comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ra. resurrectio domini triaͣna est.
Qitod uero ã quarta decima luna usq ad
uicesimam primã ꝑ septem dies paschał
dies queritur : ꝓpter ipsum numerum
septenariũ quo uniuersitatis significatõ
sepe figurat᷑. qui ȩtiam ipsi eccłiȩ tribu¬
itur ꝓpter instar uniuersitatis. Unde &
mortalitate carnis constituta: ꝓpter ip̃am
mutabilitatem. lunȩ nomine in scriptu¬
ris significatur. Uaria autem obseruan¬
tia opiinionũ paschał festuitatis int̾¬
clum errorem gignit. Latini namq ã¬
tertio nonas martias. usq in tertis nonas
aprilis pͥmi mensis lunam inquirunt.
Et si quinta lecina luna cdie diñco incur¬
rerit: in alio dñico die pascha protrahunt.
G reci pͥmi mensis lunam ab octauo idꝰ marti¬
as. usq in diem nonas aprił obseruant.
& si quinta cdecima luna die dñico ꝓuenerit:
scm̃ pascha cęlebrant. Huiꝰmodi gͣ dissensio
inter utrosq paschalem regłam turbat.
ominums annus ̃r: qui duodecim

Expanded text:
ra resurrectio Domini triduana est. ra resurrectio Domini triduana est. Quod vero a quarta decima luna usque ad vicesimam primam per dies septem paschalis dies quaeritur, propter ipsum numerum septenarium, quo universitatis significatio saepe figuratur; qui etiam ipsi Ecclesiae tribuitur propter instar universitatis, unde etmortalitate carnis constituta propter ipsam mutabilitatem lunae nomine in Scripturis significatur. Varia autem observantia opinionum paschalis festivitatis interdum errorem gignit. Latini namqtertio Nonas Martii usque in tertium Nonas Aprilis primi mensis lunam inquirunt: et si quinta decima luna die Dominico pernerit, in alio die Dominico pascha protrahunt. Graeci primi mensis lunam ab octavo Idus Martii usque in diem Nonarum Aprilis observant: et si quinta decima luna die Dominico incurrerit, sanctum pascha celebrant. Hujusmodi ergo dissensio inter utrosque paschalem regulam turbat. Communis annus dicitur, qui duodecim
Abbreviated transcription (Latin):
quod postea eadem hora qua surrexit ad
iudicanctum uenturꝰ est. Eo autem modo¬
agimus pascha: solum ut non mortẽ et
resurrectionem xp̃i in memoriã reuocem᷑.
s etiam cȩteras quȩ circa eum attestant᷑
ad sacramentoꝵ significationẽ inspiciamꝰ.
hominem que iubeniur induere. & exue¬
re uet̾em hominẽ. exp̃gantes uetꝰ fermen¬
tum. ut simꝰ noua consꝑsio: qm̃ pascha nr̃m
tatem pͥmus mensis nouoꝵ in anni mensi¬
bus celebrationi paschali mystice attribut᷑
est. Quod uero terciȩ ebdomadȩ diẽ cele¬
bratur. idẽ qui dies occurrit aͥ quinta
decima in uicesimam pͥmam: hoc signifi¬
cat quod in toto tempore secłi quod septe¬
nario dierum numero agit᷑. nunc terci¬
um tempꝰ hoc sacramentũ apparuit. Rimũ
enim tempꝰ est ante legem. scdm sub lege.
tercium sub gr̃a: ubi manifestatum est
sacramentũ priꝰ occultum in ꝓpħico enig¬
mate. Ideo & ꝓpter hȩc tria secłi tempo¬

Expanded text:
quod postea eadem hora, qua resurrexit, ad quod postea eadem hora, qua resurrexit, ad iudicandum venturagimus pascha, ut non solum mortem et resurrectionem Christi in memoriam revocemus, sed etiam caetera, quae circa eum attestantur ad sacramentorum significationem, inspiciamus. hominem quem jubemur induere, et exuere veterem ; expurgantes vetus fermentum, ut simus nova conspersio, quoniam Pascha nostrum tatem primus mensis novorum in anni mensibus celebrationi paschali mystice attributus est. Quod vero tertiae hebdomadae die pascha celebratur, id est, qui dies occurrit a quinta decima usque in vicesimam primam: hoc significat: quia in toto tempore saeculi, qui septenario dierum numero agitur, nunc tertium tempus hoc sacramentum aperuit. Primum enim tempus est ante legem: secundum sub lege: tertium sub gratia; ubi iam manifestatum est sacramentum prius occultum in prophetico aenigmate: ideo et propter haec tria saeculi tempo
Abbreviated transcription (Latin):
ad primum exordiũ recurrenclum.
Antiquitꝰ eccłia pascha. qͣrta decimꝰ luna
cum iudeis celebrabat: quocumq diȩ
occurreret. Quem ritũ sc̃i patres in nice¬
na synodo ꝓhibuerunt: constituentes
ñ solum lunam paschalem inqͥrere. sed
etiam diem resurrectionis dñicȩ obser¬
uare. E ob hoc pascha a quarta decima
luna. usq ad uicesimã pͥmam extende¬
runt: ut dies dñicus ñ omitteret᷑. Pas¬
chȩ aut̃ uocabulum ñ grecum sed hebre¬
um est. nec apassione. qͣm pãschin grece
dicitur pati. s a transitu hebreo uerbo
pascha appellatur: eo quod tunc popul̃
dei ex ȩgypto transierit. Unde & in ȩ¬
uugłio. Cum uidisset inquit iħe quia
uenit hora eius. ut transeat de hoc mun¬
do ad patrem. Cuiꝰ nox ideo uigil du-¬
citur ꝓpter aduentum regis ac di nr̃i:
ut tempꝰ resurrectionis eius nos ñ dor¬
mientes s uigilantes inueniat. suius
noctis cluplex ratio est: siue qđ in ea
uitam tunc recipit cum passus est: siue

Expanded text:
ad primum exordium recurrendum. Antiquitus Ecclesia Pascha decima quarta luna cum Judaeis celebrabat, quocunque die occurreret: quem ritum sancti Patres in Nicaena synodo prohibuerunt, constituentes non solum lunam paschalem et mensem inquirere, sed etiam et diem Resurrectionis dominicae observare, et ob hoc Pascha a quarta decima luna usque ad vigesimam primam extenderunt, ut dies Dominicus non omitteretur. 11. Paschae autem vocabulum non Graecum, sed Hebraeum est; nec a passione, quoniam πάσχειν Graece dicitur pati, sed a transitu Hebraeo verbo Pascha appellatum est, eo quod tunc populus Dei 273 ex Aegypto transierit. Unde et in EvCum vidisset,' inquit, 'Iesus quia venit hora ut transiret de mundo ad Patrem.' Cuius nox ideo pervigilia ducitur, propter adventum regis ac Dei nostri, ut tempus resurrectionis eius nos non dormientes, sed vigilantes inveniat. Cuius noctis duplex ratio est: sive quod in ea et vitam tunc recepit, cum passus est; sive
Abbreviated transcription (Latin):
officiũ. & nisi rostrũ arenis inmergant.
pastum ñ colligunt. Corui ã cordis uoce
dicti: quia grunniunt pectore suaq
uoce ꝓditi capiunt᷑. Tinnĩ grecũ nomen
habent. Ingrediunt᷑ hi ueris tempore.
Iutrant dextro latere: leuo exeunt. Hoc
inde crecditur : quod dextris oculis acu¬
tius uideant. qͣm sinistris. Gĩadiꝰ dicit᷑:
eo quod rostro mucrinato sit: ob hoc na¬
ues ꝑfossas mergit. Serra nuncupata. qͥ a
serratam cristã habet:. & subter natans
nauem secat. Scorpio dictus: quia ledit

Expanded text:
officium, et nisi rostrum arenis inmergunt, officium, et nisi rostrum arenis inmergunt, pastum non colligunt. Corvi a cordis voce dicti, quia grunniunt pectore, suaque voce proditi capiuntur. Thynni Graecum nomen habent. Hi ingrediuntur veris tempore, intrant dextro latere, laevo exeunt. Hoc inde creduntur quod dextris oculis acutius videant quam sinistris. Gladius dicitur eo quod rostro mucronato sit: ob hoc naves perfossas mergit. Serra nuncupata, quia serratam cristam habet, et subternatans navem secat. Scorpio dictus, quia laedit
Abbreviated transcription (Latin):
yta knite: hoc est ab immanitate:
Sun & enim ingentia genera beluarũ.
& equalia montium corpora: qualis cetus
excepit ionam. cuiꝰ aluus tantę magnitu¬
dinis fuit. ut instar obtineret inferui:
infern. Egui marini. qͦd pͥma parte equi
sunt: postrema soluunt᷑ in piscem. Focas
dicunt eẽ boues marinos: quasi boaccas.
Cerulei a colore appellati. Nam cerulȩum
est uiride cum nigro: ut est mare. Delphi¬
nes certũ habent uocabulũ. qͦd uoces ho¬
minũ sequant᷑. uel quod ad symphoniam
gregatim conueniunt. Nil in mari uelociꝰ
istis. Nam plerumq salientes naues trans¬
uolant. Quando aut̃ preludunt in fluc̾tibꝰ.
& undarũ se molibus saltu p̃cipiti ferunł:
tempestates significare uident᷑ hi ꝓprie
symones nominant᷑. Est & genꝰ deiphinũ
in nilo dorso serrato: qui cocodrillos tene¬
ra uentrium secantes interimunt. Porci
marini. qui uulgo uocant᷑ suilli: qͥa dũ
ȩscam quęrunt. more suis terrã sub aqͥs
fodiunt. sirca guttur enĩ habent oris

Expanded text:
τὰ κήτη, hoc est ob inmanitatem. Sunt enim ingentia genera beluarum et aequalia montium corpora; qualis cetus excepit Ionam, cuius alvus tantae magnitudinis fuit ut instar obtineret inferni, inferni.' Equi marini, quod prima parte equi sunt, postrema solvuntur in piscem. Bocas dicunt esse boves marinos, quasi boacas. Caerulei a colore appellati; nam caeruleum est viride cum nigro, ut est mare. Delphines certum habent vocabulum, quod voces hominum sequantur, vel quod ad symphoniam gregatim conveniunt. Nihil in mare velocius istis; nam plerumque salientes naves transvolant. Quando autem praeludunt in fluctibus et undarum se molibus saltu praecipiti feriunt, tempestates significare videntur. Hi proprie simones nominantur. Est et delphinum genus in Nilo dorso serrato, qui crocodillos tenera ventrium secantes interimunt. Porci marini, qui vulgo vocantur suilli, quia dum escam quaerunt, more suis terram sub aquis fodiunt. Circa guttur enim habent oris
Abbreviated transcription (Latin):
Pincde mamilla est omnis eminentia uberĩ:
papilla uero breue illud unde lac trahit᷑
U bera dicta. uel quia lacte uberta. uel quia
uuicta. humore scilicit lactis in more uua¬
rum plena. Lac uim nominis a colore tra¬
hit ⁊ quod sit albus liquorꝰ. Lẽucos enim
greci albũ cdicunt. luiꝰ natura ex sang¬
ne cõmutatur. Nam post partũ si quid
sanguinis ñdum fuerit uteri nutͥmen
to consumptũ. naturali meatu fluit in
mãmas: & earũ uirtute albescens lactis
accipit qualitatem. Pori corporis greco no¬

Expanded text:
Proinde mamilla est omnis eminentia uberis, Proinde mamilla est omnis eminentia uberis, papilla vero breve illud unde lac trahitur. 76. Ubera dicta, vel quia lacte uberta, vel quia uvida, humore scilicet lactis in morem uvarum plena. 77. Lac vim nominis a colore trahit, quod sit albus liquor, λευκὸς enim Graece album dicunt, cujus natura ex sanguine commutatur; nam post partum si quid sanguinis nondum fuerit uteri nutrimento 14 consumptum, naturali meatu fluit in mammas, et earum virtute albescens lactis accipit qualitatem. 78. Cutis est
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Quitus auricularis: ꝓ eo qͦd ipĩo
aurem scalpimus Ungłas. ex gͦco uocamꝰ
Illi enim has ouicesi dicunt. Truncus me¬
dia pars corporis ã collo ad inguinẽ. De
qua nigiduis. Laput collo uehit᷑ truneꝰ
sustinetur coxis genibꝰq cruribusq Tõ
rax a grecis dicitur anterior pars trunci
a collo usq ad stomachũ. quã nos dicimꝰ
archam: eo quod ibi archanum sit. id
est secretũ. quo cȩtera arcent᷑. Unde &
archa. & ara dicta: quasi res secretȩ
Cuiꝰ enmentes pulpe mamillȩ. Iuter quaᷤ
pars ila ossea pectus c̃icit᷑: qextra aut̃
leuaq coste. Pectus uocatũ. quod sit pexũ
inter eminentes mamillarũ partes. Un¬
de & pectinem dicimꝰ: qđ pexos capillos
faciat. Mamille uocatȩ. quia rotundȩ
sunt quasi male: ꝑ liminutionẽ scilicet.
apille capita sunt mammarũ: qͣs sugen¬
tes comp̃hendunt. Et dictȩ papillȩ. qͦd eas
infautes quasi papant. dum lac sugunt.

Expanded text:
tur. Quintus auricularis, pro eo quod eo tur. Quintus auricularis, pro eo quod eo aurem scalpimus. 72. Ungula ex Graeco vocamus; illi enim has ὄνυχας dicunt. Truncus, media pars corporis a collo ad inguina. De quo Nigidius: Caput collo vehitur, truncus sustinetur, coxis, et genibus, cruribusque. 73. Thorax, a Graecis dicitur anterior pars trunci a collo, usque ad stomachum, quam nos dicimus arcam, eo quod ibi arcanum sit, id est, secretum, quo caeteri arcentur. Unde, et arca, et ara dicta, quasi res secretae, cujus eminentes pulpae mamillae. Inter quas pars illa ossea pectus dicitur, dextra autem laevaque costae. 74. Pectus vocatum, quod sit pexum inter eminentes mamillarum partes, unde et pectinem dicimus, quod pexos capillos faciat. Mamillae vocatae, quia rotundae sunt, quasi malae, per diminutionem scilicet. 75. Papillae capita mammarum sunt, quas sugentes comprehendunt. Et dictae papillae, quod eas infantes quasi pappant, dum lac sugunt.
Abbreviated transcription (Latin):
pigniis pacis datur⁊ ipsa fidei testis atq
salutis adhibetur: Est hoc est illud apud
tullium. ficlem publicam iussu seuat᷑ de¬
di. id est cdextram. Uncde & apłs. Dextras
declerunt mͥ & barnabe. societatis. Leua:
quod aptior sit ad leuanctũ. Sinistra au¬
tem uocata: quasi sine dextra: siue qͦd rẽ
fieri siuat. A sinencto enim sinstra est
nuncupata. Palma est manꝰ extensis digi¬
tis: sicut contrac̾tis pugnus. Pugnus aut̃
aͥ pugillo dictus⁊ sicut palma. ab expansis
palme ramis. Digiti nuncupati. uel quia
decem sunt: uel quia decenter iunc̾ti exis¬
tant. Nam habent in se & numerũ ꝑfec¬
tum. & orctinem decentissimũ. Primꝰ pollex
uocatus: eo quod inter cȩteros polleat uir¬
tute & potestate. Scs salutaris. demons¬
tratorꝰ siũie: quia eo fere salutamꝰ uł ali
qđ plerumꝙ ꝑ eũ ꝓbri insectatio expͥmit᷑
Quartꝰ anislaris: eo quod in ipso anulus
eo qͥd ipso trita colliria ã medicis colligun¬

Expanded text:
pignus pacis datur, ipsa fidei testis atque pignus pacis datur, ipsa fidei testis atque salutis adhibetur, et hoc est illud apud Tullium: Fidem publicam jussu senatus dedi, id est, dextram. Unde et Apostolus: Dextras dederunt, mihi et Barnabae, societatis. 68. Laeva, quod aptior sit ad levandum. Sinistra autem vocata, quasi sine dextra, sive quod rem fieri sinat. A sinendo enim sinistra est nuncupata. 69. Palma est manus expansis digitis, sicut contractis, pugnus. Pugnus autem a pugillo dictus, sicut palma ab expansis palmae ramis. 70. Digiti nuncupati, vel quod decem sunt, vel quia decenter juncti existunt. Nam habent in se et numerum perfectum, et ordinem decentissimum. Primus pollex vocatus, eo quod inter caeteros polleat virtute et potestate. Secundus salutaris, seu demonstratorius, 13 quia eo fere salutamus, atque quod plerumque per eum probari insectatio exprimitur. Quartus annularis, eo quod in ipso annulus quod eo trita collyria a medicis colligun
Abbreviated transcription (Latin):
In brachiis enim thori lacertoꝵ sunt: &¬
insigne musculoꝵ robur existit. Hi sunt¬
thori. id est musculi: & dictithori. qd illic
uiscera torta uideant᷑. Cubitum dictum:
quod ad cibos sumendos in ipso cubamus.
Ulna sccłm quosclam utriusq manus exten¬
sio est: scłm alios cubitus qd̾ magis uerũ
est: quia grece anconos cubitꝰ dicitur:
Alȩ sub brachiis sunt appellate : eo qđ ex
eis in moctum alarũ motus brachioꝵ in¬
his brachia cillunt᷑. id est mouent᷑. Uncte
& oscilla dicta: ab eo qd̾ oscillant᷑. hoc. ẽ
moueant᷑ ora. Nam cillere est mouere.
Has quidam subicos uocant: ꝓpter quod
in plerisq hominib hircoꝵ fetorem red¬
ddnt. Manus dicta: quod sit tociꝰ corporis
munꝰ. Ipsa enim cibum ori ministrat: ipsa
aꝑatur omnia. atq dispensat. Per eam ac¬
cipimus & damꝰ. Abusiue autẽ manus eti¬
am ars. uel artifex. Unde & manũ preciũ
dicimꝰ. Dexcra uocatur a dando. Ipsa enĩ

Expanded text:
In brachiis enim tori lacertorum sunt, et In brachiis enim tori lacertorum sunt, et insigne musculotori, id est musculi, et dicti tori, quia illic viscera torta videantur. Cubitus dictus, quod ad cibos sumendos ipsi incumbimus. Ulna secundum quosdam utriusque manus extensio est; secundum alios cubitus quod magis verum est, quia Graece olenos cubitus dicitur. Alae sub brachiis sunt appellatae, eo quod ex eis in modum alarum motus brachiorum innt, quod ex eis brachia cillentur, id est moveantur. Unde et oscilla dicta ab eo quod cillentur, id est moveantur ora; nam cillere est movere: has quidam hircos dicunt, eo quod in plerisque hominibus hircinum fetorem reddant. Manus dicta quod sit totius corporis munus; ipsa enim cibum ori ministrat, ipsa operatur omnia, atque dispensat, per eam accipimus et damus. Abusive autem manus etiam ars, vel artifex, unde et manupretium dicimus. 67. Dextra vocatur a dando, ipsa enim
Abbreviated transcription (Latin):
nares ꝑtendit: habens uiã qua uox ad lin¬
guam transintetit᷑. ut possit uerba conli¬
cdere. Unde & garrire dicimꝰ. Qumen ꝓxi¬
mum gurguliomi : quo cibus & potio deuo¬
ratur. Hinc bestie que cibum reuocant ac
remancdunt: ruminare dicunt᷑. Sublingui¬
um. oꝑculum gurgulionis: quasi parua lin
baiulans caput & sustentãs. quasi capitoliũ.
quasi cȩrebri uia. Ueteres autẽ plurali tan¬
tum numero ceruices dicebant. Priꝰ orcensi¬
us ceruicẽ singulariter dixit. seruix au¬
tem numero singulari menbrũ ipsum sig¬
nificat: nam pluraliter ꝯtumaciã sepe
demonstrat. Cicero in uerrinis. Pretorem
tu accuses: frange ceruices. humeri dic̃ti.
quasi armi ad distinc̾tionẽ hominis a pe¬
cudibus mutis: ut hi humeros. illi armos
habere cticant᷑. Nam ꝓpͥe armi quadrupe¬
dum sunt. Ola summi humeripars poste¬
rior Brachia : a fortitudine nominata¬
B ari enim grece graue & forte significatur.

Expanded text:
nares pertendit: habens viam qua vox ad linnares pertendit: habens viam qua vox ad linguam transmittitur, ut possit verba conlidere. Unde et garrire dicimus. Rumen proximum gurgulioni, quo cibus et potio devoratur. Hinc bestiae, quae cibum revocant ac remandunt, ruminare dicuntur. Sublinguium operculum gurgulionis, quasi parva lingbaiulans caput et sustentans quasi capitolium: quasi cerebri via. Veteres autem plurali tantum numero cervices dicebant: prius Hortensius cervicem singulariter dixit. Cervix autem numero singulari membrum ipsud significat: nam pluraliter contumaciam saepe demonstrat. Cicero in Verrinis6, 110: 'Praetorem tu accuses? frange cervices.' Umeri dicti, quasi armi, ad distinctionem hominis a pecudibus mutis, ut hi humeros, illi armos habere dicantur. Nam proprie armi quadrupedum sunt. Ola summi humeri pars posterior. Brachia a fortitudine nominata: βαρὺ enim Graece grave et forte significatur.
Abbreviated transcription (Latin):
sexus. Nam in uiris pluriores : in feminis
pauciores existunt. Ginguiȩ a gignendis
deutibus nomnate. Facte sunt autẽ etiam
ad decorem dentiũ: ne mdi horrori pocius
qͣm ornamento existerent. Palatum nr̃m.
sicut celum est positum. Et inde palatum:
ã polo ꝑ dirmationem. S & greci similiter
palatum uraniscon appellantͦ: eo quod ꝓsui
concauitate cęli similitudinẽ habeat. Fauces
a fundendis uocib nominate ⁊ uel quod ꝑ
eas famur uoces. Arteriȩ uocate siue qͦd ꝑ
eas a pulmone aer. hoc est sp̃c fertur⁊ siue
quod artis & angustis meatib sp̃m uitalem
retineant. unde uocis sonos emiteunt. Qui
som uno modo sonarent ⁊ nisi lingue mot᷑
distancias uocis efficeret. Toles gallica lingua
dicuntur. quas uulgo ꝑ diminutionẽ tusil¬
las uocant: quȩ in faucib turgesc̃e solent.
Mentum dic̾tum. qd̾ incde mandibule orian¬
tur : uel quod ibi iungant᷑. Gurgulio a gut¬
ture nomen trahit. cuius meatus ad os &

Expanded text:
sexus. Nam in viris plures, in feminis sexus. Nam in viris plures, in feminis pauciores existunt. Gingivae a gignendis dentibus nominatae. Factae sunt autem etiam ad decorem dentium, ne nudi horrori potius quam ornamento existerent. Palatum nostrum sicut caelum est positum, et inde palatum a polo per derivationem. Sed et Graeci similiter palatum οὐρανὸν appellant, eo quod pro sui concavitate caeli similitudinem habeat. Fauces a fundendis vocibus nominatae, vel quod per eas famur voces. Arteriae vocatae, sive quod per eas a pulmone aer, hoc est spiritus fertur, seu quod artis et angustis meatibus spiritum vitalem retineant, unde vocis sonos emittunt: qui soni uno modo sonarent, nisi linguae motus distantias vocis efficeret. Toles Gallica lingua dicuntur, quas vulgo per diminutionem tusillas vocant, quae in faucibus turgescere solent. Mentum dictum, quod inde mandibulae oriantur, vel quod ibi iungantur. Gurgulio a gutture nomen trahit, cuius meatus ad os et
Abbreviated transcription (Latin):
grossior sit. labrum. Alii uiroꝵ labra: mu¬
licrum labia ticunt. Linguȩ a ligando
cibos putat uarro nomen impositũ: alii qd̾
ꝑ articulatos sonos uerbaligat. Sicut enĩ
plectrum cordis. ita lingua ulidit᷑ denti¬
bus: & uocalem efficit sonũ. Dentes greci
odondes uocant. & inde in latinũ trabere
nomen uicdent᷑. Horum pͥmi precisores di¬
cunt᷑ ⁊ quia omne quod accipit᷑. ipsi priꝰ
incictunt. Sequentes canini uocant᷑: quox
cduo in cdextera maxilla. & duo in sinistrã
sunt. & dicti canĩni: quia ad similitudinẽ
caminoꝵ existunt. Et canis ex ipsis ossa
frangit sicut homo: & quod ñ possunt pͥo¬
res precictere. illis tradunt ut ofringant.
Hos uulg̾ ꝓ longitudine & rotunditate co¬
lomellos uocant. Ultum molares : qͥ concisa
a pͥoribus atq confracta subigunt. & molũt.
atq inmassant: uncte & molares uocati sũt
Dentiũ autem numerũ : discerint qualitas

Expanded text:
grossior sit, labrum. Alii virorum labra, mugrossior sit, labrum. Alii virorum labra, mulierum labia dicunt. Linguae a ligando cibo putat Varro nomen impositum. Alii, quod per articulatos sonos verba ligat. Sicut enim plectrum cordis, ita lingua inliditur dentibus et vocalem efficit sonum. Dentes Graeci ὀδόντες vocant, et inde in Latinum trahere nomen videntur. Horum primi praecisores dicuntur, quia omne, quod accipitur, ipsi prius incidunt. Sequentes canini vocantur, quorum duo in dextra maxilla et duo in sinistra sunt. Et dicti canini quia ad similitudinem caninorum existunt, et canis ex ipsis ossa frangit, sicut et homo; ut quod non possunt priores praecidere, illis tradunt ut confrangant. Hos vulgus pro longitudine et rotunditate colomellos vocant. Ultimi sunt molares, qui concisa a prioribus atque confracta subigunt et molent atque inmassant; unde et molares vocati sunt. Dentium autem numerum discernit qualitas
Abbreviated transcription (Latin):
sensum excipiant audiendi. Pinnula sum¬
ma pars auris : ab acumine dicta. Pinnũ
enim antiqui acutũ dicebant: unde & bi¬
pinnis. & pmna. Nares iccirco nominant᷑
quia ꝑ eas uel octor uel sp̃c manare ñ desi¬
nit ⁊ siue quia nos odore ammonent. ut
octoremꝰ aliquid ac sciamus. Unde ẽ contra
uiscii ac rudes ignari dicunt᷑ Olfecisse enĩ
totis sex mensil priꝰ olfecissent. qͣm ille qͥc¬
qͣm ceperit. Marium recta pars ꝓpter quod
equaliter sit in longitudine & rotundita¬
te porrecta: columpna uocat᷑. Extremitas
eius prrula: ã forma pomi piri. Quȩ uero
dextra leuaq sunt pinnulȩ ab alarum
similitudine Medium autem interfinũ.
Os dic̾tum. quod ꝑ ipsum qͣsi ꝑ ostrum &
cibos intus mittimus. & spictum foris
ꝓicimus: uel quia inde ingrediuntur
cibi inde egrediunt᷑ sermones. Rabia.
aͥ lambencło nominata. Quod autẽ suꝑiꝰ
est. labium cdicimus: quod uiferiꝰ eo qđ

Expanded text:
sensum excipiant audiendi. Pinnula sumsensum excipiant audiendi. Pinnula summa pars auris, ab acumine dicta. Pinnum enim antiqui acutum dicebant, unde et bipinnis et pinna. Nares idcirco nominantur quia per eas vel odor vel spiritus nare non desinit, sive quia nos odore admonent ut norimus aliquid ac sciamus. Unde et e contra inscii ac rudes ignari dicuntur. Olfecisse enim totis sex mensibus prius olfecissent, quam ille quidquam coeperit. Narium recta pars, propter quod aequaliter sit in longitudine et rotunditate porrecta, columna vocatur; extremitas eius pirula, a formula pomi piri; quae vero dextra laevaque sunt, pinnulae, ab alarum similitudine: medium autem interfinium. Os dictum, quod per ipsum quasi per ostium et cibos intus mittimus et sputum foris proicimus; vel quia inde ingrediuntur cibi, inde egrediuntur sermones. Labia a lambendo nominata. Quod autem superius est, labium dicimus; quod inferius, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
& suctorem ã captte defluentẽ depellant.
Intercilium uero est mecdium illud inter
suꝑcilia quodt sine pilis est. Genȩ sunt
inferiores oculoꝵ partes : unde barbȩ
inchoant. Nam grece genos barbȩ. hinc
& genȩ : quod inde incipiant gigni bar¬
be. Malȩ sunt eminentes sub oculis par¬
tes: ad ꝓtec̾tionem eoꝵ suppositẽ. uocatȩ
autem male. siue qͦd infra oculos p̃minent
in rotunditatem quȩ greci mela appellant
siue quod sint supra maxillas. Maxillȩ ꝑ
diminutionẽ ã malis: sicut paxillus ãpalo.
taxillus ã talo. Mantibulȩ sunt maxilla¬
rum partes: ex qua & nomen fac̾tum. Dar¬
bam ueteres uocauerunt. qđ uiroꝵ sit.
ñ mulierũ. Aurium inditum nom̃ a uoci
his auribus hausi. Aut quia uocẽ ppsar
greci audenliden uocant⁊ ab auditu. Per
immutationẽ enim littere aures quasi
audtes nuncupatȩ sunt. Nox enim reꝑcꝰ¬
sa ꝑ anfrac̾tus earum sonum facit⁊ quo

Expanded text:
et sudorem a capite defluentem depellant. et sudorem a capite defluentem depellant. Intercilium vero est medium illud inter supercilia quod sine pilis est. Genae sunt inferiores oculorum partes, unde barbae inchoant. Nam Graece γένειον barbae. Hinc et genae, quod inde incipiant gigni barbae. Malae sunt eminentes sub oculis partes ad protectionem eorum suppositae. Vocatae autem malae sive quod infra oculos prominent in rotunditatem, quam Graeci μῆλα appellant, sive quod sint supra maxillas. Maxillae per diminutionem a malis; sicuti paxillus a palo, taxillus a talo. Mandibulae sunt maxillarum partes, ex quo et nomen factum. Barbam veteres vocaverunt, quod virorum sit, non mulierum. Aurium inditum nomen a vocib59: Vocemque his auribus ausit. Aut quia vocem ipsam Graeci αὐδὴν vocant, ab auditu; per inmutationem enim litterae aures quasi audes nuncupatae sunt. Vox enim repercussa per anfractus earum sonum facit quo
Abbreviated transcription (Latin):
dicte: quia semꝑ mouent᷑. Concurrunt
enim inuicẽ⁊ ut assiduo motu reficiant
obtutũ. Munitȩ sunt autẽ uallo capillo¬
rum: ut & aꝑtis oculis si quid inciderit
repellatur: & sompno cohibentib tanqͣm
inuoluti qͥescant latentes. In summitate
autem palpebrarũ locis quibus se utraq
clausa ꝯtingunt exstant aduati ordine
seruato capilli. tutelam oculis ministran
tes: ne iruentes facile inuirias excipi¬
ant. & ex eo noceant᷑ ut pulueris uel cuiꝰ¬
qͣm crassioris materiȩ arceant ꝯtac̾taͣm:
aut ipsum quoq aerem concidendo mi¬
tificent. quo tenuem atq serenũ faciant
uisum. Lacrimas quictam a laceratione
mentis putant dictas : aliĩ existimant
ideo. quod greci dacriam uocant. Cilia
sunt tegnima. quib cooꝑiuntur oculi
Et dicta cilia : qđ celent oculos. tegantq
tuta custoctia. Suꝑcilia dicta: quia suꝑ¬
posita sunt ciliis. Quȩ iccirco pilis uesti¬
ta sunt: ut occulis munimenta p̾tenctant.

Expanded text:
dictae, quia semper moventur. Concurrunt dictae, quia semper moventur. Concurrunt enim invicem, ut assiduo motu reficiant obtutum. Munitae sunt autem vallo capillorum, ut et apertis oculis si quid inciderit repellatur, et somno conniventibus tanquam involuti quiescant latentes. 40. In summitate autem palpebrarum, locis quibus se utraeque clausae contingunt, exstant adnati ordine servato pili, tutelam oculis ministes, ne inruentes facile iniurias excipiant et ex eo noceantur, ut pulveris vel cuiusquam crassioris materiae arceant contactum, aut ipsum quoque aerem concidendo mitificent, quo tenuem atque serenum faciant visum. Lacrimas quidam a laceratione mentis putant dictas; alii existimant ideo quod Graeci δάκρυα vocant. Cilia sunt tegmina quibus operiuntur oculi, et dicta cilia quod celent oculos tegantque tuta custodia. Supercilia dicta, quia superposita sunt ciliis; quae idcirco pilis vestita sunt ut oculis munimenta praetendant,
Abbreviated transcription (Latin):
Uude & animi ꝑturbatio. uel hylaritas
in oculis apparet. Oculi aut̃ idem & lu¬
mina. Et dicta lumina. qd̵ ex his lumen
manat: uel qͦd inicio sui clausam tene¬
aut lucem : aut extrinsecus acceptam
uisui preponendo refundant. Iupil¬
pilla est medius punctus oculi: in quo
ius est uidendi. Ubi quia paruȩ yma¬
gines nobis uidentur : ꝓpterea pupillȩ ap¬
pellantur Nam paruuli pupͥlli dicunt᷑.
Hanc pleriq papulam pupillam uocant.
U ocatur autem pupilla. quod sit pura. atq
impolluta. ut sunt puellȩ. Phisici cdicun
eascdemi pupillas quas in oculis uidemus:
morturos ante trictuum ñ habere. Quibꝰ
ñ uisis: certa est desꝑatio. Lirculus uero
qͥ a pupilla abbe partes oculi separant᷑.
discreta nigredine coiona dicit᷑ ⁊ quod ro¬
tunditate sui ornet ambitum pupille
Uoluos autẽ quidam appellant ipsos uerci¬
ces oculoꝵ: ex similitudine ualuarũ. Pal¬
pebre sunt sinus oculaꝵ. ã palpicatione

Expanded text:
unde et animi perturbatio vel hilaritas unde et animi perturbatio vel hilaritas in oculis apparet. 7 Oculi autem iidem et lumina. Et dicta lumina quod ex eis lumen manat, vel quod initio sui clausam teneant lucem, aut extrinsecus acceptam visui proponendam refundant. 37. Pupilla est medius punctus oculi, in quo vis est videndi, ubi, quia parvae imagines nobis videntur, propterea pupillae appellantur. Nam parvuli pupilli dicuntur. Hanc plerique pupulam vocant; vocatur autem pupilla, quod sit pura, atque impolluta, ut sunt puellae. Physici dicunt easdem pupillas, quas videmus in oculis, morituros ante triduum non habere, quibus non visis certa est desperatio. 38. Circulus vero quo a pupilla partes albae oculi separantur discreta nigredine, corona dicitur, quod rotunditate sui ornent ambitum pupillae. Volvos autem quidam appellant ipsos vertices oculorum ex similitudine bolborum. 39. Palpebrae sunt sinus oculorum, a palpitatione
Abbreviated transcription (Latin):
tra leuaq subiacent. Quȩ ideo sic nuncu¬
pantur. quia mouentur⁊ ipsaq mobilita¬
te quasi tempora qͥbusdam interuallis
mutant᷑. Facies dicta ab effigie. Ibi est
enim tota figura hominis: & uniꝰcuiꝰq
ꝑsonȩ cognitio. uultus uͦ dictus. eo qđ
ꝑ eum animi uoluntas ostenditur. Scd̾m
uoluntatẽ enim in uarios motꝰ mutatur.
Unde & differunt sibi utraq. Nam facies
simpliciter accipitur. de uniꝰcuiꝰq natu¬
rali aspectu: uultus aut̃ animoꝵ quali¬
tatem significat. Frons ab oculoꝵ forami¬
nibus nominata est. Hȩc ymago qͣdam
animi mentis motũ specie sua expͥmit:
dum uel leta. uł tristis est. Oculi uocati.
siue quia eos cilioꝵ tegmina occulunt.
ne qua incicdentis inuirie offensione le¬
dantur ⁊ siue quia occultum lum̃ haben.
id est secretum. uel intus positũ. hi int̃
ouines sensus uiciniores animȩ existuNł
In oculis enim omne mentis indiciũ est.

Expanded text:
tra laevaque subjacent. Quae ideo sic nuncutra laevaque subjacent. Quae ideo sic nuncupantur, quia moventur, ipsaque mobilitate, quasi tempora, quibusdam intervallis mutantur. 33. Facies dicta ab effigie. Ibi est enim tota figura hominis, et uniuscujusque personae cognitio. 34. Vultus vero dictus, eo quod per eum animi voluntas ostenditur; secundum voluntatem enim in varios motus mutatur. Unde et differunt sibi utraque; nam facies simpliciter accipitur de uniuscujusque naturali aspectu, vultus autem animorum qualitates significat. 35. Frons, ab oculorum foraminibus nominata est. Haec imago quaedam animi, mentis motum specie sua exprimit, dum, vel laeta, vel tristis est. 36. Oculi vocati, sive quia eos ciliorum tegmina occulunt, ne qua incidentis injuriae offensione laedantur, sive quia occultum lumen habent, id est, secretum, vel intus positum. Hi inter omnes sensus viciniores animae existunt; in oculis enim omne mentis indicium est,
Abbreviated transcription (Latin):
ab ossibus caluis dic̾ta ꝑ defectionem: &
neutraliter ꝓnunciatur Occipicium
capitis pars posterior quasi contra capici¬
um: uel qͦd sit capiti retroisum. Capilli
uocati. quasi capitis pili. Facti. ut & deco¬
ren prestent. & cȩrebrũ aduersus frigꝰ
muniant ⁊ atq ã sole defendant. Pilos
autem dictos ã pelle qua ꝓdeunt: sicut
& pilum dicit᷑ ãpila ubi pignentũ ⁊tun¬
dͥtur. Cesaries. ã cedendo dicta. Ideoq tan
toꝵ uiroꝵ est. Uirum enĩ tonsum eẽ decet:
mulierem ñ lecet. Cõmȩ sunt ꝓpͥe ñ cȩsi
capilli: & est grecus sermo. Nam cõm̃as gͤ¬
ci. caimos ã secando nominant. Unde & ci¬
rin tondere dicunt. Inde & cirri uocan¬
tur ⁊ qͦd exiam idem greci m̃allonẽ uocat᷑.
Crines. ꝓprie mulierum sunt. Dicti autẽ
crines: eo quod uittis discernant᷑ Unde
& discriminalia dicunt᷑: quib diuisi re¬
ligant᷑. Tmpora sunt: quȩ ã caluariis dex¬

Expanded text:
ab ossibus calvis dicta, per defectionem; et ab ossibus calvis dicta, per defectionem; et neutraliter pronuntiatur. Obcipitium capitis pars posterior, quasi contra capitium, vel quod sit capiti retrorsum. Capilli vocati quasi capitis pili, facti ut et decorem praestent et cerebrum adversus frigus muniant atque a sole defendant. Pilos autem dictos a pelle, qua prodeunt; sicut et pilo dicitur a pila, ubi pigmentum contunditur. Caesaries a caedendo vocata, ideoqrum est. Virum enim tonsum decet, mulierem non decet. 6 30 Comae sunt proprie non caesi capilli, et est Graecus sermo. Nam comas Graeci caimos a secando nominant, unde, et κείρειν tondere dicunt. Unde et cirri vocantur, quod etiam iidem Graeci μαλλὸν vocant. 31. Crines, proprie mulierum sunt. Dicti autem crines, eo quod vittis discernantur. Unde et discriminalia dicuntur, quibus divisi religantur. 32. Tempora sunt quae calvariae dex
Abbreviated transcription (Latin):
S ic & olfac̃tus: quod odoribus afficiat᷑. Gus¬
tus: ã gutture dictus: Tactus. eo quod
ꝑtractet. & tangat ⁊ & ꝑ omnia menbra
uigorem sensꝰ asꝑgat. Nam tac̾tu ꝓbamꝰ
quicqͥd ceteris sensib uidicare ñ possumꝰ.
Quo aut̃ genera tactus ẽẽ. Nam extͥnsecus¬
aut uenit qͦd feriat. aut intus in ipso
corpore oritur: unicuiq aut̃ sensui ꝓpͥam
naturam datã. Nam qͦd uidendũ est ocu¬
lis capitur. qđ audiendum est. auribꝰ:
mollia & dura tac̾tu estimant᷑. Sapor gus¬
tu: odor narib ducitur. Prima pars cor¬
poris caput ⁊ dattumq illi hoc nom̃ eo qđ
sensus & õm̃s nerui inde iniciũ capian
atq ex eo omnis uigendi causa oriatur:
Ibi enim om̃s senstis apparent. Unde ipsiꝰ
animȩ quȩ osulit corpori quodam modo
ꝑsonam gerit. Uertex est ea pars qua ca¬
pilli capitis colligunt᷑. & in qua cęsaries
uertitur: unde & nuncupat᷑. Caluaria

Expanded text:
Sic et olfactus, quod odoribus adficiatur. GusSic et olfactus, quod odoribus adficiatur. Gustus a gutture dictus. Tactus, eo quod pertractet et tangat et per omnia membra vigorem sensus aspergat. Nam tactu probamus quidquid ceteris sensibus iudicare non possumus. Duo autem genera tactus esse; nam aut extrinsecus venit quod feriat, aut intus in ipso corpore oritur. Unicuique autem sensui propriam naturam datam. Nam quod videndum est, oculis capitur, quod audiendum est, auribus: mollia et dura tactu aestimantur, sapor gustu, odor naribus ducitur. Prima pars corporis caput; datumque illi hoc nomen eo quod sensus omnes et nervi inde initium capiant, atque ex eo omnis vigendi causa oriatur. Ibi enim omnes sensus apparent. Unde ipsius animae, quae consulit corpori, quodammodo personam gerit. Vertex est ea pars qua capilli capitis colliguntur, et in qua caesaries vertitur; unde et nuncupatur. Calvaria
Abbreviated transcription (Latin):
uisus. auditus. odoratus. gustus. & tac¬
tus. Ex quib duo aꝑiuntur & claudun¬
tur : duo semꝑ patentes sunt. Sensus
dicti: quia ꝑ eos anima subtilissime
totum corpꝰ agitat uigore senciendi.
Unde & presentia nuncupant᷑. qͦđ sinit
pre sensib : sicut pre oculis. quȩ pres¬
phis humor uitreus appellatur. Uisum
na & echerea luce. aut interno spiritu
lucido ꝑ tenues uias a cȩrebro uenien¬
tes: acq̃ penetratis tunicis in aere exe¬
untes. & tunc comnuxtione similis ma¬
or. & uelocior. ampliusq uigeat: qͣntum
memoria inter cȩtera mentis officia. uici¬
nior est enim cęrebro: unde omnia ma¬
nant. Ex quo fit. ut ea que ad alios ꝑti¬
nent sensus. inde dicamus : ueluti cum
dicimꝰ. uide qͦmodo sonat. uide quo mͦ
sapit. sic & cȩtera. Auditus appellatus.
quod uoces hauriat ⁊ hoc est aere uerbe¬
rato suscipiat sonos. Ocdoratus ÷ quasi ae¬
ris odor attac̾tus. Tacto enim aere sentit᷑.

Expanded text:
visus, auditus, odoratus, gustus et tacvisus, auditus, odoratus, gustus et tactus. Ex quibus duo aperiuntur, et clauduntur, duo semper patentes sunt. 19. Sensus dicti quia per eos anima subtilissime totum corpus agitat vigore sentiendi. Unde et praesentia nuncupantur, quod sint prae sensibus, sicut prae oculisphis humor vitreus appellatur. Inter.ma aetheria luce, aut interno spiritu lucido per tenues vias a cerebro venientes atque penetratis tunicis in aere exeuntes, et tunc commistione similis maor sive velocior, ampliusque vigeat, quantum memoria inter caetera mentis officia; vicinior est enim cerebro, unde omnia manant; ex quo fit, ut ea, quae ad alios pertinent sensus, videre dicamus: veluti cum dicimus: Vide quomodo sonat, vide quomodo saquod voces auriat; hoc est aere verberato suscipiat sonos. Odoratus quasi aeris odoris adtactus. Tacto enim aere sentitur.
Abbreviated transcription (Latin):
sensus est. Nam inde animꝰ sensus dicit᷑:
ꝓ his quȩ sentit. Unde & sentencia nom̃
accepit. Torpus dictum : eo qͦd corruptũ
perit. Solubile enim atq mortale est:
& aliqͣndo soluendũ. Caro autẽ q̃ crean¬
do est appellata. Crementum enĩ semen
est masculi: unde & animaliũ & hominũ
corpora concipiunt᷑. Hinc & parentes.
creatores dicunt᷑. Caro autem ex quatu¬
dr elementis compacta est. Nam terra in
carne est: aer in alitu. humoi in sangui¬
ne: ignis in calore uitali. habent enim
in nobis ȩlementa suã quȩq partem: cui
quid debetur cõpage resoluta. Caro au¬
tem & corpꝰ diuersa significant. In carne
semꝑ corpus est: ñ semꝑ in corpore. caro.
Nam caro est quȩ uiuit⁊ idem & corpus.
Corpus quod ñ uiuit ⁊ idem ũ caro. Nam
corpus dicit᷑. aut qͦd post uitam est moi¬
tuum: aut sine uita est conditũ. Inter¬
dum & cum uita corpus & ñ caro: ut
herba & lignũ. Sensus coporis qͥnq suit

Expanded text:
sensus est. Nam inde animus sensus dicitur sensus est. Nam inde animus sensus dicitur pro iis quae sentit, unde et sententia nomen accepit. 14. Corpus dictum, eo quod corruptum perit. Solubile enim atque mortale est, et aliquando solvendum. Caro autem a creando est appellata. 15. Crementum enim semen est masculi, unde animalium et hominum corpora concipiuntur. Hinc, et parentes creatores vocantur. 16. Caro autem ex quatuor elementis compacta est. Nam terra in carne est, aer in halitu, humor in sanguine, ignis in calore vitali. Habent enim in nobis elementa suam quaeque partem, quibus quid debetur compage resoluta. 17. Caro autem et corpus diversa significant. In carne semper corpus est, non semper in corpore caro; nam caro est quae vivit, idem et corpus. Corpus, quod non vivit, idem non caro. 4 Nam corpus dicitur, aut quod post vitam mortuum est, aut sine vita est conditum. Interdum et cum vita corpus, et non caro, ut herba et lignum. 18. Sensus corporis quinque sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
ta ꝓpter qͥd uiuit: spiritꝰ autẽ uel ꝓ spi¬
ritali natura. uel ꝓ eo quod inspiret in
corpore. Item animũ idem eẽ qͦd animã
Sed anima uitȩ est: animꝰ consilii. Uncde
dicunt phylosophi etiam sine animo
uitam manere: & sine mente animam
durare. Unde & amentes. Nam mentẽ
uocari ut sciat: animum. ut uelit.
Mens autem uocata. qͦd emineat in ani¬
mam : uel quod meminit. Unde & in me¬
mores amentes. Qua ꝓpter ñ anima. s
quod excellit in anima mens uocatur:
tanqͣm caput enis uel oculus. Unde
& ipse homo sccłm mentẽ ymago dei
dicitur. Ita autẽ hȩc omiua adiuncta
sunt animȩ: ut una res sit. Pefficien¬
ciis enim causarũ: diuersa nomina
sortita est anima. Nam et memoria mens
est: unde & inmemores amentes. Dum
gͦ uiuficat corpus. anima est. dũ uult.
animus est: dum scit. mens est. ctã reco¬
lit. memoria est. dum recte iudicat. ratio
est. dum spirat. sp̃c est: dum aliqͥd sentit.

Expanded text:
ta propter quod vivit: spiritus autem vel pro spita propter quod vivit: spiritus autem vel pro spiritali natura, vel pro eo quod inspiret in corpore. Item animum idem esse quod animam; sed anima vitae est, animus consilii. Unde dicunt philosophi etiam sine animo vitam manere, et sine mente animam durare: unde et amentes. Nam mentem vocari, ut sciat: animum, ut velit. Mens autem vocata, ut emineat in anima, vel quod meminit. Unde et immemores amentes. Quapropter non anima, sed quod excellit in anima, mens vocatur, tanquam caput ejus, vel oculus. Unde et ipse homo secundum mentem imago Dei dicitur. Ita autem haec omnia adjuncta sunt animae, ut una res sit. Pro efficientiis enim causarum diversa nomina sortita est anima. Nam et memoria mens est. Unde et immemores amentes. Dum ergo vivificat corpus, anima est: dum vult, animus est: dum scit, mens est: dum recolit, memoria est: dum rectum indicat, ratio est: dum spirat, spiritus est: dum aliquid sentit,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ut terrã utendat. ueluti pecora quȩ na¬
tura ꝓua. & uentͥ obedientia finxit. Du¬
plex est autẽ homo: exterior & interior
Interior homo. anima: exterior homo. cor¬
pus. Anina autẽ ã gentilibus nom̃ accepit:
eo quod uentus sit. uude & grece uentuᷤ.
anemios dicitur : quod ore trabentes ae-¬
rem uiuere uideam᷑. S aꝑtissime falsum
est: quia multo priꝰ gignitur anima. qͣm
concipi aer ore possitꝰ. quȩ iam in genitͥcis
utero uiuit. Non est igitur aer anima.
quod putauerunt qͥdam ⁊ qui ñ potue¬
runt incorpoream eius cogitare naturã
Sp̃m idem ẽẽ qͦd animam eugłista ꝓnunci¬
at dicens. Potestatem habeo ponendi ani¬
mam meã:. & rursum potestatẽ habeo
sumendi eã. De hac quoq ipsa dñi anima
passionis tempore. memoratus eugłista
ita ꝓtulit dicens. Et incdinato capite
emisit sp̃m. Quid est enĩ emittere sp̃m:¬
nisi quod animã ponere: S animacdic¬

Expanded text:
non ut terram intendat veluti pecora, quae nanon ut terram intendat veluti pecora, quae natura prona et ventri oboedientia finxit. Duplex est autem homo: interior et exterior. Interior homo anima, et exterior homo corpus. Anima autem a gentilibus nomen accepit, eo quod ventus sit. Unde et Graece ventus ἄνεμος dicitur, quod ore trahentes aerem vivere videamur: sed apertissime falsum est, quia multo prius gignitur anima quam concipi aer ore possit, quia iam in genetricis utero vivit. Non est igitur aer anima, quod putaverunt quidam qui non potuerunt incorpoream eius cogitare naturam. m idem esse, quod animam Evangelista pronuntiat, dicens: Potestatem habeo ponendi animam meam , et rursum: Potestatem habeo sumendi eam . De hac quoque ipsa Domini anima, passionis tempore, memoratus Evangelista protulit, ita dicens: Et inclinato capite emisit spiritum . Quid est enim emittere spnisi quod animam ponere? Sed anima dic
Abbreviated transcription (Latin):
atura dicta: ab eo qd
nasci aliqͥd faciat. Gig¬
nencti enĩ & faciencti
potens est. Banc qui¬
dam deũ esse dixeruñ:
a quo omnia crata
sunt. & existunt.
enus ⁊ ã gignendo clictũ. Tui diriatum
nomen a terra: ex qua omĩa gignuntur.¬
G ẽ enim grece. terra dicit᷑. uita dic̃ta. ꝓpter
uigorem: uel quod uim teneat. nascendi.
atꝙͦ crescendi. Unde & arbores uitã habe¬
re dicunt᷑ : quia gignunt᷑ & crescunt:
Homo dictus. quia ex humo est factus: si¬
cut & in genesi dicit᷑. Et creauit ds̾ ho¬
minem deꝰ humo terre. Abusiue autem
ꝓnunciatur ex utraq substancia totus ho¬
mor id est ex societate animȩ & corpouis.
Nam ꝓprie homo ab humo. Greci autẽ homi¬
nem antropum̃ appellauerunt: eo quod
sursum spectet. subleuatus ab humo ad
contemplationẽ artificis sui. Quod ouidi
tant amimalia cȩcera terrã: os hominis
sublime dedit. cȩlumq uidere. Iussit & e¬
rectos ad sydera tollere uultus. Qui ideo
erectus cęlum aspicit: ut deum querat.

Expanded text:
atura dicta ab eo quod nasci aliquid faciat. Gignendi enim et faciendi potens est. Hanc quidam Deum esse dixerunt, a quo omnia creata sunt et existunt. Genus a gignendo dictum, cui derivatum nomen a terra, ex qua omnia gignuntur; γῆ enim Graece terra dicitur. Vita dicta propter vigorem, vel quod vim teneat nascendi atque crescendi. Unde et arbores vitam habere dicuntur, quia gignuntur et crescunt. Homo dictus, quia ex humo est factus, sicut et in Genesi dicitur2,7: 'Et creavit Deus hominem de humo terrae.' Abusive autem pronuntiatur ex utraque substantia totus homo, id est ex societate animae et corporis. Nam proprie homo ab humo. Graeci autem hominem ἄνθρωπον appellaverunt, eo quod sursum spectet sublevatus ab humo ad contemplationem artificis sui. Quod Ovidius lia cetera terram, os homini sublime dedit caelumque videre iussit, et erectos ad sidera tollere vultus. Qui ideo erectus caelum aspicit, ut Deum quaerat,
Abbreviated transcription (Latin):
inhibe dicunt᷑. quod inhibeant. id est
tes: quia omnes aues pͥora pecunt uo¬
lantes. Terciani faciunt speciẽ auguri¬
oꝵ in auibus : quem cõmunem uocañ.
Ex utroq ꝑmixtã. id est cũ aues & ore.
& uolatu auguria faciunt : s fides ñ
habet. Omniũ aut̃ genera uoluerũ bis
nascunt᷑. Primum eiĩ oua nascuntur:
inde calore materni corporis formant᷑
& animant᷑. Oua aut̃dicta. ab eo quod
fuit u̾inda. Unde & uua: eo qͦd itrin¬
secus humore sit plena. Nam humidũ
est qd̵ exterius humorem habet. uui¬
dum qͥd uiceriꝰ. Quicdam aut̃ ꝓutatĩ¬
ouum grecã habere originẽ nominis. Illi au¬
quȩdã inani uento concipiunt᷑: s ñ suł
generabilia. nͥ quȩ fuerint concubitu
masculino concepta. & seminali sp̃u pene¬
trata. Quoꝵ tantã uim dicunt ut lignr̃
ꝑfusum eo ñ ardeat. ac ne uestis qͥdem
contra adurat᷑. admixta quoq calce glu¬
tinare fertur uitri fragmenta. Caratrio¬

Expanded text:
inebrae dicuntur, quod inhibeant, id est inebrae dicuntur, quod inhibeant, id est tes, quia omnes aves priora petunt volantes. Tertiam faciunt speciem auguriorum in avibus, quam communem vocant, ex utroque permixtam, id est cum aves ex ore et volatu auguriant. Sed fidem non habet. Omnium autem genera volucrum bis nascuntur. Primum enim ova gignuntur, inde calore materni corpoet animantur. Ova autem dicta ab eo quod sint uvida. Unde dicitur uva eo quod intrinsecus humore sit plena. Nam humidum est, quod exterius humorem habet; uvidum, quod interius. Quidam autem putaovum Graecam habere originem nominis. Illi auquaedam inani vento concipiuntur, sed non sunt generativa nisi quae fuerint concubitu masculino concepta et seminali spiritu penetrata. Quorum vim tantam dicunt ut lignum perfusum eis non ardeat, ac ne vestis quidem contracta aduratur, admista quoque calce glutinare fertur vitri fragmenta. CA
Abbreviated transcription (Latin):
deserat. nec appetat culmina. A diris qͦq
auibus ñ impetit᷑ : nec umqͣm preda est.
Maria transuolat: ibiq hyeme cõmorat᷑.
Turdos ã tarditate dictos: hyemis enim
confinio se referunt. Turdela quasi maior
turdꝰ : cuiꝰ stercore uiscꝰ generari putat᷑.
Unde & ꝓuerbiũ apud antiqͦs erat malũ
sibi auem cacare. Furfurio uocatꝰ. qͦd priꝰ
farre in fariuã redac̾to pasceret᷑. Ficẽdu¬
lȩ dicte: quod ficos magis edant. Pandi
alat. cum pascar dulcib uuis: cur po¬
tius nom̃ ñ dedit uua mͥ: Carduelus: qd̾
spinis & cardibꝰ pascat᷑ Unde eciã apud̃
grecos acͥanctis dicta est: ab a canc̾tis. id
est spinis quils alitur. Augures autẽ
dicunt. & in gestu. & in motu. & in uo¬
latu. & in uoce auiũ signa ẽẽ ostituta.
Oscines aues uocant ⁊ quȩ ore cantuq
auspiciũ faciunt : ut coruus. cornix.
picus: alites. quȩ uolatu ostendere
futura uident᷑. Quȩ̃ si aduerse sunt.

Expanded text:
deserat nec appetat culmina. A diris quoque deserat nec appetat culmina. A diris quoque avibus non inpetitur, nec umquam praeda est. Maria transvolat, ibique hieme commoratur. Turdos a tarditate dictos; hiemis enim confinio se referunt. Turdela quasi maior turdus; cuius stercore viscum generare putatur. Unde et proverbium apud antiquos erat, 'Malum sibi avem cacare.' Furfurio vocatus, quod prius farre in farinam redacto pasceretur. Ficedulae dictae, quod ficus magis edant. Panditalat, cum pascar dulcibus uvis, cur potius nomen non dedit uva mihi? Carduelus, quod spinis et cardibus pascitur; unde etiam apud Graecos acalanthis dicta est, ab ἀκάνθαις, id est spinis, quibus alitur. Augures autem dicunt et in gestu et in motu et in volatu et in voce avium signa esse constituta. Oscines aves vocant, quae ore cantuque auspicium faciunt; ut corvus, cornix, picus. Alites, quae volatu ostendere futura videntur; quae si adversae sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tis extantib galeata: semꝑ in sepulchris
& humano stercore cõmorins. Luiꝰ sangui¬
ne quisq se. inuuxerit. dormitũ ꝑgens.
demones suffocantessse uidebit. Tucos qͦs
miluoꝵ scapulis suscepti ꝓpter breues ꝙ
paruos uolatus. ne ꝑ longa aeris spacia
fatigati deficiant. Hoꝵ saliuȩ cicadas gig¬
nunt. Oua passeris nido reꝑta comedit.
ce sua obicit : quȩ ille suscepta & fouet
& nutrit. Passeres sunt minuta uolatilia :
a paruitate uocata. Unde pusilli & par¬
uII. Merula antiquitꝰ medula uocabat᷑:
eo quod modulet. Alii merulam aiunt
uocatam. quia sola uolat: qͦsi mera uolass.
Hec cũ in omnib locis nigrasit: in achia
tam̃ candida est. Hirundo dicta. qͦd cibos
ñ sumat residens. s in aere capiat ȩscas
& edat. Garrula auis. & ꝑ tortuosos orbes
& flexuosos circuitꝰ ꝑuolans. & in nidis con¬
struendis. educandis q fecibꝰ sollertissima.
Habens ȩciam quiddam ꝓpriũ. qͦd lapsura

Expanded text:
tis exstantibus galeata, semper in sepulcris tis exstantibus galeata, semper in sepulcris et humano stercore commorans. Cujus sanguine quisquis se inunxerit, dormitum pergens daemones suffocantes se videbit. 67. Tucos,milvorum scapulis suscepti, 101 propter breves et parvos volatus, ne per longa aeris spatia fatigati deficiant. Horum salivae cicadas gignunt, ova passeris nido reperta comedit et sua objicit quae ille suscepta et fovet nunt. Passeres sunt minuta volatilia, a parvitate vocata; unde et pusilli parvi. Merula antiquitus medula vocabatur, eo quod modulet. Alii merulam aiunt vocatam quia sola volat, quasi mera volans. Haec cum in omnibus locis nigra sit, in Achaia autem candida est. Erundo dicta, quod cibos non sumat residens, sed in aere capiat escas et edat; garrula avis, per tortuosos orbes et flexuosos circuitus pervolans, et in nidis construendis educandisque fetibus sollertissima; habens etiam quiddam praescium, quod lapsura