comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (French):
pain. ⁊ le prenderoit. Mains li anchins anemis ki ot enuie. de la ka¬
riteit del unk. ⁊ dela refection de lautre. quãt unc iour ilh ueit metre
le pain. si getat une piere. ⁊ brisat le cloket. nient moins.roman ne
cessat pas por chu daministreir par mesure couenable. Mains qͣnt
li tous poissans dieu. uoloit roman deporteir de son traualhe. ⁊ mõ¬
streir le uie benoit. en exẽple as hõmes. ke la lumier miese sour
parelhiet por lui son refection. a lui soy dengnat nr̃e sire aparoir
par uision. ⁊ li dest. Tu aparelhe a toy tes delisce. et mes sieruan ki¬
est en teil lir est crucies de fain. I soy leuat apiertemẽt. et en cel meisme
sollẽpniteit. dela paske enalat a li. ⁊ portat awec soy le mangier kill
Et quant ilh orent leur orison. benissãt le tous poisant dieu. se seirent
ensemble. Apres les douches ꝑlemẽs de uie. li prieste ki astoit uenus. se
dieu. ⁊ dest. Ie say ke paske est. car i ay deseruy. de toy aueir. Car il astoit

Expanded text:
anz prenderoit. Mais li anciens anemis portanz enuie a la cariteit del un, a la refection del altre, quant il en un ior uit metre lo pain, si gettat une piere et brisat la clokete. Nequedent Romains ne cessat pas de ministreir par mesures couenables. Mais cant ia li tot poissanz deus et Romain uoloit cesseir de son trauailh, et mostreir la uie Benoit en exemple az hommes, ke la luserne mise sor soi appareilhie la refection, a lui deniat li sires aparoir par uision disanz : Tu apareilhes a toi delices, et mes sers en icel liu est cruciez de fain. Ki soi leuat enhelement, et en cele meisme sollempniteit de la paske alat al liu auoc les mangiers cui il Et quant il faite l'orison benissant lo tot poissant deu seissent ensemble, apres les duz parlemenz de uie cil ki astoit uenuz li pdeu disanz : Ge sai ke paske est, car ge deserui toi ueoir. Quar il mis
Abbreviated transcription (Latin):
legatis ꝓterue responderat. pedẽ mouisset. febre ingẽti cor¬
reptus. eo usq languit. donec illo die quo se sperabat paupe¬
rib xp̃i. sullũ pecus iri ereptũ. morte dãpnatus ferret᷑ ad
sepeliendũ. str̃es interea a reliquis iuxta condictũ destinati
ad siluã. eius opperiẽtes aduentũ. cõꝑto quod obisset. cum
portione suũ sibi debita. ad ꝓpria sũt regressi. benedicentes
dñm. simulq sc̃am xp̃i matrẽ mariã. ac dei famu lum
laudantes benedictum.
empore sepius. ac cũ reuerẽtia nominãdi abbatis
richardi. cũ ab ĩperatoria. celestis regis seueritate.
ob enormitatẽ peccaminũ decretũ ꝓcessisset

Expanded text:
legatis porterve responderat pedem movisset, febre ingenti corlegatis porterve responderat pedem movisset, febre ingenti correptus, eo usque languit donec eo ipso die, quo se sperabat pauperibus Christi suillum pecus iri ereptum, morte damnatus ferretur ad sepeliendum. Fratres interea a reliquis juxta condictum destinati ad silvam, ejus operientes adventum, comperto quod obiisset, cum portione suum sibi debita ad propria sunt regressi, benedicentes Dominum, simulque sanctam Christi matrem Mariam, ac Dei famulum laudantes Benedictum.empore saepius ac cum reverentia nominandi abbatis Richardi, cum ab imperatoria coelestis Regis severitate ob enormitatem peccaminum decretum processisset
Abbreviated transcription (Latin):
t̾minos transtulerũt. diripuerũtq greges. adunatũ tã in
scĩ benedicti. quãq in sua silua. ad pascendũ porcoꝵ gregem.
ex equo partiri conabat᷑. Et quia maior pars saltus mona¬
choꝵ. quã ipsius erat. graue hoc frib uidebat᷑. Ende cõ¬
muni cõsilio. quosdã ex suo collegio. dirigũt ad arnulfum
aurelianoꝵ tũ presulẽ. cui idem uir. benefitii gr̃a ꝑcepti pa¬
rebat. ut oũ ab equitatis iura sua reuocaret auctoritate.
Uerũ ille cõtumatie fartus sp̃ũ suadẽti ep̃o. quatinꝰ iusticie tra¬
mitẽ seruaret. Suꝑbe respondit.se eo die. quo sues. ebusco ab¬
ducendi erant. int̾pellãtib responsa daturũ. Estimãs miser
seruis dei. se que requirebant.ui erepturũ. Immemor ewã¬
gelici diuitis. cui sua ãplianti horrea. dñs infit. Stulte
hac nocte. aĩam tuã. abste repetunt. et que parasti ouiꝰ
rũt.Nẽpe prefatus romaldꝰ. antequã e loco ubi

Expanded text:
terminos transtulerunt, diripueruntque greges , adunatum tam in terminos transtulerunt, diripueruntque greges , adunatum tam in silva S. Benedicti quamque in sua silva ad pascendum porcorum gregem ex aequo partiri conabatur. Et quia pars saltus monachorum major quam ipsius erat, grave hoc fratribus videbatur. Unde communi consilio quosdam ex suo collegio dirigunt ad Arnulfum Aurelianorum tum praesulem, cui idem vir beneficii gratia percepti parebat, ut eum ad aequitatis jura sua revocaret auctoritate. Verum ille, contumaciae fartus spiritu, suadenti episcopo quatenus justitiae tramitem servaret, superbe respondit se eo die quo sues e bosco abducendi erant interpellantibus responsa daturum, aestimans miser servis Dei se quae requirebant erepturum, immemor evangelici divitis, cui sua amplianti horrea Dominus infit: Stulte, hac nocte animam tuam abs te repetunt, et quae parasti, cujus erunt? Nempe Romaldus praefatus, antequam e loco ubi
Abbreviated transcription (Latin):
meã. indeq mͥ ueniã efflagitaturi. ad sepulcrũ ꝓperate con¬
fessoris gloriosi. Illi eius obtẽperãtes p̃ceptis. hinc inde sub¬
stentatũ unde digressus fuerat. reduxerũt. Qui int̾ manꝰ
famuloꝵ in ipso pene ostii limine.animã reddidit. Qu
deuoti fideles cenobii patris benedicti fr̃es adeũtes. euen¬
tum rei ĩnotescũt. petentes quatinꝰ uel cadauer exanime
ad sepulturã suscipiant. Quib illi quãuis suspecti in digna¬
tionis abbatis sui qui tũ forte aberat assensũ prebẽtes. susce¬
ptũ corpus humo texerũt. Qui et si pro parta sibi quiete
applaudebant. pia tamẽ cõpassione defũcto cõpatiebant᷑.
eo quod in pͥmeuo uiuẽtutis flore uite huiꝰ pͥuatus munere.
prauitatẽ quoq morũ. non ualuit corrigere.
deuoti uiri iã dicte eccłie attribuerũt esse dinoscitur. Is
unus existẽs eoꝵ de quib scͥptura dicit. Qm quidẽ. ipsi

Expanded text:
meam: indeque mihi veniam efflagitaturi, ad sepulcrum properate conmeam: indeque mihi veniam efflagitaturi, ad sepulcrum properate confessoris gloriosum. » Illi ejus obtemperantes praeceptis, hinc inde sustentatum unde digressus fuerat reduxerunt. Qui inter manus famulorum, in ipso pene ostii limine, animam reddidit; cujus devoti fideles coenobii Patris Benedicti fratres adeuntes, eventum rei innotescunt, petentes quatenus vel cadaver exanime ad sepulturam suscipiant. Quibus illi, quamvis indignationis suspecti abbatis sui, qui tum forte aberat, assensum praebentes, susceptum corpus humo texerunt. Qui etsi pro parta sibi quiete applaudebant, pia tamen compassione defuncto compatiebantur, eo quod in primaevo juventutis flore vitae hujus privatus munere pravitatem quoque morum non valuit corrigere. devoti viri jam dictae ecclesiae attribuerunt, esse dignoscitur. Is unus existens eorum de quibus Scriptura dicit: Quoniam quidem ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
deũ ulle sunt tenebre aut umbra mortis. ut abscondantur
ibi qui operant᷑ iniquitatẽ. E ic itaq ab hoc impio herbto
ablata lur sua est. Ipseq repente sublatus. quia dui fuerat
expectatꝰ. Nãq dũ equi tergo insidẽs. cũ suis nocturna adoꝑ¬
tus caligine iter carperet. aspexit subito astitisse lateri suo
quendã monachilis habitus stigmata preferentẽ. Cuius in¬
dumentũ etherea claritate ut post ipse. sius retulit. resplen¬
debat. A quo baculo. quod pre manib habere uidebat᷑. int̾ sca¬
pulas ictus horribilẽ emisit uocẽ. sicq uisio ex oculis eius ab¬
lata est. Circũ equitãtes horrore uocis ꝑmoti. inquirunt
sollicite ⁊ quid ei acciderit. Quib ille. Sanctꝰ ait bñdcũs.
nũc mͥ assistẽs. ualido me afflixit uerbere. Ex
quo male habens. ĩmenso crucior dolore. Sed uos o fidissimi.
cõmilitones retrogradũ callẽ arripiẽtes. ad domũ me refte

Expanded text:
inum ullae sunt tenebrae aut umbra mortis, ut abscondantur inum ullae sunt tenebrae aut umbra mortis, ut abscondantur ibi qui operantur iniquitatem . Sic itaque ab hoc impio Herberto ablata lux sua est, ipseque repente sublatus, quia diu fuerat exspectatus. Namque dum equi tergo insidens, cum suis nocturna adopertus caligine iter carperet, aspexit subito astitisse lateri suo aliquem monachalis habitus stigmata praeferentem; cujus indumentum aetherea claritate, ut post ipse suis retulit, resplendebat. A quo baculo quod prae manibus habere videbatur, inter scapulas ictus, horribilem emisit vocem; sicque visio ex oculis ejus ablata est. Circumequitantes, horrore vocis pervicti, inquirunt sollicite quid ei acciderit. Quibus ille: « Sanctus, inquit, nunc mihi assistens, valido me afflixit verbere, ex quo male habens immenso crucior dolore. Sed vos, o fidissimi commilitones, retrogradum callem arripientes, ad domum me referte
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpe modũ. eiusdẽ ãni quadragesimali tẽpore. int̾ letaniaꝵ¬
tẽpora sollẽpnia. sua dño pro tribulatione fundentes
uota. duo erea pulsabant᷑ signa. ut eoꝵ sonitu audiẽtes
ad simile ĩuitarent opus. Interĩ prefatꝰ herbertus.
in sue malignitatis. ꝑseuerans cõtumatia. pessimis coti¬
die aditiẽs peiora. quadã nocte. cũ quibusdã satellitibus.
wastinensẽ pagũ adire disposuerat. Et quia iuxta uerita¬
tis uocẽ. qui ambulat in nocte offendit. quia lux in eo nõ
est. luce utiq carẽs u̾tutũ. ac tenebris obsessus uitiorũ.
obscuritate quoq mundane noctis. impius quisq se
suosq actus celare nitit᷑. Sed licet humanos quantũ
in ipso est deuitet obtutus. oculos tamẽ dñi qui super
uias hominũ sũt. ⁊ omẽs gressus eoꝵ cõsiderãt effug̾e
nullatenꝰ ualet. Non enĩ ut beatus iob testat᷑ apud

Expanded text:
propemodum ejusdem anni quadragesimali tempore, inter litaniapropemodum ejusdem anni quadragesimali tempore, inter litaniarum solemnia, sua Domino pro tribulatione fundentes vota, duo aerea pulsabant signa, ut eorum sonitu audientes ad simile invitarent opus. Interim praefatus Herbertus in suae malignitatis perseverans contumacia, pessimis quotidie adjiciens pejora, quadam nocte cum quibusdam satellitibus in Wastinensem pagum adire disposuerat. Et quia juxta Veritatis vocem, qui ambulat in nocte offendit, quia lux in eo non est , luce utique carens virtutum ac tenebris obsessus vitiorum, obscuritate quoque mundanae noctis impius quisque se suosque actus celare nititur; sed licet humanos, quantum in ipso est, devitet obtutus, oculos tamen Domini, qui super vias hominum sunt et omnes gressus eorum considerant, effugere nullatenus valet. Non enim, ut beatus Job testatur, apud
Abbreviated transcription (Latin):
milib. possessor quidã. herbertus dictus est. her¬
chenaldo genitus patre. fr̃em habẽs. noĩe herchẽbaldũ.
turonice eccłie. nũc archip̃sulẽ. Huic richardus. uenera¬
uilis abba. successor domni wlfaldi. aliqua iuris ecclesia¬
stici p̃dia. in beneficiũ cõcesserat. Qui nequaquã hiis con¬
tentus. reliqua que cenobitaꝵ. usib delegata erant. nefan¬
do ausu diripiebat.Tum pater monasterii. cũctaq
congregatio. ad eũ dirigunt.poscẽtes. ut memor fidei.
iure iurando. eis a se pollicite. res eoꝵ inuad̾e desisteret.
Quo paruipẽdente eoꝵ monita. ad lothariũ regem. seu
ducẽ hugonẽ. querimonie sue. flebilẽ deploraturi. erũp¬
nã ꝓfecti sunt. Apud quos. tum quidã parũ ꝓficientes.
per semet ipõs. eundẽ ꝑfide mẽtis. hominẽ adorsi. orant
ut sui misereat᷑. ab eoꝵ opp̃ssione cessando. Uerum tamen
eo auertẽte aurẽ. ad nota recurrũt p̃sidia. Deniq toto

Expanded text:
millibus, possessor quidam Herbertus dictus est, Hermillibus, possessor quidam Herbertus dictus est, Herchenaldo genitus patre, fratrem habens, nomine Archembaldum, Turonicae Ecclesiae nunc archipraesulem. Huic Richardus venerabilis abbas, successor domini Wlfaldi, aliqua juris ecclesiastici praedia in beneficium concesserat. Qui nequaquam his contentus, reliqua quae coenobitarum usibus delegata erant nefando ausudiripiebat. Tunc Pater monasterii cunctaque congregatio ad eum dirigunt poscentes ut, memor fidei jurejurando eis a se pollicitae, res eorum invadere desisteret. Quo parvipendente eorum monita, ad Lotharium regem, seu ducem Hugonem, querimoniae suae flebilem deploraturi aerumnam profecti sunt. Apud quos tum quidem parum proficientes, per semetipsos eumdem perfidae mentis hominem adorsi, orant ut sui misereatur, ab eorum oppressione cessando. Verumtamen eo avertente aurem, ad nota recurrunt praesidia. Denique toto
Abbreviated transcription (Latin):
lapidũ mole. meo iudicetis ense fore sanctius: Et simul cum
uerbo receptã macherã. dñice non dubitauit. reinponere
mense. Hoc fatiẽs tertio. a cõtumatie sue fastu. inhiberi
non potuit. Bed qui blandis hominũ u̾bis. corrigi no¬
luit. acriorẽ diuine seueritatis. redargutionẽ in semet
expertꝰ est. Nam discedente. a sacra ede regina. ⁊ ipse di¬
scessit. Cũq nimiũ sui securus. ac de presumẽs. letus cũ
cenãtib. ⁊ ip̃e cenaret. inter epulas ac pocula. labente
suꝑ inguina cultello sauciat᷑. Deinde elatus manibus.
obsequẽtiũ a mẽsa. e uestigio inpenitẽs. nimiũq lugẽdus
suis. infelicẽ exalauit aĩam. Ostenditq d̾s displicere sibi
altaris sui abhominationẽ. quod sub noĩb seruoꝵ suoꝵ
ipsi dicat᷑. quodq ob sacro sancti corporis xp̃i. ĩmolatio¬
oliacensis castri. quod a uico floriaco. trib distat¬

Expanded text:
lapidum mole meo judicetis ense fore sanctius? » et simul cum lapidum mole meo judicetis ense fore sanctius? » et simul cum verbo, receptam machaeram, Dominicae non dubitavit reimponere mensae. Hoc faciens tertio a contumaciae suae fastu inhiberi non potuit. Sed qui blandis hominum verbis corrigi noluit acriorem divinae severitatis redargutionem in semet expertus est. Nam discedente a sacra aede regina, et ipse discessit. Cumque nimium sui securus ac de se praesumens, laetus cum coenantibus et ipse coenaret, inter epulas ac pocula, labente super inguina cultello sauciatur; deinde elatus manibus obsequentium a mensa, e vestigio impoenitens, nimiumque lugendus suis, infelicem exhalavit animam, ostenditque Deus displicere sibi altaris sui abominationem, quod sub nominibus servorum suorum ipsi dicatur, quodque ob sacrosancti corporis Christi immolatiooliacensis
Abbreviated transcription (Latin):
fessoris xp̃i remigii. in terris. ex more celebrabant᷑. dies
uidelicet festus. et plenus reuerẽtie. in quo cõcursus po¬
puloꝵ młtoꝵ. ad eius uenerãdam basilicã fieri assolet.
Eo die iã dicta gerberga regina. tardiore iã incũbẽte
hora. suoꝵ circũfusa comitatu. ad tẽplũ uenit. Et accidit
ut uesꝑtine laudes. officia iã a cantoꝵ choro inchoata
offenderet. Que pudore sue tarditatis cõsuete. stationis
relicto loco. criptas ip̃iꝰ eccłie ingressa est. i qua p̃tiosi
prĩs nr̃i benedicti oratoriũ habet᷑ Ubi dũ adorandum.
regii stipatores suas flecterẽt ceruices. unus eoꝵ ꝓterue
temeritatis. ausu spatã. quã manu gerebat. altario suꝑ¬
posuit. Execrati factũ socii. gladio inde ablato. adu̾sus
tante auctorẽ uanitatis. increpatoria in uerere uerba.
ua ista incessit religio. ut aggestũ calcis et sabuli. cum

Expanded text:
fessoris Christi Remigii in terris ex more celebrabantur, dies fessoris Christi Remigii in terris ex more celebrabantur, dies videlicet festus et plenus reverentiae, in quo concursus populorum ad ejus venerandam basilicam fieri assolet. Eodem die jam dicta Gerberga regina, tardiore jam incumbente hora, suorum circumfusa comitatu ad templum venit, et accidit ut vespertinae laudis officia jam a cantorum choro inchoata offenderet. Quae pudore suae tarditatis, consuetae stationis relicto loco, cryptas ipsius ecclesiae ingressa est, in quibus pretiosi Patris Benedicti oratorium habetur; ubi dum ad orandum regii stipatores suas flecterent cervices, unus eorum protervae temeritatis ausu spatam quam manu gerebat altario superposuit. Exsecrati factum socii, gladio inde ablato, adversus tantae auctorem vanitatis, increpatoria invexere verba. Q  f., vos nova isthaec incessit religio, ut aggestum calcis ac sabuli cum
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ ꝓtulit mẽdax. ita inquiẽs. Obtestor ait pirũ. hoc ãno
me eis. multa incõmoda irrogaturũ. Diis dictis. partẽ
pomi. iam incisi. suo iniecit ori. Quẽ continuo ita blasphe¬
mũ oppilauit guttur. ut int̾clusa uoce. nulla ualeret pro¬
mere uerba. Quẽ ueluti exanimẽ sui. int̾ brachia. lecto
inferẽtes. hortabant᷑ ut penitẽs. eoꝵ que ĩiuste intulerat.
bt̃issimo obsequẽtib bñdicto. ueniã flagitaret. Sed ille ꝓ¬
uit. Nec passus est dñs ih̾us. incassũ cadere. suoꝵ preces
seruuloꝵ. a gloriosa sua. genitrice maria. dilectoq sibi
allegatas benedicto.
nũc adoriemur exponere. quod cuiusdã fr̃ĩs re¬
latu. seu scriptis. nos cõtigit agnouisse. qui se illud a fide¬
libus. scẽ remẽsis eccłie uiris. testatus est didicisse. in t̾rĩ¬
torio eiusdẽ urbis fuisse gestum. ¶nniu̾saria beati cõ¬

Expanded text:
mentum protulit mendax, ita inquiens: « Hoc testor, ait, pirum, hoc anno mentum protulit mendax, ita inquiens: « Hoc testor, ait, pirum, hoc anno me eis multa incommoda irrogaturum. » His dictis, partem pomi jam incisi suo injecit ori, quae continuo ita blasphemum oppilavit guttur ut interclusa voce nulla valeret promere verba. Quem veluti exanimem sui, inter brachia lecto inferentes, hortabantur ut poenitens eorum quae injuste intulerat beatissimo obsequentibus Benedicto, veniam flagitaret. Sed ille phalavit. Nec passus est Dominus Christus incassum cadere suorum preces servulorum, a gloriosa sua genitrice Maria dilectoque sibi allegatas Benedicto. nunc adorimur exponere, quod cujusdam fratris relatu seu scriptis non contigit agnovisse, qui se illud a fidelibus sanctae Remensis Ecclesiae viris testatus est didicisse in territorio ejusdem urbis fuisse gestum. Anniversaria beati con
Abbreviated transcription (Latin):
diis. qui ab archenbaldo. huiꝰ loci abbate benefitiario. iure aliqͣ
ex possessionib monasterii. sibi tradita possidebat. Hic oblitus
benefactoꝵ fidei quoq. quã sacramẽto scõ spoponderat bñdc̃o
ac illi pro posse. famulãtib monachis. pauliacẽsis parrochie p̃¬
diũ. assidua exinanibat metatione. Cui cũ a fr̃ib mandatum
esset. ut ab hac p̃sũptione qͥesceret. illeq obtẽperare despiceret.
coacti fr̃es. omĩpotẽtis dñi clemẽtiã. pacroniq sui benedicti:
auxiliũ implorare ceperũt. Allis deniq deũ obnixe rogã¬
tibus. adu̾sario uero. in sua ꝑdurãte malitia. cõtigit ut
una dieꝵ. memoratꝰ uir. prandiũ sibi. in iã dicto predio.
parari iubẽs. inter mẽse lautioris epulas. pomapiri ad ue¬
scendũ inquiri iuberet. E quib unũ manu tenẽs. post mul¬
tas blasphemias. adu̾sus monachos floriacẽses ꝓlatas. Iura¬

Expanded text:
diis, qui ab Archembaldo hujus loci abbate beneficiario jure aliqua diis, qui ab Archembaldo hujus loci abbate beneficiario jure aliqua ex possessionibus monasterii sibi tradita possidebat. Hic oblitus benefactorum, fidei quoque quam sacramento sancto spoponderat Benedicto, ac illi pro posse famulantibus monachis, Pauliacensis parochiae praedium assidua exinanibat metatione  id est hospitatione. Cui cum a fratribus mandatum esset ut ab hac praesumptione quiesceret, illeque obtemperare despiceret, coacti fratres, omnipotentis Domini clementiam patronique sui Benedicti auxilium implorare coeperunt. Illis denique obnixe Dominum rogantibus, adversario vero in sua perdurante malitia, contigit ut una dierum memoratus vir prandium sibi in jamdicto praedio parari jubens, inter lautioris mensae epulas, poma piri ad vescendum inquiri juberet. E quibus unum manu tenens, post multas blasphemias adversus monachos Floriacenses prolatas, jura
Abbreviated transcription (Latin):
ãministratio. uis dñationis. exercere cupiẽti.tã sui a tiet¬
baldo. carnotẽsiũ comite captione. quã post regni recuꝑ¬
atione. uaria instabili fortune ꝓuẽtu laboriosaq illi fuit.
Is obiit morte. duob liberis suꝑstitib. lothario. atq karolo.
quos ei gerb̾ga. soror ottonis. romanoꝵ postea ĩꝑatoris ge¬
nuerat. Rarolus euo iunior. priuatis in edib senuit. In
hereditatẽ omnẽ lothariꝰ successit. qui potestate regiã.
functus est. ꝑ.xxx. et eo ãplius ãnos ꝑpetua. Eius in dieb.
tã apud sacratissima prĩs nr̃i benedicti ossa. quãq. et in
aliis locis. ubi eiꝰ ueneranda habet᷑ memoria. multa p̃stãte
deo. ꝑ eundẽ egregiũ cõfessorẽ patrata sũt miracula. que
posterorum notitie cristo nos iuuante tradere adoriem᷑
Lam arnustus. qͥdã fuit uir scłaris militie. clarꝰ scipẽ¬

Expanded text:
administratio, jus dominationis exercere cupienti, tam sui a Tethadministratio, jus dominationis exercere cupienti, tam sui a Tethbaldo Carnotensium comite captione quam post regni recuperatione, varia, instabilis fortunae proventu, laboriosaque illi fuit. Is obiit mortem duobus liberis superstitibus, Lothario atque Carolo, quos ei Gerberga soror Othonis, Romanorum postea imperatoris, genuerat. Carolus aevo junior, privatis in aedibus senuit; in haereditatem omnem Lotharius successit, qui potestate regia functus est per triginta et eo amplius annos perpetua. 17. Ejus in diebus, tam apud sacratissima Patris nostri Benedicti ossa quamque et in aliis locis, ubi ejus veneranda habetur memoria, multa, praestante Deo, per eumdem egregium confessorem patrata sunt miracula, quae posterorum notitiae Christo nos juvante tradere adoriemur. Nam Arnustus quidam fuit, vir saecularis militiae clarus stipen
Abbreviated transcription (Latin):
me affabilitatis auctorẽ. nõ aliũ solitariꝰ ille. proculdubio au¬
spicatꝰ esse. quã beatissimũ patrẽ benedc̃m: ei proposse ac scire.
gr̃aꝵ studuit munia recõpensare. Ette qualis quãtusq. huius
nr̃i ꝓtectoris. cirta deuote. ad eius sacroscm excubãtes tumulũ
existat fauor. Hinc colligi ualet. si ita presẽs. his quoq apparet.
ipsius consolacio. qui procul remoto. cõmanentes in solo. eius
humiliter se dedunt obsequio.
sunt res. Nã karolus ergastulo clausus. animã non corpus.
custodia exemit. relinquẽs ludouicũ ex headhgnia angloꝵ
regis filia susceptũ. Qui calamitatis pat̾ne ꝓcella semet in¬
uolui metuẽs. ad anglos saxones. mat̾ne affinitatis. ĩuitat᷑
gr̃a. se cõtulit. in trãsmarinis arbitratꝰ. se tutiorẽ manere
regionib. quã int̾ suos dominꝰ si foret in cubiculo. rex in
cõuiuio. Dost excessũ sane rodulfi regis. ab hugone.
magno reuõcatꝰ. spetietenꝰ regno redditꝰ. est patrio. Cuius

Expanded text:
e affabilitatis auctorem non alium solitarius ille procul dubio suspicatus esse quam beatissimum Patrem Benedictum, ei pro posse ac scire gratiarum studuit munia recompensare. Ecce qualis ac quantus hujus nostri protectoris circa devote ad ejus sacrosanctum excubantes tumulum existat favor, hinc colligi valet, si ita praesens his quoque apparet ipsius consolatio qui procul remoto commanentes in solo, ejus humiliter se dedunt obsequio.sae res: nam Carolus ergastulo clausus, animam, non corpus, custodia exemit, relinquens Ludovicum ex Ileadtgiva Anglorum regis filia susceptum. Qui calamitatis paternae procella semet involvi metuens ad Anglo-Saxones, maternae affinitatis invitatus gratia, se contulit, in transmarinis arbitratus se tutiorem manere regionibus quam inter suos dominus si foret in cubiculo, rex in convivio. Post excessum sane Rodulfi regis ab Hugone Magno revocatus, specietenus regno redditus est patrio. Cujus
Abbreviated transcription (Latin):
traderet. et uiã monstraret. Fortassis et ip̃e dñs arbor est. et debemꝰ
ab eo qͦ ramos acciꝑe. qͦs ur̃is pedib apponamꝰ. Immo nõ fortasse.
sed magis uere arbor ipse est.et planta celestis. sed in t̾ris plantata.
appono. ut sicut semetip̃m exinaniuit. hoc ip̃m sentiatis in uobis.
nisi quod nõ tam ego appono. quã apłs apud quẽ legistis. Hot sẽtite
in uobis. quod et in xp̃o ihu. qui cũ in forma dei esset. nõ rapinã arbi¬
tratus est esse se equalẽ deo. sed semetip̃m exinaniuit formã serui

Expanded text:
traderet, et viam demonstraret. 9. Fortassis et ipse Dominus arbor est, et debemus traderet, et viam demonstraret. 9. Fortassis et ipse Dominus arbor est, et debemus ab eo quoque ramos accipere, quos vestris pedibus apponamus: imo non fortasse, sed magis vere arbor est ipse et planta coelestis, sed in terris plantata, appono, ut sicut seipsum exinanivit, hoc ipsum sentiatis in vobis: nisi quod non tam ego appono, quam Apostolus, apud quem legistis: Hoc sentite in vobis, quod et in Christo Jesu: qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est e
Abbreviated transcription (Latin):
etiã profuturis sollicitꝰ fuit : Non solũ his qui tunc erant fru¬
ctum tulit hec arbor. sed usq hodie fructus eius manet et cre-¬
scit. Dilectus plane a deo et hõĩb. cuiꝰ non solũ presentia. in
benedictione fuerit. sicut sũt multi. soli deo dilecti. quia soli deo iam
cogniti. sed et memoria eius. etiã nũc in bñdictione est. Nã et usq
hodie. in triplicẽ amoris dñi cõfessionẽ. triplici hoc fructu. pascit
gregẽ dñi. pascit uita. pascit doctͥna. pascit et in t̾cessione. Per quã¬
et incessant̾ adiuti. fructificate et uos km̃i. q̃m in hoc positi estis:
ut eatis. ⁊ fructũ afferatis. Unde eatisͤ Utiq a uobis ip̃is. sicut scri¬
ptum est. A uoluptatib tuis au̾tere. Nam et de dño legimꝰ qͥa exiit
seminare semen suũ. Ette et hic habemꝰ semen suũ. sicut et prius
fructũ suũ. Imitemur et hũc fr̃ẽs. qm̃ ad hoc uenit. ut formã nobis

Expanded text:
ofuit, sed etiam pro futuris sollicitus fuit? Non solum his qui tunc erant, fruofuit, sed etiam pro futuris sollicitus fuit? Non solum his qui tunc erant, fructum tulit haec arbor, sed usque hodie fructus ejus et manet, et crescit. Dilectus plane Deo et hominibus: cujus non sola praesentia in benedictione fuit, sicut sunt multi dilecti Deo soli, quia soli Deo jam cogniti; sed et memoria ejus etiam nunc in benedictione est. Nam et usque hodie in triplicem amoris Domini confessionem, triplici hoc fructu pascit Domini gregem. Pascit vita, pascit doctrina, pascit et intercessione. Per quam incessanter adjuti, fructificate et vos, charissimi, quoniam in hoc positi estis, ut eatis et fructum afferatis. Unde eatis? Utique a vobis ipsis, sicut scriptum est: A voluntatibus tuis avertere . Nam et de Domino legimus quia exiit seminare semen suum . Ecce et hic habemus semen suum, sicut et prius fructum suum. Imitemur et hunc, fratres; quoniam ad hoc venit, ut formam nobis
Abbreviated transcription (Latin):
meruisti habere patronũ. Omnino enĩ ualde potẽs est in celis:
qui tam potẽs extitit in terris. et scd̾m magnitudinẽ gr̃e magni¬
tudine głie exaltatus. Nã et iuxta radicũ quãtitatẽ. rami ꝓdire
noscũtur. et quot radicib arbor ĩnitit᷑. tot ramis sicut aiunt
detorat᷑. Sic ergo licet non habeamꝰ nr̃a. cõsolatio magna. nobis
esse debent. patroni nr̃i miracula. Doctͥna u̾o instruit nos. et
dirigit gressus nr̃os in uiã pacis. Porro uite iustitia. omnino
roborat nos et animat. ut tãtomagis accendamur. ad agẽda
que docuit. tanto certi sumus eũ non alia docuise qͣm fec̾it
Sermo enĩ quidã uiuus et efficax. exẽplũ oꝑis est. plurimũ
fatiens suadibile quod dicit᷑.dũ monstrat factibile quod suade¬
tur. In hũc igit᷑ modũ st̃itas confortat. pietas informat. iusticia
cõfirmat. Quãte enĩ pietatis fuit. quod nõ p̃sentib ꝓfuit. sed

Expanded text:
meruisti habere patronum. Omnino enim valde potens est in coelis, meruisti habere patronum. Omnino enim valde potens est in coelis, qui tam potens exstitit in terris: secundum magnitudinem gratiae, magnitudine gloriae exaltatus. Nam et juxta radicum quantitatem rami prodire noscuntur: et quot radicibus arbor innititur, tot ramis, sicut aiunt, decoratur. Sic ergo, licet non habeamus nostra, consolatio magna nobis esse debent patroni nostri miracula. Doctrina vero instruit nos, et dirigit gressus nostros in viam pacis. Porro vitae justitia omnino roborat et animat nos; ut tanto magis accendamur ad agenda quae docuit, quanto certi sumus eum non alia docuisse quam fecerit. Sermo quidem vivus et efficax, exemplum operis est, plurimum faciens suadibile quod dicitur, dum monstrat factibile quod suadetur. 8. In hunc ergo modum sanctitas confortat, pietas informat, justitia confirmat. Quantae enim pietatis fuit, quod non solum praesentibus pr
Abbreviated transcription (Latin):
ne in eas incidat cõsenciendo. sed magis resistat. et uirilit̾ agat.
sustineatq dñm ne desperet. Hic ergo fige pedẽ iumentũ xp̃i. et di
a dño. sed memineris scriptũ esse. Inuoca me in die tribulationis.
eruã te et honorificabis me. Ergo ut dic̾e̾ ceperã. nũc credebat bt̃us
bñdcũs. tunc esse fructificandi tẽpus. qñ adhuc tãtis tẽptatõib urge¬
batur. Sed uenit tẽpus. et in tẽpore suo fructũ fecit. De fructu eius
sunt tria illa. que superius tetigi. sc̃itas eius. iustitia eius. pietas
Dides o iumentũ xp̃i. ramos foliis uirescẽtes. uernãtes florib.
onustos fructu : S̾uꝑ istos ĩnitere. ut rectos gressus fatias pedib
tuis. Ced quomodo appono tibi miracula ͤ Nũquid ut facere mira¬
cula uelis : Nequaqͣm. sed ut miraculis eius innitaris. uidelicet
ut cõfidas et gaudeas. quod sub tali pastore positus es. quod tantũ

Expanded text:
ne in eas incidat consentiendo, sed magis resistat, et viriliter agat, ne in eas incidat consentiendo, sed magis resistat, et viriliter agat, sustineatque Dominum ne desperet. Hic ergo fige pedem, Christi jumentum, eta Domino, sed memineris scriptum esse: Invoca me in die tribulationis, eruam te et honorificabis me . 7. Ergo, ut dicere coeperam, non credebat beatus Benedictus tunc esse fructificandi tempus, quando adhuc tantis tentationibus urgebatur; sed venit tempus, et in tempore suo fructum dedit. De fructu ejus sunt illa tria quae superius tetigi: sanctitas ejus, justitia ejus, pietas Vides, o jumentum Christi, ramos foliis virentes, vernantes, floribus, onustos fructu. Super istos innitere, ut gressus rectos facias pedibus tuis. Sed quomodo tibi appono ejus miracula? nunquid ut miracula facere velis? Nequaquam, sed ut miraculis ejus innitaris: videlicet ut confidas et gaudeas quod sub tali positus es pastore, quod tantum
Abbreviated transcription (Latin):
arboribus nr̃is. cicius qͣm oporteat pullulãtib. timemꝰ omniuo florib.¬
intẽpestiuis: Sic sũt aliqui. quoꝵ fructꝰ quia nimis proꝑe. minus
prosꝑe oriũtur. Hii sunt qui in initio cõuersionis sue. aliis cõtinuo
bouis. et ouis tondere pͥmogenita festinãtes. Doltis nosse qmͣ solli¬
cite id uitauerit sc̃s iste magister uester : Et hũc ramũ uobis appo¬
no. qm̃ trib ãnis soli deo notus. hoĩbus mãsit incognitꝰ. Fructũ quidẽ
multũ tulit. ipsi cernitis. sed in tẽpore suo. Neq enĩ credebat tẽpus
esse fructificandi. qͣnͣdo tãta carnis tẽptatione grauatꝰ est. ut pene
cederet. pene discederet. Ego enĩ ne istũ qͥdem ramũ p̃teribo. qm et¬
si irsutus qͦdãmodo spinaꝵ aculeis. quib seip̃m dñi bñdc̃s iniecit.
tamẽ utilis est. omnino utilis iumẽto dñi. ꝓpter foueas tẽptationũ.

Expanded text:
arboribus nostris, citius quam oporteat pullulantibus, timemus omnino floribarboribus nostris, citius quam oporteat pullulantibus, timemus omnino floribintempestivis? Sic sunt aliqui, quorun fructus, quia nimis propere, minus prospere oriuntur. Hi sunt, qui in initio conversionis, suae aliis fructifibovis, et ovis primogenita tondere festinantes. Vultis nosse quam sollicite id vitaverit sanctus iste magister noster? Et hunc ramum vobis oppono; quoniam tribus annis soli Deo notus, hominibus 969 mansit incognitus. Fructum quidem multum tulit, ipsi cernitis; sed in tempore suo. Neque enim credebat tempus esse fructificandi, quando tanta carnis tentatione gravatus est, ut pene eederet, pene discederet. Ego enim nec istum quidem ramum praeteribo, quoniam etsi hirsutus quodam modo spinarum aculeis, quibus seipsum Domini Benedictus injecit; tamen utilis est omnino: utilis jumento Domini propter foveas tentationum,
Abbreviated transcription (Latin):
rendo eis unꝰ cũ eis efficitur: demon. Nam et idcirco in sacrificiis
prohibet᷑ animal illud offerri. quia spurcos sp̃us ĩmũdosq designet.
qui relicta omni mũdicia. solis sibi in spurtitiis cõplacẽt uitioꝵ. cri¬
minũ sẽꝑ ceno delectãt᷑ ĩuolui. Unde et in ewãgelio. legio illa male¬
dicta. dũ eiceret᷑ ab hoĩe. tãqͣm sibi animal simile porcos postulat.
nec negãtur. His fructũ ferũt arbores infructuose. ad quaꝵ radi¬
ces securis posita iã uidet᷑. Arbores autẽ que fructũ fatiũt. sed nõ
suũ. hypocrite sũt. cũ symone cyreneo. crucẽ portãtes non suã.
qui religiosa intẽtione carẽtes angariant̾. et que nõ amãt amore
głie quã desiderãt. facere cõpellunt᷑. Nã in eo quod dicit᷑ in tẽpore
suo. arguũt᷑ quidã. ante tẽpus fructificare uolẽtes. Nõne enĩ et

Expanded text:
rendo eis unus cum eis efficitur daemon. Nam et idcirco in sacrificiis rendo eis unus cum eis efficitur daemon. Nam et idcirco in sacrificiis prohibetur animal illud offerri, quod spurcos spiritus immundosque designet; qui relicta omni munditia, solis sibi in spurcitiis complacentes, vitiorum et criminum semper coeno delectantur involvi. Unde et in Evangelio, legio illa maledicta, dum ejiceretur ab homine, tanquam simile sibi animal porcos postulat, nec negantur . His fructum ferunt arbores infructuosae, ad quarum radices securis posita jam videtur. 6. Arbores autem quae fructum faciunt, sed non suum, hypocritae sunt, cum Simone Ciantur; et quae non amant, amore gloriae quam desiderant, facere compelluntur. Jam in eo quod dicitur, in tempore suo , arguuntur quidam ante tempus fructificare volentes. Nonne enim et
Abbreviated transcription (Latin):
quia ibi copia gr̃e spualis. et aque que suꝑ celos sũt. laudãt nomen
dñi. idest celestes bñdictiones. fatiũt ut laudetur. Stemꝰ in hac km̃i.
et plãtati stemꝰ. ut nõ arescamꝰ. nõ moueamur quocũq flatu. sicut
scriptũ est. Si sp̃us habentis potestatẽ suꝑ te irruit. locũ tuũ non de-¬
militate radicati atq fundati. Sic plantatꝰ secus decursus aquaꝵ
sanctus iste cõfessor dñi bñdictus. fructũ suũ dedit in tẽpore suo.
Sunt enĩ qui fructũ non fatiũt. sũt qui fatiũt sed non suũ. sunt
qui fatiũt suũ. sed non in tẽpore suo. Sunt in qͣm arbores infructu¬
ose. ut sunt quercus et ulnus. et siluestres arbores alie. sed huius-¬
modi nemo plantat in orto suo. quia fructũ non fatiũt. et si quẽ
faciũt. non humano usui aptus est. sed porcino. Tales sunt filii
caro porcina cũ comidit᷑. nr̃e adheret tarni. ut iã sit una caro.

Expanded text:
quia ibi copia gratiae spiritualis; et aquae quae super coelos sunt, laudant nomen quia ibi copia gratiae spiritualis; et aquae quae super coelos sunt, laudant nomen Domini, id est, coelestes benedictiones faciunt ut laudetur. Stemus in hac, charissimi, et plantati stemus, ut non arescamus. Non moveamur quocunque flatu, sicut scriptum est: Si spiritus habentis potestatem super te irruerit, locum tuum ne dein humilitate radicati atque fundati. Sic plantatus secus decursus aquarum sanctus iste confessor Domini, fructum suum dedit in tempore suo. 5. Sunt enim qui fructum non faciunt: sunt qui faciunt, sed non suum: sunt qui faciunt suum, sed non in tempore suo. Sunt, inquam, arbores infructuosae, ut quercus et ulmus, et silvestres aliae arbores; sed hujusmodi nemo plantat in horto suo, quia non faciunt fructum: et si quem faciunt, non humano esui aptus est, sed porcino. Tales sunt filii caro porcina cum comeditur, nostrae adhaeret carni, ut jam sit una caro;
Abbreviated transcription (Latin):
quia inter mediũ montiũ ꝑtransibũt aque. Quis enĩ non uideat.
etiã hos torrẽtes montiũ. ardua delinare: et mediã ad hũilitatem
sẽper diuertere uallis: Sic profecto. sic deus suꝑbis resistit. humilibus
autẽ dat gr̃am. Securus hic fige pedẽ. quicũq es iumentũ xp̃i: suꝑ
hũc ramũ innitere. semitã uallis incede. Nimirũ in monte sedere
sibi cõstituit serpens antiquus. mordens ungulas equi. ut cadat ascẽ¬
sor eius retro. Propterea magis uallẽ elige ad ambulandũ. uallem
elige ad plantandũ. Neq enĩ uel in serendis arboribus. mõtana sole¬
mus eligere. quod frequẽter arida sint et petrosa. In uallibus pin-¬
guedo est. ibi profitiũt plante. ibi plena spica. ibi centesimꝰ oritur
fructus. iuxta illud. et ualles habundabũt frumẽto. Audis quia ubiq
uallis laudat᷑. ubiq hũilitas p̃dicat᷑. Ibi gͦ plantare. ubi decursus aqͣꝵ

Expanded text:
quia inter medium montium pertransibunt aquae. Quis enim non videat quia inter medium montium pertransibunt aquae. Quis enim non videat etiam torrentes montium ardua declinare, et mediam ad humilitatem semper devertere vallis? Sic profecto, sic Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam . Securus hic fige pedem, quicunque es jumentum Christi, super hunc ramum innitere, semitam vallis incede. Nimirum in monte sibi sedem constituit serpens antiquus, mordens ungulas equi, ut cadat ascensor ejus retro: propterea vallem magis elige ad ambulandum, vallem elige ad plantandum. Neque enim vel in serendis arboribus montana solemus eligere, quod frequenter arida sint et petrosa. In vallibus pinguedo est: ibi proficiunt plantae, ibi plena spica, ibi centesimus oritur fructus, juxta illud, Et valles abundabunt frumento . Audis quia ubique vallis laudatur, ubique humilitas praedicatur. Ibi ergo plantare, ubi decursus aquarum;
Abbreviated transcription (Latin):
fuerũt. sua illi ꝓstrauerint uestimẽta. In illa inqm ꝓtessiõe. quã
ãnuente dño. in proximo sumꝰ celebraturi. quando uenienti
ad passionẽ. et sedenti suꝑ asellũ populi occurrerũt. nõ omnes
uestimẽta sua. ꝓsternebant in uia. sed cedebant aliqui ramos
de arboribus. Non erat magnũ. quod gratis acceperãt. gratis
dabant. Derũptamen neipsi quidẽ penitus otiosi fuerunt. sed
nec a processione legunt᷑ expulsi. Fratres mei. piũ xp̃i iumentũ
qui cũ ꝓpheta dicere potestis. Ut umentũ factus sum apud te.
si uestes non habeo. quas pedibus urĩs prosternã: temptabo
uel ramos cedere de arboribus. ut tante processioni. uel parũ
aliquid non desit ministerii mei. Arbor est beatus bñdictus.¬
arbor grandis. atq fructifera. tãqͣm lignũ quod plãtatũ est.
secus decursus aquaꝵ. Ubi sũt decursus aquaꝵ: Profecto in uallibus:

Expanded text:
fuerunt, sua illi prostraverint vestimenta. In illa, inquam, processione, quam fuerunt, sua illi prostraverint vestimenta. In illa, inquam, processione, quam annuente Domino in proximo sumus celebraturi, quando venienti Domino ad passionem, et sedenti super asellum populi occurrerunt, non omnes vestimenta sua prosternebant in via, sed caedebant aliqui ramos de arboribus . Non erat hoc magnum, quod gratis acceperant, gratis dabant. Verumtamen ne ipsi quidem penitus otiosi fuerunt, sed nec a processione leguntur exclusi. Fratres mei, pium Christi jumentum, qui cum Propheta dicere potestis, Ut jumentum factus sum apud te, : si non habeo vestes quas pedibus vestris prosternam, tentabo vel ramos caedere de arboribus, ut tantae processioni vel parum aliquid non desit ministerii mei. 4. Arbor fuit beatus Benedictus, grandis atque fructifera, tanquam lignum quod plantatum est secus decursus aquarum . Ubi sunt decursus aquarum? Profecto in vallibus;
Abbreviated transcription (Latin):
imitatione uobiscũ seculi abrenũtiatio. et monastice ꝓfessio disci¬
pline. sed singularit᷑ sine uobis cũ eo. mͥ cõmune nomen abbatis.
abbas fuit et ego. O ałbas et ałbas. O nomen unũ. sed in altero
sola magni nominis umbra. Misteriũ unũ. sed heu me. qͣm dissi¬
miles ministri. quantũ ministratio ip̃a dissimilis. De mͥ si tam
longe fuero a te. beate benedicte in futuro. qͣm a tue uestigiis sc̃i¬
tatis. longe esse repperior in presenti. Sed non mͥ hoc apud uos
perorare necesse est. Sͥcio quod sciẽtibus me loquor. tantũ peto. ut
pudorẽ hunc. ut hũc timorẽ meũ. fraterna cõpassione leuetis.
Qm̃ tamen omnino mͥ dispensatio credita est. et si non habeo
apud me. quod uobis apponã. querã a beato benedicto. tres panes.
quibus uos pascam. Reficiat uos sc̃itas eiis. iusticia eius. pietas
eius. Recolite dilectissimi. quod nõ omnes. qui in processione dñi

Expanded text:
imitatione vobiscum saeculi abrenuntiatio, et monasticae professio disciimitatione vobiscum saeculi abrenuntiatio, et monasticae professio disciplinae; sed singulariter sine vobis cum eo participo nomen abbatis. Abbas fuit, et ego. O abbas, et abbas! Nomen unum, sed in altero sola magni nominis umbra. Ministerium unum, sed heu me! quam dissimiles ministri, quantum ministratio ipsa dissimilis! Vae mihi, si tam longe a te fuero, o beate Benedicte, in futuro, quam a tuae vestigiis sanctitatis longe esse reperior in praesenti. Sed non mihi haec apud vos perorare necesse est. Scio quod scientibus me loquar: tantum peto, ut pudorem hunc, et hunc timorem meum fraterna compassione levetis. 3. Quando tamen omnino dispensatio mihi credita est, etsi non habeo apud me quod vobis apponam, quaeram a beato Benedicto tres panes, quibus vos pascam. Reficiat vos sanctitas ejus, justitia ejus, pietas ejus. Recolite, dilectissimi, quod non omnes qui in processione Domini
Abbreviated transcription (Latin):
uobis in unũ. ad audiendũ uerbũ salutis: magnus mͥ tĩmor
est frẽs mei. nequis forte minꝰ digne illud recipiat. et nõ sicut
recipiendum est u̾bũ dei. Scio enĩ terrã que sepius suꝑuenientẽ. in se
receꝑit ymbrẽ si fructũ non fecerit. roprobã fore. et obnoxiã maledi¬
cto. at ego utiq si possem. benedictiones uobis dare mallem. et non
maledictiones. Immo uero ip̃am bñdictionẽ celestis utiq prĩs nostri
non meã. quã tamẽ ip̃o quidẽ dignãte accipitis per os meũ. opto
uobis benedictionẽ manere sẽper. nec in maledictionẽ posse mutari.
Celebramꝰ hodie magistri nr̃i gloriosi bñdicti natale. pro eo uobis.
et de eo. sollẽpnis ex more sermo debetur. Cuiꝰ dulcissimũ nomẽ. cũ
omuii nobis iocunditate ãplectendũ est et honorandũ. qm̃ ip̃e dux
uester. ip̃e magister et legifer uester. Delector quidẽ et ego in ipsius
rubore. beati huiꝰ patris. nomen audeo memorari. Est enĩ mͥ de ip̃iꝰ

Expanded text:
obis in unum ad audiendum verbum salutis, magnus mihi timor est, fratres mei, ne quis forte minus digne illud recipiat, et non sicut recipiendum est verbum Dei. Scio enim terram, quae saepius supervenientem in se receperit imbrem, si fructum non fecerit, reprobam fore, et proximam maledicto . Et ego utique, si possem, benedictiones vobis dare mallem, et non maledictiones. Imo vero ipsam benedictionem coelestis utique Patris nostri, non meam quam tamen ipso quidem dignante accipitis per os meum opto vobis benedictionem manere semper, nec in maledictionem posse mutari. 2. Celebramus hodie magistri nostri gloriosi Benedicti natale: pro eo vobis et de eo solemnis ex more sermo debetur. Cujus dulcissimum nomen, cum omni vobis jucunditate amplectendum est et honorandum; quoniam ipse dux noster, ipse magister et legifer noster est. Delector quidem et ego in ipsius rubore beati hujus patris nomen audeam memorare. Est enim mihi de ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
Porro u̾o cõfessores seminauerũt iustitiã. quã in omni uita sua
secuti sunt. Hoc enĩ interest. inter martyres et cõfessores. quod
inter petrũ omĩa relinquentẽ. et abraham substantiã mũdi. in
bonos usus expendentẽ. Sic enĩ illi cõsũmati in breui. expleue¬
runt tẽpora multa. isti uero et longa et multimoda traxere.
martyria. Uirgines scẽ. planũ est. quia tẽperantiã semina¬
uerũt. que sic libidinẽ caltauerũt
eatus uir qui in sapiẽtia morabit᷑. et qui in iustitia medi¬
tabit᷑. et in sensu cogitabit circũspectionẽ dei. Quã con¬
grue uerba hec. in laudẽ beati bñdicti cantata sint. facile qͥ uis
ur̃m intelligit. cui tamẽ uita et doctrina ip̃iꝰ nõ ignota sit.
Quã cõmode u̾o. ad uite nr̃e doctrinã trahi possint. ipsa per
se u̾boꝵ faties ostendit. que scilicet illa quib nichil est utiliꝰ

Expanded text:
Porro confessores seminaverunt justitiam, quam in omni vita sua Porro confessores seminaverunt justitiam, quam in omni vita sua secuti sunt; hoc enim interest inter martyres et confessores, quod inter Petrum simul omnia relinquentem, et Abraham substantiam mundi in bonos usus expendentem; sic enim illi consummati in brevi expleverunt tempora multa, isti vero longa et multimoda traxere martyria. Virgines sanctae planum est quia temperantiam seminarunt, quae sic libidinem calcaverunteditabitur, et in sensu cogitabit circumspectionem Dei! Quam congrue verba haec in laudem beati Benedicti cantata sint, facile quivis vestrum intelligit, cui tamen vita et doctrina ipsius non ignota sit. Quam commode vero ad vitae nostrae doctrinam trahi possint, ipsa per se verborum facies ostendit, quae scilicet illa quibus nihil est utilius
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ et u̾bũ illud. et sacramentũ significat. extunc autẽ scanda¬
lizant̾. et abeunt retro. dicẽtes qͥa durus est hic serm̃o. Nos cũ
apłis prudẽtes simꝰ. et dicamꝰ. Dñe ad quẽ ibimꝰ : Uerba uite
eterne habes. Non discedimꝰ a te. et uiuificabis nos. Non in
solo pane uiuit homo. sed in omni u̾bo quod ꝓcedit de ore dei.
Non solus mũdus habet delectationẽ. sed in uerbis tuis. multo
est maior. Unde et ꝓpheta. Quã dulcia faucibus meis eloquia
tua. suꝑ mel et fauũ ori meo. Ad quẽ igit᷑ eamus: Uerba uite
eterne habes dñe. et ea sunt suꝑ omĩa. que mũdus potest hab̾e
Non solũ ipsa uita. sed et promissio uite eterne. et expectatio
iustoꝵ letitia est. et tanta letitia. ut omne quod cõcupiscitur.
ei non ualeat cõparari. Hanc ergo prudentiã nobis apłi sancti
seminauerũt. Martyres uo̾. manifestũ est fortitudinẽ seminasse.

Expanded text:
enim et verbum illud et ipsum sacramentum significat: extunc autem scandaenim et verbum illud et ipsum sacramentum significat: extunc autem scandalizantur et abeunt retro dicentes, quia durus est hic sermo . Nos cum apostolis prudentes simus, et dicamus: Domine, ad quem ibimus? verba vitae aeternae habes, Non discedimus a te, vivificabis nos. Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei . Non solus mundus habet delectationem, sed multo majoet Propheta ait: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua! super mel ori meo . Ad quem igitur eamus? verba vitae aeternae habes, Domine; et ea sunt super omnia quae mundus habere potest. Non solum ipsa vita, sed et promissio vitae aeternae et exspectatio justorum, laetitia est, et tanta laetitia, ut omne quod concupiscitur, ei non valeat comparari. Hanc igitur prudentiam nobis apostoli sancti seminaverunt. Martyres vero manifestum est fortitudinem seminasse.
Abbreviated transcription (Latin):
deuenerũt. ut formatus sit ad illudendũ ei. et ignis et̾nus p̃pa¬
ratus est illi. Ad hec uitanda prudentiã nobis seminauerũt ãgłi
sc̃i. qui prius eam aliis errãtib tenuerũt. Sed et apłi hãc ipsam
seminauerũt nobis. qñ recedẽtib hiis. qui sapientiã huiꝰ mũdi
sequebãtur. que stulticia est apud deũ. et prudentiã carnis que
mortẽ operatur. et inimica est deo. ipsi adheserũt dño. Scanda¬
lizati sunt enĩ illi. audiẽtes de sacramẽto carnis et sãguinis. et¬
ultra nõ erãt cũ eo. Discipuli u̾o int̾rogati. utrũ et ip̃i uellent
abire. responderũt. Ad quẽ ibimꝰ: Uerba uite et̾ne habes. Necesse
habemꝰ frẽs hanc prudentiã imitari. quia multi adhuc cũ ihesu
ambulabant. donec ueniat᷑ ad edendã eius carnẽ. et bibendum
sanguinẽ illius. ad cõmunicandũ scilicet passionib eius. Hoc

Expanded text:
devenerunt, ut formatus sit ad illudendum ei, et ignis aeternus praepadevenerunt, ut formatus sit ad illudendum ei, et ignis aeternus praeparatus sit illi. Ad haec vitanda prudentiam nobis seminaverunt sancti angeli, qui prius eam aliis cadentibus tenuerunt. 12. Sed et apostoli hanc ipsam seminaverunt nobis, quando recedentibus his qui sapientiam hujus mundi sequebantur, quae stultitia est apud Deum; et prudentiam carnis, quae mortem operatur, et inimica est Deo; ipsi Domino adhaeserunt. Scandalizati enim illi audientes de sacramento carnis et sanguinis, ultra non ibant cum eo. Discipuli vero interrogati, an et ipsi vellent abire, responderunt: Ad quem ibimus? verba vitae aeternae habes. Necesse habemus, fratres, hanc prudentiam imitari; quia multi adhuc ambulant cum Jesu, donec veniatur ad edendam ejus carnem et bibendum sanguinem illius, ad communicandum scilicet passionibus ejus hoc