comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ꝑtinentes. graui pondere ꝑsecutionis urgente ñ ua¬
luer̃ sustinere ex ꝓbrationẽ. et xp̃m deficiendo ne-
qͥ defecer̃ ad horã negando. sed penitendo postea
et si ad horã negauit timore turbatꝰ tam̃ flendo
ꝓ ueritate certarent. siue qi et ex his qͥ negauerant
multi reparatis : ñ ẽ. ablatũ ex eiꝰ ore ũbũ uerita¬
tis usq ualde. Qđd autẽ ait ne auferas: intelligendũ
ẽ ne auferrisinas łpt̃ qđ orando dicimꝰ. ne nos in¬
feras in tẽptationẽ. Et ipse dñs ad petrũ rogaui

Expanded text:
tinentes, gravi pondere persecutionis urgente non valuerunt sustinere exprobrationem, et Christum deficiendo negaqui defecerunt ad horam negando, sed poenitendo postea etsi ad horam negavit timore turbatus, tamen flenpro veritate certarent, sive quia et ex iis qui negaverant multi reparati sunt, non est ablatum ex ejus ore verbum veritatis «usque valde.» Quod autem ait, «ne auferas,» intelligendum est, ne auferri sinas; propter quod orando dicimus, «Ne nos inferas in tentationem» . Et ipse Dominus ad Petrum, «Rogavi
Abbreviated transcription (Latin):
ubũ respondebo: ambiguũ ẽ. Sed qdlibet eorũ
xp̃m sonat. Ipsũ enĩ nob̾ ex ꝓbrant a qͥbꝰ crucifixꝰ¬
ẽ uł scandalũ uł stultitiã. ignorantes qi ũbũ ca¬
ro factũ ẽ et habitauit in nob̾: qđ ũbũ in pͥnci¬
pio erat. & apud dm̃ erat. et ds̃erat. Sed et si ñ¬

Expanded text:
«verbum respondebo,» ambiguum est: sed quodlibet eorum Christum sonat. Ipsum enim nobis exprobrant, quibus est crucifixus vel scandalum, vel stultitia : ignorantes quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis; quod Verbum in principio erat, et apud Deum erat
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc ũba st̃. Et ueniat suꝑ me miscłia tua dñe.
Quȩ sententia. suꝑiori uidet᷑ adnexa. Non enĩ ait
c̃cupiui mandata tua. in tua iustitia uunfica me:
qͥd dixerit. in tua iustitia uiuifica me: cũ subiun-¬
git. et ueniat suꝑ me miscdia tua dñe: et saluta¬

Expanded text:
aec verba sunt: «Et veniat super me misericordia tua, Domine.» Quae sententia superiori videtur annexa: non enim ait,concupivi mandata tua; in tua justitia vivifica me:»quid dixerit, «In tua justitia vivifica me;» cum subjungit, «Et veniat super me misericordia tua, Domine, saluta
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝓmussionis effic̃ fllios. Sed et ille qͥ eiꝰ meminit
nec eã diligit. eo mͦ reus ẽ: qr memoria eiꝰ lapis il¬
liẽ qͦdã mͦ scriptꝰ ñ qͦ adornet᷑ sed qͦ prematꝰ
Pondus oneris: ñ titulꝰ honoris. Hanc autẽ le¬
gẽ iste uiã iustificationũ dei uocauit: nec alia
uia ẽ mandatoꝵ eiꝰ ꝗͣ se cucurrisse iã dixerat.
cũ dilatatũ ẽ coreiꝰ Ergo et eucurrit et currit:
donec ꝑueniat ad palmã suꝑnȩ uocationis dĩ.
Deniq cũ dixisset. legẽ pone mͥ dñe uiã iustifi¬
cationũ tuarũ: addidit. et exqͥrã eã sẽꝑ. Qͥ d
eñ ex qͥrit qđ habet. nisi qr et habet agendo. et
qr laudandi ñ erit finis: Neq enĩ dm̃ ñ lauda-¬

Expanded text:
non promissionis efficit filios. Sed et ille qui ejus meminit, non promissionis efficit filios. Sed et ille qui ejus meminit, nec eam diligit, eo modo reus est; quia memoria ejus lapis illi est quodammodo scriptus, non quo adornetur, sed quo prematur; pondus oneris, non titulus honoris. Hanc autem legem iste viam justificationum Dei vocavit; nec alia via est mandatorum ejus, quam se cucurrisse jam dixerat, cum dilatatum est cor ejus. Ergo et cucurrit, et currit, donec perveniat ad palmam supernae vocationis Dei. Denique cum dixisset, «Legem pone mihi, Domine, viam justificationum tuarum;» addidit, «et exquiram eam semper.» Quid enim exquirit quod habet, nisi quia et habet agendo, et quia laudandi non erit finis: neque enim Deum non lauda
Abbreviated transcription (Latin):
bã eas. Ecce qͦmͦ uult iste legẽ sibi poni a dño. ñ
sic̃ iniustis et ñ subdicis ad uetꝰ testam̃tũ ꝑtinen-¬
tibꝰ posita ẽ in tabuł lapideis: sed sic̃ sc̃ĩs filiis li
do. faciant diligendo: in latitudine amoris. ñ in
stitiȩ legis opꝰ fac̃: ꝓfecto inuitꝰ fac̃. Qd autẽ iui-¬
tꝰ fac̃: si posset fieri. mallet utiq ñ iuberi. Ac ꝑ
hoc legis quã uellet ñ eẽ ñ ẽ amicus sed mimicꝰ.
test dicere qđ iste dix̃ in suꝑioribꝰ ũsibꝰ uiã man
datoꝵ tuoꝵ cucurri cũ dilatasti cor meũ. qr il¬
legẽ poni. quȩ utiq si ñ ei posita fuisset ñ uiã
mandatoꝵ dei in corđ latitudine cucurrisset:
Sedq ꝓficiens loqͥt᷑. et dei donũ nouit . ex. qđ
ꝓficiat: quẽ ad modũ si poculũ plenũ teneas et
sicienti dare incipias: et haurit bibendo. et pos¬
cit desid̾ando. Quibꝰ autẽ inustis et ñ subditis
lex in lapideis tabuł ponit᷑: p̃uaricationis reos

Expanded text:
i poni a Domino; non sicut injustis et non subditis ad Vetus Testamentum pertinentibus posita est in tabulis lapideis; sed sicut sanctis filiis libdo, faciant diligendo, in latitudine amoris, non stitiae opus legis facit, profecto invitus facit. Quod autem invitus facit, si posset fieri, mallet utique non juberi: ac per hoc legis, quam vellet non esse, non est amicus, sed potius est datorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum;» quia illegem poni; quae utique si non ei posita fuisset, non viam mandatorum Dei in cordis latitudine cucurrisset? Sed quia proficiens loquitur, et Dei donum novit esse quod proficiat. Quemadmodum si poculum plenum teneas, et sitienti dare incipias; et haurit bibendo, et poscit desiderando. Quibus autem injustis et non subditis lex in lapideis tabulis ponitur, praevaricationis reos,
Abbreviated transcription (Latin):
data dei ꝓbant᷑. Et qͥc qͥd nob̃ ꝑsuadere uult ds̃.
suis testimoniis ꝑsuadet: in quȩ iste petit inclina¬
ricor suũ. et ñ in auaritiã. Testimonus enĩ siuis a¬
git nob̾cũ ut eũ gratis colamꝰ qđ impedit auariti-¬
a radix om̃iũ maloꝵ. Iali ũbo greco hic appellat.
a qͦ possit intelligi generał auaritia: qͣ plus appe¬
tit qͥsq quã satis ẽ. Pleonẽ enĩ: latine plus est.
Exia habitꝰ ẽ ab eo qđ ẽ. habere. figo a plus haben¬
do appellata ẽ pleonexia: quã latini int̾p̃tes in hoc
loco ñnulli int̾p̃tati st̃ emolum̃tũ. qͥdã uͦ mutilita.

Expanded text:
 Dei probantur; et quidquid nobis persuadere vult Deus, suis testimoniis persuadet: in quae iste petit inclinari cor suum, et non in avaritiam. Testimoniis quippe suis agit nobiscum Deus, ut eum gratis colamus; quod impedit avaritia radix omnium malorum. Tali verbo graeco hic appellat, a quo possit intelligi generalis avaritia, qua plus appetit quisque quam sat est: πλέον enim latine plus est; ἔξις habitus est, ab eo quod est habere. Ergo a plus habendo appellata est πλεονεξία, quam latini interpretes in hoc loco nonnulli interpretati sunt «emolumentum,» quidam
Abbreviated transcription (Latin):
significat᷑ amor pecuniȩ. Uerũ apł̃s intelligendꝰ ̃
isto nomine genꝰ significasse ꝑspeciẽ. id ẽ. ꝑ amorẽ
pecuniȩ uniũsalẽ generalẽq auaritiã. quȩ uere ra-¬
dix ẽ. om̃iũ maloꝵ Nã ipsi pͥmi homines. ꝑ serpentẽ
decepti et deiecti ñ fuissent: nisi plusquã acceꝑant
hab̃̾e. et plus ꝗͣ facti erant. eẽ uoluissent. Hoc qͥppe
illis ꝓmiserat dicens: eritis sic̃ dii. Ergo ista pleonexia:
subũsis̃. Pus em̃ uolentes hab̃e ꝗͣ acceꝑant et qđ
acceꝑant amiser̃. Cuiꝰ uestigia uanitatis ubiq disꝑsa
st̾: et inforensi ure dep̃hensũ ẽ. qͦ insticutũ ẽ ut
plus petendo causa cadat: id ẽ. ut qͥ plus petierit
iob in agone tẽptationis ipse ꝓuocat inimicꝰ cũ de
illo dic̃. Nũqͥd gratis iobcolit dm̃: Putabat enĩ di¬
abolꝰ. qđ in deo colendo uir iustꝰ inclinatũ hab̾et¬
cor in auaritiã: & causa emolum̃ti uł utilitatis re¬
rũ tẽporaliũ qͥbꝰ eũ dicauerat ds̃ uelut mercenna¬

Expanded text:
significatur amor pecuniae. Verum Apostolus intelligendus est isto nomine genus significasse per speciem, id est, per amorem pecuniae universalem generalemque avaritiam, quae vere radix est malorum omnium. Nam ipsi primi homines per serpentem decepti et dejecti non fuissent, nisi plus quam acceperant habere, et plus quam facti fuerant esse voluissent. Hoc quippe ille promiserat dicens: «Eritis sicut dii» . Ergo ista πλεονεξία subversi sunt. Plus enim volentes habere quam acceperant, et quod acceperant amiserunt. Cujus vestigium veritatis quae ubique dispersa est, et in forensi jure deprehensum est, quo institutum est ut plus petendo causa cadat: id est, ut qui plus petierit Job in agone tentationis ipse provocat inimicus, cum de illo dicit: «Numquid gratis colit Job Deum» ? Putabat enim Diabolus quod in Deo colendo vir justus cor inclinatum haberet in avaritiam, et causa emolumenti vel utilitatis rerum temporalium quibus eum ditaverat Dominus, velut mercena
Abbreviated transcription (Latin):
sciat᷑ lex qͦmͦ scienda ẽ id ẽ. ut intelligat᷑. qͥd
sibi uelit. qͣre sit eis posita qui eã ñ erant serua-¬
turi. qͥd habeat utilitatis etiã hoc ipsũ qdđ lex
subintrauit ut habundaret delictũ nemo cõ-¬
p̃hendit: nisi a dño acceꝑit incellectũ. Unde

Expanded text:
sciatur lex quomodo scienda est, id est, ut intelligatur quid sibi velit, quare sit eis posita qui eam non erant servaturi, quid habeat utilitatis etiam hoc ipsum quod «lex subintravit, ut abundaret delictum» , nemo comprehendit, nisi a Domino ac
Abbreviated transcription (Latin):
ricatis nũꝗͣ ꝑuenientes. Qui uͦ in meliꝰ sẽꝑ hic ꝓ¬
ꝓficiat. qr ꝑfectꝰ sine fine consistit. Nec de illis
tam̃ ita dictũ ẽ sẽꝑ discentes. ut et pꝰ mortẽ disce¬
re ꝑseuerent uana et infructuosa: cũ talibꝰ do¬
ctrinis successerint ñ studia. sed supplicia sẽpi¬
tña hic gͦ exqͥrit᷑ dei lex quãdiu in ea ꝓficit᷑ et
sciendo et diligendo: ibi autẽ plenitudo eiꝰ manet
ad fruendũ. ñ remanet ad querendũ. Sic etiã il¬
lud dictũ ẽ. querite faciẽ eiꝰ sẽꝑ. Ubi sẽꝑ. nisi hic :¬

Expanded text:
 in melius semper hic pproficiat, quia perfectus sine fine consistit. Nec de illis tamen ita dictum est, «semper discentes,» ut et post mortem discere perseverent vana et infructuosa; cum talibus doctrinis successerint non studia, sed supplicia sempiterna. Hic ergo exquiritur Dei lex, quamdiu in ea proficitur, et sciendo et diligendo; ibi autem plenitudo ejus manet ad fruendum, non remanet ad quaerendum. Sic etiam illud dictum est, «Quaerite faciem ejus semper» . Ubi
Abbreviated transcription (Latin):
to corde meo. Sed qr et hoc minꝰ ualet uiribꝰ ꝓ¬
pͥis. nasi adiuuet᷑ ab illo qͥ iubet. ut faciat qđ ui¬
bet. Neduc me inqͥt in semitã mandatoꝵ tu¬
oꝵ. qr ipsã uolui. Parũ ẽ mͥ uoluntas mea: nisi in
eo qđ uolui me ipse deducas. Et ẽte ipsa ẽ semita
hoc ẽ. uia mandatoꝵ dei: quã se dilatato ab illo
corde suo cucurrisse iã dixerat. Quã ꝓpt̃ẽa etiã
semitã uocat: qi angusta uia ẽ quȩ duc̃ ad iutã.
Et cũ sit angusta: ñ nisi dilatato corde currit᷑. Sed

Expanded text:
 35. Sed quia et hoc minus valet viribus propriis, nisi adjuvetur ab illo qui jubet, ut faciat quod jubet, «Deduc me,» inquit, «in semita mandatorum tuorum, quia ipsam volui.» Parum est mihi voluntas mea, nisi in eo quod volui, me ipse deducas. Et certe ipsa est semita; hoc est via mandatorum Dei, quam se, dilatato ab illo corde suo, cucurrisse jam dixerat. Quam propterea etiam semitam vocat, quia angusta est via quae ducit ad vitam ; et cum s
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ accipias: dic te ñ .eẽ. Qͥd mones xp̃iane:
Qͥa doces: Certe ꝑsecutionẽ pateris. Quanto
tuuerior ꝑsecutor Qhdo imꝑatoris ꝑsequebant᷑
xp̃ianos. minando cogebant. qđ tu efficis suaden-¬
tu suadendo facis: hoc ꝑsecutor occidendo ñ fec̃.
Subte uiuit homo: qͥ negat se ee.xp̃ianũ. Negat.
cussus ẽ gladio ꝑsecutoris: cecidit et uiuit. Cui
loqueris. stat: et cecidit. hȩc faciens qͥcqͥd passus
fueris inturia erit: Nolotͥ blandiaris. Si om̃ia¬

Expanded text:
autem accipias, dic te non esse. Quid mones, christiane? quid doces? Certe persecutionem pateris: quanto tu verior persecutor! Quando Imperatores persequebantur Christianos, minando cogebant, quod tu efficis suadentu suadendo facis, hoc persecutor occidendo non fecit. Sub te vivit homo, qui negat se esse christianum. Negat, ercussus est gladio persecutoris, cecidit, et vivit: cui loqueris, stat, et cecidit. Haec faciens, quidquid passus fueris, injuria erit? Nolo tibi blandiaris: si
Abbreviated transcription (Latin):
ubi sinit᷑ p̃cipitiũ ẽ ubi finit̾ ꝓfunditas quȩdã ba¬
ratri ẽ Lȩxantes et spaciantes in ista uia: illo fine
mergunt᷑. Si extendere oculos ñ potes ut uideas
ipsũ finẽ erede ei qͥ uidet. Et qͥs ẽ homo qͥ uidet:
forte nemo homo. Sed dñs ds̃tuus ad ce uenit ut
spaciosa ẽ ua quȩ duc̃ ad int̾ĩtũ et multis qͥ intrant

Expanded text:
ubi finitur, praecipitium est; ubi finitur, profunditas quaedam baubi finitur, praecipitium est; ubi finitur, profunditas quaedam barathri est: laetantes, exspatiantes in ista via, illo fine merguntur. Sed extendere oculos non potes, ut videas ipsum finem: crede ei qui videt. Et quis est homo qui videt? Forte nemo homo; sed Dominus tuus ad te venit, ut spatiosa est via quae ducit ad interitum, et multi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cepit et uiduã. Et uiã peccatoꝵ ext̃minabit.
Quȩ ẽ. uia peccatoꝵ: Irridere ista quȩ dicimus.
Qͥs pupillus. quȩ uidua. qđ regnũ cȩloꝵ. et quȩ
pęna inferoꝵ: fabellȩ istȩ xp̃ianoꝵ s̃ Ad qđ ui
deo: ad hoc uiuã. Manducemꝰ et bibamꝰ cras enĩ
moriem᷑. Uide ne tales aliqͥd ꝑsuadeant: ne ꝑ
aurẽ incor intrent. Spinas inueniant in auribꝰ
tius. Qui cȩꝑit sic intrare: punctꝰ abscedat. Cor¬
rũpunt enĩ mores honos colloquia mala. Sed
forte hic dicturꝰ es. Qͥre gͦ felices s: Ecce nec dm̃
colunt: et omĩa mala qͦtidie cõmittunt. Ab un-¬
dant rebꝰ his: qͥbꝰ ego egens laboro. Noli zelare in
peccatores. Qͥd accipiant uides: qͥd illis seruet᷑ ñ
uides Et unde inqͥt uideo qđ ñ uideo: Om̃ino
habet oculos fides: et maiores oculos. et potentiores
et fortiores. hi ocuili neminẽ deceper̃ Hioculi sint
semꝑ ad dñm: ut ipse euellat de his laqueis pedes

Expanded text:
cipit et viduam. 19. «Et viam peccatorum exterminabit.» cipit et viduam. 19. «Et viam peccatorum exterminabit.» Quae est via peccatorum? Irridere ista quae dicimus. Quis pupillus? quae vidua? Quod regnum coelorum? et quae poena inferorum? Fabellae istae Chrideo, ad hoc vivam: «Manducemus et bibamus, cras enim moriemur.» Vide ne tales aliquid persuadeant: ne per aurem in cor intrent, spinas inveniant in auribus tuis; qui coeperit sic intrare, punctus abscedat. «Corrumpunt» enim «mores bonos colloquia mala» . Sed forte hic dicturus es: Quare ergo felices sunt? Ecce nec Deum colunt, et omnia mala quotidie committunt; abundant rebus his quibus ego egens laboro. Noli zelari in peccatores. Quid accipiant, vides; quid illis servetur, non vides? Et unde, inquit, video quod non videtur? Omnino habet oculos fides; et majores oculos, et potentiores et fortiores. Hi oculi neminem deceperunt; hi oculi sint semper in Dominum, ut et ipse evellat de his laqueis pedes
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ in corpore hoc. et ꝑegrinationis locũ incoli¬
mꝰ absens ẽ. pat̾ nr̃ ad quẽ clamamꝰ. Pat̃ nr̃ qͥ es
in cȩlis. Ideo eccłia iuidua qͣsi absente sponso ab¬
sente iuiro. Ueniet ille qͥ illã mͦ ꝓtegit: ñ uisus sed
desideratꝰ. Magno enĩ desiderio rapim᷑. et amore
eiꝰ quẽ ñ nouumꝰ desideramꝰ. Inherebimꝰ ãplexibꝰ ui¬
si si ñdũ uisi fide detinem᷑ Ergo et pupillũ et uidu-¬
ã qͥd uoluit intelligi fr̃s: Destitutos om̃i ope et
auxilio. Destituta anima in scło ipsa sibi sꝑet adiu-¬
toriũ dei. Qͥcqͥd hic habueris aurũ habes Presũpsi¬
stiinde: iã ñ es ꝓselitꝰ ñ es orfanꝰ. ñ in uidua nume¬
raris. Amicũ habes Side illo p̃sũpseris. et dm̃ di-¬
miseris: ñ es desticutꝰ. Habes hȩc omĩa ñ inde p̃su¬
mis. ñ inde suꝑbis: pupillus dĩ es et uidua dĩ.Sus-¬
cepit gͦ destitutos. Hoc dix̃ suscepit pupillũ. fus-¬

Expanded text:
sumus in corpore hoc, et peregrinationis locum incolisumus in corpore hoc, et peregrinationis locum incolimus, absens est Pater noster, ad quem clamamus, «Pater noster, qui es in coelis» . Ideo Ecclesia vidua, quasi absente sponso, absente viro. Veniet ille, qui illam modo protegit, non visus, sed desideratus. Magno enim desiderio rapimur, et amore ejus quem non videmus, desideramus. Inhaerebimus amplexibus visi, si nondum visi fide detinemur. Ergo «et pupillum et viduam» quid voluit intelligi, fratres? Destitutos omni ope et auxilio. Destituta anima in saeculo, ipsa sibi speret adjutorium Dei. Quidquid hic habueris, aurum habeas; praesumpsisti inde? Jam non es proselytus, non es orphanus, non in vidua numeraris. Amicum habes: si de illo praesumpseris, et Deum dimiseris, non es destitutus. Habes haec omnia; non inde praesumis, non inde superbis? Pupillus Dei es, et vidua Dei. Suscipit ergo destitutos; hoc dixit: suscipit pupillum, sus
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Et tam̃ miscdia adhuc e̾ẽ. uolebat in cõpedibꝰ:
elisos. Quare elisi s: Qͥa erectierant. Iuare erigun¬
tur: r humiliatis. Cecidit atq elisusẽ adã. Ille
cecidit: xp̃s descendit. Iuare descendit qͥ ñ cecidit.
nisiut leuaret᷑ qͥ cecidit: Dñs sapientes fac̃ cȩcos:
Dñs diligit iustos. Ideo fac̃ iudiciũ iniuriã pati-
modũ habes. Dñs custodit ꝓselitos. ꝓseliti: ad¬
uenȩ s̃. Om̃is ȩccłia gentiũ : ꝓselita ẽ. Aduentitia
enĩ ẽ. ad patres: ñ de carne eoꝵ nata. sed imitan¬
dofilia. Dñs tam̃ custodit eã. ñ aliqͥs homo. Pu¬¬
pillũ et uiduã suscipiet. Nemo putet qͣsi pupil-
qͥ uiduã ñ deserit. Sed scđm quendã modũ om̃s
pupilli sumꝰ: absente patre. ñ mortuo. Pupillus
enĩ scd̾m homines: mortuo patre fit. Et si uerũ
queratis fr̃s: qr anima ñ morit᷑ uiuunt parentes
uiuunt. Omĩa integra screatori. Iam̃ nos ꝗͣ diu

Expanded text:
tis. Et tamen misericordia adhuc volebat esse in compedibus, tis. Et tamen misericordia adhuc volebat esse in compedibus, elisos.» Quare elisi sunt? Quia erecti erant. Quare eriguntur? Quia humiliati sunt. Cedidit atque elisus est Adam: ille cecidit, Christus descendit. Quare descendit qui non cecidit, nisi ut levaretur qui cecidit? «Dominus sapientes facit caecos; Dominus diligit justos.» Ideo facit judicium injuriamodum habes, «Dominus custodit proselytos.» Proselyti, advenae sunt. Omnis Ecclesia Gentium, proselyta est. Adventitia enim est ad patres, non de carne eorum nata, sed imitando filia. Dominus tamen custodit, non aliquis homo. «Orphanum et viduam suscipiet.» Nemo putet quasi pupillqui viduam non deserit: sed secundum quemdam modum omnes pupilli sumus, absente patre, non mortuo. Pupillus enim secundum homines, mortuo patre fit. Et si verum quaeratis, fratres, quia anima non moritur, vivunt parentes vivunt: omnia integra sunt Creatori. Tamen nos quamdiu
Abbreviated transcription (Latin):
nalit̃ intelligeres. sic̃ illuminatꝰ ẽ a dño cinꝰ oculos
luto de sputo facto inunx̃. et salũ eũ fec̃. Ne tale
aliqͥd sꝑarescũ de spũalibꝰ loqͥt᷑ ostendit qͣͥndã lu-¬
cẽ sapientiȩ. qͦ illuminant᷑ cȩci. Ergo qͦmͦ illumi-¬
nant᷑ cȩci luce sapientiȩ: sic soluunt᷑ cõpediti. sic
erigunt᷑ elisi. Unde gͦ sumꝰ cõpediti. unde elisi:
Corpꝰ nr̃m ornam̃tũ nob̃ fuit. Peccauimꝰ. et cõpe¬
des inde accepimꝰ. Quȩ s̃cõpedes ñe: Mortalitas
ipsa. Audi apłm paulũ: qi et ipse adhuc in hac
ꝑegrinatione cõpeditꝰ erat. Quanta ꝑagrauit
cõpeditꝰ iste.: Non illi fuer̃ graues cõpedes. Cũ ip¬
sis cõpedibꝰ toto orbe euangłm p̃dicauit. Sp̃s
carrtatis rapuit cõpedes: et circũiuit qͣntũ potuit.
Sed tam̃ qͥd ait: Concupiscentiã habens dissolui
et.eẽ. cũ xp̃o. Qͥd ẽ. dissolui : A cõpedibꝰ mortalita¬

Expanded text:
naliter intelligeres; sicut illuminatus est a Domino, cujus oculos naliter intelligeres; sicut illuminatus est a Domino, cujus oculos luto de sputo facto inunxit, et salvum eum fecit : ne tale aliquid sperares, cum de spiritualibus loquitur, ostendit quamdam lucem sapientiae, qua illuminantur caeci. Ergo quomodo illuminantur caeci luce sapientiae, sic solvuntur compediti, sic eriguntur elisi. Unde sumus ergo compediti? unde elisi? Corpus nostrum ornamentum nobis fuit: peccavimus, et compedes inde accepimus. Quae sunt compedes nostrae? Mortalitas ipsa. Audi apostolum Paulum, quia et ipse adhuc in hac peregrinatione compeditus erat. Quanta peragravit compeditus iste! Non illi fuerunt graves compedes; cum ipsis compedibus toto orbi Evangelium praedicavit: spiritus charitatis rapuit compedes, et circuivit quantum potuit. Sed tamen quid ait? «Concupiscentiam habens dissolvi, et esse cum Christo.» Quid est, «dissolvi?» A compedibus mortalita
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ in orationibꝰ. Ipse cdat ȩscã ȩsurientibꝰ. Qͥd ẽ.
qđ te heretice iactas qr tu soluis. tu erigis. tu il¬
luminas. uidelicet qr tu iã lib̾atꝰ es. et tustas. et tu
lum̃es: Absit. Suꝑiꝰ attendo. Nolite confidere in
pͥncipibꝰ et in filiis hominũ in qͥbꝰ ñ ẽ. salꝰ. Non ipsi
dant salutẽ. Recedant gͦ heretici de medio. Dñs
soluit cõpeditos: dñserigit elisos. Pñs sapientes
fac̃ cȩcos. Id ẽ : eos qͥ cȩci s̃ fac̃ sapientes. Optime ꝑ
hanc sententiã exposuit nob̃ om̃s suꝑiores: ne
forte cũ dixisset dñs soluit cõpeditos. ad illos cõ¬
peditos referremꝰ. qͥ forte ꝓpt̃ aliquã noxã ligan¬¬
t᷑ ferro a dñis suis. Quia autẽ dix̃ erigit elisos oc-¬
curreret nob̾ aliqͥs aut offendens et cadens. aut
equo lapsus. Est aliꝰcasus saliȩ cõpedes qͣmꝰ s̃
aliȩ tenebre. et alialux. In eo qd dix̃ sapientes fac̃
cȩcos. noluit dicere illuminat cȩcos: ne et hoc car-¬

Expanded text:
mendicemus; ipse «dat escam esurientibus.» Quid est quod te, haeretice, jactas quia tu solvis, tu erigis, tu illuminas? Videlicet quia tu liberatus jam es, et tu stas, et tu lumen es? Absit. Superius attende: «Nolite confidere in principes, et in filios hominum, a quibus non est salus.» Non ipsi dant salutem. Ergo recedant haeretici de medio. «Dominus solvit compeditos; Dominus erigit elisos; Dominus sapientes facit caecos;» id est, eos qui caeci sunt facit sapientes. Optime per hanc sententiam exposuit nobis omnes superiores: ne forte cum dixisset, «Dominus solvit compeditos,» ad illos compeditos referremus, qui forte propter aliquam noxam ligantur ferro a dominis suis; quia autem dixit, «Erigit elisos,» occurreret nobis aliquis, aut offendens et cadens, aut equo lapsus. Est alius casus, sunt aliae compedes; quomodo sunt aliae tenebrae et alia lux. In eo quod dixit, «Sapientes facit caecos;» noluit dicere, Illuminat caecos, ne et hoc car
Abbreviated transcription (Latin):
stat: Uenite benedicti patris mei ꝑcipite regnũ qdͣ
uob̾ paratũ ẽ ab origine mundi. A hoc c̃cludit psa¬
mꝰ Et uiã peccatoꝵ ext̃minabit. Et qͥdtu: Ngna¬
bit dñs in ȩc̃nũ. Gaude qr tͥ regnabit: gaude qi cu
eris regnũ eiꝰ. Uide eñi qͥd seqͥt᷑: Escerte cuus de sion
ñde babilonia. Id ẽ. ñ de ciuitate ꝑitura huiꝰ scłi
sed de sion ad tẽpꝰ laborante et ꝑegrinante. in ȩc̃nũ
autẽ regnatura. Audistigͦ finẽ. Inde es. Regnabit
dñs in ȩt̾nũ. Ostuussion Osion. dstuus regnabit
in ȩc̃nũ Nũqͥd sie te regnabit dĩ tuus: Ingenera¬
tionẽ et generationẽ Bis dix̃ qi ñ potuit sẽꝑ dicere
He putes q ũbis finitis finit᷑ ȩt̃nitas. Et̾nitas in ũbo
qͣtuor sillabis constat: in re sine fine ẽ. Non potuit
tͥ nisi sic cõm̃dari. Dstuus regnabit in generationẽ
et generationẽ. Parũ dix̃. Si toto die diceret: angustũ
esset. Si tota uita sua diceret. ñ ne aliqͣndo conticesce¬

Expanded text:
ercipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi» . Ad hoc concludit Psalmus: «Et viam peccatorum exterminabit.» Et quid tu? «Regnabit Dominus in aeternum.» Gaude, quia tibi regnabit; gaude, quia tu eris regnum ejus. Vide enim et quid sequitur. Es certe civis de Sion, non de Babylonia; id est, non de civitate peritura hujus saeculi, sed de Sion ad tempus laborante et peregrinante, in aeternum autem regnatura. Audisti ergo finem; inde es. «Regnabit Dominus in aeternum, Deus tuus, Sion.» O Sion, Deus tuus regnabit in aeternum: numquid sine te regnabit Deus tuus? «In generationem et generationem.» Bis dixit, quia non potuit semper dicere. Nec putes quia verbis finitis finitur aeternitas. Aeternitas in verbo quatuor syllabis constat, in se sine fine est. Non potuit tibi nisi sic commendari, «Deus tuus regnabit in generationem et generationem.» Parum dixit: si tota die diceret, angustum esset; si tota vita sua diceret, nonne aliquando conticesce
Abbreviated transcription (Latin):
onibꝰ illis tuis bonis et qͣsi acutis et subtilibꝰ qr tu
pascis: et dic. famelicus potest pascere : id.ẽ. pec¬
cator ñ potest dare scm. famelicꝰ potest pascere:
Languidus potest sanare: Ligatꝰ pocest soluere :
unt. Claudat illis os psalmꝰ iste. Dat escã esu¬
rientibꝰ. Ecce nichil a te expecto. Ds̃ dat escã ȩsu¬
rientibꝰ. Quibꝰ esurientibꝰ: Om̃ibꝰ. Qͥ dẽ. om̃ibꝰ:

Expanded text:
onibus illis tuis bonis, et quasi acutis et subtilibus, quia tu pascis; et dic: Famelicus potest pascere? id est, peccator potest dare sanctum? Famelicus potest pascere? languidus potest sanare? ligatus potest solvere? eritos. Claudat illis os psalmus iste: «Dantem» «escam esurientibus.» Ecce nihil a te exspecto; Deus «dat escam esurientibus.» Quibus esuri
Abbreviated transcription (Latin):
lego manifestiꝰ ex euangelio. Beati inqͥt qͥ ꝑsecuti.¬
onẽ patiunt᷑. Expecta. Qͥd festinas: Qͥ ad dicis e.¬
gosũ : Expecta in quã: totũ legã Audisti beatiqͥ
ꝑsecutionẽ patiunt᷑. Iã tͥ nescio qͥd cȩꝑas arroga.¬
re. Si ꝑmictis totũ lego. Uide qͥd seqͥt᷑. Beati qͥ ꝑse.¬
cutionẽ patiunt᷑ ꝓpt̃ iustitiã. Modo dic ego
sũ. si audes dicere ego sũ. Suꝑiora quȩ dixi retra¬
ctemꝰ. Aut ne longũ sit: hoc unũ int̾rogo Si dã¬
pnares unũ hominẽ cuiꝰ causã nescis. auderes te
dicere tenere iustitiã : Aut si qͥd ꝓhac re passus
esses iniuriã nominares: Erigis te intemerariũ
tribunal cordis cui unde p̃cipiteris et audes
ista ꝑpetitur: Int̾ tot scandala hereticoꝵ gemit:
uidet ꝑ malassuasiones rapi de gremio suo infir-¬
mos. paruulos ꝑtrahi ꝑ nescio quȩ secreta ma-¬
larũ speluncarũ. rebaptitari. et exsufflari in eis

Expanded text:
aliquid manifestius ex Evangelio: «Beati,» inquit, «qui persecutialiquid manifestius ex Evangelio: «Beati,» inquit, «qui persecutionem patiuntur.» Exspecta: quid festinas? quid dicis, Ego sum? Exspecta, inquam; totum legam. Audisti, «Beati qui persecutionem patiuntur;» jam tibi nescio quid coeperas arrogare. Si permittis, totum lego; vide quid sequatur. «Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam» . Modo dic, Ego sum. Si audes dicere, Ego sum; superiora quae dixi retractemus: aut, ne longum sit, hoc unum interrogo: Si damnares unum hominem, cujus causam nescires, auderes te dicere tenere justitiam? aut, si quid pro hac re passus esses, injuriam nominares? Erigis te in temerarium tribunal cordis tui, unde praecipiteris; et audes ista perpetitur? Inter tot scandala haereticorum gemit; videt per malas suasiones et fraudes rapi de gremio suo infirmos, parvulos pretrahi per nescio quae secreta malarum speluncarum, rebaptizari, exsufflari in eis
Abbreviated transcription (Latin):
Aliud ẽ. pati iniuriã. aliud pati tribulationẽ.
aut penã. aut molestiã. aut suppliciũ. Conside-¬
ra ubi sis: qͥd egeris uide. qͦre patiaris uide: et
ibi uides qͥd patiaris. Iuset iniuria: contraria
ius ẽ. Qͥd si aliqͥs condat iusiniquũ: Nec ius
dicendũ. ẽ: si iniustũ ẽ. Illud gͦ uerũ uis ẽ. qđ
etiã iuistũ ẽ. Uide qͥd feceris ñ qͥd patiaris. Si ius
fecisti inuriã passus es. Si iniuriã fecsti: ius pa.¬
teris. Quare ista dixifr̃s: Ut ñ se extollant here¬
tici. qͦndo forte aliqͥd patiunt᷑ ex iussionibꝰ pͥnci.¬
pũ t̾renoꝵ: ñ se numerent int̾ eos qͥ iniusticias
accipiunt. et dicant. ecce psalmꝰ consolat᷑ me.
Ego enĩ dm̃ colo. qͥ iudiciũ faciet iniuriã patien¬
tibꝰ. Recte quero: utrũ iniuriã accipias. Siiusfe
scindere. Porro si hoc ius ñ ẽ: qͥcqͥd ꝓ hoc pateris
ius ẽ. Non es gͦ de his qͥ patiunt᷑ iniuriã. Aliud

Expanded text:
Aliud est pati injuriam; aliud pati tribulationem, Aliud est pati injuriam; aliud pati tribulationem, aut poenam, aut molestiam, aut supplicium. Considera ubi sis, quid egeris vide, quare patiaris vide; et ibi vides quid patiaris. Jus et injuria contraria us dicendum est, si injustum est. Illud ergo verum jus, quod etiam justum est. Vide quid feceris, non quid patiaris. Si jus fecisti, injuriam pateris: si injuriam fecisti, jus pateris. 16. Quare ista dixi, fratres? Ut non se extollant haeretici, quando forte aliquid patiuntur ex jussionibus principum terrenorum; non se numerent inter eos qui injurias accipiunt, et dicant: Ecce Psalmus consolatur me; ego enim Deum colo, «qui judicium faciet injuriam accipientibus.» Recte quaero utrum iscindere? Porro si hoc jus non est, quidquid pro hoc pateris, jus est. Non es ergo de his qui patiuntur injuriam. Lego
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ. Uindicat iniuriã accipientes fr̃s mei. fac̃ illis
iudiciũ. Qͥbꝰ: Qͥ accipiunt iniuriã. puniens om̃s
iniuriosos. Si gͦ fouebit iniuriã accipientes. et
puniet iniuiriosos: uide mͦ de quoꝵ numero. ẽẽ.
uis. Uide. attende utrũ in eis uelis eẽ. qͥ iniuriã
accipiunt: anin eis qͥ iniuriã faciunt. Statĩ enĩ
ad te ꝓcedit uox apłica: et dic̃tͥ. Iuare ñ magis¬
iniqͥtatẽ patimini: Quare ñ magis iniuriã patimi-¬
ni: Corripit homines: qr ñ patiunt᷑ iniuriã. Ñ
ut patiaris molestiã te horcat᷑: sed ut patiaris in¬
uiriã. Non enĩ om̃is molestia: iniuria ẽ. Qͥcqͥd enĩ
iure pateris. ñ ẽ. in iuria. Ne forte diceres. et ego int̾
inurias passos numeror. Nã illud in illo loco. et il¬
lud in illa causa passus sũ. Uide si iniuriã passus
es. Latrones multa patiunt᷑: sed ñ iniuriã. Scele-¬
rati. malefici. effractores adulteri corruptores. om¬
nes patiunt᷑ multa mala: sed nulla. ẽ iniuria.

Expanded text:
is judicium. Quibus? Qui accipiunt injuriam, puniens omnes injuriosos. Si ergo favebit injuriam accipientibus et puniet injuriosos, vide modo de quorum numero esse vis. Vide, attende utrum in eis velis esse, qui injuriam accipiunt, an in eis qui injuriam faciunt. Statim enim ad te procedit vox apostolica, et dicit tibi, «Jaia habetis vobiscum. Quare non magis injuriam patimini» ? Corripit homines, quia non patiuntur injuriam. Non ut patiaris molestiam te hortatur, sed ut patiaris injuriam: non enim omnis molestia injuria est. Quidquid enim jure pateris, non est injuria. Ne forte diceres: Et ego inter injuriam passos numeror; nam illud in illo loco, et illud causa illa passus sum. Vide si injuriam passus es. Latrones multa patiuntur, sed non injuriam: scelerati, malefici, effractores, adulteri, corruptores, omnes patiuntur multa mala, sed nulla est injuria.
Abbreviated transcription (Latin):
illis: Noli gͦ dicere: ñ ꝑtineo ad dm̃. Pertinet ad
dm̃ anima tua. ꝑtinet ad dm̃ corpꝰ tuũ. qr ds̃ fec̃
animã tuã et corpꝰ tuũ. Dicis forte. Non me name'¬
rat ds in magna multitudine. Accedit tͥ mirũ
de euangłio. Capilli capitis ur̃ĩ om̃s numeratis.¬

Expanded text:
Deum. Pertinet ad Deum anima tua, pertinet ad Deum corpus tuum; quia Deus fecit et animam tuam et corpus tuum. Dicis forte: Non me numerat Deus in magna multitudine. Accedit ibi mirum de Evangelio: «Capilli capitis vestri omnes numerati
Abbreviated transcription (Latin):
spicite inqͥt uolatilia celi qr ñ seminant neq me¬
tunt neq congregant in horrea: et pat̾ ur̃ cȩlestis
pascit illa. Ergo et p̃t̃ hominẽ animalia ista ꝑti-¬
nent ad curã dĩ ut pascant᷑ ñ ut legẽ accipiant.
Qđ gͦ ad dandã legẽ ꝑtinet: de bubꝰ cura dõ ñ ẽ.¬

Expanded text:
inquit, «volatilia coeli, quia non seminant, neque metunt, neque congregant in horrea; et Pater vester coelestis pascit illa» . Ergo et praeter hominem, animalia ista pertinent ad curam Dei, ut pascantur, non ut legem accipiant. Quod ergo ad dandam legem attinet, de bobus cura Deo non e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: qr de bubꝰ ñ ꝑtinet ad dm̃. Homines et ium̃ta sal¬
uos facies dñe: de ueteri testam̃to ẽ. Sunt qͥ calũpni¬
ent᷑ et dicant: ñ consonare sibi ista duo testam̃ta. Ne
forte aliud dicat in ueteri aliud in nouo. et flagitet
de ore sententiã de nouotalẽ quał hȩc ẽ homines
et ium̃ta saluos facies dñe. qͥd facio: Nichiltã in

Expanded text:
ta salvos facies, Domine de Veteri Testamento est. Sunt qui calumnientur, et dicant, non sibi consonare ista duo Testamenta. Ne forte aliud dicat in Veteri, aliud in Novo; et flagitet de me sententiam de Novo talem qualis est haec: Homines et jumenta salvos facies, Domine ; quid facio? Ni
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ regnũ dico: Regnũ om̃iũ scłoꝵ. Nã et reg¬
nũ huiꝰ scłi habet decorẽ suũ: sed ñ ẽ ibi magnitu.¬
do illa decoris. qualis ẽ. in regno om̃tũ scłoꝵs. Et
dñatio tua in om̃i generatione et generatione. Hȩc
ẽ. illa repecitio: uel omnẽ generationẽ significans. uł

Expanded text:
Quod regnum dico? «Regnum omnium saeculorum.» Nam et regnum hujus saeculi habet decorem suum; sed non est ibi magnitudo illa decoris, qualis est in regno omnium saeculorum. «Et dominatio tua in omni generatione et generatione.» Haec est illa rep
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia ista magna. Cȩlũ t̾rã mare fec̃ dis̃. Eͥndo me
cõputat ds̃ int̾ ea quȩ fec̃ : Et uere ꝑtineo ego ad
curã ipsiꝰ et mͦ de me cogitat ds̃ aut scit anuiuã :
tio De his esto: de qͥbꝰ paulo ante loquebam᷑. Lau-¬
dabo dñm inuita mea: psallã deo meo quãdiusũ.
Sediste et alios alloqͥt᷑ nescio qͦs tepidos qͦs ex hor-¬
tat᷑: et quasi ueret᷑ ne desꝑent de se. qr uel ñ s̃ in
cõpoto dei. Multoꝵ enĩ tales scogitationes. Sed
dunt curare dm̃ qͥd agant. Audi eloqͥa diuina.
Noli de te desꝑare. Qͥ curauit facere te. ñ curat re¬
ficere te: : Honne ds̃ tuus ẽ qͥ fec̃ celũ t̾rã et mare :
Susta sola diceret: forte responderes tu. Ds̃ qͥ fec̃ cȩ¬
lũ t̾rã et mare: magnꝰ ds̃. Sed nũqͥd cogitat de
me: Ipse tefec̃ diceret᷑ tͥ Qͦ mͦ: Nũ qͥd egosũ celũ.
aut ego sũ t̾ra. aut ego sũmare: Et qͥd es: Manfestũ

Expanded text:
 mare fecit Deus: quando me computat Deus inter ea quae fecit? et vere ego pertineo ad curam ipsius, et modo de me cogitat Deus, aut scit an vivam? atio in cor; de his esto de quibus paulo ante loquebamur, «Laudabo Dominum in vita mea, psallam Deo meo quamdiu sum.» Sed iste alios alloquitor, nescio quos tepidos, quos exhortatur, et quasi veretur ne desperent de se, quia ve non sunt in computo Dei. Multorum enim tales sunt cogitationes. Sed dunt curare Deum quid agant. Audi eloquia divina, noli de te desperare. Qui curavit facere te, non curat reficere te? Nonne Deus tuus est qui fecit coelum, et terram, et mare? Si ista sola diceret, forte responderes tu: Deus qui fecit coelum, et terram, et mare, magnus Deus; sed numquid cogitat de me? Ipse te fecit, diceretur tibi. Quomodo? numquid ego sum coelum, aut ego sum terra, aut ego sum mare? Et quidem manifestum
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ sit spescua dñs ds̃ tuus In ilo sit spescua. ln
dño deo suo ẽ. spes etiã illiꝰ qͥ colit saturnũ. In dño
deo suo ẽ spes ipsiꝰ qͥ colit martẽ: qͥ colit neptuũ.
Qd huiꝰ beati: Quia spes illiꝰ in dño dõ ipsiꝰ Sed qͥs
ẽ iste. Qui fec̃ celũ et trã mare. et omĩa quȩ in e¬
is s. fr̃s mei magnũ dm̃ habemꝰ. Benedicamꝰ scm̃ no-¬
Quȩ uides ipse fec̃ Miraris mundũ: quere artificẽ
mundi. Suspicis cȩlũ : et exhorrescis. Cogitas uniũ-¬
sãtrã: et contremiscis maris magnitudinẽ. Endo
cogitationẽ occupas: respice innumerabilitatem
stellarũ. Respice tanta genera seminũ. tantas diũ¬
sitates animaltũ. qͥcqͥd natat in aquis repte in t̾ra.
uolitat in aere. circuit in cęlo. Om̃ia ista quã ma¬¬
gna quã p̃clara: quã pulchra. quã stupenda. Ec¬¬
ce qͥ fec̃ hȩc omĩa: dstuus ẽ Pone ibi spẽ tuã: ut

Expanded text:
 spes tua, Dominus Deus tuus; in illo sit spes tua. In domino deo suo est spes etiam illius qui colit Saturnum; in domino deo ipsius est spes, qui colit Martem, qui colit Neptunum, Quis hujus beati? Quia «spes ipsius in Domino Deo ipsius.» Sed quis est iste? «Qui fecit coelunt et terram, mare et omnia quae in eis sunt.» Fratres mei, magnum Deum habemus! benedicamus noQuae vides, ipse fecit. Miraris mundum, quare non artificem mundi? Suspicis coelum, et exhorescis; cogitas universam terram, et contremiscis; maris magnitudinem quando cogitatione occupas? Respice innumerabilitatem stellarum; respice tanta genera seminum, tuntas diversitates animalium, quidquid natat in aquis, repit in terra, volitat in aere, circuit in coelo: omnia ista, quam magna, quam praeclara, quam pulchra, quam stupenda! Ecce qui fecit haec omnia, Deus tuus est. Pone ibi spem tuam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
abeo: et ipse erit possessio tua ut colas eũ Nã et
tu colis dm̃: et coleris a deo. Recte dr̃ colo deũ.
Quomͦ autẽ color adõ. Inuenimꝰ apud apłm.¬
Dei agricultura inqͥt dĩ edificatio estis. Et dñs
Ego sũ inqͥt uitis. uos estis sarm̃ta: et pat̾ m̃s a.¬
gricola. Colit gͦ te ds̃ ut sis fructuosus: et colis
homine: desertꝰ fit homo. Cultor homo si recedat
a deo: desertꝰ fit ipse homo. Nec crescit dis acceden.¬
te te: nec decrescit discedente te. Ipse gͦ erit pos
sessio nr̃a. ut nos pascat: et erimꝰ possessio eiꝰ ut

Expanded text:
ab eo; et ipse erit possessio tua, ut colas eum. Nam et ab eo; et ipse erit possessio tua, ut colas eum. Nam et tu colis Deum, et coleris a Deo. Recte dicitur, Colo Deum: quomodo autem color a Deo? Invenimus apud Apagricultura, Dei aedificatio estis» . Et Dominus, «Ego sum,» inquit, «vitis, vos estis sarmenta, et Pater meus agricola» . Colit te ergo Deus, ut sis fructuosus; et colis homine, desertus fit homo; cultor homo si recedat a Deo, desertus fit ipse homo. Nec crescit Deus accedente te, nec decrescit discedente te. Ergo erit ipse possessio nostra, ut nos pascat; et erimus possessio ejus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
facimꝰ si in filiis hominũ sunpͥncipibꝰ ñ ẽ. sꝑandũ:
ille homo aut ille homo. ñ ille angłs aut ille angłs.
sedbeatꝰ cuiꝰ ds̃ iacob adiutor. qi et ipsi iacobsic
fuit adiutor. ut de iaceb faceret ifrł̃. Magnũ adiu¬
toriũ. Isrł iã uidens dm̃. Hic gͦ positꝰ et ꝑegrinꝰ ñdũ
uidens. si habueris adiutorẽ dm̃ iacob ex iacob
eris isrł. et eris uidens dm̃: et ꝑiet om̃is labor et
om̃is gemitꝰ transient curȩ mordaces: succedent
cob. Quare iste beatꝰ interĩ adhuc in hac uita ge¬
mens: Spes illiꝰ in dño dõ ipsiꝰ Ideobeatꝰ q spes
illiꝰ in dño dõ ipsiꝰ. In qͦ ẽ spes illiꝰ. ipse erit res ipsiuis¬
fr̃s anforte erraui. qr dixirẽ nrãm futurũ dm̃:
Qͥd si dicerẽ hereditatẽ nrãm futurũ : Spesmea
estu: portio mea in t̾ra uiuentiũ. Tueris portiomea.
fris tu possessio: et possidebis. Possessio dei eris: et
possessio tua erit ds̃. Tu eris possessio eiꝰ ut colaris

Expanded text:
 si in filios hominum, si in principes non est sperandum? ille homo aut ille homo, non ille angelus aut ille angelus; sed, «Beatus cujus Deus Jacob adjutor est:» quia et ipsi Jacob sic fuit adjutor, ut de Jacob faceret Israel . Magnum adjutorium, Israel jam videns Deum. Hic ergo positus et peregrinus nondum videns Deum, si habueris adjutorem Deum Jacob, ex Jacob eris Israel, et eris videns Deum; et periet omnis labor et omnis gemitus, transient curae mordaces, succedent » hujus Jacob. Quare iste beatus, interim adhuc in hac vita gemens? «Spes illius in Dominum Deum ipsius.» Ideo beatus, quia «spes ipsius in Dominum Deum ipsius.» In quo est spes ipsius, ipse erifuturum Deum? Quid si dicerem haereditatem nostram futurum? «Spes mea es tu, portio mea in terra viventium» . Tu eris portio mea. Eris tu possessio, et possidebis; possessio Dei eris, et possessio tua erit Deus: tu eris possessio ejus, ut colaris
Abbreviated transcription (Latin):
spondet tͥ anima tua. Laudo qͣntũ possũ tenuit̃.
exilit̃ infirmit̃. Quare: Quia ꝗͣdiu sumꝰ in cor-¬
pore ꝑegrinam᷑ a dño. Iuare sic laudas dñm. ñ
ꝑfecte ñ stabilit̃: Int̾roga scripturã qi corpꝰ qđ

Expanded text:
spondet tibi anima tua: Laudo quantum possum, tenuiter, spondet tibi anima tua: Laudo quantum possum, tenuiter, exiliter, infirmiter. Quare? Quia quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino . Quare sic laudas Dominum, non perfecte, non stabiliter? Interroga Scripturam: Quia «corpus quod
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m laudes dei : Et qͥd ẽ qđ laudamꝰ: Magnũ ẽ
qđ laudamꝰ: sed de qͦ laudamꝰ adhuc infirmũ ẽ.
Qͥndo implet laudator excellentiã laudati.: Ecce
homo stat: cantat deo aliqͣnto ꝓlixius. Et sepe labia
mouentur ad cantũ: cogitationes autẽ ꝑ nescio quȩ
desideria uolant. Stabat gͦ mens nr̃a qͦdã mͦ ad lau.¬
negotioꝵ hac atq illac fluitabat. Quasi desuꝑ at¬
tendit ipsa mens ad fluitantẽ hac atq illac: et eiꝰ
inqͥetudinẽ molestiarũ quasi conũsa alloqͥt᷑. Lauda
anima mea dñm. Qͥd ẽ. qđ de aliis rebꝰ satagis: Qͥ d
ẽ. qđ te occupat cura trenarũ rerũ atq mortaliũ :¬
hic sta mecũ: lauda dñm. Et quasi ipsa anima p̃-¬
grauata. et ñ ualens consistere ita ut dignũ ẽ: re¬
spondet m̃ti. Iaudabo cdñm in uitamea. Qͥd
ẽ in uita mea: Qͥa mͦ in morte mea sũ. Eigo priꝰ
ex hortare te: et dic. lauda anima mea dñm. Re.¬

Expanded text:
nostrum laudes Dei? Et quid est quod laudamus? Magnum est nostrum laudes Dei? Et quid est quod laudamus? Magnum est quod laudamus; sed quod laudamus adhuc infirmum est. Quando implet laudator excellentiam laudati? Ecce homo stat, cantat Deo aliquanto prolixius, et saepe labia moventur ad cantum, cogitatio autem per nescio quae desideria volat. Stabat ergo mens nostra quodam modo ad launegotiorum hac atque illac fluitabat. Quasi desuper attendit ipsa mens ad fluitantem hac atque illac, et ejus inquietudine molestiarum quasi conversa alloquitur: Lauda, anima mea, Dominum, quid est quod de aliis rebus satagis? quid est quod te occupat cura rerum terrenarum atque mortalium? Sta mecum, lauda Dominum. Et quasi ipsa anima praegravata, et non valens ita consistere ut dignum est, respondet menti: Laudo Dominum in vita mea. Quid est in vita mea? quia modo in morte mea sum. Ergo prius exhortare te, et dic: Lauda, anima mea, Dominum. Re
Abbreviated transcription (Latin):
mei. Accepit homo corpꝰ tanquã infamulatũ dm̃
autẽ dñm habens seruũi corpꝰ. habens supͣ se con-¬
ditorẽ infra se qđ sub illo conditũ. ẽ. In medio qͦ¬
dã loco rationalis anima constituta. legẽ accepit:
herere suꝑiori regere inferiorẽ. Regere ñ potest
inferiorẽ nisi regat᷑ a meliore: Trahit᷑ ab inferiore:
deseruit gͦ meliorẽ. Non potest regere qđ regebat:
qr regi nosuit a qͦ regebut᷑. Modo gͦ redeat. laudet.
consiliũ sibi exluce dĩ det ipsa anima ꝑ rationalẽ
m̃tẽ: unde c̃cepit consiliũ fixũ in ȩt̾nitate aucto¬
ris sui. Legit ibi qͥddã trem̃dũ laudandũ aman¬
dũ. desiderandũ et appetendũ Nondũ tenet ñdũ
capit Choruscatione qͥdã ꝑstringit᷑ ñ ẽ tã uali¬
da ut maneat ibi. Itaq colligit se ad santatẽ qͥrdã
laudamꝰ dñm: Nonne qͦti die himnos cantamꝰ ñne
qͦtidie ꝓ modulo nr̃o sonat os nr̃m. parcurit cor

Expanded text:
mei: accepit homo corpus tanquam in famulatum, Deum mei: accepit homo corpus tanquam in famulatum, Deum autem Dominum habens, servum corpus, habens supra se Conditorem, infra se quod sub illo conditum est; in medio quodam loco rationalis anima constituta, legem accepit, haerere superiori, regere inferiorem. Regere non potest inferiorem, nisi regatur a meliore. Trahitur ab inferiore, deseruit ergo meliorem. Non potest regere quod regebat, quia regi noluit a quo regebatur. Modo ergo redeat, laudet. Consilium sibi ex luce Dei dat ipsa anima per rationalem mentem, unde concipit consilium fixum in aeternitate auctoris sui. Legit ibi quiddam tremendum, laudandum, amandum, desiderandum et appetendum: nondum tenet, nondum capit; coruscatione quadam perstringitur, non est tam valida ut maneat ibi. Itaque colligit se ad sanitatem quamdalaudamus Dominum? nonne quotidie hymnum nos cantamus? nonne quotidie pro modulo nostro sonat os nostrum, parturit cor
Abbreviated transcription (Latin):
rit tͥ celũ. occurrit tͥ t̾ra. Qđ amas in t̾ra: t̾renũ ẽ.
Qͥcqͥd amaset in cȩlo. corporeũ ẽ. Ubiq amas. et
ubiq laudas. Qmͦ.ẽ. laudanꝰ ille qͥ fec ista om̃ia
quȩ laudas: Iã diu occupata iuixisti: et desideri-¬
oꝵ diu̾sitate ũberata portas plagas saucia. diusa
ꝑ amores multos ubiq inqͥeta. nꝰꝗͣ secura. Collige¬
amenitates. Totũ t̾rã cogita. Qͥd meliꝰ in celo. so¬
le.luna.sideribꝰ: Totũ celũ cogita. Omĩa istasimul
bona ualde: qr fec̃ d̃ om̃ia bona ualde. Undiq
pulchritudo oꝑis: quȩ tͥ cõm̃dat artificẽ. Miraris
fabricã: ama fabricatorẽ. Non occuꝑis in eo qđ
factũ ẽ: et recedas ab eo qͥ fec̃. Hȩc eñĩ qͥbꝰ occu-¬
paris sub te fec̃. qr sub seipso te fec̃. Siherebis su¬
ꝑiori.: calcabis inferiora. Si autẽ recedes a suꝑio-¬
re. ista tͥ insuppliciũ conũtent᷑. Sic eni factũ ẽ fr̃s

Expanded text:
rit tibi coelum, occurrit tibi terra: quod amas in terra, terrenum est; rit tibi coelum, occurrit tibi terra: quod amas in terra, terrenum est; quidquid amas et in coelo, corporeum est. Ubique amas, et ubique laudas: quomodo laudandus est ille qui fecit ista quae laudas? Jam ergo diu occupata vixisti, et desideriorum diversitate verberata, portas plagas, saucia, divisa per amores multos, ubique inquieta, nusquam secura; colligeamoenitates, totam terram cogita. Quid melius in coelo sole, luna, sideribus? Totum coelum cogita. Omnia ista simul bona valde, quia fecit Deus omnia bona valde. Undique pulchritudo operis, quae tibi commendat artificem. Miraris ffactum est, et recedas ab illo qui fecit. Haec enim quibus occuparis, sub te fecit, quia sub seipso te fecit. Si haerebis superiori, calcabis inferiora; si autem recedas a superiori, ista tibi in supplicium convertentur. Sic enim factum est, fratres
Abbreviated transcription (Latin):
famulat᷑. Qͣndo potest caro dare hoc consiliũ am¬
mȩ: Qͥs ẽ gͦ qͥ dic̃ lauda anima mea dñm: Nichil
inuenimꝰ ampli in homine: quã carnẽ et animao.
Totꝰ homo hoc ẽ: sp̃s et caro. Anforte ipsa anima
sibi dic̃ et sibi qͦdã mͦ imꝑat. et se exhortat᷑ atq
excitat: Quibꝰdã eñ ꝑturbationibꝰ ex qͣͥclã sui
parte flutabat: ex qͣdã uͦ parte ꝗͣ uocant m̃tẽ rati¬
onalẽ illã qua cogitat sapientiã inherens dño et
iã suspirans in illũ: anĩ adũtit qͣsdã suas inferiores
partes ꝑturbari motibꝰ scł̃aribꝰ. et cupiditate qͣdã
t̃renoꝵ desiderioꝵ ire in extĩora. relinquere intĩorẽ
dm̃. Reuocat se ab extioribꝰ ad int̾ĩora. ab inferio¬
ribꝰ ad suꝑiora: et dic̃. lauda anima mea dñm. Qͥd
tͥ placet in scło: Qͥdẽ. qđ uis laud are: qͥd ẽ. qđ iuis
amare: Quacũq corporeos sensus conũteris. occur-¬

Expanded text:
famulatur: quando potest caro dare hoc consilium anfamulatur: quando potest caro dare hoc consilium animae? Quis est ergo qui dicit, «Lauda, anima mea, Dominum?» Nihil invenimus amplius in homine, quam carnem et animam: totus homo hoc est, spiritus et caro. An forte ipsa anima sibi dicit, et sibi quodam modo imperat, et se exhortatur atque excitat? Quibusdam enim perturbationibus ex quadam sui parte fluitabat; ex quadam vero parte, quam vocant mentem rationalem, illam qua cogitat sapientiam, inhaerens Domino jam et suspirans in illum, animadvertit quasdam suas inferiores partes perturbari motibus saecularibus, et cupiditate quadam terrenorum desideriorum ire in exteriora, relinquere interiorem Deum: revocat se ab exterioribus ad interiora, ab inferioribus ad superiora, et dicit, «Lauda, anima mea, Dominum.» Quid tibi placet in saeculo? Quid est quod vis laudare? quid est quod vis amare? Quacumque corporeis sensibus te converteris, occur
Abbreviated transcription (Latin):
tiones exserit actiones: capit rerũ infinitarũ imagi
Et si in animȩ laudibꝰ deficit᷑ quȩ laus ẽ. eiꝰ qͥ animã
condidit: Et tam̃ tanta ẽ eiꝰ grã: ut dicat homo iste.
lauda anima mea dñm. Qͥs potest laudare dm̃:
Si diceret teipsã lauda. fortasse deficeret. Lauda
inqͥt dñm conare pietatis affectu. Deficies in laudibꝰ
eiꝰ Expedit tͥ deficere laudando dm̃: quã ꝓficere
laudando te. Cũ enĩ laudas dm̃. et ñ explicas qđ
iuis. extendit᷑ in int̾iora cogitatio tua. Ipsa exten-¬
sio. capaciorẽ te fac̃ eiꝰ quẽ laudas. Qͥ sgͦ ẽ. ut dice¬
re cȩperã. qͥ dic̃ lauda anima mea dñm: Caro ñ dic̃
Sit licet corpꝰ angłicũ inferiꝰ ẽ quã anima. Consili¬
ũ suꝑiori dare ñ potest. Infelix ẽ ipsa anima: si a
corpore expectat consiliũ. Caro bene obȩdiens fa¬
mula ẽ. anamȩ. Illa regit hȩc regit᷑ Illaimꝑat ista

Expanded text:
tiones, exserit actiones, capit rerum infinitarum imagintiones, exserit actiones, capit rerum infinitarum imaginEt si in animae laudibus deficitur, quae laus est ejus qui animam condidit? Et tamen tanta est ejus gratia, ut dicat homo iste, «Lauda, anima mea, Dominum.» Quis potest laudare Deum? Si diceret, Teipsam lauda, fortasse deficeret: «Lauda,» inquit, «Deum.» Conare pietatis affectu, deficies in laudibus ejus. Expedit tibi deficere laudando Deum, quam proficere laudando te. Cum enim laudas Deum, et non explicas quod vis, extenditur in interiora cogitatio tua; ipsa extensio capaciorem te facit ejus quem laudas. 5. Quis ergo est, ut dicere coeperam, qui dicit, «Lauda, anima mea, Dominum?» Caro non dicit. Sit licet corpus angelicum, inferius est quam anima; consilium superiori dare non potest. Infelix est ipsa anima, si a corpore exspectat consilium. Caro bene obediens, famula est animae; illa regit, haec regitur; illa imperat, ista