comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. qui fuixit sp̃m hõis in ipso. &. qͥ
finxit singillatĩ corda eoꝵ. Aliquid for¬
tissimũ atq inuictissimũ requirendũ ẽ:
quod nos ñ cogat deũ credere ullarũ ani¬
marũ sine culpa aliqua dãpnatorẽ. Nã
uel tantũdem ualet. uel plus ẽ forsitas
creare quã fingere : ⁊ tñ scriptũ est cor
mundum crea in me deus. Nec ideo pu¬
tari potest. anim̃a hoc loco optare. se fi¬
eri priusquã aliquid esset. Sicut gͦ iã exi¬
stens creatur innouatiõe iustitiȩ: sic iam exi¬
stesfingitur confiͦrmatione doctrinȩ. Nec il¬
lud quod in eccłiaste scriptũ est. ⁊ tc con¬
uertetur in terrã puluis sic̃ fuit. ⁊ sp̃c
reuertetur ad dñm qui dedit illũ: istam cõ¬
firmat sententiam quã ẽẽ uolumꝰ nr̃am. Et
enim hoc suffragatur eis. qui ex una putans
om̃s esse animas. Nam sicut conuertitur
inquiunt puluis in t̾rã sicut fuit. & tñ ca¬

Expanded text:
tum est: qui finxit spiritum hominis in ipso et: qui tum est: qui finxit spiritum hominis in ipso et: qui finxit singillatim corda eorum. aliquid fortissimum atque inuictissimum requirendum est, quod nos non cogat deum credere ullarum animarum sine culpa aliqua damnatorem. nam uel tantundem ualet uel plus est forsitan creare quam fingere et tamen scriptum est: Cor mundum crea in me, deus. nec ideo putari potest anima hoc loco optare se fieri, priusquam aliquid esset. sicut ergo iam existens creatur innouatione iustitiae, sic iam existens fingitur conformatione doctrinae. nec illud, quod in ecclesiaste scriptum est: Tunc conuertetur in terram puluis, sicut fuit, et spiritus reuertetur ad dominum, qui dedit illum, istam confirmat sententiam, quam esse uolumus nostram; plus enim hoc suffragatur eis, qui ex una putant omnes esse animas. nam sicut conuertitur, inquiunt, puluis in terram, sicut fuit, et tamen ca
Abbreviated transcription (Latin):
quib dã. coep̾is censuit. S contra cẏpria¬
ni aliquã opinionẽ ubi qd̾ uidendũ fo¬
it fortasse ñ uidit. Sentiat quisq quod
sentiat. qui ex uniꝰ delicto om̃s in condẽ¬
nationẽ duci p̾dicat. Ex qua condẽpna¬
tur quecũq uuificant᷑. Contra eccłiȩ
fundatissimũ morẽ nemo sentiat: ubi
ad baptismũ si ꝓpt̾ paruuloꝵ sola cor¬
pora curreretur: bapti⁊andi offerrent᷑
& mortui. Quȩ cũ ita sint : querenda
causa est atq reddenda. quare dãpnas¬
tur animȩ quȩ nouȩ creantur singulis qͥb q
nascentib. si preter xp̃i sacram̃tũ pariui¬
li moriuntur. Dampnari enĩ eas si sic de cor¬
pore exierint: ⁊ sc̃a scriptura. ⁊ sc̃a testis¬
est ȩccłia. Unde illa de animarũ nouarõ
creatione sententia. si hanc fidem fun¬
datissimã non obpugnat. sit ⁊ mea. si ob¬
pugnat nõ sit ⁊ tuã. Nolo michi dicator
ꝓhac sententia debere accipi. quod scrip¬

Expanded text:
quibusdam coepiscopis censuit. Sed contra Cypriaquibusdam coepiscopis censuit. Sed contra Cypriani aliquam opinionem, ubi, quod uidendum fuit, fortasse non uidit, sentiat quisque, quod sentiat, qui ex unius delicto omnes in condemnationem duci praedicat, ex qua condemnatur, quicumque uiuificantur, contra ecclesiae fundatissimum morem nemo sentiat, ubi ad baptismum, si propter paruulorum sola corpora curreretur, baptizandi offerrentur et mortui. Quae cum ita sint, quaerenda causa atque reddenda est, quare damnentur animae, quae nouae creantur singulis quibusque nascentibus, si praeter Christi sacramentum paruuli moriantur. damnari enim eas, si sic de corpore exierint, et sancta scriptura et sancta est testis ecclesia. unde illa de animarum nouarum creatione sententia, si hanc fidem fundatissimam non oppugnat, sit et mea, si oppugnat, non sit et tua. Nolo mihi dicatur pro hac sententia debere accipi, quod scrip
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ ideo non resurget qr nec boni aliqͥd
fecerunt nec mali. nec illoꝵ resurrecto¬
ra est. qui ꝑcepta baptismi gr̃a in illa¬
etate defuncti sunt. in qua nichil bñ
uel male agere potuerunt. Si autem
illi int̾ sc̃os resurgent. idest int̾ eos qͥ
bene egerunt: inter quos ⁊ illi resur¬
recturi fc̃. nisi int̾ eos qui male egert᷑ :
ne aliquas humanas animas credamꝰ
corpora sua non recepturas. suie in
resurrectionẽ uitȩ. siue in resurrecti¬
onem uidicii: Quȩ sententia priusqͣ
refellatur : ipsa nouitate iam displi¬
cet.Deinde quis ferat si credant uli
qui ad baptismũ cum sius paruulis
currere: Beatus quid̾e cyprianꝰ non ali¬
quod decrecũ condens nouum. s eccłiȩ fi¬
dem firmissimã seruans: ad corrigenduo
eos qui putabant ante octauũ diẽ nati¬
uitatis non ẽẽ paruulũ baptizandum.
non carnẽ s animã dixit non e̾ẽ ꝑdend̾a.
⁊ mox natũ rite baptizari posse cũ suis

Expanded text:
eorum ideo non resurget, quia nec boni aliquid eorum ideo non resurget, quia nec boni aliquid egerunt nec mali, nec illorum resurrectura est, qui percepta baptismi gratia in illa aetate defuncti sunt, in qua nihil bene uel male agere potuerunt. si autem illi inter sanctos resurgent, id est inter eos, qui bene egerunt, inter quos et illi resurrecturi sunt nisi inter eos, qui male egerunt, ne aliquas humanas animas credamus corpora sua non recepturas siue in resurrectionem uitae siue in resurrectionem iudicii? quae sententia, priusquam refellatur, ipsa nouitate iam displicet. deinde quis ferat, si credant se illi, qui ad baptismum cum suis paruulis  animas currere ? beatus quidem Cyprianus non aliquod decretum condens nouum sed ecclesiae fidem firmissimam seruans ad corrigendos eos, qui putabant ante octauum diem natiuitatis non esse paruulum baptizandum, non carnem sed animam dixit non esse perdendam et mox natum rite baptizari posse cum suis
Abbreviated transcription (Latin):
in paruulo anima ncndũ id agere pocest.
nisi. xp̃i acceperit sacramentõ. ꝑ hanc gra¬
ciam carni eiꝰ ac quiritur. qd̾ illiꝰ morib
ncindũ potuit. Si autẽ sine illo sacram̃¬
to. anima paruuili exierit. ipsa quidem
in eterna uta erit. unde eam nullũ pec¬
catũ potuit separare : caro uero eiꝰ non
resurget in xp̃o. non ꝑcepto ante mortẽ
ulius sacramento . hanc opinionẽ num¬
quam audiui. nũquã legi: s plane au¬
diui & credidi. ꝓpter quod. locutꝰ sum:
qr ueniet hora qn om̃s qui in monum̃
bona fecerunt in resurrectionẽ uite.
Ipsa est de qua dicitur. ⁊ ꝑ unũ hominẽ
resurrectio mortuoꝵ: ipsa est qua in xͦ
om̃s uiuificabuntur. Qui autẽ male
egerunt: in resurrectionẽ iudicũ. Ꝙd
hic gͦ de ulis infantib intelligendũ est.
qui priusqu̾ã possent agere uel bñ ut
male sine bapcismo. corpore ex ut suns:
Nichil hic de talib dictũ est. S si caro

Expanded text:
in paruulo anima nondum id agere potest, in paruulo anima nondum id agere potest, si Christi acceperit sacramentum, per hanc gratiam carni eius adquiritur, quod illius moribus nondum potuit, si autem sine illo sacramento anima paruuli exierit, ipsa quidem in aeterna uita erit, unde eam nullum peccatum potuit separare, caro uero eius non resurget in Christo non percepto ante mortem illius sacramento? Hanc opinionem numquam audiui, numquam legi, sed plane audiui et credidi, propter quod et locutus sum. quia ueniet hora, quando omnes, qui sunt bona fecerunt, in resurrectionem uitae — ipsa est, de qua dicitur: et per unum hominem resurrectio mortuorum, ipsa est, qua in Christo omnes uiuificabuntur —, qui autem male egerunt, in resurrectionem iudicii. quid hic ergo de illis infantibus intellegendum est, qui, priusquam possent agere uel bene uel male, sine baptismo corpore exuti sunt? nihil hic de talibus dictum est. sed si caro
Abbreviated transcription (Latin):
aliter eos inxp̃o iuuificari om̃ino ñ
posse. Qui autẽ non uiuificatur in
xp̃o: restat ut in ea condẽpnatione
maneat. De qua dicit apls. Per unius
delictũ in om̃s hõies ad condem: natio¬
nem cui delicto obnoxios paruulos na¬
sci. & om̃is credit eccłia: ⁊ ipse ia contͣio
iunianũ disputans ⁊ exponens ionam
ꝓpħam. sicut paulo ante cõmemoraui
fide ueracissima definisi. Credo n in ali
is locis opuscłoꝵ tuoꝵ: quȩ uel ñ legi
uel in p̾sentia ñ recordor. Huiꝰ igitur
quiro ÷ qr neq animarũ si nouȩ fuin
singulis singulȩ. uideo ullũ esse in il¬
la etate peccatum: nec ad̾o dãpnari ali¬
quam credo . quã uidet nullũ habere
peccatũ. An forte dicendũ est in par¬
uulo carnẽ solam ẽe peccati. nouã
uero illi animã fieri. qua scd̾m dei
yreceptum uiuente in ad uicorio gr̃ȩ xp̃i
& ipsi carni edomitȩ: ac sub uigatȩ possit
incorruptionis meritũ cõparariͥ S quia

Expanded text:
aliter eos in Christo uiuificari omnino non aliter eos in Christo uiuificari omnino non posse. qui autem non uiuificantur in Christo, restat, ut in ea condemnatione maneant, de qua dicit apostolus: Per unius delictum in omnes homines ad condemnationem. cui delicto obnoxios paruulos nasci et omnis credit ecclesia et ipse iam contra Iouinianum disputans et exponens Ionam prophetam, sicut paulo ante commemoraui, fide uerais locis opusculorum tuorum, quae vel non legi, vel in praesentia non recordor, Hujus igiturquiro; quia neque animarum, si novae fiunt singulis singulae, video esse ullum in illa aetate peccatum, nec a Deo damnari aliquam credo quam peccatum. An forte dicendum est in paruulo carnem solam esse peccati, nouam uero illi animam fieri, qua secundum dei praecepta uiuente in adiutorio gratiae Christi et ipsi carni edomitae ac subiugatae possit incorruptionis meritum comparari? sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
ita ⁊ in xp̃o õs uiuificabuntur. ꝑ hanc enĩ
apłicã diuinã clarã q sententiã satis eiu¬
denter elucet. neminẽ ire in mortẽ nisi ꝑ
adam: neminẽ ire in uitã et̾nã. nͥ ꝑ xp̃o
Hoc est quippe om̃s & om̃s: qr sicut om̃s
hõies ꝑ primã hoc es ꝑ carnalem genera¬
tionem ꝑtinent ad ada: sicom̃s hõies ꝑ
scd̾am idest sp̃italem generationẽ ueni¬
riuntur: ita om̃s qui iuuificabuntur
non nisi in xp̃o uiuificabuntur. Ac ꝑ
hoc quis quis nobis dixerit. quẽ quã re¬
surrectione mortuoꝵ uiuificari posse¬
nisi in xp̃o : tanquã pestis cõmunis fi¬
dei detestandus ẽ. Item quisquis dixe¬
rit. quod in xp̃o uuificabuntur etiã
paruili qui sine sacram̃ti eiꝰ partici¬
patione de uita exeunt: hic ꝓfecto &
contra aplicã p̾dicationẽ uenit. ⁊ to¬
tam condẽpnat eccłiam: ubi ꝓꝑterea
cum bapti⁊andis paruulisꝰ festinat᷑¬
⁊ curritur. qr sine dubio creditur

Expanded text:
sic et in Christo omnes vivificabuntur . Per hanc enim sic et in Christo omnes vivificabuntur . Per hanc enim apostolicam, divinam, claramque sententiam, satis evidenter elucet, neminem ire in mortem nisi per Adam, neminem ire 1010 in vitam aeternam, nisi per Hoc est quippe omnes et omnes, quia sicut omnes homines per primam, hoc est per carnalem generationem pertinent ad Adam: sic omnes homines ad secundam, id est spiritalem generationem veniriuntur. ita omnes, qui uiuificabuntur, non nisi in Christo uiuificabuntur. ac per hoc quisquis nobis dixerit quemquam resurrectione mortuorum uiuificari nisi in Christo. tamquam pestis communis fidei detestandus est. item quisquis dixerit, quod in Christo uiuificabuntur etiam paruuli, qui sine sacramenti eius participatione de uita exeunt, hic profecto et contra apostoli praedicationem uenit et totam condemnat ecclesiam, ubi propterea cum baptizandis paruulis festinatur et curritur, quia sine dubio creditur
Abbreviated transcription (Latin):
cõpensatio illa p̾stari. Nunc autẽ cũ ista
questio non possit absolui nisi etiã de his
paruulis respondeatur qui post grauissimo ᷤ
cruciatus sine sacram̃to xp̃ianȩ societatis
exspirant: quȩ circa eos cõpensatio cogitas¬
da est: quib insuꝑ n dãpnatio preparata
est: Nam .⁊ de baptismo paruuloꝵ in eoðe
libro ñ quid̾e sufficient̾. s quantũ illi ope¬
ri satis esse uidebatur ut cũq respondi. qd̃
etiã nescientib ⁊ fid̾e suã nundũ habentib
ꝓdest.Non tñ de dãrnatione eoꝵ paruulo¬
rum qui sine illo ex hac uita emigrant.
tunc aliquid dicendũ putaui: quia non
quod nc̃ agitur agebatur. S ut omittamꝰ
⁊ contẽpnamꝰ ea quȩ breui tẽpore patiun¬
tur. nec transacta reuocantur: nunquid
similit̾ contẽpnere possumꝰ. qd̾ ꝑ unũ ho¬
minẽ mors. ⁊ ꝑ unũ hõiem resurrectio mor
tuoꝵ: Sic̾ enim in adam om̃s moriuntur:

Expanded text:
compensatio illa praestari. nunc autem, cum ista compensatio illa praestari. nunc autem, cum ista quaestio non possit absolui, nisi etiam de his paruulis respondeatur, qui post grauissimos cruciatus sine sacramento Christianae societatis expirant, quae circa eos compensatio cogitanda est, quibus insuper et damnatio praeparata est ? nam et de baptismo paruulorum in eodem libro non quidem sufficienter sed, quantum illi operi satis esse uidebatur, utcumque respondi, quod etiam nescientibus et fidem suam nondum habentibus prodest, non tamen de damnatione eorum paruulorum, qui sine illo ex hac uita emigrant, tunc aliquid dicendum putaui, quia non, quod nunc agitur, agebatur. Sed ut omittamus et contemnamus ea, quae breui tempore patiuntur nec transacta reuocantur, numquid similiter contemnere possumus, quod per unum hominem mors et per unum hominem resurrectio mountur,
Abbreviated transcription (Latin):
q illarũ recte uinceret ceteras. me se¬
curissimo fieret. qͥuando etiã scd̾m om̃s id qd
agebam inuictũ ꝑsistere demonstrabã. Nuic
uero unã uolo si possum rationem rectam
eligere ex om̃ib: & ꝓpterea huiꝰ ipsiꝰ de qua
ñc agimꝰ defensionẽ. in his quȩ cõmemoraui
de illo libro uerbis meis atcentiꝰ intuens. ua¬
lidã firmã q ñ uideo. Nã uelut firmam̃tũ il
lud ẽ qͥ ibi dixi. Qͥs aũ nouit qͥd paruuł de qͣ eru¬
ciatib duricia maioꝵ ꝯtundit᷑. aut ex̾cet᷑ fides¬
aut mĩa ꝯꝓbat᷑. qͥs gͦ nouit qͥd ipsis pauuł ĩ sec̃¬
to uidicioꝵ suoꝵ bone ꝯpensatiõis reseruet d̾s:
ra religione tale aliqͥd etiã nescienteᷤ patuurt᷑
ł sacramento xp̃i iã imbuti st̃. quia sine soci¬
ctate uniꝰ mediatoris liberari a dãpnatione
non possunt. ut possit eis etiã ꝓ illis malis
quȩ hic in diuersis afflictionib ꝑtulerunt

Expanded text:
que illarum recte uinceret ceteras, me seque illarum recte uinceret ceteras, me securissimo fieret, quando etiam secundum omnes id, quod agebam, inuictum persistere demonstrabam. nunc uero unam uolo, si possim, rationem rectam eligere ex omnibus et propterea huius ipsius, de qua nunc agimus, defensionem in his, quae commemoraui de illo libro, uerbis meis attentius intuens ualidam firmamque non uideo. Nam uelut firmamentum eius illud est, quod ibi dixi: quis autem nouit, quid paruulis, de quorum cruciatibus duritia maiorum contunditu ergo nouit, quid ipsis paruulis in secreto iudiciorum suorum bonae compensationis reseruet deus? ra religione tale aliquid etiam nescientes patiuntur uel sacramento Christi iam inbuti sunt, quia sine societate unius mediatoris liberari a damnatione non possunt, ut possit eis etiam pro illis malis, quae hic in diuersis I afflictionibus pertulerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
studioꝵ labores. ⁊ digne honorat. ⁊ de his
dño deo nr̃o cuiꝰ munere talis es. gr̃as agit.
Unde cũ libentiꝰ debeã a quolibet discere
quod inutilit̾ ignoro. quã ꝓmptiꝰ quos¬
lbet docere quod scio᷑. quanto iustiꝰ abste
hoc caritatis debitũ flagito. cuiꝰ doctrina
in nõie ⁊ aduitorio dñi tantũ in latina
lingua eccłiasticȩ litterȩ aduite st̃. quas¬
tũ numꝗͣ antea potuert. Maxime tñ
istam sententiã quicũq totã legẽ serua¬
uerit offendat autẽ in uno factꝰ est om̃i¬
um reus. si quo alio modo exponi melius
posse nouit dilectio tud: ꝑ dñm obsecro
ut id nobiscũ cõmunicare digneris. xxuii

Expanded text:
studiorum labores et digne honorat, et de his studiorum labores et digne honorat, et de his Domino Deo nostro, cujus munere talis es, gratias agit. Unde cum libentius debeam a quolibet discere quod inutiliter ignoro, quam promptius quoslibet docere quod scio; quanto justius abs te hoc caritatis debitum flagito, cujus doctrina in nomine et adjutorio Domini tantum in Latina lingua Ecclesiasticae litterae adjutae sunt, quantum nunquam antea potuerunt? Maxime tamen istam sententiam: « Quicumque totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus : » si quo alio modo exponi melius posse novit tua dilectio, per Dominum obsecro, ut id nobiscum communicare digneris. » EPI
Abbreviated transcription (Latin):
operib loquitur. ut quos uehem̃ter ila
sententia terruerat consolet᷑. cũ ad mo¬
net quomͦ etiã peccata cotidiana sine qͥ¬
bus non hic uiuitur. cotidianis remedi¬
is expisntur.: ne homo qui cũ in uno of¬
fenderit fiat om̃iũ reus in multis offen¬
dendo. quia in multis offendimꝰ om̃s. mag¬
num aggerẽ reatꝰ su minutatĩ collec¬
tũ ad tribunal tanti uidicis ꝑueniat.
n eam qũa non fecit miscd̃iam non inue¬
niat. s potius dimittendo ⁊ dando mereat᷑
sibi dimitti debita. reddi q ꝑmissa. Mui¬
ta dixi quib tibi tediũ fortassis inferrẽ
qui hec quȩ tñ approbas ñ expectas di¬
scere qd ea docere consuesti. Si quid autt̃ ẽ
in eis quantũ ad rẽ ipsam ꝑtinet. nam
quali eloquio explicata sꝑnt ñ nimis
curo: si quid ergo in eis quod eruditio¬
nem offendat tuã: queso ut rescriben¬
do ad moneas ⁊ me corrig̾e ñ graueris
Infelix est enĩ: qui ñ tantos etiã scõs tuoꝵ

Expanded text:
operibus loquitur, ut, quos uehementer illa operibus loquitur, ut, quos uehementer illa sententia terruerat, consoletur, cum admonet, quomodo etiam peccata cotidiana, sine quibus hic non uiuitur, cotidianis remediis expientur, ne homo, qui, cum in uno offenderit, fiat omnium reus, in multis offendendo, quia in multis offendimus omnes, magnum aggerem reatus sui minutatim collectum ad tribunal tanti iudicis peruehat et eam, quam non fecit, misericordiam non inueniat, sed potius dimittendo atque donando mereatur sibi dimitti debita reddique promissa. Multa dixi, quibus tibi taedium fortassis inferrem, qui haec, quae tamen adprobas, non expectas discere, qin eis, quantum ad rem ipsam pertinet: nam quali eloquio explicata sint, 1025 non nimis curo. Si quid ergo in eis est, quod eruditionem offendat tuam, quaeso ut rescribendo admoneas, et me corrigere non graveris. Infelix est enim qui non tantos et tam sanctos tuorum
Abbreviated transcription (Latin):
tat. m̃ia iudiciõ. Non dictõ est iun¬
cit miscdia uidiciõ. non enĩ est aduer¬
sa iuidicio. s suꝑ ex altat: qr plures ꝑ
miscdiam colligunt᷑. s qui misediã
tatur eis qr dimisert: ⁊ detur eis qr deder̃t.
Inest quippe deo ⁊ miscðia uidicanti ⁊ io¬
dicium miseranti. Ept̾ quod ei dicitur. Mi¬
scd̾iam & iudiciũ. cantabo tͥ dñe. Nam qͥs¬
quasi securuis exspectat: irã iustissim am
ꝓuocat. Qũa timens ille dic̃. He intres
in uidiciũ cũ seruo tuo. Und̃e dicit᷑ popło
contumaci. Quid uultis mecũ uidicio cos¬
tendere: Cũ enĩ rex iustꝰ sederit in thro¬
no: quis głabitur castũ se habere cor:
Aut quis gtabitur mundõ se esse a pecc̃o:
Quȩ gͥ sꝑes est nisi suꝑ exaltet miscdia
uidiciũ: S erga illos qui miscd̃iã fecer̃t.
ueracit̾ dicendo. dimitte nobis sicut ⁊¬
nos dimittimꝰ: ⁊ sine murmuratione das¬
do. hilarẽ enĩ datorẽ. diligit deus. Beni¬
q sc̃s iacobus iam existo loco de miscd̾iȩ

Expanded text:
ia iudicio. non dictum est: \'Vincit misericordia iudicium,\' non enim est aduersa iudicio, sed \'superexultat,\' quia plures per misericordiam colliguntur, sed qui misericordiam tatur eis, quia dimiserunt, et detur eis, quia dederunt. inest quippe deo et misericordia iudicanti et iudicium miseranti. propter quod ei dicitur: Misericordiam et iudicium cantabo tibi, domine: nam quisquasi securus expectat, iram iustissimam prouocat, quam timens ille dicit: Ne intres in iudicium cum seruo tuo. unde dicitur populo contumaci: Quid uultis mecum iudicio contendere? cum enim rex iustus sederit in throno, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato? quae igitur spes est, nisi superexultet misericordia iudicio sed erga illos, qui misericordiam fecerunt ueraciter dicendo: Dimitte nobisnos dimittimus, et sine murmuratione dando ? hilarem enim datorem diligit deus. denique sanctus Iacobus iam ex isto loco de misericordiae
Abbreviated transcription (Latin):
apostolus udoceret ñ eẽ ꝑniciosa his qͥea
uellent sic̃ a parentib ꝑ legẽ accepe¬
rant custodire. etiã cũ ĩ xp̃m credidissent
non tñ ineis iam constituerent spem
illis sacram̃tis significabatur ad uene¬
rit. Touuis sermonis tui quẽ disputati¬
one longissima ꝓtraxisti. hic sensus est.
ut petrus ñ errauerit in eo quod his qͥ
ex iudeis crediderant. putauerit legẽ
esse seruandam: s in eo a recti linea de¬
uiarit quod gentes cogeret uidarzare.
cogeret autẽ non docentis imperio. s cos¬
uersationis exẽplo: ⁊ paulus non contͣ¬
ria sic locutꝰ his quȩ ipse gesserat. s qua¬
re petrus eos qui ex gentib erant uida.¬
izare ꝯpelleret. Hec ergo sũma est questi¬
onis immo sententiȩ tuȩ. ut pꝰ eugłm¬

Expanded text:
i ea uellent, sicut a parentibus per legem acceperant, custodire, etiam cum in Christo credidissent, non tamen in eis iam constituerent spem illis sacramentis significabatur, aduenerat. totius sermonis tui, quem disputatione longissima protraxisti, hic sensus est, ut Petrus non errauerit in eo, quod his, qui ex Iudaeis crediderant, putauerit legem esse seruandam, sed in eo a recti linea deuiarit, quod gentes cogeret iudaizare, cogeret autem non docentis imperio, sed conuersationis exemplo, et Paulus non contraria sit locutus his, quae ipse gesserat, sed quare Petrus eos, qui ex gentibus erant, iudaizare conpelleret. Haec ergo summa est quaestionis, immo sententiae tuae, ut p
Abbreviated transcription (Latin):
um e uodiẽ. Ut meo nõe salutes p̾cor
coronã tuã. Capta iherłem tenetur a na¬
bucodonosor: nec iberemiȩ uult audi¬
re consilia. quin pociꝰ egẏptũ deside¬
rat. ut moriatur in taphnis. ⁊ ibi serui

Expanded text:
um Euodium, ut meo nomine salutes, precor um Euodium, ut meo nomine salutes, precor coronam tuam. capta Hierusalem tenetur a Nabuchodonosor nec Hieremiae uult audire consilia; quin potius Aegyptum desiderat, ut moriatur in Taphnes et ibi serui
Abbreviated transcription (Latin):
cet honore ueneratꝰ sũ. ⁊ habitantẽ in
te dilexi dñm saluatorẽ: s n̾c si fieri po¬
test cumulo aliquid addimꝰ. ⁊ plena cõ¬
plemus. ut absq tui nõis mentione.
ne unã quid̾e horã preterire batia¬
mur: qui contra flantes uentos ardore
fidei pstitisti. maliusa q quanto in
te fuit. solus liberari de sodomis. quã
cũ pereuntib cõmorari. Scit quid dic̃ã
prudentia tra. Macte uirtote: in rbe¬
celebraris. Catholui te conditorẽ anti¬
quȩ rursum fidei uenerantur atq su¬
spipͤiunt: ⁊ quod signũ maioris głȩ est.
omnes heretici detestantur. & me pari ꝑ-¬
sequuntur odio: ut quos gladiis neque¬
unt. uoto interficiant. Incolumeniet mei
claudicant pede.⁊ nec fractis qui¬
dem ceruicib implicant᷑thabente ᷤᷤ
affectũ erroris pristini. cũ p̾dicandi ean¬
nerabiles filiȩ tuȩ. sĩplicit̾ te salutant:
frẽs tuos. dñm meũ alypiũ. ⁊ dñm me¬

Expanded text:
cet, honore ueneratus sum et habitantem in cet, honore ueneratus sum et habitantem in te dilexi dominum saluatorem, sed nunc, si fieri potest, cumulo aliquid addimus et plena complemus, ut absque tui nominis mentione ne unam quidem horam praeterire patiamur, qui contra flantes uentos ardore fidei perstitisti maluistique, quantum in te fuit, solus liberari de Sodomis quam cum pereuntibus commorari. scit, quid dicam, prudentia tua. macte uirtute, in orbecelebraris. catholici te conditorem antiquae rursum fidei uenerantur atque suscipiunt et — quod signum maioris gloriae est — omnes heretici detestantur et me pari persequuntur odio, ut, quos gladiis nequeant, uoto interficiant. incolumem et mei roque claudicant pede et ne fractis quidem ceruicibus inclinantur habentes affectum erroris pristini, cum pnerabiles filiae tuae suppliciter te salutant. fratres tuos, dominum meum Alypium et dominum me
Abbreviated transcription (Latin):
dignũ fuerat recordatus sũ. Magisq de¬
mꝰ operã ut ꝑniciosisimabesĩ de eccłia ab¬
feratur: quȩ semꝑ simulat penitentiã
ut docendi in eccłiis habeat facultatem.
Nam si se aꝑta luce ꝓdiderit: foras expul
tatione tua digne gradiunt᷑: specialiter¬
q: salutant beatitudine tuã: om̃is quoq
fr̾nitas quȩ nobiscũ dño saluatori serui
to obrẽ earũ rauenña. ⁊ inde in affri¬
cam. siciliã q direximꝰ: que putamꝰ iam
in affricȩ partib cõmorari. Sc̃os tuo ad¬
herentes lateri: ut meo obsequio salutes
firmum direxi. Quȩ si ad te uenerint.
ei dirigere ñ graueris. Incolum̃ te ⁊ mei
⁊ beatissime papa. Grandem latini ser¬
monis in ista ꝓuincia notarioꝵ patim᷑
penuriã. ⁊ iccrco p̃ceptis tuis parere ñ
possumꝰ. maxime in editione . lxx. quȩ
prioris laboris: obfraudem cuiꝰdam ami¬
dem tempore beatitud inẽ tuã eoqͦ de¬

Expanded text:
dignum fuerat, recordatus sum magisque dedignum fuerat, recordatus sum magisque demus operam, ut perniciosissima haeresis de ecclesiis auferatur. quae semper simulat paenitentiam, ut docendi in ecclesiis habeat facultatem, ne, si aperta se luce prodiderit, foras expulsxhortatione tua digne gradiuntur specialiterque salutant beatitudinem tuam, omnis quoque fraternitas, quae nobiscum domino saluatori seruirto ob rem earum Rauennam et inde Africam Siciliamque direximus, quem putamus iam in Africae partibus commorari. sanctos tuo adhaerentes lateri ut meo obsequio salutes, Firmum direxi; quae si ad te uenerint, ei dirigere non graueris. incolumem te et meuere sancte et beatissime papa. Grandem latini sermonis in ista prouincia notariorum patimur penuriam et idcirco praeceptis tuis parere non possumus maxime in editione Septuaginta,leraque enim prioris laboris ob fraudem cuiusdam amidem tempore beatitudinem tuam eo, quo de
Abbreviated transcription (Latin):
sicut te ipsũ. bñ faciti. Si autẽ ꝑ sonaᷤ
accipitis. peccatũ operamini: redargu¬
ti a lege tanquã trans gressores. & post
illã sententiã ad intelligendũ difficil¬
limam. de qua satis dixi quod dicen¬
dum putaui. eand̾e lebẽ libertatis cõ
memorans. sic loquimini inquit et
sic facite. sicut ꝑ legẽ libertatis incipi¬
entes uidicari. Et qm̃ quid paulo an¬
te dixerit nouit. qm̃ in multis offendi¬
mus om̃s: suggerit dñica tãqua coti¬
dianã cotidianis. ⁊ si leuiorib tñ uul¬

Expanded text:
 sicut teipsum, bene facitis. Si autem personas accipitis, peccatum operamini, redarguti a Lege, tanquam transgressores. « Et post illam sententiam ad intelligendum difficillimam de qua satis dixi, quod dicendum putavi, eamdem legem libertatis 1024 commemorans: » Sic loquimini, inquit, et sic facite: sicut per legem libertatis incipientes judicari . « Et quoniam quid Paulo ante dixerit, novit: » quoniam in multis offendimus omnes: « suggerit dominicam tanquam quotidianis quotidianam,
Abbreviated transcription (Latin):
xerit diuiti hic sede. pauperi autem
Quod si non est. quomodo qui in uno offen¬
dit. factus est om̃iũ reus: An illud quod
dixit de diuite & paupere ad ista non ꝑti¬
net᷑ quorũ si quis in uno offenderit. fiet
om̃ium reus: S recolendũ est unde uene¬
rit ista sententia. ⁊ quȩ illam superiora
pepererint. quib q conexa dependeat. Er̃s
mei nolite inquit in ꝑsonarũ acceptione

Expanded text:
xerit diuiti: hic sede, pauperi autem:xerit diuiti: hic sede, pauperi autem:i reus est? quod si non est, quomodo qui in uno offendit factus est omnium reus? an illud quod dixit de diuite et paupere ad ista non pertinet, quorum si quis in uno offenderit, fiet omnium reus? sed recolendum est unde uenerit ista sententia et quae illam superiora pepererint quibusque conexa dependeant. fratres mei, nolite, inquit, in personarum acceptione
Abbreviated transcription (Latin):
liberandam ꝓrsus anima paruuili con¬
tradicat. negans eã ẽẽ in isto malo. Hocgͥ
firmissime retento quod anima paruu¬
li de reatu peccati liberanda ẽ. nec alio
ginem nosse: uaniloquis non disputato¬
ribus. s litigatorib. paratiꝰ instructius¬
q resistimꝰ. Iĩ autẽ non possumꝰ: non qr
latet miseriȩ principiũ:
ideo pigreiscere miscd̾iȩ debet officiu.
Aduersus eos autẽ qui sibi uidentur scire
quod nescint. hoc tutiores sumꝰ: quod hac
enim quod nescire malũ est : aliud qd̵
sciri uel non potest. uel non opus ẽ. uł
ad uitã quã querimꝰ indifferens est. Hoc
uero quod de litteris iacobi apłi nc̃ requi¬
ro: in hac ipsa qua uiuimꝰ. ⁊ ut semꝑ ui¬
uamꝰ. deo placere studemꝰ. actione uer¬
satur. Quomͦ ergo incelligendũ ẽ obse¬
cro te. quicũq totã legẽ seruauerit.
offendat autẽ in uno. factꝰ ẽ om̃iũ ruũ:
Itane qui furtũ fecerit. immo uero qͥ di¬

Expanded text:
liberandam prorsus animam paruuli conliberandam prorsus animam paruuli contradicat, negans eam esse in isto malo. hoc igitur firmissime retento, quod anima paruuli de reatu peccati liberanda est, nec alio ginem nosse, uaniloquis non disputatoribus, sed litigatoribus paratius instructiusque resistimus; si autem non possumus, non quia latet miseriae principium ideo pigrescere debet misericordiae officium. aduersus eos autem qui sibi uidentur scire quod nesciunt . hoc tutiores sumus, quod hanc enim quod nescire malum est, aliud quod sciri uel non potest uel non opus est uel ad uitam quam quaerimus indifferens est. hoc uero quod de litteris apostoli Iacobi nunc requiro in hac ipsa qua uiuimus et, ut semper uiuamus, deo placere studemus actione uersatur. quomodo ergo intellegendum est, obsecro te: quicumque totam legem seruauerit, offendat autem in uno, factus est omnium reus? itane qui furtum fecerit, immo uero qui di
Abbreviated transcription (Latin):
non iam scripsi. me multũ peniteat. De
agenda nãq presenti uita. quomodo ad
uitam ꝑueniamꝰ et̾nam: non p̾terita ꝑ¬
scrutanda qua penitꝰ demersit obliuio.
sicuti est illud quod de anima queren¬
dũ putaui. hȩc uertitur questio. Elegan¬
ter autẽ dictũ ẽe narratur quod huic
rei satis apte conuenit. Cũ quidam nu¬
sisset in¬
puteum ubi aqua tanta erat. ut eũ ma¬
gis exciperet ne moreret᷑. quã suffocaret
ne loqueretur: accessit aliꝰ. eoq uiso mise¬
rans. ait. Quomodo huc cecidisti: Obsecro
non quomodo huc ceciderĩ quere. Ita qͣm
fatemur. ⁊ fide catholica tenemꝰ de reato
pecc̃i tanquã de puteo. etiã paruili in¬
fantis animã. xp̃i gr̃a liberandã. satis est
ei. quod modũ quo salua fiat nouimꝰ: etiã
si nũquã quomodo in malũ illud deue¬
nerit nouerimꝰ. S ideo putaui ẽẽ queren¬
dum. ne forte ex illis opinionib incarnati¬
onis animȩ. aliquã teneamꝰ incautiꝰ. quȩ

Expanded text:
m scripsi me multum paeniteat. de agenda namque praesenti uita quomodo ad uitam perueniamus aeternam, non de praeterita perscrutanda., quam penitus demergit obliuio, sicuti est illud quod de anima quaerendum putaui, haec uertitur quaestio. eleganter autem dictum esse narratur quod huic rei satis apte conuenit: cum quidam ruisset inputeum, ubi aqua tanta erat, ut eum magis exciperet ne moreretur, quam suffocaret ne loqueretur, accessit alius eoque uiso miserans ait: quomodo huc cecidisti P at illenon quomodo huc ceciderim quaere. ita quoniam fatemur et fide catholica tenemus de reatu peccati tamquam de puteo etiam paruuli infantis animam Christi gratia liberandam, satis est ei quod modum quo salua fiat nouimus, etiam si numquam quomodo in malum illud deuenerit nouerimus. sed ideo putaui esse quaerendum, ne forte ex illis opinionibus incarnationis animae aliquam teneamus incautius, quae
Abbreviated transcription (Latin):
Uod ad te scripsi fr̃ a ero
na si nascentib singuł
nouȩ singulȩ nunc usq fuint. ubi pec¬
cati uinculum contrahant. quod ꝑ sa¬
cramentũ gr̃ȩ xp̃i etiã in infantib re¬
cens natis non dubitamꝰ ẽẽ soluendũ:
cũ non in paruum uolum̃ ꝓcederet.
s quod urget acrius. multo minꝰ ẽ negli¬
gendũ. Pinde quero & ꝑ dñm obsecro. ut
exponas mͥ quod multis ex istimo ꝓfuto¬
rum: aut si iã uel abste uel ab alio aliqͦ
ex positũ habes. dirigas nobis. quomodo
accipiendũ sit. quod in epła iacobi apłi¬

Expanded text:
uod ad te scripsi, honorandena, si nascentibus singulis nouae singulae nunc usque fiunt, ubi peccati uinculum contrahant, quod per sacramentum gratiae Christi etiam in infantibus recens natis non dubitamus esse soluendum, cum in non paruum uolumen procederet, sed quod urguet acrius, multo minus est neglegendum. proinde quaero et per dominum obsecro, ut exponas mihi, quod multis existimo profuturum, aut, si iam uel abs te uexpositum habes, dirigas nobis quomodo accipiendum sit quod in Epistola Jacobi ap
Abbreviated transcription (Latin):
potuisse ꝑspicuũ e̾ tuo tͥ s̃mone respõdeo. Õs uet̾es
tractatores qui nos in dño p̾cessert. et
qui scripturas sc̾as interpretati sunt.
aut obscura int̾pretati sunt. aut mans¬
festa. Si obscura: quomodo post eos ausꝰ
es disserere quod illi explanare ñ potuert:
Si manifesta: suꝑfluũ est te uoluisse dis¬
serere quod illos latere ñ potuit: maxime
in explanatione psalmoꝵ quos apud g̾¬
cos int̾pretati sunt multis uolumini¬
bus. primꝰ origenes. scd̃s eusebiꝰ cesarier¬
sis. t̾cuis theodorus eracleotes. quartus
asteriꝰ scitopolitanꝰ. quintꝰ apollinaris
lau̾dicenꝰ. sextus didimꝰ alexandrinꝰ. Fe¬
runtur & diuersoꝵ in paucos psalmos

Expanded text:
potuisse, perspicuum est: » tuo tibi sermone respondeo. Omnes veteres potuisse, perspicuum est: » tuo tibi sermone respondeo. Omnes veteres tractatoqui scripturas sanctas interpretati sunt, aut obscura interpretati sunt aut manifesta. si obscura, tu quomodo post eos ausus es disserere, quod illi explanare non potuerunt? si manifesta, superfluum est te uoluisse disserere, quod illos latere non potuit, maxime in explanatione psalmorum, quos apud Graecos interpretati sunt multis uoluminibus primus Origenes, secundus Eusebius Caesariensis, tertius Theodorus Heracleotes, quartus Asterius Scythopolita, quintus Apollinaris Laodicenus, sextus Didymus Alexandrinus. feruntur et diuersorum in
Abbreviated transcription (Latin):
.lxx. plus dixerint quã habetur in hebreo :
ubi autẽ asterisci id est stelle p̾lucentes.
ex theodotionis editione ab origene additũ
est. & ibi greca transtulimꝰ. hic de ipso he¬
braico qd̵ intelligebamꝰ exp̃ssimꝰ : sensuum
potiꝰ ueritatẽ quã uerboꝵ interdũ ordi¬
nem conseruantes. & miror quomodo .lxx.¬
editi st̃. s ab origene emendatos siue cor¬
rectos ꝑ obelos ⁊ asteriscos: ⁊ xp̃iani hõis
int̾pretatͥunculam ñ sequaris : p̾sertu
cũ ea que addita st̃. ex hõis uidei atq blas¬
femi post passionẽ xp̃i editione origenes
transtulerit. Uis amator esse ueterũ .lxx. in
terpretũ: Non legas ea quȩ sub asteriscis
sunt. immo rade de uoluminib ut uete¬
rum te fautorẽ ꝓbes. Quod si feceris: om̃s
eccłiarũ bibliotecas condẽpnare cogeris.
int̾p̾tari pꝰ uet̾es t̾cta ⁊ nouo ut̾is syllogismo
.lxx. si obscura te quoq in eis falli potuisse
eredendum ẽ.si manifesta illos in eis falliñ

Expanded text:
 plus dixerint, quam habetur in Hebraeo, ubi autem asterisci, id est stellae praelucentes, ex Theodotionis editione ab Origene additum est; et ibi Graeca transtulimus, hic de ipso Hebraico, quod intellegebamus, expressimus sensuum potius ueritatem quam uerborum interdum ordinem conseruantes. et miror, quo modo editi sunt, sed ab Origene emendatos, sive corruptos per obelos et asteriscos, et christiani hominis interpretatiunculam non sequaris; praesertim cum ea quae addita sunt, ex hominis Judaei atque blasemi, post passionem Christi, editione transtulerit. Vis amator esse verus Septuaginta interpretum? Non legas ea quae sub asteriscis sunt: imo rade de voluminibus, ut veterum te fautorem probes. Quod si feceris, omnes Ecclesiarum bibliothecas condemnare cogeris. interpretari post veteres, et novo uteris syllogismo: ta, aut manifesta. Si obscura, te quoque in eis falli potuisse credendum est: si manifesta, illos in eis falli non
Abbreviated transcription (Latin):
deoꝵ: in mea int̾pretatione recicebit: Nul¬
lus inueniri potuerit. qui hebreȩ linguȩ
habeat notitionẽ: Aut om̃s imitabunt᷑
illos tudeos ques dicis in affricȩ reꝑtos o¬
pidulo. in meã calũpniã conspirasse: hu¬
uscemodi enĩ in epła tua texis fabulam.

Expanded text:
daeorum in mea interpretatione reticebit ? nuldaeorum in mea interpretatione reticebit ? nullus inueniri poterit, qui Hebraeae linguae habeat notitiam, aut omnes imitabuntur illos Iudaeos, quos dicis in Africae repertos oppidulo in meam calumniam conspirasse? huiusce modi enim in epistula tua texis fabulam:
Abbreviated transcription (Latin):
legere ñ placet: nemo cõpellit inuitũ. Bi¬
bant uinũ uetꝰ cũ suauitate: ⁊ nr̃a mu¬
sta contẽpnant. quȩ in explanatione pͥoꝵ
edita sunt: ut sicubi illa non intelligun¬
tur. ex nr̃is manifestiora fiañ. Quod autẽ
genus int̾pretationis in scripturis sc̃is se¬
quendũ sit: liber quẽ scripsi de optimo
genere int̾pretandi. ⁊ om̃s p̾fatiuncule
diunoꝵ uoluminũ quas editioni nr̃ȩ
p̾posuimꝰ explicant: ad illasq prudentẽ
lectorẽ mtitendũ puto. & si me ut dicis
in noui testam̃ti em̃datione suscipis. ex¬
ponisq causas cur suscipias. qr plurimi
lingue grecȩ habentes scientiã de meo
possent opere uidicare. eande integritatẽ
debueras etiã in ueteri credere testamen¬
to. quod ñ ut nr̃a confinximꝰ. s ut apud
hebreos inuenimꝰ duuna transtulimꝰ. Si¬
cubi dubitas: hebreos int̾roga. Dices. Qd
si hebrei aut respondere noluerint.aut
mentiri uoluerint. Tota frequentia ui¬

Expanded text:
legere non placet, nemo conpellit inuitum. bilegere non placet, nemo conpellit inuitum. bibat uinum uetus cum suauitate et nostra musta contemnat, quae in explanatione priorum edita sunt, ut, sicubi illa non intelleguntur, ex nostris manifestiora fiant. quod autem genus interpretationis in scripturis sanctis sequendum sit, liber, quem scripsi de optimo genere interpretandi, et omnes praefatiunculae diuinorum uoluminum, quas editioni nostrae praeposuimus, explicant ad illasque prudentem lectorem remittendum puto. et si me, ut dicis, in noui testamenti emendatione suscipis exponisque causam, cur suscipias, quia plurimi linguae Graecae habentes scientiam de meo possent opere iudicare, eandem integritatem debueras etiam in ueteri credere testamento, quod non nostra confinximus, sed, ut apud Hebraeos inuenimus, diuina transtulimus. sicubi dubitas, Hebraeos interroga. Dices: \'quid, si Hebraei aut respondere noluerint aut mentiri uoluerint ?\' tota frequentia Iu
Abbreviated transcription (Latin):
rum dicimꝰ. Apud latinos autẽ hilarius
pictauensis. ⁊ eusebiꝰ uircellensis ep̃c.
origenẽ & eusebiũ transtulert᷑. Quoꝵ pͥo¬
rem: ⁊ nr̃ ambrosius in quibdam secutꝰ ÷.
Respondeat mͥ prudentia tua. quare tu
post tantos ⁊ tales int̾pretes in explana¬
tione psalmoꝵ diuers a senseris. Si enĩ ob¬
scuri st̃ psalmi: te quoq in eis falli potu¬
isse credendũ est. Si manifesti: illos in eis
falli potuisse ñ creditur. Ac ꝑ hoc utroq
modo suꝑflua erit int̾pretatio tua: et
hac lege post priores nullus loqui aude¬
bit. & quodcũq alius occupauerit. aliꝰ de eo
seribendi licentiã non habebit. Quin pociuᷤᷤ
humanitatis tuȩ est. in quo ueniã tibi tri¬
bius indulgeri ceteris. Ego enĩ ñ tã uetera
abolere conatꝰ sũ quȩ linguȩ mee hõibus
emendata de greco in latinũ transtuli. ꝗͣ
ea testimonia quȩ a uideis p̾termissa suis
uł corrupta ꝑferre in mediũ: ut scirent
nr̃i quid hebrea ueritas contineret. Si cui

Expanded text:
s Pictaviensis, et Eusebius Vercellensis Episcopi, Origenem et Eusebium transtulerunt, quorum priorem et noster Ambrosius in quibusdam secutus est. Respondeat mihi prudentia tua, quare tu post tantos et tales Interpretes in explanatione Psalmorum diversa senseris. Si enim obscuri sunt Psalmi, te quoque in eis falli potuisse credendum est. Si manifesti, illos in eis falli potuisse non creditur: ac per hoc utroque modo superflua erit interpretatio tua, et hac lege post priores nullus loqui audebit, et quodcumque alius occupaverit alius de eo licentiam scribendi non habebit. QUIN POTIUS humanitatis tuae est, in quo veniam tibi tribuis, indulgere et caeteris. Ego enim non tam vetera abolere conatus sum, quae linguae meae hominibus emendata de Graeco in Latinum transtuli, quam ea testimonia, quae a Iudaeis praetermissa sunt uel corrupta, proferre in medium, ut scirent nostri, quid Hebraea ueritas contineret. si cui
Abbreviated transcription (Latin):
rursum de uita ꝑiclitari. Tu qui uiuenis es.
& in pontificali culmine constitutꝰ. doceto
populos: ⁊ nouis affrice frugib romana
tecta locupleta: michi suffuit cũ auditore
& lectore pauꝑculo. in angulo monasterii

Expanded text:
rursum de vita periclitari. Tu qui juvenis es, rursum de vita periclitari. Tu qui juvenis es, et in pontificali culmine constitutus, doceto populos; et novis Africae frugibus Romana tecta locupleta. Mihi sufficit, cum auditore et lectore pauperculo in angulo monasterii
Abbreviated transcription (Latin):
quis hederã transtulert̃. id est Rãpia con
in hebreo uolumine cẽ ceioñ scriptũ ht̃:
quã uulgo syri cỹceiam̃ uocant. Est aut̃ẽ
genus uirgulti. lata habentis folia in mo¬
dum pampini. Cũq plantatũ fuerit:. cito
consurgit in arbusculam. absq ullis cala¬
morum ⁊ astiliũ amminiculis. quib et
se sustinens. hoc gͦ uerbũ de uerbo edisse¬
rens. si ceceion transferre uoluissẽ. nullꝰ
intelligeret: si cucurbitã. id dicerẽ quod ñ¬
in hebraico habetur. Hederã posui: ut ce
teris int̾pretib consentirẽ. Sin autẽ ui¬
dei ur̃i ut ipse asseris malicia uel impe¬
ritia hoc dixer̾t esse in uoluminib hebreoꝵ.
quod in grecis ⁊ in latinis codicib continetos
manifestũ est eos aut hebreas litteras ignora¬
re. aut ad irritandos cucurbitarios uoluis¬
se m̃tiri. Peto in fine epłȩ ut quiescentẽ se¬
nem.olimq ueteranũ. militare ñ cogas: et

Expanded text:
quis \'hederam\' transtulerunt, idest κιττόν, quis \'hederam\' transtulerunt, idest κιττόν, in Hebraeo uolumine \'ciceion\' scriptum habet, quam uulgo Syri \'ciceiam\' uocant; est autem genus uirgulti lata habens folia in modum pampini, cumque plantatum fuerit, cito consurgit in arbusculam absque ullis calamorum et hastilium adminiculis, quibus et se sustinens. hoc ergo uerbum de uerbo edisserens si \'ciceion\' transferre uoluissem, nullus intellegeret, si \'cucurbitam\', id dicerem, quod in Hebraico teris interpretibus consentirem. Sin autem Judaei vestri, ut ipse asseris, malitia, vel imperitia hoc dixerunt esse in voluminibus Hebraeorum, quod in graecis et latinis codicibus continetur; manifestum est eos aut hebraeas ignorare litteras, aut ad irridendos cucurbitarios voluisse mentiri. Peto in fine epistolae, ut quiescentem senem, olimque veteranum, militare non cogas, et
Abbreviated transcription (Latin):
flagitare. Utrũ autẽ ulli imperitia an ma¬
litia. hoc esse in hebreis codicib responderui
quod greci ⁊ latini habebant atq dicebas̃.
Quid plura: Coactꝰ est homo uelut menda
ciũ corrigere: uolens pꝰ magnũ ꝑiculũ nos
remanere sine plebe. Unde eciam nobis ui¬
detur: aliquando te quoq in ñ nullis fal¬
li potuisse. Dicis me in iona ꝓpħamt ma¬
le quiddam int̾pretatũ. ⁊ seditione popłi
conclamante ꝓpter uniꝰ uerbi dissonantiam
ep̃m pene sacerdotiũ ꝑdidisse.: ⁊ quid sit ilis
quod male int̾pretatus sum subrrahis. au¬
ferens mͥ occasionẽ defensionis meȩ. ne quic¬
quid dixeris me respondente soluatur.: nͥ
forte ut ante annos plurimos cucurbita
uenit in mediũ asserente illis tẽporib cor¬
nelio. ⁊ asiniopollione me hederã ꝓ cucͣ¬
cubita transtulisse. Suꝑ qua re ii cõmen¬
tario ionȩ ꝓpħȩ pleniꝰ respondimꝰ. hoc tan¬
tũ nunc dixisse contenti. quod in eo loco uͥ

Expanded text:
rum autem illi imperitia, an malitia, hoc esse in Hebraeis codicibus responderunt, quod et Graeci et Latini habebant, atque dicebant. Quid plura? Coactus est homo velut mendaulum non remanere sine plebe. unde etiam nobis uidetur aliquando te quoque in nonnullis falli potuisse. Dicis me in Iona propheta male quiddam interpretatum et seditione populi conclamante propter unius uerbi dissonantiam episcopum paene sacerdotium perdidisse. et quid sit illud, quod male interpretatus sim, subtrahis auferens mihi occasionem defensionis meae, ne, quicquid dixeris, me respondente soluatur, nisi forte ut ante annos plurimos cucurbita uenit in medium adserente illius temporis Cornelio et Asinio Pollione me \'hederam\' pro \'cucurbita\' transtulisse. super qua re in commentario Ionae prophetae plenius respondimus hoc tantum nunc dixisse contenti, quod in eo loco, ub
Abbreviated transcription (Latin):
strũ ẽẽ mendacii: qui sequor xp̃m dicentẽ.
ego sũ uia. & uita. & ueritas. Nec potest
fueri: ut ueritatis cultor. mendacio colla
submictã. Neq mͥ imꝑitoꝵ plebstulam cos¬
cites qui te uenerantur ut ep̃m. & in eccle¬
sia declamantẽ sacerdotii honore suscipi¬
unt: me autẽ etatis ultimȩ. ⁊ pene decre¬
pitũ. ac monasterii ⁊ ruris secreta sectan¬
tem paruipendunt. ⁊ queras tͥ quos doce¬
as suie reprehendas. Ad nos enĩ tantis ma¬
ris atq terrarũ a te diuisos spacus. uix uo¬
cis tuȩ sonꝰ ꝑuenit: ⁊ si forsitan litteras scrip¬
seris. ante eas italia ac roma suscipient. qͣ
ad me cui mittendȩ sunt deferantur. Qd̃ au¬
tem in aliis queris epłis. cur prior mea in
libris canonicis int̾pretatio asteriscos ha¬
beat ⁊ uirgulas p̾notatas. ⁊ postea aliam
transiationẽ absq his signis ediderim. pace
tua dixerĩ. uideris mͥ ñ intellig̾e qͥ quesisti. It¬

Expanded text:
strum esse mendacii, qui sequor Christum dicentem: strum esse mendacii, qui sequor Christum dicentem: Ego sum uia et uita et ueritas, nec potest fieri, ut ueritatis cultor mendacio colla submittam, neque mihi inperitorum plebeculam concites, qui te uenerantur ut episcopum et in ecclesia declamantem sacerdotii honore suscipiunt, me autem aetatis ultimae et paene decrepitum ac monasterii et ruris secreta sectantem parui pendunt, et quaeras tibi, quos doceas siue reprehendas. ad nos enim tantis maris atque terrarum a te diuisos spatiis uix uocis tuae sonus peruenit et, si forsitan litteras scripseris, ante eas Italia ac Roma suscipiet, quam ad me, cui mittendae sunt, deferantur. Quod autem in aliis quaeris epistulis, cur mea prior in libris canonicis interpretatio asteriscos habeat et uirgulas praenotatas et postea aliam translationem absque his signis ediderim, pace tua dixerim, uideris mihi non intellegere, quod quaesisti. il
Abbreviated transcription (Latin):
eos fecisse clem̃ter ñ mentientis astu. s cõ¬
patienti affectu: dũ modo illud constet
uel metu. seu miscd̾ia eos simulasseͣ qd̾ nõ¬
erant. Illud autẽ argum̃tũ quo aduersũ
nos uteris. quod n gentilib debuerit gen¬
tilis fieri. si uideis uideus factꝰ est: magiᷤ
ꝑ nobis facit. Sicut enĩ ñ fuit uere uideuᷤ.
sic nec gentilis erat: ⁊ sicut ñ fuit uere gen¬
tilis. sic nec uere uideus erat. In eo autẽ
imitator gentiliũ est. qr p̾putiũ recepit
in fide xp̃i. ⁊ indifferenter ꝑmittit uesci
cibis quos dampnant uider  ñ cultũ ut
putas idoloꝵ. In xp̃o enĩ iħu nec circuncisio
est aliquid nec preputiũ: s obseruatio mai¬
datoꝵ dei. Quesogͥ te. & iterũ atq iterũ ob¬
secro. ut ignoscas disputatiunculȩ meȩ:¬
& quod modũ meũ egressus sũ tibi impu¬
tes. qui coegisti ut rescriberẽ. ⁊ mͥ cũ tesi¬
coro oculos abstulisti. Nec me putes magi¬

Expanded text:
eos fecisse clementer \'non mentientis astu sed coneos fecisse clementer \'non mentientis astu sed conpatientis affectu\', dum modo illud constet uel metu uel misquod non erant. illud autem argumentum, quo aduersum nos uteris, quod et gentilibus debuerit gentilis fieri, si ludaeis Iudaeus factus est, magis pro nobis facit. sicut enim non fuit uere Iudaeus. sic nec uere gentilis erat, et sicut non fuit uere gentilis, sic nec uere Iudaeus erat. in eo autem imitator gentilium est. quia praeputium recipit in fide Christi et indifferenter permittit uesci cibis, quos damnant Iudaei. non cultu, ut tu putas, idolorum; in Christo enim Iesu nec circumcisio est aliquid nec praeputium sed obseruatio mandatorum dei.. Quaeso igitur et te iterum atque iterum deprecor, ut ignoscas disputatiunculae meae et, quod modum meum egressus sum, tibi inputes, qui coegisti, ut rescriberem, et mihi cum Stesichoro oculos abstulisti. nec me putes magi