comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑstitione. quia fidei defectionẽ sequitur
hẏpocrisis mendax: ut sit uel inuerbis pie¬
tas. quam amiserit conscientia. Ipsamq
simulatam pietatẽ omni uerborum m̃dacio.
impiam reddunt false doctrine institutis ficdi
sanctitatem corrumpere molientes. aurtumq
pruriginem. sub nouello suidesiderii dogma¬
te. aliis ingerentes. qui contentioni studentes
contra ueritatem sine federe bellant. Int̾ ueri
namq assertionem &e placiti defensionẽ ꝑti¬
nax pugna ẽ: dumse &e ueritas tenet. & se uo¬
luntas erroris tuetur. Horum igitur deo
odibilem eccłiam euertere atq ora opilare.
ne uirus nequitie in alios transfundere queant
ce lucernam ueritatis incandelabro exaltare
uolentes. in labore multo acsudore uolum̃ deo
p̾stante compegimus. ex testimomis ũitatis
in eternum fundatis. inquatuor libr̃is distin¬
ctum: in quo maiorum exempla doctrinaq
repperies: in quo ꝑ dñice fidei sinceram ꝑ¬

Expanded text:
perficie. Quia fidei defectionem sequitur perficie. Quia fidei defectionem sequitur hypocrisis mendax, ut sit in verbis pietas, quam amiserit conscientia, ipsamque simulatam pietatem, omni verborum mendacio impiam reddunt; falsae doctrinae institutis fidei sanctitatem corrumpere molientes, auriumque pruriginem, sub novello sui desiderii dogmate aliis ingerentes, qui contentioni studentes, contra veritatem sine foedere bellant. Inter veri namque assertionem et placiti defensionem pertinax pugna est, dum se et veritas tenet, et se voluntas erroris tuetur. Horum igitur et Deo odibilem ecclesiam evertere, atque ora opilare ne virus nequitiae in alios effundere queant, et lucernam veritatis in candelabro exaltare volentes, in labore multo ac sudore, hoc volumen, Deo praestante, compegimus, ex testimoniis veritatis in aeternum fundatis, in quatuor libris distinctum. In quo majorum exempla doctrinamque reperies; in quo, per dominicae fidei sinceram p
Abbreviated transcription (Latin):
caritas. Quamius non ambigamus omnem
humani eloquii sermonem calumnie atq con-¬
tradictioni emulorum semꝑ fuisse obnoxium:
quia dissentientib uoluntatum motibus
dissentiens quoq fit animorum senstis: ut cũ
omne dictum ueri ratione ꝑfectum sit. tam̃
dum aliuid aliis. aut uidetur aut compla¬
cet. ueritati uł non intellecte uł offendenti.
impietatis error obnitatur: ac uoluntatis in¬
i illis diffidentie filiis: quinonrationi uo-¬
luntatem subitiunt. nec doctrine studium
impendunt. sed his que sommarunt sapien¬
tie u̾ba coaptare nituntur. non ueri s placi¬
ti rationem sectantes: quos iniqua uolun¬
tas non ad intelligentiam ueritatis. s ad de¬
fensionem placentium incitat. non deside-¬
rantes doceri ueritatem. s ab ea adfabulas
conuertentes auditum. quorum ꝓfessio est
magis placita quam docenda conquirere.
nec docenda desidare. s. desileratis doctrina
coaptare. Habent rationem sapientie insu¬

Expanded text:
charitas. Quamvis non ambigamus omnem charitas. Quamvis non ambigamus omnem humani eloquii sermonem calumniae atque contradictioni aemulorum semper fuisse obnoxium; quia dissentientibus voluntatum motibus, dissentiens quoque sit animorum sensus: ut cum omne dictum veri ratione perfectum sit, tamen dum aliud aliis aut videtur, aut complacet, veritati vel non intellectae, vel offendenti, et impietatis error obnitatur, ac voluntatis inatur in illis diffidentiae filiis, qui non rationi voluntatem subjiciunt, nec doctrinae studium impendunt, sed his quae somniarunt sapientiae verba coaptare nituntur, non veri, sed placiti rationem sectantes, quos iniqua voluntas non ad intelligentiam veritatis, sed ad defensionem placentium incitat; non desiderantes doceri veritatem, sed ab ea ad fabulas convertentes auditum. Quorum professio est magis placita quam docenda conquirere; nec docenda desiderare, sed desideratis doctrinam coaptare; habent rationem sapientiae in su
Abbreviated transcription (Latin):
upientes aliquid de penuri¬
A ac tenuitate nr̃a cum pau¬
ꝑcula ingarophilatiũ dñi
mittere. ardua scandere.
opus ultra iuires nr̃as agẽ
p̃sumpsimus: consumma¬
tionis fiduciam laborisq mercede insamari¬
tano statuentes: qui ꝓlatis incurationẽ semi¬
uiui duob denariis. suꝑ eroganti cuncta red-¬
dere ꝓfessus ẽ Delectat nos ueritas poulicentiˢ:
s terret immensitas laboris. Desidium bor¬
tatur ꝓficiendi: s dehortatur infirmitas de¬
ficiendi: quam uincit. zelus domus dei. Quo
inardescentes. fidem nr̃am adũsus errores car¬
nalium. atq animalium hominũ. dauitice tur¬
ris clipeis munire. uł potius munitã ostende.
ac theologicarum inquisitionum abdita ape¬
rire. necnon & sacram̃torum eccł̃iasticorum pro
modico intelligentie nr̃e noticiam tradere stu-¬
dumus: nonualentes studiosorum fratrum
uotis iure resistere: eorum inxp̃o laudabi¬
lib studiis lingua acstilo nos seruire flagi¬
tantium. Quas bigas: in nobis agitat xp̃i

Expanded text:
upientes aliquid de penuria ac tenuitate nostra cum paupercula in gazophylacium Domini mittere, ardua scandere, opus ultra vires nostras agere praesumpsimus; consummationis fiduciam, laborisque mercedem in Samaritano statuentes, qui, prolatis in curationem semivivi duobus denariis, supereroganti cuncta reddere professus est. Delectat nos veritas pollicentis; sed terret immensitas laboris. Desiderium hortatur proficiendi, sed dehortatur infirmitas deficiendi , quam vincit zelus domus Dei. Quo inardescentes, fidem nostram adversus errores carnalium atque animalium hominum, Davidicae turris clypeis munire, vel potius munitam ostendere, ac theologicarum inquisitionum abdita aperire, necnon et Sacramentorum ecclesiasticorum pro modulo intelligentiae nostrae notitiam tradere studuimus . Non valentes studiosorum fratrum votis jure resistere, eorum in Christo laudabilibus studiis, lingua ac stylo nos servire flagitantium: quas bigas in nobis agitat Christi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ noscendum ẽ. Et cum ꝑ naturam di nat᷑a
ipsa habitet in nobis: indifferens natura
Ouero nc̃ gͥ quomodo ñ ex natura unũ st̃
Apatre ꝓcedit sp̃c ueritatis. a filio mittit᷑.¬
& a filio accipit. s omnia que habet pat̃.
filii suntz &e iccirco qui ab eo accipit dĩ sp̃c ẽ¬

Expanded text:
esse noscendum est. Et cum, per naturam rei natura ipsa habitet in nobis; indifferens natura quaero igitur quomodo non ex natura unum sunt? A Patre procedit Spiritus veritatis, a Filio mittitur, et a Filio accipit, sed omnia quae habet Pater, et Filius. Et idcirco qui ab eo accipit, Dei Sp
Abbreviated transcription (Latin):
ne ulla deformitate: sicut sine ulla corrup¬
tione. onere. difficultate: inquib tanta fa¬
cuitas quanta felicitas erit Propt̃ quod
&e spũalia dicta sunt: cum ꝓculdubio cor¬
pora sint futura. ñ sp̃c. Exhis apparet qd̾
una erit omnium resurgentium etas. scił
caro creat᷑ aliquid ꝑibit: s omniũ particłar
ante disꝑsarum couectione. redintegrabitur
uitio fulgida sic̃ sol. resurgent: p̃cisis cunctis
deformitatib. quas hic habuerunt
Si mali
tẽ habeant quas hic habuert̃ deformitates.

Expanded text:
ne ulla deformitate, sicut sine ulla corruptione, onere, difficultate; in quibus tanta facilitas, quanta felicitas erit; propter quod et spiritualia dicta sunt, cum procul dubio corpora sint futura, non spiritus. Ex his apparet quod una erit aetas omnium resurgentium, scilicet, caro creatur, aliquid peribit; sed omnium particularum ante dispersarum collectione redintegrabitur corpora sine omni vitio fulgida sicut sol, resurgent, praecisis cunctis deformitatibus quas hic habuerunt. 4. Si mali tunc habeant quas hic habuerunt deformitates.
Abbreviated transcription (Latin):
homo uł ẽẽ homo. non solum herao quia ho¬
minem assumpsit: s quia ipsum inunitatẽ
& singularitatem sui. idest ꝑsone accepit. Na¬
tura autem diuina hominem quidem acce¬
pit. idest hominis formam sibi uniuit: s non
insingularitatem ce unitatẽ sui. Seruata enĩ
ꝓprietate ac diu̾sitate duarum naturaꝵ: ꝑso¬
ne singularitas extitit. Id̃oq ñ sic diuina na
tura. ẽ homo. uł facta homosicut d̾̃i filius. Qui¬
dam tam̃ indifferenter utrumq concedunt.
Quare ñ acceꝑit ꝑsonam hominis cũ hominẽ

Expanded text:
homo vel esse homo, non solum quia hohomo vel esse homo, non solum quia hominem assumpsit, sed qui ipsum in unitatem et singularitetem sui et personae accepit. Natura autem divina hominem quidem accepit, id est, hominis formam sibi univit, sed non in singularitatem et unitatem sui. Servata enim proprietate ac diversitate duarum naturarum, personae singularitas extitit; ideoque non sic dicitur divina natura esse homo vel facta homo, sicut Dei Filius. Quidam tamen indifferenter utrumque concedunt. 4. Quare non accepit personam hominis, cum homine
Abbreviated transcription (Latin):
Itur utrum eadem diuina natura debe¬
at dici caro factasicut ũbum dicit᷑ factum ca¬
ro. si enimidem ẽ. in carnari. quod ẽ. carnẽ fieri:
uderi pot̾ ita debere dici quod sit caro facta. sic̃
dicitur incarnata. Ad quod dicimus. quia si il¬
lud dictum insacra scriptura repꝑiret᷑. ex ead̾e
intelligentia acciperetur. qua cum diceretur
incarnata. S quia ilud auctoritas subticuit.
atq locutionis modus numiam uideretur fa¬
cere exp̃ssionem. sinatura diuina diceret᷑ caro
facta: Melius hoc silere puto uel negare. qũa
temere asserere: ne si illud dicatur conũtibili¬
tas nature in naturam signari putetur. Ex
p̃missis indubitabilit̃ constat. quod ꝑsona
ũbi siue natura. hominis naturam scilicet
carnem & animam assumpsit: s ñ ꝑsonam
hominis. Si autem natura diuina naturam
hominis accepit: quare ñ dicitur facta homs.
ut ẽt̃ home sicut ubum di: do quod dici pot̃
quod dici potest. quod di filius dicitur factꝰ

Expanded text:
itur utrum eadem divina natura debeat dici caro facta, sicut Verbum dicitur caro factum? Si enim idem est incarnari quod est carnem fieri, videri potest ita debere dici, quod sit caro facta sicut dicitur incarnata. Ad quod dicimus, quia si illud dictum in sacra Scriptura reperiretur, ex eadem intelligentia acciperetur, qua cum dicitur incarnata. Sed quia illud auctoritas subticuit, atque locutionis modus nimiam videretur facere expressionem si natura divina diceretur caro facta, melius silere hoc puto vel negare, quam temere asserere; ne, si illud dicatur, convertibilitas naturae in naturam significari putetur. Ex praemissis indubitabiliter constat quod persona Verbi, sive natura, hominis naturam, scilicet carnem et animum assumpsit, sed non personam hominis. Si autem natura divina naturam hominis accepit, quare non dicitur facta homo vel esse homo, sicut Verbum Dei? Ad quod dici potest quod Dei Filius dicitur factus
Abbreviated transcription (Latin):
abebant enĩõs liberum
arbitrium: quod est lib̾a potestas. c
habilitas uoluntatis rationalis. Poterant
enim uoluntate eligere quidlibet: ce ratiõe
iudicare. idest discernere: inquib constat li¬
berum arbitrium. Nec creati st̃. uolentes a¬
uerti. uł conũti. s habues ad uolendum
hoc. uelillud: & post creationem spontanea
uoluntate. Alii eligerunt malum. alii bo

Expanded text:
abebant enim omnes liberum arbitrium, quod est libera potestas et habilitas voluntatis rationalis. Poterant enim voluntate eligere quodlibet, et ratione judicare, id est discernere; in quibus constat liberum arbitrium, nec creati sunt volentes averti vel converti, sed habiles ad volendum hoc vel illud; et post creationem spontanea voluntate alii elegerunt malum, alii bo
Abbreviated transcription (Latin):
ta etiam cum dicitur filius non habet po-¬
tentiam generandi. quam pater habet: du¬
pliciter inteuigi potest. Si enim dicatur-
Non habet fiuius potentiam gnãndi. quam
et pat̾. idest qua potens sit ad generandum.
idest ut genuerte uel generet sicut pater:
uerum est. Si uero intelligatur sic. Non ha¬
bet potentiam qua possit gigni. uł genitꝰ
ẽẽ. qua eadem pater potens est. ut genue¬
rit uel ut generet: falsum est. Sicut dicit᷑
pater habet potentiam qua potest ẽẽ pat̾.
sit eẽ pater. et econuerso. filius habet po¬
bet ergo aliquam pater quam non habet
filius. et econuerso: Absit: quia eademest
potentia patris. qua potest ẽẽ pater. ce filii
qua potest ẽẽ filius. Ita etiam eadem ẽ uo¬
luntas qua pater uult ẽẽ pater ñ filius:
& filius uult ẽẽ filius non pater. Et ead̾e
est uoluntas filii qua uult ẽẽ genitus. &
patrem genuisse. & patͥs. qua uult eẽ
De ꝓprieta-

Expanded text:
ta etiam cum dicitur: Filius non habet potentiam generandi quam Pater habet, dupliciter intelligi potest. Si enim dicatur: Filius non habet potentiam generandi quam et Pater, scilicet qua potens sit ad generandum, id est, ut genuerit vel ut generet sicut Pater, verum est; si vero intelligatur sic, non habet potentiam qua possit gigni vel genitus esse, qua eadem Pater potens est ut genuerit, vel ut generet, falsum est. Sicut dicitur: Pater habet potentiam qua potest esse Pater, sit esse Pater; et e converso, Filius habet pobet ergo aliquam Pater, quam non habet Filius, et e converso. Absit, quia eadem est potentia Patris, qua potest esse Pater; et Filii, qua potest esse Filius. Ita etiam eadem est voluntas, qua Pater vult esse Pater, non Filius; et Filius vult esse Filius, non Pater; et eadem est voluntas Filii, qua vult esse genitus et Patrem genuisse; et Patris, qua vult esse de verita
Abbreviated transcription (Latin):
utari autem ꝑtempꝰ ẽ. uariari scđ̃m qua¬
litates int̾iores uł extĩores que sunt in
ipsare que mutatur: ut quando suscipit ui¬
cissitudinem gaudii. doloris. scientie. obluuio¬
nis. uł uariationẽ forme: siue alicuius qͣlita¬
tis extĩoris. hec enimmutatio que fit scd̃mtẽp
uariatio ẽ qualitatũ. que fit incorꝑali uel
spũau creatura: et ideo uocat᷑ tẽpꝰ Opinio qͦrũd̾a

Expanded text:
utari autem per tempus est variari secundum qualitates interiores vel exteriores, quae sunt in ipsa re quae mutatur: ut quando suscipit vicissitudinem, gaudii, doloris, scientiae, oblivionis: vel variationem formae, sive alicujus qualitatis exterioris. Haec enim mutatio quae fit secundum tempus, variatio est qualitatum, quae fit in corporali vel spirituali creatura; et ideo vocatur temp
Abbreviated transcription (Latin):
naturis. ut ex his etiam hec fieri possent.
non ut innaturali motu haberent. habet
gͦ inse absconditas quorumdã futurorum
causas. quas reb conditis non inseruit: easq
implet ñ oꝑe ꝓuidentie quo nature subsistũt
ut sint. s quo illas ad ministrat ut uoluerit.
quas ut uoluit condidit. Om̃ium gͦ que ad
grãm sigc̃andam ñ naturali motu rerum.s
mirabilit̾ facta sunt. ab scondite cause indeo
fuerunt. Quoꝵ unũ erat: qd̃ mulier facta est.
de latereuiri dormientis. Non habuit prima
rerum conditio ut femina sic fieret. s ut fie¬
ri posset: ne contra causas quas d̃s uolunta¬
rie instituit. mutabili uoluntate aliqͥd face̾
putaretur.
De anima nuilieris qd̃ ñ exanima
iuri ẽ ut quida putauerunt dicñtes animas

Expanded text:
naturis, ut ex his etiam haec fieri possent, non ut in naturali motu haberent. Habet ergo Deus in se absconditas quorumdam futurorum causas, quas rebus conditis non inseruit, easque implet non opere providentiae, quo naturae subsistunt ut sint; sed quo illas administrat ut voluerit, quas ut voluit condidit . Omnium ergo quae ad gratiam significandam non naturali motu rerum, sed mirabiliter facta sunt, absconditae causae in Deo fuerunt; quorum unum erat, quod mulier facta est de latere viri dormientis. Non habuit prima rerum conditio ut femina sic fieret, sed ut fieri posset; ne contra causas quas Deus voluntarie instituit, mutabili voluntate aliquid facere putaretur 8. De anima mulieris, quod non est ex anima viri, ut quidam putaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas illud peccatum p̃cesserit:
Dicimus quia peccatum illud & in uolunta¬
te &e mactu constitit. & uoluntas actum p̃¬
cessit. s ipsam uoluntatem. aua hominis
uoluntas mala ñ p̾uit. atq ex diaboli ꝑsu¬
asione & homunis arbitrio uia uoluntas
mala ꝓdiit. qua iusticiam deseruit. &e iniqͥ¬
tatem inchoauit. & ipsa uoluntas iniqui

Expanded text:
oluntas illud peccatum praecesserit, dicimus quia peccatum illud et in voluntate, et in actu constitit; et voluntas actum praecessit, sed ipsam voluntatem alia hominis voluntas mala non praecessit, atque ex diaboli persuasione, et hominis arbitrio illa voluntas mala prodiit, qua justitiam deseruit, et iniquitatem inchoavit; et ipsa voluntas iniquit
Abbreviated transcription (Latin):
uib facile est nobis respondẽ. s indignũ
responsione uidetur. qd dicunt. Omne
inde sequit᷑ qd̾ adeo sit ut mala fiant.Si enĩ
hoc diceret᷑. auctor malorum ds eẽ intelliget᷑
qd̾ ex simili manifeste falsumostenditur. Ds
ꝓhibet furtum fieri s fur

Expanded text:
uibus facile est nobis respondere; sed indignum responsione videtur quod dicunt. Omne inde sequitur quod a Deo sit ut mala fiant. Si enim hoc diceretur, auctor malorum Deus esse intelligeretur; quod ex simili manifeste falsum ostenditur: Deus prohibet furtum fieri: sed fur
Abbreviated transcription (Latin):
Id quod dici pot̃ quia multiplex potest.¬
defectus carnis o p̃cipue pollutio que¬
dam quam ex feruore coitus parentũ & con¬
cupiscentia ubidinosa contrahit caro dũ
concipit᷑ causa est originalis peccati: q̃recte
uitium. siue corruptio carnis appellari pot̃.
que feditas maior ẽẽ uidet᷑ incarne concupi¬
scentialiter traducta. quam ea unde tradu¬
citur. Et quod uitium uł corruptio sit in
carne ante coniunctionẽ anime effectu ꝓ¬
batur: cum anima infunditur. que excor¬
ruptione carnis maculat᷑. Sicut inuase di¬
noscitur uitiũ ẽẽ: cũ uinũ infusũ acescit.
Inductu similiũ ostñdit ñ ab surde dici filios t̾he¬
re peccatũ aparentib eo mundis.

Expanded text:
d quod dici potest quod multiplex defectus carnis, et praecipue pollutio quaedam, quam ex fervore coitus parentum et concupiscentia libidinosa contrahit caro dum concipitur, causa est originalis peccati; quae recte vitium, sive corruptio carnis appellari potest. Quae foeditas major videtur esse in carne concupiscentialiter traducta, quam in ea unde traducitur. Et quod vitium vel corruptio sit in carne ante conjunctionem animae, effectu probatur, cum anima infunditur, quae ex corruptione carnis maculatur; sicut in vase dignoscitur vitium esse, cum vinum infusum acescit. 7. Inductu similium ostendit non absurde dici filios trahere peccatum a parentibus, etiam mundis.
Abbreviated transcription (Latin):
nem diligendi p̾scriptum seruauerit: quod
si est: omnem hominem sicut seipsum dilex̃.
omnib gͦ uitam optauit: om̃sq saluos fieri
uoluit. S ñ om̃s salui sunt: & ita ñ est factũ
qd optauit. S ñ ẽ ignorandum in eofuisse ca-¬
ritatem iuxta modum patrie non uie: eumq
ordinem diligendi implesse qui seruatur in
patria non inuia. Qui enim inpatria sunt
idest iam beatificati sc̃ ad eo iustiqe d̃i ad dic¬
ti sunt. ut nichil eis placeat. ñͥ quod d̃o pla¬
cet: ac ꝑ hoc. illorum tantum saluitem ce uolũt
gunt:. ltace ip̃c electos tantum sicut se dilex̃
eorumq salutem optauit

Expanded text:
nem diligendi praescriptum servaverit. Quod si est, omnem hominem sicut seipsum dilexit. Omnibus ergo vitam optavit, omnesque salvos fieri voluit, sed non omnes salvi fiunt, et ita non est factum quod optavit. Sed non est ignorandum in eo fuisse charitatem juxta modum patriae, non viae; eumque ordinem diligendi implesse qui servatur in patria, non in via. Qui enim in patria sunt, id est, jam beatificati sunt, adeo justitiae Dei addicti sunt, ut nihil eis placeat, nisi quod Deo placet; ac per hoc illorum tantum salutem diligunt etgunt; ita et Christus electos tantum sicut se dilexit, eorumque salutem optavit
Abbreviated transcription (Latin):
fruendum est. alie quib utendum est:alie q̃
fruuntur & utunt᷑. Ille quib fruendum est.
nos beatos faciunt Istis quib utendum est.
tendentes ad beatitudinem adiuuamur. ce
quasi adminiculamur ut ad illas res q̃ nos be¬
atos faciunt ꝑuenire. eisq in herere possimus.¬
que De retꝰ que fruunt᷑ it utuntur. .ii.

Expanded text:
uendum est, aliae quibus utendum est, aliae quae fruuntur et utuntur. Illae quibus fruendum est, nos beatos faciunt. Istis quibus utendum est, tendentes ad beatitudinem adjuvamur, et quasi adminiculamur, ut ad illas res, quae nos beatos faciunt, pervenire, eisque inhaerere possimus.s vero quae fruuntur et ut
Abbreviated transcription (Latin):
diuina eẽntia. & ita dicatur unus d̃s eẽ
tres ꝑsone. sic̃ una eẽntia dicitur tres ꝑsone:
utrumita ualeat sane dici. unus ds̃ trium ꝑ¬
eẽntie. Inhis locutionib sc̃pt᷑e Usũ scͥpture:
usus nobis emulandꝰ uidetur: inhis sequen¬
ubi frequent̃ reppit᷑ itadictũ. dumtradit.
lIna ẽ eẽntia trium: &e tͦs st̃ ꝑsõe unius eẽntie:
Nusquam autẽ occurrit legisse. unũ d̃m trium
ꝑsonarum: ut tres ꝑsonas uniꝰdi. Od̃ id̾o puto
ut accipitur cũ de creat᷑is sum tũ ꝑͣꝵ ꝙ ecõũso: cũ

Expanded text:
divina essentia, et ita dicatur unus Deus esse tres personae, sicut una essentia dicitur tres personae, utrum ita valeat sane dici, unus Deus trium pentiae. In his locutionibus Scripturae usus nobis aemulandus videtur, ubi frequenter reperitur ita dictum: Una est essentia triumnusquam autem occurrit legisse, unum Deum trium personarum, vel tres personas unius Dei. Quod ideo puto accipitur cum de creat
Abbreviated transcription (Latin):
debitum reddit. uacare ñ pot̾ orationr. nec
carnis agni edere. Itemsi pͥanes ꝓpositionis
abhis qui uxores suas tetigerant comedi ñ
potãnt: quantomagis panis qui de celo des¬
cendit ñ pot̾ abhis qui conugalib paulo
ante hesere complexib. uolari atq contin¬
grꝰ hon quod nuptias condemnemus: s qd̃
eo tẽꝑe quo carnes agni manducaturi sumꝰ.
uacare a carnalib oꝑib debeamꝰ. hoc ca-¬
pitulũ ꝓpͥe ad ministros ecclie ꝑtinere uidet᷑:
quib ñ licebat sacra officia celebrare atq
myftĩa. tẽꝑe conuigał amplexus: qͦ etiã p̃sen¬
illo quo coniugales actus geruntur. p̃sentia
sc̃i sp̃c dabitur etiam si ꝓpħa eẽ uideatur. qͥ
offitio generationis obsequitur
.Quib tẽꝑib

Expanded text:
debitum reddit, vacare non potest orationi, nec carnes Agni edere. Item, si panes propositionis ab his qui uxores suas tetigerant, comedi non poterant; quanto magis panis qui de coelo descendit, non potest ab his qui conjugalibus paulo ante haesere complexibus, violari atque contingi! non quod nuptias condemnemus, sed quod eo tempore quo carnes Agni manducaturi sumus, vacare a carnalibus operibus debeamus. Hoc capitulum maxime ad ministros Ecclesiae pertinere videtur, quibus non licebat sacra officia celebrare atque mysteria tempore conjugalis amplexus, quo etiam praesenillo quo conjugales actus geruntur, praesentia Spiritus sancti dabitur, etiamsi propheta esse videatur, qui officio generationis obsequitur. 5. Quibus t
Abbreviated transcription (Latin):
tem cum dicimus plures ẽẽ ꝑsonas. singula¬
ritatem atq solitudinẽ excludimus: non
diu̾sitatem uł muitiplicitatem ibi ponimꝰ.
Quasi diceretur. Sine solitudine ac singulari¬
tate ꝑsonas confitemur. Uñ hył. in quarto
libro de trinitate sicait. Dixit d̃s. faciamus
hominem adimaginem et similitudinem
nr̃am. Ouero nunc an solum dm̃ sibi locutũ
existimes: anhunc sermonem eius. intelligaᷤ
ad alterum extitisse. Si solum fuisse dicis: ip-¬
suis uoce argueris dicentis. faciamꝰ &e nrãm.
Sustulit enim singularitatis ac solitudinis
intelligentiam ꝓfessio consortii: quia aliqd̃
consortium ẽẽ ñ pot̃. ipsi solitario:. neq soli¬
tudo solitarii. recipit faciamus: nec alieno
ascdiceret nr̃am. Attende lector his ũbis: ce
uide quia nomine consortii pluraltatemsig.¬
nificauit. ꝓfessio uero consortii ẽ. ꝓfessioplu-¬
ralitatis: quam ꝑꝓfessus ẽ dicens. faciamꝰ
fessione pluralitatis. ñ diũsitatem uł mul

Expanded text:
tem cum dicimus plures esse personas, singularitatem atque solitudinem excludimus, non diversitatem vel multiplicitatem ibi ponimus: quasi dictate personas confitemur. Unde Hilarius in lib. 4 de Trin. sic ait: Dixit Deus: Faciamus hominem ad imaginem, et similitudinem nostram. Quaero nunc an solum Deum sibi locutum existimes, an hunc sermonem ejus intelligas ad alterum extitisse. Si solum fuisse dicis, ipsius voce argueris, dicentis: Faciamus, et nostram. Sustulit enim singularitatis ac solitudinis intelligentiam professio consortii, quia aliquod consortium esse non potest ipsi solitario, neque solitudo solitarii recipit faciamus; nec alieno a se diceret, nostram. Attende, lector, his verbis. et vide quia nomine consortii pluralitatem significavit; professio ergo consortii, est professio pluralitatis; quam professus est dicens: Faciamus rofessione plu
Abbreviated transcription (Latin):
ampliꝰ impediat. ab ipso iordane sacram̃tũ
quo constent hec que dicta sunt accipiat: &e
nos canonum ac legũ scita sequentes deincepꝰ
ñ ꝓhibemus quinalii uiro si uoluerit p̃dicta
eius filia tm̃ in domino nubat᷑. Ex his apparet
coniugium fieri int̾ consentientes & sponta¬
neos: ñ renitentes & inuitos. Herum ꝑtam̃
qui inuiti & coacti conunctist̃. si postea ab
aliquo temꝑis spacio sine contradictione &
querimonia cohabitauerint. facultate icedñ
chł reclamandi habita. consentire uidentur.
& consensus uie consequens supplet qdđ prece¬
batur: qui euident̃ ñ contradic̃ scd̃m
illud. Insponsalib eoꝵ consensus exi¬
gendus ẽ: quorum innuptiis desiderat᷑¬

Expanded text:
amplius impediat, ab ipso Jordane sacramentum, amplius impediat, ab ipso Jordane sacramentum, quo constent haec quae dicta sunt, accipiat. Et nos canonum et legum scripta sequentes, deinceps non prohibemus quin alii viro, si voluerit, praedicta ejus filia tantum in Domino nubat. Ex his apparet conjugium fieri inter consentientes et spontaneos, non inter renitentes et invitos. Verumtamen qui inviti et coacte conjuncti sunt, si postea ab aliquo tempore sine contradictione et querimonia cohabitaverint facultate discedendi vel reclamandi habita, consentire videntur; et consensus ille consequens supplet quod praecebatur, qui evidenter non contradicit: secundum illud: In sponsalibus eorum consensus exigendus est, quorum in nuptiis desiderat
Abbreviated transcription (Latin):
portet autem consensum conugalem li¬
berum eẽ. a coactione. Coactus enim con¬
sensus. qui nec consensus appellari debet con¬
iugium ñ fac̃. sic̃ testatur urbanus papa. scͥ
neptis tue coniugio. quam te cuidam daturũ
necessitatis instante articulo. sub fidei polli¬
citatione firmasti. hoc equitate dictante de¬
creuimus: ut si illa uirum illum omnino ut
dicit᷑ tenuit. & in eadem uoluntatis auctori¬
tate ꝑsistit. ut uiro illi se prorsus deneget
nupturam: nequaquam eã inuitam ac re¬
nuentem. eiusdem uiri cogas coniugio copu
gatuiordanis pͥncipis retulerunt. scił quod
ipse coactus & dolens filiam suam flentẽ
u̾it: qm̃ legum et canonum auctoritas talia
sponsalia ñ aꝓpbat ne de ignorantib leges
& canones nimis durum uideatur. ita sen¬
tentiam temꝑamus: ut si pͥnceps cũ assensu
fuie id qd̃ ceptum ẽ. ꝑfice̾ uoluerit. conceda¬
mus. Sinautemlegatus nr̃ utrasq partes au¬
dyat: ae sinicħ fuit ex parte rainaidi. quod

Expanded text:
portet autem consensum conjugalem liberum esse a coactione. Coactus enim consensus, qui nec consensus appellari debet, Conjugium non facit, sicut testatur Urbanus papa 31, qneptis tuae conjugio, quam te cuidam militi daturum necessitatis instante articulo sub fidei pollicitatione confirmasti, hoc aequitate dictante decrevimus: Ut si illa virum illum omnino ut dicitur renuit, et in eadem voluntate persistit ut viro illi se prorsus deneget nupturam, nequaquam eam invitam ac renitentem ejusdem viri cogas conjugio copulgati Jordanis principis retulerunt, scilicet, quod ipse coactus et dolens filiam suam nolentemverit; quoniam legum et canonum auctoritas talia sponsalia non approbat, ne ignorantibus leges et canones nimis durum videatur, ita sententiam temperamus, ut si princeps cum assensu filiae id quod coeptum est perficere voluerit, concedamus. Sin autem, legatus noster utrasque partes audiat; et si nihil fuerit ex parte Raynaldi quod
Abbreviated transcription (Latin):
uod si ita fuit ñ igitur altius suggesti¬
one prius peccauit: cum auctoritas
tradat ideo peccatum diaboli incurabile eẽ.
quia ñ suggestione s ꝓpria suꝑbia cecidit ho¬
& ideo ꝑalium resurgere potuit. Quo circa
torem efflagitant. que sic intelligere sane
quimus. Dondeiceretur homo scuicet iac¬
tum illius peccati. ut scuicet lignũ uecitum
ederet. & in has miserias ꝑ temptatione diabo¬
li nisi elatio omp̾menda p̃cessisset ñ uti ꝙtem¬

Expanded text:
uod si ita fuit, non ergo alterius suggestione prius peccavit, cum auctoritas tradat ideo peccatum diaboli incurabile esse, quia non suggestione sed propria superbia cecidit; hoet ideo per alium resurgere potuit. §. Quocirctorem efflagitant: quae sic intelligere sane quimus: Non dejiceretur homo in actum illius peccati, ut, scilicet, lignum vetitum ederet, et in has miserias per tentationem diaboli, nisi elatio comprimenda praecessisset, non utique
Abbreviated transcription (Latin):
talis elatĩo & amor ꝓprie potestatis ĩnui¬
rõ fuerit sicut in muliere. Qđ adam ñ fuit se¬
suggerebat. In eo tam̃ fu aliquo fuit seductꝰ.¬
le putaũit: qd̃ ꝑ emptorium erat. S nec pͥor¬
lier seduxit me: s dedit michi ae comedi. Mu¬
lier uͭ inquit. Serpens seduxt me. hanc autẽ
tationẽ s. opus peccati. Lalis emimfuit ordi
malum: quo audito. statim m̃ti mulieris Sib¬
repsit elatio quedam. & amor ꝓprie potesta¬
tis. ex quo placuit ei facere quod diabolus sua¬
debat: & utiq fecit. Suggestione gͥ peccauit.
quia temptatio p̃cessit. ex qua inm̃te eꝰ orta ẽ.

Expanded text:
talis elatio amor propriae potestatis in viro fuerit, sicut in muliere? Ad quod suggerebat. In eo tamen seductum fuisse crede putavit, quod peremptorium erat. Sed nec prlier seduxit me, sed dedit mihi, et comedi. Mulier vero inquit: Serpens seduxit me. Hanc autem tationem, sed opus peccati. Talis enim fuit ordimalum; quo audito statim menti mulieris surrepsit elatio quaedam et amor propriae potestatis, ex quo placuit ei facere quod diabolus suadebat, et utique fecit. Suggestione igitur peccavit, quia tentatio praecessit, ex qua in mente ejus orta
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ ñẽ. maior filio. nec pat̾ uł fuius
maior spu scõ. nec maius aliquid due ꝑsone st̃
simul. quam una:. nec tres simul maius aliqͥd
quam due nec maior est eẽntia intrib qũa
induabus: nec induab quam in una. quia

Expanded text:
Pater non est major Filio, nec Pater vel Filius major Spiritu sancto, nec majus aliquid duae personae sunt simul quam una, nec tres simul majus aliquid quam duae, nec major est essentia in tribus quam in duabus, nec in duabus quam in una, quia
Abbreviated transcription (Latin):
futuroꝵ: quia ex fide quam ex desponsa¬
tione sͥ inuicẽ debent. postea efficiunt᷑
conuiges. Premissas enim auctoritates
quib asseritur quod consensus matͥ¬
monium fac̃. ita intelligi uoluit: ut con¬
sensus uł pactio conuigalis ñ ante coi¬
tum faciat matͥmoniũ. s in coitu. Sicut
enim defloratio uirginitatis ñ fac̃ matri¬
monium. nͥ p̃cedat pactio coniugalis: ita
nec pactio comugalis. antequam assit co¬
pula carnalis. Ex pactione gͥ coniugali
sponsi & sponse fiũt: ante coitum. Incoitu
ũ efficiuntur coniuges. fac̃ enim pactio
comugalis: ut que prius erat sponsa. in
cottu fiat conunx
Responsio ad p̃dicta
c̃ det̾minatione superiorum.

Expanded text:
futurorum, quia ex fide quam ex desponsafuturorum, quia ex fide quam ex desponsatione sibi invicem debent, postea efficiuntur conjuges. Praemissas autem auctoritates, quibus asseritur quod consensus matrimonium facit, ita intelligi volunt, ut consensus vel pactio conjugalis non ante coitum faciat matrimonium, sed in coitu. Sicut enim defloratio virginitatis non facit matrimonium, nisi praecedat pactio conjugalis, ita nec pactio conjugalis, antequam adsit copula carnalis. Ex pactione ergo conjugali sponsi et sponsae fiunt ante coitum; in coitu vere efficiuntur conjuges. Facit enim pactio conjugalis ut quae prius erat sponsa, in coitu fiat conjux. 9. Responsio ad praedicta cum determinatione superiorum.
Abbreviated transcription (Latin):
tc̃ sine culpa sequunt᷑ xp̃m relicto sclo. si
bñt ex pari uoluntate castitatis ꝯsensum.
Item. Siuir & uxor diu̾tere ꝓsola religio¬
ne int̾ se consenserĩt uita. nullatenꝰ sine
conscientia ep̃i fiat: ut ab eo singulariter
ꝓ uiso constituant᷑ loco. nam uxore nolen¬
te uł altõ illoꝵ. etiam ꝓtali re matͥmoni¬
um ñ soluitur. Itẽ auo. Sĩ abstines sine
uxoris uoluntate. tribuis ei fornican¬
di licentiam: & peccatum illius tue impu¬
sit nobis taberga regina. regia se uelle
simus. ñ hoc alit̾ fieri posse nͥ eandẽ uitã
uir eiꝰ lotharius elegĩt. Exhis patet. qͦd
coniugati sine communi sensu continen
ñ ualent: et si fecĩnt reuocaridebent.
Sponsi uͦ possunt sine communi consen¬
su monastĩum eligere. Unde uidetur: int̾
sponsum et sponsam comugium ñ eẽ. Id̃oq¬
ñ asserunt apͥma fide desponsationis
conuges appellari. ñ re p̃sentium s spe

Expanded text:
tunc sine culpa sequuntur Christum relicto seculo, si tunc sine culpa sequuntur Christum relicto seculo, si habent ex pari voluntate castitatis consensum. Item, si vir et uxor divertere pro sola religiosa inter se consenserint vita, nullatenus sine conscientia episcopi fiat, ut ab eo singulariter proviso constituantur loco. Nam, uxore nolente, aut altero eorum, etiam pro tali re matrimonium non solvitur. CAP. 128. uxoris voluntate, tribuis ei fornicandi licentiam; et peccatum illius tuae impusit nobis Taberga regina, regia se velle simus non hoc aliter fieri posse, nisi eamdem vitam vir ejus Lotharius elegerit. Ex his patet quod conjugati sine communi consensu monastnon valent; et si fecerint, revocari debent. Sponsi vero possunt sine communi consensu monasterium eligere. Unde videtur inter sponsum et sponsam conjugium non esse. Ideoque asserunt a prima fide desponsationis conjuges appellari, non re praesentium, sed spe
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ conũsum. Qua ꝓpt̾ exꝑientie tue p̃cipimꝰ.
ut diligenti inquisitione discutiat: ne forte
eius uoluntate conũsus sit: uł ipsa mutaie
& illum inmonastĩo ꝑmanẽ ꝓuideat. & hãc
sic̃ ꝓmisit mutare compellat. Si uͦ nichil
horum ẽ. nec quondam forncationis crimen.
ꝓpt̾ qd̾ licet uxorem dimitt̾e. p̃dictã mulie¬
rẽ cõmisisse cognou̾is: ne illius conũsio ux¬
oris in hoc scło relicte fieri possit ꝑditionis
occasio. uolumꝰ ut maritũ suũ etiã si iam¬
tonsoratꝰ ẽ reddẽ debeas ommi excusatioẽ
cessante: quia nͥ forncatioĩs causa. uirum
uxorem dimittẽ nulla ratio concedit. Postqͣ
enim copulatione coniugii. uiri & mulie¬
ris unum corpꝰ efficit᷑ ñ pot̾ ex parte conũti
& ex parte reman̾e in scłõ. It̃ ex .uiii. sinodo.¬
Siquis coniugatus conũti ad monaff̾ĩũ
uelit. ñ ẽ recipiendꝰ. nͥ pͥꝰ a coniuge castimo¬
niam ꝓfitente fuĩt absolutus. Tales igit᷑

Expanded text:
e conversum. Quapropter experientie tue precipimus, ut diligenti inquisitione discutiat, ne forte eius voluntate conversus sit vel ipsa se mutare  illum in monasterio permanere provideat et hanc, sicut promisit, mutare compellat. Si vero nihil horum est nec quoddam fornicationis crimen, propter quod licet uxorem dimittere, predictam mulierem commisisse cognovisses, ne illius conversio uxori relicte in seculo fieri possit perditionis occasio, volumus, ut maritum suum itonsuratus est, reddere debeas, omni excusatione cessante, quia nisi fornicationis causa virum uxorem dimittere nulla ratio concedit. Postquam enim copulatione conjugii viri et mulieris unum corpus efficitur, non potest ex parte converti, et ex parte remanere in seculo. Item ex 80 synodous converti ad monasterium velit, non est recipiendus, nisi prius a conjuge castimoniam profitente fuerit absolutus. Tales ergo
Abbreviated transcription (Latin):
oc autem coniuigatis nullatenꝰ licet.
Non enim pot̃ uir melioris uite ꝓpo¬
situm sumere. sine uxoris consensirle econũso.
dicunt: religionis gra coniugia debere
solui. Uerum sciendum ẽ: quia & si hoc
lex humana concessit. tam̃ lex diuina ꝑ¬
hibuit. S iuͦ utrisq conueniat continen¬
tẽ uitam ducere. hoc qͥs audeat accusare
Sic enim multos scõꝵ nouimꝰ cum suis
coniugib & prius continentẽ uitã duxis¬
se: & post ad scẽ eccłie regimina migrasse.
Siuͦ continentiam qmͣ uir appetit mulier
ñ seqͥt᷑. aut qũa uxor appetit uir recusat. con¬

Expanded text:
oc autem conjugatis nullatenus licet. Non enim potest vir melioris vitae propositum sumere sine uxoris consensu, et e conversdicunt religionis gratia conjugia debere solvi. Verum sciendum est quia etsi hoc lex. humana concessit, tamen lex divina prohibuit. Si vero utrisque conveniat continentem vitam ducere, hoc quis audeat accusare? Sic enim multos sanctorum novimus cum suis conjugibus et prius continentem vitam duxisse, et post ad sanctae Ecclesiae regimina migrasse. Si vero continentiam quam vir appetit, mulier non sequitur, aut quam uxor appetit, vir recusat, con
Abbreviated transcription (Latin):
um audem dilectio di immutabius
sit &e uleo non intenditur ut remitit᷑
si queritur que sit tatio dicti. cumdicttur
magis uł minus diligere. hoc. quã illud.
& cum dicitur omnia diligere. dicimus dile¬
dionem di sicut pacem exsuꝑare omnem
gi adeo que fecit. quia omnia placent ei. oĩa¬
approbat. inquantum oꝑa eius st̃. nec tunc
prius. uł amplius placuerunt ei. cum facta
sunt. s &e antequam fierent: immo ab et̃no
omnia placuerunt ei. ñ minus qm postꝗͣ eẽ
ceꝑunt. Qd̃ uͦ rationales citaturas. idẽ. hoiẽs
uł angłos auos magis auos minus diligere
dicitur. nõn mutabilitatem caritatis eius
significat: s qd̃ alios ad maiora bona. alos
adminora dilexit: alios admeliores usus. ali¬
os adminus bonos. Omnia enim bona nrã.
ex eius dilectione nobis ꝓueniunt. Electoꝵ
gͦ alios magis auos minus dilexit abet̃no. ce
diligit etiam nc̃: quia aliis maiora. aliis mino¬
ra ex dilectione sua p̃parauit bona: auisq

Expanded text:
um autem dilectio Dei immutabilis sit, et ideo non intenditur, vel remittitur, si quaeritur quae sit ratio dicti cum dicitur magis vel minus diligere hoc quam illud, et cum dicitur Deus omnia diligere, dicimus dilectionem Dei sicut pacem exsuperare omnem gi a Deo quae fecit, quia omnia approbat in quantum opera ejus sunt, nec tunc vel prius vel amplius placuerunt ei cum facta sunt, scilicet antequam fierent, imo ab aeterno omnia placuerunt ei, non minus quam postquam esse coeperunt. Quod vero rationales creaturas, id est, homines vel angelos, alios magis, alios minus diligere dicitur, non mutabilitatem charitatis ejus significat, sed quod alios ad majora bona, alios ad minora dilexit; alios ad meliores usus, alios ad minus bonos. Omnia enim bona nostra ex ejus dilectione nobis proveniunt. Electorum ergo alios magis, alios minus dilexit ab aeterno, et diligit etiam nunc, quia aliis majora, aliis minora ex dilectione sua praeparavit bona; aliisque
Abbreviated transcription (Latin):
hõmo autem aliquid eisimile cum alicubi
stens alicubi sit d̃s autẽ immense uirtutis
uiuens potestas. que nusquã ñ assit. nec de¬
sit usqũa se omnem ꝑ sua edocet. et sua non
auud quam se ẽẽ significat. itaut ubi sua
insint. ipse ẽẽ ꝑ sua intelligatur. Non autẽ
corꝑau modo cum alicubi sit. ñ etiam ubiq
ẽẽ credatur: cum ꝑsua in om̃ib eẽ ñ desinat.
Nonaliud autem sint. quam qd̾ ẽ ipse que sua
sunt. Et hec ꝓpt̃ nature intelligentiã dictã st̃¬
His u̾bis aꝑte significat. si tam̃ intelligis he¬
retice. quia diuina natura ñ aliud ẽ. abhis
que sua sunt. ita ut insint: &e ꝑilia inom̃ibus
ẽ. suis. que non insunt. Sua enimsunt etiã
que ñ insunt. idẽ. om̃s creature. & sua st̃ que
insunt: ut tres ꝑsone que st̃ eusdle nature ce
eadem natura sicut supra augustim testimo¬
nio firmauimus dicentis. tres eẽ ꝑsonas eiꝰdẽ

Expanded text:
uid aliud ei simile, cum alicubi stens alicubi sit. Deus autem immensae virtutis vivens potestas, quae nusquam non adsit, nec desit usquam, se omnem per sua edocet, et sua non aliud quam se esse significat: ut ubi sua insint, ipse esse intelligatur. Non autem corporali modo, cum alicubi insit, non et ubique esse credatur: cum per sua in omnibus esse non desinat; non aliud autem sint, quam quod est ipse, quae sua sunt. Et haec quidem ad naturae intelligentiam dicta sHis verbis aperte significatur, si tamen intelligis, haeretice, quia divina natura non aliud est ab his quae sua sunt, ita ut insint; et per illa in omnibus suis est quae non insunt. Sua enim sunt etiam quae non insunt, id est, omnes creaturae; et sua sunt quae insunt, ut tres personae, quae sunt ejusdem naturae et eadem natura; sicut supra August. testimonio firmavimus, dicentis tres personas esse
Abbreviated transcription (Latin):
creatarum respiciens inquit. Non id̾e
ẽ. natura. quod nature res: subiciens exempla
de ipsis creatis. Inde ostendens erroris eẽ. sub
m̃sura creaturarum metiri creatorẽ: addit: &e
scđm hoc: ñ idemẽ. ds. & quod di ẽ. ac si diceret.
Si ad instar creaturarum de creatore sentis:
cogeris fateri. quia ñ idemẽ ds. & qd̾ d̃i est.
Qd̃ dicere. impium ẽ: cum sp̃c d̃i d̾̃s sit. & dĩ

Expanded text:
creatarum respiciens, inquit: Non idem est natura quod res naturae, subjiciens exempla de ipsis creaturis. Inde ostendens erroris esse sub mensura creaturarum metiri Creatorem, addit: Et secundum hoc non idem est Deus et quod Dei est; ac si diceret: Si ad instar creaturarum de Creatore sentis, cogeris fateri quia non idem est Deus et quod Dei est; quod dicere impium est, cum Spiritus Dei Deus sit, et Dei
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ ẽ. significans qd̃ ꝓprietas patrisẽ pater.
ce ꝓprietas fuii est filius. his aliisq płibus
auctoritatib aꝑte significari uidetur. quod
ꝓprietas filii: filius sit: sic et ds ita ce ꝓprietaᷤ
scił ꝓprietates ẽẽ ꝑsonas & diuinã naturã. &

Expanded text:
Filius est; significans quod proprietas Patris est Pater, et proprietas Filii est Filius. His aliisque pluribus auctoritatibus aperte significari videtur quod proprietas Filii Filius sit, sic et Deus; ita et propriscilicet, proprietates esse personas et divinam naturam,
Abbreviated transcription (Latin):
uod enimꝓprietas etiamnatura diui-¬
na sit. ostendit hylarius. dicens natiui¬
tatem filii ẽẽ naturam. unde ipsa ẽ: in .uiͦi.li.
de trinitate. Utrius q natura non differt. unũ
sunt pat̾ ce filius: habet gͥ hoc sacram̃ti nati¬
uitas. ut complectatur inse &e nom̃. & naturã.
ce potestatem. quia natiuitas non pot̃ ñ ẽẽ ea
natura. unde nascatur filius. Idem in .ui. Na¬
tuntas ꝓprietas ẽ. ueritas ẽ. Idem in .uͦii. Dic̃
quod nature natiuitas sit inteilgenda ẽẽ in

Expanded text:
uod enim proprietas etiam divina natura sit, ostendit Hilarius, dicens nativitatem Filii esse naturam. Unde in lib. 7 de Trin. ait: Utriusque natura non differt; unum sunt Pater et Filius. Habet ergo hoc sacramenti nativitas, ut complectatur in se et nomen, et naturam, et potestatem, quia nativitas non potest esse ea natura unde nascitur Filius. Idem, in 6: Nativitas proprietas est, veritas est. Idem, in 7, dicit quod naturae nat
Abbreviated transcription (Latin):
ctores nr̃i scuierint: ꝑ eos dicẽ noluit nisi qd̃
ꝓsit saluti. Oueritur etiam sistet an mouea¬
tur celum. Si mouet᷑ inquiunt: quomͦ ẽ fir¬
mam̃tum: Si stat. quomodo in eo fixa sydera
curueunt: S firmam̃tum dici pot̾. ñ ꝓpter
stationem. s ꝓpt̾ firmitatem uł t̾minum aqͣꝵ
intrans gressibilem. Si autem stat. nichil im¬
pedit moueri et circuire sydera.

Expanded text:
ctores nostri sciverint, per eos dicere noluit, nisi quod prosit saluti. Quaeritur etiam si stet an moveatur coelum. Si movetur, inquiunt, quomodo est firmamentum? Si stat, quomodo in eo fixa sidera circumeunt? Sed firmamentum dici potest, non propter stationem, sed propter firmitatem vel terminum aquarum intransgressibilem. Si autem stat, nihil impedit moveri et circumire sidera.
Abbreviated transcription (Latin):
am ꝓpħicam ubi legit᷑. Ne his qui dicunt bo-¬
num malum. & malumbonũ. Igit᷑ si hanc
maledictionem uitare uolumus. nullatenꝰ
dicẽ debemus. bonum ẽẽ malum: & econũso.
hoc autem auoꝰ. in eodem libro det̾minat di¬
cens. Id quod dictum est in ꝓpħia. intelligen¬
dum ẽẽ de ipsis reb quib homines malist̾.
ñde bominib. Inde qui adultium dicit bo-

Expanded text:
 5, ubi legitur: Vae his qui dicunt bonum malum, et malum bonum! Igitur si hanc maledictionem vitare volumus, nullatenus dicere debemus bonum esse malum, et e converso. Hoc autem August., in eodem lib. determinat, dicens: Id quod dictum est in prophetia, intelligendum est de ipsis rebus quibus homines mali sunt, non de hominibus. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. aliud filium. ñ
unam sub̃am. sed
duas: patr̃e maio¬
rem: furum mino¬
rem. Noli hoc dicẽ
tu catholice. In me¬
dio gͦ nauiga: utrũ¬
deuita: e dic. Pat̃:
pat̾ est: & filius: fi¬
lius ẽ. alius pat̃.
alius filiꝰ. s ñ ali¬
ud. immo hocip¬
sum. quia unus ds.
Ecce ostensum est
quare unitas esse
inpatre dicatur.
cum tres illi unũ
sint¬

Expanded text:
e, aliud Filium; non unam substantiam, sed duas: Patrem majorem, Filium minorem. Noli hoc dicere tu, catholice. In medio ergo naviga, utrumdevita: et dic: Pater Pater est, Filius Filius est; alius Pater, alius Filius, sed non aliud, imo hoc ipsum, quia unus Deus. Ecce ostensum est quare unitas in Patre esse dicatur, cum tres illi unum sint
Abbreviated transcription (Latin):
his decausis facta sit mulier de uiro ñ
dequalibet parte corꝑis uiri. s de latẽ eiꝰ for¬
mata est. ut ostenderetur. quia inconsortium
citabatur dilectionis: ne forte si fuisset de capi-¬
te facta. uiro ad dnãtionem uideretur p̃ferenda
aut si de pedib ad seruitutem subicienda: qͥa
gͥ uiro nec dña. nec ancilla parabatur. s so¬
cia: nec de capite. nec de pedib s: delatẽ fue-¬
rat ꝓducenda: ut iuxta se ponendam cogno¬
sceret. quam de suo latere sumptam didicisset.
Quare dormienti ñ uigilanti costa subtcta est.

Expanded text:
his de causis facta sit mulier de viro, non de qualibet parte corporis viri, sed de latere ejus formata est, ut ostenderetur quia in consortium creabatur dilectionis, ne forte si fuisset de capite facta, viro ad dominationem videretur praeferenda; aut si de pedibus, ad servitutem subjicienda. Quia igitur viro nec domina, nec ancilla parabatur, sed socia; nec de capite, nec de pedibus, sed de latere fuerat producenda, ut juxta se ponendam cognosceret, quam de suo latere sumptam didicisset. 4. Quare dormienti et non vigilanti costa subtracta est.
Abbreviated transcription (Latin):
uod autem sacra uirgo extt̃ ab omni peco
immunis extiterit ausꝰ. euident̃ ostendit
in ubro de natura & grã ita inquiens. Exc̃epta
nuliam prorsus cum de peccatis agit᷑ haben
uolo q̃stionẽ Inde onimscimus. quod ei plꝰ
grẽ sit collatum ad uincendũ ex omni parte
pecatum. quod concipere ac parere meruit
quem constat nulium haduisse peccatumꝰ
hac gͦ uigine excepta si om̃s scĩ a sc̃ẽ congͦ¬
garipossent. &e quereretur ab eis. an pecẽm
haberent: quid responderetur nisi quod
iohannes ait. Sidixĩmus quia peccatũ ñ
habemus nosipsos seducimũsꝰ ua autem
uirgo singulari gr̃ã p̃uenta ẽ. atq repleta.
ut ipsum haberet uentris suifructum. quẽ
ex initio habec uniũsitas dñm Ut uiud
caro qm accepit in eo fuĩt pecc̃o obnoxia. Cap̃ .ix.¬
um autem illa caro cuius excellentia

Expanded text:
uod autem sacra Virgo extunc ab omni peccato immunis exstiterit, Augustinus evidenter ostendit in libro De natura et gratia, ita inquiens: « Excepta nullam prorsus, cum de peccatoribus agitur, habere volo quaestionem. Inde enim scimus, quod ei plus gratiae sit collatum ad vincendum ex omni parte peccatum, quod concipere ac parere meruit, quem constat nullum habuisse peccatum. » Hac ergo Virgine excepta, si omnes sancti et sanctae congregari possent, et quaereretur ab eis, an peccatum haberent, quid responderent, nisi quod B. Joannes ait: Si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus? Illa autem Virgo singulari gratia praeventa est atque repleta, ut ipsum haberet ventris sui fructum, quem ex initio habuit universitas Dominum; ut illud caro quam accepit in eo, fuit peccato obnoxia. Cum autem illa caro, cujus excellentia
Abbreviated transcription (Latin):
d gͦ sacrieloquii prudentia facẽ curauit: ne
d̃i imm̃sitatem similititudine creature me¬
tiremur. Dixerat enim scͥptura sacra qd̃ d̃s
pat̾ ẽ. & qd̃ ds filius ẽ. & audiuit hoc homo.
qui hominẽ patrẽ uiderat. d̃m patrẽ ñ uide¬
rat: & cogitare cepit ita ẽẽ increatore. ut ui¬
derat increaturis. A quib hec nominatns¬
lata sunt adcreatorem. In quib pat̾ ẽ prior
filio. funis ẽ posfĩor patre. & exantiquitate
in patre defectus. ex posteritate in filio im¬
ꝑfectio sensus soiet notari. Idõ occurrit scͥp¬
turadicens patrẽ potentem. ne uideatur
prior filio. & ideo minus potens: & filium
sapientem ne uideat᷑ posfĩor patre & ideo

Expanded text:
go sacri eloquii prudentia facere curavit, ne Dei immensitatem similitudine creaturae metiremur. Dixerat enim Scriptura sacra, quia Deus Pater est, et quod Deus Filius est; et audivit hoc homo qui hominem patrem viderat, Deum Patrem non viderat; cogitare coepit ita esse in Creatore ut viderat esse in creaturis, a quibus haec nomina translata sunt ad Creatorem, in quibus pater est prior filio, filius est posterior patre, et ex antiquitate in patre defectus, ex posteritate in filio imperfectio sensus solet notari. Ideo occurrit Scriptura dicens Patrem potentem, ne videatur prior Filio, sapientem, ne videatur posterior Patre, et ideo