comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
culices & minuta queq & magna animalia ante dicerent᷑ fuisse quã celum:
Lisi forte illud respondeat: ex consequentib ostendi. ñ de ceteris animalib. sed
de homine ȩcc łasti esse sermonent᷑. Ait enĩ. Non est om̃e recens subsole qđ lo¬
quat᷑ & dicat. ecce hoc nouum ẽ : animalia autem ñ loqui s tantũ homi¬
nem. Qđ si loquant᷑ animalia. nouum esse: & solui sententiã. nichil nouum
esse sub sole. Estne uerbum. de quo dicatur: uide. hoc nouum est: Lam
fuit in scłis quȩ fuert̾ ante nos. Aꝑtius hoc symmachus transtidit
Putasne est qui possit dicere. uide hoc. nouum est: Lam factum ẽ in scło
qđ fuit ante nos. Cum suꝑiorib autẽ congruit. qđ nichil nouum in mun¬
do fiat : nec sit aliquis quipossit ex istere & dicere. ecce hoc nouum est
Siquidem omẽ qđ se putauerit nouum ostendere : lam in priorib scłis fuit

Expanded text:
culices, et minuta quaeque, et magna animalia ante dicerentur fuisse, quam coelum. culices, et minuta quaeque, et magna animalia ante dicerentur fuisse, quam coelum. Nisi forte illud respondeat, ex consequentibus ostendi, non de caeteris animalibus, sed de homine Ecclesiastae esse sermonem. Ait enim: Non est omne recens sub sole, quod loquatur, et dicat: Ecce hoc novum est. Animalia autem non loqui, sed tantum hominem: quod si loquantur animalia novum esse, et solvi sententiam, nihil novum esse sub sole. Estne verbum de quo dicatur, vide hoc novum est: jam fuit in saeculis, quae fuerunt ante nos. Apertius hoc Symmachus transtulit: Putasne est, qui possit dicere: Vide, hoc novum est, et jam factum est in saeculo, quod fuit ante nos. Cum superioribus autem congruit, quod nihil novum in mundo fiat: nec sit aliquis, qui possit exsistere, et dicere, ecce hoc novum est: siquidem omno quod se putaverit novum ostendere, jam in prioribus saeculis fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
ue aut cogitatione aut uisu aut aurib discimꝰ. nc̃ communtter loqui:
qđ nichil sit in natura rerum qđ non ante iam fuerit. Ab initio enĩ mundi
ẽ homines nati & mortui st̃. & terra suꝑ aquas librata constitit: & sol ortꝰ
bus ingredi. & serpentib labi. do artifice concessum est. Huic qͥd simile
ententie. & c omicus ait. Nichil est dictum. qđ non sit dictum priꝰ. Unde
p̃ceptor m̃s donatus eũ istum uersicłm exponeret: ꝑeant in quit qui antẽ nos
nr̃a dixerunt. Qd̾ si in sermonib nichil nouum dici potest: quantominꝰ
in administratione mundi quȩ ab initio sic ꝑfecta est ut requieseeret ds ab
oꝑib suis die seꝑtima: Legi in quoda libro. Si omẽ qđ subsole factum ẽ fuit
in preteritis scłis antequã fieret & homo iam sole condito factus est: fuit gͦ
homo antequam sub sole fieret. Sed excluditur: qđ hac ratione iumenta &

Expanded text:
quae aut cogitatione, aut visu, vel auribus discimus, nunc communiter loqui, quae aut cogitatione, aut visu, vel auribus discimus, nunc communiter loqui, quod nihil sit in natura rerum, quod non ante jam fuerit. Ab initio enim mundi et homines nati et mortui sunt, et terra super aquas librata constitit, et sol ortubus ingredi, et serpentibus labi, Deo artifice concessum est. Huic quid simile sententiae et Comicus ait: Nihil est dictum, quod non sit dictum prius. . Unde praeceptor meus Donatus, cum istum versiculum exponeret: Pereant, inquit, qui ante nos nostra dixerunt. Quod si in sermonibus nihil novum dici potest, quanto magis in administratione mundi, quae ab initio sic 391 perfecta est, ut requiesceret Deus ab operibus suis in die septima! Legi in quodam libro: Si omne, quod sub sole factum est fuit in praeteritis saeculis antequam fieret, et homo jam sole condito factus est: fuit ergo homo, antequam sub sole fieret. Sed excluditur, quod hac ratione, et jumenta, et
Abbreviated transcription (Latin):
satiabitur ocłs uidendo: & ñ implebitur auris auditu. Non solũ de physi¬
cis. s & ethycis quoq scire difficile est : nec sermo ualet explicare causas rerũ
naturas qͥ nec ocłs ut rei poscit dignitas intueri: nec auris instituente doctore
ad summã scientiam ꝑuenire. Si enĩ nẽ ꝑ speculum uidemꝰ & in en igmate. &
ex parte cognoscimus & ex parte ꝓph̾amus: consequenter nec sermo potest
explicare qđ nescit: nec ocłs in quo cecatur aspicere: nec auris de quo ce¬
cutit impleri. Simul & hoc notandum. qđ omĩa uerba sint grauia &
magno labore discant᷑: contra eos qui putant otiosis sibi & uota faclenti
& quid est qđ factum est: Iꝑsum qđ fiet. & ñ est om̃e recens sub sole. Uidet᷑
michi de his quȩ supra enumerauit. generatione & generatione. mole t̾ra¬
rum. ortu solis & occasu. cursu fluminũ. magnitudine occeani. omnibq

Expanded text:
satiabitur oculus videndo, et non implebitur auris auditu. Non solum de physisatiabitur oculus videndo, et non implebitur auris auditu. Non solum de physicis, sed et de ethicis quoque scire difficile est. Nec sermo valet explicare causas naturasque rerum, nec oculus, ut rei poscit dignitas, intueri, nec auris, instituente doctore, ad summam scientiam pervenire. Si enim nunc per speculum videmus in aenigmate, et ex parte cognoscimus et ex parte prophetamus, consequenter nec sermo potest explicare quod nescit; nec oculus, in quo caecutit, aspicere; nec auris, de quo dubitat, impleri. Simul et hoc notandum, quod omnia verba sint gravia, et magno labore discantur, contra eos, qui putant otiosis sibi, et vota facientEt quid est, quod factum est? ipsum quod fiet. Et non est omne recens sub sole. Videtur mihi de his quae supra enumeravit, generatione et generatione, mole terrarum, ortu solis et occasu, cursu fluminum, magnitudine Oceani, omnibusque
Abbreviated transcription (Latin):
& de matrice ab ysso in sua semꝑ ebullire principia. Melius aut̃ hebrei sub torren¬
tiũ & maris nomine ꝑ methaforam de hominib significari arbitrant᷑: qđ interrã
de qua sumpti st̃ redeant: & torrentes uocentur ñ flumina. eo qđ cito intercidant:
nec tam̃ impleatur t̾ra multitud ine mortuorum. Porro si ad altiora conscendimꝰ
recte turbide aque in mare unde substiterant. reuertunt᷑. & nisi fallor: absq ad¬
ditamento nusquã torrens in bonam partem legitur. Nam. torrente uoluptatis
tue potabis eos: cũ additamento dicit᷑. uoluptatis. & e contrario. saluator ad tor¬
rentem traditur cedron: & helias ꝑsecutionis tempore ad torrentem chorath la¬
titat ÷ qui & ipse siccatur. Non adimpletur autẽ mare insatiabile: quomͦ &
in ꝑuerbiis filie sanguisugȩ. Om̃s sermones graues: ñ poterit uir loqui. Non

Expanded text:
et de matrice abysso in sua semper ebullire principia. Melius autem Hebraei sub torrenet de matrice abysso in sua semper ebullire principia. Melius autem Hebraei sub torrentium et maris nomine per metaphoram de hominibus significari arbitrantur, quod in terram, de qua sumpti sunt, redeant: et torrentes vocentur, non flumina, eo quod cito intercidant, nec tamen impleatur terra multitudine mortuorum. Porro, si ad altiora conscendimus  Al. conscendamus, recte turbidae aquae in mare, unde substiterant, revertuntur. Et, ni fallor, absque additamento nusquam torrens in bonam partem legitur. Nam Torrente voluptatis tuae potabis illos, cum additamento dicitur voluptatis . Et e contrario Salvator ad torrentem traditur Cedron . 390 Et Elias persecutionis tempore ad torrentem Chorath latitat, qui et ipse siccatur . Non adimpletur autem mare insatiabile, quomodo et in Proverbiis filiae sanguisugae . Omnes sermones graves non poterit vir loqui. Non
Abbreviated transcription (Latin):
tribulationũ frigore eoartantur. ab aquilone enĩ exardescunt mala suꝑ t̾ram.
uicinior sol iste iustitie ẽ : his uͦ qui in boreȩ parte habitant & calore pruant᷑
estiio. incedit ꝓcul: & ꝑ suos circulos unde ꝑfectus est reuertit᷑. Cum enĩ tra¬
xerit omĩa ad se. & uiniu̾sos suis radiis illuminauerit: fit restitutio princi¬
palis : & est ds̃ oĩa in omĩb. Symmachus hc̃ locum ita interpretatus es t
adit ad meridiem & circuit ad boream: ꝑambulans uadit uentus : & ꝑ quȩ
circũierat reuertit᷑ uentus. Om̃s torrentes uadunt in mare: & mare non
impletur. Ad locum de quo torrentes exeunt: illuc ipsi reuertunt᷑ ut al¬
eant. Putant quidam aquas dulces que in mare influunt. uel ardente
desuꝑ sole consumi : uel salsugini maris esse pabulo. Eece eccłastes nr̃ & iꝑ¬
sarum aquarũ conditor dic it eas ꝑ occultas uenas ad capita fontium regredi:

Expanded text:
tribulationum frigore coarctantur ab aquilone enim , exardescunt mala super terram tribulationum frigore coarctantur ab aquilone enim , exardescunt mala super terram vicinior sol iste justitiae est: his vero qui in boreae parte habitant, et calore privantur aestivo, incedit procul, et per suos circulos, unde profectus est, revertitur. Cum enim traxerit omnia ad se, et universos suis radiis illuminaverit, fit restitutio principalis, et est Deus omnia in omnibus. Symmachus hunc locum ita interpretatus est: Vadit ad meridiem, et circumit ad boream; perambulans vadit ventus, et per quae circumierat, revertitur ventus. Omnes torrentes vadunt in mare, et mare non impletur. Ad locum de quo torrentes exeunt, illic ipsi revertuntur, ut abeant. Putant quidam, aquas dulces, quae in mare influunt, vel ardente desuper sole consumi, vel salsugini  Al. salsuginis maris esse pabula. Ecce Ecclesiastes noster, et ipsarum aquarum conditor, eas dicit per occultas venas ad capita fontium regredi,
Abbreviated transcription (Latin):
septentrioni esse uicinũ : & ñ ꝑ equinoctiũ autunni habere principiũ. sed̃
primũ inspirante fauonio. quando tempore ueris in fȩcum cuncta rũpun¬
tur. Qd̃ autem ait. girans girando uadit sꝑe. & in circulos suos reuertit᷑
siue ipsum solem sꝑm nominauit. qđ animal sit & spiret & uigeat. & annuos
eursu suo orbes exp̃leat. ut ait poeta. interea magnũ sol cireum uoluitur an¬
num ÷ & alias. atq in se sua ꝑ uestigia uoluit᷑ anniis: siue qđ & lune lucentẽ
globum. & astra titania sꝑs intus alit. totamq infusa ꝑ artus mens agitat
molem. & magno se corpore miscet. ñ de annuo solis cursu. s de cotidianis eiꝰ¬
semitis loquitur. Obliqua enĩ & fracta linea ꝑ austrũ ꝑgit ad boream: & ita
ad otientem reuertitur. Aliter. Sol quando ꝑ austrum currit. uicinior t̃¬
re est: quando ꝑ aquilonẽ sublimiꝰ actollitur. Eorsitan gͦ his qui hyemis &

Expanded text:
septentrioni esse vicinum, et non per aequinoctium autumni habere principium: sed septentrioni esse vicinum, et non per aequinoctium autumni habere principium: sed primum spirante favonio, quando tempore veris in foetum cuncta rumpuntur. Quod autem ait: Girans girando vadit spiritus, et in circulos suos revertitur, sive ipsum solem spiritum nominavit, quod animet, et spiret, et vigeat, et annuos orbes suo cursu expleat, ut ait poeta : Interea magnum sol circumvolvitur annum: et alibi : Atque in se sua per vestigia volvitur annus; sive quod et lunae lucentem globum et astra Titania: Spiritus intus alit: totamque infusa per artus Mens agitat molem, et magno se corpore miscet; 389 non de annuo solis cursu, sed de quotidianis semitis ejus loquitur. Obliqua enim et fracta linea per austrum pergit ad boream, et ita revertitur ad orientem. Aliter: Sol quando per austrum currit, vicinior terrae est; quando per aquilonem, sublimis attollitur. Forsitan ergo his qui hyemis et
Abbreviated transcription (Latin):
iccireo: ut doceat miltationib temporum. & ortu occasuq sẏderum huma¬
nam etatem labi & interire dum nesciat. Aliter. Sol iustitie in cuiꝰ alis est
sanitas. timentib dm̃ oritur: & pseudo ꝓpħis occidit meridie. Cum autẽ
ortus fuerit : in locũ suum nos trahit. Quo : uidelicet ad patrem. Ad hoc e¬
nĩ uenit : ut nos de terris ad celum leuet. & dicat. Cum exaltatus fuerit filiꝰ
hominis: omĩa trahet ad se. Nec mirimi filiũ ad se trahere credentis: cũ
& pater ipse ad filium trahat. Nemo enĩ uenit ad me̾: nisi pater qui misit me
adducat eum. Iste ergo sol quẽ aliis occidere. aliis nasci diximꝰ. & iacob quon¬
montem: & sol ex iuit suꝑ segor. Uadit ad austrum: & girat ad aqui lonem
Girans girando uadit sꝑe : & incireulos suos reuertitur sꝑe. Hinc possumꝰ esti¬
mare hyemis tempore solem ad meridianam plagam currere: & ꝑ estatem

Expanded text:
idcirco, ut doceat, mutationibus temporum, 388 et ortu occasuque siderum, humaidcirco, ut doceat, mutationibus temporum, 388 et ortu occasuque siderum, humanam aetatem labi et interire, dum nesciat. Aliter, Sol justitiae, in cujus alis est sanitas, timentibus Deum oritur, et pseudoprophetis occidit meridie. Cum autem ortus fuerit, in locum suum nos trahit. Quo? videlicet ad Patrem. Ad hoc enim venit, ut nos de terris ad coelum levet, et dicat; Cum exaltatus fuerit Filius hominis, omnia trahet ad se . Nec mirum, Filium ad se trahere credentes, cum et Pater ipse ad Filium trahat: Nemo enim, ait, venit ad me, nisi Pater, qui misit me, adducat eum . Iste ergo sol, quem aliis occidere, aliis nasci diximus: et Jacob quonmontem, et sol exivit super Segor . Vadit ad austrum, et girat ad aquilonem: girans girando vadit spiritus, et in circulos suos revertitur spiritus. Hinc possumus aestimare hyemis tempore solem ad meridianam plagam currere, et per aestatem
Abbreviated transcription (Latin):
deorũ: & succedit generatio de gentib congregata. Terra autẽ tamđiu stat
quã diu synagoga recedente. eccła om̃is introeat. Cum enĩ predictum fue¬
rit euangłm in toto orbe: tẽ erit sinis. Imminente uͦ consummation eꝰ:
celum & t̾ra ꝑtransibt̃. Et signanter ñ ait. tͥra in scłis etat: s in scło. for
datus est : interitũ mundi ortii suo cotidie indicat & occasu. Q postquã
ardentem potam occeano tinxerit: ꝑ incognitas nobis uias ad locum unde
nuierat regreditur: ex ꝑletoq noctis circiio rursus de thalamo suo festi¬
nus erumpit. Pro eo qđ nos uulgatam ed̃itionẽ sequentes posuime adsocũ
suum ducit: in hebreo habet. Soepħ. qđ aqui la interpretatur. Ficanẽi. id
est spirat. sẏminachus & theodotion. recurrit: quia ui delicet sol recurrat
ad locum suum. & ibi unde prius egressus fuerat. aspiret. Hoc autem totum.

Expanded text:
daeorum, et succedit generatio de gentibus congregata: terra autem tamdiu stat, daeorum, et succedit generatio de gentibus congregata: terra autem tamdiu stat, quamdiu, Synagoga recedente, Ecclesia omnis introeat. Cum enim praedicatum fuerit Evangelium in toto orbe, tunc erit finis. Imminente vero consummatione, coelum et terra pertransibunt. Et signanter non ait: Terra in saeculis stat, sed in saeculum. Porrdatus est, interitum ortu suo quotidie indicat et occasu. Qui postquam ardentem rotam Oceano tinxerit, per incognitas nobis vias ad locum, unde exierat, regreditur: expletoque noctis circulo, rursum de thalamo suo festinus erumpit. Pro eo autem, quod Vulgatam editionem sequentes posuimus, ad locum suum ducit, in Hebraeo habet SOEPH  : quod Aquila interpretatur εἰσπνεῖ, id est, aspirat. Symmachus vero, et Theodotion, recurrit, quia videlicet sol revertatur ad locum suum, et ibi, unde prius egressus fuerat, aspiret. Hoc autem totum
Abbreviated transcription (Latin):
filiorum di: &. nc̃ ex parte cognoscimꝰ & ex parte ꝓphamus. tamđiu omĩa
uana st̃. donec ueniat qđ ꝑfectum est. Quid suꝑest homini in om̃ĩ labore
suo quo laborat sub sole: Post generalem sententiam qđ uana ft̃ omĩa: ab h¬
minib incipit qđ frustra in mundi istiꝰ labore desudent: congregantes di¬
uitias. erudientes liberos. ambientes honorem. edificia construentes: &
inmedio oꝑe subita morte subtracti. audiu̾nt. Insipiens hac nocte aufere¬
tur animã tua a te. que autẽ parasti euiꝰ erunt: Maxime cũ omni labore
nic hil secũ auferant: s nudi in t̾ram redeant unde sumpti ft̃. Generatio
uadit & generatio uenit: & t̾ra in scłm stat. Aliis morientib nascunt᷑ alii: &
quos uideras ñ uidens. incipis uidere qui ñ erant. Quid hac uaniꝰ uanitate.:
quã terram manere que hominũ causa facta est. & ipsum hominẽ. terre
dñm in puluerem repente dissolui: Aliter. Prima recedit generatio iu¬

Expanded text:
rum Dei, et nunc ex parte cognoscimus, et ex parte prophetamus. Tamdiu omnia vana sunt, donec veniat quod perfectum est. Quid superest homini in omni labore suo, quo laborat sub sole? Post generalem sententiam, quod vana sint omnia, ab hominibus incipit: quod frustra in mundi 387 istius labore desudent; congregantes divitias, erudientes liberos, ambientes ad honorem, aedificia construentes, et in medio opere subita morte subtracti audiant: Insipiens, hac nocte auferetur anima tua a te: quae autem parasti, cujus erunt ? maxime cum ex omni labore nihil secum ferant, sed nudi in terram redeant, unde sumpti sunt. Generatio vadit, et generatio venit: et terra in saeculum stat. Aliis morientibus, nascuntur alii; et quos videras, non videns, incipis videre quos non videras. Quid hac vanius vanitate, quam terram manere, quae hominum causa facta est: et ipsum hominem terrae dominum, in pulverem repente dissolvi? Aliter, Prima recedit generatio Ju
Abbreviated transcription (Latin):
xert̾ me ad sapientiã requi rendã stultitiãq calcandam: ut uiderẽ qͥđ nã
esset illud boni qđ homines in uite sue possent agere curriculo. E legant̃
autẽ uoluꝑtatem ebrietati cõparauit. Siquide inebriat: & eu̾tit anime ui¬
gorem. Quã qui potuerit sapientia cõmutare. & ut in quibusda codicib
habetur oꝑtinere lȩtitiã sꝑũa lem: is pot̾it ad scientiã rei istiꝰ ꝑueni¬
re. qͥd in hac uita apꝑetendumsit. q̃uid uitandum. Magnifłeaui
oꝑa mea: edificaui michi domos:

Expanded text:
xerunt ad sapientiam requirendam stultitiamque calcandam, ut viderem quidnam xerunt ad sapientiam requirendam stultitiamque calcandam, ut viderem quidnam illud esset boni, quod homines in vitae suae possent agere curriculo. Eleganter autem voluptatem ebrietati comparavit. Siquidem ebrietas evertit animi vigorem, quam qui potuerit sapientia commutare, et ut in quibusdam codicibus habetur obtinere laetitiam spiritualem; is poterit ad scientiam rei istius pervenire, quid in hac vita appetendum sit, quid vitandum. Magnificavi opera mea: aedificavi mihi domos:
Abbreviated transcription (Latin):
uento doctrine instabiles st̃ & in diu̾sa fluctuant: sic qui illo risu eachin¬
nant quẽ dñs in euangłio fletu dicit esse mittandũ. errore scłi raptantur
& turbine: ñ intell igentes ruinã peccatoꝵ suoꝵ. neq pret̾ita uicia plan¬
gentes: sed putantes breuia bona. ẽẽ ꝑpetua: & in his exultantes quę mag̃
digna st̃ planctu. Pot̾ hoc & de hereticis accipi : qui falsis dogiatib acqui¬
escentes lȩta sibi & ꝓsꝑa reꝑmittunt. Consideraui in corde meo ut traherẽ
carnẽ meam: & cõr meũ deduxit ine in sapientiã: & ut obtinerẽ stultiti¬
am÷ donec uiderẽ qͥd esset boni filiis hominũ: qđ facerent sub sole num̾o
dierũ uite sue. No lui uitam trahere delicate. & carnẽ meã ab omĩb cu¬
ris lib̾am quasi uino sic uoluptate sopire: sed cogitatio mea & ratio na¬
turalis quam etiã peccatorib ds au tor inseruit retraxert̾ me. & dedu¬

Expanded text:
vento doctrinae, instabiles sunt, et in diversa fluctuant : sic qui illo risu cachinvento doctrinae, instabiles sunt, et in diversa fluctuant : sic qui illo risu cachinnant, quem Dominus in Evangelio fletu dicit mutandum, errore saeculi raptantur et turbine, non intelligentes ruinam peccatorum suorum, neque praeterita vitia plangentes; sed putantes brevia bona esse perpetua, et in his exsultantes, quae magis digna sunt planctu. Potest hoc et de haereticis accipi, qui falsis dogmatibus acquiescentes, laeta sibi et prospera repromittunt. Consideravi in corde meo, ut traherem in vino carnem meam, et cor meum deduxit me in sapientiam, et ut obtinerem in stultitiam, donec viderum vitae suae. Volui vitam tradere 397 deliciis, et carnem meam ab omnibus curis liberare, et quasi vino, sic voluptate sopire; sed cogitatio mea, et ratio naturalis, quam etiam peccatoribus Deus auctor inseruit, retraxerunt me, et dedu
Abbreviated transcription (Latin):
ne eleuer. Unde aesalomon diuitias inquiens & pauꝑtatem ne dederis
cit. Si quidẽ & diabolus ꝑ bonoꝵ abundantiã concidit. Inde & in apło scͥꝑ¬
tum est. Ne in suꝑbiã elatus incidat in iudiciũ diaboli. id est intale ui¬
diciũ in qud̃ diabolus etiã cõncidit. Sed & hoc possumꝰ dicere. ꝓꝑterea nẽ le¬
titiam sꝑualem. sicut & cęt̾a lanitatẽ ꝓnuntiari: qđ ꝑspeculum eã uideamꝰ
& in enignate: eũ autem facie ad faciem fuerit reuelata. tẽ eam nequa¬
quã uanitatem s ueritatẽ uocari. Risum dixi amentiã: & iocundita¬
ti:. qͥd hoc facis: Ubi nos amentiã legimꝰ: in hebreo habet molath. qđ aqͥla
pretati st̾. Seꝑtuaginta uͦ & theodotion sicut in plurib locis. ita in hoc
quoq concordant: & transtulert̾. Te ẜĩg oPAN. quã nos u̾bũ de u̾bo expͥ¬
mentes circũlationẽ possumꝰ dicere. Quomodo gͥhi qui circũferuntur om̃

Expanded text:
ne elever . Unde et Salomon: Divitias, inquit, et paupertatem ne dederis ne elever . Unde et Salomon: Divitias, inquit, et paupertatem ne dederis cit ? Siquidem et diabolus per bonorum abundantiam concidit. Unde et in Apostolo scriptum est: Ne in superbiam elatus, in judicium incidat diaboli , id est, in tale judicium, in quo etiam diabolus incidit. Sed et hoc possumus dicere, propterea nunc laetitiam spiritualem, sicut et caetera, vanitatem pronuntiari, quod per speculum eam videamus et in aenigmate. Cum autem facie ad faciem fuerit revelata, tunc eam nequaquam vanitatem, sed veritatem vocari. Risui dixi amentiam, et jocunditati, quid hoc facis? Ubi nos amentiam legimus, in Hebraeo habet MOLAL  , quod Arpretati sunt. Septuaginta vero, et Theodotio, sicut in pluribus locis, ita et in hoc quoque concordant, et transtulerunt περιφορὰν, quam nos, verbum de verbo exprimentes, circumlationem possumus dicere. Quomodo igitur hi, qui circumferuntur omni
Abbreviated transcription (Latin):
statur ex nie: Nisi forte & hoc intelligendum. qđ sapiens uir doleat tam
in abdito & ꝑfiuido latere sapientiam: nec ita prebere se mentib ut lumã
uisui: sed̃ ꝑ tormenta quȩda & intolerandum laborem iugi meditatione
& studio ꝓuenire. Dixi ergo in corde meo. Ueni nẽ. temptabo te in lȩtitia
& uidebo in bono : & ecce etiam hoc uanitas. Postquã in multitudine sapi¬
entie & adiectione scientie dolorem & laborem esse deprehendi. & nichil a¬
liud nisi cassum & sine fine certamen: transtuli me ad letitiam ut luxu
fluerem. congregarem opes. diuitiis abundarem: & ꝑtturas uoluptates
caꝑem antequam morerer. Sed & in hoc uanitatem meam iꝑse ꝑspexi : dũ
preterita uoluptas presentem ñ iuuat: & ex hausta ñsatiat. Non solum
autẽ corporalis letitia. sed etiam sꝑualis est temptatio possidenti: ut
indigeam corripiente me stimulo: & angło sathane qui me colafi ⁊et

Expanded text:
statur ex me ? Nisi forte et hoc intelligendum, quod sapiens vir doleat tam statur ex me ? Nisi forte et hoc intelligendum, quod sapiens vir doleat tam in abdito et profundo latere sapientiam, nec ita se praebere mentibus, ut lumen visui; sed per tormenta quaedam, et intolerandum laborem, jugi meditatione et studio provenire. Dixi ego in corde meo: Veni nunc, tentabo te in laetitia, et videbo in bono: et ecce etiam hoc vanitas. Postquam in multitudine sapientiae et adjectione scientiae, laborem et dolorem esse deprehendi, et nihil aliud, nisi cassum et sine fine certamen, transtuli me ad laetitiam, ut luxu fluerem, congregarem opes, 396 divitiis abundarem, et perituras voluptates caperem, antequam morerer. Sed et in hoc vanitatem meam ipse perspexi, dum praeterita voluptas praesentem non juvat, et exhausta non satiat. Non solum autem corporalis laetitia, sed etiam spiritualis est tentatio possidenti, ut indigeam corripiente me stimulo, et angelo Satanae, qui me colaphizet,
Abbreviated transcription (Latin):
plurima in rebus noxia st̃ creata : ut dum uitamꝰ ea ad sapientiam e¬
rudiamur. Equalis gͦstudii fuit scire salomoni sapientiam & scientiã
& e regione errores & stultitiam : ut in appetendis aliis & aliis decli¬
nandis. uera eiꝰ sapientia ꝓbaretur. Sed & in hoc quoq ut in cȩteris d¬
cit pauisse se uentos: & ñ ualuisse ꝑfectam comꝑre hendere ueritatem.
Se presumptione sꝑs siue pastione uenti quia sepiꝰ in hoc libro dicitur:
supra disseruisse sufficiat. Quia in multitudine sapientię multitudo
furoris : & qui apponit scientiam aꝑꝑonit dolorem. Quantomagis qͥs
sapientiam fuerit consecutus. tanto plus indignat᷑ subiacere uiciis : &
ꝑcul esse a uirtutib quas requirit. Quia autẽ potentes potenter tor m̃¬
ta ꝑatientur. euiq plus creditur plus exigitur ab eo: ꝓꝑterea qui apꝑonit
delictis suis. Unde & apłs ait. & quis est qui letificet me. nisi qui contri¬

Expanded text:
plurima in rebus noxia sunt creata, ut dum vitamus ea, ad sapientiam eplurima in rebus noxia sunt creata, ut dum vitamus ea, ad sapientiam erudiamur. Aequalis ergo studii fuit Salomoni scire sapientiam et scientiam, et e regione errores et stultitiam: ut in aliis appetendis et aliis declinandis, vera ejus sapientia probaretur. Sed in hoc quoque, ut in caeteris, dicit pavisse se ventos, et non valuisse perfectam comprehendere veritatem. De praesumptione spiritus, sive pastione venti, quae saepius in hoc libro dicitur, supra disseruisse sufficiat. Quia in multitudine sapientiae, multitudo furoris: et qui apponit scientiam, apponit dolorem. Quanto magis quis sapientiam fuerit consecutus, tanto plus indignatur subjacere vitiis, et procul esse a virtutibus, quas requirit . Quia autem potentes potenter tormenta patientur, cuique plus creditur, plus exigitur ab eo, propterea apponit delictis suis. Unde et Apostolus ait: Et quis est, qui laetificat me, nisi qui contri
Abbreviated transcription (Latin):
magnificatus sum. & adieci sapientiam suꝑ om̃s qui fuerunt ante
me in ihrłm. & cor meum uidit multam sapientiam &̾ scientiam.
Sapientior. fuit salomon ñ abraham & moyse & ceteris sc̾is. sed his qui
fuerant ante se in iHrłm. Legimus & in regnorum libris multȩ sap̃i¬
entie fuisse salomonem: & hoc a dño donum pre ceteris postulasse.
Mundi gͦ cordis ocłs multam sapientiam & scientiã contuetur : quia ñ
ait. multam sapientiam & scientiam sum locittus: sed. multam sapien¬
tiam & scientiã uidit cor meum. Non enĩ possumuis eloqui omĩa quȩ
sentimꝰ. & dedi cor meum ut nossem sapientiam & scientiam: errorisq &
stultitiam Cognoui quia hoc est pastio uenti. siue ꝑresumptio sꝑiritꝰ
ontrariis contraria intelliguntur: & sapientia prima est. stultitia caru¬
isse. Stultitia autẽ carere ñ potest: nisi qui intellexerit eam. Unde &

Expanded text:
magnificatus sum, et adjeci sapientiam super omnes, qui fuerunt ante magnificatus sum, et adjeci sapientiam super omnes, qui fuerunt ante me in Jerusalem, et cor meum vidit multam sapientiam et scientiam. Sapientior fuit Salomon, non Abraham, et Moyse, et caeteris Sanctis, sed his qui fuerunt ante se in Jerusalem. Legimus et in Regnorum libris, multae sapientiae fuisse Salomonem, 395 et hoc a Deo donum prae caeteris postulasse. Mundi ergo cordis oculus multam sapientiam et scientiam contuetur; quia non ait: Multam sapientiam et scientiam sum locutus; sed, Multam sapientiam et scientiam vidit cor meum. Non enim possumus eloqui omnia, quae sentimus. Et dedi cor meum, ut nossem sapientiam et scientiam, errores et stultitiam: cognovi quia et hoc est pastio venti, sive praesumptio spiritus. Contrariis contraria intelliguntur. Et sapientia prima est, stultitia caruisse. Stultitia autem carere non potest, nisi qui intellexerit eam. Unde et
Abbreviated transcription (Latin):
qui quasdam naturas introducunt quȩ ñ recipiunt sanitatem. & quia
nita isrł numerata st̃ : femine uero &̃ serui & paruuli & uulgus ex
egyꝑto. nequaquam plenitudo. s imminutio exercitus absq nume¬
ro pretermissi st̃. Potest & hic esse sensus. Tanta malitia in mundi hu¬
iis capacitate uersatur. ut ad integrum boni statum mundus redi¬
re uix ualeat: nec possit facile reciꝑe ordinem & ꝑfectionem suam. in
quib primũ conditus est. Aliter. Omnib ꝑ pęnitentiam in integrum
restitutis: solus diabolus in suo ꝑmanebit errore. Cuncta enĩ que sub
sole facta st̃. illius arbitrio & sꝑu malignitatis euersa st̃ : dum ad eiꝰ
instinctum pec catis peceata cumulantur. Beniq tantus est numerus
seductorum & eoꝵ qui de grege dñi ab eo rapti st̃: ut supputatione ñ
queant comprehendi. Locutus sum gͦ in corde meo dicens. Ecce ego

Expanded text:
qui quasdam naturas introducunt, quae non recipiunt sanitatem. Et quia qui quasdam naturas introducunt, quae non recipiunt sanitatem. Et quia nita Israel numerata sunt. Feminae vero, et servi, et parvuli, et vulgus ex Aegypto, nequaquam plenitudo, sed imminutio exercitus, absque numero praetermissi sunt. Potest et hic esse sensus: Tanta malitia in mundi hujus capacitate versatur, ut ad integrum boni statum mundus redire vix valeat, nec possit facile recipere ordinem et perfectionem suam, in quibus primum conditus est. Aliter, Omnibus per poenitentiam in integrum restitutis, solus diabolus in suo permanebit errore. Cuncta enim, quae sub sole facta sunt, illius arbitrio et spiritu malignitatis eversa sunt, dum ad ejus instinctum peccatis peccata cumulantur. Denique, Tantus est numerus seductorum et eorum qui de grege Domini ab eo rapti sunt, ut supputatione non queat comprehendi. Locutus sum ego cum corde meo, dicens: Ecce ego
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntatem quã presumptionem sonat. Dicitur autẽ qđ agat unusqͥsq
tur arbitrio: & uana sint unuiersa sub sole. dum inuicem nobis in bo¬
norꝑ & maloꝵ finib displicemus. Dicebat michi hebreus quo scriꝑturas
scãs instituente ꝑlegi. qđ supra scriꝑtum routh uerbum. in hoc locoma¬
gis afflictionem & malitiam quam passionem & uo luntatem significaret:
& ñ a malo qđ est contrarium bono: sed ab eo qđ in euangłio scribit᷑.
sufficit diei malitia sua. qđ greci significanter hakollatiañ. uocant: &
esse sensum. Consideraui uniuersa que inmundo fuint÷ & nichil aliud
deprehendi quam uanitatem & malitias: id est miserias sꝑc quib anima
diuersis cogitationib afflictatur. Peruersus ñ ꝑoterit ad ornari : &
imminutio ñ poterit numerari. Qui ꝑuersus est. nisi prius corrigatur
ñ poterit adornari. Recta ornatum recipiunt: curla correctionem. Per¬
uersus ñ dicitur : nisi qui deprauatus a recto est. Hoc contra hereticos:

Expanded text:
voluntatem, quam praesumptionem sonat. Dicitur autem, quod agat unusquitur arbitrio, et vana sint universa sub sole, dum invicem nobis in bonorum et malorum finibus displicemus. Dicebat mihi Hebraeus, quo 394 Scripturas sanctas instituente perlegi, quod supra scriptum ROOTH verbum, magis in hoc loco afflictionem, et malitiam, quam pastionem, et voluntatem significaret: non a malo, quod est contrarium bono, sed ab eo, quod in Evangelio scribitur: Sufficit diei malitia sua . Quam Graeci significantius κακουχίαν vocant, et esse sensum: Consideravi universa, quae in mundo fiunt, et nihil aliud deprehendi, quam vanitatem, et malitias, id est miserias spiritus, quibus anima diversis cogitationibus afflictatur. Perversus non poterit adornari, et imminutio non poterit numerari. Qui perversus est, nisi ante corrigatur, non poterit adornari. Recta ornatum recipiunt, curva correctionem. Perversus non dicitur, nisi qui depravatus a recto est. Hoc contra haereticos,
Abbreviated transcription (Latin):
huius ꝓfecto digiti dextri apprehendert̃ fusum : quia discre¬
tione sedula ꝓ et̾nis bonis laborare didicit. ł bñ dr̃. apprehende¬
rt̃: ut uiuaciꝰ cõmendet᷑ quanto studio. quanta festinatione
in huiꝰ uite incerto. ꝓ certis apđ dñm p̃miis agere debeamꝰ.
fusum intellectuale sit oꝑata: subsequent̃ aperitur. Manũ
suam aꝑuit inopi: & palmas suas extendit paupere᷑. Qd̾ & de

Expanded text:
hujus profecto digiti dextri apprehenderunt fusum, quia discretione sedula pro aeternis bonis laborare didicit. Et bene dicitur, apprehenderunt, ut vivacius commendetur quanto studio, quanta festinatione, in hujus vitae incerto pro certis apud Deum praemiis agere debeamus. fusum intellectualem sit operata, subsequenter aperitur: Manum suam aperuit inopi, et palmas suas extendit ad pauperem.
Abbreviated transcription (Latin):
i uolumꝰ eccłasten ut supra diximꝰ etiam nc̃ ad xꝑi referre ꝑsonã: possu¬
mꝰ seruos eiꝰ dicere qͥ habeant sꝑm timoris in seruitute & sꝑualia magis
desident quã timeant: anc illas uͦ eas animas appellare q̃ ad huc corpori
t̾req st̃ dedite : ũnacłos quoq illos qui st̃ quidem in eccła. & seruos & an¬
cillas de quib diximꝰ antecedt̃: nec dum tñ lib̾tate donati st̃ nec nobi¬
litati ã dño. St̃ autẽ & alii in familia eccłastis. instar boũ & ouiũ ꝓpter o¬
ꝑa & simplicitatem: qͥ absq ratione & scientia scripturarũ laborant qͥde
in eccła: sed necdũ ad id ꝑuenert̃ ut hoi̾es esse mereant᷑. & redeant ad ia¬
ginẽ conditoris. Diligentiꝰ nota qđ inseruis & ancillis & u̾nac łis multitu

Expanded text:
asten, ut supra diximus, etiam nunc ad Christi referre personam, possumus servos ejus dicere, qui habeant spiritum timoris in servitute, et spiritualia magis desiderant, quam teneant. Ancillas vero eas animas appellare, quae adhuc corpori terraeque sunt deditae. Vernaculos quoque illos qui sunt quidem de Ecclesia, et servos, et ancillas, de quibus diximus, antecedunt: necdum tamen libertate donati sunt, nec nobilitate a Domino. Sunt autem et alii in familia Ecclesiastae, instar boum et ovium, propter opera et simplicitatem: qui absque ratione et scientia Scripturarum laborant quidem in Ecclesia, sed necdum ad id pervenere, ut homines esse mereantur, et redeant ad imaginem conditoris. Diligentius nota quod in servis, et ancillis, et vernaculis multitudo
Abbreviated transcription (Latin):
rectũ. eaq que suꝑ suũ u̾ticẽ st̃ contemplari: qͥ uͦ stultitie & uitiis de¬
ditꝰ sit. uersari in tenebris. & in rerũ ignorantia uolutari. Magnificaui
qui ulxta imaginẽ conditoris in suꝑna sustollit᷑: & edificat domos.
ligat asinã suã. Feci mͥ hortos & pomeri a : plantaui in illis lignũ ome
fructiferũ. In domo diuitis ñ solum uasa st̃ aurea & argentła sed
& lignea & fictilia. fiunt gͥ & horti ꝓpter ĩbecilliores quosq & in¬
firmos. Nã qui infirmꝰ est: hole rib uescatur. Plantantur arbo

Expanded text:
rectum, eaque, quae supra suum verticem sunt, contemplari. Qui vero stultitiae et vitiis derectum, eaque, quae supra suum verticem sunt, contemplari. Qui vero stultitiae et vitiis deditus sit, versari in tenebris, et in rerum ignorantia volutari. Magnificaviqui juxta imaginem conditoris in superna sustollitur. Et aedificat domos, liget asinam suam. Feci mihi hortos et pomaria: plantavi in illis lignum omne fructiferum. In domo divitis non solum aurea vasa sunt et argentea, sed et lignea et fictilia . Fiunt igitur et horti propter imbecilliores quosque et infirmos. Nam qui infirmus est, oleribus vescitur . Plantantur arbo
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ chori mͥ tibia. lira. uoce concin̾ent: & ut̾q sexus in conuiuiis min¬
straret. Sed quanto ista crescebant: tanto sapientia deerat. Nã in quã¬
cũq uoluptatẽ me cupido traxisset. infrẽnis ferebar & preceps: puta¬
bamq hc̃ esse fructũ laboꝵ meoꝵ. si ipse in libidine luxuriaq consum¬
rer. Tandem in memet reu̾sus. & quasi de gralu somno euigilans. aspe
erroris intuitꝰ sũ. Nichil qđ in mundo putabatur bonũ : bonũ potui re¬
ꝑire. Reputans gͥ q̃ essent sapientie bona. & q̃ stultitie mala ÷ conseq̃n¬
ter in laudem illiꝰ hõis erupi : qͥ pꝰ uicia se refrenans. nirtutũ possit es¬
se sectator. Magna quippe distantia ẽ inter sapientiã & stultitiã: & qͣn¬
tũ dies distat ã nocte : tantũ uirtutes ã uitiis seꝑarant᷑. Nidet᷑ mͥ itaq qͥ
sapientiã sequit᷑ ocłos semꝑ incelũ erigere: & in sublime os habere sur

Expanded text:
tium chori, mihi tibia, lyra, voce concinerent, et uterque sexus in conviviis mintium chori, mihi tibia, lyra, voce concinerent, et uterque sexus in conviviis ministraret: sed quanto ista crescebant, tanto sapientia deerat. Nam in quamcumque voluptatem me cupido traxisset, infrenis ferebar et praeceps, 398 putabamque hunc esse fructum laborum meorum, si ipse in libidine luxuriaque consumerer. Tandem in memet reversus, et quasi de gravi somno evigilans, aspexerroris intuitus sum. Nihil enim, quod in mundo putabatur bonum, bonum potui reperire. Reputans igitur, quae essent sapientiae bona, et quae stultitiae mala, consequenter in laudem illius hominis erupi, qui post vitia se refrenans, virtutum possit esse sectator. Magna quippe distantia est inter sapientiam et stultitiam, et quantum dies distat a nocte, tantum virtutes a vitiis separantur. Videtur mihi itaque, qui sapientiam sequitur, oculos in coelum se
Abbreviated transcription (Latin):
ad eũ locum in quo ait. sapientis
ocłi in capite eiꝰ. & stultus in tene¬
bris ambulat. Antequã de singłis
disserã. uidetur mͥ utile breus
cuncta sermone cõprehendere: &
quasi in unũ corpus sensum redig̾e:
ut possint faciliꝰ mntesligi que di¬
cunt᷑. Omĩa quẽ putant᷑ in scło
bona. quasi rex & potens habui: in excelsum palatia ȩdificaui mͥ. uiti¬
bus montes collesq conseui : & ne qͥd deesset ad luxũ. hortos mͥ pomeriaq
ꝑlantaui diu̾sas arbores instituens: quas collecte in ꝑiscinas aquȩ desu¬
ꝑ irrigarent : ut longus iuror humore ꝑpeti nutriret᷑. Seruoꝵ quoq
drupedũ greges multi. boũ scilicet & ouiũ: quantos nullꝰ ante me rex
habuit in ihrłm. Sed & thesauri argenti & auri in num̾abiles condeban¬
tur: qͦs mͥdiu̾soꝵ regũ mun̾a. & gentiũ tributa contulerant. Unde ac
cidit ut ex nimiis opib ad maiores delicias ꝓuocarer: & musicarũ ar-¬

Expanded text:
ad eum locum, in quo ait: Sapientis oculi in capite ejus, et stultus in tenebris ambulat. Antequam de singulis disseram, videtur mihi utile brevi cuncta sermone comprehendere, et quasi in unum corpus sensum redigere, ut possint facilius intelligi, quae dicuntur. Omnia quae putantur in saeculo bona, quasi rex et potens habui. Aedificavi mihi in excelsum palatia, vitibus montes collesque consevi. Et ne quid deesset ad luxum, hortos mihi pomariaque plantavi, diversas arbores instituens, quas collectae in piscinas aquae desuper irrigarent, ut longius viror humore perpeti nutriretur. Servorum quodrupedum greges multi, boum scilicet et ovium, quantum nullus ante me rex habuit in Jerusalem. Sed et thesauri argenti et auri innumerabiles condebantur, quos mihi diversorum regum munera et gentium tributa contulerant. Unde et accidit, ut nimiis opibus ad majores delicias provocarer, et musicarum ar
Abbreviated transcription (Latin):
euangelio clamabant. miserere nr̃i fili dauid : & om̃is turba consona
quippe uerbũ. sapientia. cetereq uirtutes. uerba loquit᷑ ad ȩccłe ui¬
ros: uerba insimiat apłis. De quib cantat᷑ in psalmo. In omne terrã exi¬
uit sonus eoꝵ: & in fines orbis terrę u̾ba eoꝵ. Mala igitur quidã oꝑinan¬
tur nos ex hoc libro ad uoluptatem & luxuriã ꝓuocari: cũ e contrario omĩa
que in mundo cernimꝰ. uana doceant᷑ : nec debere ea nos studiose appetere.
que dum teuent᷑ intereant.
anitas uanitatum dixit eccłastes: uanitas uanitatũ & oĩa ua¬
nitas. Si cuncta que fecit ds. ualde bona. quomodo uanitas.

Expanded text:
Evangelio clamabant; Miserere nostri, fili David ; et omnis turba consona Evangelio clamabant; Miserere nostri, fili David ; et omnis turba consona siquidem Verbum et sapientia, caeteraeque virtutes, verba loquitur ad Ecclesiae viros: verba insinuat Apostolis, de quibus cantatur in Psalmo: In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum . Male igitur quidam opinantur, nos ex hoc libro ad voluptatem et luxuriam provocari: cum e contrario omnia, quae in mundo cernimus, vana doceantur: NEC DEBERE EA nos studiose appetere, quae, dum tenentur, intereant. Vanitas vanitatum, dixit Ecclesiastes: Vanitas vanitatum, et omnia vanit
Abbreviated transcription (Latin):
isrt. & quom̃ contemptus mundi ñ nisi metropolitis cõnuenit. hoc est habita¬
torib iherłm : ita cantieũ canticoꝵ ad eos ꝓprie facit qui tantũ suꝑna deside¬
rant. Ad ineipientes & ꝓficientes. & patirna dignitas. & regni ꝓprii merito
uindicat᷑ autoritaftia ꝑfectos uero ubi ñ timore eruditur discipulus s amo¬
re. ꝓpriũ nomen sufficit᷑: & equalis magister est. & neseit se esse regem. Hec¬
interim uxta luteram. Ceterũ seđm intelligentiã sꝑualem. pacificus & di
iiicitias in carne enacuans. fecit utrunq unũ. dicens. Pacem meã do
uobis. pacẽ meam relinquo uobis: De quo pater ad discipulos. Hic est
inquit filiꝰ m̃s dilectus in quo mͥ cõplacui. hẽ audite: Qui ẽ caput omĩs¬
dis ꝓpħas. &. ecce relinquet᷑ uobis domꝰ ur̃a deserta ⁊ s illuis ꝑ quã urare
uetat. quia sit ciuitas regis magni. Hic est filius dauid. ad quẽ ceci in

Expanded text:
Israel: et quomodo contemptus mundi non nisi metropolitis convenit, hoc est, habitaIsrael: et quomodo contemptus mundi non nisi metropolitis convenit, hoc est, habitatoribus Jerusalem: ita Canticum Canticorum ad eos proprie facit, qui tantum superna desiderant. Ad incipientes, et proficientes, et paterna 385 dignitas, et regni proprii merito vindicatur auctoritas. Ad perfectos vero, ubi non timore eruditur discipulus, sed amore, proprium nomen sufficit, et aequalis magister est, et nesinterim juxta litteram. Caeterum per intelligentiam spiritalem, pacificus et diimicitias in carne evacuans, fecit utraque unum, dicens: Pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis . De quo Pater ad discipulos: Hic est, inquit, Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, hunc audite , qui est caput Ecclesdis Prophetas ; et: Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta : sed illius, per quam jurare vetat; quia sit civitas magni regis. Hic est filius David, ad quem caeci in
Abbreviated transcription (Latin):
tieoꝵs sponsi iungit amplexibus. susi eni prius reliquerimus uicia. & pompe sesi
Osculetur me ab oscło oris sui. Haud ꝓcul ab hoc ordine doetrinarũ. & phy. losophi
sectatores suos erudiunt: ut primũ ethycam doceant. dẽinde physicam inter¬
pretentur: & quẽ in his ꝓfecisse ꝑspexerint. ad theologicam usq ꝑducant. Nlecñ
& hoc diligentius attendendum : qđ ꝑ tres libros aurtoris diuersus est titulus
In ꝓuerbiis enĩ notantur. ꝓuerbia salomonis filii dauid regis isrł: in eccłaste
uero. uerba ecclesiastes filii dauid regis ihrłm. Suꝑfluũ quippe est hic isrt. qd
male in latinis ac grecis codicib inuenitur. Incantico aut̃ eanticoꝵ. nec filiꝰ
dauid. nec rex isrł siue paarłm prescribitur: s tantũ. canticũ. canticoꝵ salomo¬
nis. Sicut enĩ ꝓuerbia & rudis institutio ad xii. tribus & ad totũ ꝑtinent

Expanded text:
ticorum, sponsi jungit amplexticorum, sponsi jungit amplexOsculetur me osculo oris sui . Haud procul ab hoc ordine doctrinarum, et philosophi sectatores suos erudiunt, ut primum ethicam doceant, deinde physicam interpretentur, et quem in his profecisse perspexerint, ad theologicam usque perducant. Nec non et hoc diligentius attendendum, quod per tres libros auctoris, diversus est titulus. In Proverbiis enim adnotatur: Proverbia Salomonis filii David regis Israel. In Ecclesiaste vero: Verba Ecclesiastae filii David, regis Jerusalem: superfluum quippe est hic Israel, quod male in Graecis, et Latinis codicibus invenitur. In Cantico autem Canticorum nec filius David, nec rex Israel, sive Jerusalem praescribitur: sed tantum, Canticum Canticorum Salomonis. Sicut enim Proverbia, et rudis institutio ad duodecim tribus, et ad totum pertinent
Abbreviated transcription (Latin):
erba cccles yastes filii dauid: regis iherusalem. Tribus nominib uo¬
catũ fuis se salomonem. scripture manifestissime docent: P acificum.
id est salomonem: & ydida. hoc est dilectum dñi: & qđ nẽ dicitur
coeleth. id est pcelesy asten. Eeclesyastes autẽ greco sermone appella¬
tur. qui cetũ id est eccłam congregat: quẽ nos nuncupare possumꝰ contionato
rem: qđ loquatur ad ppłm. & sermo eius ñ spec ialiter ad unũ. sed ad un iũsos
generaliter dirigatur. Porro pacificiis & dilectus dñi: ab eo qđ in regno eius pax
fuerit & eum dñs dilexerit. appellatus est. Nam & psalmus quadragesimꝰ iutꝰ
hy storiam suꝑ salomone conseripti st̃. Is itaq iuxta numerũ uocabuloꝵ. tria
sermo repetitur : in eccłaste uero mature uirũ ȩtatis instituens. ne quicquã
in maindi reb putet esse ꝑpetuũ. s caduca & breuia uniuersa quȩ cernimus.
ad extremũ iam consummatũ uirum & caleato scło preparatũ. in cantiea can¬

Expanded text:
erba Ecclesiastae filii David Regis Jerusalem. Tribus nominibus vocatum fuisse Salomonem, Scripturae manifestissime docent: pacificum, id est, SALOMONEM  ; et IDIDIA  , hoc est, dilectum Domini; et quod nunc dicitur Coeleth, id est, Ecclesiasten. Ecclesiastes autem Graeco sermone appellatur, qui coetum, id est, ecclesiam congregat, quem rem, eo quod loquatur ad populum, et sermo ejus non specialiter ad unum, sed ad universos generaliter dirigatur. Porro pacificus, et dilectus Domini, ab eo quod in regno ejus pax fuerit, et eum Dominus dilexerit, appellatus est. Nam et psalmi quadragesimus quartus historiam super Salomone conscripti sunt. Is itaque juxta numerum vocabulorum tria sermo repetitur. In Ecclesiaste vero, maturae virum aetatis instituens, ne quidquam in mundi rebus putet esse perpetuum, sed caduca et brevia universa quae cernimus. Ad extremum jam consummatum virum, et calcato saeculo praeparatum, in Cantico can
Abbreviated transcription (Latin):
emini me ante hoc ferme quinquennium cũ adhue rome essem. & ȩecle¬
syasten sc̃e blesylle legerem ut eam ad contemptũ istius scłi ꝓuocarem.
& om̃e qđ mintindo cerneret putaret esse ꝓnichilo: rogatum ab ea ut
in morem cõmentarioli obseura quȩq dissererem: ut absq me posset
intelligere quȩ legebat. Itaq qm̃ in ꝓcinctu nr̃i oꝑis subita morte subtracta est.
tñ meruimꝰ õ paula & eustochium talem uite nr̃e habere consortẽ. tantoq tunc
uulnere ꝑcussus obmutui ÷ nc̃ in bethleem positiis augustiori uidelicet eiuitate. &
illius memorie & uobis reddo qđ debeo: Hoc breuiter ammonens qđ nulliꝰ au torita¬
tem secutus sum. sed ex hebreo transferens magis me septuaginta interpretũ con¬
suetudini coaptaui: in his dumtaxat que ñ multum ab hebraicis discreparent
nterdum aqui le quoq & symmachi & theodotionis recordatus sum: ut nec noui¬
tate nimia lectoris studum̃ deterrerem: nec rursum contra conscientiam meam

Expanded text:
emini me ante hoc ferme quinquennium, cum adhuc Romae essem, et Ecclesiasten sanctae Blesillae legerem, ut eam ad contemptum istius saeculi provocarem, et omne quod in mundo cerneret, putaret esse pro nihilo; rogatum ab ea, ut in morem Commentarioli obscura quaeque dissererem, ut absque me posset intelligere, quae legebat. Itaque quoniam in procinctu nostri operis subita morte subtracta est, et non meruimus, o Paula et Eustochium, talem vitae nostrae habere consortem, tantoque vulnere tunc perculsus obmutui: nunc in Bethleem positus, augustiori videlicet civitate, et illius memoriae, et vobis reddo quod debeo. Hoc breviter admonens, quod nullius auctoritatem secutus sum; sed de Hebraeo transferens, magis me Septuaginta Interpretum consuetudini coaptavi: in his dumtaxat, quae non multum ab Hebraicis discrepabant. Interdum Aquilae quoque et Symmachi, et Theodotionis recordatus sum, ut nec novitate nimia lectoris studium deterrerem, nec rursum contra conscientiam meam,
Abbreviated transcription (Latin):
uni suarum plantaret possessionem in eternũ. Illam enĩ possessionem dixit: quȩ
fittura est. Hoc insinuat uerbo qđ ait. ꝓspiciens. Sueemeta fortiter lum¬
bos suos. firmauit brachia suauere fortis. Uide si ñ est ancilla. Quã deuote
seruit: quam parate : ne fluitantes sinus carnaliũ eoneupiscentiarũ impediant
oꝑantem. Succingit lumbos. ut nichil suꝑfluum calcet: dum in oꝑe festinat.
Ibi enĩ castitas mulieris huuis Tona precepti constricta : & ad omne opus bonum
semꝑ parata. Suecmeta fortiter lumbos suos: firmauit brachia sua ñ defectura.
nde hoc: gustauit. quia bonum est oꝑari. Ibi est palatum quo gustaꝵit᷑: ħ ine fu¬
giunt homines laborem quasi amarũ: timendo gustare. nesciunt qͥd amare. Bo¬
ñ est. & mala pungit: amara st̃ omnia. Gusta gͦ gusta: & uidebis quomodo sapi¬
at: quã te delectabit: quam postea ñ desinis. nisi totũ consumines. Gustauit

Expanded text:
um suarum plantaret possessionem in aeternum. Illam enim possessionem dixit, quae um suarum plantaret possessionem in aeternum. Illam enim possessionem dixit, quae futura est. Hoc insinuat verbo quod ait, Prospiciens. 10. Succincta fortiter lumbos suos, firmavit brachia sua. Vere fortis. Vide si non est ancilla. Quam devote servit, quam apparate! ne fluitantes sinus carnalium concupiscentiarum impediant operantem; succingit lumbos, ut nihil superfluum calcet, dum in opere festinat. Ibi enim castitas mulieris hujus, zona praecepti constricta, et ad omne opus bonum semper parata. Succincta fortiter lumbos suos, firmavit brachia sua, non defectura. Unde hoc? Gustavit quia bonum est operari. Ubi est palatum, quod gustatur hoc? Fugiunt homines laborem, quasi amarum: timendo gustare, nesciunt quid amare. Bo si non est, pungit; amara sunt omnia. Gusta ergo, gusta, et videbis quomodo sapiat, quam te delectabit, quam postea non desines, nisi totum consumas. Gustavit