comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ribꝰ talia decernunt᷑. indignũ facinus
clamitat᷑. neminẽ ad unitatẽ eẽ cogen¬
dũ. malũ ꝓ malo nemini reddendũ esse.
contenditur. Qͥd ẽ aliud ꝗͣ id qd̾ de uob̃
quidã scripsit : qđ uolumꝰ scm ẽ Et nc̃¬

Expanded text:
ribus talia decernuntur, indignum facinus ribus talia decernuntur, indignum facinus clamitatur, neminem ad unitatem esse cogendum, malum pro malo nemini reddendum esse contenditur. quid est aliud quam id, quod de uobis quidam scripsit: Quod uolumus, sanct
Abbreviated transcription (Latin):
ipso intͣ partes cognoscente atq iudicã¬
te. uł u̾itati uł paci. cedendũ eẽ duxe¬
r̃t. Iuid aũ aliud statueret constantinꝰ
adu̾sus cecilianũ ⁊ socios eiꝰ. si eͣent urͣis
maiorib accusantib uicꝰti. quã qđ sta¬
tuit in eos ipsos. qui eum ultro accusas¬
sent. nec ea quȩ intendebant ꝓbare po¬
tuissent : noluert enĩ u̾itati consentire:
nec uicti. Ille qͥppe imꝑator pͥmus consti¬
tuit in hac causa. ut res conuictoꝵ &
unitati ꝑuicacit᷑ resistentiũ. fisco uen¬
dicarentur. S uidl̃e si ur̃is maiorib accu¬
santibꝰ atq suꝑantib contͣ cõmunionẽ ce¬
ciliani. imꝑator tale aliquid decreuisset.
ꝓuisores eccłiȩ. defensores pacis ⁊ unita¬
tis nominari uelletis. Cũ uͦ in eos qui ul¬
tro accusantes nicħ ꝓbare potuert᷑. nec
oblato sibi grenuo pacis quo correcꝰti ex¬
ciꝑent᷑ consentire uoluerint ab imꝑato¬

Expanded text:
ipso inter partes cognoscente atque iudicanipso inter partes cognoscente atque iudicante uel ueritati uel paci cedendum esse duxerunt. Quid autem aliud statueret Constantinus aduersus Caecilianum et socios eius, si essent uestris maioribus accusantibus uicti, quam quod statuit in eos ipsos, qui cum ultro accusassent nec ea, quae intendebant, probare potuissent. noluerunt ueritati consentire nec uicti? ille quippe imperator primus constituit in hac causa, ut res conuictorum et unitati f peruicaciter resistentium fisco uindicarentur. sed uidelicet si uestris maioribus accusantibus atque superantibus contra communionem Caeciliani imperator tale aliquid decreuisset. prouisores ecclesiae, defensores pacis et unitatis nominari uelletis. cum uero in eos, qui ultro accusantes nihil probare potuerunt nec oblato sibi gremio pacis, quo correcti exciperentur. consentire uoluerunt, ab imperato
Abbreviated transcription (Latin):
fecerint. si ñ animo inuido ⁊ noxio. sed
te. uos tam̃ indubitant᷑ argiumꝰ. qͥb eri¬
men uidet᷑ de inimicis cõmunionis nr̃e
apĩano imꝑatori aliqͥd conqueri. cũ libel¬
lus a maiorib ur̃is anolino ꝓconsuli da¬
tus. ⁊ constantino imꝑatori mittendus.
ita supͣ scriptus sit. Libellus eccłie catholi¬
eg. criminũ ceciliani traditꝰ a parte ma¬
ioꝵ. Illos aũ hinc magis arguimꝰ. qͥa
cũ apͣ imꝑatorẽ ultro oecilianũ accusas¬
sent. quẽ pͥmo utiq apͣ collegas trans¬
marinos conuincere debuerint. ipso auͣ¬
imꝑatore longe ordinatiꝰ agente. ut
ep̃oꝵ causã ad se delatã ad ep̃os mit¬
t̾et. nec uicti pacẽ cũ fr̃ib hab̾e uolu¬
ert̃: s rursus ad eundẽ imꝑatorẽ uene¬
rtͣ. rursus nͣ cecilianũ tantũ uerũ etiã
datos sibi ep̃os iudices. ap̃ tͣrenũ regẽ. ac¬
cusauert: rursus ab alio ep̃ali iudicio
ad eunde̾ imꝑatorẽ appellauert᷑. nec eo

Expanded text:
fecerunt, si non animo inuido et noxio sed efecerunt, si non animo inuido et noxio sed et. uos tamen indubitanter arguimus, quibus crimen uidetur de inimicis communionis nostrae Christiano imperatori aliquid conqueri, cum libellus a maioribus uestris Anulino proconsuli datus Constantino imperatori mittendus ita suprascriptus sit: \'Libellus ecclesiae catholicae criminum Caeciliani traditus a parte Maiorini\'. illos autem hinc magis arguimus, quia, cum apud imperatorem ultro Caecilianum accusassent, quem primo utique apud collegas ti-ansmarinos conuincere debuerunt, ipso imperatore longe ordinatius agente, ut episcoporum causam ad se delatam ad episcopos mitteret. nec uicti pacem cum fratribus habere uoluerunt, sed rursus ad eundem imperatorem uenerunt, rursus non Caecilianum tantum uerum etiam datos sibi episcopos iudices apud terrenum regem accusauerunt, rursus ab alio episcopali iudicio ad eundem imperatorem appellauerunt nec eo
Abbreviated transcription (Latin):
De ipso facto qͥd dicis.: Si nicħ iustũ abim¬
ꝑatore petendũ ẽ: cur a uiliano petitũ
e qd iustũ putatũ ẽ: An hoc petendũ est:
ut sua quisq recuꝑet: ñ ut aliquẽ quo
ab imꝑatore coherceat᷑ accuset: Int̾im
i in suarũ rerũ recipiendͥaꝵ repetitioe
ab apłicis exemplis recedit᷑: qr hoc fecisse
nemo inuenit᷑ illoꝵ. S tñ cũ maiores no¬
stri ipsũ cecilianũ tc̃ eccł̃is carthaginensis
ep̃m. cui tãquã criminoso cõmunicare no¬
luert̃. ap̃ pͥncipẽ constantinũ ꝑ anolinũ
ꝓconsulẽ accusauer̃t. ñ res suas amissas re¬
petiuert̃. s ignoscentẽ sic̃ exstimamꝰ. ⁊ si¬
cut ipse iudicioꝵ exitus docuit. calũnio¬
se appetiuert. Qd qͥd sceleratiꝰ ab eis fieri
potuit : Si aũ sic̃ falso arbitramini uere.
criminosũ udicandũ t̾renis potestatib
tradadert̃. qͥd nob̾ obicitis qd ur̃oꝵ ꝓͣsum¬
tio pͥmitꝰ fẽcit.: d eos ñ argueremꝰ. qͥa

Expanded text:
de ipso facto quid dicis? si nihil iustum ab imde ipso facto quid dicis? si nihil iustum ab imperatore petendum est, cur a Iuliano petitum est, quod iustum putatum est? An per hoc petendum est, ut sua quisque recuperet, non ut aliquem, quo ab imperatore coherceatur, accuset? interim et in suarum rerum recipiendarum repetitione ab apostolicis exemplis receditur, quia hoc fecisse nemo inuenitur illorum. sed tamen cum maiores uestri ipsum Caecilianum tunc ecclesiae Carthaginiensis episcopum, cui tamquam criminoso communicare noluerunt, apud principem Constantinum per Anulinum proconsulem accusauerunt, non res suas amissas repetiuerunt, sed innocentem, sicut existimamus et sicut ipse iudiciorum exitus docuit, calumniose appetierunt, quo quid sceleratius ab eis fieri potuit? si autem, sicut falso arbitramini, uere criminosum iudicandum terrenis potestatibus tradiderunt, quid nobis obicitis, quod utio primitus fecit? quod eos non argueremus, quia
Abbreviated transcription (Latin):
facti reꝑiret exemplũ. s tñ forte. inue¬
niret aliquã uerã defensionẽ. si uerã ec¬
cłiam retineret. ⁊ nͣ sub gccłiȩ uere no¬
nine impudent᷑ aliquid possideret. Qd
aũ ꝑtinet ad tͣrenarũ potestatũ ussa. Q̃¬
tra seismaticos aut hereticos. uł impetran¬
da uł exerenda: Ili quidẽ a quib uos sꝑa¬
tis acerrimi fuert̃ ⁊ contͣ uos quantum
audire. potiumꝰ. ⁊ contͣ maximianistas. qd̃
gestoꝵ etiã certis docum̃tis ꝓbamꝰ. S tñ
ñdũ ab eis separati eratis. qͣnͣ iuliano im¬
ꝑatori in sua petitione dixert̃. qd̾ ap̃ eũ
sola ustitia locũ haberet. quẽ certe apos¬
tatã nou̾ant. ⁊ idolatriis deditũ sic uide¬
bant. ut aut iustitiã eẽ idolatriã fateren¬
tur. aut se scelerate m̃titos negare non
possent: ut ap̃ eũ dic̾ent solã locũ hab̾e
uistitiam: ap̃ quẽ magnũ locũ cern̾e̾nt
hab̾e idolatriã. S fuerit error in uerbo.

Expanded text:
facti reperiret exemplum; sed tamen forte inuefacti reperiret exemplum; sed tamen forte inueniret aliquam uerara defensionem, si ueram ecclesiam retineret, non sub ecclesiae uerae nomine inpudenter aliquid possideret., Quod autem pertinet ad terrenarum potestatum iussa contra schismaticos aut haereticos uel impetranda uel exerenda, illi quidem, a quibus uos separastis, acerrimi fuerunt et contra uos, quantum audire potuimus, et contra Maximianistas. quod gestorum etiam certis documentis probamus; sed tamen nondum ab eis separati eratis, quando Iuliano imperatori in sua petitione dixerunt, quod apud eum sola iustitia locum haberet, quem certe apostatam nouerant et idolatriis deditum sic uidebant, ut aut iustitiam esse idolatriam faterentur aut se scelerate mentitos negare non possent, ut apud eum dicerent solam locum habere iustitiam, apud quem magnum locum cernerent habere idolatriam. sed fuerit error in uerbo.
Abbreviated transcription (Latin):
seuitis. S nulla bestia si neminẽ uulneret.
ꝓpt̾ea mansueta dr: qr dentes ⁊ ungues ñ
hͣt. Seiure uos nolle. dicitis: ego ñ posse. ar¬
bitror. Ita enĩ estis numero exigui. ut mo¬
u̾e uos contͣ adu̾sarias uob multitudines
ñ audeatis. ⁊ si cupiatis. S ponamꝰ uos etiã
nolle qd ñ ualetis. ponamꝰ uos gugłicam
sententiã qua scriptũ ẽ. si qͥs tͥ uoluerit tu¬
nicã tolłe. ⁊ iudicio tecũ contende dimit¬
te illi ⁊ palliũ. sic intellig̾e sic ten̾e̾: ut ꝑse¬
q̃ntib uos ñ solũ nulla iniuria. uerũetiã
iure nullo resistendũ putetis. Nc̃ certe in¬
tellectũ rogatꝰ auctor ur. aut ñ habuit aut
ñ impleuit: qͥ de nescio quib reb ut dici¬
tis ur̃is. acerrima ꝑseuerantia etiã forensi
co defendit. sic̃ tu in epła posiusti: qͥs um¬
quã apłoꝵ in causa ficłi res alienas inua¬
sit. nullũ quidẽ in duinis litteris huius

Expanded text:
saeuitis; sed nulla bestia, si neminem uulneret, saeuitis; sed nulla bestia, si neminem uulneret, propterea mansueta dicitur, quia dentes et ungues non habet. saeuire uos nolle dicitis; ego non posse arbitror. ita enim estis numero exigui, ut mouere uos contra aduersarias uobis multitudines non audeatis, etsi cupiatis. sed ponamus uos etiam nolle, quod non ualetis, ponamus uos euangelicam sententiam, qua scriptum est: Si quis tibi uoluerit tunicam tollere et iudicio tecum contendere, dimitte illi et pallium, sic intellegere, sic tenere, ut persequentibus uos non solum nulla iniuria uerum etiam iure nullo resistendum putetis: hunc certe intellectum Rogatus auctor uester aut non habuit aut non impleuit, qui de nescio quibus rebus. ut dicitis, uestris acerrima perseuerantia etiam forensi co defendit?\' sicut tu in epistula posuisti: Quis umquam apostolorum in causa fidei res alienas inuasit?\' nullum quidem in diuinis litteris huius
Abbreviated transcription (Latin):
auos potuert baptirari: In hac gͦ apłica
sedentia quã de uideis ꝓtulit. hoc cistatis
auagis. qd uos habetis sacram̃ta xpĩana:
quib illi achuc carent. Leterũ ad hoc qd
ait ignorantes dĩ iustitiã.⁊ suã uolentes cõ¬
tituere. ⁊ qd̾ zelũ duĩ hñt s ñ scd̾m scienti¬
um. pares estis omĩno. exceptis dũtaxatꝰ ilt
quieũq in uob̾ st̃ scientes quid uerũ sit ⁊
ꝯanimositate suȩ ꝑu̾sitatis eontͣ uitatem
etiã sibi notissimã dimicantes. Hoꝵ qͥppe im¬
pietas: etiã idolatriã forsitan suꝑat. S qr ñ
facile conuinci posst̃. in aĩo nãq latet hoc
malũ. om̃s tãquã ñ a nob̃ minimis alieni.
leuore seu̾tate cohercemini. Et ħ quidẽ uł
tiunt. uł donastistis oĩb dixerim. Qd̾ aũad
uos attinet. qͥ ñ solũ cũ iłt cõmunit᷑ dona¬
tistis adonato. uerũetiã ꝓpͥe rogatiste. a
rogato appellamini. mitiores ẽẽ uidemini:
qr circũ cellionũ pmanissimis gregib non

Expanded text:
s potuerint baptizari? In hac ergo apostolica sententia quam de Judaeis protulit, hoc distatis a Judaeis, quod vos habetis Sacramenta christiana, quibus illi adhuc carent. Caeterum ad hoc quod ait, Ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, et quod zelum dei habent sed non secundum scientiam, pares estis omnino exceptis dumtaxat illis, quicumque in uobis sunt scientes, quid uerum sit, et pro animositate suae pernersitatis contra ueritatem etiam sibi notissimam dimicantes. horum quippe impietas etiam idolatriam forsitan superat. sed quia non facile conuinci possunt — in animo namque latet hoc malum —, omnes tamquam non a nobis nimis alieni leniore seueritate cohercemini. et hoc quidem utiunt. uel Donatistis omnibus dixerim. Quod autem ad uos adtinet, qui non solum cum illis communiter Donatistae a Donato uerum etiam proprie Rogatistae a Rogato appellamini, mitiores quidem esse uidemini, quia Circumcellionum immanissimis gregibus non
Abbreviated transcription (Latin):
aros: qr hoc iustũ ẽ. ⁊ hoc pcepit ds it
sinꝰ fili patris nr̃i qui in celis ẽ. qui so¬
eͫ siũ facit oriri suꝑ bonos ⁊ malos. &.
oluit suꝑ uistos ⁊ inuistos. S siẽ ista do¬
naeꝰ laudamiꝰ: ita etiã flagella eiꝰ in eos
quos diligit cogitemꝰ. Putas neminẽ cog
dixisse seruis. qͦscũq inuen̾itis cogite in¬
t̾re: sũ legas etiã ipsũ pͥmo saulũ postea
paulũ ad cognoscendã ⁊ tenendã u̾itatem

Expanded text:
nostros, quia hoc iustum est et hoc praecepit deus, ut nostros, quia hoc iustum est et hoc praecepit deus, ut simus filii patris nostri, qui in caelis eonos et malos et pluit super iustos et iniustos. sed sicut ista dona eius laudamus, ita etiam flagella eius in eos, quos diligit, cogitemus. Putas neminem debedixisse seruis: \'Quoscumque inueneritis, cogite intrare\', cum legas etiam ipsum primo Saulum postea Paulum ad cognoscenda
Abbreviated transcription (Latin):
lutaris ahungit᷑ ut ñ solũ tenebras erro¬
ris. lux u̾itatis expellat. uerũ etiã male
cõsuetudinis uincła uis timoris abrũpat:
licitatione cõpleta qua reges t̾rȩ xp̃o
seruituros ẽẽ ꝓmisit. sic eurauit morbi¬
dos. sic sanauit infirmos. Non om̃is qui
cus. Meliora st̃ uulnera amiei: quã uo¬
luntaria oscula inimici. Aleliꝰ ẽ cũ seue¬
ritate. diligere : quã cũ lenitate deciꝑe.
Utiliꝰ esurienti panis tollit᷑ si de cibo se¬
curus istitiã negligebat: quã esurienti
panis frangit᷑. ut iniustitiq seductꝰ ad¬
quiescat. Et qui freneticũ ligat. ⁊ qui
lethargieũ excitat. Ambob molestꝰ. am¬
bos amat. Quis nos potest ampliꝰ amarer
uerũ etiã salubrit᷑ t̾rere ñ cessat. fom̃tis
enio: quib consolat᷑. sepe etiã mordacisi¬
eui medicam̃tũ tribulationis adiungens.¬
c iareet fame patriarchas: etiã pios ⁊i reli
nitate ꝑficiat. Diligamꝰ etiã mimicos

Expanded text:
lutaris adjungitur, ut non solum tenebras errolutaris adjungitur, ut non solum tenebras erroris lux veritatis expellat, verum etiam malae consuetudinis vincula vis timoris abrumpat, licitatione completa, qua reges terrae Christo servituros esse promisit, sic curavit morbidos, sic sanavit infirmos. CAPUT II. 4. Ncus. Meliora sunt vulnera amici, quam voluntaria oscula inimici . Melius est cum severitate diligere, quam cuUtilius esurienti panis tollitur, si de cibo securus iusticiam negligebat, quam esurienti panis frangitur, ut iniusticiae seductus acquiescat. Et qui freneticum ligat et qui letargicum excitat, ambobus molestbos amat. quis nos potest amplius amare uerum etiam salubriter terrere non cessat. fomentis lenibus, quibus consolatur, saepe etiam mordacissimum medicamentum tribulationis adiungenss et religmitate perficiat. diligamus etiam inimicos
Abbreviated transcription (Latin):
ut nec istã recipiant disciplinã. De. talib
enĩ scriptũ ẽ. frustra flagellaui filios ues¬
tros. disciplinã ñ receꝑunt. Puto tñ. qͥu
dilectione ñ odio flagellati stͣ. S debes
etiã tã multos attendere: de quoꝵ salu¬
te gaudemꝰ Si enĩ tͣrerent᷑ ⁊ ñ docerent᷑
imꝓba quasi dñatio uideret᷑. Rursus si
docerent᷑ ⁊ ñ tͣrerent᷑ : uetustate consu¬
etudinis obdurati. ad capessendã uiã sa¬
lutis pigrius mouerent᷑. qnͣquidẽ multi
qd̃ bene nouimꝰ reddita sibi ratione ⁊ ma
nifestata diuinis testimoniis u̾itate. res¬
pondebant nob̃. cuꝑe se in eccłiȩ eatho¬
licȩ cõmunionẽ transire. s iuolentas ꝑ¬
ditoꝵ hominũ inimicitias formidare. qͣs
quidẽ ꝓ iustitia ⁊ ꝓ et̾̃na uita utiq contẽ¬
nere debuert᷑. S: taliũ infirmitas donec
firmi efficiant᷑. sustinenda ẽ ñ desꝑanc̃a
nec obliuiscendũ qđ ipse dñs adhuc infir¬

Expanded text:
ut nec istam recipiant disciplinam. de talibus ut nec istam recipiant disciplinam. de talibus enim scriptum est: Frustra flagellaui filios uestros; disciplinam non receperunt. puto tamen, quia dilectione, non odio flagellati sunt. sed debes etiam tam multos adtendere, de quorum salute gaudemus. si enim terrerentur et non docerentur, inproba quasi dominatio uideretur. rursus si docerentur et non terrerentur, uetustate consuetudinis obdurati ad capessendam uiam salutis pigrius mouerentur, quando quidem multi, quod bene nouimus, renifestata divinis testimoniis veritate, respondebant nobis, cupere se in Ecclesiae catholicae communionem transire, sed violentas perditorum hominum inimicitias formidare: quas quidem pro justitia et pro aeterna vita utique contemnere debuerunt; sed talium infirmitas, donec firmi efficiantur, sustinenda est, non desperanda. Nec obliviscendum quod ipse Dominus adhuc infir
Abbreviated transcription (Latin):
nͣ ꝑducerent᷑. nͥ legũ istarũ q̃ tͥ displices
iuncłis. tãquã frenetici ligarent᷑. Ed il¬
lud alt̾um gemis morbi grauissimi eoꝵ
qͥ turbulentã quidẽ audaciã ñ habebañ.
s quadã uetusta socordia pͣmebant᷑ dicẽ.¬
tes nob̃. uerũ quidẽ dicitis. ñ ẽ qd̾ respõ¬
deat᷑. s durũ ẽ nob̃. traditionẽ patrum
relinquere: ñne salubrit᷑ regula tẽpora¬
liũ molestiarũ excuciendi erant ut tã¬
quã de somno lethargico em̾gerent. &.
in salutẽ unitatis euigilarent:Quã mul
ti ex ipsis ncͣ nobcũ gaudentes. pͥstinum
pondꝰ ꝑniciosi sui oꝑis accusant: ⁊ fatent᷑
nos s molestos eẽ debuisse. ne tãquam
mortifero somno ita morbo uet̾nosȩ oon¬
suetudinis int̾irent. At enĩ quib dã ista
ñ ꝓsunt. Nũquid idõ neglegenda ẽ. medi¬
cina: qr ñnulloꝵ ẽ insanabilis pestilen¬
tia: Tu ñ attendis nͥ eos qui ita duri st̃:

Expanded text:
non perducerentur, nisi legum istarum, quae tibi displicent, non perducerentur, nisi legum istarum, quae tibi displicent, uinculis tamquam phrenetici ligarentur. quid illud alterum genus morbi grauissimi eorum, qui turbulentam quidem audaciam non habebant, sed quadam uetusta socordia premebantur dicentes nobis: \'Verum quidem dicitis; non est, quod respondeatur; sed durum est nobis traditionem parentum relinquere\'? nonne salubriter regula temporalium molestiarum excutiendi erant, ut tamquam de somno lethargico emergerent et in salutem unitatis euigilarent? quam multi et ex ipsis nunc nobiscum gaudentes pristinum pondus perniciosi sui operis accusant et fatentur nos sibi molestos esse debuisse, ne tamquam mortifero somno ita morbo ueternosae consuetudinis interirent. At enim quibusdam ista non prosunt. numquid ideo neglegenda est medicina, quia nonnullorum est insanabilis pestilentia? tu non adtendis nisi eos, qui ita duri sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
toleraremꝰ. ut nicħ omĩno qd̵ ad eos t̾rẽ¬
dos ac corrigendos ualere posset ex co¬
gitaret᷑ ⁊ ageret᷑ a nob̃: uere malũ ꝓ
malo redderemꝰ. Si enĩ quisꝗͣ inimicum
suũ ꝑiculosis febrib. fẽneticũ factũ cur¬
rere uideret inpͣceps: nonne tẽ potiꝰ
malũ ꝓ malo redderet. si eũ sic ire ꝑmit¬
teret. quasi corripiendũ ligandũq cura¬
ret: Et tam̃ ei tẽ molestissimꝰ ⁊ aduer¬
sissimus uideret᷑. qnͣ utilissimus ⁊ miseri¬
cordissimꝰ extitisset. S plane salute. re¬
parata. tanto uberius ei gr̃as ag̾et: qͣnto
sibi eũ sibi minus peꝑcisse. sensisset. Osi
possẽ tibi ostendere ex ipsis cireũcellio¬
nib quã multos iã catholicos manifestos
habeamꝰ. dãnantes suã pristinã uitã. ⁊
miserabilẽ errorẽ : quose arbitrabant᷑
ꝑ eccłia dĩ face̾ qͥoquid inquieta temeri¬
tate faciebant : qui tñ ad hanc sanitatẽ.

Expanded text:
toleraremus, ut nihil omnino, quod ad eos terrentoleraremus, ut nihil omnino, quod ad eos terrendos ac corrigendos ualere posset, excogitaretur et argueretur a nobis, uere malum pro malo redderemus. si enim quisquam inimicum suum periculosis febribus phreneticum factum currere uideret in praeceps, nonne tunc potius malum pro malo redderet, si eum sic ire permitteret, quam si corripiendum ligandumque curaret? et tamen ei tunc molestissimus et aduersissimus uideretur, quando utilissimus et misericordissimus extitisset; sed plane salute reparata tanto uberius ei gratias ageret, quanto sibi eum minus pepercisse sensisset. o si possem tibi ostendere, ex ipsis Circumcellionibus quam multos iam catholicos manifestos habeamus damnantes suam pristinam uitam et miserabilem errorem. quo se arbitrabantur pro ecclesia dei facere, quicquid inquieta temeritate faciebant! qui tamen ad hanc sanitatem
Abbreviated transcription (Latin):
minũ. ipsas temporales molestias infruc¬
tuosa ⁊ uana tolerantia paterent᷑. ⁊ ap̃
dm̃ postea ñ inuenirent nͥ debitas pe¬
nas impioꝵ qͥ eiꝰ tã lenẽ ammonitionẽ
⁊ patͣna flagella contẽpserit: ac sic is¬
ta cogitatione docibiles facti. ñ in calũp¬
niis ⁊ fabulis humanis. s in diuinis libͥs
ꝓmissã ꝑ om̃s gentes inuenirent. eccłiam.
ti inuidere debebã ut collegas meos ab
hiuꝰmodi pat̾na diligentia reuocare᷑. ꝑ
qͣ factũ ẽ. ut multos uideamꝰ a ccusa¬
re suã pristinã cecitatẽ: Iui cũ suꝑ oe¬
los exaltatũ xp̃m etiã ñ uidentes crede¬
uidentes negabant: cũ ꝓpħa utrũq u¬
na sententia. tanta manifestatione. com¬
plexus sit dicens. exaltare suꝑ celos ds̃. ⁊
suꝑ omnẽ trã gła tua. Istos gͦ atrocesqͦn¬
dam inimicos nr̃os. pacẽ ⁊ quiete̾ nr̃ãm
uariis uiolentiarũ ⁊ insidiarũ gen̾ib
grauit᷑ infestantes. si sic contẽneremꝰ &

Expanded text:
aesumptione hominum ipsas temporales molestias, infrucaesumptione hominum ipsas temporales molestias, infructuosa et vana tolerantia paterentur, apud m postea non inuenirent nisi debitas poenas impiorum, qui eius tam lenem admonitionem et paterna flagella contempserint, ac sic ista cogitatione dociles facti non in calumniis et fabulis humanis sed in diuinis libris promissam per omnes gentes inuenirent ecclesiam, ti- inuidere debebam, ut collegas meos ab huius modi paterna diligentia reuocarem, per quam factum est, ut multos uideamus accusare suam pristinam caecitatem? qui cum super caelos exaltatum Christum etiam non uidentes credeuidentes negabant, cum propheta utrumque una sententia tanta manifestatione complexus sit dicens: Exaltare super caelos, deus, et super omnem terram gloria tua. Istos ergo atroces quondam inimicos nostros pacem et quietem nostram uariis uiolentiarum et insidiarum generibus grauiter infestantes si sic contemneremus et
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimo frĩ uincentio augus¬
tinꝰ. Accepi epłam quã tuã ẽẽ
ñ mͥ incredibile uisũ ẽ. Attulit
enĩ eã quẽ catholicũ. xp̃ianũ eẽ consta¬
ret: qͥ ut opinor mͥ nĩtiri audere ñ pos¬
set. S ⁊ si forte ñ ft̃ litt̾e: tuȩ. ego ei qͥ
scripsit rescribendũ putaui: nẽ me po¬
tiꝰ quietis ee̾ auidũ ⁊ petentẽ. ꝙͣ tẽ cũ
me adolescentẽ uiuo adhuc rogato
eu successisti ap̃ cartagine̾ nou̾as. S do¬
natiste. nimiũ inquieti st̃. qͦs ꝑ ordina¬
tas a dõ potestates cohiberi atq corrigi
ñ mͥ uidet᷑ inutile. Nlã de multoꝵ iam
correctione gaudemꝰ: qui taͣ ueracit᷑ u¬
nitatẽ catholicã tenent atq defendunt.
⁊ a pͥstino errore se lib̾atos eeͥ lȩtantur.
ut eos cũ magna gratulatione mirem᷑.
Qͥ tñ nescio qua ui consuetudinis nullomͦ
niutari in meliꝰ cogitarent nͥ hoc tͣro¬
re ꝑculsi. sollicitã mentẽ ad considera¬
tionẽ u̾itatis intenderent: ne forte ñ

Expanded text:
ILECTISSIMO FRATRI VINCENTIO AUGUSTINUS. Accepi epistulam, quam tuam esse non mihi incredibile uisum est; adtulit enim eam, quem catholicum Christianum esse constaret, qui, ut opinor, mihi mentiri audere non posset. sed etsi forte non sunt litterae tuae, ego ei, qui scripsit, rescribendum putaui nunc me potius quietis esse auidum et petentem quam tunc, cum me adulescentem uiuo adhuc Rogato, cui successisti, apud Carthaginem noueras. sed Donatistae nimium inquieti sunt, quos per ordinatas a deo potestates cohiberi atque corrigi non mihi uidetur inutile. nam de multorum iam correctione gaudemus, qui tam ueraciter unitatem et a pristino errore se liberatos esse laetantur, ut eos cum magna gratulatione miremur. Qui tamen nescio qua vi consuetudinis, nullo modo mutari in melius cogitarent, nisi hoc terrore perculsi, sollicitam mentem ad considerationem veritatis intenderent; ne forte si
Abbreviated transcription (Latin):
legimꝰ cũ eis. ⁊ ostendimꝰ adu̾sus eos ẽẽ
conscriptã. qui dicunt gr̃am dĩ scđm me¬
rita nr̃a dari. hoc eͣ adu̾sus eosdẽ pela¬
tholica ꝑseuerent: qͣ neq liberũ arbi¬
triũ negat. siue in uitã malã. siue in
bonã. neq ei tantũ tribuit. ut sine gr̾a¬
dĩ ualeat aliquid. siue ut ex malo con¬
u̾tat᷑ in bonũ siue ut in bono ꝑseue¬
rant᷑ ꝓficiat. siue ut ad bonũ sempit᷑¬
nũ ꝑueniat. uͥ iã ñ timeat ne deficiat.
nos om̃s ex hortat᷑ apłs. ñ plus saꝑe ꝙͣ¬

Expanded text:
legimus cum eis et ostendimus aduersus eos esse legimus cum eis et ostendimus aduersus eos esse conscriptam, qui dicunt gratiam dei secundum merita nostra dari, hoc est aduersus eosdem Pelatholica perseuerent, quae neque liberum arbitrium negat siue in uitam malam siue in bonam neque tantum ei tribuit, ut sine dei gratia ualeat aliquid, siue ut ex malo conuertatur in bonum siue ut in bonum perseueranter proficiat sine ut ad bonum sempiternum perueniat. ubi iam non timeat, ne deficiat. nos omnes exhortatur apostolus. non plus sape
Abbreviated transcription (Latin):
unu̾sos totiꝰ orbis epos missum. ⁊ qd̾ pꝰ¬
teriore concilio plenario totiꝰ affrice
contͣ ipsũ errorẽ breuit᷑ constituimus.
⁊ supͣ memoratũ librũ meũ quẽ mͦ ad
uos scripsi. Elec omĩa in p̃senti legimus
cũ ipsis: ⁊ ꝑ eos misimꝰ uobis. Legimꝰ eis e
docuerit omĩa quȩ ad mores nr̃os ꝑti¬
nent. quib recte uiuimꝰ a patre nr̃o qͥ
in celis ẽ ẽẽ poscenda: ne de libero pͣ¬
sum̃tes arbitrio. a diuina gr̃a decida¬
mus. Ubi etiã demonstrauimus quomͦ
admonuerit idem głosissimꝰ martyr.
didert. nos ut credant orare debere.
Qd̃ utiq in anit᷑ fieret. nͥ eccł̃ia credet
etiã malas atq infideles hominũ uo¬
luntates. ꝑ dĩ gr̃am in bonũ posse cõ¬
u̾ti. S hunc librũ scĩ cypriani. qr di¬
xert̃ etiã illic apud uos ẽẽ ñ misimꝰ.
Meã qͦq epłam ad xistũ romane ęccłiȩ¬
pb̃rm datã. quã secũ ad nos attulert᷑

Expanded text:
uniuersos totius orbis episcopos missum et quod pouniuersos totius orbis episcopos missum et quod posteriore concilio plenario totius Africae contra ipsum errorem breuiter constituimus et supra memoratum librum meum, quem modo ad uos scripsi, haec omnia et in praesentia legimus cum ipsis et per eos misimus uobis. Legimus eis e modum docuerit omnia, quae ad mores nostros pertinent, quibus recte uiuimus, a patre nostro, qui in caelis est, esse poscenda, ne de libero praesumentes arbitrio a diuina gratia decidamus. ubi etiam demonstrauimus, quo modo admonuerit idem gloriosissimus martyr eristum crediderunt, nos, ut credant, orare debere, quod utique inaniter fieret, nisi ecclesia crederet etiam malas atque infideles hominum uoluntates per dei gratiam in bonum posse conuerti. sed hunc librum sancti Cypriani quia dixerunt etiam illic apud uos esse, non misimus. meam quoque epistulam ad Sixtum, Romanae eccleulerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
luntatẽ ꝑ dĩ grãm consequuti ftͣ. Ac sic
implet᷑ qd̾ scriptũ ẽ ira ⁊ indignatio.
tribulatio ⁊ angustia: in omue̾ aĩam
hoĩs oꝑantis malũ. iudei pͥmũ ⁊ greci.
Sła aũ i honor ⁊ pax omi oꝑanti bonũ:
uideo pͥmũ ⁊ greco. De qua difficillima
questione. hoc ẽ de uoluntate ⁊ gr̃a
nͥ opus habui etiã in hac epła diutiꝰ
disputare: qm̃ ⁊ aliã iã eis dederã. tã¬
quã eitiꝰ redituris. Et scripsi ad uos &ͣ.
librũ. quẽ si ahuuante dño diligent᷑
leg̾itis. ⁊ uiuacit᷑ intellȩxeritis. nullas
existimo intͣ uos de hac re dissensiões
ult̾ius iã futuras. Portant aũ ⁊ alia
nena reppulerit. Qd enĩ scriptũ ẽ ad
papã innocentiũ romane urbis ep̃m.
de cõcilio ꝓuinciȩ cartaginensis. ⁊ de
tꝰ a qͥnq ep̃is. ⁊ q̃ ipse ad tria ista re¬
scripsit. itẽ. qd̾ papȩ rosimo de affei¬
cano concilio scriptũ ẽ. eiꝰq rescriptũ ad

Expanded text:
luntatem per Dei gratiam consecuti sunt: ac sic luntatem per Dei gratiam consecuti sunt: ac sic impletur quod scriptum est: Ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam inis operantis malum, Iudaei primum et Graeci; gloria autem et honor et pax omni operanti bonum, Iudaeo primum et Graeco De qua difficillima quaestione, hoc est de uoluntate et jrratia non opus habui etiam in hac epistula diutius disputare, quoniam et aliam iam eis dederam tamquam citius redituris. et scripsi ad uos etiam librum, quem si adiuuante domino diligenter legeritis et uiuaciter intellexeritis, nullas existimo inter uos de hac re dissensiones ulterius iam futuras. portant autem secumnena reppulerit. quod enim scriptum est ad papam Innocentium. Romanae urbis episcopum, de concilio prouinciae Carthaginensis et dque episcopis et quae ipse ad tria ista rescripsit. item quod papae Zosimo de Africano concilio scriptum est eiusque rescriptum ad
Abbreviated transcription (Latin):
tino. ⁊ fr̃ĩb qui tecũ st̃: augustinꝰ ĩ dño
sallitẽ. Cresconiũ. felicẽ. ⁊ aliũ felice̾ dĩ
seruos. qͥ ex ur̃a congregatione ad nos
uenert᷑: nob̃cũ egisse pascha nou̾it ca¬
ritas ur̃a. Quos idõ tenumꝰ aliqͣnto
diutiꝰ. ut instrucꝰtiores ad uos redirent.
adu̾sus nouos hereticos pelagianos. In qͦꝵ
qui putat qñ ad iudiciũ dñs uenerit.
ñ iudicari hominẽ scđm oꝑa sua: qr iã
ꝑetatẽ ut potuit libero uoluntatis ar¬
damnabunt᷑: quib ꝑ lauachrũ regene¬
rationis ñ subuenit gr̃a saluatoris. Le¬
t̃i aũ om̃s. qui iã utentes libero arbitͥo.
sua ꝓpͥa peccata originali peccato insuꝑ
ad didert̃. s de potestate tenebraꝵ per
gr̃am dnĩ ñ exuunt᷑. nec transferunt᷑ ad
regnũ. xp̃i. ñ solũ scd̾m originis. uerum
etiã sedm ꝓpͥe uoluntatis merita. iudi¬
eiũi reportabt̃: boni uͦ etiã ipsi quidẽ
sedm sue bone uoluntatis merita. pre
miũ consequent᷑. s etiã ipsã bonã uo¬

Expanded text:
T, AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Cresconium, Felicem et alium Felicem dei seruos, qui ei uestra congregatione ad nos uenerunt. nobiscum egisse pascha nouerit caritas uestra. quos ideo tenuimus aliquanto diutius, ut instructiores ad uos redirent aduersus nouos haereticos Pelagianos, in quorqui putat, quando ad iudicium dominus uenerit, non iudicari hominem secundum opera sua, qui iam per aetatem uti potuit libero uoluntatis ardamnabuntur, quibus per lauacrum regenerationis non subuenit gratia saluatoris. ceteri autem omnes, qui iam utentes libero arbitrio sua propria peccata originali peccato insuper addiderunt. si de potestate tenebrarum per gratiam dei non eruuntur nec transferuntur ad regnum Christi, non solum secundum originis uerum etiam secundum propriae uoluntatis merita iudicium reportabunt. boni uero etiam ipsi quidem secundum bonae uoluntamium consequentur, sed etiam ipsam bonam vo
Abbreviated transcription (Latin):
tolerandi st̃ : sic̃ tolerarunt ꝓpħȩ contͣ
qͦs tanta dicebant. nec cõmunionẽ saera¬
m̃toꝵ illiꝰ ppłi relinquebant. sic̃ ipse
dñs nocentẽ iudã usq ad cõdignũ eiꝰ exitũ

Expanded text:
tolerandi sunt: sicut toleraverunt Prophetae, contra tolerandi sunt: sicut toleraverunt Prophetae, contra quos tanta dicebant, nec communionem sacramentorum illius populi relinquebant; sicut ipse Dominus nocentem Judam usque ad condignum e
Abbreviated transcription (Latin):
rͣt. iudicib potiꝰ suo ꝑiculo iudicantib.
ꝗͣ uic̾tis litigatorib credere maluert
serte nulliꝰ crim̃. maculat nescientẽ. Quo
m̃ fideles toto orbe diffusi crim̃ traditoꝵ
cognosẽe poterant. qd accusatores etiã si
nouerant: tñ eis ostendere ñ ualebant:
Nos gͦ ab hoc crimine innocentes ẽẽ. nempe
ipsa ignorantia facillime ostendit. Cur
gͦ innocentes criminib acousant᷑: qui cri¬
mina aliena. seu falsa. seu uera nescier̃t:
Qͥs locus innocentiȩ reseruat᷑: si crim̃ ẽ
ꝓpͥum. nescire crim̃ alienũ. Porro si tot
gentiũ ppłos ipsa ignorantia sic̃ dicꝰtũ ẽ
innocentes ostendit : ꝗͣ magnũ ẽ crimen
ab istoꝵ innocentiũ cõmunione. separari:
Nã ⁊ facta nocentiũ q̃ innocentib demons¬
trari. uł ab innocentib credi ñ possunt.
tiũ. etiã cognita sustinent᷑. Non enĩ ꝓptͣ
malos boni deserendi. s ꝓptͣ bonos mali

Expanded text:
runt, iudicibus potius suo periculo iudicantibus runt, iudicibus potius suo periculo iudicantibus quam uictis litigatoribus credere maluerunt? certe nullius crimen maculat nescientem. quo modo fidelescognoscere poterant, quod accusatores etiamsi noverant, tamen eis ostendere non valebant? Hos ergo ab hoc crimine innocentes esse, nempe ipsa ignorantia facillime ostendit. Cur ergo innocentes falsis criminibus accusantur. quia crimina aliena seu falsa seu uera nescierunt? quis locus innocentiae reseruatur. si crimen est proprium nescire crimen alienum? porro si tot gentium populos ipsa ignorantia, sicut dictum est, innocentes ostendit, quam magnum crimen est ab istorum innocentium communione separari? nam et facta nocentium, quae innocentibus demonstrari uel ab innocentibus credi non possunt, tium etiam cognita sustinentur. Non enim propter malos boni deserendi, sed propter bonos mali
Abbreviated transcription (Latin):
iorib cecilianũ ap̃ imꝑatorẽ totiens de¬
cusantib ⁊ ñ conurncentib adu̾sus uos pn¬
mulgata ẽ. eã necessario sequi ꝯ̧t̾os impa¬
tores maxime catholicos xpianos. quet¬
ens de uob̃ aliquid age̾ ur̃e obstinatiois
necessitas cogit. facile erat ista cogitare
ut uob̃ ipsis aliqnͣ diceretis. Si cecilianus
uł in nocens fuit. uł nocens coniunci non
potuit. quid in hoc negotio tã longe. late¬
q diffusa societas xpĩana peccauit.: sur or¬
bi xpͣiano ñ licuit ignorare: qd ñ potu¬
erint. qui. accusauerant demonstrare: sur
illi quos xpͣs in agro suo. id eͣ in hoc mun¬
do seminauit. ⁊ intͣ ⁊ ieania crescere usg
ad messem p̾cepit. cur tot milia fidelium
in omib gentib quoꝵ multitudinẽ stel¬
lis celi. ⁊ arenȩ maris dñs cõparaũ. quos
in semine abrahȩ bñdicendos ꝓmisit ⁊
reddidit. ꝓpt̾ea negant᷑ ẽe: xp̃iani: qr in
hac causa in qua discutienda ñ int̾fue¬

Expanded text:
iens accusantibus et non conuincentibus aduersus uos promulgata est, eamque necessario sequi ceteros imperatores, maxime catholicos Christianos, quotiens de uobis aliquid agere uestrae obstinationis necessitas cogit. Facile erat ista cogitare, ut uobis ipsis aliquando diceretis: \'Si Caecilianus uel innocens fuit uel nocens conuinci non potuit, quid in hoc negotio tam longe lateque diffusa societas Christiana peccauit? cur orbi Christiano non licuit ignorare, quod non potuerunt, qui accusauerant, demonstrare? cur illi, quos Christus in agro suo, id est in hoc mundo seminauit et inter zizania crescere usque ad messem praecepit, cur tot milia fidelium in omnibus gentibus, quorum multitudinem stellis caeli et harenae maris dominus comparauit, quos in semine Abrahae benedicendos promisit et reddidit, propterea negantur esse Christiani, quia in hac causa, in qua discutienda non interfue
Abbreviated transcription (Latin):
i qui eã patit᷑ iniustꝰ ẽ: ⁊ qͥ eã fac̃ iustꝰ ẽ.
S plane semꝑ ⁊ mali ꝑsecuti st̃ bonos: ⁊ bo¬
ni ꝑsequuti st̃ malos. Illi nocendo ꝑ iniuis¬
titiã: illi cõsulendo ꝑ discipliniã. Illi ĩma¬
nit᷑: illi temꝑant᷑. Iui seruientes cupiditati:
illi caritati. Nã qui trucidat. ñ cõsiderat
qu̾eadmodũ laniet. Qͥ aũ curat. cõsiderat
quẽadmodũ secet. Ille. enĩ ꝑsequit᷑ sanita¬
tẽ: ille putredinẽ. Occidert̃ impii ꝓpħas:
occidert᷑ impios ⁊ ꝓpħȩ. flagellauert iu

Expanded text:
et qui eam patitur, injustus est, et qui eam facit, justus est. et qui eam patitur, injustus est, et qui eam facit, justus est. Sed plane semper, et mali persecuti sunt bonos, et boni persecuti sunt malos: illi nocendo per injustitiam, illi consulendo per disciplinam; illi immaniter, illi temperanter; illi servientes cupiditati, illi charitati. Nam qui trucidat, non considerat quemadmodum laniet; qui autem curat, considerat quemadmodum secet: ille enim persequitur sanitatem, ille putredinem. Occiderunt impii Prophetas, occiderunt impios et Prophetae. Flagell
Abbreviated transcription (Latin):
utiq sathanas: cui tnͣ ipse paulus tradi¬
dit hominẽ in interitũ carnis ut sp̃s
saluus sit in die dñi iħu. Et hic qͥd dici¬
mꝰ : Eoce mitiori tradidit crudelis tradi¬
tor: crudeliori tradidit misericors tra¬
ditor. Discimꝰ fres in similitudine oꝑum dis¬
cern̾e aĩos oꝑantiũ: ne clausis oculis calũ¬
niem᷑. ⁊ beniuolos ꝓ nocentib accusemus.
Item cũ ait idem ãpłs. tradidisse se quos¬
dã sathanȩ. ut discerent ñ blasphemare.
malũ. ꝓ malo reddidit. an potiꝰ malos eti¬
am ꝑ malũ em̃dare. bonũ opꝰ ẽe̾ iudica¬
uit : Si semꝑ e̾e̾t laudabile ꝑsequutionẽ
pati. sufficeret dño dic̾e. beati qui ꝑsecuti¬
onẽ patiunt᷑. nec adderet. ꝓpt̾ iustitiam.
Itẽ si semꝑ eẽt culpabile ꝑsecutionẽ fa¬
c̃e. ñ scriptũ ee̾t i scĩs libris. detͣhentem
pximo suo occulte hc̃ ꝑsequebar. Aliqñ gͦ

Expanded text:
utique satanas; cui tamen ipse Paulus tradiutique satanas; cui tamen ipse Paulus tradidit hominem in interitum carnis, ut spiritus salvus sit in die Domini Jesu . Et hic quid dicimus? Ecce mitiori tradidit crudelis traditor, crudeliori tradidit misericors traditor. Discamus, frater, in similitudine operum discernere animos operantium, nec clausis oculis calumniemur, et benevolos pro nocentibus accusemus. Item cum ait idem Apostolus tradidisse se quosdam satanae, ut discerent non blasphemare , malum pro malo reddidit, an potius malos etiam per malum emendare, bonum opus esse judicavit? 8. Si semper esset laudabile persecutionem pati, sufficeret Domino dicere, Beati qui persecutionem patiuntur; nec adderet, propter justitiam . Item si semper esset culpabile persecutionem facere, non scriptum esset in sanctis Libris: Detrahentem proximo suo occulte, hunc persequebar . Aliquando ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ipħas. Puto qd̾ diu̾sa sint merita facien¬
tiũ: qu̾sa passoꝵ. Aspioe etiã tpra testa¬
m̃ti noui. qnͣ iam ipsa mansuetudo ea¬
ritatis. ñ solũ erat in corde seruanda. ue¬
rũetiã in luce monstranda: qñ petri gla¬
auis in uaginã reuocat᷑ a xp̃o. ⁊ ostendit᷑
ñ debuisse. de uagina exeri nec ꝓxͦ. Legi
facti quasi utrosq coniungit: e tñ eos
causg dissimilitudo discernit. Hempe. ds̃
slempe. de ipso filio drꝰ. Qui me dilerit &e
tradidit semetipsũ ꝓ me. Hempe. ⁊⁊ de
iuda dr̃. qd̾ introierit in eũ sathanas.
suũ: cur in hac traditione ds̃ e pius c
homo reus: nͥ in re una quã fecert. can
loco erant. in una latro lib̾andus. in a¬
lia latro damnandus: in medio. xp̃e alt̾um
lib̾aturus. alt̾um damnaturus. Qd similiꝰ
istis erucib: Qͥd dissimiliꝰ istis pendentibꝰ:
T raditus ẽ paulus. includendus. ⁊ colligan¬
dus. S quolibet custode carceris peior est

Expanded text:
prophetas; puto, quod diuersa sint merita facienprophetas; puto, quod diuersa sint merita facientium, diuersa passorum. Aspice etiam tempora testamenti noui, quando iam ipsa mansuetudo caritatis non solum erat in corde seruanda uerum etiam in luce monstranda, quando Petri gladius in uaginam reuocatur a Christo et ostenditur non debuisse de uagina exeri nec pro Christfacti quasi utrosque coniungit et tamen eos causae dissimilitudo discernit? nempe deus nempe de ipso filio dicitur: Qui me dilexit et tradidit . semet ipsum pro me; nempe et de Iuda dicitur, quod introierit in eum satanas, suum, cur in hac traditione Deus est pius, et homo reus, nisi quia in re una quam fecerunt, caruces in loco uno erant; in una, latro liberandus; in alia, latro damnandus; in media, Christus alterum liberaturus, alterum damnaturus: quid similius istis crucibus? quid dissimilius istis pendentibus? Traditus est Paulus includendus et colligandus , sed quolibet custode carceris pejor est
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ismahel. ꝓ spiritalib ⁊ carnalib figuren¬
tur. Et cũ legamꝰ ancillã ⁊ filiũ eiꝰ. a sara
passos graues molestias: paulus tñ apłe
eccłiam catholicã ꝑsequutionẽ pati suꝑbi¬
a ⁊ impietate carnaliũ. quos temporalib
molestiis atq trorib em̃dare conatur
Qͥoquia gͦ facit uera ⁊ legitima mat᷑. etiã¬
si asꝑum amarũq sentiat᷑. ñ malũ pro
malo reddit. s bonũ disciplinȩ expellen¬
do malũ mniquitatis apponit. ñ odio no
cendis dilectione sanandi. Cũ boni ⁊ ma¬
li eadẽ faciunt eadẽq patiunt᷑: ñ factis
⁊ penis. s eausis utiq discernendi st̃. ẜha¬
ras ppłm dĩ duris laborib atterebat.
moyses eundẽ ppłm impie agentẽ duris
cohercitionib affligebat. Similia fecert̃.
s ñ similit᷑ ꝓdesse uoluer̃t. Ille dñatione
inflatus: iste dilectione inflãmatꝰ ẽ. Ieza¬
bel occidit ꝓpħas: helias occidit pseudo¬

Expanded text:
et Ismael, pro spiritualibus et carnalibus figurenet Ismael, pro spiritualibus et carnalibus figurentur. Et cum legamus ancillam et filium ejus a Sara passos graves molestias, Paulus tamen apoEcclesiam catholicam persecutionem pati superbia et impietate carnalium, quos temporalibus molestiis atque terroribus emendare conatur. Quidquid ergo facit vera et legitima mater, etiamsi asperum amarumque sentiatur, non malum pro malo reddit; sed bonum disciplinae, expellendo malum iniquitatis, apponit, cendi sed dilectione sanandi. cum boni et mali eadem faciunt eademque patiuntur, non factis et poenis sed causis utique discernendi sunt. Pharao populum dei duris laboribus adterebat, Moyses eundem populum . impie agentem duris cohercitionibus affligebat; similia fecerunt, sed non similiter prodesse uoluerunt; ille dominatione inflatus, iste dilectione inflammatus est.. Iezabel occidit prophetas, Helias occidit pseudo
Abbreviated transcription (Latin):
it qualẽluibet possessionẽ: quã luce̾ istã quȩ
oculis capit᷑. hanc ille celesti uoce ꝓstratꝰ.
subito amissam ñ recuꝑauit: nͥ cũ sc̃ȩ in¬
cmpor aret᷑ excłiȩ. Et̃ pitas nullã uĩ achi¬
bendã ẽẽ homini. ut ab erroris ꝑnicie li¬
beret᷑: cũ ipsũ dm̃ quo nemo nos utilius
diligit. certissimis exemplis hoc facere. uide¬
as ⁊ xp̃m audias dicentẽ. nemo ad me ue¬
uit nͥ quẽ patͣ attraxerit: Qd̃ fit in cor¬
dib omiũ: qui se ad eũ diuinȩ iracundiȩ
timnoee. conũtunt. Et noiu̾is aliqnͣ furẽ aũ¬
tendis pecemib pabulũ spargere: ⁊ aliqñ
pastorẽ flagello ad grege̾ peccora errantia
reuocare. sonne contumacẽ ancillã. data
sibi potestate sara potiꝰ affligebat: Et u¬
tiq ñ eã ꝗͣ suꝑius bñficio suo matrẽ fece.¬
rat. erudelit᷑ oderat. s in ea suꝑbiã salu¬
brit᷑ eddomabat. hon aũ ignoras qr istȩ du&
mulieres. sara ⁊ agar. ⁊ duo filii earũ ysaac

Expanded text:
 qualem libet possessionem quam lucem istam, quae oculis carpitur? hanc ille caelesti uoce prostratus subito amissam non recuperauit, nisi cum sanctae incorporaretur ecclesiae. et putas nullam uim adhibendam esse homini, ut ab erroris pernicie liberetur, cum ipsum deum, quo nemo nos utilius diligit, certissimis exemplis hoc facere uideas et Christum audias dicentem: Nemo ad me ueuit, nisi quem pater adtraxerit, quod fit in cordibus omnium, qui se ad eum diuinae iracundiae timore conuertunt, et noueris aliquando furem auertenpastorem flagello ad gregem pecora errantia revocare! 6. Nonne contumacem ancillam data sibi potestate, Sara potius affligebat? Et utique non eam, quam superius beneficio suo matrem fecerat, crudeliter oderat; sed in ea superbiam salubriter edomabat . Non autem ignoras, quod istae duae mulieres Sara et Agar, et duo filii earum Isaac
Abbreviated transcription (Latin):
moneant᷑ considerare: quid ⁊ quare pati¬
ant᷑. ⁊ discant p̃ponere rumorib ⁊ calip¬
niis hominũ. scripturas legunt. Qͥs enim
nrm. quis ur̃m ñ laudat leges ab imꝑato¬
rib daitas. adu̾sus sacrificia paganoꝵ: &
certe. longe p̃ena seuerior constituta est.
Iuiꝰ quippe impietatis. capitale suppliciũ ẽ.
De nob̃ aũ corripiendis atq cohercendis ha¬
bita ratioẽ qr potiꝰ ãmoneremini ab er¬
rore discedere. ꝗͣ. ꝓ scelere: puniremini.
P otest enĩ fortasse de uob etiã dici. qd̾ auit
apłs de udȩis. Testimoniũ it ꝑhibeo. qͥa

Expanded text:
moneantur considerare. quid quare patimoneantur considerare. quid quare patiantur. et discant praeponere rumoribus et calumniis hominum scripturas, quas legunt. quis enim nostrum, quis uestrum non laudat leges ab imperatoribus datas aduersus sacrificia paganorum? et certe longe ibi poena seuerior constituta est; illius quippe impietatis capitale supplicium est. de uobis autem corripiendis atque cohercendis habita ratio est, qua potius admoneremini ab errore discedere. quam pro scelere puniremini. potest enim fortasse etiam de uobis dici. quod ait apostolus de Iudaeis: Testimonium illis perhibeo, quia
Abbreviated transcription (Latin):
si facta pͣt̾ita in ꝓpħicis libris figure fue¬
rt̃ futuroꝵ. in rege illo qui appellabat᷑
nabuchodonosor utrũq tempiis figuratũ
tur qd figuratũ ẽ: qnͣ rex memoratꝰ pios
⁊ iustos cogebat adorare simulachrũ. ⁊ re¬
cusantes mittebat in flãmã. Ac̃ aũ illd̃ mm¬
plet᷑. qd paulopꝰ in eodẽ rege figuratũ est.
cũ cons̾sus ad adorandũ dm̃ uerũ decreuit
in regno suo: ut qͥcũq blasphemaret dm̃
sidrach misach ⁊ abdenago. penis debitis
subiaceret. Prius gͦ tempus illiꝰ regis signi¬
ficabat pͥora tpr̃a regũ infideliũ: quos pis¬
si st̃. xp̃iani ꝓ impiis. Posteriꝰ uͦ tp̃s illiꝰ re¬
gis. significauit tempora posterioꝵ regun
iã fideliũ. qͦs patiunt᷑ impii ꝓ xp̃ianis. S
plane in eis qui sub noĩe. xp̃i erant sedue¬
ti a ꝑu̾sis. ne forte oues xp̃i sint errantes.
⁊ ad gregẽ alit̾ reuocandȩ sint temꝑata
seueritas ⁊ magis mansuetudo seruatur.
ut cohercitione exilioꝵ atq damnoꝵ am¬

Expanded text:
si facta praeterita in propheticis libris figurae fuerunt futurorum, in rege illo, qui appellabatur Nabuchodonosor, utrumque tempus figuratum tur, quod figuratum est, quoniam rex memoratus pios et iustos cogebat adorare simulacrum et recusantes mittebat in flammam. Nunc autem illud impletur, quod paulo post in eodem rege figuratum est, cum conversus ad honorandum Deum verum decrevit in regno suo, ut quicunque blasphemaret Deum Sydrac, Misac et Abdenago, penis debitis subiaceret. Prius ergo tempus illius regis significabat priora tempora regum infidelium, quos passi sunt Christiani pro impiis; posterius uero tempus illius regis significauit tempora posteriorum regum iam fidelium, quos patiuntur impii pro Christianis. Sed plane in eis, qui sub nomine Christi errant seducti a peruersis, ne forte oues Christi sint errantes et ad gregem . aliter reuocandae sint, temperata seueritas et magis mansuetudo seruatur, ut cohercitione exiliorum atque damnorum ad
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. diligere. ardent᷑ unitatẽ: q̃ tñ timo¬
ris huiꝰ qͥ tibi displicet occasionibꝰ catho¬
licȩ facte st̃. ꝑ leges imꝑatoꝵ a constanti¬
no apͣ quẽ pͥmũ ur̃i ultro oecilianũ accu¬
sauerunt usq ad p̃sentes imꝑatores. qui
uidiciũ illiꝰ quẽ uri elegert̃. quẽ iudici¬
b ep̃is p̃tulert᷑. iustissime contͣ uos eusto¬
diendũ eẽ decernunt. Llis ego exemplis
a collegis mĩs mͥ ꝓpositis cessi. Nã mã pͥ
disputatione pugnandũ. ratione uincen¬
dũ. ne fictos catholicos habemꝰ. quos apte
hereticos noueramꝰ. S hec opinio mea ñ
contͣicentiũ ũbis. s demonstrantiũ suꝑa¬
bat᷑ exempł. Nlã pͥmo mͥ opponebat᷑ cuutas

Expanded text:
nem, diligere ardenter unitatem. quae tamen timonem, diligere ardenter unitatem. quae tamen timoris huius, qui tibi displicet, occasionibus catholicae factae sunt per leges imperatorum a Constantino, apud quem primum uestri ultro Caecilianum accusauerunt, usque ad praesentes imperatores, qui iudicium illius, quem uestri elegerunt, quem iudicibus episcopis praetulerunt, iustissime contra uos custodiendum esse decernunt. His ergo exemplis a collegis meis mihi propositis cessi. nam mea pridisputatione pugnandum, ratione uincendum, ne fictos catholicos haberemus, quos apertos haereticos noueramus. sed haec opinio mea non contradicentium uerbis sed demonstrantium superabatur exemplis. nam primo mihi opponebatur ciuitas
Abbreviated transcription (Latin):
tu:: hec facillime cogitare possetis: Aut
sortasse. etiã cogitatis. S meliꝰ erat ut
amaretis possessiones t̾renas. quas tuũdo
ꝑdere cognitȩ u̾itati ñ consentiretis: quã
it amaretis uanissimã hominũ głam. ꝗͣ
uos putatis ꝑdere: si cognitȩ u̾tati con¬
sentiretis. Hides itaq iã ut opinor. ñ esse
considerandũ qd quisq eogit᷑. s quale sit
ilud quo cogit᷑. utrũ bonũ an malũ nõ
quo qͥsq bonꝰ ẽẽ possit inuitꝰ. s timendo
qd ñ uult pati. uł reliquit impedientem
animositatẽ. ił ignoratã cõpellit᷑ cognos¬
cere u̾tatẽ: ut timens uł respuat falsũ.
de quo contendebat. uł querat uerũ qd
nesciebat. ⁊ uolens iã teneat qd̃ nolebat.
Suꝑfluo fortasse hoc diceret᷑ quib libet
uibis: si ñ tã multis ostenderet᷑ exemplis.
s on illos aut illos homines. s multas ciurta¬
tes uidemꝰ fuisse. donatistas. ñc̃ ẽẽ catholi¬
cas. detestari uehem̃t᷑ diabolicã separatio¬

Expanded text:
 haec facillime cogitare possetis aut fortasse etiam cogitatis. sed melius erat. ut amaretis possessiones terrenas, quas timendo perdere cognitae ueritati consentiretis, quam ut amaretis uanissimam hominum gloriam, quam uos putatis perdere, si cognitae ueritati consenseritis. Vides itaque iam, ut opinor, non esse considerandum, quod quisque cogitur, sed quale sit illud, quo cogitur, utrum bonum an malum. non quo quisque bonus esse possit inuitus, sed timendo, quod non uult, pati uel relinquit impedieanimositatem, vel ignoratam compellitur cognoscere veritatem, ut timens vel respuat falsum de quo contendebat, vel quaerat verum quod nesciebat, et volens teneat jam quod nolebat. superfluo fortasse hoc diceretur quibuslibet uerbis, si non tam multis ostenderetur exemplis. non illos aut illos homines sed multas ciuitates uidemus fuisse Donatistas, nunc esse catholicas, detestari uehementer diabolicam separatio