comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Dñm gͦ audiamꝰ : et qd̾ ipse dona¬
uerit de uerbis eius et nos dicamꝰ.
Nonne moyses inquit dedit uobis
legem: et nemo ex uob facit legẽ.
Qͥd me queritis int̾ficere: Ideo que
ritis interficere : qr nemo ex uob̃ fa¬
cit legem. Nam si legem faceretis.
in ipsis litteris xp̃m agnosceretis.
et present̾ẽ non occideretis. Respon
bata. non ꝑtinentia ad ordinẽ: sed
ad ꝑturbationẽ. Deniq turbata tur¬
ba: uidete qͥd responderit. Demo

Expanded text:
Dominum ergo audiamus, et quod ipse donaDominum ergo audiamus, et quod ipse donaverit de verbis ejus, et nos dicamus. 2. Nonne Moyses, inquit, dedit vobis Legem, et nemo ex vobis facit Legem? Quid me quaeritis interficere? Ideo eritis interficere, quia nemo ex vobis facit legem. Nam si legem fecissetis, in ipsis litteris Christum agnosceretis, et praesentem non occideretis, et illiba, non pertinentia ad ordinem, sed ad perturbationem. Denique turba turbata vide q
Abbreviated transcription (Latin):
lectionẽ. de qua
pridem carita¬
ti ur̃e locuti su¬
mus: ista que
modo lecta ẽ.
hodierna con¬
sequitur. D nõ docendẽ: audiebant et
discipuli et iudei. Ueritate loquente:
audiebant et ueraces et mendaces.
Caritate loquente: audiebant et a¬
mici et inimici. Bono loquente: au¬
diebant et boni et mali. Illi audie¬
bant: s ille discernebat. E quibus
sermo ꝓdesset et ꝓfuturus ẽẽt: uide¬
bat et p̃uidebat᷑. In illis enĩ qui t̃e
erant uidebat: in nobis qͥ futuri e¬
ramꝰ p̃uidebat. Nos itaq sic audi¬
dicamus. o illi felices qui eũ uidere
potuer̃t. quia multi in eis qui ui¬
der̃t et occidert̃: multi autẽ in no¬
bis qͥ non uidert et credider̃t. Qd̃
enĩ preciosũ sonabat de ore dni.
et ꝓpt̾ nos scriptũ est. et nob̃ ser¬
uatũ. et ꝓpt̃ nos recitatur. et reci¬
tabit᷑ etiam ꝓpt̾ posteros nr̃os: et
donec scłm finiatur. Sursũ ẽ dñs:
in quo resurrexit. in uno loco esse.
potest : ueritas eiꝰ ubiq ddiffusa ẽ.

Expanded text:
lectionem, de qua pridem Charitati vestrae locuti sumus, ista quae modo lecta est, hodierna consequitur. Dominum loquentem audiebant et discipuli et Judaei; veritatem loquentem audiebant, et veraces et mendaces; charitatem loquentem audiebant et amici et inimici; bonum loquentem audiebant et boni et mali. Illi audiebant, sed ille discernebat; et quibus sermo prodesset et profuturus esset, videbat et praevidebat. In illis enim qui tunc erant videbat, in nobis qui futuri eramus praevidebat. Nos itaque sic audidicamus, O illi felices qui eum videre potuerunt! quia multi in eis qui viderunt, et occiderunt; multi autem in nobis qui non viderunt, et crediderunt. Quod enim pretiosum sonabat de ore Domini, et propter nos scriptum est, et nobis servatum, et propter nos recitatum, et recitabitur etiam propter posteros nostros, et donec saeculum finiatur. Sursum est Dominin quo resurrexit, uno loco esse potest: veritas ejus ubique diffusa est.
Abbreviated transcription (Latin):
litteras quas ñ didicerat:  M ea in¬
quit doctrina ñ ẽ mea. sed eiꝰ qui
misit me. Hec ẽ prima ꝓfunditas.
Hidet᷑ enĩ paucis uerbis quasi cont̃¬
ria locutus. Non enĩ ait. ista doctri¬
na non est mea: sed mea doctrina
non ẽ mea. Si non tua: quomͦ tua:
Si tua: qͦmͦ non tua: tu enĩ dicis
utrũq : et mea doctrina. et ñ mea.
Nam si dixisset ista doctrina ñ est
pͥmitus intendite questionẽ: & sic
ordine expectate solutionẽ. Nã qͥ
non uidet questionẽ que ꝓponitur.
qͦm intelligit qđ exponitur:ꝰ hoc
est gͦ in questione qd̾ ait: mea non
sẽs eugłista. in pͥncipio erat u̾bum
et uerbũ erat apud dm̃. et d̾s erat
u̾bũ: inde pendet huiꝰ solutio ques

Expanded text:
Mea, inquit, doctrina non est mea, sed ejus qui misit me. Haec est profunditas prima: videtur enim paucis verbis quasi contraria locutus. Non enim ait, Ista doctrina non est mea; sed, Mea doctrina non est mea. Si non tua, quomodo tua? Si tua, quomodo non tua? Tu enim dicis utrumque: et, mea doctrina; et, non mea. Nam si dixisset, Ista doctrina non est fratres, primitus intendite quaestionem, et sic ordine exspectate solutionem. Nam qui non videt quaestionem quae proponitur, quomodo intelligit quod exponitur? Hoc est ergo in quaestione, quod ait, mea non sanctus Evangelista, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat verbum ; inde pe
Abbreviated transcription (Latin):
ad iusticiã. Qͥd ẽ gͦ credere ine¬
um: eredendo amare. credendo
diligere. credendo in eũ ire: & eiꝰ
mẽbris incorporari. Ipsa ẽ gͦ fides
quã de nob̃ exigit deus: et non
inuenit qd exigat. nisi donauerit
qd̾ inueniat. Que fides. nisi quã

Expanded text:
 est ergo credere in eum? Credendo amare, credendo diligere, credendo in eum ire, et ejus membris incorporari. Ipsa est ergo fides quam de nobis exigit Deus: et non invenit quod exigat, nisi donaverit quod inveniat. Quae fides, nisi quam
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ credere. S qr cognoscit. hoc
ẽ intelligit: om̃s intelligunt. Quia
erit facere hoc ꝑtinet ad credere.
ut diligentiꝰ intelligat᷑. opus ẽ nob̃
ipso dño nr̃o expositore: ut indi¬
cet nob̃ utrũ reuera ad credere ꝑ¬
tineat. facere uoluntate. patris eiꝰ.
Qͥs nesciat hoc eẽ facere uoluntatẽ.
dei. oꝑari opus eiꝰ: id ẽ qd̾ illi pla¬
cet. Ipse aut̃ dñs aꝑte alio loco
dicit. hoc est opus dei ut credatiꝰ
in eũ quẽ misit ille. It credatiꝰm
eũ: non ut credatis ei. S si crediti
in eũ: creditis ei. Non aut̃e. conti¬
nuo qͥ credit ei: credit in eũ. Nã
et demones credebant ei: et non
credebant in eũ. Rursus etiã de a¬
postolis ipsius possumꝰ dicere. cre¬
dimꝰ paulo: s non credimꝰ in pau¬
lũ. Credimꝰ petro: s non credunus
in petrũ. Credenti enĩ in eũ qui

Expanded text:
hoc est intelliget, omnes intelligunt: quia ejus facere, hoc pertinet ad credere, ut diligentius intelligatur, opus est nobis ipso Domino nostro expositore, ut indicet nobis utrum revera ad credere pertineat facere voluntatem Patris ejus. Quis nesciat hoc esse facere voluntatem Dei, operari opus ejus, id est, quod illi placet? Ipse autem Dominus aperte alio loco dicit: Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem ille misit . Ut credatis in eum; non, ut credatis ei. Sed si creditis in eum, creditis ei: non autem continuo qui credit ei, credit in eum. Nam et daemones credebant ei, et non credebant in eum. Rursus etiam de Apostolis ipsius possumus dicere, Credimus Paulo; sed non, Credimus in Paulum: Credimus Petro; sed non, Credimus in Petrum. Cred
Abbreviated transcription (Latin):
doceret: mirabant᷑ udei. Oms qͥdẽ
quantũ arbitror mirabant᷑: s non
om̃s conu̾tebant᷑. E unde ammira¬
tio:  qr multi nouerant ubi natus: quẽ¬
admodũ fuerit educatus. Nũquã eum
uiderant litteras discentẽ. audiebañ
autẽ de lege disputantẽ. legis testimo¬
nia ꝓferentẽ. quȩ nemo posset ꝓfer¬
re nisi legisset: nemo legere nͥ didicis
autẽ ammiratio. magistro facta est
insinuande altius ueritatis occalio.
o quippe ammiratione et uerbis
dixit aliquid dñs ꝓfundũ: et du¬
gentius ispici. et discuti dignum.

Expanded text:
doceret, mirabantur Judaei - omnes quidem, doceret, mirabantur Judaei - omnes quidem, quantum arbitror, mirabantur, sed non omnes convertebantur. Unde admiratio? Quia multi noverant ubi natus et quemadmodum fuerat educatus; nunquam eum viderant litteras discentem, audiebant tamen de lege disputantem, legis testimonia proferentem, quae nemo potest proferre, nisi legisset, nemo legere, nisi litteautem admiratio, magistro facta est insinuandae altius veritatis occasio. Ex eorum quippe admiratione et verbis, dixit Dominus aliquid profundum et diligenti
Abbreviated transcription (Latin):
Yod sequit᷑
de euglio. et
hodie lectũ
st. consequen¬
ter et nos uideamus: & quod dñs
donauerit hinc dicamꝰ. Hesterno die
hueusq lectũ erat. ꝙ licet ñ uidisses
dnm̃ ihm in templo ꝑ diem festum.
loquebant᷑ tam̃ de illo: et alii ddice¬
bant bonus ẽ. alii autẽ non. s sedu¬
eit turbas. Dictum enĩ hoc ẽ ad eoꝵ
solatiũ. qui postea predicantes u̾bũ
dei. futuri erant ut seductores et ue¬
races. Si enĩ seducere decipere ẽ: nec
ducere aliunde aliquẽ. ad aliud per¬
suadendo ducere ẽ: querendũ ẽ un¬
de. et quo. Si a malo ad bonũ: bonꝰ
seductor ẽ. Si a bono ad malũ: ma¬
lus seductor ẽ. In hanc gͦ partẽ qua
seducunt᷑ homines de malo ad bonũ:
gͦ dñs postea ad diem festũ. median¬
te die festo. et docebat: et miraban¬
tur uidei dicences. Quomodo hiclit¬
teras scit cũ non didicerit. Ille qͥ
latebat docebat et palam loquebat᷑.
et non tenebat᷑. Illud enĩ ut lateret
erat exempli: hoc potestatis. Sed cũ

Expanded text:
Quod sequitur de Evangelio et hodie lectum est, consequenter et nos videamus; et quod Dominus donaverit, hinc dicamus. Hesterno die huc usque lectum erat, quia licet non vidissent Dominum Jesum in templo per diem festum, loquebantur tamen de illo: Et alii dicebant, Bonus est; alii autem, Non, sed seducit turbas . Dictum enim hoc est ad eorum solatium, qui postea praedicantes verbum Dei, futuri erant ut seductores et veraces . Si enim seducere decipere est; nec ducere, aliunde aliquem ad aliud persuadendo ducere est, quaerendum est unde et quo: si a malo ad bonum, bonus seductor est; si a bono ad malum, malus seductor est. In hanc ergo partem qua seducuntur homines de malo ad bonum, go Dominus ad diem festum mediante die festo, et docebat. Et mirabantur Judaei dicentes: Quomodo hic litteras scit, cum non didicerit? « Ille quia  Al., qui latebat, docebat; et palam loquebatur, et non tenebatur. Illud enim ut lateret, erat exempli, hoc potestatis. Sed cum
Abbreviated transcription (Latin):
adoramꝰ. et ad duas breues syllabaᷤᷤ
ꝑuenire desideramꝰ. que pene ante
desinunt sonare quã ceꝑint: nec
in eis sede locus ẽ. nisi prima tran¬
sierit. Mlanet gͦ aliqͥd magnũ quod
d̾r ds: quãuis non maneat sonus
cũ dicit᷑ ds. Sic intendite doctri¬
nã cristi: et ꝑuenietis ad u̾bũ dei
Cũ autẽ ꝑueneritis ad uerbũ di. in¬
tendite d̾s erat uerbũ: et uidebitiꝰ ue¬
rũ dictũ eẽ. mea doctrina. Intendi¬
te etiam cuiꝰ est uerbũ: et udebitis
recte dictũ esse non ẽ mea. Breuit᷑ gͦ
dico caritati ur̃e. hoc dixisse m uide¬

Expanded text:
adoramus, et ad duas breves syllabas adoramus, et ad duas breves syllabas pervenire desideramus: quae pene ante desinunt sonare, quam coeperint; nec in eis secundae locus est, nisi prima transierit. Manet ergo aliquid magnum quod dicitur Deus, quamvis non maneat sonus cum dicitur Deus. Sic intendite doctrinam Christi, et pervenietis ad Verbum Dei: cum autem perveneritis ad Verbum Dei, intendite, Deus erat Verbum; et videbitis verum dictum esse, mea doctrina: intendite etiam cujus est Verbum; et videbitis recte dictum esse, non est mea. 5. Breviter ergo dico Charitati vestrae; hoc vide
Abbreviated transcription (Latin):
sũ. et non suã: q patris ẽ uerbum.
Qͥa enĩ tam tuũ. quã tu et qͥd tã
non tuũ quã tu: si alicuiꝰ est qd̾ es:
uerbũ gͦ et ds est et doctrina ẽ. ca¬
lib uerbũ est. non sonabiles ꝑ silla¬
bas. et uolatiles: sed manentes cum
patre. Ad quẽ conu̾tamur manentẽ:
sonis transeuntib ammoniti. Non
eñi nos ita ammonet qd̃ transit: ut
ad transitoria uocet. Ammonemur
ut diligamꝰ dm̃. Totũ hoc qd̵ dixi.
sillabe fuert̃. ꝑcussũ aerem uerba¬
nirent: sonando transiert̃. Non ta¬
men illud qd uos ammonuit tran¬
sire debet: quia illeꝰ ammonui dili
gere. non transit. Et cũ transeunti¬
eritis. nec uos transibitis: sed cũ ma¬
nente manebitis. Noc ẽ magnũ in
seunt: quando bene significant. nec
mendacit ꝓferunt᷑. Omnia quippe
signa que ꝓferimꝰ sonis: aliqͥd signi¬
ficant qd̾ non ẽ sonus. Non enĩ due
breues sillabe. ds est. et duas breues
sillabas colimꝰ. et duas breues sillabaᷤᷤ

Expanded text:
bum. Quid enim tam tuum quam tu? et quid tam non tuum quam tu, si alicujus est quod es? 4. Verbum ergo et Deus est, et doctrinae stabilis Verbum est, non sonabilis per syllabas et volatilis, sed manentis cum Patre, ad quam convertamur manentem, sonis transeuntibus admoniti. Non enim nos ita admonet quod transit, ut ad transitoria vocet. Admonemur ut diligamus Deum. Totum hoc quod dixi, syllabae fuerunt; percussum aerem verberanirent, sonando transierunt: non tamen illud quod vos admonui, transire debet; quia ille quem vos diligere admonui, non transit; et cum transeuntieritis, nec vos transibitis, sed cum manente manebitis. Hoc est ergo in dseunt, quando bene significant, nec mendaciter proferuntur. Omnia quippe signa quae proferimus sonis, aliquid significant quod non est sonus. Non enim duae breves syllabae Deus est, et duas breves syllabas colimus, et duas breves syllabas
Abbreviated transcription (Latin):
Quandiu insunt illicite concupiscen¬
tie in carne tua: post concupiscen¬
tias tuas non eas. Mlane in seruitu¬
te di. in lib̾tate. xp̃i: mente. serui
legi di tui. Noli te dare concupiscen¬
tiis tuis. Sequendo eas: uires eis ad¬
dis. Dando eis uires. quomodo uincis.
quando contra te inimicos nutris.
si uos filius liberauerit: tunc uere li¬
beri eritis. Q uando plena lib̾tas atq
ꝑfecta erit: quando nulle inimicicie.
quando nouissima inimica destruet᷑¬

Expanded text:
quamdiu insunt illicitae concupiscenquamdiu insunt illicitae concupiscentiae in carne tua, Post concupiscentias tuas non eas. Mane in servitute Dei, in libertate Christi; mente servi legi Dei tui. Noli te dare concupiscentiis tuis: sequendo eas, vires eis addis; dando eis vires quomodo vineis, quando contra te inimicos nutris vSi vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis; quando plena et perfecta libertas erit? Quando nullae inimicitiae, quando « novissima inimica destruet
Abbreviated transcription (Latin):
non eẽt quod frenaretur: & hoc de¬
bet conari omĩs qui tendit ad ꝑfec¬
tionem: ut et ipsa concupiscentia.
cui ñ dant᷑ ad obediendum membra.
cottidie in ꝓficiente minuatur. Hel¬
le inquit adiacet mͥ: ꝑficere autem
bonum non. Numquid dixit. non
adiacet mͥ facere bonum: si hoc di¬
xisset: spes nulla eẽt. Non ait ñ mͥ
adiacet facere: s non mͥ adiacet ꝑ¬
ficere. Quȩ ẽ enim ꝑfectio boni: nͥ
concupisces:  omĩno non concupisce¬
re: ꝑfectio boni est: qr consũmatio ẽ¬
mali. Hoc dicebat ille. ꝑficere bonũ
non mͥ adiacet: qr non poterat face¬
re ut non concupisceret. faciebat tan¬
tum ut concupiscentiam frenaret. ut
concupiscentie non consentiret: & con¬
cupiscentie membra ad satelliciũ non
p̃beret. ꝑficere gͦ inquit bonum ñ mͥ
adiacet: non possum implere quod
dictum ẽ non concupisces. Qͥd ergo
opus ẽ. ut impleas: post concupiscen¬
tias tuas non eas. Hoc age interim.

Expanded text:
non esset quod frenaretur? Et hoc denon esset quod frenaretur? Et hoc debet conari omnis qui tendit ad perfectionem, ut et ipsa concupiscentia cui non dantur ad obediendum membra, quotidie in proficiente minuatur. Velle, inquit, adjacet mihi, perficere autem bonum non . Numquid dixit, Non mihi adjacet facere bonum? Si hoc dixisset, spes nulla esset. Non ait, Non mihi adjacet facere, sed, Non mihi adjacet perficere. Quae est enim perfectio boni, nisconcupisces ? Omnino non concupiscere perfectio boni est, quia consumptio mali est. Hoc dicebat ille, Perficere bonum non mihi adjacet; quia non poterat facere ut non concupisceret: faciebat tantum ut concupiscentiam refrenaret, ut concupiscentiae non consentiret, et concupiscentiae membra ad satellitium non praeberet. Perficere ergo, inquit, bonum non mihi adjacet: non possum implere quod dictum est, Non concupisces. Quid ergo opus est? Ut impleas, Post concupiscentias tuas non eas . Hoc age interim
Abbreviated transcription (Latin):
catum in ur̃o mortali corpore. ad
obediendum desideriis eius: neq¬
exhibeatis membra iniquitatis pec¬
membris tuis. saltem illi regnum
auferatur: non fiat qđ iubet. Sur¬
git ira: noli dare ire linguã ad ma¬
ledicendum: noli dare ire manũ aut
pedem ad feriendum. Non surgeret
ira ista irrationabilis: nisi peccatũ
eẽt in membris. Sed tolle illi regnũ:
non habeat arma unde contra te
pugnet. Discit etiam non surgere:
cum arma ceperit non inuenire.
Non exhibeatis membra urã arma
iniquitatis peccato: aliꝰquin toti capti¬
ui eritis. et non erit dicere mente
seruio legi di. Mens enim si teneat
arma: membra non mouentur in
ministerium furentis peccati. Tene¬
at arcem imperator interior: quia
sub maiore imperatore iuendus as¬
sistit. Frenet iram. coercẽt concupis¬
centiam. inest tam̃ quod frenetur:
inest quod coerceatur. inest qd tene¬
atur. Qͥd autẽ uolebat iustus ille.¬
m̃te seruiens legi dĩ: nisi ut omino

Expanded text:
catum in vestro mortali corpore ad catum in vestro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus, neqestra arma iniquitatis pecmembris tuis, saltem illi regnum auferatur, non fiat quod jubet. Surgit ira? noli dare irae linguam ad maledicendum; noli dare irae manum aut pedem ad feriendum. Non surgeret ira ista irrationabilis, nisi peccatum esset in membris: sed tolle illi regnum, non habeat arma unde contra te pugnet; discet etiam non surgere, cum arma coeperit non invenire. Non exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato; alioquin toti captivi eritis, et non erit dicere, Mente servio legi Dei. Mens enim si teneat arma, membra non moventur in ministerium furentis peccati. Teneat arcem imperator interior, quia sub majore imperatore juvandus assistit; frenet iram, coerceat concupiscentiam. Inest tamen quod frenetur, inest quod coerceatur, inest quod teneatur. Quid autem volebat ille justus mente serviens legi Dei, nisi ut omnino
Abbreviated transcription (Latin):
nantẽ legi mentis mee: et captiuan¬
tem me in lege peccati que ẽ in mẽ¬
bris meis. Ex hac parte sentit capti¬
uitatem: ubi ñ est impleta iusticia.
Nam ubi condelectat᷑ legi d̾i: non
captiuus. sed legis amicus ẽ: & id̾o
liber. quod amicus. Qͥ d ergo ex eo
quod restat:ͦ quid. nisi respiciamꝰ
ad illum qui dixit: si uos filius li¬
bauerit. tunc uere liberi eritis:
Deniq et ipse qui loquebat᷑: ad il¬
lum respexit. Infelix ego homo:
quis me liberabit de corpore mor¬
minum nr̃m. Ergo si uos filiꝰ lib̾a¬
uerit : cunc uere liberi eritis. De¬
niq ita conclusit. Igitur ipse ego
mente. seruio legi di: carne autẽ
legi peccati. Ipse ego inquit. Non
enim duo sumus inter nos contra¬
rii de diuersis principiis uenien¬
tes: s ipse ego mente seruio legi
đĩ. Carne autem legi peccati. Quan¬
diu languor obluctatur saluti. S
si carne seruis legi peccati: fac qd̃
ait ipse apłs. Non ergo regnet pec¬

Expanded text:
nantem legi mentis meae, et captivannantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Ex hac parte sentit captivitatem, ubi non est impleta justitia: nam ubi condelectatur legi Dei, non captivus, sed legis amicus est; et ideo liber, quod amicus. Quid ergo ex eo quod restat? Quid, nisi respiciamus ad illum qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis? Denique et ipse qui loquebatur, ad illum respexit: « Infelix ego homo, quis me liberabit, inquit, de corpore morminum nostrum. Ergo si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis. » Denique ita conclusit: « Igitur ipse ego mente servio legi Dei, carne autem legi peccati » . Ipse ego, inquit: non enim duo sumus inter nos contrarii de diversis principiis venientes; sed ego ipse mente servio legi Dei, carne autem legi peccati, quamdiu languor obluctatur saluti. 12. Sed si carne servis legi peccati, fac quod ait ipse Apostolus: Non ergo regnet pec
Abbreviated transcription (Latin):
mansisset: sine peccato hic uiuere¬
mus. Qͥs autem audeat hoc dicere.
nisi suꝑbus. nisi misccłia liberato¬
ris indignus. nisi qui seipsũ uult
decipere: & in quo ueritas non ẽ:
Ergo ex eo quod remansit aliquid
infirmitatis. audeo dicere. ex qua
parte seruimꝰ deo liberi sumꝰ: ex qͣ
parte. seruimꝰ legi peccati. adhuc
serui sumꝰ. Inde dicit apłs quod
dicere ceperamꝰ: condelector legi di
scđm inceriorem hominem. Ecce un¬
de liberi. unde condelectam᷑ legid̃i.
Bib̾tas enim delectat. Nam quan¬
tet te: et liber es. Noli timere pe¬
nam: sed ama iusticiam. Nondum
potes amare iusticiam. time uł pe¬
nam: ut ꝑuenias ad amandã iusti¬
ciam. Ergo iam ille ex parte suꝑi¬
ore liberum se ẽe sentiebat: unde
dicebat. Condelector legi di. scdm
interiorem hominẽ. Delectat me lex.
delectat me quod iubet lex: delec¬
tat me ipsa iusticia. Nideo autem
aliam legem. in membris meis. ħ
est que remansit infirmitas. repug¬

Expanded text:
mansisset, sine peccato hic viveremansisset, sine peccato hic viveremus. Quis autem audeat hoc dicere nisi superbus, nisi misericordia liberatoris indignus, nisi qui seipsum vult decipere, et in quo veritas non est? Ergo ex eo quod remansit aliquid infirmitatis, audeo dicere, ex qua parte servimus Deo, liberi sumus: ex qua parte servimus legi peccati, adhuc servi sumus. Unde dicit Apostolus quod dicere coeperamus: Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. Ecce unde liberi, unde condelectamur legi Dei: libertas enim delectat. Nam quamtet te, et liber es. Noli timere poenam, sed ama justitiam. Nondum potes amare justitiam? time vel poenam, ut pervenias ad amandam justitiam. 11. Ergo jam ille ex parte superiore liberum se esse sentiebat, unde dicebat, Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. Delectat me lex, delectat me quod jubet lex, delectat me ipsa justitia. Video autem aliam legem in membris meis: haec est quae remansit infirmitas: repug
Abbreviated transcription (Latin):
mine est. sicuti ẽ homicidiũ. ad¬
ulterium. aliqua immundicia. for¬
nicationes. furtum. fraus. sacrilegi¬
um: et cetera huiusmodi. Cum cȩpe¬
rit ea non habere homo. debet aũt̃
uon habere omĩs xp̃ianus homo. in
cipit erigere. in lib̾tatem. S ista in¬
choatã lib̾. non ꝑfecta lib̾tas. Q ua¬
re inquit aliquis. non ꝑfecta liber¬
tas: quia uideo aliam legem in mẽ¬
bris meis: repugnantem legi m̃tis
mee. Non enĩ quod uolo ago ait:
sed qd̃ odi illud facio. Caro inquit
concupiscit aduersus sp̃m. et spiritꝰ
aduersus carnem: ut non ea quȩ
uultis faciatis. Ex parte lib̾tas. ex
parte seruitꝰ: nondũ tota. nondũ
pura. nondũ plena libertas. quia
nondũ ȩt̃nicas. Habemꝰ ex parte in¬
firmitatem: ex parce accipimꝰ lib̾ta¬
tem. ¶ uicqͥd peccatum ẽ a nob̃ an¬
tea: deletum est in baptismo. Ntum¬
quid qr tota deleta ẽ iniquitas: nul¬
la remansit infirmitas:Si non re¬

Expanded text:
mine est , sicuti est homicidium, admine est , sicuti est homicidium, adulterium, aliqua immunditia fornicationis, furtum, fraus, sacrilegium, et caetera hujusmodi. Cum coeperit ea non habere homo debet autem non habere omnis christianus homo, incipit caput erigere ad libertatem: sed ista inchoata est, non perfecta libertas. Quare, inquit aliquis, non est perfecta libertas? Quia « video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae: non enim quod volo ago, ait, sed quod odi illud facio » . « Caro, inquit, concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem, ut non ea quae vultis illa faciatis. » Ex parte libertas, ex parte servitus: nondum tota, nondum pura, nondum plena libertas, quia nondum aeternitas. Habemus enim ex parte infirmitatem, ex parte accepimus libertatem. Quidquid peccatum est a nobis, antea deletum est in Baptismo. Numquid quia deleta est tota iniquitas, nulla remansit infirmitas? Si non re
Abbreviated transcription (Latin):
enim mundus: Nec infans cuiꝰ ẽ
unius diei uita suꝑ terram. S pla¬
ne multi iusti dicti st̃ sine quere¬
la: quod intelligitur sine crimine.
Nulla enim querela iusta ẽ. de his
Crim̃ est autẽ peccatum graue.: ac¬
cusatione et dampnatione dignis¬
sumum. Non gͦ ds quedam pecca¬
ta dampnat : quedam iustificat
et laudat. Nulla laudat: odit oĩa.
Q uomodo odit medicus egritudi¬
nem egroti. et id agit curando ut
egritudo pellatur. eger leuetur: sic
ds grã sua hoc in nobis agit. ut pec¬
catum consumat᷑. homo liberetur.
Sed quando consuinitur inquies:
Si minuit᷑: quare non consumitur:
Minuitur autem in uita ꝓficienti
Oruna est ergo libertas: carere cri¬
minib. Ideo et apłs paulus quan¬
do eligit ordinandos uel p̃sbiteros
uel diaconos. et quicumq ordinan¬
dus est ad p̃posituram ecclȩ. ñ ait
siquis sine peccato ẽ. hoc enim si di¬
ceret. omĩs homo repbaretur. nullꝰ
ordinaretur : sed ait. siquis sine cri¬

Expanded text:
enim mundus? Nec infans, cujus est enim mundus? Nec infans, cujus est unius diei vita super terram . Sed plane multi justi dicti sunt sine querela, quod intelligitur sine crimine: nulla enim querela justa est de his Crimen autem est peccatum grave, accusatione et damnatione dignissimum. Non ergo Deus quaedam peccata damnat, quaedam justificat et laudat: nulla laudat, odit omnia. Quomodo odit medicus aegritudinem aegroti, et id agit curando ut aegritudo pellatur, aeger levetur: sic Deus gratia sua hoc in nobis agit, ut peccatum consumatur, homo liberetur. Sed quando consumitur, inquies? Si minuitur, quare non consumitur? Minuitur autem in vita proficienttorum. 10. Prima est ergo libertas, carere criminibus. Ideo et apostolus Paulus quando elegit ordinandos vel presbyteros vel diaconos, et quicumque ordinandus est ad praeposituram Ecclesiae, non ait, Si quis sine peccato est; hoc enim si diceret, omnis homo reprobaretur, nullus ordinaretur: sed ait, Si quis sine cri
Abbreviated transcription (Latin):
uobis ad sensum: et qualis mͦ sit.
et qualis futura sit ista lib̾tas. Qu̾e¬
libet ualde iustum discutias in hac
uita. quãuis iam sit dignus iusti
uocabu lo: non ẽ. tam̃ sine pec¬
to. Audi ipsum scm̃ ioħem cuiꝰ est
Si dixerimꝰ inquit qr peccatum ñ
habemꝰ nosipsos decipimꝰ & ueritaᷤ
in nobis non est. Solus hoc dicere
potuit in mortuis liber. De solo di¬
ci potuit qui non nouerat peccatũ.
de solo dici potuit. etenĩ exꝑtus ẽ
omiã scđm similitudinem sine pec¬
cato. Solus hoc dicere potuit. ec¬
ce ueniet pͥnceps inundi: et in me
nichil inueniet. Quẽcumq aliũ
licet iustum discusseris: non omi¬
modo ẽ sine peccato. Nec quał erat
iob. cui dñs tale testimonium ꝑhi¬
bebat ut diabolus inuideret: pos¬
tularet temptandum: temptans
cato est. Ideo autem ille ꝓbatus ẽ.
non qr latebat dm̃ coronandus. s
ut innotesceret hominib imitan¬
dus. Etiam ipse iob qͥd dicit:ors

Expanded text:
vobis ad sensum et qualis modo sit, vobis ad sensum et qualis modo sit, et qualis futura sit ista libertas. Quemlibet valde justum discutias in hac vita, quamvis jam sit dignus justi vocabulo, non est tamen sine peccato: audi ipsum sanctum Joannem, cujus et Si dixerimus, inquit, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est . Solus hoc dicere potuit in mortuis liber, de solo dici potuit qui non noverat peccatum; de solo dici potuit: etenim expertus est omnia secundum similitudinem sine peccato . Solus dicere potuit, Ecce veniet princeps mundi, et in me nihil inveniet. Quemcumque alium licet justum discusseris, non omnimodo est sine peccato. Nec qualis erat Job, cui Dominus tale testimonium perhibebat, ut diabolus invideret, et postularet tentandum, tentans ur . Ideo autem ille probatus est, non quia latebat Deum coronandus, sed ut innotesceret hominibus imitandus. Etiam ipse Job quid dicit? Quis
Abbreviated transcription (Latin):
rati efficim᷑ serui caritatis. Hoc ꝙ¬
cati estis. tantum ne libertatẽ in
occasionem carnis detis: s ꝑ carita¬
tem seruite inuicem. Non ergo
dicat xp̃ianus liber sũ. in liberta¬
tem uocatus sum. seruus eram. s
redemptus sum: & ipsa redempti¬
one liber effectus sum. faciã quod
uolo. nemo me ꝓhibeat a uolun¬
tate mea. si liber sum. Sed si ista
uoluntate. peccatũ facis: seruus es
peccati. Noli ergo lib̾tate abuti
ad libere peccandum: sed utere ad
ñ peccandum. Erit enĩ uoluntas
tua libera: si fuerit pia. Eris lib̃:
si fueris seruus. Liber peccati. ser¬
uus iusticie: dicente apło. Cũ ser¬
ui essetis peccatis liberi eratis iusti¬
cie. Iunc autem liberati a peccato
serui autem facti deo. habetis fruc¬
tum ur̃m in scĩficationem. finem
uero uitam eternam. Hoc conem᷑:
id agamꝰ. Prima lib̾tas ẽ: carere
criminib. Intendite frẽs mei: in¬
tendite. ne forte possim ꝑducere

Expanded text:
rati efficimur servi charitatis. rati efficimur servi charitatis. cati estis; tantum ne libertatem in occasionem carnis detis, sed per charitatem servite invicem . Non ergo dicat christianus: Liber sum, in libertatem vocatus sum: servus eram, sed redemptus sum, et ipsa redemptione liber effectus sum, faciam quod volo; nemo me prohibeat a voluntate mea, si liber sum. Sed si ista voluntate peccatum facis, servus es peccati. Noli ergo libertate abuti ad libere peccandum, sed utere ad non peccandum. Erit enim voluntas tua libera, si fuerit pia. Eris liber, si fueris servus; liber peccati, servus justitiae: dicente Apostolo, Cum servi essetis peccati, liberi eratis justitiae: nunc autem liberati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam . Hoc conemur, id agamus. 9. Prima libertas est carere criminibus. Intendite, fratres mei, intendite; ne forte possim perducere
Abbreviated transcription (Latin):
manet in domo in eternum. Eccła
est domꝰ. Seruus: peccator ẽ. Mul¬
ci intrant in eccłam peccatores. Ñ
ergo dixit seruus non ẽ in domo:
sed non manet in domo in eternũ.
Si gͦ nullus ibi seruus erit: quis
ibi erit: ᷤ cum enĩ rex iustus sederit
in throno sicut scriptura loquit᷑:
quis głabitur castum se habere
cor: ͦ aut quis głabit᷑ mundũ se eẽ
num. Ergo solus in domo sua erit
xpe: nullus ibi popłs coherebit:
Cui erit caput : si non erit corpus:
An forte totum hoc filius: caput &
corpus: non enun sine causa & ter¬
solutione diffideremꝰ. Omĩs inquit
qui facit peccatum: seruus ẽ peccati.
Seruus autem non manet in domo
in ȩternum. Que ergo nob̃ spes est:
qui non sumus sine peccato: audi
spem tuam. filius manet in et̾̃num.
Si ergo filius uos liberauerit: tunc
uere liberi eritis. Hȩc spes nr̃a est¬
frẽs. ut a libero liberem᷑. et libe¬
rem᷑: et liberando seruos nos fac̃.
Serui enim eramꝰ cupiditatis: libe¬

Expanded text:
manet in domo in aeternum. Ecclesia manet in domo in aeternum. Ecclesia est domus, servus peccator est. Intrant multi in Ecclesiam peccatores. Non ergo dixit, Servus non est in domo; sed, non manet in domo in aeternum. Si ergo nullus ibi servus erit, quis ibi erit? Cum enim rex justus sederit in throno, sicut Scriptura loquitur, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse anet in aeternum. Ergo solus in domo sua erit Christus? nullus illi populus cohaerebit? Cui erit caput, si non erit corpus? An forte totum hoc Filius, caput et corpus? Non enim sine causa et tersolutione diffideremus: Omnis, inquit, qui facit peccatum, servus est peccati. Servus autem non manet in domo in aetqui non sumus sine peccato? Audi spem tuam. Filius manet in aeternum. Si ergo filius vos liberaverit, tunc vere liberi eritis. Haec spes nostra, fratres, ut a libero liberemur, et liberando servos nos faciat. Servi enim eramus cupiditatis: libe
Abbreviated transcription (Latin):
Solus enĩ est liber: quia non habe¬
bat peccatum. Ipse etiam dicit in
eugłio. Ecce uenit princeps mun¬
di huiꝰ: diabolum significans fu¬
turum in uideis ꝑsequutorib. Eoce
inquit uenit: et nicħ in me inue¬
niet. Non quomodo in eis quos oc¬
cidit etiam ustos inuenit qualec̃q
peccatum: in me nichil inueniet.
E tamquã ei diceretur. si nicħ in te
inueniet. quare te occidit: subiecit¬
& ait. Sed ut sciant om̃s quia uo¬
luntatem patris mei facio: surgite
eamꝰ hinc. Non inquit mortem ei
peccati necessitate ꝑsoluo: s in eo
quod morior uoluntatem patris mei
facio. Plusq ibi ñ facio quã patior:
qr si nollem nec passus ẽẽm. Habes il¬
lũ alio loco dicentem. Potestatem¬
habeo ponendi animam meã. & po¬
testatem habeo iterum sumendi eã.
Ecce uere in mortus liber. Cũ ergo
om̃is qui facit peccatum. seruus ẽ
peccati: que sit spes nobis libertatiᷤᷤ
audice. Seruus aute inquit non

Expanded text:
Solus enim liber, quia non habeSolus enim liber, quia non habebat peccatum. Ipse enim dicit in Evangelio: Ecce venit princeps hujus mundi, diabolum significans venturum in Judaeis persecutoribus; ecce, inquit, venit, et in me nihil inveniet . Non quomodo in eis quos occidit etiam justos, invenit qualecumque peccatum, in me nihil inveniet. Et tanquam ei diceretur, si nihil in te inveniet, quare te occidet? Subjecit, et ait: Sed ut sciant omnes quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc. Non, inquit, mortem mei peccati necessitate persolvo, sed in eo quod morior, voluntatem Patris mei facio: plusque ibi facio quam patior, quia si nollem, nec passus essem. Habes illum alio loco dicentem, Potestatemhabeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. . Ecce vere in mortuis liber. 8. Cum ergo omnis qui facit peccatum, servus sit peccati, quae sit spes nobis libertatis, audite. Servus autem, inquit, non
Abbreviated transcription (Latin):
um ꝓ peccato: quia nullum habe¬
bat peccatum. S forte de sensu meo
dixi. qr peccatũ sacrificium ẽ ꝓ pec¬
cato. Qͥ legert̃ agnoscant: qui non
legerunt non sint pigri. Non sint
inquam pigri ad legendum: ut ue¬
races sint ad iudicandum. Cum de
sacrificiis enim preciperet ds offe¬
rendis ꝓ peccato. in quib sacrifici¬
is ñ erat expiatio peccatoꝵ. s um¬
bra futuroꝵ. eadem ipsa sacrifici¬
a. easdem ipsas hostias. easdẽ ipsas
uictimas. eadem ipsa anima¬
lia que admouebantur mactanda
ꝓ peccatis. in quoꝵ sanguine. san¬
guis ille figurabatur. peccata lex
appellat: usq ad eo ut quib dam¬
in locis ita scriptũ sit. ut sacerdo¬
tes ummolaturi ponerent manus
suas suꝑ caput peccati: id ẽ super
caput uictime immolande pro
peccato. Tale ergo peccatum. id ẽ
sacrificium pro peccato. factus ẽ
seruitute peccati. ille qui dicit in
psalmis: factus sum tamquã homo
sine adiutorio inter mortuos liber.

Expanded text:
um pro peccato, quia nullum habeum pro peccato, quia nullum habebat ipse peccatum. 6. Sed forte de sensu meo dixi, quia peccatum sacrificium est pro peccato. Qui legerunt, agnoscant; qui non legerunt, non sint pigri: non sint, inquam, pigri ad legendum, ut veraces sint ad judicandum. Cum de sacrificiis enim praeciperet Deus offerendis pro peccato, in quibus sacrificiis non erat expiatio peccatorum, sed umbra futurorum, eadem ipsa sacrificia, easdem ipsas hostias, easdem ipsas victimas, eadem ipsa animalia quae admovebantur mactanda pro peccatis, in quorum sanguine sanguis ille figurabatur, peccata Lex appellat: usque adeo ut in quibusdam locis scriptum sit ita, ut sacerdotes immolaturi ponerent manus suas super caput peccati, id est, super caput victimae immolandae pro peccato. Tale ergo peccatum, id est, sacrificium pro peccato, factus estservitute peccati ille qui dicit in Psalmis: Factus sum tanquam homo sine adjutorio, inter mortuos liber .
Abbreviated transcription (Latin):
Quia ergo non reconciliam᷑. nisi
ablato quod in medio est. & posito
quod in medio sit: ẽ enĩ mediũ se¬
parans. s contra ẽ mediator recon¬
cilians. Medium separans ẽ pecca¬
tum: mediator reconcilians ẽ. dñs
ergo tollatur macherla separans
quod ẽ peccatum. uenit ille media¬
tor: et factus est sacrificiũ sacerdos
ipse. & quia sacrificium factus ẽ
ꝓ peccato offerens seipsũ in holo¬
caustum in cruce passionis sue: se¬
quit᷑ apłs et dicit. Cum dixisset ob¬
secramus ꝓ. xp̃o reconciliari deo.
quasi diceremus. quomodo poteri¬
niꝰ reconciliari: eum inquit. idest
ipsum xp̃m. qui non nouerat pec¬
catũ. peccatũ ꝓ nob̃ fecit : ut nos
simꝰ iusticia dei in ipso. Eum ipsũ
inquit dñm xp̃m. qui non noue¬
rat peccatum. Uenit enim in car¬
ne . hoc ẽ in similitudine carnis
peccati. non tam̃ in carne peccati:
non habens ullum omĩno peccatũ.
& ideo factus est uerum sachrifici¬

Expanded text:
Quia ergo non reconciliamur nisi Quia ergo non reconciliamur nisi ablato quod in medio est, et posito quod in medio sit. Est enim medium separans, sed contra est mediator reconcilians; medium separans est peccatum, mediator reconcilians est Dominergo tollatur maceria separans quod est peccatum, venit ille mediator, et factus est sacrificium sacerdos ipse. Et quia sacrificium factus est pro peccato, offerens seipsum in holocaustum in cruce passionis suae, sequitur Apostolus et dicit, cum dixisset, Obsecramus pro Christo, reconciliari Deo: quasi diceremus, quomodo poterimus reconciliari? Eum, inquit, id est ipsum Christum, qui non noverat peccatum, peccatum pro nobis fecit, ut nos simus justitia Dei in ipso . Eum ipsum, inquit, Christum Deum, qui non noverat peccatum. Venit enim in carne, hoc est in similitudine carnis peccati , non tamen in carne peccati, non habens ullum omnino peccatum: et ideo factus est verum sacrifici
Abbreviated transcription (Latin):
quod soluat᷑ a xp̃o. Etinet etiam
ad ipsos cũ baptizantur ista gr̃a
quam dñs pollicetur. qr de pecca¬
to solus liberare potest qui uenit
sine peccato: et factus est sacrifi¬
ciũ ꝓ peccato. Audistis enĩ cũ apło
ne funguur tamquã deo exhor¬
tante ꝑ nos. obsecramꝰ ꝓ xp̃o. idi¬
tamquam uos xp̃c obsecret. Qͥ d
reconciliari d̾o. Si hoctat᷑ & obse¬
erat apłs ut reconciliem᷑ dõ: in uni¬
ci eramus deo. Nemo enim recon¬
ciliatur : nisi ex inimiciciis. In imi¬
cos autem nos. nen natura sed
peccata fecerunt. Unde inimici il¬
lius: inde serui peccati. Non habet
d̾s liberos inimicos. Necesse ẽ serui
sint: et serui remanebunt. nisi ab
illo liberentur. eui peccando ini¬
mici ẽẽ uoluerunt. Obsecramꝰ in
modo autem reconciliam᷑: nisi sol¬
uatur quod inter nos et ipsũ sepa¬
rat:ᷤ ait enim ꝑ ꝓpħam. Non gͤ¬
uauit aurem ne audiat : s pecca¬
ta urã separant inter uos & dm̃.

Expanded text:
quod solvatur a Christo. Pertinet etiam quod solvatur a Christo. Pertinet etiam ad ipsos, cum baptizantur, ista gratia quam Dominus pollicetur; quia de peccato solus liberare potest, qui venit sine peccato, et factus est sacrificium pro peccato. Audistis enim cum Apostne fungimur, tanquam Deo exhortante per nos; obsecramus pro uam vos Christus obsecret. Quid? Reconciliari Deo. Si exhortatur et obsecrat Apostolus ut reconciliemur Deo, inimici eramus Deo. Nemo enim reconciliatur nisi ex inimicitiis. Inimicos autem nos non natura, sed peccata fecerunt. Unde inimici illius, inde servi peccati. Non habet Deus liberos inimicos; necesse est servi sint: et servi remanebunt nisi ab illo liberentur, cui peccando inimici esse voluerunt. Obsecramus ermodo autem reconciliamur, nisi solvatur quod inter nos et ipsum separat? Ait enim per prophetam: Non gravavit aurem ne audiat, sed peccata vestra separant inter vos et Deum .
Abbreviated transcription (Latin):
unt homines ad eccłam. & eos ple¬
rumq patimur tamquam indis¬
ciplinatos. uolentes carere dnis.
qui nolunt carere peccatis. Aliqͣn
do etiam illicito iugo et improbo
subiecti fugiunt ad excłam: quia
retinentur ingenui ad seruitute.
E int̾pellatur ep̃e : et nisi curet o¬
pem impendere. ne ingenuitas op¬
primatur. iminisericors deputat᷑.
Ad xp̃m om̃s fugiamus. contra do¬
pellemus. uenales nos petamꝰ: & eiꝰ
sanguine redimamur. Dicit enun
deus. Gratis uenundati estis: & sine.
argento redimemini. Sine p̃tio. s
ur̃o: qr meo. Hoc dñs dicit. Ipse e¬
nim p̃tium dedit: non argentum
s sanguinem suum. Nam nos et
serui & egeni remanseramus. Libe¬
rat ergo ab hac seruitute solus do¬
minꝰ qui illam non habuit. Ipse de
illa liberat: solus enĩ in hac carne
uenit sine peccato. Nam quos uide.¬
tis in manib matrum paruulos
ferri. nondum ambulant: & iam
sunt compediti. Traxert de adam :¬

Expanded text:
unt homines ad Ecclesiam, et pleunt homines ad Ecclesiam, et plerumque eos patimur tanquam indisciplinatos: volentes carere dominis, qui nolunt carere peccatis. Aliquando autem etiam illicito jugo et improbo subjecti fugiunt ad Ecclesiam, quia retinentur ingenui ad servitutem, et interpellatur episcopus: et nisi curet operam impendere, ne ingenuitas opprimatur, immisericors deputatur. Ad Christum omnes fugiamus, contra perpellemus: venales nos petamus, ut ejus sanguine redimamur. Dicit enim Dominus, Gratis venumdati estis, et sine argento redimemini . Sine pretio, sed vestro; quia meo. Hoc Dominus dicit: ipse enim pretium dedit, non argentum, sed sanguinem suum. Nam nos et servi et egeni remanseramus. 5. Liberat ergo ab hac servitute solus Dominus: qui illam non habuit, ipse de illa liberat; solus enim in hac carne venit sine peccato. Nam quos videtis in manibus matrum parvulos ferri, nondum ambulant, et jam sunt compediti; traxerunt enim de Adam
Abbreviated transcription (Latin):
uerum dico uob̃. ueritas dicit: quia
utiq et si non diceret uerum dico
mentiri omĩno non posset. Tamen
cõmendat. inculcat. dormientes qͦ¬
dammodo excitat. intentos facit.
contempni non uult. Qͥd dicens:
Amen amen dico uob̃: qi om̃is qui
facit peccatum: seruus est peccati.
O miserabilis seruitus. Plerumq
homines cum dominos malos pati¬
untur. uenales se petunt: non que¬
rentes dñm non habere. sed salt̾e
mutare. Seruus peccati qͥd faciat:
Quem interpellet: apud quem se
minis aliquando sui dñi duris im¬
periis fatigatus: fugiendo requies¬
cit. Seruus peccati quo fugiet: se¬
cũ se trahit: quocũq fugerit. Non
fugit seipsam mala conscientia.
non est quo eat. sequitur se. immo
non recedit a se. Peccatum enim
quod facit. intus est. Facit peccatũ
ut aliquem corporalem capiat uo¬
luptatem. Noluptas transit: pecca¬
tum manet. Preterit quod delec¬
tabat: remansit quod pungat.
Mala seruitus. Aliquando fugi¬

Expanded text:
verum dico vobis, Veritas dicit; quae verum dico vobis, Veritas dicit; quae utique etsi non diceret, Verum dico, mentiri omnino non posset: tamen commendat, inculcat; dormientes quodammodo excitat, intentos facit, contemni non vult. Quid dicens? Amen, amen dico vobis, quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati. O miserabilis servitus! Plerumque homines cum dominos malos patiuntur, venales se petunt; non quaerentes dominum non habere, sed saltem mutare; servus peccati quid faciat? quem interpellet? apud quem intminis aliquando sui domini duris imperiis fatigatus, fugiendo requiescit: servus peccati quo fugit? Secum se trahit quocumque fugerit. Non fugit seipsam mala conscientia, non est quo eat, sequitur se; imo non recedit a se: peccatum enim quod facit, intus est. Fecit peccatum, ut aliquam corporalem caperet voluptatem: voluptas transit, peccatum manet; praeteriit quod delectabat, remansit quod pungat. Mala servitus! Aliquando fugi
Abbreviated transcription (Latin):
seruus÷ peccati. Seruus÷. utinã hõis.
et non peccati. Qls non sub his u̾¬
bis concremiscat:Prestet nobis
dñs d̾s nr̃. id est michi et uobis.
ut ꝓ sententia loquar de hac lib̃¬
tate appetenda: et de illa seruitu¬
te uitanda. Am̃ am̃ dico uob̃. ue¬
ritas dicit. E quale est dñi nͥrĩ
dicere : amen dico uob̃: multum
comm̃dat: quod ita ꝓnunciat.
Quodãmodo si dici fas est: iuratio
eius est. Am̃ am̃ dico uob. A men
quippe interp̃tatur uerum: et tam̃
non est int̾pretatum. Cum potuisset
dici uerum dico uob̃. nec grecus hoc
interpres ausus est facere. nec latinꝰ.
Nam hoc uerbum quod est am̃. nec
grecum ẽ nec latinum: s hebreum.
Sic mansit. non est interp̃tatum:
ut honorem haberet uelamento se¬
creci. Non ut esset negatum: sed ne
uilesceret nudatum. N ec semel can¬
dico uob̃. Iam quantum cõmenda¬
tum sit: ex ipsa geminatione cognoᷤ¬
cite. Quid est gͦ commendatũ  uerũ

Expanded text:
servus est peccati. Servus est, utinam hominis servus est peccati. Servus est, utinam hominis et non peccati. Quis non sub his verbis contremiscat? Praestet nobis Dominus Deus noster, id est et mihi et vobis, ut pro sententia loquar de hac libertate appetenda, et de illa servitute vitanda. Amen, amen dico vobis, Veritas dicit: et quale est Domini Dei nostri dicere, Amen, amen dico vobis? Multum commendat quod ita pronuntiat; quodammodo, si dici fas est, juratio ejus est, Amen, amen dico vobis. Amen quippe interpretatur, Verum: et tamen non est interpretatum, cum potuisset dici, Verum dico vobis. Nec graecus hoc interpres ausus est facere, nec latinus: nam hoc verbum quod est Amen, nec graecum est nec latinum, sed hebraeum. Sic mansit, non est interpretatum, ut honorem haberet velamento secreti: non ut esset negatum, sed ne vilesceret nudatum. Nec semel tadico vobis. Jam quantum hoc commendatum sit, ex ipsa geminatione cognoscite. 4. Quid est ergo commendatum? Verum,
Abbreviated transcription (Latin):
siustis: ut diceretis. Licet reddere
tributum cęsari: ut si dixisset li¬
cet. teneretis eum quasi male op¬
tasset lib̾tati seminis abrahe. Si au̾
diceret non licet: calumpniaremi¬
ni apud reges terre. quod ꝓhib̾et
regibus tributa ꝑsolui. Merito ꝓ¬
lato nummo uicti estis: et captio¬
ni ur̃e uosipsi estis respondere. cõ¬
pulsi. Ibi enim uobis dictum est.
Reo dite cesari. que cesaris st̃. et
deo que d̃i sunt: cum uosipsi res¬
pondissetis quod nũmus haberet
ymaginem cesaris. Quia sieut qͦ¬
rit cesar in nummo ymaginem
suam: sic d̾s in homine suam que¬
rit. Hec ego respondi iudeis. Mo¬
uit enim me frẽs. hominũ uana
suꝑbia: qui etiam de ipsa quam
carnaliter intelligebant sua lib̾¬
tate mentiti st̃. dicentes. nemini
seruiuimus uinquam. Iñs autẽ
quod eis respondit. hoc potius et
intentius audiamus : ne et nosip¬
si serui inueniamur. Respondit
enim eis iħe. Amen amen dico uo¬
bis: quia omĩs qui facit peccatũ

Expanded text:
suistis, ut diceretis, Licet reddere suistis, ut diceretis, Licet reddere tributum Caesari? ut si dixisset, Licet; teneretis eum quasi male optasset libertati seminis Abrahae: si autem diceret, Non licet; calumniaremini apud reges terrae, quod prohiberet regibus tributa persolvi. Merito prolato nummo victi estis, et captioni vestrae vos ipsi estis respondere compulsi. Ibi enim vobis dictum est, Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt; cum vos ipsi respondissetis quod nummus haberet imaginem Caesaris . Quia sicut quaerit Caesar in nummo imaginem suam, sic Deus quaerit in homine suam. Haec ergo respondit Judaeis. Movet enim me, fratres, hominum vana superbia, quia etiam de ipsa, quam carnaliter intelligebant, sua libertate mentiti sunt dicentes, Nemini servivimus unquam. 3. Dominus autem quid responderit, hoc potius et intentius audiamus, ne et nos ipsi servi inveniamur. Respondit enim eis Jesus: Amen, amen dico vobis, quia omnis qui facit peccatum,
Abbreviated transcription (Latin):
Responder̃t ei. Sem̃ abrahȩ sumꝰ:
et nemini seruiuimꝰ uiquã. Quo¬
modo tu dicis. liberi eritis: Non
autem dixerat dñs. liberi eritis:
sed ueritas liberabit uos. In quo
tamen uerbo illi q sicut iã dixi
patet in greco: non incellexer̃t
nisi libertatem. E extulerunt
se qđ semen ẽẽnt abrahe: & dixe¬
runt. Sem̃ abrahe sumus. et ue¬
mini seruiuimꝰ uinquã. Q uomͦ
cu dicis liberi eritis: O pellis in¬
flata. Non istã magnitudo: s tu¬
mor. E hoipsum scđm huiꝰ tempo¬
ris libtatem quomodo uerũ dixis¬
in egypto lateres faciebat: & re¬
gib duris non saltem in auro &
argento. sed in luto seruiebat: Si
nemini seruistis uinquã o ingra¬
ti: quid ẽ qđ uob̃ assidue imputat
dñs quod uos de domo seruitutis
liberauerit.  An forte. patres ur̃i
seruierunt: uos autem qui loqui¬
mini uemini umquã seruistis:
Quomodo gͦ soluebatis iam tribu¬
ta romanis:ͦ unde et ipsi uerita¬
ti laqueum quasi captionis ꝓpo¬

Expanded text:
responderunt ei, Semen Abrahae sumus, responderunt ei, Semen Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam; quomodo tu dicis, Liberi eritis? Non autem dixerat Dominus, Liberi eritis; sed, Veritas liberabit vos. In quo tamen verbo illi, quia, sicut dixi, patet in graeco, non intellexerunt nisi libertatem; et extulerunt se quod semen essent Abrahae, et dixerunt, Semen Abrahae sumus; et nemini servivimus unquam; quomodo tu dicis, Liberi eritis? O pellis inflata! Non est ista magnitudo, sed tumor. Et hoc ipsum secundum hujus temporis libertatem quomodo verum dixisin Aegypto lateres faciebat, et regibus duris non saltem in auro et argento, sed in luto serviebat ? Si nemini servistis unquam, o ingrati, quid est quod assidue vobis imputat Deus quod vos de domo servitutis liberavit ? An forte patres vestri servierunt, vos autem qui loquimini, nemini unquam servistis? Quomodo ergo solvebatis jam tributa Romanis, unde et ipsi Veritati laqueum quasi captionis propo