comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bonem. aut erte nulla uocabuli leclinati¬
one sicut res ip nominat᷑. ut pecainia dic¬
tae dea que dat Pccuniam ñ omnno pet¬
cuniadea ipsa putad Ita uirtus quȩ dat
iuitut honor qui honirem concoritia q̃
concordũ. uictoria quȩ datitoriam sta
inq uiunt cum felicitas dea dt nosaque
datur. Ista nobis reddita ratione multo faci
lius eis quoꝵ cor non nob̾ obduruit ꝑsuade¬
bimus fortasse qđ uolumus. Si enim iamhu¬
mana infirmitas sensit nonnͥ ab aliquo deo
dari posse felicitatem. &e hoc senserunt
homines qui tam multos colebant dõs inqͥb
&e ipsum eorũ regem iouẽ. quia nom̃ eiꝰ aqͦ
daretur felicitas ignorabant ideo ipsius rei
nomine quã credebant ab illo dari eum ap-¬
pellare. uoluerunt. satis gͦ uidicarunt nec ab
ipso ioue dari posse felicitatem quem iam co.¬
lebant. s utiq ab illo quẽ nomine ipsiꝰ felici¬
tatis colendum eẽ censebant. Confirmo ꝓrsus
a quodã dõ quem nesciebant eos credidisse

Expanded text:
Bouem: aut certe nulla uocabuli declinatiBouem: aut certe nulla uocabuli declinatione sicut res ipsae nominantur, ut Pecunia dicta est dea, quae dat pecuniam, non omnino pecunia dea ipsa putata est; ita Virtus. quae dat uirtutem, Honor, qui honorem, Concordia, quae concordiam, Victoria, quae dat uictoriam. Ita, inquiunt, cum Felicitas dea dicitur, nodalius eis, quorum cor non nimis obduruit, persuadebimus fortasse quod volumus. Si enim jam humana infirmitas sensit, nonnisi ab aliquo Deo dari posse felicitatem; et hoc senserunt homines qui tam multos colebant deos, in quibus et ipsum eorum regem Jovem; quia ejus nomen, a quo daretur felicitas, ignomine, quam credebant ab illo dari, eum appellare uoluerunt, satis ergo indicarunt nec ab ipso Ioue dari posse felicitatem, quem iam colebant, sed utique ab illo, quem nomine ipsius felicitatis colendum esse censebant. Confirmo prorsus a quodam deo, quem nesciebant, eos credidisse
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓꝵ multitudo noxia relinquat᷑ qͣm stulto¬
rũ hominum multitudo uana sectatur. dĩ
dona dõs sibi faciens &e ipsum cuiꝰ dona ẽa
sunt obtinatione suꝑbę uoluntatis offen-¬
dens. Sic enim carere non potet infelicitate
qui tanqͣm deã felicitatem colit & dm̃ dato¬
rem felicitatis relinquit: sicut carere ñ potẽt
fame qui panem pictum lingit & ab homi¬
ne qui uerum habet ñ petit. libet autẽ¬
eoꝵs considare rationes. Usq ad eone inqui¬
nescirent munera diuina eẽ non dõs. S q̃m
sciebant nemini talia nͥ aliquo dõ largiente
concedi. qͦrũ dõrũ nomina ñ inueniebant.
earũ rerum nominib appellibant dõsquaᷤᷤ
abeis sentiebant dari. ab eisq io cabula inde
flectentes sicut abello bellonan nuncupa.¬
uetunt ñ bellum sic̃ a cunis ciminã ñ cunã.
sicut asegecib segetiam ñ segetem. Apomis po¬
monam ⁊̃ pomũ. sicit abub bubonã non

Expanded text:
 falsorum multitudo noxia relinquatur, quam stulto falsorum multitudo noxia relinquatur, quam stultorum hominum multitudo vana sectatur, dona Dei deos sibi faciens, et ipsum, cujus ea dona sunt, obstinatione superbae voluntatis offendens. Sic enim carere non potest infelicitate, qui tanquam deam felicitatem colit, et Deum datorem felicitatis relinquit: sicut carere non potest fame, qui panem pictum lingit, et ab homine qui verum habet, non petit. CAPUT XXIeorum considerare rationes. Usque adeone. inquinescirent munera diuina esse, non deos? Sed quoniam sciebant nemini talia nisi aliquo deo largiente concedi, quorum deorum nomina non inueniebant, earum rerum nominibus appellabant deos, quas ab eis sentiebant dari, aliqua uocabula inde flectentes, sicut a bello Bellonam nuncupauerunt, non Bellum; sicut a cunis Cuninam, non Cunam; sicut a segetibus Segetiam, non Segetem, a pomis Pomonam, non Pomum: sicut a bubus Bubonam, non
Abbreviated transcription (Latin):
natura alioꝵs dõrum suꝑflua multitudine
derelicta coleret᷑ una felicitas. uni supplica.¬
ret᷑ uniꝰ templum frequentaret᷑ a cuub qͥ
felices eẽ. uellent. quoꝵ eẽt nemo qui nol¬
let. atq ita ipsa a se ipsa peteret᷑ qui ab om¬
nib pecebat᷑. Quis enim aliquid ab aliquo
dõ nͥ felicitatem uenlit acciꝑe. uł qđ ad fe¬
licitatem existimat ꝑtinere: d inde si felici¬
tas habet in potestate cum quo homine sit
habet autẽ si dea ẽ. quȩ tandem stutitiaẽ
ab aliquo eam dõ pecere qͣm possis a se ip.¬
sa impetrare: Hanc gͦ deam suꝑdõs ceteros
honorare etiam loci dignitate debuerunt.
Sient enim apud ipsos legitur romanuue¬
taes nescio. quom summanum eui no cturna
flumina tribaebant coluerunt mas̃ qͣm io¬
nem adque cliuiturya flũmina ꝑtinerene
Ded postqͣm iou templum in signe ac sub¬
in ueniat sui sum mani nom̃ qđ audire ñ
potest ꝯsaltem legisse meminerit. Si autẽ

Expanded text:
natura aliorum deorum superflua multitudine natura aliorum deorum superflua multitudine derelicta coleretur una Felicitas, uni supplicaretur, unius templum frequentaretur a ciuibus qui felices esse uellent, quorum esset nemo qui nollet, adque ita ipsa a se ipsa peteretur, quae ab omnibus petebatur. Quis enim aliquid ab aliquo deo nisi felicitatem uelit accipere uel quod licitatem existimat pertinere? Proinde si felicitas habet in potestate cum quo homine sit habet autem, si dea est, quae tandem stultitia est, ab aliquo eam deo petere, quam possis a se ipsa impetrare? Hanc ergo deam super deos caeteros honorare etiam loci dignitate debuerunt. Sicut enim apud ipsos legitur, Romani veteres nescio quem Summanum, cui nocturna fulmina tribuebant, coluerunt magis quam Jovem, ad quem diurna fulmina pertinerent. Sed postquam Jovi templum insigne ac subinveniatur qui Summani nomen, quod audire jam non potest, se saltem legisse meminerit. Si autem
Abbreviated transcription (Latin):
eonĩ facete arbicriũ & eredens eos canonu¬
mint suoq pͥncipi uoluntate cessuros n
multi erant illic ubi capitolũ constitatu
ẽ. ꝑ augurium que siuit utrũ concedere.
locum uellent ioui: atq ipsi inde cedere
om̃s uoluerunt p̃t᷑ illos quos cominemo¬
raui. martem t̾minum. uiuentatẽ atq idõ
capitoliũ ita constructum ẽ ut etiam istꝑ
tres intus eẽnt. tam obcuris signis ut hoc
uix homines doctissimi scirent. Nullo mͥ
gͥ felicitatem iuppit̃ ipse contempneret: sic̃
a t̾mino. marte. uiuentate. contemptꝰ ẽ. s ipsi
etiam qui noncesserant ioui ꝓfecto cederent
felicitati quȩ illis regem faceret iouem. aut
si non cedent non id contentu eiꝰ facerent s
qđ in domo felicitatis obscuri eẽ mallent qͣm
sine illa in locis ꝓpriis eminerent. Ita dea fe¬
licitate in loco amplissimo &e celsissimo consti¬
tuta discerent. cuies unde om̃is boni uoti
petendum eẽt auxilium: ac sic ipsa suadente

Expanded text:
eorum facere arbitrium et credens eos tanto nueorum facere arbitrium et credens eos tanto numini suoque principi uoluntate cessuros, quia multi erant illic, ubi Capitolium constitutum est. per augurium quaesiuit, utrum concedere locum uellent Ioui; adque ipsi inde cedere omnes uoluerunt praeter illos quos commemoraui, Martem, Terminum, Iuuentatem; adque ideo Capitolium ita constructum est, ut etiam isti tres intus essent tam obscuris signis, ut hoc uix homines doctissimi scirent. Nullo modo igitur Felicitatem Iuppiter ipse contemneret, sicut a Termino, Marte, Iuuentate contemtus est. Sed ipsi etiam, qui non cesserant Ioui, profecto cederent Felicitati, quae illis regem fecerat Iouem. Aut si non cederent, non id contemtu eius facerent, sed quod in domo Felicitatis obscuri esse mallent quam sine illa in locis propriis eminere. Ita dea Felicitate in loco amplissimo et celsissimo constituta discerent ciues, unde omnis boni uoti petendum esset auxilium, ac sic ipsa suadente
Abbreviated transcription (Latin):
ñ aliquid melius qͣm ipsi ioiue Nam neq
etiam ioui regnum nͥ felicitas dedet: sitm̃
cum regnaret felix fuit. Et potiorẽ felici¬
tas regno. Nemo enim dubitat facile in-¬
uenire hominem qui se timeat fieri regẽ.
nullus autẽ inuenit᷑ qui se nolit eẽ felicẽ.
Ipse gͦ dii si ꝑ auguria uł quolibet mͦ: eos
posse consuli putant de hac re consulerent᷑
utrũ uellent felicitati loco cede si forte ali¬
orũ ędib uł altarib iam fuiss locus ocupa¬
tus ubi edes maior atq sublimior felicitati
construeret᷑. Etiam ipse iuppit̃ cedet ut ip¬
sum uercicẽ collis capitolini felicitas poti
obtmeret Non enu oiusptam resisteret fe
timnus ce uuentas qͥui maiors & regiluo
mullo mͦ eede loco uolurunt a m sedis¬
corũ habent latere cum tex taquunꝰ capi¬
tolum fabricari uellec eumq suuq caxi
dignior aptiorq udebat᷑ a dis asti Que¬
ret p̃ eeupatum ñ audens aliquid aotne

Expanded text:
non aliquid melius quam ipsi Ioui? Nam quae non aliquid melius quam ipsi Ioui? Nam quae etiam Ioui regnum nisi Felicitas dedit? si tamen cum regnaret felix fuit. Et potior est felicitas regno. Nemo enim dubitat facile inueniri hominem, qui se timeat fieri regem; nullus autem inuenitur, • qui se nolit esse felicem. Ipsi ergo di si per auguria uel quolibet modo eos posse consuli putant, de hac re consulerentur, utrum uellent Felicitati loco cedere, si forte aliorum aedibus uel altaribus iam fuisset locus occupatus, ubi aedes maior adque sublimior Felicitati construeretur; etiam ipse Iuppiter cederet, ut ipsum uerticem collis Capitolini Felicitas potius obtineret. Non enim quispiam resisteret FelTerminus et Iuuentas, qui maiori et regi \'suo nullo modo cedere loco uoluerunt. Nam sicut habent eorum litterae, cum rex Tarquinius Capitolium fabricari uellet eumque locum, qui ei dignior aptiorque uidebatur, ab dis aliis cerneret praeoccupatum, non audens aliquid contra
Abbreviated transcription (Latin):
bat: An ideo grandius imꝑium qͣm feliciꝰ
fuit: Nam quo mͦ ibi eẽt uera felicitas. ubi
uera non erat pietas: Pietas ẽ enim uerax
ueri dĩ cultus. non cultus falsorum tot
dõrum quot demoniors. s ce postea iam
in dõrum numerum felicitate suscepta.
magna belloꝵs ciuilium infelicitas subse¬
cuta ẽ. An forte iuste ẽ indignata felicitas
qđ & tam sero ce ñ ad honorem s adcontu¬
meliam potiꝰ inuitata ẽ ut cum ea coleret᷑
papus &e cloacina. & pauor & pallor &e fe¬
bris. & cetera ñ numina colendorum s cri¬
mina colentium: Ad extremum. si cũ t᷑ba
indignissima tanta dea usa ẽ. cur ñ uł
illustrius cȩt̾is colebatur: Quis enim ferat
qđ neq int̾ dõs consentientes quos dicunt
inconsilium iouis adhiberi nec int̾ dõs qͦs¬
electos uocant felicitas constituta ẽ: Tem¬
plum aliquod ei fieret: qđ &e loci sublimi¬
tate & oꝑis dignitate p̃mineret. Cur enim

Expanded text:
bat? An ideo grandius imperium quam felicius bat? An ideo grandius imperium quam felicius fuit? Nam quo modo ibi esset uera felicitas, ubi uera non erat pietas? Pietas est enim uerax ueri Dei cultus, non cultus falsorum tot deorum, quot daemoniorum. Sed et postea iam in deorum numerum Felicitate suscepta magna bellorum ciuilium infelicitas subsecuta est. An forte iuste est indignata Felicitas, quod et tam sero et non ad honorem, sed ad contumeliam potius inuitata est, ut cum ea coleretur Priapus et Cloacina et Pauor et Pallor et Febris et cetera non numina colendorum, sed crimina colentium? Ad extremum si cum turba indignissima tanta dea colenda uisa est, quur non uel inlustrius ceteris colebatur? Quis enim ferat, quod neque inter deos Consentes, quos dicunt in consilium Iouis adhiberi, nec inter deos, quos selectos uocant, Felicitas constituta eat? Templum aliquod ei fieret, quod et loci sublimitate et operis dignitate praemineret. Quur enim
Abbreviated transcription (Latin):
tem non huic templum potissimumstrix̃.
nec ꝓpt̾ aliquid diis ceteris supplicauit.
quando nichil deeẽt si hec adeẽt: Nam ce
ipse nec pͥus rex nec ut putant postea deus
fieret: si hanc deam ꝓpitiã non hab̾et. Ut
quid gͦ constiruit romanis dõs. ianũ. iouem
marcen. picum. faunum. tib̾inum. herculẽ.
& si quos alios. Utquid titus ta̾tus addidie
saturnum. opem. solem. lunã. uulcanum.
lucem. & qͦscumq alios addidit. int̾ qͦs eciã
deam elo aciiam felicitate neglecta: ut qͥd
nunsatot dõs & cot deas sine ista: An eam
forte in tanta turba uide non potuit. ho¬
stilius certe rex dõs & ipse nouos pauorem
atq pallorẽ ꝓpitiandos non introduceret: si
deam istam noss aut coleret. Presente quippe
felicrate om̃is pauor &e pallor ñ ꝓpiciatii
abscederet. s pulsus aufugeret. deinde qͥdẽ
hoc qđ iam romanum imꝑum longe late¬
Q crescebat & ad huc nemo felicitatẽ cole¬

Expanded text:
tem non huic templum potissimum struxit tem non huic templum potissimum struxit nec propter aliquid dis ceteris supplicauit, quando nihil deesset, si haec adesset? Nam et ipse nec prius rex, nec ut putant postea deus fieret, si hanc deam propitiam non haberet. Ut quid ergo constituit Romanis deos Ianum, Iouem, Martem, Picum, Faunum, Tiberinum, Herculem et si quos alios? Ut quid Titus Tatius addidit Saturnum, Opem, Solem, Lunam, Vulcanum, Lucem et quoscumque alios addidit, inter quos etiam deam Cloacinam, Felicitate neglecta? Ut quid Numa tot deos et tot deas sine ista? An eam forte in tanta turba uidere non potuit? Hostilius certe rex deos et ipse nouos Pauorem adque Pallorem propitiandos non introduceret, si deam istam nosset aut coleret. Praesente quippe Felicitate omnis pauor et pallor non propitiatus abscederet, sed pulsus aufugeret. Deinde quid est hoc, quod iam Romanum imperium longe lateque crescebat, et adhuc nemo Felicitatem cole
Abbreviated transcription (Latin):
nam sit faber: quis pistor quis tector. a quo
quid utensile petere possit. quẽ adiutorem
assumere. quẽ ducem. quem doctorẽ: eo mͦ
nulli dubium eẽ asserens. ita eẽ utilem cog¬
nitionem dõrum. si sciatur quã quisq ds̃. iuĩ
&e facultatem ac potestatem cuiꝰq rei habeat.
Ex eo enim poterimꝰ inquit scire quem cuiꝰq
causa dm̃ aduocare atq inuocare debeͥmus:
ne faciamus ut mimi solent. & optemus ali¬
bero aquam. a limphis uinum. Magna sane
utilitas. Quis non huic gr̃as ageret siuera mon¬
straret. & si unum uerũ dm̃ aquo eẽnt om̃ia
bona hominib colendum doceret: S unde¬
nunc agitur si libri &e sacra eorũ uera sunt
&e felicitas dea ẽ: cur non ipsa una quȩ con¬
& compendio facere felicem: Quis enim op¬
tat aluid ꝓptͣ aliud qͣm ut felix fiate Cur
deniq tam sero huic tantȩ dee pꝰtot roma¬
nos pͥncipes lucullus edem constituit: Cur
ipse romulus felicem cupiens conde ciuita¬

Expanded text:
nam sit faber, quis pistor, quis tector, a quo nam sit faber, quis pistor, quis tector, a quo quid utensile petere possit: quem adjutorem assumere, quem ducem, quem doctorem: eo modo nulli dubium esse asserens, ita esse utilem cognitionem deorum, si sciatur quam quisque deus vim et facultatem ac potestatem cujusque rei habeat. Ex eo enim poterimus, inquit, scire quem cujusque causa deum advocare atque invocare debeamus: ne faciamus, ut mimi solent, et optemus a Libero aquam, a Lymphis vinum. Magna sane utilitas. Quis non huic gratias ageret, si vera monstraret; et si unum verum Deum, a quo essent omnia bona, hominibus colendum doceret? nunc agitur si libri et sacra eorum uera sunt et Felicitas dea est, quur non ipsa una qersa conferre et conpendio facere felicem? Quis enim optat aliquid propter aliud quam ut felix fiat? Quur denique tam sero huic tantae deae post tot Romanos principes Lucullus aedem constituit? Quur ipse Romulus felicem cupiens condere ciuita
Abbreviated transcription (Latin):
accendecur rogaretur. Una felicitate p̃sente
& tuente. uł nulla mala exorirent᷑ uł faci¬
llime pellerent. Postremo qͣm de duab istis
deab urtute & felicitate tractamus si feli¬
citas uirtutis ẽ p̃mium. non dea. s dĩ donũ
ẽ. Si autẽ dea ẽ cur non dicat᷑ & uirtutem
ipsam conferre quando qͥdem eciam uirtutẽ
consequi felicitas magnaẽ: Quidẽ gͦ qđ ꝓ¬
ingenti beneficio uarro iactat p̾stare se ci
uib quia ñ solum commemorat dõs quos
coli oporteat a romanis. uerũ etiam dicit qͥd
ad quemq ꝑtineat. q̃m nichil ꝓdest inquit
homini alicuiꝰ medici nom̃ formamq nosse
& qđ medicus sit ignorare : Ita dicit nichil
ꝓdeẽ seire dm̃ eẽ esculapium sinescias eum
ualitudini opiculari atq ita ignores cur
ei debeas supplicare. hoc etiam alia similitu¬
dine affirmat. dicens ñ mͦ bene uiuere s ui¬
uere om̃ino neminem posse si ignoret qͥs¬

Expanded text:
et, rogaretur: una Felicitate praesente et, rogaretur: una Felicitate praesente et tuente uel nulla mala exorerentur, uel facillime pellerentur. Postremo quoniam de duabus istis deabus Virtute et Felicitate tractamus: si felicitas uirtutis est praemium, non dea, sed Dei donum est; si autem dea est, quur non dicatur et uirtutem ipsa conferre, quando quidem etiam uirtutem consequi felicitas magna est? ingenti beneficio Varro iactat praestare se ciuibus suis, quia non solum \'commemorat deos, quos coli oporteat a Romanis, uerum etiam dicit quid ad quemque pertineat? Quoniam nihil prodest, inquit, hominis alicuius medici nomen formamque net quod sit medicus ignorare: ita dicit nihil prodesse scire, deum esse Aesculapium, si nescias eum valetudini opitulari, atque ita ignores cur ei debeas supplicare. Hoc etiam alia similitudine affirmat, dicens, non modo bene vivere, sed vivere omnino neminem posse, si ignoret quis
Abbreviated transcription (Latin):
Miror autẽ qđ argentinꝰ non genuit auri.¬
num. quia & aurea subsecuta ẽ. Quem dm̃
isti si haberent. sicut satutrno iouem ita &
patri argentino & auo ȩsculano aurinum
p̃ponerent. Quid gͦ erat necesse ꝓpt̾ hȩc bo-¬
na uł animi uł corꝑis uł externa. tantã dõꝵ
turbam colere & inuocare quos neq om̃s
cominemoraui neq ipsi potuerunt om̃ib
bonis humanis minutatim singłatimq di.¬
gestis dõs minutos & singłos ꝓuidere cum
posset magno faciliq compendio una dea
felicitas cuncta conferre nec solum ad bo¬
na capienda quisqͣm alius. s neq ad depellen-¬
da mala quereret᷑: Cur enim eẽt. inuocanda
ꝓpt̃ fessos diua fessona ꝓpt̃ hostes depellen.¬
dos diua pellonia. ꝓpt̾ egros medicus uł
apollo uł esculapus. uł ambo simul qͣndo
eẽt. gͣnde ꝑicłm: Nec ds̃ spiniensis ut spinas
ex ag̾ris eradicaret. nec dea rubigo ut non
Faccender¬

Expanded text:
Miror autem, quod Argentinus non genuit AuriMiror autem, quod Argentinus non genuit Aurinum, quia et aurea subsecuta est. Quem deum isti si haberent, sicut Saturno Iouem, ita et patri Argentino et auo Aesculano Aurinum praeponerent. Quid ergo erat necesse propter haec bona uel animi uel corporis uel externa tantam deorum turbam colere et inuocare quos neque omnes commemoraui, nec ipsi potuerunt omnibus bonis humanis minutatim singillatimque digestis deos minutos et singulos prouidere, cum posset magno facilique conpendio una dea Felicitas cuncta conferre, nec solum ad bona capienda quisquam alius, sed neque ad depellenda mala quaereretur? Quur enim esset inuocanda propter fessos diua Fessona, propter hostes depellendos diua Pellonia, propter aegros medicus uel Apollo uel Aesculapius uel ambo simul, quando esset grande periculum? Nec deus Spiniensis, ut spinas ex agris eradicaret; nec dea Rubigo, ut non acceder
Abbreviated transcription (Latin):
b eiꝰ cultorib suis ut eis ingeniosi filii na¬
scerent᷑ Quid opꝰ erat parturientib in uoca t
luciam cum n adess felicitas non solum be¬
na paterent s eciam bonos: Quid necesse eiat
oyidgt commendare nascentes. dõ uaticano
uagientes. dȩ cuninȩ iacentes. deȩ ruminȩ
suiggentes. dõ statilino stantes. dex̧ ad eonȩ
adcuntes. abcone abeuntes. deȩ m̃ti ut bonã
haberent nentem. dõ uolumno & deȩ uo¬
lumne u bona uellent. diis nuptialib ut
bene coliugarent᷑. diis agrestib ut fructꝰ
ubrios caperent & maxime ipsi diue fru¬
ctese marti & bellonȩ ut bene belligeraren.
ae uictoriȩ ut uincerent deo honori ut ho-¬
norarent̃. dee pecuniȩ ut pecuniosi essent.
dõ esculano & filio eiꝰ argentino ut hab̾ent
ȩream argenteamq pecuniã: Nam idõ patrẽ
argentini ȩsculanum pͥutauerunt quia priꝰ
erea pecunia inusu cȩpit eẽ. postea argentea.

Expanded text:
bus eius cultoribus suis, ut eis ingeniosi filii nabus eius cultoribus suis, ut eis ingeniosi filii nascerentur. Quid opus erat parturientibus inuocare Lucinam, cum, si adesset Felicitas, non solum bene parerent, sed etiam bonos? Quid necesse erat Opi deae commendare nascentes, deo Vaticano uagientes, deae Cuninae iacentes, deae Ruminae sugentes, deo Statilino stantes, deae Adeonae adeuntes, Abeonae abeuntes; deae Menti, ut bonam haberent mentem, deo Volumno et deae Volumnae, ut bona uellent; dis nuptialibus, ut bene coniugarentur, dis agrestibus, ut fructus uberrimos caperent, et maxime ipsi diuae Fructeseae; Marti et Bellonae, ut bene belligerarent, deae Victoriae, ut uincerent; deo Honori, ut honorarentur, deae Pecuniae, ut pecuniosi essent, deo Aesculano et filio eius Argentino, ut haberent aeream argenteamque pecuniam? Nam ideo patrem Argentini Aesculanum posuerunt, quia prius aerea pecunia in usu coepit esse, post argentea.
Abbreviated transcription (Latin):
lebatur: quia si bonum aliquid ẽ. latitudo
regni atq duiturnitas ad andem ꝑtinet
felicitatem. cur non in tellectum ẽ dona
dĩ eẽ non deas: Si autẽ putatę sunt deae
saltem alia tanta dõrũ turba ñ quereret᷑.
Consid̾atis enim officiis deorum dearumq
omnium quȩ sicut uoluerunt ꝓsua opina¬
tione finxerunt. inueniant si possunt ali-¬
quid qđ p̃stari ab aliquo dõ possit homi¬
ni habenti uirtutem abenti felicitatem. Quid
doctrinę uł amercurio uł aminerua pe¬
tendum eẽt. cum uitus om̃ia secum hab̾et⁊
Ars quippe ipsa bene recteq uiuendi uutꝰ
putauerunt. S si uirtus non nͥ ad ingeni¬
osum poss uenire. quidopus erat dõ eatio
patre qui catos idẽ acutos faceret cum hoc
poss conferte felicitas: Ingeniosum qͥppe
nasci: felicitatis ẽ. Unde etiam si non pocuit
a nondum nato coli dea felieitas ut hoc ei
conciliata donaret: conferret hoc parenti¬

Expanded text:
lebatur, quia, si bonum aliquid est latitudo lebatur, quia, si bonum aliquid est latitudo regni adque diuturnitas, ad eandem pertinet felicitatem: quur non intellectum est dona Dei esse, non deas? Si autem putatae sunt deae, saltem alia tanta deorum turba non quaereretur. Consideratis enim officiis deorum dearumque omnium, quae sicut uoluerunt pro sua opinatione finxerunt, inueniant si possunt aliquid, quod praestari ab aliquo deo possit homini habenti uirtutem, habenti felicitatem. Quid doctrinae uel a Mercurio uel a Minerua petendum esset, cum uirtus omnia secum haberet? Ars quippe ipsa bene recteque uiuendi uirtputauerunt. Sed si uirtus non nisi ad ingeniosum posset uenire, quid opus erat deo Catio patre, qui catos, id est acutos faceret, cum hoc posset conferre felicitas? Ingeniosum quippe nasci felicitatis est, unde, etiamsi non potuit a nondum nato coli dea Felicitas, ut hoc ei conciliata donaret, conferret hoc parenti
Abbreviated transcription (Latin):
similit̾ eles & aras dedicare pocuerunt. Cur
temꝑantia dea ẽt̃ non meruit. cum eiꝰ nomi¬
ne non nulli romani pͥncipes ñ paruam
głam compararint: Cur deriq fortitudo dea
nou ẽ. que affiut mutio cum dexceiam p¬
rent inflamonas que asffuit cuitio cumse
que asfuit decio patri & decio filio cumax
erercitu se uouerunt: Si tm̃ his om̃t̃b uera
ierat fortitudo: unde mͦ ñ agit᷑. Qare pcu¬
dentia. quare sapientia. nulla ninantism
loca meruerant Anquia in nomint ene¬
rali ipsius iuitutis om̃s colunt᷑: dic g̃ pisr
& unus ds̃ coli. cuiꝰ partes ceceri dii putart᷑.
runt. Has deas non ueritas s uanitas facta
Hec enim ueri dĩ muneia sunt. non ipsȩ
sunt dee Uerumtam̃ ubiẽ iurtus & felict¬
tas quid alud querit᷑: Quid ei sufficit oui
iurtus felicitasq non sufficit: Om̃i qͥppe
agenda complectitur uirtꝰ omira optan¬
da felicitas. Siiuppit᷑ ut hȩc diret ideo co¬

Expanded text:
similiter aedes et aras dedicare potuerunt? Cur similiter aedes et aras dedicare potuerunt? Cur temperantia dea esse non meruit, cum ejus nomine nonnulli Romani principes non parvam gloriam compararint? Cur denique fortitudo dea non est, quae adfuit Mucio, cum dexteram porrexit in flammas; quae adfuit Curtio, cum se  dedit; quae adfuit Decio patri, et Decio filio, cum pro exercitu se voverunt? Si tamen his omnibus vera inerat fortitudo, unde modo non agitur. Quare prudentia, quare sapientia nulla numinum loca meruerunt? an quia in nomine generali ipsius virtutis omnes coluntur? Sic ergo posset et unus Deus coli, cujus partes caeteri dii putantur.nti. Has deas non ueritas, sed uanitas facit; haec enim ueri Dei munera sunt, non ipsae sunt deae. Verum tamen ubi est uirtus et felicitas, quid aliud quaeritur? Quid ei sufficit, cui uirtus felicitasque non sufficit? Omnia quippe agenda conplectitur uirtus, omnia optanda felicitas. Si Iuppiter, ut haec daret, ideo co
Abbreviated transcription (Latin):
quidem sidea eẽt. multis fuerat p̃ferenda.
Et nunc quia dea ñ ẽ s donum dĩ ẽ ipsa ab
illo impetret᷑ a quo solo dari potest & omnis
falsorum dõrũ turba uanescit. S cur & si¬
des dea credita ẽ. & accepit etiam ipsa dem.¬
plum & altare: Quã quisqͥs prudent̃ ag.¬
noscit: habitaculum illi se ipsum facit.
Unde autem sciunt illi quid sit fides cuiꝰ
pͥmum &e maximũ officium ẽ ut in uerum
credatur dm̃: S cur non suffeceit uirtꝰ:
Nonne ibi ẽ & fides quando quidẽ uircu¬
tem in quatuor speties distribuendam eẽ.
uiderunt prudentiam iusticiã. fortitudi¬
nem. temꝑantiam: Et quoniã & istȩ singłe
sp̃es suas habent: in parcib usticie fides
ẽ maximũq locum apud nos habet qui¬
cunq scimus quid sit qđ iustus ex fide ui¬
uit S illos miror appetitores multitud inis
dõrum. si fides dea ẽ. quare aliis tam mul¬
tis deab inuiriam fecerint. Pret̾mitto eas qͥb

Expanded text:
quidem si dea esset, multis fuerat praeferenda. quidem si dea esset, multis fuerat praeferenda. Et nunc quia dea non est, sed donum Dei est, ipsa ab illo impetretur, a quo solo dari potest: et omnis falsorum deorum turba vanescet. Sed cur et Fides, dea credita est, et accepit etiam ipsa templum et altare? Quam quisquis prudenter agnoscit, habitaculum illi se ipsum facit. Unde autem sciunt illi quid sit fides cujus primum et maximum officium est, ut in verum credatur Deum? Sed cur non suffecerat virtus? nonne ibi est et fides? Quando quidem virtutem in quatuor species distribuendam esse viderunt, prudentiam, justitiam, fortitudinem, temperantiam. Et quoniam istae singulae species suas habent, in partibus justitiae fides est; maximumque locum apud nos habet, quicumque scimus quid sit, quod justus ex fide vivit . Sed illos miror appetitores multitudinis deorum, si fides dea est, quare aliis tam multis deabus injuriam fecerint praetermittendo eas, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
& eam quo uoluerit mittenti fortuna re¬
sistere. Aut certe istam mali colant: qui
nolunt habere merita quib dea possit
lut numini tribuunt. quã fortunam
uocant : ut simulachrum eiꝰ qđ amatronis
dedicatũ ẽ. & appellata ẽ fortuna muliebris
etiam locutum eẽ. memoriȩ commendaue
rite matronȩ dedicauerint. Qđ quidemn si
uerum sit mirari nos non oportet. Non enĩ
malignis demonib etiam sic difficilee falte.
Quorũ aites atq uersucias hinc potius isti
aduertere debuerunt: qđ illa dea locuta
ẽ quȩ fortuitu accidit non quȩ meritis ue¬
nit. Fuit enim fortuna loquax & muta feli¬
citas. ut quid aliud nͥ ut homines recte uiuere
non curarent. conciliata sibi fortuna quȩ
illos sine ullis bonis meritis faceret fortũ:¬
natos: Et certe si fortuna loquitur non saltẽ
muliebris s uirilis potiꝰ loqueret᷑ ut ñ ipse
quę simulachrũ dedicaunt putarentur
tantum miraculum muliebri loquacitate

Expanded text:
et eam quo uoluerit mittenti Fortuna reet eam quo uoluerit mittenti Fortuna resistere. Aut certe istam mali colant, qui nolunt habere merita, quibus dea possit lut numini tribuunt, quam Fortunam uocant, ut simulacrum eius, quod a matronis dedicatum est et appellata est Fortuna muliebris, etiam locutum esse memoriae memoriae corite matronae dedicauerint. Quod quidem si uerum, sit, mirari nos non oportet. Non enim malignis daemonibus etiam sic difficile est fallere, quorum artes adque uersutias hinc potius isti aduertere debuerunt, quod illa dea locuta est, quae fortuito accidit, non quae mentis uenit. Fuit enim Fortuna loquax et muta Felicitas, ut quid aliud, nisi ut homines recte uiuere non curarent conciliata sibi Fortuna, quae illos sine ullis bonis meritis faceret fortunatos? Et certe si Fortuna loquitur, non saltem muliebris, sed uirilis potius loqueretur, ut non ipsae, quae simulacrum dedicauerunt, putarentur tantum miraculum muliebri loquacitate
Abbreviated transcription (Latin):
lari. quid diũse edes. diuersȩ arȩ du̾sa sacra:
Est causa inquiunt: quia felicitas illa ẽ. quã
bonihabent p̃cedentib meritis. fortuna uͦ
quȩ dr̃ bona sine ullo examine meritorũ
fortuitu accidit hominib &e bonis & malis.
Unde etiam fortuna nominat᷑. Quomͦ gͦ bo¬
na ẽ. que sine ullo uidicio uenit. & ad bo-¬
nos &e ad malos: Ut quid autẽ colitur quȩ
ita cęca ẽ. passim in quos libet incurrens
ut suoscultores plerunq p̃tereat & suis
contemptorib hereat: Aut si aliquidͥ ꝓfici¬
unt cultores eiꝰ ut ab illa uideant̃ &e ament᷑.
iam merita sequit᷑ non fortuitu uenit. Ubi
ẽ. diffinitio illa fortunȩ. Ubi ẽ qđ a fortuitis
etiam nom̃ accepit Nichil enim ꝓdest eã
colere si fortuna ẽ. Si autem suos cultores
discernit ut ꝓsit: fortuna ñ ẽ. Anet ip¬
sam quo uoluerit iuppit̾ mittit. Colat᷑
gͦ ipse solus. Non enim potest ei iubenti

Expanded text:
lari. Quid diuersae aedes, diuersae arae, diuersa sacra? lari. Quid diuersae aedes, diuersae arae, diuersa sacra? Est causa, inquiunt, quia felicitas illa est, quam boni habent praecedentibus meritis; fortuna uero, quae dicitur bona, sine ullo examine meritorum fortuito accidit hominibus et bonis et malis, unde etiam Fortuna nominatur. Quo modo ergo bona est, quae sine ullo iudicio uenit et ad bonos et ad malos? Ut quid autem colitur, quae ita caeca est passim in quoslibet incurrens, ut suos cultores plerumque praetereat et suis contemtoribus haereat? Aut si aliquid proficiunt cultores eius, ut ab illa uideantur et amentur, iam merita sequitur, non fortuito uenit. Ubi est definitio illa Fortunae? Ubi est quod a fortuitis etiam nomen accepit? Nihil enim prodest eam colere, si fortuna est. Si autem suos cultores discernit, ut prosit, fortuna non est. An et ipsam, quo uoluerit, Iuppiter mittit? Colatur ergo ipse solus; non enim potest ei iubenti
Abbreviated transcription (Latin):
S quid sibi uult qđ & fortuna dea putatur
de colitur: An aliud ẽ. felicitas aliud fortuna.
quia fortuna potest eẽ. & mala felicitas autẽ
simala fuerit felicitas non erit: Certe enim¬
om̃s dõs utriusq sexus. si & sexum habent. ñ
nͥ bonos existimare debemus. Hoc plato dicit.
hoc alii philosophi: hoc excellentes tei .p. po.
płorum rectores. Quo mͦ gͥ dea fortuna ali¬
quando bona ẽ: aliquando mala: an forte
quando mala ẽ dea non ẽ. s in malignum de¬
monem repente conuertitur: Quot sunt
gͦ deȩ istȩ : ꝓfecto quotqͦt homines fortuna¬
ti hoc ẽ bone fortunę nam cum sint & alii
plurimi simul hoc ẽ ino cempore malȩ for¬
tunȩ nunquid si psa eẽt. simul & bona eẽt.
&e mnala. is aliud. illis aluid. An illa quȩ dea
est semꝑ ẽ. bona: Ipsa ẽ. gͦ felicitas. Curad¬
hibentur diu̾sa nomina: s hoc ferendum ẽ.
Solet enini &e una res duob nominib appel-¬

Expanded text:
Sed quid sibi uult. quod et Fortuna dea putatur Sed quid sibi uult. quod et Fortuna dea putatur et colitur? An aliud est felicitas, aliud fortuna? Quia fortuna potest esse et mala; felicitas autem si mala fuerit, felicitas non erit. Certe omnes deos utriusque sexus si et sexum habent non nisi bonos existimare debemus. Hoc Plato dicit, hoc alii philosophi, hoc excellentes rei publicae populorumque rectores. Quo modo ergo dea Fortuna aliquando bona est, aliquando mala? An forte quando mala est, dea non est, sed in malignum daemonem repente conuertitur? Quot sunt ergo deae istae? Profecto quotquot homines fortunati, hoc est bonae fortunae. Nam cum sint et alii plurimi simul, hoc est uno tempore, malae fortunae, numquid, si ipsa esset, simul et bona esset et mala; his aliud, illis aliud? An illa, quae dea est, semper est bona? Ipsa est ergo Felicitas: quur adhibentur diuersa nomina? Sed hoc ferendum est; solet enim et una res duobus nominibus appel
Abbreviated transcription (Latin):
considat: Hoc uere dr̃ nonde illo ioue quẽ
dõꝵ regem ꝓsua opinione configunt. s
de illo uero rege scłorum qđ mittat ñ uic¬
toriam quȩ nulla substantia ẽ s angłm
suum. & faciat uincere quem uoluerit. cui
consilium occultum eẽ. pot̃ iniquum ñ
potest. Nan si uictoria dea ẽ. cur ñds ẽ &e
trumphus. & uictoriȩ ungit᷑ uł maritꝰ¬
uł fr̃ uł filius: Tilia quippe isti de dus
opinati sunt. qualia si poecȩ fingerent atq
a nob̾ exagitarent̃ respondent isti ridenda
cẽ figmenta poetarum ñ ueris attribuen¬
da numinib. Et tm̃ se ipsi non ridebant:
cum talia deliramenta non apud poetas
legebant s intemplis colebant. Iouẽ igit᷑
de omnib rogarent. ei uni tantum mͥ sup¬
si dea eẽt sub illo rege poss audere resistere
& suam potiꝰ facere uoluntatem. Quid qđ¬
it. saera congrua ꝑsoluta sunt. Ipsa gͦ so¬
Ia coleret᷑ Ub̃iemm ipsa cẽt quid boni n eẽt

Expanded text:
considat? Hoc uere dicitur non de illo Ioue, quem considat? Hoc uere dicitur non de illo Ioue, quem deorum regem pro sua opinione confingunt, sed de illo uero rege saeculorum, quod mittat non Victoriam, quae nulla substantia est, sed angelum suum et faciat uincere quem uoluerit; cuius consilium occultum esse potest, iniquum non potest. Nam si uictoria dea est, quur non deus est et triumphus, et uictoriae iungit vel filius? Talia quippe isti de diis opinati sunt, qualia si poetae fingerent, atque a nobis exagitarentur; responderent isti, ridenda esse figmenta poetarum, non veris attribuenda numinibus: et tamen se ipsi non ridebant cum talia deliramenta non apud poetas legebant, sed in templis colebant. Jovem igitur de omnibus rogarent, ei uni tantummodo supsi dea est et sub illo rege est, posset ei audere resistere, et suam potius facere voluntatem. CAPUT XVit, sacra ei congrua persoluta sunt. Ipsa ergo sola coleretur.I Ubi enim ipsa esset, quid boni non esset?
Abbreviated transcription (Latin):
ngłis reb & pene singłis motib attribu¬
erent uocauerunt deam agenoriam quȩ
ad agendum ultra modun stimularet. deã
murtiam quȩ p̃ter moduni ñ moueret ac
faceret hominem ut ait pomponiꝰ murci¬
dum ide nimis desidiosum & mactuosum.
deam treniã quȩ faceret strenuum: his
om̃ib diis & deab publica sacra facere sus¬
cepunt: quietem uͦ appellantes quę faceret
quietam. cum edẽ haberet extra portam
colinã publice illam susciꝑe noluerunt.
Srum inclicium fuit animi inquieti. an
ocius ita significatum ẽ. qui illam turbam
colere ꝑseueraret ñ plane dõrum s demo¬
miorum eũ quietem habere non posse. ad
quam uocat uerus medicus dicens. discite
a me quia mitis sum &e humił corde. & in¬
uenietis xequiem animab ur̃is: An forte di¬
cunt qđ d̾ram uictoriam iuppit̃ mittat
atq illa tansm regi dõrum obtemꝑans
adquos iusserit ueniat & in eorum paite

Expanded text:
singulis rebus et paene singulis motibus adtribusingulis rebus et paene singulis motibus adtribuerent, uocauerunt deam Agenoriam, quaed agendum ultra modum stimularet, deam Murciam, quae praeter modum non moueret ac faceret hominem, ut ait Pomponius, murcidum, id est nimis desidiosum et inactuosum, deam Streniam, quae faceret strenuum, his omnibus dis et deabus publica sacra facere susceperunt, Quietem uero appellantes, quae faceret quietum, cum aedem haberet extra portam Collinam, publice illam suscipere noluerunt. Utrum indicium fuit animi inquieti, an potius ita significatum est, qui illam turbam colere perseueraret non plane deorum, sed daemoniorum, eum quietem habere non posse? ad quam uocat uerus medicus dicens: Discite a me, quoniam mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus cunt, quod deam Victoriam Iuppiter mittat adque illa tamquam regi deorum obtemperans ad quos iusserit ueniat et in eorum parte
Abbreviated transcription (Latin):
faciebat in uiriosos. ut eẽnt. cum quib uista
bella gererent᷑ & augeret᷑ imꝑium. Cur autẽ
& iniquitas dea non sit. uł ext̃narum genti¬
um. si pauor & pallor & febris dii romani
eẽ meruerunt. His gͥ duab idẽ. aliena iniqui¬
tate & dea uictoria. dum bellorũ causas ini¬
quitas excitat. uictoria eadem bella felicit̃
tͣminat. etiam feriato ioue creuit imꝑium.
Quas enim hic partes iuppit̾ haberet. cũ ea
quȩ possent beneficia eius putari dii ha¬
bentur dii uocant᷑ dii colunt᷑. ipsi ꝓsuis
partib inuocant᷑: Haberet autẽ hic etiã
ille aliquam partẽ: si regnum etiam ipse
appellaret᷑ sieut appellatur illa uictoria.
Aut si regnum munꝰ ẽ iouis cur non & ui¬
ctoria munus eiꝰ habeat᷑. Qd ꝓfecto haberet᷑.
si non lapis in capitolio s uerus rex regum
&e dñs dominantiam cognosceret᷑ atq cołet᷑.¬
Aliror autẽ plarimũ qđ cum dõs singłos

Expanded text:
faciebat iniuriosos, ut essent cum quibus iusta faciebat iniuriosos, ut essent cum quibus iusta bella gererentur et augeretur imperium. Quur autem et iniquitas dea non sit uel externarum gentium, si Pauor et Pallor et Febris di Romani esse meruerunt? His igitur duabus, id est aliena iniquitate et dea Victoria, dum bellorum causas iniquitas excitat, Victoria eadem bella feliciter terminat, etiam feriato Ioue creuit imperium. Quas enim hic partes Iuppiter haberet, cum ea, quae possent beneficia eius putari, di habentur, di uocantur, di coluntur, ipsi pro suis partibus inuocantur? Haberet hic autem etiam ille aliquam partem, si Regnum etiam ipse appellaretur, sicut appellatur illa Victoria. Aut si regnum munus est Iouis, quur non et uictoria munus eius habeatur? Quod profecto haberetur, si non lapis in Capitolio, sed uerus rex regum et dominus dominantium cognosceretur adque coleiror autem plurimum, quod, cum deos singulos
Abbreviated transcription (Latin):
si quies ce iusticia finitimo rĩ copa sebelet
geri ꝓnulla uo caret inuiria: ac sic felicio¬
rib reb humanis om̃ia regna parca cent
coneordi uicmitate lȩtantia. & ita eẽnt in
mundo regna plurima gentium: ut sunt
in urbe domꝰ plurimȩ cuuum.  indẽ bel¬
ligerare &e ꝑdomitis gentib dilat arrle get¬
num malis uidetur felicitas: bonis necessi¬
tas. S quia peuis cẽt ut inuiriosi uustiorisi
dominarent᷑. ideo ñ in congrue dr̃ etiam ista
felicitas. S ꝓcul dubio felicitas maiorẽ ui¬
cinum bonũ habere concordem: qͣm uicinũ
malum subuigare bellantẽ. Mala uota sunt
optare habere quem oderis uł quẽ timeas.
ut possit eẽ quem iuncas. Si gͦ iusta gerendo
bella non impia. ñ iniqua. romani imꝑium
tam magnum ad quirere potuerunt nunqͥd
tanqͣm aliqua dea colenda ẽ eis eciam ini-¬
quitas aliena: Multum enim ad istam lati¬
tudinem imꝑii eam cooꝑatam uidemꝰ. quę

Expanded text:
si quies et justitia finitimorum contra se bellum si quies et justitia finitimorum contra se bellum geri nulla provocaret injuria: ac sic felicioribus rebus humanis omnia regna parva essent concordi vicinitate laetantia; et ita essent in mundo regna plurima gentium, ut sunt in urbe domus plurimae civium. Proinde belligerare et perdomitis gentibus dilatare regnum, malis videtur felicitas, bonis necessitas. Sed quia pejus esset, ut injuriosi justioribus dominarentur, ideo non incongrue dicitur etiam ista felicitas. Sed procul dubio felicitas major est, vicinum bonum habere concordem, quam vicinum malum subjugare bellantem. Mala vota sunt, optare habere quem oderis, vel quem timeas, ut possit esse quem vincas. Si ergo justa gerendo bella, non impia, non iniqua, Romani imperium tam magnum acquirere potuerunt, numquid tanquam aliqua dea colenda est eis etiam iniquitas aliena? Multum enim ad istam latitudinem imperii eam cooperatam videmus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
constituisse uł auxisse romanum. Namsi
hoc ipse ñ fecit. quẽ alium dm̃ opꝰ tam mag¬
num potuisse aggredi credunt cum om̃s oc¬
cupati sint oficiis & oꝑib ꝓpͥis. nec alter ir¬
ruat in alteriꝰ. Arege gͥ dõrum regnum ho¬
minum potuit ꝓpagari & augeri. Hic pͥmũ
Cur enim ñ itasit si uictoria dãẽ: Aut qͥd
ipso ioue in hac causa opus ẽ si uictoria fa¬
ueat sitq ꝓpicia. & semꝑ eat ad illos quos
uult eẽ uictores: Hac dea fauente & ꝓpitia
etiam ioue uacante uł aliud agente quȩ
gentes non subditȩ remanerent quȩ regna
non concedent:. An forte displicet bonis in-¬
iquissima imꝓbitate pugnare. & finitimos
quietos nullamq in uiriam facientes ad di-¬
latandum regnum bello spontaneo ꝓuocate:
Plane si ita sentiunt: apꝓbo & laudo uUideant
dere de regni latitudine Innquitas eno sorũ
cui quib usta bella gesta sunt. regndr
adiuuit ut cresceret quod uitiq paruum ce

Expanded text:
constituisse uel auxisse Romanum. Nam si constituisse uel auxisse Romanum. Nam si hoc ipse non fecit, quem alium deum opus tam magnum potuisse adgredi credant, cum omnes occupati sint officiis et operibus propriis, nec alter inruat in alterius? A rege igitur deorum regnum hominum potuit propagari et augeri. CAPUT Quur enim non ita sit, si Victoria dea est? Aut quid ipso Ioue in hac causa opus est, si Victoria faueat sitque propitia et semper eat ad illos, quos uult esse uictores? Hac dea fauente et propitia, etiam Ioue uacante uel aliud agente, quae gentes non subditae remanerent? quae regna non cederent? An forte displicet bonis iniquissima inprobitate pugnare et finitimos quietos nullamque iniuriam facientes ad dilatandum regnum bello spontaneo prouocare? Plane si ita sentiunt adprobo et laudo. CAPUT dere de regni latitudine. Iniquitas enim eorum, cum quibus justa bella gesta sunt, regnum adjuvit ut cresceret: quod utique parvum esset,
Abbreviated transcription (Latin):
tem dĩ calcet &e in omni animante occiden.¬
do pars dĩ trucidet᷑: Nolo om̃ia dicere quȩ
possunt occurcere cogitantib dici autẽ sine
malia rationalia sicut sunt homines par¬
tes dĩ eẽ. contendunt: non uideo quidem
si totus mundus ẽ ds̃. qͦmͦ bestias ab eiꝰ par¬
tib separent. S obluctari quid opꝰer de
ipso rationali animante idẽ homine. quid
infelicius credi potest qͣm dĩ parcem ua¬
pulare cum puer uapulat: Iam uͦ partes
dĩ fieri lasciuas. iniquas. impias. atq om̃i.¬
no dampnabiles. quis ferre possit nͥ qui ꝓr¬
sus insanit: Postremo quid ira scit᷑ eis aqui¬
b non colitur cum a suis partib ñ colatur:
Restat gͦ ut dicant om̃s dõs suos habere
uitas. sibi quemq uiuere. nullum eorũ. eẽ.
partem cuiꝰqͣm: s om̃s colendos qui cognosci
& coli possunt. quia tam multi sunt ut
om̃s non possint. Quorum iuppit̾ quia rex
p̃sidet ipsum credo ab eis putari regnum

Expanded text:
tem Dei calcet, et in omni animante occidentem Dei calcet, et in omni animante occidendo pars Dei trucidetur? Nolo omnia dicere, quae possunt occurrere cogitantibus, dici autem sine malia rationalia, sicut sunt homines, partes Dei esse contendunt: non uideo quidem, si totus mundus Deus est, quo modo bestias ab eius partibus separent; sed obluctari quid opus est? De ipso rationali animante, id est homine, quid infelicius credi potest, quam Dei partem uapulare, cum puer uapulat? Iam uero partes Dei fieri lasciuas, iniquas, inpias adque omnino damnabiles quis ferre possit, nisi qui prorsus insanit? Postremo quid irascitur eis, a quibus non colitur, cum a suis partibus non colatur? Restat ergo ut dicant omnes deos suas habere uitas, sibi quemque uiuere, nullum eorum esse partem cuiusquam, sed omnes colendos qui cognosci et coli possunt, quia tam multi sunt, ut omnes non possint. Quorum Iuppiter quia rex praesidet, ipsum credo ab eis putari regnum
Abbreviated transcription (Latin):
metuunt paucis placatis toto cęlo irato uiue¬
re. Si autem om̃s stellas ideo colunt quia in io¬
ue sunt. quem colunt isto compendio possent
inillo uno omnib supplicare. Sic enim nemo
irasceret᷑. cum in illo uno nemo contempneret᷑
potius qͣm cultis quibdam iusta irascendi
causa illis qui p̃t̾missi eẽnt multo numerosio¬
rib p̃beretur: p̃sercim cum eis de suꝑna sede
fulgentib turpinuditate distentꝰ p̃poneret᷑
tos homines uł qualescũq hominese Non enĩ
ad hoc ingenii opus ẽ. excellentia. ut deposito
studio contentionis attendant. simundi animꝰ
ds̃ ẽ eiq animo mundus ut corpꝰẽ. ut sit unũ
animal constans ex animo & corꝑe. atq iste
ds̃ ẽ. sinu quodam naturȩ in se ipso continers
om̃ia. ut ex ipsuis anima qua uiuificatur
remanere qđ ñ sit pars dĩ. Qđ si ita ẽ. quis
non uideat quanta impietas & irreligiosi¬
tas consequat᷑ ut qđ calcauerit quisq par¬

Expanded text:
metuunt paucis placatis toto caelo irato uiuemetuunt paucis placatis toto caelo irato uiuere? Si autem stellas omnes ideo colunt, quia in Ioue sunt quem colunt, isto conpendio possent in illo uno omnibus supplicare sic enim nemo irasceretur, cum in illo uno nemo contemneretur potius quam cultis quibusdam iusta irascendi causa illis, qui praetermissi essent, multo numerosioribus praeberetur, praesertim cum eis de superna sede fulgentibus turpi nuditate distentus praeponeretur tos homines uel qualescumque homines non enim ad hoc ingenii opus est excellentia, ut deposito studio contentionis adtendant, si mundi animus Deus est eique animo mundus ut corpus est, ut sit unum animal constans ex animo et corpore, adque iste Deus est sinu quodam naturae in se ipso continens omnia, ut ex ipsius anima, qua uiuificatur remanere, quod non sit pars Dei. Quod si ita est, quis non uideat quanta inpietas et inreligiositas consequatur, ut, quod calcauerit quisque, par
Abbreviated transcription (Latin):
euis irascerent᷑: non gͦ ut uolunt uelut unius
animantis hec tota uitaẽ. quȩ om̃s continet
dõs quasi suas uirtutes uł membra uł partes.
s suam queq pars habet uitam acȩteris sepa¬
ratam: si p̃t̃ alteram irasci alt̾a potest & alia
placari alia concitari. Si autẽ dicit᷑ om̃s simul
idẽ totum ipsum iouem potuisse offendi si par-¬
tes eiꝰ non etiam singłatim minutatunq cole¬
rent᷑. stulte dr̃. Nulla quippe illarum p̃ter¬
mitteret᷑ cum ipse unus qui eas haberet cole¬
retur. Nam ut alia omittam quȩ sunt innu¬
merabilia: cum dicunt omnia sidera partes
iouis eẽ. & omnia uiuere itq rationales ani¬
mas habere. & ideo sine controuersia dõs eẽ.
non uident quã multos non colunt qͣm mul-¬
tis ȩdes non construant. aras non statuant.
quas tm̃ paucissimis sidum statuendas esse
putauerunt. & singłatim sacrificandum. Si
gͥ irascuntur qui non singłatim colunt᷑: ñ

Expanded text:
eius irascerentur: non ergo, ut uolunt, uelut unius eius irascerentur: non ergo, ut uolunt, uelut unius animantis haec tota uita est, quae omnes continet deos, quasi. suas uirtutes uel membra uel partes; sed suam quaeque pars habet uitam a ceteris separatam, si praeter alteram irasci altera potest, et alia placari, alia concitari. Si autem dicitur omnes simul, id est totum ipsum Iouem, potuisse offendi, si partes eius non etiam singillatim minutatimque colerentur, stulte dicitur. Nulla quippe illarum praetermitteretur, cum ipse unus, qui haberet omnia, coleretur. Nam ut alia omittam, quae sunt innumerabilia, cum dicunt omnia sidera partes Iouis esse et omnia uiuere adque rationales animas habere, et ideo sine controuersia deos esse, non uident quam multos non colant, quam multis aedes non construant, aras non statuant, quas tamen paucissimis siderum statuendas esse putauerunt et singillatim sacrificandum. Si igitur irascuntur, qui non singillatim coluntur, non
Abbreviated transcription (Latin):
ba induat. quos honorare noluerunt ut
hoc qualecunq num̃ saltem masculum dm̃
uł abarba barbatum. sicut a nodis nodatũ
uł certe non fortunam s quia barbas habet
fortunium nominarent. ipse inugatino dõ
coniuges iungat & cum uirgini uxori tona
soluit᷑ ipse uocetur & dã uirginiensis. ipse
sit motunꝰ uł tutunus qui ẽ aput g̃eos pͥa.¬
pus. sinon pudet hȩc omnia quȩ dixi &quȩ¬
cumq ñ dixi. non enim omnia dicenda ar¬
bitratus sum. Hi om̃s dii deeq sit unus uip¬
pit̾: siue sint ut quidam uolunt om̃ia ista
partes eiuis siue uututes eiꝰ sicut eis uidet᷑
quib eum placet eẽ mundi animum. quȩ
sententia uelut magnorũ multumq doctoꝵ
est. Hec si ita sint qđ quale sit nũdum inte¬
rim quero: quid ꝑderent siunum dm̃ colerent
prudentiore compendio: Quid enim eiꝰ con-¬
tempneret᷑. cum ipse coleret᷑: Si autem metu¬
endum fuit ne pt̃missȩ siue neglecte partes

Expanded text:
ba induat quos honorare noluerunt, ut ba induat quos honorare noluerunt, ut hoc qualecumque numen saltem masculum deum uel a barba Barbatum, sicut a nodis Nodutum, uel certe non Fortunam, sed quia barbas habet Fortunium nominarent; ipse in Iugatino deo coniuges iungat, et cum uirgini uxori zona soluitur, ipse inuocetur et dea Virginensis uocetur; ipse sit Mutunus uel Tutunus, qui est aput Graecos Priapus: si non pudet, haec omnia quae dixi et quaecumque non dixi non enim omnia dicenda arbitratus sum, hi omnes di deaeque sit unus Iuppiter, siue sint, ut quidam uolunt, omnia ista partes eius siue uirtutes eius, sicut eis uidetur, quibus eum placet esse mundi animum, quae sententia uelut magnorum multumque doctorum est. Haec si ita sunt quod quale sit, nondum interim quaero, quid perderent, si unum Deum colerent prudentiore conpendio? Quid enim eius contemneretur, cum ipse coleretur? Si autem metuendum fuit, ne praetermissae siue neglectae partes