comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ir quidã nobilis theo ꝓb nomine. euisdẽ
benedicti patris fuerat admonitione c̃uersꝰ.
qͥ ꝓuitȩ suȩ merito. magna apud eũ familia¬
ritatis fiduciã habebat. Hic cũ quadã dre
eiusde cellulã fuiss& ingressus : hunc ama¬
rissime flente̾ repperit. Cũq dui subsistera&
eiꝰq ñfiniri lacrias uider&: nec tam̃ ut
uir dĩ consueuerat orando planger& s me.¬
rendo: quȩ na causa tanti luctꝰ exister& iN¬
quisiuit. Cit uir dĩ ilico resp̾dit. Omẽ hoc
monasteriũ qđ construxi. & cuncta quȩ frib
p̃paraui : omĩpotentis dĩ uidicio. gentibus
tradita sunt. Uix aute obtinere potui. ut
nasteriũ scimꝰ Nocturno eñ tẽꝑe &. qui escen.¬
tib frib nuꝑ illic langobardi in gresi sunt.
Qui diripientes omĩa: nec unũ quidẽ homine̾
Ut si res gentib t᷑¬
der&. animas custo.
uitã om̃ĩum qͥ eũ comitabant᷑ accepit
uodã quoq tẽpore eochilaratꝰ noster quẽ
Dipse conuersũ nosti tansinissus adomino

Expanded text:
ir quidam nobilis Theopropus nomine eiusdem Benedicti patris fuerat admonitione conversus; qui pro vitae suae merito magnam apud eum familiaritatis fiduciam habebat. Hic cum quadam die eius cellulam fuisset ingressus, hunc amarissime flentem repperit. Cumque diu subsisteret eiusque finiri lacrimas non videret, nec tamen vir Domini ut consueverat orando plangeret, sed moerenclo, quaenam causa tanti luctus existeret, inquisivit. Cui vir Dei ilico respondit: 'Omne hoc monasterium quod construcxi et cuncta qupraeparavi, omnipotentis Dei judicio gentibus tradita sunt. Vix autem obtinere potui ut mnasterium scimus. Nocturno enim tempore et quiescentibus fratribus, nuper illic Langobardi ingressi sunt; qui diripientes omnia, ne unum quidem hominem ut si res gentibus traderet, animas custodivitam omnium qui eum comitabantur, accepitQuodam quoque tempore Exhilaratus noster, quem ipse conversum nosti, tranmissus a domino
Abbreviated transcription (Latin):
pleta: sese cũ iscdẽ frĩb inorationẽ dedit. In eodẽ
aute̾ loco ubi cũ frĩb orabat. uacinis erat ab oleo
dolius & cooꝑtꝰ. Cũq se̾s uir in oratione ꝑsister&e:
cep̃ operimentũ eiꝰdẽ dolu oleo excrescente suble¬
uari. Quo cõmoto atq subleuato. qđ eoxcreue.¬
rat ora dolii transiens. pauim̃tũ loci in quo incu¬
buerat mundabat. Qđ benedictꝰ dĩ famulus ut
aspex̃. ꝓtinꝰ orationẽ cõpleuit. atq in pauim̃tũ
oleũ defiuere cessauit. Tunc diffidentẽ in obe¬
dientẽq frẽm lacius admonuit: ut fide̾ habere
discer& & humilitate̾̃. Idẽ uͦ fr̾ salubrit̃ correp¬
tus erubuit: quia uenerabilis pat̾ uirtutẽ omĩ¬
potentis dnĩ quã ad monitione intimauerat. mi¬
raculis ostendebat. N ec erat iã ut quisquã de

Expanded text:
pleta, sese cum eisdem fratribus in orationem dedit. In eo autem loco ubi cum fratribus orabat, vacuum erat ab oleo dolium et coopertum. Cumque sanctus vir in oratione persisteret, coepit operimentum ejusdem dolii oleo excrescente sublevari. Quo commoto atque sublevato, oleum quod excreverat, ora dolii transiens, pavimentum loci in quo incubuerat inundabat. Quod Benedictus Dei famulus ut aspexit, protinus orationem complevit, atque in pavimentum oleum defluere cessavit. Tunc diffidentem inobedientemque fratrem latius admonuit, ut fidem habere disceret et humilitatem. Idem vero frater salubriter correptus erubuit: quia venerabilis Pater virtutem omnipotentis Dei, quam admonitione intimaverat, miraculis ost
Abbreviated transcription (Latin):
Quo quoq tẽpore. seruandus diaconꝰ atq abbas
Neiꝰ monasterii qđ incãpaniȩ partib aliberio
quondã patricio fuerat constructũ. ad eũ iusitatio¬
nis grã exemore conuenerat. eiꝰ quippe ionasteriõ
frequentabat. Ut quia idẽ quoq uir doctrina grẽ
cęlestis influebat: dulcia sibi mucẽ uitȩ uerba
trans funderent. & suaue in cibũ celestis patriȩ qr
ad huc ꝑfecte gaudendo ñ poterant. saltẽ suspi¬
rando gustarent. Cũ uͦ hora iã quietis exiger&.
incuiꝰ curris suꝑiorib se uenerabił benedictus.
in eiꝰ quoq inferiorib se seruandus diaconꝰ collo

Expanded text:
quoque tempore Servandus diaconus atque abbas ejus monasterii quod in Campaniae partibus a Liberio quondam patricio fuerat constructum, ad eum visitationis gratia ex more convenerat. Ejus quippe monasterium frequentabat; ut quia idem quoque vir doctrina gratiae coelestis influebat, dulcia sibi invicem vitae verba transfunderent, et suavem cibum coelestis patriae, quia adhuc perfecte gaudendo non poterant, saltem suspirando gustarent. Cumque hora jam quietis exigeret, in cujus turris superioribus se venerabilis Benedictus, in ejus quoque infer
Abbreviated transcription (Latin):
Dudã autẽ eiꝰ monachus nobilitu mentẽ de¬
Uderat. & ꝑmanere inmonasterũ nolebat.
Cũq eũ uir dĩ assiduȩ corripera&e. frequent̃ ad¬
moner& : ipse uͦ nullomͦ consentir& in congre¬
gatione ꝑsistere. atq inportimis p̃cib ut rela
xaret᷑ imminer&. quadã die idẽ uenerabilis
nat᷑ Nimigtatis ciꝰ tedia affuctꝰ. iratꝰ uissit ut dis¬
ceder&. Qui moxe ut monasteris exut: c̃tra
se assistere aꝑto ore dracone̾ initinere inuenit
Cũq eũ idẽ draco qͥ apparuerat deuorare uello
cepit ipse tremens & palpitans magnis uocib
clamare dicens. Occurrite occurrite: quia diaco
iste me deuorare uult. Currentes autẽ fr̾s.
diaconẽ minime uider̃. s tremente̾ atq pal.¬
pitantẽ monachũ admonasteriũ reduxcert̃.
Qui statĩ ꝓmisit. nũquã se eẽ iã amonasterio re¬
cessurũ. atq exchora eadẽ insua ꝓnissione ꝑ¬
mansit. Quippe qͥ sci̾ uiri oratiglib contͣ se
assistere dracone̾ uiderat. qiẽ pͥus ñ uidendo

Expanded text:
dam autem ejus monachus mobilitati mentem dederat, et permanere in monasterio nolebat. Cumque eum vir Dei assidue corriperet, et frequenter admoneret, ipse vero nullo modo consentiret in congregatione persistere, atque importunis xaretur immineret, quadam die idem venerabilis Pater, nimietatis ejus taedio affectus, iratus jussit ut discederet. Qui mox ut monasterium exiit, contra se assistere aperto ore draconem in itinere invenit. Cumque eum idem draco qui apparuerat devorare vellet, coepit ipse tremens et palpitans magnis vocibus clamare, dicens: Currite, currite, quia draco iste me devorare vult. Currentes autem fratres draconem minime viderunt, sed trementem atque palpitantem monachum ad monasterium reduxerunt. Qui statim promisit nunquam se esse a monasterio recessurum, atque ex hora eadem in sua promissione permansit: quippe qui sancti viri orationibus contra se assistere draconem viderat, quem prius non videndo
Abbreviated transcription (Latin):
Abrẽ: eu ille resp̾dit. Ecce corpꝰ eiꝰ adianuã mona¬
sterii iac&. Ubi dũ uir dĩ cũ fr̃ib ꝑueniss&. flexẽ
ienua: & suꝑ corpusculũ infantis incubuit. seseq
erigens ad celũ palmas tetendit dicens. Dne̾ non
aspicias peccata mea. sed fidẽ huiꝰ hominis qͥ resu¬
seitare filiũ suũ rogat. & redde in hoc corpusculo
animã quã abstulisti. Uix in oratione uerba cõ¬
pleuerat: & regrediente anima. ita corpusculũ
pueri omẽ contremuit : & sub oculis om̃ĩũ qui
aderant apparuerit concussione mirifica tre¬
mendo palpitasse. Cuiꝰ mox manũ tenuit: & eũ
patri uiuentẽ atq in columen reddidit. Liquet
petre. quia hoc miraculũ in potestate ñ habuit
qđ ꝓstratꝰ petiit. ut eochibere potiuiss&. PETR̃.
Si cuncta. eẽ. ut asseris constat patent̃: quia uerba
quȩ ꝓposueras reb ꝓbas. Sed queso te ut indices
si scĩ uiri omĩa quȩ uolunt possunt. & cuncta
impetrant. quȩ desiderant obtinere. GREROR̃¬

Expanded text:
Ubi est? Cui ille respondit: Ecce corpus ejus ad januam monasterii jacet. Ubi cum vir Dei cum fratribus pervenisset, flexit genua, et super corpusculum infantis incubuit, seseque erigens, ad coelum palmas tetendit dicens: Domine, non aspicias peccata mea, sed fidem hujus hominis, qui resuscitari filium suum rogat, et redde in hoc corpusculo animam quam abstulisti. Vix in oratione verba compleverat, et regrediente anima ita corpusculum pueri omne contremuit, ut sub oculis omnium qui aderant, apparuerit concussione mirifica tremendo palpitasse. Cujus mox manum tenuit, et eum patri viventem atque incolumem dedit. Liquet, Petre, quia hoc miraculum in potestate non habuit, quod prostratus petiit, ut exhibere potuisset. Petr. Sic cuncta esse, ut asseris, constat patenter: quia verba quae proposueras, rebus probas. Sed quaeso te, ut indices si sancti viri omnia quae volunt possunt, et cuncta impetrant quae desiderant obtinere.
Abbreviated transcription (Latin):
dos respordit: sed tamen eiꝰ inopiã blanda
loci one consolatꝰ ait. Uade & pꝰ biduũ
patere : qr de est hodie qđ tibi debeã dare.
Impso autẽ biduo: more suo in oratione fuit
occiipatꝰ. Cũ die t̾cio is qͥ necessitate debiti
affugebat᷑ rediit. Suꝑ arcã uͦ monasterii
quȩ erat frum̾to plena: subito tredeci solidi
sunt inuenti. Quos uir di deferre iussit: &
afflicto petitore tribuit dicens. ut duodecĩ
redder&. & unũ in exxpensis ꝓpriis haber&:
Sed adea nunc redeã. quȩ eiꝰ discipłis in libris
huiꝰ excordio: p̃dictis referentib agnoui:
uidã uir grauissima adũsarii sui Ixxxuiii.¬
Cemulatione laborabat: in cuiꝰ ad hoc usq
odiũ ꝓrupit: Ut ei nescienti in potũ uenenũ
dar&. Qui quã uis uitã auferre ñ ualuit.
cutis camen colore̾ mutauit. ita ut diffusa
incorpore eiꝰ uarietas leprȩ more̾ imitari ui.¬
deretur. Sed addĩ hominẽ deductꝰ. salutẽ
pristinã citiꝰ recep̃. Nã mox ut eũ contigit.

Expanded text:
dos respondit, sed tamen ejus inopiam blanda locutione consolatus, ait: Vade, et post biduum revertere, quia deest hodie quod tibi debeam dare. In ipso autem biduo more suo in oratione fuit occupatus. Cumque die tertio is qui necessitate debiti affligebatur, rediret, super arcam monasterii, quae erat frumento plena, subito tredecim solidi sunt inventi. Quos vir Dei deferri jussit, et afflicto petitori tribui, dicens, ut duodecim redderet, et unum in expensis propriis haberet. Sed ad ea nunc redeam, quae ejus discipulis in libri hujus exordio praedictis referentibus agnovi. Quidam vir gravissima adversarii sui aemulatione laborabat, cujus ad hoc usque odium prorupit, ut ei nescienti in potu venenum daret. Quod quamvis vitam auferre non valuit, cutis tamen colorem mutavit, ita ut diffusa in corpore ejus varietas leprae morem imitari videretur. Sed ad Dei hominem deductus salutem pristinam citius recepit: nam mox ut eum contigit,
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc quiescentib fr̾ib instans uigiliis noct᷑ne
orationis tẽpora p̃ueniss&: ad fenestrã stans &
omĩpotentẽ dnm̃ dep̃cans. subito intẽpesta noc¬
tis hora respiciens. uidit fusa lucẽ desuꝑ. cunc¬
tas noctis tenebras effugasse. Tantoq splendore
clarescere : ut diẽ uincer& lux illa que intene.¬
bris radiass&. Mira autẽ ualde res inhac specu¬
latione secuta. ẽ : qr sicut ipse narrauit. om̃is
etiã mundꝰ uelut subimo solis radio collectꝰ:

Expanded text:
 instans vigiliis, nocturnae orationis tempora praevenisset, ad fenestram stans, et omnipotentem Deum deprecans, subito intempesta noctis hora respiciens, vidit fusam lucem desuper cunctas noctis tenebclarescere, ut diem vinceret lux illa, quae inter tenebras radiasset. Mira autem valde res in hac speculatione secuta est, quia sicut post ipse narravit, omnis etiam mundus, velut sub uno solis radio collectus
Abbreviated transcription (Latin):
ras de sepulchris siuis ꝓgredi. & exire ȩcdłãm.:
Uidebat. Qđ dũ sepiꝰ cerner&. quia aduocẽ
dia coni damantis exiebant foras. atq intra
ecł̃am ꝑmanere ñ poterant: adinemoriã re¬
duit quȩ uir dĩ illis adhuc uiuentib mandaũ
Tas quippe se cõmunione pruiare dixerat. nisi
mores suos & uerba corrigerent. Tunc seruo
dĩ cũ graui merore indicatũ. ẽ. Qui manusua
ꝓtinꝰ oblationẽ dedit : dicens. Ite. & hanc
oblationẽ ꝓ eis offerri dno facite. & ulte¬
ruis excõmunicate ñ erunt. Quȩ dũ obla¬
tio ꝓeis fuiss& uno
no Olata. & adiacono

Expanded text:
e sepulcris suis progredi et exire de ecclesia videbat. Quod dum saepius cerneret, quia ad vocem diaconi clamantis exibant foras, atque intra ecclesiam permanere non poterant, ad memoriam reduxit quae vir Dei illis adhuc viventibus mandavit. Eas quippe se communione privare dixerat, nisi mores suos et verba corrigerent. Tunc servo Dei cum gravi moerore indicatum est, qui manu sua protinus oblationem dedit, dicens: Ite et hanc oblationem pro eis offerri Domino facite, et ulterius excommunicatae non erunt Quae dum oblatio pro eis fuisset immolata, et a dia
Abbreviated transcription (Latin):
Quadã quoq die dũ quidã eiꝰ puerulus mo¬
Unachus parentes suos ultra quã debebat
diligens. atq ad eoꝵ habitaculũ tendens sine
benedictione de monasterio eociss&: eod̾e die
mox ut ad eos ꝑuenit. defunctꝰ ẽ. Cũq eẽt
sepultꝰ: die altero piectũ foras corpꝰ eiꝰ iuen¬
tũ .ẽ. Qđ rursus tradere sepulturȩ curaiter̃.
sed sequenti die iterũ ꝓiectũ exterꝰ atq ir i¬
hunatũ sic̃priꝰ uuener. Tunc concite ad bene¬
dicti patris uestigia curuites : cũ magno sleti
petier̃. ut ei suã gram lardri dignaret᷑. Quib¬

Expanded text:
Quadam quoque die dum quidam ejus puerulus monachus parentes suos ultra quam deberet diligens, atque ad eorum habitaculum tendens, sine benedictione de monasterio exiisset, eodem die mox ut ad eos pervenit, defunctus est. Cumque esset sepultus, die altero projectum foras corpus ejus inventum est, quod rursus tradere sepulturae curaverunt. Sed sequenti die iterum projectum exterius atque inhumatum sicut prius invenerunt. Tunc concite ad Benedicti Patris vestigia currentes, cum magno fletu petierunt ut ei suam gratiam largiri dignaretur. Quib
Abbreviated transcription (Latin):
ellariũ tenebat.
audiuit quidẽ iubentis uerba: sed implere distu¬
lit: Cũq post paululũ si id qđ uisserat datũ ẽẽc
inquirer&. resp̾dit monachus se minue dedisse.
qr si illud tribuer&. omnino nichil fr̃ib remaner&.
Tunc iratꝰ aliis p̃cep̃ ut hoc ipsũ uas uitreũ in quo
parũ olei remansisse uidebat᷑ ꝑfenestrã ꝓicerent:
ne icella aliquid ꝑ inobedientiã remaner&. Factũ¬
est autẽ ut subfenestra eadẽ iugens p̃cipitiũ pate.¬

Expanded text:
ellarium tenebat audivit quidem jubentis verba, sed implere distulit. Cumque post paululum si id quod jusserat datum esset inquireret, respondit monachus se minime dedisse; quia si illud ei tribueret, omnino nihil fratribus remaneret. Tunc iratus, aliis praecepit ut hoc ipsum vas vitreum in quo parum olei remansisse videbatur, per fenestram projicerent, ne in cella aliquid per inobedientiam remaneret. Factumque est. Sub fenestra autem eadem ingens praecipitium pate
Abbreviated transcription (Latin):
Sodẽ quoq tẽpore quo alim̃toꝵ in opia cã¬
paniã grauit̾ afflgebat. uir dĩ diuersis
indigentib monasterii sui cuncta tribuerat
Ut pene nichil incellario nisi parũ quid olei
cosi eo uase remaner&. Tunc quidã subcia¬
postusapitꝰ nomune aduenit : magnopere

Expanded text:
o quoque tempore quo alimentorum inopia Campaniam graviter affligebat, vir Dei diversis indigentibus monasterii sui cuncta tribuerat, ut pene nihil in cellario nisi parum quid olei in vitreo vase remaneret. Tunc quidam subdiaconus Agapitus nomine advenit, magnopere
Abbreviated transcription (Latin):
corporis. ab eiꝰ ore insuo pectore alim̃ta referebañ
uadã uͦ die dũ solus. ẽẽt: tẽptator affuit.
Nã nigra paruaq aius quȩ uulgo merula uo¬
catur. circa eiꝰ faciẽ uolitare cep̃: riꝰq uultu in¬
portune in sistere. ita ut capi inauu poss&: sihanc
uir sc̃s tenere uoluiss&. Sed signo crucis edito:
recessit. Tanta autẽ carnis cẽptatio aui eadẽ rece.¬
ꝑtꝰ. Quandã nãq aliquando feminã uiderat. quã
malignꝰ sp̃s ante eiꝰ mentis oculos redu&̃. Tautoq
igne serui dĩ animũ. inspeciẽ illiꝰ accendit: ut
se in eiꝰ pectore amoris flãma uia caper&. etiã
pene deserere heremũ: uolupitate uictꝰ de¬
liberara. Cũ subito suꝑnę grẽ respectu. ad sem&¬
ipsũ reũsus. ẽ: atq urticarũ & uepriũ uiata

Expanded text:
corporis, ab ejus ore in suo pectore alimenta referebant corporis, ab ejus ore in suo pectore alimenta referebant Quadam vero die dum solus esset, tentator adfuit. Nam nigra parvaque avis, quae vulgo merula nominatur, circa ejus faciem volitare coepit, ejusque vultui importune insisvir sanctus tenere voluisset; sed signo crucis edito recessit avis, tanta autem carnis tentatio avi eadem receertus. Nam quandam aliquando feminam viderat, quam malignus spiritus ante oculos eius reduxit, tantoque igne servi Dei animum in specie illius accendit, ut se in eius pectore flamma amoris vix caperet. Etiam paene deserere heremum votuptate victus deliberaret, cum subito superna respectus gratia ad semetipsum reversus est, atqu
Abbreviated transcription (Latin):
paschali sollẽpnitate cũ alimentis quȩ sibi pa¬
rauerat ad locũ tetendit. & uirũ dĩ ꝑ abrup.¬
ta montiũ. ꝑ concaua ualliũ. ꝑ defossa t̾rarũ
quriuut. eũq latere inspecii repperit. Cũq
oratione facta. & benedicentes omĩpotentẽ
dicens. Scio qđ pascha. ẽ: qr uidere cẽmeriu
onge qtuppe ab hominib posit. qr die eode
nischalis eẽt sollepnitas ignorabat. en era¬
hoc missus sũ: ut dona omĩpotentis chĩ parit̃
sumamꝰ. Benedicentes igitur cdnm : sũpser̃ cibũ.
Fapleta itaq refectione & colloquio: ad eccłam
prb̃t recessit. E odẽ quoq cẽꝑe hunc inspecu
latitantẽ etiã pastores inuener̃. Quẽ dũ uestitũ
pellib. int̾ fructecta cernerent. aliquã bestiã
.eẽ. credider̃. Sed cognoscentes dĩ famulũ. eoꝵ
multi aclpietatis grãm. ab estiali mente mutati
tuit. Factũq est: ut excillo iã tẽpore. amultis
frequentari cepiss&. Qui cũ ei cibos deferrent

Expanded text:
Paschali cum alimentis quae sibi paraverat, ad locum tetendit, et virum Dei per abrupta montium, per concava vallium, per defossa terrarum quaesivit, eumque latere in specu reperit. Cumque oratione facta, benedicentes Dominum omnipotentem dicens: Scio quia Pascha est, quia videre te merui. Longe quippe ab hominibus positus, quia die eodem Paschalis solemnitas esset ignorabat. Venerahoc missus sum, ut omnipotentis dona Dei pariter sumamus. Benedicentes igitur Dominum sumpserunt cibum. Expleta itaque refectione et colloquio, ad ecclesiam presbyter recessit. Eodem quoque tempore hunc in specu latitantem etiam pastores invenerunt: quem dum vestitum pellibus inter fruteta cernerent, aliquam bestiam esse crediderunt: sed cognoscentes Dei famulum, eorum multi ad pietatis gratiam a bestiali mente mutati tis: factumque est ut ex illo jam tempore a multis frequentari coepisset, qui cum ei cibum afferrent
Abbreviated transcription (Latin):
gras reddidit. eiꝰq obitũ frĩb denuntiauit. Quos
etiã ꝑtinꝰ misit. Ut eiꝰ corpꝰ ad monasteriũ deferrenł:
atq in sepulchro qđ sibi ipie parauerat ponerent:
Quo facto: contigit ut quoꝵ mens una sẽꝑ in dõ fue.¬
rat. eoꝵ quoq corpora nec sepultura separar&:¬

Expanded text:
Quos etiam protinus misit, ut ejus corpus ad monasterium deferrent, atque in sepulcro quod sibi ipse paraverat, ponerent. Quo facto contigit ut quorum mens una semper in Deo fuerat, eorum quoque corpora nec sepultura separar
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cam̃ usioni illi omĩmodo fidẽ dantes. uirũ dĩ
sic̃ se uenire ꝓmiserat expectabant. Cũq uir dei
constitita die minime ueniss&: ad eũ cũ merore
reũsi sunt dicentes. Exxpectauimꝰ pat̾ ut uenires
sicut ꝓmiseras. & nob̾ ostenderes ubi quid edifi¬
care deberemꝰ : & ñ uenisti. Quib ipse ait. Quare
fr̾s. quare ista dicitis: Nũquid sicut ꝓmisi non
ueni: eiu cũ ipsi dicerent. quando uenisti : respd.
Nĩ quid utrsq uob̾ dormientib ñ apparu. & loca
singula desigiaui: Ite. & sic̃ ꝑ uisionẽ audistis.
omẽ habitaculi monasteri ita construite. Qui
hec audientes uelem̃t̃ admirati: ad pdictum
uliũ sunt reũsi & cuncta habitacula sic̃ eaxre.¬
uel one didicerant construacer̃. Pctã. Doceri
pel̃ Aeri ordine pocuit ut longe ir&. rer¬
piñ dormia b dicere. qđ ipsi puisionẽ audi

Expanded text:
Non tamen visioni illi omnimodo fidem dantes, virum Dei Non tamen visioni illi omnimodo fidem dantes, virum Dei sicut se venire promiserat, exspectabant. Cumque vir Dei constituto die minime venisset, ad eum cum moerore reversi sunt, dicentes: Exspectavimus, Pater, ut venires sicut promiseras, et nobis ostenderes ubi quid aedificare deberemus, et non venisti. Quibus ipse ait: Quare, fratres, quare ista dicitis? Nunquid sicut promisi, non veni? Cui cum ipsi dicerent: Quando venisti? respondit: Nunquid utrisque vobis dormientibus non apparui, et loca singula designavi? Ite, et sicut per visionem audistis, omne habitaculum monasterii ita construite. Qui haec audientes, vehementer admirati, ad praedictum praedium sunt reversi, et cuncta habitacula sicut ex revelatione didicerant construxerunt. Petr. Doceri velim quo fieri ordine potuit ut longe iret, responsum dormientibus diceret, quod ipsi per visionem audi
Abbreviated transcription (Latin):
quiad sint de semet ipsis ẜ ẜ Ix̃. Ita hoc. eẽ. ut asseris
magna ratio clamat. sec queso de uenerabili patre
benedicto quicquid ꝯshuc animo occurrit. exse.¬
Iot in eiꝰ p̃dio uocta t̾raciensẽ urbẽ missis disepłis
suis construere monasteriu̾ debuiss&. Qui roganti¬
consentiens : de putatis fr̃ib patrẽ constituit. &
quis ei scds eẽt orclinauit. Quib cuntib resp̾dit di¬
cens. Ite. & die illo ego ueniã: & ostendã uobis
in quo loco oratoriũ. in quo refectoriũ fratrũ. in qͦ
susceptionẽ ospitũ. uł quȩq sunt necessaria ȩdi¬
ficar. debeatis. Qui benedictione suscepta: ilico
prexer̃. & coastitutũ diẽ magnopere p̃stolantes:
parauer̃ omĩa quȩ his qͥ cũ tanto patre uenire po¬
tiussent. uidebant᷑ ẽẽ necessaria. Nocte uͦ cadem
qua ꝓmissus illucescebat dies. eodẽ seruo dĩ quẽ
illic patre̾ constituerat. atq eiꝰ p̃posito uir dñi
in so̾nis apparuit: & loca singula ubi quid ȩdifi.¬

Expanded text:
quid sint de semetipsis. Petr. Ita hoc esse, ut asseris, magna ratio clamat. Sed, quaeso, de venerabili Patre Benedicto quidquid adhuc animo occurrit, exseut in ejus praedio juxta Tarracinensem urbem missis discipulis suis construere monasterium debuissis fratribus Patrem constituit, et quis ei secundus esset ordinavit. Quibus euntibus spopondit dicens: Ite, et die illo ego venio, et ostendo vobis in quo loco oratorium, in quo refectorium fratrum, in quo susceptionem hospitum, vel quaeque sunt necessaria, aedificare debeatis. Qui benedictione percepta illico perrexerunt, et constitutum diem magnopere praestolantes, paraverunt omnia quae his qui cum tanto Patre venire potuissent, videbantur esse necessaria. Nocte vero eadem qua promissus illucescebat dies, eidem servo Dei quem illic Patrem constituerat, atque ejus praeposito vir Domini in somnis apparuit, et loca singula ubi quid aedifi
Abbreviated transcription (Latin):
michi relatione cõꝑtũ. ẽ : nequaquã ẽgre illiꝰ
audisse se ꝑ hib&. sed quia hoc dixerit ⁊ctũ
sibi afr̾ib fusse testat᷑. Xui.
odẽ quoq tẽpore. quidã aquinensis ydę
fuerat martyrũ loca transmissus ut sanari po¬
tiass&: sed scĩ dĩ martyres noluer̃ ei sanitatis
donũ cribuere. Ut quanta eẽt iubenedicto grã
dens. antiquũ hoste̾ de obsesso homine ꝓtuniꝰ
expulit. Cui sanato: p̃cep̃ dicens. Uade : &
post hec carnẽ ñ comedas. Ad sacrũ uͦ ordinẽ
nũ quã accedere p̃sumas. Quac̃q autẽ die sa.
crũ ordinẽ temerare p̃sũpseris: statĩ uire dia¬
boli iterũ inanciparis. Discessit gͥ dericꝰ sanꝰ.
& sicut t̾rere sol& animũ pena recens. ea quȩ
uir dĩ p̃cepetat interĩ custodiuit. Cũ uͦ pannos
multos om̃s priores illiꝰ de hac luce migrassent
& minores suos sibim& suꝑ poni in sacris or¬
nib cerner&e uerba uri dĩ quasi exl& d quo

Expanded text:
mihi relatione compertum est; nequaquam ex ore illius mihi relatione compertum est; nequaquam ex ore illius audisse se perhibet; sed quia hoc dixerit, dictum sibi a fratribus fuisse testatur.eodem quoque tempore quidam Aquinensis Ecclefuit martyrum loca transmissus, ut sanari posset. Sed sancti Dei martyres noluerunt ei sanitatis donum tribuere, ut quanta esset in Benedicto gratia dens, antiquum hostem de obsesso homine protinus expulit. Cui sanato praecepit dicens: Vade, et post haec carnem non comedas, et ad sacrum ordinem nunquam accedere praesumascrum ordinem temerare praesumpseris, statim juri diaboli iterum mancipaberis. Discessit itaque clericus sanus, ac sicut terrere solet animum poena recens, ea quae vir Dei praecepit interim custodivit. Cum ergo post annos plurimos omnes priores illius de hac luce migrassent, et minores suos sibimet superponi in sacris ordinibus cerneret, verba viri Dei quasi ex longo
Abbreviated transcription (Latin):
etiã deuotione cũ dñõ sunt: & adhuc carnis
corruptibilis pondere grauati cũ dnõ ñ sunt.
Occulta itaq dĩ uidicia in quantũ coniuncti sc̃
sciunt. in quantũ disiuncti sunt nesciunt. qr
enĩ secreta eiꝰ ad huc ꝑfecte ñ penetrant in cõ¬
p̃hensibilia eiꝰ uidicia. eẽ. testant᷑. Iuia uero ei
mente inherent atq inherendo uł sacrȩ scriꝑ¬
ture eloquiis. uł occultis reuelationib inꝗtũ
accipiunt agnoscunt. hȩc & norunt & ꝓnun¬
tiant. Iudicia gͥ quȩ ds̃ tac& nesciunt: quȩ¬
quȩ des loqͥt᷑ scuint. Vnde & dauid ꝓpħ a
cũ diciss&. in labiis mes ꝓnuntiati omĩ uidicia.
ꝓtinꝰ addidit oris tui. Ac si aꝑte dicat. llla
g uidicia & nosse & ꝓnuntiasse potui: quete
Dsse cognoui. Nã ea quȩ ipse ñ loqueris.:
tõis ꝓ a dubio cognitionib abscondis. Con

Expanded text:
ino devotione sunt, et adhuc carnis corruptibilis pondere gravati, cum Domino non sunt. Occulta itaque Dei judicia, in quantum conjuncti sunt, sciunt, in quantum disjuncti sunt, nesciunt. Qui enim secreta ejus adhuc perfecte non penetrant, incomprehensibilia ejus judicia esse testantur; qui vero ei mente inhaerent, et inhaerendo vel sacrae Scripturae eloquiis vel occultis revelationibus, in quantum accipiunt, agnoscunt, hoc et norunt et pronuntiant. Judicia igitur quae Deus tacet nesciunt, ququae Deus loquitur sciunt. Unde et David propheta cum dixisset: In labiis meis pronuntiavi omnia judicia , protinus addidit, oris tui, ac si aperte dicat: Illa ego judicia et nosse et pronuntiasse potui, quae te dixisse cognovi. Nam ea quae ipse non loqueris, nostris procul dubio cognitionibus abscondis. Con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenire de creuerat. Taciut quidẽ qͥ admandei.¬
candũ inuitauerat. & cũ eo ieuinus adhuc per¬
gere admodicũ consensit. Cũq & it̃ longuis
agerent: & eos tardior hora fatigar&. ãbulan¬
tes inuener̃ initinere pratũ. & fontẽ: & quȩq
poterant ad reficiendũ corpꝰ delectabilia uidere
Tunc conuiator ait. Ecce aqua. ecce pratũ: ecce
amenꝰ locꝰ in quo possumꝰ refici & parũ quies¬
cere. Ut ualeamꝰ iter nrm postmodũ incolu¬
oculis blandirent᷑ : hac t̾tia admonitione ꝑsu¬
asiis. consensit & comedit. Uesꝑtina uͦ hora:
ꝑuenit ad cellã. Presentatꝰ autẽ uenerabili be¬
nedicto patri. sibi orationẽ peciit: s mox ei
uir sc̃s hoc qđ inuia egerat imꝓperauit dic̃s.
tuũ locutꝰ. ẽ. semel tͥ ꝑsuadere ñ potuit. scđo
ñ potuit. t̾eio ꝑsuasit: & te adhoc qđ uoluit
suꝑauit. Tunc ille reatũ infirmȩ suȩ mentis
agnoscens: eiꝰ pedib ꝓuolutꝰ. tanto magiscep̃
culpã deflere & erubescere. quanto se cognou

Expanded text:
enire decreverat. Tacuit quidem qui ad manducandum invitaverat, et cum eo jejunus adhuc pergere ad modicum consensit. Cumque iter longius agerent, et eos tardior hora fatigaret ambulantes, invenerunt in itinere pratum et fontem, et quaeque poterant ad reficiendum corpus delectabilia videri. Tunc conviator ait: Ecce aqua, ecce pratum, ecce amoenus locus, in quo possumus refici et parum quiescere, ut valeamus iter nostrum postmodum incoluoculis blandirentur, tertia admonitione persuasus, consensit et comedit: vespertina vero hora pervenit ad cellam. Praesentatus autem venerabili Benedicto Patri, sibi orationem dari petiit: sed mox ei vir sanctus hoc quod in via egerat improperavit, dicens: locutus est, semel tibi persuadere non potuit, secundo non potuit, at tertio suasit, et te ad hoc quod voluit superavit? Tunc ille reatum infirmae suae mentis agnoscens, ejus pedibus provolutus, tanto magis coepit culpam deflere et erubescere, quanto se cognovit
Abbreviated transcription (Latin):
epłis sius ueneribilis pat̃ dicuete. corporelibus
eiꝰ oculis. idẽ antiquus hostis cet̾rimꝰ & succens
apparebat. qͥimeũ ore oculisq flãmantib stuire
Uidebat᷑. lã uͦ quȩ dicer& audiebant om̃s Prius
enĩ hunc uocabat exnomine. Cui cũ uir dĩ mi.¬
nime resp̾der&. ad eiꝰ mox contumelias erũpebat.
Nã cũ clamar& dicens. benedicte benedicte. & eũ
sibi nullomͦ resp̾dere conspicer&. ꝓtinꝰ adiunge¬
bat. Maledicte ñ benedicte. qͥd mecũ habes
quid me ꝑsequeris: Sediã nunc eapetanda st̃ꝰ
contra di famuluĩ antiqiti hostis noua certamina.
Cii pugnas quidẽ uolens intulit: sed ocasionẽ uic
PER EIUS ORATIONẼ LEUIGATO
uacdã die dũ fr̃is habitacula eiꝰ dẽ cellȩ constru¬
erent. lapis inmediũ iacebat. quẽ in edificiũ le¬
uare de creuer̃. Cũq eũ duo uł tres mouere non
possent. plures adiuncti sunt. Sed ita immobit
ꝑmansit. ac si radicitꝰ int̾ra teneret᷑. ut palã dare¬

Expanded text:
s Pater dicebat, corporalibus ejus oculis idem antiquus hostis teterrimus et succensus apparebat, qui in eum ore oculisque flammantibus saevire videbatur. Jam vero quae diceret audiebant omnes: prius enim hunc vocabat ex nomine. Cui cum vir Dei minime responderet, ad ejus mox contumelias erumpebat. Nam cum clamaret, dicens: Benedicte, Benedicte, et eum sibi nullo modo respondere conspiceret, protinus adjungebat: Maledicte, non Benedicte, quid mecum habes? quid me persequeris? Sed jam nunc spectanda sunt contra Dei famulum antiqui hostis nova certamina, cui pugnper viri Dei orationem levato. Quadam die dum fratres habitacula ejusdem cellae construerent, lapis in medio jacebat quem in aedificium levare decreverant. Cumque eum duo vel tres movere non possent, plures adjuncti sunt, sed ita immobilis mansit, ac si radicitus in terra teneretur: ut palam dare
Abbreviated transcription (Latin):
& epĩ celle fuit. ut quotiens ad responsum
digagl egrederent᷑ fr̃s: cibũ potũq extͣ cellã
miane sumerent. Cũq hoc de usu regule sol¬
xite seruaret᷑. quadã die adresponsũ fr̃s egres.¬
si sunt in quo tardiori cõpulsi sunt hora demo¬
rari. Qui manere iuata religiosã feminã nõae.¬
rant. cuiꝰ ingressi habitaculũ sũpser̃ cybũ. Cũq
tatꝰ ẽ. dicens. Ubi comedistis : qͥ respondentes¬
dioxer̾. Nusquã. Quib ille ait. quare ita menti¬
mini: Nũquid illiꝰ tali femine habitaculũ ñ
intrastis Nũqͥd hos atq illos cibos ñ accepistie
Nũquid tot calices ñ bibistis: Cũq eis uenerabił
pat̾ & ospiciũ mulieris. & genera ciboꝵ. & nu¬
merũ potionũ dicer&: recognoscentes cuncta
que egerant. adeiꝰ pedes treme facti cecider̃:
sẽ deliquisse confessi sunt. Ipse autẽ ꝓtinꝰ cul.¬
pã peꝑcit. ꝑpendens qđ in ciꝰ absentia ultra ñ
xcerent. quẽ p̃sentẽ sibi. eẽ. inspũ sentirent:¬

Expanded text:
enim cellae fuit, ut quoties ad responsum aliquod egrederentur fratres, cibum potumque extra cellam minime sumerent. Cumque hoc de usu regulae sollicite servaretur, quadam die ad responsum fratres egressi sunt, et in eo tardiori compulsi sunt hora demorari. Qui manere juxta religiosam feminam noverant, cujus ingressi habitaculum sumpserunt cibum. Cumqntatus est, dicens: Ubi comedistis? Qui responderunt: Nusquam. Quibus ille ait: Quare ita mentimini? Nunquid illius talis feminae habitaculum non intrastis? nunquid hos atque illos cibos non accepistis? nunquid tot calices non bibistis? Cumque eis venerabilis Pater et hospitium mulieris, et genera ciborum, et numerum potionum diceret, recognoscentes cuncta quae egerant, ad ejus pedes tremefacti ceciderunt, et se deliquisse confessi sunt. Ipse autem protinus culpam pepercit, perpendens quod in ejus absentia ultra non facerent, quem praesentem sibi esse in spirit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa exiudea sub.¬
leuatꝰ. repente. ẽ. cũ prandio in caldea depositꝰ. quo
uidelic& prandio ꝓphetã refecit. seq repente iN
uidea iterũ muenit. Si igit᷑ tã longe abacue po¬
tuit subinom̃to ire corporalit̾ & prandiũ. deferre.
quid mirũ si benedictꝰ pat̾ obtinuit. quatinꝰ ir&¬
ꝑ sp̃m. & fratrũ quiescentiũ spiritib necessaria
narrar& : ut sicut ille ad cibũ corporis corporalit̃
ꝑreã. ita iste adinstitutionẽ. spiritalis uite: spũa¬
liter ꝑgera. PFTR̃. Manꝰ tuȩ locutionis: tersit
ame fateor duletatẽ mentis. Sed uelĩ nosse incõ¬
muni locutione. qualis iste uir fuerit. xxiii¬

Expanded text:
a ex-Judaea sublevatus , repente est cum prandio in Chaldaea depositus, quo videlicet prandio prophetam refecit, seque repente in Judaea iterum invenit. Si igitur tam longe Habacuc potuit sub momento corporaliter ire et prandium deferre, quid mirum si Benedictus Pater obtinuit quatenus ir et fratrum quiescentium spiritibus necessaria narraret, ut sicut ille ad cibum corporis corporaliter perrexit, ita iste ad institutionem spiritalis vitae spiritaliter pergeret? Petr. Manus tuae locutionis tersit a me, fateor, dubietatem mentis; sed velim nosse in communi locutione qualis iste vir fuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
indexterã leuãq parte deflectere a conũsationis
itinere licer&. suscepti fr̃s insane seuientes. semet¬
ipsos pͥus acusare ceper̃. qr hunc sibi p̃eẽ poposce¬
rant. Quoꝵ scilic& tortitudo: innorma eiꝰ rectitu.¬
dinis offendebat. Cũq sibi subeo conspicerent in¬
licita ñ licere. & se dolerent assueta relinquere.
durũq eẽt qđ inmente ueteri cogebant᷑ noua
meditari: sic̃ prauis morib sc̃ꝑ grauis ẽ. uta honoꝵ
tractare de eiꝰ aliquid morte conati sunt. Qui
inito consilio: uenenũ uno miscuer̃. Q cũ uas ui.¬
creũ inquo ille pestifer potꝰ habebat᷑ recũbentipa¬

Expanded text:
in dexteram laevamque partem deflectere a conversationis in dexteram laevamque partem deflectere a conversationis itinere liceret; suscepti fratres insane saevientes semetipsos prius accusare coeperunt, quia hunc sibi praeesse poposcerant: quorum scilicet tortitudo in norma ejus rectitudinis offendebat. Cumque sibi sub eo conspicerent illicita non licere, et se dolerent assueta reldurumque esset quod in mente veteri cogebantur nova meditari, sicut pravis moribus semper gravis est vita bonorum, tractare de eius aliquid morte conati sinito consilio venenum vino miscuerunt. Et cum vas vitreum, in quo ille pestifer potus habebatur, recumben
Abbreviated transcription (Latin):
iã mentis etate cranquilla calor recesserit cẽptatio¬
nis custodes uisoꝵ sunt: qr doctores ammarum
funt. Pceros. Fateor plac& qđ dicis. Sedqr plati
cestimonii lausa reserasti: queso ut de utta iusti
debeas ea quȩ sunt inchoata ꝑcurrere De uaST
Recedente gͥ cẽptatione. uir di quasi spinis erutis. e&x¬
culta t̾ra de uirtutũ segete feraciꝰ fructũ decdit
Precomo itaq eximie conũsationis. celebre nomen
eiꝰ habebat᷑. N on longe autẽ monasteriũ fuit. cuiꝰ
congrogationis pat̃ defunctꝰ ẽ. Omĩsq eoxillo ẽ¬
gregatio adeundẽ uenerabilẽ benedictã uenit:
& magnis p̃cib ut eis p̃ eẽ deber& petiit. Qui diu
diegando distulit. suos illoꝵq fratrũ mores conue¬
nure ñ posse p̃dix̃. s uictꝰ quandoꝙ p̃cib assonsũ
dedit. Cũq in. eodẽ monasterio regularis uitȩ
custodiã tener&. nulliq ut pͥus ꝑ actꝰ inlicitos

Expanded text:
jam mentis aetate tranquilla calor recesserit tentatiojam mentis aetate tranquilla calor recesserit tentationis, custodes vasorum sunt, quia doctores animarum fiunt. Petr. Fateor, placet quod dicis: sed quia prolati testimonii claustra reserasti, quaeso ut de vita justi debeas ea quae sunt inchoata, percurrere. CAPUTRecedente igitur tentatione, vir Dei quasi spinis erutis exculta terra de virtutum segete feracius fructus dedit. Praeconio itaque eximiae conversationis celebre nomen ejus habebatur. Non longe autem monasterium fuit, cujus congregationis Pater defunctus est, omnisque ex illo congregatio ad eumdem venerabilem Benedictum venit, et magnis precibus ut eis praeesse deberet, petiit. Qui diu negando distulit, suis illorumque fratrum moribus se convenire non posse praedixit: sed victus quandoque precibdedit. Cumque in eodem monasterio regularis vitae custodiam teneret, nullique ut prius per actus illicitos
Abbreviated transcription (Latin):
tineẽ qđ in licite ardebat intꝰ. Uicit itaq pec¬
catũ: qr imutauit incendiũ. E axquo uidelicae ee¬
pore. sicut post discipis ipse phbebat: tamillo
ẽ. tẽptatio uoluptatis etlomita. unt tale inse ale
quid minime sentiro: Ceper post modũ mutti
iã mundũ relinquers. atq ad ei magisteruo
festinare. Liber ꝯuppe acẽptationis iucio.
ure iã factꝰ.e. ꝓrtutũ magister. Unde coꝑ
moysen p̾cipit᷑. Ut leuitȩ aiuginti qumq annis ce
sup meristiare debeant. abanno ũ qͥnqiagesimo
dustodes uasoꝵ fiant. PtIRUS. Iã quide plaeisor¬
monis michi aliquantulũ intellect int̃ luca sed
tam̃ hoc planiꝰ postulo eaponi. GREGORIOS
Li quet petre qđ inuiuentute carnis tẽptatio feruent
ab anno autẽ quinquagesimo calor corporis friges¬
cat. Uasa autẽ sacra: sunt fideliũ mentes Flecti
gͦ cũ adhuc intẽptatione st̃: sub eẽ eos ac serure
necesso ẽ: & obsequus laboribq fatigari. Cũ uͦ

Expanded text:
intus illicite ardebat. Vicit itaque peccatum, quia mutavit incendium. Ex quo videlicet tempore, sicut post discipulis ipse perhibebat, ita in eo est tentatio voluptatis edomita, ut tale aliquid in se minime sentiret. Coeperunt postmodum multi jam mundum relinquere, atque ad ejus magisterium festinare. Liber quippe a tentationis vitio, jure jam factus est virtutum magister. Unde et per Moysen praecipitur , ut levitae a viginti quinque annis et supra ministrare debeant: ab anno vero quinquagesimo custodes vasorum fiant. Petrus. Jam quidem prolati testimonii mihi aliquantum intellectus interlucet: sed tamen hoc plenius exponi postulo. Gregorius. Liquet, Petre, quod in juventute carnis tentatio ferveat, ab anno autem quinquagesimo calor corporis frigescat: vasa autem sacra sunt fidelium mentes. Electi ergo cum adhuc in tentatione sunt, subesse eos ac servire necesse est, et obsequiis laboribusque fatigari: cum vero
Abbreviated transcription (Latin):
dnĩ iħ u xpĩ longelateq feruescerent. scłare uicd̾
multi relinquerent. & subleni redẽptoris uiga
ꝓculsus sĩuiri studiis cep̃ emulari. eiꝰ quoꝙ con¬
uersatim derogare: quoscq &iã posset ab illiꝰ
uisitanone cõpescer&. Cũq iã se conspicer&e eiꝰ
ꝓiecto: obuiare ñ posse. & comũsationis illius
oppionẽ crescere. atq multos adstatĩ uitȩ meli¬
ais. ipso quoq opinionis eiꝰ p̃conio in desment̃
uocari: inuidię facib magis magisq succensus
dettrior fiebat. quia conũsationis illiꝰ habere ap
petebat laudẽ. sed habere laudabilẽ uitã nolebat
Qui ciꝰ dẽ inuidiȩ tenebris cecatꝰ: ad hoc usq ꝑduet
ẽ ut seruo omipotentis dinĩ infectũ ueneno panẽ.

Expanded text:
isti longe lateque fervescerent, saecularem vitam multi relinquerent, et sub leni Redemptoris jugo percussus, sancti viri studiis coepit aemulari, ejusque conversationi derogare: quosque etiam posset, ab illius visitatione compescere. Cumque jam se conspiceret ejus profectibus obviare non posse, et conversationis illius opinionem crescere, atque multos ad statum vitae melioris, ipso quoque opinionis ejus praeconio indesinenter vocari, invidiae facibus magis magisque succensus, deterior fiebat: quia conversationis illius appetebat habere laudem, sed habere laudabilem vitam nolebat. Qui ejusdem invidiae tenebris caecatus, ad hoc usque perductus est, ut servo omnipoten
Abbreviated transcription (Latin):
diã ꝓuocabant. Qui cũ diu ista colerarae:. ꝑreã
addĩ hominẽ: quantasq pateret᷑ uerboꝵ contu¬
melias enarrauit. Uir autẽ dĩ hȩc de illis audieas.
eis ꝓtinꝰ mandauit dicens. Corrigite lingua ur̃am.
qr si ñ emendaueritis. ex cõmunicabo uos. Quãui¬
delic& excõmimicationis sententiã. ñ ꝓferendo¬

Expanded text:
diam provocabant. Qui dum diu ista toleraret, perrexit diam provocabant. Qui dum diu ista toleraret, perrexit ad Dei hominem, quantasque pateretur verborum contumelias, enarravit. Vir autem Dei haec de illis audiens, eis protinus mandavit, dicens: Corrigite linguam vestram; quia si not emendaveritis, excommunico vos. Quam videlicet excommunicationis sententiam n
Abbreviated transcription (Latin):
ix ipsa petre cõmu¬
Inis eiꝰ locutio:
auirtutis erat pondere¬
ondere uacua. qr cutꝰ cor
sese in alta suspenderat. nequaquã uerba de ore il¬
lius in cassũ cadebant. Siquid uero umquã ñ iã de¬
cernencdo s minando dicer&. tantas iuires sermo
illius habebat. ac si hoc ñ dubie atq suspensȩ: sed
iã ꝑsententiã ꝓtuliss&: Nã ñ longe ab eiꝰ monasterio
ciue quedã scẽmoniales femine nobiliori genere
exoitȩ. in loco ꝓpͥo conuersabant᷑. Quib quidã
religiosus uir ad exterioris iutȩ usũ p̃bebat obse¬
quiũ. S sicut ñ nullis sol& nobilitas generis pa¬
rare ignobilitatẽ mentis. ut muiꝰ se in hoc mundo
despiciant. qui plus se ceteris aliquid fiusse memii.¬
ner̃. Nec dũ p̃dicte scȩmoniales femine ꝑfecte
linguã sub habitꝰ sii freno restringerant. & eundẽ¬
uirũ religiosũ qͥ ad exteriora necessaria eis obse¬
quiũ p̃bebat. in cautis sepe sermonib adiracun¬

Expanded text:
ix ipsa, Petre, communis ejus locutio a virtutis erat pondere vacua: quia cujus cor sese in alta suspenderat, nequaquam verba de ore illius incassum cadebant. Si quid vero unquam non jam decernendo, sed minando diceret, tantas vires sermo illius habebat, ac si hoc non dubie atque suspense, sed jam per sententiam protulisset. Nam non longe ab ejus monasterio duae quaedam sanctimoniales feminae nobiliori genere exortae, in loco proprio conversabantur; quibus quidam religiosus vir ad exterioris vitae usum praebebat obsequium. Sed sicut nonnullis solet nobilitas generis parere ignobilitatem mentis, ut minus se in hoc mundo despiciant, qui plus se caeteris aliquid fuisse meminerunt; necdum praedictae sanctimoniales feminae perfecte linguam suam sub habitus sui freno restrinxerant, et eumdem religiosum virum qui ad exteriora necessaria eis obsequium praebebat, incautis saepe sermonibus ad iracun
Abbreviated transcription (Latin):
bat GREG̃. Prophetiȩ sp̃s petre ꝓphetarũ
mentes ñ se̾ꝑ irracdat. qr sicut de scõ spũ scrip¬
tũ ẽ. ubi uult spirat. ita sciendũ. ẽ. qr & quando
uult aspirat. Hinc. ẽ. enĩ qđ nathan ꝓpheta
arege requisitꝰ si construere tẽplũ posae pͥus
consensit. & pꝰ modũ ꝓhibuit. Hinc. ẽ. qđ̃ he¬

Expanded text:
Prophetie spiritus prophetarum mentesnon semper irradiat, quia, sicut de Sancto Spiritu scriptum est: ‘Ubi vultspirat’, ita sciendum est quia et quando vult aspirat. Hinc est enim quod Natham propheta a rege requisitus si construere templum potuisset, primo consensit, et postmodum prohibuit. Hinc est quod He
Abbreviated transcription (Latin):
reũsus dix̃. Quanti mercennarii in domo patris
mei abundant panib Si igit᷑ secũ fuit. unde¬
unde ad se redut: hunc gͦ uenerabilẽ uirũ setũ
habitasse dioxerĩ: quia in sua sẽꝑ cstodia arẽ.¬
spectꝰ ante oculos conditoris se sẽꝑ aspiciens: se
adse reu̾sus dix̃. Nunc scio uere qi misit dñs ã¬
głm suũ. & eripeat me de manu lͫ. & de

Expanded text:
reversus dixit: Quanti mercenarii in domo patris reversus dixit: Quanti mercenarii in domo patris mei abundant panibus ! Si igitur secum fuit, unde ad se rediit? Hunc ergo venerabilem virum secum habitasse dixerim, quia in sua semper custodia circumspectus, ante oculos Conditoris se semper aspiciens, se ad se reversus dixit: Nunc scio vere quia misit Dominus angelum suum, et eripuit me de m
Abbreviated transcription (Latin):
post hȩc habere minime potestis. Tuic adloce
dilectȩ solitudinis redut. & solus insuꝑm yecto¬
ris oculis habitauit secũ. ETTRUS. Minꝰ pattt̃
intellego. qͥd nã sit habitauit secũ. GPEGORICS
Si scs uir contra se unanunit̾ conspitantes: ueq
conusationi longe dissimiles coactos dui subse
tenere uoluiss&. fortasse sui uigoris usũ: & mo¬
dũ cranqͥllitatis eaceder&. atq aconteplationis
lumine mentis suȩ oculũ decdinass&. Dũq co¬
tidie illoꝵ incorrectione fatigatꝰ minꝰ curarce
sui: & se forsitan relinqueret. & illos ñ mutni¬
r&. Nã quotiens ꝑcogitationis motũ numie ert
nos ducin᷑. & nos sumꝰ. & nob̾cũ ñ sumꝰ qr nosm&¬
ipsos minime uidentes: ꝑtilia uãgam᷑. An illũ
sccũ fusse dicimꝰ. qͥ in longinquã regionẽ abut.
portionẽ suã qua acceperat consũpsit. uni in ea
cuuũ adhesit. porcos reuiit: quos manducare si¬
cogitar bona quę ꝑdidit. scriptũ de illo. ẽ. Inse

Expanded text:
posthac me habere minime potestis. Tuncque ad locum dilectae solitudinis rediit, et solus in superni spectatoris oculis habitavit secum. Petr. Minus patenter intelligo, quidnam sit, Habitavit secum. Gregor. Si sanctus vir contra se unanimiter conspirantes, suaeque conversationi longe dissimiles, coactos diu sub se tenere voluisset, fortassis sui vigoris usum et modum tranquillitatis excederet, atque a contemplationis lumine suae mentis oculum declinasset. Dumque quotidie illorum incorrectione fatigatus minus curaret sua, et se forsitan relinqueret, et illos non inveniret. Nam quoties per cogitationis motum nimium extra nos ducimur, et nos sumus, lia vagamur. An illum secum fuisse dicimus qui in longinquam regionem abiit, portionem quam acceperat consumpsit, uni in ea civium adhaesit, porcos pavit, quos cum manducare siIn se
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓducere. ut uob̾ laborẽ tanti itineris dignetur
auferre. Qui euntes: rupẽ montis quã benediet
p̃dyxerat. iã stidantẽ inuener̃. Cũq in ea concauũ
locũ fecissent: statĩ aqua repletꝰ ẽ. quȩ tã suffici

Expanded text:
producere, ut vobis laborem tanti itineris dignetur producere, ut vobis laborem tanti itineris dignetur auferre. Qui euntes, rupem montis quam Benedictus praedixerat, jam sudantem invenerunt. Cumque in ea concavum locum fecissent, sta
Abbreviated transcription (Latin):
xerat. tria sursũ inrupe montis erant. & ualde
erat frĩb laboriosum semꝑ ad lacũ descendire.
Ut aquã baurire debuissent: maxime quia ra
de uedo montis latere erat graue descendentib
intimore ꝑiculũ. Tunc collecti fiis exeisdẽ trib
monasterus. ad dĩ famulũ benedictũ uenerunt
dicentes. Laboriosũ nob. ẽ. ꝓpt̃ aquã coticdie usq
ad lacũ descendere: & idcuto necesse. ẽ. exeodẽ
loco manasteria mutare. Quos blande consola¬
tos: diist. Et nocte eadẽ cũ paruo puerulo no.¬
mine placido cuiꝰ suꝑiꝰ memoriã feci eidẽ montis
ascendit rupẽ. ibiq diutiꝰ orait. Et oratione cõ¬
pleta: tres petras in loco eodẽ ꝓsigno posuit. atq
ad suũ cunctis illic nescientib monasteriũ rediit.
Cũq die alio ad eũ ꝓnecessitate aquȩ pdicti fr̃s
redisent. dix̃. Ite. & rupẽ illã in qua tres suꝑ in¬
uicẽ positas petras inueneritis: in modicũ cauate.

Expanded text:
xerat, tria sursum in rupibus montis erant, et valde xerat, tria sursum in rupibus montis erant, et valde erat fratribus laboriosum, semper ad lacum descendere, ut aquam haurire debuissent: maxime quia e devexo montis latere erat grave descendentibus in timore periculum. Tunc collecti fratres ex eisdem tribus monasteriis, ad Dei famulum Benedictum venerunt, dicentes: Laboriosum nobis est propter aquam quotidie usque ad lacum descendere, et idcirco necesse est ex eodem loco monasteria mutari. Quos blande consolans dimisit, et nocte eadem cum parvo puerulo nomine Placido, cujus superius memoriam feci, ejusdem montis rupem ascendit, ibique diutius oravit. Et oratione completa, tres petras in loco eodem pro signo posuit, atque ad suum cunctis illic nescientibus monasterium rediit. Cumque die alia ad eum pro necessitate aquae praedicti fratres rediissent, dixit: Ite, et rupem illam in qua tres super invicem positas petras inveneritis, in modico cavate: v
Abbreviated transcription (Latin):
expleta psalmodia sese fr̃s inorationẽ dedissent :
ñ poterat. quidã niger puerulus ꝑuestimenti fiꝰ.¬
briã foras trahebat. Tunc eidẽ patri monasterii
põpeiano nomine & mauro dĩ famulo secreto.
cdĩe. Nũquid ñ aspicitis quis ẽ. qͥ istũ monachum
foras trahit : Qui resp̾dentes dixer̃. Non. Quib
ait. Oremꝰ ut uos etiã uideatis : quẽ iste mona¬
chus seqͥtuir. Cũq ꝑbiduũ eẽt oratũ: mautus.
monachus uidit. põpeianꝰ autẽ eiꝰ dẽ inori asterii
pat̃. uidere ñ potuit. Die igit᷑ alia expleta ora¬
tione uir dĩ oratorix egressus. stantẽ foras mona¬
chũ repperit. quẽ ꝓcecitate cordis sui uirga ꝑ cus.¬
sit. qͥ eocilo die nichil ꝑsuasionis ulteriꝰ anigro
iã puerulo ꝑtulit. s ad orationis studiũ ĩmobilis
ꝑmansit. Siq antiquus hostis dominari tnon
ausus .ẽ. in eiꝰ cogitatione: ac si ipse ꝑcussus fiissa¬
E abis autẽ monasterus quȩ ieo dẽ ioco costru.¬

Expanded text:
expleta psalmodia sese fratres in orationem dedissent, non poterat, quidam niger puerulus per vestimenti fimbriam foras traheret. Tunc eidem Patri monasterii Pompeiano nomine, et Mauro Dei famulo secreto dixit: Nunquid non aspicitis quis est qui istum monachum foras trahit? Qui respondentes dixerunt: Non. Quibus ait: Oremus ut vos etiam videatis quem iste monachus sequitur. Cumque per biduum esset oratum, Maurus monachus vidit; Pompeianus vero ejusdem monasterii Pater videre non potuit. Die igitur alia, expleta oratione vir Dei oratorium egressus, stantem foris monachum reperit, quem pro caecitate cordis sui virga percussit: qui ex illo die nil persuasionis ulterius a nigro jam puerulo pertulit, sed ad orationis studium immobilis permansit: sicque antiquus hostis dominari non ausus est in ejus cogitatione, ac si ipse percussus fuissEx his autem monasteriis quae in eodem loco constru