comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est sicut ioħs apłs dicit exorta dif¬
ficilis quȩstio. quomodo possint scĩ in hac
uita non eẽ sine peccato. quia illud uerũ
est si dixerimus quia peccatum non habemꝰ
nos ipsos se ducimus. & ueritas in nobis ñ ẽ
& tamen ambulent uias dñi. quas non ãbu¬
lant qui oꝑantur iniquitatem: soluta est
dicente paulo apło. iam non ego oꝑor illud
sed id qđ habitat in me peccatum. Quomͦ
enim est sine peccato. in quo habitat peccatũ:
Ambulat tamen uias dñi. quas non ambu¬
ipse non operatur illud. sed qđ habitat in¬
eo peccatum. Uerumtamen ita soluta est
ista questio: ut dificilior altera nasceretur.
quomodo agat homo qđ ipse non agit:
Utrumq enim dixit. & non qđ uolo ago: &
non ego oꝑor illud. sed qđ habitat in me
peccatum. Unde intelligere debemus. qͣndo
peccatum qđ habitat in nobis. operatur
in nobis. tunc nos id non operari: quando
ne quam ei uoluntas nr̃a consentit. & tenet
etiam corporis membra. ne obediant desi¬

Expanded text:
es apostolus dicit, exorta difficilis quaestio, Quomodo possint sancti in hac vita et non esse sine peccato, quia et illud verum est, «Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est» ; et tamen ambulare vias Domini, quas non ambulant qui operantur iniquitatem: soluta est, dicente apostolo Paulo, «Jam non ergo operor illud, sed id quod in me habitat peccatum.» Quomodo enim est sine peccato, in quo habitat peccatum? Ambulat tamen vias Domini, quas non ambuipse operatur illud, sed quod in eo habitat peccatum. Verumtamen ita soluta est quaestio ista, ut difficilior altera nasceretur, Quomodo agat homo quod ipse non agit. Utrumque enim dixit; et, «Non quod volo, ago;» et, «Non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum» . Unde intelligere debemus, quando peccatum quod habitat in nobis, operatur in nobis, tunc nos id non operari; quando nequaquam ei voluntas nostra consentit, et tenet etiam corporis membra, ne obediant desi
Abbreviated transcription (Latin):
promittit. Qui gͦ oꝑantur iniquitatem id es
infidelitatem. non inuiis eius ambulauerunt
quia in xp̃o non crediderunt. Ergo conuertast
& in eum qui iustificat impium pie credant a
in illo miscłam peccatis dimissis. & ueritaton
completis promissis. hoc ÷ uniuersas uias dumn
ueniant. in quib ambulantes non oꝑa bunii
iniquitatem: quia non tenebunt infidelitaten.
sed fidem quȩ perdilectionem oꝑatur & cin oa
catum non imputatur¬

Expanded text:
 «operantur iniquitatem,» id est infidelitatem, «non in viis ejus ambulaverunt;» quia in Christum non crediderunt. Ergo convertantur, et in eum qui justificat impium, pie credant, atque in illo misericordiam peccatis dimissis, et veritatem completis promissis, hoc est, universas vias Domini inveniant: in quibus ambulantes non operabuntur iniquitatem; quia non tenebunt infidelitatem, sed fidem, quae per dilectionem operatur , et cui peccatum non imputatur
Abbreviated transcription (Latin):
Nam aures habent. & ñ audiunt. da
illos quippe clamat ds̃. Qui habetar
audiendi audiat. Oculos habent en
ñ habent oculos fidei. Beniq impla¬
hec ꝓpħia ꝑ om̃s gentes. Uidete qno
dictum ẽ ꝑ propham. Nichil allegous
nichil figuratũ cõmemoro. ꝓpͥam &¬
pressam. simplicẽ. manifestam audns
dicit sophonias. Aduersus repugnantꝰ
&ad uersus rebellantes: & de occisione
fideliũ martires facientes: s tamen
nescientes. p̃̾ualuit dñs aduersus eos
Et qͦmͦ p̃ualuit: In eccła sua uidemꝰ
quia p̾ualuit aduersus eos. Uolebant
paucos xp̃ianos extinguere occidre
sanguinẽ fuder̃. De sanguine occihꝵ
tanti exurrexer̃: aqͥb illi ĩterfecto¬
res martirũ suꝑarent᷑. Tam̃ & modo
quęrunt ubi abscondant idola sua
qͥ primo xp̃ianos ꝓpt̃ idola trucidi¬
bant. Nonne p̾ualuit aduersus aos
dñs aduersus eos. Et qͥd fecit : Exte

Expanded text:
Nam aures habent, et non audiunt: ad illos quippe clamat Deus, «Qui habet aures audiendi, audiat» . Oculos habent, et non sed non habent oculos fidei. Denique implhetia per omnes gentes: videte quomodo dictum sit per prophetam. Nihil allegoricum, nihil figuratum commemoro: propriam, expressam, simplicem, manifestam auditedicit Sophonias. Adversus repugnantes, adversus rebellantes, et de occisione fidelium martyres facientes, sed tamen nescientes; «Praevaluit Dominus adversus eos.» Et quomodo praevaluit? In Ecclesia sua videmus quia praevaluit adversus eos. Volebant paucos Christianos exstinguere, occidere; sanguinem fuderunt: de sanguine occisorum tanti exsurrexerunt, a quibus illi interfectores martyrum superarentur. Tamen et modo quaerunt ubi abscondant idola sua, qui primo Christianos propter idola trucidabant. Nonne praevaluit adversus eos Dominus adversus eos.» Et quid fecit?
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ se extollat iacob ñ głet᷑. ñ suis meritis
tribuat. Ante. ẽ. p̃cognitꝰ. ante ẽ. p̃desti¬
natꝰ. ante electꝰ. Non suis meritis electus:
gentes. Nã ut ĩsereret᷑ qͥd meruit oleaster.
amaritudine bacarũ. sterilitate siluestrie
lignũ qͥppe erat siluȩ. ñ agri dñici. Et tam̃
ille pmisericordiã suam & oleastrum in¬
seruit in oliuã. S adhuc ñ erat insertꝰ
oleaster. qͣndo iacob elegit sibi dñs. isrł
cocnoui qͥa macniꝰ ÷ oiĩs. Plente uolante
ad suꝑna. erecta acarne. tͣnscendente crea¬
turã: cognouit qͥa magnꝰ ÷ dñs. Non om̃s
posst᷑ uidendo cognoscere. Laudent qđ
fecit. suauis ẽ dñs. Lacob elegit sibi dñs.
isrł mpossessionẽ sibi. Et hinc illũ lauda.
bat᷑ qͥint᷑uit ĩ scuariũ dĩ. qͥ audiuit forte
ineffabilia uerba. quȩ ñliceet homini loqͥ
Qui dix̃ qđ posset hominib dici. & tenuit
apud se: qđ ñ posset dici. Prgo & audiat᷑

Expanded text:
ergo se extollat Jacob, non glorietur, non suis meritis ergo se extollat Jacob, non glorietur, non suis meritis tribuat. Ante est praecognitus, ante praedestinatus, ante electus: non suis meritis electus, gentes: nam ut insereretur, quid meruit oleaster amaritudine baccarum, sterilitate silvestri? Lignum quippe erat silvae, non agri dominici; et tamen ille per misericordiam suam et oleastrum inseruit in olivam. Sed adhuc non erat insertus oleaster, quando «Dominus elegit sibi Jacob, Israel cognovi quod magnus est Dominus.» Mente volante ad superna, erecta a carne, transcendente creaturam, cognovit quia magnus est Dominus. Non omnes possunt videndo cognoscere: laudent quod fecit: «Suavis est; Jacob elegit sibi Dominus; Israel in possessionem sibi.» Et hinc illum lauda;  intravit in sanctuarium Dei, qui audivit forte ineffabilia verba quae non licet homini loqui ; qui dixit quod posset hominibus dici, et tenuit apud se quod non posset dici. Ergo et audiatur
Abbreviated transcription (Latin):
Nulti aboriente & occidente uenient uide¬
mꝰ qͥd ferat in serendũ. ubi inserat uidea¬
mꝰ. etrecũbent in qͥt cũ abrahã & isaac
&iacob in regno cȩloꝵ Uidemꝰ & qͥd ĩseruit:¬
& ubi inseruit. Deramis suꝑb̾ naturalib
qd dicis : Eilii aut̃ regni ibunt intenebras
exteriores. ibi erit fletꝰ & stridor dentium.
nos fecit. Dõꝰ iacos elegrt sisi oñs.
isuł in posses sionẽ sisi. Laudate. psalli¬
te qm̃ fecit ista. Talia dico quȩ caꝑe ualea¬
tis. Ceteras gentes sub angłis posuit. iacob
elegit sibi dñs. isrł inpossesũonẽ sibi. Gen¬
te suã fecit agrũ quẽ coleret. quẽ ipse se¬
Cȩteras angłis cõmisit. sibi istã seruandam¬
possidendãq deputauit. hunc popłm. hunc
iacob. Merito illiꝰ an grã suas: De ñcdũ natiᷤ
ait. qͥa maior seruiet minori. Apłs dix̃. qđ
meritũ hab̃e ñdũ nati potuert̃. anteqͣm
qͥsqͣm eoꝵ egisset aliqͥd boni aut mali. Hon

Expanded text:
«Multi ab oriente et occidente venient.» Vide«Multi ab oriente et occidente venient.» Videmus quid ferat inserendum; ubi inserat videamus: «Et recumbent,» inquit, «cum Abraham, Isaac et Jacob, in regno coelorum.» mis superbis naturalibus quid dicit? «Filii autem regni ibunt in tenebras exteriores; ibi erit fletus et stridor dentium» . nos fecit. «Quoniam Jacob elegit sibi Dominus, Israel in possessionem sibi.» Laudate, psallite, quoniam fecit ista. Talia dico quae capere valeatis. Caeteras gentes sub Angelis posuit; «Jacob elegit sibi Dominus, Israel in possessionem sibi.» Gentem suam fecit agrum, quem coleret, quem ipse secaeteras Angelis commisit, sibi istam possidendam, servandamque deputavit; hunc populum, hunc Jacob. Merito illius, an gratia sua? De nondum natis ait, «Quia major serviet minori;» Apostolus dixit. Quod meritum habere nondum nati potuerunt, antequam quisquam eorum egisset aliquid boni aut mali? Non
Abbreviated transcription (Latin):
& particeps ꝑinguedinis oleȩ factuses
Noli głiari aduersus ramos. Qđ sigliaris
ñturadicẽ portas. s radix te. hȩc̾ una
arbor ẽ ꝑtinens ad abrahã & isaac &
iacob. Et qđ plus ÷ magis ad abrahã
& isaac & iacob oleaster in sertꝰ: qͣmra¬
mi ẽfracti. Ili enĩ ꝑ fragmitũ ia ñ bi
sunt. Oleaster ñ ibi erat: & ibi ÷. lili ꝑ
supbiã frangi meruer. iste ꝑ humilita.¬
& inseri meruit. Iili amiser̃ radicẽ iste
cenuit eã. Cũ gͦ auditis ifrł. nolite inde
uos facere alienos. Oleaster qͥdem fuistis.
oliua estis. participes pinguedinis oliuȩ
Auitiᷤ nosse in abrahã & isaac & iacob
qͥmꝰ i sertꝰ sit oleaster: Neputetis uos ad
Sac arborẽ ñ ꝑtinere: qͥa ñ ꝑtinetis carna¬
lter adsem̃ abrahã. Dñs quando miratꝰ
ẽ fide centurionis illiꝰ qͥñ erat de popło isrł.
s erat depopło gentiũ: ꝓpterea in qͥt dico
uobꝰ. qͥa multi ab oriente & occidente ueni¬
ent. Ecce iã oleaster in manu in sertoris.

Expanded text:
nguedinis olivae factus es. Noli gloriari adversus ramos: quod si gloriaris, non tu radicem portas, sed radix te» . Haec una arbor est pertinens ad Abraham et Isaac et Jacob; et quod plus est, magis ad Abraham et Isaac et Jacob oleaster insertus, quam rami confracti. Illi enim per fragmentum jam non ibi sunt; oleaster non ibi erat, et ibi est: illi per superbiam frangi meruerunt, iste per humilitatem inseri meruit; illi amiserunt radicem, iste tenuit eam. Cum ergo audistis Israel Devos facere alienos. Oleaster quidem fuistis, sed oliva estis, participes pinguedinis olivae. Nam vultis nosse in Abraham et Isaac et Jacob quomodo sit insertus oleaster, ne putetis vos ad hanc arborem non pertinere, quia non pertinetis carnaliter ad semen Abraham? Dominus quando miratus est fidem Centurionis illius qui non erat de populo Israel, sed erat de populo Gentium: «Propterea,» inquit, «dico vobis, quia multi ab oriente et» «occidente venient.» Ecce jam oleaster in manu insertoris:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑib suis. quȩ caꝑe possumꝰ. Qm̃ ego ĩqͥt
cognoui qđ magnꝰ ÷ dñs. & ds nr̃ suꝑ̾ deos.
Quos dõs : Sic̃ dic̃ apłs. Et si st̃ qͥdicantur
dii incęlo & int̾ra. sic̃ dii st̃ multi & dñi¬
multi: nob̾ tam̃ unꝰ ẽ ds̃ pat̾ ex qͦ omĩa.
& nos in ipso. & unꝰ dñs nr ihc̃ xp̃s ꝑquẽ
om̃a. & nos ꝑ ipsũ. Dicant᷑ dii homines.
Dictũ ÷ eñi. ds̃ stetit insynagoga deorũ.
dictũ ẽ. ego dixi dii estis. & filii altissimi

Expanded text:
dinem illius; nonne forte responderet nobis: Non est valde magnus quem video, si a me poterit explicari? Redeat ergo ad opera ejus, et dicat nobis. Habeat ipse in conscientia magnitudinem Domini, quam vidit, quam nobis credendam commendavit; quo nostros oculos perducere non potuit: et enumeret quaedam quae hic Dominus fecit; ut et nobis, qui magnitudinem illius, sicut ille videre, non possumus, dulcesc
Abbreviated transcription (Latin):
one. missus ẽ mediator. Nonpoteras ad
dm̃ homo. ds̃ factꝰ ÷ homo. ut qm̃ homo
potes ad hominẽ qͥ ñ posses ad dm̃. per
hominẽ uenires addm̃. & factꝰ ÷ mediator
qđ ñ es: nunquã ꝑuenires. Ds̃ factꝰ est
homo: ut in homine sequendo qđ potes
ad dm̃ ꝑuenias qđ non poteras. Ipse est
mediator inde factꝰ ẽ suauis. Quid
cauit homo: Non enĩ aliunde uiuit
homo. & aliunde uiuit angłs. Ipsa est
ueritas. ipsa ẽ sapientia. ipsa ÷ uirtꝰ dĩ.

Expanded text:
one missus es Mediator. Non poteras ad one missus es Mediator. Non poteras ad Deum homo; Deus factus est homo: ut quoniam homo potes ad hominem, qui non posses ad Deum, per hominem venires ad Deum; et factus est mediator n es, nunquam pervenires: Deus factus est homo, ut hominem sequendo, quod potes, ad Deum pervenias, quod non poteras. Ipse est Mediator, inde factus est suavis. Quid cavit homo ? Non enim aliunde vivit homo, et aliunde vivit angelus. Ipsa est veritas, ipsa est sapientia, ipsa est
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ qͥcqͥd aliud laudatis. ideo laudatis
qͥa bonũ ẽ. In sanit qͥ laudat qđ ñ ẽ bonũ.
tu iniquus eris: Si laudes furẽ eo ipso qđ
furẽ. ñ ne & tu particeps eris: Si laudes
iuistũ in eo ipso qđ iustus ẽ: ñne & tu habeᷤᷤ
inde: partẽ laudando : Non eñi laudares
iustũ. nisi amares. Non amares. si nichil ĩde
habes. Sigͦ qͥcqͥd aliud laudamꝰ. ideo lauda¬
mus qͥa bonũ ÷: nulla tͥ maior causa &
melior & firmior dari potuit qͣre laudes
sit dñs ÷ S ad nos redeamꝰ & in nob̾ illum
fide ut postremo gaudeat ueritate. Hunc
qm̃ ipse anob̾ uideri ñ potest: oꝑa eiꝰ uicleamꝰ
se p̃buit hominib: ut etiã panẽ decęlo
miserit. & filiũ suũ equalẽ qͥ hoc est
qđ ipse dederit hominẽ faciendũ. & pro
hominib occidendũ: ut ꝑ hoc qđ tues.
gustes qđ ñ es. Multũ eni ad te erat
gustare suauitatẽ dĩ. qͥa remota erat
illa & nimis alta. tu aut̃ nimis abiect᷑
& inimo iacens. Inmagna ista separati¬

Expanded text:
quidquid aliud laudatis, ideo laudatis quia bonum est. Insanit qui laudat quod non est bonum. onne et tu iniquus eris? Si laudes furem eo ipso quo fur est, nonne et tu particeps eris? Si laudes justum in eo ipso quo justus est, nonne et tu habes inde partem laudando? Non enim laudares justum, nisi amares; non amares, si nihil inde haberes. Si ergo quidquid aliud laudamus, ideo laudamus, quia bonum est; nulla tibi major causa et melior et firmior dari potuit quare laudes sit Dominus? Sed ad nos redeamus, et in nobis illum fide, ut postremo gaudeat veritate; nunc quoniam ipse a nobis videri non potest, opera ejus videamus, se praebuit hominibus, ut etiam panem de coelo miserit , et Filium suum aequalem, qui hoc est quod ipse, dederit hominem faciendum, et pro hominibus occidendum; ut per hoc quod tu es, gustes quod non es. Multum enim ad te erat gustare suavitatem Dei; quia remota erat illa et nimis alta, tu autem nimis abjectus et in imo jacens. In magna ista separati
Abbreviated transcription (Latin):
ut qͥ ñ uident uideant. & qui uident
ceci fiant: Iudicauit gͦ dñs plebem
suam. Separauit gͦ & ñ ibi inueniet
quos in regnũ suũ restituat : Plane
inueni&. & inseruis suis ad uocabitur:
Non reppulit ait apłs plebẽ suam:
quam prȩsciuit. Et unde ꝓbase Nam
& ego isrłita sũ. Ergo udicauit dñs
hoc ẽ & inseruissuis ad uocabit᷑. A qͥb
Agentib. Quantȩ enĩ gentes credendo
uener̃quanti fundi qͣnta loca
credere uolt̃. Dicimꝰ eis. Quid uultiᷤ
Respondent. Nosse głam dĩ. Credite
fr̃s mirari nos. gaudere ad talem
uocẽ rusticorũ. Ueniunt nescio unde
excitati anescio quo. Quid dicã a
deserto. deremotis sinib & ardius mon¬
tib adeccłam. & hanc uocẽ habent
pleriq & pene om̃s eoꝵ ut uideamus
uere intꝰ docentẽ dm̃. Implet̾ scriptura
ꝓpħica qua dictũ ÷ ert̃ om̃s docibileᷤ
dõ. Quid desideratis dicimꝰ illis: Et illi.
Uidere głam dĩ. Om̃s enĩ peccauerunt.

Expanded text:
n vident, videant; et qui vident, caeci fiant? Judicavit» ergo «Dominus plebem suam.» Separavit ergo, et non ibi inveniet quos in regnum suum restituat? Plane inveniet: «Et in servis suis advocabitur. Non repulit,» ait Apostolus, «plebem suam, quam praescivit.» Et unde probat? «Nam et ego Israelita sum» . Ergo «Judicavit Dominus hoc est, «Et in servis suis advocabitur.» A quibus? A Gentibus. Quantae enim gentes credendo venerunt! quanti fundi, quanta loca credere volunt, dicimus eis: Quid vultis? Respondent: Nosse gloriam Dei. Credite, fratres, mirari nos et gaudere ad talem vocem rusticanorum. Veniunt nescio unde, excitati a nescio quo: quid dicam, a deserto, de remotissimis et arduis montibus ad Ecclesiam, et hanc vocem habent plerique et pene omnes eorum, ut videamus vere intus docentem Deum: impletur Scriptura prophetica qua dictum est, «Erunt omnes docibiles Deo» . Quid desideratis, dicimus illis? Et illi: Videre gloriam Dei. «Omnes enim peccaverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
bem suam & inseruis suis ad uocabit᷑.
ad orandũ: Idola gentiũ dicturus
erat fortasse ut contẽneremꝰ. ista om̃a
dicturus erat idolagentiũ. lapides
& ligna gypsum & testã. Non hȩc
dico uilis materia ẽ illud qđ ualde
amant uł qđ ualde honorant dico i
argentũ. lucet aurũ. idõ oculos habeÑ¬
& uident : Etuident sic qͦmͦ argentũ
est quomͦ aurũ ÷ utile forte auaro. ñ
religioso : Immo uͦ nec auaro utile.
s utile bene utenti. & ꝑ eiꝰ erogationẽ
cũ ista in sensata sint. qͥd facitis homi¬
nes de argento & auro de oꝰ: Quos
deos facitis. ñne uidetis qđ ñ uideant:
aaibolant. Om̃a ista artifex faber
argentariꝰ. Artifex facere potuit
& oculos &aures & nares & os& manꝰ
& pedes. S nec lucẽ oculis nec auditũ
qđ fecisti: si aqͦ factꝰ es agͥnousti dol¬

Expanded text:
am, et in servis suis advocabitur; adorandum? Idola Gentium dicturus erat fortasse, ut contemneremus ista omnia; dicturus erat idola Gentium, lapides et ligna, gypsum et testam? Non haec dico; vilis materia est: illud quod valde amant, vel quod valde honorant dico, «argentum, lucet aurum, ideo oculos habent et vident? Sic, quomodo argentum est, quomodo aurum est, utile forte avaro, non religioso; imo vero nec avaro utile, sed utile bene utenti, et per ejus erogationem cum ista insensata sint, quid facitis homines de argento et auro deos? Quos deos facitis, nonne videtis quod non videant ?labunt.» Omnia ista artifex, faber argentarius, aurifex facere potuit, et oculos, et aures, et nares, et os, et manus, et pedes; sed nec lucem oculis, nec auditum quod fecisti, si a quo factus es agnovisti. D
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s. om̃s c̃fundent᷑. & tͣns ducent e
ex aduerso iniqͥtates eoꝵ. Tc̃ dicent in¬
pii c̃fusi. Qͥd nob̾ ꝓfuit suꝑbia : Marui
mysteria fr̃s mei. Dissipatio rex afi¬
ctionis. disũpant᷑ ut affligant. Magni
mysteria. Tẽptatio coloꝵ id ÷ fallacia
rex amaricantiũ. Fallunt eñi ut ani¬
ricent. Conclusio: rex c̃fusionis don¬
cluclunt᷑ enĩ. ne tͣnseant ad fidẽ. &ei
uenerit ĩ qͣm credimꝰ: c̃ fundent᷑. t
om̃a regna chanaan occidit ds̃. ino¬
an it̾pretat᷑ paratꝰ humilitati. humb¬

Expanded text:
traducent eos ex adverso iniquitates eorum. Tunc dicent impii confusi: «Quid nobis profuit superbia» ? Magna mysteria, fratres mei. Dissipatio rex afflictionis; dissipantur ut affligantur. Magna mysteria. Tentatio oculorum, id est fallacia, rex amaricantium; fallunt enim ut amaricent. Conclusio rex confusionis; concluduntur enim ne transeant ad fidem, et cum venerit in quem credimus, confundentur. «Et omnia regna Chanaan» occidit Deus. Chanaan interpretatur, Paratus humilitati. Hum
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ beneficiũ illi p̾stat᷑: qͣndo punit᷑
ut humiliet᷑. Mhanaan gͦ. mͦ suꝑb est
Om̃is impiꝰ. om̃is infidelis. ex altat cor
suũ. ñ uult credere in dm̃ S hȩc &¬
altatio parata ÷ humilitati ĩ diem
iudicii. Tc̃ humiliabit᷑. qͣndo ñ uult
St̃ enĩ uasa irȩ: quȩ ꝑfecta sunt adꝑ
ditionẽ. Modo ex tollant se. garriana
extendant se suꝑ fideles. irrideant
fideles. blasphement xp̃ianos. dicunt
amcularia sunt istã quȩ dicunt dehe
iudicii. Istaelatio eoꝵ parata ÷ humil¬
tati quando uenerit iudex. qͥmͦ annim¬

Expanded text:
 beneficium illi praestatur, quando punitur ut humilietur. Chanaan ergo modo superbus est. Omnis impius, omnis infidelis exaltat cor suum; non vult credere in Deum. Sed haec exaltatio parata est humilitati in diem judicii; tunc humiliabitur, quando non vult: sunt enim vasa irae, quae perfecta sunt ad perditionem . Modo extollant se, garriant, extendant se super fideles, irrideant fideles, blasphement Christianos; dicant, Anicularia sunt ista quae dicunt de die judicii. Ista elatio eorum parata est humilitati. Quando venerit judex, qui modo annun
Abbreviated transcription (Latin):
sum qͥsũ. Et. Dices filiis isrł. qͥ est misit me.
aduos. Non dix̃. ds̃ dñs. ille om̃ipotens. &¬
misericors. iustꝰ. Quȩ si diceret. utiq uera
diceret. Sublatis demedio om̃ib qͥb ap-¬
pellari posset & dici ds̃: ipsũ eẽ se uocari
in eiꝰ cõparatione ea quȩ facta st̃ ñ sint. Illi
ñ cõparata st̃ qm̃ ab illo st̃. illi aut̃ cõparata¬

Expanded text:
is Israel, Qui est, misit me ad vos.» Non dixit, Dominus Deus ille omnipotens, misericors, justus: quae si diceret, utique vera diceret. Sublatis de medio omnibus quibus appellari posset et dici Deus, ipsum esse se vocari in ejus comparatione ea quae facta sunt, non sint. Illo non comparato, sunt; quoniam ab illo sunt: illi autem comparata
Abbreviated transcription (Latin):
auro cordis sui ꝓfert bonũ. Dico & an¬
geluꝰ bonũ qͥnon ẽ lapsus suꝑbia & dia¬
boluis factꝰ: s in heret obȩdiendo ei a qͦ
factus : Om̃a ista dico bona: s tam̃ cum
suis nominib cȩlũ bonũ. angelũ bonũ.
hominẽ bonũ. Ad dm̃ aut̃ cum me re¬
stimulauit nos ad quęrendũ & ad distin¬
guendũ qđ sit bonũ alio bono bonum

Expanded text:
dis sui profert bonum» . Dico et angelum bonum, qui non est lapsus superbia et diabolus factus est; sed inhaeret obediendo ei a quo factus est. Omnia ista dico bona, sed tamen cum suis nominibus; coelum bonum, angelum bonum, hominem bonum: ad Deum autem cum me restimulavit nos ad quaerendum et ad distinguendum quid sit bonum alio bono bonum
Abbreviated transcription (Latin):
bet. ueritatẽ ñ habet. lã qͥd mirũ ÷ si
amaricantes talẽ habeant regẽ. m̃dacẽ
regẽ : Nisi enĩ m̃daciũ & simulatio p̃ce¬
dat: ñ sunt a maricantes in eccła. Inde
enĩ amaricant: qͥa fingunt. Prȩcedit tẽptatio
coloꝵ. amaricatio seqͥtur. Et mipso dia
manꝰ dei. & illũ & illos. Illũ ne inducat.
illos ut corrigant᷑. Et enĩ ĩ uno qͦq ho¬
mine occiditur ille rex: quando dãnat
simulationẽ. & diligit ueritatẽ. Manꝰ
dĩ ñ qui escit id agere. Nã quẽ ad modũ
egit adlitterã tc̃ : sic agit᷑ nc̃ sp̃ualit᷑.
Occidit etiã aliũ rege̾: & aliũ popłm eiꝰ.
Et ogregẽ basan. & hic quã malus : Og
interp̃tat᷑ c̃clusio. basan ĩt̃pretat᷑ c̃fũsio
Malus rexille : qͥ int̾cludit uiã addm̃.
hoc enĩ agit diabolus sẽꝑ. opponendo
figmenta sua. opponendo idola sua.
idola sua faciendo. opponendo se neces¬
sariũ ꝑ arrepticios. sortilogos. augures:

Expanded text:
bet, veritatem non habet. Jam quid mirum est si bet, veritatem non habet. Jam quid mirum est si amaricantes talem habeant regem, mendacem regem? Nisi enim mendacium et simulatio praecedat, non sunt amaricantes in Ecclesia; inde enim amaricant, quia fingunt. Praecedit tentatio oculorum, amaricatio sequitur: et in ipso diabmanus Domini et illum et illos; illum, ne inducat; illos, ut corrigantur. Etenim in unoquoque homine occiditur ille rex, quando damnat simulationem, et diligit veritatem. Manus Dei non quiescit id agere. Nam quemadmodum egit ad litteram tunc, sic agit nunc spiritualiter, Occidit etiam alium regem et alium populum ejus: «Et Og regem Basan.» Et hic quam malus! Og interpretatur, Conclusio: Basan interpretatur, Confusio. Malus est rex ille qui intercludit viam ad Deum. Hoc enim agit diabolus; semper opponendo figmenta sua, opponendo idola sua, idola sua, opponendo se necessarium per arreptitios, sortilegos, augures,
Abbreviated transcription (Latin):
tui egipte. in pharaonẽ & mnom̃s seruoᷤᷤ
eiꝰ. Pharao. rex egiptioꝵ. Nom̃ attendite
& uidete : quem admorlũ ista faciat ds̾.
Rex in om̃i gente pͥor ẽ. Egiptꝰ afflictio ÷
pharao dissipatio. Afflictio gͦ regẽ ha¬
bet dissipationẽ: qͥa illi qͥ affligunt.
eccłam. dissipati affligunt. Ut enĩ af¬
fligant. dissipant᷑: qm̃ rex ducit. po-¬
pulus seqͥtur. p̃cedit dissipatio. seqͥtur
afflictio. Audite audite nomina hȩc¬
in inter pretatione typica & sapientia
plena. Nec unũ inuenis existis nominib.
qđ boni aliquid ĩ t̃pretetur. Ubi ex
reges & quas gentes: Seon regẽ amor¬
reorum occidit. Audite nomina gra¬
dendis talib regib & talib popłis. Int̾¬
p̾tatur enĩ seoñ tẽptatio coloꝵ. & amor¬
rei interp̾tantur amaricantes. Iã hic
uidete si intelligere possumꝰ. qͦmͦ amari¬
cantes regẽ habeant tẽptationẽ colorũ.
Tẽptatio coloꝵ ñ ẽ: nͥ m̃daciũ. Colorẽ ha¬

Expanded text:
 in Pharaone et in omnibus servis ejus.» Pharao rex Aegyptiorum. Nomen attendite, et videte quemadmodum ista faciat Deus. Rex in omni gente prior est; Aegyptus Afflictio est, Pharao Dissipatio. Afflictio ergo regem habet dissipationem; quia illi qui affligunt Ecclesiam, dissipati affligunt. Ut enim affligant, dissipantur: quoniam rex ducit, populus sequitur; praecedit dissipatio, sequitur afflictio, Audite, audite nomina haec, interpretatione typica et sapientia plena: nec unum invenis ex istis nominibus, quod boni aliquid interpretetur, ubi exereges et quas gentes? «Seon regem Amorrhaeorum.» Audite nomina gradendis talibus regibus et talibus populis: interpretatur enim Seon, Tentatio oculorum; Amorrhaei interpretantur, Amaricantes. Jam hic videte si intelligere possumus quomodo amaricantes regem habeant tentationem oculorum. Tentatio oculorum non est nisi mendacium: colorem ha
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ista euertit ds̃ corporalit᷑ tẽ: quan¬
do patres nr̃i educti st̃ de terraegii
Puertit sp̃ualit᷑ nc̃. nec cessat manꝰeꝰ
usq infinẽ. Ideo ne istas potentias d
tẽ putes per actas cessasse : dnẽ nomo
tua. ñ cessat manꝰ tua in scło facere
ista: quȩ tc̃ p̃nuntiasti figurando

Expanded text:
go ista evertit Deus; corporaliter tunc, quando patres nostri educti sunt de terra Aegypti; evertit spiritualiter nunc, nec cessat manus ejus usque in finem. Ideo ne istas potentias Dei tunc putes peractas cessasse: «Domine, nomtua, non cessat manus tua in saeculum facere ista, quae tunc praenuntiasti figurando
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce in ipsis hominib possũ agnoscere.
quia ĩcelo & int̾ra om̃a quȩ cunq uoluit
fecit. Celũ enĩ & hereũ sp̃uales accipio.
terrã carnales. Ex his duob tanꝗͣ celo
& t̾ra constat ȩccła dĩ. Et ad sp̃uales ꝑ¬
tinet p̾dicatio. ad carnales ꝑtinet ob¬
secundatio. Nã cęli enarrant głam dĩ.
& facta manuũ eiꝰ annntiat firmam̃-¬
tũ. Si aut̃ terra ñ ẽẽt plebs di̾. ñ diceret
apłs. Dĩ ȩdificatio dĩ agri cultura estĩ.
Sic̃ sapiens architectꝰ fundam̃tũ posui.
aliꝰ suꝑ ȩdificat. Ergo ȩdificiũ dĩsumꝰ.
& ager dĩ sumꝰ. Quis inquit plantat
uineã. & de fructu eiꝰ ñ ꝑcipit : Ego
plantaui. apollo rigauit. s ds̃ ĩcrem̃¬
tum dedit. Ergo & in eccła sua. & in
p̃dicatorib suis & inplehib suis : tanꝗͣ

Expanded text:
Ecce in ipsis hominibus possum agnoscere Ecce in ipsis hominibus possum agnoscere quia «in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit.» Coelum enim aethereum, spirituales accipio; terram, carnales: ex his duobus tanquam coelo et terra constat Ecclesia Dei; et ad spirituales pertinet praedicatio, ad carnales pertinet obsecundatio. Nam et «coeli enarrant gloriam Dei, et facta manuum ejus annuntiat firmamentum» . Si autem terra Dei non esset plebs s, «Dei aedificatio, Dei agricultura estis: sicut sapiens architectus fundamentum posui; alius superaedificat.» Ergo aedificium Dei sumus, et ager Dei sumus. «Quis,» inquit, «plantat vineam, et de fructu ejus non percipit» ? «Ego plantavi, Apollo rigavit, sed Deus incrementum dedit» . Ergo et in Ecclesia sua, et in praedicatoribus suis, et in
Abbreviated transcription (Latin):
exẽpla beneficioꝵ dĩ. cũ ea recolis. & cum
cũ legunt᷑. Quando aut̃ pius uidet qđ
passus ÷ impiꝰ: purgat se ab om̃i impietate.
neueniat & ipse intalẽ pęnã talẽq uindi¬
ctam. Bene gͦ hȩc accepistis. Quid de ĩde
fecit ds̃ : Expulit impios. Et orori ter
omĩa quȩ fecisti quid enĩ uideo qͥa fecistie
Inspicio creaturã tuã quã fecisti incȩlo.
inspicio hanc imã partẽ ubi habitamꝰ.
& hinc uideo beneficia tua. nubium.
uentoꝵ pluuiarũ. popłm tuũ attendo.
eduxisti eos dedomo seruitutis. signa &
ꝓdigia fecisti int̾ inmicos eoꝵ. punisti eoᷤ
quos molestos patiebant᷑. impios de t̾ra
sua eiecisti. reges eorũ occidisti. t̾rã eoꝵ
popło tuo dedisti. uidi om̃a. & impletꝰ
laude dixi. Dñe nom̃ tuũ in scła. hȩc
qͥdem adlitterã qͦmͦ scripta sunt uidemꝰ.
nouimꝰ. laudamꝰ. Si aut̃ aliqͥd significant.
ñsim onerosus : dũ explico ut potero.

Expanded text:
exempla beneficiorum Dei, cum ea recolis; et cum exempla beneficiorum Dei, cum ea recolis; et cum cum leguntur. Quando autem pius videt quod passus est impius, purgat se ab omni impietate, ne veniat et ipse in talem poenam talemque vindictam. Bene ergo haec accepistis. Quid deinde fecit Deus? Expulit impios: «Et dedit teromnia quae fecisti. Quid enim video quae fecisti? Inspicio creaturam tuam quam fecisti in coelo, inspicio hanc imam partem ubi habitamus; et hinc video beneficia tua, nubium, ventorum, pluviarum. Populum tuum attendo: eduxisti eos de domo servitutis, et signa et prodigia fecisti inter inimicos eorum, punisti eos quos molestos patiebantur, impios de terra sua ejecisti, reges eorum occidisti, terram eorum populo tuo dedisti; vidi omnia, et impletus laude dixi: «Domine, nomen tuum in saecdem ad litteram quomodo scripta sunt videmus, novimus, laudamus. Si autem aliquid significant, non sim onerosus, dum explico ut potero.
Abbreviated transcription (Latin):
& qͣndo irascit᷑ : facit qđ uult. ꝑcussit
pͥmogenita egipti. ab homine usq ad pecꝰ
eoipte. Nostis. legistis. qͣnta ꝑmoysen
fecerit manꝰ dñi in egypto. ad terrendoᷤ.
ad contundendoᷤᷤ. ad deiciendos suꝑboᷤ
egiptios. Inpharaonie et iioaĩs seruos
eiꝰ. Parũ ÷ in egipto. qͥd postea quam
eductꝰ ÷ inde popłs : Qui ꝑcossit Gen¬
ses moulias. Quȩ possidebant terrã.
quã uolebat ds dare popło suo. Et
occiort Reces fortes seon reoroꝯ a¬
mor Reoꝵ. et oareoe Basan. et om̃ia
Reona chanaan. Om̃a ista qͦmͦ cõmemorat
breuit̃ psalmꝰ : sic ea legimꝰ in aliis libis
dominicis. Et magna ibi manꝰ dñi.
Quando tuuides quȩ facta sunt ĩ impioᷤ:
caue nefiant ĩte. Ad hoc enĩ in illos
facta st̃ : ut tu transires. & eos ñ imita¬
reris. & talia ñ patereris. Tam̃ uide
qͥa flagellũ dñi ẽ suꝑ omẽm carnem.
Neputes te ñ uideri qͣndo peccas. neputeᷤᷤ
te c̃tẽni. neputes dm̃ dormire. Attende

Expanded text:
vult. «Percussit primogenita Aegypti, ab homine usque ad pecus. Aegypte.» Nostis, legistis quanta per Moysen fecerit manus Domini in Aegypto ad terrendos, ad contundendos, ad dejiciendos superbos Aegyptios. «In Pharaone et in omnibus servis ejus.» Parum est in Aegypto; quid posteaquam eductus est inde populus? «Qui percussit gentes multas:» quae possidebant terram quam volebat Deus dare populo suo. «Et occidit reges fortes; Seon regem Amorrhoeorum, et Og regem Basan, et omnia regna Chanaan.» Omnia ista quomodo commemorat breviter Psalmus, sic ea legimus in aliis Libris dominicis, et magna ibi manus Domini. Quando tu vides quae facta sunt in impios, cave ne fiant in te: ad hoc enim in illos facta sunt, ut tu transires, et eos non imitareris, et talia non patereris. Tamen vide quia flagellum Domini est super omnem carnem. Ne putes te non videri quando peccas, ne putes te contemni, ne putes Dominum dormire: attende
Abbreviated transcription (Latin):
eccł̃am. scismata & hereses faciendo.
ꝓinde nec illis inuenis fidẽ. qm̃ facti
sunt egiptꝰ id ÷ afflictio popłi dĩ. Oc¬
cisa sunt pͥmogenita eoꝵ. tͣhunt pꝰ se
turbas indoctas. ipsa st̃ pecora. In hac
gͦ afflictione qua ȩccła affligit᷑. morit᷑
in affligentib fides. moriunt᷑ pͥmogenita
& in ipsis doctis & ĩ doctis. qͥa occidit ds̃
pͥmogenita egiptiorũ ab homine usq¬

Expanded text:
Ecclesiam, schismata et haereses faciendo. Ecclesiam, schismata et haereses faciendo. Proinde nec in illis invenis fidem, quoniam facti sunt Aegyptus, id est afflictio populo Dei. Occisa sunt primogenita eorum: trahunt post se turbas indoctas; ipsa sunt pecora. In hac ergo afflictione qua Ecclesia affligitur, moritur in affligentibus fides: moriuntur primogenita et in ipsis doctis et indoctis; quia occidit Deus primogenita Aegyptiorum «ab homine usq
Abbreviated transcription (Latin):
onem corporis nr̃i. Si ꝙͣ mnagna dĩ gr̃a
est ut c̃seruet᷑ fides nr̃a: magna pena÷
occidere pͥmogenita qͣndo homines in
afflictione eccłe c̃stituti ꝑdunt fidem.
Affligunt enĩ eccłam ut ꝑdant fidem.
gͦ affugunt eccłam. qͥcunq scandala
eccłȩ immit̾tunt: & si xp̃iani appel¬
lentur. moriunt᷑ pͥmogenita eorum.
Erunt infideles & er̃t manes: habentes
nom̃ tantũ & signũ. In corde aut̃ pͥmo¬
genitũ suũ sepelier̃t. usq adeo. ut qͣdo
ei aliqͥd dixeris ꝓpt̃ bonã uitã. ꝓpter
sp̃ẽ uite eternȩ. & ꝓpt̾ timorẽ ignis
ȩterni : apud se subsannet. aut si talis ÷
ut audeat. corã te os torqueat & dicat.
Quis huc inde reuersus ẽ ÷ Dicunt sibi
ẽ fides. & hoc ab homine usq ad pecus:
Bicam fr̃s qđ sentio. homines intelligo
sp̃ualit̾ significari tanꝗͣ doctos. ꝓpter
rationalem animã qđ ÷ homo. Pecora
uͦ indoctos. s tam̃ habentes fidẽm. Nã
habent pͥmogenita. St̾ docti qͥ affligunt

Expanded text:
ri» . Si ergo magna Dei gratia est ut conservetur fides nostra; magna poena est occidere primogenita, quando homines in afflictione Ecclesiae constituti perdunt fidem. Affligunt enim Ecclesiam, ut perdant fidem: nam ergo affligunt Ecclesiam, quicumque scandala Ecclesiae immittunt, etsi christiani appellentur, moriuntur primogenita eorum. Erunt infideles, erunt inanes, habentes nomen tantum et signum: in corde autem primogenitum suum sepelierunt; usque adeo, ut quando ei aliquid dixeris, propter bonam vitam, propter spem vitae aeternae, et propter timorem ignis aeterni, apud se subsannet; aut si talis cet ut audeat coram te, os torqueat et dicat: Quis huc inde reversus est? dicunt sibi est fides ejus: et hoc «ab homine usque ad pecus.» Dicam, fratres, quod sentio. Homines intelligo spiritualiter significari tanquam doctos, propter rationalem animam, quod est homo: pecora vero, indoctos; sed tamen habentes fidem, nam non haberent primogenita. Sunt docti qui affligunt
Abbreviated transcription (Latin):
facis. quando amas. quando laudas.
Non em̃ exnecessitate: s qͥa placet. Unde
iustis & scĩs dĩ placuit ds̃. etiã flagellanᷤ
eos. Quando inqͥs om̃ib displicet. pla¬
cuit illis. & sub flagello eiꝰ in erũnis. in
laborib. in uulnerib. megestate c̃stituti
laudauer̃ dm̃. Non eis displicuit nec
torquens. Hoc ÷ gratis amare. ñ quasi
ꝓposita acceptione mercedis. qͥa ipsa
merces tua sũma. ds̃ ipse erit. quẽ gratiᷤ
diligis. Et sic amare debes: ut ipsũꝰ pro
mercede desiderare debeas qͥ solus te
satiet sic̃ philippꝰ desiderabat cũ dicere.
ostende nob̾ patrẽ & sufficit nob ox
rito qͥa hoc deliba uoluntate facer¬
debemꝰ: qͥa delectati facimꝰ amando
facimꝰ qͥa & si corripim̃ ab illo nobino¬
quã displicere debet. qͥ sẽꝑ ÷ iustꝰ p¬
dix̃ ille laudator eiꝰ. Inme sunt dea
uota tua. quȩ reddã laudationes tibi
dño tuo sacrificiũ gratũ illi & acceni

Expanded text:
facis, quando amas quod laudas; facis, quando amas quod laudas; non enim ex necessitate, sed quia placet. Unde justis et sanctis Dei placuit Deus, etiam flagellans eos. Quando iniquis omnibus displicet, placuit illis; et sub flagello ejus, in aerumna, in laboribus, in vulneribus, in egestate constituti laudaverunt Deum: non eis displicuit nec torquens. Hoc est gratis amare, non quasi proposita acceptione mercedis; quia ipsa merces tua summa Deus ipse erit, quem gratis diligis: et sic amare debes, ut ipsum pro mercede desiderare non desinas, qui solus te satiet; sicut Philippus desiderabat, cum diceret, «Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis» . Merito, quia hoc de libdebemus, quia delectati facimus, amando facimus; quia etsi corripimur ab illo, nobis nunquam displicere debet, qui semper est dixit ille laudator ejus: «In me sunt, Deus, vota tua, quae reddam laudationis tibi»Domino tuo sacrificium gratum illi et acceptum,
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ om̃ĩpotentis alienũ ÷ ⁊ Et in mari&
in om̃ib abẏssis. quȩ uoluit fecit. Qt
abyssus :: Latentia corda mortaliũ ꝓfos¬
dȩ cogitationes hominũ. Quomͦ &ibi
& impiũ. qͥ aut̃ diligit iniqͥtatẽm odt
animã suã. Et ubi illũ in terrogat: ul
scriptũ ẽ. In cogitationib impũ int̾o¬
gatio erit. Ergo & in om̃ib abyssis. oni
nichil latet. Consolat᷑ cor bonũ. torquet
cor malũ. Om̃a gͦ quȩ uoluit fecit ineli
& in t̾ra in mari & ĩom̃ib abẏssis. susetasꝰ¬
nubes ab extremo terre. Qͣs nubes: prę¬
dicatores uerbi ueritatis suȩ. Deqͥb ni¬
bib. alio loco irascens uineę suȩ dicit
Mandabo nubib meis nepluant suꝑea
imbrẽ. Et parũ ÷ excitasse nubes deie¬
rusalẽ uł de ifrł: quos misit p̾dicare
euangłm suũ ĩ toto orbe t̾rarũ. de qͥbi
nubib dictũ ÷ ĩ om̃em t̾rã exiuit sonꝰ

Expanded text:
Dei omnipotentis alienum est? «Et in mari et in omnibus abyssis quae voluit, fecit.» Qui sunt abyssus? Latentia corda mortalium, profundae cogitationes hominum. Quomodo et ibi niquitatem, odit animam suam» . Et ubi illum interrogat? Alibi scriptum est: «In cogitationibus impii interrogatio erit» . Ergo, «et in omnibus abyssis omnia nihil latet. Consolatur cor bonum, torquet cor malum. «Omnia» ergo «quae voluit, fecit in coelo et in terra, in mari et in omnibus abyssis.nubes ab extremo terrae.» Quas nubes? Praedicatores verbi veritatis suae. De quibus nubibus alio loco irascens vineae suae dicit, «Mandabo nubibus meis ne pluant super illam imbrem» . Et parum est excitasse nubes de Jerusalem vel de Israel, quas misit praedicare Evangelium suum in toto orbe terrarum; de quibus nubibus di
Abbreviated transcription (Latin):
dit ea nob̾. Molesta aut̃ pena ẽ & nmiũ
terribilis plaga. mors primogenitoꝵ.
Quȩ sunt pͥmogenita nr̃a : Alores istinr̃i
quib nc̃ seruimꝰ dõ. ipsa sunt pͥmogenita.
yrimitias enim habemus. ipsam fidem
unde incipimꝰ. Ecclȩ qͥppe dictũ ẽ: uenieᷤᷤ
ptransiens ab initio fidei. & nemo incipit
bene uiuere nͥafide. Fi̾des gͦ nr̃a. in pͥmo¬
genitis nr̃is ÷. Quando custodit᷑ fides
nr̃a cȩtera subseqͥ possunt. Nã qđ pur-¬
gant᷑ homines. cotidie ꝓficiendo in
meliꝰ meliꝰq uiuendo. ipso interiore
homine renouato dedie indiẽ. sic̃ dic̃

Expanded text:
dit nobis. Molesta autem poena est, et nimium dit nobis. Molesta autem poena est, et nimium terribilis plaga, mors primogenitorum. Quae sunt primogenita nostra? Mores isti nostri, quibus nunc servimus Deo, ipsa sunt primogenita nostra. Primitias enim habemus ipsam fidem, unde incipimus. Ecclesiae quippe dictum est, «Venies, et pertransies ab initio fidei» : et nemo incipit bene vivere, nisi a fide. Fides ergo nostra in primogenitis nostris est. Quando custoditur fides nostra, caetera subsequi possunt. Nam quod purgantur homines quotidie proficiendo in melius, meliusque vivendo, ipso interiore homine renovato de die in diem, sicut dicit
Abbreviated transcription (Latin):
hoc. S qͥa ipse dñs ait. p̃dicabit᷑ hoc e¬
uangeliũ regni ĩ toto ob̾e t̾rarũ ĩtesti¬
moniũ om̃ib gentib. & tunc ueniet
finis: excitat nubes ab extremo terrȩ.
Nã crescentȩ eugło unde erunt p̃dica¬
tores eugłii infinib t̾rȩ. nͥ ibi excites
nubes ab extremo terre : De ipsis aut̾
nubib qͥd oꝑat᷑ : Fulgura in pluuiam
catio terruit te ÷ S cũ penitendo
corrigeris. & agnoscis hoc miscđia fieri:
iplũiã uertit᷑ fulguris t̾ror. Q educit
uentos dethesauris suis. Eosdẽ p̃dicatore ᷤᷤ
puto. & nubes. & uentos. Nubes ꝓpt̾ carnẽ.
ientos ꝓpt̾ sp̃m. Nubes enĩ uident᷑. uenti
entiuntur & ñ uident᷑. Deniq qm̃ carnẽ
udemꝰ ẽẽ det̾ra: nubes inqͥt excitat ab
etremo terre. Ex presserat: unde excitae
nubes. Uenit aduentos qͥa sp̃s hominis
ignorat᷑ unde ueniat. ꝓducens inquit
uentos de thesauris suis. Paululũ attende.
genita nr̃a salua sint dño: qm̃ ipse de¬

Expanded text:
ait, «Praedicabitur hoc Evangelium regni in toto orbe terrarum, in testimonium omnibus gentibus, et tunc veniet finis» ; excitat nubes ab extremo terrae. Nam crescente Evangelio, unde erunt praedicatores Evangelii in finibus terrae, nisi ibi excitet nubes ab extremo terrae? De ipsis autem nubibus quid operatur? «Fulgura in pluviam catio terruit te? Sed cum poenitendo corrigeris, et agnoscis hoc misericordia fieri, in pluviam vertitur fulguris terror. «Qui educit ventos de thesauris suis.» Eosdem puto praedicatores et nubes et ventos: nubes, propter carnem; ventos propter spiritum. Nubes enim videntur, venti sentiuntur et non videntur. Denique quoniam carnem videmus esse de terra. «Nubes,» inquit, «excitat ab extremo terrae.» Expresserat unde excitet nubes: venit ad ventos, quia spiritus hominis ignoratur unde veniat: «Producens,» inquit, «ventos de thesauris suis.» Paululum attendite, genita
Abbreviated transcription (Latin):
dñ meiꝰ creatura. Ueniunt enĩ nubes
abextremo t̾rȩ ad mediũ & pluunt.
Unde surrex̾ nescis. Ergo indicat illud
ꝓpħa ab extremo terrȩ. Siue ab his. siue
a circundatione finiũ t̾rȩ. unde uult
fecit. Nã fulgura sine pluuia terrerent
te. & nichil cibi darent fulgura ĩplu-¬
uiã fecit. Fulgura sunt : c̃tremiscis Pluit :
gaudes. Fulgura inpluuiã fecit. Qui
terruit: ipse fecit ut gauderes Qui
eoocit uenłos de thes auris suis.
Occultis causis. unde nescis. Quia enim
flat uentꝰ sentis: qua causa flat uł deqͦ
thesauro rationis eductꝰ sit nescis. Debes
tam̃ dõ pietatẽ credendi: qͥa ñ flaret.
nͥ iussisset ille qͥfecit. nͥ ꝓduxisset ille
laudamꝰ miram᷑. benedicimꝰ dm̃. Uideamꝰ
quȩ fecit ĩ hominib ꝓpt̾ popłm suum
Qui ꝑcossit pͥmos eiirta eoipti. Et enĩ¬

Expanded text:
n ejus creatura: veniunt enim nubes ab extremo terrae ad medium, et pluunt; unde surrexerint nescis. Ergo indicat illud Propheta: «ab extremo terrae,» sive ab imo, sive a circumdatione finium terrae, unde vult fecit.» Nam fulgura sine pluvia, terrerent te, et nihil tibi darent. «Fulgura in pluviam fecit.» Fulgura sunt, contremiscis; pluit, gaudes. «Fulgura in pluviam fecit;» qui terruit, ipse ut gauderes fecit. «Qui educit ventos de thesauris suis:» occultis causis, unde nescis. Quia enim flat ventus, sentis; qua causa fiat, vel de quo thesauro rationis eductus sit, nescis: debes tamen Deo pietatem credendi, quia non flaret nisi jussisset ille qui fecit, nisi produxisset ille laudamus, miramur, benedicimus Deum: videamus quae fecit in hominibus propter populum suum. «Qui percussit primogenita
Abbreviated transcription (Latin):
dñm nr̃m. hanc gͦ suauitatẽ amate.
hanc suauitatẽ laudate. Intelligite
dñm. qͥ om̃a quȩcumnq uoluit fecit ĩ cȩlo
& it̾ra. ipse & inuob̾ faciet qđ uultis. Ipso
adiuuante uoluntatẽ ur̃am implebiti.
s dũ ñ potestis : c̃ fitemini qđ potestis.
brãs agite iacentes. clamate. erecturus¬

Expanded text:
nostrum. Hanc ergo suavitatem amate, hanc suavitatem laudate. Intelligite Deum, qui omnia quaecunque voluit fecit in coelo et in terra, ipse et in vobis faciet quod vultis, ipso adjuvante voluntatem 209 vestram implebitis, sed nondum potestis, confitemini cum potueritis, gratias agite, jacentes clamate, erect
Abbreviated transcription (Latin):
ut & firmoꝵ e&̃ & infirmoꝵ. Llã & m illa
missione serui sui moẏsi cũ diceret ego
sum qui sum. & dices filus i srł qͥẽ misit me
ad uos: quia ipsum ꝓpͥe eẽ m̃ti humanȩ
difficile erat caꝑe. & mittebat᷑ homo
ad homines. quam uis ñ ab homine: con¬
tinuo ds̃ tẽꝑauit laudẽ suã. & hoc de
se dixit. quod capi dulcit᷑ possit. Hon
in eo uoluit remanere qđ laudabatur:
quo ñ posset laudator attingere. Uade
inqͥt. dic filiis isrł. Ds ab raha & ds̃ isaac
& ds̃ iacob: misit me aduos. hoc mͥ nom̃ ÷

Expanded text:
ut et firmorum esset et infirmorum. Nam et in illa ut et firmorum esset et infirmorum. Nam et in illa missione servi sui Moysi cum diceret, «Ego sum qui sum;» et, «Dices filiis Israel, Qui est misit me ad vos:» quia ipsum proprie esse menti humanae difficile eracapere, et mittebatur homo ad homines, quamvis non ab homine; continuo Deus temperavit laudem suam, et hoc de se dixit quod capi dulciter posset; non in eo voluit remanere quod laudabatur, quo non posset laudator attingere. «Vade,» inquit, «dic filiis Israel, Deus Abraham et Deus Isaac et Deus Jacob misit me ad vos: hoc mihi nomen
Abbreviated transcription (Latin):
gis: Quia uerbũ caro factum est &
habitauit in nob̾. Ut gͦ panẽ angłoꝵ
manducaret homo: c̃reator angłoꝵ¬
factus ÷ homo. Psallite gͦ nomini eius:
qm̃ suauis ÷. Si gustastis: psallite. Sigu¬
stastis quã suauis ÷ dñs: psallite. Si bene
sapit qđ gustastis: laudate. Quis tam in¬
gratꝰ ÷ uł coquenti uł pascenti. ut cum
pulm̃to aliquo fuerit delectatꝰ. ñ red¬
dat gr̃am laudando qđ gustat: Side
his non tacemꝰ. de illo qui dedit om̃a
fortassis uidere bonũ om̃iũ bonorũ
bonum a quo sunt om̃a bona. bonũ
sine quo nichil ÷ bonũ & bonũ quod
sine ceteris bonũ est. Tendebatis uos
ut uideretis. & forte in extendenda acie
mentis ur̃e. deficiebatis. hoc eñi exme
conicio. sic patior. S &si ÷ aliqͥs sicut
fieri potest & ualde potest. acie m̃tiᷤ
fortior me & c̃tuitũ cordis sui diufigit
meo qđ ÷: laudet ille ut potest. &qͦmͦ
nos non possumꝰ laudet Grãs tam̃ illi
qui in hoc psalmo tẽꝑauit laudẽ suã:

Expanded text:
ro factum est, et habitavit in nobis» . Ut enim panem Angelorum manducaret homo, Creator Angelofactus est homo. «Psallite ergo nomini ejus, quoniam suavis est.» Si gustastis, psallite; si gustastis quam suavis est Dominus, psallite; si bene sapit quod gustastis, laudate. Quis tam ingratus est vel coquenti vel pascenti, ut cum fuerit pulmento aliquo delectatus, non reddat gratiam laudando quod gustat? Si de his non tacemus, de illo qui dedit omniafortassis videre bonum omnium bonorum, bonum a quo sunt omnia bona, bonum sine quo nihil est bonum, et bonum quod sine caeteris bonum est; tendebatis vos ut videretis, et forte in extendenda acie mentis vestrae deficiebatis. Hoc enim ex me conjicio; sic patior. Sed etsi est aliquis, sicut fieri potest, et valde potest, acie mentis fortior me, et contuitum cordis sui diu figit in eo quod est; laudet ille ut potest, et quomodo nos non possumus, laudet. Gratias tamen illi, qui in hoc psalmo temperavit laudem suam,
Abbreviated transcription (Latin):
m illa ciuitate que nunꝗͣruitura est:
quia & dominꝰ habitat in ea & custo¬
dit eã.quȩ est uisio pacis ȩt̾na ierłm
pacis illis fr̃s mei. cui laudandȩ lingua
ñ sufficit. ubi nullũ hostẽ iã sentiẽmꝰ.
nec ineccła nec extͣ eccłam nec in car¬
ne nr̃a nec incogitatione nr̃a. Absor¬
bebit᷑ enĩ mors inuictoria. & uacabimꝰ
ad uidendũ dm̃ ĩpace ęt̾na ciues ierłm

Expanded text:
e nunquam ruitura est; quia et Dominus habitat in ea, et custodit eam: quae est visio pacis aeterna Jerusalem, pacis illius, fratres mei, cui laudandae lingua non sufficit, ubi nullum hostem jam sentiemus nec in Ecclesia, nec extra Ecclesiam, nec in carne nostra, nec in cogitatione nostra. Absorbebitur mors in victoriam , et vacabimus ad videndum Deum in pace aeterna, cives Je
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ illos ęt̾̃nos facit postea sine fine
Habuer᷑ quippe in itiũ. s finẽ ñ habehis
Inabrahã &isaac & iacob totã eccłan
eiꝰ cogitate. omne sem̃ isrł cogitate.
Omne aut̃ sem̃ isrł: ñ solũ qͦđ ẽ excarit
abrahȩ semen estis. scđm ꝓmissionẽ here¬
des. Benedicim᷑ gͦ om̃s uidõ abraham
&isaac & iacob. Arborẽ qͥdem beneci
quandam. eamq oliuã creauit sicut
dix̃ apłs. ipsos patriarchas scõs unde ef¬
floruait popłs dĩ. S hec arbor oliuȩ pu¬
tata ÷ ñ amputata. & inde suꝑbi rami
fracti sunt. ipse ẽ blasphemꝰ & impius
popłs iudeoꝵ. manser̃ tam̃ rami bon
& utiles. Nãm inde apłi. Et cũ ibi ramt

Expanded text:
s illos facit aeternos postea sine fine: habuerunt quippe initium, sed finem non habebunt. 7. In Abraham et Isaac et Jacob totam Ecclesiam ejus cogitate, omne semen Israel cogitate: omne autem semen Israel, non solum quod est ex carne, Abrahae estis, secundum promissionem haeredes» . Benedicimur ergo omnes in Deo Abraham et Isaac et Jacob. Arborem quidem benedixit quamdam, eamque olivam creavit, sicut dixit Apostolus, ipsos Patriarchas sanctos, unde effloruit populus Dei: sed haec arbor olivae putata est, non amputata, et inde superbi rami fracti sunt; ipse est blasphemus et impius populus Judaeorum. Manserunt tamen rami boni et utiles; nam inde Apostoli. Et cum ibi rami
Abbreviated transcription (Latin):
plebẽ suã int̾rã reꝓmissionis : Ad hue
plane iudicabit. Plane iudicabit dñs
plebem suam. ETIIS ERUIS SOIS ADUO¬
cafitor. Iã iudicauit ipsam plebẽ. Ex¬
cepto uidicio futuro: udicata ÷ plebs
iudeoꝵ. Quid ÷ iudicata : Separati inde
sunt iusti. & remanser̃ iniusti. Si autẽ
mentior aut mͣtiri existimor. qͥa dixi
iã iudicata ÷: audi dnm dicentẽ. Iniuidici¬
um ego ueni in hune mundũ: ut qͥ non
uident uideant. & qͥ uident cecifiant.
Excecati sunt suꝑbi. illuminati sunt
humiles. Iudicauit gͦ plebẽ suã. Ipsum
nidiciũ dixit isaias. Et nc̃ tu domꝰ iacob.
uenite & ambulemꝰ in lumine dñi Pa¬
rũ ẽ hoc. S qͥd seqͥt᷑ ⁊÷ Dimisit enĩ ple

Expanded text:
Adhuc plane judicabit: «Judicavit Dominus plebem suam, et in servis suis advocabitur.» Jam judicavit ipsam plebem; excepto judicio futuro, judicata est plebs Judaeorum. Quid est, judicata? Separati inde sunt justi, et remanserunt injusti. Si autem mentior aut mentiri existimor, quia dixi, Jam judicata est; audi Dominum dicentem: «In judicium veni in hunc mundum, ut qui non vident, videant; et qui vident caeci fiant» . Excaecati sunt superbi, illuminati sunt humiles. «Judicavit» ergo «plebem suam.» Ipsum judicium dixit Isaias: «Et nunc tu domus Jacob, venite, ambulemus in lumine Domini.» Parum est hoc, sed quid sequitur? «Dimisit enim