comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Iliror aut silaudaret in ea fidem
sine operib id ÷ fidẽ ñtalẽ quȩ iam per
dilectionẽ possit operari. fidem mortuã
R quod iacob minime dubitauit. fidẽ
istã chananea nolunt intellegerȩ mu¬
tosse ꝑ dirosmores. quando eã xp̃s c̃ tẽpnen¬
do & corripiendo redarguit. quascũꝙ
inueneruit tantũmodo crẽdere. uitã uͦ in¬
quinatissi mã nec saltẽ occultare. sed
&iam libere ꝓfiteri ac nolle mutare
sanent filios eoꝵ si possunt. sicut sanata est
filia chananeę muli eris. ñ tam̃ eosfaciant
menbra xp̃i cũ ipsi ẽẽ non desinant menbra
peccati. qͥ usq infinẽ uitȩ noluerit credere
recte intellegerent quidsit credere in
xp̃m. ñ eiũ hoc ÷ habere demonũ fidem
quȩ recte mortua ꝑhibetur. sed fidẽ quę
tales adbaptismũ ñ admittimus ñ ante
tempꝰ Ly Lania conamur euellere. sed
noluimus insuꝑ sicut diabolus Li lania
seminare. Nec ad xp̃m uolente uenis e ꝓ¬

Expanded text:
uit. miror autem, si laudaret in ea fidem uit. miror autem, si laudaret in ea fidem sine operibus, id est fidem non talem, quae iam per dilectionem posset operari, fidem mortuam et, quod Iacobus dicere minime dubitauit, fidem istam Chananaeam nolunt intellegere mutasse perditos mores, quando eam Christus contemnendo et corripiendo redarguit, quoscumque inuenerint tantummodo credere, uitam uero inquinatissimam nec saltem occultare, sed etiam libere profiteri ac nolle mutare, sanent filios eorum, si possunt, sicut sanata est filia Chananaeae mulieris; non tamen eos faciant membra Christi, cum ipsi esse non desinant membra peccati, qui usque in finem uitae noluerit credere recte intellegerent, quid sit credere in Christum. non enim hoc est habere daemonum fidem, quae recte mortua perhibetur, sed fidem, quae tales ad baptismum non admittimus, non ante tempus zizania conamur euellere, sed nolumus insuper, sicut diabolus, zizania seminare; nec ad Christum uolentes uenire pro
Abbreviated transcription (Latin):
edificat intantũ detrientũ nullũ pateretir
urtantũ Itractura ciꝰ que non erat fenea
nullo incendio.cremaretur. Siue gͦ inhac
uita. tantũ homines ista patiuntur. sine &iã
post hanc uita talia quędã iuditia subsecum
ñ aborret quantũ arbitror aratione uer¬
tatis ¶te intellectus huiuscę sementie. Ue¬
eligendus. istum quã diu tenenus ñ cagime᷑
dicere. nnustis ñ subditis. scelestis. ẽ tamina
cramentũ baptismi eius accipiatis. &iã si
uitã is tam pessimam ñ mutaueritis saliueri¬
tis. Unde nec illa nobis mulier chananea
p̃scribit quia dñs ei quod petebut dedit.
cũ ante dixisset. Non ÷ bonum tollere pa¬
nẽ filioꝵ & mittere canib. quia ille cor¬
dis inspector mutatã uidit quã laudauit.
& idõ non ait. O canis magnaẽ. fides tua
sed omulier magna ⁊÷ fides tua: mutauit
uocabulũ. quia mutatũ uidit affcctũ. atq
illã correptionẽ adfructũ ꝑuenisse cogno¬

Expanded text:
eraedificabat, in tantum detrimentum nullum pateretur, eraedificabat, in tantum detrimentum nullum pateretur, in tantum structura eius, quae non erat fenea, nullo incendio cremaretur. Siue ergo in hac tantum uita homines ista patiuntur siue etiam post hanc uitam talia quaedam iudicia subsequuntur, non abhorret, quantum arbitror, a ratione ueritatis iste intellectus huiusce sententiae. uet, potius eligendus; istum quamdiu tenemus, non cogimur dicere iniustis, non subditis, scelestis, contaminatcramentum baptismi eius accipiatis, etiamsi uitam istam pessimam non mutaueritis, salui eritis. Ynde nec illa nobis mulier Chananaea praescribit, quia dominus ei quod petebat dedit, cum ante dixisset: non est bonum tollere panem filiorum et mittere canibus, quia ille cordis inspector mutatam uidit, quando laudauit. et ideo non ait: o canis, magna est fides tua! sed: o mulier, magna est fides tua! mutauit uocabulum, quia mutatum uidit affectum adque illam correptionem ad fructum peruenisse cogno
Abbreviated transcription (Latin):
geras. aut nisi solita lenocinia quib nr̃am
domũ transiebas &iam xp̃ianus exerceas. aut
si quid aliud uel facinorosũ ł flagiciosũ inuiro
nouerat. quo delectata uel libidine exple
ille cui hoc uxor dicit. si ueracit̃ egit pęniten¬
tiã aboperib mortuis quando accessit ad
baptismũ. habetꝙ infundam̃to fide quȩ ꝑ diles¬
tionẽ operatur. ꝓculdubio plus tenebitur amo¬
re diuinę gr̃e quã carnis luxuriȩ̨ & menbrũ
quod eum scandali Lat fortit̃ amputat. Quẽ¬
cũꝙ aut̃ in hanc direptionẽ dolorẽ cordisꝓpt̃
carnale affectũ conuigis sustinebit. hoc : de
trimentũ quod paciẽtur. hic ÷ ignis ꝑquẽ
fȩno ardente ipse saluabitur. Si aut̃ iãsic
faceret reddens potuis quam exsens debtuni
couiugale: ꝓfec to nec dolebit carniliter Cũ
ab illo tꝗle conubiũ. sẽparabitur. Neque eni
inea cogabat nisi que funt di quomodo
gentũ. lapides p̃ciosos illis cogitationibulsaꝑ¬

Expanded text:
geras aut nisi solita lenocinia, quibus nostram geras aut nisi solita lenocinia, quibus nostram domum transigebas, etiam Christianus exerceas, aut si quid aliud uel facinerosum uel flagitiosum in uiro nouerat, quo delectata uel libidinem explebille, cui hoc uxor dicit, si ueraciter egit paenitentiam ab operibus mortuis, quando accessit ad baptismum habetque in fundamento fidem, quae per dilectionem operatur, procul dubio plus tenebitur amore diuinae gratiae quam carnis uxoriae, et membrum, quod eum scandalizat. fortiter amputat. quemcumque autem in hac diremptione dolorem cordis propter carnalem affectum contrimentum quod patietur, hic est ignis per quem feno ardente ipse salvabitur. Si autem jam sic faceret, reddens potius quam exigens debitum conjugale; profecto nec dolebit carnaliter, cum ab illo tale connubium separabitur: neque enim in ea cogitabat, nisi quae sunt Dei, quomodo gentum, lapides pretiosos illis cogitationibus sup
Abbreviated transcription (Latin):
cũ habeant infundam̃to fidẽ quȩ ꝑdilectio¬
nẽ operatur. Neq hiuc ista ullaratione uel
cupiditate p̃ponant. in eoꝵ amissione passi de¬
trim̃tũ. ꝑignẽ quendã doloris. ꝑueniunt ad
salutẽ. A quo dolore atq derrim̃to tandẽ
quisq sẽcurior. quanto ea uel minus a maue¬
rit. E tamquã non habens habuerit. Qui uero
ꝓpt̃ illa ł tenenda uel adipiscenda. homici¬
diũ. ad ulteriũ. fornicacionẽ. idola¬
triã. & similia quȩq cõmiserit.
sõ fundam̃to et̃no igne torquebitur. Quam¬
obrem & illud quod dicit ueluti ꝓbare cu¬
pientes quantũ ualeat sola fides ubi apłs
dicit quod sinfidelis discedit discedat. ñ est
enĩ seruituti subiectꝰ sr̃ uł soror in hui amo
idẽ ut ꝓpt̃ fidem xp̃i &iam ipsa uxor legituna
societate coniuncta sine ulla culpa relinquat᷑.
rectissime dimitti. si uiro suo dicat. ñ ero
uxor tua. nisi mihi de latrocinio diuitias con¬

Expanded text:
ut habeant in fundamento fidem, quae per dilectiout habeant in fundamento fidem, quae per dilectionem operatur, neque huic ista ulla ratione uel cupiditate praeponunt, in eorum amissione passi detrimentum per ignem quendam doloris perueniunt ad salutem. a quo dolore atque detrimento tanto est quisque securior, quanto ea uel minus amauerit uel tamquam non habens habuerit. qui uero propter illa uel tenenda uel adipiscenda homicidium, adulterium, fornicationem, idololatriam et similia quaeque commiserit, so fundamento, aeterno igne torquebitur. 7. « Quamobrem et illud quod dicunt, veluti probare cupientes quantum valeat sola fides, ubi Apostolus dicit, Quod si infidelis discedit, discedat; non est enim servituti subjectus frater vel soror in hujusmo ut propter fidem Christi ipsa uxor legitima societate coniuncta sine ulla culpa relinquatur,rectissime dimitti, si uiro suo dicat: non ero uxor tua, nisi mihi uel de latrocinio diuitias con
Abbreviated transcription (Latin):
Addidit dicens siuis ꝑfectꝰ ee uade uende
nna quȩ habes &da pauperib & habebis
thes aurũ incęlo & ueni sequere me ȩdifi¬
caret suꝑ illud fundamentũ. Aurũ ar¬
gentũ. lapides preciosos. Non enĩ cognar&
he cognationes sunt quantũ exis tuno
aurũ. argentũ lapides preciosi. Porrosĩ
circa diuitias suas quodã carnali teneret᷑
affecto. qua uis exeis multas elemosinas
faceret. nec adeas augendas fraudis¬
aliquid rapinȩq
metu inaliquod facinus Nagitiuue labe¬
retur. Alio quin iãse is tomodo abilius
fundamenti Nabilitate subtraheret.
sed ꝓpt̃ carnalẽ ut dixi que incis habelit
affec tu quod talib doms sine dolore ca¬
rere ñposset. edificaret suꝑfundam̃tii illud.
ligna fenũ. stipulã. Maxime si & uxorẽ
sic haberet. ut &iam ꝓpt̃ ipsam cogitaret ca
quę sunt mundi: quomodo placeret uxori
Hec igitur qm̃ affectu delicta carnali. ñsine
dolore amittuntur. ꝓpterca quia ea sic hñt

Expanded text:
ende ende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo; et veni, sequere me ; aedificaret super illud fundamentum, aurum, argentum, lapides pretiosos: non enim cogitaret, hae cogitationes sunt, quantum existimo, aurum, argentum, lapides pretiosi. porro si circa diuitias suas quodam carnali teneretur affectu, quamuis ex eis multas elemosynas faceret nec ad eas augendas fraudaliquid rapinaequemetu in aliquod facinus flagitiumue laberetur — alioquin iam se isto modo ab illius fundamenti stabilitate subtraheret —, sed propter carnalem, ut dixi, quem in eis habebat affectum, quo talibus bonis sine dolore carere non posset, aedificaret super fundamentum illud ligna, fenum, stipulam, maxime si et uxorem sic haberet, ut etiam propter ipsam cogitaret ea, quae sunt mundi, quomodo placeret uxori. haec igitur quoniam adfectu dilecta carnali non sine dolore amittuntur, propterea qui ea sic habent,
Abbreviated transcription (Latin):
apłs que ꝑdilectionẽ operatur. Non enĩ fidef
illa demonũ cum et ipsi eredunt & contremes¬
cant filuĩ dĩ confiteantur ilim potest accipi
que operatur ꝑdilectionẽ. sedque expͥmitur
infundamento neminẽ perire ꝑmittit sed
argentũ. lapides pciosos & ligna, fęnu stipo¬
las si subtilius disserere coner. uereor ne ad
intellegendũ difficilior sit ipsa expositio.
Cnitar tam̃ quantũ dns aduiuat. & breuit̃
&quantũ potero dilucide expedire quod sen¬
tio. Ecce ille qui que siuit amagistro bono
quidboni ficeret. ut haberet urtã eternã
&audiuit ¶si aduitã uenire uellet seruan
des non mechaberis ñfurtũ facies. ñ falso
testimoniũ dicef. Honora patrẽ tuum
& matre tuã. & diliges ꝓximũ tuir tãquã
te ipsum. Hec ficiens infide apist eneret:
ꝓculdubio fidem/ quȩ ꝑdilrctione operat᷑
neꝙ enĩ diligeret ꝓxinrã tam̃quã se apsum.
nisi receptã dilectone dĩ sine qua ñ dilige¬
ret se ipsum Porro si faceret &ia quod dns¬

Expanded text:
Non enim fides daemonum, qui et credunt et contre miscunt, ac Filium Dei confitentur Jesum , potest accipi quae operatur per dilectionem, sed quae exprimitur in fundamento, neminem perire permittit. Sed argentum, lapides pretiosos et ligna, fenum, stipulam, si subtilius disserere coner, uereor, ne ad intellegendum difficilior sit ipsa expositio; enitar tamen, quantum dominus adiuuat, et breuiter et, quantum potero, dilucide expedire quod sentio. ecce ille, qui quaesiuit a magistro bono, quid faceret, ut haberet uitam aeternam, et audiuit, si ad uitam uenire uellet, seruanddes, non moechaberis, non furtum facies, non falsum testimonium dices, honora patrem tuum et matrem tuam et: diliges proximum tuum tamquam te ipsum, haec faciens in fide Christi teneret procul dubio fidem, quae per dilectionem operatur. neque enim diligeret proximum tamquam se ipsum nisi recepta dilectione dei, sine qua non diligeret se ipsum. porro si faceret quod d
Abbreviated transcription (Latin):
Unde inp̃senti opere. non opus est latius
disputare. p̃sertĩ quia modo de hac ques
rat exorta: aliȩ̨ apostolicę epistolȩ p&ri
lohannis. Iacobi. ludę Contra eã maxime
dirigunt᷑ intentionẽ. ut uehem̃t̃ astru¬
ant fidem sine operib ñ ꝓdesse. sic̃ & iã
ipse apostolus ñ qualẽ libet fidẽ qua

Expanded text:
Unde in praesenti opere non opus est latius Unde in praesenti opere non opus est latius disputare; praesertim quia modo de hac quaesrat exorta, aliae apostolicae Epistolae, Petri, Joannis, Jacobi, Judae, contra eam maxime dirigunt intentionem, ut vehementer astruant fidem sine operibus non prodesse: sicut etiam ipse Paulus, non qualemli
Abbreviated transcription (Latin):
lex sub intrauit ut abundaret delictũ.
ubi autẽ abundauit delictũ. suꝑ abundauit.
gra. Quod ideo uerũest. quia legẽ accipien¬
t̾es homines quidesuis iurib suꝑbissime p̃su¬
mebant. Pec diuinũ adiutoriũ iuncendarũ
malarũ c̃cupiscentiarũ eectafide impetan¬
tes. plurib grauiorib q ehietis &iam legr
p̃uaricata oneratisunt. acsio magno reati.
ẽ pellente c̃fugrrunt adfidẽ qua miscđam
indulgentiȩ mererent᷑ & auxilium ad ño
tati incor dib suis. cũ dilectione agerent quȩ
õtra scłi huuis c̃cupiscentias iuberent᷑. sedm
in sir mitates eorũ. postea ac celerauerunt.
Cũ ergo dicit apłs arbittirise iustificari homi¬
nẽ ꝑ fidẽ sine operib legis. ñ hoc agit ut
ꝑcepta ac ꝓfessa fide opera ustitię c̃temp¬
nant᷑. sedut sciat se quisq ꝑsidẽ posse iusti¬
ficari. &iam silegis opera ñp̃cesserint: sequun¬
tͥ enĩ iustificatũ. ñp̃cedunt iustifica zum.

Expanded text:
lex subintrauit, ut abundaret delictum; lex subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia. quod ideo uerum est, quia legem accipientes homines, qui do suis uiribus superbissime praesumebant, nec diuinum adiutomalarum concupiscentiarum recta fide impetrantes, pluribus gravioribusque delictis etiam lege praevaricata onerati sunt: ac sic magno reatu compellente confugerunt ad fidem, qua misericordiam indulgentiae mererentur, et auxiliutate in cordibus suis cum dilectione agerent, quae contra saeculi huius concupiscentias iuberentur secuninfirmitates eorum; postea adcelerauerunt. cum ergo dicit apostolus arbitrari se iustificari hominem per fidem sine operibus legis, non hoc agit, ut percepta ac professa fide opera iustitiae contemnantur, sed ut sciat se quisque per fidem posse iustificari, etiamsi legis opera ntur enim justificatum, non praecedunt justificandum.
Abbreviated transcription (Latin):
uurti sed morũ p̃cepta homini dati. pucutiq
ioic fine custodiri obser uari que ñ uasunt.
ec tam̃ quta bic de in sinuanda fide dñsuude¬
moria duntũ modo p̃cepta dicenda dse homi:¬
mib aducũ put iure cupientib Utraq en¬
iulecio conexasunt sicut ante dixi quia neq̃
dileedo dĩ potest esse in homine qui ñ diligte
prxinã. nec dilectio ꝓximi quiñ diligit ełm̃.
deo aliquando alterũ sine. altero siue illud
pplena doc trina inuenit᷑ scriptura cõmemo¬
sure. at Siam hoc modo intellegat᷑ alarũ
acor dib religiosis ne mala securitate
salitẽ suã ꝑdant. si adeã optinendã suf¬
ficere fidem. putauerint. bene autẽ uiuc¬
re & bonis operib: uã dĩ tenere negle¬
Xerinit: Nã &iam tẽporib apłoꝵ
non intellects quib dã sub obscuris sententiis apłi
pauli. hoc cũ quidã arbitratisunt dicere:
faciamis mala ut ueniant bona: quedixerat

Expanded text:
ad uitam — sed morum praecepta homini data, quae utique ad uitam — sed morum praecepta homini data, quae utique sine fide custodiri obseruarique non possunt. nec tamen quia hic de insinuanda fide dominus uidemorum tantummodo praecepta dicenda esse hominibus ad uitam peruenire cupientibus. utraque enim mutuo conexa sunt, sicut ante dixi, quia neque dilectio dei potest esse in homine, qui non diligit proximum, nec dilectio proximi, qui non diligit deum. et ideo aliquando alterum sine altero, siue illud siue illud, pro plena doctrina inuenitur scriptura commemorare, ut etiam hoc modo intellegatur alterum a cordibus religiosis, ne mala securitate salutem suam perdant, si ad eam obtinendam sufficere fidem putauerint, bene autem uiuere et bonis operibus uiam dei tenere neglexerint. nam etiam temporibus apostolorum non intellectis quibusdam subobscuris sententiis apostoli Pauli hoc eum quidam arbitrati sunt dicere: faciamus mala, ut ueniant bona, quia dixerat:
Abbreviated transcription (Latin):
chignos penitentiȩ calũpniatur sapro
concussuri sumus & nihi lominus ros post¬
banc ꝓfessionẽ baptitaret. Pec sic tam̃ dici
posssẽt Alnde modo questio ẽ. ñ esse tẽporis cũ
quisq bapti tandus ẽ. ut prius illi sermo fiat:
qui admodũ uttã bonã agere debeat. Quid
ipse dñs ut alia omittã. cũ abeo du eͦs ille que¬
reret quidboni faceret ut uitã aeterg̃a conse¬
queretur. re colant quid responderit. Suus
uenire inquit aduitã. serua mandata. Atille
tunc quȩ dñs cõmemorauit preceptalegis. Non
occides. non mȩ chaberis. & cętera. ubicũ ille res¬
pondisset hȩc se fecisse auiuentuti sua. addidit
&iam ꝑfrctionis p̃ceptũ ut uenditis siuis om̃ib & in
pauperũ elemosinis erogatis haberet thesaurum
incęlo. x eundẽ dñm se que retur. Llide ant igit᷑
ñ ei dictũ esse ut cre deret & baptiraretur.
quo solo adiutorio putant ifli uenire hõminẽ

Expanded text:
dignos paenitentiae, calumniaturi sumus, dignos paenitentiae, calumniaturi sumus, concussuri sumus, ea quae nobis non ret, nec sic tamen dici posset, unde modo quaestio est, non esse temporis, cum quisque baptizandus est, ut prius illi sermo fiat, quemadmodum uitam bonam agere debeat. Quid ipse dominus, ut alia omittam, cum ab eo diues ille quaereret, quid boni faceret, ut uitam aeternam consequeretur, recolant quid responderit. si uis uenire, inquit, ad uitam, serua mandata. ait ille: quae? tunc dominus commemorauit praecepta legis: non occides, non moechaberis et cetera. ubi cum ille respondisset haec se fecisse a iuuentute sua, addidit etiam perfectionis praeceptum, ut uenditis suis omnibus et in pauperum elemosynas erogatis haberet thesaurum in caelo et eundem dominum sequeretur. uideant igitur non ei dictum esse, ut crederet et baptizaretur — quo solo adiutorio putant isti uenire hominem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinentib baptizan dis aut̃ solam insinuan¬
dãfidem: qđ suta esset p̃ter tã multa quȩ
diximus en iohanne
baptista ueni¬
entibus adbaptis mũ : diceret genera¬
tio uiperarũ quis ostendit uobis sugere abira
uentura: facite ergo sruetũ dignũ pornitentię.
xcȩtera que utiq ñ defide. sed debonis operib am¬
monet Il lnde & militib dicentib quid faciemus.
nondixit interĩ creditr & bapti ramini Post. audi¬
etis quid facere debeatis. sed ante dixit. ante pei.¬
monuit. ut uenturo dño incor eorũ tãquã pre¬
cursor mundaret uita: Neminẽ concus seritis.
nulli calũmã fecłretis. sufficiat uobisstipen¬
diũ ur̃mꝰ Similit̃ publicanis quȩrentib quđ
ficete deberent Nihil amplius inquit exi¬
gatis p̃ter quã c̃stitutũ est uobis. Hisem̃ totos
ꝑtinere adeum aquo bapti zandus cathe curat
docere x monere demorib. Quodsi respo&lis¬
sent io hanni pror sus non facie mus fructus

Expanded text:
pertinentibus, baptizandis autem solam insinuanpertinentibus, baptizandis autem solam insinuandam fidem. quod si ita esset, praeter tam multa, quae diximus, non Iohannes Baptista uenientibus ad baptismum suum diceret: genertio uiperarum, quis ostendit uobis fugere ab ira uentura? facite ergo fructum dignum paenitentiae et cetera, quae utique non de fide, sed de bonis operibus admonet. unde et militibus dicentibus: quid faciemus? non dixit: interim credite et baptizamini, post audietis quid facere debeatis, sed ante dixit, ante praemonuit, ut uenturo domino in cor eorum tamquam praecursor mundaret uiam: neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis, sufficiat uobis stipendium uestrum. similiter publicanis quaerentibus, quid facere deberent, nihil amplius, inquit, exigatis praeter quam constitutum est uobis. his breuiter pertinere ad eum, a quo baptizandus catechizatur, docere et monere de moribus. quodsi respondissent Iohanni: prorsus non faciemus fructus
Abbreviated transcription (Latin):
apostolus dicit: Qui& alio locoNHolte inqui
errare. Iꝙ forncatores. niꝙ idolis ser uientes.
& cȩtera que
illic. enumerat. regnũ
dĩ possidebunt.Quur ergo ail baptis¬
mum idolis seruientes non admittimus & for¬
nieatores admittendos pitamufcũ & his & cę¬
incũ potistas patiatur utrũq ꝓhibendi uenien¬
zem adbaptsiũ ꝑ mittã for nicariũ ꝑ manere.
x ñ ꝑ mutã idolisser uient̃. cũ & illis & illis
dici audiam. & haec quidẽ siustis sed ab luti
estis : sedieo mouentur isti quia putant esse
intitto salutr̃. eorũ. quãuis ꝑ ignẽ qui in xp̃m
credideruit sacram̃tũq cꝰus acciperint
idest bapti zari fuerint. uam simorũ corrigin¬
dorũ. ita neglegentes sint ut ni quit̃ uiuant᷑.
Inde mox ui debo sids̃ iuuerit qđ seci ndim
scripturas sentiendum sit. Nunc in hac quęstio
ne adhuc uersor. inqua eis uidet᷑ bapti zatos
am monendosesse de moribus ad xp̃ianã uitã

Expanded text:
apostolus dicit, qui et alio loco, nolite, inquit, apostolus dicit, qui et alio loco, nolite, inquit, errare; neque fornicatores neque idolis seruientes et cetera, quae illic enumerat, regnum dei possidebunt. cur ergo ad bmum idolis seruientes non admittimus et fornicatores admittendos putamus, cum et his et ceut, cum potestas patet utrumque prohibendi, uenientem ad baptismum permittam fornicarium permanere et non permittam idolis seruientem, cum et illis dici audiam, Et haec quidam fuistis, sed abluti estis? Sed eo moventur isti, quia putant esse in tuto salutem eorum, quamvis per ignem, qui in Christum crediderint, Sacramentumque ejus acceperint, id est baptizati fuerint, etiamsi morum corrigendorum ita negligentes sint, ut nequiter vivant. Unde mox videbo, si Deus juverit, quid secundum Scripturas sentiendum sit. CAPUne adhuc uersor, in qua eis uidetur baptizatos admonendos esse de moribus ad christianam uitam
Abbreviated transcription (Latin):
cultu ꝓ hibes nec adsacram̃tũ xp̃i admitus:
prius inde discissero: Alud apucrita didici.
consuetudine iłi grauissima premor: faciã
cũ potuero cũ cõmodũ fuerit. qđ & sinon faciã.
gat animã intã de manib tus quid huic respon¬
dendũ existimant . anplacit ut mittat᷑: absit.
nullomodo crediderim uitantum rosꝓ gredi.
Quid ergo respondebunt. hie dicenti & adddenti
qđ iuhil sibi deido litria re linquenda saltẽ dioi
debiitt ante bagtsmũ. sicue nbil ułr ante martꝰ
fubrum ppłs ille primus audiuit. ꝗmltͦe
hoc habet quã exegipto iã liberatus acco pit.
ꝓfecto dicturisunt homini: tẽ plũdĩ futuriles
cũbaptis mũ accrperis. Dicit autẽ apostolus.
Iur cõpositio tẽ plodĩ cũ ido lis Queͣ re ergo
nonuident similit̃ esse ilicendũ mẽ brũ xp̃i
futurus es cũ acceperis baptismũ: non possunt
nt̃ bra xp̃i esse membra meretricis. quia & hoc

Expanded text:
cultu prohibes nec ad sacramentum Christi admittis, cultu prohibes nec ad sacramentum Christi admittis, priusquam inde discessero? illud a pueritia didici, consuetudine ibi grauissima premor: faciam, cum potuero, cum commodum fuerit; quod etsi non faciam, gat animam meam de manibus tuis. quid huic respondendum existimant? an placet, ut admittatur? absit; nullo modo crediderim in tantum eos progredi. quid ergo respondebunt haec dicenti et addenti, quod nihil sibi de idololatria relinquenda saltem dici debuit ante baptismum, sicut inde nihil ante mare rubrum populus ille primus audiuit, quoniam lex haec habet, quam ex Aegypto iam liberatus accepit. profecto dicturi sunt homini: templum dei futurus es, cum baptismum acceperis; dicit autem apostolus: quae conpositio templo dei cum idolis? quare ergo non uident similiter esse dicendum: membrum Christi futurus es, cum acceperis baptismum; non possunt membra Christi esse membra meretricis? quia et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ñ recessurũ. nisi forte postra qđo placuterit.
baptismũ tam iam̃iamꝙ depascat tẽplũꝙ di
uiui si fieri flagitet: non solũ cultor ẜdeorũ.
uerũ & iam inaliquo tã nefario sacerdotio sa¬
crilego ꝑseurrans. Quero abistis utrũ eũ facien¬
dũ t cathe cuminũ censeant. qđ ꝓcul dubio fieri
n debere clamabunt : neq enĩ aliud deillorũ
cor de sentiendũ ẽ. Reddant itaq rationem
scłm testimonuia scripturarũ qił mẽ sic intelle¬
genda putant: quo modo huic audeant cõntra¬
dicere nec admit tendũ esse confirment fecda¬
mantem atq dicinit̃ didici & ueneror xp̃m
cturisixum: eredo filiũ dĩ esse iħm axp̃m. nonite
uta differas: nihil amplius iam requiras: quos
ꝑruuangrliũ generabat apłso nihil rosnosse
tunc amplius quã xp̃m crucifixum uolebat:
post uocẽ spadonis quasc credere iħ m xp̃m
filiũ dĩ esse respondit continuo philippus eũ
bapti tart non distulit: quid mi ab idolorum

Expanded text:
 recessurum nisi forte postea, quando placuerit, baptismum tamen iam iamque deposcat templumque dei uiui se fieri flagitet non solum cultor idolorum, uerum etiam in aliquo tam nefario sacerdotio perseuerans, quaero ab istis, utrum eum faciendum uel catechumenum censeant: quod procul dubio fieri non debere clamabunt; neque enim aliud de illorum corde sentiendum est. reddant itaque rationem secundum testimonia scripturarum, quae sic intellegenda putant, quo modo huic audeant contradicere nec admittendum esse confirment reclamantem atque dicentem: didici et ueneror Christum crucifixum, credo filium dei esse Christum Iesum; non me ultra differas, nihil amplius iam requiras. quos per euangelium generabat apostolus, nihil eos nosse tunc amplius quam Christum crucifixum uolebat; post uocem spadonis, qua se credere Iesum Christum filium dei esse respondit, continuo Philippus eum baptizare non distulit. quid me ab idolorum
Abbreviated transcription (Latin):
Mihi autẽ absit gloriari. nisi incruce dñi nr̃i ihu¬
xp̃i. ꝑ qũr mtbt ntindus es caffrciqᷤ est: & ego
mundo. Froinde attendant & uideant
quẽ admodũ doceat᷑ atq discatur xp̃s cruci¬
fixus: & ad eius crucẽ nouerint ꝑtinere: quod
&iam nos in eiuis corpore crucifigimur mundo:
ubi intellegitur om̃is cohercio malarũ c̃cupis¬
centiarũ: Ac ꝑ hoc fieri non porest ut eis quieruce
xp̃i infirmant̾. fessa adulteria ꝑmittantur:
Nam & apostelus petrus de sacramento ipsius crucis
tuus est carne desinit peccare: ut iam non homi¬
nũ desideriis seduoluntati dñidi reliquũ in carntͣ
uiuat: & cȩtera quib consequenter oftendit eũ
ꝑtinere ad xp̃m crucifixũ. hoc ist ꝑcar nem
passu qui ineius corpore crucifixis carnalib rhe¬
siderus. bene iuit ꝑ euuangeliũ: Quid quod
&iam duo illa p̃cepta inquib dnsait. totã le gẽ
ꝓphetasque pendere Huic suȩ opinioni suffra¬

Expanded text:
mihi autem absit gloriari nisi in cruce domini mihi autem absit gloriari nisi in cruce domini st et ego mundo. proinde adtendant et uideant, quemadmodum doceatur atque discatur Christus crucifixus, et ad eius crucem nouerint pertinere, quod etiam nos in eius corpore crucifigimur mundo: ubi intellegitur omnis cohercitio malarum concupiscentiarum. ac per hoc fieri non potest, ut eis, qui cruce Christi formantur, professa adulteria permittantur. nam et apostolus Petrus de sacramento ipsius crucis, tione armamini, quia qui mortuus est carne desinit peccare, ut iam non hominum desideriis, sed uoluntate domini dei reliquum in carne uiuat et cetera, quibus consequenter ostendit eum pertinere ad Christum crucifixum, hoc est per carnem passum, qui in eius corpore crucifixis carnalibus desideriis bene uiuit per euangelium. Quid? quod etiam duo illa praecepta, in quibus dominus ait totam legem prophetasque pendere, huic suae opinioni suffra
Abbreviated transcription (Latin):
sufficit qui cis dixent. qđ & si multos pedagegos
haberent in xp̃o sedñ multos patres. quia cos
Diergo ille qui ꝑuuangeliũ genuit quauis
gras agũ qđ nemint̃ ipsorũ baptica uerit
nisi cbrispũ & gaiũ. str pbanȩ demũ nihil
eoᷤ amplius docutt quã xp̃m crucifixĩr quid
lidicat aliquis nec resur rexisse xp̃m cosau¬
disse quando ꝑ euuangeliũ genitisunt. S¬
Ande est igitur quod eis dicit. tradide erã
uobis in primis. quia xp̃s mortuus est scđm scriptu¬
ras. & quia sepultus est: & qua
rexit tertia die secundũ¬
scripturas. si
nihil nisi crueisixũ do¬
currat:
siautem ñcta intellegunt sed hoc quoq ad
xp̃m crucisixũ ꝑtinere concedunt: sciant in
xp̃o crucisixo multa homines discere. & maxi
quod urtus homo nr̃ simul crucifixus est ut
euacuet᷑ corpus peccati: & ultra ñ seriua mus
peccato. Unde &im dese ipso dicit:

Expanded text:
suffecit, qui eis dixit, quod et si multos paedagogos suffecit, qui eis dixit, quod et si multos paedagogos haberent in Christo, sed non multos patres, quia eos isset. si ergo ille, qui per euangelium genuit, quamuis gratias agat, quod neminem ipsorum baptizauerit nisi Crispum et Gaium et Stephanae domum, nihil eos amplius docuit quam Christum crucifixum, quid? si dicat aliquis nec resurrexisse Christum eos audisse, quando per euangelium geniti sunt? unde est igitur, quod eis dicit: tradidi enim uobis in primis, quia Christus mortuus est secundum scripturas, et quia sepultus est, et quia resurrexit tertia die secundscripturas, si nihil nisi crucifixum docuerat? si autem non ita intellegunt, sed hoc quoque ad Christum crucifixum pertinere contendunt, sciant in Christo crucifixo multa homines discere et maxime, quod uetus homo noster simul crucifixus est, ut euacuetur corpus peccati, et ultra non seruiamus peccato. unde etiam de se ipso dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
que sint credenda de xp̃o. sed etiã quȩ obser¬
uanda ei quiacce dit adẽ pagẽ corporis xp̃i.
immo uero cuncta dicere quȩ sunt credenda
de .xp̃o. ñsolũ cuius sit filius. unde sođm di¬
uiniatẽ. unde scđm car nẽ genitus: que ꝑpes¬
sus. & quare: que sit iurtus resur¬
rectionis cius. quđ donum sp̃s
ꝓmiserit dederita fidõ lil
sed etiã qualia mẽmbra quib sit caput quȩ¬
rat. instituat. diligat. liberet. atq ad ac¬
t̃ nã uitã honoreꝙ ꝑclucat: Harc cũdicun¬
tur aliquandobreuius atq ẽ strictius ali¬
quando latius & uberius. xp̃s eiuiangelitat᷑.
& tam¬
⁊ non solu qđ ad sidẽ ucru etiã
qđ ail mores fideliũ ꝑtin&¬
non p̃ter mittit᷑.¬
inco qũ cõ me morant cdicisse apostolum
paulũ. in hilme clixiscire inuobis nisi iħm
xp̃m & hunc crucifreũ. qđ illiputant
tta dictũ tam quã nihil audeis insinuatũ
esset. ut primitus crederent. ac de inde

Expanded text:
quae sunt credenda de Christo, sed etiam quae obserquae sunt credenda de Christo, sed etiam quae obseruanda ei, qui accedit ad conpagem corporis Christi, immo uero cuncta dicere, quae sunt credenda de Christo, non solum cuius sit filius, unde secundum diuinitatem, unde secundum carnem genitus, quae perpessus et quare, quae sit uirtus resurrectionis eius, quod donum spiritus promiserit dederitque fidelibus, sed etiam qualia membra, quibus sit caput, quaerat, instituat, diligat, liberet atque ad aeternam uitam honoremque perducat. haec cum dicuntur, aliquando breuius atque constrictius, aliquando ■ latius et uberius Christus euangelizatur; et tamen non solum quod ad fidem, uerum etiam quod ad mores fidelium non praetermittitquod commemorant dixisse apostolum Paulum: nihil me dixi scire in uobis, nisi Iesum Christum et hunc crucifixum. quod illi putant ita dictum, tamquam nihil aliud eis insinuatum esset, ut primitus crederent ac deinde ba
Abbreviated transcription (Latin):
Nũirgo glacet ut hoc solũ homines responde
nihil dere surrectione mortuorum. Iostre mo
Nonde incarnatione cius exuirgine. de passione.
de morte crucis diseͥpultura. detrrcudici refur¬
rictone. deascensione acsede addexterã patris ali¬
quid dicendũ est cat hecir andi adꝓsitendũ credin¬
ti Sie nun spado cũ respondisset credosiliũ di
esse iħm xp̃m. hoc ei sufficere iusũ efi ut c̃tinuo
habenius &iam cũ ad baptitan¬
dum ⁊ ẽmporis urgie angustia expremere
int̃ro uido. ut biptirancius ad cuncta respon¬
deit. Xiam sita memoriȩ mandare ñuacauit:
Siautẽ scriptura tacuti uitelle genda admisit
cetera quȩ cũillo spa done baptizando ꝓbilip¬
pusegit. atq ineo qđ ait. baptuauit eum
philippus. intellegi uoluit impleta om̃asquȩ
lic& taceant᷑ inscripturis grã breuitatis tam̃
serie traditionis scimus implenda. Pari modo
moresq ꝑtinent eius quicredit indnm iħm:
Hoc est enĩ euuangelizare xp̃m. ñtantu dicere

Expanded text:
num ergo placet, ut hoc solum homines respondeanihil de resurrectione mortuorum, postremo dnon de incarnatione eius ex uirgine, non de passione, de morte crucis, de sepultura, de tertii diei resurrectione, de ascensione ac sede ad dexteram patris aliquid dicendum est catechizanti ac profitendum credenti? si enim spado cum respondisset: credo filium dei esse Iesum Christum, hoc ei sufficere uisum est, ut continuo habemus, etiam cum ad baptizandum temporis urget angustia, exprimere interrogando, ut baptizandus ad cuncta respondeat, etiamsi ea memoriae manis non uacuit? si autem scriptura tacuit atque intellegenda dimisit cetera, quae cum illo spadone baptizando Philippus egit, atque in eo, quod ait: baptizauit eum Philippus, intellegi uoluit inpleta omnia, quae, licet taceantur in scripturis gratia breuitatis, tamen serie traditionis scimus inplenda, pari modo moresque pertinent eius, qui credit in dominum Iesum. hoc est enim euangelizare Christum, non tantum dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
disceret quẽ admodũ uiuer&. Caur ergo
bapti tandis uel symbolũ tradimus redden
dũq reposcimus: nihil tale enĩ factũ est
erga illos quos ꝑ mari rubrũ ds̃ ab egiptis
liberauit. Si autẽ recte intellegunt. hoc
signuficari p̃cedentib misterus desangiune¬
oius postib inlito & deaz imis sincertetis
& ueriatis : quir ñ &iam illud c̃ sequenter
intellẽ unt. ipsam ab egiptus separationẽ signi¬
ficarr discensionẽ aprcatis quã bapti zandiͦ
ꝓsitentur: Ad hoc enĩ ꝑtinet qđ̃ aperro dis¬
tũ est. Agiti parni tentiã. & baptiextur amnus¬
quisq urfcru. in nomine dñi nr̃i iħuxp̃i:

Expanded text:
disceret, quemadmodum uiueret. cur ergo disceret, quemadmodum uiueret. cur ergo baptizandis uel symbolum dumque reposcimus? Nihil tale enim factum est erga illos quos per mare Rubrum Deus ab Aegyptiis liberavit. Si autem recte intelligunt hoc significari praecedentibouis postibus inlito et de azymis sinceritatis et ueritatis, cur non etiam illud consequenter intellegunt ipsam ab Aegyptiis separationem significare discessionem a peccatis, quam baptizandi profitentur? ad hoc enim pertinet, quod a Petro dictum est: agite paenitentiam, et baptizetur unusquisque uestrum in n
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinere adbapti z andũ ubidilectiõ dĩ p̃cipit̾.
scđm aittẽ adbaptiza tos ubi uident᷑ esse mõ¬
res conuersationis humane: sic obliti qd seriptũ
est. si fraxtr̃e que iudes non diligis. dm̃ quem non
uides. quomodo diligere poteris & illud a¬
liud incadẽ epistol& ioh annis. siquis mundũ
diligit non est caritas patris inro . Quo
autem ꝑtinent omnia flagitia morũ malorũ
nisi ad mundi huius dilectionẽ: Acꝑ hoc
illud primũ p̃ceptũ qđ adbaptitandos ꝑtine¬
re arlitrant᷑. sine bonuis morib obser uari nul¬
lo pacto potest. Nolo plurib immorari:
Nã diligent̃ considerata ista duo p̃cepta: ita
ex alterutro conexa reperiunt᷑. ut nec
tlilectio dĩ possit esse in homine siñdiligit
ꝓximũ. nec dilectio ꝓxinii. siñdiligit dm̃.
Sed adrẽ quȩ nunc agit᷑ qđ de his duob p̃¬
ceptis dixinus: sufficit. At eni ppłs ilrł.
primũ ꝑ mare rubrũ ductus est. quo significa¬
tur baptismus & postra legẽ accrpit ubi

Expanded text:
tinere ad baptizandos, ubi dilectio dei praecipitur, secundum autem ad baptizatos, ubi uidentur esse mores con. uersationis humanae, sic obliti quod scriptum est: si fratrem tuum quem uides non diligis, deum, quem non uides, quomodo diligere poteris? et illud aliud in eadem epistula Iohannis: si quis diligit mundum, non est caritas patris in illo. quo autem pertinent omnia flagitia morum malorum nisi ad mundi huius dilectionem? ac per hoc illud primum praeceptum, quod ad baptizandos pertinere arbitrantur, sine bonis moribus obseruari nullo pacto potest. nolo pluribus inmorari; nam diligenter considerata duo ista praecepta ita ex alterutro conexa reperiuntur, ut nec dilectio dei possit esse in homine, si non diligit proximum, nec dilectio proximi, si non diligit deum. sed ad rem, quae nunc agitur, quod de his duobus praeceptis diximus sufficit. At enim populus Israhel primum per mare rubrum ductus est, quo significatur baptismus, et postea legem accepit, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
lamtor & gemo calamitate in in eam. quia ser
s uincular quo te ligauit. Ait
imperator Non inquit sua debis am
brosio no iu enim decretum illius esse
iustum. neq enim reuere bitur impe¬
rialem potentiam. ut legem possit pre¬
uaricart᷑ diuinam. Cumque rufinus uer¬
s plurimis uteretur et ꝓmit teret
abrosium esse plectendum. imperator
tum cum festinatione pergerę pręcȩpit.
Ipse uero spedata post paululum est
secutus. credens rusini promissioni bus.
Porro uir mirandus ambrosius. mox. iudit
rusinum ait. Impudentiam canum imi¬
tatus es orusine tante uide licet
necis auctor existens. pudo rem
et fronte de tergens nec erubescis

Expanded text:
lamentor et gemo calamitatem meam: quia servlamentor et gemo calamitatem meam: quia servvatur vinculum quod ligavit. Ait impbrosio. Novi ego decretum illius esse justum, neque reverebitur imperialem potentiam, ut legem possit praevaricare divinam. Cumque Rufinus verbis plurimis uteretur, ut promitteret Ambrosium esse flectendum, imperator eum cum festinatione pergere praecepit. Ipse vero spe data post paululum est secutus, credens Rufini promissionibus. Porro vir mirandus Ambrosius, mox ut vidit Rufinum, ait: Impudentiam canum imitatus es, o Rufine, tantae videlicet necis auctor eex fronte detergens, nec erubescis,
Abbreviated transcription (Latin):
pura. sedmagis considerandũ ÷ conditionis eqͣ¬
litas. Princẽps o imperator es conseruoꝵ unus
est enĩ dns om̃ium rex om̃ium & creator. Qui¬
his igtur oculis inmundis aspicies templũ dni:
Quibus calcabis pedibus scm̃ illius pauimentũ:
Quomodo manus extendes de quibus sangius in¬
iustus adhuc distillat. Quomodo huius¬
mõdi manibus suscipies scm̃ dñi corpus.
Qua p̃sumptione ori tuo porriges poculũ
diens. erat enĩ diuinis eruditionib eniu
regum: gemens et deflens ad regalia remeauit.
Cumq octo mensiũ continua transissent tẽ
pora: ad ꝓpinquauit natiuitatis saluatoris
nr̃i festiuitas. Imperator aut̃ lam̃tationib
assiduis inpalatio residens: continuas lacri
mas incessabilit᷑ expendebat: Ingressus aut̃¬
tunc rufinus magister. & singulare fiduciam¬
inquireret. At ille amarissime ingemescens
& uehem̃tius lacrimas fundens: tu inquid rufi¬
ne ludis. et mea malanonsentis. Ego autem

Expanded text:
pura, sed magis consideranda est conditionis aequpura, sed magis consideranda est conditionis aequalitas. Princeps es, o imperator, conservorum; unus est enim rex Deus omnium et Creator. Quibus ergo oculis Domini aspicies templum? Quibus calcabis pedibus sanctum illius pavimentum? Quomodo manus extendes, de quibus sanguis injustus adhuc distillat? Quomodo hujusmodi manibus suscipies sanctum Domini corpus? Qua praesumptione ori tuo porrigis poculum obediens erat enim divinis eruditionibus enutregum, gemens et deflens ad regalia remeavit; cumque octo mensium cpora, propinquavit nativitatis Salvatoris nostri festivitas. Imperator autem lamentationibus assiduis in palatio remas incessabiliter expendebat. Ingressus autem Rufinus magister, et singulareminquireret. At ille amarissime ingemiscens, et vehementius lacrymas fundens: Tu, inquit, Rufine, ludis, et mea mala non sentis. Ego autem
Abbreviated transcription (Latin):
Furoris. sed iusto furori in mensa crudelitate
ꝓmiscuit. Quã rem ꝓtua utilitate. id÷ ut in
supͣdictis uirtutib exeius lestionẽ ꝓfitias nar¬
rare necessarium est. Thessalonica ciuitas :
grandis & populosa inqua cum orta fuisset
seditio quidã exiudicibus eiꝰ lapidati sunt
atq tracti. Hinc indignatꝰ theodosius iracun¬
diȩ non refrenauit᷑ infirmita tẽ sed iussit in¬
uistos gladios suꝑ om̃s euaginari & una cum
nocentib in nocextes interimi. Septem erum
milia hominũ sicut fertur occisi sunt. n prece¬
denti iuiditio. sed tamquã inmefsibus oñs¬
s̃mul occisi sunt. Huius modi cladẽ ualde
plenã gemitib audiuit ambrosius. Et cũm
pinbet potestas imperii. decet tamen ut uincat
ratio potestatem. Scienda quippe natura: et es
mortalitas atꝙresolutio. & pulius ꝓgenitoꝵ exqͣ
falti atque uide redigendi sumꝰ & ñ flore pur¬
pureo cfidentẽ infirmitates oꝑti corporis ignora¬
re coequaliũ hominu. Nlon÷ confidendũ in pur¬

Expanded text:
crudelitatem permiscuit, quam rem pro tua humilitate, id est, ut in supradictis virtutibus ex ejus lectione proficias, narrare necessarium est. Thessalonica civitas est grandis et populosa, in qua cum orta fuisset seditio, quidam ex judicibus ejus lapidati sunt, atque tracti. Hinc indignatus Theodosius, iracundiae non refrenavit infirmitatem; sed jussit injustos gladios super omnes evaginari, et una cum nocentibus innocentes interimi. Septem etiam millia hominum, sicut fertur, occisi sunt, non praecedente judicio, sed tanquam in messibus omnes incisi sunt. Hujusmodi cladem plenam valde gemitibus audivit Ambrosius, et cum pprohibet potestas imperii, decet tamen, ut ratio vincat potestatem, scienda quippe natura est, et ejus mortalitas, atque resolutio, et pulvis progenitorum, ex quo facti, ad quem redigendi sumus. Non in flore purpureo confidens infirmitates operti cordis ignorare coaequalium hominum; non est confidendum in pur
Abbreviated transcription (Latin):
Icãrũ lectio scripturirum.duinę est
cognitio beatitudinis. In his enim quasi
in quodã speculo homo se ipsum consi¬
derare potest: qualissit uel quo ten¬
dat lectio assidua purificat animã.
timorem incutit gehennȩ. ad gaudia
suꝑna cor instigat legentis. Gemnum confat

Expanded text:
arum lectio Scripturarum divinae est cognitio beatitudinis. In his enim quasi in quodam speculo homo seipsum considerare potest, qualis sit, vel quo tendat. Lectio assidua purificat animam, timorem incutit gehennae, ad gaudia superna cor instigat legentis. Qui vult
Abbreviated transcription (Latin):
nifes tissime cognoscere possit sc̃nas tua qͦ¬
modo hȩc gesta sint. cur uidelicet septe
nulia hominũ occiderit. & qua se occasio¬
ne reum agnouerit. & quomodo se humili¬
auerit & quamodo uenia ꝓmeruerit. uer¬
ba liistoriȩ triperttȩ hic ꝑ ordine sunt
inserenda: ꝑ que uerba in multis ꝓficere
dito adiuuante poteris uirtutibus. Primũ
insperanda uenia peccatoꝵ: quia tantorũ
nominũ sanguine reus existens facile ueniã
inpetrauit: Peinde in hemilitate. qr cs̃
imperator eȩt : ꝑ p̃dicationẽ beati ambro
quispiam passionẽ libidinis. esfuger¬

Expanded text:
ime cognoscere possit sanctitas tua, quomodo haec gesta sunt, cur videlicet septem millia hominum occiderit, et qua se occasione reum agnoverit, et quomodo se humiliaverit, et quomodo veniam promeruerit, verba historiae Tripartitae hic per ordinem sunt inserenda: per quae verba in multis proficere, Domino juvante, poteris virtutibus; primo in speranda venia peccatorum; quia tantorum hominum sanguine reus existens facile veniam impetravit. Deinde in humilitate, quia cum imperator esset, per praedicationem beati Ambrosre vitia. Nam, dum quispiam passionem libidinis effuge
Abbreviated transcription (Latin):
proficit. Sicut enim excarnalis
alitur caro. ita ex diuinis ebo quin
homo nutritur & pascitur. sicui plab
ait. Quam dulcia faucibus meis eloquia iua
dñe. super mel & fauum orimeo. Sedille
beatissimus est. qui diuinas scripturas legenꝰ:
uerba uerbtit inopera. Omnis plane scrip¬
proficiamus ineius ueritate &cognitione.
Se pius carcus offendit quam uidens. sic ig¬
norans legem dĩ sepius ignoranter peccat
atis. Iegendi sit tibi frequens lectio:¬
Er ad patrem noster rediens. quasi
Sale munus discipulis pacis dedit
recepta dicens. Pacem meam douobis.
. re linquo uobis. In pace uos dimisi. in
pace uos inurniam. Proficiscens uoluit dare.

Expanded text:
proficit. Sicut enim ex carnalibus escis alitur caro, ita ex divinis eloquiis interior homo nutritur et pascitur, sicut Psalmista ait: Quam dulcia faucicibus meis eloquia tua, Domine! super mel et favum ori meo . Sed ille beatissimus est, qui divinas Scripturas legens, verba vertit in opera. Omnis plane Scripproficiamus in eis in veritatis cognitione. Saepius caecus offendit quam videns: sic ignorans legem Dei saepius ignoranter peccat, itas legendi sit tibi, sit tibi frequens lectioor ad Patrem rediens, quasi speciale munus discipulis pacis dedit praecepta, dicens: Pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis . In pace vos dimitto, in pace vos inveniam. Proficiscens voluit
Abbreviated transcription (Latin):
ni lacrimas indesinent fundunt. & pecenia
ñ desistunt. Et ido dilec tissime caritatem
tuã hortor. ut quod plangis iterum iterare
ne uelis. Scito gͦ. quod ille qui hoc quad planga
Eterum cõmittit: similis sit illi qui lauat late¬
gis lutum. facit. Isaias namꝙ hortatur di¬
cens. Lauamini. mundi estote. aufertema¬
lum cogitatiaũ ur̃arum ab oculis mess. Ka
uatur & mundus efficitur. quisquis plangen¬
do malum quod fecit iterum ñ cõmittit qd
plangat. De illa enim anima quȩ planeet
mala sua & iterat ipsa. scriptũ : in ꝓpholeas
Qua uilis fac ta es nimis. iterans uastuas Noge

Expanded text:
nim lacrymas indesinenter fundunt, et peccare non desinunt. Et ideo, o mater, charitatem tuam hortor, ut, quod plangis, iterare ne velis. Scito ergo, quod ille, quod plangit, iterum committit, similis est illi, qui lavit lategis lutum facit. Isaias namque hortatur dicens: Lavamini, mundi estote, auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis . Laatur, et mundus efficitur, quisquis plangendo malum, quod fecit, iterum non committit, quod plangat. De illa enim anima, quae plangit mala sua, et iterat, scriptum est in propheta: Quoniam vilis facta es nimis itera
Abbreviated transcription (Latin):
tentia necis atq pro scriptionis inlit teris
tantum modo maneat. & uidiciu rationis
ex pectet. Quibus trans actis diebus ira
uide licet iam cessante. ratio causam iudi¬
cans. apud semet ipsum quȩ cogno ueͬrit
sub ueritatem disponat. In his em i dic
agnosciͤtur si iusta sit sententia uam pr¬
uero trigintadie rum. ad hec iran¬
da sufficiet. Hanc ad monitionem inpe¬
rator libenti animo suscipiens. ꝙoptima
esse confidins: legem conscribi repente
descriptio. ut si quos imperator morti
dampnasset. usq triginta dies seruarent᷑
in lesi quos regis ira uidicaret seuerius
et eorum substantia esset suspensa: qua¬
tenus inspacio triginta dierum ira qui¬
iuistum an in uistum. Ex quod iustum
ꝑbasset: agere studuisset. Sic taq
sacratissimus imperator ingredi limina

Expanded text:
tentia necis atque proscriptionis in litteris tentia necis atque proscriptionis in litteris tanexspectet; quibus transactis diebus, ira videlicet cessante, ratio causam judicans, apud semetipsam quae cognovit sub veritate disponat; in his enim diebus agnoscitur, si justa sit sententia, quam provero triginta dierum ad haec examinanda sufficiet. Hanc admonitionem imperator libenti animo suscipiens et optimam esse confidens, legem rescribi repente descriptio, ut si quos imperator morti damnasset, usque triginta dies servarentur illaesi, quos regis ira judicaret severius, et eorum sententia esset suspensa, quatenus in spatio triginta dierum ira quium an injustum, et quod justum probasset, hoc agere studuisset. Hic ergo sacrat
Abbreviated transcription (Latin):
perium intirannidem mutauerit
et ego libenter suscipio. Hacc & altã
plurima rusinus audiens. nuntiauut
imperatori uotum antistitis. monens
ne de palatio forte proce de rłt
At imperator haec in media platta
cognoscens pergo inquit et iustas
infacie suscipio contume lias. Cumq¬
ad sacra limina peruenissez. in scãm
quidem basilicam non presumpsit in¬
trare. sed ueniens adantistrtem. & in¬
ueniens eum insalutatorio residentem.
supplicabar in rius iuncula soluer&.
sium. eiusq calcare leges. Ue rum in
entiam aperuit. Iunc ait antistes quam in¬
quit penitentiam ostendisti. post tant᷑is ini¬
quitatrs: Quibis medicaminibus incu¬
rabilia uulnera plagasq curasti: At
imperator. Tuum inquit opusest & docere
& medicamina temperare. meum uero ob¬
lata suscipere. Tunc sc̃s ambrosius dixit.
Quoniam furori inquit tuo iudicium com¬
misisti. & non ratio protulit sententiam
sed potius iracundia. scribe legem que de¬
creta furoris euacuet. ut triginta diebus sen¬

Expanded text:
perium in tyrannidem mutabit, necem ego libenter suscipio. Haec et alia plurima Rufinus audiens nuntiavit imperatori votum antistitis, monens ne de palatio forte procederet. At imperator hoc in media jam platea cognoscens: Pergo, inquit, et justas in facie suscipio contumelias. Cumqad sacra limina pervenisset, in sanctam quidem basilicam non praesumpsit intrare; sed veniens ad antistitem, et inveniens eum in salutatorio residentem, supplicabat ut ejus vincula resolveret. sium, ejusque calcare leges. Verum, inqagentibus poenitentiam aperuit. Tunc ait antistes: Quam, inquit, poenitentiam ostendisti post tantas iniquitates? Quibus medicamentis incurabilia vulnera plagasque curasti? At imperator: Tuum, inquit, opus est et docere, et medicamina temperare; meum vero oblata suscipere. Tunc sanctus Ambrosius dixit: Quoniam furori, inquit, tuum judicium commisisti, et non ratio protulit sententiam, sed potius iracundia: scribe legem quae decreta furoris evacuet, ut triginta diebus sen