comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
peruit. sed lucescente mane in pͥma
sabbati adsepulerhum ꝑuenerint.
id est uesꝑe aromata parauerint
quib corpus dnĩ ungere deside.¬
rabant. sed ꝑata uesꝑe aromata
Quod matheus quidem breuitatis
causa obscuruis posuit. sed euan-¬
gelistȩ alii quo ordine.factum
euidentius ostendunt. Sepulto
namq sexta feria dño: reuerse
amomimento mulieres parauer
aromata & ungenta quam diu
operari licebat: & sabbato quidẽ
siluerunt scđm mandatũ. sicut
lucas aꝑte designat. Cum autẽ
tranfisset sabbatum. uesꝑaq ad ue-¬
minus ꝑauerant aromata sicut
mareꝰ commemorat: ut uenientes
noctem dominice resurrectionis ae-¬
uangelist& describens ait. uesꝑe
autem sabbati que lucescit in pͥ¬
ma sabbati: cum consuetus ordo tẽ¬
ꝑum habeat uesꝑam magis tene-¬
brescere in noctem. quam in diem
lucescere. Sed mistice loquens ae-¬
uangelista quantũ dignitatis hȩc
dum eus exordium quo deuote
xpisto feminȩ. in ob sequium illiꝰ
uigilare coeperunt. in sequentem

Expanded text:
perunt, sed lucescente mane in primam Sabbati ad sepulcrum pervenerunt, id est, vespere aromata paraverunt, quibus corpus Domini ungere desiderabant, sed parata vespere aromata Quod Matthaeus quidem brevitatis causa obscurius posuit, sed alii evangelistae quo ordine sit factum evidentius ostendunt. Sepulto namque sexta feria Domino, reversae a monumento mulieres paraverunt aromata et unguenta quandiu operari licebat, et Sabbato quidem siluerunt secundum mandatum, sicut Lucas aperte designat. Cum autem transisset Sabbatum, vesperaque adveminus paraverant aromata, sicut Marcus commemorat, ut venientes noctem Dominicae resurrectionis evangelista describens ait: Vespere autem Sabbati, quae lucescit in prima Sabbati. Cum consuetus ordo temporum habeat, vesperam magis tenebrescere in noctem, quam in diem lucescere. Sed mystice loquens evangelista quantum dignitatis haec dum ejus exordium quo devotae Christo feminae in obsequium illius vigilare coeperunt, in sequentem
Abbreviated transcription (Latin):
minica surrexit amortius: signi-¬
ficans electis suis ꝑ sex hiuius scłi
aeates.  inter ꝑ̾ccula ꝑ secu¬
tionum bonis operib insudan¬
dum. in alia autẽ uita quasi in
sabbato ꝑpecuo reqͥem animarũ
sꝑandamꝰ: porro in diȩ iudicii
quasi idie domnnca. corꝑum qͦ¬
que in mortalium receptionẽ esse
celebrandam : in quib deinceps a¬
nimȩ suꝑno gaudio sine fine

Expanded text:
s, significans electis suis per sex hujus saeculi aetates, inter pericula persecutionum bonis operibus insudandum. In alia autem vita quasi in Sabbato perpetuo requiem animarum sperandam: porro in die judicii quasi in die Dominica, corporum quoque immortalium receptionem esse celebrandam, in quibus deinceps animae s
Abbreviated transcription (Latin):
consummauit: Cuidenter se in¬
sinuans ꝓpter auferenda scelera.
quib adiuina luce & dilectione
inhuiꝰ noctem ꝑegrinationis in¬
cidimus: crucis subisse patibulũ
urrexit mane prima sabbati quȩ
nunc dies dominica uocatur: ma¬
nifeste docens se nos amorte anmie
refuscitatos in lucem ꝑpetue felicita¬
tis esse ꝑducturum. Sed aliud no

Expanded text:
nter se insinuans propter auferenda scelera, quibus a divina luce et dilectione in hujus mortem peregrinationis incidimus, crucis subisse patibulum. Surrexit mane prima Sabbati, quae nunc dies Dominica vocatur, manifeste docens se nos a morte animae resuscitaturum, et in lucem perpetuae felicitatis
Abbreviated transcription (Latin):
cum loquor. Strepitũ uerborum :¬
ingero aurib uestris Ilisi gͦ reue-¬
let ille qui initus est. quid dico aut
quid loquor: Excerior cultor arbo¬
ris: interior ereator. Quid planc̾-¬
tat & rigat. ex trinsecus oꝑatur
Hoc facinus nos: Sed neq qui planc-¬
tat est aliquid neq qui rigat. sed
qui incrementũ dat deus:: Hoc ẽ.
erunt omnes docibiles dei. Quia
omĩs: qui audit apatre & didicit
uenit adme Hidece quomodo tͣhit

Expanded text:
cum loquor? Strepitum verborum cum loquor? Strepitum verborum ingero auribus vestris. Nisi ergo revelet ille qui intus est, quid dico, aut quid loquor? Exterior cultor arboris, interior est Creator. Qui plantat et qui rigat, extrinsecus operatur: hoc facimus nos. Sed neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum aat Deus : hoc est, Erunt omnes docibiles Dei. Qui, omnes? Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Videte quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
unicꝰ. sicut ahualis. Iues xxp̃c filiꝰ
dei uiti. Uide : quia tractus. ẽ. et
a patre tractus Beatus es sẏmori
bariona: qm̃ non tibi reuelauit ca-¬
ro ⁊ sangius. sed pat̾ m̃s qui in çe¬
lis est.. Ipsa reuelatio. ipsa est ad¬
tractio. Ranũ uiridem ostendis
oui: & trahis illã. Nuces puero de-¬
monstrantur: & crahitur. Q quo cur¬
rit trahitur: amando trahitur:. Si.¬
ne lesione corꝑis trahitur. corelis
iunculo trahitur.. Si ergo istaq in¬
cer delicias uoluptatesq crenas reue-¬
lantur amantib crahunt. qm̃ ue¬
rum. est trahit sua quẽq uoluptas.
& erunt om̃s docibiles dei. Quare hoc
dix̃ o uidei : Pater uos non docuit.
quomodo me potestis agnoscere:¬
H omines regni illius. homines docibi¬
les dĩ erunt.: non ab hominib audi¬
ent Et si ab hominib audiunt.
camen qđ intelligunt intus datur
intus choruscat itus reuelaturi
Quid faciunt homines forisecus
adnunciantes. Quid facio ego mͦ

Expanded text:
unicus, sicut aequalis, tu es Christus Filius unicus, sicut aequalis, tu es Christus Filius Dei vivi. Vide quia tractus est, et a Patre tractus est. Beatus es Simon Bar-Jona, quia non tibi revelavit caro et sanguis, sed Pater meus qui in coelis est . Ista revelatio, ipsa est attractio. Ramum viridem ostendis ovi, et trahis illam. Nuces puero demonstrantur, et trahitur: et quo currit trahitur, amando trahitur, sine laesione corporis trahitur, cordis vinculo trahitur. Si ergo ista quae inter delicias et voluptates terrenas revelantur amantibus, trahunt; qu« Trahit sua quemque voluptas; Et erunt omnes docibiles Dei. Quare hoc dixi o Judaei? Pater vos non docuit: quomodo potestis me cognoscere? Omnes regni illius homines docibiles Dei erunt, non ab hominibus audiunt; et si ab hominibus audiunt, tamen quod intelligunt intus datur, intus coruscat, intus revelatur. Quid faciunt homines forinsecus annuntiantes? quid facio ego modo
Abbreviated transcription (Latin):
murabant:. Lat̃ in quit quẽ traxcerit
iste xp̃s trahat. quare uoluit di¬
cere quem craxerit pater: SitraheN¬
di sumꝰ. ab illo crahamur: cui dicit.
quȩdã quȩ diligit. Post odorẽ ungen¬
tors tuo. currimus. Sed quid in telli¬
gi uoluit aduertamꝰ fr̃s: & quancũ
pesunꝰ capianꝰ Ertalhit pater adfi¬
lium eosqui ꝓpterea credunt infili-¬
um: quia eum cogitant patrem habe-
re deũ.. Ds pater aequalem sibi ge-¬
nuit filium: & qui cogitat atq in
fide sua sentit & ruminat. aequalẽ
esse patri eum in queni credit: ipsum
trahit pater ad filium Arriꝰ credi¬
dit creaturã: non eum traxit pater:
Quia non considerat patrem: qui fili-
in tellexisti patrẽ.: cuiꝰ filium negas.
Alitid cogitas non est ipse filius nec a
patre traheris. nec afilio traheris..
Ahud est enĩ filius aliud quodtudi-¬
cis.. Potinꝰ dioxit. Homo solus est
xp̃ci non est & deus:. Qui sic credit.
sic̃ aliquis magnꝰ ustus sed sicut

Expanded text:
murabant. Pater, inquit, quem traxeritmurabant. Pater, inquit, quem traxeritistus trahat? Quare voluit dicere, Pater quem traxerit? Si trahendi sumus, ab illo trahamur cui dicit quaedam quae diligit, Post odorem unguentorum tuorum curremus . Sed quid intelligi voluit, advertamus, fratres, et quantum possumus capiamus. Trahit Pater ad Filium eos qui propterea credunt in Filium, quia eum cogitant Patrem habere Deum: Deus enim Pater aequalem sibi genuit Filium: ut qui cogitat, atque in fide sua sentit et ruminat aequalem esse Patri eum in quem credidit, ipsum trahit Pater ad Filium. Arius credidit creaturam, non eum traxit Pater; quia non considerat Patrem, qui Filiumintellexisti Patrem, cujus Filium negas: aliud cogitas, non est ipse Filius; nec a Patre traheris, nec ad Filium traheris: aliud est enim Filius, aliud quod tu dicis. Photinus dixit: Homo solum est Christus, non est et Deus. Qui sic credit, sicut aliquis magnus justus; sed sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ille çȩlestis. Porro sipoece dicere licu¬
it. trahit sua quemq uoluntas. nora
necessitas. sed uoluntas: non obligati¬
o sed delectacio. Quanto fortiꝰ nos dli¬
cere debemꝰ trahi hominem ad xpm̃
qui delectatur ueritate delectatur
beatitudine. delectattr iustitia. deles¬
tatur sempit̾na uita: q̃ totũ xp̃c. ẽ..
An uero habent corꝑis sensus uolinta.¬
tes suas. & animꝰ deseritur auolun¬
tatib suis:. Si animꝰ non habet uo¬
luntates suas unde dicit᷑ filii autẽ ho¬
minũ integmine alarũ cuarũ spe-¬
rabunt: In ebriabuntur abuberca¬
cue potabis eos Qm̃ apd̾te est fons
uitȩ & in lumine cuo uidebimꝰ lum̃:
Da amentẽ: & sentit quod dico. La
desiderantẽ : da feruentẽ. Da in ista
solitudine peregrinantem atq si-¬
cientem ⁊ fonti aecernȩ patriȩ sus¬
pirantem. Datalem ⁊ seit ꝗͥ dicam
Sicum frigido loquor: quid loquor.
Tales erant isti qui mm uicem mur¬

Expanded text:
ille coelestis. Porro si poetae dicere licuille coelestis. Porro si poetae dicere licuit, « Trahit sua quemque voluptas » ; non necessitas, sed voluptas; non obligatio, sed delectatio: quanto fortius nos dicere debemus trahi hominem ad Christum, qui delectatur veritate, delectatur beatitudine, delectatur justitia, delectatur sempiterna vita, quod totum Christus est? An vero habent corporis sensus voluptates suas, et animus deseritur a voluptatibus suis? Si animus non habet voluptates suas, unde dicitur, Filii autem hominum, sub tegmine alarum tuarum sperabunt: inebriabuntur ab ubertatuae potabis eos; quoniam apud te est fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen ? Da amantem, et sentit quod dico. Da desiderantem, da esurientem, da in ista solitudine peregrinantem atque sitientem, et fontem aeternae patriae suspirantem: da talem, et scit quid dicam. Si autem frigido loquor, nescit quid loquor. Tales erant isti qui invicem mur
Abbreviated transcription (Latin):
noli sic credere. hoc est noli me tange¬
re nun dum enĩ ascendi ad patrem
Tibi non ascendi: nam in de nũ quamꝰ
recessi. Interra non cangebat stantẽ.
quo modo tanger& ad patrẽ ascenden-¬
tem: Sic tamen sic se cangi uoluit. sic
tangitur abeis aquib bene tangitur.
ascendens ad patrẽ. manens cum patre.
a equalis patri. Inde & hic si aduer-¬
tis: nemo uenit ad me nisi pater ad¬
craxerit eũ. Noli cogitare : non in.¬
uitꝰ trahit᷑ animus: ad amorem. Nec
timere debemꝰ. ne ab homiib quiũ-¬
ba pendunt. ⁊ arel madrime dumis
in telligendis. longe remoti funt: in
hoc scripcurarũ scãrum aeuangeli
co for sitan rep̃hendam᷑ & dicat᷑ nob̾.
Quo modo uoluntate credo siddahor
Ego dico. parum. ẽ uoluntate ire &iã
uoluntate traheris. Uuid. ẽ. trahi uo-¬
luntate . Delectare in dño. ⁊ dabit
tibi peticiones cordis cui Est quȩdã
uoluntas cordis: cui panis duleis est

Expanded text:
noli sic credere: hoc est, Noli me tangenoli sic credere: hoc est, Noli me tangere; nondum enim ascendi ad Patrem; tibi non ascendi, nam inde nunquam recessi. In terra non tangebat stantem, quomodo tangeret ad Patrem ascendentem? Sic tamen, sic se tangi voluit: sic tangitur ab eis a quibus bene tangitur, ascendens ad Patrem, manens cum Patre, aequalis Patri. 4. Inde et hic si advertis, Nemo venit ad me, nisi quem Pater attraxerit. Noli te cogitare invitum trahi: trahitur animus et amore. Nec timere debemus ne ab hominibus qui verba perpendunt, et a rebus maxime divinis intelligendis longe remoti sunt, in hoc Scripturarum sanctarum evangelico verbo forsitan reprehendamur, et dicatur nobis, Quomodo voluntate credo, si trahor? Ego dico: parum est voluntate, etiam voluptate traheris. Quid est trahi voluptate? Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui . Est quaedam voluptas cordis, cui panis dulcis est
Abbreviated transcription (Latin):
dicis: loqueris non conficeris Cum
ergo in xpm̃ corde credatur quod
nemo utiq facit in uitus Qui au¬¬
tem crahitur. tam quã in uitꝰ cogi
uideat᷑. Quomodo istam solumꝰ
quȩstionem. nemo uenit ad me rusi
pater qui misit me craxerit eum:
Sitrahitur aliquis: inuitꝰ uenit. Si
in initꝰ uenit. non credit Si non cre-¬
dit: non uenit Non enĩ ad xpm̃ am¬
bulando currimus: sed credendo
non motu corꝑis: sed uoluntate cor¬
dis accedimꝰ: Idõ illa mubier quȩ
fimbriam tecigit: magis tecigit quã
turba quȩ pressit. Idõ dñs dix̃. Qui
me tecigit: & mirantes discipuli: di-¬
xerunt. Turba te cõprimit & dicis
qui me tetigit. W̾ ille repeciuit
Lecigit me aliquis. Illa tangit: turba
p̃mit Quid est cecigit. nisi credidit
Unde ⁊ illi mulieri post resurrectio¬
nẽ dixx̃. uolenti se mittere ad pedes
eius. Noli metangere: non dũ enĩ¬
Non solũ esse putes q tibi appareo.

Expanded text:
dicis; loqueris, non confiteris. Cum dicis; loqueris, non confiteris. Cum ergo in Christum corde credatur, quod nemo utique facit invitus, qui autem trahitur, tanquam invitus cogi videtur; quomodo istam solvimus quaestionem, Nemo venit ad me nisi Pater qui misit me, traxerit eum? 3. Si trahitur, ait aliquis, invitus venit. Si invitus venit, nec credit; si non credit, nec venit. Non enim ad Christum ambulando currimus, sed credendo: nec motu corporis, sed voluntate cordis accedimus. Ideo illa mulier quae fimbriam tetigit, magis tetigit quam turba quae pressit. Ideo Dominus dixit, Quis me tetigit? . Et mirantes discipuli, dixerunt: Turbae te comprimunt, et dicis, Quis me tetigit? Et ille repetivit: Tetigit me aliquis. Illa tangit, turba premit. Quid est tetigit, nisi credidit? Unde et mulieri illi post resurrectionem dixit volenti se mittere ad pedes ejus: Noli mesolum me esse putas quod tibi appareo,
Abbreviated transcription (Latin):
potest uenire ad me: nisi pater̾ qui
misit me adtraxerit eum. Oratia
hec magna commendatio.. Nemo
uenit fusi tractꝰ. Quem crahat. &¬
quem non trahat : Quare illum tra¬
hat. ⁊ illũ non trahat. Noli uelle
ui dicare: si non uis errare :. Semel
accipe. & intellige:. Non dũ trahe-¬
ris: ora ut traharis. Quidhic di¬
cimꝰ fr̃s. si trahamur ad xp̃m  Er¬
go in uiti credimꝰ. gͦ uolentia adhi-¬
becur: non uoluntas excitatur In¬
trare quisquam aȩccłiam potest no-¬
potest nisi uolens. Si corpore crede-¬
recur: fier& in nolentib sed non
corꝑe creditur: Apłm audi Corde
creditur ad iustitiam. & quid sequi¬
t᷑ Ore autem confessio. fit ad salu¬
tem:. Deradice cordis: surgit ista con¬
fessio. Aliquando audis confiten-¬
tem: & nescis credentẽ:. Sed nec debes
uocare confitentem: quem iuidicas
non credentem: Hoc est enĩ confice-¬
ri: dicere quod habes in corde. Si
autem aliud incorde habes. aluid

Expanded text:
potest venire ad me, nisi Pater qui potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum. Magna gratiae commendatio! Nemo venit nisi tractus. Quem trahat et quem non trahat, quare illum trahat et illum non trahat, noli velle judicare, si non vis errare. Semel accipe, et intellige: nondum traheris? ora ut traharis. Quid hic dicimus, fratres? Si trahimur ad Christum, ergo inviti credimus; ergo violentia adhibetur, non voluntas excitatur. Intrare quisquam ecclesiam potest nopotest nisi volens. Si corpore crederetur, fieret in nolentibus: sed non corpore creditur. Apostolum audi: Corde creditur ad justitiam. Et quid sequitur? Ore autem confessio fit ad salutem . De radice cordis surgit ista confessio. Aliquando audis confitentem, et nescis credentem. Sed nec debes vocare confitentem, quem judicas non credentem. Hoc est enim confiteri, dicere quod habes in corde: si autem aliud in corde habes, aliud
Abbreviated transcription (Latin):
minis: Iustitia dei hinc dicit᷑: nõ
quia iustus est ds: sedquã homini¬
dat deus. ut iustꝰ sit homo ꝑ quẽ
ds̃. Quȩ autem erat illoꝵ iusticia:
quam desuis uirib p̾sumebant. &¬
quasi im plectores legis seipsos ex
sua uirtute dicebant:. Nemo autẽ
im plec legeni: nsi quen ad iuuerit
gratia. id ẽ. panis qui decęlo descen-¬
dit. Legis enim plenitudo utait a
mi sed dĩ. Caritas non terrȩ sed ce-¬
li: sed eiꝰ qui fecit cęlũ & cerram:
Unde ista caritas homini: ĩpsum au
ortans ut credamꝰ in eum: Cred as gͦ
in euni: hoc est mancducare panen
uiuum Qui credit. manducat:
In uisibiliter saginat᷑: quia in uisibi¬
liter renascitur. In fans intus est
Nouus intus est: ubi nouellatur:
ibi saciatur.. Q̃ gͦ talib murmu¬
rantib respondit cħs. N olite mur¬
piurare in in uicem: tam quam dicens.
Scio quare esuriatis: & istũ panem
non intelligatis. neq quęratis No¬
lite murmurare in in uicem.. Nemo

Expanded text:
minis? Justitia Dei hic dicitur, non minis? Justitia Dei hic dicitur, non qua justus est Deus, sed quam dat homini Deus, ut justus sit homo per Deum. Quae autem erat illorum justitia? Qua de suis viribus praesumebant, et quasi impletores Legis seipsos ex sua virtute dicebant. Nemo autem implet Legem, nisi quem adjuverit gratia, id est panis qui de coelo descendit. Legis enim plenitudo, compendmi, sed Dei; charitas non terrae, non coeli, sed ejus qui fecit coelum et terram. Unde ista charitas homini? Ipsum audihortans ut credamus in eum. Credere enim in eum, hoc est manducare panem vivum. Qui credit, manducat; invisibiliter saginatur, quia invisibiliter renascitur. Infans intus est, novus intus est: ubi novellatur, ibi satiatur. 2. Quid ergo talibus murmurantibus respondit Jesus? Nolite murmurare ad invicem. Tanquam dicens, Scio quare non esuriatis, et istum panem non intelligatis neque quaeratis. Nolite murmurare ad invicem: nemo
Abbreviated transcription (Latin):
xpistus sicut maecian¬
gelio cum legerecur audumꝰ panẽ
se esse di xiss& qui decelo descendit.
murmurauerunt uidei & dixer̾.
Honne hic est iħe filius ioseph cuiꝰ
nos nouimꝰ patrem & matrẽ. Quo¬
Isti apane decelo longe erant: nec eũ
esurire nouerant fauces cordis lan¬
guidas habebant aurib aꝑtis sur-¬
di erant: uidebant ⁊ cȩci stabant.
Panis quippe iste: interioris hominis
querit esuriem: Unde alio loco
dic̃. Beati qui esuriunt & siciunt
qui efurit hunc panem esuriat uis¬
ciciani: sed usticiam quȩ decelo des-¬
cendit Iustitiam quam dat ds̃:
non quam sibi facit homo. Si enim
nullam sibi homo facerc iustitiam.
non dicer& idem apłs deuideis:
gnorantes enĩ iustitiam dei. & suã
uolentes statuere: iustitiȩ dĩ non sc̃
subiecti: In de erant istiqui panem
decȩlo descendentem non intellige-¬
bant. q̃uia sua iustitia saciati. uis-¬
ticiã dĩ non esuriebant.. Quid est
hoc : iustitiam dei. & iustitiam ho¬

Expanded text:
istus, sicut in Evangelio cum legeretur, audivimus, panem se esse dixisset, qui de coelo descendit, murmuraverunt Judaei, et dixerunt, Nonne hic est Jesus filius Joseph, cujus nos novimus patrem et matrem? QuoIsti a pane de coelo longe erant, nec eum esurire noverant. Fauces cordis languidas habebant, auribus apertis surdi erant, videbant et caeci stabant. Panis quippe iste interioris hominis quaerit esuriem: unde alio loco dicit, Beati qui esuriunt et sitiunt qui esurit hunc panem, esuriat justitiam; sed justitiam quae de coelo descendit, justitiam quam dat Deus, non quam sibi facit homo. Si enim nullam sibi homo faceret justitiam, non diceret idem apostolus de Judaeis, Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Inde erant isti qui panem de coelo descendentem non intelligebant, quia sua justitia saturati, justitiam Dei non esuriebant. Quid est hoc, justitia Dei et justitia ho
Abbreviated transcription (Latin):
rei sacramentũ. ad udicium sibi
manducet & bibat Sic̃ misit me¬
ꝓpcer patrem &̾ qui manducat me
ipse uiułt ꝓpter me. Nonait sic̃
manduco patrem & ego uiuo ꝓpt̾
patrem &ł qui manducat me. & ip-¬
se uinet ꝓpter me. Non enĩ filius
parcicipatione fit melior quia natꝰ
aequalis. sic̃ participatione filũꝑ
unitatem corꝑis euis & sanguinis.¬

Expanded text:
rei sacramentum ad judicium sibit rei sacramentum ad judicium sibit manducet et bibat. » In propter Patrem; et qui manducat me, et ipse vivet propter me. Non ait: Sicut manduco Patrem, et ego vivo propter Patrem; et qui manducat me, et ipse vivet propter me. Non enim Filius participatione Patris fit melior, qui est natus aequalis; sicut participatione Filii per unitatem cor
Abbreviated transcription (Latin):
que corpus. ẽ. xpisti: Caro enim mea
in quit uerus est eybus: & sangnuis
meus uerus.ẽ. potus. Cum enĩ cybo
& potu appetant homines ut non e¬
suriant neq siciant. hoc ueraciter
non prestat. nisi iste cybus. & potus.
qui eos aquib sumit᷑ in morcales
& in corruptibiles facit. ĩd est socie-¬
tas ipsa scõꝵ. ut pax erit ⁊ iitas
plena atq ꝑ fecta Propcerea enĩ
sicut & iam ante nos hoc intellee¬
runt homines dei. dñs NR iħc
ud munum ex multis con ficit &¬
constat. aliud inunum ex multis
Acinhis confluit. Peniq iam ex¬
ponit quomodo id fiat quod loquit᷑.
& quid sit manducare corpꝰ eius &
sanguinem bibere:. Qui manducat
meam carnem & bibit meum san-¬
guinem. in me man& & ego in illo.:
Hoc est ergo manducare illam ȩscam
& illum bibere potũ in xxp̃m mane-¬
re: & illũ manentem in se habere::
Acꝑ hoc qui non manc in xp̃o. & in
quo non manet xp̃c. ꝓculdubio
non manducat eius caruem nec bi¬
bit euis sanguine̾ & iam sitante

Expanded text:
quod bonum est. Caro enim mea, inquit, / vere est cibus, et sanguis meus vere est potus. Cum enim in cibo et potu id appetant homines, ut non esuriant neque sitiant, hoc veraciter non pręstat nisi iste cibus et potus, qui eos, a quibus sumitur, inmortales et incorruptibiles facit. In tas ipsa sanctorum, ubi pax erit et unitas plena atque perfecta. Propterea quippe, sicut etiam ante nos hoc intellexerunt homines Dei, Dominus nostaliud in unum ex multis granis confit: aliud in unum ex multis acinis confluit. 18. Denique jam exponit quomodo id fiat quod loquitur, et quid sit manducare corpus ejus, et sanguinem bibere. Qui manducat carnem meam, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in illo. H illum bibere: in Christo manere, et illum manentem in se habere, ac per hoc qui non manet in Christo, et in quo non manet Christus, procul dubio non manducat ejus carnem nec bibit ejus sanguinem, etiamsi tantae
Abbreviated transcription (Latin):
tres. Nam quantum ꝑtin& fr̃s mei
iumus panem decelo descendentem :
S ic morcui sunt & illi: quem admo¬
dum nos sumus morituri: Quantũ
adtinet ut dixi ad mortem huius
corꝑis: ui sibilem atq carnalem:
Quantum autem ꝑtinet adillam mor¬
tem dequa terret dñs: quia mortu¬
i sunt patres istoꝵ.. Manducauit
ibi qui dño placuerunt. & mortu-¬
i non sunt. Quare: Quia in uisi¬
bilem cẏbum. spiritaliter intellexe¬
runt. spiritaliter esurierunt. spi¬
ritaliter gustauerunt ut spiritalit̾
saciarentur:. Nam & nos hodie ac¬¬
cipimꝰ usibilem erbum: sed aliud
est sacramentum: alud uircus sa¬
dit deçȩlo. hunc panem significa-¬
uit manna. hunc p̃anẽ significa¬
uit altare dei. sacramenta illa fue¬¬
runt in signis diuersa funt inrẽ
que significant᷑ in paria sunt. no¬
xp̃i homo fuerit accipi& xpisti.
spm̃:. Sicut autem corpꝰ nrm̃ sine
sp̃ũ iuiuere nom pocest. sic non ha¬
bebit spm̃ uitȩ. nisi qui in xxpisti
corꝑe fuerit inuentꝰ. Qui uult

Expanded text:
rum. Nam quantum pertinet, fratres mei, mus panem de coelo descendentem? Sic sunt mortui et illi, quemadmodum nos sumus morituri; quantum attinet, ut dixi, ad mortem hujus corporis visibilem atque carnalem. Quantum autem pertinet ad illam mortem, de qua terret Dominus, qua mortui sunt patres istorum; manducavit qui Domino placuerunt, et mortui non sunt. Quare? Quia visibilem cibum spiritualiter intellexerunt, spiritualiter esurierunt, spiritualiter gustaverunt, ut spiritualiter corporali. Nam et nos hodie accipimus visibilem cibum; sed aliud est sacramentum, quod pręcessit acramenti. Hunc panem significait manna; hunc autem panem significavit altare Dei. Sacramenta illa fuerunt in signis: diversa sunt in re, quae significantur paria sunt.  homo fuerit, accipiet de Christi spiritu. Sicut autem corpus nostrum sine spiritu non potest vivere, sic non habebit spiritum vitae, nisi qui in Christi corpore fuerit inventus. Qui vult
Abbreviated transcription (Latin):
me pat̾. & ego uiuo ꝓpter patrem:
Q̾ qui manducat me. & ipse uiu& ꝓ-¬
pter me. Ac si dicer&. Ut ego uiuo
ꝓpt̾ patrẽ. id ẽ. ad illum cam quam
maiorem referam uitã meam: exxi¬
nocio fecit inquã memisit: Ut
autem qͥsq uiuat ꝓpter me partici-¬
patio facit qui mancducat me: Ego
itaq humibiatꝰ uiuo ꝓpcer patren
isle crectus. uunit ꝓpt̃ me Si au¬
tem ita dictum est uiuo ꝓpter pa-¬
trẽ quia ipse deillo. nonne ille de
illo est. sine decruento aequalita¬
tis dictum ẽ. non tamen dicendo:
Qͦ qui manducat me. & ipse uuiec
aequalitatem significat.: sed gram̃
mediatoris ostendit Hic est pa-¬
nis qui decȩlo desçendit. ut illũ man¬
ducando tuuamꝰ. quia aeternã ui¬
tam ex nobis habere non possumꝰ:
Non sicut in quit manducauerunt
patres ur̃i manna. & mortui sunt.¬

Expanded text:
 Pater, et ego vivo propter Patrem; et qui manducat me, et ipse vivet propter me; » ac si diceret: Ut ego vivam propter Patrem, id est ad illum tanquam majorem referam vitam me, exinanitio mea fecit, in qua me misit. Ut autem quisquam vivat propter me, participatio facit, qua manducat me. Ego itaque humiliatus vivo propter Patrem, ille erectus vivit propter me. Si autem ita dictum est: Vivo propter Patrem, quia ipse de illo, non ille de ipso, sine detrimento aequalitatis dictum est. Nec tamen dicendo: « Et qui manducat me, et ipse vivet aequalitatem significavit, sed gratoris ostendit. 20. Hic est panis qui de coelo descendit: ut illum manducando vivamus, quia aeternam vitam ex nobis habere non possumus. Non sicut, inquit, manducaverunt patres vestri manna, et mortui sunt
Abbreviated transcription (Latin):
hic nichil docuit: Quid patrem
magistrũ homines non uiderunt:
filium uiderunt: Fliꝰ dicebat sed
pater docebat.. Ego cum homo sim
quẽ doceo fratres nisi eum qui au̾-¬
dit u̾bum meũ : Si ego cũ homo sim
illum doceo qui audit u̾bum me¬
um: illum docec & pater qui audit
ũ̾bum eiuis. Si illum docet pat̾
cipio fecit ds̃ uerbũ. Quomodo
non id q sonat & transit. sed qd ma¬
no cum dicente. & trahit audien¬
amer dicõ uobis: qui credit in me
hab& uitã aecernã. Reuelare uo-
luit quid esset: nã conpendio dice-¬
re potuit qui credit in me ht me:
habet me. Quid est autem habe-¬
re me. Habere uitã aecernã¬
aȩcerua mori uoluit: sed decuo:
pit ate: ut moreretur ꝓte.: Sed mn¬
ter u̾bum ⁊ carnẽ resurgentẽ: mors
media corrupta est. Ego sũ in qͥt
panis uite. & unde illi suꝑbiebant :
Patres ur̃i in qͥt manducauerunt

Expanded text:
hic docuit? Quid quod Patrem magistrum homines non viderunt, Filium viderunt? Filius dicebat, sed Pater docebat. Ego cum homo sim, quem doceo? quem, fratres, nisi eum, qui audivit verbum meum? Si ego cum homo sim, illum doceo qui audit verbum meum; illum docet et Pater, qui audit Verbum ejus: si illum docet Paterncipio fecit Deus Verbum; quomodo,non quod sonat et transit, sed quod manet cum dicente et trahit audienen dico vobis: qui credit in me habet vitam aeternam. Revelare us quid esset. Nam compendio dicere potuit: Qui credit in me, habet me. habet me. Quid est autem habere me? Habere vitam aeternaaeterna, mori voluit, sed de tuo, pit a te, ut moreretur pro te. t carnem resurgentem, mors media consumpta est. 11. Ego sum, inquit, panis vitae. Et unde illi superbiebant? Patres vestri, inquit, manducaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
centes. Quomodo pocest hic nobis
carnem suam dare ad manducandũ :
Litigabant gͦ utiq ad inuicem qm̃
panem concordie non incelligebant.
nec sumere uolebant. Ilam qui man¬
ducant talem panem. non litigari.
ad in uicem qm̃ unꝰ panis tinun cor¬
pꝰ multi sumꝰ ⁊ ꝑhunc facit deus uniꝰ¬
modi habitare maomo. Qđau
tem ad inuicẽ litigantes querunt
quo modo possit dñs carnem suam
dare ad manducandum : non statun
audiunt. sed adhuc eis dicitur:.
Am̃ ameri cdico uobis. nisi manduca¬
ueritis carnẽ filii hominis. & bibe-¬¬
ritis eiꝰ sanguinẽ. non habebitis ui-¬

Expanded text:
centes: Quomodo potest hic nobis carnem suam dare ad manducandum? Litigabant utique ad invicem, quoniam panem concordiae non intelligebant, nec sumere volebant. Nam qui manducant talem panem, non litigant adinvicem, quoniam unus panis, unum corpus multi sumus : et per hunc fecit Deus hujusmodi habitare in domo. Quod autem adinvicem litigantes quaerunt quomodo possit Dominus carnem suam dare ad manducandum, non statim edunt, sed adhuc eis dicitur: Amen amen dico vobis, nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
iUI exlectiorie sc̃ĩ
EUANIGELII FRATRES
ħm̃i audistis. princeps ui¬
dęorum uenit ad dominum noc¬
te: cupiens secreta eius a llocuio¬
ne plenuis discere misteria fidei:
cuiis aꝑta ostensione signorum
aliquatenus iam rudimenta ꝑ ce
bat in uestigare ꝓ meruit:. Rabbi
inquid: scimus quia adeo uenisti
magister:. Memo enim potest haȩc
signa facere quȩ tu facis: nisi fu¬
erit ds̃ cum eo Adeo igitur
iħm uenisse. ad magisterium celes¬
cȩ mundo adhibendum confessus
est: dm̃ cum illo fuisse miraculis
men ipsum deum esse cognouit.
S ed quia quem magistrum noue¬
rat ueritatis. studiose docendus ad¬
uit. merito ad agiutionem diuini¬
cacis eus ꝑ fecte doctus subiit: me

Expanded text:
ut ex lectione sancti Evangelii, fratres charissimi, audistis, princeps Judaeorum venit ad Dominum nocte, cupiens secreta ejus allocutione plenius discere mysteria fidei, cujus aperta ostensione signorum aliquatenus jam rudimenta percebat investigare promeruit. Rabbi, inquit, scimus quia a Deo venisti magister. Nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. A Deo igitur Jesum venisse ad magisterium coeleste mundo adhibendum confessus est, Deum cum illo fuisse  Al., dummen ipsum Deum esse cognovit. Sed quia quem magistrum noverat veritatis, studiose docendus adiit, merito ad agnitionem divinitatis ejus perfecte doctus subiit, me
Abbreviated transcription (Latin):
INIUXIT. ir
gine carnem susce¬
pit.. Humilitatis uo-¬
lut induere formam.
uta  ꝑ peccatis liberaret ani-¬
mas NRas: Transgressio illius
primi hominis. cotum deceperat
mundũ. ut nullũ esset salntis re-¬
medium. nisi xpͣs ad uenirce
decgto Gaudebat te terrimꝰ dia-¬
co: quia uenenum p̾pararauerat
homini nouo: Sed adhoc descen¬
dit xp̃c in uterum nirginis. ut
ex inde humana susciper& men-¬
bra qua traderet cruci. & mor-¬
tem in duceret antic.o draconi..
Usus eni fuerat diabolus consili¬
um malum : ut ꝑ serpentẽ mulie-¬
ri loqueret᷑ et diabolus nõ agnos¬
ceretur. Sed hinc ad fuchillũ
susciperet corpꝰ: Tendens ei la¬
queum mortis: ꝑ usionem ui¬
delicet carnis: Quasi ad homi

Expanded text:
illuxit, in rgine carnem suscepit. Humilitatis voluit induere formam, ut a peccatis liberaret animas nostras. Transgressio illius primi hominis totum deceperat mundum; ut nullum esset salutis remedium, nisi Christus adveniret e coelo. Gaudebat teterrimus draco, quia venenum praeparaverat homini novo: sed ad hoc descendit Christus in uterum Virginis, ut exinde humana susciperet membra, quae traderet cruci, et mortem induceret antiquo draconi. Usus enim fuerat diabolus consilio malo, ut per serpentem mulieri loqueretur, et diabolus non agnosceretur. Sed hinc ad nihilum resciperet corpus, tendens ei laqueum mortis, per visionem videlicet carnis; ut quasi ad homi
Abbreviated transcription (Latin):
non trabem sed festucã esse cognos¬
cit. Nam cordis oculum festuca
curbat.: trabis excarat Quod dioci
fr̃s scripturarum debeo testimo¬
niis ad ꝓbare.. Quomodo ira cor-¬
dis oculum turbat: audi psalmistam:
Turbatus est praeira oculus meus.
Quomodo autem odiũ oculum cor¬
dis excẽcat: iohannes a euangelista
testatur Qui inquit odit fratrẽ
suum : intenebris. ẽ. Q intenebris
ambulat et nescit quo uadat. qm̃
tenebrȩ occecauerunt oculos euis.:

Expanded text:
non trabem, sed festucam esse cognosnon trabem, sed festucam esse cognoscit? Nam cordis oculum festuca turbat, trabes excaecat. Quod dixi, fratres, Scripturarum debeo testimoniis approbare. Quomodo ira cordis oculum turbat, audi Psalmistam dicentem, Turbatus est prae ira oculus meus . Quomodo autem odium oculum cordis excaecat, Joannes evangelista testatur: Qui, inquit, odit fratrem suum, in tenebris est, et in tenebris ambulat, et nescit quo vadat; quoniam tenebrae obcaecaverunt ocul
Abbreviated transcription (Latin):
redarguere cum caritate tamen et
amore. et possumus et debemus:
Odio habentes non hominẽ sed pecra¬
tum: non uitiosum sed uitium.
Decestantes morbũ: potius quan egro-¬
tum: Nam publicꝰ ad ulter rap-¬
tor assiduę. ebriosus. ꝓ ditor. et su¬
ꝑb Si uidicati uelcastigati non fue-¬
rint: im plebitur ineis illud quod
batissimus martr cΥeRIANUS
decalibꝰ dioxit. Qui peccantem u̾bis
adulantil palpat. peccati fomitem
Quid enim uides festucam inocculo
frĩs tui. et trabem inoculo tuo non
uides Ui disti hominen subito
irasci: noli continuo iudicare sed
expecta paululum. forsitan quã
uelociter irascitur: tam celeriter
mitigatur:. Quid tamen festuca qͥd
trabis significet uideamus Subi¬
tanea enĩ tracundia festuca est.¬
iracundia dui incorde seruata
trabis. est. Ergo ira inueterata con-¬
uertitur intrabem : et qua fronte
ille quiodium seruat incorde. il¬
lum uidicare p̃̾sumit incuiꝰ oculũ

Expanded text:
redarguere, cum charitate tamen et redarguere, cum charitate tamen et amore, et possumus et debemus; odio habentes non hominem, sed peccatum, non vitiosum, sed vitium; detestantes morbum potius, quam aegrotum. Nam publicus adulter, raptor, assidue ebriosus, proditor et superbus, si judicati vel castigati non fuerint, implebitur in eis illud quod beatus martyr Cyprianus de talibus dixit: Qui peccantem verbis adulantibus palpat, peccati fomitem Quid enim vides festucam in oculo fratris tui, et trabem in oculo tuo non vides? Vidisti enim hominem subito irasci; noli continuo judicare, sed exspecta paululum: forsitan quam velociter irascitur, tam celeriter mitigatur. Quid tamen festuca, quid trabes significet videamus. Subita enim iracundia festuca estiracundia diu in corde servata, trabes est. Ergo ira inveterata convertitur in trabem. Et qua fronte ille qui odium servat in corde, illum judicare praesumit, in cujus oculo
Abbreviated transcription (Latin):
uicinus aut amicꝰ tuus dum am¬
mum suum habet in rebꝰ sibi satis
necessariis occupatum aut tardius
te salutauerit. aut tardius occur¬
rit quam debuit: noli eum uidi-
care: noli malignun credere: ⁊
magis hȩc aut ꝑ obliuionem. aut
uel suꝑbiam factum crede. quia
force et tibi ut hoc. ẽ. humana
fragilitas frequent̃ euenit. Ut re-¬
bꝰ aliis nimis intentꝰ. aliquid mi-¬
nus caute aut minus sollicite
fecisse uideris. & tamen noliusti
te ꝓ hac re malo animo iudicari.
Inistis gͦ et in his similib quȩutrũ
bono an malo animo fiant scire
non possumꝰ: melius est ut ad par¬
tẽ dexteram nrm̃ animum decli-¬
nemus Quia tolerabilius est nos
in hoc p̃ uenire : ut eos qui mali st̃
bonos esse credamus: quã ut consu-¬
ecudine iudicandi aeciam debonis
quod malum . ẽ. suspicemur.. Deis¬
tis autem rebꝰ que sunt denocar et
uobis in cognite periculose nr̃os ꝓ-¬
sunt et publica mala: iudicare et

Expanded text:
vicinus aut amicus tuus, dum anivicinus aut amicus tuus, dum animum suum habet in rebus satis sibi necessariis occupatum, tardius te salutaverit, aut tardius occurrerit, quam debuit; noli eum superbum judicare, noli malignum credere, sed magis hoc aut per oblivionem aut vel superbiam factum crede: quia forte et tibi hoc, ut est humana fragilitas, frequenter evenit, ut rebus aliis nimis intentus, aliquid minus caute aut minus sollicite fecisse videaris; et tamen noluisti te pro hac re malo animo judicari. In istis ergo et in his similibus, quae utrum bono an malo animo fiant, scire non possumus, melius est ut ad partem dexteram nostrum animum declinemus: quia tolerabilius est nos in hoc praevenire, ut eos qui mali sunt, bonos esse credamus, quam ut consuetudine judicandi, etiam de bonis quod malum est suspicemur. De istis ergo rebus quae sunt Deo notae et nobis incognitae, periculose nostros prsunt et publica mala, judicare et
Abbreviated transcription (Latin):
cate. Nonenĩ sibi diuna lectio
contraria. e̾ẽ. potest. sed incellectum
sobrium quęrit: In con uersatione
humana cdilectissimi. sunt aliqua
quȩrationabiliter rep̃henduntur:
ri et argui debent. Illa uͦ quae igno-
tuis ieuinare congaude &t noline.¬
minem laudare. Quia potest hoc
ꝓ humana gła fieri: sed ec noli ui-¬
tuperare. quia pocest et ꝓ dõ & ꝓ
amine remedio ieuinare Hidis¬
ti aliũ indicto ieuimo plublico
uelle prandere: cũ dilectione am¬
mone. si dicerit se ꝓ stomachi
lassitudine ieuinare Non posse.
crede et noli udicare quia utrũ¬
q pocest fieri. ut ꝓ regula uł ꝓlu¬
xuria prandere uelit. et ꝓinfir¬
mitate ieuinare non possit. Ui¬
disti alterum subditis suis cũ se¬
ueritate disciplinam im ponere.
ec in dulgentiã tardius dare. No-¬
li uidicare credelem. quia forsitan
non fi t morbo tracundiȩ: sed zelo
discipli nȩ & amore iustitiȩ.. Prop¬
ter illud qd scriptum. ẽTelus do¬
mꝰ tue comedit mę. Forte aliquis

Expanded text:
cate ? Non enim sibi divina lectio contraria esse potest; sed intellectum sobrium quaerit. In conversatione enim humana, dilectissimi, sunt aliqua, quae rationabiliter reprehenduntur: ri et argui debent: illa vero quae aut tius jejunare; congaude, et noli nimis laudare; quia potest hoc pro humana gloria fieri: sed et noli vituperare; quia potest et pro Deo et pro animae remedio jejunare. Vidisti alium indicto publico jejunio velle prandere; cum dilectione admone. Si dixerit se pro stomachi lassitudine jejunare non posse, crede et noli judicare: quia utrumque potest fieri, ut pro gula vel luxuria prandere velit, et prae infirmitate jejunare non possit. Vidisti alterum subditis suis cum severitate disciplinam imponere, et indulgentiam tardius dare; noli judicare crudelem: quia forsitan non hoc facit morbo iracundiae, sed zelo disciplinae et amore justitiae; propter illud quod scriptum est, Zelus domus tuae comedit me . Forte aliquis
Abbreviated transcription (Latin):
dam et in dicula qualit̾ hoc intel-¬
ligere et accipere debeatis in sinuo.
nam uobis deo ꝓpicio meluis hoc
cape et ob seruare potestis. ut hec quȩ
dixi cenacius ur̃is cordibꝰ in serant᷑
breuiter repeco qd suggessi Inhise-¬
nim rebus sicut supra dioxi pericu¬
lose alios uidicamus quȩ dubium. ẽ.
utrum bono an malo animo fiant. id
est ieunare. uigilare. a elemosinas fa-¬
cere. aumo et acarnibꝰ ułabstin ere uł
non abstinere. & reliqua his similia.
quȩ & ꝓdeo ⁊ phumana gła fieri
possint. et quia ignoramꝰ quo animo
fiant uidicare penitus non debemꝰ
Propter hoc cdixit dñs. Nolite uidi¬
care: ut non uidicemini ꝓpter aꝑtã¬

Expanded text:
dam et indicula, qualiter haec intelligere et accipere debeatis, insinuo. Nam vos Deo propitio, melius haec capere et observare potestis. Ut haec quae dixi, tenacius vestris cordibus inserantur, breviter repeto quod suggessi. In his ergo rebus, sicut jam supra dixi, periculose alios judicamus quae dubium est utrum bono an malo animo fiant; id est, jejunare, vigilare, eleemosynas facere, a vino et a carnibus vel abstinere vel non abstinere, et reliqua his similia, quae pro Deo et pro humana gloria fieri possunt. Et quia ignoramus quo animo fiant, judicare penitus non debemus. Propterea haec dixit Dominus, Nolite judicare, ut non
Abbreviated transcription (Latin):
sidiligenter sicut crelimus considera-¬
re. et cum grandi sollicitudine deo
auciliante obseruare uolumus. nos
deparuis peccatis cum dĩ ad iutorio
liberamꝰ. Maxima enĩ pars generis
humani in discreco iudicio ad rep̃¬
hendendum ꝓita et ꝑata esse ꝓba¬
tur cum tamen se non ita uelit ab
aliis udicari: quo modo uult alios
iudicare: Pro hac re scriptura diui-¬
na ad monet dicens: Priusquam in¬
terroges: ne utuꝑes quemquã et cy
interro gaueris: corripe tuste: Omĩs
homo prius se uult interrogari: et
is fieri: tustum. ẽ. ut hoc in aliis stu¬¬
deamus im plere. Pruis cum pacien-¬
cia interrogemus. ⁊ solliciti simꝰ et cũ
ali quid cercius agnouerimꝰ: tunc aut
si mala sunt rep̃hendere. aut bona
defendereuelimus: Propter illud
quod seriptum. est: Omĩa quȩcun¬
q uultis ut faciant uobis homines:
et uos facite illis similiter:: Hec.ẽ.

Expanded text:
si diligenter, sicut credimus, considerare, et cum grandi sollicitudine, Deo donante, observare volumus, non de parvo peccato cum Dei adjutorio liberamur. Maxima enim pars generis humani indiscreto judicio ad reprehendum prompta et parata esse probatur; cum tamen non ita se velit ab aliis judicari, quomodo vult alios judicare. Propter hoc Scriptura divina admonet, dicens: Priusquam interroges, ne vituperes quemquam; et cum interrogaveris, corripe juste . Omnis homo prius se vult interrogari; et is fieri, justum est ut hoc in aliis studeamus implere. Prius cum patientia interrogemus, et solliciti simus; et cum aliquid certius agnoverimus, tunc aut si mala sunt, reprehendere, aut si bona, defensare velimus: propter illud quod scriptum est, Omnia quaecumque vultis ut faciant vobis homines, et vos facite illi
Abbreviated transcription (Latin):
dñs aedificauerit domum: inuanũ
laborauerunt qui glificant eam. Ni¬
si dñs cor illustrauerit auditor:
instrumenta disputationũ: Frustra
uocis suȩ p̃dicator iaculũ mittit.
quia fides populorum non sapien¬¬
cia uerbi conpo siti. seddiuinȩ uo-¬
cationis muere ꝓ uenit. Q̾ cum
fecisset concluserunt piscium
multitudinem copiosam. Rumpe-¬
batur artem quia nunc adconfessi¬
onem fidei: &iam cum ęlectis reꝓ-¬
bi tanti intrant: qui ipsam quoq
aeccłiam heresib scindant. Rum-¬
pitur autem rece sed non labitur
piscis: quia suos dñs &iam inter
ꝑ sequentium scandala seruat:
Qinnuerunt sociis qui erant inalia
naui: ut uenirent et ad iuuarent
eos. Alia nauis ut p̃diocimꝰ: est.
aeccłia degentibꝰ. Quȩ ⁊ ipsa non
sufficiente una nauicula. piscibꝰ
im plecur electis: quia nouit dñs
qui sunt eius: & apud ipsum cercꝰ
est suor. numerꝰ electorum Dumq
tot in uidea credituros non in uenit
quot adfidem uitamq p̃ destinatos

Expanded text:
aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam . Nisi Dominus cor illustraverit auditorum,  instrumenta disputationum, frustra vocis suae praedicator jaculum mittit. Quia fides populorum non sapientia verbi compositi, sed divinae vocationis munere provenit. Et cum hoc fecisset, concluserunt piscium multitudinem copiosam. Rumpebatur autem onem fidei etiam cum electis reprobi tanti intrant, qui ipsam quoque Ecclesiam haeresibus scindant. Rumpitur autem rete, sed non labitur piscis, quia suos Dominus etiam inter persequentium scandala servat. Et annuerunt sociis, qui erant in alia navi, ut venirent et adjuvarent eos. Alia navis, ut praediximus, est Ecclesia de gentibus, quae et ipsa, non sufficiente una navicula, piscibus impletur electis: quia novit Dominus qui sunt ejus, et apud ipsum certus est suorum numerus electorum . Dumque tot in Judaea credituros non invenit, quot ad fidem vitamque praedestinatos
Abbreviated transcription (Latin):
met cura gerenda. Ascendens
autem in unam nauem quȩ erat sy¬
monis: rogauit eum acerra reduce-¬
re pusillum: et sedens docebat dena-
uicula turbas: Hauis sy monis est
aeccłia primitiua. dequa paulus
ait. Qui enim operatus. est & machi¬
petro iapostolatu circumcisionis:
oꝑatus est et michi inter gentes. Be-¬
ne una dicta: quia multitudinis
credentium erat cor et anima una.
Dequa docebat turbas. quia de-
cessauit autẽ loqui. dixit ad sy¬
monẽ. Duc in altum. et laxate re-¬
tia ur̃ã in capturam. Quod pͥmo ro-¬
gauit sẏmoriẽ nauem aterra re-¬
ducere pusillum: significat ueltẽ¬
perate utendum uerbo ad turbas
ut nec terrena eis p̃cipiant᷑. nec sic
aterrenis in ꝓfunda sacramentor
recedatur utea penitꝰ non in telli-¬
gant. uel prius in ꝓximis regionibꝰ
gentibus predicandum: ut quod di-¬
cit item petro duc in altum et la-¬
xa te retia ur̃a in capturam: ad re-¬
motiores gentes quibꝰ postea p̾dic-¬

Expanded text:
met cura gerenda. Ascendens met cura gerenda. Ascendens autem in unam navem, quae erat Simonis, rogavit eum a terra reducere pusillum. Et sedens, dovicula turbas. Navis Simonis est Ecclesia primitiva, de qua Paulus ait: Qui enim operatus est Petro in apostolatu circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes . Bene una dicta, quia multitudinis credentium erat cor et anima una , de qua docebat turbas, quia de cessavit autem loqui, dixit ad Simonem: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam. Quod primo rogavit Simonem navem a terra reducere pusillum, significat vel temperate utendum verbo ad turbas, ut nec terrena eis praecipiantur, nec sic a terrenis in profunda sacramentorum recedatur, ut ea penitus non intelligant, vel prius in proximis regionibus gentibus praedicandum, ut quod dicit item Petro: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam, ad remotiores gentes quibus postea praedica
Abbreviated transcription (Latin):
montẽ dni. Q uidit duas naues:
stantes secus stagnum. Duȩ naues se-¬
cus stagnum posite: circum cisionem
et p̾putium figurant.. Quas bene tħc
uidisse ꝑ hibetur. quia inutroq po¬
pulo nouit dñs qui sunt eiꝰ. Corum¬
q cor afluctibꝰ scłi huiꝰ ad future
uite tranquillitatem: quasi ad soli-¬
ditatem littoris tudendo. hoc. ẽ mi¬
serico diter usitando ꝓuehit. Pis¬
catores autem descenderant. et laua¬
bant recia Piscatores sunt aeccłiȩ
doctores: qui nos rece fidei. conp̃ hen-¬
sos et deꝓfundo adlimen eleuatos.:
quasi pisces littoru sic cerre uiuen¬
tium aduehunt Quasi enim quȩ-¬
dã retia piscancium sunt cõplexe
p̃dicantium dictiones. quȩ eos quosce-¬
perint infide non amutant: unde et
retia quasi recinentia sunt uocata
S edhȩc recia modo laxantur in capturã
modo lota plicantur: q̃uia non om̃e
tem pus est. habile doctrinȩ: sednunc
exerenda lingua doctoris: nunc sui¬

Expanded text:
montem Domini . Et vidit duas naves montem Domini . Et vidit duas naves stantes secus stagnum. Duae naves secus stagnum positae circumcisionem et praeputium figurant: quas bene Jesus vidisse perhibetur, quia in utroque populo novit Dominus qui sunt ejus, eorumque cor a fluctibus saeculi hujus ad futurae vitae tranquillitatem quasi ad soliditatem littoris videndo, hoc est, misericorditer visitando provehit. Piscatores autem descenderant, et lavabant retia. Piscatores sunt Ecclesiae doctores, qui nos rete fidei comprehensos, et de profundo ad lumen elatos, quasi pisces littori, sic terrae viventium advehunt. Quasi enim quaedam retia piscantium sunt complexae praedicantium dictiones, quae eos quos ceperint in fide non amittant: unde et retia quasi retinentia sunt vocata. Sed haec retia modo laxantur in capturam, modo lota plicantur, quia non omne tempus est habile doctrinae, sed nunc exerenda lingua doctori, nunc sui
Abbreviated transcription (Latin):
mare galileȩ . ab ad aacente ꝓ iuntia
dictum: Mlare tyberiadis. a pxima
ciuitate quȩ olim cenerech uocata. sed
ab herode. te trarcha instaurata. in ho¬
norem trberli cesaris. tyberias est ap-¬
pellata. Porro genesar alaci ipsius
natura qua crispantibꝰ aquis deseip¬
so sibi excitare auram ꝑhibetur gre-
aqua: sed frequentibꝰ auris spiranti-¬
bus agitatur haustu dulcis. et ad
potandum habilis. Sed haebraicȩ
linguȩ consuecudine om̃is aquarũ
congregatio. siue dulcis siue salsa.
mare Nuncupatur. Qui lacus in¬
ter fluente iordanae centum quadra¬
gnnta stadiis in longitudinem: et qͣ¬
draginta extenditur in latitudinẽ.
Quia gͦ stagnum siue mare. presens
scłm designat: dñs secus mare stat.
postquam uitȩ labentis morcalita-
tẽ deuincens. in ea qua passus. est
carne stabilitatem ꝑpecuȩ qͥecis adi-¬
it. Turbarum conuentus adeũ: gen-¬
tium infide concurrentium typus
eum om̃s gentes ⁊ ibunt populi mul¬
ti et dicent. Wenite ascendamus ad

Expanded text:
re Galilaeae ab adjacente provincia dictum, mare Tiberiadis a proxima civitate, quae olim Chennereth vocata, sed ab Herode tetrarcha instaurata, in honorem Tiberii Caesaris Tiberias est appellata. Porro Genesar a laici ipsius natura, qua crispantibus aquis de seipso sibi excitare auram perhibetur, Graqua, sed frequentibus auris spirantibus agitatur, haustu dulcis, et ad potandum habilis. Sed Hebraeae linguae consuetudine, omnis aquarum congregatio sive dulcis, sive salsa, mare nuncupatur. Qui lacus, interfluente Jordane, centum quadraginta stadiis in longitudinem, et quadraginta extenditur in latitudinem. Quia ergo stagnum sive mare praesens saeculum designat, Dominus secus mare stat, postem devincens, in ea qua passus est carne stabilitatem perpetuae quietis adiit. Turbarum conventus ad eum, gentium in fide concurrentium typus eum omnes gentes, et ibunt populi multi, et dicent: Venite et ascendamus ad