comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
entiã: s qui pͥorẽ decestati st insipien¬
tiã. Nolo te taliũ p̾coniis delectari: qͥ
tã timeant palpare uitia. qͣm detrec-¬
tare uirtutib. Ueri isti st̃ laudatores
qͥ ita bona laudare soleant: ut lacta¬
re in malis ñ nouerint. Sunt enĩ ficti
laudatores. ueri aut̃ detractores: qͦs
scͥptura cõmemorat dicens. Uani filii
hominũ. mẽndaces filii hominũ: ut
decipiant ipsi de uanitate in id ipsũ.
hii plane st̃ deuitandi: iuxta consi¬
liũ sapientiȩ dicentis. Fili si te lacta¬
uerint peccatores : ne adqͥescas eis. Ha¬
bent gͦ ꝙ̃ lac & oleũ peccatores suaue
qͥdem: s uenenosũ. s mortiferũ. Mol¬
liti st̃ inqͥt serm̃ones eiꝰ hoc ẽ adulato¬
nũ: qͦd aĩȩ insolentis infundat uul¬
sueuit delinire tristiciã. Ubi corripit
uinũ infundit: oleũ cũ blandit᷑. Ꝙqͥ
dem uinũ absq odio: oleũ sine dolo.
ꝓinde ñ om̃is laus adulatio: sicut nec

Expanded text:
entiam, sed qui priorem detestati sunt insipienentiam, sed qui priorem detestati sunt insipientiam. 8. Volo te talium praeconiis delectari, qui tam timeant palpare vitia, quam detrectare virtutibus. Veri isti sunt laudatores, qui ita bona laudare soleant, ut lactare in malis non noverint. Sunt enim ficti laudatores, veri autem detractores, quos Scriptura commemorat, dicens: Vani filii hominum, medecipiant ipsi de vanitate in idipsum . Hi plane sunt devitandi, juxta consilium Sapientis dicentis: Fili, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis . Habent ergo et lac et oleum peccatores, suave quidem, sed venenosum, sed mortiferum. Molliti sunt, inquit, sermones ejus, hoc est adulatonum, quod animae insolentis infundat vulsuevit delinire tristitiam. Ubi corripit, vinum infundit; oleum, cum blanditur: et quidem vinum absque odio, oleum sine dolo. Proinde non omnis laus adulatio, sicut nec
Abbreviated transcription (Latin):
głiat᷑ : hoc ẽ in ueritate. Nos ñ malũ
bonũ: s malũ diximꝰ qͦd malũ erat.
Uerũ si malis audacter cũ uidimꝰ ob¬
latrauimꝰ : n̾c cũ ad bona uentũ ẽ si¬
lere debemꝰ. & ñ magis testimoniũ ꝑ¬
hbere bono: Alioqͥn corrosores fuisse
conuincim᷑ ñ cõrrectores: & mordere
qͣm emendare maluimꝰ. si bonis obmu¬
tescimꝰ: qͥ in tantũ reclamauimꝰ malis.
Iustus corripit̃ in miscđia. peccator ad¬
ulat᷑ in ĩpietate: ille ut curet: iste ut
occultet qͦd erat eurandũ. Nichil tibi
apud eos qͥ timentes dñm głificant sus¬
picandũ ẽ de oleo peccatoris: quo tuũ
qͦndã caput impinguare solebant.
Laudamꝰ te : q̃m tu facĩs unde. Non
nos sane adulam᷑: s in te d̃i mimere
adimplet᷑ qͦd psallis. Qui timent te
uideb̾t me & letabunt᷑: qr in u̾bo tuo
suꝑsꝑaui. R itẽ. Collaudab̾t multi sapi¬
entiã eiꝰ. En tuã quã plures p̃dicant sapi¬

Expanded text:
gloriatur, hoc est in veritate. Nos non malum gloriatur, hoc est in veritate. Nos non malum bonum, sed malum diximus quod malum erat. Verum si malis audacter, cum vidimus, oblatravimus, nunc, cum ad bona ventum est, silere debemus, et non magis testimonium perhibere bono? Alioquin corrosores fuisse convicimur, non correctores, et mordere quam emendare maluimus, si bonis obmutescimus, qui in tantum reclamavimus malis. Justus corripit in misericordia, peccator adulatur in impietate: ille, ut curet; iste, ut occultet quod erat curandum. Nihil tibi apud eos qui timentes Dominum glorificant, suspicandum est de oleo peccatoris, quo tuum quondam caput impinguare solebant. Laudamus te, quoniam tu facis unde non nos sane adulamur; sed in te Dei munere adimpletur quod psallis: Qui timent te, videbunt me, et laetabuntur, quia in verbo tuo supersperavi ; et item: Collaudabunt multi sapientiam ejus . En tuam quam plures praedicant sapi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑst̾ qͥescentib: ordinantib & ꝓcuran¬
tib p̾sunt. Agnoscunt nimirũ suꝑnȩ
potestates conciues suos: & ꝓ his qͥ bere¬
ditatẽ capiunt salutis sollicite congau¬
dent. confortant. instruunt. ꝓtegunt:
ꝓuidentq oĩb om̃s in oĩb. Felicẽ ego
me dixerĩ qͥ ad huc uiuã ista &si ñ ui¬
dere qͣm absens sũ:certe uł audire.
Ceterũ uos fr̾s longe feliciores: quib
ea datũ ẽ & actitare. Porro suꝑ om̃s
benedictus: quẽ tanti pͥmãtu boni. to¬
oportet. Nil qͥppe simile habet qͦd lo¬
quimͣ illoꝵ blandiciis qͥ dicunt bonũ
malũ & malũ bonũ: atq ita quẽcũq
beatificant: in ẽrrorẽ induc̃t. Blanda
s ꝑicłosa laus: cũ laudat᷑ peccator in
desideriis aĩȩ suȩ : & iniquus benedicit᷑.
Noster qualiscũq fauor de caritate ꝓ¬
cedit: & ueritatis limitẽ ꝓut sapimus
ñ excedit. Securus głiat᷑ qui in dño

Expanded text:
persunt quiescentibus, ordinantibus et procuranpersunt quiescentibus, ordinantibus et procurantibus praesunt. Agnoscunt nimirum supernae postestates concives suos, et pro his qui haereditatem capiunt salutis, sollicite congaudent, confortant, instruunt, protegunt, providentque omnibus omnes in omnibus. Felicem ego me dixerim qui adhuc vivam, ista etsi non videre, quoniam absens sum, certe vel audire. Caeterum vos, fratres, longe feliciores, quibus ea datum est et actitare. Porro super omnes benedictus, quem tanti primatu boni tooportet. Nil quippe simile habet quod loquimur, illorum blanditiis qui dicunt bonum malum, et malum bonum , atque ita quemcumque beatificant, sed periculosa laus, cum laudatur peccator in desideriis animae suae, et iniquus benedicitur . Noster qualiscumque favor de charitate procedit, et veritatis limitem, prout sapimus, non excedit. Securus gloriatur qui in Domino
Abbreviated transcription (Latin):
quib ꝙ̃ uitissim ñ minori utiq suȩ af¬
fectionis clamore respondent. Lauda¬
te pueri dñm: laudate nom̃ dñi. E rur¬
sũ. Psallite do nr̃o psallite: psallite re¬
gi nr̃o psallite.Dũ manĩb pectora. ge¬
nib paum̃ita tundunt᷑ : uotis & de uo¬
tis p̃cib altaria cumulant᷑: sordent
genȩ lacͥmis. gemitib atq suspiriis
mugiunt diu̾soria: & ꝓ forensib cau¬
sis canticis sp̾italib sacra tecta resul¬
tant: nil suꝑnis ciuib magis spectare
libet : nil regi sũmo iocundiꝰ exhibet᷑.
Qͥa enĩ aliud ẽ qͦd ait : sacͥficiũ laudis
honorificabit me : o siqͥs haberet ocłos
aꝑtos. qͦs orando ꝓpħa puero reuela¬
uit: uideret ꝓculdubio quẽ ad modũ
p̃ueniunt pͥncipes comuncti psallen¬
tib: in medio iuuencularũ tympa¬
nistriarũ. Uideret inqͣm qua cura
quo ue tripudio int̾sunt cantantib:
assunt orantib : inst̾ meditantib: su¬

Expanded text:
quibus et vicissim non minori utique suae afquibus et vicissim non minori utique suae affectionis clamore respondent: Laudate, pueri, Dominum; laudate nomen Domini ; et rursum, Psallite Deo nostro, psallite; psallite regi nostro, psallite . 6. Dum manibus pectora, genubus pavimenta tunduntur, votis et devotis precibus altaria cumulantur, sordent genae lacrymis, gemitibus atque suspiriis mugiunt diversoria, et pro forensibus causis, canticis spiritualibus sacra tecta resultant, nil supernis civibus magis spectare libet, nil Regi summo jucundius exibetur. Quid enim aliud est quod ait: Sacrificium laudis honorificabit me? O si quis haberet oculos apertos, quos orando propheta puero revelavit! videret procul dubio quemadmodum praeveniunt principes conjuncti psallentibus, in medio juvencularum tympanistriarum . Videret, inquam, qua cura quove tripudio intersunt cantantibus, adsunt orantibus, insunt meditantibus, su
Abbreviated transcription (Latin):
trariis cõntraria aut placent ampliꝰ:
aut displicent. Iunge nigra candidis:
& mutua collationẽ in ꝓpͥo quȩq colo¬
re distinctiꝰ enitese̾t. Sic feda ad mota
pulchris pulchriora redãt: magis fe¬
da reddunt᷑. Ne qua tam̃ offensionis
uł confusionis surrepat occasio: repli¬
camꝰ & nos uob̃ illud apłi. E hoc qͥdem
fiustis: s ablũti estis: s scĩficati estis. Iã
nullus scłarib in domũ di patet aditꝰ.
nullus ad scã curiosis accessus. Nulla
iã cũ ociosis confabulatio ꝑmiscet᷑: soli¬
tus puerõꝵ aut puellarũ strepitus ñ
audit᷑. Solis pueris xp̃i de quib dicit᷑.
ecce ego & pueri mei mecũ locus sc̃s
ꝑuiꝰ & expositus: diuinis tantũ laudib.
ac sacris soluendis uotis debita sollici¬
tudine & reuerentia custodit᷑. Quam
leta martyres aure quoꝵ ꝑmaxima
locũ ipsũ turba nobilitat. horũ ela¬
mores pueroꝵ stripitusq ꝑcipiunt:

Expanded text:
trariis contraria aut placent amplius, trariis contraria aut placent amplius, aut displicent. Junge nigra candidis, et mutua collatione in proprio quoque colore distinctius enitescunt. Sic foeda admota pulchris, pulchriora reddunt, magis foeda redduntur. Ne qua tamen offensionis vel confusionis subrepat occasio, replicamus et nos vobis illud Apostoli: Et hoc quidem fuistis, sed abluti estis, sed sanctificati estis . Jam nullus saecularibus in domum Dei patet aditus, nullus ad sancta curiosis accessus. Nulla jam cum otiosis confabulatio permiscetur, solitus puerorum aut puellarum strepitus non auditur. Solis pueris Christi, de quibus dicitur, Ecce ego et pueri mei mecum , locus sanctus pervius et expositus, divinis tantum laudibus ac sacris solvendis votis, debita sollicitudine et reverentia custoditur. Quam laeta martyres aure, quorum permaxima locum ipsum turba nobilitat, horum clamores puerorum strepitusque 80 percipiunt!
Abbreviated transcription (Latin):
teximꝰ ad laudẽ & głam di. tanꝗͣ. om̃i¬
um auctoris: ñ tam̃ sine ur̃a. tanqͣm
ipsius coadũitoris in oĩb. Potuit qͥdẽ
ea ipsa agere sine uob̾: s maluit nos
operũ habere consortẽ: ut haberet &
głiȩ. Increpabat saluator qͦsda. qͦd orati¬
onis domũ speluncã latronũ facerent.
Habebit gͦ sine dubio cõmendatũ qui e
regione oꝑam dedit iundicare sc̃m a
canib: a porcis margaritas: cuiꝰ stu¬
dio & industria uulcani officina stu-¬
diis uidet᷑ mancipata cȩlestib. immo
sua do habitatio reddita: & in id potiꝰ
qͦd ante fuit ex synagoga sathanȩ re¬
stituta. Sane ñ ad confusionẽ cuꝰpiã
siue imꝓꝑiũ p̾terita mala reteximꝰ. s
ut ex cõparatione ueterũ nouitatis de¬
cus. gratius uenustiꝰq appareat: qr t̾e
recentia iocundiꝰ bona clarescunt: cũ
fuerint malis cõparata pͥorib. Simi¬
lia ex similib innotescunt: s ex con¬

Expanded text:
teximus ad laudem et gloriam Dei, tanquam omniteximus ad laudem et gloriam Dei, tanquam omnium auctoris; non tamen sine vestra, tanquam ipsius coadjutoris in omnibus. Potuit quidem ea ipse agere sine vobis; sed maluit vos operum habere consortem, ut haberet et gloriae. Increpabat Salvator quosdam, quod orationis domum speluncam latronum facerent . Habebit ergo sine dubio commendatum, qui e regione operam dedit vindicare sanctum a canibus, a porcis margaritam; cujus studio et industria Vulcani officina studiis videtur mancipata coelestibus, imo sua Deo habitatio reddita; et, in id potius quod ante fuit, ex synagoga Satanae restituta. 5. Sane non ad confusionem cujuspiam sive im properium praeterita mala reteximus, sed ut, ex comparatione veterum, novitatis decus gravius venustiusque appareat, quia tunc recentia jucundius bona clarescunt, cum fuerint malis comparata prioribus. Similia ex similibus innotescunt, sed ex con
Abbreviated transcription (Latin):
quent̾ ut aunt stipari militib: ur¬
geri negociis: uirgiis ꝑsonare: patere
int̾dũ & feminis. Qͥa int̾ hec cęleste.
qͥd diuinũ. qͥd sp̃uale poterat cogita¬
ri : Nunc uͦ uacat᷑ inibi do: studetur
continentiȩ: disciplinȩ inuigilatur:
lectionib scĩs intendit᷑. Iuge qͥppe si¬
lentiũ. & ab om̃i strepitu scłariũ ꝑpe¬
tua qͥes: cogit cȩlestia meditari. Por¬
ro continentiȩ labor & rigor discipli¬
nȩ : psalmoꝵ hymnoꝵq dulcedine
releuant᷑. Pudor de p̃teritis: nouȩ
conu̾sationis temꝑat austeritatẽ. Is
aut̃ qͥ in p̾senti ꝑ patientiã capit᷑ bo¬
nȩ conscientiȩ fructus. futuroꝵ qͦq
bonoꝵ oꝑat᷑ desideriũ. qͦd ñ frustrabit᷑.
ꝙ spem quȩ ñ confundit. Uenturi ti¬
mor iudicii : pio cedit frat̾nȩ caritatis
exercitio. Caritas qͥppe foras mittit ti¬
morẽ. Tediũ & accidiã. ꝓcul pellit
sc̃aꝵ uarietas obseruationũ. E hec re¬

Expanded text:
quenter, ut alunt, stipari militibus, urquenter, ut alunt, stipari militibus, urgeri negotiis, jurgiis personare, patere interdum et feminis. Quid inter haec coeleste, quid divinum, quid spirituale poterat cogitari? Nunc vero vacatur inibi Deo, studetur continentiae, disciplinae invigilatur, lectionibus sanctis intenditur. Juge quippe silentium, et ab omni strepitu saecularium perpetua quies cogit coelestia meditari. Porro continentiae labor et rigor disciplinae psalmorum hymnorumque dulcedine revelantur. Pudor de praeteritis novae conversationis temperat austeritatem. Is autem qui in praesenti per patientiam capitur bonae conscientiae fructus, futurorum quoque bonorum operatur desiderium, quod non frustrabitur, et spem, quae non confundit. Venturi timor judicii pio cedit fraternae charitatis exercitio; charitas quippe foras mittit timorem . Taedium et acediam procul pellit sanctarum varietas observationum. Et haec re
Abbreviated transcription (Latin):
le scilicet habitus & apparatus cũ ꝓce¬
deres: qͦd paulo insolentior appareret.
Deponeres fastũ habitũq mutares:
& facile omniũ qͥescere poterat indig-¬
natio. Ceterũ tu & fecisti satis causan¬
tib : & adiecisti qͦd merito collaudemꝰ.
Qͥa enĩ iã in humanis oꝑib iure lau¬
dabit᷑ : si hoc su̾ma admiratione et
laude dignissimũ ñ habet᷑. Quãquã
ñ humanũ s diumũ ꝓfecto sit opus:
tantoꝵ simul & tã repentina ĩnutatio.
In cęlestib magnũ suscitat gaudiũ:
uniꝰ peccãtoris conu̾sio. Qͥd totius con¬
gregationis: Qͥd & istius: Locus qͥppe
ab antiquo nobilis & regiȩ dignitatis
extiterat: palatii causis regũq exer¬
eitib deseruire solebat. Sine cuncta¬
tione & fraude. suã cesari reddebant
s ñ etiã dõ quȩ dei st ꝑsoluebant᷑ ⁊que
fidelit̾. Qd audiuimꝰ ñ qͦd uidimꝰ lo¬
quim᷑. Claustrũ ipsũ monasterii fre¬

Expanded text:
le scilicet habitus et apparatus cum procele scilicet habitus et apparatus cum procederes, quod paulo insolentior appareret. Denique deponeres fastum, habitumque mutares, et facile omnium quiescere poterat indignatio. Caeterum tu et fecisti satis causantibus, et adjecisti quod merito collaudemus. Quid enim jam in humanis operibus jure laudabitur, si hoc summa admiratione et laude dignissimum non habetur? Quanquam non humanum, sed divinum profecto sit opus, tantorum simul et tam repentina immutatio. In coelestibus magnum suscitat gaudium unius peccatoris conversio; quid totius congregationis? quid et istius? 4. Locus quippe ab antiquo nobilis, et regiae dignitatis exstiterat; palatii causis regumque exercitibus deservire solebat. Sine cunctatione et fraude, sua Caesari reddebantur; sed non etiam Deo quae Dei sunt persolvebantur aeque fideliter. Quod audivimus, non quod vidimus, loquimur: claustrum ipsum monasterii fre
Abbreviated transcription (Latin):
tienti festinꝰ occurrit: & in se potius
domũq patris sui diuinã transferri
flagitat ultionẽ. Qͥs hanc tͥ ꝑfectionẽ
ꝓnonebat: Ego tanta fateor audire de
te &si desiderabã : ñ tam̃ sꝑabã. Quis
nẽpe te crederet saltu ut ita dicã re¬
pentino sũma occupare uirtutũ: sub¬
lunia meritoꝵ attingere: S absit. ut
ꝓ nr̃ȩ fidei spei ue angustiis. immensa
dei pietas estimet᷑ : qͥ qͦd uult̾. in quo
uult oꝑat᷑ : accelerans opus & alleuans
onus. Qͥd enĩ: Tua certe ñ & tuoꝵ erra¬
ta: scoꝵ carpebat zelus. Tuis ñ ipsoꝵ
excessib fuccensebant: solãq in ꝑsonã
tuã ñ etiã in abbatiã: fraternũ susur¬
riũ murmurabat. Solũ deniq te in
causã uocauerant. Tu te corrigeres :¬
& nil residuũ qͦd pateret calumniȩ.
Te inquã mutato. mox om̃is tumultus
concideret: qͥesceret strepitus. Solũq
ac totũ erat qͦd nos mouebat. tuus il¬

Expanded text:
tienti festinus occurrit, et in se potius tienti festinus occurrit, et in se potius domumque patris sui divinam transferri flagitat ultionem . 3. Quis hanc tibi perfectionem proponebat? Ego tanta fateor audire de te, etsi desiderabam, non tamen sperabam. Quis nempe te crederet saltu, ut ita dicam, repentino summa occupare virtutum, sublimia meritorum attingere? Sed absit ut pro nostrae fidei speive angustiis immensa Dei pietas aestimetur, qui quod vult, in quo vult operatur, accelerans opus, et allevans onus! Quid enim? tua certe, non et tuorum errata, sanctorum carpebat zelus; tuis, non ipsorum excessibus succensebant, solamque in personam tuam, non etiam in abbatiam fraternum susurrium immurmurabat. Solum denique te in causam vocaverant. Tu te corrigeres, et nil residuum quod pateret calumniae. Te, inquam, mutato, mox omnis tumultus concideret, quiesceret strepitus. Solumque ac totum erat quod 79 nos movebat, tuus il
Abbreviated transcription (Latin):
affectu. qͦ studio. quib pietatis uisce-¬
rib irritantib subuenit: obuiat
irascenti: Deniq & se obiciens ꝓ de¬
linquentib. ait. Si dimĩttis dimite:
sin aut̃ dele me de libro tuo quem
scͥpsisti. Fidelis aduocatus: qͥ q̃m ñ
querit quȩ sua st̃: facile obtinet
om̃e qͦd querit. Plane benignꝰ. qui
tanqͣm caput unitũ mẽbris. genti
suȩ sirma caritate coherens. aut il¬
lã saluabit secũ: aut ñ potest nͥ idẽ
affectu cõpassionis. ñ contentionis as¬
sensu: pre cõmuni exilio & seruitu¬
bus libere manere in patͥa liberũ fu¬
it: s maluit captiuus abduci cũ po
pło: eui se fore & in ipsa captiuitate
nouerat necessariũ. Paulus eodem
ꝓculdubio spũ optans anathema ẽẽ
tis ẽ ut mors dilectio: dura sicut in¬
ferus emulatio. Uidetis quoꝵ uos
imitatorẽ ꝓbaueritis: S addo adhuc
quẽ pene pret̾miserã & sc̃m daiud: qͥ
cernens dolensq ppłi stragẽ angło ꝑcu¬

Expanded text:
affectu, quo studio, quibus pietatis visceaffectu, quo studio, quibus pietatis visceribus irritantibus subvenit, obviat irascenti? Denique et se objiciens pro delinquentibus ait: Si dimittis, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo quem scripsisti . Fidelis advocatus, qui, quoniam non quaerit quae sua sunt, facile obtinet omne quod quaerit. Plane benignus, qui tanquam caput unitum membris, genti suae firma charitate cohaerens, aut illam salvabit secum, aut non potest nisi idem affectu compassionis, non contentionis assensu, prae communi exsilio et servitubus libere manere in patria liberum fuit; sed maluit captivus adduci cum populo, cui se fore  al. forte et in ipsa captivitate noverat necessarium. Paulus eodem procul dubio spiritu optans anathema esse tis est ut mors dilectio, dura sicut infernus aemulatio . Videtis quorum vos imitatores probaveritis? Sed addo adhuc quem pene praetermiseram et sanctum David, qui, cernens dolensque populi stragem, angelo percu
Abbreviated transcription (Latin):
os. Ibi acrius insistere hostẽ. sociisq
grauiꝰ cõꝑit ĩminere ꝑicłm: ibi adest.
Occurrit ferienti. ꝑeunti succurrit:
eo qͥppe mori paratus ꝓ singłis: qͥ desꝑa¬
tus de uniu̾sis. at uͦ dñ paulisꝑ reten¬
tare & retardare nitit᷑ insequentes. su¬
os uͦ qͦs ualet erigit corruentes. reuocat
fugientes: fit plerũq ut in manu forti
tã gratã qͣm iopinatã obtineat salu¬
tẽ suis. hostib confusionẽ. fugant tan¬
dẽ qͥs fugiebant: suꝑant qͦs pene sufti¬
nebant uictores. & qui prius ꝑielita¬
bant᷑ de uita : postmodũ exultant et¬
de uictoria. S qͥd nos tã religiosũ. tã
forte factũ scłarib cõparamꝰ: quasi
exẽpla nob̃ de ipsa desint religione:
Annon liqͥdo certus erat do pollicen¬
te moyses. si qͥdem ꝑisset ppłs cui p̃erat.
se ñ solũ parit̾ ꝑtturũ ñ ẽẽ: s insuꝑ
& missũiri in gentẽ magnã: s tam̃ qͦ

Expanded text:
os. Ubi acrius insistere hostem, sociisque os. Ubi acrius insistere hostem, sociisque gravius comperit imminere periculum, ibi adest. Occurrit ferienti, pereunti succurrit, eo quippe mori paratus pro singulis, quo desperatus de universis. At vero, dum paulisper retentare et retardare nititur insequentes, suos vero quos valet, erigit corruentes, revocat fugientes; fit plerumque ut in manu forti tam gratam quam inopinatam obtineat salutem suis, hostibus confusionem. Fugant tandem quos fugiebant, superant quos pene sustinebant victores; et qui prius periclitabantur de vita, postmodum exsultant de victoria. 2. Sed quid nos tam religiosum, tam forte factum saecularibus comparamus, quasi exempla nobis de ipsa desint de religione? An non liquido certus erat Deo pollicente Moyses, si quidem perisset populus cui praeerat, se non solum pariter periturum non esse, sed insuper et missum iri in gentem magnam? Et tamen quo
Abbreviated transcription (Latin):
cũq ꝑuenerit. Enĩuero audientes om̃s
qͥ timent d̾m qͣnta fecit aĩȩ tuȩ : gaudeñs
& stupent suꝑ tanta & tã subita muta¬
tione dext̾ȩ excelsi. Ubiq in dño laudat᷑
aĩa tua: audiunt mansueti & letant᷑:
atq in te dm głificant. Auget uͦ gau¬
diũ & miraculũ parit̾. qͦd salutis con¬
siliũ cęlitꝰ infusũ tͥ. ꝓtinꝰ tuis refunde¬
re: atq ita implere sategisti qͦd legit᷑.
Qui audit: dicat ueni. Ee illud. Qa di¬
co uob̃ in tenebris dicite in lumine: ꝙ
qͦd in aure auditis. p̃dicate suꝑ tecta.
Sic strenuus in bello miles. ĩmo sic puis
ac fortis militũ dux. ubi suos forte
conspexerit in fugã uersos. iãq hostili
passim gladio trucidari: & si se uł solũ
uideat euadere posse. libet tam̃ mori
magis cũ illis: sine quib uiuere pudet.
ꝓinde stat in p̃lio. fortit̾ dimicat: et
int̾ cruentos gladios ꝑ medias acies
hac illacq discurrens. uoce & ense ter¬
ret qͣntũ ualet adu̾sarios: animat su¬

Expanded text:
s qui timent Deum, quanta fecit animae tuae, gaudent et stupent super tanta et tam subita mutatione dexterae Excelsi. Ubique in Domino laudatur anima tua, audiunt mansueti et laetantuatque in te Deum glorificant. Auget vero gaudium et miraculum pariter, quod salutis consilium, coelitus infusum tibi, protinus tuis refundere, atque ita implere sategisti quod legitur: Qui audit, dicat: Veni ; et illud: Quod dico vobis in tenebris, 78 dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta . Sic strenuus in bello miles, imo sic pius ac fortis militum dux, ubi suos forte conspexerit in fugam versos, jamque hostili passim gladio trucidari, etsi se vel solum videat evadere posse, libet tamen mori magis cum illis, sine quibus vivere pudet. Proinde stat in praelio, fortiter dimicat, et inter cruentos gladios per medias acies hac illacque discurrens, voce et ense terret quantum valet adversarios, animat su
Abbreviated transcription (Latin):
familiarib iã olim amicitiis eẽ deum¬
ctũ. S nollẽ te habere contra ueritatẽ
amicũ. Si tam̃ ꝑsistis uerũ te amicũ
ꝓba: & da oꝑam quomͦ & ipse amicus
sit ueritatis. Tunc demũ uerȩ erunt
amicitiȩ: si ueritatis fuerint federatȩ
consortio. Qd si ille ñ adqͥeuerit tibi.
tene tu qͦd tenes: hostiȩq caudã iun¬
ge capiti: ac tunicã dei gr̃a iam poli¬
mitã cura facere & talarẽ: q̃m cȩpis¬
se nil ꝓderit. si qͦd absit ñ ꝑseuerare¬

Expanded text:
familiaribus jam olim amicitiis esse devifamiliaribus jam olim amicitiis esse devinctum. Sed nollem te habere contra veritatem amicum. Si tamen persistis, verum te amicum proba, et da operam quomodo et ipse amicus sit veritatis. Tunc demum verae erunt amicitiae, si veritatis fuerint foederatae consortio. Quod si ille non acquieverit tibi, tene quod tenes, hostiaeque caudam junge capiti, ac tunicam, Dei gratia jam polymitam, 83 cura facere et talarem; quoniam coepisse nil proderit, si quod absit!
Abbreviated transcription (Latin):
pliꝰ sublimasset. aut clerici certe de¬
iectio regio contulisset honori. ut u̾bi
gr̃a. si nobilis aliqua mulier uiro nu¬
bat plebeio. illa qͥdem miniut᷑ ex illo.
s ex illa crescit ille: si ita inqͣm uł rex
ex clerico. uł elericꝰ ex rege ꝓficeret:
malũ qͦd ex parte fuisset. uteũq for¬
sitan tolerari debuerat. Nunc autem
cũ utriꝰlibet dĩminutio neutrũ ꝓue¬
hat. s suȩ potiꝰ alterutrũ plurimũ
detrahant dignitatis. qͣndo nec clericũ
decet regis ut dictũ ẽ. ẽẽ uocari ue dã¬
piferũ. & nichilominꝰ regẽ nͥ in manu
utiq fortiũ regni gub̾nacłã possidere:
mirũ ualde. quomͦ utraq potestas hoc
patit᷑. qͦd uł ec̃cl̃a ñ abicit diaconũ mi
temnit. E acrius ista & multipliciꝰ in¬
culcare uoluerã ac fortassis debuerã:
nͥ epłaris breuitas suꝑsedendũ indice¬
ret. Maximeq qr te offendere ueritus
sũ peꝑci homini: qͥppe quẽ tͥ aiunt

Expanded text:
plius sublimasset, aut clerici certe deplius sublimasset, aut clerici certe dejectio regio contulisset honori ut verbi gratia, si nobilis aliqua mulier viro nubat plebeio, illa quidem minuitur ex illo, sed ex illa crescit ille; si ita, inquam, vel rex ex clerico, vel clericus ex rege proficeret, malum, quod ex parte fuisset, utcumque forsitan tolerari debuerat. Nunc autem, cum utriuslibet diminutio neutrum provehat, sed suae potius alterutrum plurimum detrahant dignitatis, quando nec clericum decet regis, ut dictum est, esse vocarive dapiferum, et nihilominus regem, nisi in manu utique fortium, regni gubernacula possidere; mirum valde quomodo utraque potestas hoc patitur quod vel Ecclesia non abjicit diaconum miltemnit. 13. Et acrius ista et multiplicius inculcare volueram, ac fortassis debueram, nisi epistolaris brevitas supersedendum indiceret; maximeque quia te offendere veritus sum, peperci homini, quippe quem tibi aiunt
Abbreviated transcription (Latin):
ca ambitio. magis imis qͣm sũmis de¬
lectari: & eui funes ceciderant in p̾¬
claris. insatiabili desiderio amplexa¬
ri stercora: & ꝓ niebilo habere terrã
desiderabilẽ. Consundit penitꝰ ordi¬
nes. & utroq officio delicate satis abu¬
tit᷑: dũ & hinc eũ delectat pompa. non
militia scłaris: & illinc questus. ñ cul¬
tus religionis. In quo qͥs facile ñ adu̾¬
tat. quantũ sit dedecoris. ñ minꝰ utiq
regno qͣm sac̾dotio: Ut enĩ clericalis
constat ñ ẽẽ dignitatis regũ stipen¬
diis militare: sic nec regiȩ maiestatis
rem fortiũ administrare ꝑ clericos.
Deniq quisnã regũ suȩ unqͣm militiȩ
mancipari obsequiis: Ipsũ certe qͦd
gestat in capite signũ: plus regus
decet fastus qͣm famulatꝰ. Itemq re-¬
gale fastigiũ: magis ar̃mis qͣm psalmis
innitit᷑. Sane si alteri forte ut assolet
accessisset qͦd detrahit᷑ alteri. qͦ uł re¬
gis uidelicet humiliatio clericũ am¬

Expanded text:
ca ambitio, magis imis quam summis deca ambitio, magis imis quam summis delectari; et cui funes ceciderant in praeclaris, insatiabili desiderio amplexari stercora, et pro nihilo habere terram desiderabilem! Confundit penitus ordines, et utroque officio delicate satis abutitur, dum et hinc eum delectat pompa, non militia saecularis, et illinc quaestus, non cultus religionis. In quo quis facile non advertat quantum sit dedecoris, non minus utique regno quam sacerdotio? Ut enim clericalis constat non esse dignitatis regum stipendiis militare, sic nec regiae majestatis, rem fortium administrare per clericos. Denique quisnam regum suae unquam militiae personae mancipari obsequiis? Ipsum certe quod gestat in capite signum, plus regius decet fastus, quam famulatus; itemque regale fastigium magis armis, quam psalmis innititur. Sane si alteri forte ut assolet accessisset quod detrahitur alteri, quo vel regis videlicet humiliatio clericum am
Abbreviated transcription (Latin):
regis mensã altari xp̃i: & calici dñi
calicẽ demonioꝵ. Qͥd plane credibiliꝰ
ex eo uidet᷑ : qr cũ honores ñ paucos.
s qͣntos nec canones nͥ munti patiunt᷑
teneat in ȩccłia: uniꝰ tam̃ quẽ & in pa¬
latio assecutus ẽ. magis ut aunt głi¬
at᷑ ex noĩe: qͣm cẽtẽroꝵ qͦlibet appel¬
lari. Cũq sit archidiaconꝰ. decanus.
p̃positꝰq in diu̾sis eccłiis: nichil hoꝵ
tam̃ tã eũ qͣm regis delectat uocitari
dapiferũ. O nouã & exosa ꝑuersitas.
Ita ne plus decet hõis qͣm dĩ famulũ
nominari: ac t̾reni qͣm cȩlestis dici
regis officialẽ. altioris ducit᷑ dignita.¬
tis: Qui clero militiã. forũ anteponit
ȩccłiȩ : diuinis ꝓfecto humana. cȩlestibꝰ
p̃ferre t̾rena conuincit᷑. Ergo pulebriꝰ
ẽ uocari dãpiferũ qͣm decanũ. quã
archidiaconũ : Est eqͥdem. s laico. ñ
clerico: militi ñ diacono. Mira s ce¬

Expanded text:
Regis mensam altari Christi, et calici Domini Regis mensam altari Christi, et calici Domini calicem daemoniorum. Quod plane credibilius ex eo videtur, quia, cum honores non paucos, sed quantos nec canones nisi inviti patiuntur, teneat in Ecclesia, unius tamen, quem et in palatio assecutus est, magis, ut aiunt, gloriatur ex nomine, quam caeterorum quolibet appellari. Cumque sit archidiaconus, decanus, praepositusque in diversis Ecclesiis nihil horum tamen tam eum quam Regis delectat vocitari dapiferum. O nova et exosa perversitas! itane plus decet hominis quam Dei famulum nominari? ac terreni, quam coelestis Regis dici officialem, altioris ducitur dignitatis? Qui clero militiam, forum anteponit Ecclesiae; divinis profecto humana, coelestibus praeferre terrena convincitur. Ergo pulchrius est vocari dapiferum, quam decanum, quam archidiaconum? Est equidem, sed laico, non clerico; militi, non diacono. 12 Mira, sed cae
Abbreviated transcription (Latin):
fetore solus dissimulo pestẽ: nec au¬
deo nasũ contra pessimũ putorem
ꝓpͥa munire manu. Cuiꝰ enĩ cor ñ
indignat᷑. cuiꝰ uł clam lingua ñ sum¬
murmurat. diaconẽ contra eugłiũ
do & mãmõnȩ parit̾ ministrantem:
sic qͥppe sublimatũ honorib eccłiasti¬
cis. ut nec ep̃is inferĩor uideat᷑: sic
implicatũ militarib officiis. ut p̾fe¬
rat᷑ & ducib: Rogo qͥd hoc ẽ monstri:
ut cũ & clericus & miles simul uide¬
ri uelit. neutrũ sit: Par satis utro¬
biq abusio: siue qͦd diaconꝰ mensȩ re¬
giȩ deputet᷑ ministerio: siue qͦd regis
dapifer mysteriis altaris inseruiat.
ȩccłiȩ ꝓnuntiare eugłiũ: tuba indi¬
cere bellũ militib. & iussa ep̃i ppłis
intimare: Nisi forte qͦd intolerabiliꝰ
ẽ. erubescit eugłm. de qͦ uas electionis
admodũ głiat᷑: & confundit᷑ uideri
clericus : magisq honorabile ducit
putari se militẽ : curiã eccłiȩ p̃fert:

Expanded text:
fetore solus dissimulo pestem, nec aufetore solus dissimulo pestem, nec audeo nasum contra pessimum putorem propria munire manu. 11. Cujus enim cor non indignatur, cujus vel clam lingua non submurmurat, diaconum contra Evangelium Deo et mammonae pariter ministrantem, sic quippe sublimatum honoribus ecclesiasticis ut nec episcopis inferior videatur, sic implicatum militaribus officiis ut praeferatur et ducibus? Rogo quid hoc est monstri, ut, cum et clericus et miles simul videri velit, neutrum sit? Par satis utrobique abusio, sive quod diaconus mensae regiae deputetur ministerio, sive quod Regis dapifer mysteriis altaris inserviat. ecclesiae pronuntiare Evangelium; tuba indicere bellum militibus, et jussa episcopi populis intimare? Nisi forte quod intolerabilius est erubescit Evangelium, de quo Vas electionis admodum gloriatur ; et confunditur videri clericus, magisque honorabile ducit putari se militem; curiam Ecclesiae praefert,
Abbreviated transcription (Latin):
coronã: ad gaudiũ nob̾: õib ad exem¬
plũ. Potest etiã facere ds : ut citius &
suꝑ alt̾a consolem̃. Quã sane odiosam
ad modũ nouitatẽ & uereor ꝓferre in
mediũ: & pret̾mittere grauor. Urget
qͥppe linguã in uerba dolor: s timor
ligat. Timor dũtaxat. nequẽ offendã
si palã fecero qͦd me mouet: q̃m ueri¬
tas ñ nunqͣm odiũ pãrit. Uerũtam̃
de huiꝰmodi odio: ipsã quȩ parit illud.
ita me audio consolantẽ. Necesse ẽ ait
ut ueniant scandala. Nec me ut esti¬
mo. tangit õino qͦd sequit᷑. ue autẽ
homini illi: ꝑ quẽ scandalũ uenit.
Cũ enĩ carpunt᷑ uitia. & inde seanda¬
lũ orit᷑ : ipse sibi scandali causa ẽ. qͥ
fecit qͦd argui debeat: ñ ille qͥ argu¬
it. Deniq nec cautior sũ in uerbo.
nec circu̾spectior in sensu: illo qͥ ait.
Melius ẽ ut scãndalũ oriat᷑: qͣm ue¬
ritas relinquat᷑. Quãquã nescio qͥd
ꝓsit. si qͦd mundus clamat ego tacu¬
ero: omniũq passim narib iniecto

Expanded text:
ad gaudium nobis, omnibus ad exemplum. Potest etiam facere Deus ut citius et super altera consolemur. Quam sane odiosam admodum novitatem et vereor proferre in medium, et praetermittere gravor. Urget quippe linguam in verba dolor, sed timor ligat. Timor duntaxat ne quem offendam, si palam fecero quod me movet, quoniam veritas nonnunquam odium parit. Verumtatem de hujusmodi odio, ipsam, quae parit illud, ita me audio consolantem: Necesse est, ait, ut veniant scandala. Nec me, ut aestimo, tangit omnino quod sequitur: Vae autem homini illi per quem scandalum venit . Cum enim carpuntur vitia et inde scandalum oritur, ipse sibi scandali causa est qui fecit quod argui debeat, non ille qui arguit. Denique nec cautior sum in verbo, nec circumspectior in sensu, illo qui ait: « Melius est ut scandalum oriatur, quam veritas relinquatur. » Quanquam nescio quid prosit si quod mundus clamat ego tacuero, omniumque passim naribus injecto
Abbreviated transcription (Latin):
pto dũ taxat archangło. cui & seruan¬
da ab initĩo tradita fuisse credenda ẽ.:
Porro aut̃ si diabolus eã nec post con¬
ceptionẽ agnouit. ioseph utiq despoñ¬
satione deceptus: credi potest & scis an¬
głis uł ante minime posse innotuisse.
qͦd ipsa uidelicet eẽt dei mater futura.
Sane & enĩ reꝓbi sp̃s &si destituti st̃ par¬
ticipatione gr̃ȩ sp̃italis: ñ tam̃ iuuaci¬
tate industriȩ naturalis. Uides ne in
qͣntis salua fide & ueritate scͥpturarũ.
diuinũ angłi consiliũ poterant ignoras

Expanded text:
pto duntaxat archangelo, cui et servanpto duntaxat archangelo, cui et servanda ab initio tradita fuisse credenda est! Porro autem si diabolus eam nec post conceptionem agnovit, Joseph utique desponsatione deceptus; credi potest et sanctis Angelis vel ante minime innotuisse, quod ipsa videlicet esset Dei mater futura. Sane etenim reprobi spiritus, etsi destituti sunt participatione gratiae spiritualis, non tamen vivacitate industriae naturalis. 22. Videsne, in quantis, salva fide et veritate Scripturarum, divinum Angeli consilium p
Abbreviated transcription (Latin):
doceri queam angłis fuisse p̃cognitũ:
Michi uͦ uidet᷑ ne ipsi qͥdem ut pace eiꝰ
dixerĩ. qͥ nunciabat. Qͥd & ipse fatet᷑:
si eiꝰ uerba diligent̾ adu̾timꝰ. Respondeis
qͥppe. sp̃s sc̃s suꝑuemiet in te. nonne
unctione doceat᷑ de om̃ib quoꝵ ipse
sibi ñ p̃sumit scientiã: ꝙ discat exxꝑi¬
endo. qͦd audiendo ñ poterat: Deniq
subiungit. E uirtus altissimi obum¬
brabit tͥ: exp̃ssius ꝓfecto significans
modũ secretissimũ archani incõp̃hen¬
sibilis & ineffabilis sacram̃ti: qͦ quasi
in umbra cũ sola & in sola uirgĩne
sola trinitas conceptũ fuerat oꝑatura
diuinũ. Ad hoc qͦq inuestigandũ my¬
steriũ minꝰ se idoneũ confitet᷑ magnꝰ¬
ille ioħes: cũ se indignũ ꝑbibet soluere
corrigiã calciam̃ti. S & ipsã uirginẽ
rogo unde ꝓbabit᷑ ex noie uł ex facie
ante cognitã angłis. qͦd ipsa udelicet
ẽẽt quã d̃s elegerit in matrẽ sibi ÷ exce¬

Expanded text:
doceri queam Angelis fuisse praecognitum? doceri queam Angelis fuisse praecognitum? Mihi vero videtur, ne ipsi quidem ut pace ejus dixerim qui nuntiabat: quod et ipse fatetur, si ejus verba diligenter advertimus. Respondens quippe, S cujus unctione doceatur de omnibus, quorum ipse sibi non praesumit scientiam, et discat experiendo quod audiendo non poterat? Denique subjungit: Et virtus Altissimi obumbrabit tibi ; expressius profecto significans modum secretissimum arcani incomprehensibilis et ineffabilis sacramenti, quo quasi in umbra cum sola, et in sola Virgine, sola Trinitas conceptum fuerat operatura divinum. Ad hoc quoque investigandum mysterium minus se idoneum confitet se indignum perhibet solvere corrigiam calceamenti. Sed et ipsam Virginem, rogo, unde probabitur ex nomine, vel ex facie ante cognitam Angelis, quod ipsa videlicet esset quam Deus elegerit in matrem sibi, exce
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate galileȩ: nec tam̃ uisũ ẽ occur¬
rere quippiã uł niebodemo: ꝑ qͦd siue
galileã siue narareth ad xp̃i aduentũ
undecũq ꝑtinere doceret. Sic qͦq na¬
thanael doctus & ipse in lege philippo
nuncianti rãm filiũ ioseph a narareth:
mox sub int̾rogatione admirando re¬
spondit. A narareth inqͥt potest aliqͥd
boni ẽẽ: Nlimirũ admirans qͣd a nara¬
rech xp̃c nunciaret᷑: qͦd ex nulla penitꝰ
scͥptura recoleret. Aut si ñ int̾rogando
qͥdem. s magis affirmando illud res¬
pondisse contendit᷑. memor utiq p̾fati
testimonii q̃m narareus uocabit᷑: ñ
tam̃ ꝑinde qͦd in nãrareth conceptus
fuerit iãc eũ agnouisse constabit: cũ
multȩ aliȩ cause occurrere potuissent.
cur illud ꝓpħa p̃dixerit. Potuit gͦ et
de conceptionis loco ut ꝓpħas. sic & añ¬
gelos: diuinũ latuisse consiliũ. Modũ
deinde illũ tã inc̃oprehensibilẽ. quẽ
ꝙ urgo sollicita reqͥsiuit : unde queso

Expanded text:
 occurrere quidpiam vel Nicodemo, per quod sive Galilaeam, sive Nazareth ad Christi adventum undecunque pertinere doceret 20. Sic quoque Nathanael, doctus et ipse in lege, Philippo nuntianti Jesum filium Joseph a Nazareth, mox sub interrogatione admirando respondit: A Nazareth, inquit, potest aliquid boni esse? Nimirum admirans quod a Nazareth Christus nuntiaretur, quod ex nulla penitus Scriptura recoleret. Aut si non interrogando quidem, sed magis affirmando illud respondisse contenditur, memor utique praefati testimonii, quoniam Nazaraeus vocabitur: non tamen perinde, quod in Nazareth conceptus fuerit Jesus, cum agnovisse constabit; cum multae aliae causae occurrere potuissent, cur illud propheta praedixerit. Potuit ergo et de conceptionis loco, ut Prophetas, sic et Angelos divinum latuisse consilium. 635 21. Modum deinde illum tam incomprehensibilem, quem et Virgo sollicita requisivit, unde, quaeso,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ. Quã magna multitudo dulcedi¬
nis tuȩ dñe: quã abscondisti tim̃tib
te. Implecũ ẽ ꝓfecto desideriũ nr̃m.
Olim enĩ cũ dolens cernerẽ tanta te
auiditate de labiis adulantiũ mortis
escam. peecati sugere fomitẽ: optans
tͥ & gemens intra me aiebã. Quis mͥ det
fr̾em meũ sugentẽ ubera matris meȩ:
Sint ꝓcul iã a te blandi ac fraudulen¬
ti lactatores. qͥ cũ in faciẽ te benedice¬
rent. ꝓbris omniũ atq ludibriis expo¬
nebant: & eoꝵ p̾sens euge orbis tͥ fa¬
bulã pariebat: ĩmo te fabulã orbi.
Si musitant etiãn̾c. dicito illis. Si ad¬
huc uob placerẽ: xp̃i seruus ñ essem.
Quib in malis placuimꝰ eque & in bo¬
nis placere ñ possumꝰ: nͥ forte mutati
pͥus incipiant & ipsi odisse qͦd fuimꝰ: &
sic demũ qͦd sumꝰ diligere. Quȩ nr̃is
tẽporib ortȩ st̃ in eccłia nouȩ & exe¬
erandȩ p̃sũptiones: quarũ una ut

Expanded text:
cedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te! . Impletum est profecto desiderium nostrum. Olim enim, cum dolens cernerem tanta te aviditate de labiis adulantium, mortis escam, peccati sugere fomitem, optans tibi et gemens, intra me aiebam: Quis mihi det te fratrem meum sugentem ubera matris meae? . Sint procul a te jam blandi ac fraudulenti lactatores, qui, cum in faciem te benedicerent, probris omnium atque ludibriis exponebant et eorum praesens Euge orbis tibi fabulam pariebat, imo te fabulam orbi. Si mussitant etiam nunc, dicito illis: Si adhuc vobis placerem, Christi servus non essem . Quibus in malis placuimus, aeque et in bonis placere non possumus; nisi forte, mutati, prius incipiant et ipsi odisse quod fuimus, et sic demum quod sumus diligere. 10. Duae nostris temporibus ortae sunt in Ecclesia novae et exsecran
Abbreviated transcription (Latin):
tiua matri uirgini seruaret᷑: Primũ
eqͥdem ẽ tempꝰ. scãm locus. terciũ modꝰ
quartũ electio ꝑsonȩ uirginalis. Hoc
responde fr̃ib qͣ me rep̃bendt qͦd dixe¬
rim ad laudẽ uirginis id̾o positũ ẽẽ a
deo: necui forte uł beatoꝵ angłoꝵ suũ
consiliũ ds pͥusquã uĩrgini reuelasse
putet᷑: excepto dũtaxat archangło ga¬
briele. Suũ consiliũ dixi. ñ de oꝑe. sed
de oꝑis tẽpore: de loco. de modo: de ꝑ¬

Expanded text:
matri Virgini servaretur? Primum equidem est tempus, secundum locus, tertium modus, quartum electio personae virginalis. Hoc responde fratribus, qui me reprehendunt quod dixerim ad laudem Virginis, ideo positum esse a Deo, ne cui forte vel beatorum Angelorum suum consilium Deus priusquam Virgini, revelasse putetur, excepto duntaxat archangelo Gabriele. Suum consilium dixi, non de opere, sed de operis tempore, de loco, de modo, de p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ a ꝓpħis: euidens aliqͦd inuenit᷑ de
scͥpturis testimoniũ. Nã qͦd legit᷑ q̃m
narareus uocabit᷑. ꝓfecto eugłista qui
hoc de ꝓpħa sumit. ñ tã ad conceptio¬
nẽ qͣm ad educationẽ referri satis eui¬
dent̾ ostendit: qͦd illo uidelicet ex e¬
gẏpto reportatꝰ fuerit: illicq nutritꝰ.
Deniq udei ad nichodemũ scrutare
qͥ magister erat in isrł: niebilq facile
ignoraret ex om̃ib. E tam̃ tota fiducia
instabant. monstrantes sc̃pturas ñ loqͥ
xp̃m uenire a galilea: cuiꝰ narareth
ciuitas ẽẽ cognoscit᷑. Plus sane ad ma¬
nũ fuit eis testimoniũ de ꝓpħ̃a: ex quo
regi locũ sciscitanti natiuitatis. incunc¬
tant̾ bethleẽ responder̃t. Itaq natus

Expanded text:
evidens aliquod invenitur de Scripturis testimonium. Nam quod legitur, Quoniam Nazaraeus vocabitur , profecto evangelista, qui hoc de propheta sumit, non tam ad conceptionem, quam ad educationem referri satis evidenter ostendit, quod illo videlicet ex Aegypto reportatus fuerit, illicque nutritus. Denique Judaei ad Nicodemum, Scrutare,qui magister erat in Israel, nihilque facile ignoraret ex omnibus: et tamen tota fiducia instabant, monstrantes Scripturas non loqui Christum venire a Galilaea, cujus Nazareth civitas esse cognoscitur. Plus sane ad manum fuit eis testimonium de propheta, ex quo Regi locum sciscitanti nativitatis, incunctanter Bethlehem responderunt. Itaque natus
Abbreviated transcription (Latin):
N fine mͥ insinuas amicabilit̾ qͥdem
moueri aliqͦs suꝑ quadã mea sententia.
qua dixi cũ eugłm exponerẽ: consiliũ
dei nulli etiã beatoꝵ angłoꝵ ante quã
uirgini reuelatũ. Primo qͥdem inde
ut arbitror qr ñ satis iuste mouent᷑
adu̾tere posst̃. qͦd eandẽ sententiam
ñ constant̾ affirmo: s cũ tẽꝑamento
suspendens sub disiunctiua particła:
eugłista cũ diceret. missus ẽ angłs
gabriel nomĩnatĩ subiecerit a do. al¬
terã qͦq tẽꝑate qͥdem & sub disiuncti¬
one subiunxi: quo & mͥ ñ incumberet
defendendi necessitas : & lectori daret᷑
qui neutrã affirmans: lectoris utrãq
magis iudicio de relinquo. Quãquã
⁊ si ex sententia dixerĩ ignotũ usq¬

Expanded text:
n fine mihi insinuas, amicabiliter quidem, moveri aliquos super quadam mea sententia, qua dixi cum Evangelium exponerem, consilium Dei nulli, etiam beatorum Angelorum, antequam Virgini revelatum. Primo quidem inde, ut arbitror, quia non satis juste moventur, advertere possunt quod eamdem sententiam non constanter affirmo, sed cum temperamento, suspendens sub disjunctiva particula:Evangelista, cum diceret: Missus est angelus Gabriel, nominatim subjecerit, a Deo ; alteram quoque temperate quidem et sub disjunctione subjunxi, quo et mihi non incumberet defendendi necessitas, et lectori dareturqui neutram affirmans, lectoris utramque magis judicio derelinquo? Quanquam etsi ex sententia dixerim, ignotum usq
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ respondisse: ñ ẽ inqͥens ur̃m nosse
tẽpora uł mom̃ta quȩ pat̾ posuit in sua
potestate: Quȩ me rursũ credere c̃õ¬
pellat necessitas angłos iã ante aduer¬
tisse ciuitatẽ nararech qͣm illo cerne¬
rent missũ archangłm. uirginẽ salu¬
tare: & partũ nunciare diuinũ: Siqͥ¬
dem qͦd p̃electa fuerit bethleem nati¬
uitati. lerłm passioni: etiã sic aꝑte
p̾scitũ & p̃dictũ ẽ a ꝓpħis. Qͦd aut̃ et
narareth ꝓuisa similit̾ ẽ conceptioni

Expanded text:
gitur respondisse: Non est, inquiens, vestrum nosse gitur respondisse: Non est, inquiens, vestrum nosse tempora vel momenta, quae Pater posuit in sua potestate? Quae me rursum credere compellat necessitas, Angelos jam ante advertisse civitatem Nazareth, quam illo cernerent missum archangelum Virginem salutare, et partum nuntiare divinum? Siquidem quod praeelecta fuerit Bethlehem nativitati, Jerusalem passioni; etiam sic aperte praescitum et praedictum est a Prophetis. Quod autem et Nazareth praevisa similiter est conceptioni
Abbreviated transcription (Latin):
locũ uł modũ. p̃cipueq quã uirginẽ
ad implendũ ꝓpositũ suũ elegisset ds:
si inqͣm hoc di consiliũ ñ dẽ oꝑe s de
tẽpore. loco. modo atq ꝑsona. etiam
scõs ignorasse angłos senserĩ & scripse¬
rim: ꝓfecto ñ uideo cur incredibile
uideat᷑. Sane ibi unꝰqͥsq in suo sensu
securus abundat: ubi aut certȩ ra¬
tioni. aut ñ contemnendȩ auctorita¬
ti qͦd sentit᷑ ñ obuiat. Quęnam enĩ
me ratio siue auctoritas sentire cogat
etiã tẽpus illud ab antiquo angelis in¬
notuisse. de qͦ apłs postquã uenit inqͥt
plenitudo tẽporis misit d̾s filiũ suũ
factũ exx muliere factũ sub lege: Cre¬
dibiliꝰ magis fortasse uidet᷑. ut sicut
futuri aduentꝰ dñi ĩpso teste diem
ꝓrsus ignorant : ita qͦq pͥoris tẽpus
nequaqͣm p̃scierint. Quis seit enĩ si
modo illo sp̾itali dĩ sapientia de pͥmo
aduentu suo & angłis illud locuta sit.
qͦd apłis ꝑ os carnis assũptȩ de scdo le¬

Expanded text:
uam virginem, ad implendum propositum suum elegisset Deus; si, inquam, hoc Dei consilium non de opere, sed de tempore, loco, modo, atque persona, etiam sanctos ignorasse Angelos senserim et scripserim; profecto non video cur incredibile videatur. Sane ibi unusquisque in suo sensu securus abundat, ubi aut certae rationi, aut non contemnendae auctoritati quod sentitur non obviat. 19. Quaenam enim me ratio sive auctoritas sentire cogat, etiam tempus illud ab antiquo Angelis innotuisse, de quo Apostolus: Postquam venit, inquit, plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum ex muliere, factum sub lege? Credibilius magis fortasse videtur, ut sicut futuri adventus Domini, ipso teste, diem prorsus ignorant ; ita quoque prioris tempus nequaquam praescierint. Quis scit enim, si modo illo spirituali Dei Sapientia de primo adventu suo et Angelis illud locuta sit, Apostolis per os carnis assumptae de secundo le
Abbreviated transcription (Latin):
lans. ñ sentit illud ue: de qͦ dicit᷑. he
terrã ingredientĩ duab uiis. Te autẽ.
audieramꝰ in discordiã uersari: domũ
ur̃am ñ sine graui scandalo abbatis &
fr̃m deseruisse: solũq habitare in ne¬
scio qͦ satis inconuenienti loco. Quo ru¬
mõre nob̃ ꝑmotis. añxieq querentib
siqͦ modo t̾ a nob̃ posset consultũ iri:
nichil paratiꝰ occurrere potuit. qͣm ut
te uocato ad nos ꝑ te de te certiores pͥ¬
us effici curaremꝰ: sicq qͦd in ꝓmptu
ẽet. p̃sentes p̾senti consuleremꝰ. S iam
tuo scͥpto nr̃o q rescͥpto. utrorũq ab
alt̾utro falsȩ suspiciõnis timore depul¬
so: parit̾ qͥescamꝰ. Uerũ hac falsitate ꝗͣ.
uera sit ad nos inuicẽ dilectio: c̃oꝓba¬
tũ ẽ. Quã qͥdem dilectionẽ ꝑ hanc mu¬
tuã nr̃i sollicitudinẽ: ñ infructuose

Expanded text:
entit illud Vae, de quo dicitur: Vae terram ingredienti duabus viis! Te autem audieramus in discordia versari, domum vestram non sine gravi scandalo abbatis et fratrum deseruisse, solumque habitare in nescio quo satis inconvenienti loco. Quo rumore nobis permotis, anxieque quaerentibus si quo modo tibi a nobis posset consultum iri; nihil paratius occurrere potuit, quam ut, te vocato ad nos, per te de te certiores prius effici curaremus: sicque quod in promptu esset, praesentes praesenti consuleremus. Sed jam tuo scripto, nostroque rescripto, utrorumque ab alterutro falsae suspicionis timore depulso, pariter quiescamus. Verum hac falsitate quam vera sit ad nos invicem dilectio, comprobatum est; quam quidem dilectionem per hanc mutuam nostri sollicitudinem, non in
Abbreviated transcription (Latin):
untiũ quo te dicis fuisse xexiii.¬
turbatũ: fr̾ Wilłmꝰ ñ sua s tua
necessitate putauit ad te dirigen¬
dũ. Siqͥdem ipse suo more di gr̃a for¬
tit̾ agit: alienã a se interĩ adhue facĩ¬
ens illã sententiã. Uir duplex aĩo: in

Expanded text:
untium quo te dicis fuisse turbatum, frater Willelmus non sua, sed tua necessitate putavit ad te dirigendum. Siquidem ipse suo more Dei gratia fortiter agit, alienam a se interim adhuc faciens illam senten