comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc: ne dimittas manũ tuã. qm̃ qui timent dm̃ egredient᷑
ad omĩa Bonũ est iustis benefacere. & peccatorib benefacere
non iniustũ est. Bonũ est domesticos fidei sustentare. s & om̃i
petenti tribuere pͣceptũ est. Timens qͥppe dm̃ & imitator con¬
ditoris sui qui pluit suꝑ iustos & in iustos: absq respectu ꝑsona¬
rũ om̃ib benefacere festinat. Alit̃. Quia uita hec miserabilis
diuersis cotidie uariatur euentib. tã ad aduersa ꝙͣ. ad ꝓsꝑa
iusti animꝰ preꝑaret᷑. & poscat dĩ miscd̃iã: ut quodcũq uenerit
librata mente sustentae. Qui enĩ tim& dm̃ nec ꝓsꝑis eleuat᷑:
nec opprimit᷑ aduersis. Sapientia confortabit sapientẽ suꝑ
decẽ potestatẽ habentes qui st̃ in ciuitate. quia homo non ẽ
iustus in terra qͥ faciat bonũ & non pecca&e. Propterea sapien¬
tia confortat iustũ. & omĩũ principũ ciuitatis suꝑ eo excedit

Expanded text:
hoc ne dimittas manum tuam; quoniam qui timet Deum, egredietur hoc ne dimittas manum tuam; quoniam qui timet Deum, egredietur ad omnia. Bonum est justis benefacere, sed et peccatoribus benefacere, non injustum est. Bonum est domesticos fidei sustentare, sed et omni petenti tribuere, praeceptum est. Timens quippe Deum, et imitator conditoris sui, qui pluit super justos, et injustos, absque respectu personarum omnibus benefacere festinat. Aliter: Quia vita haec miserabilis diversis quotidie variatur eventibus, tam ad adversa, quam ad prospera, justi librata mente sustentet. Qui enim timet Deum, nec prosperis elevatur, nec opprimitur adversis. Sapientia confortabit sapientem, super decem potestatem habentes, qui sunt in civitate: quia non est homo justus in terra, qui faciat bonum, et non peccet. Propterea sapientia confortat justum, et omnium principum civitatis super eum excedit
Abbreviated transcription (Latin):
cere: huic uersiculo potest coaptari. quod fuerit iustus multũ.
Ne inpie agas multũ: & noli esse stultus. Cur moreris in tẽpore ñ
tuo: Cũ ds loquat᷑ nolo mortẽ morientis tantũ ut reuertatur
& uiuat. semel peccasse sufficiat: debemꝰ erigere nos post ruinã.
Si enĩ iuxta eos qͥ de phisicis disputant. nouit hirundo pullos¬
suos de suco oculare cͤhoniȩ. & detannũ capreȩ appetunt uul¬
nerate: cur nos ignoremꝰ medicinã penitentiȩ ꝓpositã ẽẽ peccã¬
tib  Quod aut̃ ait ne moriaris in tẽpore ñ tuo. scimꝰ chore &
datan & abiron ꝓpt̾ seditionẽ aduersũ moysen & aaron repen¬
tino terre hiatu deuoratos: & in emendationẽ alioꝵ ante diẽ
iudicii in hac uita &iã plurimos iudicatos. Quod dicit ergo
tale est. Noli peccatis addicere peccata. ne ꝓuoces dm̃ &iã hic
tibi inferre suppliciũ. Bonũ est retinere istud. Et qͥdẽ ob

Expanded text:
cere, huic potest versiculo coaptari, quod fuerit justus multum. cere, huic potest versiculo coaptari, quod fuerit justus multum. Ne impie agas multum, et noli esse stultus; cur morieris in tempore non tuo. Cum Dominus loquatur: Nolo mortem morientis, tantum revertatur et vivat : Semel peccasse sufficiat; debemus nos erigere post ruinam. Si enim juxta eos qui de physicis disputant, novit hirundo pullos de sua oculare chelidonia, et dictamnum capreae appetunt vulneratae; cur nos ignoremus medicinam poenitentiae propositam esse peccantibus? Quod autem ait: Ne moriaris in tempore non tuo ; scimus Chore et Dathan, et Abiron propter seditionem adversum Moysen et Aaron, repentino terrae hiatu devoratos, et in emendationem aliorum, ante diem judicii etiam in hac vita plurimos judicatos. Quod dicit ergo, tale est: Noli peccatis adjicere peccata, ne provoces Deum etiam hic tibi inferre supplicium. Bonum est retinere te istud. Et quidem ab
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ dẽ diei fuerit uita eiꝰ: in humana iustitia ẽ fragilitati
conditionis hominũ non ignoscere. Noli gͦ iustus esse
multũ.: quia pondus grande. & pondus paruũ. ab ominatio est corã
deo. Unde & apud philosophos uirtutes in meditullio posite sunt.
& om̃e quod nimis est siue sursũ siue deorsũ: reputat᷑ in uitio:
Quod aut̃ ait. & noli querere ampliꝰ ne conturberis. siue ne obstu
mensurã fragilitatis nr̃ȩ iub& nos scire debere. Deniq & paulus
ei qͥ plus ꝗͣ homo scire poterat reqͥrebat dicens. Quid adhuc qͣrit᷑
Noluntati enĩ eiꝰ qͥs resistit: Respondit: o homo tu qͥs es qͥ respondeaᷤ
dõ & cetera. Si enĩ causas questionis ille qͥ interrogans intͦducit᷑
Hebrei hoc mandatũ. id est noli esse iustꝰ multũ suꝑ saule interp̃¬
tant᷑: qui agab misertꝰ est quẽ dñs inperarat occidi. S & ille de
ȩuangelio seruus cui ignouerat dñs & ipse conseruo noluit ignos¬

Expanded text:
inhumana justitia est fragilitati conditionis hominum non ignoscens. Noli ergo esse justus multum, quia pondus grande, et pondus parvum abominatio coram Domino. Unde et apud philosophos virtutes in meditullio positae sunt, et omne quod nimis est, sive sursum, sive deorsum, reputatur in vitio. Quod autem ait: Noli quaerere amplius, ne conturberis, sive, ne obmensuram fragilitatis nostrae jubet nos scire debere. Denique et Paulus ei, qui plus quam homo scire poterat, requirebat, dicens: Quid adhuc queritur? Voluntati enim ejus quis resistit? respondit: O homo tu quis es, qui respondeas Deo , et caetera. Si enim causas quaestionis ille, qui interrogans introducitur, 444 ei hoc mandatum, id est: Noli esse justus multum, super Saule interpretantur, qui Agag misertus est, quem Dominus jusserat occidi . Sed et ille de Evangelio servus , cui ignoverat Dominus, et ipse conservo noluit ignos
Abbreviated transcription (Latin):
sicut & iohannes qͦ maior nͣ fuit in natis mulierũ minor ẽ
eo qͥ minimꝰ ẽ in regno celoꝵ: & corporͥs onere liberatꝰ nescit
cũ apło dicere. miser ego qͦs me liberabit de corpore mortiᷤᷤ
nec uidit mala qͥb in mundo homines depͥmunt᷑. Animas aut̃
nr̃as ante ꝗͣ ad corꝑa descendant uersari apud suꝑos: & tãdiu
beatas eẽ ꝗͣ. diu celesti ierłm & choro teneant᷑ angelico. Et uidi ego
uniuersũ laborẽ. & simul omnẽ uirtutẽ oꝑisꝰ qͥa emulatio uiri
a sodali eiꝰ & quid hoc nͥ uanttas. & p̃sũptio sp̃c : Conuerti me

Expanded text:
Sicut et Joannes, quo major non fuit in natis mulierum , minor est Sicut et Joannes, quo major non fuit in natis mulierum , minor est eo, qui minimus est in regno coelorum, et corporis onere liberatus, nescit cum Apostolo dicere: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis nec vidit mala, quibus in mundo homines deprimuntur. Animas enim nostras, antequam ad corpora ista descendant, versari apud superos, et tamdiu beatas esse, quamdiu coelesti Jerusalem, et choro teneantur Angelico. 420 Et vidi ego universum laborem, et simul omnem virtutem operis: quia aemulatio viri a sodali ejus; et quidem hoc vanitas et praesumptio spiritus. Converti me
Abbreviated transcription (Latin):
disputantis. Ibi reqͥeuerũt lassi corpore cũ his qͥ uincti
fuerant: iã securi ñ audientes uocẽ exactoris. Melior est
aut̃ his duob uiuente uidelic& & defuncto. qͥ nec dũ natꝰ
est. Alius enĩ adhuc mala patitur: alius quasi de naufragio
nudus euasit. Porro qͥ nec dũ natꝰ ẽ: in eo felicior ẽ. qͦd needũ
mala mundi exꝑtꝰ ẽ. Hoc aut̃ dicit ñ quo qͥ necdũ natꝰ est
ante sit ꝗͣ nascatur. i in eo felicior sit qͦd necdũ corpore pre-¬
grauatꝰ est : s quo meliꝰ sit omĩno nͣ esse nec sensũ habere
illi: quod meliꝰ fuerit ei omnino nͣ esse ꝙͣ ęternos cruciatus
ꝑpeti. Alii uͦ hunc locũ ita intelligunt meliores ẽẽ dicentes
eos qͥ mortui st̃ ab his qͥ uiuunt lic& ante fuerint peccatores.
uiuentes enĩ ad huc eẽ in pͣlio. ⁊ qͣsi clausos ergastulo corꝑe
retentari: qͥ uͦ mortẽ obierint iã ẽẽ securos n peccare desisse.

Expanded text:
disputantis. Ibi requieverunt lassi corpore, cum his qui vincti disputantis. Ibi requieverunt lassi corpore, cum his qui vincti fuerant, jam securi, non audientes vocem est utroque, vivente videlicet et defuncto, qui necdum natus est. Alius enim adhuc mala patitur, alius quasi de naufragio nudus evasit; porro qui necdum natus est, in eo felicior est, quod necdum mala mundi expertus est. Hoc autem dicit, non quod qui necdum natus est, ante sit quam nascatur, et in eo felicior sit, qui necdum corpore praegravatus est, sed, quod melius est omnino non esse, nec sensum habere illi : quod melius ei fuerit omnino non esse, quam aeternos cruciatus perpeti. Alii vero hunc locum ita intelligunt: Meliores esse dicentes eos, qui mortui sunt, ab his qui vivunt, licet ante fuerint peccatores. Viventes enim aretentari; qui vero mortem obierint, jam esse securos, et peccare desisse.
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ dignꝰ an in dignꝰ suis opib ꝑfruat᷑. Et conuersus sũ ego.
& uidi uniuersas calumnias q̃ fiunt sub sole: & ecce lacͥmȩ
eoꝵ qͥ calũniã sustinent. ⁊ nͣ ẽ qͥ eos console t᷑ & in manib
calũ niantiũ eos fortitudo. ⁊ ñ ẽ in eis consolator. Post hanc
rei inuidiã ꝓtestantes. consolatorẽ ñ queunt repperire: et
qͦ maior miseria sit. & in consalabilis dolor: calũniatores uidae
i suis iniqͥtatib fortiores. Et hec ẽ quod ñ ualeant consolari.
lumine exequunt᷑. Et laudaui ego mortuos qͥ iã mortui sunt.
suꝑ uiuentes qͥcũq ipsi uiuunt usq nẽ: & melior suꝑ hos duos
qͥ nũdũ natꝰ ẽ. qͥ non uidit opꝰ malũ qͦd factũ ẽ sub sole. Ad
cõparationẽ miseriarũ q̃ in hoc scło mortalis pͣmunt. felici¬
ores iudicaui mortuos ꝗͣ. uiuentes: scd̃m illud iob de inferiᷤ

Expanded text:
utrum dignus, an indignus, suis opibus perfruatur. . Et conversus sum ego, utrum dignus, an indignus, suis opibus perfruatur. . Et conversus sum ego, et vidi universas calumnias, quae fiunt sub sole, et ecce lacrymae eorum, qui calumniam sustinent, et non est qui consoletur eos, et in manibus calumniantium eos fortitudo: et non est eis consolator. Post hanc rei invidiam protestantes, consolatorem non queunt reperire. Et quo major miseria sit, et inconsolabilis dolor, calumniatores vident in suis iniquitatibus fortiores. Et haec est causa, quod non valeant consolari. lumine exsequuntur. 419 Et laudavi ego mortuos, qui jam mortui sunt, super viventes quicumque ipsi vivunt usque nunc. Et melior super hos duos, qui nondum natus est, qui nondum vidit opus malum, quod factum est sub sole. Ad comparationem miseriarum, quae in hoc saeculo mortales premunt, feliciores judicavi mortuos, quam viventes, secundum illud Job de inferis
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝰ interpͣtatꝰ ẽ symacꝰ dicens. Ut uideat ea q̃ futura st̃ post he
Nichil ẽ gͦ bonũ in hac uita nͥ qͦd lecatur homo in oꝑe suo
faciens elemosinas: & futuros sibi thessauros in regno celoꝵ
pparans. Hanc solã habemꝰ portionẽ quã nec fur nec latro
ualae nec tyrannꝰ auferre: & que nos post mortẽ sequatur.
Superiori errore turbatꝰ quo putarẽ int̾ homines & bestias nichil
int̾eẽ in hanc sentenciã praua opinione deductꝰ sũ: ut nichil ali¬
ud bonũ dicerẽ. nͥ pͣsentẽ carpere uoluptatẽ. Neq enĩ cũ semel
nos dissoluiss& interitꝰ. posse his ꝑfrui a qͥb recederemꝰ ingrati.
Alii de hoc qͦd dicit. qͥs enĩ adduc&e eũ ut uideat ea q̃ futura st̃
post se: ad illã intelligentiã retulerunt ut dicerent melius
esse hominẽ suis laborib ꝑfrui. qr hoc solũ de sustantia possit
auferre. Cũ enĩ mors uenerit nescire quali sit herede moriturꝰ

Expanded text:
cens: Ut videat ea quae futura sunt post haec. Nihil est ergo bonum in vita ista, nisi quod laetatur homo in opere suo, faciens eleemosynam, et futuros sibi thesauros in regno coelorum praeparans. Hanc solam habemus portionem, quam nec fur nec latro valet, nec tyrannus auferre, et quae nos post mortem sequatur. Aliter: Superiori errore turbatus, quod putarem inter homines et bestias nihil interesse, in hanc sententiam prava opinione deductus sum, ut nihil aliud boni dicerem, nisi praesentem carpere voluptatem. Neque enim cum semel nos dissolvisset interitus, posse his perfrui, a quibus recederemus ingrati. Alii de hoc quod ait: Quis enim adducet eum, ut videat ea, quae sunt futura post se, ad illam intelligentiam retulerunt, ut dicerent: Melius esse suis hominem laboribus perfrui; quia hoc solum de substantia sua posset auferre. Cum mors venerit, nescire quali sit haerede moriturus,
Abbreviated transcription (Latin):
appellatione dignꝰ ẽ ascendat in celũ. & utrũ peccator qͥ ium̃tũ
uocat᷑ dscendat in terrã : fieri enĩ potest ꝓ incerto uite huiꝰ
& lubrico statu. ͣͤ iustꝰ concidat. & peccator exurgat. Et ñ nuͣꝗͣ
ratione dicatur. meliꝰ uiuat. & martyrio coronet᷑. & paradysi sit
colonꝰ. Et uidi qͦd ñ ẽ bonũ nͥ quod letat᷑ homo in oꝑe suo q hec
est pars eiꝰ. Quis enĩ adducor eũ ut uideat id qd futurũ est post

Expanded text:
um, et utrum peccator, qui jumentum vocatur, descendat in terram? Fieri enim potest pro incerto vitae hujus, et lubrico statu, ut et justus concidat, et peccator exsurgat, et nonnumquam ratione dicatur, melius vivat, et martyrio coronetur, ac paradisi sit colonus. Et vidi, quia non est bonum, nisi quod laetetur homo in opere suo, quia haec est pars ejus. Quis enim adducet e
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. peccatis peccata cumulant᷑. Peniq tantꝰ est numerus
seductoꝵ & eoꝵ qͥ de grege dñi ab eo rapti st̃: ut supputati¬
one ñ queat cõprehendi. Locutꝰ sũ gͦ cũ corde meo dicens.
Cece ego magnificatꝰ sũ & adieci sapientiã suꝑ om̃s qͥ fuert̃ ante
me in ierusalẽ. & cor meũ uidit multã sapientiã & scientiã.
Sapientior fuit salomon ũ abrahã et. osui moyse et
ceteris scis: s his qͥ fuerant ante se in¬
II ierusalẽ.
legimꝰ & in regnoꝵ libris multe sapi¬
oentiȩ
fuisse salomonẽ. & hoc a dño donũ p̃ ceteris postulasse. Mundi
gͦ cordis oculus multã sapientiã & scientiã contuet᷑: qr ñ ait.
multã sapientiã & scientiã sũ locutꝰ. s multã sapientiã et¬

Expanded text:
tum peccatis peccata cumulantur. Denique, Tantus est numerus tum peccatis peccata cumulantur. Denique, Tantus est numerus seductorum et eorum qui de grege Domini ab eo rapti sunt, ut supputatione non queat comprehendi. Locutus sum ego cum corde meo, dicens: Ecce ego magnificatus sum, et adjeci sapientiam super omnes, qui fuerunt ante me in Jerusalem, et cor meum vidit multam sapientiam et scientiam. Sapientior fuit Salomon, non Abraham, et Moyse, et caeteris Sanctis, sed his qui fuerunt ante se in Jerusalem. Legimus et in Regnorum libris, multae sapientiae fuisse Salomonem, 395 et hoc a Deo donum prae caeteris postulasse. Mundi ergo cordis oculus multam sapientiam et scientiam contuetur; quia non ait: Multam sapientiam et scientia
Abbreviated transcription (Latin):
Consideraui uniuersa q̃ in mundo fiunt: & nichil aliud dep̃hen¬
di quã uanitatẽ. & malicias id ẽ miserias sp̃s. qͥb anima di¬
uersis cogitationib affugit᷑. Puersus ñ poterit adornari.
& in minutio ñ poterit numerari. Qui ꝑuersus est: nͥ ante
corrigat᷑ ñ poterit adornari. Recta ornatũ recipiunt. curua
contra hereticos qͥ quasdã naturas introducunt q̃ ñ recipiut
santtatẽ. & qr inminutio hoc ẽ. qd̃ est ñ potest numerari:
minutio exercitꝰ absq numero p̃termissi ft̃. Potest & hic
esse sensus. Canta malitia in mundi huiꝰ capacitate uer¬
sat᷑. ut ad integrũ boni statũ redire uix ualeat. nec possit
facile recipere ordinẽ & ꝑfectionẽ suã. in qͥb pͥmũ cõditꝰ ẽ.
Aliter. Omib ꝑ penitentiã in integrũ restitutis. diabolus
in suo ꝑmanebit errore. Cuncta enĩ q̃ sub sole facta sũt:
illiꝰ arbitrio & spũ malignitatis euersa st̃: dũ ad eiꝰ instinc¬

Expanded text:
Cogitavi universa quae in mundo fiunt, et nihil aliud deprehendi quam vanitatem, et malitias, id est miserias spiritus, quibus anima diversis cogitationibus afflictatur. Perversus non poterit adornari, et imminutio non poterit numerari. Qui perversus est, nisi ante corrigatur, non poterit adornari. Recta ornatum recipiunt, curva contra haereticos, qui quasdam naturas introducunt, quae non recipiunt sanitatem. Et quia imminutio, hoc est, quod deest, non potest numerari: minutio exercitus, absque numero praetermissi sunt. Potest et hic esse sensus: Tanta malitia in mundi hujus capacitate versatur, ut ad integrum boni statum mundus redire vix valeat, nec possit facile recipere ordinem et perfectionem suam, in quibus primum conditus est. Aliter, Omnibus per poenitentiam in integrum restitutis, solus diabolus in suo permanebit errore. Cuncta enim, quae sub sole facta sunt, illius arbitrio et spiritu malignitatis eversa sunt, dum ad ejus instinc
Abbreviated transcription (Latin):
stultitia. Stulticia autẽ carere non¬
intellexerit eã. Uñ & plurima ii
rebus noxia
st̃ creata ut dũ uitamꝰ ea ad sapien¬
tiã erudiamͦ.
Q qualis gͦ studũ fuit scire salomoni sapientiã & scientiã.
&e regione errores & stultitiã: ut in appetendis aliis. et

Expanded text:
. Stultitia autem carere nonintellexerit eam. Unde et plurima in rebus noxia sunt creata, ut dum vitamus ea, ad sapientiam erudiamur. Aequalis ergo studii fuit Salomoni scire sapientiam et scientiam, et e regione errores
Abbreviated transcription (Latin):
institutio ad duodecim trib & ad totũ ꝑtinent isrł. et
que modo contenptꝰ mundi non nisi met ropoiitis conuente
noc est babitatorib ierusalẽ: ita canticũ canticoꝵ ad eos ꝓpͥe
facit. qͥ tantum suꝑna desiderant. Ad incipientes & ꝓficienteᷤᷤ
ritas: Ad ꝑfectos uero ubi non timore eruditur discipulus. s
amore ꝓpriũ nomen sufficit: & equalis magister est. & nescit
se eẽ regem. Hec interim iuxta litterã. ceterũ scdmn intel¬
ligentiam spiritalẽ. pacificus & dilectꝰ dei patris & eccłiastes
nr̃ est xp̃c: qui medio pariete destructo & inimicitias in carne
euacuans fecit utrũq unũ dicens. pacẽ ineam do uobis. pacẽ
relinquo uobis. de quo pater ad discipulos. hic est inqͥt filiꝰ
meus dilectus in quo michi complacui. hunc audtte. qui est
structe. non illiꝰ de qua ipse ait. hierusalẽ que occidis ꝓpheta.

Expanded text:
institutio ad duodecim tribus, et ad totum pertinent Israel: et institutio ad duodecim tribus, et ad totum pertinent Israel: et quomodo contemptus mundi non nisi metropolitis convenit, hoc est, habitatoribus Jerusalem: ita Canticum Canticorum ad eos proprie facit, qui tantumritas. Ad perfectos vero, ubi non timore eruditur discipulus, sed amore, proprium nomen sufficit, et aequalis magister est, et nescit se esse regem. 412 Haec interim juxta litteram. Caeterum per intelligentiam spiritalem, pacificus et diristus; qui medio pariete destructo, et inimicitias in carne evacuans, fecit utrumque unum, dicens: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis . De quo Pater ad discipulos: Hic est, inquit , filius meus dilectus, in quo mihi complacui: hunc audite, qui est Hierusalem! quae occidis prophetas,
Abbreviated transcription (Latin):
in psalmo scriptũ est. uerũtamen uniuersa uanitas omnis
homo uiuens. Si uiuens homo uanitas ẽ: ergo mortuus uani¬
tas uanitatũ. Legimꝰ in exodo glorificatũ uultũ moysi. ita
ut filii isrł eũ aspicere non possent. Quã głam paulus
apł̃s ad comꝑationẽ euuangelice głe. dicit esse non głam.
Nam nec glorificatũ est inquit qd̵ glorifacatũ fuit in hac
ꝑ se dicere. s ad dm̃ cõparata esse ꝓ nichilo. Et qͦmͦ si ignicu¬
lũ lucerne uidens contentꝰ essẽ eiꝰ lumine. & postea orto sole
non cernerẽ qd̃ lucebat.
stellarũ qͦq
lumina iubare uiderem
solis abscõdi:
tta aspiciens elementa et
rerũ mul¬
tiplicẽ uarietatẽ. ammiror qͥdẽ
oꝑũ magnitu¬
diuẽ recogitans autẽ oĩa ꝑtransire. & mundũ suo fine senes¬
cere. solũq dm̃ id senꝑ esse qd̃ fuerit: cõpellor dicere ñ semel
s bis. uanitas uanitatũ & oĩa uanitas. In hebreo ꝓ uanitate
uanitatũ abalim scriptũ est. quod exceptis. Lx.xͦ. interpretib

Expanded text:
in Psalmo scriptum est: Verumtamen universa vanitas omnis homo vivens . Si vivens homo vanitas est; ergo mortuus vanitas vanitatum. Legimus in Exodo, glorificatum vultum Moysi intantum, ut filii Israel eum aspicere non possent. Quam gloriam Paulus Apostolus ad comparationem Evangelicae gloriae, dicit esse non gloriam: Nam nec glorificatum est, inquit, quod glorificatum fuit in hac per se dicere, sed ad Deum comparata, esse pro nihilo. Et quomodo, si igniculum lucernae videns, contentus essem ejus lumine, et postea, orto sole, non cernerem, quod lucebat, stellarum quoque lumina jubare viderem solis abscondi: ita aspiciens elementa et rerum multiplicem varietatem, admiror quidem operum magnitudinem; recogitans autem omnia pertransire, et mundum suo fine senescere, solumque Deum id semper esse, quod fuerit, compellor dicere non semel, sed bis: Vanitas vanitatum, et omnia vanitas. In Hebraeo pro vanitate vanitatum, ABAL ABALIM   scriptum est, quod, exceptis Septuaginta interpretibus,
Abbreviated transcription (Latin):
abstuleris pignꝰ ab eo. ante solis occasũ pignꝰ restitue. faater nosterẽ¬
ante solis occasũ reddere iubem̃. qͥa priꝰquã in nobis ꝑ dolorẽ cordis sol
iustitie occidat. Sebemꝰ ei confessionẽ uenie reddere. a qͦ confessionẽ ac¬
pignꝰ fratrũ tu&ꝵ sine causa. idest ab his qui ad te ueniunt a nobis¬
inutiliter confessionẽ erroris exegisti. Si u ꝑ pignꝰ. dona sp̃c sci accipi

Expanded text:
abstuleris pignus ab eo, ante solis occasum pignus restitue . Frater etenante solis occasum reddere iubemur, quia, priusquam in nobis per dolorem cordis sol iustitiae occidat, debemus ei confessionem veniae reddere, a quo confessionem acpignus fratrum tuorum sine causa, id est, ab his qui a nobis ad te veniunt inutiliter confessionem erroris exegisti. Si vero, ut praedixi
Abbreviated transcription (Latin):
taui in illis omẽ lignũ fructiferũ. In domo diuitis ñ solũ au¬
ꝓpt̃ inbecilliores qͦsq & infirmos. nã qͥ infirmꝰ est olerib ues¬
cat᷑: plantant᷑ arbores ñ om̃s fructifere ut in latinis codi¬
cib habemꝰ. s om̃is fructꝰ. hoc est diuersarũ frugũ atq
pomoꝵ. q diuerse st̃ gr̃e in eccłia. & aliꝰ ẽ oculus aliꝰ manꝰ. aliꝰ
pes. & q̃ uerecundiora nr̃a st̃. his maiorẽ honorẽ circũdamũ.
Int̃ qͣs frugiferas arbores estimo tenere pͥmatũ lignũ uitȩ.
qͥd ẽ sapientia. Nisi enĩ in medio plantet᷑. ligna cet̾a sicca¬
bunt᷑. feci mͥ piscinas aquaꝵ ad irrigandũ ex eis saltũ. ger¬
minantẽ lignũ. Ligna saltuũ. ligna siluarũ. q̃ ñ st̃ frugi¬
fera. q̃ poma ñ affert᷑: ñ alunt᷑ inbre celesti. ñ suꝑnis aqͥs.
s his q̃ in piscinas de riuulis colligunt᷑. Nã & egyptꝰ huni¬

Expanded text:
tavi in illis tavi in illis ecilliores quosque et infirmos. Nam qui infirmus est, oleribus vescitur . Plantantur arbores, non omnes fructiferae, ut in Latinis codicibus habemus: sed omnes fructus, hoc est, diversarum frugum atque pomorum, quia diversae sunt gratiae in Ecclesia: et alius est oculus, alius manus, alius pes, et, quae verecundiora nostra sunt, his majorem honorem circumdamus . Inter quas frugiferas arbores aestimo tenere primatum lignum vitae, quod est sapientia. Nisi enim in medio illa plantetur, ligna caetera siccabuntur. Feci mihi piscinas aquarum, ad irrigandum 399 ex eis saltum germinantem lignum. Ligna saltuum, ligna silvarum, quae non sunt frugifera, quae poma non afferunt, non aluntur imbre coelesti, non supernis aquis, sed his quae in piscinas de rivulis colliguntur. Nam Aegyptus humi
Abbreviated transcription (Latin):
meoꝵ. si ip̃se in libidine luxuriaq consumerer. Tandẽ in
mem& regressus & quasi de graui sonno euigilans. aspexi ad mañ
intuitꝰ sũ. Nichil qͦd in mundo putabat᷑ bonũ. bonũ potui
reperire. Reputans gͥ q̃ essent sapientie bona. & q̃ stultitie
mala: consequent̃ in laudẽ illiꝰ hominis erupi. qͥ post uitia
se refrenans. uirtutũ possit esse sectator. Magna qͥppe distantia ẽ
unt̾ sapientiã & stultitiã & quantũ dies distat a nocte. tantũ ur¬
tutes a uitiis separant᷑ uidet᷑ mͥ itaq qͥ sapientiã seqͥt᷑ oculos
in celũ senꝑ erigere. & in sublime os habere subrectũ eaq que
supra suũ uerticẽ st̃ cõtemplari. qͥ uͦ stultitiȩ & uitiis deditus sic
uersari in tenebris. & in rerũ ignorantia uolutari. Magnificaui
sua. qͥ iuxta unaginẽ conditoris in suꝑna sustollit᷑. & edificat do
neã. ad quã iħs ligat asinã suã. feci mͥ ortos & pomeria. plan¬

Expanded text:
meorum, si ipse in libidine luxuriaque consumerer. Tandem in meorum, si ipse in libidine luxuriaque consumerer. Tandem in memet reversus, et quasi de gravi somno evigilans, aspexi ad  Al.intuitus sum. Nihil enim, quod in mundo putabatur bonum, bonum potui reperire. Reputans igitur, quae essent sapientiae bona, et quae stultitiae mala, consequenter in laudem illius hominis erupi, qui post vitia se refrenans, virtutum possit esse sectator. Magna quippe distantia est inter sapientiam et stultitiam, et quantum dies distat a nocte, tantum virtutes a vitiis separantur. Videtur mihi itaque, qui sapientiam sequitur, oculos in coelum semper erigere, et in sublime os habere surrectum, eaque, quae supra suum verticem sunt, contemplari. Qui vero stultitiae et vitiis deditus sit, versari in tenebris, et in rerum ignorantia volutari. Magnificavi sua, qui juxta imaginem conditoris in superna sustollitur. Et aedificat domneas, ad quas Jesus liget asinam suam. Feci mihi hortos et pomaria: plan
Abbreviated transcription (Latin):
q conseui. & ne qͥd deessar ad luxũ. ortos mͥ pomeria ꝙ planta¬
ui. diuersas arbores instituens. qͦs collecte in piscinas aque ꝯ
desuꝑ irrigaraẽ: ut longꝰ uiror. humore ꝑƿeti nutriretur.ꝯ
Seruoꝵ qͦ siue emptoꝵ siue uernaculoꝵ mͥ fuit innumerabił ꝯ
multitudo. & quadrupedũ greges multi. boũ scilica & ouiũ:ꝯ
quantos nullus aute me rex habuit in hierłm. S & chessauri ꝯ¬
argenti & auri in numerabiles condebant᷑. qͦs mͥ diuersoꝵ re¬
gũ munera & gentiũ tributa contulerant. Uñ accidit ut ex¬
nimiis opib ad maiores delicias ꝓuocarer. & musicarũ artiũ
chori mͥ tẏbia lyra uoce concinerent. & uterq sexus in cõ¬
uiuiis ministrar&e. S quanto ista crescebant. tanto sapien¬
tia deerat. Nã in quãcũq uoluptatẽ me cupido traxiss&:
infrenis ferebar & p̾cepsꝰ putabãq hunc ẽẽ fructũ loͬboꝵ

Expanded text:
que consevi. Et ne quid deesset ad luxum, hortos mihi pomariaque plantaque consevi. Et ne quid deesset ad luxum, hortos mihi pomariaque plantavi, diversas arbores instituens, quas collectae in piscinas aquae desuper irrigarent, ut longius viror humore perpeti nutriretur. Servorum quoque sive emptorum, sive vernaculorum, mihi fuit innumerabilis multitudo, et quadrupedum greges multi, boum scilicet et ovium, quantum nullus ante me rex habuit in Jerusalem. Sed et thesauri argenti et auri innumerabiles condebantur, quos mihi diversorum regum munera et gentium tributa contulerant. Unde et accidit, ut nimiis opibus ad majores delicias provocarer, et musicarum artium chori, mihi tibia, lyra, voce concinerent, et uterque sexus in conviviis ministraret: sed quanto ista crescebant, tanto sapientia deerat. Nam in quamcumque voluptatem me cupido traxisset, infrenis ferebar et praeceps, 398 putabamque hunc esse fructum laborum
Abbreviated transcription (Latin):
calcandã. ut uiderẽ qͥd nã boni ess& illud. qͦd hom ines in
uite sue possent agere curriculo. Eleganter autẽ uolup¬
catẽ ebrietati cõꝑauit: si qͥdẽ in ebriat & euertit anime iu¬
gorẽ. Quã qͥ potuerit sapientia cõmutare. & ut in qͥb dã
codicib habetur obtinere Necitiã spũalẽ. is poterit ad sci¬
entiã rei istꝰ ꝑuenire. qͥd in hac uita appetendũ sit qͥd ui¬
tandũ. Magnificaui oꝑa mea. Edificaui m̃ domos planta¬
ui mͥ uineas. & cetera usq ad eũ locũ in qͦ ait. Sapienti
oculi in capite eꝰ. & stultꝰ in tenebris ambulat. Anteꝙͣ
de singulis dssserã. uidet᷑ mͥ utile breui cuncta sermone
cõprehendere. & quasi in unũ corpꝰ redigere: ut possint faci¬
uiꝰ intelligi q̃ dñr. Omĩa q̃ putant᷑ in scło bona qͣsi rex & po-¬
tens habui. in excelsũ palatia edificaui mͥ. uitib colles mõtes¬

Expanded text:
calcandam, ut viderem quidnam illud esset boni, quod homines in calcandam, ut viderem quidnam illud esset boni, quod homines in vitae suae possent agere curriculo. Eleganter autem voluptatem ebrietati comparavit. Siquidem ebrietas evertit animi vigorem, quam qui potuerit sapientia commutare, et ut in quibusdam codicibus habetur obtinere laetitiam spiritualem; is poterit ad scientiam rei istius pervenire, quid in hac vita appetendum sit, quid vitandum. Magnificavi opera mea: aedificavi mihi domos: plantavi mihi vineas, et caetera usque ad eum locum, in quo ait: Sapientis oculi in capite ejus, et stultus in tenebris ambulat. Antequam de singulis disseram, videtur mihi utile brevi cuncta sermone comprehendere, et quasi in unum corpus sensum redigere, ut possint facilius intelligi, quae dicuntur. Omnia quae putantur in saeculo bona, quasi rex et potens habui. Ae
Abbreviated transcription (Latin):
nupi q̃pan. quã nos uerbũ de uerbo expͥmentes circulationem
possumꝰ dicere. Quomͦ gͥ hi qͥ circũferunt᷑ omĩ uento doctrine
instabiles st̃. & in diuersa fluctuant: sic qͥ illo risu cachinnãt
quẽ dñs in euangelio fletu mutandũ esse. errore scłi raptãt᷑
& turbine: ñ intelligentes ruinã peccatoꝵ suoꝵ. neq p̃terita
uitia plangentes s putantes breuia bona esse ꝑpetua. & in hĩ
exultantes que magis digna st̃ planctu. Potest hoc & de here¬
ticis accipi. qͥ falsis dogmatib adquiescentes. leta sibi & ꝓspera
repmittunt. Consideraui in corde mes. ut traberẽ carnẽ
tiã. donec uiderẽ qͥd essa boni filiis hominũ. qͣd faceraẽ sub sole
numero dierũ uitȩ sue: Uolui uitã trahere delicato & carnẽ meã
ab om̃ib curis liberã. quasi uino sic uolutate sopire. s cogitatio
mea & ratio naturalis quã etiã peccatorib os auctor inseruit
retraxert̃ me & deduxert᷑ ad sapientiã reqͥrendã stultitiã ꝙ

Expanded text:
cumlationem possumus dicere. Quomodo igitur hi, qui circumferuntur omni vento doctrinae, instabiles sunt, et in diversa fluctuant : sic qui illo risu cachinnant, quem Dominus in Evangelio fletu dicit mutandum, errore saeculi raptantur et turbine, non intelligentes ruinam peccatorum suorum, neque praeterita vitia plangentes; sed putantes brevia bona esse perpetua, et in his exsultantes, quae magis digna sunt planctu. Potest hoc et de haereticis accipi, qui falsis dogmatibus acquiescentes, laeta sibi et prospera repromittunt. Consideravi in corde meo, ut traherem in vinotiam, donec viderem quid esset bonum filiis hominum, quod facerent sub sole numero dierum vitae suae. Volui vitam tradere 397 deliciis, et carnem meam ab omnibus curis liberare, et quasi vino, sic voluptate sopire; sed cogitatio mea, et ratio naturalis, quam etiam peccatoribus Deus auctor inseruit, retraxerunt me, et deduxerunt ad sapientiam requirendam stultitiamque
Abbreviated transcription (Latin):
auris de qͦ cecutit impleri. Simul & hoc notandũ qͦd omnia
uerba sint grauia. & magno labore discant᷑: contra eos qͥ pu¬
tant ociosis sibi & uota facientib uenire notitiã scriptu
ipsũ qͦd ficeꝰ & ñ ẽ omne recens sub sole. Uidet᷑ mͥ de his q̃
supra enumerauit. generatione & generatione. mole terrarũ.
ortu solis & occasu. cursu fluminũ. magnitudine occeani. oĩb¬
q q̃ aut cogitatione aut uisu. aut aurib discimꝰ nc̃ cõmu¬
niter loqͥ: qđ nichil sit in natura rerũ. qđ ñ añ iã fuerit.
Abinicio enĩ mundi homines nati. & mortui st̃. & terra
suꝑ aquas librata constitit. & sol ortꝰ occubuit: & ne plura
ꝑeurrã. & auib uolare. & natare piscib & terrestrib ing̃di.
& serpentib labi. dõ artifice concessũ est. Huic qͥd simile
sententie & comycus ait. Nichil ẽ dictũ qͦd ñ sit dictũ pͥus.

Expanded text:
auris, de quo dubitat, impleri. Simul et hoc notandum, quod omnia auris, de quo dubitat, impleri. Simul et hoc notandum, quod omnia verba sint gravia, et magno labore discantur, contra eos, qui putant otiosis sibi, et vota facientibus venire notitiam   quod fiet. Et non est omne recens sub sole. Videtur mihi de his quae supra enumeravit, generatione et generatione, mole terrarum, ortu solis et occasu, cursu fluminum, magnitudine Oceani, omnibusque quae aut cogitatione, aut visu, vel auribus discimus, nunc communiter loqui, quod nihil sit in natura rerum, quod non ante jam fuerit. Ab initio enim mundi et homines nati et mortui sunt, et terra super aquas librata constitit, et sol ortus occubuit. Et ne plura percurram, et avibus volare, et natare piscibus, et terrestribus ingredi, et serpentibus labi, Deo artifice concessum est. Huic quid simile sententiae et Comicus ait: Nihil est dictum, quod non sit dictum prius. .
Abbreviated transcription (Latin):
multitudine sapientiȩ & adiectione scientie dolorẽ & laborẽ
esse dep̃hendi. & nichil aliud nͥ cassũ & sine fine certamen:
transtuli me ad letitiã ut luxu fluerẽ. congregatẽ opes.
diuitĩss habundarẽ. & ꝑituras uoluptates caperẽ. ante quam
morerer. S & in hoc uanitatẽ meã ipse ꝑspexi dũ p̃terita
ut in digeã
corripiente me stimulo & angło sata¬
ne qui me
colafiza.ne eleuer. un & salomon. di¬
uitias inqͥens & pauꝑtatẽ ne deaeris mnͥ. statĩ subdit. ne

Expanded text:
udine sapientiae et adjectione scientiae, laborem et dolorem esse deprehendi, et nihil aliud, nisi cassum et sine fine certamen, transtuli me ad laetitiam, ut luxu fluerem, congregarem opes, 396 divitiis abundarem, et perituras voluptates caperem, antequam morerer. Sed et in hoc vanitatem meam ipse perspexi, dum praeterita ut indigeam corripiente me stimulo, et angelo Satanae, qui me colaphizet, ne elever . Unde et Salomon: Divitias, inquit, et paupertatem ne de
Abbreviated transcription (Latin):
existere. & dicere: ecce hoc nouũ ẽ Si qͥdẽ omẽ qđ se puta¬
uerit nouũ ostendere: iã in pͥorib scłis fuit. Nec pucemꝰ
signa atq ꝓdigia & multa q̃ ex arbitrio dei noua in mũ¬
do fiunt in pͥorib scłis iã esse facta. & locũ inuenire epi
similiter ꝑ iodos reuoluta. Sed dicendũ qd̃ ex p̃scientia dei ⁊. l¬
& p̃destinatione dĩ iã facta st̃ q̃ futura st̃. Qui enĩ electi¬
st̃ in xp̃o ante mundi constitutionẽ in pͥorib scłis ĩa fuer̃.
Non ẽ memoria pͥmis. & qͥdẽ nouissimis q̃ futura st̃ ñ erit
eis memoria apud eos qͥ futuri st̃ in nouissimo. Quomodo
p̃terita apud nos abscondit obliuio. sic ea q̃ uel nc̃ fiut̃
uel futura ft̃. hi qͥ nasei habc̃e seire ñ poterunt. & cũcta
silentio ꝑibunt. & ñ fuerint abscondent᷑. & cõplebit᷑ illa senten

Expanded text:
exsistere, et dicere, ecce hoc novum est: siquidem omno quod se putaexsistere, et dicere, ecce hoc novum est: siquidem omno quod se putaverit novum ostendere, jam in prioribus saeculis fuit. Nec putemus signa, atque prodigia, et multa, quae arbitrio Dei nova in mundo fiunt, in prioribus saeculis esse jam facta: et locum invenire Epicsimiliter periodos revolventur. Sed dicendum, quod ex praescientia et praedestinatione Dei jam i, in prioribus saeculis jam fuerunt. Non est memoria primis, et quidem novissimis quae futura sunt, non erit eis memoria apud eos qui futuri sunt in novissimo. Quomodo praeterita apud nos 392 abscondit oblivio: sic ea quae vel nunc fiunt, vel quae futura sunt, hi qui nasci habent, scire non poterunt, et cuncta silen
Abbreviated transcription (Latin):
septima: I.egi in quodã libro. Si om̃e qͦd sub sole factũ ẽ
fuit in preteritis scłis anteqͣ. fier& homo qͥ iã sole condito
factꝰ ẽ: fuit gͦ homo ante quã sub sole fiera. S excludit᷑
qͥdet hac ratione & iumenta & culices. & minuta q̃q & magna
animalia ante dicent᷑ fuisse quã celũ. Nisi forte illud res¬
pondeat ex consequentib ostendi. non de ceteris animalib
s de homine ecclesiasti esse sermonẽ. Ait enĩ. Non ẽ omne
recens sub sole qđ loquat᷑ & dicat. ecce hoc nouũ est: ani¬
malia autẽ non loqͥ s tantũ hominẽ. Qd si loquantur
animalia: nouũ ẽẽ. & solui sententiã nichil nouũ esse
sub sole. Est ne uerbũ de qͦ dicatur. uide hoc nouũ est:
Iã fuerunt in scłis q̃ fuert̃ ante nos. Aꝑtiꝰ hoc symacus
transtulit. Putas ne est qͥ possit dicere: uide hoc nouũ ẽ
Iã factũ ẽ in scło qđ fuit ante nos. Cũ suꝑiorib autẽ con¬
gruit qđ nichil nouũ in mundo fiat: nec sit aliqͥs qͥ possit

Expanded text:
in quodam libro: Si omne, quod sub sole factum est fuit in praeteritis saeculis antequam fieret, et homo jam sole condito factus est: fuit ergo homo, antequam sub sole fieret. Sed excluditur, quod hac ratione, et jumenta, et culices, et minuta quaeque, et magna animalia ante dicerentur fuisse, quam coelum. Nisi forte illud respondeat, ex consequentibus ostendi, non de caeteris animalibus, sed de homine Ecclesiastae esse sermonem. Ait enim: Non est omne recens sub sole, quod loquatur, et dicat: Ecce hoc novum est. Animalia autem non loqui, sed tantum hominem: quod si loquantur animalia novum esse, et solvi sententiam, nihil novum esse sub sole. Estne verbum de quo dicatur, vide hoc novum est: jam fuit in saeculis, quae fuerunt ante nos. Apertius hoc Symmachus transtulit: Putasne est, qui possit dicere: Vide, hoc novum est, et jam factum est in saeculo, quod fuit ante nos. Cum superioribus autem congruit, quod nihil novum in mundo fiat: nec sit aliquis, qui possit
Abbreviated transcription (Latin):
cõprehendere ueritatẽ. De p̃sũptione sp̃s siue pastione
uenti. qr sepiꝰ in hoc libro sepe dicit᷑. supra disseruisse suffi¬
ciat. Quia in multitudine sapientie multitudo furorisꝰ &
qͥ apponit scientiã apponit dolorẽ. Quanto magis qͥs sapien¬
tiã fuerit consecutus. tanto plus indignat᷑ sub iacere uitiis.
& ꝓcul ẽẽ a uirtutib qͣs reqͥrit. Quia autẽ potentes potent᷑
tormenta patient᷑. cuiꝰ plus credit᷑ plus exigit᷑ ab eo: ꝓpterea¬
qͥ apponit scientiã apponit dolorẽ. & constristabit᷑ merore¬
scd̃m dm̃i dolaq suꝑ delictis suis. Uñ & apłs ait. Et qͥs est
qͥ letific& me. nͥ qͥ constristat᷑ ex me : Nisi forte & hoc intel¬
ligendũ qͦd sapiens uir doleat iã in abdito & ꝓfundo late¬
re sapientiã. nec ita se pͣbere m̃tib ut lum̃ uisui. s ꝑ torm̃ta
q̃dã & intolerandũ laborẽ iugi meditatione & studio pro

Expanded text:
ehendere veritatem. De praesumptione spiritus, sive pastione venti, quae saepius in hoc libro dicitur, supra disseruisse sufficiat. Quia in multitudine sapientiae, multitudo furoris: et qui apponit scientiam, apponit dolorem. Quanto magis quis sapientiam fuerit consecutus, tanto plus indignatur subjacere vitiis, et procul esse a virtutibus, quas requirit . Quia autem potentes potenter tormenta patientur, cuique plus creditur, plus exigitur ab eo, propterea apponit secundum Deum, doletque super delictis suis. Unde et Apostolus ait: Et quis est, qui laetificat me, nisi qui contristatur ex me ? Nisi forte et hoc intelligendum, quod sapiens vir doleat tam in abdito et profundo latere sapientiam, nec ita se praebere mentibus, ut lumen visui; sed per tormenta quaedam, et intolerandum laborem, jugi medi
Abbreviated transcription (Latin):
emini me ante hoc ferme
quinquennium cũ adhae romȩ
ẽẽm. & ȩbcłiasten sc̃ẽ blesille legerẽ. ut eam ad contep̾tũ istius scłi
ꝓuocarẽ. & om̃e qđ in mundo cerner& putar& ẽẽ ꝓ nichilo:
rogatũ ab ea ut in morẽ conmentarioli obscura queq disse¬
rerẽꝰ ut absq me poss& intelligere que legebat. Itaq qmͣ in pro¬
cuictu nr̃i oꝑis subita morte subtracta ẽ. & non meruimꝰ o paula
& eustochiũ talẽ uite nr̃e habere consortẽ. tantoq uulnere ꝑcus-
sus obinutui: nc̃ in bethleem positus angustiori uidelice ciuitate:
& illiꝰ memorie & uobis reddo qd̃ debeo. hoc breuiter ammonens
qd̾ nulliꝰ auctoritatẽ secutus sũ. s ex hebreo tras ferens magis
me lxͣxͦ. interpretũ consuetudini coaptaui. in his dĩitaxat que ñ
multũ ab hebrais discreparã. Interdũ aquile qͦ & symachi. et the¬
odotionis recordatꝰ sũ: ut nec nouitate nimia lectoris studiũ

Expanded text:
emini me ante hoc ferme quinquennium, cum adhuc Romae essem, et Ecclesiasten sanctae Blesillae legerem, ut eam ad contemptum istius saeculi provocarem, et omne quod in mundo cerneret, putaret esse pro nihilo; rogatum ab ea, ut in morem Commentarioli obscura quaeque dissererem, ut absque me posset intelligere, quae legebat. Itaque quoniam in procinctu nostri operis subet Eustochium, talem vitae nostrae habere consortem, tantoque vulnere tunc perculsus obmutui: nunc in Bethleem positus, augustiori videlicet civitate, et illius memoriae, et vobis reddo quod debeo. Hoc breviter admonens, quod nullius auctoritatem secutus sum; sed de Hebraeo transferens, magis me Septuaginta Interpretum consuetudini coaptavi: in his dumtaxat, quae non multum ab Hebraicis discrepabant. Interdum Aquilae quoque et Symmachi, et Theodotionis recordatus sum, ut nec novitate nimia lectoris studium
Abbreviated transcription (Latin):
eas aĩas appellare. q̃ adhuc corꝑi terrȩq st̃ deditȩ. uernacłos
qͦ illos qͥ st̃ qͥdẽ in eccłia & seruos & ancillas de qͥb diximus
antecedt̃. nec dũ cam̃ libertate donati st̃ nec nobilitate a dño
laborant qͥdẽ in eccłia. s nec dũ ad id ꝑueuert̃. ut homines eẽ
mereant᷑. & redeant ad imaginẽ conditoris: Diligentiꝰ nota qͦd
in seruis & ancillis & uernaculis multitudo ñ addit᷑. in bob¬

Expanded text:
ellare, quae adhuc corpori terraeque sunt deditae. Vernaculos quoque illos qui sunt quidem de Ecclesia, et servos, et ancillas, de quibus diximus, antecedunt: necdum tamen libertate donati sunt, nec nobilitate a Dominlaborant quidem in Ecclesia, sed necdum ad id pervenere, ut homines esse mereantur, et redeant ad imaginem conditoris. Diligentius nota quod in servis, et ancillis, et vernaculis multitudo non additur, in bob
Abbreviated transcription (Latin):
Et ipse de se.Qm̃ ad ea quȩ mͥ opꝰerant ⁊ his qͥ mecũ s̃ mi¬
nistͣuert᷑ manꝰ iste . Unde merito luxuriantes uiduas
arguens adiungit. Simul aut̃ iotiosȩ discunt circiure¬
ꝑ domos. ñ solũ ociosȩ s ⁊ uerbose ⁊ curiosȩ. Surrexert̃
filii eiꝰ. ⁊ beatissimã p̾dicauert᷑: uir eiꝰ ⁊ laudauit eã Qd̾
futͣum ꝓcerto nouerat: more ꝓpħico qͣsi iã factũ refert.
Surgent enĩfilii ȩccłiȩ uidelicet om̃s electi in nouissimo.
carnis ĩmortalitate donati: ⁊ tc̃ matrẽ suã quȩ eos ex aqͣ ⁊ sp̃i
sc̃o dõ genuit beatissimã p̃dicant. quȩ nc̃ ab infidelib qͣsi
misera c̃tẽpnit᷑. Et reuera sic̃ apłs ait. siin hac uita tantr̃

Expanded text:
. Et ipse de se, Quoniam ad ea quae mihi opus erant, et his qui mecum sunt, mi. Et ipse de se, Quoniam ad ea quae mihi opus erant, et his qui mecum sunt, ministraverunt manus istae . Unde merito luxuriantes viduas arguens adjungit: Simul autem et otiosae discunt circuire domus; non solum otiosae, sed et verbosae et curiosae .-- Surrexerunt filii futurum pro certo noverat, more prophetico quasi jam factum refert. Surgent enim filii ecclesiae, videlicet omnes electi in novissimo, carnis immortalitate donati; et tunc matrem suam, quae eos ex aqua et Spiritu sancto Deo genuit, beatissimam praedicant, quae nunc ab infidelibus quasi misera contemnitur. Et revera, sicut Apostolus ait: Si in hac vita tantum
Abbreviated transcription (Latin):
Consideraũ semitas domꝰ suȩ. Considerat: qr ciuictas sue csci¬
entiȩ cogitationes subtilit᷑ inuestigat. Et pan ẽ otio¬
sa nͥ comedit. qr. hoc qd̾ de sacro eloqͥo incellegendo ꝑcep̃.
ante ętͣni uidicis oculos ex hibendo oꝑib ostendit. ltem.
Domꝰ fortis mulieris. habitatio ẽ patͥs cȩlestis: semite domꝰ
illiꝰ p̃cepta iustitię qͥb ad ęt̾ne uitȩ mansionẽ ꝑuenit᷑.
es ꝓfecto semitas aĩa bene c̾siderat. cũ. ⁊ diligent᷑ qͥb
actib ad suꝑna ꝑuenire debeat inspic̃ ⁊ quȩ agenda
didic̃. sedula exercere ñ desinit. Panẽ qͦq otiosa ñ comedit:
cũ sacͥficiũ dñici corporis ꝑcipiens. studet inuitart ac̾tu
qd in inysterio celebrat. multũ sollicita ne indigne pa¬
nẽ dñi comedendo ⁊ calicẽ bibendo iudiciũ sibi man¬
ducet ⁊ bibat. s ut patientlo prp̃o ac lacͥmas fundendo
boniᷤ qͦq actib insistendo passionẽ ⁊ exẽpla ipsius qͣntũ

Expanded text:
cunctas suae conscientiae cogitationes subtiliter investigat. Panem otiosa non comedit, quia hoc quod de sacro eloquio intelligendo percepit, ante aeterni judicis oculos exhibendo, operibus ostendit. Item domus fortis mulieris, habitatio est patriae coelestis; semitae domus illius, praecepta justitiae, quibus ad aeternae vitae mansionem pervenitur. Quas profecto semitas anima bene considerat, cum et diligenter quibus actibus ad superna perveniri debeat, inspicit, et quae agenda didicit, sedula exercere non desinit. Panem quoque otiosa non comedit, cum sacrificium Dominici corporis percipiens, studet imitari actu quod in ministerio celebrat, multum sollicita ne indigne panem Domini comedendo et calicem bibendo, judicium sibi manducet et bibat; sed ut patiendo pro Christo, ac lacrymas fundendo, bonis quoque actibus insistendo, passionis exempla ipsius quantum
Abbreviated transcription (Latin):
desiderat. ꝗͣ ut filiã habere ualeat. Andi paus pͥoris
idẽ hostus anciqͥ iubet obluusci. fortitudo ⁊ decor u¬
dum̃tũ eiꝰ. i ridebit in die nouissimo. fortitudo ad tole¬
randã ꝑuersoꝵ imꝓbitatẽ. decor. ad exercendã uirtutũ
gram̃. Pecor qr oꝑat᷑ iusticiã. fortitudo. qr ꝑsequutionẽ
patit᷑ ꝓpt̃ iustitiã. Et ideo ridebit indie nouissimo idẽ
gaudebit in retͥbutioẽ regni celestiꝰ. que doetiã s̃ dñicis¬

Expanded text:
s prioris, id est, hostis antiqui, jubet oblivisci.-- Fortitudo et decor indumentum ejus, et ridebit in die novissimo. Fortitudo, ad tolerandam perversorum improbitatem; decor, ad exercendam virtutum gratiam. Decor, quia operatur justitiam; fortitudo, quia persecutionem patitur propter justitiam . Et ideo ridebit in die novissimo, id est, gaudebit in retributione regni coelestis, quae dolebat in c
Abbreviated transcription (Latin):
dut᷑ eccłia. eu castigant corpora sua electi. ⁊ seruituti su
bilisꝰ s in futuro qͣlis fuerit manifeste parebit. Unde pui¬
chre in apocalypsi sua ioħs scõꝵ seuoces audisse refert
dicentiũ. Gaudeamꝰ ⁊ exultemꝰ. qr uenert̃ nuptiȩ agni
⁊uror eiꝰ pͣparauit se.⁊ datũ ẽ ei ut cooꝑiat se bẏssinũ¬

Expanded text:
duitur Ecclesia, cum castigant corpora sua electi, et servituti suduitur Ecclesia, cum castigant corpora sua electi, et servituti subilis, sed in futuro qualis fuerit, manifeste patebit. Unde pulchre in Apocalypsi sua Joannes sanctorum se vocem audisse refert, dicentium, Gaudeamus et exsultemus, quia venerunt nuptiae Agni, et uxor ejus praeparavit se, et datum est ei ut cooperiat se
Abbreviated transcription (Latin):
ĩnundis hanc int᷑re p̾sũpserat: ii tenebras exteriores uͥ
c̃et fletus ⁊ stridor dentiũ ẽẽ ꝓiectũ. Merito utiq in frigo¬
ra penȩ religat᷑. qr indum̃tũ pietatis habere neglexerat.
Stͣgulatã uestẽ fecit sͥ. byssus ⁊ purpura indum̃tũ eiꝰ. Sc¬
gulata uestis quȩ uariante textura. solet firmissima c̃fici.
fortia ȩccłiȩ oꝑa. ⁊ diuersa uirtutũ eiꝰ ornam̃ta significat:
de qͥb ꝓpħa in sũmi regis uiri uidelicet illiꝰ laude cecinit
Astitit regina adextͥs tuis in uestitu deaurato. circundata
uarietate. Byssus qͦq ⁊ purpura indum̃tũ eiꝰ. Byssus in casti
nis. Bẏssus nãq candidi coloris ẽ: purpureus aut̃ color i de
sanguine animantis qd purpura nocat᷑ c̃ficit᷑. i ipse sangui¬
Byssus de t̾ra uirens orit᷑ s ꝑ exercitationes longas ac mul¬
tifarias amisso humore ac urore natiuo ad decore candide
uestis ꝑducit᷑ purpura aut̃ regalis ẽ habitus. Bysso ni¬

Expanded text:
ndis hanc intrare praesumpserat, et in tenebras exteriores, ubi esset fletus et stridor dentium, esse projectum: merito utique in frigora poenae religatum, quia indumentum pietatis habere neglexerat. Stragulatam vestem fecit sibi: byssus et purpura indumentum ejus. Stragulata vestis, quae variante textura solet firmissima confici, fortia Ecclesiae opera et diversa virtutum ejus ornamenta significat, De quibus propheta, in summi regis, viri videlicet illius, laude cecinit: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumamicta varietate . Byssus quoque et purpura indumentum ejus; byssus, in candonis. Byssus namque candidi coloris est; purpureus autem color, et de sanguine animantis, quod purpura vocatur, conficitur, et ipse sanguibyssus de terra virens oritur, sed per exercitationes longas ac multifarias amisso humore ac virore nativo, ad decorem candidae vestis perducitur. Purpura autem regalis est habitus. Bysso in
Abbreviated transcription (Latin):
ferre curauit. caritatẽ. gaudiũ. pacẽ. benignitatẽ. bo¬
nitatẽ. modestiã. c̃tincutiã. fidẽ. patientiã: ꝓ hoc illi de¬
bitã rependite mercedẽ. Et laudent eã in portis. hoc
ẽ in uidicio. sitie mingressu patͥȩ cȩlestis. ñ hominũ
fauores suꝑuacui. s oꝑa ipsa quȩ fecit. examinante.
ꝓbante. ac remunerante illo cuiꝰ hȩc donante gr̃a ꝑ

Expanded text:
 charitatem, gaudium, pacem, benignitatem, bonitatem, modestiam, continentiam, fidem, patientiam. Pro hoc illi debitam rependite mercedem, et laudent eam in portis, hoc est, in judicio sive in ingressu patriae coelestis. Non hominum favores supervacui, sed opera ipsa quprobante ac remunerante illo, cujus haec donante gratia