comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
significatas̃ tria genera hominũ: et in illis tribꝰ rur-¬
sũ quȩ ex euangelio cõmemoraui. Qͥd gͦ dicunt illi
qͥ nob̾ de nomine monachoꝵ insultant: fortasse di-
latis: contumelioso nomine. Nã nos eos ita ñ uocamꝰ.
Dicant qͥd eos uocent: et audietis. Agonisticos eos
uocant. fatem᷑ et nos honesto nomine. si et res con-¬
ueniret. Sed interĩ illud udeat caritas urã. Iui
nob̾ dicunt. ostendite ubi scriptũ sit nom̃ mona-¬
choꝵ: ostendant ubi scriptũ sit nom̃ agonisticoꝵ
appellant᷑. Utinã gͦ milites xp̃i essent. ñ milites
diaboli: a qͥbꝰ plus tim̃t᷑ dei laudes ꝗͣ fremitꝰ leo¬
nis. hi etiã insultare nob̾ audent: qi fr̃s cũ homi¬
ltane surdus es ut nescias qͥd sit. deo grãs: Qͥ dic̃
deo gr̃as: grãs agit deo. Uide si ñ debet fr̃deo grãs
agere: qͣndo uidet frẽmsuũ. Non enĩ ñ ẽ. locꝰ gra-
bitant: Et tam̃ uos deo grãs nr̃m ridetis: dõ lau-
desur̃m plorant homines. Sed certe reddidisti

Expanded text:
enera hominum, et in illis tribus rursus in Evangelio, quae commemoravi. 6. Quid ergo dicunt illi qui nobis de nomine monachorum insultant? Fortasse dictlatis contumelioso nomine; nam nos eos ita non vocamus. Dicant quid eos vocent, et audietis. Agonisticos eos vocant. Fatemur et nos honesto nomine, si et res conveniret. Sed interim illud videat Sanctitas vestra: qui nobis dicunt, Ostendite ubi scriptum sit nomen monachorum, ostendant ubi scriptum sit nomen agonisticorappellantur. Utinam ergo milites Christi essent, et non milites diaboli, a quibus plus timetur, Deo laudes, quam fremitus leonis. Hi etiam insultare nobis audent, quia fratres, cum videItane surdus es, ut nescias quid sit, Deo gratias? Qui dicit, Deo gratias, gratias agit Deo. Vide si non debet frater Deo gratias agere, quando videt fratrem suuristo? Et tamen vos Deo gratias nostrum ridetis: Deo laudes vestrum plorant homines. Sed certe reddidistis
Abbreviated transcription (Latin):
rat iã passũ: unde descendit ungentũ Preceden¬¬
te tali exẽplo. qͥs uinceret barbã : Ex illa barba:
erat st eehanus sc̃s. Et hoc ẽ ñ uinci: ut caritas
uinci : Sed qr ñ uicta ẽ. caritas: ideo ungentũ de
scendit in barbã. Attende sirehatiũ Seuiebat
eis cũ lapidarent. Qͥd enĩ ait cũ audirent. Dura
ceruice. et ñ circũciso corde et auribꝰ: uossẽꝑ sp̃u
timuit: Illi cũ audirent ista quȩ in illos dice-¬
caritas in eo. Illi abhorrentes a ũbo. tanꝗͣ tenebrȩ
fugientes a lumine: ad lapides ceper̃ currere. et
stephanũ lapidare. Sic̃ anteastephani ũba la¬¬
pidabant illos: sic postea stepħm lapides eorũ.
bat eos a qͥbꝰ audiebat᷑. Uenientibꝰ in se lapidibꝰ ñ¬
ẽ uicta caritas. q ungentũ a capite ad barbã de-¬
scendat. et audierat ab ipso capite. diligite ini-¬
rat ab ipso capite pendente in cruce. et dicente.
pat̃ ignosce illis qr nesciunt qͥd faciunt. Fodẽ mͦ

Expanded text:
raecesserat, unde descendit unguentum. Praecedente tali exemplo, quis vinceret barbam? 8. Ex illa barba erat Stephanus sanctus. Et hoc est non vinci, ut charitas vinci? Sed quia non victa est charitas, ideo unguentum descendit in barbam. Attende Stephanum. Saeviebateis, cum lapidarent. Quid enim ait, cum audirent? «Dura cervice et incircumcisi corde et auribus, vos semper rtimuit? Illi cum audirent ista, quae in illos diceharitas ipsa in eo: nam illi abhorrentes a verbo, tanquam tenebrae fugientes a lumine, ad lapides currere coeperunt, Stephanum lapidare. Sicut antea Stephani verba lapidabant illos, sic postea lapides eorum Sbat eos a quibus audiebatur. Venientibus in se lapidibus non victa est charitas: quia unguentum a capite in barbam descenderat, et audierat ab ipso capite, «Diligite ini. Audierat ab ipso capite pendente in cruce, et dicente, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Eo modo
Abbreviated transcription (Latin):
obtulit: In capite ipsiꝰ ungentũ. qr totꝰ xp̃s cũ ȩx¬
clesia: sed a capite uenit ungentũ. Capuit nr̃m¬
xp̃s ẽ: crucifixũ sepulcũ. resuscitatũ. ascendit in
celũ. et uenit sp̃s scs̃ a capite. Quo: Ad barbã Barba
significat fortes: uiuenes strenuos impigros alacres.
Ideo qͣndo tales describimꝰ: barbatꝰ homo ẽ. dicimꝰ.
Illud gͦ ungentũ pͥmo descendit in apłos. descendit
in illos qͥ pͥmos impetꝰ scłi sustinuer̃. Descendit gͦ
in illos sp̃s sc̃i.Nã et illi qͥ pͥmũ in unũ habitare cȩ

Expanded text:
obtulit? In capite ipsius unguentum, quia totus Christus cum Ecclesia: sed a capite venit unguentum. Caput ns est; crucifixum et sepultum, resuscitatum ascendit in coelum; et venit Spiritus sanctus a capite. Quo? Ad barbam. Barba significat fortes; barba significat juvenes, strenuos, impigros, alacres. Ideo quando tales describimus, Barbatus homo est, dicimus. Ergo illud primum unguentum descendit in Apostolos, descendit in illos qui primos impetus saeculi sustinuerunt: descendit ergo in illos Spiritus sanctus. Nam et illi qui primum in unum habi
Abbreviated transcription (Latin):
cũq Nã et in turba ẽ. unꝰ. Sed unacũ multis uiꝰ
solꝰ ẽ. Quia gͦ sic uiuunt inunũ ut unũ hominẽ
faciant. ut sit illis uere qͦmͦ scriptũ ẽ anima una
deant nobis et exponant qͥ insultant nomini mo-
fuerit aqua: ñ habeo qͥ me deponat. Aliꝰ ante me
descendit. Descenderat unꝰ: iã aliꝰ ñ descendebat.
Unꝰ solus sanabatͤ: unitatẽ eccłiȩ figurabat. M¬
rito insultant nomini unitatis: qͥ se ab unitate
p̃cider̃. Merito illis displicet nom̃ monachoꝵ:
qr illi nolunc habitare in unũ cũ fr̃ibꝰ sed sequ en-¬
tes donatũ xp̃m dimiser. Hoc de una. et ie solo¬
uno: audiuit caritas urã. lã iocundet᷑ cũ ps almo:
ut sequentia uideamꝰ. Breuis ẽ: potest a nob̃ curri.
qͣntũ dñs suggerit. Puto enĩ ex his quȩ dictas̃ pate¬
re posse quȩ secunt᷑: ꝗͣuis illa obscura uideant᷑.¬

Expanded text:
 sed cum multis unus s. Qui ergo sic uiuunt in unum, ut unum hominem faciant, "ut sit illis" uere, quomodo scriptum est, "una anima deant nobis et exponant, qui insultant nomini monafuerit aqua, non habeo qui deponat me; alius ante me descendit» . Descenderat unus, jam alius non descendebat. Unus solus sanabatur; unitatem Ecclesiae figurabat. Merito insultant nomini unitatis, qui se ab unitate praeciderunt. Merito illis displicet nomen monachorum, quia illi nolunt habitare in unum cum fratribus; sed sequentes Donatum, Christum dimiserunt. Haec de uno, et uno solo audivit Charitas vestra; jam jucundemur cum Psalmo, ut sequentia videamus. Brevis est; potest a nobis curri, quantum Dominus suggerit. Puto enim ex his quae dicta sunt, patere posse quae sequuntur, quamvis illa videant
Abbreviated transcription (Latin):
nedicis: et corde maledicis. Ore suo benedice-¬
bant: et corde suo maledicebant. Nũqͥd ũba
nr̃a s : Significatis qͥdã. Benedicis dñm cũ oras:
et sequeris in p̃ce tua. et maledicis inimico tuo
hoc ẽ. qđ audisti ab ipso dño: diligite inimicos
urõs. Si autẽ facias ut diligas inimicũ cuũ. et
ores ꝓeo: ibi mandauit dñs benedictionẽ suã.
ibi habeb̾ uitã in scłm id ẽ. in et̃nũ. Multi enĩ a¬
mantes uitã istã: maledixer̃ inimicissuis. Pro qua
re. nisi ꝓ uita ista. nisi ꝓ cõmodis scłaribꝰ: Ubi te
angustaluit inimicus tuus ut cogaris maledice-¬
re: In t̾ra angustatꝰ es: migra. habita in celo. Iuo¬
mͦ inqͥes habitabo in cęlo. homo carne indutꝰ. car-¬
nideditꝰ: Corde p̃cede: qͦ sequeris corpore. Ne¬
stabit in cȩlo. Et ideo bene seqͥt᷑ aliꝰ psalmus.

Expanded text:
nedicis, et corde maledicis. «Ore suo benedicenedicis, et corde maledicis. «Ore suo benedicebant, et corde suo maledicebant» . Numquid verba nostra sunt? Significati sunt quidam. Benedicis Dominum, cum oras; et sequeris in prece tua, et maledicis inimico tuo. Hoc est quod audisti ab ipso Domino, «Diligite inimicos vestros?» Si autem facias, et diligas inimicum tuum, et ores pro eo, «ibi mandavit Dominus benedictionem suam;» ibi habebis «vitam in saeculum,» id est in aeternum. Multi enim amantes vitam istam, maledicunt inimicis suis: pro qua re, nisi pro ista vita, nisi pro commodis saecularibus? Ubi te angustavit inimicus tuus, ut cogaris maledicere? In terra angustatus es; migra, habita in coelo. Quomodo, inquies, habito in coelo, homo carne indutus, carni deditus? Corde praecede, quo sequaris corpore. Nostabit in coelo. Et ideo bene sequitur alius psalmus:
Abbreviated transcription (Latin):
bulencis: anxietate sua turbant cȩteros et quer̃
qͥd de illis dicant. qͦmͦ in iunctura inqͥetũ ium̃tũ.
ñ solũ ñ trahit. sed et frangit calcibꝰ qđ iuinctũ ẽ.
Si autẽ habet rorẽ hermon qͥ descendit suꝑ mon-¬
tẽ sion: quietꝰ ẽ placatꝰ humilis. tolerans ꝓ mur-¬
mure p̃ces fundens. Nã om̃s murmuratores: ma-¬
gnifice descriptis qͦdã loco scripturarũ. Precordia
facui: sic̃ rota carri. Qͥd ẽ. p̃cordia fatui sic̃ rota
carri : fęnũ portat et murmurat. Non enĩ rota
carri potest quiescere a murmure. Sic s multi
m̃ti: qͥ numerent᷑ int̾montession. Et sis ibi aliqͥ
murmuratores: meminerint dicti dñi. unꝰ assu-¬
in unũ. Ibi p̃cepit benedictionẽ Ipsi benedict᷑
dñm: qͥ habitant c̃cordit̃. Nã in discordia ñ be¬
nedicis dm̃. Sine causa dicis. qr lingua tua so-¬
nat benedictionẽ dñi: si corde ñ sones. Ore be¬

Expanded text:
bulenti sunt, anxietate sua turbant caeteros, et quaerunt bulenti sunt, anxietate sua turbant caeteros, et quaerunt quid de illis dicant; quomodo in junctura inquietum jumentum non solum non trahit, sed et frangit calcibus quod junctum est. Si autem habet rorem Hermon, «qui descendit super montes Sion,» quietus, placatus, humilis, tolerans, pro murmure precem fundit. Nam murmuratores omnes magnifice descripti sunt quodam loco Scripturarum: «Praecordia fatui sicut rota carri» . Quid est, «Praecordia fatui sicut rota carri?» Fenum portat, et murmurat: non enim potest rota carri quiescere a murmure. Sic sunt mulmenti, qui numerentur inter montes Sion. Et si sunt ibi alii murmuratores, meminerint dicti Domini: «Unus assuin unum. Ibi praecepit benedictionem, ibi benedicunt Dominum qui habitant concorditer. Nam in discordia non benedicis Dominum. Sine causa dicis quia lingua tua sonat benedictionem Domini, si corde non sones: ore be
Abbreviated transcription (Latin):
crescere. Audi ipsũ iohannẽ confitentẽ. Illũ o-¬
portet crescere: me autẽ minui. Et passiones ip-¬
soꝵ hoc indicant. Dñs in cruce exaltatꝰ ẽ: ille cȩso
capite diminutꝰ. Ergo lum̃ exaltatũ iħ̃s xp̃s: inde
ẽ ros hermon. Sed qͥcũq uultis habitare in unũ:
optate rorẽ istũ. cõpluimini inde. Alioqͥn ñ po-¬
teritis tenere qđ ꝓfitemini. Nec ꝓfiteri nec audi¬
re potestis. nisi ille intonuerit: nec ꝑmanere po-¬
teritis. nisi eiꝰ sagina ñ desit uob̃. Ipsa enĩ sagina:
descendit suꝑ montẽ sion lã montes sion: magni
insion Qͥd ẽ sion: Eccłia. Et qͥ s̃ ĩbi: Montes mag-¬
ni. Id significant montes. hoc significat barba:
hoc significat ora uestim̃ti Barba ñ intelligit᷑. ni¬
si in ꝑfectis. Nongͦ habitant in unũ: nisi in qͥbꝰ
ꝑfecta fuerit caritas xp̃i. Nã in qͥbꝰ ñ ẽ. ꝑfecta
caritas xp̃i : et cũ in uno sodiosi s̃. molesti s̃. tur¬

Expanded text:
m dies incipiunt crescere. Audi ipsum Joannem confitentem: «Illum om dies incipiunt crescere. Audi ipsum Joannem confitentem: «Illum oportet crescere, me autem minui» . Et passiones ipsorum hoc indicant. Dominus in cruce exaltatus est; ille caeso capite deminutus. Ergo lumen exaltatum, Christus: inde est ros Hermon. Sed quicumque vultis habitare in unum, optate rorem istum, compluimini inde. Alioquin non poteritis tenere quod profitemini, nec profiteri audere poteritis, nisi ille intonuerit; nec permanere poteritis, nisi ejus sagina non desit vobis: ipsa enim sagina descendit super montes Sion. 12. Jam «montes Sion,» magni in Sion. Quid est Sion? Ecclesia. Et qui ibi sunt montes? Magni. Quos significant montes, hos significat barba, hos significat ora vestimenti. Barba non intelligitur nisi in perfectis. Non ergo habitant in unum, nisi ii. Nam in quibus non est perfecta charitas Christi, et cum in uno sint, odiosi sunt, molesti sunt, tur
Abbreviated transcription (Latin):
nascunt᷑. Qsqͥs nascit᷑: adã nascit᷑ dãpnatꝰ de pec.¬
cato: et addit male uiuendo suꝑ adã. Qͥ dgͦ bom
meruit adã : Et tam̃ misericors amauit. et spon¬
sus dilex̃ ñ pulchrã: sed ut faceret pulchrã. Ergo
grãm dei. dix̃ rorẽ hermon. Sed hermon qͥd sit:
nosse debetis. Mons ẽ. qͥdã longe distans a ierlm:
idẽ asion. Itaq mirũ qđ sic ait. sic̃ ros hermon
qͥ descendit suꝑ montẽ sion: cũ mons hermon longe
ebreũ ẽ: et habemꝰ int̃p̃tationẽ ab eis qͥ linguã illã
nouer᷑. hermon int̾p̃tari dr̃ lum̃ exaltatũ. Ergo¬
axp̃oros. Nã nullũ lum̃ ex altatũ : nisi xp̃s. Qͦ mͦ
exaltatũ ẽ : Primo in cruce: postea in cȩlo. Exalta¬
t̾ẽ in cruce: cũ humiliaret᷑. Sed humiliatio illiꝰ:
ñ potuit nisi alta. eẽ. Hominis dispensatio minor
minorq fiebat. quȩ significabat᷑ in iohanne: dei
libꝰ eoꝵ ostendit᷑. Nã ille natꝰẽ sic̃ tradit ȩcclesia

Expanded text:
 nascitur, damnatus de damnato, et addidit male vivendo super Adam. Quid enim boni meruit Adam? Et tamen misericors amavit, et sponsus dilexit, non pulchram, sed ut faceret pulchram. Ergo gratiam Dei dixit rorem Hermon. 11. Sed Hermon quid sit, nosse debetis. Mons est quidam longe disjunctus ab Jerusalem, id est a Sion. Itaque mirum est quod sic ait, «Sicut ros Hermon, qui descendit super montes Sion;» cum mons Hermon longe hebraeum est, et habemus interpretationem ab eis qui illam linguam noverunt. Hermon intenim ros: nam nullum lumen exaltatum, nisi Christus. Quomodo exaltatum est? Primo in cruce; postea in coelo. Exaltatus in cruce, cum humiliaretur; sed humiliatio illius non potuit nisi alta esse. Hominis dispensatio minus minusque fiebat, quae significabatur in Joanne; Dei libus eorum ostenditur. Nam ille natus est, sicut tradit Ecclesia,
Abbreviated transcription (Latin):
Eitare fris in unũ. In nomine iob significat᷑ illa u.¬
na de molendino: quȩ assumet᷑ Habebat enĩ uxo.¬
rẽ habrhat filios habebat mũ tas diutias et tã
multa habebat in isto scło: ut diabolus hoc ei obi-¬
ceret qr ñ gratis sed ꝓpt̃ ea quȩ habebat colebat
dm̃. Hoc obiec̃ adũsariꝰscõ iuro. et in tẽptationi¬
ꝑat sed ꝓpt̃ eũ qͥ dederat. Amissis itaq om̃ib̾repen¬
tina afflictione et tẽptatione amissa hereditate.
amissis hereddibꝰ. sola sibi coniuge relicta ñ ad conso¬
lationẽ sed ad tẽptationẽ : ait qđ nostis Dñs dedit.

Expanded text:
n unum.» In nomine Job significatur una illa de molendino quae assumetur. Habebat enim uxorem, habebat filios, habebat multas divitias; et tam multa habebat in isto saeculo, ut diabolus hoc ei objiceret, quia non gratis, sed propter ea quae acceperat, colebat Deum. Hoc objecit adversarius sancto viro: et in tentationierat, sed propter eum qui dederat. Amissis itaque omnibus repentina afflictione et tentatione, amissa haereditate, amissis haeredibus, sola conjuge sibi relicta, non ad consolationem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
neris femmini: plebes intelligi uoluit. Iuare in
moꝰ endino: qr in S isto mundo ũsant̾ ubimo¬
lendinũ intelligit᷑ qr sic ũtit᷑ mundꝰ iste qͦmͦ mo¬
la. Uȩeis qͦs conterit. Sicibi ũsart᷑ fideles boni ut
una exeis c̃sumat᷑ altera assumat᷑. Quosdã enĩ
actiones mundi faciunt dilectores scłi. fraudato¬
res. simulatores. Alii autẽ sic ibi s̃ qͦmͦ ait apłs.¬
Et qͥ utunt᷑ hoc muudo: tanꝗͣ ñ utentes sint.
Precerit enĩ figura huiꝰ mundi. Uolo uossine solli¬
citudine. eẽ. Audisquȩ assumet᷑ de molendino:
Certe enĩmulta peccata uident᷑ ad diuites ꝑti.¬
uere. Cũ enĩ plus agunt et plus administrant et
pius ad eos pendet res familiaris apla: difficile ẽ
de qͥbꝰ iã desꝑabant: consolatꝰ ẽ eos dñs dicens. Quȩ
hominibꝰ impossibilia s̃: facilia s̃deo. Quomͦ illud fa

Expanded text:
es enim intelligi voluit. Quare in molendino? Quia in isto mundo versantur, ubi molendinum intelligitur; quia sic vertitur mundus iste, quomodo mola: vae enim quos conterit. Sic ibi versantur fideles boni, ut una ex eis consumatur, altera assumatur. Quasdam enim actiones mundi faciunt dilectores saeculi, fraudatores, simulatores. Alii autem sic ibi sunt, quomodo ait Apostes sint; praeterit enim figura hujus mundi: volo vos sine sollicitudine esse» . Audis quae assumetur de molendino? Certe enim multa peccata videntur ad divites pertinere. Cum enim plus agunt, et plus administrant, et plus ad eos pendet res familiaris ampla, difficile est de quibus jam desperabant, consolatus est eos Dominus dicens: «Quae hominibus impossibilia sunt, Deo facilia sunt» . Quomodo autem
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorat apłs: Unde illi centũ .xxͫ. qͥ simul erant
in unoloco pꝰ resurrectionẽ dñi et ascensionẽ in cęlũ.
qͥbꝰ in uno loco constitutis suꝑuenit sp̃s sc̃is die pen-¬
tecostes missus de cęlo: sic missus sic̃ ꝓmissus. Om̃s
inde erant. et ipsi pͥmo habitauer̃ in unũ: qͥ omĩa
quȩ habebant uendider̃ rerũq suarũ p̃tia ad pe-¬
des apłoꝵ posuer̃ sic̃ in actibꝰ apłoꝵ legit᷑. Et distri-¬

Expanded text:
olus Paulus ? Unde illi centum viginti qui simul erant in uno loco post resurrectionem Domini et ascensionem in coelum, quibus in uno loco constitutis supervenit Spiritus sanctus die Pentecostes missus de coelo; sic missus, sicut promissus? Omnes inde erant: et ipsi primi habitaverunt in unum, qui omnia quae habebant vendiderunt, rerumque suarum pretia ad pedes Apo
Abbreviated transcription (Latin):
psalmi: hoc pͥmũ etiã atq etiã considemꝰ. utrũ
de om̃ibꝰ xp̃ianis dictũ sit. ꝗͣ bonũ et ꝗͣ iocunduo
habitare fr̃s in unũ: an aliqͥ sint certi atq ꝑfecti qͥ
habitant in unũ. nec ad om̃s ꝑtineat ista benedicti¬
o sed ad qͦsdã a qͥbꝰ tam̃ descendat ad cȩteros. Ista
enĩ u̾ba psalterii iste dulcis sonꝰ. ista suauis melo¬¬
dia tã in cancico quã in intellectu: etiã monaste
dei. clamor sp̃s scĩ. clamor ꝓpħicus ñ audiebat᷑ in
udȩa: et auditꝰ ẽ in toto orbe trarũ. Adũsus istũ
sonũ surdi erant int̃ quos cantabat᷑: et aꝑtis auribꝰ

Expanded text:
Psalmi, hoc primum etiam atque etiam consideremus: utrum de omnibus Christianis dictum sit, «Quam bonum et quam jucundum habitare fratres in unum;» an aliqui sint certi atque perfecti qui habitant in unum, nec ad omnes pertineat ista benedictio, sed ad quosdam, a quibus tamen descendat ad caeteros. 2. Ista enim verba Psalterii, iste dulcis sonus, ista suavis melodia, tam in cantico quam in intellectu, etiam monasterDei, clamor Spiritus sancti, clamor propheticus non audiebatur in Judaea; et auditus est in toto orbe terrarum. Adversus istum so
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃os meos.: et in ꝓpħis meis nolite malignari.
Potest autẽ merito mouere qͦmͦ fuerint. xp̃i ap¬
pellati anteꝗ̃ ee̾t unctio. ex qͦ hoc nomen impo-¬
sitũ ẽ regibꝰ. qđ a saule cȩpit cui cdauid successit
in regnũ: atq inde cȩteri et reges iudȩ et reges isrł
continatione sacratȩ unctionis ungebant᷑. in qua

Expanded text:
istos meos, et in prophetis meis nolite malignari.» 10. Potest autem merito movere quomodo fuerint christi appellati, antequam esset unctio, ex qua hoc nomen impositum est regibus: quod a Saüle coepit, cui David successit in regno; atque inde caeteri et reges Judae et reges Israel continuatione sacratae consuetudinis unguebantur: in qua
Abbreviated transcription (Latin):
Apud dm̃ qͥppe iã factũ ẽ. qđ eiꝰ dispositione futurũ ẽ:
qr de illo alibi dr̃. qͥ fec̃ quȩ futurast̾. Et hic qͣndo fames
facta ẽ. tc̃ dicta ẽ. uocata: id ẽ. ut adesset. quȩ iã fuerat
in eiꝰ occulta gubnatione disposita. Deniq qͦmͦ uocaue-¬
rit famẽ. statĩ exposuit dicens. Om̃e firmam̃tũ panis
contriuit. Et hȩc inusitata locutio ẽ. Contriuit enĩ dix̃¬

Expanded text:
Apud Deum quippe jam factum est quod ejus dispositione futurum est; quia de illo alibi dicitur, «Qui fecit quae futura sunt» . Et hic quando fames facta est, tunc dicta est vocata, id est, ut adesset quae jam fuerat in ejus occulta gubernatione disposita. Denique quomodo vocaverit famem, statim exposuit, dicens, «Omne firmamentum panis contrivit.» Et haec suit
Abbreviated transcription (Latin):
set uocanti: cũ sit fames ex inedia contracta ꝑnities. atq
ita sit in eis qͥeã patiunt᷑ ut aliqͥs morbꝰ. Sic̃ eñ morbꝰ
ut.eeᷤ. desinat fit plerũq ꝑ medicamentũ: sic et fames
ista mala quȩ patiunt᷑ homines. habent qͦsdã p̃positos
suos angłos mnalos: Nã et in alio psalmo dic̃ ꝑ angelos
Et hoc ẽ. forte uocauit famẽ id. ẽ. angłm p̃positũ fa-¬
mi : eiꝰ rei nomine cui ẽ. p̃positus appellatũ. Ex qͦ opim¬

Expanded text:
set vocanti; cum sit fames ex inedia contracta pernicies, atque ita sit in eis qui eam patiuntur, ut aliquis morbus. Sicut enim morbus ut esse desinat, fit plerumque per medicamentum; sic et fames ista mala quae patiuntur homines, habent quosdam praepositos suos angelos malos nam et in alio psalmo dicit immissionet hoc est forte, «Vocavit famem,» id est angelum propositum famis, et ejus rei nomine cujus est praepositus, appellatum? Ex qua opin
Abbreviated transcription (Latin):
significet: Ipsa enĩ dicta ẽ. t̾ra ꝓmissionis. t̾ra flu.¬
ens lac et mel: qđ totũ significat grãm in qͦ gustat᷑
quã suauis ẽ dñs. ad quã ñ om̃s homines ꝑtinent.
Non enĩ om̃iũ ẽ. fides. Ideo addidit. funiculũ he¬
reditatis ur̃ȩ. Et eundẽ in alio psalmo sem̃ abrahȩ¬

Expanded text:
significet? Ipsa enim dicta est terra promissionis, terra fluens lac et mel . Quod totum significat gratiam, in qua gustatur quam suavis est Dominus ; ad quam non omnes homines pertinent: non enim omnium est fides . Ideo addidit, «Funiculum haereditatis vestrae.» Unde in alio psalmo, semel Abrah
Abbreviated transcription (Latin):
gentẽ. Non reliqͥt hominẽ nocere illis: id ẽ. ñ ꝑmi-¬
sit. Greca autẽ locutio. ẽ. nocere illos: latina uͦ no¬
in libris eiꝰ historiȩ ñ legant᷑: tamen intelligenda
st̾ uł latent̾ dicta sic̃ ds̃ in hominũ cordibꝰ loqͥt᷑
occultis et ueracibꝰ uisis uel etiã ꝑ angłm exp̃ssa.
Nã et rex gerara et rex egiptioꝵ diuinitꝰ ad moniti
st̃ ne nocerent abrahȩ. et rex aliꝰ ne noceret isa ac.
et alii ne nocerent iacob. cũ essent paucissimni et
in colȩ: anteꝗ̃ ad incolendã egiptũ cũ filiis suis
transiret iacob. Iđ intelligit᷑ in eo cõmemoratũ
qđ ait transiert̾ de gente ingentẽ: de regno in
ppłm alterũ. Sed qr occurrebat querere ante ꝗͣ
transirent et in egipto multiplicarent᷑ qͦmͦ nu-

Expanded text:
gentem. Non dimisit hominem nocere eis:» id est, non permigentem. Non dimisit hominem nocere eis:» id est, non permisit. Graeca autem locutio est, «nocere illos;» latina vero, «noin libris ejus historiae non legantur, tamen intelligenda sunt vel latenter dicta, sicut Deus in hominum cordibus loquitur occultis et veracibus visis, vel etiam per Angelum expressa. Nam et rex Gerarum et rex Aegyptiorum divinitus admoniti sunt ne nocerent Abrahae , et rex alius ne noceret Isaac , et alii ne nocerent Jacob ; cum essent paucissimi et incolae, antequam ad incolendam Aegyptum cum filiis suis transiret Jacob: quod intelligitur in eo commemoratum, quod ait, «Transierunt de gente in gentem, de regno in populum alterum.» Sed quia occurrebat quaerere, antequam transirent et in
Abbreviated transcription (Latin):
in ȩt̃nũ. Ideo excluso chananeo: dat᷑ t̾ra ꝓmissio¬
nis semini abrahȩ. Consũmata enĩ caricas foras int.¬
tit timorẽ: ut filiꝰ maneat in domo in ȩt̾nũ. Unde
Cũ essent nunero breui: paucissimi et in colȩ in¬
in ea. Id ẽ in t̾ra chanaan. Iuando ibi patres habi¬
tauert᷑ abrahã isaac et iacob: anteꝗ̃ acciꝑent here¬
dieatẽ in semine suo paueissimi erant et in colȩ in
ea. Nonnulli autẽ codices habent ñ paucissimi et
incolȩ sed paucissimos et incolas. Ubi apparet eos
transferri ñ pocest in latinũ nisi cũ absurditate.quȩ
breui. paucissimos et incolas in ea. Qd autẽ ait gre-¬
cꝰ in eo. eẽ. illos. hoc.ẽ. latine cũ essent. Id ubũ. ñ
potest casus accusatiuus seqͥ: sed nominatuius. Quis
enĩdicat cũ e̾e̾nt paucissimos: sed cũ e̾ent paucis-¬
simi. Cũ gͦ ee̾nt numero breui. paucissimi et incolȩ
mea: ransiert̾ degente ingentẽ. et de regno in
ppłm alterũ. Repetitio. ẽ. eiꝰ qđ dixerat. de gente in

Expanded text:
eo, datur terra promissionis semini Abrahae. Consummata enim charitas foras mittit timorem , ut filius maneat in domo in aeternum. Unde«Cum essent numero brevi, paucissimi et incolae in ea:» id est, in terra Chanaan. Quando ibi patres habitaverunt Abraham, Isaac et Jacob, antequam eam acciperent haereditatem, in semine suo paucissimi erant, et incolae in ea. Nonnulli autem codices habent, non, «paucissimi et incolae;» sed, «paucissimos et incolas.» Ubi apparet eos transferri non potest in latinum, nisi cum ea absurditate, quaebrevi, paucissimos et incolas in ea». Quod autem ait graecus, «In eo esse illos,» hoc est latine, «Cum essent:» quod verbum non potest casus accusativus sequi, sed nominativus. Quis enim dicat, Cum essent paucissimos? sed, Cum essent paucissimi et incolae in ea; transierunt de gente in gentem, et de regno in populum alterum.» Repetitio est ejus quod dixerat, «de gente in
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ iã tamenxp̃iani : Quãuis enĩ caro xp̃i ex ilł: tamen
xp̃s ante illos. Qđ et iucieis respondit dicens. Ante quã
abrahã fieret: ego sũ. Quomͦ autẽ hunc illi ignorarent.
aut in eũ ñ crederent. cũ ꝓptea ꝓphȩ dicerent᷑. qr licet
occultiꝰ camen dñm p̃munciabant: Unde aꝑte ipse dic̃
Abrahã concupunt diẽ meũ uidere: et uidit et gauisus

Expanded text:
 jam tamen christiani? quamvis enim caro Christi ex illis, tamen Christus ante illos: quod et Judaeis respondit, dicens, «Antequam Abraham fieret,» «ego sum.» Quomodo autem hunc illi ignorarent, aut in eum non crederent; cum propterea prophetae dicerentur quia licet occultius, tamen Dominum praenuntiabant? Unde aperte ipse dicit: «Abraham concupivit videre diem meum, et vidit, et gavisus
Abbreviated transcription (Latin):
scłm. ȩonion ñ ȩt̃nũ sed scłare int̾pietari uelint: qđ
neminẽ nr̃m ausĩ fuisse memini. Si autẽ hoc loco
testamentũ uetꝰ intelligendũ ẽ ꝓpt̾ t̾rã chanaan: sic
enĩ sermo contexit᷑. et statuit illud ipsi iacob in p̃cep¬¬
tũ. et ipsi isrł in testamentũ ȩcñũ: Dicens tͥ dabo¬

Expanded text:
 non aeternum, sed saeculare interpretari velint; quod neminem ausum fuisse commemini. Si autem hoc loco Testamentum Vetus intelligendum est, propter terram Chanaan; sic enim sermo contexitur, «Et statuit illud» ipsi «Jacob in praeceptum, et» ipsi «Israel in testamentum aeternu
Abbreviated transcription (Latin):
rationes ꝓpt̾ numeri ꝑfectionẽ ꝓ om̃ibꝰ intelligen¬
dest̾ : id ẽ. quãdiu generatio generationi sequendo
succedit. cã diu mandatũ ẽ. iuuendũ ex fide. Qđ
obseruat ppłs dei fili ꝓmissionts. nascendo uemien¬
tes et moriendo abeuntes: donec om̃is generatio
finiat᷑. qđ millenario numero significatũ ẽ qi de¬
narii numeri solidũ quadratũ decẽ decies et hoc
decies usq ad mille ꝑuenit. Qđd disposuit inquit
mento nouo ubi dic̃. multi ab oriente et occiden¬
te uenient: et recũbent cũ abrahã et ysaac et ia

Expanded text:
rationes,» propter numeri perfectionem, pro omnibus intelligendae sunt; id est, quamdiu generatio generationi sequendo succedit, tamdiu mandatum est vivendum ex fide. Quod observat populus Dei, filii promissionis nascendo venientes, et moriendo abeuntes, donec omnis generatio finiatur; quod millenario numero significatum est, quia denarii numeri solidum quadratum decem decies, et hoc decies, ad mille pervenit. «Quod disposuit,» inquit,mento Novo, ubi dicit: «Multi ab oriente et occidente venient, et recumbent cum Abraham, et Isaac, et
Abbreviated transcription (Latin):
sit: Et ideo uetꝰ testamentũ uocat᷑: qr ꝑ nouũ abo¬
let᷑. Mille uͦ generationes. nec ȩc̃nũ uident᷑ aliqͥd sig-¬
nificare. qr utiq finẽ habent: et ad ipsa tẽporalia
nimis multȩ st̃. Quãlibet enĩ paucis annis generati¬
nimã qͥdã qͥndecĩ annis t̾minauert̃. ex qͦ homo inci-¬
pit posse generare:. quȩ st̃ istȩ mille generationes. ñ
solũ a tẽpore abrahã qͦndo ei facta ẽ ista ꝓmissio
usq ad tẽpꝰ noui testamenti. sed ab ipso adã usq ad
t̃minũ scłi: Qͥs enĩ audeat dicere. qͥndecĩ annoꝵ mi-¬
libꝰ hoc scłm extendi: cłinde mͥ uidet᷑. ñ hic uetꝰ testa

Expanded text:
r Novum aboletur. «Mille» vero «generationes,» nec aeternum videntur aliquid significare; quia utique finem habent, et ad ipsa temporalia nimis multae sunt. Quamlibet enim paucis annis generatinimam quidam quindecim annis terminaverunt, ex qua homo incipit posse generare; quae sunt istae mille generationes, non solum a tempore Abraham, quando ei facta est ista promissio, usque ad tempus Novi Testamenti, sed ab ipso Adam, usque ad terminum saeculi? Quis enim audeat dicere quindecim annorum millibus hoc saeculum extendi? 7.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħam. Eece diesueniunt dic̃ dñs. et confirmabo
domui iacob testamentũ nouĩi: ñ scd̾m testamentũ
qđ constitui patribꝰ eoꝵ. cũ eduxi eos de tra egipti:
sed testamentũ fidei. Idđ laudat apł̃s. cũ abrahã no-¬
bis ꝓponit imitandũ: et de legis oꝑibꝰ głantes inde
conuincit. qđ abrahã etiã ante encũcisionẽ credi-¬
dit deo: et repuratũ ẽ illi ad iustitiã. Deniq cũ di-¬
xisser memor fuit in scłm testamenti sui. qđ in ȩtnũ¬

Expanded text:
am, «Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et confirmabo domui Jacob Testamentum Novum; non secundum Testamentum quod constitui patribus eorum, cum eduxissem eos de terra Aegypti» : sed testamentum fidei, quod laudat Apostolus, cum Abraham nobis proponit imitandum, et de Legis operibus gloriantes inde convincit, quod Abraham etiam ante circumcisionem credidit Deo, et reputatum est illi ad justitiam : Denique cum dixisset, «Memor fuit in saeculum testamenti sui;» quod in aet
Abbreviated transcription (Latin):
eger ꝑ id qđ uideri poterat. ut postea fieret ca¬
par uisionis eiꝰ quȩ latendo differebat᷑. ñ negan¬
do auferebat᷑. Unicus itaq filiꝰ dei uenturus ad
homines.: assũpturus hominẽ. et ꝑid qđ supsit
futurus homo. moriturus. resurrecturus ascensi¬
rus incęlũ sessurus ad dexterã patris. et imple¬
turus in gentibꝰ quȩ ꝓmisit: post impletionem
ꝓmissoꝵ suoꝵ ingentibꝰ etiã hoc impleturus ut
ueniat. et qđ prerogauit exigat: discernat uasai¬
ux̧ a uasis miscdĩȩ. reddat impiis qđ minatꝰ est.
iustis qđ pollicitꝰ ẽ. Hoc gͦ totũ ꝓpħandũ fuit

Expanded text:
aeger per id quod videri poterat; ut postea capax fieaeger per id quod videri poterat; ut postea capax fieret visionis ejus, quae latendo differebatur, non negando auferebatur. Unicus itaque Filius Dei venturus ad homines, assumpturus hominem, et per id quod sumpsit futurus homo, moriturus, resurrecturus, ascensurus in coelum, sessurus ad dexteram Patris, et impleturus in gentibus quae promisit, et post impletionem promissorum suorum in gentibus etiam hoc impleturus ut veniat, et quod praerogavit exigat, discernat vasa irae a vasis misericordiae, reddat impiis quod minatus est, justis quod pollicitus est: hoc ergo totum prophetandum fuit,
Abbreviated transcription (Latin):
deret et p̃beret. Parũ enĩ erat deo ut filiũ suuim
faceret demonstratorẽ uiȩ: eũ ipsũ uiã fecit.
ut ꝑ illũ ires regentẽ te. ambulantẽ ꝑ se. ꝓmisit
gͦ qr uenturi essemꝰ ad eũ: id ẽ ad illã ineffabilẽ
immortalitatẽ. et cũ angłis eiꝰ ȩqualitatẽ. Quã
longe eramꝰ: quã illi sursũ. quã nos deorsũ. Iuã
illi in sũmo: quã nos in imo. Desꝑati iacebamꝰ:
sine expectatione salutis egrotabamꝰ. Missus est
medicus: quẽ ñ cognouit egrotꝰ. Si enĩ cognouis¬
set. nũquã dñm głe crucifixisset. Sed hoc quoq
ualuit a degroti medicamentũ: qđ medicũ occi-¬
dit egrotꝰ. Uenit ut uisitaret: occisus ẽ ut sanaret.
Insimiauit se credentibꝰ dm̃ et hominẽ. Deũ per
quẽ facti sumꝰ: hominẽ ꝑ quẽ recreati sumꝰ. Aliud
in illo apparebat: aliud latebat. Et qd̃ lacebat.
multo erat prestantiꝰ quã id qđ apparebat. Sed
qđ erat prestantiꝰ: iuideri ñ poterat. Curabatur

Expanded text:
. Parum enim erat Deo si Filium suum faceret demonstratorem viae; eum ipsum viam fecit, ut per illum ires regentem te, ambulantem per se. 3. Promisit ergo quia venturi essemus ad eum, id est ad illam ineffabilem immortalitatem, et cum Angelis ejus aequalitatem. Quam longe eramus? quam ille sursum, quam nos deorsum? quam ille in summo, quam nos in imo desperati jacebamus? Sine exspectatione salutis aegrotabamus: missus est medicus, quem non cognovit aegrotus. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Sed hoc quoque valuit ad aegroti medicamentum, quod medicum occidit aegrotus: venit ut visitaret, occisus est ut sanaret. Insinuavit se credentibus Deum et hominem; Deum per quem facti sumus, hominem per quem recreati sumus. Aliud in illo apparebat; aliud latebat; et quod latebat, multo erat praestantius quam id quod apparebat: sed quod erat praestantius, videri non poterat. Curabatur
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solũ scripturã cũ hominibꝰ fecit ut crederent.
sedetiã fidei suę posuit mediatorẽ: ñ quelibet
pͥncipẽ aut quelibet angłm. uł archangłm. sed
unicũ filiũ suũ: ut qr nos ꝑducturus ee̾t ad il

Expanded text:
non solum Scripturam cum hominibus fecit, ut crederent; non solum Scripturam cum hominibus fecit, ut crederent; sed etiam fidei suae posuit mediatorem, non quemlibet principem, aut quemlibet angelum vel archangelum, sed unicum Filium: ut qua via nos perduc
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑ eiꝰ indulgentiã deletis om̃ibꝰ peccatis siis in¬
hanc habent ꝑnitiẽ cogitationis suȩ inseipsos ut
dicant dm̃ res humanas ñ curare: nec inde posse
cogitare mundi huiꝰ artificẽ atq rectorẽ. quẽ ad¬
modũ qͥsq mortalis in tra uiuat. Ita nec cõpu¬
tari se homo putat a deo: qͥ factꝰ ẽ a deo. Talem
hominẽ si aloqui possimꝰ. si acdmitat nos priꝰ ad
auressuas. deinde ad corsuũ: si ñ repellat resisten¬
do querentẽ se. et patiat᷑ ꝑditꝰ inueniri se: possumꝰ
ei dicere: Ohomo. qͦmͦ te ds̃ factũ ñ cõputabit. qui
ut fieres ante curauit: Curte in ordine rerũ con-¬
dicarũ numerari ñ putas : Noli credere seductori.
Capilli cui numeratist̾ conditori. Deniq et dñs in
euangelio discipulis ait. ne mortẽ timerent: ne ali-¬
qͥd suũ in morte ꝑiturũ putarent. Illi in morte
de anima sua ꝑtimescebant: ille illis iã seclirita
et cinere futuros homines ȩquales angłis dei :

Expanded text:
tis suis inhanc habent perniciem cogitationis suae in seipsos, ut dicant Deum res humanas non curare, nec inde posse cogitare mundi hujus artificem atque rectorem, quemadmodum quisque mortalis in terra vivat. Ita nec computari se homo putat a Deo, qui factus est a Deo. Talem hominem si alloqui possimus: si admittat nos prius ad aures suas, deinde ad cor suum; si non repellat resistendo quaerentem se, et patiatur perditus inveniri se; possumus ei dicere: O homo, quomodo te Deus factum non computabit, qui ut fieres ante curavit? Cur te in ordine rerum conditarum numerari non putas? Noli credere seductori: capilli tui numerati sunt conditori . Hoc denique et Dominus in Evangelio discipulis ait, ne mortem timerent, ne aliquid suum in morte periturum putarent. Illi in morte de anima sua pertimescebant, ille ipsis securitatem et cinere futuros homines aequales Angelis Dei;
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥramꝰ. nichil ampliꝰ exigamꝰ. Sed ad illud qđ erit
in fine. quo ordine ueniat᷑: neq hoc tacuit ꝓmit¬
tendo et ꝓnunciando. Promisit enĩ hominibꝰ diui¬
nitatẽ. mortalibꝰ immortalitatẽ: peccacoribꝰ iusti¬
ficationẽ. abiectis głificationẽ. Qͥ eqͥd ꝓmisit. in¬
dignis ꝓmisit: ut ñ quasi oꝑibꝰ merces ꝓmitteret᷑.
sed grã a nomine suo gratis daret᷑. Quia et hoc ip¬
sũ qđ iuste uiuit in quantũ homo potest iuste
uiuere: ñ meriti humani. sed beneficii est diuini.
Nemo enĩ iuste uiuit: nisi iustificatꝰ. id. ẽ. iustꝰ effe¬
ctus. Ab illo autẽ fit homo iustꝰ: qͥ nũꝗͣ potest eẽ.
iniustꝰ. Sic̃ enĩ lucerna ñ a seipsa accendit᷑: ita nec
qđ ipsũ ut possint grã ut diximꝰ adiuuant᷑. et
ab eo qͥ semꝑ ẽ. iustꝰ iustificant᷑ incredibile uide¬

Expanded text:
requiramus, nihil amplius exigamus. Sed ad illud quod erit requiramus, nihil amplius exigamus. Sed ad illud quod erit in fine quo ordine veniatur, neque hoc tacuit promittendo et praenuntiando. Promisit enim hominibus divinitatem, mortalibus immortalitatem, peccatoribus justificationem, abjectis glorificationem. Quidquid promisit, indignis promisit, ut non quasi operibus merces promitteretur, sed gratia a nomine suo gratis daretur. Quia et hoc ipsum quod juste vivit, in quantum homo potest juste vivere, non meriti humani, sed beneficii est divini. Nemo enim juste vivit, nisi justificatus, id est, justus effectus: ab illo autem fit homo justus, qui nunquam potest esse injustus. Sicut enim lucerna non a seipsa accenditur, ita nec quod ipsum ut possint, gratia, ut diximus, adjuvantur, et ab eo qui semper est justus, justificantur: incredibile vide
Abbreviated transcription (Latin):
dimissionũ cẽpꝰ erat tẽpore ꝓphari: usq ad iohem
bapcistã. Ab illo autẽ et deincepsusq infinẽ tẽpꝰẽ.
implendi quȩ ꝓmissa st̃. fidelis es qͥ se nr̃m debito.¬
rẽfecit ñ aliqͥd a nob̾ accipienio sed tanta nob̾
ꝓmittendo. Parũ erat ꝓmissio: etiã scripto sȩ teneri
uoluit. ueluti faciens nob̾cũ cirograsũ ꝓmissoꝵ suoꝵ:
ut cũ ea quȩ ꝓmisit soluere inciꝑet inscriptura ꝓ¬
missoꝵ consideraremꝰ ordinẽ soluendoꝵ. Tẽpꝰ itaq
ꝓpħiȩ: predictio erat ut sepe iã diximꝰ ꝓmissionuo.
cłmisit salutẽ ȩx̃nã. et beatã uitã cũ angłissine fine.
et hereditatẽ immarcescibilẽ. głam sẽpit̃nã. dulce¬
dinẽ uultꝰ sui: domũ scĩficationis suȩ in cęlis. ex
resurrectione a mortuis: nullũ deinceps moriendi
metũ. Hoc ẽ ꝓmissũ eiꝰ tanꝗ̃ finale: quo decurrit
om̃is nr̃a intentio. Quo cũ uenerimꝰ: nichil amplius

Expanded text:
tempus erat tempore Prophetarum usque ad Joannem Baptistam: ab illo autem et deinceps usque ad finem, tempus est implendi quae promissa sunt. Fidelis Deus qui se nostrum debitorem fecit; non aliquid a nobis accipiendo, sed tanta nobis promittendo. Parum erat promissio, etiam scripto se teneri voluit, veluti faciens nobiscum chrirographum promissorum suorum; ut cum ea quae promisit solvere inciperet, in scriptura promissorum consideraremus ordinem solvendorum. Tempus itaque prophetiae, praedictio erat, ut saepe jam diximus, promissionum. Promisit salutem aeternam, et beatam vitam cum Angelis sine fine, et haereditatem immarcescibilem, gloriam sempiternam, dulcedinem vultus sui, domum sanctificationis suae in coelis, ex resurrectione a mortuis nullum deinceps moriendi metum. Hoc est promissum ejus tanquam finale, quo decurrit nostra omnis intentio, quo cum venerimus, nihil amplius
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ numerũ: Non solũ illi qͥ credider: qͥ ꝑtinent
ad numerũ scõꝵ: sed et suꝑ numerũ Intrart̾
multi iusti sed plures iniqͥ et ꝑtuler̃ iusti iniqͦs.
Quando: In ȩccłia. Nũqͥd mͦ solũ. ex qͦ enume.¬
rat. ex qͦ cõmemorat: Ideo ne miraret᷑ mͦ ȩccłia.

Expanded text:
on solum illi crediderunt qui pertinent ad numerum sanctorum; sed et «super numerum» intrarunt: multi justi, sed et plures iniqui; et pertulerunt justi iniquos. Quando? In Ecclesia. Numquid modo solum, ex quo enumerat, ex quo commemorat? Ideo ne miraretur modo Ecclesia,
Abbreviated transcription (Latin):
fabricare. Qͥd ñ potuer̃ mͥ: Hon illis consensi ad
malũ. Om̃is enĩ maliis ꝓptẽa ꝑsequit᷑ bonũ: qr ñ
Rapiat aliqͥd. taceat cui rapit: bonꝰ ẽ. Saltẽ loqͦ¬
cur et rep̃hendat: et si ñ repetat: malus. ẽ. Qui
bulet. manducemꝰ et bibamꝰ. cras enĩ moriemur.
Contra apłs. Corrũ punt mores bonos: colloquia.
mala. Sobrii estote iusti: et nolite peccare. Sonat
ũbũ: sonat sermo contradictor libidinis. At ille
amicus libidinis suȩ. et inimicus sermoni contra-¬
dicenti amicȩ suȩ: infestꝰ ẽ. et odit sermonẽ dei.
facta ẽ. amica auaritia: inimicus ds̃. Cont᷑dicit
enĩ ds̃ auaritiȩ: et uult nichil possideri ab aua-¬
ritia. Ego possidear clamat. Quidius ab auari-¬
tia possideri: Dura iubet. Leuia iubeo. Onꝰ eiꝰ gra-¬
ue.ẽ. Sarcina mea leuis ẽ. Iugũ eiꝰ asperũ. ẽ. Iu¬
gũ meũ lene ẽ. Noli uelle ab auaritia possideri.
Iubet auaritia ut mare transeas ut te uens

Expanded text:
 «non potuerunt mihi?» Non illis consensi ad malum. Omnis enim malus ideo persequitur bonum, quia non iRapiat aliquid, taceat cui rapit, bonus est: saltem loquatur et reprehendat, etsi non repetat, malus est. Malus bulet, «Manducemus et bibamus; cras enim moriemur.» Contra Apostolus: «Corrumpunt bonos mores colloquia mala. Sobrii estote justi,» , «et nolite peccare» . Sonat verbum, sonat sermo contradictor libidinis: at ille amicus libidinis suae, et inimicus sermoni contradicenti amicae suae infestus est, et odit sermonem Dei. Facta est amica avaritia, inimicus Deus. Contradicit enim Deus avaritiae, et vult nihil possideri ab avaritia. Ego possidear, clamat. Quid vis ab avaritia possideri? Dura jubet, levia jubeo: onus ejus grave, sarcina mea levis est; jugum ejus asperum est, jugum meum lene est . Noli velle ab avaritia possideri. Jubet avaritia ut mare transeas, et obtempe
Abbreviated transcription (Latin):
de his qͦs tolerat. Et tanꝗͣ diceret᷑. nunqͥd mͦ: Olim
.ẽ. ȩccłia. Ex qͦ uocant᷑ scĩ: ẽ. ȩccłia in t̾ra. Aliqͦndo
in solo abel erat ȩccłia: et expugnatꝰ ẽ a frẽ malo
et ꝑdito cam. Aliqͣndo in solo enochȩccłia erat:
et trans latꝰ ẽ ab iniquis. Aliqͣndo in sola domo
sola archa natauit in fluctibꝰ et euasit ad siccũ.

Expanded text:
t, et tanquam diceretur, Numquid modo? Olim est Ecclesia; ex quo vocantur sancti, est Ecclesia in terra. Aliquando in solo Abel Ecclesia erat, et expugnatus est a fratre malo et perdito Cain . Aliquando in solo Enoch Ecclesia erat, et translatus est ab iniquis . Aliquando in sola domo sola arca natavit in fluctibus, et evasit ad siccum .
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ enĩ qͥ saltat m̃bra mouet ad cantũ. sic qͥ sal¬¬
tant ad p̃ceptũ dei. oꝑibꝰ obtẽꝑant et sono. Ideo
qͥ noluer̃ hoc facere. qͥd illis dñs dic̃ in euangelio:
Cantaiumꝰ uob̃ et ñ saltastis: planximꝰ et ñ luxistis.
consolet᷑. Nã qͥ ꝑtinaces s̃ ꝑseuerantes in malitia:
quãuis audiant ũbũ dei. scandalis qͦtidie turbant
ȩccłiã. De calibꝰ dic̃ iste psalmꝰ. Sic enĩ cepit. Se

Expanded text:
Sicut enim qui saltat, membra movet ad cantum; sic qui salSicut enim qui saltat, membra movet ad cantum; sic qui saltant ad praeceptum Dei, operibus obtemperant sono. Ideo qui noluerunt hoc facere, quid illis Dominus dicit in Evangelio? «Cantavimus vobis, et non saltastis; planximus, et non lamentastis» consoletur. Nam qui pertinaces sunt, perseverantes in malitia, quamvis audiant verbum Dei, scandalis quotidie perturbant Ecclesiam. De talibus dicit iste psalmus; sic
Abbreviated transcription (Latin):
radicẽ. Aut sic̃ int̾ spinas: qđ et si germinet et
conet᷑ in auras surgere. suffocat᷑ tam̃ multitudine
spinarũ. Tales autẽ s̃ qͥ ũbũ dei contẽpnunt sic̃
uia: aut qͥ ad horã gaudent. et facta tribulatione
sic̃ estu solis arescunt: aut qͥ cogitationibꝰ et curis
et sollicitudine huiꝰ mundi tanꝗͣ spinis auariciȩ
suffocant qđ in illis cȩꝑat germinare. Est autẽ. iiͦ¬
etiã t̾rabona: qͦ sem̃ cũ ceciderit affert fructuo.
aliud tricesimũ. aliud sexagesimũ. aliud centenũ:
Siue parũ siue multũ: om̃s in horreo er̃. Sunt gͦ
tales et ꝓpt̃ hos loqͥm᷑ ꝓpt̃ hos loqͥt᷑ scriptura:
ꝓpc̃ bos ñ tacet euangł̃m. Sed illã audient. ne for¬
te aliud sint hodie. aliud cras: ne forte audiendo
mutent᷑ aut arent uiã. aut lapides purgent. aut
spinas euellant. Dicat sp̃s dñi: dicat nob̾. cancet
nob̾. Siue uelimꝰ saltare. siue nolimꝰ: cantet ipse.

Expanded text:
radicem; aut sicut inter spinas, quod etsi germinet et radicem; aut sicut inter spinas, quod etsi germinet et conetur in auras surgere, offocatur tamen multitudine spinarum. Tales autem sunt qui verbum Dei contemnunt sicut via, aut qui ad horam gaudent, et facta tribulatione, sicut aestu solis, arescunt; aut qui cogitationibus et curis et sollicitudine hujus mundi, tanquam spinis avaritiae offocant quod in illis coeperat germinare. Est autem etiam terra bona, quo semen cum ceciderit, affert fructum, aliud tricenum, aliud sexagenum, aliud centenum : sive parum, sive multum, omnes in horreo erunt. Sunt ergo tales, et propter hos loquimur. Propter hos loquitur Scriptura, propter hos non tacet Evangelium. Sed et illi audiant, ne forte aliud sint hodie, aliud cras; ne forte mutentur audiendo, aut arent viam, aut lapides purgent, aut spinas evellant. Dicat Spiritus Dei, dicat nobis, cantet nobis; sive velimus saltare, sive nolimus, cantet ipse.
Abbreviated transcription (Latin):
SALMOS QUẼ TRACTABIOUS BreuIs
ẽ: sed sic̃ scriptũ ẽ in euangelio de za¬
cheo. stacura breuis et magnꝰ in opere:
sic̃ seriptũ ẽ de illa uidua quȩ duo minuta mi-¬
sit in garofilatiũ. breuis pecunia sed magna ca-¬
ritas: sic iste psalmꝰ si ũba numeres breuis ẽ. si sen¬¬
tentias appendas magnꝰ ẽ. Nongͦ nos poterit di-¬
utiꝰusq ad fastidiũ detinere. Quare aduertat
prudentia ur̃a: et ad sit intentio xp̃iana. Sonet
ũbũ dei uolentibꝰ. nolentibꝰ: oportune importu¬
ne. Inuenit sibi locũ. inuenit corda ubi reqͥes¬
cat: inuenit t̾rã ubi germinet et fructũ ferat.
Nã qr multi mali s̃et iniqͥ quos portat ȩcclesia
usq in finẽ: manifestũ ẽ. Et hui s̃ qͥbꝰ ũbũ dei suꝑ-¬
fluũ ẽ. Aut sic in illos cadit qͦmͦ sem̃ in uia. et con¬
culcat᷑ et a uolatilibꝰ colligit᷑: aut sic in eos cadit
qͦmͦ sem̃ in petrosa loca ubi ñ habet t̾rã multã.
Statĩ exit: et calefacto sole arescit. qr ñ habebat

Expanded text:
salmus quem cantavimus, brevis est: sed sicut scriptum est in Evangelio de Zacchaeo, statura brevis, et magnus in opere ; sicut scriptum est de illa vidua quae duo minuta misit in gazophylacium, brevis pecunia, sed magna charitas : sic et iste psalmus, si verba numeres, brevis est; si sententias appendas, magnus est. Non ergo nos poterit diutius usque ad fastidium detinere. Quare? Advertat prudentia vestra, et adsit intentio christiana: sonet verbum Dei volentibus, nolentibus, opportune, importune. Invenit sibi locum, invenit corda ubi requiescat, invenit terram ubi germinet et fructum ferat. Nam quia multi mali sunt et iniqui quos portat Ecclesia usque in finem, manifestum est: et hi sunt quibus verbum Dei superfluum est; et aut sic in illos cadit, quomodo semen in via conculcatur, et a volatilibus colligitur; aut sic in eos cadit, quomodo semen in petrosa loca, ubi non habet terram multam, statim exit, et calefacto sole arescit, quia non habet
Abbreviated transcription (Latin):
cepise. Sepe expugnauer me aiuuentute mea
pondisse. Respondit autẽ. Quibꝰ: Cogitantibꝰ et
dicentibꝰ. Quanta mala ꝑferimꝰ. qͣnta scandala cre-¬
brescunt quotidie. quanti iniqui intrant ȩccłiam
et portamꝰ eos. Respondeat ȩccłia de qͥbꝰdã id ẽ
de fortioꝵ uoce. respondeat querelis infirmorũ
et confirment firmi infirmos. et grandes paruu-¬
los: et dicat ȩccłia. Sepe expugnauer me aiuiuen-¬
tute mea: dicat uͦ isrł. Sepe expugnauer̃ me a
iuuentute mea. Dicat illud: ñ illud timeat. Suo
enĩ ualet. qđ cũ dixisset sepe expugnauer̃ me ad
ñtimeat. Dicat. Sepe expugnauer̃ me auiuentu¬
te mea. Nũqͥd ideo ñ ꝑuenit ad senectutẽ. qr illi
ñ cessauer̃ expugnando: hũqͥd delere potuer̃:
clesia de p̃titis exẽplis: et dicat. Sepe expugna-¬
uer̃ me a iuuenture mea. Quare expugnauer̃:¬

Expanded text:
m: «Saepe expugnaverunt me a juventute mea.pondisse. Respondit autem, quibus? Cogitantibus et dicentibus: Quanta mala perferimus, quanta scandala crebrescunt quotidie, quando iniqui intrant in Ecclesiam et portamus eos? Respondeat autem Ecclesia de quibusdam, id est, de fortiorum voce respondeat querelis infirmorum, et confirment firmi infirmos, et grandes parvulos, et dicat Ecclesia, «Saepe expugnaverunt me a juventute mea. Dicat vero» «Israel, Saepe expugnaverunt me a juventute mea.» Dicat illud, non illud timeat. Quo enim valet, quod cum dixisset, «Saepe expugnaverunt me,» aatur, sed non timeat: dicat, «Saepe expugnaverunt me a juventute mea.» Numquid ideo non pervenit ad senectutem, quia non cessaverunt illi expugnando? numquid delere potueruntclesia de praeteritis exemplis, et dicat, «Saepe expugnaverunt me a juventute mea.» 4. Quare expugnaveru
Abbreviated transcription (Latin):
do in ꝑsecutionibꝰ ñ defecer̃. Eoce eciã qͥ de se p̃su¬
m̃do defecer̃ et tam̃ ad ipsũ corpꝰ ꝑtinuer̃. sibi in¬
notescendo fleuer̃: et tuã grãm solidiꝰ inuener̃. qr
suã suꝑbiã ꝑdider̃. Ergo ne auferas ex ore meo ũbũ
ueritatis usq ualde: qr in iudicus tuis suꝑsꝑaui.¬

Expanded text:
onibus non defecerunt; ecce etiam qui de se praesumendo defecerunt, et tamen ad ipsum corpus pertinuerunt, sibi innotescendo fleverunt, et tuam gratiam solidius invenerunt, quia suam superbiam perdiderunt. Ergo «ne auferas ex ore meo verbum veritatis usque valde, quia in judiciis tuis su