comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oñs gentes. Puta quia mare est: non terra. Nũ¬
quid ideo a potestate dĩ ommpotentis alienu
ost: Et in mari et i om̃ib abyssis que uoli¬
it fecit. Qui sunt abyssus: Latentia corda mor¬
talium : ꝓfundȩ cogitationes hominum. Quomꝰ
et ibi fecit ds̃ quod uult: Quia dñs interro¬
gat iustum et impium : qui aut̃ diligit ini¬
quitatem odit animam suam. Et ubi illum
interrogat: Alibi scriptum est: in cogitatio¬
nib impii interrogatio erit. Ergo et in om̃¬
bus abyssis omma que uoluit fecit. Late. ccoi
bonum. latet cor malum : abyssus est et in
corde bono. et in corde malo: s hec nuda t̃
deo quem nichil latet. Consolatur cor boni
nubes: Predicatores ueritatis suȩ de qubua
nubibus alio loco irascens uineę suę. dicst
Mandabo nubibus meis: ne pluant suꝑ illam
ymbrem. Et parum est excitasse nubes de
israhele uł in ifrł. quos misit predicare euan¬

Expanded text:
omnes gentes. Puta quia mare est, et non terra; numomnes gentes. Puta quia mare est, et non terra; numquid ideo a potestate Dei omnipotentis alienum est? «Et in mari et in omnibus abyssis quae voluit, fecit.» Qui sunt abyssus? Latentia corda mortalium, profundae cogitationes hominum. Quomodo et ibi facit Deus quod vult? Quia «Dominus interrogat justum et impium: qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam» . Et ubi illum interrogat? Alibi scriptum est: «In cogitationibus impii interrogatio erit» . Ergo, «et in omnibus abyssis omnia quaecumque voluit, fecit.» Latet cor bonum, latet cor malum; abyssus est et in corde bono, et in corde malo: sed haec nuda sunt Deo, quem nihil latet. Consolatur cor bonum, nubes? Praedicatores verbi veritatis suae. De quibus nubibus alio loco irascens vineae suae dicit, «Mandabo nubibus meis ne pluant super illam imbrem» . Et parum est excitasse nubes de Jerusalem vel de Israel, quas misit praedicare Evan
Abbreviated transcription (Latin):
les ꝑcinet predicatio. ad carnales ꝑtinet obse¬
cundatio. Nam et cęli enarrant głam dĩ: et
facca manuum eius annuntiat firmanientũ.
S i aut̃ terra non eẽt plebs dei: non diceret
apłs. dĩ edificatio dĩ agricultura estis. Sicut
sapiens architectus fundamentum posiu: alius
suꝑ edificat. Ergo edificium dĩ sumus: et ager
dĩ fumus. Quis inquit plantat uineam: et
de fructu eius non ꝑcipit: Ego plantauis.
apollo rigauit: s ds̃ incrementum dedit
Figo  in ȩccua sua. et in predicatorib sul
et in plebibus sius: tanquam in celo et in ter¬
ra omnia quecumq uoluit fecit. Parum est
in eis: in mari et in om̃ĩb abysis omnia
quecumq uoluit fecit. Mare est om̃s infide¬
les. om̃s nondum credentes: et in eis omnia
quecumq uoluit fecit. Non enim seuunt
uifideles nisi ꝑmittantur: aut uindicatur in eos
quando ꝑuersi sunt. nisi uisserit ille qui fecit

Expanded text:
les pertinet praedicatio, ad carnales pertinet obseles pertinet praedicatio, ad carnales pertinet obsecundatio. Nam et «coeli enarrant gloriam Dei, et facta manuum ejus annuntiat firmamentum» . Si autem terra Dei non esset plebs Dei, non diceret Apostolus, «Dei aedificatio, Dei agricultura estis: sicut sapiens architectus fundamentum posui; alius superaedificat.» Ergo aedificium Dei sumus, et ager Dei sumus. «Quis,» inquit, «plantat vineam, et de fructu ejus non percipit» ? «Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit» . Ergo et in Ecclesia sua, et in praedicatoribus suis, et in plebibus suis, tanquam in coelo et in terra, omnia quaecumque voluit, fecit. Parum est in eis: «In mari et in omnibus abyssis omnia quaecumque voluit, fecit.» Mare sunt omnes infideles, omnes nondum credentes, et in eis «omnia quaecumque voluit, fecit.» Non enim saeviunt infideles, nisi permittantur; aut vindicatur in eos, quando perversi sunt, nisi jusserit ille qui fecit
Abbreviated transcription (Latin):
Bene ergo hec accepistis. Quid deinde fecit ds̃:
dis eius. Dñe nomen tuum i scłm. Post ista
omnia que fecisti. quid enim uideo que fe¬
cisti. inspicio ereaturam tuam quam fecisti
in cęlo: inspicio hanc in partem ubi habita¬
mus : et hic uideo beneficia tua. nubium.
uentoꝵ. pluuarum: popłm tuum attendo. et¬
deduxisti eos de domo seruitutis. signa et pro¬
digia fecisti inter inimicos eorum: punisti
eos quos molestos patiebantur : impios de
terra sua eiecisti: reges eorum occidisti. ter¬
tam eorum in populo tuo dedisti: udi om¬
litteram quomodo soripta sunt uidemus:
nouimus. laudamus. Si aut̃ aliquid et sig¬
nificant : non sim onerosus dum eaplico ut
potero. Ecce in ipsis hominib possum agnos¬
cere: quia in cęlo et in terra omnia quecũ¬
ꝙ uoluit fecit. Celum aẽthereum spiritales
accipio. terram carnales: et his duob tanquã
cęlo et terra constat aeccłia dĩ: et ad spirita¬

Expanded text:
Bene ergo haec accepistis. Quid deinde fecit Deus? Bene ergo haec accepistis. Quid deinde fecit Deus? dis ejus: «Domine, nomen tuum in saeculum;» post ista omnia quae fecisti. Quid enim video quae fecisti? Inspicio creaturam tuam quam fecisti in coelo, inspicio hanc imam partem ubi habitamus; et hinc video beneficia tua, nubium, ventorum, pluviarum. Populum tuum attendo: eduxisti eos de domo servitutis, et signa et prodigia fecisti inter inimicos eorum, punisti eos quos molestos patiebantur, impios de terra sua ejecisti, reges eorum occidisti, terram eorum populo tuo dedisti; vidi omlitteram quomodo scripta sunt videmus, novimus, laudamus. Si autem aliquid significant, non sim onerosus, dum explico ut potero. Ecce in ipsis hominibus possum agnoscere quia «in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit.» Coelum enim aethereum, spirituales accipio; terram, carnales: ex his duobus tanquam coelo et terra constat Ecclesia Dei; et ad spiritua
Abbreviated transcription (Latin):
eius. Parum est in egypto: quid postea¬
quam eductus est inde populus: Qui per¬
cussit gentes multas: que possideb ant
terram quam uolebat ds̃ dare popło suo.
Et occidit reges fortes. SeoN regem amor¬
reorum. et og regem basan: et omma
regna chanaan. Onnia ista quomodo com¬
memorat breuiter psalmus: sic ea legimus
in ali is libris dñcis: et magna ibi manus
dm̃i. Quando tu uides que facta sunt in im¬
pios: caue ne fiant in te. Ad hoc enim in
illos facta sunt ut tu transires: et eos non
unitareris. et talia non patereris. TameN
uide quia flagellum dñi est suꝑ omnem
carnem. Ne estimes te non uideri quando
peccas. necł conͣtempni: nec putes tu din
dormire. Attende excemplũ bñficioꝵ dĩ: cũ ea recolis.
et ad castigandum. Ideo sunt ista utibia: cum
leguntur. Quando aut̃ pius uidet quod passus
est impus: purgat se ab omni im̃pietate ne ue¬
mat et ipse in talem penam. talemq uindictã.

Expanded text:
ejus.» Parum est in Aegypto; quid posteaejus.» Parum est in Aegypto; quid posteaquam eductus est inde populus? «Qui percussit gentes multas:» quae possidebant terram quam volebat Deus dare populo suo. «Et occidit reges fortes; Seon regem Amorrhoeorum, et Og regem Basan, et omnia regna Chanaan.» Omnia ista quomodo commemorat breviter Psalmus, sic ea legimus in aliis Libris dominicis, et magna ibi manus Domini. Quando tu vides quae facta sunt in impios, cave ne fiant in te: ad hoc enim in illos facta sunt, ut tu transires, et eos non imitareris, et talia non patereris. Tamen vide quia flagellum Domini est super omnem carnem. Ne putes te non videri quando peccas, ne putes te contemni, ne putes Dominum dormire: attende exempla beneficiorum Dei, cum ea recolis; nsolandum, et ad castigandum. Ideo sunt ista utilia cum leguntur. Quando autem pius videt quod passus est impius, purgat se ab omni impietate, ne veniat et ipse in talem poenam talemque vindictam.
Abbreviated transcription (Latin):
in pluuiam fecit. Qui terruit: ipse reficit.
Qui educit uentos de chesauris sus. Oc cultis
causis : unde nescis. Quia enim flat uentus
sentis: qua causa flat. uł de quo chesauro
eductus sit. nescis. Debes tamen deo pietatẽ
credendi: quia non flaret nisi uisisset ille
qui fecit: nisi ꝓduxisset ille qui creauit.
Uidemus ergo hec in creatura ista: laudamus
miramur: benedicimus dm̃. Uideamus que
fecit in hominib: ꝓpter populum suum.
Qui ꝑcussit primogenita egypti. Et eium
ista diuina dicta sunt que amares: et non
erant dicta que timeres. Attendite quia
et quando irascitur facit quod uult: per¬
cussis primogenitis egypti ab homine usq
ad pecus. Immisit signa et ꝓcligia in medio
tui egypte. Nostis. legistis. quanta ꝑ moy¬
sen fecerit manus dñi in egypto: ad terren¬
dos. ad tundendos. ad deiciendos suꝑbos
egyptios. In pharaone. et in omĩb serius

Expanded text:
in pluviam fecit;» qui terruit, ipse ut gauderes fecit. in pluviam fecit;» qui terruit, ipse ut gauderes fecit. «Qui educit ventos de thesauris suis:» occultis causis, unde nescis. Quia enim flat ventus, sentis; qua causa fiat, vel de quo thesauro rationis eductus sit, nescis: debes tamen Deo pietatem credendi, quia non flaret nisi jussisset ille qui fecit, nisi produxisset ille qui creavit. 14. «vers. 8-12.» Videmus ergo haec in creatura ista; laudamus, miramur, benedicimus Deum: videamus quae fecit in hominibus propter populum suum. «Qui percussit primogenita Aegypti.» Etenim illa divina dicta sunt quae amares, et non erant dicta quae timeres: attende, quia et quando irascitur, facit quod vult. «Percussit primogenita Aegypti, ab homine usque ad pecus. Immisit signa et prodigia in medio tui, Aegypte.» Nostis, legistis quanta per Moysen fecerit manus Domini in Aegypto ad terrendos, ad contundendos, ad dejiciendos superbos Aegyptios. «In Pharaone et in omnibus servis
Abbreviated transcription (Latin):
aliam legem in menbris meis repugnantem le¬
S mentis meȩ. et captiuum me ducentem in
lego peccati. que est in menbris meis: quia ñ solũ
ĩ demosua nec soluagro suo. s in carne sua uł in
sp̃u suo. non impleuit que uolebat: clamauit
ad dm̃ qui omina quecumq uoluit fecit in
celo et in terra. Et dixit. Infelix ego homo.
Quis me liberabit de corpore mortis huius: Et
ille bonus. et ille suaius. tanquam responderet
nr̃m. hanc ergo suauitatem amate: hanc sua¬
uitatem laudate. Intelligite dm̃: quia omĩa que¬
cumq uoluit fecit in cęlo et in terra. Ipse et
in uobis faciet quod uultis: ipso adiuuante
uoluntatem ur̃am implebitis. S nondum po
testis. conficemini: cum poteritis. gracias agite.
Iacentes damate: erecti suꝑbire nolite. Ille ergo
in cęlo et in terra om̃ia quecumq uoluit fe¬
terre ad medium: et pluunt. Unde surrexe¬
rint nescis. Ergo indicat illud ꝓpħa: ab ex
sunt. contremiscis: pluit. gaudes. Fulgura

Expanded text:
embris meis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati, quae est in membris meis:» quia non solum in domo sua, nec solum in agro suo, sed in carne sua vel in spiritu suo non implevit quae volebat, clamavit ad Deum, qui «omnia quaecumque voluit, fecit in coelo et in terra;» et dixit, «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus?» et ille bonus et ille suavis tanquam responderet stum Dominum nostrum» . Hanc ergo suavitatem amate, hanc suavitatem laudate. Intelligite Deum qui «omnia quaecumque voluit, fecit in coelo et in terra;» ipse et in vobis faciet quod vultis, ipso adjuvante voluntatem vestram implebitis. Sed dum non potestis, confitemini; cum poteritis, gratias agite: jacentes, clamate; erecti, superbire nolite. Ille ergo «in coelo et in terra omnia quaecumque voluit feterrae ad medium, et pluunt; unde surrexerint nescis. Ergo indicat illud Propheta: «ab exsunt, contremiscis; pluit, gaudes. «Fulgura
Abbreviated transcription (Latin):
S uinqiud efficis ipse ut cupiditates non surgat̃
quas frenas s Certe enim hoc uis: non ticillari
mosestiam cupiditatum tuarum. Et tamen
Ipse tibi dat grãm: ut in te ipło facias quod us.
NNi enim ipso adiuuante: nec inite  facis quod ius.
E t enim cum ille non faceret in se quod uellet:
quia idcuto caro concupiscit aduersus sp̃m. sp̃s¬

Expanded text:
numquid efficis ut ipsae cupiditates non surgant, numquid efficis ut ipsae cupiditates non surgant, quas frenas? Certe enim hoc vis, non titillari molestia cupiditatum tuarum; et tamen Ipse tibi det gratiam, ut in teipso facias quod vis; nisi enim ipso adjuvante, nec in te facis quod vis. Etenim cum ille non faceret in se quod vellet, qui ait, «Caro concupiscit adversus sp
Abbreviated transcription (Latin):
ad salutem : cum aut̃ non potes. corde credis
ad iusticiam. Corde laudas: corde benedicis : cor¬
de in aram conscientię uictunas sacras imponisꝰ
et respondetur tibi. pax in terra hominib bone
uoluntatis. Ille igitur ds̃ qui omp̃s est: in celo
et in terra omnia quecumq uoluit fecit. Cu
in domo tua: non facis omnia que uis. Ille in
cȩlo et in terra omnia quecumq uoluit fecit.
u fac uel in agro tuo: omnia que uis. Milta
uis: et non potes in domo tua facere omnia
quo ius. Contradicit forte uxor: contradicunt
filii: aliquando et seruulus contumacia con¬
tadicit: et non facis qđ ius. S facio inquis
quod uolo: quiam non subdito ac contradi¬
cente uindico  nec hoc facis cum ius. Aliquã¬
do uindicare uis: et non potes. Aliquando
minaris: et antequam facias quod minaris
moreris. Putamus in te ipso facis quod uis¬
E resias om̃s cupiditates tuas: forsitan frenas.

Expanded text:
ad salutem; cum autem non potes, corde credis ad salutem; cum autem non potes, corde credis ad justitiam : corde laudas, corde benedicis, corde in aram conscientiae victimas sacras imponis; et respondetur tibi, «Pax in terra hominibus bonae voluntatis» . 12. Ille igitur Deus qui omnipotens est, «in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit;» tu in domo tua non facis omnia quae vis: ille «in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit;» tu fac vel in agro tuo omnia quae vis. Multa vis, et non potes in domo tua facere omnia quae vis: contradicit forte uxor, contradicunt filii, aliquando et servulus contumacia contradicit, et non facis quod vis. Sed facio, inquis, quod volo; quia in non obediente ac contradicente vindico. Nec hoc facis, cum vis: aliquando vindicare vis, et non potes; aliquando minaris, et antequam facias quod minaris, moreris, Putamus, in teipso facis quod vis? frenas omnes cupiditates tuas? Forsitan frenas,
Abbreviated transcription (Latin):
ficium laudis inquit glorificabit me. Si coge¬
tereris offerre dño tuo sacrificium gratum ui
et acceptum. sicut antea uouebantur sacrifioa
in umbra futurorum: forte non inueniros in
grege tuo placitum taurum. in capris hyrcum
arȩ diũ dignum: nec in ouili tuo arietem dig¬
num uictima dño tuo: et non inueniens sata¬
geres quid faceres. et diceres. offerre dõ uolu
et non habui. Nunquid potes de laude dicere:
uolui et non habui: Ipsum uoluisse: laudase
est. Non eium uerba a te querit ds̃: s cor. Neq
potest quisquam dicere: et linguam non habu
iquis obmutescit aliqua ualitudine. linguam
non habuit: et tamen laudem habuit. Si enu
ds̃ aures carnales haberet. et sono tui corporis
indigeret: et idcirco remansisses sine lingua.
sine laude etiam remaneres. Nunc uero quia
cor querit. cor inspicit: intus testis est. udex.
approbator. ad uitor. coronator. Sufficit ut of¬
feras uoluntatem. Cum potes ore confiteris

Expanded text:
ficium laudis,» inquit, «glorificabit me» . Si cogficium laudis,» inquit, «glorificabit me» . Si cogereris offerre Domino tuo sacrificium gratum illi et acceptum, sicut antea vovebantur sacrificia in umbra futurorum; forte non invenires in grege tuo placitum taurum, et in capris hircum arae Domini dignum, nec in ovili tuo arietem dignum ad victimam Domino tuo; et non inveniens satageres quid faceres, et diceres forte Deo: Volui, et non habui. Numquid potes de laude dicere, Volui, et non habui? Ipsum voluisse laudasse est. Non enim verba a te quaerit Deus, sed cor. Denique potes dicere: Et linguam non habui. Si quis obmutescit aliqua valetudine, linguam non habuit, et tamen laudem habuit. Si enim Deus aures carnales haberet, et sono tui corporis indigeret, ideo cum remansisses sine lingua, sine laude etiam remaneres: nunc vero quia cor quaerit, cor inspicit, intus testis est, judex, approbator, adjutor, coronator; sufficit ut offeras voluntatem. Cum potes, ore confiteris
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ placuit ds̃ etiam flagellans eos: quando
uuquis omnib displicet. ł lacuit ilis et sub
fagello eius: in erumpnis. in laborib. in uiũ¬
nerib. in egestate constituti laudauerunt
dm̃. Non eis difpliciut: nec corquens. hoc
est gritis amare: non quasi ꝓposita acceptione
mercedis: quia ipsa merces tua suinma ds̃ apso
erit quem gratis diligis. Et sic amare debes it
ipsum pro mercede desiderare non sinas. qui solus
te satiet: sicut philupus desiderabat cum dicetes
Ostende uobis patrem: et sufficit nobis. Meritoqui
hoc de libera uoluntate facimus. et de libera
uoluntate facere debemus: quia delectati facinis
amando facimus: quia et si corripimur ab illo.
nobis nunquam displicere debet. qui semꝑ et
iustus. hoc dixit ille laudator eius. In me suit
As uota tua: que reddam laudes tibi. Et alio loco
Uoluntarie sacrificabo tibi. Quid est uoluntasio
sacrificabo: Uoluntarie laudabo te: quia saori¬

Expanded text:
Dei placuit Deus, etiam flagellans eos. Quando Dei placuit Deus, etiam flagellans eos. Quando iniquis omnibus displicet, placuit illis; et sub flagello ejus, in aerumna, in laboribus, in vulneribus, in egestate constituti laudaverunt Deum: non eis displicuit nec torquens. Hoc est gratis amare, non quasi proposita acceptione mercedis; quia ipsa merces tua summa Deus ipse erit, quem gratis diligis: et sic amare debes, ut ipsum pro mercede desiderare non desinas, qui solus te satiet; sicut Philippus desiderabat, cum diceret, «Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis» . Merito, quia hoc de libera voluntate facimus, et de libera voluntate facere debemus, quia delectati facimus, amando facimus; quia etsi corripimur ab illo, nobis nunquam displicere debet, qui semper est justus. Hoc dixit ille laudator ejus: «In me sunt, Deus, vota tua, quae reddam laudationis tibi» . Et alio loco: «Voluntarie sacrificabo tibi» . Quid est, «Voluntarie sacrificabo?» Voluntarie laudabo te. Quia, «Sacri
Abbreviated transcription (Latin):
it fecit. Sicut iam diximus. non omnia
que fecit coactus est facere: s omnia quecũ¬
q uoluit fecit. Causa om̃ium que fecit᷑.
uoluntas eius est. facis cu domum: quia si nol¬
les facere. sine habitatione remaneres. Neces¬
sitas coegit te facere domum: non libera
uoluntas. fãcis uestem: quia si non faceres
nudus ambulares. Ad faciendam ergo uestẽ
necessitate diiceris: non libera uoluntate.
Conseris montem iuitib ÷semen spargis. quia
nisi feceris alimenta non habebis. Omma hec
necessitate facis: ds bonitate fecit : nullo qd
fecit eguit. Idõ omnia quecumq uoluit fec̃:
Putas habemus et nos quod libera uoluntate
faciamus : Ea enim que diximus ex neces¬
sitate facimus: quia si non fecerimus egen¬
tes et inopes remanemus. Inuenimus ali¬
quid quod libera uoluntate faciamus: inue¬
nimus plane cum ipsum dm̃ amando lau¬
damus. Hoc enim libera uoluntate. faois
quando amas quod laudas. Non enim eꝙ
necessitate: s quia placet. Unde iustis et scĩs

Expanded text:
abyssis,» sicut jam diximus. Non omnia quae fecit, coactus est facere, sed «omnia quaecumque voluit, fecit:» causa omnium quae fecit, voluntas ejus est. Facis tu domum, quia si nolles facere, sine habitatione remaneres: necessitas cogit te facere domum, non libera voluntas. Facis vestem, quia si non faceres, nudus ambulares: ad faciendam ergo vestem necessitate duceris, non libera voluntate. Conseris montem vitibus, semen spargis, quia nisi feceris, alimenta non habebis: omnia haec necessitate facis. Deus bonitate fecit, nullo quod fecit eguit; ideo «omnia quaecumque voluit, fecit.» 11. Putas, habemus et nos quod libera voluntate faciamus? Ea enim quae diximus, ex necessitate facimus; quia si non faceremus, egentes et inopes remaneremus. Invenimus aliquid quod libera voluntate faciamus? Invenimus plane, cum ipsum Deum amando laudamus. Hoc enim libera voluntate facis, quando amas quod laudas; non enim ex necessitate, sed quia placet. Unde justis et sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
rex magnus inquit suꝑ om̃s dõs. Ipse est
summus ds: qui suꝑ se non habet dmñ. Oꝑa
luit dñs fecit: in cęlo. et in terra. in mari
et in omnib abyssis. Quis aut̃ comprehendat
hec: Quis enumeret oꝑa dñi in cęlo et in
terra : in mari. et in omnib abyfise tamen

Expanded text:
«Rex magnus,» inquit, «super omnes deos.» Ipse est «Rex magnus,» inquit, «super omnes deos.» Ipse est summus Deus qui super se non habet deum. Opera luit, Dominus fecit in coelo et in terra, in mari et in omnibus abyssis.» Quis autem comprehendat haec? quis enumeret opera Domini in coelo et in terra, in mari et in omnibus abyssis? Tamen
Abbreviated transcription (Latin):
potuit: et enumeret quedam que hic dñs fec̃:
ut et nobis quia magnitudinem illius sicut
ille uidere non possumus. dulcescat ex oꝑib
sius que capere nen possumus. Qm̃ ego inquit
cognoui quia magnus est dñs: et ds̃ nr̃
suꝑ om̃s dõs. Quos deos: Siout dicit apłs. qr
et si sunt qui dicantur dii in cęlo et in terra
sicut sunt di i multi. et dñi multi: nobis tñ
unus est ds̃ pater. ea quo omĩa. et nos in ip¬
so et unus dñs nr̃ iħc xp̃c ꝑ quẽ oĩa. & nos ꝑ¬
ipsũ. dieat᷑ dii hoies. dictũ e: ae stetit ĩ synagoga dõꝵ.
dictũ ẽego dixi dii estis: et filii eaxelsi om̃s. Hon¬
ne suꝑ homines des:S quid magnum. si suꝑ¬
homines ds̃ Et suꝑ angłos ds:
quia an¬
głi non fecerunt dm̃: augl̃os fecit ds̃. Et
necesse est suꝑ omnia que fecit: sit ipse qui
fecit. Cognoscens ergo magnitudinem diũ iste.
et uidens eum suꝑ omnem esse creaturam
non tantum corporalem s eciam sp̃ualem

Expanded text:
potuit: et enumeret quaedam quae hic Dominus fecit; potuit: et enumeret quaedam quae hic Dominus fecit; ut et nobis, qui magnitudinem illius, sicut ille videre, non possumus, dulcescat ex operibus suis, quae capere possumus. «Quoniam ego,» inquit, «cognovi quod magnus est Dominus, et Deus noster super omnes deos.» Quos deos? Sicut dicit Apostolus: «Etsi sunt qui dicantur dii in coelo et in terra; sicut sunt dii multi et domini multi; nobis tamen unus Deus, Pater ex quo omnia, et nos in ipso, et unus Dominit in synagoga deorum;» dictum est, «Ego dixi, Dii estis et filii Altissimi omnes» : nonne super homines Deus? Sed quid magnum, si suphomines Deus? Et super Angelos Deus: quia Angeli non fecerunt Deum, Angelos fecit Deus; et necesse est super omnia quae fecit, sit ipse qui fecit. Cognoscens ergo magnitudinem Domini iste, et videns eum super omnem esse creaturam, non tantum corporalem, sed etiam spiritualem:
Abbreviated transcription (Latin):
et uoluitate ad suꝑna erecta a carne transce¬
dente creaturam : cognoui quia magnus est
dñs. Non om̃s possunt uidendo cognoscere:
laudant quod fecit: suauis est. lacob elegit
sibi dñs: ifrł in possessionem sibi. Et hic illũ
laudas. Nam et ego cognoui: quia magnus
est dnis. Propħa loquebatur qui intrauit in
scanctuarium dei: qui audiuit forte in effa¬
bilia uerba que non licet homini loqui:
qui dixxit quod posset hominib dici: et te¬
nuit apud se quod non posset dici. Ergo ce
audiatur ad quod possumus: et credatur ad
quod non possumus. Ad quod possumus au
sibi Ad quod non possumus credatur: quia
ipse cognouit quod magnus est dñs. Si illi di¬
ceremus: rogamus te eocplica magnitudinem
ipsius: nonne forte responderet nobis: Non
est ualde magnum quod uideo: si a me po¬
terit eocplicari. Redeat eigo ad oꝑa enis: et di¬
cat nobis. habeat ipse in conscientia magnitu¬
dinem dñi quam uidit: et nobis credendam
cominendauit: quo nr̃os oculos ꝑducere non

Expanded text:
 transcendente creaturam, cognovit quia magnus est Dominus. Non omnes possunt videndo cognoscere: laudent quod fecit: «Suavis est; Jacob elegit sibi Dominus; Israel in possessionem sibi.» Et hinc illum lauda; nam et «ego cognovi quia magnus est Dominus.» Propheta loquebatur, qui intravit in sanctuarium Dei, qui audivit forte ineffabilia verba quae non licet homini loqui ; qui dixit quod posset hominibus dici, et tenuit apud se quod non posset dici. Ergo et audiatur ad quod possumus, et credatur ad quod non possumus. Ad quod possumus audsibi;» ad quod non possumus credatur, quia ipse cognovit «quod magnus est Dominus.» Si illi diceremus, Rogamus te, explica magnitudinem illius; nonne forte responderet nobis: Non est valde magnus quem video, si a me poterit explicari? Redeat ergo ad opera ejus, et dicat nobis. Habeat ipse in conscientia magnitudinem Domini, quam vidit, quam nobis credendam commendavit; quo nostros oculos perducere non
Abbreviated transcription (Latin):
educti sunt de terra egypti. E uertit sp̃ualiter
nunc: nec cessat manus eiis usq in finem. ldõ
ne istas potentias dĩ tunc putes ꝑactas cessasse.
sat miscdia tua. non cessat manus tua in scło
facere ista que tunc prenuntiasti figurando. Om̃a
generatio alia. generatio qua fideles efficimur.
et ꝑ baptismum renascimur: generatio qua a
mortius resurgemus. et angłis coniuncti uiue¬
mus in eternum. Memoriale tuum dñe et suꝑ
est ut uocaret : nec tunc obliuscetur ut co¬
ronet. Memoriale tuum in generationem et ge¬
Compleuit certe illa omnia: in populo uidexꝵ.
N unquid iam remanserunt oꝑa eus: postquã
induxit plebem suam in terram repronussionis:
bem Eadepto iudicio futuro: iudicata est plebs
uideorum. Quid est iudicata : Separati ide
sunt auisti: et remanserunt iniusti. Si aut men

Expanded text:
educti sunt de terra Aegypti; evertit spiritualiter educti sunt de terra Aegypti; evertit spiritualiter nunc, nec cessat manus ejus usque in finem. Ideo ne istas potentias Dei tunc putes peractas cessasse: sat misericordia tua, non cessat manus tua in saeculum facere ista, quae tunc praenuntiasti figurando: «Omnigeneratio altera: generatio qua fideles efficimur, et per Baptismum renascimur; generatio qua a mortuis resurgemus, et Angelis conjuncti vivemus in aeternum. Memoriale tuum, Domine, et est, ut vocaret; nec tunc obliviscetur, ut coronet. «Memoriale tuum, Domine, in generationem et geComplevit certe omnia illa in populo Judaeorum. Numquid jam remanserunt opera ejus, postquam induxit plebem suam in terram repromissionis? judicio futuro, jam judicata est plebs Judaeorum. Quid est, judicata? Separati inde sunt justi, et remanserunt injusti. Audi
Abbreviated transcription (Latin):
terprecatur paratus humilitati. humilitas quasi
bonum aliquid sigiificat: s si sit utilis humlia
Mam mala humiliatio penalis est. Si enim humiĩ
illi prestatur: quando punitur ut humilietu
Canahan ergo modo suꝑbus est. Omĩs impius omis
infidelis exaltat cor suum: non uult credere in
dm̃. S hec eaaltatio parata est humilitati in di¬
em udicii: tunc humiliabitur quando non uult
S unt eium uasa ire: que ꝑfecta sunt ad ꝑdiciono
M odo eatollant se: garriant. extendant se super
fideles. irrideant fideles. Blasphement ap̃ianos.
dicant. aicularia sunt ista que dicunt de dle
udici i. Ista elacio eorum: parata est humiliatiomi.
Q uando uenerit udex qui modo annuntiatus
irridetur: tunc ille qui modo suꝑbit non utilit̾
s penaliter humiliabitur. Modo aut̃ non hu¬
miliatur s paratur humilitati: id est paratur
euertit ds corporaliter: tunc quando patres nr̃

Expanded text:
terpretatur, Paratus humilitati. Humilitas quasi terpretatur, Paratus humilitati. Humilitas quasi bonum aliquod significat, sed si sit utilis humilitas: nam mala humiliatio poenalis est. Si enim humiliailli praestatur, quando punitur ut humilietur. Chanaan ergo modo superbus est. Omnis impius, omnis infidelis exaltat cor suum; non vult credere in Deum. Sed haec exaltatio parata est humilitati in diem judicii; tunc humiliabitur, quando non vult: sunt enim vasa irae, quae perfecta sunt ad perditionem . Modo extollant se, garriant, extendant se super fideles, irrideant fideles, blasphement Christianos; dicant, Anicularia sunt ista quae dicunt de die judicii. Ista elatio eorum parata est humilitati. Quando venerit judex, qui modo annuntiatus irridetur; tunc ille qui modo superbit, non utiliter, sed poenaliter humiliabitur. Modo autem non humiliatur, sed paratur humilitati, id est, paratur evertit Deus; corporaliter tunc, quando patres nostri
Abbreviated transcription (Latin):
uiam ne credatur in dm̃. Si enim creditur
in dm̃: patet uia. Et ipse axp̃c est uia. Si aut̃
non creditur in dm̃: interclusa est uia. Si aut̃
interclusa fuerit quia non creditur: quid res¬
tat nisi ut cum uenerit qui non credebatur.
confundantur qui non crediderunt: Quare.
Qiua conclusio precedit: et sequitur confusio
Conclusio precedit ut rea. sequitur confusso
tanquam plebs: quos modo concludit ut nõ
credant in xp̃m: quando apparuerit xp̾c
om̃s confundentur: et traducent eos ea ad uer¬
so miquitates eoꝵ. T̃unc dicent impii consusi
Qud nobis ꝓfuit suꝑbia: Magna misteria fra
mei: dissipatio ex afflictione. dissipantur: ut
afflgantur. Magna misteria temptatio ocu¬
loꝵ. id est fallacia: rex amaricantium. Fallunt
eium: ut amaricent. Conclusio : ter confusio¬
nis. Concludunitur enum ne transeant ad fidem:
et cum uenerit in quem credimus confundent̾
Ec omia regna chanaan occidit ds. Chanaan in¬

Expanded text:
viam, ne credatur in Deum. Si enim creditur viam, ne credatur in Deum. Si enim creditur in Deum, patet via; et ipse Christus est via : si autem non creditur in Deum, interclusa est via. Si autem interclusa fuerit, quia non creditur; quid restat, nisi ut cum venerit qui non credebatur, confundantur qui non crediderunt? Quare? Quia conclusio praecedit, et sequitur confusio: conclusio praecedit ut rex, sequitur confusio tanquam plebs. Quos modo concludit, ut non credant in Christum, quando apparuerit Christus, omnes confundentur, et traducent eos ex adverso iniquitates eorum. Tunc dicent impii confusi: «Quid nobis profuit superbia» ? Magna mysteria, fratres mei. Dissipatio rex afflictionis; dissipantur ut affligantur. Magna mysteria. Tentatio oculorum, id est fallacia, rex amaricantium; fallunt enim ut amaricent. Conclusio rex confusionis; concluduntur enim ne transeant ad fidem, et cum venerit in quem credimus, confundentur. «Et omnia regna Chanaan» occidit Deus. Chanaan in
Abbreviated transcription (Latin):
cis. Occidat manus dĩ: et illum et illos. illum
ne uiducat: illos ut corrigantur. Et eium in
uno quoq homine occiditur ille re&: quando
dampnat simulationem. et diligit ueritatem
Manus dei non quiescit id agere. Nam quemad¬
modum egit ad litteram tunc. sic agitur nunc
sp̃ualiter: ut impleat quod tunc ꝓphice prenũ¬
tiauit. Occidit etiam alium regem: et alium
popłm eus. Et og regem basan. Et hic quã
malus. Og. interpretatur conclusio: basan. in¬
terpretatur confusio. Malus est rea ille : qui in¬
tereludit uam ad dm̃. hoc enim agit diabolus
semꝑ opponendo figmenta sua. opponendo ydo¬
la sua: faciendo hec sine cessatione ꝑ arreptici¬
os. sortilegos. augures. aruspices. magos. sacra
demomoꝵ: concludit uiam. Quomodo per
xp̃m id agitur ut paceat uia que fuerat
interclusa: nani ꝑ eum redemptus quidam di¬
cit. et in deo meo transgrediar murum: sic di¬
abolus nichil aliud agit nisi ut interludat

Expanded text:
cis» . Occidat manus Domini et illum et illos; illum, cis» . Occidat manus Domini et illum et illos; illum, ne inducat; illos, ut corrigantur. Etenim in unoquoque homine occiditur ille rex, quando damnat simulationem, et diligit veritatem. Manus Dei non quiescit id agere. Nam quemadmodum egit ad litteram tunc, sic agit nunc spiritualiter, ut impleat quod tunc prophetice praenuntiavit. Occidit etiam alium regem et alium populum ejus: «Et Og regem Basan.» Et hic quam malus! Og interpretatur, Conclusio: Basan interpretatur, Confusio. Malus est rex ille qui intercludit viam ad Deum. Hoc enim agit diabolus; semper opponendo figmenta sua, opponendo idola sua, opponendo se necessarium per arreptitios, sortilegos, augures, aruspices, magos, sacra daemoniorum, concludit viam. Quomodo per Christum id agitur, ut pateat via, quae fuerat interclusa; nam per eum redemptus quidam dicit, «Et in Deo meo transgrediar murum» : sic diabolus nihil aliud agit, nisi ut intercludat
Abbreviated transcription (Latin):
plena. Nec unum inuenis e istis nominib
quod boni aliquid interprecetur: ubi exxer
gentes. SeoN regem amorreorum occidit.
Audite nomina grauida sacramentis. Seori
plane: et nunc occidat a cordib seruorum
suoꝵ: et a temptationib eccłiȩ suȩ. Nec ces¬
set manus eus in occidendis talib regib:
et talib popłis. Interpretatur enim seor
temptatio oculoꝵ: et amorrei interpre¬
tantur amaricantes. lam hic uidete si intel¬
ligere possiius: quomodo amaricantes regẽ
habeant temptationem occuloꝵ. Temptatio
oculoꝵ non est : nisi mendatium ocłorum
H abet rem: ueritatem non habet. lam quid
mirum est si amaricantes talem habeant regẽ:
mendacem regem: Hisi enun mendatium et
simulatio precedat: non sunt amaricantes in
ȩccłia. inde enim amaricant: quia fingunt.
P recedit temptatio occłoꝵ: amaricatio sequitur.
Et in ipso diabolo precessit. Nam temptacio oculo¬
num est: quod transfiguiat se uelut angłm lu¬

Expanded text:
plena: nec unum invenis ex istis nominibus, plena: nec unum invenis ex istis nominibus, quod boni aliquid interpretetur, ubi exercugentes? «Seon regem Amorrhaeorum.» Audite nomina gravida sacramentis. «Seon plane; et nunc occidat a cordibus servorum suorum, et a tentationibus Ecclesiae suae, nec cesset manus ejus in occidendis talibus regibus et talibus populis: interpretatur enim Seon, Tentatio oculorum; Amorrhaei interpretantur, Amaricantes. Jam hic videte si intelligere possumus quomodo amaricantes regem habeant tentationem oculorum. Tentatio oculorum non est nisi mendacium: colorem habet, veritatem non habet. Jam quid mirum est si amaricantes talem habeant regem, mendacem regem? Nisi enim mendacium et simulatio praecedat, non sunt amaricantes in Ecclesia; inde enim amaricant, quia fingunt. Praecedit tentatio oculorum, amaricatio sequitur: et in ipso diabolo praecessit; nam tentatio oculorum est quod «transfigurat se velut angelum lu
Abbreviated transcription (Latin):
significari. tanquam doctos ꝓpter rationalem
animam. quod est homo: pecora uero indoc¬
tos: s tamen habentes fidem: nã alit̾ non habe¬
rent primogenita. Sunt docti qui affligunt
aeccłiam: scismnata et hereses faciendo. P roinde
nec in ilis inuenis fidem : qm̃ facti sunt egyptus.
id est afflictio popło dĩ. Occisa sunt primogenita
eoꝵ. trahunt post se turbas indoctas: ipsa sunt
pecora. In hac ergo afflictione qua eccłia affugi¬
tur: moritur in afflgentib fides : moriuntur
primogenita et in ipsis doctis et indoctis: qr oc
et uidete quemadmodum ista facit ds̃. Rex
in onni gente prior est. Egyptus afflictio ẽ:
pharao dissipatio. Afflictio ergo regem habet
dissipationem: quia illi qui affligunt aeccłiam
dissipati affligunt. Ut enim affligant dissipant᷑:
qm̃ rex ducit. populus sequitur. Precedit dissi¬
patio: sequitur affliccio. Audite. audite noĩa
hec: in interpretatione typica. et sapientia

Expanded text:
significari tanquam doctos, propter rationalem significari tanquam doctos, propter rationalem animam, quod est homo: pecora vero, indoctos; sed tamen habentes fidem, nam non haberent primogenita. Sunt docti qui affligunt Ecclesiam, schismata et haereses faciendo. Proinde nec in illis invenis fidem, quoniam facti sunt Aegyptus, id est afflictio populo Dei. Occisa sunt primogenita eorum: trahunt post se turbas indoctas; ipsa sunt pecora. In hac ergo afflictione qua Ecclesia affligitur, moritur in affligentibus fides: moriuntur primogenita et in ipsis doctis et indoctis; quia oet videte quemadmodum ista faciat Deus. Rex in omni gente prior est; Aegyptus Afflictio est, Pharao Dissipatio. Afflictio ergo regem habet dissipationem; quia illi qui affligunt Ecclesiam, dissipati affligunt. Ut enim affligant, dissipantur: quoniam rex ducit, populus sequitur; praecedit dissipatio, sequitur afflictio, Audite, audite nomina haec, interpretatione typica et sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
fides nr̃a. magna pena est occidere primoge¬
nita: quando homines in afflictione aeccłiȩ cõs¬
tituti. ꝑdunt fidem. Affligunt enim accłiam:
ut ꝑdant fidem. Nam et ipsa egyptus: afflictio
interpretatur. Quicumq enim affligunt aec¬
cłiam : quicumq scandala aeccłiȩ inmittunt.
et xp̃iani appellantur. moriuntur primogenita
eoꝵ: erunt infideles. et erunt in anes. haben¬
tes nomen tantum et signumꝰ. In corde aut̃
primogenitum suum sepelierunt: usq ad eo
ut quando ei aliquid dixeris ꝓpter bonam
uitam. ꝓpter spem uite ęterne et ꝓpter timo¬
rem ignis ȩterni apud se subsannet: aut si tał
est utꝰ audeat coram te. os torqueat et dicat.
Quis huc inde reuersus est: dicunt sibi homiẽs
quod uolunt: et xp̃iantis est. S quia affligẽs:
occisus est priogenitus eus. mortua est fides
euis. St hoc ab homine usq ad pecus. dicam
fr̃s quod sentio. Homines intelligas spiritalit̾

Expanded text:
fides nostra; magna poena est occidere primogefides nostra; magna poena est occidere primogenita, quando homines in afflictione Ecclesiae constituti perdunt fidem. Affligunt enim Ecclesiam, ut perdant fidem: nam et ipsa Aegyptus afflictio interpretatur. Quicumque ergo affligunt Ecclesiam, quicumque scandala Ecclesiae immittunt, etsi christiani appellentur, moriuntur primogenita eorum. Erunt infideles, erunt inanes, habentes nomen tantum et signum: in corde autem primogenitum suum sepelierunt; usque adeo, ut quando ei aliquid dixeris, propter bonam vitam, propter spem vitae aeternae, et propter timorem ignis aeterni, apud se subsannet; aut si talis cet ut audeat coram te, os torqueat et dicat: Quis huc inde reversus est? dicunt sibi homines quod volunt. Et christianus est; sed quia affligens, occisus est primogenitus ejus, mortua est fides ejus: et hoc «ab homine usque ad pecus.» Dicam, fratres, quod sentio. Homines intelligo spiritualiter
Abbreviated transcription (Latin):
deamus. Qui ꝑcussit primogenita egopti: ab
est. et ninium terribilis plaga: primogenitoꝵ¬
mors. Que sunt prinogenita nr̃a: Mores isti
m& quib nunc seruinius dõ: ipsa sunt primo
tratai  pumnitias enim habemus ipsam fidem:
undte incipimus. eccłiȩ quippe dictum est:
et uemes ꝑtransiens ab imcio fidei. Et nemo
incipit bone uiuere: nisi a fide. fides ergo nr̃a
in primogenitis nr̃is est. Quando custoditur
sides nr̃a. cetera subsequi possunt. Nam quod
purgantur homines quotidie ꝓficiendo in me¬
lus. meliusq uiuendo: ipso interiore homine
renouato de die in diem sicut dicit apłs. et
si eaterior homo nr̃ corrumpitur interior aut̃¬
renouatur de die in diem: ideo fit quia pri¬
mogonita fides uiuit. De qua primogenita fide:
nr̃i: hoc est ipsam fidem tanquam primogeni¬
ta nr̃a. tamen in nobismet ipsis ingemiscimus:
ad optionem expectantes redemptionem corpo¬
ris nr̃i. Si ergo magna dĩ gr̃a est ut conseruet᷑

Expanded text:
 Qui percussit primogenita Aegypti ab est, et nimium terribilis plaga, mors primogenitorum. Quae sunt primogenita nostra? Mores isti nostri, quibus nunc servimus Deo, ipsa sunt primogenita nostra. Primitias enim habemus ipsam fidem, unde incipimus. Ecclesiae quippe dictum est, «Venies, et pertransies ab initio fidei» : et nemo incipit bene vivere, nisi a fide. Fides ergo nostra in primogenitis nostris est. Quando custoditur fides nostra, caetera subsequi possunt. Nam quod purgantur homines quotidie proficiendo in melius, meliusque vivendo, ipso interiore homine renovato de die in diem, sicut dicit Apostolus, «Et si exterior noster homo corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem» ; ideo fit quia primogenita fides vivit, de qua primogenita fide enostri, hoc est, ipsam fidem tanquam primogenita nostra; «tamen in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri» . Si ergo magna Dei gratia est ut conservetur
Abbreviated transcription (Latin):
ge dicere uoluerunt. nec addiderunt cla¬
uis. Atq ita dum uolunt uni uerbo gre¬
co. uno latino interpretando reddere sen¬
tentiam. minus explicauerunt: qm̃ in eo qd̾
aut̃ sine clauis intelligi non potest: nec nisi
duob uerbis latine dici potest. sicut dic¬
tum est confige clauis. U̾bi quid uult intel¬
ligi. nisi quod ait apłs. michi aut̃ absit gła¬
ri. nisi in cruce dñi nr̃i cħu ap̃i: ꝑ quem¬
michi mundus crucifiarus est et ego mun¬
do: Et iterum. Ap̃o inquit confixus sũ
cruci: uiuo aut̃ iam non ego. uiuit aut̃ in
me xp̃c. Quod quid est aliud: nisi non ẽ.
in me uisticia mea que ex lege est. inqua
preuaricator effectus sum: s iusticia dei
id est que michi ea dõ est non ex me : Sic
quippe in me uiuit non ego s xp̃c: qui¬

Expanded text:
ge» dicere voluerunt, nec addiderunt «clage» dicere voluerunt, nec addiderunt «clavis;» atque ita dum volunt uno verbo graeco unum latinum interpretando reddere, sententiam minus explicaverunt: quoniam in eo quod autem sine clavis intelligi non potest, nec nisi duobus verbis latine dici potest, sicut dictum est, «confige clavis.» Ubi quid vult intelligi, nisi quod ait Apostolus: «Mihi autem absit gloriari, nisi in cruce Domimihi mundus crucifixus est, et ego mundo» ? Et iterum: «Christo,» inquit, «confixus sum cruci; vivo autem jam non ego, vivit vero in me Christus» . Quod quid est aliud, nisi, Non est in me justitia mea, quae ex lege est, in qua praevaricator effectus sum; sed justitia Dei, id est, quae mihi ex Deo est , non ex me? Sic quippe in me vivit, non ego, sed Chri
Abbreviated transcription (Latin):
me iusticia mea. s tua. Lex enim ad hoc ꝓd¬
est ut mittat ad gr̃ãm. Hon solum enim qd̾
attestatur manifestande iusticiȩ dĩ que sine
lege est. uerum etiam ꝓ hoc ipso quod preua¬
ricantes fecit. ita ut etiam littera occidat.
ad iuiuficantem sp̃m confugere timore com¬
pellit : ꝑ quem peccatorum deleatur uiuuer¬
sitas. et recte factoꝵ karitas inspiretur. Prop
Quidam codices non habent semꝑ. s si est. sic
accipiendum est semꝑ: ut sic intelligatur.
quamdu hic uuitur. Hic sunt eium testi¬
monia necessaria de lege et ꝑpħis attestantia
iusticie dĩ: qua iustificamur gratis. Hic sunt
et nr̃a testimonia necessaria : ꝓ quib ipsim
que hic agitur uitam martires finierunt.
ricatione. que legis cognitione cominittitur:
orando dicit. Confige claius a timore tuo
carnes meas. Sic eim ex pressius interpreta¬
ti sunt quidam nr̃i quod grece uno uerbo
dici potuit id est adolosori: hoc alii confi¬

Expanded text:
me justitia mea, sed tua. Lex enim ad hoc prodme justitia mea, sed tua. Lex enim ad hoc prodest, ut mittat ad gratiam. Non solum enim quod attestatur manifestandae justitiae Dei, quae sine lege est; verum etiam hoc ipso quod praevaricantes facit, ita ut etiam littera occidat; ad vivificantem Spiritum confugere timore compellit, per quem peccatorum deleatur universitas, et recte factorum charitas inspiretur: «Propquidam non habent. Sed si est, sic accipiendum est «semper,» ut sic intelligatur, Quamdiu hic vivitur. Hic sunt enim testimonia necessaria, de Lege et Prophetis, attestantia justitiae Dei, qua justificamur gratis: hic sunt et nostra testimonia necessaria, pro quibus ipsam quae hic agitur, vitam martyres finierunt. ricatione, quae legis cognitione committitur, orando dicit: «Confige clavis a timore tuo carnes meas.» Sic enim expressius interpretati sunt quidam nostri, quod graece uno verbo dici potuit, id est, καθήλωσον. Hoc alii «confi
Abbreviated transcription (Latin):
nib peccatorib terrȩ non in congrue depu¬
tantur et paruuli ꝓpter originalis uincula
peccati: etiam ipsi in similitudinem preua¬
ricationis ade. ad illam preuaricationem
ꝑtinere monstrantur. que data lege in pa-¬
radiso prima commissa est: ac ꝑhoc reote
maus alios minus. Quanto eim legis
maior in quocumq cognitio: tanto mino
ricatio. Restabat ergo ut om̃ib non sua
s dĩ: id est a dõ donata iusticia subueniret.
Unde ait apłs. Per legem cognitio peccati.
Non engo ablatio: s cognitio. Hunc aut̃ sine
lege inquit uisticia dĩ manifestata est: testi¬
ficata ꝑ legem et ꝓpħas. Proinde etiam istę
subiunxitꝰ. Propterea inquit dilexi cestimo¬
nia tua. Tanquam diceret. Qm̃ lex siue in
paradisoᷤ. suie naturaliter insita. siue in litt̃¬
is ꝓmulgata. p̃uaricatores fecit om̃s peccato¬
res terre: ꝑptea dilexi testimonia tua. que
sunt in lege tua de gr̃a tua: ut non sint in

Expanded text:
nibus peccatoribus terrae non incongrue depunibus peccatoribus terrae non incongrue deputantur et parvuli, propter originalis vincula peccati, etiam ipsi in similitudine praevaricationis Adae , ad illam praevaricationem pertinere monstrantur, quae, data lege in paradiso, prima commissa est : ac per hoc recte, magis, alios minus. Quanto enim legis major in quocumque cognitio, tanto minorricatio. Restabat ergo, ut omnibus non sua, sed Dei, id est a Deo donata, justitia subveniret. Unde ait Apostolus: «Per legem cognitio peccati.» Non ergo ablatio, sed «cognitio. Nunc autem sine lege,» inquit, «justitia Dei manifestata est, testificata per Legem et Prophetas» . Proinde etiam iste subjunxit: «Propterea,» inquit, «dilexi testimonia tua.» Tanquam diceret: Quoniam lex sive in paradiso data, sive naturaliter insita, sive in litteris promulgata, praevaricatores fecit omnes peccatores terrae; «Propterea dilexi testimonia tua,» quae sunt in lege tua, de gratia tua; ut non sit in
Abbreviated transcription (Latin):
peccatores: Ubi enim le& non est: nec preua¬
ricatio. Que ista lex est: nisi forte illa de qua
idem dicit apłs: gentes que legem non hũt
naturaliter que legis sunt faciunt: Hu le¬
gem non habentes: ipsi sibi sunt lex. Scđ̃m
hoc ergo quod dicit legem non habentes: sine
lege peccauerunt. sine lege ꝑibunt. Scđm id
uero quod ait. ipsi sibi sutit lex: non imime¬
rito preuaricantes estimantur om̃s peccatores
terrȩ. Hullus enim est qui faciat alteri ii¬
riam: nisi qui fieri nolit sibi. Et in hoc trans¬
greditur naturȩ legen quam non finitur
norare: dum id quod facit non uult pat.
Hunquid aut̃ lex ista naturalis: non erat in
popło ifrł: Erat plane: qm̃ et ipsi homines
erant. Sine lege aut̃ naturali ẽẽnt : si pter
naturam humani gn̾is eẽ potuissent. Mul¬
tomagis ergo preuaricatores facti sunt lge
diuina : qua naturalis illa siue instaurata siue
aucta. siue firmata est. lam uero si in homi¬

Expanded text:
peccatores? «Ubi enim lex non est, nec praevapeccatores? «Ubi enim lex non est, nec praevaricatio.» Quae ista lex est, nisi forte illa de qua idem dicit apostolus, «Gentes quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt; hi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex» ? Secundum hoc ergo quod dicit, «Legem non habentes;» sine lege peccaverunt, et sine lege peribunt: secundum id vero quod ait, «Ipsi sibi sunt lex;» non immerito praevaricatores aestimantur omnes peccatores terrae. Nullus enim est qui faciat alteri injuriam, nisi qui fieri nolit sibi: et in hoc transgreditur naturae legem, quam non sinitur ignorare, dum id quod facit non vult pati. Numquid autem lex ista naturalis non erat in populo Israel? Erat plane, quoniam et ipsi homines erant: sine lege autem naturali essent, si praeter naturam humani generis esse potuissent. Multo magis ergo praevaricatores facti sunt lege divina, qua naturalis illa sive instaurata, sive aucta, sive firmata est. 5. Jamvero si in om
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c. non ille est fundamentum. Om̃ib
quippe. structure posteriorib partib: ante¬
ponitur fundamentum. Nec cogitasse existi¬
mo eos qui senserunt non ꝑire de quib
dictum est ꝑ legen uidicabuntur: nisi quia
fundamentum habent axp̃m. Parum ento
attenderunt quod demonstrauimus : atq
ipsa scriptura clamat de iudȩis hoc apłm
dicere. qui sine fundamento sunt xp̃o. Quis
aut̃ xp̃ianus dixerit non ꝑire uideum si
die uidicii qui utiq sine lege ꝑierunt: quã
ciuitati indeȩ que in eum non credidit tã¬
ta uirtute mirabilia facientem ͦ. Si gͦ apłs seħmi¬
legem quam ds̃ ꝑ moysen ppło isrł decdit es¬
teris aut̃ gentib non dedit. sine lege diait
cẽ ceteras gentes: quid intellecturi fumus
in isto psalmo dictum eẽ preuaricantes esti¬
maui om̃s peccatores terrȩ: nsi intelligamus
aliquam legem non ꝑ moysen datam. scđm
quam sunt preuaricantes ceterarum gentium

Expanded text:
Christus, non illi est fundamentum. Omnibus Christus, non illi est fundamentum. Omnibus quippe structurae posterioribus partibus anteponitur fundamentum. Nec cogitasse existimo eos qui senserunt non perire de quibus dictum est, «Per legem judicabuntur,» nisi quia fundamentum habent Christum. Parum ergo attenderunt quod demonstravimus; atque ipsa Scriptura clamat, de Judaeis hoc Apostolum dicere, qui sine fundamento sunt Christo. Quis autem Christianus dixerit non perire Judaeum, si die judicii, qui utique sine lege perierunt, quam civitati Judaeae quae in eum non credidit tanta virtute mirabilia facientem ? 4. Si ergo Aposlegem quam Deus per Moysen populo Israel dedit, caeteris autem gentibus non dedit, sine lege dixit esse caeteras gentes; quid intellecturi sumus in isto psalmo dictum esse, «Praevaricantes aestimavi omnes peccatores terrae,» nisi intelligamus aliquam legem non per Moysen datam, secundum quam sunt praevaricantes caeterarum gentium