comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ño merito uenerabili ⁊ uere susci¬
pienddo patri augustino ep̃o macedo¬
mus. Miro modo afficior sapientia tua. &
millis quȩ ediddisti. ⁊ in his quȩ intͥueni¬
ens  sollicitis mittere ñ grauaris. Nam: ⁊
ila tantũ habent acuminis scientiȩ
scitatis. ut nichil supra sit. ⁊ hȩc tantũ
uerecundiȩ. ut nisi faciã qđ mandas. eul¬
pam penes me remanere. ñ in negocio
ũ  quidicẽ. dñe merito uenerabilis ⁊ue¬
re suscipiende pat̾. Non enĩ instas qd̾ ple¬
riq homines istius loci faciunt. uit qͦdeũ¬
ꝙ sollicitus uolueris extorqueas. sed qd tͥ
a uidice tot curis obstricꝰto petibile. ui¬
sũ fuerit ammones. subseruiente uere¬
cundia que maxima difficiliũ int̾ bonos
efficatia ẽ. Promae statim cõmendatis:
effectũ desiderii trioui. llam sꝑanddi uiã .¬
ante patefecerã. Explicui libros tuos. Neq
enĩ tam languidi ant mnertes erant: ut
me aluid quã se curare paterent᷑. lnie¬
cerunt manũ. exeptũq aliis sollicitudi:¬

Expanded text:
NO MERITO VENERABILI ET VERE SUSCIPIENDO PATRI AUGUSTINO EPISCOPO MACEDONIUS. Miro modo afficior sapientia tua et in illis, quae edidisti, et in his, quae interueniens pro sollicitis mittere non grauaris. nam et illa tantum habent acuminis, scientiae, sanctitatis, ut nihil supra sit, et haec tantum uerecundiae, ut, nisi faciam, quod mandas, culpam penes me remanere. non in negotio esse diiudicem, domine merito uenerabilis et suscipiende pater. non enim instas, quod plerique homines istius loci faciunt, ut, quodcumque sollicitus uoluerit, extorqueas; sed quod tibi a iudice tot curis obstricto petibile uisum fuerit, admones subseruiente uerecundia, quae maxima difficilium inter bonos efficacia est. proinde statim commendatis effectum desiderii tribui; nam sperandi uiam ante patefeceram. Explicui libros tuos; neque enim tam languidi aut inertes erant, ut me aliud quam se curare paterentur; iniecerunt manum ereptumque aliis sollicitudi
Abbreviated transcription (Latin):
nosmetipsos. Eximus sane hoc loco non
sanguinis ꝓpinquitate s rationis socie¬
tate pensandus ẽ: in quo socii sc̃ omĩs
hoĩes. Nã si pecuniȩ ratio socios facii.
quantomagis ratio nature ñ negocian¬
di. s nascendi lege cõmunis.: Aluic ⁊ ab¬
ie comicus sic̃ luculentis ingeniis non
deest resplendentia u̾itatis. cũ ab uno se¬
ne alteri seni dicꝰtũ cõponeret tantũ ne
ab re tua ẽ otii tibi aliena ut cures. eaq
dit. Homo sũ. humani nicħ ame alienũ
puto. sui sententiȩ. ferunt etiã theatra
tota plena. stultis indoctisq plausisse.
Ita quippe affectũ omiũ naturalit᷑ attigit
humanarũ societas animoꝵ. ut ibi nul
lus hominũ. nͥ se cuilibet hominis ꝓrimũ
ẽẽ sentiret. Cũ gͦ illa dilectione quã diui¬
na lex imꝑat debeat homo diligere dm̃
⁊ seipsũ ⁊ ꝓximũ. ñ tam̃ ex hoc tria p̃cep¬
ta data stͣ. nec dictum ẽ in his trib s in

Expanded text:
nosmet ipsos. proximus sane hoc loco non nosmet ipsos. proximus sane hoc loco non sanguinis propinquitate sed rationis societate pensandus est, in qua socii sunt omnes homines. nam si pecuniae ratio socios facit, quanto magis ratio naturae non negotiandi sed nascendi lege communis! hinc et ille comicus, sicut luculentis ingeniis non defit resplendentia ueritatis, cum ab uno sene alteri seni dictum componeret: Tantumne ab re tua est oti tibi, Aliena ut cures ea, qudidit: Homo sum, humani nihil a me alienum puto. cui sententiae ferunt etiam theatra tota plena stultis indoctisque plausisse. ita quippe affectum omnium naturaliter attigit humanorum societas animorum. ut nullus ibi hominum nisi cuiuslibet hominis proximum se esse sentiret. Cum ergo illa dilectione, quam diuina lex imperat, debeat homo diligere deum et se ipsum et proximum, non tamen ex hoc tria praecepta data sunt nec dictum est in his tribus\' sed: In
Abbreviated transcription (Latin):
ambulando s amando. Quẽ tanto habe¬
bimus p̃sentiorẽ. quanto eundẽ. amorẽ
quo in eũ tendimus potuerimꝰ habere pu¬
riorẽ. Non enĩ locis corporalib uł exten¬
dit᷑ uł includit᷑. Ad eũ gͦ qui ubiq pͣsens
ẽ ⁊ ubiq totus: ñ pedib licet ire sed
morib illores aũ nr̃i ñ ex eo qd̃ quisq
nouit: s ex eo qd diligit diiudicari soleñ
slec faciunt bonos uł malos mores: nͥ bo¬
ni uł mali amores. Prauitate s̃ nr̃a a
rectitudine cũ longe sumus: unde rec¬
tũ amando corrigim᷑. ut recto rectiad¬
herere possimꝰ. Ad illũ gͦ quanta oꝑa pos.¬
sumus etiã illi ut ꝑueniant agamus:
quos taquã nosmetipsos diligius. si nos¬
metipsos diligere diligendo iã nouinuus.
Np̃s nãq id ÷ ueritas Aicit inehis duo di
pceptis totam legẽ ꝓpħasq pendere uit
diligamus dm̃ ex toto corde. ex tota. aAĩa
ex totam̃te. ⁊ diligamus peunos. tãqͣm

Expanded text:
ambulando sed amando. quem tanto habeambulando sed amando. quem tanto habebimus praesentiorem, quanto eundem amorem, quo in eum tendimus, potuerimus habere puriorem; non enim locis corporalibus uel extenditur uel includitur. ad eum ergo, qui ubique praesens est et ubique totus, non pedibus licet ire sed moribus. mores autem nostri non ex eo, quod quisque nouit, sed ex eo, quod diligit, diiudicari solent nec faciunt bonos uel malos mores nisi boni uel mali amores. prauitate ergo nostra a rectitudine dei longe sumus; unde rectum amando corrigimur, ut recto recti adhaerere possimus. Ad illum ergo, quanta opera possumus, etiam illi ut perueniant, agamus, quos tamquam nosmet ipsos diligimus, si nosmet ipsos diligere illum diligendo iam nouimus. Christus namque, id est ueritas dicit in his duobus praeceptis totam legem prophetasque pendere, ut diligamus deum ex toto corde et ex tota anima et ex tota mente et diligamus proximos tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
na sapientia: eadẽq uita ueracit᷑ iam
beata ꝑ uentio quippe ẽ. ad ȩt̃nũ ⁊ sum¬
mũ bonũ: cui addherere in et̃nũ ẽ finis
nr̃i boni. Dicat᷑ hec ⁊ prudentia: qr ꝓs¬
pectissime acherebit bono. qd nͣ aq̃¬
mictat᷑ ⁊ fortitudo: q firmissime. adhe¬
rebit bono unde ñ auellat᷑. ⁊ tẽꝑantia.
q castissime adherebit bono uͥ ñ corrũ¬
pat᷑. ⁊ iustitia: qr rectissime adherebit
bono. eui merito subiciat᷑. Quãꝗͣ ⁊⁊ in
hae uita urtus ñ ẽ: nͥ diligere qd dili¬
gendũ ẽ. la eligere: prudentia ẽ. Nullis
inde aũti molestiis: fortitudo ẽ. Nullis
illecebris. temꝑantia ẽ. Nulla suꝑbia. ius¬
titia ẽ. Quid aũ eligamus. qd p̃cipue. dili¬
gamꝰ. nͥ quo nicħ meliꝰ inueniamus: hoc
ds̃ ẽ: eui si aliquid diligendo ł p̃ponimꝰ
uł equamꝰ. nos ipsos diligere nesemꝰ. lan¬
to enĩ nob̃ melius ẽ. quantomagis illum
imus. quo nichil melius ẽ. Imus aũ non

Expanded text:
rna sapientia eademque uita ueraciter iam rna sapientia eademque uita ueraciter iam beata; peruentio quippe est ad aeternum ac summum bonum, cui adhaerere in aeternum est finis nostri boni. dicatur haec et prudentia, quia prospectissime adhaerebit bono, quod non amittatur, et fortitudo, quia firmissime adhaerebit bono, unde non auellatur, et temperantia, quia castissime adhaerebit bono, ubi non corrumpatur, et iustitia, quia rectissime adhaerebit bono, cui merito subiciatur. Quamquam et in hac uita uirtus non est nisi diligere, quod diligendum est; id eligere prudentia est, nullis inde auerti molestiis fortitudo est, nullis inlecebris temperantia est, nulla superbia iustitia est. quid autem eligamus, quod praecipue diligamus, nisi quo nihil melius inuenimus? hoc deus est, cui si aliquid diligendo uel praeponimus uel aequamus, nos ipsos diligere nescimus. tanto enim nobis melius est, quanto magis in illum imus, quo nihil melius est. imus autem non
Abbreviated transcription (Latin):
p sostudio consulendi seu fouendo seu t̃¬
rendo erigas: ⁊ adducas: nichilq aliud in
eo qđͣ ꝑte securius tiiuunt uelis. nͥ ut hĩe
ilum ꝑmereant᷑. apud quẽ beate iiuant.
n uere illȩ uirtutes erunt. ⁊ illiꝰ opitula¬
tione cuiꝰ largitate donatȩ sunt. ita eres¬
cent ⁊⁊ ꝑficient᷑. ut te. ad uitã uere beatã
quȩ ñ nisi et̾na ẽ sine ulla dubitatione
ꝑducant: uͥ iã nec prudent̾ discernant᷑ a
honis mala. quȩ ñ erunt. nec fortit᷑ tole¬
rent᷑ adu̾sa. qr ñ ibi erit nisi qd̃ amemꝰ.
ñ etiã qd̾ toleremus. nec temꝑant᷑ libido
frenet᷑. ubi nulla eiꝰ incitam̃ta sentiemꝰ.
nec uste subueniat᷑ ope indigentib ubi
inopem atq indigum ñ habebimꝰ. Una
ibi uirtus erit. idipsũ erit uirtus p̃mi¬
ũq uirtutis: qd dicit in sacris eloquiis
homo qui hoc aniat. Alichi aũ adherere
dõ bonũ ẽ. hec ibi erit plena. ⁊ sempit᷑¬

Expanded text:
ipso studio consulendi seu fouendo seu teripso studio consulendi seu fouendo seu terrendo erigas et adducas nihilque aliud in eo, quod per te securius uiuunt, uelis, nisi ut hinc illum promereantur, apud quem beate uiuent, et uerae illae uirtutes erunt et illius opitulatione, cuius largitate donatae sunt, ita crescent et perficientur, ut te ad uitam uere beatam, quae non nisi aeterna est, sine ulla dubitatione perducant, ubi iam nec prudenter discernantur a bonis mala, quae non erunt, nec fortiter tolerentur aduersa, quia non ibi erit, nisi quod amemus, non etiam, quod toleremus, nec temperanter libido frenetur, ubi nulla eius incitamenta sentiemus, nec iuste subueniatur ope indigentibus, ubi inopem atque indiguum non habebimus. una ibi uirtus erit et id ipsum erit uirtus praemiumque uirtutis, quod dicit in sanctis eloquiis homo, qui hoc amat: Mihi autem adhaerere deo bonum est. haec ibi erit plena et sempite
Abbreviated transcription (Latin):
cendi metus: ego in hac causa metuendo
q̃ uereor. Netuo enĩ ne primũ dõ. dem¬
de sisi amiciciȩ quã mecũ mire digna¬
tus es. uire displiceam. si minꝰ liber uti
ammonendo fuero. qd̾ me ammonere. sa¬
ulberrime existimo. Sum certe uereeun¬
dnto liberior quanto amicior. qr tanto
amicior q̃nto fidelior: quãꝙͣ hec ipsa ñ di¬
cere. nͥ uerecundius agerẽ. Quȩ si maxi¬
mae̾. ut ipse seripsisti. difficiliũ int̾ bonos
eficatia. achuuet: me ꝓ te apud te. ut in
illo te fruar. qui mͥ hanc ad te ianuã fi¬
luciãq p̃stitit. P resertim qr id qd̵ sugge¬
mo. iã facile ẽe arbitror animo tuo. tot
quinis munerib amminiculato ⁊ instrue¬
to di enĩ uirtutes quas accepisti. a quo Ae¬
cepis sentiens. eiq grͣas agens. eas ad ipsius
cultũ etiã in tuis istis scłarib honorib
oferas. tuȩq potestati subditos hoĩes ad
eũ colendũ exemplo religiosȩ tuȩ uitȩ. ꝙ

Expanded text:
cendi metus, ego in hac causa metuendo cendi metus, ego in hac causa metuendo non uereor. metuo enim, ne primum deo deinde ipsi amicitiae, quam mecum inire dignatus es. iure displiceam, si minus liber in admonendo fuero, quod me admonere saluberrime existimo. sim certe uerecuntanto liberior quanto amicior, quia tanto amicior quanto fidelior; quamquam haec ipsa non dicerem, nisi uerecundius agerem. quae si \'maxima est\', ut ipse scripsisti, difficilium inter bonos efficacia>, adiuuet me pro te apud te, ut in illo te fruar, qui mihi hanc ad te ianuam fiduciamque praestitit, praesertim quia id, quod suggero. iam facile esse arbitror animo tuo tot diuinis muneribus adminiculato et instructo. Si enim uirtutes, quas accepisti, a quo acceperis, sentiens eique gratias agens eas ad ipsius cultum etiam in tuis istis saecularibus honoribus conferas tuaeque potestati subditos homines ad eum colendum et exemplo religiosae tuae uitae et
Abbreviated transcription (Latin):
litudinẽ templi. cellaria plena eructantia
ex hoc in hoc. fecundas oues. crassos boues.
nec maceriȩ runa deformet p̃dium. nec
litigantium clamor ꝑsonet in plateis eoꝵ.
ita ñ erunt uere uirtutes tug sic̃ nec is¬
toꝵ beatitudo. Plinc enĩ ad uerũ dicencũ
illa mea uerecundia. quã in tua epła be¬
nigno sermone laudasti me impedire ñ
debet. Si quȩlibet inꝙͣ. amministratio tua
illis quas cõmemoraui. instrucꝰta uirtutib
hoc intentionis fine det̾minat᷑. ut hoĩes
sedm carnẽ nullas iniquas molestias pa¬
tiant᷑. nec ad te existimas ꝑtinere. quo
istã etatẽ quã p̾stare niteris referant. id
ẽ ut u̾bis ñ ambiã quomͦ dm̃ uerũ uͥ est
quietȩ uitȩ om̃is fructꝰ colant. nicħ tͥ
ꝓdest ad uitã uere beatã tantus labor
Inuerecunduis hoc dicere uideor: ⁊ oblitus
quodãmͦ consuetudinẽ int̾cessionũ meaꝵ.
S si nich eͣ uerecundia nisi quidã displi¬

Expanded text:
litudinem templi, cellaria plena eructantia litudinem templi, cellaria plena eructantia ex hoc in hoc, fecundas oues, crassos boues nec maceriae ruina deformet praedium nec litigantium clamor personet in plateis eorum, ita non erunt uerae uirtutes tuae sicut nec istorum beatitudo. hic enim ad uerum dicendum illa mea uerecundia, quam in tua epistula benigno sermone laudasti, me impedire non debet. si quaelibet, inquam. administratio tua illis, quas commemoraui, instructa uirtutibus hoc intentionis fine determinatur, ut homines secundum carnem nullas iniquas molestias patiantur, nec ad te existimas pertinere, quo istam quietem, quam praestare niteris, referant, id est, ut uerbis non ambiam, quo modo deum uerum, ubi est quietae uitae omnis fructus, colant, nihil tibi prodest ad uitam uere beatam tantus labor. Inuerecundius hoc dicere uideor et oblitus quodam modo consuetudinem intercessionum mearum. sed si nihil est uerecundia nisi quidam displi
Abbreviated transcription (Latin):
quo facti sumus ⁊ uirtutẽ petamus. qua
huiꝰ uitȩ mala suꝑemus. ⁊ beatã uitã qu
pꝰ istã uitã in eiꝰ ȩt̾nitate ꝑfruamur. At
⁊ in uirtute ⁊ in p̃mio uirtutis. sic̃ apłs
dicit. qui głatur in dño głetur. hoc nob
ueluus: hoc ciuitati cuiꝰ ciues sumꝰ. Non
enĩ aliunde beata ciuitas. aliunde homo:
cũ aliud ciuitas ñ sit quã concors hominũ
multitudo. Itaq si om̃is prudentia tua qͣ
consulere conaris reb humanis. si omĩs for¬
titudo qua nulliꝰ iniquitate adu̾sante ter¬
reris. si om̃is temꝑantia qua in tanta labe
nequissime consuetudinis hominũ te a cor¬
ruptionib abstines. si om̃is iustitia qua rec¬
te iudicando sua euiq distribuis. id laborat
id nitit᷑. ut his quib uis ut bene sit. sal¬
ui sint corpore. ⁊ ab omĩ eiuꝰ quã imꝓbita¬
te tuti atq pacati. habeant filios sic̃ no¬
uellas constabilitas. filias ornatas siẽ simi¬

Expanded text:
quo facti sumus. et uirtutem petamus, qua quo facti sumus. et uirtutem petamus, qua huius uitae mala superemus, et beatam uitam, qua post istam uitam in eius aeternitate perfruamur, ut et in uirtute et in praemio uirtutis, sicut apostolus dicit, qui gloriatur, in domino glorietur. hoc nobis uelimus, hoc ciuitati, cuius ciues sumus; non enim aliunde beata ciuitas, aliunde homo, cum aliud ciuitas non sit quam concors hominum multitudo. Itaque si omnis prudentia tua, qua consulere conaris rebus humanis, si omnis fortitudo. qua nullius iniquitate aduersante terreris, si omnis temperantia, qua in tanta labe nequissimae consuetudinis hominum te a corruptionibus abstines. si omnis iustitia, qua recte iudicando sua cuique distribuis, id laborat. id nititur, ut hi, quibus uis ut bene sit, salui sint corpore et ab omni cuiusquam inprobitate tuti atque pacati habeant filios sicut nouellas constabilitas, filias ornatas sicut simi
Abbreviated transcription (Latin):
tus animi eiꝰ. qđ si dixisset. discreuisset
quidẽ etiã istũ popłm ab illo qui beatam
uitã in ista iusibili ⁊ corporali felicitate
constituit: s ñdũ transcendisset. om̃s ua¬
nitates ⁊ insanias m̃daces. Alaledictus
enĩ om̃is sic̃ alibi gedẽ litterȩ docent. qui:
spẽ suã ponit in homine. Ergo nec in se:
ipso quisq debet : qr ⁊ ipse homo ẽ. Pro¬
inde ut transiret omiũ uanitatũ ⁊ in¬
saniarũ m̃daciũ limites. atq ibi beatam
urtã poneret uͥ uere ẽ. beatus inquit
ppłs cuiꝰ dñs ds̃ ipsuis. sernis gͥ unde pe¬
tendũ sit. qd om̃s docꝰti indoctiq desi¬
derant: ⁊ multi errando ac suꝑbiendo¬
unde petat᷑ ⁊ uͥ accipiat᷑ ignorant.
U triq aũ in quodã diuino psalmo simul
rep̃hendunt: ⁊ qui cõfidunt in uirtu¬
scli. ⁊ abhorrentes ut a tali philosophe
beatũq dicentes ppłm cui suppetit t̃re¬
na opulentia. Le ꝑ hoc a. dño dõ nr̃o a

Expanded text:
tus animi eius. quod si dixisset, discreuisset tus animi eius. quod si dixisset, discreuisset quidem etiam istum populum ab illo, qui beatam uitam in ista uisibili et corporali felicitate constituit, sed nondum transcendisset omnes uanitates et insanias mendaces. maledictus enim omnis, sicut alibi eaedem litterae docent, qui spem suam ponit in homine; ergo nec in se ipso quisque debet, quia et ipse homo est. proinde ut transiret omnium uanitatum et insaniarum mendacium limites atque ibi beatam uitam poneret, ubi uere est, beatus, inquit, populus, cuius dominus deus ipsius. Cernis igitur, unde petendum sit, quod omnes docti indoctique desiderant et multi errando ac suunde petatur et ubi accipiatur ignorant. Utrique autem in quodam divino psalmo simul reprehenduntur, et qui confidunt in virtusaeculi et abhorrentes uel a tali philosophia beatumque dicentes populum, cui suppetit terrena opulentia. ac per hoc a domino deo nostro, a
Abbreviated transcription (Latin):
Beatũ dixert̃ ppłm cui hec sunt. Beatꝰ po¬
płs. cuiꝰ dñs ds̃ ipsuis. llides ex hac gene¬
ratione t̾reng felicitatis. beatũ ppłm ñ
dici. nisi a filiis alienis. id ẽ ñ ꝑtinentibꝰ
ad regenerationẽ qua efficim᷑ filii dĩ. a
quoꝵ manu iste se eximi p̾catur. ne ab e¬
is in hanc opinionẽ atq in peccata impia
ꝑtrahatur. Loquendo quippe uanitatẽ be
morauit. quib ea felicitas constat. quã so¬
lã dilectores mundi huiͦ inquirt̃. Et idõ
dextera eoꝵ dextera iniquitatis: qr hȩc p̃¬
posuert q̃ fuerant postponenda. sic̃ sini¬
strȩ p̃ponitur dextera. Si enĩ habentur:
ñ in eis beata uita ponenda ẽ. S subdi¬
ta debent ẽẽ. ñ p̃dita. Sequentia. non
ducentia. Nluic aũ qui sic orabat. ⁊ a fili¬
is alienis qui beatũ dixerunt ppłm cui
hȩc stͣ. eximi discerniq cupiebat. tãꝗͣ
diceremus. ipse quid sentis. quẽ beatum
ppłm dicis : ñ ait beatus ppłs cuiꝰ ẽ uir¬

Expanded text:
unt; beatus populus, cuius dominus deus ipsius. Vides exaggeratione terrenae felicitatis beatum populum non dici nisi a filiis alienis, id est non pertinentibus ad regenerationem, qua efficimur filii dei, a quorum manu iste se eximi precatur, ne ab eis in hanc opinionem atque in peccata impia pertrahatur. loquendo quippe uanitatem beae supra commemorauit, quibus ea felicitas constat, quam solam dilectores mundi huius inquirunt. et ideo dextera eorum dextera iniquitatis, quia haec praeposuerunt, quae fuerant postponenda, sicut sinistrae praeponitur dextera. si enim habentur, non in eis beata uita ponenda est; subdita debent esse non praedita, sequentia non ducentia. huic autem, qui sic orabat et a filiis alienis, qui beatum dixerunt populum, cui haec sunt, eximi discernique cupiebat, tamquam diceremus: Ipse quid sentis? quem beatum populum dicis? non ait: Beatus populus, cuius est uir
Abbreviated transcription (Latin):
bi homines relaxari: ⁊ id ꝓptͣ qd scelus ad¬
missũ ẽ possidere. Pro his quoq intͣueni¬
endũ putat sacerdotiũ ur̃m. de quib ad¬
eo futuri spes nulla ẽ : ut etiã in p̃senti
eadẽ criminis ratio ꝑseueret. Nã qui tã
ꝑuicacit᷑ tenet ꝓpt̃ quȩ crim̃ adͥmisit: os¬
tendit se uͥ licentia fuerit similia pec¬
caturũ. Ob hec gͥ consulo prudentiã tuã:
⁊ me hoc ambiguo. quo laboro absolui
desidero. slec ob aliã causã consultũ te
putes. ¶eterũ hoc mͥ p̃positũ ẽ ut inter¬
cessoribꝰ p̃sertim talis meriti qualis tu es.
etiã grãs agam. Pleraq enĩ q̃ sponte fa¬
cere uderi nolo: ne remissio seu̾itatis
alios armet in crimina. opto bonis inter¬
ssorib relaxare: ut qͦd libens concedo¬
salua seueritate iudicii. alt̾ius merito
epłam respondeas. ut qr scitatẽ tuã inte¬
rim uidere ñ dat᷑. saltem sermonib tuis
pascar. In columera scĩtatẽ tuã diuinitas
etͣna tueatur euo largissimo. dñe meri¬

Expanded text:
bi homines relaxari, et id propter quod scelus admissum est, possidere. pro his quoque interueniendum putat sacerdotium uestrum, de quibus adeo futuri spes nulla est, ut etiam in praesenti eadem criminis ratio perseueret; nam qui tam peruicaciter tenet, propter quae crimen admisit, ostendit se, ubi licentia fuerit, similia peccaturum. Ob haec igitur consulo prudentiam tuam et me hoc ambiguo, quo laboro, absolui desidero; nec ob aliam causam consultum te putes. ceterum mihi hoc propositum est, ut intercessoribus praesertim talis meriti. qualis tu es, etiam gratias agam. pleraque enim, quae sponte facere uideri nolo, ne remissio seueritatis alios armet in crimina, opto bonis intercessoribus relaxare, ut, qsalva severitate judicii, alterius merito epistolam respondeas, ut quia Sanctitatem tuam interim videre non datur, saltem sermonibus tuis pascar. Incolumem Sanctitatem tuam divinitas aeterna tueatur aevo largissimo, domine meri
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ. Hide quã sit in illis sacris litteris
clarũ. Hã quidã in eis sc̃o spũ pleuus.
hec loquit᷑ orans. Exime me de manu
filioꝵ alienoꝵ. quoꝵ os loquutũ e ua¬
nitatẽ: ⁊ dext̾a eoꝵ dextera iniquitatis.
Quoꝵ filii uelut nouellȩ. conftabilitȩ

Expanded text:
tatem uide quam sit in illis sacris litteris tatem uide quam sit in illis sacris litteris clarum. nam quidam in eis sancto spiritu plenus haec loquitur orans: Exime me de manu filiorum alienorum, quorum os locutum est uanitatem et dextera eorum dextera iniquitatis; quorum filii uelu
Abbreviated transcription (Latin):
aũ uanitas. quanta insania: quantũq m̃¬
daciũ. hominẽ mortalẽ. erumnosã uitã
mutabili ⁊ sp̃u ⁊ carne ducentẽ. tot pec¬
catis oneratũ. tot tẽptationib subditũ.
tot corruptionib obnoxiũ. penisq iustis¬
simis destinatũ. seipsos fidere ut beatꝰ
sit: qñ ne illud quidẽ qd ht in naturȩ
suȩ digaitate p̃cipuũ. id ẽ m̃tem atꝙ
rationẽ: potest uendicare ab errorib
nͥ ds̃ adsit bx mentiũ. Abiciamꝰ itaq
obsecro te falsoꝵ philosophoꝵ uanita¬
tes ⁊ insanias m̃daces: qr nec uirtꝰ no¬
bis erit. nͥ addsit ipse quo iuuem᷑. Nec¬
beatitudo nͥ adsit ipse quo fruamur.
i totũ mutabile atq corruptibile nrmͣ.
qd̃ ꝑ seipsũ inbecillũ ⁊ quȩdã materies
miseriarũ ẽ. dono immortalitatis atꝙ
incorruptionis absorbeat. Qm̃ uͦ te rei
publice seimus amatorẽ: ñ ahunde
credas eẽ beatũ hominẽ. aliunde ciui¬

Expanded text:
autem uanitas, quanta insania quantumque meautem uanitas, quanta insania quantumque mendacium hominem mortalem aerumnosam uitam mutabili et spiritu et carne ducentem, tot peccatis oneratum, tot temptationibus subditum, tot corruptionibus obnoxium poenisque iustissimis destinatum se ipso fidere, ut beatus sit, quando ne illud quidem, quod habet in naturae suae dignitate praecipuum, id est mentem atque rationem potest uindicare ab erroribus, nisi deus adsit lux mentium! abiciamus itaque, obsecro te, falsorum philosophorum uanitates et insanias mendaces, quia nec uirtus nobis erit, nisi adsit ipse, quo iuuembeatitudo, nisi adsit ipse quo fruamur, et totum mutabile atque corruptibile nostrum, quod per seipsum imbecillum et quaedam materies miseriarum est, dono immortalitatis atque incorruptionis absorbeat. 7. Quonipublicae scimus amatorem, non aliunde esse beatum hominem, aliunde ciui
Abbreviated transcription (Latin):
spero: a quo inchoatum ẽe humilit᷑ gau¬
deo: nec in eo qd̃ adhuc ũ donauit inere¬
dulus: nec in eo qd iam donauit ingrat᷑
Non enĩ meo uł ingenio uł merito. sed eiꝰ
dono sũ: si quid laudabilit᷑ sũ. Hã quȩdã
accutissima ⁊ excellentissima ingenia.
tanto in maiores errores iert. qͣnto p̃fi¬
dentiꝰ tãquã sius uirib cucurrerit.
nec supplicit᷑ ac ueracit᷑ dm̃ ut uiã sibi
ostenderet petiuert. Aerita uͦ quoꝵ lib
homuinũ q̃ sint. qͣnͣquidẽ ille qui ñ eum
mercede debita. s cũ gratuita gr̃a uenit.
oñis peccatores solus a peccatis liber ⁊ lba¬
tor muenit: Si gͦ nos uera iurtus delectat:
ei dicamꝰ qd in eius sacris litt̾is legimus.
diligã te dñe uirtꝰ mea. Et si uere beati
ee uolumꝰ qd nolle ñ possumus. id qd̾ in
eisdẽ lit̾is didicimꝰ fido eorde teneamus.
B eatꝰ uir cuiꝰ ẽ nom̃ dni spes eiꝰ ⁊ ñ resper̃
in uanitates ⁊ insanias m̃daces. Quanta ẽ

Expanded text:
spero, a quo inchoatum esse humiliter gauspero, a quo inchoatum esse humiliter gaudeo nec in eo, quod adhuc non donauit, incredulus nec in eo, quod iam donauit, ingratus. non enim meo uel ingenio uel merito sed eius dono sum, si quid laudabiliter sum. nam quaedam acutissima et excellentissima ingenia tanto in maiores errores ierunt, quanto praefidentius tamquam suis uiribus cucurrerunt nec suppliciter ac ueraciter deum, ut uiam sibi ostenderet, petiuerunt. merita uero quorumlibet hominum quae sunt, quando quidem ille, qui non cum mercede debita sed cum gratuita gratia uenit, omnes peccatores solus a peccatis liber et liberator inuenit?. Si ergo nos uirtus uera delectat, ei dicamus, quod in eius sacris litteris legimus: Diligam te, domine, uirtus mea, et, si uere beati esse uolumus, quod nolle non possumus, id, quod in eisdem litteris didicimus, fido corde teneamus: Beatus uir, cuius est nomen domini spes eius et non respexit in uanitates et insanias mendaces. quanta est
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ ciceronis illa sententia uͥ ait. Nã hec qͥ¬
ae uita mors ẽ: quã lam̃tari possẽ si libe
ret. Luom gͦ si recꝰte lam̃tat᷑ beata cõpba¬
tur: an non potiꝰ quã recꝰte lam̃tat᷑ mise
ra conuincit᷑: Iua re assuesee obsecro te
uit bone beatus eẽ. int̾im spe. ut sis etiam
re: cũ pietati ꝑseuerantissime. retribuetur
merces felicitatis et̃nȩ. Si plixa epła onero¬
sus sũ. tu te hoc impetrasti tͥ. qui me sapi¬
entẽ᷑ appellasti. hinc enĩ ausus sũ hȩc ad
te loqui ut tͥ sapientiã ñ qualis mͥ sis os¬
tentarẽ: s qualis eẽ debeas ostenderẽ. Hec
ẽ aũ in p̃senti scło uerus ueri dĩ cultus. ut
sit eiꝰ in futuro scło certus atq integer fruc¬
tus. Hlic constantissima pietas: ibi sempi¬
t̾na felicitas. Exista sapientia que una.⁊
uera ẽ. si quid habeo adeo sumpsi. ñ a me
ỹsumpsi. atq ab illo in me ꝑfici fideliter

Expanded text:
sdem Ciceronis illa sententia, ubi ait: Nam haec visdem Ciceronis illa sententia, ubi ait: Nam haec vita quidem mors est, quam lamentari possem, si libe lamentatur, beata comprobatur ac non potius, quoniam recte lamentatur, misera esse conuincitur? quare adsuesce, obsecro te, uir bone, beatus esse interim spe, ut sis etiam re, cum pietati perseuerantissimae retribuetur merces felicitatis aeternae. Si prolixa epistula onerosus sum, \'tute hoc intristi tibi\', qui me sapientem appellasti. hinc enim ausus sum haec ad te loqui, ut tibi sapientiam, non qualis mihi sit, ostentarem, sed, qualis esse debeat, ostenderem. haec est autem in praesenti saeculo uerus ueri dei cultus, ut sit eius in futuro saeculo certus atque integer fructus; hic constantissima pietas, ibi sempiterna felicitas. ex ista sapientia, quae una uera est, si quid habeo, a deo sumpsi, non a me praesumpsi atque ab illo in me perfici fideliter
Abbreviated transcription (Latin):
Iꝰ adipiscendi spe uitã istã tẽporalem
atq mortalẽ. ñ tã delectabilit̾. quam
qͥcabilit̃ ducimus. ⁊ mala eiꝰ tc̃ bono con¬
ilio. ⁊ diuno munere fortit̃ ferimꝰ cum
soncꝵ et̾noꝵ fideli dĩ ꝓmissione: ⁊ fideli
na ex pectatione gaudemus. Ad hoc exhor
tione patientes. Ostendit enĩ quare simꝰ¬
in tribulatione patientes: p̃mittendo fpe
fuaentes. Ad hanc sp̃e exhortor ꝑ ihm uͣ
temaiestate diuinitatis. ⁊ carnis infirmi¬
tate apparente ñ solũ sermonis oraculo do¬
cuit. uerũ̾etiam sue passionis ac resurrec¬
tionis exemplo docuit robor auit. In altera
eũ qualia tolerare: in alt̾a qualia debeamꝰ
spare monstrauit. Luiꝰ ⁊ illi grãm mereren¬
tur. nisi elati inflatiq suꝑbia. manit̃ cona¬
rent᷑ istã uitã beatã ipsi sibi fac̾e: qđ solus
ds ueracit᷑ oultorib suis post hanc uitam
e largiturũ ẽẽ ꝓmisit. Sanior quippe ẽ eiꝰ¬

Expanded text:
ius adipiscendi spe uitam istam temporalem ius adipiscendi spe uitam istam temporalem atque mortalem non tam delectabiliter quam tolerabiliter ducimus et mala eius tunc bono consilio et diubonorum aeternorum fideli Dei promissione et fideli nostra exspectatione gaudemus. Ad hoc nos exhorttione patientes : ostendit enim quare in tribulatione patientes, praemittendo, spe gaudentes. Ad hanc spem exhortor per Jesumte majestate divinitatis, et carnis infirmitate apparente, non solum sermonis oraculo docuit, verum etiam suae passionis et resurrectionis exemplo roboravit. In altera enim qualia tolerare, in altera qualia debeamus sperare monstravit. Cujus et illi gratiam mererentur, nisi elati inflatique superbia, inaniter conarentur istam vitam beatam ipsi sibi facere, quod solus Deus veraciter cultoribus suis, post hanc vitam se largiturum esse promisit. Sanior quippe est eju
Abbreviated transcription (Latin):
ferre ñ possit. uł qd̾ ẽ absurdus ꝙͣ sapieis
ferre ñ debeat. eamq fugiat. abrumpat. abi¬
ciat. seseq ab ea ferro etiã seu ueneno. uł a
lia uoluntaria morte subducat: ut in por¬
tu ñ sentiendi uł nullus omĩno sit. quod
epicurei. ⁊ si qui alii simili stultitia puta¬
uerunt. uł ideo beatus qm̃ fuerit ab illa
beata uita tãquã ab aliqua peste libatꝰ
Omĩum suꝑba iactantia. Si beata uita ẽ in
cruciatib corporis : cur ñ in ea manet
sapiens ut fruat᷑. Si aũ misera ẽ: quid
obsecro te nisi tipus impedit. ne fateat᷑.
ne oret dm̃. ne iusto ⁊ miscłi supplicet.
qui potens ẽ ⁊ uitȩ huiꝰ mala ut aduer¬
tere uł mitigare. uł ad ea toleranda fer¬
titudine armare. ut ab eis omĩ mod̾o li¬
bare. ⁊ pꝰ hȩc uere begtã uitã dare. quo
nullũ malũ admittit᷑. ⁊ uͥ sũmũ bonũ
nũquã amttat᷑. hoc pioꝵ p̃miũ ẽ. cu¬

Expanded text:
ferre non possit uel, quod est absurdius, quam sapiens ferre non possit uel, quod est absurdius, quam sapiens ferre non debeat eamque fugiat, abrumpat, abiciat seseque ab ea ferro etiam seu ueneno ullaue alia uoluntaria morte subducat, ut in portu non sentiendi uel nullus omnino sit. quod Epicurei et si qui alii simili stultitia putauerunt, uel ideo beatus, quoniam fuerit ab illa beata uita tamquam ab aliqua peste liberatus. o nimium superba iactantia! si beata uita est in cruciatibus corporis, aut non in ea manet sapiens, ut fruatur? si autem misera est. quid, obsecro te, nisi typhus impedit, ne fateatur, ne oret deum, ne iusto et misericordi supplicet, qui potens est et uitae huius mala uel auertere uel mitigare uel ad ea toleranda fortitudine armare uel ab eis omni modo liberare et post haec uere beatam uitam dare, quo nullum malum admittatur et ubi summum bonum numquam amittatur? Hoc piorum praemium est, cu
Abbreviated transcription (Latin):
endlo gauderet. Itemq s surdus ẽẽt. eioi
oblecꝰtaret᷑ ad oculos transtulit. Si aũ uto
sensu pruiaretur. ⁊ cecus surdusq fieret.
ñ ẽ ausus hinc ferre sententiã: eũq bei¬
tũ dicere. s addidit dolores grauissimos
corporis. qui eum si ñ interemerunt. ipse
se int̾imat. ⁊ ad portũ ñ sentiendi hac li¬
batus uirtute ꝑueniat. ¶edit gͥ sapiens
immanissimis cladib atq fuccũbit: in tan¬
tũ ut eis cogat᷑ ⁊ in seipsũ homicidiumꝑ
petrare. Csui iã parcat ut illis careat malis.
qui sibi ipse ñ parcit: Certe beatus ẽ semꝑ
certe beatã uitã in sua potestate constitu¬
tã. nulla ui potest ulliꝰ calamitatis amittere
Qoce in cecitate ⁊ surditate. ⁊ atrocissimis
cruciatib corporis. aut amisit beatã utã
aut si ⁊ iustis afflictionib adhuc beata est.
fit ꝑ huiꝰmodi docꝰtissimoꝵ hominũ dlispi¬
tationes ut sit aliqnͣ beata uita ꝗͣ sapiens

Expanded text:
iendo gauderet, itemque, si surdus esset, ea, quibus iendo gauderet, itemque, si surdus esset, ea, quibus oblectaretur, ad oculos transtulit; si autem utroque sensu priuaretur et caecus surdusque fieret, non est ausus hinc ferre sententiam eumque beatum dicere, sed addidit etiam dolores grauissimos corporis, qui eum si non interemerint, ipse se interimat et ad portum non sentiendi hac liberatus uirtute perueniat. cedit igitur sapiens immanissimis cladibus atque succumbit in tantum, ut eis cogatur et in se ipsum homicidium perpetrare. cui iam parcat, ut illis careat malis, qui sibi ipse non parcit? certe semper beatus est, certe beatam uitam in sua potestate constitutam nulla ui potest ullius calamitatis amittere. ecce in caecitate et surditate et atrocissimis cruciatibus corporis aut amisit beatam uitam aut, si et in istis afflictionibus adhuc beata est, fit per huius modi doctissimorum hominum disputationes, ut sit aliquando beata uita, quam sapiens
Abbreviated transcription (Latin):
rant etiã in falaridis tauro beatũ eẽ sa¬
pientẽ. cogant᷑ fateri uitã beatã aliqñ
ẽẽ fugiendam. Exaggeratis enĩ malis corpo¬
ris cȩdunt: atq in eoꝵ molestus grauis¬
simis. abscedendum de hac uita ẽẽ. decer¬
nunt. Albi nolo dicere quantũ sit nefas
seipsum hominẽ occidere insontẽ: cum
omĩno ñ debeat uł nocentẽ. Inde in
pͥmo libro triũ illoꝵ. quos benignissime
⁊ studiosissime ꝑ legisti: multa iã diximts.
S certe consideretur. nec suꝑbe s sobrie iu¬
dicet᷑: quomͦ uita beata sit. qua ñ sapiens
retenta fruit᷑. s illatis sibi manib care¬
re compellit᷑. E st apud ciceronẽ in ex¬
trema ut scis parte quinti tusculana¬
rũ libri locus. ꝓptͣ hoc qd dico anima¬
u̾tendus. Lũ enĩ de cecitate corporis aͥgent
atq affirmaret etiã eȩcũ beatũ ẽe posse
sapientẽ: multa dixit que ꝑ aures ꝑcin¬

Expanded text:
rant etiam in Phalaridis tauro beatum esse sarant etiam in Phalaridis tauro beatum esse sapientem, cogantur fateri uitam beatam aliquando esse fugiendam. exaggeratis enim malis corporis cedunt atque in eorum molestiis grauissimis abscedendum ex hac uita esse decernunt. ubi nolo dicere. quantum sit nefas se ipsum hominem occidere insontem, cum omnino non debeat uel nocentem, unde in primo libro trium illorum, quos benignissime et studiosissime perlegisti, multa iam diximus. sed certe consideretur nec superbe sed sobrie iudicetur, quo modo uita beata sit, qua non sapiens retenta fruitur, sed inlatis sibi manibus carere compellitur. Est apud Ciceronem in extrema, ut scis, parte quinti Tusculanarum libri locus propter hoc, quod dico. animaduertendus. cum enim de caecitate corporis ageret atque adfirmaret etiam caecum beatum esse posse sapientem, multa dixit, quae per aures percip
Abbreviated transcription (Latin):
te uiuendi duci oportet officia ñ inue¬
nit᷑. ñ ob aliud quantũ intelligo: nͥ qͥa
beatã uitã ipsi sibi quodãm fabricare no¬
luert̃. potiꝰq patrandã quã impetrandã
putarunt. cũ eiꝰ dator ñ sit nͥ ds̃. Neq e¬
nĩ facit beatũ hominẽ: nisi qui fecit ho¬
minẽ. Nã qui tanta creaturȩ sue bona.
bonis malisq largit᷑. ut sint: ut hoĩes suit.
ut iugentes sensib ualentes uirib afflu¬
entes opib sint. seipsũ bonis dabit ut be¬
ati sint. qr eiꝰ etiã hoc ẽ munꝰ. ut boni siñ
Illi uͦ qui in hac erumnosa uita. in his mo¬
ribundis m̃bris. sub hac sarcina corrupti¬
bilis carnis. auctores sue beatȩ uitȩ. &.
quasi conditores eẽ uoluert̃. uelut ꝓpriis
eam uirtutib appetentes. iãq retinentes.
ñ ab illo fonte urtutũ petentes atq
sꝑantes. dm̃ suꝑbiȩ suȩ resistentẽ senti¬
re minime potuert. Unde in errorem
absurdissimũ lapsi sunt: ut cum asseue¬

Expanded text:
te uiuendi duci oportet officia, non inuete uiuendi duci oportet officia, non inuenitur non ob aliud, quantum intellego, nisi quia beatam uitam ipsi sibi quodam modo fabricare uoluerunt potiusque patrandam quam impetrandam putarunt, cum eius dator non sit nisi deus. neque enim facit beatum hominem, nisi qui fecit hominem. nam qui tanta creaturae suae bona bonis malisque largitur, ut sint, ut homines sint, ut uigentes sensibus, ualentes uiribus, adfluentes opibus sint, se ipsum bonis dabit, ut beati sint, quia eius etiam hoc est munus, ut boni sint. illi uero, qui in hac aerumnosa uita, in his moribundis membris. sub hac sarcina corruptibilis carnis auctores suae beatae uitae et quasi conditores esse uoluerunt uelut propriis eam uirtutibus appetentes iamque retinentes, non ab illo fonte uirtutum petentes atque sperantes, deum superbiae suae resistentem sentire minime potuerunt. unde in errorem absurdissimum lapsi sunt, ut. cum adseue
Abbreviated transcription (Latin):
famulus xp̃i. familiȩq eius. dilecto
filio macedonio in dño salutẽ. Quãtis
sapientiã quã mͥ tribuis in me nͥ agnos¬
cam. tante tam̃ erga me benuiolent is
tue tamq suacerx gr̃as ago. debeoꝙ plu¬
timas. ⁊ meoꝵ studioꝵ labores tali as
tanto uiro placuisse delector. multo li
ampliꝰ qd animũ tuũ caritate. etiscaatir
ueritatis. atq ipsius caritaris affceꝰtum
aiung ili celestiq rei publicg cuuꝰ reg¬
nator e. xp̃s. ⁊ in qua sola senꝑ bette ꝗs
uiuendũ e. si recte hic piery iquate. de¬
nosco inhiantẽ. uideo ꝓpinquantẽ. eiq
potiune amplector ardenttẽ. Incle ay.¬
pe manatꝰ uera amicieia: ñ pensan¬
dͥa temporalib cõmodis: s gratuito a¬
more potanda. Nemo enĩ potest ueraci¬
tͣ amicus ẽẽ hominis: nͥ fuerit pͥmitus
ipsus u̾itatis. Qđ si gratis ñ fiat: nullo
fieri pac̾to potest De qua re etiã philoso¬
phi multa dixert̃. S ap̃ eos uera pietas.
id ẽ uerax dĩ ueri cultus. unde omĩa rec¬

Expanded text:
FAMULUS CHRISTI FAMILIAEQVE EIUS DILECTO FILIO MACEDONIO IN DOMINO SALUTEM. Quamuis sapientiam, quam mihi tribuis. in me non agnoscam. tantae tamen erga me beniuolentiae tuae tamque sincerae gratias ago debeoque plurimas et meorum studiorum labores tali ac tanto uiro placuisse delector, multo uero amplius, quod animum tuum caritate aeternitatis et ueritatis atque ipsius caritatis affectum diuinae illi caelestique rei publicae, cuius regnator est Christus et in qua sola semper beateque uiuendum est, si recte hic pieque uiuatur, agnosco inhiantem, uideo propinquantem eiusque potiundae amplector ardentem. inde quippe manat etiam uera amicitia, non pensanda temporalibus commodis sed gratuito amore potanda. nemo enim potest ueraciter amicus esse hominis, nisi fuerit ipsius primitus ueritatis; quod si gratis non fiat, nullo fieri pacto potest. De qua re etiam philosophi multa dixerunt; sed apud eos uera pietas, id est uerax ueri dei cultus, unde omnia rec
Abbreviated transcription (Latin):
No merito uenerabili ⁊ unice colen¬
do. patri augustino macedonius.
tem. quẽ ego magis receptũ dilexi. qđ ad
ale desiderata ꝑtulerat sermonẽ sc̃itatis
tise ⁊ mcolumitatẽ. dñe merito uenerabi¬
I ⁊ unior colende pat̾. Itaq sine mora.
q aptabat obtinuit. Uerũ qm existit oc¬
calio. hoc ipsũ quantulũ cũq ẽ qd admo¬
nitus indulsi. nolo sine mercede reman̾e.
supio enĩ acciꝑe ea quȩ mͥ cõmodet sine
uendentis incõmodo: immo ꝗͣ mͥ cõmodet
cũ gła dependentis. Officiũ sacerdotii
uñ eẽ dicitis int̾uenire ꝓ reis. ⁊ nͥ obtine¬
atis offendi: quasi qd̾ erat officii ur̃i mi¬
nune reportetis. łlic ego uehemt᷑ ambi¬
o: utrũ istuã ex religione descendat.
slam si a dño peccata adeo ꝓhibent᷑. ut ne
penitendi quidẽ copia post pͥmam tribu¬
at᷑ quẽa dmodũ nos possumus ex religio¬
ne contendere: ut nob qualecũq illud
crinen fuerit dimittat᷑. qd̾ utiq cũ im¬
punitũ uolumus ꝓbamus: Et si constat

Expanded text:
NO MERITO VENERABILI ET UNICE COLENDO PATRI AUGUSTINO MACEDONIUS. tem, quem ego eo magis receptum dilexi, quod ad me desiderata pertulerat, sermonem sanctitatis tuae et incolumitatem, domine merito uenerabilis et unice colende pater. itaque sine mora, quod optabat, obtinuit. uerum quoniam extitit occasio, hoc ipsum, quantulumcumque est, quod admonitus indulsi, nolo sine mercede remanere. cupio enim accipere eam, quae mihi commodet sine pendentis incommodo, immo quae mihi commodet cuvestri esse dicitis intervenire pro reis, et nisi obtineatis, offendi, quasi quod erat officii vestri minime reportetis. Hic ego vehementer ambigo utrum istud ex religione descendat. Nam si a Domino peccata adeo prohibentur, ut ne poenitendi quidem copia post primam tribuatur; quemadmodum nos possumus ex religione contendere ut nobis qualecumque illud crimen fuerit, dimittatur? quod utique, cum impunitum volumus, probamus. Et si constat
Abbreviated transcription (Latin):
Pro uob̃ hoc agitur ꝓ uob̃ sacerdotes incor¬
ruptȩ fidei: ꝓ uobis imꝑator. augustus.
ꝓ uob̾ nos quoq eius iudices laboramus.
⁊ alia multa quȩ in eodẽ edicto ita po¬
siusti. ut te appareat in t̾reni uidicis cm¬
gulo. ñ parua ex parte celestẽ rem publi¬
cam cogitare. Quare si de ueris uirtutibꝰ
⁊ uere beata uita uolui duitius loqui
tecũ. queso ne onerosus deputer occupa¬
tionib tuis: immo uͦ me ñ ẽe̾ confido.
qnͣ tu adõ magnũ animũ. ⁊ mirabilit᷑
laudandũ geris. ut nec illas curas dese
ras. ⁊ his libentius ac familiariꝰ occupe¬

Expanded text:
Pro uobis hoc agitur; pro uobis sacerdotes incorPro uobis hoc agitur; pro uobis sacerdotes incorruptae fidei, pro uobis imperator Augustus, pro uobis nos quoque eius iudices laboramus\' et alia multa, quae in eodem edicto ita posuisti, ut te appareat in terreni iudicis cingulo non parua ex parte caelestem rem publicam cogitare. quare si de ueris uirtutibus et uera beata uita uolui diutius loqui tecum, quaeso, ne onerosus deputer occupationibus tuis, immo uero me non esse confido, quando tu adeo magnum animum et mirabiliter laudandum ras, et his libentius ac familiarius occupe
Abbreviated transcription (Latin):
uita ꝑsoltutur. hic enĩ stͣ eedem uirtu¬
tes in actu: ibi in affecꝰtu. Hic in opere.
ibi in mercede. Hic in officio: ibi in fine
Itaq oñis scĩ ⁊ boni etiã in torm̃tis qub¬
libet. diuino fulti adiutorio. spe. illꝰ q
nis beati uocant᷑. quo fine beati erunt
Nã si in eisdẽ torm̃tis ⁊ atrocissimis dolo¬
rib semꝑ ẽẽnt: cũ quib libet urtutib e¬
os ẽẽ miseros. nulla sana ratio dubitaret
Pietas gͥ. id ẽ uerus ueri dĩ cultus ad oĩa
prodest. ⁊ quȩ molestias huiꝰ uitȩ au̾¬
tat aut leniat. ⁊ quȩ ad illã uitã salutẽ¬
q ꝑducat: uͥ nec aliquid iã mali patia¬
mur. ⁊ bono sũmo sempit̾noq ꝑfruamur
Ad hanc te ꝑfectiꝰ assequendã. ⁊ ꝑseueran¬
tissime retinendã ex hortor. ut meipsum
cuiꝰ nͥ iam particeps eẽs. tuosq istos hono¬
res temporales ei seruire oportere iuadica¬
res: ñ donatistis hereticis. ad eos in unuta¬
te. xp̃i pacẽq redigendos ꝑ edictũ diceres.

Expanded text:
uita persoluitur. hic enim sunt eaedem uirtutes in actu, ibi in effectu, hic in opere, ibi in mercede, hic in officio. ibi in fine. itaque omnes boni et sancti etiam in tormentis quibuslibet diuino fulti adiutorio spe illius finis beati uocantur, quo fine beati erunt; nam si in eisdem tormentis et atrocissimis doloribus semper essent, cum quibuslibet uirtutibus eos esse miseros nulla sana ratio dubitaret. Pietas igitur, id est uerus ueri dei cultus ad omnia prodest, et quae molestias huius uitae auertat aut leniat et quae ad illam uitam salutemque perducat, ubi nec aliquid iam mali patiamur et bono summo sempiternoque perfruamur. ad hanc te perfectius adsequendam et perseuerantissime retinendam exhortor ut me ipsum. cuius nisi iam particeps esses tuosque istos honores temporales ei seruire oportere iudicares, non Donatistis haereticis ad eos in unitatem Christi pacemque redigendos per edictum diceres:
Abbreviated transcription (Latin):
siarũ partis donati possidebat᷑. xp̃ia¬
ni imꝑatores legib religiosis. cũ ipsis
nob̃cũ sint plebes earũdẽ eccłiarũ nob¬
cũ pauꝑes. qui eisdẽ possessiuculis ale¬
bant᷑. ipsi potiꝰ foris positi desinant ẽ¬
cupiscere aliena. s intrent in unctatis
societatẽ: ut parit᷑ gub̃nemus ñ illa fa¬
tũ q̃ dicunt sua. uerũ etiã q̃ dicunt᷑.
nr̃a. Scriptũ ẽ enĩ. Omĩa ur̃a: uos aũ¬

Expanded text:
siarum partis Donati possidebatur, Christiasiarum partis Donati possidebatur, Christiani imperatores legibus religiosis cum ipsis nobiscum sint plebes earundem ecclesiarum, nobiscum pauperes, qui eisdem possessiunculis alebantur, ipsi potius foris positi desinant concupiscere aliena, sed intrent in unitatis societatem, ut pariter gubernemus non illa tantum, quae dicunt sua. uerum etiam, quae dicuntur et nostra. scriptum est enim: Omnia uestra, nos au
Abbreviated transcription (Latin):
impendere iudicandũ ẽ: si ꝓ salute ista
ñ solũ temporali s etiã breui. ad ipsum
exiguũ tempus lib̾anda. sic nos homini¬
b subuenire ratio uera ⁊ benigna com¬
pellit: Qđ aũ nob̃ obiciunt qđ̵ res eoꝵ
cõcupiscamꝰ ⁊ auferamꝰ: utinã catholicifi¬
ant. ⁊ ñ solũ q̃ dicunt sua. s etiã nr̃a
in pace nob̃cũ ⁊ caritate posside¬
ant. Usq adeo aũ calũniandi cupiditate
cȩcant᷑: ut ñ attendant quã sinit int̾ se
contraria ꝗͣ loquunt᷑. Ipsi certe dicunt.
⁊ inuidiosissime sibi conqueri uidentur:
qd eos in nr̃ãm cõmunionẽ uiolenti be¬
gũ imꝑio coartamus. Hoc utiq nullo mͦ
faceremus : si res eoꝵ possidere uellemꝰ.
Quis auarus querit cõpossessorẽ: Quis
dñandi cupiditate inflãmatꝰ. uł fastu
dñationis elatus. desiderat habe consor¬
iunctos. quẽ admodũ sua teneant. ñ so¬
li uindicamꝰ. Qͥ equid gͦ nomine ȩccle¬

Expanded text:
inpendere; indicandum est, si pro salute ista inpendere; indicandum est, si pro salute ista non solum temporali sed etiam breui ad ipsum tempus exiguum liberanda sic nos hominibus subuenire ratio uera et benigna compellit? i Quod autem nobis obiciunt, quod res eorum concupiscamus et auferamus, utinam catholici fiant et non solum, quae dicunt sua, sed etiam nostra in pace nobiscum et caritate possideant! usque adeo autem calumniandi cupiditate caecantur, ut non adtendant, quam sint inter se contraria, quae loquuntur. ipsi certe dicunt et inuidiosissime sibi conqueri uidentur, quod eos in nostram communionem niolento legum imperio coartamus. hoc utique nullo modo faceremus, si res eorum possidere uellemus. quis auarus quaerit conpossessorem? quis dominandi cupiditate inflammatus uel fastu dominationis elatus desiderat habere consor coniunctos, quem ad modum sua teneant non soli uindicamus. Quicquid ergo nomine eccle
Abbreviated transcription (Latin):
obpͥm̃dos relinquere. an uno saltim ꝑ
culpa nr̃a s sua potiꝰ int̾ire. Nemo ẽ tã
infelix qͥ ñ quid fieri in talib causis opor¬
teat. facillime iudicet. Et de duob ho¬
minib uno sciłc ꝑdito. ⁊ uno libato si¬
militudinẽ istã ꝓposui. Qͥd gͦ sentiendũ
ẽ de quibꝰdã paucis ꝑditis. ⁊ innumera
bili multitudine ppłoꝵ lib̾atoꝵ. Hon
enĩ uł tot st̃ homines illi qͥ sua uolun¬
tate ꝑeunt. quot lib̾ant᷑ ꝑ istas leges
ab illa pestifera ętͣnaq ꝑnicie: fundi.
pagi. uici. castella. municipia. quitateᷤᷤ
Si aũ diligentiꝰ rem de qua loquim᷑ cogi¬
temus. puto quod si plurimi essent. iN
domo riutura. ⁊ inde saltẽ unus lib̾ari
posset. atq id cũ fac̾e conaremur. alii p̃
nrm de unius saltim salute consolaremur.
ñ tñ ne seipsos alii ꝑderent ꝑire uniuersoᷤ
nullo lib̾ato ꝑmitteremꝰ. Qͥd gͥ de opere
pȩna ȩt̃na euitanda. hominib debemus

Expanded text:
opprimendos relinquere, an uno saltem peopprimendos relinquere, an uno saltem peculpa nostra sed sua potius interire? nemo est tam infelix, qui non, quid fieri in talibus causis oporteat, facillime iudicet. et de duobus hominibus uno scilicet perdito et uno liberato similitudinem istam proposui. quid ergo sentiendum est de qbili multitudine populorum liberatorum? non enim uel tot sunt illi homines, qui sua uoluntate pereunt, quot liberantur per istas leges ab illa pestifera aeternaque pernicie fundi. pagi, uici, castella, municipia, ciuitates. Si autem diligentius rem, de qua loquimnr, cogitemus, puto. qdomo ruitura, et inde saltem unus liberari posset, atque, id quum facere conaremur, alii se is nostrum de unius saltem salute consolaremur; tamen, ne se ipsos alii perderent, perire uniuersos nullo liberato permitteremus. quid igitur de opere cenda et poena aeterna euitanda hominibus debemus
Abbreviated transcription (Latin):
ne lib̃atoꝵ si sub uno cõspectu uideres.
tẽ diceres nimie fuisse erudelitatis. si dũ
tuneret᷑ ne hoĩes desꝑati. ⁊ istoꝵ innu¬
merabili multitudini nulla estimatione
comparandi suis ⁊ uoluntariis ignib cre¬
marent᷑. isti in etͣnũ ꝑdendi ⁊ sempitͣ¬
nis ignib cruciandi relinquerent᷑. Si
eniͣ duo aliqui in una domo ha¬
bitarent. quã certissime sciremꝰ ruitu¬
rã. nob̃q i̾ pͣnuntiantib nollent cre¬
dere: atq in ea manere ꝑsisterent. si eos
inde possemꝰ eruere uł inuitos quib im¬
ninecttẽ llã. riunã postea monstrare¬
mͦ. ut redire ult̾ius sub eiꝰ ꝑicilũ ñ aude¬
rent: puto nͥ faceremꝰ. ñ inmerito crude¬
les iudicarem᷑. Porro si unꝰ illoꝵ nob̃ dic̾e̾t.
qn intrau̾itis eruere nos. meipsũ conti¬
nuo trueidabo. alt̃ aũ nec exire quidẽ
mnͣ nec erui uellet. s neq se necare au
deret. quid elig̾emus. utrũ ambos riunȩ

Expanded text:
ne liberatorum si sub uno conspectu uideres, ne liberatorum si sub uno conspectu uideres, tunc diceres nimiae fuisse crudelitatis, si, dum timeretur, ne homines desperati et istorum innumerabili multitudini nulla aestimatione comparandi suis et uoluntariis ignibus cremarentur, isti in aeternum perdendi et sempiternis ignibus cruciandi relinquerentur. Si enim duo aliqui in una domo habitarent, quam certissime sciremus esse ruituram, nobisque id praenuntiantibus nollent credere atque in ea manere persistant, si eos inde possemus eruere uel inuitos, quibus imminentem illam ruinam postea monstraremus, ut redire ulterius sub eius periculum non auderent, puto, nisi faceremus, non inmerito crudeles iudicaremur. porro si unus illorum nobis diceret: Quando intraueritis eruere nos, me ipsum continuo trucidabo\\ alter autem nec exire quidem inde nec erui uellet sed neque necare se auderet. quid eligeremus? utrum ambos ruinae