comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
altatum cor meum. Saeri¬
ficium obtulit. Unde pro¬
bamus quia sacrificium
obtulit: Quia humilitas
cordis sacrificium est
D icitur in alio psalmo. qm si uolutises sac rifici¬
icertur edisles Pato satis uolebat facere deo
pir eleassem i copiciare illtum uoleba tesuit aie¬
mpera in dulgenciam peccatoꝵ. Et qualꝰ que¬
fips uenide ulim ꝓpiciaret: si uoluisses inquit
siorificium dedissem: utiq holo caustis non
delectaberis. Ergo suꝑflue querebat aut arie¬
des aut tauros. aut aliquam talem uictimam.
unde placaretur ds̃. Quid ergo: Quia holo¬
caustis non delectatur ds̃. nonꝰ accipit sacrifi¬
cium: et sine sacrificio placatur: Si nullum
sacrificium est: nullus sacerdos. Si aut̃ habemꝰ
sacerdotem in cęlis qui ꝓ nobis interpellat pa¬
trem⁊ intrauit enim in scã scõꝵ in interiora
ueli. quo non intrauit sacerdos in figura nisi
semel in anno. sicut et dñs in toto tẽpore se¬
mel oblatus est: ipse obtulit se. ipse sacerdos.

Expanded text:
altatum cor meum.» Sacrificium obtulit. Unde probamus quia sacrificium obtulit? Quia humilitas cordis sacrificium est. Dicitur in alio psalmo, «Quoniam si voluisses sacrificium, dedissem utique.» Satis volebat facere Deo pro peccatis suis, propitiare illum volebat, ut acciperet indulgentiam peccatorum: et quasi quaerens unde illum propitiaret, «Si voluisses,» inquit, «sacrificium, dedissem» «utique; holocaustis non delectaberis.» Ergo superflue quaerebat aut arietes, aut tauros, aut aliquam talem victimam, unde placaretur Deus. Quid ergo? quia holocaustis non delectatur Deus, non accipit sacrificium, et sine sacrificio placatur? Si nullum sacrificium est, nullus sacerdos. Si autem habemus sacerdotem in coelis, qui pro nobis interpellat Patrem: Intravit enim in sancta sanctorum, in interiora veli, quo non intrabat sacerdos in figura nisi semel in anno, sicut et Dominus in toto tempore semel oblatus est. Ipse obtulit se, ipse sacerdos,
Abbreviated transcription (Latin):
tus sit predicator. habundantiorem gr̃am con-¬
secutus est in om̃i labore apłico. quam ceteri
apłi: ut magis ds̃ ostenderet suum eẽ quoddit
nõ hominis. Quomodo solent medici poten¬
tiam artis suę in despatis ostendere: sic dñs iħc
xp̃c medicus et saluator nr̃ in desꝑato qui
ꝑsecutor eccłiȩ fuit. ostendit magnitudinem
artis sue : ut non solum eum xp̃ianum ficẽt
s et apłm. Hec tantum apłm: s sicut ipse
dieit ut plus onĩb ilis laboraret. &x eleitis

Expanded text:
tus sit praedicator, abundantiorem gratiam contus sit praedicator, abundantiorem gratiam consecutus est in omni labore apostolico, quam caeteri apostoli, ut magis Deus ostenderet suum esse quod dat, non hominis. Quomodo solent medici potentiam suae artis in desperatis ostendere: sic Dominus Jesus Christus, medicus et salvator noster, in desperato, qui persecutor Ecclesiae fuit, ostendit magnitudinem artis suae, ut non solum eum christianum faceret, sed et apostolum; nec tantum apostolum, sed sicut ipse dicit, plus omnibus illis laboraret . Excellentis
Abbreviated transcription (Latin):
laborante. caput de cȩlo olamabat. Si ergo fis̃
unusquisq quod pocest iuste egerit: et i eo
quod alius plus potest non iniuderit. s con¬
gratulatus fuerit tanquam in imo corpore cũ
eo constitutus: ꝑtinet ad eum uox sta psalmi
Dñe non est exaltatum cor meum. neq i altũ
elati sunt oculi mei: neq ingressus sum u
magnis. neq in mirabilib suꝑ nie. Quod em̃
excessit uires meas ait. non quesiu: non ibi
me exctendi. nolui ibi magnificari. Nam isti
exaltacio de habundantia gr̾arum quam st̃
timenda. nequis de dono di suꝑbiat s migl
seruet humilitatem: et faciat quod scriptim
est. quanto magnus es. tanto huimlia te in
om̃ib. et coram dõ inuenies gram: quam gͦ¬
sit timenda suꝑbia de dono cłi. aetiam atq
etiam commendandum est karitati ur̃e: ma¬
xime quia psalmus breuissimus ꝑmittit nos
loqui. Paulus apłs quamiis ea ꝑsecutore fac¬

Expanded text:
laborante caput de coelo clamabat. 7. Si ergo, fratres, laborante caput de coelo clamabat. 7. Si ergo, fratres, unusquisque quod potest juste egerit, et in eo quod alius plus potest non inviderit, sed congratulatus fuerit tanquam in uno corpore cum eo constitutus, pertinet ad eum vox ista Psalmi, «Domine, non est exaltatum cor meum, neque in altum elati sunt oculi mei; neque ingressus sum in magnis, neque in mirabilibus super me.» Quod enim excessit vires meas, ait, non quaesivi, non ibi me extendi, nolui ibi magnificari. Nam ista exaltatio de abundantia gratiarum quam sit timenda, ne quis de dono Dei superbiat, sed magis servet humilitatem, et faciat quod scriptum est, «Quanto magnus es, tanto humilia te in omnibus, et coram Deo invenies gratiam» : quam ergo timenda sit superbia de dono Dei, etiam atque etiam commendandum est Charitati vestrae, maxime quia Psalmus brevissimus permittit nos loqui. Paulus apostolus quamvis ex persecutore fac
Abbreviated transcription (Latin):
maiora uidentur fecisse illi quam ille: ad uo¬
cem dm̃ surrexerunt mortui. ad umibram tran¬
seuntis petri furrexit mortuus: mauis hoc uide¬
terat. petrus nisi in xp̃o non poterat. Quia
sine me inquit. nichil pocestis facere. eum
engo hoc audierit homo qui ꝓficit: quasi o¬
iectam calumpmam ab ignaris pagansalio
hominib nescientib quid loquantur in com¬
page corporis ap̃i: respondeat et dicati ceni
dieis non es uistus: quia non facis muai culus
P oses et auri dicere non es in corpor.e. qualio
uides. Ficeres inquit et tu sicut et petua fũ¬
cit: s petrus et michi fecit : quia in eo cupsec
sum in quo petrus fecit. In illo quo a porpee
possum: a quo diuisus non sum. Quod muus
possum compatitur michi: et quod plis paus
congaudeo illi. Ipse dñs desuꝑ clamauit poo
corpore suo: saule saule quid me ꝑsequers
Et ipsum nemo tangebat: s ꝓ corpore in tera

Expanded text:
majora videntur fecisse illi, quam ille? Ad vomajora videntur fecisse illi, quam ille? Ad vocem Domini surrexerunt mortui, ad umbram transeuntis Petri surrexit mortuus . Majus hoc videterat, Petrus nisi in Christo non poterat: «Quia sine me,» inquit, «nihil potestis facere» . Cum ergo hoc audierit homo qui proficit, quasi objectam calumniam ab ignaris paganis, ab hominibus nescientibus quid loquantur; in compage corporis Christi respondeat et dicat: Qui dicis, Non es justus, quia non facis miracula; posses et auri dicere, Non es in corpore, quia non vides. Faceres, inquit, et tu, sicut et Petrus fecit. Sed Petrus et mihi fecit, quia in eo corpore sum, in quo Petrus fecit: in illo quod potest possum, a quo divisus non sum; quod minus possum, compatitur mihi, et quod plus potest, congaudeo illi . Ipse Dominus desuper clamavit pro corpore suo, «Saule, Saule, quid me persequeris» ? et ipsum nemo tangebat, sed pro corpore in terra
Abbreviated transcription (Latin):
bro: non se deserunt s compatiuntur sibi. Hun¬
quid quia in corpore pes quasi longe uidet᷑
ab oculis. illi sunt enim locati in sũblimitate
ille aut̃ infra positus. quando forte pes spmã
calcauerit deserunt oculi: et non sicut uide¬
mus totum corpus contrahitur. et sedet homo
curuatus spina dorsi ut queratur spina que
hesit in planta: Onuĩa menbra quicquid pos¬
sunt faciunt: ut de infimo et exriguo loco
spma que inheserat educatur. Sicergo fr̃s qͥs¬
quis in corpore xp̃i non potest resuscitare mor¬
tuum. non illud querat: s querat ne discoꝵ¬
dec in corpore: quomodo si auris querat ui¬
dere. discordare pocest. Ham quod non acce¬
pit: non potest facere. S si ei obiectum fue¬
rit et dictum. si iustus esses resuscitares mor¬
tuum quomodo resuscitauit petrus : in ap̃o
enim maiora uidentur fecisse apłi. quam pp¬
se dñs.⁊ s unde fieri pocest ut plus ualeant᷑
sarmenta quam radiax: quomodo aut̃ quasi

Expanded text:
bro, non se deserunt, sed compatiuntur sibi. Numbro, non se deserunt, sed compatiuntur sibi. Numquid, quia in corpore pes quasi longe videtur ab oculis illi enim sunt locati in sublimitate, illi autem infra positi, quando forte pes spinam calcaverit, deserunt oculi; et non, sicut videmus, totum corpus contrahitur, et sedet homo, curvatur spina dorsi, ut quaeratur spina quae haesit in planta? Omnia membra quidquid possunt faciunt, ut de infimo et exiguo loco spina quae inhaeserat educatur. Sic ergo, fratres, quisquis in corpore Christi non potest resuscitare mortuum, non illud quaerat, sed quaerat ne discordet in corpore; quomodo si auris quaerat videre, discordare potest. Nam quod non accepit, non potest facere. Sed si ei objectum fuerit et dictum: Si justus esses, resuscitares mortuum, quomodo resuscitavit Petrus. In Christo enim majora videntur fecisse Apostoli, quam ipse Dominus . Sed unde fieri potest ut plus valeant sarmenta, quam radix? Quomodo autem quasi
Abbreviated transcription (Latin):
suum habeant menbra. Oculus uidet: et nõ
audit. Auris audit: et non uidet. Manus oꝑa¬
tur: nec audit nec uidet. Pes ambulat: nec
audit. nec iudet. nec facit quod manus.s
in uno corpore si sit sanitas. et non aduersum
se litigent menbra: et auris uidet in oculo.¬
et oculus audit in aure. Nec obici potest auri
quia non uidet: ut dicatur ei nichil es. mi¬
nor es. Hunquid udere et discernere colores
potes: quod facit ocłs: Respondet enim
auris de pace corporis : et dicit. Ibi sum ubi ẽ.
oculus: in eo coppore sum. In me non uideo.
in illo cum quo sum uideo. Itaq cum auris
dicit oculus michi uidet. oculus dicit auris
michi audit. oculi et aures dicunt. manus
nobis oꝑantur: manus dicunt. oculi et aures
nobis uident et audiunt: oouli et aures et
manus dicunt pedes nobis ambulant : omĩa
in uno corpore cooꝑantur si sit ibi sanitas. et
concordent menbra: gaudent et congaudet̃
sibi. Et si aliquid molestiȩ sit in aliquo men¬

Expanded text:
suum habeant membra. Oculus videt, et non suum habeant membra. Oculus videt, et non audit; auris audit, et non videt; manus operatur, nec audit, nec videt; pes ambulat, nec audit, nec videt, nec facit quod manus. Sed in uno corpore si sit sanitas, et non adversum se litigent meet oculus audit in aure. Nec objici potest auri quia non videt, ut dicatur ei: Ninor es; numquid videre et discernere colores potes, quod facit oculus? Respondet enim auris de pace corporis, et dicit: Ibi sum ubi est oculus, in eo corpore sum; in me non video, in illo cum quo sum video. Ita cum auris dicit, Oculus mihi videt; oculus dicit, Auris mihi audit; oculi et aures dicunt, Manus nobis operantur; manus dicunt, Oculi et aures nobis vident et audiunt: oculi et aures et manus dicunt, Pedes nobis ambulant: omnia in uno corpore cum operantur, si sit ibi sanitas et concordent membra, gaudent et congaudent sibi. Et si aliquid molestiae sit in aliquo mem
Abbreviated transcription (Latin):
ergo hoc uideret symon. uoluit talia facere
non talis eẽ. Et nostis: quia etiam pecinia
putauit comparandum sp̃m sc̃m. Erat ergo
de talib: qui intemplo intrant ad emendun
et uendendum. Emere uolebat : quod uen¬
dere disponebat. Et uere fr̃s mei quia talis
ille erat et sic intrauerat ad eos dñs: illos ex¬
pulit de templo qui columbas uendebant.
Columba aut̃. sp̃m sc̃m significat. Uolebat gͦ
symon emere columbam: et uendere colum
foras malum mercatorem. Eigo sunt homi¬
nes quos delectat miraculum facere: et ab eis
qui ꝓfecerunt in ęccłia miraculum exigunt.
Et ipsi qui quasi ꝓfecisse sibi uidentur talia uo¬
lunt facere: et putant se ad dmn non ꝑtinere.
si non fecerint. Dñis aut̃ dĩ nr̃ qui nouit quid
cui tribuat: ut seruetur compago corporis
aut iterum caput pedib opus uobis non
habeo. Si totum corpus oculus: ubi auditus
Si totum auditus: ubi odoratus: Ergo in mẽ¬
bris nr̃is uidetis fr̃s. quomodo singula officium

Expanded text:
ergo hoc videret Simon, voluit talia facere, non talis esse; et nostis quia etiam pecunia putavit comparandum Spiritum sanctum. Erat ergo de talibus qui in templum intrant ad emendum et vendendum; emere volebat quod vendere disponebat: et vere, fratres mei, quia talis ille erat, et sic intraverat ad eos. Dominus illos expulit de templo qui columbas vendebant; columba autem Spiritum sanctum significat: volebat ergo Simon emere columbam, et vendere columbforas malum mercatorem . 6. Ergo sunt homines quos delectat miraculum facere, et ab eis qui profecerunt in Ecclesia miraculum exigunt; et ipsi qui quasi profecisse sibi videntur, talia volunt facere, et putant se ad Deum non pertinere si non fecerint. Dominus autem Deus noster, qui novit quid cui tribuat, et ut servetur compago corporis aut iterum caput pedibus, Opus vobis non habeo. Si totum corpus oculus, ubi auditus? si totum corpus auditus, ubi odoratus?» Ergo in membris nostris videtis, fratres, quomodo singula officium
Abbreviated transcription (Latin):
quo redemptum est genus humanum. Si ergo
angłs ille sathanȩ quasi libenter ꝑmissus ẽ.
colaphizare apłm: s tamen apłs ourabatur.
Et quia illud quod medicus apposuerat mo¬
lestum erat infirmo: rogauit medicum ut
auferret. Quomodo cum medicus apponit
uiscerib aliquod forte emphtema molestum
et ardons. inde tamen curandus est ille ciuus
uscera tumebant: cum ille ardere ceꝑit et
eruciari medicamentto rogat medicum ut
auferat: medicus aut̃ consolatur. monet
cum patientia. quia nouit quam sit utile
quod apposut : ita et apłs sequitur et dic̃
Cum dixxisset datꝰ ẽ michi stimulus carnis meȩ
angłs sachane qui me colaphizet: predi&̃

Expanded text:
quo redemptum est genus humanum. Sic ergo quo redemptum est genus humanum. Sic ergo ille angelus satanae quasi libenter permissus est colaphizare Apostolum; sed tamen Apostolus curabatur. Et quia illud quod medicus apposuerat, molestum erat infirmo; rogavit medicum ut auferret. Quomodo cum medicus apponit visceribus aliquod forte epithema molestum et ardens, unde tamen curandus est ille cujus viscera tumebant; cum ille ardere coeperit et cruciari medicamento, rogat medicum ut auferat: medicus autem consolatur, monet eum patientiam, quia novit quam utile sit quod apposuit. Ita et Apostolus sequitur et dicit, cum dixisset, «Datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae, qui
Abbreviated transcription (Latin):
mquencluos douum ne eatollar: acus eit me¬
chollĩn ulus aunis mee. angłs sathane qui me
colaphicet: Quid est hoc fr̃s: Ne extolleretur
tinquam uiuenis: colaphitabatur tanquam
puer. Et aquo: Ab angło sachane. Quid est
hoc. Dolore quodam corporis traditur: exa¬
gicatur uehementer. dolores aut̃ corporum:
plerumnq immituntur ab angłis sachane.
S hoc non possunt: nisi ꝑmissi. Nam et iob sc̃s:
sic pbatus est. Permissus est ad eum ꝓbandũ
sathanas: et ꝑoussit eum uulnere. ut uermib
putrrsceret. Immundus enim ꝑmittebat᷑. s
sos pbabatur. Hescit diabolus quanta bona de
illo fiant: etiam cum seuit. Seuiens intrauit
in cor iudę: seuiens tradidit xp̃m: seuiens cru¬
cifixit: et crucifiao ap̃o redemptus est orbis
terrarum. Ecre seuicia diaboli diabolo obfuit:
nobis aut̃ ꝓfuit. Seuendo eium quos tenebat
amisit redemptos sanguine dm̃ : quem cum
seuiret effudit. Si sciret tantum dampnum
se passurum: non funderet in terram preciũ.

Expanded text:
ne extollar, datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae, qui me colaphizet.» Quid est hoc, fratres? Ne extolleretur tanquam juvenis, colaphizabatur tanquam puer. Et a quo? Ab angelo satanae. Quid est hoc? Dolore quodam corporis traditur exagitatus vehementer: dolores autem corporum plerumque immittuntur ab angelis satanae; sed hoc non possunt nisi permissi. Nam et Job sanctus sic probatus est. Permissus est ad eum probandum satanas, et percussit eum vulnere, ut vermibus putresceret. Immundus enim permittebatur, sed sanctus probabatur . Nescit diabolus quanta bona de illo fiant, etiam cum saevit. Saeviens intravit in cor Judae , saeviens tradidit Christum, saeviens crucifixit; et crucifixo Christo, redemptus est orbis terrarum. Ecce saevitia diaboli diabolo obfuit, nobis autem profuit. Saeviendo enim, quos tenebat amisit, redemptos sanguine Domini, quem cum saeviret effudit. Si sciret tantum damnum se passurum, non funderet in terram pretium
Abbreviated transcription (Latin):
minabitur. Securi sumus quia habemus sa¬
cerdotem: ibi offeramus et hostiam. Uideamꝰ
quod sacrificium debemus offerre⁊ quia ho¬
locaustis non delectatur ds̃ nr̃: sicut audistis
in psalmo. S ibi sequitur: et ostendit quid of¬
ferat. Sacrificium dõ sp̃s contribulatus: cor
contritum et humiliatum ds̃ non spuit. Si
ergo humiliatum cor sacrificium dõ est: sacri¬
ficium obtulit qui dixit dñe non est exaltatũ
cor meum. Uide alio loco sic offerentem dõ. Dic̃
enim. Uide humilitatem meam et laborem me¬
um: et dimitte omĩa peccata mea. dñe non ẽ.
exaltatum cor meum: neq in altum elati sut̃
oculi mei. Neq ingressus sum in magnis: no¬
q in mirabilib suꝑ me. hoc plants dic atur:
et audiatur. Non fui suꝑb: nolui quasi in
mirabilib innotescere hominib Et nec
quesiui aliquid supra uires meas: unde me
apud imperitos iactarem. Intendat bearita
ur̃a: magna res commendatur. Quomodoille
symon magus in mirabilib ingredi uolebat

Expanded text:
I, 9; securi sumus, quia habemus Sacerdotem; ibi offeramus et hostiam. Videamus quod sacrificium debemus offerre; quia holocaustis non delectatur Deus noster, sicut audistis in psalmo. Sed ibi sequitur et ostendit quid offerat: «Sacrificium Deo spiritus contribulatus: cor contritum et humilitatum Deus non spernit» . Si ergo humiliatum cor sacrificium Deo est, sacrificium obtulit qui dixit: «Domine, non est exaltatum cor meum.» Vide alio loco sic offerentem: dicit Deo, «Vide humilitatem meam et laborem meum, et dimitte omnia peccata mea» . n altum elati sunt oculi mei; neque ingressus sum in magnis, neque in mirabilibus super me.» Hoc planius dicatur, et audiatur. Non fui superbus, nolui quasi in mirabilibus innotescere hominibus; nec quaesivi aliquid supra vires meas, unde me apud imperitos jactarem. Intendat Charitas vestra; magna res commendatur. Quomodo Simon ille magus in mirabilibus ingredi volebat
Abbreviated transcription (Latin):
dat karitas ur̃a. Nullus fidelis habet spem
si nomen eius non est scriptum in celo. Onũ¬
um fidelium qui diligunt xp̃m. qui ambu¬
lant uiam eius humiliter quam ipse docuit
humilis: nomina scripta sunt in cęlo. Cuiuis¬
uis contemptibilis in eccł̃ia qui credit in axp̃m
et diligit ap̃m. et amat pacem xp̃i. nomen
scriptum est in cęlo: cuius libet quem contemp¬
nis. Et quid simile ipsi et apłis. qui tanta mira¬
cula fecerunt: Et tamen apłi reprimuntur ex
eo quod de bono ꝓprio gaudebant: et iubent᷑
hinc gaudere. unde gaudet et ille contemp
tate dicit. dñe non est exaltatum cor meum.
neq in altum elati sunt ocłi mei: neq ingres¬
sus sum in magnis. neq inmirabilib suꝑ me.

Expanded text:
dat Charitas vestra. Nullus fidelis habet spem, dat Charitas vestra. Nullus fidelis habet spem, si nomen ejus non est scriptum in coelo. Omnium fidelium qui diligunt Christum, qui ambulant viam ejus humiliter, quam ipse docuit humilis, nomina scripta sunt in coelo. Cujusvis contemptibilis in Ecclesia, qui credit in Christum, et diligit Christum, et amat pacem Christi, nomen scriptum est in coelo; cujuslibet quem contemnis. Et quid simile ipsi et Apostolis, qui tanta miracula fecerunt? Et tamen Apostoli reprimuntur ex eo quod de bono proprio gaudebant, et jubentur hinc gaudere unde gaudet et ille contempttate dicit, «Domine, non est exaltatum cor meum, neque in altum elati sunt oculi mei; neque ingressus
Abbreviated transcription (Latin):
sanitatem: habeat fidem. Ex fide mundatur
cor eius: et ex mundatione cordis uidebit
illam faciem de qua dictum est. beati mundo
corde. qm̃ ipsi dm̃ uidebunt. Et qui facit
miracula. et qui non facit miracula in cor¬
pore xp̃i : non debet gaudere nisi de facie
dĩ. Redierunt apłi et dixerunt dño. cum
missi eẽnt a dño: ecce dñe in nomine tuo
etiam demonia nobis subiecta sunt. Uidit
dñs quod temptaret eos suꝑbia ex potentia
miraculoꝵ: et ille qui medicus uenerat sana¬
re tumores nr̃os. et ferre infirmitates nr̃as:
contuiuo ait. Nolite in hoc gaudere. quia
demonia uobis subiecta sunt: s gaudete qr
nomina uiã scripta sunt in cȩlo. Non om̃s
xp̃iani boni demones eiciunt: omium tam̃
nomina scripta sunt in cęlo. Non eos uoluit
gaudere ex eo quod proprium habebant: s
ex eo quod ͣ ceteris salutem tenebant. Inde uo¬
luit gaudere apłos: unde gaudes et tu. inten¬

Expanded text:
sanitatem habeat fidem; ex fide mundatur sanitatem habeat fidem; ex fide mundatur cor ejus , ex mundatione cordis videbit illam faciem de qua dictum est, «Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt» . Et qui fecit miracula, et qui non fecit miracula in corpore Christi, non debet gaudere nisi de facie Dei. Redierunt Apostoli, et dixerunt Domino, cum missi essent a Domino: «Ecce, Domine, in nomine tuo etiam daemonia nobis subjecta sunt.» Vidit Dominus quod tentaret eos superbia ex potentia miraculorum; et ille qui medicus venerat sanare tumores nostros, et ferre infirmitates nostras, continuo ait: «Nolite in hoc gaudere, quia daemonia vobis subjecta sunt; sed gaudete quia nomina vestra scripta sunt in coelo» . Non omnes christiani boni daemones ejiciunt; omnium tamen nomina scripta sunt in coelo. Non eos voluit gaudere ex eo quod proprium habebant, sed ex eo quod cum caeteris salutem tenebant: inde voluit gaudere Apostolos, unde gaudes et tu. Inten
Abbreviated transcription (Latin):
tollar: dacus est michi stunulus carnis meȩ
angłs sachanȩ qui me colaphizet. P ropter
quod ter dĩm rogaui ait. ut auferret eum
a me: hoc est dicere rogaui medicum ut
auferret a me molestum em̃phtemã quod
michi apposuerat. S audiui uocem medioi:
et dixxit michi. Sufficit tibi gr̃ai mea: nam
uirtus in infirmitate ꝑficiturꝰ. Ego noui
quid apposuerim: ego noui unde egrotes:
nisi acciꝑet angłm sathane. qui se colaphita¬
ret: quis de se possit eẽ securus: Tutius ui¬
detur ambulare: qui minus accepit. S si ñ
ꝑ uerse querat quod recte non accepit: que¬
rat siue quo non potest eẽ in corpore xp̃i:
aut sine quo male est illi. Cutior est enim in
corpore digitus sanus : quam lippiens oculus.
Digitus exigua quedam res ẽ. corporis. oculus
magnifica: multum potest. Et tamen meliuis
est digitum eẽ. et sanum eẽ : quam ocłm ẽẽ ce
ꝑturbari lippire et excecari. Non ergo querat
quisq in corpore xp̃i: nisi sanitatem. Scđm

Expanded text:
datus est mihi stimulus carnis meae, angelus satanae, qui me colaphizet. Propter quod ter Dominum rogavi,» ait, «ut auferret eum a me.» Hoc est dicere, Rogavi medicum, ut auferret a me molestum epithema quod mihi apposuerat. Sed audi vocem medici: «Et dixit mihi, Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur» . Ego novi quid apposuerim, ego novi unde aegrotes, nisi acciperet angelum satanae qui se colaphizaret; quis de se possit esse securus? Tutius videtur ambulare qui minus accepit, sed si non perverse quaerat quod recte non accepit: quaerat sine quo non potest esse in corpore Christi, aut sine quo male est illic. Tutior est enim in corpore digitus sanus, quam lippiens oculus. Digitus exigua quaedam res est; oculus magnifica, multum potest: et tamen melius est digitum esse et sanum esse, quam oculum esse et perturbari, lippire, excaecari. Non ergo quaerat quisque in corpore Christi nisi sanitatem. Secundum
Abbreviated transcription (Latin):
ercebatur in iustificationib tuis. S quib
quasi gradib ad eas ꝑueniatur: ostendit.
Prius est enim ut uideatur quam sint utiles
&e honeste. deinde ut earum desiderium
concupiscatur: postremo ut ꝓficiente lu¬
mine atq sanitate. delectetꝰ earum et
oꝑatio. quarum sola ratio delectabat. S
ea que secuntur qm̃ iam iste plixxus ẽ: alio
sermone adiuuante dño commodius disserẽt᷑.¬

Expanded text:
ercebatur in justificationibus tuis.» Sed quibus ercebatur in justificationibus tuis.» Sed quibus quasi gradibus ad eas perveniatur, ostendit. Prius est enim ut videatur quam sint utiles et honestae; deinde, ut earum desiderium concupiscatur; postremo, ut proficiente lumine atque sanitate delectet earum et operatio, quarum sola ratio delectabat. Sed ea quae sequuntur, quoniam jam iste prolixus est, alio sermone, adjuvante Domino, commodius disserent
Abbreviated transcription (Latin):
potest earum desiderium concupisci. Sepe
enim quid agendum sit uidemus. nec agi¬
mus: quia non delectat ut agamus. Et c̃õ¬
cupiscimus ut delectet: preuolat in tellectꝰ.
et tarde sequitur: et aliquando non sequi¬
tur humanus atq infirmus affectus. Ideo
gͦ desiderare concupiscebat. qui bona esse
cernebat: cupiens eorum habere delectaci¬
onem quoꝵ potuit uidere rationem. Non
aut̃ ait concupiscit: s concupiuit anima
mea desiderare iustificationes tuas. Fortassẽ
quippe talis erat iste in cola in terra. qui iã
ꝑuenerat ad id quod concupie̾rat: iamq
desiderabat eas. quarum se desiderio aliquã¬
do concupisse commemorat. Si aut̃ iam
desiderabat: cur non habebat: Non eñi
aliquid impedit quo minus habeantur
iustificationes dĩ: nisi quia non desiderant᷑
dum non in cas karitas feruet. quarum
claritas lucet. An habebat eas atq faciebat :
Nam paulo post dicit. Seruus aut̃ tuus ex¬

Expanded text:
potest earum desiderium concupisci. Saepe potest earum desiderium concupisci. Saepe enim quid agendum sit videmus, nec agimus; quia non delectat ut agamus, et cupimus et delectet. Praevolat intellectus; et tarde sequitur, et aliquando non sequitur humanus atque infirmus affectus. Ideo ergo desiderare concupiscebat quae bona esse cernebat, cupiens eorum habere delectationem quorum potuit videre rationem. 5. Non autem ait, concupiscit; sed, «Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas.» Fortasse quippe talis erat iste incola in terra, qui jam pervenerat ad id quod concupiverat, jamque desiderabat eas quarum se desiderium aliquando concupisse commemorat. Si autem jam desiderabat, cur non habebat? Non enim aliquid impedit quominus habeantur justificationes Dei, nisi quia non desiderantur, dum non in eas charitas fervet, quarum charitas lucet. An habebat eas, atque faciebat? Nam paulo post dicit: «Servus autem tuus ex
Abbreviated transcription (Latin):
quam concupiscenda est: Quocirca qm̃ rec¬
te concupiscuntur iustificationes di: recte
concupiscitur concupiscentia iustificationũ
dĩ. Hoc enim alio modo sic dici potest. Si
recte diliguntur iustificationes dĩ: recte di¬
ligitur dilectio iustificationum dĩ. An aliud
est concupiscere: aliud desiderare: Hon qd̾
non sit concupiscentia desiderium: s quia
non om̃is concupiscentia desiderium est.
C oncupiscuntur enim: et que habentur et
que nõ habentur. Nam concupiscendo fru¬
itur homo reb quas habet: desiderando aũ
absentia concupiscit. Desiderium igitur qͥd
est. nisi rerum absentium concupiscentia :
S dĩ iustificationes absentes ẽẽ quomodo possũt:
nisi quando nesciuntur: An et quando sci¬
untur et non funt: absentes habendę sunt:
Nam quid funt iustificationes: nisi oꝑa iusta.
non uerba: Ac per hoc possunt infirmitate
animȩ non desiderari: et ratione mentis
uti. Uidetur quam sint utiles atq salubres.

Expanded text:
quam, concupiscenda est? Quocirca quoniam recquam, concupiscenda est? Quocirca quoniam recte concupiscuntur justificationes Dei, recte concupiscitur concupiscentia justificationum Dei. Hoc enim alio modo sic potest dici: si recte diliguntur justificationes Dei, recte diligitur dilectio justificationum Dei. An aliud est concupiscere, aliud desiderare? Non quod non sit concupiscentia desiderium, sed quia non omnis concupiscentia desiderium est. Concupiscuntur enim et quae habentur, et quae non habentur: nam concupiscendo, fruitur homo rebus quas habet; desiderando autem, absentia concupiscit. Desiderium ergo quid est, nisi rerum absentium concupiscentia? Sed Dei justificationes absentes esse quomodo possunt, nisi quando nesciuntur? An et quando sciuntur et non fiunt, absentes habendae sunt? Nam quid sunt justificationes, nisi opera justa, non verba? Ac per hoc possunt infirmitate animae non desiderari; et ratione mentis, ubi videtur quam sint utiles atque salubres,
Abbreviated transcription (Latin):
tius quam eoꝵ desiderium concupisco: Aut
quo pacto possum iustificationum deside¬
rium concupiscere. et ipsas iustificationes
non concupiscere: cum idõ earum deside¬
rium concupiseam. quia ipsas habere con¬
cupio: Quod si ita est: iam ipsas utiq cõ¬
cupisco. Quid igitur opus est ut earum de¬
siderium concupiscam: cum iam id habea.
et habere me sentiam: Non enim possũ
concupiscere desiderium uisticie: nisi con¬
cupiscendo iusticiam. An hoc est quod suꝑiꝰ
dixi. quod diligenda sit etiam ipsa dilectie
qua diligitur quod diligi oportet.⁊ sicut
odio habenda est dilectio qua diligitur
quod diligi non oportet: Odio quippe ha¬
biimus conoupiscentiam nr̃am: quia ca¬
ro concupiscit aduersus sp̃m. Et quid est
ista concupiscentia: nisi mala dilectio: Et
diliginus concupiscentiam nr̃am: quia sp̃s
concupiscit aduersus carnem. Et quid est
ista concupiscentia: nisi bona dilectio: Cũ
aut̃ dicitur diligenda est. quid aliud dr̃

Expanded text:
tius quam earum desiderium concupisco? aut tius quam earum desiderium concupisco? aut quo pacto possum justificationum desiderium concupiscere, et ipsas justificationes non concupiscere; cum ideo earum desiderium concupiscam, quia ipsas habere cupio? Quod si ita est, jam ipsas utique concupisco. Quid igitur opus est ut earum desiderium concupiscam, cum jam id habeam, et habere me sentiam? Non enim possem concupiscere desiderium justitiae, nisi concupiscendo justitiam. An hoc est quod superius dixi, quod diligenda sit etiam ipsa dilectio qua diligitur quod diligi oportet; sicut odio habenda est dilectio qua diligitur quod diligi non oportet? Odio quippe habemus concupiscentiam nostram qua caro concupiscit adversus spiritum: et quid est ista concupiscentia, nisi mala dilectio? Et diligimus concupiscentiam nostram qua spiritus concupiscit adversus carnem: et quid est ista concupiscentia, nisi bona dilectio? Cum autem dicitur, Diligenda est, quid aliud dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
egrotus qui fastidio laborat. et uult euad̾e
hoc malum. concupiscit utiq desiderare
cibum : dum concupiscit nõ habere fasti¬
dium. Fastidium morb est corporis. Con
cupiscentia uero que concupiscit desidera¬
re cibum. hoc est carere fastidio. in animo
est non in corpore: et habet eam non gut.¬
turis nec faucium delectatio. que fastidio
restringitur: s recuꝑandȩ ratio sanitatis
quã appellandum ẽẽ. fastidium ꝓuidetur.
I dõ non est mirum si appetit animus ut ap¬
petat corpus: quando appetit animus nec
appetit corpus. Cum aut̃ utrumq animi
est. et utrumq concupiscentia est. cur nõ¬
concupisco desiderium iustificationum dĩꝰ
Quomodo in uno eodemq animo meo ha¬
beo concupiscentiam desiderii hunis: oe
ipsum non habeo desiderium: Aut quo¬
modo ista duo sunt. et non unum: Ut¬
quid enim concupisco desiderare iustifica¬
tiones tuas: ac non ipsas iustificationes po¬

Expanded text:
aegrotus qui fastidio laborat, et vult evadere aegrotus qui fastidio laborat, et vult evadere hoc malum, concupiscit utique desiderare cibum, dum concupiscit non habere fastidium: cupiscentia vero qua concupiscit desiderare cibum, hoc est carere fastidio, in animo est, non in corpore: et habet eam non gutturis et faucium delectatio, quae fastidio restringitur; sed recuperandae ratio sanitatis, qua pellendum escae fastidium providetur. Et ideo non mirum est si appetit animus ut appetat corpus, quando appetit animus nec appetit corpus. Cum autem utrumque animi est, et utrumque concupiscentia est, cur concupisco desiderium justificationum Dei? Quomodo in uno eodemque animo meo habeo concupiscentiam desiderii hujus, et ipsum non habeo desiderium? aut quomodo ista duo sunt, et non unum? Utquid enim concupisco desiderare justificationes, ac non ipsas justificationes po
Abbreviated transcription (Latin):
nondum eas desiderabat: quando con¬
cupiuit desiderare. Iustificationes aut̃
facta sunt iusta: id est oꝑa iusticie. Cũ
itaq nondum habeat et qui iam deside¬
rat. quam longe ab eis erat qui ad huc
eas desiderare concupiscebat: et quam lon¬
gius ab eis sunt qui neq hoc adhuc cõ¬
cupiscunt: Mirum ẽ. aut̃ quomodo con¬
cupiscatur desiderium. nec sit in nobis:
cuius iam concupiscentia sit in nob̾. Neq
enĩ pulchrũ aliquod corpus est sicut au¬
rum. uł caro aliqua speciosa quam po¬
test homo concupiscere. nec habere: que
extra posita. non est in homine. Quis
nesciat in homine eẽ concupiscentiam.
in homine eẽ desiderium: Cur ergo non¬
concupiscitur ut habeatur quasi forise¬
cus inferatur: aut quomodo haberi eus
concupiscentia sine ipso est. cum sit et ip¬
sum quid alud quam concupiscentia:
Nam et desiderare: procul dubio concupis¬
cere est. Quis est iste mirabilis atq in eapl¬
cabilis langor: Et tamen est. Nam et

Expanded text:
nondum eas desiderabat, quando connondum eas desiderabat, quando concupivit desiderare. Justificationes autem facta sunt justa, id est, opera justitiae. Cum itaque nondum habeat et qui jam desiderat, quam longe ab his erat qui adhuc eas desiderare concupiscebat? et quam longius ab eis sunt qui neque hoc adhuc concupiscunt? 4. Mirum est autem quomodo concupiscatur desiderium, nec sit in nobis cujus concupiscentia jam sit in nobis. Neque enim pulchrum aliquod corpus est, sicut aurum, vel caro aliqua speciosa, quam potest homo concupiscere, nec habere, quia extra posita non est in homine. Quis nesciat in homine esse concupiscentiam, in homine esse desiderium? Cur ergo concupiscitur ut habeatur, quasi forinsecus inferatur? Aut quomodo haberi ejus concupiscentia sine ipso potest, cum non sit et ipsum quid aliud quam concupiscentia? Nam et desiderare procul dubio concupiscere est. Quis est iste mirabilis atque inexplicabilis languor? Et tamen est. Nam et
Abbreviated transcription (Latin):
illa qua caro concupiscit aduersus sp̃m.
De hac aut̃ bona concupiscentia. qua con¬
cupiscit sp̃s aduersus carnem. quere ubi
scriptum sit: et inuenies. concupiscentia
itaq sapientię ꝑducit ad regnum. Et
multa alia reꝑiuntur bone concupiscen¬
nȩ testimonia: s hoc sane interest quod
non tacetur quid concupiscatur. quando
bona cominemoratur concupiscentia.
Cum aut̃ non additur quid concupiscatur.
s sola ponitur. non nisi mala in telligitur:⁊
sicut ii hoc quod cominemoraui. concu¬
piscentia itaq sapientie deducit ad regnũ:
si non adderet sapientiȩ. nullomodo dice¬
ret concupiscentia ꝑducit ad regnum.
At uero quod apłs posuit. concupiscentiã
nesciebam nisi lex diceret non concupis¬
ces: non utiq ait cuius rei concupiscen.¬
tiam. uł quid non concupisces. Certun
est enim non intelligi cum ita dr̃: nisi ma¬
lam concupiscentiam. Quid ergo huius
anima concupiuit: Desiderare inquit uis¬
tificationes tuas in om̃i tempore. Credo

Expanded text:
oncupiscit adversus spiritum . De hac autem bona concupiscentia qua concupiscit spiritus adversus carnem, quaere ubi scriptum sit; et invenies, «Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum» : et multa alia reperiuntur bonae concupiscentiae testimonia. Sed hoc sane interest, quod non tacetur quid concupiscatur, quando bona commemoratur concupiscentia: cum autem non additur quid concupiscatur, sed sola ponitur, nonnisi mala intelligitur. Sicut in hoc quod commemoravi, «Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum;» si non adderet sapientiae, nullo modo diceret, Concupiscentia perducit ad regnum. At vero Apostolus quod posuit, «Concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces» ; non utique addidit cujus rei concupiscentiam, vel quid non concupisces: certum est enim non intelligi, cum ita dicitur, nisi malam concupiscentiam. Quid ergo hujus anima concupivit? «Desiderare,» inquit, «justificationes tuas in omni tempore.» Credo
Abbreviated transcription (Latin):
est ds̃. Et ut sciat homodiligere ꝓximũ
tanquam se ipsum: prius debet diligendo
dm̃ diligere se ipsum. Quod undẽ pote¬
rit si neseit din: si nescit et se ipsume
Recte itaq dicitur dõ. Incola ego sum in
terra: ne abscondas a me mandata tua.¬
AI erito namq abscanduntur eis: qui non
sunt incolȩ in terra. Hec enim mandata
et si audiunt non sapiunt: quia terrena
sapiunt. Quoꝵ aut̃ conuersatio in cęlis
est: in quantũ hic conuersant᷑ ꝑfecto pe¬
regrinantur. Petant itaq ne abscondant᷑
ab eis mandata dĩ. ꝓ que ab hoc incolatu
liberentur diligendo dm̃ cum quo ui et̃¬
num erunt: et diligendo ꝓximum ut
illic sint ubi et ipsi erunt. Quid aut̃ dili
diligitur: Unde consequenter iste incola
in terra. cum dĩ mandata ne sibi abscon¬
derentur orasset. in quib dilectio precipit᷑.
uł solam uł maxime et. ipsius dilectionis
dilectionem se uelle habere ꝓclamat dicẽs:

Expanded text:
est Deus; et ut sciat homo diligere proximum est Deus; et ut sciat homo diligere proximum tanquam seipsum, prius debet diligendo Deum diligere seipsum: quod unde poterit, si nescit Deum, si nescit et seipsum? Recte itaque dicitur Deo, «Incola ego sum in terra; ne abscondas a me mandata tua.» Merito namque absconduntur eis qui non sunt incolae in terra: haec enim mandata etsi audiunt, non sapiunt; quia terrena sapiunt. Quorum autem conversatio in coelis est , in quantum hic conversantur, profecto peregrinantur. Petant itaque ne abscondantur ab eis mandata Dei, per quae ab hoc incolatu liberentur, diligendo Deum, cum quo in aeternum erunt; et diligendo proximum, ut illic sit ubi et ipsi erunt. 3. «vers.» 20.diligitur? Unde consequenter iste incoin terra, cum Dei mandata ne a se absconderentur orasset, in quibus dilectio praecipitur, vel sola, vel maxime, et ipsius dilectionis dilectionem se velle habere proclamat dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
isse nisi qui cum illo fecit miscłiam. ipse
qui interrogauerat indicauit: patuit q
in facienda miscdđia neminem alienum
ẽẽ putandum ab eo qui diligit ꝓximum.
S multi nec se ipsos noueruntꝰ: quia et se¬
ipsum nosse quemadmodum homo sibi de¬
bet innotescere. non omĩum hominum ẽ.
Q uomodo ergo diligit ꝓximum tanquam
se ipsum: qui nescit et se ipsum: Non enĩ
frustra ille filius unior qui ꝑfectus in regi¬
onem longinquam ubi dissipauit substan¬
tiam suamꝰ uiuens ꝓdige: ut diceret sur¬
gam et ibo ad pat̾remꝰ ineum. prius re¬
uersus est insemet ipsum: iusi quia tam
longe ꝑegrinatus est. ut relinqueret etiam
semet ipsum. Nec tamen reuerteretur ad
se: si omimodo nesciret se. Nec diceret
surgam et ibo ad patrem meum: si peni¬
tus ignoraret dm̃. Quo cirea et aliquate¬
nus ista sequuntur: et ut magis magisq
sciantur. Non immerito scienda poscuntꝰ
Qua propter ut sciamus diligere dm̃: sciendꝰ

Expanded text:
isse, nisi qui cum illo fecit misericordiam, ipse isse, nisi qui cum illo fecit misericordiam, ipse qui interrogaverat judicavit ; patuitque in facienda misericordia neminem alienum esse deputandum ab eo qui diligit proximum. Sed multi nec seipsos noverunt; quia et seipsum nosse, quemadmodum homo sibi debet innotescere, non omnium hominum est. Quomodo ergo diligit proximum tanquam seipsum, qui nescit et seipsum? Non enim frustra ille filius junior, qui profectus in regionem longinquam, ubi dissipavit substantiam suam vivens prodige, ut diceret, «Surgam, et ibo ad partem meum,» prius reversus est in semetipsum , nisi quia tam longe peregrinatus est, ut relinqueret etiam semetipsum. Nec tamen reverteretur ad se, si omni modo nesciret se; nec diceret, «Surgam, et ibo ad patrem meum,» si penitus ignoraret Deum. Quocirca et aliquatenus ista sciuntur, et ut magis magisque sciantur, non immerito scienda poscuntur. Quapropter ut sciamus diligere Deum, sciendus
Abbreviated transcription (Latin):
quid est clarius. quam diliges dñm dm̃ tuũ
ex toto corde tuo. et ex tota anima tua.
et ex tota mente tua: et diliges ꝓximum
tuum ficut te ipsum. In quib duob mã¬
datis: tota lex pendet et propħȩ. Et quis
est quem lateant ista mandata: Nempe ce
om̃ib fidelib et plurib infidelib nota st̃.
Cur ergo poscit fidelis ne abscondantur sibi:
quod nec infideli cernit abscondi: An quia
dm̃ nosse difficile est Consequẽs est utiq
ut diliges duñm dm tuum difficile intelli¬
gatur:. ne aliud ꝑ alio diligatur. Nam pro¬
rimi facilior uide̾tur eẽ cognitio. Omis quip¬
pe homo est om̃i homini ꝑarunus: nec ulla
cogitanda est longinquitas generis. ubi est
natura communis: quanquam nec ꝓximum
nouerat qui dũo ait. et quis est michi ꝓxrimꝰ:
quando illi propositus est homo quidam
qui descendebat ab iherłm in iherico. et¬
ineidit in latrones. Cui ꝓximum non fu¬

Expanded text:
quid est clarius, quam, «Diliges Dominum Deum tuum quid est clarius, quam, «Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua;» et, «Diliges proximum tuum tanquam teipsum? In» quibus «duobus mandatis tota lex pendet et Prophetae» . Et quis est quem lateant ista mandata? Nempe et omnibus fidelibus, et plurimis infidelibus nota sunt. Cur ergo poscit fidelis ne abscondatur sibi quod nec infideli cernit abscondi? An quia Deum nosse difficile est, consequens est utique ut, «Diliges Dominum Deum tuum,» difficile intelligatur, ne aliud pro alio diligatur? Nam proximi facilior esse videtur cognitio. Omnis quippe homo est omni homini proximus, nec ulla cogitanda est longinquitas generis, ubi est natura communis. Quanquam nec proximum noverat qui Domino ait: «Et quis est mihi proximus?» Quando illi est propositus homo quidam, qui descendens ab Jerusalem in Jericho incidit in latrones: cui proximum non fu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hoc non sunt in terra alienigene: s terrige¬
ne. Unde ait alia scriptura de quodam. Posu¬
it enim aput mortem domum suam: et apd̃
inferos cum terrigonis saxos suos. Sunt enim
et ipsi ꝑegrini et inquiliu: non huic terrȩ
s popło dĩ a quo sunt alienigene. Unde et¬
credentib et sc̃am ciuitatem que non est
de hoc mundo habere incipientib: apłs dic̃.
Igitur iam non estis ꝑegrini et inquilini: s
estis ciues sc̃oꝵ et domestici dĩ. Ipsi ergo sunt
ciues terreni : qui sunt dĩ popło peregrini.
Qui uero ciues sunt in popło dĩ. ipsi sunt in
terra ꝑegrini : quia totus id̾em popłs quã¬
du est in corpore ꝑegrinatur adño. Dicat
itaq in cola ego sum in terra: non abscondas
a me mandata tua. S qui tandem sunt
a quib ds abscondit mandata sua: nonne
illa ubiq ds̃ uoluit predicari: Utinam qũa
multis clara sunt : tam multis cara fint. Nã

Expanded text:
per hoc non sunt in terra alienigenae, sed terrigeper hoc non sunt in terra alienigenae, sed terrigenae. Unde ait alia Scriptura de quodam: «Posuit enim apud mortem domum suam, et apud inferos cum terrigenis axes suos» . Sunt autem et ipsi peregrini et inquilini, non huic terrae, sed populo Dei, a quo sunt alienigenae. Unde credentibus, et sanctam civitatem, quae non est de hoc mundo, habere incipientibus Apostolus dicit: «Igitur jam non estis peregrini et inquilini; sed estis cives sanctorum et domestici Dei» . Ipsi ergo sunt cives terreni, qui sunt Dei populo peregrini: qui vero cives sunt in populo Dei, ipsi sunt in terra peregrini; quia totus idem populus, quamdiu est in corpore, peregrinatur a Domino. Dicat itaque, «Incola ego sum in terra; ne abscondas a me mandata tua.» 2. Sed qui tandem sunt a quibus Deus abscondit mandata sua? Nonne illa ubique Deus voluit praedicari? Utinam quam multis clara sunt, tam multis clara sint. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
enim talia dicunt: ostendunt quia patriã
querunt. Et siquidem eius memores ẽẽnt.
aqua discesserant : habuissent tempus reuer¬
tendi. Hunc aut̃ meliorem appetunt: id
est cęlestem. Idõ non confunditur de his
ds̃ uocari ds̃ eorum: preparauit enum ei
ciuitatem. Et illud quod legimus. quãdu
sumus in corpore ꝑegrinamur a dño: potest
intelligi hoc non ẽẽ omĩum s fidelium.
N on enim omium est fides. Et uidemus
quid his uerbis apłs iungat. Cum enim
dixisset quamdiu sumus in corpore pere¬
grinamur a dño: ꝑfidem eium ambulamus
inquit et non ꝑ spetiem: ut intelligeremus
eorum eẽ istam ꝑegrinationem qui ambulant.
ꝑfidem. infideles aut̃ quos ds non p̃sc̃uuit nec
predestinauit conformes fieri imaginis filii sui
non possunt ueraciter dicere se in terra ꝑegri¬
nos: quando ibi sunt ubi scđmi carnem nati
sunt. Hon enim habent alibi ciuitatem. Ac

Expanded text:
enim talia dicunt, ostendunt quia patriam enim talia dicunt, ostendunt quia patriam quaerunt. Et si quidem ejus memores essent a qua discesserant, habuissent tempus revertendi; nunc autem meliorem appetunt, id est coelestem: ideo non confunditur de his Deus vocari Deus eorum; praeparavit enim eis civitatem» . Et illud quod legimus, «Quamdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino;» potest intelligi hoc non esse omnium, sed fidelium: «Non enim omnium est fides» . Et videmus quid his verbis Apostolus jungat. Cum enim dixisset, «Quimdiu sumus in corpore, peregrinamur a Domino: Per fidem enim ambulamus,» inquit, «non per speciem» ; ut intelligeremus eorum esse istam peregrinationem, qui ambulant per fidem. Infideles autem, quos Deus non praescivit nec praedestinavit conformes fieri imaginis Filii sui , non possunt veraciter dicere se in terra peregrinos, quando ibi sunt, ubi secundum carnem nati sunt: non enim habent alibi civitatem; ac
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i controuersia liberius. non omis hom
possit hoc dicere: s cui patria commissa est
aeterna in cęlis. Hoc scio quia temptatio
est uita humana suꝑ terram: et uigum
graue est suꝑ filios adam. Uerum mẽ plus
delectat scđm istam disputare sententiam:
ut idõ nos in terra inquilinos. uł incolas
ẽẽ dicamus : quia suꝑnam patriam unde
pignus accepimus. et quo ꝑuenientes nunꝗͣ
inde migrenius. inuenimus. Nam et illeᷤ
qui in alio psalmo dicit. inquilinus ego sũ
apud te. et ꝑegrinus sicut om̃s patres mei
non ait sicut om̃s homines: s dicendo sic̃
om̃s patres mei. iustos ꝓcul dubio uult in¬
telligi. qui eo tempore precesserunt: et in
hac peregrinatione gemitu pio suꝑne patrię
suspirarunt. De quib scriptum ẽ. ad hebre¬
os: scđm fidem mortui sunt hii om̃s. cum
non accepissent ꝓmissiones s longe eas
udentes et salutantes : et confitentes quia
hospites et ꝑegrini sunt suꝑ terram. Qui

Expanded text:
omni controversia liberius, non omnis homo omni controversia liberius, non omnis homo possit hoc dicere, sed cui patria promissa est aeterna in coelis: hoc scio, quia tentatio est vita humana super terram ; et jugum grave est super filios Adam . Verum me plus delectat secundum istam disputare sententiam, ut ideo nos in terra inquilinos vel incolas esse dicamus, quia supernam patriam, unde pignus accepimus, et quo pervenientes nunquam inde migremus, invenimus. Nam et ille qui in alio psalmo dicit, «Inquilinus ego sum apud te et peregrinus, sicut omnes patres mei» ; non ait, Sicut omnes homines; sed dicendo, «sicut omnes patres mei,» justos procul dubio vult intelligi, qui eum tempore praecesserunt, et in hac peregrinatione gemitu pio supernae patriae suspirarunt. De quibus scriptum est ad Hebraeos: «Secundum fidem mortui sunt hi omnes, cum non accepissent promissiones, sed longe eas videntes et salutantes, et confitentes quia hospites et peregrini sunt super terram. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
APECTATIONI
karitatis ur̃e de sequẽ¬
sermo reddendus est:
ab illo uersu seilicet uͥ
ait incola ego sum in tra
non abscondas a me mandãta tua ⁊ siue
ut non nulli codices habent. inquilinus
ego sum in terra. Quod enim est in gre¬
co parecõs: aliqui nr̃i inquilinum. ali¬
qui incolam. non nunquam etiam adue¬
nam interpretati sunt. Inquilini non
habentes ꝓpriam domum: habitant in
alieno. Incolȩ aut̃ uł aduenȩ utiq aduen¬
ticii ꝑhibentur: ubi magna de anima ex¬
oritur questio. Neq enim scđm corpus
dictum uideri potest incola. uł aduena
uł inquilinus sum in terra: cum de ter¬
ra corpus originem ducat: s de hac ꝓfun¬
dissuna questione nichil audeo defuure. Si¬
ue enim propter aiuimam que absit ut
putetur ex terra. merito dici potuerit
inquilinus uł incola uł aduena ego sum
in terra: siue scđm totum hominem. quia
paradisi aliquando ciuis fuit. ubi utiq
non erat qui ista dicebat: siue quod est ab

Expanded text:
pectationi Charitatis vestrae de sequesermo reddendus est, ab illo versu scilicet, ubi ait, «Incola ego sum in terra; non abscondas a me mandata tua:» sive, ut nonnulli codices habent, «Inquilinus ego sum in terra.» Quod enim est in graeco πάροικος, aliqui nostri «inquilinus,» aliqui «incola,» nonnunquam etiam «advena» interpretati sunt. Inquilini non habentes propriam domum, habitant in aliena; incolae autem vel advenae, utique adventitii perhibentur. Ubi magna de anima exoritur quaestio. Neque enim secundum corpus dictum videri potest, «Incola,» vel «advena,» vel «inquilinus sum in terra;» cum de terra corpus originem ducat. Sed in hac profundissima quaestione nihil audeo definire. Sive enim propter animam quae absit ut putetur ex terra merito dici potuerit, «Inquilinus,» vel «incola,» vel «advena ego sum in terra;» sive secundum totum hominem, quia paradisi aliquando civis fuit, ubi utique non erat qui ista dicebat; sive quod est ab