comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qualitatẽ iustitie si tantũ ei reddatur qͣn¬
tũ mutuauit. uñ si ãpłiꝰ exigat pusufru¬
nsus eoꝵ pot uẽdi licite ẜuato donĩo rei.
Usus at prĩcipał peciũe ãgẽtee ẽ distractõ peer¬
nie ĩ ꝯmutatiões. Uñ nõ licet eiꝰ usu uen¬
dere cũ hoc ꝙ aliquis uelit eiꝰ restoẽm ꝙ
mutuo dedit. Sciendũ tñ ꝙ ẜariꝰ usus ar¬
genteoꝵuasoꝵ poss eẽ ꝯmutatio. ⁊ talẽ
usũ eoꝵ uendere non liceret. Et silr᷑ põt
eẽ aliquis alius ẜariꝰusus pecanie argẽ¬
te. uepura siꝗs ꝯcederet pecumã signatã
ad ostentationem uel ad ponendum loco
pignoris. ⁊ talemu su pecume licite uẽdeͣ
põt.¶ Ad .uii. dicendum ꝙ ille ꝗ dat usu¬
nĩ non simpłicit̾ uoluntarie dat sed cum
quadã nẽcitate inquantũ indiget pecuniã
acciꝑe mutuo quã ille ꝗħt nõ uult sine
usura mutuare.

Expanded text:
qualitatem iustitie si tantum ei reddatur quantum mutuavit. Unde si amplius exigat pro usufruusus eorum potest vendi licite, servato dominio rei. Usus autem principalis pecunie argentee est distructio pecunie in commutationes. Unde non licet eius usum vendmutuo dedit. Sciendum tamen quod serarius usus argenteorum vasorum posset esse commutatio, et talem usum eorum vendere non liceret. Et similiter potest esse aliquis alius serarius usus pecunie argentee, ut puta si quis concederet pecuniam signatam ad ostentationem vel ad ponendum loco pignoris, et talem usum pecunie licite vendere potest. Ad VII dicendum quod ille qui dat usuram non simpliciter voluntarie dat, sed cum quadam necessitate, inquantum indiget pecuniam accipere mutuo quam ille qui habet non vult sine usura mutuare.
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑ̃ ħitat uixͣ nuos qr piscib pascit᷑ et
nutnt᷑. Cũ aut̃ ad guerram se p̃parat ꝯ̃
pisces startotus iunpis ⁊ caudã ꝑeutit
int̾aquas dequa cauda qr pĩguissiã ẽ
exit q̃dam pinguedo ad siłitudinẽ olei si¬
ue lactis. Ad quã pinguedinẽ trhũt pi¬
sces/. toum talem pinguedinẽ lãbunt ab
ꝓbencessar larena ⁊ la fiamella.
Allegorice ꝑ obẜuatõem .x. p̃ceptoꝵ moy¬
sayee legis que decalogus appellat᷑ eua¬
dit ħo penas inferm ⁊ aeꝗni gaudia ꝑa¬

Expanded text:
itat iuxta rivos, quia piscibus pascitur et nutritur. Cum autem ad guerram se preparat contra pisces, stat totus in ripis et caudam percutit inter aquas; de qua cauda, quia pinguissima est, exit quedam pinguedo ad similitudinem olei sive lactis; ad quam pinguedinem trahunt pisces, et dum talem pinguedinem lambunt, ab per ben cessar la rena et la fiammella. Allegorice per observationem X preceptorum Moysayce legis, que decalogus appellatur, evadit homo penas Inferni et acquirit gaudia Pa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑꝑ hoc ẜm se ẽ illicitum ꝓ usu pecunie mu¬
tuate acciꝑe p̃tium quod dx̃ usura ⁊ sieut
alia iiuste acquisita tenet᷑ hõ restitue̾ pe¬
cuniã quãpusuram accep̃. ¶ Ad primũ
qͦ dicendũ ꝙusum ibi methaphorice acci¬
pit᷑ ꝓsuꝑexerescẽtia bonoꝵ spualiũ quam
exigit deus uolens ut ĩ bonis aeceptis ab
eo semꝑ ꝓficiamꝰ quod ẽ ad urilitatẽ nram

Expanded text:
m se est illicitum pro usu pecunie mutuate accipere pretium, quod dicitur usura; et sicut alia iniuste acquisita tenetur homo restituere pecuniam quam per usuram accepit. Ad primum ergo dicendum quod usura ibi methaphorice accipitur pro superexcrescentia bonorum spiritualium quam exegit Deus, volens ut in bonis acceptis ab eo semper proficiamus; quod est ad utilitatem nostram,
Abbreviated transcription (Latin):
¶Losꝑaço enma rena anda ⁊ spessa
non daltin foggia faeta che colei
che fu dapie dicaton gia soppressa.
Exẽplifieat hic autor ⁊ dicit ꝙ ista arena
similis ẽ arene quã suis pedibus ĩlibia
cato calcauit. Hanc ystoriã narat lucanꝰ
libro.9. dicẽs ꝙ postquã pompenis fuit
pharsalica pugna uictus a cesare. ⁊ aptho¬
lomeo rege egypti illo capite glorioso q̃d̃
fuãt tribus coronis tͥumphalib corona¬
tum nefana ꝓditione priuatus. Cato ex̾ci¬
tum ip̃ius pompei sparsum atq collapsũ
collegit inunum ⁊ ꝑillam planitiẽ areo¬
sã ⁊ ẜpẽtib plenã q̃ ẽ in libia q̃ alio noĩe
a fnea nuncupãt multo labore ⁊ sudorede¬
duxit. Uñ lucanꝰ.
Cato ĩgressur st̾iles sic fat arenas.
O ꝗb una salus placuit mea sigͣ secutis

Expanded text:
Lo spazo er'una rena arida et spessa, non d'altra foggia facta che colei che fu da' pie di Caton già soppressa. Exemplificat hic autor et dicit quod ista arena similis est arene quam suis pedibus in Libia Cato calcavit. Hanc ystoriam narrat Lucanus libro 9, dicens quod postquam Pompeius fuit Pharsalica pugna victus a Cesare, et a Phtolomeo rege Egypti illo capite glorioso quod fuerat tribus coronis triumphalibus coronatum nefaria proditione privatus, Cato exercitum ipsius Pompei sparsum atque collapsum collegit in unum, et per illam planitiem arenosam et serpentibus plenam, que est in Libia, que alio nomine Africa nuncupatur, multo labore et sudore deduxit. Unde Lucanus: Cato ingressurus steriles sic fatur arenas: O quibus una salus placuit mea signa secutis
Abbreviated transcription (Latin):
equũ capta ⁊ ĩ cẽsa fuit antiꝗ ssia illa tro¬
ia. De qua uͥgꝰ.¬
Arbs antiquarut młtos dnata ꝑãnos.
Pfebre acuta gittan tanto leppo. Febris a¬
cuta faẽ patientẽ ex numio ardore atq ex
forse desẜ nomato si obscuro .i. aꝑte.
colpugno liꝑcosse leꝑa croia .i. uentrem¬
durum.
¶Quella sono come fossuntãburo. Qa
ydropisis ystius adami fuit exquarta sp̃ẽ
q̃ dr̃ tympanites. Ideo dic̃ autor ꝙ dũ fuit
ꝑcussus inuentre ꝙ uent̾ sonuit siẽ tỹpa¬
num ꝙ uulgo dĩ camburo. Fit aũt tĩpa¬
nũ expelle siue carta desiccata sup̃ lignũ
ex una ꝑte extensa. Illud at instrm quod
uulgo di tamburello latine dĩ sumphoĩa
E e sĩphoĩa ẜm ysidorũ t̾tio libro etħ Li¬
gnum cauũ ex utraq ꝑte pelle extenta ꝙͣ
uirgul hinc ⁊ iñ musici feriũt.
¶Et mastro adamo li ꝑcossel uolto ⁊ c. Lic¬
t̾a plana ẽ usq Ibi.

Expanded text:
equum, capta et incensa fuit antiquissima illa Troequum, capta et incensa fuit antiquissima illa Troia. De qua Virgrbs antiqua ruit multos dominata per annos. per febbre acuta gittan tanto leppo. Febris acuta facit patientem, ex nimio ardore atque ex forse d'esser nomato sì obscuro – idest aperte – col pugno li percosse l'epa croia. – idest ventredurum – Quella sonò come foss'un tamburo; Quia ydropsis ystius Adami fuit ex quarta specie que dicitur tympanites, ideo dicit autor quod, dum fuit percussus in ventre, quod venter sonuit sicut tympanum, quod vulgo dicitur tamburo. Fit autem timpanum ex pelle sive carta desiccata, super lignum ex una parte extensa. Illud autem instrumentum quod vulgo dicitur tamburello, latine dicitur simphonia, secundum Ysidorum, tertio libro Eth., lignum cavum, ex utraque parte pelle extenta, quam virgulis hinc et inde musici feriunt. vv. 103-117 et mastro Adamo li percosse 'l volto, etc. Lictera plana est usque ibi:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ suo patrocimo spoliauit. ut placarent
ip̃am palla dẽ de calcantis ꝯsilio fẽs ẽ iste
equus ita grandis ut nõ possit ꝑ portas
ũnitti troyanas. Et hoc ne ĩ antiquã de¬
fensionẽ in q̃ erar troya sub palladio u̾te¬
retur. Talib itaq insidiis ꝑiuriq arte
Synoĩs. eredita res ẽ captiq dolo troyam.
quos nõ anni domuẽ decẽ nõ mille cariẽ.
conclamant.
¶Uiuidimꝰ muros/ ⁊ meĩa pãdimꝰ urbis.
Accingunt seom̃s oꝑi pedib q rotaꝵ
Subicĩt lapsus ⁊ stuppea uinçula collo
Intendũt. scandit fatalis machiã muros.
Quã machinã pꝰtquã ĩ arce troiana locas¬
sent ⁊ om̃s eeut sonmo uinoq sepulti Sy¬
non aꝑuit hostiumequi. Quo aꝑto greci
ꝗ intus erant foras exeũt ꝑ ciuitatẽ discũ¬
rũt iugiles trueidant/ ⁊ signo flammnarũ
ex̾citum latentẽ alliciũt. Et sic dolo ulixiᷤ
ꝗerat ĩ equo ⁊ falsitate synonis ꝗ aꝑuit

Expanded text:
 suo patrocinio spoliavit. Ut placarent  suo patrocinio spoliavit. Ut placarent ipsam Palladem, de Calcantis consilio, factus est iste equus ita grandis ut non possit per portas immitti troyanas; et hoc ne in antiquam defensionem in qua erat Troia sub Palladio verteretur». Talibus itaque insidiis periurique arte Synonis credita res est, captique dolo Troyani, quos non anni domuere decem, non mille carine, conclamant. Dividimus muros et menia pandimus urbis. Accingunt se omnes operi pedibusque rotarum Subiciunt lapsus, et stuppea vincula collo Intendunt: scandit fatalis machina muros. Quam machinam postquam in arce troiana locassent et omnes essent somno vinoque sepulti, Synon aperuit hostium equi. Quo aperto, Greci qui intus erant foras exeunt, per civitatem discurrunt, vigiles trucidant, et signo flammarum exercitum latentem allicuint. Et sic, dolo Ulixis qui erat in equo, et falsitate Synonis qui aperuit
Abbreviated transcription (Latin):
Sanguine q̃rendi reditꝰ aĩaq litandum
Argołica. uulgi q̃ uox ut uenit ad aures
Obstupuẽ aĩ gelidusq pyma cucurrit
Ossa tremor. cui fataparẽt. q̃ poscat apolle.¬
Tunc de consensu euripilis ⁊ caleãtis ego
fui ad immolandũ electus sed deoꝵ au
Psiqua ẽ q̃ restet ad huc mortalib usꝙͣ
intemerata fides oro miẜere laboꝵ
Dantoꝵ. miserẽ aĩnõdigna ferentis.
Tune Priamus his lacrimis uitã da¬
inus inquit ⁊ mniẜescimꝰ ultro. Ip̃mq
a uĩculio soluens dictio ita affatur ami
Quõ molẽ hãe ĩmaĩs cꝗ statuẽ ꝗs autõ
Qͥdue petũt q̃ religio aut q̃ machĩa belli
Uix̾at. ille dolis instructꝰ ⁊ arte pelasga
Substulit exutas uĩçuł ad sydera palm̾as.
Et air ad priamũ. Ptꝙͣ scelerũ iuiuẽtor uli¬
xes/ fatale palladium de arce troiana cru¬
entis manib asportauit/ ipa pallas que
priꝰ erat spes ciuita grecorũ/ ipos deẜuit¬

Expanded text:
sanguine quaerendi reditus, animaque litandum sanguine quaerendi reditus, animaque litandum Argolica. Volgi quae vox ut venit ad auris, obstipuere animi, gelidusque per ima cucurrit ossa tremor, cui fata parent, qTunc de consensu Euripilis et Calcantis ego fui ad immolandum electus; sed deorum Per si qua est que restet adhuc mortalibus usquam Intemerata fides, oro, miserere laborum Tantorum, miserere animi non digna ferentis. Tunc Priamus: «His lacrimis vitam damus», inquit, «et miserescimus ultro». Ipsumque a vinculis solvens, dictis ita affatur amicis: Quo molem hanc immanis equi statuere? Quis autor? Quidve petunt? Que religio? aut que machina belli?» Dixerat. Ille dolis instructus et arte Pelasga Sustulit exutas vinculis ad sydera palmas. Et ait ad Priamum: «Postquam scelerum inventor Ulixes fatale Palladium de arce troiana cruentis manibus asportavit, ipsa Pallas que prius erat spes et vita Grecorum ipsos deseruit et
Abbreviated transcription (Latin):
ie equo supponite flãmas/ aut terebrate
cauas auten tentate la tebras. S uulgꝰ
ĩcertũ scindit inꝯͣia studia. Tũc lycaon ui¬
dens ppłm in diu̾sa distractũ ait.
¶Omiẜi q̃ tanta insania ciues.
Creditis aduectos hostes: aut ulla putatiᷤᷤ
Dona carere dolis danaũ: sic notuo ulixes.
Aut hoc inelusi ligno occultant᷑ a chuu
Aut hec inuros fabricata ẽ machia muroᷤᷤ
Et eece dũ talia ad ppłm loq̃retur pasto¬
res regio quendam grecu nõie synonem
uictũ ⁊ ligatum trahebant adregẽ. Qui
int̾rogatus apͥamo quis ẽẽt/ ait se ẽẽ sinonẽ
⁊ de uinculis fugisse grecoꝵ. Quã fugaz
inhunc modum artificiose ꝯfinx. Dicẽs
Uũ greci tedio fessi uellent ab obsidioẽ tro¬
iana recedere miẜũt eumpilẽ ad apollinẽ
ꝯsulendum. Qui reu̾sus respõsum ipius
apolinis inhec u̾ba reportauit amara.
¶Sanguine placastis uentos ⁊ uͥgiẽ cesa
Cũ primũ yliacas dauay ueĩstis ad hora.

Expanded text:
ic equo supponite flammas, aut terebrate ic equo supponite flammas, aut terebrate cavas et uteri tentate latebras». Sed vulgus incertum scinditur in contraria studia. Tunc Lycaon, videns populum in diversa distractum, ait: O miseri, que tanta insania cives? Creditis avectos hostes? Aut ulla putatis Dona carere dolis Danaum? Sic notus Ulixes? Aut hoc inclusi ligno occultantur Achivi, Aut hec in nostros fabricata est machina muros. Et ecce dum talia ad populum loqueretur, pastores regis quendam Grecum nomine Synonem victum et ligatum trahebant ad regem. Qui interrogatus a Priamo quis esset, ait se esse Sinonem et de vinculis fugisse Grecorum. Quam fugam in hunc modum artificiose confinxit, dicens: Dum Greci tedio fessi vellent ab obsidione troiana recedere, miserunt Euripilem ad Apollinem consulendum. Qui reversus, responsum ipsius Apolinis in hec verba reportavit amara: Sacum primum Iliacas, Danai, venistis ad oras;
Abbreviated transcription (Latin):
libro eneydoꝵ. ¶Dum eͥ greci decem annis
in obsidione troyana stetissẽt ⁊ ciuitaitem
nullo mͦ caꝑe possent/ ad doles ⁊ fraudes
se finalit̾ ꝯuerterunt.fecerũt nãq fic̾i quẽ¬
dam equum mire magnitudĩs ad honorẽ
palladis simulantes eẽ uotũ ip̃i palladi ⁊¬
troyane ꝓ eoꝵ saluo reditu ꝑsoluendum.
De quo uirgꝰ.
¶Ductores danaũ tot iã labentib anmo
Instar montis equũ diume palladis aire
Edificãt. sectaq intexũt abiete costas
Uotũ y reditu simulant. ⁊c̾. In quo ꝗdẽ
eqͦ posuerũt greci milices armatos. Et si¬
mulantes recedere in insula qͣdã que tene¬
dos dr̃ ꝯsederũt. Tunc troyani credentes
Uanaos recessisse portas aꝑuĩt/ ⁊ uidenteᷤᷤ
tã mirabile eꝗ molẽ ꝯsilia ꝑquirebãt. Igͥ
thimetes primus ait duci equũ int̃ muroᷤᷤ
⁊ in arce minerue locar. S capis ꝗ p̾ea ca¬
puã ꝯdidit ꝓrup̃ inmediũ ⁊ ait. Aut ħu¬

Expanded text:
libro Eneydorum. Dum enim Greci decem annis libro Eneydorum. Dum enim Greci decem annis in obsidione troyana stetissent, et civitatem nullo modo capere possent, ad dolos et fraudes se finaliter converterunt. Fecerunt nanque fieri quendam equum mire magnitudinis ad honorem Palladis, simulantes esse votum ipsi Palladi Troyane per eorum salvo reditu persolvendum. De quo Virgilius: Ductores Danaum tot iam labentibus annis Instar montis equum divine Palladis arce Edificant, sectaque intexunt abiete costas: Votum pro reditu simulant, etc. In quo quidem equo posuerunt Greci milites armatos; et simulantes recedere, in insula quadam que Tenedos dicitur consederunt. Tunc Troyani, credentes Danaos recessisse, portas aperiunt, et videntes tam mirabilem equi molem consilia perquirebant. Igitur Thimetes primus ait duci equum intra muros et in arce Minerve locari. Sed Capis, qui postea Capuam condidit, prorupit in medium et ait: «Aut hu
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Dormimecũ. Qͥ respõdit. Oĩa sua tra-¬
didit mͥ dñs meus p̃t̾ te q̃uxorilliꝰ es. Qr̃o
ergo hoc possũ facere. Inmo ⁊ peccarẽ
in deum meũ. Accĩt at̃ ut ait iosephꝰ ut i¬
publica festiuitas instaret cui ⁊ muliẽs
int̾esse debebant. Tunc illa eqͥtitdinemsi¬
mulauit uiro/ captãs obhoc solitudinẽ ⁊
silentium ut posset melius exorarẽ iosepħ
Et apprehesa la cimnia palii Ioseph ait illi
Uormimecũ. Qͥ uatꝰ relicto pallio inmanu
eiͦ eg̾ssus ẽ foras. Illa contẽptã se doles.q
argumentumfi dei recentum palliũ osten¬
dit marito reu̾tenti. Dicẽs. Ingressus ẽ ad
me ẜuus hebreus ut illuderet mͥ. Ille ni¬
mis credulus u̾bis ꝯiugis Ioseph ũctu
tradidit incarcerẽ regis. ¶sta ergo decaiu¬
sa ista falsa mulier egyptiaca hiẽ poĩt ab
autore. Iõ d̃ intextũ.
Luna e la falsa caccuso gio sepꝑo.
ystoria u̾o Synonio talit̾ ponit auͥgilio ẜo¬

Expanded text:
ait: «Dormi mecum». Qui respondit: «Omnia sua traait: «Dormi mecum». Qui respondit: «Omnia sua tradidit michi dominus meus preter te, que uxor illius es. Quomodo ergo hoc possum facere? Immo et peccarem in Deum meum». Accidit autem, ut ait Iosephus, ut publica festivitas instaret, cui etiam mulieres interesse debebant. Tunc illa egritudinem simulavit viro, captans ob hoc solitudinem et silentium ut posset melius exorare Ioseph. Et apprehensa lacinia palii Ioseph, ait illi: «Dormi mecum». Qui iratus, relicto pallio in manu eius, egressus est foras. Illa contemptam se dolens, inde argumentum fidei retentum pallium ostendit marito revertenti, dicens: «Ingressus est ad me servus hebreus ut illuderet michi». Ille, nimis credulus verbis coniugis, Ioseph vinctum tradidit in carcerem regis. Ista ergo de causa ista falsa mulier egyptiaca hic ponitur ab autore. Ideo dicitur in textu: L'una è la falsa c'accusò Gioseppo; Ystoria vero Synonis talit
Abbreviated transcription (Latin):
uirgꝰ inẜo libro eneydorũ. ¶Ystoria eͭ Iosep
amoyse texit᷑ in hunc modum. Cũ eͥ fratre ᷤᷤ
Ioseph ipm ex inuidia uendidissent/ emit
eum futiphar cunucus/ princeps militie
pharaonis uolẽs ꝓpt̾ ip̃ius pulcritudinẽ
sibi camnaliter ꝯmiscen. S deus q eustodie¬
bat Ioseph illum fatipharẽ adeo infrigida¬
uit/ ut deinceps impotens fuit coire tanꝙͣ
cunucus eẽt. Io ennucus dictus ẽ non eĩ
fuit de cunucis regis ꝗ panuili castrabã-¬
tur. Itaq uidẽtes eũ Ierophanti .i. cẽpłoꝵ
sacerdotes a refactũ. de more suo ĩp̃m pon¬
tificem chyopoleos.i. domꝰ solis c̾aueñt. Io¬
sepħ at̃ inuenit gr̃am in ꝯspectu domini
sui totamq domum ⁊ uniuersa q̃ ip̃e do¬
minus possidebat inmanus ipiꝰ Ioseph
tradidit gubernanda. Bndix̃q dominus
domui egyptii .i. futiphans ꝓpt̾ Ioseph. ꝗ
tñ nicħ de emĩb bonis illius nisi panẽ quo

Expanded text:
undo libro Eneydorum. Ystoria enim Ioseph undo libro Eneydorum. Ystoria enim Ioseph a Moyse texitur in hunc modum: Cum enim fratres Ioseph ipsum ex invidia vendidissent, emit eum Futiphar, eunucus princeps militie Pharaonis, volens propter ipsius pulcritudinem sibi carnaliter conmisceri. Sed Deus, qui custodiebat Ioseph, illum Futipharem adeo infrigidavit ut deinceps impotens fuerit coire, tanquam eunucus esset. Ideo eunucus dictus est; non enim fuit de eunucis regie, qui parvuli castrabantur. Itaque videntes eum Ierophanti, idest templorum sacerdotes, a re factum, de more suo ipsum pontificem elyopolcos, idest domus solis creaverunt. Ioseph autem invenit gratiam in conspectu domini sui, totamque domum et universa que ipse dominus possidebat, in manus ipsius Ioseph tradidit gubernanda. Benedixitque dominus domum Egyptii, idest Futipharis, propter Ioseph, qui tamen nichil de omnibus bonis illius nisi panem quo
Abbreviated transcription (Latin):
¶Contutto chella uolge undici miglia.
Poetice hie autor designat ꝙ ista decima i¬
bulgia ẽ in suo circuitu ũ decim miliarib.¬
Grioru̾o.i. nona ẽ uigĩtiduob. Et secun¬
dũ istum modũ colligere possumus euiuui
ãplitudimo sit ingressus inferni ⁊ cuiuᷤᷤ
artitudinis sit ꝓfundum ex quo q̃lib su¬
pior linea cͥcularis inferiorem ex cedit in
duplo.
¶son perlor trasi fatta famillia. Licta pla¬
na ẽ usq ibi.
Et non credo che deno ĩsẽpit̾no. Seꝗt̃
¶Luna e la falsa caccuso gioseppo
laltrel falso sy non greco datroia.⁊c̾.
H tangit autor duorũ neꝗtias falsatoꝵ.¬
¶ Et pͥmo pessima ⁊ fraudulentã neꝗtiã illis
egyptiace mulieris q̃ falso accusauit Io¬
seph. ¶So tangit callidam u̾sipellẽq neꝗ¬
tiam Synonis de grecia ꝗ apud troyã du
fuit requisitus deuero fraudẽ u̾sipellissi¬
mã adinuenit. ¶Pma hystoriã nãxat Moy¬
ses inpͦ libro gen. xxxxiiii capło. ¶ Samu

Expanded text:
Con tutto ch'ella volge undici miglia. Con tutto ch'ella volge undici miglia. Poetice hic autor designat quod ista decima bulgia est, in suo circuitu, undecim miliarib nona, est viginti duobus. Et secundum istum modum, colligere possumus cuius amplitudinis sit ingressus Inferni, et cuius altitudinis sit profundum, ex quo quelibet superior linea circularis inferiorem excedit in duplo. vv. 88-99 I' son per lor tra sì fatta famillia; Lictera plana est usque ibi: et non credo che deno in sempiterno. Sequitur: L'una è la falsa c'accusò Gioseppo; l'altr'è 'l falso Synon greco da Troia; etc. Hic tangit autor duorum nequitias falsatorum: Et primo pessimam et fraudulentam nequitiam illius egyptiace mulieris que falso accusavit Ioseph; secundo tangit callidam versipellemque nequitiam Synonis de Grecia, qui apud Troyam, dum fuit requisitus de vero, fraudem versipellissimam adinvenit. Primam hystoriam narrat Moyses in primo libro Genesis, XXXVIIII capitulo. Secu
Abbreviated transcription (Latin):
di Guido o dalexandro o dilor frate
ꝑfonte branda non darei la uista.
fons branda ẽ quidam fons inciuitate se¬
narũ ꝗmagnis aquis abũdat intantũ ꝙ
totam illam cuutatẽ abundantissime re¬
focillat. Uult itaq dicere hie magr̾ adamꝰͦ
ꝙ potius uellet uidere ĩilla pena secũ istos
comites ꝙͣ hẽ illũ uberimum fontẽ licet
ardeat magna siti.
ombre cheuan dintorno di conuero
ma chemiual eo lem̃bra legate. Dic̃ hic
magr̾ adamꝰ ꝙ iã unus illorum trium co
ligata hẽbat. ¶Moraliter om̃s dãnati in
infernoligati dicunt᷑. ⁊ hoc qr nullũ bonũ
opus possunt ibi penitus oꝑari l expedi¬
ti ⁊ liberi sit ad mala. Hñt eͥ õs potentias
catenatas atq ligatas. ¶Et pͥmo potẽnã
oꝑatiuã. quia ut dictum ẽ nullum bonr̃
possunt facere. Iõ dr ꝙͣ.xxii. ligatis pe¬
qr d̾m nec ali quod bonũ possunt ibi cogͦ¬
scere. ⁊ hoc qui a sunt ĩt̾ra obscuritatis ⁊
obliuionis. Iõ dicit᷑ ibidẽ. Mittite eũ ĩte¬

Expanded text:
di Guido o d'Alexandro o di lor frate, per Fonte Branda non darei la vista. Fons Branda est quidam fons in civitate Senarum qui magnis aquis abundat in tantum quod totam illam civitatem abundantissime refocillat. Vult itaque dicere hic magister Adamus, quod potius vellet videre in illa pena secum istos comites, quam habere illum uberrimum fontem, licet ardeat magna siti. ombre che van d'intorno dicon vero; ma che mi val, c'ò le membra legate? Dicit hic magister Adamus quod iam unus illorum trium comligata habebat? Moraliter omnes damnati in inferno ligati dicuntur, et hoc quia nullum bonum opus possunt ibi penitus operari, licet expediti et liberi sint ad mala. Habent enim omnes potentias catenatas atque ligatas. Et primo potentiam operativam; quia, ut dictum est, nullum bonum possunt facere. Idquia Deum nec aliquod bonum possunt ibi cognoscere; et hoc quia sunt in terra obscuritatis et oblivionis. Ideo dicitur ibidem: Mittite eum in te
Abbreviated transcription (Latin):
citũ sit ei ut aliquẽ amet sic̃ ego dilexi eu
s tale fructũ hãt deeo qualẽ ego hui de ip̃o.
Quã orõẽm audiẽs rãnusia.i. fortuna ex¬
audiuit que rãnusia dr aboppido ranno
in quo antiꝗtꝰ colebat ¶ Fuit aut exaudita
istius depcatio ꝑ hunc modũ. Erat cͥ in qͣ¬
damsilua quã narcissus cã uenandi sepe
sepius frequentabat ꝗda fõs a q̃ lĩpidissiẽ
ameno prato ⁊ arborib circũ septus
Hie puer ⁊ studio uenãdi lassus ⁊ estu
ꝓ cubuit. faciẽq loci fõtẽq secutꝰ
Uũq sitĩ sedare cup̃ sicis alt̾a creuit.
Nã ut ĩ aqua suã faciẽ formãq ꝯspexit

Expanded text:
citum sit ei ut aliquem amet sicut ego dilexi eum, citum sit ei ut aliquem amet sicut ego dilexi eum, sed talem fructum habeat de eo qualem ego habui de ipso. Quam orationem audiens Rannusia, idest fortuna, exaudivit; que Rannusia dicitur ab oppido Ranno, in quo antiquitus colebatur. Fuit autem exaudita istius deprecatio per hunc modum: erat enim in quadam silva quam Narcissus, causa venandi, sepe sepius frequentabat quidam fons aque limpidissime, ameno prato, et arboribus circumseptus. Hic puer et studio venandi lassus et estu Procubuit, faciemque loci fontemque secutus, Dumque sitim sedare cupit, sitis altera crevit, Nam ut in aqua suam faciem f
Abbreviated transcription (Latin):
Nulli illũ iuuenes nulle tetigere puelle. In¬
ter multas u̾o puellas q̃ nartissũ amabãt
fu una nĩpha q̃ uocabat Ec ho. que ut ui¬
dit narcissum ꝑ deuia rura uagantẽ uali¬
do amore incaluit euisq uestigia furtim
sequens uoluit inicere de siderato brachia
collo. Cui narcissus Añ ait emoriar quã
sit tͥ copia nĩi. Un illa.
Sp̃ta latet siluis pudibũdaq frõdib ora
Ptegit. ⁊ solũ ex illo uiuit in antris
S tñ heret amor crescitq dolore repulse
Et tenuãt uigiles corpꝰ mi ẜabile cure
Ad̾ duc̃q cutẽ macies ⁊ ĩaera sticus
Corꝑis oĩs abit. uox tin atq ossa suꝑsũt
In latet siluis nulloq ĩ monte uidet
Sĩb audit᷑ sonus ẽ ꝗuiuit in illa.
Pistũ itaq modũ narcissuo deluẜat płes
iuenes pluresq puellas. Uñ unus iuye¬
nis despectus ab ip̃o manus adetheratol¬
lens ait.
Sic amet ipe licet sic nõ potiat᷑ amato .i. li¬

Expanded text:
Nulli illum iuvenes, nulle tetigere puelle. InNulli illum iuvenes, nulle tetigere puelle. Inter multas vero puellas que Narcissum amabant, fuit una nimpha que vocabatur Echo: que ut vidit Narcissum per devia rura vagantem, valido amore incaluit, eiusque vestigia furtim sequens, voluit inicere desiderato brachia collo. Cui Narcissus: «Ante», ait, «emoriar quam sit tibi copia nostri». Unde illa Spreta latet silvis pudibundaque frondibus ora Protegit et solum exillo vivit in antris; Sed tamen heret amor crescitque dolore repulse; Et tenuant vigiles corpus miserabile cure Adducitque cutem macies et in aera sucus Corporis omnis abit; vox tantum atque ossa supersunt. Inde latet silvis, nulOmnibus auditur: sonus est qui vivit in illa. Per istum itaque modum Narcissus deluserat plures iuvenes pluresque puellas. Unde unus iuvenis despectus ab ipso, manus ad ethera tollens ait: «Sic amet ipse licet, sic non potiatur amato», idest li
Abbreviated transcription (Latin):
Propter falsũ itaq mendaciũ / Synon grec
mista bulgia ponit abantore. Io dicitur ĩ
textu.
⁊ ꝑleccar lospecchio dinarcisso
non uorresti anuitar molte parole.
Uult hie dice̾ synoni adamus. Tu hs
ꝓpter febrẽ quã pateris dolorẽ incapite ⁊
arsurã taleminguiture ꝙ ad labendũ spe¬
culũ narcissi .i. fontẽ inuitamiã młta nol
les. Istoriamsiũ fabula narcissi senbit o¬
uidius t̾tio libro metħ. fuit cͥ inꝑtib ao¬
nie ꝗdã noĩe cephisus ꝗ exuxore sua lino¬
pe unũ filiũ huit ꝗ in sui natiuitate adeo
pulcer fuit ꝙ ⁊ milla etate pot̾at iã ama¬
ri. Natꝰ at puer narcissus uocat. De qͦ cõ¬
sultus uates fatidic tyresias utrũ matua
tpra senectutis uideret. si se nõ nou̾it inꝗt
.i. si se nõ uiderit diu uiuet. Puer at ĩxxͦ
ãno tante puleritudins erat ꝙ
Multi illũ iuuenes multe cupiere puelle
S fuit intenera tã dura suꝑbia forma

Expanded text:
Propter falsum itaque mendacium Synon Grecus Propter falsum itaque mendacium Synon Grecus in ista bulgia ponitur ab autore. Ideo dicitur in textu: et per leccar lo specchio di Narcisso, non vorresti a 'nvitar molte parole. Vult hic dicere Synoni Adamus: Tu habes, propter febrem quam pateris, dolorem in capite et arsuram talem in gutture, quod ad lambendum speculum Narcissi, idest fontem, invitamina multa ive fabulam Narcissi scribit Ovidius, tertio libro Meth. Fuit enim in partibus Aonie quidam nomine Cephisus, qui ex uxore sua Linope unum filium habuit, qui in sui nativitate adeo pulcer fuit, quod etiam in illa etate poterat iam amari. Natus autem puer, Narcissus vocatur. De quo consultus vates fatidicus Tyresias utrum matura tempora senectutis videret, «Si se non noverit» inquit, idest si se non videret, «diu vivet». Puer autem in XXI anno tante pulcritudinis erat quod Multi illum iuvenes, multe cupiere puelle: Sed fuit in tenera tam dura superbia forma,
Abbreviated transcription (Latin):
t̾rã fẽs ¶⁊ anania ⁊ saphyra m̃titi sunt
spiũ scõ ⁊ morte ꝑcussi sunt ut hr̃ actuũ qͦ.¬
¶It beatus petrus ꝑ mendaciumad hoc ꝑue¬
qui cꝗd a domino peteret. ꝯsecurus ẽ.Et in¬
fratriduũ uidert̃ fres aĩameiꝰ abangeł in
plum iacob qui ait ad patrem.gen̾. z.x
Ego sum esau primogenitus tuus hoc ẽ pͥ¬
mogenitus nõ nã s grãtia .i. ille cui debet᷑
ius primogeniture quã exau illi uẽdiderir.
¶It abraiã dixit de sarauxore sua.Soror mã
ẽ ut patet gen .xx. It tobie .u. dix̃ raphael
angelus ip̃itobie. Ego sũ açanas ananie
magni filius. Acaria ei interp̃tat̃ adiutõ.
Ananias u̾o gloria dei. Et angeli sunt tãꝙͣ
adiutores glorie dei. ¶⁊ desãcto eadmũdo
legit᷑ ꝙ occurrẽtib hostib ⁊ regẽ cadinun¬
dum q̃rentib respondit Me egrediẽte egreᷤᷤ¬
sus e rex. Et dñs de Ioħe. Si uultis scire.
Ioħes ẽ elyas. Subaudi offo̾ nõ ꝑsona. Et
si pateat de Iuram̃to. ꝑiurio ⁊ mendacio.

Expanded text:
tem Anania et Saphyra mentiti sunt Spiritui Sancto et morte percussi sunt, ut habetur Actuum quitem Beatus Petrus per mendacium ad hoc pervequicquid a Domino peteret consecutus est. Et infra triduum viderunt fratres animam eius ab angelis in plum Iacob qui ait ad patrem, Genesis 27: Ego sum Esau primogenitus tuus, hoc est primogenitus non natura sed gratia, idest ille cui debetur ius primogeniture, quam Exau illi vendiderat. Item Abraam dixit de Sarra uxore sua: «Soror mea est» ut patet Genesis XX. Item Tobie V dixit Raphael angelus ipsi Tobie: Ego sum Azarias, Ananie magni filius. Azaria enim interpretatur adiutor; Ananias vero gloria Dei. Et angeli sunt tanquam adiutores glorie Dei. Item de sancto Cadmundo legitur quod, occurrentibus hostibus et regem Cadmundum querentibus, respondit: «Me egrediente, egressus est rex». Et Dominus de Iohanne: Si vultis scire, Iohannes est Elyas, – subaudi officio, non persona –. Et sic pateat de iuramento, periurio, et mendacio.
Abbreviated transcription (Latin):
Nusꝙͣ corpus enat/ croccum ꝓcorpore florẽ.
Inueniunt foliis mediũ cĩgentib albis.
¶Ita fabula de narcisso ⁊ echo sũpta est ex
siluis uel in concauitatib montiũ uł mu¬
roꝵ ⁊ format tał resonantia ex reꝑcussioẽ
alicuius strepitꝰ uł clamoris. Rõ tñ resdãt
nͥ ultima sonãtia u̾borũ ueluocis. Uñ oui¬
diꝰ diẽ ꝙ echo infiẽ loq̃di. Ingemiãt uoceᷤᷤ
auditaq uerba reportar. Accipe ergo ꝑ nã

Expanded text:
Nusquam corpus erat; croceum pro corpore florem. Nusquam corpus erat; croceum pro corpore florem. Inveniunt foliis medium cingentibus albis. Ista fabula de Narcisso et Echo sumpta est ex silvis vel in concavitatibus montium vel murorum; et formatur talis resonantia ex repercussione alicuius strepitus vel clamoris. Non tamen resonat nisi ultima sonantia verborum vel vocis. Unde Ovidius dicit quod Echo in fine loquendi, ingeminat voces auditaque verba repor
Abbreviated transcription (Latin):
Spẽ iͥ nescio qͥuã uultu ꝓmittis amico
Uũq ego porrexitͥ brachia pornigis ultro
Cũ nsi arrides. lacͥmas qͦ sepe notaui
Me lacͥmãte tuas. nutu qͦ sigͣ remittis.
erat illa cuiꝰ amore tã acriter urebat᷑. Et
Iste ego sũ sensi. nec me mã fallit ymago
Uror amore mĩ flamis moueoq feroq.
Qd̾ cupio mecũ ẽ inopẽ me copia fẽc̃.
Qͣ dicat. Q⁊ cupio habere mecũ est s ad
agitatus ceumaturine pruine sole liq̃fie¬
ni solent ita cep̃in seip̃o totalit si quefieri.
Et sie deficiẽs trãsformatus ĩ florẽ cecidit
inter flores. Ouidius.
Et n iã color ẽ mixto cãdore rubori
Nec igor ⁊ uires/ ⁊ q̃ mͦ uisa placebãt
Nee corpus remanet qͦndã qd̾ amau̾at echo.
Cũ at̃ corpꝰ ip̃ius driades nĩphe sepelire cu¬
rarẽt./ iã non corpꝰ s florẽ croceum inueni¬
unt int̾ flores. Ouidius.
Iãq rogũ qͣssaq faces feretrũq ꝑabãt

Expanded text:
Spem michi nescio quam vultu promittis amico, Spem michi nescio quam vultu promittis amico, Dumque ego porrexi tibi brachia, porrigis ultro, Cum risi arrides; lacrimas quoque sepe notavi Me lacrimante tuas; nutu quoque signa remittis. erat illa cuius amore tam acriter urebatur. Et ait: Iste ego sum: sensi, nec me mea fallit ymago; Uror amore mei: flammis moveoque feroque. Quod cupio mecum est: inopem me copia fecit. Quasi dicat: Quod cupio habere mecum est, sed aue amoris stimulis agitatus, ceu matutine pruine sole liquefieri solent, ita cepit in se ipso totaliter liquefieri. Et sic deficiens, transformatus in florem cecidit inter flores. Ovidius: Et neque iam color est mixto candore rubori, Nec vigor et vires et que modo visa placebant, Nec corpus remanet, quondam quod amaverat Echo. Cum autem corpus ipsius driades nimphe sepelire curarent, iam non corpus sed florem croceum inveniunt inter flores. Ovidius: Iamque rogum quassasque faces feretrumque parabant,
Abbreviated transcription (Latin):
¶pectar humi poĩtus geminũ sualũa sydꝰ
Et digitos bacho dignos ⁊ apolliẽ eͥnes.
Ipubesq genas ⁊ ebimea colla decꝰq
Oris ⁊ inniueo mixtũ cãdore mborẽ
Cũetaq mirat᷑ quib ẽ mirbił ip̃e
Uũq pecit petit᷑ ꝑit̾q acce̾dit ⁊ ardet
Irrta fallaci quotiens dedit oscula fõti
Inmedias quotiẽs uisũ captãtia collũ
Brachiamersit aquas nͨ se dephẽdit ĩ illis
Qͥs uideat nescit s qd̾ uidet urit illo.
Tali uaq uisioẽ delusus naraissus nõ mã¬
ducabat necꝗetẽ aliquã capiebat s ibisu¬
amuitã se ip̃m uidẽdo manit̾ ꝯsumebat.
Ouidiuo.
Nõillũ cereris nõ illũ cura ꝗetis
Abstrahere m̃põt. s opaca fusuo ĩħerba
Spectar ĩ expleto m̃daeẽ lumiẽ formã. Et
loquẽs ad suã umbrã/ i ta ip̃am ac siesset
unus iuuenis dep̃cat.
Quisquis es. huc exi. ꝗd me puẽ unice falli.
Quoue petitus abis: certe nee for nec etas
E mea quã fugias.⁊ amart̃ me qͦ nĩpħe

Expanded text:
pectat humi positus geminum, ceu lumina, sidus Et dignos Baccho digitos et Apolline crines Impubesque genas et eburnea colla decusque Oris et in niueo mixtum candore ruborem Cunctaque miratur quibus est mirabilis ipse. ue petit, petitur, pariterque accendit et ardet. Irrita fallaci quotiens dedit oscula fonti, In medias quotiens visum captantia collum Brachia mersit aquas nec se deprehendit in illis! Quid videat, nescit; sed quod videt, uritur illo. Tali itaque visione delusus, Narcissus non manducabat nec quietem aliquam capiebat, sed ibi suam vitam se ipsum videndo inaniter consumebat. Ovidius: Non illum Cereris, non illum cura quietis Abstrahere inde potest, sed opaca fusus in herba Spectat inexpleto mendacem lumine formam. Et loquens ad suam umbram ita ipsam ac si esset unus iuvenis deprecatur: Quisquis es, huc exi! quid me, puer unice, fallis Quove petitus abis? certe nec forma nec etas Est mea, quam fugias, et amarunt me quoque nimphe!
Abbreviated transcription (Latin):
tiens intẽdat quis noceͣ ꝓximo. ¶Sa ẽ falsa
ut cum iurat ꝗs falsum uel sçienter ueligno¬
ranter. Si scienter/ est mortale pec̃m. Si icͦ¬
rant̾ ueniale. ¶ Tertia ẽ ꝑmutatoria urĩ
cũ quis male iurat ⁊ illud tale uiram̃tum
nõ obẜuat. Sic̃ dauid iurauit ꝙ occideret
rescinde fidem ⁊ inturpi uoto mutu decretũ.
¶Octo ãt sũt casus siue spes inꝗb male ui¬
intur. Eocto spes his duob uersib ꝯtinẽt᷑.
Si male iurãdi sp̃es sit cura notãdi.
ꝑpͥmas fato ꝑ ydonea cõmemorato.
¶rime aut lictere ħ dictois fato sunt .f. ⁊
A. P.f. intellige falsumiuram̃tũ qd sẽp
ẽ ꝑnitiosũ ⁊ mortiferũ ut diẽ aug̾. ¶ P. a.
intellige appetere iuraire. Ꝙ ꝓhiber bts Ia¬
cob insua canonea.I. Nolite uirare fres
mĩ.i. nõ hãtis nolũtatẽ iurãdi nͥ urgente
necitate. Et ad de õs liet̾as ħꝰ dcõĩs ydonea.¬

Expanded text:
otiens intendat quis nocere proximo. Secunda est falsa, otiens intendat quis nocere proximo. Secunda est falsa, ut cum iurat quis falsum vel scienter vel ignoranter; si scienter, est mortale peccatum; si ignoranter, veniale. Tertia est permutatoria, ut cum quis male iurat et illud tale iuramentum non observat; sicut David iuravit quod occideret rescinde fidem et in turpi voto muta decretum. Octo autem sunt casus sive species in quibus male iuratur. Que octo species his duobus versibus continentur: Si male iurandi species sit cura notandi, Per primas fato per ydonea commemorato. Prime autem lictere huius dictionis fato sunt F et A. Per F intellige falsum iuramentum, quod semper est pernitiosum et mortiferum, ut dicit Augustinus. Per A intellige appetere iurare; quod prohibet beatus Iacobus in sua canonica 4: Nolite iurare fratres mei, idest non habeatis voluntatem iurandi nisi urgente necessitate. Et adde omnes licteras huius d
Abbreviated transcription (Latin):
mille thauri magni ⁊ p̃tiosi. Et eccãstes.
uII. Melius ẽ nomẽ bonũ ꝙͣ unquẽta opti¬
ma. ¶Certiꝰ easus ẽ fides. Pmittit eͥ fides
ut iuret ad hocur ip̃a fides astruat in cordi
sus ẽ reu̾entia supple dei ut p sup̃. S mul¬
ti sunt ꝗnullam reu̾entiã exhibent diiẽ
maiestati cũ impudica ligua dinca mẽbra
scĩdentes/ nũe ꝑ caput nũc ꝑ oculos/ nũc ꝑ
cor nunc ꝑ sanquinẽ nunc ꝑ corpꝰ inu̾ecun¬
de iurãtes. ¶Quĩtꝰ casus ẽ cautio dãni. ꝑ¬
mutit eĩ tͥ iurare ut res tua indẽnis ꝯẜuet᷑
uł amissa recuꝑet̃. ¶ Sext̾ casus ẽ defc̃e ueĩ.
Qͥa eͥ deficit uerumin ꝓximo. Io ꝑꝑistũ defe¬
ctũ adinuetũ ẽ iurtimentũ. E aũt iuram̃tũ
assertio uel negatio alicꝰ rei inducto deo teste
uel cum attestatõe reisacre. Piuriũ u̾o ẽ as¬
ẜtio falsi siue negatio uen inducto deo te¬
ste. uel interpositione rei saere. Et ht̃ iura¬
mentũ tres spẽs ¶ Prima ẽ ꝑitiosa ut qͦ¬

Expanded text:
i. Et Ecclesiastes VII: Melius est nomen bonum quam unguenta optima. Tertius casus est fides: permittit enim fides ut iuretur ad hoc ut ipsa fides astruatur in cordsus est reverentia – supple Dei – ut paret supra; sed multi sunt qui nullam reverentiam exhibent divine maiestati cum impudica lingua demonica membra scindentes nunc per caput, nunc per oculos, nunc per cor, nunc per sanguinem, nunc per corpus inverecunde iurantes. Quintus casus est cautio damni; permittitur enim tibi iurare ut res tua indemnis conservetur vel amissa recuperetur. Sextus casus est defectus veri; quia enim deficit verum in proximo. Ictum adiunctum est iuramentum: Est autem iuramentum assertio vel negatio alicuius rei, inducto Deo teste, vel cum attestatione rei sacre. Periurum vero est assertio falsi sive negatio veri, inducto Deo teste, vel interpositione rei sacre. Et habet iuramentum tres species: Prima est pernitiosa, ut qu
Abbreviated transcription (Latin):
assidua moretuo/ ⁊ noib scõrũ nõ ãmisce¬
ans. Istis moĩs siꝗs iurat fit ꝑiurꝰ ⁊ max̃
si tangat euãgelium uel aliquam scͥpturã
uice ⁊ nomine euãgelii. Et nota in quot pi¬
cula simul ⁊ semel mcidit ꝑiurus cum ex¬
tendit manum suamĩmissale. In qͦ qͣtuor
estãt scͥptu .s. ¶ Conseeratio corꝑis ⁊ sãguĩs
xp̃i ¶Suffragia scõrum. ¶Seatitudo usto¬
sui sensus. Nisiuerum sit qd̾ iuro nõ iuuẽt
me pꝰt mortẽ meã missaꝵ celebratões nec
scõꝵ suffingia mͥ ꝓsinc. Pdãq btitudine¬

Expanded text:
tuo et nominibus sanctorum non ammiscearis. Istis modis si quis iurat fit periurus, et maxime si tangat Evangelium vel aliquam scripturam vice et nomine Evangelii. Et nota in quot pericula simul et semel incidit periurus cum extendit manum suam in missale; in quo quatuor estant scripta, scilicet consecratio corporis et sanguinis Christi, suffragia sanctorum, beatitudo iustosui sensus: Nisi verum sit quod iuro, non iuvent me post mortem meam missarum celebrationes, nec sanctorum suffragia mi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. nõ non. Contra ẽ usus ecc̃e q̃ nõ solũ ꝑ¬
mictit iurare s insr̾ uram̃tum extorquet.
bis mantoritate ꝓpoĩta ꝓhibetur ut diẽ glo¬
sa ibidẽ.Alit̾ esset ꝯtͣium illi autoritati que
ple si iurare cõtingat. S nota ꝙ sex st̾ ca¬
sus ĩ ꝗb põt licite quis iurare ꝗ his duob
¶Lex. ⁊ fama fides. reu̾entia. cautio dãn
Uefẽs uen tͥ dant iurare libent̾
¶Pmꝰitaq casus ẽ lex. qr ĩ lege mosaiea fu¬
it ꝑmissum ut habetur de ut̃onomii.uiͦ.
am dei ut eẽt iuram̃tũ fidel̃ ꝓtestatio diui¬
ne maiestatis. et ꝑꝑ ydolatriã uitandã. ꝙr
iurantes ꝑ nom̃ dei ydola uilesc̃ẽ faciebñt.¬
¶ Sed̾s cas ẽ fama. Licite qppe iurat ꝓfama

Expanded text:
 non, non. Contra est usus Ecclesie, que non solum permittit iurare, sed insuper iuramentum extorquet. bis in autoritate proposita prohibetur, ut dicit glosa ibidem. Aliter esset contrarium illi autoritati que ple: si iurare contingat –. Sed nota quod sex sunt casus in quibus potest licite quis iurare, qui his duobus Lex et fama, fides, reverentia, cautio damni Defectus veri tibi dant iurare libenter. Primus itaque casus est lex, quia in lege mosaica fuit permissum, ut habetur Deuteronomii VI. am Dei, ut esset iuramentum fidelis protestatio divine maiestatis, et propter ydolatriam vitandam, quia iurantes per nomen Dei ydola vilescere faciebant. Se
Abbreviated transcription (Latin):
rũ eͥ fuit ꝙ amauit se ipm̃ qñ se pͥmũ ui¬
dit maquis ⁊ ꝙ amore su ip̃iuo qr se ip̃o
frui nõ poterat piit iuxta fontem. Ox u̾o
inflorem dicitur transformatꝰ hoc ideo fi¬
gitur qr inter flores mortuus ẽ inuentuᷤᷤ.
Et ex hoc fabula uendicat sͥ locũ. ¶Impro¬
pando qͥ diẽ synonimag̾r adamus. Tu
laboras adeo magna siti ꝙ li bẽt̾ speculũ
lãberes in narcissi .i. libent̾̃ biberes de aqͣ
fontio in qͦ narcissus se ip̃m speculãdo ui¬
debat.
nisto cantu continentur quatuor ꝯꝑati

Expanded text:
 fuit quod amavit se ipsum quando se primum vidit in aquis, et quod amore sui ipsius, quia se ipso frui non poterat, periit iuxta fontem. Quod vero in florem dicitur transformatus, hoc ideo fingitur quia inter flores mortuus est inventus. Et ex hoc fabula vendicat scilicet locum. Improperando igitur dicit Synoni magister Adamus: Tu laboras adeo magna siti quod libenter speculum lamberes tu Narcissi, idest libenter biberes de aqua fontis in quo Narcissus se ipsum speculando videbat. In isto cantu continentur quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ualde cauendum qr hoĩem assimilat dya¬
bolo. Aufert eͥ ei ymaginẽ u̾itatis ⁊ impri¬
mt ymaginẽ falsitatis. ¶ Primũ nãq i
mẽdacium̃ dyabolus dix̃/ cum ysaie xiii/ a¬
it. Ero similio altissimo ¶ Secundũ cum
dixit eue. Nequaꝙͣ moriemi. Geñ.t̾tio ¶In¬
ter hoĩes u̾o pͥmus m̃titꝰ ẽ Caym. cũ dix̃ se
nescire frẽm suũ quẽ occiderat gen.Q. uñ¬

Expanded text:
 valde cavendum, quia hominem assimilat dyabolo: aufert enim ei ymaginem veritatis, et imprimit ymaginem falsitatis. Primum nanque mendacium dyabolus dixit cum, Ysaie XIIII, ait: Ero similis altissimo. Secundum cum dixit Eve: Nequaquam moriemini; Genesis tertio. Inter homines vero primus mentitus est Caym, cum dixit se nescire fratrem suum quem occiderat; Gen
Abbreviated transcription (Latin):
enter irreu̾ent̾ iurant ¶ P. D. intellige do¬
lose. Qñ quis ĩdolo uł fraude iurat. Uñ ĩt
beatos dauid illũ ꝯmĩat ꝗ nõ iurat ĩ doloy
ximo suo. ¶P.O. intellige otiose iurare.
Qd̾ yhibet exodi ri. Nõ assumes nom̃ dei
tuinuanũ. Ille nom̃ dei sm inuanũ assum
mit ꝗotiose.i. sñ aliqua cã iurat. ¶ P.n. in¬
tellige negligent̾ iurare. Ille negligent̾ ui¬
nomii.i. Nõ usurpabis nom̃ dei tui frustra.
¶P.E. intellige erronice iurare, cũ errorẽ uel
dubiũ iuram̃to affirmat. Cõtr qd̾ dr̃ ecc̃i

Expanded text:
 irreverenter iurant. Per D intellige dolose; quando quis in dolo vel fraude iurat. Unde inter beatos David illum connumerat qui non iurat in dolo proximo suo. Per O intellige otiose iurare; quod prohibetur Exodi 21: Non assumes nomen Dei tui in vanum. Ille nomen Dei sui in vanum assumit qui otiose, idest sine aliqua causa, iurat. Per N intellige negligenter iurare; ille negligenter ionomii V: Non usurpabis nomen Dei tui frustra. Per E intellige erronice iurare, cum errorem vel dubium iuramento affirmat. Contra quod dici
Abbreviated transcription (Latin):
¶ che ricalcitrate aquella uollia
acui non puo telfin mai esẜ moco
⁊⁊ chepin uolte ua crescuita dollia.
In hoe notabili demonstrat ꝙ stultumẽ
ac ⁊ uanum recalcitrare illi uoluntati exi
finis truncatus eẽ nõ pͭ. Ideo dix diis sar¬
so. Durũ est tͥ ꝯtrastimulum calcitrare.

Expanded text:
chè ricalcitrate a quella vollia a cui non puote 'l fin mai esser mozzo, et che più volte v'à cresciuta dollia? In hoc notabili demonstratur quod stultum est ac etiam vanum recalcitrare illi voluntati cui finis truncatus esse non potest. Ideo dixit Dominus Saulo: Durum est tibi contra stimulum calcitrare.
Abbreviated transcription (Latin):
De clementia uero ⁊ bonitare cecidit ĩ
odium ⁊ inuidiam quia omne bonum
odit ⁊ omni bono iuider. Et hiis tͥb
sententiis seu penis quibus subiacet ⁊¬
ipse demon correspondent facies sue tri¬
ne ¶Namfacies rubea correspondet ĩ¬
potentie ⁊ fragilitati sue. quia homo ⁊
dum de suo defectu uerecundatur. nibi¬
cundus efficitur ¶acies ueronigra cõ¬
respondet obscuntati ignorantiẽ. Fa¬
cies autem pallida odio ⁊ inuidie cor
Luna dinançi ⁊ quellera uermiglia
⁊ lo bianca parea trabianca ⁊ gialla
la sinistra aueder em tal quali
uegnon dila ondelmlo saualla.
Naluo est unuo ex quatuor fluuiio pa¬

Expanded text:
De clementia vero et bonitate cecidit in De clementia vero et bonitate cecidit in odium et invidiam, quia omne bonum odit et omni bono invidet. Et hiis tribus sententiis seu penis, quibus subiacet ipse demon, correspondent facies sue trine. Nam facies rubea correspondet impotentie et fragilitati sue; quia homo, dum de suo defectu verecundatur, rubicundus efficitur. Facies vero nigra correspondet obscuritati ignorantie. Facies autem pallida odio et invidie corrL'una dinanzi, et quell'era vermiglia; et la destra parea tra bianca et gialla; la sinistra a veder era tal, quali vegnon di là onde 'l Nilo s'avalla. Nilus est unus ex quatuor fluviis pa
Abbreviated transcription (Latin):
tamentrins inꝑsona. Qui quidez
maxime habet tna.s. ¶ Summam ⁊
infinitam potentiam qua mediante
cuncta ex nichilo produxit in esse. ⁊ qͣ
uniuersa ⁊ singula que uult facere po¬
test. Et ista potentia attribuitur patri.
¶Secundo ht̃ deus summam ⁊ nifinitã
sapientiam qua mediante omnia  cre¬
ata ordinate distinxit ⁊ qua cuncta sy¬
is locis debitis collocauit. Et ista sapi¬
entia attribiitur filio. ¶ Tertio haber
deus summam ⁊ infiuitam clementiã
qua mediante omnia creata apotẽtia
⁊ ordinata asapientia sua meffabili pi¬
etate ⁊ bonitate regulat ⁊ gubernat.
Et ista clementia attribuitur spiritui
sc̃õ. Lucifer autem dum in superbiam
est elatus. diuinam excellentiam affe¬
ctauit. Et ideo depotentia cecidit in im¬
potentiam quia iuxta gregoriam ita
debilis factus est ꝙ non potest uincere
nisi uolentem. de sapientia. cecidit ĩma¬
litiam ⁊ ignorantiam. quia licet habe¬
at scientiam non utitur ea nisi inmalo.

Expanded text:
tamen trinus in persona; qui quidem tamen trinus in persona; qui quidem maxime habet tria, scilicet: summam et infinitam potentiam, qua mediante cuncta ex nichilo produxit in esse, et qua universa et singula que vult facere potest; et ista potentia attribuitur Patri. Secundo, habet Deus summam et infinitam sapientiam, qua mediante omnia creata ordinate distinxit, et qua cuncta suis locis debitis collocavit; et ista sapientia attribuitur Filio. Tertio, habet Deus summam et infinitam clementiam, qua mediante omnia creata a potentia et ordinata a sapientia sua ineffabili pietate et bonitate regulat et gubernat; et ista clementia attribuitur Spiritui Sancto. Lucifer autem, dum in superbiam est elatus, divinam excellentiam affectavit, et ideo de potentia cecidit in impotentiam; quia, iuxta Gregorium, ita debilis factus est, quod non potest vincere nisi volentem. De sapientia cecidit in malitiam et ignorantiam, quia licet habeat scientiam, non utitur ea nisi in malo.
Abbreviated transcription (Latin):
angelorum dei. Quod si uerum est cuz
multo plures sint in hominibus repro¬
bi quam boni plures erunt reprobi quã
electi angeli. Si auten homines repro¬
bi plures sunt quam electi angeli cum
electi angeli plures sint quani reprobi
plures erunt homines reprobi ꝙͣ repro¬
bi angeli. Quomodo ergo uerum est
quod dicitur unusquisq hominum dy¬
os angelos habere deputatos sibi. unũ
malum ad impugnationem ⁊ unum ⁊¬
bonum ad defensionem: cum numeru
hominum transcendat numerum ãge¬
lorum. Ista aũt int̾ occulta melius de¬
putantur. ⁊ ubi ignorantia non celpa¬
tur presumptio arquitur. Hucusque
Ugo de sancto uictore. Et ista de lucifẽo
⁊ angelis eius sufficiant quo ad presẽs.
O quanto paruame granmarauissia
qͥuando uiditre facce a la sua testa.
Tres facies dicitur primus angelus ha¬
bere quia ꝑ appetitum peruerse excellen¬
tie appetiit excellentiam trinitatis. Der
enun licet sit unus insubstantia. est

Expanded text:
angelorum Dei. Quod si verum est, cum angelorum Dei. Quod si verum est, cum multo plures sint in hominibus reprobi quam boni, plures erunt reprobi quam electi angeli. Si autem homines reprobi plures sunt quam electi angeli, cum electi angeli plures sint quam reprobi, plures erunt homines reprobi quam reprobi angeli. Quomodo ergo verum est quod dicitur unusquisque hominum duos angelos habere deputatos sibi, unum malum, ad impugnationem, et unum bonum, ad defensionem? cum numerus hominum transcendat numerum angelorum? Ista autem inter occulta melius deputantur, et ubi ignorantia non culpatur, presumptio arguitur». Hucusque Ugo de Sancto Victore. Et ista de Lucifero et angelis eius sufficiant quoad presens. vv. 37-39 O quanto parv'a me gran maravillia, quando vidi tre facce a la sua testa! Tres facies dicitur primus angelus habere, quia per appetitum perverse excellentie appetiit excellentiam trinitatis. Deus enim, licet sit unus in substantia, est