comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ritas carnas. ut stox feni. fenũ aruit. flex deci¬
dit uerbum autẽ dm̃i man& ięt̾nũ. Ibi ÷ fructꝰ
eiꝰ exaltatꝰ: suꝑ libanũ. Semꝑ enĩ caro fęnum
fuit: ⁊ claritas carnis ut flax feni. S qr ñ demon¬
strabit᷑ quȩ fuerat eligenda: ⁊ ꝓponenda felicitas
flex feni ꝓmagno habebat᷑. nec solum minime
contẽpnebat᷑: s etiam maxime appetebat᷑. Quasi
atq contẽptui: quicqͥd florebat in scłõ. ita cdic¬
tũ ÷ suꝑ extollet᷑ suꝑ libanu̾ fructꝰ eiꝰ: & flore¬
bunt deciuitate ficut fenuu̾i t̾rȩ. Id ÷ diffama

Expanded text:
t, flos decidit. Verbum autem Domini manet in aeternum . Ibi est fructus ejus exaltatus super Libanum. Semper enim caro fenum fuit, et claritas carnis ut flos feni: sed quia non demonstrabatur quae fuerat eligenda et praeponenda felicitas, flos feni pro magno habebatur; nec solum minime contemnebatur, sed etiam maxime appetebatur. Quasi atque contemptum quidquid florebat in saeculo, ita dictum est, Superextolletur super Libanum fructus ejus, et florebunt de civitate sicut fenum t
Abbreviated transcription (Latin):
& sio conuerientisime intelligi: suscipiant nini.¬
tes pace̾ ppło ut pacem intelligamꝰ i reamalla¬
tione qua deo reconciliam᷑. Montes eam qͥpe
suscipiunt ppło eiꝰ. Et hoc apłs: ita testaus i
U etera transierunt: & ecce facta sunt nad. hul

Expanded text:
 sic convenientissime intelligi, Suscipiant montes pacem populo, ut pacem intelligamus in reconciliatione qua Deo reconciliamur: montes quippe eam suscipiunt populo ejus. Hoc Apostolus ita testatur: Vetera transierunt; ecc
Abbreviated transcription (Latin):
inparticipatione iusticiȩ cũ addidit. & animas
paupum saluas faci&. Nemo eni: sibi ÷ ido.¬
neus ad salitẽ. Quȩ salus non ÷ ꝑfecta iusticia:
nͥ dei adtut& gr̃a: Quia plenitudo legis ñ ÷
nͥ caritas. Quȩ ñ a nob existit in nob̾: s diffun¬

Expanded text:
in participatione justitiae, cum addidit, Et animas pauperum salvas faciet. Nemo enim sibi est idoneus ad salutem, quae salus est perfecta justitia, nisi Dei adjuvet gratia; quia plenitudo Legis non est nisi charitas, quae non a nobis existit in nobis, sed diffun
Abbreviated transcription (Latin):
apm. Qui humiliauit calt̾ipniatorem falsa cri¬
mina. miqͦs uidices. falsos testes. ut eum ꝑd&
uno uerbo dici poss&. cũ ꝑmanebit dicendũ eẽt.
deo qe uerbũ latine non potest dici: ut saltem
sentenrtia exprimeret᷑. dictum ÷ ꝑmatiebit cum
sole. Nicħ eni aliud cũꝑmanebit soli: ꝗͣ ꝑmane.¬
bit cũ sole. Quid aute̾ magnu̾ : ꝑmanere cum
sole: ei ꝑquẽ facta sunt omĩa. & sine qͦ factum ÷
retigionẽ nominis aepͥiani usq adcertum temp
mhoc scło uicturã. & p ea non futurã: ꝑ manebit
gͦ cum sole. ꝗͣ diu sol orit᷑ ⁊ occidit. hoc ÷ quã¬
diu tẽꝑa ista uoluunt᷑. non dcerit ȩxcłia id÷ xp̃i
corp int̾ris. Qđ uͦ adiungit. E ⁊̾ ante lunam
generationis & generationũ. potuit dicere & ante
solem id ÷ & cum sole & ante solem: qł intellige¬

Expanded text:
 qui humiliavit calumniatorem, falsa crimina, iniquos judices, falsos testes, ut eum perduno verbo dici posset, compermanebit dicendum esset: ideo quia latine verbum non potest dici; ut saltem sententia exprimeretur, dictum est, permanebit cum sole. Nihil est enim aliud compermanebit soli, quam permanebit cum sole. Quid autem magnum est permanere cum sole ei per quem facta sunt omnia, et sine quo factum est religionem nominis christiani usque ad certum tempus in hoc seculo uicturam et postea non futuram. Permanebit autem cum sole, quandiu sol oritur et occidit. Hoc est quandiu tempora ista uoluuntur, non deerit ecclesia id est corpus in terris. Quod vero adjungit, Et ante lunam, generationes generationum: potuit dicere, Et ante solem, id est, et cum sole, et ante solem; quod intellige
Abbreviated transcription (Latin):
iificauit iste psalmꝰ appellatione uaccarum. Ad
hanc gͦ utilitat̾ẽ ꝓuidentia diuina ꝑmitrit tau¬
smurt᷑. cẽ: ut ꝓbati manifesti fiant. Quãꝗͣ & sic
possit intelligi congregatio catirorũ int̾ uacras
ppłoꝵ. ut abeis uaccis exxtudant᷑ qui ꝓbati sunt
argento. Nabent enĩ hanc intentionẽ heretici
doctores ut abtauris animarũ quas seducere
moluint᷑ excludant eos id ÷ separent eos qui ꝓba¬
ti sunt argento. id÷ qui idonei sunt docere eloqͥa
dnĩ. S siue ille his uerbis siue iste sit sensus:
sequit᷑. Disꝑge gentes que bella uolunt. Non
enĩ correctioni: s contentioni student. Hoc gͦ ꝓpłit
ut ipsi potiꝰ disꝑgant᷑ qui corrigi nolunt. qui
gregẽ xp̃i disꝑgere. affectant. Gentes autẽ appel¬
lauit: non ꝓpt̃ generationes familiaruꝰ. s ꝓpter
genera sectarũ. ubi series successionis confirmat.

Expanded text:
nificavit iste psalmus appellatione vaccarum. Ad nificavit iste psalmus appellatione vaccarum. Ad hanc ergo utilitatem, Providentia divina permittit tausinuntur esse, ut probati manifesti fiant. Quanquam et sic possit intelligi: Congregatio taurorum inter vaccas populorum, ut ab eis vaccis excludantur qui probati sunt argento. Hanc enim habent intentionem haeretici doctores, ut ab auribus animarum, quas seducere moliuntur, excludant eos, id est, separent eos qui probati sunt argento, id est, qui idonei sunt docere eloquia Domini. Sed sive ille hujus verbi, sive iste sit sensus; sequitur: Disperge gentes quae bella volunt. Non enim correctioni, sed contentioni student. Hoc ergo prophetat, ut ipsi potius dispergantur qui corrigi nolunt, qui gregem Christi dispergere affectant. Gentes autem appellavit, non propter generationes familiarum, sed propter genera sectarum, ubi series successionis confirmat
Abbreviated transcription (Latin):
trinitatis aduersus arrianos eimomianos ma¬
cedonianos: Quã multi de cathotica ȩccłia to¬
to orbe t̾rarum diffusa & de malorũ cõmixtio.¬
cramentorũ eiꝰ societate ñ obsint aduersus do¬
natistas & luciferianos aliosq siqui sunt qui
simili errore. aueritate dissentiunt: Quã mul¬
ti contͣ cȩteros hereticos quos enumerare. uł cõme.¬
morare. nimis longu̾ ẽ. & p̾senti oꝑi ñ necessari¬
um: Quoꝵ tamen sensuum ꝓbati assertores
aut ꝓrsus laterent aut ñ ita cmmererit. ut eos
eminere fecerunt suꝑborũ contradictiones. Qos
uelut tauros id ÷ iugo discipline pacifico leni¬
q ñ subditos cõmemorat apłs ubi talem dic̃
eligendũ ad ep̃atum ut potens sit exbortari in
doctrina sana & contradicentes recdarguere.
Sunt enĩ multi ñ subditi. Hii sunt tauri elatio¬
ne ceruicis inpatientes aratri atq umcture
uani loqui & mentis seluctores. Has mentes sig¬

Expanded text:
Trinitatis adversus Arianos, Eunomianos, MaTrinitatis adversus Arianos, Eunomianos, Macedonianos? quam multi de catholica Ecclesia toto orbe diffusa, et de malorum commixtiocramentorum ejus societate non obsint, adversus Donatistas et Luciferianos aliosque, si qui sunt, qui simili errore a veritate dissentiunt! quam multi contra caeteros haereticos, quos enumerare vel commemorare nimis longum est, et praesenti operi non necessarium! Quorum tamen sensuum probati assertores, aut prorsus laterent, aut non ita eminerent, ut eos eminere fecerunt superborum contradictiones, quos velut tauros, id est jugo disciplinae pacifico lenique non subditos, commemorat Apostolus, ubi talem dixit eligendum ad episcopatum, ut potens sit exhortari in doctrina sana, et contradicentes redarguere . Sunt enim multi non subditi; hi sunt tauri elatione cervicis impatientes aratri atque juncturae: vaniloqui, et mentium seductores; has mentes sig
Abbreviated transcription (Latin):
apłs oport& et hereses eẽ. ut ꝓbati manifesti fi¬
ant in uob: hocetiam hic sequit᷑. Ut excludan¬
tͣ hii qui ꝓbati sit argento: id÷ quiꝓbati sunt.
eloquus dñ. Eloquia quipe dnĩ eloquia
casta: argentũ igne ꝓbatũ trȩ. Nam exelu¬
dant᷑ dictum ÷. appareant. emineant. qđ att
ille manifesti fiant. Unde & marte argentaria
exclusores uocant᷑: qui de confusione massȩ no.¬
uerunt formã uasis exprimere. Multi enĩ sen¬
sus scripturartĩ scãrũ latent: & pauicis intel¬
ligentiorib noti suit. Nlec asserunt᷑ comodiꝰ
& acceptabiliꝰ nͥ cũ respondendi heretici cõpel¬
lit cura: Iunc enĩ etiam qui negligunt studia
doctrinȩ: sopore discuusso adaudiendi excitan¬
tͣ diligentiam ut adu̾sariĩ refellant᷑. Deniq
quã multi scripturarũ scãrũ sensus dedeo ap̾o
asserti sunt contͣ fotiũ: Quã multi de homi¬
ne. xp̃o contͣ manicheum. quã multi detrim¬
tate contͣ scabellium: Quã multi deunitate.

Expanded text:
 Oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant in vobis ; hoc etiam hic sequitur, Ut excludantur ii qui probati sunt argento, id est, qui probati sunt eloquiis Domini. Eloquia quippe Domini, eloquia casta, argentum igne probatum terrae . Nam excludantur dictum est, appareant, emineant; quod ait ille, manifesti fiant. Unde et in arte argentaria exclusores vocantur, qui de confusione massae noverunt formam vasis exprimere. Multi enim sensus Scripturarum sanctarum latent, et paucis intelligentioribus noti sunt; nec et acceptabilius, nisi cum respondendi haereticis cura impellit. Tunc enim etiam qui negligunt studia doctrinae, sopore discusso, ad audiendi excitantur diligentiam, ut adversarii repellantur. Denique quam multi Scripturarum sacrarum sensus de Christo Deo asserti sunt contra Photinum? quam multi de homine Christo contra Manichaeum? quam multi de Trinitate contra Sabellium? quam multi de unitate
Abbreviated transcription (Latin):
illi reges: utiq aregendõ. Et quid magis illi quã
carnis concupiscentias. ne regn& peccatũ in eoꝵ
mortali corꝑe adobediendũ desidertis eiꝰ: nec
exhibeant mẽbra fua arma iniquitatis peccato:
s exhibeant se deo tãquã exmortuis uiuentes
& mẽbra sua arma iusticiȩ deo: Sic enĩ erunt pͥmitꝰ discreti¬
reges ab alientgenis: quia ñ sunt ugu̾ ducen¬
tes cũ infidelib. Deinde discreti concorditer
bent curationũ. aut om̃s lingiis lociunt᷑. aut
om̃is int̾pretant᷑. Onĩa autẽ hȩc oꝑat᷑ unꝰ atꝙ

Expanded text:
illi reges, utique a regendo: et quid magis quam carnis concupiscentias, ne regnet peccatum in eorum mortali corpore ad obediendum desideriis ejus, ne exhibeant membra sua arma iniquitatis peccato, sed exhibeant se Deo, tanquam ex mortuis viventes, et membra sua arma justitiae Deo ? Sic enim erunt reges primitus discreti ab alienigenis, quia non sunt jugum ducentes cum infidelibus; deinde discreti concorditer bent curationum, aut omnes linguis loquuntur, aut omnes interpretantur. Omnia autem haec o
Abbreviated transcription (Latin):
canticoꝵ. Uenies & ꝑtransies abinitio fidi. Nenit
enĩ tãꝗͣ currꝰ dĩ mimilib letantium ꝓsꝑũ iter
habens ⁊ ꝑtransũt de hoc mundo ad patrem:
ut fiat mea qđ sponsus ipse dicit qui transiit.
de hoc mundo adpatrẽ. Holo ut ubi ego sum:
& isti sint mecũ. S abinicio fidei. Quia gͦ ut
bona oꝑa seqͣnt᷑ p̃cedit fides. nec ulla sunt bona
oꝑa nͥ quȩ secunt᷑ p̃cedente fudẽ. nichil aliud
uidet᷑ dictũ ȩthropia p̾ueni& manꝰ eiꝰ deo: nͥ

Expanded text:
tio fidei . Venit enim tanquam currus Dei in millibus laetantium, prosperum iter habens, et pertransiit de hoc mundo ad Patrem : ut fiat in ea quod sponsus ipse dicit, qui transiit de hoc mundo ad Patrem, Volo ut ubi ego sum, et isti sint mecum ; sed ab initio fidei. Quia ergo ut bona opera sequantur, praecedit fides, nec ulla sunt bona opera, nisi quae sequuntur praecedentem fidem: nihil aliud videtur dictum, Aethiopia praeveniet manus ejus De
Abbreviated transcription (Latin):
uentiam expetamꝰ. Latitudnit᷑ ũ pitstat
caritatis incorde diffusio. Nam consũmata cari¬
tas foras mittit timorẽ: qr tunor tormentũ ht̃.
ꝑ anime angustias. Principes gͦ uida duces eoruͤ.
qui in eccłus benedicunt dnm. pͥncipes rabulon
pͥncipes nepthalim. Prmcipes confessionis. fortiru¬
dinis. latitudinis. pͥncipes fidei spei & caritatis.
tutẽ & dĩ sapientiam. Quomͦ autẽ ds mandat.

Expanded text:
entiam exspectamus . Latitudinem vero praestat entiam exspectamus . Latitudinem vero praestat charitatis in corde diffusio: nam consummata charitas foras mittit timorem ; qui timor tormentum habet per animae angustias. Principes ergo Juda duces eorum qui in Ecclesiis benedicunt Dominum. Principes Zabulon, principes Nephthalim: principes confessionis, fortitudinis, latitudinis; principes fidei, spei, charitatis.tutem et Dei Sapientiam . Quomodo autem Deus mandat
Abbreviated transcription (Latin):
eccłus benedicunt dum. iudeo cõmendari: ñ
absude etiam istum sensũ ꝓbo. S plus me
delectat: qđ ex istoꝵ nomite int̾pretatione.
Quȩ onua uerissimos nob̃ insinuant pͥncipes
eccłiarũ dignos ducatu. dignos mutatione.
dignos honorib. Aartires nãq mȩccłus lo¬
cũ stimu tenent: atq apice scẽ dignitatis.
excellunt. lam uͦ in martirio pͥma confessio:
& ꝓ illa quicquid acciderit tolerandi. Sequens
assumit᷑ fortitudo. deinde p omĩa tolerata
finitis angusttis: latitudo consequt᷑ in pre¬
mio. Potest & sic intelligi. Ut qm tria hȩc
pꝰcipue cõmendat apłs fidem spem caritate
confessio sit infide. fortitudo inspe. latitudo
in caritate. fidei qͥppe res ẽ. ut corde credat᷑
adiusticiam ore aitẽ confeslio fiat ad salitte̾.
Inpasionib aut̾e tribulationĩ res tristis est
s spes fortisẽ. Si enũ qđł ñ iudemꝰ spam᷑ ꝑ pa¬

Expanded text:
Ecclesiis benedicunt Dominum video commendari, non Ecclesiis benedicunt Dominum video commendari, non absurde etiam istum sensum probo; sed plus me delectat quod ex istorum nominum interpretatione Quae omnia verissimos nobis insinuant principes Ecclesiarum, dignos ducatu, dignos imitatione, dignos honoribus. Martyres namque in Ecclesiis locum summum tenent, atque apice sanctae dignitatis excellunt. Jam vero in martyrio prima confessio est, et pro illa quidquid acciderit tolerandi sequens assumitur fortitudo; deinde post omnia tolerata, finitis angustiis, latitudo consequitur in praemio Potest et sic intelligi, ut quoniam tria haec praecipue commendat Apostolus, fidem, spem, charitatem , confessio sit in fide, fortitudo in spe, latitudo in charitate. Fidei quippe res est ut corde credatur ad justitiam, ore autem confessio fiat ad salutem . In passionibus autem tribulationum res tristis est, sed spes fortis est: Si enim quod non videmus speramus, p
Abbreviated transcription (Latin):
one miracłm. Eax tasis namq ẽ. mentis exesus.
aliquã reuelationẽ altenatione mentis asii
cẽt. saule saule quid me ꝑfeqtieris ad enpo
respondentis auctiebant: neminẽ tam̃ uidentes
cui soqueret᷑. Potꝰ hic extasis etiam illa ciꝰ intelligi.
deqͥ ipse loquens ait scire se honiẽ raptũ usq
int̾eium celum. siue atitẽ in corꝑe. siue aut̾e extͣ¬
onp nescire. s raptũ inpara disum audisse mef¬
fabilia uerba quȩ ñ licere hommi loqui. P rin¬
apes uida diices eoꝵ. pͥncipes rabulon pͥncipes
neptalim. Cum apłos signific& pͥncipes ubi ẽ.
mutatione dignissimi. quid sibi uolunt hȩc
exhac tribi putaremꝰ figuratos etiã pͥncipes
testam̃ti noui. Cũ uͦ adiungit pͥncipes ⁊ abu¬
lon pͥncipes neptalim. quisꝗͣ forsitan dicat ex
his tribub apłos fuisse: exalus autẽ non fuis¬
se. Qđł lic& unde hoc ꝓbari possit non uideam:
tamen qr nec unde refellat᷑ inuenio. & hoc
loco pͥncipes ȩccłiarum ducesq eorũ qui in

Expanded text:
mque est mentis excessus: aliquam revelationem alienatione mentis a sencoelo, Saule, Saule, quid me persequeris, adempto , vocem respondentis audiebant, neminem tamen videntes cui loqueretur . Potest hic ecstasis etiam illa ejus intelligi, de qua ipse loquens ait, scire se hominem raptum usque in tertium coelum; sive autem in corpore, sive extra corpus, nescire; sed raptum in paradisum audisse ineffabilia verba, quae non liceret homini loqui . Principes Juda, duces eorum; principes Zabulon, principes Nephthalim. Cum Apostolos significet principes, ubi estimitatione dignissimi: quid sibi volunt haec ex hac tribu putaremus figuratos etiam principes Testamenti Novi: cum vero adjungit, principes Zabulon, principes Nephthalim; quisquam forsitan dicat ex his tribubus Apostolos fuisse, ex aliis autem non fuisse. Quod licet unde probari hoc posset non videam; tamen, quia nec unde refellatur invenio, et hoc loco principes Ecclesiarum, ducesque eorum qui in
Abbreviated transcription (Latin):
ñ necessitate scd̾m carnẽ mortiuis est. osl¬
quassauit capita inimicoꝵ suorũ. Nlon solum
eoꝵ qui crucifixo illudentes. & mouentes capita
dicebant: si filiꝰ dei est descendat de cruce. sed
etiam omnium extollentium se ad uersus doctri¬
nã eiꝰ. & tamꝗͣ mortẽ hominis irridentium.
Idẽ ipse qͥppe doquo diccum ÷ alios saluos fecit.
saluos faciendi. S ꝓpt̾ humilitatis & patien¬
tiȩ documentũ. & sanguine suo delendũ ꝙy
tam̃ illusus & mortuus conquassauit capita
minticoꝵ suoꝵ: de quib ait ex suscitame &
redlam illis. Siue bona ꝓmalis dũ sibi sub¬
dit capita credenttuᷤ. fiue iꝰta ꝓmiustis dum
pinit capita suꝑbientuᷤ. Utrumq enĩ mͦ
conquassant᷑ & confringunt᷑ capita mimico¬
rũ. cuͦ asuꝑbia deiciunt᷑: siue humilitate
correcti. suie inima tartari arrepti. Dixit

Expanded text:
n necessitate, secundum carnem mortuus est, conquassabit capita inimicorum suorum; non solum eorum qui crucifixo illudentes et moventes capita dicebant, Si Filius Dei est, descendat de cruce; sed etiam omnium extollentium se adversus doctrinam ejus, et tanquam mortem hominis irridentium. Idem quippe ipse de quo dictum est, Alios salvos fecit, salvos faciendi: sed propter humilitatis et patientiae documentum, et sanguine suo delendum nostamen illusus et mortuus conquassabit capita inimicorum suorum, de quibus ait, Resuscita me, et reddam illis : sive bona pro malis, dum sibi subdit capita credentium; sive justa pro injustis, dum punit capita superbientium. Utroque enim modo conquassantur et confringuntur capita inimicorum, cum a superbia dejiciuntur, sive humilitate correcti, sive in ima tartari abrepti. 31.
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlũ etiam celos legimꝰ ubi scriptũ ÷. Et aque
quȩ suꝑ celos sunt. laudent nom̃ dmĩ. Et qm̃
inde uenturꝰ ẽ. adiudicandũ uiuos & mortu¬
os: attende qł sequit᷑. Ecce dabit uocẽ
suam uocẽ untutis. Illȩ qui sicut agnꝰ corã
tondente fuit sine uoce: ecce dabit uocẽ suã
Hec uocẽ infirmitatis tamꝗͣ iudicandus. s uocẽ
untutis tãꝗͣ udicaturꝰ. Non enĩ ds̃ occultꝰ

Expanded text:
t: Et aquae quae super coelos sunt, laudent nomen Domini . Et quoniam inde venturus est ad judicandos vivos et mortuos, attende quod sequitur: Ecce dabit vocem suam, vocem virtutis. Ille qui sicut agnus coram tondente se fuit sine voce , ecce dabit vocem suam: nec vocem infirmitatis, tanquam judicandus; sed vocem virtutis, tanquam judicaturus. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. unde ait. Uidete isrł scđm carnẽ. Hon autẽ
qui filiĩ carnis hii filiĩ dei: s: filii ꝓmissionis
deputant᷑ insemine. Tunc gͦ qͣndo erit sine ulla
maloꝵ cõmixtione ppłs eiꝰ. tãꝗͣ massa uentilabro
emundata. taꝗͣ isrł in quo dolus ñ ẽ. tunc
emmentissima erit suꝑ isrł magnificentia eiꝰ.
dicium: s. cũ senorib ppłi sui quib ꝓmisit¬

Expanded text:
idete Israel secundum carnem . Non autem qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semine . Tunc ergo quando erit sine ulla malorum commixtione populus ejus, tanquam massa ventilabro emundata , tanquam Israel in quo dolus non est , tunc eminentissima erit super Israel magnificentia ejus dicium, sed cum senioribus p
Abbreviated transcription (Latin):
exprimeret᷑ die cotidie. Quã loquitionẽ puto¬
hoc significare qđ dictum ẽ. dedie indiem.
Cotidie qͥppe hoc agit usq infinẽ captiuat cap¬
tiuitatẽ: accipiens dona in hominib. Et qm̃
dat᷑. Iuis enĩ saluiis eẽt .nͥ. ipsȩ sanar& : S: ne
occurren& cogitationi cur gͦ morim᷑. si ꝑ eiꝰ gam
salui facti sumꝰ : continuo subiecit. Et dm̃
eritꝰ mortis. Tanquã dicer&. Quid indignaris
humana conditio habere te exituᷤ mortis:
Et dnuĩ tui exitꝰ: non aliꝰ quã mortis fuit. Poti q
consolare: quã indignare. Ilam & druĩ exitus
mortis. Spe enĩ salui facti simꝰ. Si autẽ qđ
qui lic& peccato nullo eẽt. debitor mortis.
& dnis eẽt. a quo nemo animã toller&e: s ppls
eam ascin& ipso poner&. exitꝰ tamen ipsius
etiam mortis fuit. Ueruitamen ds amn¬
fring& capita inimicoꝵ suorũ: uerticem
capilli ꝑ ambulantium indelictis suis. Idi
nimis se extollentium. nimis suꝑbientasd
in delictis suis. in quib saltem humiles

Expanded text:
xprimeretur, die quotidie. Quam puto locutionem hoc significare quod dictum est, de die in diem. Quotidie quippe hoc agit usque in finem; captivat captivitatem, accipiens dona in hominibus. 29. Etdatur. Quis enim salvus esset, nisi ipse sanaret? Sed ne occurreret cogitationi, Cur ergo morimur, si per ejus gratiam salvi facti sumus? continuo subjecit, et Domini exitus mortis: tanquam diceret, Quid indignaris humana conditio habere te exitum mortis? Et Domini tui exitus non alius quam mortis fuit. Potius ergo consolare quam indignare; nam et Domini exitus mortis. Spe enim salvi facti sumus: si autem ququi, licet nullo peccato esset debitor mortis, et Dominus esset a quo nemo animam tolleret, sed ipse eam a semetipso poneret, etiam ipsiuserumtamen Deus conquassabit capita inimicorum suorum; verticem capilli perambulantium in delictis suis: id est nimis se extollentium, nimis superbientium in delictis suis; in quibus saltem humiles esse
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ undictã: ita ꝑfaciem reuelationẽ p̃sentianq
significat quȩ futura ẽ. in iudicio. Quiagͦ ꝑ
egiptũ atq ethiopiam tociꝰ orbis gentes sigui¬
ficauit: continuo subunxit. deo regna t̾re.
Nonsabellio. ñ arrio. ñ donato. ñ ceteris tauris
ceruicatis: s deo regna t̾me. Plures autẽ codics¬
& latini & maxime greci ita distinctos uersus
habent. ut ñ sit meis imꝰ uersicłs̃ deo regnss
s deo inftne sit uersus suꝑioris. Atq: ia ll¬
cat᷑ ethiopia p̾ueni&e manꝰ ciꝰ deo: ac dendise¬
quat᷑ in alio uersu. Regna tr̃ȩ cantate ai
psallite dnõ. Qua distinctione multoꝵ codicl
& auctoritate dignorũ consonanti hac in ẜ ꝑtło
qi sine bonoꝵ oꝑum meritis ꝑfidẽ iustificat᷑ im¬
piꝰ. sicut dicit apłs credenti ineuĩ qui tꝰtificat im¬
prum. depitat᷑ fides eiꝰ adiusticiam ut deinde
ipsa fides ꝑ dilectionẽ incipiat oꝑari. ła quippe.
sola bona oꝑa dicenda sunt: quȩ fuint ꝑdilec¬

Expanded text:
 per faciem revelationem praesentiamque significat, quae futura est in judicio. Quia ergo per Aegyptum atque Aethiopiam totius orbis gentes significavit, continuo subjunxit: Deo regna terrae. Non Sabellio, non Ario, non Donato, non caeteris tauris cervicatis; sed, Deo regna terrae. 41. Plures autem codices latini, et maxime graeci ita distinctos versus habefine sit versus superioris, atque ita dicatur, Aethiopia praeveniet manus ejus Deo, ac deinde sequatur in alio versu, Regna terrae, cantate Deo, psallite Domino. Qua distinctione, multorum codicum et auctoritate digniorum consonantia, sine dubio tificatur impius, sicut dicit Apostolus, Credenti in cum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam ; ut deinde ipsa fides per dilectionem incipiat operari. Ea quippe sola bona opera dicenda sunt, quae fiunt per dilec
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ altissim obumbrabrit tibi. id÷ umbrã
faci& tibi. ꝓpt̃̾ea qđ nascet᷑ exte scm̃: uocabit᷑
filiꝰ dei. Umbra porro ista: defensaculũ intelli¬
gieꝰ ab estu concupiscentiarti carnaliuꝰ. Un¬
de illa ungo xp̃m ñ carnalit̾ concupiscendo
s sp̃ualit᷑ credendo: concepit. Constat auttem

Expanded text:
tus Altissimi obumbrabit tibi, hoc est, umbram faciet tibi: propterea quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Umbra porro ista defensaculum intelligitur ab aestu concupiscentiarum carnalium: unde illa virgo Christum non carnaliter concupiscendo, sed spiritualiter credendo conce
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ de qua suꝑiꝰ loquebat᷑. Unde & ille psalmꝰ.
Conũtent᷑ inqͥt aduesꝑam & famen patientur
ut canes Deinde ueluti quęrentib unde illis
tantũ bonũ ut canes eiꝰ fierent cuiꝰ fd̾ereͣnt mi¬
mici: responsum ẽ. ab ipso. Sicenĩ legit᷑. lingua
caitũ tuoꝵ: exmimicis abipso. Ipsiꝰ utiq dile¬
ctione. ipsiꝰ misccłia. ipsiꝰ grã. Flam qͣndo id
possent a se ipsis: Ttenĩ cũ mimici eẽmͦ reconci¬
liati sumꝰ pleo ꝑmortẽ filii eiꝰ. Adhoc: & dm̃fuit
exitꝰ mortis. Uisi sunt ingressus tui ds̃. Gres
sus quib uenisti ꝑmunduꝰ: tãꝗͣ millo curru
ꝑagraturꝰ orbẽ trarũ. sicuti ꝑnubes in ȩuan¬
głio scõs & fidelessuos significat ubiait.
Amodo iudebitis filium hominis: ueniente̾
innubib. Excepto illo aduentu in quo erit
uidex uiuoꝵ & mortuorũ. amodo inqͥt uide¬

Expanded text:
nem de qua superius loquebatur. Unde et ille psalmus: nem de qua superius loquebatur. Unde et ille psalmus: Convertentur, inquit, ad vesperam, et famem patientur ut canes. Deinde veluti quaerentibus unde hoc illis tantum bonum, ut canes ejus fierent, cujus fuerant inimici; responsum est, ab ipso. Sic enim legitur: Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso. Ipsius utique dilectione, ipsius misericordia, ipsius gratia. Nam quando id possent a seipsis? Etenim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus : ad hoc et Domini fuit exitus mort per mundum, tanquam in illo curru peragraturus orbem terrarum; quos et nubes in Evangelio sanctos et fideles suos significat, ubi ait: Amodo videbitis Filium hominis venientem in nubibus . Excepto illo adventu in quo erit judex vivorum atque mortuorum ; Amodo, inquit, vide
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ domo contͣ minicos latrantes. Non enĩ tan¬
tũmͦ caitũ dixit: s canũ tuorũ. Nec eoꝵ den¬
tes: s lingua laudata ẽ. Qmͦ ñ utiq frustra
nec sire magno sacram̃to gedeon solos cos
iussus ẽ. dicere. qui fluminis aquã sicut ca¬
nes lamberent᷑ talesq ñ ampliꝰ quã trecenti
intanta muttitudine inuenti sunt. In quo
numero crucis signũ ÷ ꝓpt̾ taulitterã quȩ
ingrecis numerorũ notis trecentos significat.
De talib canib & inalio psalmo dr̃. Conu̾tent᷑
aduesꝑam & famen patient᷑. ut canes. Pã &
quidã canes rep̃hensisunt aꝓpħa ysaia ñ ideo
qđ canes ẽet᷑. s qđ latrare nescirent. & dormi¬
tare amarent. Ubi utiq demonstrauit qr si
uigilarent & ꝓdno suo latrarent: laudabiles
canes eent. sicut laudant᷑ isti dequib dr᷑ lm¬
gua cartũ tuoꝵ. Quos tam̃ ꝓpħa exinimicis
futuros. eẽ. p̃dixit. ꝑ illam scilic& conuerfio¬

Expanded text:
ejus domo contra inimicos latrantes. Non enim tanejus domo contra inimicos latrantes. Non enim tantummodo canum dixit, sed canum tuorum; nec eorum dentes, sed lingua laudata est: quoniam non utique frustra, nec sine magno sacramento Gedeon solos eos jussus est ducere, qui fluminis aquam sicut canes lamberent; talesque non amplius quam trecenti in tanta multitudine inventi sunt . In quo numero crucis signum est propter τ litteram, quae in graecis numerorum notis trecentos significat. De talibus canibus et in alio psalmo dicitur: Convertentur ad vesperam, et famem patientur ut canes . Nam et quidam canes reprehensi sunt a propheta Isaia, non ideo quod canes essent, sed quod latrare nescirent, et dormitare amarent . Ubi utique demonstravit, quia si vigilarent et pro domino suo latrarent, laudabiles canes essent: sicut laudantur isti de quibus dicitur, Lingua canum tuorum. Quos tamen Propheta ex inimicis futuros esse praedixit, per illam scilicet conversio
Abbreviated transcription (Latin):
dos ita conuertit᷑: Ut intingat᷑ pes eiꝰ in san¬
guine. Qđ ad ipsum dnm̃ ꝓpħa dicit. ut in¬
tingat᷑ pes tuus insanguie. id ÷ ut ipsi qui
lic& in ꝓfundo maris onere inquitatis depres¬
si fuer̾int intantuꝰ grã tua ꝓficiant. qr ubi
habundauit peccatũ sitꝑ habundauit grã.
ut fiat pes tuus int̾ me̾bra tua ad annunti¬
andũ ȩuangłium titũ. ut & ꝓ nomine tuo
diu dicentes martyriu̾ usq adsanguinem
certent. Sic enĩ ut arbitror conuenientiꝰ intelli¬
git᷑ pes eiꝰ tindꝰ in sanguine. Demde adiungit.
Lingua canuꝰ tuoꝵ: exinimicis abipso. łosdẽ.
ipsos qui usq ad sarguinẽ fuerant ꝓfide ȩuati¬
dnõ latrantes. Non illos canes deqitib dicit
apłs cauete canes. s ilos qui edunt demicis
quȩ cadunt demensa dnĩoꝵ suoꝵ. Hocenĩ con¬
fessa cananea: meruit audire. Omulier mag-¬
na ẽ. fides tua: fiat tibi sicut uis. Canes lauda¬
biles ñ detestabiles fidẽ seruantes dño suo. & ꝓ

Expanded text:
tinguatur pes ejus in sanguine. Quod ad ipsum Dominum Propheta dicit: Ut tinguatur pes tuus in sanguine: id est, ut ipsi qui teris, licet in profundo maris onere iniquitatis depressi fuerint, in tantum gratia tua proficiant, quoniam ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia . Ut fiant pes tuus inter membra tua, ad annuntiandum Evangelium tuum, et pro nomine tuo diu ducentes martyrium, usque ad sanguinem certent. Sic enim, ut arbitror, convenientius intelligitur pes ejus tinctus in sanguine. 32. Denique adjungit, Lingua canum tuorum ex inimicis ab ipso: eosdem ipsos qui usque ad sanguinem fuerant pro fide evango suo Domino latrantes. Non illos canes, de quibus dicit Apostolus, Cavete canes : sed illos qui edunt de micis quae cadunt de mensa dominorum suorum. Hoc enim confessa Chananaea meruit audire: O mulier, magna est fides tua! fiat tibi sicut vis . Canes laudabiles, non detestabiles; fidem servantes domino suo, et pro
Abbreviated transcription (Latin):
quisꝗͣ carnalit̃ ista acciꝑ&. et ex his uerb̃ qͦsdã
luxuriȩ chons manimũ inducer&: sequit᷑ &
dicit. In eccłu̾s benedicite dñm. T̃amꝗͣ diaere.
Ut quid cũq auditis adolescentulas trmpanisin¬
as lascrua delectam᷑ta cogitantes : In eccłus
benedicite dnm. Eccłiȩ quippe uob̃: hac misti¬

Expanded text:
quisquam carnaliter ista acciperet, et ex his verbis quosdam quisquam carnaliter ista acciperet, et ex his verbis quosdam luxuriae choros in animum induceret, sequitur et dicit, In Ecclesiis benedicite Dominum: tanquam diceret, Utquid, cum auditis adolescentulas tympanistrias, lasciva delectamenta cogitatis? In Ecclesiis benedicite Dominum. Ecclesiae quippe
Abbreviated transcription (Latin):
ant bona. Ne enĩ grã & isti gressiis: latebant
mueteri testam̃to. Cũ aute uenit plenitudo
tẽꝑis: & placiut deo reuelare filium siuꝰ ut adnm¬
tiaret᷑ igentib tusi sunt gressus tui ds̃. Gressus
dei mei regis mei qui ẽ. in scõ. Inquo scõ. nisi intẽplo
sto: lemplũ enĩ dei scmͣ ẽ. inqͥt: qđ estis uos. ut¬
aute̾ gressuis ti uiderent᷑: P reuenerunt pͥnci¬
pes conuincti psallentib in medio adolescentu.¬
larũ tympanistriarũ. Principes sunt apłi. Ipsi
enĩ p̃uenerant: ut pͦpłi sequerent᷑. Preuenerunt
annunti antes nouũ testam̃tũ coniuncti psallen¬
tib. de quoꝵ bonis oꝑib etiam uisibilib tã quiã
organis & laudib głtficaret᷑ ds̃. Idem autẽ pͥnci¬
pes in mecdio adolescentularũ tympanistriarũ
in ministerio scilic& honorabili. Ilam ita sunt
inmetio: muristri p᷑positi aeccłiaruĩ nouarum.
Nocem̃ ÷ adolescentularũ: carne edomita deum
laudantium. Hoc enĩ ẽ. timpanistriarũ: eoqđ

Expanded text:
a et isti gressus latebant in Vetere Testamento: cum autem venit plenitudo temporis, et placuit Deo revelare Filium suum, ut annuntiaretur in gentibus , visi sunt gressus tui, Deus; gressus Dei mei, regis qui est in sancto. In quo sancto, nisi in templo suo? Templum enim Dei sanctum est, inqntur, Praevenerunt principes conjuncti psallentibus, in medio adolescentularum tympanistriarum. Principes sunt Apostoli: ipsi enim praevenerunt, ut populi sequerentur. Praevenerunt, annuntiantes Novum Testamentum; conjuncti psallentibus, de quorum bonis operibus etiam visibilibus, tanquam organis laudis, glorificaretur Deus. Iidem autem principes in medio adolescentularum tympanistriarum, in ministerio scilicet honorabili: nam ita sunt in medio ministri praepositi Ecclesiarum novarum; hoc enim est, adolescentularum: carne edomita Deum laudantium; hoc enim est, tympanistriarum, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
uedut tr̃a sine aqua tibi. liud qͥrpe ñ ab¬
sinde intelugit᷑. qł habent ali codicas er
basan conũtar. Conũtit᷑ enĩ adnos etiam ipsȩ
qui dicit. Conu̾timin adme: & conũtar aduos.
ẜ tñ nͥ extra confusionẽ cu peccatũ nr̃m ante
nos ÷ semꝑ. & nͨ ex nr̃a ficcitate qua ełꝰ desidera¬
mꝰ hymbre̾ qui pluuiam uoluntariam segre.¬
gauit hereditati suȩ. Nlam siccitate infirmata
uuuficasti me. Dixit gͦ dñs exbasan conuertã.
conuertã in ꝓfundũ maris. Si conũtam. qͣre.
in ꝓfundũ maris: Inse ipsum qͥpe conũtit
diis. cũ salubrit᷑ conuͣtit. & ñ ẽ. utiq ipse ꝓ.¬
fundũ maris. Anforte fallit latma locutio.¬
Nonenĩ illȩ se conu̾tit. s ibi conũtit eos qui m
ꝓ fundo huiꝰ scłi iacent demersi pondere pec¬
catoꝵ. Ibi conũsus ille: dicit. Deꝓfundis cla¬
maui adte dnẽ. Si aute non ÷ conuertã. sed
conu̾tar in ꝓfundũ maris. hoc intelligit᷑ di

Expanded text:
ua tibi . Illud quoque non absurde intelligitur, quod habent alii codices, Ex Basan convertar. Convertitur enim ad nos etiam ipse qui dicit, Convertimini ad me, et ego convertar ad vos : et non, si extra confusionem, cum peccatum nostrum ante nos est semper ; et extra siccitatem, qua ejus desideramus imbrem, qui pluviam voluntariam segregavit haereditati suae. Nam siccitate infirmata vivificasti me . Dixit ergo Dominus: Ex Basan convertam, convertam in profundum maris. Si convertam, quare in profundum maris? In seipsum quippe convertit Dominus, cum salubriter convertit, et non est utique ipse profundum maris. An fallit Non enim ille se convertit; sed ibi convertit eos qui in profundo hujus saeculi jacent demersi pondere peccatorum, ubi conversus ille dicit: De profundis clamavi ad te, Domine . Si autem non est, convertam, sed, convertar in profundum maris, hoc intelligitur di
Abbreviated transcription (Latin):
iungit: ł tenĩ qui ñ credunt in habitare.
uł qd̃ ñ nulli codices habent. & enĩ ñ creden¬
tes in habitare. Nam quid sunt aliud non
credentes. nͥ qui ñ credunt: dequib dictũ
sit non ẽ. facilis intellectꝰ. Tamꝗͣ enĩ ratio
redderet᷑ suꝑioꝵ uerborũ. cu dictum. eẽt.
captiuasti capitutatẽ accepisti dona in ho¬
nmib. ita subiunctum ẽ. & enĩ qui ñ creduã
in habitare. id ÷ ñ credentes ut in habitareũ.
Quid ÷ hoc : Dequib hoc dicit : Anilla capti¬
uitas anteqꝗͣ cransire in bonã capituitatem.
unde fuerit mala captiuitas ostendit: Noncre.¬
dendo enĩ: possidebant᷑ abmimico. qui oꝑabat᷑
infilibs diffidentie: in quib & uos inqͥt fiustis
aliqͣndo cũ uitieretis millis. Donis gͦ grẽ suȩ qͥ
accepit dona in hominib captiuauit istam cap¬
tiuitatẽ. Et enĩ ñ credentes erant. ut in habita.¬
rent. Nam fides eos inde lib̾aiit. ut iã creden¬
tes in habitent indomo dei facti & ipsi domus

Expanded text:
ungit? Etenim qui non credunt inhabitare; vel quod nonnulli codices habent, Etenim non credentes inhabitare. Nam quid sunt aliud non credentes, nisi qui non credunt? De quibus dictum sit non est facilis intellectus. Tanquam enim ratio redderetur superiorum verborum, cum dictum tatem, accepisti dona in hominibus; ita subjunctum est, Etenim qui non credunt inhabitare, id est, non credentes ut inhabitarent. Quid est hoc? de quibus hoc dicit? An illa captivitas antequam transiret in bonam captivitatem, unde fuerit mala captivitas ostendit? Non credendo enim possidebantur ab inimico, qui operatur in filiis diffidentiae; in quibus et vos, inquit, fuistis aliquando, cum viveretis in illis . Donis ergo gratiae suae, qui accepit dona in hominibus captivavit istam captivitatem. Etenim non credentes erant ut inhabitarent. Nam fides eos inde liberavit, ut jam credentes inhabitent in domo Dei, facti et ipsi domus
Abbreviated transcription (Latin):
lene illud iugũ: missi. lib̃ati apeccato ciuiꝰ
seruierant: & iusticiȩ serui facci cuiꝰ liberierat̃.
Unde & ipsȩ millis ẽ. qui dedit dona homini.
b & accepit dona in hominib. Ideoq mista
captiuitate mista seruitute. in isto cinrii sub
isto iugo ñ sunt milia plorantium. s milia
letantium. Dñs qͥppe millis insynai sancto.
Cui sensui congruit: & alia int̾pretatio. qua
int̾pretat᷑ sẏna: mensura. Flam dehis donis
moraui: unicuiq autẽ nr̃m inqͥt data est
gr̃a. scđm mensurã donationis xp̃i. Ac dem¬
de sequit᷑: qđ etiam hic sequit᷑. apt̃ qđ dic̃.
ascendens ialtu captiuauit captiuitatem¬

Expanded text:
lene illud jugum missi , liberati a peccato cujus lene illud jugum missi , liberati a peccato cujus servi erant, et justitiae servi facti cujus liberi erant . Uus, et accepit dona in hominibus. Ideoque in ista captivitate, in ista servitute, in isto curru, sub isto jugo non sunt millia plorantium, sed millia laetantium. Dominus quippe in illis, in Sina, in sancto. Cui sensui congruit et alia interpretatio, qua interpretatur Sina Mensura. Nam de his donismoravi: Unicuique autem nostrum, inquit, data est gratia secundum mensuram donationis Christi. Ac deinde sequitur quod etiam hic sequitur: Propter quod dicit, Ascend
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcul dubio & ipse accepit dona in hominib.
Xpc̃ qͥppe ascendit incc̨tum: & sed& ad dexte¬
ram patris . S: nisĩ & hic eẽt ntt̾ra: non inde
clamass&. Saule saule quid me ꝑsequeris:
Cũ gͥ idem ipse dicat. qͣndo uni exminimis
meis fecistis. mͥfecistis. quid dubitamꝰ eum ac¬
ciꝑe in menbris suis quȩ dona mẽbra eiꝰ acctpi¬
qr uicit mortẽ que captiuos tenebat in quib
regnabat. an ipsos homines appellauit captiui¬
tatẽ qui captiui sub diabolo tenebantur: Cuiꝰ¬
rei misterium contin& etiam titulꝰ illiꝰ psalmi:
qͣndo domꝰ ȩdificabit᷑ p captiuitatẽ. id est
ȩccłia p gentilitatem. Ipsos itaq homines
qui captiui tenebant᷑ appellans captiuitatẽ.
sicut in ilitia cũ dr̃ & intelligunt᷑ qui mili¬
tant: eandẽ captiuitatẽ axp̾o captuatam
dicit. Cur eniꝰ non sit captiuitas felix. si & ad
bonũ homines possunt capi: Unde petro
dictum ÷. Ex hoc iam homines eris capiens.
Captiuati gͦ qr capti. & captiqi subiugati: sub

Expanded text:
in hominibus. Christus quippe ascendit in altum. et sedet ad dexteram Patris ; sed nisi et hic esset in terris, non inde clamasset: Saule, Saule, quid me persequeris ? Cum igitur idem ipse dicat, Quando uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis ; quid dubitamus eum accipere in membris suis, quae dona membra ejus accipiquia vicit mortem, quae captivos tenebat, in quibus regnabat, an ipsos homines appellavit captivitatem, quia captivi sub diabolo tenebantur. ontinet etiam titulus illius psalmi, Quando domus aedificabatur post captivitatem : id est, Ecclesia post gentilitatem. Ipsos itaque homines qui captivi tenebantur appellans captivitatem, sicut militia cum dicitur et intelliguntur qui militant, eamdem captivitatem a Christo captivatam dicit. Cur enim non sit captivitas felix, si et ad bonum homines possunt capi? Unde Petro dictum est: Ex hoc jam homines eris capiens . Captivati ergo, quia capti, et capti quia subjugati; sub
Abbreviated transcription (Latin):
omib qͣs impletas eẽ. iam cernimis: hortatur
adlaudem xp̃i. ac demde futurũ p̃nuntiat eiꝰ¬
aduentũ. Regna trȩ cantate deo: psallite dño.
Psallite deo qui ascendit suꝑ cȩlos cęloꝵ adorientẽ.
Uel sicut ñ nulli codices habent qui ascendit sitꝑ
celũ cęli adorientẽ. In his uerbis illȩ nͨ intelligit.
xp̃m. qui eiꝰ resirrectionẽ ascensionẽq non credit.
A dorientẽ uͦ qđ addidit: nonne etiam ipsum
locũ qm̃ mpartib orientis ẽ. ubi resurrexit.¬
& unde ascendit expressit: Ergo suꝑ cęlũ cȩli
sed&: ad dexterã patris. Hocẽ. qđ dicit apls.
ipsȩ ẽ. qui ascendit suꝑ om̃s cȩlos. Quid erĩ celoꝵ¬

Expanded text:
omnibus, quas impletas esse jam cernimus, hortatur ad laudem Christi, ac deinde praenuntiat psallite Domino; psallite Deo qui ascendit super coelum coelorum ad orientem: vel sicut nonnulli codices habent, Qui ascendit super coelum coeli ad orientem. In his verbis ille non intelligit Christum, qui ejus resurrectionem ascensionemque non credit. Ad orientem vero quod addidit, nonne etiam ipsum locum, quoniam in partibus orientis est ubi resurrexit et unde ascendit, expressit? Ergo super coelum coeli sedet ad dexteram Patris. Hoc est quod dicit Apostolus: Ipse est qui ascendit super omnes c
Abbreviated transcription (Latin):
qr & ipsis dictũ ẽ. uos estis lux mundi. s aliud
aiud dictũ ẽ. lum̃ ueruꝰ qđ illuminat oninẽ
hominẽ. sic montes & illi: S: longe aliꝰ monsꝑatꝰ
in cacitmine montium. Montes itaq isti illum
montẽ portando głosisunt: quoꝵ illȩ imꝰ dicit.
Alichi autẽ absit głari: nͥ incruce dĩ nr̃i tħu¬

Expanded text:
is dictum est, Vos estis lumen mundi ; sed aliud illud dictum est, Lumen verum, quod illuminat omnem hominem : sic, montes illi; sed longe alius mons paratus in cacumine montium. Montes itaque isti illum montem portando gloriosi sunt: quorum ille unus dicit, Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domini
Abbreviated transcription (Latin):
& alia quȩdã int̾pretat᷑. s hoc puto p̾senti
loco aptiꝰ conuentre. Red dens enĩ causam qͣre.
letarent᷑ illa milia quib constat currꝰ dei: dñs
inqͥt millis in synai sco id ÷ dñs in illis inian

Expanded text:
et alia quaedam interpretatur; sed hoc puto praesenti et alia quaedam interpretatur; sed hoc puto praesenti loco aptius convenire. Reddens enim causam quare laetarentur illa millia, quibus constat currus Dei, Dominus, inquit, in illis, in Sina, in
Abbreviated transcription (Latin):
facere. Ita fit etiam qđ sequit᷑. Currꝰ dei
decẽ miltum muttiplex. Uel denui milium
musttiplex. uł decies milies multiplex. Unu̾
enĩ uerbũ grecũ sicut quisq potuit latinoꝵ
decẽ inilia sinit. Intimati autẽ multitu¬
dinẽ scõꝵ atq fideltũ. qui portando deum
fiint quodã mͦ currꝰ dĩ: significauit hoc no¬
iie ȩccłiam. Hanc inmanendo & regendo:
ꝑducit infinẽ tanꝗͣ currũ sutim ueludin
locũ aliquẽ destinatuᷤ. Initium enĩ xp̃c. de¬
inde qui sunt. xpi: inpresentia eiꝰ deinde fi¬
letantium. Spe eni sunt gaudentes: donec
ꝑducant᷑ infinem quẽ nunc expectant ꝑpa
tientiam. Mirifice attẽ cũ dixiss& instia
letantium: continuo subiecit. Ons millis.
dei. S dñs millis. ideo & fi fint quasi tristes:
semꝑ tamen gaudentes. Hec iam ipso fine
qͦ nũdũ uenert̾: s spesunt gaudentes. & in
tribulatione patientes. Qm̃ dr̃s m ilus.
onib mueumnꝰ sy na int̃pretari mandatũ.

Expanded text:
. 18. Ita fit etiam quod sequitur: Currus Dei decem millium multiplex; vel, denum millium multiplex; vel, decies millies multiplex. Unum verbum enim graecum sicut quisque potuit latinorudecem millia sunt. Ingentem itaque multitudinem sanctorum atque fidelium, qui portando Deum fiunt quodammodo currus Dei, significavit hoc nomine. Hanc immanendo et regendo perducit in finelocum aliquem destinatum. Initium enim Christus; deinde qui sunt Christi in praesentia ejus; deinde filaetantium. Spe enim sunt gaudentes, donec perducantur in finem quem nunc exspectant per patientiam . Mirifice autem, cum dixisset, Millia laetantium, continuo subjecit, Dominus in illis. in illis. Ideo etsi sunt quasi tristes, semper tamen gaudentes . Nec jam ipso fine, quo nondum venerunt: sed spe sunt gaudentes, in tribulatione patientes . Quoniam Dominus onibus invenimus Sina interpretari Mandatum:
Abbreviated transcription (Latin):
posimꝰ. Deinde qđ dixit mont̾e̾ dei mont̾e̾
incaseatũ. montẽ uberẽ. ne quis auderee dice
& ipsi dictisunt montes der: legit᷑ qͥppe tusticia
tua sicut montes dei. unde apłs dicit ut nos
simꝰ iusticia dei in ipso. De quib montib
malio loco dr̃ Illitmmans tu mirabiliter
amontib at̾nis. Quia uita ęt̾na eis donata
ẽ. & ꝑ eos scarũ scriptitraruᷤ emmentissima

Expanded text:
 Deinde quod dixit, montem Dei, montem incaseatum, montem uberem, ne quis auderet ex hois, qui et ipsi dicti sunt montes Dei: legitur quippe, Justitia tua sicut montes Dei ; unde Apostolus ait, Ut nos simus justitia Dei in ipso . De quibus montibus et alio loco dicitur, Illuminans tu admirabiliter a montibus aeternis ; quia vita eis aeterna donata e
Abbreviated transcription (Latin):
stie It gͦ discernant᷑ abimpiis: accipiunt re¬
missionẽ peccatoꝵ. ab illo qui ait. Sifuernit
peccata urã sicut phenicium: ta̾quã niuem
dealbabo. Fcce quomͦ itinie dealbabunt᷑. Insel¬
mon id÷ in grã spc̃ xp̃ĩ. quo eis etiam ꝓpria

Expanded text:
sti ? Ut ergo discernantur ab impiis, accipiunt remissionem peccatorum ab illo qui ait: Si fuerint peccata vestra sicut phoenicium, tanquam nivem dealbabo . Ecce quomodo nive dealbabuntur in Selmo
Abbreviated transcription (Latin):
umbrałm meridianũ fier& nob̃. uerbu ca¬
rofactum ẽ. & habitauit innob̃. Deo scilicee
homo tamꝗͣ luntini corp accessit. & meitin
credentes umbra ꝓtectionis oꝑuit. Non enim
de quali umbra dicit᷑. transiertint omĩa illa
tãquã umbra. nec de quali umbra dixit
scriptũ : subumbra alarũ tuarũ ꝓtege me.
Dum gͦ discernit illȩ suꝑ cȩlestis reges suꝑ colũ¬
bam de argentatã: non sua merita extollat̃.
ñ de ꝓpria initute confidant. Iliue qͥppe de¬
albabunt᷑ in selmon: grã candificabunt᷑ in ꝓtecti¬
inc autẽ aliud pinguẽ quã uberẽ dicere: Est
enĩ & mons isto nomine nuncupatꝰ: id ÷ selmon.
S quẽ montẽ intelligere debemꝰ. monttẽ dei
montẽ uberẽ. montẽ incaseatũ. nͥ eundẽ dnmͦ
xpm. dequo & aliꝰ ꝓpħa dicit. erit umouissinis
montiume Ipse est mons incaseatꝰ ꝓpt᷑ paruu¬
los grã tãꝗͣ lacte nutriendos. mons uber ad
roborandos atq ditandos donorũ excellentia.

Expanded text:
erbum caro factum est, et habitavit in nobis . Deo scilicet homo, tanquam lumini corpus, accessit, et in eum credentes umbra protectionis operuit. Non enim de quali umbra dicitur, Transierunt omnia illa tanquam umbra ; nec de quali umbra dicit scriptum est, Sub umbra alarum tuarum protege me . Dum ergo discernit ille supercoelestis reges super columbam deargentatam, non sua merita extollant, non de propria virtute confidant: nive quippe dealbabuntur in Selmon; gratia candificabuntur in protectihic autem aliud pinguem, quam uberem diceret? Est enim et mons isto nomine nuncupatus, id est Selmon. Sed quem montem intelligere debemus montem Dei, montem uberem, montem incde quo et alius propheta dicit: Erit in novissimis montium ? Ipse est mons incaseatus, propter parvulos gratia tanquam lacte nutriendos; mons uber, ad roborandos atque ditandos donorum excellentia:
Abbreviated transcription (Latin):
legis. anudeoꝵ ds tantũ : Nonne & geutium:
Sic gͦ ethiopia que uidet᷑ extrema gentium: sbi¬
ficat᷑ ꝑfidẽ sine oꝑib legis. Non enĩ ut icifi¬
cet᷑ delegis oꝑib głat᷑: nec p̃p̃onit fidei merita
fua. s fide p̃uenit oꝑa sua. Elures sane codices
greci ñ habent manꝰ: s manũ. Qđ tantudem
uale: qm̃ ꝓoꝑib positũ ẽ. Mlallem autẽ lati

Expanded text:
Legis. An Judaeorum Deus tantum? nonne et Gentium  ? Sic ergo Aethiopia, quae videtur extrema Gentium, justificatur per fidem sine operibus Legis. Non enim, ut justificetur, de Legis operibus gloriatur; nec praeponit fidei merita sua, sed fide praevenit opera sua. Plures sane codices non habent, manus, sed, manum; quod tantumdem vale
Abbreviated transcription (Latin):
ppłoꝵ : ut exdudant᷑ hii qui ꝓbati sunt ar¬
gento. Iauros uocans ꝓpt̾ suꝑbiam: diurȩ in¬
domiteq ceruicis. significat enĩ hereticos. Hac¬
cas aute̾ ppłoꝵ deductibiles animas intelligen¬
das puto. qr facilȩ sequunt᷑ hos tauros. Nlon
eñ p̾sos unuersos scducunt. in quib sint
graues & stabiles. Unde scriptũ ẽ. In ppło giaui
Paudabo te. d ineis ppłis: qͦs inuenerint uaccas.
Tx his enĩ sunt illi: qui penetrant domos ecapti

Expanded text:
populorum, ut excludantur ii qui probati sunt arpopulorum, ut excludantur ii qui probati sunt argento. Tauros vocans, propter superbiam durae indomitaeque cervicis; significat enim haereticos. Vaccas autem populorum, seductibiles animas intelligendas puto, quia facile sequuntur hos tauros. Non enim populos universos seducunt, in quibus sunt graves et stabiles; unde scriptum est, In populo gravi laudabo te ; sed in eis populis quas invenerint vaccas. Ex his enim sunt qui
Abbreviated transcription (Latin):
tuo in ierłm: tibi offerent reges mimera. Atẽpło
tuo in iherłm: quȩ ẽ. lib̾a mater nr̃a. qr & ipsae
ẽ. templũ scm̃ tuum. Ab illo gͦ tempło: tibi
offerent reges mimera. Quicũq reges intelli¬
gant᷑ siue reges tre. siue reges quos discernit.
suꝑ celestis suꝑ columbã deargentatã. tibi of¬
ferent mimera. Et quę mimera gratiosiora.
quã sacrificia laudis: S hiuc laudi obstre¬
ptunt xp̾iamu᷑ uocabulum habentes. & diu̾sa
sentientes. fiat gͦ qđ soquit᷑. Ancrepa feras
calami. Nam & fere sunt qmͣ ñ intelligendo
nocent & fere calami sunt. qmͣ scripturartun
sensũ ꝓsuo errore ꝑuertunt. ꝑcalamũ qͥppe:
tã conuemient᷑ script᷑e significant᷑. quã sermo
ca uł latina. uł alia quęlib& ꝑefficiente̾̃ sciliae
id qđ efficit᷑. Usitatũ ẽ. autẽ inlatino eloqͥo.
ut cũ script᷑a tilus uocet᷑ qđ stilo fiat. itagͦ &
dr̾. increpa feras calami. Oehis ẽ. etiam qđ
adiungit. Congregatio tauorũ int̾ uacras

Expanded text:
i offerent reges munera. A templo tuo in Jerusalem, quae est libera mater nostra , quia et ipsa est templum sanctum tuum: ab illo ergo templo tibi offerent reges munera. Quicumque reges intelligantur; sive reges terrae, sive reges quos discernit supercoelestis super columbam deargentatam; tibi offerent reges munera. Et quae munera gratiosa, quam sacrificia laudis ! Sed huic laudi obstrepunt, christianum vocabulum habentes, et diversa sentientes. Fiat ergo quod sequitur: Increpa feras calami. Nam et ferae sunt, quoniam non intelligendo nocent; et ferae calami sunt, quoniam Scripturarum sensum pro suo errore pervertunt. Per calamum quippe tam convenienter Scripturae significanca, vel latina, vel alia quaelibet, per efficientem scilicet id quod efficitur. Usitatum est autem in latino eloquio ut scriptura stilus vocetur, quod stilo fiat; ita ergo et dicitur, Increpa feras calami. 39. De his est etiam quod adjungit: Congregatio taurorum inter vaccas