comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adherentes: & contemnentes curuare
genua añte baal. Nulla fraude p̾ua¬
lebit parricidȩ suo obtinere regnũ
ȩccłia di uiuentis: columna fidei: et
firmamentũ uerĩtatis. Funiculus tri¬
plex: difficile rũpit᷑. Electio m̃elioꝵ.
apꝓbatio pluriũ. & qͦd his efficaciꝰ est
morũ attestatio. innocentiũ apd̃ om̃s
cõmendant: summũ confirmant pon¬
tificẽ. add qͦd sane ꝙ ur̃a pat̾ expectat᷑
sicut pluuia in uellus uł sera senten¬
tia. Non imꝓbamꝰ tarditatẽ quȩ gra¬
uitãtẽ redolet: leuitatis abolet notã.
Nam & maria ñ statĩ respõndit angło
falutanti : pͥus cogitans qualis ẽẽt ista
salutatio. & thimoteo p̾cipit᷑: nemĩnici¬
to manũ imponere. Dico tam̃ ego notus
pontifici: ne qͥd nĩmis. Dico ut familia¬
ris & notus: ñ plus saꝑe qͣm õportet
saꝑe. Pudet fateor qͦd serpens uecustis¬
simꝰ noua audacia. relictis insipientib
mulierib. etiã robur pectoris ur̃i ui¬

Expanded text:
adhaerentes, et contemnentes curvare adhaerentes, et contemnentes curvare genua ante Baal. Nulla fraude praevalebit parricidae suo obtinere regnum Ecclesia Dei viventis, columna fidei, et firmamentum veritatis. Funiculus triplex difficile rumpitur . Electio meliorum, approbatio plurium, et, quod his efficacius est, morum attestatio, Innocentium apud omnes commendant, summum confirmant pontificem. 3. Ad quod sane et vestra, Pater, exspectatur, sicut pluvia in vellus, vel sera sententia. Non improbamus tarditatem, quae gravitatem redolet, levitatis abolet notam. Nam et Maria non statim respondit angelo salutanti, prius cogitans qualis esset illa salutatio. Et Timotheus praecipitur: Nemini cito manum imponere . Dico tamen ego notus pontifici. Ne quid nimis, dico, ut familiaris et notus: Non plus sapere, quam oportet sapere . Pudet, fateor, quod serpens vetustissimus, nova audacia, relictis insipientibus mulieribus, etiam robur pectoris vestri vi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ parcens uitȩ suȩ. s dans locũ irȩ. ÷¬
ñ ut mortẽ euaderet: s ut uitã adqͥ¬
reret. Merito ȩccłia innocentio conce¬
dit ipsius uicẽ: quẽ ꝑ eade uestigia
gradientẽ cernit. Nec sane ociosa fu¬
ga innocentii. Laborat qͥdem: s hone¬
stat᷑ in laborib siuis. Pulsus ur̃be: ab
orbe suscipit᷑. A finib t̾re oceurr̃t
cũ panib fugienti: & si furor semei
girardi engolismensis. ñdũ ex toto
qͥescat maledicere dauid. Uelit nolit
peccator qͥ uidet & irascit᷑: magnifi¬
cat᷑ in conspectu regũ. portans coro¬
nã głiȩ. Nunqͥd ñ om̃s pͥncipes cogno¬
uer̾t: qi ipse ẽ uere dĩ electus: fran¬
coꝵ. angloꝵ. ispanoꝵ. & postremo
romãnoꝵ rex innocentrũ in papam
rat achitofel suũ iã patefactũ ac disfi¬
patũ consiliũ. Frustra molitur miser
suꝑ popłm dĩ malignare consiliũ: &
cogitare adu̾sus sc̃os. scõ firmissime

Expanded text:
non parcens animae suae, sed dans locum irae; nnon parcens animae suae, sed dans locum irae; non ut mortem evaderet, sed ut vitam acquireret. Merito Ecclesia Innocentio concedit ipsius vicem, quem per eadem vestigia gradientem cernit. Nec sane oga Innocentii. Laborat quidem, sed honestatur in laboribus suis. Pulsus Urbe, ab orbe suscipitur. A finibus terrae occurritur cum panibus fugienti, etsi furor Semei, Gerardi Engolismensis, nondum ex toto quiescat maledicere David. Velit, nolit peccator qui videt et irascitur, magnificatur in conspectu regum, portans coronam gloriae. Nunquid non omnes principes cognoverunt quia ipse est vere Dei electus? Francorum, Anglorum, Hispanorum, et postremo Romanorum rex, Innocentium in papam rat Achitopel suum jam patefactum ac dissipatum consilium . Frustra molitur miser super populum Dei malignare consilium, et cogitare adversus sanctos sancto firmissime
Abbreviated transcription (Latin):
uallis abbas dictus in sp̃u ambulare :¬
& spͣualit̾ oĩa examinare. Ut uerbis
uos ꝓpħicis alloquar: consolatio abs¬
condita ẽ in ocłis: qr mors diuidit
int̾ fr̾s. Quidã enĩ uixta ysaiam
uident᷑ fȩdus ꝑcussisse cũ morte: ꝙ¬
cũ inferno fecisse pactũ. Ecce nanq
arp̃c dñi iste in nocentiꝰ positus ẽ in
ruinã: & in resurrectionẽ multoꝵ. Nã
qͥ dei st̾ libent̾ iũngunt᷑ ei: qͥ autẽ ex
sc̃õ: quẽ ut obtineret incendit igni¬
scu̾ariũ dĩ. ꝑsequit᷑ innocentiũ: et
cũ eo omnẽ innocentiã. Fugit ille nimi¬
rũ a facie leonis: sicut dicit ꝓpħa. Leo
rugiet: qͥs ñ timebit: fugit scđm pre¬
ceptũ dñi dicentis. Si uos ꝑsecuti fue¬
rint in unã ciuitatẽ: fugite in aliam.
fugit & in hoc uere uirũ se apłicum
ꝓbans: qͦd apłica sese forma insignie¬
rit. Nec enĩ paulus erubuit in spor̃ta
dimitti ꝑ murũ: & sic effugere manꝰ
querentiũ aĩam suã. Subfugit autẽ

Expanded text:
allis abbas dictus, in spiritu ambulare, et spiritualiter omnia examinare. Ut verbis vos propheticis alloquar; consolatio abscondita est ab oculis, quia mors dividit inter fratres . Quidam enim juxta Isaiam videntur foedus cum inferno fecisse pactum . Ecce namque christus Domini iste Innocentius positus est in ruinam et in resurrectionem 151 multorum. Nam qui Dei sunt, libenter junguntur ei; qui autem ex sancto, quem ut obtineret, incendit sanctuarium Dei. Persequitur Innocentium, et cum eo omnem innocentiam. Fugit ille nimirum a facie leonis, sicut dicit propheta: Leo rugiet, quis non timebit? Fugit secundum praeceptum Domini dicentis: Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam . Fugit, et in hoc vere virum se apostolicum probans, quod apostolica sese forma insignierit. Nec enim Paulus erubuit in sporta dimitti per murum , et sic effugere manus quaerentium animam suam. Subfugit autem
Abbreviated transcription (Latin):
iccepimꝰ: p̃sertĩ qͦd tanta tuȩ hruꝰ
ctionis fuerit cumulata iocundi¬
iate. Latorẽ epłȩ & si ꝓ se ipso satis c̃o¬
mendabilẽ: tam̃ etiã ꝓ me ur̃ȩ mag¬
nificentiȩ ẽẽ cupio cõmendatũ. Ett si

Expanded text:
ccepimus, praesertim quod tanta tuae hujus perfectionis fuerit cumulata jucunditate. Latorem epistolae, etsi pro seipso satis commendabilem, tamen etiam pro me vestrae magnificentiae esse cupio commendatum. Est si
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Quẽ diligit dñs corrĩpit: flagellat
aut̃ omnẽ filiũ quẽ recipit. Flagella¬
tũ iudeo & emendatũ: & aliud suspi¬
cer qͣm unũ ẽe ex filiis: Porro correc¬
tionis ur̃ȩ clarũ satis insigne tenemꝰ:
tulus pauꝑtatis: quã ipse ds ore com¬
mendans ꝓpħico: ego sũ ait uir ui¬
dens pauꝑtatẽ meã. Suꝑ om̃s regios
thesauros: hic nos titulus nobilitat
ampliꝰ. & reddit illustrẽ. Scio me ex
scriptura cõmemorasse suꝑuis: ñ esse
laudandũ hoĩem in uita ĩua. Uerũ

Expanded text:
ligit Dominus corripit, flagellat autem omnem filium quem recipit . Flagellatum video et emendatum, et aliud suspicer quam unum esse ex filiis? Porro correctionis vestrae clarum satis insigne tenemus,tulus paupertatis, quam ipse Deus ore commendans prophetico: Ego sum, ait, vir videns paupertatem meam . Super omnes regios thesauros hic vos titulus nobilitat amplius, et reddit illustrem. 2. Scio me ex Scriptura commemorasse superius, non esse laudandum hominem in vita sua. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑ abbas pauꝑtatis conseqũĩ
premiũ: qͦd ẽ regnũ cęloꝵ. Laudarẽ
uos & iure laudarẽ: si ñ me reuoca¬
ret illa sententia. neminẽ laudaue¬
ris in uita sua. Siqͥdem rem laude
dignã egistis: s ei laus ascribenda ẽ.
a quo accepistis & uelle & ꝑficere qͦd
merito laudaret᷑. Dm̃ gͦ ꝑ nos & in uo
bis oꝑantẽ głificamꝰ. Qui tam̃ ad hoc
in uob̃̾ uoluit głificari: ut & uos red¬
deret głosum. Qui nimirũ eñ sit mi¬
rabilis in maiestate sua: etiã in sc̃is
suis głosus apparere dignat᷑: ne solus
habeat głam. Ipse nempe licet sibi suf¬
ficiens ad omnẽ magnificentiã: querit
tam̃ głam & in sc̃ĩs: ñ ut augẽat sibi.
s ut suis cõmunicet. Nouit aut̃ qͥ st̃
eiꝰ: s nob̃ ñ facile innotescunt. nͥ cũ
ipse reuelare dignat᷑. Scimꝰ tam̃ de
qualib scriptũ ẽ. In labore hominũ

Expanded text:
per abbas, paupertatis consequi praemium, quod est regnum coelorum. 1. Laudarem vos, et jure laudarem, si non me revocaret illa sententia, Neminem laudaveris in vita sua ; siquidem rem laude dignam egistis: sed ei laus adscribenda est, a quo accepistis et velle, et perficere quod merito laudaretur. Deum ergo per vos, et in vobis operantem glorificamus, qui tantum ad hoc in vobis voluit glorificari, ut et vos redderet gloriosum. Qui nimirum cum sit mirabilis in majestate sua, etiam in sanctis suis gloriosus apparere dignatur, ne solus habeat gloriam. Ipse nempe licet sit sibi sufficiens ad omnem magnificentiam, quaerit tamen gloriam et in sanctis, non ut augeat sibi, sed ut suis communicet. Novit autem qui sunt ejus: sed nobis non facile innotescunt, nisi cum ipse revelare dignabitur. Scimus sane de qualibus scriptum est: In labore hominum
Abbreviated transcription (Latin):
Mundus cuiꝰ st̃ nudis illis exeuntib
retĩnebit: eisde uanis uanas similiter
alias educturus. At uͦ tuus ille ornatꝰ:
ñ sic. Fi̾rmissime tͥ ut dixi manet ꝓpt̾ea
tũtus: qi tuus. Nullis facile aut cedit
iniuiriis: aut patet insidiis. Adu̾sus
huiꝰ modi nil furis calliditas: nil furen¬
tis crudelitas potest. Nec a tineis rodit᷑:
nec uetustate corrũpit᷑: nec consumit᷑
usu. In morte uiuit. Nimirũ aĩe res
ẽ ñ corporis: & ob hoc simul cum aĩa
de corpore abit: ñ obit cum corpore.

Expanded text:
Mundus, cujus sunt, nudis illis exeuntibus Mundus, cujus sunt, nudis illis exeuntibus retinebit, eisdem vanis vanas similiter alias seducturus. At vero tuus ille ornatus non sic. Firmissime tibi, ut dixi, manet, propterea tutus, quia tuus. Nullius facile aut cedit injuriis, aut patet insidiis. Adversus hujusmodi nil furis calliditas, nil furentis crudelitas potest. Nec a tineis roditur, nec vetustate corrumpitur, nec consumitur usu. In morte vivit. Nimirum animae res est, non corporis: et ob hoc simul cum anima de corpore abit, non obit cum corpore.
Abbreviated transcription (Latin):
ligat oculos: cachinnos cohibet: mode¬
rat᷑ linguã: gulã frenat: irã sedat:
format incessũ. Talib decet pudicitiȩ
uestẽ distingui margaritis. Istiꝰmodi
circundata uarietate uirginitas:
cui głiȩ merito ñ prefert᷑. Angłieȩ : an¬
gelus habet uirginitatẽ. s ñ carnem:
sane felicior qͣm fortior in hac parte. Op¬
timꝰ & optabilis ualde ornatus iste: qͥ
& angłis possit ẽẽ inuidiosus. S adũte
& aliud de eodẽ. ꝓfecto tanto tͥ manet
tutus: qͣnto & ꝓpͥus. Uides nẽpe auro.
argento. lapidib p̃ciosis. & om̃i deniq
cultu regio ñ tã ornatas: qͣm oñeratas.
Hides longas post se trahentes fimbrias.
ipsasq p̃ciosissimas: & densas pulueris
nubes excitantes in aera. Non te moue¬
ant hȩc. Illȩ illa uł in morte deponent:
te tua sc̃itas ñ relinquet. Non st̃ sua
quȩ portant. Cũ interierint ñ sument
om̃ia: neq descendet cũ eis głia hec.

Expanded text:
ligat oculos, cachinnos cohibet, modeligat oculos, cachinnos cohibet, moderatur linguam, gulam frenat, iram sedat, format incessum. Talibus decet pudicitiae vestem distingui margaritis. Istiusmodi circumdata varietate virginitas, cui gloriae merito non praefertur? Angelicae? Angelus habet virginitatem, sed non carnem: sane felicior, quam fortior in hac parte. Optimus et optabilis valde ornatus iste, qui et angelis possit esse invidiosus. 6. Sed adverte et aliud de eodem. Profecto tanto tibi manet tutus, quanto et proprius. Vides nempe auro, argento, lapidibus pretiosis, et omni denique cultu regio non tam ornatas quam oneratas. Vides longas post se trahentes fimbrias, ipsasque pretiosissimas, et densas pulveris nubes excitantes in aera. Non te moveant haec. Illae illa vel in morte deponent: te tua sanctitas non relinquent. Non sunt sua quae portant. Cum interierint, non sument omnia, neque descendet cum eis gloria haec.
Abbreviated transcription (Latin):
ueste indut᷑ & cũ ueste deponit᷑: ues¬
tis ꝓculctubio est ñ uestiti. Tu gͦ noli
emulari in malignantib. & mendican¬
tib pulcͥtudinẽ alienã: uͥ ꝑdiderint
suã. Natĩuo qͥppe & int̾no se ꝓdunt
decõre nudas: quȩ tanto studio & pre¬
cio de diu̾sis & uariis specieb eiꝰ quȩ
p̃terit figurȩ mundi foris sibi confĩ¬
cere satagunt: unde ocłis insipientiũ
appareant speciosȩ. Indignũ tͥ iudica.
formã a pellib muriũ. & oꝑib uermĩo
mutuãri. Tua tͥ sufficiat. Ille est uerus
ꝓpͥusq euiꝰq rei decor: qͥ nulla int̾ia¬
cente materia ꝑ se inest. O qͣm decen¬
ti rubore genas suffundit uirginẽas:
ingeniti gẽma pudoris. Quȩ maures
reginarũ huic cõparabunt᷑: Nec infe¬
rioris insigne decõris: disciplina pre¬
fert. O qͣm cõpositũ reddit omnẽ pu¬
ellaris corporis statũ. nẽcnon & men
tit : ponit suꝑcilia: cõponit uultũ:

Expanded text:
veste induitur, et cum veste deponitur, vesveste induitur, et cum veste deponitur, vestis procul dubio est, non vestiti. 5. Tu ergo noli aemulari in malignantibus, et mendicantibus pulchritudinem alienam, ubi perdiderint suam. Nativo quippe et interno se produnt decore nudas, quae tanto studio et pretio de diversis et variis speciebus ejus quae praeterit figurae mundi, foris sibi conficere satagunt, unde oculis insipientium appareant speciosae. Indignum tibi judica, formam a pellibus murium, et operibus vermium mutuari. tua tibi sufficiat. Ille est verus propriusque cujusque rei decor, qui nulla interjacente materia per se inest. O quam decenti rubore genas suffundit virgineas ingeniti gemma pudoris! quae inaures reginarum huic comparabuntur? Nec inferioris insigne decoris disciplina praefert. O quam compositum reddit omnem puellaris corporis statum, nedum  al. netit, ponit supercilia, componit vultum,
Abbreviated transcription (Latin):
fessio & pulcͥtudo in conspectu eiꝰ. Re¬
uera uͥ confessio. ibi pulẽtũdo: ibi de¬
cor. Si peccãta st̃: in confessione lauanᵒ.
Si bona oꝑa: confessione cõmendant᷑.
Cũ mala tuã confitẽris: sacrificiũ est
do sp̃s contribulãtꝰ. Cũ dei beneficia:
ĩmolas dõ sacͥficiũ laudis. Bonũ aĩe
ornamentũ confessio: quȩ & peccatorẽ
purgat: & iustũ reddit purgatiorẽ.
Absq confessione iustus uidicat᷑ ingrã¬
tus: ꝙ peccator mortuus reputat᷑. a
mortuo qͥppe tanꝗͣ qͥ ñ sit: ꝑit confes¬
sio. Confessio gͥ pẽccatõris ẽ uita: iusti
głia. E necessaria ẽ peccatõri: & iustũ
nichilominꝰ decet. Deniq rectos decet
laudatiõ. Serĩca & purpura &̃ tinctu¬
rarũ fucus decorẽ habent: s ñ p̃bent.
Quicqͥd tale applices corpori exponit
speciẽ suã: ñ deponit. Secũ deniq tol¬
lit: cũ tollit᷑ ipsũ. Porro decor qui cũ

Expanded text:
fessio et pulchritudo in conspectu ejus . Refessio et pulchritudo in conspectu ejus . Revera ubi confessio, ibi pulchritudo, ibi decor. Si peccata sunt, in confessione lavantur: si bona opera, confessione commendantur. Cum mala tua confiteris, sacrificium est Deo spiritus contribulatus: cum Dei beneficia, immolas Deo sacrificium laudis. Bonum animae ornamentum confessio, quae et peccatorem purgat, et justum reddit purgatiorem. Absque confessione justus judicatur ingratus, et peccator mortuus reputatur. A mortuo quippe, tanquam qui non sit, perit confessio . Confessio igitur, peccatoris est vita, justi gloria: et necessaria est peccatori, et justum mihilominus decet. Denique rectos decet laudatio . Serica, et purpura, et tincturarum fucus decorem habent, sed non praebent. Quidquid tale applices corpori, exponit speciem suam, non deponit. Secum denique tollit, cum tollitur ipsum. Porro decor qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
rant siqͥd simile habent filiȩ babylonis
quarũ uere głia in confusione. Indu¬
unt᷑ purpura & bysso: & subinde con¬
scientia pannosa iacet. Fulgent moni¬
lib: morib sordent. Econtrã tu foris
pannosa. intus speciõsa resplendes:
s diuinis aspectib ñ hum̃anis. Intus
ẽ qͦd delectat. qr intꝰ ẽ quẽ delectat:
eiꝰ filiȩ rẽgis abintꝰ. Iocundãre filia
syon. & exulta satis filia iarłm. qi con¬
cupiuit rex speciẽ tuã: si tam̃ confes¬
sionẽ & decorẽ induis: amicta lumine
sicut uestim̃to. Nempe confessio ꝙ pul¬
chritudo in conspectu eiꝰ. Cuiꝰ d̾peciosi
forma pre filiis hominũ. Ipsius in quẽ
desiderant angeli ꝓspicere. Audis cui
places: ama unde places. Ama confes¬
sionẽ: ob quã amaris. Ama confessiõnẽ:
si affectas decorẽ. Confessioni iungit᷑
decor: iungit᷑ pulcͥtudo. habes utrũq.
Confessionẽ ꝙ decorẽ indiusti. & con¬

Expanded text:
rant si quid simile habent filiae Babylonis, rant si quid simile habent filiae Babylonis, quarum vere gloria in confusione. Induuntur purpura et bysso, et subinde conscientia pannosa jacet: fulgent monilibus, moribus sordent. E contra tu foris pannosa, intus speciosa resplendes, sed divinis aspectibus, non humanis. Intus est quod delectat, quia intus est quem delectat: ejus filiae regis ab intus . Jucundare, filia Sion, et exsulta satis, filia Jerusalem, quia concupivit Rex speciem tuam: si tamen confessionem et decorem induis, amicta lumine sicut vestimento. Nempe confessio et pulchritudo in conspectu ejus. Cujus? Speciosi forma prae filiis hominum; ipsius in quem desiderant angeli prospicere. 4. Audis cui places: ama unde places, ama confessionem, ob quam amaris: ama confessionem, si affectas decorem. Confessioni jungitur decor, jungitur pulchritudo. Habes utrumque: Confessionem et decorem induisti ; et: Con
Abbreviated transcription (Latin):
maculã aut rugã aut aliqͥd huiꝰ modi:
qͦd ȩt̾nis excepturus amplexxib ponet
leuã sub capitẽ tuo: & dexxtera illius
amplexabit᷑ te. Pretereo locũ nomina¬
tũ: quẽ uirginitatis p̃rogatiua singu¬
larẽ a filiis & filiab in regno es ꝓcul
dubio sortitura. Sileo & cantieũ illud
nouũ. qͦd uirgo cũ uirginib singłari
nichilominꝰ dulciq modulamine cani¬
tura letaberis in ipso. & letificabis eiui¬
tatẽ di: cantans ꝙ cursitans. ꝙ sequens
agnũ qͦcũq ierit. Illud siqͥdem nec ocłs
uidit nec auris audiuit: nec in cor ho¬
minis ascendit: qͦd tͥ p̃paratũ ẽ. ꝙ cui
te p̃parari oportet. Hec gͦ pret̾mitto
sponsi exeniã. arras sponsalitias. bene¬
dictiones dulcedinis. in quib te p̃uẽnit:
quẽ & subsecuturũ. atq qͦd deest com¬
pleturũ expectas. Ille ille in mediũ
ueniat su̾mo decore spectabilis. ipsis
q angelis admirandꝰ ornatus: & ꝓfe¬

Expanded text:
maculam aut rugam, aut aliquid hujusmodi; maculam aut rugam, aut aliquid hujusmodi; quod aeternis excepturus amplexibus, ponet laevam sub capite tuo, et dextera illius amplexabitur te. Praetereo locum nominatum, quem virginitatis praerogativa singularem a filiis et filiabus in regno es procul dubio sortitura. Sileo et canticum illud novum, quod virgo cum virginibus singulari nihilominus dulcique modulamine canitura, laetaberis in ipso, et laetificabis civitatem Dei, cantans, et cursitans, et sequens Agnum quocunqne ierit. Illud siquidem nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quod tibi praeparatum est, et cui te praeparari oportet. 3. Haec ergo praetermitto, sponsi xenia, arrhas sponsalitias, benedictiones dulcedinis, in quibus te praevenit, quem et subsecuturum, atque quod deest completurum exspectas. Ille, ille in medium veniat summo decore spectabilis, ipsis quoque angelis admirandus ornatus: et profe
Abbreviated transcription (Latin):
atq fallaciũ uili breuiq głiola: tu
spei q̃ue ñ confundit innitere. Tu te
inqͣm ei qͦd breue hoc ac momentaneũ
tribulationis tuȩ supra modũ in subli¬
me oꝑat᷑. ponderi głiȩ reseruato. Qͦd
si tͥ exꝓbrauerint filiȩ belial. illȩ quȩ
extento collo fractis incedunt gressibꝰ.
cõpositȩ & circũornatȩ ut similitudo
tẽpli: responde. Regnũ meũ ñ est de
hoc mundo. Responde. Tempꝰ meũ ñdũ¬
aduenit: tempus autẽ ur̃m semꝑ ẽ para¬
tũ. Responde. Głia m̃ea abscondita ẽ
uita mea: t̾c & ego apparebo cũ ipso in
głia. Quãquã ꝙ si głiari oportet: potes
tu qͦq ingenue: potes secure: tantũ
in dño. Omitto sane coronã: quã tibi
dñs p̃parauit in ȩternũ. Sileo reꝑmis¬
siones quȩ te ĩn posterũ manent. qͦd
felix sponsa admittenda es reuelata
facie speculari głiam sponsi tui: qͦd te
exhibiturus ẽ sibi głosam. ñ habentẽ

Expanded text:
atque fallacinm vili brevique gloriola: tu atque fallacinm vili brevique gloriola: tu spei, quae non confundit, innitere. Tu te, inquam, ei quod breve hoc ac momentaneum tribulationis tuae supra modum in sublime operatur, ponderi gloriae reservato. Quod si tibi exprobraverint filiae Belial, illae quae extento collo, fractis incedunt gressibus, compositae et circumornatae ut similitudo templi; responde: Regnum meum non est de hoc mundo; responde: Tempus meum nonadvenit, tempus autem vestrum semper est paratum: responde: Gloria mea abscondita est vita mea, tunc et ego apparebo cum ipso in gloria . Quanquam et si gloriari oportet, potes tu quoque ingenue, potes secure, tantum in Domino. Omitto sane coronam, quam tibi Dominus praeparavit in aeternum. Sileo repromissiones, quae te in posterum manent: quod felix sponsa admittenda es revelata facie speculari gloriam sponsi tui; quod te sibi exhibiturus est gloriosam, non habentem
Abbreviated transcription (Latin):
inqͣm paucoꝵ: p̃sertĩ nobiliũ. Deniq
ñ multos nobiles: s ignobiliã mundi
elegit ds. Pinde benedicta tu in nobilibꝰ:
quȩ ꝓ głia certantib ceteris de contẽp¬
tu głiȩ głiosius sublimaris: & sublimiꝰ
głiaris. Insignior plane atq illustrior
qͦd de paucis facta es: qͣm qͦd orta de
magnis. Illud nãq dei mimere tuũ ẽ:
hoc tuoꝵ. Porro qͦd tuũ ẽ. tanto carius
ẽ : qͣnto rariꝰ. Nam si in uris uirtus
na fragili & nobili: Deniq mulierem
fortẽ qͥs inueniet: Multomagis qͥs for¬
tẽ & nobilẽ: Minime qͥdem ds ẽ acceptor
ꝑsonarũ: nescio tam̃ qͦ pacto uirtus in
nobili plus placet. An forte qi plus cla¬
ret: Siqͥdem ignobilis cũ caret głia: ñ
facile liquet utrũ qi nolit: an qi ñ pos¬
sit habẽre. Laudo factã de necessitate
uĩrtutẽ: s plus illã quã eligit lib̾tas:
ñ indicit necessitas. Certent gͦ ceterȩ
quȩ spem ñ habent ꝓ rerũ fugacium

Expanded text:
inquam, paucorum, praesertim nobilium. Denique inquam, paucorum, praesertim nobilium. Denique non multos nobiles, sed ignobilia mundi elegit Deus . Proinde benedicta tu in nobilibus, quae, pro gloria certantibus caeteris, de contemptu gloriae gloriosius sublimaris, et sublimius gloriaris; insignior plane atque illustrior, quod de paucis facta es, quam quod orta de magnis. Illud namque Dei munere tuum est, hoc tuorum. Porro quod tuum est, tanto charius est, quanto rarius. Nam si in viris virtus na fragili et nobili? Denique mulierem fortem quis inveniet? . Multo magis quis fortem et nobilem? Minime quidem Deus est acceptor personarum: nescio tamen quo pacto virtus in nobili plus placet. An forte quia plus claret? siquidem ignobilis, cum caret gloria, non facile liquet utrum quia nolit, an quia non possit habere. Laudo factam de necessitate virtutem; sed plus illam quam eligit libertas, non indicit necessitas. 2. Certent ergo caeterae, quae spem non habent, pro rerum fugacium
Abbreviated transcription (Latin):
Pernardꝰ abbas de claraualle.
Sophiȩ uirgini uirginitatis ser-¬
uare titulũ: app̃hendere fructũ.
Fallax głia. & uana ẽ pulchritudo: mu¬
lier timens dm. ipsa laudabit᷑. Condelec¬
tor filia głiȩ uirtutis tuȩ: qua fallacẽ
mundi głiam respuisse narraris. Ipsa
qͥdem digne respuit᷑. S qi multi aliter
sapientes. in eiꝰ estimatione desipiunt:
tu iure laudaris. qr ñ falleris. Flos fȩ¬
ñi ẽ: uapor est ad modicũ parens. Ipse
eiꝰ qualiscũq status. nonne plus anxie¬
tatis qͣm iocunditatis habet: Dum uen¬
dicas. dũ defendis. dũ inuides. dũ sus¬
picaris. dũ semꝑ ambis quȩ ñ habes.
& nullis adeptis adqͥrendi tepescit ar-¬
dor: quȩ reqͥes in głia tua: Siqua tam̃
ẽ : p̃terit iocunditas ñ reditura: & ma¬
net anxietas ñ relictura. Cet̾m uideas
eã quãplurimos ñ app̃hendere: conte m¬
nere ꝑpaucos. Cur hoc : ꝓfecto qr neces¬
sitas multoꝵ ẽ: uirtus paucoꝵ. Pancoꝵ

Expanded text:
ERNARDUS abbas de Clara-Valle, SOPHIAE virgini, virginitatis servare titulum, apprehendere fructum. 1. Fallax gratia, et vana est pulchritudo: mulier timens Deum, ipsa laudabitur . Condelector, filia, gloriae virtutis tuae, qua fallacem mundi gloriam respuisse narraris. Ipsa quippe digne respuitur; sed quia multi 121 aliter sapientes in ejus aestimatione desipiunt, tu jure laudaris, quia non falleris. Flos feni est, vapor est ad modicum parens. Ipse ejus qualiscunque status, nonne plus anxietatis, quam jucunditatis habet? Dum vindicas, dum defendis, dum invides, dum suspicaris, dum semper ambis quae non habes, et, nonnullis adeptis, acquirendi non tepescit ardor, quae requies in gloria tua? Si qua tamen est, praeterit jucunditas non reditura, et manet anxietas non relictura. Caeterum videas eam quamplurimos non apprehendere, contemnere perpaucos. Cur hoc? Profecto quia necessitas multorum est, virtus paucorum. Paucorum,
Abbreviated transcription (Latin):
rt te. Collocauer̃t te in obscuris: sient
mortuos sełi. E iam parũ ẽ ut descen¬
das in uentrẽ inferi: iã te deglutire
festinat: ac rugientib p̃paratis ad es¬
cam tradere deuorandũ. Reu̾tere que¬
so reu̾tere pͥusquã te absorbeat ꝓfun¬
dũ. & urgeat suꝑ te puteus os suũ:
pͥusquã demergaris undẽ ulterius ñ
emergas: pͥusquã ligatis manib & pe¬
dib ꝓiciaris in tenebras exteriores. uͥ
ẽ fletus & stridor dentiũ: pͥusquã de¬
trudaris in locũ tẽnebrosũ & oꝑtũ
mortis caligine. Erubescis forte redi¬
re: q ad horã cessisti: E rubesce fugã.
& ñ post fugã reu̾ti in preliũ: & rursũ
pugnare. Necdũ finis pugnȩ: necdum
ab inuicẽ dimicantes acies discesser̃t:
adhuc uictoria pre manib ẽ. Si uis no¬
lumꝰ uincẽre sine te: nec tuã tͥ inuide¬
mus głiȩ portionẽ. Leti occurremꝰ tibi:
letis te excipiemꝰ amplexib: dicemꝰq.

Expanded text:
runt te. Collocaverunt te in obscuris, sicut runt te. Collocaverunt te in obscuris, sicut mortuos saeculi: et jam parum est ut descendas in ventrem inferi; jam te deglutire festinat, ac rugientibus praeparatis ad escam tradere devorandum. 2. Revertere, quaeso, revertere, priusquam te absorbeat profundum, et urgeat super te puteus os suum; priusquam demergaris, unde ulterius non emergas; priusquam ligatis manibus et pedibus projiciaris in tenebras exteriores, ubi est fletus et stridor dentium; priusquam detrudaris in locum tenebrosum, et opertum mortis caligine. Erubescis forte redire, quia ad horam cessisti. Erubesce fugam, et non post fugam reverti in praelium, et rursum pugnare. Necdum finis pugnae, necdum ab invicem dimicantes acies discesserunt: adhuc victoria prae manibus est. Si vis, nolumus vincere sine te, nec tuam tibi invidemus gloriae portionem. Laeti occurremus tibi, laetis te recipiemus amplexibus, dicemusque:
Abbreviated transcription (Latin):
scłm scłi: hic habitabo q̃m elegi eã. Ibi
ꝓ meis atq ur̃is pẽccatis rugit᷑ orabo:
ibi p̃cib assidius qͦd & uos cupitis impe¬
trabo si potero: ut qͥ eiꝰ amore hoc mo¬
dico tẽpore ab inuicẽ separamͣ: in alio
seło simul felici & inseparabili societate
oleo suꝑ te fili mi gaufride: doleo
suꝑ te. & merito. Quis enĩ ñ dole¬
at florẽ iuuentutis tuȩ quẽ letantib
angłis dõ illibatũ obtuleras in odorẽ
suauitatis. ñc̃ a demonib conculeari:
uitioꝵ spurcitiis. & scłi sordib inqͥnari:
Quomͦ qui uocatꝰ eras a deo. reuocantẽ
diabolũ sequeris: & quẽ xp̃c trahere
ceꝑat post se. repente pedem ab ipso
introitu głiȩ retraristi: In te exꝑior
ñc ueritatẽ sermonis dñi quẽ dixit.:
inimici hõis domestiei eiꝰ. amici tui &
porimi tui: aduersũ te apꝓpinquauer̃t
& steter̃t. Reuoeauer̃t te in fauees leo¬
nis: & in portis mortis iterũ eollocaue¬

Expanded text:
saeculum saeculi, hic habitabo, quoniam elegi eam. Ibi saeculum saeculi, hic habitabo, quoniam elegi eam. Ibi pro meis atque vestris peccatis jugiter orabo; ibi precibus assiduis quod et vos cupitis impetrabo, si potero, ut, qui ejus amore hoc modico tempore ab invicem separamur, in alio saeculo simul felici et inseparabili societate, oleo super te, fili mi Gaufride, doleo super te. Et merito. Quis enim non doleat florem juventutis tuae, quem laetantibus angelis Deo illibatum obtuleras in odorem suavitatis, nunc a daemonibus conculcari, vitiorum spurcitiis, et saeculi sordibus inquinari? Quomodo qui vocatus eras a Deo, revocantem diabolum sequeris, et quem Christus trahere coeperat post se, repente pedem ab ipso introitu gloriae retraxisti? In te experior nunc veritatem sermonis Domini, quem dixit: Inimici hominis, domestici ejus . Amici tui et proximi tui adversum te appropinquaverunt, et steterunt. Revocaverunt te in fauces leonis, et in portis mortis iterum collocave
Abbreviated transcription (Latin):
sentia. consolandꝰ & ipse ad tẽpus de eiꝰ
p̃sentia: ut postmodũ & qͥsq ꝓ se. et
ut̾q ꝓ alt̾utro inconsolabili desolem᷑
tristicia: An potiꝰ exẽplo apłi ñ adqͥes¬
cens carni & sang̃uini uocẽ audiã dñi
iubentis. dimitte mortuos sepelire
mortuos suos: & cantabo eũ daui. re¬
nuit consolari aĩa mea. & cũ ieremia.
diẽ hoĩs ñ concupiui dñe tu scis: Qͥ a
enĩ: funes cẽcider̃t mͥ in p̃claris. cȩle¬
stis q hereditas p̃clara ẽ mͥ: & t̾rena
adulat᷑ ꝓmissio. blandit᷑ consolatio
carnis: Gustato spũ: nẽcesse ẽ desiꝑe
carnẽ. Affectanti cȩlestia t̾rena ñ sapi¬
unt : ȩt̾nis inbianti. fastidio st̃ transi¬
toria. Desinite gͥ parentes mei: desinite
& uos frustra plorando affligere. ꝙ me
ultra mittere ꝓ me : plus me elongare
cogatis. Si aut̾ dimittitis: clarãuallem
in ꝑpetuũ ñ dimittã. Hȩc reqͥes mea in

Expanded text:
sentia, consolandus et ipse ad tempus de ejus sentia, consolandus et ipse ad tempus de ejus praesentia, ut postmodum et quisque pro se, et uterque pro alterutro inconsolabili desoletur tristitia? An potius exemplo Apostoli non acquiescens carni et sanguini 120, vocem audiam Domini jubentis: Dimitte mortuos sepelire mortuos suos ; et cantabo cum David: Renuit consolari anima mea ; et cum Jeremia, Diem enim? funes ceciderunt mihi in praeclaris, et coelestis haereditas praeclara est mihi ; et terrena adulatur promissio, blanditur consolatio carnis! Gustato spiritu, necesse est desipere carnem; affectanti coelestia, terrena non sapiunt; aeternis inhianti, fastidio sunt transitoria. Desinite igitur, parentes mei, desinite et vos frustra plorando affligere, et meultra mittere pro me, plus me elongare cogatis. Si autem dimittitis, Claram-Vallem in perpetuum non dimittam. Haec requies mea in
Abbreviated transcription (Latin):
furor. Si uos contemnitis mortẽ ur̃am:
eur etiã appẽtitis meã: Si inqͣm negligi¬
tis salitẽ ur̃am: qͥd iuuat etiã ꝑse qui
meã: Quare uos ñ potiꝰ sequimini me
fugientẽ. ut ñ ardeãtis: An hoc ẽ ur̃i
eruciatus leuam̃. si me etiã ꝑimatis:
& hoc solũ timetis. ne soli ꝑeatis: Ardeis
ardentib qͦd solatiũ p̃stare poterit:
Quȩ in qͣm consolatio damnatis: socios
habere suȩ damnationis: Qͥd ue reme¬
diũ morientib : alios uidere morien¬
tes: Non hoc mͥ ꝑsuadet diues ille. qͥ i
torm̃tis desꝑatus de sui lib̾atione. ro¬
gabat nunciari fr̃ib suis. ne & ipsi te¬
nirent in locũ eundẽ torm̃toꝵ: timeis
ꝓculdubio ex suoꝵ erueiatu augeri
suũ. Qͥa gͦ. Ibo & consolabor lugentẽ
matrẽ meã. mei ad tempꝰ uisitatione:
ut in ȩternũ lugeã & me & ipsã sine
consolatione: Ibo inqͣm & satisfaciã
patri meo irascenti ꝓ mei ad tempꝰ ab¬

Expanded text:
furor! si vos contemnitis mortem vestram, furor! si vos contemnitis mortem vestram, cur etiam appetitis meam? Si, inquam, negligitis salutem vestram, quid juvat etiam persequi meam? Quare vos non potius sequimini me fugientem, ut non ardeatis? An hoc est vestri cruciatus levamen, si me etiam perimatis: et hoc solum timetis, ne soli pereatis? Ardens ardentibus quod solatium praestare poterit? quae, inquam, consolatio damnatis, socios habere suae damnationis? quodve remedium morientibus, alios videre morientes? Non hoc mihi persuadet dives ille qui, in tormentis desperatus de sui liberatione, rogabat nuntiari fratribus suis ne et ipsi venirent in locum eumdem tormentorum , timens procul dubio ex suorum cruciatu augeri suum. 3. Quid ergo? ibo et consolabor lugentem matrem meam mei ad tempus visitatione, ut in aeternum lugeam et me et ipsam sine consolatione? Ibo, inquam, et satisfaciam patri meo irascenti pro mei ad tempus ab
Abbreviated transcription (Latin):
Odurũ patrẽ. o seuã matrẽ: o paren¬
tes crudeles & impios. Immo ñ parentes.
s ꝑem̃ptores: quoꝵ dolor salus pig̃noris:
quoꝵ consolatio mors filii ẽ. Qui me
malunt ꝑire cũ eis: qͣm regnare sine
eis. Qui me rursus ad naufragiũ unde
tandẽ nudus euasi. rursus ad ignem
unde uix semiustus exiui. rursus ad
latrones a quib semiuiuus relictꝰ sũ.
s miserante samaritano iã aliqͣntulũ
conualui. reuocare conant᷑: & militẽ
xp̃i ꝓpe iã rapto cȩlo triumphantẽ. qͦd
ñ in me głior. s in eo qͥ uicit mundum.
ab ipso iã introitu głiȩ tanꝗͣ. canẽ ad
uomitũ. tanꝗͣ. suem ad lutũ. ad scłm
reducere moliunt᷑. Mira abusio. Domꝰ
ardet. ignis instat a tergo: & fugienti
ꝓhibet᷑ egredi. euadenti suadet᷑ reg̾di:
E hoc ab his qͥ in incendio positi st̃: &
obstinatissima dementia. ac dem̃tissima
obstinatione fiigere ꝑiculũ nolunt. Proh

Expanded text:
O durum patrem! o saevam matrem! o parenO durum patrem! o saevam matrem! o parentes crudeles et impios; imo non parentes, sed peremptores: quorum dolor, salus pignoris; quorum consolatio, mors filii est!. qui me malunt perire cum eis, quam regnare sine eis! qui me rursus ad naufragium, unde tandem nudus evasi; rursus ad ignem, unde vix semiustus exivi; rursus ad latrones, a quibus semivivus relictus sum, sed miserante Samaritano jam aliquantulum convalui, revocare conantur: et militem Christi prope jam rapto coelo triumphantem quod non in me glorior, sed in eo qui vicit mundum ab ipso jam introitu gloriae, tanquam canem ad vomitum, tanquam suem ad lutum, ad saeculum reducere moliuntur! Mira abusio! domus ardet, ignis instat a tergo, et fugienti prohibetur egredi, evadenti suadetur regredi! et hoc ab his qui in incendio positi sunt, et obstinatissima dementia ac dementissima obstinatione fugere periculum nolunt. Proh
Abbreviated transcription (Latin):
ñ obedire par̃entib: ds est. Ipse
enĩ dicit. Qui amat patrẽ aut
matrẽ plus qͣm me: ñ est me dignꝰ. Si
me uere ut boni. ut pii parentes dili¬
gitis: si uerã. si fidelẽ erga filiũ pieta¬
tẽ habetis: qͥd me patri omniũ do pla¬
cere satagentẽ inquietatis. & ab eiꝰ ser¬
uitio cui seruire regnare ẽ. retrahere
actẽptatis: Uere n̾c cognosco: qi inimi
s hostes. Si diligeretis me gauderetis
utiq qi uado ad meũ atq ur̃m. immo
uniuersoꝵ patrẽ. Alioqͥn. qͥd mͥ & nob̃:
Qͥd a uob̃ habeo: nͥ peccatũ & miseriã:
hoc solũ qͦd gesto corruptibile corpus.
de ur̃o me habere fateor & agnosco. Non
sufficit uob̃ qͦd me in hanc scłi miseriã.
miseri miserũ induxistis: qͦd in pecca¬
to ur̃o peccatores peccatorẽ genuistis:
qͦd & in peccato natũ de peccato nutri¬
stis: nͥ etiã inuidendo mͥ miscdiã quã
consecutus sũ ab eo qͥ ñ uult mortem
peccatoris. filiũ insuꝑ gehẽnnȩ faciatis:

Expanded text:
arentibus, Deus est. Ipse enim dicit: Qui amat patrem aut matrem plus quam me, non est me dignus. Si me vere ut boni, ut pii parentes diligitis; si veram, si fidelem erga filium pietatem habetis: quid me Patri omnium Deo placere satagentem inquietatis, et ab ejus servitio, cui servire regnare est, retrahere attentatis? Vere nunc cognosco quia inimised hostes. Si diligeretis me, gauderetis utique quia vado ad meum atque vestrum, imo universorum Patrem. Alioquin quid mihi et vobis? quid a vobis habeo, nisi peccatum et miseriam? Hoc solum, quod gesto, corruptibile corpus de vestro me habere fateor et agnosco. Non sufficit vobis quod me in hanc saeculi miseriam miseri miserum induxistis; quod in peccato vestro peccatores peccatorem genuistis; quod et in peccato natum, de peccato nutristis: nisi etiam invidendo mihi misericordiam, quam consecutus sum ab eo qui non vult mortem peccatoris, filium insuper gehennae faciatis? 2.
Abbreviated transcription (Latin):
uentũ. dm̃ om̃ipotentẽ tenentes & dili¬
gentes suȩ salutis gratissimũ ꝓmissorẽ.
credentes in ꝓmissione fidelẽ. sꝑantes
certissimũ redẽptorẽ. in hac fide ꝙ ex¬
pectatione saluati st̃: licet quando ꝙ
qualit̾ & qͦ ordine salus repmissa fie¬
ret ignorarent.Deniq beda aꝑte do¬
cet. aꝑta oĩa õib nequaꝗͣ. fuisse quȩ de
ixp̃o futura erant: qͦd tu qͦq testimoniõ

Expanded text:
tentem tenentes et diligentes suae salutis gratuitum promissorem, credentes in promissione fidelem, sperantes certissimum Redemptorem, in hac fide et exspectatione salvati sunt: licet quando, et qualiter, et quo ordine salus repromissa fieret, ignorarent. Denique Beda aperte docet aperta omnia omnibus nequaquam fuisse quae de Christo futura erant, quod tu quoque testim
Abbreviated transcription (Latin):
hoc testimoniũ: si tantũ tribuamꝰ ue¬
terib : quantũ nec ioħi uendicare ua¬
lemꝰ. Non utiq fit inuiria ioħi siqͥd ig¬
norasse credit᷑ aut dicit᷑: nimirũ qͦd &
ipse ñ diffitet᷑. S si qͦd p̃comi ueritatis
negamꝰ. contra p̾coniũ ueritatis alteri
damꝰ : hoc ñ tantũ iniuria s ⁊ blasphe¬
mia ẽ: & plane contradicere ñ ioħ̃i s
ueritati. Qͥd gͦ: Amicus sponsi dubitat
& querit. tu es qͥ uenturus es an aliũ
ex pectamꝰ : & nos milib hominũ cer¬
titudinẽ de õib nr̃o mendacio confir¬
mamꝰ: Nec ipsos de se ita ueteres sen¬
sisse: paucis adu̾tere possumꝰ. Moyses
scribit dm̃ ad se loquentẽ: ixisse sic.
Ego sũ ds abrahã & ds ysaac. & ds ia¬
cob: & nom̃ meũ adonay ñ indicaui eis.
subaudis. sicut tͥ. Ostendit gͦ se de dei
noticia. plus aliqͥd p̃cedentib patrib
accepisse. Dauid qͦq suꝑ doctores suos
& seniores donũ sibi intelligentiȩ au¬

Expanded text:
 si tantum tribuamus veteribus, quantum nec Joanni vindicare valemus. Non utique fit injuria Joanni, si quid ignorasse creditur aut dicitur, nimirum quod et ipse non diffitetur: sed si quod praeconi Veritatis negamus, contra praeconium Veritatis alteri damus; hoc non tantum injuria, sed et blasphemia est, et plane contradicere non Joanni, sed Veritati. Quid ergo? Amicus sponsi dubitat, et quaerit, Tu es qui venturus es, an alium exspectamus , et nos millibus hominum certitudinem de omnibus nostro mendacio confirmamus. 14. Nec ipsos de se ita veteres sensisse, paucis advertere possumus. Moyses scribit Deum ad se loquentem dixisse sic: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob; et nomen meum Adonai non indicavi eis ; subaudit, sicut tibi. Ostendit ergo se de Dei notitia 632 plus aliquid praecedentibus patribus accepisse. David quoque super doctores suos et seniores donum sibi intelligentiae au
Abbreviated transcription (Latin):
tardius rescripsisse: scito me
tarde qͦq accepisse ad qͦd rescriberẽ.
Nam qͦd miseras ñ continuo ad me
usq ꝑlatũ ẽ: s pontiniaci dui ante
retentũ. Porro ubi accepi: morã mi¬
nime feci in rescribendo. Ceterũ id
breuiꝰ qͣm tua forte deposcebat inten¬
tio: s ñ plane qͣm mea occupatio sine¬
ret. Curaui tam̃ ne te utcũq late¬
ret qͥcqͥd suꝑ int̾rogatis ego sentirẽ:
tuo sane eade mea sensa & ocio & in¬
genio pleniꝰ astruenda relinquens.
si ita oportere cognoueris. Nec du¬
bito ad manũ tͥ ẽẽ rationes certas.
& congruas auctoritates: quib faci¬
le id possis. Is gͦ cuiꝰ me respondere
assertionib iubes. & nom̃ taces. tibi
nouerit a me suꝑ consultis qͦd sen¬
tio dictũ. ñ sibi contradictũ: etiã¬
siqͥd alit̾ ab ip̃so sapimꝰ. Nã si uerũ
nos sapimꝰ: ueritas ei contradicit ñ
nos. S enĩ si ñ confundit᷑ adqͥescere
ueritati: & ueritas cũ eo sapit & nos.

Expanded text:
tardius rescripsisse, scito me tarde quoque accepisse ad quod rescriberem. Nam quod miseras, non continuo ad me usque perlatum est, sed Pontiniaci diu ante retentum. Porro ubi accepi, moram minime feci in rescribendo. Caeterum id brevius, quam tua forte deposcebat intentio: sed non plane quam mea occupatio sineret. Curavi tamen ne te utcunque lateret quidquid super interrogatis ego sentirem, tuo sane eadem mea sensa et otio, et ingenio plenius astruenda relinquens, si ita oportere cognoveris. Nec dubito ad manum tibi esse rationes certas, et congruas auctoritates, quibus facile id possis. Is ergo, cujus me respondere assertionibus jubes, et nomen taces, tibi noverit a me super consultis quod sentio dictum, non sibi contradictum, etiamsi quid aliter ab ipso sapimus. Nam si verum nos sapimus, veritas ei contradicit, non nos. Sed enim si non confunditur acquiescere veritati, et veritas cum eo sapit, et nos.
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enĩ fas ẽ ullatenꝰ suspicari men
eos ignorare qͥd facerent: & si forte de
apło dubitet qͥs qͦd carnẽ suã emulans
sicut hõ mentiri potuerit: ubi ait.
Si enĩ cognouissent: nunqͣm dñm głȩ
crucĩfixissent. Nunqͥd ñ ex his satis
apparet. in qͣntis iaceat ignorantiȩ
tenebris: qͥ ignorat peccari posse int̾¬
dũ ꝑ ignorantiã: s de bis hactenus.

Expanded text:
Neque enim fas est ullatenus suspicari mentNeque enim fas est ullatenus suspicari menteos ignorare quid facerent; etsi forte de Apostolo dubitet quis, quod carnem suam aemulans, sicut homo mentiri potuerit, ubi ait: Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Numquid non ex his satis apparet, in quantis jaceat ignorantiae tenebris, qui ignorat peccari posse interdum per ignorantiam? Sed de his hactenus.
Abbreviated transcription (Latin):
nunqͣm peccatũ ẽ. cur dictũ ẽ in epła
ad hebreos. qr in scdo tab̃nacło semel
in anno solus pontifex intraret ñ si¬
ne sanguine: quẽ offerret ꝓ sui & po¬
płi ignorantia: Si peccatũ ignorantiȩ
nullũ ẽ: ñ gͦ peccau̾it saulus qͦd ꝑse¬
cutꝰ ẽ ȩccłam dei: q̃inqͥdem ignorans
hoc fecit : manens in incredulitate.
Bene itaq faciebat qͦd erat blasphe¬
mus & ꝑsecutor. ꝙ contumeliosus. qͦd
erat spirans minarũ ꝙ cedis in disci¬
płos it̃s: in hoc ipso qͥppe abundant̃
emulator existens pat̾naꝵ suarũ tra¬
ditionũ. Non gͦ debuit dicere miscdi¬
am consẽcutus sũ. s mercedẽ recepi:
quippe quẽ ignorantia a peccato redde-¬
bat immunẽ : insuꝑ & emulatio remu¬
nerabilẽ iudicabat. Si inqͣm ignoran¬
tia nunqͣm peccat᷑: qͥd gͦ causam᷑ ad¬
sequiũ se p̃stare deo: S & frustra in
cruce saluator ꝓ siuis orabat crucifi¬
xorib qͥppe nescientib ipso teste qͥd
facerent: & ita nequaqͣm peccantib.

Expanded text:
nunquam peccatum est, cur dictum est in Epistola ad Hebraeos, quia in secundo tabernaculo semel in anno solus pontifex intraret, non sine sanguine, quem offerret pro sui et populi ignorantia? Si peccatum ignorantiae nullum est, non ergo peccavit Saulus, quod persecutus est Ecclesiam Dei, quoniam quidem ignorans hoc fecit, manens in incredulitate. Bene itaque faciebat, quod erat blasphemus, et persecutor, et contumeliosus; quod erat spirans minarum et caedis in discipulos Jesu; et in hoc ipso quippe abundanter aemulator existens paternarum suarum traditionum . Non ergo debuit dicere: Misericordiam consecutus sum ; sed, Mercedem recepi; quippe quem ignorantia a peccato reddebat immunem, insuper et aemulatio remunerabilem judicabat. Si, inquam, ignorantia nunquam peccatur; quid ergo causamur adsequium se praestare Deo? Sed et frustra in cruce Salvator pro suis orabat crucifixoribus, quippe nescientibus, ipso teste, quid facerent , et ita nequaquam peccantibus.
Abbreviated transcription (Latin):
culpa damnare existimet. Uerendũ
tam̃ ne si uł breuit̾ ñ respondet᷑ stul¬
to iuxta stulticiã suã: putans forte
sapientiã. securiꝰ spargat seminariũ
uecordiȩ in aurib insipientiũ: & ita
iã insipientiȩ eiꝰ ñ sit numerus. Uerita¬
tis ꝓinde testimoniis paucis & manife¬
stis: manifestũ mendaciũ confutet᷑. Is
forsitan qͥ asserit ñ posse peccari ꝑ igno¬
rantiã. nunqͣm ꝓ suis ignorantiis de-¬
p̃cat᷑: s potiꝰ ꝓpħam irrideat dep̾cantẽ
& dicentẽ. Delicta uiuentutis meȩ &
ignorantias meas ne memineris. forsi¬
tan & rep̃bendet dm̃ exigentẽ ꝓ pecca¬
to ignorantiȩ satisfactionẽ. Loquitur
enĩ in leuitico ad moy sen dicens. Aĩa
si peccauerit ꝑ ignorantiã. feceritq
unũ ex his quȩ dñi lege ꝓhibent᷑. &
peccati rea intellexerit iniqͥtatẽ suã:
offeret arietẽ immaculatũ de gregib
sacerdoti iuxta mensurã estimationẽ¬

Expanded text:
culpa damnare existimet. Verendum culpa damnare existimet. Verendum tamen, ne si vel breviter non respondetur stulto juxta stultitiam suam; putans forte sapientiam, securius spargat seminarium vecordiae in auribus insipientium, et ita jam insipientiae ejus non sit numerus. Veritatis proinde testimoniis, paucis et manifestis, manifestum mendacium confutetur. Is forsitan qui asserit non posse peccari per ignorantiam, nunquam pro suis ignorantiis deprecatur, sed potius prophetam irrideat deprecantem et dicentem: Delicta juventutis meae, et ignorantias meas ne memineris . Forsitan et reprehendet Deum exigentem pro peccato ignorantiae satisfactionem. Loquitur enim in Levitico ad Moysen dicens: Anima si peccaverit per ignorantiam feceritque unum ex his quae Domini lege prohibentur et peccati rea intellexerit iniquitatem suam offeret arietem inmaculatum de gregibus sacerdoti iuxta mensuram aestimationem
Abbreviated transcription (Latin):
res patefacta lide eugłii semꝑ aꝑte
p̃dicabant: ita ut ñc om̃is ppłs xp̃ianꝰ
scire & confiteri debeat fidem. quã eo
tẽpore pauci admodũ & ꝑfectiores
etiã t̾c eiusdẽ mẏsteria fidei in lega¬
lib cerimoniis tẏpice portaret. Mul¬
ta st̃ quȩ ad hec confirmanda concur¬
r̃t: s modus epłaris cuncta ñ patit᷑.
nec opus ẽ. Arbitror enĩ ut ante iam
dixerã: me qͦq ñ respondente ea po
tuisse sufficere quȩ tua suꝑ hoc epła
manifestã nimis p̃ferat falsitatem:
tũ qͦd ipse eiꝰ inuentor in sua suꝑio¬
ri sententia ipsã ꝑ se satis impugnet
sibimet ipsi contrariꝰ. Cũ enĩ de noc¬
turno illo pͥuatoq susurrio dñi cũ
nichodemo laqueũ nectat publicȩ
damnationis ꝑ totũ orbẽ ignorantib.
arbitrans uidelicet neminẽ ex illa bo¬
ra potuisse saluari qͥ ñ fuerit baptrra¬
tus: nonne aꝑte peccatũ ignorantiȩ.
& peccatũ damnabile confitet᷑ : Nisi
forte tã ꝓteruus sit: ut dm̃ hoĩes sine

Expanded text:
res patefacta luce Evangelii semper aperte praedicabant: ita ut nunc omnis populus christianus scire et confiteri debeat fidem, quam eo tempore pauci admodum, et perfectiores etiam tunc ejusdem mysteria fidei in legalibus caeremoniis typice portaret. » Multa sunt quae ad haec confirmanda concurrunt: sed modus epistolaris cuncta non patitur, nec opus est. Arbitror enim, ut ante jam dixeram, me quoque non respondente, ea potuisse sufficere quae tua super hoc epimanifestam nimis praeferat falsitatem; tum quod ipse ejus inventor, in sua superiori sententia ipsam per se satis impugnet, sibimetipsi contrarius. Cum enim de nocturno illo privatoque susurrio Domini cum Nicodemo, laqueum nectat publicae damnationis per totum orbem ignorantibus, arbitrans videlicet neminem ex 633 illa hora potuisse salvari, qui non fuerit baptizatus; nonne aperte peccatum ignorantiae, et peccatum damnabile confitetur? Nisi forte tam protervus sit, ut Deum homines sine
Abbreviated transcription (Latin):
auditis. ꝙ ñ audier̃t. Quare. Ut uide¬
licet elariꝰ largiusq ꝑciꝑent: qͦd uix
tenuit̾ obscureq p̾senserant. Alioqͥn
qͥd opus erat foris uidere carnẽ. & car¬
nis audire sermones. si iã intus a sp̃u
fuerant ꝑfecte instructi de õib: p̃ser¬
tĩ cũ dñs dicat. caro ñ ꝓdest qͥcqͣm. sp̃s
ores uidebant᷑ in illo ppło. ñ om̃s omĩa¬

Expanded text:
auditis et non audierunt . Quare? ut videlicet clarius largiusque perciperent quod vix tenuiter obscureque praesenserant. Alioqui, quid opus erat foris videre carnem, et carnis audire sermones, si jam a Spiritu intus fuerant perfecte instructi de omnibus; praesertim cum Dominus dicat: Caro non prodest quidquam; Spiritus ores videbantur in illo populo n
Abbreviated transcription (Latin):
tens & ipse posteris. Si gͦ ut ait eciã
sc̃s papa gregoriꝰ. scđm increm̃ta tem¬
porũ creuit & scientia sp̃ualiũ patrũ.
& qͣnto uiciniores aduentui saluato¬
ris extiter̃t. tanto mẏsteriũ salutis
rerũ ipsarũ exhibitio. atq p̾sentia
ex hibentis. Deniq & audiunt. Beati
ocłi: qͥ uident quȩ uos uidetis. Itẽ. uos
aut̾ dixi amicos: qi oĩa quȩcũq audi¬
ui a patre meo nota feci nob̃. Multi

Expanded text:
it etiam sanctus Gregorius, secundum incrementa temporum, crevit et scientia spiritualium Patrum; et quanto viciniores adventui Salvatoris exstiterunt, tanto mysterium salutis rerum ipsarum exhibitio, atque praesentia exhibentis. Denique et audiunt: Beati oculi qui vident quae vos videtis . Item: Vos autem dixi amicos, quia omnia quae audivi a Patre meo
Abbreviated transcription (Latin):
alii plus. alii minꝰ. ꝓut eis sp̃s dabat
diuidens singłis ꝓut uolebat. idq absq
p̃iudicio suȩ scĩtatis atq ꝑfectionis. ⁊¬
qͣntomagis simpliciores quiq iusti. si¬
ne detrũto salutis. saluationis tẽpus.
modũ & ordinẽ nescire potuer̃t: quȩ
tam̃ certa spe & fide uti ꝓmissa suerant

Expanded text:
s dabat, dividens singulis prout volebat, idque absque praejudicio suae sanctitatis atque perfectionis: quanto magis simpliciores quique justi sine detrimento salutis, salvationis tempus, modum et ordinem nescire potuerunt, quae tamen certa spe et fide, uti promissa fuerant