comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hinc animorũ motib ac desid̾us a
tie sue artem omĩa q̃ quoqͦ modo
fiunt ad itile aliquid & ad cõmu¬
nem orium transformans profe¬
ctũ. bas ipãs creaturas q̃ a semecip¬
sis in tiñ animorũ uarietate dista¬
bant. in unũ quendam reuocabit
oꝑis studiq consensũ. in diuersis
licet motib animorũ unius tñ
mundi plenitudinẽ ꝑfectionẽ qr cõ¬
summent. atq ad unũ ꝑfectionis
finẽ. uarietas ip̃a mentiũ tendat.
Una namq uirtus est q̃ omem̃ m̃¬
di diuersitatẽ constringit. & conti¬
net. atqr in unũ opus uarios agit
motus. ne scilicet tã immensutm
mundi opus. discidiis solueretur
animorũ. Et propt̃ hoc opinamur
parentẽ om̃ium dmi. ꝑ salute uni¬
uersarum creaturarũ suarũ ꝑ inef¬
fabilẽ uerbi siue sapientie rationẽ.
ita hec singula dispensasse ut et
les subsistentie. ñ contra arbitrii
libertatẽ uł in aliuid qmͣ motus
m̃tis sue ageret cogerent᷑. ꝙ ꝑ hoc

Expanded text:
hinc animorum motibus ac desideriis aghinc animorum motibus ac desideriis agtiæ suæ artem omnia quæ quoquomodo fiunt, ad utile aliquid, et ad communem omnium transformans ac reparans profectum, has ipsas creaturas quæ a semetipsis in tantum animorum varietate distabant, in unum quemdam revocat operis studiique consensum, ut diversis licet motibus animorum, unius tamen mundi plenitudinem perfectionemque consumment, atque ad unum perfectionis finem varietas ipsa mentium tendat. Una namque virtus est quæ omnem mundi diversitatem constringit et continet, atque in unum opus varios agit motus, ne scilicet tam immensum mundi opus dissidiis solveretur animorum. Et propter hoc opinamur parentem omnium Deum pro salute universarum creaturarum suarum per ineffabilem Verbi sui ac sapientiæ rationem ita hæc singula dispensasse, ut siles subsistentiæ, non contra arbitrii libertatem, vi in aliud quam motus mentis suæ ageret, cogerentur, et per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
nabilib &e diuiniorib naturis. & er
diuersis corporib constet. s et ex mu¬
tis aninantib idest bestus. feris. pe¬
cudib & auib: atꝙ omib q̃ in aquis
uiuunt. tũ deinde ex locis idest celi
dunt de terra. Cum ergo tanta sit m̃¬
di uarietas. atq in ipĩs rationabilibꝰ
animantib sit tanta diuersitas. ꝓp¬
t̃ quã etiã omĩs reliqua uarietas
ac diuersitas putanda est extitisse.
quã causam aliã dici oportebit qͥa
mundus exciterit: precipue si intue¬
amͦ illũ finẽ ꝑ quẽ omĩa restituenda
in statum iitii sui. libro suꝑiore dis¬
sertum est. qd̾ utiq si consequent̃ die¬
tũ uidet᷑. quã aliã ut diximus cau¬
sam putabimus. tante huius m̃di
diuersitatis nisi diuersitatẽ ac uari¬
etatẽ motuũ atq prolapsuũ eorũ qͥ
ab illa inttu unitate atq concordia
in qua a deo primitus ꝑrocreati st̃
deciderunt. & ab illo bonitatis statu
commoti atq distracti. diuersis de¬

Expanded text:
nabilibus et divinioribus naturis, et ex diversis corporibus constet, sed ex mutis animantibus, id est feris, bestiis, pecudibus, et avibus, atque omnibus quæ in aquis vivunt; tum deinde ex locis, id est cœli scuntur ex terra. Cum ergo tanta sit mundi varietas, atque in ipsis rationabilibus animantibus sit tanta diversitas, propter quam etiam omnis reliqua varietas ac diversitas putanda est extitisse: quam causam aliam dici oportebit qua mundus extiterit, præcipue si intueamur illum finem per quem omnia restituenda in statum initii sui, libro superiori dissertum est? Quod utique si consequenter dictum videtur, quam aliam, ut diximus, causam putabimus tantæ hujus mundi diversitatis, nisi diversitatem ac varietatem motuum ac prolapsuum eorum qui ab illa initii unitate atque concordia in qua a Deo primitus procreati sunt, deciderunt, et ab illo bonitatis statu commoti atque distracti, diversis de
Abbreviated transcription (Latin):
onsequens nẽ uidetͤ
licet omĩa que suꝑi¬
ore libello disserta
sunt. de mundo atq
eius ordinatione
disserta sint. proprie tñ pauca de ip̃o
mundo. repetere: idest de initio enis
ac fine. uł his qus int̾ initiũ ac finẽ
cius ꝑ diuinã prouidentiã dispensan¬

Expanded text:
onsequens nunc videtur, licet omnia quæ superiori libello disserta sunt, de mundo atque ejus ordinatione disserta sint, proprie tamen de ipso mundo pauca repetere, id est de initio ejus ac fine, vel his quæ inter initium ac finem ejus per divinam Providentiam dispensan
Abbreviated transcription (Latin):
dit inquit regina saba omnẽ sapien¬
tiam salomonis ⁊ domũ quam edifi¬
pueroꝵ eius. ⁊ ordinem ministroꝵ eius.
ce uestes eius. ⁊ uini fusores eiꝰ ⁊ holocau¬
stomata eius. quȩ offerebat in domo d̾i:

Expanded text:
it regina Saba omnem sapientiam Salomonis, et domum quam aedifipuerorum ejus, et ordinem ministrorum ejus, et vestes ejus, et vini fusores ejus, et holocausta ejus, quae offerebat in domo Domini;
Abbreviated transcription (Latin):
ciosum. Et ingressa ẽ ad salomonẽ: &
locuta est ei omnia quȩ erant in cor¬
de suo. Et enunciauit ei salomon om¬
uia uerba eius. Et non fuit uerbum
ei. Et udit regina saba omnẽ pruden

Expanded text:
etiosum. Ingressaque est ad Salomonem, et locuta est ei omnia, quaecunque erant in corde suo. Et enuntiavit ei Salomon omnia verba sua, et non fuit verbum at. Et vidit regina Saba o
Abbreviated transcription (Latin):
aeris locũ ascendet. ⁊ ad celoru reg¬
na ꝑueniet. ꝑ locorũ singuloꝵ ut ita
dixerĩ mansiones. quas greci speras
ibi geruntur. secundo uͦ etiã rationẽ¬
eorũ quare gerant᷑ agnoscet: & ita ꝑ
ordinẽ digredietur singula. sequeus
eũ qui transgressus est celos. inm̃
filiũ dei dicentẽ uolo ut ubi ego sũ.

Expanded text:
aëris locum ascendet, et ad cœlorum regaëris locum ascendet, et ad cœlorum regna perveniet per locorum singulorum, ut ita dixerim, mansiones; quibi geruntur, secundo vero etiam rationem quare gerantur agnoscet: et ita per ordinem digredietur singula, sequens eum qui transgressus est cœlos Jesum Filium Dei dicentem: «Volo ut ubi sum ego,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ intelligentia. si tñ res procedat
ex uoto. Cũ ergo compꝰ henderimꝰ in¬
tegre eius rationẽ. tẽ utroq mõdo cõ¬
prehendemus ea q̃ uidemus suꝑ t̾rã.
Tale ergo aliquid etiã d aeria sede dicen¬
dũ est. Puto enĩ qd̃ scĩ quiq disceden¬
tes ex hac uita ꝑmanent in loco aliqͦ
in terra posito quẽ paradisũ dicit scrip¬
tura diuna. utł in quodam cruditio¬
nis loco. et ut ita dixerim auditorio
łscola animarũ in qua de omĩb. bis
q̃ in terris uiderant doceant᷑. in dici¬
a quoq quedã accipiant. etiã de con¬
sequentib ⁊ futuris. sicut in hac qͦꝙ
uita positi. indicia quẽdã futurorũ
licet ꝑ speculũ ⁊ enigmata tñ ex ali¬
qua parte conceꝑant. q̃ manifestius
⁊ lucidius scĩs in suis ⁊ locis ⁊ tempo¬
rib reuelant᷑. S qui sane mundꝰ cor¬
de.⁊ purior mente. & exercitatior fue¬
rit sensu. uelocius proficiens cito ⁊

Expanded text:
et intelligentia: si tamen res procedat et intelligentia: si tamen res procedat ex voto. Cum ergo comprehenderimus integre ejus rationem, tunc utroque modo comprehendemus ea quæ vidimus super terram. Tale ergo aliquid etiam de aërea sede dicendum est. Puto enim quod sancti quique discedentes de hac vita permanebunt in loco aliquo in terra posito, quem paradisum dicit Scriptura divina, velut in quodam eruditionis loco, et, ut ita dixerim, auditorio vel schola animarum in quo de omnibus his quæ in terris viderant doceantur, indicia quoque quædam accipiant etiam de consequentibus et futuris, sicut in hac quoque vita positi indicia quædam futurorum, licet per speculum et ænigmata, tamen ex aliqua parte conceperant, quæ manifestius et lucidius sanctis in suis et locis et temporibus revelantur. Si quis sane mundus corde, et purior mente, et exercitatior sensu fuerit, velocius proficiens, cito ad
Abbreviated transcription (Latin):
nabilib sicut & apłs dixit. In quib
aliqñ ambulastis secundũ scłm m̃¬
di huius. scd̃m principẽ potestatis
aeris huius. sp̃s qui nt̃ oꝑat᷑ in fili¬
is diffidentie. Et iterũ ait. Rapiem᷑
semꝑ cum dño erimus. Putandũ est
gͥ qd̾ tam diu scĩ ibi ꝑmaneant. usq̃¬
quo utriusq modi rationẽ. dispensa¬
tionis eorũ que in aere geruntur.
agnoscant. Qd̃ aũ dixi utriusq mo¬
di. hoc est uerbi grã cum in terris eẽ¬
mus. uidimus ⁊ animalia ł arbores
⁊ differentias eorũ ꝑspeximus. s & di
uersitatẽ qmͣplurimã int̾ homines.
Uerum uidentes hec rationes eoꝵ ñ
intelleximus. S hoc nobis tm̃ ex ip¬
sa qm uidemus diuersitate sugge¬
stũ est. ut inquiramꝰ ⁊ ꝑscrutemur.
qua ratione ista omĩa ⁊̃ diuersa fu¬
eruit creata. uł uarie dispensent᷑.
⁊ conceptio in terris huius cemodi
agnitionis uł studio. ł amore. dabit᷑
nobis post exitũ etiã cogntio eiꝰ

Expanded text:
nabilibus, sicut et Apostolus dixit: «In quibus nabilibus, sicut et Apostolus dixit: «In quibus aliquando ambulastis secundum sæculum mundi hujus, secundum principem potestatis aëris hujus spiritus qui nunc operatur in filiis diffidesemper cum Domino erimus.» VI. Putandum est igitur quod tamdiu sancti ibi permaneant, usquequo utriusque modi rationem dispensationis eorum quæ in aëre geruntur agnoscant. Quod autem dixi utriusque modi, hoc est: verbi gratia, cum in terris essemus, vidimus vel animalia, vel arbores, et differentias eoruhomines; verum videntes hæc, rationem eorum non intelleximus, sed hoc nobis tantum ex ipsa quam vidimus diversitate suggestum est, ut inquiramus et perscrutemur qua ratione ista omnia vel diversa fuerint creata, vel varie dispensentur; et concepto in terris hujuscemodi agnitionis vel studio vel amore, dabitur nobis post exitum etiam cognitio ejus
Abbreviated transcription (Latin):
aliquib possunt. ł erroris causa ac
deceptionis existere. S & de singu¬
lis diuine prouidentie uidiciũ dis¬
cet. de his q̃ accidunt hominib. qd̾
ñ fortuito ł casu accidunt. s ratione
quadã tã examinata tam ardua ut
eã ñ solũ scõrũ. s etiã fortassis omĩũ
hominũ ne numerus quidẽ p̃tereat
capilorũ. cuius prouidentie ratio
ꝑducat᷑ usq ad duos passeres qui de¬
nario distrahunt᷑ siue sp̃alit̾. siue etiã
secundũ litterã passerib intellectis.
Nunc enĩ adhuc interĩ queritux tc̃
aũ ibi iam manifeste uidebit᷑ ex qͥbꝰ
omĩb putandũ est qd̃ iterũ ñ paruũ
temporis transeat usquequo eoꝵ tm̃
abscessum dignis ⁊ bñ meritis osten¬
datur. ut ꝑ horũ omiũ agnitionẽ
& plene scientie grãm leticia menar¬
rabili ꝑfruant᷑. Tum deinde si aer iste
qui int̾ celũ terrã qr est. ñ est uacuꝰ
ab animantib ⁊ animantib ratio¬

Expanded text:
aliquibus possunt, vel erroris causa ac aliquibus possunt, vel erroris causa ac deceptionis extitere. Sed et de singulis divinæ Providentiæ judicium discet, de his quæ accidunt hominibus, quod non fortuito vel casu accidunt, sed ratione quadam tam examinata, tam ardua, ut eam non solum sanctorum, sed fortassis omnium hominum, ne numerus quidem prætereat capillorum, cujus Providentiæ ratio perducatur usque ad duos passeres qui denario distrahuntur, sive spiritualiter, sive etiam secundum litteram passeribus intellectis. Nunc enim adhuc interim quæritur, tunc autem ibi jam manifeste videbitur. Ex quibus omnibus putandum est, quod interim non parum temporis transeat usquequo eorum taabscessum dignis et benemeritis ostendatur, ut per eorum omnium agnitionem et plenæ scientiæ gratiam, lætitia inenarrabili perfruantur. Tum deinde si aër iste qui inter cœlum et terram est, non est vacuus ab animantibus, et animantibus ratio
Abbreviated transcription (Latin):
riaꝵ rationẽ uidebit. ⁊ omĩũ sacri¬
ficiorũ ⁊ purificationũ intuebitur
causas. q̃ sit quoq ratio purgatio¬
rificatio sit eorũ qui seminis proflu¬
unũ patiunt᷑. Auertit ⁊ agnos cet qͦ
q̃ & quante quales qr uirtirtes sint
bone queq nchilominꝰ contrarie.
Et qui ł illis affectus sit cũ horainub
⁊ istis contentiosa emulatio. Intue¬
bitur quoq etiã q̃ sit ratio animaꝵ
q̃ ue diuersitas animaliũ. ⁊ eoꝵ q̃
in aquis uiuunt. ⁊ amũ ⁊ ferarũ
q̃ ue sit qd̾ in tam multas spẽs sin¬
gula genera deducantur. qui creato¬
ris prospectus rl qui ꝑ hec singula
sapientie eius regitur sensus. S et
agnosceret qua ratione radicib qͥb¬
dã ł herbis associentur q̃dã urtutes.
& alus e rontrario herbis ł radicib
appellent᷑. Que ratio apostatarũ an¬
gelorũ. q̃ ue causa qd̾̃ his qͥ eos tota fi¬
de ñ contempserint ua adulari in

Expanded text:
riarum rationes videbit: et omnium sacririarum rationes videbit: et omnium sacrificiorum et purificationum intuebitur causas: quæ sit quoque ratio lepræ purgatiorgatio sit eorum qui seminis profluvium patiuntur, advertet: et agnoscet quoque quæ et quantæ qualesque virtutes sint bonæ, quæque nihilominus contrariæ, et qui vel illis affectus sit hominibus, vel istis contentiosa æmulatio. Intuebitur quoque quæ sit ratio animarum, quæve diversitas animalium, vel eorum quæ in aquis vivunt, vel avium, vel ferarum, quidve sit quod in tam multas species singula genera deducuntur, qui Creatoris prospectus, vel quis per hæc singula sapientiæ ejus tegitur sensus. Sed et agnoscet qua ratione radicibus quibusdam vel herbis associantur quædam virtutes, et aliis e contrario herbis vel radicibus depelluntur; quæ ratio apostatarum Angelorum, quæve causa quod iis qui eos non tota fide contempserint, vel adulari in
Abbreviated transcription (Latin):
futuro. Tale opinor indicabat desideri¬
ñ suũ ille quĩ dicebat. Coartor aũ ex
duob desiderium habens dissolui.
⁊ cũ xp̃o eẽ multo enĩ melius. Sciens
qd̾ tunc cum regressus fuisset ad xp̃m
om̃iũ q̃ geruntur in terris manife¬
stius agnosceret rationes. idest uł de
homine. ł de anima hominis ł de m̃te
ł ex quibcũq illis. qui sit sp̃s qui
moperetur. qui sit quoq uitalis sp̃s.
ł q̃ sit grã sp̃s. q̃ datur fidelib sp̃s scĩ.
Tunc quoq intelliget quid sibi uide¬
atur isrł uł q̃ diuersitas gentiũ qͥd
etiã sibi uelint israelis duodecĩ tribus.
⁊ quid singuli ppłi ⁊ ꝑ singulas tribꝰ.
Tunc inteiliget etiã de sacerdotib ⁊
leuitis. ⁊ de diuersis sacerdotalib or¬
dinib rationẽ. & cuius forma erat
in moysen. ⁊ nichilominus q̃ ueritas¬
sit apud deum. Iubeleorũ et septima¬
nas annorũ. s et festorũ dierũ & fe¬

Expanded text:
futuro. V. Tale, opinor, indicabat desiderifuturo. V. Tale, opinor, indicabat desiderium suum ille qui dicebat: «Coarctor autem ex duobus, desiderium habens dissolvi et cum Christo esse, multo enim melius;» sciens quod tunc cum regressus esset ad Christum, omnium quæ geruntur in terris manifestius agnosceret rationes, vel de homine vel de anima hominis, vel de mente, vel ex quibuscumque illis qui sit spiritus qui inoperetur, qui sit quoque vitalis spiritus, vel quæ sit gratia quæ datur fidelibus Spiritus sancti. Tunc quoque intelliget qui sibi videatur Israël, vel quæ diversitas gentium, quid etiam sibi velint Israël duodecim tribus, et quid singuli populi per singulas tribus. Tunc intelliget etiam de sacerdotibus et levitis, et de diversis sacerdotalibus ordinibus rationem, et cujus forma erat in Moyse, et nihilominus quæ sit veritas apud Deum jubilæorum, et septimanas annorum: sed et festorum dierum et fe
Abbreviated transcription (Latin):
parua queꝙ ex multis ⁊ immĩsis di¬
uine scientie capiant thesauris. tñ
hoc ip̃m qd̃ animos suos mentẽ ꝙ
erga hec occuꝑant. atq in hec semet¬
ipõs cupiditate p̃ueniunt. multũ
utilitatis accipiunt ex hoc ip̃o qd̾
animos suos ad requirende ueritatis
studiũ amorẽ q conuertunt. & paraei¬
ores cos facuint ad cruditionis future
capacitatẽ. sicut cũ aliquis uelit ima¬
ginẽ pingere.si ante future forme li¬
niam̃ta tenius stili. adumbratione de¬
signet. ⁊ suꝑponendis uultib capaces.
preparet notas. sine dubio ꝑ adumbra¬
tionẽ. iam imposita preformatio ad sus¬
cipiendos ueros illos colores. parati¬
or inuenitur: sic modo ad umbratio ista
cordis nr̃i tabulis ꝑseribitur. Et iccirco
fortasse dicitur quia om̃i habenti da¬
bitur: ⁊ adicietur. Unde constat haben¬
tib iam deformationẽ quandã in hac
uita ueritatis ⁊ scientie. addendã eẽ
etiã puleritudinẽ ꝑfecte imaginis ĩ

Expanded text:
parva quadam ex multis ct immensis diparva quadam ex multis ct immensis divinæ scientiæ capiant thesauris, tamen hoc ipsum quod animos suos mentemque erga hæc occupant, atque in hac semetipsos cupiditate præveniunt, multum utilitatis accipiunt ex hoc ipso quod animos suos ad inquirendæ veritatis studium amoremque convertunt, et paratiores eos faciunt ad eruditionis futuræ capacitatem: sicut cum aliquis velit imaginem pingere, si ante futuræ formæ lineamenta tenuis styli adumbratio designet, et superponendis vultibus capaces præparet notas, sine dubio per adumbrationem imposita præformatio ad suscipiendos veros illos colores jam paratior invenitur; sic modo adumbratio ipsa cordis nostri tabulis perscribatur. Et idcirco fortasse dicitur, «quia omni habenti dabitur» et adjicietur.» Unde constat habentibus deformationem quamdam in hac vita veritatis et scientiæ, addendam etiam esse pulchritudinem perfectæ imaginis in
Abbreviated transcription (Latin):
tiendũ est. qd̾ eorũ q̃ uidemꝰ ab eo fac¬
ta ratio ⁊ intelligentia manet. in oc¬
culto. ⁊ sicut ea q̃ ab artifice facta st̃
cũ oculus nr̃ uiderit. siquid precipue
fabrefactũ ꝑspexerit: continuo qua
sit. ardet animus sciscitari. multo ã¬
plius ⁊ suꝑ omnẽ cõ parationẽ eoꝵ
q̃ a deo facta ꝑuidemus ineffabili desi¬
derio ardet animus iã cognoscere rati¬
onẽ: qd̃ desiderisi que amore sine du¬
bio a deo nobis insitũ credimus. ⁊ si¬
cut oculus naturalit̃ lucẽ requirit.
⁊ uisũ. ⁊ corpus nrm̃ escas ⁊ potũ de¬
siderat ꝑ naturã. ita mens nr̃a seien¬
de ueritatis dei ⁊ rerũ causas noscẽ¬
di propriũ ac naturase desideriũ ge¬
rit. Accepimus añ a deo istud desideri¬
ũ non ad hoc ut nec debeat umqm
nec posse expleri. Alioquin frustra a¬
compos efficitur. Unde ⁊ in hac uita
qui summo labore pus studiis ac
religiosis oꝑam dederint. qmͣuis

Expanded text:
tiendum est, quod eorum quæ videmus ab eo factiendum est, quod eorum quæ videmus ab eo facta, ratio et intelligentia manet in occulto, Et sicut ea quæ ab artifice facta sunt, cum oculus noster viderit, si quid præcipue fabre factum prospexerit, continuo qualsit, ardet animus sciscitari: multo amplius et super omnem comparationem, eorum quæ a Deo facta pervidemus, ineffabili desiderio ardet animus agnoscere rationem. Quod desiderium, quem amorem sine dubio a nobis insitum credimus: et sicut oculus naturaliter lucem requirit et visum, et corpus nostrum escas et potum desiderat per naturam; ita mens nostra sciendæ veritatis Dei et rerum causas noscendi proprium ac naturale desiderium gerit. Accepimus autem a Deo istud desiderium, non ad hoc ut nec debeat unquam nec possit expleri: alioquin a compos efficitur. Unde et in hac vita qui summo labore piis studiis ac religiosis operam dederint, quanquam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ constanter protulerit agones uite.
⁊ certamina pietatis. Ibiq hoc qd̃
iam hic predictũ est uerius mani¬
festius ꝙ cognoscet. qd̾ ñ in pane so¬
lo uiuit homo. si in om̃i uerbo qd̾
procedit de ore dei. S et principes ce
rectores intelligendi sunt. hii qui ĩ¬
feriores ⁊ regunt. ⁊ erudiunt. & edo¬
cent. atꝙ institirunt. ad diuina.
Uerũ si minus hec uidentur speran¬
tib ea dignũ mentib incutere desi¬
deriũ. paululũ repetentes qmͣ qmͣ
naturalis sit. ⁊ mnsita amme. rei ip̃i¬
us cupiditas inquiramus. ut itã
demũ uelut syẽs ipãs panis uite
⁊ qualitatẽ uini eius ac proprie¬
tatẽ principatuũ ꝑ theoriẽ conseq̃n¬
tiam describanus. Igit᷑ sic̃ in artib
his q̃ manu adimpleri solent ratio
quidẽ quid uel. qualit urł ad quos
usus fiat uersatur in sensu: efficatia
uero oꝑis manuũ ministerio expsicat᷑
ita in oꝑib dei q̃ ab eo facta sunt sen¬

Expanded text:
et constanter pertulerit agones vitæ, et constanter pertulerit agones vitæ, et certamina pietatis: ibst, verius manifestiusque cognoscet, «quod non in pane solo vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei.» Sed et principes et rectores intelligendi sunt hi qui inferiores et regunt et erudiunt et edocent atque instituunt ad divina. IV. Verum si minus videntur hæc sperantibus ea dignum mentibus incutere desiderium, paululum repetentes, quanquam naturalis sit insita animæ rei ipsius cupiditas, inquiramus, ut ita demum velut species ipsas panis vitæ et qualitatem vini ejus ac proprietatem principatuum, per theoriæ consequentiam describamus. Igitur sicut in artibus his quæ manu adimpleri solent, ratio quidem quid, vel qualiter, vel ad quos usus fiat, versatur in sensu, efficacia vero operis manuum ministerio explicatur: ita in operibus Dei quæ ab ipso facta sunt, sen
Abbreviated transcription (Latin):
tta sentiunt. qui xp̃o quidẽ credunt.
iudaico aũ quodam sensu scripturas
duuinas intelligentes nichil ex his
dignũ diuinis pollicitationib p̃
sensum. theoriam scripturarũ reci¬
piunt. sperant manducaturos eẽ qͥdẽ
scõs s ꝑanẽ uite qui ueritatis ⁊ sa¬
pientie cibis nutriat animã ⁊ illumi¬
net mentẽ ⁊ potet eam diuine sapie
poculis. secut dicit scriptura diuma
quia sapientia preparait mensã sua
ugulauit uictimas suas miscuit in
cratere umũ suũ & summa uoce cla¬
mat. Diuertite ad me ⁊ manducate
panes. quos paraui uobis & bibite
uinũ qd̾ miscui uobis. Quib sapi¬
entie escis nutrita mens ad integrũ
⁊ ꝑfectũ sicut ex initio factus est homo
ad ymaginẽ dei ac similitudinẽ repa¬
retur. ut etiã siquis ex hac uita minꝰ
eruditus. abierit. probabilia tũ o
ꝑa detulerit instrui poterit in illa
informari. & effici lapis uiuus. lapis
preciosus. & electus ꝓ eo qd̃ fortiter

Expanded text:
ita sentiunt qui Christo quidem credentes, ita sentiunt qui Christo quidem credentes, Judaïco autem quodam sensu Scripturas divinas intelligentes, nihil ex his dignum divinis pollicitationibus prndum Apostolorum sensum theoriam Scripturarum recipiunt, sperant manducaturos quidem esse sanctos, sed Panem vitæ qui veritatis et sapientiæ cibis nutriat animam, et illuminet mentem, et potet eam divinæ sapientiæ poculis; sicut dicit Scriptura divina: «Quia Sapientia præparavit mensam suam, jugulavit victimas suas, miscuit in cratere vinum suum, et summa voce clamat:» Divertite ad me, manducate panes quos paravi vobis, et» bibite vinum quod miscui vobis.» Quibus Sapientiæ escis nutrita mens ad integrum et perfectum, sicut ex initio factus est homo, ad imaginem et similitudinem Dei reparetur: ut etiamsi quis ex hac vita minus eruditus abierit, probabilia tamen opera detulerit, instrui poterit in illa informari, et effici lapis vivus, lapis pretiosus et electus, pro eo quod fortiter
Abbreviated transcription (Latin):
aũ esurient ⁊ sitient. & qd̃ leciciã
agent iusti. impios uͦ composside¬
bit. Et de nouo quoq testam̃to uocẽ
proferunt saluatoris qui a discipu¬
lis repronititit de uini leticia dicẽs
quia ñ bibam ex hoc iã usquequo
beatos dicit eos qui nunc esuruint.¬
⁊ sitiunt. pollicens eis quia satura¬
bunt᷑. ⁊ multa alia ex scripturis
exempia proferunt. quorũ iũ fign¬
raliter intelligi debere non sentiunt.
Tũ uͦ scđm formã que in hac uita ẽ.
⁊ secundũ mundi huius dispositio¬
nes dignitatũ ł ordinũ uł eminen¬
tias potestatũ reges se fore ⁊ princi¬
pes arbitrant᷑ sicut sunt isti terre¬
ni. propt̃ illud iudelicet qũ in eun᷑¬
głio dictum est: eris potestatẽ habens
suꝑ quinq ciuitates. Et ut breuit᷑
dicã. scd̃m uite huius conuersati¬
onẽ. ꝑ omũĩa similia cẽ uolunt. omĩ¬
a q̃ de repromissionib expectantur.
idest ut iterũ sit hoc qd̾ nẽ est. Hec

Expanded text:
autem esurient et sitient; et quod lætitiam autem esurient et sitient; et quod lætitiam agent justi, impios vero moror possidebit. Et de novo quoque Testamento vocem proferunt Salvatoris, qua discipulis promittit de vini lætitia dicens: «Quia non bibam ex hoc jam usquequo beatos dicit eos qui nunc esuriunt et sitiunt, pollicens eis quia saturabuntur; et multa alia ex Scripturis exempla proferunt, quorum vim figuraliter intelligi debere non sentiunt. Tum vero secundum formam quæ in hac vita est, et secundum mundi hujus dispositiones dignitatum, vel ordinum, vel eminentias potestatum, reges se fore et principes arbitrantur, sicut sunt isti terreni; propter illud videlicet quod in Evangelio dictum est: «Eris potestatem habens su» per quinque civitates.» Et, ut breviter dicam, secundum vitæ hujus conversationem per omnia similia volunt esse omnia quæ de repromissionibus expectantur, id est ut iterum sit hoc quod est. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
renã reedificandam lapidib p̃ciosis
in fundam̃ta eius iaciendis. ⁊ de la¬
pide iaspide muros eius erigendos
& propugnacula eius ex lapide cristal¬
lo. Peribolũ quoq habitirrã ex lapi¬
dib electis ⁊ uariis. idest iaspide ⁊ sa¬
phiro. ⁊ chalcedonio. ⁊smaragdo.⁊sar¬
dio. ⁊ omchino.⁊ chrisolito. ⁊ chriso¬
prasso ⁊ iacincto ⁊ amethisto.Tũ etiã
ministros deliciarũ suarũ dandos
sibi alienigenas putant. quos ul
aratores habeant E strutores parietũ
aquib dirita ip̃orũ ⁊ conlapsa euu¬
das exstruatur. Et arbitrantur qd̃
facultates gentiũ accipiant Ad eden¬
dũ. ⁊ in diuitus eorũ dnẽnt᷑. ut etiã
cameli madian ⁊ cedar ueniant et af¬
ferant eis aurũ ⁊thus. & lapides p̃¬
ciosos. Et hoc conantur ex auctorita¬
te prophica. confirmare ex his q̃ de
ierłm repromissionib scripta sunt.
ubi etiã dicitur quia qui seruit
deo manducabunt ⁊ bibent pecc̃ores

Expanded text:
renam urbem reædificandam lapidibus pretiosis renam urbem reædificandam lapidibus pretiosis in fundamenta ejus jaciendis, et de lapide jaspide muros ejus erigendos, et propugnacula ejus ex lapide crystallo; peribolum quoque habituram ex lapidibus electis et variis, id est jaspide et sapphiro et chalcedonio et smaragdo et sardio et onychino et chrysolitho et chrysopasso et hyacintho et amethysto. Quinetiam ministros deliciarum suarum dandos sibi alienigenas putant, quos vel aratores habeant, vel structores parietum, a quibus diruta ipsorum et collapsa civitas extruatur: et arbitrantur quod facultates gentium accipiant ad edendum, et in divitiis eorum dominentur, ut etiam cameli Madian et Cedar veniant, et afferant eis aurum, et thus, et lapides pretiosos. Et hæc conantur auctoritate prophetica confirmare ex his quæ de Jerusalem repromissionibus scripta sunt: ubi etiam dicitur quia qui serviunt Domino manducabunt et bibent, peccatores
Abbreviated transcription (Latin):
tie operã dare: ita requirimus in illa
uita q̃ uera est abscondita eẽ dicit᷑
cum xp̃s in deo. idest in illa eterna ui¬
ta. si aliquis talis erit nobis iuuendi
ordo. uł status. Quidam ergo laborẽ quo¬
dãmodo intelligentie recusantes. et su¬
ꝑficiem quandã legis littere consectan¬
tes. ⁊ magis dilectioni sue quodãmͦ ac li¬
bid̃im indulgentes: solius littere dis¬
cipuli arbitrantur.repromissiones fu¬
turas in uoluptate ⁊ luxuria corporis
expectandas. Et propter hoc p̃cipue
carnes iterũ desiderant post resurrec¬
tionẽ tales. quib manducandi ⁊ bi¬
bendi.⁊omĩa q̃ carnis ⁊sangumis
sunt. agendi nus qmͣ desit facultas:
apłi pauli de resurrectione spãlis cor¬
poris sententiã ñ sequentes. Quib cõ¬
sequent̃ addunt. etiã nuptiarũ con¬
uentiones & filiorum ꝑrocreatiõ es
etiã post resurcectionẽ futuras. fin¬
gentes sibimetipĩs ierłm. urbẽ ter¬

Expanded text:
tiæ operam dare: ita requiramus in illa tiæ operam dare: ita requiramus in illa vita quæ vera est, quæ abscondita esse dicitur cum Christo in Deo, id est in illa æterna vita, si aliquis talis erit nobis vivendi ordo vel status. II. Quidam ergo laborem quodammodo intelligentiæ recusantes, et superficiem quamdam legis litteræ consectantes, et magis delectationi suæ quodammodo ac libidini indulgentes, solius litteræ discipuli, arbitrantur repromissiones futuras in voluptate et luxuria corporis expectandas: et propterea præcipue carnes iterum desiderant post resurrectionem tales quibus manducandi, et bibendi, et omnia quæ carnis et sanguinis sunt agendi nunquam desit facultas, Apostoli Pauli de resurrectione spiritualis corporis sententiam non sequentes2. Quibus consequenter addunt et nuptiarum conventiones, et filiorum procreationes etiam post resurrectionem futuras, fingentes sibimetipsis Jerusalem ter
Abbreviated transcription (Latin):
tib manifestũ puto. Multo ergo
magis rationabile animal idest ho¬
minis naturã necesse est semꝑ aliqͥd
mouere ł agere: &e siquidẽ immemor
sui sit. & quid se deceat ignoret: cir¬
ca usus corporales omĩs sua mouet᷑
intentio & per omĩs motus suos erga
uoluptates ac libidines corporis occu¬
pat᷑. Si uͦ talis sit qui in cõmune ali¬
quid curare ł prouidere studeat: aut
rei publice consulens. aut magistra¬
tib parens. aut quicquid illud est
qd̾ in commnune certe prodeẽ uideat᷑
exercet. Iam uͦ fiquis talis sit ut a¬
liquid melius qmͣ hec q̃ corporea ui¬
dentur intelligat. ⁊ saꝑientie ac
scientie operã habet: sine dubio erga
hunis cemodi stisdia omẽm sui decli¬
nabit industriã quo possit inquisita
ueritate rerum causas rationẽ q cog¬
noscere.Sicut ergo in hac uita alius
quidẽ summũ bonũ corporis iudicat
uoluptatẽ. alius uͦ in cõmmune con¬
sulere. alius studiis. ⁊ ut intelligen¬

Expanded text:
tibus, manifestum puto. Multo magis tibus, manifestum puto. Multo magis ergo rationabile animal, id est, hominis naturam necesse est semper aliquid movere vel agere. Et si quidem immemor sui sit, et quid se deceat ignoret, circa usus corporales omnis sua movetur intentio, et per omnes motus suos erga voluptates suas ac libidines corporis occupatur: si vero talis sit qui in commune aliquid curare vel providere studeat, aut reipublicæ consulens, aut magistratibus parens, aut quidquid illud est quod in commune certe prodesse videatur, exercet. Jam vero si quis talis sit ut aliquid melius quam hæc quæ corporea videntur intelligat, et sapientia et scientiæ operam habeat, sine dubio erga hujuscemodi studia omnem declinabit industriam, quo possit inquisita veritate rerum causas rationemque cognoscere. Sicut ergo in hac vita alius quidem summum bonum corporis judicat voluptatem, alius vero in commune consulere, alius studiis et intelligen
Abbreviated transcription (Latin):
effecti sunt. Uidendũ quoq est ne for¬
te etiã illud iste sermo significet. qd̃
sient scĩ corpora sua in quib scẽ ⁊ pu¬
re in huius uite habitatione uixe¬
runt lucida & głosa ex resurrectio¬
ne suscipient. ita ⁊ impu quiq qui
in hac uita errorũ tenebras et noc¬
tẽ ignorantie dilexerunt. obscuris
⁊ atris post resurrectionẽ corporibꝰ
induantur. ut ea ip̃a caligo ignoran¬
tie q̃ in hoc mundo interiores eoꝵ m̃teᷤ
obsederat. in futuro ꝑ exterius cor¬
poris appareat induitũ. Similiter
quoq etiã de carcere sentiendũ est: s
sufficiant ista in presenti loco. que
interĩ nunc ut dicendi ordo seruart᷑.
qmͣ paucissimis dicta sunt. de repnis
etiã quid de repromissionib
sentiendũ sit. Certũ est quia nullum
animal omĩmodis otiosũ atqi ĩmo¬
bile eẽ potest: s omĩ genere moueri
& agere semꝑ ⁊ uelle aliqͥd gestit.
& hanc inẽẽ natura om̃ib animan¬

Expanded text:
effecti sunt. Videndum quoque est, ne foreffecti sunt. Videndum quoque est, ne forte etiam illud iste sermo significet, quod sicut sancti corpora sua, in quibus sancte et pure in hujus vitæ habitationibus vixerunt, lucida et gloriosa ex resurrectione suscipient, ita et impii quique qui in hac vita errorum tenebras et noctem ignorantiæ dilexerunt, obscuris et atris post resurrectionem corporibus induantur, ut ea ipsa caligo ignorantiæ quæ in hoc mundo interiores eorum mentes obsederat, in futuro per exterius corporis appareat indumentum. Similiter quoque et de carcere sentiendum est. Sed sufficiant ista in præsenti loco, quæ interim nunc, ut dicendi ordo servaretur, quam paucissimis dicta sunt. CAPUT XI –et de repromissionibus sentiendum sit. Certum est quia nullum animal omni modo otiosum atque immobile esse potest, sed omni genere moveri et agere semper et velle aliquid gestit: et hanc inesse naturam omnibus animan
Abbreviated transcription (Latin):
de natura ip̃uis anime intelligen¬
dũ est. pars̃ enis melior illa dicet᷑.
q̃ ad imiaginẽ dei ⁊ similitudinẽ fac¬
ta est. alia aute pars ea q̃ postmodũ
ꝑ liberi arbitru lapsum contra na¬
turã prime conditionis ⁊ puritatis
assumpta est. Que utiq pars ut po¬
stea amica et cara materie. cũ infideli¬
ũ sorte multatur. Potest aũ etiã t̾¬
cio sensu illud intelligi de diuuisio¬
ne ista. ut qm̃ unicuiq fidelium etiã¬
si minimus sit in eccłia adeẽ angłs
dicitur. qui & semꝑ uidere faciẽ dei
patris a saluatore ꝑhibet᷑. & hic qͥ¬
utiꝙ unũ erat cũ eo cui preerat si is
ꝑ mobedientiã efficiat᷑ indignus.
Auferri ab eo dei angelus dr᷑. Et tẽ
pars eius idest humane nature pars
auulsa a dei parte. cũ infidelib de¬
putat᷑. qm̃ commonitiones appositas
ñ tam aerẽ aliquẽ obscurũ. ⁊ sine ul¬
lo lumine intelligendũ puto. qmͣ de
his qui profunde ignorantie tenebris
ĩmersi extra omẽ intelligentie lum̃

Expanded text:
s natura intelligendum est, pars ejus melior illa dicetur quæ ad imaginem Dei et similitudinem facta est; alia autem pars, ea quæ postmodum per liberi arbitrii lapsum contra naturam primæ conditionis et puritatis assumpta est, quæ utique pars, utpote amica et chara materiæ, cum infidelium sorte mulctatur. Potest autem et tertio sensu illud intelligi de divisione ista, ut quoniam unicuique fidelium, etiamsi minimus sit in Ecclesia, adesse Angelus dicitur " qui etiam semper videre faciem Dei patris a Salvatore perhibetur; et hic utique unum erat cum eo cui præerat, si is per inobedientiam efficiatur indignus, auferri ab co Dei Angelus dicatur, et tunc pars ejus, id est humanæ naturæ pars, avulsa a Dei parte cum infidelibus deputetur, quoniam commonitiones appositi snon tam aërem aliquem obscurum, et sine ullo lumine intelligendum puto, quam de his qui profundæ ignorantiæ tenebris immersi extra omne intelligentiæ lumen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑditionẽ õe humanũ u̾geret genꝰ infir¬
matis ñ solũ his qͥ regebant᷑. uerũ ⁊̃ illis
qͥb regendi fu̾at sollicitudo cõmissa. ñ iã
tali auxilio nec similib sui indiguit de¬
fensorib. s autoris ipsiꝰ ⁊ creatoris sui
opẽ poposcit. qͥ ⁊ his obediendi. ⁊ illis re¬
gendi corruptã ꝓfanãq restitueret disci¬
plinã. Uñ unigenitꝰ filiꝰ dĩ qͥ erat u̾bũ &
sap̃ia ꝑatͥs cũ esset in ea gła apud patrẽ
quã habuit ante ꝗͣ mundꝰ eẽt. exmaniuit
semetipsũ. ⁊ formã serui acciꝑiens. efficit᷑

Expanded text:
perditionem omne humanum vergeret genus, infirperditionem omne humanum vergeret genus, infirmatis non solum his qui regebantur, verum etiam illis quibus regendi fuerat sollicitudo commissa, non jam tali auxilio, nec similibus suis indiguit defensoribus, sed auctoris ipsius et creatoris sui opem depoposcit, qui et his obediendi et illis regendi corruptam profanamque restitueret disciplinam. Unde unigenitus Filius Dei, qui erat verbum et sapientia Patris, cum esset in ea gloria apud Patrem quam habuit ante quam mundus esset, exinanivit semetipsum, et formam servi accipiens ef
Abbreviated transcription (Latin):
parate st̃. Et uniꝰ nãq nat᷑e esse õs r̃ona¬
biles creat᷑as ex multis assertionib cõꝑ¬
bat᷑. ꝑ qͦd solũ d̃i iusticia in oĩb ear dispen¬
sationib defendi ꝑot̃. dũ unaqueq in¬
dine posita ẽ. Hanc gͦ dispositionẽ di quã
postea ordinauit iã tẽ ab origine mundi
ctu m̃tis uenire incorpora m̾ebant᷑. ł eoꝵ
qͥ uisibiliũ cupiditate raptabant᷑. s ⁊ illoꝵ
qͥuł uolentes ł inuiti pstare officia quedã
his qͥ in hc̃ statũ decid̾ant compellebant᷑
nec adu̾tentes qͥ ex p̃cedentib libi arbit
causis instituta fuiss a dõ dispositiõis ista
uarietas. arbitrati ft̃ ł fortuitis motib
ł fatali necessitate agi oĩa q̃ in ħ mundo
st̃ nec ẽẽ aliqͥd in nr̃o arbitͥo. ũn nec dei
ꝓuidentiã inculpabilẽ assignare potuer̃t.
auxiliatorib eguert̃ aĩe õs q̃ in h mũdo
u̾sate ft̃: ita in nouissimis tp̃rib cũ iam
finis mundo ꝓximꝰ immineret ⁊ ĩ ultimã

Expanded text:
paratæ sunt. Unius namque naturæ esse omnes rationabiles creaturas, ex multis assertionibus comprobatur: per quod solum Dei justitia in omnibus earum dispensationibus defendi potest, dum unaquæqdine posita sit. V. Hanc ergo dispositionem Dei quam postea ordinavit, jam tunc ab origine mundi ctu mentis venire in corpora merebantur, vel eorum qui visibilium cupiditate raptabantur, sed et illorum qui vel volentes vel inviti præstare officia quædam his qui in hunc statum deciderant compellebnec advertentes quod ex præcedentibus liberi arbitrii causis instituta fuisset a Deo dispositionis ista varietas, arbitrati sunt vel fortuitis motibus vel fatali necessitate agi omnia quæ in hoc modo fiunt, nec esse aliquid in nostro arbitrio. Unde nec Dei providentiam inculpabilem assignare potuerunt.auxiliatoribus eguerunt animæ omnes quæ in hoc mundo versatæ sunt: ita in novissimis temporibus cum jam finis mundo proximus immineret, et in ultimam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ utilitatis sue curã sanitatẽq ꝯtemnunt.
Deniq ⁊ nos hoĩes cũ uł seruos ł filios eru¬
dimꝰ dũ adhuc ꝑ etatẽ rõnis incapaces st̃.
minis eos ⁊ metu cohercemꝰ. cũ uͦ boni util
⁊ honesti intellig̾ñtiã ceꝑint. tc̃ iã cessante
u̾berũ metu. u̾bo ac rone suasi. ad oĩa que
bona st̃ acqͥescunt. Qͦmͦ aut̃ seruata õĩb ñ¬
nabilib creat᷑is arbitrii lib̾tate. unꝰqͥsq de¬
beat dispensari .l. qͦs uelut iã paratos :⁊ ca¬
paces sermo cłi ⁊ inueniat ⁊ instruat. qͦs
aut̃ int̾im differat. a qͥb uͦ penitꝰ occultet᷑
⁊ longe eoꝵ a se fieri dispenset auditũ. qͦs q
rursũ ꝯtemnentes indicatũ sͥ ⁊ p̃dicatum
u̾bũ di correptionib qͥbusda ⁊ castigo̾nib qsĩ
illatis ꝑurgeat ad salutẽ. ꝯu̾sionẽ q eoꝵ
nes qͣsdã p̃stet salutis. ita ut int̾dũ ⁊̃ ex re¬
sponsione sola fide. ꝓbata indubitatã quis
seo. soli do cognitũ ẽ ⁊ unigenito eiꝰ ꝑquẽ

Expanded text:
et utilitatis suæ curam sanitatemque contemnunt. Denique et nos homines, cum vel servos vel filios erudimus, dum adhuc per ætatem rationis incapaces sunt, minis eos et metu coercemus; cum vero boni, utilis, et honesti intelligentiam ceperint, tum jam cessante verberum metu, verbo ac ratione suasi, ad omnia quæ bona sunt acquiescunt. Quomodo autem servata in omnabilibus creaturis arbitrii libertate, unusquisque debeat dispensari, id est, quos vetut jam paratos et capaces sermo Dei et inveniat et instruat, quos autem interim differat, a quibus vero penitus occultetur, et longe eorum a se fieri dispenset auditum, quousque rursum contemnentes indicatum sibi et praedicatum verbum Dei correptionibus quibusdam et castigationibus illatis perurgeat ad salutem, conversionemque eorum nes quasdam præstet salutis, ita ut interdum etiam ex responsione sola fide probata indubitatam quis set: soli Deo cognitum est, et Unigenito ejus per quem
Abbreviated transcription (Latin):
ft̃: ex ipsigfinis ꝯtemplatione sic̃ insuꝑi¬
orib freq̃nt̃ ostendimꝰ simile ⁊̃ mitium
rõnabiles creat᷑as habuisse censendũ ẽ.
st si tale initiũ huer̃t qualẽ finẽ sꝑant:
suert sñ dubio iã ab initio in his que ñ
uident᷑ ⁊ et̾na st̃. Quod si ẽ: de suꝑiorib
ad inferiora descensũ ẽ. ñ solũ abhis aĩab
q̃ id motuũ suoꝵ uarietate meruer̃t. uer̃
⁊ abhis qͥ ad totiꝰ mundi minist̾iũ ex illis
suꝑiorib ⁊ inuisibilib ad ħ inferiora:
Estelle ł angłi di explerent obsequium
mundo. Et his aĩab q̃ ob nimios defectꝰ
m̃tis sue crassiorib istis ⁊ solidiorib indi¬

Expanded text:
ipsius finis contemplatione, sicut in superioribus frequenter ostendimus; simile etiam initium rationabiles creaturas habuisse censendum est. Et si tale initium habuerint qualem finem sperant, fuerunt sine dubio jam ab initio in his quæ non videntur et æterna sunt. Quod si est, de superioribus ad inferiora descensum est non solum ab his animabus quæ id motuum suorum varietate meruerunt, verum et ab his quæ ad totius mundi ministerium ex illis superioribus et invisibilibus ad hæc inferiora stellæ, vel Angeli explerent obsequium mundo, et his animabus quæ ob nimios defectus mentis, crassioribus istis et solidioribus indi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ mundꝰ inciꝑet e Otiosã enĩ ⁊ ĩmobilẽ
dic̾e naturã đi. impiũ ẽ. simul⁊ absurd̾.
ł putare qͥ bonitas aliq̃n bñ ñ fec̾it. ⁊
oĩpotentia aliqñ ñ eg̾it potentatum.
hec nob obic̾e solent. dicentib mundũ hc̃
ex certo tpr̃e cepisse. ⁊ scdm scͥꝑture fidẽ
annos qͦ etatis ipsiꝰ numerantib. Ad q̃s
spositiones ñ arbitror aliquẽ h̾eticoꝵ sib
rõnẽ dogmatis sui posse facile resꝑonber
Nos uͦ conseq̃nt̾ respondebimꝰ obsertianes
regulã pietatis. ⁊ dicentes qm ñ tõ pͥmũ
s sic̃ post corruꝑtionẽ huiꝰ erit aliꝰ mundꝰ
ita ⁊ ante ꝗͣ hic eẽt. fuisse alios credimꝰ.
qͦd utrũq diuine scͥpture autoritate fir¬
mabit᷑. Ntã qd̾ erit post hc̃ aliꝰ mundꝰ. ysai
docet dicens. Erit celũ nouũ. ⁊ t̾ra noua.
q̃ ego facio ꝑmanere in ꝯspectu meo dic̃
dñs. Qd̃ aut̃ ante hc̃ mundũ fu̾int ⁊̃ ali
eccłiastes ostñdit dicens. Qͥd ẽ qͦd fc̃m̃ẽtꝰ¬

Expanded text:
mundus inciperet? Otiosam enim et immobilem dicere naturam Dei, impium est simul et absurdum, vel putare quod bonitas aliquando bene non fecerit, et omnipotentia aliquando non egerit potentatum. Hoc nobis objicere solent dicentibus mundum hunc ex certo tempore cœpisse, et secundum Scripturæ fidem annos quoque ætatis ipsius numerantibus. Ad quas propositiones non arbitror aliquem hæreticorum secundum rationem dogmatis sui posse facile respondere. Nos vero consequenter respondebimus observantes regulam pietatis, et dicentes, quoniam non sed sicut post corruptionem hujus erit alius mundus, ita et antequam hic esset fuisse alios credimus. Quod utrumque divinæ Scripturæ auctoritate firmabitur. Nam quod erit post hunc alius mundus, Esaias docet, dicens: «Erit cœlum» novum et terra nova, quæ ego faciam permanere in conspectu meo, dicit Dominus.» Quod autem ante hunc mundum fuerint etiam alii, Ecclesiastes ostendit dicens: «Quid est quod factum est
Abbreviated transcription (Latin):
ante ñ fu̾it. ñ intelligentes qͥ subiectio xͥ
ad patrẽ. beatitudinẽ nr̃e ꝑfectiois ostendit.
⁊ suscepti ab eo oꝑis ꝑalmã declarat. cũ ñ
solũ regendi ac regnandi sũmã quã in uni¬
u̾sam em̃dau̾it creaturã. uerũ ⁊̃ obedientie
⁊ subiectionis correcta reparataq humani
gñis patͥ offerat instituta. Si gͦ bona ⁊ sa¬
lutaris accipit᷑ ista subiectio qua subiectꝰ
⁊ irumicoꝵ q̃ dr filio di eẽ subiectio saluta¬
ris q̃dã intelligat᷑ ⁊ utił. ut sic̃ cũ dr̃ filiꝰ
pat subiectꝰ ꝑfecła uniu̾se ereat᷑e restitutio
declarat᷑. ita cũ filio di inimici dnͣr esse
subiecti. subiectoꝵ salus in eo intelligat᷑.

Expanded text:
ante non fuerit: non intelligentes quod subjectio Christi ad Patrem beatitudinem nostræ perfectionis ostendit, et suscepti ab eo operis palmam declarat, cum non solum regendi ac regnandi summam quam in universam emendaverit creaturam, verum etiam obedientiæ et subjectionis correcta reparataque humani generis Patri offerat instituta. Si ergo bona et salutaris accipitur ista subjectio qua subjectus  salutaris quædam intelligatur et utilis: ut sicut cum dicitur Filius Patri subjectus, perfecta universæ creaturæ restitutio declaratur, ita cum Filio Dei inimici dicuntur esse subjecti, subjectorum salus in eo intelligatur,
Abbreviated transcription (Latin):
tio. Deniq ⁊ h̾etici cũ in alia mlta distra¬
cti sit. in ħ tñ scͥpture autoritati cedentes
uisi st̃ osonare. De conditione gͦ mundi
q̃ alia nos scͥptura magis pot̾it edocere. qͣ
ea q̃ amoyse de origine eiꝰ de scͥꝑta ẽ : Que
licet maiora q̃dã int̾ se ꝯtiueat qͣ hystorie
narratio udet᷑ ostend̾e. & sp̃alem in quã
maximis otineat intlłm. atq in reb my¬
sticis ⁊ ꝓfundis uelamine qͦdã litt̾e utat᷑:
tũ nichilominꝰ h indicat sermo narrantis
qd̾ ex certo tp̃re creata sint oĩa q̃ uidentur.
De osũmatiõe uͦ mundi pͥmo iacob indicat
cũ ad filios suos testat᷑ dicens. ꝯuenite ad
me filii iacob ut annuntiẽ uob qͥd erit ĩ
nouissimis dieb ł post nouissimos dies.
Si gͦ st̃ nouissimi dies ł post nouissimos
dies: cessare dies qͥ ceꝑunt necesse ẽ. Dauid¬

Expanded text:
tio. Denique hæretici cum in alia multa distracti sint, in hoc tamen Scripturæ auctoritati cedentes, visi sunt consonare. De conditione ergo mundi quæ alia nos Scriptura magis poterit edocere quam ea quæ a Moyse de origine ejusdem scripta est? Quæ, licet majora intra se contineat quam historiæ nat intellectum, atque in rebus mysticis et profundis velamine quodam litteræ utatur; tamen nihilominus indicat hoc sermo narrantis, quod ex certo tempore creata sunt omnia quæ videntur. De consummatione vero mundi, primo Jacob indicat cum ad filios suos testatur dicens: «Convenite ad me, filii Jacob, ut annuntiem vobis» quid erit in novissimis diebus, vel, post novissimos dies. >> Si ergo sunt novissimi dies, vel post novissimos dies, cessare dies necesse est qui
Abbreviated transcription (Latin):
undũ ẽẽ ñ arbitror qd̾̃ scͥpture sc̃ẽ oditio¬
nẽ mundi nouo qͦdã ⁊ ꝓpͥo nõie nuncu¬
part̾ dicentes catabolen mundi. quod
latine satis imꝑpͥe tͣnslatũ. ostitutionẽ
deic̾e sig̃cat .i. deorsũ iacere. qͦd latine im¬
ñ fuit a ostitutione mundi. hic ostitutio
catabole dicta ẽ. qͦd ita intelligendũ est

Expanded text:
rbitror, quod Scripturæ sanctæ conditionem mundi novo quodam et proprio nomine nuncupaverunt, dicentes καταβολὴν mundi, quod latine satis improprie translatum constitutionem dejicere significat, id est deorsum jacere, quod latine imnon fuit a constitutione mundi,» hic constitutio καταβολὴ dicta est: quod ita intelligendum est
Abbreviated transcription (Latin):
tanqͣ si dixisset qd̾ is qui u̾bo di uacare uult
ꝓ necessitatib ⁊ usib corꝑoralib q̃ uelut
sex q̃dã corꝑori inest. distrahit᷑ atq diuelli¬
tur n impedit᷑ ne sapĩe uacans intentius
possit diuina ꝯtueri myst̾ia. Qd̃ uͦ int̾ car¬
nis oꝑa descripte st̃ esse ⁊̃ hereses ⁊ inuidie
qotentiones. ł cet̾a: ita accipiunt. qd̃ aĩa
cũ crassioris sentꝰ fu̾it effecta ex eo qd̾ corꝑis
sese passionib subdit. oꝑp̃ssa uitioꝵ molib
⁊ nicħ subtile ł sp̃uale sentiens. caro d̃r
effecta. ⁊ inde nom̃ trahit in qͦ plus studii

Expanded text:
dixisset, quod is qui verbo Dei vacare vult, pro necessitatibus et usibus corporalibus quæ velut lex quædam corpori inest, distrahitur atque divellitur atque impeditur ne sapientiæ vacans intentius possit divina contueri mysteria. V. Quod vero inter carnis opera descriptæ sunt esse etiam hæreses, et invidiæ, et contentiones, vel cætera, ita accipiunt, quod anima cum crassioris sensus fuerit effecta, ex eo quod corporis sese passionibus subdit, oppressa vitiorum molibus, et nihil subtile ac spirituale sentiens, caro dicitur effecta, et inde nomen trahit in quo plus studii
Abbreviated transcription (Latin):
Et arbitror qd̃ sicut in corpore esce
abundantia & qualitas ⁊ quantitas
cibi contraria febres generat. ⁊ fe¬
bres diuersi ł modi ⁊ temporis se¬
cundũ eã mensurã qmͣ intemperi¬
es collecta materiã suggesserit. ac
fomitẽ febrium que materie qua¬
litas ex diuersa intemperie congre¬
gata causa ł acerbioris morbi itł pro¬
lyxioris ecistit: ita anima cĩt małtitu¬
dinẽ malorum oꝑm & habundantiã
in se congregauerit pecc̃orũ competen¬
ti tempore omĩs illa malorũ congrega

Expanded text:
Et arbitror quod sicut in corpore escæ Et arbitror quod sicut in corpore escæ abundantia et qualitas et quantitas cibi contraria febres generant, et febres diversi modi vel temporis secundum eam mensuram qua intemperies collecta materiam suggesserit ac fomitem febrium; quæ materiæ qualitas ex diversa intemperie congregata, causa vel acerbioris morbi vel prolixioris existit: ita anima cum multitudinem malorum operum et abundantiam in se congregaverit peccatorum, competenti tempore o
Abbreviated transcription (Latin):
meriti fuerint. uł abiectiores. aut
etiã ultimi. ⁊ abstrusi. pro unius¬
cuiusq uite acq anime dignitate
etiã gła corporis: ⁊ dignitas dabit᷑
Ita tñ ut etiã eorũ qui ad ignẽ et̾nũ
uł ad supplicia destinandi funt. ꝑ
ipam̃ resurrectionis ꝑmutationẽ ita
corpus incorruptũ sit. qd̃ resurgit.
ut ne supplicus quidẽ corrumꝑt ua¬
leat ac dissolui. Si ergo ita se habet
qualitas eius corporis qd̃ resurget
a mortius. uideamus nc̃ quid sibi
uelit ignis eterm cõminatio. Inue¬
nimus naq in ysaia propha desig¬
nari unius cuiusq propriũ ẽẽ ig¬
nẽ quo punitur. Nit enĩ. Ambulate
in lumme ignis ur̃i. ⁊ in flamma
quã accendistis ꝑ quos sermones
hoc iudetur indicari. qd̃ unus qͥsq
peccorũ flammã sibi ipẽ propru ig¬
nis accendat. & ñ in aliquẽ ignẽ
qui antea iam fuerit accensus ab
alio ⁊ ante ipm̃ substiterit demer
lo ligna ⁊ fenũ & stipula nominat᷑.

Expanded text:
meriti fuerint, vel abjectioris, vel meriti fuerint, vel abjectioris, vel etiam ultimi et abstrusi, pro uniuscujusque vitæ atque animæ dignitate, etiam gloria corporis et dignitas datur: ita tamen ut etiam eorum qui ad ignem æternum, vel ad supplicia destinandi sunt, per ipsam resurrectionis permutationem ita corpus incorruptum sit quod resurgit, ut ne suppliciis quidem corrumpi valeat et dissolvi. Si ergo ita se habet qualitas ejus corporis quod resurget a mortuis, videamus nunc quid sibi velit ignis æterni comminatio. IV. Invenimus namque in Esaia propheta designari uniuscujusque proprium esse ignem quo punitur; ait enim: «Ambulate in lumine ignis vestri, et in flamma quam accendistis. Per quos sermones hoc videtur indicari, quod unusquisque peccatorum flammam sibi ipse proprii ignis accendat, et non in aliquem ignem qui antea jam fuerit accensus ab alio, vel ante ipsum substiterit, demerglo ligna et fœnum et stipula nominantur.