comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad interiora ac suꝑiora ꝑcipient¬
da quȩ ñ pͥuatim s communit ab om̃ibꝰ
qui talia diligunt sine ulla angustia
uł in tuidia casto possidentur amplexu.
uł sibi uł aliis consulit: ce si fallatur ma
liquo ꝑ ignorantiã temporaliũ quia et
hoc temporalit̃ gerit. & modum agendi
ñ teneat. quam debebat: humana temp¬
tatio ẽ. & magnum ẽ hanc iutam sic de¬
gere quam uelut uiam redeuntes car¬
mmus. ut temptatio ñ nos app̃hendat
sihcmana: Hoc enim peccatũ extra
gpufsi nec fornicatiom deputatur.

Expanded text:
ad interiora et superiora percipienda, quae non privatim, sed communiter ab omnibus qui talia diligunt, sine ulla angustia vel invidia casto possidentur amplexu, vel sibi vel aliis consulit; et si fallatur in aliquo per ignorantiam temporalium, quia et hoc temporaliter gerit, et modum agendi non teneat quem debebat, humana tentatio est. Et magnum est hanc vitam sic degere, quam velut viam redeuntes carpimus, ut tentatio nos non apprehendat nisi humana . Hoc enim peccatum extra corpus est, nec fornicationi deputatur,
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ad modum note sunt res quȩ ine oria
continent᷑ etiam si ñ cogitent᷑ Qm̃ dicimis
homuinẽ nosse litt̾as: etiam cum de aliis
reb ñ delitt̾is cogitat: Hec autẽ duo gig¬
nens ce genitũ. dilectione t̃tia copulent᷑.
q̃ nichil ẽ aliud qͣm uoluntas fruendum
aliquid appetens uł tenens: Idõq etiã
illis trib nominibꝰ insinuandam m̃tis
et amare. quamuis ñ semꝑ se cogitare. dis¬
cretam ab eis quȩ ñ sunt qd̾ ipsa ẽ. circa
eiꝰdem libridecimi sinẽ diximꝰ: queren¬
dum ẽ quo nammͦ ad cogitacionẽ ꝑtineat
intellectꝰ: noticia uͦ cuiꝰq rei q̃ in ẽ m̃ti
etiam quando ñ ipsa cogitatur. ad solã
dicatur memoriam ꝑtinere: Si enim
hoc ita ẽ. non habebat hȩc tria ut & sui
meminisset. & se intelligeret & amaret:
s meminerat sui tm̃: & postea cũ cogi¬
tare secepit: tunc se intellexit atq di¬
lexit:¬

Expanded text:
quemadmodum notae sunt res quae memoria continentur, etiamsi non cogitentur: quoniam dicimus hominem nosse litteras, etiam cum de aliis rebus, non de litteris cogitat. Haec autem duo, gignens et genitum, dilectione tertia copulantur, quae nihil est aliud quam voluntas fruendum aliquid appetens vel tenens. Ideoque etiam illis tribus nominibus insinuandam mentiset amare, quamvis non semper se cogitare discretam ab eis quae non sunt quod ipsa est, circa ejusdem libri decimi finem diximus: quaerendum est quonam modo ad cogitationem pertineat intellectus; notitia vero cujusque rei, quae inest menti, etiam quando non de ipsa cogitatur, ad solam dicatur memoriam pertinere. Si enim hoc ita est, non habebat haec tria, ut et sui meminisset, et se intelligeret, et amaret: sed meminerat tantum sui, et postea cum cogitare se coepit, tunc se intellexit atque dilexit
Abbreviated transcription (Latin):
caudem terantur fidem: Non
ñ siclnc necessaria qualiumcumq
a sde ee taliuita quȩcũq notiones
I iuo sibelis hominis. cumme
ipuñcdm inipsa ẽ. Quod tunc me

Expanded text:
amdem referantur fidem: non non sit hic necessaria qualiumcumquehac fide et tali vita quaecumque notiones sunt in animo fidelis hominis, cum memur, nondum in ipsa est: quod tunc mel
Abbreviated transcription (Latin):
testate sua gaudet. s eiꝰ a quo ht̃ posse qͥc¬
quid congruent̾ potest. et nouit poten-¬
tiꝰ eẽ comungi om̃ĩpotenti pia uolunta-
contremescant qui talia ñ possunt:
mirantes doc̾ent ampliora: et tempo-¬
ralib in solitis intentos atq suspensos.
ad ct̃na atq interiora conũteret: ueni¬
te inquit ad me om̃s qui laboratis et
honetati estis et ego uos reficiam: Lol¬
lite uigum meum suꝑ uos: et ñ ait
dicens. et inuere
sublimia celorum. et ima t̾rat
rentes eum qui est.¬

Expanded text:
testate sua gaudet, sed ejus a quo habet posse quitestate sua gaudet, sed ejus a quo habet posse quidquid congruenter potest: et novit potentius esse conjungi Omnipotenti pia voluntatecontremiscant qui talia non possunt.mirantes doceret ampliora, et temporalibus insolitis intentos atque suspensos ad aeterna atque interiora converteret: Venite, inquit, ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et reficiam vos; tollite jugum meum super vos. Et non ait, dicens: et inueniesublimia caelorum et ima terrarum quaerentes eum qui est
Abbreviated transcription (Latin):
inlit̾is scr. in quib sola dilectio ꝓrimi
ad ꝑfe ionẽ ꝑcipi iuidetur: et taceri de
diler done dĩ. cum in utroq p̃cepto lex pen¬
dat et ꝓpħe S et hoc ideo quia &e qui
ꝓximum diligit: consequens ẽ ut & ip¬
sam p̃cipuȩ dilectionẽ diligat: Ds̃ autẽ
dilectio ẽ: & qui manet indilectione. in
deo manet: Consequens ergo ẽ: ut p̃cipue
dm̃ diligat: Qua ꝓpt̃ qui querunt d̃m
ꝑ istas potestates quȩ mundo p̃sunt uł
partib mundi: auferuntur ab eo lon¬
geq iactantur ñ int̾uallis locorum. sed
diu̾sitate affectiuim: Exteriꝰ enini conan-¬
tur ire. & interiora sua deserunt:. quibꝰ
interior ẽ ds̃: Itaꝰ si etiam aliam scãm
cȩlestem potestatẽ uł audierint. uł ut¬
cumq cogitauerint: facta magis euiꝰ
appetunt. quȩ humana miratur infir-¬
mitas. ñ imuitantur pietatẽ qua diuina
requies comparat᷑ Malunt enim suꝑbi
hoc posse quod angłs: quam deuote hoc
eẽ quod angłs: Non enimscs̃ quisqͣm po¬

Expanded text:
sanctis, in quibus sola dilectio proximi ad perfectionem praecipi uidetur et taceri de dilectione dei, cum in utroque praecepto lex pendeat et prophetae. sed et hoc ideo, quia et qui proximum diligit consequens est, ut ipsam praecipue dilectionem diligat; deus autem dilectio Deo manet . Consequens ergo est ut praecipue Deum diligat. 11. Quapropter, qui quaerunt Deum per istas Potestates, quae mundo praesunt vel partibus mundi, auferuntur ab eo longeque jactantur; non intervallis locorum, sed diversitate affectuum: exterius enim conantur ire, et interiora sua deserunt, quibus interior est Deus. Itaque etiamsi aliquam sanctam coelestem Potestatem vel audierint, vel utcumque cogitaverint, facta magis ejus appetunt quae humana miratur infirmitas, non imitantur pietatem qua divina requies comparatur. Malunt enim superbe hoc posse quod angelus, quam devote hoc esse quod angelus. Non enim sanctus quisquam po
Abbreviated transcription (Latin):
uapropt̃ ñ est precipue iuandũ
in hac questione quȩ de trinitite
nob̃ est et de cognoscendo deo. nisi quid
sit uera dilectio: unmo uero quid sit di¬
lectio: Ea quippe dilectio dicenda quȩ
uera est: Alioquin cupiditas est: Atꝙ
ita cupidi abusuie dicuntur diligere:
quẽ ad modum cuꝑe abusuie dicuntur
qui diligunt: Hȩc ͤ autẽ uera dilectio:
ut inherentes ueritati uste uiuamus:
Et ideo contempnamꝰ omnia mortalia
pre amore hominum: quo eos uolumꝰ
iuste uiuere: Ita enim et mori ꝓfrĩb
utroq unum ponit siue tantum dei
sicuti ẽ illud. scimus qm̃ diligentib
d̃m: omnia cooꝑantur inbonum. et
iterum. quisquis autẽ diligit dm̃:
hic cognitus est abillo. & illud. q̃m
caritas dĩ diffusa ẽ incordib nr̃is. ꝑ¬
sp̃m sc̃m qui datus ẽ nob̾: & alia mul-¬
ta quia et qui diligit dm̃ consequens
est ut faciat quȩ p̃cepit ds̃: siue tantũ
ꝓximi dilectionẽ scriptura commenio¬
rat: sicuti ẽ illud: Inuicem honeia

Expanded text:
uapropter non est praecipue uidendum in hac quaestione, quae de trinitate nobis est et de cognoscendo deo, nisi quid sit uera dilectio, immo uero quid sit dilectio. ea quippe dilectio dicenda, quae uera est; alioquin cupiditas est. atque ita cupidi abusiue dicuntur qui diligere, quemadmodum cupere abusiue dicuntur qui diligunt. haec est autem uera dilectio, ut inhaerentes ueritati iuste uiuamus et ideo contemnamus omnia mortalia prae amore hominum, quo eos uolumus iuste uiuere. ita enim et mori pro fratutroque unum ponit, sine tantum dei, sicuti est illud: scimus, quia diligentibus deum omnia cooperantur in bonum, et iterum: quisquis autem diligit deum, hic cognitus est ab illo, et illud: quoniam caritas dei diffusa est in cordibus nm, qui datus est nobis, et alia multa — quia et qui diligit deum, consequens est, ut faciat quod praecipit dproximi dilectionem scriptura commemorat, sicuti est illud: inuicem onera
Abbreviated transcription (Latin):
bsisutem ut cum aminȩ natura
litate ꝑ duret: Quid uͦ meliꝰ in eius na-¬
tura creatum ẽ quam quod ad siuicrea-¬
toris imaginẽ facta ẽ : Nongͥ infidei
recentione. contemplatione. dilectione.
quȩ ñ erit semꝑ s in eo qd̾ semꝑ erit
inuenienda ẽ quam dici oporteat una¬
ginem dei: An adhuc utrum ita se res
habeat aliquanto diligentiꝰ atq abstru¬
sius ꝑscrutabimur e Dici enim potest
ñ ꝑire istam trinitatem: etiam cum
fides ipsa transierit: Quia sicut nunc
eam et memoria tenemꝰ. & cogitatione
cernimꝰ & uoluntate ailigimꝰ: ita etiã
tune cum eam nos habiusse memoria
tenebinꝰ et recolemus. & hoc u̾trumq
t̾cia uoluntate ungemꝰ. eadem trinitas
ꝑmanebit ÷ qm si nuillum in nob̾ quasi
uestigium transiens reliquerit: ꝓ fecto
nec inuiemoria nr̃a eiꝰ aliquid habebi¬
mus. quo reccurramꝰ eam p̃teritani
recoidantes: atq id utrumq intentiõ
t̾ria eo̾pulantes ÷ & quod erat scili

Expanded text:
bsit autem ut cum animae natura litate perduret. Quid vero melius in ejus natura creatum est, quam quod ad sui Creatoris imaginem facta est ? Non igitur in fidei retentione, contemplatione, dilectione, quae non erit semper, sed in eo quod semper erit, invenienda est quam dici oporteat imaginem Dei. 5. An adhuc utrum ita se res habeat, aliquanto diligentius atque abstrusius perscrutabimur? Dici enim potest, non perire istam trinitatem, etiam cum fides ipsa transierit: quia sicut nunc eam et memoria tenemus, et cogitatione cernimus, et voluntate diligimus; ita etiam tunc cum eam nos habuisse memoria tenebimus, et recolemus, et hoc utrumque tertia voluntate jungemus, eadem trinitas permanebit. Quoniam si nullum in nobis quasi vestigium transiens reliquerit, profecto nec in memoria nostra ejus aliquid habebimus quo recurramus eam praeteritam recordantes, atque id utrumque intentione tertia copulantes, et quod erat sc
Abbreviated transcription (Latin):
eoruꝰ qui eam iam cognouerunt: Cis qpp.
Qnota. & alis utiq noscibilia. quorum
seatiam p̃ueneriuit. & qui ea nosse illis
quib nota sunt docentib possunt: Quȩ
omĩa & quando discuntur quandam
faciunt trinitatẽ. sperie sua quȩ noscibi¬
lis fut etiam antequam nosceret᷑. eiꝙ
ad umcta cognitione discentis. quȩ tunc
ẽẽ incipit quando discitur. ac t̃cia uolim¬
tãte quȩ utrumꝙ conungit. Et cum cogni¬
ita fũit: alia trinitas dumrecoluntur. fit
iam interiꝰ impso animo. exipsis imagi:¬
nibꝰ. quȩ cum discerent᷑ sunt imp̃sse in
inemoria: ce informatione cogitacionis
ad eãm conu̾so recordantis aspectu: et
ex uoluntate quȩ t̾tia duo ista comungit:
Ca uero quȩ oruntur inanimo ubi ñ
fuerunt sicut files & cet̾a huiusinodi.
et si aduenticia uidentur cum doctna
inseruntur: ñ tñforis posita uł foris
pacta sunt. sicut illa quȩ creduntur⁊ s
intus omĩno impso animo ẽẽ ceꝑunt:

Expanded text:
eorum qui ea jam noverunt; eis quippe jam nota, et aliis utique sunt noscibilia, quorum scientiam praevenerunt, et qui ea nosse, illis quibus nota sunt docentibus, possunt. Quae omnia, et quando discuntur, quamdam faciunt trinitatem, specie sua quae noscibilis fuit etiam antequam nosceretur, eique adjuncta cognitione discentis quae tunc esse incipit quando discitur, ac tertia voluntate quae utrumque conjungit. Et cum cognita fuerint, alia trinitas, dum recoluntur, fit jam interius in ipso animo, ex iis imaginibus quae cum discerentur sunt impressae in memoria, et informatione cogitationis ad ea converso recordantis aspectu, et ex voluntate quae tertia duo ista conjungit. Ea vero quae oriuntur in animo ubi non fuerunt, sicut fides, et caetera hujusmodi, etsi adventitia videntur, cum doctrina inseruntur; non tamen foris posita vel foris peracta sunt, sicut illa quae creduntur; sed intus omnino in ipso animo esse coeperunt.
Abbreviated transcription (Latin):
cum sit imago & gła dĩ Quȩ natura in rebꝰ
creatis excellentissima. cum a suo creatore
ab impietate iustificatur: a deformi for¬
ma formosam transformat᷑ informam:
Est quippe & inipsa impietate qͣntoma¬
gis dampnabile uitiũ. tanto certiꝰ nat᷑a
laudabilis: & ꝓpt̾ hoc addidit de gloria
ingłam: De gła creationis: ingłam ui¬
Scationis: Qu mus possit hoc & alii.

Expanded text:
cum sit imago et gloria Dei. Quae natura in rebus cum sit imago et gloria Dei. Quae natura in rebus creatis excellentissima, cum a suo Creatore ab impietate justificatur, a deformi forma formosam transfertur in formam. Est quippe et in ipsa impietate, quanto magis damnabile vitium, tanto certius natura laudabilis. Et propter hoc addidit, de gloria in gloriam: de gloria creationis in gloriam justificationis. Quamvis possit hoc et aliis
Abbreviated transcription (Latin):
in geta lingua ñ est ambiguũ. unde
un atinam translatȩ st̃ apłice litterȩ:. Ibi
Mppe syeculum ubi apparent imagines
terur abspecula. de ciiis altitudine lon-¬
i aliquid intuemur. etiam sono u̾bi
distat omĩno: satisq apparet apłm a spe¬
culo ñ abspecula dixisse głam dñi spe¬
culantes Qd̃ uero ait in eandem imagi-¬
nem transformam᷑: utiq imaginem dei
uult intelligi: eandem dicens istam ip¬
sam scilicet id ẽ quam speculam᷑: quia ea-¬
dem imago ẽ & gła dĩ. sicut alibi dicit:
Hir quidem ñ debet uelare caput suum:
cum sit imnago & gła dĩ: De quib u̾bis
iam in libro duodecimo disseriumꝰ: Trais-¬
formam᷑ ergo dixit de forma informam.
mutamur: atq transimꝰ de forma obscura
informã lucidam: quia &e ipsa obscura ima-¬
go deiẽ Et si inago: ꝓfecto etiam gła inqͣ
homnes ereati sumus. p̃stantes cetis am¬
mantib. De ipsa quippe natura humana
dictum ẽ: Uir quidem ñ debet uelare caput:

Expanded text:
in graeca lingua non est ambiguum, unde in latinam translatae sunt apostolicae Litterae. Ibi quippe speculum ubi apparent imagines rerum, a specula de cujus altitudine longius aliquid intuemur, etiam sono verbi distat omnino; satisque apparet Apostolum a speculo, non a specula dixisse, gloriam Domini speculantes. Quod vero ait, In eamdem imaginem transformamur: utique imaginem Dei vult intelligi, eamdem dicens, istam ipsam scilicet, id est, quam speculamur; quia eadem imago est et gloria Dei, sicut alibi dicit, Vir quidem non debet velare caput suum, cum sit imago et gloria Dei : de quibus verbis jam in libro duodecimo disseruimus. Transformamur ergo dicit, de forma in formam mutamur, atque transimus de forma obscura in formam lucidam; quia et ipsa obscura, imago Dei est; et si imago, profecto etiam gloria, in qua homines creati sumus, praestantes caeteris animalibus. De ipsa quippe natura humana dictum est, Vir quidem non debet velare caput,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam certe uim siue sint radii siue aluid
aliquid ocłis cernere ñ ualemus. s mente
querunus. et si fieri potest. hoc etiam ñĩte
comp̃hendimꝰ: Mens enum ipsa sicut cor¬
porearum rerum noticias ꝑ sensus corpori
colligit: sic incorporearũ rerum ꝑ semet ip¬
sam. Ergo et seipsam ꝑseipsam nouit: q̃m
est incorporea: Nam si ñ se nouit: ñ se amat:

Expanded text:
s cernimus; ipsam certe vim, sive sint radii, sive aliud aliquid, oculis cernere non valemus; sed mente quaerimus, et si fieri potest, etiam hoc mente comprehendimus. Mens ergo ipsa sicut corporearum rerum notitias per sensus corporis colligit, sic incorporearum per semetipsam. Ergo et semetipsam per se ipsam novit, quoniam est incorporea. Nam si non se novit, non se amat.
Abbreviated transcription (Latin):
pene nulla sit. siune obscira atq de formis.
siuie clara && pulcra sit: semꝑ ẽ. Deniq de¬
formitatẽ dignitatis eiꝰ miserans diuina
scriptura: quamquam inquit inimagi¬
n̾em dĩ ambulet homo. tñ uane contirba¬
tur: thesaurizat et nescit cui congreha¬
bit ea. Non itaq uanitatẽ imagini dei.
tribueret: nisi deform̃ cerneret factam:
nee tantum ualere illam deformitatẽ.
ut auferat quod imago ẽ satis ostendit
Aicendo: quamquam inimagine am¬
bulat homo: Qua ꝓpt̃ ex utraq parte
ueracit̃ ꝓnuntiari potest ista sententia:
ut quẽ ad modum dictum ẽ quamqͣm
in unag̾ine ambulat homo. tam̃ uane
conturbat᷑: ita dicatur. quamqͣm uane
conturbat᷑ homo. tñ inimagine ambu¬
lat: Quam quam enim magna natura
sit: tam̃ uitiari potuit. quia sumina
ñ est Et quamqͣm uiciari potuit quia
summa ñ est: tam̃ quia summe naturȩ
capax ẽ & ẽẽ particeps potest. magna
natura ẽ Queramꝰ igitur in hac imagi¬
ne dei qͣndam sui generis trinitatem:

Expanded text:
e obscura atque deformis, sive clara et pulchra sit, semper est. Denique deformitatem dignitatis ejus miserans divina Scriptura, Quanquam, inquit, in imagine ambulat homo, tamen vane conturbatur: thesaurizat, et nescit cui congregabit ea . Non itaque vanitatem imagini Dei tribueret, nisi deformem cerneret factam. Nec tantum valere illam deformitatem, ut auferat quod imago est, satis ostendit, dicendo, Quanquam in imagine ambulat homo. Quapropter ex utraque parte veraciter pronuntiari potest ista sententia, ut quemadmodum dictum est, Quanquam in imagine ambulat homo, tamen vane conturbatur; ita dicatur, Quanquam vane conturbatur homo, tamen in imagine ambulat. Quanquam enim magna natura sit, tamen vitiari potuit, quia summa non est: et quanquam vitiari potuerit, quia summa non est, tamen quia summae naturae capax est, et esse particeps potest, magna natura est. Quaeramus igitur in hac imagine Dei quamdam sui generis trinitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc in firmi ẽẽmus iuixta tempusꝓ
impiis mortuus ẽ: coheret bis duob se¬
quentibꝰ quarum inuna dixit peccatore
inalia inimicos dĩ: tanquam illis singlis
redaidit singula: peccatores ad infirmõ.
immicos dĩ referens ad impios:

Expanded text:
 cum infirmi essemus, juxta tempus pro impiis mortuus est, cohaeret his duabus sequentibus, quarum in una dixit peccatores, in alia inimicos Dei, tanquam illis singulis reddiderit singula, peccatores ad infirmos, inimicos Dei referens ad impios.
Abbreviated transcription (Latin):
iimerib humanis occasum neq
lestem extinetionẽ. &e quasi quietem
uuitȩ fore Qut si ut antiquis. philosophi
hisꝙ miaximis songeq clarissimis pla¬
cuit ȩtnos animos ac diuinos habemus.
sic existimandum ẽ. quo magis hiifue¬
rint semꝑ insũo cur su id est intatione
et inuestigandi cupiditate & quo minꝰ
se ad miscuerint atq implicaũint homi¬
num uitiis & erroribꝰ. hoc his faciliorem
ascensũ & reditũ incȩlum fore: Deinde
addens hanc ipsam clausulã repetendo
sermonẽq fimens: Qua ꝓpt̾ inquit ut
aliqͣndo t̃minet᷑ oratio. si aut extingni
tranquille uolumꝰ cum mhis artibus
iuxerimꝰ. ant si ex hac inałiam. aut pau¬
lo meliorẽ domũ sine mora demigrare.
inhis studiis nob omĩs oꝑa & cura po¬
nenda ẽ. Hic miror hominẽ tantuingenii
ꝑfunctis mum̃ibꝰ humanis hominibꝰ in
philosophia uiuentib quȩ contẽplatio¬
ne ueritatis beatos facit: iocundum ꝓ¬
mittẽte occasũ. s hoc qd̾ sentimꝰ & sapi

Expanded text:
eribus humanis occasum, neque molestam exstinctionem, et quasi quietem vitae fore: aut si, ut antiquis philosophis hisque maximis longeque clarissimis placuit, aeternos animos ac divinos hsic existimandum est, quo magis hi fuerint semper in suo cursu, id est in ratione et investigandi cupiditate, et quo minus se admiscuerint atque implicaverint hominum vitiis et erroribus, hoc his faciliorem ascensum et reditum in coelum fore » . Deinde addens hanc ipsam clausulam repetendo, sermonem finiens: « Quapropter, inquit, ut aliquando terminetur oratio, si aut exstingui tranquille volumus, cum in his artubus vixerimus; aut si ex hac in aliam aut paululum meliorem domum sine mora demigrare, in his studiis nobis omnis opera et cura ponenda est. perfunctis muneribus humanis, hominibus in philosophia viventibus, quae contemplatione veritatis beatos facit, jucundum promittere occas
Abbreviated transcription (Latin):
tantus.. semũ id est inratione & in¬
uĩtẽ huꝰ cupiditate minusq se ad mis
.se. implicent hominum uitiis et
S ut eis facilior sit regressus addm
te cursus qui constituit᷑ in amore atꝙ
uestigatione ueritatis ñ sũfficit mise¬
cis: id est omĩb cumista sola rationer
mortalib sine fide mediatoris qd uillbri
suꝑiorib shinꝰ oꝑis maxime iauat toa
et itio decim̃o q̃ntum potui demonstrate

Expanded text:
hujus extremum, id est, in ratione et investigandi cupiditate, minusque se admisceant atque implicent hominum vitiis et erroribus, ut eis facilior sit regressus ad Deum. Sed iste cursus qui constituitur in amore atque investigatione veritatis, non sufficit miseris, id est, omnibus cum ista sola ratione mortalibus sine fide Mediatoris: quod in libris superioribus hujus operis, maxime in quarto et tertio decimo
Abbreviated transcription (Latin):
uem ad modum malti latini ista
tractantes. et digni auctoritate
d̾ irerunt: cum alium modum aptiorẽ
n inuenirent quo entintiarent uerbis
quod sine ũbis intelligebant: Reuera
dei uosatur. nec pater sit nec filius: tres
utiꝙ funt: Ideoq pluralit̃ dictum est:
ego & pater unum sumus: Non enm

Expanded text:
uemadmodum multi Latini ista tractantes et digni auctoritate dixerunt, cum alium modum aptiorem non invenirent, quo enuntiarent verbis quod sine verbis intelligebant. Revera Dei vocatur, nec Pater sit nec Filius, tres utique sunt. Ideoque pluraliter dictum est, Ego et Pater unum sumus . Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
autem ad seipsum s hac ipsa eẽntia qua
genurt sicut hac ipsa magnitudine ma¬
gnus quam genuit Ergo & magnitu¬
do dicitur ad se filius : Ergo et uirtus.
et sapientia. & ũbum. & imago: Quid
autem absurdius quam imaginem ad
se dici: Ant si ñ id ipsum ẽ imago & uer¬
bum quod ẽ uirtus & sapientia s illa re¬
latiue dicuntur. hȩc autẽ ad se ñ ad aliu¬

Expanded text:
autem ad se ipsum, sed hac ipsa essentia quam autem ad se ipsum, sed hac ipsa essentia quam genuit, sicut hac ipsa magnitudine magnus quam genuit; ergo et magnitudo dicitur ad se Filius, ergo et virtus, et sapientia, et Verbum, et imago. Quid autem absurdius, quam imaginem ad se dici? Aut si non idipsum est imago et Verbum, quod est virtus et sapientia, sed illa relative dicuntur, h
Abbreviated transcription (Latin):
quis audeat dicere : Aut aliud inpatte
intelligi eẽ. aliud sapientem eẽ noiut
ipso sit quo sapiens est quod quia
alligi solet. quȩ alias insipiens. alias
est uelut natura murtabilis d
seipsum s etiam eẽ ad filium illi ẽ: At enĩ
multomagis unius eiꝰdemꝙ: eẽntiȩ quia
ua eademq eẽntia pater & filiꝰ. quando¬
quidem patri ũ ad seipsum ẽ ipsum eẽ. s
ad filium quem eẽntiam geniuit. & qua
eẽntia ẽ quicquid ẽ÷ Neuter ergo ad se est
et uterq ad inuicem relatiue dicitur: An
pater solus ñ solum quod pater dicit᷑. s omĩ¬
no quicquid dicitur telatiue ad filium d̾t.
ile autem dicit᷑ & ad se: Et sita ẽ quid
dicitur adse: An ipsa eẽntia: S patris.
eẽntia est filus. sicut patris uirtus & sa¬
pientia: sicut u̾bum patris & imago pa¬
tris: Aut si eẽntia dicitur ad se filius. pat̃
autem ñ est eẽntia. s genitor eẽntiȩ ñ est

Expanded text:
quis audeat dicere? aut aliud in Patre quis audeat dicere? aut aliud in Patre intelligi esse, aliud sapientem esse, ut non hoc ipso sit quo sapiens est; quod de anima intelligi solet, quae alias insipiens, alias sapiens est, velut natura mutabilis, se ipsum, sed etiam esse ad Filium illi est? At enim multo magis unius ejusdemque essentiae, quia una eademque essentia Pater et Filius; quandoquidem Patri non ad se ipsum est ipsum esse, sed ad Filium, quam essentiam genuit, et qua essentia est quidquid est. Neuter ergo ad se est, et uterque ad invicem relative dicitur: an Pater solus non solum quod Pater dicitur, sed omnino quidquid dicitur relative ad Filium dicitur; ille autem dicitur et ad se? et si ita est, quid dicitur ad se? an ipsa essentia? sed Patris essentia est Filius, sicut Patris virtus et sapientia, sicut Verbum Patris et imago Patris: aut si essentia dicitur ad se Filius, Pater autem non est essentia, sed genitor essentiae, non est
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ẽẽntia patris filius. sicuti ẽ uerbum
et imago eiꝰ: Ac ꝑhoc etiam excepto eo qd̾
pater est ñ sit aliquid pater nisi quia est
ei filius. ut ñ tantum id quod dicitur pat̾
quod manfestum ẽ cum ñ ad se ipsum s
ad filium relatiue dici. & ideo patrem qͥa
ẽ ei filius: s omnino ut sit quod ad se ipsũ
est et ideo sit quia genuit ẽẽntiam suam:
Sicut enim magnus ẽ ñ nisi ea quam ge-¬
nuit magnitudine. ita et est ñ nisi ea
quam genuit ẽẽntia. quia ñ aliud illi ẽ¬
eẽ aliud magnum ẽẽ: Ita ne igitur pat̾
ẽẽntiȩ suȩ sicut pater ẽ magnitudinis suȩ.
sicut pat̾ uirtutis et sapientiȩ suȩ: Eadẽ
quippe eiꝰ magnitudo quȩ uirtus. & ead̾
eẽntia quȩ magnitudo: Hȩc disputatio
ineas angustias sermo coartatur. cum
in effabilia fari cupimus. ut aut dicamiis
uei: quia xp̃s dei uirtus et dei sapien¬
tia ẽ: aut ñ ẽẽ patrem uirtute sua pore¬
tem. neq sapientia sua sapientẽ. quod

Expanded text:
etiam essentia Patris Filius, sicuti est Verbum et imago ejus. Ac per hoc etiam excepto eo quod Pater est, non sit aliquid Pater, nisi quia est ei Filius: ut non tantum id quod dicitur Pater, quod manifestum est eum non ad se ipsum, sed ad Filium relative dici, et ideo Patrem quia est ei Filius; sed omnino ut sit quod ad se ipsum est, ideo sit quia genuit essentiam suam. Sicut enim magnus est, non nisi ea quam genuit magnitudine; ita et est non nisi ea quam genuit essentia; quia non est aliud illi esse, aliud magnum esse. Itane igitur pater est essentiae suae, sicut pater est magnitudinis suae, sicut pater est virtutis ac sapientiae suae? Eadem quippe ejus magnitudo quae virtus, et eadem essentia quae magnitudo. 2. Haec disputatio in eas angustias sermo coarctatur, cum ineffabilia fari cupimus, ut aut dicamus Cpater, quia Christus Dei virtus et Dei sapientia est: aut non esse Patrem virtute sua potentem, neque sapientia sua sapientem; quod
Abbreviated transcription (Latin):
ens eẽ pater: quia ñ potest ipse ad eam
latiue dici. & illa ad eum relatiue ñ dici.
Onima enim quȩ relatiue dicuntur: ad
inuicem dicuntur: Restat itaq ut etiam
cenia filius relatiue dicatur ad patrem.
ex quo conficitur inopinatissimꝰ sensu
ut ipsa eẽntia ñ sit eẽntia. uł certe cur¬

Expanded text:
pse ad eam relative dici, et illa ad eum relative non dici. Omnia enim quae relative dicuntur, ad invicem dicuntur. Restat itaque ut etiam essentia Filius relative dicatur ad Patrem. Ex quo conficitur inopinatissimus sensus, ut ipsa essentia non sit essentia; vel certe cu
Abbreviated transcription (Latin):
tute uerunte. caritate. ꝓ ficienter
inte. iis nr̃ẽ. hoc ẽ eiusdem m̃tis
inusum inutabilium corporaliumqͣ
rerum sine quo hec uita ñ agitur diri¬
qlidum: ñ ut conformetur huic scło.
m constituendo in bonis talib et
⁊ detorquendo beatitudinis appe¬
atum: ẜ iti qnicquid musu tempo¬
talium  onabilit̃ facimꝰ. et̾norum
ad ipiscendorum contemplatione fa¬
elanis. Siꝑ ista transerntes. illis
suptentia & scientiadim

Expanded text:
ritate, proficienter intentionis nostrae, hoc est ejusdem mentis, in usum mutabilium corporaliumque rerum, sine quo haec vita non agitur, dirigendum; non ut conformemur huic saeculo , finem constituendo in bonis talibus, et in ea detorquendo beatitudinis appetitum; sed ut quidquid in usu temporalium rationabiliter facimus, aeternorum adipiscendorum contemplatione faciamus, per ista transeuntes, illis sapientiam et scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
agnum dĩ ñ solum iohẽ baptista dicente.
ecce agnus di.s etiam iohe euangłisti iide¬
tẽ agnum occisum mapocalipsi Illa qui ap
issio ꝓpħica ñ est exhibita ocłis ie poꝵ
ꝑ forias corporeas si in spi ꝑspirital

Expanded text:
agnum Dei, non solum Joanne Baptista dicente, Ecce Agnus Dei ; sed etiam Joanne evangelista vidente Agnum occisum in Apocalypsi . Illa quippe visio prophetica non est exhibita oculis corporcis per formas corporeas, sed in spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
hñt fideles uocantur. & qui ñ hñt infi¬
deles: sicut hi qui uementẽ inꝓpͥa dei
filium ñ receꝑunt: quamuis ex auditu
in nob facta sit: ñ tͣn ad eiun sensum
corporis ꝑtinet qui appellatur auditus
qm̃ non ẽ sonus: Nec ad ocłos huius car¬
nis : qm̃ non ẽ color aut corporis forma.
Nec ad eum qui dicitur tactus: qm cor-¬
pulentiȩ nichil ht̃ Nec ad ullum omĩno
sensum corporis: qm̃ cordis ẽ res ista non
corporis: Nec foris ẽ a nob: s mnintimis
nobis: Nec eam quisquam hominum
uidet in alio: s unusquisq insemetip¬
so: Deuiq potest & simulatione confin¬
gi: & putari ẽẽ in quo ñ est Suam
quisq gͥ fidem apud seipsum uia
ualtero autẽ credit eamẽe srt¬

Expanded text:
s vocantur, et qui non habent, infideles, sicut ii qui venientem in propria Dei Filium non receperunt, quamvis ex auditu in nobis facta sit, non tamen ad eum sensum corporis pertinet qui appellatur auditus, quoniam non est sonus; nec ad oculos hujus carnis, quoniam non est color aut corporis forma; nec ad eum qui dicitur tactus, quoniam corpulentiae nihil habet; nec ad ullum omnino sensum corporis, quoniam cordis est res ista, non corporis; nec foris est a nobis, sed in intimis nobis; nec eam quisquam hominum videt in alio, sed unusquisque in semetipso. Denique potest et simulatione confingi, et putari esse in quo non est. Suam igitur quisque fidem apud se ipsum videt: in altero autem credit esse
Abbreviated transcription (Latin):
et sc̃s sacerilos. quam unicus dĩ filiꝰ÷ Non
qui opus hab̾et ꝑ sacrificium sua purga.¬
re peccata. nec originalia: nec ex humana
uita quȩ adduntur Et quid tam con
quam sine ulla contagione car¬
il concupiscentie caro nata inutert
et ex utero uirginali: Et quid tan
te offerri & suscipi posset quane
crificii nr̃i corpus effectum sacet

Expanded text:
et sanctus sacerdos quam unicus Dei Filius, qui non opus haberet per sacrificium sua purgare peccata, nec originalia, nec ex humana vita quae adduntur? Et quid tam congquam sine ulla contagione carnalis concupiscentie caro nata in utero et ex utero uirginali? Et quid tam grate offerri et suscipi posset, quam caro sacrificii nostri, corpus ef
Abbreviated transcription (Latin):
cogitacio formaret᷑ t̾cia uoluntate uti ũ¬
q iungente: sicut formabatur foras
acies octorum quam uoluntas ut uisio
fieret adhibebat rei uisibili: & utrũꝙ
uingebat etiam illic ipsa se ad mouens
t̾ciam. S ñ est hoc corͣtandum inhunc
ubrum: tit meo qui sequitur si ds̃ ad¬
iuuerit conuenient̾ possit in quiriꝰ et
quod inuentum fuerit explicari am̃¬

Expanded text:
cogitatio formaretur, tertia voluntate utrumque jungente: sicut formabatur foris acies oculorum, quam voluntas, ut visio fieret, adhibebat rei visibili, et utrumque jungebat, etiam illic ipsa se admovens tertiam. Sed non est hoc coarctandum in hunc librum, ut in eo qui sequitur, si Deus adjuverit, convenienter possit inquiri, et quod inventum fuerit explicari
Abbreviated transcription (Latin):
mare serere: Ex hoc conci potest quia si
uere illa recordarentur quȩ hic maliis añ
positi corporib uidant: multis ac pene
omib hic contingeret: qͣndoquidem
ut deuuus mortuos ita de mortuis umos.
tanqͣm de uigilantib dormientes &e de
dormientib ugilantes. sine cessatione
fieri suspicatur: Si ergo hȩc ẽ sapientiȩ
et scientiȩ recta distinctio: ad sapientiam
ꝑtineat et̾narũ rerum cogitacio intellec¬
tualis. ad scientiam uero temporalium
rerum eognitio rationalis: quid cui pre-¬
ponendum siue post ponendum sit ñ
est difficile iudicare. Si autẽ alia ẽ ad hi-¬
benda discretio qua dinoscant᷑ hec duo
nos posumus euidentissim sifferen¬
tia ẽ quod alia sit intellegialis cogni¬
tio et̾narum rerum. alifationalis tẽ¬
poralium: & huc ilian p̃ferendam ẽẽ
ambigit nemo ẜainquentib itaq
nob ea quȩ exterioris sunt hominis. et
abeis quȩ communia cum peccorib ha¬
bemus introrsum ascende cupientibꝰ.

Expanded text:
vel serere, ex hoc conjici potest, quia si vere illa recordarentur quae hic in aliis antea positi corporibus viderant, multis ac pene omnibus id contingeret: quandoquidem ut de vivis mortuos, ita de mortuis vivos, tanquam de vigilantibus dormientes, et de dormientibus vigilantes, sine cessatione fieri suspicantur. 25. Si ergo haec est sapientiae et scientiae recta distinctio, ut ad sapientiam pertineat aeternarum rerum cognitio intellectualis; ad scientiam vero, temporalium rerum cognitio rationalis: quid cui praeponendum sive postponendum sit, non est difficile judicare. Si autem alia est adhibenda discretio, qua dignoscantur haec duo, nos posuimus evidentissima differentia est, quod alia sit intellectualis cognitio aeternarum rerum, alia rationalis temporalium, et huic illam praeponendam esse ambigit nemo. Relinquentibus itaque nobis ea quae sunt exterioris hominis, et ab eis quae communia cum pecoribus habemus introrsum ascendere cupientibus,
Abbreviated transcription (Latin):
oitatus eẽt ut &e nos iniice n ue uarmis.
at a ita ds̃ nꝑnob maneat. quia utior de¬
lectionẽ dĩ dixerat: statim uolens de
hac re aꝑtiꝰ aliquid eloqui: in hoc inquit
cognoscimꝰ quia mipso manemꝰ. & ipse
it aq sp̃s de quo dedit nob facit nos undõ
ianere ce ipsum innob̾. Hoc antẽ facit
dilectio. hose ẽ gͥ as̃ dilectio. Demq paulo
post nurmbas ip srim repetissetamłila
qui inanet uia¬

Expanded text:
ortatus esset ut et nos invicem diligamus, atque ita Deus in nobis maneat, quia utique dilectionem Deum dixerat, statim volens de hac re apertius aliquid eloqui, In hoc, inquit, cognoscimus quia in ipso manemus, et ipse itus, de quo dedit nobis, facit nos in deo manere et ipsum in nobis; hoc autem facit dilectio. ipse est igitur deus dilectio. denique paulo post, cum hoc ipsum repetisset atque qui manet i
Abbreviated transcription (Latin):
ubrait. inaliis linguis & inaliis lada
loquar popło hiuo: p̃misit tñ inlege
scͥptum ẽ. Et ipse dns: Inlege inquit ẽoꝵ
seͥptum ẽ quia ocłunt me gratis: cum.
Ic legatur in psalmo: Aliqͣndo autem
uriȩ uocatur lex quȩ data ẽ ꝑ moy sen

Expanded text:
ubi ait, In aliis linguis et in aliis labiis loquar populo huic; praemisit tamen, In Lege scriptum est . Et ipse Dominus, In Lege, inquit, eorum scriptum est, quia oderunt me gratis ; cum hoc legatur in Psalmo . Aliquando autem proprie vocatur Lex, quae data est per Moysen
Abbreviated transcription (Latin):
citaste dic ẽ dei sapientia ore aplico.
as̃. Qui cum dixisset dilectissimi dili¬
us inincẽ quia dilectio ex dõ ẽ. secutꝰ
unxit. & omĩs qui diligit. ex dõ est
quia ds̃ dilectio ẽ Hic inanifestauit eã
dixisse dilectionẽ dnĩ: quam dixit exdõ.
Da gͦ ex deo: est dilectio S quia ce filui

Expanded text:
dictus est dei sapientia ore apostoliquium. qui cum dixisset: dilectissimi, dilius inuicem, quia dilectio ex deo est, secutus adiunxit: et omnis qui diligit ex dequia Deus dilectio est. Hic manifestavit eam se dixisse dilectionem Deum, quam dixit ex Deo. Deus ergo ex Deo est dilectio. Sed quia et Filius
Abbreviated transcription (Latin):
quod ẽ latine unam ẽẽntiam. tres suluie¬
stantias s: quia nr̃a loqbendla consue¬
cudoiam obtinuit ut hõc intelligatur
cum dieimins entiam quod intelligitur.
cum ditimus substantiam: ñ audemus
dice unam eẽntiam tres substantias.
autem ꝑsonar.

Expanded text:
quod est Latine unam essentiam tres substantias. Sed quia nostra loquendi consuetudo jam obtinuit, ut hoc intelligatur cum dicimus essentiam quod intelligitur cum dicimus substantiam, non audemus dicere unam essentiam et tres substantias, autem personas.
Abbreviated transcription (Latin):
miserias eam simppe uite li E iaueora
beatitiud ese redire dixerunt. Et qui eore
dehterubuerĩ sententia. & animã purga¬
am insempit̾na beatitudine sine corpore
collo candã putauert. talia de mundi retror¬
sus etiitate sentiunt: ut hanc de anma
sententiã suam ipsi redarguant. quod
hic longum ẽ demonstrare. s inlibro
auodecimo de ciuitate dĩ satis a nob est
qͣntium arbitror explicatum: fides aue
ista totum hominẽ immortalẽ futurum.
qui utiq constat am̃ma & corpore. seob
hoc uere beatũ ñ argum̃tacione huma¬
na.s. driuna auctoritate ꝓmittit: Et¬
ded̾it potestatẽ filios dĩ fieri his qui re
ceꝑunt eum. et quid sit recepisse eum.¬
cum breuit̃ fuisset expositum dicendo.
credentib in nomine eiꝰ: quoꝙ mͦ filñ dĩ
fierent eẽt ad iunctum. quia ñ exsangui¬
nib neq ex uoluntate carnis neq ex
uoluntate uiri s: ex dõ natisunt: ne ista
hominũ quam uidemꝰ de gestamus in¬
firmitas. tantã excellentiam desꝑaret:

Expanded text:
miserias eam quippe vitae hujus etiam post beatitudinem redire dixerunt. Et qui eorum de hac erubuerunt sententia, et animam purgatam in sempiterna beatitudine sine corpore collocandam putaverunt, talia de mundi retrorsus aeternitate sentiunt, ut hanc de anima sententiam suam ipsi redarguant: quod hic longum est demonstrare, sed in libro duodecimo de Civitate Dei, satis a nobis est, quantum arbitror, explicatum . Fides autem ista totum hominem immortalem futurum, qui utique constat ex anima et corpore, et ob hoc vere beatum, non argumentatione humana, sed divina auctoritate dederit potestatem filios Dei fieri iis qui eum receperunt; et quid sit recepisse eum, breviter fuisset expositum, dicendo, Credentibus in nomine ejus; quoque modo filii Dei fierent, esset adjunctum, Qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt: ne ista hominum quam videmus et gestamus infirmitas tantam excellentiam desperaret,
Abbreviated transcription (Latin):
¶ satise ẽ emin spiritib nequislunis ꝑ
aeria corpora facere multa quȩ mi
ancsus eiꝰ de corporeis elem̃tis ꝑ aera cor
cere quȩ caro miretur aut etiam oc
Lispirationib ad illudendos buma
Saus phantasmata imaginum ma
potest ut homo uita ac morib melior.
pectet nequissimos homines uł infune
ambulantes. uł multismodis motib corpo-

Expanded text:
 Facile est enim spiritibus nequissimis per aeria corpora facere multa quae mirangelis ejus de corporeis elementis per aeria corpora facere quae caro miretur, aut etiam occultis inspirationibus, ad illudendum humanos sensus, phantasmata imaginum macpotest ut homo vita ac moribus melior spectet nequissimos homines, vel in fune ambulantes, vel multimodis motibus corpor
Abbreviated transcription (Latin):
uere sunt: Sic et ipsa trinitas tam ma-¬
gnum ẽ: quam unaqueq ibi ꝑsona
non enim maior ẽ quȩ uerior ñ est ubi
est ipsa ueritas magnitudo: quia in
eẽntia ueritatis hoc est uerum ẽẽ quod
est eẽ: et hoc est eẽ. quod ẽ magnum esse:
Hoc ergo magnum ẽẽ: quod uerum ẽẽ
Quod igitur ibi eque uerum ẽ: etiam
eque magnum sit necesse est: In corporib¬
aurum. atq illud. s maius hoc sit qͣm
illud: quia ñ eadem ibiẽ magnitudo
quȩ ueritas: aliudq illi ẽ aurum ẽẽ.
aliud magnum ẽẽ:

Expanded text:
vere sunt. Sic et ipsa Trinitas tam magnum est, quam unaquaeque ibi persona. Non enim ibi major est, quae verior non est, ubi est ipsa veritas magnitudo. Quia in essentia veritatis, hoc est verum esse quod est esse; et hoc est esse quod est magnum esse: hoc est ergo magnum esse, quod verum esse. Quod igitur ibi aeque verum est, etiam aeque magnum sit necesse est. CAPaurum atque illud, sed majus hoc sit quam illud, quia non eadem ibi est magnitudo quae veritas; aliudque illi est aurum esse, aliud magnum esse.
Abbreviated transcription (Latin):
icimus enim non ẽẽ
in hac trinitate maiꝰ
aliquid duas aut
tres ꝑsonas. quam
ñ capit consuenido
caritatis: ñ ob aliud nisi quia uera quȩ
creata sunt sentit ut potest: ueritatem
autem ipsam a quo creata sunt ñ potest
intueri Nam siposset: nullo mͦ esset
lux ista corporea. manifestior. quam
hoc quod diximus: Insubstantia qͥppe
ueritatis. qm̃n sola uera est: non est ma-¬
ior aliqua nisi quȩ ueruis est: Quicqͥd
autem intelligibile aut incominutabi¬
leẽ. non aliud alio uerus est: quia¬
eque incommutabilit̾ et̾mim est: Nec
quod ibi magnum dicitur alunde ma¬
gnum est: quam eo quo uere ẽ: Qua¬
ꝓpt̾ ubi magnitudo ipsa ueritas est:
quicquid plus ht̃ magnitudinis neces¬
se est plus habeat ueritatis: Quic quid
ergo plus ueritatis ñ h̾t: non habet
h̃t plus ueritatis. ꝓfecto uerius ẽ: sicut
mauis est quod plus ht̃ magnitudinis
Hoc ergo ibi ẽ mauis: qđ uerus: Non
autem uerius est pat̾ et filius simul
quam singulus pat̾ aut singulus fuiꝰ

Expanded text:
icimus enim non esse in hac Trinitate majus aliquid duas aut tres personas quam non capit consuetudo carnalis, non ob aliud, nisi quia vera quae creata sunt sentit ut potest; veritatem autem ipsam qua creata sunt non potest intueri: nam si posset, nullo modo esset lux ista corporea manifestior quam hoc quod diximus. In substantia quippe veritatis, quoniam sola vere est, non est major aliqua, nisi quae verius est. Quidquid autem intelligibile atque incommutabile est, non aliud alio verius est, quia aeque incommutabiliter aeternum est: nec quod ibi magnum dicitur, aliunde magnum est, quam eo quo vere est. Quapropter ubi magnitudo ipsa veritas est, quidquid plus habet magnitudinis, necesse est ut plus habeat veritatis: quidquid ergo plus veritatis non habet, non habet plus habet veritatis, profecto verius est, sicut majus est quod plus habet magnitudinis: hoc ergo ibi est majus quod verius. Non autem verius est Pater et Filius simul, quam singulus Pater, aut singulus Filius.
Abbreviated transcription (Latin):
cc̃e gͦ trinitas sapientia scilicet et
noticia sui: & dilectio sui Sic em̃
et in homine inuemimꝰ trinitatẽ. id : m̃tẽ.
et noticiã qua se nouit: &e dilectiorse qͣ
se aisigit: S hec triast̃ in homineait ñ ip
sa sint homo: Homo ẽ enum sic̃ ueteres
defiaerẽ. animal rationale mortale. Ila
gͦ excellunt in homine. ñ ipsa st̃ homo. Ei
una ꝑsona. id: singłs quisq. homo. Hi
illa tria mm̃te uł m̃tem: Qd̃ si etiam sic
definiamꝰ hominẽ ut dicamꝰ homo ẽ sub¬
stantia rõnalis constans ex anima ce cor¬
pore: ñ est dubiuĩ hominẽ hab̾e anunã
quȩ ñ ẽcorpꝰ. habe corpꝰ qd̾ ñ est anima
Ac ꝑhoc illa tria ñ homo st: s. hominis
st̃ uł in homine st̃. Detracto etiã cor
si sola anma cõgitet᷑: alic¬

Expanded text:
ergo trinitas, sapientia scilicet, et notitia sui, et dilectio sui: sic enim et in homine invenimus trinitatem, id est mentem, et notitiam, qua se novit, et dilectionem, qua se sa sint homo. Homo est enim, sicut veteres diffinierunt, animal rationale, mortale. Illa ergo excellunt in homine, non ipsa sunt homo; et una persona, id est singulus homo habet illa tria in mente. Quod si etiam sic definiamus hominem, ut dicamus, Homo est substantia rationalis constans ex anima et corpore; non est dubium hominem habere animam quae non est corpus, habere corpus quod non est anima. Ac per hoc illa tria non homo sunt, sed hominis sunt, vel in homine sunt. Detracto etiam corpore, si sola anima cogitetur, ali
Abbreviated transcription (Latin):
ienim untutes quȩ sunt manimo
Ihũmano quamius alio atq alio mͦ
singłe intelligant᷑: nullo mͦ tñ separantur
dixeris equales ẽẽ istos fortitudine. s illum
p̃stare prudentia. sequitur ut huiꝰ forti-¬
tudo minus prudens fit. ac ꝑhoc nec for-¬
titudine equales sunt: quando ẽ illiꝰ forti-¬
tudo prudentior: Atq ita de cet̾is uirtirti¬
bus inuenies si om̃s eadem considatione
ꝑcurras. ñ enim de uirib corꝑis hoc̃ agit᷑.
s de animi fortitudine: quanto gͦ magis
in illa incommutabili et̃naq substantia.
in comparabilit̾ simpliciore quam ẽ animꝰ
huinanus. hȩc ita sehñt÷ Humano quippe
arimo: ñ hoc ẽ ẽẽ quod ẽ fortem eẽ. ai
dentẽ aut ustum. aut temperanti
bere untutẽ: Deo autẽ hoc ẽ ẽẽ quo
tentem ẽẽ. aut iustum eẽ. aut sapie
et si quid de illa simplici multiplicitate ul
multiplici simplicitate dixeris. quo sub¬
st intia enis significetur: Quamobrem siue¬

Expanded text:
enim virtutes quae sunt in animo humano, quamvis alio atque alio modo singulae intelligantur, nullo modo tamen separantur dixeris aequales esse istos fortitudine, sed illum praestare prudentia; sequitur ut hujus fortitudo minus prudens sit, ac per hoc nec fortitudine aequales sunt, quando est illius fortitudo prudentior. Atque ita de caeteris virtutibus invenies, si omnes eadem consideratione percurras. Non enim de viribus corporis agitur, sed de animi fortitudine. Quanto ergo magis in illa incommutabili aeternaque substantia incomparabiliter simpliciore quam est animus humanus, haec ita se habent? Humano quippe animo non hoc est esse quod est fortem esse, aut prudentem, aut justum, aut temperantemhabere virtutem. Deo autem hoc est esse quod est fortem esse, aut justum esse, aut sapiet si quid de illa simplici multiplicitate, et multiplici simplicitate dixeris, quo substantia ejus significetur. » Et i
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ plura reppunt᷑ indiunis eloquiiꝰ
testimonia: Ibi enim ce illa duo conse¬
quent̃ intelliguntur. quia nemo diligit
cuius ñ meminit & qd̾ pentiꝰ nescit: Uñ
illud ẽ notissimum p̃cipinunq p̃cep¬
tum: Diliges dñm dm̃tuum: Sic itaq

Expanded text:
i plura reperiuntur in divinis eloquiis testimonia. Ibi enim et illa duo consequenter intelliguntur, quia nemo diligit cujus non meminit, et quod penitus nescit. Unde illud est notissimum praecipuumque praeceptum: Dili
Abbreviated transcription (Latin):
escribet: dii inquit meliora ꝑ iis errorẽ¬
ꝙ hostibꝰ ulũ discissos midis a amabanti
dentis atcus Cium morb ille corꝑis fũit:
cur dixit errorẽ. nͥ quia omẽ ausnalis
cum sibi natura conciliatũ sit ut se eusto¬
diat qͣntũ potest. talis ille erat morbꝰ uatn
en uoꝵ salutẽ appetebant sua m̃bra lam¬
arent e Cũ auitẽ am̃ diligit mens ee sicut
dictum e consequent eiꝰ meminit. eumꝙ
incellugit. recce illi de ꝓrimo suo p̃ cipit̃
ut eum sieut diligat. Iam emm se ñ pu̾se
srecte dilign cum dđm dilgit. euiꝰ par¬
cipacipatione mmago illa ñ solum ẽ ue¬
rum etiam ex uetustate renonat. ex de¬
fom itate reformat᷑: ex infelicitate bea¬
tificat᷑. Quamius enim se ita diligat.
ut si alterutrũ ꝓponat᷑ malit omnia
cusdoitrs forcitudine suam. eo ꝙ frulai
⁊sus etii canit᷑ in psalmo. fortacudi¬

Expanded text:
ora piis, erroremque hostibus illum! Discissos nudis laniabant dentibus artus. Cum morbus ille corporis fuerit, cur dixit errorem, nisi quia omne animal cum sibi natura conciliatum sit ut se custodiat quantum potest, talis ille erat morbus, ut ea quorum salutem appetebant, sua membra laniarent? Cum autem Deum diligit mens, et sicut dictum est, consequenter ejus meminit, eumque intelligit, recte illi de proximo suo praecipitur, ut eumm diligit, cujus participatione imago illa non solum est, verum etiam ex vetustate renovatur, ex deformitate reformatur, ex infelicitate beatificatur. Quamvis enim se ita diligat, ut si alterutrum proponatur, malit omnia custodire fortitudinem suam, eoque frui lumine suo, cui canitur in Psalmo, Fortitudi
Abbreviated transcription (Latin):
quod unusquisq eorum sit ad seipsum:
Quaꝓpter quilibet exeis amicus ẽ duoꝵ
ceterorum aut ꝓpinquus aut uicinus.

Expanded text:
quod unusquisque eorum sit ad se ipsum. Quapropter quilibet ex eis amicus est duorum caeterorum, aut propinquus aut vicinus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽentia demonstretur: et hoc eiꝰ eẽ quod sape:
Nnde pater et filius simul una sapientia. qͥa
una eẽntia: et singillatim sapientia desa¬
pientia. sicut eẽntia deẽẽntia: Quaꝑꝑter ñ
quia pater ñ est filus. et filius ñ est pater
ant ille nigenitus. ille autem geritꝰ ideo ñ¬
inuna cẽntia sunt quia his nonturib telati¬
na eontm ostendriit᷑ utetꝙ autẽ simuluna
sapientia. et una eẽntia. ubi hoc est ẽẽ quod
sapere. Non autẽ simul uterꝙ. ũbum aut
fuꝰ. quia ñ hoc est eẽ quod u̾bum aut fi¬
luumꝰ eẽ sicut iam satis osteudimꝰ relatiue
dici.

Expanded text:
essentia demonstretur, et hoc ejus esse quod sapere. essentia demonstretur, et hoc ejus esse quod sapere. Unde Pater et Filius simul una sapientia, quia una essentia, et singillatim sapientia de sapientia, sicut essentia de essentia. Quapropter, non quia Pater non est Filius, et Filius non est Pater, aut ille ingenitus, ille autem genitus, ideo non una essentia: quia his nominibus relativa eorum ostenduntur. Uterque autem simul una sapientia, et una essentia, ubi hoc est esse quod sapere: non autem simul uterque Verbum aut Filius, quia non hoc est esse quod Verbum aut Filium esse: sicut jam satis ostendimus ista relative dici.