comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
At metell ubi oppidand̾ p̃lio intentos simul oppidũ ⁊ oꝑib ⁊
locũ munitũ uidet. uallo fosaq menia cͥcũuenit. Dein iub¬
ĩ locis excopia maxime ydoneis uineas agere. suꝑq eas iacẽ.
oppidani festinaẽ. paraẽ ꝓrsꝰ ab utsq nichil reliquũ fieri. Deniꝙ
romani multo añ labore p̃liisꝙ fatigari. pꝰ dies.xxx ꝙ eo uentũ¬

Expanded text:
at Metellus, ubi oppidanos proelio intentos, simul oppidum et operibus et at Metellus, ubi oppidanos proelio intentos, simul oppidum et operibus et loco munitum videt, vallo fossaque moenia circumvenit. dein duobus locis ex copia maxume idoneis vineas agere, superque eas aggoppidani festinare, parare; prorsus ab utrisque nihil reliquom fieri. denique Romani, multo ante labore proeliisque fatigati, post dies qu
Abbreviated transcription (Latin):
portaret.deĩ. diẽ. locũꝙ ubi p̃sto fui̾t p̃dic̃. Ip̃ ex flumine quam
ĩstructꝰ adthalã ꝓficiscit᷑. Dem̃ ubi ad id loci uentũ qͦ numidi
p̃ceꝑat. ⁊ castra posita munitaq s̃. tanta repente: celo ius aquȩ
affu̾se dũ. ut ea mͦ exercitui satis suꝑꝙͣ foret. p̃terea comeat᷑ spe
ãpliõ. ꝙ numide sicuti pleriꝙ innoua deditione officia intenderãt
Cetũ milites religioẽ pluuia magis s̃ usi. eaꝙ res młtũ armis eoꝵ
adidit. nã rati sese diis mortalib cure eẽ. Dẽĩ postero die ẽc̃a opi¬
nionẽ ug̾te: adthalã ꝑueniunt. oppidaniꝙ ꝗse locoꝵ asꝑitate
munitoᷤ cđant. magna atꝙ ĩsolita re ꝑculsi. nichilo segnius
sia incustria iacerat cũ lidis: magna parte pecunie ex oppido ꝓfuga¬
noctu. neq pꝰ ea ĩ ullo loco ãpliꝰ una die aut noete morat᷑. simulabai
celentate putabat. Nã talia c̃silia ꝑ otiũ ex opõtunitate capi c̃didit.

Expanded text:
m instructus ad Thalam proficiscitur. Deinde ubi ad id loci ventum, quo Numidis praeceperat, et castra posita munitaque sunt, tanta repente caelo missa vis aquae dicitur, ut ea modo exercitui satis superque foret. Praeterea commeatus spe amplior, quia Numidae, sicuti plerique in nova deditione, officia intenderant. Ceterum milites religione pluvia magis usi, eaque res multum animis eorum addidit, nam rati sese dis immortalibus curae esse. Deinde postero die contra opinionem Iugurthae ad Thalam perveniunt. Oppidani, qui se locorum asperitate munitos crediderant, magna atque insolita re perculsi, nihilo segnius tem industria vicerat, cum liberis et magna parte pecuniae ex oppido it. neque postea in ullo loco amplius uno die aut una nocte moratus, simulabat celeritate putabat: nam talia consilia per otium et ex opportunitate capi.
Abbreviated transcription (Latin):
Posiquã utrĩꝙ legiones itẽ classes sepe fuse fugateꝙ s̃. ⁊ alñ alit̃s aliqͣntũ
sponsionẽ faciunt. uti certo die legati domo ꝓficiscerent᷑. qͦi locoĩt̃ se

Expanded text:
postquam utrimque legiones, item classes saepe fusae fugataeque et alteri alteros aliquantum sponsionem faciunt, uti certo die legati domo proficiscerentur: quo in loco inter se
Abbreviated transcription (Latin):
mat̾ia in agris. net ab hispanis em̃di aut mutande
copia erat. Mare magnũ ⁊ ignara ligua. ẽmertia
phibebant. hi paulatĩ ꝑconubia getulos. miseue

Expanded text:
materia in agris neque ab Hispanis emundi aut mutandi copia erat: mare magnum et ignara lingua commercio prohibebant. ii paulatim per conubia Gaetulos se
Abbreviated transcription (Latin):
artib. ultro illi ⁊ glãm et regnũ uenturũ. sin ꝓꝑanti ꝑgẽt.¬
suã ⁊ ipsũ p̃cipitẽ peocuni ã casurũ. Sic locutꝰ. cũ litteri
eũ quas micipse redder climisit. Eaꝵ sentemia ħ erat.
ugurtȩ tui inbello numantino longit ̃ nunntͦ ndiist suit.

Expanded text:
artibus, ultro illi et gloriam et regnum venturum; sin artibus, ultro illi et gloriam et regnum venturum; sin suamet ipsum pecunia praecipitem casurum. Sic locutus cum litteris eum, quas Micipsae redderet, dimisit. Earum sententia haec erat: "Iugurthae tui in bello Numantino longe maxima virtus fuit
Abbreviated transcription (Latin):
sime parendo.⁊ sepe obuã eundo ꝑicuł: intantã claritu¬
diuẽ breui ꝓuenerat. ut nr̃is uehemt̃ clarꝰ. numantinis
nuus erat. ⁊ bonꝰ consilio. Quoꝵ altu: exꝓ uidentia timorẽ. altũ
fere res aspas piugurtã agẽ. in amicis habere: mag̃. mag̃ꝙ
eũ inchies amplecti. ꝗppe cuꝰ neq consiliũ. neq inceptũ ullũ
tẽpestate inexercitunro suere cõplures noui atq nobiles.
ꝗb diuitiȩ bono honestoꝙ porioreᷤᷤ erãt. factiosi. domi po¬
tentes. ap̃sotios mag clari: quã honesi. ꝗ igurtȩ non mediocrẽ
aĩmũ pollicitando accendebãt. si micipsa rex occidisset.
fore uti soltͣts imꝑiꝰ numidie potiretur. In ip̃o matimã
uirtutẽ. rome oĩa uenalia eẽ. S p̾quã numantia deleta.
.p. scipio dimitt̃e autilia.⁊ ipse reũti domil decreuit. do¬
natũ atq laudatũ magͥ gni sice ꝓ contione iugurtã inp̃to¬
lose apaucis emi ꝗ multoꝵ eẽt. Si ꝑmanere uellet ĩ ss

Expanded text:
me parendo et saepe obviam eundo periculis in tantam claritudinem brevi pervenerat, ut nostris vehementer carus, Numantinis nuus erat et bonus consilio, quorum alterum ex providentia timorem, alterum fere res asperas per Jugurtham agere, in amicis habere, magis magisque eum in dies amplecti, quippe cujus neque consilium neque inceptum ullum tempestate in exercitu nostro fuere complures novi atque nobiles, quibus divitiae bono honestoque potiores erant, factiosi domi, potentes apud socios, clari magis quam honesti, qui Iugurthae non mediocrem animum pollicitando accendebant, si Micipsa rex occidisset, fore uti solus imperi Numidiae potiretur: in ipso maxumam virtutem, Romae omnia venalia esse. sed postquam Numantia deleta P. Scipio dimittere auxilia et ipse revorti domum decrevit, donatum atque laudatum magnifice pro contione Iugurtham in praetolose a paucis emi quod multorum esset. si permanere vellet in suis
Abbreviated transcription (Latin):
suos locos. arma. tella aliaq que spe pacis ãmiserat: refice̾
aut cõmertari. Serintia romanoꝵ allicẽ. ⁊ eos ipsos ꝗ in p̃sidi ĩ

Expanded text:
suos locos, arma tela aliaque, quae spe pacis amiserat, reficere aut commercari; servitia Romanorum allicere et eos ipsos, qui in praesidii
Abbreviated transcription (Latin):
citia fuit attingere. s q̃ loca nanones obcalorẽ.
aut asꝑitatẽ. itẽ soluudines. minꝰ fregntata
sint. de his haud facibe cõꝑtũ narrauerim ceta
quam pancisimis absoluam.
N dinisiõe. orb̃
et̃rȩ. pleriq ĩ pãte
ĩtia africã posue̾.¬

Expanded text:
citia fuit, attingere. Sed quae loca et nationes ob calorem citia fuit, attingere. Sed quae loca et nationes ob calorem aut asperitatem, item solitudines minus frequentata sunt, de iis haud facile compertum narrauerim. Cetera quam paucissimis absoluam. In divisione orbis terrae plerique in parte ertia Africam posue
Abbreviated transcription (Latin):
U ic̃ tm̃ insenatu pars illa. quȩ uõ p̃tiũ.aut grãm
añferebat. dec̾tũ sit a senatu. ut decẽ legati. regnũ.
ꝙ micipsa optinuerat. int̃ iugurthã.⁊ ad therbalem
diuident. Cuiꝰ legati oĩs pͥnceps. fuit .L. opimiꝰ. homo
clarus. ⁊ tt̃ insenatu potens. ꝗc̃sulib G. gracco.⁊m.
fluuio. flacco. ñfectis: acẽrime uictoriã nobilitatiꝰ. ĩ plebẽ.
exec̃uerat. eũ iugũta tã⁊si sbine. ĩ amiciꝰ habuerat. tñ aceuatisi
me recep̃.dando. pollicendo. multa ꝑsec̃ uti fama.
fidci. postremo õi reb suis comodũ regis añ feret.
Reliquos legatos eadem uia agressus. plerosco capit.
paucis cͥaͣtior fides. quã pecuna sutt. Indiuisioẽ. regni¬
q̃ pars. nu̾midie. mauritaniã attingit. agriꝰ. uiriꝰ.
opolentior. iugurthe tradit̾. Illã alterã specie quã
usu potiorẽ.q̃ portuosiõ. ⁊ edifici is. magis exõnata
erat. ad therbal. possedit. Res postulaẽ uidet̃. africe

Expanded text:
it tamen in senatu pars illa, quae vero pretium aut gratiam anteferebat. decretum fit, uti decem legati regnum, quod Micipsa obtinuerat, inter Iugurtham et Adherbalem dividerent. quoius legationis princeps fuit L. Opimius, homo clarus et tum in senatu potens, quia consul C. Graccho et M. Fulvio Flacco interfectis acerrume victoriam nobilitatis in plebem exercuerat. eum Iugurtha tametsi Romae in inimicis habuerat, tme recepit, dando et pollicendo multa perfecit, uti fama, fide, postremo omnibus suis rebus commodum regis anteferret. Relicuos legatos eadem via aggressus plerosque capit, paucis carior fides quam pecunia fuit. In divisione, quae pars Numidiae Mauretaniam attingit, agro virisque opulentior, Iugurthae traditur; illam alteram specie quam usu potiorem, quae portuosior et aedificiis magis exornata erat, Adherbal possedit. Res postulare videtur Africae
Abbreviated transcription (Latin):
s hiensal in opido tĩeoa. forte dͥã eiꝰ domo utebat᷑ Qei
ꝓximꝰ lictor iugurte. erat. accept᷑ ꝙ catus ei sẽꝑ fuerat
Q uẽ ille casu ministrũ oblatũ. ꝓmissis honerat. ĩpellit ꝙ uti
tãquã suã in sens domũ gat. põtaꝵ claues auult̃imas paret.
N ã uẽ clanis. ad hensalẽ. referebant᷑. Cet̃m ubi res postalaret.
se ipsũ cũ magna manu uenturũ constituit. numioa man¬
data breui c̃fic̃: atp uti doctꝰ erat noctu iugurte milite̾
int᷑duẽ. Ꝙ pꝰquã in edes inrũꝑe diu̾si regẽ quere. dõmi¬
entes alios alios ocursantes inĩfice̾. scrutari loca abdita:
clausa effringe̾ strepituꝰ : tuniult᷑u oũ miscere. Cũ ĩtim

Expanded text:
 Hiempsal in oppido Thirmida forte eius domo utebatur, qui proxumus lictor Iugurthae carus acceptusque ei semper fuerat. quem ille casu ministrum oblatum promissis onerat inpellitque, uti tamquam suam visens domum eat, portarum clavis adulterinas paret — nam verae ad Hiempsalem referebantur — ceterum, ubi res postularet, se ipsum cum magna manu venturum. Numida mandata brevi conficit atque, uti doctus erat, noctu Iugurthae milites introducit. qui postquam in aedis inrupere, divorsi regem quaerere, dormientis alios alios occursantis interficere, scrutari loca abdita, clausa effringere, strepitu et tumultu omnia miscere, quom int
Abbreviated transcription (Latin):
poscant. Sic illi a multis mortalib honestissima suffragatione
c̃sulatꝰ petelut᷑. Simul ea tẽpestate plebs nobilitate ꝑcu̾ssa. per
legẽ mamiliã nouos excollebat. Ita mario cẽ ꝓcedẽ. Int̾im

Expanded text:
poscant. Sic illi a multis mortalibus honestissima suffragatione consulatus petebatur. Simul ea tempestate plebs nobilitate fusa per legem Mamiliam nouos extollebat. Ita Mario cuncta procedere. Interim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ seq rẽm. obsunatis aninuᷤ ꝑditũ irent. Nãꝙ ex duob
senat̾ decretis extanta mulitudine. neq p̃mio inductus
c̃uirationẽ pate fecerat. neq excauriꝰ catilinȩ q quã õiũ
discesserat. tanta uis duorbi atq ira tabes plero̾q ciiũ

Expanded text:
 et remp. obstinatis animis perditum irent. Namque, duobus Senati decretis, ex tanta multitudine, neque praemio inductus conjurationem patefecerat, neque ex castris Catilinae quisquam omnium discesserat. Tanta vis morbi, atque uti tabes, plerosque civiu
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ cca parat.festinatꝙ. mariũ fatigantẽ deꝓfectiõe simł ⁊ in¬
uitũ ⁊ offensũ iͥ paꝵ idoneũ ratꝰ domũ dimittit. Et rome plebs
litt̃is q̃ de metello ac mario misse erat cognitis uolenti aĩo de
ãbob acceꝑat. Imꝑatori nobilitas q̃ aña. de cori fuerat in uidie eẽ.
ĩ uitp mag̃ studia s̃ partũ quã bona aut mala sua mod̾ata. p̃tea
seditiosi magistrat᷑ uulgũ exagitare. metellũ oĩb c̃tionib capitis¬
pͥenã accersere. mari ĩ uͥtutẽ ĩ matus celebraẽ. deniq sic accensa¬
nobilitate pꝰmlt̾as tepestates nouiꝰ hoĩ c̃sulatꝰ mandat᷑. Et p̾ ea p̃p atͥbu¬
no plebis malio mantino rogat᷑. quẽ uell cũ iuig̾ta bellũ gerere.¬

Expanded text:
bellum cuncta parat festinatque. Marium fatigantem de profectione, simul et inbellum cuncta parat festinatque. Marium fatigantem de profectione, simul et inuitum et offensum sibi parum idoneum ratus, domum dimittit. Et Romae plebes litteris, qua de Metello ac Mario missae erant, cognitis volenti animo de ambobus acceperant. Imperatori nobilitas, quae antea decori fuit, invidiin utroque magis studia partium quam bona aut mala sua moderata. Praeterea seditiosi magistratus uulgum exagitare, Metellum omnibus contionibus capitis arcessere, Mari virtutem in maius celebrare. Denique plebes sic accensanobilitate post multas tempestates nouo homini consulatus mandatur. Et postea populus a tribuno plebis T. Manlio Mancino rogatus, quem vellet cum Iug
Abbreviated transcription (Latin):
uiri accusaẽ: testar dõs ꝑ qͦs uirauisset. monẽ ne p̃mia metelli
co mͦ agitari. ꝓinde repuraret cũ aĩc suo. p̃mia ancruciatũ mallet
S cũ hee litt̾e ablae.forte nabdalsa exercitato cõꝑe fessus ĩ lecto
ꝗescebat. Ubi cognitis bomilcaris ũbis pͥmo cura dem̃ uti
naculũ iniũ dõmiente illo. epłam suꝑ cap̃ inpuluino temere positã
pacandi grã accedit. dic̃ q̃ ipse parauisset facere. ꝑfidia clientis
acta. ne suꝑ tali scelere sese suspectũ hab̃et. Ad ħ reẜ alit̃ quã
aĩo gerebat placide respondit. Bomilcare aliisꝙ multis qͦs socios
insidiaꝵ cognou̾at int̃fectis: irã opp̾serat neqͣ ęxeo negotio seditio
neq mortali ciuqͣ aut tẽpori satis credẽ. Ciuiis hostesꝙ uita metuẽ
facere. Ita fomidine q̃si uecordia exagitari. Gmetellꝰ ubi de casu
bomilcaris. ⁊ inditio patefacto exꝑfugis cognoũ ruriꝰ qͣsi ad integrũ

Expanded text:
viri accusare, testari deos, per quos iurauisset, monere, ne praemia Metelli id modo agitari; proinde reputaret cum animo suo, praemia an cruciatum mallet. Sed cum eae litterae allatae, forte Nabdalsa exercito corpore fessus in lecto quiescebat, ubi cognitis Bomilcaris verbis primo cura, deinde, uti naculum introiit, dormiente illo epistulam super caput in puluino temere positam placandi gratia accedit; dicit, quae ipse parauisset facere, perfidia clientis acta, ne super tali scelere suspectum sese haberet. Ad ea rex, aliter atque animo gerebat, placide respondit. Bomilcare aliisque multis, quos socios insidiarum cognoverat, interfectis iram oppresserat, ne qua ex eo negotio seditio neque mortali cuiquam aut tempori satis credere, civis hostisque iuxta metuere, facere: ita formidine quasi vecordia exagitari. Igitur Metellus, ubi de casu Bomilcaris et indicio patefacto ex perfugis cognovit, rursus tamquam ad integrum
Abbreviated transcription (Latin):
res expedi⁊. Eteñĩ ꝙ mortaliũ. cui uirile ingeniũ ẽ tolle¬
rare potest illiᷤ diuitias suꝑare. quas ꝓfundãt ĩ exstruendo
mari. ⁊ montib coequanchs: nobiꝰ rẽ familiarẽ etiã ad ne¬
ce̾saria deeẽ: illos binas aut ãplius domos continuiare:
nobis larẽ familiarẽ nusquã ullũ eẽ: Cutabulas. signa.: ing

Expanded text:
res expediet. etenim quis mortalium, quoi virile ingenium est, tolerare potest illis divitias superare, quas profundant in extruendo mari et montibus coaequandis, nobis rem familiarem etiam ad necessaria deesse? illos binas aut amplius domos continuare, nobis larem familiarem nusquam ullum esse? quom tabulas signa
Abbreviated transcription (Latin):
petͥb ꝙ pꝰquã iniudia dece̾serat iuxta carꝰ. S mariꝰ inpigͣ prudent̃ꝙ
suoꝵ.⁊ hostiũ res parit̾ attendẽ. cognoscere ꝗd boni utus ꝙ aut ẽtia¬

Expanded text:
patribusque, postquam invidia decesserat, iuxta carus. Sed Marius inpigre prudenterque patribusque, postquam invidia decesserat, iuxta carus. Sed Marius inpigre prudenterque suorum et hostium res pariter attendere: cognoscere, quid boni utrisque aut
Abbreviated transcription (Latin):
uident᷑. Gmanꝰ cũ aliq̃nto maioẽ nuo quã aecretũ erat in africam
ꝓfectꝰ paueis diebus uticã ad uehit᷑. Exercit᷑ ei tͣdit᷑. a p. rutilio legato.
Nã metelł marii c̃spectũ fugerat ne uidẽt ea quȩ audita aũis tolle¬
rare nequ̾at. S c̃sul expletis legionib eohortib ꝙ auxiliariis ĩ agrũ
fertilem ⁊ p̃da hon ͥst ũꝓficiscit᷑. oĩa ibi capta militib donat. Deinde
castella ⁊ oppida nat̾a. ⁊ uiris paꝵ munita agredit̾ p̃lia multa. Cetũ
alia leuia aliis locis facere. Intĩm noui milites sine metu pugne adeẽ
uidẽ fugientes capi aut occiti fortissimũ quẽq tutissimũ. armis. lib̃ta¬
tẽ. patriã. parentesq. ⁊ alia oĩa. tegi. głam att diuitias q̃ri. Sic bre
iugurthe placuerat sꝑanti mox effusos hostes inuadi posse. Roma¬
manos sicuti plerosꝙ remotꝰ metu laxius licentius ꝙ futuros sꝑabat.
Metalus int̾ea ronã ꝓfect̾: c̃tra spem suã letissimis aĩs accipit᷑. Plebi

Expanded text:
itur Marius cum aliquanto maiore numero, quam decretum erat, in Africam profectus paucis diebus Uticam advehitur. exercitus ei traditur a P. Rutilio legato; nam Metellus conspectum Mari fugerat, ne videret ea, quae audita animus tolerare nequiverat. sed consul expletis legionibus cohortibusque auxiliariis in agrum fertilem et praeda onustum proficiscitur, omnia ibi capta militibus donat; dein castella et oppida natura et viris parum munita aggreditur, proelia multa, ceterum levia, alia aliis locis facere. interim novi milites sine metu pugnae adesse, videre fugientis capi aut occidi, fortissumum quemque tutissumum, armis libertatem patriam parentisque et alia omnia tegi, gloriaIugurthae placuerat, speranti mox effusos hostis invadi posse, Romanos sicuti plerosque remoto metu laxius licentiusque futuros. Metellus interea Romam profectus contra spem suam laetissumis animis accipitur, plebi
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus honeri quã usui ẽẽ. Cet̃ reges. aut bello uincti
ĩ amicrtiã alii uob recepti s̃. aut in suis dubiis reb
societatẽ ur̃a appetuũt. familia nr̃a eũ pͦp . ro. bello
cartaginensi amicnuiã instituit. Quo tp̃e magis fide̾
nolite pati me nepotẽ masinisse. frustra a uob̃ au-¬
ailiũ pet̃e. S si ad inpetrandũ nichil cause habere
p̃t̃ miserrimã ł fortimã. ꝙ paulo añ. rex. gene̾. fama.
att copi is potens. nc̃ deformatꝰ erunis. inoꝑs.
alienas opes expeç̃to. tam̃ erat maiestatis.p.r. ꝓhib̾e¬

Expanded text:
prius oneri quam usui esse. ceteri reges aut bello victi in amicitiam a vobis recepti sunt aut in suis dubiis rebus societatem vostram adpetiverunt; familia nostra cum populo Romano bello Carthaginiensi amicitiam instituit, quo tempore magis fides patres conscripti, nolite pati me nepotem Masinissae frustra a vobis auxilium petere. Si ad impetrandum nihil causae haberem praeter miserandam fortunam, quod paulo ante rex genere fama atque copiis potens, nunc deformatus aerumnis, inops alienas opes expecto, tamen erat maiestatis populi
Abbreviated transcription (Latin):
Urã beneficia mͥ erepta sunt.p.c. uos in mea in iuria
despecti estis. heuꝰ. eu. me miseꝵ. huccine micipsa
pat̃ beneficia tua euasere. ut quẽ tu parẽ cũ libis
tuis. regniꝙ participẽ fecisti. is potissimũ stirpis

Expanded text:
Vestra beneficia mihi erepta sunt, patres conscripti, vos in mea iniuria despecti estis. Eheu me miserum! Hucine, Micipsa pater, beneficia tua euasere, ut, quem tu parem cum liberis tuis regnique participem fecisti, is potissimum stirpis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedẽ. Mariũ pꝰ pͥncipia hab̾e: ipse cũ sinistre alȩ ȩquitib
eẽ: ꝗ in agmine pͥncipes facti erant. At iugurta ubi ex¬
tremũ agm̃ metelli pͥmos suos p̃t̃ egre̾sũ uidet. p̃¬
sidio quasi duũ miliũ peditũ montẽ occupabat: qua¬
metellus descenderat. Ne forte: cedentib aduͣsari is

Expanded text:
cedere, Marium post principia habere, ipse cum sinistrae alae equitibus esse, qui in agmine principes facti erant. At Iugurtha, ubi extremum agmen Metelli primos suos praetergressum videt, praesidio quasi duum milium peditum montem occupat, quMetellus descenderat, ne forte cedentibus aduersar
Abbreviated transcription (Latin):
neq illiꝰ ꝗb ꝑ sraude ui suit. tutͣi ͭ dut eo magi honesti s̃
Na ui ꝗdẽ recgẽ patriã. aut parentes. qũa qu̾a ⁊ possĩs ⁊ delicta cor¬
rigas. tm̃ inportimũ est. cũ p̃sertĩ om̃s reu minationes. cedẽ.
suga. atq alia hostilia portendãt. Frussra aut niti. nec aliud se
satigando. nͥ hodiũ querere: extremȩ denientie e. nͥ forte quẽ
inhonesta. ⁊ ꝑnitiosa libido tenet. porentiȩ paucoꝵ decus atep
libertatẽ suã granistane etu exaliis negotiis. q̃ in genio

Expanded text:
tuti aut eo magis honesti sunt. Nam vi quidem regere patriam aut parentis, quamquam et possis et delicta corrigas, tamen importunum est, cum praesertim omnes rerum mutationes caedem, fugam aliaque hostilia portendant. Frustra autem niti neque aliud se fatigando nisi odium quaerere extremae dementiae est; nisi forte quem inhonesta et perniciosa libido tenet potentiae paucorum decus atque libertatem suam gratificari. Ceterum ex aliis negotiis, quae ingenio
Abbreviated transcription (Latin):
tes ueniunt eo magis ꝙ rome dũ ꝓficisci parant
de p̃lio facto. ⁊ opuignatione cͥta te audiebat᷑. S
his rumorꝰ eleniens erat. Quoꝵ uigurta accepta

Expanded text:
tes veniunt, eo magis quod Romae, dum proficisci parant, de proelio facto et oppugnatione Cirtae audiebatur; sed is rumor clemens erat. quorum Iugurtha accepta
Abbreviated transcription (Latin):
aliuo tale negotiũ mittatis. hominẽ uet̃is ꝓ sapie. ac multarũ
imaginũ: ⁊ nulliꝰ stipendii.: scilicet ut uitanta re ignarus oium
trepidet. festinet. sumet aliquẽ ex pͦp monitorẽ offici i sui. Ita
plerũꝙ euenit. ut quẽ nos imꝑar̾ uisistis. is sibi imꝑatoẽ aliũ querat.
At ego scioꝰ qͦrites  ꝗ pꝰqͣuã ẽsules facti s̃. acta maioꝵ ⁊ grecoꝵ mili

Expanded text:
aliud tale negotium mittatis, hominem ueteris prosapiae ac multarum imaginum et nullius stipendi: scilicet ut in tanta re ignarus omnium trepidet, festinet, sumat aliquem ex populo monitorem offici sui. Ita plerumque evenit, ut, quem vos imperare iussistis, is sibi imperatorem alium quaerat. Atque ego scio, Quirites, qui, postquam consules facti sunt, et acta maiorum et Graecorum mili
Abbreviated transcription (Latin):
P ura ꝓp̃t capsensiũ miseriaᷤᷤ igni corrũpit. luctu atꝙ cede oĩa cõ¬
plent᷑. Demq młtis locis pouͭͥ  ac plerisq exercitu m̾eruento aliã rem
aggdit᷑. ñ eadẽ asꝑitate qua capsensiũ. Cẽtũ haud secꝰ difficilẽ: namq
haud longe a flumine mulucha ꝙ iugurthe bochiꝙ regnũ disiungebat.
Erat int̃ cet̾am planitiẽ mons saxeus. medioe̾ castello. satis potens ĩm̃sũ¬

Expanded text:
 propter Capsensium miserias igni corrumpit: luctu atque caede omnia complentur. Denique multis locis potitus ac plerisque exercitu incruento aliam rem aggreditur, non eadem asperitate qua Capsensium, ceterum haud secus difficilem. Namque haud longe a flumine Muluccha, quod Iugurthae Bocchique regnum diiungebat, erat inter ceteram planitiem mons saxeus, mediocri castello satis patens, i
Abbreviated transcription (Latin):
nias eoꝵ publicandas. ip̃os ꝑ miicipia in custodiis
habendos. uiclelicet timens ne si rome sĩt̃. aut a
ppłãrib c̃iurationis aut amultitudine c̃ducta
ꝑuĩ eripiant᷑̃.⁊ quasi uͦ mali atq scelesti tantũmͦ
au clatia. ubi ad clefendendũ opes nunores sunt
tanto om̃iũ metu solꝰ non timet. eo magis refert
niẽmͥ.atq uob̾ timere. Quare cũ de .p. lentulo cẽtisq
stueris ꝓ certo habetote uos simul deexercitu
catiline. ⁊ de om̃ib conuiratis decernere. Quanto
uos attentiꝰ agetis ea. tanto illis insirmior animꝰ
rẽ .p. exparua.magnã fecisse.Si ita reᷤ eẽt multo
nob̾ quã illis ẽ.S alia suere q̃ illos magnos fe¬
cere. q̃ nob̃ nulla sũt. Domi ĩdustria. foris iustũ
imꝑiũ. aĩm̾ ĩ cõsulendo liber.neꝙ delicto. neq
libidini obuori. Prohi nõhabem̾ liixuriã. atq
auaritiã. publiae egestite pͥa anoyulentiã. Lauda

Expanded text:
nias eorum publicandas, ipsos per municipia in custodiis habendos, videlicet timens, ne, si Romae sint, aut a popularibus coniurationis aut a multitudine conducta per vim eripiantur; quasi vero mali atque scelesti tantummodaudacia, ubi ad defendundum opes minores sunt. tanto omnium metu solus non timet, eo magis refert me mihi atque vobis timere. qua re quom de P. Lentulo ceterisque statuetis, pro certo habetote vos simul de exercitu Catilinae et de omnibus coniuratis decernere. quanto vos attentius ea agetis, tanto illis animus infirmior rem publicam ex parva magnam fecisse! Si ita esset, multo nobis quam illis est. Sed alia fuere, quae illos magnos fecere, quae nobis nulla sunt: domi industria, foris iustum imperium, animus in consulundo liber, neque delicto neque lubidini obnoxius. Pro his nos habemus luxuriam atque avaritiam, publice egestatem,
Abbreviated transcription (Latin):
ras. alia militaria dona. Preterea cicatͥces adu̾so cõꝑe. hee sunt
meȩ imagines. hec nobilitas ñ hereditate relit᷑a. ut illa ilł. s quȩ
ego meis plurimis laborib ⁊ ꝑicuł quesiui ñ s̃ cõposita mea uerba
Paꝵ io facio ipsa se uͥtꝰ satis ostendit. illis artificio oyꝰ ẽ ut turpia
facta oratioẽ tegant. Neꝙ litt̃as grecas didici. Paꝵ placebat eas
discere. ꝗppe que aduͥtutẽ doctorib nichil ꝓfuerunt. At illa mlta
optima rei .e. doct̾ sũ hostes ferire p̃sidia agitaẽ nichil metuere.
nͥ turpẽ famã. hiemẽ ⁊ estatẽ uixta pati humi regescere eͦdẽ tpẽ in¬
oprã ⁊ laborẽ tollerare. his ego p̃ceptis milites ortabor. nec illos

Expanded text:
ras, alia militaria dona, praeterea cicatrices aduerso corpore. Hae sunt meae imagines, haec nobilitas, non hereditate relicta, ut illa illis, sed quae ego meis plurimis laboribus et periculis quaesiui. Non sunt composita verba mea: parui id facio. Ipsa se virtus satis ostendit; illis artificio opus est, ut turpia facta oratione tegant. Neque litteras Graecas didici: parum placebat eas discere, quippe quae ad virtutem doctoribus nihil profuerant. At illa multo optima rei publicae doctus sum: hostem ferire, praesidia agitare, nihil metuere nisi turpem famam, hiemem et aestatem iuxta pati, humi requiescere, eodem tempore inopiam et laborem tolerare. His ego praeceptis milites hortabor, neque illos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗetã.rẽ .p. mouẽ magna merces uidebat᷑. Tam̃ postulauẽ
pleriq: ut p̃poneret que conditiobelli foret: que p̃mia
armis peterent : ꝗd opis.aut spei. haberent. Tũ pollice̾i¬
catilina tabulas nouas. ꝓscriptionẽ locupletũ. magi¬
urat̾. sac̾dotia. rapinas. aliaq oĩa q̃bellũ. attlibido uic¬
taꝵ daret. Pt̾ea eẽ ĩhis pania citeriore pisonẽ: inmau¬
ritania cũ exercitu.P. scinthiũ nuicẽinũ csili sui par¬
ticipes: pet̾e c̃sulatũ .G. antoniũ qũe sibi collegã fore
speraret: hoĩem nobile. ⁊ familiare: ⁊ oib necessitab
ccũ untũ. cũ eo se cõsulẽ initiũ agñdi fac̾tũ. adi ma¬

Expanded text:
lis quieta movere magna merces videbatur, tamen postulavere plerique, ut proponeret, quae condicio belli foret, quae praemia armis peterent, quid ubique opis aut spei haberent. Tum Catilina polliceri tabulas novas, proscriptionem locupletium, magistratus, sacerdotia, rapinas, alia omnia, quae bellum atque lubido victorum fert. Praeterea esse in Hispania citeriore Pisonem, in Mauretania cum exercitu P. Sittium Nucerinum, consili sui participes; petere consulatum C. Antonium, quem sibi collegam fore speraret, hominem et familiarem et omnibus necessitudinibus circumventum; cum eo se consulem initium agundi factu
Abbreviated transcription (Latin):
foris e  alienũ. mala res. spes multo asperior. Deniq ꝗd
reliꝗ habemꝰ p̃t̃ miserã aĩãm : Ꝙn gͥ exꝑgiscimini: en il
la quã sepe optastiꝰ libertas Pt̃ea chiuitię. decꝰ. glã. in ocuł¬
picula. egestas. belli spolia magnisica. magi qua orano
mea uos ortent᷑. Uł imꝑatõe. uł milite. me utimini.
neq aĩm̾: neq corp̾ auob̾ aberit. ħ ip̃a utspero uob̾i¬
cũ ua csul agã. nͥ forte me aĩmꝰ fallit. ⁊ uos seruire magi

Expanded text:
foris aes alienum, mala res, spes multo asperior: denique quid reliqui habemus praeter miseram animam? Quin igitur expergiscimini? En illa, illa, quam saepe optastis, libertas, praeterea divitiae, decus, gloria in ocupericula, egestas, belli spolia magnifica magis quam oratio mea vos hortantur. Vel imperatore vel milite me utimini! Neque animus neque corpus a vobis aberit. Haec ipsa, ut spero vobiscum una consul agam, nisi forte me animus fallit
Abbreviated transcription (Latin):
locetꝵ uentis simł mutat᷑. Sirte atͣctu noãte ᷤ. Cius ciutatis lingua mͦ ẽ mutata
conubio numidaꝵ. Legũ eultꝰ ꝙ pleraꝙꝰ sidonica. Quę eo facilus retinebãt

Expanded text:
cum ventis simul mutatur. Syrtes ab tractu nominatae. Eius civitatis lingua modo conuersa conubio Numidarum, legum cultusque pleraque Sidonica; quae eo facilius retinebant
Abbreviated transcription (Latin):
N eq tm̃ exercit̾ .p. romani leta. aut in cruentã uictoriã
ad ep̃t erat. Nãq strenuissimꝰ qsꝙ aut occiderat ĩplio.
aut grauit̃ uulneratꝰ discesserat. Multi aũt ꝗ ẽrcastriᷤ
ui sendi. aut spoliandi grã ꝓ cesserat. uoluentes hostilia
cada uera amicũ alii. pars hospite. aut cognatũ reꝑ¬
iebat. Fuere trẽ ꝗinimicoᷤ suo cognosceret. ita uarie
pom̃em exercitũ letica . mero luctꝰ. atq gaueli a

Expanded text:
Neque tamen exercitus populi Romani laetam aut incruentam victoriam adeptus erat; nam strenuissumus quisque aut occiderat in proelio aut graviter volneratus discesserat. Multi autem, qui e castris visundi aut spoliandi gratia processerant, volventes hostilia cadavera amicum alii, pars hospitem aut cognatum reperiebant; fuere item, qui inimicos suos cognoscerent. Ita varie per omnem exercitum laetitia, maeror, luctus
Abbreviated transcription (Latin):
ullũ. neꝙ pluris p̃tii   ocũquã uilicũ habeo. que mͥ lib c̃fiteri
qͦrites. Nã ⁊ ex parente meo. ⁊ aliis uins scĩs ita accepi munditiã
mulierib uiris laborẽ c̃uenire: Qib bonis oportere plus głe ꝗͣ

Expanded text:
ullum neque pluris preti coquom quam vilicum habeo. quae mihi lubet confiteri, Quirites. nam ex parente meo et ex aliis sanctis viris ita accepi, munditias mulieribus, viris laborem convenire, omnibusque bonis oportere plus g
Abbreviated transcription (Latin):
etatẽ acturos. ac ni marius sina uiferre attꝑ euadere
oppido ꝓꝑauisisset ꝓfecto cẽti. aut magna pars siccensiõ
side inuxanssentanta mnobilitate se se nunuoe gerunt.

Expanded text:
etatem acturos. ac ni Marius signa inferre atque evadere oppido properavisset, profecto cuncti aut magna pars Siccensium fidem mutavissent: tanta mobilitate sese Numidae gerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
piculi. aut ignominiȩ multo uictõie sillanȩ. ꝗb ea p̃de
suerat. Postquã oĩũ aĩos alacres uidet cohortat᷑. ut peti¬
tionẽ suã cure habẽnt. cõuentũ dimisit. Euere itẽ ea
tẽpestate ꝗdicent catilinã: oratiõe habrta cũ adiu tan¬
dũ pplares cõscio̾ sceleris sui allicẽt. hũani corꝑi san¬
tionẽ om̃s deguilauiᷤsent. sic̃ ĩsolẽnib sacͥs sic̃i c̃suerit.
apuisse esiliũ suũ: atq eo dictitac̃ feci̾se: qͦtt̃se sidr mag̾

Expanded text:
iculi aut ignominiae, multos victoriae Sullanae, quibus ea praedae fuerat. postquam omnium animos alacris videt, cohortatus, ut petitionem suam curae haberent, conventum dimisit. fuere ea tempestate qui dicerent Catilinam oratione habita, quom ad ius iurandum popularis sceleris sui adigeret, humani corporis santionem omnes degustavissent, sicuti in sollemnibus sacris fieri consuevit, ap
Abbreviated transcription (Latin):
signa ⁊ seuta erãt: p̃sidiũ hostiũ porte añ clause fugã ꝓhi¬
bebãt. Ad hec mulieres. puerꝙ ꝓtectis edificioꝵ. saxa ⁊ alia que
locꝰ p̃bebat. certatĩ mit̾e. Ita neq caueri anceps malũ. necꝙ a fortis¬
simuis infirmissimo genĩ resisti posse. upxta boni maliq strenuiste
in belles multi obtruncati. Inca tanta asꝑitate: seuisimis numidi.

Expanded text:
ortae ante clausae fugam prohibebant; ad hoc mulieres puerique pro tectis aedificiorum saxa et alia, quae locus praebebat, certatim mittere. ita neque caveri anceps malum neque a fortissumis infirmissumo generi resisti posse: iuxta boni malique, strenui et inbelles inulti obtruncari. in ea tanta asperitate saevissumis Numidi
Abbreviated transcription (Latin):
tero dica. L. tullio. ⁊ M.lepido. c̃sulib. P antoni. ⁊ P. silla
designati c̃sules: legib abit̾ introgati: pena̾ dede̾. Paulo
catilina pecimiaꝵ repetundaꝵ reus ꝑ hibit̾erat c̃sulatũ

Expanded text:
tero dicam. L. Tullo et M'. Lepido consulibus P. Autronius et P. Sulla designati consules legibus ambitus interrogati poenas dederant. post paulo Catilina pecuniarum repetundarum reus prohibitus erat consulatum
Abbreviated transcription (Latin):
ua atꝙ socordia corruptꝰ sit. Ꝙ nec nc̃ qͥẽ obnoxi ĩ inimi¬
cis exurgitis. atq etiã nc̃ timetis eos. q dec̾ terrori eẽ
S quãquã ħ talia sint. tñ obuiã ire faetiois ᷤ pͥotentie
aiũs subigit᷑. Certe ego lib̾tatẽ q̃mͥ a parente meo tradita
ẽ exꝑiar: ueꝵ to frustra an obrẽ faciã. in ur̃a manui
sitũ ẽ qͥrites. Neq uos ego hortor: ꝗͣ sepe maiores nt̃i
fecẽ: uti ẽtͣ inuirias armati eatis. nichi ui insecessione
opꝰ ẽ. S necesse ẽ suo met ut ipsi moe̾ p̃cipites eant.
Oeciso tybio graceo. q̃ regnũ paraẽ agebat̃ in pleb̾em .R.

Expanded text:
a atque socordia corruptus sit, qui ne nunc quidem obnoxiis inimicis exurgitis atque etiam nunc timetis eos, quibus decet terrori esse. Sed quamquam haec talia sunt, tamen obviam ire factionis potentiae animus subigit. Certe ego libertatem, quae mihi a parente meo tradita est, experiar. Verum id frustra an ob rem faciam, in vestra manu situm est, Quirites. Neque ego vos hortor, quod saepe maiores vestri fecere, uti contra iniurias armati eatis. Nihil vi, nihil secession opus est; necesse est suomet ipsi more praecipites eant. Occiso Ti. Graccho, quem regnum parare aiebant, in plebem R
Abbreviated transcription (Latin):
iiltutes animi: ꝗb sũma claritudo parat᷑. Ueꝵ exhis magi¬
sirat᷑. ⁊ imꝑia. postremo oĩs cura reꝵ publicaꝵ iinime mͥ
hac tẽpestate cupienda uident᷑̃.qm̃ neq uͥtuti honos dat᷑.

Expanded text:
tes animi, quibus summa claritudo paratur. Verum ex iis magistratus et imperia, postremo omnis cura rerum publicarum minume mihi hac tempestate cupiunda videntur, quoniam neque virtuti honos dat
Abbreviated transcription (Latin):
mercede ĩ opiã tollerauerat. priuatis atq publicis largiti¬
onib ercita. urbanũ otiũ ingrato labori p̃tulerat eo̾ aty
alio om̃s malu. publicũ. alebat. Quo min̾ mirandũest hor̃es

Expanded text:
mercede inopiam toleraverat, privatis atque publicis largitionibus excita urbanum otium ingrato labori praetulerat. Eos atque alios omnis malum publicum alebat. Quo minus mirandum est homines
Abbreviated transcription (Latin):
tioẽ tres q̃sitores rogarent᷑ effecerat: uti ipse in eo nuoͣ
crearet᷑. S q̃stio exercitata asꝑe. uiolent᷑ q ex rłmore. ⁊ li

Expanded text:
tione tres quaesitores rogarentur, effecerat, uti ipse in eo numero crearetur. Sed quaestio exercita aspere violenterque ex rumore et li
Abbreviated transcription (Latin):
exsenatus decreto nuntiari uib. Ita infectis reb illi
domũ discedunt. Int̾im calfurnius parato exercitu.
legit sibi hoẽs nobiles. factiosos. quoꝵ anctoritate.

Expanded text:
ex senatus decreto nuntiari iubet. ita infectis rebus illi domum discedunt. Interim Calpurnius parato exercitu legat sibi homines nobilis factiosos, quorum auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcul eẽ uolebat. simłq ꝗaboni cõplure̾ p̃sidiũ in eoputabãt.:
⁊̃ tũ potñtia Gñi põpei formudolosa erat. S⁊ is piso in ꝓuintiã
abeꝗtib his panis quos uexercitu ductabat it̃ fatienꝰ occisu̾ ẽ.
St̃ ꝗita dict̃ imꝑia eiꝰ ĩusta. suꝑba crudelia. barbaros neꝗ¬
uisse pati. alii aũt eꝗte̾ illos Gñ põpei. uet̃es sidoꝰꝙ cli¬
entes uoluntate eiꝰ : pisonẽ agssos. nimquã hyspano p̃tea¬

Expanded text:
cul esse volebat, simul quia boni conplures praesidium in eo putabant et iam tum potentia Pompei formidulosa erat. Sed is Piso in provincia ab equitibus Hispanis, quos in exercitu ductabat, iter faciens occisus est. Sunt, qui ita dicant: imperia eius iniusta, superba, crudelia barbaros nequivisse pati; alii autem: equites illos, Cn. Pompei veteres fidosque clientis, voluntate eius Pisonem aggressos; numquam Hispano
Abbreviated transcription (Latin):
Atilina ubieos quo paulo añ memõaui c̃ueni̾se uidet
tã ⁊ si cũsinguliꝰ multa sepe egẽat. tm̃ inre fore credens.
uni u̾so appellãe. ⁊ co hortari. ĩ abditã partẽ ediũ secessit
atꝙ ibi õib arbitris ꝓculamotis. orationẽ huꝰemõi habrit.

Expanded text:
a ubi eos, quos paulo ante memoravi, convenisse videt, tametsi cum singulis multa saepe egerat, tamen in rem fore credens univorsos appellare et cohortari in abditam partem aedium secedit atque ibi omnibus arbitris procul amotis orationem huiusce modi habuit
Abbreviated transcription (Latin):
accessere libies. Nã hi ꝓpius mare africũ  getuli
subsole erãt magis. haud ꝓcul abatdorib. hiq
libies matue̾ oppida habuere.nã freto diuisi ab

Expanded text:
accessere Libyes—nam ii propius mare Africum agitabant, Gaetuli sub sole magis, haud procul ab ardoribus—, iique mature oppida habuere; nam freto divisi ab
Abbreviated transcription (Latin):
nitebant᷑. Que disscessio. toriꝰ anni c̃nitia ĩpediebat. Ea
pecunie capiunde. milites m̃se ianuario exib̃rus ĩ expedic¬
tione abͣuocat. Magnisꝙ itine̾rib. hieme aꝑa. ꝑuenit

Expanded text:
nitebantur, quae dissensio totius anni comitia impediebat. Ea pecuniae capiendae milites mense Ianuario ex hibernis in expeditionem euocat, magnisque itineribus hieme aspe
Abbreviated transcription (Latin):
ex amicis ꝗnqͣginta uades dederat. regno magis quã uadib
c̃sulans. cła uinumidiã bomilearẽ dimatit. ueritꝰ ne rliqͦs
populares metus inuadẽt parendi s. si de illo supplicium
sũptũ foret. Et ipse paucis dieb eadẽ ꝓfectꝰ ẽ. uirꝰ ab senatu
italia decedẽ. S uꝰquã romã egͣssus ẽ. fer̃ sepe eo tacitus
respiciens. Postremo dixisse. urbẽ uenalẽ ⁊ mat̾e ꝑitã. si em.¬
ptorẽ inueniͣt. Inti albinꝰ ronouato bello. comeatũ. stipen¬
diũ aliaq quȩ militib usui forent: maturat ĩ afrieam

Expanded text:
agis quam uadibus consulens clam in Numidiam Bomilcarem dimittit, veritus, ne relicuos popularis metus invaderet parendi sibi, si de illo supplicium sumptum foret. Et ipse paucis diebus eodem profectus est, iussus a senatu Italia decedere. Sed postquam Roma egressus est, fertur saepe eo tacitus respiciens postremo dixisse: "Urbem venalem et mature perituram, si emptorem invenerit." Interim Albinus renovato bello commeatum, stipendium aliaque, quae militibus usui forent, maturat in Africam
Abbreviated transcription (Latin):
auxilio integri abeunt. Elephanti ⁊ũi i s̃ capti. reliqui
om̃s numero.xxx. int̃fecti. At romani qu d itinere aiq oꝑe
castroꝵ ⁊ p̃lio fessi lassic erant. Tam̃ ꝙͣ metellus amplius

Expanded text:
auxilio integri abeunt. elephanti quattuor capti, reliqui nterfecti. at Romani, quamquam itinere atque opere castrorum et proelio fessi laetique erant, tamen, quod Metellus amplius
Abbreviated transcription (Latin):
sr̃ cap̃ ẽ. Uos cunctamini ⁊ et nc̃ dubitatis. ꝗd int̾ moenia
app̾hensis hosab faciatis: Misereamini censeo. ꝗa deli¬
arma ceꝑint inmiseriã c̃ sitat᷑. Scilicet res ip̃a asꝑa est.
s uos ñtimetis eã : Inmo uͦ maxime. s inertia atq mol¬
litia aĩ aliꝰ aliũ expectantes cunctamini. Uidelicet
diis in mortalib cõsisi. ꝗ hãc rẽ p. sepe in marimis
ꝑicul seruauere. N uotis neq suppliciis mulierib au¬
xilia dõꝵ parant᷑. s ingilando. agendo. bñ consulendo.
omq̃a ꝓspere cedt̃. Ubi socordiȩ te atq ignanię tradi¬
deris. neꝗcquã dõr implores. irati ĩfestist̃. Ap̃ maiões
nr̃os aulũ malliꝰ torquat̾ bello gallico aliũ suũ. eoꝙ
is cc̾ imꝑiũ in hostẽ pugnau̾at necarii̾sit. atq ille
egregi adolesceñ. ĩ modate fortitudinis. morte. penas
dedit. Uoᷤᷤ de crudelissimiᷤᷤ parricidis ꝗd statuatiᷤᷤ cunc¬
tamini. Uidelicet cet̾a uita eoꝵ hiuc sceleri obstat.

Expanded text:
ra caput est; vos cunctamini etiam nunc et dubitatis, quid intra moenia deprensis hostibus faciatis? misereamini censeo — deliarma ceperint, in miseriam convortat. scilicet res ipsa aspera est, sed vos non timetis eam. immo vero maxume. sed inertia et mollitia animi alius alium expectantes cunctamini, videlicet dis inmortalibus confisi, qui hanc rem publicam saepe in maxumis periculis servavere. non votis neque suppliciis muliebribus auxilia deorum parantur; vigilando, agundo, bene consulundo prospera omnia cedunt. ubi socordiae te atque ignaviae tradideris, nequiquam deos inplores: irati infestique sunt. apud maiores nostros A. Manlius Torquatus bello Gallico filium suom, quod is contra imperium in hostem pugnaverat, necari iussit, atque ille egregius adulescens inmoderatae fortitudinis morte poenas dedit; vos de crudelissumis parricidis quid statuatis, cunctamini? videlicet cetera vita eorum huic sceleri obstat.
Abbreviated transcription (Latin):
munito agmine incede. late exploraẽ omĩa illa de¬
ditioĩs signa hosten tui credẽ:⁊ insidi is locũ tẽptae̾.
taꝙ ipse cũ expeditis cohortib. itẽ. fundatoꝵ ⁊ sagnta¬
rioꝵ delectamanuap̃ pͥmos erat. Inpostremo .s. mariꝰ
legatus cũ eꝗtib curalut. Inutrũꝙ latus auxiliarios eꝗtes.
tribunis legionũ. ⁊ p̃fectis cohortiũ disꝑtiu̾at. ut cũ his
ꝑmixti uelites. qͥcũꝙ accedẽt eꝗtat hostiũ ꝓpulsarent.
N ã iniuigita tantꝰ dol. tantaq ꝑitia locoꝵ. militieq erant:
U t absens an p̃sens. pacẽ an bellũ gerens ꝑnitiosior eẽt in
uicerto habet᷑. Erat haud longe ab eo itinẽ: qͦ metellus
italici gnĩs multi mortales. huie c̃sul simulꝰ teͣntandi grã
ĩꝑañ frum̃tũ. ⁊alia q̃ bello usui forent c̃portare. iatus
io ꝙ res monebat. freq̃ntiã negotiatoꝵ.⁊ cõmeatũ. i uua

Expanded text:
munito agmine incedere, late explorare omnia, illa demunito agmine incedere, late explorare omnia, illa deditionis signa ostentui credere et insidiis locum temptari. Itaque ipse cum expeditis cohortibus, item funditorum et sagittariorum delecta manu apud primos erat, in postremo C. Marius legatus cum equitibus curabat, in utrumque latus auxiliarios equites tribunis legionum et praefectis cohortium dispertiuerat, ut cum iis permixti uelites, quocumque accederent, equitatus hostium propulsarent. Nam in Iugurtha tantus dolus tantaque peritia locorum et militiae erat, ut, absens an praesens, pacem an bellum gerens perniciosior esset, in incerto haberetur. Erat haud longe ab eo itinere, quo Metellus Italici generis multi mortales. huc consul, simul temptandi gratiimperavit frumentum et alia, quae bello usui forent, conportare, ratus, id quod res monebat, frequentiam negotiatorum et commeatum iuva
Abbreviated transcription (Latin):
zarma portaret. Ita ꝓhibendo adelicis magis quã uioi¬
cand.&: exercitũ breua ẽfirmaũ. Int̾ea ingurta ubi que
metelł agebat exnuntiis accep̃. simł de innocentia eiꝰ
cercior rome factꝰ diffidẽ sius reb. Ac tũ demũ. ueram
dedictionẽ facẽ conatꝰ ẽ. Glegatos adẽsulẽ cũ supplici ĩs
mittit. ꝗ tantũm ipsi lib̃isꝙ uitã peterent. alia omĩa
auidũ eẽ. Itaꝙ legatos aliũ ab alio diñsos agreditur.
ac paulatĩ tẽptando pꝰquã oportunos s cognouit legatoꝰ.
młta pollicendo ꝑsuadet. ut ingurtã maxime uiuũ.
sin iᵈ paꝵ ꝓcedat necatũ rͥ tͣderent. Cet̃ũ palã quȩ ex
uoluntate forent regi nuntiari  iub. Dein paucis
dieb: intento att infesto exereitu innumidiã ꝓcedit.
U bi c̃tra  belli tuguria plena hoũi. pecora cultoresꝙ.
in agͥs erãt. ⁊ ex opidiꝰ.⁊ mapalib p̾fecit regis obuiã ꝓcede¬
Neꝙ metellus to cito minus. S parit̾ acsi hostes adeẽt

Expanded text:
arma portaret. ita prohibendo a delictis magis quam vindicando exercitum brevi confirmavit. Interea Iugurtha, ubi quae Metellus agebat ex nuntiis accepit, simul de innocentia eius certior Romae factus, diffidere suis rebus ac tum demum veram deditionem famittit, qui tantummodo ipsi liberisque vitam peterent, alia omnia auidum esse. Itaque legatos alium ab alio diuersos aggreditur ac paulatim temptando, postquam opportunos sibi cognovit, multa pollicendo persuadet, uti Iugurtham maxime viuum, sin id parum procedat, necatum sibi traderent. Ceterum palam quae ex voluntate forent regi nuntiari iubet. Deinde ipse paucis diebus intento atque infesto exercitu in Numidiam procedit, ubi contra belli faciem tuguria plena hominum, pecora cultoresque in agris erant. Ex oppidis et mapalibus praefecti regis obvii procedeNeque Metellus idcirco minus, sed pariter ac si hostes adessent
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ris idnom̃ iꝑii pͥmũ suit.diũsi pars ingeniũ. alii corõ ex¬
ercebãt etiã tc̃ uita hõiũ sine cupi ditate agnabat᷑. sua cu¬
iꝙ sati placebãt. Post uͦ̾quã ĩa sya cprꝰ ingrena lacedemoniĩ
⁊ athenienses ceꝑe urbes: atq natiões subigẽ. libi inẽ clñan

Expanded text:
ri id primum fuit— divorsi pars ingenium, alii corpus exercebant: etiam tum vita hominum sine cupiditate agitabatur; sua quoique satis placebant. postea vero quam in Asia Cyrus, in Graecia Lacedaemonii et Athenienses c
Abbreviated transcription (Latin):
MĨs hoĩes ꝗ sese siudẽt pre¬
stare cẽtis aĩalib sũma ope
niti deo. neuitã cũ silentio tn¬
seant ueluti pecora: quȩ nat̃a
pna. atꝙuentͥ obedientia surit:
Anum iꝑio. corꝑis seuitio magiiim̃. aitũ cũdis. altũ cũ¬

Expanded text:
mnes homines qui sese student prestare ceteris animalibus summa ope niti decet, ne vitam silentio transeant veluti pecora, que natura prona atque ventri obedientia finxit. animi imperio, corporis se
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ ẽsiliũ qͦites. ilis difficile ẽ inpotestatib se tẽpi ae ⁊ ꝑ ãbitio¬
facere iã exẽ suetudine ĩ naturã u̾tit᷑. Bellũ me gerere eũ iguarida
ussistis. quã rẽ nobilitas egerrimȩ tulit. queso reputaẽ eũ aĩs uris
nu adutã meliꝰ sit. si quẽ exillo globo nobilitats ad ħ aut

Expanded text:
n est consilium, Quirites. Illis difficile est in potestatibus temperare, qui per ambitiofacere iam ex consuetudine in naturam vertit. bellum me gerere cum Iugurtha iussistis, quam rem nobilitas aegerrime tulit. Quaeso, reputate cum animis vestris, num id mutare melius sit, si quem ex illo globo nobilitatis ad hoc aut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗa mͥ nobilitas ẽ quã certe peperisse meliꝰ ẽ quã acceptã corripiᷤᷤ¬
se E ꝗdẽ ego ñ ignoro. si iã mͥ responde uelint abunde illis.¬
ũlo ł aeundia eẽ copointa orationẽ fore. S ĩ maximo ur̃o beneficio

Expanded text:
a nobilitas est, quam certe peperisse melius est quam acceptam corrupisse. Equidem ego non ignoro, si iam mihi respondere velint, abunde illis facundam et conpositam orationem fore. sed in maxumo vostro beneficio
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ꝑhec alitͦ cepi. Ueꝵ hoẽs corrupti suꝑbia ita etate agunt qͥsi
urõs honores cõtẽpnant. ita petunt hos quasi hoͣste uixerint. Ne
illi falsi s̃ ꝗ diũsissimas res parit expectant. ignauie uolupptatẽ.
⁊ p̃mia uͥtutis. atꝙ etiã eũ ap̃ uos. aut in senatu ũda faciunt. ple¬
raꝙ oratione maiores suos extollunt. eoꝵ forua facta memoran¬
duͦm clanores sese putant ꝙ ẽtra ẽ. Nã q̃ñtũ uita uloꝵ p̃clario
tantũ eoꝵ socordia flagitiosior.⁊ ꝓfecto ita se res ht̃. maioꝵ głã

Expanded text:
es corrupti superbia ita aetatem agunt, quasi vostros honores contemnant; ita hos petunt, quasi honeste vixerint. ne illi falsi sunt, qui divorsissumas res pariter expectant, ignaviae voluptatem et praemia virtutis. atque etiam, quod apud vos aut in senatu verba faciunt, pleraque oratione maiores suos extollunt: eorum fortia facta memorando clariores sese putant. quod contra est. nam quanto vita illorum praeclarior, tanto horum socordia flagitiosior. et profecto ita se res habet: maiorum g
Abbreviated transcription (Latin):
rpͦ. militia auꝑ in opia urguebat᷑. Predas bellicas ĩꝑatoẽs
cũ pancis diripiebãt. Int̾ea parentes. aut parui libi mili

Expanded text:
 militia atque inopia urgebatur; praedas bellicas imperatores cum paucis diripiebant: interea parentes aut parui liberi mili
Abbreviated transcription (Latin):
tuȩ extinctor sit. Nũquã ne gͦ familia nr̃a ꝗeta
erit : seꝑ ne in sanguine fe̾ro. ⁊ fuga uersabitur
Dũ cartaginenser incolomes fuere. iurt ora sena

Expanded text:
tuae extinctor sit? Numquamne ergo familia nostra quieta erit? Semperne in sanguine ferro fuga versabitur? Dum Carthaginienses incolumes fuere, iure omnia sa
Abbreviated transcription (Latin):
u̾tutẽ ñ uiris addẽ.neꝙ ex ignauo streniũ.
neq fortẽ extimido. exercitũ oratione
imꝑatoris sieri.¶quanta cuiꝰq aĩo audatia
natura. autꝰ morib inẽ. tanta ⁊̃ bello patere

Expanded text:
tutem non addere neque ex ignavo strenuum neque fortem ex timido exercitum oratione imperatoris fieri. Quanta cuiusque animo audacia natura aut moribus inest, tanta in bello patere