comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lusticiam om̃i creclenti. Iditun. interin¬
tatdr transiliens eos. Asaph interpretatur an¬
gregatio. Loquitur hic ergo congregatio transi-¬
ens: ut ꝑueniat ad finem qui est axp̃c ihħs. Quȩ
sint itaꝙ transiliencla ut ad illum finem puen¬
re possimus. ubi iam quod transiliamus non
habemus: textus psalmi ipse demonstrat. Et¬
enim tandiu transilire debemus quic quidnñ
impedit. quicquid irretit. quicquid iusco quas
inligat. et onere aggrauat uolatum nr̃m. done
ꝑueniamus ad id quod sufficit ultra quoc nids
est. infra quo sunt omĩa. et ex quo sunt om̃a.
Patrem quippe ipsum uolebat philippus tuee
et dicebat cinõ iħu xp̃o. Ostende nobis paten
tandiu transilienctum illi esset quiequid alud
esset: donec ꝑueniret ad patrem. ubi iamstii
adsisteret. et quid ei requirendum esset. ulta¬
non haberet. Hoc est enim sufficit. Herumil
qui uerissime dixerat. ego et pater unumsui
acdinonuit philippum docuit ꝙ om̃em homue

Expanded text:
justitiam omni credenti . Idithun interpretatur Transiliens eos; Asaph interpretatur Congregatio. Loquitur hic ergo congregatio transiliens, ut perveniat ad finem qui est Christus Jesus. Quae sint itaque transilienda, ut ad illum finem pervenire possimus, ubi jam quod transiliamus non habebimus, Psalmi textus ipse demonstrat. Etenim tamdiu transilire debemus quidquid nos impedit, quidquid irretit, quidquid visco quodam illigat, et onere aggravat volatum nostrum, donec perveniamus ad id quod sufficit, ultra quod nihil est, infra quod sunt omnia, et ex quo sunt omnia. Patrem quippe ipsum volebat Philippus intueri, et dicebat Domino Jesu Christo, Ostende nobis Patrem, transiliendum esset quidquid aliud esset, donec perveniret ad Patrem, ubi jam securus assisteret, et quid ei ultra requirendum esset non haberet: hoc est enim, Sufficit. Verum ille qui verissime dixerat, Ego et Pater unum sumus , admonuit Philippum, docuitque omnem hominem
Abbreviated transcription (Latin):
meis. Quis uuit sine affectionibuse Et putatis fi
quia qui dm̃ timent. cdm̃ colunt ⁊ dm̃ diligunt
nullas habent affectiones: Uere hoc putau. Sed
putare audebam. quod affectiones habeat tal¬
la theatrum. uenatio aucupum. piscatius atun
habeant oꝑa clĩ. et non habeat mecditatio cdłiat¬
riores affectiones quasclam suas: cum inspidl
mundus. et ponitur ante octos spectacłim uauis
rerum: et in his queritur artifex. et inuenturii¬
quam displicens.. et suꝑ om̃ĩa placeuss Iusa¬

Expanded text:
meis. Quis vivit sine affectionibus? Et putatis, fratres, meis. Quis vivit sine affectionibus? Et putatis, fratres, quia qui Deum timent, Deum colunt, Deum diligunt, nullas habent affectiones? Vere, hoc putabis, et putare audebis, quod affectiones habeat tabula, theatrum, venatio, aucupium, piscatus, et non habeant opera Dei? et non habeat meditatio Dei interiores affectiones quasdam suas, cum inspicitur mundus, et ponitur ante oculos spectaculum naturae rerum, et in his quaeritur artifex, et invenitur nusquam displicens, et super omnia placens?
Abbreviated transcription (Latin):
temus et nos. Sed affectibus etiam nos trans iat
nec ad temporalia gaucleamus. Habemis tun
et nos cubilenrm̃. Quare non intramus lliei¬
re non insilentio agimus: Quare non spm̃ut̾ni
serutamur: Quare annos ȩternos non cogtars
Quare non in opibus clĩ letamur: Si nunc aiui¬
mus et ipso clicente cdelectemur. ut etiam cumti
abierimus. faciamus quocl ipso loquente ficiu
si tamen facunus excepto ipsius quod dyei miu
cepi. Gaudere in opibus cłi est: obluusei et te spts
illo solo delectari. Quid enim melius illos Nͥn
uides quia cum adde redis in deteriorem redist
Memor fui oꝑum diũ. Quia memor eroabiita
mirabilium tuorum. Et meditabor in om̃idus
oꝑibus tuis: et in adinuentionibus tiuis garriam.
Ecce tertium garrire. Garriuit foris: quancbit¬
fecit. Garriuit in spũ suo intus: quando ꝓfeet.
Garriuit in oꝑibus dĩ: quancdo ꝑuenit quo ꝓse
Et in affectionibus tuis garriam: non in affletion

Expanded text:
temus et nos: sed affectibus etiam nos transiliamus, nec ad temporalia gaudeamus. Hebemus enim et nos cubile nostrum. Quare non illuc intramus? quare non in silentio agimus? quare non spiritum nostrum perscrutamur? quare annos aeternos non cogitamus? quare in operibus Dei non laetamur? Sic nunc audiamus, et ipso dicente delectemur, ut etiam cum hinc abierimus, faciamus quod ipso loquente faciebamus; si tamen facimus coeptum ipsius quod dixit: Nunc coepi. Gaudere in operibus Dei, est oblivisci et te, si potes illo solo delectari. Quid enim melius illo? Non vides, quia cum ad te redis, in deteriorem redis? memor fui operum Domini quia memor ero ab initio mirabilium tuorum et meditabor in omnibus operibus tuis et in adinventionibus tuEcce tertium garrire. Garrivit foris, quando defecit; garrivit in spiritu suo intus, quando profecit; garrivit in operibus Dei, quando pervenit quo profecit. Et in affectionibus tuis garriam: non in affectionibus
Abbreviated transcription (Latin):
quia om̃ia ꝑ ipsum facta sunt. et sine ipso fac.¬
tum est nichil. Quia ergo in ꝓpħia dictum est.
non deficiet princeps ex uida. neꝙ dux de fe-¬
moribus eus. cdonec ueniat cui reꝓmissum est:
considerentur priora tempora. et inuenietur
quia uidei de tribu uida semꝑ reges habuert᷑.¬
unde iudei dicti sunt. Et non habuerunt re-¬
gem prius alienigenam: nisi heroclem illum
qui fuit quando dñs natus est. Incde ceꝑunt re¬
ges alienigenȩ ab herocle. Ante herodem om̃s
de tribu iuida: sed cdonec ueniret cui reꝓmis¬
sum est. Itaꝙ ipso iam ueniente dnõ. euersum
regnum iucleorum et sublatum est aiudeis.
Modo non habent regnum: quia nolunt cognos¬
cere uerum regem. Uidete iam: si uidei sunt
appellandi. Iam uidetis: quia uuideionsie

Expanded text:
quia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso facquia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Quia ergo in prophetia dictum est, Non deficiet princeps ex Juda, neque dux de femoribus ejus, donec veniat cui repromissum est: considerantur priora tempora, et invenitur quia Judaei de tribu Juda semper reges habuerunt, unde dicti sunt Judaei; et non habuerunt regem prius alienigenam, nisi Herodem illum qui fuit quando Dominus natus est . Inde coeperunt reges alienigenae, ab Herode. Ante Herodem omnes de tribu Juda, sed donec veniret cui repromissum est. Itaque ipso jam veniente Domino, eversum est regnum Judaeorum, et sublatum est ex Judaeis. Modo non habent regnum, quia nolunt cognoscere verum regem. Videte jam si Judaei sint appellandi. Jam videtis quia Judaei non
Abbreviated transcription (Latin):
inspũ ꝓpħans. Accedentibus ergo duobus filis¬
ioseph factȩ sunt nichilominus duodecumn tribus.
quia iam tredecim sunt. Pro una enim tribu io¬
seph duȩ accesserunt: et factȩ sunt tredecim. Ex¬
cepta ergo tribu leui: illa tribus sacertlotum
quȩ seruiebat templo et de decimis uiuebat ce¬
terorum om̃ium quibus terra diuisa est: remane¬
rent duodecim. In his luodecim erat tribus iu¬
cla: unde reges erant. Nam primo de alia tribu
clatus est rex saul: et reꝓbatus est tanquam malus
rex. Postea datus est de tribu uida rex clauid:
et ex illo de tribu uida fuerunt reges. Iac ob autẽ
ille hoc dixerat. quando benedixerat filios suos.
nec deficiet princeps de iuda. nec dux de femo¬
ribus eiis. donec ueniat cui reꝓmissum est. De
semine dauid natus de maria. Ceterum qͥͦͦ
secl etiam ante ipsum abrabam. Nec solum an-¬
te abraham: sed et ante alam. Nec solum ante
adam. sed et ante cȩlum et terram. et ante scła:

Expanded text:
in Spiritu prophetans. Accedentibus ergo duobus filiin Spiritu prophetans. Accedentibus ergo duobus filiJoseph, factae sunt nihilominus duodecim tribus, quia jam tredecim sunt: pro una enim tribu Joseph, duae accesserunt, et factae sunt tredecim. Excepta ergo tribu Levi, illa tribu sacerdotum quae serviebat templo, et de decimis vivebat caeterarum omnium quibus terra divisa est, remanent duodecim. In his duodecim erat tribus Juda, unde reges erant. Nam primo de alia tribu datus est rex Saül , et reprobatus est tanquam malus rex; postea datus est de tribu Juda rex David, et ex illo de tribu Juda fuerunt reges . Jacob autem ille hoc dixerat, quando benedixerat filios suos: Non deficiet princeps de Juda, nec dux de femoribus ejus, donec veniat cui repromissum est . Desemine David, natus de Maria. Caeterum quodsed etiam ante ipsum Abraham ; nec solum ante Abraham, sed et ante Adam; nec solum ante Adam, sed et ante coelum et terram, et ante saecula:
Abbreviated transcription (Latin):
altera tribus leui. ex qua erant sacerdotes. Sed
quia sacerdotibus templo seruientibus terra di¬
iusa non est: oportebat ut duodequn tribubus
disꝑtiretur om̃is regio ꝓmissionis. Excepta ergo
una tribu maioris dignitatis id est tribus leui quȩ
erat in sacerclotibus remanerent duo decim:. insi
ꝑ adoptionem filiorum ioseph. duodecim com¬
plerentur. Hoc quid sit aduertite. Unus de duo¬
decun filiis iacoberat et ioseph. Iste est ioseph
quem fr̃s sui in eg yptum uendiderunt: et illic
merito castitatis ad sublimem dignitatis ꝑductꝰ
est. Et ad fuit illi ds̃ in om̃ĩ oꝑe suor et suscepit
fr̃s suos a quibus uenditus erat. et patrem fame
et manasse. Moriens tanquam testamento as¬
sumpsit illos nepotes suos in numerum filiorũ:
et dixit filio suo ioseph. Ceteri qui nascentur.
tibierunt: isti autem michi: et diuidant terram
cum frĩbus suis. Adhuc non erat clata nec diui¬
sa terra possessionis ꝓmissionis: sed dicebat ille

Expanded text:
altera tribus Levi ex qua erant sacerdotes. Sed altera tribus Levi ex qua erant sacerdotes. Sed quia sacerdotibus templo servientibus terra divisa non est , oportebat autem ut duodecim tribubus dispertiretur omnis regio promissionis: excepta ergo una tribu majoris dignitatis, tribu Levi, quae erat in sacerdotibus, remanerent undecim, nisi per adoptionem duorum filiorum Joseph duodecim complerentur. Hoc quid sit, advertite. Unus de duodecim filiis Jacob erat Joseph. Iste est Joseph quem fratres sui in Aegyptum vendiderunt, et illic merito castitatis ad sublimem dignitatem perductus est, et adfuit illi Deus in omni opere suo; et suscepit fratres suos a quibus venditus erat, et patrem, fame  et Manasse. Moriens Jacob, tanquam testamento, assumpsit illos nepotes suos in numerum filiorum, et dixit filio suo Joseph: Caeteri qui nascuntur, tibi erunt; isti autem mihi, et divident terram cum fratribus suis . Adhuc non erat data, nec divisa terra promissionis; sed dicebat ille
Abbreviated transcription (Latin):
enlitera sed spũ. Sunt ergo uicdei in circumei¬
sis nrimulti scĩ: et circumcisionem carnis ha¬
iuit ꝓpter signaculum fideis et circumrisio.
eoiedis ꝓpter ipsam ficiem. Ao his patribus
degenerantes isti qui modo in nomine głantur: et
facta ꝑdiderunt. Abhis ergo patribus degenerantes
remanserunt in carne iuclei: in cortde pagani. Ipsi
enim iudei qui sunt: Ex abraham a quo natus
est ysaac. et ex illo iacob. et ex iacob duodecim patri¬
archȩ : et ex duodecim patriarchis uniuersus ppłs
iudeorum. Sed iudei maxime ꝓpterea appellati
sunt: quia uiclas unus erat de filiis duodecim iacob.
patriarcha inter duodecim: et de stirpe eius. regnũ
ueniebat iuicdeis. Nam om̃is ille ppłs sc cłm numerũ
duodecim filiorum iacob: duodecim tribus ha¬
bebat. Tribus dicuntur tanquam curiȩ. et con¬
gregationes clistinctȩ ppłorum. Habebat ergo ille
ppłs duodecim tribus. E quibus duodecun tribubꝰ.
una tribus erat uicla ex qua erant reges: et erat

Expanded text:
eiPatres nostri multi sancti, et circumcisionem carnis habebant propter signaculum fidei, et circumcisionem cordis propter ipsam fidem. Ab his patribus degenerantes isti qui modo in nomine gloriantur et facta perdiderunt; ab his ergo patribus degenerantes, remanserunt in carne Judaei, in corde Pagani. Ipsi enim Judaei, qui sunt ex Abraham, a quo Isaac natus est, et ex illo Jacob, et ex Jacob duodecim Patriarchae, et ex duodecim Patriarchis populus universus Judaeorum. Sed Judaei propterea maxime appellati sunt, quia Judas unus erat de filiis duodecim Jacob, patriarcha inter duodecim, et de stirpe ejus regnum veniebat Judaeis. Nam omnis ille populus secundum numerum duodecim filiorum Jacob duodecim tribus habebat. Tribus dicuntur tanquam curiae et congregationes distinctae populorum. Habebat ergo ille populus duodecim tribus; e quibus duodecim tribubus una tribus erat Juda ex qua erant reges, et erat
Abbreviated transcription (Latin):
lia corpora ur̃a: ꝓpter spm̃ sem̃ suũ qui habtti
uobis. Uiuificatis ergo corporibus nr̃is: ert pu
uera ubi locus est dĩ. Sed prececlat confesslene
tus in uidea dĩ. Consitere ergo prius. instim
gnum nomen eius. Nondum uides in spcar
uide ex fide. et fiet in te quod sequitur. se haĩ
est in pace locus eius: et habitatio enuis in hil
Syon uiterpretatur contemplatio. Quel
contemplatio: dicit apis. Contemplabinis
enim dm̃ facie ad faciem. Hic nobis ꝓmttal.
in quem moclo non uidentes credimus. lun
gaudebimus cum uiderimus eum: fb̃sta¬

Expanded text:
lia corpora vestra, propter Spiritum suum qui habitat in vobis » . Vivificatis ergo corporibus nostris, erit pax vera ubi locus est Dei: sed praecedat confessio. Notus in Judaea Deus: confitere ergo prius. In Israel magnum nomen ejus: nondum vides in specie; vide ex fide, et fiet in te quod sequitur Et factus est in pace locus ejus, et habitatio ejus in Sion. Sion interpretatur Contemplatio. Quid est contemplatio? Contemplabimur enim Deum facie ad faciem . Hic nobis promittitur, in quem modo non videntes credimus. Quomodo gaudebimus cum viderimus eum? Fratr
Abbreviated transcription (Latin):
osent inimici dñi nr̃i iħu xp̃i. om̃ibus
noti uidei głari in isto psalmo: quem
cantauimus dicentes. m¬
otus in uidea dĩ: in isrł magnum nom̃
eius. Et insultare gentibus quibus ñ
est notus ds et dicere: quia sibi soli
ss aibi ergo ignotus. Notus est autem reuera
niudea ds. si intelligant quid sit iudea. Nam ue¬
s nonest notus cds: nisi in uiclea. Ecce et nos hoc
dicimus.: quia nisi quisꝙ fuerit in uicdea ÷ notus

Expanded text:
olent inimici Domini Jesu Christi omnibus noti Judaei gloriari in isto psalmo quem cantavimus, dicentes, Notus in Judaea Deus; in Israel magnum nomen ejus, et insultare Gentibus quibus non est notus Deus, et dicere quia sibi solisDeus: alibi ergo ignotus. Notus est autem revera in Judaea Deus, si intelligant quid sit Judaea. Nam vere non est notus Deus nisi in Judaea. Ecce et nos hoc dicimus, quia nisi quisque fuer
Abbreviated transcription (Latin):
p̃mundum recontiliatis sibid et ido illi
nsterint quia in carne iatentem dm̃ non
aiertunt: recedat ala quȩ uocatur iuclea
caenos acedlat uera uidea cui dicitur. acce¬
at ud enm et iluminamini: et uultus uri non
uesent Uuitus ur̃i uidei: non confuncdent᷑.

Expanded text:
mundum reconcilians sibi , et ideo illi crucifixerunt, quia in carne latentem Deum non intellexerunt, recedat illa quae vocatur Judaea, et non est; accedat vera Judaea, cui dicitur: Accedite ad eum, et illuminamini, et vultus vestri non erubescent . Vultus verae Judaeae non confundentur.
Abbreviated transcription (Latin):
noster quia est ante uidam. et ante cȩlunsã
ralia. Si enim om̃ia ꝑ ipsum faeta sunt. e
maria de qua natus est. ꝑ ipsum facta est la
fecit matrem de qua nasceretur: Eigopls
patres et ex quibus est xp̃c scc̃m curniaise

Expanded text:
noster, qui est ante Judam, et ante coelum et lia et corporalia. Si enim omnia per ipsum facta sunt; et ipsa Maria de qua natus est, per ipsum facta est. Quomodo , qui sibi fecit matrem de qua nasceretur? Ergo ipspatres; et ex quibus est Christus se
Abbreviated transcription (Latin):
ergo semen abrahȩ estis. sccłm ꝓmissionem heredes:
scđm hoc ergo boc om̃s isrłitȩ qui sequimur uesti¬
gia fidei patris nr̃i abrahȩ. sed illo modo hic in¬
telligamus isrłitarum uocem quomodo clixit
apis. Nam et ego isrlita sum. ex semine abrabȩ:¬
ex tribu beniamui. Hic ergo intelligamus quod
ꝓpħ̃ȩ dixerunt: reliquiȩ saluȩ fient. Reliqui¬
arum itaq saluatarum audiamus hic uocem.
ut loquatur synagoga quȩ acceꝑat uetus testa¬
mentum: et uitenta erat in ꝓmissa carnalia.
et ex hoc factum est ut nutarent ei pedes.
Nam et in alio quoclam psalmo ubi etiam
teculus habet asaph auid dicitur: Quan b
autem pene moti sunt pedes. Et quasi da

Expanded text:
Ergo semen Abrahae estis, secundum promissionem haeredes . Ergo semen Abrahae estis, secundum promissionem haeredes . Secundum hoc ergo omnes Israelitae, qui sequimur vestigia fidei patris nostri Abrahae. Sed illo modo hic intelligamus Israelitarum vocem, quomodo dixit Apex tribu Benjamin Prophetae dixerunt: Reliquiae salvae fient . Reliquiarum itaque salvatarum audiamus hic vocem; ut loquatur Synagoga, quae acceperat Vetus Testamentum, et intenta erat in promissa carnalia; et ex hoc factum est ut nutarent ei pedes. Nam et in alio quodam psalmo, ubi etiam titulus habet Asaph, quid dicitur? Quam bonus autem pene moti sunt pedes. E
Abbreviated transcription (Latin):
titulus psalmi dicens: intellectus asaph. Intellec¬
tus ergo quedam congregatio est: cuius uocem
audituri sumus. Sed quoniam ꝓprie synagoga
dicta est congregatio ppłi isrł. ita ut ubicumꝙ
audierimus synagogam. non iam soleamus
intelligere nisi ppłm iucleorum: uideamus ne
forte ipsius uox sit in isto psalmo. Sed qualium
iudeorum: et qualis ppłs isrł: Non enim paleȩ:
sed forte frumenti. Nori ramorum fractorum :
sed forte confirmatorum. Non enu om̃s qui st̃
ex isrł. hii sunt ifrłitȩ: sed in ysa ac inquit uoca¬
bitur tibi semen. Hoc est non hii qui filii carnis
hii filii dĩ: sed filii ꝓmissionis deputantur in se¬
mine. Sunt ergo quidam isrlitȩ: ex quibus erat
ille. de quo dictum est. ecce uerus isrlita in quo
dolus non est. Non sedm hoc dico quod et nos
isrłitȩ sumus: quia et nos semen abrahȩ sumus.
gentibus quippe loquebatur apłs. cum diceret:

Expanded text:
titulus Psalmi, dicens: Intellectus Asaph. Intelligtitulus Psalmi, dicens: Intellectus Asaph. Intelligens ergo quaedam congregatio est, cujus vocem audituri sumus. Sed quoniam proprie Synagoga dicta est congregatio populi Israel, ita ut ubicumque audierimus Synagogam, non jam soleamus intelligere nisi populum Judaeorum; videamus ne forte ipsius vox sit in isto psalmo. Sed qualium Judaeorum, et qualis populi Israel? Non enim paleae, sed forte frumenti ; non ramorum fractorum , sed forte confirmatorum. Non enim omnes qui sunt ex Israel, hi sunt Israelitae; sed in Isaac, inquit, vocabitur tibi semen: hoc est, non hi qui filii carnis, hi filii Dei; sed filii promissionis deputantur in semine . Sunt ergo quidam Israelitae, ex quibus erat ille de quo dictum est: Ecce vere Israelita, in quo dolus non est . Non secundum hoc dico, quod et nos Israelitae sumus, quia et nos semen Abrahae sumus; Gentibus quippe loquebatur Apostolus, cum diceret:
Abbreviated transcription (Latin):
salmi huius titulus est: intellectus
lisaph. Asaph latine congregatio.
grece synagoga licitur. Uideamus
quid intellexerit istasynagoga. Nos
autem intelligamus primitus synagogam: exin¬
de intelligemus quid intellexerit synagoga.
Om̃is congregatio generali nomine synagoga ap¬
pellatur. Et pecorum. et hominum: potest li¬
ci congregatio. Non autem hic pecorum congre¬
gatio est: quando aucliuimus intellectum. Nã
homo cum in se neglexerit intellectum in bonore
positus. quid de illo chictum est: Audi. Homo
in honore positus non intellexit: comparatus est
iumentis insensatis et siilis factus est illis.
Quia ergo non est pecorum congregatio: nec ducdis¬
serendum est. nec diligentius commendandũ est.
Sel quia hominum est: quorum hominum sit de
benius intelligere. Non utiꝙ horum hominum est
qui in honore positi non intelligentes. comparati
sunt iumentis insensatis. et similes facti sunt illis:
sedeorum qui intelligunt. Prescribit enim hoc

Expanded text:
salmi hujus titulus est: Intellectus Asaph. Asaph latine Congregatio, graece Synagoga dicitur. Videamus quid intellexerit ista synagoga. Nos autem intelligamus primitus synagogam; exinde intelligemus quid intellexerit synagoga. Omnis congregatio generali nomine synagoga appellatur: et pecorum et hominum potest dici congregatio; non autem hic pecorum congregatio est, quando audivimus intellectum. Nam homo cum in se neglexerit intellectum in honore positus, quid de illo dictum est audi: Homo in honore positus non intellexit; comparatus est jumentis insensatis, et similis factus est illis Quia ergo non est pecorum congregatio, nec diu disserendum est, nec diligentius commendandum; sed quia hominum est, quorum hominum sit hoc debemus intelligere. Non utique eorum hominum est, qui in honore positi non intelligentes, comparati sunt jumentis insensatis, et similes facti sunt eis; sed eorum qui intelligunt. Praescribit enim hoc
Abbreviated transcription (Latin):
lentes ꝑdere. datorem uitȩ occiderunt: ean¬
dem terram occisi ꝑdiderunt. Et eo tempore
quo illum occiderunt: eo ipso tempore admonen¬
tur quare ista ꝑpessi sunt. Quando enim euersa
est ciuitas iudeorum pascha celebrabant: et in
multis milibus hominum tota ipsa gens ad illius
conuenerat festiuitatis celebrationem. Ibi d̃ ꝑ
malos quidem. sed tamen ille bonus. ꝑ iniustos
secl iustus et iuste: ita in eos uindicauit. ut ꝑune¬
rentur multa hominum milia ⁊ et ipsa ciuitas
euerteretur. Hoc in isto psalmo plangit intellec¬
tus asaph: et in ipso planctu tanquam intellectꝰ
discernit terrena a cęlestibus. Discernt uetus
testamentum a nouo testamento: ut uideas ꝑ
quȩ transeasi quid expectes: quid relinquas.
quibus hereas. Sic ergo cȩpit.

Expanded text:
lentes perdere, datorem vitae occiderunt, eamlentes perdere, datorem vitae occiderunt, eamdem terram occisi perdiderunt; et eo tempore quo illum occiderunt, ut ex ipso tempore admonerentur quare ista perpessi sunt. Quando enim eversa est civitas Judaeorum, Pascha celebrabant, et in multis millibus hominum tota ipsa gens convenerat ad illius festivitatis celebrationem. Ibi Deus, per malos quidem, sed tamen ille bonus; per injustos, sed justus et juste, ita in eos vindicavit, ut perimerentur multa hominum millia, et ipsa civitas everteretur. Hoc in isto psalmo plangit intellectus Asaph; et in ipso planctu, tanquam intellectus discernit terrena a coelestibus, discernit Vetus Testamentum a Novo Testamento; ut videas per quae transeas, quid exspectes, quid relinquas, quibus haereas. Sic ergo coepit.
Abbreviated transcription (Latin):
et ipsa terrena: qui eos etiam temporaliter
de egypti captiuitate liberauit: qui eos ꝑ di¬
uisum mare duxit. qui eorum inimicos ꝑse¬
quentes fuictibus obruit: non in illo presum̃tes
qui claret utiꝙ cȩlestia grandibus sieut terrena
paruulis dedit: timentes ꝑdere quod acceꝑant.
occiderunt qui delerat. Hȩc dicimus fr̃s: ut
homines de nouo testamento discatis non in¬
berere terrenis. Si enim illi in excus abiliter t᷑¬
renis inheserunt quibus ipsum testamentum¬
nouum nondum suerat reuelatumr quanto
in excusabilius terrena sectantur. quibus iam
ꝓmissa cęlestia in nouo testamento reuelata
sunt: Nam recolite fr̃s mei: quid dictum sit
a ꝑsequentibus xp̃m. Si dimiserimus eum sic:
uenient romani et tollent a nobis et locum et
gentem. Uidete qui a timenclo terrena ꝑdere:
regem cęli occiderunt. Et quid eis factum est:
serdiderunt etiam ipsa terrena. Et ubi occide¬
runt xpm̃: ibi occisi sunt. Et cum terram no¬

Expanded text:
et ipsa terrena, qui eos etiam temporaliter et ipsa terrena, qui eos etiam temporaliter de Aegypti captivitate liberavit, qui eos per divisum mare duxit, qui eorum inimicos persequentes fluctibus obruit ; non in illo praesumentes qui daret utique coelestia grandibus, sicut terrena parvulis dedit, timentes perdere quod acceperant, occiderunt qui dederat. Haec dicimus, fratres, ut homines de Novo Testamento discatis non inhaerere terrenis. Si enim illi inexcusabiliter terrenis inhaeserunt, quibus ipsum Novum Testamentum nondum fuerat revelatum; quanto inexcusabilius terrena sectantur, quibus jam promissa coelestia in Novo Testamento revelata sunt! Nam recolite, fratres mei, quid dictum sit a persequentibus Christum. Si dimvenient Romani, tollent nobis et locum, et gentem . Videte quia timendo terrena perdere, regem coeli occiderunt. Et quid eis factum est? Perdiderunt etiam ipsa terrena; et ubi occiderunt Christum, ibi occisi sunt: et cum terram no
Abbreviated transcription (Latin):
priora illa non ipse declisse putandus est: Ipse
pletur ꝑ caritatem quoei ꝑ litteram nubebatur:
ueritas quia reciditur quod ꝓmittebatur. Hoc
ergo intellexit asaph iste. Deniq omia que ꝓmissa
uideis fuerant: ablata sunt. Ubi est regnium eorũ:
Ubi templum: Ubi unctio: Ubi sacerdos: Ubi
iam apud illos ꝓꝓb̃ȩ: Ex quo uenit qui ꝑ ꝓpħas
predicabatur: in illa gente iam nicbil horum est.
iam ꝑdidit terrena: et nondum querit cȩlestia.
In herere ergo terrenis: quanus ea dĩ donet non
debes. Ueruintamen non quia inherere eis non
debemus: alium ea cdare nisi dm̃ credere non¬
debemus. Ipse eadat: sed noli ꝓ magno expecta¬
re ab eobonum quod dat et nonbono. Namsi
ꝓ magno ea claret: malis ea non claret. Idõ autẽ
illa uoluit cdare et malis: ut discant boni aliud
ab illo querere quod non dat et malis. Iui autẽ
inherentes derrenis. miseri et non de illo presu¬
mentes qui fecit cȩlum et terram: qui eis dedit

Expanded text:
priora illa non ipse dedisse putandus est: ipse priora illa non ipse dedisse putandus est: ipse pletur per charitatem quod per litteram jubebatur; veritas, quia redditur quod promittebatur. Hoc ergo intellexit Asaph iste. Denique omnia quae Judaeis promissa fuerant, ablata sunt. Ubi est regnum eorum? ubi templum? ubi unctio? ubi sacerdos? ubi jam apud illos Prophetae? Ex quo venit qui per Prophetas praedicabatur, in illa gente jam nihil horum est; jam perdidit terrena, et nondum quaerit coelestia. 3. Inhaerere ergo terrenis, quamvis ea Deus donet, non debes. Verumtamen non quia inhaerere eis non debemus, alium ea dare, nisi Deum, credere debemus; ipse ea dat; sed noli pro magno exspectare ab eo bonum, quod dat et non bono. Nam si pro magno ea daret, malis ea non daret. Ideo autem ea voluit dare et malis, ut discant boni aliud ab eo quaerere, quod non dat et malis. Illi autem inhaerentes terrenis miseri, et non de illo praesumentes qui fecit coelum et terram, qui eis dedit
Abbreviated transcription (Latin):
ttrreni. Et qualis cȩlestis: tales et cȩlestes.
Atut portauimus imaginem terreni: portemus
timaginem eius qui de cȩlo est. Adimaginẽ
urteni ꝑtinet uetus testamentum: ad imaginẽ
qlestis nouum testamentum. Sed ne quisquã
sitaret ab alio factum esse hominem terrenum.
alio cȩlestem: iclõ ds̃ ostendens se esse utriusꝙ
eradoiem: etiam utriusq testamenti se esse uo¬
lie auiedorem: ut et cerrena ꝓmitteret inue¬
teri testamento: et celestia in nouo testamento.
Sedtam dui primus homo terrenus es: quaidiu
terrena sapis. Nunquid quoniam puero clant̾
queclam puerilia ludicra quibus puerilis animꝰ
auocetur: ꝓpterea grandesenti nummus excutit᷑
de manibus ut aliquid iam utilius tractet. quod
grandem decet: Uerum tu ipse dedisti fiuio tuo
et nuces paruulo: et codicem grandi. Nonergo
quia illa quasi lidiera puerorum dĩ ꝑnorium
testamentum excussit de manibus filiorum: ut
aliquid utilius grandescentibus daret: ꝓꝑterea

Expanded text:
is coelestis, tales et coelestes. Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus qui de coelo est » . Ad imaginem terreni pertinet Vetus Testamentum; ad imaginem coelestis Novum Testamentum. Sed ne quisquam putaret ab alio factum esse hominem terrenum, ab alio coelestem; ideo Deus ostendens se esse utriusque creatorem, etiam utriusque Testamenti se esse voluit auctorem; ut et terrena promitteret in Vetere Testamento, et coelestia in Novo Testamento. Sed quamdiu prius homo terrenus es? quamdiu terrena sapis? Numquid quoniam puero dantur quaedam puerilia, ludicra quibus puerilis animus avocetur, propterea grandescenti non ei excutiuntur e manibus, ut aliquid jam utilius tractet, quod grandem decet? Verumtamen tu ipse dedisti filio tuo, et nuces parvulo, et codicem grandi. Non ergo, quia illa quasi ludicra puerorum Deus per Novum Testamentum excussit de manibus filiorum, ut aliquid utilius daret grandescentibus, propterea
Abbreviated transcription (Latin):
non falsum testimonium cdixeris. non conups.¬
ces rem ꝓximi tuis non concupisces uxullli
ꝓpeuni tui: et nobis preceptum est. Et quli
ea non obseruauerit deuiat. nec omĩino as̾
est qui acciꝑe mereatur montem sem cdi de sul
diecum est. quis habitabit in tabernaculo tis

Expanded text:
Non falsum testimonium dixeris, Non concupisNon falsum testimonium dixeris, Non concupisces rem proximi tui, Non concupisces uxorem proximi tui , et nobis praeceptum est; et quisquis ea non observaverit, deviat, nec omnino dignus est qui accipere mereatur montem sanctum Dei, de quo dictum est: Quis habitabit in tabernaculo tuo;
Abbreviated transcription (Latin):
ptinentia expectaret felicitatem terrenam.
animaduertit abunclare ea apud impos
In his rebus quas expectabat a dõ pollerees
qui non colerent dm̃: et tanquam sine caui
dõ seruisset: nut auerunt pecdes eiis. Is eu
dicit. Ecce ipsi peccatores et abuncdantisu
scło: optinuerunt diuitias. Nunquidineo¬
iustificaui cor meum: Uicdete quemachas
paulominus effusi sunt gressus eius: ut imn
chicat sibi anima. Quȩ utilitas quia seruo
dõ: Ecce ille non seruit et felix est. ego setu
et laboro. Postremo puto quia et ego felixsl
quancdo et ille felix est qui non seruit: Qu¬
re me putem idõ felicem esse quia seruio:
Ille autem psalmus cuius testimonium ꝓdi¬
xi: precedit istum quem nunc in manibus
abemus. Oportune autem non ex nrã sedep
dĩ dispensatione factum est: ut modo audn
duo testamenta uetus et norum: non sunt ul
sacramenta. nec eadem ꝓmissareadem tames
pleraq precepta. Nam non occides. non nieil¬
beris: non furaberis. honora patrem et mate

Expanded text:
ia exspectaret felicitatem terrenam, animadvertit eam abundare apud impios; in his rebus quas exspectabat a Deo, pollere illos qui non colerent Deum; et tanquam sine causa Deo servisset, nutaverunt pedes ejus. Ibi enim dicit: Ecce ipsi peccsaeculo obtinuerunt divitias. Nunquidjustificavi cor meum ? Videte quemadmodum paulo minus effusi sunt gressus ejus, ut jam dicat sibi anima: Quae utilitas, quia servio Deo? Ecce ille non servit, et felix est; ego servio, et laboro. Postremo puta quia ego felix sum; quando et ille felix est qui non servit, quare me putem ideo felicem esse quia servio? Ille autem psalmus cujus testimonium produxi, praecedit istum quem nunc in manibus habemus. 2. Opportune autem non ex nostra, sed ex Dei dispensatione factum est, ut modo audirduo Testamenta, Vetus et Novum, non sunt eadem Sacramenta, nec eadem promissa: eadem tamen pleraque praecepta. Nam, Non occides, Non moechaberis, Non furaberis, Honora patrem et matrem,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ e qui p ꝓpħas prenuntiabatur. Mutata st̃
srmenta: facta sunt feliciora. pauciora. salu¬
nna faciiora. Promissa quare non eadem:
Ina pmissa est terra chanaan. terra copiosa.
tutuosa: affiuens lacte et melle. Promissum
num temporale: ꝓmissa felicitas seli⁊ ꝓmissa
stinditas filiorum: ꝓmissa subiectio inimicorũ.
hxom̃ĩa: ad terrenam felicitatem ꝑtinent.
atiquare ipsa primo ꝓmitti oportebat. Quia
umprimo quod sp̃ale est. sed quod animale: post.¬

Expanded text:
r Prophetas praenuntiabatur. Mutata sunt Sacramenta; facta sunt faciliora, pauciora, salubriora, feliciora. Promissa quare non eadem? Quia promissa est terra Chanaan, terra copiosa, fructuosa, affluens lacte et melle; promissum regnum temporale, promissa felicitas saeculi, promissa fecunditas filiorum, promissa subjectio inimicorum : haec omnia ad terrenam felicitatem pertinent. Sed quare ipsa primo promitti oportebat? Quia « non primo quod spirituale est, sed quod animale; post
Abbreviated transcription (Latin):
nullum habebat om̃ino peccatum quod pem¬
tendo confiteretur: confiteor tibi dñẽ pater
cęli et terrȩ. qui abscondisti hȩc a sapientibꝰ
et prudentibus: et reuelasti ea paruulis. Hoc
dixi ut aꝑtius intelligatur id esse repetitum
in eo quod dictum est. annuntiabimus lau¬
dem tuam: quod suꝑius dictum est consite¬
bimur tibis

Expanded text:
nullum habebat omnino peccatum quod poennullum habebat omnino peccatum quod poenitendo confiteretur: Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis . Hoc dixi, ut apertius intelligatur, id esse repetitum in eo quod dictum est, annuntiabimus laudem tuam, quod superius dictum erat, confitebimur tibi.
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est annuntiabimus laudem tuam.
onis repetitio. ipetuitatem significat: siue¬
ut nonnulli intelligunt quia duȩ sunt gene¬
rationes uetus et noua. Secl in hoc scło fit u
traq: quoniam qui non renatus fuerit ex
aqua et spĩt non intrabit in regniun cęloꝵ.
Deniꝙ quia in isto scło adnunti abitur laus
dĩ. nam in futuro scło cum uidebimus eum
sicuti est. cui deinceps adnuntietur non e¬
rit: nos ergo ppłs tuus et oues pascuȩ tuȩ
quas ꝑsequendo illi crediderunt se posse con¬
sumere confitebimur tibi in scłm: pmanente
utiꝙ ȩccta usq infinem. quam illi delere co¬
nati sunt. Ingeneratione et generationem
annuntiabimus laudem tuam: quȩ laus
ut taceretur in nos finire conati sunt. Mul¬
tis autem iam locis scãrum scripturarum
insinuauinus confessionem etiam ꝓ laude
poni: sicuti est illucl. hȩc dicetis in confessione.
oꝑa dñi uniuersa quoniam bona ualde
maximeꝙ illud quod ait ipse saluator qui

Expanded text:
dictum est, annuntiabimus laudem tuam. dictum est, annuntiabimus laudem tuam. onis repetitio perpetuitatem significat: siveut nonnulli intelligunt, quia duae sunt generationes, vetus et nova. Sed in hoc fit saeculo utraque: quoniam qui non renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non intrabit in regnum coelorum ; deinde quia in isto saeculo annuntiatur laus Dei, nam in futuro saeculo cum videbimus eum sicuti est , cui deinceps annuntietur, non erit. Nos ergo, populus tuus, et oves gregis tui, quas persequendo illi crediderunt se posse consumere, confitebimur tibi in saeculum, permanente utique Ecclesia usque in finem, quam illi delere conati sunt: in generationem et generationem annuntiabimus laudem tuam; quae laus ut taceretur, nos finire conati sunt. Multis autem jam locis sanctarum Scripturarum insinuavimus confessionem etiam pro laude poni: sicuti est illud, Haec dicetis in confessione, Opera Domini universa quoniam bona valde ; maximeque illud quod ait ipse Salvator, qui
Abbreviated transcription (Latin):
in sinu eorum: id est ꝓ isto opprobrio eos in oc¬
cultis eorum plenissime reꝓba. Ibi enun ex¬
ꝓbrauerunt nomen tuum: se arbitrantes in
seruis tuis delere de terra Ios autem po
płi tuus. Generaliter accipiendum de om̃i
genere piorum. et uerorum. xp̃ianorum.
Nos ergo quos ꝑdere se posse putauerunt. po¬
płs tuus. et oues gregis tui: ut qui głatur in
dño głetur. Confitebimur tibi in secłm.
Alii autem cõdices habent: consitebimur
tibi in ȩternum. Ex ambiguo greco: facta
est ista cliuersitas. Quod enim habet grecus
melius intelligendum sit. Sensus ergo huiꝰ
loci magis uidetur michi ostendere in scłm
dici oportere: id est usq in finem scłi. Sequẽs
enim uersus more scripturarum maximeꝙ
psalmorum repetitio suꝑioris est. ordine cõ¬
mutato: prius habens quod ibi est posterus:.
et posterius quod ibi est prius. Nam quod
ibi clictum est confitebimur tibi: ꝓ ipso hic

Expanded text:
in sinus eorum, id est, pro isto opprobrio eos in ocin sinus eorum, id est, pro isto opprobrio eos in occultis eorum plenissime reproba. Ibi enim exprobraverunt nomen tuum, te arbitrantes in servis tuis delere de terra. 17. vers. 13. Nos autem populus tuus: generaliter accipiendum de omni genere piorum et verorum christianorum. Nos ergo quos perdere se posse putaverunt, populus tuus, et oves gregis tui, ut qui gloriatur, in Domino glorietur , confitebimur tibi in saeculum. Alii autem codices habent, confitebimur tibi in aeternum. Ex ambiguo graeco facta est ista diversitas: quod enim habet graecusmelius interpretandum sit. Sensus ergo hujus loci magis mihi videtur ostendere, in saeculum dici oportere, id est usque in finem saeculi. Sequens autem versus more Scripturarum, maximeque Psalmorum, repetitio superioris est ordine commutato, prius habens quod ibi est posterius, et posterius quod ibi est prius. Nam quod ibi dictum est, confitebimur tibi, pro ipso hic
Abbreviated transcription (Latin):
tmmmagna secuta est in pplis xp̃ianis: ut eã
quise aliquid ꝑsequendo ꝓficere putabant:
nillomodo crecherent secuturam.Pedde
Donmale optat. secl iusta prenuntiat: et uen¬
tira ꝓphat. Septenario autem numero iclest
sytupla retributione ꝑfectionem penȩ uult
litelligi: quia isto numero plenitudo signifi-¬
eari solet. Unde et illud in bonis accipi. et
uboe scło septies tantum: quod positum est.
R om̃ibus quasi nichil habentes et om̃ia possi¬
dentos. Hicinos cheit: quia inter illos habi¬
tat ȩccła usꝙ in diem separationis. non enĩ
modo fit discessio corporalis. Insinu eorum
dicit. utiꝙ nunc in occultis: ut uindicta
quȩ in hac uita agitur. in occulto: post inno¬
tescat in nationibus ante ocłos nr̃os. Homo
namꝙ cum datur in reꝓbum sensum: in
interiore sinu accipit suppliciorum meritũ
futurorum. Aꝓprobrium eorum quod ex-¬
ꝓbrauerunt tibi cdnẽ. Hoc eis redcle septuplũ

Expanded text:
tam magna secuta est in populis christianis, ut eam tam magna secuta est in populis christianis, ut eam qui se aliquid persequendo proficere putabant, nullo modo crederent secuturam. 16. Non mala optat; sed justa praenuntiat, et ventura prophetat. Septenario autem numero, id est septupla retributione, perfectionem poenae vult intelligi, quia isto numero plenitudo significari solet. Unde et illud est in bonis, Accipiet in hoc saeculo septies tantum : quod positum est pro omnibus; Quasi nihil habentes, et omnia possidentes . Vicinos dicit, quia inter illos habitat Ecclesia usque in diem separationis: non enim modo fit discessio corporalis. In sinus eorum dicit, utique nunc in occultis; ut vindicta quae in hac vita agitur in occulto, post innotescat in nationibus ante oculos nostros. Homo namque cum datur in reprobum sensum, in interiore sinu accipit suppliciorum meritum futurorum. Opprobrium eorum, quod exprobraverunt tibi, Domine. Hoc eis redde septuplum
Abbreviated transcription (Latin):
suentie colligati sunt. quȩ patienter susten
ci nomamenta uertuntur. Inde serip¬
an es. Ince pedem tuum: in compedibus
. Et̃m magnituclinem inquit brachii
olsitipein adoptionem fiios mortificatorũ:
iassicuit in alis cocdicibus legitur. posside filios
notisicatorum. Ubi satis uicdetur michi osten¬
ase friptura quis fuerit gemitus compeditoꝵ.
irint: quȩ in isto psalino aptissime ꝓꝓbantur.
hiduersis enim passionibus constituti. or abat᷑
ꝓpcła ne infructuosus esset posteris sangus
illeium: ut dñi ca seges unde inimici eam puta¬
int ꝑituram: inde ueratius pullularet. filios
quipe mortificatorum dicit qui non solum
insint territi prececlentium passionibus:
bncum ꝓ cuius nomine eos passos nouerant:
itlrtante illorum gła actimitanclum accensi.
oposssimis agminibus crecliderunt. Idõ dixit
eaͣm magnitucdlinem brachii tui. Res enim

Expanded text:
sapientiae colligati sunt, quae patienter sustentata sapientiae colligati sunt, quae patienter sustentata in ornamenta vertuntur; unde scriptum est: Injice pedem tuum in compedes ejus . Secundum magnitudinem, inquit, brachii tui, recipe in adoptionem filios mortificatorum, vel sicut in aliis codicibus legitur, posside filios morte punitorum. Ubi satis mihi videtur ostendisse Scriptura, quis fuerit gemitus compeditorumlerunt, quae in isto psalmo apertissime prophetantur. In diversis enim passionibus constituti orabant pro Ecclesia, ne infructuosus esset posteris sanguis illorum; ut dominica seges, unde inimici eam putabant perituram, inde feracius pullularet. Filios quippe mortificatorum dicit, qui non solum non sunt territi praecedentium passionibus, sed in eum pro cujus nomine passos eos noverant, exhortante illorum gloria ad imitandum accensi, copiosissimis agminibus crediderunt. Ideo dixit, Secundum magnitudinem brachii tui. Res enim
Abbreviated transcription (Latin):
cutoribus seõs. Et si accidit in tam mala a
multiplici uarietate penarum iam raro aci.¬
dit. ut non sit crecdenclum hoc in isto uersu
quod cominemoraret potissimum elegisse
ꝓpħam: sed nimirum compedes sunt infirm¬
tas. et corruptibilitas corporis. quȩ aggiuat
animam. ser eius enim fragilitatem: uelit qu.¬
rundam dolorum molestiarumꝙ materian:
ad impietatem poterat compellere ꝑsecutor.
Ab his compelibus concupiscebat dissoluaps
et esse cum xp̃o: manere autem in carne neces¬
sarium ꝓpter illos quibus eugłium ministralist.
Donec ergo corruptibile hoc induat meoru.¬
tionem. et mortale hoc induat immortalta¬
tem: uelut compedibus caro infirma pr̃optĩ
imꝑedit sp̃m. Has ergo com̃pedes nonsentuit.
nisi qui in semetipsis ingemiscunt grauati li
bitaculum quod de cȩlo est. suꝑ indui cupiu¬
ꝯ donspectutuo dĩ gemitus compeditorum.
Asisit et illiuintelligi compediti qui preceptis

Expanded text:
rsecutoribus sanctos; et si accidit in tam magna atque rsecutoribus sanctos; et si accidit in tam magna atque multiplici varietate poenarum, tam raro accidit, ut non sit credendum hoc in isto versu quod commemoraret potissimum elegisse Prophetam. Sed nimirum compedes sunt infirmitas, et corruptibilitas corporis, quae aggravant animam. Per ejus enim fragilitatem, velut quorumdam dolorum molestiarumque materiam, ad impietatem poterat compellere persecutor. Ab his compedibus concupiscebat dissolvi Apostolus, et esse cum Christo; manere autem in carne necessarium propter illos quibus Evangelium ministrabat . Donec ergo corruptibile hoc induat incorruptionem, et mortale hoc induat immortalitatem , velut compedibus caro infirma promptum impedit spiritum. Has ergo compedes non sentiunt, nisi qui in semetipsis ingemiscunt gravati , habitaculum quod de coelo est superindui cupienin conspectu Dei gemitus eorum. Possunt et illi intelligi compediti, qui praeceptis
Abbreviated transcription (Latin):
illum ignem esse penitentiȩ urentem dolores:
quousq caput erect um suꝑbia. beneficiis
inimici ad humilitatem salubrem deponit᷑:
et in bono illius huius malum uincitur. Unde
apłs iugilant᷑ adiunxit: noli uinci a malo. sed
uince in bono malum. Quomodo autem
potest uincere in bono malũ: in suꝑ siue inse
bonus et in alio maluse qui ope pareta t corde
seuit: manumitis. et uoluntate cridete da
ergo specie poscentis in hoc psalmo fitaran
impios uindicta ꝓpħatur: ut iitelliganus
scõs homines dĩ suos inimicos dilerist ueco
quam uoluisse nisi bonum. quod est pieas n
hoc scło. ȩcernitas in futuro ł in penis autamna¬
lectatos: et ubicumꝙ in scripturis ei legintai
in homines odia eorum. odia fuisse uiciouimne
quȩ ipse etiam unus quisꝙ hominum odirede
ditorum: uel sicut alii codices habent. incns¬
pectu tuo gemitus compecditorum: non fane
quisquam repꝑit coniectos in compedes ape¬

Expanded text:
illum ignem esse poenitentiae urentem dolorem, illum ignem esse poenitentiae urentem dolorem, quousque caput erectum superbia, beneficiis inimici ad humilitatem salubrem deponitur, et in bono illius hujus malum vincitur. Unde Apostolus vigilanter adjunxit, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum . Quomodo autem potest vincere in bono malum in superficie bonus, et in alto malus; qui opere parcit, et corde saevit; manu mitis, voluntate crudelis? Sic ergo specie poscentis in hoc psalmo futura in impios vindicta prophetatur, ut intelligamus sanctos homines Dei suos inimicos dilexisse, nec cuiquam voluisse nisi bonum, quod est pietas in hoc saeculo, aeternitas in futuro: in poenis autem ma fuisse delectatos; et ubicumque in Scripturis sanctis leguntur in homines odia eorum, odia fuisse vitiorum, quae ipse etiam unusquisque hominum oderit sicut alii codices habent, in conspectu tuo gemitus compeditorum: non facile quisquam reperit conjectos in compedes a pe
Abbreviated transcription (Latin):
suum oriri suꝑ bonos et malos: et pluit suꝑ
iustos et iniustos. Nunquid tamen idõ uel
temporalibus correctionibus non emenclat:
uel ꝑtinaciter duros in finem non dampnat:
Sic ergo inunicus diligatur. ut non displice¬
at dnĩ iusticia qua punitur: et sic placeat iui¬
sticia qua punitur: ut non de malo eius. sed
de bono uidice gaudeatur. Maliuolus uero
contristatur animus. si eius inunicus correctus
euaserit: et cum puniri eum uidet. uindicari
se ita gauelet. ut non iusticia clĩ quem non
diligit. sed illius quem odit miseri a delectet᷑.
Et cum dõ dunitait iudicium. ut plus noceat
dĩ quam ipse nocere possit exoptat: et cum
dat cibum inimico esurienti. potumꝙ sitien¬
ti: maliciose sapit quod scriptum est. Hoc enĩ
faciens: carbones ignis congeres suꝑ caput
eius. Agit enim ut amplius aggrauet et
excitet ei inclignationem dĩ quam carbo¬
nibus ignis significari putat: non intelligẽs

Expanded text:
suum oriri super bonos et malos, et pluit super suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos ; numquid tamen ideo vel temporalibus correptionibus non emendat, vel pertinaciter duros in fine non damnat? Sic ergo inimicus diligatur, ut non displiceat Domini justitia qua punitur; et sic placeat justitia qua punitur, ut non de malo ejus, sed de bono judice gaudeatur. Malevolus vero animus contristatur, si ejus inimicus correctus evaserit poenam: et cum puniri eum videt, vindicari se ita gaudet, ut non justitia Dei quem non diligit, sed illius quem odit, miseria delectetur: et cum Deo dimittit judicium, ut plus noceat Deus quam ipse nocere posset exoptat: et cum dat cibum inimico esurienti, potumque sitienti, malitiose sapit quod scriptum est, Hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput ejus. Agit enim ut amplius aggravet, et ei excitet indignationem Dei, quam carbonibus ignis significari putat; non intelligens
Abbreviated transcription (Latin):
a dño uincticari. non eius delectatur pena
quia non eum odit: sed diuina iusticia qͥ a
dm̃ diligit: Teniq si in hoc scło in eum uindi¬
catur: uel ꝓ illo etiam letatur si corrigitur:
uel certe ꝓ aliis ut eum tuneant unitari. Ipse
quoꝙ fit melior: non supplicio illius odia sua
pascendo: sed errata a emendando. Ac ꝑhoc
de beniuolentia est non de malicia. quod le¬
tatur iustus cum uidet uindictam: et manus
suas lauat. id est oꝑa mundiora efficit in san¬
guine. hoc est in exitio peccatorum: sumens
inde non mali alieni gaudium: sed diuinȩ
admonitioriis exemplum. Si autem in futu¬
ro scło ultimo clĩ iudicio uindicatur: hoc ei
placet quod dd̃: ne bene sit malis. ne piorũ
premiis etiam impii ꝑfruantur. quod utiq
inustum est. et a regula ueritatis quam iustꝰ
diligit alienum. Cum enim nos ad diligen¬
dos imicos dñs hortaretur. exemplum ꝓpo¬
suit patris nr̃i qui in cęlis est. qui facit solem

Expanded text:
a Domino vindicari, non ejus delectatur poena, a Domino vindicari, non ejus delectatur poena, quia non eum odit, sed divina justitia, quia Deum diligit? Denique si in hoc saeculo in eum vindicatur, vel pro illo etiam laetatur, si corrigitur; vel certe pro aliis, ut eum timeant imitari. Ipse quoque fit melior, non supplicio illius odia sua pascendo, sed errata emendando. Ac per hoc de benevolentia, non de malitia est quod laetatur justus, cum videt vindictam, et manus suas lavat, id est, opera mundiora efficit in sanguine, hoc est in exitio peccatoris; sumens inde non mali alieni gaudium, sed divinae admonitionis exemplum. Si autem in futuro saeculo, ultimo Dei judicio vindicatur, hoc ei placet quod Deo; ne bene sit malis, ne piorum praemiis etiam impii perfruantur: quod utique injustum est, et a regula veritatis, quam justus diligit, alienum. Cum enim nos ad diligendos inimicos Dominus hortaretur, exemplum proposuit Patris nostri qui in coelis est, qui facit solem