comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sua. & ppłs idẽ postꝗͣ adoleuit. & ãplificatꝰ¬
ẽ in egipto accepit si nagogã cerimonus
legalibꝰ institutã ꝑ moy sen. Genuit ex ea
nere nasciturũ. eẽ cognouit dicente moy se:
uentͥs tui ponã suꝑ sedẽ tuã. Cui nom̃ suũ
imposuit: credendo & confitendo qđ dicit de
illo pat᷑. E ego pͥmogenitũ ponã illũ. Sic̃
de ipso ppło dicit: filiꝰm̃s pͥmogenitꝰ isrł. Qmͦ
ab infantia time̾ dm̃ docuit. & abstinere ab¬
tũ ñ faceret. nec inueniret᷑ dolꝰ in ore eiꝰ. s ĩ¬
pleret eũ sp̃s timoris dñi. Tobias gabelo con¬
tͥbuli suo egenti dedit sub ey rographo decẽ
talenta argenti. & ppłs dĩ gentibꝰ ꝑ septuagin¬
ta interp̃tes diuinȩ legis qͦ in decalogo con¬
tinet᷑ scientiã cõmisit: ut ꝑ hoc eas ab infi¬
delitatis egestate liberaret. Sub o rographo
aut̃ dedit: idẽ sub conditione restituendi
postꝗͣ ipse ditesceret. uł qͥ dederat repet̾et.
tiã spũalit̃ nẽ intelligt̃. & aꝗ conqͥrendas

Expanded text:
Et populus idem, postquam adolevit et amplificatus in Aegypto, accepit synagogam caeremoniis legalibus institutam per Moysen. Genuit ex ea nere nasciturum esse cognovit, dicente Moyse: ventris tui ponam super sedem meam . Cui nomen suum imposuit, credendo et confitendo, quod dicit de illo pater: Et ego primogenitum ponam illum . Sicut de ipso populo dicit, Filius meus primogenitus Israel . Quem ab infantia timere Deum docuit, etc. tum non faceret, nec inveniretur dolus in ore ejus, sed impleret eum spiritus timoris Domini. Tobias Gabelo contribuli suo egenti dedit sub chirographo decem talenta argenti. Et populus Dei gentibus per LXX Interpretes divinae legis, quae in Decalogo continetur, scientiam commisit, ut per hoc eas ab infidelitatis egestate liberaret. Sub chirographo autem dedit, id est sub conditione restituendi, postquam ipse ditesceret, vel qui dederat repeteret.tiam spiritualiter nunc intelligunt, et ad conquirendas
Abbreviated transcription (Latin):
si spũalit̾ intelligit᷑ in se continere ꝓbat᷑.
Si qͥdẽ ipse tobias ppłm isrł designat᷑. qͥ cunc¬
tis gentibꝰ idolatͥȩ deditis. ipse seruiebat
dõ fide recta & oꝑibꝰ iustis. sic̃ de tobia le¬
git᷑. qr cũ irent om̃s ad uitulos aureos qͦs fe¬

Expanded text:
si spiritualiter intelligitur, in se continere probatur. Siquidem ipse Tobias populum Israel designat, qui, cunctis gentibus idololatriae deditis, ipse serviebat Deo fide recta et operibus justis, sicut de Tobia legitur. Quia cum irent omnes ad vitulos aureos, e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ idolatͥã spũali morte punire. & ei cunctaᷤ
iurtutũ opes auferre: nec ualuit q multi
erant in eo scĩ doctores. qͥ eiꝰ uite ꝓuiderent
ac saluti. Iugit aut̃ cũ filio & uxore. q nec
fidẽ dnĩcȩ incarnationis uec statũ si nago¬
ge potuit hostis auferre quãuis iuolent̃ in¬
sift̾et: qd̾ in machabeoꝵ agonibꝰ multũ ela¬
ruit. S occiso rege a filuissius restitutaft᷑
cuncta sua tobie: qr suꝑato sepiꝰ diabolo
ac suis sceleribꝰ qͥ uelut pessinã ꝓlẽ genu¬
it condẽpnato. redibant piꝑa ppło d̃i.

Expanded text:
 idololatriam spirituali morte perimere, et ei cunctas virtutum opes auferre, nec valuit; quia multi erant in eo sancti doctores, qui ejus vitae providerent ac saluti. Fugit autem cum filio et uxore. Quia nec fidem dominicae incarnationis, nec statum synagogae potuit hostis auferre, quamvis violenter insisteret qui in Machabaeorum agonibus multum claruit. Sed occiso rege a filiis suis, restituta sunt cuncta sua Tobiae. Quia superato saepius diabolo, ac suis sceleribus, quae velut pessimam prolem genuit, condemnato, rediebant prospera populo Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
dnm̃ dĩ isrł. Iheroboã qͥppe qͥ ad deceptionẽ sub¬
ditoꝵ. sͥ uitulos fabricauit aureos. idolatͥe aue¬
tores expͥmit. Et qͥdẽ captꝰ erat tobias in di¬
te positꝰ uiã ueritatis ñ deseruit. Hee captiui¬
tas a rege assyrioꝵ facta. illã geni̾s humani cap¬
tiuitatẽ designat. ꝗͣ ꝓ regẽ om̃iũ iniqͦꝵ. hoc ẽ
diabolũ de patͥȩ cęlestis habitatione ꝓiectũ.¬

Expanded text:
 etc. Jeroboam quippe, qui ad deceptionem subditorum sibi vitulos fabricavit aureos, idololatriae auctorem exprimit. Et quidem captus erat Tobias . viam veritatis non deseruit. Haec captivitas a rege Assyriorum facta illam generis humani captivitatem designat, qua per regem omnium pravorum, hoc est diabolu
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ qͥ u̾ba dĩ audire in sacͦ eloqͥo noluit ut t̾rena des¬
piceret. cȩlestia ambiret. illuo dõ uidice ex ꝓpħe
sui ore aucdiat: unde ampliꝰ obligatꝰ cadat. ⁊ dũ
sp̃e t̾renȩ głe delectatꝰ pascit᷑. suis desideriis ad
ima sẽꝑ ducat᷑. Neq enĩ bonꝰ fuit ille sꝑc: qͥ m̃dax
ẽẽ appetiuit in ore ꝓpħarũ. Unde ⁊ p̃missũ ẽ: qr
exercitꝰ cęli stetit a dextͥs ⁊ a sinistͥs eiꝰ. Ds̃ enĩ qͥ in¬
circũscͥpta ẽ ueritas in illa ęt̾̃na beatitudine quȩ
at potest. S qr simul oĩa contuet᷑. simul cunc ta
aspicit ea ui inqua ⁊ bonos sꝑc ⁊ malos uidet exerci¬
uocant᷑ : qr ⁊ ipsi qͣmuis ab etherio celo expulsi sint:
adhuc tam̃ in aerio cęlo demorant᷑. sic̃ paulꝰ ait. con¬
⁊ nos t̾tiũ librũ expositiois eiꝰde̾ hoc in loco finiamꝰ. ut

Expanded text:
nus qui verba Dei audire in sacro eloquio noluit, ut terrena desnus qui verba Dei audire in sacro eloquio noluit, ut terrena despiceret, coelestia ambiret, illud, Deo judice, ex prophetae sui ore audiat unde amplius obligatus cadat, dum spe terrenae gloriae delectatus pascitur suis desideriis, ad ima semper ducatur. Neque autem bonus fuit ille Spiritus, qui mendax esse appetiit in ore prophetarum. Unde et praemissum est quia « exercitus coeli stetit a dextris et sinistris ejus. » Deus enim, qui incircumscripta est veritas, in illa aeterna beatitudine, quae at potest. Sed quia simul omnia contuetur, simul cuncta aspicit, ea vi inquam in qua bonos spiritus et malos videt, exercivocantur, quia et ipsi, quamvis ab aethereo coelo expulsi sint, adhuc tamen in aereo coelo demorantur, sicut Paulus ait: « Conet nos tertium librum expositionis ejusdem hoc in loco finiamus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sic ꝓpħaꝵ suoꝵ blandis sermonib decipet᷑. ut
iã nec ꝑtimesceret qr deliqͥsset. ⁊ tanto p̃durius
raꝑet᷑ ad pęnã. qͣnto securiꝰ uiueret in culpa :
ecce iã largiente omĩpotente ło ab ẏdoloꝵ cul¬
tu remotũ est quã plurimũ genꝰ humanũ uerã
fide publice fatet᷑. subdi lignis ⁊ lapidib uł cui¬
libet creat᷑e in adoratione renuit. securꝰ iam
ꝓpħam qͥlibet in fide positꝰ consulit. qr hoc audi¬
curꝰ ẽ. qͦd audire fidelẽ decet. Fident̃ dicã si ab
ĩmundiciis aliis atq a prauis actib recessisset:
securꝰ eẽt. Nã cũ paulꝰ egregiꝰ p̃dicator clamet. ⁊
auaritia qͥ ẽ ydoloꝵ seruitus. qͥsqͥs adhuc auari¬
tie subiecłꝰ est. a cultu ydoloꝵ liber ñ ẽ. Si gͦis
qͥ auaritie estib anhelat. in fide qͥđe positꝰ eẽ ui¬
det᷑. s aliena ambit acciꝑe. honores mundi de-¬
sid̾at cõp̃hendẽ. hab̾e tẽꝑalẽ głam ꝯcupiscit. atq

Expanded text:
 suorum blandis sermonibus deciperetur, ut jam nec pertimesceret quia deliquisset, et tanto post durius raperetur ad poenam, quanto nunc securius viveret in culpa. Sed ecce jam, largiente omnipotente Deo, ab idolorum cultu remotum est quamplurimum genus humanum, veram fidem publice fatetur, subdi lignis et lapidibus vel cuilibet creaturae in adoratione renuit. Securus ergo jam prophetam quilibet in fide positus consulat, quia hoc auditurus est, quod audire fidelem decet. Fidenter dicam si ab immunditiis aliis atque a pravis actibus recepisset, securus esset. Nam cum Paulus, egregius praedicator, clamet: « Et avaritia, quae est idolorum servitus , » quisquis adhuc avaritiae subjectus est, a cultu idolorum liber non est. Sic ergo is qui avaritiae aestibus anhelat, in fide quidem positus esse videtur, sed aliena ambit accipere, honores mundi desiderat comprehendere, habere temporalem gloriam concupiscit, atqu
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ qͥ u̾ba dĩ audire in sacͦ eloqͥo noluit ut t̾rena des¬
piceret. celestia ambiret. illuo dõ uidice ex ppħe
sui ore audiat: unde ampliꝰ obligatꝰ cadat. ⁊ dũ
spe t̾rene głe delectatꝰ pascit᷑. sius desideriis ad
ima sẽꝑ ducat᷑. Neq enĩ bonꝰ fuit ille sꝑc: qͥ m̃dax
ẽẽ appetiuit in ore ꝓpħarũ. Unde ⁊ p̃missũ ẽ: qr
exercitꝰ cȩli stetit a dextͥs ⁊ a sinistͥs eiꝰ. Ds̃ enĩ qͥ in¬
circũscͥpta ẽ ueritas in illa et̾na beatitudine quȩ
dextã ipsiꝰ dr. sinistrã ñ ht̃: qr nichil eẽ qͦd displice¬
at potest. S qr simul oĩa contuet᷑. simul cuncta
aspicit ea ui inqua ⁊ bonos sꝑc ⁊ malos uidet exerci¬
uocant᷑: qr ⁊ ipsi qͣmuis ab etherio celo expulsi sint:
adhuc tam̃ in aerio cęlo demorant᷑. sic̃ paulꝰ ait. con¬
tra spalia neqͥtiȩ in cęlestibu. S qr t̾tiꝰ lib̾ re

Expanded text:
nus qui verba Dei audire in sacro eloquio noluit, ut terrena desnus qui verba Dei audire in sacro eloquio noluit, ut terrena despiceret, coelestia ambiret, illud, Deo judice, ex prophetae sui ore audiat unde amplius obligatus cadat, dum spe terrenae gloriae delectatus pascitur suis desideriis, ad ima semper ducatur. Neque autem bonus fuit ille Spiritus, qui mendax esse appetiit in ore prophetarum. Unde et praemissum est quia « exercitus coeli stetit a dextris et sinistris ejus. » Deus enim, qui incircumscripta est veritas, in illa aeterna beatitudine, quae dextra ejus dicitur, sinistram non habet, quia nihil esse quod displiceat potest. Sed quia simul omnia contuetur, simul cuncta aspicit, ea vi inquam in qua bonos spiritus et malos videt, exercivocantur, quia et ipsi, quamvis ab aethereo coelo expulsi sint, adhuc tamen in aereo coelo demorantur, sicut Paulus ait: « Contra spiritualia nequitiae in coelestibus . » Sed quia te
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sic ꝓpħaꝵ suoꝵ blandis sermonib decipet᷑. ut
iã nec ꝑtimesceret qr deliqͥsset. ⁊ tanto p̃durius
rapet᷑ ad penã. qͣnto securiꝰ uiueret in culpa:
S ecce iã largiente omipotente ło ab ydoloꝵ eul¬
tu remotũ est quã plurimũ genꝰ humanũ. uerã
fide publice fatet᷑. subdi lignis ⁊ lapidib uł cui¬
libet creat᷑e in adoratione renuit. securꝰ iam
ꝓpħam qͥlibet in fide positꝰ consulit. qr hoc audi¬
turꝰ ẽ. qͦd audire fidelẽ decet. Fident̃ dicã si ab
imundiciis aliis atq a prauis actib recessisset:
securꝰ eẽt. Nã cũ paulꝰ egregiꝰ p̃dicator clamet. ⁊
auaritia ꝗͣ ẽ ydoloꝵ seruitus. qͥsqͥs adhuc auari¬
tie subiecłꝰ est. a cultu ydoloꝵ liber ñ ẽ. Si gͦis
qͥ auaritie estib anhelat. in fide qͥde positꝰ eẽ ui¬
det᷑. s aliena ambit acciꝑe. honores mundi de¬
sidat cõp̃hendẽ. hab̾e tẽꝑalẽ głam ꝯcupiscit. at

Expanded text:
 suorum blandis sermonibus deciperetur, ut jam nec pertimesceret quia deliquisset, et tanto post durius raperetur ad poenam, quanto nunc securius viveret in culpa. Sed ecce jam, largiente omnipotente Deo, ab idolorum cultu remotum est quamplurimum genus humanum, veram fidem publice fatetur, subdi lignis et lapidibus vel cuilibet creaturae in adoratione renuit. Securus ergo jam prophetam quilibet in fide positus consulat, quia hoc auditurus est, quod audire fidelem decet. Fidenter dicam si ab immunditiis aliis atque a pravis actibus recepisset, securus esset. Nam cum Paulus, egregius praedicator, clamet: « Et avaritia, quae est idolorum servitus , » quisquis adhuc avaritiae subjectus est, a cultu idolorum liber non est. Sic ergo is qui avaritiae aestibus anhelat, in fide quidem positus esse videtur, sed aliena ambit accipere, honores mundi desiderat comprehendere, habere temporalem gloriam concupiscit, atq
Abbreviated transcription (Latin):
tranare ad litꝰ. S qͣmquã paruũ uideat᷑ spaciũ
qͦd debeamꝰ carꝑe maris: uerũ ẽ nob̃ necessariũ ut
aqͥlone discedente. lenit̾ flabris aspiret ꝓsꝑantibus
auster. qͥ suspensa uela ĩpellit ut ꝓsperet᷑ naus. Nã
adsolet fieri ut dũ incaute cupiunt ñnulli absq
flatu sꝑc sũmi transire cęrula ponti. inciducit in
saxa. ĩmo offendt̃ in montẽ. ⁊ ñ inueniunt portũ
s potiꝰ planctũ. Idõq nob̃ caute deducere puppim
lenit qͦ currat tuta mare ꝑ altũ: qͦ portꝰ accipiat
ipsã de gurgite tandẽ ⁊ sedere ualeat fixa in lit¬
core gaudens: ut saltẽ cõmertia uł paruulis
congesta possit conferre: doctoꝵ. Et licet suꝑi¬
saluatoris. Uñ isti libri regnoꝵ ñ ĩmerito p̃fĩ¬
gurauer̃t libros qͥtuor euglioꝵ: uͥ euident̃ qͦd
in figura in eisde gestũ ẽ in ueritate st̃ expleta.
dcuro uolo stilũ illuc u̾tere ouans. abdita diutius
decerno congerere plura: ⁊ in modũ libelli cupio

Expanded text:
 quanquam parvum videatur spatium, quod debeamus carpere maris, verum est nobis necessarium, ut aquilone descendente leniter flabris aspiret prosperantibus auster, qui suspensa vela impellit, ut prosperetur navis. Nam assolet fieri, ut dum incaute cupiunt nonnulli absque flatu Spiritus summi transire caerula ponti, incidant in saxa, imo offendant in montem, et non inveniant portum, sed potius planctum: ideoque est nobis caute deducere puppim, leniter quo currat tuta mare per altum quo portus accipiat, ipsam de gurgite tandem, et sedere valeat, fixa in littore gaudens, ut saltem commercia vel parvulis congesta, possit conferre doctorum, et licet superiSalvatoris. Unde isti libri Regnorum non immerito praefiguraverunt libros quatuor Evangeliorum, ubi evidenter quod in figura in eisdem gestum est, in veritate sunt expleta. Idcirco volo stylum illuc revertere ovans, abdita diutius orum libris decerno congerere plura, et in modum libelli cupio,
Abbreviated transcription (Latin):
Aandem aliqͣndo cño cooꝑante qͣrtũ qͦdãmͦ nauigan¬
do appulimꝰ librũ: qͦ ualeat qͥndoq reqͥem nr̃a
hab̾e manꝰ. qͦ ducit obliquȩ remos ꝑ ȩquora qͦq
doctoꝵ. Uastũ enĩ cito transiuimꝰ mare. ꝓsꝑantib Rephi¬
roꝵ flabris suꝑioris libelli. ⁊ cdño fauente qͦdãmͦ ut qͥdã
ait. carmina syrenarũ surda transnaiugauuimꝰ aure:
nautas ĩmo naucleros scilicet gnaros maris secuti.¬
qͥ afflante sꝑu scõ pelagus huiꝰ itineris crebro trarisie¬
re freto. S iã nẽ licet alonge qͣsi portũ littoris cer¬

Expanded text:
andem aliquando, Domino cooperante, quartum quodammodo navigando appulimus librum, quo valeat quandoque requiem nostra habere manus, quae ducit oblique remos, per aequora quaeque doctorum. Vastum enim ceu transivimus mare, prosperantibus zephyrorum flabris superioris libelli, et Domino flante quodammodo ut quidam ait, carmina syrenarum surda transnavigavimus aure, nautas imo naucleros, scilicet gnaros maris, qui, afflante Spiritu sancto, pelagus hujus itineris crebro transiere freti. Sed jam nunc licet a longe, quasi portum littoris cer
Abbreviated transcription (Latin):
dico qͦd eoꝵ gressibꝰ me coequare ualeã. p̃ser tim
cũ illi rore cȩlestis nectaris campos maduerunt.
diuinarũ scͥpturarũ mustimodos: & fut᷑is scłis
dimisere ꝓficua legentibꝰ. Ego uix egreq saltẽ
possũ ex eoꝵ dictis decerpere ꝑmodica. & can¬
deni intelligere uł minima: sed ne uiderer in¬
gratꝰ largitori. licet compulsus contuli mediocri¬
ter que potui pͣcipientibꝰ. Simul etiã notandũ
ẽ illis qͥ in hoc libro parũ spuale contiueri con¬
tendunt. qͦd hic scͥpt᷑a sicut in multis uolununibꝰ¬

Expanded text:
dico ut eorum gressibus me coaequare valeam, praesertim dico ut eorum gressibus me coaequare valeam, praesertim cum illi rore coelestis nectaris campos maduerunt divinarum Scripturarum multimodos, et futuris saeculis dimisere proficua legentibus: ego vix aegreque saltem possum ex eorum dictis decerpere permodica et tandem intelligere vel minima: sed ne videret ingratus largitori, licet compulsus, contuli mediocriter qui potui praecipientibus. Simul etiam notandum est illis qui in hoc libro parum spiritale contineri contendant, quod hic Scriptura sicut in multis divini
Abbreviated transcription (Latin):
erat prestantissimi karoli cesaris imino frat̃
sitatib adauctꝰ. p̃coniisq multimodis compulsꝰ.
s potiꝰ ut ita dicã xp̃i auxiliis fretꝰ. qͥ prestat
infirmis confidentiã & mutis locutionẽ: tẽpta¬
tũ opꝰ enucleare pͣsumpsi. Sed sciendũ ẽ qr qͥbꝰ¬
dam in locis totã sententiã ꝓut a doctorib ẽ ex¬
pendioso sermone multa inserui. & ex multis ad
unũ ꝑduxi. qͥbꝰdam uͦ qͦd in libris tractatorũ non
repperi. sicut a magistro aure accominodante di¬
dici. ꝓpriis intuli uerbis. Nonnulla quippe
licet pauca quȩ legenti patent stipulata exem¬
plis. ꝓpͥa inserere p̾sumpsi. & in libelli modum
xp̃o duce fim re decreui. In qͦ nͣ ꝑsona attenden¬
da ẽ scribentis. s qualitas consideranda ẽ dictio¬
nis. inutatꝰ in quã multos strenuos etiã doctoꝵ
modernos. qͥ multa quoq posteris dereliqueruñ
ex dictis colligendo monimenta scõꝵ. Non idõ

Expanded text:
erat praestantissimi Caroli Caesaris, imo frater erat praestantissimi Caroli Caesaris, imo frater sitatibus adactus, praeconiisque multimodis compulsus, sed potius, ut ita dicam, Christi auxiliis fretus, qui praestat infirmis confidentiam et mutis locutionem, tentatum opus enucleare praesumpsi. Sed sciendum est quia quibusdam in locis totam sententiam, prout a doctoribus est expendioso sermone multa inserui, et ex multis ad unum perduxi: quibusdam quoque quod in libris tractatorum non reperi, sicut a magistro aure accommodante didici, propriis intuli verbis. Nonnulla quippe, licet pauca, quae legenti patent, stipulata exemplis propria inserere praesumpsi, et in libelli modum Christo duce finire decrevi. In quo non persona est attendenda scribentis, sed qualitas consideranda est dictionis. In quam multos strenuos etiam doctorum modernos, qui multa quoque posteris dereliquerunt, ex dictis colligendo monumenta sanctorum. Non ideo
Abbreviated transcription (Latin):
describere nullatenꝰ abnuerem. Sed cũ
negare ñ ualerẽ. tandem assensũ p̾bere
decreui: & aliqua licet temere & formi-¬
dolose digerenda sũ aggressus. eo uide¬
licet stire: ut intra domesticos parietes
secretiꝰ retinerent nec alicui ad lege noũ
traderent: & tc̃ mea imꝑitia uerũ &
temeritas legentib detecta manifesta
foret. & oblocutionib occasio panderet᷑
rep̾bendentiũ. Nam stilũ cũ ad pͥmũ
librũ describendo appulissem. ut abdite
abdita auctore dõ congererẽ: extim¬
plo mea impudentia ẽ dececta. & sacris auribus
magnifici droGonis egregii scilicet pontificis.
qͦ nichil nobiliꝰ nichilq sanctiꝰ ẽ reuelata nugaci¬
tas. Quo compto: cepit ingenue libera auctorita¬
te imperare ut darem oꝑam & ceptũ opꝰ ñ sinerẽ.
s sagacites calcetenꝰ ꝑducerẽ. Cuiꝰ qͦ preconiis
nullatenꝰ refistere ualui: uerũ nec tante aucto¬
ritati renuere p̾sumpsi. ñ solũ quidẽ qͥa filius

Expanded text:
describere nullatenus abnuerem. Sed cum describere nullatenus abnuerem. Sed cum negare non valerem, tandem assensum praebere decrevi, et ad aliqua, licet temere et formidolose, digerenda sum aggressus, eo videlicet jure ut intra domesticos parietes secretius retinerent, nec alicui ad legendum traderent, et ne mea imperitia, verum et temeritas, legentibus detecta, manifesta foret, et oblocutionibus occasio panderetur reprehendentium. Nam stylum cum ad primum librum describendo appulissem, ut abdite abdita auctore Deo congererem, exemplo mea impudentia est detecta, et sacris auribus magnifici Drogonis, egregii scilicet pontificis, quo nihil nobilius nihilque prudentius, est revelata nugacitas. Quo comperto, coepit ingenue libera auctoritate imperare ut darem operam, et coeptum opus non finirem, sed sagaciter ad calcem tenus perducerem. Cujus quoque praeconiis nullatenus resistere valui, verum nec tantae auctoritati renuere praesumpsi, non solum quidem quia filius
Abbreviated transcription (Latin):
nullis prudentib & nobilib uiris rogarer.
ut scłm sollertiã doctoꝵ & traditionem
magistri uiri disertissimi aliqͦd opusculũ
in uolumine regũ digererẽ: eo quod a
nullo doctoꝵ ꝑ om̃ia expositũ apud nos
haberet᷑ antiquoꝵ. obmemoriã uideli¬
cet frequentata lectione recreandã. &
p̾sertim ꝓpt illos qͥ aiunt. sicut in exordio
huiuscemodi uoluminis notando tetigi.
facere distuli: maxime cũ parua scientia
p̃ditꝰ. nec elucubratione artis scłaris
sapientia fretꝰ & ut ita dicã indoctꝰ elo¬
quio. paruus ingenio. Nec dicere po¬
terã illud psalmiste: a mandatis tuis
intellexi. Nec dignꝰ erã inquã ut an¬
gelꝰ carbone torrente de altari spurca
putgaret labella: ut ualerẽ xp̃i digne
enucleare mysteria. Sed rursus his ex¬
cusationib reluct̾antẽ ceꝑunt me suaso¬
nib compellere: ut aliqͥd iuxta fragili.¬
tatẽ sensus & ingenioli mei capacitatẽ
scd̾m qͦd a didascalo inculcata fuerant

Expanded text:
nullis prudentibus et nobilibus viris, rogarer ut secundum solertiam doctorum et traditionem magistri viri disertissimi, aliquod opusculum in volumina Regum digererem, ego quod a nullo doctorum per omnia expositum apud nos haberetur antiquorum, ob memoriam videlicet frequentata lectione recreandam, et praesertim propter illos qui aiunt, sicut in exordio hujusce voluminis notando tetigi, facere distuli, maxime cum parva forem scientia praeditus, nec elucubratione artis saecularis sapientia fretus, et, ut ita dicam, indoctus eloquio, parvus ingenio, nec dicere poteram illud Psalmistae: « A mandatis tuis intellexi. » Nec dignus eram, inquam, ut angelus carbone torrente de altari spurca purgaret labella, ut valerem Christi digne enucleare mysteria. Sed rursus his excusationibus reluctantem coeperunt me suasonibus, compellere ut aliquid juxta frugalitatem sensus, et ingenioli mei capacitatem, secundum quod a didascalo inculcata fuerant,
Abbreviated transcription (Latin):
ex culpe sue merito a ꝓpłe ore ꝓsꝑa audiat: quati¬
nꝰ qͥ u̾ba dĩ audire in sacͦ eloqͥo noluit ut t̾rena des¬
piceret. cȩlestia ambiret. illuo dõ uidice ex ꝓpħe
sui ore aucdiat: unde ampliꝰ obligatꝰ cadat. ⁊ dũ
sp̃e t̾renȩ głe delectatꝰ pascit᷑. suis desideriis ad
ima sẽꝑ ducat᷑. Neq enĩ bonꝰ fuit ille sꝑc: qͥ m̃dax
ẽẽ appetiuit in ore ꝓpħarũ. Unde ⁊ p̃missũ ẽ: qr
exercitꝰ cęli stetit a dextͥs ⁊ a sinistͥs eiꝰ. Ds̃ enĩ qͥ in¬
circũscͥpta ẽ ueritas in illa ęt̾̃na beatitudine quȩ
at potest. S qr simul oĩa contuet᷑. simul cunc ta
aspicit ea ui inqua ⁊ bonos sꝑc ⁊ malos uidet exerci¬
uocant᷑ : qr ⁊ ipsi qͣmuis ab etherio celo expulsi sint:
adhuc tam̃ in aerio cęlo demorant᷑. sic̃ paulꝰ ait. con¬
⁊ nos t̾tiũ librũ expositiois eiꝰde̾ hoc in loco finiamꝰ. ut

Expanded text:
ex culpae suae merito a prex culpae suae merito a prnus qui verba Dei audire in sacro eloquio noluit, ut terrena despiceret, coelestia ambiret, illud, Deo judice, ex prophetae sui ore audiat unde amplius obligatus cadat, dum spe terrenae gloriae delectatus pascitur suis desideriis, ad ima semper ducatur. Neque autem bonus fuit ille Spiritus, qui mendax esse appetiit in ore prophetarum. Unde et praemissum est quia « exercitus coeli stetit a dextris et sinistris ejus. » Deus enim, qui incircumscripta est veritas, in illa aeterna beatitudine, quae at potest. Sed quia simul omnia contuetur, simul cuncta aspicit, ea vi inquam in qua bonos spiritus et malos videt, exercivocantur, quia et ipsi, quamvis ab aethereo coelo expulsi sint, adhuc tamen in aereo coelo demorantur, sicut Paulus ait: « Conet nos tertium librum expositionis ejusdem hoc in loco finiamus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sic ꝓpħaꝵ suoꝵ blandis sermonib decipet᷑. ut
iã nec ꝑtimesceret qr deliqͥsset. ⁊ tanto p̃durius
raꝑet᷑ ad pęnã. qͣnto securiꝰ uiueret in culpa :
ecce iã largiente omĩpotente ło ab ẏdoloꝵ cul¬
tu remotũ est quã plurimũ genꝰ humanũ uerã
fide publice fatet᷑. subdi lignis ⁊ lapidib uł cui¬
libet creat᷑e in adoratione renuit. securꝰ iam
ꝓpħam qͥlibet in fide positꝰ consulit. qr hoc audi¬
curꝰ ẽ. qͦd audire fidelẽ decet. Fident̃ dicã si ab
ĩmundiciis aliis atq a prauis actib recessisset:
securꝰ eẽt. Nã cũ paulꝰ egregiꝰ p̃dicator clamet. ⁊
auaritia qͥ ẽ ydoloꝵ seruitus. qͥsqͥs adhuc auari¬
tie subiecłꝰ est. a cultu ydoloꝵ liber ñ ẽ. Si gͦis
qͥ auaritie estib anhelat. in fide qͥđe positꝰ eẽ ui¬
det᷑. s aliena ambit acciꝑe. honores mundi de-
de hac eadẽ gła ꝓpħam consulat: iustũ ualde ut

Expanded text:
 suorum blandis sermonibus deciperetur, ut jam nec pertimesceret quia deliquisset, et tanto post durius raperetur ad poenam, quanto nunc securius viveret in culpa. Sed ecce jam, largiente omnipotente Deo, ab idolorum cultu remotum est quamplurimum genus humanum, veram fidem publice fatetur, subdi lignis et lapidibus vel cuilibet creaturae in adoratione renuit. Securus ergo jam prophetam quilibet in fide positus consulat, quia hoc auditurus est, quod audire fidelem decet. Fidenter dicam si ab immunditiis aliis atque a pravis actibus recepisset, securus esset. Nam cum Paulus, egregius praedicator, clamet: « Et avaritia, quae est idolorum servitus , » quisquis adhuc avaritiae subjectus est, a cultu idolorum liber non est. Si ergo hic, qui avaritiae aestibus anhelat in fide quidem positus esse videtur, sed aliena ambit accipere, honores mundi deside hac eadem gloria prophetam consulat, justum valde est
Abbreviated transcription (Latin):
ad dauid ueniens. qͥ mortẽ saul nuntiaue¬
rat. qͥ etiã m̃tiens se int̾fecisse saul dixemt.
p̃sertĩ cũ suꝑiꝰ legat᷑ irruisse saul suꝑ gla¬
diũ suũ. & mortuũ ẽẽ ipsũ & armigerũ
eiꝰ in monte gelboe. qͥ ꝓpterea add int̾fici
iussus est. eoqd dixerit se int̾fẽcisse saul &¬
ñ timuisset mittere manũ suã in xp̃m¬

Expanded text:
 mortem Saulis nuntiaverat, qui etiam mentiens, Saul interfecisse se dixerat: praesertim cum superius legatur irruisse Saul super gladium suum, et mortuus esse, ipse et armiger ejus, in monte Gelboe. Qui propterea a David interfici jussus est, eo quod dixerit se interfecisse, et non timuisse mittere manum suam in
Abbreviated transcription (Latin):
dcuco uolo stilũ illuc u̾tere ouans. abdita diutius
decerno congerere plura: ⁊ in modũ libelli cupio
dño fauente concludere nr̃m opꝰ. cõpendioso ui-¬
delicet ac breui sermone. ne uiclear libelli stroma¬
tũ excedere modũ. Ait enĩ sacra hystoria.

Expanded text:
Idcirco volo stylum illuc revertere ovans, abdita diutius Idcirco volo stylum illuc revertere ovans, abdita diutius rum libris decerno congerere plura, et in modum libelli cupio, Domino favente, concludere nostrum opus, compendioso videlicet ac brevi sermone, ne videar libelli stromatum excedere modum. Ait sacra historia.
Abbreviated transcription (Latin):
tranare ao litꝰ. S qͣmquã paruũ uideat᷑ spaciũ
qͦd debeamꝰ carꝑe maris : uerũ ẽ nob̃ necessariũ ut
aqͥlone discedente. lenit̾ flabris aspiret ꝓsꝑantibus
auster. qͥ suspensa uela ĩpellit ut ꝓsperet᷑ nauis. Nã
adsolet fieri ut dũ incaute cupiunt ñnulli absq
flatu sꝑc sũmi transire cęrula ponti. incidunt in
saxa. ĩmo offencdt̃ in montẽ. ⁊ ñ inueniunt portũ
s potiꝰ planctũ. Idoq nob̃ caute deducere puppim
lenit̃ qͦ currat tuta mare ꝑ altũ: qͦ portꝰ accipiat
ipsã de gurgite tandẽ⁊ sedere ualeat fixa in lit¬
tore gaudens: ut saltẽ o cõmertia uł pariuilis
congesta possit conferre doctoꝵ. Et licet suꝑi¬
ores libri mysteria xꝑi ⁊ ecclȩ pandant. uerũ iste
prȩ om̃ib passionẽ. ĩmo ascensionẽ demonstrat
saluatoris. Uñ isti libri regnoꝵ ñ ĩmerito p̃fi¬
gurauert̃ libros qͣtuor euglioꝵ: uͥ euident̃ qͦd
in figura in eisdẽ gestũ ẽ in ueritate st̃ expleta.

Expanded text:
quanquam parvum videatur spatium, quod debeamus carpere maris, verum est nobis necessarium, ut aquilone descendente leniter flabris aspiret prosperantibus auster, qui suspensa vela impellit, ut prosperetur navis. Nam assolet fieri, ut dum incaute cupiunt nonnulli absque flatu Spiritus summi transire caerula ponti, incidant in saxa, imo offendant in montem, et non inveniant portum, sed potius planctum: ideoque est nobis caute deducere puppim, leniter quo currat tuta mare per altum quo portus accipiat, ipsam de gurgite tandem, et sedere valeat, fixa in littore gaudens, ut saltem commercia vel parvulis congesta, possit conferre doctorum, et licet superioris libri mysteria Christi et Ecclesiae pandunt, verum iste prae omnibus passionem, imo ascensionem demonstrat Salvatoris. Unde isti libri Regnorum non immerito praefiguraverunt libros quatuor Evangeliorum, ubi evidenter quod in figura in eisdem gestum est, in veritate sunt expleta.
Abbreviated transcription (Latin):
do appulimꝰ librũ: qͦ ualeat qͥnddoq reqͥem nr̃a
hab̾e manꝰ. q̃ ducit obliquȩ remos ꝑ ȩquora qͦꝙ
doctoꝵ. Uastũ enĩ cito transuumꝰ mare. ꝓsꝑantib dephi-¬
roꝵ flabris suꝑioris libelli. ⁊ cdño fauente qͦdãm᷑ ut qͥclã
ait. carmina s renarũ surda transnauigauimꝰ aure:
nautas ĩmo naucleros scilicet gnaros maris secuti.¬
qͥ afflante sꝑu scõ pelagus huiꝰ itineris crebro transie¬
re freto. S iã nc̃ licet alonge qͣsi portũ litoris cer

Expanded text:
do appulimus librum, quo valeat quandoque requiem nostra habere manus, quae ducit oblique remos, per aequora quaeque doctorum. Vastum enim ceu transivimus mare, prosperantibus zephyrorum flabris superioris libelli, et Domino flante quodammodo ut quidam ait, carmina syrenarum surda transnavigavimus aure, nautas imo naucleros, scilicet gnaros maris, qui, afflante Spiritu sancto, pelagus hujus itineris crebro transiere freti. Sed jam nunc licet a longe, quasi portum littoris cer
Abbreviated transcription (Latin):
pretat᷑ excessa duo uł eoꝵ. Bene excelsa duo iuxtahys¬
toriã ut due intelligant᷑ tͥbꝰ. regalis uidelicet ⁊ sac̾do¬
talis: id ẽ uda ⁊ leui: ex qͥb extitit pat̾ eiꝰ e mateu.
Sophim. speculatores int̾p̾tant᷑. Speculatores hic fortas¬
sis ꝓpħȩ intelligunt᷑. qͦꝵ filiꝰ helcana fuerit. Et
habuit duas uxores. nom̃ uni anna. &e nom̃ scdẽ

Expanded text:
elsa duo vel eorum. Bene excelsa duo. Juxta historiam, ut quae intelligantur tribus, regalis, videlicet et sacerdotalis, id est Juda et Levi, ex quibus exstitit pater ejus et mater. Sophim, Speculator dicitur: speculatores hic fortassis prophetae intelliguntur, quorum filius Elcana fuerit. « Et habuit duas uxores: nomen uni Anna, et nomen s
Abbreviated transcription (Latin):
filii isachar. filii asir. filii abiasaph. filii chore. filii¬
ratio hic concorcdare cõꝓbat᷑. Quã generationẽ inseqͣnti¬
b sꝑuali intellectui concinere conabim᷑. Matrẽ qͦ eius
de tͥbu iuda suisse monstrat᷑: in eo qͦd ephrateus uocat᷑.
Ephrateus enĩ ab ephrata uxore caleb. quã constat fu¬
isse de tͥbu iuda: dictus ẽ. Et siquẽ mouet qͦd ab ephra¬
eund̾ẽ ysai patrẽ dauid. ñ de ephraim s de tͥbu iu-¬
da extitisse. & ꝓbet eundẽ helchanã ephrateũ ab
ephrata. ñ ab ephraum dici. Hic int̾ medios ciues
effrem sortis existens: ramathaim sophim ciuitatẽ
in habitabat. Unde scͥpt᷑a eũ fuisse de monte effraĩ
cõmemorat. Intra cunctas nãq tͥb habitationem
leuitarũ fuisse ñ dubiũ ẽ. Raniathaini ipsa ẽ
qͣ in eugłiis arimathia legit᷑: de qͣ fuisse ioseph
eadẽ eugłia cõpbant. Est & enĩ ipsa ciuitas in re¬
gione tamnitica: iuxta diospolim. De qͣ notandũ

Expanded text:
filii Thaath, filii Asir, filii Abiasaph, filii Core, filiiratio hic concordare comprobatur. Quam generationem in sequentibus spiritali intellectui concinnere conabimur. Matrem quoque ejus de tribu Juda fuisse monstratur, in eo quod Ephrataeus vocatur. Ephrataeus ab Ephrata uxore Chaleb, quam constat fuisse de tribu Juda, dictus est. Ephrataeus eumdem Isai patrem David, non de Ephraim, sed de tribu Juda exstitisse: et probet eumdem Elcanam Ephrataeum ab Ephrata, non ab Ephraim dici. Hic inter medios cives Ephrem sortis exsistens, Ramathaim Sophim civitatem inhabitabat, unde ScriptuIntra cunctas namque tribus habitationem Levitarum fuisse non dubium est Ramathaim, ipsa est quae in Evangeliis Arimathia legitur, de qua fuisse Joseph eadem Evangelia comprobant . Est enim civitas in regione Tamnitica, juxta Diospolim. De qua notandum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ idolatã spũali morte punire. & ei ecuucta
uirtutũ opes auferre nec ualuit q multi
erant in eo scĩ doctores qͥ eiꝰ uite ꝓuiderent
ac saluti. Iugit aut̃ cũ filio & uxore. q nec
fidẽ dnĩce incarnationis nec statũ si nago¬
ge potuit hostis auferre quãuis iuolent̃ in¬
sift̾et: qd̾ in machabeoꝵ agonibꝰ multũ elo¬
rit. S occiso rege a filiis sius restituta fr̃
cuncta sua tobie: qr iuꝑato sepi diabolo
ac suis sceleribꝰ qͥ uelut pessiniã plẽ ge¬
t condẽpnato. redibant ꝓĩꝑ̃a ppło ai.

Expanded text:
 idololatriam spirituali morte perimere, et ei cunctas virtutum opes auferre, nec valuit; quia multi erant in eo sancti doctores, qui ejus vitae providerent ac saluti. Fugit autem cum filio et uxore. Quia nec fidem dominicae incarnationis, nec statum synagogae potuit hostis auferre, quamvis violenter insisteret qui in Machabaeorum agonibus multum claruit. Sed occiso rege a filiis suis, restituta sunt cuncta sua Tobiae. Quia superato saepius diabolo, ac suis sceleribus, quae velut pessimam prolem genuit, condemnato, rediebant prospera populo Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
tiã spũalit̃ nẽ intelligt̃. & ad conqͥrendas
urtutũ diuitias. exercent. Reddunt uͦ
feneratori: cũ credentes in fine scłi udeos
iunitate eccłe recipiunt. eisq saluã dis xp̃ĩ
sacram̃ta cõmittunt. & scͥpturarũ reserant
archana. Iubet᷑ tobiaᷤ a rege occidi. & tolli
oĩs substantia eiꝰ: ꝓpt̃ bona qͥ fec̃. S ille cũ¬

Expanded text:
tiam spiritualiter nunc intelligunt, et ad conquirendas tiam spiritualiter nunc intelligunt, et ad conquirendas virtutum divitias exercent; reddunt vero feneratori, cum credentes in fine saeculi Judaeos in unitatem Ecclesiae recipiunt, eisque salvandis Christi sacramenta committunt, et Scripturarum quoque reserant arcana. Jubetur Tobias a rege occidi, et tolli omnem substantiam ejus propter bona quae fecit, etc
Abbreviated transcription (Latin):
sua .& ipłs idẽ postꝗͣ adoleuit . & ãplificat᷑¬
ẽ in egiito accepit ss nagogã cerimonus
legalibꝰ institutã ꝑ moysen. Genuit ex ea
nere nasciturũ. eẽ cognouit dicente moi. se.
me ipsũ audietis. Et dñs ad đđ. De fructu
uentͥs tui ponã suꝑ sedẽ tuã. Eui nom̃ suũ
imposuit.: credendo & confitendo qđ dieit de
illo pat̃. E ego pͥmogenitũ ponã illũ Siẽ
de ipso ppło dicit: fili m̃s pͥmogenitꝰ isrł. Qmͣ
ab infantia time̾ dm̃ docuit. & abstinere ab¬
tũ ñ faceret. nec inueniret᷑ dolꝰ in ore eiꝰ. s ĩ¬
pleret eũ sp̃s timoris dm̃. Tobias gabelo con¬
tͥbuli suo egenti dedit sub ei rographo decẽ
talenta argenti. & ppłs di gentibꝰ ꝑ septuagin¬
ta interp̃tes diuine legis qͦ in decalogo con¬
tinet᷑ scientiã cõmisit: ut ꝑ hoc eas ab infi¬
delitatis egestate liberaret. Sub ci rographo
aut̃ dedit: idẽ sub conditione restituendi
postꝗͣ ipse ditesceret. uł qͥdederat repet̾et.

Expanded text:
dem, postquam adolevit et amplificatus in Aegypto, accepit synagogam caeremoniis legalibus institutam per Moysen. Genuit ex ea nere nasciturum esse cognovit, dicente Moyse: meipsum audietis . Et Dominus ad David: De fructu ventris tui ponam super sedem meam . Cui nomen suum imposuit, credendo et confitendo, quod dicit de illo pater: Et ego primogenitum ponam illum . Sicut de ipso populo dicit, Filius meus primogenitus Israel . Quem ab infantia timere Deum docuit, etc. tum non faceret, nec inveniretur dolus in ore ejus, sed impleret eum spiritus timoris Domini. Tobias Gabelo contribuli suo egenti dedit sub chirographo decem talenta argenti. Et populus Dei gentibus per LXX Interpretes divinae legis, quae in Decalogo continetur, scientiam commisit, ut per hoc eas ab infidelitatis egestate liberaret. Sub chirographo autem dedit, id est sub conditione restituendi, postquam ipse ditesceret, vel qui dederat repeteret.
Abbreviated transcription (Latin):
anm̃ diñ isrł. Iheroboã qͥppe qͥ ad deceptionẽ sub¬
ditoꝵ. sͥ uitulos fabricauit aureos. idolat̾e auc¬
tores expͥmit. Et qͥdẽ captꝰ erat tobias in di¬
te positꝰ uiã ueritatis ñ deseruit. Hec captiui¬
tas a rege assĩ rioꝵ facta. illã genis humani cap¬
tiuitatẽ designat. ꝗͣ ꝑ regẽ om̃iũ iniqͦꝵ. hoc ẽ
diabolũ de patͥe cȩlestis habitatione piectũ.

Expanded text:
aureos, etc. Jeroboam quippe, qui ad deceptionem subditorum sibi vitulos fabricavit aureos, idololatriae auctorem exprimit. Et quidem captus erat Tobias . viam veritatis non deseruit. Haec captivitas a rege Assyriorum facta illam generis humani captivitatem designat, qua per regem omnium pravorum, hoc est diabol
Abbreviated transcription (Latin):
iber scĩ patris tobie & in suꝑficie litte¬
rȩ salubris patet legentibꝰ. ut pote
qui maximis uite moralis & ex ẽplis habiui¬
dat & inonitis: & siqͥs eundẽ etiã allegori ce
nouit interp̃tari: qͣntũ poma folus. tãtũ
interiorẽ eiꝰ sensũ. uidet sĩplicitati litc̃e̾ p̃¬
tis gentibꝰ idolate deditis. ipse seriuebat
dõ fide rectu & oꝑibꝰ uistis. sic̃ de tobia le¬
git᷑. qr cũ irent om̃s ad uitulos aureos qͦs fe¬

Expanded text:
iber sancti Patris Tobiae, et in superficie litterae salubris patet legentibus, ut pote qui maximis vitae moralis et exemplis abundat et monitis. Et si quis eumdem etiam allegorice novit interpretari, quantum poma foliis, tantum interiorem ejus sensum videt simplicitati litterae praetis gentibus idololatriae deditis, ipse serviebat Deo fide recta et operibus justis, sicut de Tobia legitur. Quia cum irent omnes ad vitulos aureos, e
Abbreviated transcription (Latin):
indoctoribꝰ suis u̾bi dĩ elemosinã. ñ solũ rudi¬
bꝰ sue gentis auditoribꝰ s & his qͥ ex nationi¬
bus inritũ conu̾sationis eoꝵ conũti uolebais
minstrabat. Qcqͥd enĩ nat᷑alis boni habe̾
potat: qd ñ ab hoste captiuante tolleret᷑. to¬
tũ hoc suis in exẽplũ uirtutis ostendebat.
S & portionẽ sẽꝑ aliꝗͥ scientiȩ salutaris &
gentibꝰ dabat: qđ ẽ decimationẽ sue substã

Expanded text:
in doctoribus suis, verbi Dei eleemosynam non solum rudibus suae gentis auditoribus, sed et his qui ex nationibus in ritum conversationis eorum converti volebant, ministrabat. Quidquid enim naturalis boni habere poterat, quae non ab hoste captivante tolleretur, totum hoc suis in exemplum virtutis ostendebat. Sed et portionem semper aliquam scientiae salutaris etiam gentilibus dabat; quod
Abbreviated transcription (Latin):
ex dictis colligendo monimenta scõꝵ. Non idõ
dico qͦd eoꝵ gressibꝰ me coequare ualeã. p̃sertim
cũ illi rore celestis nectaris campos maduerunt.
diuinarũ scͥpturarũ multimodos: & fut᷑is scłis
dimisere ꝓficua legentibꝰ. Ego iux egreq saltẽ
possũ ex eoꝵ dictis decerpere ꝑmodica. & tan¬
dem intelligere uł minima: sed ne uiderer in¬
gratꝰ largitori. licet compulsus contuli mediocri¬
tet que potui pͣcipientibꝰ. Simul etiã notandũ
ẽ illis qͥ in hoc libro parũ sp̃uale contineri con-¬
tendunt. qͦd hic scͥpt᷑a sicut in multis uoluminibꝰ¬

Expanded text:
ex dictis colligendo monumenta sanctorum. Non ideo ex dictis colligendo monumenta sanctorum. Non ideo dico ut eorum gressibus me coaequare valeam, praesertim cum illi rore coelestis nectaris campos maduerunt divinarum Scripturarum multimodos, et futuris saeculis dimisere proficua legentibus: ego vix aegreque saltem possum ex eorum dictis decerpere permodica et tandem intelligere vel minima: sed ne videret ingratus largitori, licet compulsus, contuli mediocriter qui potui praecipientibus. Simul etiam notandum est illis qui in hoc libro parum spiritale contineri contendant, quod hic Scriptura sicut in multis divini
Abbreviated transcription (Latin):
ritati renuere p̾sumpsi. ñ solũ quidẽ qͥa filius
erat prestantissimi karoli cesaris inmo fiat̾
sitatib adauctꝰ. p̃ coniisq multimodis compulsꝰ.
s potiꝰ ut ita dicã xp̃i auxiliis fretꝰ. qͥ prestat
infirmis confidentiã & mutis locutionẽ: tepta¬
tũ opꝰ enucleare p̃sumpsi. Sed sciendũ ẽ qr qͥbꝰ¬
dam in locis totã sententiã ꝓut a doctorib ẽ ex¬
pendioso sermone multa inserui. & ex multis ad
unũ ꝑduxi. qͥbꝰdam uͦ qͦd in libris tractatorũ non
repperi. sicut a magistro aure accominodante di-¬
dici. ꝓpriis intuli uerbis. Nonnulla quippe
licet pauca quȩ legenti patent stipulata exem¬
plis. ꝓpͥa iraerere p̾sumpsi. & in libelli modum
xp̃o duce fini re decreui. In qͦ ñ ꝑsona attenden¬
da ẽ scribentis. s qualitas consideranda ẽ dictio¬
nis. imitatꝰ inquã multos strenuos etiã doctoꝵ
modernos. qͥ multa quoq posteris dereliqueriin

Expanded text:
ritati renuere praesumpsi, non solum quidem quia filius ritati renuere praesumpsi, non solum quidem quia filius erat praestantissimi Caroli Caesaris, imo frater sitatibus adactus, praeconiisque multimodis compulsus, sed potius, ut ita dicam, Christi auxiliis fretus, qui praestat infirmis confidentiam et mutis locutionem, tentatum opus enucleare praesumpsi. Sed sciendum est quia quibusdam in locis totam sententiam, prout a doctoribus est expendioso sermone multa inserui, et ex multis ad unum perduxi: quibusdam quoque quod in libris tractatorum non reperi, sicut a magistro aure accommodante didici, propriis intuli verbis. Nonnulla quippe, licet pauca, quae legenti patent, stipulata exemplis propria inserere praesumpsi, et in libelli modum Christo duce finire decrevi. In quo non persona est attendenda scribentis, sed qualitas consideranda est dictionis. In quam multos strenuos etiam doctorum modernos, qui multa quoque posteris dereliquerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m qͦd a didascalo inculcata suerant
describere nullatenꝰ abnuerem. Set cũ
negare ñ ualerẽ. tandem assensũ p̾bere
decreui: & aliqua licet temere & formi-¬
dolose digerenda sũ aggressus. eo uide-¬
licet sure: ut intra domesticos parietes
secretiꝰ retinerent nec alicui ad legendũ
traderent: & tc̃ mea imꝑitia uerũ &
temeritas legentib detecta manifesta
foret. & oblocutionib occasio panderet᷑
rep̃hendentiũ. Nam stilũ cũ ad pͥmũ
librũ describendo appulissem. ut abdite
abdita auctore dõ congererẽ: extim¬
plo mea impudentia ẽ dececta. & sacris auribus
magnifici drosonis egregii scilicet pontificis.
qͦ nichil nobiliꝰ nichilq sanctiꝰ ẽ reuelata nugaci-¬
tas. Quo compto: cepit ingenue libera auctorita-¬
te imperare ut darem oꝑan & ceptũ opꝰ ñ sinerẽ.
s sagaciter calcetenꝰ ꝑducerẽ. Cuiꝰ ꝙͦ preconiis
nullatenꝰ resistere ualui: uerũ nec tante aucto¬

Expanded text:
secundum quod a didascalo inculcata fuerant, secundum quod a didascalo inculcata fuerant, describere nullatenus abnuerem. Sed cum negare non valerem, tandem assensum praebere decrevi, et ad aliqua, licet temere et formidolose, digerenda sum aggressus, eo videlicet jure ut intra domesticos parietes secretius retinerent, nec alicui ad legendum traderent, et ne mea imperitia, verum et temeritas, legentibus detecta, manifesta foret, et oblocutionibus occasio panderetur reprehendentium. Nam stylum cum ad primum librum describendo appulissem, ut abdite abdita auctore Deo congererem, exemplo mea impudentia est detecta, et sacris auribus magnifici Drogonis, egregii scilicet pontificis, quo nihil nobilius nihilque prudentius, est revelata nugacitas. Quo comperto, coepit ingenue libera auctoritate imperare ut darem operam, et coeptum opus non finirem, sed sagaciter ad calcem tenus perducerem. Cujus quoque praeconiis nullatenus resistere valui, verum nec tantae aucto
Abbreviated transcription (Latin):
Gitua cũ a quã plurib frĩb &e etiã a non¬
nullis prudentib & nobilib uiris rogarer.
ut scdm sollertiã doctoꝵ & traditionem
magistri uiri disertissimi aliqͦd opusculũ
in uolumine regũ digererẽ: eo quod a
nullo doctoꝵ ꝑ om̃ia expositũ apud nos
haberet᷑ antiquoꝵ. ob memoriã uideli¬
cet frequentata lectione recreandã. &
p̾sertim ꝓpt̾ illos qͥ auint. sicut in exordio
huiuscemodi uoluminis notando tetigi
facere distuli: maxime cũ parua scientia
p̾ditꝰ. nec elucubratione artis scłaris
sapientia fretꝰ & ut ita dicã indoctꝰ elo¬
quio. paruus ingenio. Net dicere po¬
terã illud psalmiste: a mandatis tuis
intellexi. Nec dignꝰ erã inquã ut an¬
gelꝰ carbone torrente de altari spurca
purgaret labella: ut ualerẽ xp̃i digne
enucleare mysteria. Sed rursus his ex-¬
cusationib reluctantẽ ceꝑunt me suaso¬
nib compellere: ut aliqͥd uixta fragili¬
tatẽ sensus & ingenioli mei capacitatẽ

Expanded text:
ICA Cum a quampluribus fratribus, et etiam nonnullis prudentibus et nobilibus viris, rogarer ut secundum solertiam doctorum et traditionem magistri viri disertissimi, aliquod opusculum in volumina Regum digererem, ego quod a nullo doctorum per omnia expositum apud nos haberetur antiquorum, ob memoriam videlicet frequentata lectione recreandam, et praesertim propter illos qui aiunt, sicut in exordio hujusce voluminis notando tetigi, facere distuli, maxime cum parva forem scientia praeditus, nec elucubratione artis saecularis sapientia fretus, et, ut ita dicam, indoctus eloquio, parvus ingenio, nec dicere poteram illud Psalmistae: « A mandatis tuis intellexi. » Nec dignus eram, inquam, ut angelus carbone torrente de altari spurca purgaret labella, ut valerem Christi digne enucleare mysteria. Sed rursus his excusationibus reluctantem coeperunt me suasonibus, compellere ut aliquid juxta frugalitatem sensus, et ingenioli mei capacitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
Me ¶ILA. significat
in alio interprete uiscera. in
alio exipsis: & utrumq ñ discor¬
dat a tertu. Nam statim pͥmus
uersus internorum iuscerum
caritatem exprimit: que utiq
exultimis ꝓcedit medullis &
quodam nexu caloris implicat
ossibus. Ueniq inthrenis hie¬
remie tertus luterȩ huiꝰ hoc
continet. Exalto suo. misit
ignem ossib meis. Bonus gͦ ds. qui nobis immitit. unde diligentes eum
meritum sub conspectu eus inuenite possimus. Quem mittat ignem ipse

Expanded text:
ecima significat in alio interprete viscera, in alio ex ipsis: et utrumque non discordat a textu. Nam statim primus versus internorum viscerum charitatem exprimit, quae utique ex intimis procedit medullis, et quodam nexu caloris implicatur ossibus. 2. Denique in Threnis Hieremiae textus litterae hujus hoc continet: Ex alto suo misit ignem in ossibus meis . Bonus ergo Deus qui nobis immittit unde diligentes eum, meritum sub conspectu ejus invenire possimus. Quem mittat ignem, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
coarteremur angustiis mandatorum. Unde ait: ñ coangustͥamini in nobis.
S hoc paulus: quantomagis xp̃c qui clausa reserauit : Ergo dicit: nolo coar¬
tetur in me ppłs m̃s. In angusto uirtutũ tramite debet latitudo p̃cepti mei
ntib eẽ solatio: ne quis deficere possit. aut conteri. Ambulemꝰ gͦ indĩn¬
dato: quia satis latum est. Est enim mandatum sapientiȩ. que in exitu ca

Expanded text:
coartaremur angustiis mandatorum, unde ait: non coangustamini in nobis. si hoc Paulus, quanto magis Christus qui clausa reserauit! ergo dicit: nolo coartetur in me populus meus. in angusto uirtutum tramite debet latitudo praecepti mei uiantibus esse solacio, ne quis deficere possit aut conteri. Ambulemus ergo in dei mandato, qu
Abbreviated transcription (Latin):
i hoc paulus: quantomagis xp̃e qui clausa reserauit :  rgo dicit: nolo coar¬
tetur in me ppłs m̃s. In angusto uirtutũ tramite debet laritudo p̃cepti mei
uiantib eẽ solatio: ne quis deficere possit. aut conteri. Ambulemꝰ gͣ indĩman¬
dato: quia satis latum est. Est enim mandatum sapientiȩ. que ineritu ca¬
nitur: in amplis autem fiducialit̾ agit. Psaciã enim greci sermonis est:¬

Expanded text:
eserauit! ergo dicit: nolo coartetur in me populus meus. in angusto uirtutum tramite debet latitudo praecepti mei uiantibus esse solacio, ne quis deficere possit aut conteri. Ambulemus ergo in dei mandato, quia satis latum est. est enim mandatum sapientiae quae in exitu canitur, in amplis autem fiducialit
Abbreviated transcription (Latin):
tioq deicitur: ita qui excludit᷑. adĩreg¬
no bonis suis fraudatur. sicut ille ex¬
clusȩ sũt uirgines que secum oleũ ñ
tulerunt: & dum uenit sponsus ex¬
tincte sunt faces eoꝵ: atq em̃do oleo.
inflamandiq facibus occuꝑate. fȩce¬
runt
Dmora¬
& ingresso iam sponso introire cupientes leguntur excluse: Non arb
lam quomͦ dic̾e̾t bonus & sc̃s ꝓph̃a: deietiis. atq exclusus a regno di: io¬
tarem fecisti cũ seruo tuo: Nec ꝓphe huiꝰ modi meritũ intellectũ uideti¬

Expanded text:
tioque deicitur, ita qui excluditur a dei regno bonis suis fraudatur, sicut illae exclusae sunt uirgines, quae secum oleum non tulerunt et, dum uenit sponsus, extinctae sunt faces earum atque emendo oleo inflammandisque facibus occupatae fecerunt morat ingresso iam sponso introire cupientes leguntur exclusae ? non arbitror. nam quomodo diceret bonus et sanctus propheta deiectus atque exclusus a dei regno: iucunditatem fec
Abbreviated transcription (Latin):
littaꝵ elem̃ta. ut om̃ia hebrea noĩa ñ st̃ rationabili intp̃tatiõe uacua atq inmunia:
quoꝵ significatiões locis suis aꝑiemꝰ. Centesimꝰ & undecimꝰ psalmꝰ ꝑhas litt̾as in he¬
breo in principiis uersiculoꝵ digestus ẽ. & est totꝰ ethicus. Et centesimꝰ decimꝰ. mͥ ita
scͥptus uidet᷑. Deniq uicenos & binos ũsꝰ habent: & singłis uersib singulȩ explicant᷑¬

Expanded text:
enta. ut omnia Hebraea nomina, non sunt rationabilis interpretationis uacua atque immunia. enta. ut omnia Hebraea nomina, non sunt rationabilis interpretationis uacua atque immunia. quorum significationes locis \' suis aperiemus. centesimus et undecimus psalmus per has litteras in Hebraeo in principiis uersiculorum digestus est et est totus ethicus; et centesimus et decimus mihi ita scriptus uidetur. denique uicenos et binos uersus habent et singulis uersibus singul