comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dei ꝑ illũ loquebatur qui fu̾at
illa passurus post amios nuille
et qͥnquagnita. Tot em̃ colli¬
guntur anmi a regno dauid usqz
id cuicem xpĩ. Sed et salomon
filius eius qui ierosohinã condi¬
dit. eam ipam esse ꝑiturã in ul¬
cionem sancte crucis ꝓphetauit.
Qsi auertim̃ a me dicit dñs. et
non custodieritis u̾itatem meã.
reiciam istł at̾ra qmͣ dedi illis.
Et domũ hanc quã edificaui illis
ni noĩe meo: proitiam illam ex
om̃bꝰ. Et erit isrł in ꝑdicionẽ.
et in obprobriũ pplõ. et domus h
ent defta. et omĩs qui tnͣsient
ꝑillã admirabitur et dicet. O¬
domiui huic hec mala. Et dicẽt.
quia d̾eliquerunt dñm deum slũ.
et ꝑsecuti st̃ regem dilectissim̃
deo. et cruciauerũt eum in hũili¬
tate magna. Pp̾ hoc importauit
illis deus mala hec.

Expanded text:
dei per eum loquebatur, qui fuerat dei per eum loquebatur, qui fuerat illa passurus post annos mille et quinquaginta, tot enim colliguntur anni a regno Dauid usque ad crucem Christi. sed et Solomon filius eius, qui Hierosolymam condidit, eam ipsam perituram esse in ultionem sanctae crucis prophetauit: quodsi auertimini a me, dicit dominus, et non custodieritis ueritatem meam, reiciam Israhel a terra quam dedi illis, et domum hanc quam aedificaui illis in nomine meo, proiciam illam es omnibus, et erit Israhel in perditionem et in inproperium populo, et domus haec erit deserta, et omnis qui transiet per illam admirabitur et dicet: prohuic domui haec mala? et dicent: quia reliquerunt dominum deum suum et persecuti sunt regem suum dilectissimum deo et cruciauerunt illum in humilitate magna: propter hoc inportauit illis deus mala haec.
Abbreviated transcription (Latin):
ii ͦ Captabunt in amimã iusti
et sanguinẽ innocẽtem cõdam¬
puabunt. et factus est michi
ctus ad uictimã. In me cogitane¬
runt cogitaciones dicentes. ue
nnite mictamus lignũ in panẽ
eius et eradamus in t̾ram uitã ĩ¬
eius et nomꝰ eius non ent in
memoria amplius. lignũ autẽ
eius. quia ipẽ est cibus ac uita
omĩ qui credunt in carne̾ qmͣ
portauit. et in crucẽ qua pepẽ¬
dit. de qua tñ aꝑcius ip̃e moy¬
ses. in deutõnonno ita p̾dicanit.
Eut pendens uita tua ante ocu¬
los tuos ⁊ timebis die ac nocte.
et non credes uite tue. Idem nir¬
sus in num̾is. Non qͣiͣ homo deꝰ
suspenditur neqz qͣi filius hoĩt¬
minas patitur. zacharias ecia
sic tradidit. Et intuebutur ĩ
me ꝙ̃ tñsfix̾unt. Item daiudĩ
psalmo xxi ͦ Effod̾unt manuis
meas et pedes meos dinu̾ane¬
runt omña ossa mea. Ipi at̾
cõtemplati st̃ et uid̾unt me et
locutus est. fuit enm rex et
nũꝙͣ illa ꝑpessus est. sed spñs

Expanded text:
II: captabunt in animam iusti II: captabunt in animam iusti et sanguinem innocentem condemnabunt, et factus est mihi dsum ad uictimam: in me cogitauerunt cogitationem denite mittamus lignum in pane eius et eradamus a terra vitam eius et nomen eius non erit in memoria amplius’». Lignum autem eius, quia ipse est cibus ac uita omnium qui credunt in carnem quam portauit et in crucem qua pependit. de qua tamen apertius ipse Moyses in Deuteronomio ita praedicauit: et erit pendens uita tua ante oculos tuos, et timebis die ac nocte et non credes uitae tuae, idem rursus in Numeris: non quasi homo dominus suspenditur neque quasi filius hominas patitur. Zacharias , etiam sic tradidit: Et intuebuntur in me, quem transfixerunt. Item David in psalmo XXI: Effoderunt manus meas et pedes meos, di-numerauerunt omnia ossa mea: ipsi autem contemplati sunt et uiderunt me et locutus est. fuit enim rex et numquam illa perpessus est, sed spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ non intellexisti. ludentem
mortalibus mentibus etiam
spuns coronasti. corone autẽ¬
ut manns uidei inferrent deo
suo eũq inficerent. testimonia
ꝓphetaꝵ hec antecesẜunt. Apud
esdram ita scͥptum est. Et dixit
esdras ad pplmn. hoc pascha sal¬
uator in̾ est: et refugiũ nm̃.
et post hec sperabimꝰ in eum ne
deẜatur hic locus in et̾num tps̃.
dicit dñs deus uirtutũ. si non
credidĩtis ei neqz exaudientis
ãnũciationẽ eius. entis derisio
in gentibus. unde apparet iude¬
os nullã aliã spemhrẽ nͥ seab¬
luerint a sanguĩe et spauerint
in ipm̃ eum quẽ necauerunt.
ysaias qͦ facinus eoꝵ desigt᷑
et dicit. In hiũlitate iudicium
eius sublatum est. et natuita¬
tem eius qͥs enairabit: qmiꝰ au¬
fẽtur a t̾ra uita eius. a facmo¬
ribus ppłi mei adductus est ad
mortem. et dabo malos prose¬
pultura eius qr facimis non
bit multos et forciũ diuidet spo¬
lia. pp̾ea ꝙ traditus est ad mor¬
tem. et inter facinorosos depu

Expanded text:
tuum non cognovisti Ludentem mortalibus mentibus, sed et spinis Coronasti corona, hor manus inferrent Deo suo, eumque interficerent, testimonia prophetarum haec antecesserunt. Apud Esdram ita scriptum est: Et dixit Esdras ad populum: Hoc pascha Salvator noster est, et refugium nostrum. et post haec sperabimus in eum, ne deseratur hic locus in aeternum tempus, dicit Dominus Deus virtutum. Si non credideritis ei, neque exaudieritis annuntiationem ejus, eritis derisio in gentibus. Unde apparet Judaeos nullam aliam spem habere, nisi se abluerint a sanguine, ac speraverint in eum ipsum quem negaverunt. Esaias quoque facinus eorum designat, et dicit: In humilitateius sublatum est, nativitatem eius quis enarrabit, quando auferetur a terra vita eius? A facinorosis populi mei adductus est ad mortem et dabo malos pro sepultura eius et divites pro tur multos et fortium diuidet spolia, propterea quod traditus est ad mortem et inter facinerosos deput
Abbreviated transcription (Latin):
consenciũt qui res in italia ge¬
stas memorie prodid̾unt. Greci
diodorus et thallus. latini nepos
et cassius et uarro. Nam cũ agre¬
sti quod̾ more in italia uiueret᷑
Id genus indocile ac dispersum
montibus altis cõposuit. leges¬
q dedit. laciũ qz uocari maluit
his quĩ latuisset tutus in oris.
Censet ne aliquis deu̾ esse: qui
expulsus est. qui fugit qui la¬
tuit.: nomo tam stultus est. Qͥ
enim fugit at̾ latet et uim et
mortẽ timeat ucce̾ est. Orpheꝰ
qui atemporibꝰ eius fuit recen¬
cior aꝑtesaturnuĩ in t̾ra et ap̃
homines reguasse cõmemorat.¬

Expanded text:
consentiunt, qui res eius in Italia geconsentiunt, qui res eius in Italia gestas memoriae prodiderunt, Graeci Diodorus et Thallus, Latini Nepos et Cassius et Varro. nam cum agresti quodam more in Italia uiueretur, is genus indocile ac dispersum montibus altis composuit legesque dedit Latiumque uocari maluit, his quoniam latuisset tutus in oris. censetne aliquis deum esse qui pulsus est, qui fugit, qui latuit? nemo tam stultus est. qui enim fugit aut latet, et uim et mortem timeat necesse est. Orpheus, qui a temporibus eius fuit recentior, aperte Saturnum in terra et apud homines regnasse commemorat
Abbreviated transcription (Latin):
u̾it. Ops at̾ cũ ioue̾ peꝑisset sub¬
trarit infante̾ eu̾q nutriendũ
furtim misit in cretam. Rursum
imprudẽtiã rep̾hendendã nccͣe est.
Cur emꝰ respõsum ab aliqͦ pocius
accepit: cur in celo constitutus in
f̾ra non bidebat. Cur eum coribã¬
tes cimbalis fefellerunt. postre᷑.
tur ertitit uis aliqua maior: q̃
illius unic̾et ptãtem. Mmiirũ se¬
nex a iuuene facile uictus est: ac
spoliatus imꝑio. fugit igitur ex¬
pulsus et in italiã nauigio ueĩt.
cum errasset diu. sicut ouidius ĩ
fastoꝵ libris refert. Cã ratis
suꝑest tustum rate uenit ad an¬
nem. Ante perrato falcifer orbe
deus. hunc errantẽ atqr mopẽ
ianus excepit. Cuius rei arguͭᵃͣ
st̾ mãmi uet̾es in quibus est cũ
dupplici fronte ianus. et in alt̾a
At bona prosperitas pupim for¬
mauit in ere. hospitit aduentũ
testificata dei. Omnes ergo nõ
tm̃ poete. sed historiaꝵ qꝵ ac rer
antiq̃r scriptores homine̾ fuisse

Expanded text:
uerit? Ops autem cum Iouem peperisset, subuerit? Ops autem cum Iouem peperisset, subtraxit infantem eumque nutriendum furtim misit in Cretam. rursus inprudentiam reprehendam necesse est. cur enim responsum ab alio potius accepit? cur in caelo constitutus in terra non uidebat? cur eum Corybantes cymbalis fefellerunt? postremo cur extitit uis aliqua maior quae illius uinceret potestatem? nimirum senex a iuuene facile uictus est ac spoliatus imperio. fugit igitur expulsus et in italiam nauigio uenit, cum errasset diu, sicut Ouidius in Fastorum libris refert: causa ratis superest. Tuscum rate uenit ad amnem ante pererrato falcifer orbe deus. hunc errantem -atque inopem Ianus excepit: cuius rei argumenta sunt nummi ueteres, in quibus est cum duplici fronte Ianus et in altera at bona posteritas puppem formauit in aere hospitis aduentum testificata dei. omnes ergo non tantum poetae, sed historiarum quoque ac rerum antiquarum scriptores hominem fuisse
Abbreviated transcription (Latin):
uere factũ credamus esse. ide
hoĩem ab hoĩe abstisum: nͥ for¬
te aliqͥs existinat deũ fuisse qͥ
timuit cohedem cũ si qͥd dm̃ita¬
tis hũisset. non patris genita¬
lia debuerit ampntare sed ꝓpͥ
ne iupit᷑ nasc̾etur qui eum re¬
gni posẜõne pͥuauit. Idem soro¬
rem suam ream qmͣ latmne opẽ
dicimꝰ cum hr̃et urore̾: respõ¬
so uetitus ẽẽ dr̃ mares liberos
educare. ꝙ futm esset ut afi ᵈ
pelleretur. Quã rem metuent
natos sͥ filios non utiq deuora¬
bat ut fenint fabule. sed necabt᷑
ꝙͣꝙͣ stͥptũ sit in historia sacra sa¬
turmũ et opem ceterosq tũc hoiẽs¬
mana solitos esse. berũ pͥmũ lo¬
ue leges hoĩbus moresqz cõden¬
te edicto pro hibuisse: ne lic̾et eo
tibo uesti. Qd̃ si um est: q̃ potest
inͥ eo fuisse iusticia. Sed fictũ saẽ
putemus saturmĩ filios deuorasse.
modo cũ aliqͣ rõne. nũ idccͥo ꝙ ait
uulgus come disse filios suos. eñ
qui extulert sepultureqz manda¬

Expanded text:
uere factum esse credamus, id est hominem ab homine abscisum? nisi forte aliquis existimat deum fuisse qui timuit coheredem, cum si quid diuinitatis habuisset, non patris genitalia debuerit amputare, sed propria, ne Iuppiter nasceretur, qui eum regni possessione priuauit. idem sororem suam Rheam quam latine Opem dicimus cum haberet uxorem, responso uetitus esse dicitur mares liberos educare, quod futurum esset ut a filio pelleretur. quam rem metuens natos sibi filios non utique deuorabat ut ferunt. fabulae, sed necabat, quamquam scriptum sit in Historia Sacra Saturnum et Opem ceterosque tunc hominm solitos esitare: uerum primum Iouem leges hominibus moresque condentem edicto prohibuisse, ne liceret eo cibo uesci. quod si uerum est, quae potest in eo fuisse iustitia? sed fictum sane putemus Saturnum filios deuorasse, modo cum aliqua ratione: num idcirco, quod ait uulgus comedisse filios suos eum qui extulerit sepulturaeque manda
Abbreviated transcription (Latin):
maro. Aurens hanc uitam qͥ
t̾ris saturmis agebat. et alio
loco. Aurea que ꝑhibent illo
sub rege fuere. Setula sic pla¬
cida populos in pace regebat.
neqz suꝑius dixit in celo egisse
uitam: neqz inferus suꝑos re
xisse in pace. unde apparet ilbã
regem fuisse t̾renũ. qd̾ alibi a¬
ꝑtius declarat. Aurea condet
secula qui rursus lacio regnata
ꝑarua saturno condam. Ennus
quid̾ in euhenero nõ pͥmũ dix̃
regnasse saturñ: sed bramuĩ pa¬
trem. Inicio in qͥt pͥmus int̾ris
impiũ sũmũ solus hũit. Is id re¬
gmtm una cum frĩbus siuis sibi
instituit atq ꝑauit. non mag̃
dissensio si quid̾ maxiõꝵ auctoꝵ
de filio at patre dubitacio est. sed
tñ utiu̾q fieri potest. ut et pͥmꝰ
uranus emm̾e int̾ cet̾os poten᷑
tepit et pͥncipatũ hre nõ reg̾.
poste a saturmis maiores sͥ opes

Expanded text:
Maro: aureus hanc uitam in terris Saturnus agebat. et alio loco: aurea quae perhibent illo sub rege fuere saecula: sic placida populos in pace regebat. neque superius dixit in caelo egisse uitam neque inferius superos in pace rexisse. unde apparet illum regem fuisse terrenum: quod alibi apertius declarat: aurea condet ecula qui rursus Latio regnata per arua Saturno quondam. Ennius quidem in Euhemero non primum dicit regnasse Saturnum, sed Uranum patrem. initio inquit primus in terris imperium summum Caelus habuit. is id regnum uua cum fratribus suis sibi instituit atque parauit. non magna dide filio ac patre dubitatio est. Sed tamen utrumque fieri potest: ut et primus Uranus eminere inter caeteros potentia coeperit, et principatum habere, non regnum; postea Saturnus majores s
Abbreviated transcription (Latin):
uarro et aristotiles sic fi̾
arbitrãtur. Auĩt nõ tm̃ mari¬
bus messe sem̃. um eciã femĩs
et inde pleuĩq matribꝰ silẽs¬
procreari. sed earũ semen sangͥnẽ
esse purgatũ qd̾ si recte cum uiri¬
li mixtũ sit utraq concreta et
sil coagulata informari. Et pͥm̾
quid̃ cor hoĩs confingi ꝙ in eosit
ri. Ex aborcionibus hec fortasse
collecta st̃. in aniũ tñ fetibus. pͥ
ocułos fingi: dubiũ non est qd ĩ
ouis sepe de p̾hẽdimꝰ. unde fi̾ non
posse arbitror: qͥn fictio ex capite
sumat exordiũ. Siłitudines autẽ
in corporibus filioꝵ sic fieri pu¬
tant. Cum semĩa interse ꝑmix¬
ta coalestunt si uiile suꝑauit
patri similẽ prouemre. seu marẽ
sen femmã si młiebre p̾ualuerit.
progemẽ ciuusq sexus ad ia¬
ginẽ respond̾e mat̾nam. Id aut̃
p̾ualet eduobus qd fu̾it ub̾ius
altm enꝰ quod̾ modo amplectie᷑
tantũ hianĩta p̾tendat. Si u̾o
equa fu̾it ex pari semĩe ꝑmixtio
figuras qͦ misteri ut soboles il¬

Expanded text:
arro et Aristoteles sic fieri arbitrantur. aiunt non tantum maribus inesse semen, uerum etiam feminis et inde plerumque matribus sprocreari, sed earum semen sanguinem esse purgatum: quod si recte cum uirili mixtum sit, utraque concreta et simul coagulata informari: et primum quidem cor hominis effingi, quod in eo sitri. ex abortionibus haec fortasse collecta sint. in auium tamen fetibus primos oculos fingi dubium non est, quod in ouis saepe deprehenditur. unde fieri non posse arbitror quin fictio a capite sumat exordium. similitudines autem in corporibus filiorum sic fieri putant: cum semina inter se permixta coalescunt, si uirile superauerit. patri similem prouenire seu marem seu feminam. muliebre praeualuerit, progeniem cuiusque sexus ad imaginem respondere maternam. id autem praeualet e duobus, quod fuerit uberius; alterum enim quodammodo amplectitur tantum liniamenta praetendat. si uero aequa fuerit ex pari semente permixtio. figuras quoque misceri. ut suboles il
Abbreviated transcription (Latin):
colere. qm̃ bono pocius adducẽdi
hoĩes ad bonũ fuerant: nõ malo
sed qr illud malũ est: etiã offm̃
eius bono taret. Atemꝰ pumẽdi
st qui destiuũt religiones. Num
giptior qui turpissimas bestiaꝵ
ac peccudum figuras colunt.
Qued̾ eciã pudenda dictu tamꝙͣ
deos adorant. Num peiuis qͣmdꝰ
ipĩ qui cũ deos colere se dicant.
tñ eos publice turpiterqz deridẽt.
deqͥbus eciã mimos agi cũ risu
et uoluptate paciuntur: Qual
hec religio aut ꝙͣta maiestas pu¬
tanda est: que adoratur in tem¬
plis. illuditur in theatrs. Et qͥ
hec fec̾int non penas uiolati nu¬
minis pendunt. sed honorati ec̃
laudatiqz discedunt. Num peius
oĩa sua sponte nata. oĩa fortui¬
to fieri que geruntur. Num pe¬
ius ꝙͣ epicurei: qui esse quid̾
deos. sed curare quitꝙͣ negant.
neqr irasti eos neq gracia cõ¬
moueri. Quibus dictis utiqz
ꝑsuadent colendos oĩo non ẽẽ.
di quid̾ nec tolentes respicũt.

Expanded text:
colere, quoniam bono potius adducendi colere, quoniam bono potius adducendi homines ad bonused quia illut malum est, etiam officium eius bono caret. at enim puniendi sunt qui destruunt religiones. num gyptiorum, qui turpissimas bestiarum ac pecudum figuras colunt, quaedam etiam pudenda dictu tamquam deos adorant? num peius quam idem ipsi, qui cum deos colere se dicant, tamen eos publice turpiterque derident, de quibus etiam mimos agi cum risu et uoluptate patiuntur? qualis haec religio aut quanta maiestas putanda est quae adoratur in templis, inluditur in theatris? et qui haec fecerint, non poenas uiolati numinis pendunt, sed honorati etiam laudatique discedunt. num peius omnia sua sponte nata, omnia fortuito fieri quae geruntur? num peius quam Epicurei, qui esse quidem deos, sed curare quicquam negant, neque irasci eos neque gratia commoueri? quibus dictis utique persuadent colendos omnino non esse, siquidem nec colentes respiciunt
Abbreviated transcription (Latin):
tant si saluos uolunt. Aut unde
pietas tam impia ut eos imẜis
modis. aut ꝑdant. aut imitiles
faciant. quibus uelint esse con¬
sultũ. An uero diis p̾stant: At
nõ est sacrificiũ qd expͥmitur
muito. nisi enĩ sponte atq ex aĩo
fiat. execracio est: cũ homines
pͣscriptone nnurns. cartere. tor¬
mentis adacti faciunt. Si dii st̃
isti qui sic coluntur. uel pp̃ hoc so¬
lũ colendi non st̃. ꝙ sic coli uolũt.
digm stilicet detestacione hom̃.
quibus cũ lacͥmis. cum gemitu.
cũ sangũe de menbris om̃ĩbus
fluente libatur. At nos contra
muitus. nec si non coluerit ira¬
stim᷑. confidimꝰ emꝰ in maresta¬
te eius. qui tam cõtemptũ sui
labores et miurias. et ideo cũ¬
tam nefanda ꝓpetim᷑. ne uerbo
quid̾ reluctannur. sed deo remicti¬
mus ulcione̾. non ut hni faciunt
qui defensores se deoꝵ suoꝵ esse
uidĩ uolunt. et seutunt efferate
adu̾sus non colentes. Ex quo ni¬
telligi datur. ꝙ non sit bonũ dõs

Expanded text:
tant, si saluos uolunt? aut unde tant, si saluos uolunt? aut unde pietas tam impia, ut eos miseris modis aut perdant aut inutiles faciant quibus uelint esse consultum? an uero diis praestant? at non est sacrificium quod exprimitur inuito. nisi enim sponte atque ex animo fiat, execratio est, cum homines proscriptione iniuriis carcere tormentis adacti faciunt. si dii sunt isti qui sic coluntur, uel propter hoc solum colendi non sunt, quod sic coli uolunt, digni scilicet detestatione hominum, quibus cum lacrimis, cum gemitu, cum sanguine de membris omnibus fluente libatur. at nos contra inuitus, nec si non coluerit, irascimur. confidimus enim maiestate eius, qui tam contemptum sui labores et iniurias. et ideo cum nefanda perpetimur, ne uerbo quidem reluctamur, sed deo remittimus ultionem, non ut ii faciunt qui defensores se deorum suorum uideri uolunt et saeuiunt efferate aduersus non colentes. ei quo intellegi datur quam non sit bonum deos
Abbreviated transcription (Latin):
dentes in cõtrariũ cadunt. ado¬
unt itaqz hostes suos lationes
e interfectores suos uictimis pla¬
tant. et aiãs suas cũ thure ipõ
cemandas aris detestabilibus ĩ¬
pomĩt. Irastuntur etia̾ miser ꝙ
non sules alni ꝑeant incredi¬
bili mentiũ cecitate. Quid enim
bideant qui solem nõ uident. qͣiͣ
magis nreligiosi ꝙͣ qui oĩo nõ
colunt. Cicero in sius legibus cũ
caste ad sacrificia p̾ciꝑet accede̾.
pietatẽ iqͥt adhibeto. opes amo¬
ueto. Oqui secus faxit deus ipẽ
unidex erit. Recte hoc quid̾. Neq
emꝰ fas despectare de deo quẽ ideo
tolas: qr potente putes. Nain
quo modo uindicare iniuriã colẽ¬
tis se potest: si suam non potest.
libet igitur ex his qrere cui potis¬
simꝰ pͥstare se putent: cogendo in¬
iitos ad sacrificiũ. Ipĩs ne quos
cogant. At non est beneficiũ qd̾
ingenitur recusanti. sed consulẽ¬
dum est eciã nolentibus qñ qͥd
sit bomĩ nestiũt. Cur g ͦ tam
crudelit̾ bexant. quciant debili¬

Expanded text:
dentes in contrarium cadunt. Adorant itaque hostes suos: latrones et interfectores suos victimis placant; et animas suas cum thure ipso cremandas aris detestabilibus imponunt. Irascuntur etiam miseri, quod non similes alii pereant, incredibili mentium caecitate. Quid enim videant, qui solem non vident? Quasi magis irreligiosi quam qui omnino non colunt. Cicero in suis Legibus, cum caste ad sacrificia praeciperet accedere, « Pietatem, inquit, adhibento; opes amovento: qui secus facit, Deus ipse vindex erit. « Recte hoc quidem. Neque enim fas est desperare de Deo, quem ideo colas, quia potentem putes. Nam quomodo vindicare injuriam colentis se potest, si suam non potest? Libet igitur, ex his quaerere, cui potissimum praestare se putent, cogendo invitos ad sacrificium. Ipsisne, quos cogunt? at non est beneficium quod ingeritur recusanti. sed consulendum est etiam nolentibus, quando quid sit bonum nesciunt. cur ergo tam crudeliter uexant cruciant debili
Abbreviated transcription (Latin):
actancius firmanus uir¬
doctime multiplicis rari¬
q inter suos eloquii. filii qͦ su̾mm
pͥncipis magister. Idem sũma
reri oñ eciam cõmurnũ egesta

Expanded text:
actantius Firmianus virdoctrine multiplicis, rarique inter suos eloquii, filii quoque summi principis magister, idem summa rerum omnium etiam communium egesta
Abbreviated transcription (Latin):
dos soluere. Suꝑsticiosi autẽ
botantur: non qui filios suos¬
suꝑstites optant. omnes emꝰ¬
stitem memoriam defunctoꝵ
colunt. aut qui parentibus
nlam qui nouos sͥ ntus assũe¬
bant. ut in deoꝵ uicem mortu¬
os honorarent. quos ex hoĩbꝰ
in celũ receptos putabant. hos
suꝑsticiosos uotabant. Eos uo
qui publicos et antiquos deos
colerent. religiosos noĩabant.
unde uirgilus. uana suꝑsticõ
ueterũq ignara deoꝵ. Sedcũ
ueteres q deos mueniamus eo¬
dem modo consecratos esse post
obitũ. suꝑsticiosi gͦ qui mł¬
tos. ac falsos deos colunt. Nos
autem religiosi qui uni et uo
deo supplicamus.¬

Expanded text:
dos soluere. superstitiosi autem dos soluere. superstitiosi autem uocantur non qui filios superstites optant — omnes estitem memoriam defunctorum colunt, aut qui parentibus Nam qui novos sibi ritus assumebant, ut deorum vice mortuos honorarent, quos ex hominibus in coelum receptos putabant, hos superstitiosos vocabant. Eos vero, qui publicos et antiquos deos colerent, reliogiosos nominabant. unde Vergilius: uana superstitio ueterumque ignara deorum. sed cum ueteres quoque deos inueniamus eodem modo consecratos esse post obitum, superstitiosi ergo qui multos ac falsos deos colunt, nos autem religiosi qui uni et uero deo supplicamus.
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ ec̾ ex contͣrio ualet. Si
em̾ totos dies p̾cari et inmolar
cͥminis est. gͦ et sel. si suꝑstes
filios sb̃mde optare uiciosum
est: suꝑsticiosus igitur est et
ille qui et̾ raro id optauerit.
Aut car uicii nom̃ sit ex eot¬
ctum: quo nchil honestius io
iustius optari pt̾. Nam qd̾art
religiosos a relegendo appella¬
tos. qui retractent ea diligen¬
ter. que ad cultũ deoꝵ ꝑtineãt
die faciunt. religiosoꝵ nom̃
amictant. cum młto utiq di¬
ligencius ex assiduitate i psa
relegantea quibus dii colun¬
tur: Quid gͦ est. ninnum
religio ueri cultus est suꝑsti
suĩ. Et oĩo qͥd colas intest non
q̃admod̾ colas. aut qͥd p̾ceris.
ded quia deoꝵ cultores religio¬
sos se putant. cum sunt suꝑsti¬
aost. nec religionem possut
asuꝑsticione disterñe nec signi¬
fitanciã nomĩ expͥmere. Dixiꝰ
nomꝰ religionis a bniculo pie¬
tatis esse deductũ. ꝙ homiẽ
tus est. qui ait religionũ se no¬

Expanded text:
mentum etiam ex contrario valet. Si mentum etiam ex contrario valet. Si enim totos dies precari et immolare criminis est; ergo et semel. Si superstites filios subinde optare vitiosum est, superstitiosus igitur est et ille, qui etiam raro id optaverit. Aut cur vitii nomen, si ex eo tractum, quo nihil honestius, nihil justius optari potest? Nam quod, ait religiosos a relegendo appellatos, qui retractent ea diligenter, quae ad cultum deorum pertineant, die faciant religiosorum nomen amittant, cum multo utique diligentius ex adsiduitate ipsa relegant ea quibus dii coluntur? quid ergo est? nimirum religio ueri cultus est, superstitio falsi. et omnino quid colas interest, non quemadmodum colas aut quid precere. sed quia deorum cultores religiosos se putant, cum sint superstitiosi, nec religionem possunt a superstitione discernere nec significantiam nominum exprimere. diximus nomen religionis a uinculo pietatis esse deductum, quod homitus est, qui ait religionum se no
Abbreviated transcription (Latin):
uis legendi ead̾ q̃ in religioso.
Ita factum est in suꝑsticioso et
religioso. altin uicn nomen al¬
terum laudis. Hec int̾pretacõ
ꝙͣ mepta sit. ex re ipã licet no¬
scere. Nain si in hisdem dus co¬
lendis et suꝑsticio et religio u¬
satur. exigua uel potius nul¬
la distancia est. Quid enĩ affer¬
ret canse. cur p̾cari pro salute
filioꝵ seł religiosi et idem deci¬
es facere: suꝑstitiosi hominis ar¬
bitretur. Si emm semel fatere
optimꝰ est ꝙͣtomagis sepius. si
hora pͥma.gͦ et tota die. Si
una hostia placabilis. placabi¬
liores utiqz hostie plĩme. quia
młtiplicata obsequia deum pro¬
m̾entur pocus ꝙͣ offendunt.
Non enim nobis odiosi uident ͤ
hii famli̾ qui assidiu et freq̃¬
tes ad obseqͥum fuerũt. sed ma¬
gis cari. Cur igitur sit culpe
et nomꝰ rep̾hensibile sustipiat.
qui aut filios suos magis dili¬
git. aut deos satis honorat. lau¬
detur aute̾ qͥ minis. Qd̾ argu¬

Expanded text:
vis legendi eadem, quae in religioso: vis legendi eadem, quae in religioso: ita factum est in superstitioso et religioso, alterum vitii nomen, alterum laudis. » Haec interpretatio quam inepta sit, ex re ipsa licet noscere. Nam si in iisdem diis colendis, et superstitio, et religio versatur, exigua, vel potius nulla distantia est. Quid enim mihi afferet causae, cur precari pro salute filiorum semel, religiosi, et idem decies facere, superstitiosi esse hominis arbitretur? Si enim semel facere optimum est, quanto magis saepius? Si hora prima; ergo et tota die. Si una hostia placabilis, placabiliores utique hostiae plurimae, quia multiplicata obsequia demerentur potius quam offendunt. Non enim nobis odiosi videntur ii famuli, qui assidui et frequentes ad obsequium fuerint, sed magis chari. Cur igitur sit in culpa, et nomen reprehensibile suscipiat, qui aut filios suos magis diligit, aut deos magis honorat, laudetur autem qui minus? Quod argu
Abbreviated transcription (Latin):
ue cũ ita se hẽant ut o¬
stendimꝰ apparet nullã
aliã spem̃ uite homĩ esse ꝓpositã.
nͥ ut abiectis uanitatibus et er¬
rore mifabili: deu̾ agnostat¬
et deo ẜuiat. et huic temꝑali re¬
mĩciet uite ac se rudiĩtis iusti¬
cie ad cultũ uere religiomis in¬
stituat. hac eniꝰ condicõne gi¬
gnim᷑. ut gu̾anti nos deo iusta
et debita obsequia p̾beamus. hc̃
solũ nou̾imus. hũc seqͣmur. ħ̃
uniculo pietatis abstricti deo et
relegati sumꝰ. unde ipã religio
nomen accepit. non ut cicero
int̾pretatus est. a relegando.
qui in libro denat᷑a deoꝵ stdõ
Nam qui totos dies precabant᷑.
et mmolabant ut sui sibi fi¬
lii suꝑstites essent. suꝑsticiosi
st̃ appellati. Qui ãt̾e ommia q̃
ad culturã deoꝵ ꝑtin̾ent. retra¬
ctarent. et tamꝙͣ releg̾ent.
hii st dicti religiosi ex relegẽ¬
do. tamꝙͣ ex eligendo eligen¬
tes. ex diligendo diligentes.
ex intelligendo intelligentes.
his enim uerbis omĩbus mest

Expanded text:
e cum ita se habeant, ut ostendimus, apparet nullam aliam spem vitae homini esse propositam, nisi ut abjectis vanitatibus, et errore miserabili, Deum cognoscatet Deo serviat, nisi huic temporali renuntiet vitae, ac se rudimentis justitiae ad cultum verae Religionis instituat. Hac enim conditione gignimur, ut generanti nos Deo justa et debita obsequia praebeamus; hunc solum noverimus, hunc sequamur. Hoc vinculo pietatis obstricti Deo et religati sumus; unde ipsa Religio nomem accepit, non ut Cicero interpretatus est, a relegendo, qui in libro de Natura deorum secundo Nam qui totos dies precabantur, et immolabant, ut sui sibi liberi superstites essent, superstitiosi sunt appellati. Qui autem omnia, quae ad cultum deorum pertinerent, retractarent, et tamquam relegerent, ii dicti sunt religiosi, ex religendo, tamquam ex eligendo elegantes, et ex deligendo diligentes, et intelligendo intelligentes. His enim verbis omnibus inest
Abbreviated transcription (Latin):
sui uide̾nt omĩbus ꝑditis neqͥraẽ
nec satis fuit ita uiuere. seddo¬
cere et libidines cepit. ac mors
suos delu panari ad stolã tnͣstuli
disserens uoluptatẽ corporis eẽ
sũmũ bonũ. Que doctͥna exeni¬
bilis et pudenda. non in corde
phi: sed in sinu m̾etricis est na¬
ta. Nam quid ego de cinicis loqͣi
quibus in ꝓpatulo coire cũ co̾u¬
gibus mos fuit: Quid innu̾s
eciã uotabulũ nomꝰq trax̾unt
nullũ igitur in hac distiphina
magisteriũ uirtutis est. cũ et
illi qui honestiora p̾cipunt:
aut non faciĩt ipĩ que suadẽt
aut si faciunt qd̾ raro actidit.
non distiplina eos ad rectum.
sed natura producat. q̃ sepius
etiam indoctos impellit ad lan¬

Expanded text:
sui uiderent omnibus perditis nequiorem? sui uiderent omnibus perditis nequiorem? nec satis fuit ita uiuere, sed docere etiam libidines coepit ac morsuos de lupanari ad scholam transtulit, disserens voluptatem corporis esse summum bonum. Quae doctrina execrabilis et pudenda, non in corde philosophi, sed in sinu meretricis est nata. Nam quid ego de Cynicis loquar? quibus in propatulo coire cum conjugibus mos fuit. Quid mirum, si etiam vocabulum nomenque traxerunt? Nullum igitur in hac disciplina magisterium virtutis est, cum etiam illi, qui honestiora praecipiunt, aut non faciant ipsi quae suadent, aut si faciunt quod raro accidit non disciplina eos ad rectum, sed natura perducat, quae saepius etiam indoctos impellit ad la
Abbreviated transcription (Latin):
linquet mores bonos: sed tprĩ
aptabit. Et qͥbus ahi utuntur
in gloriã. aut uoluptatem. bta¬
tur agende rei cã. deinde paulo
post. omĩa q̃ luxuriosi faciunt.
queq imꝑiti: faciet et sapiẽs.
sed non eod̃ modo. eodq ꝓposito.
Atqui nich̾ int̾est quo aĩo faci¬
as: qd̾ fecisse uiciosum est. qr
facta cermĩtur. animꝰ non ui¬
detur. Aristippo crrenaicoꝵ ma¬
grõ cũ laide nobili scorto fuit
ut diceret mltũ interse et ce¬
teros laidis amatores int̾esse.
ꝙ ipẽ hab̾e̾t laide̾. alii alaide
hab̾e̾ntur. O p̾clara et bonis
nntanda sapĩa. huic uero libe¬
bona sua ꝑderent: ipe gratis li¬
xuriaretur. In quo tñ sapientõr
m̾etrix fuit. que sic phm̃ huit
pro lenone: ut ad se omĩs uuen¬
tus doctoris exe̾plo. et auctoritate
corrupta sine ullo pudore concur¬
rereret. Quid gͦ int̾fuit quo aiõ
phũs ad m̾etrite̾ famosissimã
co̾mearet. cũ etĩ pplũs. et rurales

Expanded text:
linquet mores bonos, sed tempori linquet mores bonos, sed tempori aptabit, et quibus alii utuntur in gloriam aut uoluptatem, utetur agendae rei causa. deinde paulo post: omnia quae luxuriosi faciunt quaeque inperiti, faciet et sapiens, sed non eodem modo eodemque proposito. atquin nihil interest quo animo facias quod fecisse uitiosum est, quia facta cernuntur, animus non uidetur. Aristippo Cyrenaicorum magistro cum Laide nobili scorto fuit ut diceret multum inter se et ceteros Laidis amatores interesse, quod ipse haberet Laidem, alii a Laide haberentur. o praeclara et bonis imitanda sapientia! huic uero libebona sua perderent, ipse gratis luxuriaretur. in quo tamen sapientior meretrix fuit: quae philosophum habuit pro lenone, ut ad se omnis iuuentus doctoris exemplo et auctoritate corrupta sine ullo pudore concurreret. quid ergo interfuit quo animo philosophus ad meretricem famosissimam commearet, cum eum populus et riuales
Abbreviated transcription (Latin):
dere licet alios tante leuitatis.
ac iactacionis. ut his fu̾it non
didicisse melus. alios pecciũe
cupidos. alios glĩe. multos libi¬
dinũ frios. ut cũ eoꝵ uita i¬
rabilit̾ pugnet orõ. Nlepos qͦ
cornelius ad eund̾ acerone̾̃ ita
stribit. Tantũ abest ut ego
magistrã putem esse uite phi¬
losophiam. bte̾q uite ꝑfeatricẽ
ut nullis magis existimem opꝰ
esse magrõs uiuendi. ꝙͣ plĩsq
qui in ea disputanda uersantͬ
in om̃i libidinũ cupiditatibus
uiuere. Item seneca in exhorta
dias in auariciã. in libidinem.
in ambicione̾ ꝓorantes: in iudi¬
ciĩ suũ professos putes. adeo re¬
dundant ad ipõs maledicta: in
publicũ missa. Quos nos non
alit̾ intueri decet ꝙͣ medicos.
quoꝵ tituli remedia hñt. pixi¬
des uenena. Quosd̾ uero nec pu¬
dor uicioꝵ tenet: sed patrõcima
tipitudimis sue fingũt. ut ec̃
honeste pcare uideantur. faciet
que nos probabit ut eciã ad
maiora tnͣsitũ inuemiat. nec re¬

Expanded text:
dere licet alios tanta levitate dere licet alios tanta levitate et jactatione, ut his fuerit non didicisse melcupidos, alios gloriae, multos libidinum seruos, ut cum eorum uita mirabiliter pugnet oratio. Nepos quoque Cornelius ad eundem Ciceronem ita scribit: tantum abest ut ego magistram putem esse uitae philosophiam beataeque uitae perfectricem, ut nullis magis existimem opus esse magistros uiuendi quam plerisque qui in ea disputanda uersanturin omnium libidinum cupiditatibus uiuere. item Seneca in Exhortatdias in auaritiam, in libidinem, in ambitionem perorantes, indicium professos putes: adeo redundant ad ipsos maledicta in publicum missa. quos non aliter intueri decet quam medicos, quorum tituli remedia habent, puxides uenena. quosdam uero nec pudor uitiorum tenet, sed patrocinia turpitudini suae fingunt, ut etiam honeste peccare uideantur. — faciet quae non. probabit, ut etiam ad maiora transitum inueniat, nec re
Abbreviated transcription (Latin):
ita unã esse ac simplice̾ sapiãm¬
ncte est. Er quitqͥd est u̾m ac
bomĩ id ꝑfectũ esse non pt̃. nͥ
fuerit sigulare. Q si phĩa bi
tam posset instruere: nulli ahi
nͥ phĩ essent bomi et qui eam
non didicissent. essent omnes
semꝑ mali. Cum uero innu̾abi¬
les existant. et semꝑ extit̾int
qui sunt aut fuerint sine ulla¬
doctrina bom. Ex phĩs aute̾
praro fuent. qui aliquid in uita
fecit laude dignũ. quis est tan¬
dem qui non uideat eos homĩes
uirtutis qua ipĩ egent non esse
doctores: Nain si quis mores
eor diligenter in qͥrat. iueniet
iracũdos. cupidos. libidinosos. ar¬
rogantes. prot̾uos. et sb̃ obtentu
sapĩe sua uicia celantes. tñ domi
facientes ea q̃ in stolis argius¬
grã. Nonne idipm̃ tullius et fa¬
moratus. ita aĩo ac uita cõstitu¬
tus ut rõ postulat qui distipliãm
ueram: non ostentacionẽ scĩe. s
legem uite putet. qui obtẽꝑet
ip̃e sͥ. et decretis pateat suis: ui¬

Expanded text:
ita unam esse ac simplicem sapiita unam esse ac simplicem sapie est, quia quidquid est uerum ac bonum, id perfectum esse non potest, nisi fuerit singulare. quodsi philosophia uitam posset instruere, nulli alii nisi philosophi essent boni et qui eam non didicissent, essent omnes semper mali. cum uero innumerabiles exsistant et semper extiterint qui sdoctrina boni, ex philosophis autem perraro fuerit, qui aliquid in vita fecerit laude dignum, quis est tandem, qui non videat, eos homines virtutis, qua ipsi egent, non esse doctores? Nam si quis in mores eorum diligenter inquirat, inveniet iracundos, cupidos, libidinosos, arrogantes, protervos, et sub obtentu sapientiae sua vitia celantes, domi facientes ea quae in scholis arguisgratia. Nonne id ipsum Tullius et famoratus, ita animo et vita constitutus, ut ratio postulat? qui disciplinam veram, non ostentationem scientiae, sed legem vitae putet? qui obtemperet ipse sibi, et decretis pareat suis? Vi
Abbreviated transcription (Latin):
honesteqz uiuendi. et qui dix̾it
illam regulã uite suũ illi reddi¬
dit. hic plane non resperit ad
plures sectas distiplinasq dif¬
fusa. nichilq hẽat certi. nichꝰ
demq dequo uniu̾si. una mẽte
ac uoce consenciant. quid pt̾ esse
tam flm̃ ꝙͣ regulã uite phĩam
ait legem bene uuiendi cunis
cupita longe dissonant. aut sti¬
entia recte uite agende. inqua
meh aliud efficitur cont̾ria sepe
aoͫ ꝙͣ bt nemo quicꝙͣ stiat: Que¬
toetem̃ utiũ ne achademiã phĩ¬
am pntet esse. an non. Negatu¬
a ion arbitror. Qd si est. Nich̾
icddit incerta. legem abiogat. ar¬
tem millã putat. rõnem subu̾tit.
regulã depͣuat.stientiã funditꝰ
tollit. flã igitur illa omĩa qr
miem semꝑ incertã. et adhuc
inthil ex plicante̾ cadere nõ pñt.
phis fuerat ignota. Nam illa
hena quĩ flã uel fallax est. uaria
et mltipplex sͥq tota contraria est.
Et sicut unus est hꝰ mũdi consti¬
tutor et rector deus. una u̾itas.

Expanded text:
honesteque uiuendi, et qui dixerit illam regulam uitae, suum illi reddidit. hic plane non respexit ad plures sectas disciplinasque diffusa nihilque habeat certi, nihil denique de quo uniuersi una mente ac uoce consentiant, quid potest esse tam falsum quam regulam uitae philosophiam aut legem bene uiuendi, cuius capita longe dissonant, aut scientiam uitae agendae, in qua nihil aliut efficitur contraria saepeam ut nemo quidquam sciat? Quaero enim, utrumne academiam philosophiam putet esse, an non? Negaturum non arbitror: quod si est, nihil reddit incerta, legem abrogat, artem nullam putat, rationem subuertit, regulam deprauat, scientiam funditus tollit. falsa igitur illa omnia, quia in rem semper incertam et adhuc nihil explicantem cadere non possunt. t, quae philosophis fuerat ignota. nam illa terrena quoniam falsa est, uaria et multiplex sibique tota contraria est. et sicut unus est huius mundi constitutor et rector deus, una ueritas,
Abbreviated transcription (Latin):
ed nos ad dei oꝑa reu̾tam᷑.
ut igitur oculi municõres
essent ab iniuria eos cilioꝵ tegñ¬
bus oꝑuit. unde oculos dictos esse
uarom placet. Nam et ipse palpe¬
bre qͥbus mobilitas inest palpi¬
tacio uotabulũ tubuit pillis mor¬
dine stantibus uallate: septum
oculis decentissim p̾bent. Quari
motus assiduus in comp̾hẽsibili
celi̾tate conciurens et uidendi te¬
norem non impedit: et reficit ob¬
tuitum Acies emꝰ id est menbͣna
illa ꝑlucens qm̃ siccari et obare¬
scere non oportet. nͥ humore assi¬
duo tersa pure inteat absolestit.
Quid ipsa suꝑcilioꝵ uestigia pilis
brĩbus adornata. nonne qͣi aggĩ̾¬
bus et mumm̃tum oculis ne qͥd
Ex quori cõfimo nasus exoriens
et ueluti eqͣli porrectus iugo. utrãq
aciẽ simb et dist̾nt et munit.
Inferius qͦ genaꝵ non indecẽs
tumor. i similitudinẽ colliũ
exurgens: ab omĩ ꝑte oculos effi¬
cit tuciores prouisu̾qz est ab ar¬
tifice sũmo ut si qͥs forte uehem̃¬

Expanded text:
ed nos ad Dei opera revertamur. Ut igitur oculi munitiores essent ab injuria, eos ciliorum tegminibus occuluit; unde oculos dictos esse, Varroni placet. Nam et ipsae palpebrae, quibus mobilitas inest, et palpitatio vocabulum tribuit, pilis in ordine stantibus vallatae, septum oculis decentissimum praebent. Quarum motus assiduus incomprehensibili celeritate concurrens, et videndi tenorem non impedit, et reficit obtutum. Acies enim, id est membrana illa perlucens, quam siccari et obarescere non oportet, nisi humore assiduo tersa pure niteat, obsolescit. Quid ipsa superciliorum fastigia pilis brevibus adornata? nonne, quasi aggeribus, et munimentum oculis, ne quiEx quorum confinio nasus exoriens, et veluti aequali porrectus jugo, utramque aciem simul et discernit et munit. Inferius quoque genarum non indecens tumor, in similitudinem collium leniter exurgens, ab omni parte oculos efficit tutiores; provisumque est ab artifice summo, ut si quis forte veheme
Abbreviated transcription (Latin):
cipiat. Et citra hoc opus hũo
et corporis informacio et inspira¬
cio aĩe et ꝑtus incolumis. Et q̃¬
cũq deniceps ad hominẽ cõfrand̃
ualent illius mumis est. ꝙ spi¬
p̾terꝙͣ ꝙ ipñis benefico incolu¬
mes .s. corpore. et ꝙ uictũ nob̃¬
sapientes sepe nascũtur. qd qͥd
fato ac sideribus assignãt. Sed
nõ est nĩc locus de fato disẜẽdi.
hoc dic̾e satis est.ꝙ eciã si astra
et fecit et ordinanit. Inepti gͦ
qui hnͣc ptãtem deo detrahũt
et oꝑi eius attribuũt. Cap ͫ¬

Expanded text:
cipiat; et citra hoc opus homo cipiat; et citra hoc opus homo et corporis informatio, et inspiratio animae, et partus incolumis, et quaecumque deinceps ad hominem conservandum valent; illius munus est, quod spipraeter quod ipsius beneficio incolumes sumus corpore et quod uictum nobsapientes saepe nascuntur: quod quidam fato ac sideribus adsignant. sed non est nunc locus de fato disserendi, hoc dicere satis est, quod etiamsi astra et fecit et ordinauit. inepti ergo qui hanc potentiam deo detrahunt et operibus eius attribuunt. hoc
Abbreviated transcription (Latin):
llud qͦ uenire in q̃¬
stionem pt̃. btrũ ne aiã ex
patre an ponus ex mre. an uero
ex utroq gn̾etur. Sed id meo iure
ab ancipiti bendico. Nich̃ enĩ
ex hus tribus um est. qr neqz
ex utͦq neq ex alt̾utro serunt ͦ
aĩe. Corpus enĩ ex corporibus
nasti pt̃. qm̃ confertur aliqͥd
ex utroqz. de ammis aiã non
pt̃. qr ex retenu et incõp̾hẽsi¬
ammaꝵirõ uni ac soli deo subia¬
cet. demqr celesti sumꝰ omnes
est. ut ait lucretus Na demor¬
talibus nõ pt̾ quitꝙͣ nͥ mortale
gn̾ari. nec putari pat̾ debet. qͥ
tñsfudisse aut spirasse ammã
desuo millomiͦ. sentit. nec si sen¬
ciat qn̾ tñ. aut quomͦ id fiat :
hẽat aĩo comp̃hensũ. Ex quo
apparet non aꝑentibus dari a¬
minas sedab uno eodq om̃i
deo prẽ. qui legem rõnemqz na¬
scendi tenet solus si quid̃ solus
efficit. nam t̾rem parentis in¬
chil est. nͥ ut humorem corꝑis
in quo est mat̾ĩa nastẽdi cum
sensu uoluptatis emictat uel re¬

Expanded text:
llud quoque uenire in quaestionem potest, utrumne anima ex patre an potius ex matre an uero ex utroque generetur. sed ego id meo iure ab ancipiti uindico. nihil enim ex his tribus uerum est, quia neque ex utroque neque ex alterutro seruntur animae. corpus enim ex corporibus nasci potest, quoniam confertur aliquid ex utroque. de animis anima non potest, quia ex re tenui et inconprehensiatio uni ac soli Deo subjacet. Denique, coelesti sumus omnes est, ut ait Lucretius. Nam de mortalibus non potest quidquam nisi mortale generari. Nec putari pater debet, qui transfudisse, aut inspirasse animam de suo nullo modo sentit; nec, si sentiat, quando tamen, aut quomodo id fiat, habet animo comprehensum. Ex quo apparet, non a parentibus dari animas, sed ab uno eodemque omnium Deo patre, qui legem rationemque nascendi tenet solus, siquidem solus efficit. Nam terreni parentis nihil est, nisi ut humorem corporis, in quo est materia nascendi, cum sensu voluptatis emittat, vel re
Abbreviated transcription (Latin):
tarere uoluit ea que dñia st̃. ut
omnes intellig̾ent que ipse oĩ¬
bus loquebatur. Eigo qui uita¬
ti studet. qui nõ uult se ipse
desiꝑe abiciat mimitas ac noxi¬
as uoluptates que ammã sͥ uin¬
cant. ut corpon abi dulces p̾¬
ferantur. uera falsis. et̾na bre¬
uibus. utilia iocundis. Nichil
aspectu gratũ sit nͥ qd̾ iuste. qd̾
pie fieri uideas. nich̾ auditu
suaue ñ qd̾ alit ammã. meliorẽ¬
qr te reddit. Maxine hie sensus
nõ est ad uiciũ detorquendus. qͥ
nobis ideo datus est. ut doctnã
dei ꝑciꝑe possemus. Itaq si uo¬
luptas est audire cantus et car¬
mina dei laudes tauere et au dire
iocundũ sit. hec est uoluptas u̾a.
que tomes est et socia uirtutis.
hec non est caduca et breuis ut
ille quas appetunit. qui corpori
ut pectudes ẜuiunt. sed ꝑpetua ⁊
sine ulla int̾missione delectans.cꝰ
t̾mmos si quis excesẜit. nichilq
aliud ex uoluptate pecierit nͥ ip¬
sam uoluptatem peciert hic mortẽ

Expanded text:
arere fuco uoluit ea quae diuina sunt, ut arere fuco uoluit ea quae diuina sunt, ut omnes intellegerent quae ipse omnibus loquebatur. ergo qui ueritati studet, qui non uult se ipse deicere, abiciat inimicas ac noxias uoluptates, quae animam uitiant ut corpus cibi dulces: praeferantur uera falsis, aeterna breuibus, utilia iucundis. nihil aspectu gratum sit nisi quod iuste, quod pie fieri uideas, nihil auditu suaue nisi quod alit animam melioremque te reddit, maximeque hic sensus non est ad uitium detorquendus, qui nobis ideo datus est, ut doctrinam dei percipere possemus. itaque si uoluptas est audire cantus et carmina, dei laudes canere et audire iucundum sit. haec est uoluptas uera quae comes est et socia uirtutis, haec non est caduca et breuis ut illae quas adpetunt qui corpori ut pecudes seruiunt, sed perpetua et sine ulla intermissione delectans. cuius terminos si quis excesserit nihilque aliut ex uoluptate petierit nisi ipsam uoluptatem, hic mortem
Abbreviated transcription (Latin):
uriũ uoluptas ex bocũ
et cantirũ suanitate ꝑ¬
cipitur: que scilicet tam uiciqsa
est ꝙͣ oblectatio illa de qua dix
oculoꝵ. Quis enꝰ non luxuriossi
ac neꝙͣ putet eum qui scenicas¬
artes donni hẽat. Atqui nichil
refert. utiũ ne luxuriam dom̃
solus. an cum pplõ ex̾ceas intha¬
atro Sed iam de spectaculis di¬
ctum est. restat unũ qd̾ est no¬
bis expugnand̾: ne capiam᷑.
his que ad sensum intimũ pe¬
netrant. Nam illa omĩa que
uerbis carent id est aeris at
cile cõtempm. qr non adhent
nec stribi pñt. Carmen aute̾
cõpositum. et orõ cĩ suanitati
decipiens capit mentes: et¬
et quo uolilit impellit. Inde hoĩes
litterati cũ ad religionem dei acces
fundati minus credunt. Assueti
emm dulcibus et politis suie orõ¬
mbus siue tarmĩbus dñiaꝵ liãe¬
autẽ quicqͥd suaue. et aĩo penitꝰ
dum delectat insidit. Num igil
deus et uoais et mentis et hugue
artifer: diẜte loqui non potest.
n̾no uero sũma prouidencia fuco¬

Expanded text:
urium uoluptas ex uocum et cantuum suauitate percipitur, quae scilicet tam uitiosa est quam oblectatio illa de qua diximus oculorum. quis enim non luxuriosum ac neartes domi habeat? Atqui nihil refert, utrumne luxuriam solus domi, an cum populo exerceas in theatro. Sed jam de spectaculis dictum est. Restat unum, quod est nobis expugnandum; ne capiamur iis, quae ad sensum intimum penetrant. Nam illa omnia, quae verbis carent, id est aeris et cile contemni, quia non adhaerent, nec scribi possunt. Carmen autem compositum, et oratio cum suavitate decipiens, capit mentes, et quo voluerit impellit. Inde homines litterati cum ad Dei religionem accessfundati, minus credunt. Assueti enim dulcibus et politis sive orationibus, sive carminibus, divinarum litteautem quidquid suave est, et animo penitus, dum delectat, insidit. Num igitur Deus et mentis, et vocis, et linguae artifex diserte loqui non potest? immo uero summa prouidentia c
Abbreviated transcription (Latin):
noticia et ciceromana facundia.
poetice licencie modus quousqz ꝓ¬
gredi fingendo liceat cũ offm̃ po¬
cte in eo sit. ut que uera st ina¬
lia spe̾ obliqͥs figuraciombus cũ
decore aliquo conuersa traducat.
Totũ at̾ qd̾ referas finge̾: id est
meptũ esse et mendace̾ pocius ꝙͣ
poetam

Expanded text:
notitia et ciceroniana facundia epoetice licentie modus, quousque progredi fingendo liceat, cum officium poete in eo sit, ut que vera sunt in alia specie obliquis figurationibus cum decore aliquo conversa traducat; totum autem quod referas fingere, idest ineptum esse et mendacem potiusquam poetam
Abbreviated transcription (Latin):
argumĩtis possint u̾a defendi. cũ
enã flã sic defendantur ut uera
soleant uideri. Quare nõ est ꝙ
eruditi. ue autẽ loqui nullo modo
qr u̾itate non didicerant ab eo qͥ
eus potens esset. nec sane ma¬
trii aliquid efficiemus: ꝙ illos
ignorancie redarguemus. quã
ipĩ sepissime confitentur. In eo
solo qm̃ his non creditur: in quo
sdlo credi debuit. conabor ostend̾e̾.
nũꝙͣ illos tam u̾mdicos fuisse ꝙͣ
tu sentenciã desua ignoracione
dixerunt.

Expanded text:
argumentis possint uera defendi, cum argumentis possint uera defendi, cum etiam falsa sic defendantur, ut uera soleant uideri. quare non est queruditi, uere autem loqui nullo modo, quia ueritatem non didicerant ab eo qui eius potens esset. nec sane magnum aliquid efficiemus, quod illos ignorantiae redarguemus, quam ipsi saepissime confitentur. in eo solo his quoniam non creditur in quo solo credi debuit, conabor ostendere numquam illos tam ueridicos fuisse quam cum sententiam de sua ignoratione dixerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
modo. aut ubi. aut qua m̃te
querend̾. Ita dũ succurr̾e hũa¬
nis eiroribus cupiũt: ipĩ se
in plagas et errores maximos
nduxerũt. Ad ħ igitur me opꝰ
coarguendi phĩam su scepte ma¬
tie ordo ipẽ deduxit. Nam cum
eiror oĩs. aut ex religione flã
oriatur. aut ex sapiã. in eo cõ¬
iuncendo nccͣe est utrũq sub¬
u̾tere. Cum eñ sit nobis dĩs
lrĩs traditũ cogitaciones phor
stultas esse. Idipm̃ re et argu¬
mentis docend̾ est. ne quis ho¬
nesto sapĩe noĩe inductus. at
manis eloꝙcie splendore decey¬
tus. hũanis malit ꝙͣ dm̃is ne¬
dere. que quid̾ tradita st̃ b̾ut̾
ac nude. Nec eniꝰ decebat aliter
ut cum deus ad homine̾ loqteł.
arctumentis asẜeret suas uoct̾
tamꝙͣ fides ei non haberetua.
sed ut oportuit locutus est. qĩ reꝵ
omꝰ maximꝰ udex cutus non est
argum̃turi. sed promĩciare. u̾m ip
bt deus. nos at̾ cum ad res sin
profecto monstrabimꝰ ꝙͣto ̾tioribꝰ

Expanded text:
modo, aut ubi, aut qua mente modo, aut ubi, aut qua mente quaerendum. Ita dum succurrere humanis erroribus cupiunt, ipsi se in plagas, et errores maximos induxerunt. Ad hoc igitur me opus coarguendi philosophiam, susceptae materiae ordo ipse deduxit. Nam cum error omnis, aut ex religione falsa oriatur, aut ex sapientia, in eo convincendo necesse est utrumque subvertere. Cum enim sit nobis divinis litteris traditum, cogitationes philosophorum stultas esse, id ipsum re et argumentis docendum est: ne quis honesto sapientiae nomine inductus, aut inanis eloquentiae splendore deceptus, humanis malit quam divinis credere; quae quidem tradita sunt breviter ac nude. Nec enim decebat aliter, ut cum Deus ad hominem loqueretur, argumentis assereret suas voces, tanquam fides ei non haberetur: sed, ut oportuit, est locutus, quasi rerum m maximus iudex, cuius est non argumentari, sed pronuntiare. uerum ipse, ut deus: nos autem cum ad res sings, profecto monstrabimus quanto certioribus