comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mariꝰ illo ꝙ. aliisꝙ tp̃ĩbꝙ iugurtini belli. pudore magis
quã malo exercitũ eohercebats ꝙ młti ꝑ abitionẽ fieri agelũt.
ꝗa puentia c̃suetã duritiã. ⁊ alia multa q̃ cetĩ miserias uoeãt¬
uoluptati habuisset: ni tñ .Rx. parit̃ ac seuissimo imꝑio bene
atꝙ eũ decoẽ gesta sint. qͥ quato demꝙ die. aut longe abopido
cͥta undiꝙ simł speculatoẽs eiti: sese ostẽdt̃. Quare hostis adeẽ
ĩtelligit᷑. S ꝗa dũsi re deuntes: aliꝰ ab alia pãte: atꝙ os̃ t̃dẽ sig¬
nisicabat̃ c̃sul ĩ certꝰ qͦnã mͦ aciẽ ĩslrueret nullo odine cõmutato.
adũsũ oĩa parit᷑. ibidẽ oꝑit̾. Itaꝙ ugurhã spes frustiata: ꝗcorias
in quattuor partes distribuerat ratꝰ: ex oĩb certe. aliqͥs ab t̃go hostib
uenturd̾: Intĩ silla quẽ pͥmũ hostes artingerã. echortat᷑ sud̃ t̾matĩ

Expanded text:
Marius illoque aliisque temporibus Iugurthini belli pudore magis Marius illoque aliisque temporibus Iugurthini belli pudore magis quam malo exercitum coercebat. quod multi per ambitionem fieri aiebant: quod a pueritia cousuetam duritiam et alia, quae cetbene atque decore gesta. Igitur quarto denique die haud longe ab oppido Cirta undique simul speculatores citi sese ostendunt, qua re hostis adesse intellegitur. sed quia divorsi redeuntes alius ab alia parte atque omnes idem significabant, consul incertus, quonam modo aciem instrueret, nullo ordine conmutato advorsum omnia paratus ibidem opperitur. ita Iugurtham spes frustrata, qui copias in quattuor partis distribuerat, ratus ex omnibus aeque aliquos ab tergo hostibus venturos. interim Sulla, quem primum hostes attigerant, cohor
Abbreviated transcription (Latin):
strepitu elamoẽ nullo subueniente: nr̃is instantib tumultiᷤ t̃ror
formido quasi uecordia acceꝑat᷑. Deniq es fusi. fugatiq am̃a
⁊ signa: militaria pleraq capta: pluresq eo p̃lio quã oĩb suꝑio¬
rib ĩtempti s̃. Nã sõ no aut metu insolito inpeclita fuga. Deĩ
agẽ detͤũat. Neq tñ uctoria socors aut insolens factꝰ. s parit̃
ac inẽspectu hostiũ quadrato agmine incedẽ. Silla cũ eꝗtatu
ap̃ dextimos: insinistra pãte aidus malliꝰ. cũ funditoribus
expeditis maniput tͥbinos locaũat. ꝑ fuge minime cari.
regionũ scientissimi: hostiũ it̃ exploraĩ. eimul ẽsul qͦsi
pẽ armat᷑ intent qꝙ. icẽ milites cogetit. necpsecꝰ atꝙ it̃ faceret
castra munit᷑. excubitũ in põta cohortes ex legionib ꝓ castris
quã uti militib ex seqͣtꝰ cũ imꝑatoẽ labõ uolentib eẽt. Et sane

Expanded text:
strepitu clamore, nullo subueniente, nostris instantibus, tumultu formidine strepitu clamore, nullo subueniente, nostris instantibus, tumultu formidine terrore quasi vecordia ceperat. Denique omnes fusi fugatique arma et signa militaria pleraque capta, pluresque eo proelio quam omnibus superioribus interempti. Nam somno et metu insolito impedita fuga. Dein agere decreverat; neque tamen victoria socors aut insolens factus, sed pariter atque in conspectu hostium quadrato agmine incedere. Sulla cum equitatu apud dextimos, in sinistra parte A. Manlius cum funditoribus expeditis manipulis tribunos locauerat. Perfugae, minime cari et regionum scientissimi, hostium iter explorabant. Simul consul quasi e armatus intentusque, item milites cogebat. neque secus atque iter facere, castra munire, excubitum in porta cohortis ex legionibus, pro castris quam uti militibus exaequatus cum imperatore labor volentibus esset. et sane
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eꝗrib noctẽ agitaẽ iub : ip̃ paulatĩ disꝑsos malites neꝙo
mitꝰ hostib ẽthatis ĩ unũ ẽthit: deiñ eunctos pleno gtan⁊
collẽ subo̾ t. Ita reges loci difficultate eoacri plio det̾tentur.
to esfusi c̃ sede. De ĩ crebis ignib factis pleꝵ ꝙ noctis barbari
moe̾ suo letari: exultaẽ. strepere uoeib ⁊ ip̃i duces feroces
editiorib locis facilia uisu: magnoꝙ hortam̃ta erãt. Purimũ uõ
manꝰ unꝑitia hostiũ ẽfirmat᷑: quã maximũ silentiũ fieri iubet.
ne signa ꝗdẽ uti ꝑ iugiliã solebat canẽ. Deiñ ubi lux aduen¬
tabat. defes sis iã hostib. ac paulo añ sõ no captis. deinꝓuiso
uengales. Itẽ cortiũ. tumas. legionũ. tibicines. simł or̃ signa
canere. milites clamorẽ tollẽ: aut portis erũꝑe ub. Mauri.
atꝙ getuli. ignotoꝙ horribili sonini repente exciti: neꝙ fuge̾.
neꝙ arma caꝑe: neq om̃o face̾ aut ꝓuidẽ ꝗequã potãt. Ita cẽtos

Expanded text:
octem agitare iubet, ipse paulatim disperses milites neque minus hostibus conturbatis in unum contrahit, dein cunctos pleno gradu in collem subducit. ita reges loci difficultate coacti proelio deterrentur, to effusi consedere. Dein crebris ignibus factis plerumque noctis barbari more suo laetari, exultare, strepere vocibus; et ipsi duces feroces,editioribus locis facilia visu magnoque hortamento erant. Plurimum vero Marius imperitia hostium confirmatus quam maximum silentium haberi iubet, ne signa quidem, uti per vigilias solebant, canere. Deinde ubi lux adventabat, defessis iam hostibus ac paulo ante somno captis, de improuiso vigiles, item cohortium turmarum legionum tubicines simul omnis signa canere, milites clamorem tollere atque portis erumpere iubet. Mauri atque Gaetuli, ignoto et horribili sonitu repente exciti, neque fugere neque arma capere neque omnino facere aut prouidere quicquam poterant: ita cunctos
Abbreviated transcription (Latin):
crede se ꝓditos aioluce ⁊ insidi is cͥcũ uentos. Ac fuere ꝗ
dicerẽt manu undicandũ: neq ap̃ illũ tantũ scełꝰ ĩuttũ reli¬
quendũ. At silli quãquã eadẽ existimabat: tñ ab inuiria mau

Expanded text:
credere se proditos a Voluce et insidiis circumventos. ac fuere qui credere se proditos a Voluce et insidiis circumventos. ac fuere qui dicerent manu vindicandum neque apud illum tantum scelus inultum relinquendum. at Sulla, quamquam
Abbreviated transcription (Latin):
p̃missi: uti rẽ erat ꝗetã nuntiant u Uolux ad ueniens questorẽ¬
locata ⁊ diei uesꝑerat. repente taurꝰ incerto uultu pauens
haud ꝓeul abeẽ: simul uti noctu elã secũ ꝓfugeretꝰ rogat
atꝙ ortatur. Ille aĩo feroci negat totiens fusũ nimidã ꝑtime¬
se̾r̾e: uͥtuti suoꝵ satis credere: etiã si certa pestis ad eẽt: man¬
surũ potuis quã ꝑdits quos ducebat ip̃i fuga in certe ac
fositan pꝰ paulo morpo int̾iture n̾igt parceret. Cetũ ab eodẽ
munitus uti noctu ꝓficiscerent᷑. d̃stiliũ ad ꝓbat: ac statĩ mili¬
tes cenatos ẽe ubrq in castris igne̾cꝙ quã creb̃rimos. sieri :
deĩ pͥma uigilia suamio egͣdi iub iamꝙ noct᷑no itinere
fesis oĩb. silla pait̃ eũ ortu solis eastta metabat᷑: cũ eꝗte̾
rinaluri nuntiam ingurthã cͥcit̃ duũ miliũ int̃uallũ an e
c̃sedisse: qͥ pꝰ quã auroitũ ẽ : tũ nõ ingens metui nr̃os ex̾adit.

Expanded text:
i erat, quietam nuntiant. volux adveniens quaestorelocata et diei uesper erat, repente Maurus incerto uultu pauens haud procul abesse. simul, uti noctu clam secum profugeret, rogat atque hortatur. ille animo feroci negat se totiens fusum Numidam pertimescere: virtuti suorum satis credere; etiam si certa pestis adesset, mansurum potius, quam, proditis quos ducebat, turpi fuga incertae ac forsitan post paulo morbo interiturae vitae parceret. ceterum ab eodem monitus, uti noctu proficisceretur, consilium adprobat; ac statim milites cenatos esse in castris ignisque quam creberrumos fieri, dein prima vigilia silentio egredi iubet. iamque nocturno itinere fessis omnibus Sulla pariter cum ortu solis castra metabatur, quom equites Mauri nuntiant Iugurtham circiter duum milium intervallo ante consedisse. quod postquam auditum est, tum vero ingens metus nostros invadit;
Abbreviated transcription (Latin):
uti ꝙͦꝙ locꝰ aut cas c̃uinxerat. orbes facẽ: att ita oĩb partis
simul tecti. ⁊ instructi hostiũ uĩ sustentabãt. Neꝙ ĩ eo tã
ase uegotio. Marius t̃̾riꝰ haud magis quã antea dimiso
aio fuit. di eũ t̃ma sua qsuiã ex fort̾issimis magis quã ex familia¬
nsamas patiu̾aet ugri pisĩ : ac m̃ laborante sus fuceutri

Expanded text:
uos locus aut casus coniunxerat, orbis facere atque ita ab omnibus partibus simul tecti et instructi hostium vim sustentabant. Neque in eo tam aspero negotio Marius territus aut magis quam antea demisso animo fuit, sed cum turma sua, quam ex fortissimis magis quam familiarissimis parauerat, uagari passim ac modo laborantibus sui
Abbreviated transcription (Latin):
tib digressi: possedere ea loca. quȩ prime car¬
taginẽ. numidia appellantur. Dein up altĩs
freti.finitimos. armis ac metu. sub imꝑiũ suũ.

Expanded text:
tibus digressi, possedere ea loca, quae proxima Carthaginem Numidia appellatur. Deinde utrique alteris freti finitimos armis aut metu sub imperium suu
Abbreviated transcription (Latin):
sententiã. ꝙ eorpr c̃sul designatꝰ erat. deħi ꝗ ĩ custodiĩ
tenebant᷑. ⁊ pt̃ea de .I. cassio. ⁊ P. surio. P ũbreno.&. annio.
sidep̃hensi forent. sum̃dũ supplitiũ decre u̾at. Isq
p̾ea ꝑmot̃ oratione . G. cesaris. pedib ⁊sententiam
tiberis neroni iturũ se duerat. ꝙ de eare p̃sidi is
additis reserendũ censuerat. Sed .G. cesar ubi ad eum

Expanded text:
sul designatus erat, de iis, qui in custodiis tenebantur, et praeterea de L. Cassio, P. Furio, P. Umbreno, Q. Annio, si deprehensi forent, supplicium sumundum decreverat; isque postea permotus oratione C. Caesaris pedibus in sententiam Ti. Neronis iturum se dixit, quod de ea re praesidiis additis referundum censuerat. sed Caesar, ubi ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
clienti ex senatu cȩsari gladio minitarent᷑̃. Dũ ħ insenani
aginit᷑. ⁊ dũlegatis allobrogũ. ⁊ tito uult̾cio. c̃ꝓbato
eoꝵ iuditio. p̃ma clec̃nũt᷑. lib̾tini ⁊ pauͭ exclientib
lentuli. cdui̾sis itnerib opisices. atq seruitia ĩ uicis ad
eũ eripiendũ sollicitabat. parti exꝗrebãt duces młti ui
dinũ. ꝗp̃tio rẽ .ꝑ uexare soliti erat. Cetheg̾ aut̃ ꝑ nun¬
tios samiliã suã atq lib̾os suos electos. ⁊ exercitatos ĩ¬
audatia orabat. ut grege facto cũteł adsese irrũꝑ et̃.
Consul ubi ea parari cognou. di positis p̃sidiis. utres. ⁊
tp̃s monebat c̃uocato senatu. resert ꝗ dehiꝰ sieri plac̾at.
ꝗ ĩ custocdiã tractiti erãt. S ed̾ paulo añ srequen̾ senat᷑¬

Expanded text:
ienti ex senatu Caesari gladio minitarentur. Dum haec in senatu aguntur et dum legatis Allobrogum et T. Volturcio conprobato eorum indicio praemia decernuntur, liberti et pauci ex clientibus Lentuli divorsis itineribus opifices atque servitia in vicis ad eum eripiundum sollicitabant, partim eoliti erant. Cethegus autem per nuntios familiam atque libertos suos, lectos et exercitatos, orabat, ut grege facto cum telis ad sese inrumperent. Consul ubi ea parari cognovit, dispositis praesidiis, ut res atque tempus monebat, convocato senatu refert, quid de iis fieri placeat, qui in custodiam traditi erant. S
Abbreviated transcription (Latin):
crebras ponere: ⁊ eas ipse cũ legatis cireũire. Itẽ ĩ agmine
ĩpͥmis modo.mͦ inpostremis. sepe inmedio ad ẽẽ Ne qquã
ordine egͣdẽt᷑: ut signis freq̃ntes inced̾ent. miles cibũ

Expanded text:
crebras ponere et eas ipse cum legatis circumire, item in agmine in primis modo, modo postremis, saepe in medio adesse, ne quispiam ordine egrederetur, ut cum signis frequentes incederent, miles cibu
Abbreviated transcription (Latin):
tutꝰ ẽ. Metũ ascelere suo ad ignauiã ur̃a tͣnstulere. qͦs õs
eadẽ cuꝑe: eadẽ odisse. eadẽ metue̾ ĩ unũ coegit. S hoc
int̃ boͥnos ᷤ amicͤitia. Int̃ malos factiõe. Qd si tã lib̃tatis

Expanded text:
tus est. metum ab scelere suo ad ignaviam vostram transtulere, quos omnis eadem cupere, eadem odisse, eadem metuere in unum coegit. sed haec inter bonos amicitia, inter malos factio est. quod si tam vos libertatis
Abbreviated transcription (Latin):
nequerit. ⁊ p̾ea q̃ gnã hõiũ insenatũ ꝑuenerit. ꝓfecto en¬
sti mabt me mag̃ merito quã ignauia iuditiũ aĩmei mu¬
scipione. p̃terea ciuitatis nr̃ȩ p̃claros uiro ñr̃e ciuitatis
solitos dicere ita. cũ maioꝵ imagines intuerent᷑. uehem̃¬
tissime ĩ aimũ adurtute accendi. scilicet nõcerã illã¬

Expanded text:
enerint, profecto existumabunt me magis merito quam ignavia iudicium animi mei muScipionem, praeterea civitatis nostrae praeclaros viros solitos ita dicere, quom maiorum imagines intuerentur, vehementissume sibi animum ad virtutem accendi. scilicet non ceram illa
Abbreviated transcription (Latin):
honestus exit̾ eẽt. ne uiuẽ ẽtẽpt̾ uiderer. Side¬
fessus mał. ĩ uirie ẽcessisem. Nc̃ neq uiue̾. lib. neq

Expanded text:
honestus exitus esset neu viuere contemptus viderer, si defessus malis iniuriae concessissem. Nunc neque viuere libet neq
Abbreviated transcription (Latin):
acͥ ingenio. satis ꝓuidens. belli auil ignar. furmissimꝰ
c̃tra pericula:⁊ insidias. S legiones ꝑitaliã ĩegiũ.
aitp inde sciciliã: porro exscicilia in africã tran̾uecte
Gcalfurnius minitio paratis comineanb. acͥter nimu¬
diã ingrissus ẽ : multosꝙ mortales.⁊ urbes aliquot
pugnando cep̃. S ubi iugurta ꝑ legatoꝰ pecunia¬
cep̃ temptare belliq ꝙ amminastrabat asꝑitatẽ
ostende cepͣ. anis eger auaritia. facile conuersus ẽ
Ceteꝵ socius at minister om̃iũ consilioꝵ assumit᷑
scaurꝰ: ꝗ tãzsi apͥncipio: plerisq exfactione eius
corruptis. acerrime regẽ inpugnauerat. tõni magnitu¬
dine pecunie: a bono. honestoq inpͣũ abstraetꝰ ẽ. S
iugurtha pͥmũ tantũmͦ belli morã redimerat. exi¬
stimans sese:aliꝗͥ intim rome p̃tio. aut gr̃a. efectiu
Postea nõ quã participẽ negoti i scaurũ acͤcep̃ ĩ maximã

Expanded text:
firmissimus contra pericula et invidias. Sed legiones per Italiam Regium atque inde Siciliam, porro ex Sicilia in Africam transuectae. Igitur Calpurnius initio paratis commeatibus acriter Numidiam ingressus est, multosque mortalis et urbis aliquot pugnando cepit. Sed ubi Iugurtha per legatos pecunia temptare bellique, quod administrabat, asperitatem ostendere coepit, animus aeger auaritia facile conuersus est. Ceterum socius et administer omnium consiliorum assumitur Scaurus, qui tametsi a principio plerisque ex factione eius corruptis acerrime regem impugnauerat, tamen magnitudine pecuniae a bono honestoque in prauum abstractus est. Sed Iugurtha primo tantummodo belli moram redimebat, existimans sese aliquid interim Romae pretio aut gratia effecturum. Postea vero quam participem negoti Scaurum accepit, in maximam
Abbreviated transcription (Latin):
iugurta inpensius mͦ legatos supplices mitte pacem in¬
Q uos legatos itẽ uti pͥores c̃ful in lectos ad ꝓductionẽ i¬
domũ dimittebat. regi pacẽ quã postulabat neq abnue̾.
tneꝙ̃ pollicert: ⁊ uit̾ eas moras ꝓmissa ⁊ egatoꝵ expectae̾.
Iugurta ubi metelli dicta eũ factis cõposint ac suis artib.
tẽprari aniũtit. ꝗppe iugurte cui uerb̃ pax nuntiabatur
Cerũ rebellũ asꝑimũ erat. urbs maxima alienata. ager.
hostib cognit̾: aĩ ppłoꝵ auriũ tẽptati ro̾actꝰ reꝵ necessitudine.
tstatuit armis cextaẽ. G explorato hostiũ uine̾. in spẽ uictoriȩ
adductꝰ ex oportunitate. loci: quã maximas copias potest
õiũ generũ parat ac ꝑtͣmites occultos exereitũ metelli añ¬
uenit. Frat in ea parte numidie: quã adtherbal indiisioẽ

Expanded text:
Iugurtha impensius modo legatos supplices mittere, pacem Quos item uti priores consul illectos ad proditionem domum dimittebat, regi pacem, quam postulabat, neque abnuere neque polliceri et inter eas moras promissa legatorum expectare. Iugurtha ubi Metelli dicta cum factis composuit ac se suis artibus temptari animaduertit, quippe cui verbis pax nuntiabatur, ceterum re bellum asperrimum erat, urbs maxima alienata, ager hostibus cognitus, animi popularium temptati, coactus rerum necessitudine statuit armis certare. Igitur explorato hostium itinere, in spem victoriae adductus ex opportunitate loci, quam maximas potest copias omnium generum parat ac per tramites occultos exercitum Metelli anteuenit. Erat in ea parte Numidiae, quam Adherbal in divisio
Abbreviated transcription (Latin):
qua postea edidit scriptã. S⁊ ubi ille assedit. eatili¬
na uterat parat᷑ ad disi mulanda omĩa dimisso uul¬
temere crederent. Ex ea samilia ortũ. itase ab
adoles centia uitã insuituisse. ut om̃ĩa bõa inspe
haberet. ne eslimarent iͥ patͥcio hõi ciũ ipriu̾
atq maioꝵ. pli̾mabenesitia inplebẽ romananu

Expanded text:
quam postea scriptam edidit. Sed ubi ille adsedit Catilina, ut erat paratus ad dissimulanda omnia, demisso voltemere crederent: ea familia ortum, ita se ab adulescentia vitam instituisse, ut omnia bona in spe haberet; ne existumarent sibi, patricio homini, cuius ipsius atque maiorum pluruma beneficia in plebem Romanam
Abbreviated transcription (Latin):
potuisse fedus fieri. C̃sul impeditꝰ a tͥbunis plebis.
neqͦs parau̾at copias secũ portaret. pancis diebus
in africã ꝓficiscit᷑. Nã oĩs exertitꝰ uti ẽuenãt nu¬
midia deductꝰ in ꝓuincia hiemabaat. Postquã eo
uenit. quaquã ꝑseꝗ iugurtã ⁊ medĩ frat̃ ne inuidie
aĩs ardebat. cognitis militib qͦs: pt̃ fugã soluto
ĩꝑio licentia atꝙ lasciuia corrũꝑat ex copia reꝵ
statuit sibi nil agentoũ. Int̃ rome .G. mattullus
militanꝰ. tͥhunꝰ pleb. rogationẽ ad pͣp ꝓmulgat. ĩi

Expanded text:
potuisse foedus fieri. consul impeditus a tribunis plebis, ne quas paraverat copias secum portaret, paucis diebus in Africam proficiscitur; nam omnis exercitus, uti convenerat, Numidia deductus in provincia hiemabat. postquam eo venit, quamquam persequi Iugurtham et mederi fraternae invidiae animo ardebat, cognitis militibus, quos praeter fugam soluto imperio licentia atque lascivia corruperat, ex copia rerum statuit sibi nihil agitandum. Interim Romae C. Mamilius Limetanus tribunus plebis rogationem ad populum promulgat, uti
Abbreviated transcription (Latin):
rat̾. ad bellũ ꝙ gesturus erat ãiũ tendit. G diffidens
uet̃i exercitui milites eligẽ. scͥbe. p̃sidia undiq accẽ¬
sere. arma.tela. equos. ⁊ cẽt̾a instrum̃ta militie parare

Expanded text:
ratus, ad bellum, quod gesturus erat, animum intendit. Igitur diffidens ueteri exercitui milites scribere, praesidia undique arcessere, arma tela equos et cetera instrumenta militiae parare,
Abbreviated transcription (Latin):
natebt̃. Simetu cesserimꝰ. ead̾ illa adu̾sa sient. neꝙ locꝰ
neq amic̾ ꝗsquã teget. quẽ arma ñte aerĩt. Preterea
milites ñ ead̾ nobis.⁊ illis necessitudo impendet. Nos ꝑ
pata. ꝓlibertate. ꝓuita certam̃ illis suꝑuacaneũ est
memores pͥsane uͥtutis. licuit nobis cũ sũmãpituine ĩ
erilio etatẽ agere : potinsis ũ nulli romȩ amissis bonis
alienas opes expectare: Ꝙa illa fecla atq intolleranda
uiris uidebant᷑. ħ seꝗ de creuistis : Srhec relinquere uulti¬

Expanded text:
atebunt. Sin metu cesserimus, eadem illa adversa fient, neque locus, neque amicus quisquam teget, quem arma non texerint. Praeterea milites, non eadem nobis, et illis necessitudo impendet. Nos pro patria, pro libertate, pro vita certamus: illis supervacaneum est memores pristinae virrutis. Licuit vobis cum summa turpitudine in exilio aetatem agere. Potuistis nonnulli Romae, amissis bonis, alienas opes exspectare. Quia illa foeda atque intoletanda viris videbantur, haec sequi decrevistis.
Abbreviated transcription (Latin):
aplior eẽt. ipse pedes exercitu ꝓloco atq copiiᷤ ĩstruit Nã
uti planities erat ĩt sinistro ᷤᷤ monteᷤᷤ. ⁊ ab dext̾a rupe asꝑa
octo cohortes ĩsronte estituit. Reliqoꝵ signa ĩsub sidio areiꝰ

Expanded text:
plior esset, ipse pedes exercitum pro loco atque copiis instruit. nam, uti planities erat inter sinistros montis et ab dextra rupe aspera, octo cohortis in fronte constituit, reliquarum signa in subsidio arti
Abbreviated transcription (Latin):
manisiũ c̃sedit. qua illi descensꝰ erat ĩgalliã ꝓpanti. neꝙ tm̃
antomi ꝓcul haberat. i pore ꝗ magno erercitu locis eꝗorib
neq p̾sidii ulla spẽ. optimũ factu ratus. ĩ talit fortimã
belli tẽptare. statuit cũ antonio quã pͥmũ colligere
Itaq contione c̃uocata huiꝰeᷤmodi orationẽ habuitꝰ
OAI PERTUM ego habeo milites ũba

Expanded text:
montium consedit, qua illi descensus erat in Galliam properanti. neque tamen Antonius procul aberat, utpote qui magno exercitu locis aequioribus neque praesidi ullam spem, optumum factu ratus in tali re fortunam belli temptare, statuit cum Antonio quam primum confligere. itaque contione advocata huiusce modi orationem habuit: 'Compertum ego habeo, milites, verba
Abbreviated transcription (Latin):
graues q̃stiones habite s̃. pꝰ gracchi .G.⁊m. fului cedẽ.
tẽ ur̃i ordinis młn mõtales in caree̾ necati s̃. Utiꝰꝙ cladĩ
ñ lex: s libido eoꝵ finẽ fec̃. S sane fuerit regni hec¬
raparatio: plebi sua uira restituere. Ꝙcꝗ̾ sine sanguine
ciuiũ uleisi neqꝑ: uire factũ sit. Suꝑiorib annis taeni.

Expanded text:
aestiones habitae sunt; post C. Gracchi et C. Fului caedem item vestri ordinis multi mortales in carcere necati sunt: utriusque cladis non lex, verum libido eorum finem fecit. Sed sane fuerit regni paratio plebi sua restituere; quicquid sine sanguine civium ulcisci nequitur, iure factum sit. Superioribus annis taci
Abbreviated transcription (Latin):
quo pauca monerẽ aduocaui. simł uti causã mei c̃silũ
apirẽ. Scitis eꝗdẽ milites socordia. atꝙ ignama lentuli.
res nr̃e sĩt site. uixta mecũ om̃s intelligitis. Exercit̾
hostiũ duo s̃. im̃ ab urbe. alt̾ agallia obstat. Diutiꝰ hiloci
ẽẽ. si maxime aninius ferat. frum̃ti atꝙ aliaꝵ reꝵ ege¬
stas ꝓhib. Quocũꝙ ire placet ferro it̃ aꝑiendũe. Qua¬
ꝓpt̃ uos moneo. uti forti. atꝙ parato aĩo sitis. ⁊ cũ p̃li ũ
uibitis. memineritis uos diintias. decꝰ. glãm. p̃tea libertaẽ
atq patͥã indextris ur̃is portare. Si uincimꝰ omĩa nob̾¬

Expanded text:
quo pauca monerem, advocavi, simul uti causam mei consili aperirem. Scitis equidem, milites, socordia atque ignavia Lentuli res nostrae sint, iuxta mecum omnes intellegitis. Exercitus hostium duo, unus ab urbe, alter a Gallia obstant; diutius in his locis esse, si maxume animus ferat, frumenti atque aliarum rerum egestas prohibet; quocumque ire placet, ferro iter aperiundum est. Quapropter vos moneo, uti forti atque parato animo sitis et, cum proelium inibitis, memineritis vos divitias, decus, gloriam, praeterea libertatem atque patriam in dextris vostris portare. Si vincim
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quod eũ ꝙ natũ fuerat. tussu regis in loca munita c̃tulerãt. ager
aũt arridus. ⁊ frugũ uacuus. ẽa tẽpestate. Nã estatis extͣremũ erat.
tñ prei copia satis ꝓuident̃ se etornat. Pecꝰ oẽ ꝙ suꝑiorib diebi p̃de

Expanded text:
 quodcumque natum fuerat, iussu regis in loca munita contulerant, ager autem aridus et frugum vacuos ea tempestate, nam aestatis extremum erat —, tamen pro rei copia satis providenter exornat. pecus omne, quod supe
Abbreviated transcription (Latin):
cũ unfesuᷤᷤ signis c̃currunt. Fila omittũt. gladiis re gerit᷑.
U et̃ani pͥstine uͥtutis memores. cõminꝰ acrit̾ ĩstare. Illi aud
timidi resisuuit. Maxima ui certat̃. Itea catelina cũ expediti
inpͥma acie u̾sari. laborantib succurrere. integroᷤᷤ ꝓsauc̾iis

Expanded text:
cum infestis signis concurrunt: pila omittunt, gladiis res geritur. Veterani pristinae virtutis memores comminus acriter instare, illi haud timidi resistunt: maxuma vi certatur. Interea Catilina cum expeditis in prima acie vorsari, laborantibus succurrere, integros pro sauciis
Abbreviated transcription (Latin):
adimꝑandũ tisidiũ uocaretur. rursꝰ cepit flectere aĩũ
suũ ex mala c̃sie̾ntia digna timere. Deniq multis
dieb ꝑdubitationẽ consũptis. cũ mͦ tedio reꝵ aduesaꝵ
oĩa bello potiora duceret. int̃dũ secũ ipse reputare. quã
gͣuius casus inseruitiũ exregno foret. multis magnisꝙ
p̃sidi is ne ꝗcquã ꝑditis de integro bellũ sumit. ⁊ rome
senatꝰ de ꝓuinti is consult̾ numidiã metello decreuerat.
Pidẽ tẽpꝰ utice forte.G. mario ꝑ hostias diis supplicanti
magna att mirabilia portendi auru spes dixerat. ꝓinde
aĩo q̃ agitabat fretus di is agere. fortunã quã sepissime
experiretur. qm̃ cuncta ꝓsꝑa uentura. At illũ iam antea
ẽsulatꝰ in gens cupido exagitabat ad quẽ capiendum
p̃t̃ uetustatẽ familie alia omnia abunde erant. Indu¬
stria. ꝓbitas militie magna scientia. aũis belli ingenꝰ.

Expanded text:
imperandum Tisidium vocaretur, rursus coepit flectere animum imperandum Tisidium vocaretur, rursus coepit flectere animum suum et ex mala conscientia digna timere. Denique multis deibus per dubitationem consumptis, cum modo taedio rerum aduersarum omnia bello potiora duceret, interdum secum ipse reputaret, quam grauis casus in servitium ex regno foret, multis magnisque praesidiis nequiquam perditis de integro bellum sumit. Et Romae senatus de prouinciis consultus Numidiam Metello decreverat. Per idem tempus Vticae forte C. Mario per hostias dis supplicanti magna atque mirabilia portendi haruspex dixerat: proinde quae animo agitabat, fretus dis ageret, fortunam quam saepissime experiretur; concta prospere eventura. At illum iam antea consulatus ingens cupido exagitabat, ad quem capiendum praeter uetustatem familiae alia omnia abunde erant: industria, probitas, militiae magna scientia, animus belli ingens
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. satis sepe iã ⁊ uͥtutẽ nlitũ: ⁊ fortunã tẽptatã. caueat
ne illo cunctante numide s ẽsulent. his atq talib aliis.
addeditionẽ regis aiũ inpellit. Mituntur adimꝑatorem
legati. ꝗ uig̃tã imꝑata factũ dicerent. ac sine ulla partione
se se regnũꝙ suũ in illiꝰ fide tͣdere. Metellus ꝓpete cunctos
senaton i ordinis exib̃nis accersiri iubet. leoꝵ ⁊ alioꝵ quos
iooneos ducebat c̃siliũ hab. lta maioꝵ more exconsili i¬
dec̾to ꝑlegatos ingurte imꝑat. argenti pondera ducenta
nilia. el ephantos om̃s equoꝵ ⁊ armoꝵ aliquantũ. Que
pꝰ̾quã sine facta s̃.: iubet oñs ꝑfugas uictos ad duei. Poꝵ
magna pars uti uissũ erat adducti s̃. pauei cũ primũ
deditio cepit ad regẽ bochũ in mauritaniã abierant.
Giugurta ubi armis uirisq ⁊ pecunia spoliatꝰ. ẽ dũ ipse ad

Expanded text:
esse; satis saepe iam et virtutem militum et fortunam temptatam; caueat, esse; satis saepe iam et virtutem militum et fortunam temptatam; caueat, ne illo cunctante Numidae sibi consulant. His atque talibus aliis ad deditionem regis animum impellit. mittuntur ad imperatorem legati, qui Iugurtham imperata facturum dicerent ac sine ulla pactione sese regnumque suum in illius fidem tradere. Metellus propere cunctos senatorii ordinis ex hibernis accersi iubet; eorum et aliorum, quos idoneos ducebat, consilium habet. Ita more maiorum ex consili decreto per legatos Iugurthae imperat argenti pondo ducenta milia, elephantos omnis, equorum et armorum aliquantum. Quae postquam sine mora facta sunt, iubet omnis perfugas vinctos adduci. Eorum magna pars, uti iussum erat, adducti; pauci, cum primum deditio coepit, ad regem Bocchum in Mauretaniam abierant. Igitur Iugurtha, ubi armis virisque et pecunia spoliatus est, cum ipse ad
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ eoꝵ ꝑfidia ꝓ armis uti parat. Gͥ homilcarẽ ꝗrome cũ iug̾ta fue.¬
rat.⁊ in de rome uadib datis dã masiue nece uidiciũ fugerat.
ꝙ ei ꝑmaximã amicitiã maxima copia fallendi erat multis pol¬
licitationib agg̃dit᷑. ac pͥmo efficit uti ad se colloquendi grã oc¬
cult̾ ueniat. Dem̃ fide data. si uig̾tã uiuũ aut necatũ s ĩdidis¬
set fore ut illi senatꝰ inpunitatẽ ⁊ sua oĩa c̃ceet. facile numide
ꝑ suadet: tũ ingenio infido. tũ metuenti si pax cũ romanis fieret.
ne ipse ꝑc̃ditiones adsuppliciũ traderet᷑. Is ubi pͥmũ opõtunũ
fuit. iugurtã anxiũ ac miserantẽ fortunas suas accedit. monz
attp lac̾mans obtestat᷑. ut aliq̃ndo s lib̾is. ⁊ genti numidarũ
optime emerite ꝓuideat. Omĩb p̃liis se se uictũ agros ua¬
statos. multos mortales captos. occisos. regni opes comunitas

Expanded text:
et eorum perfidia pro armis uti parat. Igitur Bomilcarem, qui Romae cum Iugurtha fueet eorum perfidia pro armis uti parat. Igitur Bomilcarem, qui Romae cum Iugurtha fuerat et inde uadibus datis clam de Massiuae nece iudicium fugerat, quod ei per maximam amicitiam maxima copia fallendi erat, multis pollicitationibus aggreditur. Ac primo efficit, uti ad se colloquendi gratia occultus veniat; deinde fide data, si Iugurtham viuum aut necatum sibi tradidisset, fore ut illi senatus impunitatem et sua omnia concederet, facile Numidae persuadet, cum ingenio infido tum metuenti, ne, si pax cum Romanis fieret, ipse per condiciones ad supplicium traderetur. Is, ubi primum opportunum fuit, Iugurtham anxium ac miserantem fortunas suas accedit, monet atque lacrimans obtestatur, uti aliquando sibi liberisque et genti Numidarum optime meritae prouideat: omnibus proeliis sese victos, agrum vastatum, multos mortalis captos occisos, regni opes comminutas
Abbreviated transcription (Latin):
a sus. aut cerni possent. monere ortari aut manu significare aut
d ubi mario cognitũ ẽ. nã is in ea parte curabat. exconsulto lenius
agere: ac disfidentiã rei simulare. pati numidas sine tumultu.
regis p̃liũ uisere. Ita ilł studio suoꝵ adstrictis. repente magna ui¬
minz aggredit᷑. etiã scał agg̃ssi milites ꝓpe srãa ceꝑant. eũ oppeoa¬
ni c̃currͣ lapides ĩgenͭ alia p̃tẽa tela inger. pͥmo resistere. dem̃¬
ubi une att alt̾e scale s̃ cominute. ꝗ suꝑ steterãt afflicti sunt:
neꝙ opprdũ capi. necꝙ ugur̾thã niti nͥ insidiis aut suo loco pugnã
facere. etiã estatẽ ex actã eẽ. ab ⁊ ama discedit ⁊ inhis urbibus
que abse defecerat. satis quȩ munite loco atꝙ menib erãt p̃sidia
inponit. Cetũ exercitũ in ꝓuincia que ꝓxima ẽ numidie. hieman¬
di collocat. Neq id tp̃s ex alioꝵ more ꝗeti aut luxurie ẽcedit¬
S ꝗa armis bellũ paꝵ ꝓcedebat. in sidias regi ꝑ amicos tendere.

Expanded text:
a suis aut cerni possent, monere alii, alii hortari, aut manu significare aut quod ubi Mario cognitum est — nam is in ea parte curabat —, consulto lenius agere ac diffidentiam rei simulare, pati Numidas sine tumultu regis proelium visere. ita illis studio suorum adstrictis repente magna vi aggreditur. et iam scalis egressi milites prope summa ceperant, quom oppidani concurrunt; lapides, igubi unae atque alterae scalae comminutae, qui supersteterant afflicti sunt, neque oppidum capi neque Iugurtham nisi ex insidiis aut suo loco pugnam facere et iam aestatem exactam esse, ab Zama discedit et in iis urbibus, quae ad se defecerant satisque munitae loco aut moenibus erant, praesidia inponit. ceterum exercitum in provinciam, quae proxuma est Numidiae, hiemandi t, sed, quoniam armis bellum parum procedebat, insidias regi per amicos tendere
Abbreviated transcription (Latin):
ad oppugnandũ egredet᷑: eꝗtatũ oẽm in ea parte qua regis
aduentꝰ erat ꝓcastris agitare iub. portas ⁊ ꝓxima loca tͥbu¬
nis disꝑtit. Deĩ ipse ꝑgit ad oppidũ. ait uti suꝑiore die miu
aggredit᷑. Int̾im uigurta ex occulto repente nrõs ĩ uadit. qui
ueniunt. neꝙͥ duitiꝰ numide resistere quissent. ni pedites
cũ eꝗtib ꝑmixti magnã cladẽ in c̃gressu facerent. ꝗb illi fret
ñ uti equestri p̃lio solȩt fieri. seꝗ deĩ cede. S adu̾sis eꝗs
concurrere inplicare ac ꝑt̾bare aciẽ. ita expeditis peditib
sui hostes pene uictos dare. Codẽ tp̃e aỹ ⁊amã magna
ui certabat᷑. Ubi eꝙ legat aut tͥbunꝰ curabat. eo accerrome niti. neꝙ
ali ͥ s ĩ alio magis quã sese spẽ hab̾e. parit̃ꝙ oppitini agẽ. obpugnaẽ
aut parare oĩb locis. auidius alti altos saueiare. q̃ tege̾ semet. clamõ
ꝑmixtus exortatione. letitia. geniig. itẽ. strepitꝰ armoꝵ ad celum¬

Expanded text:
ad oppugnandum egrederetur, equitatum omnem in ea parte, qua regis adventus erat, pro castris agitare iubet, portas et proxima loca tribunis dispertit, deinde ipse pergit ad oppidum atque uti superiore die murum aggreditur. Interim Iugurtha ex occulto repente nostros invadit: qui ueniunt. Neque diutius Numidae resistere quiuissent, ni pedites cum equitibus permixti magnam cladem in congressu facerent. Quibus illi freti non, uti equestri proelio solet, sequi, dein cedere, sed aduersis equis concurrere, implicare ac perturbare aciem : ita expeditis peditibus suis hostis paene victos dare. Eodem tempore apud Zamam magna vi certabatur. ubi quisque legatus aut tribunus curabat, eo acerrime niti, neque alius in alio magis quam in sese spem habere; pariterque oppidani agere: oppugnare aut parare omnibus locis, auidius alteri alteros sauciare quam semet tegere, clamor permixtus hortatione laetitia gemitu, item strepitus armo
Abbreviated transcription (Latin):
facto. locũ ceꝑe paulo quã ali i editiorẽ neꝙ inde maxima
ui depelli queunt. S tela eminꝰ nissa remitt̃e. pauei in plurib
nunꝰ frustrari. si numide ꝓpius accessissent ibi nõ uirtutẽ
ostendẽ: ⁊ eos maxima ui cede fundẽ atq fugare. Int̾un metel¬
at̃go accep̃. Deĩ c̃ũso eqͦ. anĩadnͣtit fugã ad se u̾sũ geri: quȩ
torie. neue hostes inultos abire sinat. Ille breui tpẽ mandata
effic̃. At ugurta munim̃to castroꝵ inpeditꝰ cũ alii suꝑ uallum
p̃cipitarent᷑. alii in angustis ipsi sibi officerẽt ꝓpantes. multis¬

Expanded text:
facto locum cepere paulo quam alii editiorem, neque inde maxima vi depelli quiuerunt, sed tela eminus missa remittere, pauci in pluribus minus frustrari; sin Numidae propius accessissent, ibi vero virtutem ostendere et eos maxima vi caedere, fundere atque fugare. Inta tergo accepit, dein conuerso equo animaduertit fugam ad se versum fieri, quae tore neue hostis inultos abire sinat. Ille brevi mandata efficit. At Iugurtha munimento castrorum impeditus, cum alii super vallum praecipitarentur, alii in angustiis ipsi sibi properantes offi
Abbreviated transcription (Latin):
malo illi intanto t̾pis uita integra fama potior fuit. inꝓb intestabi¬
lisꝙ uidet᷑. Metelłꝰ pꝰ quã de reb uace actis cõꝑit paulisꝑ mestũ
e c̃spectu abiit. Dem̃ ubi ira ⁊ egͥtudo ꝑmixta sunt. cũ maxima

Expanded text:
s, nisi, quia illi in tanto malo turpis vita integra fama potior fuit, inprobus intestabilisque videtur. Metellus postquam de rebus Vagae actis comperit, paulisper maestus ex conspectu a
Abbreviated transcription (Latin):
quã paucissimis dicã. Cet̾ũ fides eiꝰ rei penes aue¬
toẽs erit. africã mninitio habue̾ getuli. ⁊ libies

Expanded text:
quam paucissimis dicam. Ceterum fides eius rei penes auctores erit. Africam initio habuere Gaetuli et Libyes
Abbreviated transcription (Latin):
ptẽa regis bochi. ꝓrimos magnis mierib.⁊ maioribus
ꝓmisis. ad studiũ sui ꝑduẽ quas adiutorib regẽ agg̾iꝰᷤ.: ĩpellit eũ
uti adñsꝰ romanos bellũ incipiat. Id ea grã faciliusq planiusꝙ
fut. ꝙ bochus ininito huiꝰcemodi belli romã legatõ miserat.
fedus ⁊ amieitiã petitũ: quã rẽ opõtunissimã. incepto beliꝰ
pauei ĩpeduiant. ceci auartia. ꝙ oĩa honaesta. atꝙ ĩ honesta.
uendẽ mos erat. Enã antea iugurthe filia bocho nupserat.
S reges plurimas eoͣampliꝰ. Ita auis młtitudine distralntur
mulã ꝓsocia optinet. parit̃ os uileꝰ sunt. G ĩ locũ ãbob pla¬
eitũ exeͣrcitus ẽueniunt ĩbi fide data. ⁊ accepͣta iugurtha

Expanded text:
ea regis Bocchi proxumos magnis muneribus et maioribus promissis ad studium sui perducit, quis adiutoribus regem aggressus inpellit, uti advorsus Romanos bellum incipiat. id ea gratia facilius proniusque fuit, quod Bocchus initio huiusce belli legatos Romam miserat foedus et amicitiam petitum, quam rem opportunissumam incepto bello pauci impediverant caeci avaritia, quis omnia honesta atque inhonesta vendere mos erat. et iam antea Iugurthae filia Boccho nupserat. sed reges eo amplius. ita animus multitudine distrahitur: nulla pro socia obtinet, pariter omnes viles sunt. igitur in locum ambobus placitum exercitus conveniunt. ibi fide data et accepta Iugurtha
Abbreviated transcription (Latin):
adcsulatũ mandandũ. M. tullio cicerõi. Nã aña plca̾ꝙ
nobilitas ĩ uidia: estuabat. ⁊ qͣsi pollui c̃sulatũ cͤdebant.
sieũ qũauis egreg̾ hõnouuᷤ adept̾ for. Sr ubi ꝑiculũ
aduenit. ĩ uidia. atꝙ suꝑbia p̃suere. Igͥ comitiis ha¬
biti cules de .sarant᷑ .m. tulli. ⁊ 6. antoni. ꝯd̾ factũ. pͥmo
ppłares ẽiurationĩ c̃cu̾serat. neq tm̃ catiline suror
minuebat᷑. s⁊ indies plura agitare. arma ꝑ italiã locis
opotimis parare . peccimiã: sua aut amcoꝵ side. sũp

Expanded text:
sulatum mandandum M. Tullio Ciceroni. Namque antea pleraque nobilitas invidia aestuabat et quasi pollui consulatum credebant, si eum quamvis egregius homo novus adeptus foret. Sed ubi periculum advenit, invidia atque superbia post fuere. Igarantur M. Tullius et C. Antonius. Quod factum primo popularis coniurationis concusserat. Neque tamen Catilinae furor minuebatur, sed in dies plura agitare: arma per Italiam locis opportunis parare, pecuniam sua aut amicorum fide sump
Abbreviated transcription (Latin):
pugne  querere. qua uenturũ hostẽ audierat. pabulum
⁊ aquaꝵ fontes quoꝵ pͥenuria erat corrũꝑe. mͦ se metello

Expanded text:
pugnae quaerere, qua venturum hostem audierat, pabulum et aquarum fontis, quorum penuria erat, corrumpere, modo se Metello
Abbreviated transcription (Latin):
paululũ ascendĩs adleua. circit̃ duodecĩ pedes humi
dep̃is. eũ cõmuniunt undiq parietes. atq insuꝑ aͥtrstia
lapideis fornicib uincta. s inculta tenebris. odore feda.
gere. Ita ille patciꝰ exgente clarissima cornelioꝵ qui
consulare imꝑiũ rome habuerat. dignũ morib factiꝰꝙ
suis exitũ uitȩ inuenit. De cethego. statilio. gabinio.

Expanded text:
paululum ascenderis ad laevam, circiter duodecim pedes humi depressus; eum muniunt undique parietes atque insuper camera lapideis fornicibus iuncta; sed incultu tenebris odore foeda agere. ita ille patricius ex gente clarissuma Corneliorum, qui consulare imperium Romae habuerat, dignum moribus factisque suis exitium vitae invenit. de Cethego, Statilio, Gabinio,
Abbreviated transcription (Latin):
errarii. ne illiᷤᷤ sanguinẽ nr̃m largiant̾. rdũ paucis
sceleratis parcunt. bono om̃s ne eant ꝑclitũ. Henesei

Expanded text:
erari: ne illi sanguinem nostrum largiantur et, dum paucis sceleratis parcunt, bonos omnis perditum eant. Bene e
Abbreviated transcription (Latin):
int̃pore lemet cũ exercitu afore. lta auxiliũ cõpositis reb
in loca qͣ maxima occulta discedit. ac pꝰ paulo cognoseit mariõ¬
exitinere. frum̃tũ cũ paueis corhortib siccã missũ. ꝙ oppi

Expanded text:
in tempore semet cum exercitu affore. Ita compositis rebus in loca quam maxime occulta discedit, ac post paulo cohortibus Siccam missum, frumentatum cum paucis cohortibus Siccam missum, quod oppi
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ bellicosi s. deniq africe parsinferior. pleriꝙ
ab numidis possessa ẽ: uicti om̃s. ingentẽ nom̃ꝙ
imꝑantiũ. concessere. Postea fences alii. multi¬
tudinis domi minuede grã.pars imꝑii cupidi¬
ne sollicita aplebe.⁊ alii nouaꝵ reu auidi. Inp

Expanded text:
minus bellicosi. denique Africae pars inferior pleraque ab Numidis possessa est, victi omnes in gentem nomenque imperantium concessere. postea Phoenices, alii multitudinis domi minuendae gratia, pars imperi cupidine sollicitata plebe et aliis novarum rerum avidis, Hip
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptione seditio oriret᷑. abhi longe diu̾sa litt̾as .A. catuł
insenatu recitaũ. quã iͥ nõe catilinę redditaᷤ eẽ dicebat.
Eaꝵ erẽplũ infra scriptũe. L.. catilina. Q. catulo. salutẽ¬
Gi gia tua sides recognita mͥ ⁊ grata magniꝰ ĩ meiꝰ
Laꝑiculiᷤᷤ. sidutiã cõm̃dationimee tͥbuit.Quã obrẽ desen¬
sione ĩ nouo c̃silio ñslatui parare. satifactione eͥq uilla c̃

Expanded text:
Catulus in senatu recitavit, quas sibi nomine Catilinae redditas dicebat. Earum exemplum infra scriptum est: "L. Catilina Q. Catulo. Egregia tua fides re cognita, grata mihi magnis in meis periculis, fiduciam commendationi meae tribuit. Quam ob rem defensionem in n
Abbreviated transcription (Latin):
sermini aliqñ. ⁊ capescite rẽ .p. N nc̃ agit᷑ deuectigalib.
de auaritia nr̃oꝵ quiũ questussũ. multosꝙ mortales ea
erat. opulentia neglegentiã tollerabat. Hc̃ uͦ ñ id agit᷑.
bula anusimus. ꝗa bona aliena largi liberalitas es

Expanded text:
ini aliquando et capessite rem publicam! Non agitur de vectigalibus atque avaritia nostrorum civium questus sum multosque mortalis ea erat: opulentia neglegentiam tolerabat. Nunc vero non id agitur, rum amisimus: quia bona aliena largiri liberalitas
Abbreviated transcription (Latin):
urctĩ utiquẽque obmilitare facinꝰ. pecunia aut honore ẽx¬
tulerat. comone face̾ benesicu sui. ⁊ eũ ipsũ aliis ostentart. Postre
mo: cuiꝰq ĩgenio pollicendo: munitando. obtestando.: aliũ aliomͦ
excitare. Cũ ĩterĩ metellꝰ. ignarꝰ hostiũ monit digͣdiẽs: cũ exer
citũ c̃spicit᷑. pͥmo dubius qͥnã ĩsolito facieᷤᷤ ostenderi.Nã t̃t̃ uͥgulta
uinultaeꝗ. numidieq c̃sederat̃. neq plene occtiltati. humilitate
nuiltiaria obscurati. Deĩde breui cognitiᷤᷤ ĩsidiis: p̾aułꝑ agm̃

Expanded text:
ritim, uti quemque ob militare facinus pecunia aut honore extulerat, commonefacere benefici sui et eum ipsum aliis ostentare, postremo pro cuiusque ingenio pollicendo minitando obtestando alium alio modo excitare, cum interinam insolita facies ostenderet — nam inter virgulta equi Numidaeque consederant, neque plane occultati humilitate militaria obscurati —, dein brevi cognitis insidiis pau
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ enã ingnau o licere: deponi cũ intiores uelint. Eroindle p
regtot suo ẽsuleret: neu florentes res suas: eũ iugurti ꝑditis reb¬
muscuret. Ad ea rex satis placide uerba redit. se᷑ pacẽ eupe .s. uigfa

Expanded text:
is etiam ignavo licere, deponi quom victores velint. proinde sibi regnoque suo consuleret neu florentis res suas cum Iugurthae perditis misceret. ad ea rex satis placide verba facit: sese pacem cupere,
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ erũpnaꝵ reꝗẽ ñcrutiatũ ẽẽ. eã cuncta morta¬
liũ mala disoluere ultra neq cure. neq gaucdio lo cũ
eẽ. S ꝑdõs in mortales qu̾ã obrẽ ĩsententiã ñ ad disti

Expanded text:
mortem aerumnarum requiem, non cruciatum esse; eam cuncta mortalium mala dissolvere; ultra neque curae neque gaudio locum esse. sed, per deos inmortalis, quam ob rem in sententiam non addidisti,
Abbreviated transcription (Latin):
xiinobeneficio urõ negotiũ sustineã. bellũ parare. sinul ⁊ erario
parcere cogere admiliiã eos quos offendẽ nͣolis. dosos. dorisor
oiã curare: ⁊ea agere ĩt inuidos. occur santes. sactiosos. epinone

Expanded text:
beneficio negoti sustineam. bellum parare simul et aerario parcere, cogere ad militiam eos quos nolis offendere, domi forisque omnia curare et ea agere inter invidos occursantis factiosos opinione
Abbreviated transcription (Latin):
factus. Huic scueritas dignitatẽ addiderat. Cesar.dando. sub
leuando. ignoscendo. Cato nichillargiendo glãm adeptus ẽ.
uerat. laborare. uigilare. negotiis amicoꝵ intent᷑. sua ne¬
glegere. nichil denegare ꝗ. dono dignũ eẽt. Sibi maximũ
ĩꝑiũ. exercitũ. bellũ nouũ eroptabat. ubi uirtuᷤᷤ enitescẽ
posset. at catoni studiũ modestię ⁊ decoris. s marime
seuentatis erat. ñdiuitiis cũdiuite. neq sactione cũ factioso.
s cũ strenuo uͥtute. cũ modesto pudore. cũ innocente abstinen¬
tia certabat. ẽẽ quã uderibonꝰ malebat. ita qͦminus petebat
glãm : eo magiᷤ illã assequebat᷑. Postquã utdixi senatus
in sententiã catonis disscessit. consul optimũ sactu ratuᷤ.

Expanded text:
ia clarus factus, huic severitas dignitatem ia clarus factus, huic severitas dignitatem levando, ignoscendo; Cato nichil largiendo gloriam adeptus esxerat laborare et vigilare negotiis amicorum intentus, sua negligere. Nichil denegare quod dono dignum esset; sibi magnum imperium exercitum bellum novum exoptabat ubi sua virtus enitescere posset. At Catoni studium modestie, decoris, et maxime severitatis erat; non divitiis cum divite neque factione cum factioso, sed cum strenuo virtute, cum modesto pudore, cum innocente abstinentia certabat; esse quam videri bonus malebat: ita, quo minus petebat gloriam, eo magis illum adsequebatur. Postquam, ut dixi, senatus in Catonis sententiam discessit, consul optumum factu ratus
Abbreviated transcription (Latin):
nora fecit. forte libuit attendere. q̃reᷤ marime tãta
negotia sustinuiset. Scieba sepeno̾o parua manu cũ¬
copiis bella gesta cũ opulentis regib. Adħ sepe fortume
iuolentiã tollera uisse facundia grecos. glãbelli gallos
añ romanos sui̾se. At mͥ nlta agitanti. c̃stabat. paucoꝵ
cruiũ egregiã u̾tutẽ cuncta patrauisse. eoq sactũ ẽ uti
diuitias pauꝑtas. multitudinẽ paucitaᷤ suꝑaret. S: p̾q̃
At sicuti effeta parentũ multis tepe starib haud sane
ꝗs quã rome ũtute magnus suit. S memoria mea
ingenti u̾tute. chiu̾sis morib suere duo uiri.M. cato
⁊ G. cesar. Quoᷤᷤ qm̃ res obtulerat. suentio p̃tire ñ suit
consiliũ. ꝗn utr̾iq naturã ⁊ moreᷤᷤ quantũ ĩgeni o
posse aꝑirẽ. Ig his gen̾. ⁊ etas. eloquentia ꝓpe eqͥlia
suere. Magnitudo aĩ par.itẽ gła. s alia alii. Cesar
benesitiis ac munisicentia magnus habebat᷑. In¬
tegritate uite cato. Ille mansuetutine ⁊ nr̃ia clar

Expanded text:
nora fecit, forte lubuit attendere, quae res maxume tanta negotia sustinuisset. sciebam saepencopiis bella gesta cum violentiam toleravisse, facundia Graecos, gloria belli Gallos ante Romanos fuisse. ac mihi multa agitanti constabat paucorum civium egregiam virtutem cuncta patravisse, eoque factum, uti divitias paupertas, multitudinem paucitas superaret. sed postquam ac, sicuti effeta parentum ui, multis tempestatibus haud sane quisquam Romae virtute magnus fuit. sed memoria mea ingenti virtute, divorsis moribus fuere viri duo, M. Cato et C. Caesar. quos quoniam res obtulerat, silentio praeterire non fuit consilium, quin utriusque naturam et mores, quantum ingenio possum, aperirem. igitur iis genus aetas eloquentia prope aequalia fuere, magnitudo animi par, item gloria, sed alia alii. Caesar beneficiis ac munificentia magnus habebatur, integritate vitae Cato. ille mansuetudine et misericord
Abbreviated transcription (Latin):
net̾ certam̃ animo eoꝵ arrexit. Qd sipͥmo p̃lio catilina
suꝑior aut eq manu discesiss⁊. ꝓfecto magna clade̾. aq
ea uti licuiss⁊ qndefessis ⁊ęx sanguib ꝗplus posset impiũ atꝙ
libertate extorqueret. fuere tm̃ extra conuirationẽ cõplure̾
ꝗ idcatilina ĩmicio ꝓfectist. Inhi erat sului senatoris siliꝰ.¬

Expanded text:
vetus certamen animos eorum adrexit. Quod si primo proelio Catilina vetus certamen animos eorum adrexit. Quod si primo proelio Catilina superior aut aequa manu discessisset, profecto magna clades atqueea uti licuisset, quin defessis et exsanguibus, qui plus posset, imperium atque libertatem extorqueret. Fuere tamen extra coniurationem complures, qui ad Catilinam initio profecti sunt. In iis erat Fulvius, senatoris fili
Abbreviated transcription (Latin):
I dõ malũ multo pꝰ aͣnos ⁊ciuitatẽ reu̾terat. Nã pꝰ quã
Gned. p̃op̃.⁊. M. crasso c̃sulib tͥbimnitia potestaᷤ restituta ẽ
endo atq pollicendo mag̃ incendere.ita ip̃i clari porente̾q
sieri. Contra eos sũma pprenitebat᷑ pleraq nobilitas: senãt¬
sub spetie. ꝓsua magnitudine. Naꝙ uti pauciᷤ absoluua ueꝵ¬
pͥpͥ. uira defenderet pars qͦ senat̾ auetortas marima
foret. bonũ publicũ simulantes. ꝓsua ꝗsq potentia c̾rabat
neti illis modestia neq modus c̃tẽptionis erat. Utriq
uictoriã crudelit exercebant. S pꝰquã. Gñ.põp ad bellũ
maritimũ atq metͥdaticũ missus ẽ. plebi opeᷤ ĩ minine.
paucoꝵ potenti cͤuit. Hii magisirat̾. ꝓuinciaᷤᷤ. aliaq orã
tenere. ip̃i innorii. florentesq sine metu etatẽ agere.
cet̃osq uiditi is t̃rere. qͦplebẽ ĩ magistratu placidius
tractarent. S⁊ ubi pͥmũ dubiis reb nouandiꝰᷤ spe̾ ablata ẽ.

Expanded text:
terat. Nam postquam Cn. Pompeio et M. Crasso consulibus tribunicia potestas restituta est, undo atque pollicitando magis incendere, ita ipsi clari potentesque fieri. Contra eos summa ope nitebatur pleraque nobilitas senatus specie pro sua magnitudine. Namque, uti paucis vepopuli iura defenderent, pars, quo senatus auctoritas maxuma foret, bonum publicum simulantes pro sua quisque potentia certabant. Neque illis modestia neque modus, contentionis erat: utrique victoriam crudeliter exercebant. Sed postquam Cn. Pompeius ad bellum maritumum atque Mithridaticum missus est, plebis opes inminutae, paucorum potentia crevit. Ii magistratus, provincias aliaque omnia tenere; ipsi innoxii, florentes, sine metu aetatem agere ceterosque iudiciis terrere, quo plebem in magistratu placidius tractarent. Sed ubi primum dubiis rebus novandi spes oblata est,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximo anno pꝰ bestiã. cũ ꝗnio minitio rufo c̃sulatum
gerebat. ꝑsuadi. qm̃ ex stirpe masinisse fit. Ingurtã
obsua scelera. inuidia cũ metu urgeat. regnũ numidie
absenatu petat. antoꝰ c̃sul belligerendi moue̾. quam
senesscere oiã malebat. Ipsi ꝓuincia numidia mutio
macedonia ȩnenãt. Que pꝰquã masiua agitare cep̃. neq¬

Expanded text:
ximo anno post Bestiam cum Q. Minucio Rufo consulatum gerebat, persuadet, quoniam ex stirpe Masinissae sit Iugurthamque ob scelera invidia cum metu urgeat, regnum Numidiae ab senatu petat. Auidus consul belli gerendi movere quam senescere omnia malebat. Ipsi prouincia Numidia, Minucio Macedonia evenerat. Quae postquam Massiua agitare coepit neq