comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc interp̃tatio gerat: ꝑsimilitudinem
ostendamus. Nautis quippe. mare tran¬
seuntib. notare opus ẽ stellam. haud lon¬
ge a summo cȩli cardine choruscantẽ:
et ex respectu illiꝰ estimare acq dirigere
cursũ suum: ut portũ destinatũ appre¬
hendere possint.Simili mͦ fr̾s oporcet
uniu̾sos xp̃icolas. int̾ fluctus huiꝰ scłi re¬
migantes. attendere maris stellã hanc:
id ẽ mariam⁊ quȩ sũmo rerũ cardini dõ
ꝓxima ẽ: et respectu illiꝰ exempli eius cͦ¬
sum uitȩ dirigere. Quod qui fecerit: ñ¬
i actabitur uanȩ głȩ uento. nec franget᷑
scopulis adu̾soꝵ. ec absorbebitur scille¬
a uoragine uoluptatũ: s ꝓsꝑe ueniet ad
portũ quietis ȩternȩ.
ic siquis interroget dicens. quid
gͦ putas qualis olim in anima
fuerit uł nunc sit hȩc ꝑsona. gͤ
sic om̃ibscĩs speranda acq imitanda pro¬
ponic᷑ͦ ueracit̾ respondemꝰ. quia longe ꝑ

Expanded text:
haec interpretatio gerat, per similitudinem haec interpretatio gerat, per similitudinem ostendamus. Nautis quippe mare transeuntibus, notare opus est stellam hanc, longe a summo coeli cardine coruscantem, et ex respectu illius aestimare atque dirigere cursum suum, ut portum destinatum apprehendere possint. Simili modo, fratres, oportet universos Christicolas, inter fluctus hujus saeculi remigantes, attendere maris stellam hanc, id est Mariam, quae supremo rerum cardini Deo proxima est, et respectu exempli ejus cursum vitae dirigere. Quod qui fecerit non jactabitur vanae gloriae vento, nec frangetur scopulis adversorum, nec absorbebitur scyllaea voragine voluptatum, sed prospere veniet ad portum quietis aeternae. Hic si quis interroget dicens, quid ergo putas qualis olim in anima fuerit, vel nunc sit, haec persona, quae sic omnibus sanctis spectanda atque imitanda proponitur? veracit
Abbreviated transcription (Latin):
ata ẽ gͥ beatissima uirgo sic̃ legi¬
mꝰ pacre nazareno. matre bech¬
leemita: quas urbes xp̃i naciui¬
tati uł conu̾sationi destinatas eẽ ꝓphecȩ
non tacuerunt. Descendit aut̃ ab radice
illiꝰ fude preclari abrahȩ: cui suꝑnȩ ꝓmis¬
sa fuerat benedictio omĩum genciuĩ inse¬
mine cuo: etͣ stirpe dauid quẽ dĩ ꝓpcer
notã sibi ꝓbitatem egregia laude sublima¬
uit: dicens inueni uirũ sed̾m cor meũ:
De regali nẽpe tͥbu simul et sac̃docali dixit
originẽ: quȩ suminũ regem atq pontifi¬
cem erat paricura. Non tam̃ hȩc idcirco
dixerimus. qd dñs qui peccatores uocare
uenit. dedignatꝰ sit matrem suam peccato¬
res habere cognatos: int̃ qͦs speciosa ueluc
int̾ spinas lilium appareret. Hȩc itaq
electa et insignis inter filias non forcui¬
tu quidem. aut solo placito parentum
ut pleriq. s diuina dispensatione nom̃
accepit. ita ut ipsa quoq uocabuli sui
figura: magnũ quiddam innueret. Int̃¬

Expanded text:
ata est igitur beatissima Virgo, sicut legimus, patre Nazareno, matre Bethlehemita, quas urbes Christi nativitati vel conversationi destinatas esse prophetae non tacuerant. Descendit autem ab radice illius fide praeclari Abrahae, cui superne promissa fuerat benedictio omnium gentium in semine suo, et ab stirpe David, quem Deus propter notam sibi probitatem egregia laude sublimavit, dicens: Inveni virum secundum cor meum . De regali nempe tribu simul et sacerdotali duxit originem, quae summum Regem atque Pontificem erat paritura. Non tamen haec idcirco dixerimus, quod Dominus qui peccatores vocare venit, dedignatus sit matrem suam peccatores habere cognatos, inter quos speciosa velut inter spinas lilium appareret. Haec itaque electa et insignis inter filias, non fortuitu quidem, aut solo placito parentum ut plerique, sed divina dispensatione nomen accepit, ita ut ipsa quoque vocabuli sui figura magnum quiddam innueret: inte
Abbreviated transcription (Latin):
tere posse. Cur mͥ meum filium atq
discipulum p̾tulistisꝰ. Non ẽ enim
discipulus suꝑ magistrum: neq e¬
m filius suꝑ patrem. Qua illi
racione ꝑmoti. statim ei cyrogra¬
phum quem fecerant: & cui dionisiꝰ
subscripserat obtulerunt. At ille ñ
inquit pꝰ filium scͥbam. cui presũ
auctoritate: s istum incendite: no¬
uumq cui subscribe debeam si uul¬
tis scribite Factumq ẽ nutu dui¬
uo: ut incendetur cyrogͣphus cui

Expanded text:
meum filium et discipulum pretulistis? Non enim est discipulus super magistrum nec filius super patrem». Qua illi ratione permoti, statim ei cyrographum quem scripserant et cui Dyonisius subscripserat optulerunt. Ait illis: «Non post filium scribam, cui presum auctoritate. Sed istum incendite, nouumque cui subscribam si uultis scribite». Sicque nutu dei incensus est cyrographus cui
Abbreviated transcription (Latin):
animum tuum deuotum. boc cuꝑe
qͦmadmodum ꝑ oibem t̾rarũ fir¬
ma pax eccłiastica ꝑmaneat: satis
cum gaudio litteras tuas accepi.
orum quib hoc intimart dignati
sunt: ut plene mͥ ratio ꝑ ipsos qͦs¬

Expanded text:
animum tuum devotum hoc cupere, quemadmodum per orbem terrarum pax ecclesiastica permaneret; satis cum gaudio litteras tuas accepi. orum quibus hoc intimare dignati sunt, ut plena mihi relatio per ipsos q
Abbreviated transcription (Latin):
ergastulo eum recduserunt: ut eẽt
illo in longitudine breuior. in la¬
titudine angustior: ita genua eiꝰ¬
curuantes. ut nec pedes extende.
nec se in latꝰ alt̾um u̾tere: nec pre¬
poss uid̾e. Caput uͦ ita depressũ
cubitos mouere pot̾at: inmobił tã
sitatione releuaret᷑: humanũ corpꝰ

Expanded text:
ergastulo eum circumcludunt ut esset illo longitudine breuior, latitudine angustior, ita ut curuatus nec pedes extendere nec se in latus alterum uertere nec posset uidere. Capite depresso cubitos mouere poterat, et nisi sitatio releuaret humanum corpus
Abbreviated transcription (Latin):
ris insuꝑficie sermonis. et actus: unde m̾to pos¬
sent homines głificare dm̃: et exempla sa¬
lutis accipexe.

Expanded text:
ris in superficie sermonis et actus, unde merito possent homines glorificare Deum, et exempla salutis accipere.
Abbreviated transcription (Latin):
ni introiret. Cui ita ualerianus. ait.
Tu es stephanus. qui rem publicã co¬
naris eũtere: & ꝑsuasionib atq ad¬
horcationib malis populum ad eoꝵ¬
sua ᷑ recede cultura: Beatus stephanus dix̃
fgo quidem non eu̾to rem publica.¬
monus que adorantur in ydolis. ad
solus est sempiternus: ut ñ ꝑeant cũ
diabolo inint̾itu sempiterno. Ualerianꝰ¬
sitq cum duci ad templum martis: &
ibidem dictata sententia capite trun¬
cari: si non acquiescẽt adorare nefan¬
di martis symulachrum. Tunc beatꝰ ste¬
phanus ductus : foras muros appie
porte ad templum martis. leuatis ad
pat᷑ dñi mei iħu xpͣi. qui turrĩ confusi¬
onis in babilone destruxisti: destrue nc̃
& ħc locum. ubi diabolica suꝑsticione
ꝑ ydoloꝵ culturam animȩ ꝑeunt po¬
gor tonitrui cum terroub choruscati¬
num: & corruit marima pars templi
sacrilegi. Qd cernentes milites. paue¬

Expanded text:
 introvit; cui Valerianus ait: « Tu es Stepanus, qui rem puplicam conaris evertere et persuasionibus atque adhortationibus malis populum a deorum recedere cultura. » Beatus Zefanus: « Ego quidem non everto rem publicamonis, qui adorantur in idolis, ad solus est sempiternus, ut non pereant cum diabulo in interitum sempiternum. » Valeriansit eum duci ad templum Martis, et ibidem dictata sententia capite truncari, si non acquiesceret adorare nefandi Martis simulacrum. Perductus beatus Stephanus a militibus foras muros Appiae portae ad templum, levatis oculis ad pater Domini mei Jesu Christi, qui turrim confusionis Babyloniae destruxisti, destrue nunc et hunc locum, ubi diabolica superstitione per idolorum culturam animae pereunt pogornum, corruit pars maxima templi sacrilegi, et milites pave
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ quidem adhuc differo penarum in
ferre supplicia: s & de tua conscientia
dubius non sum. qͦd tu non deseras dosᷤ
quos semꝑ adorasti: etiam & alios com¬
si olim pius: s impius & crudelis Pro
quib malis commissis peniteo: & ef¬
fundo lacrimas amaritudinis in cõ¬
spectu eiꝰ eui credo: deo uiuo & uero.
pat̾ & filio. & sp̃ui scoͣ: ut dignetur mͥ
remittere iniquitatẽ. qm exercui in
sanguine scoͬrum quem ego feci effũ¬

Expanded text:
uc quidem differo poenarum tibi inferre supplicia, qui de tua conscientia dubius non sum, quod nequaquam deseras deos quos semper adorasti, et alios comasi Olympius, sed quasi impius et crudelis. Pro quibus commissis poeniteo, et effundo lacrymas amaritudinis in conspectu ejus cui credo, Deo vivo et vero, Patri, et Filio, et Spiritui sancto, ut dignetur mihi remittere iniquitatem quam exercui in sanguine sanctorum ejus, quem feci effun
Abbreviated transcription (Latin):
ut cognita u̾itate non deseras dõs qͦs
semꝑ ab ipsis cunabulis adorasti. &¬
coluisti. Nemesius diaconus ꝑ cũ la¬
crimis: & dixit. Ego quidem infelix
atq peccator deserui u̾itatem. & ef¬
fudi sanguinem innocentẽ: & iã ni¬
mis oneratꝰ atq cumulatꝰ peccatis:
noui iam creatorem meum. licet se

Expanded text:
 cogita veritatem, non deseras deos quos semper ab ipsis cunabulis coluisti. Nemesius diaconus plenus lacrymis respondit: Ego quidem infelix atque peccator semper deserui veritatem, et effudi sanguinem innocentem, et jam nimis oneratus atque cumulatus peccatis, noverim Creatorem meum, mise
Abbreviated transcription (Latin):
Uerũ ubi scĩ uiri uirtus p̃magnitudine
sua latere non pocuitꝰ. confluebant ad eum¬
plurimi. corporis animȩq remedia postu¬
lantes: nec uͦ ubi dacor hilaris et qd̾ daretur
tur. Cumq mira gesta laudum p̃conia se¬

Expanded text:
 ubi sancti viri virtus prae magnitudine sua latere non potuit, confluebant plurimi, corporis animaeque beneficia postulantes. Nec vero, ubi dator hilaris et quod daretur tur. Cumque mira gesta laudum praeconia se
Abbreviated transcription (Latin):
decollati st̃ una cum beatissimo papa cor¬
alis cũ uxore sua salustia sub die oc̃tauo¬
decimo. kalendarũ obͤtobriũ. Eadem
uͦ nocte uener̃t clerici et beata lucina
mr̾m: quȩ et sepeliuit in agro suo. in

Expanded text:
decollati sunt una cum beatissimo papa nualis cum uxore sua Salustia sub die XVIII Kalend. Octobris. Eadem vero nocte venit beata Lucina rpora, et sepelivit ea in agro suo in
Abbreviated transcription (Latin):
neli sic apud te definitũ habes. ut nec dõs
nec insuꝑminis t̾rearis. ut contra rem¬
publicam litt̾as axp̃ianis accipias. actu¬
lius urbis romȩ dixit. Ego de corona dñ
lict̾as accepi. nec contͣ rem publicã. si ma¬
redimendas. Tunc decius cesar furore

Expanded text:
 ut nec deos, nostras minas timeas, ut contra Rempublicam litteras accipias etpus respondit dicens: Ego de corona Domini litteras accepi, non contra Rempublicam, sed maredimendas. Tunc Decius, iracundia
Abbreviated transcription (Latin):
tui dõ prestante in huius opꝰculi fine. etiã
eorũdem librorũ tractatuũ et epłaꝵ indi¬
culum aduingere: quo lecto. qui magis dĩ
ueritatem quã temꝑales amat diuitias.
sibi quisq quod uoluerit ad legendum et
cognoscendũ eligat⁊ & id adscribendum
uł de bibliocheca ypponensis ȩccłiȩ petat.

Expanded text:
 Deo praestante, in hujus opusculi fine etiam eorumdem librorum, tractatuum, et epistolarum indiculum adjungere: quo lecto qui magis Dei veritatem quam temporales amant divitias, sibi quisque quod voluerit ad legendum et cognoscendum eligat, et id ad describendum, vel de bibliotheca Hipponen
Abbreviated transcription (Latin):
lucubrans⁊ et erat tanquam illa religiosissi¬
ma femina maria tpum gestans suꝑnȩ
excłiȩ: de qua scriptũ ẽ quod sederet ad pedes
dñi atq intenta eius uerbũ audiret: de
qua soror conquesta quod abeadem circa
mulcũ minist̾ium occupata non adiuuare¬
tur. audiuit. Martha martha: meliorẽ
partem elegit maria quȩ non auferetur
ab ea. Nam fabricarum nouarũ sudium
nunquã habuit: deuitans in eis implica¬
tionem suianimi quẽ semꝑliberũ habe¬
re uolebat abom̃i molestia tem porali.

Expanded text:
lucubrans. Et erat tanquam illa religiosissilucubrans. Et erat tanquam illa religiosissima Maria typum gestans supernae Ecclesiae, de qua scriptum est, quod sederet ad pedes Domini atque intenta ejus verbum audiret: de qua soror conquesta, quod ab eadem circa multum ministerium occupata non adjuvaretur, audivit: Martha, Martha, meliorem partem elegit Maria, quae non auferetur ab ea . Nam fabricarum novarum nunquam studium habuit, devitans in eis implicationem sui animi, quem semper liberum habere volebat ab omni molestia temporali
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ humilitate deo satisfaceret: ne cum tam
graui delicto de scło exiret. Frequentiꝰ quoq
dicebat. magis securius et tutius eccłiȩ lega¬
ta. a defunctis dimissa debere suscipere:
quã hereditates forte sollicitas et dampno¬
sas: ipsaq legaca magis offerenda eͥẽ quã
erigenda. Commendata uͦ quȩqͤipse non sus¬
ꝓhibebat. In his quoq quȩ eccłia habebat ac
possidebat. intentus amore uł implicatus
non erat: s maiorib magis sp̃ualibus sus¬
pensus in herens reb aliquando se ipsum
ad alia temꝑa ab ȩternoꝵ cogitatione relaxa¬
bat et deponebat. Quib ille dispositis et
ordinatis: tanquã areb mordacib ac mo¬
lestis. animi recursũ ad interiora men¬
tis et suꝑiora faciebat: quo uł de inueni¬
endis diuinis rebus cogitaret. uł de iam in¬
uentis aliquid dictaret: aut certe ex iã
dictatis atq transscriptis aliquid em̃daret.
Qe id agebat in die laborans. et in nocte

Expanded text:
tiae humilitate Deo satisfaceret, ne cum tam tiae humilitate Deo satisfaceret, ne cum tam gravi delicto de saeculo exiret. Frequentius quoque dicebat, magis securius et tutius Ecclesiam legata a defunctis dimissa debere suscipere, quam haereditates forte sollicitas et damnosas; ipsaque legata magis offerenda esse, quam exigenda. Commendata vero quaeque ipse non susprohibebat. In iis quoque quae Ecclesia habebat et possidebat, intentus amore vel implicatus non erat: sed majoribus magis ac spiritualibus suspensus et inhaerens rebus, vix aliquando se ipsum ad illa temporalia ab aeternorum cogitatione relaxabat et deponebat. Quibus ille dispositis et ordinatis, tanquam a rebus mordacibus ac molestis, animi recursum ad interiora mentis et superiora faciebat; quo vel de inveniendis divinis rebus cogitaret, vel de jam inventis aliquid dictaret, aut certe ex jam dictatis atque transcriptis aliquid emendaret. Et id agebat in die laborans, et in nocte
Abbreviated transcription (Latin):
carthaginẽ uiuens. ȩccłiȩ ypponensi possessi¬
onem donare uoluit: et confectas tabulas. s
usu fructuario retento ultro eidem scẽ me¬
moriȩ augustino misit. Cuiꝰ ille oblationẽ
libent᷑ accepit: congͣtulans ei quod ȩt̃ne
memor ee̾t salutis. Uerum pꝰ aliquot an¬
nos nob̃ forte cum eodem in cõminus con-¬
stitucis. ecce ille dacor lict̾as ꝑsuũ filium
mictens. rogauit ut illȩ donationũ tabulȩ
ingemuit hominẽ uł finxisse donationẽ. uł
eum de bono oꝑe penituisse: et quanco potu¬
it dõ suggerente cordi eiꝰ. cum dolore animi
ex eadem refragatione dixit. i nillius scili¬
cet increpationẽ et correptionẽ. Tabulas¬
quoq quas ille sponce miserat nec deside¬
ratas nec exactas confestim reddiditꝰ pe¬
cumãq illam respuit: atq scriptis eundẽ
sicut oportuit et arguit et corripuit: ãmonens
ut de sua simulatione uł iniquitate. peniden¬

Expanded text:
Carthaginem vivens Ecclesiae Hipponensi possessiCarthaginem vivens Ecclesiae Hipponensi possessionem donare voluit, et confectas tabulas, sibi usu fructu retento, ultro eidem sanctae memoriae Augustino misit: cujus ille oblationem libenter accepit, congratulans ei quod aeternae suae memor esset salutis. Verum post aliquot annos nobis forte cum eodem cominus constitutis, ecce ille donator litteras per suum filium mittens, rogavit ut illae donationum tabulae singemuit, hominem vel finxisse donationem, vel eum de bono opere poenituisse, et quanta potuit Deo suggerente cordi ejus cum dolore animi ex eadem refragatione dixit, in illius scilicet increpationem et correctionem: et tabulas quas ille sponte miserat, nec desideratas, nec exactas, confestim reddidit, pecuniamque illam respuit; atque rescriptis eumdem, sicut oportuit, et arguit et corripuit, admonens ut de sua simulatione vel iniquitate cum poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit. Domus ȩccłiȩ curam. omẽmq sub¬
stantiam ad uices ualentiorib clericis de¬
legebat et eredebat nunq̃ dauem. nunqꝗ̃
anulum in manib habens: s ab hisdem domꝰ
ỹpositis cuncta et accepta et erogata notabã¬
tur. Quȩ anno completo eidem recitabant᷑:
quosciretur quantũ acceptũ quantũq dis¬
pensatum fuerit. uł quid indispensacũ remã¬
serit: in multis ticuł magis illiꝰ p̃posici domꝰ
fidẽ sequens. quẽ ꝓbatum manifestũq cogno¬
uit. Domũ. agrum. seu uillam: nunꝗͣ eni̾e
uoluit:. Uerum si forte eccłiȩ aquoquam
sponte uł tale aliquid uł donaretur uel ti¬
tulo legati dimictertur: non respuebat s sus¬
cipi iubebat. Nam et alias eum hereditates
recusasse nouimus: non qd̵ pauꝑib inutiles
ẽe possent: s qm̃ iustum et equum ee̾ uide¬
parentib. ł abafinib magis possiderentur:
quib eas. deficientes dimitt̾e uoluerunt: Qui¬
dam etiam ex honoratis ypponensium apud

Expanded text:
olebat. Domus Ecclesiae curam omnemque substantiam ad vices valentioribus clericis delegabat et credebat. Nunquam clavem, nunquam annulum in manu habens: sed ab eisdem domus praepositis cuncta et accepta et erogata notabantur: quae anno completo eidem recitabantur, quo sciretur quantum acceptum, quantumque dispensatum fuisset, vel quid dispensandum remansisset; et in multis titulis magis illius praepositi domus fidem sequens, quam probatum manifestatumque cognoscens. Domum, agrum, seu villam nunquam emere voluit. Verum si forte Ecclesiae a quoquam sponte tale aliquid vel donaretur, vel titulo legati dimitteretur, non respuebat, sed suscipi jubebat. Nam et aliquas eum haereditates recusasse novimus, non quia pauperibus inutiles esse possent, sed quoniam justum et aequum esse videparentibus vel affinibus magis possiderentur, quibus ea deficientes dimittere noluerunt. Quidam etiam ex honoratis Hipponensium apud
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑum uͦ semꝑ memor erat. eisq inde eroga¬
bat unde et sibi suisq om̃ibs habitantib
hoc ẽ. uł ex hereditatib possessionũ ȩccłiȩ:
uł etiam ex oblacionͤ fideliũ. Et dum for¬
te ut assolet de possessionib ipsis inuidia
clericis fieret. alloquebat᷑ plebem dĩ malle
se excollationib magis plebis dĩ uiuere.
qmͣ illarũ possessionũ curam uł gub̃nati¬
onem pati: et paratũ se illis e̾e̾ credẽ⁊ ut
eomͦ om̃s dĩ serui & ministri uiuerent.
quo in uet̾i testam̃to legunt᷑ altari deser

Expanded text:
um vero semper memor erat, eisque inde erogaum vero semper memor erat, eisque inde erogabat, unde et sibi suisque omnibus secum habitantibus; hoc est, vel ex reditibus possessionum Ecclesiae, vel etiam ex oblationibus fidelium. Et dum forte ut assolet de possessionibus ipsis invidia clericis fieret, alloquebatur plebem Dei, malle se ex collationibus magis plebis Dei vivere, quam illarum possessionum curam vel gubernationem pati; et paratum se esse illis cedere, ut eo modo omnes Dei servi et ministri viverent, quo in Vetere Testamento l
Abbreviated transcription (Latin):
bari. De uino aũt sum̃do: apłi extat senten
tantum argenteis utens: cȩtera uasa qui¬
bus mense inferebantur cibi. uł testea. ł
lignea uł marmorea fuerunt: nontam ne¬
cessitatis in opia. qmͣ ꝓposito uoluntatis. S
et hospitalitatẽ semꝑ exhibuit: et in ipsa
mensa magis lectionẽ uł disputationẽ qͣm
epulationẽ potationẽq diligebat: & contͣ
pestilentiam humanȩ consuetudinis in
ea ita scriptum habebat. Quisqͥs amat dic¬
tis absentium rodere uitã: hac mensa indig¬
nam nouerit ẽẽ suam. E idõ omẽm conui¬
uam a suꝑfluis et noxiis fabulis sese absti¬
nere debere ammonebat. Nam et quosdã
suos familiarissimos coepos illius scriptu¬
rȩ oblicos et contra eum loquentes. cam
asꝑe aliquando rep̃hendit cõmotus: ut
diceret aut delendos eẽ de mensa illos¬
u̾sus. aut se de media refectione ad suũ
cubiculũ surrecturũ. Quod ego & alii
qui illi mensȩ int̾fuimus: exꝑti sumus. Pau¬

Expanded text:
bari . De vino autem sumendo Apostoli exstat sententbari . De vino autem sumendo Apostoli exstat sententtantum argenteis utens, caetera vasa quibus mensae inferebantur cibi, vel testea, vel lignea, vel marmorea fuerunt: non tamen necessitatis inopia, sed proposito voluntatis. Sed et hospitalitatem semper exhibuit. Et in ipsa mensa magis lectionem vel disputationem, quam epulationem potationemque diligebat. Et contra pestilentiam humanae consuetudinis in ea scriptum ita habebat: Quisquis amat dictis absentum rodere vitam, Hanc mensam indignam noverit esse sibi. Et ideo omnem convivam a superfluis et noxiis fabulis et detractionibus sese abstinere debere admonebat. Nam et quosdam suos familiarissimos coepiscopos illius scripturae oblitos, et contra eam loquentes, tam aspere aliquando reprehendit, commotus ut diceret, aut delendos esse illos de mensa versus, aut se de media refectione ad suum cubiculum surrecturum. Quod ego et alii, qui illi mensae interfuimus, experti sumus. CA
Abbreviated transcription (Latin):
in dexcerã neq insinistram declinans. Len-¬
sa usus ẽ frugali et partar quȩ quidem in¬
ter holera et legumina etiã carnes aliquan¬
do ꝓpt̃ hospices. uł quosq infirmos. semꝑ
aũt uinũ habebat: quia nouerat et docebat
ut apłs dicit quod omĩs creatura dĩ bona
sit. et nichil abiciendum quod eũ gratiarũ
actione ꝑcipitur ⁊ sc̃ĩficatur em̃ ꝑu̾bum
dĩ et orationẽ. Et ut idem sc̃s augustinus
in suis confessionũ libris posuit dicens. non
ego immundiciã obsonii timeo. s immun¬
diciã cupiditatis: Scio noe om̃e genus car-¬
nis quod cibo eẽt usui manducare ꝑmissum :
heliã cibo carnis refectum: ioħem mirabili
dentib non fuisse pollucum. Scio et esau len-¬
ticulȩ concupiscentia deceptũ⁊ & dauid ꝓpt̃
aquȩ desidium a seipso rep̃hensũ: et regem
tum. Idõq et ppłs inheremo non quia
carnes desidauit s quia escȩ desidio ad¬
u̾sus dominũ murmurauit: meruit impro¬

Expanded text:
in dexteram, neque in sinistram declinans. Mensa usus est frugali et parca, quae quidem inter olera et legumina, etiam carnes aliquando propter hospites, vel quosque infirmiores, semper autem vinum habebat. Quia noverat, et docebat, ut Apostolus dicit, quod omnis creatura Dei bona sit, et nihil abjiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur; sanctificatur enim per verbum Dei et orationem . Et, ut idem Augustinus sanctus in suis Confessionum libris posuit, dicens: Non ego immunditiam obsonii timeo, sed immunditiam cupiditatis. Scio Noe omne genus carnis quod cibo esset usui, manducare permissum; Etiam cibo carnis refectum; Joannem mirabildentibus non fuisse pollutum. Scio et Esau lenticulae concupiscentia deceptum; et David propter aquae desiderium a se ipso reprehensum; et Regem tum. Ideoque et populus in eremo, non quia carnes desideravit, sed quia escae desiderio contra Deum murmuravit, meruit impro
Abbreviated transcription (Latin):
in quo magis iniuriam face. quã suȩ secꝰtȩ ra¬
tionẽ uoluit declarare. Qd̃ uolentib et ua
lentib legẽ comꝓbat᷑. Cum ipsorũ quoq ar¬
rianorum ep̃o quodam maximo cum goctis
ad affricam ueniente. apud ypponem quam
partes scriptũ ẽ. Quȩ si studiosi diligen¬
ter legere curauerint: ꝓculdubio inda¬
gabunt uel quid callida et irracionabilis he¬
resis ad seducendũ et decipiendũ ꝓficeatur:
dicet trinicate. S qm̃ ille hereticus de yppo¬
ne rediens ad carchaginẽ. de sua multa in col¬
latione loquacitate uictorẽ se de ipsa collati¬
one recessisse iactauit et mentitus ẽ: quȩ ñ utiq
facile adiuinȩ legis ignaris examinari et di¬
iudicari possent. auen̾abili augustino seqͣn¬
tis temporis stilo & ipsius tocius collationis
de singulis obiectis et responsis facta ẽ reca-¬
pitulatio: et quã nichil ille obiectis referre
potuerit. nichi lominꝰ demonstratum est:

Expanded text:
in quo magis injuriam facere, quam suae sectae rain quo magis injuriam facere, quam suae sectae rationem valuit declarare. Quod a volentibus et a valentibus legere comprobatur. Cum ipsorum quoque Arianorum episcopo quodam Maximino cum Gothis ad Africam veniente, apud Hipponem quam partes, scriptum est. Quae si studiosi diligenter legere curaverint, procul dubio indagabunt, vel quid callida et irrationabilis haeresis ad seducendum et decipiendum profiteatur, dicet Trinitate. Sed quoniam ille haereticus de Hippone rediens ad Carthaginem, de sua multa in collatione loquacitate victorem se de ipsa collatione recessisse jactavit, et mentitus est; quae utique non facile a divinae legis ignaris examinari et dijudicari possent: a venerabili Augustino sequentis temporis stilo, et illius totius collationis de singulis objectis et responsis facta est recapitulatio, et quam nihil ille objectis referre potuerit, nihilominus demonstratum est,
Abbreviated transcription (Latin):
berũ. forte dic̾e. nullo scripturȩ docum̃co se
dixisse quod force non dixi̾t: uł non dixisse
qd̵ dixerit. Miscuit itaq cum eodẽ sermo¬
nem atq asseruit quid crederet. & ab illo qͥd
teneret audiuit: et uera ratione atq actoritate
scripturarũ ꝓlata docuit et ostendit nr̃ȩ
fidei firmamͣta: illius aut̃ asserta nulla uerita¬
cuit et frustrauit. Et ut ase inuice̾ partes di¬
gressȩ sunt: ille magis magisq iratus ac furens.
mendatia multa ꝓfide sua falsa lactabat:
laudacum augustinũ: Quȩ cum minime
laterent⁊ coactus ẽ ad ipsum scribere pascenti¬
um ꝓpt̾ ipsius meritũ omissis nominib confe¬
rentiũ: et in eis litt̾is quicquid incer partes
dictũ uel gestum fuerat. fidelit᷑ intimauit: ad
ea quoq si negarent᷑ ꝓbanda. magnã cestium
habens copiam. clarissimos scilicet atq hono
sibi directa scripta. unũ uix reddidit rescͥptũ:

Expanded text:
berum forte dicere, nullo scripturae documento, se berum forte dicere, nullo scripturae documento, se dixisse quod forte non dixerit, vel non dixisse quod dixerit. Et miscuit cum eodem sermonem, atque asseruit quid crederet, et ab illo quid teneret audivit, et vera ratione atque auctoritate Scripturarum probata docuit, et ostendit nostrae fidei firmamenta: illius autem asserta nulla veritacuit, et frustravit. Et ut a se invicem partes digressae sunt, ille magis magisque iratus et furens, mendacia multa pro fide sua falsa jactabat, laudatum Augustinum. Quae cum minime laterent, coactus est ad ipsum scribere Pascentium, propter illius metum omissis nominibus conferentium; et in eis litteris quidquid inter partes dictum vel gestum fuerat, fideliter intimavit: ad ea, si negarentur, probanda magnam testium habens copiam, clarissimos scilicet atque honosibi directa scripta, unum vix reddidit rescriptum,
Abbreviated transcription (Latin):
eciã pascentio comite domꝰ regiȩ arriano. qui
ꝑ auctoritatẽ suȩ ꝑsonȩ fisci uehem̃tissimus
exactor fidẽ catholicam atcert᷑ iugicer oppug¬
nabat. & quã plurimos sac̾doces dĩ simplicio¬
re fide uiuentes dicacitate et potestate exa¬
gitabat et ꝑt᷑babat incerpositis honoratis et
nobilib uris. apud carthaginẽ ab illo ꝓuoca¬
tus coram contulit: S idem hereticus tabu¬
las atq stilum qd magister nr̃ et ance con¬
gressum et incong̃ssu instantissime fieri uo¬
lebat: ne ad essent ullomͦ recusauit. E dum
id ꝑnegasset. dicens. quod metũ legum publi¬
carũ ꝑiclitari tabulȩ scriptis nollet: atq in¬
ter positis id placere augustino ep̃o cũ suisqͥ
aderant consac̾dotib uideret᷑. ut absq ulla
scriptura pͥuatim disputarent. collacionem
suscepit: predicens ut pꝰmodũ contigit: quod
pꝰ soluti onẽ conuentus. eẽ cuiquam posset li¬

Expanded text:
etiam Pascentio comite domus regiae Ariano, qui etiam Pascentio comite domus regiae Ariano, qui per auctoritatem suae personae fisci vehementissimus exactor, fidem catholicam atrociter ac jugiter oppugnabat, et quam plurimos sacerdotes Dei simpliciori fide viventes, dicacitate ac potestate exagitabat, et perturbabat, interpositis honoratis et nobilibus viris, apud Carthaginem ab illo provocatus, coram contulit. Sed idem haereticus tabulas atque stilum, quod magister noster et ante congressum et in congressu instantissime fieri volebat, ne adessent omni modo recusabat. Et dum id pernegasset, dicens quod metu legum publicarum periclitari tabulis scriptis nollet; atque interpositis id placere Augustinus episcopus cum suis qui aderant consacerdotibus videret, ut absque ulla scriptura privatim disputarent, collationem suscepit: praedicens, ut postmodum contigit, quod post solutum conventum esse cuiquam posset li
Abbreviated transcription (Latin):
cȩteris illã execrabilẽ sectam nouerat: et
eorũ ꝓdens eiusmodi dampnabiles blasphe-¬
mias ex locis libroꝵ qͦs illi accipiunt mani¬
chei usq ad confessionẽ earũdẽ blasphemiaꝵ
eos ꝑduxit: et quȩ int̾ se illi suo more malo indig¬
na et turpia face̾ consueuerant. ⁊ feminarũ illax
uł electarum ꝓdicione illis eccłiasticis gestis de¬
claratũ ẽ. Atq ita pastorum diligentia dñico
gregi. et agm̃tum accessit: & adu̾sus fures et la¬
trones defensio competensꝓcurata ẽ. Cum quo¬
dam eciã felice de numero eorũ qͦs electos dicunt
manichei. publice in ypponensi ȩccłia notariis
excipientib dispucauit ppło astante: et pꝰscd̾am
uł terciam collacionem ipse manicheus frustra¬
ta uanitate et errore ipsius sectȩ. ad nr̃am con¬
u̾sus ẽ fidem atq excłiam: sic̃ eadem relecta do¬
cere poterit scriptura Preterea cum quodã¬

Expanded text:
caeteris illam exsecrabilem sectam noverat, et caeteris illam exsecrabilem sectam noverat, et eorum prodens ejusmodi damnabiles blasphemias ex locis librorum, quos illi accipiunt Manichaei, usque ad confessionem earumdem blasphemiarum eos perduxit: et quae inter se illi suo more malo indigna et turpia facere consueverant, feminarum illarum velut electarum proditione, illis ecclesiasticis gestis declaratum est. Atque ita pastorum diligentia, dominico gregi et augmentum accessit, et adversus fures atque latrones defensio competens procurata est. Cum quodam etiam Felice, de numero eorum quos electos dicunt Manichaei, publice in Hipponensi ecclesia notariis excipientibus disputavit populo astante: et post secundam vel tertiam collationem ille Manichaeus frustrata vanitate et errore ipsius sectae, ad nostram conversus est fidem atque Ecclesiam, sicut eadem relecta docere poterit scriptura.
Abbreviated transcription (Latin):
quos electos dicunt in cassum erogassec:
uenerabilis augustinꝰ et nos quitunc adera¬
mus ab eodem diligenter inquirences. ex
qua re potissimum illo tractatu sibi fuerit
satisfactum: eo referente. nobisq omĩb ser¬
monis recognoscentib seriem ꝓfundũ con¬
silium dĩ ꝓ salute anmarũ ãmirante s. &
stupentes. glorificauimus scmͣ eiꝰ nom̃ et be¬
ne diximusa quicum uoluerit. et unde uo
tiatoris dimisit actionems et ꝓficiens in
quoq uoluntate peticus et coactus acces¬
sit officium: tenens atq custodiens ꝓpo¬
siti sc̃itatem. et forte huc usq in reb huma¬
carthaginẽ quoq dum ꝑ quendã domꝰ regiȩ
ꝓcuratorem nomine ursũ. fidei catholicȩ
hominẽ. ad quosdã manicheoꝵ quos electos
uł electas dicunt p̃sentes ꝑueniret᷑ ⁊ atq ad
eccłiam ab eodem deducerent᷑ et ꝑdoceren¬
tur ab ep̃is: ad tabulas auditi sunt. Int̾ quos
etiam sc̃e memoriȩ augustinꝰ fuit. qui pre

Expanded text:
quos dicunt electos, incassum erogasset: quos dicunt electos, incassum erogasset: venerabilis Augustinus, et nos qui tunc aderamus, ab eodem diligenter inquirentes, ex qua re potissimum in illo tractatu sibi fuerit satisfactum, et referente eo, nobisque omnibus sermonis seriem recognoscentibus, profundum consilium Dei pro salute animarum admirantes et stupentes, glorificavimus sanctum ejus nomen, et benediximus; qui cum voluerit, et unde voltiatoris dimisit actionem, et proficiens in rii quoque Dei voluntate petitus et coactus accessit officium, tenens atque custodiens propositi sanctitatem: et forte adhuc usque in rebus humaCarthaginem quoque, dum per quemdam domus regiae procuratorem, nomine Ursum, fidei catholicae hominem, ad quosdam Manichaeorum, quos electos vel electas dicunt, praesentes perveniretur, atque ad ecclesiam ab eodem deducerentur et perducerentur, ab episcopis ad tabulas auditi sunt. Inter quos etiam sanctae memoriae Augustinus fuit, qui prae
Abbreviated transcription (Latin):
inicium et finẽ contͣ consuetudinẽ ꝓcessisse.
qm̃ non ea re terminatã explicui quã ꝓpo
sueramis pendentẽ reliquerima Cui respon¬
dimus. Ita nos in tempore miratos fuisse sci¬
nem et errorem doceri et curari uoluerit:
incuius manus sumus et nos et sermones
nr̃i. Nam cum ꝓposicȩ questionis latera ꝑtrac¬
tarem. in alium sermonis excursum ꝑrexi
atq ita non conclusa uł explicaca questione.
disputationẽ terminaui magis adu̾sus mani¬
cheorũ errorẽ unde nichil dic̾e decreui dis¬
putans: quã de his quȩ asserere ꝓposueram.
Et pꝰ hȩc nͥ fallor ecce alia die pꝰbiduũ uenit
ad pedes eius genibus ꝓuolutus sese lactauit
lacrimas fundens. et rogans ut ꝓsuis delicꝰ¬
tis sac̾dos cum suis dnm p̃caret᷑. conficens
quod manicheorum sectam secutus fuissec:
et in ea quam plurimis annis iuxissec: et ꝓp¬
terea pecuniã multã ipsis manicheis uł eis

Expanded text:
initium et finem contra meam consuetudinem processisse, initium et finem contra meam consuetudinem processisse, quoniam non eam rem terminatam explicuerim quam pro posueram, sed pendentem reliquerim? Cui respondimus. Ita nos in tempore miratos fuisse scinem et errorem doceri et curari voluerit, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri. Nam cum propositae quaestionis latebras pertractarem, in aliud sermonis excursu perrexi, atque ita non conclusa vel explicata quaestione, disputationem terminavi, magis adversum Manichaeorum errorem, unde nihil dicere decreveram, disputans, quam de iis quae asserere proposueram. Et post haec, nisi fallor, ecce alia die vel post biduum venit ad pedes ejus genibus provolutus sese jactavit, lacrymas fundens, et rogans ut pro suis delictis sacerdos cum sanctis Dominum precaretur, confitens quod Manichaeorum sectam secutus fuisset, et in ea quam plurimis annis vixisset, et propterea pecuniam multam ipsis Manichaeis, vel eis
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ temporalis: simodo cacholicam suparet
assertionẽ. Et ille amplius dic̾e illis gestis nichil
uoluit nec ualuit: nͥ tantũ. illa inquit iam ges¬
ta apud carthaginẽ int̃ ep̃os confecta. continess
utrum uicti fuerimus. an uicerimꝰ. Q alio
ctis manifesta diffidentia: eccłiȩ dĩ augm̃ta
ac firmamenta ꝓuenerunt. Quisquis gͦ dili¬
gentiam. & oꝑa beatissimȩ memoriȩ augusti¬
ni ꝓ eccłiȩ dĩ statu cognosce̾ plenius uoluerit:
etiam illa ꝑcurrat gesta. et inueniet quȩ uł
qualia ꝓculerit: quib illum doctũ. eloquen¬
tem. et p̃dicatum hominẽ ꝓuocauerit horta¬
tusq fuerit: ut ꝓsuȩ defensione partis quod
uellet diceret. illũq cognosc̾e̾t uictum. Scio
item ego ipse non solus. uerũetiam alii fr̾s et
conserui qui nob̾cum tunc intra ypponensẽ
eccłiam cum eodẽ sco uiro uiuebant. nobis
paricer ad mensam consticutis eum dixisse.
Adu̾titis hodie in ȩccłia meũ sermonẽ eiusq

Expanded text:
suae temporalis, si modo catholicam superaret suae temporalis, si modo catholicam superaret assertionem. At ille amplius dicere illis gestis nihil voluit, nec valuit, nisi tantum: Jam illa, inquit, gestutrum vicerimus, an victi fuerimus. Et alio ctis manifestata diffidentia, Ecclesiae Dei augmenta ac firmamenta provenerunt. Quisquis ergo diligentiam et operam beatissimae memoriae Augustini pro Ecclesiae Dei statu cognoscere plenius voluerit, etiam illa percurrat gesta: et inveniet quae vel qualia protulerit, quibus illum doctum, eloquentem, et praedicatum hominem provocarit, hortatusque fuerit ut pro suae defensione partis quod vellet ediceret; illumque victum coitem non solus ipse, verum etiam alii fratres et conservi, qui nobiscum tunc intra Hipponensem Ecclesiam cum eodem sancto viro vivebant, nobis pariter ad mensam constitutis eum dixisse: Advertistis hodie in ecclesia meum sermonem, ejusque
Abbreviated transcription (Latin):
aliis ep̃is sedis apłicȩ literȩ cõpulerunt:
obterminandas uidelicet alias excłiȩ ne¬
cessitates. hac occasione ꝓuenit: ut emeritũ
eiꝰdem loci donacistarum ep̾m. quẽ suȩ sec¬
stȩ p̃cipuum in illa collatione habuerunt
defensorem uideret:: & cum eodem publi¬
ce in excłia ppło astante diu̾sȩ comunio¬
nis. ex hoc ipso disputaret. et ꝓuocaret ge¬
stis eccłiasticis: ut quod forte sic̃ dicebant
ꝓse qui pocuit in collatione et ꝑmissus ñ
erat. in p̃senti sine alicuius potestatis ꝓhibi¬
tione aut potentia securus dic̾e minime
dubitaret⁊ & insua ciuitate suis om̃ib p̃¬
sencibus ciuib fiducialiter ꝓpͥam defendẽ
cõmunionẽ non denegasset. Ille uͦ nec hac
oratione nec suorũ parentum et cuium
instanti petitione id fac̾e uoluit: qui ei pol¬
licebantur se ad eius reddituros cõmunionẽ⁊
etiã cum discrimine patͥmoniorũ salutisq

Expanded text:
aliis ejus coepiscopis Sedis apostolicae litterae compulerant, aliis ejus coepiscopis Sedis apostolicae litterae compulerant, ob terminandas videlicet alias Ecclesiae necessitates: hac ergo occasione provenit, ut Emeritum ejusdem loci Donatistarum episcopum, quem suae sectae praecipuum in illa collatione habuerunt defensorem, videret, et cum eodem publice in ecclesia populo astante diversae communionis, ex hoc ipso disputaret, et provocaret gestis ecclesiasticis, ut quod forte, sicut dicebant, prosequi potuit in collatione, sed permissus non erat, in praesenti sine alicujus potestatis prohibitione aut potentia securus dicere minime dubitaret, et in sua civitate suis omnibus praesentibus civibus fiducialiter propriam defendere communionem non denegaret. Ille neque hac hortatione, nec suorum parentum et civium instanti petitione id facere voluit, qui ei pollicebantur, se ad ejus redituros communionem, etiam cum discrimine patrimoniorum salutisque
Abbreviated transcription (Latin):
cutiones usq ad menbrorũ ampucationẽ et
interni̾tionẽ ꝑtulerunt: et totum illudbo¬
num ut dixi ꝑscm̃ illũ hominẽ consencien¬
nr̃is ep̾is et pariter satagentib et ceptum et
tistis facta ẽ collationẽ non defuerunt quidi¬
cerent. non ꝑmissos fuisse eosdem epos apud
potestatẽ quȩ causam audiuit. dicere omĩa
ꝓsuis partib: qm̃ catholicȩ cõmunionis cogni¬
tor suȩ fauebat eccłȩ ⁊ licet hoc deficientes
et uicti ad excusationẽ iactarent: quandoqͥdẽ
et ante contron̾siam. ideͣ heretiei catholicȩ
cõmunionis eũ eẽ nouerant: et dum abeo¬
dem conuenirent᷑ publicis gestis quod ad
collationem concurrerent. ee facturos ꝓse¬
cuti sunt: poterant utiq suspectum eũ ha¬
bentes recusare congressũ. tam̃ omĩpoten¬
tis dĩ ꝑsticit auxilium: ut pꝰea in cęsariensi
mauritaniȩ ciuicate constitutus. uenerabilis
memorie augustinus. quo eũ uenire cum

Expanded text:
cutiones usque ad membrorum amputationem et cutiones usque ad membrorum amputationem et internecionem pertulerunt. Et totum illud bonum, ut dixi, per sanctum illum hominem, consentiennostris episcopis et pariter satagentibus, et coeptum et tistis facta est, collationem, non defuerunt qui dicerent, permissos non fuisse eosdem episcopos apud potestatem, quae causam audivit, dicere omnia pro suis partibus, quoniam catholicae communionis Cognitor suae favebat Ecclesiae: licet hoc deficientes et victi ad excusationem jactarent, quandoquidem et ante controversiam iidem haeretici catholicae communionis eumdem esse noverant, et cum ab eodem convenirentur publicis gestis, quod ad collationem occurrerent, se esse facturos prosecuti sunt. Poterant utique suspectum eum habentes, recusare congressum. Tamen omnipotentis Dei praestitit auxilium, ut postea in Caesareensi Mauritaniae civitate constitutus venerabilis memoriae Augustinus, quo eum venire cum
Abbreviated transcription (Latin):
niũ condempnatio pͥncipis dimitteret᷑ indul¬
gentia: & dnõ adiuuante ꝑfectum ẽ. Qua di¬
ligentia & scõ studio multum creuit ȩccłia:
ronam reseruauit: ac magis magisq iubente
xpõ de die in diem augebatur: & multiplica¬
batur pacis unitas. & eccłiȩ dĩfrat̃nitas. S¬
& id maxime factum ẽ. ꝑ collationẽ quȩ ab u¬
niu̾sis ep̃is catholicis apud carchaginẽ cum
hisdem donatistarũ ep̃is pꝰmodũ facta ẽ. adiu¬
quod ꝑficiendum etiã asulatem tribunũ. &
notarium marcellinum ad affricam iudi-¬
cem msserat. In qua controu̾sia illi omĩmo¬
dis confutati. atq de errore a catholicis con¬
uicti sententia cognitoris notati sunt: et pꝰ
eoum appellationẽ pussimi s responso. in¬
iusti int̾ hereticos condempnati sunt Ex qͣ
ratione solito ampluis eorum ep̃i eum suis
clericis & plebibus comuni cauerunt: et
pacem tenentes catholicam. multas eorũ ꝑse¬

Expanded text:
nium condemnatio principis dimitteretur indulnium condemnatio principis dimitteretur indulgentia: et Domino adjuvante perfectum est. Qua diligentia et sancto studio multum crevit Ecclesia. ronam reservavit: ac magis magisque, juvante Christo, de die in diem augebatur et multiplicabatur pacis unitas, et Ecclesiae Dei fraternitas. Et id maxime factum est post collationem, quae ab universis episcopis catholicis apud Carthaginem cum eisdem Donatistarum episcopis postmodum facta est, id jquod perficiendum etiam a suo latere tribunum et notarium Marcellinum ad Africam judicem miserat. In qua controversia illi omnimodis confutati, atque de errore a Catholicis convicti, sententia Cognitoris notati sunt; et post eorum appellationem, piissimi Regis responso juste inter haereticos condemnati sunt. Ex qua ratione solito amplius eorum episcopi cum suis clericis et plebibus communicaverunt, et pacem tenentes catholicam, multas eorum perse
Abbreviated transcription (Latin):
sa cõmuno ne t̾cio conflictum egerunt. se¬
cum magna populorũ xp̃ianorum multitu¬
dine causȩ exitum et apud carthaginem
et ꝑtotam affricã expectante: atq ille cͥs¬
pinus ꝓconsulari Q  libali sencentia pro¬
nuntiatus ẽ hereticus. Pro quo ille apud
cognitorẽ catholieus ep̃e int̾cessit. ne aux¬
multa exigeretur: et ei ẽ beneficium impe¬
tratum. Unde cum ingratus aduersus illũ¬
piissimũ principẽ uocasset⁊ ab imꝑacoris
relacione debitoq ẽ responso solucum ex
consequenti p̃cepto. nullo ꝓrsus loco hereti¬
cos donatistas ẽẽ debere: & eos ad ium legum
om̃ium contra hereticos latrancium ubiq te¬
neri debere.⁊ ex quo et iudex & officiũ idẽq
crispinus quod minime fuerit exactus precep¬
tis. denas aurilibras fici iurib iubentur in¬
ferre. S ꝓtinus oꝑa data ꝑ catholicos ep̾os et
precipue ꝑscẽ memoriȩ augustinũ. ut illa om¬

Expanded text:
sa communione tertio conflictum secum egesa communione tertio conflictum secum egerunt, magna populorum christianorum multitudine causae exitum, et apud Carthaginem, et per totam Africam exspectante: atque ille Crispinus proconsulari et libellari sententia est pronuntiatus haereticus. Pro quo ille apud Cognitorem catholicus episcopus intercessit, ne aurmulcta exigeretur; et ei est beneficium impetratum. Unde cum ingratus ad piissimum Principem provocasset, et ab Imperatore relationi debitum est responsum solutum, et consecutum est praeceptum, nullo prorsus loco haereticos Donatistas esse debere, et eos ad vim legum omnium contra haereticos latarum ubique teneri debere. Ex quo et Judex, et Officium, et idem Crispinus, quod minime fuerit exactus, praecepti sunt denas auri libras fisci juribus inferre. Sed protinus opera data est per catholicos episcopos, praecipue per sanctae memoriae Augustinum, ut illa om
Abbreviated transcription (Latin):
rec et quȩ didicerat ꝑpacẽ eccłiȩ contra illã
heresem p̃dicaret. factum ẽ ut medio itin̾e̾
eorum insidias incurrisset. ⁊ ꝑuasum q eum
om̃ib illi comitantib. sublatis illis animalib
et rebus. in iuriis et cede eum grauissima
affecissent. De qͥre ne pacis excłiȩ ꝓuectus
dem donatistis in calamensi ciuitate et re¬
gione ep̾c fuit. p̃dicatu᷑s scilicet & multi
temporis edoctus. ad multam tenetur au¬
rariam. publicis legibus contra hereticos
consticutã. Qui resultans legib p̾̃sentatus.
cum adpud ꝓconsulem se negaret hereti¬
cum⁊ oborta ẽ necessicas. ut illo reredente
eccłiȩ defensore. a catholico ep̃o resisteret᷑.
&e conuince̾tur eum ee̾ qd̾ se fuisse nega¬
uerat: qm̃ si ab e odem dissimulatur ⁊ for
nasc̾e̾tur. Memorabili augustino antistite
om̃imodis instante. ad controu̾siam ambo
illi calamenses ep̾i uenerunt: & de ipsa diuer¬

Expanded text:
ret, et quae didicerat pro pace Ecclesiae contra illam ret, et quae didicerat pro pace Ecclesiae contra illam haeresim praedicaret, factum est ut medio itinere eorum insidias incurrisset, et pervasum cum omnibus illi comitantibus, sublatis animalibus et rebus, injuriis et caede eum gravissima affecissent. De qua re, ne pacis Ecclesiae dem Donatistis in Calamensi civitate et regione episcopus fuit, praedicatus scilicet et multi temporis, et doctus ad mulctam teneri aurariam publicis legibus contra haereticos constitutam. Qui resultans legibus praesentatus cum apud Proconsulem se negaret haereticum, oborta est necessitas, ut illi recedente Ecclesiae defensore, a catholico episcopo resisteretur, et convinceretur eum esse, quod se fuisse negaverat: quoniam si ab eodem dissimularetur, fortnasceretur. Et memorabili Augustino antistite omnimodis instante, ad controversiam ambo illi Calamenses episcopi venerunt, et de ipsa diver
Abbreviated transcription (Latin):
peccator uidens irascebat᷑. dencib suis freme¬
bat et tabescebat. Serui aũt dĩ ut dictum
est cum his qui oderunt pacem erant pacifici:
& cum loquerentur debellabantur gratis abe¬
is. Aliquociens uͦ etiam ui a s armati ideͣ. cir¬
eumcelliones famulo dĩ augustino obsederunt.
dum forte iret rogatus ad uisitandas & instru¬
endas atq exhortandas catholicas plebes: qd ipsũ
frequentissime faciebat: & aliquando conti¬
git. ut illi succenturiati hactenus ꝑderent cap
quem pꝰea cognouit errorẽ manus impias e¬
uassisset⁊ & eum om̃ib lib̃atori dõ grãs egis¬
set: et om̃ino suo more illi nec laicis nec cle¬
ricis peꝑcerunt. sicut pulica concestantur
gesta.Interea silendum non ẽ quod ad laudem
dĩ ꝑ illius quoq egregii in eccła uiri studium.
domusq dĩ zelum. adu̾sum p̃dictos rebapti¬
zatores donatistas gestum et ꝑfectum ẽ. Cũ
forte unus his qͦs de suo monast̾io. et clero

Expanded text:
peccator videns irascebatur, dentibus suis frendepeccator videns irascebatur, dentibus suis frendebat, et tabescebat : servi autem Dei, ut dictum est, cum his qui oderant pacem, erant pacifici; et cum loquerentur, debellabantur gratis ab. Aliquoties vero etiam vias armati iidem Circumcelliones contra famulum Dei Augustinum obsederunt, dum forte iret rogatus ad visitandas, instruendas et exhortandas catholicas plebes; quod ipse frequentissime faciebat. Et aliquando contigit, ut illi succenturiati hactenus perderent captquem postea cognovit errorem, manus impias evasisset. Et cum in omnibus liberatori Deo gratias egisset, omnino suo more illi nec laicis nec clericis pepercerunt, sicut publica contestantur gesta. Inter ea silendum non est, quod ad laudem Dei per illius tam egregii in Ecclesia viri studium domusque Dei zelum adversus praedictos rebaptizatores Donatistas gestum et perfectum est. Cum forte unus ex iis quos de suo monasterio et clero e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ illum uenerabilẽ uirũ et ẽẽ & cresc̾e cepit:
magno desiderio posc̾e atq acciꝑe ep̾os et cleri¬
cos pax eccłie atq unitas & cepit pͥmo & pꝰ ea
consecuta ẽ. Nam ferme decem ipse nobis scõs
ac uenerabiles uiros continentes et doctissi¬
mos beatus augustinꝰ. diuersis eccłis ñnullos
quoq eminentiores rogatus dedit. Similit̃
ꝓpagatis et monast̾ia instituerunt : et studi¬
o crescente edificationis uerbi dĩ cȩt̾is eccłis
ꝓmocos fr̃s ad suscipiendũ sac̾dotium p̃stite¬
runt. Unde ꝑmultos & in multis salubris
fidei. spei. et caritatis eccłiȩ innotescente doc¬
trina. non solum ꝑ om̃s affricȩ partes. uerũ
etiam in transmarinis et libros editos atq in
grecum sermonẽ tranlatos ab uno homine
et ꝑillum multis fauente dõmulta innotes¬
cere meruerunt: atq hinc ut scriptũ est:

Expanded text:
per illum memorabilem virum et esse et crescere coeperat, per illum memorabilem virum et esse et crescere coeperat, magno desiderio poscere atque accipere episcopos et clericos pax Ecclesiae atque unitas et coepit primo, et postea consecuta est. Nam ferme decem, quos ipse novi, sanctos ac venerabiles viros continentes et doctissimos, beatus Augustinus diversis Ecclesiis, nonnullis quoque eminentioribus, rogatus dedit. Similiterque  Domini Ecclesiis propagatis, et monasteria instituerunt; et studio crescente aedificationis verbi Dei, caeteris Ecclesiis promotos fratres ad suscipiendum sacerdotium praestiterunt. Unde per multos et in multis salubris fidei, spei, et charitatis Ecclesiae innotescente doctrina, non solum per omnes Africae partes, verum etiam in transmarinis, et per libros editos atque in graecum sermonem translatos, ab illo uno homine, et per illum multis, favente Deo, multa innotescere meruerunt. Atque hinc, ut scriptum est,