comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
abemus enim ab illo preter huiꝰ¬
Icemodi beneficia que ex hac de
qua non nulla diximus. admmnistrati¬
one nature bonis malisq largitur.:
magnum & bonoꝵ ꝓprium. magne
dilectionis indicium. Quãqͣm enim
qͦd sumus. qͦd uiumus. qͦd celum ter¬
ramq conspicimus. qͦd habemus m̃¬
tem atq rationẽ qua eum ipsũ qui
hȩc omĩa condidit inquiramus. ne¬
quaqͣm ualeamus actioni sufficere
gr̾arum: tamen qͦd nos oneratos obru¬
tosq peccatis. & a contemplatione
sue lucis auersos. ac tenebrarum id
est iniquitatis dilectione cecatos ñ
omĩno deseruit. misitq nobis uer¬
bum suum qui ẽ eius unicus filius.
quo pro nobis assumpta carne nato
remur. eiusq sp̃ti incordib nr̃is di¬
lectione diffusa om̃ib difficultatib
suꝑatis inet̾nam requiem & contẽ¬
plationis eius meffabilem dulcedi¬
nem uenitemus: que corda. qͦt lin

Expanded text:
abemus enim ab illo praeter huiusce modi beneficia, quae ex hac, de qua nonnulla diximus, administratione naturae bonis malisque largitur, magnum et bonorum proprium magnae dilectionis indiciumquod sumus, quod uiuimus, quod caelum terramque conspicimus, quod habemus mentem adque rationem, qua eum ipsum, qui haec omnia condidit, inquiramus, nequaquam ualeamus actioni sufficere gratiarum: tamen quod nos oneratos obrutosque peccatis et a contemplatione suae lucis auersos ac tenebrarum, id est iniquitatis, dilectione caecatos non omnino deseruit misitque nobis Verbum suum, qui est eius unicus filius, quo pro nobis adsumta carne nato remur eiusque spiritu in cordibus nostris dilectione diffusa omnibus difficultatibus superatis in aeternam requiem et contemplationis eius ineffabilem dulcedinem ueniremus, quae corda, quot lin
Abbreviated transcription (Latin):
nime naturam paterno intellectui.
Iste autẽ cum dicit mediũ: ñ postpo¬
nit. s interponit. Et nimirum hoc
dixit ut potuit siue ut uoluit. qͦd
nos sc̃m sp̃m nec patris tantũ nec fi¬
lii tantum. s utriusq sp̃m dicimꝰ.
Liberis enim uerbis loquuntur phy¬
fensionem ꝑtimescunt. Nobis autem
adeertam regulam loqui fas est: ne¬
uerborum licentia etiam de reb que
his significantur. impiani gignat opi¬
monem.

Expanded text:
nimae naturam paterno intellectui; nimae naturam paterno intellectui; iste autem cum dicit medium, non postponit, sed interponit. Et nimirum hoc dixit, ut potuit siue ut uoluit, quod nos sanctum Spiritum, nec Patris tantum nec Filii tantum, sed utriusque Spiritum dicimus. Liberis enim uerbis loquuntur phipertimescunt. Nobis autem adverborum licentia etiam de rebus quae his significantur, impiam gignat opinionem.
Abbreviated transcription (Latin):
diuinis oraculis fuisse responsum.
nos non purgari lune teletis atq solis:
ut hinc ostenderetur nulloꝵ deorum
teletis hominem posse purgari. Cuiꝰ
enͥm telete purgant. si lune solisq ñ
purgant. quos inter cȩlestes deos pre¬
cipuos habent.. Deniq eodem dic̃
oraculo fuisse expressum principia
posse purgare: ne forte cum dictum
eẽt non purgare teletas solis & lune.
alicuius alterius dĩ de turba ualere
ad purgandum teletȩ crederentur.
Quȩ autem dicat ẽe principia tamꝙͣ
platonicus. nouimus. Dicit enĩ d̃m
patrem. & dm̃ filium quẽ grece appel¬
lat paternũ intellectum. uł pat̾nam
mentem. De sp̃u autẽ sc̃o aut nichil
aut ñ aꝑte aliquid dicit: quamuis
quẽ alium dicat horum medium ñ
intelligo. Si enim terciã sicut ploti¬
nus ubi de trib principalib substan¬
tiis disputat. anime naturã etiã iste
uellet intelligi: non utiq diceret
horum mediũ. id est patris & filii me¬
dium. Postponit quippe plotinus a¬

Expanded text:
diuinis oraculis fuisse responsum nos non purgari lunae teletis adque solis, ut hinc ostenderetur nullorum deorum teletis hominem posse purgari. Cuius enim teletae purgant, si lunae solisque non purgant, quos inter caelestes deos praecipuos habent? Denique eodem dicit oraculo expressum principia posse purgare, ne forte, cum dictum esset non purgare teletas solis et lunae, alicuius alterius dei de turba ualere ad purgandum teletae crederentur. Quae autem dicat esse principia tamquam Platonicus, nouimus. Dicit enim Deum Patrem et Deum Filium, quem Graece appellat paternum intellectum uel paternam mentem; de Spiritu autem sancto aut nihil aut non aperte aliquid dicit; quamuis quem alium dicat horum medium, non intellego. Si enim tertiam, sicut Plotinus, ubi de tribus principalibus substantiis disputat, animae naturam etiam iste uellet intellegi, non utique diceret horum medium, id est Patris et Filii medium. Postponit quippe Plotinus a
Abbreviated transcription (Latin):
pilium curiositate illicita ad ea de¬
monum ꝑuenisse secreta que ipse
quidem scriberet. ut haberet unde
legendo commoneretur: s ea tamen
cumeẽt rex qui minime quemqͣm
metueret. nec doceret aliquẽ nec
delendo uel quoqͦmodo consumen¬
do ꝑdere auderet. Ita qͦd scire nemi¬
nem uoluit ne homines nefatia
doceret. uiolare autemtimuit ne de¬
mones iratos haberet: obruit ubi tu¬
tum putauit. sepulcbro suo appropin¬
quare aratrum posse ñ credens. Sena¬
tus autẽ cum religiones formidaret
damnare maiors. & ideo nume assen¬
tiri cogeretur: illos tamen libros tam
ꝑnitiosos ẽẽ iudicauit. ut nec obrui
rursus iuberet. ne humana curiosi¬
tas multo uehementius rem iam pro¬
ditam quereret: s flaminis abolẽri
nefanda monimenta: ut quia iam
necesse ẽẽ existimabant sacra illa
facere: tolerabilius erraretur causis

Expanded text:
pilium curiositate inlicita ad ea daepilium curiositate inlicita ad ea daemonum peruenisse secreta, quae ipse quidem scriberet, ut haberet unde legendo commoneretur; sed ea tamen, cum rex esset, qui minime quemquam metueret, nec docere aliquem nec delendo uel quoquo modo consumendo perdere auderet. Ita quod scire neminem uoluit, ne homines nefaria doceret, uiolare autem timuit, ne daemones iratos haberet, obruit, ubi tutum putauit, sepulcro suo propinquare aratrum posse non credens. Senatus autem cum religiones formidaret damnare maiorum et ideo Numae adsentiri cogeretur, illos tamen libros tam perniciosos esse iudicauit, ut nec obrui rursus iuberet, ne humana curiositas multo uehementius rem iam proditam quaereret, sed flammis aboleri nefanda monumenta, ut, quia iam necesse esse existimabant sacra illa facere, tolerabilius erraretur causis
Abbreviated transcription (Latin):
seram. Nam sicut apud̃ eundem uar¬
ronem legitur in libro de cultu deoꝵ:
terentius quidã cũ haberet ad ianicu¬
lum fundum. & bubuleꝰ eius iuxta se¬
pulchrum numȩ pompilii traiciens
aratrum eruisset ex terra libros eius.
ubi sacroꝵs institutorum scripte erarł
cause: inurbem ꝑtulit ad pretorem.
At ille cum insperisset principia: rẽ
tantam detulit ad senatũ. Ubi cum
primores quasdam causas legissent.
cur quidq insacris fuerit institutũ.
nume mortuo senatus assensus ẽ: eõq
libros tamqͣm religiosi patres conscͥp¬
ti pretor ut combureret censuert̾.
Credat quisq qͦd putat: inmo ue¬
ro dicat qͦd dicendum suggesserit
uesana contentio. quilibet tante im¬
pietatis defensor egregius: me admo¬
nere sufficiat sacrorum causas arege
pompilio romanorũ sacrorũ institu¬
tore conscriptas. nec popło nec senatui
nec saltem ipsis sacerdotib in note¬
scere debuisse. Ipsumq numam põ¬

Expanded text:
seram. Nam, sicut aput eundem Varseram. Nam, sicut aput eundem Varronem legitur in libro de cultu deorum, <Terentius quidam cum haberet ad Ianiculum fundum et bubulcus eius iuxta sepulcrum Numae Pompilii traiciens aratrum eruisset ex terra libros eius, ubi sacrorum institutorum scriptae erant causae, in Urbem pertulit ad praetorem. At ille cum inspexisset principia, rem tantam detulit ad senatum. Ubi cum primores quasdam causas legissent, quur quidque in sacris fuerit institutum, Numae mortuo senatus adsensus est, eosque libros tamquam religiosi patres conscripti, praetor ut combureret, censuerunt\'. Credat quisque quod putat; immo uero dicat, quod dicendum suggesserit uesana contentio, quilibet tantae inpietatis defensor egregius. Me admonere sufficiat sacrorum causas a rege Pompilio Romanorum sacrorum institutore conscriptas nec populo nec senatui nec saltem ipsis sacerdotibus innotescere debuisse ipsumque Numam Pom
Abbreviated transcription (Latin):
Nam si ñ solum ipsȩ. uerumetiam q¬
libet alie huius generis ẽẽnt: quam¬
uis nichil ad dm uerum uitamq e¬
ternam que inreligione querenda
est ꝑtinerent: tamen qualicumq
de rerum natura reddita ratione
aliquantulum mitigarent offenfi¬
onem. qm ñ intellecta in sacris aliqͣ
uelut turpitudo aut absurditas fe¬
cerat: sicut inquibdam theatror
fabulis uł delubrorum misteriis face¬
re conatus ẽ: ubi nontheatra delubro¬
rum similitudine absoluit: s thea¬
trorũ potius similitudine delubra
damnauit. Tamen utcumq conatꝰ
ẽ. ut sensum horribilib reb offensũ
uelut naturalium causarum ratio
reddita deliniret.
ed̃ contra muenimus. sicut ip¬
se uir doctissimus prodidit de
nume pompilii libris. redditas cau¬
nee dignas habitas que non solum
lecte innotescerent religiosis. s salte̾
scripte reconderentur intenebris. Iã
enim dicam qͦd intercio huius oꝑis
libro me suo loco dicturum ẽẽ ꝓmi¬

Expanded text:
Nam si non solum ipsae, uerum etiam qNam si non solum ipsae, uerum etiam quaelibet aliae huius generis essent, quamuis nihil ad Deum uerum uitamque aeternam, quae in religione quaerenda est, pertinerent, tamen qualicumque de rerum natura reddita ratione aliquantulum mitigarent offensionem, quam non intellecta in sacris aliqua uelut turpitudo aut absurditas fecerat; sicut in quibusdam theatrorum fabulis uel delubrorum mysteriis facere conatus est, ubi non theatra delubrorum similitudine absoluit, sed theatrorum potius similitudine delubra damnauit; tamen utcumque conatus est, ut sensum horribilibus rebus offensum uelut naturalium causarum ratio reddita deleniret.ed contra inuenimus, sicut ipse uir doctissimus prodidit, de Numae Pompilii libris redditnec dignas habitas, quae non solum lectae innotescerent religiosis, sed saltem scriptae reconderentur in tenebris. Iam enim dicam, quod in tertio huius operis libro me suo loco dicturum esse promi
Abbreviated transcription (Latin):
ueram potuit apparere deos
gentium ẽẽ ĩmundissimos demo¬
nes. sub defunctarũ occasione am
marum uł creaturarum specie mun¬
danarũ deos seputari cupientes.
quasi diuinis honorib eisdemq
scelestis ac turpib reb suꝑba impu¬
ritate letantes: atq aduerum dm̃
conuersionẽ humanis animis in¬
uidentes. Ex quoꝵ immanissime
& impussimo dominatu homoli¬
beratur: cũ credit in eũ qui p̾bu
adexurgendũ tante humilitalis
exemplum quanta illi suꝑbia cecide¬
runt. Hinc sunt non solum illi de
quib multa iam diximus. & alii atq
alii similes. ceterarum gentium atq
terrarũ: s etiam hi de quib ñc agimꝰ
tamqͣm insenatum deoꝵ selecti. S
plane selecti nobilitate criminũ: ñ
dignitate uirtutum. Quorũ sacra
uarro dum quasi ad naturales ratio¬
nes referre conatur. querens hone¬
stare res turpes: quomͦ his quadret
ꝙ consonet non potest inuenire: qͣm
non sunt ipsȩ illorum sacroꝵ cause
quas putat. uł potius uult putari.

Expanded text:
ueram potuit aperiri deos gentium esse inmundissimos daemones, sub defunctarum occasionibus animarum uel creaturarum specie mundanarum deos se putari cupientes et quasi diuinis honoribus eisdemque scelestis ac turpibus rebus superba inpuritate laetantes adque ad uerum Deum conuersionem humanis animis inuidentes. Ex quorum inmanissimo et inpiissimo dominatu homo liberatur, cum credit in eum, qui praebuit ad exsurgendum tantae humilitatis exemplum, quanta illi superbia ceciderunt. Hinc sunt non solum illi, de quibus multa iam diximus, et alii adque alii similes ceterarum gentium adque terrarum, sed etiam hi, de quibus nunc agimus, tamquam in senatum deorum selecti; sed plane selecti nobilitate criminum, non dignitate uirtutum. Quorum sacra Varro dum quasi ad naturales rationes referre conatur, quaerens honestare res turpes, quo modo his quadret et consonet non potest inuenire, quoniam non sunt ipsae illorum sacrorum causae, quas putat uel potius uult putari.
Abbreviated transcription (Latin):
ut sidurum uidetur quando¬
facti sunt angłi alios credere
ita factos ut non acciꝑent p̾scientiã
uł ꝑseuerantie uł casus sui. alios
autem ita ut ueritate certissima e¬
ternitatem suȩ beatitudinis nossenł.
s equalis felicitatis om̃s abinitio
creati sint. & ita fuerint donec
isti qui n̾c̃ mali sunt. ab illo bonita¬
tis lumine sua uoluntate cecidisserł.
proculdubio multo ẽ durius nunc
putare angłos scõs et̾nȩ sue beati¬
tudinis incertos. & ipsos de semet
ipsis ignorare qͦd nos de illis ꝑ scͥp¬
turas sc̃as nosse potunnus. Quis
nullũ nouũ d̾̃iabolum ex angłis
bonis ulterius futurũ: sicut nec
istum insocietatẽ bonoꝵe angłore
ulterius rediturũ.  Ueritas qͥppe
in eugłio sc̃is fidelibq ꝓmittit
qͦderunt equales angłis dĩ: quib
etiam ꝓmittitur qͦdibunt iuitã
ct̾nan. Porro autem si nos certi sumꝰ.
numqͣm nos ex illa mimortali felici¬
tate casuros. illi uͦ certi non sunt. iam
potiores ñ equales eis erimus. S qͥa

Expanded text:
ut si durum uidetur, quandofacti sunt angeli, alios credere ita factos ut non acciperent praescientiam uel perseuerantiae uel casus sui, alios autem ita ut ueritate certissima aeternitatem suae beatitudinis nossent, sed aequalis felicitatis omnes ab initio creati sunt, et ita fuerunt, donec isti, qui nunc mali sunt, ab illo bonitatis lumine sua uoluntate cecidissent: procul dubio multo est durius nunc putare angelos sanctos aeternae suae beatitudinis incertos, et ipsos de semet ipsis ignorare, quod nos de illis per scripturas sanctas nosse potuimus. Quis nullum nouum diabolum ex bonis angelis ulterius futurum, sicut nec istum in societatem bonorum angelorum ulterius rediturum? Veritas quippe in euangelio sanctis fidelibusque promittit, quod erunt aequales angelis Dei; quibus etiam promittitur, quod ibunt in uitam aeternam. Porro autem si nos certi sumus numquam nos ex illa inmortali felicitate casuros, illi uero si certi non sunt, iam potiores, non aequales eis erimus. Sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
carentia. siue uiuentiã s tam̃ corꝑa
causam principiũq rerũ iam ẽẽ di¬
xerunt. Nam quidam eoꝵ areb ñ
uiuis res uiuas fieriposse credidert̃
sicut epicurei: quidam uͦ auiuente
quidem & uiuentia & ñ uiuentia. s
tamen a corpore corporea. Nã stoici
ignem idest corpus unũ ex his qua¬
tuor elementis quib uisibilis hic¬
mundus constat. & uiuentẽ & sapi¬
entẽ & ipsius mundi fabricatorem
atq omĩum quȩ ineo sunt. eumq
omĩno ignem dm̃ ẽẽ putauerunt.
Hi & ceteri similes eoꝵ id solũ co¬
gitare potuerunt: qͦd cum eis cor¬
dla eoꝵs obstricta carnis sensib con
fabulata sunt. In se quippe habe¬
bant qͦd ñ uidebant: a apud se
imaginabantur quod foris uiderant
ctiam quando non uidebant. s tan¬
tummodo cogitabant. Hoc autem

Expanded text:
carentia siue uiuentia, sed tamen corpora, carentia siue uiuentia, sed tamen corpora, causam principiumque rerum esse dixerunt. Nam quidam eorum a rebus non uiuis res uiuas fieri posse credidersicut Epicurei: quidam vero a vivente quidem et viventia et non viventia, sed tamen a corpore corpora. Nam Stoici ignem, id est corpus unum ex his quatuor elementis, quibus visibilis mundus hic constat, et viventem, et sapientem, et ipsius mundi fabricatorem atque omnium quomnino ignem deum esse putauerunt. Hi et ceteri similes eorum id solum cogitare potuerunt, quod cum eis corda eorum obstricta carnis sensibus fabulata sunt. In se quippe habebant quod non uidebant, et aput se imaginabantur quod foris uiderant, etiam quando non uidebant, sed tantummodo cogitabant. Hoc autem
Abbreviated transcription (Latin):
gere. Iupiter. uino. saturnus. uulcanꝰ.
uesta. &. alii plurimi quos uarro cona¬
tur admundi partes siue elementa
transferre. homines fuisse ꝓdunt᷑.
Timens enim & ille quasi reuelata
misteria: petens admonet alexan¬
drum ut cum ea matri conscripta
insinuauerit. flammis iubeat con¬
cremari. Non solum gͦ ista quȩ due
theologie fabulosa continent &
cuuilis platonicis phylosophis cedais.
qui uerum dm̃ & rerũ auetorem. et
ueritatis illustratorem & beatitudimᷤᷤ
largitorẽ ẽẽ dixerunt: s alii quoq
phylosophi qui corporalia nature
principia corpori deditis mentib o¬
pinati sunt. cedant his tantis & tan-¬
ti d̃i cognitorib uiris: ut thales
in humore. anaximenes in aere.sto¬
ici in igne. epicurus mathomis hoc
est minutissimis corpusculis. que
nec diuidi nec sentiri queunt: & qͥ¬
cumq alii quorum enumeratione
immorari ñ est necesse. siue simpli¬
cia. siue coniuncta corꝑa. siue uita

Expanded text:
gere, Iuppiter, Iuno, Saturnus, Vulcanus, gere, Iuppiter, Iuno, Saturnus, Vulcanus, Vesta et alii plurimi, quos Varro conatur ad mundi partes siue elementa transferre, homines fuisse produntur. Timens enim et ille quasi reuelata mysteria petens admonet Alexandrum, ut, cum ea matri conscripta insinuauerit, flammis iubeat concremari. Non solum ergo ista, quae duae theologiae, fabulosa continet et ciuilis, Platonicis philosophis cedant, qui uerum Deum et rerum auctorem et ueritatis inlustratorem et beatitudinis largitorem esse dixerunt; sed alii quoque philosophi, qui corporalia naturae principia corpori deditis mentibus opinati sunt, cedant his tantis et tanti Dei cognitoribus uiris, ut Thales in umore, Anaximenes in aere, Stoici in igne, Epicurus in atomis, hoc est minutissimis corpusculis, quae nec diuidi nec sentiri queunt, et quicumque alii, quorum enumeratione inmorari non est necesse, siue simplicia siue coniuncta corpora, siue uita
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. quia nec ipsa illis ritib significan¬
tur quȩ ipse insinuare conantur.
ꝙ ideo ueritas conantem ñ sequitur.
ꝙ. si ipsa ẽent. tamen anime rationa¬
li ea que infra illam naturali ordine
constituta sunt. ꝓ d̃o suo colenda ñ
ẽent. nec sibi debuit p̾ferre tamqͣm
deos easres quib ipsam p̾tulit uerꝰ
ds̃: & eaque numa pompilius re ue¬
ra ad sacra huiusmodi ꝑtinentia se¬
cum sepeliendo curauit abscondi.
& aratro eruta senatus iussit incen¬
di. In eo genere sunt etiã illa ut ali¬
quid de numa mitius suspicemur.
que alexander macedo scribit ad
matrẽ sibi a magno antistite sacrors
egyptiorũ quodam leone patefacta:
ubi non picus & faunus. & eneas. &
romulus. uł etiam hercules & hescoͣ¬
lapuis. & liber semela natus. & tyn¬
daride fr̃s. & siquos alios ex morta¬
lib ꝓ diis habent: s ipsi etiam ma¬
iores gentium dii quos cicero intus¬
culams tacitis nominib uidetur attin¬

Expanded text:
est quia nec ipsa illis ritibus significanest quia nec ipsa illis ritibus significantur, quae ipse insinuare conatur, et ideo ueritas conantem non sequitur; et si ipsa essent, tamen animae rationali ea, quae infra illam naturali ordine constituta sunt, pro deo suo colenda non essent, nec sibi debuit praeferre tamquam deos eas res, quibus ipsam praetulit uerus Deus, et ea, quae Numa Pompilius re uera ad sacra eius modi pertinentia secum sepeliendo curauit abscondi et aratro eruta senatus iussit incendi. In eo genere sunt etiam illa, ut aliquid de Numa mitius suspicemur, quae Alexander Macedo scribit ad matrem sibi a magno antistite sacrorum Aegyptiorum quodam Leone patefacta, ubi non Picus et Faunus et Aeneas et Romulus uel etiam Hercules et Aesculapius et Liber Semela natus et Tyndaridae fratres et si quos alios ex mortalibus pro dis habent, sed ipsi etiam maiorum gentium di, quos Cicero in Tusculanis tacitis nominibus uidetur adtin
Abbreviated transcription (Latin):
iigitur plato dĩ huius imitato¬
rem. cognitorem. amatorẽ dixit
ẽẽ sapientem cinus participatione
sit beatus: quid̃ opus ẽ excutere ce¬
teros.: Nulli nobis qͣm isti propius
accesserunt. Cedat eis igitur non so¬
lum theologia illa fabulosa deorum
criminib oblectans ammos impio¬
rum: nec solũ etiam illa eiuilis ubi
impuri demones terrestrib gaudiis
deditos popłos deorum nomine se¬
ducentes. humanos erroreᷤᷤ tamqͣm
suos diuinos honores habere uolu¬
erunt. ad spectandos suorum eri¬
minũ ludos cultores suos tamqͣm
ad suum cultũ studiisinmundissi¬
mis excitantes. & sibi delectabilio¬
res ludos de ipsis spectatorib exhi¬
bentes. Ubi si qua uelut honesta
geruntur intemplis. comuncta sibi
theatrorũ obscentate turpantur. &
quecumq turpia geruntur intheatͥs.
comparata sibi temploꝵ feditate lau¬
dantur:. Et ea que uarro ex his sacris
quasi adcelum & terrã rerumq mor¬
talium semina & actus interp̾tatus

Expanded text:
Si ergo Plato Dei huius imitatorem cognitorem amatorem dixit esse sapientem, cuius participatione sit beatus, quid opus est excutere ceteros? Nulli nobis quam isti propius accesserunt. Cedat eis igitur non solum theologia illa fabulosa deorum criminibus oblectans animos inpiorum, nec solum etiam illa ciuilis, ubi inpuri daemones terrestribus gaudiis deditos populos deorum nomine seducentes humanos errores tamquam suos diuinos honores habere uoluerunt, ad spectandos suorum criminum ludos cultores suos tamquam ad suum cultum studiis inmundissimis excitantes et sibi delectabiliores ludos de ipsis spectatoribus exhibentes ubi si qua uelut honesta geruntur in templis, coniuncta sibi theatrorum obscenitate turpantur, et quaecumque turpia geruntur in theatris, comparata sibi templorum foeditate laudantur, et ea, quae Varro ex his sacris quasi ad caelum et terram rerumque mortalium semina et actus interpretatus
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ñ fuit. : Hoc si nr̃is temporib
accidisset: rabidiores istos qͣm sua
illi ammalia. pateremur.x.xiiii.
fuit seditiones graceorũ. agratiis
legib excitate. Uolebant enim a¬
gros popło diuidere qͦs nobilitas
ꝑperam possidebat: s iam uetustã¬
tem iniquitatẽ audere conuelle¬
re ꝑiculosissimũ. iimo uͦ ut rec
ipsa docuit ꝑnitiosissimũ fuit.
Quȩ funera facta sunt. cũ puor
graccus occisus ẽ. Quȩ etiam cum a¬
lius fr̃ eius ñ longo interposito tem¬
cestatum: s turbis armorumq con¬
flctib nobiles ignobilesq necaban¬
tur. Post gracei alt̾rus interfectionẽ

Expanded text:
num non fuit! Hoc si nostris temporibus num non fuit! Hoc si nostris temporibus accidisset, rabidiores istos quam sua illi animalia pateremur. fuit seditiones Gracchorum agrariis legibus excitatae. Volebant enim agros populo diuidere, quos nobilitas perperam possidebat. Sed iam uetustam iniquitatem audere conuellere periculosissimum, immo uero, ut res ipsa docuit, perniciosissimum fuit. Quae funera facta sunt, cum prior Gracchus occisus est! quae etiam, cum alius frater eius non longo interposito temtestatum, sed turbis armorumque conflictibus nobiles ignobilesque necabantur. Post Gracchi alterius interfectione
Abbreviated transcription (Latin):
certe plotinus platonicus disputa.
eamq a summo dõ cuius ẽ intelli¬
gibilis & ineffabilis pulchritudo. usq
ad hec terrena & una ꝑtingere. flos¬
culorum atq folioꝵ pulchritudine
comprobat. Que omĩa quasi abiecta
& uelocissime ꝑeuntia decentissimos
formarũ suarũ numeros habere ñ
posse confirmat: nisi inde formen¬
tur ubi forma intelligibilis & incom¬
mutabilis simul habens omĩa. ꝑseue¬
rat. hoc dñs i t̃ic ibi ostendit ubi ait.
Considerate lilia agri: non laborant
neq nent. Dico autem uobis. quia
nec salomon monũ gła sua sic ami¬
ctus ẽ sicut unum exeis. Quod si fe¬
num agri qͦd hodie ẽ & eras incliba¬
nũ mittitur. ds sic uestit: quanto
magis uosmodice fidei .. Optime
igitur humana anima ad huc ter¬
renis desideriis infirma. ea ipsaq̃
temporaliter exoptat bona infima
atq t̾rena uite huic transitorie ne¬
cessaria. & pre illius uite sempiter¬
nis beneficiis contemuenda. ñ tam̃

Expanded text:
certe Plotinus Platonicus disputat certe Plotinus Platonicus disputat eamque a summo Deo, cuius est intellegibilis adque ineffabilis pulad haec terrena et ima pertingere, flosculorum atque foliorum pulchritudine comprobat: quae omnia quasi adjecta et velocissime pereuntia decentissimos formarum suarum numeros habere non posse confirmat, nisi inde formentur, ubi forma intelligibilis et incommutabilis simul habens omnia perseverat . Hoc Dominus Jesus ibi ostendit, ubi ait: Considerate lilia agri, non laborant, neque nent. Dico autem vobis, quia nec Salomon in tanta gloria sua sic amictus est sicut unum ex eis. Quod si fenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, Deus sic vestit; quanto magis vos, modicae fidei ? Optime igitur anima humana adhuc terrenis desideriis infirma, ea ipsa quae temporaliter exoptat bona infima atque terrena vitae huic transitoriae necessaria, et prae illius vitae sempiternis benefi
Abbreviated transcription (Latin):
dum suo ligurgo lacedemonii. qͦd
a ioue seu apolline leges quas condi¬
dit accepisset.
um enim lex dabatur popło qua
coli unus iubebatur d̾s. in con¬
spectu ipsius popłi quantum suffice¬
re duna prouidentia iudicabat.
mirabilib rerũ signis & motib ap¬
parebat. adeandem legẽ dandam
creatori seruire creaturam. Sicut
autẽ unius hominis. ita humani
generis qͦd add̃ĩ poplm ꝑtinet re¬
cta eruditio. ꝑ quosdam articulos
tempoꝵe tamqͣm ȩtatum profecit
accessib. ut a temporalib ad eterna
capienda & auisibilib ad inuisibili¬
a sirgeretur. ita sane ut etiam illo
tempore quo uisibilia promitteban¬
tur diuinitus premia. unus tamen co¬
lendus commendaretur ds: ne mens
humana uel ꝓipsis terrenis uite tran¬
sitorie beneficus cuiqͣm nͥuero anime
creatori & domino subderetur. Om¬
na quippe que prestare hominib
uel angłi uł homines possunt. inuniꝰ
ẽẽ omĩpotentis potestate. quisquis
difficetur. insanit. De prouidentia

Expanded text:
dum suo Lycurgo Lacedaemonii, quod a Ioue seu Apolline leges, quas condidit, accepisset. um enim lex dabatur populo, qua coli unus iubebatur Deus, in conspectu ipsius populi, quantum sufficere diuina prouidentia iudicabat, mirabilibus rerum signis et motibus apparebat ad eandem legem dandam creatori seruire creaturam.. CAPUTautem unius hominis, ita humani generis, quod ad Dei populum pertinet, recta eruditio per quosdam articulos temporum tamquam aetatum profecit accessibus, ut a temporalibus ad aeterna capienda et a uisibilibus ad inuisibilia surgeretur; ita sane ut etiam illo tempore, quo uisibilia promittebantur diuinitus praemia, unus tamen colendus commendaretur Deus, ne mens humana uel pro ipsis terrenis uitae transitoriae beneficiis cuiquam nisi uero animae creatori et domino subderetur. Omnia quippe, quae praestare hominibus uel angeli uel homines possunt, in unius esse Omnipotentis potestate quisquis diffitetur, insanit. De prouidentia
Abbreviated transcription (Latin):
respondimus. Iunc gͦ quid ame iã
expectetur agnoscens. meiq ñ im¬
memor debiti: de duarum ciuitatũ
terrene scilicet & celestis quas in
hoc interim scło perplexas quodã
modo diximus iuicemq ꝑmixtas.
exortu ⁊ exeursu & debitis finib qͣnͣ¬
tum ualuero disputare. eius ipsuis
dm̃ & regis nr̃i ubiq opitulatione
fretus aggrediar. Priumq dicam
quemadmodũ exordia duarũ ista¬
rum ciuitatũ. in angłorum diuer¬
sitatȩ p̃cesserint.

Expanded text:
respondimus. Nunc uero quid a me iam respondimus. Nunc uero quid a me iam expectetur agnoscens meique non inmemor debiti de duarum ciuitatum, terrenae scilicet et caelestis, quas in hoc interim saeculo perplexas quodam modo diximus inuicemque permixtas, exortu et excursu et debitis finibus, quantum ualuero, disputare eius ipsius domini et regis nostri ubique opitulatione fretus adgrediar, primumque dicam, quem ad modum exordia duarum istarum ciuitatum in angelorum diuersitate praecesserint.
Abbreviated transcription (Latin):
nis impetus lȩtificat ciuitatem di
sc̃ĩficauit tabernaculũ siũ altissi¬
mus: d̾s in medio eiꝰ ñ commondi¬
tur. His atq huiusmodi testins¬
nus que omĩa commemorare nimiᷤᷤ
longum est. didicimus ẽẽ quandam¬
ciuitatẽ d̃i: cuius ciues ẽẽ concupi¬
mus. illo amore quẽ nobis eius con¬
ditor inspirauit. Huic conditori sc̃e
ciuitatis. ciues terrene ciuitatis de¬
os suos p̃ferunt. ignorantes eumeẽ
dm̃ deorum: ñ deorũ falsorum hoc
ẽ impiorum & suꝑboꝵs. qui eius in¬
commutabili omĩbq communi lu¬
ce priuati. & obhoc adquandã ege¬
nam potestatẽ redacti. suas quodam
modo priuatas potentias consectan¬
tur. honoresq diumnos a deceptis
subditis querunt. s deorum piors
atq scõrum. qui potius se ipsos uni
subdere quam multos sibi. potiusq
d̃m colere quã ꝓ dõ delectentur co¬
li. S huius sc̃e ciuitatis inimicis.
decem suꝑiorib libris quantum po¬
tinmus dño & rege nr̃o adiuuante

Expanded text:
etus laetificat civitatem Dei, sanctificavit tabernaculum suum Altissimus; Deus in medio ejus, non commovebitur . His atque hujusmodi testimoniis, quae omnia commemorare nimis longum est, didicimus eciuitatem Dei, cuius ciues esse concupiscimus illo amore, quem nobis illius conditor inspirauit. Huic conditori sanctae ciuitatis ciues terrenae ciuitatis deos suos praeferunt ignorantes eum esse Deum deorum, non deorum falsorum, hoc est inpiorum et superborum, qui eius incommutabili omnibusque communi luce priuati et ob hoc ad quandam egenam potestatem redacti suas quodam modo priuatas potentias consectantur honoresque diuinos a deceptis subditis quaerunt; sed deorum piorum adque sanctorum, qui potius se ipsos uni subdere quam multos sibi, potiusque Deum colere quam pro Deo coli delectantur. Sed huius sanctae ciuitatis inimicis decem superioribus libris, quantum potuimus, domino et rege nostro adiuuante
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ aqua ñ geminetur que it & re¬
dit: huius tamen occasione uanita¬
tis duob demoniis inuitatis amplius
cõmaculatur anima quȩ it & non
redit. Queso te uarro uel uos qͥ tam
doctorũ hominũ talia scripta legistis
& aliquid magnũ uos didicisse iacta¬
tis: interp̃tamim hoc. nolo dicere se¬
cundum illã et̾nam incominutabi¬
lemq naturã qui solus ẽ ds̃: s saltem
scdm̃ animam mundi & partes eius qͦs

Expanded text:
enim aqua non geminetur quae it et reenim aqua non geminetur quae it et redit, huius tamen occasione uanitatis duobus daemoniis inuitatis amplius commaculatur anima, quae it et non redit. Quaeso te, Varro, uel uos, qui tam doctorum hominum talia scripta legistis et aliquid magnum uos didicisse iactatis, interpretamini hoc, nolo dicere secundum illam aeternam incommutabilemque naturam, qui solus est Deus, sed saltem secundum animam mundi et pa
Abbreviated transcription (Latin):
meretrix si matrone spectarent ꝑmit¬
ti debuit intheatro. Propter hec sa¬
turnus solus creditus ñ ẽ sufficere pos¬
se seminib: ut occasiones multipli¬
candorum deormmunda anima re¬
ꝑiret: & ab imo uͦ deo mento pmmun¬
ditiȩ destituta. ac ꝑ multos falsos a¬
uiditate maiorie mmunditie ꝓstitu¬
ta. ista sacrilegia sacra nominaret:
seseq spurcors demonũ turbis con¬
iuolandam polluendamq p̾beret.¬
tiorem aquã maris ẽe dixerunt ut
quid illi adiuncta ẽ & uenilia. nisi ut
sie ulla causa necessarioꝵ sacroꝵ. sola
libidine anime ꝓstitute. multiplica¬
retur inuitatio demonioꝵ. S profe¬
ratur interp̾tatio preclare theologie:
que nos abista rep̃hensione reddita
ratione compescat. Uenilia inquit
unda ẽ que adlitus uenit: salatia q̃
insalum redit. Curgͦ dee sunt duȩ:
cum sit una unda que uenit & re¬
dit.  Nempe ipsa ẽ exestuans in mul¬
ta numina uesana libido. Quamuis

Expanded text:
meretrix, si matronae spectarent, permitmeretrix, si matronae spectarent, permitti debuit in theatro. Propter haec Saturnus solus creditus non est sufficere posse seminibus, ut occasiones multiplicandorum deorum inmunda anima reperiret, et ab uno uero Deo merito inmunditiae destituta ac per multos falsos auiditate maioris inmunditiae prostituta ista sacrilegia sacra nominaret seseque spurcorum daemonum turbis conuiolandam polluendamque praeberet.tquid illi adiuncta est et Venilia, nisi ut sine ulla causa necessariorum sacrorum sola libidine animae prostitutae multiplicaretur inuitatio daemoniorum? Sed proferatur interpretatio praeclarae theologiae, quae nos ab ista reprehensione reddita ratione conpescat. \'Venilia, inquit, unda est, quae ad litus uenit; Salacia, quae in salum redit. Quur ergo deae fiunt duae, cum sit una unda quae uenit et redit? Nempe ipsa est exaestuans in multa numina libido uesana. Quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝓpter istorum suꝑbam ẽbetudine̾
ñ pͥiget. Inter cetera que p̾termitte¬
re qm̃ multa sunt cogor. initalie cõ¬
pitis quedam dicit sacra liberi cele¬
brata cum tanta licentia turpitudinis.
ut in eius honorem pudenda uirilia
colerentur: ñ saltem aliquantũ uere¬
cundiore secreto. s inpropatulo exul¬
tante nequitia. Nani hoc turpe mem¬
brum ꝑ liberi dies festos cum honore
magno plaustellis impositũ. prius
ture in compitis: & usq murbẽ postea
uectabatur. In oppido autẽ lauino
unus libero totus mensis tͥbuebat᷑:
quib dieb eius om̃s uerbis flagitiosis¬
simis uterentur. donec illud menbrũ
ꝑforum transuectũ eẽt. atq in loco
suo quiesceret. Cui menbro mhone¬
sto matrẽ familias honestissimam.
palam coronã necesse erat impone¬
re. Sic uidelicet liber d̾s placandus
erat ꝓ euentib seminum. sic abagriᷤᷤ
fascinatio repellenda: ut matrona
facere cogeretur inpublico. qͦd nec

Expanded text:
sed propter istorum superbam hebetudinem sed propter istorum superbam hebetudinem non piget. Inter cetera, quae praetermittere, quoniam multa sunt, cogor, in Italiae compitis quaedam dicit sacra Liberi celebrata cum tanta licentia turpitudinis. ut in eius honorem pudenda uirilia colerentur, non saltem aliquantum uerecundiore secreto, sed in propatulo exultante nequitia. Nam hoc turpe membrum per Liberi dies festos cum honore magno plostellis inpositum prius rure in compitis et usque in urbem postea uectabatur. In oppido autem Lauinio unus Libero totus mensis tribuebatur, cuius diebus omnes uerbis flagitiosissimis uterentur, donec illud membrum per forum transuectum esset adque in loco suo quiesceret. Cui membro inhonesto matrem familias honestissimam palam coronam necesse erat inponere. Sic uidelicet Liber deus placandus fuerat pro euentibus seminum, sic ab agris fascinatio repellenda, ut matrona facere cogeretur in publico, quod nec
Abbreviated transcription (Latin):
ncereris autem sacris predicant᷑
illa elensina. que apud athenienses
nobilissima fuerunt: de quib iste
nichil interp̾tatur nisi qͦd attinet
ad frumentum qͦd ceres inuenit:¬
& ad proserpinam. rapiente &r¬
cho ꝑditam: & hanc ipsam dicit si¬
gnificare fecunditatem seminum:
Que cum defuisset quodam tempo¬
te. eademq sterilitate t̾ra mereret:
exortã ẽẽ opimonẽ qd filiam ceteni
id est ipsam fecunditatẽ que apro¬
serpendo ꝓserpina dicta ẽẽt.orcus
abstulerat & apud inferos detini¬
erat. Quȩ res cum fuisset luctu pu¬
blico celebrata: quia rursus eadem fe¬
cunditas rediit: proserpina reddita
exortam ẽe letitiam. & ex hoc sollem¬
nia constituta. Dicit deinde multa
inmisteriis eius tradi: quȩ nisi ad fru¬
minib ac ꝑ hoc non solum liquorib
fructuũ quorum quodammͦ pͥmatũ
umũ tenet. uerumetiã seminib ani¬
malium p̃fecerunt: ad quantã tur¬
pitudinem ꝑuenerint. piget qͥdem
dicere ꝓpter sermonis longitudinẽ:

Expanded text:
Cereris autem sacris praedicantur illa Eleusinia, quae aput Athenienses nobilissima fuerunt. De quibus iste nihil interpretatur, nisi quod adtinet ad frumentum, quod Ceres inuenit, et ad Proserpinam, quam rapiente Orco perdidit; et hanc ipsam dicit significare fecunditatem seminum; quae cum defuisset quodam tempore eademque sterilitate terra maereret, exortam esse opinionem, quod filiam Cereris, id est ipsam fecunditatem, quae a proserpendo Proserpina dicta esset, Orcus abstulerat et aput inferos detinuerat; quae res cum fuisset luctu publico celebrata, quia rursus eadem fecunditas rediit, Proserpina reddita exortam esse laetitiam et ex hoc sollemnia constituta. Dicit deinde multa in mysteriis eius tradi, quae nisi ad fruminibus ac per hoc non solum liquoribus fructuum, quorum quodam modo primatum uinum tenet, uerum etiam seminibus animalium praefecerunt, ad quantam turpitudinem peruenerint, piget quidem dicere propter sermonis longitudinem;
Abbreviated transcription (Latin):
uid̃ idem ipsi: quoꝵs morbũ
qͦd eodẽ tempore grauior le¬
uiorq apparebat. ambors. medici¬
naliter inspiciens ypochrates. ge¬
minos suspicatꝰ ẽ Nonne satisistos
redarguunt. qui uolunt syderib
dare qͦd de corporum simili tempe¬
ratione uemiebat.: Cur enĩ similit̾
eodemq tempore ñ alt̾ prior. alter
posterior egrotabant sicut nati fu¬
erant: quia utiq simul nasci ambo
ñ poterant.  Aut si nichil mom̃ti
atculit ut diuersis temporib egro¬
tarent quod diuersis temporib na¬
ti sunt: quare tempꝰ innascendo
diuersum ad aliarum rerum diuer¬
sitates ualere contendunt.: Cur po¬
tuerunt diuersis temporib pere

Expanded text:
uid idem ipsi, quorum morbum, quod eodem tempore grauior leuiorque apparebat amborum, medicinaliter inspiciens Hippocrates geminos suspicatus est, nonne satis istos redarguunt, qui uolunt sideribus dare, quod de corporum simili temperatione ueniebat? Quur enim similiter eodemque tempore, non alter prior, alter posterior aegrotabant, sicut nati fuerant, quia utique simul nasci ambo non poterant? Aut si nihil momenti adtulit, ut diuersis temporibus aegrotarent, quod diuersis temporibus nati sunt: quare tempus in nascendo diuersum ad aliarum rerum diuersitates ualere contendunt? Quur potuerunt diuersis temporibus pere
Abbreviated transcription (Latin):
fecerunt. Euersis quippe & incen¬
sis om̃ib cumoppido symulachris.
solũ minerue sub tanta ruina tẽpli
illius ut scribit liuius integrum ste¬
tisse ꝑhibet᷑: ñ ut diceret᷑. dii patrui
quore semꝑ sub nummne troia ẽ add
eorum laudẽ. s ne diceret᷑. excessere
om̃s aditis arisq re lictis dii ad
eors defensionẽ. Illud enĩposse
ꝑmissi sunt: ñ unde probarentur
potentes. s unde p̾sentes conuince

Expanded text:
fecerunt. Eversis quippe et incenfecerunt. Eversis quippe et incensis omnibus cum oppido simulacris, solum Minervae sub tanta ruina templi illius, ut scribit Livius, integrum stetisse perhibetur: non ut diceretur, Dî patrii, quorum semper sub numine Troja est, ad eorum laudem; sed ne diceretur, Excessere omnes adytis arisque relictis dii, ad eorum defensionem. Illud enim posse permissi sunt, non unde probarentur potentes, sed unde praesentes conuince
Abbreviated transcription (Latin):
ori cause romanoꝵ ciuitatem serua¬
re. & contra parricidã romane rei
publice portas claudere.: Flt hoc eis
in quantum exitium uerterint: atten¬
dant defensores deorum. Deseruerint
dii adulteros. yliumq flammis greco¬
tum reliquerint: ut exeiꝰ cinerib ro¬
ma castior nasceretur cur & postea de¬
seruerunt eandẽ ciuitatem romanis
cognatã. ñ rebellantem aduersus romã
nobilem filiã. s iustiorib eius partib
fidem constantissimã. pussimamq
seruantẽ: eamq delendam reliquert᷑
ñ grecoꝵs uiris fortib. s uro spurcissi¬
mo romanor. Aut si displicebat diis
causa partiũ syllanarũ. cui seruantes
urbem miseri portas clauserant: cur
eidem sylle tanta bona ꝓmittebant.
& p̾nuntiabant. An & hic agnoscun¬
tur adulatores feliciũ potius. qͣm in¬
feliciũ defensores. Nongͦ yliũ etiã
tunc abeis cum desereretur euersũ
ẽ. Nam demones ad decipiendum
semꝑ uigilantissimi. qͦd potuerunt

Expanded text:
ori causae Romanorum ciuitatem seruaori causae Romanorum ciuitatem seruare et contra parricidam Romanae rei publicae portas claudere? At hoc eis in quantum exitium uerterit, adtendant defensores deorum. Deseruerint di adulteros Iliumque flammis Graecorum reliquerint, ut ex eius cineribus Roma castior nasceretur: quur et postea deseruerunt eandem ciuitatem Romanis cognatam, nobilem filiam, sed justioribus ejus partibus fidem constantissimam piissimamque servantem; eamque delendam reliquerunt, non Graecorum viris fortibus, sed viro spurcissimo Romanorum? Aut si displicebat diis causa partium Syllanarum, cui servantes urbem miseri portas clauserant; cur eidem Syllae tanta bona promittebant et praenuntiabant? An et hinc agnoscuntur adulatores felicium potius quam infelicium defensores? Non ergo Ilium etiam tunc, ab eis cum desereretur, eversum est. Nam daemones ad decipiendum semper vigilantissimi, quod potuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
mines incendio concremauit. Hoc
meruit ylium ñ agrecis qͦs sua irri¬
tauerat iniquitate. s a romanis qͦs
sua calamitate ꝓpagauerat: diis illis
communb ad hec repellanda nicħ
iuuantib. seu qͦd uerum ẽ nichilua¬
lentib. Numqͥd & tc̃ abscessere om̃s
aditis arisq relictis dii quib illud
oppidum steterat: post antiquos gre¬
corum ignes ruinasq reparatum. e¬
Si autem abscesserant. causam reqͥro.
& oppidanors qͥdem quanto inuenio
meliorẽ. tanto deteriorẽ deorũ. Illi
enĩ contra fimbriã portas clauserant.
ut sylle seruarent integrã ciuitatẽ:
hinc eos iratꝰ incendit uł potius ex¬
tinxit. Adhuc autẽ melioꝵs partiũ
ciuilium sylla dux fuit: ad huc armi
rẽ publicã E recuꝑare moliebat᷑.
Horum bonorũ initioꝵ ñdũ
malos euentus habuit. Quid gͦ me¬
lius ciues urbis illius facere potuert᷑.
quid honestius. qͥd fideliꝰ. quid̃ ro¬
mana parentela dignius: qͣm meli¬

Expanded text:
mines incendio concremauit. Hoc mines incendio concremauit. Hoc meruit Ilium non a Graecis quos sua inritauerat iniquitate, sed a Romanis quos sua calamitate propagauerat, dis illis communibus ad haec repellenda nihil iuuantibus seu, quod uerum est, nihil ualentibus. Numquid et tunc Abscessere omnes adytis arisque relictis Di, quibus illud oppidum steterat post antiquos Graecorum ignes ruinasque reparatum? Si autem abscesserant, causam requiro, et oppidanorum quidem quanto inuenio meliorem, tanto deteriorem deorum. Illi enim contra Fimbriam portas clauserant, ut Syllae seruarent integram ciuitatem; hinc eos iratus incendit uel potius penitus extinxit. Adhuc autem meliorum partium ciuilium Sylla dux fuit, adhuc armis rem publicam recuperare moliebatur; horum bonorum initiorum nondum malos euentus habuit. Quid ergo melius ciues urbis illius facere potuerunt, quid honestius, quid fidelius, quid Romana parentela dignius quam meli
Abbreviated transcription (Latin):
hoc illa ciuitas fecit qͦd tota contẽp¬
sit: & ñ iam fr̾e̾m s patrẽ qͦdẽ peiuis
occidit. Ut̾q enim fuit conditor:
ubi alter scelere ablatus. ñ ẽ ꝑmissꝰ
eẽ regnator. Non est ut arbitror qͦd
dicatur quid mali troia meruerit.
ut eam du desererent quo posset ex¬
tingui: & quid boni roma ut eam dii
inhabitarent quo posset augeri: nͥ
qͦd uicti inde fugerunt. & se ad istos
quos pariter deciperent contulert᷑.
Immo uͦ & illic manserunt adeos
more suo decipiendos qui ruisus
easdem t̾ras inhabitarent: & hicͥ e¬
asdem artes fallacie suȩ magis etiã
bellis. quid miserũ cominiserat
ylium : ut afimbria marianarũ par¬
tiũ homine pessimo euerteretur. mul¬
to ferocius atq erudeliꝰ qͣm olim ãgre¬
cis: Nam & tunc multi inde fugert᷑:¬
& multi captuiati saltem inseruitute
uixerunt. Porro autẽ fimbria prius
edictum ꝓposuit. ne cui parceretur:
atq urbẽ totam cunctosq mnea ho¬

Expanded text:
hoc illa ciuitas fecit, quod tota contemhoc illa ciuitas fecit, quod tota contemsit, et non iam fratrem, sed patrem, quod est peius, occidit. Uterque enim fuit conditor, ubi alter scelere ablatus non permissus est esse regnator. Non est, ut arbitror, quod dicatur quid mali Troia meruerit, ut eam di desererent, quo posset extingui, et quid boni Roma, ut eam di inhabitarent, quo posset augeri; nisi quod uicti inde fugerunt et se ad istos, quos pariter deciperent, contulerunt; immo uero et illic manserunt ad eos more suo decipiendos, qui rursus easdem terras habitarent, et hic easdem artes fallaciae suae magis etiam bus quid miserum commiserat Ilium, ut a Fimbria, Marianarum partium homine pessimo, euerteretur, multo ferocius adque crudelius quam olim a Graecis? Nam tunc et multi inde fugerunt et multi captiuati saltem in seruitute uixerunt; porro autem Fimbria prius edictum proposuit, ne cui parceretur, adque urbem totam cunctosque in ea ho
Abbreviated transcription (Latin):
peccata hominũ illis numinib
displicerent. ut offensi paridis facto
de sertam troiam ferro ignibq do¬
narent: magis eos contra romanos
moueret romuli fr᷑ occisus qm cont̃
troianos grecꝰ maritus illusus: magis
irritaret parricidium nascentis q̃m re¬
gnantis adultium ciuitatis. Nec ad
causam qͣm nc̃ agimus int̾ ẽ. utrum
hoc fieri romulꝰ iusserit. aut romuł
fecerit: qͦd multi impudentia neganł.
multi pudore dubitant. multi dolo¬
re dissimulant. Nec nos itaq in ea
re diligentius requirenda ꝑ multors
scriptoꝵ ꝑpensa testimonia demore¬
mur. Romuli frẽm palam constat
occisũ. ñ ab hostib. non abalienis.
Si autẽ ꝑpetrauit aut imꝑauit hoc
romulus: magis ipse romanors fu¬
it. qͣm paris troianoꝵ caput. Cur
igitur troianis iram deors ꝓuocauit
ille aliene comugis raptor: & eorundem
deoꝵ tutelam romanis inuitauit
iste sui fr̾is extinctor. Si autẽ illud
scelus a facto imꝑioq romuli alienũ
ẽ: qm̃ debuit utiq uindicari. tota

Expanded text:
peccata hominum illis numinibus displicerent, ut offensi Paridis facto desertam Troiam ferro ignibusque donarent, magis eos contra Romanos moueret Romuli frater occisus quam contra Troianos Graecus maritus inlusus; magis inritaret parricidium nascentis quam regnantis adulterium ciuitatis. Nec ad causam, quam nunc agimus, interest, utrum hoc fieri Romulus iusserit aut Romulus fecerit, quod multi inpudentia negant, multi pudore dubitant, multi dolore dissimulant. Nec nos itaque in ea re diligentius requirenda per multorum scriptorum perpensa testimonia demoremur: Romuli fratrem palam constat occisum, non ab hostibus, \' non ab alienis. Si aut perpetrauit aut imperauit hoc Romulus, magis ipse fuit Romanorum quam Paris Troianorum caput; quur igitur Troianis iram deorum prouocauit ille alienae coniugis raptor, et eorundem deorum tutelam Romanis inuitauit iste sui fratris extinctor? Si autem illud scelus a facto imperioque Romuli alienum est: quoniam debuit utique uindicari, tota
Abbreviated transcription (Latin):
quisquis hoc aggrediendum & suaden¬
dũ putat. ñ dico desipit s isanit.
Qua tandem fronte honniui dicit int̾¬
ficete ne paruis tuis peccatis adicias
grauius dum uius sub domino barba¬
ris moribimpudico. qui ñ potest nisi
sceleratissime dicere interfice te pecca¬
tis tuis om̃ib absolutis. ne talia rursus
uł etiam peiora comiittas. dũ uiuis
inmundo tot impuris uoluptatib il¬
lecebroso. tot nefandis crudelitatib
furioso. tot errorib & terroribus inimi¬
co. Hoc quia nefas est dicere: nefas est
ꝓfecto se occidere. Nlam si hoc sponte fa¬
ciendi ulla causa iusta ẽẽ posset. procul

Expanded text:
quisquis hoc adgrediendum et suadenquisquis hoc adgrediendum et suadendum putat, non dico desipit, sed insanit: qua tandem fronte homini dicit: <Interfice te, ne paruis tuis peccatis adicias grauius, dum uiuis sub domino barbaris moribus inpudico\', qui non potest nisi sceleratissime dicere: \'Interfice te peccatis tuis omnibus absolutis, ne rursus talia uel etiam peiora committas, dum nimis in mundo tot inpuris uoluptatibus inlecebroso, tot nefandis crudelitatibus furioso, tot erroribus et terroribus inimico\'? Hoc quia nefas est dicere, nefas est profecto se occidere. Nam si hoc sponte faciendi ulla causa iusta esse posset, procul
Abbreviated transcription (Latin):
tur tot & tanta ꝑicula: uł certe etiamsi
ñ amantur suscipiunt᷑: Cur manet in
hac uita. cui abscedere licitum ẽ: An uͦ
tam insulsa ꝑuersitas cor euertit. & a con¬
sideratione u̾itatis auercit: ut si se¬
tiuantis dominatu corruat inpeccatũ.
uiuendum sibi existimet ut ipsum ꝑ¬
ferat mundum ꝑ om̃s horas temptati¬
onib plenum. &. talib quales sub uno
dño formid̾antur. & innumerabilib
cet̾is sine quib hec uita ñ ducitur. :¬
Quid̃ igitur cause ẽ cur meis exhortati¬
omb tempora consumamus quib bap¬
tiratos alloquendo studemus accende¬
re. siue aduirginalẽ integritatẽ. siue
ad continentiam iudualẽ. siue ad ipsã
thori comugalis fidem: cum habeamus
meliora & abomĩb peccandi ꝑiculis
remota compendia. ut quibcumq pꝰt
remissionẽ recentissimam peccatorum
arripiendã mortem sibiq ingerendã
ꝑfuadere potuerimus. eos ad dñm sa¬
nores purioresq mittamus. Porro si

Expanded text:
tur tot et tanta pericula uel certe, etiamsi tur tot et tanta pericula uel certe, etiamsi non amantur, suscipiuntur, cum manet in hac uita, cui abscedere licitum est? An uero tam insulsa peruersitas cor euertit et a consideratione ueritatis auertit, ut, si stivantis dominatu corruat in peccatum, vivendum sibi existimet, ut ipsum perferat mundum per omnes horas tentationibus plenum, et talibus, quales sub uno no formidatur, et innumerabilibus ceteris, sine quibus haec uita non ducitur? Quid igitur causae est, quur in eis exhortationibus tempora consumamus. quibus baptizatos adloquendo studemus accendere siue ad uirginalem integritatem siue ad continentiam uidualem siue ad ipsam tori coniugalis fidem, cum habeamus meliora et ab omnibus peccandi periculis remota conpendia, ut, quibuscumque post remissionem recentissimam peccatorum adripiendam mortem sibique ingerendam persuadere potuerimus, eos ad Dominum saniores purioresque mittamus? Porro si,