comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quem diem scłares. diem lunis uocant
Tertia sabbati. tertia feria: quem diem
illi martis uocant. Quarta ergo sabbatoꝵ
quarta feria: qui mercurii dies dicitur
a paganis et a multis xp̃ianis. Sed nolu¬
mus ut dicant. atꝙ utinam corrigantur
et non dicant sic: habent enim lunguam
suam qua utantur. Non enim et in om̃ib
gentibus ista dicuntur. Multȩ gentes alę
xp̃ianorum ritus loquentis eccłi asticusꝓ.¬
cedit. Tamen si quem forte consuetudo
traxerit ut illud exeat ex ore quod inlis
corde: intelligat illos om̃s de quorum ib¬
minibus appellata sunt syclera homines
oneficua quȩdam mortalium mortales.
lomines ꝑ tempora sua quia plurimũ
ptuerunt. et eminuerunt in hoc seło: cũ
ens esent hominibus non ꝓpter uitam eter¬
un ses ꝓpter commodum temporale: de¬
teluntur eis diuini honores. Ueteres enĩ
uli decepti. et deciꝑe uolentes. in eorum
asulationem qui sibi aliquid secłm amo
i ilud illius. Homines autem qui antea

Expanded text:
quem saeculares diem Lunae vocant; quem saeculares diem Lunae vocant; tertia sabbati, tertia feria, quem diem illi Martis vocant. Quarta ergo sabbatorum, quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a Paganis, et a multis Christianis: sed nollemus; atque utinam corrigant, et non dicant sic. Habent enim linguam suam qua utantur. Non enim et in omnibus gentibus ista dicuntur: multae gentes aliaeistiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit: tamen si quem forte constraxerit, ut illud exeat ex ore quod improbat corde, intelligat illos omnes, de quorum nominibus appellata sunt sidera, homines beneficia quaedam mortalium mortalia, illi homines pro tempore suo, quia plurimum potuerunt et eminuerunt in hoc saeculo, cum chari essent hominibus, non propter vitam aeternam, sed propter commodum temporale, deferebantur eis divini honores. Veteres enim saeculi decepti, et decipere volentes, in eorum adulationem qui sibi aliquid secundum aet illud illius: homines autem qui antea
Abbreviated transcription (Latin):
re laborant boni acl temprs. Sufficit mi¬
chi tamen hoc scire quia ad tempus la¬
borat bonus: et ad tempus floret malus.
Qui ergo talis est. securus est. et patingr
sert om̃s felicitates malorums et lador
bonorum patienter fert. Tolent aa
finiatur hos sełm: conec cransat aa¬
tas. Iam talis beatus est: et enusina
ds̃ de lege sua et mitigauit eum aloi
malignis. donec fodiatur peccaton sous
Qui uero nonctum est talis: auchat yuis
quod dño placet. Plura autem deat
ipse in corde: qui melius uidet iuilius
quod curet. Psalmus hunc habet tituluim
id est hanc inscriptionem. Psalmus ipsi
clauid: quarta sabbatorum. Doeturis
est psalmus iste patientiam: in labousꝰ¬
scõrum iustorum. Contra ini quoumfe¬
licitates patientiam docet: patientiam
ȩdificat. Hoc habet totus a capite: usꝙy
in finem. Quare ergo talem habet titu¬
lum: in quarta sabbati: Una sabbati:
dies dñicus est. Sccła sabbati. seda fenu

Expanded text:
re laborant boni ad tempus; sufficit mire laborant boni ad tempus; sufficit mihi tamen hoc scire, quia et ad tempus laborat bonus, et ad tempus floret malus. Qui ergo talis est, securus est; et patienter fert omnes felicitates malorum, et labores bonorum patienter fert, tolerat, donec finiatur hoc saeculum, donec transeat iniquitas. Jam talis beatus est, et erudivit eum Deus de lege sua, et mitigavit eum a diebus malignis, donec fodiatur peccatori fovea. Qui vero nondum est talis, audiat per nos quod Domino placet. Plura autem ipse dicat in corde, qui melius videt vulnus quod curet. 3. Psalmus hunc titulum habet, id est hanc inscriptionem: «Psalmus ipsi David, quarta sabbatorum». Docturus est psalmus iste patientiam in laboribus justorum: contra iniquorum felicitates patientiam docet, patientiam aedificat. Hoc habet totus a capite usque in finem. Quare ergo talem habet titulum, «in quarta sabbati?» Una sabbati, dies dominicus est; secunda sabbati, secunda feria,
Abbreviated transcription (Latin):
intus quid cogitaret homo: etiam si ali¬
um hominem lateret. Tacitas ergo co.¬
gitationes hominum tales. aut etiam
erumpentes in uerba uel facta: curat
iste psalmus. Si curari uelint: inten.¬
dant ergo et curentur. Atꝙ utinam
in hac multitudine tota quȩ nunc
est inter istos parietes. et audit ꝑ nos
tiuerbum dñi. nulla sint alia uulnera
quȩ curentur: utinam nulla sint.
Non tamen rem suꝑfluam facimus di¬
cere. Si nulla ibi sunt uulnera: instru¬
antur corda ad sanandos alios: cum
audire talia cęꝑint. Credo enum quia
unus quisq xp̃ianus cum audierit ali¬
quem talia dicentem: si bonus et fide¬
lis est. et bene credit dõ: et spes eius est
in futuro scło. non in hac terra. non in
hac uita est. et non frustra audit ut sur¬
sum cor habeat: irridet et dolet talia
murmurantes: et dicit sibi. Ds̃ nouit qͥd
agit. Nos non possumus nosse consilium ipsi.¬
us quare parcit malis ad tempus: uel qua¬

Expanded text:
intus quid cogitaret homo, etiamsi aliintus quid cogitaret homo, etiamsi alium hominem lateret. Tacitas ergo cogitationes hominum tales, aut etiam erumpentes in verba vel facta, curat iste psalmus, si curari velint. Intendant ergo, et curentur. Atque utinam in hac multitudine tota quae nunc est inter istos parietes, et audit per nos verbum Domini, nulla sint talia vulnera quae curentur; utinam nulla sint. Non tamen rem superfluam facimus dicere, si nulla ibi sunt vulnera. Instruantur corda ad sanandos alios, cum audire talia coeperint. Credo enim quia unusquisque christianus, cum audierit aliquem talia dicentem, si bonus fidelis est, et bene credit Deo, et spes ejus est in futuro saeculo, non in hac terra, non in hac vita est, et non frustra audit ut sursum cor habeat; irridet et dolet talia murmurantes, et dicit sibi: Deus novit quid agat, nos non possumus nosse consilium ipsius, quare parcit malis ad tempus, vel qua
Abbreviated transcription (Latin):
uoce: rodunt in corcde. Quid ergo dicunt:
Uere placiturus sum dõ ꝑ iusticiam:
Aut iusti illi placent.i sub euius imꝑio
mali florent: Canta mala cominittunt.
et nichil illis euenit mali. Aut si forte
euenit aliquid mali: quid sibi dicunt
illi cum eis cȩꝑis dicere ecce quanta fecit
mala: Quomodo illi redelitum est e
Qualem exitum habuit: Incipiunt illi
cogitare iustos quibus mala uenerunt:
et opponunt nobis et dicunt. Si illi ꝓp.¬
terea mali aliquid accidit quia iniquus
fuits illi quare accidit qui tam iuste
uixit: qui helemosinas multas fecit.:
qui tanta et tam multa bona oꝑatus
est in eccła: Quare talem sortem inue¬¬
nit: Quare talem exitum habuit. qua¬
lem ille homo qui multa mala comini¬
sit: Aed hoc autem ista dicunt. ut osten¬
dant se ꝓpterea non facere mala quia
non possunt: aut quia non aucdent.
Nam quid uelit cor: lingua testatur.
Et quidem etiam si lingua obmutesce.¬
ret. et ipsa timore compressa: ds̃ uideret

Expanded text:
voce, roduntur in corde. Quid ergo dicunt? voce, roduntur in corde. Quid ergo dicunt? Vere placiturus sum Deo per justitiam? aut justi illi placent, sub cujus imperio mali florent? Tanta mala committunt, et nihil illis evenit mali. Aut si forte evenit aliquid mali; quid tibi dicunt illi, cum eis coeperis dicere: Ecce quanta fecit mala, quomodo illi redditum est? qualem exitum habui? Incipiunt illi cogitare justos quibus mala evenerunt, et opponunt nobis, et dicunt: Si illi propterea mali aliquid accidit, quia iniquus fuit; illi quare accidit, qui tam juste vixit? Qui eleemosynas tantas fecit, qui tam multa bona operatus est in Ecclesia, quare talem sortem invenit? quare talem exitum habuit, qualem ille homo qui multa iniqua commisit? Ad hoc autem ista dicunt, ut ostendant se propterea non facere male, quia non possunt, aut quia non audent. Nam quid velit cor, lingua testatur: et quidem, etiamsi lingua obmutesceret et ipsa timore compressa, Deus videret
Abbreviated transcription (Latin):
nocet alteri ꝑ factum malum: sed sibi
plurimum ꝑ cupiditatem malam. Nam
quomodo fibi noceat: audi scripturam.
Qui autem amat iniquitatem: ocdit ani¬
mam suam. Et reuera multum errant
homines qui putant iniusticiam suam
aliis nocere: et sibi non nocere. Ad alios
ꝓcelit iniquitas cuius libet ut corporino¬
ceat: ut rem familiarem ledat ÷ ut uil¬
lam inualat: ut mancipium abducat .i
ut aurum auferat aut argentum: uel
si quid aliud possidet. Ad hoc ꝓfertur
ad alterum iniquitas illa. Ergo iniqui¬
tas tua alieno corpori nocet : et tuo
animo non nocet : Contra istam sim.¬
plicem ueracemꝙ doctrinam. qua insi¬
nuatur hominibus bonis ut ipsam iusti.¬
ciam diligant: ex ea placere dõ uelint.
ab illo intelligant luce quadam intel¬
ligibili ꝑfundi animam suam. ut faci¬
ant iusta oꝑa: et illam lucem sapientiȩ.
om̃ibus quȩ in scło diliguntur prepouant.
contra istam doctrinam talia murmu¬
ria sunt hominum: et si non ꝓcetlunt in

Expanded text:
nocet alteri per factum malum, sed sibi nocet alteri per factum malum, sed sibi plurimum per cupiditatem malam. Nam quomodo sibi noceat, audi Scripturam: «Qui autem amat» «iniquitatem, odit animam suam» . Et revera multum errant homines qui putant injustitiam suam aliis nocere, et sibi non nocere. Ad alios procedit iniquitas cujuslibet, ut corpori noceat, ut rem familiarem laedat, ut villam invadat, ut mancipium abducat, ut aurum auferat, aut argentum, vel si quid aliud possidet. Ad hoc profertur ad alterum illa iniquitas. Ergo iniquitas tua alieno corpori nocet, tuo animo non nocet? 2. Contra istam simplicem veracemque doctrinam, qua insinuatur hominibus bonis, ut ipsam justitiam diligant, et ex ea placere Deo velint; ab illo intelligant luce quadam intelligibili perfundi animam suam, ut faciant justa opera, et illam lucem sapientiae omnibus quae in saeculo diliguntur praeponant: contra istam doctrinam talia murmura sunt hominum; et si non procedunt in
Abbreviated transcription (Latin):
tr: qualia se pati ipsi a talibus paulo
ate querebantur. Bonus ergo ille est.
qu et quando potest mala facere non
ficit. De quo scriptum est. Qui potuit
mansgreli et non est transgressus: et fa¬
are mala et non fecit. Quis est hie et
laudabimus eum: fecit enim mirabilia
niuta sua. Loquebatur seriptura: de
ptentibus innocentibus. Et lupus enun
tantum uult nocere: quantum leo. Dis¬
mmiliter nocent: sed non dissimiliter
upiunt. Leo enim non solum contemp¬
it canem latrantem: sed etiam fugat
t uenit ad ouile.:⁊ et obmutescentibus
unibis rapit quod potest. Lupus non
iidet: inter latratus canum. Nunquid
ꝓterea quia non potuit auferre. a cam¬
lis territus. in nocentior remanebit:
lbocet ergo ds innocentiam: ut quisq in¬
nocens sit. non tunore penȩ: sed amore
isticiȩ. Tunc enim liber est ininocens:
e uerus est innocens. Qui autem timo¬
re innocens fit. non est in nocens: quam¬
iis non noceat cui uult nocere. Non enĩ

Expanded text:
ur, qualia se pati ipsi a talibus paulo ur, qualia se pati ipsi a talibus paulo ante querebantur. Bonus ergo ille est, qui et quando potest male facere, non facit; de quo scriptum est: «Qui potuit transgredi, et non est transgressus; et facere mala, et non fecit. Quis est hic, et laudabimus eum? Fecit enim mirabilia in vita sua» . Loquebatur Scriptura de potentibus innocentibus. Et lupus enim tantum vult nocere, quantum leo: dissimiliter nocent, sed non dissimiliter cupiunt. Leo enim non solum contemnit canem latrantem; sed etiam fugat, et venit ad ovile, et obmutescentibus canibus rapit quod potest: lupus non audet inter latratus canum. Numquid propterea quia non potuit auferre a canibus territus, innocentior remeavit? Docet ergo Deus innocentiam, ut quisque innocens sit non timore poenae, sed amore justitiae. Tunc enim liber est innocens et verus est innocens. Qui autem timore innocens, fit, non est innocens, quamvis non noceat cui vult nocere. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
uidet dĩ: et punit in cogitationibus
eorum. Quid enim uelint. ille attendit.
cuius ocłs non repellitur carneꝰ ut ñ
uideat uoluntatem. Cales si occasiones
inueniant. non mali fiuint. sed manifes¬
tantur: non ut sentias quod natum sit
manifestum ÷ secl ut intelligas quod la¬
tebat inclusum. Paucis his annis et ꝓpe
hesterna die uiderunt hȩc homines:
et ꝓbauerunt etiam qui tarde intell¬
gunt. Erat enim hic una domus potii¬
tissuna ad tempus: de qua flagellum
fecerat ds̃ generi bumano: et castiga¬
tum est inde genus bumanum. si cos.¬
noscat flagellum patris: et tumeat sen.¬
tentiam uidicis. Cum ergo esset hie
eacdem domus magna: multi sub illa
qned ant: murmurabants reprehende.¬
t a decestabantur: blasphemabant.
Quomodo se artant homunes. et clantur
duno ilo iuclicio : Multi in concupis.¬
antia eorcdis sui subito fiebant ipsius
amiis illi qui murmurabant de ipsa
dmo et ab eis homines talia patieban.¬

Expanded text:
videt Deus, et punit in cogitationibus videt Deus, et punit in cogitationibus eorum. Quid enim velint, ille attendit, cujus oculus non repellitur carne, ut non videat voluntatem. Tales si occasiones inveniant, non mali fiunt, sed manifestantur: non ut sentias quod natum sit manifestum, sed ut intelligas quod latebat inclusum. Paucis his annis, et prope hesterno die viderunt haec homines, et probaverunt etiam qui tarde intelligunt. Erat enim hic una domus potentissima ad tempus, de qua flagellum fecerat Deus generi humano, et castigatum est inde genus humanum; si cognoscat flagellum patris, et timeat sententiam judicis. Cum ergo esset hic eadem domus magna, multi sub illa gemebant, murmurabant, reprehendebant, detestabantur, blasphemabant. Quomodo se arctant homines, et dantur divino illo judicio multi in concupiscentias cordis sui ? Subito fiebant ipsius domus illi qui murmurabant de ipsa domo; et ab eis talia homines patiebant
Abbreviated transcription (Latin):
diligunt. Putantes ergo infirmi frustra
se bene uiuere. aut inuitantur ad imitan¬
dam maliciam eorum quos quasi florere
conspiciunt: aut si ꝑ infirmitatem uel
ꝑsonȩ suȩ uel animi. timent male facere.
ne aliquid illis secłm leges seli mali ac¬
dat a mo niguia iusticiam diligunt. stdie
licam aptius timentes dampnari ore
bomines uel ab hominibus. absiratse
quidem a faetis malis: sed non se ani¬
nent a cogitationibus malis. Et utt
cogitationes eorum iniquas. precipue ci¬
put mniquitatis illa tenet mipietas. qu
uidetur eis dĩ negligere et non cunire
res humanas: et aut equaliter badene
cogitare. insectari bonoss malis fauer.
Qui talia cogitat. et si nichil mali aleu
faciat. facit plurimum sibis et in se ips
impius est: et iniquitate sua non ledt
dm̃: sed interficit se. Neꝙ uocent ho¬
minibus quia timicdi sunt qui talia co.¬
gitant. secd tamen bonuicidia eorum.
adulteria eorum. fraudes et rapinas eoꝵ

Expanded text:
diligunt. Putantes ergo infirmi frustra diligunt. Putantes ergo infirmi frustra se bene vivere, aut invitantur ad imitandam malitiam eorum quos quasi florere conspiciunt: aut si per infirmitatem vel personae suae vel animi, timent male facere, ne aliquid illis secundum leges saeculi mali accidat; non quia justitiam diligunt, sed, ut dicam apertius, timentes damnari inter homines ab hominibus, abstinent se quidem a factis malis, sed non se abstinent a cogitationibus malis. Et inter cogitationes eorum iniquas, praecipue caput iniquitatis illa tenet impietas, qua videtur eis Deus negligere et non curare res humanas; et aut aequaliter habere iciosius cogitare, insectari bonos et malis favere. Qui talia cogitat, etsi nihil mali alicui faciat, facit plurimum sibi, et in seipsum impius est; et iniquitate sua non laedit Deum, sed interficit se. Neque nocent hominibus, quia timidi sunt qui talia cogitant; sed tamen homicidia eorum, adulteria eorum, fraudes et rapinas eorum
Abbreviated transcription (Latin):
icut intentissime audiuimus
cum psalmus iste cantaretur:
intente audiamus cum reuelat
dñs quȩ hic dignatus est opa¬
redire mysteria. Ad hoc enim claudun¬
tur quedam sacramenta scriptura¬
rum: non ut negentur: sed ut pulsan¬
tibus apiantur. Si ergo affectu pio et
sinceri cordis caritate pulsetis: ille aꝑi¬
et qui uidet unde pulsetis. Notum est
nobis om̃ibus atqꝙ utinam de numero
eorum non simus. multos murmurare
aduersus patientiam dĩ et dolere iniquos
homines et impios uel uuere in hac ter¬
ra. uel etiam plurimum posse: et quod
est amplius plerumꝙ plurimum posse
malos aduersus bonos et sepe malos pre-¬
mere bonos: malos exultare: bonos labora¬
re: malos suꝑbire: bonos humiliari.
Aitendentes talia in genere bumano.
habundant enim: ꝑuertuntur impati.¬
entes. et infirmi animi quasi frustra sint
boni: quia dr̃ auertit uel auertere uide.¬
tur ocłos suos a bonis oꝑibus piorum
et fideliumt et augere malos in his quȩ

Expanded text:
icut intentissime audivimus, cum psalmus iste legeretur; ita intente audiamus, cum revelat Dominus quae hic dignatus est opacare mysteria. Ad hoc enim clauduntur quaedam sacramenta Scripturarum, non ut denegentur, sed ut pulsantibus aperiantur. Si ergo affectu pio et sincera cordis charitate pulsetis, ille aperiet qui videt unde pulsetis. Notum est omnibus nobis atque utinam de numero eorum non simus, multos murmurare adversus Dei patientiam, et dolere iniquos homines et impios vel vivere in hac terra, vel etiam plurimum posse; et quod est amplius, plerumque plurimum posse malos adversus bonos, et saepe malos premere bonos; malos exsultare, bonos laborare; malos superbire, bonos humiliari. Attendentes talia in genere humano abundant enim, pervertuntur impatientes et infirmi animi, quasi frustra sint boni; quia Deus avertit vel avertere videtur oculos suos a bonis operibus piorum et fidelium, et augere malos in his quae
Abbreviated transcription (Latin):
mors optima ut incupiditatum cohibitione a ter¬
renis et spe cȩlestis hereditatis homo usq in finem
ꝑseuerans diem uitȩ huius ultimum claudat. Sie
enim dormientes inter medios cleros erunt penuę
columbȩ deargentatȩ: ut tempore quo resurgent
rapiantur in nubibus in obuiam xp̃o in aera. et sẽꝑ
iam cum dño uiuant: aut certe quia ꝑ eos qui sic
moriuntur quanto securius tanto sublimus eccla
cdiffamatur. et quasi quibusclam pennis excelse
laudis atcollitur. sleꝙ enim sr ustra cditimes .
mortem ne laucles hominem quenquam. Sis o

Expanded text:
mors optima, ut in cupiditatum cohibitione a termors optima, ut in cupiditatum cohibitione a terrenis, in spe coelestis haereditatis homo usque in finem perseverans, diem vitae hujus ultimum claudat. Sic enim dormientes inter medios cleros, erunt pennae columbae deargentatae; ut tempore quo resurgent, rapiantur in nubibus obviam Christo in aera, et semper jam cum Domino vivant : aut certe, quia per eos qui sic moriuntur, quanto securius, tanto sublimius Ecclesia diffamatur, et quasi quibusdam pennis excelsae laudis attollitur. Neque enim frustra dictum est: Ante mortem ne laudes hominem quemquam . O
Abbreviated transcription (Latin):
dõ ꝓpterea seruiunt uel potius ꝓpterea seriure no¬
lunt dum querunt in hac uita et in hac terra felici¬
tatem: ablatus est somnus ab eis. nec dormiunt. In¬
flammantibus enun cupiditatibus agitati in flagi¬
tia et facinora ꝓpelluntur: nec om̃ino requiescunt
desiderando ut adquirant: metuendo ne amittant.
Qui autem me audit ait sapientia: inhabitabit in
spe. et quiescit sine timore ab om̃i malignitate.
dios cleros. idest inter medias hereditates nondum
in re sedtamen inspe cȩlestis hereclitatis habitare:
et terrenȩ felicitatis iam cupiditate conquiescere.
Cum autem uenerit quod sꝑamus: iam non inter
duas hereditates requiescemus: sed in noua uera
euus uetus erat umbra regnabimus. Qua ꝓptereti¬
am si intellexerunus quod dictum est. si dormiatis
inter medios cleros tanquam si diceretur. si moua¬
mini inter medios cleros ut istam mortem carnis
more suo scriptura dormitionem uocauerit: hȩc est

Expanded text:
Deo propterea serviunt, vel potius propterea servire noDeo propterea serviunt, vel potius propterea servire nolant, dum quaerunt in hac vita et in hac terra felicitatem, ablatus est somnus ab eis, et non dormiunt. Inflammantibus enim cupiditatibus agitati, in flagitia et facinora propelluntur, nec omnino requiescunt; desiderando ut acquirant, metuendo ne amittant. Qui autem me audit, ait Sapientia, inhabitabit in spe, et requiescet sine timore ab omni malignitate dios cleros, id est inin re, sed tamen in caelestis haereditatis spe habitare: et a terrenae foelicitatis jam cupiditate conquiescere. Cum autem venerit, quod speramus: non jam inter duas haereditates requiescimus, sed in nova et vera, cujus vetus erat umbra, regnabimus. Et amsi intellexerimus quod dictum est, Si dormiatis inter medios cleros, tanquam si diceretur, Si moriamini inter medios cleros, ut istam mortem carnis more suo Scriptura dormitionem vocaverit; haec est
Abbreviated transcription (Latin):
tes hereditatis uocantur quȩ ppło sunt distribu¬
te. Uncde tribus leui precepta est non babere
sortem inter fr̃s suos: quod ex eorum decimis sus¬
tentaretur. Nam et cleros. et elericos. hinc appel¬
iatos puto. qui sunt in ȩcctastici ministerii gra¬
dibus orclinati: quia mathyas sorte electus est
quem primum ꝑ apłos ieginus ordinatum.
sroinde ꝓpter hereditatem quȩ fit testamento
tanquam ꝑ id quod efficiatur id quod efficit¬
nomine clerorum testamenta ipsa significata sunt:
quanquam michi et alius hinc sensus occurrat nisi
fallor ante ponenclus: ut cleros multo ꝓbabilius
ipsas hereditates utelligamus: ut quoniam he¬
reditas ueteris testamenti est quanuis in umbra
significatiua futuri terrena felicitas. hereditas ue¬
ro norui testamenti est. ęcerna immortalitas. dormi¬
re sit uiter medios cleros: nec illam querere arden¬
ter. et adhuc istam expectare patienter. Nam qui

Expanded text:
tes haereditatis vocantur, quae populo sunt distributes haereditatis vocantur, quae populo sunt distributae. Unde tribus Levi praecepta est non habere sortem inter fratres suos, quod ex eorum decimis sustentaretur . Nam et Cleros et Clericos hinc appellatos puto, qui sunt in ecclesiastici ministerii gradibus ordinati, quia Matthias sorte electus est, quem primum per Apostolos legimus ordinatum . Proinde propter haereditatem quae fit testamento, tanquam per id quod efficitur id quod efficitnomine clerorum Testamenta ipsa significata sunt. 20. Quanquam mihi et alius hic sensus occurrat, nisi fallor, anteponendus, ut cleros multo probabilius ipsas haereditates intelligamus: ut quoniam haereditas Veteris Testamenti est, quamvis in umbra significativa futuri, terrena felicitas; haereditas vero Novi Testamenti est aeterna immortalitas; dormire sit inter medios cleros, nec illam jam quaerere ardenter, et adhuc istam exspectare patienter. Nam qui
Abbreviated transcription (Latin):
tatum ẽ: s int̾ medios cleros. tanquam inter medium
clerorum quod potius in greco legitur: et quod dici
solet in eis rebus ut dixi quȩ inter se debeant ha-¬
bere consensum. Iubet igitur seriptura ut inter
medios cleros dormiant: qui uel sunt pennȩ co-¬
lumbȩ deargentatȩ. uel ex hoc eis prestatur ut
sint. Porro si istis cleris duo testamenta significant᷑:
quid aliud admonemur. nisi ut ea testamenta
inter se consentire non repugnemus. sed inteligaen¬
do acquiescamus: nos ꝙ simus eorum concordiȩ
signum. atque documentum cum alterum ad¬
uersus alterum nichil dixisse sentimus: et cum
pacifica admiratione quasi extasis oꝑe monstra¬
mus: Cur autem in eleris testamenta intelligan¬
tur cum hoc nomen grecum sit quidem. sed tes¬
tamentum non ita dicatur: hȩc causa est. quia
ꝑ testamentum datur hereditas que grece appel¬
autem grece sors: et sortes ex ꝓmissionendĩ. par¬

Expanded text:
tatum est; sed inter medios cleros, tanquam inter medium tatum est; sed inter medios cleros, tanquam inter medium clerorum, quod potius in graeco legitur, et quod dici solet in eis rebus, ut dixi, quae inter se debeant habere consensum. Jubet ergo Scriptura ut inter medios cleros dormiant, qui vel sunt pennae columbae deargentatae, vel ex hoc eis praestatur ut sint. Porro si isti cleri duo Testamenta significant, quid aliud admonemur, nisi ut Testamentis inter se consentientibus non repugnemus ; sed intelligendo aequiescamus, nosque simus eorum concordiae signum atque documentum, cum alterum adversus alterum nihil dixisse sentimus, et cum pacifica admiratione, quasi ecstasis sopore, monstramus? Cur autem in cleris Testamenta intelligantur, cum hoc nomen graecum sit quidem, sed Testamentum non ita dicatur; haec causa est, quia per testamentum datur haereditas, quae graece appelaece dicitur, et sortes ex promissione Dei, par
Abbreviated transcription (Latin):
tanst et ppłm dõ constituente hoc uerbum serip¬
delpont.Nam ꝓ eo quod est in latino inter me
dos qreus habet inter meclium meum et urm̃.
Ritdesigno circumcisionis cum loquitur ds̃ abra
de siientuum: quod grecus habet inter medi
inrum et tuum: et inter medium seminis cui.
un loqueretur ad noe de areu in nubibus
sum constituenclum: hoc uerbum sepissi
lipcat. Et quod habent iatim cocdices inter
me et uos. uel inter me et om̃em animam uiuen¬
tem. et si qua ibi talia dicuntur: inter medium me¬
um et ur̃m inuenitur in greco quod est anamesoii.
Dauid quoꝙ et ionathan signum inter se constituunt.
ne aliud opinando dissideant. Et quod latine dicit̾
inter ambos: inter medium amboium habet grecus.
eodem uerbo quod est anamesyors. Optime autem
factum est. ut hoc loco psalmi huius interpretes nr̃i
non dicerent inter cleros. quod latine locutioni usi¬

Expanded text:
inter se et populum Deo constituente, hoc verbum Scripinter se et populum Deo constituente, hoc verbum Scriptura ponit; nam pro eo quod est in latino, inter me et vos, graecus habet, inter medium meum et vestrum. Sic et de signo circumcisionis cum loquitur Deus ad Ate, et omne semen tuum : quod Graecus habet, inter medium meum et tuum, et inter medium seminis tui. Item cum loqueretur ad Noe de arcu in nubibus ad signum constituendum , hoc verbum saepissime repetit: et quod habent latini codices, inter me et vos, vel inter me et omnem animam vivam, et si qua ibi talia dicuntur; inter medium meum et vestrum, invenitur in Graeco, quod est, ἀνὰ μέσον. David quoque et Jonathan signum inter se constituunt, ne aliud opinando dissideant : et quod latine dicitur, inter ambos; inter medium amborum, habet Graecus eodem verbo, quod est, ἀνὰ μέσον. Optime autem factum est, ut hoc loco psalmi hujus interpretes nostri non dicerent, inter cleros, quod latinae locutioni usi
Abbreviated transcription (Latin):
udent et i hebreo sit fortassis ambiquum
et rtt scapuas. Utrum ꝓpterea ibi est auri
atesi dist sapientia et caritas. quia ibi sunt
dammoco radices alarum: an quia ibi porta
li sireina leuus: Quid enim sunt uel ipsȩ alȩ
osi dio precepta caritatis.i in quibus tota lex pen
ae teapse: Quid ipsa sareina leus nisi ipsa ca
nasmnimn diffieile est in precepto: leue est aman¬
ilir o aliud recte intelligitur dictum onus meũ
amis quod timendo qui facit seruiliter facit.
apuod rectum est non iuberi. Queri etiam potest
arnon sit dictum si doriniatis in cleris. sed inter
ntos cleros. quid sit hoc expressius iter medios
as. Quod quidem si expressius transferretur
cigrteo. inter medium clerorum diceretur: quod
millo interpretum legi. Preterea credo: quia tan¬
undim ualet quod dictum est inter medios cleros.
ornpo quid michi uideatur exponam. Sepe hoc
istim acl aliqua conectencla atq pacanda ne
t edissideant poni solet: sicut testamentum

Expanded text:
ent: et in hebraeo sit fortassis ambiguum,est inter scapulas. Utrum propterea ibi est auri viriditas, id est sapientia et charitas, quia ibi sunt quodammodo radices alarum; an quia ibi portatur illa sarcina levis? Quid enim sunt vel ipsae alae, nisi duo praecepta charitatis, in quibus tota Lae ? Quid ipsa sarcina levis, nisi ipsa carquid enim difficile est in praecepto, leve est amanti. Nec ob aliud intelligitur recte dictum, Onus meum ciamus, quod timendo, qui facit, serviliter facit. id quod rectum est non juberi. 19. Quaeri etiam potest, cum non sit dictum, Si dormiatis in cleris, sed, inter medios cleros, quid sit hoc, inter medios cleros. Quod quidem si expressius transferretur ex graeco, inter medium clerorum diceretur; quod in nullo interpretum legi: propterea credo quia tantumdem valet quod dictum est, inter medios cleros. Hinc ergo quid mihi videatur exponam. Saepe hoc verbum ad aliqua connectenda atque pacanda, ne inter se dissideant, poni solet: sicut testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
tas suggeritur cordi humano. Ibi suggeritur. Non
cessat suggestio: sed fiet respectio. Si enim respicis
iniquitatem. retro aspicis: et incurris in sententiã
dicentis dr̃i in eugłio. slemo ponens manum suꝑ
aratrum. et respexit retro: aptus est regno dĩ.
Quid ergo: Debeo facere quod ait apłs: quȩ retro
oblitus. in ea quȩ ante sunt extentus. Retro enim
nr̃a om̃ia quȩ transierunt: iniqua sunt. Nemo¬
ex bono uenit ad xp̃m. Om̃s enim peccauerunt:¬
sed credendo ustificantur. Perfecta iusticia non erit:
nisi in illa uita. Tamen ad ꝓfectum et mores bonos:
ab ipso inspirantur. ab ipso donantur: Noli ergo tua
merita computare: noli. Et si suggeritur iniquitas:
noli consentire. Quidenim ait: Iniquitatem si as¬
pexi in corde meo: non exaudiet dĩ Propterea¬

Expanded text:
tas suggeritur cordi humano. Ibi suggeritur, non tas suggeritur cordi humano. Ibi suggeritur, non cessat suggestio; sed non fiat respectio. Si enim respicis iniquitatem. retro aspicis, et incurris sententiam dicentis Domini in Evangelio: Nemo ponens manum super aratrum et respiciens retro, aptus est regno Dei . Quid ergo debeo facere? Quod ait Apostolus: Quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus . Retro enim nostra omnia quae transierunt, iniqua sunt. Nemoex bono venit ad Christum: omnes peccaverunt: credendo justificantur . Perfecta justitia non erit, nisi in illa vita; tamen ad provectum, et mores boni ab ipso inspirantur, ab ipso donantur. Noli ergo tua merita computare, noli. Et si suggerit iniquitas, noli consentire. Quid enim ait? Iniquitatem si conspexi in corde meo, non exaudiat Do
Abbreviated transcription (Latin):
lefaciendum: totum nichil est. totum transit. Des¬
pici dignum est ut calcetur: non conspici ut ac¬
ceptetur. Suggerit enim aliquando ꝑ cogitatio¬
nes. uel ꝑ uerba colloquentium malorum. Corrũ.¬
punt enim mores bonos: colloquia mala. Tu no¬
li ea respicere. Sel parum est in uultu: parum
est in lingua. In corle noli respicere: id est noli
diligere. noli acceptare. Nã respectũ ꝓ dilectione
poni coticlianum est: primo quia de dõ dicimus¬
quia respexit me. Quid est respexit mer Ante enĩ
non te uidebat: aut rursum adtendebat et preci¬
bus tuis commotus est. ut in te ocłos mitteret: Ui¬
debat te et ante. Sed respexit me dicis: dilexit
me. Et homini qui te uidet et rogas eum: dicis
ut misereatur tui. respice me. Uidet te: et dicis
respice me. Quid est respice: Dilige. adtende:
miserere mei. Ergo non ideo dixit. iniquitatem
si aspexi in corde meo: quia om̃ino nulla iniqui¬

Expanded text:
lefaciendum, totum nihil est, totum transit; deslefaciendum, totum nihil est, totum transit; despici dignum est, ut calcetur; non conspici, ut acceptetur. Suggerit enim aliquando per cogitationes, vel per verba colloquentium malorum. Corrumpunt enim mores bonos, colloquia mala: tu noli ea respicere . Sed parum est in vultu, parum est in lingua: in corde noli respicere, id est, noli diligere, noli acceptare. Nam respectum pro dilectione poni quotidianum est: primo quia de Deo dicimus, Respexit me. Quid est Respexit me? Ante enim te non videbat? Aut sursum attendebat, et precibus tuis commonitus est, ut in te oculos mitteret? Videbat te et ante; sed, Respexit me, dicis, Dilexit me. Et homini qui te videt, et rogas eum, dicis, ut misereatur tui, Respice me. Videt te; et dicis, Respice me. Quid est, Respice me? Dilige, attende, miserere mei. Ergo non ideo dixit, Iniquitatem si aspexi in corde meo, quia omnino nulla iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
luistl et sub lingua. ut quod certus loqueris. hoc
uitiscogites. Ad ipsum ore meo clamaui: et exul¬
tasib lingua mea. Uide quam in secreto uult
sbiteger. qui in secreto offert holochausta me¬
Nei hoc agite fr̃s. hoc imitamini: ut dicatis. ue.¬
id uate quanta fecit anumȩ meȩ. Om̃ia enim
si narat: ipsius gr̃a fiunt in anima nr̃a. Uide
dicit. Uide si non in corde tuo concupiscis iniquita¬
tem: ne forte quod reprehendis in altero facere
cogites: et ideo in illum clames. non quia fecit. sed
quia inuentus est. Redi ad te intus: esto tibi iudex.
Ecce in cubiculo tuo abscondito in ipsa intimi ue¬
na cordis ubi tu solus es. et ille qui uidet: illic
tibi displiceat iniquitas. ut placeas dõ. Noli iam
respicere. id est noli eam diligere: sed potius des¬
picere id est contempnere et auertere ab ea. Quic¬
quid letum ꝓmiserit ut illiciat ad peccandum:
quicquid triste minata fuerit ut impellat ad ma¬

Expanded text:
lingua; sed et sub lingua, ut quod certus loqueris, hoc lingua; sed et sub lingua, ut quod certus loqueris, hoc tacitus cogites. Ad ipsum ore meo clamavi, et exaltavi sub lingua mea. Vide quam in secreto vult esse integer qui offert holocausta medullata. Hoc agite, fratres, hoc imitamini, ut dicatis, Venite, audite quanta fecit animae meae. Omnia enim quae enarrat, ipsius gratia fiunt in anima nostra. Viddicit. Vide si non in corde tuo conspicis iniquitatem; ne forte quod reprehendis in altero, cogites facere, et ideo in illum clames, non quia fecit, sed quia inventus est. Redi ad te; intus esto tibi judex. Ecce in cubiculo tuo abscondito, in ipsa vena intima cordis, ubi tu solus es, et ille qui videt, illic tibi displiceat iniquitas, ut placeas Deo. Noli illam respicere, id est, noli illam diligere; sed potius despice, id est, contemne, et avertere ab ea. Quidquid laetum promiserit, ut illiciat ad peccandum; quidquid triste minata fuerit, ut impellat ad ma
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ santa fteit amimȩ mes. Na ipsum ore meo
n Et hoc ipsum: factũm cl̃ieit anue suȩ.
Maisuen ore suo clamaret: factum esse dieit am
e a inis uris. Et quied dicit apis: Scitis quando
gesemnis: ad simulaera sine uoce quomodo as¬
mlitus indlucti. Dicat nunc ȩccła. quanta fecit
uasenet adipsum ore meo clamaui. Homo ad
iem clam abam: acl lignum surdum clama
cimulacris mutis ioquebar. Iam unago dei
quiet ad creatorem suum. Qui cdicebam ligno
ptrmeus es cu. et lapicli tu me genuisti: modo di¬
u ptir uoster qui es in cȩlis. Ad ipsum ore meo
ainai. Ore meo iam: non ore alieno. Quanclo
anuum al lapides in uana conuersatione pater
praditionis: ore alieno clamabam. Quando cla¬
nuu adichĩm quod ipse cdonauit. quod ipse inspi¬
mut aclipsum ore meo clamaui. Et exultaui
siblingua mea. Quid est clamatii ore meor et exul¬
tusib singua mea: Ipsum publice predicaui: ip
limscreto confessus sum. Parum est clm̃ exultare

Expanded text:
anta fecit animae meae. Ad ipsum ore meo clamavi. Et hoc ipsum factum dicit animae suae: ut ad ipsum ore suo clamaret, factum esse dicit aniparentibus nostris. Et quid dicit Apostolus? Scitis, quando Gentes eratis, ad simulacra sine voce quomodo ascendebatis inducti . Dicat nunc Ecclesia, Quanta fecit animae meae. Ad ipsum ore meo clamavi. Homo ad lapidem clamabam, ad lignum surdum clamabam, simulacris surdis mutis loquebar: jam imago Dei conversa est ad Creatorem suum. Qui dicebam ligno, Pater meus es tu; et lapidi, Tu me genuisti ; modo dico, Pater noster, qui es in coelis . Ad ipsum ore meo clamavi. Ore meo jam. non ore alieno. Quando clamabam ad lapides in vana conversatione paternae traditionis , ore alieno clamabam: quando clamavi ad Dominum, quod ipse donavit, quod ipse inspiravit, ad ipsum ore meo clamavi, et exaltavi sub lingua mea. Quid est, clamavi ore meo, et exaltavi sub lingua mea. Ipsum publice praedicavi, ipsum in secreto confessus sum. Parum est Deum exaltare
Abbreviated transcription (Latin):
sus dñm ur̃m: in quo latebat maiestas. et air¬
rebat infirmitas: Uos macbinati estis consles
dendi: ille excecaudi et saluandir execnid
suꝑbos. saluandi huiniles. Ad hoc autemss
ipsos excecando. ut cecati humilientur. hule¬
ati confiterentur: confessi saluarentur. s¬
bilis in consiliis suꝑ filios hominum. Uer a¬

Expanded text:
sus Dominum vestrum, in quo latebat majestas, et appsus Dominum vestrum, in quo latebat majestas, et apparebat infirmitas? Vos machinati estis consilia perdendi, ille excaecandi et salvandi; excaecandi superbos, salvandi humiles: ad hoc autem superbos ipsos excaecandi, ut caecati humiliarentur, humiliati confiterentur, confessi illuminarentur. Terribilis in consiliis super filios hominum. Vere terri
Abbreviated transcription (Latin):
et ipsi menclacio: inimicorum auctus eta
rus mentientium. ut augeretur meres enq¬
um: quia in multitudine potentiȩ tue naes
tibi inimici tui. Ergo mentiti sunt: in mus¬
ne potentiȩ tuȩ mentiti sunt. Appariust er
mendaces ueracibus: et apparuisti eis uen
quos tu ueraces fecisti. Remaneant uideina
ra acloret te et psallat tibi: psallat nomina
altissime. Paulo ante humillime: moco atit
Humillime inter manus mentientium mine
altissime suꝑ uerticem laudantium angbouia
mentientes: uenite confitentes. Uenite et iut¬
uere filius hominis est. Uerus filius di infor
dĩ: uerus filius hominis in forma serui. Seni
formam istam serui. ex aliorum similium ant¬
one pensare. Gerribilis est inconsiliis supfl
hominum. Machinati sunt filii hominitian¬
silium ad crucifigencdum xp̃m: crucifxas
cecauit crucifigentes. Quid ergo fecistis hos
hominum machinando acuta consilia ab is¬

Expanded text:
et ipsi mendacio inimicorum: auctus est et ipsi mendacio inimicorum: auctus est numerus mentientium, ut augeretur merces credentium; quia in multitudine potentiae tuae mentientur tibi inimici tui. Ergo mentiti sunt; in multitudine potentiae tuae mentiti sunt: apparuisti contra mendaces veracibus et apparuisti eis veracibus quos tu veraces fecisti. 9. vers. 4. Rematerra adoret te, et psallat tibi; psallat nomini tuo, Altissime. Paulo ante humillime; modo Altissime: humillime inter manus mentientium inimicorum; Altissime super verticem laudantium Angelorummentientes, venite confitentes. Venite, et videt vere filius hominis factus est: verus Filius Dei in forma Dei; verus filius hominis in forma servi : sed nolite formam istam servi ex aliorum similium conditione pensare; terribilis est in consiliis super filios hominum. Machinati sunt filii hominum consilium ad crucifigendum Christum; crucifixus excaecavit crucifigentes. Quid ergo fecistis, filii hominum, machinando acuta consilia adver
Abbreviated transcription (Latin):
fluunt. Deponeris de ligno: inuolueris de lintea¬
minibus poneris in sepulchro. Addunitur custo¬
des: ne te tollant discipli tui. Uenit hora resurrec¬
tionis tuȩ. et terra concutitur: monumenta scin¬
duntur. Resurgis occultus: appares manifestus.
Ubi sunt ergo illi mendaces: Ubi est falsum men¬
dacium maliuolentiȩ: Nonne in multitudine
potentiȩ tuȩ mentientur tibi iniici tui: Da et
illos sepulchri custodes: referant quid uiderint.
Accipiant pecuniam: et ipsi mentiantur. Dicant
etiam ipsi moniti ꝑuersi a ꝑuersis: dicant a iudeis
corrupti. qui in xp̃o noluerunt es se integris
dicant. Mentiantur etiam ipsi. Quid dictu¬
ri sunt: Dicite. Uideamus. Mentiemini et uos: in
multitudine potentiȩ dñi. Quid dicturi estis:
Cum clormuumus nos: uenerunt discipli eius et
tulerunt eum de monumento. Ouera stultitia
dormientis. dut uigilabas et ꝓhibere delim¬
dormiebas et quid sit gestum nescisti. Aus.

Expanded text:
fluunt; deponeris de ligno, involveris linteafluunt; deponeris de ligno, involveris linteaminibus, poneris in sepulcro, adduntur custodes ne tollant te discipuli tui; venit hora resurrectionis tuae, terra concutitur, monumenta scinduntur, resurgis occultus, appares manifestus. Ubi sunt ergo illi mendaces? ubi est falsum testimonium malevolentiae? Nonne in multitudine potentiae tuae mentiti sunt tibi inimici tui? 8. Da et illos sepulcri custodes; referant quid viderint: accipiant pecuniam, et ipsi mentiantur; dicant etiam ipsi moniti perversi a perversis, dicant a Judaeis corrupti, qui in Christo noluerunt esse integri; dicant, mentiantur etiam ipsi. Quid dicturi sunt? Dicite; videamus: mentiemini et vos in multitudine potentiae Domini. Quid dicturi estis? Cum dormiremus nos, venerunt discipuli ejus, et abstulerunt eum de monumento . O vere stultitia dormiens! Aut vigilabas; et prohibere dedormiebas; et quid sit gestum nescisti. Accesserunt
Abbreviated transcription (Latin):
uos occidistis. Ecce concedimus uobis o mendaces:
ipse soluit templum. Dictum est enim ab apło.
Qui me dilexit: et traclidit semetipsum pro me.
tradidit: et filius se ipsum tradidit: udas quid
cia: fecit male. Non enim quod nobis prestitum
est de passione xp̃i: maliciȩ iucdȩ deputabitur.
Habet ille mercedem maliciȩ: xp̃c laudem gr̃ȩ.
Prorsus ipse soluerit templum: ipse soluit qui dixit.
Potestatem habeo ponendi animam meam: et pote¬
statem habeo iterum sumendi eam. Nemo tollet
eam a me: sed ego ipse pono eam a me: et iterum
sumo eam. Ipse soluit templum gr̃a sua: non mali¬
cia ur̃a. In multituline potentiȩ tuȩ: mentientur
tibi inimici tui. Ecce mentientur: ecce creditur eis.
Ecce opprimeris: ecce crucifigeris. Ecce insultat᷑
tibi: ecce taput agitatur. Si filius dei es: descende
de cruce. Ecce quando uis animam ponis. et lan¬
cea latus ꝑcuteris: et sacramenta de latere tuo de¬

Expanded text:
vos occidistis. Ecce concedimus vobis, o mendaces; vos occidistis. Ecce concedimus vobis, o mendaces; ipse solvit templum. Dictum est enim ab Apostolo: Qui me dilexit et tradidit semetipsum pro me tradidit, et Filius semetipsum tradidit; Judas quid a, fecit male. Non enim quod nobis praestitum est de passione Christi, malitiae Judae deputabitur: habebit ille mercedem malitiae; Christus laudem gratiae. Prorsus ipse solverit templum; ipse solverit qui dixit: Potestatem habeo ponendi animam meam; et potestatem habeo iterum sumendi eam: nemo tollit eam a me; sed ego ipse pono eam a me, et iterum sumo eam . Ipse solverit templum gratia sua, malitia vestra. In multitudine potentiae tuae mentientur tibi inimici tui. Ecce mentiuntur, ecce creditur eis, ecce opprimeris, ecce crucifigeris, ecce insultatur tibi, ecce caput agitatur: Si Filius Dei est, descendat de cruce . Ecce quando vis animam ponis, et lancea latus percuteris , et Sacramenta de latere tuo de
Abbreviated transcription (Latin):
plo. Dixerunt enim falsi testes aduersus eum: cum
queretur ab eis quid illum audissent dixisse blas¬
phemiȩ. Audiumus eum dicentem. Soluam tem¬
plum hoc: et post triduum resuscitabo illud. Post
triduum resuscitabo audierant: soluam non au¬
dierant. sed audierant soluite. Unum uerbum
mutauerunt et paucas litteras: ut falsum testimo¬
nium molirentur. Sed cui mutas uerbum o huma¬
nauanitas. o humana infirmitas: Uerbo incom¬
mutabili. uerbum mutas: Mutas tu tuum uerbũ:
nunquid mutas dĩ uerbum: Unde alio loco dicit᷑.
et mentita est iniquitas sibi. Quare ergo tibi men¬
titi sunt inimici tui o dñer. cui iubilat om̃is ter¬
ra: In multitudine potentiȩ tuȩ: mentientur
tibi inimiti tui. Dicant soluam: cum tu dixeris
solute. Quare te dixerunt cdixisse soluame et non
dixerunt quod tu dixisti soluite: Ut quasi
ipsi se acrimine soluti templi defeclerent sine
causa. xp̃c enim quia uoluit mortuus est: et tam̃

Expanded text:
plo. Dixerunt enim falsi testes adversus eum, cum plo. Dixerunt enim falsi testes adversus eum, cum quaereretur ab eis quid illum audissent dixisse: Audivimus eum dicentem, Solvam templum hoc, et post triduum resuscitabo illud . Post triduum resuscitabo, audierant: Solvam, non audierant; sed audierant, Solvite. Unum verbum mutaverunt, et paucas litteras, ut falsum testimonium molirentur. Sed cui mutas verbum, o humana vanitas, o humana infirmitas? Verbo incommutabili verbum mutas! Mutas tu tuum verbum; numquid mutas Dei Verbum? Unde alio loco dicitur: Et mentita est iniquitas sibi . Quare ergo tibi mentiti sunt inimici tui, o Domine, cui jubilat omnis terra? In multitudine potentiae tuae mentientur tibi inimici tui. Dicent, Solvam; cum tu dixeris, Solvite. Quare te dixerunt dixisse, Solvam; et non dixerunt quod tu dixisti, Solvite? Ut quasi ipsi se a crimine soluti templi defenderent sine causa. Christus enim, quia voluit, mortuus est: et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
hintium tuam ualebat. Quare solent inimici
siutri Ut potentiam cuiusq minuant. De quo¬
sauncedit. Nam minus appareret potentia tua:
labi llnon mentirentur. Adtendite et ipsum m̃¬
item dixit. ut noueritis hoc ꝓprium signum maxi¬
me commenclatum: soluite inquit templum hoc:
et in tribus diebus excitabo illud. Et illi dixerunt.
Quadraginta et sex annis edificatum est templum
hoc: et tu tribus diebus exeitabis illud: Et euglista
quicd illud esset exposuit. Hoc autem inquit dicebat
iħs de templo corporis sui. Ecce hanc potentiam
suam hominibus se demonstraturum dicebat. un¬
de similitudinem de templo dederat.: ꝓpter car¬
nem suam quod erat templum diuinitatis intus
latentis. Unde et iudei templum foris uidebant:
lumen in habitans non uidebant. Ex istis uerbis
dñi concinnauerunt falsi testes mendacium qđ
contra eum dicerent: ex ipsis ubi commenclauit
resurrectionem suam futuram: loquens de tem¬

Expanded text:
potentiam tuam valebit. Quare solent inimici potentiam tuam valebit. Quare solent inimici mentiri? Ut potentiam cujusque minuant de quoaccidit. Nam minus appareret potentia tua, si tibi illi non mentirentur. 7. Attendite et ipsum meitem dixit, ut noveritis hoc proprium signum maxime commendatum: Solvite templum, inquit, hoc; et in tribus diebus excitabo illud. Et illi dixerunt: Quadraginta et sex annis aedificatum est templum hoc; et tu in triduo excitabis illud? Et evangelista, quid illud esset exponens: Hoc autem, inquit, dicebat Jesus de templo corporis sui . Ecce hanc potentiam suam hominibus se demonstraturum dicebat, unde similitudinem de templo dederat, propter carnem suam quae erat templum latentis intus divinitatis. Unde Judaei templum foris videbant; numen intus habitans non videbant. Ex istis verbis Domini concinnaverunt falsi testes mendacium, quod contra eum dicerent, ex his ipsis ubi commendavit resurrectionem suam futuram, loquens de tem
Abbreviated transcription (Latin):
paenuis in corde terrȩ tribus diebus et tribꝰ
ualis Quomodo fuit ionas in uentre ceti:
untit postea uiuus enomeretur: Hoc fuit in¬
tus ño quod ionȩ cetus. Hoc signum ꝓpriũ
or uatdiauit: hoc est potentissimum. Potentius
smipse mortuum: quam non fuisse mortuũ.
sitnido potentiȩ dñi secłm quod homo factus
et miirtute resurrectionis apparet. Hanc comiñ¬
at ips eun dicit. Non habens eam iusticiam
qr polege est. sedeam quȩ est ꝑfidem xp̃i: que est
p osiustecia in fide ad cognoscendum eum et uir¬
atimn resurrectionis eius. Sic commnenclatur et alio
u. Et sicrucifixus est exinfirmitate: sed uiuit
qurtute cdĩ. Cum ergo ista magna potentia dñi
nitsurrectione intelligatur unde citulum iste¬
pllnus accepit: quid sibi uult in multitucline po¬
riui tuȩ mentientur tibi inimnici tui. nisi ut sic
ptiligis ideo tibi mentientur inimici tui. ut cru¬
ocins ideo crucifigeris ut resurgas: Mendaci¬
u ago illorum ad commendandam multam

Expanded text:
n corde terrae tribus diebus, et tribus noctibus . Quomodo fuit Jonas in ventre ceti? Nonne ut postea vivus evomeretur? Hoc fuit infernus Domino, quod Jonae cetus. Hoc signum proprium commendavit; hoc est potentissimum. Potentius est revixisse mortuum, quam non fuisse mortuum. Magnitudo potentiae Domini secundum quod homo factus est, in virtute resurrectionis apparet. Hanc comar in illo non habens meam iustitiam, quae ex lege est, sed eam, quae est per fidem Christi, quae est ex deo iustitia in fide, ad cognoscendum eum et uirtutem resurrectionis eius at communicationem passioloco: Et si crucifixus est ex infirmitate, sed vivit in virtute Dei . Cum ergo ista magna potentia Domini in resurrectione intelligatur, unde titulum psalmus iste accepit; quid sibi vult, In multitudine potentiae tuae mentientur tibi inimici tui, nisi ut sic intelligas: Ideo tibi mentientur inimici tui ut crucifigaris; ideo crucifigeris ut resurgas? Mendacium ergo illorum ad commendandam multam