comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stis ñ ut uerbũ hominũ. s sicut est
credidistis. Qͥd est qđ hine do grãs
agit: Nempe uanũ est atq ina¬
ne: si eui gr̃as agit hoc ipse ñ fecit.
dđs eui de hoc oꝑe gr̃as agit hoc
ipse fecit. ut cũ ꝑcepissent ab apło¬
llerbũ auditus c̃i. exciꝑent illud
ñ ut uerbũ homiñĩi. s sicut ẽ uere.
minũ uocatione illa seđm ꝓpositum
ut inaniter audiant euangłiũ: s
eo audito conu̾tant᷑ & credant: ex¬
cipientes ñ ut uerbũ hominũ: s si¬
iuitiũ fidi hominũ donũ di esse
nos admonet. eũ hoc significet
apłs dicens in epła ad colossenses.
Orationi instate uigilantes in illa
in gr̃aze. actione. orantes simul & ꝓ no¬
bis. ut ds aꝑiat nobis ostium uerbi
sui ad loquendũ mysteriũ xpi¬

Expanded text:
erbum hominum, sed sicut est credidistis ? Quid est quod hinc Deo gratias agit? Nempe vanum est atque inane, si cui gratias agit, hoc ipse non fecit. Deus cui de hoc opere gratias agit, ipse fecit, ut cum percepissent ab Apostolo verbum auditus Dei, exciperent illud non ut verbum hominum, sed sicut est vere, minum vocatione illa secundum propositum on inaniter audiant Evangelium, sed eo audito convertantur et credant, excipientes non ut verbum hominum, sinitium fidei hominum donum Dei esse nos admonet, cum hoc significet Apostolus dicens in Epistola ad Colossenses: Orationi instate, vigilantes in illa in gratiarum actione, orantes simul et pro nobis, ut Deus aperiat nobis ostium verbi sui ad loquendum mysterium
Abbreviated transcription (Latin):
it. Nam & si mittit ad om̃s gentes
diabolus angłos suos ⁊ tam̃ in terra
corpꝰ eius non ipse conteritur: nisi
quia ipse ẽ in corpore suo. qđ con¬
tritum fit puluis quẽ ꝓicit uentꝰ
a facie terre. He autem om̃s regu¬
le excepta una que uocatur de ꝓ

Expanded text:
it. nam etsi mittit ad omnes gentes it. nam etsi mittit ad omnes gentes diabolus angelos suos, tamen in terra corpus eius, non ipse conteritur, nisi quia ipse est in corpore suo, quod contritum fit puluis, quem proiciat uentus. a facie terrae. Hae autem omnes regulae excepta una, quae uocatur "de
Abbreviated transcription (Latin):
qđ est corpꝰ eius: futurũ cum illo
in regno & gła sempit̾na. Sicut
gͦ in prima regula quã uocat de
dño & eius corpore uigilandũ est
ut intelligatur cum de una eadem¬
q ꝑsona scͥptura loquit᷑ quid con¬
ueniat capiti. quid corpori⁊ ita &¬
in ista nouissima altquando in di¬
abolum dicit᷑. qđ non in ipso sed
potius in eius corpore possit agno¬
sci: qđ habet non solũ in eis qui ma¬
nifestissime foris sunt. s in eis etiã
qui cũ ad eum ꝑtineant. tam̃ ad
tempꝰ miscentur eccłie: donec unꝰ¬
quisq de hac uita exeat : uł a fru¬
mento palea uentilabro ultimo se¬
paretur. Qđ enim scriptũ est a¬
pud isaiam. quomͦ cecidit de cȩlo
lucifer mane oriens. & cȩtera que
sub figura regis babilonie de ea¬
dem ꝑsona uł ad eandem ꝑsonam
dicta sunt in ipsa contextione ser
monis: de diabolo utiq intelligun¬
tur. Et tam̃ qđ ibi dictum ẽ. con¬
tritus ẽ in terra qui mitait ad omnes
gentes: non totum ipsi capiti congru¬

Expanded text:
 est corpus ejus, futurum cum illo in regno et gloria sempiterna . Sicut ergo in prima regula, quam vocat de Domino et ejus corpore, vigilandum est ut intelligatur, cum de una eademque persona Scriptura loquitur, quid conveniat capiti, quid corpori; sic in ista nouissima aliquando in diabolum dicitur, quod non in ipso, sed potius in eius corpore possit agnosci, quod habet non solum in eis qui manifequi cum ad ipsum pertineant, tamen ad tempus miscentur Ecclesiae, donec unusquisque de hac vita exeat, vel a frumento palea ventilabro ultimo separetur . Quod enim scriptum est apud Isaiam, Quomodo cecidit de coelo Lucifer mane oriens , et caetera, quae sub figura regis Babyloniae de eadem persona, vel ad eamdem personam dicta smonis de diabolo utique intelleguntur, et tamen quod ibi dictum est: contritus est in terra qui mittit ad omnes gentes, non totum ipsi capiti congru
Abbreviated transcription (Latin):
ibros de doctrina xp̃iana
cũ imꝑfectos cõꝑissem:
ꝑficere maluii. quã eis sic relictis ad alia
retractanda transire. Compleui gͦ terciũ:
qui scriptꝰ fuerat usq ad eum locũ ubi
cõmemoratũ est ex eugłii destimonio. de
muliere que abscondit fermentũ in tͥbu
m̃suris farine. donec ferm̃taretur totum.
Aadidi etiã nouissimũ librũ: & quatuor
libris opus illud impleui. Quorũ pͥmi
tres adiuuant. ut scͥpture intelligantur:
quartꝰ autẽ. quomͦ quȩ intelligimꝰ ꝓfe¬
renda sint. In scdo sane libro factorem li¬
bri quẽ plures uocant sapientiã salomonis:
qd̾ etiam ipsũ sicut eccłiasticũ filius sy¬
rach scripserit. non ita constare ut a me
dictũ est postea didici: & om̃ino ꝓbabiliꝰ
comperi ñ esse hunc eiꝰ auctorem. Ubi
aut̃ dixi. his quadraginta quatuor libriᷤ
testam̃ti ueteris terminat᷑ auctoritas: ex
inultitudine qua iam loquit᷑ eccłia uetꝰ
testamentũ appellaui. Apłs aut̃ non ui¬

Expanded text:
ibros de Doctrina Christiana, cum imperfectos comperissem, perficere malui quam eis sic relictis ad alia retractanda transire. Complevi ergo tertium qui scriptus fuerat usque ad eum locum ubi commemoratum est ex Evangelio testimonium de muliere, quae abscondit fermentum in tribus mensuris farinae donec fermentaretur totum . Addidi etiam novissimum librum, et quatuor libris opus illud imtres adiuuant, ut scripturae intellegantur, quartus autem, quomodo quae intellegimus proferenda sint. In secundo sane libro de auctore libri, quem plures uocant Sapientiam Salomonis, quod etiam ipsum sicut Ecclesiasticum Iesus Sirach scripserit, non ita constare, ut a me dictum est, postea didici et omnino probabilius conperi non esse hunc eius auctorem. ubi autem dixi: his quadraginta quattuor libris testamenti ueteris terminatur auctoritas, ex consuetudine, qua iam loquitur ecclesia, uetus testamentum appellaui; apostolus autem non ui
Abbreviated transcription (Latin):
tractanda. Cap̃ lxxxi.
ouimanistas quoq ap̃ istum
repꝑi. quos ia̾ nouerã a iouimauo
quod̾a monacho. ista heresis orta
est ȩtate nr̃a. cũ adhuc iuuene̾ ẽẽmꝰ
hic om̃a pecẽa sicut stoici pħi paria
ẽẽ dicebat: nec posse peccare homi

Expanded text:
tractanda. LXXXII. JOVINIANISTAS quoque apud istum reperi, quos jam noveram. A Joviniano quodam monacho ista haeresis orta est aetate nostra, cum adhuc juvenes essemus. Hic omnia peccata, sicut stoici philosophi, paria esse dicebat, nec posse peccare homi
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑi eiu datus erat.
emo gͦ dicat ñ esse corripien¬
Idum qui exorbitat de uia
iusta: Sei reditũ & ꝑseuerantiam
a dño tm̃ esse poscendã. Nlemo
prudens & fidelis hoc dicat. Si
enĩ sedm ꝓpositũ uocatus ẽ iste.
ꝓeul dubio illi etiã qđ corripitꝰ
d̾s cooꝑat᷑ in bonũ. Utrũ autem
ita sit uocatus qm̃ qui corripit
nescit: faciat ipse eũ caritate qͥ
seit esse faciendum. Seit em̃i ta¬
lem corripiendũ facturo do au
aut̃ẽ si a massa ꝑditionis ille qui
corripit᷑ gr̃ȩ largitate diseretus
ẽ. & ñ est inter uasa ire q̃ ꝑfe¬
eta sunt in ꝑditionẽ. s inter ua

Expanded text:
i datus erat. 25. Nemo ergo dicat non esse corripiendum qui exorbitat de via justa, sed ei reditum et perseverantiam a Domino tantum esse poscendam: nemo prudens et fidelis hoc dicat. Si enim secundum propositum vocatus est iste, procul dubio illi, etiam quod corripitur, Deus cooperatur in bonum. Utrum autem ita sit vocatus, quoniam qui corripit nescit, faciat ipse cum charitate quod scit esse faciendum: scit enim talem corripiendum; facturo Deo aut quidem, si a massa perditionis ille qui corripitur, gratiae largitate discretus est, et non est inter vasa irae quae perfecta sunt in perditionem, s
Abbreviated transcription (Latin):
eando ꝓficiunt: & pret̾ita obliui¬
scentes in ea q̃ ante sunt extendunt᷑
Ad hoc enĩ lex ista p̃cipit: ut eũ in
his implendis homo defecerit: ñ se
extollat suꝑbia tumidus: s ad gra¬
tiam confugiat fatigatus: Ac si e¬
um lex terrendo aqd xꝑm diligen¬
dum pedagogi officio ꝑducat.

Expanded text:
ciunt et praeterita obliuiscentes in ea quae ante sunt extenduntur. ad hoc enim lex ista praecepit, ut cum in his implendis homo defecerit non se extollat superbia tumidus, sed ad gratiam confugiat fatigatus ac sic eum lex terrendo ad Christum diligendum paedagogi perducat
Abbreviated transcription (Latin):
espondemꝰ multa esse in seri¬
quẽ omĩa cõmemorare nimis oꝑo¬
sum ẽ. S dñs qui uerbũ consũ¬
mans & breuians fecit suꝑ terrã
in duob p̃ceptis dixit legem ꝓ¬
pħas q pendere: ut intelligere¬
mus quicqͥd aliud diuinitus p̃¬
ceptum ẽ. in his duob habere
finẽ: & ad hȩc duo ẽẽ refe¬
Frendũ. Diliges dñm dm̃¬
& extota anima tua. & ex¬
tuũ tamquã de ipsum. In his in¬
quit duob p̃ceptis: tota lex pen¬
bem᷑ & quicqͥd iubemur facere:
ad hoc ꝓhibemͣ & iubemͣ ut duo
ista cõpleamꝰ. Et forte generalis ꝓ¬
hibitio ẽ. ñ concupisces : & genera¬
lis russio diliges. Unde breuiter &¬
apl̃s paulus quodã loco utrũq
complexis ẽ. Prohibitio ẽ eñi. no¬
lite conformari huic scło: uussio
aut̃. s reformamini in nouitate
m̃tis ur̃t. Illud ꝑtinet adñ concu-¬
piscere: hoc ad diligere. Illud ad con¬
tinentiam: hoc ad iusticiã. Illud
ad declinandũ a malo: hoc ad faci¬

Expanded text:
espondetur multa esse in scriquae omnia commemorare nimis operosum est; sed dominus, qui uerbum consummans et breuians fecit super terram, in duobus praeceptis dixit legem prophetasque pendere, ut intellegeremus quicquid aliud diuinitus praeceptum est in his duobus habere finem et ad haec duo esse referendum: diliges dom ex tota anima tua etuum tamquam te ipsum. in his, inquit, duobus praeceptis tota lex penbemur et quidquid iubemur facere, ad hoc prohibemur et iubemur, ut duo ista compleamus. et forte generalis prohibitio est: non concupisces, et generalis iussio est: diliges. unde breuiter apostolus Paulus quodam loco utrumque complexus est. prohibitio est enim: nolite conformari huic saeculo; iussio autem: sed refomentis vestrae . Illud pertinet ad non concupiscere; hoc, ad diligere; illud ad continentiam; hoc ad justitiam; illud ad declinandum a malo; hoc, ad faci
Abbreviated transcription (Latin):
ex uobis. & adtimoth̃m dicit. Non e¬
ni dedit nob̃ d̾s sꝑm timoris: sed
uirtutis & caritatis & continentie.
n quo sane apłi testimonio. caue¬
re debemꝰ ne nos arbitrem᷑ ñ acce¬
pisse sp̃m tunoris di. Qd̾ sine du¬
bio magnũ ẽ donũ d̃i. De quodi¬

Expanded text:
. Et ad Timotheum dicit: Non enim dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis et charitatis et continentiae . In quo sane Apostoli testimonio cavere debemus, ne nos arbitremur non accepisse spiritum timoris Dei, quod sine dubio magnum est Dei donum, de quo di
Abbreviated transcription (Latin):
euiꝰq ur̃m in inuicẽ. Hoc dixit:
ne forte de tanto bono qd ex dõ ha¬
bebant. tamquã ex se ipsis id hñtes
extollerent᷑. Qđ gͦ suꝑcrescit fides
ur̃a inquit & abundat caritas u¬

Expanded text:
estrum in invicem . Hoc dixit, ne forte de tanto bono quod ex Deo habebant, tanquam ex se ipsis id habentes extollerentur. Quod ergo supercrescit fides vestra, inquit, et abundat charitas u
Abbreviated transcription (Latin):
ab ipsa sc̃itate caritatis alieniꝰ. ꝗͣ
confiteri ex do esse scientiã quȩ sñ
caritate inflat: & ex nobis esse ea¬
ritatẽ quȩ facit ut scientia infla¬
seĩam quȩ subdenda ẽ caritati: &
ex hominib caritatẽ quȩ suꝑemi¬
net seientiȩ: Fides aut̾ uera & do¬
etrina sana ambas ẽẽ dicit exdeo:
q seriptũ ẽ. Afacie eiꝰ seĩa & intel¬

Expanded text:
ab ipsa sanctitate charitatis alienius, quam ab ipsa sanctitate charitatis alienius, quam confiteri ex Deo esse scientiam, quae sine charitate inflat, et ex nobis esse charitatem, quae facit ut scientia inflascientiam, quae subdenda est charitati, et ex hominibus charitatem, quae supereminet scientiae? Fides autem vera et doctrina sana ambas esse dicit ex Deo, quia scriptum est, A facie ejus scientia et intel
Abbreviated transcription (Latin):
caritate fit quã donũ di ẽe manife¬
stat: ut tribulatio ñ auferat sed
potiꝰ oꝑet᷑ patientiã. Adephesios
etiam pax inquit fr̃ib & caritas
cũfide. Magna bona. S dicat
lux lucet in tenebris & tenebre eã
ñ eomp̃hendert̃. In ioħe lux dicit.
Eece qualem dilectionẽ dedit nobis
pater: ut filii di uocem᷑ &e simus.
Ꝙ inpelagianis tenebrȩ dicunt. Di¬
lectio nobis ex nobis ẽ. Qũa si uerã
id est xꝑianã dilectioñe haberent:
scirent & ũn haberent sicut sciebat
apłs qui dicebat. Nos aut̃ ñ sꝑm¬
huiꝰ mundi accepimꝰ. s sp̃m qui ex
dło ẽ: ut sciamꝰ que a d̾o donata st̾
nobis. Ioħes ddicit. ds dilectio ẽ: &
pelagiani etiã ipsumdm̃ ñ exd̃o.
s ex semet ipsis habere se dicunt. &
eũ scientiam legis ex do nob̃ esse fate¬
antͣͥ caritatem ex nob̃ ipsis uolunt:
nec audiunt apłm dicentẽ. Scientia
inflat: caritas autẽ edificat. Qͥa
ẽ ineptiꝰ immo uͦ qͥd est amentiꝰ. &

Expanded text:
charitate fit, quam Dei donum esse manifestat, ut tribulatio non auferat, sed potius operetur patientiam. Ad Ephesios etiam, pax, inquit, fratribus et charitas cum fide. Magna bona: sed dicat lux lucet in tenebris, et tenebrae eam non comprehendunt . In Joanne lux dicit, Ecce qualem dilectionem dedit nobis Pater, ut filii Dei vocemur et simus . Et in Pelagianis tenebrae dicunt, Dilectio nobis ex nobis est. Quam si veram, id est, christianam dilectionem haberent, scirent et unde haberent; sicut sciebat Apostolus, qui dicebat, Nos autem non sepimus, sed spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Joannes dicit, Deus dilectio est . Et Pelagiani etiam ipsum Deum non ex Deo, sed ex semetipsis habere se dicunt: et cum scientiam legis ex Deo nobis esse fateantur, charitatem ex nobis ipsis volunt. Nec audiunt Apostolum dicentem, Scientia inflat, charitas autem aedificat . Quid est ineptius, imo vero quid est amentius, et
Abbreviated transcription (Latin):
dilexit nos. Gr̃a nosfacit legis dile¬
ctores: lex uͦ ipsa sine gr̃a ñ nisi p̃¬
uaricatores facit. & qđ discipłis
sius dñs dixit. ñ uos me elegistis
s ego elegi uos: nichil aluid indi¬
cat nobis. Si eñi nos priꝰ dileximꝰ
ut hoc merito nos ipse diligeret:
priꝰ illũ nos elegimꝰ ut ab illo eligi
mererem᷑. S ipse qui ueritas ẽ a
liud dicit: & huic uanitati homi
gistis: sine dubio nec dilexistis.
Quom̃ eni eum eligerent quẽ ñ dili¬
gerent: S ego inquit uos elegi.
Tumqͥd ñ & ipsi postea elegert̃ eum:
& omĩb bonis huiꝰ scłi pretulert:
S qr electi st̾ elegert̾: ñ qr elegerunt
electi sunt. Eligentiũ hominũ
meritũ nullum esset: nͥ eos eligen¬
paulus bñdicens colossenses: uos in¬
quit dñs multiplicet & abundare
faciat in caritate in inuic̃e & inom̃s.
Hanc bñdictionẽ dedit ut nos inuic̃t
diligeremꝰ : qui legem dederat ut
inuic̃e diligamꝰ. Deniq alio loco ac̃

Expanded text:
dilexit nos . Gratia nos facit legis diledilexit nos . Gratia nos facit legis dilectores, lex vero ipsa sine gratia nonnisi praevaricatores facit. Et quod discipulis suis dicit Dominus, Non vos me elegistis, sed ego elegi vos ; nihil aliud indicat nobis. Si enim nos prius dileximus, ut hoc merito nos ipse diligeret; prius illum nos elegimus, ut ab illo eligi mereremur. Sed ipse qui veritas est, aliud dicit, et huic vanitati homingistis, sine dubio nec dilexistis: quomodo enim eum eligerent, quem non diligerent? Sed ego, inquit, vos elegi. Numquid non et ipsi postea elegerunt eum, et omnibus bonis hujus saeculi praetulerunt? Sed quia electi sunt, elegerunt: non quia elegerunt, electi sunt. Eligentium hominum meritum nullum esset, nisi eos eligenVos, inquit, Dominus multiplicet, et abundare faciat in charitate in invicem et in omnes . Hanc benedictionem dedit ut nos invicem diligeremus, qui legem dederat ut invicem diligamus. Denique alio loco ad
Abbreviated transcription (Latin):
eat nobis. Carissimi diligamꝰ inui¬
eem. In his u̾bis ioħis eũ se illi extol¬
lere ceꝑint & dicere. utqͥd nobis hoc
p̃cipitur. nͥ qr ex nobis habemꝰ ut in¬
uicem diligamꝰ: sequit᷑ continuo
idem ioħes confundens eos & dicens:
qr dilectio ex do ẽ. Non itaq ex no¬
bis: s ex do est. Cur gͦ dictum est
diligamꝰ inuicem nos qr dilectio
ex do est. nͥ qr p̃cepto admonitũ
est liberũ arbitrium ut quererit
di donũ: Qđ quide sine suo fru¬
ctu ꝓrsus admoneret᷑: nisi priꝰ ac¬
ciꝑet aliꝗͥ dilectionis. ut addi si¬
bi quereret un qđ iubet᷑ impleret.
Cũ dr diligamꝰ nos inuic̃e. lex ẽ: cũ¬
dr qr dilectio exdõ ẽ. gr̃a est. Sa¬
pientia qͥppe di legem & miscdiã
in lingua portat. Unde scriptũ
ẽ in psalmo. & eñi bñdictioñẽ da¬
bit qui legem dedit. Nemo gͦ uos
fallat fr̃s mei: qr nos ñdiligeremꝰ
dm̃ nisi nos prior ipse diligeret.
dem ioħes aꝑtissime hoc ostendit.¬
& dicit. Nos diligimꝰ qr ipse pͥor

Expanded text:
at nobis: Charissimi, diligamus invicem. In his verbis Joannis cum se illi extollere coeperint et dicere, Utquid nobis hoc praecipitur, nisi quia ex nobis habemus ut invicem diligamus? sequitur continuo idem Joannes, confundens eos et dicens, quia dilectio ex Deo est . Non itaque ex nobis, sed ex Deo est. Cur ergo dictum est, Diligamus invicem, quia dilectio ex Deo est; nisi quia praecepto admonitum est liberum arbitrium, ut quaereret Dei donum? Quod quidem sine suo fructu prorsus admoneretur, nisi prius acciperet aliquid dilectionis, ut addi sibi quaereret unde quod jubebatur impleret. Cum dicitur, Diligamus invicem, lex est: cu dilectio ex Deo est, gratia est. Sapientia quippe Dei legem et misericordiam in lingua portat . Unde scriptum est in Psalmo: Etenim benedictionem dabit qui legem dedit . 38. Nemo ergo vos fallat, fratres mei: quia nos non diligeremus Deum, nisi nos prior ipse diligeret. Idem Joannes apertissime hoc ostendit, et dicit, Nos diligamus, quia ipse prior
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa p̃cepta dilectionis id̾ est eari¬
tatis que tanta & talia st̃ ut qͥcqͥ¬
homo se putauerit facere bñ. si fi̾¬
at sine caritate nullo modo fiat
bñ. Hȩc gͦ prȩcepta caritatis. Ina¬
uiter darent᷑ hominib ñ habentib
liberũ uoluntatis arbitriũ. S q
ꝑ legem dant᷑ & ueterem & nouam
quãuis in noua uenerit gr̃a q̃ ꝓmit¬
tebat᷑ in ueteri. lex autem sine gr̃a
cans: unde ẽ in hõib caritas di & ꝑ¬
ximi. nͥ ex ipso do: Nam siñ est ex
do s ex hõib: uicert̃ pelagiani. Si

Expanded text:
cepta dilectionis, id est charitatis, quae tanta et talia sunt, ut quidquid se putaverit homo facere bene, si fiat sine charitate, nullo modo fiat bene; haec ergo praecepta charitatis inaniter darentur hominibus, non habentibus liberum voluntatis arbitrium: sed quia per legem dantur et veterem et novam quamvis in nova venerit gratia quae promittebatur in vetere, lex autem sine gratia cans, unde est in hominibus charitas Dei et proximi, nisi ex ipso Deo? Nam si non ex Deo, sed ex hominibus, vicerunt Pelagia
Abbreviated transcription (Latin):
tis: sꝑs timoris dñi. Non quo di¬
te. Hoc aut̾ dixit: ne illo timore
negaremꝰ eum quo turbatus ẽ pe¬
it: cũpriꝰ dixit. Nolite timere
eos qui corpꝰ occidunt: & postea ñ
ipse ad romanos ait. Głamur in
tribulationib: scientes q̃m tribu¬
latio patientiã oꝑat᷑ : patientia ꝓ¬
bationẽ: ꝓbatio spem: spes autem

Expanded text:
tis, spiritus timoris Domini . Non quo tite. Hoc autem dixit, ne illo timore negaremus eum, quo turbatus est Pebis, cum prius dixit: Nolite timere eos qui corpus occidunt, et postea non ipse ad Romanos ait: Gloriamur in tribulationibus; scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio
Abbreviated transcription (Latin):
stinauit conformes imaginis fili
sui: ut sit ipse pͥmogenitus in
multis fr̃ib. Atq his p̃missis sub¬
didit. Quos aut̃ p̃destinauit: i¬
los & uocauit. Eos itaq uult in¬
telligi qͦs sedm ꝓpositũ uocauit
ne putent᷑ in eis esse aliqui uoea¬
ti & ñ electi. ꝓpt̾ illam dñic̃a sen¬
tentiã. Multi uoeati. pauci ele¬
cti. Quicũq eñĩ electi. sine dubio
etiã uocati: ñ aut̃ qͥcũq uocati ose¬
quenter electi. Illi ergo electiut
sepe dictum ẽ qui sedm ꝓpositũ uo¬
cati: qui etiã predestinati atq p̃¬
seiti. Hoꝵ si quisquã ꝑit: fallitur
d̃s. Hoꝵ siquisquã ꝑit. uitio hu¬
mano uincit᷑ ds̃. S nemo eoꝵ ꝑit:
qr nulla re uincit᷑ ds. Electi aut̾
gruebat. Ab illo qͥppe electus est
qui nouit bñ uti etiam malis: ut

Expanded text:
stinavit conformes imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus; atque his praemissis subdidit, Quos autem praedestinavit, illos et vocavit. Eos itaque vult intelligi, quos secundum propositum vocavit; ne putentur in eis esse aliqui vocati et non electi, propter illam dominicam sententiam, Multi vocati, pauci electi. Quicumque enim electi, sine dubio etiam vocati: non autem quicumque vocati, consequenter electi. Illi ergo electi, ut saepe dictum est, qui secundum propositum vocati, qui etiam praedestinati atque praesciti. Horum si quisquam perit, fallitur Deus. Horum si quisquam perit, vitio humano vincitur Deus: sed nemo eorum perit, quia nulla re vincitur Deus. Electi autemgruebat. Ab illo quippe electus est, qui novit bene uti etiam malis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
curat᷑ eis audiendũ euangłium :¬
& eũ audiunt credt̾: & infide q̃
ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑ usq infinẽ ꝑ̃se¬
uerant: et siqͣn exorbitant corre¬
ꝑti emendant᷑. & quidã eoꝵ & si
ab hominib ñcorripiant᷑: in ui¬
am quã reliquerant redeunt:
& ñ nulli accepta gr̃a in qualibet
etate ꝑicłis huiꝰ uitȩ mortis cele¬
ritate subtrahunt᷑. Hec eñi oĩa
oꝑat᷑ in eis qui uasa miseđie oꝑa¬
tus ẽ eos : qui & elegit eos infilio

Expanded text:
eis audiendum Evangelium et cum audiunt, credunt; et in fide quae per dilectionem operatur , usque in finem perseverant; et si quando exorbitant, correpti emendantur, et quidam eorum etsi ab hominibus non corripiantur, in viam quam reliquerant redeunt; et nonnulli accepta gratia, in qualibet aetate, periculis hujus vitae mortis celeritate subtrahuntur. Haec enim omnia operatur in eis, qui vasa misericordiae operatus est eos, qui et elegit e
Abbreviated transcription (Latin):
rent ex hacuita migrarent. qͥd re¬
sponderi põssit ignoro. Qui enim
dieit relicturis fidem beneficiũ fil¬
isse concessum ne habere inciꝑent
qđ grauiore impietate desererent.
satis indieat ñ iudicari hominẽ ex
eo qđ prenoseit᷑ male fuisse factenꝰ.
si ei quocũq beneficio ut ñ faciat
consulat᷑. Consultum ẽ gͥ. &illi qͥ
raptus ẽ ne malicia mutaret intel¬
lectum eiꝰ. S eur ñ ita consultũ
fuerit tẏriis & sydoniis ut erede¬
rent & raꝑent᷑ ne malicia ititaret
intellectum eoꝵ. forsitan trespon¬
deret ille eui placuit isto mõdd
h anc soluert questionẽ. Ego uero
quantũ ad hoc qđ ago attinet
sufficere uideo ut scđm quoq istam
sententiã demonstrent᷑ homines ñi
uidicari de his quȩ ñfecert̃ etiam¬
si facturi fuisse p̃uisi sunt. Quiã¬
quã ut dixi. hanc opinioñẽ qua

Expanded text:
rent, ex hac vita migrarent? quid rerent, ex hac vita migrarent? quid responderi possit, ignoro. Qui enim dicit, relicturis fidem beneficio fuisse concessum, ne habere inciperent quod graviore impietate desererent, satis indicat non judicari hominem ex eo quod praenoscitur male fuisse facturus, si ei quocumque beneficio ut id non faciat consulatur. Consultum est igitur et illi, qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus . Sed cur non ita consultum fuerit Tyriis ac Sidoniis, ut crederent et raperentur, ne malitia mutaret intellectum eorum; forsitan responderet ille, cui placuit isto modo hanc solvere quaestionem: ego vero quantum ad hoc quod ago attinet, sufficere video, ut secundum istam quoque sententiam, demonstrentur homines non judicari de his quae non fecerunt, etiamsi facturi fuisse praevisi sunt. Quanquam, ut dixi, hanc opinionem, qua
Abbreviated transcription (Latin):
et sẏdonios a fide fuisse postea
recessuros. cũ factis apud se mira¬
culis credidissent. & misedia po¬
tius ñ eum illic ita fecisse. qm̃ gra¬
uiori pena obnoxii fuissent. si fi¬
dem quã tenuerant reliquissent.
quiã si eam nullo tẽpore tenuis¬
sent. In qua sententia docti ho¬
minis & adiodũ acuti. q̃ sint
ad huc merita requirenda qͥd
me nẽ attinet dicere: eũ & ipsa
nobis ad id qdđ agimꝰ suffraget᷑
Si enĩ miseratione dñs ñfecit i
istis uirtutes ꝑ quas possent fic¬
ri fideles. ne grauiꝰ punirent᷑ eũ
postea fierent infideles. qđ eos fu¬
turos fuisse p̃sciuit. satis aꝑteq
monstrat᷑ de his peccatis neminẽ
iudicari mortuoꝵ. q̃ presciuit
fuisse facturĩi si aliquo modo ei ne
illa faciat subuenitur. sicut tyri¬
ñ accedere adfidem quã scelere
grauiore discedere a fide. qđ eos
Qũauis si dieatur eur ñ factum est
ut crederent potiꝰ & hoc eis presta¬
ret᷑. ut antequã fidem de relinque¬

Expanded text:
et Sidonios a fide fuisse postea et Sidonios a fide fuisse postea recessuros, cum factis apud se miraculis credidissent, et misericordia potius non eum illic ista fecisse: quoniam graviori poenae obnoxii fierent, si fidem quam tenuerant reliquissent, quam si eam nullo tempore tenuissent. In qua sententia docti hominis et admodum acuti, quae sint adhuc merito requirenda, quid me nunc attinet dicere, cum et ipsa nobis ad id quod agimus suffragetur? Si enim miseratione Dominus non fecit in istis virtutes, per quas fieri possent fideles, ne gravius punirentur cum postea fierent infideles, quod eos futuros fuisse praescivit; satis aperteque monstratur, de his peccatis neminem judicari mortuorum, quae praescivit fuisse facturum, si aliquo modo ei ne illa faciat subvenitur: sicut Tyrinon accedere ad fidem, quam scelere multo graviore discedere a fide, quod eos,Quamvis si dicatur, Cur non factum est ut crederent potius, et hoc eis praestaretur, ut antequam fidem relinque
Abbreviated transcription (Latin):
cur dicat᷑ de infantib qui ꝑeunt
sine baptismate morientes. hoc in
teneantur obstricti. & ꝓpter hoc
solum eant indamnationẽ. qđ ui¬
demꝰ aliis eande habentib causam.
ñ nisi ꝑ cłi gratutt̃a grãm regmera¬
tione donari. & eiꝰ occulto iusto
tñ iudicio q̃m ñ est inquitas a pł
dm̃. quosdã etiã pꝰ baptisiũ pes¬
sime uiuendo ꝑituros. in hac
tñ uita quousq ꝑeant detineri.
qui ñ ꝑirent si eis corporis mors
lapsum eoꝵ p̃ueniens subueniret.
qm̃ nullus mortuus iudicat᷑ ex
bonis seu malis q̃ fuerat siñ mo¬
reret᷑ acturus. Alioquin tẏrii
& sy donii ñ scd̾m ea que gessert̃
penas luerent. s potiꝰ sedm ea q̃
gesturi fuerant si in eis illȩ uirtũ¬
tis euangłice facte fuissent. ꝑ
grandem pęnitentiã & ꝑ xꝑi fidẽ
consequerent᷑ salutẽ. Quidã dis
putator catholicus ñ ignobilis.
hẽ euangłii loeũ sic exposuit.
ut diceret prescisse dñm tẏrios

Expanded text:
cur dicatur de infantibus qui pereunt cur dicatur de infantibus qui pereunt sine Baptismate morientes, hoc in teneantur obstricti, et propter hoc solum eant in damnationem; quod videmus aliis eamdem habentibus causam, non nisi per Dei gratuitam gratiam regeneratione donari; et ejus occulto, justo tamen judicio, quoniam non est iniquitas apud Deum , quosdam etiam post Baptismum pessime vivendo perituros, in hac tamen vita quo usque pereant detineri; qui non perirent, si eis corporis mors, lapsum eorum praeveniens, subveniret. Quoniam nullus mortuus judicatur ex bonis seu malis, quae fuerat si non moreretur acturus: alioquin Tyrii et Sidonii non secundum ea quae gesserunt poenas luerent; sed potius secundum ea quae gesturi fuerant, si in eis illae virtutes evangelicae factae fuissent, per grandem poenitentiam et per Christi fidem consequerentur salputator catholicus non ignobilis hunc Evangelii locum sic exposuit, ut diceret praescisse Dominum Tyrios
Abbreviated transcription (Latin):
in cilicio & einere pęnitentiã egis¬
sent. S nũquid possumꝰ dicere e¬
tiam tẏrios & sydonios talib a¬
pud̃ se uirtutib factis credere no¬
luisse. aut eredit᷑os ñ fuisse si fie¬
rent. cũ eis ipse dñs attestet᷑ quđ actu¬
ri essent magnȩ humilitatis pen¬
tentiam. si meis facta essent diuina¬
rum illa signa uirtutũ: & tam
in die iudicii punient᷑. quãuis
minore supplicio ꝗͣ illȩ ciuitates
q̃ apudse uirtutib factis eredere
noluert̃. Secutus eñĩ dñs ait. ut¬
rum tam̃ dico uobis. tyro & sy¬
doni remissiꝰ erit indie iudicis quã
uobis. Seueriꝰ gͦ pument᷑ isti. ili¬
remissiꝰ: s tñ punient᷑. Porro siet¬
am sed̾m facta q̃ facturi essent si ui¬
uerent mortui iudicant᷑ͥ ꝓfecto
qr fideles fut᷑i erant isti si eis eum
tantis miracłis fuisset euangelium
p̃dicatũ. ñ sunt utiq pumendi:
ea mortuos iudicari q̃ facturi es¬
sent: si ad uiuentes euangłium ꝑ¬
ueniret. Et si hoc falsum ẽ: ñ est

Expanded text:
in cilicio et cinere poenitentiam egissent. Sed numquid possumus dicere, etiam Tyrios et Sidonios talibus apud se virtutibus factis credere noluisse, aut credituros non fuisse, si fierent? cum eis ipse Dominus attestetur, quod acturi essent magnae humilitatis poenitentiam, si in eis facta essent divinarum illa signa virtutum. Et tamen in die judicii punientur, quamvis minori supplicio quam illae civitates, quae apud se virtutibus factis credere noluerunt. Secutus enim Dominus ait: Verumtamen dico vobis, Tyro et Sidoni remissius erit in die judicii quam vobis . SePorro si etiam secundum facta quae facturi essent si viverent, mortui judicantur; profecto, quia fideles futuri erant isti, si eis cum tantis miraculis fuisset Evangelium praedicatum, non sunt utique puniendi; ea mortuos judicari, quae facturi essent si ad viventes Evangelium perveniret. Et si hoc falsum est, non est
Abbreviated transcription (Latin):
tales om̃s in eiꝰ predicatione fut᷑os
esse p̃sciebat: quales multi in eiꝰ
corporali p̃sentia fuert̾. qui in e¬
um nec suscitatis ab eo mortuis
credere uoluert̾. Item paulopost
in eodem libro. atq in eade questi¬
one. Q̾d mirũ inquã si tam infi
dicari merito nollet: qͦs nec uer¬
bis nec miracłis suis credit᷑os esse p̃¬
sciebat: Hoc certe de tyro & si¬
done ñ possumꝰ dicere: & in eis eo¬
gnoscimꝰ ad eas causas p̃destinatio¬
nus hȩc diuina iudieia ꝑtinere. si¬
ne quaꝵ causarũ latentiũ p̃iu¬
dicio tẽ ista respondere me dixi.
Facile ẽ quippe qđd infidelitate ac¬
eusemꝰ iudeoꝵ de libera uolunta¬
te uenientẽ: qui factis apud se tã
magnis uirtutib eredere noluer̃t.
Quos & dñs mnerepans arguit. Ue tͥ

Expanded text:
tales omnes in ejus praedicatione futuros esse praesciebat, quales multi in ejus corporali praesentia fuerunt, qui in eum nec suscitatis ab eo mortuis credere voluerunt. Item paulo post in eodem libro, atque in eadem quaestione: Quid mirum, inquam, si tam infiddicari merito nollet, quos nec verbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat ? Haec certe de Tyro et Sidone non possumus dicere, et in eis cognoscimus ad eas causas praedestinationis haec divina judicia pertinere, sine quarum causarum latentium praejudicio tunc ista respondere me dixi. Facile est quippe ut infidelitatem accusemus Judaeorum de libera voluntate venientem, qui factis apud se tam magnis virtutibus credere noluerunt. Quod et Dominus increpans arguit, et
Abbreviated transcription (Latin):
genus ẽ rep̃hensorũ. qui diuinas scͥptu¬
ras uel reuera bene tractant. uel bene
tractare sibi uident᷑: Qui qm̃ nullis hu¬
nismodi obseruationib lectis quales nt
tradere institui facultatẽ exponendorũ
scõrum libroꝵ se assecutos uel uident
uł putant. nemini esse ista p̃ce pta noes¬

Expanded text:
genus est reprehensorum, qui divinas Scriptugenus est reprehensorum, qui divinas Scripturas vel revera bene tractant, vel bene tractare sibi videntur: qui quoniam nullis hujusmodi observationibus lectis, quales nunc tradere institui, facultatem exponendorum sanctorum Librorum se assecutos vel vident, vel putant, nemini esse ista praecepta ne
Abbreviated transcription (Latin):
deo ñ incõmode posse
tradi ÷ ut non solum
legendo alios qui di¬
uinarũ litterarũ oꝑta
aperuerunt. s etiam ipsi aꝑiendo ꝓfici¬
ant. Hec tradere institui uolentib & ua¬
michi ũ deneget. Quod ante qͣm exordiar:
iudetur mͥ respondendũ esse his qͥ hec
rep̾hensuri sunt: aut rep̃hensuriessent.
si ñ eos ante placaremꝰ. Quod si ñnulli
etiam post ista rep̃hendereͥnt ÷ saltẽ alios
non mouebunt. nec ab utili studio ad
imꝑitie pigritiã reuocabunt: Quos moue¬
re possent. nisi p̃munitos p̃paratosq inue¬
uirent. Quidã enĩ rep̃hensuri sunt hoc
opus nr̃m: cũ ea quȩ p̃cepturi sumꝰ non
intellexerint. Quidã uͦ cũ intellectis itti
uoluerint. conatiq fuerint scripturas
diuinas scd̃m hec p̃cepta tractare ⁊ neq
ualuerint aꝑire atq ex plicare qđ cupi¬
unt: inaniter me laborasse arbitrabunt᷑.
Et quia ipsi non adiuuabunt᷑ hoc oꝑe:
nullũ adiuuari posse censebunt. Cerciũ

Expanded text:
deo non incommode posse tradi; ut non solum legendo alios qui divinarum Litterarum operta aperuerunt, sed et aliis ipsi aperiendo proficiant. Haec tradere institui volentibus et vamihi non deneget. Quod antequam exordiar, videtur mihi respondendum esse his qui haec reprehensuri sunt, aut reprehensuri essent, si eos non ante placaremus. Quod si nonnulli etiam post ista reprehenderint, saltem alios non movebunt, nec ab utili studio ad imperitiae pigritiam revocabunt, quos movere possent, nisi praemunitos praeparatosque invenirent. 2. Quidam enim reprehensuri sunt hoc opus nostrum, cum ea quae praecepturi sumus non intellexerint. Quidam vero cum intellectis uti voluerint, conatique fuerint Scripturas divinas secundum haec praecepta tractare, neque valuerint aperire atque explicare quod cupiunt, inaniter me laborasse arbitrabuntur; et quia ipsi non adjuvabuntur hoc opere, nullum adjuvari posse censebunt. Tertium
Abbreviated transcription (Latin):
tñ caritas t̾c ꝑfecta erit: cũ pena¬
lis timor omĩs abscesserit. Post
hec ꝓposuit testimonia q̃ contra
eos dici solent. nec ea soluit: s cõ

Expanded text:
n caritas tunc perfecta erit, cum poenalis timor omnis abscesserit. Post haec proposuit testimonia, quae contra eos dici solent, nec ea soluit, sed co
Abbreviated transcription (Latin):
d̾m. ut qued̾a pars sit eius pater:
quedam filus. qued̾a sp̃e sanctꝰ.
hoc est qd̾ di uniꝰ partes sint. q̃
istã faciunt tͥnitatẽ: uelut ex
his trib partib compleat᷑ d̾s:
uecsit ꝑfectus in seipso uł pat̾¬
Ilia est quȩ dicit aꝗͣ a d̾o creatã.
s ei semꝑ fuisse coet̾nã .c. lxxu
Alia dicit corpꝰ hominis. nõ ani¬
mã ẽẽ inaginẽ derc̃. lixui.
lia dicit uinum̾abiles ẽẽ mundoᷤᷤ
sicut opinati sunt qͥdam phi¬
losophi gentium. Cap̃ lxxxii
lia scełatoꝵ animas. conu̾ti in
denones dicit: ⁊ in queq ani

Expanded text:
m, ut quaedam pars ejus sit Pater, quaedam Filius, quaedam Spiritus sanctus; hoc est, quod Dei unius partes sint, quae istam faciunt Trinitatem: velut ex his tribus partibus compleatur Deus, nec sit perfectus in se ipso, vel PatAlia est, quae dicit aquam non a Deo creatam, sed ei semper fuisse coaeternam. LXXVI. Alia dicit, corpus hominis, non animam, esse imaginem Dei. LXXVII. Alia dicit, esse innumerabiles mundos, sicut opinati sunt quidam philosophi Gentium. LXXVIII. Alia, sceleratorum animas converti in daemones dicit, et in quaeq
Abbreviated transcription (Latin):
q iustissimã. sapientissim̃a. benifi¬
cientissimã uoluntat̃e : qm quos p̃¬
destinauit ipsos & uocauit uocatio¬
ne illa de qua dictum ẽ. sine peni¬
tentia st̃ dona & uocatio d̃i. Acd quã
uocationẽ ꝑtinere nullus ẽ homo
ab hominib certa asseueratione d̾i¬
cendus. nͥcũde hoc seło exierit. In hac
aut̾ uita humana q̃ temptatio est su¬
ꝑ terrã: qui uidetur stare uideat
ne cadat. Ido quippe sicut iam supra¬
dentissima di uoluntate miscentur
ut esse ddiscamꝰ ñ alta sapientes s humi¬
lib consentientes. & eũ timore & tre¬
more nr̃am ipsoꝵ salutẽ oꝑem᷑. Ds̃ est

Expanded text:
simam, sapientissimam, beneficentissimam voluntatem: quoniam quos praedestinavit, ipsos et vocavit vocatione illa de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei . Ad quam vocationem pertinere nullus est homo ab hominibus certa asseveratione dicendus, nisi cum de hoc saeculo exierit: in hac autem vita humana quae tentatio est super terram , qui videtur stare, videat ne cadat . Ideo quippe non perseveradentissima Dei voluntate miscentur, ut esse discamus non alta sapientes, sed humilibus consentientes , et cum timore et tremore nostram i
Abbreviated transcription (Latin):
na uoluntate. Hoc nobis expedit &
eredere & dicere. Hoc ẽ pium hoc
uerũ. ut sit humilis & submissa con¬
fessio: & detͣ totũ do. Cogitantes cre¬
limꝰ: cogitantes loquimur: cogitan¬
tes agimꝰ quidqͥã agimꝰ. Qđ autẽ at¬
tinet ad pietatis uiã. & uerũ d̃i eul¬
tum. ñsumꝰ idonei eogitare aliquid̃
tam quã ex nobismet ipsis: s sufficien
tia nr̃a ex̾o ẽ. Non enĩ est in pote¬
transtate nr̃a eor nr̃m &̾e nr̃ȩ cogitatio¬
nes. Und̾e idem qͥ hoc dicit item di¬
cit ambrostꝰ. Quis autẽ tam beatꝰ
qui in corde suo semꝑ ascendat: S
hoe sine auxilio diumo qui fieri
potest: Nullo ꝑfecto mod̾o. Beni¬
q inquit supra eade seript᷑a dicit.
eatus uir euiꝰ est auxiliũ abs te dñe.
ascensus in eor de eiꝰ. Hoc itaq ut di

Expanded text:
na voluntate. Hoc nobis expedit et credere et dicere: hoc est pium, hoc verum, ut sit humilis et submissa confessio, et detur totum Deo. Cogitantes credimus, cogitantes loquimur, cogitantes agimus quidquid agimus: quod autem attinet ad pietatis viam et verum Dei cultum, non sumus idonei cogitare aliquid tanquam ex nobismetipsis, sed suff Deo est . « Non enim est in potestate nostra cor nostrum et nostrae cogitationes: » unde idem qui hoc ait, item dicit Ambrosius , « Quis autem tam beatus qui in corde suo semper ascendat? Sed hoc sine divino auxilio qui fieri potest? nullo profecto modo. Denique, » inquit, « supra eadem Scriptura dicit, Beatus vir cujus est auxilium ejus abs te, Domine; ascensus in corde ejus » . Hoc utique ut di
Abbreviated transcription (Latin):
uulos mortuos seđm ea uidicari q̃
p̃sciti st̃̾ facturi ẽt̃ si iuiuerent. Ix
hanc aut̾ sententiã quã certe omis
sensus humanꝰ quantula cuq ratio¬
ne subnixus. maximeq xꝑianꝰ ex¬
horret. ire cõpulsi sunt: qui sie a
pelagianoꝵ errore alieni ẽẽ uolue
primi hominis in quo om̃s cecidimꝰ
subuenit᷑. sed̾m merita nr̃a dari ad¬
huc sibi existiment ẽẽ credendum.
& disputatione insuꝑ ꝑferendum:

Expanded text:
os secundum ea judicari, quae praesciti sunt facturi esse si viverent. In hanc autem sententiam, quam certe omnis sensus humanus quantulacumque ratione subnixus, maximeque christianus, exhorret, ire compulsi sunt, qui sic a Pelagianorum errore alieni esse voluerprimi hominis, in quo omnes cecidimus, subvenitur, secundum merita nostra dari sibi adhuc existiment esse credendum, et disputatio
Abbreviated transcription (Latin):
eccla. gr̃am ddi scd̃m merita nr̃a dari:
cũ uideant paruulos alios regeneratos
add eterña mort̃e. alios aut̾ regeneratos
adeternã uit̃a tolli de hac uita: ipsos¬
q regeneratos alios ꝑseuerantes usq
infine hinc ire. alios quousq deci¬
d̃ant hia teneri. Q utiq ñ decidis¬
sent si antequã laberent᷑ hinc issent:
& rursus quosda lapsos quousq re¬
deant ñ exire dde hac uita: qui utiq
ꝑirent si antequã redirent ex irent.
Unde satis dilucide ostendit᷑. & in¬
choandi & usq infiñe ꝑseuerandi

Expanded text:
Ecclesia, gratiam Dei secundum merita nostra dari: Ecclesia, gratiam Dei secundum merita nostra dari: cum videant alios parvulos non regeneratos ad aeternam mortem, alios autem regeneratos ad aeternam vitam tolli de hac vita; ipsosque regeneratos, alios perseverantes usque in finem hinc ire, alios quousque decidant hic teneri, qui utique non decidissent, si antequam laberentur hinc exissent; et rursus quosdam lapsos quousque redeant non exire de hac vita, qui utique perirent, si antequam redirent, exirent. 33. Unde satis dilucide ostenditur, et inchoandi, et usque in finem perseverandi
Abbreviated transcription (Latin):
bicerte ostendit᷑ : qđ ꝑsonaꝵe apuã
dm̃ ñ sit acceptio. Alioqum: cultoꝵ
suoꝵ. potiꝰ quã mimicoꝵ. filios libart.¬
am uͦ qm̃ de bono ꝑseuerantiȩ ñe a¬
gimꝰ. quid̃ ẽ qđ morit᷑o ñbaptira¬
to subueni t᷑ ne sine baptismate mor¬
at᷑: & baptriato casuro ñ subueii¬
tur ut ante moriat᷑: BNisi forte il¬
li adhuc absurdditati auseultabimꝰ
anteꝗͣ cadat᷑: qr sed̾m eos actus u¬
dicabit᷑ quos eum p̃sciuit d̃s acdu
rũ si uiueret. Hane ꝑu̾sitatem la¬
nitatifid̃i tam uehem̃ter aduersam.
qͥs patienter audiat: Quis ferat:
Qe tñ hec dicere urgent᷑: qui ñ faten¬
tur gr̃am di ñ sedm merita nr̃adari.
Qui ant̃e nolunt dicere unĩquẽq
mortuoꝵ ꝑ seđm ea iudicari q̃ ds illũ
p̃seunt acturũ fuisse si uiueret. in¬
tuentes quã manifesta falfitate & qͣn¬
ta absurcditate dicat᷑: ñ eis remanet
cur dicant qđ inpelagianis damna¬
uit & ab ipso pelagio damnari fecit

Expanded text:
Vbi certe ostenditur quod personarum apud Vbi certe ostenditur quod personarum apud Deum non sit acceptio; alioquin electorum suorum magis quam inimicorum filios liberrantiae nunc agimus, quid est quod morituro non baptizato subvenitur, ne sine Baptismate moriatur; et baptizato casuro non subvenitur, ut ante moriatur? Nisi forte illi adhuc absurditati auscultabimus,  cadat, quia secundum eos actus judicabitur, quos eum praescivit Deus acturum fuisse si viveret. Hanc perversitatem sanitati fidei tam vehementer adversam, quis patienter audiat? quis ferat? Et tamen hoc dicere urgentur, qui non fatentur gratiam Dei non secundum merita nostra dari. Qui autem nolunt dicere unumquemque mortuorum secundum ea judicari, quae Deus illum praescivit acturum fuisse si viveret, intuentes quam manifesta falsitate et quanta absurditate dicatur; non eis remanet cur dicant, quod in Pelagianis damnavit, et ab ipso Pelagio damnari fecit
Abbreviated transcription (Latin):
resim pelagianam catholica defen¬
dit eccła. remota contentionis caligi¬
ne fateam᷑: atq id maxime in par¬
uulis euidentiore ueritate cernamꝰ.
Neq eñi fato cogit᷑ d̾s illis infantib
subuenire: illis autẽ ñ subuenire.
cũ sit utrisq eausa cõmunis: aut
res humanat in paruislis ñ iuina
ꝓuudentia s fortiutis agi casib o¬
ꝑmabim̾: cũ rationales ueldam¬
nandȩ uł liberandȩ sint animȩ.
quandoquidẽ nec passer cacdit ie
ram sine uoluntate patris nr̃i qui
in celis ẽ: aut parentũ negligene
sic tribuendũ est qđ paruuili sine
baptismate moriunt᷑. ut mehil
ibi agant diuina iudicia. tamqũ
ipsi qui hoc modo male moriunt᷑.
parentes sibi negligentes uoluntat
ꝓpria de quib nascerent᷑ elegerut.
Quid dicã qđ paruulus aliq̃n anteqͥ
tib parentib & paratis ministris ur
liq̃n paruulis infideliũ filiis potut
ne irent inꝑditionẽ: & filiis fidelm̃
ñpotuit baptismate subueniri:

Expanded text:
resim Pelagianam catholica defendit Ecclesia, remota contentionis caligine fateamur; atque id maxime in parvulis evidentiore veritate cernamus? Neque enim fato cogitur Deus illis infantibus subvenire, illis autem non subvenire; cum sit utrisque causa communis: aut res humanas in parvulis non divina providentia, sed fortuitis agi casibus opinabimur, cum rationales vel damnandae vel liberandae sint animae; quandoquidem nec passer cadit in terram sine voluntate Patris nostri qui in coelis est : aut parentum negligentiae sic tribuendum est, quod parvuli sine Baptismate moriuntur, ut nihil ibi agant superna judicia; tanquam ipsi qui hoc modo male moriuntur, parentes sibi negligentes voluntate propria de quibus nascerentur, elegerint: quid dicam, ntibus parentibus et paratis ministris ut liquando paruulis infidelium filiis potuit ne irent in perditionem, et filiis fidelium non potuit baptismate subueniri?
Abbreviated transcription (Latin):
roclinianistȩ secuti st̃ istoᷤ ⁊ addi¬
d̾unt xp̃m ñ in carne uenisse.
atͥciani ã patͥcio nuncupatz
sub̾am carnis humane ñ a do. sed a.
diabolo conditã dñt: eamq sic fu¬
giend̾a et detestand̾a putant: ut
illata carere carne uoluisse.c̃. Lxi
ipsi sint eunangłiei utres noui. no¬
dolio uino pleni. Cap̃ Lxii.

Expanded text:
addiderunt Christum non in carne venisse. LXI. PATRICIANI a Patricio nuncupati, substantiam carnis humanae non a Deo, sed a diabolo conditam dicunt: eamque sic fugiendam et detestandam putant, ut illata carere carne voluisse. LXII. ipsi sint evangelici utres novi novo vino repleti. LXII
Abbreviated transcription (Latin):
qũe xꝑe mortuus ẽ. Nlon argu¬
mentem᷑ & contra ista p̃ccpta salu¬
brem ꝙ terrorem dicentes. &e cor¬
rumpant bonos mores colloquia
mala. & ꝑeat infirmꝰ : qͥd ad nos

Expanded text:
us mortuus est . Non argumentemur contra ista praecepta salubremque terrorem dicentes, Et corrumpant mores bonos colloquia mala; Et, pereat infirmus, quid ad nos
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m qui datus ẽ nobis: potest eti¬
am sic intelligi qđ om̃s homines
uult ds saluos fieri. qͣm nos facitꝰ
uelle. sicut misit sꝑm filii sui ela¬
mantem abba pater. id ÷ nos ela¬
mare facientem. De ipso quippe
sꝑu alio loco dicit. Accepimꝰ sꝑm
adoptionis filioꝵ: in quo elamamꝰ
abba pater. Nos gͦ clamamꝰ: s il¬
le elamare dictus est qui efficit
ut elamemꝰ. Si gͦ clamantẽ sꝑm
recte dixit seript᷑a a quo efficit᷑
ut elamemꝰ: recte etiam uolentẽ
dm̃ a quo efficit᷑ ut uelimꝰ. Ae ꝑ
hoc qr &e corripiendo nichil ali¬
ud debemꝰ agere. nͥ ut ab ista pa¬
ce quȩ ẽ ad dm̃ ñ recedat᷑. aut
ad eam qui recesserat reuertat᷑.
nos agamꝰ sine desꝑatione qđ agi¬
mus. si filiꝰ pacis est quẽ corripi¬
mus requiescet suꝑ eũ pax nr̃a.
Sin autẽ ad nos reuertet᷑. Quã¬
uis itaq etiã quorundã fides sub¬
uertit᷑ͥ firmũ fundamentũ dei

Expanded text:
i datus est nobis : potest etiam sic intelligi, quod omnes homines Deus vult salvos fieri; quoniam nos facit velle: sicut misit Spiritum Filii sui clamantem, Abba, Pater , id est, nos clamare facientem. De ipso quippe Spiritu, alio loco dicit, Accepimus Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater . Nos ergo clamamus, sed ille clamare dictus est, qui efficit ut clamemus. Si ergo clamantem Spiritum recte dixit Scriptura, a quo efficitur ut clamemus; recte etiam volentem Deum a quo efficitur ut velimus. Ac per hoc, quia et corripiendo nihil aliud debemus agere, nisi ut ab ista pace quae est ad Deum non recedatur, aut ad eam qui recesserat revertatur, nos agamus sine desperatione quod agimus. Si filius pacis est quem corripimus, requiescet super eum pax nostra: sin autem, ad nos revertetur. 48. Quamvis itaque etiam dum quorumdam fides subverti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓyꝑo gͦ legatione fungim᷑. tamqͣm
o exhortante per nos: obsecra.
lum habere: ꝓpt̃ quã pac̃e
etiã ipse dñs uãe dixit discipłis s̃s.
nquãcũq domũ intraueritis: pri

Expanded text:
ergo legatione fungimur, tanquam Deo exhortante per nos: obsecramulum habere? Propter quam pacem etiam ipse Dominus Jesus dixit discipulis suis: In quamcumque domum intraveritis, pri
Abbreviated transcription (Latin):
reuertet᷑. Cũ hanc euanglirart
pacem de quib p̃dictum ẽ. qua
speciosi pedes eoꝵ qui annunti¬
ant pacem. qui annuntiant bo¬
NA: nobis quide tẽ incipit ese
qͥsq filiꝰ pacis eũ obedierit & er¬
cdiderit huic euangłio. & ex fidt
urstificatus ꝑacem addm̃ habe¬

Expanded text:
revertetur . Cum hanc evangelizant pacem, de quibus praedictum est, Quam speciosi pedes eorum qui annuntiant pacem, qui annuntiant bona ! nobis quidem tunc incipit esse quisque filius pacis, cum obedierit et crediderit huic Evangelio, et ex fide justificatus pacem ad Deum habe
Abbreviated transcription (Latin):
sanis morbidã. ab illo eui nichil
ẽ impossibile ipsa forsitan separa¬
tione sanandam. Neseientes enim
ꝙ ꝑtineat ad p̃destinatoꝵ nume¬
rum quis ñ ꝑtineat: sic affici de¬
bemꝰ caritatis affectu : ut om̃s
uelimꝰ saluos fieri. Hoce
qͥppe fit: eũ singu¬
los quosq ut occurrerint eũ
quib id agere ualeamꝰ. ad hoc eo¬

Expanded text:
sanis morbidam: ab illo, cui nihil est impossibile, ipsa forsitan separatione sanandam. Nescientes enim quis pertineat ad praedestinatorum numerum, quis non pertineat; sic affici debemus charitatis affectu, ut omnes velimus salvos fieri. Hoc quippe fit, cum singulos quosque, ut occurrerint cum quibus id agere
Abbreviated transcription (Latin):
nullũq discernere: s uelle om̃s
saluos fieri quib p̃dicamꝰ hane
pacem. Neq eñĩ metuendũ est.
ne ꝑdamꝰ eam si ille cui p̃dieamꝰ
ñ est filiꝰ pacis ignorantib nobisͥ
adnos enĩ reuertet᷑ : id est nobis
ꝓderit ista p̃dicatio. ñ etiam illi
i aut̃e suꝑ eum pax p̃dicata reqͥ¬
qui salui fitt᷑i sunt nescientes. om̃s¬

Expanded text:
iscernere; sed velle omnes salvos fieri, quibus praedicamus hanc pacem. Neque enim metuendum est ne perdamus eam, si ille cui praedicamus, non est filius pacis, ignorantibus nobis: ad nos enim revertetur, id est, nobis proderit ista praedicatio, non et illi; si autem super eum pax praedicata requQui
Abbreviated transcription (Latin):
bus frangi: etiã ignes ignib fortas¬
se concedet extingui.Quonã mo¬
do inquit suꝑbiam ipsã a peccato
separabimꝰ: Quid enĩ hoc urgetͥ
eum manifestũ sit etiã ipsam esse
pecc̃m: Tam peccare inquit suꝑ¬
bire ẽ: quã suꝑbire peccare. Nlam
quere qͥd sit qđcũq pecẽm: & uide
si inuenies aliqđ sine suꝑbie appella¬
tione pecc̃m. Hanc aut̾ sententiã
sic exequit᷑ : & sic ꝓbare conatur
Om̃e inquit peccatũ nisi fallor d̃i cos¬
temptus ẽ : & om̃is dĩ contẽptus su

Expanded text:
bus frangi, ctiam ignes ignibus fortasse coneedet extingui. Quonam modo, inquit, superbiam ipsam a peccato separabimus ? quid enim hoc urget, cum manifestum sit etiam ipsam esse peccatum ? tam peccare, inquit. superbire est quam superbire peccare. nam quaere quid sit quodcumque peccatum et uide, si inuenies aliquod sine superbiae appellatione peccatum. hanc autem sententiam sic exsequitur et sic probare conatur: omne, inquit. peccatum, nisi fallor, dei contemptus est et omnis dei contemptus ptus