comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ris mala sunt. Non ius ut mala sint tͥ quȩ iusta
sunt dei: ñ sit mala in conspectu dei iniqͥtas tua.
Non enĩ cessauit uocare. aut uocatũ neglexit in¬
struere: aut instructũ cessauit ꝑficere: aut ꝑfec¬
tũ neglexit coronare. Qͥd dicis qͥ es peccator : Con¬
uertere et accipe retributiones istas: et ꝓpiciꝰ fit
om̃ibꝰ iniquitatibꝰ tuis. Post remissionẽ peccatoꝵ
corpꝰ infirmũ geris: necesse. ẽ. sint quȩdã deside¬
ria carnalia quȩ titillent. et quȩ tͥ suggerant
delectationes illicitas: sed de languore tuo ueni-¬
unt. Adhuc enĩ infirmã caruẽ geris: ñdũ ẽ. ab¬
sorta mors in uictoriã. ñdũ corruptibile hoc
induit corruptionẽ. Adhuc qͥb̾dã ꝑturbatio¬
nibꝰ etiã ipsa anima quatit᷑ post remissionẽ pec-¬
catoꝵ: adhuc in ꝑiculis tẽptationũ uersatur.
Quib̾dã suggestionibꝰ delectat᷑: qͥbꝰdã ñ delec¬
tatur. Et in eis quibꝰ delectatur: aliqͣndo qͥbꝰdã

Expanded text:
 mala sunt. Non vis ut mala sint tibi, quae justa sunt Dei? Non sit mala in conspectu Dei iniquitas tua. Non enim cessavit vocare, aut vocatum neglexit instruere, aut instructum cessavit perficere, aut perfectum neglexit coronare. Quid dicis? Quia es peccator? Convertere, et accipe retributiones istas; «propitius fit omnibus iniquitatibus tuis.» Post remissionem peccatorum corpus infirmum geris: necesse est sint quaedam desideria carnalia quae te titillent, et quae tibi suggerant delectationes illicitas; de languore tuo veniunt. Adhuc enim infirmam carnem geris, nondum est absorpta mors in victoriam, nondum corruptibile hoc induit incorruptionem : adhuc quibusdam perturbationibus etiam ipsa anima quatitur post remissionem peccatorum; adhuc in periculis tentationum versatur, quibusdam suggestionibus delectatur, quibusdam non delectatur, et in eis quibus delectatur, aliquando quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
bt̃ et iocundabunt᷑: qi et illic seqͥt᷑ ꝑfecisti au¬
tis diligentioris exp̃sso illud etiã intelligamꝰ. qr
potens ẽ. dẽ facere suꝑ ꝗͣ petimꝰ et intelligimꝰ:
ut qi sup̃ quã petimꝰ et incelligimꝰ s̃. parũ sit ea
eccłia quȩ in hac uita. ẽ: et ñdũ se uidet in eo
regno ubierit eiꝰ secura iocunditas. sed int̾ ꝑicu¬
losas tẽptationes in hoc mundo laborat. ubi
audit qͥ se putat stare uideat ne cadat: conside-¬
rans huiꝰ mortalitatis miseriã. in qͦ uigũ graue
suꝑ filios adã a die exitꝰ de uentre matris eoꝵ

Expanded text:
bunt,» et «jucundabuntur:» quia et illic sequitur, «Perfecisti auetis diligentioris expresso, etiam illud intelligamus, quod «potens est Deus facere supra quam petimus et intelligimus» ; ut quia «supra quam petimus et intelligimus» sunt parum sit ea Ecclesia quae in hac vita est, et nondum se videt in eo regno ubi erit ejus secura jucunditas, sed inter periculosas tentationes in hoc mundo laborat, ubi audit, «Qui se putat stare, videat ne cadat» ; considerans hujus mortalitatis miseriam, in qua jugum grave super filios Adam, a die exitus de ventre matris
Abbreviated transcription (Latin):
sus sp̃m etiã regenerati gemere sub eiꝰ grauitate
cogant᷑. hoc gͦ considans. Cognoui inquit
dñe qr iustitia iudicia tua. et ueritate tuahu¬
miliasti me. Fiat mascdia tua ut consolet᷑ me
sccł̃m eloqͥũ tuũ seruo tuo. Misccłia et ueri¬
tas ita diuino eloqͥo cõm̃dant᷑: ut cũ in mulcis
Et hic qͥdẽ pͥmo ueritatẽ posuit qͦ humiliati
sumꝰ in mortẽ. uidicante illo euiꝰ iuidicia iusti¬
tia ẽ: deinde misediã qͦ instauram̃ ad uitã. ꝓ¬

Expanded text:
itate cogantur: hoc ergo considerans, «Cognovi,» inquit, «Domine, quia justitia judicia tua, et veritate humitiasti me. Fiat misericordia tua, et consoletur me secundum eloquium tuum servo tuo.» Misericordia et veritas ita divino eloquio commendantur, ut cum in multis Et hic quidem primo veritatem posuit, qua humiliati sumus in mortem, judicante illo cujus judicia justitia est: deinde misericordiam, qua instauramur ad vitam,
Abbreviated transcription (Latin):
quas greci adoleschias uocant. Qđusq adeo uno
ũbo neqͦquã dici potest latine. ut aliqͥ delectatio¬
nes aliqͥ fabulationes eas dicerent: ut ñ immerito
accipiat᷑ eẽ. qͥdẽ illas exercitationes. sed insermone
cũ qͦdã delectatione. hasuͦ habent in diũsis sectis
et ꝓfessionibꝰ et licterȩ scl̃ares et iudeoꝵ quȩ deute¬
ros nuncupant᷑: continentes p̃t̃ diuinarũ canonẽ
scripturarũ milia fabularũ. habet eas et hereticoꝵ
uana atq errabunda loquacitas. hosoñĩs iniquos
intelligi uoluit: a qͥbꝰ sibi narratas adoleschias dic̃.
id ẽ. exercitationes delectabilis ũbi. Sed ñ inqͥt sic̃
lex tua dñe. qr me in ea ueritas ñ ũba delectant
iniusti ꝑsecutis me adiuua me. Et pendet totꝰ de
suꝑioribꝰ sensus Quot s̃ diesseruitui. qͥndo facies
de ꝑsequentibꝰ me iudiciũ : Ut enĩ ꝑsequant᷑ me.
narrauer mͥ sermonũ suoꝵ delectationes: sed eis
p̃posui legẽ tuã. Quȩ ideo plus me delectauit. qr

Expanded text:
 vocant, quod usque adeo uno verbo nequaquam dici latine potest, ut aliqui, «delectationes,» aliqui, «fabulationes» eas dicerent; ut non immerito accipiatur esse quidem illas exercitationes, sed in sermone cum quadam delectatione. Has vero habent in diversis sectis ac professionibus, et litterae saeculares, et Judaeorum quae Deuterosis nuncupatur, continens praeter divinarum canonem Scripturarum millia fabularum; habet eas et haereticorum vana atque errabunda loquacitas. Hos omnes iniquos intelligi voluit, a quibus sibi narratas dicit ἀδολεσχίας, id est exercitationes delectabiles verbis: «Sed non,» inquit, «sicut lex tua, Domine;» quia me in ea veritas, non verba delectant.injuste persecuti sunt me, adjuva me.» Et pendet totus de superioribus sensus: «Quot sunt dies servi tui? quando facies de persequentibus me judicium?» Ut enim persequantur me, narraverunt mihi sermonum suorum delectationes: sed eis praeposui legem tuam, quae ideo plus me delectavit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Defecer̃ inqͥt oculi mei in eloqͥũ tuũ: dicentes qͣn-¬
do consolab̃is me. Ecce rursus in ocuł. sed int̾ĩori-¬
bꝰ utiq lauclabił et felix ille defectꝰ: ñ ueniens ex
infirmitate animi. sed exfortitudine desiderii in ꝓ¬
missũ dei. Hoc enĩ ait. in eloqͥũ tuũ. Quomͦ autẽ
solent: sed oculoꝵ qͦdãmͦ uox ẽ. desidiũ orationis.
Uerũ in eo qđ ait qͣndo consolab̃̾is me: tanꝗ̃ moras
se ꝑpeti ostendit. Unde ẽ. etiã illud. Et tu dñe usq
ditas: aut iste ẽ sensus desid̾antiũ. cũ spaciũ tẽꝑis
etiã qđ subuenienti breue ẽ longũ ẽ amanti. No¬
uit autẽ dñs qͥd qͣndo faciat: qͥ in m̃sura et nume¬
ro et pondere cuncta disponit. Ardentibꝰ autẽ de¬

Expanded text:
Defecerunt,» inquit, «oculi mei in eloquium tuum, dicentes, Quando consolaberis me?» Ecce rursus in oculis, sed utique interioribus, laudabilis et felix ille defectus, non veniens ex infirmitate animi, sed ex fortitudine desiderii in promissum Dei: hoc enim ait, «in eloquium tuum.» Quomodo autem solent: sed oculorum quodammodo vox est desiderium orationis. Verum in eo quod ait, «Quando consolaberis me?» tanquam moras se perpeti ostendit. Unde est etiam illud, «Et tu, Domine, ditas, aut iste sensus est desiderantium, cum spatium temporis, etiam quod subvenienti breve est, longum est amanti. Novit autem Dominus quid quando faciat, qui in mensura et numero et pondere cuncta disponit . 3.
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ: in iustificationibꝰ dei. ñ in uiribꝰ eoꝵ. Popos¬
cit enĩ hoc: ñ p̃sũpsit. Qđ autẽ addidit ut ñ con-¬
fundar: tale aliqͥd et in pͥmis huiꝰ psalmi ũsibꝰ in-¬
uenit᷑ ubi dic̃. Utinã dirigant᷑ uiȩ meȩ ad custo¬
diendas iustificationes tuas. tẽ ñ confundar cũ
ꝑspicio in omĩa mandata tua. Qđ ibi qr dix̃ uti-¬
nã. uno ũbo significauit optantis: hoc isto loco
aꝑtioribꝰ ub̃ expressit orantis. dicendo fiat cor
meũ immaculatũ: ut nec illa nec ista sententia
quȩ utrũq una ẽ. inueniat᷑ audacia. de libero
arbitrio contra grãm confidentis. Qđ autẽ ait
ibi tc̃ ñ confundar: hoc ait hic ut ñ confundar
fiat gͦ cor immaculatũ m̃broꝵ et corporis xp̃i.
grã dei ꝑ ipsũ corporis caput. hoc ẽ. ꝑ iħm xp̃m
dimitte nob̃ debita nrã. Ita donata nob̾ rege-¬
neratione. adiuncta confessione. fusa p̃catio-¬
ne fit cor nr̃m immaculatũ ut ñ confunda¬

Expanded text:
suorum; in justificationibus Dei, non in viribus eorum: poposcit enim hoc, non praesumpsit. Quod autem addidit, «Ut non confundar;» tale aliquid et in primis hujus psalmi versibus invenitur, ubi dixit, «Utinam dirigantur viae meae ad custodiendainspicio in omnia mandata tua.» Quod ibi, quia dixit, «Utinam,» uno verbo significavit optantis; hoc isto loco apertioribus verbis expressit orantis, dicendo, «Fiat cor meum immaculatum:» ut nec in illa, nec in ista sententia, quae utraque una est, inveniatur audacia de libero arbitrio contra gratiam confidentis. Quod autem ait ibi, «Tunc non confundar;» hoc ait hic, «Ut non confundar.» Fit ergo cor immaculatum membrorum et corporis Christi, gratia Dei per ipsum corporis caput, hoc est per Jesum C«Dimitte nobis debita nostra» . Ita donata nobis regeneratione, adjuta conflictione, fusa precatione, fit cor nostrum immaculatum, ut non confunda
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃ apłs ꝓfanas autẽ ũboꝵ nouitates deuita
multũ enĩ ꝓficient ad impietatẽ. Ait et de qͥbꝰdã.
ꝓficiunt in peiꝰ. Ita et defectꝰ a bono in malũ. ma¬
lus ẽ Amalo in bonũ: bonꝰ ẽ. Bono qͥppe defectu
dictũ ẽ.: desiderat et defic̃ anima mea in atria dm̃
Sic et hic ñ ait defec̃ asalutari tuo arima mea sed¬
defec̃ insalutare tuũ. hoc ẽ. ad salutare tuũ. Bonꝰ

Expanded text:
 «Profanas autem verborum novitates evita: multum enim proficient ad impietatem» : ait et de quibusdam, «Proficient in pejus» . Ita et defectus a bono in malum malus est, a malo in bonum bonus est. Bono quippe defectu dictum est, «Desiderat et deficit anima mea in atria Domini» . Sic et hic non ait, Defecit a salutari tuo; seDefecit in salutare tuum, hoc est, ad salutare tuum, anima
Abbreviated transcription (Latin):
ut nos parcicipes druinitatis ipsiꝰ fieremꝰ. Nos uniꝰ
participes ad uitã: ad mortẽ uͦ particeps ille mul¬
toꝵ. Ipse ẽ enĩ ad quẽ conũtunt᷑ tim̃tes dm̃ et qͥ
cognoscunt dei testimonia de illo ꝑ ꝓpħas tanto
ante p̾dicta: in eiꝰ p̃sentia ꝑ miracula paulo ante

Expanded text:
t nos participes divinitatis ipsius fieremus; nos unius participes ad vitam, ad mortem vero particeps ille multorum. Ipse est enim ad quem convertuntur timentes Deum, et qui cognoscunt Dei testimonia, de illo per Prophetas tanto ante praedicta, in ejus praesentia per miracula paulo ante
Abbreviated transcription (Latin):
Ñs iħs in hoc psalmo ꝑ ꝓpħiã tan-¬
quã sibi petunt a deo incellectũ da
ri corpori suo qđ ẽ. ȩccłia: ad dei
mandata discenda. Cũ ipsoenĩ uita corporis eius
hoc ẽ. ppłi eiꝰ abscondita ẽ in deo: et ipse ineodẽ
suis ẽ. necessariũ. anꝰ tuȩ inqͥt fecer̃ me et
plasmauer̃ me: da mͥ intellectũ ut discã man-¬
data tua. Quia tu in qͥt formasti. tu reforma:
udebt̃ me et iocundabunt᷑. uel sic̃ habent alii
codices letabunt᷑. qr in ũba tua sꝑaui. id ẽ. in
ea quȩ ꝓmisisti: ut sint ꝓmissionis filii sem̃ abraȩ
in qͦ benedicent᷑ om̃s gentes. Qui s̃ autẽ qͥ timent
dm̃. et quẽ uidebt̃ et letabunt᷑. qm̃ in u̾ba dei

Expanded text:
sus in hoc psalmo per Prophetam, tanquam sibi, petivit intellectum dari a Deo corpori suo quod est Ecclesia, ad Dei mandata discenda. Cum ipso enim vita corporis ejus, hoc est populi ejus, abscondita est in Deo , et ipse in eodem suis est necessarium. «Manus tuae,» inquit, «fecerunt me, et plasmaverunt me; da mihi intellectum, ut discam mandata tua.» Quia tu, inquit, formasti, tu reforma; «videbunt me, et jucundabuntur;» vel, sicut habent alii codices, «laetabuntur, quoniam in verba tua speravi:» id est, in ea quae promisisti, ut sint promissionis filii, semen Abrahae, in quo benedicuntur omnes gentes . Qui sunt autem qui timent Deum, et quem
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑhȩc. etiã illa uentura s: idõ seqͥt᷑. Ueni¬
ant mͥ miserationes tuȩ. et uiuã. Tunc enĩ ue-¬
re uiuã: qͣndo nichil potero timere ne moriar.
Ipsaenĩ et sine ullo additam̃to dicit᷑ uita: nec
intelligit᷑ isiȩc̃na et beata. tanꝗͣ sola dicenda
sic uita: in cuiꝰ cõꝑatione ista quã ducimꝰ mors
sit potiꝰ appellanda quã uita. Quale ẽ. illudin
euangelio. Siuis uenire adiuitã: serua manda-¬

Expanded text:
a ventura sunt; ideo sequitur, «Veniant mihi miserationes tuae, et vivam.» Tunc enim vere vivam, quando nihil potero timere, ne moriar. Ipsa enim et sine ullo additamento dicitur vita, nec intelligitur nisi aeterna et beata, tanquam sola dicenda sit vita, in cujus comparatione ista quam ducimus, mors potius sit appellanda quam vita: quale illud est in Evangelio, «Si vis venire ad vitam, serva manda
Abbreviated transcription (Latin):
tirũ. et eis imꝑat᷑ patientia. donec fr̃m eoꝵ numerꝰ
impleat᷑. De diebꝰ gͦ suis int̾rogat corpꝰ xp̃i: qͥ futuri
s̃ in hoc scło. Et ne qͥsꝗͣ putaret ante hic ȩccłiã ñ fu¬
turã quã finis scłi uenerit. et aliqͥd tẽporis futurũ
in hoc scło qͦ eccłia iã ñ sit in t̾ris ꝓptẽa cũ que¬
sisset de diebꝰ suis. adiunx̃ eciã de iudicio: ꝓfecto
demonstrans usq ad iudiciũ in qͦ de ꝑsecutoribꝰ
eiꝰ futura ẽ. uindicta. ipsã qͦqͦ in t̾risfuturã. Si au-¬
tẽ quẽꝗͣ mouet cur querat. qđ cũ discipuli quere¬
rent magister respondit. ñ ẽ. ur̃m nosse tẽpora uł¬
mom̃ta quȩ pat̾ posuit in sua potestate. cur non
credamꝰ isto loco psalmi huiꝰ eẽ ꝓpħatũ hoc ipsũ
illos fuisse quesituros. et ȩccł̃iȩ uocẽ quȩ hic tanto
ante p̃dicta ẽ. illoꝵ int̾rogatione cõpletã: Qđ au¬

Expanded text:
m numerus impleatur . De diebus ergo suis interrogat corpus Christi, qui futuri sunt in hoc saeculo. Et ne quisquam putaret ante hic Ecclesiam non futuram, quam finis saeculi venerit, et aliquid temporis futurum in hoc saeculo, quo Ecclesia jam non sit in terris; propterea cum quaesisset de diebus suis, adjunxit etiam de judicio, profecto demonstrans usque ad judicium, in quo de persecutoribus ejus est futura vindicta, ipsam quoque in terris futuram. Si autem quemquam movet cur quaerat quod cum discipuli quaererent, Magister respondit, «Non est vestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate» ; cur non credamus isto loco psalmi hujus esse prophetatum hoc ipsum illos fuisse quaesituros, et Ecclesiae vocem, quae hic tanto ante praedicta est, illorum interrogatione completam? 5.
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ grecus habet martiria. Qđ tacendũ ñ fuit.
ꝓpt̃ dulcissimũ marcirũ nom̃: qͥ ꝓcul dubio
qͣndo tanta ꝑsequentiũ crudelitas seuiebat.
ut ȩccłia paulominꝰ consũmaret᷑ in t̾ra: nullo
mͦ dei martiria custodirent. nisi fieret eis qđ hic

Expanded text:
cendum non fuit, propter dulcissimum martyrum nomen, qui procul dubio quando tanta persequentium crudelitas saeviebat, ut Ecclesia paulo minus consummaretur in terra, nullo modo Dei martyria custodirent, nisi fieret eis quod hic
Abbreviated transcription (Latin):
simo sene symeone. Qui cũ eũ infantẽ accepisset
tuũ in pace: qr uider̃ oculi mei salutare tuũ. Acce.¬
ꝑat enĩ responsũ diumũ: ñ se gustaturũ mortẽ.
in isto sene. tale fuisse credendũ ẽ in om̃ibꝰ suꝑioꝵ
ꝓpħe et reges uoluer̃ uidere quȩ uos uidetiset ñ
uider̃ & audire quȩ auditis et ñ audier̃ ut et ip¬
soꝵ eciã uox hoc locoagnoscat᷑. defec̃ in salutare
tuũ amima mea. Nec tẽ gͦ qͥeuit hoc desidiũ scõꝵ
nec nẽ qͥescit in xp̃i corpore qđ ẽ eccłia. usq adt̃¬

Expanded text:
simo sene Simeone, qui cum eum infantem accepisset tuum in pace; quoniam viderunt oculi mei salutare tuum.» Acceperat enim responsum divinum, non se gustaturum mortem, in isto sene, tale fuisse credendum est in omnibus superprophetae et reges voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt» : ut ipsorum etiam vox hoc loco agnoscatur, «Defecit in salutare tuum anima mea.» Nec tunc ergo quievit hoc desiderium sanctorum, nec nunc quiescit in Christi corpore quod est Ecclesia, usque ad te
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ. Sic et hic: ueniant inqͥt mͥ miserationes tuȩ
et uiuã. Neq hic ait in et̾nũ uiuã. uel beate
uiã: quasi aliud ñ sit uiuere. quã sine ullosi¬
ne & sine ulla miseria uiuere. Sed hoc qͦ meri-¬
to: Quia lex tua inqͥt meditatio mea ẽ. Hȩc
nire. Hoc dicendũ putaui: ne qͥsꝗͣ cũ totã legẽ
memoriȩ mandauerit. eãq crebrima recorda-¬
tione cantauerit: ñ tacens qđ p̃cepit. nec tanĩ
uiuens ut p̃cepit. arbitret᷑ se fecisse qđ legit. qi
lex tua meditatio mea ẽ: et hinc adepturũ se¬
et uiuã. Hȩc meditatio: amantis ẽ. cogitatio.
Et tancũ amantis: ut caritas ñ frigescat huiꝰ
meditationis suȩ. qͣntalibet habundantia con-
ce qđ ait meditatio legis dei: uł potiꝰ meditata¬
et qͥ eognoseunt testimonia tua. In ñnullis co-¬
dicibꝰ mnuenimꝰ et grecis et latinis. conũtant᷑
mͥ. qđ tantũcdẽ ualere existimo qͣntũ si dicat᷑
ad me. Sed qͥs ẽ. iste qͥ hoc dic̃  Non eni qͥsq̃

Expanded text:
et hic, «Veniant,» inquit, «mihi miserationes tuae, et vivam:» neque hic ait, in aeternum vivam, vel, beatae vivam; quasi aliud non sit vivere, quam sine ullo fine et sine ulla miseria vivere. Sed hoc quo merito? «Quia lex,» inquit, «tua meditatio mea est.» Haec nire. Hoc dicendum putavi, ne quisquam, cum totam legem memoriae mandaverit, eamque creberrima recordatione cantaverit, non tacens quod praecipit, nec tamen vivens ut praecipit, arbitretur se fecisse quod legit, «Quia lex tua meditatio mea est;» et hinc se adepturum et vivam.» Haec meditatio amantis est cogitatio, et tantum amantis, ut charitas non frigescat hujus meditationis suae, quantalibet abundantia constce quod ait, meditatio legis Dei, vel potius meditatet qui cognoscunt testimonia tua.» In nonnullis codicibus invenimus et graecis et latinis, «Convertantur mihi;» quod tantumdem valere existimo, quantum si dicatur, «ad me.» Sed quis est iste qui hoc dicit? Non enim quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
dit̾ dic̃ enĩ parentũ imqͥtates ñ eis obesse: qͥ iustici¬
ã faciendo dissimiles fuerint. Illud autẽ qđ dictũ
ẽ reddã peccata patrũ infilios: additũ ẽ qͥ odert̾
me. Hoc ẽ: sic̃ me oderant parentes eoꝵ. Ut quẽ¬
acimodũ bonoꝵ imitatio facit ut eciã peccata ꝓ.¬
pͥa deleant᷑. sic maloꝵ imitatio faciat ut ñ solũ
sua sed etiã eoꝵ quos imitatisunt merita sortiant᷑.
Sigͦ udas teneret illud ad qđ uocatꝰẽ: nullomͦ
ad eũ uł sua p̃cerita. uł parentũ iniqͥtas ꝑtineret.
quitatẽ uetusti generis potiꝰ elegit: redit iniquitas
patrũ eiꝰ in conspectu dñi. ut in eo etiã ipsa punire-¬
tꝰ ce peccatũ matris eiꝰ ñ deleret᷑. iant contra
ma ñ obliuiscat᷑ in isto dñs. cũ illi et illa retribuit.
Contra dñm enĩ dixit: in conspectu dñi. Nã et alii¬

Expanded text:
obesse, qui justitiam faciendo dissimiles fuerint . Illud autem quod dictum est, «Reddam peccata patrum in filios,» additum est, «qui oderunt me» , hoc est, sicut me oderant parentes eorum: ut quemadmodum bonorum imitatio facit ut etiam propria peccata deleantur, sic malorum imitatio faciat ut non solum sua, sed etiam eorum quos imitati sunt, merita sortiantur. Si ergo Judas teneret illud ad quod vocatus est, nullo modo ad eum vel sua praeterita, vel parentum iniquitas pertineret: quitatem vetusti generis potius elegit, rediit iniquitas patrum ejus in conspectu Domini, ut in eo etiam ipsa puniretur, et peccatum matris ejus non deleretur. Item Rama non obliviscatur in isto Dominus, cum illi et ipsa retribuet; contra Dominum enim dixit « in conspectu Domini. »
Abbreviated transcription (Latin):
natꝰ. numero apłoꝵ duodecimꝰ adiunctꝰ ẽ. euiden-¬
t̃ apparet. Sed si de uno illo homine omĩa quȩ hic
in illo dictast intelligere conem᷑: expositionis ratio
ñ om̃imꝰ. aut uix ualebit occurrere. Si autẽ de ca-¬
ligenere hominũ maloꝵ. id ÷ inimicoꝵ xp̃i ingrato¬
rũq iudeoꝵ: om̃ia mͥ uident᷑ posse clariꝰ aperiri.
Sic̃ eñ quȩdã dicunt᷑ quȩ ad apłm petrũ ꝓprie
ꝑtinere uideant᷑: nec tamen habent illustrẽ incel¬
lectũ nisi cũ referunt᷑ ad ȩccłiã cuꝰ ille agnoscit᷑ in
sigura gestasse ꝑsonã ꝓpt̃ pͥmatũ quẽ in discipulis
habuit. sic̃ ÷ tibi dabo claues regni cȩloꝵ. et si qua
huiꝰ modi. tta iudas ꝑsonã quodãmͦ sustinet inimicoꝵ
hominibꝰ et de qͦ ppło possunt ñ inconuenient̃ intel-¬
ligi. ñ solũ ea quȩ aꝑtiꝰ de ipsis in hoc psalmo legimꝰ.
uerũ etiã illa quȩ ꝓprie de ipso iuda dicunt᷑ exp̃s¬
sius. sicuti ẽ qđ cõmemoraui. fiant dies eiꝰ pauci. et

Expanded text:
natus, numero Apostolorum duodecimus adjunctus est , evidenter apparet. Sed si de illo uno homine omnia quae hic in malo dicta sunt intelligere conemur, expositionis ratio non omnimodo, aut vix valebit occurrere; si autem de tali genere hominum malorum, id est inimicorum Christi ingratorumque Judaeorum, omnia mihi videntur posse clarius aperiri. Sicut enim quaedam dicuntur quae ad apostolum Petrum proprie pertinere videantur, nec tamen habent illustrem intellectum, nisi cum referuntur ad Ecclesiam, cujus ille agnoscitur in figura gestasse personam, propter primatum quem in discipulis habuit; sicuti est, «Tibi dabo claves regni coelorum» , et si qua hujusmodi: ita Judas personam quodammodo sustinet inimicoruhominibus et de quo populo possunt non inconvenienter intelligi, non solum ea quae apertius de ipsis in hoc psalmo legimus, verum etiam illa quae proprie de ipso Juda dicuntur expressius; sicuti est quod commemoravi, «Fiant dies ejus pauci, et
Abbreviated transcription (Latin):
Licet dimittere uxorẽ om̃i ex causa : cshibuit dñs:
et dix̃ ñ licere. Honscitis inqͥt qr ds̃ ab initio mascu-¬
lũ et feminã fecit: Qđ ds̃ coniunx̃: homo ñ separet.
Deinde addidit. Iui dimiserit uxorẽ suã excepta cau¬
safornicationis: facit eã mȩchari. Et si aliã duxerit:
mȩchat᷑. Confirmauit cõpedẽ: hoc expedit colliga.¬
to priꝰ agere. ne liget᷑. Alligatꝰ es uxori: ne quesieris¬
solucionẽ. Solutꝰ es abuxore: ne quesieris uxorem.
et lepꝰbibas. et si acceꝑis uxorẽ: ñ peccasti. discipu
fornicationis disiungi coniugia: si talis ẽ inqͥunt
causa cũ uxore. ñ expedit ducere. Et dñs. Non om̃s
capiunt ũbũ hoc. Nã uerũ dicitis: qr si talis ẽ. cau¬
sa cũ uxore ñ expedit ducere. Sed nũqͥd onagri¬
solibibituristͥ: Non om̃s capiunt ũbũ hoc Mul-
tiñ capiunt. Et qͥ st qͥ capiunt: Suscipiu̾nt ona¬

Expanded text:
licet dimittere uxorem ex omni causa?» Prohibuit Dominus, licet dimittere uxorem ex omni causa?» Prohibuit Dominus, et dixit non licere. «Non scitis,» inquit, «quia Deus ab initio masculum et feminam fecit? Quod Deus conjunxit, homo non separet.» Deinde addidit: «Qui dimiserit uxorem suam, excepta causa fornicationis, facit eam moechari; et si aliam duxerit, moechatur .» Confirmavit compedem: hoc expedit colligato; prius ageret ne ligaretur. «Alligatsolutionem. Solutus es ab uxore? ne quaesieris uxorem. et lepus bibas: et si acceperis uxorem, non peccasti. Discipulfornicationis disjungi conjugia: «Si talis est,» inquiunt, «causa cum uxore, non expedit ducere.» Et Dominus: «Non omnes capiunt verbum hoc» . Nam verum dicitis, quia si talis est causa cum uxore, non expedit ducere; sed numquid soli onagri bibituri sunt? Non omnes capiunt verbum hoc, multi non capiunt. Et qui sunt qui capiunt? «Suscipient ona
Abbreviated transcription (Latin):
strepitꝰ uoce tulliana. cicero legit᷑ aliqͥs lib̾.ẽ. dialo
guseiꝰ. siue ipsiꝰ siue platonis. siue cuiꝰq taliũ. Audi¬
unt imꝑiti. infirini. minoris cordis. qͥs audet illuc
aspirare strepitu aquȩ et forte turbatȩ: Certe tam
rapacit̾ fluentis: ut animal timidũ ñ audeat acce-¬
dere et bibere. Cui sonuit in pͥncipio fecit ds̃ cęlũ
et trã. et ñ ausus ẽ. bibere: Cuisonet psalmꝰ. et dicat
multũ. ẽ ad me: fcce mͦ qđ sonat psalmꝰ. certe occul¬
ta st̾ misteria: tamen ita sonat. ut et pueros delec̾-
tet audire: et imꝑiti accedant adbibendũ. et sati¬
ati ructent in psallendo. Bibt̾ gͦ minores bestiȩ et
maiores. Sed capaciꝰ maiores: qr suscipiunt onagri
in sitĩ suã. Bibat minor qđ dictũ ẽ. uiri diligite u¬
xores uras. sic̃ et xp̃s dilex eccłiam. Mulieres uiris¬
sius subditȩ sint. Bibant minores. Dictũ ẽ autẽ dño.

Expanded text:
strepitus vocis Tullianae, Cicero legitur, aliquis liber est, dialogus strepitus vocis Tullianae, Cicero legitur, aliquis liber est, dialogus ejus est, sive ipsius, sive Platonis, seu cujuscumque talium: audiunt imperiti, infirmi minoris cordis; quis audet illuc aspirare? Strepitus aquae, et forte turbatae; certe tamen tam rapaciter fluentis, ut animal timidum non audeat accedere et bibere. Cui sonuit, «In principio fecit Deus coelum et terram» , et non ausus est bibere? Cui sonat Psalmus et dicat: Multum est ad me? Ecce modo quod sonat Psalmus, certe occulta sunt mysteria; tamen ita sonat, ut et pueros audire delectet, et imperiti accedant ad bibendum, et satiati ructent in psallendo. Bibunt ergo minores bestiae et majores; sed capacius majores, quia «suscipient onagri in sitim suam.» Bibant minores quod dictum est: «Viri, diligite uxores es. Dictum est autem Domino: «Si
Abbreviated transcription (Latin):
de bestiȩ. inde uenistis gͦ bibite. Potabt̾ om̃s bestiȩ
siluȩ. Suscipient onagri insitĩ suã. Onagros:
magnas quasdã bestias dic̃. Qͥ senĩ nesciat dici¬
onagros agrestes asinos magnos: Ergo qͦsdã dicit
indomitos. Nullũ enĩ habebant gences iugũ le-¬
gis: uiuebant gentes multȩ moribꝰ suis. suꝑba ia-¬
ctantia uagantes tanꝗͣ in deserco. Et om̃s quidẽ
bestiȩ ita: sed onagri positist̾ ad significationẽ
magnitudinis. Potabt̾ et ipsi in sitĩ suã. fluunt
eñ illȩ aquȩ: inde bibit lepus. inde onager. Lepus
paruius: et onager magnꝰ. Lepꝰ timidus. et onager ferꝰ
Ut̃q inde bibit: sed qͥsq insitĩ suã. Non dicit aqua.
lepori sufficio. et repellit onagrũ: neq dicit onager
accedat lepꝰ si accesserit rapiet᷑. Tam fidelit̃ et tẽꝑa-¬
te fluit: ut sic onagrũ satiet. ne leporẽ t̃reat. Sonat

Expanded text:
de bestiae, inde venistis. Ergo bibite. «Potabunt omnes bestiae de bestiae, inde venistis. Ergo bibite. «Potabunt omnes bestiae silvae.» 4. «Suscipient onagri in sitim suam.» Onagros magnas quasdam bestias dicit. Quis enim nesciat onagros dici agrestes asinos? Magnos ergo quosdam dicit indomitos. Nullum enim habebant Gentes jugum Legis; vivebant multae gentes moribus suis, superba jactantia vagantes, tanquam in deserto. Et omnes quidem bestiae ita, sed onagri positi sunt ad significationem magnitudinis. Potabunt et ipsi in sitim suam; fluunt enim et illis aquae. Inde bibit lepus, inde onager: lepus parvus, et onager magnus; lepus timidus, et onager ferus; uterque inde bibit, sed quisque «in sitim suam.» Non dicit aqua, Lepori sufficio, et repellit onagrum: neque hoc dicit, Onager accedat, lepus si accesserit, rapietur. Tam fideliter et temperate fluit, ut sic onagrum satiet, ne leporem terreat. Sonat
Abbreviated transcription (Latin):
Tale ubũ contẽplacuri sumꝰ. Apparebit enĩ ds̃ deoꝵ
insion. Sed qͣndo: Post ꝑegrinationẽ finitȩ uitȩ:
si camen pꝰ finitã uiã ñ udici tradam᷑. ut udex
mittat in carcerẽ. Sed si finita uia sic̃ sꝑamꝰ et op¬
tamꝰ et studemꝰ ad patriã uenerimꝰ: ibi contẽpla¬
bim᷑ qđ semꝑ laudabimꝰ. nec illud deficiet qđ nob̾
presto ẽ: nec nos qͥ fruim᷑. Nec fastidiet qͥ manduca¬
bit: nec deficiet qđ manducabit. Magna illa et
mua contẽplatio erit. Et qͥs de illa digne dicet :¬
lsto tẽpore: int̾ montes fluunt aquȩ. Interĩ gͦ fluant
aquȩ int̾ montes: et ꝑtranseant. Cũ transeunt a-¬
quȩ. bibit᷑ in ꝑegrinatione : ne siti in uia deficiamꝰ.
Pocabt̾ om̃s bestiȩ siluȩ. Inde uenistis. de silua colle¬
cti estis. Et quali silua : Hullus hominũ ibi transibat:
q nullus ꝓpħa illuc missus erat. Sed ad archã con¬
struendã: concisast̾ ligna de siluis. Inde ligna. in-¬

Expanded text:
ebit» enim «Deus deorum in Sion» . Sed hoc quando? Post peregrinationem finita via; si tamen post finitam viam non judici tradamur, ut judex mittat in carcerem. Sed si finita via, sicut speramus, et optamus, et studemus, ad patriam venerimus, ibi contemplabimur quod semper laudabimus: nec illud deficiet quod nobis praesto est, nec nos qui fruimur; nec fastidiet qui manducabit, nec deficiet quod manducabit. Magna illa et mira contemplatio erit. Et quis de illa digne dicit isto tempore, cum inter montes fluunt aquae? Interim ergo fluant aquae inter montes, et pertranseant: cum pertranseunt aquae, bibitur in peregrinatione, ne siti in via deficiamus. «Potabunt omnes bestiae silvae.» Inde venistis, de silva collecti estis. Et quali silva? Nullus hominum ibi transibat, quia nullus propheta illuc missus erat. Sed ad arcam construendam concisa sunt ligna de silvis: inde ligna, in
Abbreviated transcription (Latin):
lauda dm̃tuũ syon. qm̃ confortauit uectes porta¬
rũ tuarũ: iã confirmatis uectibꝰ et clausa ciuitate
unde ut iã pridẽ diximꝰ nemo exit amicus. et quo
nemo intrat inimicus: qđ codex ibi nob̾ legendus
basdiuidit᷑: ut ibi totꝰ atq integer contẽpletur.
Hontͥ deerit ubũ dei: sed tamen ñ ꝑlitteras. ñ ꝑ so-¬

Expanded text:
lauda Deum tuum, Sion; quoniam confirmavit vectes portarum tuarum» , jam confirmatis vectibus et clausa civitate, unde, ut jampridem diximus, nemo exit amicus, et quo nemo intrat inimicus; quod codex ibi nobis legendusbas dividitur, ut ibi totus atque integer contempletur. Non ibi deerit verbum Dei; sed tamen non per litteras, non per so
Abbreviated transcription (Latin):
moret et tanꝗͣ excitet mentes hominũ. in consuetu.¬
dine corpoꝵ dormientes. Simulachra inqͥt gentiũ
argentũ et aurũ. Sed ds̃ fac̃ aurũ et angentũ. Oper
auro argentoq fecer. Sedenĩ et nos pleraq instrum̃¬
ta et uasa ex huicemodi materia uł metallo habemꝰ
in usũ celebrandoꝵ sacramentoꝵ: quȩ ipso minstrio
consecrata scã dicant᷑ in eiꝰ honore. cui ꝓ salute nr̃a
inde seruit᷑:. Et st̾ ꝓfecto i posa instrum̃ta uł uasa qͥd
mꝰ. qr ꝑ ea deo supplicamꝰ : Illa maxime causa ẽ in¬
pietatis insane: qđ plus ualec in affectibꝰ miseroꝵ ui.¬
uenti simił forma. quȩ sibi efficit supplicari: quã qđ
eã manifestũ ẽ ñ eẽ uiuentẽ ut debeat auiuente
contẽpni. Plus enĩ ualent simulachra ad curuandũ
infelicẽ: qdđ os habent. oculos habent. aures habent.
is m̃tibꝰ nec uidentia nec odorantia simulachia

Expanded text:
moret et tanquam excitet mentes hominum in consuetumoret et tanquam excitet mentes hominum in consuetudine corporum dormientes. «Simulacra,» inquit, «Gentium argentum et aurum.» Sed Deus fecit argentum et aurum. «Opera,» auro argentoque fecerunt, sed enim et nos pleraque instrumenta et vasa, ex hujuscemodi materia, vel metallo habemus in usu celebrandorum sacramentorum, quae ipso ministerio consecrata sancta dicantur, et in ejus honore cui pro salute nostra inde us, quia per ea supplicamus Deo? Illa maxime causa est impietatis insanae, quod plus valet in affectibus miserorum viventi similis forma quae sibi efficit supplicari, quam quod eam manifestum est non esse viventem, ut debeat a vivente contemni. Plus enim valent simulacra ad curvandam infelicem animam quod os habent, oculos habent, aures habent, is mentibus, nec videntia, nec viventia simulacra
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ ipsas ꝓdiis habendo et uenerando: seruiunt
autẽ adorat aut orat simulachrũ intuens qͥ ñ sic affi
cit᷑ ut ab eo se exaudiri putet: ab eo sibi p̃stari qđ desi-¬
derat sꝑet: Itaq homines talibꝰ suꝑstitionibꝰ obliga¬
ti plerũq ad ipsũ solẽ dorsũ ponunt: et p̃ces fundt̾
statuȩ quã solẽ uocant. Et cũ sonitu maris a t̾go fe¬
riant᷑: neptuni statuã quã ꝓipso mari colunt. quasi
sentientẽ gemitibꝰ ferunt. hoc eni fac̃ et qͦdõ mͦ extor¬
quet illa figura m̃broꝵs: ut aminꝰ uiuens in sensibus
corporis. magis arbitret᷑ sentire corpꝰ qđ suo corpori
simillimũ uidet: quã rotundũ solẽ. undasq diffusas
et qͥcqͥd ñ eisdẽ linamentis formatũ conspieit qͥbꝰila
formatast̃ quȩ iuiuentia uidere consueuit. Contrahe
affectũ humana et carnalis infirmitas qͦ capipotest
cantat scriptura dei res ualde notissimas. qͥbꝰ cõme.¬

Expanded text:
autem ipsas pro diis habendo et venerando serviunt autem ipsas pro diis habendo et venerando serviunt autem adorat aut orat intuens citur, ut ab eo se exaudiri putet, ab eo sibi praestari quod desiderat speret? Itaque homines talibus superstitionibus obligati, plerumque ad ipsum solem dorsum ponunt, preces fundunt statuae quam solem vocant; et cum sonitu maris a tergo feriantur, Neptuni statuam quam pro ipso mari colunt, quasi sentientem gemitibus feriunt. Hoc enim facit et quodammodo extorquet illa figura membrorum, ut animus vivens in sensibus corporis, magis arbitretur sentire corpus quod suo corpori simillimum videt, quam rotundum solem undasque diffusas, et quidquid non eisdem lineamentis formatum conspicit, quibus illa formata sunt quae viventia videre consuevit. Contra hunc affectum, quo humana et carnalis infirmitas facile capi potest, cantat Scriptura Dei res valde notissimas, quibus comme
Abbreviated transcription (Latin):
ueneris. Alio solẽ. alio lunã: quoꝵ simulachris
eadẽ nomina sic̃ telluris imponunt. Alio illud.
alio illud sydus: alio illã uł illã creaturã. Neq
enĩ euncta enumerare sufficimꝰ. De qͥbꝰ rursus cũ
exagitari ceꝑint qđ corpora colant. maximeq t̾rã
et mare & ignẽ et aerẽ quoꝵ nob̃ usus in ꝓmptu ẽ:
nã de cȩlestibꝰ qr nr̃o ea corpore contrectare atq con-
tingere ñ nisi coloꝵ radiis ualemꝰ. ñ ita erubescunt:
audent respondere ñ se ipsa corpora colere. sed quȩ
illis regendis p̃sident numina. Itaq apłi una senten-¬
tia pęnã istoꝵ cdãpnationẽq testat᷑. Qͥ cõmutauer̃¬
re parte huiꝰcȩ sententiȩ simulachra dãpnauit: po¬
steriore autẽ int̾p̃tationes simulacroꝵ. Effigies enĩ a
fabro factas appellando nominibꝰ earũ rerũ qͦs fabri-¬
cauit ds̃ cõmutant ueritatẽ dei inmendaciũ. Res

Expanded text:
Veneris; alio solem, alio lunam, quorum simulacris Veneris; alio solem, alio lunam, quorum simulacris eadem nomina sicut Telluris imponunt; alio illud, alio illud sidus, vel illam vel illam creaturam: neque enim cuncta enumerare sufficimus. De quibus rursus cum exagitari coeperint, quod corpora colant, maximeque terram, et mare, et aerem, et ignem, quorum nobis usus in promptu est nam de coelestibus quontingere, nisi oculorum radiis non valemus, non ita erubescunt; respondere audent non se ipsa corpora colere, sed quae illis regendis praesident numina. Itaque Apostoli una sententia poenam istorum damnationemque testatur: «Qui transmutaverre parte hujus sententiae simulacra damnavit; posteriore autem interpretationes simulacrorum. Effigies enim a fabro factas appellando nominibus earum rerum, quas fabricavit Deus, transmutant veritatem Dei in mendacium; res
Abbreviated transcription (Latin):
uaria fallacia. et mortiferi seminant᷑ et mulcipli¬
cant᷑ errores. Alus itaq locis et contra ista diunȩ
litterȩ eiugilant: ne qͥsq dicat cũ irrisa fuerint
simulachra. ñ hoc usibile colo sed numen qđ illic
inausibilit̃ habitat. Ipsa gͦ numina: in alio psalmo
scriptura sic dãnat. Qm̃ dii gentiũ inqͥt demonia:
dñs autẽ celos fec̃. Dic̃ et apł̃s. Non qđ ydolũ sit a¬
liqͥd: sed qm̃ quȩ immolant gentes demoniis immo¬
lant et ñ deo. Nolo uos socios fieri dęmonioꝵ. Uiden¬
t᷑ autẽ sibi purgatioris esse religionis qͥ dicunt.
nec simulachrũ nec demoniũ colo: sed effigiẽ cor-¬
poralẽ eiꝰ rei signũ intueor. quã colere debeo. Itaq
int̃p̃tant᷑ simulachra: ut alio dicant significari
trã. unde tẽplũ solent appellare telluris. Alio
mare: sic̃ neptuni simulachrũ. Alio aerẽ: sic̃ iu¬
nonis. Alio ignẽ: sic̃ uulcani. Alio luciferũ: sic̃

Expanded text:
varia fallacia mortiferi seminantur et multiplivaria fallacia mortiferi seminantur et multiplicantur errores. Aliis itaque locis et contra ista divinae Litterae vigilant, ne quisquam dicat, cum irrisa fuerint simulacra: Non hoc visibile colo, sed numen quod illic invisibiliter habitat. Ipsa ergo numina in alio psalmo eadem Scriptura sic damnat: «Quoniam dii Gentium,» inquit, «daemonia; Dominus autem coelos fecit» . Dicit et Apostolus: «Non quod idolum site immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo. Nolo vos socios fieri daemoniorum» . 4. Videntur autem sibi purgatioris esse religionis, qui dicunt: Nec simulacrum, nec daemonium colo; sed effigiem corporalem ejus rei signum intueor, quam colere debeo. Itaque interpretantur simulacra, ut alio dicant significari terram, unde templum solent appellare Telluris; alio mare, sicut Neptuni simulacro; alio acrem, sicut Junonis, alio ignem, sicut Vulcani; alio luciferum, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
certũ eẽ. respondeat: Qͥd simulacra gentiũ: Os
habent et ñ loquent᷑: oculos habent et ñ uidebt̾:
& cȩtera quȩ diumꝰ sermo contexuit. Curgͦ tanto
sinuare atq inculcare uelut nescientibꝰ. quasi non
om̃ibꝰ aꝑtissima sint atq notissima. nisi qr speciem
m̃broꝵ significat. quã naturalit̃ in animantibꝰ ui-¬
uentẽ uidere. atq in nob̃mecipsis sentire consueui¬
mꝰ. Quãꝗ̃ ut illi asser̃ in signo aliqͦ fabrefacta. atq
eminenti collocata suggestu. cũ adorari atq honora¬
ri a multitudine ceꝑit. parit in uno qͦq sordidis¬
simũ erroris effectũ: ut qm̃ in illo figm̃to ñ inuenit
uitalẽ motũ.eredat nuimen occultũ. Effigiẽ tamen
iuuenti corpori similẽ. seductꝰ forma. et cõmotꝰ au
ctoritate qͣsi sapientiũ institoꝵ obsequentiũq tur¬
barũ. sine unio aliqͦ habitatore eẽ ñ putat. Hinc
et mala dȩmonia ad possidenda gentiũ simula¬
chra talis hominũ affectꝰ inuitat: quoꝵ p̃sentia

Expanded text:
d «Simulacra gentium os habent, et non loquentur; oculos habent, et non videbunt,» et caetera quae divinus sermo contexuit? Cur ergo tansinuare atque inculcare velut inscientibus, quasi non omnibus apertissima atque notissima; nisi quia species membrorum, quam naturaliter in animantibus viventem videre, atque in nobismetipsis sentire consuevimus, quanquam, ut illi asserunt, in signum aliquod fabrefacta atque eminenti collocata suggestu, cum adorari atque honorari a multitudine coeperit, parit in unoquoque sordidissimum erroris affectum, ut quoniam in illo figmento non invenit vitalem motum, credat numen occultum; effigiem tamen viventi corpori similem, seducctoritate quasi sapientium institutorum obsequentiumque turbarum, sine vivo aliquo habitatore esse non putat? Hinc et mala daemonia ad possidenda Gentium simulacra talis hominum affectus invitat, quorum praesidentium
Abbreviated transcription (Latin):
uita sensuq simulachrũ. cui ad hoc inesset similitu¬
do m̃broꝵ. ut anima carnalibꝰ sensibꝰ dedita. quasi
uiuentis atq animatȩ formȩ applicaret affectũ:
cũ ea uideret quȩ in suo corpore iua atq anima¬
ta sentiret. Quanto gͦ meliꝰ mures atq serpentes et
id genꝰ animantiũ colerent: quȩ cȩteros de simula¬
cͥris gentiũ. si ita dicendũ ẽ qͦd ã mͦ udicant. In qͥbꝰ¬
qr ñ sentiunt humanã uitã: ñ curant humanam
figurã. Itaq in his plerũq nidificant: et nisi huma-¬
nis motibꝰ det̾reant᷑. nulla sibi habitacula muniti.¬
ora conqͥr̃. Mouet gͦ se homo. et uiuentẽ bestiã
a deo suo det̾ret: et illũ ñ se mouentẽ qͣsi poten¬
tẽ colit. a qͦ meliorẽ det̾ruit. Det̾ruit enĩ uiden-¬
tẽ acȩco audientẽ asurdo. clamantẽ a muto. am-¬
bulantẽ ab immobili. sentientẽ ab insensato. uiuen-¬

Expanded text:
vita sensuque simulacrum; cui ad hoc inesset similituvita sensuque simulacrum; cui ad hoc inesset similitudo membrorum, ut anima carnalibus sensibus dedita, quasi viventi atque animatae formae applicaret affectum, cum ea videret quae in suo corpore viva atque animata sentiret. Quanto ergo melius mures atque serpentes, et id genus animantium caetera, de simulacris Gentium, si ita dicendum est, quodammodo judicant, in qnon sentiunt humanam vitam, non curant humanam figuram? Itaque in eis plerumque nidificant, et nisi humanis motibus deterreantur nulla sibi habitacula munitiora conquirunt. Movet ergo se homo, ut viventem bestiam a Deo suo deterreat, et illum non se moventem quasi potentem colit, a quo meliorem deterruit. Deterruit enim videntem a caeco, audientem a surdo, clamantem a muto, ambulantem ab immobili, sentientem ab insensato, viven
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ solos homines anteponeret: pꝰ om̃ia subdidit
dicens ñ clamabt̾ in faucibꝰ siuis. qđ rursus homini¬
bꝰ pecoribꝰq cõmune. ẽ. Qd si pͥmo dixisset cũ ab ore
cȩpit m̃bra ꝑcurrere. os habent et ñ loquent᷑. cun¬
cta etiã sic ad natuã hominis referrent᷑. nec facile
ibi qͥcquã de cõmunione ferarũ sensus audientis
adũteret. Cũ uͦ illud de ore dix̃ qđ hominis ꝓpͥũ
ẽ. et pꝰenumerationẽ partiũ corporis quã cõme¬
moratis pedibꝰ t̾minasse uidebat᷑ adiungit. ñ cla-¬
mabt̾ in faucibꝰ suis: lectorẽ uł auditorẽ fecit in¬
tentũ. ut dũ querit cur additũ sit: admoneri se
inueniat. simula cris gentiũ ñ tantũ homines sed
etiã beluas debere p̃ponere: Ut si pudet adorare
bestiã quã fec̃ ds̃. uidentẽ audientẽ contrectantẽ
odorantẽ. ambulantẽ clamantẽ in faueibꝰ siuis: in¬
deret quã pudendũ eit adorre mutũ et carens

Expanded text:
tium solos homines anteponeret; post omnia subdidit, tium solos homines anteponeret; post omnia subdidit, dicens, «Non clamabunt in faucibus suis:» quod rursum hominibus pecoribusque commune est. Quod si primo dixisset, cum ab ore coepit membra percurrere, Os habent, et non clamabunt; cuncta etiam sic ad naturam hominis referrentur, nec facile ibi quidquam de communione ferarum sensus audientis adverteret. Cum vero illud de ore dixit, quod hominis proprium est, et post enumerationem partium corporis quam commemoratis pedibus terminasse videbatur, adjunxit, «Non clamabunt in faucibus suis;» lectorem vel auditorem fecit intentum, ut dum quaerit cur additum sit, admoneri se inveniat simulacris Gentium non tantum homines, sed etiam belluas se debere praeponere: ut si pudet adorare bestiam, quam fecit Deus videntem, audientem, odorantem, contrectantem, ambulantem, clamantem in faucibus suis, viderent quam pudendum esset adorare mutum, et carens
Abbreviated transcription (Latin):
habent et ñ odorabt. anꝰ habent et ñ contree¬
tabt̃. pedes habent et ñ ambulabt̾: ñ clamabt̃
in faucibꝰ suis. Iã gͦ artifex melior ẽ. eis: qͥ ea potuit
m̃broꝵ motu atq officio fabricare. Quẽ tamen ar-¬
tificẽ te utiq puderet adorare. Melior et tu ꝗͣuis
ea ñ feceris. qm̃ quȩ illa ñ possunt facis. Melior et
bestia: ad hoc enĩ ad ditũ ẽ. ñ clamabt̾ inguiture
suo. Nãq cũ suꝑiꝰ dixisset os habent et ñ loquent᷑.
qͥd opꝰerat pꝰ quã a capite usq ad pedes m̃bra decur-¬
sa st̃. de fauciũ clamore repetere : nisi qr credo illa
quȩ de cȩceris m̃bris cõmemorabat. cõmunia esse
hominibꝰ beluisq sentimꝰ. Nã et uident et audiunt.
et olfaciunt et ambulant: et quȩdã sic̃ simiȩ ma-¬
nibꝰ contrectant. Alud autẽ qđ de ore dixerat ꝓpͥ
manoꝵ m̃broꝵ oꝑa referret quȩ dicta st̾ et diis gen-¬

Expanded text:
anus habent, et non contrecanus habent, et non contrectabunt; pedes habent, et non ambulabunt: non clamabunt in faucibus suis.» Jam ergo artifex melior est eis, quia ea potuit membrorum motu atque officio fabricare: quem tamen artificem te utique puderet adorare. Melior et tu, quamvis ea non feceris; quoniam quae illa non possunt facis. Melior et bestia: ad hoc enim additum est, «Non clamabunt in faucibus suis.» Namque, cum superius dixisset, «Os habent, et non loquentur;» quid opus erat, postquam a capite usque ad pedes membra decursa sunt, de faucium clamore repetere; nisi, credo, quia illa quae de caeteris membris commemorabat, communia esse hominibus belluisque sentimus? Nam et vident, et audiunt, et olfaciunt, et ambulant, et quaedam, sicut simiae, manibus contrectant. Illud autem quod de ore dixerat, promanorum membrorum opera referret quae dicta sunt, et diis Gen
Abbreviated transcription (Latin):
eiliꝰ aũtit᷑ a ueneratione uilioꝵ. Nã dictũ ẽ alolo¬
co scripturarũ. de simulacroꝵ cultoribꝰ: dicentes
ligno pat̃ m̃s estu. et lapidi tu me genuisti. Sedne
sibi prudentior uideat᷑ qͥ hoc ñ ligno et lapidi di¬
xerit. sed auro et argento: huc aspiciat. huc aut̃
cordis intendat. Siulachra gentiũ argentũ et
aurũ. Non abiectũ aliqͥd et asꝑnabile nomina¬
tũ ẽ. Et ei qͥdẽ animo qͥ t̾ra ñ. ẽ. aurũ et argentũ¬
tr̃a.ẽ. Sed spetiosioratq fulgentior: ñ solidior et
firmior. Poligꝰ addere manꝰ hominũ: ut ex eome.¬
tallo qđ̃ fec̃ uerꝰ ads̃ uelis facere falsũ dm̃: immo
falsũ hominẽ quẽ ꝓ uero uenereris deo. Quẽ ͥs qͥs
ꝓ uero homine in amicitiã reciꝑet: insaniret. Ducit
enĩ et affectu qͦdã infirmo rapit infirma corda mor-¬
taliũ formȩ simnilitudo: et m̃broꝵ initata cõpago.
Sed sic̃ sabricata singula ostendis. sic ostende officia
singuloꝵ quoꝵ te effigies o humana uanitas adora-¬

Expanded text:
ratione viliorum. Nam dictum est alio loco Scripturarum de simulacrorum cultoribus: «Dicentes ligno, Pater meus es tu; et lapidi, Tu me genuisti» . Sed ne sibi prudentior videatur qui hoc non ligno et lapidi dixerit, sed auro et argento; huc aspiciat, huc aurem cordis intendat: «Simulacra Gentium argentum et aurum.» Non abjectum aliquid et aspernabile nominatum est: et ei quidem animo qui terra non est, terra est etm; sed speciosior atque fulgentior, solidior atque firmior. Noli ergo addere manus hominum, ut ex eo metallo quod fecit verus Deus, velis facere falsum deum; imo falsum hominem, quem pro vero venereris Deo; quem quisquis pro vero homine in amicitiam reciperet, insaniret. Ducit enim, et affectu quodam infimo rapit infirma corda mortalium formae similitudo, et membrorum imitata compago: sed sicut fabricata singula ostendis, sic ostende officia singulorum, quorum te effigies, o humana vanitas, tra
Abbreviated transcription (Latin):
teros imitaturos p̃irent. sed etiã suꝑ filios eoꝵ qui
patrũ pia uestigia sequerent᷑. Nã sic ait ille. his
estote: sic̃ et ego xp̃i. Adiecit itaq dñs ñ solũ suꝑ
montes gestientes sic̃ arietes: sed etiã suꝑ colles ge
pusillis montibꝰ et collibꝰ. arietibꝰ et agnis: dic ꝓpha¬
qđ seqr. Henedicti uosdño. qͥ fecit cȩlũ et terrã.
Tanꝗͣ diceret. benedicti uos dño. qͥuos fec̃ celũ in
magnis: t̃rã inpusillis. Sed clũ ñ istud uisibile. ple¬
nũ luminaribꝰ ad hosoculos ꝑtinentibꝰ. Celũ enĩ
cȩli dño: qͥ erex̃ et sublimauit quoꝵdã scõꝵ mentes
in tantũ ut nulli hominũ. sed ipsi deo suo docibi-¬
les fierent. In cuiꝰ celi cõꝑatione qđ carneis oculis
cernit᷑ t̃̾ra dicenda ẽ. quã dedit filiis hominũ. ut

Expanded text:
teros imitaturos praeirent, sed etiam super filios eorum, qui teros imitaturos praeirent, sed etiam super filios eorum, qui patrum pia vestigia sequerentur. Nam sic ait ille his qestote, sicut et ego Christi» . Adjecit itaque Dominus, non solum super montes gestientes sicut arietes, sed etiam super colles gespusillis, montibus et collibus, arietibus et agnis dico, qui fecit coelum et terram.» Tanquam diceret, Benedicti vos Domino, qui vos fecit coelum in magnis, terram in pusillis: sed coelum non istud visibile, plenum luminaribus ad hos oculos pertinentibus. «Coelum» enim «coeli Domino;» qui erexit et sublimavit quorumdam sanctorum mentes in tantum, ut nulli hominum, sed ipsi Deo suo docibiles fierent: in cujus coeli comparatione quidquid carneis oculis cernitur, terra dicenda est; quam «dedit filiis hominum,» ut
Abbreviated transcription (Latin):
Utrosq autẽ benedicens: benedix̃ etiã cim̃tes dnm.
Queris qͦs utrosq: Respondet᷑: pusillos cũ magnis.
hoc ẽ. domũ isrł. cũ domo aaron. Eosutiq qͥ ex
ipsa genee credider̃ in saluatorẽ dñm: qr ñ in om̃ibꝰ
illis beneplacuit deo. Sed si qͥdã illoꝵ ñ credider̃.
nũqͥd incredulitas eoꝵs fidẽ dei euacuauit: Neq¬
om̃s filii. sed sic̃ scriptũ ẽ. reliqͥe saluȩ factest̾. Ex
och reliquisset nob̃ semen: sic̃ sodoma facti essemꝰ
et sic̃ gomorra similes fuissemꝰ. Sedideo semen: qi
domoaaron. Adiciat dñs suꝑ uos. suꝑuos et
suꝑ filios uros. & ita factũ ẽ. Accesser̃ enĩ etiã de
lapidibꝰ suscitati filii abrahã: accesser̃ oues quȩ ñ
erant ex hoc ouili. ut fieret unꝰ grex et unꝰ pastor.
Accessit fides om̃iũ gentiũ. et creuit numerus ñso¬
lũ sapientiũ antistitũ. sed etiã obȩdientiũ ppłoꝵ:
adiciente dño ñ solũ suꝑ patres qͥ ad illũ in xp̃o cȩ-¬

Expanded text:
Utrosque autem benedicens, benedixit omnes timentes Dominum. Quaeris: Quos utrosque? Respondetur, pusillos cum magnis, hoc est, domum Israel cum domo Aaron; eos utique qui ex ipsa gente crediderunt in Salvatorem Jesum, quia non in omnibus illis bene placuit Deo; sed si quidem illorum non crediderunt, nunquid incredulitas illorum fidem Dei evacuavit? omnes filii:» sed, sicut scriptum est, «Reliquiae salvae factae sunt.» Ex oth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus» . Sed ideo semen, quidomo Aaron, «Adjiciat Dominus super vos, super vos et super filios vestros». Et ita factum est. Accesserunt enim etiam de lapidibus suscitati filii Abraham : accesserunt oves quae non erant de hoc ovili, ut fieret unus grex et unus pastor : accessit fides omnium gentium, et crevit numerus non solum sapientium antistitum, sed etiam obedientium populorum; adjiciente Domino non solum super patres, qui ad illum in Christo cae