comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deiectus est. qr teste apło. Quinon labo¬
rat non mandueet. ¶⁊ porcus comedit
glandes sub querru sed uñ cibus ueniat
nõ accendit. Sic gulosi cibum deuorãt. s
gñam largicori non reddunt. ꝯ̃ quos dicit᷑
deut̾onomii. Lxui. Adorato dño tuo epłabe¬
ris in oĩb bonis que dominus deus tuuꝰ
dedict᷑. Et ẽ mirabile degulositate miẜri¬
mi hoĩs qui priꝰ alimenta expetit ꝙͣ laboe̾t
ul deo laudes exsoluat cum nõ sit tãꝑua
auicula insilua q̃ nõ priꝰ cantet laudes
deo ꝙͣ deramis descẽdat ⁊ ar cibum inten¬
dat. It cũ porcus fui̾t bñ impĩguat᷑ tũe
occiditur. sie gulosus menissacus fercłm
fit inferm. hoc figurat agag pinguissimꝰ
⁊ tremes qui frustra cõcisus ẽ a samuele
ĩgalgalis ut inlibro regum het̃ ¶Agag
e int̾pretat᷑ solenns festiuitas. ⁊ bñ gu¬
losos significat. ꝗ festum uentris quer̃t
ni semꝑ existunt. Mento igͥ istegulosuᷤ

Expanded text:
deiectus est, quia teste Apostolo: Qui non labodeiectus est, quia teste Apostolo: Qui non laborat non manducet. Item porcus comedit glandes sub quercu, sed unde cibus veniat non attendit. Sic gulosi cibum devorant, sed gratiam largitori non reddunt. Contra quos dicitur Deuteronomii LXVI; Adorato Domino tuo, epulaberis in omnibus bonis que Dominus Deus tuus dedit tibi. Et est mirabile de gulositate miserrimi hominis, qui prius alimenta expetit quam laboret, vel Deo laudes exsolvat, cum non sit tam parve avicula in silva que non prius cantet laudes Deo quam de ramis descendat et ad cibum intendat. Item, cum porcus fuerit bene inpinguatus tunc occiditur; sic gulosus incrassatus ferculum fit Inferni. Hoc figurat Agag pinguissimus et tremens qui in frustra concisus est a Samuele in Galgalis, ut in libro Regum habetur. Agag enim interpretatur solennis festivitas, et bene gulosos significat qui festum ventris querunt ni semper existunt. Merito igitur iste gulosus
Abbreviated transcription (Latin):
lint munda inm̃sa sua ip̃i solũ sũt im¬
mundissimi. Un beatus tadeus in epͥsua
hii sunt in epul suis macule cõuiuãtes
sĩne cunore. Et uere maclẽ. qr ex delicatiꝰ
cibariis ⁊ potib magis cet̾is maculantũ.¬
¶ Pͥoicus p̾tquã furfure ⁊ fece uentrẽ imple¬
uenit luto seimmergit. Sie gulosus post
uitĩ erapułe cunit aduntium luxurie:
uñ btẽ petrus mepła sua.Sus lota ĩuolu¬
tabro luti. ¶t poreus locũ fedat ubi ħĩtat.
sic gulosi ꝑuomitum se decurpant ⁊ sta¬
tun ad illum redeunt dum semꝑ adgule
aĩasia suo more laborẽt. Sic gulosi sũt
tardi ⁊ pign. Dequib paulus adcitum.
Cretenses male bestie uentres pigri. Itẽ
gulosi multum dormiunt.⁊ iacent. un re¬
ꝗescunt cũ moab infecib suis. ut hetur
Ieremie xuiͦi eap. ¶Preterea adam poĩt᷑
fuit inꝑadisõ ut oꝑaret. S qr prius come¬
dit ꝙͣ aliquid oꝑis fecenit a loco delitiaꝵ

Expanded text:
lint munda in mensa sua, ipsi solum sunt inlint munda in mensa sua, ipsi solum sunt inmundissimi. Unde beatus Tadeus in epistula sua: Hii sunt in epulis suis macule convivantes sine timore; et vere macule, quia ex delicatis cibariis et potibus magis ceteris maculantur. Porcus, postquam furfure et fece ventrem impleverit, luto se immergit. Sic gulosus, post vitium crapule, currit ad vitium luxurie. Unde beatus Petrus in epistula sua: Sus lota involutabro luti. Item porcus locum fedat ubi habitat; sic gulosi per vomitum se deturpant et statim ad illum redeunt, dum semper ad guleanimalia suo more laborent. Sic gulosi sunt tardi et pigri. De quibus Paulus ad Titum: Cretenses male bestie, ventres pigri. Item gulosi multum dormiunt et iacent, unde requiescunt cum Moab in fecibus suis, ut habetur Ieremie XLVIII capitulo. Preterea Adam positus fuit in paradiso ut operaretur. Sed quia prius comedit quam aliquid operis fecerit, a loco delitiarum
Abbreviated transcription (Latin):
non sit corpus tangi nõ põt. Et ideo licet
autor aias gulosorum calcaret nicħtñi
subpedibus inuenire ꝓnuntiat. Ideo ait
tu uantes primo fuisti natus ꝙͣ egomor¬
tuus. ⁊ ideo qr te uidimmundo te modo
hic ininferno cognosco.
¶ Madimmi chituse. chensidolente
luogo semesso ⁊ asi facta pena
che saltrae magio nulla e sispiacẽte.
Uult hic dice̾ aũtor ꝙ licet alia pec̃a sint
maiora ꝙͣ gula tñ nullũ est ita dispłici¬
bile ⁊ ita uituperabile. Nam gula deho¬
mine rõali facit totaliter bestialem. Et
eis tunicas pelliceas dicens yroniee. Ee¬
ce adamfes est qͣiͣunus ex nob̃. qiͣ diceret
Ecce adam qui deo uoluit similari fẽs est
uelut aĩał brutum. ⁊ hoc demr̃at indum¬
tum qd ꝯsui suꝑ cutem suam.
¶ Poi cittadini michiamasti ciacco. Ci aecus
lingua tusca porcum sonat. Nãgulosus
ꝑ pecm gule porci actibus similat᷑. Pore̾
qr spurcitiis utitur.sic gulosi cũ omiaue¬

Expanded text:
non sit corpus, tangi non potest. Et ideo, licet autor animas gulosorum calcaret, nichil tamen sub pedibus invenire pronuntiat. Ideo ait Tu Dantes, primo fuisti natus quam ego mortuus, et ideo, quia te vidi in mundo, te modo hic in Inferno cognosco. vv. 46-48 Ma dimmi chi tu se' che 'n sì dolente luogo se' messo, et a sì facta pena, che, s'altra è magio, nulla è sì spiacente. Vult hic dicere autor quod, licet alia peccata sint maiora quam gula, tamen nullum est ita displicibile et ita vituperabile. Nam gula de homine rationali facit totaliter bestialem. Et eis tunicas pelliceas, dicens yronice: Ecce Adam factus est quasi unus ex nobis. Quasi diceret: Ecce Adam, qui Deo voluit similari, factus est velut animal brutum; et hoc demonstrat indumentum, quod consui super cutem suam. vv. 52-54 Voi cittadini mi chiamasti Ciacco. Ciaccus, lingua tusca, <porcum> sonat. Nam gulosus per peccatum gule porci actibus similatur. Porcuquia spurcitiis utitur; sic gulosi, cum omnia ve
Abbreviated transcription (Latin):
mebrian uino inqͦ ẽ luxuria. ¶De .xiii ec¬
clastici xxxuiii. Nonte effundas suꝑ oẽm
escam. ¶ De xiiii e sodi.xxxxii. Sedit ppłs
manducare ⁊ bibere. ⁊ ẜrexerunt ludere .i.
ydolum adorare.Nã hystriones pasce̾ uł
ystnioniter uiue ẽ demonib ĩmolare. Ierꝰ.
Paria sunt demonib sac̾ficare ⁊ hystrioi¬
bus dare. ¶Dexx. uͦ ⁊ ultimo hetur inpͦs.
Edent pauꝑes ⁊ saturabunt᷑ ⁊ laudabũt
diim̃ qui requirunt eũ. ⁊c̃. Et sic patent
quatuor supiꝰ requisita ¶z qr dubitabile

Expanded text:
inebriari vino in quo est luxuria. De XIII, Ecinebriari vino in quo est luxuria. De XIII, Ecclesiastici XXXVIII: Non te effundas super omnem escam. De XIIII, Esodi XXXVII: Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere, idest ydolum adorare. Nam hystriones pascere vel ystrioniter vivere est demonibus immolare. Ieronimus: Paria sunt demonibus sacrificare et hystrionibus dare. De XV vero et ultimo, habetur in Psalmo: Edent pauperes et saturabuntur, et laudabunt Dominum qui requirunt eum, etc. Et sic patent quatuor superius requisita. Sed quia dubitabile
Abbreviated transcription (Latin):
ubi Ioborauit ꝓ filiis suis conuiuantib
ait. Semꝑ soler epulas comitan loqͣcitaᷤ
⁊ uoluptas. Ideo contra lo quacitatẽ ẽ silẽ¬
tium. contra uoluꝑtatẽ u̾o lectio q̃ doçet
abstinentiam ¶e quarto admonem̃ in
actib apłoꝵ. Oram prardii nõ preuemre
Incessige absꝙ nc̃citate ¶De .x. ait cato. pay¬
ca ĩ cominuio loq̃re. ¶De. ui at paulus ad co¬
ntħ. ꝯͣ. Hyllarem datorem di ligit deus.
Et ouidius. Suꝑ omĩa uultus accessere
boni. ¶De .uii. Esdre.uiii. Come dite pin¬
guia ⁊ bibite uinum ⁊ mittite ꝑtes eis ꝗ
non h̃nt. ¶e .uiii. ece̾stes.x. Uescerrdum
ẽ adreficiendum nõ ad luxuriandu. ¶De
uiiͦi ait augꝰ.¬
Si quis amat deis absentum rodere famã
Hanc insam indignam nou̾it eẽ sͥ.
De.xͦ. lũce.xxi. Attendite negrauẽt᷑ corda
ur̃a empula ⁊ ebrietate. Pe.xi. Eecastici
t̾tio. In nequissimo pane murmurabit ci¬
uitas ¶De xii. paulus adeffes .u. Nolite

Expanded text:
ubi Iob oravit pro filiis suis convivantibus, ubi Iob oravit pro filiis suis convivantibus, ait: Semper solet epulas comitari loquacitas et voluptas. Ideo contra loquacitatem est silentium, contra voluptatem vero lectio, que docet abstinentiam. De quarto admonemur in Actibus Apostolorum: Oram prandii non prevenire; intellige absque necessitate. De V ait Cato: Pauca in convivio loquere. De VI ait Paulus ad Corinthios 9°: Hyllarem datorem diligit Deus. Et Ovidius: Super omnia vultus accessere boni. De VII, Esdre VIII: Comedite pinguia et bibite vinum et mittite partes eis qui non habent. De VIII, Ecclesiastes X: Vescendum est ad reficiendum non ad luxuriandum. De VIIII ait AugSi quis amat dictis absentum rodere famam, Hanc mensam indignam noverit esse sibi. De X, Luce XXI: Attendite ne graventur corda vestra crapula et ebrietate. De XI, Ecclesiastici tertio: In nequissimo pane murmurabit civitas. De XII, Paulus ad Effeser, V: Nolite
Abbreviated transcription (Latin):
putauit dieens ut hecur geñ. bh. En mo¬
rior. Gregorius. Exau primogenitoꝵ glo¬
nam ꝑdidit. qr magno estu lenticulam
nẽ ⁊ cunositatẽ cibos preꝑandi. Ideo dicit
studiose.ꝑ quo peẽo redarguunt᷑ filii hely.
qui ut hetur pͦregum .uiiͦ. Carne cr̃idam
rapiebant appło ut eã sibi delicatiꝰ prepam¬
rent. Detali studio dicitbts ysidꝰ. Tota die
epulas ruminãt. ꝗ ad explendam gulam
uesꝑe delitias paraint. ⁊ sie patet t̾tiũ. ¶ Ui¬
ca uero quartum ⁊ ultimũ est sciendũ ꝙ xx
nos here oportet ĩ mensa si ingula peccãẽ
nolimus. que ĩhis u̾sib ꝯtinent.
¶Sictimor un dapib. benedictio. lectio.tp̃s.
Smo breuio. uult̾ hillaris. ꝑs det egenis
Ab̾sint delitie. detractio. crapula. murm.
Ebrietas. nimius affectus ⁊ hystrioatus.
Finitoq cibo reddatur gratia xp̃o.
¶sta .xxͫ. autoritate sunt sacre pagine fulci¬
enda ¶Pep ecclastiei .9̃. Incunore dei sint

Expanded text:
putavit dicens, ut habetur Genesis 69: En moputavit dicens, ut habetur Genesis 69: En morior. Gregorius: Exau primogenitorum gloriam perdidit quia magno estu lenticulam nem et curiositatem cibos preparandi. Ideo dicit studiose. Pro quo peccato redarguunt filii Heli, qui ut habetur primo Regum VII: Carnem crudam rapiebant a populo ut eam sibi delicatius prepararent. De tali studio dicit beatus Ysidorus: Tota die epulas ruminant, qui ad explendam gulam vespere delitias parant. Et sic patet tertium. Circa vero quartum et ultimum est sciendum quod XV nos habere oportet in mensa si in gula peccare nolimus. Que in his versibus continentur: Sit timor in dapibus, benedictio, lectio, tempus, Sermo brevis, vultus hillaris, pars detur egenis, Absint delitie, detractio, crapula, murmur, Ebrietas, nimius affectus, et hystrionatus, Finitoque cibo reddatur gratia Christo. Ista XV autoritate sunt Sacre Pagine fulcienda. De primo Ecclesiastici 9: In timore Dei sint
Abbreviated transcription (Latin):
qr gustauit mel añ tp̃s ꝯstitutum edendi
Ideo ec̃c̃stes.x. Ue terre cuius rex puerẽ ⁊
cuiꝰ principes mane comedunt. Terra est
ip̃e homo. cuiꝰ rex ẽ ip̃a rõ. Principes uõ eiꝰ¬
s.u. sẽsus ꝗuoluptatẽ suggerunt. ⁊ nẽcita¬
mͦ peccauit diues epulo ꝗ epulabat᷑ qͣn die
splendide. ut hetur luce xxi. Eꝯtradiẽ se¬
neca. palatum cuu fames excitet nõ sapores.¬
¶ Gertius modus ẽ cibi nimietas Ideo dicit
nimis. Hoc iuitio sodoma maculata fuit deqͣ
dĩ ecechielis xuͦ. ħ fuit iniꝗtas sodome.
Satuntas panis ⁊ ocium. uͥ dic gͥit̾. Sodo¬
ma salute ꝑdidit. quia cum superbie ui¬
tio insurã moderate refcõĩs excessit. Ierꝰ.
pluuia illa oportuna est. q̃ sensim descen¬
dit. Subicus aũt ⁊ nimis preeps hỹber
t̾ram subu̾tit. ⁊ similiter nius potũ
nocet. ¶Quartus modus ẽ auiditas co¬
medendi. Ideo dicit ardent̾. Hoc redargui¬
tur in exau ꝗ pre fame se iã moriente re¬

Expanded text:
quia gustavit mel ante tempus constitutum edendi. quia gustavit mel ante tempus constitutum edendi. Ideo Ecclesiastes X: Ve terre cuius rex puer est, et cuius principes mane comedunt. Terra est ipse homo, cuius rex est ipsa ratio. Principes vero eisus, qui voluptatem suggerunt, et necessitamodo peccavit dives epulo, qui epulabatur quotidie splendide, ut habetur Luce XVI. E contra dicit Seneca: Palatum tuum fames excitet, non sapores. Tertius modus est cibi nimietas. Ideo dicit nimis. Hoc vitio Sodoma maculata fuit, de qua dicitur Ezechielis XVI: Hec fuit iniquitas Sodome, saturitas panis et otium. Ubi dicit Gregorius: Sodoma salutem perdidit, quia cum superbie vitio mensuram moderate refectionis excessit. Ieronimus: Pluvia illa oportuna est, que sensim descendit. Subitus autem et nimis preceps hymber terram subvertit, et similiter nimius potus nocet. Quartus modus est aviditas comedendi; ideo dicit ardenter. Hoc redarguitur in Exau, qui pre fame se iam morientem re
Abbreviated transcription (Latin):
mitas: ut habetur eecͬstici xxxuiii. Et pocta.
Languorempeꝑit cibus imꝑfẽs ab hereul
multotiens nescit uesꝑe quid fec inmane
Genesis xlͦ. ꝑme̾na phaonis oblitus ẽ ĩ¬
xxͦ libro ecħ. Cmpula ẽ immoderata uora¬
citas qiͣ cruda epula cuius cniditate graxa¬
tur cor ⁊ stomacus indigestus efficitur
uñ ex ip̃a empula multi infirmant᷑ ⁊ mo¬
nunt᷑. eccͣstici xxxuii. ꝑꝑ crpulam multi
ꝑienint.⁊ ꝗabstinens ẽ adiciet uitũ. płe̾
sorem. In huius figura dicit antor ĩtextu
degulosisu
¶Urlar lifa lapiogia come cani
Delun delati fanno al altro schermo
Uolgonsi spesso imisi ꝓfani. Nã existis spẽ¬
bus gule consequuntur hoĩes uiscerũ tor¬
tiones ⁊ mbrorum dolores uñ sequũt do¬
lorosi clamores. ¶Cura c̾tiu nota ꝙ ĩ pecm
diose. ¶Primus modus ẽ horã prãdendi
preuenire. Ideo dicit prepꝑe. Uñ Ionataᷤᷤ
filius regis saulis sniammortis meruit.

Expanded text:
mitas, ut habetur Ecclesiastici XXXVIII. Et poeta: mitas, ut habetur Ecclesiastici XXXVIII. Et poeta: Languorem peperit cibus imperfectus ab herculis multotiens nescit vespere quid fecit in mane. Genesis XL: Pincerna pharaonis oblitus est iniarum: Crapula est immoderata voracitas, quasi cruda epula, cuius cruditate gravatur cor, et stomacus indigestus efficitur. Unde ex ipsa crapula multi infirmantur et moriuntur. Ecclesiastici XXXVII: Propter crapulam multii abstinens est adiciet vitam. Plures undum Almansorem. In huius figura dicit autor in textu de gulosis: Urlar li fa la piogia come cani; de l'un de' lati fanno a l'altro schermo; volgonsi spesso i miseri profani. Nam ex istis spetiebus gule consequuntur homines viscerum tortiones et membrorum dolores, unde sequuntur dolorosi clamores. Circa tertium nota quod in peccatum diose». Primus modus est horam prandendi prevenire; ideo dicit prepropere. Unde Ionatas, filius regis Saulis, sententiam mortis meruit,
Abbreviated transcription (Latin):
sũt gule spẽs ¶Prima spes est ebrietas.
⁊ ẽ ebrietas ut dicit beatus ambroꝰ uile
taneus furor cum qͦ concordat seneca di¬
cens. Ebrietus ẽ uoluntaria insaĩa. pa¬
tet gͦ ꝑ istas diffimrões ꝙ ebrietas tollit
de anima ymaginem dei/ que rõali poten¬
tie ẽ impressa. aufert usum rois ⁊ ĩfatr¬
at eã. ⁊ cdeo hoĩẽm assilat bestiis ut nec
disc̾tioenhat nec u̾ecundiam. eceͣstes.3ͦ.
Ostendit dominus de filiis hoiũm ꝙ si¬
miles sunt bestiis. ¶Sa spẽs gule ẽmẽciᷤᷤ
ebetudo. qr gula tollit acum̃ ingenii: qr ex
multa fumositate cebrum ꝑturbat. Ierꝰ.
inlibro de uita ⁊ honestate cłicoꝵ.Uent̾
pĩguis nõgignit tenuẽ sensũ. ¶ Gertia i¬
spes ẽ uoracitas que transit isurã ede¬
di ⁊ modum. quẽ in se ip̃o rep̃hendit. eccͣ¬
stes uiͦ. Q.uis ita uorabit ⁊ delitis afflu
nalis uorago. ¶Quarta spes est languõ
.i. humoꝵ distemꝑantia ex suꝑfluitate ꝓ¬
ueniens. qr in multis escis non deerit ĩfir¬

Expanded text:
sunt gule speties: Prima speties est ebrietas; et est ebrietas, ut dicit beatus Ambrosius, vile taneus furor? Cum quo concordat Seneca dicens: Ebrietas est voluntaria insania. Patet ergo per istas diffinitiones quod ebrietas tollit de anima ymaginem Dei, que rationali potentie est impressa, aufert usum rationis et infatuat eam, et ideo hominem assimilat bestiis, ut nec discretionem habeat nec verecundiam. Ecclesiastes 3°. Ostendit Dominus de filiis hominum quod similes sunt bestiis. Secunda speties gule est mentis ebetudo, quia gula tollit acumen ingenii, quia ex multa fumositate cerebrum perturbat. Ieronimus, in libro de vita et honestate clericorum: Venter pinguis non gignit tenuem sensum. Tertia speties est voracitas, que transit mensuram edendi, et modum quem in se ipso reprehendit; Ecclesiastes VII: Quis ita vorabit et delitiis affluenalis vorago. Quarta speties est languor, idest humorum distemperantia ex superfluitate proveniens, quia in multis escis non deerit infir
Abbreviated transcription (Latin):
fuit autor de quibustam secretis ac ⁊ futu¬
ris int̾rogat ⁊ maxime detrib. S an be¬
nuolentia eiꝰ captat Ibi. il tuo affannomi
pesa si icͣ. ¶Primo ei quent adquid deue¬
ment florentini Ibi. Ma dimini secu sai
rat diuisa posset iustus aliquis inueni.
Ibi. Salcunne giusto ¶Gertio q̃rit q̃ ẽ cã
tante diuisionis ⁊ discordie interciues.
Ibi. Et dimini lacagione. ꝑche la tanto¬
discordia assalita. ¶ Ad primũait autõi
Ciacens ꝙ post longam altercationẽ ueĩ¬
ent ad sanguinẽ. Ibi. Uopo lungu tẽciõe
uerranno alsangue. Et postꝙͣ ut̾ se san¬
guinẽ fuderint/ una ꝑs abalia expelletur.
Ibi. Xlaꝑte saluagia caccera laltra con
molta offensione. Que elausula sie m¬
telligi debet. In cuutate ẽ florentina em̃t
tune tꝑris dne partes. una uocabat pars
silurem ⁊ hoc quia erant noui nõ antiqui
ciues. Nam circuli qui erant caput istiꝰ
ꝑtis nouit̾ decomita tu uenant. ⁊ ciues

Expanded text:
fuit, autor de quibusdam secretis ac etiam futufuit, autor de quibusdam secretis ac etiam futuris interrogat, et maxime de tribus. Sed ante benivolentiam eius captat, ibi: «il tuo affanno mi pesa sì», etc. Primo enim querit ad quid devenient Florentini, ibi: «ma dimmi, se tu sai, rat divisa, posset iustus aliquis inveniri, ibi: «s'alcun v'è giusto». Tertio querit que est causa tante divisionis et discordie inter cives, ibi: «et dimmi la cagione / discordia assalita». Ad primum ait autori Ciaccus quod post longam altercationem venient ad sanguinem, ibi: «Dopo lunga tencione / verranno al sangue». Et postquam inter se sanguinem fuderint, una pars ab alia expelletur, ibi «e la parte salvagia / caccerà l'altra con molta offensione». Que clausula sic intelligi debet: In civitate enim Florentina erant tunc temporis due partes: una vocstrem, et hoc quia erant novi, non antiqui cives; nam Circuli, qui erant caput istius partis, noviter de comitatu venerant, et cives
Abbreviated transcription (Latin):
cãm̃e. ¶Sa cã beniuolentie. ¶Tertia cãmͦ
cimonii. ¶Quarta cã lasciuie. ¶Cura pri¬
dium uoca paupes claudos ⁊ debiles. ⁊ ta¬
le conuinum tunc ẽ m̾itoriũ uite et̾ne. uñ
sequit in autoritate p̃missa. ⁊ hebis m̾cedẽ
tat quis amicos ⁊ parentes. ⁊ tune tale ꝯ¬
uiuium si fiat eã amicitie uł parentele est
in differens. Si aũt fiat ꝑp paee ⁊ concor¬
diam. tunc ẽ m̾itorium ut dicit agustinꝰ
sỹ epłam adcorinth. ¶ Circattiũ nota ꝙ ꝯ¬
munẽtur. ⁊ tune ẽ in diffe̾ns sie balthas¬
sar Rex babillonie fecit ꝯuiuium optima¬
cã lascinie ut mali intia suci ⁊ loquant̃ ⁊¬
expleant. tale ꝯuiuium meritorium ẽ pe¬
ne et̾ne. Ideo monet salomon in ꝓubiis
Noli eẽ inconuiuiis potatoꝵ nec in ꝯmes¬
satioib eoꝵ ꝗcarnes ꝯferunt ad uescendu.
mipesa si ca lagrimar minuita
ma dimmisetusai ache u̾ranno. Usq ibi.
Retre fauille canno ieuori accesi. Istũ xi¬
accum licet fui̾t gulosus tñqr sapiens hõ

Expanded text:
a causa benivolentie; tertia causa mercimonii; quarta causa lascivie. Circa pridium voca pauperes, claudos, et debiles, et tale convivium tunc est meritorium vite eterne. Unde sequitat quis amicos et parentes, et tunc tale convivium, si fiat causa amicitie vel parentele, est indifferens. Si autem fiat propter pacem et concordiam, tunc est meritorium, ut dicit Augustinus super epistulam ad Corinthos. Circa tertium nota muneretur, et tunc est indifferens, sicut Balthassar, rex Babillonie, fecit convivium optimacausa lascivie, ut mali vitia sua et loquantur et expleant; tale convivium meritorium est pene eterne. Ideo monet Salomon in Proverbiis: Noli esse in conviviis potatorum nec in commessationibus eorum qui carnes conferunt ad vescendum. mi pesa sì, c'a lagrimar mi 'nvita; ma dimmi, se tu sai, a che verranno Usque ibi: le tre faville c'ànno i cuori accesi». Istum Ciaccum, licet fu
Abbreviated transcription (Latin):
et uitam¶ ꝑp ẜm ait idem sal. eode libro.
Qͥ nutrit scortum ꝑdit substantia suam.
¶ꝑꝑp t̾tium ait seneca ¶ Quosdamuentri
obedientes loco anialiũ nũemꝰ nõ hoĩum.
¶Ulideo tria capita cerberus here dr̃. qr ga
¶Appetitus eͥ qualitatis e affcãre bonos
cibos ⁊ nõcurare de ꝙͣtitate. ¶Appetitu
ar ꝙͣtitatis ẽ affectare multos cibos ⁊ nõ
curare de qualitate. ¶ Appetitus uoͣ ꝙͣti ꝯ¬
tinui põt diuidi in duas partes .s. in quã¬
tum ꝯtinuum.⁊ in ꝙͣtum discretum.¬
¶ Quantũ eĩ ꝯtimim ẽ sẽꝑ siue ꝯtinue
cibos quere. ⁊ cͥca ip̃oꝵ ꝓcuratõem cotiũe
desudare ⁊ continue comedere ¶Quatr

Expanded text:
ecundum ait idem Salomon, eodem libro: Qui nutrit scortum perdit substantiam suam. Propter tertium ait Seneca: Quosdam ventri obedientes loco animalium numeremus, non hominum. Vel ideo tria capita Cerberus habere dicitur, quia Appetitus enim qualitatis est affectare bonos cibos et non curare de quantitate. Appetitus autem quantitatis est affectare multos cibos et non curare de qualitate. Appetitus vero quanti continui potest dividi in duas partes, scilicet in quantum continuum et in quantum discretum. Quantum enim continuum est semper sive continue cibos querere, et circa ipsorum procurationem continue desudare et continu
Abbreviated transcription (Latin):
Rtornar de lamente che sichuise tc.
Insupiori cantu die autor ꝙ audiẽs infõ¬
tunatum amorẽ illoꝵ duoꝵ ꝗ erãt sin¬
gulari societate ꝯumcti tanta fuit pieta¬
te ꝯmotus ꝙ defecit uelur a deo morerẽt
⁊ cecidit inmente sua ꝑꝑ dolorẽ quẽ sen¬
sit siẽ mortuũ eadit corpus. Nune aũt
msto cantu die ꝙ mes sua q̃ ita ꝑꝑ piera¬
tem defecerat ad sui status rectitudinẽ
ẽ reu̾sa dicens. Altornar delam̃te chesi
chuse. ⁊ ẽ ꝯtinuatio ad p̃cedentia. Et
dum sie inse ip̃m reusus ẽ uidit inisto
t̾tio enculo noua tormẽta ⁊ nouos ibidẽ
ꝑit̾ tormentatos. Q ꝗde tormieta enuͬan¬
do declarat uicẽs. Ison alterço cerchio de
la pioua/ et̾na ⁊cͣ. Ubi ẽ notandũ ꝙ quẽ¬
admodum in hacunta gulosi loco amena
⁊ omnia que possint gulam delectare de¬
siderant ur sunt cibi delicatissiẽ prepati.
praça. fontes ⁊ uiridana. ⁊ odio atq fasti¬
dio hñt tameibos nõ bñ ꝑatos ꝙͣ lora nõ

Expanded text:
tornar de la mente, che si chiuse, etc. In superiori cantu dicit autor quod, audiens infortunatum amorem illorum duorum qui erant singulari societate coniuncti, tanta fuit pietate commotus quod defecit velut adeo moreretur, et cedidit in mente sua propter dolorem quem sensit, sicut mortuum cadit corpus. Nunc autem in isto cantu dicit quod mens sua, que ita propter pietatem defecerat, ad sui status rectitudinem est reversa, dicens: «Al tornar de la mente, che si chiuse». Et est continuatio ad precedentia. Et dum sic in se ipsum reversus est, vidit in isto tertio circulo nova tormenta et novos ibidem pariter tormentatos. Que quidem tormenta enumerando declarat, dicens: «I' son al terzo cerchio, de la piova / eterna», etc. Ubi est notandum quod, quemadmodum in hac vita gulosi loca amena et omnia que possint delectare desiderant, ut sunt cibi delicatissime preparati, prata, fontes et viridaria, et odio atque fastidio habent tam cibos non bene paratos
Abbreviated transcription (Latin):
quidem reẜgemus ẜ non oõ immutabi¬
mur. In momento mictu ocłi in nouissĩã
tuba. Canet ẽ tuba ⁊ mortii resurgent.
Ideo air intextu. Diqua dal suon delageli¬
ca tromba. Michael enim arrangelus tu¬
bam debet tam terrbilit̾ ꝑsonare ꝙ ad su¬
um sonum õs̃ m̾tuos excitabit. ⁊ tunc aĩa
q̃l induet suum corpus. Ideo ait intextu.
del ombre ⁊ delapiogia ⁊ c̃. Hoc ẽ dieere. sie
urdendo ⁊ sic loquendo trãsiuimꝰ ꝑ tuipem
aĩaꝵ mixturam ⁊ pliuue. Ram iste t̾riu̾
curulus ẽ mixtꝰ ⁊ cõpositus ex duob .s. ex
ab alto continue descendente.
Noi agirammo atondo quella strada
parlando piu assai chi non ridico
benimmo al punto doue si digrada
Quiui trouamino pluto il grannimico.

Expanded text:
immutabimur. In momento, in ictu oculi, in novissima tuba; canet enim tuba et mortui resurgent. Ideo ait in textu: «di qua dal suon de l'angelica tromba». Michael enim Arcangelus tubam debet tam terribiliter personare, quod ad suum sonum omnes mortuos excitabit, et tunc anima quelibet induet suum corpus. Ideo ait in textu: de l'ombre et de la piogia, etc. Hoc est dicere, sic videndo et sic loquendo transivimus per turpem animarum mixturam et pluvie. Nam iste tertius circulus est mixtus et compositus ex duobus, sciliab alto continue descendente. vv. 112-115 Noi agirammo a tondo quella strada, parlando più venimmo al punto dove si digrada: quivi trovammo Pluto, il gran nemico.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ malum tp̃s ita eꝯ̃io iiferno hñt pe¬
nuriam om̃is cibi ⁊ oĩs potus ⁊ hñt loca
tͥstia plena ꝯtinua pluma ꝯtinuo uẽtu
⁊ ꝯtinua aq̃ turbide tempestate gr̃dĩs
quida canis infernalis hus tͥa capita. Ue
quo seneca primo libro tͣgedianim ait.
Seuus umbras territar stygius canis
Qͥ trinauasto capita ꝯcutiens sono.
Regnuminfernale tuetur. It .x. eode libro.
Triceps catenas cerbenis mouit gues.
Cerberus ħ ingens latratu regna tri fauci
ꝑsonat adu̾so recubans ĩ manis inantro.
Et ponit᷑ inisto circulo ab autore ꝑ poccato
gule. nã cerberus dr̃ quasi caruaros .i. cã¬
dĩ haberetria capita ar gulositas ⁊ ebrieri

Expanded text:
t penuriam omnis cibi et omnis potus, et habent loca tristia plena continua pluvia, continuo ventu, et continua aque turbide tempestate, grandinquidam canis infernalis habens tria capita. De quo Seneca, primo libro Tragediarum, ait: Sevus umbras territat Stygius canis, Qui trina vasto capita concutiens sono, Regnum infernale tuetur. Item V eodem libro: Triceps catenas Cerberus movit graves. Cerberus hec ingens latratu regna trifauci Personat adverso recubans inmanis in antro. Et ponitur in isto circulo ab autore pro peccato gule: nam Cerberus dicitur quasi <carvaros>, idest <cardicitur habere tria capita, quia gulositas et ebrietas
Abbreviated transcription (Latin):
Cosi andamo infino alalumem
ꝑlando cose cheltacere e bello
sicomera il parlar cola douera. In hoc
notabili admonemur ꝙ ea q̃ in secreto
cũ sapientib ꝑtractamus racere debemꝰ.
nec ea exͣ ipsds pandere attentemus.
digrandautorita nelor sembianti notabile
parlauan rado conuoci soaui. Inisto no¬
tabili ponit autor tͥa q̃ reddunt hoĩes ⁊
maxine pͥncipes ⁊ barones maiestate
mirabili reu̾endos. ¶mu est tardicas
⁊ grauitas oculoꝵ nã principes ⁊ barões
debent in oculis tarditatem ⁊ gͣuitatẽ ha¬
bere. ¶Em ẽ autoritas ⁊ maiestas inmi¬
tib atq̃ signis. Debent eͥ principes heͣ ge¬
stus ⁊ motus corꝑis ponderosos ¶Gerti¬
umẽ rantas ⁊ suauitas inloquendo. Nõ
eͥ decet magnos uiros nͥ raro loqui. quia
coꝵ u̾ba melius abauditorib retinentũ.
Hee aũt uiscipione fuisse dum loquebat̃
ad ppłm in libro de amicitia tullius asse¬
uerat. Quanta inquit o dii mmorta¬
les fuit illi grauitas/ quanta moratiõe

Expanded text:
Così andamo infino a la lumera, parlando cose che 'l tacere è bello, sì com'era il parlar colà dov'era. In hoc notabili admonemur quod ea que in secreto cum sapientibus pertractamus tacere debemus, nec ea extra ipsos pandere attentemus. di grand'autorità ne' lor sembianti; parlavan rado, con voci soavi. In isto notabili ponit autor tria que reddunt homines, et maxime principes et barones, maiestate mirabili reverendos. Primum est tarditas et gravitas oculorum, nam principes et barones debent in oculis tarditatem et gravitatem habere. Secundum est autoritas et maiestas in nutibus atque signis. Debent enim principes habere gestus et motus corporis ponderosos. Tertium est raritas et suavitas in loquendo. Non enim decet magnos viros nisi raro loqui, quia eorum verba melius ab auditoribus retinentur. Hec autem in Scipione fuisse, dum loquebatur ad populum, in libro De Amicitia Tullius asseverat. Quanta, inquit, o dii immortales, fuit illi gravitas, quanta in oratione
Abbreviated transcription (Latin):
pe occulte ꝑmisit. ¶ Tertio mͦ accipitũ
sic. Cũ quadã uice karolus eẽt rome ni¬
chosaus abinimicis regis accepta pecu¬
ma ip̃i regimãdauit ꝙ añ ꝙͣ sol occũbe¬
ret derom̃a exiret ⁊ pontẽ ciperanũ trã¬
siret. Iste karolus fuit pͦ comes ꝓuĩcie
⁊ p̾ea rex sicilie. ꝗ corradinũ imꝑatorẽ
electum una cũ duce austrie ⁊ comitege¬
rardo depisis decapitauit.
quado colei che siede soura laque
purtinegiar coiregi alui funusta.
Hie contra molos prelatos muchit au¬
tor Dieens. Diuoi pastori. Nõ dieit de

Expanded text:
pere occulte permisit. Tertio modo accipitur pere occulte permisit. Tertio modo accipitur sic: Cum quadam vice Karolus esset Rome, Nicholaus ab inimicis regis accepta pecunia ipsi regi mandavit quod antequam sol occumberet, de Roma exiret et pontem Ciperanum transiret. Iste Karolus fuit primo comes Provincie et postea rex Sicilie, qui Corradinum imperatorem electum una cum duce Austrie et comite Gerardo de Pisis decapitavit. quando colei che siede sovra l'aque puttanegiar coi regi a lui fu vista; Hic contra malos prelatos invehit autor dicens: Di voi pastori. Non dicit de
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ centũquadraginta q̃tuor libraꝵ. Est
aũt tripłex talentũ .s. minus mediũ ⁊
summum. Mimis ꝯstat ex ꝗnquagĩta
libris.medium ex septuaginta duçib ⁊
istud ẽ aput romanos. Sunmũ u̾o ex
centũ uiginti.
¶ Et guarda ben la maltolta moneta
chesser tifece contra carlo ardito.
Mala moneta que nicholaũ papã cõtra
regẽ kaxolũ effecit audacẽ triplicit̾ acci¬
pit᷑ in hoc loco. ¶ Pmo mͦ accipit̾ sic.
Maximediuitie quas in papatu hũit i¬
nicholaus ipm̃ adtantã suꝑbiã ⁊ auda¬
ciam induxeruint ꝙ nõ erubuit filiã re¬
gis ꝓnepote suo petere inuxorẽ cuiꝰ pe¬
titiomi rex nullo mõ uoluit assentire.
¶ Somͦ accipit᷑ sic. Cũ rex karolus regnũ
sicilie inuasisset ⁊⁊ oĩb sicuł graius eẽt
pp Nicholaus ꝑꝑ pecuniã qͣm hab̾uit ab̾
imꝑatore cõstantinopolitano regnũ si¬
cilie petro Regi aragonũ inuadere ⁊ ca¬

Expanded text:
esse centum quadraginta quatuor librarum. Est esse centum quadraginta quatuor librarum. Est autem triplex talentum, scilicet minus, medium, et summum. Minus constat ex quinquaginta libris; medium ex septuaginta duabus, et istud est aput Romanos; summum vero ex centum viginti. vv. 97-99 et guarda ben la mal tolta moneta, ch'esser ti fece contra Carlo ardito. Mala moneta, que Nicholaum papam contra regem Karolum effecit audacem, tripliciter accipitur in hoc loco. Primo modo accipitur sic: Maxime divitie quas in papatu habuit Nicholaus, ipsum ad tantam superbiam et audaciam induxerunt, quod non erubuit filiam regis pro nepote suo petere in uxorem, cuius petitioni rex nullo modo voluit assentire. Secundo modo accipitur sic: Cum rex Karolus regnum Sicilie invasisset et omnibus Siculis gravis esset, papa Nicholaus, propter pecuniam quam habuit ab imperatore Constantinopolitano, regnum Sicilie Petro regi Aragonum invadere et ca
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ex redditib talenta octingenta si sͥsacer¬
dotium regia autoritate daret: Isr̾ ꝓmisit
ei alia centũ quinquagĩta talenta si sͥ con¬
cederet edificare in ierłm gignasiũ ⁊ ephe¬
biam. ¶ Eaut gignasium locus ubi addi¬
scitur ludus palestre in qͦ ludo hercules a¬
dora tur. ¶ Ephebia uõ est supanar pue¬
roꝵ que quidem duo deus uetuit sr oia
filiis isrł. Que ꝗdem oĩa cum rex annu¬
isset ⁊ Iason principatũ obtinuisset ut
dicunt hebrei iguis sẽs qui iugiter ĩ alta¬
n ardebat quiq durauerat atp̃r moysi
usq ad tꝑ̃a ilła statim extinctus ẽ. Uocat
itaq nicholaus papam clem̃tem nouu
Iasonem qr siẽ Iasoni Bex anthioeuo fu¬
it mollis .i. flexibilis aduendendũ sacer¬
dotium ita clementi fuit flexibilio rexi
phylippus aduendendum papatũ sieut
glo sa superior manifestat. Quia u̾o hic
rũ sient plantus ostẽdit᷑ ꝗ ait duo talẽta

Expanded text:
et ex redditibus talenta octingenta, si sibi saceret ex redditibus talenta octingenta, si sibi sacerdotium regia autoritate daretur. Insuper promisit ei alia centum quinquaginta talenta si sibi concederet edificare in Ierusalem gignasium et ephebiam. Est autem gignasium locus ubi addiscitur ludus palestre, in quo ludo Hercules adoratur. Ephebia vero est lupanar puerorum, que quidem duo Deus vetuit super omnia filiis Israel. Que quidem omnia cum rex annuissdicunt Hebrei, ignis sanctus qui vigiter in altari ardebat, quique duraverat a tempore Moysi usque ad tempora illa, statim extinctus est. Vocat itaque Nicholaus papam Clementem novum Iasonem, quia sicut Iasoni rex Anthyocus fuit mollis, idest flexibilis ad vendendum sacerdotium, ita Clementi fuit flexibilis rex Phylippus ad vendendum papatum, sicut glosa superior manifestat. Quia vero hic rum, sicut Plautus ostendit, qui ait duo talenta
Abbreviated transcription (Latin):
lites ⁊ pediteo illum ĩ itin̾e reliquert. S
p̾t modicũ tranꝗllitate reu̾sa reu̾si sũt
milites ꝗ ad ip̃ius erant custodiã depu¬
tati. Etinuenerant dem̃ papam de suo cũ¬
ni int̾ram a fulmine sic deiectũ ꝙ nͨ ue̾
uinus nec uere mortuus aꝑꝑebat. Quẽ
cũ ad ꝓximã uillã duxissent in nocte sp̃
ex alauit. ¶Ꝙ at̃ intextu dr̃.
Loqual conuen cheme ⁊ lui rcopra.
duob moĩs intelligi põt. ¶ Pmꝰ ẽ iste.
Tanta ⁊ talia mala faciet pastor iste ꝙ
mala q̃ nos duo .s. ego nicholaus ⁊ boni¬
fatius fecimus qĩ ꝓnich̃o uidebuntur.
Seds uo modus ẽ iste. Iste ẽ elemẽs me
nicholaum ⁊ bonifatium cooꝑiet ĩ infẽ
ne machabei ⁊ coma quel fumolle
suo Re cosi fia lui chifrãcia regge.
Sic̃ẜo libro machabeoꝵ dimna pagiã
manifestat fuit ĩ Ierłm quidam sac̾¬
dos nõie Iason. qui summũ sa e̾dotium
ãbiens iuit ad regem anthyocũ. ꝓmit¬
cens ei argenti calenta trecẽta ⁊ sexagĩta

Expanded text:
 pedites illum in itinere reliquerunt. Sed post modicum, tranquillitate reversa, reversi sunt milites qui ad ipsius erant custodiam deputati. Et invenerunt dictum papam de suo curru in terram a fulmine sic deiectum, quod nec vere vivus nec vere mortuus apparebat. Quem cum ad proximam villam duxissent, in nocte spiritum exalavit. Quod autem in textu dicitur: lo qual conven che me et lui ricopra, duobus modis intelligi potest. Primus est iste: Tanta et talia mala faciet pastor iste, quod mala que nos duo, scilicet ego Nicholaus et Bonifatius fecimus, quasi pro nichilo videbuntur. Secundus vero modus est iste: Iste enim Clemens me Nicholaum et Bonifatium cooperiet in Infene' Machabei; et com'a quel fu molle suo re, così fia lui chi Francia regge. Sicut secundo libro Machabeorum Divina Pagina manifestat, fuit in Ierusalem quidam sacerdos nomine Iason, qui summum sacerdotium ambiens, ivit ad regem Anthiocum, promittens ei argenti talenta trecenta et sexaginta,
Abbreviated transcription (Latin):
symoniaci ꝗ amore pecunie spualia boã
uel uendunt ueleniunt. manifeste uti
diligere ꝯprobant᷑. Uñ ꝯuineuntur ẜm
eundem doctorẽ pecuniã adorare. ⁊ Io au¬
ganue nicholao papeperndo. Que diffin
ẽ int̾ uos ⁊ ydolatins nͥ ꝙ illi unũ ⁊ uos
centũ simulacͣ adoratis. Qi dicat/ ydola¬
tre ut sunt sarceni. tartari. ⁊ alie genti¬
uminatões adorant unũ deũ qr quelibet
secta adorat suũ deuni.S uos symoĩaci
eupidi ⁊ auari tot deos adoratis quot sy¬
moniaçe recipitis siue datis. Iõ magis
ꝙͣ illi in hoc mundo detestandi. ⁊ ĩalio exti¬
tis puniendi.
¶Licõstantin diquanto mal fumatre
nõ la tua Ꝯusion maquella dote
che date preselprimo ricco patre.¬

Expanded text:
symoniaci, qui amore pecunie spiritualia bona symoniaci, qui amore pecunie spiritualia bona vel vendunt vel emunt, manifeste, ut dilieundem doctorem, pecuniam adorare. Et ideo augative Nicholao pape petendo: «Que differentia est inter vos et ydolatras, nisi quod illi unum et vos centum simulacra adoratis?» Quasi dicat: Ydolatre, ut sunt Saraceni, Tartari, et alie gentium nationes, adorant unum deum, quia quelibet secta adorat suum deum. Sed vos symoniaci, cupidi et avari, tot deos adoratis quot symoniace recipitis sive datis. Ideo magis quam illi in hoc mundo detestandi, et in alio extitis puniendi.Costantin, di quanto mal fu matre, non la tua conversion, ma quella dote che da te prese il primo ricco patre
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuniusa mundi machinã hũerunt. P
decemeĩ in quo uniu̾sitas nuͣ ꝯtinet. qr¬
supra decem nullus ẽ nuͣs uniu̾sale dnĩ¬
uin designat᷑. Uỹ cirea finẽ mundi ut
hẽtur in damele ⁊ apocalipsi atq sibilla
in.x. regna romanoꝵ imꝑiũ diuidet᷑. Tc̃
aut ista mulier meretrix supra bestiã sã¬
guinolentam q̃ ht̃.uii. capita ⁊ decẽ cor¬
nua sedit qñ bona t̃pralia tanꝙͣ uenenũ
tpralib sublimauit ⁊ romane urbis do¬
minam fec̃ ꝙ audite s̃ uoces decelo. Heu
ut dcm̃ est septem montes ꝯtinet ĩ muroᷤᷤ.
Io ait intextu.
finche uu tute alsumanto piãque. Sie ĩ¬
telligendum ẽ quousq boĩ ⁊ sciprelati in
roã sede sederunt bona tp̃alia siue diña
tpalia siue dnĩa q̃ eis abimꝑio sũt ꝯcessa
fin cheuirtute alsumarto piaque .i. qͦusq
placuit uutus plato ꝗ ẽ sponsus ecc̃e/ erga
.x. cornua optime se rexerunt.
cet̾is diligitur. Prelati eĩ auar c⁊ maxͤ

Expanded text:
per universam mundi machinam habuerunt: per per universam mundi machinam habuerunt: per decem enim, in quo unsupra decem nullus est numerus, universale dominium designatur. Unde circa finem mundi, ut habetur in Daniele et Apocalipsi atque Sibilla, in X regna Romanorum imperium dividetur. Tunc autem ista mulier meretrix supra bestiam sanguinolentam que habet VII capita et decem cornua sedit, quando bona temporalia tanquam venenum temporalibus sublimavit, et romane urbis dominam fecit, quod audite sunt voces de celo. «Heu ut dictum est septem montes continet intra muros. Ideo ait in textu: fin che virtute al su' marito piaque, sic intelligendum est: quousque boni et sancti prelati in romana sede sederunt, bona temporalia sive dominia, temporalia sive divina, que eis ab imperio sunt concessa, fin che virtute al su' marito piaque, idest quousque placuit virtus prelato qui est sponsus Ecclesie erga X cornua optime se rexerunt. ceteris diligitur. Prelati enim avari et maxime
Abbreviated transcription (Latin):
tu ⁊ uidi mulierem sedentẽ suꝑ bestiam
coccineã plenã nominib blasphemie hñ¬
tem capita.uii ⁊ cornua.x. Ista mulier si¬
gnat malos prelatos qui dicunt᷑ mulier
ꝑꝑ mollitiẽ ⁊ deceptõem. Mulier eͥ dicit᷑
quasi mollier amollitie. Cuiꝰ natum ẽ
hominẽ deciꝑe ⁊ ad luxuriã ꝓuocare. Sic
mali prelati suos subditos ꝑ mala exem¬
pla effeminant. ꝑ ypocrisim decipiunt
⁊ ad bona camalia ⁊ delectabilia ꝑuite
mollitiem trahunt. Tunc aũt ista mu¬
lier suꝑ bestiã corcineã fut posita ad sedẽ¬
dum qũmali prelati roãe urbis dinum
dorabãt. sic̃ qñ esculapiũ informa ẜ pẽtis
⁊ Iouẽ informa anetis excolebant. Cocci¬
aluid est nͥ qr deũ dum adorabant ydola
blasphemabant. Ht̃ aut ista bestia. uii
capita ⁊ .x. cornua. Septẽ enĩ capita ideo
habere dicit᷑ qr ip̃a roma.uii. montes cõti¬
gicis.
Septẽ uno sͥ muro circundedit arres.
Pdecẽ autem cornua possumus acciꝑe
uniu̾sale ip̃oꝵ romanoꝵ dnium quod

Expanded text:
tu, et vidi mulierem sedentem super bestiam coccineam, plenam nominibus blasphemie, habentem capita VII et cornua X. Ista mulier signat malos prelatos, qui dicuntur mulier propter mollitiem et deceptionem. Mulier enim dicitur quasi mollier a mollitie, cuius natura est hominem decipere et ad luxuriam provocare. Sic mali prelati suos subditos per mala exempla effeminant, per ypocrisim decipiunt, et ad bona carnalia et delectabilia per vite mollitiem trahunt. Tunc autem ista mulier super bestiam coccineam fuit posita ad sedendum quando mali prelati romane urbis dominium dorabant; sicut quando Esculapium in forma serpentis et Iovem in forma arietis excolebant. Coccialiud est nisi quia Deum, dum adorabant ydola, blasphemabant. Habet autem ista bestia VII capita et X cornua. Septem enim capita ideo habere dicitur, quia ipsa Roma VII montes contigicis: Septem uno sibi muro circundedit arces. Per decem autem cornua possumus accipere universale ipsorum Romanorum dominium quod
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ tał ẽ. ¶Uidit eͥ unam mulierẽ sedẽ¬
tem suꝑ aquas q̃ hẽbat poculum aurer̃
ĩmanu sua plenum abominatõe ⁊ ini¬
munditia formeatõis eiꝰ. ⁊ infrõte habe¬
bat scͥptum istud nom̃ Babillon magͣ
mater fornieationũ ⁊ abominationum
t̾re. Et erat ebria de sanguine sc̃oꝵ. Et cũ
ea fornicabant᷑ reges t̾re. Ista mulier si
relicto deo qui ẽ uerus sponsus aĩe dyabo¬
tiam copulat᷑ ꝙ iniquiꝰ malus prelatu ᷤᷤ

Expanded text:
que talis est: Vidit enim unam mulierem sedentem super aquas, que habebat poculum aureum in manu sua plenum abominatione, et immunditia fornicationis eius; et in fronte habebat scriptum istud nomen: «Babillon magna mater fornicationum et abominationum terre». Et erat ebria de sanguine sanctorum; et cum ea fornicabantur reges terre. Ista mulier sigitur, quia, relicto Deo qui est verus sponsus anime, dyabotiam copulatur, quod iniquius malus prelatus
Abbreviated transcription (Latin):
ce ꝯstruẽde t̾rã primꝰ apuit. ⁊ ĩsuis scapu¬
lis inhõrẽ. xii. apłoꝵ xii cophinos foras
iec̃. Pulegia ⁊̃ tributa ⁊ uectigalia ⁊ pos¬
sessioẽs magnificas ip̃i ecẽe rõmnaẽ ꝯcessit.
fabricauit ⁊ mulcus ecc̃as inurbe ⁊ spali¬
mundatꝰ. Et ab ip̃o baptismo ecc̾ lat̾anẽsis
sc̃s Iohes ad lat̾anũ nulgant̾ noĩatur.
¶ Eecam scĩ petri ex̾ urbẽ que ẽ deepatu põ

Expanded text:
ce construende terram primus aperuit, et in suis scapuce construende terram primus aperuit, et in suis scapulis in honorem XII apostolorum XII cophinos foras iecit. Privilegia etiam tributa et vectigalia et possessiones magnificas ipsi Ecclesie Romane concessit. Fabricavit etiam multas ecclesias in urbe et spetialimundatus; et ab ipso baptismo ecclesia lateranensis Sanctus Iohannes ad Lateranum vulgariter nominatur; ecclesiam Sancti Petri extra urbem, que est de
Abbreviated transcription (Latin):
roa ecc̃a qr male utit᷑ ipã in apocaliꝑsi ut
dem̃ est meretrix nõĩatur. ¶Uotes autem
ꝗb constãtinus scãm roam ecẽam tan ꝙͣ
magnificus ⁊ munificus sponsus dotauit
sũt iste. ¶Primo nãq die quo murbe ro¬
mana abto silur̃o baptisma suscep̃/ in
qͦ quide baptismo splendor ꝗdã mirabił
suꝑ eum enneuit ibiq ihm suã lepram
mundantẽ se uidisse asẜuit. hãe legem
cere attemptaret dimidia ꝑte suoꝵ bono¬
romanꝰ est caput ⁊ princepo oĩum regũ
⁊ pͥncipum orbt̾re sic romanꝰ põtifex ca
fugerit ab omnib curiis ẜuet̾ unmiũs.
Sexta. ut nullus nisi de licentia sui ãti¬
stitis ecc̃am edificet uł altare int̃ mu¬
ros breuit̾ ciuitatis cuiuscum. Qqͥ¬
ut ad edificationẽ ecc̃aꝵ decime posses¬
sionum regalium tribuant. ¶uͣi ipse
bat corpus btĩ petri apłi accessit ibiq de
suis culpis se lam̃tabilit̾ accusaũ. Pt¬
modũ accepto bidente ad fũdam̃tũ basili¬

Expanded text:
 quia male utitur ipsa, in Apocalypsi, ut dictum est, meretrix nominatur. Dotes autem quibus Constantinus Sanctam Romanam Ecclesiam tanquam magnificus et munificus sponsus dotavit sunt iste: primo nanque die quo in urbe romana a beato Silvestro baptisma suscepit, in quo quidem baptismo splendor quidam mirabilis super eum emicuit, ibique Ihesum suam lepram mundantem se vidisse asseruit, hanc legem cere attemptaret, dimidia parte suorum bonoromanus est caput et princeps omnium regum et principum orbis terre, sic romanus pontifex capfugerit, ab omnibus curiis servetur immunis. Sexta, ut nullus nisi de licentia sui antistitis ecclesiam edificet vel altare intra muros breviter civitatis cuiuscunqut ad edificationem ecclesiarum decime possessionum regalium tribuantur. Octava, bat corpus beati Petri apostoli accessit, ibique de suis culpis se lamentabiliter accusavit. Postmodum, accepto bidente, ad fundamentum basili
Abbreviated transcription (Latin):
leũ fabricauit. iĩquo ipa una cũ beata ar¬
tenua ⁊ athiea uiꝗescit ¶Infra muros
oira ocõsciẽtia ehelmor desse
forte sꝑingaua conambo leꝑiote.
Duab decansis hõ asuo statu quieto siũ
pacato subito ꝯmouet᷑. ¶Pma cã ẽ rra

Expanded text:
leum fabricavit, in quo ipsa una cum beata Artemia et Athica requiescit. Infra muros o ira o conscientia che 'l mordesse, forte spingava con ambo le piote. Duabus de causis homo a suo statu quieto sive pacato subito commovetur: prima causa est ira,
Abbreviated transcription (Latin):
pontifex in hc̃ modũ. Dum eͥ rõa ecẽa p̾t
degalensis ꝯpouit cũ phylippo Rege fran¬
coꝵ ꝙ si sibi romanum põtifieiũ cũ car¬
dinalib ꝓcuraret ꝙ ip̃e faceret dẽõ regi
oĩ q̃ sibi eẽnt placita atq gͣta. Int̾ alia
uͦ q̃ sibi ꝓmisit fu̾nt.uii. ¶ Pmũ fuit
ꝙ ꝓmisit sͥ romanã curiã deytalia ext̃¬
here ⁊ inꝑtib ultimõtanis sub tymni¬
de dei regis facere residere. ¶ Sm ad pe¬
titionem dieti regis/ creare duo decĩ cardi¬
nales. ¶ Tertium ordinẽ tẽplanoꝵ depo¬
nere. ¶ Quartũ magrm templi ⁊ tẽpla¬
rios igni tanꝙͣ hereticos ⁊ ydolatras cõ¬
demnare. ¶Quintũ õs possessioes ⁊ bo¬
na tẽplanoꝵ ip̃i regi tribũẽ ⁊ retͦ frãcie
ꝑpetuo ꝯfiscare. ¶Sextũ decimã om̃iu
regi ꝑ.x. ãnoꝵ spãtium condonare.
¶is. corpus pape bonifatii tanꝙͣ hereticr̃
concremare. Tunc ipe rex phylippus su¬
os ambaxiatores ꝑusiũ uͥ erat roãcuria

Expanded text:
a post degalensis composuit cum Phylippo rege Francorum, quod si sibi Romanum Pontificium cum cardinalibus procuraret, quod ipse faceret dicto regi omnia que sibi essent placita atque grata. Inter alia vero que sibi promisit fuerunt VII: Primum fuit quod promisit sibi Romanam Curiam de Ytalia extrahere et in partibus ultramontanis sub tyrannide dicti regis facere residere. Secundum, ad petitionem dicti regis creare duodecim cardinales. Tertium, ordinem Templariorum deponere. Quartum, magistrum Templi et Templarios igni tanquam hereticos et ydolatras condemnare. Quintum, omnes possessiones et bona Templariorum ipsi regi tribuere et regno Francie perpetuo confiscare. Sextum, decimam omnium regi per X annorum spatium condonare. Septimum, corpus pape Bonifatii tanquam hereticum concremare. Tunc ipse rex Phylippus suos ambaxiatores Perusium, ubi erat Romana Curia,
Abbreviated transcription (Latin):
ca que dixit ⁊ aꝑte ⁊ expresse ꝓbata. Istud
u̾o uocabulũ.s. Labbia ẽ ydioma tuscoꝵ.
⁊ tm̃ualet qͣntũ appentia faciei. Uñ qñ gͣ¬
tiosamfaciem alicuius homĩs uolumus
ꝯm̃dare dicimus/. Questia una bella la¬
bia. Et ad ꝓbationẽ ꝙ ea que dix̃ uirgilio⁊
placũnt dicit ipe autor ꝙ uirgilius cũ am¬
bob brachiis eum cepit.⁊ ꝑ illam npã per
quã descendert rrascendit. nec eũ deposu¬
it quousq ip̃m suꝑ pontẽ ꝗ ẽ suꝑ quartam
bulgiam bauilamt. Ibiq suauiter cumpo¬
suit uñ põt quarta fouea contẽplari. Ideo
ait. In di unaltro uallon mifu scoꝑto.
Inisto xuiiii cantinentur quatuor ꝯꝑa

Expanded text:
Nicholaus plus solito pedibus se vergebat, um, scilicet labbia, est ydioma Tuscorum et tantum valet quantum <apparentia faciei>. Unde quando grabus fortiter se movebat, more dico ludentiumcommendare dicimus: «Questi à una bella labia». Et ad probationem quod ea que dixit Virgilio placuerunt, dicit ipse autor quod Virgilius cum ambobus brachiis eum cepit, et per illam ripam per quam descenderat reascendit. Nec eum deposuit quousque ipsum super pontem qui est super quartam bulgiam baiulavit; ibique suaviter eum posuit, unde potest quarta fovea contemplari. Ideo ait: Indi un altro vallon mi fu scoperto. In isto XVIIII cantu continentur quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
dãnatus de hac iutamigrauit. ¶ Qr eͥ siñ
lege intinuerit patet. qr simoniace papa¬
tũemit arege frãcie. Ꝙ sine legeuixeiͣt
uniu̾so mundo patet quõ ⁊ qualit̾ eccã
tyrãmce rex̃. luxoriose uix̃. ⁊ guẽrã/ ma¬
xime ꝑ ycaliã seminauit. ¶finis aur su

Expanded text:
 damnatus de hac vita migravit. Quod enim sine lege intraverit, patet quia symoniace papatum emit a rege Francie. Quod sine lege vixerit, universo mundo patet quomodo et qualiter Ecclesiam tyrannice rexit, luxoriose vixit, et guerram maxime per Ytaliam seminavit; finis
Abbreviated transcription (Latin):
nieabat᷑ eum regib t̾re nisi qr mali p̃la¬
ti bonos opprimunt expellunt ⁊ ꝑsequ¬
ꝓcurant. Nam ut manifeste uidemꝰ ista
meretx q̃ malos p̃latos significat. guẽrã
seminat. discodiã amat rẽpublicam cõ¬
culcat ⁊ tyrannos ymouet ⁊ exaltat. Ue¬
rũ eĩ spõsum suũ ꝗeam de suo latere ĩcru

Expanded text:
nicabatur cum regibus terre, nisi quia mali prelati bonos opprimunt, expellunt, et persequprocurant? Nam, ut manifeste videmus, ista meretrix, que malos prelatos significat, guerram seminat, discordiam amat, rem publicam conculcat, et tyrannos promovet et exaltat. Verum enim sponsum
Abbreviated transcription (Latin):
tra uitiorum gnaͣ. ¶ustitia ẽ aĩ nobilitas
unic̾q rei pͥam tribuens dignitatem. In
hac diuinitatis cultus ⁊ humaĩtotis iura
⁊ iusta indicia ⁊ equitas totiꝰ uite conẜuat᷑.
¶Uemꝑantia ẽ uite modus ne ꝗsho nimis ł¬
amet uł ħoat odio. sed õs huius uite uaĩe¬
tates considerata tẽꝑet diligentio ¶ituo¬
si at eẽ non possumus sñ rõe. ar ho carens

Expanded text:
tra vitiorum genera. Iustitia est animi nobilitas, tra vitiorum genera. Iustitia est animi nobilitas, unicuique rei propriam tribuens dignitatem. In hac divinitatis cultus et humanitatis iura et iusta iudicia et equitas totius vite conservatur. Temperantia est vite modus, ne quis homo nimis lamet vel habeat odio; sed omnes huius vite varietates considerata temperet diligentia. Virtuosi autem esse non possumus sine ra