comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum. quidã ꝑuerse mẽtis homĩes. ĩuadere moliebant᷑. Quoꝵ
milicie. robertꝰ monachus. illi loco tũc p̃positus. obsistere eu¬
piens. instãte uindemie tẽpore. cũ scoꝵ pignorib. ad locum
ꝓperat. Cũq iter agendo. sc̃aꝵ uectores reliquiaꝵ. cluniacum
cenobiũ deuenissent. inibi ea nocte quieuerũt. In crastinũ uo̾
cepti itineris. callẽ carpturi. a fr̃ib eiusdẽ cenobii. cũ magno
processionis apparatu deducebant᷑. Et ecce in ip̃o basilice
sancti petri egressu. orta cũ uẽto pluuia. cereos ob honorem
dei. ac scõꝵ eius. accensos funditus extinxit. Sed antequã
portam castri ip̃iꝰ monasterii egrederent᷑. et serenitas re¬
diit. et cerei diuinitꝰ reaccẽsi. inspitiẽtib cũctis. ꝑ aliqͦd
uie spatiũ. nullus uentoꝵ flatib. extingui potuerunt.
Simili modo dũ ꝑactis. pro quib ierãt. scãs reliquias. a

Expanded text:
tum, quidam perversae mentis homines invadere moliebantur. Quorum tum, quidam perversae mentis homines invadere moliebantur. Quorum malitiae Rotbertus monachus illi loco tunc praepositus obsistere cupiens, instante vindemiae tempore cum sanctorum pignoribus ad locum properat. Cumque iter agendo, sanctarum vectores reliquiarum Cluniacum coenobium devenissent, inibi nocte quieverunt. In crastinum vero coepit itineris callem capturi, a fratribus ejusdem coenobii cum magno processionis apparatu ducebantur, et ecce in ipso basilicae Sancti Benedicti egressu, orta cum vento pluvia, cereos ob honorem Dei ac sanctorum ejus accensos funditus exstinxit. Sed antequam portam castri ipsius monasterii egrederentur, et serenitas rediit, et cerei divinitus reaccensi, inspicientibus cunctis, per aliquod viae spatium nullis ventorum flatibus exstingui potuerunt. Simili modo dum, peractis pro quibus ierant, sanctas reliquias a
Abbreviated transcription (Latin):
atritiacus dicit᷑ uilla. in angustidunẽsi t̾ritorio. regi¬
onis burgundie sita. Hanc herardus comes burgun¬
dionũ ditissimꝰ. sco benedicto. et fr̃ib floria cẽsis cenobii.
ad stipendiarios. quondã sũptus. benigna largitate cõtulit.
Quo defuncto. ac in floriacensi monasterto. iuxta eccłiam
sce marie sepulto. in memorata possessione. frẽs habitatio¬
nẽ sibi statuerũt. In qua et iam delatis a floriaco. sancti
patris benedicti reliquiis. eccłia in honore dei. ac gloriose
uirginis marie. simulq ip̃iꝰ egregii cõfessoris cõstructa est.
Quã xp̃s dñs. meritis scẽ sue genit᷑cis. nec nõ dilecti famu¬
li sui benedicte. sepissime miraculis. illustrẽ reddidit. De
quib. quia multa ꝑ inertiã. obliuioni tradita sũt. pauca
que uilitatis nr̃e attigere noticiã. memorie posterorũ.
ad omĩpotẽtis dei. ac scõꝵ eius laudẽ. tradere curauimꝰ.
Solmaricẽse prediũ. iã dicto patritiacẽsi cenobio subdi¬

Expanded text:
atriciacus dicitur villa in Augustudonensi territorio regionis Burgundiae sita. Hanc Echardus, comes Burgundionum ditissimus, Sancto Benedicto et fratribus Floriacensis coenobii ad stipendiarios quondam sumptus benigna largitate contulit. Quo defuncto ac in Floriacensi monasterio juxta ecclesiam Sanctae Mariae sepulto, in memorata possessione fratres habitationem sibi statuerunt; in qua etiam delatis a Floriaco sancti Patris Benedicti reliquiis, ecclesia in honore Dei ac gloriosae virginis Mariae, simulque egregii ipsius confessoris constructa est, quam Christus Dominus meritis sanctae suae Genitricis, necnon dilecti famuli sui Benedicti saepissime miraculis illustrem reddidit. De quibus quia multa per inertiam oblivioni tradita sunt, pauca quae vilitatis nostrae attigere notitiam, memoriae posterorum, ad omnipotentis Dei ac sanctorum ejus laudem, tradere curabimus. 36. Solinaricense praedium, jam dicto Patriciacensi coenobio subdi
Abbreviated transcription (Latin):
iũgat᷑. Digesto ergo ordine psalmoꝵ uesꝑtinoꝵ. reliqͣ id est lcões. Respõsoria. ỹni
reliqͥ õs psalmi qui suꝑ sũt. eqͣlit̾ diui dãtur septẽ noctiũ uigiliis. ꝑtiẽdoscilie
qui int̾ eos ꝓlixiores sũt psalmi. ⁊ duodeci ꝑ unãquãq ꝯstituãt᷑ noctẽ. Hoc p̃¬
cipue ꝯmonẽtes. ut si cui forte hec distributio psalmoꝵ displicuerit. ordinet
si meliꝰ alit̾ iudicaui̾t. dũ modo oĩmodis id attendat. ut oĩ ebdomada psalte¬
riũ ex incegro. numero. centũ quĩquagĩta psalmoꝵ psallat᷑. ⁊ dñico die sẽꝑ
a capite repetãt᷑ ad uigilias. Quia nimis iners deuotioĩs sue seruitiũ osten¬

Expanded text:
ungatur. Digesto ergo ordine psalmorum vespertinorum, reliqua, id est, lectiones, responsoria, hymni, reliqui omnes psalmi, qui supersunt, aequaliter dividantur in septem noctium vigiliis, partiendo scilicet, qui inter eos prolixiores sunt psalmi, et duodecim per unamquamque constituantur noctem. Hoc praecipue commonentes, ut si cui forte haec distributio psalmorum displicuerit, ordinet, si melius aliter judicaverit: dum omnimodis id attendatur, ut omni hebdomada psalterium ex integro numero centum quinquaginta psalmorum psallatur; et Dominico die semper a capite repetantur ad vigilias. Quia nimis iners devotionis suae studium ve
Abbreviated transcription (Latin):
n pͥmis sẽꝑ diurnis horis. dicat᷑ u̾sus. D̾s in adiutoriũ meũ intẽde. Dñe ad ad¬
iuuandũ me festina. ⁊ gloria. Inde ỹnꝰ uniꝰcuiusq hore. Deinde pͥma hora
uel nona. terna capicula supͣscripti psalmi. Cxuiii. dicant᷑. Ad pͥmã aũt scd̾e ferie
dicant᷑ tres psalmi. Idest. p̾mꝰ scd̃s. ⁊ sextꝰ. et ita ꝑ singulos dies. ad pͥmã usq
usq ad dnĩcã. ꝑ easdẽ horas itidem repetant᷑. ỹnoꝵ nichilominꝰ. lcõnũ uł u̾suũ.
dispositõe uniformi. cũctis dieb seruata. ⁊ ita scilie sẽꝑ dñica. a Exͦuiiͦi. ĩcipi
atur. Uesꝑa autẽ cotidie. qͣtuor psalmoꝵ modulatõe canat᷑. Qui psalmi ĩcipiãt᷑

Expanded text:
um intende: Domine, ad adjuvandum me festina, etc. Inde hymnus uniuscujusque horae. Deinde prima hora vel nona terna capitula supra scripti psalmi octavi decimi dicantur. Ad primam autem secundae feriae dicantur tres psalmi, id est, primus, secundus, et sextus. Et ita per singulos dies ad primam usque usque ad Dominicam per easdem horas itidem repetantur. Hymnorum nihilominus, lectionum, vel versuum dispositione uniformi cunctis diebus servata. Et ita scilicet, ut semper Dominiatur. Vespera autem quotidie quatuor psalmorum modulatione canatur. Qui psalmi incipiantur
Abbreviated transcription (Latin):
et ideo hiis. qui sibi adiũcti. ad tuenda ea. q̃ t̾rena sũt seruiũt. et non¬
nũqͣm in defensione eiusdẽ iracũdie excedũt. Hos nequaqͣm credẽdũ
est. in ypocritaꝵ numerũ curr̾e. quia aliud est infirmitate. aliud ma¬
litia pectare. Hoc itaq ut ait idem btũs gregoriꝰ. inter hos et ypocri¬
tas distat. qd̾ infirmitatis conscii. malũt a cũctis de culpa sua redar¬
gui. qͣm de ficta sc̃itate laudari. Illo u̾o et iniqͣ se ag̾e certi sũt. ⁊ tñ
apud hũana iudicia. de noĩe sc̃itatis intumescũt. Isti iuxta modũ¬

Expanded text:
et idcirco his qui sibi conjuncti sunt ad tuenda ea quae terrena sunt serviunt, et nonnunquam in defensionis ejusdem iracundia excedunt. Hos nequaquam credendum est in hypocritarum numerum incurrere, quia aliud est infirmitate, aliud malitia peccare. Hoc itaque inter hos et hypocritas distat, quod isti infirmitatis suae conscii malunt a cunctis de culpa sua redargui, quam de ficta sanctitate laudari; illi vero et iniqua se agere certi sunt, et tamen apud humana judicia de nomine sanctitatis intumescunt. Isti non metu
Abbreviated transcription (Latin):
uni de hus minimis meis. mͥ fẽcistis. S et ip̃i infirmi. ꝯsiderẽt in honorẽ
dei sibi seruiri. ⁊ nõ suꝑfluitate sua. ꝯtristẽt fr̃es suos seruiẽtes sibi. Qui
tamẽ patient᷑ portandi sũt. qͥa de talib copiosior mertes acqͥrit᷑. Ergo cura
maxima sit abbati. ne aliquã negligẽtiã patiant᷑. Quib fr̃ĩb infirmis.
sit cella suꝑ se deputata. ⁊ seruitor timẽs deũ et diligẽs. ac sollicitꝰ. Sal¬
neaꝵ usus. infirmis quotiens expetit offerat᷑. sanis autẽ. ⁊ maxĩe iuue¬
nib. tardius concedat᷑. S et carniũ esus. infirmis omnino. ⁊ debilib.
pro reparatione concedat᷑. At ubi meliorati fueruit. a carnib more
solito omẽs abstineant. Curã autẽ maximã hadeat albas. ne a cesserariis.
aut seruitorib. negligãtur infirmi. qr ad ip̃m respicit. qͥcqͥda discipłis delĩqͥt᷑.¬

Expanded text:
uni de his minimis, mihi fecistis . Sed et ipsi infirmi considerent in honorem Dei sibi serviri; et non superfluitate sua contristent fratres suos servientes sibi. Qui tamen patienter portandi sunt, quia de talibus copiosior merces acquiritur. Ergo cura maxima sit abbati, ne aliquam negligentiam patiantur. Quibus fratribus infirmis sit cella super se deputata et servitor timens Deum, et diligens ac sollicitus. Balnearum usus infirmis, quoties expedit, offeratur: sanis autem, et maxime juvenibus tardius concedatur. Sed et carnium esus infirmis omnino debilibus pro reparatione concedatur; at ubi meliorati fuerint a carnibus more solito omnes abstineant. Curam autem maximam habeat abbas, ne a cellarariis aut servitoribus negligantur infirmi: quia ad ipsum respicit quidquid a discipulis delinq
Abbreviated transcription (Latin):
nãq in cogitatõib suggerit. qͥa solo uite mĩto. suꝑ cet̾os excreuit. ⁊ si qͣ
ab eo bñ aliqñ gesta sũt hec inportune eiꝰ aĩo obicit. Et cũ hũc deo sĩgula¬
rit̾ placuisse insinuat. qͦ facile suggesta ꝑsuadeat ip̃am. ad testimoniũ
meliorẽ cerneret. omẽs hos sub tuo regimĩe nõ dediss. Eiusq mor mẽtẽ
dignũ respiciat. cui eqͣnimit̾ loqͣt᷑. ut sic mẽtis tͣnqͥllitas in irã u̾tit᷑. qͥa
dũ cũctos despicit. dũ sensũ uitãq oim. sine moderanĩe rẽp̃hendit.
sibimet indignos putat. Ac cõtra cũ subiectoꝵ cor suꝑbia instigat. hoc
sũmoꝑe ag̾e nitit᷑. ut sua acta cõsid̾are fũditꝰ negligãt. ⁊ sẽꝑ tacitis
cogitatõib rcoris sui iudices fiãt. Qui dũ in illo ĩportune respitiunt.
atrociꝰ pereũt. qͣnto a se oculos au̾tũt. qͥa in huiꝰ uite ituiꝰe offendentes

Expanded text:
si qua ab eo bene aliquando gesta sunt, haec importune ejus animo objicit, et cum hunc Deo singulariter placuisse insinuat, quo facile suggesta persuadeat, ipsam ad testimonium omnibus meliorem cerneret, omnes hos sub tuo regimine non dedisset. Ejusque mox mentem dignum respiciat, cui aequanimiter loquatur. Unde et mox mentis tranquillitas in iram vertitur, quia dum cunctos despicit, dum sensum vitamque omnium sine moderatione reprehendit, sibimet indignos putat. At contra cum subjectorum cor superbia instigat, hoc summopere agere nititur, ut sua acta considerare funditus negligant, et semper tacitis cogitationibus rectoris sui judices fiant, qui dum in illoatrocius pereunt, quanto a se oculos avertunt: quia in hujus vitae itinere offendentes
Abbreviated transcription (Latin):
modis petre extra nos ducim. qͥa aut ꝑ cogitatõis lapsũ. sub nosmet¬
ip̃os recidimꝰ. aut ꝑ ꝯtẽplatõis gr̃ani. suꝑ nos metip̃os leuamͣ. Ille
itaq. qͥ porcos pauit. uagatione mẽtis. ⁊ ĩmũdicie. subsemetipsum
cecidit. iste u̾o quẽ angłs soluit. eiusq mentẽ. in extasi rapuit. extra
se qͥdem. sed suꝑ semetipsũ fuit. Uterq gͦ ad se rediit. qñ ⁊ ab errore
oꝑis se collegit ad cor. ⁊ ille a ꝯtẽplatõis culmine ad hoc rediit. qͦd in
intellectu cõmuni et pͥus fuit. Ben̾abilis gͥ bñdc̃s. in ilła solitudine
habitauit secũ. in quãtũ se intra cogitatõis claustra eustodiuit. Nã
qͦcienscũq hũc ꝯtẽplacõis ardor in altũ rapuit. se ꝓculdubio sub se re¬
liquit.¬
t. Petrus. D

Expanded text:
modis, Petre, extra nos ducimur: quia aut per cogitationis lapsum sub nosmetipsos recidimus, aut per contemplationis gratiam super nosmetipsos levamur. Ille itaque qui porcos pavit, vagatione mentis et immunditia sub semetipsum cecidit; iste vero quem angelus solvit, ejusque mentem in exstasim rapuit, extra se quidem, sed super semetipsum fuit. Uterque ergo ad se rediit, quando et ille ab errore operis se collegit ad cor, et iste a contemplationis culmine ad hoc rediit, quod in intellectu communi et prius fuit. Venerabilis igitur Benedictus in illa solitudine habitavit secum, in quantum se intra cogitationis claustra custodivit: nam quotiescunque hunc contemplationis ardor in altum rapuit, se procul dubio sub se reliquit. Petr.
Abbreviated transcription (Latin):
Et ideo cũ aliqua scrupulositate. a nobis mẽsura uictꝰ alioꝵ ꝯstituitur.
Tamen infirmoꝵ ꝯtuẽtes imbecillitatẽ. credimꝰ eminã uini. ꝑ singulos suffi¬
cere ꝑ diẽ. Quib autẽ donat d̾s tolerantiã abstinẽtie. ꝓpͥã se habituros mer¬
cedem sciant. Quod si aut loci necessitas. aut labor. aut ardor estatis ãplius
poposcerit. in arbitrio pͥoris ꝯsistat. ꝯsiderãs in õib. ne subrepat satietas aut
ꝑsuaderi nõ potest. saltẽ uel hoc ꝯsẽtiamꝰ ut nõ usq ad sac ietatẽ bibamꝰ. sed
partius. qr uinũ apostatare facit etiã sapiẽtes. Ubi autẽ necessitas loci expo¬
scit. ut nec supͣscripta mẽsura ĩueniri possit. sed multominꝰ. aut ex toto

Expanded text:
Et ideo cum aliqua scrupulositate a nobis mensura victus aliorum constituitur. Tamen infirmorum contuentes imbecillitatem, credimus eminam vini per singulos sufficere per diem. Quibus autem donat Deus tolerantiam abstinentiae, propriam se habituros mercedem sciant. Quia si loci necessitas aut labor, aut ardor aestatis amplius poposcerit, in arbitrio prioris consistat, considerans in omnibus ne subrepat satietas aut hoc consentiamus ut non usque ad satietatem bibant, sed parcius, quia vinum apostatare facit etiam sapientes. Ubi autem necessitas loci exposcit, ut nec suprascripta mensura inveniri posset, sed multo minus, aut ex toto
Abbreviated transcription (Latin):
suffic̾e credimꝰ ad refectionẽ cotidianã. tam sexte qͣm none. oĩb men-¬
sil cocta duo pulmẽtaria. ꝓpt̾ diu̾soꝵ infirmitatu. ut forte qui
ex uno nõ potuerit edere. ex alio refitiat᷑. Ergo duo pulmẽtaria cocta. fr̃ĩb
oĩb sufficiãt. Et si fuerit inde. poma aut nascẽtia leguminũ. addat᷑ et
t̾tiũ. Panis libra una ꝓpensa. sufficiat in die. siue una sit refectio. siue prã
dii et çene. Quod si cenaturi sũt. de eadẽ libra t̾tia pars. a cellerario re¬
seruet᷑. reddenda cenaturis. Quod si labor forte maior fui̾t factꝰ. in ar
bitrio. ⁊ potestate abbatis erit. si expediat aliquid aug̾e. remota pre õib
trapula. ut nũquã subrepat monacho indigeries. qͥa nichil sit ꝯtͣriũ ẽ¬
quãtitas. sed minor qͣm maiorib. seruata in õib parcitate. Carniũ u̾o
quadrupedũ. omnino ab oĩb abstineat᷑ comestio. pret̾ oĩno debiles ⁊ egͦtos.

Expanded text:
em quotidianam tam Sextae, quam nonae omnibus mensibus cocta duo pulmentaria propter diversorum infirmitates, ut forte qui ex uno non poterit edere, ex alio reficiatur. Ergo cocta duo pulmentaria fratribus omnibus sufficiant. Et si fuerit unde poma aut nascentia leguminum, addatur et tertium. Panis libra una propensa suffdij & cœnæ. Quod si cœnaturi sunt, tertia pars a Cellarario reseruetur, reddenda cbitrio et potestate abbatis erit, si expediat, aliquid augere, remota prae omnibus crapula: et ut nunquam subripiat monacho indigeries: quia nihil sit contrarium quantitas, sed minor, quam majoribus, servata in omnibus parcitate. Carnium vero quadrupedum omnino ab omnibus abstineatur comestio, praeter omnino debiles et aegrotos.
Abbreviated transcription (Latin):
ũnc in cõspectu uiri dei placuit. ut in loco eodẽ t̾rã foderẽt. Quã
dũ fodiendo altius penetrarẽt.ereũ illic ydolũ fr̃es ĩuenerunt
Quo ad horã casu in coqͥnã ꝓiecto. exire ignis repẽte uisus est atq
i cũctoꝵ monachoꝵ ocłis. quia om̃e eiꝰdẽ coqͥne edifitiũ ꝯsumerẽt
ostendit. Cũꝙ iaciendo aquã et ignẽ. qͣsi extĩguendo pstreperẽt. pulsatꝰ
eodẽ tumultu. uir dñi adueĩt. Qui eũdẽ ignẽ in oculis fr̃m esse. in sius
uõ nõ esse cõsiderãs. caput ꝓtinꝰ in or̃onẽ flerit. ⁊ eos qͣs fãtastico rep¬
perit igne deludi. uocauit fr̃es. ut ocłos suos signarẽt monuit. ut et
sanũ illud coqͥne edifitiũ assist̾e cernerẽt. ⁊ flãmas qͣs antiquꝰ hostis
finxerat nõ uiderent

Expanded text:
unc in conspectu viri Dei placuit ut in eodem loco terram foderent. Quam dum fodiendo altius penetrarent, aereum illic idolum fratres invenerunt. Quo ad horam casu in coquinam projecto, exire ignis repente visus est, atque in cunctorum monachorum oculis quia omne ejusdem coquinae aedificium consumeretur ostendit. Cumque jaciendo ain oculis fratrum esse, in suis vero non esse considerans, caput protinus in orationem flexit, et eos quos phantastico reperit igne deludi, revocavit fratres, ut oculos suos signarent monuit, ut et sanum illud coquinae aedificium assistere cernerent, et flammas quas antiquus hostis finxerat, non viderent
Abbreviated transcription (Latin):
sam sedẽtib. refectione ꝑacta. micas que de fragmẽtis panũ deciderẽt.
diligent᷑ colligerẽt et insumerẽt. uel de hoc negligẽtes. corã deo rei in¬
uenirẽt᷑. Accidit auitẽ quadã die. ut unꝰ ex fr̃ib. cõsciẽtie sue nõ incu¬
riosus seruator. cũ cet̾is ad mẽsam resideret. refectioneq ꝑacta. micas
scd̃m cõsuetudinẽ collectas. replicatis in uolam digitis. manꝰ clausas
teneret. atq cũ multa cordis dulcedine. lectioni intẽderet. sed pͥusqͣm
eas sumeret. repente ad nutũ pͥoris. lector lc̃onẽ finiuit. Srater autẽ¬

Expanded text:
sam sedentibus refectione peracta micas quae de fragmentis panum deciderent, diligenter colligerent et insumerent, ne vel in hoc negligentiae venirentur, Accidit autem quadam die ut unus ex fratribus, qui conscientiae suae non incuriosus servator erat, cum caeteris ad mensam residens, refectione peracta micas secundum consuetudinem collectas replicans in volam, digitis manus clausas teneret, atque cum multa cordis dulcedine lectioni intenderet; sed priusquam eas sumeret, repente ad nutum prioris lector lectionem finivit. Quid t
Abbreviated transcription (Latin):
licebat. nimirũ utͦbiq ꝑiculo p̃uaricatõĩs octurrẽte. Itaq clausas
maũ tenet. cogitans hanc negligẽtie culpã. nõ sine cõfessioĩs et pe¬
nitentie remedio aboleri posse. Dictis uo gratiis. signo cõfessionis
facto. pͥorẽ in ꝑtẽ trahit. et cadens in faciem. ueniã petit. cũ multa
cordis sĩplicitate. negligẽtiã suã manifestãs. Priore autẽ culpã eiꝰ
sicut dignũ erat corripiẽte. et ꝙͥ de micis feciss inqͥrẽte. Ecce inquit
dñe. hic in manu nr̃a sũt. Cũq pͥor p̃ciꝑet ut eas ostend̾e̾t. ille exarcto
brachio manũ apperuit. et ecte in uola ip̃iꝰ ꝓ micis. ĩuente sũt p̃cio¬
sissie margarite¬

Expanded text:
ausas manu tenet, cogitans hanc negligentiae culpam non nisi per confessionis et poenitentiae remedium aboleri posse. Dictis vero gratiis, signo confessionis facto, priorem in partem trahit, et cadens in faciem veniam petit, cum multa cordis simplicitate negligentiam suam manifestans. Priore autem culpam ejus, sicut dignum erat, corripiente, et quid de micis fecisset inquirente: « Ecce, inquit, domine, in manu nostra sunt. » Cumque prior praeciperet ut eas ostenderet, ille exerto brachio manum aperuit; et ecce in vola ipsius pro micis inventae sunt pretiosissimae margarit
Abbreviated transcription (French):
de cui ramẽ¬
branche ie
fis chi deseur.
chu estoit
unc lais ho-¬
me. maĩs re¬
ligieuse. li
quil prende¬
roit lorison
dieu. ⁊ por
roit son ger

Expanded text:
 cui ramenbrance ge fis ci dessore, il astoit uns lais hom, mais religious. Li e il prenderoit l'orison deu, et par roit son ger
Abbreviated transcription (Latin):
elim nosse. si hec tanta miracula. uirtute sẽꝑ
orationis ĩpetrabat. an aliqͣndo etiã solo uolũtatis exhibebat nutu. gͤg
ui deuota mẽte deo adherent. cũ rerũ necessitas exposcit. exhibẽ
signa modo utroq solẽt.ut mira queq aliqͣndo ex p̃cȩ fatiãt. aliqͣn¬
do ex potestate. Cum enĩ ioh̾es dicat. quotqͦt autẽ receperũt eũ. de
dit potestatẽ filios dei fieri. qui si filii dei ex potestate sunc. quid
mirũ.si signa fac̾e ex potestate ualeant: Quia enĩ utͦq modo
miracula exhibeãt. cestat᷑ petrus. qͥ thabitã mortuã. orando su¬
scitauit. ananiã u̾o. et saphirã. mentiẽtes. morti increpando
tradidit. Neq enĩ orasse in eoꝵ ertĩctione legit᷑. sed solũmodo.
culpã quã ꝑpetrauerãt increpasse. Constat ergo. qͥa aliqͣndo hec
ex potestatẽ. aliqͣndo u̾o̾ exhibent ex postulatione. dũ et istis uitam
increpando abstulit. et illi reddidit orando. Nã duo quoq fidelis¬

Expanded text:
elim nosse, si haec tanta miracula virtute semper orationis impetrabat, an aliquando etiam solo voluntatis exhibebat nutu. Gregor. Qui devota mente Deo adhaerent, cum rerum necessitas exposcit, exhibere signa modo utroque solent, ut mira quaeque aliquando ex prece faciant, aliquando ex potestate. Cum enim Joannes dicat: Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Qui filii Dei ex potestate sunt, quid mirum si signa facere ex potestate valeant? Quia enim utroque modo miracula exhibeant, testatur Petrus , qui Thabitham mortuam orando suscitavit, Ananiam vero et Sapphiram mentientes morti increpando tradidit. Neque enim orasse in eorum exstinctione legitur, sed solummodo culpam quam perpetraverant increpasse. Constat ergo quod aliquando haec ex potestate, aliquando vero exhibent ex postulatione, dum et istis vitam increpando abstulit, et illi reddidit orando. Nam duo quoque fidelis
Abbreviated transcription (Latin):
s fracer qͥ gͣiuoris culpe noxa tenet᷑. suspẽdat᷑ a mẽsa simul et ab oratorio.
Nullus ei fr̃m. in nullo iuĩgat᷑ ꝯsortio. neq in colloqͥs. Solus sit ad opus
sibi iniũctũ. ꝑsistẽs in penitẽtie luctu. sciens illã t̾ribilẽ apłi sentẽtiã dicẽ¬
tis. traditũ huiꝰmodi hoiem sathane. in interitu carnis. ut spũs saluꝰ sit in
die dñi. Cibi autẽ refectionẽ solus ꝑcipiat. mẽsura uel hora qua p̃uiderit
abbas ei cõpet̾e. Nec a quoquã bñdicat᷑ trãseũte. nec cibus qui ei datur. De¬

Expanded text:
soror gravioris culpae noxa tenetur, suspendatur a mensa simul et ab oratorio; ut nulla ei soror in ullo conjungatur consortio, neque in colloquio; sola sit ad opus sibi injunctum persistens in poenitentiae luctu, sciens illam terribilem Apostoli sententiam dicentis: Traditum hujusmodi hominem Satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus sit in diem Domini . Cibi autem perceptionem sola percipiat, mensura vel hora qua praedixerit abbatissa ei competere; neque a quaquam benedicatur transeunte, nec cibus qui ei datur
Abbreviated transcription (Latin):
i qͥs fr̃ frequẽt᷑ correptꝰ pro qualib culpa. si etiã extõitatꝰ nõ emẽdaui̾t.
acrior ei accidat correctio. idest ut u̾berũ uindicta in eo ꝓcedat. Quod
si net sic correxerit. aut forte qͦd absit. in suꝑbiã elatꝰ. etiã defend̾e uoluerit
oꝑa sua. tũc albas fatiat ut sapiens medicus. si exhibuit fomẽta. si ungẽ
opet᷑ salutẽ cirta infirmũ frẽm. Quod si net isto modo sanatꝰ fui̾t. tunc
iam utat᷑ albas ferro abscisionis. ut ait apłs. auferte malũ ex uobis. Et
iterũ. Infidelis si discedit. discedat. ne una ouis morbida. omnem gregẽ
contaminet.

Expanded text:
 frater frequenter correptus pro qualibet culpa, si etiam excommunicatus se non emendaverit: acrior ei accedat correptio: id est, ut verberum vindicta in eum procedat. Quod si nec ita se correxerit, aut forte, quod absit, in superbiam elatus, etiam defendere voluerit opera sua: tunc abbas faciat, quod sapiens medicus. Si exhibuit fomenta, si unguenoperetur salutem circa infirmum fratrem. Quod si nec isto modo sanatus fuerit, jam tunc abbas utatur ferro abscissionis, ut ait Apostolus, auferte malum ex vobis . Et iterum: Infidelis si discedit, discedat : ne una ovis morbida omnem gregem contaminet.
Abbreviated transcription (Latin):
uatione regule oĩa fatiat. sciẽs se ꝓcul dubio. de oĩb iuditiis suis. eqͥssĩo iudici deo
rationẽ redditurũ. Si qua u̾o minora agenda sũt. in moͣsterii utilitatib. senioꝵ
tantũ utat᷑ ꝯsilio. sicut scͥptũ est. Omĩa fat cũ consilio. et post factum non
penitebis.¬

Expanded text:
vatione regulae omnia faciat sciens se procul dubio de omnibus judiciis suis aequissimo judici Deo vatione regulae omnia faciat sciens se procul dubio de omnibus judiciis suis aequissimo judici Deo rationem redditurum. Si qua vero minora agenda sunt in monasterio, seniorum tantum utatur consilio: sicut scriptum est: Omnia fac cum consilio, et post factum non poenitebis
Abbreviated transcription (Latin):
dicat ip̃e unde agit᷑. Et audiẽs ꝯsiliũ fr̃m. tractet apud se. ⁊ qͦd utiliꝰ iudicaui̾t
fatiat. Ideo autẽ omẽs ad ꝯsiliũ uocari diximꝰ. qr sepe iuniori dñs reuelat. qͦd meliꝰ est.
Sit aũt dent fr̃es ꝯsiliũ. cũ omni hũilitate et subiectõe. ut nõ p̃sumãt ꝓcacit̾ defend̾e.¬
qͦd eis uisũ fui̾t. sed magis in abbatis pẽdeat arbitrio. ut qͦd salubrius ẽẽ iudicaui̾t.
ei cũcti obediant. S sicut discipulis queĩt obedire magistro. ita et ip̃m. ꝓuide ⁊ iu¬
ste ꝗdet cũcta dispon̾e̾. In oĩb igit᷑ om̃s magistrã sequãt᷑ regłam. neq ab ea temere
declinet᷑ a quoquã. Nullus in moͣst̾io ꝓprii seqͣt᷑ cordis uolũtatẽ. neq p̃sumat qͥs¬
qͣm cũ abbate suo ꝓterue aut in monast̾io. aut foris monasterio ꝯtend̾e. Quod
si p̃sũpserit. regulari discipline subiaceat. Ip̃e aũt ałbas cũ timore dei. ⁊ obser¬

Expanded text:
dicat ipse, unde agitur: et audiens consilium fratrum tractet apud se; et quod utilius judicaverit, faciat. Ideo autem omnes ad consilium vocari diximus, quia saepe juniori Dominus revelat quod melius est. Sic autem dent frquid eis visum fuerit. Et magis in abbatis pendeat arbitrio, ut quod salubrius judicaverit, ei cuncti obediant. Sed sicut discipulos convenit obedire magistro, ita et ipsum provide, et juste condecet cuncta disponere. In omnibus igitur omnes magistram sequantur regulam, neque aoprii sequatur cordis voluntatem. Neque praesumat quisquam cum abbate suo proterve intus et foris monasterium contendere. Quod si praesumpserit, regulari disciplinae subjaceat. Ipse tamen abbas cum timore Dei et obser
Abbreviated transcription (French):
yeus. Mains les choses ke ilh disoit oirent ia trestous. Car promier
lapeloit ilh par son nom. A cui quãt lhome dieu. ne respondoit mie.
en disant benois. ⁊ il ueoit celui. en nule manire nient respondre. a
soy. il meisme adiondoit apres. Maudis nient benis. quel chose as
tu a moy. por quoy moy porsius tu. Mains ia or doit ons deman¬
deir noueles batalhes. del ancien anemi. encontre le seruans de
dieu. akt uoiremẽt ill fist ualhant batailhe. car okisons de uictoire.¬

Expanded text:
oez. Mais les choses cui il ia disoit oirent il trestot, quar promiers oez. Mais les choses cui il ia disoit oirent il trestot, quar promiers l'apeloit il par son nom. A cui cant li hom deu ne respondoit mie,  : Benoiz, Benoiz, et il ueoit celui en nule maniere nient respondre a soi, enhelement ioinst apres : Maloiz, nient Benoiz ! queile chose as tu auoc moi ? por coi parsius tu moi ? Mais ia or doit om demandeir noueles batailhes del ancien anemi encontre lo seriant de deu, a cui uoirement il fist batailhe uoilhanz, mais okisons de uictoire
Abbreviated transcription (French):
anchiens paiens. apollo. des fols poeples des uilains estoit adoreit.
En uiron done part et de lautre ensimẽt. el adoration des dyables
astoient cresut le bois. ens queils encor.en cel meisme tens.La forsenee
multitude des mescreans estoit entendue as excõmugies sacrifices.
la meisme paruenãs li home de dieu. kebrisat lydol. ilh destrut lateil.
et esprist les bois. Et en cel meisme dapollo. la fist ilh lorateur sains
martin. ⁊ ou li auteil fut de cel meisme apollo. la fistilh lor ateur
ou par songe. maĩs par apeirt uision. soy aportat aus yeus de cel
meisme pere. Et de grans criement plendoit soy souffrir forche. si
kes uois de celui oirent auoec li freires. ia soice ke son ymagene ne
ueissent mie. Car ensi ke li uenerables pere disoit. a les disciples. cil
meisme anchiens anemis. se mostroit a ses corporeil yeus tres noirs
et espris.Ki astoit ueus enlui fourseneir.par boiche et par flamans

Expanded text:
anciens paiens Apollo del fol pople des uilains astoit cultiueiz. anciens paiens Apollo del fol pople des uilains astoit cultiueiz. Enuiron d'une part et d'altre alsiment el cultiuement des diables astoient cregut li bois, es queiz encor en icel meisme tens la forseneie multiteiz des mescreanz astoit entendue az escomengiez sacrefices. Gieres la paruenanz li hom de deu detriulat l'ydle, il destruist l'alteil, il ensprist les bois, et en cel meisme temple d'Apollion fist il l'oratoire saint Martin, et u li alteiz fut de cel meisme Apollion, la fist il l'oratoire u par songe, mais par aperte uision soi aportat az oez de cel meisme pere, et de granz criors plaindoit soi soffrir force, si ke les uoiz de celui oirent auoc li frere, ia soit ke sa ymagene ne ueissent mie. Quar alsi com li honorables peres disoit a ses disciples, cil meismes anciens anemis apparissoit a ses corporeiz oez tres noirs et enspris, ki astoit ueuz en lui forseneir par boche et par flammanz
Abbreviated transcription (French):
dunc seul. ki par lotroiemẽt del grasce nr̃e racheteur. emplist les cours
de tos les eslus. De ki dist sains iohans. Braie lumier estoit. ki enlu¬
minoit tout lhome. uenãt en ycest mond. De cui encor est escͥpt. Desa
ensengnes des uertus as subges. Ri promist as anemis.kilh donroit
lensengne ionas le ꝓphete.ke ilh dengneroit deuãt les orgulheus
morir. et deuãt les humles releueir. afien kilh ueroient chu killi
despleteroiẽt. ⁊ ycist chu kilh en honorant deuoiẽt ameir. De queil
mysteire auient. ke quãt li orgulheus uieroiẽt le despit. de la mort.
les humles regarderoiẽt encontre le mort del gloire de pusanche.¬
pire. Ie te proy ke te fache cognoistre. apres ches chose. as queis
luues sen alat li sains home.ou se illz demonstrat en yaus aukunes
uertus. Grigore. Li sains home en aultre lioe senalat. il muat le
liwe nient lanemi. Car en tant soffrit en apres grief batalhe. quant
en cõbien ilh trouat encõtre soy. ouertemẽt conbatant a lui meisme

Expanded text:
otroie grasce de nostre rachateor aemplit les cuers de toz les elliz, de cui dist Iohans : Vraie lumiere astoit, ki enluminet tot l'omme uenant en icest mont. De cui de rechief est escrit : De sa ensenges de uertut az sugez, ki promist az anemis, ke il donroit l'ensenge Ione, ke il deniat deuant les orgailhous morir, deuant les humles releueir, par ke cil uerroient ke il despiteroient, et icist ke il amant deuoient ameir. Del queil mystere auint, ke quant li orgailhous uoient lo despit de la mort, li humle regarderoient encontre la mort la gloire de poePirres. Ge te proi ke tu faces conoistre apres cez choses, a queiz lius s'en alat li sainz hom, u se il demostrat en iceaz alcunesegoires. Li sainz hom a altres lius s'en alanz muat lo liu, nient l'anemi. Quar en tant soffrit en apres plus gries batailhes, en combien il trouat encontre soi ouertement combatant meisme
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ingrediẽs. ⁊ dicat. d̾s in adiutoriũ meũ intẽde. dñe ad adiuuãdũ me festĩa.¬

Expanded text:
atur ingrediens et dicat: Deus in adjutorium meuatur ingrediens et dicat: Deus in adjutorium meu
Abbreviated transcription (Latin):
et oĩb ꝓcurẽt᷑ solatia. scd̾m modũ ꝯgregatõis. aut positionẽ loci. ut¬
a coqͥna. uel si qui ut diximꝰ. maiorib utilitatib occupant᷑. Ceteri
sibi sub caritate ĩuitẽ seruiãt. Egresurꝰ de septimana. sabbato mũdi¬
cias fatiat. lintea cũ quib sibi fr̃es manus. aut pedes tergent. lauet. Pedes
uero tã ip̃e qui egredit᷑. qͣm ille qui intraturꝰ est. oĩb lauẽt. Uasa ministerii
sui. mũda et sana. cesserario reconsignet. Qui cellerariꝰ item intranti con¬
signet. ut sciat quid dat. aut quid recipit. Septimanarii autẽ. ante unã horã
refectõis. accipiãt suꝑ statutã annonã. singulos biberes et panẽ. ut hora re¬
fectionis. sinc murmuratõe. ⁊ graui labore. seruiãt fr̃ib sius. In dieb tamen
sollẽpnib. usq ad missas sustineant. Intrantes et exeũtes ebdomadarii. in
oratorio. mox matutinis finitis. dnica õim genib ꝓuoluant᷑. postulãtes prc

Expanded text:
ionem loci. a coquina, vel si qui, ut diximus, majoribus utilitatibus occupantur: caeteri sibi sub charitate invicem serviant. Egressurus de septimana sabbato munditias faciat. Linteamina cum quibus sibi fratres manus aut pedes tergunt, lavet. Pedes vero tam ipse qui egreditur, tam ille qui intraturus est, omnibus lavent. Vasa ministerii sui munda et sana cellarario reconsignet. Qui cellararius item intranti consignet, ut sciat quod dat, aut quod recipit. Septimanarii autem ante unam horam refectionis accipiant super statutam annonam singulas biberes et panem, ut hora refectionis sine murmuratione et gravi labore serviant fratribus. In diebus autem solemnibus usque ad missas sustineant. Intrantes et exeuntes hebdomadarii in oratorio mox matutinis finitis Dominica omnium genibus provolvantur postulantes pro
Abbreviated transcription (French):
Mais en contre ce ke ill wolt. par la uertut de tous poissans
dieu. uient li miracles. del poitrine de la fẽme. Et nest pas
meruelhe.ke la fẽme. ki longement cõuoitoit. aueoir son
freire.quele en cele meisme tens.plus pout.Car pourtant
ke solons la uois de iohan. dieu est cariteit. Par mult droit
iugement. cele pout plus. ki plus amat. ꝑ¬

Expanded text:
Mais encontre ce ke il uolt par la uertut del tot poissant Mais encontre ce ke il uolt par la uertut del tot poissant deu uint li miracles del piz de la femme. Et n'est pas merueilhe ke la femme ki longement conuoitoit a ueoir son frere, k'ele en cel meisme tens plus pot, car par tant ke solunc la uoiz de Iohan deus est cariteiz, par mult droit iugement cele pout plus ki plus amat
Abbreviated transcription (French):
noit. Adunc cõmandat cel meisme pere ke on li potaist le deskireit
enfant a soy. Le queil ilh ne porent pas porteir.se en unc sache non.
Car les pieres de la paroit ki cheirẽt. nient seulemẽt ses menbres. maĩs
encor ses osseis auoiẽt detriuleit. Et li home de dieu tãtost le cõman¬
dat a ieteir en sa cele. en une place. en cui ilh soloit oreir. ki del poe¬
ple est apeleis nate. Et quãt ilh oeut les freres reuoit fours. sa cele¬
cloit. li queis se ietat en orison. plus deuoitemẽt kil ne soloit. Ueies
ensimẽt parferoit auoec les freres le paroit. de cui mort li anchĩs
anemis soy creoit deleidẽgier benoit. Maĩs entre ches choses comẽ¬
chat li home de dieu ensimẽt ualoir de spire de ꝓphetie. deuãt dire
les choses ki astoient auenir.a cheas ki astoient present.et anũcier
les choses ki nastoient pas presens.

Expanded text:
noit. Dunkes comandat cil meismes peires, ke l'om portaist lo deschireit noit. Dunkes comandat cil meismes peires, ke l'om portaist lo deschireit enfant a soi. Lo queil il ne porent pas porteir, se en un sac non ; car les pieres de la paroit ki chait nient solement ses menbres, mais encor ses osses auoient detriuleit. Et li hom deu manes lo comandat geteir en sa cele en un plyace en cui il soloit oreir, ki del pople est apeleiz nate. Et cant il ot les freres mis fors, si clost la cele. Ki giut en orison plus enchalzanmentke il ne soloit. Veeiz iment parferoit auoc les freres lo paroit, de cui mort li anciens anemis soi creit laidengier Benoit. - Mais entre cez choses comenzat li hom deu alsiment ualoir d'espir de prophetie, deuant dire les choses ki astoient a uenir, a ceaz ki astoient present nuncier les choses ki n'astoient pas presenz.
Abbreviated transcription (Latin):
Dursũ dũ fr̃es parietẽ. quia res ita exigebat. paulo altius xiii.ii.¬
edificarẽt. uir dei in or̃onis studio. intra cellule sue claustra mora¬
batur. Cui antiquꝰ hostis insultãs apparuit. et qͥa ad laborãtes fres ꝑg̾et
Is qͥ mãdatũ detulit. uix u̾ba cõpleuerat. ⁊ malignꝰ sp̃s. eũdẽ parietẽ qui
edificabat᷑ eutit. atq unũ puerulũ moͣchũ. cuiꝰdã curialis filiũ. oppͥmẽs.
ruina ꝯtͥuit. Cõtristati omẽs. ac uehemẽt̾ afflicti. nõ dãpno parietis.
sed ꝯtritione fr̃is. uen̾abili patͥ bñdc̃o. studuerũt celerit̾ cũ graui luctu
nũtiare. Tũc idẽ pater: ad se dilaceratũ puerũ deferri iubet. quẽ porta̾e
nõ nisi in sacco potuerũt. qͥa collapsi saxa parietis. nõ eiꝰ solũ mẽbra.
tioni instãtiꝰ qͣm solebat ĩcubuit. Mira res. hora eadẽ hũc ĩcolumem.
atq ut pͥus ualentẽ. ad eũdẽ laborẽ iterũ misit. ut ip̃e qͦ parietẽ cũ

Expanded text:
ursus dum fratres parietem, quia res ita exigebat, paulo altius aedificarent, vir Dei in orationis studio intra cellae suae claustra morabatur. Cui antiquus hostis insultans apparuit, et ei quod ad laborantes fratres pergeret leverat, et malignus spiritus eumdem parietem qui aedificabatur evertit, atque unum puerulum monachum cujusdam curialis filium opprimens, ruina contrivit. Contristati omnes ac vehementer afflicti non damno parietis, sed contritione fratris, venerabili Patri Benedicto studuerunt celeriter cum gravi luctu nuntiare. Tunc idem Pater Benedictus dilaceratum puerum ad se deferri jubet. Quem portare non nisi in sago potuerunt: quia collapsi saxa parietis, non solum ejus membra, tioni instantius quam solebat incubuit. Mira res, eadem hora hunc incolumem, atque ut prius valentem ad eumdem iterum laborem misit, ut ipse quoque parietem cum
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat oblitus. sed metuebat nimis ne discipuli in p̃dicators suo tot ꝑsecutionẽ
probra cernẽtes fidẽ in eo despicerẽt contra quã ĩminere passionẽ contumelie
preualerẽt. et idro nimis in tormẽtis dolebat. sed magis filiis de tormẽtorum
suoꝵ temptatõe metuebat. Paruipendebat in se plagas corꝑis. cũ formidaret
in filiis plagas cordis. Ip̃e patiendo suscipiebat ulnera cormẽtoꝵ. sed filios cõ¬

Expanded text:
suorum fuerat oblitus, sed metuebat nimis ne ejus discipuli in praedicatore suo tot persecutionum probra cernentes, fidem in eo despicerent, contra quam innumerae passionum contumeliae prevalerent. Et ideo minus in tormentis dolebat, sed magis filiis de tormentorum suorum tentatione metuebat. Parvi pendebat in se plagas corporis, dum formidaret in filiis plagas cordis. Ipse patiendo suscipiebat vulnera tormentorum, sed filios con
Abbreviated transcription (French):
tat. Et apres trois heures de spause. reuient. quãt ilh out ius ieceit
le pain. Et del main lhome de dieu prist ill de pain. com ilh auoit
a cõstumeit. Mains li uen̾ables pere. ueans contre soy le grant ardeur
de larme de priestre il out plus grant duel de lui. ke de soy meisme.
Mais li deuandit florens por tant kilh ne pout pas ocire le corps de¬
son maistre. ilh soy esprit a ocire les armes de ses disciples. ensi ke il
en cortilh de la cele ou benois astoit. ilh enuoiat deuant leurs yeus.
sees al peruersiteit de luxure. La queil chose li sains home rewardat
por pensans ceste chose estre fait. por le sien seule ꝑsecution. il donat
luue al enuie. Si ordinat tous les orateurs. kilhauoit fait. desous
soy pou de moynes. et muat labitation de luue.Et tantost ke

Expanded text:
 cant il ot ius geteit lo pain, et de la main del homme deu prist il pain cui il auoit acconstumeit. Mais li honorables peres ueanz contre sa uie ardoir lo corage del prouoire, il ot plus grant duel de lui ke de soi. Mais li deuant diz Florentius, par tant ke il ne pot pas ocire lo cors del maistre, il soi ensprist a ocire les anrmes des disciples, ensi ke il el cortil de la cele en cui Benoiz astoit enuoiat deuant lur oez es a la peruersiteit de couise. La queile chose li sainz hom regardanz, parpensanz ceste chose estre faite por la sue soule persecution, il donat liu a l'enuie, si ordinat toz les oratoires cui il auoit fait desoz soi poi de moines muat l'abitation del liu. Et manes ke
Abbreviated transcription (French):
Car il desiroit auoir la loienge de la cõuersation. maĩs il ne uo¬
loic pas auoir le laudable uie. Et fut teilmẽt auoileit. de tenebre
de cele meisme enuie. et ꝑmeneis iuske a chu. ke il enuoiroit a
seruan de tous poissant sengnour. unc pain. ki fut enfechiet de
deuens le pain.Mains al heure de sa refection.unt corba auoit a¬
cõstumeit de la uoisine boise uenir. ⁊ prendre de pain de sa main.
li queis quãt astoit uenus.solunc la cõstume ke il soloit. Adonc li
retat lhome de dieu le pain ke li priestre auoit enuoiet deuãt le cor-¬
bal. Et li cõmandat en disãt. En non de ih̾ucͥst nr̃e sengnour prens
home. Adonc li corbas. ourit sa boiche. espandans ses eiles. entour
cel meisme pain. cõmenchat a discorire. et croxheter: ensi ke il desist
ouertemẽt. Kilh uoloit obeir: mains le comans il ne pooit aemplir.

Expanded text:
car il desiroit auoir la loenge de la conuersation de celui, mais il ne uoloit pas auoir la loable uie. Ki auogleiz par les tenebres de cele meisme enuie, fut parmeneiz ioskes a ce, ke il enuoiat al serf del tot poissant sanior un pain ki fut enfaiz de repunse. Mais a l'ore de sa refection uns corbeaz auoit aconstumeit uenir de la uoisine selue, et pain prendre de sa main. Li queiz cant astoit uenuz solunc la constume cui il soloit, dunkes gettat li hom de deu lo pain cui li prestes auoit enuoiet deuant lo corbel, se li comandat disanz : El nom de Ihesu Crist nostre sanior, prent iz. Dunkes li corbeaz ouerte sa boche espandues ses eiles entor cel meisme pain comenzat a curre et crociteir alsi com il desist ouertement, et soi uoloir obeir, et nekedent les comanz nient pooir aemplir.
Abbreviated transcription (French):
celei mouoir.adunt yfurẽt aiont auoec li pluseur. Maĩs ele remaꝰ¬
noit ensimẽt ĩmoble.ensi come eles. ꝑ rechines retenist en terre.
par ke ouertemẽt.seroit doneit a entendre.ke meisme li anchiens
anemis seoit sour celei.Ke les mains de tant dhomes.ne porẽt pas
lhome de dieu. kil uenis.et en orant buteroit arier lanemi. si ke le
neust anchois nule faus

Expanded text:
celei mouoir, dunkes i furent ioint auoc li pluisor. Mais ele remeist ensi nient moble, alsi com ele par racines tenist en terre, par ke ouertement seroit doneit a entendre, ke meismes li anciens anemis seoit sor celei, cui les mains de tanz hommes ne porent pas l homme deu, par ke il uenroit, et en orant boteroit arier l'anemi, par tant ke n'eust anzois nul fais
Abbreviated transcription (Latin):
contuberniũ habens ip̃iꝰ de ea loq̃bat᷑. Intrans in domũ meã. cõqui-
escam cũ illa. nõ enĩ habet amaritudinẽ cõuersatio illiꝰ. nec tedium
cõuictꝰ illius. sed letitiã et gaudiũ. Hoꝵ participes nos fatiat. qͥ par¬
ticeps nr̃i fieri dignatꝰ est dei sapiẽtia. xp̃s iħ̾s. qͥ uiuit et regnat per

Expanded text:
contubernium habens ipsius, de ea loquebatcontubernium habens ipsius, de ea loquebatescam cum illa; non enim habet amaritudinem conversatio illius, nec taedium convictus illius, sed laetitiam et gaudium . Horum participes nos faciat, qui particeps nostri fieri dignatus est Dei sapientia Christus Jesus, qui vivit et r
Abbreviated transcription (Latin):
illa ꝓspitiat. sed similiter quia sĩplicit̾ cũcta circũspiciat. sitq illa
eternitas uelut punctũ omniũ media tẽporaliũ. cuiꝰ ĩmobili sim¬
plicitati sẽꝑ eqͣliter presens est circuitꝰ et rota tẽporũ. Hũc oculum
eternũ sine int̾missione uidentẽ et iudicantẽ omĩa sẽper cogitat:
suaq se cogitatione sollicitat timor dñi. qui reuocat a malis non
solũ oꝑib. sed et cogitatõib. erudiens nos ut iustitiã potiꝰ meditem᷑.
continẽs ut cũ sapiẽtia moremur. Ita enĩ sensĩ fit. ut qui primo
cohercet᷑ timore iuditii et pene. postea pascat᷑ amore. ac meditatõe
iustitie. demũq requiescat. ac delectet᷑ in cõuictu et ãplexu sapiẽtie.
Hec nõ modo foras mittit timorẽ. diffundendo caritatẽ. sed etiam
pellit ab animo tediũ et angorẽ. infundendo suauitatẽ. sicut quidã

Expanded text:
illa prospiciat, sed similiter, quia simpliciter, cuncta circumspiciat; sitque illa illa prospiciat, sed similiter, quia simpliciter, cuncta circumspiciat; sitque illa aeternitas velut punctum, omnium media temporalium, cujus immobili simplicitati semper aequaliter praesens est circuitus et rota temporum. Hunc oculum aeternum, sine intermissione videntem et judicantem omnia, semper cogitat, suaque se cogitatione sollicitat timor Domini, qui revocat a malis non solum operibus, sed et cogitationibus; erudiens nos, ut justitiam potius meditemur; continens, ut cum sapientia moremur. Ita enim sensim fit ut qui primo coercetur timore judicii et poenae, postea pascatur amore ac meditatione justitiae, demumque requiescat ac delectetur in convictu et amplexu sapientiae. Haec non modo foras mittit timorem, diffundendo charitatem; sed etiam pellit ab animo taedium et langorem, infundendo suavitatem, sicut quidam,
Abbreviated transcription (Latin):
conserua iustitiã. et dñs p̃bebit illã tibi. Si autẽ quasi uiolente
irruũt cogitationes norie. pone tibi uirilẽ et fidelẽ custodiã. que
omni custodia seruet cor tuũ. Dico autẽ timorẽ dei qui nichil ne¬
gligit. qui nullũ indiscussũ intrare ꝑmittit. sepius interrogãs etiã
angelũ lucis. Noster es an aduersarioꝵ : Undiq enĩ sibi circũspi¬
cit. tãqͣm omni hora cogitãs circũspectionẽ dei. quẽ sine int̾missiõe
intueri ac iudicare corda filioꝵ hoĩm attendit. Pulchre autẽ dictũ
est. in sensu cogitabit. quia prorsus sine sensu est. et a corde extessit.
qui timorẽ dei cogitare negligit. qui pondꝰ tãte maiestatis ac iuditii
sibi incũbentis non sentit. Signãter quoq cirtũ spic̾e̾ d̾s dicit᷑. qui
omĩa tã p̃terita qͣm futura habet p̃sentia. ut nec ista respitiat. nec

Expanded text:
conserva justitiam, et Dominus praebebit illam tibi . Si autem quasi violente conserva justitiam, et Dominus praebebit illam tibi . Si autem quasi violente irruunt cogitationes noxiae, pone tibi virilem et fidelem custodiam, quae omni custodia servet cor tuum. Dico autem timorem Dei, qui nihil negligit, qui nullum indiscussum intrare permittit, saepius interrogans etiam angelum lucis: Noster es, an adversariorum? Undique enim sibi circumspicit, tanquam omni hora cogitans circumspectionem Dei, quem sine intermissione intueri ac judicare corda filiorum hominum attendit. Pulchre autem dictum est: In sensu cogitabit ; quia prorsus sine sensu est et a corde excessit qui timorem Dei cogitare negligit, qui pondus tantae majestatis ac judicii sibi incumbentis non sentit. Signanter quoque circumspicere Deus dicitur, quia omnia tam praeterita quam futura habet praesentia, ut nec ista respiciat, nec
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. in medio silẽtio secretꝰ tibi illabit᷑ a regalib sedib omp̃s sermo.
et aque syloe que uadũt cũ silẽtio cõuallẽ quieti. ac placiti pectoris
grato rigabũt pro fluuio. Hoc nõ semel sed sepius experieris. si
modo silentiũ tuũ cultus iustitie sit. id est si in iusticia mediteris.
ut ꝑseuere in scriptura quã ꝓposui. et in sensu cogites circũspectio¬
nem dei. Hec meditare. in hiis esto. ut ꝓfectꝰ tuus manifestus fiat.
Si enĩ iniqͥtatẽ mediteris in cubili tuo. malitias scilicet. qͣs malignꝰ
ĩmittit. aut fantasias qͣs cor tuũ parturit. aut ĩanes philosophi-¬
as. seu fallaces theorias. que sũt uelut egri sompnia. nõne magis
ĩiusticie. qͣm iustitie cultus erit silentiũ tuũ : Si ergo uis in sapiẽ¬
tia morari. stude in iustitia meditari. Cõcupisti inquit sapiẽtiã.

Expanded text:
Domini; in medio silentio secretus tibi illabetur a regalibus sedibus omnipotens sermo, Domini; in medio silentio secretus tibi illabetur a regalibus sedibus omnipotens sermo, et aquae Siloe, quae vadunt cum silentio, convallem quieti ac placidi pectoris grato rigabunt profluvio. Hoc non semel, sed saepius experieris, si modo silentium tuum cultus justitiae sit , id est, si in justitia mediteris, ut perseveres in Scriptura quam proposui, et in sensu cogites circumspectionem Dei. 6. Haec meditare, in his esto, ut profectus tuus manifestus fiat. Si enim iniquitatem mediteris in cubili tuo, malitias scilicet quas malignus immittit, aut phantasias quas cor tuum parturit, aut inanes philosophias, seu fallaces theorias, quae sunt velut aegri somnia; nonne magis injustitiae quam justitiae cultus erit silentium tuum? Si ergo vis in sapientia morari, stude in justitia meditari. Concupisti, inquit, sapientiam?