comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
irruentis in huius erroris tam magnumꝰ
malum . ut naturam tot bonis abunclantẽ na-¬
tura mali diceretis.& innatura summi boni.
ante cominixtionẽ naturȩ mali. horrenlum
necessitatis malũ poneritis & hu ius emon ili
erroris uñi causa suꝑbia ẽ: quã non habe¬
bitis sinolitis. sed uos dum uultis illud quo
irruistis quo quomodo defendere. aufertis
orginẽ peccati a uoluntatis arbitrio. & po¬
nitis inuana & falsa fabula naturã mali. Ac ꝓ hoc s ẽfictidii
restat. ut dicatis etiã illas animas in horribibi
globo atͣna colligatione clamnancdas. non
uoluntate sed necessitate inimicas lumini
scõ extitisse. Talẽq dm̃ ur̃m iudicem
costituatis. apud quẽ nihil ꝓdesse possitis
cis quarũ causam demonistrata necessĩ¬
tate defenditis. & talẽ regẽ a quo fratrib:
uestris filiis & mẽbris illius quo in imiciti
d uer sus uos & ipsum non uoluntate sed

Expanded text:
inrueritis in huius erroris tam magnum malum, ut naturam tot bonis abundantem naturam mali diceretis et in natura summi boni ante commixtionem naturae mali horrendum necessitatis malum poneretis. et huius enim erroris uestri causa superbia est, quam non habebitis, si nolitis . sed uos dum uultis illud, s quo inruistis, quoquo modo defendere, aufertis originem peccati a uoluntatis arbitrio et ponitis in uana et falsa fabula naturam mali. ac per hoc restat, ut dicatis etiam illas animas in horribili globo aeterna conligatione damnandas non uoluntate, sed necessitate inimicas lumini sancto extitisse talemque deum uestrum iudicem constituatis, apud quem nihil prodesse possitis eis, quarum causam demonstrata necessitate defenditis, et talem regem, a quo fratribus uestris, filiis et membris illius, quorum inimicitias aduersus uos et ipsum non uoluntate, sed
Abbreviated transcription (Latin):
fecit librero imperio: quã ille qui ob tẽpe¬
rando illuc ierunt. ubi recte uiuendi arbitri¬
um liberũ prodiderunt: Si autẽ ad peccandũ
& ipse in uasus atq possessus cogi poss& nisi
ꝑ suae partis primo flagitium deinde sup¬
plitium sibi prouidiss&. nullaq fuit in dõ
ur̃o nec in eius partibus libera uoluntas.
non se fingat iudicẽ: sed agnoscat reum. Non
quia passus est qđ nolebat : seel quia se simu¬
lat ista retribuere. damnando cos quos
nouit malũ passos cẽ potius quã fecisse. qđ
hoc tantũ simulat ne uictus inueniatur.
sit alicui misero. si felix aut

Expanded text:
fecit libero imperio, quam illae, quae obtemperando illuc ierunt, ubi recte uiuendi arbitrium liberum perdiderunt. si autem ad peccandum et ipse inuasus atque possessus cogi posset, nisi per suae partis primo flagitium, deinde subplicium sibi prouidisset nullaque fuit in deo uestro nec in eius partibus libera uoluntas, non se fingat iudicem, sed agnoscat reum, nec quia passus est, quod nolebat, sed quia se simulat iusta retribuere damnando eos, quos nouit malum passos esse potius quam fecisse: quod ad hoc tantum simulat, ne uictus inueniatur, quasi aliquid prosit alicui misero, si felix aut
Abbreviated transcription (Latin):
sluer a aidimreue. Quȩ lex enim super¬
bos&ian praaricationis reatu deuinxit.
auger atũ cum iubet quod implere
norsunt: ipsius legis impletur iusticia
maes eẽ atq humiles corde. quiuenit
ut quod ꝑ nram̃ infirmitatẽ minus possuimuss
ꝑ illius ꝑfectionẽ recuretur. cuius capitis
membra effectisumꝰ. Linde ioħs dicit.
Filioli. hȩc scribouobis ut non pecceris. Et
si quis peccauerit. ad uocatũ habemꝰ apud
mn iustũ. Ipse est exoratio ꝓpec
aut siiam uenit. suꝑ fluo uł fallaciter prae¬
nuntiatur : Qua ꝓpt̃. unde uobis uidet᷑ xpc̃
non implesse ꝓ phetas. quia non fiunt axpĩ¬
anis quȩ dam quȩ ꝑ prophetas ab hebrȩis utsie¬
rent instituta st̃ : inde potiuꝰ ꝓbatur implesse :
Usq adeo enĩ quicquid per eius modi figuras
ꝓphetabatur impletũ est. ut iam ꝑ illas non ꝓ¬
phetetur. Ad hoc ꝑtin& &iam qđ ipse dñs ait.
lex & prophȩte usq ad ioħm. Lex enim quȩ p̃¬
uarication̾es abundanti reatu conludebat in

Expanded text:
oluere. sed adinplere. quae lex enim superbos etiam praeuaricationis reatu deuinxit augendo peccatum, cum iubet, quod inplere non possunt, ipsius legis inpletur iustitia mites esse atque humiles corde, qui uenitut. quod per nostram infirmitatem minus . possumus, per illius perfectionem recuretur. cuius capitis membra effecti sumus. unde Iohannes dicit: filioli. haec scribo nobis. ut non peccetis; et si quis peccauerit. aduocatum habemus apudm iustum; ipse est exoratio pro paut si iam uenit. superfluo uel fallaciter praenuntiatur. quapropter unde uobis uidetur Christus non inplesse prophetas. quia non fiunt a christianis quaedam, quae per prophetas, ab Hebraeis ut fierent. instituta sunt. inde potius probatur inplesse. usque adeo enim quicquid per eiusmodi figuras prophetabatur, inpletum est. ut iam per illas non prophetetur. ad hoc pertinet etiam. quod ipse dominus ait: lex et prophetae usque ad Iohannem. lex enim. quae praeuaricatores abundanti reatu concludebat in
Abbreviated transcription (Latin):
inguinũ osceno illo signacub gloriaris
tamo iudeus aut narareus: An suꝑcilium
d. obseruatione erigis salptoꝵ: Ande por¬
pine abstinentia tibi cons gaudes: Andeniq
le uictimarũ sanguine t holo caustoꝵ nido¬
i indeoꝵ te exsatuasse dm̃ exultas:

Expanded text:
inguinum obscaeno illo signaculo gloriaris, tamquam Iudaeus aut Nazaraeus? an supercilium de obseruatione erigis sabbatorum? an de porcinae abstinentia tibi conscius gaudes? an denique de uictimarum sanguine et holocaustorum nidoribus Iudaeorum te exsaturasse deum exultas
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝓphetȩ p̃cipiunt uos inpiatis: Curdeniq
neomenias et baptismata et scenophegias ac
reliq̃ huiusmodi legis atq ꝓpherarum sacra¬
menta carnalia patrum deuitatis inrum¬
ꝑe. si ead xp̃s minine destrunt: Quare : tr̃a¬
ñ in merito dixerim quia si uultis. ut ra¬
no uob̾ contemptus istius constet. oportet
aut uos negare xp̃i eẽ discipulos. aut tan¬
dem fateri ipsum om̃a haec destruxisse
priorẽ: Qđ cum fueritis confessi. tunc et
illud qđ sequitur. ut aut falso fateamini
scriptum eẽ. tamꝗ idem dixerit non se
isse soluere legẽ sed adimplere. aut ne
uud hoc longe aliud quã uos putatis

Expanded text:
et prophetae praecipiunt, uos inpiatis? cur denique neomenias et baptismata et scenopegiam ac reliqua huiusmodi legis atque prophetarum sacramenta carnalia parum deuitatis inrumpere, si eadem Christus minime destruxit? quare non inmerito dixerim, quia, si uultis. ut ratio uobis contemptus istius constet, oportet aut uos negare Christi esse discipulos aut tandem fateri ipsum omnia haec destruxisse priorem. quod cum fueritis confessi. tunc et illud. quod sequitur, ut aut falso fateamini scriptum esse, tamquam idem dixerit non se uenisse soluere legem, sed adinplere, aut nescio quid hoc longe aliud quam uos putatis
Abbreviated transcription (Latin):
soluere sed ad implere uenit cueue
Nam sicut temanicheus impiam doeiut iperuas¬
sitatẽ. ut ex eugło quod heresim tuã nanim¬
pedit hoc accipias qđ aut̃ imped in naccipias.
sic nos apłc docuit piam piusione ut quisquis
nobis annuntiauerit preter id quod accepis
a nathemasit: Linde xp̃i int corholie & uo

Expanded text:
soluere, sed adinplere uenit, cum erae fuerunt. Nam sicut te Manichaeus inpiam docuit peruersitatem, ut ex euangelio, quod haeresim tuam non inpedit, hoc accipias, iquod autem inpedit, non accipias: sic nos apostolus docuit piam prouisionem, ut quisquis nobis adnuntiauerit praeter id. quod accepimus, anathema sit. unde christiani cathol
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enĩ lex iubebat delictu
modo humiliati discerent ad grati
sed legi sociati ꝑ iusticiã: Idẽ quippe apł
dicit᷑. quia pͥusꝗueniret fides sublege
diebam᷑ conclusi. in cã fidẽ quę pꝰea red

Expanded text:
neque enim lex iubebat delictumat, ut eo modo humiliati discerent ad gratiased legi sociati per iustitiam. idem quippe apostolus dicit. quia priusquam ueniret fides. sub lege custodiebamur conclusi in eam fide
Abbreviated transcription (Latin):
trauit ut habudaret de lictum: qt id euis
rep̃hensionẽ nih intelligentes in ore baiȩ
consuestis. Ibi gͦ ege. et uide quia ipsa e
de qua dr̃. iraq lequidẽ scã et mandate
scm̃ et iustum et bonĩ. Qđ ergo bonũ ẽ
mihi factũ ẽ mors. absit. s peccatum ut¬

Expanded text:
trauit, ut abundaret delictum: quod ad eius reprehensionem nihil intellegentes in ore habere consuestis. ibi ergo lege et uide, quia ipsa est, de qua dicitur: itaque lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. quod ergo bonum est. mihi fact
Abbreviated transcription (Latin):
Sed &mensibus. imposuer̃ nomina deorum suoꝵ
Propter honorem quippe romuli. qui a eũ
martis filium crediderunt primum mense
martidicantes. martiũ uocauerunt. & inde
aprilem nullo dĩ sui nomine. sed are ipsa
quasi aprilem. quod tunc plurimum germinis
aperiatur inflorem. Inde terciũ mensem
maium qđ maiam mercurii matrẽ deã colant.
Nde quartũ iuniũ. aiunone. Inde ceteros iisq
ad decem brsn anumeris NomiNauerunt:
Sed ex eis quintilis atq sextilis. Nominibus
hominum quibus diumos honores decreuerant.
ippellati sunt iulius & augustus. Nam septimꝰ
rteniber. & cȩteri ut dixi usq ad decẽbrẽ.
nim ex ordine Nominibus
uir. Porro ianuarius. aiaNo
magna festiuitate cele

Expanded text:
sed et mensibus inposuerunt nomina deorum suorum. sed et mensibus inposuerunt nomina deorum suorum. propter honorem quippe Romuli, quia eum Martis filium crediderunt, primum mensem Marti dicantes Martium uocauerunt. et inde Aprilem nullo dei sui nomine, sed a re ipsa quasi aperilem, quod tunc plurimum germinis aperiatur in florem. inde tertium mensem Maium. quod Maiam, Mercurii matrem, deam colant. inde quartum Iunium a Iunone, inde ceteros usque ad Decembrem a numeris nominarunt. sed ex eis Quintilis atque Sextilis nominibus hominum, quibus diuinos honores decreuerant, appellati sunt Iulius et Augustus. nam septimus September et ceteri, ut dixi, usque ad Decembrem numerorum ex ordine nominibus enuntiantur. porro Ianuarius a Iano magna festiuitate celeb
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc scriptũ ẽ daturũ dm̃ testam̃tũ nouũ
ñ quale dedi inquit patrib eoꝵ. Fopulus enĩ
ille ꝓsuo corde lapideo multa prȩcepta
magis sibi congrua quã bona acceperat: quib
tamen sigurarentur & prophetarentur fitura.
Sed ea non intelligentib cȩ lebrabant᷑. Cũ aut̃
uenerunt & pate facta sunt quȩ illis signi¬
ficabantur : non iam illa iubentur facien¬
da : sed leguntur intelligenda. Vnde ibi
dehac &iam re futura dicitur. Auferã eis
cor lapideũ . & dabo eis cor carneũ. Idẽ non
cor sine sensu. sed cor cũ sensu. Linde traxit
apłs cum ait. non intabulis lapideis. sed
in tabulis cordis carnalibus. Quid enĩ aliad
dixit quã cor carneũ : qui aergo & hoc pre
dictũ erat. magis si ista denrã celebritio
non auferentur non implerentur le
quia non fieret qđ prȩdixeratit. Cu
et hoc sit. inde potius intelligi
uos imitamini : nisi qđ cum eis lucidiora duo
luminaria. ceterasi sidera noncũ eis adoratis.

Expanded text:
 hoc scriptum est daturum deum testamentum nouum, non quale dedi, inquit. patribus eorum. populus enim ille pro suo corde lapideo multa praecepta magis sibi congrua quam bona acceperat, quibus tamen figurarentur et prophetarentur futura; sed a non intellegentibus celebrabantur. cum autem uenerunt et patefacta sunt. quae illis significabantur, non iam illa iubentur facienda. sed leguntur intellegenda. unde ibi de hac etiam re futura dicitur: auferam eis cor lapideum et dabo eis cor carneum, id est non cor sine sensu, sed cor cum sensu. unde traxit apostolus cum ait: non in tabulis lapideis. sed in tabulis cordis carnalibus. quid enim aliud dixit quam cdictum erat, magis si ista de nostra celebratione non auferrentur, non implerentur Lex et Prophetae; quia non fieret quod praedixerant: cum vero et hoc fit, inde potius intelligunuos imitamini, nisi quod cum eis lucidiora duo lumina, cetera uero sidera non cum eis adoratis.
Abbreviated transcription (Latin):
sĩ machianos appellant. qđ enĩ iħs̃ dixerit.
se uenisse legẽ soluere aliq̃ntisꝑ hesissẽ. incq
qͥd ei responderẽ. Nec inmerito. uemiebat enĩ
corpore atq animo simul lege absit ac ꝓphetis
Nã huiꝰ modi qͦs aio. et circũ cisionẽ portant.
et obseruant sabbatũ. et poinicreliqs i
stinent huiꝰ modi q̃ p̃cpit lx silinꝓ¬

Expanded text:
ant, quod enim Iesus dixerit non se uenisse soluere legem, aliquantisper haesissem incertus, quid ei responderem. nec inmerito; ueniebat enim corpore atque animo simul lege obsitus ac prophetis. nam huiusmodi, quos aio, et circumcisionem portant et obseruant sabbatum et porcina ac reliquis abstinent huiusmodi, quae praecepit lex, s
Abbreviated transcription (Latin):
nisi dehis quos illi eũ soluere suspicabantur.
Qđ hinc &iam satis confirmat᷑: quia ibi sequit᷑¬
& dicit. Amen am̃ dico uobis. donec transeat
cȩlũ & t̃ra. iota unũ aut unus apex ñ transi&
delege. donec omãsiant. Quicũq ergo soluerit
unum ex mandatis istis minimis & docuerit
sic homines. minus uocabitur in regno
cȩlorum. Quicũq aut̃ fecerit &sie docuerit.
magnus uocabitur in regnocȩlor. ꝓhariseos
enĩ cogitabat cũ ista diceret. qui soluebant legẽ
factis & docebant uerbis. Dequib: alio loco
dicit. quȩ dicunt facite . quȩ autem qununt
facere nolite. Dicunt enim & nor
unt. Propterea & hic ita sequitur. Dicoenin

Expanded text:
nisi de iis, quos illi eum soluere suspicabantur. quod hinc etiam satis confirmatur, quia ibi sequitur et dicit: amen. amen dico uobis, donec transeat caelum et terra, iota unum aut unus apex n on transiet de lege, donec omnia fiant. quicumque ergo soluerit unum ex mandatis istis minimis et docuerit sic homines, minimus uocabitur in regno caelorum; quicumque autem fecerit et sic docuerit, magnus uocabitur in regno caelorum. pharisaeos enim cogitabat. cum ista diceret, qui soluebant legem factis et docebant uerbis. de quibus alio loco dicit: quae dicunt. facite; quae autem faciunt, facere nolite; dicunt enim, et non faciunt. pr
Abbreviated transcription (Latin):
ntes egd p̃ceptori meo
mad modum tu: pene ieram
consiliũ uideus fieri. Nec in merito.
ł enim si ap̃s legem non uenit soluere
s adimplere. adimpletio aut̃ numꝗ in
uase in ani ddr̃ sed insemo. solus mihi
uidebatur issahelita posse xp̃ianus fieri.
c̃sttus maxma exparte lege ac ꝓphe
ꝓphetȩ sine p̃fatib Ad hȩc inuenio etiam
amarũ illic inditũ maledictũ aduersus
eos qui ñ ꝑ manserint in om̃ib quae
scripta sunt in libro legis illiꝰ ut faciant ea:
Et illinc gͦ maledictũ metuens tãquã dĩ.
et hinc xp̃m tamꝗ eius filium dicentẽ audi¬
ens. qđ enĩ non uenerit eađ soluere sed adim¬
plere. uide siquid impedire iã poterat quin
factus ecm̃ iudeiis Sed huic periculo me ma¬
nichei ueneranda fides eripuit. Tu tamen
qͥci fidutiȩ gerens hȩc obicias quęro. aut q̃re
contra me id eẽ putes solum. qđ tibi non
minꝰ uideatur eẽ contrarium: Si ap̃i ñ ẽ

Expanded text:
ntes ego praeceptori meo quemadmodum tu paene ieram in consilium Iudaeus fieri. nec inmerito; etenim si Christus legem non uenit soluere, sed adinplere, adinpletio autem numquam in uase inani dicitur, sed in semo, solus mihi uidebatur Israhelita posse christianus fieri. qui refertus maxima ex parte lege ac prophphetae sine praefatibus? ad haec inuenio etiam amarum illic inditum maledictum aduersus eos. qui non permanserint in omnibus, quae scripta sunt in libro legis illius, ut faciant ea. et illinc ergo maledictum metuens tamquam dei, et hinc Christum tamquam eius filium dicentem audiens, quod enim non uenerit eadem soluere, sed adinplere. uide. si quid inpedire iam poterat. quin factus essem Iudaeus. sed huic periculo me Manichaei ueneranda fides eripuit. Tu tamen quid fiduciae gerens haec obicias quaero, aut quare contra me id esse putes solum, quod tibi non minus uideatur esse contrarium. si Christi non est
Abbreviated transcription (Latin):
& tripertitis ꝓphetis. de quonã eorũ iħs dixerit.
non satis liqu& Est tamen conicere excon¬
sequentib Etenim si circum cisionem statini¬
nominar& & sabbata & sacrificia et obseruatio
hebraicas. inq eas aliquid adimpletionis gr̃ã
ꝓtulisset. dubiũ ñ erat. quia de iudeoꝵ
lege dixisset et ꝓphetis. quiñ eos ñ soluere
uenerit sed adimplere: Ubi uero hoꝵ qui¬
dẽ nihil memorat. sola uero recenset antiqͥ¬
ora p̃cepta. id ẽ ñ occides. ñ mechaberis.
ñ peierabis.haec aut̃ erant antiquitus
in nationib ut ẽ in ꝓmptu ꝓbare. olim
inulgata ꝑ enoch et seth et cęcõs eoꝵ simi
iustos. quib eadẽ illustres tradiderint
tur eius circa haec eadẽ quę p̃¬

Expanded text:
et tripertitis prophetis. de quonam eorum Iesus dixerit. non satis liquet, est tamen conicere ex consequentibus. etenim si circumnominaret, et sabbata ac sacrificia et observationes Hebraicas, inque eas aliquid adimprotulisset, dubium non erat. quin de Iudaeorum lege dixisset et prophetis. quia eos non soluere uenerit, sed adinplere. ubi uero horum quidem nihil memorat, sola uero recenset antiquiora praecepta. id est: non occides. non moechaberis, non peierabis — haec autem erant antiquitus in nationibus. ut est in promptu probare, olim promulgata per Enoch et Seth et ceteros eorum similes iustos. quibus eadem inlustres tradiderint pletio probatur eius. circa haec eadem quam p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ spm̃ scm̃ quidatus est nobis. Et ipsedñs in hoc
scient om̃s quia discipuli mei estis. siuos inuicẽ
diligatis: Impletur ergolex : uł cũ fiunt quȩ
ibi praecepta sunt. uelcum ex hibentur
quȩ ibi prophetata sunt. Lex enĩꝑ mo¬
yseni dataẽ. gratia aut̃ & ueritas. per
iħm xp̃m factaẽ. Ipsaclex cum impletaẽ.
gratia & ueritas factaest Gratia ꝑtin&
ad caritatis plenitudinẽ. ueritas ad pro¬
pheciarũ adimplecionẽ . Et quia utrumq¬
ꝑxpm̃: ideo nonuenit soluere legem aut
ꝓphetas. sꝯ ad implere. Non ut legi adderent᷑
quȩ deerant. sed ut fierent quȩ scripta erant.
uod ipsa eius uerba testant᷑. Non enĩ ait

Expanded text:
 sanctum qui datus est nobis . Et ipse Dominus: In hoc scient omnes quia discipuli mei estis, si vos invicem diligatis. . Impletur ergo Lex, vel cum fiunt quae ibi praecepta sunt, vel cum exhibentur quae ibi prophetata sunt. Lex enim per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est . Ipsa Lex cum impleta est, gratia et veritas facta est. Gratia pertinet ad charitatis plenitudinem, veritas ad prophetiarum impletionem. Et quia utrumqm, ideo non uenit soluere legem aut prophetas. sed adinplere. non ut legi adderentur, quae deerant. sed ut fierent. quae scripta erant: quod ipsa eius uerba testantur. non enim ait
Abbreviated transcription (Latin):
Aeque destructio. Dictũ ẽ qui uoluerit ipxor̃
dimittere. det ei epudiũ: Ego oũt dico.
qͥ cũq uxorẽ suã cimiserit. excepto causa sor¬
nicationis. et ipsã mathari faciet. et iserit mor¬
chus sipꝰ̾eã alt̾am duxerit: baec gͥ sint den
nifesto moyseos p̃cepta. idcircoq destructa. illa
uet̾um iustoꝵ & obħ ad impleta. Qđ siet tͥ ita
intelligere placet. ñ abre erit e

Expanded text:
aeque destructio est. dictum est: qui uoluerit uxorem dimittere, det ei repudium; ego autem dico: quicumque uxorem suam dimiserit excepto causa fornicationis, et ipsam moechari faciet, et is erit moechus, si postea alteram duxerit. haec igitur sunt de manifesto Moyseos praecepta idcircoque destructa, illa ueterum iustorum et ob hoc adinpleta. quod si et tibi ita intellegere placet, non ab re erit et
Abbreviated transcription (Latin):
ao eal t̃ dictũ est : aut imĩn necdictũ . Et
huner mequidem iam adisus capituli
huius necessitudinẽ manhea fides reddidit
futũ que principio mihi oncunctis qucar
faluatoris noẽ scripta iguntur passim qredere
ꝑsiasit. sed probare sisnt eadẽ uera si sana.
si incorrupta. esse enĩ ꝑmulta ⁊ izania.
uagus quidam seminator ins
uũ qui temere omã credis. qͥ naturȩ beneficiũ
rationẽ ex hominib dãnas. cui int̃ uerũ falsũq.
iudicare religio ẽ. cuiq bonum a c̃trario
separare nonminus formidini est quã in fantib:
maniȩ. quid facturus eris. cũte incapituli
ibiacius angufiam necessitascoget. dico autẽ

Expanded text:
 aliter dictum est aut omnino nec dictum. Et tamen me quidem iam aduersus capituli huius necessitudinem Manichaea fides reddidit tutum, quae principio mihi non cunctis. quae ex saluatoris nomine scripta leguntur. passim credere persuasit, sed probare, si sint eadem uera, si sana. si incormnibus noctivagus quidam seminator inspTu vero qui temere omnia credis, qui naturae beneficium rationem ex hominibus damnas, cui inter verum falsumque judicare religio est, cuique bonum a contrario separare, non minus formidini est, quam infantibus maniae; quid facturus eris, cum te in capituli hujus angustiam necessitas coget? Dico autem,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianus. quia id qđ eadem circum cisionie
propheta batur. iamxpc̃ impleuit. Ex¬
poliatio enimcarnalis generationis quȩ in illo
facto figurabatur. ian epĩ resurrectione
adimpleta est. Et qđ innrã resurrectioNe
futurũ ÷ sacramento baptismi cõm̃datur:
N amneq penitus auferri debuit nouȩ uitae
sa cramentum. quia restatꝰ m nob futura

Expanded text:
ianus. quia id. quod eadem circumcisione prophetabatur. iam Christus inpleuit. expoliatio enim carnalis generationis, quae in illo facto figurabatur. iam Christi resurrectione adinpleta est. et quod in nostra resurrectione futurum est. sacramento baptismi commendatur. nam neque penitus auferri debuit nouae uitae sacramentum. quia restat adhuc in nobis futura
Abbreviated transcription (Latin):
Panitulũ falsu ec̃ dicimꝰ. nec ap̃i discipulos
Nos negas. Quiaca rauone ueritatis quã
meisuirib tociens exposui: ñ aliã legẽ
Iet auos ꝓphieras ⁊ eos qͦs catholica tenet
tontas ñ anĩ soluere s adimplere.
insidiatos eẽ nemo quis nesciat : Exquib
cũ idẽ colligerent legẽ ac ꝓphetas suos ab
eodẽ solui indignarentur necesse ẽ Ac ꝑ
hoc repͥmendi furoris eoꝵ gr̃a ñ abre fue¬
rit dixisse. utine putarent quia uenisset
nec fefellit. indifferent̾ enĩ et absolute no¬
minauit legẽ Sunt aut̃ legũ gnr̃a tria.
Nnũ quidẽ hebreoꝵ qđ peccati et mortis
pauł appellat. aliud uͦ gentium. qđ natura¬
le uocat: Gentes enĩ inquit naturalit̾ quae
legis sunt faciunt. & eius modi legẽ ñ ha¬
bentes ipsi sibi sunt lex qui ostendur
opꝰ legis scriptũ in cordib suis: Tertiũ

Expanded text:
capitulum falsum esse dicimus nec Christi discipulos nos negamus, quia ea ratione ueritatis, quam pro meis uiribus totiens exposui, non aliam legem nec alios prophetas quam eos, quos catholica tenet auctoritas, non uenit soluere, sed adinplere. insidiatos esse nemo qui nesciat. ex quibus cum idem colligerent legem ac prophetas suos ab eodem solui, indignarentur necesse est, ac per hoc reprimendi furoris eorum gratia non ab re fuerit dixisse, uti ne putarent, quia uenisset ntitus est nec fefellit: indifferenter enim et absolute nominauit legem. Sunt autem legum genera tria: unum quidem Hebraeorum, quod peccati et mortis Paulus appellat; aliud uero gentium, quod naturale uocat. gentes enim, inquit. naturaliter, quae legis sunt. faciunt; et eiusmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis. tertium
Abbreviated transcription (Latin):
nascentẽ et reellantẽ quȩ ere amplioreni
sormidinẽ intulit dõ ipꝰ quã infantib
maniȩ: Diuppe quẽ dictis ne sua mẽbra
illiꝰ imetu capta & uasita c̃spiciat. uelũ c̃tra
osunsse: Pinde nullas ex hoc capitulo patiunt᷑

Expanded text:
et rebellantem, quae uere ampliorem formidinem intulit deo uestro quam infantibus maniae; quippe quem dicitis, ne sua membra illius inpetu capta et uastata conspiciat, uelum contra se posuisse. proinde nullas ex hoc capitulo patiuntur
Abbreviated transcription (Latin):
tunc deniq uer crediderimꝰ dixde tħm qr
non uenerit legon soluere sed ad implere:
Nunc autem falsum:. quia nec tu ideredis.
dequo mesolum incusas. Sed esto licuerit
in prȩteritũ errasse. Quid nunc tandem.
placet neire sub legem. si eam xp̃c nontam
soluit sed ad impleuit : placet circum cidi:
id pudendis insignire pudenda era
mines dicam. cultris sternere. ac ꝓpt̃ quod
idolasimus exosi. Idnuc exercerecrudeliũ
subꝓphetis aclege : placet deniq feraliũ
cibor quȩ dam existimare munda. quȩdã
in inmundis & contaminatis habere : ex qͥb
inquinationẽ porcinã lex asserunt &
prophetȩ. hegab ꝓfecto horsi quiu
faciendũ nobis. uolemb¬

Expanded text:
c denique vere crediderimus dixisse Jesum quia non venerit Legem solvere, sed adimplere. Nunc autem falsum est, quia nec tu id credis, de quo me solum incusas. CAPUT II. Sed esto, licuerit in praeteritum errasse. Quid nunc tandem? Placetne ire sub Legem, si eam Christus non tam solvit, sed adimplevit? Placet circumcidi, id est, pudendis insignire pudenda, et homines dicam, cultris sternere: ac propter quod idola sumus exosi, id nunc exercere crudelius sub Prophetis ac Lege? Placet denique feralium ciborum quaedam existimare munda, quaedam in immundis et contaminatis habere, ex quibus inquinatiorem porcinam Lex asserunt et Prophetae? Negabis profecto horum quidquam faciendum nobis vole
Abbreviated transcription (Latin):
uȩtus tati non misceo:
tiouo accepto testamento uetus
ce ut fecerunt ipsi : Nc̃ uero
sed eridm᷑ in regno calorũ: ad similitudinẽ
llius patris familias quẽ cõmemorat dñs
ꝓferentem de tesauro noua & uetera.
Ille aut̃ assuit pannum nouum uestoñto
ueteri: quictinentiã uult habere spiritalẽ.
a ñdũ deposturiupem carnalem. Nam
legite diligenter a uidete de ieiunio dñm
int̾rogatũ respondise Anemo assuit pan¬
nũ nouũ uestim̃tertu stm: Adhuc enĩ disci¬
puli dm̃ carnalit̃. diliarbant: quando qͥdem
&iã ne occisum amitterent formidabant.
Vnde petrũ reuocantẽ se apassione satanan
appellat: qđ non saperet que dĩ sunt. sed
quȩ st̃ hominũ. Pro inde atgndite in illa
intasia ur̃a de regno dĩ unde istã lucẽ
s carni conspicuam tanqua ad exẽplũ
si ppositã diligitis & ad crius. quam

Expanded text:
uetustati non misceo. men erat me nouo accepto testamento uetus repudiare, ut fecerunt ipsi. nunc uero sed erudimur in regno coelorum, ad similitudinem illius patrisfamilias, quem commemorat Dominus proferentem de thesauro suo nova et vetera . Ille autem assuit pannum novum vestimento veteri, qui continentiam vult habere spiritualem, et nondum deposuit spem carnalem. Nam legite diligenter, et videte de jejunio Dominum interrogatum, respondisse, Nemo assuit pannum nouum uestimento ueteri. adhuc enim discipuli dominum carnaliter diligebant, quandoquidem etiam, ne occisum amitterent, formidabant. unde Petrum reuocantem se a passione satanan appellat. quod non saperet, quae dei sunt. sed quae hominum. proinde adtendite in illa phantasia uestra de regno dei, unde istam lucem solis carni conspicuam tamquam ad exemplum uobis propositam diligitis et adoratis, quam
Abbreviated transcription (Latin):
as testimonia ꝓferam. quibus osten
tatem. grauissimo auetor itatis
conteram. Ita quippe nonaccipit
uolunt intellegi. Sed qũa quã ꝑ quos libet dic¬
tũ sit. deillo tam̃ filio dĩ ꝓmissũ ẽ euugłm. qui
factus ẽ ei exsemine: đđ scđm carnem: in quod
euugłm. segregatum sedicit apłs: Istorum aut̃
ꝑfidiae hoc sit contrarium. quod scđm hoc
euugłm credimꝰ filiũ dĩ factũ ex semine đđ scđm
carnẽ: Tam̃ aꝑtiora cognoscant. quibus e uiden

Expanded text:
libris testimonia proferam, quibus ostendleuitatem grauissimo auctoritatis pondere conteram. ita quippe non accipituolunt intellegi. sed quamquam per quoslibet dictum sit, de illo tamen filio dei promissum est euangelium. qui factus est ei ex semine Dauid secundum carnem, in quod euangelium segregatum se dicit apostolus, istorum autem perfidiae hoc sit contrarium, quod secundum hoc euangelium credimus filium dei factum ex semine Dauid secundum carnem, tamen apertiora cognos
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ regni celorũ. Qb et ipsum corpꝰ ꝑilã
mutationẽ in suo quodã genere spritile
erit. qđ modo animale est. Seminat᷑ eñi corpͥ
anim ale sicut ad cortinthios idẽ dieit .re¬
surreget corpꝰ spiritale. Siergo neminẽ
eorũ iã nouerat sedđm carnẽ apłs. Quipp¬
terea dicebant̾ ñ eẽ in carne quia ñ erant
in spe rerũ carnaliũ quãuis ad hicorrup¬
tibilẽ carnẽ mortalenq portarent. quan¬
to ex pressius de xp̃o diceret qđ eũ iã ñ no¬
uerat scđm carnẽ. in cuius corpore etiã re
ipsa iã ꝑfectũ erat qđ illi inspe ꝓnussum te¬
nebant quanto ergo melius quanto rȩligi¬
ostus diuinȩ seripturȩ ita ꝑtractant ut das¬
cussis om̃ib c̃cordare inueniant᷑. Quã defi

Expanded text:
id est regni coelorum, ubi et ipsum corpus per illam mutationem, in suo quodam genere spiritale erit, quod modo animale est. Seminatur enim corpus animale sicut ad Corinthios idem dicit, resurget corpus spiritale. Si ergo neminem eorum jam noverat secundum carnem Apostolus, qui propterea dicebantur non esse in carne, quia non erant in spe rerum carnalium, quamvis adhuc corruptibilem carnem mortalemque portarent, quanto expressius de Christo diceret quod eum jam non nouerat secundum carnem, in cuius corpore etiam re ipsa iam perfectum erat, quod illi in spe promissum tenebant! quanto ergo melius, quanto religiosius diuinae scripturae ita pertractantur, ut discussis omnibus concordare inueniantur, quam defi
Abbreviated transcription (Latin):
apłm. cuiꝰ auctoritate i ꝑborũ istor ũ colla fran
contestante mihi conscientia mea in spũ sancto
quia tristitia ẽ mihi magna & c̃tinuus dolor
cordimeo. Optabam enim ego ipse anathema

Expanded text:
m, cujus auctoritate superborum istorum colla frangcontestante mihi conscientia mea in Spiritu sancto, quia tristitia est mihi magna, et continuus dolor cordi meo. Optabam enim ego ipse anathema
Abbreviated transcription (Latin):
meteret ad terrã. dix̃. hic.ẽ. filius m̃s dlau¬
tissi ̃ credite illi : Nec non et ipse dese Ape¬
tremeo ꝓcessi & ueni in hunc mundion
Atq multa alia hiuius modi. ad quȩ ringentes
iũdei. tudete testificaris diceba Testimo¬
ntũ torũ ñ. ẽ. uerũ Quib ine. & siego testi¬
ficor de me testimoniũ meũ uerũ. :. tñsũ

Expanded text:
mitteret ad terram, dixit: hic est filius meus dilectissimus, credite illi? necnon et ipse de se: a patre meo processi et ueni in hunc mundum atque multa alia huiusmodi. ad quae ringentes Iudaei "tu de te testificaris" dicebant; "testimonium tuum no.n est uerum." quibus ipse: etsi ego testificor de me, testimonium meum uerum est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
p̃m saentes & prȩdi¬
cuntes flagitiose aixerunt. iure& in ip¬
sos hȩ foterit idd quod paulus degentium sami¬
iliis contestitur. quia cum cognouis sent
o non ẽẽ magnũ magna cognosse. iusi
& eorum uixeris dignitate sAUIG. R
Nempe his omnibus uerbis id agit faustꝰ
ut prophetas hebreos neq: quic quam detpo
p̃muntiauisse. neq sip̃nunt arunt eoruitu¬
imonia nobis prodessoreq illos ipsos ex coꝵ¬

Expanded text:
m scientes et praedicantes tam flagitiose uixerunt, iure et in ipsos dici poterit id, quod Paulus de gentium sapientibus contestatur: quia cum cognouissent ergo non esse magnum magna cognouisse, nisi ex eorum uixeris dignitate. AUGUSTINUS respondit: Nempe his omnibus uerbis id agit Faustus, ut prophetas Hebraeos neque quicquam de Christo praenuntiauisse neque, si praenuntiarunt, eorum testimonia nobis prodesse neque illos ipsos ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
hoc dipit ad corinthios ut quiuiuant iã non
sbi iuuant sed ei quiꝓipsis mortuus ẽ etre¬
sarrexit: et qđ hic dicit cuius gratia sumꝰ salui
facti sãuelut ꝓfectũ sit loquitꝰ qđ inspe tenet
Nã qđ paulo ante cõmemorauit aꝑtissime alibi
dicit. Spe eni salui facti sumꝰ. Ideoq et hic
ra e.cosmul inquit excitauit et simul
sedere fecit incelestib: ui xp̃o ihũ. Certe
enĩ incelȩstib tp̃s iã sedet ñdum aũt nos.¬
ed quia specerta qđ futurũ ẽ. iam tenemꝰ
simul sedere nos dixit incelestib: Nondũ in

Expanded text:
hoc dixit ad Corinthios: ut qui uiuunt iam non sibi uiuant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. et quod hic dicit: cuius gratia sumus salui facti, iam uelut perfectum sit loquitur quod in spe tenet; nam quod paulo ante commemoraui, apertissime alibi dicit: spe enim salui facti sumus. ideoque et hic uturum est: et simul, inquit, excitauit et simul sedere fecit in caelestibus in Christo Iesu. certe enim in caelestibus Christus iam sedet, nondum autem nos; sed quia spe certa, quod futurum est, iam tenemus, simul sedere nos dixit in caelestibus, nondum in
Abbreviated transcription (Latin):
brnur. oportet enĩ corruptibile hoc in¬
duere incorruptionẽ et mortale ho in¬
duere in mortalitatẽ. iam scđm id quod
carnẽ non ipsam corporis substantiam
sed ipsam corruptionẽ mortalitatis appel¬
lat non erit utiq: caro. qr corruptione m
mortalitatis mutata non habitbit. Scđm
autẽ ipsuis substantiȩ corporisq: originẽ
eadẽ caro erit quia ipsa resurget. et ipsa
mutabitur. Quia et illud uerũ ẽ. qđ ait
te quia sp̃s ossa et carnẽ non habet sicut me
detis habere : & hoc uerũ ẽ¬

Expanded text:
portet enim corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere inmortalitatem: iam secundum id, quod carnem non ipsam corporis substantiam, sed ipsam corruptionem mortalitatis appellat, non erit utique caro, quia corruptionem mortalitatis mutata non habebit. secundum autem ipsius substantiae corporisque originem eadem caro erit, quia ipsa resurget et ipsa mutabitur, quia et illud uerum est, quod adete, quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere, et hoc uerum e
Abbreviated transcription (Latin):
dissonet. sed in eadẽ sanę
tuquiq pie quȩ reres. posses inuenire
modo ista perscruta: diluce seat᷑.
&an qđ filius dĩ ex semine dauid homo fae
s̃ȩ seripturȩ aꝑtissime predicant.
quod uero dicit et sinoueramus xp̃m¬

Expanded text:
dissonet, sed in eadem sanae tu quoque pie quaereres, posses inuenire, quomodo ista perscrutata dilucescant. Nam quod filius dei ex semine Dauid homo factsanctae scripturae apertissime praedicant. quod uero dicit: etsi noueramus
Abbreviated transcription (Latin):
homines cȩcos. uel potius non miror ñ uide¬
re cȩcos quia si xp̃s ideo non habrut carnẽ
quia dixit apłs nunc iam nono se nosse rp̃m
seđm carnẽ. nec illi habuerunt carnen
de quib in eodẽ loco dicit. ltaq nos a modo
ne minẽ nouimꝰ scđm carnẽ: Areque enim
de solo xp̃o idablens intelligi. posset dicere
ne minẽ nouim seđm carnẽ. Sed quia illoꝵ
se cum uitã futurã tãquã prȩsentẽ medita¬
batur qui resurgentes comutabunt᷑ amod
inquit neminẽ nouim scđm carnẽ. Idẽ
tam certã spẽ tenemꝰ futurȩ nr̃ȩ incori¬
tionis et inmortatis ut amodoiã in ipsa
notitia gaudeamꝰ. Unde alio loco dicit. S¬

Expanded text:
homines caecos uel potius non miror non uidere caecos quia, si Christus ideo non habuit carnem, quia dixit apostolus nunc iam non se nosse Christum secundum carnem, nec illi habuerunt carnem de quibus in eodem loco dicit: itaque nos amodo neminem nouimus secundum carnem. neque enim de solo Christo id nolens intellegi posset dicere: neminem nouimus secundum carnem, sed quia illorum secum uitam futuram tamquam praesentem meditabatur qui resurgentes commutabuntur: amodo, inquit, neminem nouimus secundum carnem, id est: tam certam spem tenemus futurae nostrae incorruptionis et inmortalitatis, ut amodo iam in ipsa notitia gaudeamus. unde alio loco dicit: s
Abbreviated transcription (Latin):
nos issi de uestris & alioꝵ hereticonsi quos suos
& ꝓpros habent uel debis qui appellantur
apcrift non quod habendi sint in aliqua
a uetoritate secreta. sed quia nulla testificati¬
onis luce declarati denescio qͥuo secreto
nescio quoꝵ prȩsumtione ꝓplati sunt. Aliud
dẽ ergo auctor itate aliquoꝵ uel librorum.
uel hominum non teueri: & aliud. est. dicere.
iste quidẽ uir sc̃s ominia uera seripsit. & ista
epistola ipsius. ẽ. sed in ea ipsa hoc eius est.
hoc non ẽ. eius. Ubicũ ex aduerso audieris
ba. non confugias ad exemplaria ueriora
plurium codicum uł antiquon uł linguae
edentis: unde hoc in aliam linguam inc̃ preta
sed dicas. inde probo hoc illi ae ulud

Expanded text:
nos ipsi de uestris et aliorum haereticorum, si quos suos et proprios habent, uel de his. qui appellantur apocryphi — non quod habendi sint in aliqua auctoritate secreta, sed quia nulla testificationis luce declarati de nescio quo secreto nescio quorum praesumptione prolati sunt —: aliud est ergo auctoritate aliquorum uel librorum uel hominum non teneri et aliud est dicere: iste quidem uir sanctus omnia uera scripsit et ista epistula ipsius est, sed in ea ipsa hoc eius est, hoc non est eius. ubi cum ex aduerso audieris .. proba." non confugias ad exemplaria ueriora uel plurium codicum uel antiquorum uel linguae praecedentis, unde hoc in aliam linguam interpretatum est. sed dicas: inde probo hoc illius esse,
Abbreviated transcription (Latin):
emi nouam uero ha nc
uuli erant. deposui. euacuaui: Quad
aest. quid ergo et nos in dignum facim
nnouã & meliorem pauli tentes consi¬
sionẽ ueterẽ illam ac deteriorẽ ꝓie
aut si uobis scđm quod ad romanoss

Expanded text:
em, nouam uero hanc suli erant deposui . Quod si ita est, quid ergo et nos indignum facimus, si novam et meliorem Pauli tenentes confessionem, veterem illam ac deteriorem projicimus? Aut si vobis secundum quod ad Romanos
Abbreviated transcription (Latin):
in ior ruptelam. & mortale hoc itiduere io¬
mortaletatẽ. Hlaec ergo cum iste neget
cũq ipstũ dm̃ de quo paulus dicit in morta liuia
incorruptibili soli deo honor e gła iste cor¬
ruptibilẽ p̃dicet. quando quidẽ substantiã
eiꝰ atq naturam & totam timuisse ne a tenebra¬
rũ gente corrum peret᷑. & ut cetȩrae consule¬
retur ex parte corruptam de testanda e a¬
bominanda eorum fabula sominiat. quad ẽ.
qđ etiam in hee eonat᷑ fallere inperitos
ł indiuinis scripturis minꝰ enuditos. ut

Expanded text:
incorruptelam, et mortale hoc induere immortalitatem . Haec ergo cum iste neget, cumque ipsum Deum, de quo Paulus dicit, Immortali, incorruptibili, soli Deo honor et gloria , iste corruptibilem praedicet; quandoquidem substantiam ejus atque naturam et totam timuisse ne a tenebrarum gente corrumperetur, et ut caeterae consuleretur, ex parte corruptam, detestanda et abominanda eorum fabula somniat; quid est quod etiam in hoc conatur fallere imperitos, et in divinis Scripturis minus eruditos, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Med ala dixi. quia ubi sic manifes
quȩstio c̃uerteret᷑ sieut in non nullisquȩ
et paucȩ sunt & sacrarũ lnterarũ studiosis
notissimȩ sententiarũ uarietates uł ex alia¬
rũ regionũ codicib unde ipsa doctrina
cõme auit nr̃a dubitatio diudicaretur
Vel subi quoq: codices uarurent. plures
rietas prȩcedens lingua unde illud int̃¬
p̃tatũ. ẽ consuleret: hoc modo quȩr̃ qui qđ̃
eos mouet inscripturis sc̃is tanta auctori¬
tate firmatis inuenire uolunt. ut habe¬
ant unde instruantꝰ non unde rixent ur
Iot̃ aũt adaduersus impre tatẽ ur̃am eu¬

Expanded text:
aulo ante dixi, quia ubi sic manifestquaestio uerteretur. sicut in nonnullis, quae et paucae sunt et sacrarum litterarum studiosis notissimae sententiarum uarietates, uel ex aliarum regionum codicibus, unde ipsa doctrina commeauit, nostra dubitatio diiudicaretur, uel si ibi quoque codices uariarent. plures rietas, praecedens lingua, unde illud interpretatum est, consuleretur. hoc modo quaerunt, qui, quod eos mouet in scripturis sanctis tanta auctoritate firmatis, inuenire uolunt. ut habeant, unde instruantur, non unde rixentur. Hoc autem, quod aduersus inpietatem uestram e
Abbreviated transcription (Latin):
temporib distributa : Uos aut̃ cum uobis
obiecta fuerint quȩ in libris noui testam̃ti
scripta sunt. nec accipiuntur auob: deficien¬
tes in respondendo & manifesta ueritate
fancibus pressis. anhelitu saucio dicitis c̾ẽ
falsata. Quid aliud possent expirare prę¬
fot᷑a ora fallatium. ł potus quid aliud poss¬
sent putare confossa cadauera mortuorũ:
& tamen confessus ÷ faustus non concupiscere
aliena non solum se ex nouo testamento. sed
& iã ex uetere didicisse: quod certe a suo
dõ non posset discere Ille quippe si non con¬
cupiuit aliena. quare suꝑ terram tenebrarĩa
ubi numquã fuerunt noua scła construit :a
dicturus est prior ipsa gens tenebrarum
regium meum concupiuit quod abilla en
ipse concupiscer& aliena:

Expanded text:
temporibus distributa. uos autem, cum uobis obiecta fuerint, quae in libris noui testamenti scripta sunt nec accipiuntur a uobis, deficientes in respondendo et manifesta ueritate faucibus pressis anhelitu saucio dicitis esse falsata. quid aliud possent exspirare praefocata ora fallacium? uel potius quid aliud possent putere confossa cadauera mortuorum? et tamen confessus est Faustus non concupiscere aliena non solum se ex nouo testamento, sed etiam ex uetere didicisse: quod certe a suo deo non posset discere. ille quippe. si non concupiuit aliena. quare super terram tenebrarum, ubi numquam fuerunt, noua saecula construxit? an dicturus est: prior ipsa gens tenebrarum regnum meum concupiuit. quod ab illa eripse concupisceret aliena?
Abbreviated transcription (Latin):
Quare non accipis uetus testamentũ : si apłis licut
sub eodẽ natis ab eo discedere mihi quare
non liceat in quo natus non sim ñ usurpare
om̃s quippe gentiles nascimur. non iudei
non deniq xp̃iani: Sed alios ad se ex eadẽ
gentilitate testamentũ uetus adducit. facito
iudeos: alios nouum & iniciat xp̃ianos.
tamquã si duȩ arbores dulcis & a mara
radicibus suis unius terrae inse uim trans¬
ferant. mutandã qualitatib suis: A postolis
ergo indulcẽ transeuntib ex amaro. quã
indulcediagis inde fractos ramiud¬

Expanded text:
Quare non accipis uetus testamentum? si apostolis licuit sub eodem natis ab eo discedere, mihi quare non liceat in quo natus non sum, non usurpare? omnes quippe gentiles nascimur. non Iudaei, non denique christiani. sed alios ad se ex eadem gentilitate testamentum uetus adducit facitque Iudaeos, alios nouum et initiat christianos, tamquam si duae arbores, dulcis et amara, radicibus suis unius terrae in se uim transferant mutandam qualitatibus suis. apostolis ergo in dulcem transeuntibus ex amaro, quam in dulcedinem, magis inde fractos ram
Abbreviated transcription (Latin):
sed eadem sepe quamuis uera respondere
me piget Quisquis itaque etiam aduersus
istam responsionem quȩrit: quȩ superius
a nobis dicta sunt legat: ludeo aut̃ dicenti
mihi. cur tenes uetus testamentũ cuius p̃¬
cepta non seruas: respondeo. seruari axp̃ia¬
nis & iã ex ipsis libris p̃cepta uita agendȩ.
p̃cepta uero uitȩ significandȩ tunc recte
ubseruata cũ prenuntiabantur ista quȩ nc̃
reuelata sunt: Qua propt̾ &iam ipsa sic ñ
obseruo adreligionẽ ut teneam tam̃ ad testi¬
icationẽ: sicut & promissaimalia quae
bi continentur. undẽ ꝓpritus dicitur

Expanded text:
sed eadem saepe quamuis uera respondere me piget. quisquis itaque etiam aduersus ista responsionem quaerit, quae superius a nobis dicta sunt, legat. Iudaeo autem dicenti mihi: "cur tenes uetus testamentum, cuius praecepta non seruas?" respondeo seruari a christianis etiam ex ipsis libris praecepta uitae agendae; praecepta uero . uitae significandae tunc recte obseruata, cum praenuntiabantur ista, quae nunc reuelata sunt. quapropter etiam ipsa sic non obseruo ad religionem, ut teneam tamen ad testificationem, sicut et promissa carnalia, quae ibi continentur, unde proprie uetus dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
latud ẽe scđłm carnem. omniũ librorũ it
lingarũ concordat auctoritas: h hoc autẽ
paulũ aliquando errasse & ꝓficdendo mu¬
tasse sententiam. absit ut dicamꝰ. Tuod &iã
ipse faustus sensit quã imꝓbe atq im pie
diceretur : maluitq dicere pauli epistalã
aliorũ falsitate corruptam quã ipsius exro¬
re uitiosam. De his enĩ libris dici potes ⁊
aliquid eos habere non consonum fortasse
occultiori &e ad noscendum difficiliori ueri¬
tati: qđ aut sic remanserit aut in posteriorib
correptũ sit : qui non prȩcipiendi auctori¬
tate sed ꝓficiendi exercitatione scribuntur
a nob Inter hos enĩ sumus quibus idẽ dicit
aple et quid aliter sapitis: id quoqu e

Expanded text:
Dauid esse secundum carnem, omnium librorum atque linguarum concordat auctoritas. in hoc autem Paulum aliquando errasse et proficiendo mutasse sententiam, absit ut dicamus. quod etiam ipse Faustus sensit quam inprobe atque inpie diceretur, maluitque dicere Pauli epistulam aliorum falsitate corruptam quam ipsius errore uitiosam. De his enim libris dici potest aliquid eos habere non consonum fortasse occultiori et ad dinoscendum difficiliori ueritati, quod aut sic remanserit aut in posterioribus correctum sit, qui non praecipiendi auctoritate, sed proficiendi exercitatione scribuntur a nobis. inter hos enim sumus, quibus idem dicit apostolus: et si quid aliter sapitis, id quoque u
Abbreviated transcription (Latin):
nam & inter se om̃s sĩ ꝑ eandem grãm fr̃s
sunt . sponsus autẽ ceterꝙ societati nullus
illox est : Proide xp̃m᷑ quamuis excellen¬
tissimȩ iustitiȩ atq sapientiȩ tamen homi¬
nẽ multo facilius & ꝓcliuius alienigenȩ cre¬
diderunt non quidẽ falso quod homo
ec̃tͣ. sed quomodo etiã ds̃ eet̃ ignorauerꝰ
hinc & hieremias. & homo inquit eͣ &
quis agnose& eum. Et homo ẽ quia ꝓdi¬
tur qđ fr̃ ẽ. & quis agnoscit eum quia oc¬
cultatur qđ sponsus ẽ. hȩc depatre abrahã
aduersus impudentissima & imperitissimã
& calum mosissimã fausti uocem satis dic¬
hta sint : Loth autẽ frͥ eius istus & ospita¬
lis in sodomis & ab om̃i sodomitarum
contaminatione purus atq integer
ex illo incendio quod erat similitudo
futuri iuditii meru

Expanded text:
Nam inter se omnes sancti per eamdem gratiam fratres Nam inter se omnes sancti per eamdem gratiam fratres sunt; sponsus autem ceterorum societati nullus illorum est. proinde Christum quamuis excellentissimae iustitiae atque sapientiae, tamen hominem multo facilius et procliuius alienigenae crediderunt, non quidem falso, quod homo esset, sed quomodo etiam deus esset, ignorauerunt. hinc et Hieremias: et homo, inquit, est, et qui agnoscit eum? et homo est. quia proditur, quod frater est. et quis agnoscit eum? quia occultatur, quod sponsus est. haec de patre Abraham aduersum inpudentissimam et inperitissimam et calumniosissimam Fausti uocem satis dicta sunt. Loth autem frater eius iustus et hospitalis in Sodomis et ab omni Sodomitarum contaminatione purus atque integer ex illo incendio, quod erat similitudo futuri iudicii, meru
Abbreviated transcription (Latin):
isto regoo prioribus & posterioribus regibus
adimpletum. Cum autẽ dicitur depatre eẽ.
sororẽ xp̃i eccłam non depatre. non terrenȩ
generationis quae euacuabitur. sed gr̃ȩ
cȩlestis qua in aeternum manebit cognatio
commendatur. Scđm quã gram gnus
mortale non erimus. accepta pofestate
ut filii dĩ uocemur & simus: Neq: enim
hanc gr̃am desrnagoga matre xp̃i scđm
canem sed dedõ patre percepimus Hanc
uero cognationẽ terrenã que ad mortẽ
tem pora liter generat. uocans in aliã
uitam ubi nullus moritur negare nos
xpͣs docuit non fateri cũ discipulis ait. Eppħ
neuobis dicatis patrem interra. Vnus ẽ
enĩ pater urͣ qui incęlis ẽ. Cuius rei
prebuit exemplum. quando & ipse dix̃.
quae mihi mater aut qui fratres: & ex¬
endens manum suꝑ discipulos ait.
sunt fr̃s mei. & ne quiquã in hoc uoss¬
la terrenam cognationẽ cogita
unxit. & quicunq fecerit. uolun
tre & estabilius dicitur & capatius audet̃ :

Expanded text:
isto regno prioribus et posterioribus regibus adinpletum. Cum autem dicitur de patre esse sororem Christi ecclesiam, non de matre, non terrenae generationis, quae euacuabitur, sed gratiae caelestis, quae in aeternum manebit, cognatio commendatur. secundum quam gratiam genus mortale non erimus accepta potestate, ut filii dei uocemur et simus. neque enim hanc gratiam de synagoga matre Christi secundum carnem, sed de deo patre percepimus. hanc uero cognationem terrenam, quae ad mortem temporaliter generat uocans in aliam uitam, ubi nullus Christus docuit, non fateri, cum discipulis ait: Ne vobis dicatis patrem in terra, unus est est Pater vester, qui in coelis est . Cujus rei praebuit exemplum, quando ipse ait, Quae mihi mater? aut qui fratres? Et extendens manum super discipulos, ait, Hi sunt fratres mei . Et ne quisquam in hoc vocabulo terrenam cognationem cogitaret, adjunxit, Et quicumque fecerit voluntatem tre, affabilius dicitur et capacius auditur.