comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. & uocẽ organi in coniquiis magis agnoscit: ꝗꝙͣ
lituũ aut tubam in castris. In qua aut non fuit
aut errauit ducis electio: cessauit aut languit dis¬
ciplina. Nam si manũ conserere oporteat: ni arma¬
tura leui parũ habent fiducie. in graui minimũ
alacritatis. Hac itaq honerant᷑ ut hostẽ sequi ñ
possunt: illa exanimantur ut eũ tanquã ad uus¬
nus expositi nequeant sustinere. NDe popłant᷑
illi fines nr̃os dũ uiuentus nr̃a instruit᷑. & dũ no¬
bis miles armat᷑: hostis euadit. et ut dici solet dũ
canis musitat: tutas latebras ingredit᷑ lupus. Non
est qui comp̃bendat ab euntẽ: aut isequat᷑ hostẽ
eo qd impeditus. nec sufficit nec ꝑficit aduersus
expeditũ. Ille tamen ñ muroꝵ. fossarũ ue petit
płidia. sed locũ qui militi meo sicut ae sibi & si ñ
eque notus: tam̃ accessibilis est. Utiq tutus est
ibi. quia miles m̃s ñ in ꝓpͥa uirtute sed inpresidio

Expanded text:
num, et vocem organi in conviviis magis agnoscit, quam num, et vocem organi in conviviis magis agnoscit, quam lituum aut tubam in castris. In qua aut non fuit, aut erravit ducis electio, cessavit aut languit disciplina. Nam si manum conserere oporteat, in armatura levi parum habent fiduciae, et in gravi minimum alacritatis. Hac itaque onerantur ut hostem sequi non possint; illa exanimantur, ut eum tanquam ad vulnus expositi nequeant sustinere. Depopulantur illi fines nostros: dum juventus nostra instruitur, et dum nobis miles armatur, hostis evadit, et, ut dici solet, dum canis mussitat, tutas latebras ingreditur lupus. Non est qui comprehendat abeuntem, aut insequatur hostem, eo quod impeditus nec sufficit, nec proficit adversus expeditum. Ille tamen non murorum, fossarumve petit praesidia, sed locum qui militi meo, sicut et sibi, etsi non aeque notus, tamen accessibilis est. Utique tutus est illi, quia miles meus non in propria virtute, sed in praesidio
Abbreviated transcription (Latin):
ge securitatis: aut irruente. molliente.&.
iuroꝵ animos frangente luxuria. aut ignauia ui¬
uentutis. & inercia ducũ temporis nr̃i. Quẽ enĩ in¬
uenies qui strenue docere possit qd̾ ipse ñ didicit:
Nunc patimur longe pacis mala. seuior armis lu¬
xuria incubuit: uictũq ulciscit᷑ orbẽ.Antiquas
e moderuas reuolue historias. & plane inuenes.
quia concussio popłoꝵ. armoꝵ collisio. clades homi¬
nũ & plaga terribilis: luxuriam semꝑ aut comita¬
tur aut sequitur. Ne longe petaut᷑ exempla: niui¬
collimi britones irruunt. & iam ꝑtendunt terminoᷤ
suos. & egressi de cauernis suis latebrisq siluarũ:
plana occupant. nobiliũ ꝓcerũ udentib ipsis mi¬
pugnant expugnant & dirriuint. aut sibi retinẽt
muntiones. eo qd̃ uiuentus nr̃a que tecto gaudet¬
& umbris: nata fruges consũmere. in lucẽ dormi¬
ens. scortationi honesta post ponetis officia. tota die
insectans uoluptatẽ. cytharam. lyram. & timpa¬

Expanded text:
gae securitatis, aut irruente mollitie, et gae securitatis, aut irruente mollitie, et virorum animos frangente luxuria, aut ignavia juventutis, et inertia ducum temporis nostri. Quem enim invenies qui strenue docere possit quod ipse non didicit? Nunc patimur longae pacis mala, saevior armis Luxuria incubuit, victumque ulciscitur orbem. Antiquas et modernas revolve historias, et plane invenies quia concussio populorum, armorum collisio, clades hominum, et plaga terribilis, luxuriam semper aut comitatur aut sequitur. Ne longe petantur exempla, Nivicollini Britones irruunt, et jam protendunt terminos suos, et egressi de cavernis suis, latebrisque silvarum, plana occupant, nobilium procerum videntibus ipsis impugnant, expugnant, et diruunt aut sibi retinent munitiones, eo quod juventus nostra Quae tecto gaudet et umbris, nata fruges consumere, in lucem dormiens, scortationi honesta postponens officia, tota die insectans voluptatem, citharam, lyram, et tympa
Abbreviated transcription (Latin):
fastidiunt. A magnis gͦ uiris magnaq diligentia:
idoneos conuenit eligi iumores. Cũ uͦ diligens
electio iudicio fuerit approbata: signandisunt &
ascribendi militie qui ad eam inuemient᷑ idonei.
Nam ce uelocitas requirenda ẽ & rubur: & utrũ
armoꝵ disciplinã quis ediscere ualeat. & an
hãt confidentiã militarẽ. Pleriq em̃ quãus
non impbabiles uideantur in sp̃e: tamen experi¬
mentis comꝓbantur indigni. Repellendi gͦ minꝰ
utiles. & in locũ eorũ strenuissimi subrogandi. In
om̃i enĩ conflictu: non tam ꝓdest multitudo ꝗͣ uirtꝰ.
Inqua exploranda. formanda & ꝓmouenda: ducis u̾ti¬
tur tam oꝑa quã iudiciũ. Signatis namq tironib.
ꝑcotidiana exercicia armoꝵ est de monstranda doct¬
na: ut leui armatura & graui. terta item & pelago.
pedites sint an equites. strenuũ militẽ possint ĩplere.
ed huiꝰ discipline usus in .ui.¬
desuetudinẽ abiit. aut ex indulgentia lon¬

Expanded text:
fastidiunt. A magnis ergo viris, magnaque diligentia, fastidiunt. A magnis ergo viris, magnaque diligentia, idoneos convenit eligi juniores. Cum vero diligens electio judicio fuerit approbata, signandi sunt, et ascribendi militiae, qui ad eam invenientur idonei. Nam et velocitas requirenda est, et robur, et utrum armorum disciplinam quis ediscere valeat, et an habeat confidentiam militarem. Plerique enim quamvis non improbabiles videantur specie, tamen experimentis comprobantur indigni. Repellendi ergo minus utiles, et in locum eorum strenuissimi subrogandi. In omni enim conflictu, non tam prodest multitudo quam virtus. In qua exploranda, formanda et promovenda, ducis vertitur tam opera, quam judicium. Signatis namque tironibus, per quotidiana exercitia armorum est demonstranda doctrina, ut levi armatura et gravi, terra item et pelago, pedites sint an equites, strenuum militem possint implere.ed hujus disciplinae usus in desuetudinem abiit, aut ex indulgentia lon
Abbreviated transcription (Latin):
mani nominis fundamentũ: in prima delectus
examinatione consistunt. Nec leue hoc putetur
officiũ. aut passim quibzcũq mandandũ: qd̾ apo̾
uet̾es iuter tam uaria gn̾a uirtutũ precipue
constat ẽẽ laudatũ. Iuuentꝰ enĩ cui defensio pro¬
uinciarũ ĩminet .e morib excellere debet et
uirib: honestas enĩ idoneũ militẽ reddit. & ue¬
recundia dũ ꝓhibet fugere. sepe facit ẽẽ uictorẽ.
Quid enĩ ꝓdest si exerceatur ignobilis. si płib sti¬
pendiis moretur in castris: Nunquã exercitus ꝑ¬
ficit in tempore belli: cuiꝰ in ꝓbandis tironibus
claudicauit electio. Et quantũ usu exꝑi̾tia
cognouimꝰ: hinc tot ubiq ab hostib illate sunt
clades: dũ longa pax militẽ incuriosuis legit. dũ
inutiles quiq ciuilia sectantur officia. dũ indicti
possessorib tirones ꝑ grãm aut dissimulationẽ
ꝓbantiũ tales sociantur armis: quales dñi hab̾e

Expanded text:
mani nominis fundamentum, in prima delectus mani nominis fundamentum, in prima delectus examinatione consistunt. Nec leve hoc putetur officium, aut passim quibuscunque mandandum, quod apud veteres inter tam varia genera virtutum praecipue constat esse laudatum. Juventus enim, cui defensio provinciarum imminet, et moribus excellere debet, et viribus. Honestas enim idoneum militem reddit, et verecundia, dum prohibet fugere, saepe facit esse victorem. Quid enim prodest si exerceatur ignobilis, si pluribus stipendis moretur in castris? Nunquam exercitus proficit in tempore belli, cujus in probandis tironibus claudicavit electio. Et quantum usu experimentisque cognovimus, hinc tot ubique ab hostibus illatae sunt clades, dum longa pax militem incuriosius legit, dum inutiles quique civilia sectantur officia, dum indicti possessoribus tirones per gratiam aut dissimulationem probantium, tales sociantur armis, quales domini habere
Abbreviated transcription (Latin):
est instituta. Ueteris instrumenti reuolue se¬
riem: & inuenies ita esse ut dico. Nichil em̃ ad
posita non est: nec aliquis eoꝵ ut recte loqua¬
mur miles est. Lege libros tam ecclesiastics
quã inundanos quib agitur de re militari: &
manifeste duo inuenies esse que militẽ faciunt.
electionẽ .s. & sacramentũ. Hec enĩ duocoĩa si
his qui sp̃ualẽ & corporalẽ militiam exercent.
Hos enĩ ad ministeriũ altaris & cultũ eccłie uo¬
cat lingua pontificis. illos ad defensionẽ rei publie
eligit lingua ducis: de quib officu̾. locis. quales &
qualiter ad aĩcerutrũ officiũ eligendi sunt. maio¬
rũ scripta declarant. Sed quia nc̃ scłaris militra
u̾satur in manib: uel uegetiꝰ renatus suꝑesecti¬
one militũ audiat᷑. Ait gͦ. In hoc totiꝰ rei publice
salus uertitur: ut tirones non tm̃ corporib s etiã
animis pr̃antissimi delegant᷑. Uires regnie ro¬

Expanded text:
est instituta. Veteris Instrumenti revolve seest instituta. Veteris Instrumenti revolve seriem, et invenies ita esse ut dico. Nihil enim ad rposita non est, nec aliquis eorum, ut recte loquamur, miles est. Lege libros tam ecclesiasticos quam mundanos, quibus agitur de re militari; et manifeste invenies duo esse, quae militem faciunt, electionem scilicet et sacramentum. Haec enim duo communia sunt his qui spiritualem et corporalem militiam exercent. Hos enim ad ministerium altaris et cultum ecclesiae vocat lingua pontificis, illos ad defensionem reipublicae eligit lingua ducis. De quibus officiis, et locis, quales et qualiter ad alterutrum officium eligendi sint, majorum scripta declarant. Sed quia nunc saecularis militia versatur in manibus, vel Vegetius Renatus super electione militum audiatur. Ait ergo: In hoc totius reipublicae salus vertitur, ut tirones non tantum corporibus, sed etiam animis praestantissimi delegantur: vires regni et Ro
Abbreviated transcription (Latin):
fecto ñ diceret: nisi durioris toge usus de quiri¬
tũ consuetudine ꝓcessisset. Sed mͦ qui mollibus
uestiunt᷑ in domib regũ st̃. ĩmo in castris: &
sic ad bella ꝓcedunt. quasi ad nuptias dealbati.
Magniᷤ añtique milicie pruleguis se tuentur.
quã in eo imitantur plurimũ. quod iura igno¬
rant. Et hoc quidẽ tolerabile esset: nisi eque di¬
uinas & humanas contemnerent leges. ut uelis
nolis satiricũ illud tibi freguent̾ occurrat. Dino¬
maches ego sũ. suffla. sũ candidus: esto. Dumnon
deterius sapiat pannucia bancis. cũ bene discin¬
cto cantauerit orima uerne.U.¬
e me tatũ putes ininicari milttie & ui¬
tia ꝑsonarũ in officia retorquere: ego ꝑa¬
trocinũ eiꝰ quouis renitente suscipio.ꝙ.
eam auctore. dño sufficientissime excusabo. ꝓfessio
namq tam laudabilis ẽ quã necessaria: & quã
nemo uituꝑare potest. salua reuerentia dei aqͥ

Expanded text:
fecto non diceret, nisi durioris togae usus, de Quirifecto non diceret, nisi durioris togae usus, de Quiritum consuetudine processisset. Sed modo qui mollibus vestiuntur in domibus regum sunt , imo in castris, et sic ad bella procedunt, quasi ad nuptias dealbati. Magnis antiquae militiae privilegiis se tuentur, quoniam in eo imitantur plurimum quod jura ignorant. Et hoc quidem tolerabile esset, nisi aeque divinas et humanas contemnerent leges, ut, velis nolis, Satiricum illud tibi frequenter occurrat, Dinohes ego sum, suffla: sum candidus, esto. Dum non deterius sapiat Pannucia Baucis, Cum bene discincto cantaverit ocyma verne me tamen putes inimicari militiae, et vitia personarum in officia retorquere, ego patrocinium ejus quovis renitente suscipio, et cam auctore domino, sufficientissime excusabo. Professio namque tam laudabilis est, quam necessaria, et quam nemo vituperare potest salva reverentia Dei, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
lico utilit̾ u̾sarentur intrepidi. qui in pace fue¬
rant tam studiose instructi. SFilias qͦ legitur
p̃fatus augustus sic in lanificio fecisse iustitui:
ut si p̃ter spem eas in extremam pauꝑtatem
fortuna ꝓiecisset: uitã possent arte deductis fa¬
cultatib exibere. Nam e nendi. texendi. & acũ
exercendi. uestesq formandi. fingindi. & cõponẽ¬
di: ñ mͦ artem. s usũ habebant. & consuetudinẽ.
Utiq qui ocia ñ indulgebat uirginib: neqͣquã
ꝑmittebat milites ociari. quorũ ꝑfessio institu¬
ta est ad laborẽ. Nec credo eũ de molliori habitu
militũ głorari : ad quẽ nisi seu̾iori uultu & ho¬
nestiori habitu accedere filia non audebat. ¶¬
Lucanus breui quodã p̃conio cõmendat catonẽ
& militiã romanoꝵ: adiciens inter cetera quod
ei uestiri fuerat p̃ciose. hirtam mẽbra suꝑ roma¬
ni more quiritis induxisse togam. Quod pro¬

Expanded text:
lico utiliter versarentur intrepidi, qui in pace fuelico utiliter versarentur intrepidi, qui in pace fuerant tam studiose instructi. Filias quoque legitur praefatus Augustus sic in lanificio fecisse institui, ut si praeter spem eas in extremam paupertatem fortuna projecisset, vitam possent arte deductis facultatibus exhibere. Nam et nendi, texendi, et acum exercendi, vestesque formandi, fingendi, componendi, non modo artem, sed usum habebant et consuetudinem. Utique qui otia non indulgebat virginibus, nequaquam permittebat milites otiari, quorum professio instituta est ad laborem. Nec credo eum de molliori habitu militum gloriari, ad quem nisi severiori vultu et honestiori habitu accedere, filia non audebat. Lucanus brevi quodam praeconio commendat Catonem, et militiam Romanorum, adjiciens inter caetera, quod ei vestiri fuerat pretiose Hirtam membra super, Romani more Quiritis, Induxisse togam. Quod pro
Abbreviated transcription (Latin):
maior in exiguo regnabat corpore uirtus. De exer¬
cicio magni pompesi memorat salustius: qd̾ cũ ala¬
crib. saltu. cũ uelocib. cursu. cũ ualidis uecte
certabat. Neq enĩ ille alit̾ potuisset par ẽẽ sertorio:
nisi se & milites suos frequentib exercitiis p̃paras¬
set ad p̃lia. Recedendi assultandi. insiliendi aes ñ
mediocris est: cuiꝰ beneficio illa seruat᷑ cautela. ut
miles ad inferendũ uulnus sic insurgat in hostẽ.
ut eidẽ ex aliqua parte ñ pateat. ad plagam. Exer¬
ciciũ natandi ꝑ cõmodũ est: cũ in tecrestri p̃lio uł
nauali. quid cui necessitas paret nemini ꝑspieui¬
um sit: nec ẽ ꝓmptũ quẽpiam arte quam non
didicit aꝑiculis expediri. Missiliũ quoq usus ẽ
ercicio eoꝵ lac̃tis robut accrescit. e iaculandi ꝑi¬
tia atq usus adqutrit᷑. Hoc autẽ tanti exercicũ
assidua meditatio conferebat: ut in tumultu bel¬

Expanded text:
Major in exiguo regnabat corpore virtus. De exerMajor in exiguo regnabat corpore virtus. De exercitio Magni Pompeii memorat Sallustius, quod cum alacribus saltu, cum velocibus cursu, cum validis vecte, certabat. Neque enim ille aliter potuisset par esse Sertorio, nisi se et milites suos frequentibus exercitiis praeparasset ad praelia. Recedendi, assultandi, insiliendi ars non mediocris est, cujus beneficio illa servatur cautela, ut miles ad inferendum vulnus, sic insurgat in hostem, ut eidem ex aliqua parte non pateat ad plagam. Exercitium natandi percommodum est, cum in terrestri praelio vel navali, quod cui necessitas paret, nemini perspicuum sit, nec est promptum quempiam arte quam non didicit a periculis expediri. Missilium quoque usus maercitio eorum, lacertis robur accrescit, et jaculandi peritia atque usus acquiritur. Hoc autem tanti exercitii assidua meditatio conferebat, ut in tumultu bel
Abbreviated transcription (Latin):
neri uel aliena adquiri nequaquã possint. nisi
ꝑ uirtutẽ. Cos gͦ ad gradũ mititarẽ. & cursũ & sal¬
tũ fecit exercitari. usũq natandi & cesim & pun¬
ctim feriendi & iaciendi missilia & lapides manu
uel funda docuit: & qualiter bellũ om̃e aut susti¬
neri debeat aut inferri. Nouit enĩ prudentissimꝰ
sedetiã ꝑfectius imbuunt᷑. que discunt᷑ a pueris.
De inde militaris a lacritas saltus & cursus ante
cõpanda ẽ & tẽpanda: quã corpus etate pigrescat.
Uelocitas enĩ que ꝑcepta & firmata ẽ exercitio:
strenuũ efficit bellatorem. Nec multũ refert si
cetera ꝑbitatis concurrant insignia: ꝓceri Cant
an stature breuioris. Utilius enĩ ẽ milites fortes
esse quã grandes. Delectori suo refertur dixisse
pirrus. Tu grandes elige: ego eos fortes reddã. ¶
Adtumulũ archemori dũ ludos sollemnes grecia
celebraret tideũ capaneo p̃stitisse ꝑcelebre ẽ: quia

Expanded text:
neri, vel aliena acquiri nequaquam possint, nisi neri, vel aliena acquiri nequaquam possint, nisi per virtutem. Eos ergo ad gradum militarem, et cursum, et saltum fecit excitari, usumque natandi, et caesim et punctim feriendi, et jaciendi missilia, et lapides manu vel funda docuit, et qualiter bellum omne aut sustineri debeat, aut inferri. Novit enim prudentissimus sed etiam perfectius imbuuntur, quae discuntur a pueris. Deinde militaris alacritas, saltus, et cursus, ante comparanda est, et temperanda, quam corpus aetate pigrescat. Velocitas enim quae percepta et firmata est exercitio, strenuum efficit bellatorem. Nec multum refert si caetera probitatis concurrant insignia, proceri sint, an staturae brevioris. Utilius est enim milites fortes esse, quam grandes. Delectori suo fertur dixisse Pyrrhus: « Tu grandes elige, ego eos fortes reddam. » Ad tumulum Archemori dum ludos solemnes Graecia celebraret, Tydeum Capaneo praestitisse percelebre est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
epulantur si fortuna ꝑmittit cotidie splendide.
omnẽq laborem & exercitationẽ quẽ non inuin¬
cibilis necessitas ingerit. cane & angue det̾ius
fugiunt: & quicqͥd unnunet difficultatis.  rei¬
ciunt in subiectos. Int̾im clipeos sic in aurant:
sic exornant omĩa instrumenta castror: ut quẽ¬
libet eoꝵ ñ tã cultorẽ quã presidẽ martis credas.
Cui uis istoꝵ clipeus detrahat᷑ aut galea. spolia
gregie quidẽ scipio affricanus sicut in li
dixit ñ mirari se quod tanta cura ornasset. in quo
plus p̃sidii quã ingladio haberet. Sed nec fastũ
illor. ꝑferre poteris: nisi fueris patientie gran¬
dioris. Nam ut in eptias eoꝵ. non ridcas: nulla mo¬
destia poterit cohibere. Quis octauiano augusto
felicior aut maior: Filios & si ñ genuerit adopta¬
uit:. quib & si sufficere posset clarus sanguis ad
głam. & bona hereditaria magis ad copiam quã ad
usũ: ea tamen diligentia instituti st̃. acsi sua reti¬

Expanded text:
epulantur, si fortuna permittit, quotidie splendide, epulantur, si fortuna permittit, quotidie splendide, omnemque laborem et exercitationem, quem non invincibilis necessitas ingerit, cane et angue deterius fugiunt, et quidquid imminet difficultatis, rejiciunt in subjectos. Inerim clypeos sic inaurant, sic exornant omnia instrumenta castrorum, ut quemlibet eorum non tam cultorem quam praesidem Martis credas. Cujus istorum aut clypeus detrahatur auEleganter Scipio Africanus, sicut in libdixit se non mirari quod tanta diligentia ornasset, in quo plus praesidii, quam illorum perferre poteris, nisi fueris patientiae grandioris. Nam ut ineptias eorum non rideas, nulla modestia poterit cohibere. Quis Octaviano Augusto felicior aut major? Filios etsi non genuerit, adoptavit, quibus etsi sufficere posset clarus sanguis ad gloriam, et bona haereditaria magis ad copiam, quam ad usum, ea tamen diligentia instituti sunt, ac si sua reti
Abbreviated transcription (Latin):
p̃mittet ad pugnã. nouissimos p̃sidii cã subseq̃ns:
cũ funditorib. aliisq qui in hostẽ tela eminus
miittere quã manũ conserere uolunt. Cũ uͦ sine
uulnere e cicatrice qd̾ frequentiꝰ euenit domũ
redeunt: tunc exhausta canunt p̃lia marte gͣui.
Illic eacides illic tendebat achilles: & ꝑingunt flu¬
ido ꝑ gama tota mero. Et quisq mortes mille eir¬
ca temꝑora sua errasse głatur. Ex inde głam eoꝵ
ferre ñ poteris fabula hec in annũ centesimum
ꝓtelabitur. Filii quoq qui nascent᷑ & exurgent:
enarrabunt filiis suis. Si hastas aliquot quas
ad modũ cannabis fragiles diligens inhercia ꝓ¬
curauit. quis fregerit᷑. si aurũ. miniũ. color ue
aliꝰ quocũq ictu casuue acliꝑeo excidit: hoc gar¬
rula lingua silicuerit. memoriale faciet in se¬
culũ seculi. Isti primos recubitꝰ habent in cenis.
e quicqͥd renatus nr̃ de re militari tradiderit:

Expanded text:
praemittet ad pugnam, novissimos praesidii causa subsequens, praemittet ad pugnam, novissimos praesidii causa subsequens, cum funditoribus aliisque, qui in hostem tela eminus mittere quam manum conserere volunt. Cum vero sine vulnere et cicatrice quod frequentius evenit domum redeunt, Tunc exhausta canunt praelia Marte gravi. Illic Aeacides, illic tendebat Achilles. Et pingunt fluido Pergama tota mero. Et quisque mortes mille circa tempora sua errasse gloriatur. Exinde gloriam eorum ferre non poteris. Fabula haec in annum centesimum protelabitur. Filii quoque qui nascentur et exsurgent, enarrabunt filiis suis. Si hastas aliquot, quas ad modum canabis fragiles, diligens inertia procuravit, quis fregerit, si aurum, minium, colorve alius, quocunque ictu, casuve a clypeo excidit, hoc garrula lingua, si licuerit, memoriale facient in saeculum saeculi. Isti primos recubitus habent in coenis, et quidquid Renatus noster de re militari tradiderit,
Abbreviated transcription (Latin):
te boues dictaturã induit uxor: & sua aratra domũ
lictor tulit. Ex agris gͦ: robur exercitꝰ p̃cipue sup¬
plendũ est. Ut enĩ ait. nescio quo pacto mortẽ minꝰ
comicũ pociꝰ uita & morib quã ꝓfessione
ce nomine rep̃sentent. Hec armate milicie
munia. que ñ tã ut eis uidetur disciplinã redolet
militarem. quã ignominiose seruitutis angustias.
In eo namq militarẽ constare głam opinantur: si
nitidiori splendeant habitu. ut lineas suas uestes¬
ue sericas sic ꝑstringant & torqueant: ut qͣsi cutem
cerusatã aliis ue succis obnoxiã carui faciant coħere.
si gradariis equis insidsant molliꝰ. si calamuistrati.
cirrati acteqũ cedant apollini: &e deliciis sint magis
quã iuctutt p̾signes. Eoꝵ si forte construxeris aciẽ:
casteũ thaidis quã hantuibalis tucꝰ expugnabis.
Quisquis eoꝵ in aula iactantior ẽ: cũ ad prelu dis¬
crimen acceditur. lacones duce sanga turmatim

Expanded text:
te boves dictaturam induit uxor Et sua aratra domum te boves dictaturam induit uxor Et sua aratra domum lictor tulit. Ex agris ergo robur exercitus praecipue supplendum est. Ut enim ait, nescio quo pacto mortem minus comicum potius vita et moribus, quam professione et nomine repraesentant, haec armatae militiae munia, quae non tam ut eis videtur disciplinam redolet militarem, quam ignominiosae servitutis angustias. In eo namque militarem gloriam constare opinantur, si nitidiori splendeant habitu, ut lineas suas vestesve sericas sic perstringant et torqueant, ut quasi cutem cerussatam, aliisve fucis obnoxiam, carni faciant cohaerere, si gradariis equis insideant mollius, si calamistrati, curative Acteo non cedant Apollini, et deliciis sint magis quam virtute praesignes. Eorum si forte construxeris aciem, castrum Thaidis quam Hannibalis tutius expugnabis. Quisquis eorum in aula jactantior est, cum ad praelii discrimen acceditur, Lacones duce Sanga turmatim
Abbreviated transcription (Latin):
necessitas exigit urbanos delicatioresq ad arma com¬
pelli: ex quo primũ nomen dedere militie. laborare.
decurrere. portare pondus. & solem puluerẽq ferre
condiscant: parco uictu utantur & rustico. Interdũ
subdiuo. interdũ sub papilionib cõmorentur: tunc
demũ adusũ erudiantur armorũ. Et si longior expe¬
dicio emergit: in angariis plurimũ detinendi sunt.
ꝓculq habendi ab illecebris eiuitatis : ut eo modo &
corporib eorũ robur accedat. &e animis. Nec infici¬
andũ est: post urbẽ conditã romanos ex ciuitate
semꝑ ꝓfectos eẽ adbellũ. S tunc nullis delicuis fun¬
gebantur: sudorẽ cursu & campestri exercicio colle¬
ctũ. nandi usu uiuentus abluebat in tyberi. Idem
bellator. idẽq agricola: sed gen̾a tm̃ cõmutabat ar¬
moꝵ. Quod usq a deo uerũ est: ut aranti quintio
cincinnato dictaturã constet oblatã. quẽ trepida an¬

Expanded text:
necessitas exigit, urbanos delicatioresque ad arma comnecessitas exigit, urbanos delicatioresque ad arma compelli, ex quo primum nomen dedere militiae, laborare, decurrere, portare pondus, et solem pulveremque ferre condiscant, parco victu utantur et rustico. Interdum sub divo, interdum sub papilionibus commorentur, tunc demum ad usum erudiantur armorum. Et, si longior expeditio emergit, in angariis plurimum detinendi sunt: proculque habendi ab illecebris civitatis, ut eo modo et corporibus eorum robur accedat, et animis. Nec inficiandum est, post Urbem conditam Romanos ex civitate semper profectos esse ad bellum; sed tunc nullis deliciis fungebantur, sudorem cursu et campestri exercitio collectum, nandi usu juventus abluebat in Tiberi. Idem bellator, idemque agricola; sed genera tantum commutabat armorum. Quod usque adeo verum est, ut aranti Quintio Cincinnato dictaturam constet oblatam: Quem trepida an
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciũ dñi p̃elegit: qui in siti sua uelut canes festini
lamberent manu ados ꝑiciente aquas: his telictis.
qui deflexo poplite biberant. Intrecentis itaq uiris
facta est liberatio populi. hostes cesi. caꝑtiuati reges.
& interteidi non tam militie quã malicie ꝑrincipis.
ꝑcussitq zebee & salmana inore gladii. & tulit or¬
nameuta & bullas. quib colla regaliũ camelorũ
decorari solent: ornamenta quoq monilia & uestem
purpureã. quib reges madian uti consueueraut.õ¬
q de tanta p̃da solas inaures aureas ismahelitarum
reseruauit ceteris ex ratione ꝑoꝑulo distributis.
Uicit gͦ innumerabiles hostiũ copias in expedita
paucitate uiroꝵ fortiũ. quos non facile crediderim
in deliciis urbiũ. aut regalib epulis cotidianisq
coniuuiis didicisse ut aquã lamberent: unde eos
dñs p̃ceteris censuit eligendos. Si tamen interdum

Expanded text:
judicium Domini praeelegit, qui in siti sua velut canes festini judicium Domini praeelegit, qui in siti sua velut canes festini lamberent, manu ad os projiciente aquas. His relictis, qui deflexo poplite biberant. In trecentis itaque viris facta est liberatio populi, hostes caesi, captivati reges, et interfecti non tam militiae quam malitiae principes, percussitque Zebee, et Salmana in ore gladii, et tulit ornamenta et bullas, quibus colla regalium camelorum decorari solent, ornamenta quoque, monilia, et vestem purpuream, quibus reges Madian uti consueverant, sibique de tanta praeda solas inaures aureas Ismaelitarum reservavit, caeteris ex ratione populo distributis. Vicit ergo innumerabiles hostium copias, inexpedita paucitate virorum fortium, quos non facile crediderim in deliciis urbium aut regalibus epulis quotidianisque conviviis didicisse ut aquam lamberent, unde eos dominus prae caeteris censuit eligendos. Si tamen interdum
Abbreviated transcription (Latin):
negligens umbre. balnearũ nescia. ignara ꝯeli¬
ciarũ: simplicis animi. ꝑ aruo contenta cibo. dura¬
tis ad omnẽ laboꝵ tolerantiã mẽbris. Cui gestare
ferrũ. fossam ducere. onus ferre: consuetudo de
rure est. Nunqͥd cantores. aleatores. aut aucupeᷤ
cũ opus fuerit ad hec inuenient᷑ ydonei :. Plane
& istos & piscatores. dulcarios. linteoties. & om̃s
qui aliqͥd tractasse uidebunt᷑ ad genecia ꝑtinens.
a militari officio sic repellit: ut fabros ferrarios.
itẽq lignarios c̾tioꝵ aproꝵ q uenatores. in usura
militie censeat eligendos. ¶am ierobdal ut
figuraliũ myst̾ia taceant᷑ ᷑ dño mandante ꝓ¬
hibitꝰ est in multitudine timida ⁊ mex̾citatã
hab̾e fiduciam ⁊ illos solos adu̾sus madiani¬
tas ꝓduc̾e̾ quos robur animi. ⁊ ex̾citiũ corꝑis
apꝓbaret. Cum gͦ gedeon cunctis audientib
ꝓclamaret. qui formidolosus est ⁊ timidus

Expanded text:
negligens umbrae, balneorum nescia, ignara delinegligens umbrae, balneorum nescia, ignara deliciarum, simplicis animi, parvo contenta cibo, duratis ad omnem laborum tolerantiam membris. Cui gestare ferrum, fossam ducere, onus ferre, consuetudo de rure est. Nunquid cantores, aleatores, aut aucupes, cum opus fuerit, ad haec invenientur idonei? Plane et istos, et piscatores, dulciarios, linteones et omnes qui aliquid tractasse videbuntur ad gynaecea pertinens a militari officio sic repellit, ut fabros ferrarios, itemque lignarios, cervorum aprorumque venatores, in usum militiae censeat eligendos. Nam et Hierobaal ut figuralium mysteria taceantur, domino mandante prohibitus est in multitudine timida et inexercitata habere fiduciam, et illos solos adversus Madianitas producere, quos robur animi, et exercitium corporis approbaret. Cum ergo Gedeon cunctis audientibus proclamaret. Qui formidolosus et timidus est
Abbreviated transcription (Latin):
Scientia utiq exercitatio & fides: quã electi exsa¬
cramento. tei publice impendebant. Namqͥd ad¬
uersus galloꝵ multitudine̾ romana paucitas ua¬
luisset: Quid adilsus germanoꝵ ꝓceritatẽ brem¬
tas potunsset. audere : His panos quidẽ ñ tm̃ nitme¬
ro sed &e iurib corporis manifestũ est prestitisse
romanis. Affroꝵ. dolis atq diuicus. semꝑ ĩpares
extiterunt. Utidȩ adu̾sus hec om̃ia. ꝓfuit tironẽ
sollertẽ eligere: & ut ita dictũ sit docere uis artno¬
rũ. dotidiano exercicio roborare doctrinã: q̃ cunq
possunt in acie &e p̃liis euenire. p̃nosse medita¬
tione cãpestri. & indesides seu̾itas uindicte. Hoc
memoratꝰ aucłor testat᷑. & fere u̾bis eisdẽ: adici¬
ens inutilẽ ẽẽ militie nutritũ tenert. &e delicus
assuetũ. p̃ferens tanquã aptiorẽ. plebẽ rusticã.
que sub diuo &e in labore nutritur: solis paciens.

Expanded text:
Scientia utique et excercitatio, et fides, quam electi ex saScientia utique et excercitatio, et fides, quam electi ex sacramento reipublicae impendebant. Nam quid adversus Gallorum multitudinem Romana paucitas valuisset? Quid adversus Germanorum proceritatem brevitas potuisset audere? Hispanos quidem non tantum numero, sed et viribus corporis manifestum est praestitisse Romanis. Afrorum dolis atque divitis semper impares exstiterunt. Unde adversus haec omnia profuit tironem solertem eligere, et ut ita dictum sit, docere jus armorum, quotidiano exercitio roborare doctrinam, quaecunque possunt in acie et praeliis evenire, praenosse meditatione campestri, et in desides severitas vindictae. Hoc memoratus auctor testatur, et fere verbis eisdem adjiciens inutilem esse militum nutritum tenere, et deliciis assuetum, praeferens tanquam aptiorem plebem rusticam, quae sub divo et in labore nutritur, solis patiens,
Abbreviated transcription (Latin):
que castrensẽ & eruentã ut dictũ est.
exerret militiã. In huiꝰ autẽ moderatione: s¬
pientia & iusticia principis elucet pluriã
Ut enĩ ait uegetuus renatus : nullus est quẽ
oporteat uel plura ł meliora scire quã principẽ.
cuiꝰ doctrina debet oĩbꝰ ꝑdẽe subiectis. Cũ enĩ pacis
itẽq belli debeat oꝑa moderari: legũ reiq bellice ip¬
sum habere oportet ꝑiciam. Et quidem de pacatis
studiis aliqua suꝑius dicta sunt: nẽ manus arma¬
ta discutitur: que sine delectu. scĩa. & exercitato¬
ne non conualescit. Quouis enĩ istoꝵ cessante:
ñ ꝓdest inutilis manus. At in his: scientia & exer¬
citatio utiliora st̃. Scientia enĩ rei bellice: dimican¬
di nutrit audaciã. Nemo facere metuit. qd̾ se bene
didicisse confioit. Et enĩ in certamine belloꝵ exer¬
citata paucitas ad uictoriam ꝓmptior est: ꝗͣrudis
& indocta multitudo exposita semꝑ ad cedẽ. Quid
enĩ romanos gentiũ omniũ fecit esse uictores:

Expanded text:
ensem et cruentam, ut dictum est, exercet militiam. In hujus autem moderatione sapientia et justitia principis elucet plurimum. Ut enim ait Vegetius Renatus: « Nullus est quem oporteat, vel plura, vel meliora scire, quam principem, cujus doctrina debet omnibus prodesse subjectis. » Cum enim pacis itemque belli debeat opera moderari, legum reique bellicae ipsum oportet habere peritiam. Et quidem de pacatis studiis aliqua superius dicta sunt, nunc manus armata discutitur, quae sine delectu, scientia et exercitatione non convalescit. Quovis enim istorum cessante, non prodest inutilis manus. At in his scientia et exercitatio utiliora sunt. Scientia enim rei bellicae dimicandi nutrit audaciam. Nemo facere metuit, quod se bene didicisse confidit. Etenim in certamine bellorum exercitata paucitas ad victoriam promptior est, quam rudis et indocta multitudo exposita semper ad caedem. Quid enim Romanos gentium omnium fecit esse victores?
Abbreviated transcription (Latin):
ce cũ uisitato ab apłis constantino crucis erectũ
est in imꝑii arce uexillũ:. & pace ecclesiis resti¬
tuta. maiescas orbis publica uoce scrimariorũ
ad uocatoꝵ et iudicũ. omnẽ uictoriam regnũ
et imperiũ xp̃i eẽ ꝑsonuit. Uerũ quia due pri
species om̃ino uane st̃. & in postrenis quasi ui¬
sibili sp̃e ueritas mentioccurrit: mediam que cor¬
pori ueritatis quasi uelũ figurarũ oppandit diligen¬
tius exequitur. xuiat¬

Expanded text:
Et cum visitato ab apostolis Constantino, crucis erectum Et cum visitato ab apostolis Constantino, crucis erectum est in imperii arce vexillum, et pace ecclesiis restituta, majestas orbis publica voce scriniariorum, advocatorum et judicum, omnem victoriam, regnum et imperium Christi esse personuit. Verum quia duae primae species omnino vanae sunt, et in postremis quasi visibili specie veritas menti occurrit, mediam, quae corpori veritatis quasi velum figurarum oppandit, diligentius exsequimur. CA
Abbreviated transcription (Latin):
plere mensuram: solent tam̃ illiꝰ imitari mali¬
tiam: licet in orto illo ñ nullas plantas que uir¬
tutis fructũ irrigatione apłica faciunt. manu
dñi constat esse insertas. Sed si qͥs ab initio urbis
condite totã reuoluat historiam: eos ambitioẽ
& auatitia p̾ceteris gentib inueniet laborasse. &
uariis seditionib et plagis totũ concussisse orbẽ.
Ipsi quoq tyrannidis et seditionũ suarũ tam crebra
dampna sensert̃: ut uix quisquam principũ eoꝵ
ad exitũ uite natura ducente ꝑuen̾it. Uñ & illud
satiricũ illis aptissime facit. Ad generũ cereris:
sene cede &e sanguine pauci descendunt reges. et
sicca morte tyranni. Inscripturis quoq canonicis
inuenurntur. płima oracula: ut cil ioseph in som¬
nis ab angelo sepiꝰ eruditur. magis interdicitur
ne redeant adherodem. docetur petrus in repti¬
lium linteamine plenitudinẽ gentiũ colligendã.

Expanded text:
plere mensuram, solent tamen illius imitari maliplere mensuram, solent tamen illius imitari malitiam: licet in horto illo nonnullas planetas, quae virtutis fructum irrigatione apostolica faciunt, manu Domini constet esse insertas. Sed si quis ab initio urbis conditae totam revolvat historiam, eos ambitione et avarita prae caeteris gentibus inveniet laborasse, et variis seditionibus et plagis totum concussisse orbem. Ipsi quoque tyrannidis et seditionum suarum, tam crebra damna senserunt, ut vix quisquam principum eorum ad exitum vitae, natura ducente, pervenerit. Unde et illud satyricum, illis aptissime facit: Ad generum Cereris, sine caede et sanguine, pauci Descendunt reges, et sicca morte tyranni. In Scripturis quoque canonicis inveniuntur plurima oracula, ut cum Joseph in somnis ab angelo saepius eruditur; magis interdicitur, ne redeant ad Herodem; docetur Petrus in reptilium linteamine, plenitudinem gentium colligendam.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ debitã reuerentiam que nulla ẽ s turpissimũ
exibent famulatũ. Qd̃ latiꝰ ex gentiliũ libris col¬
ligitur. Eneas oraculorũ indicio ꝓmissam et que¬
sitam inuenit italiam: & in ea non tam numi¬
nũ quã demonũ nutu sedem statuit: & semen¬
tẽ romani generis in horto qui eis cõplacuerat.
seminauit. Quid enĩ aliud agit in somnis pat̾
anchises. qͥd iupit̾. qͥd apollo. quid alii qͦs longũ
est enarrare. Unde si de semine illo genus oritur
toxicatũ. impiũ indm̃. crudele in hoĩes. ꝑsecutio¬
ni scõꝵ inuigilans. fide rara. sollemni ꝑfidia. ser¬
uile morib. fastu regale. fedũ auaritia. cupidi¬
tatib insigne. suꝑbia tumidũ. om̃imoda nequi¬
tia non ferendũ: miracuł ñ debet ascribi. cũ auc¬
tor eoꝵ. homicida fuerit ab initio. & aueritate
deficiens: inuidie spiculo orbi terrarũ infix̾it
mortẽ. Qui gͦ ex eopatre st̃: & si eiꝰ nequeant im¬

Expanded text:
non debitam reverentiam, quae nulla est, sed turpissimum non debitam reverentiam, quae nulla est, sed turpissimum exhibent famulatum. Quod latius ex gentilium libris colligitur. Aeneas oraculorum indicio, promissam et quaesitam invenit Italiam, et in ea non tam numinum, quam daemonum nutu, sedem statuit, et sementem Romani generis, in horto qui eis complacuerat, seminavit. Quid enim aliud agit in somnis pater Anchises, quid Jupiter, quid Apollo, quid alii, quos longum est recitare? Unde, si de semine illo genus oritur toxicatum, impium in Deum, crudele in homines, persecutioni sanctorum invigilans, fide rara, solemni perfidia, servile moribus, fastu regale, foedum avaritia, cupiditatibus insigne, superbia tumidum, omnimoda nequitia non ferendum, miraculis non debet ascribi: cum auctor eorum homicida fuerit ab initio, et a veritate deficiens, invidiae spiculo orbi terrarum infixerit mortem. Qui ergo ex eo patre sunt, etsi ejus nequeant im
Abbreviated transcription (Latin):
na sit &e uetierabilis: in oraculorũ spẽm cadit. Est
enĩ oraculũ ut ait quidã: diuina uoluntas ore
hominis enuntiata. Hominis uero appellatiõe
censetur. quicqͥd in sp̃ẽ iuidetur hominis. homo
angelus sit ands̃. an quieuis alia creatura. ꝑsona
autẽ cuiq houesta ẽ &e uenetabilis: aut natura
ut parentis. aut conditione ut dñi: aut ioribus
ut religiosi: aut fortuna ut magistratus: aut re¬
ligione ut dei. angeli. Hominis ue sacris & ceri¬
moniis diuinis consecrati. Ex quo apparet. & si ñ
simplicit̾: tamĩ scdm qͥd ꝑsonas arte coniectoria
ñ mobo honestas. s &e detestabiles uenerabiliũ
nõĩe claudi. Sieut enĩ catholice religionis uiri
uero deo eisq que munere eiꝰ sacra st̃ piamue¬
nerationẽ impendunt: ita heretice & suꝑsticio¬
se religioris homines. fictis numinib umo po¬
tius ueris demonib & execrabilib sacris eorũ

Expanded text:
na sit et venerabilis, in oraculorum speciem cadit. « Est na sit et venerabilis, in oraculorum speciem cadit. « Est enim oraculum, ut ait quidam, divina voluntas ore hominis enuntiata. » Hominis vero appellatione censetur, quidquid in specie hominis videtur, homo, angelus sit, an Deus, an quaevis alia creatura. Persona autem cujusque honesta est et venerabilis, aut natura, ut parentis; aut conditione, ut domini; aut moribus, ut religiosi; aut fortuna, ut magistratus; aut religione, ut Dei, angeli, hominisve, sacris et caeremoniis divinis consecrati. Ex quo apparet, etsi non simpliciter, tamen secundum quid personas arte conjectoria non modo honestas, sed et detestabiles venerabilium nomine claudi. Sicut enim Catholicae religionis viri, vero Deo, eisque quae munere ejus sacra sunt, piam venerationem impendunt, ita haereticae et superstitiosae religionis homines, fictis numinibus, imo potius veris daemonibus, et exsecrabilibus sacris eorum,
Abbreviated transcription (Latin):
credit quis fuisse imaginẽ: historiarũ fide
cerciorabitur. Cũ enĩ maiestatẽ urbis prin¬
cipes uisibili spẽ censuerent honorandã: exqͥ¬
sito artificio muliebrẽ formam que orbem dex¬
tra contineret. in eris materia fieri studuert̃.
Ea uero ꝑfecta in forma egregia. uenusta qͣn¬
titate. apta partiũ dispositione. membris qͥ
condecentib. et sibi inuicem congruentibus
uiuersis. cũ non tam popłi examinationẽ quã
admirationẽ plena sui comendatione deposce¬
ret: quidam solas tibias tante moli ꝑferende
in habiles esse causati st̃. Quib fabet respon¬
dit. easusq quaq sufficere. donec uirgo pareret:
omnino credens impossibilẽ uirginis partum.
Qd̾ &e xp̃o nato impletũ ẽ ea corruente & fracta:
quia humanũ contrahit᷑. ubi diuinũ imꝑium
dilatatur. Cũ uero res ꝑ quietẽ alio nuntiante
clarescit. si tam̃ enuntiantis. honesta cuiq ꝑ so¬

Expanded text:
credidit quis fuisse imaginem, historiarum fide credidit quis fuisse imaginem, historiarum fide certiorabitur. Cum enim majestatem urbis principes visibili specie censuerunt honorandam, exquisito artificio muliebrem formam, quae orbem dextra contineret, in aeris materia fieri studuerunt. Ea vero perfecta in forma egregia, venusta quantitate, apta partium dispositione, membris quoque condecentibus, et sibi invicem congruentibus universis, cum non tam populi examinationem, quam admirationem, plena sui commendatione deposceret, quidam solas tibias tantae moli perferendae inhabiles esse causati sunt. Quibus faber respondit eas usquequaque sufficere, donec virgo pareret, omnino credens impossibilem virginis partum. Quod et Christo nato impletum est, ea corruente et fracta, quia humanum contrahitur, ubi divinum imperium dilatatur. Cum vero res per quietem alio nuntiante clarescit, si tamen enuntiantis honesta cuique perso
Abbreviated transcription (Latin):
dũ obscurius aꝑitur. & ñc seipsam amro ĩ¬
gerit. nc̃ intimante aliodeclarat᷑. Cũ uero
luce in mediata seipsam infundit: uisio est.
ex eo qd̃ plena &e u̾a sp̃e sui oculis uideatur
eẽ subiecta quale ẽ qd cassandrũ om̃monõ
uisũ aquo alexander hausto ueneno peri¬
mendus erat. agnouit. qͥa eũ quies ei repre¬
sentauerat. Porro uisionũ alia manifestior
est. ut que clara rei occurrit imagine. alia
ꝓfundiorẽ desiderat intellectũ. ut cũ rem ad¬
mixta spẽs figurarũ obnubilat. sicut ẽ qd̾ sai
cesare transito rubicone bellũ patrie inferen¬
de. ad designandũ terrorẽ cuuũ. qui erant ꝑ
conciuis inuiriam. opprimendi: ingens uisa
duci patrie trepidantis imago. duci suo denũ¬
tians. ne conciues armis cuulib impugnaret.
Dublici namq imago imperui: publici metus.
ce cesareo nomine ꝓstrate urbis erat indicio.
Quodsi imꝑu nuuã in u̾itate que si appareret

Expanded text:
rdum obscurius aperitur, et nunc se ipsam animo inrdum obscurius aperitur, et nunc se ipsam animo ingerit, nunc intimante alio declaratur: cum vero luce immediata se ipsam infundit, visio est, ex eo quod plena et vera specie sui, oculis videatur esse subjecta; quale est, quod Cassandrum omnino non visum, a quo Alexander hausto veneno perimendus erat, agnovit, quia eum quies ei repraesentaverat. Porro visionum alia manifestior est, ut quae clara rei occurrit imagine; alia profundiorem desiderat intellectum, ut cum rem admista species figurarum obnubilat; sicut est, quod C. Caesare transito Rubicone bellum patriae inferente, ad designandum terrorem civium, qui erant per concivis injuriam opprimendi, Ingens visa duci, patriae trepidantis imago, duci suo denuntians, ne concives armis civilibus impugnaret. Publici namque imago imperii, publici metus, et Caesareo nomine prostratae urbis erat indicio. Quod si imperii nullam in veritate, quae sic appareret,
Abbreviated transcription (Latin):
iudicem omniũ. regẽ et̾nũ. remun̾atorẽ spe¬
rantiũ inse. auctorẽ uite ^ et̾ne : beatitudius.
ex gr̃a largitorẽ. Re quidem uel rei uicina
p̃destinatione. ideo dictũ est: qͥa magistratus
ñc p̃sens intelligit᷑ nc futurus. E xcidĩ qͥp¬
pe nũmantie iuniori innotuit. asfricano dum
ad huc esset pene miles. Dũ autũntu adultꝰ
ẽ. aut p̃ruptus: somnia frequentiꝰ euanesct̃
Arboꝵ namq labentib folus. in somniorum
uanitas dominat᷑. qd̾ &e uirgilius in libro in
quo tociꝰ philosophie rimatur archana sen¬
sisse uisus ẽ: dũ labentia folia apud inferus
uarũs somnus onerauit. Locoꝵ quoq diuer¬
sitas uarias figuras quietis admittit: ut alia
aliis nc̃ hoꝵ nc̃ illoꝵ somnioꝵ. uberiora sint.
Locus namq palustris. aut desertꝰ. eminenti¬
ori aut celebriori phantasticarũ imaginũ.
fecundiorẽ. Res quoq int̾dũ manifestus uit.¬

Expanded text:
judicem omnium, regem aeternum, remuneratorem spejudicem omnium, regem aeternum, remuneratorem sperantium in se, auctorem vitae, et aeternae beatitudinis ex gratia largitorem. Re quidem vel rei vicina praedestinatione, ideo dictum est, quia magistratus nunc praesens intelligitur, nunc futurus. Excidium quippe Numantiae juniori innotuit Africano, dum esset adhuc pene miles. Dum autumnus adultus est aut praeruptus, somnia frequentius evanescunt. Arborum namque labentibus foliis, insomniorum vanitas dominatur: quod et Virgilius, in libro in quo totius philosophiae rimatur arcana, sensisse visus est, dum labentia folia apud inferos, variis somniis ornavit. Locorum quoque diversitas varias figuras quietis admittit, ut alia aliis, nunc horum nunc illorum somniorum, uberiora sint. Locus namque palustris aut desertus eminentiori aut celebriori phantasticarum imaginum fecundior est. Res quoque interdum manifestius, inte
Abbreviated transcription (Latin):
uł rei iuicina p̃destinatiõe. Aut si publice for¬
tune signũ ostensũ ẽ multis: ut in eo qd̾ płib
romanis ciuib scdm quosclã sibilla interp̃te
de mist̾io incarnationis reuelatũ scribit᷑:
Et quidẽ ñ mnͦ in carnationis. s passiotus. as¬
censionis post resurrectionẽ. aduentꝰ quoq
sccłi interpres docente & dictante spũ pate¬
fecit archana: sic̃ in u̾sib sibillinis manife¬
ste reꝑies. Quor istud sicut in plerisq patrũ
scͥpturis inuenitur: initiũ est. Iudicu signũ:
tellus sudore madescet. Si uͦ apices capitales
singuloꝵ u̾suũ ex ordine coniungantur: ad
latina grecarũ litterarũ ꝓprietas adplenũ ñ
potuit obseruari. Ipsos uero u̾scis ut opinor
apudbeatũ augustinũ in librode ciuitate dei
inuentes. Est ergo nistice uisionis eiꝰ caput.
& sũma intentio: iħm qui p̃figurabatur
indubitant̾ ẽẽ filiũ dei iui: hominẽ uerũ.

Expanded text:
vel rei vicina praedestinatione, aut si publicae forvel rei vicina praedestinatione, aut si publicae fortunae signum ostensum est multis, ut in eo quod pluribus Romanis civibus, secundum quosdam Sibylla interprete de mysterio incarnationis, revelatum scriquidem non modo incarnationis, sed passionis, ascensionis post resurrectionem, adventus quoque secundi interpres, docente et dictante Spiritu, patefecit arcana, sicut in versibus Sibyllinis manifeste reperies. Quorum istud, sicut in plerisque Patrum scripturis invenitur, initium est: Judicii signum, tellus sudore madescet. Si vero apices capitales singulorum versuum ex ordine conjungantur, ad Latina Graecarum litterarum proprietas ad plenum non potuit observari. Ipsos vero versus, ut opinor, apud beatum Augustinum in libro De civitate Dei invenies. Est ergo mysticae visionis ejus caput et summa intentiubitanter esse Filium Dei vivi, hominem verum,
Abbreviated transcription (Latin):
q causas inagis attendunt. quã ex eis aliquas
significationes. In quo gen̾e & ephialtẽ quo qͥs
uariis p̃ssuris quodã quasi interuigilio. s sõno
potius in quieto opinans se uigilare cũ domi¬
at. putatur ab aliquo uit̾im p̃grauari: connu¬
merandũ arbitrantur. Que quidem omnia
medicorũ pociꝰ indigent cura. quã uentilatiõe
nr̃a. p̃sertim cũ nichil ineis uerũ appareat. nͥ
qd̾ uerissime st̃. & molestissume passiones. Som¬
omniũ uero cuiꝰ appellatio cõmunis ẽ. licet in
spẽ ꝓpria censeatur. ꝑ quedã in uolucra rerum
gerit imagines. in quib comectoꝵ p̃cipue dis¬
ciplina uersatur. et nunc suũ cuiꝰq ẽ. nunc
alienũ. mͦ cõmune. interdũ publicum aut
gen̾ale ẽ. In his uͦ om̃ib : qualitas ꝑsonarum.
rerũ & tẽpoꝵ diligentissime obseruatur. It
enĩ ait nestor. de statu publico regis credat᷑
somnio. aut eiꝰ qͥ magistratũ gerit. uel reqͥdẽ.

Expanded text:
que causas magis attendunt, quam ex eis aliquas que causas magis attendunt, quam ex eis aliquas significationes. In quo genere et ephialtem, quo quis variis pressuris quodam quasi intervigilio, sed somno potius inquieto, opinans se vigilare cum dormiat, putatur ab aliquo interim praegravari, connumerandum arbitrantur. Quae quidem omnia medicorum potius indigent cura, quam ventilatione nostra; praesertim cum nihil in eis verum appareat, nisi quod verissimae sunt et molestissimae passiones. Somnium vero cujus appellatio communis est, licet in specie propria censeatur, per quaedam involucra rerum gerit imagines, in quibus conjectorum praecipue disciplina versatur, et nunc suum cujusque est, nunc alienum, nunc commune, interdum publicum, aut generale est. In his vero omnibus qualitas personarum, rerum et temporum diligentissime observatur. Ut enim ait Nestor, de statu publico regis credatur somnio, aut ejus qui magistratum gerit, vel re quidem