comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uos neefficiat᷑ aliquis exuobis in
regem. Et sic̃ non audistis uocẽ
meã. s dedistis dorsum durum &
in obedientes extitistis. ita erit quan
do inuocabitis me. ego autem
non respiciam suꝑ orationem ur̃am.
neq exaudiam uos. Hon accidat nob̾
a iusto iudice talia audire responsa:
neq ueniat ad nos uox ista ab eo cui
quamuis miscdiam cantemus. s & iu¬
dicium simul cantabimus. S etiam
ad antiquorum hystorias & ueterum
nobilia gesta reuoluim᷑: equibus uide¬
mus quosdam quidem cum adre-¬
gendos populos subrogarent᷑. uel ad
ꝑmtissime cessisse inuitatos. alios uͦ
aliquan. diu inuitantis grãm distulis¬
se. nec tamen alteros exeis uidemus
ẽẽ culpatos. nec reprehensam ẽẽ aut
in his obedientie ꝓmptam celeritatẽ.
aut inillis timoris cͥcũspectã cunc¬
tationeni: qñi quidem illi magnitu¬
dinem ministerii uerebantur. istis
fides fiduciam dabat. certis quod
omma possibilia sunt credenti. Pa¬

Expanded text:
uos, ne efficiatur aliquis ex uobis in uos, ne efficiatur aliquis ex uobis in regem, et: sicut non exaudistis uocem meam, sed dedistis dorsum durum et inoboedientes ex­ titistis, ita erit quando uos inuocaueritis me, ego autem non respiciam super orationem uestram neque exaudiam uos. non accidat nobis a iusto iudice talia audire responsa neque ueniat ad nos uox ista ab eo, cui quamuis misericordiam cantemus, sed et iudicium simul cantabimus. 114. Sed iterum ad antiquorum historias et ueterum nobi­ lium gesta reuoluimur. e quibus uidemus quosdam quidem, cum ad regendos populos subrogarentur uel ad promptissime cessisse inui­ tatos, alios uero aliquamdiu inuitantis gratiam distulisse. nec tamen alteros ex eis uidemus esse culpatos nec reprehensam esse aut in his oboedientiae promptam celeritatem aut in illis timoris circumspectam cunctationem, quoniam quidem illi magni­ tudinem ministerii uerebantur, istis fides fiduciam dabat certis quod omnia possibilia sunt credenti. pa
Abbreviated transcription (Latin):
mus quidem uerecundiores his qͥ
ad indebitos honores ambitione fe¬
da nitunt᷑. & paulo confidentiores hi
qui futuri iudicii metu. etiam bono¬
rum actuum cuncta refugiunt. Ita
gͦ intalibus ego deliberans. & unum¬
quodq suis ponderibus metiens. ad¬
didi etiam hoc ad animi confiden
tiam. quod mereat᷑ aliquid retri¬
butionis adeo obedientiȩ fides: & un¬
pleat᷑ id quod de ẽ dum integre cre¬
dit᷑ id quodẽ. ut efficiat fides ꝑfestũ.
quem metus habuit imꝑfectum.
Scriptum eñi legimus: qm̃ quitim&
non ẽ ꝑfectus incaritate. ꝑ fecta aut
dilectio. foras mittit timorem. E cõ¬
tra uͦ uidebam quod inobedientiȩ &
incredulitatis ꝑiculo auxilia nulla
succurrunt: nec aliquid inuenio qd
fiduciam tribuat diffidenti: qͥnim¬
mo uereor neꝓ his qui nobie crediti
sunt illud audire necesse sit. animã
ipsorum requiram de manibus ur̃is:
& sicut spreuistis me ne essetis duces
acpͥncipes populi mei. ita ego sꝑnã

Expanded text:
mus quidem uerecundiores his qui mus quidem uerecundiores his qui ad indebitos honores foeda ambitione nituntur et paulo confidentiores his qui futuri iudicii metu etiam bonorum actuum cuncta refugiunt. 113. Ita ergo in talibus ego deliberans et unumquodque suis ponderibus metiens addidi etiam hoc ad animi confiden­ tiam, quod mereatur aliquid retributionis a deo oboedientiae fides et inpleatur id quod deest, dum integre creditur id quod est, ut efficiat fides perfectum quem metus habuit inperfectum. scriptum enim legimus quoniam qui timet non est perfectus in caritate; perfecta autem dilectio foras mittit timo- rem. e contra uero uidebam quod inoboedientiae et incredulitatis periculo auxilia nulla succurrunt. nec aliquid inuenio quod fidu­ ciam tribuat diffidenti, quin immo uereor, ne et pro his qui nobis crediti sunt illud audire necesse sit: animam ipsorum exquiram de manibus uestris, et: sicut spreuistis me, ne essetis duces ac principes populi mei, ita et ego spernam
Abbreviated transcription (Latin):
gendum: s quid faciemus quod ex
alia parte perniciosius in obedien¬
tiȩ crimen incurrimus: Et erit nob̃
fortasse grauius excontemptu.quã
putamus ẽẽ de extremitate discri¬
men: qm̃quidem delinquenti in
hac parte. nullus emendandi ultͣ
dendi & descendendi positus & me¬
met ipsum hinc atq illinc ę̧qua
lance ꝑpendens. & nunc in illam.
nunc inistam partem uelut uentis
impellentibus urgens: ad ultimum
cessi huic qui amplius p̃ponderabat
obedientiȩ timori. qͥq depulso illo
alio ut pote ualidior. uehementioꝵ
totum me sibi uendicauit & tenuit.
Considerate gͦ si recte & iuste nos¬
met ipsos inter hos medios libramꝰ
timores: dum neq asumimus in¬
con.cessos honores. neq eos qui de¬
lati sunt refutamus: quia in alio
impudentia. in alio in obedientia.
condemr nat᷑. utrumq autem im¬
ꝑitiȩ uicium ẽ. Medii gͦ quidam
incedere cupimus inter nimium
timidos & nimium temerarios. ut si¬

Expanded text:
gendum, sed quid facie­ mus quod ex gendum, sed quid facie­ mus quod ex alia parte perniciosius inoboedientiae crimen incurrimus? et erit nobis fortasse grauius ex contemptu quam putamus esse ex temeritate discrimen, quoniam quidem delin­ quenti in hanc partem nullus emendandi ultradendi ac descendendi positus et memet ipsum hinc atque hinc aequa lance perpendens et nunc in illam nunc in istam partem uelut uentis inpellentibus uergens ad ultimum cessi huic qui amplius praeponderabat inoboedientiae timori, quique depulso illo alio utpote ualidior ac uehementior totum me sibi uindicauit et tenuit. considerate ergo si recte et iuste nosmet ipsos inter hos medios libramus timores, dum neque adsumimus incon­ cessos honores neque eos qui delati sunt refutamus, quia in alio inpudentia, in alio inoboedientia condemnatur, utrumque autem inperitiae uitium est. medii ergo quidam incedere cupimus inter nimium timidos et nimium temerarios, ut si
Abbreviated transcription (Latin):
gua ioppe interpretat᷑: derelicta gͦ
contemplatione leticiȩ. magnificen¬
tia scilicet illius dignitatis anti¬
quȩ. inpelagus se meroris ac tristi¬
cie dedit . Inde tempestas. inde som¬
nus. inde naufragium: inde excita¬
tur & insortem mittit᷑. & conficet᷑
fugam. & p̃cipitat᷑. & aceto suscipit᷑.
& non consumit᷑. S ibi inuocat
sermo paulisꝑ expectet: ut post mo-¬
dum si deus dederit latius & diligen¬
tius explanet᷑. Nunc autemid in qd̃
nobis sermo directus fuerat prose¬
quam: qm̃i quidem illi fortassis &
uenia fuit ꝓpt̾ hanc quam diximꝰ
causam. officium differre ꝓpħicũ:
sa subueniet: qui relinquet᷑ satis fa¬
ciendi locus ult̾ius reluctanti: Et
nescio utrum leue aut graue dicam
sacerdotii qͦ quoinodo impositum
iugum. ꝑtinacius recusanti. Si eni
hoc quod solum int̾ omnes excusa¬
tiones fortius habemus. concedat᷑
nobis quod longe inferiores sumus
quam sufficiat ad sacerdotium ꝑ fun¬

Expanded text:
gua Ioppe interpretatur —, derelicata ergo gua Ioppe interpretatur —, derelicata ergo \'contemplatione laeti­ tiae\', magnificentiae scilicet illius et dignitatis antiquae, in pelagus se maeroris ac tristitiae dedit. inde tempestas, inde somnus, inde naufragium, inde excitatur et in sortem mittitur et confitetur fugam et praecipitatur et a ceto suscipitur et non consumitur, sed ibi inuocat sermo paulisper expectet, ut postmodum, si deus dederit, latius et diligentius explanetur. 110. Nunc autem id quo nobis sermo directus fuerat prosequamur, quoniam quidem illi fortassis et uenia fuit propter hanc quam diximus causam officium differre prophe­ tsa subue­ niet, qui relinquetur satis faciendi locus ulterius reluctanti? et nescio utrum graue aut lene dicam sacerdotii quoquo modo inpositum iugum pertinacius recusanti. 111. Si enim hoc, quod solum inter omnes excusationes fortius habemus, concedatur nobis, quod longe inferiores sumus quam sufficiat ad sacerdotium perfun
Abbreviated transcription (Latin):
inquiens ignorare đm crederet qd̃
agebat: aut hoc ẽẽ fugere afacie di.
maris se fluctibus dare. Non dicam
hoc ꝓpħicȩ scientiȩ cui etiam ꝓfun¬
da innotescunt & obscura illumi-¬
nantur.s ne cuius quam hominis
quamuis ignari & imꝑiti ẽẽ arbi¬
tror: quinimmo & ẽcontrario qui¬
cumq ille ingressus fuerit mare.
tunc uͦ maxime salutem suam in
manus dei commisisse sedicit. No
gͦ ignorabat ionas ad eẽ & inma¬
ri & ubiq p̾sto ẽẽ ualidissimam
di manum. quam etiam aliis p̾-¬
dicaturus mittebat᷑. neq effugere
se usquam diuinitatis potentiã
p̃sumebat. Hon hoc credendum ẽ:
asp̃u prefigurari. quod spreto &
abiecto populo suo isrł donum ꝓ¬
phicȩ gr̃e cransferret ad gentes:
ꝓpterea subt᷑ fugit predicationis
officium. ne patriȩ gentis abicien-¬
dȩ triste p̾beret obsequium. Inde
demiq relicto loco quiẽ contempla¬
tio leticiȩ. ita enim hebreorum lin-¬

Expanded text:
inquiens ignorare deum crederet quod inquiens ignorare deum crederet quod agebat, aut hoc esset fugere a facie dei, mari se et fluctibus dare. non dicam hoc propheticae scientiae, cui etiam profunda innotescunt et obscura inluminantur, sed ne cuiusquam quidem hominis quamuis ignari et inperiti esse arbitror, quin immo et e contrario, quicumque ille ingressus fuerit mare, tunc uero maxime salutem suam in manus dei commisisse se dicit. non ergo ignorabat Ionas adesse et in mari et ubique praesto esse ualidissimam dei manum, quam etiam aliis praedicaturus mittebatur, neque effugere se usquam diuinitatis potentiam praesumebat — non hoc credendum est ab spiritu praefigurari, quod spreto et abiecto populo suo Israhel donum propheticae gratiae transferretur ad gentes, propterea subter­ fugit praedicationis officium, ne patriae gentis abiciendae triste praeberet obsequium. inde denique derelicto loco, qui est contemplatio laetitiae — ita enim Hebraeorum lin
Abbreviated transcription (Latin):
afacie dñi. immo potius se fugere
posse putabat: s comprehendebat᷑
ab insectatione maris. atempestate.
asorte. auentre cȩti & tͥum dierum
acnoctium sepultura. formam futu¬
ri mysterii presagante. Et illeqͥdẽ
fugiebat ne uel tristis nuncii nim¬
uitis minister existeret: uel post mo¬
dum mendax inueniret᷑. si ꝑpeni¬
tentiam ciuitas saluaret᷑. Neq eñi
saluti eorum inuidebat: s menda¬
cii ministerium declinabat. digni-¬
tati ꝓpħicȩ inomnibus deferens:
quam utiq inse uelut deformari
uidebat. si infirmaret᷑ macula fal¬
sitatis. dum uulgus ignarum. im¬
potum. intelligere acꝓspicere non
potest profundam futurȩ dispen-¬
sationis scientiam. Ego autem au¬
diui sapientissimum quemlam ui¬
rum de his exponentem: E rationẽ
huius hystoriȩ quȩ quasi absur¬
da uidet᷑ ita reddentẽ. quo ne hanc
quidem causam fuge poneret be¬
ati ione. ut in ioppe descenderet. &¬
exioppe fugeret intharsis. Quasi uͦ

Expanded text:
a facie dei, immo potius fugere a facie dei, immo potius fugere se putabat. sed conprehendebatur ab insecta­ tione maris, a tempestate, a sorte, a uentre ceti et trium dierum ac noctium sepultura formam futuri mysterii praesa­ gante. et ille quidem fugiebat, ne uel tristis nuntii Niniuitis minister existeret uel postmodum mendax inueniretur, si per paenitentiam ciuitas saluaretur; neque enim saluti eorum inui­ debat, sed mendacii ministerium declinabat dignitati prophe­ ticae in omnibus deferens, quam utique in se uelut deformari uidebat, si infamaretur macula falsitatis, dum uulgus ignarum et inperitum intellegere ac prospicere non potest profundam futurae dispensationis scientiam. 107-109. Ego autem audiui sapientissimum quendam uirum de his exponentem et rationem huius historiae, quae quasi absurda uidetur, ita reddentem, quo ne hanc quidem causam fugae poneret beati Ionae, ut in Ioppen descenderet et ex Ioppe fugeret in Tharsis, quasi uero
Abbreviated transcription (Latin):
q ardius. non fui ausus satis crede¬
re consiliis meis:s gerendi senten¬
tiam ex sc̃orum uirorum au tori-¬
tate quesiui. & exempla ueterum
rebus p̾sentibus regłam posui. Neq
enuim suꝑfluo hec nobis scripta st̃:
neq ut grecorum more erudirem̃
& delectaremur inuerbis. quod in
fabulis eorum uel hystoriis fieri so¬
let: ut compositi carminis suauitas
& dulcedo ipsa narrandi illice̾at ani¬
mos. & delectet auditum. Hr̃ȩ litterȩ
inquibus iotaunum. uel apex ociosus
non ẽ. omnia quȩ uel gesta referunt
uel gerenda p̾cipiunt. uitȩ nr̃ȩ insti¬
tuta & regulas pont̾.: uel si quando for¬
te dubios inrebus deliberandi nos ne¬
cessitas inuenit: ad maiorum ȩrem¬
pla redeuntes. inde difamus quid no¬
bis eligendum sit quid cauendum:
Cuiꝰ gͦ hẏstorie recordatus sum. & un¬
de m̾ occasio consilii huiꝰ exorta ẽ:
dicam ego breuit̃. & uos patient̃
audite. Eugiebat aliquando ionas

Expanded text:
que arduis. non fui ausus satis cre- deque arduis. non fui ausus satis cre- dere consiliis meis, sed gerendi sententiam ex sanctorum uirorum auctoritate quaesiui et exempla ueterum rebus praesen­ tibus regulam posui. neque enim superfluo haec nobis scripta sunt neque ut Graecorum more ex his erudiremur aut delecta- remur in uerbis. quod in fabulis eorum uel historiis fieri solet, ut conpositi carminis suauitas et dulcedo ipsa narrandi inliciat animos et delectet auditum; nostrae litterae, in quibus iota unum uel apex otiosus non est, omnia quae uel gesta referunt uel gerenda praecipiunt uitae nostrae instituta ac regulas ponunt, ut, si quando forte dubiis in rebus delibe- randi nos necessitas inuenit, ad maiorum exempla redeuntes inde discamus quid nobis eligendum sit, quid cauendum. 106. Cuius ergo historiae recordatus sum et unde mihi occasio consilii huius exorta est? dicam ego breuiter et uos patienter audite. fugiebat aliquando Ionas
Abbreviated transcription (Latin):
debita reuerentia: quibus necessari¬
um erat baculum me senectutis ex¬
istere. quorum contemplatione &
ut eis debita officia pietatis ex ol¬
uerem. etiam phylosophiş studia cõ-¬
facultates affectusq ducebam. In qͦ
ut uerius dicam. hoc ipso philoso-¬
phatus sum. ne philosophari uide¬
rer. Non gͦ tuli effundi michi hec
omnia & aboleri unius occasionis
obtentu: neq auferri mͥ pat̾nas be¬
nedictiones quas quidam ueterum
scõrum tradit᷑ etiam arte furatus.
parente ci bis & hirsutis pellibus
talsato. Duȩ quidem istȩ sunt causȩ.
quibus precipue cessi. & que intenti¬
onem meam quam maxime mitiga¬
re potuerunt: & puto qͦd neutͣ harũ
uideat᷑ indigna cui cedere debuerit
ille cogitationum tumor. qm̃ qͥdẽ
& uinci tempus ẽ sic & omni rei tem¬
pus ẽ. & fortassis expedit int̾dum
bene uinci. quam male uincere. Ter
posuero. de reliquis iam tacebo.
Recoͬdatus sum dies antiquos: &
intantis rebus tam difficilibus tam¬

Expanded text:
debita reuerentia, quibus necessaridebita reuerentia, quibus necessarium erat baculum me senectutis existere. quorum contemplatione et ut eis debita officia pietatis exsoluerem, etiam philosophiae studia confacultates affectusque ducebam. in quo, ut uerius dicam, hoc ipsum philosophatus sum, ne philosophari uiderer. non ergo tuli effundi mihi haec omnia et aboleri unius occasionis obtentu neque auferri mihi paternas benedic­ tiones, quas quidam ueterum sanctorum traditur etiam arte furatus parente cibis et hirsutis pellibus falso. duae quidem istae sunt causae, quibus praecipue cessi et quae intentionem meam quam maxime mitigare potuerunt. et puto quod neutra harum uideatur indigna, cui cedere debuerit ille cogitationum tumor, quoniam quidem et uinci tempus est, sicut et omni rei tempus est. et fortassis expedit interdum bene uinci quam male uincere. 104.posuero, de reliquis iam tacebo. recordatus sum dies antiquos et in tantis rebus tam difficilibus tam
Abbreviated transcription (Latin):
ri: uelut siquis ingentis luminis
lampade locum parui con claiuis
illuminet.aut arma potentia & ui¬
rilia exiguo uelit corpori & puerili¬
bus menbris inserere. Paruis autẽ
tutius ẽ paruũonus & non supͣ uires
leuare. ne uel derisui fiant simul
& ꝑiculum subeant: sic ne turrun
quidem edificare alii conuenit. nͥei
& hȩ cause sunt que me auobis ofr̃s
& amici carissimi separauerant uel
abstraxerant. Tales namq tunc me
cogitationes. ut longius abscederem
ꝑurgebant. Reuocauit autem me pͥ¬
mo quidem desiderium uri: & magis
illud quod desiderabar. quam quod
ego desiderabam. Nichil enim tam
ualidum ẽ addilectionem. quam si
exutraq parte constet affectio. Scdõ
uͦ. maxima m. ea cura & sollicitudo
p̃cipua. scõrum parentum ueneran¬
da canicͥes. qui ꝓme magis quam ꝓ
ipsa senectute laborabant: abrahȩ¬
mei huiꝰ capitis honor. & angłici in¬
star aspectus: & matris sarȩ quȩ nos
etiam sp̃ualit᷑ genuit eugłii infide.

Expanded text:
ri, uelut si quis ingenti luminis ri, uelut si quis ingenti luminis lampade locum parui conclauis inluminet aut arma potentia et uirilia exiguo uelit corpori et puerilibus membris inserere; paruis autem tutius est paruum onus et non supra uires leuare, ne uel derisui fiant, simul et peri­culum subeant, sicut ne turrem quidem aedificare conuenit alii t hae causae sunt quae me a uobis, o fratres et amici carissimi, separa­ uerant uel abstraxerant; tales namque tunc me cogitationes ut longius abscederem perurguebant. reuocauit autem me primo quidem desiderium uestri et magis illud quod desiderabar quam quod ego desiderabam. nihil enim tam ualidum est ad dilectionem quam si ex utraque parte constet aifectio. secundo uero maxima mea cura et sollicitudo praecipua sanctorum parentum ueneranda canities, qui pro me magis quam pro ipsa senectute laborabant: Abrahamei huius capitis honor et angelici instar aspectus et matris Sarrae, quae nos etiam spiritaliter genuit in euangelii fide,
Abbreviated transcription (Latin):
nitus ex morte. quod resurrectioe¬
ius audeat antequam horum omni¬
um nominum re ipsa & oꝑe particeps
fiat. antequam inhis singulis insemet
ipso ea explendo communicet xp̃o. ac
particeps eiꝰ inhis singulis fiat.: antequã
uacet & discat quis sapientiam dĩ in
misterio absconditam. antequam fas¬
tus uir destruat quȩ sunt paruuli. &
annumeret᷑ iam in numero isrłitico
atq in exercitu dñi. antequam possit
tollere crucem xp̃i & sequi eum. ac ꝑ¬
dere animam suam ꝓpt̾ eum. ut in¬
met ipsum. Nauigent alii. & ingen
tium spe lucrorum marina subean
discrimina: mͥ gratius ẽ suꝑ solidã
terram stanti exigui cespitis sulcis
herbam frumenti requirere & ine¬
genis rebus tenuẽ uitam ducere. ꝙͣ
peregrinas diuitias influctuum ꝑ¬
iculis querere. fortioribus quidem
& potentioribus danr num ẽ non
officia administrare maiora. neq
erga plurimos exercere urtutem.
s inparus rebus & modicis coarta¬

Expanded text:
nitus ex mortuis, quod resurrectionitus ex mortuis, quod resurrectiois audeat, antequam horum omnium nominum re ipsa et opere particeps fiat, antequam in his singulis in semet ipso ea explendo communicet Christo ac particeps eius in his singulis fiat, antequam uacet et discat loqui sapientiam dei in mysterio absconditam, antequam factus uir destruat quae sunt paruuli et adnumeretur iam in numero Israhelitico atque in exercitu dei, antequam possit tollere crucem Christi et sequi eum ac perdere animam suam propter eum, ut inmet ipsum: nauigent alii et ingen- tium lucrorum spe subeant marina discrimina, mihi gratius est supra solidam terram stanti exigui caespitis sulcis herbam frumenti requirere et in egenis rebus tenuem uitam ducere quam peregrinas diuitias in fluctuum periculis quaerere. 101. Fortioribus quidem et potentibus damnum est non officia administrare maiora neque erga plurimos exercere uirtu­ tem, sed in paruis rebus et modicis coarta
Abbreviated transcription (Latin):
se fiat templum di uiui & habitacu¬
lum xp̃i insp̃u: antequam figurȩ &
ueritatis discretionem cognitionem¬
q cognoscat. ut possit scire diligentiꝰ
aquo debeat recedere. & quid debeat
ob tinere. qm̃ ueritas obtinet & ũbra
ꝑtransit. & ut integre possit esfuge¬
re a uetustate litterȩ & seruire inino¬
uitate sp̃c. & exintegro transire ad
gr̃am ꝯlege quȩ complet᷑ sp̃ualit in
destructione corporis: antequam ꝑ
om̃s sp̃c appellationes uirtutesq de¬
currat ꝑ oꝑa &scientiam siue eorũ
quȩ summa sunt. seu quȩ ꝓpt̾ nos
inferiora sunt eiꝰ & nouissima id ẽ
scire quod ds ẽ. & qͦd filius di. scire
aporroia¬
caput. qd lex. qd̃ uia. qđ̃ ostium.
qd̃ fundam̃tũ. qd̃ petra. qd̃ margari¬
ta. qd pax. qd̃ iusticia. qđ scĩficatio.
qd̾ redemptio. quod homo. quod ser¬
uus. quod pastor. quod agnus. quod
sacerdos. quod hostia. quod primo¬
genitꝰ omnis creature. quod pͥmoge¬

Expanded text:
se fiat templum uiui dei et habitacuse fiat templum uiui dei et habitaculum Christi in spiritu? antequam figurae et ueritatis discretionem cognationemque cognoscat, ut possit scire diligentius, a quo debeat recedere et quid debeat obtinere, quoniam ueritas obtinet et umbra pertransit, et ut integre possit effugere a uetustate litterae et seruire in nouitate spiritus et ex integro transire ad gratiam a lege, quae conpletur spiritaliter in destructione corporis? antequam per omnes Christi appellationes uirtutesque decurrat per opera et scientiam siue eorum quae summa sunt seu quae propter nos inferiora sunt eius et nouissima? id est scire quod deus est et quod filius dei, scire aporrocaput, quod fundamentum, quod petra, quod marga­ rita, quod pax, quod iustitia, quod sanctificatio, quod redemptio, quod homo, quod seruus, quod pastor, quod agnus, quod sacerdos, quod hostia, quod pri­ mogenitus omnis creaturae, quod primoge
Abbreviated transcription (Latin):
ut soluet᷑ intẽꝑe & repleret᷑ exultatiõe in
psalmis & canticis di exurgens uelut plec̃.¬
trũ matutinũ inpsalt̾io &ecithara exurgens
dilucło. & clamans ad dñm usqͦ raucȩ fiant fauces
meȩ. & adhereat lingua mea fauci¬
bus meis: pͥus quam supra petram
stent pedes mei. & consumment᷑ sĩc
cerui ut dirigant᷑ scdm dm gressus
meiut ñ infirment᷑ nec paulominus
effundant᷑ uestigia mea. pͥus quam
omnia menbra mea fiant arma
iusticiȩ. & omnis immortalitas ab-¬
sorbeat᷑ duita. & subiecta sit caro
gradum. antequam castis & igne
antequam describat ea tripliciter
inlatitudine cordis sui ita ut sen-¬
sum habeat xp̃i: antequam abscon¬
ditos cȩt̾is. in uisibiles atq obscuros
thesauros scientiȩ ingredi mereat᷑.
ita ut ꝑceptis inde diuitiis possit
sp̃ualia: antequam contemplet᷑ sic̃
contemplari dignum ẽ delectationẽ
dm̃ & uisitet templũimmo potius ip¬

Expanded text:
ut soluatur in tempore et repleatur exultatione in ut soluatur in tempore et repleatur exultatione in psalmis et canticis domini exsurgens uelut plectrum matutinum in psalterio et cithara, exsurgens diluculo et clamans ad dominum usque quo raucae fiant fauces meae et adhaereat lingua mea faucibus meis? priusquam supra petram stent pedes mei et consummentur sicut cerui, ut dirigantur secundum deum gressus mei, ut non infirmentur nec paulo minus effundantur uestigia mea? prius­ quam omnia membra mea fiant arma iustitiae et omnis in me mortalitas absorbeatur a uita et subiecta sit caro gradum, antequam castis et igne antequam describat ea tripliciter in latitudine cordis sui, ita ut sensum habeat Christi? ante- quam absconditos ceteris inuisibiles atque obscuros thesauros scientiae ingredi mereatur, ita ut perceptis inde diuitiis possit spiritalia? antequam contempletur, sicut contemplari dignum est, delecta- tionem domini et uisitet templum eius, immo potius ip
Abbreviated transcription (Latin):
ibuit hostiam uiuam. scãm. deo pla¬
centem. & rationabile suum obseqͥ¬
um gessit. & immolauit deo facͥfi
cium laudis. & sp̃m contͥbulatum
quod solum facͥticium expetit ds̃
cȩt̾is omnib abiectis atq contemp¬
tis: quomͦ poteram audere ad facͥfi¬
cium accedere. & adhostias offeren¬
das. & imaginem acfiguram sacra¬
mentorum cȩlestium celebrandam:
uel quomͦ habitum sacerdotalem
nomenq susciꝑem᷑. qui non pͥus
scirem me oꝑibus scĩs consummas¬
se manus meas: qui nondum ocu¬
lum docuissem recte uidere crea¬
turam deiqui non aurem meam
pͥus aꝑuissem eruditioni dñi. ita
ut mererer addi m̾ aurem quȩ
non grauit̾ audiret. & eẽt sardium
p̃ciosum mauris in aure mea. quod
ẽ sermo sapientis in aure obedienti:
qui non pͥus os meum aꝑui & attraxi
sp̃m. uel dilataui os meum ut sp̃u re¬
pleret᷑ ad ꝓloquenda misteria & dog¬
mata pietatis. qui ñ obtuli linguã meã

Expanded text:
ibuit hostiam uiuam sanctam plaibuit hostiam uiuam sanctam placentem deo et rationabile suum obsequium gessit et immolauit deo sacrifi­ cium laudis et spiritum contribulatum, quod solum sacrifi- cium expetit deus ceteris omnibus abiectis atque contemptis, quomodo poteram audere ad sacerdotium accedere et ad hostias offerendas et imaginem ac figuram sacramentorum caelestium celebrandam? uel quomodo habitum sacerdotalem nomenque suscipere, qui non prius scirem me operibus sanctis consummasse manus meas, qui nondum oculum docuissem recte uidere creaturam dei, qui non aurem meam prius aperuissem eruditioni domini, ita ut mererer addi mihi aurem, quae non grauiter audiret, et esset sardius pretiosus inauris in aure mea, quod est sermo sapientis in aure oboedientis? qui non prius os meum aperui et adtraxi spiritum uel dilataui os meum, ut spiritu repleretur ad proloquenda mysteria et dogmata pietatis? qui non obtuli linguam meam,
Abbreviated transcription (Latin):
ri omnia ꝑlegem. nequid corpora¬
lis uicii uel hostia habeat uel sacer¬
dos: quȩ utiq figurȩ sunt per fec¬
tionis eius & puritatis quȩ ẽẽ deb&
incorde & anima sacerdotis. S ne
ipsa quidem indumenta sacerdo¬
talia uel ministerii uasa cuilibet
contingere saltm aut contrecta¬
re fas ẽ. Ipsa qͦq sacrificia non pas¬
sim omnibus s certis quibusq
indulget᷑ insumere: & intra certũ
tempus & intra prefinitũ locum.
S ne compositionem quidem olei
chrismatis initari cuiquam fas
ẽ: neq mixturam incensi. Et quid
amplius dicam: He ipsum qͥtlem
templum ingredisinitur. qui non
fuerit etiã ã minimis quibrq ani
scõrum. quo uni soli pontifici & ipsi
semel in anno ingredi tas erat. cui
soli accedere intra int̾ius uelum li¬
cebat. & archam testamenti acpro¬
piciatorium & cherubin uidere. q̃ nc̃
ẽ summi dei uel sacerdos ẽẽ uel sacͥ¬
ficium qui non pͥus semet ipsum ex¬

Expanded text:
ri omnia per legem, ne quid corpo­ rari omnia per legem, ne quid corpo­ ralis uitii uel hostia habeat uel sacerdos. quae utique figurae sunt perfectionis eius et puritatis, quae esse debet in corde et anima sacerdotis. sed ne ipsa quidem indumenta sacerdotalia uel ministerii uasa cuilibet contingere saltim aut contrectare fas est. ipsa quoque sacrificia non passim omnibus sed certis quibusque indulgetur insumere et intra certum tempus et intra praefinitum locum. sed ne conpositionem quidem olei chrismatis imitari cuiquam fas est neque mixturam incensi. et quid amplius dicam? ne ipsum quidem templum ingredi sinitur qui non fuerit etiam in minimis quibusque anim ipsa sancta sanctorum, quo uni soli pontifici et ipsi semel in anno ingredi fas erat, cui soli accedere ultra interius uelum licebat et arcam testamenti ac propitiatorium et Cherubin uidere, quae nuest summi dei uel sacerdos esse uel sacrificium, qui non prius semet ipsum exh
Abbreviated transcription (Latin):
nus quam flammis adurit᷑. & tabu¬
las suscipit: ad multitudinem qͥdẽ
uulgi tabulas littere: ad eos autẽ
censum altaris obtulerunt: et pro
hoc solo consumunt᷑ igne: & eundẽ
pene locum penȩ & int̃icus quem
culpȩ & impietatis habuere. & ne
aaron quidem idoneus adinterce¬
dendum fuit. cum utiq pat̾ eẽt &
scds post moysen deo sacerdocii ho¬
nore ꝓpͥnqͣret. Heli qͦq sacerdos ꝓ
filiorum iniqͥtate danr natur: qd
cos diuina sacrificia temerantes mi¬
nus seuera anĩaduersione plectebat.
Niserum me. & quidem coercuit.
& quidem corripuit: s lenitate &¬
patris mansuetudine. non seuerita¬
te & au toritate pontificis. Quid o¬
ra ille qui archam testamenti dñi
cum iuuenca fȩtus impatiens direcꝰ¬
ci lumitis orbitam declinasset. iam
iamq lapsuram manu sedula ac
sollicita sustentasset: nonne tantũ
mͦ pro hoc quod sca cetigerat. adõ
morte multatus ẽ: Scio ego ne cor¬
poris quidem maculas insacerdo

Expanded text:
nusquam flammis aduritur et tabunusquam flammis aduritur et tabulas suscipit, ad multitudinem quidem uulgi tabulas litterae, ad eos autem, censum altaris obtulerant, pro hoc solo consumuntur igni, et eundem paene locum poenae et interitus quem culpae et inpietatis habuere. et ne Aaron quidem idoneus ad interceden­ dum fuit, cum utique pater esset et secundus post Movsen deo honore sacerdotii propinquaret. Heli quoque sacerdos pro filiorum iniquitate damnatur, quod eos diuina sacrificia teme- rantes minus seuera animaduersione plectebat. miserum me et quidem cohercuit et quidem corripuit, sed lenitate et mansuetudine patris, non seueritate et auctoritate pontificis. quid Oza ille, qui arcam testamenti domini, cum iuuenca fetus inpatiens directi limitis orbitam declinasset, iam iamque lapsuram manu sedula ac sollicita sustentasset, nonne tantum­ modo pro hoc, quod sancta tetigerat, a deo morte multatus est? 94. Scio ego ne corporis quidem maculas in sacerdo
Abbreviated transcription (Latin):
forte me arbitremini plus iusto ẽẽ
meticulosum. indicare uobis debe-¬
o: ut non tam timidum me ꝗͣ. cõ¬
sulentem iudicetis. deus cum ad
moysen loqueret᷑ inmonte. plures
qͦq alios cum eo iussit ascendere:
inquibus erat aaron cum filiis su¬
is sacerdotibus. & septuaginta p̾sbit̃i
ex semoribus.qui omnes stantes e¬
minus iussi sunt adorare: prope
nec alius cum eo ullus ascendere.
Ex quo manifeste
indicat᷑
quod non ẽ cuiꝰlib& ꝓy¬
ꝓrimum
fieri deo. nͥsit aliquis qualis mos¬
ses: qui caꝑe insemet ipso possit
pararet᷑. cet̾os quidem tubarum so¬
nus & fulgura & tonitrua perstrepe¬
bant. caligo quoq & fumus montis
ardentis. & metus ac terror horribi¬
lis: itauͦ ł bestia simontem tetigis¬
set lapidaret᷑. Et ita procul as¬
tantibus magnum erat eis uel som¬
cum uocis audire. & hoc sanctificatis
cum omni diligentia & cautela. No¬
yses uͦ solus & montem ascendit &¬
nubem ingreditur. & flagrantibus

Expanded text:
forte me arbitremini plus iusto esse forte me arbitremini plus iusto esse meticulosum, indicare uobis debeo, ut non tam timidum me quam consulentem mihimet iudicetis. deus cum ad Moysen loqueretur in monte plures quoque alios cum eo iussit ascendere, in quibus erat et Aaron cum filiis suis sacerdotibus et septuaginta presbyteri ex senioribus, qui omnes adstantes eminus iussi sunt adorare, prope ur nec alius cum eo ullus ascendere. ex quo manifeste indicatur quod non est cuiuslibet proximum fieri deo, nisi sit aliquis qualis Moyses, qui capere in semet ipso possit pararetur, ceteros quidem tubarum sonus et fulgura ac tonitrua perstrepebant, caligo quoque et fumus montis ardentis et metus ac terror horribilis, ita ut uel bestia, si montem contigisset, lapidaretur — et ita procul adstantibus magnum eis erat uel sonitum uocis audire, et hoc sanctificatis cum omni diligentia et cautela —, Moyses uero solus et montem ascendit et nubem ingreditur et flagrantibus
Abbreviated transcription (Latin):
ducere studet: ut spoliis eiꝰ cȩdat
quicqͥd illud ẽ quod in nos beneficio
diuine ac pͥmȩ illiꝰ conditionis in¬
fluxit: unde uix aliquis fortasse lon¬
ga se & districta legens philosopha.
& paulatĩ nobilitatem animȩ suȩ
recolens. naturam lucis quȩ inse ẽ
humili huic & tenebroso luco con¬
iuncta reuocet & reflectat ad de¬
um:uel sicerte propicio eo agat.
utrumq parit̾ reuocabit: si tam̃
longa & assidua medita tione
insuescat sursum semꝑ aspi-¬
cere. & deorsum male tͣ hente
ac degrauantem mat̾iam sibi¬
met astrictam frenis artioribus
subleuare. Prius autem quam
hoc obtineat. & ut inquantum
fieri potest. cȩx̃os homines cordis
puritate p̾cȩdat. pẽe his uelle non
debet. quorũ sepurgatiorẽ ẽẽ ñ
sentit: nec cutum putare mediato¬
rem effici popłi apud dm̃ quod
ẽ speciale officium sacerdotis: nͥ se
ꝓximum & amicum uideat dei.Ne¬
rum unde inħc metum uerim. ne

Expanded text:
ducere studet, ut spoliis eius cedat ducere studet, ut spoliis eius cedat quidquid illud est. quod in nos beneficio diuinae ac primae illius conditionis influxit. unde uix aliquis fortasse longa se et destricta regens philosophia et paulatim nobilitatem animae suae recolens naturam lucis, quae in se est humili huic et tenebroso luto coniuncta, reuocet ac reflectat ad deum; uel si certe propitio eo agat, utrumque pariter reuocabit, si tamen longa et adsidua meditatione insuescat sursum semper aspicere et deorsum male trahentem ac degrauantem materiam sibimet adstrictam frenis artioribus subleuare. prius autem quam hoc obtineat et ut, in quantum fieri potest, ceteros homines cordis puritate praecedat, praeesse his uelle non debet, quorum se purgatiorem esse non sentit, nec tutum putare mediatorem effici populi apud deum — quod est speciale officium sacerdotis —, nisi se proximum et amicum uideat dei. 92. Uerum unde in hunc metum uenerim, ne
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt dilecti. & facti sunt filii dis¬
cedentes. Uitis quoq lexa palmitib
& uitis uera. tota fructifera in amari¬
tudinem uersaẽ. & diadema decoris
uersũ ẽ in ignomimam: signaculũ
dext̃ȩ tuȩ & corona głationis incõ¬
fusionem facta ẽ m. Siuͦ quis alius
auda. cter & fortit᷑ huiꝰcemodi p̾li¬
orum paratus ẽ subire certamina: hc
ego & beatum dico ꝓconfidentia sua.
& p̃me fero. Illorum uͦ bellorum ñ¬
dum facio mentionem quib intra
nos met ipsos ꝓpͥis uiciis ac passio¬
nibus impugnamur. & die noctuq
ignitis stimulis corporis humilita¬
tis huiꝰ & corporis mortis urgemur
nunc latenter. nunc etiam palam
prouocantibus uͥq & irritantibus
rerum uisibiliũillecebris. luto hoc
fecis cui inhesimus. ceni sui fetorẽ
uenis capacioribus exalante. s &
lege peccati que ẽ inmenbris nr̃is
legi sp̃c repugnante. dum imaginẽ
regiam que intra nos ẽ captiuam

Expanded text:
uerunt dilecti et facti sunt filii disuerunt dilecti et facti sunt filii discedentes. uitis quoque laeta palmitibus et uitis uera, tota fructifera in amaritudinem uersa est et diadema decoris conuersum est in ignominiam; signaculum dexterae meae et corona gloriationis in confusionem facta est mihi. si .uero quis alius audacter et fortiter huiuscemodi proeliorum paratus est subire certamina, hunc ego et beatum dico pro confidentia sua et prae me fero. 91. Illorum uero bellorum nondum facio mentionem, quibus , intra nosmet ipsos propriis uitiis ac passionibus inpugnamur et die noctuque ignitis stimulis corporis humilitatis huius et corporis mortis urguemur, nunc latenter nunc etiam palam prouocantibus ubique et inritantibus rerum uisibilium inlece­ bris, luto hoc faecis, cui inhaesimus, caeni sui foetorem uenis capacioribus exhalante, sed et lege peccati, quae est in mem­ bris nostris, legi spiritus repugnante, dum imaginem regiam, quae intra nos est, captiuam
Abbreviated transcription (Latin):
citans. ymbrem eliciens. tonitrua
mouens: Quis hȩc digne lamentabit᷑
& tlebit ieremias: Nempe aliquis
nouam lamentationem ꝓ nr̃a noua
hac captiuitate conscribens. excla¬
met iterum ad dñm & dicat: parce
das inop probrium hereditatem
Quis pronobis Noe. Ianiel. & iob.
orabit ad dñm ut cesset & quies¬
cat parumꝑ a nobis ista uastatio: ut
aliquando redeamus ad nos ipsos.
uelut depulsa ab oculis caligine
recognoscamꝰ quod unius patͥs filii.
quod fr̃s sumꝰ. ut non iam ultra po¬
pulus dei iudas & isrł dicat᷑. nec ro¬
boam & ieroboam. nec ihrłm & sa¬
maria.que nunc incaptiuitatem
traduntur. dum lamentantur:
Et ego quidem fateor me inualidis¬
simum ẽẽ ad huiꝰ cemodi p̾lia: &
ꝓpt̾ea terga me dedisse confiteor.
Unde & uelans faciem meam con¬
fufione sedeo singularis: quia ama¬
ritudine repletus sum. Quesiui & ego
tacere. tanquam intelligẽs quod
tempus malum sit: quia recalcitra¬

Expanded text:
citans. imbrem eliciens, tonitrua citans. imbrem eliciens, tonitrua mouens — quis haec digne lamen- tabit et flebit? 89. Hieremias nempe aliquis nouam lamentationem pro nostra noua hac captiuitate conscribens exclamet iterum ad deum et dicat: parce, das in obprobrium hereditatem quis pro nobis Noe et Danihel et Iob orabit ad dominum, ut cesset et quiescat parumper a nobis ista uastatio, ut aliquando redeamus ad nosmet ipsos et uelut depulsa ab oculis caligine recognoscamus quod unius patris filii, quod fratres sumus, ut non iam ultra populus dei ludas et Israhel dicatur nec Roboam et Hieroboam nec Hierusalem et Samaria, quae nunc in captiuitatem traduntur, nunc domi lamentantur? 90. Et ego quidem fateor inualidissimum me esse ad huiusce- modi proelia et propterea terga me dedisse confiteor. unde et uelans faciem meam confusione sedi singularis, quia amaritu­ dine repletus sum. quaesiui et tacere tamquam intellegens quod tempus malum sit, quia recalcitra
Abbreviated transcription (Latin):
qui incelis ẽ. nos uim p̾cepti incon¬
trarium ꝑmutantes. ꝑ contentiones
nr̃as blasphemari facimus ingenti¬
bus nomen dei. Et quidem ext̃na
bella non metuo: nec istam beluam
que nunc insurrexit ȩccłiis ꝑtimes¬
co. in quo ẽ diaboli plenitudo.licet
ignes minetͤ. licet gladios inten¬
tet & bestias. licet cruces & p̃ci¬
pitia p̾paret. licet suꝑ om̃s qui an¬
te se fuerunt ꝑsecutores crudelior
pisse proxp̃o. Adistud autem in¬
testinum bellum. quid agam nes¬
cio. Quȩ mͥ auxilia comparem:
Quis mͥ sapientiȩ sermo succurrat:
Quod donum sp̃c inuocem e Quib
armis sp̃ualib aduersum diaboli
astutiam me circumn. dẽe Quis mo¬
yses extensis inmonte matbus
& crucis iam cunc simulachra p̾¬
nuntians. bella ista cohibe.at:
ceps: Quis dauid aut psallens in
eythara. aut in fundibalo pugnai
& ãdeo uir. Se. tute p̾cinctus adbel¬
lum. & digi: cos aptatus adp̾lium e
Quis helyas orationibus cȩlum con¬

Expanded text:
qui in caelis est, nos uim praecepti in conqui in caelis est, nos uim praecepti in contrarium permutantes per contentioneS nostras blasphemari facimus in gentibus nomen dei. 87. Et quidem externa bella non metuo nec istam bestiam quae nunc insurrexit ecclesiis pertimesco — in quo inest .diaboli plenitudo —, licet ignes minetur, licet gladios intentet et bestias, licet cruces et praecipitia praeparet, licet super omnes qui ante se fuerunt persecutores crudelior pisse pro Christo. 88. Ad istud autem intestinum bellum quid agam nescio, quae mihi auxilia conparem, qui mihi sapientiae sermo succur­ rat, quod donum spiritus inuocem, quibus armis spiritalibus aduersum diaboli astutias me circumdem, quis Moyses extensis in monte manibus et crucis iam tunc simulacra praenuntians bella ista cohibeat, qili­ tiae princeps, quis Dauid aut psallens in cithara aut in fundi­ bulo pugnans et a deo uirtute praecinctus ad bellum et digitos aptatus ad proelium, quis Samuhel orationibus caelum con
Abbreviated transcription (Latin):
inde descendit dum nos inuicem
impugnamus. dum uident᷑ nobis
nimis catholici. nimis fideles. & re¬
lo dei excitari. s non sicut expedit:
excertare pro deo.s non sicut fas ẽ.
nec ut lex certaminum continet:
quia certamen nr̃m in hoc uenit.
ut uictoriam capiamus infamẽ:
ut tunc magis ꝑdamus palmã
cum in certamine uicerimus. Aut
non legimus. quia nemo coronat᷑
nisi legitime certauerit: Certan¬
ti sola non sufficit uirtus: nͥ & ar¬
tis athleticȩ instituta seruauerit.
Tu autem ut uideo ꝓxp̃o aduer-¬
sus xp̃m pugnas. Homen enim dĩ.¬
ꝑ uos blasphemat᷑ int̾ gentes: sic̃
scͥptum ẽ. Demones quidem usq
adhuc cũ inuocat᷑ nomen dñi contre¬
miscunt: & ne nr̃a quidem malicia
euanescere fecit uirtutem tanti
nominis & potestatem: & nos ñ
reueremur hoc nomen. s agimꝰ
omnia ad iniuriam tanti nominis:
& pro eo quod mandatum habemꝰ
ita agere. ut uidentes homines oꝑa
nr̃a bona magnificent dm̃ patre

Expanded text:
inde descendit, dum nos inuicem inde descendit, dum nos inuicem inpugnamus, dum uidemur nobis nimis catholici, nimis fideles et zelo dei excitari, sed non sicut expedit, et certare pro deo, sed non sicut fas est nec ut lex certaminum continet, quia certamen nostrum in hoc uenit, ut uictoriam capiamus infa­ mem, ut tunc magis perdamus palmam, cum in certamine uicerimus. aut non legimus quia nemocoronatur nisi legi- time certauerit? certanti sola non sufficit uirtus, nisi et artis athleticae instituta seruauerit. tu autem, ut uideo, pro ChrChristum pugnas. nomen enim dei per uos blasphematur inter gentes, sicut scriptum est. 86. Daemones quidem usque adhuc cum inuocatur nomen Christi contremescunt, et ne nostra quidem malitia euanescere fecit uirtutem tanti nominis et potestatem; et nos non reuere- mur hoc nomen sed agimus omnia ad iniuriam tanti nominis, et pro eo quod mandatum habemus ita agere, ut uidentes homines opera nostra bona magnificent patrem nostrum
Abbreviated transcription (Latin):
oderunt nos gratis. S & ipsi nrõrũ
populo pessime commendamur:
& his precipue qui uel honesti uel
religiosi uident᷑ inplebe. Hi eñi cũ
aliquid aduersus quempiam de
sacerdotibus uel ministris dei cul¬
pabile uel rep̃hensibile. abistis qͥ
supra dorsum nr̃m fabricant᷑. au¬
dierint: tanquam ꝓ honestate &
religione animi sui execrabilius
quod criminat᷑ accipiunt: & quod
de uno iam crediderint. id de omi¬
bus sentiunt: & facti sumus chea¬
trum qđ dam publicum. non
tus & potestates agones desudabat:
s theatrum sũmus facti abiectis
hominibus & indignis & ut ita
dixerim monstris & beluis. ꝑ om̃e
tempus. & in omni loco. inplateis.
in tabernis. inconuiuiis. incon cilips:
etiam usq ad ipsam scenam quod
cum lacrimis dico deducimur. & a
turpissimis atq impudicissimis
hist rionibus irridemur: & nichil ĩa
ita delectabile gerit᷑ inmimis. ni-¬
chil ita grate cantatur in comediis.
quam xp̃ianus. Hoc autem nobis

Expanded text:
oderunt nos gratis. sed et ipsi nostrorum oderunt nos gratis. sed et ipsi nostrorum populo pessime commendamur, et his praecipue qui uel honesti uel religiosi uidentur in plebe. 84. Hi enim cum aliquid aduersum quempiam de sacerdo­ tibus uel ministris dei culpabile uel reprehensibile ab istis qui supra dorsum nostrum fabricantur audierint, tamquam pro honestate ac religione animi sui exsecrabilius quod crimina­ tur accipiunt, et quod de uno iam crediderint id de omnibus sentiunt. et facti sumus theatrum quoddam publicum non atus et potestates agones desudabat, sed theatrum facti sumus abiectis omnibus et indignis et, ut ita dixerim, monstris et beluis per omne tempus et in omni loco, in plateis in tabernis in conuiuiis in consiliis. etiam usque ad ipsam scaenam — quod cum lacrimis dico — deducimur et a turpissimis atque inpudicissimis histrionibus inridemur, et nihil iam ita delectabile geritur in mimis, nihil ita grate cantatur in comoediis quam Christianus. 85. Hoc autem nobis
Abbreviated transcription (Latin):
mpudens aduersus sacerdotes ge¬
runt: eo magis quo specie religiosi
habitꝰ facilius eis credi auulgo &
calum: niantibus potest. precipue
cum defide quȩ ẽ summa rerum.
questiones mouent.Non illos dico
de quorũ numero ẽẽ etiam opto &
desidero unus ex ipsis fieri: qui in¬
tegro & sano proposito certamen
proueritate suscipiunt: qui pro
tide dei ceruices & animas pont̃.
Melior ẽ enim talis pugna quȩ dõ
proximum facit. quam pax illa
inquorum numero mequoq cu¬
pio inueniri:s sunt quidam qui
ingentes rixas mouent exrebus uł
sermonibus paruis: uel etiam Non
diuinis s humanis mar cibus incita¬
ti. Hi quam plurimos ascisc̃t in¬
saniȩ suȩ socios. dum contentioni
atq insolentiȩ suȩ magnificum & ue¬
nerabile fidĩ nomem ĩponunt: fe¬
dissimȩ intentionis suȩ causam ho¬
nestissimi huiꝰ uocabuli specie colo
bemur int̾ gentes: & quod ẽ grauius
nec habemus fiduciam dicendi. qr

Expanded text:
inpudens aduersum sacerdotes geinpudens aduersum sacerdotes gerunt eo magis quo specie religiosi habitus facilius eis credi a uulgo etiam calum- niantibus potest, praecipue cum de fide, quae est summa rerum, quaestiones mouent. non illos dico, de quorum numero esse etiam ego opto et desidero unus ex ipsis fieri, qui integro et sano proposito certamen pro ueritate suscipiunt, qui pro fide dei ceruices suas et animam ponunt; melior est enim talis pugna quae deo proximum facit quam pax illa in quorum numero me quoque cupio inueniri. 83. Sed sunt quidam qui ingentes rixas mouent ex rebus uel sermonibus paruis, uel etiam non diuinis sed humanis motibus incitati. hi quam plurimos adsciscunt insaniae suae aocios, dum contentioni atque insolentiae suae magnificum et uenerabile omnibus fidei nomen inponunt foedissimae inten­ tionis suae causam honestissimi huius uocabuli specie colo­ bemur inter gentes et, quod est grauius, nec habemus fiduciam dicendi quia
Abbreviated transcription (Latin):
estus atcollit᷑. ĩpulsiones contoꝵ
resultant. clamor nauticꝰ intonat.
fragor nauium concrepat.uulnera¬
torũ gemitus. & aeris ipsius confun
dit uniu̾sa mugitus.: i nec uirtuti
tempus. nec consilio locus ẽ: ita nos
qͦq. miserum me. irruimus inalte¬
rutrum: & mordemus inuicẽ acla-¬
niamus. scilicet ut abinuicem con¬
sumamur. S fortassis plebs qͥdem
ita ẽ. sacerdotes uͦ aliter. Immo uͦ
illud mͥ nunc uidet᷑ impleri quod
dictum ẽ. Factus ẽ sacerdos sic po¬
pulus: quod aliquando in maledĩ
loco dicebat᷑ Aut fortasse uulgus
quidem ignobil e & imꝑitum urget᷑
his malis: nobiliores uero quiq inpo¬
pulo & uastiores alit̾ agunt: qͥnim¬
mo isti etiam manifestius & ualidius
impugnant sacerdotes. S fortassis
qm̃ etiam isti seculi homines sunt
adhuc iccirco hoc faciant: continen¬
tes uͦ nr̃i & in hoc ipso ut dicunt ua¬
cantes deo. quietius agant. Isti uͦ
etiam aꝑtum bellum & certamen

Expanded text:
aestus adtollitur, inpulsiones contorum aestus adtollitur, inpulsiones contorum resultant, clamor nauticus intonat, fragor nauium concrepat, uulneratorum gemitus et aeris ipsius confun­ dit uniuersa mugitus et nec uirtuti tempus nec consilio locus est, ita nos quoque — miserum me! — inruimus in alterutrum et mordemus inuicem ac laniamus, scilicet ut ab inuicem consumamur. 82. Sed fortassis plebs quidem ita est, sacerdos uero aliter. immo uero illud mihi nunc uidetur inpleri quod dictum est: factus est sacerdos sicut populus, quod aliquando in maledicti loco clicebatur. aut fortasse uulgus quidem ignobile et inperitum urguetur his malis, nobiliores uero quique in populo et uastiores aliter agunt. quin immo isti etiam mani- festius et ualidius inpugnant sacerdotes; sed fortassis, quoniam etiam isti saeculi homines sunt adhuc, idcirco haec faciant, continentes uero nostri et in hoc ipsum, ut dicunt, uacantes deo quietius agant. isti uero etiam apertum bellum et certa­ men
Abbreviated transcription (Latin):
ena peccata: non ut plangamus.s
ut imputemus. & exꝓbremus: nec
ut curemus. s ut amplius uulnere¬
mus. Malos autem & bonos non ex
moribus neq ex conuersatione s ex
partibus iudicamus: ut ea quȩ place¬
bant hodie in aliquo. crastino si fue¬
rirt partis alterius displiceant:
& qui laudabat᷑ hesterno culpabit᷑
ad miratione habent᷑. ignoscimus
autem omnia facile &elibent̾ fauto.¬
Iribus nr̃is. eciam si impie commit¬
tant. ut in malis benigni uideam᷑ &
magiifici: facta sunt omnia sic̃ ab
initio cum mundus non dum erat
ꝑordinem suũ speciesq dispositus.
s cum erant confusa omnia & incõ¬
posita. & potentem conditoris ma¬
num uirtutemq poscebant. Sumꝰ
autem uelut in nocturno qͦda p̃lio
ꝑexiguo lunȩ lumine utentes. & ip¬
so int̾dũ int̾uenientibus assidiuis
nubibus obfuscato: sociorũ & hosti¬
um agnitio nulla. nulla discretioͤ
uel sic innauali certamine cum &
uentorum rabies ꝑurget. & fluctuũ

Expanded text:
ena peccata, non ut plangamus sed ena peccata, non ut plangamus sed ut inputemus et exprobremus, nec ut curemus sed ut amplius uulneremus. malos autem et bonos non ex moribus neque ex conuersatione sed ex partibus iudicamus, et ea quae placebant hodie in aliquo, crastino, si fuerit partis alterius, displicebunt, et qui laudabatur hesterno culpabitur admiratione habentur. ignoscimus autem omnia facile et libenter fautoribus nostris, etiamsi inpie committantur, ut in malis benigni uideamur et magnifici. 81. Facta sunt omnia sicut ab initio, cum mundus nondum erat per ordinem suum speciesque dispositus, sed cum erant confusa omnia et inconposita et potentem conditoris manum uirtutemque poscebant. sumus ergo uelut in nocturno quodam proelio perexiguo lunae lumine utentes et ipso interdum inter­ uenientibus adsiduis nubibus obfuscato — sociorum et hostium agnitio nulla, nulla discretio — uel sicut in nauali certamine cum et uentorum rabies perurguet et fluctuum