comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pitus cymbaloꝵ. confictio leonum:
uitã cuiqͣm pollicentur et̾nã. Itane
ꝓpterea galli abscisi huic magne dee
seruiunt. ut significent qui semi¬
ne indigeant t̾ram sequi oportere:
quasi noneos potius ipsa seruitus se¬
mine faciat indigere.Utrũ enim
sequendo hanc deam cum indige¬
ant semen acquirunt an potius se¬
quendo hanc deam cũ habeant sem̃
amittunt.: Hoc interpretari ẽ. an de¬
testari.  Nec attenditur quantũ ma¬
ligni demones preualuerint: qui nec
aliqua magna his sacris polliceri au¬
si sunt. & tam crudelia exigere potu¬
erunt. Si dea terra ñ eẽt: manus ei
homines oꝑando inferrent. ut semi¬
na consequerentur ꝑ illam: ñ & sibi
seuiendo. ut semina ꝑderent ꝓpter
illam. Si dea ñ eẽt: ita fecunda fieret
manib alienis. ut ñ cõgeret hominẽ
sterilem fieri manib suis. Iam qͦd
in liberi sacris honesta matrona pu¬
denda uirilia coronabat spectante
multitudine. ubi rubens & sudans

Expanded text:
pitus cymbalorum, confictio leonum pitus cymbalorum, confictio leonum uitam cuiquam pollicentur aeternam? Itane propterea Galli abscisi huic Magnae deae seruiunt, ut significent, qui semine indigeant, terram sequi oportere; quasi non eos ipsa potius seruitus semine faciat indigere? Utrum enim sequendo hanc deam, cum indigeant, semen adquirunt, an potius sequendo hanc deam, cum habeant, semen amittunt? Hoc interpretari est an detestari? Nec adtenditur, quantum maligni daemones praeualuerint, qui nec aliqua magna his sacris polliceri ausi sunt, et tam crudelia exigere potuerunt. Si dea terra non esset, manus ei homines operando inferrent, ut semina consequerentur per illam, non et sibi saeuiendo, ut semina perderent propter illam; si dea non esset, ita fecunda fieret manibus alienis, ut non cogeret hominem sterilem fieri manibus suis. Iam quod in Liberi sacris honesta matrona pudenda uirilia coronabat spectante multitudine, ubi rubens et sudans,
Abbreviated transcription (Latin):
usritate nec ipsa ẽ. interim quid
itur in multas. : Unus sint ista
multa nomina:. ñ tam dee multe
qͣm nomina. S errantium maices
auctoritas deprimit: & eundem
uarronẽ post hanc sententiam tre¬
pidare compellit. Adiungit emm
& dicit cum quib opinio maiorum
de his deab qͦd plures eas putarunt
ẽẽ ñ pugnat: Quomodo ñ pugnat
cum ualde aliud sit unam deam
nomina habere multa. aliud ẽẽ
deas multas. S potest inquit fieri
ut eadem res & una sit: & inea que¬
dam res sint plures. Concedo in
uno homine ẽẽ res plures. Numqͥd
ideo & homines plures:Sic in una dea
esse res plures: numquid ideo &
deas plures. Uerum sicut uolunt
diuidant. conflent. multiplicent
replicent. implicent. Hec sunt tel¬
luris & matris magne preclara mi¬
steria: unde omĩa referunt᷑ ad mor¬
talia semina & exercendam agri¬
culturam. Itane ad hec relata & h̾c
finem habentia tmpanum. tͣres.
galli. iactatio insana menbroꝵ. cre¬

Expanded text:
ueritate nec ipsa est, interim quid ueritate nec ipsa est, interim quid itur in multas? Unius sint ista multa nomina, non tam deae multae quam nomina. Sed errantium maiorum auctoritas deprimit et eundem Varronem post hanc sententiam trepidare conpellit. Adiungit enim et dicit: Cum quibus opinio maiorum de his deabus, quod plures eas putarunt esse, non pugnat.\' Quo modo non pugnat, cum ualde aliud sit unam deam nomina habere multa, aliud esse deas multas? \'Sed potest, inquit, fieri ut eadem res et una sit, et in ea quaedam res sint plures.\' Concedo in una homine esse res plures, numquid ideo et homines plures? Sic in una dea esse res plures, numquid ideo et deas plures? Verum sicut uolunt, diuidant conflent, multiplicent replicent inplicent. Haec sunt Telluris et Matris Magnae praeclara mysteria, unde omnia referuntur ad mortalia semina et exercendam agriculturam. Itane ad haec relata et hunc finem habentia tympanum, turres, Galli, iactatio insana membrorum, cre
Abbreviated transcription (Latin):
oportere.In ea quippe omĩa reppe¬
riri Qđ se apud eam iactant. Preci¬
pitur inquit qui t̾ram colunt nese¬
deant: semꝑ enim ẽẽ qͦd agant.
Tymbalorum sontus. ferramentoꝵ
iactandorũ ac manuũ & eius rei
crepitum qui fit in colendo agro.
significant. Ideo erea: qͦd eam an¬
tiqui ere colebant. anteqͣm ferrum
ẽẽt inuentũ. Leonem inquit ad¬
iungunt solutũ ac mansuetũ: ut
ostendant nullũ genus ẽe t̾re tam
remotum ac uehement̾ ferum. qͦd̃
non subigi coliq conueniat. Dem¬
de adiungit: & dicit. Tellurẽ matrẽ
& nominib plurib & cognominib
qͦd nominarunt. deos existimatos
eẽ complures. Tellurẽ inquit pu¬
tant ẽẽ opem: qͦd oꝑe fiat melior.
Matrem qͦd plutima pariat. Mag¬
nam: qͦd cibum pariat. Proserpinã:
qͦd exea proserpant fruges. Uestã:
qͥd uestiatur herbis. Sic alias deas
inquit ñ absurde ad hane reuocant.
Si gͦ una dea ẽ quȩ quidem consulta

Expanded text:
oportere; in ea quippe omnia repeoportere; in ea quippe omnia reperiri. Quod se aput eam iactant, praecipitur, inquit, qui terram colunt, ne sedeant; semper enim esse quod agant. Cymbalorum sonitus ferramentorum iactandorum ac manuum et eius rei crepitum in colendo agro qui fit significant; ideo aere, quod eam antiqui colebant aere, antequam ferrum esset inuentum. Leonem, inquit, adiungunt solutum ac mansuetum, ut ostendant nullum genus esse terrae tam remotum ac uehementer ferum, quod non subigi colique conueniat.1 Deinde adiungit et dicit, Tellurem matrem et nominibus pluribus et cognominibus quod nominarunt, deos existimatos esse conplures. Tellurem, inquit, putant esse Opem, quod opere fiat melior; Matrem, quod plurima pariat; Magnam, quod cibum pariat; Proserpinam, quod ex ea proserpant fruges; Vestam, quod uestiatur herbis. Sic alias deas, inquit, non absurde ad hanc reuocant.\' Si ergo una dea est, quae quidem consulta
Abbreviated transcription (Latin):
ebuit gͦ una terra ꝓpter istam
quater geminam uim quatuor
habere cognomina. ñ quatuor face¬
re deos: sicut tot cognominib unꝰ
iupiter: & tot cognominib una iu¬
no. In quib omĩb uis multiplex ẽẽ
dicit᷑ ad unum dm̃ uł unam deã ꝑ¬
tinens: ñ multitudo cognominũ.
deoꝵ etiam multitudinẽ faciens.
S ꝓfecto sicut aliquando etiam ip¬
libidine quesierunt. tedet peni¬
tetq turbarum: sic animamuilem
factam & immundis sp̃itib ꝓstitutam.
dõs sibi multiplicare quib contami¬
nanda prosterneretur sicut plurimũ
libuit. sic aliquando & piguit. Nam
& ipse uarro quasi de ipsa turba uere¬
cundatus: unam deam uult ẽẽ tellu¬
rem. Eandem inquit dicunt matrẽ
magnã. Quod tympanum habeat.
significari ẽẽ orbem t̾re: qͦd turres
incapite. oppidum: qͦd sedes finga¬
tur circa eam. cũ omĩa moueantur
ipsum ñ moueri. Quod gallos huic
deȩ ut seruirent. fecerunt: signifi¬
cat qui semine indigeant t̾ram seqͥ

Expanded text:
ebuit ergo una terra propter istam quatergeminam uim quattuor habere cognomina, non quattuor facere deos; sicut tot cognominibus unus Iuppiter et tot cognominibus una Iuno, in quibus omnibus uis multiplex esse dicitur ad unum deum uel unam deam pertinens, non multitudo cognominum deorum etiam multitudinem faciens. Sed profecto sicut aliquando etiam iplibidine quaesierunt, taedet paenitetque turbarum: sic animam uilem factam et inmundis spiritibus prostitutam deos sibi multiplicare, quibus contaminanda prosterneretur, sicut plurimum libuit, sic aliquando et piguit. Nam et ipse Varro quasi de ipsa turba uerecundatus unam deam uult esse Tellurem. \'Eandem, inquit, dicunt Matrem Magnam; quod tympanum habeat, significari esse orbem terrae; quod turres in capite, oppida; quod sedens fingatur, circa eam cum omnia moueantur, ipsam non moueri. Quod Gallos huic deae ut seruirent fecerunt, significat, qui semine indigeant, terram sequi
Abbreviated transcription (Latin):
nes saturnum ñ penes celium sem̃
ẽẽ diumum. Hoc ꝓpterea quantum
intelligi datur: quia nichil incelo
de seminib nascitur. S ecce saturuiꝰ
si celi est filius: iouis ẽ filius. Celum
enim ẽẽ iouem. innumerabiliter
& diligenter affirmant. Ita ista que
aueritate ñ ueniunt: plerumq et
nullo impellente se ipsa subuertuis.
Chronon appellatum dicit qͦd gre¬
co uocabulo significat temporis spa¬
cium: sine quo semen inquit ñ po¬
test ẽẽ fecundum. Hȩc & alia de sat᷑¬
no multa dicuntur. & ad semen om¬
nia referuntur. S saltem saturnus
seminib cum tanta ista potestate suf¬
ficeret quid ad hec dii alii requirun¬
tur. maxime liber & libera id est ce¬
res.De quib rursus qͦd ad semen
attinet. tanta dicit: quasi de satur

Expanded text:
nes Saturnum, non penes Caelum semen nes Saturnum, non penes Caelum semen esse diuinum\'. Hoc propterea, quantum intellegi datur, quia nihil in caelo de seminibus nascitur. Sed ecce, Saturnus si Caeli est filius, Iouis est filius. Caelum enim esse Iouem innumerabiliter et diligenter adfirmant. Ita ista, quae a ueritate non ueniunt, plerumque et nullo inpellente se ipsa subuertunt. Chronon appellatum dicit, quod Graeco uocabulo significat temporis spatium, sine quo semen, inquit, non potest esse fecundum. Haec et alia de Saturno multa dicuntur, et ad semen omnia referuntur. Sed saltem Saturnus seminibus cum tanta ista potestate sufficeret; quid ad haec di alii l\'equiruntur, maxime Liber et Libera, id est Ceres? De quibus rursus, quod ad semen adtinet, tanta dicit, quasi de Satur
Abbreviated transcription (Latin):
sapienter dicatur.: falcem habet
inquit ꝓpter agriculturã. Cerde il¬
lo regnante nondum erat agricul¬
tura: & ideo priora eius tempora
ꝑhibentur: sicut idem ipse fabellas
interpretatur. quia primi homines
ex his uiuebant seminib que t̾ra
sponte gignebat. Fn falcem sceptro
ꝑdito accepit: ut qui primis tempo¬
rib rex fuerat ociosus. filio regnante
fieret oꝑarius laboriosus: Deinde
ideo dicit a quibdam pueros ei so¬
litos immolari sicut a poenis: & aqui¬
bdam etiam. maiores sicut agallis:
num seminũ. De hac crudelissima
uanitate qͥd opus ẽ plura dicere: Hoc
potius aduertamus atq teneamus
has interp̾tationes ñ referri ad dm̃
uerũ. uiuam. incorporeã. in commu¬
tabilemq naturã. a quo uita ineter¬
num beata poscenda ẽ. s earum ẽẽ
fines in reb corporalib. temporalib.
mutabilib. atq mortalib. Quod̃
celium inquit patrẽ saturnꝰ castrasse
infabulis dicitur. hoc significat pe¬

Expanded text:
sapienter dicatur? Falcem habet, sapienter dicatur? Falcem habet, inquit, propter agriculturam. Certe illo regnante nondum erat agricultura, et ideo priora ejus tempora perhibentur, sicut idem ipse fabellas interpretatur, quia primi homines ex his vivebant seminibus, quae terra sponte gignebat. An falcem sceptro perdito accepit, ut, qui primis temporibus rex fuerat otiosus, filio regnante fieret operarius laboriosus? Deinde ideo dicit a quibusdam pueros ei solitos immolari, sicut a Poenis, et a quibusdam etiam majores, sicut a Gallis, humanum. De hac crudelissima uanitate quid opus est plura dicere? Hoc potius aduertamus adque teneamus, has interpretationes non referri ad Deum uerum, uiuam, incorpoream incommutabilemque naturam, a quo uita in aeternum beata poscenda est; sed earum esse fines in rebus corporalibus, temporalibus, mutabilibus adque mortalibus. Caelum, inquit, patrem Saturnus castrasse in fabulis dicitur, hoc significat pe
Abbreviated transcription (Latin):
aturnum inquit dixerunt que
nata ex eo ẽẽnt solitum deuorare:
qͦd eo semina unde nascerentur redirerł
& qͦd illi ꝓ ioue gleba obiecta ẽ deuo¬
randa. significat inquit manib hu¬
manis obrui ceptas serendo fruges.
ante qͣm utilitas arandi e̾ẽt inuenta.
Saturnus igitur dici debuit ipsa t̾ra
ñ semina. Ip̃sa enim quodamimꝰ de¬
uorat que genuerit: cum ex ea nata
semina in eam rursus recipienda re¬
dietint. E qͦd pro ioue accepisse dici¬
tur glebam: quid hoc adid ualet
qͦd manib hominum semengleba
cooꝑtum est.: Numquid ideo non ẽ
ut cetera deuoratum: qͦd gleba cooꝑ¬
tum est. Ita enim hoc dictum ẽ qua¬
si qui glebam opposuerit. semen ab¬
stulerit: sicut saturno ꝑhibent obla¬
ta gleba ablatum iouem: ac ñ potius
gleba semen oꝑiendo fecerit illud
diligentius deuorari. Deinde isto mͦ
semen ẽ uipiter. ñ causa seminis. qͦd
paulo ante dicebatur. S quid faci¬
ant homines. qui cum res stultas
interpretantur: ñ inueniunt qͥd

Expanded text:
ata, inquit, dixerunt, quae nata ex eo essent, solitum deuorare, quod eo semina, unde nascerentur, redirent. Et quod illi pro Ioue gleba obiecta est deuoranda, significat, inquit. manibus humanis obrui coeptas serendo fruges, antequam utilitas arandi esset inuenta. Saturnus ergo dici debuit ipsa terra, non semina; ipsa enim quodam modo deuorat quae genuerit, cum ex ea nata semina in eam rursus recipienda redierint. Et quod pro Ioue accepisse dicitur glebam, quid hoc ad id ualet, quod manibus hominum semen gleba coopertum est? Numquid ideo non est, ut cetera, deuoratum, quod gleba coopertum est? Ita enim hoc dictum est, quasi qui glebam obposuit semen abstulerit, sicut Saturno perhibent oblata gleba ablatum Iouem, ac non potius gleba semen operiendo fecerit illud diligentius deuorari. Deinde isto modo semen est Iuppiter, non seminis causa, quod paulo ante dicebatur. Sed quid faciant homiinterpretantur, non inveniunt quid
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm ueritas. S considerent omĩa di¬
ligenter: a si forte sine studio partiũ
iudicantes talia eẽ ꝑspexerint quȩ
potus exagitari qm̃ conuelli possĩ
garrulitate impudentissima & qͣsi
satrica uł mumica leuitate cobibe¬
ant suas nugas. & potius aprudentib
emendari quam laudari ab impruden¬
tib eligant. Nam si ñ ad libertatẽ ue¬
ra dicendi s ad licentiam maledicendi
tempus expectant: absit ut eis eueni¬
at qͦd ait tullius de quodam. qui pec

Expanded text:
ueritas. Sed considerent omnia diueritas. Sed considerent omnia diligenter, et si forte sine studio partium iudicantes talia esse perspexerint, quae potius exagitari quam conuelli possint garrulitate inpudentissima et quasi satyrica uel mimica leuitate, cohibeant suas nugas et potius a prudentibus emendari quam laudari ab inpudentibus eligant. Nam si non ad libertatem uera dicendi, sed ad licentiam maledicendi tempus expectant, absit ut eis eueniat quod ait Tullius de quodam, qui pec
Abbreviated transcription (Latin):
mentis quib ostenditur qͦd adista tẽ¬
poralia que sola stulti habere concu¬
piscunt. nichil deorum falsorũ nume¬
rositas prosit. confutati atq conuicti:
conantur asserere ñ ꝓpter uite p̾sentis
utilitatem. s ꝓpter eam que post
morte̾ futura est colendos ẽẽ deos.
Nam istis qui ꝓpter amicitias mun¬
di huius uolunt uana colere. & non
se ꝑmitti puerilib sensib conque¬
runtur: his quinq libris satis arbitior
ẽẽ responsum. Quors tres priores
cum edidissem. & inmultorũ manib
ẽẽ cepissent: audiui quosdam nesci¬
o quam aduersus eos responsionem
scribendo p̾parare. Deinde adme ꝑ¬
latum ẽ qͦdiam scripserint: s tempꝰ
querant quo. sine ꝑiculo poffint
edere. Quos admoneo. ñ optent
qͦd eis ñ expedit. Facile ẽ enim cuiꝙͣ
uideri respondisse qui tacere nolue¬
rit. Aut quid est loquacus uanitate:
Quie ñ ideo potest qͦdueritas: quia
si uoluerit etiam plus clamare potest

Expanded text:
mentis, quibus ostenditur, quod ad ista temmentis, quibus ostenditur, quod ad ista temporalia, quae sola stulti habere concupiscunt, nihil deorum falsorum numerositas prosit, confutati adque conuicti conantur adserere non propter uitae praesentis utilitatem, sed propter eam, quae post mortem futura est, colendos deos. Nam istis, qui propter amicitias mundi huius uolunt uana colere et non se permitti puerilibus sensibus conqueruntur, his quinque libris satis arbitror esse responsum. Quorum tres priores cum edidissem et in multorum manibus esse coepissent, audiui quosdam nescio quam aduersus eos responsionem scribendo praeparare. Deinde ad me perlatum est, quod iam scripserint, sed tempus quaerant, quo sine periculo possint edere. Quos admoneo, non optent quod eis non expedit. Facile est enim cuiquam uideri respondisse, qui tacere noluerit. Aut quid est loquacius uanitate? quae non ideo potest quod ueritas, quia, si uoluerit, etiam plus potest clamare quam
Abbreviated transcription (Latin):
do inthessalonicensium grauissimũ
scelus cui iam ep̃is int̾cedentib ꝓmi¬
serat indulgentiam. tumultu quorun¬
dam qui ei coherebant uindicare cõ¬
pulsus ẽ & eccłastiea eoereitus disci¬
plina. sic egit penitentiam. ut impe¬
ratorram celsitudinẽ ꝓ illo populus
orans magis fleret uidendo ꝓstratam.
qͣm peccando timeret iratam.Hec
ille secum & si qua similia que cõme¬
morare longum ẽbona oꝑa tulit. ex
isto temporali uapore cuiuslibet cul¬
minis & sublimitatis humane: quoꝵ
oꝑum merces ẽ et̾na felicitas. cuius
dator ẽ ds solis ueraciter piis. Cedera
uͦ uite huius uel fastigia uel subsidia
sicut ipsum mundum. lucẽ. terras.
auras. aquas. fructus. ipsiusq homi¬
nis animan. corpus. sensus. mentem.
uitam bonis malisq largitur: inquib
ẽ etiam quelibet imꝑĩ magnitudo.
qͣm ꝓ temporũ gubernatione dispen¬
sat. Promide iã etiã illis respondendũ
ẽẽ uideo. qui manifestissimis docu¬

Expanded text:
do in Thessalonicensium grauissimum do in Thessalonicensium grauissimum scelus, cui iam episcopis intercedentibus promiserat indulgentiam, tumultu quorundam, qui ei cohaerebant, uindicare conpulsus est et ecclesiastica cohercitus disciplina sic egit paenitentiam, ut \'imperatoriam celsitudinem pro illo populus orans magis fleret uidendo prostratam, quam peccando timeret iratam? Haec ille secum et si qua similia, quae commemorare longum est, bona opera tulit ex isto temporali uapore cuiuslibet culminis et sublimitatis humanae; quorum operum merces est aeterna felicitas, cuius dator est Deus solis ueraciter piis. Cetera uero uitae huius uel fastigia uel subsidia, sicut ipsum mundum lucem auras, terras aquas fructus ipsiusque hominis animam corpus, sensus mentem uitam, bonis malisque largitur; in quibus est etiam quaelibet imperii magnitudo, quam pro temporum gubernatione dispensat. Proinde iam etiam illis respondendum esse uideo, qui manifestissimis docu
Abbreviated transcription (Latin):
filios qͦs ñ ipsiꝰ iussus s belli abstulerat
impetus. etiã nondum xp̃ianos ad
eccłam confugientes xp̃ianos hac
occasione fieri uoluit. & xp̃iana cari¬
tate dilexit. nec priuauit eosreb sed
auxit honorib: nineminem post uicto¬
riam priuatas iminicitias ualere ꝑmisit.
Bella ciuilia ñ sicut cinna & marius
& sylla & abu talesnec finita fimire uo¬
luerunt: magis doluit exorta. qͣm
nocere cuiqͣm uoluit terminata. Inter
hec omĩa ex ipso mitio imꝑii sui non
quieuit iustissimis & miscđissimis le¬
gib aduersus impios laboranti eccłẽ
subuenire. qmͣ ualens hereticus fauen
arrianis uehementer affuxerat: cuiꝰ
eccłe se menbrum ẽẽ magis qͣm in
t̾ris regnare gaudebat. Symulachra
gentilium ubiq euertenda precepit:
satis intelligens nec terrena munera
in demoniorum. s indĩ ueri ẽẽ posi¬
ta potestate. Quid autem fuit eius
religiosa humilitate mirabilius. qͣn¬

Expanded text:
filios, quos non ipsius jussus, sed belli abstulerat filios, quos non ipsius jussus, sed belli abstulerat impetus, etiam nondum christianos ad ecclesiam confugientes, christianos hac occasione fieri voluit, et christiana charitate dilexit; nec privavit rebus, et auxit honoribus. In neminem post victoriam privatas inimicitias valere permisit. Bella civilia, non sicut Cinna et Marius et Sylla et alii tales nec finita finire voluerunt, sed magis doluit exorta quam cuiquam nocere uoluit terminata. Inter haec omnia ex ipso initio imperii sui non quieuit iustissimis et misericordissimis legibus aduersus inpios laboranti ecclesiae subuenire, quam Valens haereticus fauens Arianis uehementer adflixerat; cuius ecclesiae se membrum esse magis quam in terris regnare gaudebat. Simulacra gentilium ubique euertenda praecepit, satis intellegens nec terrena munera in daemoniorum, sed in Dei ueri esse posita potestate. Quid autem fuit eius religiosa humilitate mirabilius, quan
Abbreviated transcription (Latin):
alio pacto uel casu ꝓxime extincto. a¬
lium tyrannũ eugenium qui millius
imꝑatoris locum ñ legitime fuerat
subrogatus. accepto rursus ꝓphetico
responso fide ceitus oppressit: contra
cuius robustissimum exercitũ magis
orando qͣm feriendo pugnauit. Mi¬
lites nobis qui aderant retulerunt
extorta sibi ẽe de manib quȩcumq ia¬
culabantur. cum atheodosii partib
inaduersarios uehemens uentusiret:
& ñ solum quecũq ieos iaciebantur
concitatissime raꝑet. uerumetiã ipsoꝵs
tela in eorum corpora retorqueret. Un¬
dixit. Onimium dilecte deo. cui mi
classica uenti. Uictor autẽ sicut credi¬
derat & p̾dixerat. iouis symulachra
que aduersus eum fuerant nescio qͥb
ritib uelut consecrata & inalpib con¬
stituta deposuit: eorumq fulmina
qͦd aurea eẽnt. iocantib qͦd illa leti¬
tia ꝑmittebat cursorib ꝙ se abeis ful¬
minari uelle dicentib. hilariter be¬
nigneq donauit: inimicorũ suorum

Expanded text:
alio pacto uel casu proxime extincto aalio pacto uel casu proxime extincto alium tyrannum Eugenium, qui in illius imperatoris locum non legitime fuerat subrogatus, accepto rursus prophetico responso fide certus obpressit, contra cuius robustissimum exercitum magis orando quam feriendo pugnauit. Milites nobis qui aderant rettulerunt extorta sibi esse de manibus quaecumque iaculabantur, cum a Theodosii partibus in aduersarios uehemens uentus iret et non solum quaecumque in eos iaciebantur concitatissime raperet, uerum etiam ipsorum tela in eorum corpora retorqueret. Undixit: O nimium dilecte Deo, cui funclassica venti! Victor autem, sicut crediderat et praedixerat, Jovis simulacra, quae adversus eum fuerant nescio quibus ritibus velut consecrata, et in Alpibus constituta, deposuit: eorumque fulmina, quod aurea fuissent, jocantibus quod illa laetitia permittebat Cursoribus, et se ab eis fulminari velle dicentibus, hilariter benigneque donavit. Inimicorum suorum
Abbreviated transcription (Latin):
nde & ille ñ solum uiuo serua¬
uit qͣm debebat fidem: uerum
etiam post eius mortem pulso eius
interfectore maximo ualentinianũ
eius paruulũ frẽm in sui pardes imꝑii
tamqͣm xp̃ianus excepit. pupillum
paterno custodiuit affectur quem
destitutum om̃ĩb opib nullo nego¬
tio posset auferre. si latius regnandi
cupiditate magis qͣm bene faciendi
caritate flagraret. Unde potuis eũ
seruata eius imꝑatoria dignitate
susceptum ipsahumanitate & gr̃a
consolatus est. Peinde cum maximũ
terribilem ille faceret successus: hic
mangustus curarum suarum ñ est
lapsus adcuriositates sacrilegas atq
illicitas: s adioħem in egypti here¬
mo constitutum. quẽ dĩ secuum ꝓ¬
phetandi sp̃u preditum fama crebrescen¬
te didicerat misit. atq ab eo nuntium
uictorie certissimum accepit. Mox ma¬
xiiii tẏranm extinctor ualentinianum
puerum imꝑii sui partib unde fugatus
fuerat cum miscdissima ueneratione
restituit: eoq siue ꝑ insidias siue quo

Expanded text:
nde et ille non solum uiuo seruauit quam debebat fidem,_ uerum etiam post eius mortem pulsum ab eius interfectore Maximo Valentinianum eius paruulum fratrem in sui partes imperii tamquam Christianus excepit pupillum, paterno custodiuit adfectu, quem destitutum omnibus opibus nullo negotio posset auferre, si latius regnandi cupiditate magis quam benefaciendi caritate flagraret; unde potius eum seruata eius imperatoria dignitate susceptum ipsa humanitate et gratia consolatus est. Deinde cum Maximum terribilem faceret ille successus, hic in angustiis curarum suarum non est lapsus ad curiositates sacrilegas adque inlicitas, sed ad Iohannem in Aegypti eremo constitutum, quem Dei seruum prophetandi spiritu praeditum fama crebrescente didicerat, misit adque ab eo nuntium uictoriae certissimum accepit. Mox tyranni Maximi extinctor Valentinianum puerum imperii sui partibus, unde fugatus fuerat, cum misericordissima ueneratione restituit, eoque siue per insidias siue quo
Abbreviated transcription (Latin):
De regulo in quo captiuitatis obreligionẽ¬
etiam sponte tolerande extat exemplũ
qͦd tamen illi dõs colenti ꝓdesse ñ potuit.
ẽ passa captiuitas contaminan potuerit
uitus anum sine uoluntatis assensu.

Expanded text:
De Regulo, in quo captiuitatis ob religioneetiam sponte tolerandae extat exemplum, quod tamen illi deos colenti prodesse non potuit. est passa captiuitas, contaminari potuerit uirtus animi sine uoluntatis adsensu.
Abbreviated transcription (Latin):
xxuiII. Quo iudicio dĩ. in corpora continentium li¬
bido hostilis peccare ꝑmissa sit.
Quid familia rp̃i respondere debeat infide¬
lib. cum exprobrant quod eam a furore
hostium ñ liberauerit. xp̃c.¬

Expanded text:
XXVIII. Quo iudicio Dei in corpora continentium libido hostilis peccare permissa sit.Quid familia Christi l\'espondere debeat infidelibus, cum exprobrant, quod eam a furore hostium non liberauerit C
Abbreviated transcription (Latin):
nus introia qͦd neminem libe
onsuetudine hostium uictas
eitentiũ. qͥd cato senserit.
It ritemplis earum parcerent
ione urbisque aspere gesta

Expanded text:
nis in Troja, quod neminem liberonsuetudine hostium uictas euertentium quid Cato senserit. ut in templis earum parcerent ione Urbis quae aspere gesta
Abbreviated transcription (Latin):
n cum intheologia ciuili de¬
itatem ẽe non constiterit
inselectis diis eam inueniri
posse credendum sit.
abofficus uiliors deorũ
habeantur excepti:
uII Quam nulla sit ratio quȩ de selectiõẽ
quorundam deorũ possit oftendi.
cum multis inferiorib excellentior ad¬
nunistratio deputetur.
Melius actum cum diis inferiorib qui
nullis infamentur opprobrus quã
cum selectis quorum cante turpi¬
tudines celebrentur.

Expanded text:
n cum in theologia ciuili deitatem non esse constiterit, in selectis dis eam inueniri posse creden- dum sit. ab officiis viliorum deorum habeantur excepti. III. Quam nulla sit ratio, quae de selectione quorundam deorum possit ostendi, cum multis inferioribus excellentior administratio deputetur. Melius actum cum diis inferioribus, qui nullis infamentur opprobriis, quam cum selectis, quorum tantae turpitudines celebrentur.
Abbreviated transcription (Latin):
Quod nulla unqͣm
bella ita gesta sint: ut
uictores ꝓpter dõs eorum quos uicerant
parcerent uictis.
Quani imprud̾enter romam dos penates qui
troiam custodire non poterant. sibi credi¬
derint profuturos.
De asilo unonis introia qͥd neminem libe

Expanded text:
Quod nulla umquam bella ita gesta sint, ut uictores propter deos eorum, quos uicerunt, parcerent uictis.Quam inprudenter Romani deos penates, qui Troiam custodire non potuerant, sibi crediderint profuturos.De asylo Iunonis in Troia, quod neminem liber
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ne pomani quidem ita ullas ceperint
cnutates. ut ritemplis eatum parcerent
Ouoã meueisidne urbisque aspere gesta
st̃ de consuctũdine acciderint belli. que
uͦ clementer de potentia prouenetint:
nominis xp̃i.¬

Expanded text:
Quod nec Romani quidem ita ullas ceperint civitates, ut in templis earum parcerent Quod in euersione Urbis, quae aspere gesta sunt. de consuetudine acciderint belli; quae uero cle- menter, de potentia prouenerint nominis Chri
Abbreviated transcription (Latin):
xUIII. Quo iudicio di. incorpora continentium li¬
bido hostilis peccare ꝑmissa sit.
Quid familia xp̃i respondere debeat infide¬
lib. cum exprobrant quod eam a furore
hostium ñ liberauerit. xp̃c.¬

Expanded text:
XVIII. Quo iudicio Dei in corpora continentium libido hostilis peccare permissa sit.Quid familia Christi l\'espondere debeat infidelibus, cum exprobrant, quod eam a furore hostium non liberauerit C
Abbreviated transcription (Latin):
conftituit. & fundauit fidem: ut
& illud quo tendit uia media est.
spes est ꝑueniendi. Si autẽ desit
aut ignoretur qua eundum sit.
qͥd prodest nosse quo eundum sit:
Sola est autem aduersus om̃s erro¬
res uia munitissima ut idem ipse
sit ds & homo: quo itur d̾s: qua it᷑

Expanded text:
constituit et fundauit fidem, ut et illud quo tendit uia media est, spes est perueniendi; si autem desit aut. ignoretur qua eundum sit, quid prodest nosse quo eundum sit? Sola est autem aduersus omnes errores uia munitissima, ut idem ipse sit Deus et homo; quo itur Deus, qua it
Abbreviated transcription (Latin):
Siror autẽ plurimum
ꝙ pene singłis motib attribuerent:
uocauerunt deam agenoriã que
adagendum excitaret. deam sti¬
mulã que adagendũ ultta modũ
stimularet. deam murciã que p̃t̾
modũ ñ moueret ac faceret homi¬
nem ut ait pomponiꝰ murcidum
id est nimis desidiosũ & mactuosũ:
deam strenuã quȩ faceret strenuũ.
His om̃ib diis & deab publica sa¬
cra facere susceꝑunt: quietem uͦ
appellantes que faceret quietum.
cum edem haberet extra portam
collinã: publice illam susciꝑe no¬
luerunt utrum indiciũ fuit am¬
mi inquieti: an potius ita significa¬
tum ẽ qui illã turbã colere ꝑseuera¬
ret ñ plane deoꝵs s demoniorũ. eũ
quietẽ ñhabere ñ posse. Ad quam
uocat uerus medicꝰ dicens. Uiscite
ame quia mitis sũ & humilis corde.
ꝙ inuemietis reqͥem animab ur̃is.

Expanded text:
iror autem plurimum, et paene singulis motibus adtribuerent, uocauerunt deam Agenoriam, quae ad agendum excitaret, deam Stimulam, quae ad agendum ultra modum stimularet, deam Murciam, quae praeter modum non moueret ac faceret hominem, ut ait Pomponius, murcidum, id est nimis desidiosum et inactuosum, deam Streniam, quae faceret strenuum, his omnibus dis et deabus publica sacra facere susceperunt, Quietem uero appellantes, quae faceret quietum, cum aedem haberet extra portam Collinam, publice illam suscipere noluerunt. Utrum indicium fuit animi inquieti, an potius ita significatum est, qui illam turbam colere perseueraret non plane deorum, sed daemoniorum, eum quietem habere non posse? ad quam uocat uerus medicus dicens: Discite a me, quoniam mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus
Abbreviated transcription (Latin):
stendit ubi ait. Uidete ne contem
natis unum expusillis istis. Dico e
uident faciem patris mei qui ince¬
lis ẽ. Peccasse autẽ quosdam angłos.
& inhuius mundi ima detrusos.
qui eis uelut carcer ẽ usq ad futu¬
ram indie iudicii ultimam damna¬
tionẽ apłs petrꝰ aꝑtissime ostendit
dicens: qͦd d̃s angł̃is peccantib ñ

Expanded text:
stendit, ubi ait: Videte, ne contestendit, ubi ait: Videte, ne conteatis unum de pusillis istis. dico enuident faciem patris mei, qui in caepatae. Peccasse autem quosdam angelos et in huius mundi ima detrusos, qui eis uelut carcer est, usque ad futuram in die iudicii ultimam damnationem apostolus Petrus apertissime ostendit dicens, quod Deus angelis peccantibus n
Abbreviated transcription (Latin):
magnificata st̃ oꝑa tua dñe. omĩa
insapientia fecisti: conuenientissi¬
me paulopost cõmemoratur etiã
sp̃s sc̃s. Cum eiũ dictũ eẽt qualem
terrã ds̃ primitus fecerit. uł quam
molẽ materiam ue future constru¬
ctionis muncdi celi & t̾re nomine
nuncupauerit. subiciendo & adden¬
do. t̾ra autem erat in uisibilis &s
incomposita. & tenebre erant suꝑ
abyssum: morut trinitatis cõme
d̃i suꝑferebatur suꝑ aquas. Promde
ut uolet quisq accipiet qͥdita pro¬
fundum ẽ ut ad exercitationem le¬
gentium a fidei regula ñ abhorren¬
tes plures possit generare sententi¬
as : dum tamen anglos scõs insubli¬
mib sedib non quidem dõ coet̾nos.
s tamen de sua sempiterna & uera
felicitate securos & certos ẽe nemo
ambigat. Ad quorum societatem
ꝑtinere paruulos suos dñs docens.
non solum illud ait. erunt equales
angłis dĩ: uerum ipsi quoq angłi
qua contemplatione fruantur. o¬

Expanded text:
magnificata sunt opera tua Domine! omnia magnificata sunt opera tua Domine! omnia in sapientia fecisti: conuenientissime paulo post commemoratur etiam Spiritus sanctus. Cum enim dictum esset, qualem terram Deus primitus fecerit, uel quam molem materiamue futurae constructionis mundi caeli et terrae nomine nuncupauerit subiciendo et addendo: Terra autem erat inuisibilis et inconposita et tenebrae erant super abyssum: mox ut trdei superferebatur super aquam. Proinde ut uolet quisque accipiat, quod ita profundum est, ut ad exercitationem legentium a fidei regula non abhorrentes plures possit generare sententias, dum tamen angelos sanctos in sublimibus sedibus non quidem Deo coaeternos, sed tamen de sua sempiterna et uera felicitate securos et certos esse nemo ambigat. Ad quorum societatem pertinere paruulos suos Dominus docens non solum illud ait: Erunt aequales angelis Dei; uerum ipsi quoque angeli qua contemplatione fruantur o
Abbreviated transcription (Latin):
cat ñ scõs angłos ẽẽ signficad̾¬
meo qͦd scriptum ẽ fiat lux & facta
est lux. s quamlibet lucem tunc pͥ¬
muni factam ẽẽ corpoream aut opi¬
netur aut doceat. angłos autẽ pru̾
ẽẽ factos. ñ tantum ante firmamen¬
tum qͦd inter aquas & aquas factũ
appellatum ẽ celum. s ante illud de
quo dictum ẽ inprincipio fecit ds
celum & t̾ram. atq illud qͦd dictũ
ẽ inprincipio ñ ita dictum tamqͣm
primum hoc factũ sit. cum ante fe¬
cerit angłos:s quia omĩa insapien¬
tia fecit. qͦd ẽ uerbum eiꝰ. & ipsum
scͥptura principium nominauit. si¬
cut ipse in eugłio iudeis querentib
quisẽet. respondit se ẽẽ principiũ.:
non econtrario referam contentionẽ.
maxume quia hoc me delectat plu¬
rimum. qͥd etiam in summo exordi
o libri geneseos trmitas commenda¬
tur. Cum enĩ ita dicit᷑. inprincipio
fecit d̾s celum & t̾ram. ut pater fe¬
cisse intelligatur infilio. sicut at¬
testatur psalmus ubi legitur. quam

Expanded text:
cat non sanctos angelos esse significaeo quod scriptum est: Fiat lux, et facta est lux, sed quamlibet lucem tunc primum factam esse corpoream ant opinetur aut doceat; angelos autem prius esse factos non tantum ante firmamentum, quod inter aquas et aquas factum appellatum est caelum, sed ante illud de quo dictum est: In principio fecit Deus caelum et terram; adque illud, quod dictum est: In principio, primum hoc factum sit, cum ante fecerit Angelos; sed quia omnia in sapientia fecit, quod est Verbum ejus, et ipsum Scriptura principium nominavit; sicut ipse in euangelio Iudaeis quaerentibus quis esset respondit se esse principium: non e contrario referam contentionem, maxime quia hoc me delectat plurimum, quod etiam in summo exordio sancti libri geneseos trinitas commendatur. Cum enim ita dicitur: In principio fecit Deus caelum et terram, ut Pater fecisse intellegatur in Filio, sicut adtestatur psalmus, ubi legitur: Quam
Abbreviated transcription (Latin):
tur.. Nonne omĩa que mhoc mun¬
do fieridicunt: in hoc etiam mun¬
do terminari fatentur: Que ẽ ista
uanitas inoꝑe illi dare potestatem
dudiam: in symulachro faciem
duplam. Nonne istũ bifrontem
multo elegantius interpretarent᷑
si eundem & ianũ & terminum di¬
cerent. atq initus unam faciẽ. fini¬
b alteram darent.: Qm̃ qui oꝑat᷑
utrumq debet intendere. In omĩ
enim motu actionis sue. qui ñ res¬
picit mitium: ñ ꝓspicit finem.
Unde necesse ẽ a memoria respici¬
ente. prospiciens conectat᷑ intentio.¬
Nam cui exciderit qͦd ceꝑit: quomͦ
finiat non inueniet. Quod si uitam
beatam in hoc mundo inchoari puta¬
rent. extra mundum ꝑfici. & ideo iano
id est mundo solam initioꝵ tribue¬
rent potestatẽ: ꝓfecto ei p̃ponerent
terminum. eumq adiis selectis ñ alie¬
narent. Quamqͣm etiam nunc cum
inistis duob diis mnitia rerum dem¬
poraliũ finesq tractantur. dermino

Expanded text:
tur? Nonne omnia, quae in hoc muntur? Nonne omnia, quae in hoc mundo fieri dicunt, in hoc etiam mundo terminari fatentur? Quae est ista uanitas, in opere illi dare potestatem dimidiam, in simulacro faciem duplam? Nonne istum bifrontem multo elegantius interpretarentur, si eundem et Ianum et Terminum dicerent adque initiis unam faciem, finibus alteram darent? quoniam qui operatur utrumque debet intendere; in omni enim motu actionis suae qui non respicit initium non prospicit finem. Unde necesse est a memoria respiciente prospiciens conectatur intentionam cui exciderit quod coeperit, quo modo finiat non inueniet. Quod si uitam beatam in hoc mundo inchoari putarent, extra mundum perfici, et ideo Iano, id est mundo, solam initiorum tribuerent potestatem: profecto ei praeponerent Terminum eumque ab dis selectis non alienarent. Quamquam etiam nunc cum in istis duobus dis initia rerum temporalium finesque tractantur, Termino
Abbreviated transcription (Latin):
uocari heroas & lares & genios. Hec
est undelicet breuiter in ista prelo¬
cutione ꝓposita theologia naturalis:
quȩ ñ huie tantum s multis phy¬
losophisplacint.
e qua tunc diligentius disseren¬
dum ẽ: cum de ciuili quantum
ad deos selectos attinet. opitulante
igitur a quo sumpsit exordium: que¬
ro quisnam sit. Respondetur mun
dus est. Breuis hec plane ẽ atq aꝑta
responsio. Cur gͦ ad eum dicuntur
rerum mitia ꝑtinere: fines uͦ ad alte¬
rum. quẽ terminum uocant. Nam
ꝓpter mitia & fines duob istis dus du¬
os menses ꝑhibent dedicatos. p̾ter il¬
los decem quib usq ad decembrẽ ca¬
put ẽ martius: ianuarium iano. febru¬
arium termino. Ideo terminalia eo¬
dem mense februario celebrari dict᷑.:
cum fit sacrũ purgatorium qͦd uocatł
februm. unde mensis nomen accepit.
Numquid gͦ ad mundum qui ianꝰ
est. mitia rerum ꝑtinent. ꝙ fines ñ
ꝑtinent. ut alter illis ds̃ preficere¬

Expanded text:
vocari heroas, et lares, et genios. Haec vocari heroas, et lares, et genios. Haec est videlicet breviter in ista praelocutione proposita theologia naturalis, quae non huic tantum, sed multis philosophis placuit: e qua tunc diligentius disserendum est, cum de civili, quantum ad deos selectos attinet, opitulante igitur, a quo sumpsit exordium, quaero quisnam sit? Resdus est. Breuis haec plane est adque aperta responsio. Quur ergo ad eum dicuntur rerum initia pertinere, fines uero ad alterum, quem Terminum uocant? Nam propter initia et fines duobus istis dis duos menses perhibent dedicatos praeter illos decem, quibus usque ad Decembrem caput est Martius, Ianuarium lano, Februarium Termino. Ideo Terminalia eodem mense Februario celebrari dicunt, cum fit sacrum purgatorium, quod uocant Februm, unde mensis nomen accepit. Numquid ergo ad mundum, qui lanus est, initia rerum pertinent et fines non pertinent, ut alter illis deus praeficere
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc de naturali theologia pre¬
loquens. dm̃ se arbitrari ẽẽ animã mun¬
di quem greci uocant cosmon. & hunc
ipsum mudum ẽẽ dm̃: s sicut ho¬
minem sapientẽ cum sit ex corpore
& animo. tamen ab auimo dici sapi¬
entem: ita mundum dm̃ dici ab ani¬
mo cum sit ex animo & corpore. Hic
uidetur quoquomͦ unum confiteri
dm̃. S ut plures etiam introducat:
adiungit mundũ diuidi in duas par¬
tes eclum & terrã. & cęlũ bifariã in ethera &
aera. terrã uͦ in aquã &e humũ÷ eqͥb sũmũ ẽẽ
ethera. sed̾m aera. terciã aquã. infimã terrã:
qͣs om̃s partes qͣtuor. aĩaꝵ ẽẽ plenas. inethere
& aere immortalium. in aqua & terra
mortaliumͥ a summo autei circuitu ce¬
li usq ad circulum lime ethereas an
mas ẽẽ astra & stellas. eos celestes dos
ñ modo intelligi ẽẽ s etiam uideri:
Inter lune uͦ gyrum & nimborũ ac
uentorum cacumina aerias ẽẽ ani¬
mas. s eas anio ñ ocłis uideri. &s

Expanded text:
adhuc de naturali theologia praeloquens, Deum se arbitrari esse animam mundi, quem Graeci vocant κοσμον, et hunc ipsum mundum esse Deum; sed sicut hominem sapientem, cum sit ex corpore et animo, tamen ab animo dici sapientem, ita mundum Deum dici ab animo cum sit ex animo et corpore. Hic videtur quodammodo unum confiteri Deum. Sed ut plures etiam introducat, adjungit mundum dividi in duas partes: coelum et terram; et coelum bifariam in aethera et aera, terram vero in aquam et humum; e quibus sumaera, tertium aquam, infimam terram; quas omnes partes quatuor, animarum esse plenas, in aere et ethere immortalium, in aqua et terra mortalium: a summo autem circumitu celi usque aimas esse astra ac stellas, eos coelestes deos non modo intelligi esse, sed etiam videri: inter lunae vero gyrum et nimborum ac ventorum cacumina aereas esse animas, sed eas animo, non oculis videri; et
Abbreviated transcription (Latin):
agamus qͦd sequit᷑: & sinus nos qͦq
ꝓ modulo nr̃o angłi dĩ id est nuntu
eius. annuntiantes enis uoluntatem
& glam. gr̃amq laudantes. Unde cũ
dixisset. ponere indõ spem meã: an
nuntiem inquit om̃s laudationes
tuas inportis filie syon. Hec ẽ głosissi¬
ma ciuitas dĩ. hec unũ d̃m nouit et
colit: hanc angłi sc̃ĩ annuntiaueit̃
qui nos ad eius societatẽ inuitaueit.
ciuesq suos milla ẽẽ uoluerunt. Elh
non placet ut eos colamus tamqͣm nis
deos. s cũ eis a illoꝵe. & nr̃m dm̃: nec
eis sacrificemꝰ s cũ ipsis sacrificium
simꝰ dõ. Nullo igitur dubitante qu
hec deposita maligna obstinatione
considerat. om̃s immortales beati
qui nobis ñ inuident. neq enĩ si mui¬
derent eẽnt beati. s potius nos dili¬
gunt. ut & noscum ipsis beati simus:
plus nobis fauent. plus adiuuant.

Expanded text:
agamus quod sequitur, et simus nos quoque agamus quod sequitur, et simus nos quoque pro modulo nostro angeli Dei, id est nuntii eius, adnuntiantes eius uoluntatem et gloriam gratiamque laudantes. Unde cum dixisset: Ponere in Deo spem meam, ut adnuntiem, inquit, omnes laudes tuas in portis filiae Sion. Haec est gloriosissima ciuitas Dei: haec unum Deum nouit et colit; hanc angeli sancti adnuntiauerunt, qui nos ad eius societatem inuitauerunt ciuesque suos in illa esse uoluerunt; quibus non placet ut eos colamus tamquam nostros deos, sed cum eis et illorum et nostrum Deum; nec eis sacrificemus, sed cum ipsis sacrificium simus Deo. Nullo itaque dubitante, qui haec deposita maligna obstinatione considerat, omnes inmortales beati, qui nobis non inuident neque enim si inuiderent, essent beati, sed potius nos diligunt, ut et nos cum ipsis beati simus, plus nobis fauent, plus adiuuant
Abbreviated transcription (Latin):
cordis mei. Per cor quippe caro mun¬
datur: unde dicit dñs. Mundate
que intus sunt: & que foris sunt
munda erunt. Partem deinde suam
dicit ipsũ ẽẽ dm̃: non aliquiã ab eo
s ipsum. Ds̃ inquit cordis mei. et
pars mea ds inscłã: s. qͦd inter multa
que ab hominib eliguntur. ipse illi
placuerit eligendus. Quia ecce in¬
quit qui longe se faciunt ate ꝑib̾t:
ꝑdidisti omẽm qui fornicatur abste.
hoc est qui multoꝵ deoꝵ uult ẽẽ ꝓ¬
stibulum. Unde sequitur illud ꝓpter
qͦd & cetera de eodem psalmo dicen¬
da uisa sunt: michi autẽ ad herere
do bonum ẽ.Non longe ire. non per
plurima fornicari. Adherere autẽ
dõ tunc ꝑfectum erit: quando totũ
qͦd liberandum ẽ. fuerit liberatum.
Nunc uͦ fit illud qͦd sequitur: ponere
indeo spem meam. Spes enĩ que ui¬
detur. non ẽ spes. Quod em̃ uidet qͥs.
uidemus sꝑamus: ꝑ patientiã expe¬
ctamus. In hac autẽ spe n̾c constituti

Expanded text:
cordis mei. Per cor quippe caro muncordis mei. Per cor quippe caro mundatur. Unde dicit Dominus: Mundate quae intus sunt, et quae foris sunt munda erunt . Partem deinde suam dicit ipsum Deum, non aliquid ab eo, sed ipsum: Deus, inquit, cordis mei, et pars mea Deus in saecula: quod inter multa quae ab hominibus eliguntur, ipse illi placuerit eligendus. Quia ecce, inquit, qui longe se faciunt a te, peribunt: perdidisti omnem qui fornicatur abs te; hoc est, qui multorum deorum vult esse prostibulum. Unde sequitur illud, propter quod et caetera de eodem psalmo dicenda visa sunt: Mihi autem adhaerere Deo, bonum est: non longe ire, non per plurima fornicari. Adhaerere autem Deo tunc perfectum erit, cum totum quod liberandum est, fuerit liberatum. Nunc vero fit illud quod sequitur: Ponere in Deo spem meam. Spes enim quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, uidemus speramus, per patientiam expectamus, In hac autem spe nunc constituti
Abbreviated transcription (Latin):
issent. Tamen ego semꝑ tecum: quia
etiam intaliũ rerum desiderio alios
deos non quesiui. Ac ꝑhoc sequitur.
Tenusti manũ dextere mee: & inuo¬
luntate tua deduxistime. & cũ gła
assumpsisti me. Tamqͣm ad sinstrã
cuncta illa ꝑtineant. quȩ abundare
apud impioscũ uidisset. pene col¬
lapsus ẽ. Quid enĩ michi inquit est
incelo: & ate quid uolui suꝑ terram:
Reprehendit semetipsũ. iusteq sibi
displicuit: quia cũ tam magnũ bo¬
ntm haberet incelo qͦd pꝰ intellexit.
rem transitoriã. fragilẽ & qͦdãm liiteã fe¬
licitatẽ a deo suo quęsiuit in terra.
Defecit inquit cormeum & caro mea:
ds̃ cordis mei. Defectu utiq bono ab
inferiorib ad suꝑna. Unde in alio
psalmo dicit: desiderat & deficit a¬
nima mea matria dñi. Item malio.
defecit insalutare tuum anima mea.
Tamen cũ de utroq dixisset. id est
de corde & carne deficiente: non sub¬
iecit dẽ cordis mei & carnis mee. s dłẽ

Expanded text:
issent. Tamen ego semper tecum, qui issent. Tamen ego semper tecum, qui etiam in talium alios non quaesivi. Ac per hoc sequitur: Tenuisti manum dexterae meae, et in voluntate tua deduxisti me, et cum gloria assumpsisti me: tanquam ad sinistram cuncta illa pertineant, quae abundare apud impios cum vidisset, pene collapsus est. Quid enim mihi est, inquit, in coelo? et a te quid volui super terram? Reprehendit se ipsum, justeque sibi displicuit: quia cum tam magnum bonum haberet in coelo quod post intellexit, rem transitoriam, fragilem, et quodammodo luteam felicitatem a suo Deo quaesivit in terra. Defecit, inquit, cor meum et caro mea, Deus cordis mei: defectu utique bono ab inferioribus ad superna. Unde in alio psalmo dicitur: Desiderat et deficit anima mea in atria Domini . Item in alio: Defecit in salutare tuum anima mea . Tamen cum de utroque dixisset, id est de corde et carne deficiente, non subjecit, Deus cordis et carnis meae; sed, Deus
Abbreviated transcription (Latin):
inquisitione laborasse uolentem cur
ita eẽt apprebendere. donec intra¬
ret insanctuarium di & intelligeret
innouissimis eorum qui felices uide¬
bantur erranti. Tunc eos intellexit
meo qͦd se extulerunt sicut dicit fu¬
isse deiectos. & defecisse ac ꝑisse ꝓpter
iniquitates suas: totumq illud cul¬
men temporalis felicitatis. ita eis fa¬
ctum tamqͣm somniũ euigilantis. qui
se repente iuenit suis quȩ somniabat
fallacib gaudus destitutũ. Et qm̃ in
hac terra uł ciuitate terrena magni
lum rediges. Quod huic tamen utile
fuerit etiam ipsa terrena non nisi ab
uno uero do querere. incuius potesta¬
te sunt omĩa. satis ostendit ubi ait.
Uelut pecus factus sum apudte: &
ego semꝑ decum. Uelut pecus dixit.
utiq non intelligens. Ea quippe ate
desiderare debui. que michi cum im¬
pus ñ possent ẽe cõmunia: quib eos
cũ abundare cernerem. putaui me
incassum tͥ seruisse. quando & illi
hec haberent qui tibi seruire nolu¬

Expanded text:
inquisitione laborasse, uolentem quur inquisitione laborasse, uolentem quur ita esset adprehendere, donec intraret in sanctuarium Dei et intellegeret nouissima eorum, qui felices uidebantur erranti. Tunc eos intellexit in eo, quod se extulerunt, sicut dicit, fuisse deiectos et defecisse ac perisse propter iniquitates suas; totumque illud culmen temporalis felicitatis ita eis factum tamquam somnium euigilantis, qui se repente inuenit suis quae somniabat fallacibus gaudiis destitutum. Et quoniam in hac terra uel in ciuitate terrena magni hilum rediges. Quod huic tamen utile fuerit etiam ipsa terrena non nisi ab uno uero Deo quaerere, in cuius potestate sunt omnia, satis ostendit ubi ait: Velut pecus factus sum aput te, et ego semper tecum. Velut pecus dixit utique \'non intellegens.\' \'Ea quippe a te desiderare debui, quae mihi cum inpiis non possunt esse communia, quibus eos cum abundare cernerem, putaui me incassum tibi seruisse, quando et illi haec haberent, qui tibi seruire nolu
Abbreviated transcription (Latin):
Quius sacramenti fide etiam iusti
antiqui mundari pie uuendo
potuerunt. non solũ anteqͣm lex po¬
pulo hebreo daretur. neq enim eis
predicator d̾s uł angłi defuerunt: s
ipsius quoq legis temporib. quamuis
infiguris rerum sp̃italium habere ui¬
deretur. ꝓmissa carnalia. ꝓpter quod
uetus dicitur testamentũ. Nlam & ꝓ¬
phetȩ tunc erant. ꝑ quos sicut ꝑ an¬
głos eadem promissio predicata est.
& ex illoꝵ numero erat cuius tam
magnã diuinamqsententiã de boni
humani fine paulo ante memoraui.
michi autẽ adherere dõ bonum est.
Inquo plane psalmo duorũ testam̃¬
torum que dicuntur uetus & nouũ.
satis est declarata distinctio. Propter
carnales enim terrenasq promissio¬
nes. cum eas impiis abundare ꝑspi¬
ceret dicit pedes suospene fuisse cõ¬
motos & effusos in lapsum ꝓpemodũ
gressus suos. tamqͣm deo frustra ipse
seruisset. cum ea felicitate quam de
illo expectabat. contemptores eius
florere conspiceret: seq inrei huius

Expanded text:
uius sacramenti fide etiam iusti antiqui mundari pie uiuendo potuerunt, non solum antequam lex populo Hebraeo daretur neque enim eis praedicator Deus uel angeli defuerunt, sed ipsius quoque legis temporibus, quamuis in figuris rerum spiritalium habere uideretur promissa carnalia, propter quod uetus dicitur testamentum. Nam et prophetae tunc erant, per quos, sicut per angelos, eadem promissio praedicata est, et ex illorum numero erat. cuius tam magnam diuinamque sententiam de boni humani fine paulo ante commemoraui: Mihi autem adhaerere Deo bonum est. In quo plane psalmo duorum testamentorum, quae dicuntur uetus et nouum, satis est declarata distinctio. Propter carnales enim terrenasque promissiones, cum eas inpiis abundare perspiceret, dicit pedes suos paene fuisse commotos et effusos in lapsum propemodum gressus suos, tamquam frustra Deo ipse seruisset, cum ea felicitate, quam de illo expectabat, contemtores eius florere perspiceret; seque in rei huius