comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicer&ur. Non sufficit sola uoluntas hominis
sinonsit &iam miscricordia dĩ: Nonergo suffi¬
cit & sola miseri cordiadĩ sinonsit &iam uolun¬
tas hominis: Ac per hoc si recte dictum est: Non
uolentis hominis sed miserentis estdĩ. Qui a id
uoluntas hominis sola non impl& Quur non
econtrario rectedicitur. Non miserentis est
dĩ sed uolentis est hominis. Quia id misericor¬
diadĩ sola non impl& Porro sinullus dicere
xp̃ianus audebit. non miserentis dĩ sed uolen¬
tis est hominis Nea postolo apertissime contra¬
dicat. restat  Vt propterea rectȩdictum intelle¬
gamus on uolentis Nequecurrentis sed
miserentis est dĩ : ut totum d&urdõ qui homi¬
nis uoluntatem bonam & preparat adiuuandã
& adiuuat preparatam: Preceditenimbona
uoluntas hominis multa dĩ dona: sed non omnia:
Quaeautem non p̃cedit ipsa in cirest & ipsa est
Nam utrumque legitur in scĩs eloquur &mise¬
ricordia eius prȩueni& me: & misericordia

Expanded text:
diceretur, Non sufficit sola voluntas hominis, diceretur, Non sufficit sola voluntas hominis, si non sit etiam misericordia Dei: non ergo sufficit et sola misericordia Dei, si non sit etiam voluntas hominis: ac per hoc si recte dictum est, Non volentis hominis, sed miserentis est Dei, quia id voluntas hominis sola non implet; cur non e contrario recte dicitur, Non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, quia id misericordia Dei sola non implet? Porro si nullus dicere christianus audebit, Non miserentis est Dei, sed volentis est hominis, ne Apostolo apertissime contradicat; restat ut propterea recte dictum intelligatur, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, ut totum Deo detur, qui hominis volet adjuvat praeparatam. Praecedit enim bona voluntas hominis multa Dei dona, sed non omnia: quae autem non praecedit ipsa, in eis est et ipsa: nam utrumque legitur in sanctis eloquiis: Et misericordia ejus praeveniet me, et misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
in meds̃ Nequeenim coreiur quantum pestin&
Ad naturam cordis humani. Noniam creaue¬
ratđr̃. Item nequisquam & si non de o perib:
deipso glori&ur libero uoluntatis arbitrio
tam quam ab ipso incipiat meritumCui taqͣu
debitum reddatur premium. beneo perandi
ipsa libertas Audiat eundem gratiae
prȩconem dicentem:
s estenim qui operatur in uobis. & uelle
& operari probona uoluntate: Etalio loco
Igitur non uolentis Neque currentir: sed mise¬
rentis est dĩ : Cum proculdubio sihomocius
a datis est utratione iam utatur non possit
credere sperare diligere : Nisiuelit Nec
peruenire ad palmam. supernȩ uocationis dĩ
Nisi uoluntate cucurrerit:
adño prepar&uir : Alio quin si propterea
dictum est Non uolentis Neque currentis
sed miserentis estdĩ. Quia ex utroͬquefit
Idest & uoluntate hominis: & misericordia
dĩ. Vt sic dictum accipiamus Non uolentis:
Neque currentis: sed miserentis est dĩ Namquã

Expanded text:
in me, Deus . Neque enim cor ejus, 264 quantum pertinet in me, Deus . Neque enim cor ejus, 264 quantum pertinet ad naturam cordis humani, non jam creaverat Deus . Item ne quisquam, etsi non de operibus, de ipso glorietur libero voluntatis arbitrio, tanquam ab ipso idebitum reddatur praemium, bene operandi ipsa libertas; audiat eumdem gratiae praeconem dicentem, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate . Et alio loco: Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei . Cum procul dubio, si homo ejus aetatis est ut ratione jam utatur, non possit credere, sperare, diligere, nisi velit, nec pervenire ad palmam supernae vocationis Dei, nisi voluntate cucurrerit .a Domino praeparatur ? Alioquin si propterea dictum est, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, quia ex utroque fit, id est, et voluntate hominis, et misericordia Dei; ut sic dictum accipiamus, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
liberauerit: Tncuere liberi critis : quodanto¬
quam fieri in homine incipiat. quomodo quisquã
delibero arbitrio inbono gloriatur opere qui
non dumest liber ado pcrandum bene Nisi se uana¬
superbia inflatus extollat quam cohib&
ratiadsalu factiestis perfidem : & ncipsam sibi
saltim fidem si cargarent ut non intellegenet
diuinitus esse donatam: sicut idem a postolus
alio loco sedicit Vt fidelis ess& miseri cordiã
consequutum :Hic quoque adiunxit atque
ait. Et hoc non ex uobis sed dĩdonum est
Non exoperibus : Neforte quis extollatur:
Etueputarentur fidelibus bona opera defutura
Rurnus adiecit. Ipsius enimsumur figmentũ
ereati inxp̃oihũ inoperibus bonis qua epre¬
parauitds̃ utin illis ambulemus : Tuncergo
efficimur uere liberi cumds̃ nor fingit. Id est
format: &creat: Non ut homines quodiam
fecit sedutboni hominessimus Quo dnunc
secundum quod dictum est Cormundum crea

Expanded text:
liberaverit, tunc vere liberi eritis ? Quod anteliberaverit, tunc vere liberi eritis ? Quod antequam fieri in homine incipiat, quomodo quisquam de libero arbitrio in bono gloriatur opere, qui nondum est liber ad superbia inflatus extollat, quam cohibet ratia salvi facti estis per fidem ; et ne ipsam sibi saltem fidem sic arrogarent ut non intelligerent divinitus esse donatam, sicut idem Apostolus alio loco se dicit ut fidelis esset misericordiam consecutum, hic quoque adjunxit atque ait, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est , non ex operibus, ne forte quis extollatur. Et ne putarentur fidelibus bona opera defutura, rursus adjecit: Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Tunc ergo efficimur vere liberi, cum Deus nos fingit, id est format et creat, non ut homines, quod jam fecit, sed ut boni homines simus, quod nunc secundum quod dictum est: Cor mundum crea
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc absit. Namlibero arbitrio maleuters
homo: & seperdidit & ipsum: sicut enim quise
occidit utique uiuendo seoccidit sed seo ccidex¬
do Non uiuit: Nec seipsum poterit. resuscitare
cum occiderit: Ita cum libero peccar&ur arbi¬
trio uictore peccato amissum est & liberum
arbitrium: A quo enim quis deuictus est : huic
& seruus addictus est: P&riceste a postoli-
estista sententia: qua ecum uera sit: Qualis quȩo
potest serui addicti essȩ libertas: Nisiquando
eum peccaredelectat. Liberaliterenim seruit:
qui suidomini uoluntatem libenter facit:
Acperhoc adpeccandum liber est: qui peccati
seruus est: Vnde adiustefaciendum liber
nonerit : Nisi a peccato liberatus esseiustitiae
coeperit seruus. Ipsa estucra libertas proptor
recte facti lacitiam : simul & pia seruitus propt̃
p̃cepti oboedientiam: sed ad benefaciendum
ista libertas. undeerithomini addicto &uen¬
dito : Nisiredimat cuiur illa uoxest Siuos filius

Expanded text:
Et hoc absit: nam libero arbitrio male utens Et hoc absit: nam libero arbitrio male utens homo, et se perdidit et ipsum. Sicut enim qui se occidit, utique vivendo se occidit, sed se occidendo non vivit, nec se ipsum poterit resuscitare cum occiderit: ita cum libero peccaretur arbitrio, victore peccato amissum est liberum arbitrium; A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est . Petri certe apostoli est ista sententia: quae cum vera sit, qualis, quaeso, potest servi addicti esse libertas, nisi quando eum peccare delectat? Liberaliter enim servit, qui sui domini voluntatem libenter facit. Ac per hoc ad peccandum liber est, qui peccati servus est. Unde ad juste faciendum liber non erit, nisi a peccato liberatus esse justitiae coeperit servus. Ipsa est vera libertas propter recti facti laetitiam, simul et pia servitus propter praecepti obedientiam. Sed ad bene faciendum ista libertas unde erit homini addicto et vendito, nisi redimat cujus illa vox est, Si vos Filius
Abbreviated transcription (Latin):
ocenim promissum est resurgentibus sc̃ĩs
quoderunt aequales angelis dĩ. Ita superna
hierusalem mater nr̃a ciuitas dĩ. Nullaciuiũ
uorũ Numerositate frxudabitur. Aut uberiore
&iam copia fortasse regnabit : Neque cnim
numerum autscõrum hominum Aut in mun¬
dorum dȩ monum Nouimus. inquorum locũ
succedentes filii scãe matris quaesterilis appa¬
rebat interris: In ea pace dequa illi cetiderunt.
sineullo temporis termino permanebunt :
Sedillorum ciuium numerus. siue qui est. siue
qui futurus est: in contemplatione est eius asti¬
ficis : qui uocatea quae non sunt tam quam ea
quaesint. Atque in mensura & numero & ponde¬
re. cuncta disponit:
erum haec pars generis humani cuiliberatio¬
nem ds̃ regnumque promit᷑tit acernum:
Num quid meritis operum suorum repartori
potest: Absit. Quid enim bonioperari potest
perditur Niri quantum fuerit a perditione
liberatus: Numquid libero uoluntatis arbitno

Expanded text:
Hoc enim promissum est resurgentibus sanctis, Hoc enim promissum est resurgentibus sanctis, quod erunt aequales angelis Dei . Ita superna Jerusalem mater nostra, civitas Dei, nulla civium suorum numerositate fraudabitur, aut uberiore etiam copia fortasse regnabit. Neque enim numerum aut sanctorum hominum, aut immundorum daemonum novimus, in quorum locum succedentes filii sanctae matris, quae sterilis apparebat in terris, in ea pace de qua illi ceciderunt, sine ullo temporis termino permanebunt. Sed illorum civium numerus, sive qui est, sive qui futurus est, in contemplatione est ejus artificis, qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt , atque in mensura et numero et pondere cuncta disponit erum haec pars generis humani, cui liberationem Deus regnumque promisit aeternum, numquid meritis operum suorum reparari potest? Absit. Quid enim boni operatur perditus, nisi quantum fuerit a perditione liberatus? Numquid libero voluntatis arbitrio?
Abbreviated transcription (Latin):
& scĩ tate permansit : Neque enim exuno
angel olapso atquedamnato c&eri propagati
sunt. ut eos sicut homines originale malum
obnoxiȩ successionis uinculis obligara Etq
un iuersos traher& ad debitas poenas : sed co
quidiabolus factus est cum sociis impi&atis
elato &ipsa cumeis elatione prostrato : coeri ue
pia oboedientia dño coheserunt Accipien¬
tes &iam quod illi Nonhabuerunt certam
scientiam qua essent desua sempiterna & nũquã
casura stabilita teseturi:
moderatori dõ: ut qup̃ non tota multitudo
angelorum dm̃ deserendo perierat ea quae
perierat in ꝑp&uia perditione remaner&:
Quae autem cumdõ illa deserente perstiterat
desua certissime cognita semper futura felici¬
tatos qauder& : Alia uero creatura rationalis
quae in hominibus erat. quõ peccatis atque
supplicuis &originalibur & propriis tota perierat
ex eius parte reperata quod angelicȩ soci&ati
ruina illa diabolica minuerat suppler&ur

Expanded text:
et sanctitate permansit. Neque enim ex uno et sanctitate permansit. Neque enim ex uno angelo lapso atque damnato caeteri propagati sunt, ut eos sicut homines originale malum obnoxiae successionis vinculis obligaret, atque universos traheret ad debitas poenas: sed eo qui diabolus factus est, cum sociis impietatis elato, et ipsa cum eis elatione prostrato, caeteri pia obedientia Domino cohaeserunt, accipientes etiam, quod illi non habuerunt, certam scientiam, qua essent de sua sempiterna et nunquam casura stabilitate securi. moderatori Deo, ut quoniam non tota multitudo angelorum Deum deserendo perierat, ea quae perierat in perpetua perditione remaneret; quae autem cum Deo illa deserente perstiterat, de sua certissime cognita semper futura felicitate gauderet: alia vero creatura rationalis quae in hominibus erat, quoniam peccatis atque suppliciis et originalibus et propriis tota perierat, ex ejus parte reparata, quod angelicae societati ruina illa diabolica minuerat, suppleretur.
Abbreviated transcription (Latin):
corum spatia uegltare sensus . Alimenta dona¬
re. Melius enim iudicauit demalis bona facere
quam mala nulla esse permittere: & siquidẽ
in melius hominum reformationem. Nullam
prorsus esse uoluiss&. sicut impiorum nulla
est angelorum : Nonne merito fier& ut natura
qua edm̃ deseruit quae preceptum sui creatoris
quod custo dire facillime poss& . sua male uteis
potestate calcauit Atque trans gressa est :
quae insesui conditoris imaginem ab eius lumine
contuma citer auersa uiolauit : Quaesa lubrẽ
seruitutem ab eius legibus male libero abrupta
arbitrio uniuersa in a&ernum deserer&ur
abeo & prosuo merito poenam pender& sẽpi¬
ternam: plane ita facer& sitantum iustur.
Non &iam misericors ess& suam que in debitã
miseri cordiam multo euidentiur. in indignoꝵ.
potius liberatione monstrar&: Angelis igit᷑¬
aliquibus impia superbo a deserentibus dm̃.
& in huius aeris imam caliginem de superna
caelesti habitatione deiectis. Residuus numerus¬
angelorum in a cerna cum dõ beatitudine

Expanded text:
corum spatia vegetare sensus, alimenta donare. Melius enim judicavit de malis bene facere, quam mala nulla esse permittere. Et si quidem in melius hominum reformationem nullam prorsus esse voluisset, sicut impiorum nulla est angelorum, nonne merito fieret, ut natura quae Deum deseruit, quae praeceptum sui Creatoris, quod custodire facillime posset, sua male utens potestate calcavit atque transgressa est, quae in se sui Conditoris imaginem ab ejus lumine contumaciter aversa violavit, quae salubrem servitutem ab ejus legibus male libero abrupit arbitrio, universa in aeternum desereretur ab eo, et pro suo merito poenam penderet sempiternam? Plane ita faceret, si tantum justus, non etiam misericors esset, suamque indebitam misericordiam multo evidentius in indignorum potius liberatione monstraraliquibus impia superbia deserentibus Deum, et in hujus aeris imam caliginem de superna coelesti habitatione dejectis, residuus numerusangelorum in aeterna cum Deo beatitudine
Abbreviated transcription (Latin):
sicutsunt qui ad optantur: Dicuntur &iam
filugehennȩ : non ex illa nati: sedin illam p̃paraq:
Sicut filui regni. prȩparantur in regnum:
Cum itaque de aliquo nascatur aliquid &iam
non eo modo utsit filiur: Necrursum omnis qui
dicitur filius de illo sitnatus. cuius dicitur filius.
Nonsicut filius & demaria uirgine. sicutfilius
insinuat nobis gratiam dĩ. quahomo nullis
oneerdentibus meritir in ipso exordinatur aeriae
quo eneco epit uerbodõ copularaur Intantam
peniona unitatem : Vtidem i pretrr& filiurdĩ qui
filius hominis. e filiur hominis: quifiliurdi
Acsic innature humanȩ susceptione fiera
Quodam modo ipsa gratia illi homininaturalir
quaenullum peccatum possit ammittere : Quac
gi tio propterea peripm scm̃ fuerat signisicanda
quia iprepropriȩ sicestas̃ utdicatur &dam didonũ

Expanded text:
sicut sunt qui adoptantur. Dicuntur etiam sicut sunt qui adoptantur. Dicuntur etiam filii gehennae, non ex illa nati, sed in illam praeparati, sicut filii regni praeparantur in regnum. Cum itaque de aliquo nascatur aliquid etiam non eo modo ut sit filius, nec rursus omnis qui dicitur filius de illo sit natus cujus dicitur filius, non sicut filius, et de Maria virgine sicut filius, insinuat nobis gratiam Dei, qua homo nullis raecedentibus meritis ex ipso exordio naturae suae quo esse coepit, Verbo Deo copuletur in tantam personae unitatem, ut idem ipse esset filius Dei qui filius hominis, et filius hominis qui filius Dei; ac sic in naturae humanae susceptione fieret quodammodo ipsa gratia illi homini naturalis, quae nullum peccatum posset committere. Quae gratia propterea per Spiritum fuerat significanda, quia ipse proprie sic est Deus, ut dicatur etiam Dei donu
Abbreviated transcription (Latin):
huius modi recte possumus dicere. Hic ergo
maria: quomodo non sitfilius sp̃s sc̃ĩ & sit
filius uirginir mariȩ Cum & deillo & deilla
sit natur: Explicare difficileest procul dubio
quippenon sic deillo ut depatre: sicautem
dellla utdematre natus est: Nonigitur¬
concedendum est quidquid dealiqua re nasci
continuo eiurdem rei filium nuncupandum:
ut enim omittamalia Niter dchomine nasci
filium. Aiter capillum. peduculum. Lũbricũ
quorum nihil est filius: Vt ergo haec omittã
qm̃ tantȩ rei de formiter comparantur ł sc̃ĩsi¬
aquae filios eos ritedixerit quispiam: sed pla¬
ne dicuntur filiidĩ patris & matris ecdesiȩ:
Sicergo despũ sc̃onatus est filius dĩpatris non
sp̃s scĩ. Nam & illud quod de capillo &c&eris
diximus Ad hoc tantum ual& utam monea¬
mur Non omne quod dealiquo nascitur
&iam filiumeius. de quonascitur possedici
sicut nonomnes quidicuntur alicius filui. con¬
sequens est ut de illo &iam naties sedicantur:

Expanded text:
hujusmodi recte possumus dicere. Hic ergo, hujusmodi recte possumus dicere. Hic ergo, Maria, quomodo non sit filius Spiritus sancti, et sit filius virginis Mariae, cum et de illo et de illa sit natus, explicare difficile est. Procul dubio quippe non sic de illo ut de patre, sic autem deconcedendum quidquid de aliqua re nascitur, continuo ejusdem rei filium nuncupandum. Ut enim omittam aliter de hofilium, aliter capillum, pediculum, lumbricum, quorum nihil est filius; ut ergo haec omittam, quoniam tantae rei deformiter comparantur, aquae filios eos rite dixerit quispiam, sed plane dicuntur filii Dei Patris, et matris Ecclesiae. Sic ergo de Spiritu sancto natus est Filius Dei Patris, non Spiritus sancti. Nam illud quod de capillo et caeteris diximus, ad hoc tantum valet, ut admoneamur non omne quod de aliquo nascitur, etiam filium ejus de quo nascitur, posse dici, sicut non omnes qui dicuntur alicujus filii, consequens est, ut etiam de illo nati esse dicantur,
Abbreviated transcription (Latin):
filius. secundum hominem. quod quasi eum¬
sps sc̃r tamquam pater eius. dematre uirgine
genuiss& Quis hoc dicere audebit : Nec opur
est ostendere disputando: quanta alia sequan¬
tur absurda Cum hoc ipsum iam ita sit absurdũ¬
utnullȩ fideles aures. idualeant sustinere:
patris omnipotentis. de quo procdit sp̃sscs
Factus estei exemine dauid secundum carnẽ
sedcum illam creaturam quam uirgo concepit᷑
&peperit : Quam uir ad rolam ꝑsonam filii
pertinentem tota trinitas fecerit : Neque
enim separabilia sunt opera trinitatir : quur
A& & quando unus trium in aliquo opere Nomi¬
natur. uniuerra operari trinitas intellegitur
Ita uero esta exemplir doceri potest sed nonesi
in hoc diutiur immorandum. Illud enim mou&
quomodo dictum sit Natur de spũsco : Cum
filius nullo modo sit sps̃ sc̃i : Neque enim quia
mundum istum fecitdr̃ dicieum fasest difiliũ
Aut eum natum dedõ sed factum uel creatũ
uel conditum uel institutum ab illo uelsiquid

Expanded text:
filius secundum hominem; quod eum Spiritus sanctus tanquam pater ejus de matre virgine genuisset? Quis hoc dicere audebit? Nec opus est ostendere disputando quanta alia sequantur absurda, cum hoc ipsum jam ita sit absurdumnullae fideles aures id valeant sustinere. Patris omnipotentis, de quo procedit SpirituFactus est ex semine David secundum carnem . Sed cum illam creaturam quam Virgo concepit et peperit, quamvis ad solam personam Filii pertinentem, tota Trinitas fecerit; neque enim separabilia sunt opera Trinitatis; cur tus est? An et quando unus trium in aliquo opere nominatur, universa operari Trinitas intelligitur? Ita vero est, et exemplis doceri potest. Sed non est in hoc diutius immorandum. Illud enim movet quomodo dictum sit, Natus de Spiritu sancto, cum filius nullo modo sit Spiritus sancti. Neque enim quia mundum istum fecit Deus, dici eum fas est Dei filium, aut eum natum de Deo; sed factum, vel creatum, vel conditum, vel institutum ab illo, vel si quid
Abbreviated transcription (Latin):
modo redit ingratiam. post inimicitias quas inter
homines. & scõs angelos peccata fecerunt: & ex
ipsa hominum redemptione ruinȩ illius angelicȩ
d&rimenta reparantur: &utiquenouerunt
angeli scĩ docti dedõ. cuius ueritatis a &erna
contemplatione beatisunt: Quantinumeri
supplementum degenere humano integritas illius
ciuitatis expect&: propter hoc aita postolus
Instaurari omnia inxp̃o qua e incaelissunt & quȩ
interris: In ipso instaurantur quippequa ein cęlis
sunt Cum id quod inde in angelis lapsum est
ex hominibus redditur. Instaurantur autem
qua e in terris sunt. Cum ipsi homines. qui p̃desti¬
iatisunt. acernam uitam acorruptionis
u&ustate

Expanded text:
modo redit in gratiam, post inimicitias quas inter modo redit in gratiam, post inimicitias quas inter homines et sanctos Angelos peccata fecerunt, et ex ipsa hominum redemptione ruindetrimenta reparantur. Et utique noverunt angeli sancti docti de Deo, cujus veritatis aeternae contemplatione beati sunt, quanti numeri supplementum de genere humano integritas illius civitatis exspectet. Propter hoc ait Apostolus: Instaurari omnia in Christo quae in coelis sunt et quae in terris . In ipso instaurantur quippe quae in csunt, cum id quod inde in angelis lapsum est, ex hominibus redditur: instaurantur autem quae in terris sunt, cum ipsi homines qui praedestinati sunt ad aeternam vitam, a corruptionis etustate
Abbreviated transcription (Latin):
uigilantia est: sed quordo nuisque hominum
idoneus est omnes mostiferos dolos eius euadere
Nisi regat atque tueatur dr̃. &ipsa huuts rei
difficultas. & ad hocest utilis. Nesit spes sibi
quisque. Authomo alter alteri sed ds̃ sius
omnibus. Id enim nobis potius expedire
prorsus piorum ambigit nemo: Haecergo
qua e in stĩs angelis. & uirtutibur dĩ est ecclesia
Tunc nobis sicuti est in notesc& cumei coniunc¬
ti fuerimus infine dsimul habendam
beatitudinem sempiternam: Istauero qua eab
illa peregrinatur interris Eonobir notiorest
quo in illa sumus. &quia hominum est. Quod
& nos sumus: hȩc sanguine mediatoris: Nullũ
habentis peccatum. abomniest redempta
peccato ÷ Eiusque uox est. sids̃ pronobis
quis contranos ẽ. quifilio  proprio non pepercit
sed pronobis omnibus tradidit eum: Nonenim
pangelis mortuus est xp̃s. sedideo &iam pro
angelis fit  Quidquid hominum percius mortẽ
redimitur & liberaturamalo : Quõ cum eis quodã¬

Expanded text:
igilantia est. Sed quotusquisque hominum idoneus est omnes mortiferos ejus dolos evadere, nisi regat atque tueatur Deus? Et ipsa hujus rei difficultas ad hoc est utilis, ne sit spes sibi quisque, aut homo alter alteri, sed Deus suis omnibus. Id enim nobis potius expedire prorsus piorum ambigit nemquae in sanctis Angelis et Virtutibus Dei est Ecclesia, tunc nobis sicuti est innotescet, cum ei conjuncti fuerimus in finem, ad simul habendam beatitudinem sempiternam. Ista vero quae ab illa peregrinatur in terris, eo nobis notior est, quod in illa sumus, et quia hominum est, quod et nos sumus. Haec sanguine Mediatoris nullum habentis peccatum, ab omni redempta est peccato, ejusque vox est, Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui Filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum . Non enim pro Angelis mortuus est Christus. Sed ideo etiam pro Angelis fit, quidquid hominum per ejus mortem redimitur et liberatur a malo, quoniam cum eis quodam
Abbreviated transcription (Latin):
apostolus. Omnes enim adstabimus ante cribu¬
nalxp̃iVt ferat unusquirque secundum ca
quaeper corpus gessit. siuebonum. siuemalũ:
Nonte satis uidere significas. Haec quippe
apostolicasententiaAnte mortem ammon&
fieri quod possit prodesse postmortem:
Nontunc quando iam recipiendum quod quisq
gesserit ante mortem. Uerum haec ita soluitur
quȩstio : quõ quodam uitae genere adquirit᷑
dum in hoc corpore uiuitur uitaliquid ad iuuẽ
ista defunctos. Ac per hoc secundum ea
quae pertorpus gesserunt. eisque postcorpus

Expanded text:
apostolus: omnes enim astabimus ante tribuapostolus: omnes enim astabimus ante tribunal Christi, ut ferat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, siue bonum siue malum, non te satis uidere significas. haec quippe apostolica sententia ante mortem admonet fieri quod possit prodesse post mortem. non tunc, quando iam recipiendum est quod quisque gesserit ante mortem. uerum haec ita soluitur quaestio, quoniam quodam uitae genere adquiritur, dum in hoc corpore uiuitur, ut aliquid adiuuent ista defunctos, ac per hoc secundum ea quae per corpus gesserunt eis quae post corpus
Abbreviated transcription (Latin):
prodefuncto in eis pastibus suofilio: &rescrip¬
seras consolans eam : Idq &iam nuntians deca¬
cdauere fidelir iuuenis cmegu. quod materno
& pio affectu desiderauit esse conpl&um.
ut scilic& inbeatissimi felicis confessoris basilica
poner&ur: Qua occasione factum est ut per
eosdem ꝑ latores litterarum tuarum &iammihi¬
scriberes ingerens huiuscemodiquȩstionem:
At que ut responderem. quid mihi exinde
uid&ur exposcens Nec tacens ipsequid sentias
Nam dicis uideritibi non esse in anis motus ani¬
morum religiosorum atquefidelium prosus
ista curantium. Adiungis &iam uacare non
posse quoduniuersa prode functir ecdesia sup¬
plicare consueuit. Vt hinc &illud conicipossit
homini prodesse postmortem sifidesuorum
humando eius corporitalis prouideatur locus
in quo appareat opitulatio. &iam istomodo
quaesita scõrum: sed cum haecitasint quomo¬
do huic opinioni contrarium nonsit. Quod ait

Expanded text:
pro defuncto in eis partibus suo filio et rescrippro defuncto in eis partibus suo filio et rescripseras consolans eam: idque etiam nuntians de cadauere fidelis iuuenis Cynegii, quod materno et pio affectu desiderauit, esse conpletum, ut scilicet in beatissimi Felicis confessoris basilica poneretur. qua occasione factum est, ut per eosdem perlatores litterarum tuarum etiam mihiscriberes, ingerens huiusce modi quaestionem, atque ut responderem quid inde mihi uideretur, exposcens nec tacens ipse quid sentias. nam dicis uideri tibi non esse inanes motus animorum religiosorum atque fidelium pro suis ista curantium. adiungis etiam uacare non posse, quod uniuersa pro defunctis ecclesia supplicare consueuit, ut hinc et illud conici possit, homini prodesse post mortem, si fide suorum humando eius corpori talis prouideatur locus, in quo appareat opitulatio etiam isto modo quaesita sanctorum. Sed cum haec ita sint, quomodo huic opinioni contrarium non sit quod dicit
Abbreviated transcription (Latin):
trum oblatio quȩ fit proquiescentibus
Aliquideorum conferat animabus. cum
euidenter nr̃is. aut subleuemur actibus. aut
grauemur: Siquidem legamus. quod in infer¬
no nemoiam possit confiteri Ad quod multi
dicunt quodaliquis beneficii in hoc locus possit
esse postmortem : Quanto magis. sibi anima
ferr& ipsa refrigerium sua perseilli confiten¬
dopeccata. quam in eorum refrigerium ab aliis
oblatio procuratur. Dixi aliquid dehacre
in eolibro quemnuperad scm̃ paulinum nolanũ
ep̃m scripsi. cum me consuluis s&Vltrum se¬
pultura quaefit in memoriis mastrrum prosit
Aliquidspiritibus mostuorum: Inde est hoc
quodhis ad telitteris insero:. Diũ in quam sc̃itati
tuȩ s epis cope uenerande pauline scriptorũ debitor
fui ex quomihi scripsisti per homines filiae
nr̃ae religiosissimȩ flore quaerens ame
utrum prosit. cuique post mostem quod cor¬
pus eius apud scĩ alicuius memoriam sepeliatur
Hocenim abste uidua memorata p&ierat.

Expanded text:
trum oblatio quae fit pro quiescentibus, aliquid eorum conferat animabus; cum evidenter nostris aut sublevemur actibus, aut gravemur: si quidem legamus, quod in inferno nemo jam possit Domino confiteri. Ad quod multi dicunt quod si aliquis beneficii in hoc locus possit esse post mortem, quanto magis sibi anima ferret ipsa refrigerium, sua per se illic confitendo peccata, quam in eorum refrigerium ab aliis oblatio procuratur? » 2. Dixi aliquid de hac re in eo libro quem nuper ad sanctum Paulinum Nolanum episcopum scripsi, cum me consuluisset utrum sepultura quae fit in memoriis martyrum, prosit aliquid spiritibus mortuorum. Inde est hoc, quod his ad te litteris insero: « Diu, inquam, Sanctitati tuae, coepiscope venerande Pauline, rescriptorum debitor fui, ex quo mihi scripsisti per homines filiae nostrae religiosissimae Florae, quaerens a me utrum prosit cuique post mopus eius apud sancti alicuius memoriam sepelitur. hoc enim abs te uidua memorata petiuerat
Abbreviated transcription (Latin):
eis fiant quorummala sunt merita Vtnec
talibus dignisint adiiuari: siue pro eis quorum
tambona ut talibus non indige anit adium̃tis¬
Genereigitur uitae quod gersit quisque per
corpus efficitur ut prosints quae cum que proillo
perquod ista prosint. sinullum conparatum est
in hacuita: frustra posthanc quaeritur uitam:
Itafitut neque in aniter ecclenia uel suorum
cura prode functis quod potueritreligionis
inpendat. &tamen ferat unus quisque secun¬
dumea quaegessit percorpus siuebonum. siue
malum : Reddente dño unicuique secundum
operaeiur: Vtenim hoc qđ inpenditur. possit
ei prodesse postcorpus in eauita est adquis itũ
quamgernt incorpore. Dixi&iam talealiquid
acllaurentium quodita sehab&. Tempus autẽ
inquam. quod inter hominis mortem & ultimã
resurrectionem positum est animas abditis
receptaculis contin&. sicutuna qua eque
digna est: uel requiȩ uelȩrumna. proeo quod

Expanded text:
eis fiant, quorum tam mala sunt merita, ut neque talibus digni sint adjuvari; sive pro eis quorum tam bona, ut talibus non indigeant adjumGenere igitur vitae quod gessit quisque per corpus, efficitur ut prosint vel non prosint, quaecumque pro illo per quod ista prosint, si nullum conparatum est in hac uita, frustra post hanc quaeritur uitam. ita fit, ut neque inaniter ecclesia uel suorum cura pro defuimpendat, et tamen ferat unusquisque secundum ea quae gessit per corpus, sive bonum, sive malum, reddente Domino unicuique secundum opera ejus. Ut enim hoc quod impenditur, possit ei prodesse post corpus, in ea vita est acquisitum, quam gessit in corpore » . 4. Dixi etiam tale aliquid ad Laurentium, quod ita se habet: « Tempus autem, inquam, quod inter hominis mortem et ultimam resurrectionem interpositum est, animas abditis receptaculis continet, sicut unaquaeque digna est vel requie vel aerumna, pro eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
quod nascendo contraximus. Hȩc estprima elemo¬
srna quam nobis dedimus: qm̃nos ipsos miseros
ꝑmiserante dĩ miseri cordiã requisiuimur: Iustũ
iudicium eius confitentes quomiseri effectisumu
Dequo dicit apostolur : Iudicium quidem exun
incondemnationem & magnȩ caritatieius
gratias agentes . Dequaidem ipse dicit gratiȩ
predicator: Commenda tautem suam caritatẽ
ds̃ innobis: Qũo cum adhuc peccatores essemus
Xp̃s pronobis mortuus est : ut & nos ueraciter¬
denr̃a miseria iudicanter &dĩ caritatem quam
donauit ipse diligentes pierecteque uiuamus
quod iudicium & caritatem dt̃ cum paris ei pr&e¬
fructum suorum &ideo nondabant elemosrnas
aseipsos incipientes secum quepriur misericordiã
dictum est. Diliges proximum tuum tamquam
te ipsum: Cumergo increpass&eos. quod forinsecus
selauabant. Intur autem rapina. &iniquitate
pleniessent ammonens quãdam elemosynã
quam sibi homodeb& primitus dareꝰ Interaora

Expanded text:
quod nascendo contraximus. Haec est prima eleemoquod nascendo contraximus. Haec est prima eleemosyna quam nobis dedimus, qper miserantis Dei misericordiam requisivimus, justum judicium ejus confitentes, quo miseri effecti sumus, de quo dicit Apostolus, Judicium quidem ex uno in condemnationem: et magnae charitati ejus gratias agentes, de qua idem ipse dicit gratiae praedicator, Commendat autem suam dilectionem Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est de nostra miseria judicantes, et Dei charitatem quam donavit ipse, diligentes, pie recteque vivamus. Quod judicium et charitatem Dei cum Pharisaei praetefructuum suorum . Et ideo non dabant eleemosynam a seipsis incipientes, secumque prius misericordiam dictum est: Diliges proximum tuum sicut teipsum . Cum ergo increpasset eos quod forse lavabant, intus autem rapina et iniquitate pleni erant, admonens quadam eleemosyna, quam sibi homo debet primitus dare, interiora
Abbreviated transcription (Latin):
Quaes in tautem leuia quȩ grauia peccata Non
humano sed diuino sunt pensanda iudicio
Videmus enim quaedam ab ipsis quoque a postolis
ignoscendo fuisse concerra qualeillud est. Quodait
uenerabilis paulus. coniugibus. Nolite fraudare
inuicem. Nisi ex consensu ad tempus. utuac&is
orationi. &iterum adidipsum estote. Neuos
tempt& satanas propter intem perantia murãm
Quod putari poss& non essepeccatum misceri scilic&
coniugi. Non filiorum procreandorum causa

Expanded text:
Quae sint autem levia, quae gravia peccata, non humano, sed divino sunt pensanda judicio. Videmus enim quaedam ab ipsis quoque Apostolis ignoscendo fuisse concessa: quale illud est quod venerabilis Paulus conjugibus ait, Nolite fraudare invicem, nisi ex consensu ad tempus, ut vacetis orationi; et iterum ad idipsum estote, ne vos tentet satanas propter incontinentiam vestram: quod putari posset non esse peccatum, misceri scilicet conjugi non filiorum procreandorum causa
Abbreviated transcription (Latin):
unum est: Bonum est homini mulierem non tan¬
gere Tuncrecte fiunt cum referuntur ad di¬
ligendum dm̃ & proximum propterdm̃. &in ho
seculo & infuturo: Nunc dm̃ perfidem: tunc
perspeciem &ipsum proximum : Nuncperfidem
Non enim scimus mostales corda mostalium:
Tuncautem inluminabitdñs abscondita tenebra¬
rum : & manifestabit cogitationes cordis: & tunc
lauserit unicuique adõ Quia id laudabitur
& dilig&ur a proximo in proximmo. Quod nelate¬
at. ab ipso inluminabi turdõ. Minuitur autem
cupiditas caritate crescente donecueniat hic
ad tantã magnitudinem quimaior esse non possit
Maiorem enim caritatem Nemo hab&: quam
utanimam suam ponat proamicissuis Ibiautẽ

Expanded text:
unum est, Bonum est homini mulierem non tangere : tunc recte fiunt, cum referuntur ad diligendum Deum, et proximum propter Deum, et in hoc saeculo, et in futuro; nunc Deum per fidem, tunc per speciem, et ipsum proximum nunc per fidem. Non enim scimus mortales corda mortalium, tunc autem illuminabit Dominus abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis; et laus erit unicuique a Deo : quia id laudabitur et diligetur a proximo in proximo, quod ne lateat, ab ipso illuminabitur Deo. Minuitur autem cupiditas charitate crescente, donec veniat hic ad tantam magnitudinem, qua major esse non possit: Majorem enim charitatem nemo habet, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis . Ibi aute
Abbreviated transcription (Latin):
quȩrelam sicumeis cum quibus nobis fuit
causa communis cessante: adhuc gratiaperi¬
remus. Quae tamen sicut tunc de omnimun¬
do eruit paucos : Ita nunc deuniuerso genere
hominum saluatinnumeros. Non secundum
operanr̃a : sed secundum suum propositum. &
gractiam quaeda tata est nobis inxp̃o ihũ ante
tempora a &erna:
ubnex uistis &iam quod postmulta disserens
ait: Est ergo inmalorum potesta te peccare
Vtautem peccando hoc uelhoc illamalitia faci¬
ant Non est in eorum potestate. sed dĩ diuiden¬
tis tenebras & ordinantis eas. Vt hinc &iam

Expanded text:
querelam, si cum eis, cum quibus nobis fuit querelam, si cum eis, cum quibus nobis fuit causa communis, cessante adhuc gratia, periremus. Quae tamen sicut tunc de omni mundo eruit paucos; ita nunc de universo genere hominum salvat innumeros, non secundum opera nostra, sed secundum suum propositum, et gratiam quae data est nobis in Christo Jesu, ante tempora aeterna . Subnexuistis etiam quod post multa disserens ait. ut autem peccando hoc vel hoc illa malitia faciant, non est in eorum potestate, sed Dei dividentis tenebras et ordinantis eas; ut hinc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
sstum liber&. Inscrutabilia sunt iudicia eius
& inuestigabiler uiȩ ipsius: meliusenim & hic
dõ. Quam dicere audeamus. quasi nouerimus
Hae comnia sin on rectedicta sunt. scrutabilia st̃
iudiciadĩ. &uestigabiles uiģ eius. Nec occultũ
est. quareille potius quam iste salu&ur. & inse
non in dño gloriabitur. Qui aliis uitiosuo pere¬
untibus electione dignus inuentus est Aesic
iustitia quidem erit quod plurimi damnantur
Gednonerit gratia quod plurimiliberantur
Absit. Haec acatholicis cordibus. Absit talis
impi&as. utquem quam putemus meritis suis
erui de potestate tenebrarum. & inregnum
filudĩ debita non gratuita adoptione trans¬
ferri. Magno peccato perut alam: &in illo
omnes perierunt: Quia omni homini damna¬
ta natiuitate genito. Hoc inadam deb&ur
ut pereat: &sicut non possumus conquȩri : de
eo quod in pr& eritis saeculis dimisi tomner gen¬
tes ingrediuiassuas. Ita iustam non haberemus

Expanded text:
illum liberet, inscrutabilia sunt judicia ejus, illum liberet, inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ipsius. Melius enim et hiDeo ? quam dicere audeamus, quasi noverimus . RESPONSIO Haec omnia si non recte dicta sunt scrutabilia sunt judicia Dei, et vestigabiles viae ejus; nec occultum est quare ille potius quam iste salvetur; et in se non in Domino gloriabitur, qui, aliis vitio suo pereuntibus, electione dignus inventus est. Ac sic justitia quidem erit quod plurimi damnantur: sed non 249 erit gratia quod plurimi liberantur. Absint haec a catholicis cordibus, absit talis impietas, ut quemquam putemus meritis suis erui de potestate tenebrarum, et in regnum Filii Dei debita, non gratuita, adoptione transferri. Magno peccato periit Adam, et in illo omnes perierunt. Quia omni homini damnata nativitate genito, hoc in Adam debetur ut pereat. Et sicut non possumus conqueri de eo quod in praeteritis saeculis dimisit omnes gentes ingredi vias suas: ita justam non haberemus
Abbreviated transcription (Latin):
testimonus diuinarum scripturarum indubi¬
tanter agnoscitur Qñm sicut ab hoc iuiro defini¬
tumest fides & inchoata & perfecta donumest
dĩ &hocdonum inquit quibuslam dari
quibusdam nondari. Omnino nondubitat qui
non uult manifertissimissacris litteris repugnan
Nonputemus hoc ueraciterdictum : Si omnes
hominer fidelessunt: sed cum alii credant.
Alu uero non credant. Dicatque apostolur
Nonenim omnium estrides: Quis noniudeat
fidem quam acceperunt quihabent. Nonacce¬
pisse qui non habent: Demdeait
ideait. Curautem non omnibus d&ur
fidelẽ mouere non deb& qui credit ex uno
omnes isse in condemnationem sine dubitatione
iustissima. Ita ut nulla ess& dĩ iustare p̃hensio
&iam sinullus in deliberar&ur Unde constat
magnam essegratiam quod plurimi liberantur
& quid sibi deber&ur in eis : qui non liberantur
agnoscunt: Vt quigloriatur. Non in suis meri¬
tis. quȩ pariauid& essedamnatis. sed in dño
glori&air: Quur autem istum potiur quam

Expanded text:
testimoniis divinarum Scripturarum indubitanter agnoscitur quoniam, sicut ab hoc viro definitum est, Fides et inchoata, et perfecta, donum est Dei; et hoc donum, inquit, quibusdam dari, quibusdam non dari, omnino non dubitat, qui non vult manifestissimis sacris litteris repugnare; non putemus hoc veraciter dictum, si omnes homines fideles sunt: sed cum alii credant, alii vero non credant, dicatque Apostolus , Non enim omnium est fides; quis non videat fidem, quam acceperunt qui habent, non accepisse qui non habent? EXCERPTUM einde ait: Cur autem non omnibus detur, fidelem movere non debet, qui credit ex uno omnes isse in condemnationem sine dubitatione justissimam; ita ut nulla esset Dei justa reprehensio, etiam si nullus inde liberaretur. Unde constat magnam esse gratiam quod plurimi liberantur, et quid sibi deberetur in eis qui non liberantur, agnoscunt; ut qui gloriatur, non in suis meritis, quae paria videt esse damnatis, sed in Domino glorietur . Cur autem istum potius quam
Abbreviated transcription (Latin):
defunctorum. animas pi&ate suorum. uiuentiũ
releuari. Cum pro illis sacrificium mediatoris
offestur. Vel elemosynȩ in eclesia fiunt:
sedeis haec prosunt quicum uiuerent
Haec sibi ut postea prosint prodes semdruerur
Estenimquidam uiiendi modunNetam bonus
utnon requirat ista post mostem Nectãmalus
ut ei non prosint ista postmortem: Estuero talis¬
inbono uthirnon requirat. Est &rursur talis
inmalo. ut nechis ualeat cum haecuita transierit
adiuuari. Quocirta hic omnemeritum conpara¬
tur quo possit perhancuitam releuari quispiam
uel grauari: Nemose autem prepar& quod hic
neglexit cum obierit dñm promereri:
Nonigitur ista quae pro defunctis commendan
dis. frequentat ecdesia illiapostolicȩ sunt ad¬
uersa sententia quadictum est Omnesenim
ad stabimur ante tribunal xp̃i. ut ferat unus¬
quisque secundum ea quae percorpus gessit
siuebonum siuemalum: Quia &am hoc meritũ
sibi quisque cum in corpore uiuer& conparauit

Expanded text:
defunctorum animas pietate suorum viventium revelari, cum pro illis sacrificium mediatoris offertur, vel eleemosynae in Ecclesia fiunt. Sed eis haec prosunt, qui cum viverent, haec sibi ut postea prodesse possent, meruerunt. Est enim quidam vivendi modus, nec tam bonus ut non requirat ista post mortem, nec tam malus ut ei non prosint ista post mortem. Estin bono, ut his non requirat; est et rursus talis in malo, ut nec his valeat, cum haec vita transierit, adjuvari. Quocirca hic omne meritum comparatur, quo post hanc vitam possit relevari quispiam, vel gravari. Nemo se autem speret, quod hic neglexit, cum obierit, apud Deum promereri. Non igitur ista quae pro defudis frequentat Ecclesia, illi apostolicae sunt adversa sententiae, qua dictum est: Omnes enim astabimus ante tribunal Christi, ut referat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, sive bonum, sive malum , quia etiam hoc meritum sibi quisque, cum in corpore viveret, comparavit,
Abbreviated transcription (Latin):
Nec eum fides acsper. fefellit. Namquepharao
territus monstris. multisque propteream malis
ad flictus ubi eius esseuxorem diuinitus didicit
in lesam cum honore restituit. Abi melech autẽ
somnio cõmonitur&ẽdoctus similiter fecit

Expanded text:
Nec eum fides ac spes fefellit. Namque Pharao Nec eum fides ac spes fefellit. Namque Pharao territus monstris, multisque propter eam malis afflictus, ubi ejus esse uxorem divinitus didicit, illaesam cum honore restituit: Abimelech autem somnio commonitus et edoctus, similiter fecit
Abbreviated transcription (Latin):
suam sororem mentitum quae cratpulcherri¬
ma in concubitũ adserit uenditasse. Nonore
ueridico a durpitudineseparat honestatem
sed ore maledicototũ uestit incrimen
Hocenim abrahȩ factum lenocinio simile
uid&ur sed non ualentibus exillius a &ernȩ
legislumine a peccatis recte facta discernere 
Quibus & constantia pestinatia uideri potest
&uirtus fidutiae uitium putatur audaciae
& quaecumq similiter obiciuntur. quas inon rec¬
tȩ agentibur anon rectȩ cernentibus:
Nequeenim abraham flagitio consensituxoris
eius qua euendidit adulterium: sed sicutilla
famulam suam non libidini mariti permisit.
sedofficio generandi ultro obtulit Nequa quã
turbato ordine naturali ubi eius potestarerat
castam. & casto corde sibi coberentem decuius
animo ubi pudicitiȩ uirtus habitat
Nullomodo dubitabat : tacuit uxorem dixit
sororem : Nese occiso ab alienigenis atqueimpis
captiua possider&ur. Cestus dedõ suo quod
nihil turpe acflagitiosum perp&isiner&

Expanded text:
suam sororem mentitum, quia erat pulcherrima, in concubitum asserit venditasse; non ore veridico a turpitudine separat honestatem, sed ore maledico totum vertit in crimen. Hoc enim Abrahae factum lenocinio simile videtur, sed non valentibus ex illius aeternae legis lumine a peccatis recte facta discernere, quibus et constantia, pertinacia videri potest; et virtus fiduciae, vitium putatur audaciae; et quaecumque similiter objiciuntur quasi non recte agentibus a non recte cernentibus. Neque enim Abraham flagitio consensit uxoris, ejusque vendidit adulterium: sed sicut illa famulam suam non libidini mariti permisit, sed officio generandi ultro intulit, nequaquam turbato ordine naturali, ubi ejus potestas erat castam, et casto corde sibi cohaerentem, de cujus animo, ubi pudicitiae virtus habitat, nullo modo dubitabat, tacuit uxorem, dixit sororem, ne se occiso ab alienigenis atque impiis captiva possideretur; certus de Deo suo quod nihil eam turpe ac flagitiosum perpeti sineret.
Abbreviated transcription (Latin):
lum niatur patri abrahȩ quoduxorem suam
duobus regibus. ad concubitum uenditass&:
Indignansque subieci : quod autem iustum
inquam acfidelemuirum matrimoniisui. infam¬
sissimum nundinatorem appellans: Auaritia
acuentris causa ad uobus regibus abimelech.
& pharaoni diuersis temporibus. sarram coniugõ¬

Expanded text:
lumniaretur patri Abrahae, quod uxorem suam duobus regibus ad concubitum venditasset, indicant quae subjeci: « Quod autem justum, inquam, et fidelem virum matrimonii sui infamissimum nundinatorem appellans, avaritiae ac ventris causa duobus regibus, Abimelech ac Pharaoni, diversis temporibus Saram conjug
Abbreviated transcription (Latin):
magnum chaos interiectum ẽẽ testatur
Aut si propt̃ ea samuhel saul dixit: Mecum
eris ut non ad ȩqualitatem falilitatis. sedad parẽ
conditionem mortis referatur . quoduterque
homofuerit: & uterquemoripotuerit : Iamq
mostuus mortem uiuo p̃nuntiabat: perspicit
quantum opinor prudentiatua secundum utrũq
intellectum habere exitum illam lectionem
qui non sit contrafidem: Nisi foste profundiore
& perplexiore in quisitione quam uel uiriũ
mearum uel temporis excedit angustias
Inueniatur adliquidum uel posse uel non posse
animam humanam cum ex hacuita emigraue¬
rit magicis carminibus : euocatam uiuorum
apparere conspectibus : &am corporis. linia¬
menta gestantem. ut nonsolum. uideri ualeat
sed & agnosci & si potest utrum &am iusti
anima non quidem cogatur magis saciis

Expanded text:
magnum chaos interiectum esse testatur. magnum chaos interiectum esse testatur. aut si propterea Samuhel Sauli dixit: mecum eris, ut non ad aequitatem felicitatis, sed ad parem condicionem mortis referatur, quod uterque homo fuerit, uterque mori potuerit, iamque mortuus mortem uiuo praenuntiabat: perspicit, quantum opinor, prudentia tua, secundum utrumque intellectum habere exitum illam lectionem, qui non sit contra fidem. nisi forte profundiore et perplexiore inquisitione, quae uel uirium mearum uel temporis excedit angustias, inueniatur ad liquidum, uel posse uel non posse animam humanam, cum ex hac uita emigrauerit, magicis carminibus euocatam uiuorum apparere conspectibus, etiam corporis liniamenta gestantem, ut non solum uideri ualeat sed et agnosci. et si potest, utrum etiam iusti anima non quidem cogatur magicis sacris
Abbreviated transcription (Latin):
&iustus adeorum poenam quibus ista prȩdi¬
cantur: ut malum quod eis inpend& antequam
ueniat prȩnoscendo patiantur : Occulto apparatu
misteriorum suorum &iam spiritibus talibus
aliquid diuinationis inpestiat. Vt quodaudiun
ab angelis. prȩnuntient hominibus
Tantum autem audiunt quantumomniumodñs
atquemoderator. uel iubet. Velsinit:
Unde &iam sp̃s phytonis in actibus a postolorũ
ad testatur paulo a postolo & euangelista ere
conatur. Miscenrtamen istifallacias & uerũ
quod nos sepotuerint : Nondocendi magis quam
decipiendi finep̃nuntiant : & fostehocest quod
cumilla imagosamuhelis saulem prȩdicar&
moriturum : Dixit&iam secum futurum
quodutiquefalsum est. Magno quippe int̃¬
uallo postmostem. separaribonos amalis:
Ineuangelio legimus : Cum dñr inter superbum
illum liuitem cumiamapud inferos tormenta¬
pater&ur .: &illum quia deius ianuam ulce¬
rosus iacebat : Iam in requiem constitutum

Expanded text:
et iustus ad eorum poenam quibus ista praediet iustus ad eorum poenam quibus ista praedicantur, ut malum, quod eis impendet, antequam ueniat, praenoscendo patiantur, occulto apparatu ministeriorum suorum etiam spiritibus talibus aliquid diuinationis impertiat, ut quod audiunt ab angelis praenuntient hominibus. tantum autem audiunt, quantum omnium dominus atque moderator uel iubet uel sinit. unde etiam spiritus pythonicus in Actibus apostolorum attestatur Paulo apostolo et euangelista esse conatur. miscent tamen isti fallacias et uerum, quod nosse potuerint, non docendi magis quam decipiendi fine praenuntiant: et forte hoc est quod, cum illa imago Samuhelis Saulem praediceret moriturum, dixit etiam secum futurum, quod utique falsum est. magno quippe interuallo post mortem separari malos a bonis in euangelio legimus, cum dominus inter superbum illam diuitem, cum iam apud inferos tormentapateretur, et illum qui ad eius ianuam ulcerosus iacebat, iam in requie constitutum