comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de pace sir̃a sic iustillauerat. archip̾su¬
lem a cũmuni illa mediatoꝵ corona
seorsũ trabunt: & secretiꝰ ꝓponunt ei
u̾bun regis. qd̾ arege secreto acceperais
sic. nec tñ ipsi hoc noĩe regis nuntiante̾.
suerissime asserentes. se arege acepisse
hoc̃ Uñcesũmũ ipsoꝵ ꝯsiliũ fuit. & sum¬
moꝑe laborabant ad hoc. ut archipsul
&e de tota causa. & deablatis tã sibi quã
sius regis ibi ꝑomĩa miserationi & uo¬
luntati se supponeret. Qd̃ est sicut nul¬
go clrͣ: ut poueret se de totaque inter
ipsos u̾tebat᷑ querela. in misccłia regis.
& absolute sic absq omĩ additam̃tosi¬
qͥdem archip̃sul. adinstantiã & ad ꝯsi¬
liũ mectiatoꝵ urgentiũ ipsũ ad hoc:
iã in cũmuni mediatoꝵ omniũ audi¬
entia ꝯcesserat se facturũ sic adiec̃to
tũ hoc saluo honore clei. Uerũ isti inter
mectiatores. archip̃suli magis familia¬
res. uiri fideles & exercitati in ꝯsiliis.
de qͥb & tanqͣm de se archip̃sul fidebat.

Expanded text:
de pace nostra sic instillaverat, archipraesulem a communi illa mediatorum corona seorsum trahunt, et secretius proponunt ei verbum regis, quod a rege secreto acceperant sic, nec tamen ipsi hoc nomine regis nuntiantes, sed verissime asserentes se a rege accepisse hoc. Unde et summum ipsorum consilium fuit et summopere laborabant ad hoc, ut archipraesul, et de tota causa et de ablatis tam sibi quam suis, regis ibi per omnia miserationi et voluntati se supponeret; quod est sicut vulgo dicitur, ut poneret se de tota quae inter ipsos vertebatur querela in misericordia regis, et absolute sic, absque omni additamento. Siquidem archipraesul ad instantiam et ad consilium mediatorum urgentium ipsum ad hoc, jam in communi mediatorum omnium audientia concesserat se facturum sic, adjecto tamen hoc: Salvo honore Dei; verum isti inter mediatores archipraesuli magis familiares, viri fideles et exercitati in consiliis, de quibus et tanquam de se archipraesul fidebat,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓficisci: facta solũ peiꝰ pace ad honorẽ
suũ. int̾ ipsũ. & archip̃sulem suũ. Et
adclebat se de pace hac in hoc colloqͥoĩ
p̃sentia regis frãcoꝵ. & alioꝵ: solũ que¬
rere honorem saltẽ u̾botenꝰ. habito
gͥ ꝓlixiori u̾bo de pace nr̃a. in cõmuni
om̃iũ mediatoꝵ. seorsum tñ a regib:¬

Expanded text:
proficisci, facta solum prius pace ad honorem proficisci, facta solum prius pace ad honorem suum inter ipsum et archipraesulem suum: et addebat se de pace hac in hoc colloquio in praesentia regis Francorum et aliorum solum quaerere honorem, saltem verbo tenus. Habito igitur prolixiori verbo de pace nostra in communi omnium mediatorum, seorsum tamen a regib
Abbreviated transcription (Latin):
se & attente partes suas int̾posuit. Uñ
&e ad pleraq colloqͥa. que uit̾ ipsum &
dĩm regẽ angloꝵ erant. nos uocauit:
pacis nr̃e in eis se mediatorẽ int̾ponen.
Int̾que unũ colloqͥũ fuit: qd̾ ad laudẽ
Q głiam tanti archip̃sulis. ego hie ta¬
cere ũ clebui. Contigit ut pictaui ce b̾¬
tones. ortis qͥbusclã simultatib aduer¬
sũ clnm regẽ augloꝵ mouert̃ arma.
Et ut fortiꝰ rebellarent ce securiꝰ. eũ illu¬
stͥ rege francoꝵ ꝯfederati sunt: qͥ et
tunc parit̾ cũ angloꝵ rege inimicici¬
as hũit. Uerũ post multa clies colloqͥi
statutꝰ. pax reformata int̾ om̃s: donec
colloqͥo int̾suimꝰ. acceclunt aũ multe
& magne ꝑsone eccłiastice. & alii uirz
multi & magni:om̃s hii int̾ regẽ oe ar¬
chip̾sulẽ mediatores. Rex uͦ qͥbusclam
ex mediatorib his. qͦs archip̃suli ma¬
gis fauere suspicabat᷑. qͦs &ł archip̾sul
amicissimos habebat. iã secreto dixe¬
rat. uelle se crucẽ facere. & ierosolunis

Expanded text:
. Unde et ad pleraque colloquia, quae inter ipsum et dominum regem Anglorum erant, vos vocavit, pacis nostrae in iis se mediatorem interponens. Inter quae unum colloquium fuit, quod ad laudem et gloriam tanti archipraesulis ego hic tacere non debui. Contigit, ut Pictavi et Britones, ortis quibusdam simultatibus adversum dominum regem Anglorum moverunt arma: et, ut fortius rebellarent et securius, cum illustri rege Francorum confoederati sunt, qui et tunc pariter cum Anglorum rege inimicitias habuit. Verum post multa dies colloquii statutus, pax reformata inter omnes, donec  multae et magnae personae ecclesiasticae et alii viri multi et magni: omnes hi inter regem et archipraesulem mediatores. Rex vero quibusdam ex mediatoribus his, quos archipraesuli magis favere suspicabatur, quos et archipraesul amicissimos habebat, jam secreto dixerat velle se crucem facere et Hierosolymis
Abbreviated transcription (Latin):
Npͥmis igͥ & supͣ om̃s eruditos hos: om¬
niũ eruditior ipse thomas. Et sicut eru¬
digor. ita & in signior: roseus & rubicũ¬
dus. lauans in uino stolam suã: & in
sanguine uue palliũ suũ. Quimꝑa¬
toris sui instar. torcular calcauit solu̾:
& de edom ueniens tinctis uestib de
bosra. celũ ascendit. De kathalogo e¬
ruditoꝵ thome .i.
Nt̾ eruditos uͦ thome. eruditissimꝰ pre¬
clatꝰ qͥdam sicut natione. & noie lum¬
barclus dep̃clara ciuitate placentia
orundus. Hic ad duo matͥs sue spon¬
se ubera dutissime dependens tan¬
dẽ ablactatus a lacte. app̾ulsus ab ub̾i

Expanded text:
mis igitur et supra omnes eruditos hos omnium eruditior ipse Thomas: sicut eruditior, ita et insignior, roseus et rubicundus, lavans in vino stolam suam et in sanguine uvae pallium suum. Qui imperatoris sui instar torcular calcavit solus, et de Edom tinctis vestibus de Bosra coelum ascendit. 2. Inter eruditoruditos vero Thomae eruditissimus praeclarus quidam, sicut natione et nomine Lombardus, de praeclara civitate Placentia oriundus. Hic, ad duo matris suae sponsae ubera diutissime dependens, tandem ablactatus a lacte, appulsus ab ub
Abbreviated transcription (Latin):
hostem necat ꝑgere euꝑiens ad ꝓpria.
Cumq ab hac cede qͣsi qͣtuor milliari¬
Piessusq somno: qtͣtum suum sibi
in papiliouib ubet parari. Uunc ꝓ
lassitudine somno ꝓpere ingruente.
uox diuina allata est: dicens ad eum.
Cur te piger somnus tã ꝑꝑe ita p̾ssit:

Expanded text:
t, pergere cupiens ad propria. VI. Cumque ab hac caede quasi quatuor milliaripressusque somno, stratum suum parari in papilionibus jubet. Tunc, pro lassitudine somno ingruente, vox divina oblata est, dicens ad eum: « Cur te piger somnus ita pressit?
Abbreviated transcription (Latin):
almensi suꝑ fluuiũ uultũne in pa¬
latio qd uocat᷑ ingiriacꝰ. inter medi¬
sius: sec̃ dñs salutẽ magnã. Omnẽ ex¬
citu suo: ita ut nullus euaderet ex tã¬
ta multitudine. qͥ ñ cede uastaretur.
nem de inimicis factam. ita ut ñ muiu¬
erent᷑ de exercitu eiꝰ nͥ uiginti uiri: qͦs¬

Expanded text:
lniensi super fluvium Vultronae, in palatio quod vocatur Engeriacum, inter medisuis, fecit Dominus salutem magnam omni exi suo, ita ut nullus evaderet ex hac multitudine, qui non caede vastaretur. nem de inimicis, ita ut non minuerentur de exercitu suo, nisi viginti viri qu
Abbreviated transcription (Latin):
lis innocentib hoc in pago ferri humã
uitꝰ uictoriam tͥ adño ẽẽ collatam. Reb¬
pondit ei rex pippinꝰ in uisione diceñ
gent. indica mͥ qͥd agam: aut quẽ ad¬
modum inuestigare uł inuenire pot̾o
illud. Respondit ei uox diuina dicens.
Ecce pꝰ t̾gum tuũ secunt᷑ te uiri fr̃s in
feliciꝰ uocat᷑. Uade in occuesum eoꝵ
cum paucis. & in bumilttate cordis
benigne suscipe: adoratis ꝙ p̃ciosissumi
margaritis. pacifice tecũ dedud̃e co¬
neris. & uidebis magnalia d̾i. uir aũ
rio d̃i ꝯfisus. ꝯfortat socios & ut pau¬
eodẽ ꝑman̾e potuissent. Predictus aũ
rex pupuiꝰ a somno euigilans: intea
semet ip̃m cogitare cep̃. ex uisione qͣm

Expanded text:
ocentibus ad hunc pagum deferri, nitus victoriam tibi a Deo esse collatam. » Respondit ei rex Pipinus in visione, dicens: gent, indica mihi quid agam, aut quemadmodum investigare vel invenire potero eum. » Respondit et vox divina, dicens: « Ecce post tergum tuum sequuntur te septem fratres in Felix vocatur. Vade in occursum eorum cum paucis, et in humilitate cordis benigne suscipe: adornatasque pretiosissimas margaritas pacifice tecum ducere coneris, et videbis magnalia Dei. » Vir autem rio Dei confisus, confortat socios, et ut paueodem permanere potuissent. VII. Praedictus autem rex Pipinus a somno evigilans, intra semetipsum co
Abbreviated transcription (Latin):
diens aũ oĩs ppłs amaximo usq admi¬
nimũ. auiro usq ad mulierẽ: om̃s simł
in unũ ꝯglobati. obuiã eis ꝓcesserunt.
Cũq: ibidem ante palatiũ regis pippini
pueuissent in basilica beatissi me sem¬

Expanded text:
usque ad minimum, a viro usque ad mulierem, omnes simul in unum conglobati obviam eis processerunt. Cumque ibidem ante palatium regis Pipini pervenissent, in basilica beatissimae e
Abbreviated transcription (Latin):
nocentũ. cũ gaudio & letitia it̾ agere
ceper̾t. Cumq nulla mora fieret ine
appellabat᷑ uultͦonia. Cunq ibidem
paulisꝑ quieuissent. obuiꝰ eis qͥdam
cecꝰ factus est: qͥ statim sanꝰ efficit᷑ ꝑbe

Expanded text:
nocentium, cum gaudio et laetitia iter agere coeperunt. Cumque nulla mora fieret in appellatur Vultronia. Cumque ibidem paulisper quievissent, obvius eis quidam caecus factus est, qui statim sanus effectus e
Abbreviated transcription (Latin):
longe a t̾ra eẽ se cognouissent. diu̾ter̃t
in pago aluiensi: & ibi exeuntes ad t
D de naui paulisꝑ requieuerunt.
¶Rt entes autem ex eodem loco qͣsi
qũ atĩm exercitu suo iacentem super
mcum i̾re: ut opinor qͣsi uigiti mi¬
lia uiroꝵ: qm̃ egssus fuerat id̾e ppłs
crassa ceruice deuagina sua ꝑ mare ẽ
classe magna. & uentꝰ uehem̃s ieruit
in eos. & tͣnsuexit in partes occidenti.
iusupͣdictum portum agolinense.

Expanded text:
longe a terra se esse cognovilonge a terra se esse cognoviin pago Alniensi. Ibique euntes de navi ad terram, paulisper requieverunt. Moventes autem ex eodem loco, duobcum omni exercitu suo jacentem super faciem terrae, ut opinor, quasi viginti millia virorum: quoniam egressus fuerat idem populus crassa cervice de vagatione sua per mare cum classe magna, et ventus vehemens irruit in eos, et transvexit in partes Occidentis in supradictum portum Angolismensem.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ remigiis & gubernaeł. s a deo ꝑetico.
iuno: & magni p̾mii margaritis. Igͥ fr̃s
& socii eiꝰ descendentes cum eo in nauĩ
gr̃as agentes: & in hymnis & laudibus
benedicentes dm̃. alta petunt equora.
Cumq in mare it̾ agere cepissent: feliciꝰ
eleuaus ocłos ad celum. palmes quoꝙ:
celum & t̾ram. mare & omĩa que ĩ eis
sunt. & ꝓfundum abyssi intueris. qui
suꝑ undas maris siccis pedibus am
angełutuũ de celis. ut sit dux itinĩs
nr̃i sicut fuit quondam patͥb nostris.
qͣndo eduxisti eos de t̾ra egypti in for¬
titudine tua magna. & in manu tua
ualida: & ꝑduc recto itin̾e ad locum ap¬
tum. ad scãs ac p̾ciosas margaritas col¬
locandas. Hȩc & his similia orante b̃o
felicio ecce nubes ualida descend̾ suꝑ
nauim. & de medio nubis eg̾ssa ẽ cołu¬
ba. ad instar niuis alba. & suꝑ puppĩ na¬
uis ĩmobił ꝑstitit tam in die qͣm in no¬
cte: usq dum in partib aqͥtanie ad lie
maris occeani ꝑting̾e̾nt. Cumq non

Expanded text:
remigiis ac gubernaculis a Deo paratam; et magni pretii margaritis. Igitur fratres et socii ejus descendentes cum eo in navi, gratias agentes, in hymnis et laudibus Deum benedicentes, alta petunt aequora. IV. Cumque in mare iter agere coepisset, Felix, elcoelum et terram, mare et omnia qui in eis sunt, et profundum abyssi intueris, qui super undas maris siccis pedibus ambAngelum tuum de coelis, ut sit dux itineris nostri, sicut fuit quondam patribus nostris, quando eduxisti eos de terra Aegypti in fortitudine magna, et in manu tua valida; et perduc nos recto itinere ad locum optatum, ad sanctas et pretiosas margaritas collocandas. » V. Haec et his similia orante beato Felice, ecce nubes lucida descendit supra navem, et de medio nubis egressa est columba ad instar nivis candida, et super puppim navis immobilis perstitit, tam in die quam in nocte, usque dum in partibus Aquitaniae ad littus maris Oceani pertingerent. Cumque non
Abbreviated transcription (Latin):
corporis mei requieseunt. Sic fec̃ mar¬
cellus xͦ annuente: & in eadem sollẽp¬
nitate collectionis reliqͥarũ illiꝰ & tͣns¬
lationis. & eccłie consecͣtionis allatũ
ẽ caput ioħ̃is baptiste. ad ciuitatẽ ale¬
in eodem loco ꝑpetim custodiendum.
Erideo oclierna festiuitas. collectio
noĩanda est xp̃o annuente: s inuentio
ac reuelatio capitis eiꝰ. Iamq: idem uiez
dñi iorannus ep̃c & marcellus sacͥdos:
felicit᷑ ad dñm exħ mundo in pace qͥe¬
cuidam uiro religioso sac̾doti ac mona¬
cho. nomine felicio qͥ orationis gr̃a ab
occidentali parte in ill dieb ierosoli¬
tes galliarũ. in regiõe aqͥtauie. in locũ
quẽ tͥ ostendero. Dequa uisiõe certus ex
ꝑgefactus reuerendus senex gaudio am¬
in num̾as reddidit: ꝓꝑansq ad locum
thesaurum sͥ adeo destinatũ accipiens.
uniꝰ sportelle ꝯelusit in sinu. Sstatioq
eetro ter arripiens lunctis sib ftix

Expanded text:
corporis mei requiescunt. » Et sic fecit Marcorporis mei requiescunt. » Et sic fecit Marcellus, Christo annuente. In eadem igitur solemnitate collectionis reliquiarum illius translationis et ecclesiae consecrationis, allatum est caput Joannis Baptistae ad civitatem Alein eodem loco perpetim custodiendum. Et ideo hodierna festivitas collectioanda, Christo annuente, et inventio ac revelatio capitis ejus. Jamque idem vir Domini Jurannus episcopus, et Marcellus sacerdos feliciter ad Dominum ex hoc mundo in pace migcuidam viro religioso sacerdoti ac monacho, Felici nomine, qui orationis gratia ab occidentali parte in illis diebus Hierosolytibus Galliarum in regione Aquitaniae in locum quem tibi ostendero. » De qua visione certus et expergefactus reverendus senex, gaudio aminnumeras rependit, properansque ad locum, thesaurum sibi a Deo destinatum in unius sportellae conclusit sinu: statimque retro iter arripiens, jun
Abbreviated transcription (Latin):
tate decollatꝰ est ioles baptista: unye¬
xante neqͥssuno herode dari saltanti
onẽ eiꝰ tp̃e. accedente illo anno qͦ ꝯstrue¬
ta est eccłia in nomine eiꝰ. & ossa eius
ibidem sunt collocata. & a theophilo
rat in loco quo illud in absconso uxoꝵ
hercdis deposuterat: nemine sciente pꝰ¬
quam illud filia eiꝰ in disoo suscepit
scire cͦnicam martiani pͥncipis legat
& ibi reꝑiet . iiͦ. monachos ab oriente i
iherłm uenisse causa orationis ĩ tp̃r
martiani imꝑatoris: qͥb monachid ĩ
uisione anglica dictum est. Ite ad pa¬
latiũ herodis. qͥ quondam hic fuit ꝑ¬
fidus pͥnceps. & introeuntes ꝑspici¬
te diligenter: & ubi fumum et̾ra a
secum ierosolimã deportauer̾t. Et ñ
młto post alatronibus raptũ est.qui
sac̾doti. qͥ i eodem specu morabatur
ut hemita reuelauit. dicens.Accipe
caput meum qͦdin eodem specu depo¬
situm ẽ alatronib ⁊da illud ioranno
ep̃o qͥ nunc p̾est alexandrie ciuitat.
ꝰ theophilum deo carum: ubi reliqͥe

Expanded text:
tate, decollatus est Joannes Baptista imperante nequissimo Herode, qui dari saltanti onem ejus, accedente illo anno quo constructa est ecclesia in nomine ejus, et ossa ejus ibidem collocata a Theophilo rat in loco quo illud in absconso uxor Herodis deposuerat, nemine sciente, postquam a filia in disco suscepit. scire, Chronicam Marcellini principis legat; et ibi reperiet duos monachos ab Oriente in Hierusalem venisse causa orationis in tempore Marciani imperatoris. Quibus monachis in visione angelica dictum est: « Ite ad palatium Herodis, qui quondam hic fuit perfidus princeps: introeuntes perspicite diligenter, et ubi fumum e terra secum Hierosolymam deportaverunt. Et non multo post a latronibus raptum est: quisacerdoti, qui in eodem specu morabatur ut eremita, revelavit, dicens: « Accipe caput meum, quod in hoc specu depositum est a latronibus, et defer illud Juranno episcopo, qui nunc praeest Alexandriae civitati post Theophilum Deo charum, ubi reliquiae
Abbreviated transcription (Latin):
non solum de filiis abrahe. s & de uni¬
uersis gentib fideles collig̾et: ac ꝑ hoc
non iam ꝑ signacłm carnis in gen̾e.
s. ꝑ signacłm baptismatis secerneret
in emundatione.d Num quid ñ eti¬
am olim ante diluuiũ fideles ab infi¬
delib disc̾ti erãt: o Erant s post diluus¬
um cursus humanum genꝰ ad unum
ppł̃m redactum in abraham sccło dis¬
cerni cepit. Qualiter fiebat circum¬
cisio  Preceptum fuit: ut puermas¬
culus octauo die natiuitatis sue cit¬
cumcideret᷑ in carne p̾putii sui cutello
de petra facto.D Que suit co̾ut siefi

Expanded text:
non solum de filiis Abrahae, sed de uninon solum de filiis Abrahae, sed de universis etiam gentibus fideles colligeret, ac per hoc non jam per signaculum carnis in genere, sed per signaculum baptismatis secerneret in emundatione. D. Nunquid non etiam olim ante diluvium fideles ab infidelibus discreti erant? M. Erant; sed post diluvium rursus humanum genus ad unum populum redactum in Abraham secundo discerni coepit. D. Qualiter fiebat circumcisio? M. Praeceptum fuit ut puer masculus octavo die nativitatis suae circumcideretur in carne praeputii sui cultello de petra facto. D. Quae fuit ratio ut sic fi
Abbreviated transcription (Latin):
tienlacñtis ariua qͥb se muniat et
in oꝑib bonis tela. quib hostem ꝓst̃¬
nat: ut .s. fide caritate & spe adiuc¬
ta. int̾uis pariter roboret᷑ & uiuat. Iã
ut estimo satis demonstratum est tibi
qualis fides & que sacramenta. aut q̃
oꝑa illis pͥmis scĩs ad optinendam
salutetem fuer̾t necessaria.D Quam¬
dui durauit statꝰ iste prioꝵ: Musꝙ
ad abraham. Lunc enim uolens d̾s
ppłm suum in unũ congregare. &
ab infideliũ collegio sequestrarent
ũ solum in una fide. s etiam inuna
essent societate. uocauit abraham ut
eum de t̾ra sua educ̾et ut ꝑillum unũ
& in illo uno om̃s qui ab illo nasett᷑i
aut illum secuti erant. a pͥstina conũ¬
satione educens. in unam societatem
uoue uite congregaret. Cui & p̾cepit
ut circumeid̃et ꝑellem p̃putii sium
signum sibi posteris in exemplum
tm̃ ad pͥorem statum super addens.
qͣuinus ꝑ hoc signum ppłs d̾i ab infi¬
delib discerneret᷑ qͦu̾ꝙ ille ueniret qͥ

Expanded text:
entis arma quibus se muniat, et in operibus bonis tela quibus hostem prosternat, ut scilicet fidei charitate et spe adjuncta interius pariter roboretur et vincat. Jam ut existimo satis demonstratum est tibi qualis fides et quae sacramenta aut quae opera illis sanctis primis ad obtinendam salutem fuerunt necessaria. D. Quandiu duravit status iste priorum? M. Usque ad Abraham. Tunc etenim volens Deus populum suum in unum congregare et ab infidelium collegio sequestrare, ut non solum in una fide, sed etiam in una essent societate, vocavit Abraham, ut eum de terra sua educeret, ut per illum unum et in illo uno omnes qui ab illo nascituri aut illum secuturi erant a pristina conversatione educens in unam societatem novae vitae congregaret. Cui etiam praecepit ut circumcideret pellem praeputii sui in signum sibi, posteris in exemplum; tantum ad priorem statum superaddens quatenus per hoc signaculum populus Dei ab infidelibus discerneretur, quousque ille viveret qui
Abbreviated transcription (Latin):
ronta ibiq caput eiꝰ trun¬
que qͦndam samaria est appellata.
Dost longum uͦ tempus monunientũ
eiꝰ pagani inuaserunt. & ossa ꝑ cam¬
piplanitiem disꝑseeunt: tursumqꝙ
collecta igni ꝯcremauerunt. Postea uͦ¬
aduenert᷑ quidam monachi de iero¬
numenti audientes ea que acciderãt.
& qͥcqͥd potuer̃t ex ossib illiꝰ colligen¬
tes. ad patrem suũ phylippum detule¬
runt ierosolimam. Et ille tͣnsmisit ea
cũ aliis uiris religiosis athanasio ale¬
xaudrie pontifici fidelissimo: ibiꝙ mi¬
ro mͦ fuer̃t seruata usq ad tempꝰ theo¬
phili euisdem urbis ep̃i. Ip̃e etiam the¬
ophilus iubente theodosio pͥncipe. om

Expanded text:
ronta, ibique caput ejus trunquae quondam Samaria est appellata. Post longum vero tempus, monumentum ejus pagani invaserunt, et ossa per campi planitiem dissipaverunt, rursumque collecta igne concremaverunt, et postea t quidam monachi, rnumenti, audientes ea quae Joanni acciderant, et quicquid potuerunt ex ossibus illius colligentes, ad patrem suum Philippum detulerunt Hierosolymam, et ille transmisit ea cum aliis viris religiosis Athanasio Alexandriae pontifici fidelissimo. Ibique miro modo fuerunt servata, usque ad tempus Theophili ejusdem urbis episcopi. Qui Theophilus, jub
Abbreviated transcription (Latin):
scripta aliqͣno tempꝰ resurrectonis
signisicat. qd post p̾sentem que sept̃e
dieb currit uitam sequit᷑: aliquan¬
do tempus gr̃e in quo eterna bona ser¬
illa circumcisio que sacramentum
erat aliarum duarũ: iussa est fieri
die octauo: ut ostenderet quod in tp̃re
gr̃e corda circumcidenda erant ꝑe
mundationem iniquitatis. ⁊ in temꝑe
resurrexionis corꝑa ꝑ depositionem
corruptionis. Propterea autem solis
mascłis data est circumcisio carnis.
quia sac̃ script᷑a ꝑ mascłinum sexum
animam. per mulierem uͦ carnem sig¬
nificare solet: ut uidelicet ostenderet᷑
qd̾ illa ext̾ior circumcisio animabus
iustificationem contulit. s carni non
abstulit corruptionem. Cultellus de
pet᷑factus xp̃m sigificat: de quo dicit

Expanded text:
iquando tempus resurrectionis significat quod post praesentem quae septem diebus currit vitam sequitur: aliquando tempus gratiae in quo aeterna bona serprima circumcisio quae sacramentum erat aliarum duarum, jussa est fieri die octavo, ut ostenderet quod in tempore gratiae corda circumcidenda erant per emundationem iniquitatis, et in tempore resurrectionis corpora per depositionem corruptionis. Propterea autem solis masculis data est circumcisio carnis, quia sacra Scriptura per masculinum sexum animam, per muliebrem vero carnem significare solet; ut videlicet ostenderetur quod illa exterior circumcisio animabus justificationem contulit, sed carni non abstulit corruptionem. Cultellus de petra factus Christum significat, de quo dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo ab initio xp̃iani fuerunt.
Nichil uerius. S mł̃t alit̾ existi¬
mant. o uis idemtͥ euidentiꝰ ostendiͤ
uolo. Tria sunt temꝑa: ꝑque p̾sen¬
tis scłi spaciũ decurrit. Primũ est tem¬
pus nat᷑alis legis & scdm tẽpꝰ scripte
legis tercium ẽ tempꝰ gr̃e. Primũ est
ab adam usq ad moysen. scdm a mo
culi. Similit̾ tͥa sunt gen̾a hominum.
.i. homines nat᷑alis legis: homines scͥꝑ¬
te legis. homines gr̃e. Homines nat᷑ał
legis dici possunt: qui sola nat᷑ali rõne
piscentiam in qͣ nati sunt ambłant.
Homines scͥꝑte legis: hii qui ext̾iorib
p̾ceptis ad bene uiuend̾ informant᷑.
Homines gr̃e st̾ hii: qͥ ꝑ aspirationẽ¬

Expanded text:
istiani fuerunt? M. Nihil verius. D. Sed multi aliter existimant. M. Vis idem tibi evidentius ostendi? D. Volo. M. Tria sunt tempora per quae praesentis saeculi spatium decurrit. Primum est tempus naturalis legis; secundum tempus scriptae legis; tertium est tempus gratiae. Primum est ab Adam culi. Similiter tria sunt genera hominum; id est homines naturalis legis, homines scriptae legis, homines gratiae. Homines naturalis legis dici possunt qui sola naturali ratione piscentiam in qua nati sunt ambulant. Homines scriptae legis sunt ii qui exterioribus praeceptis ad bene vivendum informantur. Homines gr
Abbreviated transcription (Latin):
& executione bonoꝵ oꝑum: ꝑ caritatẽ
& sꝑem fidei roborata Gpostea ereuit
fides: ꝯ Duob modis crescit fides: per
constantiam & cogitationem. Alii fidẽ
hut cognitione magnam. &e paruam

Expanded text:
 exercitatione bonorum operum per charitatem et spem fide roboratam. D. Ergo postea crevit fides? M. Duobus modis crescit fides: per constantiam et cognitionem. Alii fidem habent cognitione magnam, et parvam
Abbreviated transcription (Latin):
excellentiam factoris oꝑi. & infirmi¬
tatem ereat᷑e tribuisse creatori: Rur¬
sus philosophi gentiliũ qͥa fidem de
saluatore non habebant qͣmuis in¬
ter creatorem & opꝰ suũ discernendũ
minime fallerent᷑. uequaqͣm tñ fide¬
les appellaudi sunt: qr fidem saluato

Expanded text:
excellentiam factoris operi et infirmiexcellentiam factoris operi et infirmitatem facturae tribuisse Creatoris? Rursus philosophi gentilium; quia fidem de Salvatore non habebant, quamvis inter Creatorem et opus suum discernendum minime fallerentur, nequaquam tamen fideles appellandi sunt, quia fidem
Abbreviated transcription (Latin):
creatoris attribuat. nec creatori in¬
firmitatem creat᷑e aseribat .i. nͨ deũ
concludat tp̃re nec creat᷑am tendat
eternitate. Nainquedlibet hoꝵ fiat:
fides necesse est ut detͥm̃tum patiat᷑.
Seqͣt᷑ autem ut fides cum recte uiter
creatorem & creat᷑am duiiserit: recte
etiam offerre studeat creatori honorẽ
suũ tͥbuendo: ut uidelicet confiteat᷑
omia ab ip̃o ⁊ ꝑ ip̃m facta ẽẽ: ip̃m uͦ
ñ ahunde s a semet ĩposine pͥncipio
aut sine subsistere. Deinde sequitur
terciũ: ut uidelicet eum quem erea¬
torem confitet᷑ om̃ium. credat etiao
& expectat om̃ium saluatorẽ: & ut
breuiter ꝑstringamus hec sunt qͥbus
nichil nonqͣm minꝰ recta fides habe¬
re potuit: ut unus d̾s credat᷑ factor
omniũ & hominũ saluator. Nam illi
qui creat᷑am ꝓ deo colentes gemino
errore decepti uł creat᷑am eternam
uł deum temporalem ẽẽ credebant:
qͥd isti aliud fecisse dicendi sunt. qͣm

Expanded text:
Creatoris attribuat, nec Creatori inCreatoris attribuat, nec Creatori infirmitatem creaturae ascribat; id est, nec Deum concludat tempore, nec creaturam tendat aeternitate. Nam quodlibet horum fiat: fides necesse est detrimentum patiatur. Sequitur autem ut fides cum recte inter Creatorem et creaturam diviserit, recte etiam offerre studeat Creatoris honorem suum tribuendo, ut videlicet confiteatur omnia ab ipso et per ipsum facta esse, ipsum vero non aliunde sed a semetipso sine principio et fine subsistere. Deinde sequitur tertium, ut videlicet eum quem Creatorem confitetur omnium, credat etiam et exspectet hominum salvatorem. Et ut breviter perstringamus, haec sunt quibus nihil unquam minus recta fides habere potuit, ut unus Deus credatur, factor omnium et hominum salvator. Nam illi qui creaturam pro Deo colentes gemino errore decepti, vel creaturam aeternam, vel Deum temporalem esse credebant: quid isti aliud fecisse dicendi sunt quam
Abbreviated transcription (Latin):
fideles utunt᷑ & sc̃ĩficant᷑. Qua r̾one
baptismi cumdr̃. non aliud sac̃mentũ
qͣm ip̃m qͦd est baptismꝰ significa᷑t᷑: ita
& sacmtum fidei ipsam fidem que sa¬
cͣmentũ est. ñ nunqͣm acciꝑe solemu̾.
Porro cet̾a omnia ideo saẽmenta fidei
dicunt᷑: quod ad eos tantũ qͥfidem ha¬
bent scificandos iustituta sint. Ipsauͦ
fides ut dictum ẽ sacram̾itum est:ꝓpte¬
rea quod sicut inbaptismo & in aliis
saẽmentis. aliud est quod foris osten¬
dit᷑: atq aliud sp̃ualis uictꝰ que int̾
exhibet᷑. sic aluid est fides. qua nune
nifesta qua eum post ea facie ad faci¬
eni contẽplantes uisut sumus. fidẽ
gͥ saẽmentum est uisionis future:
& ipsa uisio uietus est eius sacͣmenti
qd est fides. Doceri nune uelim: q̃
res ad fidem ꝑtineaut. Duo sunt cͤa¬
tor &e creat᷑a. Hec saua fides ita discer¬
nere debet: ut nee creat᷑e duuinitatẽ

Expanded text:
fideles utuntur et sanctificantur. D. Qua ratione fideles utuntur et sanctificantur. D. Qua ratione ramentum baptismi cum dicitur, non aliud sacramentum quam ipsum quod est baptismus significatur, ita et sacramentum fidei ipsam fidem quae sacramentum est, nonnunquam accipere solemus. Porro caetera omnia ideo sacramenta fidei dicuntur, quod ad eos tantum qui fidem habent sanctificandos instituta sint. Ipsa vero fides, ut dictum est, sacramentum est, propterea quod sicut in baptismo et in aliis sacramentis aliud est quod foris ostenditur, atque aliud spiritualis virtus quae intus exhibetur; sic aliud est fides qua nunc, ue aliud visio manifesta qua eum postea facie ad faciem contemplantes visuri sumus. Fides igitur sacramentum est visionis futurae; et ipsa visio virtus est ejus sacramenti quod est fides. D. Doceri nunc velim quae res ad fidem pertineant? M. Duo sunt: Creator et creatura. Haec sana fides ita discernere debet, ut nec creaturae divinitatem
Abbreviated transcription (Latin):
caritas illi soeiata fuerit: ut sit ude¬
licet fides oꝑans ex dilectione. Altm̃
fides fundam̾tum quodãm est ⁊ pͥnci¬
piũ boni in hõie de qua caritas nascit᷑:
de caritate autẽ spes generat᷑. qͥa fides
ad cognitionem ꝑtinet. Caritas uero
amor: spes autem fiducia est. Gre¬
uitex uelun ut hoꝵ diffinitione ꝓpo¬
sita: ip̃amͥ manifestiꝰ distinguantur.
fides est uoluntaria abscentium
certitudo supͣ opinionem ⁊ infra sei¬
entiam constituta. Carctas est amor
um. Spes est fiducia futuroꝵ bonoꝵ
ex gr̃a d̾i & bona conscientia. In hoc
etiã fides & spes differre uidentur.
qł fides de p̾sentib p̃teritis simul
& fittis esse potest. spes de solis futis:
fides de nr̃is & alienis. & spes sołum
de nr̃is: fides de bonis & malia spes
de solis bonis. d Qd est sacmͣtum fidei:
MDuob modis intelligi potest sacra¬
mentũ fidei: siue ip̃m sacm̃tum quod
est fides. siue sacmtũ fidei ⁊ fideliũ. quo

Expanded text:
charitas illi sociata fuerit, ut sit videcharitas illi sociata fuerit, ut sit videlicet fides operans ex dilectione. Attamen fides fundamentum quodammodo est et principium boni in homine, de qua charitas nascitur, de charitate autem spes generatur; quia fides ad cogitationem pertinet, charitas vero amor, spes viter velim ut horum diffinitione proposita, ipsa mihi manifestius distinguantur. M. Fides est voluntaria absentium certitudo supra opinionem et infra scientiam constituta. Charitas est amor um. Spes est fiducia futurorum bonorum ex gratia Dei et bona conscientia. In hoc etiam fides et spes differre videntur: quod fides de praesentibus praeteritis simul et futuris esse potest: spes de solis futuris; fides de nostris et alienis; spes solummodo de nostris. Fides de bonis et malis; spes de solis bonis. D. Quid est sacramentum fidei? M. Duobus modis intelligi potest sacramentum fidei: sive ipsum sacramentum quod est fides; sive sacramentum fidei, id est fidelium, quo
Abbreviated transcription (Latin):
in fide robur. in sacͣm̃tis fidei arma¬
arma ⁊ oꝑib bonis tela accipientes
qͣb cont̃ diabolum pugnauerut.
Sane quemadmodũ neq robue in¬
ermi neq arma sine uirib aut tela
sout fortem armatũ ꝓdesse possunt
dunicanti: ita quidem fidem sine o
sine fide sac̃ũita aut oꝑa salutis ef¬
fectum non hũt. d Qͥd est fidesm Pau¬
lus dicit fidem esse substantiã rexũ
sꝑandaꝵ: argum̃tum non apparen¬
tiũ.. Qualit̾ hoc accipiend̾ putas:
Quecumq uł fut᷑a nec dũ sunt.
uł pͥterita iã esse desier̃t. uł presen¬
tia u̾itatem sui a sensib nr̃is sine
cognitione abscondunt hec om̃ia
qͣntum attinet ad nosq odãm non
sunt. s qͥa ꝑfidem de his om̃ib qͣsiex¬
istentib p̾sentib quedam in nobis
certitudo nascit᷑: non in merito ip̃a
fides. & non existentiũ substantia:
non apparentiũ argum̃tum appel¬
lat᷑. Porto illud considerandũ ẽ qͦd
sola fide nemo potest placere deo nͥ

Expanded text:
in fide robur in sacramentis fidei arma, in operibus bonis tela accipientes, quibus contra diabolum pugnaverunt. Sane quemadmodum neque robur inermi, neque arma sine viribus, aut tela, contra fortem armatum prodesse possunt dimicanti; ita quidem fides sine op, et rursus sine fide sacramenta, aut opera salutis effectum non habent. D. Quid est fides? M. Paulus dicit fidem esse substantiam rerum sperandarum, argumentum non apparentium . D. Qualiter hoc accipiendum putas? Quaecunque vel futura, nec dum sunt; vel praeterita jam esse desierunt; vel praesentia veritatem sui a sensibus nostris sive cognitione abscondunt: haec omnia quantum attinet ad nos quodammodo non sunt; sed quia per fidem de his omnibus quasi existentibus praesentibus quaedam in nobis certitudo nascitur, non immerito ipsa fides et non existentium substantia, et non apparentium argumentum appellatur. Porro illud considerandum est quod sola fide nemo potest placere Deo nisi
Abbreviated transcription (Latin):
manifeste reuelatum fuisse: eum ⁊¬
rant. quoꝵ fides ⁊ iusticia ab ip̃o sal¬
uatore p̾dicat᷑. hoc ignorasse legant᷑.
Credebant tu se saluatori ꝑ eũ quom
& qͣndo ei placuiss. s qd̾ morte illius
redimñdi essent exceptis paucis. quibus
hoc a deo reuelatum fuerat. eos ignori.¬
se ex hoc patent̾ ostendit᷑ qͦd & petrus
dũo mortem suam p̾dicenti contrai¬
re uititur. & cet̾i apłi om̃s in morte ip¬
sius potiꝰ desꝑare legunt᷑. adeo ut ip̃i pp¬
ter crucem iam desꝑantes dicerent.
Nos autem sꝑabamus qͦd ip̃e erat re¬
dempturus israel. Qui enim ip̃o iiiuen¬
te redemptionem sꝑauerant. postea
autem ip̃o moriente desꝑant: patent̾
ostendit᷑ qͥa qͦd ꝑ mortem eiꝰ redimendi
fuerant uescierũt. Hoc gͦillis pͥoub
suffic̾e potãt ad salutem. ut crederent
eum creatorem omniũ: & expectarẽt

Expanded text:
eum runt quorum fides et justitia ab ipso Salvatore praedicatur hoc ignorasse legantur. Credebant tamen se salvari per eum quomodo et quando ei placuisset; sed quod morte illius redimendi essent exceptis paucis quibus hoc a Deo revelatum fuerat eos ignorasse ex hoc patenter ostenditur, quod et Petrus Domino mortem suam praedicenti contraire nititur ; et caeteri apostoli omnes ise potius leguntur, adeo ut ipsi propter crucem jam desperantes dicerent: Nos autem sperabamus quod ipse esset redempturus Israel . Qui enim ipso vivente redemptionem speraverant, postea autem ipso moriente desperant; patenter ostendunt, quia quod per mortem ejus redimendi fuerant nescierunt. D. An hoc illis prioribus sufficere poterat ad salutem, ut crederent eum creatorem omnium, et
Abbreviated transcription (Latin):
ferunt᷑. factis: ut est erucis signacłm.
incuruatio genuũ expansio ma¬
lia sunt. Quare dt̃ sac̃mentũ sa¬
ererer signũꝙ Eluia ꝑ id qd foris uisi¬
bile cernit᷑: aliud interiꝰ in uisibile
significat᷑. Uerbi gẽa. ut ꝑ aquam
ret homo cũ ip̃e sit r̃onalis ⁊ digni¬
or in conditione sua reb insensatis.
quomͦ ista salutem dare possunt.
& languorib aĩaꝵ mederi. cũ ip̃asint
corꝑalia. mcbil p̾ter specẽ uisibilem
babentiaͤ Et prorsus aliud ibi p̾ter

Expanded text:
roferuntur; factis, ut est crucis signaculum, roferuntur; factis, ut est crucis signaculum, incurvatio genuum, expansio malia sunt. D. Quare dicitur sacramentum sacrae rei signum? M. Quia per id quod foris visibile cernitur, aliud interius invisibile significatur. Verbi gratia: Ut per aquam, ret homo cum ipse rationalis sit, et dignior in conditione sua rebus insensatis? Quomodo ista salutem dare possunt et languoribus animarum mederi; cum ipsa sint corporalia, nihil praeter speciem visibilem habentia? M.
Abbreviated transcription (Latin):
minem mortalem & infirmũ ꝑtorm̃¬
ta suꝑare ñ p̃ualet. quẽ antea nulla
ufirmitate circumdatũ sola ꝑsuasi¬
one seduxit. Tã diu̾sa gͥ intentione opꝰ
unũ ꝑficit᷑: cũ diabolus suos milites
ab iitio siue ꝑse siuie ꝑ suos nõ ob
aliudbonos impugnat. nisi ut eis iusti¬
eiam tollat & boni ñ aliud ꝑhane pug¬
uã exigunt. nͥ ut iusticiam suã ñ amit¬
tãt patet ꝓfecto qͦd ip̃e cũ non ualet
qd̾ uult ad effectum ꝑducere semꝑ
abonis uincit᷑: etiani si foris p̃ualius¬
se uideat᷑ õ cum milites diaboli ext̾i¬
usiuolentiã inferunt. milites x intꝰ
xpi arma sunt᷑. Non solu arma. ħ¬
etiam medicamenta.d Quomͦ.
Medicam̃ta sunt: q sanant infirmõ:
arma qr ꝑtegunt sanos d Quidẽ sa¬
eramentũ Sacre rei signum.⁊
paue in uino. in sale ĩ ciñe. oleo igne:
uocatio: ⁊ alia que in benedictionib
siue ꝯsecrationib uł comurationib
uixtutem duinam habentia u̾ba ꝑ¬

Expanded text:
hominem mortalem et infirmum per tormehominem mortalem et infirmum per tormenta superare non praevalet quem antea nulla infirmitate circumdatum sola persuasione seduxit. Tam diversa igitur intentione opus unum perficitur, cum diabolus suos milites ab initio sive per se sive per suos non ob aliud bonos impugnat nisi ut eis justitiam tollat, et boni non aliud per hanc pugnam exigunt, nisi ut suam justitiam non amittant, patet profecto quod ipse cum non valet quod vult ad effectum perducere, semper a bonis vincitur, etiam si foris praevaluisse videatur. Ergo cum milites diaboli exterius violentiam inferunt, milites Christi i arma sunt? M. Non solum arma, sed et medicamenta. D. Quomodo? M. Medicamenta sunt, quia sanant infirmos; arma, quia protegunt sanos. D. Quid est sacramentum? M. Sacrae rei signum. D. pane, in vino, in sale, in cinere, in quae in benedictionibus sive consecrationibus vel conjurationibus virtutem divinam habentia verba p
Abbreviated transcription (Latin):
receꝵ e fubnigo pusitus ad consortiũ
etpectare eligeret: eiusde sue electionis
uotum inꝑceptione sacramentoꝵ eius
approbare debuiss Proposuit ce diaboł
sacramenta sua qͥb suos sͥ alligaret: q̃¬
tinus ab illis qui eiꝰ imperiũ decrecta¬
bant. quanto eos manifestiꝰ discerne¬
tet tanto securiꝰ possideret. Cepit gͦ ge¬
nus humanũ mox in partes contrari¬
as diuidi aliis diaboli sacramenta sus¬
cipientib aliis uͦ suscipientib sacm̃ta¬
humani ꝓpago qͣm in radice sua uiera¬
uerat qͣ muis tota cum corruptione
nascendo ꝓdiret ñ tñ tota in eadem re¬
nascendo innouata ꝑsisteret. statuit ꝑ
eos qͥs possidebat illos qͦs amittebat ꝑse¬
quendo pmere: tanto nunc amplius
ad inferendam uiolentiam p̾sumen̾
qͣnto se pͥus meminerat fraudulentia
pualuisse. Uerum hec maligni uer¬
sutia machinatio diuine miscdie dis¬
pesatio fuit: it uił homo confirmat̾
ruit. Inqͦ nimirum conuenienter en¬
am suꝑbia tyranni confundit᷑. q̃mho

Expanded text:
etiam sub jugo positus ad consortium exspectare eligeret, ejusdem suae electionis votum in perceptione sacramentorum ejus approbare debuisset: « Proposuit et diabolus sacramenta sua quibus suos sibi alligaret, quatenus ab illis qui ejus imperium detrectabant quanto eos manifestius discerneret tanto securius detineret. Coepit ergo genus humanum mox in partes contrarias dividi aliis diaboli sacramenta suscipientibus, aliis vero suscipientibus sacrahumani propago quam in radice sua vitiaverat, quamvis tota cum corruptione nascendo prodiret, non tamen tota in eadem renascendo innovata persisteret, statuit per eos quos possidebat, illos quos amittebat persequendo premere; tanto tunc amplius ad inferendam violentiam praesumens, quanto se prius meminerat fraudulentia praevaluisse. Verum haec maligni versutia machinatio, divinae misericordiae dispensatio fuit, ut videlicet homo confirmatusruit. In quo nimirum convenienter etiam superbia tyranni confunditur, quod modo
Abbreviated transcription (Latin):
& indigniora salutem querere: euor
solus ds sit a qͦhomo salutem ⁊ de¬
beat querere. & possit sꝑare᷑. In isti
non abistis iubet᷑ homo salutẽ quere¬
re:sic ut eam cũ adeptꝰ fuerit sciat se
ab illo qͥ eam ui istis querere iussit ac¬
cepisse.  Dic gͦ. cur p̾cepit ds̃ hoi ineiꝰ¬
modi reb salutẽ querere. aut humilia¬
ret᷑ homo & erudiret᷑. Humiliatur qͥ¬
dem dum cogit᷑ nune iacens in infe¬
riori bonum suũ querere: qd pͥus cũ
staret a suo suꝑiori contempsit acciꝑe.
Congruũ gͦ p̃cedentis suꝑbie morbo.
subsequentis humilitatis medicam̃¬
tũ apponit᷑: ut uidelicet homo qͥ pͥus
deum ꝑniciose elatꝰ in semet ip̃o de¬
spexerat: post̃ modum salubriter hu¬
miliat᷑ sponte se etiam insensibłibus
reb ꝓꝑter dm subst̾nat. Ad docteinã
etiã sacͣmita ꝓposita sunt hoi: ut ꝑ ea
q̃ ext̾ius agunt᷑. qͥd s̃ int̾ius exhibeatur

Expanded text:
r salutem quaerere, cum solus Deus sit a quo homo salutem et debeat quaerere et possit sperare? M. In istis, non ab istis jubetur homo salutem quaerere; sic ut eam cum adeptus fuerit, sciat se ab illo qui eam in istis quaerere jussit accepisse. D. Dic ergo cur praecepit Deus homini in ejusmodi rebus salutem quaerere? M. Ut humiliaretur homo et erudiretur. Humiliaretur quidem dum cogitur nunc jacens in inferiori bonum suum quaerere; quod prius cum staret, a suo superiori contempsit accipere. Congruum ergo praecedentis superbiae morbo, subsequentis humilitatis medicamentum apponitur, ut videlicet homo qui prius Deum perniciose elatus in semetipso despexerat postmodum salubriter humiliatus sponte se etiam in sensibilibus rebus praeter Deum substernat. Ad doctrinam etiam sacramenta proposita sunt homini, ut per ea quae exterius aguntur, quid sibi interius exhibeatur
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ: unde solum sũmumq bo¬
num in eo collocatũ est. Infernus est
locus confirinatoꝵ maloꝵ & discipli¬
uam irrecuꝑabiliter deserentiuor:
& ideo ibi solum. & sũmum malum
positum ẽ. Mundus ẽ locus errantiũ.
& reꝑandoꝵ: ce ideo simul bonum
& malum in eo ordinatũ est. ut per
bonum quidem consolationem ac¬
cipiant. ꝑ malum uͦ correptionem:
non tñ sũmum bonũ. aut sũmũ
mału ibi est. ut sit quo & ꝑersisten¬
tes in malo defic̾e. & recedentes ama¬
lo ꝓfic̾e possent. Celum gͥ est in sũmo.¬
& infernꝰ in imo. in medio paradysus:
uno gͥ qui amedio cecid̾at. qr ad reꝑa¬
tionem expectabat᷑: int̾ imũ & me¬
consilium euadendi d Quid gͦ ꝓdest
uidiciũ differei. si homo non potestli
um: oportet interun ut ꝑ eandem gt¬
am ostendat euadendi consiliũ. d ũ
iudex reo consiliũ dabit: M Deponet
interun ꝑsonam iudicis: & assumet
ꝑsonã consiliatoris.d Quando ueniet:

Expanded text:
gentium. Unde solum summumque bogentium. Unde solum summumque bonum in eo collocatum est. Infernus est locus confirmatorum malorum et disciplinam irrecuperabiliter deserentium; et ideo ibi solum et summum malum positum est. Mundus est locus errantium et reparandorum; et ideo simul bonum et malum in eo ordinatum est, ut per bonum quidem consolationem accipiant, per malum vero correctionem. Non tamen summum bonum aut summum malum ibi est, ut sit quo et persistentes in malo deficere, et recedentes a malo proficere possent. Coelum igitur est in summo; infernus est in imo; in medio paradisus; igitur qui a medio ceciderat quia ad reparationem exspectabatur inter imum et meconsilium evadendi. D. Quid ergo prodest judicium differri si homo non potest lium, oportet interim ut per eamdem gratiam ostendat evadendi consilium. D. Ergo judex reo consilium dabit? M. Deponet interim personam judicis, et assumet personam consiliatoris. D. Quando veniet? M.
Abbreviated transcription (Latin):
nem scł̃i. d Satis magne sunt indu¬
cie iste. S uelun adhuc ut dicas qͦ
re mundũ istum uoces locum peni¬
tentie. M Quatuor sunt loca. unꝰ in qͦ
est solum bonũ. & sũmum bonumꝰ ⁊
unꝰ in qͦ est solum malum. ⁊ sũmum
sũmum bonum: ⁊ unꝰ inqͦ est bonũ
& malum nͨ sũmum bonũ nͨ sũmuo
malum. d uellem ut exempla singło¬
rum. mͥ ꝓponereso In celo est solum
bonum & sũmum bonum. in infer¬
no est solum malum. & sũmum ma¬
lum: in paradyso est solum bonum
nͨ tam̃ sũmũ bonum. in mundo est
bonum & mału. nͭ sũmũ bonũ nee
sũmũ mału.d Quare distinxisti lo¬
ca ista: ͦ Paradysus est locus incho¬
antium. & in melius ꝓficientiũ: & ideo
solum bonum ibi esse deputo quia
cret᷑a amalo inicianda non fuit. Nõ
tñ sũmũ bonum: ut ess in quo illi qͥ
iniciabant᷑ pfic̾e potuissent. Celũ est
locus confirmatoꝵ bonoꝵ. & ꝑ discipli¬
nam ad sũmum ⁊ ꝑfectum pertin¬

Expanded text:
nem saeculi. D. Satis magnae sunt indunem saeculi. D. Satis magnae sunt induciae istae: sed velim ut dicas adhuc quare mundum istum voces locum poenitentiae? M. Quatuor sunt loquar: unus in quo est solum bonum et summum bonum, et unus in quo est solum summum bonum; et unus in quo est bonum et malum, nec summum bonum nec summum malum. D. Vellem ut exempla singulorum proponeres. M. In coelo est solum bonum et summum bonum; in inferno est solum malum et summum malum; in paradiso est solum bonum non tamen summum bonum; in mundo est bonum et malum, nec summum bonum nec summum malum. D. Quare distinxisti loca ista? M. Paradisus est locus inchoantium et in melius proficientium, et ideo ibi solum bonum esse debuit; quia creatura a malo initianda non fuit; non tamen summum, ut esset in quo illi qui initiabantur proficere potuissent. Coelum est locus confirmatorum bonorum et per disciplinam ad summum profectum pertin
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ gr̃am dei liberari non potest: do Non
potest. Dicimus enim quod homo in
appetitu iusti derelicto sponte pecca¬
uerit. in appetitu cõmodi retento du¬
pliciter punitꝰ sit: siue quia ab ordi¬
natis cõmodis restringit᷑. siue qi ad ĩ¬
ordinata cõmoda relaxat᷑. In altero
pena: in altero pena & culpa. Quia
gͦ ħo tali pena multatꝰ est.ꝑ qͣm culpa
non purgaret᷑. s cresceret. nisi fuiss li¬
beratus ꝑ gr̃ãm: ꝑ hanc penam ad pe¬
nas dampnationis eterne merito
descendiss Itaq dilatatum est iudiciũ
eiꝰ: ne dapñadꝰ inueniret᷑. Et qͥa eiun
d̃s ad salutem p̃ordinauerat locũ &
spacium correctionis & penitentie
concessit: qͣtinus eum interim per
gr̃am suam talem efficeret.quem
tandem non solum miscd̃tt̃. s etiã
iuste ad salutem iudicare potuisset.
D Quis est locus penitentie quem
concessit d̾s homini: M Mundus iste.
Et qͦd est spaciũ penitentie: Uita
presens .i. ab initio mundi usq in fi¬

Expanded text:
 gratiam Dei liberari non potest? M. Non potest. Dicimus enim quod homo in appetitu justi derelicto sponte peccaverit; in appetitu commodi retento dupliciter punitus sit; sive quia ab ordinatis commodis restringitur, sive quia ad inordinata commoda relaxatur. In altero poena, in altero poena et culpa. Quia igitur homo tali poena multatus est per quam culpa non purgaretur sed cresceret, nisi fuisset liberatus per gratiam, per hanc poenam ad poenas damnationis aeternae merito descendisset. Itaque dilat. Et quia eum Deus ad salutem praeordinaverat, locum et spatium correctionis et poenitentiae concessit, quatenus eum interim per gratiam suam talem efficeret, quem tandem non solum misericorditer sed etiam juste ad salutem judicare potuisset. D. Quis est locus poenitentiae quem Deus concessit homini? M. Mundus iste. D. Et quod est spatium poenitentiae? M. Vita praesens, id est ab initio mundi usque in fi
Abbreviated transcription (Latin):
natio. fecit gͦ ut dictum est corpꝰ homi¬
nis de limo t̾ce. ⁊ inspirauit ei animã
ronalem qͣm creauit de nichilo: ut in
corpore obedient̾ uiuentem ad consor¬
tium illoꝵ sp̃uum. qͥsine corporib ui¬

Expanded text:
natio. Fecit ergo, ut dictum est, corpus hominatio. Fecit ergo, ut dictum est, corpus hominis de limo terrae et inspiravit ei animam rationalem quam creavit de nihilo , ut in corpore obedienter viventem ad consortium illorum spirituum qui sine corpore vi
Abbreviated transcription (Latin):
onem in uno disponens: ut & istos q̃nq
ꝑ obedientiam ab imo ad sũma ꝓuebe¬
ret. & illos ꝑobedientiam in sumimo
conficinaret d Qre uoluit d̾s sp̃e scci¬
are corporib cum maioris excellentie
fussent in sua puritate ꝑmanentes:
e uoluit in illis ex ereatione ostende:
quod post modum factutꝰ ip̃e in illis
fuerat ex dignatione. Qa enim in reb
creatis uichil excellentius ẽ sp̃u. nichil
t̾ca infirmiꝰ atq corruptibiliꝰ dum cor¬
pori det̾ca facto. & corruꝑtibilem ma¬
teriam habenti rationalem sp̃m .i. ani
mam rationalem tͥbuit in unũ qͦdã¬
mͦ consorsũi ⁊ societatem sũmis una
coniunxit: ostendens uidelicet quia¬
qͦd erat corpus sp̃ui hoc quodãmͦ sp̃s
erat sͥ: ⁊ sicut excellentiam sp̃s infir¬
nutati corporalis nat᷑e comunxerat
una creationis conditio. ita bumilita¬
tem ereat᷑e sp̃ualis excellentie. ereato¬
ris sociare debuerat una pietatis dig¬

Expanded text:
onem in imo disponens, ut et istos quandoque onem in imo disponens, ut et istos quandoque per obedientiam ab imo ad summa proveheret, et illos per obedientiam in summo confirmaret. D. Quare voluit Deus spiritus sociare corporibus, cum majoris excellentiae fuissent in sua puritate persistentes? M. Voluit in illis ex creatione ostendere quod postmodum facturus ipse in illis fuerat ex dignatione. Quia enim in rebus creatis nihil excellentius est spiritu, nihil terra infimius atque corruptibilius, dum corpori de terra facto et corruptibilem materiam habenti, rationalem spirimam rationalem tribuit, in unum quodammodo consortium et societatem summis ima conjunxit; ostendens quia, quod erat corpus spiritui, hoc quodammodo spiritus erat sibi. Et sicut excellentiam spiritus infirmitati corporalis naturae conjunxerat una creationis conditio, ita humilitatem creaturae spiritualis, excellentiae Creatoris sociare debuerat una pietatis dig