comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fames erat ei in xͦ. Illud qua pietate
ꝑagebat sollicita̾ ut quȩ ꝑ oratoria
uel loca uenerabilia tota nocte ꝑlu¬
cerent: candelas suis manib factas
ita ut uicibꝰ multis pͥnceps ꝑ muna
satis faceret: qͦd ꝑ linguam peccasset.
Ad cuiꝰ opinionem si quisseruorũ di
rere: uid̃es illam celestem hab̃e leci¬
ciam. & hora noctis recursa. cum pa¬
uł puluerem. aqua calida parata.
ipsa lauabat. & tergebat ueneran¬
di uiri uestigia: nec resistente seruo
die curam domus committes credi¬
tariis: ipsa se totam occupabat cͥca
uiri iusti uerba: circa salutis institu
commercia: retentabatur ꝑ dies. Et
ficabat᷑: & remuneratum relaxabat
ipsa tristis: ad ꝓpria. Illud quoq ꝗͣ.
prudenter totum ꝓ sua salute ꝓui¬
debat impendẽ: quotiens quasi ima
circumstantibꝰ pueris si laudaret᷑
pulcherrimũ. indignum se adiudi¬
cans tali componi linteolo. mox ex¬
uens se uestim̃to: dirigebat loco sc̃o¬

Expanded text:
fames erat| in christo. Illud qua pietate fames erat| in christo. Illud qua pietate peragebat sollicitae ut que| per oraturia uel loca uenerabilia tota nocte perluci| rent candelas . suis . manibus factas Ita ut uicibus| princeps per munera satisfaciret . quod ei per linguam| peccasset ad cuius opinionem si quis seruorum drire uideris| illam celestem habire laeticiam. Et hora noctis de| cursa. Cum pauel puluire . aqua calida parata ipsa lauabat| et tergibat . uenerandi uestigia . Nec resistente seruo|equente die curam do| mus committens creditariis. Ipsa se tota occupabat| Circa uiri iusti uerba circa salutis institutcommercia retende| batur per dies et fecata remuneratos relaxabat. Ipsa tristis ad propria| Illud quoque quam prudenter totum pro sua salute| prouidebat inpendire. Quotiens quasi mafocircumstantibus puellis si lau| daretur pulcerrimum . indignam se adiudicans . tali| conponi linteolo mox exsuens se uestim
Abbreviated transcription (Latin):
cilicio: ut solo calens spͣu. iaceret ge¬
lu penetrata. tota carne premortua:
non curans corporis tormͣta: mens i¬
uilesceret. Inde regressa cubiculo: uir
tepefieri poterat uel foco uel lectu¬
lo. De qua. regi dicebat᷑. habere se ma¬
gis iugalem monacham: quam re¬
ginam. unde & ipse itritatꝰ ꝓbonis
erat asꝑ̾imus. S illa ꝓ parte lenẽs:
ꝓ parte tolerabat modeste rixas il¬
latas a coniuge. Dieb uͦ ꝗͣdragesi.¬
mȩ satis ẽ scire qualit̾ se recexit. intͣ
uestes regias: singłarit᷑ penitẽs. Igit᷑
apppinqͣnte ieiunii tempore. Ad
dirigebat ueneranter. in linteo si¬
in sarcina. Transactis autem dieb
xl. similiter sigillatum retransmit¬
debat cilicium. Sin auteͣ rex deesset:
quis credat qualiter se oratiom dif¬
funderet:qualiter se tanqͣm presen
ta delicus sic longo ieiunio saciaret᷑
in lacrimis. Cui despecto uentris e¬
dulio. xp̃s erat tota refectio: & tota

Expanded text:
cilicio ut solo calins spiritu iaceret . gecilicio ut solo calins spiritu iaceret . gelu penetrata| tota . carne praemortua non curans corporis tormentum .| mens inuilisceret. Inde regressa cubiculo . uix te| pefieri poterat uel foco . uel lectulo. De qua rege dice| batur . habire se potius iugalem . monacham quam| reginam. Vnde et ipse inritatus pro bonis erat asper| rimus. Sed illa pro parte liniens . pro parte tolerabat .| modesti rixas inlatas a coniuge. Diebus uero qua| dragensimae satis est scire . qualiter se redigit inter| uestis regias . singulariter . paenitentem.| Igitur adpropinquante ieiunii tempore mittdirigebat| ueneranter in linteo . siin sarcina. Transactis |  autem diebus. Similiter sigillatum retransmitte| bat cilicium. Sin autem rex deesset quis credat quali| ter se oracioni diffunderet . qualiter se tamquam| praesta dili| ciis. Si longo ieiunio saciaretur in lacrimis . cui dispec| to uentris edulio christi illi tota refectio . et tota
Abbreviated transcription (Latin):
ficentia nec ipse se abscondẽ potuit
qͦd acceꝑat erogabat. Apud qͣm nec
egeni uox maniter sonuit. nec ipsa
eam surda preterut Sepe donans
indumͣta: credens sub mopis ueste x
m̃bra se tegere. hoc se reputans ꝑde:
qͥcquid pauꝑibꝰ non dediss. Adhuc
as domum instruit. Suo lectis culte
compositis.congregatis egenis femi¬
nis: ipsa lauãs in thermis. morbors
curabat putredines. uiroꝵ capita di¬
luens: ministerium faciens. qͦs ante
lauerat eisdem su⁊ manu miscebat:
ut fessos de sudore: sumpta potio re¬
centaret:Sic deuota femina nata &
nupta regina.palatii domina pau
cum legumine ferculo: inter epulas
regum more trium pue roꝵ faba
subducebat conuiuio. Qua egͣssa ut¬
domino psalleret: curiose requirebat
quali cibo foris pauꝑes refecissent. Itẽ
noccurno tempore. cum reclinaret
cum pͥncipe. rogans se ꝓ humana
necessitate uelle consurgere: & leuãs
egressa cubiculo. tam diu ante secre¬
tum orationi incumbebat iactato

Expanded text:
ficentia nec ipse se abscondere potuitficentia nec ipse se abscondere potuitquod acceperat erogabat. Apud quam egeni vox non inaniter sonuit, nec ipsa eam surda praeteriit: saepe donans indumenta, credens sub inopis veste Christi membra se tegere: hoc se reputans perdere quidquid pauperibus non dedisset. 4. Adhuc as domum instruit, ubi lectis culte compositis, congregatis egenis feminis, ipsa eas lavans in thermis, morborumque curans putredines. Virorum capita diluens, ministerium faciens, quos ante lavarat, eisdem sua manu miscebat, ut fessos de sudore sumpta potio recrearet. Sic devota femina nata et nupta regina, palatii domina, paucum legumine ferculo, inter epulas regum, more trium puerorum, favsubducebat convivio. Quo egressa Domino psallebat, et curiose requirebat quali cibo foris pauperes refecissent. 5. Item nocturno tempore, cum reclinaret cum principe, rogans se pro humana necessitate consurgere, levans egressa cubiculo, tamdiu ante secretum oratio
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ cum facitergio iacentem puluerẽ
colligens: foras cum reuerentia recon¬
debat potiꝰ quam uergebat. Quam cũ
p̾ꝑaratis expensis uicturiaci uoluiss
rex p̾dictꝰ accipere: ꝑ beralcam ad ateiaᷤ
nocte cum paucis elapsa ẽ. Deinde sues¬
sionis cum eam direxiss ut reginã eri¬
regalẽ cresceret S cui debetur etiam hu¬
mana gła: ñ mutat᷑. Numpsit gͦ t̾reno
dignitas: subdita dõ semꝑ. sectans mo¬
nita sacerdotum: pl participata do
quam sociata coniugio. Illo uͦ sub tẽ¬
pore temptamus patefacere de mul¬
us pauca quȩ gessit. Igitur iuncta
pͥncipi. timens ne a do degradass:
cum mundi gradu ꝓfic̾ẽt. secum sua
facultate elemosinȩ dicauit. Nam
cum sͥ aliquid de łbutis accideret:
ex omĩb quȩ uenissent ad eam. an¬
te dedit decimas quam accepit. De¬
inde qͦd suꝑerat: monasteriis dispen¬
sabat: &: quo ire pede non pot̾at:
misso munere cͥcuibat. Acuiꝰ muni¬

Expanded text:
ca altare vero cum facitergio iacentem pulverem ca altare vero cum facitergio iacentem pulverem colligens, foris cum reverentia recondebat potius quam vergebat. 8 Quam cum praeparatis expensis Victoriacon voluisset rex praedictus accipere, per Beralcham Adteias nocte cum paucis elapsa est. Deinde Suessionis cum eam direxisset, ut reginam erine saeculo cresceret, sed cui debebatur et humanntas. Subdita semper Deo, sectans monita sacerdotum, plus participata Christo quam sociata conjugio. Illo vero sub tempore tentamus patefacere de multis pauca quae gesserit. Ideo juncta principi, timens ne Deo degradasset, cum mundi gradu proficeret, se sua cum facultate eleemosynae dedicavit. Nam cum sibi aliquid de tributis accideret, ex omnibus quae venissent ad eam, ante dedit decimas quam recepit. Deinde quod supererat, monasteriis dispensabat, et quo ire pede non poterat, transmisso munere circuibat. A cujus muni
Abbreviated transcription (Latin):
fatissima gͥ radegũ¬
dis natione barba¬
ra de regione torin¬
ga auo rege sessino
atruo herm̃fredo.
atre rese serecha¬
titudo scłi tangit.
regio de germine or¬
ta. Celsa licet origine: multo tam̃ cel¬
summis parentib breui mansiss tepo¬
re:nã de qua fuit barbarica francors
ipsos uictores cuiꝰ eẽt in preda rega¬
lis puella: fit contentio de captiua.
ne: in se reses arma mouissent. Que
romandensem ducta ateias uillam
regiam nutriendi causa custodib ẽ
deputata. Quȩ puella int̾ alia oꝑa qͦ
sexui eius congruebant. litteris ẽ cru¬
dita. frequent loquens cum paruuł
si conferret sors temporis mͣr fieri cu¬
piens: indicabat adolesces: iam tunc
cła: ipsa ẽ a domesticis ꝑsecutionẽ ꝑ¬
quid s remansiss eludu: collectis par
rebat. ipsa miscebat infantul: hoc etiã
scissima: & cum samuhele paruulo cle¬
rico gerebat. facta cruce lignea prece¬
dente dum subsequendo psallentes ad
oratorium grauitate matura simul

Expanded text:
atissima igitur Radegundis| natione barbara de regione thorinca . Auo rege besino| patruo herminefrido patre rege berthatitudo| saeculi tangit. Regina de germina celsa . Licet origine multum| celsummis parentibus breui comma| nens tempore tempestate barbarica francorum ipsos uictores . cuius esset in praeda| regalis . puella fit contentio de captiua . ne in se reges arma movissent. 5 romandensem ducta Adteias in villa regia nutriendi causa custodibus est deputata. Quae puella inter alia opera quae sexui eius congruebant litteris est erudita, frequenter loquens cum parvulis, si conferret sors temporis, martyra fieri cupiens. Indicabat adolescens iam tunc clesia, ipsa est a domesticis persecutionem pdquid sibi remansisset in mensa, collectis parvrebat, ipsa miscebat infantulis. 7 Hoc etiam praemeditans cum Samuhele parvulo clerico gerebat. Facta cruce lignea praecedentem subsequens, psallendo ad Oratorium cum gravitate matura simul
Abbreviated transcription (Latin):
Edemtoris nr̃i tantum
diues ẽ largitas: ut in
sexu muliebri celebret
certas uictorias: &
corpore fragiliores ip¬
sas reddat feminas:
uirtute m̃tis inclitȩ
glouosas: quas habentes nascendo
mollicie̾ facit ipse robustas ex fide
ĩ uasis fictilib thesauros reconditos.
In quay uiscerib cum suis diuitus
ipse rex habitator ẽ xp̃c: qͦ se morti¬
in lubricum. nec stantes in lapsũ. qͦ¬
rentes uiuẽ dõ. ad głam redemtoris
sunt copulatę paradiso: in qͦ numero
licum: ut cuiꝰ ẽ uita cum xͦ: memoria¬

Expanded text:
edemptoris nostri tantum dives est largitas, ut in sexu muliebri celebret fortes victorias, et corpore fragiliores ipsas reddat feminas virtute mentis inclytae gloriosas. Quas habentes nascendo mollitiem, facit Christus robustas ex fide;in vasis fictilibus thesauros coeli reconditos: in quarum visceribus cum suis divitiis ipse rex habitator est Christus. Quae mortiin lubrico, non stantes in lapsu, quaerentes vivere Deo, ad gloriam Redemptoris sunt copulatae paradiso. In quo est palicum, ut cujus est vita cum Chri
Abbreviated transcription (Latin):
placet uberrima tellus ⁊ istinc ui¬
rentia prata gramin ib. hinc ortoꝵ
odoriferi flores⁊ hinc uinearũ habun¬
dant botriones: qui turgentib gẽmis.
lucentib rutilant in falernis. Cinctus
undiq aquis mirat᷑ inclituᷤ cespes. pas¬
eua peccorum congrua: fundens fru-¬
gem lactiferam. Diuersis terra uenatibꝰ

Expanded text:
placet uberrima tellus, istinc viplacet uberrima tellus, istinc virentia prata graminibus. Hinc hortorum odoriferi flores, hinc vinearum habundant butriones, quique turgentibus gemmis lucens rutilat in Falernis. Cincta undique aquis miratur inclita cispis, pastu pecorum congrua, fundens frugem lactiferam, diversis venatibus
Abbreviated transcription (Latin):
liorib florere uidit studiis. hoc suis
traxit exemplis. Basilii carismata: ma-¬
charii regulã. benedicti decreta: colũ¬
bani instituta scĩssima: lectione freqͤn¬
tabat assidua. Sicq onustus uirtute
aromatum: sequacib scm̃ monstra¬
bat exemplũ. S cum diuina uirtꝰ
lum̃ illius suꝑ cãdelabrum uellec
constitu̾s. ut lampas scĩtatis illius
longe lateq fulgurante radio debe¬
ret splendere: posuit in corde uiri
scĩssimi ut ex ꝓpͥo labore deberet mo¬
nasterium fabricare. Tunc a rege
francorũ clodoueo nomine atq eiꝰ
regina uocabulo baldechilde. locum
in pago rotomagensi quẽ uetusto gẽ
meticũ antiquitas consueuerat nun¬
cupare. obtinens subgestione suppli¬
ci: nobile ibidẽ cenobium uisus est
extruxisse. Here digna ethimologia
nominis gẽmeticum nuncupatũ.
qui diuerso uernat decore gẽmarũ.
Hinc frondiũ coma siluestris⁊ hinc
multiplices arborum fruges: illinc

Expanded text:
lioribus florere vidit studiis, hoc suis lioribus florere vidit studiis, hoc suis traxit exemplis. Basilii sancti charismata, Macharii regula, Benedicti decreta, Columbani instituta sanctissima lectione frequentabat assidua, sicque honustus virtute aromatum sequacibus sanctum monstrabat exemplum. 6. Sed cum divina virtus lumen illius super candelabrum vellet constitui, ut lampada sanctitatis illius longe lateque, fulgorante radio, deberet splendere, posuit in corde viri sanctissimi, ut ex proprio labore deberet monasterium fabricare. Tunc ad rege Francorum Chlodoveo nomine atque eius regina vocabulo Baldechilde locum in pago Rodomagense, quem vetusto vocabulo Gemedicum antiquitas consueverat nuncupare, obtinens suggessionesupplicę, nobile ibidem caenubium visus est construxisse. 7. Vere digna aethymologia nominis Gemedicum nuncupatum, qui diverso vernat decore more gemmarum! Hinc frondium coma silvestris, hinc multiplices arborum fruges; illinc
Abbreviated transcription (Latin):
radiare: florigera caritate uernare: ze¬
lo dĩ succendi: domũ sibi traditã strĩnue
gubnare: nullius ꝑsonam accipere: inuen¬
ta uicia radicitus extirpare. Tunc non nul¬
li e fr̃ib malignitatis spũ inflãmati. assũp¬
ta rebellione scm̃ dĩ de eccłia presũpserũt
extrahere: s ultrix manus dni hoc impu¬
nicum non ꝑtulit. Nam unus ex eis fulmi¬
nis ictu int̾it: alius more arrii insterqͥ¬
linium omĩa sua intestina deposuit: atq
indignã uitã digna morte finiuit. Tunc
reliqui cimore ꝑculsi petentes ueniam ꝓ
facinore. eũ in honorẽ studuerunt reuoca¬
atq ei deinceps cum caritatis studio obe
bia cireuire: ut aliquid emolumenti
luxouium & bobium. ł reliqua cenobia
sub norma scĩ columbani degentia. atꝙ
omĩa monast̾ia quȩ intrasuum gremi-¬
um francia. et italia. ac tota coneludit
burgundia: astuta intentione. ꝓuidens
ut prudentissima apis. et quicquidme¬

Expanded text:
radiare, florigera caritate vernare, zeradiare, florigera caritate vernare, zelo Dei succendi, domum sibi traditam strinuae gubernare, nullius personam accipere, inventa vitia radicitus extyrpare. Tunc nonnulli e fratribus, malignitatis spiritu inflammati, adsumpta rebellione, sanctum Dei de ecclesia praesumpserunt extrahere; sed ultrix manus Domini hoc inpunitum non pertulit. Nam unus ex eis fulminis ictu interiit, alius more Arrii in sterquilinio omnia sua intestina deposuit atque indignam vitam dignam mortem finivit. Tunc reliqui timore perculsi, petentes veniam pro facinore, eum in honore pristinum studuerunt revocaatque ei deinceps cum caritatis studio oboe caenubia circuire, ut aliquod emulumenti Luxovium et Bobium vel reliqua cenobia sub norma sancti Columbani degentia atque omnia monasteria, quas intra suo gremio Francia et Italia hac tota claudit Burgundia, astuta intentione providens, ut prudentissima apis, quicquid me
Abbreviated transcription (Latin):
illius ut sumeret ampliora edulia: nutu
Nam cum quadam nocte fuisset cibo refec¬
tus: ipse uentrẽ eius palpare cepit ac dicere.
Modo hic bene: mͦ hic bene. Tunc miles dnĩ
cognoscens ignita iacula inimici. erueis se
uallans munimine. rigorem abstinentiȩ
studuit triplicare: et dĩ auxxilium implo¬
rare contra arma tranni. Cumq noctib
singulis ȩccłam frequentaret:. intribus
se contra ipsum temptationib dirus an¬
guis erexit. Nam cum in ursi specie eũ
intra eccłam tẽptasset terrere: et ipsũ
alia nocte de ferro candelabri nisus
fuisset transfigere: uł nocte tercia osti¬
um ȩccłȩ expansis brachiis uellet ꝓhibe¬
re: omĩa machinam̃ta philib̾tus expulit
uirtute diuina: ꝑscẽ crucis indagia. Ig
cum beatus agilus obisset in dño: fratrũ
concordante consensu. uir dñĩ philib̃tus
suscepit regiminis locum. Cepit namq
humilicate pollere: hospitalitẽ sectari:
abstinentia uigere: prudentiȩ lampade

Expanded text:
illius, ut sumeret ampliora edulia, nutu illius, ut sumeret ampliora edulia, nutu Nam cum quadam nocte fuisset cybo refectus, ipse ventrem illius palpare coepit hac dicere: 'Modo hic bene, modo hic bene!' Tunc miles Domini cognoscens ignita iacula inimici, crucis se vallans munimine, rigore abstinentiae studuit triplicare et Dei auxilium implorare contra armam tyranni. Cumque noctibus singulis ecclesiam frequentaret, in tribus se contra ipsum temptationibus dirus anguis erexit. Nam cum in ursi speciem eum intra ecclesiam temptasset terrere et ipsum nocte alia de ferro candelabri nisus fuisset transfigere vel nocte tertia ostium ecclesiae expansis brachiis vellet prohibere, omnia eius machinamenta Filibertus expulit virtute divina per sanctae crucis indagia. 4. Igitur cum beatus Agilus obisset in Domino, fratrum concordante consensu, vir Domini Filibertus suscepit regiminis locum. Coepit namque humilitate pollere, hospitalitatem sectare, abstinentiam vegere, prudentiae lampada
Abbreviated transcription (Latin):
foret.Agnito gͥ quodam dĩ milite agilo
nomine.qui preerat cenobio rabacensi.
quod sc̃s audoenus cum suis consortib
in ꝓpͥa construxe rat tellure. et ipsum
uirũ dĩ ibi inftituerant de monasterio
luxouiensiũ patrẽ. quicquid habere po¬
tuit in elemosinã erogauit ⁊ nec quicquã
exinde amicis uł parentib gratis aliquid
tribuit: s totum acsi regalia negotia sibi
credita caute et fidelit̃ dispensauit. Cũq
ad p̃dictum cenobiũ ꝑuenisset. beatus agi¬
lus illum gratant̃ recepit: ibiq uir dñi
philib̃tus comam deposuit. ac iugum xp̃i
suaue. et onus leue suscepit. Lantoq reli¬
gionis culmine excreuit: ut uiris ꝑfectorib
imitabilis fieret. Iussus gͥ ad pͥorẽ mensam
sedere. studuit ipse omĩb ministrare: ut
ipsum reficiendi solatiũ in fratrũ implica¬
ret obsequium: nec saciatus a mensa surge¬
ret pacto conuiuio. Cumq antiquus hostis
eius inuidens abstinentiȩ pulsaret animum

Expanded text:
foret. Agnito igitur quendam Dei militem Agilum foret. Agnito igitur quendam Dei militem Agilum nomine, qui praeerat caenubio Chrasbacinse, quem sanctus Audoinus cum suis consortibus in proprio construxerat tellore et ipsum virum Dei ibi instituerat de monasterio Luxoviensium patrem, quicquid habere potuit in haelimosinam erogavit nec quicquam exinde amicis vel parentibus gratis aliquid tribuit, sed totum acsi regalia negotia sibi credita caute et fideliter dispensavit. Cumque ad praedictum caenubium pervenisset, beatus Agilus illum gratanter recepit, ibique vir Domini Filibertus comam deposuit hac iugum Christi suave et onus eius leve suscepit tantaeque religionis culmen excrevit, ut viris perfectioribus imitabilis fieret. 3. Iussus igitur ad priorem mensam sedere, studuit ipse omnibus ministrare, ut ipsud reficiendi solatium in fratrum inplicaret obsequio nec satiatus a mensa consurgeret, peracto convivio. Cumque antiquus hostis, eius invidens abstinentiam, pulsaret animum
Abbreviated transcription (Latin):
illius expetissent pontificẽ. Qui cũ
p̃dictum adolescentẽ bonȩ indolis
florere cerner&.⁊ eũ regi dagob̃to
cõmendare studuit: qui int̾ reliqͦs
francoꝵ reges fortissimus fuit. Tunc ille no¬
bilitatis lampade fulgẽs. cõsortium indep¬
tus .ẽ. audoeni optimatis: qui sub aureo bal¬
teo dm̃ ualde diligens. inter reliquos reg¬
ni ꝓceres ualde habebatur illustris: et
prefulgentib uicȩ meritis cathedram subi¬
it rotomagensium ciuitatis ⁊ et nunc uir¬
tutum signis fulgurante radio coruscat
in terris. Cum igit᷑ philib̃tus iuuenis qua¬
ternis annoꝵ polleret lustris: diuina precep¬
ta audiens. elegit xp̃i discipulus fieri. ꝓpͥis
om̃ib derelictis. Nec tam̃ se suo arbitrio
credidit⁊ quia hoc quippe didicit. ut p̃ẽe
non audeat qui sube̾e non didicerit: nec
obedientiã subiectis imperet. quã p̃latis
exhibere non nouit: dĩ seruũ inquirere
studuit. cuiꝰ uehemens religio ꝓbatissima

Expanded text:
illius expetissent pontificem. Qui cum illius expetissent pontificem. Qui cum praedictum adulescentem bonae indolis florere cerneret, eum regi Dagoberte commendare studuit, qui inter reliquis Francorum regibus fortissimus fuit. Tunc ille nobilitatis lampade fulgens consortium indeptus est Audoini optimatis, qui, sub aureo balteo Deum valde diligens, inter reliquos regni proceres valde habebatur inlustris et, praefulgentibus vitae meritis, cathedram subiit Rodomaginsium civitatis et nunc virtutum signis, fulgorante radio, coruscat in terris. 2. Cum igitur Filibertus iuvenis quaternis annorum polleret lustris, divina praecepta audiens, elegit Christi discipulus fieri, propriis omnibus derelictis. Nec tamen se suo arbitrio credidit, quia hoc quippe didicit, ut praeesse non audeat, qui subesse non didicerit, nec oboedientiam subiectis imperet, quam praelatis exhibere non novit; sed servum Dei inquirendum studuit, cuius vehemens religio probatissima
Abbreviated transcription (Latin):
Incipit uita Sc̃i philibti abbis .xxxi¬
Nelitus ille arbiter cuius laude sollemp¬
ni scõꝵ chorus inclamat luculent̃. ita eni
ꝑcirculum disposuit sapienter. ut mi-¬
les eius signifer non laboraret inaniter:
s in congresse uictoriȩ adiutus. diuino
munere. et sequacib preberet normam
uitȩ. & ipse frueretur cum gaudio palma
uitȩ. Quod dum diuino spũ rex danidd̃
ppheticocerneret oraculo: dixit ad dñm.
Ualde honoratis amiei tui ds̃: nimis con¬
ego infimus intellectus uł oꝑe. imꝑan
tiscentium patre. quamꝗͣ indignus in-¬
uoco elementiã xpĩ ut adscribendã
uitã beatissimi philibtiipse sensum me¬
um erudiat qui bruta labia asine fecit
loqui: suꝑ quã cordis gressu claudicans
territorio ortus. scłari prudentia non
indoctus. undiq iuxta morẽ gentis stre-¬
nuus urbe uico iulii ẽ nutritus: ea de
causa maxime qd̾ genitorẽ ipsius fili¬
bandem obtentũ regio munere laica¬
li ãministratione cessante ciues loci

Expanded text:
INCIPIT VITA SANCTI FILIBERTI ABBATIS. A. Inclitus ille arbiter, cuius laudem sollemniter sanctorum chorus inclamat luculenter, ita aevi per circulum disposuit sapienter, ut miles eius signifer non laboraret inaniter, sed in congressu victoriae adiutus divino munere, et sequacibus praeberet normam vitae et ipse frueretur cum gaudio palmam regni. Quod dum divino spiritu rex David prophetico cerneret oculo, dixit ad Dominum: Valde honorandi sunt amici tui, Deus; nimis conego infimus intellectu vel opere, impeticensium patre, quamquam indignus invoco clementiam Christi, ut ad discribendam vitam beatissimi Filiberti ipse sensum meum erudiat, qui bruta labia asinae fecit loqui, quam cordis gressu claudicans territurio ortus, seculari prudentia non indoctus, undique iuxta morem gentis strinuus, urbe Vico Iulii est nutritus, ea de causa maxime, quod genitorem ipsius Filibaudem, obtentu regio munere, laicale administratione cessante, cives loci
Abbreviated transcription (Latin):
lumine cõptum auri et argenti congeriȩ:
abutroq latere ioħis. et colum bani are
dant głam deo. Adheret a borea dionisii
mnris et germani confessoris edicula: in
e latere scĩ habens martini. Huiꝰ uiri¬

Expanded text:
lumine, comptum auri et argenti congeriae; lumine, comptum auri et argenti congeriae; ab utroque latere Iohannis et Columbani aras dant gloriam Deo. Aderit a borea Dionisi martyris et Germani confessoris aedicola; in e latere sancti habens Martini. Ver
Abbreviated transcription (Latin):
cingit locũ: unũ tantũmͦ cõmeantib
dans ingressum. Nunc ascendens ma¬
re ibi eructat: nunc ad sinũ rediens
aquarũ impetus manat. Compendia
nauium: coinertia plurimorũ. Hichil
pene indiget quicũq min istratur ue¬
hiculis pedestrib et equinis: plaustris
etiã atq ratib. Ibidẽ castrũ condider̃
antiquiꝰ ibi astant in acie nobilia ca-¬
stra dĩ: ubi suspirantes ꝓdesiderio pa¬
radisi gemunt: qui gementes roranti¬
bus ocłis in flãmis ultricib gemen¬
di non erunt. Ibi sacerdos almus
de quo presens loquit᷑ textus multi¬
plicib laudib ẽ colendus ⁊ qui patͥ¬
archȩ iacob more uetusto in septua¬
ginta animarũ numero istam descen
menia turrita mole surgentia: clau¬
stra receptionis mira.: aduentantib
oportuna. Introrsus domus alma
fulget habitantib ab euro surgens
eccłia crucis instar erecta. cuius api¬
cem optinet alma uirgo maria. Alta¬
re ẽ ante faciẽ lectuli cum dente
beatisimi pͥnilibti pietum gẽmart̃

Expanded text:
git cursum, unum tantomodo comeantibus dans ingressum. Nunc ascendens mare eructat, nunc ad sinum rediens aquarum impetus manat. Conpendia navium, commertia plurimorum, nihil paene indigens: quicquid ministratur vehiculis pedestribus et equinis, plaustris etiam adque ratis. Ibidem castrum condiderunt antiqui; ibi adstant in aciae nobilia castra Dei, ubi suspirantes pro desiderium paradisi gemunt, qui, gementes rorantibus oculis, in flammis ultricibus gemendi non erunt. Ibi sacer almus, de quo praesens loquitur textus, multiplicibus laudibus est colendus, qui patriarchae Iacob more vetusto in septuaginta animarum numero istoipso descendruxit per quadrum moenia turrita mole surgentia, claustra receptionis mira, adventantibus oportuna. Introrsus domus alma fulgit habitantibus digna. Ab euro surgens ecclesia crucis instar erecta, cuius apicem obtinet alma virgo Maria, altaris ante faciem lectoli cumdente beatissimi Filiberti, picto gemmarum
Abbreviated transcription (Latin):
piciens ad austrum in nonaginta pedum
tribuens legentib. Subter sunt ȩdes gemi¬
nȩ: duob officiis oportunȩ. Hic falerna
seruanda conduntur: hinc prandia clara
parantur. Ibiq conueniunt qui digne deoser¬
uiunt: nichil habentes ꝓpͥum. nullius egentes
compendio. quia sperantes in dño. non defici¬
ent omĩ bono: ut uere impleatur meis scrip¬
abstinentia magna: humilitas sũma: castitas
erat a scło auditum: de beluis marinis inue¬
nerunt compeudiũ. Nam uncis. retibus. et
ratibus. capuntur pisces marini quinqua
etiam expellunt tenebras ꝑlucernas: atq con¬
tra naturam sui aqua quȩ ignem consueuĩt
extinguere: ꝑ nutrim̃ta pinguedinis ignẽ
nutrit lucerne. Agit hoc meritũ scĩ phili¬
berti et scõꝵ multiplices sepulturȩ: qui dõ
seruientes assidue. ꝑ pacis tempora confixi
cruei ꝓpͥa uoluntate agonem impleuerunt
mr̃ii ⁊ et corpore xp̃o cõmortui: expectant di¬
em dñi. coronã magni certaminis recepturi.

Expanded text:
ens ad austrum, ducentorum nonaginta pedum ctum legentis. Subter aedes gemina duobus offitiis oportuna: Hinc Falerna servanda conduntur, hinc prandia clara parantur, ibique conveniunt, qui digne Christo deserviunt, nihil habentes proprium, nullum egentes conpendium, quia sperantes in Domino non deficient omni bono, ut vere in eis impleatur scripabstinentia magna, humilitas summa, castitas eculo non erat auditum: de beluis marinis invenerunt conpendium. Nam uncis, retibus et ratibus capiuntur pisces marini quinquagetiam et expellunt tenebras per lucernas, atque contra naturam sui aqua, quae ignem consuevit extinguere, per nutrimenta pinguidinis ignem nutrit lucernae. Agit hoc meritum sancti Filiberti et sanctorum multiplices sepulturae, qui Deo servientes assiduae, per pacis tempore, confixa cruci propria voluntate, agonem impleverunt martyrii, et corpore Christo cummortui, expectant diem Domini, coronam magni certaminis recepturi.
Abbreviated transcription (Latin):
degundis tribulationib subiaceret: ali¬
ud ꝓ alio asserences iud aico ordine. quod
nrm non ẽ disserere. ipsi uiderint: dñs
nouit qui sunt eius. S illa spũ feruente¬
et animo dimicante. iterum ad benignis¬
simũ regem dirigit: quia in ciuitate sa¬
lutem recipere noluissent. Interum quo¬
usq missi sui de dño rege reuerterentur.⁊
in turonieo suo monast̾io uiroꝵ. quod conddi¬
idit

Expanded text:
degundis tribulationibus subjaceret, alidegundis tribulationibus subjaceret, aliud pro alio asserentes, Judaico ordine; quod nostrum non est disserere, ipsi viderint: Dominus novit qui sunt ejus. Sed illa spiritu fervente, animo dimicante, iterum ad benignissimum regem dirigit, quia in civitatem salutem recipere noluerunt. Interim quousque missi sui de domno rege reverterentur, in Turonico suo monasterio virorum quod condidit
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ stabilitate. lignũ crucis ab imꝑatore ex¬
petere. Ille uͦ benignissime petitioni scẽ
regine. assensum prebuit. Illa gͥ deuotio¬
ne plena. de siderio accensa. adimperato¬
rem non munera dirigit: quȩ se ꝓpt̃ dm̃
pauperem fecit: s oratione obtinente.cũ
comitatu scõꝵp quos incessanter inuocabat
missos suos direxit. aquod sua uota pos¬
cebant obtinuit: ut beatum lignũ crucis
dñi auro & gẽmis ornatũ. & multas sc̃oꝵ
reliquias quas oriens retinebat. uno re¬
sidens locose habere głata ͭ. Ad petitio¬
nem et enĩ scȩ̃ transmisit imꝑator. lega¬
tarios cum euangeliis auro et gẽmis orna¬
tis. At ubi lignum in quo salus mundi pe¬
penderat. pictauis ciuitatẽ. cum congre¬
gatione scoꝵ aduenit: et pontifex loci cũ
omĩ popło deuote hoc uellet exciꝑe: inimi¬
cus humani generis ꝑsacellices suos egit:
ut pretium mundi repellerent. nec in
ciuitate reciꝑe uellent: qualit̃ beata ra

Expanded text:
regni stabilitate, lignum crucis Domregni stabilitate, lignum crucis Dompetere. Quod ille benignissime ad petitionem sanctae reginae adsensum praebuit. Illa devotione plena, desiderio accensa, ad imperatorem non munera dirigit, quae se propter Deum pauperem fecit; sed, oratione obtinente, comitatu sanctorum, quos incessabiliter invocabat, missos suos direxit. Sed quod sua vota poscebant obtinuit, ut beatum lignum crucis Domini ex auro et gemmis ornatum et multas sanctorum reliquias, quas Oriens retinebat, uno residens loco se habere gloriata est. Ad petitionem sanctae transmisit imperator legatarios cum euangeliis ex auro et gemmis ornatis. Ats ubi lignum, ubi salus mundi pependerat, Pictavis civitatem cum congregatione sanctorum advenit, et pontifex loci cum omni populo devote hoc vellet excipere, inimicus humani generis per satellites suos egit, ut precium mundi repellerent nec in civitatem recipere vellent, qualiter beata R
Abbreviated transcription (Latin):
rito extrinsetꝰ apparer& quod intrinse¬
cus gerebatur.
ost congregatas scõꝵ reliquias:
si fieri potuisset. ipsũ dnm̃ de
se de maiestatis suȩ insibilit̾ hic habi¬
tare uoluisset. E quãꝗͣ eum carnaͣ¬
lib oculis ñ intueretur: spiritalis
Eñ sedulis precib eum contemplabat᷑
S quia dominus non pͥuabit bonis eos qui
ambulant ininnocentia: et qui eum to
nignam exhibebit: ei in sensu posuit. in
cuiꝰ pectore die noctuq requiescebat: ut
sic̃ beata helena sapientia imbuta.tuo¬
re dĩ plena. bonis oꝑib głosa lignum sa¬
dominũ adoraret. Ubi si ipsa in mortuo
suscitato dñicam crucem supͣpositam ag¬
nouit dicens. inueritate tu es xp̃c filius dĩ
qui in hunc mundũ uenisti: tuosq captiuos
quos creasti precioso sanguine redemisti: qđ
fecit illa in orientalipatria: hocfecit ista in
lict̾as ad precellentissimũ domnũ sigib̾tum
regem. cuius imꝑio patria ista regebatur:
ut ei ꝑmitter et ꝓ eius pacͥe salute. & regni

Expanded text:
rito extrinsecus appareret, quod intrinsecus gerebatur 17. Post congregatas sanctorum reliquias, si fieri potuisset, ipsum Dominum de sede majestatis suae visibiliter hic habitare expetiisset. Et quanquam eum carnalibus oculis non intueretur, spiritalis mens intenta sedulis precibus contemplabatur. Sed quia Dominus non privabit bonis eos qui ambulant in innocentia, et qui eum ex nignam exhibuit, eique in sensu posuit, in cujus pectore die noctuque requiescebat, ut sicut beata Helena, sapientia imbuta, timore Dei plena, bonis operibus gloriosa lignum saDominum adoraret, ubi ipsam in mortuo suscitato dominicam crucem supra positam agnovit dicens: In veritate tu es Christus Filius Dei, qui in hunc mundum venisti, tuosque captivos quos creasti, pretioso sanguine redemisti; quod fecit illa in orientali patria, hoc fecit beata Rlitteras ad praecellentissimum domnum Sigibertum regem, cujus imperio patria ista regebatur, ut ei permitteret pro totius patriae salute et ejus
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm me fuisse: qͥa quicũq illi me
fuerant digniores Od quia ñ con¬
tigit: me malo ẽc̃ quã neminẽ: Expł.
autisiodorensis oppidi indigena
fuit: parentib splendidissimis.
procreatꝰ: & ab ipsis infandiȩ ru¬
dimtis. studiis litceralib institutꝰ.
In quo doctrinȩ collacio cũ in¬
genui ub̃tate consenciens: erudi¬
tissimum. duplicato bono .i. na
t᷑e. et industriȩ reddideruns.⁊atq
ut in eum ꝑfectio litt̾arum ple¬
na conflueret: post auditoria gal¬
licana. intͣ urbem romam iuris
sciẽtiam. plenitudini ꝑfectio¬
nis adiecit. Deinde tͥbunalia
p̾fecturȩ: ꝓfessione aduocati¬
onis ornaiit. In quo auctu
dum multiplici laudis luce
presplendet: sublim̃ gene. dun
tiis. morib. sorcitur uxorem: qͦm quidẽ
toge p̾coniis p̾minentẽ. ꝓtinꝰ res pub¬
lica ad honorum p̾sũpsit insignia:
ducatꝰ culm̃ & regimͣ ꝑ ꝓuintias con¬
ferendo. Erudiebat᷑ ꝓfecto diuinitatis¬
occulto iudicio: ne quid ꝑfectionis de¬

Expanded text:
m ine fuisse, quia quicumque illi me fuerant digniores; quod quia non contigit, me malo esse quam neminem. EXPLICAutesioderensis oppidi indigena fuit, parentibus splendidissimis procreatus et ab ipsis infantiae rudimentis studiis liberalibus institutus; in quo doctrinae conlatio cum ingenii ubertate consentiens, eruditissimum duplicato bono, id est naturae et industriae, reddiderunt. Atque ut in eum perfectio litterarum plena conflueret, post auditoria Gallicana intra urbem Romam iuris scientiam plenitudini perfectionis adiecit. Deinde tribunalia praefecturae professione advocationis ornavit. In quo actu dum multiplici laudis luce resplendet, sublimem genere, tiis, moribus sortitur uxorem. Quem quidem togae praeconiis praeminentem protinus res publica ad honorum praesumpsit insignia ducatus culmen et regimen per provincias conferendo. Erudiebatur profecto occulto divinitatis iudicio, ne quid perfectionis de
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ. Imitare eorũ constantiã: eorum imi¬
tare patientiam. Nec te terreat furor re¬
gis. nec timeas diuersas species torm̃torũ:
nec te concurbet ignis iste. neq flãma ꝑ¬
t̃reat. E dum finisset loqui hec sc̃a natha¬
aliquid et dũ agnouero fieri int̾rogati¬
onem nr̃am mictam et accersiã te: ut cog¬
Exurgens aut̃ scã nathalia a pedib ui¬
eos dicens. Rogo uos serui xp̃i: conforta¬
te ouẽ xp̃i. Docete eũ consilia patientiȩ⁊¬

Expanded text:
i. Imitare eorum constanciam. Imitare| pacientiam nec te terreat furor regis. nec timeas species| tormentorum. nec te conturbet ignis iste neque| flamma perterreat. Et dum finisset loqui . dixitaliquid. Et dum agnouero fieri interrogacionem nos| tram . mittam et accersiam te . ut agurgens autem natalia a pedibus uieos dicens. Rogo uos serui dei . confortate ouem| christi . docete eum consilia pacienci
Abbreviated transcription (Latin):
re dñe m̃s nunc congregasti cibi diui¬
tias in iuuencuce tua: quas non poce¬
in senectuce tua. Uere iam nunc securꝰ
ꝑgis ad illud scłm recondens tͥ diuitias
quas inuenies intempore necessicatis.
quib egent hii qui multa hic possidẽt.
quando non ẽ fenerandi tempꝰ. nec mutu¬
o accipiendi. dum nullus neminẽ pot̾it
lib̃are de penis. nec aliquis aliquẽ adiu¬
uare. nec pat̾ filiũ. nec mater filiã. neq
diuicie eum qui eas congregauit: nec

Expanded text:
re dominus meus nunc congregasti tibi diuicias| in iuuentute tua . quas non potesenecta /tua\| Vere nunc securus perges ad illum seculum . recon| dens tibi diuicias quas inuenies in tempore neces| sitatis . quibus tunc aegenti qui multa possident| quando non erit fenerandi| tempus . nec mutuo accipiendi . dum nullus neminem| poterit liberare de poenis. nec aliquis aliquem ad| iuuabit. Nec pater filium. nec mater filiam.| Nec diuiciae eum qui eas . in uanum c
Abbreviated transcription (Latin):
ne pulchricudo tua intuitum tuũ im¬
pediat: nec affines. nec parentes. nec di¬
uitiȩ. nec possessiones. nec pueri. nec
puellȩ. nec aliud aliquid terrenũ. Omĩa
aũt hȩc transeunt: omĩa corrumpunt᷑.
Illa solũmͦ pone ante oculos tuos: quȩ

Expanded text:
c pulchritudo tua intuitum tuum impediat.| nec adfines. nec parentes. nec diuiciae. nec posses| siones. nec pueri. nec puellae. nec aliud aliquid| terrenum. Omnia autem hec transeunt. Omnia con| rumpuntur. Illa solomodo pone ante oculos tuos .| quae
Abbreviated transcription (Latin):
natis istis. Adrianus dixit. Ex hoc qui¬
dem adõ meo indulgentiã petam: pro
et iussic eũ ferro uinctum trahi ce¬
currens cum festinatione ad domum.
ad carcerem. At illa hȩc audiens sur¬
rexit et scidit stolam suam. & eiulans
emisit uocẽ cum fletu: et ait ad pue¬
rum. In qua eni eulpa inuentꝰ ẽ dñs

Expanded text:
alia loqui. Hadrianus dixit . ex hoc quidem| a deo meo indulgenciam petam . pro et iussit eum ferro uinctum pecurrens cum festinacione ad| domum . est| ad carcerem . ad illa audiens haec . surrexit et sci| dit stolam suam et ululans emisit uocem cum fletu| Et ait ad puerum In qua culpa inuentus est.
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ eiꝰ cum eis qui condẽpnaci st̃ scribere¬
mus. Audiens rex iratus ẽ ualde: et uis¬
sit eũ celerius ad se ꝑduci. Qui cum
uenisset: maxim ianus dixit ad eum.
Insanis adriane: nũqͥd et cu uis uitã cu¬
am male ꝑdere.:Adrianus dixic. Non
insanio rex: s ex multa insania ad sa¬
Quid multũ loqueris: Pete tibi in¬
dulgentiam a me: et dic in conspectu

Expanded text:
men eius cum his qui damnati sunt scriberemus. Audiens haec rex . iratus est ualde| et iussit eum ad se celerius perduci. Qui cum| uenisset dixit ad eum rex Insanis adriani num| quid et tu uis uitam tuam male perdere. Hadri| anus dixit. Non insanio rex . sed ex multa insania| ad saquid multum| loqueres pete tibi indulgenciam a me et dic| in conspectu
Abbreviated transcription (Latin):
crificare. Cumq hȩc audisset nathalia
gaudio repleta ẽ. et surgens mutauit
stolam suam: & currens uelociter.abi
timuerat se manifestare quod e̾ẽt. xp̃i¬
ana: ꝓpt̾ imminentẽ et amarissimam
regis ꝑsecuitionẽ. Et dum ingressa fuis¬
set in carcerem: ꝓcidens ad pedes uiri
sui. osculabatur uincula eiꝰ et dicebat.
nisti diuitias quas tͥ ñ dimiserunt parẽ¬

Expanded text:
riar. Et dum audisset| haec natalia . gaudio repleta est . et surgens mutauit| stolam suam . et currens uelociter habitimuerat| se manifestare quod esset ana . propter inmi| nentem amarissimam persecutionem. Et dum in| gressa fuisset in carcirem . procidens ad pedes uiri| sui . osculabatur uincula eius . et dicebanisti| diuicias quas tibi non demiserunt paren
Abbreviated transcription (Latin):
regi dicentes. Eece rex circũ eunces
nos cuitatẽ uł omẽm regionẽ. inue¬
nimus eunctos adorantes et colentes
deos magnos uł etiam obediences tuis
p̃ceptis: hii aũt inuenti sunt condemi¬
nentes p̾cepca tuas insuꝑ et iniurian¬

Expanded text:
regi dicentes. Ecce rex . circumentes omnem| ciuitatem uel regionem . inuenimus omnes adorantes| et colentes deos magnos . uel etiam oboedientes tuis| praeceptis. Hi uero inuenti sunt contempnentes pre| cepta tua . uel eti
Abbreviated transcription (Latin):
dice̾ stultã iussionẽ nra̾m  Per dõs mag¬
nos. torm̃tis amarissimis consumã cor¬
pora ur̃a. Et dixit ad pͥncipes. Extendã¬
tur et cedant᷑ uirgis : et uideamꝰ siueni¬
at ds eoꝵ et adiuuet eos: uł si eripiat

Expanded text:
dicere nostram iussionem . per deos| magnos tormentis amarissimiis consumam corpora| uestra. Et dixit ad principes . extendantur .| et caedantur lignis et uideamus si ueniat deos eorum| ut adiuuet eos uel si eripiet
Abbreviated transcription (Latin):
ad exceptores. Annotate uniꝰ cuiusq res¬
ponsionẽ. et constrictos ferro ꝑ omẽ corpꝰ.
deducite in eustodiam uinculatoꝵ & ꝑ
omĩa affligice eos ut sic̃ desidõ: tormentis con-¬
teram illos. Non enim solius gladii pena
digni sunt isti. Necesse ẽ enim ut horum
exemplo omĩs patria corrigatur. Adria¬
nus uͦ nom ine qui erat pͥor officii uidens
scõꝵ constantiam et magnanim itatem
ꝓ quo hȩc pacimini: dicite mͥ ueritatem.
lingua nr̃a sufficiens ẽ ad enarrandũ de
his. neq auris ad audiendũ ea ꝑcipere.

Expanded text:
 ait. Adnotate unius| cuiusque responsionem . et constrictos eos ferro per omne| corpus ducite in custodiam uincolatorum et per om| nia adfligite eos . ut sicut desidero tormentis adfli| gam illos. Non enim solius gladii poena digni sunt| Necesse est enim ut horum exemplum . omnes patria| corrigatur. Hadrianus uero nomine qui erat prior| officii . uidens eorum constanciam et magnanimi| tatem  quo haec| patimini . dicite mihi in ueritate . os nostrum| sufficiens est ad enerrandum de his neque aures| ad audiendum. Scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
dixit ad eos. Unde estis: de his locis an
de hac regione: At illi responderũt.
adu̾sus eos qui huiꝰ religionis sunt ⁊
At illi respondences dixerunt ei. lu¬
diuimus quidem: et irrisimꝰ stulcã

Expanded text:
dixit| ad eos rex . unde estis de his locis . an de alia regione| At illi respondentes dixerunt. ad| uersos eos qui huius relegiones sunt. At illi respondentes| dixerunt ei. Audiuimus quidem et doluimus stultam|
Abbreviated transcription (Latin):
eñi eos psallentes: in uigilia nocturna.
Audientes aũt hȩc qui erant pͥmi in
palatio: assumences secũ multitudi¬
nem militũ. et uenientes ad locũ eir¬
cum dederunt speleum. Comp̃hensosq
ciuitatẽ ubi erat rex: ferro uinctos¬

Expanded text:
mus eos psallentes in uigilia nocturna| Audientes hec qui erant primi in palatio . adsumentes| secum multitudinem militum . et uenientes ad locum| circumdederunt speluncam. Et conpraehensos ciuitatem ubi erat rex| et o
Abbreviated transcription (Latin):
Drecones au̾t adstantes uociferabantur
uoce magna: ut om̃s aduenirent ad offe¬
rendas hostias et uictimas diis suis. Qͥ
au̾t contempsissent: cormencis afflige¬
rentur. Si quis uͦ repꝑiret᷑ xp̾̃ianus :¬

Expanded text:
cones adstantes . uociferaban\t/ . uoce excelsa . ut| omnes aduenirent ad offerendas hostias et uicti| mas diis suis. Qui autem contem\p/sissent . tormentis| adfligerentur. Si quis uero reppereritur
Abbreviated transcription (Latin):
te opeccator quondã ceophile penitentem.
et suppliciter in uocantem: ab ipsis di¬
aboli faucib pocenter eripuit. S qͥd
grauemur huius lapsi reꝑationem
paucis effariz cum audire sit oꝑep̃ti¬

Expanded text:
te, o peccator quondam Theophile, poenitentem et suppliciter invocantem ab ipsis diaboli faucibus potenter eripuit. Sed quid gravemur hujus lapsi reparationem paucis effari, cum audire sit op
Abbreviated transcription (Latin):
ni tiranni et dicens. Cum secus eufra¬
nocte septima excubiȩ militum. a qͥb¬
milescũ armis suis. et lancea ualida¬
et terribili impetu ꝑfodit eum: et nusquã
comparuit subico abscedens. Ipse uͦ miser¬

Expanded text:
Iuliani, dicens cum secus Eufranocte septima reliquissent eum excubie militum, miles cum armis suis et lancea ualidet terribili impetu perfodit eum et nusquam conparuit, subito ascendens. Ipse uero miser
Abbreviated transcription (Latin):
bibit interfice̾ iulianum: filiũ meũ et dm̃
tumide blasphemancẽ. Sẽs aũt cũ arma¬
habicu magnũ basiliũ. dedic ei librum
habencẽ historia omẽm mundi facturã:
dextrorsum uͦ hominẽ plasmatũ a dõ.
Inpͥincipio autẽ libri suꝑscriptio erat.

Expanded text:
bibit interficere Julianum, in Filium meum, et Deum tumide blasphemantem. » Sanctus autem cum armaat, Magnum Basilium, dedit ei librum habentem in historia omnem mundi facturam, dextrorsum vero hominem a Deo plasmatum. In principio autem libri superscriptio erat,
Abbreviated transcription (Latin):
quoq ordinib scõꝵ angłoꝵ. Quod oꝑe ma¬
nifeste declarauit ille magnus atq fortis
arcͥangłs gabrihel: qui eam ancequã dĩ mat̾
fieret. quia futurũ nouerat: tanca uenera¬
tione salutando p̃uenit. Nac eadem dig
erga suꝑos: ac suꝑ inferos ꝑ districtionẽ.
Unde plurima scripta sunt exemploꝵ arguñi¬
ciat memorari. Illa gͥ olim in auxilio ma¬
gni pacris basilii misit scm̃ angłm. et mor¬
tuum suscicauit: qui male uiuentẽ pessun.¬
dedic ꝑsecutorem eiꝰ i ulianum apostatam:
Et hec historia notissima est.¬

Expanded text:
um ordinibus angelorum. Quod opere manifesto declaravit ille magnus atque fortis archangelus Gabriel, qui eam antequam Dei mater fieret, quia futuram noverat, tanta veneratione salutando praevenit, hac eadem dignerga superos, ac super inferos per discretionem. Unde plurima scripta sunt exemplorum argumenciat memorare. Illa igitur olim in auxilium magni Patris Basilii misit sanctum angelum, et mortuum suscitavit, qui male viventem pessumdedit persecutorem ejus Julianum apostatam, et haec historia notissima est.
Abbreviated transcription (Latin):
factum sic̃erat solitũ: moueri uidelicos
columbam quȩ cũ sacram̃to dñico pende¬
bat suꝑ altare: semꝑ ad exaltationẽ sci sa¬
crificu moueri der solens. E cogitance
eo quid hoc eẽt: uidit unuͭ uentilanciũ
dĩconẽ innuentẽ mulieri inclinacȩ de¬
orsum O tͣnsponens eum de alcari infra
eccłiam iussit custodiri: et ita uidens scĩ
sp̃c aduentum. hortatus ẽ omẽm popłm.
septem dieb ibidem in oracione manere.

Expanded text:
factum sicut erat solitum, moveri videlicet columbam, quae cum sacramento Dominico pendebat super altare, semper ad exaltationem sancti sacrificii moveri ter solens. Et cogitante eo quid hoc esset, vidit unum ventilantium diaconem innuentem mulieri inclinatae deorsum; et transponens eum de altari, infra ecclesiam jussit custodiri; et ita videns sancti Spiritus adventum, hortatus est omnem populum septem diebus ibidem in oratione manere.
Abbreviated transcription (Latin):
ris. Nãet guftu suauis ẽ: et tactu salubris.
Deniq nonnulli pꝰ longas febrium flãmas.
hac hausta stilla: celeri confestim refrige¬
rio potiuntur salute. In numeris quoq
et aliis modis ibi et crebro sanantur egro¬
ti: et multa quȩ angłicȩ tantũ licet po¬
testati geri miracula cõpbantur. Maxi-¬
die. eum et de ꝓuintiis circumpositis plus
solito confluens turba recurrit: et an¬
gelicȩ uirtutis maior quodãm creditur
adẽe frequentia: et quod sp̃aliter dixit
apłs. corporaliter agi uidetur.⁊ qi angłi sunt
administratorii sp̃c in minift̾ium missi ꝓptͣ¬

Expanded text:
ris. Nam et gustu suavis est et tactu salubris. ris. Nam et gustu suavis est et tactu salubris. Denique nonnulli post longas foebrium flammas hac austa stilla celeri confestim refrigerio potiuntur salutis. Innumeris quoque et aliis modis ibi et crebri sanantur aegroti, et multa quae angelicae tantum licet potestati geri miracula conprobantur. Maxi, cum et de provinciis circumpositis plus solito conflua turba recurrat et angelicae virtutis maior quodammodo credatur adesse frequentia, et quod spiritaliter dixit olus et corporaliter agi videtur: 'Quia angeli sunt administratores spiri
Abbreviated transcription (Latin):
humani parietib erectis: s instar spe¬
luncȩ p̃ruptis. et sepius eminentibus¬
asꝑata scopulis. culmine quoq petrosȩ di¬
uerse altitudinis. quod hic uertice tangi
alibi manu uix possit adtingi. Credo docen¬
extrinsecus partim cornea silua tegitur.
partim uirenti planitiȩ dilatatur. Mis¬
sarum itaq celebratione completa: magno
sacerdotumq officio et mansione construc¬
ta: omẽm ibidem cotidie psalmorum mis
celebrari. Nullus aũt huc nocturno temp̃r
ẽ ausus ingredi: s aurora transacta matuti¬
nos ibidem cancãt ymnos. Ex ipso autem
saxo quo sacra contegitur edes. ad aquilo¬
narem altaris partẽ dulcis et nimium
lucida gu̾tatim aqua dilabitur: quam in¬
cole stillam uocant. Ob hoc et uitreum uas
eiusdem receptui p̃paratũ. argentea pen¬
det catena suspensum. Morisq ẽ ppło com¬
munieato. singłos ad hoc uasculũ ascendẽ
ꝑ gradus: donumq cȩlestis degustare liquo¬

Expanded text:
humani parietibus erectis, sed instar spehumani parietibus erectis, sed instar speluncae pasperata scopulis, culmine quoque petroso diversae altitudinis, quod hic vertice tangi, alibi manu vix posset adtingi; credo docenextrinsecus partim cornea silva tegitur, partim virenti planitiae dilatatur. 6. Missarum itaque caelebratione conpleta, magno sacerdotumque offitio, et mansione constructa, omnem ibidem cotidie psalmorum misse celebrari. Nullus autem huic nocturno tempore est ausus ingredi, sed aurora transacta matutinos ibidem cantant ymnos. Ex ipso autem saxo, quo sacra contegitur aedis, ad aquilonem altaris dulcis et nimium lucida guttatim aqua delabitur, quam incolae stillam vocant. Ob hoc et vitreum vas eiusdem receptui preparatum argentea pendit catena suspensum, morisque est populo communicato singulos ad hoc vasculum ascendere per gradus donumque caelestis degustare liquo