comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erito illi incelestib sedib con¬
stituti. imortales & beati. qui
cteatoris sui participatione congau¬
dent. cuius eternitate firmi. cuius
ueritate certi. cuius munere sc̃i suił.
qm̃ nos mortales & miseros ut ĩmor¬
tales beatiq simus miscdĩter dili¬
gunt: nolunt nos sibi sacrificare s
ei cuius & ipsi nobiscum sacrificium
se ẽẽ nouerunt. Cum ipsis enĩ sumu̾
una ciuitas dd̃i cui dicitur in psal¬
mo: głosa dicta sunt de te ciuitas
dĩ. Cuius pars innobis peregrinatur:
pars millis opitulatur. De illa qͥppe
suꝑna ciuitate ubiłi uoluntas in¬
telligibilis atq incõmutabilis lex est.
de illa suꝑna quodammͦ curia geri¬
tur.nã que ibi cura de nobis ad
nos ministrata ꝑ angłos sc̃a illa scͥp¬
tura descendit: ubi legitur. sacrifi¬
cans diis eradicabit᷑ nisi dño soli.
Huic scͥpture. huic legi preceptis
talib tanta sunt attestata miracula:
ut satis appareat cui sacrificare nos¬
uelint immortales ac beati. qui hoc

Expanded text:
erito illi in coelestibus sedibus constituti, immortales et beati, qui Creatoris sui participatione congaudent, cujus aeternitate firmi, cujus veritate certi, cujus munere sancti sunt; quoniam nos mortales et miseros, ut immortales beatique simus, misericorditer diligunt, nolunt nos sibi sacrificare; sed ei, cujus et ipsi nobiscum sacrificium se esse noverunt. Cum ipsis enim sumus una civitas Dei, cui dicitur in Psalmo, Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei : cujus pars in nobis peregrinatur, pars in illis opitulatur. De illa quippe superna civitate, ubi Dei voluntas intelligibilis atque incommutabilis lex est, de illa superna quodammodo curia geritur namque ibi cura de nobis ad nos ministrata per Angelos sancta illa Scriptura descendit, ubi legitur: Sacrificans diis eradicabitur, nisi Domino soli . Huic Scripturae, huic legi, talibus ceptis tanta sunt attestata miracula, ut satis appareat, cui nos sacrificare velint immoratales ac beati, qui hoc
Abbreviated transcription (Latin):
fectu subdere debeamus. Sicut enim
fieri potuit ut aerie uolucres tetre¬
strib nobis ñ solum ñ preferantur. ue¬
rumetiam subiciantur ꝓpter rationa¬
lis amme que inobis ẽ dignitatẽ:
ita fieri potuit ut demones qͣmuis ma¬
gis aerii sint. terrestrib nobis ñ ideo
meliores sint quia ẽ aer qͣm t̾ra suꝑi¬
qͣm spei piorum hominũ nequaqͣm
illors desꝑatio comparanda ẽ. Nlam
& illa ratio platonis qua elementa
quatuor ꝓportione contexit atq or¬
dinat. ita duob extremis igni mobi¬
lissimo & t̾re immobili media duo
aerem & aquam interserens. ut qͣn¬
to est aer aquis & aere ignis. tanto
& aque suꝑiores sint terris: satis nos
a dmonet anmalium merita ñ ꝓe
lementorũ gradib estimare. Et ip¬
se quippe apuleius cum cetĩs t̾restre
animal hominem dicit: qui tamen
longe p̃ponitur animalib aquati¬
lib. cum ipsas t̾ris aquas p̃ponat
plato: ut intelligamꝰ ñ eundem or¬

Expanded text:
fectu subdere debeamus. Sicut enim fectu subdere debeamus. Sicut enim fieri potuit, ut aeriae uolucres terrestribus nobis non solum non praeferantur, uerum etiam subiciantur propter rationalis animae, quae in nobis est, dignitatem: ita fieri potuit, ut daemones, quamuis magis aerii sint, terrestribus nobis non ideo meliores sint, quia est aer quam terra superit, quoniam spei piorum hominum nequaquam illorum desperatio conparanda est. Nam et illa ratio Platonis, qua elementa quattuor proportione contexit adque ordinat, ita duobus extremis, igni mobilissimo et terrae inmobili, media duo, aerem et aquam, interserens, ut, quanto est aer aquis et aere ignis, tanto et aquae superiores sint terris, satis nos admonet animalium merita non pro elementorum gradibus aestimare. Et ipse quippe Apuleius cum ceteris terrestre animal hominem dicit, qui tamen longe praeponitur animalibus aquatilibus, cum ipsas aquas terris praeponat Plato: ut intellegant, non eundem or
Abbreviated transcription (Latin):
cura excolendum ẽẽ qm corpus. ipsãq
excellentiam corporalẽ qm demones
habere nossemus p̃bonitate iite qua
illis ante ponimur. conteminere di¬
sccremus. habituti & nos un mortali¬
tatẽ corporum: non quã suppliciorũ
eternitas torqueat. s qͣm puritas p̾¬
cedat animorũ. Iam uͦ de loci altitu¬
dine qͦd demones inaere. nos autẽ
habitamus int̾ra ita ꝑmoueri. ut
hinc eos nobis ẽẽ p̃ponendos existi¬
memus: omĩno ridiculum ẽ. Hoc
enim pacto nobis & omĩa uolatilia
p̃ponemus. At em̃ uolatilia cum uo¬
lando fatigantur. uł reficiendum
alimentis corpus habent: t̾ram re¬
petunt uł ad requiem uł ad pastum:
qͦd demones inquiunt ñ faciunt.
Numquid gͦ placet eis ut uolatilia
nobis: demones autẽ etiam uolatilib
antecellant. Qͦd si dementissimum
ẽ opmari: nichil ẽ qͦd de habitatione
suꝑioris elementi dignos ẽẽ demones
existimemus : quib nos religionis af-¬

Expanded text:
cura excolendum esse quam corpus, ipsamque cura excolendum esse quam corpus, ipsamque excellentiam corporalem, quam daemones habere nossemus, prae bonitate uitae, qua illis anteponimur, contemnere disceremus, habituri et nos inmortalitatem corporum, non quam suppliciorum aeternitas torqueat, sed quam puritas praecedat animorum. Iam uero de loci altitudine, quod daemones in aere, nos autem habitamus in terra, ita permoueri, ut hinc eos nobis esse praeponendos existimemus, omnino ridiculum est. Hoc enim pacto nobis et omnia uolatilia praeponimus. At enim uolatilia cum uolando fatigantur uel reficiendum alimentis corpus habent, terram repetunt uel ad requiem uel ad pastum, quod daemones, inquiunt, non faciunt. Numquid ergo placet eis, ut uolatilia nobis, daemones autem etiam uolatilibus antecellant? Quod si dementissimum est opinari, nihil est quod de habitatione superioris elementi dignos esse daemones existimemus, quibus nos religionis ad
Abbreviated transcription (Latin):
uamobrem absit
ut ista considerans animus ue¬
raciter religiosus & uero do subditꝰ.
ideo arbitretur demones se ipso esse
meliores qͦd habeant corpora meli¬
ora. Alioquin multas sibi & bestias
p̾laturus est: que & nos & acrimo¬
na sensuum. & motu facillimo atq
celerrimo. & ualentia uiriũ & anno¬
sissima firmitate corpoꝵ uincunt.
Quis hommnum uidendo ȩquabit᷑
aquilis & uulturib. Quis odoran¬
do canib. Quis uelocitate leporib.
ceruis. om̃ĩb auib.: Quis multum
ualendo leonib & elephantis. Quis
diu uiuendo serpentib: qui etiam
deposita tunica senectam depone
re. & iniuuentam redire ꝑhibent᷑.
S sicut his om̃ib ratiocinando
&. intelligendo meliores sumus: ita e¬
tiam demonib bene atq honeste ui¬
uendo meliores ẽẽ debemus. Ob hoc
enim & ꝓuidentia diuina eis quibus
nos constat ẽẽ potiores. dãta sunt que¬
dam potiora corpors munera: ut illud
quo eis preponimur. etiam isto modo
nobis commendaretur multo maiore

Expanded text:
uam ob rem absit ut ista considerans animus ueraciter religiosus et uero Deo subditus ideo arbitretur daemones se ipso esse meliores, quod habeant corpora meliora. Alioquin multas sibi et bestias praelaturus est, quae nos et acrimonia sensuum et motu facillimo adque celerrimo et ualentia uirium et annosissima firmitate corporum uincunt. Quis hominum uidendo aequabitur aquilis et uulturibus? quis odorando canibus? quis uelocitate leporibus, carnis, omnibus auibus? quis multum ualendo leonibus et elephantis? quis diu uiuendo serpentibus, qui etiam deposita tunica senectutem deponere adque in iuuentam redire perhibentur? Sed sicut his omnibus ratiocinando et intellegendo meliores sumus, ita etiam daemonibus bene adque honeste uiuendo meliores esse debemus. Ob hoc enim et prouidentia diuina eis, quibus nos constat esse potiores, data sunt quaedam potiora corporum munera, ut illud, quo eis praeponimur, etiam isto modo nobis commendaretur multo maiore
Abbreviated transcription (Latin):
illo commemorata uideri potest.
Deinde qͦd plato dicit amatorem
d̃i eẽ phrlosophum. nichil sic illis
sacris litteris fraglat: & maxime il¬
lud quod & me plurimum adducit
ut pene assentiar platonem illoꝵ
libroꝵ exꝑtem ñ fuisse. qͦd cum ad
scm moysen ita uerba di ꝑ angłm
ꝑferantur. ut querenti quod sit
nomen eius qui eum ꝑgere precipi¬
ebat ad popłm hebreum ex egypto
liberandum respondeatur. ego sum
qui sum. &. dices filiis isrł. qui est mi¬
sit me aduos. tamqͣm in eius com¬
paratione qui uere ẽ quia in com¬
mutabilis est. ea que mutabilia fa¬
cta sunt non sint: uehementer hoc
plato tenuit & diligentissime com¬
mendauit: & nescio utrum hoc.
uspiam repꝑiatur in libris eorum
qui ante platonem fuerunt: nisi uͥ
dictum ẽ ego sum qui sum .&. dices

Expanded text:
illo commemorata videri potest. illo commemorata videri potest. Deinde quod Plato dicit amatorem Dei esse philosophum, nihil sic in illis sacris litteris flagrat, et maxime illud quod et me plurimum adducit ut pene assentiat Platonem illorum librorum expertem non fuisse quod, cum ad sanctum Moysen ita verba Dei per angelum perferantur, ut quaerenti quod sit nomen ejus qui eum pergere praecipiebat ad populum Hebraeum ex Aegypto liberandum, respqui sum, et dices filiis Israel: Qui est, misit me ad uos, tamquam in eius conparatione, qui uere est quia incommutabilis est, ea quae mutabilia facta sunt non sint, uehementer hoc Plato tenuit et diligentissime commendauit. Et nescio utrum hoc uspiam reperiatur in libris eorum, qui ante Platonem fuerunt, nisi ubi dictum est: Ego sum qui sum, et dices
Abbreviated transcription (Latin):
mi studu sicut egyptias ita & istas
ꝑ interpretem didicit: ñ ut seriben¬
do transferret qͦd ptholomeus pro
ingenti beneficio qui etiam regia
potestate timeri poterat meruisse
ꝑhibetur: s ut colloquendo quid
continerent quantum caꝑe posset
addisceret. Hoc ut existimetur. il¬
la suadere uidentur indicia. quod
liber geneseos sic incipit. In princi¬
pio fecit d̾s celum & terram: terra
autem erat inuisibilis & in composi¬
ta: & tenebre erant suꝑ abyssum: et¬
constitutione conscripsit: dm̃ dic̃
m illo oꝑe terram primo ignemq
iunxisse. Manifestũ ẽ aut̃ẽ qđ igni tri¬
buat cęli locũ: t̾rȩ uͦ ipsã terrã. Habet gͦ
hec sententia quandam illius simi¬
litudinem qua dictum ẽ in principi¬
o fecit ds celum & t̾ram. Deinde il¬
le duo media quib interpositis sibi¬
met hec extrema copulatentur: a¬
quam dicit & aerem. Unde putat᷑
attendens quo more soleat illa scrip
dr̃. quatuor opinatꝰ elementa loco

Expanded text:
mi studii, sicut Aegyptias, ita et istas mi studii, sicut Aegyptias, ita et istas per interpretem didicit, non ut scribendo transferret quod Ptolomaeus pro ingenti beneficio, qui a regia potestate etiam timeri poterat, meruisse perhibetur, sed ut conloquendo quid continerent, quantum capere posset, addisceret. Hoc ut existimetur, illa suadere uidentur indicia, quod liber geneseos sic incipit: In principio fecit Deus caelum et terram. Terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant suconstitutione conscripsit, Deum dicit in illo opere terram primo ignemque junxisse : manifestum est autem qbuat coeli locum, terrae vero ipsam terram. Habet ergo haec sententia quamdam illius similitudinem, qua dictum est: In principio fecit Deus coelum et terram . Deinde illa duo media, quibus interpositis sibimet haec extrema copularentur, aquam dicit et aerem. Unde putaturattendens quo more soleat illa Scripter spiritus dicitur quatuor opinatus elementa loco
Abbreviated transcription (Latin):
irantur autem quidam nobis
m xp̃i gr̾a sociati cum audiunt
uł legunt platonem de ddo ista sen¬
sisse: que multum congruere ueri¬
tati nr̃e religionis agnoscunt. Un
de ñ nulli putauerunt eum quan¬
do ꝑtexit inegyptum ieremiam
audisse ꝓpħam: uł scripturas ꝓpħe¬
ticas in eadem ꝑ egrinatione legisse:
quorum qͥdem opinionẽ in quib¬
dam libris meisposui: s diligen¬
ter supputata temporum ratio que
postea natum fuisse. Qui cũ octo¬
ginta & unum uixisset annos : ab
anno mortis eius usq ad id tempus
quo ꝑtholonieus rex egypti scriptu¬
ras ꝓpħicas gentis hebreorũ de iu¬
dea poposcit. & ꝑ septuaginta ui¬
ros hebreos qui etiam grecam lin¬
guam nouerant interpretandas
habendasq curauit: anni repperi¬
untur ferme sexaginta. Quaꝓpter
in illa ꝑegrinatione sua plato nec
ieremiam uidere potuit tanto
ante defunctum: nec easdem scrip¬
turas legere que ñdum fuerant in
grecam linguam translate qua ille
pollebat: imsi forte quia fuit acerri¬

Expanded text:
irantur, inquit, quidam nobis in Christi gratia sociati cum audiunt uel legunt Platonem, eum de deo ista sensisse, quae multum congruere ueritati nostrae religionis agnode nonnulli putauerunt eum, quando perrexit in Aegyptum, Hieremiam audisse prophetam uel scripturas propheticas in eadem peregrinatione legisse; quorum quidem opinionem in quibusdam libris meis posui. Sed diligenter subputata temporum ratio, quae postea natum fuisse; qui cum octoginta et unum uixisset, ab anno mortis eius usque ad id tempus, quo Ptolomaeus rex Aegypti scripturas propheticas gentis Hebraeorum de Iudaea poposcit et per septuaginta uiros Hebraeos, qui etiam Graecam linguam nouerant, interpretandas habendasque curauit, anni reperiuntur ferme sexaginta. Quapropter in illa peregrinatione sua Plato nec Hieremiam uidere potuit tanto ante defunctum, nec easdem scripturas legere, quae nondum fuerant in Graecam linguam translatae, qua ille pollebat; nisi forte, quia fuit acerri
Abbreviated transcription (Latin):
legeret: nequaqͣm illum hominẽ
sanum fuisse sentiret. Quid aut̾e
nis altiorem locum.c Nam de morib
eorũ. cum de omib generaliter lo¬
queretur.: non solum nichil boni
dixit. s etiam plurimũ mali. Deniq
lecto libro illo ꝓrsus nemo mirat᷑ eos e¬
tiam scenicã turpitudinẽ in reb di¬
umis habere uoluisse. & cum deoc
se putari uelint. deoꝵs criminib
oblectari potuisse: & quicquid in
eorum sacris obscena sollemnitate

Expanded text:
legeret, nequaquam illum hominem legeret, nequaquam illum hominem sanum fuisse sentiret. Quid autem abitationis altiorem locum? Nam de moribus eorum, cum de omnibus generaliter loqueretur, non solum nihil boni dixit, sed etiam plurimum mali. Denique lecto illo libro prorsus nemo miratur eos etiam scaenicam turpitudinem in rebus diuinis habere uoluisse, et cum deos se putari uelint, deorum criminibus oblectari potuisse, et quidquid in eorum sacris obscena sollemnitate
Abbreviated transcription (Latin):
ra demonum iussa contemnere. eo¬
rumq iminunditiã decestari: Nam
si plato hec honestissime arguit &
prohibuit: profecto demones tur¬
pissime poposcerunt atq iusserunt.
Aut igitur fallitur apuleius. & non
ex isto genere numinũ babuit ami¬
cum socrates: aut contraria inter
se sentit plato. modo demones ho¬
norando. modo eorũ delicias a ciui¬
tate bene morata remouendo: aut
ñ est socrati ameitia demonis gͣ¬
tulanda. De qua usq adeo & ipse
apuleus erubuit. ut de deo socra¬
tis prenotaret librum: quẽ scd̃m
suam disputationẽ qua deos a de¬
monib tam diligenter copioseq
discernit. ñ appellare de dõ s de
demone socratis debuit. Maluit
autẽ hoc in ipsa disputatione. qͣm
inlibri titulo ponere. Ita enim per
sanam doctrinã que humanis reb
illuxit. om̃s uł pene om̃s demonũ
nomen exhorrent: ut quisquis an¬
te disputationẽ apuleii qua de¬
monũ dignitas commendatur.
titulum libri de demone socratis

Expanded text:
ra daemonum iussa contemnere eora daemonum iussa contemnere eorumque inmunditiam detestari? Nam si Plato haec honestissime arguit et prohibuit, profecto daemones turpissime poposcerunt adque iusserunt. Aut ergo fallitur Apuleius et non ex isto genere numinum habuit amicum Socrates aut contraria inter se sentit Plato modo daemones honorando, modo eorum delicias a ciuitate bene morata remouendo, aut non est Socrati amicitia daemonis gratulanda, de qua usque adeo et ipse Apuleius erubuit, ut de deo Socratis praenotaret librum, quem secundum suam disputationem, qua deos a daemonibus tam diligenter copioseque discernit, non appellare de deo, sed de daemone Socratis debuit. Maluit autem hoc in ipsa disputatione quam in titulo libri ponere. Ita enim per sanam doctrinam, quae humanis rebus inluxit, omnes uel paene omnes daemonum nomen exhorrent, ut, quisquis ante disputationem Apulei, qua daemonum dignitas commendatur, titulum libri de daemone Socratis
Abbreviated transcription (Latin):
si ita sunt. quȩ licet apud alios qͦꝙ
reppiantur. apuleius tamen plato¬
nicus madaurensis de hac re sola
unum scripsit librũ. cuius ẽe titu¬
lum uoluit de dõ socratis: ubi dis¬
serit & exponit ex quo genere numi¬
num socrates habebat adiunctũ
& amicitia quadam conciliatum.
a quo ꝑhibetur solitus admoneri
ut desisteret abagendo quando
id qͦd agere uolebat ñ prospere fue¬
rat euenturum: Dicit enim aꝑtiᷤ¬
sime & copiosissime asserte ñ illu
dm̃ fuisse s demonem. diligenti
disputatione ꝑtractans istam pla¬
tonis de deorum sublimitate & ho¬
minum humilitate & demonũ me¬
dietate sententiam: Hec gͦ si ita sunt:
quonam mͦ ausus ẽ plato etiam si n̾
diis quos ab om̃i humana contagi¬
one semouit. certe ipsis demonib
poetas urbe pellendo auferre theatri¬
cas uoluptates: nisi quia hoc pacto
admonuit humanũ animũ. qmuis
adhuc in hic moribundis menbris po¬
situm ꝓ splendore honestatis impu¬

Expanded text:
si ita sunt quae licet aput alios quoque si ita sunt quae licet aput alios quoque reperiantur, Apuleius tamen Platonicus Madaurensis de hac re sola unum scripsit librum, cuius esse titulum uoluit \'de deo Socratis\', ubi disserit et exponit, ex quo genere numinum Socrates habebat adiunctum et amicitia quadam conciliatum, a quo perhibetur solitus admoneri, ut desisteret ab agendo, quando id quod agere uolebat, non prospere fuerat euenturum; dicit enim apertissime et copiosissime adserit non illum deum fuisse, sed daemonem, diligenti disputatione pertractans istam Platonis de deorum sublimitate et hominum humilitate et daemonum medietate sententiam — haec ergo si ita sunt, quonam modo ausus est Plato, etiamsi non dis, quos ab omni humana contagione semouit, certe ipsis daemonibus poetas urbe pellendo auferre theatricas uoluptates, nisi quia hoc pacto admonuit animum humanum, quamuis adhuc in his moribundis membris positum, pro splendore honestatis inpu
Abbreviated transcription (Latin):
nium inquiunt animalium
inquib ẽ anima rationalis. triꝑti¬
ta diuisio ẽ indeos homines. de¬
mones. Bii excellentissimũ locũ
tenent: homines infimũ: demone̾
mediũ. Nam deorũ sedes in celo
est: hominũ int̾ia: maere demo¬
num. Sicut eis diuersa dignitas ẽ
locors: ita etiam naturarum. Proinde
dii sunt hominib. demonibq po¬
tiores: homines uͦ infra deos &. de¬
mones constituti sunt: ut elemen¬
torum ordine sic differentia merito¬
rũ. Demones gͥ medii quẽ ad modũ diis qͥb
diis communemim mortalitatem
corporũ: animoꝵ autem cũ homi¬
nib passiones. Quaꝓpter ñ ẽ mirũ
inquiunt. si etiam ludoꝵ obscent¬
tatib & poetarum figmentis de¬
lectantur. quandoquidem huma¬
nis capiuntur affectib: aquib du
longe absunt. & modis om̃ib alie¬
ni sunt. Ex quo intelligitur plato¬
nem poetica decestando & ꝓhiben¬
do figmenta ñ deos qui om̃s boni
& excelsi sunt priuasse ludors scem¬
cors uoluptate. s demones. Hec

Expanded text:
nium, inquiunt, animalium, in quibus est anima rationalis, tripertita diuisio est, in deos, homines, daemones. Di excelsissimum locum tenent, homines infimum, daemones medium. Nam deorum sedes in caelo est, hominum in terra, in aere daemonum. Sicut eis diuersa dignitas est locorum. ita etiam naturarum. Proinde di sunt hominibus daemonibusque potiores; homines uero infra deos et daemones constituti sunt, ut elementorum ordine, sic differentia meritorum. Daemones igitur medii, quem ad modum dis, quibus dis communem inmortalitatem corporum, animorum autem cum hominibus passiones. Quapropter non est mirum, inquiunt, si etiam ludorum obscenitatibus et poetarum figmentis delectantur, quando quidem humanis capiuntur adfectibus, a quibus di longe absunt et modis omnibus alieni sunt. Ex quo colligitur, Platonem poetica detestando et prohibendo figmenta non deos, qui omnes boni et excelsi sunt, priuasse ludorum scaenicorum uoluptate, sed daemones. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
uos tantum & ludibundos: s eti¬
am seuosterribilesq monstratunt.
Exponant igitur nobis ista plato¬
nici. qui om̃s deos scdm auctoris
sui bonos sententiam & honestos
& uirtutib sapientium socios esse
arbitrantur: aliterq de ullo deors
sentiri nefas habent. Exponimus
inquiunt. Attente igitur audiamꝰ.¬

Expanded text:
uos tantum adque ludibundos, sed etiam saeuos terribilesque monstrarunt. Exponant ergo nobis ista Platonici, qui omnes deos secundum auctoris sui sententiam bonos et honestos et uirtutibus sapientium socios esse arbitrantur aliterque de ullo deorum sentiri nefas habent. Exponimus, inquiunt. Adtente igitur audiam
Abbreviated transcription (Latin):
mentes ille terruit. ille frenauit. ille
mirabiliter temperauit: qui ꝑ ꝓph̃am
tanto ante dixit. Uisitabo iuirga mi¬
quitates eorum: ꝙ inflagellis peccata

Expanded text:
mentes ille terruit, ille frenauit. e mirabiliter temperauit, qui per prophetam tanto ante dixit: isitabo in uirga iniquitates eorum et in flagellis peccata
Abbreviated transcription (Latin):
oc toto tempore usq ad cesarẽ
augustum qui uidetur ñ ad huc
uł ipsorum opinione głõsam. sed
contentiosam & exitiosam & plane
iam enerirẽ ac languidã libertatẽ
ommimꝰ extorsisse romanis. & add
regale arbitrium cuncta reuo¬
casse. & quasi morbida uetustate
collapsam ueluti instaurasse ac
renouasse rempublicam: Toto gͦ
isto tempore omitto exaliis atq aliis
causiᷤᷤ etiam atq etiam bellicas cla¬
des: & numantinũ fedus horrenda
ignominia maculosum. Uolaue¬
rant enim pulli de cauea. & man¬
cino consuli ut aiunt augurium
malũ fecerant: quasi ꝑ tot annos
quib illa exigua ciuitas romanũ
circumsessa exercitũ afflixerat. ip¬
siq romane rei publice t̾rori ẽe
iam ceꝑat: alii contra eam malo
augurio processerunt. S hec in¬
qͣm omitto: qmͣuis illud nẽqua¬
qͣm̃ tacuerim qͦd mitridates.
pia suis negotiis intentos uno die
occidi iussit: & factum ẽ. Quã illa
miserabilis rerum facies erat: subi¬
to quemq ubicumq fuisset iuen

Expanded text:
oc toto tempore usque ad Caesarem Augustum, qui uidetur non adhuc uel ipsorum opinione gloriosam, sed contentiosam et exitiosam et plane iam eneruem ac languidam libertatem omni modo extorsisse Romanis et ad regale arbitrium cuncta reuocasse et quasi morbida uetustate conlapsam ueluti instaurasse ac renouasse rem publicam; toto ergo isto tempore omitto ex aliis adque aliis causis etiam adque etiam bellicas clades et Numantinum foedus horrenda ignominia maculosum; uolauerant enim pulli de cauea et Mancino consuli, ut aiunt, augurium malum fecerant; quasi per tot annos, quibus illa exigua ciuitas Romanum circumsessa exercitum adflixerat ipsique Romanae rei publicae terrori esse iam coeperat, alii contra eam alio augurio processerunt. CAPUT quam, omitto, quamuis illud nequaquam tacuerim, quod Mithridates rpia suis negotiis intentos uno die occidi iussit; et factum est. Quam illa miserabilis rerum facies erat, subito quemque, ubicumque fuisset inuen
Abbreviated transcription (Latin):
est ipsa uirtute nitentium. etiam a
catone laudata ẽ. Hinc erat domi
industria qͣm commemorauit. ut
erarium ẽẽt opulentum. tenues res
priuate: unde corruptis morib uiti¬
um econtrario posuit. publice ege¬
statem. priuatim opulentiã.

Expanded text:
est ipsa uirtute. nitentium etiam a Catone laudata est. Hinc erat domi industria, quam commemorauit Cato, ut aerarium esset opulentum, tenues res priuatae. Unde corruptis moribus uitium e contrario posuit, publice egestatem, priuatim opulentiam.
Abbreviated transcription (Latin):
rustra igitur eis apuleius &s qͥ¬
cumq ita sentiunt hunc de¬
tulit honorem. sic eos maere me¬
dios inter ȩthereum cęlũ t̾ramꝙ
ces hominum. & inde ad homines
impetrata que poscunt. Indignũ
enĩ putauert̃ qͥ ista credidert̃ miseri homi¬
nes diis & deos hominib: dignũ
autem misceri demones & diis &
hominib. hinc petita qui allegent
inde concessa qui apportent: ut
uidelicet homo castus & abartiũ
magicarũ scelerib alienus eos pa¬
tronos adhibeat: ꝑ quos illum dii
exaudiant qui hec amant. que ille
ñ amando fit dignior. quẽ facilius
& libentius exaudire debeant. A¬
mant quippe illi scemcas turpitu¬
dines quas n̾ amat pudicitia: a¬
mant in maleficiis magoꝵ mille
nocendi artes. quas ñ amat intno¬
centia. Ergo & pͥudicitia & inno¬
centia si quid adiis impetrare uo¬
luerit: non poterit suis meritis.
isi suis interuenientib inimics
Non ẽ qͦd iste poetica figmenta & the
atrica lud. abria iustificare conetur.

Expanded text:
rustra igitur eis Apuleus, et quicumque ita sentiunt, hunc detulit honorem, sic eos in aere medios, inter aetherium coelum terramque ces hominum, et inde ad homines impetrata quae poscunt. Indignum enim putaverunt qui ista crediderunt, misceri homines diis et deos hominibus: dignum autem misceri daemones et diis et hominibus, hinc petita qui allegent, inde concessa qui apportent: ut videlicet homo castus, et ab artium magicarum sceleribus alienus, eos patronos adhibeat, per quos illum dii exaudiant, qui haec amant, quae ille non amando fit dignior quem facilius et libentius exaudire debeant. Amant quippe illi scenicas turpitudines, quas non amat pudicitia: amant in maleficiis magorum mille nocendi artes , quas non amat innocentia. Ergo et pudicitia et innocentia, si quid ab diis impetrare voluerit, non poterit suis meritis, nisi suis intervenientibus inimicis. Non est quod iste poetica figmenta, atrica ludibria iustificare conetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa peccata quib d̾s indignatus im¬
pleuit tantis calamitatib mundum.
humiliter cogitantes: quamuis longe
absint a facinorosis. flagitiosis. atq
impus: tamen non usq adeo se ade¬
lictis deputant alienos. ut nec tempo¬
ralia ꝓ eis mala ꝑpeti se iudicent d̃ig¬
nos. Excepto enim quod unusquisq
quãlibet laudabiliter uiuens. cedit
inquibdam carnali concupiscentie. &¬
si non ac̃ facinorũ immanitatẽ &gur¬
gitem flagitiorum atq impietatis
abominationẽ. ad aliqua tamen pec¬
cata uł rara uł tanto crebriora quanto
imora: hoc gͦ excepto quis tandem
facile repperitur.qui eosdem ipsos ꝓp¬
ter quorum horrendam suꝑbiam: lu¬
xuriamq & auaritiam. atq execrabi¬
les iniquitates & impietates d̃s sient
minando predixit conterit terras: sic
habeat ut habendi sunt. sic cum eis
uiuat. ut cum talib ẽ uiuendum. e¬
Plerumq enim abeis docendis. admo¬
nendis. aliquando etiam obiurgand̃is

Expanded text:
ipsa peccata, quibus Deus indignatus inipsa peccata, quibus Deus indignatus inpleuit tantis calamitatibus mundum, humiliter cogitantes, quamuis longe absint a facinerosis flagitiosis adque inpiis. tamen non usque adeo se a delictis deputant alienos, ut nec temporalia pro eis mala perpeti se iudicent dignos. Excepto enim quod unusquisque quamlibet laudabiliter uiuens cedit in quibusdam carnali concupiscentiae, etsi non ad facinorum inmanitatem et gurgitem flagitiorum adque inpietatis abominationem, ad aliqua tamen peccata uel rara uel tanto crebriora, quanto minora — hoc ergo excepto quis tandem facile reperitur, qui eosdem ipsos, propter quorum horrendam superbiam luxuriamque et auaritiam adque execrabiles iniquitates et inpietates Deus, sicut minando praedixit, conterit terras, sic habeat, ut habendi sunt? sic cum eis uiuat, ut cum talibus est uiuendum? Plerumque enim ab eis docendis ac monendis, aliquando etiam obiurgandis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ideo ipsi distincti non sunt. quia ddis¬
linctum non ẽ qͦd utriq perpessi suił.
Manet enim difsimilitudo passorũ.
etiam insimilitudine passionũ. Et li¬
cet sub eodem tormento. non ẽ idem
uitus & uitium. Nam sicut sub uno
igne aurum rutilat. palea fumat. et
subeadem tribula stipule comminu¬
untur. frumenta purgantur. nec ideo
cũ oleo amuita confunditur. quia eo¬
dem preli pondere exprimit᷑: ita una
eademq uisirruens bonos probat. pu¬
rificat. eliquat: malos damnat. ua¬
stat. exterminat. Unde in eadem affli¬
ctione mali dm̃ detestantur atq blas¬
phemant: boni autem p̾cantur & lau¬
dant: tantum interest non qualia s
qualis quisq: patiatur.Nam parimo¬
tu exagitatum & ex̾alat horribiliter
cȩnum: ꝙ suauiter flagrat unguentũ.
uidd igitur milla rerum
uastitate xp̾iam passi sunt. qͦd non
eis magis fideliter ista considerantib
ad prouectum ualeret.: Primo quod̾̃

Expanded text:
non ideo ipsi distincti non sunt, quia disnon ideo ipsi distincti non sunt, quia distinctum non est quod utrique perpessi sunt. Manet enim dissimilitudo passorum etiam in similitudine passionum, et licet sub eodem tormento non est idem uirtus et uitium. Nam sicut sub uno igne aurum rutilat palea fumat, et sub eadem tribula stipulae comminuuntur frumenta purgantur, nec ideo cum oleo amurca confunditur, quia eodem praeli pondere exprimitur: ita una eademque uis inruens bonos probat purificat eliquat, malos damnat uastat exterminat. Unde in eadem adflictione mali Deum detestantur adque blasphemant, boni autem precantur et laudant. Tantum interest, non qualia, sed qualis quisque patiatur. Nam pari motu exagitatum et exhalat horribiliter caenum et suauiter fragrat unguentum.Quid igitur in illa rerum uastitate Christiani passi sunt, quod non eis magis fideliter ista considerantibus ad prouectum ualeret? Primum quod
Abbreviated transcription (Latin):
tantur que mali quoq habere cer¬
nuntur. nec mala turpiter eiutentur
quib & plerumq bom afficiuntur. Int̾¬
est autem plurimum qualis sit usus.
ralib nec bonis ertollitur. nec malis
frangitur: malus autem ideo huiusce
modi infelicitate punitur. quia felici¬
tate corrumpitur. Ostendit tam̃ ds
sepe etiamm his distribuendis. eiu¬
dentius oꝑationem suam. Nam si nẽ
om̃e peccatum manifesta plecteret
pena: nichil ultimo iudicio seruari
putaretur. Rursus si nullũ peccatum¬
nunc puniret aꝑte diuinitas: nulla eẽ
diuina prouidentia crederetur. Simi¬
liter inreb scdis siñ eas ds̃ quib dam
petentib euidentissima largitate con¬
cederet: non adeum ista ꝑtinere dice¬
remus. Itemq si om̃ib eas petentib
daret: non nisi ꝓpter talia p̾mia serui¬
endum illi ẽẽ arbitraremur. Nec pios
nos faceret talis seruitus. s potius cu¬
pidos & auaros. Hec cum ita sint: qui¬
cumq bom & mali parit̾ afflicti sunt.

Expanded text:
tantur, quae mali quoque habere certantur, quae mali quoque habere cernuntur; nec mala turpiter euitentur, quibus et boni plerumque adficiuntur. Interest autem plurimum, qualis sit usus uralibus nec bonis extollitur nec malis frangitur; malus autem ideo huiusce modi infelicitate punitur, quia felicitate corrumpitur. Ostendit tamen Deus saepe etiam in his distribuendis euidentius operationem suam. Nam si nunc omne peccatum manifesta plecteret poena, nihil ultimo iudicio seruari; putaretur; rursus si nullum nunc peccatum puniret aperta diuinitas, nulla esse diuina prouidentia crederetur. Similiter in rebus secundis, si non eas Deus quibusdam petentibus euidentissima largitate concederet, non ad eum ista pertinere diceremus; itemque si omnibus eas petentibus daret, non nisi propter talia praemia seruiendum illi esse arbitraremur, nec pios nos faceret talis seruitus, sed potius cupidos et auaros. Haec cum ita sint, quicumque boni et mali pariter adflicti sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
icit aliquis. Cur gͦ ista diuina mi¬
scdia etiam ad impios ingratosq
ꝑuenit.: Cur putamus: nisi quia eam
ille prebuit qui cotidie facit oriri so¬
lem suum suꝑ bonos & malos & pluit
suꝑ iustos & iniustos. Quamuis enuim
quidã eor ista cogitantes penitendo
ab impietate se corrigant: quidam uͦ
ficut apłs dicit. diuitias bonitatis et
longammitatis di contenmentes. se¬
cundũ duritiam cordis sui & cormmpeni
tens thesaurirant sui iram indie ire
ꝙ reuelationis iusti iudicii dĩ qui red̃¬
det unicuiq scd̾m oꝑa eius: tamen
patientia dĩ adpenitentiã inuitat ma¬
los. sicut fiagellum dĩ ad patientiam
erudit bonos. Itemq miscłia di fouen-¬
dos amplectitur bonos: sicut seueritas
di puniendoᷤ corripit malos. Placuit
quippe duine prouidentie p᷑parare in
posterum bona iustisquib non frue¬
rentur miusti: & mala impiis. quib
ñ excruciabunt᷑ bom. Ista uͦ tempora¬
lia bona & mala utrisq uoluit ẽẽ com¬
munia: ut nec bona cupidius appe¬

Expanded text:
icet aliquis: \'Quur ergo ista diuina misericordia etiam ad inpios ingratosque peruenit?\' Quur putamus, nisi quia eam ille praebuit, qui cottidie facit oriri solem suum super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos? Quamuis enim quidam eorum ista cogitantes paenitendo ab inpietate se corrigant, quidam uero, sicut apostolus dicit, diuitias bonitatis et longanimitatis Dei contemnentes secundum duritiam cotens thesaurizent sibi iram in die irae et reuelationis iusti iudicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera eius: tamen patientia Dei ad paenitentiam inuitat malos, sicut flagellum Dei ad patientiam erudit bonos; itemque misericordia Dei fouendos amplectitur bonos, sicut seueritas Dei puniendos corripit malos. Placuit quippe diuinae prouidentiae praeparare in posterum bona iustis, quibus non fruentur iniusti, et mala inpiis, quibus non excruciabuntur boni; ista uero temporalia bona et mala utrisque uoluit esse communia, ut nec bona cupidius adpe
Abbreviated transcription (Latin):
dñs abstulit. sicut dño placuit ita fa¬
ctum ẽ. sit nomen dñi benedictum:
ut bonus seruus magnas facultates
haberet ipsam sui domini uoluntatẽ.
cui pedissequus mente ditesceret: ne
contristaretur eis reb uiuens relictis.
quas cito fuerat moriens relicturus.
Illi autẽ infirmiores qui t̾renis his bo¬
ms quamuis ea non ĩponerent xp̃o.¬

Expanded text:
Dominus abstulit, sicut Domino placuit, ita faDominus abstulit, sicut Domino placuit, ita factum est; sit nomen Domini benedictum; ut bonus seruus magnas facultates haberet ipsam sui Domini uoluntatem, cui pedisequus mente ditesceret, nec contristaretur eis rebus uiuens relictus, quas cito fuerat moriens relicturus. Illi autem infirmiores, qui terrenis his bonis, quamuis ea non praeponerent
Abbreviated transcription (Latin):
serunt omĩa que habebant: numqͥd
fi adu dem.c Numqͥdpietatẽ: Num¬
qͥd eu interioris hominis bona. qͥ
ẽ ante dm̃ diues.. He sunt opes xp̃i¬
anorũ: quib opulentus dicebat apłs.
Est autẽ questus magnus pietas
cum sufficientia. Nichil enim intulimꝰ
in hunc mundum: s nec auferre ali¬
quid possumus. Habentes autẽ ui¬
ctum & tegumentum: his contenti si¬
nius. Nam qui uolunt diuites fieri:
incidunt intemptationẽ & laqueu̾.
&. desideria multa stulta ꝙ noxia. qͣ
mergunt homines ininteritum &.
ꝑditionẽ. Radix enim ẽ omĩum ma¬
lors auaritia. Quam qͥdam appeten¬
tes a fidde ꝑerrauerunt: & inseruer̃t
se dolorib multis. Quib gͦ terrene
diuitie milla uastatione ꝑierunt:
si eas sic habebant quemadmodum
abisto forispaupere. intꝰ diuite audi¬
erant. id est si mundo utebant᷑ tamꝙͣ.
ñ utentes: potuerunt dicere qͦd ille
grauiter temptatus & minime supe¬
ratus. nudus exu de utero matris meȩ.
nudus reuertar int̾ram. dñs dedit.

Expanded text:
serunt omnia quae habebant. Numquid fidem? numquid pietatem? numquid interioris hominis bona, qui est ante Deum dives ? Hae sunt opes Christianorum, quibus opulentus dicebat Apostolus: Est autem quaestus magnus pietas cum sufficientia. Nihil enim intulimus in hunc mundum, sed nec auferre aliquid possumus: habentes autem victum et tegumentum, his contenti simus. Nam qui volunt divites fieri, incidunt in tentationem et laqueum, et desideria multa stulta et noxia, quae mergunt homines in interitum et perditionem. Radix est enim omnium malorum avaritia: quam quidam appetentes, a fide pererraverunt, et inseruerunt se doloribus multis. Quibus ergo terrenae diuitiae in illa uastatione perierunt, si eas sic habebant, quem ad modum ab isto foris paupere, intus diuite audierant, id est, si mundo utebantur tamquam non utentes, potuerunt dicere, quod ille grauiter tentatus et minime superatus: Nudus exiui de utero matris meae, nudus reuertar in terram. Dominus dedit,
Abbreviated transcription (Latin):
quitur. docens& monens quemadmo¬
dum uiuere debeant & uxores cum ma¬
ritis. & mariti cum uxorib. & filii cum
parentib. & parentes cum filuis. ꝙ serui
cum dominis & dñi cum seruis: multa
temporalia. multa terrena libenter ad¬
ipiscuntur. & moleste amittunt. ꝓpt̾
que non audent offendere homines

Expanded text:
quitur docens et monens quem ad modum uiuere debeant et uxores cum maritis et mariti cum uxoribus, et filii cum parentibus et parentes cum filiis, et serui cum dominis et domini cum seruis multa temporalia, multa terrena libenter adipiscuntur et moleste amittunt, propter quae non auden
Abbreviated transcription (Latin):
cuius princeps dicit. hec omĩa tͥ
dabo si prostratus adoraueris me.
unam sc̃o ł̃i amore flagrantem: al¬
teram ꝓpriȩ celsitudnsimmundo
amore fumantẽ: & qm̃ sicut scrip¬
tum ẽ. d̾s suꝑbis resistit. humilib
autem dat grãm. illam incelis ce¬
lorum habitantẽ. istam inde ddeie¬
ctam mhoc infimo aerio celo tu¬
multuantẽ. illam luminosa pieta¬
te tranquillam. istam tenebrosis cu¬
piditatib turbulentã. illam dĩ nu¬
tu clementer subuenientem. iuste
ulciscentem. istam suo fastu sub¬
dendi & nocendi libidme exestuan¬
tem. illam ut quantum uult consu¬
lat di bonitati ministram. istamne

Expanded text:
cuius princeps dicit: Haec omnia tibi dabo, si prostratus adoraueris me: unam Dei sancto amore flagrantem, alteram propriae celsitudinis inmundo amore fumantem; et quoniam, sicut scriptum est, Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam, illam in caelis caelorum habita.item, istam inde deiectam in hoc infimo aerio caelo tumultuantem; illam luminosa pietate tranquillam, istam tenebrosis cupiditatibus turbulentam; illam Dei nutu clementer subuenientem, iuste ulciscentem, istam suo fastu subdendi et nocendi libidine exaestuantem; illam, ut quantum uult consulat, Dei bonitati ministram, istam
Abbreviated transcription (Latin):
na. S more suo etiam inde iam fortas¬
se migrauerant: ideo deleta ẽ. Uisces¬
serant uidelicet om̃saditis arisq re¬
lictis dii. quib imꝑium illud steterat.
Discesserunt sane ecce iam t̾cio: ut
eis quarto roma prouidentissime cre¬
deretur. Displicuerat enĩ & alba. ubi
amuliꝰ expulso fr̃e: & roma placuerat
ubi romulus occiso fr̃e regnauerat.
S anteqͣm alba dirueretur: transfusꝰ
ẽ inquiunt popłs eiꝰ inromã. ut ex
utraq una ciuitas fieret. Esto. ita fa¬
ctũ sit. Urbs tam̃ illa ascanii regnũ.
& t̾tium domiciliũ troianoꝵs deorũ.
aburbe filia mater euersa ẽ. Ut aute
belli reliquie ex duob popłis unum
facerent miserabile coagulum: mul¬
tus ante fusus utriusq sanguis fuit.
Quid̃ iam singillatĩ dicã sub cet̾is re¬
gib totiens eadem bella renouata que
uictorns finita ẽẽ uidebantur: & tan

Expanded text:
na. Sed more suo etiam inde iam fortasna. Sed more suo etiam inde iam fortasse migrauerant, ideo deleta est. Discesserant uidelicet omnes adytis arisque relictis di, quibus imperium illud steterat. Discesserant sane ecce iam tertio, ut eis quarta Roma prouidentissime crederetur. Displicuerat enim et Alba, ubi Amulius expulso fratre, et Roma placuerat, ubi Romulus occiso fratre regnauerat. Sed antequam Alba dirueretur, transfusus est, inquiunt, populus eius in Romam, ut ex utraque una ciuitas fieret. Esto, ita factum sit; urbs tamen ilia, Ascanii regnum et tertium domicilium Troianorum deorum, ab urbe filia mater euersa est; ut autem belli reliquiae ex duobus populis unum facerent, miserabile coagulum multus ante fusus utriusque sanguis fuit. Quid iam singillatim dicam sub ceteris regibus totiens eadem bella renouata, quae uictoriis finita uidebantur, et tan
Abbreviated transcription (Latin):
ret.: Quomodo sͦ głosum alt̾ius matͥs
alt̾ius filiȩ ciuitatis inter se armoꝵs
potuit ẽẽ certamen: An ideo diuer¬
sum fuit qͦd harena illa ñ fuit. & la¬
tiores campi ñ duoꝵ gladiatorũ s
induob popłis multorũ funerib
implebantur: nec amphiteatro cin¬
gebantur illa certamina s uniuer¬
so orbe. & tunc uiuis & posteris quo
usq ista fama porrigitur. impium
spectaculũ p̾bebatur. Uiitam̃ pati¬
ebantur studii sui dii presides imꝑii
romam. taliũ certaminũ tamqͣm the¬
atrici spectatores: donec oratioꝵ soror
ꝓpter curatios tres ꝑemptos etiam
ipsa t̾tia ex altera parte frat̾no ferro
duob fr̾ib add̃eretur.: ne minꝰ habe¬
ret mortiũ etiam roma quȩ uicerat.
Deinde ad fructũ uictorie alba sub¬
uersa ẽ ubi post ylium qͥd greci e¬
uerterunt. & post laumiũ ubi eneas
regnũ ꝑegͥnũ atq fugituũi constituerat. t̃eio
loco habitauerant numina illa troia¬

Expanded text:
ret? Quo modo ergo gloriosum alterius matris, ret? Quo modo ergo gloriosum alterius matris, alterius filiae ciuitatis inter se armorum potuit esse certamen? An ideo diuersum fuit, quod harena illa non fuit, et latiores campi non duorum gladiatorum, sed in duobus populis multorum funeribus inplebantur, nec amphitheatro cingebantur illa certamina, sed uniuerso orbe et tunc uiuis et posteris, quo usque ista fama porrigitur, inpium spectaculum praebebatur? Vim tamen patiebantur studii sui di illi praesides imperii Romani et talium certaminum tamquam theatrici spectatores, donec Horatiorum soror propter Curiatios tres peremtos etiam ipsa tertia ex altera parte fraterno ferro duobus fratribus adderetur, ne minus haberet mortium etiam Roma quae uicerat. Deinde ad fructum uictoriae Alba subuersa est, ubi post Ilium, quod Graeci euerterunt, et post Lauinium, ubi Aeneas regnum peregrinum adque fugitiuum constituerat, tertio loco habitauerant numina illa Troia
Abbreviated transcription (Latin):
stea uͦ inquit qm inasia cr̃rꝰ. ingre¬
cia lacedemonii. & athenienses cepe¬
re urbes atq nationes subigere.libi¬
dinẽ dominandi causam belli habe.¬
re. maximã glam in maximo impe
rio putare. & cet̾a que ipse institue¬
rat dicere: michi huc usq satis sit
eius uerba posuisse. Libido ista do¬
minandi magnis malis agitat &¬
conterit humanũ genꝰ. Hac libidi¬
ne roma tum uicta albam se uicisse
triumphabat: & sui sceleris laudem
auferantur areb: ut sincero in¬
spiciantur examine. Nemo mͥdicat.
magnus ille & ille qui cũ illo & illo
pugnauit & uicit. Pugnant etiãgla¬
diatores: uincunt & ipsi. Habet pre¬
mia laudis & illa crudelitas. S puto
ẽẽ satius cinussibet mertie penas lue¬
re: qmͣ illoꝵ armorum querere głam.
Ey tamen sii harenam procederent
pugnaturi inter se gladiatores. quoꝵs
alter filius. alter ẽẽt pater: tale spe¬
ctaculum quis ferret. quis ñ aufer¬

Expanded text:
stea vero, quam in Asia Cyrus, in Graestea vero, quam in Asia Cyrus, in Graecia Lacedaemonii et Athenienses coepere urbis atque nationes subigere, lubidinem dominandi causam belli habere, maxumam glrio putare\', et cetera quae ipse instituerat dicere. Mihi huc usque satis sit eius uerba posuisse. Libido ista dominandi magnis malis agitat et conterit humanum genus. Hac libidine Roma tunc uicta Albam se uicisse triumphabat et sui sceleris laudem auferantur a rebus, ut sincero inspiciantur examine. Nemo mihi dicat: magnus ille adque ille, quia cum illo et illo pugnauit et uicit. Pugnant etiam gladiatores, uincunt etiam ipsi, habet praemia laudis et illa crudelitas; sed puto esse satius cuiuslibet inertiae poenas luere quam illorum armorum quaerere gloriam. Et tamen si in harenam procederent pugnaturi inter se gladiatores, quorum alter filius, alter esset pater, tale spectaculum quis ferret? quis non aufer
Abbreviated transcription (Latin):
ab humano impetremus affectu.
ut femina sponsũ suum a suo fr̃e ꝑ
emptũ sine cri mine fleuerit: si ui¬
ri hostes ase uictos etiã cũ laude
fieuerunt. Ergo sponso afr̾e illatã
mortemquan do femina illa fle¬
bat: tunc se contra matrẽ ciui¬
tatem tanta strage bellasse. & tanta
hinc & inde cognati cruoris effusiõe
uicisse roma gaudebat. Quid michi
obtenditur nomen laudis. nomenq
uictorie: Remotis obstaculis insane
opimonis facinora nuda cerna ntur.
nuda pensentur. nuda iudicentur:
causa dicatur albȩ sicut troie adul¬
terium dicebatur. Nulla talis. nulla
similis inuenit᷑: tantum ut resides
moueret tulłꝰ in arma uiros. & iam
de sueta trumphis agmina. Illo itaq
uitio tantũ scelus ꝑpetratũ ẽ socialis
belli atq cognati.: qͦd uitiũ salustiꝰ
magnũ transeunter attigit. Cum
enĩ laudans breuit̾ antiquoꝵ com¬
memorasset tempora. quando uita
hominum sine cupiditate agitaba
tur. & sua cuiq satis placebant: po¬

Expanded text:
ab humano inpetremus adfectu, ab humano inpetremus adfectu, ut femina sponsum suum a fratre suo peremtum sine crimine fleuerit, si uiri hostes a se uictos etiam cum laude fleuerunt. Ergo sponso a fratre inlatam mortem quando femina illa flebat, tunc se contra matrem ciuitatem tanta strage bellasse et tanta hinc et inde cognati cruoris effusione uicisse Roma gaudebat. Quid mihi obtenditur nomen laudis nomenque uictoriae? Remotis obstaculis insanae opinionis facinora nuda cernantur, nuda pensentur, nuda iudicentur. Causa dicatur Albae, sicut Troiae adulterium dicebatur. Nulla talis, nulla similis inuenitur; tantum ut resides moueret Tullus in arma uiros et iam desueta triumphis Agmina. Illo itaque uitio tantum scelus perpetratum est socialis belli adque cognati, quod uitium Sallustius magnum transeunter adtingit. Cum enim laudans breuiter antiquiora commemorasset tempora, quando uita hotur; sua cuique satis placebant. Po
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc plusqͣm ciuile bellum fuit: qͣn¬
do ciuitas filia cũ ciuitate matre pu¬
gnauit. Accessit aliud huic t̾gemino¬
rum pugne ultime atrox atq horren¬
dum malũ. Nam ut erant ambo po¬
puli prĩ amici. uicini quippe atq co¬
gnati: uni curatioꝵ desponsata fuerat
oratiorum soror. Hȩc postea qͣm spon¬
si spolia inuictore fr̾e conspexit: ab e¬
odem fr̃e qm̃ fleuit occisa ẽ. Huma¬
nior huius unius femine qmͣ uniũ¬
si popłi romani. michi fuisse uidet᷑
affectus. Illa quẽ uirũ iam fide me¬
dia retinebat. aut forte etiã ipsum
frem dolens qui eũ occiderat cui
sororem promiserat. puto qͦd non cul¬
pabiliter fieuerit. Unde etiã apud
uirgiliũ pius eneas laudabiliter do¬
let hostẽm etiam sua manu ꝑemp
tum. Unde marcellus siracusanam
ciuitatẽ. recolens eiꝰ paulo ante cul¬
men & głam sub manꝰ suas subito
concidisse cõmunem cogitans con¬
ditionẽ. fiendo miseratus ẽ. Queso

Expanded text:
et hoc plus quam ciuile bellum fuit, quanet hoc plus quam ciuile bellum fuit, quando filia ciuitas cum ciuitate matre pugnauit. Accessit aliud huic tergeminorum pugnae ultimae atrox adque horrendum malum. Nam ut erant ambo populi prius amici uicini quippe adque cognati, uni Curiatiorum desponsata fuerat Horatiorum soror; haec postea quam sponsi spolia in uictore fratre conspexit, ab eodem fratre, quoniam fleuit, occisa est. Humanior huius unius feminae quam uniuersi populi Romani mihi fuisse uidetur adfectus. Illa quem uirum iam fide media retinebat, aut forte etiam ipsum fratrem dolens, qui eum occiderat cui sororem promiserat, puto quod non culpabiliter fleuerit. Unde enim aput Vergilium pius Aeneas laudabiliter dolet hostem etiam sua peremtum manu? Unde Marcellus Syracusanam ciuitatem recolens eius paulo ante culmen et gloriam sub manus suas subito concidisse communem cogitans condicionem flendo miseratus est? Quaeso
Abbreviated transcription (Latin):
uiã deide post numã sub aliis
regib. quanto malo ñ solum suo
s etiã romanoꝵs in belbũ albani pro¬
uocati sunt.: Quia uidelicet pax nu¬
me tam longa uiluerat: qmͣ crebre
strages romani albamq exercitus fu¬
erunt. & utriusq comminutio ciui¬
tatis. Alba namq illa qͣm filiꝰ enee cre¬
auit ascaniꝰ. rome mater ꝓp ior ipsa
qͣm troia: atullo hostilio rege prouo¬
cata conflixit. Confligens autẽ ꝙ af¬
sicta ẽ & affuxit: donec multorum
tederet pari defectione certaminum.
Tunc euentum belli de ter geminis hinc
atq inde fr̾ib placuit exꝑiri. Aromaniᷤᷤ
tres oratii: abalbanis autẽ tres curatii
processerunt. Elcuratiis trib oratii du¬
o: ab uno autem oratio. tres curatisu¬
ꝑati & extincti sunt. Ita roma extitit
unctrix ea clade etiam incertamine
extremo: ut de sex unus rediret do¬
mum. Cui damnũ mutrisq: cui lu¬
ctus nisi enee stirpi. nͥ ascanu posteris.
nͥ ꝓli ueneris. nͥ nepotib iouis.  Nam

Expanded text:
uid deinde post Numam sub aliis regibus? Quanto malo non solum suo, sed etiam Romanorum in bellum Albani prouocati sunt, quia uidelicet pax Numae tam longa uiluerat! Quam crebrae strages Romani Albanique exercitus fuerunt et utriusque comminutio ciuitatis! Alba namque illa, quam filius Aeneae creauit Ascanius, Romae mater proprior ipsa quam Troia, a Tullo Hostilio rege prouocata conflixit, confligens autem et adflicta est et adfiixit, donec multorum taederet pari defectione certaminum. Tunc euentum belli de tergeminis hinc adque inde fratribus placuit experiri; a Romanis tres Horatii, ab Albanis autem tres Curiatii processerunt; a Curiatiis tribus Horatii duo, ab uno autem Horatio tres Curiatii superati et extincti sunt. Ita Roma extitit uictrix ea clade etiam in certamine extremo, ut de sex unus rediret domum. Cui damnum in utrisque, cui luctus, nisi Aeneae stirpi nisi Ascanii posteris, nisi proli Veneris nisi nepotibus Iouis? Nam