comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mia: s tantũmͦ indefinite dictũẽ. sp̃s blas¬
phemia ñ remutet᷑. Nec dictũ ẽ. qui dixerit
definite qui dixerit ubũ: ñ ÷ necesse ut om¬
nẽ blasphemiã ł om̃e ubum intelligamꝰ. S
necesse ẽ plane. ut quandã blasphemia. &e
qđ dã u̾bũ uoluerit intelligi domiiiꝰ. quãuis
to expͥmere noluerit: ut querendo. peten¬
do. pulsando. si quid recti intellectꝰ acceꝑi¬
mꝰ. ñ uilit habeamꝰ. Hoc ut mnanifestius ui¬
deatis: illud aitendice qđ ait idem ipse de
udeis. Siñ uenissẽ. ⁊i locutꝰ eis fuissẽ. pecca¬
tũ ñ habent. Neq em̃ ita dictii ÷ : nt sine ul¬
lo omino peccato uellet intelligi. futuros
fuisse udeos. si ñ uenisset ⁊ locutꝰ eis fuis¬
set. Plenos quippe inuenit oneratosq pec¬
catis: ꝓpt̃ qđ . dic. Uenite adme om̃s quila¬
boratis.⁊ oneratiestis. Unde nsi sarcins
peccatoꝵ. extransgressionib legis: Qin lex
subintra . ut habundaret delictũ. Cumgͦ

Expanded text:
blasphemia non remittetur; nec dictum est: "qui dixerit definite: qui dixerit uerbum — non est necesse, ut omnem blasphemiam uel omne uerbum intellegamus, sed necesse est plane, ut quandam blasphemiam et quoddam uerbum uoluerit intellegi dominus, quamuis id exprimere noluerit, ut quaerendo, petendo, pulsando si quid recti intellectus acceperimus, non uiliter habeamus. Hoc ut manifestius uideatis, illud attendite quod ait idem ipse de Iudaeis: si non uenissem et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. neque enim ita dictum est, ut sine ullo omnino peccato uellet intellegi futuros fuisse Iudaeos, si non uenisset et locutus eis fuisset; plenos quippe inuenit oneratosque peccatis. propter quod dicit: uenite ad me omnes, qui laboratis et onerati estis. unde, nisi sarcinis peccatorum ex transgressionibus legis? quoniam lex subintrauit, ut abundaret delictum. cum
Abbreviated transcription (Latin):
niat᷑. ñ sit necesse extotos: fieri possit ut
ex parte intelligat᷑. Ista gͦ sententia exto¬
to io÷ uniu̾salit̃ ꝓnuntiaret᷑. si diceretur
om̃is blasphenria in sp̃m ñ remittet᷑: aut
qui dicerit ullii u̾bum contͣ sp̃m scm̃. ñ

Expanded text:
niatur, non sit necesse ex toto, sed fieri possit, ex parte ut intellegatur. ista ergo sententia ex toto, id est uniuersaliter pronuntiaretur, si diceretur: "omnis blasphemia in spiritum non remittetur" aut: "qui dixerit
Abbreviated transcription (Latin):
&e pat̃ ⁊ filiꝰ ⁊ sp̃s sc̃s peccata oimittunt. cur illa
tie peccato fuerit obligatꝰ. dono sc̃ĩ sp̃s resistere
uideat. qđ eo dono fiat remissio peccatoꝵ¬
Item inter cetera.

Expanded text:
et Spiritus sanctus peccata dimittunt, cur illa tiae peccato fuerit obligatus, dono sancti Spiritus resistere videatur, quod eo dono fiat remissio peccatoInter caetera
Abbreviated transcription (Latin):
hoc scło neq in futuro. Iar gͦ uellẽ dice:
qđ inuentissune expectatis audire: si toleri¬
te aliquantas maiorio diligentie moras:
donec adiuuante. dño totũ qd occurrerit
expedũ. Liii quippe duo euangłiste. mar.¬
cs &̾ lucas ẽde hac re loquerent ndixer
blasphemiã seu u̾bii: ut intelligeremꝰ ĩi
omnẽ blasphemiã .s quanda: nec u̾bum
omne. s: qadam: Item unt̃ cetera. Ani
Uia ñ pot̃ oñis intelligi. ne paganis.ii¬
deis. hereticis. om̃iq hominũ generi qui di-¬
usis errorib & contradictionib fuis blasphe¬
mant in sp̃m scm̃. spem renussionis sise cor¬
rexerint auferamꝰ: restat uciq ut in eo qđ
scriptũ ẽ. qui blasmauerit ut eiñꝗͣ possit

Expanded text:
hoc saeculo neque in futuro. iam et ego uellem dicere quod intentissime exspectatis audire; sed tolerate aliquantas maioris diligentiae moras, donec adiuuante domino totum quod occurrerit expediam. alii quippe duo euangelistae Marcus et Lucas, cum de hac re loquerentur, non dixerunt blasphemiam seu uerbum, ut intellegeremus non omnem blasphemiam, sed quandam, nec uerbum omne, on potest omnis intelligi, ne paganis, Judaeis, haereticis omnique hominum generi qui diversis erroribus et contradictionibus suis blasphemant Spiritum sanctum, spem remissionis, si se correxerint, auferamus, restat utique ut in eo quod scriptum est, Qui blasphemaverit in Spirit
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑat᷑: ita c̃ dix qui blasphemauerit in spin
sc̃m ñ habet remissionẽ i net̃nũ. ñ omnem
s quendã blasphemantis sp̃m scm̃ intende¬
bat reatũ: quo quisqͥs fuerit obligatꝰ nulla
unꝗͣ remissione soluet. Illud etiã qđ ait is
qui manducat meãcarnẽ ⁊ bibit meum
sanguinẽ in me manet & ego in illo. qͦmͦ
intellecturi sumꝰ: Nunquid etia illos hic¬
nẽ manducent. et ipsũ sanguinẽ bibant:
Nun quid & itidas magistri uenditor & tra¬
ditor impius. quãuis pͥmũ ipsũ manibꝰ eiꝰ
ꝯfectii sacram̃tũ carns & sanguinis eiꝰ cũ
cet̾is discipłis sic̃ aꝑtiꝰ lucas euangłista de¬
coroe ficto carne illa manducant ie sangui¬
nẽ bibunt. ł c̃ manducauerint & bibims a

Expanded text:
ita cum dixit: qui blasphemauerit in spiritu sancto, non habet remissionem in aeternum, non omnem, sed quendam blasphemantis spiritum sanctum intendebat reatum, quo quisque fuerit obligatus, nulla umquam remissione soluetur. Illud etiam quod ait: is qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, in me manet et ego in illo, quomodo intellecturi sumus? numquid etianem manducent, et ipsum sanguinem Nunquid et Judas, magistri venditor et traditor impius, quamvis primum ipsum manibus ejus confectum sacramentum carnis et sanguinis eius cum ceteris discipulis, sicut apertius Lucas euangelista decorde ficto carnem illam manducant et sangubibunt uel, cum manducaue
Abbreviated transcription (Latin):
conexiones ñ soliruerarũ s: etiã falsarum
sententiarũ: facile ẽ. ueritatẽ conexionu
etiã in scolis illis discere. quȩ p̃ter eccłiã
sunt. Sententiarũ aut ueritas: in scĩs li¬
bris eccłiasticis inuestigandaẽ. Ipsa tam̃ue¬
ritas conexionũ ñ instituta s animadu̾sa ẽ. ab
hominib & notata: ut eã possint uł disce¬
re uł docere. Nam ẽ. in rerũ ratione ꝑpetua.¬
& diuinitꝰ instituta. ic eñ qui narrat ordi¬
nẽ tẽpoꝵ ñ cũ ipse cõponit. & locor situs. arit
nat᷑as ammaliũ. uł staprĩnruł lapidũ qui
ostendit ñ resostendit ab hominib institui¬
tas. & ille qͥdemonstrat sida eoꝵq motͦ ñ a
se uel ab homine aliquo instituta de¬
Neq ipse facutita sit: s tantũ ita ẽẽ. demon¬
strat. Ex hac regła illud ẽ: qđ de apło cõme¬
morauimꝰ. Precedit enĩ ñ ẽẽ. resurrectionẽ
mortuoꝵ: qđ dicebant illi qꝵ errore destruere

Expanded text:
conexiones non solum uerarum sed etiam falsarum conexiones non solum uerarum sed etiam falsarum sententiarum, facile est ueritatem conexionum etiam in scholis illis discere, quae praeter ecclesiam sunt; sententiarum autem ueritas in sanctis libris ecclesiasticis uestiganda est. Ipsa tamen ueritas conexionum non instituta, sed animaduersa est ab hominibus et notata, ut eam possint uel discere uel docere; nam est in rerum ratione perpetue diuinitus instituta. sicut enim qui narrat ordinem temporum, non eum ipse componit, et locorum situs et naturas animalium uel stirpium uel lapidum qui ostendit, non res ostendit ab hominibus institutas, et ille qui demonstrat sidera eorumque motus, non a se uel homine aliquo rem institutam deneque iste facit, ut ita sit, sed tantum ita esse demonstrat. ex hac regula illud est quod de apostolo commemorauimus. praecedit enim non esse resurrectionem mortuorum, quod diceba
Abbreviated transcription (Latin):
bilis ẽ. Quãꝗͣ etiã sermo ñ captiosꝰ sed
tam abundantiꝰ quã grauitatẽ decet u̾¬
boꝵ ornam̃ta consectans: sophisticꝰ dr̃
Sunt etiã uere conexiones raciotinatio¬
nis falsas habentes sententias : quȩ con¬
secunt᷑ criorẽ illiꝰ cũ qͦ agit᷑. Que tam̃ ad
hoc inferunt᷑ abono & docto homine: ut
iuhis erubescens ille cuiꝰ errorẽ ꝯsequun¬
tur. eundẽ relinqͣt eritrẽ. Qa si in eodẽ
manere uoluerit: necesse ẽ. etiã illa q̃
dã pnat tenere cogat᷑. Non enĩ uera in fe¬
rebat apłs. cũ diceret. neq xp̃s resurrexit̾.¬
erat in anis p̃dicatio eoꝵ qͥ hoc adnuntia¬
bant. nec fides eor qͥ hoc credid̾ant. Sed
ista falsa uerissime conectabant᷑ illi sen¬
tentie qua dicebat᷑ ñ eẽ resurrectionẽ m qr¬
tuoꝵ. Istis aut falsis repudiatis qm̃ uera
erant si mortui ñ resurgunt:ꝯsequens
ent resurrectio mortuoꝵ. Cũgͦ sint uere

Expanded text:
bilis est. quamquam etiam sermo non captiosus, sed bilis est. quamquam etiam sermo non captiosus, sed tamen abundantius, quam grauitatem decet, uerborum ornamenta consectans sophisticus dicitur. sunt etiam uerae conexiones ratiocinationis falsas habentes sententias, quae consecuntur errorem illius cum quo agitur. quae tamen ad hoc inferuntur a bono et docto homine, ut in his erubescens ille cuius errorem consecuntur eundem relinquat errorem, quia, si in eodem manere uoluerit, necesse est etiam illa quae damnat tenere cogatur. non enim uera inferebat apostolus, cum diceret: neque Christus resurrexit, eterat inanis praedicatio eorum qui hoc annuntiabant, nec fides eorum qui hoc crediderunt, sed ista falsa uerissime conectebantur illi sententiae, qua dicebatur non esse resurrectionem mortuorum. istis autem falsis repudiatis, quoniam uera erant, si mortui non resurgunt, consequens erit resurrectio mortuorum. cum ergo sint uerae
Abbreviated transcription (Latin):
estant ea quȩ ñ ad ccl xxui.¬
corꝑis sensꝰ s ad rationẽ animi ꝑti¬
nentubi disciplina regnat dispritatiõis
& mimeri:s disputationis disciplina:.
ad omia genera questionũ que iii litte¬
ris scĩs funt penetranda & dissoluenda
plurinũ ualet: tantũ ibi cauenda est
libido rixandrae puerił quedã ostenta.¬
tio decipiendi adu̾sariũ. Sunt enĩ mul¬
ta quȩ appellant᷑ sophismata false cõ-¬
clusiones rationũ: & plerũq ita ueras
ntutantes. ut ñsolũ tardos. s ingeniosos
etiã minꝰ diligent̃ attentos decipiant.
ꝓ posuit em̃ quidã dicens ei. cũ qͦ loque¬
bat᷑. Qd ego sum tu ñ es. At ille consen¬
sit uerũ enierat ex parte. Uł eo ipso qđ
iste insidios. ille simplex erat. lum iste ad¬
dit. Ego aut̃ hõ sũ. Hoc quoq cũ ab illo
accepisset: conclusit dicens. Tu gͥ ñes hõ.
Qđ genꝰ captiosarũ conclusionu: scrip¬
tura qͣntũ existimo detestat᷑ illo loco
ubi dictũ ẽ. Qui sophistice loquit᷑. odi¬

Expanded text:
estant ea quae non ad corporis sensus, sed ad rationem animi pertinent, ubi disciplina regnat disputationis et numeri. sed disputationis disciplina ad omnia genera quaestionum, quae in litteris sanctis sunt, penetranda et dissoluenda plurimum ualet; tantum ibi cauenda est libido rixandi et puerilis quaedam ostentatio decipiendi aduersarium. sunt enim multa, quae appellantur sophismata, falsae conclusiones rationum et plerumque ita ueras imitantes, ut non solum tardos, sed ingeniosos etiam minus diligenter attentos decipiant. proposuit enim quidam dicens ei cum quo loquebatur: "quod ego sum, tu non as". at ille consensit. uerum enim erat ex parte uel eo ipso, quod iste insidiosus, ille simplex erat. tum ille addidit: „ego autem homo sum." hoc quoque cum ab illo accepisset, conclusit dicens: "tu igitur non es homo". quod genus captiosarum conclusionum scriptura, quantum existimo, detestatur illo loco, ubi dictum est: qui sophistice loquitur, odi
Abbreviated transcription (Latin):
sario qđ p̃cedit. Non institer homines: sed
ostender̃. & hec regła ꝑtinet ad ueritate co¬
nexionii: ñ ad ueritatẽ sententiaru. S in hoc
loco de resurrectione cũ agerẽt: & regła co-¬
nexi õĩs uera ẽ. & ipsa inconclusiõe sententia:
in falsis arit sententiis: conexioĩs ueritas ẽ
Istomͦ. faciamꝰ aliquẽ concestisseSi animal
÷ coclea. uocẽ ht̃. Hoc concesso: cũ ꝓbatũ fue¬
rit uocẽ codeã ñ hab̾e. qm̃ conseqnti ab lato.
illud qđ p̃cedit aufert. concludit᷑ ñ ẽẽ. aĩal
cocleã. Que sententia falsa ẽ: s ex concesso
falso uera conclusionis conerio. Ueritas
itaq sententie ꝑse ipsã ualet: ueritas aut̃
conexionis ex eiꝰ cũ quo agit᷑ opimone uł cõ¬
cessione confistit. Ido aut̃ ut supͣdiximꝰ in¬
fest uera conexione qđ falsũ ẽ: ut eñ cinꝰ erro¬
it̃ corrigere uolumꝰ peniteat senfisse p̃ceden¬
tia. quoꝵ consequentia tudet eẽ. respuenda.
Iam hinc intelligere facile ẽ. sic̃ infalsis sen¬

Expanded text:
sario quod praecedit, non instituerunt homines, sed ostenderunt: et haec regula pertinet ad veritatem connexionum, non ad veritatem sententiarum. Sed in hoc loco de resurrectione cum ageretur, et regula connexionis vera est, et ipsa in conclusione sententia. In falsis autem sententiis, connexionis veritas est, istomodo: Faciamus aliquem concessisse: Si animal est cochlea, vocem habet: hoc concesso, cum probatum fuerit vocem cochleam non habere, quoniam consequenti ablato, illud quod praecedit aufertur, concluditur: Non esse animal cochleam. Quae sententia falsa est; sed ex concesso falso, vera conclusionis connexio. Veritas itaque sententiae per se ipsam valet: veritas autem connexionis ex ejus cum quo agitur opinione vel concessione consistit. ideo autem, ut supra diximus, infertur uera conexione quod falsum est, ut eum cuius errorem corrigere uolumus paeniteat sensisse praecedentia, quorum consequentia uidet esse respuenda. iam hinc intellegere facile est sicut in falsis sen
Abbreviated transcription (Latin):
iudie. ebrietates & his similia: que p̃dico uo¬
b sic̃ p̃dixi. qr qui talia agunt regnũ dĩ ñ
possidebunt. Nunqͥd em̃ ñ uidet᷑ nob̾ extra
corpꝰ fieri certe illa que ibi int̾posuit. emu¬
lationes. animositates. difsensiones. inui-¬
dias. hereses: & tam̃ oꝑibꝰ carnis nsta attri¬
buit doctor gentiũ in fide & ueritate. Qͥd
.ẽ. gͦ om̃e peccatũ qđcũq fecerit hõ extra
corpꝰ : & unũ tantũmͦ fornicationis pecca¬
tũ nominans. ait. Qui aut̃ fornicat᷑ in cor
sꝰ ꝓpͥum peccat᷑ Apparet gͦ cui uis tardo

Expanded text:
idiae, ebrietates et his similia; quae praedico uobis, sicut praedixi, quia qui talia agunt regnum dei non possidebunt. numquid enim non uidetur nobis extra corpus fieri certe illa quae ibi interposuit, aemulationes, animositates, dissensiones, inuidias, haereses? et tamen operibus carnis ista tribuit doctor gentium in fide et ueritate. quid est ergo: \'omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est, et unum tantummodo fornicationis peccatum nominans ait: qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat? Apparet igitur cuiuis tardo
Abbreviated transcription (Latin):
omnem substantiã suam & si tradidit cor¬
pus suũ utardeat: nichil ꝓdest. Quantũ
gͦ bonĩ÷. sine qͦ ad aernã uitã neminem
bona tanta ꝑducunt: Ipsa uͦ dilectio siuie
caritas. nã uniꝰ rei ẽ. nom̃ utrũq:. si habe¬
at eã qui ñ loquit᷑ linguis. nec ht̃ ꝓpheti¬
am. uec omia scit sacram̃ta. omnẽq scieti¬
tiã. nec distribuit omia sua pauꝑib ł n
habendo qđ distribuat. ł aliqͦ uecessitate ꝓ
hibitꝰ. nec tradi̾dit corpꝰ suũ nt ardeat si tał
passionis nulla tẽptatio ẽ. ꝑducit ad reg¬
mim: ita ut ipsã fidẽ ñ faciat utilẽ nͥ ca¬
ritas. Si ne caritate quippe fides pot̃ quidẽ¬

Expanded text:
suam et si tradiderit corpus suum, ut ardeat, nihil prodest. quantum ergo bonum est, sine quo ad aeternam uitam neminem bona tanta perducunt? ipsa uero dilectio siue caritas — nam unius rei est nomen utrumque — si habeat eam qui non loquitur linguis nec habet prophetiam nec omnia scit sacramenta omnemque scientiam nec distribuit omnia sua pauperibus, uel non habendo quod distribuat uel aliqua necessrohibitus, nec tradit corpus suum ut ardeat, si talis passionis nulla tentatio est, perducit ad regnum, ita ut ipsam fidem non faciat utilem nisi charitas. Sine charitate quippe fides potest quide
Abbreviated transcription (Latin):
memoria sit omiũ triu pat᷑. ⁊ intelligen¬
tia sit omiu triũ filiꝰ de caritas omĩũ triũ
sp̃s sc̃s quasi pat ñ intelligat sibi nec dili-
ipse aut̃ & sibi & illis tantũ meminerit:
& faiꝰ nec meminerit nec diligat sibi. sed
meminerit ei pat̃. & diligat ei sp̃s sc̃s.
ipse aũt & sibi & ilł tantũ mͦ intelligat:
Itẽq fp̃s sc̃s nec meminerit nec diligat .s.
s. meminerit ei pat̾ & incelligat ei filius:
ipse aut &e sibi & illis ñ nͥdiligat: s sic po¬
tiꝰ ut omĩa tria & om̃s & singłi habeant in
sua quisq nat᷑a. nec desistent in eis ista.
sic̃ in nob̾ aliud ÷ memoria. aliud intelli¬
gentia. aliuo dilectio siue caritas̾ s unũ
aliquid sit qđ omĩa ualeat sic̃ tpsa sapi¬
entia: & sic habet in uniꝰ cuiꝰq natura.
ut qui ht̃ hoc sit qđ ht̃. sic̃ immutabił
simplexq substantia. Sigͦ hec intellec¬
ta funt & ꝗͣtũ nob̾ex reb tantis uide uł
coniectare concessii ẽ. uera ẽẽ daruert:

Expanded text:
rium Pater, et intelligentia omnium trium Filius, et charitas omnium trium Spiritus sanctus, quasi Pater nec intelligat sibi nec diligaipse autem sibi et illis tantum meminerit; et Filius nec meminerit nec diligat sibi, sed meminerit ei Pater, et diligat ei Spiritus sanctus, ipse autem et sibi et illis tantummodo intelligat; itus sanctus nec meminerit nec intellegat sibi, sed meminerit ei pater et intellegat ei filius, ipse autem et sibi et illis non nisi diligat; sed sic potius, ut omnia tria et omnes et singuli habeant in sua quisque natura nec distent in eis ista, sicut in nobis aliud est memoria, aliud est intellegentia, aliud est dilectio siue caritas, sed unum aliquid sit, quod omnia ualeat, sicut ipsa sapientia, et sic habetur in uniuscuiusque natura, ut qui habet hoc sit quod habet, sicut immutabilis simplexque substantia. si ergo haec intellecta sunt et, quantum nobis in rebus tantis uidere uel coniectare concessum est, uera esse claruerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
& multis aliis exemplis doceri pot̾
multa rerũ uocabula & umusaliter
re aꝑta intanda sit longitudo sermonis.
Hoc idõ dixi ne quisꝗͣ ꝓpt̾ea nosincomie¬
ment̃ existimet caritate appellare spm̃¬

Expanded text:
et multis aliis exemplis doceri potest multa rerum uocabula et uniuersaliter re aperta uitanda sit longitudo sermonis. hoc ideo dixi, ne quisquam propterea nos inconuenienter existimet caritatem appellare sp
Abbreviated transcription (Latin):
nquarto decimo aut̃ de sapientia homi¬
nis uera. id̃. dĩ munere in eiꝰ ipsiꝰ dĩ par¬
ticipatione donata. que abscientia distinc̃¬
ta ẽ. disputat᷑: & eo ꝑuenit disputatiout
tͥnitas appareat in imagine dĩ. qdđ ÷ homo.
scđm intẽ quȩ renouat in agnitione dei.
scđm imaginẽ eiꝰ qui creauit hominẽ
ad imaginẽ sua. & sic ꝑcipit sapientia.
libet intrinicate ꝑsona sit caritas. Ex lib̾
uide concedit᷑: disserendũ ẽ. Qui
inuicẽ sediligunt pat̃ & filiꝰ nob uisi¬
nuat caritatẽ. Ut aut nos exeiteret ser¬
mo diuin᷑: n res in ꝓmptu sitas. s mabdi¬
to scrutandas. & ex abdito eruendasana¬
iore studio fecit inquiri. Nonitaq dixit
ds̃ caritas ẽ. ut incert sit. ⁊ idõ requi¬
rendr̃i. utrũ ds̃ t sit caritas. andõ filiꝰ.
enĩ dicturi sumꝰ ñ ꝓptea din diccã ẽẽ.
caritatẽ qđ ipsa caritas sit ulla substan-¬
tia quȩ dĩ digna sit nomines qđ donũ

Expanded text:
in quarto decimo autem de sapientia homiin quarto decimo autem de sapientia hominis uera, id est dei munere in eius ipsius dei participatione, quae ab scientia distincta est, disputatur et eo peruenit disputatio, ut trinitas appareat in imagine dei, quod est homo secundum mentem, quae renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius qui creauit hominem ad imaginem suam, et sic percipit sapientiam, libet in Trinitate persona sit uidere concedimur, disserendum est. qui invicem se diligunt Pater et Filius, nobis insinuat charitatem. Ut autem nos exerceret sermo divinus, non res in promptu sitas, sed in abdito scrutandas et ex abdito eruendas, majore studio fecit inquiri. Non itaque dixidixit: deus caritas est, ut incertum sit et ideo requirendum, utrum deus pater sit caritas an deus filius enim dicturi sumus, non propterea Deum dictum esse charitatem, quod ipsa charitas sit ulla substantia, quae Dei digna sit nomine; sed quod donum
Abbreviated transcription (Latin):
ita exterioris homĩs trinitas pͥmo in
his quȩ cernunt᷑ extrinsecꝰ. ex corꝑe sci¬
licet qđ uidet᷑. & forma que inde inacie
cernentis inpͥmit᷑. & utrũq copulau¬
tis intentione uoluntatis apparuit. Sed
hec tria: ñ int̾ se aequalia nec uniꝰ esse
substantiȩ claruer. Deinde in ipso aio
ab his que extrinsecꝰ sensa sunt. uł intro¬
ducta. inuenta ẽ. alt̾a trinitas. ubi appa¬
rent eade tria uniꝰ ẽẽ substantię.Imagina¬
tio corꝑis quȩ in memoria ẽ. & inde infor
S idõ & ista tͥnitas ad ext̾iorẽ hominẽ
reꝑta ẽ. ꝑtinere: qr de corꝑib il lata ẽ. quȩ
sentiunt᷑ extrmsecꝰ. In duodecimo dis¬
cernenda uisa ẽ. sapientia ab scientia:
& in ea quȩ ꝓpͥe scientia ñcupat. Quia
inferiorẽ. pͥus quedã sui generis trinitas
inquirenda. Que licet ad int̾iorẽ homi¬
nẽ iã ꝑtineat. ñ dũ tam̃ imago dĩ uł ap¬
pelłenda sit ł putanda. Et hoc agit᷑ in ter¬
cio decimo. ꝑ comindationẽ fidĩ xp̃ĩane.

Expanded text:
ioris hominis trinitas primo in his quae cernuntur extrinsecus, ex corpore scilicet quod videtur, et forma quae inde in acie cernentis imprimitur, et utrumque copulantis intentione voluntatis, apparuit. Sed haec tria non inter se aequalia, nec unius esse substantiae claruerunt. Deinde in ipso animo ab his quae extrinsecus sensa sunt velut introducta inventa est altera trinitas, ubi apparerent eadem tria unius esse substantiae: imaginatio corporis, quae in memoria est, et inde informSed ideo ista trinitas ad exteriorem hominem reperta est pertinere, quia de corporibus inlata est, quae sentiuntur extrinsecus. in duodecimo discernenda uisa est sapientia ab scientia et in ea, quae proprie scientia nuncupatur, quia inferior est, prius quaedam sui generis trinitas inquirenda, quae licet ad interiorem hominem iam pertineat, nondum tamen imago dei uel appellanda sit uel putanda. et hoc agitur in tertio decimo per commendationem fidei christianae.
Abbreviated transcription (Latin):
sen: scđm qđ dictu ẽ. lex & ꝓpħe usq¬
ad iohannẽ: ⁊mhis duob p̃ceptisto¬
ta lex pendet & ꝓphȩ. Hic utiq ꝓpͥe
lex appellata ẽ. de monte sẏna. ꝓ pħa¬
rũ aut̃ nomine etiã psalmi significa¬
ti st̃: & cam̃ alio loco ipse saluatoropor¬
tebat inquit implerł omĩa que scͥo¬
ta sunt inlege & ꝓpħis & psalmis
de me. Hic ruri ꝓpħarũ nomine ex¬
ceptis psalmis in lege intelligi uoluit:¬
ut dicit᷑. Ergo lex uniu̾salit̾ cũ ꝓpłis¬

Expanded text:
sen, secundum quod dictum est, Lex esen, secundum quod dictum est, Lex ead-Iohannem, et: in his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae; hic utique proprie lex appellata est de monte Sina. prophetarum autem nomine etiam psalmi significati sunt, et tamen alio loco ipse saluator: oportebat, inquit, impleri omnia quae scripta sunt in lege et prophetis et psalmis de me. hic rursus prophetarum nomine exceptis psalmis intellegi uoluit. dicitur ergo lex uniuersaliter cum p
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ dedit. non iam existenti & ñdũ ha¬
benti: s quisqͥs unigenito u̾bo dedit.gig¬
nendodedit. Sic gͦ ei genuit: ut etĩa
de illo donĩ commune ꝓcedet: le sp̃s sc̃s
sp̃s eẽt amboꝵ. Nonẽ. gͥ accipienda tͣn¬
seunt. s diligent̃ intuenda in seꝑabił
trinitas ista distinctio. Hinc enĩ factũ
gͦ ꝓpͥe aliqͥd hoꝵ triũ caritas ncupanda
licet in illa simplici sũmaq nat᷑a. ñ
sic aliud substantia ⁊ aluto caritas .s
substantia ipsa sit caritas. & caritas
ipsa sit substantia. siue in patre.si.¬
ue in filio siue in spũ scõ & tam̃ ꝓprie¬
scaru scͥpturarũ significant᷑ eloquiaꝰ. llã
ex ꝓpħa usaia testimoniũ ponens apłs.
ubi ait in aliis lingnis & in aliis labi¬
is loquar popło huic: p̃misit tam̃ in
lege scͥptumẽ. & ipse adns in lege inqͥt
eoꝵ scͥptum ẽ. qr oderunt me gratis:
cum hoc legat in psalmo. Aliqͥndo
aut̃ ꝓpͥe uocat᷑ lex quȩ dataẽ. ꝑ moy¬

Expanded text:
pater dedit non iam existenti et nondum habenti, sed quisquid unigenito uerbo dedit, gignendo dedit. Sic ergo eum genuit, ut etiam de illo bonum commune procederet ac ssset amborum. non est igitur accipienda transeunter, sed diligenter intuenda inseparabilis trinitatis ista distinctio. hinc enim factum ergo proprie aliquid horum trium caritas nuncupanda ut in illa simplici summaque natura non sit aliud substantia et aliud caritas, sed substantia ipsa sit caritas et caritas ipsa substantia, ita siue in patre siue in filio siue in spiritu sancto; et tamen prsanctarum scripturarum significantur eloquia. Nam ex propheta Isaia testimonium ponens Apostolus, ubi ait, In aliis linguis et in aliis labiis loquar populo huic; praemisit tamen, In Lege scriptum est . Et ipse Dominus, In Lege, inquit, eorum scriptum est, quia oderunt me gratis ; cum hoc legatur in Psalmo . Aliquando autem proprie vocatur Lex, quae data est per Moy
Abbreviated transcription (Latin):
nerito quertt̃
Pat̃ em̃ sold ita õs t̃ ut n
sit ex do. Rc ꝑ hoc dile tio que itads ẽ.
filiũ suii litatorẽ ꝓpeccatis nr̃is. & hine
exortatꝰ eẽt. ut & nos inuicẽ diligamꝰ. atp¬

Expanded text:
merito quaeritur. pater enim solus ita deus est, ut non sit ex deo; ac per hoc dilectio, quae ita deus est, filium suum liberatorem pro peccatis nostris, et hinc exhortatus esset, ut et nos inuicem diligam
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid eloqur in hoc inguit cognosemi
qr in ipso manemꝰ & ipse in nob. ꝗinde
sp̃u sło dedit nob̾. Sc̃s itaq sp̃s de quo
dedit nob facit nos indo manere⁊ &e ipsõ
in nob̾. hoc aut̃ fac dilectio ipse ẽ. gͥ d̾s
diectio. Deniq paulo pꝰ cĩt hoc ipfum re¬
petisset. atq dixissec ds̃ dilectioẽ. continus.
subiecit. Q qui manet indilectione in
do manet & ds̃ meo manet. nde su pta
dixerat in hoc cognoscimꝰ qr in ipso manemꝰ

Expanded text:
hoc, inquit, cognoscimus quia in ipso manemus, et ipse in nobis, quia de Spiritu suo dedit nobis. Sanctus itaque Spiritus, de quo dedit nobis, facit nos in Deo manere, et ipsum in nobis, hoc autem facit dilectio. Ipse est igitur Deus dilectio. Denique paulo post, cum hoc ipsum repetisset atque dixisset, Deus dilectio est, continuo subjecit, Et qui manet in dilectione, in Deo manet, et Deus in eo manet. Unde supra dixerat: In hoc cognoscimus quia in ipso manemus,
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ sit xp̃c ore apłico dĩ uiitꝰ ⁊ di sapientia.
sic disputat᷑ ut differat᷑ eadẽ questio di¬
ligentiꝰ retractanda: utrũ a quo ẽ genitꝰ
xp̃s ñ sit ipse sapientia. s cantũ sapientię
sue pat̾ .An sapientia sapientiã genii¬
erit. S qđ libet hoꝵ eẽt eciã hoc in libro
apparuit trimtas aeqͤlitas. iñ d̾s triplex
s trinitas. Nec quasi aliquid duplum
eẽ patre ⁊ fil nĩ ad simplũ sp̃m scmi. ubi
nec tria plus aliquid sunt. quã unum
hoꝵ. Disputatũ ẽ. etiã quomodo possit
incelligi qđ ait hẏlariꝰ ep̃s aet̾nitas in pa¬
tre: speties in imagine: usus ii mune¬
re. In septimo questio quę dilata fu-¬
erãt explicat᷑. ita ut ds qui genuit fili¬
um ñ solũ sit pat uirtutis ⁊ sapientię
sue s etiã ipse untꝰ atq sapientia. simul &¬

Expanded text:
tus ore apostolico dei uirtus et dei sapientia, sic disputatur, ut differatur eadem quaestio diligentius retractanda, utrum a quo est genitus Christus non sit ipse sapientia, sed tantum sapientiae suae pater, an sapientia sapientiam genuerit. sed quodlibet horum esset, etiam in hoc libro apparuit trinitatis aequalitas et non deus triplex, sed trinitas, nec quasi aliquid duplum esse patrem et filium ad simplum spiritum sanctum, ubi nec tria plus aliquid sunt quam unum horum. disputatum est etiam, quomodo possit intellegi quod ait Hilarius episcopus: aeternitas in patre, species in imagine, usus in munere. in septimo quaestio, quae dilata fuerat, explicatur, ita ut deus, qui genuit filium, non solum sit pater uirtutis et sapientiae suae, sed etiam ipse u
Abbreviated transcription (Latin):
pientiã. sic̃ unꝰ ds & una essentia. Demde
quesitũ ẽ. qͦmͦ dicat᷑ una ẽentia tres ꝑsonẽ.
uelut a quib̾usdã gretis una essentia tres
substantie: & inuentũ ẽ. elocutionis ne¬
cessitate diciuit aliqͦ ano nomine enuntia¬
cit ꝯfitem̃: patrẽ scilicet ⁊ filiu ⁊ sp̃m scm̃.¬
n octano ratione etiã reddite intelligenti¬
b clarũ ẽ. insubstantia ueritatis ñ solũ
patrẽ filio ñ eẽ maiorẽ⁊s: nec ambos si
quossibet auos in eadẽ trinitate maius
ẽẽ. aliquid quã unũ: aut om̃s simul
tres. maiꝰ ẽẽ aliqͥd quã singłos. Deinde
ꝑueritatẽ que intellecta conspicit᷑. & ꝑ
bonũ sũmũ a quo ÷ om̃e bonũ. & ꝑ ius¬

Expanded text:
 et una essentia. deinde quaesitum est, quomodo dicatur una essentia tres personae, uel a quibusdam Graecis una essentia tres substantiae, et inuentum est elocutionis necessitate dici, ut aliquo uno nomine enuntiaciter confitemur, patrem scilicet et filium et sp reddita intellegentibus clarum est in substantia ueritatis non solum patrem filio non esse maiorem, sed nec ambos simul quoslibet duos in eadem trinitate maius esse aliquid quam unum, aut omnes simul tres maius aliquid esse quam singulos. deinde per ueritatem, quae intellecta conspicitur, et per bonum summum, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
ed qm̃ disserendi & ratiotinandi ne¬
cessitas ꝑ quatuor deci libros multa
nos cõpulit dicere. que cuncta sumil aspi-¬
cere ñ ualem᷑: ut ad id qđ ad phende uolu¬
mꝰ ea celeri cogitatione referamꝰ. faciã quã¬
tũ dño adiuuante potuero. tic quicqͥd
in singuł uoluminib ad cognitionem
dispucatione ꝑduxi. remota disputatio
sint apcedentib osequentia: ut obliui¬
one p̃cedentiũ faciat inspectio ꝯseq̃nti¬
um. Aut certe si fecerit. cito possit qđ
excidit relegendo recolligi. In pͥmo li¬
bro scc̾mi scͥptas scãsamitas. & aequalitas
sume illiꝰ trmitatis ostendit. In seđo &
tcio & quarto: eafoem: sde fi lu missiõe
& sp̃s sc̃idiligent̃ questio ꝑtractata tres
libros fecit. De monstratiiq ÷ n idomi¬
norẽ mittente qui misꝰẽ. qr ille misit
hic miss: cũ trinitas quę ꝑ omĩa aeqͥlis
⁊ parit quoq in sua nat᷑a immutabilis
⁊ inuisibił & ubiq p̃sens. inseꝑabilit¬

Expanded text:
m disserendi et ratiocinandi necessitas per quat- ss tuordecim libros multa nos compulit dicere, quae cuncta simul aspicere non ualemus, ut ad id quod apprehendere uolumus ea celeri cogitatione referamus, faciam, quantum domino adiuuante potuero, ut quidquid in singulis uoluminibus ad cognitionem disputatione perduxi, remota disputationsint a praecedentibus consequentia, ut obliuionem praecedentium faciat inspectio consequentium, aut certe, si fecerit, cito possit quod exciderit relegendo colligi. In primo libro secundum scripturas sanctas unitas et aequalitas summae illius trinitatis ostenditur. in secundo et tertio et quarto eadem, sed de filii missione et spiritus sancti diligenter quaestio pertractata tres libros fecit demonstratumque est non ideo minorem mittente qui missus est, quia ille misit, hic missus est, cum trinitas, quae per omnia aequalis est, pariter quoque in sua natura immutabilis et inuisibilis et ubiq
Abbreviated transcription (Latin):
homo scdm mentẽ. ꝑuenit disputatio:
& in ea quedã trinitas inuenit᷑. id est
mens. & notitia quase nouit. & amor
quo se notitiamq suã diligit᷑. Et hȩc
tiꝰ subtiliꝰq tractatũ ẽ: atq ad id ꝑducty.
ut inueni ret᷑ in m̃te euidentior trintaᷤᷤ
mens nũꝗͣ eẽ. ita potuerit. ut ñ sui me¬
minisset. ñ se intelligeret. ⁊ diligeret ꝗͣ¬
uis n seꝑ se cogitaret. cũ aut̃ cogitaret
ñ se acorꝑalib reb eadem cogitatione
discerneret: dilata ẽ. detrinttate cuiꝰ
hec imago ẽ. disputatio. ut in ipsis etia
corꝑalib uisis inueniret᷑ crinitas. ⁊ distmn¬
ctus mea lectoris exerceret᷑ intentio. In

Expanded text:
homo secundum mentem, peruenit disputatio, et in ea quaedam trinitas inuenitur, id est mens et notitia, qua se nouit, et amor, quo se notitiamque suam diligit; et haec tius subtiliusque tractatum est atque ad id perductum, ut inueniretur in mente euidentior trinitas mens numquam esse ita potuerit, ut non sui meminisset, non se intellegeret et diligeret, quamuis non semper se cogitaret, cum autem cogitaret, non se a corporalibus rebus eadem cogitatione discerneret: dilata est de trinitate, cuius haec imago est, disputatio, ut in ipsis etiam corporalibus uisis inueniretur trinitas et distinctius in ea lectoris exerceretur intentio. in
Abbreviated transcription (Latin):
diu hab̾ent homines istũ salubrimũ ci¬
morẽ qͦ uitiũ elationis oppͥmit᷑. donec ad
xp̃i grãm qua pie uiuit᷑ ꝑuenirent. De¬
inceps ĩa securi. nunꝗͣse ab illo eẽ. casuros.
Quȩ p̃sũptio. in isto tẽptationũ loco non
expedit: ubi tanta ẽ. infirmitas. ut suꝑ¬
biã possĩt generare securitas. Deniq etĩã
hoc erit: s tunc qđ iam ẽ. in angłis etiã
in hominib erit: quando suꝑbia ulla ẽẽ
non poterit:

Expanded text:
diu haberent homines istum saluberrimum tidiu haberent homines istum saluberrimum timorem, quo uitium elationis opprimitur, donec ad Christi gratiam, qua pie uiuitur, peruenirent, deinceps iam securi numquam se ab illo esse casuros. quae praesumtio in isto temtationum loco non expedit, ubi tanta est infirmitas, ut superbiam possit generare securitas. denique etiam hoc erit; sed tunc, quod iam est in angelis, etiam in hominibus erit, quando superbia ulla esse n
Abbreviated transcription (Latin):
uod aut̃ et̾ia ꝑseueraturis scĩs sic
ista dicunt᷑ quasi eos ꝑ seueraturoᷤ
habeat incertũ. ñ alit hȩc audire debent.
quib expedit ñ altũ sapere.s timere. Qs
eni ex multitudine fideliũ quãdiu in hac
mortalitate uiuit᷑. in numero p̃destinatoꝵ
se eẽ. p̃sumat: Quia id occultari opꝰ ẽ. in
hoc loco: ubi sic cauenda ẽ elatio. ut etiã
obaudieritis me: cũ sciret ipse in qtub
oꝑaret᷑ & uelle & similia multa dicuntur.
Napp̃t huiꝰ utilitatẽ secreti ne forte qͥs excollat᷑.
s om̃s etiã qui bene currunt timeant. dũ
occultii ẽ. qui ꝑuieniant: ꝓpt̃ huiꝰ gͦ utilita¬
tẽ secreti. credendũ ẽ. qͦsdã de filiis ꝑditiõis
ñ accepto dono ꝑseuerandiusq infinẽ. in
fide quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑ inciꝑe uiuere.
& aliꝗͣdiu fidelit ac iuste uruere. & pꝰea ca-¬
dere: neq de hac uita priꝰꝗͣ hoc eis contin¬
gat auferri. Qđ si nemini contigisset: tã¬

Expanded text:
uod autem etiam perseueraturis sanctis sic ista dicuntur, quasi eos perseueraturos habeatur incertum, non aliter haec audire debent quibus expedit non altum sapere, sed timere. quis enim ex multitudine fidelium, quamdiu in hac mortalitate,\' uiuitur, in numero praedestinatorum se esse praesumat, quia id occultari opus est in hoc loco, ubi sic cauenda est elatio, ut etiam itis et obaudieritis me, cum sciret. ipse in quibus operaretur et uelle; et similia multa dicuntur. propter huius utilitatem secreti, ne forte quis extollatur, sed omnes, etiam qui bene currunt, timeant, dum occultum est qui perueniant — propter huius ergo utilitatem secreti credendum\' est quosdam de filiis perditionis non accepto dono perseuerandi. usque in finem in fide, quae per dilectionem operatur, incipere uiuere et aliquandiu fideliter ac iuste uiuere et postea cadere neque de hac uita, priusquam hoc eis contingat, auferri.I quorum si nemini contigisset, tam
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ peccata ur̃a. ns peccata sine quib
nec uos eritis qui iustificati& scĩficati es¬
tis: Ubigͦ illi qui ꝑhanc orationẽ occa¬
sionẽ ꝑpetrandoꝵ ł cotidie scelerũ que¬
rune dicunt dñm sig̾casse etiã magna
loquebat᷑. ẽ audientes dictũ peccataura
nicħ altud debemꝰ existimare quiã parua.
qm̃ caliu iã ñ erant magna. Uerũptam̃
nec ipsa magna a quib omino mutatis
in meliꝰ morib recedendũ ÷ aumitłntur
orantib. nisi fiat qđ ibi dr̃ sic̃ & nos diniit

Expanded text:
 peccata uestra nisi "peccata, sine quibus nec uos eritis, qui iustificati et sanctificati estis" ? ubi ergo illi qui per hanc orationem occasionem perpetrandorum cotidie scelerum quaerunt, dicunt dominum significasse etiam magna loquebatur et audientes dictum peccata uestra nihil aliud debemus existimare quam parua, quoniam talium iam non erant magna. Verum tamen nec ipsa magna, a quibus omnino mutatis in melius moribus recedendum est, dimittuntur orantibus, nisi fiat quod ibi dicitur: Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
suo. fecerit. Ac ꝑ hoc quando scđ̾m din
uolunt & orant scĩ ut quisq sit saluus:
possumꝰ illomͦ locutionis dicere uult ds
& ñ facit. ut ipsum dicamꝰ uelle qui ut
uelint isti facit. Scđm illã uͦ uoluntatẽ
suã que cũ eiꝰ p̃scientia sẽpitua est. ꝓfec̃¬
solũ p̃tita ł p̃sentia. s etiã futura iam fec̃.
Uerũ anteqͣ ueniat tẽpꝰ qͦđ uoluit ut ficret
qđ ante tẽꝑa uniu̾sa p̃sciuit atq disposuit:
dicimꝰ fiet qͣndo as uoluerit. Si aut n solũ
tẽpꝰ qđ futurũ ÷ uerũ etiã utrũ futurũ sit
ignoramꝰ dicimꝰ fiet si as uoluerit: ñ qͥa¬
ds̃ nouã uoluntatẽ quã ñ habuit tunc
habebit: s qr id qđ ex ẽtnitate in eiꝰ iniu¬
tabili pꝑatũ ÷ uoluntate. tunc ent: Item
de eadẽ uoluntate dĩ. Ex psalmo. cx.
agna oꝑa dñrexquisita in om̃s uolun
tateseiꝰ. Scrutare. ex quire. uestigare
si potes uoluntates dm̃i: in om̃ibꝰ sc̃ꝑmagna

Expanded text:
suo fecerit. ac per hoc. quando secundum deum suo fecerit. ac per hoc. quando secundum deum uolunt et orant sancti, ut quisque sit saluus, possumus illo modo locutionis dicere: "uult deus et non facit", ut ipsum dicamus uelle, qui ut uelint isti facit. secundum illam uero uoluntatem suam, quae cum eius praescientia sempiterna est, profecl praesentia, sed etiam futura iam fecit. Verum antequam ueniat tempus, quo uoluit ut fieret, quod ante tempora uniuersa praesciuit adque disposuit, dicimus: <Fiet quando Deus uoluerit\'; si autem non solum tempus quo futurum est, uerum etiam utrum futurum sit ignoramdeus nouam uoluntatem, quam non habuit, tunc habebit, sed quia id quod ex aeternitate in eius immutabili praeparatum est uoluntate tunc erit. ITEM DE EADEM VOLVNTATE DEI. EX PSALMO CX. Magna opera domini, exquisita in omnes uolun- tat e s eius. scrutare, exquire, uestiga, si potes, omnes uoluntates domini, in omnibus semper magna
Abbreviated transcription (Latin):
eruat᷑. Nam ⁊ illi qui putant sic intelli¬
gendũ eẽ qđ scͥptii ẽ. afferre t̾rambonani.
ub̾em fruccũ. aliã tricenũ. aliã sexagenũ.
aliã centenũ. ut scĩꝓ suoꝵ diu̾sitate me¬
ritoꝵ. alii tricenos homines lib̾ent alii
sexagenos. alii centenos: hoc in die tudi¬
cu futurũ suspicari solent᷑ ñ post iudici¬
un. Qua opinione quidã cũ uidet ho¬
mines impunitatẽ sibi ꝑuersissime polli¬
centes eo qđ oĩs istom ad lib̾ationẽ ꝑtine¬
re posse uideantielegantissime respondi¬
se ꝑhibet᷑. Bene potiꝰ ẽẽ iuuendũ ut
int̃ eos quisq repꝑiat᷑ qui ꝓ aliis inc̃ces-¬
suri sunt libandis: ne tã paucisint ut
cito ad nuienĩ suũ ł tricenũ ł sexage¬
num ł centenũ. uno quoq eoꝵ ꝑuenien¬
te. multi remaneant qui erui ia de peniꝰ
illoꝵ utt̃cessione ñ possint. & in eis inue¬
nat᷑. quisqͥs sibi spem fructꝰ alieni ceme¬

Expanded text:
eruatur. nam et illi qui putant sic intelleeruatur. nam et illi qui putant sic intellegendum esse quod scriptum est, afferre terram bonam uberem fructum, aliam tricenum, aliam sexagenum, aliam centenum, ut sancti pro suorum diuersitate meritorum alii tricenos homines liberent, alii sexagenos, alii centenos, hoc in die iudicii futurum suspicari solent, non post iudicium. Qua opinione quidam cum uideret homines inpunitatem sibi peruersissime pollicentes, eo quod omnes isto modo ad liberationem pertinere posse uideantur, elegantissime respondisse perhibetur, bene potius esse uiuendum, ut inter eos quisque reperiatur, qui pro aliis intercessuri sunt liberandis, ne tam pauci sint, ut cito ad numerum suum uel tricenum uel sexagenum uel centenum unoquoque eorum perueniente multi remaneant, qui erui iam de poenis illorum intercessione non possint et in eis inueniatur quisquis sibi spem fructus alieni teme
Abbreviated transcription (Latin):
ut ad tanta beatitudinẽ adipiscendã eisip¬
sa sufficiat. nisi eoꝵ meritis quos amicos fe¬
cerint. miscđiam consequant᷑. Mtrariarit̃
soleo etiã apuo uirgiliũ repꝑiri istã dñi
sententiã. ubi ait facite uob amicos de
mamona iniquitatis ut & ipsi recipiant
uos in tabnada aet̾na. cuiꝰ : ⁊ illa sim il¬
lima qui recipit ꝓpħam in nomine ꝓpħȩ.
tũ in nomine uisti. mercedẽ iusti acciplet.
Namcũ eliseos cãpos poeta ille describ̾et.
ubi putant habitare animas beatoꝵ: ñ so¬
lũ ibi posuit eos qui ꝓpͥis meritis ad illas
rendo fecer̃. Prors tanꝗͣ eis diceret qđ fre¬
quentat᷑ ore xp̃ianoꝵ. cũ se cuiq scõꝵ hu¬
Atq id ut ẽẽ. possit. ꝓmerendo efficit.
Squis iste sit modꝰ: ⁊ que sint ipsa p̾et
petrent indulgentiã: difficillinũ ÷ inue¬
nire: ꝑiculosissimũ definire. Ego certe usq
ad hoc cẽpꝰ cũ inde satagerẽ: ad eoꝵ indagi¬

Expanded text:
ut ad tantam beatitudinem adipiscendam eis iput ad tantam beatitudinem adipiscendam eis ipsa sufficiat, nisi eorum meritis quos amicos fecerint misericordiam consequantur. mirari autem soleo etiam apud Vergilium reperiri istam domini sententiam, ubi ait: facite uobis amicos de mamona iniquitatis, ut et ipsi recipiant uos in tabernacula aeterna; cui est et illa simillima: qui recipit prophetam in nomine prophetae, tum in nomine justi, mercedem justi accipiet; nam cum Elysios campos poeta ille describeret, ubi putant habitare animas beatorum, non solum ibi posuit eos qui propriis meritis ad illas rendo fecerunt. Prorsus tanquam eis diceret, quod frequentaturore Christianorum, cum se cuique sanctorum huadque id ut esse possit promerendo efficit. Sed quis ite sit modus, et quae sint ipsa peccaitis inpetrent indulgentiam, difficillimum est inuenire, periculosissimum definire. Ego certe usque ad hoc tempus cum inde satagerem ad eorum indagi
Abbreviated transcription (Latin):
sint. etiã si cotidie ꝑpetrent᷑. nec ab eis uita
discedat in meliꝰ ꝯmutata: ꝑ elemosinam
ueniã ñ negant. ac remiti pone psumunt.
S bene qđ isti dignas ꝓpeccatis elemosinaᷤᷤ
ꝯmonent eẽ faciendas. qm̃ si dicerent qͣles¬
cũq elemosinas ꝓ peccatis cotidianis & ma-¬
gnis ⁊ quantacũq scelerũ ꝯsuetudine mi¬
scđiani posse impetrare diuinã. ut ea cotidi¬
ana remissio sequeret. uiderent se rem dice¬
re absurdã atq ridiculã. Sic eñi cogerent᷑
fateri posse. ui opulentissimꝰ honio decem
nummulis diuturnis. in elemosinas im¬
pensis. homicidia. tadult̾ia. ⁊ nefariaque¬
que facta redimeret. O đ si absurdissimum
atq insanissimũ ÷ dicere: ꝓfecto si querat᷑
quȩ digne sint ꝓpeccatis elemosine. Deqͥ¬

Expanded text:
sint, etiam cotidie si perpetrentur nec ab eis uita sint, etiam cotidie si perpetrentur nec ab eis uita discedat in melius commutata, per elemosynam ueniae non negatae remitti posse praesumunt. sed bene, quod isti dignas pro peccatis elemosynas commonent esse faciendas; quoniam, si dicerent qualescumque elemosynas pro peccatis. cotidianis et magnis et quantacumque scelerum consuetudine misericordiam posse impetrare diuinam, ut ea cotidiana remissio sequeretur, uiderent se rem dicere absurdam atque ridiculam. sic enim cogerentur fateri fieri posse, ut opulentissimus homo decem nummulis diurnis in elemosynas impensis homicidia et adulteria et nefaria quaeque facta redimeret. quod si absurdissimum atque insanissimum est dicere, profecto, si quaeratur quae dignae sint pro peccatis elemosynae — de qu
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ fec inquiunt. quãuis ñ corrȩcent ꝑditos
mores. s nefarie ac nequit int̾ nsas suas ele¬
mosiuas uixerit. cũ miscđia illi futurũ ẽ.
uidiciũ: ut aut ñ dãpnet᷑ omĩnoͬ aut post
aliqđ tẽpꝰ adãpnatione nouissima liberet᷑:
Nec ob aliud existimant xp̃m de solo de¬
latu atq neglectu elemosinarũ. discretio¬
nẽ int̾ dextros ⁊ sinistros ẽẽ. facturum:
quoꝵ alios in regnũalios in suppliciũ
mutat etnũ. Ut aũt cotidiana sibi opinẽ¬
tur quȩ fac̾e̾ omĩno ñcessant. qualiacũq
& quantacũq sint ꝑ elemosinas dintti
posse peccata: orationẽ quã docuit ipse
dñs. & suffragatricẽ sibi adhib̾e conantur et
facere curemꝰ. sic̃ ⁊ nos dimitimꝰ debitorib
nr̃is. Non eñ ait dñs inquiunt si dimiseritis
peccata hominibꝰ dimittet uob pat̃ ur cotidia¬
na parua peccata. s dimittet inquit uobis
peccata ura. Qualia cũq gͦ ł quantacunq

Expanded text:
ergo fecit, inquiunt, quamuis non correxerit perditos ergo fecit, inquiunt, quamuis non correxerit perditos mores, sed nefarie ac nequiter inter ipsas suas elemosynas uixerit, cum misericordia illi futurum est iudicium, ut aut non damnetur omnino aut post aliquod tempus a damnatione nouissima liberetur. nec ob aliud extimant Christum de solo dilectu atque neglectu elemosynarum discretionem inter dextros et sinistros esse facturum, quorum alios in regnum, alios in supplicium mittat aeternum. ut autem cotidiana sibi opinentur, quae facere non cessant omnino, qualiacumque et quantacumque sint, per elemosynas dimitti posse peccata, orationem, quam docuit ipse dominus, et suffragatricem sibi adhibere conantur et facere curemus: sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. non enim ait dominus, inquiunt: "si dimiseritis peccata hominibus, dimittet nobis pater uester cotidiana parua peccata" sed: dimittet, inquit, uobis peccata uestra. qualiacumque ergo uel quantacumque
Abbreviated transcription (Latin):
facis rapinã ñ ꝓpt illã dicis falsum testimo¬
S tam̃ qr diligis illaur& contristaris si ꝑdiᷤ
illam: suꝑ fundam̃tũ posustinaurĩrargen¬
tum. lapides p̃ciosos s ligna fenũ stipulã.
Saluus tam̃ eris. si ardereceꝑit qđ ȩdifica.¬
sti. sic tam̃ tanꝗͣ ꝑ ignẽ. Nemo gͦ suꝑ funda¬
m̃tũ hoc aedificet adulteriã. blasphemias.
salegiã. idolatriã. puria. & putet se saluũ
futurũ ꝑ igne.: quasi ista sint ligna. fenum
amor rerũ tẽꝑalium̃ ⁊ ipse saluus erit ꝑido¬
neum fundamentum: cluiii. Contra coꝵ¬
ꝑsuasionẽ qui p̾rtant sibi non obfutura
peccata in quib cũ elemosinas facerent¬
estat eis responde qui dicunt et̾no igne¬
tit illos cantũmꝰ arsuros. qui ꝓpecca¬
tis fuis facere dignas elemosinas neglig̃t:
ꝓpt̃ illud qđ ait apłs iacobͦ Iudiciũ autẽ
sine miscđia: illi qui ñ fac miscđiam. Qui

Expanded text:
facis rapinam, non propter illam dicis falsum testimofacis rapinam, non propter illam dicis falsum testimo; tamen quia diligis illam, et contristaris si perdas illam, super fundamentum posuisti, non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, faenum, stipulam: saluus ergo eris, si ardere coeperit quod aedificasti, sic tamen tamquam per ignem. nemo ergo super fundamentum hoc aedificet adulteria, blasphemias, sacrilegia, idolatrias, periuria et putet se saluum futurum per ignem, quasi ista sint ligna, faenum,amor rerum temporalium et ipse saluus erit per idoneum fundamentum. Inimici dopersuasionem qui putant sibi non obfutura peccata, in quibus, cum eleemosynas facerenestat eis respondere, qui dicunt aeterno igne illos tantummodo arsuros, qui pro peccatis suis facere dignas eleemosynas negligunt, propter illud quod ait apostolus Jacobus: Judicium autem sine misericordia illi qui non fecit misericordiam. qui
Abbreviated transcription (Latin):
nichil. aut modice de trena fragilitate contͥs¬
tant᷑. Iili aut amantes res ꝓpͥas domos ꝓpͥas.¬
gͣuit ꝯcurbant: fenũ stipula ⁊ lignũ ardet.
Habent gͦ ligna ⁊ fenũ ⁊ stipula suꝑ funda¬
intum: s rerũ concessarũ ñ illicitarũ. Dico em̃
fr̃s. Possides funda m̃tum: here celõ calca trã.
Sicat es: non edificas nisi aurũ. argentum.
lapides p̃ciosos. Cũ aut̃ dixeris amopossessio¬
nẽ istam timeo ne ꝑ eat & imminet oãpnũ
⁊ tu contristaris: ñ quidẽ p̃ponis eã xp̃o.
Namsisicamas possessionẽ istam ut sidica
plus tam̃ amplecteris xp̃m. que postustiin
fundam̃to: saluus eris tanꝗͣ ꝑ ignem:
udi aliut. Hon pot̾is tenere possessionẽ
istãm: nisi dixeris falsum testimonium. Et
hoc ñ facere: xp̃m in fundam̃to ponere est.¬
Mendeansem̃ dix. Os qđ iñcit᷑ occidit animani.
Uiidonsi ꝑ ossefsionẽ tuã diligis. ñ tam̃ ꝓpt̃ illã

Expanded text:
nihil aut modice de terrena fragilitate contrisnihil aut modice de terrena fragilitate contristantur; illi autem amantes res proprias, domos p stipula, et ligna ardent. Habent ergo ligna, fenum, stipulam super fundamentum; sed rerum concessarum, non illicitarum. Dico enim, fratres: possides fundamentum; haere coelo, calca terram. Si talis es, non aedificas nisi aurum, argentum, et lapides pretiosos. Cum autem dixeris, Amo possessionem istam, timeo ne pereat; et imminet damnum, et tu contristaris: non quidem praeponis eam Christo; nam sic amas possessionem istam, ut si dicplus tamen amplecteris Christum, quem posuisti in fundamento: salvus eris tanquam per ignem. Audi aliud: non potes tenere possessionem istam, nisi dixeris falsum testimonium. Et hoc non facere, Christum in fundamento ponere estenim dixit: Os quod mentitur occidit animam. Ergo si possessionem tuam diligis, non tamen propter illam