comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicis. Fortasse in hoc erras qͥa homini hoc dicis
& ĩmodata ira raꝑis ad coniuiciandã maginẽ
dĩ. Et tam̃ hoc eligis qd̾ ei dicas. qd ualde dete¬
staris. Si posset ille ñ se uindicaret: S ñ ꝑmit¬
titur. Et tantũ facit quantũ ꝑmittit᷑. Nam et
iob tẽptare uoluit. & non nisi potestate q̃siuit
& nichil faceret nͥ potestatẽ accepisset. Quare
gͦ ñ securus adoras dm̃. quo nolente nemo ab
nocet & quo ꝑmuttente emendaris ñ euciatis.
Si enĩ placuerit dño dõ tuo ꝑmittente ut aliqͥs
homo tͥ noceat. aut aliqͥs sp̃c tͥ noceat. em̃dabit.
te ut clames ad eũ. Emendans em̃dauit me dñs.
s morti ñ tradidit me. Ergo confundant᷑ om̃s qͥ
adorant sculptilia. qͥ głantur insimulachris sup.
Adorate eũ om̃s angłi eius. Discant pagani ado-¬
rare dm. Anglos uolunt. ad orare. angłos imiten¬
tur. & illum adorent qui ab angłis adorat᷑. Ado¬

Expanded text:
dicis. Fortasse in hoc erras, quia homini hoc dicis, dicis. Fortasse in hoc erras, quia homini hoc dicis, et immoderata ira raperis ad conviciandam imaginem Dei: et tamen hoc eligis quod ei dicas, quod valde detestaris. Si posset ille, non se vindicaret? Sed non permittitur: et tantum facit, quantum permittitur. Nam et Job tentare voluit, et nonnisi potestatem quaesivit ; et nihil faceret, nisi potestatem accepisset. Quare non ergo securus Deum adoras, quo nolente nemo tibi nocet, et quo permittente emendaris, non everteris? Si enim placuerit Domino Deo tuo permittere ut aliquis homo tibi noceat, aut aliquis spiritus tibi noceat; emendabit te, ut clames ad eum: «Emendans emendavit me Dominus, sed morti non tradidit me» . Ergo, «Confundantur omnes qui adorant sculptilia, qui gloriantur in simulacris suis. Adorate» «eum omnes Angeli ejus.» Discant Pagani adorare Deum. Angelos volunt adorare; Angelos imitentur, et illum adorent qui ab Angelis adoratur. «Ado
Abbreviated transcription (Latin):
nam ipsos cołe uelletis. facile ab ipsis disceretis
ñ illos colere. Audite angłm doctorem. Docelat
quendã discipłm xp̃i. & ostendebat illi multa
miracula in apocalipsi ioħis. Ille autẽ quodã
sibi demonstrato miracło uisionis expauit. &¬
misit se ad pedes angłi. Et ille angłs qui ñ q̃re¬
bat nisi głam dñi sui. surge qͥd facis inquit:
irascatur mͥangłs. si ñ illũ colo ꝓ do meo. T̃unc
t irascitur. quando ipsum colere uolueris. Bonꝰ
ẽ enĩ. & dm amat. Quomͦ enĩ demones irascun¬
tur. si ñ colunt᷑: sic angłi indignant᷑. si ꝓ deo
colantur. S ne forte dicat sibi cor infirmum.
cor trepidũ. gͦ si irascunt᷑ demonia qͥ ñ colun¬
tur. timeo offendẽ demonia. Quid tͥ facturꝰ ẽ
uł pͥnceps ipsoꝵ diabolus : Si posset aliquid:
nullus nr̃m remaneret. Nonne cotidie tanta
noꝵ: Quando irasceris nequissimo seruo tuo.
hoc nom̃ illi imponis. satanas diabole. Hoc illi

Expanded text:
nam ipsos colere velletis: facile ab ipsis disceretis nam ipsos colere velletis: facile ab ipsis disceretis non illos colere. Audite angelum doctorem. Docebat quemdam discipulum Christi, et ostendebat illi multa miracula in Apocalypsi Joannis: ille autem quodam sibi demonstrato miraculo visionis expavit, et misit se ad pedes Angeli; et ille angelus qui non quaerebat nisi gloriam Domini sui, «Surge, quid facis?» inquitirascatur mihi angelus, si non illum colo pro deo meo. Tunc tibi irascitur, quando ipsum colere volueris: bonus est enim, et Deum amat. Quomodo daemones irascuntur, si non colantur; sic Angeli indignantur, si pro Deo colantur. Sed ne forte dicat sibi cor infirmum, cor trepidum: Ergo si irascuntur daemonia quia non coluntur, timeo offendere daemonia. Quid tibi facturus est vel princeps ipsorum diabolus? Si posset aliquid, nullus nostrum remaneret. Nonne quotidie tanta norum? Quando irasceris nequissimo servo tuo, hoc nomen illi imponis: Satanas, diabole; hoc illi
Abbreviated transcription (Latin):
xerunt. Uiri fr̃s qͥd facitis: Et nos homines
colere tanquã dos. & uolunt potius ut unꝰ ds
colatur. as unus adoretur. dõ uni sacrificium
offeratur. ñ sibi. sic & om̃s sc̃i uł angłi illius
głam quȩrunt quẽ diligunt. ad eius cultum.
ad eiꝰ orationẽ. ad eius contẽplationem om̃s es
diligunt raꝑe & inflãmare student ipsũ illis
annunciant ñ se. qm̃ angłi st̃. Et qͥa milites st̃.
ñ norunt głam quȩrere nisi imꝑatoris sui. Si
autẽ suã głam quesierint: ut tyranni dãpnan¬
tur. Talis extitit diabolus & demonia. idẽ an¬
geli eiꝰ Arrogant sibi honorẽ diuinũ. & om̃ib
demoniis. & impleuit templa paganoꝵ & ꝑsua¬
sit simulachra. ꝑsuasit illa sacrificia offerri sibi
Non melius erat ut angłos scõs. ꝗͣ ut demones
colerent: Respondent. Non colimꝰ demonia¬
mala. angłos quos dicitis ipsos & nos colimus.
uirtutes di magni. & ministeria dĩ magni. Ut¬

Expanded text:
xerunt, Viri» «fratres, quid facitis? Et nos homines xerunt, Viri» «fratres, quid facitis? Et nos homines colere tanquam deos, et volunt potius ut Deus unus colatur, Deus unus adoretur, Deo uni sacrificium offeratur, non sibi: sic et omnes sancti Angeli, illius gloriam quaerunt, quem diligunt; ad ejus cultum, ad ejus adorationem, ad ejus contemplationem omnes quos diligunt rapere et inflammare student; ipsum illis annuntiant, non se, quoniam Angeli sunt: et quia milites sunt, non norunt gloriam quaerere nisi Imperatoris sui; si autem suam gloriam quaesierint, ut tyranni damnantur. Talis exstitit diabolus et daemonia, id est angeli ejus: arrogavit sibi honorem divinum et omnibus daemoniis; et implevit templa Paganorum, et persuasit simulacra, et persuasit illa sacrificia offerri sibi. Nonne melius erat ut Angelos sanctos, quam ut daemones colerent? Respondent: Non colimus mala daemonia; Angelos quos dicitis, ipsos et nos colimus, virtutes Dei magni et ministeria Dei magni. Uti
Abbreviated transcription (Latin):
nisi sp̃c maligni. qͥ sibi exigunt suꝑbe sacͥfici¬
um. & uolunt se coli tanquã ds. Maligni sunt.
suꝑbi sunt. Tales st̃ etiã homines ñ boni qͥ suã
głam querunt. & dĩ głam contẽpnunt. Homi¬
nes autẽ scõs attendite. qͥ st̃ similes angłis. Cum
inueneris hominẽ aliquẽ sc̃m seruũ dĩ si uolu¬
eris eũ cołe. & adorare ꝓdõ. ꝓhibet te. Nonuult
& barnabas. Predicabant uerbum di in licao¬
nia. Mirabilia cũ fecissent. licaonii qiues eidẽ
regionis adduxerunt uictimas. & uoluerunt
illis sacrificare. dicentes barnabã iouẽ. & pau¬
lum mercurium. Illi ñ st̃ delectati. Anforte id̾o
sibi ĩmolari noluerunt. qͥa demonib se cõpa¬
rari execrati st̃: Non .s quia honorẽ chuinũ
exhiberi hominib horruerunt. Uerba ipsoꝵ
indicant. ñ suspicamur. Sequit᷑ enĩ lectio libri
eiusdem. & dicit quomͦ moti st̃. Tunc paulus
& barnabas consciderunt uestim̃ta sua & di¬

Expanded text:
nisi spiritus maligni: qui sibi exigunt superbe sacrificinisi spiritus maligni: qui sibi exigunt superbe sacrificium, et volunt se coli tanquam Deos, maligni sunt, superbi sunt. Tales sunt etiam homines non boni, qui suam gloriam quaerunt, et Dei gloriam contemnunt. Homines autem sanctos atinveneris hominem aliquem sanctum servum Dei, si volueris illum colere et adorare pro Deo, prohibet te: non vult et Barnabas. Praedicabant verbum Dei in Lycaonia. Mirabilia cum fecissent Lycaoniae, cives ejusdem regionis adduxerunt victimas, et voluerunt illis sacrificare, dicentes Barnabam Jovem, et Paulum Mercurium: illi non sunt delectati. An forte ideo sibi immolari noluerunt, quia daemonibus se comparari exsecrati sunt? Non, sed quia honorem divinum exhiberi hominibus horruerunt. Verba ipsorum indicant, non suspicamur. Sequitur enim lectio libri ejusdem, et dicit quomodo moti sunt: «Tunc Paulus et Barnabas consciderunt vestimenta sua, et di
Abbreviated transcription (Latin):
maliuolus latro nominare innocentẽ. Nunqͥd
si fuerit uiuus incensus minꝰ ardet: si duo arde¬
ant. minꝰ moritur si duo moriunt᷑: Pȩna ill ñ
minuitur s maliuolentia pascit᷑ mecũ moriat᷑.
ñ se minus moriturũ dicens. s solatiũ habet
malum alterius. Talis ẽ diabolus. seducere uult
illos qͥ cũ illo puniant᷑. Et qͥa ñ potest falłe iudi¬
cem dm̃. ñ enim nominat apud illũ innocentẽ.
uera crimina uolens habere quȩ obiciat. pecca¬
ta ꝑsuadet. Ecce quales dños sibi faciunt. qͥ colt̃
Nos autẽ qualẽ dm̃ habemꝰ : Audite qͥd sequit᷑.
Cum enĩ dixisset confundant᷑ qͥ ad orant sculpti¬
lia & qͥ głantur in simulachris suis. ne existerens
quasi reddentes rationẽ de simulachris. & dice¬
rent. ñ lapides. s numina colimus. Quȩ numi¬
na colis: Dic mͥ. Demonia colis. ansp̃c bonos.
gni. Ego dico quia in templis tuis ñ coluntur

Expanded text:
malevolus latro nominare innocentem. Numquid malevolus latro nominare innocentem. Numquid si fuerit vivus incensus, minus ardet, si duo ardeant? minus moritur, si duo moriantur? Poena illi non minuitur, sed malevolentia pascitur. Mecum moriatur, non se minus moriturum dicens, sed solatium habet malum alterius. Talis est diabolus; seducere vult illos qui cum illo puniantur: et quia non potest fallere judicem Deum non enim nominat apud illum innocentem, vera crimina volens habere quae objiciat, peccata persuadet. Ecce quales dominos sibi faciunt qui colunt Nos autem qualem Deum habemus? Audite quid sequatur. Cum enim dixisset, «Confundantur omnes qui adorant sculptilia», «qui gloriantur in simulacris suis:» ne existerent quasi reddentes rationem de simulacris, et dicerent, Non lapides, sed numina colimus; Quae numina colis? dic mihi, daemonia colis, an spiritus bonos, gni. Ego dico quia in templis tuis non coluntur
Abbreviated transcription (Latin):
ocłis. nec audit auribꝰ: Non gͦ illud colo. s ado¬
ro qd̾ uideo . & seruio ei quẽ non uĩdeo. Quis est
iste: Numen qd̾dam inquit inuisibile qd̾ p̃sidet
illi simulachro. Hoc mͦ reddendo rationẽ de si¬
mulachris suis. diserti sibi uident᷑ quia ñ coluis
diti ñ sunt. demoniis magis dediti st̃. qd̾ ẽ ꝑicu¬
losius. Nam si tantũ idola colerent: sicut eos ñ
adiuuarent. ita illis nichil nocerent. Si autem
adores & seruias demonibꝰ. erunt dñi tui. Et
qui erunt dñi tui. inuidi tui. libertati tuȩ ne-¬
cesse ẽ inuideant. semꝑ te uelint possidere. sẽꝑ
talem facere. qualẽ possint secũ trahere. Est
enim insita maliuolentia quȩdã. & ꝑnicies no-¬
cendi istis malis spiritibꝰ. gaudent de malo
hominũ. & de fallacia nr̃a. Si nos fefellerint:
pascunt᷑. Et qͥd quęrunt: Non qͥb in et̃nũ domi-¬
nent᷑. s cũ quib in et̃nũ dãpnentur. quomͦ sol&

Expanded text:
oculis, nec audit auribus: non ego illud colo; sed adooculis, nec audit auribus: non ego illud colo; sed adoro quod video, et servio ei quem non video. Quis est iste? Numen quoddam, inquit, invisibile quod praesidet illi simulacro. Hoc modo reddendo rationem de simulacris suis, diserti sibi videntur, quia non colunt diti non sunt; daemoniis magis dediti sunt, quod est periculosius. Nam si tantum idola colerent, sicut eos non adjuvarent, ita illis nihil nocerent; si autem adores et servias daemonibus, erunt domini tui. Et qui erunt domini tui? Invidi tui: libertati tuae necesse est invideant, semper te velint possidere, semper talem facere, qualem possint secum trahere. Est enim insita malevolentia quaedam et pernicies nocendi istis malis spiritibus: gaudent de malo hominum; et de fallacia nostra, si nos fefellerint, pascuntur. Et quid quaerunt? Non quibus in aeternum dominentur, sed cum quibus in aeternum damnentur; quomodo solet
Abbreviated transcription (Latin):
potestis. securi estote. ad eũ adducitis qͥ ñ displi.¬
cet uidentib. Et rogate illũ ut illuminet eos. &
Nonne confusi sunt : Nonne cotidie confundunt᷑:
confitentur. erubescant qui adorant lapides.
quia lapides illi mortui erant. nos uiuũ lapidẽ
inuenimꝰ. Immo lapides ill nunꝗͣ uixert̃. ut nec
mortui dicant᷑: Lapis autẽ nr̃ uiuus ẽ & semper
uixit apud patrem. & ꝓ nob̾ mortuus reuixit. &
mͦ uiuit & mors ei ultra ñ dñabitur. Hanc glãm
ipsius cognouert̃ ppłi. dimittunt tẽpla. curruñ
ad eccłas. Confundant᷑ om̃s qͥ ad orant sculptilia.
qui głant᷑ in simulachris suis.S existit nescio
quis disputator. qͥ sibi doctus uidebat᷑. et ait.
Non ego illum lapidem colo. nec illud simula¬
chrum qd̾ ẽ sine sensu. Non enĩ ꝓpħa ur potuit
nosse qͥa ocłos habent & ñ uident. & ego nescio
qͥa illud simulachrũ nec animã habet. nec uid&

Expanded text:
potestis: securi estote, ad eum adducitis, qui non displipotestis: securi estote, ad eum adducitis, qui non displicet vindetibus; et rogate illum ut illuminet eos, et Nonne confusi sunt? Nonne quotidie confunduntur? gloriam Christi confitentur: erubescant qui adorant lapides. Quia lapides illi mortui erant, nos vivum lapidem invenimus: imo lapides illi nunquam vixerunt, ut nec mortui dicantur; lapis autem noster vivus est, et semper vixit apud Patrem, et pro nobis mortuus revixit, et modo vivit, et mors ei ultra non dominabitur . Hanc gloriam ipsius cognoverunt populi; dimittunt templa, currunt ad ecclesias. «Confundantur omnes qui adorant sculptilia.qui gloriantur in simulacris suis.» Sed existit nescio quis disputator qui doctus sibi videbatur et ait: Non ego illum lapidem colo, nec illud simulacrum quod est sine sensu; non enim Propheta vester potuit nosse quia oculos habent et non vident , et ego nescio quia illud simulacrum nec animam habet, nec videt
Abbreviated transcription (Latin):
An forte credidert̃ nullo nunciante: Apłs di¬
cit. Quom᷑ credent quẽ ñ audiert̃: Quomodo
audient sine p̃dicante: Ergo tota eccła p̃dicat
xp̃m. & annunciant celi iusticiam eiꝰ. quia om̃s
fideles quib cura ẽ lucrari eos do qui ñdũ cre¬
diderunt. & faciunt hoc ex caritate. celi sunt.
Intonat de illis ds iudicii sui t̃rorẽ. & tremit
quia infidelis erat. & pauescit. & credit. Ostendi¬
te hominibꝰ quid potuit xp̃c ꝑ totũ orbẽ t̾rarũ
loquendo eis. & adducendo eos ad amandũ
xp̃m. Quantienĩ hodie adduxert̃ amicos suosᷤ
aut ad panthomimũ. aut ad coraulã: Quare
nͥ amando illũ: Et uos amate xp̃m. Tanta enĩ
spectacula p̃buit. in qͦ nemo potest dicere ali¬
quid se rep̃hensionis inuenire illũ qͥ uicit scłm.
Nã & aliquando quẽ amat quisq in theatro
uincit᷑ in illo. Nemo uͦ uincitur in xp̃o ñ ẽ deqͦ
erubescere. Arripite. adducite. attrahite quos

Expanded text:
An forte crediderunt nullo annuntiante? Apostolus diAn forte crediderunt nullo annuntiante? Apostolus dicit: «Quomodo credent quem non audierunt, quomodo audient sine praedicante» ? Ergo tota Ecclesia praedicatiant coeli justitiam ipsius; quia omnes fideles quibus cura est lucrari Deo eos qui nondum crediderunt, et faciunt hoc ex charitate, coeli sunt. Intonat de illis Deus judicii sui terrorem; et tremit qui infidelis erat, et pavescit, et credit. Ostendite hominibus quid potuit Christus per totum orbem terrarum, loquendo eis, et adducendo eos ad amandum Christum. Quanti enim hodie adduxerunt amicos suos, aut ad pantomimum, aut ad choraulam? Quare, nisi amando illum? Et vos amate Christum. Tanta enim spectacula praebuit, in quo nemo potest dicere aliquid se reprehensionis invenire, ille qui vicit saeculum. Nam et aliquando quem amat quisque in theatro, vincitur in illo. Nemo vero vincitur in Christo: non est de quo erubescere. Arripite, adducite, attrahite quos
Abbreviated transcription (Latin):
li annunciauert̃: Cęli enarrant głam di. Qui
sunt celi: Qui factist̃ sedes ipsius. Quomͦ enim
in cęlis sedet ds. sic sedet in apłis. sic sedet in p̃¬
dicatorib eu̾głii. Et tu si uis. cęlũ eris. Si uis eẽ
celũ. purga de corde tuo t̾ram. si t̾renas concu¬
piscentias ñ habueris. & ñ frustra responderis.
sursũ te habere cor. celũ eris.Si resur rexistis cũ
uł quęrite. ubi xp̃c est in dexterã dĩ sedens. Quȩ
sursum sunt sapite. ñ quȩ suꝑ t̾rã. Cepisti saꝑe
quȩ sursũ sunt. ñ que suꝑ t̾ram st̃. nonne factus
escȩlũ: Carnẽ portas. & corde iã cęlũ es. Conuersa¬
tio enim tua in cęlis erit. Talis annuncias & tu
xp̃m. Quis enim fideliũ tacet xp̃m: Intendat.
caritas ur̃a. Putatis quia nos soli stantes hic an-¬
nunciamꝰ xp̃m. & uos ñ annunciatis: Unde ad
nos ueniunt xp̃ians uolentes eẽ qͦs nunꝗͣ uid¬
mus. qͦs ñ nouimus. quib ñquã prȩdicauimꝰ :

Expanded text:
li annuntiaverunt? «Coeli enarrant gloriam Dei» . Qui sunt coeli? Qui facti sunt sedes ipsius. Quomodo enim in coelis sedet Deus, sic sedet in Apostolis, sic sedet in praedicatoribus Evangelii. Et tu si vis, coelum eris. Vis esse coelum? Purga de corde tuo terram. Si terrenas concupiscentias non habueris, et non frustra responderis sursum te habere cor, coelum eris. «Si resurrexistis cum sunt quaerite, ubi Christus est in dexsursum sunt sapite, non quae super terram» . Coepisti sapere quae sursum sunt, et non quae super terram sunt; nonne factus es coelum? Carnem portas, et corde jam coelum es: conversatio enim tua in coelis erit . Talis annuntias et tu Christum: quis enim fidelium tacet Christum? Intendat Charitas vestra: putatis quia nos soli stantes hic annuntiamus Christum, et vos non annuntiatis? Unde ad nos veniunt, christiani volentes esse, quos nunquam vidimus, quos non novimus, quibus nunquam praedicavimus?
Abbreviated transcription (Latin):
tes orbis ꝑtinere intelligat᷑. Quia gͦ tale uisũ de¬
monstratũ fuerat petro. indicauit. aꝑuit illis
omĩa. quomͦ credidit cornelius. quia priusquã
cauerunt dm̃ dicentes. Utiq & gentib ds peni¬
tentiam ad uitã dedit. Ecce audiuit & iocundata
ẽ syon. & exultauert̃ filiȩ iude ꝓpt̃ iudicia tua
dñe. Quȩ iudicia : Quia ñ ẽ ꝑsonarũ acceptor ds.
Nanq ipse petrus cũ uidisset corneliũ centuri¬
onem & om̃s qui cũ ipso erant adimpletosspũ
scõ: exclamauit. & ait. In ueriate cõp̃hendo qͥa
ñ ẽ ꝑsonarũ acceptor ds. Eirgo exultauert̃ filiȩ¬

Expanded text:
tes orbis pertinere intelligatur. Quia ergo tale visum detes orbis pertinere intelligatur. Quia ergo tale visum demonstratum fuerat Petro, indicavit, aperuit illis omnia, quomodo credidit Cornelius, quia priusquam caverunt Deum, dicentes: «Utique et Gentibus Deus poenitentiam ad vitam dedit» . Ecce, «Audivit, et jucundata est Sion; et exsultaverunt filiae Judaeae, propter judicia tua, Domine.» Quae judicia? Quia non est personarum acceptor Deus. Namque ipse Petrus cum vidisset Cornelium centurionem, et eos qui cum illo erant, adimpletos Spiritu sancto, exclamavit, et ait, «In veritate comprehendo quia non est personarum acceptor Deus.» Ergo, «Exsultaver
Abbreviated transcription (Latin):
Sic scͥptũ ẽ. audierunt apłi. & qui erant in iudea
fr̃s. Uidet syon. exultauerunt filiȩ iudȩ. Quid
audierunt: Quia & gentes receperunt uerbũd̃.
Ubi illud dixit iste psalmꝰ : Annunciauert̃ cęli
iusticiã eiꝰ. & uidert̃ om̃s ppłi głam eiꝰ. Et quia gen¬
tes crediderunt a quib colebant᷑ idola. secutꝰ ait.
Confundantur om̃s qͥ ad orant sculptilia. qͥ głant᷑
in simulachris suis. Audiuit & iocundata ẽ syon
& exultauert̃ filiȩ iudȩ. Postea quidẽ de circũcisis
calumniari uolunt petro. & dixer̃t̃ illi. Quare
intrasti ad gentes. & incircũcisos. & manducasti
cũ eis: Ille autẽ reddidit eis rationẽ. quomodo
cũ oraret demonstratꝰ ẽ ei discus pendens qua¬
tuor lineis. Discus ille qͥ habebat omĩa anima¬
lia. & significabat om̃s gentes. ido autẽ qͣ tuor
lineis pendebat. quia quatuor partes st̃ orbis.
unde futuri erant ppłi. Et id̾o quatuor eũgłia
p̃dicant. xp̃m. ut gr̃a ipsius ad om̃s quatuor par¬

Expanded text:
Sic scriptum est: «Audierunt Apostoli, et qui erant in Judaea fratres.» Videte si non «exsultaverunt filiae Judaeae.» Quid audierunt? «Quia et Gentes receperunt verbum Dei.» Ubi illud dixit iste psalmus? «Annuntiaverunt coeli justitiam ejus, et viderunt omnes populi gloriam ejus.» Et quia Gentes crediderunt, a quibus colebantur idola; secutus ait: «Confundantur omnes qui adorant sculptilia, qui gloriantur in simulacris suis. Audivit, et jucundata est Sion; et exsultaverunt filiae Judaeae.» Postea quidam de circumcisis calumniari voluerunt Petro, et dixerunt illi: «Quare intrasti ad Gentiles incircumcisos, et manducasti cum eis?» Ille autem reddidit eis rationem, quomodo cum oraret demonstratus est illi discus pendens quatuor lineis. Discus ille qui habebat omnia animalia, significabat omnes Gentes. Ideo autem quatuor lineis pendebat, quia quatuor partes sunt orbis, unde futuri populi erant: et ideo quatuor Evangelia praedicant Christum, ut gratia ipsius ad omnes quatuor par
Abbreviated transcription (Latin):
ille resurrexit. Dñs regnauit. seuiant qͣntũ pos¬
sunt regna. Quid st̃ factura regi regnoꝵ. dño õiũ
regũ. creatori omiũ scłoꝵ: An id̾o contẽpnitur.
qͥa tã sũmissus & humilis sic apparuit: Miscd̾ia

Expanded text:
ipse resurrexit. «Dominus regnavit.» Saeviant quantum posipse resurrexit. «Dominus regnavit.» Saeviant quantum possunt regna; quid sunt factura Regi regnorum, Domino omnium regum, Creatori omnium saeculorum? An ideo contemnitur, quia tam submissus, et tam humilis a
Abbreviated transcription (Latin):
ente de gentib quibꝰ duob parietibꝰ de diuer¬
so uenientib eẽt ipse lapis angularis. ubi am¬
bo copularent᷑. Iterũ quomͦ accipimꝰ cũ t̾ra eiꝰ
restitueretur: Cũ caro eiꝰ resuscitaret᷑. Aliꝰ enĩ
intellectus tam̃ a xp̃o ñ recedens. sic potest nob̾
occurrere. t̾ra restituta. caro resuscitata. Post re¬
surrectionẽ enĩ ipsuis facta st̃ omĩa ista q̃ can¬
tantur in psalmo. Audiamꝰ iã de t̾rȩ restitutioe
psalmũ plenũ gaudio. excitet nob̃ ipse dñs ds
ñr dignã tantȩ rei expectationẽ & iocundi¬
tatem. Ipse sermonẽ nr̃m moderet᷑ aptũ cordib
ur̃is. ut qͥcqͥd hic exultat cor nr̃m in talibꝰ spes¬
taculis ꝑducat ad linguã. & inde in aures urãs.
deinde in cor ur̃m. deinde in facta ur̃a.
qui alapas accepit. ille qͥ flagellatus est.
ille qui consputus ẽ. ille qͥ spinis coronatꝰ ẽ. ille qͥ
colaphis cesus ẽ. ille qui in ligno suspensus est

Expanded text:
ente de Gentibus; quibus duobus parietibus de diverente de Gentibus; quibus duobus parietibus de diverso venientibus esset ipse lapis angularis, ubi ambo copularentur . 3. Iterum quomodo accipimus, «Cum terra ejus restitueretur?» Cum caro ejus resuscitaretur. Alius enim intellectus, tamen a Christo non recedens, sic potest nobis occurrere: terra restituta, caro resuscitata. Post resurrectionem enim ipsius facta sunt ista omnia quae cantantur in Psalmo. Audiamus jam de terrae restitutione Psalmum plenum gaudio. Excitet nobis ipse Dominus Deus noster dignam tantae rei exspectationem et jucunditatem; ipse sermonem nostrum moderetur aptum cordibus vestris, ut quidquid hic exsultat cor nostrum in talibus spectaculis, perducat ad linguam, et inde in aures vestras, deinde in cor vestrum, inde in facta vestraqui alapas accepit, ille qui flagellatus est, ille qui consputus est, ille qui spinis coronatus est, ille qui colaphis caesus est, ille qui in ligno suspensus est,
Abbreviated transcription (Latin):
tenebant pollicitatorem. inuenerunt redẽp¬
torem lamenĩ iudei tenebant dm̃ pollicitatorẽ.
rant. S quẽ ꝓmissũ audierant. p̃sentẽ ñ agno¬
uerant. Iilis autẽ ꝓmissum nilerat. s tñ in pro¬
phetis de fide ipsoꝵ dictũ erat. Non dictũ erat
ipsis. s dictũ erat de ipsis. Missum ẽ & ad illos.
cornelius credidit. Cornelius enĩ centurio ñ
erat de gente iudeoꝵ. Orabat. ieiunabat. ele¬
mosinas faciebat. ñ illũ deseruit ds̃. quanius
ingentib constitutũ. Et missus ẽ ei angłs qͥ
ei nunciaret. qd̾ elemosinȩ & orationes ipsius
acceptȩ eẽnt apud dm̃. Credidit. aduocato ad
se petro. Nunquid ñ illũ poterat. docere angłs:
Misit illum ad petrũ. ut magis ꝑ hominẽ illi
fides fieret. quia homines dignatus erat dñs
uisitare. Nec dedignabat᷑ docere ꝑ hominẽ qui
dignatꝰ ẽ eẽ homo. Sic gͦ restituta ẽ t̃ra euis uno
pariete ueniente de iudeis. altero pariete ueni¬

Expanded text:
tenebant Deum pollicitatorem, invenerunt redemptenebant Deum pollicitatorem, invenerunt redemptorem. Jam enim Judaei tenebant Deum pollicitatorem, rant; sed quem promissum audierant, praesentem non cognoverant: illis autem promissum nihil erat; sed tamen in Prophetis etiam de fide ipsorum dictum erat. Non dictum erat ipsis, sed dictum erat de ipsis. Missum est et ad illos: Cornelius credidit. Cornelius enim centurio non erat de gente Judaeorum. Orabat, jejunabat, eleemosynas faciebat. Non illum deseruit Deus quamvis in Gentibus constitutum; et missus est ei angelus, qui illi nuntiaret quod eleemosynae et orationes ipsius acceptae fuerint apud Deum: credidit, advocato ad se Petro . Numquid non illum poterat docere angelus? Misit illum ad Petrum, ut magis per hominem illi fides fieret; quia homines dignatus erat Dominus visitare: nec dedignabatur docere per hominem, qui dignatus est esse homo. Sic ergo «restituta est terra ejus,» uno pariete veniente de Judaeis, altero pariete veni
Abbreviated transcription (Latin):
bamus. qͥa ipse eẽt redẽpturꝰ isrł. Ipse eũ eis
erat. & spes illius in illis ñ erat. Ostendit se illis.
manifestatꝰ ẽ etiã cȩteris discipłis suis. uisus
contrectatus. & inuentꝰ illis qͥb iã ꝑisse uidebat᷑.
Reuocata ẽ fides eoꝵ qͥ ceciderant. restituta ẽ
t̾ra eiꝰ. Deinde factis cũ eis qͣ draguita dieb as¬
cendit in cęlũ. & sic̃ paulo ante cõmemoraui
misso spu sc̃o fȩcit discipłos suos idiotas. loqͥ
dixerat. pat̾ ignosce illis quia nesciunt qͥd faci¬
unt. cõmoti ut diximꝰ quęsierunt salutẽ. consi¬
liũ acceperunt ut in eũ credent. Crediderunt
uno die tria milia. & rursus quinq milia.
Cepit feruere ꝑ iudeam eccl̃a xp̃i. ubi ferbu
dixerat ipse habeo alias oues quȩ ñ st̃ de hoc
ouili. oportet me & eas adducere. ut sit unus
grex. & uiiꝰ pastor. etiã ad gentes ad qͣs ꝓph̃ȩ mis¬
si ñ erant. apłi missi sunt. Quesiti st̃ qui ñ quȩ¬
sierant inuenti st̃ qͥ nichil expectabant. Quẽ ñ

Expanded text:
bamus quod esset redempturus Israel.» Ipse cum eis erat, et spes illius in illis non erat. Ostendit se illis, manifestatus est etiam caeteris discipulis, visus, contrectatus, et inventus illis quibus jam perisse videbatur: revocata est fides eorum qui ceciderant; «restituta est terra ejus.» Deinde factis cum eis quadraginta diebus, ascendit in coelum ; et, sicut paulo ante commemoravi, misso Spiritu sancto fecit discipulos suos, idiotas homindixerat, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» , commoti, ut diximus, quaesierunt salutem, consilium acceperunt ut in eum crederent; crediderunt uno die tria millia, et rursus quinque millia ; coepit fervere per Judaeam Ecclesia Christi, ubi ferbuedixerat ipse, «Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; oportet me et eas adducere, ut sit unus grex et unus pastor» ; etiam ad Gentes, ad quas Prophetae missi non erant, Apostoli missi sunt. Quaesiti sunt qui non quaesierant, inventi sunt qui nihil exspectabant: quem non
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ẽ in homine carnali appetens uana & scła¬
ria. fenũ ẽ. Quã multi forte & fr̃s nr̃i ierunt
ad theatrũ. feno ducti st̃. Nonne optandusẽ
illis iste ignis. ut fet um ardeat. & aurũ pur¬
getur: Quod enim illis in est fidei. feno pre¬
mitur. Bonũ ẽ gͦ eis ardere sc̃o igne. ut fȩno
consũpto splendeat p̃ciosũ qd̾ redemit xp̃c.
Ergo ignis ante eũ preibit. & inflãmabit in
circuitu inimicos eiꝰ. Sunt qͥ salubrit̃ arsert̃.
hodie fideles eiꝰ st̃. Insmici eius erant. & nc̃ iã
fideles eiꝰ st̃. Queris inimicos. ñ sunt. Consũpti

Expanded text:
est ergo in homine carnali appetens vana et saeculaest ergo in homine carnali appetens vana et saecularia, fenum est. Quam multi forte, et fratres nostri icrunt ad theatrum? feno ducti sunt. Nonne optandus est illis iste ignis, ut fenum ardeat, et aurum purgetur? Quod enim illis inest fidei, feno premitur. Bonum est ergo eis ardere sancto igne, ut feno consumpto, splendeat pretiosum quod redemit Christus. Ergo, «Ignis ante eum praeibit, et inflammabit in circuitu inimicos ejus.» Sunt qui salubriter arserunt, hodie fideles ejus sunt; inimici ejus erant, et nunc jam fideles ejus sunt: quaeris inimicos, non sunt; consumpti
Abbreviated transcription (Latin):
aut ñ auũ aut ꝓauũ. aut aliquã antiquã origi¬
nem in gentib habuit. & in illa execrabili deo
infidelitate separati sumꝰ ab eo qd̾ eramꝰ s gladiꝰ
int̾cessit. secernens ñ int̾ficiens. Hoc mͦ & ignis.
Ignẽ ueni mittere in t̾rã. Exarserunt homines
credentes in eũ. accepert̃ flãmã caritatis. ꝓpt̾ea
maticeperunt ire ꝑ mundũ. & inflãmare & in-¬
cendere incircuitu inimicos eiꝰ. Quos inimicos
eius: Qui deserto d̾o a qͦ facti erant. adorabant
simulachra q̃fecerant. Ipsi incendebant᷑ si mali
erant adcon sumptionẽ si boni erant ad repa¬
rationẽ. aut ipse incendebat᷑ qͥ nolebat credere
illo igne audito uerbo dĩ. factus peior inuidia
sua exustus atq consũptus. aut si conuerteret᷑
& crederet. nec sic in illo nichil arsisset. Arse¬
concupiscentia ẽ. Omĩs caro fęnũ isaias di¬
cit. & omĩs honor carnis ut flos fȩni. Quicqͥd

Expanded text:
non aut avum, aut proavum, aut aliquam antiquam originon aut avum, aut proavum, aut aliquam antiquam originem in Gentibus habuit, et in illa exsecrabili Deo infidelitate: separati sumus ab eo quod eramus; sed gladius intercessit secernens, non interficiens. Hoc modo et ignis: «Ignem veni mittere in terram.» Exarserunt homines credentes in cum, acceperunt flammam charitatis; propterea eperunt ire per mundum, et inflammare, et incendere in circuitu inimicos ejus. Quos inimicos ejus? Qui deserto Deo a quo facti erant, adorabant simulacra quae fecerant. Ipsi incendebantur, si mali erant, ad consumptionem; si boni erant, ad reparationem: aut ipse incendebatur, qui nolebat credere, illo igne, audito verbo Dei factus pejor, invidia sua exustus atque consumptus; aut si converteretur et crederet, nec sic in illo nihil arsisset. Arseconcupiscentia est. «Omnis caro fenum,» Isaias dicit, «et omnis honor carnis ut flos feni» . Quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
sericordia. Quomͦ gͦ illi nichil nocuerunt iu¬
dei. sic nec tͥ qͥsꝗͣ ꝑsecutor inimicus. si tu elege¬
ris eẽ m̃brũ capitis illius. Ecce intelleximꝰ ignẽ
ante eũ p̃euntem. id ẽ hoc tẽꝑe intelligendum
in penã quandã infideliũ iniquoꝵ intelligamꝰ
ignem si possumꝰ. & in salutẽ redẽptoꝵ ita enim
ꝓposueramꝰ. Idem ipse dñs ait. ignẽ ueni mittere
in t̾ram. Sic ignẽ. quomͦꝰ gladiũ. Nam ꝙ qͦdã loco
ait. ñ se uenisse pacẽ mittere in t̾rã s gladium.
Glachũ ad separationẽ ignẽ ad ustionẽ. S utrũꝙ.
salubre. quia & gladius uerbi ipsius salubriter
nos separauit a consuetudine mala. Glachũ enĩ
attulit. & separauit unũ quenq fideliũ aut a
patre suo qͥ in xp̃m ñ credidat aut ã matre simi¬
liter infideli. aut certe si de parentibꝰ xp̃ianis
natꝰ ẽ saltim a ꝓgenie sua pͥore. Nemo enĩ nr̃m

Expanded text:
sericordia. Quomodo ergo illi nihil nocuerunt Jusericordia. Quomodo ergo illi nihil nocuerunt Judaei; sic nec tibi quisquam persecutor inimicus, si tu elegeris esse membrum capitis illius. 7. Ecce intelleximus ignem ante eum praeeuntem, id est, hoc tempore intelligendum in poenam quamdam infidelium et iniquorum: intelligamus ignem, si possumus, et in salutem redemptorum; ita enim proposueramus. Idem ipse Dominus ait: «Ignem veni mittere in terram» . Siin terram, sed gladium . Gladium ad separationem, ignem ad ustionem: sed utrumque salubrem, quia et gladius verbi ipsius salubriter nos separavit a consuetudine mala. Gladium enim attulit, et separavit unumquemque fidelium aut a patre suo qui in Christum non crediderat, aut a matre similiter infideli; aut certe, si de parentibus christanis natus est, saltem a progenie sua priore. Nemo enim nostrum
Abbreviated transcription (Latin):
rũ homine ili ad quẽ ꝓcedit nocet s illi deqͦ
ꝓcedit ñ nocet: Unde fieri potest: Aliquando
facula ardens apponit᷑ ad lignũ humidũ et
uiride. & ñ illud incendit. ipsa tam̃ ardet.
Sic & inimicus tuus. Si quis forte existit inui¬
stus qui tͥ moliat᷑ insidias. uł p̃paret aliquã
molestiam. iniustus ẽ. Tu si uiride lignũ fue¬
ris. id ẽ si succo sp̃uali uigens & uirens. flãmis
inimiciciarũ restiteris orando ꝓ illo qͥ te ꝑsequit᷑.
ille. ardet. tu manes integer. & iniusticia illiꝰ illi
noced. tͥ nichil nocet nͥ forte putas qͥa nocet tibi.
si corꝑi tuo aliquid fecerit. & anima patiens et
incorrupta ad dm̃ coronanda ꝑuenerit. sequeis
exemplũ dñi sui. qͥ patimaluit ã iudeis. & qͥ
poterat ñ mori mortu us ẽ. Quia & qͥ ñ pote¬
rat ñ nasci natus ẽ. tu enĩ conditioe natꝰ
es. ille uoluntate. Tu conditiõe moreris. ille mi¬

Expanded text:
rum hominem, illi ad quem procedit nocet, et illi de quo rum hominem, illi ad quem procedit nocet, et illi de quo procedit non nocet. Unde fieri potest? Aliquando facula ardens apponitur ad lignum humidum et viride, et non illud incendit, ipsa tamen ardet; sic et inimicus tuus. Si quis forte existit injustus qui tibi moliatur insidias, vel praeparet aliquam molestiam, injustus est: tu si viride lignum fueris, id est, si succo spirituali vigens et virens, flammis inimicitiarum restiteris, orando pro illo qui te persequitur; ille ardet, tu manes integer; et injustitia illius illi nocet, tibi nihil nocet. Nisi forte putas quia nocet tibi, si corpori tuo aliquid fecerit, et anima patiens et incorrupta ad Deum coronanda pervenerit, sequens exemplum Domini sui, qui pati maluit a Judaeis, et qui poterat non mori, mortuus est, quia et qui poterat non nasci, natus est. Tu enim conditione natus es, ille voluntate; tu conditione moreris, ille mi
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs ꝑseq̃bant᷑. Cũ enĩ uidemꝰ duos. unũ irascentẽ.
alterũ patient̃ ferentẽ. quis eoꝵ ardeat. ur̃mẽ
iudicare. Potestis ingenere humano tale expe¬
ctaculũ contueri. Ponite uobis ante ocłos ho¬
minẽ iniquũ cõmotũ animo. trucẽ uultu. flã¬
mantib ocłis. scintillantib uerbis. ferri in
hominis necẽ. in dep̃dationem. in iniurias. in
contumelias. ñ se caꝑe ñ se tenere alterũ pati¬
enter excipientẽ uerba ac plagas. qͥ eqͥd ille in¬
ferre uoluerit. & ꝑcutienti maxillã parantẽ
alterã. cũ uideris hinc furias. inde lenitatẽ
hinic itã inde patientiã. hinc flãmas. inde to¬
leratiam. dubitas ꝓnunciare qͥs eoꝵ ardeat
pennam tiati. Nuenc cuiꝰ corpꝰ uerat ancuiꝰ
nuntignas aduersarios comedet. Qauidẽ snc̃:
re suo ardent: qͥ postea supplicio sempit̾ns illiꝰ
ignis arsuri st̃ Nisi forte putatis fr̃s mei. quia
inusticia q̃ ꝓcedit ex homine ad ledendũ alte¬

Expanded text:
um enim videmus duos, unum irascentem, alterum patienter ferentem, quis eorum ardeat, vestrum est judicare. Potestis in genere humano tale spectaculum contueri. Ponite vobis ante oculos hominem iniquum, commotum animo, trucem vultu, flammantibus oculis, scintillantibus verbis, ferri in hominis necem, in depraedationem, in injurias, in contumelias, non se capere, non se tenere; alterum patienter excipientem verba, plagas, quidquid ille inferre voluerit, et percutienti maxillam, parantem et alteram: cum videris hinc furias, inde lenitatem; hinc iram, inde patientiam; hinc flammas, inde tolerantiam; dubitabis pronuntiare quis eorum ardeat poennunc ignis adversarios comedet» . Quid est, «Ere suo ardent qui postea supplicio sempiterni illius ignis arsuri sunt. Nisi forte putatis, fratres mei, quia injustitia, quae procedit ex homine ad laedendum alte
Abbreviated transcription (Latin):
splendor miracul choruscatio erat. Sic in uer¬
bis. sic infactis. cũ miracula dicunt. s miran¬
da facunt. apparuerunt fulgura eiꝰ orbi terre.
Uidit & cõmota ẽ t̾ra. Siñ ẽ uerũ. si ñ tota t̾raiã

Expanded text:
splendor miraculi coruscatio erat. Sic in versplendor miraculi coruscatio erat. Sic in verbis, sic in factis, cum miranda dicunt, et miranda faciunt, «Apparuerunt fulgura ejus orbi terrae. Vidit et commota est
Abbreviated transcription (Latin):
Apparuert̃ fulgura eiꝰ orbi t̃rȩ. Magna exul¬
tatio. Nonne uidemꝰ. nonne manifestũ ẽ: Appa¬
ruerunt fulgura eiꝰ uniuersȩ t̾re. inflammati
st̃ inimici. incensi st̃ inimici. Arsit qͥcqͥd contia¬
dicebat. & apparuert̃ fulgura eiꝰ orbi t̃rȩ. Quor
apparuerunt: Ut iã cred̾ent. Unde fulgura e
De nubib. Quȩ st̃ nubes di: Predicatores ue¬
ritatis. Uides autẽ nubẽ in cȩlo nebulosam
obscuram. & habet intus nescis quid latens.
Si choruscat. de nube emicat splendor. Freo
ipso qd̾ contẽpnebas. uide exiliũ qd̾ expaueses
suos uelut nubes. uidebantur homines & con¬
tẽpnebantur. quomͦ uident᷑ nubes & contẽp.¬
nuntur. anteꝗͣ de eis exiliat qd̾ mireris. Erant
enim illi pͥmi homines carnẽ portantes infir¬
mi. deinde idiotȩ. indocti. ignobiles. s erat in
eis qd̾ fulguraret. erat in illis qd̾ choruscaret:
Accedebat petrus homo piscator. orabat ꝙ sur¬
gebat mortuus. Forma humana nubes erat.

Expanded text:
Apparuerunt fulgura ejus orbi terrae.» Magna exsultatio. Nonne videmus? nonne manifestum est? Apparuerunt fulgura ejus universae terrae; inflammati sunt inimici, incensi sunt inimici. Arsit quidquid contradicebat, et «apparuerunt fulgura ejus orbi terrae.» Quomodo apparuerunt? Ut jam crederent. Unde fulgura? De nubibus. Quae sunt nubes Dei? Praedicatores veritatis. Vides autem nubem, in coelo nebulosam, obscuram, et habet intus nescio quid latens. Si coruscet de nube, emicat splendor: ex eo ipso quod contemnebas, inde exsilivit quod expavescas. suos, velut nubes: videbantur homines et contemnebantur; quomodo videntur nubes, et contemnuntur, antequam de eis exsiliat quod mireris. Erant enim illi primum homines carnem portantes, infirmi; deinde idiotae, indocti, ignobiles: sed erat in illis quod fulguraret, erat in illis quod coruscaret. Accedebat Petrus homo piscator, orabat, et surgebat mortuus . Forma humana nubes erat,
Abbreviated transcription (Latin):
mimicos eiꝰ. De qͦ igne dicit fr̃s. ignis ante eũ
p̃ibit. & inflãmabit in circuitu inimicos eiꝰ :
Non arbitror de illo igne dici. in quẽ mittendi
st̃ impii. illa ultima iudicii sententia. quibꝰ ad
sinistrã separatis. sic̃ in eu̾głio dictũ memini-¬
hoc ñ puto: Quia de qͦdã igne dicit. qui p̃ibit
ante illũ. anteꝗͣ ueniat ad iudiciũ. Dictũ est
p̃ire ignẽ & inflãmare in circuitu. idẽ ꝑ totũ
orbem t̾rarũ inimicos ciꝰ. Ille ignis pꝰ aduentũ¬
eiꝰ erit. iste autẽ ignis ante eũ p̃ibit. Quis ẽ ergo
iste ignis : Possumꝰ eũ acciꝑe in pęna maloꝵ.
possumꝰ in salute redemptoꝵ. In pena maloꝵ
quomͦ: Quia cũ p̃dicaretur xp̃c. iratȩ st̃ gen-

Expanded text:
inimicos ejus.» De quo igne dicit, fratres, «Ignis ante eum inimicos ejus.» De quo igne dicit, fratres, «Ignis ante eum praeibit, et inflammabit in circuitu inimicos ejus?» Non arbitror de illo igne dici, in quem mittendi sunt impii illa ultima judicii sententia, quibus ad sinistram separatis, sicut in Evangelio lectum meminihoc non puto? Quia de quodam igne dicit, qui praeibit ante illum, antequam veniat ad judicium. Dictum est enim praeire ignem et inflammare in circuitu, id est per totum orbem terrarum, inimicos ejus. Ille ignis post ejus adventum erit; iste autem ignis ante eum praeibit. Quis est ergo iste ignis? Possumus eum accipere in poenam malorum, possumus in salutem redemptorum. In poenam malorum, quomodo? Quia cum praedicaret
Abbreviated transcription (Latin):
cognouerunt confitentibꝰ autẽ s humalianti¬
b se iusticia s iudiciũ directio sedis eiꝰ. Sedẽ
er̾dicit eos ipsos qͥ i eũ credidert̃. De ipsis enõ
sibi fecit sedẽ. quia in eis sedet sapientia. filiꝰ
enĩ di sapientia di ẽ. Audiuimꝰ autẽ ex alia sc̃ͥp.¬
tura magnũ huiꝰ intelligentiȩ docum̃tũ. Ani¬
ma iusti sedes sapientiȩ. Ergo qͥa isti facti sunt
nisti qͥ in eũ credidert̃. iustificati ex fide facti sc̃
sedes ipsiꝰ sedet in ipsis iudicans ex ipsis & diri¬
genseos. Quare: Quia mansuetos inuenit ue¬
luti ium̃ta mitia. ñ recalcitrantia. ñ collũ suꝑ¬
bũ adu̾sus iugũ eiꝰ excutientia. ñ flagellũ eius
recusantia. facta st̃ iumĩta ciꝰ bona. mansueta.
& meruert̃ qd̾ dictũ ẽ in alio psalmo. diriget
mites in iudicio. docebit mansuetos uas suas.
Apt̾ea gͦ illis nubes & caligo. qͥa ñ st̃ recti. man¬
suetis autẽ iusticia & iudiciũ directio sedis eiꝰ¬
Ignis ante eũ p̃ibit. & inflãmabit in circuitu

Expanded text:
cognoverunt; confitentibus autem et humiliantibus se, «justitia et judicium directio sedis ejus.» Sedem ejus dicit eos ipsos qui in eum crediderunt: de ipsis enim sibi fecit sedem, quia in eis sedet Sapientia; Filius enim Dei, Sapientia Dei est . Audivimus autem ex alia Scriptura magnum hujus intelligentiae documentum. «Anima justi, sedes sapientiae.» Ergo quia isti facti sunt justi, qui in eum crediderunt; justificati ex fide, facti sunt sedes ipsius: sedet in ipsis, judicans ex ipsis, et dirigens eos. Quare? Quia mansuetos invenit, veluti jumenta mitia, non recalcitrantia, non collum superbum adversus jugum ejus excutientia, non flagellum ejus recusantia: facta sunt jumenta ejus bona, mansueta; et meruerunt quod dictum est in alio psalmo, «Diriget mites in judicio, docebit mansuetos vias suas» . Propterea ergo illis «nubes et caligo,» quia non sunt recti; mansuetis autem, «justitia et judicium directio sedis eIgnis ante eum praeibit, et inflammabit in circuitu
Abbreviated transcription (Latin):
tes fluxerunt sic̃ cera a facie dñi. Qui st̃ montis :
Suꝑbi. Om̃is altitudo extollens se aduersus
it. & quando dico qd̾ dictum ẽ fluxit. mehus
eius sicut cera fluxerunt. tã diui duri. donec
ignis ille admoueretur. Complanata ẽ omĩs
altitudo. mͦ blasphemare.xp̃m ñ audet. Et pa-¬
ganus ñ in eũ credidit. ñ eũ tam̃ blasphemat.
& si nondũ factus ẽ uiuus lapis. tam̃ uictus ẽ
durus mons. Montes fluxerunt sic̃ cera a facie
dñi. a facie dñi om̃is t̾ra. Non iudeoꝵ tantum.
s & gentiũ. sicut dicit apłs. Non enĩ ẽ iudeoꝵ

Expanded text:
tes fluxerunt sicut cera a facie Domini.» Qui sunt montes? Superbi. Omnis altitudo extollens se adversus it, et quando dico quod dictum est, Fluxit, melius ejus sicut cera fluxerunt; tamdiu duri, donec ignis ille admoveretur. Complanata est omnis altitudo; modo blasphemare Christum non audet: et paganus non in eum credit, non eum tamen blasphemat; etsi nondum factus est vivus lapis, tamen victus est durus mons. «Montes fluxerunt sicut cera a facie Domini, a facie Domini omnis terrae:» non Judaeorum tantum, sed et Gentium, sicut d
Abbreviated transcription (Latin):
caꝑemus. S iam uideamꝰ. Dñs regnauit. exultet
terra. iocundent᷑ insulȩ multȩ. Est quidẽ qͥa
uerbũ dĩ ñ insola continenti t̾ra p̃dicatũ ẽ. sed
etiã in insulis quȩ constitutȩ st̃ in medio mari.
Et ipse plenȩ sunt xp̃ianis. plene st̃ serius di.
Non enim separat eũ mare: qͥ fecit mare. Quo
naues posst̾ accede. uerba di ñ possunt: Imple¬
tȩ sunt insulȩ. ueruntam̃ possunt & in figura
potest. frangi ñ potest. magis magisꝙ ipsafran¬
git fluctus uenientes. quã frangitur ab eis: sic
& eccłȩ dĩ pullulantes ꝑ totũ orbẽ trarũ passȩ
sunt ꝑsecutiones undiq frementiũ infideliũ.
Et ecce stant insulȩ. et iã placatũ ẽ mare. iocun¬

Expanded text:
Sed jam videamus: «Dominus regnavit; exsultet terra, jucundentur insulae multae.» Est quidem, quia verbum Dei non in sola continenti terra praedicatum est, sed etiam in insulis quae constitutae sunt in medio mari: et ipsae plenae christianis, plenae sunt servis Dei. Non enim separat mare eum qui fecit mare. Quo naves possunt accedere, verba Dei non possunt? Impletae sunt insulae. Verumtamen possunt et in figura potest, frangi non potest, magisque ipsa frangit fluctus venientes, quam frangitur ab eis: sic et Ecclesiae Dei pullulantes per totum orbem terrarum, passae sunt persecutiones undique frementium infidelium, et ecce stant insulae, et jam placatum est mare. «Jucun
Abbreviated transcription (Latin):
psalmꝰ ipsi dd̃. cũ tra eiꝰ restituta ẽ. Totũ adxp̃m
reuocemꝰ. si uolumꝰ iter rectȩ intelligentie te¬
nere. ñ recedamꝰ a lapide angulari. ne intelleatꝰ
nr̃ ruinã faciat. In illo solidet᷑. qd̾ instabili mo¬
tu nutabat. in illo incũbat qd ꝑ incerta pende¬
bat. Auicqͥd dubitationis habet homo in aĩo.
auditis scripturis dĩ axp̃o ñ recedat. cũ ei fue¬
rit in illis uerbis xp̃c reuelatꝰ. intelligat. se intel¬
lexisse. ante ꝗͣ autẽ ꝑueniat. ad xp̃i intellectum
ñ se p̃sumat intellexisse. Finis enĩ legis xp̃c ẽ ad
iusticiam om̃i credenti. Quid ẽ gͦ. & quomͦ acci¬
pitur in xp̃m. cũ t̾ra eius restituta ẽ: Nã quomͦ

Expanded text:
a ejus restituta est.» Totum ad Christum revocemus, si volumus iter rectae intelligentiae tenere: non recedamus a lapide angulari , ne intellectus noster ruinam faciat: in illo solidetur, quod instabili motu nutabat; in illo incumbat, quod per incerta pendebat. Quidquid dubitationis habet homo in animo auditis Scripturis Dei, a Christo non recedat; cum ei fuerit in illis verbis Christus revelatus, intelligat se intellexisse: antequam autem perveniat ad Christi intellectum, non se praesumat intellexisse. «Finis enim Legis Christus est, ad justitiam omni credenti» . Quid est ergo, et quomodo accipitur in Christo, «Cum terra ejus
Abbreviated transcription (Latin):
Unde ille symeon nistus qͥdam senex. multũ
exultauit uidens infantẽ iħm. & agnoscens in
paruo magnũ. & in exigua carne cognoscens
cȩli & t̾rȩ creatorẽ. Multũ ergo exultauit. quia
responsũ acceꝑat. ñ se exiturũ ẽẽ de hac uita.
priꝰꝗͣ uideret saluatorẽ di. Agnouit gͦ illũ. io¬
cundatꝰ ẽ. exultauit in gaudio & hoc ait. Dñe
nc̃ dimittis seruũ tuũ in pace. qm̃ uidert̃ ocłi
mei salutare tuũ. Magna gͦ ẽ ista iocunditas
& hanc facit caritas. Delectati sumꝰ cũ psalmꝰ iste
Simul gͦ illũ in isto sermone in qͦ uob̾ seruimꝰ
considemꝰ. & uideamꝰ. qͣnta dignatiõe nos ds̃ lȩ

Expanded text:
Unde ille Simeon, justus quidam senex, multum Unde ille Simeon, justus quidam senex, multum exsultavit videns infantem Jesum, et agnoscens in parvo magnum, et in exigua carne cognoscens coeli et terrae Creatorem. Multum ergo exsultavit, quia responsum acceperat non se exiturum esse de hac vita, priusquam videret salutare Dei. Agnovit ergo illum, jucundatus est, exsultavit gnc dimittis servum tuum in pace; quoniam viderunt oculi mei salutare tuum» . Magna est ergo ista jucunditas; et hanc facit charitas. Delectati sumus, cum psalmus iste Simul ergo illum in isto sermone, in quo vobis servimus, consideremus; et videamus quanta dignat
Abbreviated transcription (Latin):
dius nueniri. si tam̃ assit palatũ fid̾i.
cui sapiat mel dĩ. Credimus om̃ib
uobis qu in saluatorẽ nr̃m toto corde credidi¬
stis inesse sp̃m eius. qͥ uos delectet cũ leguntur
ꝓpħiȩ ante tot annos ꝓlatȩ ex ore scõꝵ. & pꝰ tot
annos impletȩ in fide gentium. Magnã enĩ io¬
cunditatem tunc carpebant ipsi scĩ ꝓpħȩ. cũ ea
uidebant in spũ ñ iam impleta. s adhuc futura.
Erat enĩ eis magna delectatio. s tñ & ipsi ꝓcari¬
tate qua in nos accensi erant. qͦs ñdũ uidebant.
& spũ parturiebant. uolebant si fieri posset in
hoc tẽꝑe nob̾cũ uiuere. & uidere impleta. quȩ
in sp̃u ꝓphetabant. Inde dñs discipłis suis ia ista
udere incipientib. ait. multi iust & ꝓpħȩ uolu¬
erunt uidere quȩ uidetis & ñ uiderunt. & audi¬
re quȩ auditis. & ñ audierunt. Quanuis enim
uiderent ista in spũ. tam̃ futura illis qͦdãmodo
formabant᷑ apłis autẽ iã p̃sentia reddebantur.

Expanded text:
undius inveniri; si tamen adsit palatum fidei, cui sapiat mel Dei. Credimus omnibus vobis, qui in Salvatorem nostrum toto corde credidistis, inesse Spiritum ejus, qui vos delectet cum leguntur prophetiae, ante tot annos prolatae ex ore sanctorum, et post tot annos impletae in fide gentium. Magnam enim jucunditatem tunc carpebant ipsi sancti Prophetae, cum ea videbant in spiritu, non jam impleta, sed adhuc futura. Erat eis magna delectatio: sed tamen et ipsi pro charitate qua in nos accensi erant, quos nondum videbant, et spiritu parturiebant; volebant, si fieri posset, in hoc tempore nobiscum vivere, et videre impleta quae in spiritu prophetabant. Inde Dominus discipulis suis, jam ista videre incipientibus, ait: «Multi justi et prophetae voluerunt videre quae videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt» . Quamvis enim viderent ista in spiritu, tamen futura illis quodam modo formabantur: Apostolis autem jam praesentia reddebantur.