comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qua querit᷑ utrũ calix dñicus a¬
quã solam: an eã in iuno mixt̃a de¬
beat habere. S exempli gr̃ã aliqͥd
inde ponendũ est. Post pͥncipiũ
gͦ epłe. iam soluere incipiens ꝓpo¬
sitam questionẽ ÷ am̾monitos aut̃
nosscias inquit. qđ in calice offeren
do dñica traditio seruet᷑: neq aliud¬
fecit: ut calix qui in cõmemoratiõe
eius offert᷑. mixtꝰ uino offerat᷑. Nam
cũ dicat xp̃c. ego sũ uitis uera: san¬
guis xp̃i non aqua ẽ utiq s uinũ.
Nec potest uideri sangus eiꝰ quo
redempti & iuuificati sumꝰ esse in
calice qñ uinũ desit calici quo xp̃i
sanguis ostendit᷑: qui scͥpturarũ
om̃iũ sacram̃to ac testimonio p̾dice¬
tur Inuenuꝰ enĩ in genesi circa sa¬
cramentũ noe hoc idem p̃cucurris¬
se ÷ & figurã dñice passionis illic
extitisse. qđ uinũ bibit. qđ in ebri¬
atus ẽ. qđ in domo sua nudatꝰ est:
qđ fuit recubans nudis & patentib
femorib: qđ nuditas illa patͥs a

Expanded text:
eritur utrum calix dominicus aquam solam, an eam vino mixtam debeat habere. Sed exempli gratia aliquid inde ponendum est. Post principium ergo epistolae, jam solvere incipiens propositam quaestionem: Admonitos autem nos scias, inquit, ut in calice offerendo dominica traditio servetur, neqfecit, ut calix qui in commemoratione eius offertur minus uino offeratur. nam cum dicat Christus : ego sum uitis uera, sanguis Christi non aqua est utique, sed uinum. nec potest uideri sanguis eius, quo redempti et uiuificati sumus, esse in calice, quando uinum desit calici, quod Christi sanguis ostenditur, qui scripturarum omnium sacramento ac testimonio praedicetur. Inuenimus enim et in Genesi circa sacramentum Noe hoc idem praecucurrisse et figuram dominicae passionis illic extitisse quod uinum bibit, quod inebriatus est, quod in domo sua nudatus est, quod fuit recubans nudis et patentibus femoribus, quod nuditas illa patris a
Abbreviated transcription (Latin):
quas sp̃ũ concupiscunt. quãus eiꝰ
nõ consentiant. nollent tñ ullas
habere si possent. ⁊ id̾o nõ quecũq
uolunt faciunt: quia uolunt
eis carere nec possunt. Tunc enioy

Expanded text:
quas spiritu concupiscunt, quamuis eis non consentiant, nollent tamen illas habere, si possent. non ideo, non quaecumque uolunt faciunt, quia uolunt eis carere nec possunt. tunc eni
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iber de agone xp̃iao fr̃ĩb
in eloquio latino in eruditis humili
sermone conscͥptus ⁊ fidĩ regłam
continens et p̃cepta uiuendi. In
quo illud qd̾ positũ est. nec eos
audiamꝰ qui carnis resurrectio¬
nem futurã negant. ⁊ cõme¬
morant qd̾ ait apłs paulꝰ caro

Expanded text:
Liber de agone Christiano fratribus in eloquio latino ineru-. ditis humili sermone conscriptus est fidei regulam continens et praecepta uiuendi. In quo illud, quod positum est: nec eos audiamus, qui carnis resurrectionem futuram negant et commemorant, quod ait Paulus apo
Abbreviated transcription (Latin):
aplis. oportet corruptibile hoc indue¬
re cͣorruptionẽ. ⁊ mortale hoc indue̾
innuortalitatẽ: Cum enĩ hoc factũ
fuerit. iam ñ erit caro ⁊ sanguis s
celeste corpꝰ. nõ sie accipiendũ est. qͣi
carnis ñ sit futura substantia. S
carnis ⁊ sanguinis nomine ipsam
utiq iñ regno illo ñ erit. uͥ caro in
corruptibił erit. Quãus ⁊ aliter
possit intelligi. ut carnẽ ⁊ sangui¬
nem oꝑa carnis ⁊ sanguinis dixis¬
se accipiamꝰ apłm: ⁊ eos dĩ regnum
ñ possessuroͤ. qui ꝑseuerant̃ ista
dilexerint. Hic liber sic incipit.
imꝑfectos comꝑissem ꝑfic̾e̾ malui
qͣm eis sic relictis ad alia tͣctanda
tͣnsire. Compleui gͦ terciũ qͥ scͥptus
fuerat. usq ad eun locũ uͥ cõme¬
moratũ est ex eirtangłio testimo
ferm̃tum in tͥb mensuris farine
donec totũ fermentaret᷑. Addidi
etiam nouissimũ librũ ⁊ .iiͦiͦi. lib
opus illd̾ impleus: quoꝵ pͥmi treᷤᷤ
adiuuant. ut scͥpturȩ intelligant᷑:

Expanded text:
corruptibile hoc induere incorruptionem et mortale hoc induere inmortalitatem; cum enim hoc factum fuerit, iam non erit caro et sanguis, sed caeleste corpus, non sic accipiendum est, quasi carnis non sit futura substantia, sed carnis et sanguinis nomine ipsam utique in corruptibilis erit. Quamvis et aliter possit intelligi, ut carnem et sanguinem opera carnis et sanguinis dixisse accipiamus Apostolum, et eos regnum Dei non possessuros, qui perseveranter ista dilexerint. Hic liber sic incipit: imperfectos comperissem, perficere malui quam eis sic relictis ad alia retractanda transire. Complevi ergo tertium qui scriptus fuerat usque ad eum locum ubi commemoratum est ex Evangelio testimot in tribus mensuris farinae, donec totum fermentaretur. addidi etiam nouissimum librum et quattuor libris opus illud inpleui, quorum primi tres adiuuant, ut scripturae intellegant
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit eos exisse de hac uita: ꝓbet
homine saltem ꝓpinquante morte
fuisse sñpecc̃õ in hac uita. Dbi pa¬
rũ attendit cũ sit acutissimꝰ ñ fru¬
stra etiã iustos inoratione dicere.
dimitte nob debita nr̃a sicut & nos
dimittimꝰ debitorib nr̃is: dñm q¬

Expanded text:
fuerit eos exisse de hac uita, probet fuerit eos exisse de hac uita, probet hominem saltem propinquante morte fuisse sine peccato in hac uita. ubi parum adteudit, cum sit acutissimus. non frustra etiam iustos in oratione dicere: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, dom
Abbreviated transcription (Latin):
uorunda sane exempla quos
peecasse legimꝰ. ñ ido scripta di¬
eit quisanũ sapit ut ad despatio¬
ne ñ peccandi ualeant. & securitat̃e
peccandi nobis quod̃a modo p̃bere ui¬
deant᷑: s ut disceremꝰ uł penitendi
humilitatẽ: uł etiã intalib lapsib
ñ desꝑandã salutẽ. Quidã eñi in pec¬
cata plapsi desꝑatione plus ꝑeunt:
nec solũ penitendi negligt̾ mediciña:
s ad explenda inhonesta & nefaria
desidia serui libidinũ & sceleratarũ
cupiditatũ fiunt: quasi ꝑdant si
ñ fecerint qđ instigat libido: cũ eiͦs
ĩa maneat certa damnatio. Aduer¬
sus hc̃ morbũ nimiũ ꝑicłosũ & exi¬
tiabilem ualet cõmemoratio pecca¬
toꝵs: etiã inque iustiscĩq plapsi st̃.
ed acute uidet᷑ int̾rogare quo¬
modo istos scõs de hac uita abis¬
se credendũ sit. cũ peccõ ansine pec¬
cato: ut si responsum fuerit cũ pec¬
cato. putet᷑ eossecuta damnatioqͥ
nefas ẽ dicere: si aut̃ sñ pecc̃o dictũ

Expanded text:
uorumdam » sane « exempla, quos peccasse legimus, » non « ideo scripta » dicit, qui sanum sapit, « ut ad desperationem non peccandi valeant, et securitatem peccandi nobis quodam modo praebere videantur: » sed ut disceremus, vel poenitendi humilitatem, vel etiam in talibus lapsibus non desperandam salutem. Quidam enim in peccata prolapsi desperatione plus pereunt, nec solum poenitendi negligunt medicinam, sed ad explenda inhonesta et nefaria desidcupiditatum fiunt; quasi perdant, si non fecerint quod instigat libido, cum eos iam maneat certa damnatio. aduersus hunc morbum nimium periculosum et exitiabilem ualet commemoratio peccatorum etiam in quae iusti sanctique prolapsi sunt. Sed acute uidetur interrogare, \'quomodo istos sanctos de hac uita abisse credendum sit, cum peccato an sine peccato\', ut, si responsum fuerit \'cum peccato\', putetur cos secuta damnatio, quod nefas est credere; si autem sine peccato dictum
Abbreviated transcription (Latin):
gnitos noueritis ut legitime eur¬
reretis: & si quo alio modo d̃i pre¬
scientia p̃dicari potest. ut hõis
segnitia repellatur. Quãuis ergo¬
ita se habeat de p̃destinatione pre¬
finita sententia uoluntatis dĩ. ut
alii ex infidelitate accepta uolun-¬
tate obediendi conuertant᷑ ad fi¬
dem. uł ꝑseuerent infide. Ceteri
uͦ qui in p̾eccatoꝵ. damnabi. lium
delectatione remorant᷑. si & ipsi
p̃destinati st̃. ido ñdum surrexe¬
runt qr ñdum eos adiutoriũ gr̃ȩ
miserantis erexit. Si qui enĩ ñdũ
sunt uocati quos gr̃a sua p̃destina¬
uit eligendos. accipient eandem
gr̃am qua electi esse uelint & sint
Si qui aut̾ obedrunt s in regnũ eiꝰ
& głam p̃destinati ñ sunt. tẽꝑales
sunt. nec usq infine in eade obe¬
dientia ꝑmanebunt.: Qũauis gͦ¬
hec uera sint : ñ tñ isto modo dicen¬
da st̃ audientib multis. ut sermo
adipsos etiã conuertat᷑. eisq c̃uierꝰ

Expanded text:
gnitos noveritis, ut legitime curgnitos noveritis, ut legitime curreretis: et si quo alio modo Dei praescientia praedicari potest, ut hominis segnitia repellatur. ita se habeat de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex infidelitate, accepta voluntate obediendi, convertantur ad fidem, vel perseverent in fide; caeteri vero, qui in peccatorum damnabilium delectatione remorantur, si et ipsi praedestinati sunt, ideo nondum surrexerunt quia nondum eos adjutorium gratiae miserantis erexit. Si qui enim nondum sunt vocati, quos gratia sua praedestinavit eligendos, accipient eamdem gratiam, qua electi esse velint, et sint; si qui autem obediunt, sed in regnum ejus et gloriam praedestinati non sunt, temporales sunt, nec usque in finem in eadem obedientia permanebunt. Quamvis erec vera sint, non tamen isto modo dicenda sunt audientibus multis ut sermo ad ipsos etiam convertatur, eisque dicantur
Abbreviated transcription (Latin):
Quisqͥs autẽ dicere gr̃am d̃i seđ̾m me¬
rita nr̃a dari. sicut catholicus fidelis.
exhorret: nec ipsam fidem subtra
tionem. Inter initrũ autẽ fidi &
ꝑfectionem ꝑseuerantie. media st̃¬
sunt illa quib recte iuuimꝰ. quȩ
ipsi etiã donari nobis a dõ fid̃e
impetrante consentiunt. Hȩe au¬
tem omĩa initiũ scilicet fidei &e ce¬
tera usq infiñe dona sua d̃s lar¬
git᷑um se uocatis suis esse prescit.
tionẽ cͣtradic̾e uł predestinatione
gui quodã modo ipsa sua p̃dicatio¬
ne uideant᷑. sicut redargui uidet᷑
&̃ p̃scientia d̃i. quã certe negare
ñ possunt. si dicatur hominib siue
eurratis siue dormiatis. qđ uos pre¬
sciuit qui falli ñ potest. hoceritis
Dolosi aut̾ uł imꝑiti mediei ẽ etiam
utile medicamentũ sic alligare. ut
aut ñꝑsit aut obsit: s dicendũ ẽ.
sic currite ut cõprehendatis. atq
ut ipso eursu ur̃o ita uos ẽe preco¬

Expanded text:
Quisquis autem dicere gratiam Dei secundum meQuisquis autem dicere gratiam Dei secundum merita nostra dari, sicut catholicus fidelis exhorret; nec ipsam fidem subtrahtionem. Inter initium autem fidei et perfectionem perseverantiae, media sunt illa, quibus recte vivimus, quae ipsi etiam donari nobis a Deo fide impetrante consentiunt. Haec autem omnia, initium scilicet fidei, et caetera usque in finem dona sua, Deus largiturum se vocatis suis esse praescivit. tioni contradicere, vel de praedestinatione gui quodam modo ipsa sua praedicatione videatur: sicut redargui videtur et praescientia Dei quam certe negare non possunt, si dicatur hominibus, « Sive curratis, sive dormiatis, quod vos praescivit qui falli non potest, hoc eritis. » Dolosi autem vel imperiti medici est, etiam utile medicamentum sic alligare, ut aut non prosit, aut obsit Sed dicendum est, Sic currite, ut comprehendatis , atque ut ipso cursu vestro ita vos esse praeco
Abbreviated transcription (Latin):
etate uenisse. S interest quantũ
& in quib reb erret᷑: & quã facile
quisq corrigat uł quanta ꝑtina¬
cia suũ defendere conet᷑ errorem.
Bonȩ quippe spei est homo. si eũ
sic ꝓficientem dies ultimꝰ uite huiꝰ
inuenerit ut adiciant᷑ & que ꝓ¬
ficienti defuert̾: & ꝑficiendus quã
puniendus potiꝰ iudi¬
cetur. Quocirea si hominib qui
ꝓpt̾ea me dilexert̃ qr ꝑuenit ad
eos anteꝗͣ me diligerent. aliqua
mei laboris utilitas. nolo existere
ingratus: quantomagis do qũe ñ di¬
ligeremꝰ nisi priꝰ dilexisset nos & fecis¬
set dilectores suos. qm̃ caritas ex
ipso ẽ. sicut dixert̃ quos fecit ma¬
gnos ñ solum amatores uerũ etiã
predicatores suos: Qͥd est aut̃e in¬
gratiꝰ quã negare ipsam gr̃am dei.
dicendo eã seđm merita nr̃a dari:
qđ in pelagianis fides catholica ex¬
horruit. qđ ipsi pelagio capitale
erim̃ obiecit. qđ ipse pelagius ñ qui¬
dem amore ueritatis di. s tamen suȩ
damnationis timore damnauit a

Expanded text:
etate venisse. Sed interest quantum et in quibus rebus erretur; et quam facile quisque corrigat, vel quanta pertinacia suum defendere conetur errorem. Bonae quippe spei est homo, si eum sic proficientem dies ultimus vitae hujus invenerit, ut adjiciantur ei quae proficienti defuerunt, et perficiendus quam puniendus potius judicetur. 56. Quocirca, si hominibus, qui propterea me dilexerunt, quia pervenit ad eos, antequam me diligerent, aliqua mei laboris utilitas, nolo existere ingratus: quanto magis Deo, quem non diligeremus, nisi prius dilexisset nos, et fecisset dilectores suos? quoniam charitas ex ipso est : sicut dixerunt quos fecit magnos, non solum amatores, verum etiam praedicatores suos. Quid est autem ingratius, quam negare ipsam gratiam Dei, dicendo eam secundum merita nostra dari? Quod in Pelagianis fides catholica exhorruit, quod ipsi Pelagio capitale crimen objecit: quod ipse Pelagius, non quidem amore veritatis Dei, sed tamen suae damnationis timore damnavit.
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ qui omĩa p̃destinauit. impleuit:
id̾o & ꝑ inimicis fid̃i orare nos uolu¬
it. ut intelligeremꝰ qđ ipse etiã fide¬
lib donet ut credant. & uolentes ex
inpopło xꝑiano qͥsqũã infirmꝰ pa¬
tienter audire. eũ dicit᷑ eis: & si qui
obeditis.si p̃destinati estis reiciendi.
subtrahent᷑ obediendi uires ut obedi¬
re cessetis. Hoc enĩ dicere qͥd uidet᷑
aliud esse quã maledicere: & mala
quodã modo ꝓpħare: S si & de his
qui ñ ꝑseuerant aliqͥd placet dicere
uł necesse ẽ. cur ñ potiꝰ ita saltsmdr.
ut paulo antea dictum ẽ: Primũ
ut non de ipsis qui in popło audi¬
unt hoc dr. s de aliis ab ipsis: id̃ est
ciendi: s siqui obaudiunt & cetera.
cundã. Res enĩ ñ optabilis s abomi¬
nabilis dicit᷑. & durissime atq odio¬
sis sime quasi in audientiũ frontem
cõpelland̾o collidit᷑: q̃n qui eis loqͥ¬
tur dicit. & siqui estis qui obeditis.
si p̃destinati estis reiciendi subtrahent᷑

Expanded text:
avit implevit, ideo et pro inimicis fidei orare nos voluit; ut hinc intelligeremus, quod ipse etiam infidelibus donet ut credant, et volentes ex in populo christiano quisquam infirmus patienter audire, cum dicitur eis: « obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. » Hoc enim dicere, quid videtur aliud esse, quam maledicere, aut mala quodam modo prophetare? Sed si et de iis qui non perseverant, aliquid placet dicere, vel necesse est; cur non potius ita saltem dicitur, ut paulo ante a me dictum est: primum, ut non de ipsis, qui in populo audiunt, hoc dicatur, sed de aliis ad ipsos; id est, ciendi: » sed, Si qui obediunt; et caetera cundam? Res enim non optabilis, sed abominabilis dicitur, et durissime atque odiosissime quasi in audientium frontem compellando colliditur, quando qui eis loquitur, dicit, « Et si qui estis qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur
Abbreviated transcription (Latin):
ñ satis egerim etiã initrũ fidi esse
donũ dei: & utrũ ex his q̃ ibi dicta
sunt. ñ consequent̃ eluctat &̃ si ñsit
expressum. etiã usq in fiñe ꝑseue.¬
rantiam ñ nisi ab eo donari quins
p̃destinauit in suũ regnu & głam.
Deinde ipsam epłam quã iam ooul
mos edich. eam quoq inspieiais
qũa dedi ad syxtum romane ȩccłȩ
presbiterũ. qñ aduersus pelagia¬
nos acerrima conflictione certa¬
uimꝰ. & talem res ꝑient qualis il¬
la ẽ adpaulinũ. unde recolant ad¬
uersus heresim pelagianã lam ante
aliquot annos ista dicta ẽẽ atq con¬
seripta. q̃ nẽ his displicere miran¬
dum ẽ. Quãuis nemine uelim sic
amplecti omĩa mea ut me sequat᷑ :
Nam ꝓpt̾ea ñc̃ facio libros in qͥb
opuscła mea retractanda suscepi.
ut nec me ipsum in om̃ib me secu¬
tum fuisse demonstrem: s ꝓficien¬
tẽ me existimo dõ miserante seri¬
psisse. ñ tñ a ꝑfectione cepisse: q̃n¬

Expanded text:
 et utrum ibi non satis egerim, etiam initium fidei esse  et utrum ibi non satis egerim, etiam initium fidei esse donum Dei: et utrum ex iis quae ibi dicta sunt, non consequenter eluceat, etsi non sit expressum, etiam usque in finem perseverantiam non nisi ab eo donari, qui nos praedestinavit in suum regnum et gloriam. Deinde ipsam epistolam, quam jam contra imos edidi? Eam quoque inspiciant, quam dedi ad Sixtum Romanae Ecclesiae presbyterum, quando adversus Pelagianos acerrima conflictatione certavimus; et talem reperient, qualis illa est ad Paulinum. Unde recolant, adversus haeresim Pelagianam jam ante aliquot annos ista dicta esse atque conscripta, quae nunc eis displicere mirandum est. Quamvis neminem velim sic amplecti omnia mea, ut me sequatur, Nam propterea nunc facio libros, in quibus opuscula mea retractanda suscepi, ut nec me ipsum in omnibus me secutum fuisse demonstrem, sed proficienter me existimo Deo miserante scripsisse, non tamen a perfectione coepisse: quan
Abbreviated transcription (Latin):
& gr̃a. qui sufficere ñ potuit om̃i¬
bus dilectorib nr̃is. puto me ita
posuisse donũ di esse etiã ꝑseuera¬
re usq in finẽ. ut hoc antea si
me ñ fallit obliuio. tam ex presse
atq euudenter uł nusqũã uł pen
nusquã seripserim: s ita hoc ñe
dixi ut ñante me nemo dixerit.
Sene qͥppe cyprianꝰ in oratione am̃¬
ca sicut iam ostendimꝰ. petitiones
nr̃as ita exposuit. ut in ipsa pͥma
petitione ꝑseuerantiã nos d̃icerit
poscere: iqd nos orare asserens ddiem¬
do seĩficet᷑ nom̃ tuũ. cũ iam inba¬
ptismate sc̃ĩficati fuerimꝰ. ut ie
qd esse cepimꝰ. ꝑ seueremꝰ. Uid̾eat᷑
tñii quib amantib me. ingratꝰ
esse ñ debeo. qui pͣter hoc qͦd inq̃¬
stionẽ uenit. omĩa mea ut scribitis.
se ꝓfitent᷑ amplecti: uideant inqͥ
utrũ in primi libri posteriorib
initio antequã pelagiana hereis
appareret. ad simplicianũ medio¬
lanensem ep̃m scripsi. remansert

Expanded text:
et Gratia, qui sufficere non potuit omniet Gratia, qui sufficere non potuit omnibus dilectoribus nostris, puto me ita posuisse donum Dei esse, etiam perseverare usque in finem , ut hoc antea, si me non fallit oblivio, tam expresse atque evidenter, vel nusquam, vel pene nusquam scripserim. Sed ita hoc nunc dixi, ut non ante me nemo dixerit. Beatus quippe Cyprianus in Oratione Dominica, sicut jam ostendimus, petitiones nostras ita exposuit, ut in ipsa prima petitione perseverantiam nos diceret poscere; id nos orare asserens, dicendo, Sanctificetur nomen tuum , cum jam in Baptismate sanctificati fuerimus; ut in eo quod esse coepimus, perseveremus. Videant tamen ii, quibus amantibus me, ingratus esse non debeo, qui praeter hoc quod in quaestionem venit, omnia mea, sicut scribitis, se profitentur amplecti: videant, inquam, utrum in primi libri posterioribusinitio, antequam Pelagiana haeresis appareret, ad Simplicianum Mediolanensem episcopum scripsi, remanserit
Abbreviated transcription (Latin):
mica: & initiũ fid̃i & in ea usq in
fine ꝑseuerantiã scđm script᷑as un
de multa iamdiximꝰ. dona
di esse defendimꝰ: q̃m si a nobis ẽẽ
dicimꝰ initiũ fid̃i ut eo cetera d̃i do¬
na meream᷑ acciꝑe. Concludt̃ pe¬
lagiani gr̃am dei scdm merita nr̃a
daris qͦd ita exhorruit catholica
fides. ut damnari timens hoc pela¬
giꝰ ipse damnauerit. Itaq si dici¬
mus a nobis ẽẽ ꝑseuerantiã nr̃am
ñ a dño: respondent iłli ita nos
a nobis habere initiũ fidi sicut
fiñe. Sic argumentant᷑ multo ma¬
gis nos habere a nobis illud initi¬
um. si a nobis habemꝰ ꝑmanere us.¬
q infinẽ. cũ ꝑficere quã in choa¬
re sit maiꝰ: ac sic identide conclu¬
dunt gr̃am di seđm merita nr̃a
potest. dat᷑um se esse p̃sciuit. pre¬
destinatio p̃dicanda ẽ: ut possit
uera d̃i gr̃a hoc est quȩ ñsedm me¬
rita nr̃a dat᷑. insuꝑabili munitio¬
ne defendi. & ego quid̃e in illo li¬
bro euiꝰ est titulus de correptione

Expanded text:
 in ea usque in finem perseverantiam secundum Scripturas, unde jam multa diximus, dona Dei esse defendimus. Quoniam si a nobis esse dicimus initium fidei, ut eo caetera Dei dona mereamur accipere; concludunt Pelagiani, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Quod ita exhorruit catholica fides, ut damnari timens, hoc Pelagius ipse damnaverit. Itemque si dicimus a nobis esse perseverantiam nostram, non a Domino; respondent illi, ita nos a nobis habere initium fidei, sicut finem, sic argumentantes, multo magis nos habere a nobis illud initium, si a nobis habemus permanere usque in finem, cum perficere quam inchoare sit majus: ac sic identidem concludunt, gratiam Dei secundum merita nostra potest? daturum se esse praescivit; praedestinatio praedicanda est, ut possit vera Dei gratia, hoc est, quae non secundum merita nostra datur, insuperabili munitione defendi. 55. Et ego quidem in illo libro, cujus est titulus, De Correptione
Abbreviated transcription (Latin):
manebunt: Honne & ueriꝰ tadem
res & ꝯgruentiꝰ dicit᷑. ut ñ ipsi tantũ
malum tamquã optare uideamur.
s de aliis referre qđ oderint: nec
ad se existiment ꝑtinere. sꝑando o-¬
randoq meliora: Illo autẽ modo
Qͦ dicendũ putant. eade sententia
eisdẽ pene uerbis etiã de p̃scientia
d̃i quam certe negare ñpossunt.
ꝓnuntiari potest: ut dicat᷑. & siqͥ
obeditis. si p̃sciti estis reiciendi: obe¬
dire cessabitis. Nempe hoc uerissi¬
mũ ẽ. Ita sane: s imꝓbissimũ. im¬
por tunissimũ. incongruentissimũ.
ñ falso eloquio s ñ salubriter uali¬
tudini humanȩ infirmitatis appo-¬
sito. Illũ etiam modũ quo utendũ
ẽẽ in p̃destinationis p̃dicatione nos
diximꝰ. loquenti apud popłm ñ exi¬
stimo debere sufficere: nisi hoc uł
huiꝰ modi aliqͥd addat ut dicat.

Expanded text:
nt? Nonne et verius eadem res et congruentius dicitur, ut non ipsis tantum malum tanquam optare videamur, sed de aliis referre, quod oderint, nec ad se existiment pertinere, sperando orandoque meliora? Illo autem modo, quo id dicendum putant, eadem sententia eisdem pene verbis etiam de praescientia Dei, quam certe negare non possunt, pronuntiari potest, ut dicatur, « Et si qui obeditis, si praesciti estis rejiciendi, obedire cessabitis. » Nempe hoc verissimum est: ita sane, sed improbissimum, importunissimum, incongruentissimum; non falso eloquio, sed non salubriter valetudini humanae infirmitatis apposito. 62. Illum etiam modum, quo utendum esse in praedestinationis praedicatione nos diximus, loquenti apud populum non existimo debere sufficere, nisi hoc vel hujusmodi aliquid addat, ut dicat
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd opus ẽ dier alii ex uobis: Si
enĩ ȩccłe d̃i loquim᷑. sicredentib
loquim᷑. eur alios eoꝵ ad ficdem
uenisse dicentes ceteris facere uic̃t¬
amͦ iniuriã. eũ possimꝰ congru¬
entiꝰ dicere. ita se habet de prede¬
stinatione definita sententia uolui¬
tatis d̃i. ut ex infidelitate ueneri
surrexistis. qr necdũ uos aduito¬
riũ gr̃ȩ miserantis erexit. eũ bñ
&e conuenienter dici possit de debe¬
at. Si qui autẽ inpeccatoꝵ dãna¬
biliũ delectatione remoramini.
apprehendite saluber-¬
rimã disciplina. Qd̃ tñ cum fece¬
ritis. nolite extolli quasi de oꝑib
uris. aut głari quasi hoc ñ accrꝑi¬
tis. Ds̃ est eñi qui oꝑat᷑ in nobĩ e
uelle & oꝑari ꝓbona uoluntate. &
a dño gressus ur̃i dirigunt᷑ ut uiam
eiꝰ uelitis. De ipso aut̃e cursu ur̃o bo¬
no rectoq condiscite uos ad p̃desti¬
natioñe diuinȩ gr̃ȩ ꝑtinere. Item qͥ¬

Expanded text:
vobis? » Si enim Ecclesiae Dei loquimur, si credentibus loquimur, cur alios eorum ad fidem venisse dicentes, caeteris facere videamur injuriam; cum possimus congruentius dicere: Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut ex infidelitate vexistis, quia necdum vos adjutorium gratiae miserantis erexit. » Cum bene et convenienter dici possit et debeat, Si qui autem adhuc in peccatorum damnabilium delectatione remoramini, apprehendite saluberrimam disciplinam: quod tamen cum feceritis, nolite extolli quasi de operibus vestris, aut gloriari quasi hoc non acceperitis; Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate ; et a Domino gressus vestri diriguntur, ut ejus viam velitis : de ipso autem cursu vestro bono rectoque condiscite vos ad praedestinationem divinae gratiae pertinere. 60. Item q
Abbreviated transcription (Latin):
dicere scire nos ⁊ quod ꝑcipimꝰ nr̃i
corporis sensib ⁊ et quod fide dignis
credimus testib : dum tam̃ int̾ hec.
et illud quid distet intelligamꝰ. Item
quod dixi. nemini dubium ẽ om̃s
homines aut stultos esse aut sapien¬
tes. potest uideri esse contrariũ illi
quod legitur in libro tercio de lib̾o
arbitrio : quasi uͦ natura humana
pret̃ stulticiam ⁊ sapientiã nullam
mediam recipiat affectionẽ. S illud
ibi dictum ẽ ubi de pͥmo homine que¬
rebatur. utrũ sapiens fuerit factus
an stultus an neutrum ⁊ qm̃ nullo
mͦ stultũ dicere poteramꝰ qui sine
uicio factus ẽ cum sit stulticia mag¬
nũ uitium ⁊ et sapientẽ quomͦ dice¬
remus qui potuit seduci ñ satis ap¬
parebat: idoq ad complendũ dice¬
re uolui. quasi uͦ natura humana
pret̾ stulticiã ⁊ sapientiã nullam
mediam recipiat affectionẽ. Intue¬
bar quippe etiam paruulos. quos
licet confiteam trahere originale ptc¬

Expanded text:
dicere scire nos et quod percipimus nostri dicere scire nos et quod percipimus nostri corporis sensibus et quod fide dignis credimus testibus, dum tamen inter haec et illud quid distet intellegamus. Item quod dixi: nemini dubium est omnes homines aut stultos esse aut sapientes, potest uideri esse contrarium illi, quod legitur in libro tertio de libero arbitrio: quasi uero na-. tura humana praeter stultam et sapientem nullam mediam recipiat affectionem. sed illud ibi dictum est, ubi de primo homine quaerebatur, utrum sapiens fuerit factus an stultus an neutrum, quoniam nullo modo stultum dicere poteramus, qui sine uitio factus est, cum sit stultitia magnum uitium, et sapientem . quomodo diceremus, qui potuit seduci, non satis apparebat. ideoque ad conpendium dicere uolui: quasi uero natura humana praeter stultitiam et sapientiam nullam mediam recipiat affectionem. intuebar quippe etiam paruulos, quos licet confiteamur trahere originale pec
Abbreviated transcription (Latin):
sicut dictum ẽ facie ad faciem. ni¬
chil ex hoc minus habeant: non hie
locus ẽ disputando requirere. Item
quod dixi. nam scire magna ⁊ ho¬
nesta uł etiam diuina beatissimũ
est: ad eandẽ beatitudinẽ referre
debemꝰ. In hac enĩ uita quantũcũq
inde sciatur. nondũ beatissimũ ẽ:¬
qm̃ incõparabilit̾ longe ẽ amplius
quod inde nescitur. Et quod dixi
multũ int̾esse. utrum aliquid m̃tis
certa ratione teneatur. quod scire
dicimꝰ. an fama uł litt̾is credendũ
posteris utilit̾ cõmendet᷑ ⁊ & pau¬
lopost quod scimus gͥ debemus ra-¬
tioni. quod credimꝰ auctoritati:
non sic accipiendũ est. ut in sermo¬
ne usitatiore uereamur nos dicere sci¬
re. quod idoneis testib credimus.
Proprie quippe cũ loquim id solum
scire dicimꝰ: quod m̃tis firma ratione
comp̃hendimꝰ. Cum uͦ loquimͣ uerbis
consuetudini aptiorib sicut loquit᷑
etiam scͥptura diuina. ñ dubitemus

Expanded text:
sicut dictum est: faciem ad faciem, nisicut dictum est: faciem ad faciem, nihil ex hoc minus habeant, non hic locus est disputando requirere. item quod dixi: nam scire magna et honesta uel etiam diuina . beatissimum est, ad eandem beatitudinem referre debemus. in hac enim uita, quantumcumque id sciatur, nondum est b.eatissimum, quoniam inconparabiliter longe est amplius, quod inde nescitur. Et quod dixi: muUum interesse, utrum aliquid mentis certa ratione teneatur, quod scire dicimus, an fama uel litteris credendum posteris utiliter commendetur, et paulo post: quod scimus igitur, debemus rationi, quod credimus, auctoritati, non sic accipiendum est, ut in sermone usitatiore uereamur nos dicere scire, quod idoneis testibus credimus. proprie quippe cum loquimur, id solum scire dicimus, quod mentis firma ratione conprehendimus. cum uero loquimur uerbis consuetudini aptioribus, sicut loquitur etiam scriptura diuina, non dubitemus
Abbreviated transcription (Latin):
mate. et nc̃ scio ex parte ñ cernitur
m̃te ÷ cernitur plane: s beatissimoᷤᷤ
nondũ facit. Illud enĩ beatissimos
facit quod ait: tẽ aut̃ facie ad faci¬
em ÷ et tunc cognosc̃a sicut ⁊ cogra¬
tus sum. Qui hoc inuenert. ipsi
dicendi st̃ in beatitudinis possessi¬
one consistere: ad quã ducit uia fidei
quã tenemus. et quo credendo cupimꝰ
ꝑuenire. S quinã siit illi beatissimi
qui iam sunt in ea possessione quo
ducit hec uia: magna questio est.
Et angeli quidẽ sc̃i quod ibi sint
nulla magna questio est: s de scĩs
hominib iam defunctis utrũ ipsi
saltsm dicendi sint iam in illa pos¬
sessione consistere. merito querit᷑.
Iam enĩ corpore quide corruptibili
quo anima grauatur exuti st̃. s &
adhuc expectant etiã ipsi redemp¬
tionẽ corporis sui: et caro eoꝵ requi¬
escit in spe. nondũ in futura incor-¬
ruptione clarescit. S utrũ ad con¬
templandã cordis oculis ueritatẽ

Expanded text:
gmate, et, Nunc scio ex parte; non cernitur gmate, et, Nunc scio ex parte; non cernitur mente: cernitur plane, sed beatissimos nondum facit. Illud enim beatissimos facit quod ait: Tunc autem facie ad faciem; et, Tunc cognoscam sicut et cognitus sum . Qui hoc invenerunt, ipsi dicendi sunt in beatitudinis possessione consistere, ad quam ducit via fidei quam tenemus, et quo credendo cupimus pervenire. Sed quinam sint illi beatissimi, qui jam sunt in ea possessione quo ducit haec via, magna quaestio est. Et Angeli quidem sancti quod ibi sint, nulla quaestio est. Sed de sanctis hominibus jam defunctis, utrum ipsi saltem dicendi sint jam in illa possessione consistere merito quaeritur. Jam enim corpore quidem corruptibili, quo anima aggravatur, exuti sunt; sed adhuc exspectant etiam ipsi redemptionem corporis sui, et caro eorum requiescit in spe, nondum in futura incorruptione clarescit. sed utrum ad contemplandam cordis oculis ueritatem,
Abbreviated transcription (Latin):
one laudabiles ⁊ una eoꝵ qui iam
inuenerunt quos etiam beatissimoᷤ
udicari necesse ẽ: alia eoꝵ qui stu¬
diosissime ⁊ rectissime inquirunt. Pri¬
mi gͦ sunt iam in ipsa possessione:
alteri in uia: qua tam̃ certissime ꝑ¬
uenitur. In his uerbis meis si illi qui
iam inuenerunt. quos in ipsa pos¬
sessione iam esse diximꝰ. sic accipi¬
antur beatissimi. ut ñ in hac uita.
s in ea quã sꝑamis. ⁊ ad quã ꝑ fi¬
dei uiam dendimꝰ sint: non habet
iste sensus errorem. Ipsi enim iudi¬
candi sunt quod querendũ est in¬
uenisse:qui iam ibi sunt quo nos
querendo et credendo id est uiã
fidei tenendo cupimus ꝑuenire.
uł fuisse. id uerum esse non mͥ uide¬
tur ⁊ non quia in hac uita nichil ue¬
ri om̃ino inueniri potest. qͦd men¬
de cernatur. ñ fide credatur: sed
quia tantũ non ẽ quicqͥd ẽ. ut fa¬
ciat beatissimos. Neq enim qͦd alt
apłs uidemꝰ nunc ꝑ speculũ in egni¬

Expanded text:
one laudabiles, una eorum, qui iam one laudabiles, una eorum, qui iam inuenerunt, quos etiam beatissimos iudicari necesse est, alia eorum, qui studiosissime et rectissime inquirunt. primi ergo sunt iam in ipsa possessione, alteri in uia, qua tamen certissime peruenitur. in his uerbis meis, si illi, qui iam inuenerunt, quos in ipsa possessione iam esse diximus, sic accipiantur beatissimi, ut non in hac uita, sed in ea, quam speramus et ad quam per fidei uiam tendimus, sint non habet iste sensus errorem; ipsi enim iudicandi sunt quod quaerendum eat inuenisse, qui iam ibi sunt, quo nos quaerendo et credendo, id est uiam fidei tenendo, cupimus peruenire. uel fuisse, id uerum esse non mihi uidetur, non quia in hac uita nihil uerum omnino inueniri potest, quod mente cernatur, quia tantum est quidquid est, ut non faciat beatissimos. Neque enim quod ait Apostolus, Videmus nunc per speculum in aeni
Abbreviated transcription (Latin):
regium p̃sbiter. scripsi librũ de uti¬
litate credendi ad amicum meũ quẽ
deceptum a manicheis adhuc eo erro¬
re noueram detinerri et irridere in
catholice fidei disciplinã quod iube¬
rentur homines credere: ñ aut̃ quid
esset uerũ. certissima ratione doce¬
rentur. In hoc libro dixi. in quib ta¬
men legis p̾ceptis atq mandatis qui¬
bus nc̃ xp̃ianos uti fas non ẽ: quale
uł sabbatũ est. uł circũcisio. uel sacri¬
ficia. et siquid huiꝰmodi ẽ tanta my¬
steria continent᷑ ⁊ ut om̃is pius in¬
telligat nichil esse ꝑnitiosius qͣm quic¬
cquid ibi ẽ. accipi ad litt̃am id ẽ ad
uerbũ: nichil aut̃ salubrius. quã
sp̃u reuelari. Inde ẽ. litt̾a occidit. sp̃e
aut̃ unuficat: S alit̾ exposui uerba
ista apłi paulr: et quantũ mͥ uide¬
tur uł potius ipsis rebus apparet.
multo conuenientiꝰ in eo libro qui
sebitur de sp̃u ⁊ litt̾a: quãuis non
sit et iste sensus respuendus. Item
dixi. Due sunt enim ꝑsone in religi¬

Expanded text:
Regium presbyter scripsi libmm de utilitate credendi ad amicum meum, quem deceptum a Manicheis adhuc eo errore noueram detineri et inridere in catholicae fidei disciplina, quod iuberentur homines credere, non autem, quid esset uerum, certissima ratione docerentur. In hoc libro dixi: in quibus tamen legis praeceptis atque mandatis, quibus nunc Christianos uti fas non est, quale uel sabbatum est uel circumcisio uel sacrificia et si quid huius modi est, tanta mysteria continentur, ut omnis pius intellegat nihil esse perniciosius, quam quidquid ibi est accipi ad litteram, id est ad uerbum, nihil autem salubrius quam spiritu reuelari. inde est: littera occidit, spiritus autem uiuificat. sed aliter exposui uerba ista apostoli Pauli et, quantum mihi . uidetur uel potius ipsis rebus apparet, multo conuenientius in eo libro, qui scribitur de spiritu et littera, quamuis non sit et iste sensus respuendus. Item dixi: duae sunt enim personae in religi
Abbreviated transcription (Latin):
qualis esse debeat qui uult ꝑcipere
sapientiã ⁊ quȩ utiq ñ sensu corporiᷤ
s m̃te ꝑcipitur. Et quadã r̾ocinati¬
one in libri fine colligit᷑ ea quȩ ue¬
re sunt. esse immortalia ⁊ in scło aut̃
de immortalitate anime diu res agi¬
tur: ⁊ ñ ꝑagitur. In his sane libris

Expanded text:
qualis esse debeat, qui uult percipere qualis esse debeat, qui uult percipere sapientiam, quae utique non sensu corporis, sed mente percipitur, et quadam ratiocinatione in libri fine colligitur ea, quae uere sunt, esse inmortalia; in secundo autem de inmortalitate animae diu res agitur et non peragitur. In his sane libris
Abbreviated transcription (Latin):
cum dixissem sũma oꝑa danda ẽ opti¬
mis morib: mox addidi. Ds̃ enĩ ñr aliter
nos exaudire ñ potest ⁊ bene aut̃ uiuen¬
tes facillime exaudiet. Sic enĩ dictum
est tamqͣm ds non exaudiat pecc̃ores.
quod quidã dixit in euangłio ⁊ s ille
qui nondũ nouerat xp̃m. a quo iam
fuerat illuminatꝰ in corpore. Nec illud
placet qͦd pytagore philosopho tantũ
laudis dedi: ut qui hanc audit. uł le¬
git. possit putare me credidisse nul¬
los errores in pitagorica esse doctͥna::
cum sint plures idemq capitales. Hoc
opus sic incipit. De ordine rerũ renoni:¬
Nter hec etiã scripsi duo uolumina
scdm studiũ meũ ⁊ amorem. ratione
indagande ueritatis de his rebus qͥs
maxime scire cupiebam: me int̾roganᷤ
mͥq respondens tamqͣm duo essemus.
ratio. ⁊ ego: cum solus essem. Unde ħ
opus soliloquia nominaui ⁊ s inꝑfe-¬
ctum remansit: ita tam̃ ut in pͥmo
libro quereret᷑. ⁊ ut cumq appareret.

Expanded text:
cum dixissem: summa opera danda est opticum dixissem: summa opera danda est optimis moribus, mox addidi: deus enim noster aliter nos exaudire non poterit; bene autem uiuentes facillime exaudiet. sic enim dictum est, tamquam deus non exaudiat peccatores; quod quidem dixit in euangelio, sed ille, qui nondum cognouerat Christum, a quo iam fuerat inluminatus in corpore. nec illud placet, quod Pythagorae philosopho tantum laudis dedi, ut, qui hanc audit uel legit, possit putare me credidisse nullos errores in Pythagorica esse doctrina, cum sint plures idemque capitales. Hoc opus sic incipit: Dc ordine rerum, Zenobinter haec scripsi etiam duo uolumina secundum studium meum et amorem ratione indagandae ueritatis de his rebus, quas maxime scire cupiebam, me interrogans mihique respondens, tamquam duo essemus ratio et ego, cum solus essem. unde hoc opus Soliloquia nominaui; sed inperfectum remansit, ita tamen, ut in primo libro quaereretur et utcumque appareret,
Abbreviated transcription (Latin):
na. s ex mea sic cõmendaui. tamquã
hoc etiam dñs significare uoluerit.
possit ⁊ aliqua locutione dictum inue
nirri & si alius a xp̃o dño significatus
est mundus. ille congruentius possit
intelligi. in quo erit cęlum nouũ ⁊ t̾ra
noua: qñ complebit᷑ qͦd oramus dicen¬
tes. adueniat regnũ tuũ. Nec plato qͥ¬
dem in hoc errauit. quia esse mundum
intelligibilem dixit ⁊ si ñ uocabulum
quod eccłiastice consuetudini in re illa
inusitatũ est : si ipsam rem uelimus at¬
tendere. Mundũ quippe ille intelligi
nuncupauit ⁊ quã qui esse negat. sequit᷑
ut dicat irrationabilit̾ dm fecisse quod
fecit: aut cũ faceret uł anteq̃m facerit
necisse quid faceret ⁊ si apud eum rati¬
o faciendi ñ erat. Si uͦ erat. sicut erat:
ipsam uidetur plato uocasse intelligi¬
bilem mundũ. Nec tam̃ nos isto nomine
uteremͣ: si antea satis essemꝰ litt̾is eccłia¬
sticis eruditi. Nec illud mͥ placet: qͦd

Expanded text:
na, sed ex mea sic commendaui, tamquam na, sed ex mea sic commendaui, tamquam hoc etiam dominus significare uoluerit, possit et aliqua locutiniri et, si alius a domino Christo significatus est mundus, ille congruentius possit intellegi, in quo erit caelum nouum et terra noua, quando conplebitur quod oramus dicentes: adueniat regnum tuum. nec Plato quidem in hoc errauit, quia esse mundum intellegibilem dixit, si non uocabulum, quod ecclesiasticae consuetudini in re illa inusitatum est, sed ipsam rem uelimus adtendere. mundum quippe ille intellegib. quam qui esse negat, sequitur, ut dicat inrationabiliter deum fecisse quod fecit, aut, cum faceret uel antequam faceret, nescisse, quid faceret, si apud eum ratio faciendi non erat. si uero erat, sicut erat, ipsam uidetur Plato uocasse intellegibilem mundum. nec tamen isto nomine nos uteremur, si iam satis essemus litteris ecclesiasticis eruditi. Nec illud mihi placet, quod
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ illos quidẽ qui de acha¬
demicis scͥpti sunt. duos etiã
libros de ordine scripsi: in quib que¬
stio magna uersatur. utrũ omnia
bona ⁊ mala diuine ꝓuidentiȩ ordo
contineat. S cũ rem uiderem ad in¬
telligendũ difficilem satis egre ad
eorum ꝑceptionẽ cum quib agebam
disputando posse ꝑduci: de ordine stu¬
dendi loqui malui. quo a corporalib
ad incorporalia potest ꝓfici. Uerũ ⁊¬
in his libris displicet mͥ sepe int̾positum
fortune uocabulũ ⁊ & qͦd ñ addebam
corporis. qñ sensus corporis nominaui⁊
quod multũ tribui liberalib disciplimᷤ.
quas multi sc̃i multũ nesciunt. quid̃ã
etiam qui sciunt eas sc̃i non sunt: ⁊ qͦd
musas quasi aliquas deas quãuis iocan¬
do cõmemoraui ⁊ & qͦd ammirationẽ.
uicium nuncupaui ⁊ & qͦd philosophoᷤ
non uera pietate p̾ditos dixi uirtutis
luce fulsisse ÷ et quod duos mundos
unũ sensibilem. alt̾um intelligibilem:
non ex platonis. uł ex platonicoꝵ ꝑso¬

Expanded text:
inter illos quidem, qui de Academicis scripti sunt, duos etiam libros de ordine scripsi, in quibus quaestio magna uersatur, utrum omnia bona et mala di??nae prouidentiae ordo contineat. sed cum rem uiderem ad intellegendum difficilem satis aegre ad eorum perceptionem, cum quibus agebam, disputando posse perduci, de ordine studendi loqui malui, cum a corporalibus ad incorporalia potest profici. Uerum et his libris displicet mihi saepe interpositum fortunae uocabulum; et quod non addebam: corporis, quando sensus corporis nominaui; et quod multum tribui liberalibus disciplinis, quas multi sancti multum nesciunt, quidam etiam sciunt et sancti non sunt; et quod Musas quasi aliquas deas quamuis iocando commemoraui; et quod admirationem uitium nuncupaui; et quod philosophos non uera pietate praeditos dixi uirtutis luce fulsisse; et quod duos mundos unum sensibilem, alterum intellegibilem, non ex Platonis uel ex Platonicorum perso
Abbreviated transcription (Latin):
ontra manicheũ xxxiiii¬
quend̾a nomine felicẽ. p̃sente
ppło in eccła biduo disputaui. Yꝓ¬
ponẽ quippe uenerat eund̾e semi¬
naturus errorẽ: unꝰ enum erat
ex doctorib eoꝵ ꝙͣuis meruditus
lwberalib litt̃is: s tñ u̾sutior for¬
tunato. Gesta sunt eccłastica: sed
int̃ meos libros cõputant᷑. Duo gͦ
libri sunt. in quoꝵ sodo̾ disputatũ
est de lib̾o arbitͥo uoluntatis. siue
ad male opandũ siie ad bonũ: sed
de grã qua uere liberi fuint de
quib scͥptum ÷. si uos filius libe¬
rau̾it tunc uere lib̾i eritis. diligẽ¬
tius disputare. qm̃ talis erat eũ
quo agebamꝰ nulla sumꝰ necessita

Expanded text:
ontra Manicheum quendam nomine Felicem praesente populo in ecclesia biduo disputaui. Hipponem quippe uenerat eundem seminaturus errorem; unus enim erat ex doctoribus eorum, quamuis ineruditus liberalibus litteris, sed tamen uersutior Fortunato. gesta sunt ecclesiastica, sed inter meos libros conputantur. duo ergo libri sunt, in quorum secundo disputatum est de libero arbitrio uoluntatis siue ad male operandum siue ad bonum. sed de gratia, qua uere liberi fiunt, de quibus scriptum est: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis, diligentius disputare, quoniam talis erat, cum quo agebamus, nulla sumus necessita
Abbreviated transcription (Latin):
ras in tempt̃oñe. Illd̃ eñĩ dieiꝰ
ut peccata dimittant᷑: hoc aut̃t
ut caueant᷑ siue uincant᷑. Qđ ã
patre qui incelis ẽ nulla rõne pe¬
teremꝰ : si uirtute uoluntatis hu¬
mane hoc possemꝰ efficert.

Expanded text:
rasin tentationem . Illud enim dicimus ut peccata dimittantur; hoc autem ut caveantur, sive vincantur: quod a Patre qui in coelis est, nulla ratione peteremus, si virtute voluntatis humanae hoc possemus efficere.
Abbreviated transcription (Latin):
sit factor : sine qua gr̾a sub lege
positus tm̃mͦ erit legis auditor
ta sit surdus adu̾sus apłicas uoces.
qͥs ita desipiat immo insaniat ne-¬
sciens qͥd loquat᷑. ut audeat dice¬
re legem ẽẽ grãm: cũ clamet qͥscie¬
bat quidloqueret᷑. qui in lege iu¬
stificamini ã gr̃a exeidistis: Si
aut̾ lex ñ est gr̃a. qrut ipsa lex fi¬
nat᷑a erit gr̃a: Nã & hocpelagia¬
ni ausi st̃ dicere. grãm eẽ naturã:
in qua siccreati sumꝰ ut habeamꝰ m̃¬
tem rõnalem qua intelligere ualea¬
mꝰ facti ad imaginẽ đi. ut dñemur
piscib maris & uolucrib celi. & õib
pecorib q̃ repunt suꝑ terr̃a. S ñ hȩc ẽ
gr̃a qua cõmendat apłs ꝑfidem
xꝑi ix̃u. Hanc enĩ naturã etiã cũ
impiis & infidelib certũ ẽ nobis
Non eñi omniũ ẽ fides. Deniq sieut
eis qui uolentes in lege iustificari
a gr̃ã excidert̃ uerissime dicit. si

Expanded text:
sit factor, sine qua gratia sub lege positus tantummodo erit legis auditor.ta sit surdus adversus apostolicas voces, quis ita desipiat, imo insaniat nesciens quid loquatur, ut audeat dicere, legem esse gratiam, cum clamet qui sciebat quid loqueretur, Qui in lege justificamini, a gratia excidistis? Si autem lex non est gratia, quia ut ipsa lex finatura erit gratia? Nam et hoc Pelagiani ausi sunt dicere, gratiam esse naturam, in qua sic creati sumus, ut habeamus mentem rationalem, qua intelligere valeamus, facti ad imaginem Dei, ut dominemur piscibus maris, et volucribus coeli, et omnibus pecoribus quae repunt super terram. Sed non haec est gratia, quam commendat Ai. Hanc enim naturam etiam cum impiis et infidelibus certum est nobis Non enim omnium est fides . Denique sicut eis qui volentes in lege justificari, a gratia exciderunt, verissime dicit, Si
Abbreviated transcription (Latin):
ocest aut̾ esse sine p̃destinatione p̃sc̃u
Predestinatione qͥppe ds ea p̃seunt
q̃ fuerat ipse facturus. Unde di¬
ctum ẽ : fecit q̃ fut᷑a st̃. Prescire
autẽ potens est etiã que ipse ñ fa¬
cit : sicut quȩcũq peccata. Que
etsi st̃ quedã quȩ ita peccata st̃
ut pęnȩ sint etiam peccatoꝵ. ũn
dictum ẽ. tradidit illos ds̃ inri¬
ꝓbã mentẽ ut faciant quȩ ñ con¬
ueniunt: ñ ibi peccatũ di ẽ sui

Expanded text:
otest autem esse sine praedestinatione praescientia. Praedestinatione quippe Deus ea praescivit quae fuerat ipse facturus. Unde dictum est, Fecit quae futura sunt. Praescire autem potest etiam quae ipse non facit: sicut quaecunque peccata; quia etsi sunt quaedam, quae ita peccata sunt ut poenae sint etiam peccatorum, unde dictum est: Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt, non ibi p
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ respond̾etur ⁊ ꝓenuũ cause qd̾¬
nichominꝰ cantat᷑ur: ñ sunt in or¬
omne litt̃aꝵ. Earũ quippe ordo: in¬
cipit post ꝓenniũ. Ideo aũ non als¬
quo carminis gñe id fieri uolui.
ne me necessitas metrica ad aliqua
uerba quȩ upllgo minꝰ sunt usitata

Expanded text:
quod respondetur, et prooemium causae, qquod respondetur, et prooemium causae, qimus ut cantaretur, non sunt in ordine litterarum; earum quippe ordo incipit post prooemium. ideo autem non aliquo carminis genere id fieri uolui, ne me necessitas metrica ad aliqua uerba, quae uulgo minus sunt usitata
Abbreviated transcription (Latin):
non dubitet᷑. ut talis sit quando. xp̃c
apparuerit uita eus. Tunc enĩ ⁊ ip̃sa
petite ⁊ accipietis. querite ⁊ inueni¬
etis. pulsate ⁊ aꝑietur uob̃: oꝑose
quid̾e tria ista quid int̃ se differant᷑
exponendũ putaui: s longe meliuᷤ
ad instantissimã petitionem om̃a
referunt᷑. Hoc quippe ostendit ubi
codem uerbo cuncta conclusit diceñ.
Quantomag̃ pater ur qui in cel̾ est
dabit bona petentib se: Non enĩ
dix̃ petentib ⁊ querentib ⁊ pulsan¬
tib. Hoc opus sic incipit. Sermo
olens etiam cãsam donatistarũ
Lad ipsus humillimi uulgi ⁊ om¬
nino imꝑitoꝵ atq idiotaꝵ noticiam
ꝑuenire: et eoꝵ quantũ fieri ꝑ nos
posst inherere memoriȩ: psalmũ qui
eis cantaret᷑ ꝑ latinas litt̾as feci: sed
usq ad litteram quintã quales abe¬
cedarios appellant. Tres uͦ ultimas
omisiꝰ. s ꝓ eis nouissimũ quasi epy¬
logũ ad̾umxi: tauꝙͣ eos mater allo¬
queret᷑ eccła. Hypopsalma etĩa

Expanded text:
non dubitaretur, ut talis sit quando Christus apparuerit vita ejus: tunc enim et ipsa Petite, et accipietis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis, operose quidem tria ista quid inter se differant exponendum putavi ; sed longe melius ad instantissimam petitionem omnia referuntur. Hoc quippe ostendit, ubi eodem verbo cuncta conclusit, dicens: Quanto magis Pater vester qui in coelis est, dabit bona petentibus se; non enim dixit: petentibus,. quaerentibus et pulsantibus. _Hoc opus sic incipit: SermonER I. . Volens etiam causam Donatistarum ad ipsius humillimi uulgi et omnino inperitorum atque idiotarum notitiam peruenire et eorum, quantum fieri per nos posset, inhaerere memoriae, psalmum, qui eis cantaretur, per latinas litteras feci, sed usque ad V litteram, quales abecedarias appellant. tres uero ultimas omisi, sed pro eis nouissimum quasi epilogum adiunxi, tamquam eos mater adloqueretur ecclesia. ypopsalma etiam,
Abbreviated transcription (Latin):
bet aliis que ꝑcutiendo canora st̃.
S siue se ita habeat qd̃ uarro re¬
tulit siue ñ ita ÷ nos tam̃ non ꝓpt̾
suꝑsticionẽ ꝓfanoꝵ debemꝰ musicã
fugere siquid inde utile ad intel¬
ligendas scãs scͥpturas rapere po¬
tuerimꝰ : nec ad illoꝵ theatricas
nugas conuerti. si aliquid de cy¬
tharis organis. qd̾ ad sp̃ualia capi¬
enda ualeat disputemꝰ. Neq enĩ
et litteras discere ñ debuimus qr
earũ dđm dicunt esse mercurium:
aut quia iusticie uirtutiq tem¬
pla dedicar̃t. & que corde gestan¬
cla sunt in lapidib adorare ma¬
iuerunt: ꝓpt̾ea nobis iusticia uir-¬
tusq fugienda ẽ. Immo uͦ quis¬
dñi sui esse intelligat ubicũq
inuenerit ueritatem: quã con¬
fitens & agnoscens etiã in littis
sacris suꝑsticiosa figmenta repu¬
diet: doleatq homines atq caue¬
at. qui cognoscentes dm̃. non ut

Expanded text:
bet aliis quae percutiendo canora sunt. bet aliis quae percutiendo canora sunt. Sed siue ita se habeat quod Varro rettulit, siue non ita, nos tamen non propter superstitionem profanorum debemus musicam fugere, si quid inde utile ad intellegendas sanctas scripturas rapere potuerimus, nec ad illorum theatricas nugas conuerti, si aliquid de citharis et de organis, quod ad spiritalia capienda ualeat, disputemus. neque enim et litteras discere non debuimus, quia earum deum dicunt esse Mercurium, aut quia Iustitiae Virtutique templa dedicauerunt et quae corde gestanda sunt in lapidibus adorare maluerunt, propterea nobis iustitia uirtusque fugienda est. immo uero quisest, domini sui esse intellegat ubicumque inuenerit ueritatem, quam conferens et agnoscens etiam in litteris sacris superstitiosa figmenta repudiet doleatque homines atque caueat, qui cognoscentes deum non sicut