comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
N egociosissimũ in. re pub¬
lica uirũ. ⁊ ñ suis s alioꝵ
utilitatib attentissimũ.
qualẽ te ẽẽ ⁊ tibi gra¬
tulamur ⁊ reb humanis: nec desere¬
re debemus alloquio. nec occupare pro¬
Nemio. Accipe itaq qđ ꝑ me uł nosse
uoliusti: ut utrũ ipse nossem exꝑiri.
Qdͣ si parũ aut suꝑfluum uidicares. nullo
mͦ int̃ tam magnas tãq necessarias curas
tuas. curandũ ẽẽ censeres. Queris a me
cur officii sacerdotii nr̃i eẽ dicamus in¬
t̾uenire ꝓ reis: ⁊ nisi obtineamus offen¬
di. quasi qđ erat officii nr̃i minime
reportemus. Ubi uehem̃ter te dicis am¬
bigere: utrũ istud ex religione descen¬
dat. Beinde adiungis. qua ratione. ita
mouearis. Nã si a dño peccata inquis ad¬
es ꝓhibent᷑. ut nec penitendi quidẽ co¬
pia post pͥmam tribuat᷑. quẽ admodum
nos possumus ex religione contendere.

Expanded text:
Negotiosissimum in re publica uirum et non suis sed\' aliorum utilitatibus attentissimum, qualem te esse et tibi gratulamur et rebus humanis, nec deserere debemus alloquio nec occupare prooemio. accipe itaque, quod per me uel nosse uoluisti uel, utrum ipse nossem, experiri. quod si paruum aut superfluum iudicares, nullo modo inter tam magnas tamque necessarias curas tuas curandum esse censeres. quaeris a me, cur officii sacerdotii nostri esse dicamus interuenire pro reis et, nisi obtineamus, offendi, quasi, quod erat officii . nostri, minime reportemus. ubi uehementer te dicis ambigere, utrum istud ex religione descendat. deinde adiungens, qua ratione ita mouearis: nam si a domino peccata\', inquis, adeo prohibentur, ut ne paenitendi quidem copia post primam tribuatur, quem ad modum nos possum
Abbreviated transcription (Latin):
be qđ iusũ fuerit. ad nos uł alios
instruendos. Dabo aũ oꝑam diligẽ¬
tiorem quantũ me aduuat dñs.
ut litterȩ qͣs ad te. scribo pͥus ad te
ꝑueniant ꝗͣ. ad quẽꝙͣ a quo latiꝰ dis¬
ꝑgantur. fateor enĩ nec mͥ hoc fieri
uelle de tius ad me. qd̃ de meis adte
facꝰtũ iustissime expostulas. Tam̃ plas
at inuicẽ ñ tantũ caritas. ueru̾etiam
lib̾tas amiciciȩ . ne ap̃ me taceas uel
ego apud te. qd̃ in nr̃is litteris uicis¬
sim nos mouet eo scilicet animo qu
oculis dĩ in fr̃na dilectione ñ displi¬
cet. Id̾ si int̾ nos fieri posse. sine ip¬
sius dilectionis ꝑniciosa offensione. ñ
putas. ñ fiat. Illa enĩ caritas quã te¬
cũ habere uellẽ. ꝑfecto maior ẽ: s me¬
lius hȩc minor. quã nulla ẽ. Expł epli¬

Expanded text:
be, quod uisum fuerit, ad nos uel alios be, quod uisum fuerit, ad nos uel alios instruendos. dabo autem operam diligentiorem, quantum me adiuuat dominus, ut litterae, quas ad te scribo, prius ad te perueniant quam ad quemquam, a quo latius dispergantur. fateor enim nec mihi hoc fieri uelle de tuis ad me, quod de meis ad te factum iustissime expostulas. tamen placeat nobis inuicem non tantum caritas uerum etiam libertas amicitiae, ne apud me taceas uel ego apud te, quod in nostris litteris uicissim nos mouet, eo scilicet animo, qui oculis dei in fraterna dilectione non displicet. quod si inter nos fieri posse sine ipsius dilectionis perniciosa offensione non putas, non fiat. illa enim caritas, quam tecum habere uellem, profecto maior est, sed melius haec minor quam nulla est. LX
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tanta latinoꝵ intͣpͣtum qui quales¬
cũq hoc ausi stͣ. quantũ possumꝰ in¬
ꝑicia careamus: ⁊ hi qui me inuide¬
re putant utilib laborib tius tã¬
dem aliquando si fieri potest intel¬
ligant. ꝓpt̾ea me nolle tuã ex he¬
breo interpͣtatione̾ in eccłus legi.
ne contra.lxxͣ. aucꝰtoritatẽ tãquã
nouũ aliquid ꝓferentes. magno scã¬
dalo ꝑturbemus plebes xp̃i. quarũ
aures ⁊ corda illã int̾pretationem
audire consuerunt. quȩ etiã ab apłis
apꝓbata ẽ. Unde illud ap̃ ionã uir¬
gultũ. si in hebreo nec hedera eͣ nec
cururbita. s nescio quid aliud quod
trunco suo nixũ. nullis sustentãdũ
aminiculis erigat᷑: mallẽ iã in õĩb
latinis cucurbitã legi. Non enĩ frus
huic simile sciebant. Satis me mimo
fortasse plusꝗͣ satis trib epłis tuis res¬
pondisse arbitror: quarũ duas ꝑ ci¬
prianũ accepi. unã ꝑ firmũ. Rescri¬

Expanded text:
 tanta Latinorum interpretum, qui quales tanta Latinorum interpretum, qui qualescumque hoc ausi sunt, quantum possumus, inperitia careamus et hi, qui me inuidere putant utilibus laboribus tuis, tandem aliquando, si fieri potest, intellegant propterea me nolle tuam ex Hebraeo interpretationem in ecclesiis legi, ne contra septuaginta auctoritatem tamquam nouum aliquid proferentes magno scandalo perturbemus plebes Christi, quarum aures et corda illam interpretationem audire consuerunt, quae etiam ab apostolis adprobata est. unde illud apud Ionam uirgultum si in Hebraeo nec hedera est nec cucurbita sed nescio quid aliud, quod trunco suo nixum nullis sustentandum adminiculis erigatur, mallem iam in omnibus Latinis cucurbitam legi; non enim frustnisi quia et huic simile sciebant. Satis me, immo fortasse plus quam satis tribus epistulis tuis respondisse arbitror, quarum duas per Cyprianum accepi, unam per Firmum. rescri
Abbreviated transcription (Latin):
sterius qui ꝓpt̾ea putari possunt ali¬
qua de codicib grecis uł subtraxisse
uł in eis corrupisse. ne illis testimo¬
niis de.xpͣiana fide coniuncerentus.
ui aũ anteriores cur hoc facere uo¬
luerint. ñ inuenio. Beinde nob̾ mit¬
tas obsecro intͣpretationẽ tuã de
septuaginta. ꝗͣ te. edidisse nescie¬
bã. librũ quoq tuũ cuiꝰ m̃tionẽ fe¬
cisti de. optimo genere int̃pͣtandicu¬
pio legere. ⁊ adhuc nosse quomͦ co¬
equanda sit in intͣprete ꝑicia lin¬
guarũ coniecꝰturis eoꝵ. qui scriptu¬
ras disserendo ꝑtractant. quos neces¬
se ẽ etiã si recte atq unius fidĩ fue¬
rint. uarias parere multoꝵ locoꝵ obs¬
curitate sententias. quãuis nequaꝗͣ.
ipsa uarietas ab eiusdẽ fidĩ unitate
discordet. sic̃ etiã unꝰ tractator se¬
cundũ eandẽ fidẽ alitͣ atq alitͣ e¬
undẽ locũ potest exponere : qr hoc
eius obscuritas patitur. Ideo auͣ de

Expanded text:
sterius, qui propterea putari possunt alisterius, qui propterea putari possunt aliqua de codicibus Graecis uel subtraxisse uel in eis corrupisse, ne illis testimoniis de Christiana fide conuincerentur. illi autem anteriores cur hoc facere uoluerint, non inuenio. deinde nobis mittas, obsecro, interpretationem tuam de septuaginta, quam te edidisse nesciebam. librum quoque tuum, cuius mentionem fecisti, de optimo genere interpretandi cupio legere et adhuc nosse, quo modo coaequanda sit in interprete peritia linguarum coniecturis eorum, qui scripturas disserendo pertractant, quos necesse I est, etiam si rectae atque unius fidei fuerint, uarias parere in multorum locorum obscuritate sententias, quamuis nequaquam ipsa uarietas ab eiusdem fidei unitate discordet, sicut etiam unus tractator secundum eandem fidem aliter atque aliter eundem locum potest exponere, quia hoc eius obscuritas patitur. Ideo autem des
Abbreviated transcription (Latin):
nuo subiecerim. ñ hoc ideo me dixisse
ut ocłos cordis reciꝑes. quos absit inꝙͣ
ut amiseris. s adu̾teres quos sanos ac
iugiles haberes. Propt᷑ solã gͦ p̃ali¬
nodiañ. si aliquid scripserimus qd̾
scripto posteriore destruere debe
cordi tuo nec tribui nec imnutten¬
dã. attingendũ illud existimaui.
Atq identidem rogo ut me fidenter
corripias: uͥ mͥ hoc opus eẽ ꝑspexeris.
terio maior sit: tnͣ in multis reb au¬
gustinus ieronimo minor ẽ: licet etiã
a minore quolibet ñ sit refugienda
uł dedignanda correptio. De intͣp̃ta¬
tione tua iã mͥ ꝑsuasisti. qua utilita¬
te scripturas uolueris transferre de
hebreis: ut scilicet ea qͣ a iudeis pre¬
tͣmissa st̃ uł corrupta st̃ ꝓferres in
mediũ. S peto insinuare digneris.
a quib iudȩis: utrũ ab eis ipsis qͥ an¬
te aduentũ dnĩ int̾pretati ft̃. ⁊ si ita
ẽ. quib uł quonã eoꝵ: an ab istis po¬

Expanded text:
nuo subiecerim non hoc ideo me dixisse, nuo subiecerim non hoc ideo me dixisse, ut oculos cordis reciperes — quos absit, inquam, ut amiseris —, sed ut aduerteres, quos sanos ac uigiles haberes. propter solam ergo παλινῳδιαν, si aliquid scripserimus, quod scripto posteriore destruere debeaaecitatem, quam cordi tuo nec tribui nec timui, adtingendum illud existimaui. atque identidem rogo, ut me fidenter corrigas, ubi mihi hoc opus esse perspexeris. terio maior sit, tamen in multis rebus Augustinus Hieronymo minor est, licet etiam a minore quolibet non sit refugienda uel dedignanda correctio. De interpretatione tua iam mihi persuasisti, qua utilitate scripturas uolueris transferre de Hebraeis, ut scilicet ea, quae a Iudaeis praetermissa uel corrupta sunt, proferres in medium. sed peto insinuare digneris, a quibus Iudaeis, utrum ab eis ipsis, qui ante aduentum domini interpretati sunt, et, si ita est, quibus uel quonam eorum, an ab istis po
Abbreviated transcription (Latin):
illis me ȩquũ ẽ credere. si uasa sunt
xp̃i ñ in contumeliã s in honorẽ. fac¬
ta ⁊ disposita in domo magna a dõ in
opus bonũ. Id si post hanc attestatio¬
nẽ meã. si in notitiã eoꝵ uenerit fa¬
cere uoluerĩt. quã ñ recte faciant ⁊
tu uides. Qd sane scripseram nullũ
me: librũ adu̾sus te romã misisse. io
scripseram. qr ⁊ libri nom̃ ab ilła epi¬
stola discernebã. unde omĩno nescio
qͥd aliud te. audisse existim aueram.
⁊ romã ñ ipsã epłam sed tibi mise¬
ram. ⁊ aduersus te ñ ẽẽ arbitra:¬
bar. qd̃ siue. amniciciȩ: siue ad admo¬
nendũ. suie ad te uł me abs te cor¬
rigendũ fecisse me nouerã. Excep
sui. ñ me existimes insidioso blandi¬
loquio posuisse. Si quid aũ in te pec¬
caui. dimittas mͥ. Nec illud qd̃ de te
nescio cuiꝰ poete facto ineptius for¬
tasse quã litteratiꝰ a me cõmemor atũ
ẽ: ampliꝰ ꝙͣ dixi ad te trahas. cũ cõti¬

Expanded text:
illis aequum est credere, si uasa sunt illis aequum est credere, si uasa sunt Christi non in contumeliam, sed in honorem facta et disposita in domo magna a deo in opus bonum. quod si post hanc adtestationem meam, si in notitiam eorum uenerit, facere uoluerint, quam non recte faciant, et tu uides. Quod sane scripseram nullum me librum aduersus te Romam misisse, ideo scripseram, quia et libri nomen ab illa epistula discernebam, unde omnino nescio quid aliud te audisse existimaueram, et Romam nec ipsam epistulam, sed tibi miseram et aduersus te non esse arbitrabar, quod sinceritate amicitiae siue ad admonendum siue ad te uel me abs te corrigendum fecisse me noueram. exceptsui, non me existimes insidioso blandiloquio posuisse, si quid autem in te peccaui, dimittas mihi. nec illud, quod de nescio cuius poetae fato ineptius fortasse quam litteratius a me commemoratum est, amplius:, quam dixi, ad te trahas, cum conti
Abbreviated transcription (Latin):
corde ueraci qualecũq sit dr̃. nͣ re¬
niendo in m̃te qd distet a labiis. Ere¬
uant itaq frẽs nr̃i familiares tui qͥbꝰ
cestiumoniũ ꝑhibes. qd̾ sint uasa xp̃i.
me inuito factũ. nec medioerẽ de bac
re dolorẽ in ẽẽ cordi meo. qd̵ litt̾e mee
pus in multoꝵ manꝰ uenerunt qua ad
e ad quẽ scripte st̃. ꝑuenire potuert
Iuo aũ modo id acciderit ⁊ longũ ẽ. e¬
narrare. ⁊ nͥ fallor suꝑfluũ. eũ suffici¬
at si qͥd mͥ in hoc credit᷑ ñ eo facꝰtum
animo quo putat᷑. nec omĩno meȩ fu¬
isse uoluntatis. aut dispositionis aut
cogitationis. Hȩc si ñ credunt qd tes¬
te dõ loquor: quid ampliꝰ faciã nͣ ha¬
beo. Ego tnͣ absit ut eos credã hȩc
tuȩ sc̃itati maliuola mͣte suggerere
ad excitandas int̾ nos inimicicias. qͣs
miscdia ddni dĩ nr̃i au̾tat a nob̾. sed
sine ullo nocendi aĩo facile de hoĩe
humana uicia suspicari. Non enĩ de

Expanded text:
corde ueraci, qualecumque sit, dicitur non recorde ueraci, qualecumque sit, dicitur non retinendo in mente, quod distet a labiis. credant itaque fratres nostri, familiares tui, quibus testimonium perhibes, quod sint uasa Christi, me inuito factum nec mediocrem de hac re dolorem inesse cordi meo, quod litterae meae prius in multorum manus uenerunt, quam ad te, ad quem scriptae sunt, peruenire potuerunt. quo aunarrare, et, nisi fallor, superfluum: cum sufficiat si quid mihi in hoc creditur, non eo factum animo quo putatur; nec omnino meae fuisse voluntatis aut dispositionis, aut t. haec si non credunt, quod teste deo loquor, quid amplius faciam, non habeo. ego tamen absit ut eos credam haec tuae sanctitati maliuola mente suggerere ad excitandas inter nos inimicitias — quas misericordia domini dei nostri auertat a nobis! — sed sine ullo nocendi animo facile de homine humana uitia suspicari. hoc enim me de
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ ꝓlapsus ee̾̃s. Unde agens gr̃as beni¬
uolȩ m̃ti erga me tuȩ: simul posco it
etiã mͥ ñ succenseas. qđ cũ in opuscu¬
lis tius aliqua me mouerent. motum
meũ. intinatu tͥ. hoc erga me ab oĩb
seruałi uolens. qd̃ erga te ipse seruaui
ut quicqͥd imꝓbandũ putant in serp¬
tis meis. nec saudent subdolo pectore.
nec ita rep̃hendant apud alios ut ta¬
ceant apud me: hinc potiꝰ existimans
ledi amicitiã. ⁊ necessitudinis iura ui¬
olari. Nescio enĩ utrũ xp̃ianȩ amicici¬
ȩ putandȩ sint. in quib magis ualet
uulgare ꝓu̾biũ obsequiũ amicos. ueri¬
tas odium parit: quã eccłiasticũ. fideli¬
ora stͣ uulnera amici. quã uoluntaria
oscula inimici. Proinde km̃os nr̃os qͥ
potiꝰ quanta possumꝰ instantia docea¬
mus. quo sciant fieri posse ut inter
km̃os aliquid alt̾utro sermone: nec
odiũ pariat. quȩ debet᷑ amicieiȩ. si¬
ue illud uerũ sit qđ̵ contradicit᷑. siue

Expanded text:
modo prolapsus esses. unde agens gratias benimodo prolapsus esses. unde agens gratias beniuolae menti erga me tuae simul posco, ut etiam mihi non suscenseas, quod, cum in opusculis tuis aliqua me mouerent, motum meum intimaui tibi hoc erga me ab omnibus seruari uolens, quod erga te ipse seruaui, ut, quicquid inprobandum putant in scriptis meis, nec claudant subdolo pectore nec ita reprehendant apud alios, ut taceant apud me, hinc potius existimans laedi amicitiam et necessitudinis iura uiolari. nescio enim, utrum Christianae amicitiae putandae sint, in quibus magis ualet uulgare prouerbium: Obsequium amicos, ueritas odium parit>, quam ecclesiasticum: Fideliora sunt uulnera amici quam uoluntaria oscula inimici. Proinde carissimos nostpotius, quanta possumus instantia, doceamus, quo sciant fieri posse, ut inter carissimos aliquid alterutro sermone controdium pariat, quae debetur amicitiae, siue illud uerum sit, quod contra dicitur, siue
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fautorib inuice̾ uł detractoribꝰ nos¬
tris tͥbuere mat̾iam contendendi.
Hȩc abste u̾ba ñ solũ ͤcaĩo dicꝰta sentio.
uerũetiã benigno animo ad consu¬
lendũ mͥ. Deniq addis. qd̾ etiã si ñ
adderes appareret. ⁊ dicis. hȩc scri¬
bo. qr te pure ⁊ xp̃iane dilig̾e eu¬
pio: nec quicꝙ̃ in mea m̃te retinere.
qd̃ distet a labiis. Ouir sce̾ mͥq ut dõ
posuisti in litteris tuis. qd̾ te mͥ exhibi¬
isse nͣ dubito. hoc ipsum omĩno pauluri
apłm credo ex hibuisse. in litteris sus⁊
uni cuilibet hoĩ. s iudȩis ⁊ grecis ⁊ on¬
nib gentib filiis suis quos in eugłio ge¬
dabat᷑ epła. ut nichil in sua m̃te reti¬
neret qd̃ distaret a labiis. Certe factus
es etiã tu tãꝙͣ ego. ñ m̃tientis astu s cõ¬
patientis affectu. eũ cogitares tã me ñ
relinquendũ in ea culpa. in quã me pn¬
lapsũ existimasti. ꝗͣ nec te uelles si eo

Expanded text:
et fautoribus invicem vel detractoribus noset fautoribus invicem vel detractoribus nostris tribuere materiam contendendi. haec abs te uerba non solum ex animo dicta sentio uerum etiam benigno animo ad consulendum mihi. denique addis, quod, etiam si non adderes, appareret, et dicis: \'Haec scribo, quia te pure et Christiane diligere cupio nec quicquam in mea mente retinere, d distet a labiis\'. o uir sancte mihique, ut deus posuisti in litteris tuis, quod te mihi exhibuisse non dubito, hoc ipsum omnino Paulum apostolum credo exhibuisse in litteris suis non uni cuilibet homini sed Iudaeis et Graecis et omnibus gentibus filiis suis, quos in euangelio gedabatur epistula, ut nihil in sua mente retineret, quod distaret a labiis. Certe factus es etiam tu tamquam ego non mentientis astu sed compatientis affectu, cum cogitares tam me non relinquendum in ea culpa, in quam me prolapsum existimasti, quam nec te uelles, si eo
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ delictũ fallacit᷑ ageret. aut se id
hab̾e simularet. s ut in alt̾ius delic¬
to quid etiã sibi accidere posset atten¬
đet. atq ita alt̾i tamꝗͣ sibi ab altero
uellet miscłiter subueniret. hoc ẽ ñ
m̃tientis astu. s cõpatientis affectu.
Sic iudeo. sic gentili. sic cuilibet hoĩ par¬
lus in errore ł peccato aliquo constitu
to. nͣ simulando qd̃ ñ erat. s cõ patien¬
do qr eẽ potuisset. tãquã qui se homi¬
ne̾ cogitaret. omib omĩa factus eͣ ut
om̃s lucriface̾s. Te ipsũ si placet obsecro.
te paulisꝑ intuere: te ipsũ inꝙͣ. erga
meipsũ. ⁊ recole uł si habes conscrip¬
ta relege u̾ba tua in illa epła. quã mͥ
breuiorẽ misisti. quã ueraci. ꝙͣ ger¬
mano. ꝙͣ pleno caritatis affecꝰtu. cũ
quȩdã me in te cõmisisse expostulas¬
ses grauit᷑ subiunxisti. In hoc leditur
amicitia. in hoc necessitudinis iura
iuolant᷑. ne uideam᷑ certare puerilit᷑

Expanded text:
ipsum delictum fallaciter ageret aut se id ipsum delictum fallaciter ageret aut se id habere simularet, sed ut in alterius delicto, quid etiam sibi accidere posset, adtenderet atque ita alteri, tamquam sibi ab altero uellet, misericorditer subueniret, hoc est non mentientis astu, sed conpatientis affectu. sic Iudaeo, sic gentili, sic cuilibet homini Paulus in errore uel peccato aliquo constituto non simulando, quod non erat, sed conpatiendo, quia esse potuisset, tamquam qui se hominem cogitaret, omnibus omnia factus est, ut omnes lucrifaceret. Te ipsum, si placet, obsecro te, paulisper intuere, te ipsum, inquam, erga me ipsum et recole uel, si habes conscripta, relege uerba tua in illa epistula, quambreuiorem misisti, quam ueraci, quam germano. quam pleno caritatis affectu, cum quaedam me in te commisisse expostulasses, grauiter subiunxisti: in hoc lamicitia, in hoc necessitudinis jura violantur. Ne videamur certare pueriliter,
Abbreviated transcription (Latin):
minũ fallacit᷑ agendo. s alioꝵ homi¬
nũ malis om̃ib tãquã si sua e̾e̾nt mi¬
sericodis medicinȩ diligentiã procu¬
rando. Cũ itaq illa testam̃ti ueteris
sacram̃ta etiã sibi agenda minime re¬
cusabat. ñ miscłiter fallebat. s omĩno¬
ñ fallens: atq hoc mͦ a dño dõ illa us¬
q ad certi tẽporis dispensationẽ iussa
ẽẽ. cõmendans. a sacrilegis sacris genti¬
ũ distinguebat. Ecͣ aũ ñ mͣtientis astr
s cõpatientis affecꝰtu. pudei s tãquam
iuideus fiebat: qnͣ eos ab illo errore
mundari. fieriq ex saluos existima¬
bant. sic liberare cupiebat tanquã
ipse illo errore teneret᷑. diligers
utiq ꝓximũ tãquã seipsũ. ⁊ hȩc a¬
lus faciens quȩ sibi ab aliis fieri uel¬
let si hoc illi opus ẽẽt. Id̾ cũ dñs mo
qui spitales estis. instruite huiꝰmodi in
spu lenitatis: intendens teipsũ ne ⁊ ty
tempteris. Hide si ñ dixit. fias tãquã
ille ut illũ lucrifacias. ñ iꝑl utiq ut

Expanded text:
 agendo sed aliorum omnium malis omnibus, tamquam si sua essent, misericordia medicinae diligentiam procurando. Cum itaque illa testamenti ueteris sacramenta etiam sibi agenda minime recusabat, non misericorditer fallebat, sed omnino non fallens atque hoc modo a domino deo illa usque ad certi temporis dispensationem iussa esse commendans a sacrilegis sacris gentium distinguebat. tunc autem non mentientis astu sed compatientis affectu Iudaeis tamquam Iudaeus fiebat, quando eos ab illo errore,mundari, fierique salvos existimabant: sic liberare cupiebat tanquam ipse illo errore teneretur: diligens utique proximum tanquam seipsum, et haec aliis faciens, quae sibi ab aliis fieri vellet, si hoc illi opus esset. Quod cum Dominus monuite huius modi in spiritu lenitatis intendens te ipsum, ne et tu tempteris. uide, si non dixit fieri tamquam ille, ut illum lucrifacias, non utique, ut
Abbreviated transcription (Latin):
simis nr̃is ꝑ qͦs hȩc scripta ncͣ misi qͦ¬
mͦ uolueris tͥ fides fiat. illd̃ me. an¬
te dicꝰtasse mͥq de animo meo ere¬
dde. qd corã dõ loquens iure caritatis
ex posco. nũquã mͥ uisũ fuisse. etiã
nunc xpianos ex iudȩis factos. sacra¬
m̃ta illa uetera quolibet affecꝰtar qͦ¬
libet animo oelebrare debe. Aut eis
ullo mͦ licere: cũ illud de. paulo seꝑ¬
ita senserim ex quo illiꝰ litt̾ȩ mͥ inno¬
tuert᷑. sic̃ nec tͥ uidet᷑ hoc tẽpore

Expanded text:
simis nostris, per quos haec scripta nunc misi, qusimis nostris, per quos haec scripta nunc misi, quomodo uolueris, tibi fides fiat illud me ante dictasse. mihique de animo meo crede, quod coram deo loquens iure caritatis exposco, numquam 30 mihi uisum fuisse etiam nunc Christianos ex Iudaeis factos sacramenta illa uetera quolibet affectu, quolibet animo celebrare debere aut eis ullo modo licere, cum illud de Paulo seita senserim, ex quo illius mihi litterae innotuerunt, sicut nec tibi uidetur hoc tempore
Abbreviated transcription (Latin):
dñi reuelata ẽ. amserant tãꝙͣ. uitã
officii sui. Uexũtuͣ sic̃ defuncꝰta corpora
renda cõtinuo uł inimicoꝵ obtrecta¬
tionib tamꝗͣ. canũ moisib ꝓicienda.
us deductor uł baiulus corporis. s im¬
pius sepulturȩ. uiolator. fateor. sane ĩ
eo qd̾ epła mea contunet. qd idõ sacra¬
m̃ta iudȩoꝵ paulus celebranda suscepe
minꝰ mer posuisse illo dũtaxat te̾pore:
quo pͥmũ fidĩ gr̃a reuelata ẽ. Tuno e¬
nĩ hoc ñ erat ꝑniciosũ. Pgressu uero
tpr̃is. illȩ obseruationes ab oĩb xp̃ia¬
nis desererent᷑: ut si tc fieret ñ dis¬
cerueret᷑ qd dsͣ ppło suo ꝑ moy sen pͣ¬
cepit. ab eo qd̾ in tẽplis demonioꝵ
sp̃e immundus instituit. Prom̃ elilpan
tra faustã manicheũ. quomͦ ȩundẽ. lo¬
cũ quãuis breuit᷑ explicau̾im. ⁊ hoc
illic ñ pͣtͣmiserim. ⁊ leg̾e̾ potuerit si
ñ dedignet᷑ benignitas tua. ⁊ a caris¬

Expanded text:
domini reuelata est, amiserant tamquam uitam domini reuelata est, amiserant tamquam uitam officii sui. uerum tamen sicut defuncta corpora renda continuo uel inimicorum obtrectationibus tamquam canum morsibus proicienda. us deductor uel baiulus corporis sed impius sepulturae uiolator. Fateor sane in eo, quod epistula mea continet, quod ideo sacramenta ludaeorum Paulus celebranda susceperminus me posuisse \'illo dum taxat tempore, quo primum fidei gratia reuelata est\\ tunc enim hoc non erat perniciosum. progressu uero temporis illae obseruationes ab omnibus Christianis desererentur, ne, si tunc fierent, non discerneretur, quod deus populo suo per Moysen praecepit. ab eo, quod in templis dspiritus inmundus instituit. proinde potiustra Faustum Manicheum, quomodo eundem locum quamuis breuiter explicauerim et hoc illic non praetermiserim, et legere poterit, si non dedignetur, benignitas tua et a caris
Abbreviated transcription (Latin):
bionis. uł eoꝵ quos uulgo nazareos
nuncupant. uł quãlibet aliã ueterẽ.
s in nescio quã nouã delabim᷑: quȩ sit
eo ꝑniciosior quo ñ errore. s ꝓposito
eͣ ac uoluntate fallaci. Id̾ si respondes
ut te ab hac purges sententia. tẽ apłos
ista laudabilit᷑ simulasse ne scandali¬
tarent᷑ iudeiͫͥ qui ex iudȩis multi credi¬
derant. ⁊ ea respuenda ñdũ intellige¬
bant. nc̃ uͦ coͣfirmata ꝑ tot gentes doc¬
trina greͣ. xpͣianȩ. confirmata etiã ꝑ
recitent᷑. quisquis ea simulando agere
uoluerit. insanire: cur mͥ ñ licet dicẽ
apłm paulũ ⁊ alios recꝰte fidĩ xp̃ianos
tẽ illa uetera sacram̃ta paululũ obser¬
uando ueracit᷑ cõm̃dare debuisse. ne
putarent᷑ illȩ ꝓpħ̃ioȩ significationis
obseruationes a piissimis patrib eus¬
toditȩ. tãquã sacrilegia diabolica a
posteris detestatȩ:lam enĩ cũ uenissq
fides qͣ pͥus illis obseruationib pͣnun¬
tiata. post mortẽ ⁊ resurrectionem

Expanded text:
ulgo Nazaraeos nuncupant, uel quamlibet aliam ueterem sed in nescio quam nouam delabimur, quae sit eo perniciosior, quo non errore sed proposito est ac uoluntate fallaci. quod si respondes, ut te ab hac purges sententia. tunc apostolos ista laudabiliter simulasse. ne scandalizarentur infirmi, qui ex Iudaeis multi crediderant et ea respuenda nondum intellegebant, nunc uero confirmata per tot gentes doctrina gratiae Christianae, confirmata etiam perecitentur, quisquis ea simulando agere uoluerit, insanire, cur mihi non licet dicere apostolum Paulum et alios rectae fidei Christianos tunc illa uetera sacramenta paululum obseruando ueraciter commendare debuisse, ne putarentur illae propheticae significationis obseruationes a piissimis patribus custoditae tamquam sacrilegia diabolica a posteris detestatae? iam enim cum uenisset fides, quae prius illis obseruationibus praenuntiata post mortem et resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
in pontificali gradu constantinopolita¬
nã rexit ȩccłiam. ⁊ ꝓpͥe suꝑ hoc capitło
latissimũ exarauit librũ: in quo orige¬
nis ⁊ ueterũ sententiã ẽ sequutꝰ.: Si gͥ
me rep̃hendis errantẽ. patere me. qͣso
errare cũ talib. ⁊ cũ me erroris mei
multos socios hab̾e ꝑspexeris. tu u̾ita¬
tis tuȩ saltẽ unũ astipulatorẽ ꝓferre
debebis. hȩc de explanatione uniꝰ capi¬
tuli epłȩ ad galatas. S ne uidear ad¬
u̾sũ rationẽ tuã. uti testiuͣ numero.⁊
occasione uiroꝵ illustriũ subtͣfugere
ueritatẽ. nec manũ audere conserere.
breuit᷑ de scripturis exempla ꝓponam.
In ac̾tib apłoꝵ uox facta ẽ ad petrum
dicens. Surge petre occide ⁊ manduca:
id ẽ oĩa aĩalia quadrupedũ ⁊ serpen¬
tiũ t̃rȩ. ⁊ uolatiliũ cȩli. Quo dicꝰto os¬
tendit᷑ nullũ hominẽ scđm naturam

Expanded text:
in pontificali gradu Constantinopolitain pontificali gradu Constantinopolitanam rexit ecclesiam et proprie super hoc capitulo latissimum exarauit librum, in quo Origenis et ueterum sententiam est secutus? si igitur me reprehendis errantem, patere me, quaeso, errare cum talibus et, cum me erroris mei multos socios habere perspexeris, tu ueritatis tuae saltem unum adstipulatorem proferre debebis. haec de explanatione unius capituli epistulae ad Galatas. Sed ne uidear aduersum rationem tuam niti testium numero et occasione uirorum inlustrium subterfugere ueritatem nec manum audere conserere, breuiter de scripturis exempla proponam. in actibus apostolorum uox facta est ad Petrum dicens: Surge, Petre, occide et manduca, id est omnia animalia quadrupedum et serpentium terrae et uolatilium caeli. quo dicto ostenditur nullum
Abbreviated transcription (Latin):
coep̃os trahere. Ego in paruo tuguri¬
unculo cũ monachis id ẽ eũ peccato¬
rib meis de magnis statuere ñ au¬
deo. nͥ hoc ingenue confiteri. me ma¬
ioꝵ scripta lege̾. ⁊ in comͣtariis scđm
oĩum consuetudinẽ uarias pon̾e ex¬
planationes: ut ex multis sequatus
unusquisq qđ uelit. Qd̃ quidẽ puto
te ⁊ in scłari litteratura: ⁊ in diui¬
nis libris legisse ⁊ ꝓbasse. Hane aũ
expositionẽ quã primꝰ origenes in
decimo stromatũ libro u epłam
ꝯauli ad galathas interpͣtat᷑. ⁊ cet̾i de¬
niceps int̾pretes stͣ sequuti. illa uł ma¬
xima causa subintroducunt. ut porri¬
phiria respondeant blasphemanti. qui
pauli arguit ꝓcacitatẽ qd̾ pͥncipẽ apo¬
stoloꝵ petrũ ausus sit rephendere
arguere in faciẽ. ac ratione. constrin¬
gere qđ male fecerit. id eͣ in eo errore.
fuerit in. quo fuit ipse qͥ aliũ arguit
delimnquentẽ. Quid dicã de ioħe qͥ dudr̃

Expanded text:
coepiscopos trahere. ego in paruo tuguricoepiscopos trahere. ego in paruo tuguriunculo cum monachis, id est conpeccatoribus meis de magnis statuere non audeo, nisi hoc ingenue confiteri, me maiorum scripta legere et in commentariis secundum omnium consuetudinem uarias ponere explanationes, ut e multis sequatur unusquisque quod uelit. quod quidem puto te et in saeculari litteratura et in diuinis libris legisse et probasse. Hanc autem expositionem, quam primus Origenes in decimo Stromatum libro, ubi epistulam Pauli ad Galatas interpretatur, et ceteri deinceps interpretes sunt secuti, illa uel maxime causa subintroducunt, ut Porphyrio respondeant blasphemanti, qui Pauli arguit procacitatem, quod principem apostolorum Petrum ausus sit reprehendere et arguere in faciem ac ratione constringere, quod male fecerit, id est in eo errore fuerit, in quo fuit ipse, qui alium arguit delinquentem. quid dicam de Iohanne, qui dudum
Abbreviated transcription (Latin):
quo nec petrꝰ peocasse. nec paulus ꝓca¬
cit᷑ ostendit᷑ arguisse maiorẽ. debet
ex pon̾e̾ qua consequentia paulus in al¬
tero rephendat qd̵̃ ipse cõmisit. Eix qͦ
ostendi me nͣ definito id definito id de¬
fendere qd̃ in grecis legeram. s ea exp̃s¬
sisse q̃ legeram: ut lectoris arbitrio de¬
relinquerẽ. utrũ ꝓbanda e̾e̾nt an im¬
ꝓbanda. Tu gͥ ne qd ego petierã face¬
res. nouu argum̃tũ repperisti. ut asse¬
reres gentiles qui in xp̃m credidisseñ
legis onere liberos. eos aũ qͥ ex iudȩis
crederent. legi ẽẽ subiectos: ut ꝑ u
troꝵq ꝑsonam ⁊ paulus recte rephẽ¬
deret eos qui legẽ seruarent quasi doc¬
tor gentiũ. ⁊ peta iure. rep̾henderet᷑
qͥ pͥnceps circũcisionis id imꝑau̾it
gentib qd soli qͥ ex pidȩis erant debi¬
erint obseruare. Nloc si placet mumo
qr placet. ut quiẽq credt̃ ex iudȩis
gare sententiã. ⁊ in assensũ tuũ om̃s

Expanded text:
quo nec Petrus peccasse nec Paulus procaquo nec Petrus peccasse nec Paulus procaciter ostenditur arguisse maiorem, debet exponere, qua consequentia Paulus in altero reprehendat, quod ipse commisit\'. ex quo ostendi me non ex definito id defendere, quod in Graecis legeram, sed ea expressisse, quae legeram, ut . lectoris arbitrio derelinquerem, utrum probanda essent an inprobanda. Tu igitur ne, quod ego petieram, faceres, nouum argumentum repperisti, ut adsereres gentiles, qui in Christum credidissent, legis onere liberos, eos autem, qui ex Iudaeis crederent, legi esse subiectos, ut per utrorumque personam et Paulus recte reprehenderet eos, qui legem seruarent, quasi doctor gentium et Petrus iure reprehenderetur, qui princeps circumcisionis id imperauerit gentibus, quod soli, qui ex Iudaeis erant, debuerint obseruare. hoc si placet, immo quia placet, ut, quicumque credunt ex Iudaeis. gare sententiam et in adsensum tuum omnes
Abbreviated transcription (Latin):
eusebiũ qͦ emisenũ. ⁊ theodorũ era¬
cleotem. qͥ ⁊ ipsi ñnullos suꝑ hac re cõ¬
m̃tarios reliquert̃. E quibꝰ ut si pauea
decerꝑem: fieret aliquid qd̾ ñ penitꝰ
comtemneret᷑. Et ut simplicit᷑ fate¬
ar. legi hȩc omĩa. ⁊ in m̃te mea pluri¬
ma coaceruans. accito notario uł mea
uł aliena dicꝰtaui: nec ordinis nec u̾boꝵ
intͣdũ nec sensuũ memorans. Dñi mi
bñ dicꝰta disꝑeant: ⁊ ñ placeant int̾
ex traneos. q̃ placent int̾ suos. Si qͥd gͥ
rep̃hensione dignũ putaueras in ex¬
planatione nr̃a. eruditionis tuȩ fu¬
erat quȩrere utrũ ea qͣ scripsimꝰ ha¬
berent᷑ in greris: ut si illi ñ seriͣ psis¬
sent. tunc meã ꝓpͥe sententiã condẽp¬
nares: p̃sertim cũ libere in p̾fatione
confessus sim origenis cõmͣtarios me
sequutũ. ⁊ uł mea uł aliena dicꝰtasse.
⁊ in fine eiꝰdẽ capituli qd repͣhendis
scripserim. Si cui iste nͣ placet sensus

Expanded text:
Eusebium quoque Emisenum et Theodorum HeraEusebium quoque Emisenum et Theodorum Heracleotem, qui et ipsi nonnullos super hac re commentarios reliquerunt. e quibus uel si pauca decerperem, fieret aliquid, quod non penitus contemneretur. et, ut simpliciter fatear, legi haec omnia et in mente mea plurima coaceruans accito notario uel mea uel aliena dictaui nec ordinis nec uerborum interdum nec sensuum memor. iam domini bene dicta dispereant et non placeant inter extraneos, quae placent inter suos. si quid igitur reprehensione dignum putaueras in explanatione nostra, eruditionis tuae fuerat quaerere, utrum ea, quae scripsimus, haberentur in Graecis, ut, si illi non dixissent, tunc meam proprie sententiam condemnares, praesertim cum libere in praefatione confessus sim Origenis commentarios me secutum et uel mea uel aliena dictasse et in fine eiusdem capituli, quod reprehendis, scripserim: Si cui iste non placet sensus,
Abbreviated transcription (Latin):
ris repͣhensionẽ apłicam ñ fuisse dis¬
pensatoriã s uerã: ⁊ me nͣ deb̾e doce
m̃daciũ. s uniu̾sa q̃ scripta st̃ ita so¬
nare ut scͥpta st̃. Ad qͣ pͥmũ respondeo.
debuisse prudentiã tuã pͣfaciunculȩ
cõmentarioꝵ meoꝵ meminisse dicentis
ex ꝑsona mea. Qͥd igit᷑: Ego stultus
aut temerarus : qͥ id pollicear quod
ille nͣ potuit  Minime. Quinpotiꝰ in
eo mͥ uideor cautior atq timidior: qd
imbecillitatẽ uiriũ mearũ sentiens ori¬
ginis cõm̃tarios sũ sequutꝰ. Scripsit enĩ
ille uir in epła pauli ad galathas qͥn¬
q÷ ꝓpͥe uolumina: ⁊ decimũ stromatũ
suoꝵ librũ cõmatico suꝑ explanatione.
eiꝰ sermone cõpleuit. Tractatus qͦ ua
rios ⁊ excerpta: q̃ uel sola possent suffi¬
cere cõposuit. Pret̾mitto didimũ uidden¬
tẽ meũ. ⁊ laodicenũ de ęccłia nuper
egressũ. ⁊ alexandrũ ueterẽ hereticũ.

Expanded text:
ris reprehensionem apostolicam non fuisse disris reprehensionem apostolicam non fuisse dispensatoriam sed ueram et me non debere docere mendacium, sed uniuersa, quae scripta sunt, ita sonare, ut scripta sunt. ad quae primum respondeo debuisse prudentiam tuam praefatiunculae commentariorum meorum meminisse dicentis ex persona mea: \'Quid igitur? ego stultus aut temerarius, qui id pollicear, quod ille non potuit? minime! quin potius in eo mihi uideor cautior atque timidior, quod inbecillitatem uirium mearum sentiens Origenis commentarios sum secutus. scripsit enim ille uir in epistulam Pauli ad Galatas quinque proprie uolumina et decimum Stromatum suorum librum commatico super explanatione eius sermone compleuit; tractatus quoque uarios et excerpta, quae uel sola possent sufficere, composuit. praetermitto Didymum uidentem meum et Laodicenum de ecclesia nuper egressum et Alexandrum ueterem haereticum,
Abbreviated transcription (Latin):
ri te cur ei hunc titulũ imposuerim.
łuto intellig̾e prudentiã tuã: qd̵ ex
oꝑe ipso titulũ potueris intelligẽ.
legisti enĩ ⁊ grecos ⁊ latinos. qͥ uitas
uitas uiroꝵ illustriũ descripserunt.
qd̾ nũquã epithaphiũ huic oꝑi scͥp¬
serint: s de illustrib uiris. u̾bigr̃a
ducib. philosophis. oratorib. histo¬
ricis. poetis. ephisicis. tragicis. comi¬
cis. Epithaphiũ aũ ꝓprie scribitur
mortuoꝵ. qd̃ quidẽ in dormitione
sc̃e memoriȩ nepociani pb̃ri. olim
fecisse me noui. Ergo hic liber. uł
de illustrib. uł ꝓprie de scriptori¬
bꝰ eccłiasticis appellandus ẽ: licet
ã plerisq em̃datorib imꝑitis. de
auctorib dicat᷑ inseriptus. In sod̾o¬
loco quęris cur dixerim in cõmetari¬
is epłȩ ad galathas paulũ id in pe¬
tro non potuisse repͣhendere qd̃ ip¬
se fecerat. nec in alio arguere. simula¬
tionẽ. cuiꝰ ipse tenebat᷑ reus : ⁊ asse¬

Expanded text:
ri te, cur ei hunc titulum imposuerim. ri te, cur ei hunc titulum imposuerim. Puto intelligere prudentiam tuam, quod ex opere ipso titulum potueris intelligere. Legisti enim et Graecos et Latinos, qui vitas virorum illustrium descripserunt, quod numquam epita- n phium huic operi scripserint sed de inlustribus uiris uerbi gratia ducibus, philosophis, oratoribus, historicis, poetis epicis, tragicis, comicis. epitaphium autem proprie scribitur mortuorum, quod quidem in dormitione sanctae memoriae Nepotiani presbyteri olim fecisse me noui. ergo hic liber uel de inlustribus uiris uel proprie de scriptoribus ecclesiasticis appellandus est, licet a plerisque emendatoribus inperitis de auctoribus dicatur inscriptus. In sloco quaeris, cur dixerim in commentariis epistulae ad Galatas Paulum id in Petro non potuisse reprehendere, quod ipse fecerat, nec in alio arguere simulationem, cuius ipse tenebatur reus, et adse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcesserint. m̃te pacifica: int̾ ipsos
qͦ gladios ⁊ effusionẽ sanguinis &
cadauera ꝓstratoꝵ. nͣ suã s pacis uic¬
toriã cogitantes. Respondeamꝰ gͥ ad
omĩa. ⁊ multiplices qͣstiones. breui
si xͦ iusserit sermone soluamꝰ. Pret̾mit¬
to salutationes ⁊ officia: qͥb meũ de¬
mulces cap̃. Taceo de blanditiis: qͥb
rep̃hensionẽ meã niteris consolari.
Ad ipsas causas ueniã. Dicis accepisse.
te librũ meũ a quodã fr̃e qͥ titulũ
ñ hab̾et: in quo scͥptores ȩccłiasticos
tã grecos quã latinos enumerauerim.
Cũq ab eo quereres ut tuis utar u̾bis.
cur liminaris pagina ñ e̾e̾t inscͥpta.
ut quocenseret᷑ nomine respondisse
appellari epitaphiũ. ⁊ argum̃taris
qd̃ recꝰte sic uocaret᷑ : si eoꝵ tm uel
uitas ut scripta. ibi legisses. qui iam
defuncꝰti ẽẽnt. Cũ uͦ multoꝵ ⁊ eo
tempore quo scribebat᷑ ⁊ ne usq
uiuentiũ memorent᷑ opuscula: mira¬

Expanded text:
processerint mente pacifica inter ipsos processerint mente pacifica inter ipsos quoque gladios et effusiones sanguinis et cadauera prostratorum non suam sed pacis uictoriam cogitantes. respondeamus igitur ad omnia et multiplices quaestiones breui, si Christus iusserit, sermone soluamus, praetermitto salutationes et officia, quibus meum demulces caput; taceo de blanditiis, quibus reprehensionem mei niteris consolari; ad ipsas causas ueniam. Dicis accepisse te librum meum a quodam fratre, qui titulum non haberet, in quo scriptores ecclesiasticos tam Graecos quam Latinos enumerauerim, cumque ab eo quaereres, ut tuis uerbis utar, cur liminaris pagina non esset inscripta uel quo censeretur nomine, resappellari Epitaphium, et argumentaris quod recte sic vocaretur, si eorum tantum vel vitas vel scripta ibi legisses, qui jam defuncti essent, cum vero multorum et eo tempore quo scribebatur, et nunc usque viventium commemorentur opuscula, mira
Abbreviated transcription (Latin):
tela maligni ignita extinguere. Et ga
ꝓcedebat ad p̃liũ: ⁊ qͥnq lapides de tor¬
rente accipiens leuigatos. nicħ asꝑitatis
te in uia. Et iccirco exaltatus. caput su¬
ꝑbissimi goliat suo potentissimũ inuero¬
ne truncauit: ꝑcutiens in fronte blasphe¬
mũ. ⁊ in ea parte corporis uulnerans. in
suꝑ nos lum̃ uultus tui dñe. Dicamꝰ gͥ &¬
cantabo & psallam in gła mea. exurge
psalteriũ ⁊ cithara exurgã diluculo: ut
in nob̃ possit impleri. Aꝑi os tuũ ⁊ im¬
plebo illud. Et dñs dabit u̾bũ eugłi an¬
tib uirtute multa. Te qͦ ipsũ orare
nͣ dubito: ut intͣ nos contendentes
u̾itas suꝑet. N on enĩ tuã queris głam.¬
s xpi. sũq tu uiteris ⁊ ego tuncã: si
meũ errorẽ intellexero. Et e contrari¬
o me uincente tu suꝑas : qr ñ filii
parentib s parentes filiis thesauri¬
tant. Et in paralipomienon libro
legimꝰ. qđ filii isrł ad pugnandũ

Expanded text:
tela malitela maliprocedebat ad praelium; et quinque lapides de torrente accipiens levigatos, nihil asperitatte in via; et idcirco exaltatus caput superbissimum Goliath suo potissimum mucrone truncavit, percutiens in fronte blasphemum , et in ea parte corporis vulnerans, in super nos lumen vultus tui, Domine » . Dicamcantabo et psallam in gloria mea; exsurge psalterium et cithara, exsurgam diluculo, ut in nobis possit impleri: Aperi os tuum et implebo illud, et: Dominus dabit uerbum euangelizantibus uirtute multa. te quoque ipsum orare non dubito, ut inter nos contendentes ueritas superet. non enim tuam quaeris gsti, cumque tu uiceris, et ego uincam, si meum errorem intellexero, et e contrario me uincente tu superas, quia non filii parentibus sed parentes filiis thesaurizant. et in Paralipomenon libro legimus, quod filii Israhel ad pugnandum
Abbreviated transcription (Latin):
No uere sc̃o ⁊ beatissi¬
mo pape augustino ihe¬
ronimus in xp̃o salutẽ
Tres simul epłas inmo
questiones: ut ego sentio rep̾hensio¬
nes meoꝵ opusculoꝵ continentes. Aa
quas si respondere uoluero: libri
magnitudine opus erit. Tamͣ conabor
quantũ face̾ possũ. modũ ñ egredi
epłȩ longioris. ⁊ festiuanti fr̃ĩ mo¬
rã ñ facere : qui ante triduũ quam
ꝓfecꝰturus erat a me epłas flagita¬
uit. ut pene in ꝓcinctu hȩc quali
bentis s dicꝰtantis temeritate. quȩ ple¬
rũq ñ in docꝰtrinã s in casũ u̾titur. ut
fortissimos qͦ milites subita bella cõtur¬
bant. ⁊ ante cogunt᷑ fugere. quã pos¬
sint arma corripere. Leterũ nr̃a arma
ad ephesios. Assumite. arma dĩ: ut possi¬
tis resistere in die malo. E rursus. Sta¬
te succicꝰti lumbos ur̃os in u̾itate: ⁊ indy¬
ite lorica iustitiȩ. ⁊ calciate pedes in p̃¬
parationẽ eugłii pacis. Suꝑ omĩa. accipi¬
entes scutũ fidĩ in quo possitis uniu̾sa

Expanded text:
NO VERE SANCTO ET BEATISSIMO PAPAE AUGUSTINO HIERONVMUS IN CHRISTO SALUTEM. Tres simul epistulas, immo quaestiones, ut ego sentio, reprehensiones meorum opusculorum continentes. ad quas si respondere uoluero, libri magnitudine opus erit; tamen conabor, quantum facere possum. modum non egredi epistulae longioris et festinanti fratri moram non facere, qui ante triduum, quam profecturus erat, a me epistulas flagitauit, ut paene in procinctu haec, qualiabentis sed dictantis temeritate, quae plerumque non in doctrinam sed in casum uertitur, ut fortissimos quoque milites subita bella conturbant et ante coguntur fugere, quam possint arma corripere. Ceterum nostra armatuad Ephesios: Adsumite arma dei, ut possitis resistere in die malo; et rursus: State succincti lumbos uestros in ueritate et induti loricam iustitiae eparationem evangelii pacis, super omnia accipientes scutum fidei, in quo possitis universa
Abbreviated transcription (Latin):
aũ rep̃hensor petri dudact᷑ obserua¬
uit legitima. Sequit᷑ enĩ in epła tua.
Nã si ꝓpt̾ea illa sacram̃ta celebrauit.
qr simulauit se iudȩũ ut illos lucri¬
faceret. eur ñ etiã sacrificauit cum
gentib. qr ⁊ his qͥ sine lege erant tã¬
quã sine lege factus ẽ ut eos qͦ lucri¬
faceret: nͥ qr ⁊ illud fecit ut nat᷑a
iudeus. ⁊ hoc totũ dixit ñ ut falla¬
cit᷑ se fingeret ẽẽ qd̃ ñ erat. s ut
miscdit᷑ eis subueniendũ ẽe̾ sentiret
acsi ipse in eo errore laboraret. non
sciłe mentientis astu. s cõpatientis at¬
fecꝰtu: Bene defendis paulũ. ñ qd̃ si¬
mulauerit errorẽ iudȩoꝵ. s uere fur¬
rit in errore: neq imitari uoluerit
petrũ mentientẽ. ut qd̃ erat metu u¬
deoꝵ dissimularet s tota lib̾tate. iuads

Expanded text:
autem reprehensor Petri audacter obseruaautem reprehensor Petri audacter obseruauit legitima. sequitur enim in epistula tua: nam si propterea illa sacramenta celebrauit, qu\'ia simulauit se Iudaeum, ut illos lucrifaceret, cur non etiam sacrificauit cum gentibus, quia et his, qui sine lege erant, tamquam sine lege factus est, ut eos quoque lucrifaceret, nisi quia et illud fecit ut natura Iudaeus et hoc totum dixit, non ut fallaciter se fingeret esse; quod non erat, sed ut misericorditer ita subueniendum esse sentiret, ac si ipse in eo errore laboraret, non scilicet mentientis astu sed conpatientis affectu? bene defendis Paulum, quod non simulauerit errorem Iudaeorum, sed uere fuerit in errore, neque imitari Petrum uoluerit mentientem, ut, quod erat, metu Iudaeorum dissimularet, sed tota libertate Iud
Abbreviated transcription (Latin):
utrũq indifferens. ambulare. digere¬
re aliu st̃cora. capiti narib ꝓpurgam̃ta
picere: sputa rematis iacere. Hloc nec
bonũ nec malũ ẽ. Siue enĩ feceris siue
ñ fec̾is: nec iustitiã habebis nͨ ĩiustitiã.
Obseruare aũ legis cerimonias. ñ potest
ẽẽ in differens: s aut malũ eͣ aut bo¬
nũ ẽ. Tu dicis bonũ: ego assero malũ.
Et malũ ñ solũ his qͥ exgentib: s ⁊ his
qui ex iudaico popło credidert᷑. In ħ
nisi fallor loco dũ aliud uitas. in ali¬
ud deuolueris. Dũ enĩ metius porphi¬
riu blasphemantẽ. in hebionis incur¬
ris laqueos his qͥ credunt ex udȩis
obseruandã legẽ. ðecernens. Et quia
ꝑiculosũ intelligis ee̾ qd̾ dicis. rursũ
illud suꝑfluis u̾bis tẽꝑare conaris: si¬
ne ulla salutis necessitate. sic̃ uidei cele¬
brandas putabant. haud fallaci simu¬
latione qd̃ in petro rep̾henderat. Pe.¬
trus gͥ simulauit legis custodiã: iste.

Expanded text:
utrumque indifferens ambulare, digereutrumque indifferens ambulare, digerere alui stercora, capitis naribus purgamenta proicere, sputis rheumata iacere\'. hoc nec bonum nec malum est — siue enim feceris siue non feceris, nec iustitiam habebis nec iniustitiam —, obseruare autem legis caerimonias non potest esse indifferens, sed aut bonum est aut malum est. tu dicis bonum, ego adsero malum et malum non solum his, qui ex gentibus, sed et his, qui ex Iudaico populo crediderunt. in hoc, ni fallor, loco, dum aliud uitas, ad aliud deuolueris. dum enim metuis Porphyrium blasphemantem, in Hebionis incurris laqueos his, qui credunt ex Iudaeis, obseruandam legem esse decernens. et quia periculosum intellegis esse, quod dicis, rursum illud superfluis uerbis temperare conaris: sine ulla salutis necessitate, sicut Iudaei celebrandas putabant, aut fallaci simulatione, quod in Petro reprehenderat. Petrus igitur simulauit legis custodiam, iste
Abbreviated transcription (Latin):
cram̃to gre scd̾m ordinẽ melchise¬
dech. adhuc putabant uet̾a sacra¬
m̃ta ñ ex consuetudine sollennita¬
tis. s ex necessitate salutis eẽ. cele¬
brandia. Iue tn si nũquã fuissent
necessaria infructuose atq mani¬
ter ꝓ eis machabei martyres fiereñ.
uicia diẽ se damnare. ⁊ stercora
reliquerit iudȩoꝵ: rursũ te docente
discamꝰ q̃ bona eoꝵ tenuerit. Obserua¬
tiones inquit legis quas more patrio
celebrabant: sic̃ ab ipso paulo celebra¬
tȩ sunt sine ulla salutis necessitate.
Quid uelis dicere sine ulla salutis ne¬
cessitate ñ satis intelligo. Si enĩ salu¬
tẽ ñ affert̃. cur obseruant᷑: Si autͣ
obseruanda sͥ utiq salutẽ affert̃: ma¬
xime quȩ seruata mrͣes faciunt. Eͣ
enĩ obseruarent᷑. nͥ afferrens salutem.
Neq enĩ indifferentia st̃ int̾ bonum ⁊
malũ. sic̾ philosophi disputant. Bonũ
ẽ continentia:. malũ ẽ luxuria. Inter

Expanded text:
cramento gratiae secundum ordinem Melchisecramento gratiae secundum ordinem Melchisedech adhuc putabant uetera sacramenta non ex consuetudine sollemnitatis, sed ex necessitate salutis esse celebranda, quae tamen si numquam fuissent necessaria, infructuose atque inaniter pro eis Machabaei martyres fierent; uitia dicit se damna et stercora reliquerit Iudaeorum; rursum te docente discamus, quae bona eorum tenuerit. obseruationes, inquies, legis, quas more patrio celebrabant, sicut ab ipso Paulo celebratae sunt sine ulla salutis necessitate. quid uelis dicere \'sine ulla salutis necessitate\', non satis intellego. si enim salutem non adferunt, cur obseruantur ? si autem obseruanda sunt, utique salutem adferunt, maxime quae seruata martyres faciunt; non enim obseruarentur, nisi adferrent salutem. neque enim mdillerentia sunt inter bonum et malum, sicut philosophi disputant: \'bonum est continentia, malum luxuria, inter
Abbreviated transcription (Latin):
asseris. suscipe aliquẽ udęoꝵ qͥ factꝰ
xpͣianꝰ. natũ sibi filiũ circu̾cidat. qui
obseruet salb̃a. qͥ abstineat se acibis
qͦs ds̃ creauit. ad utendũ eũ gr̃aꝵꝵ ac¬
tione. qͥ quarta decima die mensis pͥ¬
mi agnũ mac̾tet ad uesꝑam. Et̃ cum
hoc feceris immo ñ fec̾is. scio enĩ te. xp̃i¬
anũ. ⁊ rẽ sacͥlegã ñ eẽ facturũ. ue¬
lis nolis tuã sententiã reꝓbabis. ⁊ tc̃
disces oꝑe difficiliꝰ eẽ cõfirmare. sua.
ꝙͣ aliena rep̃hendere. Ac ne forsitan
tͥ ñ ered̾emꝰ immo ñ intelligemꝰ quid
dic̾es. frequent̃ enĩ in longũ sermo ꝑ¬
tractꝰ caret intelligentia. ⁊ dũ ñ sen¬
tit᷑ ab imꝑitis minꝰ rep̾hendit᷑. incul¬
cas & replicas. Hoc gͦ uidȩoꝵ paulꝰ di¬
miserat. qd malũ habebant. Qd̃ ẽ ma¬
liĩ iudȩoꝵ qd̾ paulus dimiserat.
tes constituere. iustitiȩ dĩ ñ stͣ sub¬
iecꝰti. Deinde qd pꝰt passionẽ ⁊ resur¬
rec̾tionẽ .xͥ. dato ac manifestato sa¬

Expanded text:
seris, suscipe aliquem Iudaeorum, qui factus Christianus natum sibi filium circumcidat, qui obseruet sabbata. qui abstineat se a cibis. quos dens creauit ad utendum cum gratiarum actione, qui quarta decima die mensis primi agnum mactet ad uesperam, et. cum hoc feceris, immo non feceris — scio enim te Christianum et rem sacrilegam non esse facturum —, uelis nolis tuam sententiam reprobabis et tunc disces opere difficilius esse confirmare sua quam aliena reprehendere. ac ne forsitan tibi non crederemus, immo non intellegeremus, quid diceres — frequenter enim in longum sermo protractus caret intellegentia et, dum non sentitur, ab inperitis minus reprehenditur —, inculcas et replicas: \'Hoc ergo Iudaeorum Paulus dimiserat, quod malum habebant. quod est malum Iudaeorum, quod Paulus dimiserat? tes constituere iustitiae dei non sunt subiecti\'; deinde, quod post passionem et resurrectionem Christi dato ac manifestato sa
Abbreviated transcription (Latin):
g qui ex circũcisione crediderant. coͣ¬
tra quos paulus ꝑseuerant᷑ acriterq
confligit. Ipsũ uͦ paulũ ñ ad hoc id
egisse qđ uł timotheũ circũcidit. ł
cenchris uotũ ꝑsoluit. uł ierosolimis
a ia cobo admonitus cũ eis qͥ uoue¬
rant legitima illa celebranda susce¬
pit. ut putari uideret᷑ ꝑ ea sacra¬
mͣta etiã xp̃ianã salutẽ dari. s ne
illa. q̃ pͥorib ut congruebat tẽporibꝰ
in umbris rerũ futurarũ ds̃ fieri uis¬
serat. tãquã idolia gentiliũ damna¬
re crederet᷑. Lloc ẽ enĩ i acob ait. au¬

Expanded text:
ae, qui ex circumcisione crediderant, conae, qui ex circumcisione crediderant, contra quos Paulus perseueranter acriterque confligit. ipsum uero Paulum non ad hoc id egisse, quod uel Timotheum circumcidit uel Cenchris uotum persoluit uel Hierosolymis a Iacobo admonitus cum eis, qui uouerant, legitima illa celebranda suscepit, ut putari uideretur per ea sacramenta etiam Christianam salutem dari, sed ne illa, quae prioribus, ut congruebat, temporibus in umbris rerum futurarum deus fieri iusserat, tamquam idolatriam gentilium damnare crederetur. hoc est enim, quo