comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
intrauerint. Si enĩ arca & angusta ẽ uia q̃ ducit ad uitã.
& lata & spatiosa q̃ ducit ad mortẽ: recte refrigerante ca¬
ritate multoꝵ ostiũ doctrinarũ claudit᷑ in plateis. Seqͣn¬
ti autẽ uersiculo in eo qͦd ait. & consurgent ad uocẽ uolucͥs
siue passeris. utem᷑ in tempore si quando uiderimꝰ peccatorẽ
ad uocẽ episcopi uel p̾sbiteri ꝑ penitentiã consurgentẽ. Pot̾
quoq hoc quãuis extra ordinarie & si contextu capituli nõ¬
sequim᷑ de legitima resurrectione accipi. quando ad uocem
archangeli resurga̾ mortui. Nec mirãdũ si tubã angeli
passeri cõparamꝰ. cũ onĩis uox ad xp̃m cõparata sit tenuis.
& quantũ cũ meo possũ animo recordarii nũꝗͣ. passerẽ in
malã partẽ legisse me noui. l. oqͥt᷑ in .xͦ. psalmo iustus. In
dño confido. qͦmodo dicitis animȩ meȩ transmigra ĩ montẽ

Expanded text:
intraverint. Si enim arcta et angusta via est quae ducit ad vitam, intraverint. Si enim arcta et angusta via est quae ducit ad vitam, et lata et spatiosa, quae ducit ad mortem : recte, refrigerata charitate multorum, ostium doctrinarum clauditur in plateis. Sequenti autem versiculo, in eo quod ait: Et consurget ad vocem volucris, sive passeris, utemur  Al. utimur in tempore, si quando viderimus peccatorem ad vocem episcopi, sive presbyteri per poenitentiam consurgentem. Potest quoque hoc sequimur, de legitima resurrectione accipi, quando ad vocem archangeli resurgent mortui . Nec mirandum si angeli tubam passeri comparemus, cum omnis vox ad Christum comparata sit tenuis. Et quantum cum meo possum animo recordari, nunquam passerem in malam partem legisse me novi. Loquitur in psalmo decimo justus: In Domino confido: quomodo dicitis animae meae, transmigra in montem
Abbreviated transcription (Latin):
debis. quantomagis unaqͣq anima ꝑ foram̃ & quasdã tenebro¬
sas cauernas aspicit ueritatẽ: Auter. Cessare molentes quia
inminute sunt. de dentib putant dictũ: quod cũ extrem a
senectus aduenerit. dentes quoq aut atterunt᷑ aut decidũt.¬
de qͥb ꝑmoliti cibi in aluũ transmitruntur. Tenebrescere
autẽ uidentes in foraminib ocłos arbitrantur. qͥb etate
confectis calig& acies & intuitꝰ obscuret᷑. Et claudent᷑ ostia
in platea in humilitate uocis molentis. & consurgent ad uocẽ
uolucris. & obmutescent  filie carminis. Cũ uox fuerit mole̾¬
tis infirmata. & magistroꝵ doctrina cessauerit. consequent᷑
cessabunt omĩa intͣq & ostia claudent᷑ in platea. ut iuxta
fatuas euangelii uirgines unꝰ qͥsq clausas habeat sue plateȩ
ianuas. & ille oleũ emere ñ possĩt Uel certe fatuis uirginib
circũeuntib in plat̾ea claudent cubiculũ sponsi qui cũ eo

Expanded text:
debis , quanto magis unaquaeque anima per foramen et quasdam tenebrodebis , quanto magis unaquaeque anima per foramen et quasdam tenebrosas cavernas aspicit veritatem? Aliter: Cessare molentes quia imminutae sunt, de dentibus dictum putant, quod cum extrema senectus advenerit, dentes quoqquibus permoliti cibi in alvum transmittuntur. Tenebrescere autem videntes in foraminibus, oculos arbitrantur: quod aetate confectis caliget acies, et intuitus obscuretur. Et claudent ostia in platea in humilitate vocis molentis: et consurget ad vocem volucris; et obmutescent omnes filiae carminis. Cum tis infirmata, et magistrorum doctrina cessaverit, consequenter cessabunt omnia, inter quae et ostia claudentur in platea, ut juxta fatuas Evangelii virgines unusquisque clausas habeat suae plateae januas, et illae oleum emere non possint. Vel certe fatuis virginibus circuentibus in platea, claudent cubiculum sponsi qui cum eo
Abbreviated transcription (Latin):
ta euangelii parabolã uastat domũ eiꝰ. Alit̃. Custodes domus
ficari putant. qđ ab ipsis intestina uallent᷑ & tota uentris mol¬
litudo seruet᷑. Uiros uͦ fortes crura estimant. solẽ. & lunã. et
stellas. ad ocłos. nares. & aures. & totiꝰ corꝑis sensus coaptant. Hoc
ideo autẽ qr inferiꝰ necessitate cogunt᷑ ñ de angłis & demonib
sole & luna & stellis. s de hominis menbris intelligere que
secunt᷑. Et cessabunt molentes qm imminute sunt: & con¬
tenebrescent qͣ uident in foraminrib. In consũmatione
mundi cũ refrixerit multoꝵ caritas & inminute fuerunt
anime magistr&ꝵ qͣ possunt celestẽ cibũ p̃bere credentibus.¬
translatȩ q in celestia: tc̃ incipient hi qui ex parte ii hoc
mundo intuebant᷑ lum scientiȩ in uolui tenebris. Si enĩ
moysi dicit᷑ ponã te in foramine petrę & sic posteriora ui¬

Expanded text:
tentiam, vastat domum ejus . Aliter: Custodes domus, tentiam, vastat domum ejus . Aliter: Custodes domus, ficari putant, quod ab ipsis intestina vallentur, et tota ventris mollitudo servetur. Viros vero fortes, crura aestimant: solem, et lunam, et stellas, ad oculos, aures, nares, et totius capitis sensus coaptant. Hoc autem ideo, quia inferius necessitate coguntur, non de angelis et daemonibus, sole, et luna, et stellis, sed de hominis membris intelligere quae sequuntur. Et cessabunt molentes: quoniam imminutae sunt: et contenebrescent quae vident in foraminibus. In consummatione mundi cum refriguerit multorum charitas, et imminutae fuerint animae magistrtranslataeque in coelestia, tunc incipient hi qui ex parte in hoc mundo intuebantur lumen scientiae, involvi tenebris. Si enim Mosi dicitur: Ponam te in foramine petrae, et sic posteriora mea vi
Abbreviated transcription (Latin):
bonis q̃ a deq tͥ concessa sunt. & in his omĩb scito te a dño iudi¬
candũ. Ne putas qr priores rami fracti sunt & tu insertꝰ es in
radicẽ bonȩ oliuȩ idcirco te esse securũ. s auser irã a corde
tuo. & a corpore uoluptates: & ceteris uitus derelictis mem̃to
creatoris tui. anteꝗͣ tibi dies malitiȩ. dies ueniat insanabilis. in qͣ
peccantib penȩ st̃ preparatȩ: nec cũ peccaueris occidat tibi sol
iustitiȩ meridie. & scientiȩ lunien intereat. & splendor lunȩ. id ẽ
eccłȩ subtrahat᷑. & stellȩ occidant de qͥb scriptũ est & alibi.
gauerunt. postꝗ̃. te unbre suo indignũ esse ꝓspexerint reuer¬
tant᷑ ad sede suam. ad eũ scilicet a quo missi ft̃. In die cũ moti si piei
atroꝵ chor aut angli q huic mundo p̃sident. Uiri uͦ forti todes domꝰ¬
&iam ipsi fortiũ sorciti uocabulũ. quẽ dñs suꝑans & ligans iux¬

Expanded text:
bonis quae a Deo tibi concessa sunt, et in his omnibus scito te a Domino judibonis quae a Deo tibi concessa sunt, et in his omnibus scito te a Domino judicandum. Ne putes quia priores rami fracti sunt et tu insertus es in radicem bonae olivae, idcirco te esse securum. Sed aufer iram a corde tuo, et a corpore voluptates; et caeteris vitiis derelictis, memento Creatoris tui antequam tibi dies malitiae, dies veniat insanabilis, in qua peccantibus poenae sunt praeparatae, ne cum peccaveris occidat tibi sol justitiae meridie, et scientiae lumen intereat, et splendor lunae, id est Ecclesiae subtrahatur, et stellae occidant, de quibus scriptum est et alibi: gaverint, postquam te imbre suo indignum esse perspexerint, revertantur ad sedem suam, ad eum scilicet a quo missi sunt. VEstrorum chorus, aut Angeli qui huic mundo praesident. Viri vero fortietiam ipsi fortium sortiti vocabulum. Quem superans Dominu
Abbreviated transcription (Latin):
quent anni in qͥb dices ñ est michi uoluntas in eis. Semꝑ
memento conditoris tui: & sic adolescentie uiã gradere ut
mortis ultimȩ recorderis. ante ꝗͣ. tͥ tempꝰ adueniat qͦ tristia
queq succedant. ante ꝗͣ tenebrescat sol & lum̃ & luna &rstella&.
& reuertant᷑ nubes post pluuiã. Si de generali cõsummati.
one mundi accipimꝰ. uerbis dni hoc capitulũ congruit. in qͥb
ait. Erit tribulatio & angustia qualis nõ fuit a principio
creature. s neq si&. Sol enĩ tenebrescet. & luna ñ dabit lu¬
c̃e suam. & stelle cadent de celo. & uirtutes celoꝵ mouebut᷑.
q̃ sunt custodie domꝰ: ita ut domꝰ intelligat᷑ hic mũdus. uiri
uero fortes errore decepti & dissipandi contrariȩ fortitudines.
Quod si specialis uniꝰ cuiusq consu̾mmatio ad uitȩ huiꝰ finem
refert᷑: & sol & lulia & stellȩ & nubes & pluuiȩ ei esse cessabũt
qͥ mortũ fuerit. Alit̃. Letare adolescens opopłe xp̃iane. & fruer

Expanded text:
quent anni, in quibus dices: Non est mihi voluntas in eis. Semper memento conditoris tui, et sic adolescentiae tuae viam gradere, ut 487 mortis ultimae recorderis: antequam tibi tempus adveniat, quo tristia quaeque succedant. Antequam obtenebrescat sol, et lumen, et luna, et stellae, et revertantur nubes post pluviam. Si de generali consone mundi accipimus, verbis Domini hoc capitulum congruit, in quibus ait: Erit tribulatio et angustia, qualis non fuit a principio creaturae, sed neque fiet. Sol enim tenebrescet, et luna non dabit lucem suam, et stellae cadent de coelo, et virtutes coelorum movebuntur , quae custodes domus, ita ut domus intelligatur hic mundus, viri vero fortes errore decepti, et dissipandae contrariae fortitudines. Quod si specialis uniuscujusque consummatio, ad vitae hujus finem refertur, et sol et luna et stellae et nubes et pluviae ei esse cessabunt qui mortuus fuerit. Aliter. Laetare adolescens, o popule Christiane, et fruere
Abbreviated transcription (Latin):
om̃iũ explanatio fuit. & tot sententiȩ pene qͦt homines. Uñ
qr longũ ẽ opiniones omniũ recensere. & argum̃ta qͥb senten¬
tias suas approbare uoluerint explicare: & ꝓpe res uniꝰ uolu¬
minis est: sufficiat prudentib significasse qͥd senseruit. & qͣsi
in quadã breui tabella sitꝰ pinxisse terrarũ. & totiꝰ orbis uas¬
titatẽ. & abitũ occeani angusto monstrasse compendio. Nebrei
ad isrł estimant ꝑtinere mandatũ. cui p̾cipit᷑ ut fruatur
diuitiis suis. & anteꝗͣ tẽpꝰ captiuitatis adueniat. & adolescen¬
tie senectutẽ cõmuta: qͥcqͥd delectabile uel iocundũ tam
cordi quã ocłis apparuerit. eo dũ in ꝓptu ẽ abutat᷑ ita tam̃
ut nouerit se in om̃ib indicandũ. & tã cogitationes malas
quã libidines fugiat. sciens stultitiã adolescentiȩ copula¬
ta. recordet᷑ q creatoris sui. anteqͣ. dies babylonie. ac romanȩ
captiuitatis adueniant. in qͥb habere nͣ poterit uoluptatẽ

Expanded text:
omnium explanatio fuit, et tot pene sententiae, quot homines. Unde quia longum est opinationes omnium recensere, et argumenta quibus sententias suas approbare voluerint, explicare, prope res unius voluminis est: sufficiat prudentibus significasse quid senserint, et quasi in quadam brevi tabella, situs pinxisse terrarum, totiusque orbis vastitatem et ambitum Oceani, angusto monstrasse compendio. Hebraei ad Israel aestimant pertinere mandatum, cui praecipitur, ut fruatur divitiis suis, antequam ei captivitatis tempus adveniat, et adolescentiam senectute commutet: quidquid delectabile vel jucundum, tam cordi, quam oculis apparuerit, eo, dum in promptu est, abutatur: ita tamen ut se noverit in omnibus judicandum: et tam cogitationes malas, quam libidines fugiat, sciens stultitiam adolescentiae copulatam: recordeturque semper Creatoris sui, antequam dies Babyloniae ac Romanae captivitatis adveniant, in quibus non poterit habere voluntatem.
Abbreviated transcription (Latin):
Ligna qͦq scindens ꝑiclitabit᷑ in eis. Heretici ligna infrutuosa
sunt. & saltꝰ absq utilitate pomoꝵ. Unde & in tẽplo dĩ ꝓhi¬
bet᷑ plantari nemꝰ. & uana folioꝵ id ẽ uerboꝵ tantũ sonan¬
uir qui gladio sermonis sui hec ligna concidat. ꝑiclitabtt
in eis nͥ diligent᷑ adtenderit: maxime si ei hoc qͦd sequitur
acciderit. Si retunsũ fuerit ferrũ & faciem eiꝰ turbauerit.
id est si disputatio eiꝰ infirmior fuerit inuenta. nec acum̃
habuerit qͦ contraria queq seca: s pͥncipale cordis eius
hebetet᷑. in partẽ transibit aduersã. & confirmabit eum

Expanded text:
litabitur in eis. Haeretici  Al. haeretici ligna infructuosa sunt, et saltus absque utilitate pomorum. Unde et in templo Dei prohibetur plantari nemus, et vana foliorum, id est, verborum tantum sonanoctus vir, qui gladio sermonis sui haec ligna conscindat, periclitabitur in eis, nisi diligenter attenderit; maxime si ei hoc quod sequitur, acciderit: Si refusum fuerit ferrum, et faciem ejus turbaverit, id est, si disputatio ejus infirmior fuerit inventa, nec acumen habuerit, quo contraria quaeque secet: sed principale cordis ejus hebetetur; in partem transibit adversam, et confirmabit eum
Abbreviated transcription (Latin):
eis adhuc in scło in omĩ quod factũ est sub sole: ita intelligant
ut dicant eos in hoc scło & sub hoc sole quẽ nos cernimꝰ nullam
habere comunionẽ. habere uͦ sub alio scło. de qͦ saluator ait. ego
non sũ de hoc mundo. & sub sole iustitiȩ: & non excludi opinio¬
nem que contendit. postquã ex hoc scło migrauerimꝰ. & offender
posse creaturas rationabiles & ꝓmereri. Alter. Referebat
hebreus uersiculũ istũ in quo dicit᷑. melior est canis uiuens fiper
leonẽ mortud̾ ita apud eos exponi. utiliorẽ eẽ quẽuis indoctum.
&e eũ qui adhuc uiuat & doceat a preceptore ꝑfecto. qui iã mor¬
tuus sit. uerbi causa. ut canẽ intelligant unũ quẽ lib&. de plurib
preceptorẽ. & leonẽ moysen. an aliũ quẽlib& ꝓpħarũ. S q hȩc¬

Expanded text:
eis adhuc in saeculo, in omni quod factum est sub sole, ita intelligunt, eis adhuc in saeculo, in omni quod factum est sub sole, ita intelligunt, ut dicant eos in hoc saeculo, et sub hoc sole, quem nos cernimus, nullam habere communionem: habere vero sub alio saeculo, de quo Salvator ait: Non sum ego de hoc mundo ; et sub sole justitiae; et non excludi opinationem, quae contendit, postquam de hoc saeculo migraverimus, et offendere posse creaturas rationabiles, et promereri. Aliter referebat Hebraeus versiculum istum, in quo dicitur: Melior est enim canis vivens super leone mortuo, ita apud suos exponi: Utiliorem esse quamvis indoctum, et eum qui adhuc vivat et doceat, a praeceptore perfecto, qui jam mortuus est. Verbi causa, ut canem intelligeret unum quemlibet de pluribus praeceptorem: et leonem Moysen, aut alium quemlibet pr
Abbreviated transcription (Latin):
cõpla et repetit. donec uiuant homines posse eos iustos fieri.
post mortẽ uͦ nullã boni oꝑis occasionẽ dari. Peccator enim
Uiuens potest melior eẽ iusto mortuo si uoluerit in eiꝰ tran¬
sire uirtutes: uel certe ab eo qͥ se in malitia. potentia. & ꝓca¬
citate iactabat & a mortuus fuerat: melior potest esse qͥuiᷤ
bona oꝑa ꝑpetrare. mortuiuͦ nil possunt adi id addicere quod
semel tulere de uita: & obliuione inuoluta sunt omĩa. iuixta
illud qͦd in psalmo scriptũ est. Obliuioni datꝰ sũ tamquã moctuꝰ
a corde. S &e dilectio eꝙ & odiũ & emulatio. & omẽ quod in scło
habere potuerunt mortis finit᷑ aduentu. Nec iuste quicquã iaͣ
possunt agere nec peccare. nec uirtutes addicere nec uitia. lic&
quidã huic expositioni contradic ant. asserentes &iã post moctẽ¬
& crescere posse & decrescere. Et in eo quod nc̃ ait. & pars ñ erit

Expanded text:
complet et repetit, donec vivant homines, posse eos justos fieri, complet et repetit, donec vivant homines, posse eos justos fieri, post mortem vero nullam boni operis occasionem dari. Peccator enim vivens potest melior esse justo mortuo, si voluerit ad ejus transire virtutes. Vel certe eo, qui se in malitia, potentia, procacitate jactabat, et mortuus fuerit, melior potest quis pauperbona opera perpetrare: mortui vero nihil valent ad id adjicere, quod semel secum tulere de vita: et oblivione involuta sunt omnia, juxta illud quod in psalmo scriptum est: Oblivioni datus sum, tamquam mortuus a corde . Sed et dilectio eorum et odium, et aemulatio, et omne quod in saeculo habere potuerunt, mortis finitur adventu: nec juste quidquam jam possunt agere, nec peccare, nec virtutes adjicere, nec vitia. Licet quidam huic expositioni contradicant, asserentes, etiam post interitum crescere nos posse et decrescere, et in eo quod nunc ait: Et pars non erit
Abbreviated transcription (Latin):
Et hoc more suo aꝑtiꝰ interpretatꝰ est sẏmacꝰ dicens. S & cor
filiꝙ hominũ replet᷑ malitia. ⁊ ꝓcacitate. iuxta cor eorũ
in uita sua: Nouissima aut̃ eoꝵ ueniunt ad mortuos. Quiꝰ
enĩ potest in sempiternũ ꝑseuerare uiuens: Cundẽ auteni
sensũ scriptura repetit. de quo paulo ante tractauimꝰ. quod cũ
omĩa equalit eueniant uniuersis. & nulla sit in bonis malis¬
ue sustinendis discretio. uel certe equali morte de hoc seculo
subtra hamͦ: nichilominꝰ errorib & ꝓcacitate & malitia re¬
pleam᷑. & post hec omĩa. subito rapiamur interitu. nec ultra
possimꝰ cũ uiuentib habere consortiũ. Nel certe sic. Nm̃
cõmunes angustiȩ & iustos & iniustos premunt. idcireo
nisi sunt: dũ ignorant ad inferna descendunt. Est confidentia.
antur. & mortui nesciunt quicquã. & non est ampliꝰ merces.
quod fit sub sole. Quia supra dixerat cor filioꝵ hominũ reple
ri malitia & ꝓcͣitate. & post hȩc omĩa morte finiri: ncͣ eadẽ

Expanded text:
re suo interpretatus est Symmachus, dicens: Sed et cor filiorum hominum repletur malitia, et procacitate juxta cor eorum in vita sua. Novissima autem eorum veniunt ad mortuos. Quis enim potest in sempiternum perseverare vivens? Eumdem autem sensum Scriptura repetit, de quo paulo ante tractavimus, quod cum omnia aequaliter eveniant universis, et nulla sit in bonis sustinendis malisve discretio, vel certe aequali morte de hoc saeculo subtrahamur: nihilominus erroribus et procacitate et malitia repleamur, et post haec omnia subito rapiamur interitu  Al. in interitum, nec ultra possimus cum viventibus habere consortium. Vel certe sic: Quoniam communes angustiae, et justos et injustos premunt; idcirco nisi sunt, dum ignorant, ad inferna descendunt. Est confidentia, antur, et mortui nesciunt quidquam, et non est eis amplius merces. quod fit sub sole. Quia suprri malitia et iniquitate, et post haec omnia morte finiri, nunc eadem
Abbreviated transcription (Latin):
rimũ. hoc quippe significat centies. dat ds̃ locũ penitentiȩ. & nõ
eũ statĩ punit in scelere. s exspectat ut conuertat᷑ ab iniqͥtate
sua: ego intelligo quã benignꝰ & misericors sit suꝑ eos futurꝰ
ds̃ qui hab&̃ timorẽ eiꝰ. & ad uerbũ illiꝰ contremiscunt. Symacꝰ
hunc locũ ita transtulit. Peccans enĩ malus mortuus est lon¬
ganimitate concessa ei. porro ego scio quia erit bene timentib
dm̃. qui timuerunt a facie eiꝰ. Bonũ uͦ non erit iniquo neq
longo suꝑ erit tempore. qui a non timuit faciẽ dei. Et quia
manifestũ est qͥd iste transtulerit: hoc dicendũ est quod uerbũ
posuimꝰ. aquila & symacꝰ & theodothion mortuꝰ est interpretati
sunt. ut sit. qͥ peccauit & fecit malũ mortuus est. In eo enim¬

Expanded text:
rimum, hoc quippe significat centies, dat Deus locum poenitentiae, et non rimum, hoc quippe significat centies, dat Deus locum poenitentiae, et non eum statim punit in scelere, sed exspectat, ut convertatur ab iniquitate sua: ego intelligo, quam benignus et misericors super eos futurus sit Deus, qui habent timorem ejus, et ad verbum illius contremiscunt. Symmachus hunc locum ita transtulit: Peccans enim malus mortuus est, longanimitate concessa ei. Porro ego scio, quia erit bene timentibus Deum, qui timuerunt a facie ejus. Bonum vero non erit iniquo, neque longo supererit tempore, quia non timuit a facie Dei. Et quia manifestum est quid iste transtulerit, hoc dicendum est quod verbum posuimus, Aquila et Symmachus et Theodotio, mortuus est, interpretati sunt, ut sit
Abbreviated transcription (Latin):
ulciscitur õs s differt penã. dũ exspectat penitentiã. Pecca¬
tores aut̃ quia non statĩ arguti atq correpti st̃: putantes
nequaquã futurũ esse iudiciũ ꝑseuerant in scelere. Possu¬
mus hoc testimonio uti aduersus episcopos. qͥ acceꝑunt in
eccła potestatẽ: & scandali ⁊ ant magis eos qͦs docere & ad
meliora debuerant incitare. Hii frequent᷑ post morcem
laudant᷑ in eccłia. & beati in his que probabilit̾ fecerant
publice siue a successorib siue a populis p̃dicant᷑: & hoc
itaq uanũ est. Quia enĩ non ut egerunt sic audiuit. nec statĩ
corripiunt᷑ in peccato suo. nemo qͥppe aud& accusare maiorẽ: ꝓp¬
terea quasi scĩ & beati & in preceptis dñi ambulantes augent pec-¬
cata peccatis. Difficilis ẽ accusatio in episcopũ: & si enĩ peccaueri
cit malũ centies & elongat ei. ex hoc cognosco quod erit bonum
timentib dm̃. qui timebunt a facie eiꝰ. Ex eo quod peccanti plu-¬

Expanded text:
 differt poenam, cum exspectat poenitentiam. Peccatores autem qui non statim arguti atque correcti sunt, putantes nequaquam futurum esse judicium, in scelere perseverant. Possumus hoc testEcclesia potestatem, et scandalizant magis eos, quos docere et ad meliora debuerant incitare. Hi frequenter 454 post mortem laudantur in Ecclesia, et beati in his, quae non probabiliter fecerant, publice sive a successoribus, sive a populis praedicantur. Et hoc itaque vanum est, quia enim non ut egerunt, sic audiunt, nec statim corripiuntur in peccato suo nemo quippe audet accusare majorem, propterea quasi sancti et beati, et in praeceptis Domini ambulantes, augent peccata peccatis. Difficilis est accusatio in episcopum. Si  Al. Et si enimcit malum centies, et elongat ei. Ex hoc cognosco ego, quod erit bonum timentibus Deum, qui timebunt a facie ejus. Ex eo quod peccanti plu
Abbreviated transcription (Latin):
dida non habeas. caue ne quando pollutis uestib induaris.
Popłs quippe peccator in uestib fuscis luxisse describit᷑: Tu aut̃
induere lucẽ & non maledictionẽ que supra uidã scripta est.
induatur maledictionẽ sicut uestimentũ. Induere uiscera
fueris ueterẽ hominẽ cũ actib eiꝰ: induere nouũ qͥ renouat᷑
de die in diẽ. Quod aut̃ ait. & oleũ de capite tuo non desit:
sciendũ naturã hanc ẽẽ olei. ut & lumen alat. & fessoꝵ. foluat
laborẽ. Est oleũ spũale oleũ exultationis de quo scribit᷑. ꝓꝑ¬
terea unxit te ds ds tuus oleo exultationis pre participibus
tuis. Hoc oleo uultꝰ nr̃ hilarandus est. hoc ieiunantis ungen¬
dũ caput: quod peccatores habere non possunt qͥb dicit᷑. Non
est malagnia imponere neq oleũ. neq alligaturas. Nabent enĩ
oleũ contrariũ quod uir iustus decestat᷑ dicens. Dleũ pecca¬

Expanded text:
enta non habeas, cave ne quando pollutis vestibus induaris. enta non habeas, cave ne quando pollutis vestibus induaris. Populus quippe peccator in vestibus fuscis luxuriae describitur. Tu autem induere lucem et non maledictionem quae supra Judam scripta est: Induat maledictionem sicut vestimentum . Induere viscera ominem cum operibus ejus, induere novum, qui renovatur de die 463 in diem. Quod autem ait: Et oleum de capite tuo non desit: sciendum naturam hanc esse olei, ut et lumen alat, et fessorum solvat laborem. Est oleum spirituale, oleum exsultationis, de quo scribitur: Propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo exsultationis prae participibus tuis . Hoc oleo vultus noster exhilarandus est. Hoc jejunantis ungendum caput, quod peccatores habere non possunt, quibus dicitur: Non est malagma imponere, neque oleum, neque alligaturas . Habent enim oleum contrarium, quod vir justus detestat
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ consilio bibe uinũ. Non enĩ hab& uerã lecitiã & cor bonum.
qui creaturis supra modũ abutitur. Meliꝰ est aut̃ sic sentire.
Cuiꝰ cõplacuerunt oꝑa deo c̃orã. nequaquã poterit indigere ue¬
ro pane & uino quod calcatũ est de uinea soreht. Dato itaq
nobis precepto qͦ dicit. desiderasti sapientiã serua mandata
&e dñs ministrabit eã tibi: seruemꝰ mandata. & panẽ & uinũ
sp̃uale inuenire poterimꝰ. Qui aut̃ mandata non seruat. et
rui tͥ aures. scio enĩ q contennens contennis. Porro qͦs in¬
eiꝰ ecclesiastes uox est. qui & in euangelio loquit᷑. qui sitit aqͥ
me ueniat & bibat. Et in ꝓuerbiis. Henite comedite panes mõs.
& bibite uinũ meuͣ. In omi temꝑe sint uestimenta tua can-
dida. & oleũ de capite tuo non desit. Flabeto inqͥt corpꝰ mundũ.
& esto misericors. Hel ita. Non sit tempꝰ in quo uestimenta can¬

Expanded text:
Cum consilio vinum bibe . Non enim habet veram laetitiam et cor bonum, Cum consilio vinum bibe . Non enim habet veram laetitiam et cor bonum, qui creaturis super modum abutitur. Melius autem est sic sentire. Cujus complacuerunt opera coram Deo, nequaquam poterit indigere vero pane, et vino quod calcatum est de vinea Soreth. Dato nobis itaque praecepto quo dicit: Desiderasti sapientiam, serva mandata, et Dominus ministrabit eam tibi, servemus mandata, et panem et vinum et spirituale invenire poterimus. Qui autem mandata non servat, et rui tibi aures. Scio enim quia contemnens contemnis . Qejus Ecclesiastae vox est, qui in Evangelio loquitur: Qui sitit, veniat ad me, et bibat Et in Proverbiis: Venite, comedite panes meos, et bibite vinum meum . In omni tempore sint vestimenta tua cdida, et oleum de capite tuo non deficiat. Habeto, inquit, corpus mundum, et esto misericors, vel ita: Non sit tempus in quo candida vestim
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit scientam. & concessa a dõ. quãuis eruditꝰ uir: eam non
poterit inuenire. Quod & paulus sciens: plus inqͥt om̃ib¬
illis laboraui. Non aut̃ ego s grã dei quȩ mecũ est. Et
iterũ. Grã eiꝰ in me uacua non fuit. Et ad extremũ nescit᷑
ab homine quando tẽpus adueniat. in quo uariꝰ euentus.

Expanded text:
fuerit et concessa a Deo, quamvis eruditus vir, eam non poterit invenire. Quod et Paulus sciens: Plus, inquit, omnibus laboravi, non autem ego, sed gratia Dei mecum . Et iterum: Gratia ejus in me vacua non fuit . Et ad extremum nescitur ab homine quando tempus adveniat, in quo varius eventus
Abbreviated transcription (Latin):
ant: & ꝓpterea ñ putant ẽẽ iudiciũ cũ omĩũ rerũ in futͦo
discrimen sit: & hic confusa sint omĩa. Quod aut̃ ait unꝰ
Sacrificans ait̃ & non sacrificans & cetera quȩ econtrario
enumerata sunt. spualit̃ accipienda sunt. sed̾m illud sacri¬
ficiũ dõ sp̃s contribulatꝰ. Hoc ẽ pessimũ in omĩ quod factũ

Expanded text:
ant, et propterea non putant esse judicium, cum omnium rerum in futuro ant, et propterea non putant esse judicium, cum omnium rerum in futuro discrimen sit, et hic confusa sint omnia. Quod autem ait: EvSacrificans quoque et non sacrificans, et caetera quae contraria enumerata sunt, spiritualiter accipienda, secundum illud: Sacrificium Deo spiritus contribulatus . Hoc est pessimum in omni
Abbreviated transcription (Latin):
micitias scit homo. sed omĩa corã eis incerta. ꝓpterea qͦd
om̃ib eueniunt similia iusto & in iusto. Porro hic sensus ẽ.
Etiam in hoc dedi cor meũ. & scire uolui qͦs ds diliger&: quoᷤ
odiss&: & inueni iustoꝵ quidẽ oꝑa in manu dei esse. & tamen
utruͣ a deo ament᷑ an non nẽ eos scire non posse: & ambi¬
guũ fluc tuare utrũ ad ꝓbationẽ sustineant que sustina̾e.
an ad iudiciũ. In futuro gͥ scient. & in uultu eoꝵ sunt omĩa:
id ẽ anteced& eos cũ de hac uita recesserint notitia huiꝰ rei:
quia tunc est iudiciũ. nẽ cercamen. Et quicũq aduersa
sustinent utrũ ꝑ amorẽ dei sustineant ut iob. an ꝑ odium
ut plurimi peccatores : nc̃ habet᷑ incertũ. In om̃ib euentus
unꝰ iusto & impio. bono & malo. mundo & polluto. sacrificanti
& non sacrificanti. Sic bonꝰ ut peccator. sic iurans sicut
iuramentũ timens. Ea quȩ ꝑ se nec bona nec mala sunt.

Expanded text:
micitias scit homo: sed omnia coram eis incerta, propterea quod micitias scit homo: sed omnia coram eis incerta, propterea quod omnibus eveniunt similia, justo, et injusto. Porro hic sensus est: Etiam in hoc dedi cor meum, et scire volui quos Deus diligeret, quos odisset. Et inveni justorum quidem opera in manu Dei esse, et tamen utrum amentur a Deo, an non, nunc eos scire non posse, et inter ambiguum fluctuare, utrum ad probationem sustineant quae sustinent, an ad supplicium. In futuro igitur scient, et in vultu eorum sunt omnia, id est, antecedit eos, cum de vita hac recesserint, notitia istius rei, quia tunc est judicium, et nunc certamen. Et quicumque adversa sustinent. utrum per amorem Dei sustineant, ut Job, an per odium, ut plurimi peccatores, nunc habetur incertum. In omnibus eventus unus, justo et impio, bono et malo, mundo et polluto, sacrificanti et non sacrificanti. Sic bonus ut peccator, sic jurans sicut juramentum timens. 458 Ea quae per se nec bona nec mala sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
terit inuenire: Qui querit causas rationesq rerũ. quare
hoc uel illud factũ sit : & quare mundtis uariis gubernetur
euentib. cur aliꝰ cecꝰ & debilis. alius uidens nascatur & sanꝰ.
hic pauꝑtatẽ habeat ille diuitias. iste sit notꝰ ille ingloriꝰ
ꝓ tormento habere. nec tam̃ inuenit quod querit. Et cũ se
dixerit cognouisse. tunc ignorationis habere principiũ. &
in ꝓfundo errore uersari. Sub ostendit tam̃ ẽẽ causas rerum
omiuͣ. & iustitiã quare unũ quodq sic fiat: s in occulto eas
latere & non posse ab hominib cõprehendi. Ome hoc dedi in
corde meo ut considerarẽ uniuersa: quia iusti & sapientes. &
oꝑa eoꝵ in manu dñi. Et quidẽ caritatẽ. & qͥdẽ tdiũ. Non
est cognoscens homo omĩa in facie e&. Etiam hunc locum
in corde meo ut uentilarẽ uniuersa. quia iusti & sapientes.
& oꝑa eox in manu dei sunt: insuꝑ neq amicitias neq ini¬

Expanded text:
terit invenire. Qui quaerit causas rationesque rerum, quare terit invenire. Qui quaerit causas rationesque rerum, quare hoc vel illud factum sit, et quare mundus variis gubernetur eventibus: cur alius caecus et debilis, alius videns nascatur et sanus: hic paupertatem habeat, ille divitias: iste sit nobilis, ille ingloriuspro tormento habere, nec tamen invenire quod quaerit . . . Et cum haec dixerit se cognovisse, tunc ignorationis habere principium, et in profundo errore versari. Subostendit tamen esse causas rerum omnium et justitiam, quare unumquodque sic fiat: sed in occulto eas latere, et non posse ab hominibus comprehendi. Omne hoc dedi in corde meo, ut considerarem universa: quia justi, et sapientes, et opera eorum in manu Domini. Et quidem charitatem, et quidem odium: non est cognoscens homo omnia in facie eorum. Etiam hunc locum in corde meo, ut ventilarem universa: quia et justi et sapientes, et opera eorum in manu Dei sunt. Et insuper neque amicitias neque ini
Abbreviated transcription (Latin):
de suo labore habere uideatur. si uel modico fruat᷑ refrigerio.
Uerũ hec interpretatio ieiunantes. esurientes. sitientes. atq
lugentes. qͦs beatos in euangelio dñs uocat. si sic accipit᷑ ut
scriptũ est. miseros approbauit. Et cibũ itaq & potũ spũalit᷑
accipiamꝰ. & super eis letitiã quã in labore uitę nr̃ȩ uix po¬
sumꝰ inuenire. Quod aut̃ hȩc ita sentienda sint ut diximꝰ.
demonstrat sequens uersiculus in quo ait. Dedi cor meu ut
uiderẽ sapientiam & occupationẽ. quod scilice occupent᷑ ho¬
mines suꝑ terrã: & dieb ac noctib in scripturarũ medita¬
tione uersẽtur. ita ut plerũq ꝓ in uestigatione ueri som nꝰ¬
ab oculis aufugiat. Qua ꝓpt̾ dedi cor meũ ut cognoscerem
factũ est sub sole. in quo laborauit homo ut. quereret & nͣ
inueniae. Si quidẽ & si dixerit sapiens se cognoscere. non po¬

Expanded text:
de labore suo habere videatur, si vel modico fruatur refrigerio. de labore suo habere videatur, si vel modico fruatur refrigerio. Verum haec interpretatio jejunantes, esurientes, sitientes, atque lugentes, quos beatos in Evangelio Dominus vocat , si sic accipitur, ut scriptum est, miseros approbabit. Et cibum itaque et potum spiritualiter accipiamus, et super eis laetitiam, quam in labore vitae nostrae vix possumus invenire. Quod autem haec ita sentienda sint, ut diximus, demonstrat sequens versiculus, in quo ait: Dedi cor meum, ut viderem sapientiam et occupationem: quod scilicet occupentur homines super terram, et diebus ac noctibus in Scripturarum meditatione versentur: ita ut plerumque pro investigatione veri ab oculis somnus aufugiat. Quapropter dedi cor meum, ut cognoscerem factum est sub sole, in quo laboravit homo. 457 ut quaereret, et non inveniet. Siquidem et si dixerit sapiens se cognoscere, non po
Abbreviated transcription (Latin):
uario ferunt᷑ euentu &iã hoc deprehendi. quod iustis frequen¬
ter eueniunt que impiis euenire debuerant: & impii tã
felicit᷑ in hoc mundo degunt. ut eos putes esse iustissimos. Dabit
exemplũ euangeliũ diuitis purpurati & pauꝑis la zari. Septu
mala & impiis eueniant bona. Pro eo aut̃ quod nos posuimꝰ.
est uanitas quȩ fit suꝑ terrã. symacꝰ absolute transtulit dicens.
est difficile cognitu quod fit suꝑ terrã. Hebrei iustos qͥb eue¬
post tanta mala & captiuitatẽ in imꝑiũ restitutꝰ sit. & lauda¬
ui ego letitiã quia non est bonũ homini sub sole nisi come-¬
dere. & bibere & letari: & ipsũ egredietur cũ eo de labore suo
dieb uitȩ suȩ qͦs dedit ei deus sub sole. Noc pleniꝰ supra inter¬
pretati sumꝰ. & nunc strictim dicimꝰ L. ib& breuẽ & cito finien¬
dam preferre uescendi & bibendi uoluptatẽ augustis seculi.
& his quȩ iniq fieri uident᷑ in mundo: quod solũ hoc homo

Expanded text:
deprehendi, quod justis ea 456 frequenter eveniunt, quae impiis evenire debuerant, et impii tam feliciter in hoc mundo degunt, ut eos putes esse justissimos. Dabit exemplum Evangelium divitis purpurati, et pauperis Lazari . Septumala, et impiis eveniant bona. Pro eo autem, quod nos posuimus: Est vanitas, quae fit super terram. Symmachus absolute transtulit, dicens: Est difficile cognitu quod fit super terram. Hebraei, justos quibus evepost tanta mala et captivitatem in imperium restitutus sit. Et laudavi ego laetitiam; quia non est bonum homini sub sole, nisi comedere, et bibere, et laetari. Et ipsum egredietur cum eo de labore suo diebus vitae suae, quos dedit ei Deus sub sole. Hoc plenius supra interpretati sumus, et nunc strictim dicimus: licet brevem et cito finiendam praeferre eum vescendi et bibendi voluptatem angustiis saeculi, et his quae fieri videntur inique in mundo: quod solum hoc homo
Abbreviated transcription (Latin):
est & anima illiꝰ non grauat᷑: nichilominꝰ &e ipse absq ad.¬
iutore ddeo ad calicẽ non potest ꝑuenire. S & cũ prelium
fuerit aduersũ contrarias potestates. de qͦ scriptũ est. sanc¬
tificate bellũ: lic& robustus. ꝓpriis tam̃ uirib uincere
cohortantẽ. henite comedite panes meos. Et qm̃ sunt diuttis
de quib apłs ait. diuites fieri in oꝑib bonis. & alibi. diuites
facti estis in om̃i sermone. & in onĩ scientia: sciendũ pru¬
dentẽ uirũ has non posse diuitias congregare. nisi a deo ac¬

Expanded text:
 non gravatur, nihilominus et ipse absque adjutore Deo ad calcem non potest pervenire. Sed et cum praelium fuerit adversus contrarias potestates, de quo scriptum est: Sanctificate bellum , licet robustus, propriis tamen viribus vincere cohortantem: Venite, comedite panes meos . Et quoniam sunt divitiae, de quibus Apostolus ait: Divites fieri in operibus bonis : Et alibi: Divites facti estis in omni sermone, et in omni scientia : sciendum prudentem virum has non posse divitias congregare, nisi ea
Abbreviated transcription (Latin):
rit oicere. fient quidẽ & illa de quib paulo ante tractaui.
ego tam̃ manifestissimũ cognosco qr erit bene his qui timent
a facie dei. Uultꝰ enĩ oñi super facientes mala. & impio ñ erit
bene non enĩ tun&e a facie dñi. & non ꝓlongabit dies in u̾bra
hoc est dies uitȩ suȩ qui quasi umbra uiuentib sunt: non qͦd
grandes faciunt bonoꝵ oꝑum magnitudine. Unde & iacob
quasi peccatorẽ se confitens ait. parui & mali dies mei. Et
in psalmo confitens. dies inqͥt mei sicut umbra inelinati ft̃
senti. in quo omẽ quod uiuimꝰ breue & umbra est & imago.
in imagine enĩ ꝑ ambulat homo: s quod de futuro timeat.
ne longitudo uite ipsius ubi uera est uita breuiet᷑. Est ua¬
nitas quȩ fit suꝑ terrã. quia st̃ iusti ad qͦs ꝑueniunt facta

Expanded text:
rit dicere: Fient quidem et illa, de quibus paulo ante tractavi; rit dicere: Fient quidem et illa, de quibus paulo ante tractavi; ego tamen manifestissime cognosco, quia bene erit his qui timent a facie Dei: Vultus enim Domini super facientes mala . Et impio non erit bene: non enim timet a facie Dei, et non prolongabit dies in umbra, hoc est, dies vitae suae, qui quasi umbra viventibus sunt. Non enii grandes eos faciunt bonorum operum magnitudine. Unde et Jacob quasi se peccatorem confitens, dicit: Parvi et mali dies mei . Et in psalmo confitens: Dies, inquit, mei sicut umbra inclinati suntsenti, in quo omne quod vivimus, breve et umbra est, et imago: In imagine enim perambulat homo : sed quod de futuro timeat, ne longitudo vitae ipsius, ubi vera est vita, brevietur. Est vanitas, quae fit super terram: quia sunt justi ad quos perveniunt qua
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ. sed iã ante peccauit. Alienati sunt pͥeccatores a uulua.
errauerunt a uentre. & querunt hoc qd̃ sequit᷑ locuti sunt
falsa: qͦmͦ possit exponi. Simplex enĩ intelligentia habere cõ¬
sequentiã nõ uidet᷑. paruulos peccantes statĩ ut de uulua
eiecti sunt mendaciũ loqui. Et bonũ non sit impio: & non
prolonge dies quasi umbra. qui ñ tima a facie dei. Inpre¬
catur mala his qui non habent timorẽ dei. & optat ne diu
differantur a pena: s statĩ morte subtracti. cruciatꝰ recipiant
quos merentur. Simile qͥd & apłs loquit᷑. Utinã precidantur
qui uos conturbant. & alibi. Alexander ȩrariꝰ multa mala mͥ
dicta sint: requirendũ est. Hȩc iuxta sensus hebraici ueritatẽ.
Si qͥs uͦ lxx interpretes sequit᷑. qui quasi ab alio sensu incipi¬
entes oxerunt. & ego cognosco quia timentib dm̃ bonũ erit
ut timeant a facie eiꝰ. & bonũ non erit impio. & non ꝓlonga¬
bit dies in umbra qui non est timens a facie dñi: hoc pote¬

Expanded text:
abalienati sunt enim peccatores a vulva, erraverunt a ventre ; et quaerunt hoc, quod sequitur, locuti sunt falsa, quomodo possit exponi: 455 simplex enim intelligentia habere consequentiam non videtur, parvulos peccatores, statim ut de vulva ejecti sunt, mendacium loqui. Et bonum non sit impio, et non prolonget dies quasi umbra, qui non timet a facie Dei. Imprecatur male his qui non habent timorem Dei, et optat ne diu differatur ad poenam, sed statim morte subtracti, cruciatus recipiant, quos merentur. Simile quid et Apostolus loquitur: Utinam praecidantur qui vos conturbant . Et alibi: Alexander aerarius multa mihi mala dicta sint, requirendum est. Haec juxta sensus Hebraici veritatem. Si quis vero Septuaginta Interpretes sequitur, qui quasi ab alio sensu incipientes, dixerunt: Et ego recognosco, quia erit bonum tut timeant a facie ejus, et bonum non erit impio, et non prolongabit dies in umbra: quia non est timens a facie Dei; hoc pote
Abbreviated transcription (Latin):
esse dicamꝰ. leonẽ uͦ mortuũ circũcisionis popłm. sicut bala ham
ꝓph̃a dicit. Ecce popłs ut catulus leonis consurgoe. & ut leo
exultans. Canis gͣ uiuens nos sumꝰ ex nationib. leo autẽ mortũ
iudeoꝵ popłs a dño derelictus. Et melior est apud dm̃ iste canis
uiuens. quã ille leo mortuus. Nos enĩ uiuentes cognoscimꝰ patrẽ
aliquã rȩꝓmissionẽ atq mercedẽ. s cõpleta ẽ eoꝵ memoria. neq
ipsi meminerunt quę scire debuerant. neq illox. iã dñs recordat᷑.
Dilectio qͦq qua aliquando dm̃ diligebant ꝑiit. & odiũ de qͦ audacter
loquebatur. nonne odientes te dñe oderam. & suꝑ inimicos tuõ
tabescebam. nec non & Zelus eoꝵ iuxta quẽ finees Zelatus est &
mathathiȩ intremuerunt poplites. Perspicuũ autẽ quod & pars
eoꝵ non est in scło. non enĩ possunt dicere pars mea dñs. Uade¬

Expanded text:
esse dicamus: leonem vero mortuum circumcisionis populum, sicut Balaam propheta dicit: Ecce populus ut catulus leonis consurget, et ut leo exsultans . Canis vero vivus nos sumus ex nationibus. leo autem mortuus Judaeorum populus, a Domino derelictus. Et melior est apud Deum iste canis vivens, quam ille leo mortuus. Nos enim viventes cognoscimus Patremaliquam repromissionem atque mercedem, sed completa est eorum memoria. Neque ipsi meminerunt quae scire debuerant, neque illorum jam Dominus recordatur. Dilectio quoque qua aliquando Deum diligebant periit: et odium, de quo audacter David loquebatur: Nonne odientes te, Domine, oderam et super inimicos tuos tabescebam? nec non et zelus eorum, juxta quem Phinees zelatus est , et Mathathiae intremuerunt poplites . Perspicuum autem, quod pars eorum non est in saeculo, non enim possunt dicere: Pars mea Dominu
Abbreviated transcription (Latin):
a saluatore p̃cipit᷑. Oꝑamini dũ dies est: ueniar nex quando
nemo poterit oꝑari. Quod autẽ ait in inferno quo tu uadis
illuc: nota ut samuelẽ qͦq in inferno uere credas fuisse.&
ante aduentũ xp̃i quamuis scõs om̃s in inferni lege decentoᷤ
Porro quod scĩ post resurrectionẽ dñi nequaꝗͣ teneant᷑ in
inferno: cestat᷑ apłs dicens. Meliꝰ est dissolui & esse cũ xp̃o.
Qui autẽ cũ xp̃o est: utiq non tenebitur in inferno. Couerti
me & uidi sub sole qmͣ non est uelociũ cursus. nec fortium
preliũ nec sapientiũ panis. nec prudentiũ diuitiȩ. nec scienti¬

Expanded text:
a Salvatore praecipitur: Operamini, 464 dum dies est: veniet nox, quando a Salvatore praecipitur: Operamini, 464 dum dies est: veniet nox, quando nemo poterit operari . Quod autem ait: In inferno quo tu vadis illuc, nota, ut Samuelem quoque vere in inferno credas fuisse: et ante adventum Christi, quamvis sanctos, omnes inferni lege detentos. Porro quod sancti post resurrectionem Domini nequaquam teneantur in inferno, testatur Apostolus, autem cum Christo est, utique non tenetur in inferno. Converti me, et vidi sub sole, quoniam non est velocium cursus, nec fortium praelium, nec sapientium panis, nec prudentium divitiae, nec scienti
Abbreviated transcription (Latin):
quã dilexisti om̃ib dieb uanitatis tuȩ qͥ datisunt tͥ sub
in labore quo tu laboras sub sole. Sapientiã sequere & scien¬
tiam scripturarũ. & hanc tͥ in coniugiũ copula. de qua in
ꝓuerbis dicit᷑. Ama illã & seruabit te. amplęxare eã. & circũ¬
de quo &e apłs non taca. Quod autẽ ait uide uitã cũ muliere
quã dilexisti.
ambigue dictũ est. siue uide & contemplare uitã & ipse & uxor
tua tecũ. non enĩ poteris sine tali uxore solus uidere uitam.
siue utrũq considera & uide & uitã & mulierẽ. dieb uanttatis
tuȩ. Et pulchẽ precipit ut dieb uanitatis nr̃ȩ uerã uitã cum
sapientia queramꝰ. uixore. Hec enĩ pars nr̃a est. & hũ laborẽs¬
nrĩ fructus. si in hac uita umbratili uerã uitã inuenire ua¬
leamꝰ. Omĩa que inuenit manꝰ tua ut facias in uircute isia
fac. quia non est opꝰ & cogitatio & scientiꝰ & sapientia in inferno
quo tuuadis illuc. fac quodeũq nc̃ potes & labora: quia eũ ad

Expanded text:
uam dilexisti omnibus diebus vitae vanitatis tuae, qui dati sunt tibi sub in labore, quo tu laboras sub sole. Sapientiam sequere et scientiam Scripturarum, et hanc tibi in conjugium copula de qua in Proverbiis dicitur: Ama illam, et servabit te: amplexare illam et circumDe quo et Apostolus non tacet. Quod autem ait: Vide vitam cum muliere, quam dilexisti, ambigue dictum est, sive vide et contemplare vitam, et ipse et uxor tua tecum non enim poteris sine tali uxore solus videre vitam, sive utrumque considera, et vide vitam, et mulierem diebus vanitatis tuae. Et pulchre psapientia uxore quaeramus. Haec enim pars nostra est, et hic laboris fructus, si in hac vita umbratili vitam veram invenire valeamus. Omnia quae invenit manus tua, ut facias, in virtute tua fac: quia non est opus, et cogitatio, et scientia, et sapientia in inferno quo tu vadis illuc. Fac quodcumque nunc potest, et labora: quia cum ad
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ sui sensus in ipsotiã fonte sapientiȩ p̃monstͣnt. nec tañ
stulti ad hanc admirandã sectandãq oculos m̃tis attollunt:
s e contͣ qͣlit̾ ad finẽ uoluptatũ carnaliũ ꝑtingant tota
intentioe ꝑqͥrunt. ñ ẽ bonũ dãpnũ in ferre iusto. nec ꝑcu¬
tere pͥncipẽ qͥ recte uidicat. Noc de ipso pͥncipe ac uidice

Expanded text:
tatem sui sensus, in ipso etiam frontispicio praemonstrant, nec tamen tatem sui sensus, in ipso etiam frontispicio praemonstrant, nec tamen stulti ad hanc admirandam sectandamque oculos mentis attollunt; sed e contra qualiter ad finem voluptatum carnalium pertingant, tota intentione perquirunt. Non est bonum damnum inferre justo nec percutere principem, qui recta judicat. Et de
Abbreviated transcription (Latin):
angustia passionis deserit ꝗͣ in paciᷤ tranqͥllitate c̃fessuẽ.
Chomo stultꝰ plaudet manib cũ spoponderit ꝓamico suo
S̾tultꝰ ẽ qͥ cũ animã frĩs susceꝑit regendã. de suis głat᷑ actib
⁊ ñ potiꝰ ei humili cõpassioẽ qͥcqͥd pocest auxilii salutaris
Qͥ in t̾na sp̃c sc̃ĩ c̃solatiõẽ lȩtat᷑. etiã bonȩ actionis flore deco¬
mortẽ oꝑat᷑ arguit᷑. pinguedinẽ duunȩ caritatis in rubo¬
re urtutũ qͦs exercere uidet᷑ habere nullatenꝰ ualet. s
qͣsi exiccatis ossib marcescit: q in bonis actib qͦs facit.
grãm dilectionis amisit. In facie prudentis lucet sapien¬
tia. oculi stultoꝵ in finib t̾rȩ. In facie qͥdẽ dñi saluatoris
lucebat sapientia diuinitatiꝰ. ꝗͣ in carne apparens uirtutr̃
⁊ doctrinȩ testimonio demonstbat: uerũ oculi udeoꝵ ñ
credentiũ t̾renis potiꝰ desideriis ꝑficiendis. ꝗͣ salutarib
eiꝰ monitis intendebant. S ⁊ generalit̾ sepe prudentes gͣui¬

Expanded text:
passionis deserit, quem in pacis tranquillitate confessus est. Homo stultus plaudet manibus, cum spoponderit pro amico suo. Stultus est, qui cum animam fratris suscipit regendam, de suis gloriatur actibus, et non potius ei humili compassione, quidquid potest auxilii salutaris Qui interna Spiritus sancti consolatione laetatur etiam bonae actionis flore deconguedinem divinae charitatis, in robore virtutum, quas exercere videtur, habere nullatenus valet, sed quasi exsiccatis ossibus marcescit, quia in bonis actibus, quos facit, gratiam dilectionis amisit. In facie prudentis lucet sapientia. Oculi stultorum in finibus terrae. In facie quidem Domini salvatoris lucebat sapientia divinitatis, quam in carne apparens virtutum et doctrinae testimonio demonstrabat, verum oculi Judaeorum non credentium terrenis potius desideriis perficiendis, quam salutaribus ejus monitis intendebant. Sed et generaliter saepe prudentes gravi
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc fuerat infectus. Diues pauꝑib imꝑat: i qͥ accipit
mutuũ seruus ẽ fenerantis. Patet iuxta lit̾am. S ⁊ diui¬
tes uirtutib in iudicio coculti inspectoris pͥncipant᷑ eis.
ĩmo eoꝵ in futuro iudices existunt. qͥ uirtutũ diuitiis
carent. Et̃ qͥ uerbũ doctrinę salutaris accipit a doctore.
seruus ẽ eiꝰdẽ doctoris. id est debitor. implendi om̃ia. quȩ
illi magisterii cęlestis iure p̾cipit. Q seminat iniqͥtatẽ:
metet malũ. Certũ ẽ qr is qͥ uł uerbo uł exemplo docet
⁊ ĩpia mente ꝑagit᷑ ut ẽ latrocinia exercere. homines
seruitio p̾mere. tormentis laniare. morte ꝑimere. bouem
uiduȩ ꝓpignore auferre. ipsã de aduersario cũ possit
mabit᷑ qr sic̃ dñs ait om̃s qͥ acceꝑint gladiũ gladio ꝑibuñ.
id ẽ qͥ inuiste in alios seuiunt. ipsa seuitia sibimet interitũ
nens ait. Uenite benedicti patris mei possidete paratũ uob̃

Expanded text:
adhuc fuerat infectus. Dives pauperibus imperat: et qui accipit adhuc fuerat infectus. Dives pauperibus imperat: et qui accipit mutuum, servus est fenerantis. Patet juxta litteram, sed et divites virtutibus in judicio occulti inspectoris principantur eis, imo eorum in futuro judices existunt, qui virtutum divitiis carent. Et qui verbum salutaris doctrinae accipit a doctore, servus est ejusdem doctoris, id est, debitor implendi omnia quae ille magisterii coelestis jure praecipit. Qui seminat iniquitatem metet mala. Certum est quia is qui vel verbo vel exemplo docet et impia mente peragitur, ut est, latrocinia exercere, homines servitio premere, tormentis laniare, morte perimere, bovem viduae pro pignore auferre, ipsam de adversario, cum possit, mabiturid est, qui injuste in alios saeviunt, ipsa saevitia sibimet interitum nens ait: Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis
Abbreviated transcription (Latin):
tat ultio diuini examinis. Quͦ animã suã in et̾nũ salua¬
ri ꝓcurat. longe refugit ab huiusmodi armis ⁊ gladiis
animaduersione districti iudicis ipse feriat᷑ intenta
mente p̾cauet. Puerbiũ ẽ adolescens iuxta uiã suã: etiã
cũ senuerit ñ recedet ab ea. Constat plerosq in senectute
dño donante mutari a uitiis quȩ adolescentes habuerañ.
⁊ econt᷑ ñ nullos illo se deserente deserere circa seniũ uir¬
tutes qͥb in adolescentia uidebant᷑ illustri. S qr multo
sepiꝰ qͥsq mores qͥb ab adolescentia imbutus ẽ in reliquũ
qd̵̾ ceꝑit in senecta ñ mutauerit ñ tam̃ ipse sẽꝑ euenire
confirmat. lccirco aut̃ huiꝰ modi ꝓuerbiũ ponit. ut audito¬
res suos a pͥma ętate uirtutib studere ꝑsuadeat: ne for¬
te in senectute ñ possint discere studia. qͥb in tenera ętate
dis pedagogi sui ñ potuisse carere uitus. qͥb paruulus

Expanded text:
tat ultio divini examinis Qui vero animam suam in aeternum salvatat ultio divini examinis Qui vero animam suam in aeternum salvari procurat, longe refugit ab hujusmodi armis et gladiisanimadversione districti judicis ipse feriatur, intenta mente praecavet. Proverbium est: Adolescens juxta viam; etiam cum senuerit, non recedit ab ea. Constat plerosque senectute Domino donante mutari a vitiis, quae adolescentes habuerant, et a contra nonnullos illo se deserente, deserere circa senium virtutes quibus in adolescentia videbantur illustrari, sed quia multo saepius quisque mores quibus ab adolesceque coeperit, in senecta non mutaverit, non tamen ipse semper ita evenire confirmat: idcirco autem hujusmodi proverbium ponit, ut auditores suos a prima aetate virtutibus studere persuadeat, ne forte in serectute non possint discere studia, quibus in tenera aetate dis paedagogi sui non potuisse carere vitiis, quibus parvulus