comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uetam̃ quidam contendunt numqũã
habere bonam causam. qui enim alie¬
na furatur: ut pauꝑib tribuat. ñ ꝓ bono ut
auint furatur. Non enim bonum ẽ auena
pauꝑib dare. Qui enim de rapina sacrifici-
si filium inconspectu patris uictimet uł sacͥfici-¬
um carnis d̃o offerat: abhominabilis nempe
do est. impiorum oblatio. Ita etiam & hominẽ
ꝑadulu̾um amorte lib̾are. malum eẽ dicunt¬
& si enim bonum sit. hominem amorte lib̾are:
num insuꝑiorib dicunt. tempasse sermonẽ
cauteq locutum uͥ ait eaque constat ẽẽ pecc̃a
nullo quasi bono fine. nulia uelit bona inten¬
tione facienda. ñ enim simplicit̃ dixte bonofi¬
ne. & bona intentione:s. addidit. quasree uelut:
quia talia non fiunt bono fine. & bonaintentio¬
ne .s intentione. que uidetur bona. & fine qui
putatur bonus: s ñ est. Nec id̃o excepit auoꝰ.
istaut aiunt. quin causas habeant malas. s
quia causas habent que uident᷑ bone. sunt ta

Expanded text:
tamen quidam contendunt nunquam habere bonam causam. Qui enim aliena furatur ut pauperibus tribuat, non pro bono, ut aiunt, furatur. Non enim bonum est aliena pauperibus erogare. Qui enim de rapina sacrificiumsi filium in conspectu patris victimet, vel sacrificium carnis Deo offerat. Abominabilis nempe Deo est impiorum oblatio. Ita etiam et hominem per adulterium a morte liberare, malum esse dicunt. Etsi enim bonum sit hominem a morte liberaren superioribus dicunt temperasse sermonem cauteque locutum, ubi ait ea quae constat esse pena intentione facienda. Non enim simpliciter dixit bono fine et bona intentione, sed addidit quasi et velut; quia talia non fiunt bono fine et bona intentione, sed intentione quae videtur bona, et fine qui putatur bonus, sed non est. Nec ideo accepit August. ista, ut aiunt, quin causas habeant malas; sed quia causas habent quae videntur bonae, sunt tam
Abbreviated transcription (Latin):
des. s ueritas. Est inquit fides quactedunt᷑.
ea que non uidentur: s tam̃ ẽ. etiam fides rerũ
quando nonũbis s reb ipsis p̃sentib creditur:
quod erit cum ꝑspeciem manifestam se contẽ¬
plandam scĩs p̃bebit dĩ sapientia s ñ ꝓpͥe
hec dicitur fides. ĩmo fid̃i merces. ad quã
credendo ꝑuemetur. ut exfide ũboꝵ tnseat
iustus infidem rerun
Si petrus habuit fid̾e
passionis qnͣdo uidit hominem illũ pati. Cap̃

Expanded text:
des, sed Veritas. Est, inquit, fides qua creduntur des, sed Veritas. Est, inquit, fides qua creduntur ea quae non videntur. Sed tamen etiam fides rerum, quando non verbis, sed rebus ipsis praesentibus creditur, quod erit, cum per speciem manifestam se contemplandam sanctis praebebit Dei Sapientia. Sed non proprie haec dicitur fides, imo fidei merces ad quam credendo pervenietur; ut ex fide verborum transeat justus in fidem rerum. 2. Si Petrus habuit fidem passionis, quando vidit hominem illum pati?
Abbreviated transcription (Latin):
dico uobis priusqmͣ fiat. ut cum factum fuerit
credatis: ubi innui uidet᷑ qd̃ fides illis fuerit.
de factis &e uisis: suꝑ quo auoꝰ. monet q̃stionem.
factum fuerit crelatis. hoc ẽ laus sidisi qd
uidit. Cernebat emm & tangebat carnem
iuuentem quamuiderat morientem: ⁊e crede¬
bat am incarne ipsa latentem. Credebat gͣ
m̃te quod nonuidebat: ꝑ boc quod sensibus
corꝑis apparebat. Si uero dicuntur credi que
uidentur. sicut dicit unusquisq oculis suis
c̃didisse ñ ipsa est que in nobis edificat᷑ fides:
s ex rebus que uident᷑ agit᷑ in nobis. ut ea cre¬
dantur. que ñ uidentur. Exbis aꝑte intelligi¬
tur. qd̃ ꝓprie fides ñ appatentium est: nec il¬
ia est fides quam xp̃o edificam̃. qua dicimꝰ
usitata locutione nos eacredẽ que uidemus.
alibitam̃ dicit auoꝰ fidem eẽ de rebus p̃sentibꝰ.
quod erit infuturo. cum ꝑspeciem dm̃ p̃sentẽ
contemplabimur: q̃ tam̃ non ꝓprie dicitur fi¬

Expanded text:
dico vobis, priusquam fiat, ut cum factum fuerit credatis, ubi innui videtur quod fides illis fuerit de factis et visis. Super quo Augustinus movet quaestionem factum fuerit credatis? Haec est laus fidei, si quod vidit. Cernebat enim et tangebat carnem viventem, quam viderat morientem, et credebat Deum in carne ipsa latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Si vero dicuntur credi quae videntur, sicut dicit unusquisque oculis suis credidisse, non ipsa est quae in nobis aedificatur fides; sed ex rebus quae videntur, agitur in nobis ut ea credantur quae non videntur. Ex his aperte intelligitur quod proprie fides non apparentium est. Nec illa est fides qua in Christo aedificamur, qua dicimus, usitata locutione, nos ea credere quae videmus. Alibi tamen dicit August. fidem esse de rebus praesentibus; quod erit in futuro, cum per speciem Deum praesentem contemplabimur; quae tamen non proprie dicitur fi
Abbreviated transcription (Latin):
titisse significat ipsius et̃nitatem & om̃ĩpo¬
tentiam commendans. Ciũ uoluisse. facere ẽ.
quia ut p̃diximus ex eiuis uoluntate ce bonita.¬
te res noue existunt. Credamus gͥ rerum
creatarum. celestium uł t̾restrium. uisibiliũ
uł inuisibilium causã ñ eẽ. nͥ bonitatẽ creato¬
ris: qͥ ẽ ds unus. & uerꝰ. Cuiꝰ tanta ẽ bonitas.
ut summe bonus beatitudims sue quaet̾̃na¬
ut̃ beatus ẽ. alios uelit ẽẽ participes. qũa uidit
&e communicari posse. &e minui omnino non
posse. Illud gͥ bonũ qd̃ ipse erat. & quobeatꝰ
erat solabonitate ñ necessitate alii cõmunica.¬
riuoluit: quia sum me bomerat ꝓdesse uelle'
nipotentissimi. noceri nonposse. Quare
rationalis creatura facta sit. Capitulũ .iiii.

Expanded text:
titisse significat, ipsius aeternitatem et omnipotitisse significat, ipsius aeternitatem et omnipotentiam commendans, cui voluisse, facere est; quia, ut praediximus, ex ejus voluntate et bonitate res novae existunt. Credamus ergo rerum creatarum coelestium, terrestrium, visibilium vel invisibilium causam non esse nisi bonitatem Creatoris, qui est Deus unus et verus. Cujus tanta est bonitas, ut summe bonus beatitudinis suae qua aeternaliter beatus est, alios velit esse participes, quam videt et communicari posse, et minui omnino non posse. Illud ergo bonum quod ipse erat, et quo beatus erat, sola bonitate, non necessitate, aliis communicari voluit, quia summe boni erat prodesse velle, nipotentissimi nocere non posse. 4. Quare rationalis creatura facta sit. Et qui
Abbreviated transcription (Latin):
erumptamen sciendumẽ. ħ ũba scilicet cre¬
are. facere. agere. & huiusmodi alia de deo
non possedici. sc̃m eamrationẽ qua dicunt
de creaturis. Ouippe cum dicimꝰ eum aliqͥd facẽ.
ñ aliquẽ inoꝑando motum illi intelligimus inẽe.¬
significamus effectum. idẽ et̃na eius uoluntate
ipso nicħ noui contingat. S nouum aliquid
sicut in eiꝰ et̃na uoluntate fuerat. fiat sine aliqͣ
tari dicimur: quia mouem᷑. Non enĩ sine motu
dr̃. quia causa ẽ rerum nouit existentium:. dũ
eius uoluntaterẽnoue ẽẽ incipiunt. que ante
non erant. absq ipsiꝰ agitatione: ut actꝰ ꝓprie
diciñ queat. cum uidelicet actus omnis in motu
consistat. In d̾o autẽ motꝰ nullus ẽ. Sic̃ gͦ excalo¬
re solis aliqua fieri contingit. nullatam̃ inip̃o
uel ieius calore facta motione uł mutatiõe:
ita excłi uoluntate noua hñt ẽẽ sine mutatiõe
disciplinam tradens. dm̃ inpͥncipio temporum
mundum creasse. & ante tempora et̾nalit̃ ex¬

Expanded text:
erumtamen sciendum est haec verba, scilicet, creare, facere, agere, et alia hujusmodi, de Deo non posse dici secundum eam rationem qua dicuntur de creaturis. Quippe cum dicimus eum aliquid facere, non aliquem insignificamus effectum, id est, aeterna ejus voluntate ipso nihil novi contingat, sed novum aliquid, sicut in ejus aeterna voluntate fuerat, fiat sine aliquatari dicimur, quia movemur; non enim sine motu ere dicitur, quia causa est rerum noviter existentium, dum ejus voluntate res novae esse incipiunt, quae ante non erant, absque ipsius agitatione; ut actus proprie dici non queat, cum videlicet actus omnis in motu consistat, in Deo autem motus nullus est. Sicut ergo ex calore solis aliqua fieri contingit, nulla tamen in ipso vel in ejus calore facta motione vel mutatione: ita ex Dei voluntate nova habent esse sine mutatione disciplinam tradens, Deum in principio temporum mundum creasse, et ante tempora aeternaliter ex
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc ad distinctionem ꝑsonarum ac¬
cedamus. Teneamus igitur ut docet au¬
gustinus in libro de fide ad petrum. patrem
nec tam̃ ipsum patrem ẽẽ qui filius. nec fili¬
um ipsum eẽ. qui pater est. nec spm̃ sc̃m ipsum
ꝑsonaliter sit alius pater. alius filius. alius

Expanded text:
Nunc ad distinctionem trium pecedamus. Teneamus ergo, ut docet Aug. in lib. de Fide ad Petrum, Patrem nec tamen ipsum Patrem esse, qui Filius est: nec Filium ipsum esse, qui Pater est: nec Spiritum sanctum ipsum tus; quamvis personaliter sit alius Pater, alius Filius, alius
Abbreviated transcription (Latin):
scientiam. s sc̃m p̃sentem iusticiam cuide¬
seruiebant: quia dignierant tc̃ illobono.
Unde ambrosius. Quibdam grã data ẽ in
usum. ut sauui. uide. & illis discipulis. quibꝰ
dominus dixit. Ecce nomina ur̃a sc̃pta st̃
incelis: & post abierunt retro:s hoc dixit
ꝓpter iusticiam cuideseriuiebant. quia boni
erant. frequenter enim ante sunt mali. qͥ fu¬
turi sunt bonr & aliquotiens priussunt bo¬
ni. qui futuri sẽ. & ꝑmansuri mali: scdm qd̾
dicuntur sc̃bi inubro uite ce deleri. Det̃mi

Expanded text:
aescientiam, sed secundum praesentem justitiam, cui deaescientiam, sed secundum praesentem justitiam, cui deserviebant, quia digni erant tunc illo bono Unde Ambros.: Quibusdam gratia data est in usum, ut Sauli et Judae, et illis discipulis quibus Dominus dixit, Luc. 10: Ecce nomina vestra scripta sunt in coelis; et post abierunt retro. Sed hoc dixit propter justitiam cui deserviebant, quia boni erant. Frequenter enim ante sunt mali, qui futuri sunt boni; et aliquoties prius sunt boni, qui futuri sunt et permansuri mali, propter quod dicuntur scribi in libro vitae et deleri. 2. Determi
Abbreviated transcription (Latin):
maneat: partim rediturꝰ secedat. Manet enĩ
apud eos utbonis insistant adib. Recedit
uͦ adtempus. ne semꝑ infirmos curandi mor
ut possint habere uirtutes: ut mirabuit ipsi
uiuant. Uenit ad tempus: ut etiam aliis per
miraculoꝵ signa. quales sint intus. effulge¬
rus uenit. &e uenturus recedit. In his uirtutibꝰ
sine quib aduitam ñ ꝑuenitur: in electorum
suorum cordib ꝑmanet. Inhis uͦ ꝑquas sc̃ĩtauꝰ
uirtus ostenditur. ut in exhibitione miracło¬
rum alqͣndo ad est. aliquando se subtrahĩt.
semei habita. ñ amitatur. Id̃õ quidam inp̃¬
taxatam ꝓsihierunt audatiam dicentes ca¬
ritatem adamnandis ñ haberi. nec aquoqͣm
habitam posse amiti: qͦs ratio uincit & auc¬
toritas. Ouidam enim ad tempꝰ st̃ boni. qui
postea fuuint mali: &e econũso. Unde quorũd̾a
nomina xp̃c dicit sc̃pta inubro uite qui tam̃
postea abiert̃ retro s scriptadicit ñ scdm p̃¬

Expanded text:
maneat, partim rediturus secedat. Manet autem maneat, partim rediturus secedat. Manet autem apud eos, ut bonis insistant actibus; recedit vero ad tempus, ne semper infirmos curandi, morut possint habere virtutes, ut mirabiliter ipsi vivant; venit ad tempus, ut etiam aliis per miraculorum signa quales sint intus, effulgerus venit, et venturus recedit. In his virtutibus sine quibus ad vitam non pervenitur, in electorum suorum cordibus permanet. In his vero per quas sanctitatis virtus ostenditur, ut in exhibitione miraculorum, aliquando adest, aliquando se subtrahit. semel habita non amittatur. Ideo quidam in praetaxatam prosilierunt audaciam, dicentes charitatem a damnandis non haberi, nec a quoquam habitam posse amitti; quos ratio vincit et auctoritas. Quidam enim ad tempus sunt boni, qui postea fiunt maliet e converso. Unde quorumdam nomina Christus dicit scripta in libro vitae, qui tamen postea abierunt retro. Sed scripta dicit non secundum pr
Abbreviated transcription (Latin):
llud quoq ñ ẽ p̃tereundum. qd̾ quil̃a assertis
carttatem semel habitam ab aliquoñ posse ex¬
cidere: nullumq damnandum hãc aliq̃ndo
habere. quihanc traditionẽ subditis muniunt
lis: & singularis bonorum: cuinon commum¬
cat alienus. Alieni sc̃ omnes qui audituri
sunt: non noui uos. De hoc fonte sc̃ptura ait
municet tͥ. Si autẽ aliem sunt. qui audituri
sunt ulam uocem: ñ gͦ huic fonti communicãt
ta ẽ. carttas. securus esto. nichil mali ꝑcede
pot̃. Item oꝵ. in moralb u̾alida ẽ ut mors
dilectio. Hirtuti enim mortis dilectio com¬
paratur. qͥa nimirum m̃tẽ quã semel ceꝑit.
a duectione mundi funditꝰ occidit. Item adꝰ.
lore solis: ñ arescit. Item beda suꝑ ioħm. Oue
rendum ẽ quomodo speciale fuii di agnoscen¬
di signum fuerit: quod suꝑ eum descenderie
&e manserit sp̃c. Quid magni ẽ filio d̃i quod
inipso manere sp̃c astruatur. Hotandũq qd̃
diumortale corpus gestauerint. partim sẽꝑ

Expanded text:
llud quoque non praetereundum, quod quidam asserunt charitatem semel habitam ab aliquo non posse excidere, nullumque damnandum hanc aliquando habere; qui hanc traditionem subditis muniunt prius et singularis bonorum, cui non communicat alienus. Alieni sunt omnes qui audituri sunt: Non novi vos . De hoc fonte Scriptura aitmunicet tibi. Si autem alieni sunt qui audituri sunt illam vocem, non ergo huic fonti communicant ta est charitas, securus esto; nihil mali procedere potest. Item, Gregor. in Moralibus: Valida est ut mors dilectio, virtuti enim mortis dilectio comparatur, quia nimirum mentem quam semel ceperit, a dilectione mundi funditus occidit. Item Aug.lore solis, non arescit. Item, Beda superendum est quomodo speciale Filii Dei agnoscendi signum fuerit, quod super eum descenderit et manserit Spiritus. Quid magni est Filio Dei quod in ipso manere Spiritus astruatur? Notandum quod diu mortale corpus gestaverint, partim semper
Abbreviated transcription (Latin):
erumptañ si de imitatorib ma uit¬
lorum uiud accipit᷑. quare t̾nã ae qͣita
generationẽ tantum memorauit. cũ inqua¬
libet generatione reiteneant᷑ qui parata
paitum imitant᷑. de quare patres commeito¬
rauit. cumd uii om̃s mal sint. qui quoꝵle¬
det maloꝵ peccata imitant᷑: S ideo pattes
speciaut̃ nominauit. quia marime pattes
fiuii imitari solent. quos p̃cipue digunt
&e iciam ae quartam generationẽ.ido come¬
morauit quia solent parentes intlia cal¬
diu uiuere donec filios ĩtios et quartos habe¬
ant: qui patrum iniquitates uidentes. eoꝵ
impietatis heredes ꝑ imitationẽ efficiunt᷑.
Scdm hunc modum recte intelligit᷑ ad litte¬
rã quod in exodo dicitur
Quomͦ illud exodi

Expanded text:
erumtamen si de imitatoribus malorum illud accipitur, quare tertiam et quartam generationem tantum commemoravit, cum in qualibet generatione rei teneantur qui peccata patrum imitantur? Et quare patres commemoravit, cum et illi omnes mali sint, qui quorumlibet malorum peccata imitantur? Sed ideo patres specialiter nominavit, quia maxime patres filii imitari solent, quos praecipue diligunt. Et tertiam et quartam generationem ideo commemoravit, quia solent parentes interdum tamdiu vivere, donec filios tertios et quartos habeant; qui patrum iniquitates videntes, eorum impietatis haeredes per imitationem efficiuntur. Secundum hunc modum recte intelligitur ad litteram quod in Exodo dicitur. 12. Quomodo illud Exodi
Abbreviated transcription (Latin):
ediserit. Hidet᷑ enimapprobare peccata pa¬
rentum p̃cedentium imputari pariuuisis non
omnium tam̃ qui fuerunt ab adam neimpor¬
tabui & nimia sarcina in pena et̃na grauaren¬
tur paruuli: s tantũ eorum parentũ quieos a
quarta generatione p̃cesserunt. Quod confir
ciam & quartam generationẽ: quasi peccata
parentum ꝓrimorum tantum paruulis impin¬
tentur & ñ alia. Quod est ꝑmodationẽ diuine
miserationis. E¬
nserationis. Eorũ ponit locum̃ta qͥ dicunt trans

Expanded text:
disserit; videtur enim approbare peccata parentum praecedentium imputari parvulis, non omnium tamen qui fuerunt ab Adam, ne importabili et nimia sarcina in poena aeterna gravarentur parvuli; sed tantum eorum parentum qui eos a quarta generatione praecesserunt. Quod confirmrtiam et quartam generationem; quasi peccata parentum proximorum tantum parvulis imputentur, et non alia, quod est per moderationem divinae miserationis. Ibid., c. 44. 3. Eorum ponit documenta, qui dicunt trans
Abbreviated transcription (Latin):
ecgͥ & alia qͥ dict̃ dm̃ ñ uelle mala fieri.
questionis parti samori fauentes. q̃ scõrum tes¬
timoniis pleniꝰ approbat᷑. dicamus dm̃ ñ uelle
mala fieri: nec tam̃ uelle non fieri neq nolle
sieri. Omne enim quod uitt fieri: fit. Et omne
qd̾ uult ñ fieri ñ fit. fiunt autem multa que
ñ uult fieri: ut omĩa mali
semꝑ impletur de hoĩe. quocũq se uertat.

Expanded text:
 qui dicunt Deum non velle mala fieri. quaestionis parti saniori faventes, quae sanctorum testimoniis plenius approbatur, dicamus Deum non velle mala fieri, nec tamen velle non fieri neque nolle fieri. Omne ergo quod vult fieri fit, et omne quod vult non fieri non fit. Fiunt autem multa quae non vult fieri, ut omnia mala.SEMPER IMPLETUR DE HOMINE, QUOCUMQUE SE VERTAT.
Abbreviated transcription (Latin):
Nidet᷑ panis ce calix. quod &e oculi renuntiant:
quod autem fides postuiat instrumenda.
uident᷑ fieri. insacram̃to fiuint. idẽ. inspecie
uisibili. Iõoq illa berengarii u̾ba. ita distin¬
guentla sunt. ut sensualit̃ ñ modo sacram̃to
s inuĩtate dicatur corpus xp̃i tractari manib
sacerdotum: frangi u & atteri dentib. uere qui¬
dem: s insacram̃to tantum. Uera gͥ ẽ ibi attͥcio
Inde ieR. Singuli accipiunt xp̃m dominum.
& insingulis portionibus totus ẽ: nec per¬
singulas minuitur: s integrum se p̃¬
bet insingulis. Item hylariꝰ. Ubi pars
est corporis: est & totum̃¬

Expanded text:
ri panis est et calix, quod etiam oculi renuntiant; quod autem fides postulat instruenda, videntur fieri, in sacramento fiunt, id est, in specie visibili. Ideoque illa Berengarii guenda sunt, ut sensualiter non modo in sacramento, sed in veritate dicatur corpus manibus sacerdotum frangi quoque et atteri dentibus, vere quidem, licet in sacramento tantum. Vera est igitur attritio icitur. Singuli accipiunt Christum Dominum, et in singulis portionibus totus esingulas minuitur, sed integrum se praebet in singulis. Item Hilarius: Ubi pars est corporis, ibi est et totum
Abbreviated transcription (Latin):
manducatꝰ. qr resurrex̃ occisꝰ. Nec quando
manducamꝰ: partes de iio facimus: & quidem
insacram̃to sic fit. Item. Norunt fideles: quomͦ
manducant cainem xp̃i. Inusquisq accipit
paitem suam. Unde & ipsa grã partes uocan¬
tur: ꝑ partes manducatur. & manet integer
totus: ꝑ partes manducat᷑ in sacram̃to. & ma

Expanded text:
manducatus, surrexit occisus. Nec quando manducatus, surrexit occisus. Nec quando manducamus, partes de illo facimus, et quidem in sacramento sic fit. Item: Norunt fideles quomodo manducent carnem Christi, unusquisque accipit partem suam: unde et ipsa gratia partes vocantur. Per partes manducatur, et manet integer totus. Per partes manducatur in
Abbreviated transcription (Latin):
tialit̾ frangi ae diudi. & tam̃ integrum &e
incorruptibile existere: quod se. colligẽ asserunt
ex confessione berengarii. qui confessus ẽ coram
nicholao papa. & plurib epĩs. panem ae uinũ q̃
inaltar ponuntur. post consecrationẽ ñ solum
delium dentib atteri.
sane dici pot̃. fractio uia ce partitio. ñ in
stiba corporis. s inipsa forma panis sacram̃tali
fieri: ut uera fractio & paruitio sit ibi. que fit
mireris uł insuttes si accidentia uideant᷑ fran¬
gi. cum ibi sint sine subiecto: licet quida asse¬
rant ea fundan inaere:ẽ. ibiuera fractio &e par-¬
titio. que fit inpane. idẽ. informa panis. Uñ
panis ibi frangitur. &e inpartes diuiditur. xͤ¬
ausꝰ. Quando xp̃c manducatur: uita mandu¬
catur. S: quis audeat manducare dñm suũ:
Et tam̃ inuitans nos ad manducandum: ait.
Qui manducat me: uiuit ꝓpt̃ me. Nec occi¬
ditur ut ip̃c manducet᷑ s mortuos uiuificat.
quando manducatur: reficit. ñ defic̃: uiuit

Expanded text:
tialiter frangi et dividi, et tamen integrum et incorruptibile existere. Quod se colligere asserunt ex confessione Berengarii, qui confessus est coram Nicolao papa et pluribus episcopis panem et vinum quae in altari ponuntur, post consecratidelium dentibus atteri.sane dici potest fractio illa et partitio non in substantia corporis, sed in forma panis sacramentaliter fieri, ut vera fractio et partitio sit ibi, quae fitmireris vel insultes si accidentia videantur frangi, cum ibi sint sine subjecto; licet quidam asserant ea fundari in aere. Est ibi vera fractio et partitio, quae fit in pane, id est, in forma panis. Undepanis ibi frangitur, et in partes dividitur, lii: Quando Christus manducatur, vita manducatur. Sed quis audeat manducare Dominum suum? Et tamen invitans nos ad manducandum, ait: Qui manducat me vivit propter me . Non occiditur Christus, ut manducetur, sed mortuus vivificat. Quando manducatus reficit, non deficit. Vivit
Abbreviated transcription (Latin):
diabolus temptare feminam nisi ꝑserpentẽ.
ita nec uirum nisi ꝑ feminam: Ut sicut p̃cep¬
tum di ꝑ uirum uenit admulierem. ita diabo¬
li temptatio ꝑtͣnsiret ꝑ mulierem ad uirũ. In
muliere uͦ que rationalis erat. ñ ẽ ipse locutus.
ut in serpente s ꝑsuasio eius quamuis instinc¬
tu ad iuuaret interius. quod ꝑserpentem ge¬
rebat extĩus. Exp̃dictis temptationis modꝰ.
atq ꝓgressus insinuatur: Necnon et quod p̃¬
diximus inui uidetur. scilicet quod temp¬
tationem p̃cesserit. quedam elatio ce p̃sump¬
tio inm̃te hominis
Obiectio contra illos qͥ
dicunt elationẽ in mente p̃cessisse.

Expanded text:
diabolus tentare feminam, nisi per serpentem; diabolus tentare feminam, nisi per serpentem; ita nec virum, nisi per feminam; ut sicut praeceptum Dei per virum venit ad mulierem, ita diaboli tentatio per mulierem transiret ad virum. In muliere vero quae rationalis erat, non est ipse locutus ut in serpente, sed persuasio ejus, quamvis instinctu adjuvaret interius, quod per serpentem gerebat exterius . Ex praedictis tentationis modus atque progressus insinuatur; necnon etiam quod praediximus innui videtur, scilicet, quod tentationem praecesserat aliqua elatio, et praesumptio in mente hominis. 2. Objectio contra illos qui dicunt elationem praecessisse
Abbreviated transcription (Latin):
que fuerit origo et radix illuis peccati. Qui¬
dam putant quandam elationem in animo
hominis p̃cessisse ex qua diaboli suggestioni
consensit: quod uidetur ausꝰ innuere suꝑ ge
homo deiceretur nisi p̃cessisset in eo quedam
elatio comprim̃da: ut ꝑhumilitatẽ peccati
sciret quam falso de se p̃sumpserit:& quod
ñ bene se habet natura. si a faciente recesserit.
mulier. deũ se a re bona et utili ꝓhibuisse.in¬
siieẽt eius m̃ti amor ille ꝓprie potestatis. ce de
se suꝑba p̃sumptio. que ꝑ temptationem fue¬
rat conuincenda aut ꝑim̃da:. Deniq ñ contem¬
pta suasione serpentis. aspexit lignum bo¬
num esu. decorum aspectu nec credens se inde
posse mori. forte putauit dm̃ alicuiꝰ causa sig¬
nificationis illa dixisse. Ideo manducauit et
dedit uiro suo fortassis cumaliqua suasione.
quam scriptura intelligendam reliquit: ul for¬
te ñ fuit suaderi necesse.cum eam mortuam eẽ
illo cibo ñ uideret uir. Sicut gͦ ñ est ꝑmissus

Expanded text:
quae fuerit origo et radix illius peccati. Quidam putant quamdam elationem in animo hominis praecessisse ex qua diaboli suggestioni consensit. Quod videtur Aug. innuere, lib. 1homo dejiceretur, nisi praecessis set in eo quaedam elatio comprimenda; ut per humilitatem peccati sciret quam falso de se praesumpserit, et quod non bene se habet natura si a faciente recesserit. mulier, dum se a re bona et utili prohibuisset, nisi inesset ejus menti amor ille propriae potestatis, et de se superba praesumptio, quae per tentationem fuerat convincenda, aut perimenda. Denique non contenta suasione serpentis aspexit lignum bonum esu, decorum aspectu; nec credens se inde posse mori, forte putavit Deum alicujus causa significationis illa dixisse; ideo manducavit, et dedit viro suo fortassis cum aliqua suasione, quam Scriptura intelligendam reliquit. Vel forte non fuit suaderi necesse, cum eam mortuam esse illo cibo non videret vir. Sicut ergo non est permissus
Abbreviated transcription (Latin):
peate al tulinem ueaet dad otests onme
pattib sacta quis nunc ulluistrat eõ ii utns
uar. Sẽc mirum licem inaquis posse il curr
cum et am nautatum oꝑatione epiuis itues¬
genair Ourinꝓfundum mersi misso eore
oleo a qioe siduillustrant diue multo lat iores
fuerluu inprincipio quam modo sina. auare
nondum congiegate fuerant aque inui noleco
discer uebat Ibi gͦ prinum lucem appdrtunst
uer ilimile est. ubisol cotidiano cursu curcm¬
uedus apparet ut eodem tiamnte lx. ciucum¬
curtens ac pmo abocca sum descendens ues¬
ꝑam facẽt: demde teuocata adortum aurora
idest mane illustiaret. & ita cliuisit ds lucẽ
ce tenebias & appellauit lucem diem &e tene¬
bras noctem

Expanded text:
eret, dici potest in partibus facta quas nunc illustrat solis diurna lux. Nec mirum lucem in aquis posse lucere, cum etiam nautarum operatione saepius illustrentur, qui in profundum mersi, misso ex ore oleo aquas sibi illustrant, quae multo rariores fuerunt in principio quam modo sunt, quia nondum congregatae fuerant in uno loco. discernebat. Ibi itaque primo lucem apparuisse verisimile est, ubi sol quotidiano cursu circumvectus apparet, ut eodem tramite lux circumcurrens, ac primo ad occasum descendens, vesperam faceret, deinde revocata ad ortum, auroram, id est mane illustraret; et ita divisit Deus lucem a tenebris, et appellavit lucem diem, et tenebras noctem
Abbreviated transcription (Latin):
ante lapsum triplici cognitione p̃ditus.
Rerum quippe cognitionẽ hominẽ accepisse
ꝑspicuũ est: cum non ipse creator. uł angłs
aliquis. s homo omib animantib nomina
creata erant. & abillo regenda ce disponen¬
da erant. horum omnium deusilli &e scientiã
tribuit. & ꝓuidentiam atq curam reliquit.
Quorum aliorumq animalium d̾s homini
curam reliquit. & ꝓuidentiam ut dñatio¬
m eius subicerentur. &e ratione illius gub̃¬
narentur. ut sciret ulis necessaria ꝓuude.
a quib emollm̃tum debeant recipere.
Hanc autẽ scientiam ho

Expanded text:
ante lapsum triplici cognitione praeditusRerum quippe cognitionem hominem accepisse perspicuum est, cum non ipse Creator vel angelus aliquis, sed homo omnibus animantibus nomina er illum creata erant, et ab illo regenda, et disponenda erant, horum omnium Deus illi et scientiam tribuit, et providentiam atque curam reliquit, Quorum aliorumque animalium Deus homini curam reliquit et providentiam, ut dominatioubjicerentur, et ratione illius gubernarentur; ut sciret illis necessaria providere a quibus emolumentum debebat recipere. Hanc autem scientiam ho
Abbreviated transcription (Latin):
t hec tria etiam ad seipsa referuntur:
ut ait augustinus in nono libro de
trinitate. Mens enim amare se ipsam uel
meminisse non potest: nisi etiam nouerit se.
Dam quomodo amat uł meminit quod
nescit: Miro itaq modo ista tria insepara¬
bilia sunt a semecipsis. & tamen eorum sin¬
gulum ce simul omnia. una eẽntia est: cum i
relatiue dicantur adinuicem.

Expanded text:
t haec tria etiam ad seipsa referuntur, ut ait beatus Augustinus in libro De Trinitate. Mens enim amare seipsam, vel meminisse non potest, nisi etiam noverit se. Nam quomodo amat, vel meminit quod nescit? Miro itaque modo tria ista inseparabilia sunt a semetipsis; et tamen eorum singula et simul omnia una essentia est, cum etiam relative dicantur ad invicem.
Abbreviated transcription (Latin):
t putant illi michael. gabriel. taphael.
de suꝑiori ordine fuisse. Michael: int̃p̃¬
tatur quis ut ds. Gabriel: fortitudo dĩ. Rapha.¬
el: medicina d̃i: nec sunt ista nomina ordinũ.
s sp̃uum: ce dicunt quidam. singulum hoꝵ
unus ꝓprie ac singularit̃ sp̃c. ẽẽ nom̃. Alii uͦ
non unius singularit̃ &e det̾minate. s ñc̃huiꝰ
nunc illius eẽ nom̃. scđ̃m qualitatẽ eorum ad
que nuntianda uł generanda mittuntur si¬
cut & demonum quedam nomina st̃ que qui¬
dam putant unuis ẽẽ ꝓpria Alii uͦ pluribus
communia. Diabolus quippe qui grece ita uo¬
catur. & criminator interp̃tatur. Uł deosũ
etiam leuiathan. idest additam̃tum eorum.
&e alia plura reppies nomina. que uł unius
det̃minent p̃dictas auctoritates q̃ uidentur

Expanded text:
t putant illi Michael, Gabriel, Raphael de superiori ordine fuisse. Michael interpretatur quis ut Deus? Gabriel, fortitudo Dei; Raphael medicina Dei; nec sunt ista nomina ordinum, sed spirituum, et dicunt quidam singulum horum unius proprie ac singulariter spiritus esse nomen. Alii vero, non unius singulariter et determinate, sed nunc hujus, nunc illius esse nomen, secundum qualitatem eorum ad quae nuntianda vel gerenda mittuntur: sicut et daemonum quaedam nomina sunt quae quidam putant esse unius propria, alii vero pluribus communia. Diabolus quippe, qui Graece ita vocatur, et criminator interpretatur vel deorsum etiam Leviathan, id est, additamentum eorum; et alia plura reperies nomina quae vel unius determinent praedictas auctoritates quae videntu
Abbreviated transcription (Latin):
enim confessio d̃i: trinitatem exprimit ꝑso¬
narum. Unitatem uero eẽntie aꝑit. cumsin¬
gulariter subiungit eum. I saias quoq dic̃.
se audisse seraphim clamantia: sc̃s sc̃s sc̃s.
unitatem eẽntie. Dauid quoq eternam filii
generationem insinuat aꝑte: exꝑsona fuii
dicens. Dominus dixit ad me. filius meus
estu ego hodie genuite. Dehac etiam in effa-¬

Expanded text:
enim confessio Dei trinitatem exprimit persoenim confessio Dei trinitatem exprimit personarum: unitatem vero essentiae aperit, cum singulariter subjungit eum. Isaias quoque dicit c. 6 se audisse Seraphim clamantia: Sanctus, sanctusunitatem essentiae. David quoque aeternam Filii generationem aperte insinuat ex persona Filii dicens : Dominus dixit ad me: Filius meus es tu; Ego hodie genui te. De hac generatione ineffa
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝓpositum redeamus: & ad ostenden-¬
unitatem. alias scõrum auctoritates induca¬
mus. Moyses ait. In principio creauit deus
celum &e terram. ꝑ deum significans patrem. ꝑ
principium: filium: & ꝓ eoquod apud nos dicit᷑¬
d̃s. hebraica ueritas habet heloym: quod est
plurale huius singularis. quod est hel. Quod
ergo non est dictum hel. quod est d̃s s heloyre
etiam illud attinere uidetur quo diabolus
ꝑserpentem dixit. Eritis sicut dii: ꝓ quo in he¬
breo habetur heloym. Ac si diceret. Eritis sic̃
diuine ꝑsone. Iuc etiam maximus ꝓpħarum
est illi. Nondicit. domini. Alibi etiam eiusde
unitatem &e eternitatem simul ostendens. ait
um. uł fp̃mscm̃ ẽẽ credamus. Dam si patre poste¬
diuinitatis: alienus est: s nec post̾ior est. quia
recens non est. nec alienus. quia ex patre natus
bo domini celifirmati sunt. & cec̾a. Alibi etiã
dicit. Benedicat nos ds d̃s nr̃. benedicat nos
ds: &e metuant eum omnes fines t̾re. Trina

Expanded text:
ad propositum redeamus; et ad ostendenunitatem, alias sanctorum auctoritates inducamus. Moyses dicit: In principio creavit Deus coelum et terram ; per Deum significans Patrem; per principium, Filium. Et pro eo quod apud nos Deus dicitur, Hebraica veritas habet Heloym, quod est plurale hujus singularis, quod est hel. Quod ergo non est dictum hel, quod est Deus; sed heloyetiam illud attinere videtur, quod diabolus per serpentem dixit: Eritis sicut dii. Pro quo in Hebraico habetur heloym; ac si diceret: Eritis sicut divinae personae. Ille etiam maximus prophetarum minus nomen est illi; non dicit Domini. Alibi etiam ejusdem unitatem et aeternitatem simul ostendens ait um esse credamus. Nam si Patre postedivinitatis, alienus est; sed nec posterior est, quia recens non est; nec alienus, quia ex Patre natus . Alibi etiam ait: Benedicat nos Deus, Deus noster, benedicat nos Deus, et metuant eum omnes fines terrae. Trina
Abbreviated transcription (Latin):
bili generatione:ysaias ait. Generationem elꝰ
quis enarrabit: In libro quoq sapientie et̃¬
nitas filii cum patre monstratur: ubi sapien¬
tia ita loquitur. Dominus possedit me ini-
cio uiarum suarum. antequam quicquam
faceret aprincipio ab eterno ordinata sum.
antequam t̾ra fieret. necdum erant abyssi. &
ego iam concepta eram: nec dum fontes. necdũ
montes. uł colles. & egoparturiebar. Ad huc
terram non fecerat. & carlines orbis terre. qͣn¬
do p̃parabat celos. aderam: quandoappende-¬
bat fundam̃tum terre. cum eo eramcuncta
componens: & delectabar ꝑsingulos dies. lu-¬
dens coram eo. Ecce aꝑtum de eterna genitu¬
ratestimonium. quo ipsa sapientia ꝑhibet
se antemundum conceptam ẽe ce parturiri. idẽ
genitam: ce apud patrem eternalit̾ existere.
Ipsa etiam alibi ait. Ego ex ore altissimi ꝓdii:
primogenita ante omnem cieatorem. Miche¬
as quoq ꝓpħa. eternam uerbi generationem
&e temporalem ex maria. simul insinuauit:

Expanded text:
bili generatione Isaias ait: Generationem ejus quis enarrabit? In libro quoque Sapientiae aeternitas Filii cum Patre monstratur, ubi Sapientia ita loquitur: Dominus possedit me cio uiarum suarum antequam quicquam faceret a principio. Ab aeterno ordinata sum antequam terra fieret. Necdum erant abyssi et ego iam concepta eram, necdum fontes necdum montes ante colles ego parturiebar. AdAuc terram non fecerat, et cardines orbis terrae, quando praeparabat coelos, aderam; quando appendebat fundamenta terrae, cum eo eram cuncta componens, et delectabar per singulos dies ludens coram eo. Ecce aptum de aeterna genitura testimonium; quo ipsa Sapientia perhibet se ante mundum conceptam esse et parturiri, id est, genitam, et apud Patrem aeternaliter existere. Ipsa etiam alibi ait : Ego ex ore Altissimi prodii, primogenita ante omnem creaturam. Micheas quoque propheta aeternam Verbi generationem, et temporalem ex Maria, simul insinuavit
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ ĩm̃itis ꝓficiant atꝙ cotidre mag̃ ac magis me¬
reant᷑ qͥbꝰda uidet᷑ ex eo qͥa cotidie hominum uti¬
litatib inseruiunt. eorumq ꝓfectib student.
Quib etiam nichuominꝰ uidet᷑ qd & inp̃mio ꝓfi.¬
tiant scilicet incognitione & diectione dĩ. Li¬
cet enim ut aiunt inconfirmatione beatitu¬
dinem acceꝑunt eĩnamatq ꝑfectam. Auget᷑
tam̃ cotidie eorum beatitudo: quia magis ac
magis diligunt atq cognoscunt. & ẽ eoꝵ
caritas quadm̃ & nos diuigunt & mĩtũ &e p̃¬
mium. Meritum. quia ꝑ eam & obsequia exea

Expanded text:
Quod in meritis proficiant atque quotidie magis ac magis mereantur, quibusdam videtur, ex eo quia quotidie hominum utilitatibus inserviunt, eorumque profectibus student. Quibus etiam nihilominus videtur, quod et in praemio proficiant, scilicet, in cognitione et dilectione Dei. Licet enim, ut aiunt, in confirmatione beatitudinem acceperint aeternam atque perfectam, augetur tamen quotidie eorum beatitudo, quia magis ac magis diligunt atque cognoscunt; et est eorum charitas, qua Deum et nos diligunt, et meritum et praemium meritorum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ligat ut soluit ꝓpria potestate se priuat.
idest dignum p̾uatione se faci
Si sac̃dos
pot̃ dimittere uł retinere pecratũ. sap̃dxre uiii

Expanded text:
ligat vel solvit, propria potestate se privat, id est, dignum privatione se facit. 4. Si sacerdos potest dimittere vel retinere peccata. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
ligent̃ eorum posuimꝰ sententiã qͥ dict̃
om̃s actus naturas bonas eẽ. & inquantum
sunt bonos &ẽ in quo tractatu qued̃a int̾se¬
rumus. que ñexeoꝵ tantum ꝑsona accipi¬
encda sunt. quia ab omnib catholice sapien¬
tib absq hesitatione tenentur: atq auctori¬
tatum testimoniis ce rationibꝰ eorumdẽ tradi¬
tionẽ muniuuimꝰ. Squi dicunt omnes actus
essentia sui. id est inquantum sunt ẽẽ bonoꝰ.
quosdam uero inquantum in ordinate fiuint.
peccata ẽẽ Addunt quoq quosdam ñ tantũ
eẽntia s etiam genẽ bonos eẽ ut reficere esu¬
rientem. qui actus ẽ. de genere oꝑis miscd̃ie:
dicunt quos ñ solum eẽntia uł genꝰ. s etiam
causa & finis commendat. Ut sunt illi qui ex
los actꝰ nullomͦ eẽ adeo. nͦ eẽ bonos siue in eo qd̵ st̃¬

Expanded text:
ligenter eorum posuimus sententiam, qui dicunt omnes actus naturas bonas esse, et in quantum sunt bonos esse. In quo tractatu quaedam interseruimus, quae non ex eorum tantum persona accipienda sunt, quia ab omnibus catholice sapientibus absque haesitatione tenentur; atque auctoritatum testimoniis et rationibus eorumdem traditionem munivimus, qui dicunt omnes actus essentia sui, id est, in quantum sunt, esse bonos, quosdam vero in quantum inordinate fiunt, peccata esse. Addunt quoque quosdam non tantum essentia, sed etiam genere, bonos esse, ut reficere esurientem, qui actus est de genere operum misericodicunt, quos non solum essentia vel genus, sed etiam causa et finis, commendat: ut sunt illi qui ex LOS ACTUS NULLO MODO ESSE A DEO, NEC ESSE BONOS SIVE IN EO QUOD SUN
Abbreviated transcription (Latin):
ipso minor ẽ. filius. Quomodo enim etiã ñ¬
se ipso minor factus est. qui se ipsum exina¬
muit formam serui accipiens. Non enim
sic accepit formam serui: ut amitteret for¬
mam di. inqua erat equalis patri. In forma¬
gͦ cdłiꝰ unigenitus patris est equalis patri. In
forma serur etiam se ipso minor est. Nonigi¬
tur immerito scͥptura dicit utrumq scilicet
et equalem patri filium: et patr̃e maiorem
filio. Illud enim ꝓpt̾̃ dĩ formam: hoc autẽ
ꝓpt̃ formam serui intelligitur. De hoc eod̃ẽ
inscdo libro de trinitate ait Dẽi filiꝰ equalis
patri. scđm dĩ formã in qua est: et minor pa¬
tre. scđ̃m formam serui quam accepit. Inqua
ñ mͦ patre. s etiam spũ sc̃o:. nec hoc tantum. s
etiam se ipso. minor inuentus est. ꝓpt̃ quam
ut idem ait in libro contra maximinum. ñ¬
tantum patre. s etiã se ipso. & sp̃u scõ minor ẽ¬
factus: et etiam minoratus paulominus ab
angłis. Est gͦ di filius. ut ipse ait in pͥmo libro

Expanded text:
ipso minorem Filium. Quomodo enim non etiam se ipso minor factus est, qui semetipsum exinanivit, formam servi accipiens? Neque enim sic accepit formam servi, ut amitteret formam Dei, in qua erat aequalis Patri. Si erigitur Dei unigenitus Patris aequalis est Patri; in forma servi etiam seipso minor est. Non igitur immerito Scriptura dicit utrumque, scilicet aequalem Patri Filium, et Patrem majorem Filio. Illud enim propter Dei formam, hoc autem propter formam servi intelligitur. De hoc eodem in secundo libro De Trinitate Patri secundum Dei formam in quo est; et minor Patre secundum formam servi, quam accepit: in qua non modo Patre sed etiam Spiritu sancto, nec hoc tantum, sed etiam seipso minor inventus est. Propter quam, ut idem ait contra Maximinum tantum Patre, sed etiam seipso et Spiritu sancto minor factus est, et etiam minoratus paulo minus ab angelis. Est ergo Dei Filius, ut ipse ait, in lib. 1
Abbreviated transcription (Latin):
luminaria infirmam̃to celr e diuidat
diem ac noctem. In p̾cedenti triduo aisposita
est unuisitatis huius mundi machina epar¬
tib siuis distributa. formata enimiuce prima
die:. que uniũsa illustraret duo sequentes di¬
es aitributi sunt supp̃me ce insime parti
mundi firmam̃to scilicet. &e aeri terie a aque.
Nam scd̾a die firmam̃tum desuꝑ expansũ ẽ.
t̃cia uero aquarum molibus intra recep¬
tacula sua couectis. t̾ra est reuelata.
atq aer serenatus. Quatuor igitur mundi e¬
lem̃ta. illis dieb suis locis distincta sunt. & or¬
dinata. trib autem sequentib dieb ornata
sunt illa quatuor elem̃ta. Quarta emimdie
ornatum est firmam̃tum. sole &e luna ce stel¬
lis. Quinta. aer inuolatilib & aque inpiscibꝰ.
ornam̃ta acceꝑunt. Sexta accepit terra u¬
mentace reptilia & bestias: post que omnia
factus est homo de t̾ra. & interra. ñ tam̃ ad
terram. nec ꝓpt̾ terram. s ad celum. &e ꝓpter
celum. Ante alia de ornatu celiagitur. si c̃ priꝰ

Expanded text:
luminaria in firmamento coeli, et dividant diem ac noctem. In praecedenti triduo disposita est universitatis hujus mundi machina, et partibus suis distributa. Formata enim luce prima die quae universa illustraret, duo sequentes dies attributi sunt supremae et infimae parti mundi, firmamento scilicet, aeri, terrae, et aquae. Nam secunda die firmamentum desuper expansum est. Tertia vero equarum molibus intra receptacula sua collectis, terra est revelata atque aer serenatus. Quatuor ergo mundi elementa illis diebus, suis locis distincta sunt et ordinata. Tribus autem sequentibus diebus ornata sunt illa quatuor elementa. Quarta enim die ornatum est firmamentum sole, et luna, et stellis. Quinta aer in volatilibus, et aquae in piscibus ornamenta acceperunt. Sexta accepit terra jumenta et reptilia et bestias, postque omnia factus est homo de terra et in terra; non tamen ad terram, nec propter terram, sed ad coelum et propter coelum. 7. Ante alia de ornatu coeli agitur, sicut prius
Abbreviated transcription (Latin):
consp ectu din uueniet quia e sierit ibistmulue
penitudinis. nulla erit ibi correchio uoluntatis. A
talb enim ita cuipadit᷑ iniquitas sua: ut nullate¬
nus abeis possit uł diligi uł desiderari iuisticia.
Uoiuntas emim eoꝵ talis erit. ut habeat in se semꝑ
malignitaus sue supplicium: numquam tam̃ recipe
possit bonitatis affectum. quiasic̃ illi quicũ xp̃o
regnabunt nullas inse male uoluntatis teliqͥas
habebunt: ita illiquierunt supplicio ignis eterni
cum diabolo &e angłis eiꝰ deputati. sic̃nullam uite
habebunt reqiuem. sic bonam nullatenus ha¬
bere poterunt uoluntatẽ & sic̃ coheredib xp̃i
dabitur ꝑfectio gr̃e. ad et̾nam głam: ita consor¬
tibus diaboli cumulabit ip̃a
malignitas penam: quando extĩoribus depu¬
tati tenebris. nulio uiustrabunt᷑ int̾iori lumine
ueritatis. Ex his apparet reꝓbos in inferno sic¬
penitentiam gesturos. ut ꝑeam prauam uolun¬

Expanded text:
conspectu Dei non inveniet, quia etsi erit ibi stimulus conspectu Dei non inveniet, quia etsi erit ibi stimulus poenitudinis, nulla ibi erit correctio voluntatis, a talibus enim ita culpabitur iniquitas sua, ut nullatenus ab eis possit vel diligi vel desiderari justitia, voluntas enim eorum talis erit, ut habeat in se semper malignitatis suae supplicium, nunquam tamen recipere possit bonitatis affectum, quia sicut illi, qui cum Christo regnabunt, nullas in se malae voluntatis reliquias habebunt, ita illi qui erunt supplicio ignis aeterni cum diabolo et angelis ejus deputati, sicut nullam ulterius habebunt requiem, sic bonam nullatenus habere potuerunt voluntatem, et sicut cohaeredibus Christi dabitur perfectio gratiae ad aeternam gtibus diaboli cumulabit ipsa malignitas poenam, quando exterioribus deputati tenebris, nullo illustrabuntur interiori lumine veritatis . Ex his apparet reprobos in inferno poenitentiam sic gesturos, ut per eam pravam volun
Abbreviated transcription (Latin):
questio: ex p̃missis ducens originem. Su
ferno damnatis. & bonis incelo głificatis: dixit.
qd̃ nec bonis uoluntas. nec malis facultas pec¬
candi eẽ potĩt & de bonis quidem constates de
malis a quibus uoluntatem malam ñ remo
ꝑeccare: cum malam hañt uoluntatẽ. Qui¬
dam autumant. illam malam uoluntatẽ
ñ eẽ peccatum. s supplitiũ tantum. alii uͦ pecc̃m
ẽẽ fatenturss ꝑ illud eos ñ mereri aliquam
penam: quia ñ ẽ ibi locus merendi. luud ergo
peccatum dicunt ñ ẽẽ meritum supplitii: s suꝑ¬
plitium mali meriti. quod in hac uita p̃cessit.
De hoc autẽ asꝰ ita dicit. Tempꝰ ad quirendi
uitam et̃nam in hac uita tantum hominibꝰ
d̃s dedit: ubi uoluit eẽ etiam penitentiã fruc-¬
tuosam. Idõ hic penitentia fructuosa ẽ. quia
pot̾ hic homo deposita malitia bene uiuere:
& mutata uoluntate merita simul oꝑaq mu
hac uita ñ fecerit habebit qͥdẽ penitentiam
infuturo scło de malis sins: s indulgentiam in

Expanded text:
quaestio ex praemissis ducens originem. Supferno damnatis, et bonis in coelo glorificatis, dixit quod nec bonis voluntas, nec malis facultas esse peccandi poterit. Et de bonis quidem constat, sed de malis a quibus voluntatem malam non remopeccare, cum malam habeant voluntatem. Quidam autumant illam voluntatem non esse peccatum, sed supplicium tantum. Alii vero peccatum esse fatentur, sed per illud eos non mereri aliquam poenam, quia non est ibi locus merendi. Illud ergo peccatum dicunt non esse meritum supplicii, sed supplicium mali meriti, quod in hac vita praecessit. De hoc autem Augustinus ita dicit, in lib. de vitam aeternam in ista tantum vita Deus ibus dedit, ubi voluit etiam esse poenitentiam fructuosam, ideo autem hic poenitentia fructuosa est, quia potest hic homo, deposita malitia, bene vivere et mutata voluntate merita simul operaque hac vita non fecerit, habebit quidem poenitentiam in futuro saeculo de malis suis, sed indulgentiam in
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ta atti celi luminaria ita formata simul esse
habuisse. illos sex diẽ qͦs sc̃pturamemorat sexre¬
rum gen̾a. idest distinctiones appellant que
simul facte sunt. partim formalit̾. partim cau

Expanded text:
menta atque coeli luminaria ita formata simul esse, et menta atque coeli luminaria ita formata simul esse, et habuisse illos sex dies quos Scriptura commemorat, sex rerum genera, id est distinctiones appellant quae simul factae sunt; partim formaliter, partim cau
Abbreviated transcription (Latin):
plurib modis nititur ostend̃e dicens¬
elem̃ta quatuor. ita formata sicut modo ap¬
parent ab iitio extitisse. et celum syclibus or¬
natum fuisse. Quedam uͭ ñ formalit̃ s matĩa¬
liter tc̃ facta fuisse que post ꝑ temporis acces¬
sum. formalit̾ distincta sunt ut herbe arboreᷤ
ae forte animalia. Omnia gͣ inipso tempis ini¬
tio facta ẽẽ dicunt ẜ quedam formalit̃ & scs
species quas habere cernimus. ut maiores mu¬
di partes: quedam uͦ matĩalit̾ tantum. S ut
dicunt moyses loquens rudi ce carnali populo.
locutionis modum temꝑauit. de do loquens
a simili hominis. qui ꝑmoras temporum opa
sua ꝑficit: cum ipse simussua oꝑa fectt. Unde
auoꝰ. Ido inquit moyses diuisim refert. dm̃ila
oꝑa fecise: quia ñ potuit simul ab homine dici
qd̾ adeo simul potuit fieri. Item. Potuit diuide
scriptura loquendi tempibus: quod ds oꝑandi
temꝑib ñ diuisit̃. Ili qui his auctoritatibus &
aluis huiusmodi inherentes dicunt quatuor ele¬

Expanded text:
pluribus modis nititur ostendere, dicensementa quatuor ita formata sicut modo apparent, ab initio extitisse, et coelum sideribus ornatum fuisse. Quaedam vero non formaliter, sed materialiter tunc facta fuisse, quae post per temporis accessum formaliter distincta sunt: ut herbae, arbores, et forte animalia. Omnia ergo in ipso temporis initio facta esse dicunt; sed quaedam formaliter et secundum species quas habere cernimus, ut majores mundi partes; quaedam vero materialiter tantum. Sed, ut dicunt, Moyses loquens rudi et carnali populo, locutionis modum temperavit, de Deo loquens a simili hominis qui per moras temporum opera sua perficit, cum ipse simul sua opera fecerit, unde Aug.: Ideo, inquit, Moyses divisim refert Deum illa opera fecisse, quia non potuit simul ab homine dici, quod a Deo simul potuit fieri. Item: Potuit dividere Scriptura loquendi temporibus, quod Deus operandi temporibus non divisit. Illi qui his auctoritatibus et aliis hujusmodi inhaerentes dicunt quatuor ele
Abbreviated transcription (Latin):
dicentis. Adũtendum ẽ. qd̾ iusurandum tres
habeat comites. Uĩtatem udicium & iusticiam:
suista defuerint ñ erit uiram̃tũ. s ꝑurium. Ubi
autem falsum uiratur: ueritas deest. Si g falsũ
iuretur. a si non sit ibi intentio fallendi uidetur
eẽ ꝑuirium: quia deest ũitas. Quibda placet. ñ
cẽ ꝑuirium: ubi non est m̃datium. Et sic̃ dicitur
aliquando falsum. sine m̃datio: ita uirat᷑ faisum
sine ꝑuirio. falsum forte dixit apls. cum se uen¬
sentiebat: & si uiramĩto illud confirmasset. non
ꝑuirium incurrisset. quia quantum in ipso fu¬
it. uerum dixit: & siuirationem addidisset.
quantum inse foret uerum uirasset: & si aut̃ eue¬
nerit quam dixit. Idõ sicut quis non ẽ m̃dax
nisi aut̃ sentiat animo quam dicit. siue ita
sit. siue non:. itauidetur quibdam neminem
ꝑuirum constitui. nisi alit̃ sentiat animo. qũa
loquitur. siue ita sit. siue non
De triplici mͦ ꝑuirii.

Expanded text:
cipio: Advertendum est quod jusjurandum tres habet comites, veritatem, judicium et justitiam, si ista defuerint, non erit juramentum, sed perjurium. Ubi autem falsum juratur, veritas deest. Si ergo falsum juretur, etsi non sit ibi intentio fallendi, videtur esse perjurium, quia deest veritas. Quibusdam placet non esse perjurium, ubi non est mendacium; et sicut dicitur aliquando falsum sine mendacio, ita juratur falsum sine perjurio. Falsum forte dixit Apostolus, cum se vensentiebat; etiamsi juramento illud firmasset, non perjurium incurrisset, quia quantum in ipso fuit, verum dixit, et si jurationem addidisset, quantum in se foret, verum jurasset, etsi aliter evenerit quam dixit. Ideo sicut quis non est mendax, nisi aliter sentiat animo quam dicit, sive ita sit, sive non, ita videtur quibusdam neminem perjurum constitui, nisi aliter sentiat animo quam loquitur, sive ita sit, sive non. 2. De triplici modo perjurii.