comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ab imũdicus. p̾fert nouissima
iustoꝵ et glĩatur prẽm se hr̃e¬
deum. Uideannus gͦ si ẜmonee
illius ueri st̃. et temptemus q̃ uenta
illus et probemus pacĩam illius. mor¬
teturpissima cõdampnemus eum. hec
ofitiuerũt et eirauerũt. excecanit eĩ
illos stulticia ipo̾ꝵ et nescierunt sacrã
dei Nomie ita desc̾psit nephariũ con¬
ilũ ab inipns mitũ contra deum: ut
plane inter fiusse uideatur. Atqui asa¬
lomone qui hoc cecunt usq ad id tpẽ
quo tresta res est. mille et decem anii
fuerunt. Nichil nos fingtimꝰ nichil
addimꝰ. hẽbant hec: qui fec̾unt. lege¬
bant in quos hec dicta st̃. Sed et mĩe
hedes noĩs et scelens illoꝵ hñt et dẽ
pnationem suam ꝓphetaꝵ uoce p̾dictã¬
et cotidianis lectiomibus ꝑsonant. nec
aliqnꝰ in cor suũ que ꝑs est et ipã dam¬
pnacionis admictunt. Increpati qͦ se
miusticias et applõ pene deẜiti: concita¬
ti st̃ ad eũ necand̾. Cuius rei audaciã
dedit illis huilitas eius. Nam cum le¬

Expanded text:
is et praefert nouissima iustorum et gloriatur patrem dominum. uideamus ergo si sermones illius ueri sunt, et temptemus quae euenrentiam illius et probemus patientiam illius. morte turpissima condemnemus eum. haec cogitauerunt., et errauerant: excaecauit enim illosDei. Nonne ita descripsit nefarium illud consilium ab impiis initum contra Deum, ut plane interfuisse videatur? Atqui a Salomone, qui haec cecinit, usque ad id tempus, quo gesta res est, mille ac decem anni fuerunt. Nihil nos affingimus, nihil addimus. Habebant haec, qui fecerunt: legebant, in quos haec dicta sunt. Sed et nunc heredes nominis ac sceleris illorum et habent et damnationem suam prophetarum uoce praedictam cottidianis lectionibus personant nec aliquando in cor suum, quae pars est et ipsa damnationis, admittunt. increpiti ergo ainiustitiam et a populo paene deserti concitati sunt ad eum necandum: cuius rei audaciam dedit illis humilitas eius. nam cum le
Abbreviated transcription (Latin):
et fecit. ab omĩbus gentibus
et meruit et potuit deus credi.
Ergo cũ magnus pplũs ad eũ
uel ob iusticiã qmͣ docebat uel
ob miracula que faciebat sub¬
inde conflueret. et p̾cepta eiꝰ
audiret. et adeo ipm̃ missum dĩ¬
q filiũ crede̾t. tũ pͥmores iude¬
oꝵ ac sacerdotes et ira stmilãti
ꝙ ab eo tamꝙͣ pctõres increpabã¬
tur. et inuidia depͣuati: ꝙ influ¬
ente ad eũ mltitudine cõtempin
se ac deseri uidebant: et ꝙ caput
sceleris illoꝵ fuit stulticia. et er¬
rore cecati. et imemores p̾cep¬
toꝵ celestiũ ac ꝓphetaꝵ coierũt
ad u̾sus eum. impiũq cõsiliũ
de eo tollendo cruciandoqr ceꝑũt.
Nam et dauid in pͥncipio psal¬
tum facimuis admissuri essent.
btinꝰ esse ait qui non abierit
in consilio impioꝵ. Et saloͦ
in libro sapiẽ his uerbis usus
suauis est nobis. et exprobrat
nobis pctã legis. promiatit
se scĩam dei hr̃e. et filiũ dei se
noĩat factus est nobis in tra¬

Expanded text:
et fecit, ab omnibus gentibus et fecit, ab omnibus gentibus et meruit et potuit deus credi. ergo cum magnus populus ad eum uel ob iustitiam quam docebat uel ob miracula quae faciebat subinde conflueret et praecepta eius audiret et a deo missum deique filium crederet, tum primores Iudaeorum ac sacerdotes et ira stimulati, quod ab eo tamquam peccatores increpabantur, et inuidia deprauati, quod confluente ad eum multitudine contemni se ac deseri uidebant, et, sceleris illorum fuit stultitia et errore caecati, et immemores praeceptorum coelestium ac prophetarum, coierunt adversus eum, impiumque consilium de eo tollendo cruciandoque ceperunNam et David, in principio Psalquantum facinus admissuri essent, Beatum esse ait, qui non abierit in consilio impiorum. Et Salomon in libro Sapientiae , his verbis usus insuavis et nobis, et exprobrat nobis peccata legis: promittit se scientiam Dei habere, et filium Dei se nominat: factus est nobis in tra
Abbreviated transcription (Latin):
enio nũc ad ipsã pas¬
sionem que uelut ob¬
probriũ nobis obiectari solet.
ꝙ et hominẽ. et ab hoĩbus in¬
sigm supplicio affectũ et exnu¬
ciatũ colamus: ut doceam eam
ipsam passionem ab eo cũ ma¬
gna et dĩa rõne susceptam.
citate regnasset. quisꝙͣ illũ sa¬
piens. aut deu̾ credidisset. aut
honore dmno dignũ iudicasset.
Qd̾ faciũt uere dignitatis ex¬
ꝑtes. qui caducas opes et fra¬
gilem potenciã. et aliem bene¬
fitii bona non tñ sustipuint.
b̾m eciã consecrant. et sapiẽ¬
tes memorie mortuor deẜui¬
unt. fortunã iam extinctam
colentes. qm̃ ne uiuam quid̾
pñtemqz sapientes colendam
aliquid in rebus t̾rems esse ue¬
nerabile celoq dignũ. sed sola
est uirtus. sola iusticia. que pt̃
uin bonũ et celeste et ꝑpetuũ
iudicari: quia nec datur ciuiꝙͣ
nec aufertur. Qua uirtute ac
iusticia qmĩ xpũs instructus
formaret. Quo magisteno ac
dei legacione ꝑfunctus ob eã
ipsam uirtutẽ quã sib docuit

Expanded text:
enio nunc ad ipsam passionem, quae uelut obprobrium nobis obiectari solet, quod et hominem et ab hominibus insigni supplicio adfectum et ciatum colamus, ut doceam eam ipsam passionem adeo cum magna et diuina ratione susceptam citate regnasset, quisquam illum sapiens aut deum credidisset aut honore diuino dignum iudicasset: quod faciunt uerae diuinitatis expertes, qui caducas opes et fragilem potentiam et alieni beneficii bona non tantum suspiciunt, uerum etiam consecrant et scientes memoriae mortuorum deseruiunt fortunam iam extinctam colentes, quam ne uiuam quidem praesentemque sapientes colendam nim potest aliquid in rebus terrenis esse uenerabile caeloque dignum, sed sola est uirtus, sola iustitia quae potest uerum bonum et caeleste et perpetuum iudicari, quia nec datur cuiquam nec aufertur. qua uirtute ac iustitia quoniam Christus instructus formaret. quo magisterio ac dei legatione perfunctus ob eam ipsam uirtutem, quam simul et docuit
Abbreviated transcription (Latin):
hñc hiũlitatem deum suũ¬
non agnostentes mierunt cõ¬
siliũ detestand̾ ut pͥuarent eũ
uita. qui ut eos uiuificaret ad¬
uenerat.

Expanded text:
hanc humilitatem deum suunon adgnoscentes inierunt consilium detestandum, ut priuarent eum uita qui ut eos uiuificaret aduenerat.
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificiũ neq uerbenis opus
est. neq fibris. neq cespitibꝰ
que st̃ utiqz uanissima. sed his
q̃ de nitimo pectore proferunt᷑
Itaq in arũ dei que uere maxiã
est. et q̃ in corde hoĩs collocata
inqͥnaui non potest sanguine
iusticia imponitur. paciencia.
fides. innocencia. castitas. abstiꝰ
hic est uissimꝰ ritus hec illa lex
dei ut acicerone detmñ est. p̾clam
et dĩna semꝑ que recta et hone¬
sta iubet. uetat pͣua et turpia.
cui parentem stissime. ac certissẽ
legi. iuste ac ltime nccͣe est uiu̾e
Cums legis pauca equid̾ capita
posui. ꝙ sũ pollicitus ea me tm̃¬
modo esse dicturũ: que sũmũ fa¬
stigiũ uirtuti ac iusticie impo¬
n̾ent. Si quis uolet cet̾a om̃ã
comp̾hendere: ex fonte ipõ pe¬
tat unde ad nos riuus iste ma¬

Expanded text:
sacrificium neque uerbenis opus sacrificium neque uerbenis opus est neque februis neque cespitibus, quae sunt utique uanissima, sed iis quae de intimo pectore proferuntur. itaque m aram dei, quae uere maxima est et quae in corde hominis conlocata inquinari non potest sanguine, iustitia imponitur, patientia fides innocentia castitas abstinentia. hic est uerissimus ritus, haec illa lex dei, ut a Cicerone dictum est, praeclara et diuina, semper quae recta et honesta iubet, uetat praua et turpia: cui parentem sanctissimae ac certissimae legi iuste ac legitime necesse est uiuere. cuius legis pauca equidem capita posui, quod sum pollicitus ea me tantummodo esse dicturum quae summum fastigium uirtuti et iustitiae imponerent. si quis uolet cetera omnia comprehendere, ex fonte ipso petat unde ad nos riuus iste ma
Abbreviated transcription (Latin):
si utatur aliqͥs oculoꝵ acie.
clara menbris omĩbus inte¬
gris. furmissiã tocius corꝑis
ualitudine tnꝰ eum dix̾im sanũ
si efferatur ira suꝑbia tumi¬
dus infletur. libidim ẜuiat.
cupiditatibus mardestat: sed
eum pocius qui ad alienam feli¬
citatem non attollat otulos. o¬
pes non admiretur. alienam
mulierem sancte uideat. nich̾
oĩo appetat. nichꝰ concupistat
alieñ. non iiudeat ulli nõ
fastidiat quẽq̾. sit hũilis. mi¬
ẜicors. mitis. beneficus. hũa¬
ms. pax in aĩo eius ꝑpetua
uersetur. Ille homo samis. ille
iustus. ille ꝑfectus est. Quiffe
igitur his om̃ibus p̾ceptis ede¬
stibus obtemꝑau̾it. hic cultor est
ueri dei. cuiꝰ sacrificia st̃ man¬
suetudo aĩ. et uita nnocois. et
actus boni. Que omĩa qui exhi¬
bet tociens sacrificat. quociens
boñ aliquid ac piĩ fecent. deꝰ
enim non desiderat uictimã. ne¬
q muti aĩalis. neq mortis ac
sangiũs. sed hoĩs et uite: ad qd̾

Expanded text:
si utatur aliquis oculorum acie si utatur aliquis oculorum acie clara, membris omnibus integris, firmissima totius corporis ualitudine, tamen eum dixerim sanum, si efferatur ira, superbia tumidus infletur, libidini seruiat, cupiditatibus inardescat: sed eum potius qui ad alienam felicitatem non attollat oculos, opes non admiretur, alienam mulierem sancte uideat, nihil omnino adpetat, nihil concupiscat alienum, non inuideat ulli, non fastidiat quemquam, sit humilis misericors beneficus mitis humanus, pax in animo eius perpetua uersetur: ille homo sanus, ille iustus, ille perfectus est. quisquis igitur his omnibus praeceptis caelestibus obtemperauerit, hic cultor est uerus dei, cuius sacrificia sunt mansuetudo animi et uita innocens et actus boni: quae omnia qui exhibet, totiens sacrificat, quotiens bonum aliquid ac pium fecerit. deus enim non desiderat uictimam. neque muti animalis neque mortis ac sanguinis, sed hominis et uitae. ad quod
Abbreviated transcription (Latin):
testem id est ut ecto arbitror
mentẽ suam qͣiͣ nich̾ hoĩ dedit
deus ipse dĩnus. Item cum de
iusto at uiro bono loq̃retur. Itaq
talis uir inqͥt non modo fac̾e
sed ne cogitare quid̃ quicqͥd aude¬
bit. qd̾ non audeat p̾dicare. pur¬
gemus igitur constienciã que
nos momentis omĩbus non in
aliquo ut ille dixit orbis t̾re
theatro ab hoĩbus. sed desuper
spectari ab eo qui et iudex et te¬
stis idem futuus est. cui rõem¬
uite repostenti actus suos infi¬
ciari non licebit. gͦ sacius est.
aut effugere constĩam. aut nos
ille qui gressum claudis. bifit̃
cecis reddidit. maculata men¬
bra purgauit. mortuos excita¬
uit. ille ardorem cupiditatis
extinguet. extirꝑabit libidiẽs.
inuidiam distrahet. iram miti¬
gabit. ille reddet u̾am et ꝑpe¬
tuã sanitatẽ. Appetenda est hͨ
om̃ibus medicina qm̃ maiori
ꝑiclõ uexatur aĩa ꝙ̃ corpus. et
qiͣ pͥmũ latitantibꝰ morbis ad¬
hibẽda turaçio est. Neq enim

Expanded text:
testem; id est, ut ego arbitror, testem; id est, ut ego arbitror, mentem suam, qua nihil homini dedit Deus ipse divinius. » Item cum de justo ac bono viro loqueretur: « Itaque talis vir, inquit, non modo facere, sed ne cogitare quidem quidquam audebit, quod non audeat praedicare. » Purgemus igitur conscientiam, quae nos momentis omnibus non in aliquo ut ille dixit, orbis terrae theatro ab hominibus, sed desuper spectari ab eo, qui et judex, et testis idem futurus est; cui ratiovitae reposcenti, actus suos inficiari non licebit. Ergo satius est aut effugere conscientiam, aut nos ille, qui gressum claudis, visum caecis reddidit, maculata membra purgavit, mortuos excitavit. Ille ardorem cupiditatis extinguet, extirpabit libidines, invidiam detrahet, iram mitigabit. Ille reddet veram et perpetuam sanitatem. adpetenda est haec omnibus medicina, quoniam maiore periculo uexatur anima quam corpus et quam primum latentibus morbis adhibenda curatio est. neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
uolũt. sed deo ab his oꝑam uiuẽ¬
do dari. Si quid̾ iuste ac pie ui¬
x̾it. potuit esse uerus dei cul¬
tor. si qͥs ille monstrasset. ut
cõtempsisset profecto zenonẽ
et magrm̃ suũ socionem: si u̾e
sapĩe ducem nactus esset. hinc
nos inqͥt approbenius. Celestis
prorsus or̃o. nͥ antece dereti¬
guorancie confessio. Nichꝰ pro¬
dest inclusam esse constiencia.
patemus deo. Nullus ergo mẽ¬
dacio. nullus dissimlãciom locus
est. quia ꝑietibus oculi homñ sũ¬
mouentur. dei aute̾ dm̃itas .nͨ.
uisceribꝰ sũmon̾i potest. quonuꝰ
quid abscondis: Custos te tuus
sequitur. Aliũ tibi ꝑegͥnacio sub¬
duxit. aliũ mors. aliũ ualitudo
heret hic quo carere nũꝙͣ potes.
Quidlocũ abditũ legis et arbits
remoues: puta tibi contigisse.
ut oculos oun effugias demens.
Quid tibi prodest non hr̃e constiũ
hñti conscientiã. Non mimus im¬
rabilit̾ deconstĩã et deo tullius
memmerit. inqͣt deũ se habere

Expanded text:
volunt, sed Deo ab his operam vivenvolunt, sed Deo ab his operam vivendo dari, siquidem juste ac pie vixerint. Potuit esse verus Dei cultor, si quis illi monstrasset; ac contempsisset profecto Zenonem, et magistrum suum Sotionem, si verae sapientiae ducem nactus esset. « Huic nos, inquit, approbemus. » Coelestis prorsus oratio, nisi antecederet ignorantiae confessio; nihil prodest inclusam esse conscientiam: patemus Deo. » Nullus ergo mendacio, nullus dissimulationi locus est; quia parietibus oculi hominum submoventur: Dei autem divinitas nec visceribus submoveri potest, quominus quid abscondis? Custos te tuus sequitur; alium tibi peregrinatio subduxit, alium mors, alium valetudo: haeret hic, quo carere numquam potes. Quid locum abditum legis, et arbitros removes? Putas tibi contigisse, ut oculos omnium effugias? demens! Quid tibi prodest non habere conscium habenti conscientiam? » Non minus mirabiliter de conscientia et Deo Tullius. « Meminerit, inquit, Deum se habere
Abbreviated transcription (Latin):
iocundis uoluptatibus uie dut¬
l ab hns pnt. facilius rectase¬
querentur si eaꝵ suauitates
non attigissent. Sed si se enpi¬
ant male fruituti condonabitur
uita meliore correx̾int. nec lutra¬
r se quisꝙͣ putet si delici consti¬
um non habebit. Scit emꝰ ille
omma in cuius conspectu uiuuꝰ
nec si unu̾sos hommes celare
possumꝰ deũ possumꝰ ciu nchil
absconditũ nichil potest esse se¬
cretũ. Exhortacõnes suas sene¬
ta mirabili sña t̾mmnauit. ma¬
g̾nũ inqͣt nestio qͥd. maiusq ꝙͣ
cogitari pt̾ numen est. cui uiuẽ¬
do oꝑam damus. hinc nos appro¬
benius. Nam nichil prodest in¬
clusam esse constĩam: patemus
deo. Quid uius dici posset. ab
eo qui deum nosset. ꝙͣ dictũ est
ab hoĩe uere religionis ignaro.
ilam et maiestatem dei exp̾ssit.
maiorem esse dicendo ꝙͣ ut eã
cogitacio mentis hũane caꝑe
posset: et ip̃m u̾ĩtatis attigit
fontem senciendo uitã homĩ
suꝑuatuã non esse. ut epicurei

Expanded text:
jucundis voluptatibus, vix divjucundis voluptatibus, vix divelli ab his possunt: facilius recta sequerentur, si earum suavitates non attigissent. Sed si eripiant se malae servituti, condonabitur vita meliore correxerint. Nec lucrari se quisquam putet, si delicti conscium non habebit: scit enim ille omnia, in cujus conspectu vivimus, nec si universos homines celare possumus, Deum possumus, cui nihil absconditum, nihil potest esse secretum. Exhortationes suas Seneca mirabili sententia terminavit. « Magnum, inquit, nescio quid, majusque quam cogitari potest, numen est, cui vivendo operam damus. Huic nos approbemus. Nam nihil prodest inclusam esse conscientiam: patemus Deo. » Quid verius dici potest ab eo qui Deum nosset, quam dictum est ab homine verae religionis ignaro? Nam et majestatem Dei expressit, majorem esse dicendo, quam ut eam cogitatio mentis humanae capere posset; et ipsum veritatis attigit fontem, sentiendo vitam hominum supervacuam non esse, ut Epicurei
Abbreviated transcription (Latin):
intelligit. Ideoq greci melius.
et significancius metanotam
dicunt. quã latine possumꝰ resi¬
pistenciam dic̾e̾. Resipistit eĩ
ac mentem suã qͣi ab insana
recipit. que errati piget. casti¬
gatqr seipm̃ dementie: et con¬
fumat animũ suũ ad rectius
uiuendũ. tũ illud ipm̃ maxiẽ
tauet: ne rursum in eosd̃ laqos
inducatur. Demq muta qͦ aĩa¬
lia cũ fraude capiũtur. si aliqͦ
modo se in fugam extrican̾int.
fiunt postmod̾ cautiora. uitãt
semꝑ ea omĩa in qͥbus dolos
tit. ad enitanda pctã in que sel
fraude decidĩt. Nemo em pt̾
esse tam prudens tam cͥũsptꝰ
ut non aliqnꝰ labatur. Et idcͥo
inbecillitatem nram sciens pro
sua pietate aꝑuit hoĩ portum
salutis. ut huic ncc̃itati cui
fiagilitas nrã subiecta est me¬
q aberram̾t referat pedem. sep
ꝓͣ pͥmũ respiciat ac reformet.
sed renocare gradũ suꝑasq eui¬
dere ad auras. hoc opus. hicla¬
bor est. degustatis emim male

Expanded text:
intellegit, ideoque Graeci melius intellegit, ideoque Graeci melius et significantius μετκ́νοταν dicunt quam nos Latine possumus resipiscentiam dicere. resipiscit enim ac mentem suam quasi ab insania recipit quem errati piget, castigatque se ipsum dementiae et confirmat animum suum ad rectius uiuendum: tum illud ipsum maxime canet, ne rursus in eosdem laqinducatur. Denique muta quoque animalia, cum fraude capiuntur, si aliquo se modo in fugam extricaverint, fiunt postmodum cautiora, vitantque semper ea omnia, in quibus dolos cit ad evitanda peccata, in quae semel fraude deciderit. Nemo enim potest esse tam prudens, tam circumspectus, ut non aliquando labatur. Et idcirco Deus imbecillitatem nostram sciens, pro sua pietate aperuit homini portum salutis; ut huic necessitati, cui fragilitas nostra subjecta est, meumque aberraverit, referat pedem, seque quamprimum recipiat ac reformet: Sed revocare gradum, superasque evadere ad auras, Hoc opus, hic labor est. Degustatis enim male
Abbreviated transcription (Latin):
ec tñ deficiat aliquis
aut de se ipse desperet. si
aut cupiditate uictus. aut libi¬
dine inpulsus. aut errore decep¬
tus. aut ui coactus. ad iniustĩe
uiam lapsus est. pt̾ enim redu¬
ti ac libari. Si enim penitet ac¬
toꝵ et ad meliora conu̾sus satis¬
ricfe errorem penitendo. facili¬
or esset emendacio tem̾itatis.
licet plane Nam si liberos nr̃õs¬
ut cum delictoꝵ suoꝵ cerminus pe¬
ntint̾e. correctos esse arbitram᷑.
et abdicatos. abiectos qr. nusꝰ
tñ sustipimꝰ. fouemus. ample¬
tiur. cur despanius clemen¬
ciam dei patris penitendo posse
placari. Ergo id̾ dñs ac parẽs
indulgentissimꝰ. remissurũ
se penitentibus pctã promitit.
et obliturũ omnes iqͥtates eiꝰ
qui iusticiã denuo cepit oꝑari.
dicut enim nichil prodest ma¬
le uiuẽti ante acte uite probi¬
tas. quia suꝑueniens nequitia
iustĩe oꝑa delenit. ita nich̾ offi¬
suꝑuemens iusticia labem bite
poris abolenit. Is enim ꝙ̃ facti
su penitet. errore̾ suũ pͥstim

Expanded text:
en deficiat aliquis, aut de se ipse desperet, si aut cupiditate victus, aut libidine impulsus, aut errore deceptus, aut vi coactus, ad injustitiae viam lapsus est. Potest enim reduci, ac liberari, si eum poeniteat actorum, et ad meliora conversus, satisrigere errorem poenitendo, facilior esset emendatio temeritatis. » Licet plane. Nam si liberos nostros, cum delictorum suorum cernimus poenitere, correctos esse arbitramur, et abdicatos abjectosque rursus tamen suscipimus, fovemus, amplectimur: cur desperemus clementiam Dei patris poenitendo posse placari? Ergo idem Dominus ac parens indulgentissimus remissurum se poenitentibus peccata promittit, et oblitteraturum omnes iniquitates ejus, qui justitiam denuo coeperit operari. Sicut enim nihil prodest male viventi ante actae vitae probitas, quia superveniens nequitia justitiae opera delevit: ita nihil offiueniens iustitia labem uitae prioris aboleuit. quem enim facti sui paenitet, errorem suum pristinum
Abbreviated transcription (Latin):
tu et noticia uere maiestatis
au̾tere: ne inmortalitatẽ possit̾
adipisti quã ipĩ sua ne quicia
ꝑdid̾unt. Offindũt itaqz tene¬
bras. et u̾itatem calignie obdu¬
cunt. ne dñm et prẽm siuĩ no¬
rint: et ut illiciant facile in te̾¬
plis se oculunt. et sacrificiis oĩ¬
bus p̾sto adsunt. edũtq sepe pro¬
digia quibus obstupefacti hoiẽs.
fide̾ cõmodent simlacris dm̾ita¬
tis ac mimĩs. Inde est ꝙ ab au¬
gure lapis nouacula incisus
est. ꝓ iuno uehiensis migͣre
tuna muliebris ꝑiculũ dem̃¬
ciauit. ꝙ claudie manũ naius
secuta est. ꝙ in sacrilegos et
Iuno nudata. et locrensis pro¬
serpina. et ceres millesia ui¬
dicauit. et hertules de appro. et
mpit̾ de actimo. et minerua
de cesare. huic est ꝙ serpens
urbe̾ romã pestilencia lib̾auit.
epidauro accersitus. Nam illue
demomarches ipẽ in figura
sua sine ulla dissimlãcione ꝑ¬
latus est. Si quid legati ad
eam rem missi dracone̾ secã

Expanded text:
tu et notitia uerae maiestatis tu et notitia uerae maiestatis auertere, ne inmortalitatem possint adipisci, quam ipsi sua nequitia perdiderunt. offundunt itaque tenebras et ueritatem caligine obducunt, ne dominum, ne patrem suum norint, et ut facile inliciant, in templis se occulunt et sacrificiis omnibus praesto adsunt eduntque saepe prodigia, quibus obstupefacti homines fidem commodent simulacris diuinitatis ac numinis. inde est quod ab augure lapis noua-cula incisus est, quod Iuno Veiens migrare tuna Muliebris periculum denuntiauit, quod Claudiae manum nauis secuta. est, quod in sacrilegos et Iuno nudata et Locrensis Proserpina. et Ceres Milesia uindicauit et Hercules de Appio et Iuppiter de Atinio et Minerua. do Caesare, hinc quod serpens urbem Romam pestilentia liberauit Epidauro accersitus. nam illuc daemoniarches ipse in figura sua sine ulla dissimulatione perlatus est, siquidem legati a.d eam rem missi draconem secum
Abbreviated transcription (Latin):
tũ solus sit eget. neq augeli cũ
sunt inmortales dici se deos aut
paciũtur. aut uolunt. quoꝵ unũ
dei. nec oĩo quicꝙͣ nͥ iussu fac̾e̾.
Sic enim mũdũ regi adeo diciꝰ
ut arectore prounnciã. ciuius ap¬
paritor es nemo socios esse mre¬
genda prouincia dix̾it. ꝙͣnis
illoꝵ mĩsterio res geratur. Et
iin tñ pñt aliquid p̾ter iussa re¬
ctoris ꝑ ipiũs ignoranciã que
est condicioms hũane. Ille at̾
pieses mundi et rector uniu̾si
scit oĩa. cuius dm̃is oculis nich̾
septũ est. solus ht̾ reꝵ om̃i po¬
testatem. nec est in angelis qͥcꝙͣ
nͥ parendi nc̃citas. Itaq nullũ
honor in deo est. Illi at̾ qui de¬
sciuerũt a dei mĩsterio qr sunt
u̾itatis iimici et p̾uaricatores:
dei nomꝰ sͥ. et cultũ deoꝵ uindi¬
tare conantur. Non quo ullũ ho¬
norem desiderent. Quis emin
ꝑditis honor est: nec ut deo no¬
ceant cui noceri non potest. sed
ut hoĩbus quos intuntur acul¬

Expanded text:
cum solus sit, eget neque angeli, cum cum solus sit, eget neque angeli, cum sint inmortales, dici se deos aut patiuntur aut uolunt: quorum. undei nec omnino quicquam nisi iussu facere. sic enim mundum regi a deo dicimus ut a rectore prouinciam: cuius apparitores nemo socios esse in regenda. prouincia dixerit, quamuis illorum ministerio res geratur. et hi tamen possunt aliquid praeter iussa rectcris per ipsius ignorantiam, quae est condicionis humanae: ille autem praeses mundi et rector uniuersi, qui scit omnia, cuius diuinis oculis nihil saeptum est, solus habet rerum omnium potestatem nec est in angelis quicquam nisi parendi necessitas. itaque nullum omnis in deo est, illi autem qui desciuerunt a dei ministerio, quia sunt ueritatis inimici et praeuaricatores dei, nomen sibi et cultum deorum uindicare conantur, non quo ullum honorem desiderent — quis enim perditis honor est? — nec ut deo noceant, cui noceri non potest, sed ut hominibus: quos nituntur a cul
Abbreviated transcription (Latin):
ndem ipĩ auctores pñcia sua
facunt: ut uera esse credant ᵘ
Ita homĩ credulitatem mentita
dinitate deludunt. ꝙ illis u̾m
aperire non expedit. hn sint
qui fingere nuagines et silãc
docuenint. qui ut homĩ mẽtes
acultu ueri dei au̾terent. effi¬
ctos mortuoꝵ regum uultus
et ornatos exquifita pulcritu¬
dine: statiu consetrariq fec̾ie
et illoꝵ sͥ. noĩa qiͣ ꝑsonas ali¬
quas iduerunt. Sed eos pa¬
sgi
et hn quos uere maleficos uulgꝰ
appellat. cũ artes suas exemubi
let excent ueris suis noĩbus
cent: illis celestibus que in lrĩs
sanctis leguntur. hii porco ince¬
st ac uagi spũs ut turbet̾ oĩa
et euores hũanis pectoribus
effundant. serunt. ac miscent.
flã cum ueris. Ipi̾ eni̾ celestes
multos esse fiix̾ient. unũq om̃i
regem iouem eo ꝙ ulti suit in
celo spũs angloͬꝵ. et unus dñs
ac parens oñĩ deus. sed u̾itatẽ
mentitis noĩbus inuolutam
ex oculis abstulerunt. Nam deꝰ
ut in pͥncipio dociu neq noiẽ

Expanded text:
dem ipsi auctores praesentia sua faciunt ut uera esse credantur: ita hominum credulitatem mentita diuinitate deludunt, quod illis uerum aperire non expedit. ht sunt qm nngere imagines et simulacra docuerunt, qui ut hominum mentes a cultu ueri dei a.uerterent, effictos mortuorum regum uultus et ornatos exquisita pulchritudine statui consecrarique fecerunt et illorum sibi nomina quasi personas aliquas induerunt. sed eos magi et ii quos uere maleficos uulgus appellat, cum ales exercent, veris suis nominibus cient, illis coelestibus, quae in litteris sanctis leguntur. Hi porro incesti ac vagi spiritus, ut turbent omnia, et errores humanis pectoribus offundant, serunt ac miscent falsa cum ueris. ipsi enim caelestes multos esse finxerunt unumque omnium regem Iouem eo, quod multi sint in caelo spiritus angelorum et unus dominus ac parens omnium deus: sed ueritatem mentitis nominibus inuolutam ex oculis abstulerunt. nam deus, ut m principio docui, neque nomine,
Abbreviated transcription (Latin):
orum opera inuenta
st̾ astrologia et aru¬
spicma et auguracio et ipsa
que dicuntur oracula. et ingro¬
mancia. et ars magita. et qͥcqͥ
p̾t̾ea maloꝵ ex̾cent homines.
uel palam uel occulte. Que oiã
ꝑse flã sunt. ut sibilla enthiee

Expanded text:
orum inventa sunt astrologia, et aruspicina, et auguratio, et ipsa quae dicuntur oracula, et necromantia, et ars magica, et quiquid praeterea malorum exercent homines, vel palam, vel occulte. Quae omnia per se falsa sunt, ut Sibylla Erythraea
Abbreviated transcription (Latin):
accidisse uideatur. Ita sͥ. apudho¬
mines qui eos nestunt. auctou¬
tatem pariunt ac tiorẽ. hacu¬
sucia et his artibus noticiã uĩ
dei. et singularis apud onmet
gentes muet̾auerunt. suis em̾
uicris ꝑditi seiumt. et crassal.
Ut ꝑdant. Idctͥo eciam hũanas
hostias excogitanerunt ipsi
on deuorent ammas. Cur deꝰ.¬

Expanded text:
accidisse uideatur. ita sibi aput hoaccidisse uideatur. ita sibi aput homines qui eos nesciunt auctoritatem pariunt ac timorem. hac uersutia et his artibus notitiam dei ueri et singularis apud omnes gentes inueterauerunt. suis enim uitiis perditi saeuiunt et grassantur, ut perdant. idcirco etiam humanas hostias excogitauerunt, ipsi  deuorent animas. Dice
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ formosum puerũ in templo io¬
uis ad exiuuas tenendas colloca¬
uerat. et ob hnͣc cãm romanĩ no¬
men apud cannas pene deletumn
est. Q si iuno alt̾m tammedem
uerebatur. cur iuuentus roma¬
na luit penas. uel si dii tmꝰ mõ
dutes curant ceterã multitudĩ
negligant. cur uarro solus eua¬
sit. qui hoc fecit. et paulus qui
nichil meruit occisus est: uide¬
licet nichil tune romanis accidͭ
fatis umonis inique. cum ha¬
nibal duos ex̾citus pplĩ ro. astu
et uirtute confecit. Namn iunoau¬
dere non poterat aut cartagieᷤ
defendere: ubi arma et curras¬
eius fuit. aut romains nocere:
qr progemẽ troiano a sanguẽ
duci audierat. thirias que olin
eu̾terat arces. Sed illoꝵ st̾ isti
lusus: qui sb̃ noĩbus mortuoꝵ
delitescentes uiuentibus plagas
tendũt. Itaq siue illd̾ ꝑiculũ a
imminet uitari pt̾. uideri uolũt
id placati auertisse. siue nõ pt.
id agunt ut pp̃ illoꝵ cõtemptũ

Expanded text:
d formonsum puerum in tensa lod formonsum puerum in tensa lorus ad exuuias tenendas conloca.cerat: et ob hanc causam Romanum nomen aput Cannas paene deletum est. quodsi luno alterum Ganymeden uerebatur, cor iuuentus Romana luit poenas? uel si dii tantummodo duces curant, ceteram multitudinem neclegunt, cur Varro solus euasit qui hoc fecit et Paulus qui nihil meruit occisus est? uidelicet nihil tunc Romanis accidit fatis lunonis iniquae, cum Hannibal duos exercitus populi Romani et astu et uirtute confecit. nam Juno audere non poterat aut Carthaginem defendere, ubi arma eius et currus fuit, aut Romanis nocere, quia progeniem — Troiano a sanguine duci audierat, Tyrias olim quae uerteret arces. sed illorum sunt isti lusus, qui sub nominibus mortuorum delitiscentes uiuentibus plagas tendunt. itaque siue illut periculum quod imminet uitari potest, uideri uolunt id placati auertisse, siue non potest, id agunt ut propter illorum contemptum
Abbreviated transcription (Latin):
mire magnitudinis addux̾mit.
In oraculis autẽ uel maxiẽ fal¬
lunt. quoꝵ p̾stigia ꝓphani a u̾i¬
tate intelligere non possunt.
ideoq ab illis attubii putant.
et imꝑia et uictorias. et opes.
et euentus prosperos reꝵ. de¬
ꝑicula et responsis demĩciaue¬
rint. et sacrificiis placati eu̾¬
terint. Sed omma ista fallacie
st. nam cũ dispõnes dei p̾senci¬
ant: quibus quippe qui mĩstri
eius fueuint int̾pomit̾ se in his
rebus. ut quecũq a deo uel facta
st̃. uel fuit. ipĩ potissim̃ facere
aut fecisse uideantur. Et quoc̾
alicui pplõ uel urbi sedm̃ dei sta¬
tutum bom qͥd impendet: illi se
id facturos uel prodigus uel sõ¬
pmis. uel oraculis pollicentur.
si sͥ. templa. si honores. si sacci
sie̾mam eͥ pariũt uen̾acionẽ.
hinc templa deuouentur et no¬
ue nagies consecrantur. ma¬
itantur greges hostiar. sed cũ
hec facta st̃: nichominus tñ ui¬
ta et salus eor qui hec fec̾nit
imolatur. Quociens autẽ ꝑi¬

Expanded text:
mirae magnitudinis aduexerunt. in oraculis autem uel maxime fallunt, quorum praestrigias profani a ueritate intellegere non possunt, ideoque ab ipsis adtribui putant et imperia et uictorias et opes et euentus prosperos rerum, deicula, et responsis denuntiaverunt, et sacrificiis placati averterunt. Sed omnia ista fallaciae sunt. Nam cum dispositiones Dei praesentiant, quippe qui ministri ejus fuerunt, interponunt se in his rebus, ut quaecumque a Deo vel facta sunt, vel fiunt, ipsi potissimum facere, aut fecisse videantur. Et quoties alicui populo vel urbi, secundum Dei statutum boni quid impendet, illi se id facturos vel prodigiis, vel somniis, vol oraculis pollicentur, si sibi templa, si honores, si sacrisummam sibi pariunt uenerationem. hinc templa deuouentur et nouae imagines consecrantur, mactantur greges hostiarum, sed cum haec facta sunt, nihilo minus tamen uita et salus eorum qui haec fecerint immolatur. quotiens autem peri
Abbreviated transcription (Latin):
eracta est igitur nͥ fal¬
lor magna et difficił
sustepti opens porcio. et maie¬
state celi sugg̾ente nob̾ ddi̾ facł¬
tatem: nueteratos depulimus
enores. Nũc u̾o maior nobis ac
quencia qi moles aliqͣ mͥ oppo᷑.
Nã ut illic młtitudine ac ꝓpe
consensti oni gencui p̾mebam.
Ita hic auctoritate p̾stanciũ oĩ
gn̾e laudis uiror. Quis autẽ
nestiat plus esse momenti in
paucioribus doctis. ꝙͣ in płibus
imꝑitis. Sed non est desperand̾
ducibus posse depelli. Nec tam
ꝑtinaces fore arbitror. ut cla¬
ussimꝰ solem samis ac patentibꝰ
ocul uidere se negent. modo illd̾
um̃ sit qd̾ ibsi solent profiteri.
stadio muestigande uenitatis
se teneri. Efficiam profecto ut
quesitam ueritate̾ dui et aliqñ
muentam esse credant: et hũã¬
nis ingemis muenuri potuisse
fateantur.¬

Expanded text:
eracta est nisi fallor magna et difficilis suscepti operis portio et maiestate caelesti suggerente nobis dicendi facultatem muetera.tos depulimus errores. nunc uero maior nobis ac quentia quasi moles aliqua mihi opponitur. nam ut illic multitudine ac prope consensu omnium gentium premebamur, ita hic auctoritate praestantium omni genere laudis uirorum. quis autem nesciat plus esse momenti in paucioribus doctis quam in pluribus inperitis? sed non est desperandumducibus posse depelli nec tam pertinaces fore arbitror, ut clarissimum solem sanis ac patentibus oculis uidere se negent. modo illut uerum sit quod ipsi solent profiteri, studio inuestigandae ueritatis se teneri, efficiam profecto ut quaesitam ueritatem diu et aliquando inuentam esse credant et humanis ingeniis inueniri non potuisse fateantur.
Abbreviated transcription (Latin):
auertere. Uera igitur cicerons
illa sentencia est. Nemo inqͥt
iustus pt̾ esse: qui mortem qui
dolorem. qui egestatem timet.
Item senece in libris moralis
phĩe dicentis. hic est ille homo
honestus non apice purpura be
nõ litoꝵ insignis mĩsterio. sed
nulla re miõr qui cum mortẽ
in uicina uidet: non sic ꝑturbat ͧ
tamꝙͣ rem nouã biderit qui
siue toto corpore tormĩta paciẽda
st̃ siue flãma ore rapienda est.
suie extendende ꝑ patibulũ ma¬
mis. non querit quid paciatur.
sed ꝙ̃ bene. Qui aut̾ deum colit
hec patitur nec timet gͦ qui
iustus est his rebus efficitur.
ut neqz uirtutes. neqr uirtutũ
exactissimos huunites nosse aut
ten̾e possit oiõ quisquis est a
religione dei singulans alienꝰ¬

Expanded text:
avertere. Vera igitur Ciceronis avertere. Vera igitur Ciceronis illa sententia est: « Nemo, inquit, justus potest esse, qui mortem, qui dolorem, qui exilium, qui egestatem timet. » Item Senecae in libris moralis Philosophiae dicentis: « Hic est ille homo honestus, non apice, purpurave, non lictorum insignis ministerio, sed nulla re minor, qui cum mortem in vicinia videt, non sic perturbatur, tanquam rem novam viderit; qui, sive toto corpore tormenta patienda sunt, sive flamma ore rapienda est, sive extendendae per patibulum manus, non quaerit quid patiatur, sed quam bene. » Qui autem Deum colit, haec patitur, nec timet. Ergo justus est. His rebus efficitur, ut neque virtutes, neque virtutum exactissimos limites nosse aut tenere possit omnino, quisquis est a Religione Dei singularis alienu
Abbreviated transcription (Latin):
etiam recte pro uirtutibꝰ hñt:
sed eor modũ non tenent. uir¬
tus est constantia non ut infe¬
rentibus miuuiã resistamus.
his enim cedend̾ est. qd̾ cur fi̾
debeat mox docebo. Sed ut iubẽ¬
tibus facere nos contra legem
dei contraqz iusticiam nulł mi¬
nis aut suppliciis teneannir. qͦ¬
minus dei iussionem iussiom
hominis p̾feramus. Item uirtꝰ
est mortem cõtempnere: non
ut appetanus. eamiqz nob ul¬
tro inferamus. sicut pho̾rũ
plũm et maxĩ sepe fecerunt.
qd̾ est sceleratũ ac nepharium:
sed ut coacti deum relinq̃re ac¬
fidem prodere mortem sustiꝑe
malimꝰ. libertatemq defendẽ
aduersus impotentiũ stultã
becordemqz uiolenciam. et õs
scli minas atq t̾rores fortitu¬
dine amini prouocemus. Sic
ea que alii tinent: excelsa et
insuꝑabili mente dolorem mor¬
temqz calcamus. hec est uͥtus¬
hec uera constancia in hoc tuen¬
da et confmuanda solo. ut nullus
nos t̾ror. nulla uis a deo possit

Expanded text:
etiam recte pro uirtutibus habent, etiam recte pro uirtutibus habent, sed earum modum non tenent. uirtus est constantia, non ut inferentibus iniuriam resistamus — his enim cedendum est; quod . cur fieri debeat mox docebo —, sed ut iubentibus facere nos contra legem dei contraque iustitiam nullis minis aut suppliciis terreamur, quominus dei iussionem iussioni hominis praeferamus. item uirtus est mortem contemnere, non ut adpetamus eamque nobis ultro inferamus, sicut philosophorum plurimi et maximi saepe fecerunt, quod est sceleratum ac nefarium, sed ut coacti deum relinqfidem prodere, mortem suscipere malimus, libertatemque defendamus adversus impotentium stultam vecordemque violentiam, et omnes saeculi minas atque terrores fortitudine animi provocemus. Sic ea, quae alii timent, excelsa et insuperabili mente dolorem mortemque calcamus. Haec est virtusaec vera constantia, in hoc tuenda et conservanda solo, ut nullus nos terror, nulla vis a Deo possit
Abbreviated transcription (Latin):
lenonesqz diripiant. an illam pi¬
etati ac deo p̾stes. utiũ ne illam
uentri et gule ingeras. aut in
thesauro iusticie reponas. ut gͦ
uicuẽ est effundere in malam ꝑ¬
tem. sic in bonam uirtus. Si uir¬
tus est non ꝑtere opibus que
pñt reꝑari. ut hoĩs uitam sustẽ¬
tes que repari nõ pt̾. uicium
icritur ꝓcimonia est. quare nchꝰ
aliud dix̾im ꝙͣ in sanos qui hoĩem
mite ac sociale aĩal orbant suo
noĩe: qui enulsis affectibus qͥbꝰ
omnis constat hũanitas. ad in¬
mobilẽ stuporem mentis produ¬
cere uolunt. dum student am̃n ꝑ
turbaciombus liberare. et ut ipĩ
ne oportet quid̃ qr sicut aqua
semꝑ iacens et quieta insalubs
et magis turbida est: sic am¬
tilis est et̾ sͥ nec bitam ipsã
tueri pot̾it. qr nec faciet quitꝙͣ
nec cogitabit cum cogitacõ ip¬
sa nich̾ aliud sit ꝙͣ mentis agi¬
tatio. deniqz qui hanc minobi¬
litatem ammi asẜunt pͥuare
sa est: mors enim quieta. Qued

Expanded text:
lenonesque diripiant an illam pilenonesque diripiant an illam pietati ac deo praestes, utrumne illam uentri et gulae ingeras an in thesauro iustitivitium est, effundere in malam partem: sic in bonam, virtus. Si virtus est, non parcere opibus, quae possunt reparari, ut hominis vitam sustentes, quae reparari non potest; vitium igitur parcimonia est. Quare nihil aliud dixerim, quam insanos, qui hominem, mite ac sociale animal, orbant suo nomine; qui evulsis affectibus, quibus omnis constat humanitas, ad immobilem stuporem mentis perducere volunt; dum student animum perturbationibus liberare, et ut ipsi ne oportet quidem. Quia sicut aqua semper jacens et quieta insalubris et magis turbida est: sic tilis est etiam sibi; nec vitam ipsam tueri poterit, quia nec faciet quidquam, nec cogitabit: cum cogitatio ipsa nihil aliud sit, quam mentis agitatio. Denique qui hanc immobilitatem animi asserunt, privare sa est, mors quieta. quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ specie uirtutis fallit ac
decipit. Est enim fiugalitas ab¬
stmencia quid̾ boluptatum. sed
eo biciũ qr ex habendi amore de¬
stendit cũ sit et uoluptatibus
abst̾mnend̾. et pectume mĩme te̾¬
ꝑaid̾ Nlam ꝑcere id est medio¬
triter uti pectuĩa qiͣ quedã pu¬
sillitas animi est. aut p̾timen¬
tis ne sibi desit. aut desꝑantis
posse se illain repare. aut con¬
temptũ t̾restiiũ non capientis
Sed illi rursus eum qui rei fa¬
miliari sue non ꝑtat. prodigũ
uocant. nam ita lib̾alem distin¬
gunt a prodigo ꝙ is lib̾alis sit
qui et bene m̾itis et cum oportet
ꝙͣtum satis est largiatur. prodi¬
gus uero qui et non m̾itis et cũ
opꝰ non est. et sine respectu rei
familiaris effundat. Quid gͦ pro¬
digum ne dicemus eum qui mĩe
causa tribuat egentibus uictũ.
Atqui multũ refert utrũ nestor¬
tis pp̾ libidine̾ largiare an mise¬
ris pp̾ hũanitatem. utrũ peccu¬
nam tuam ꝑductores aleatores

Expanded text:
nomen specie uirtutis fallit ac nomen specie uirtutis fallit ac decipit. est enim frugalitas abstinentia quidem uoluptatum, sed eo uitium, quia ex habendi amore descendit, cum sit et uoluptatibus abstinendum et pecuniae minime temperandum. nam parce id est mediocriter uti pecunia quasi quaedam pusillitas animi est aut praetimentis ne sibi desit aut desperantis posse se illam reparare aut contemptum terrestrium non capientis. sed illi rursus eum qui rei familiari suae non parcat prodigum uocant. nam ita liberalem distinguunt a prodigo, quod is liberalis sit qui et bene meritis et cum oportet et quantum satis est largiatur, prodigus uero, qui et non meritis et cum opus non est et sine respectu rei familiaris effundat. quid ergo? prodigumne dicemus eum qui misericordiae causa tribuat egentibus uictum ? atquin multum refert utrumne scortis propter libidinem largiare an miseris propter humanitatem, utrum pecuniam tuam perductores aleatores
Abbreviated transcription (Latin):
mi̾ est. Ideoq illud pocius effi¬
tere debenius. ut affectus qͥbus
praue uti uiciũ est diriganus
in rectum. Nam iste concitaciõ¬
nes aiõꝵ iuncto curiui silẽs
non offendet. Si at̾ aberrau̾t
licet placide ac leuit̾ eat. aut ꝑ
confragosa uerabitur. aut per
p̾cipicialabetur: aut certe quo
nõ est opus deferetur. Sic cursꝰ
ille uite qui affectibus uelut eqͥ̃s
ꝓnicibus ducitur. si biam rectã
teneat fungetur officio. Metꝰ
igitur et cupiditas si proiciant᷑
in t̾ram uicia fient. uirtutes
autem si ad dñia referantur ꝑ¬
timoniam contra uirtutis loco
hñt. que si studiũ est hñdi nõ
pt̾ esse uirtus qr in augendis
uel tuendis t̾restribus bonis tota
uersatur. Nlos autẽ sũmũ bonũ
non referimꝰ ad corpꝰ. sed omne
officiũ soluis aĩe conẜuacione
metimir. Ce si ut supͣ docui pa¬
tͥmomo mĩme ꝑcend̾ est: ut hu¬
manitatẽ iusticiãq teneamus
non est untus frugi esse: quod

Expanded text:
mater est. ideoque illut potius effimater est. ideoque illut potius efficere debemus, ut adfectus, quibus praue uti uitium est, derigamus in rectum. nam istae concitationes animorum iuncto currui similes non offendet, si autem aberrauerit, licet placide ac leniter eat, aut per confragosa uexabitur aut per praecipitia labetur aut certe quo non est opus deferetur. sic currus ille uitae, qui adfectibus uelut equis pernicibus ducitur, si uiam rectam teneat, fungetur officio. metus igitur et cupiditas si proiciantur in terram, uitia fient, uirtutes autem, si ad diuina referantur. parsimoniam contra uirtutis loco habent: quae si studium est habendi, non potest esse uirtus, quia in augendis uel tuendis terrestribus bonis tota uersatur. nos autem summum bonum non referimus ad corpus, sed omne officium solius animae conseruatione metimur. quodsi, ut supra docui, patrimonio minime parcendum est, ut humanitatem iustitiamque teneamus, non est uirtus frugi esse: quod
Abbreviated transcription (Latin):
bus mira clm̃ maxim̃ p̾buit cũ
paciencia crudelitas unic̾etur. Aq
hnͣt uirtutem nichil aliud ꝙͣ metꝰ
dei fecit. Itaqz ut dicebam non
euellendus ut stoiti. neqz temꝑ¬
andus tnnor ut ꝑipathetici uolũt
sed in uam uiam dirigendus est
aufe̾ndiq st̃ metus. sed ita ut
is solus rehuqͣtur. qui qui legiti
ac uerus est solus efficit: ut
possint cetera omĩa non tnneri
Cupiditas q int̾ uitia m̾atur
Sed si hec q̃ t̾rena st̃ concupistat
uicium est. uirtus autẽ si cele¬
stia. Qui em̃ iusticiã qui deum
qui uitam ꝑpetuam. qui lucem
pollicetur consequi cupit. opes
istas et honores et potentatus
et regna ipã cõtempnet. Dicct
fortasse stoicus. uoluntate opꝰ
esse ad hec cõseꝙͣda non cupidita¬
te. inimo uero parũ est uelle.
Multi em̃ uolunt: sed cum dolor
uistenbus accessit. uoluntas ce¬
dit cupiditas ꝑsenerat. Que
si efficit ut contẽptui sint oĩa
que a cet̾is appetuntur sũma
uirtus est. Si quid̃ continencie

Expanded text:
s miraculum maximum praebuit, cum patientia crudelitas uinceretur. atquin hanc uirtutem nihil aliut quam metus dei fecit. itaque, ut dicebam, non euellendus, ut Stoici, neque temperandus timor, ut Peripatetici uolunt, sed in ueram uiam dirigendus est auferendique sunt metus, sed ita ut hic solus relinquatur: qui quoniam legitimus ac uerus est, solus efficit ut possint cetera omnia non timeri. cupiditas quoque inter uitia numeratur: sed si haec quae terrena sunt concupiscat, uitium est, uirtus autem, si caelestia. qui enim iustitiam, qui deum, qui uitam perpetuam, qui lucem pollicetur consequi cupit, opes istas et honores et potentatus et regna ipsa contemnet. dicet fortasse Stoicus uoluntate opus esse ad haec consequenda, non cupiditate. immo uero parum est uelle. multi enim uolunt, sed cum dolor uisceribus accesserit, uoluntas cedit, cupiditas perseuerat: quae si efficit ut contemptui sint omnia quae a ceteris adpetuntur, summa uirtus est, siquidem continentiae
Abbreviated transcription (Latin):
rit. Has tñ execrabiles corꝑũ
sĩmamq imbecillitatem aĩ esse
putant. cui sit contria fortitudo
que si sit in hoĩe locum timori ẽẽ
nullum. Credit ne gͦ aliqͥs fĩ
posse: ut idem metus summa
apud plõnem socrates facit. qͥ
eos quos contra disputat. cogit
ea q̃ negauerũt confiteri. sed
simplicit᷑ ostendã sũmũ metim
sũmã esse uirtutem. Nemo du¬
bitat qͥn tuidi et inbealli sit
exhorruerit. fortissimꝰ iudicat᷑.
Qui autẽ deũ metuit: illa uni¬
uersa non metuit. ad qd̾ probã¬
dum argumĩtis opus non est.
neribus horret anmꝰ recordari:
cum inmaniũ bestiaꝵ ultra ip¬

Expanded text:
rit. Has tamen execrabiles corporusummamque inbecillitatem esse animi putant, cui sit contraria fortitudo; quae si sit in homine, locum timori esse nullum. creditne ergo aliquis fieri posse ut idem metus summa aput Platonem Socrates facit, qui eos quos contra disputat cogit ea quae negauerant confiteri, sed simpliciter ostendam summum metum summam esse uirtutem. nemo dubitat quin timidi et inbecilli sit exhorruerit, fortissimus iudicatur. qui autem deum metuit, illa uniuersa non metuit. ad quod probandum argumentis opus non est: neribus horret animus recordari, cum inmanium bestiarum ultra ip
Abbreviated transcription (Latin):
ed euectus sum coargu¬
endi studio longius cũ
sit mͣ ꝓpositum ostende̾ ea q̃ ui¬
cia phĩ putauerunt non tm̃
uicia non esse. um̃ etiam ma¬
quas esse uirtutes. Ex ahis do¬
cendi gracia sumam que ꝑtile
ad rem maxĩe puto. inctum seu
timorẽ in maxĩo uicio pomunt.¬

Expanded text:
Sed euectus sum coarguendi studio longius, cum sit mihi propositum ostendere ea quae uitia philosophi putauerunt non tantum uitia non esse, uerum etiam magnas esse uirtutes. ex his iis docendi gratia sumam quae pertinere ad rem maxime puto. metum seu timorem in maximo uitio ponunt
Abbreviated transcription (Latin):
tat que sũma ꝑfecti edificii fu¬
tura sit et ante emitatur qͥ locũ
leue pondus expͤtet. ubi magm
oꝑis statuta sit moles qmͣ colũ¬
pnari int̾ualla. qui aut ubi aqͣꝵ
cadenciũ decursus et exitus et re¬
ceptacula hec inꝙͣ pͥus prouidet.
tet in machinãdis aĩalibus ñ
ante prouidisse. q̃ ad uiuendũ
nccia essent. ꝙ̃ ipsam uitam
daret: Que utiqz constare nou
posset. nͣ pͥus effecta essent qͥbꝰ

Expanded text:
tat, quae summa perfecti aedificii futat, quae summa perfecti aedificii futura sit, et ante emetitur, quem locum leve pondus expectet, ubi magni operis statura sit moles, quae columnarum intervalla, qui, aut ubi aquarum cadentium decursus et exitus et recepta- cula, haec, inquam, prius prouidet, tet in machinandis animalibus non ante prouidisse quae ad uiuendum necessaria essent quam uitam daret? quae utique constare non posset, nisi prius effect
Abbreviated transcription (Latin):
quonnꝰ epicuri stulticiã
aĩalia nõ artificio aliqͦ. dm̃e mẽ¬
tis: sed ut solet fortuito nata ẽẽ
dixit in pͥncipio mũdi alias qͣsd̾
mnu̾abiles ammãtes miranda
specie ac magnitudine natas fu¬
isse. sed eas ꝑmau̾e nõ potuisse.
ꝙ illas aut sumendi cibi facultas
aut coeudi gu̾andiq rõ defeciss
uidelicet ut athomis locũ fac̾e̾t.
dñiam prouidentiã uoluit exclu¬
dere. Sed cum uide̾nt in om̃ĩbus q̃
spirant mirabilẽ prouidencie ĩ¬
esse rõnem qd̾ malũ uanitatis
erat dice̾ fiusse aĩalia prodigio¬
sa in qͥbus rõ cassaret. Qñ igit ͦ
omĩa q̃ uidemus cũ rõne nata st̃.
idem̃ ip̃m nasti effic̾e̾ ubi rõ nõ
iusum est in singulis qͥbusq fin¬
gendis q̃tenus et mĩsterio mẽ¬
broꝵ ad nccia uite ut̾etur et qͣteꝰ
adiugatis corporibus data sobo¬
les uinu̾sas gu̾atim cõẜuaret
ammantes. Nã si ꝑitus archite¬
ctus cũ magnũ aliqd edificiũ
fac̾e constituit pͥmo omĩa cogi¬

Expanded text:
quominus Epicuri stultitiam animalia non artificio aliquo diuinae. mentis, sed, ut solet, fortuito nata esse, dixit in principio mundi alias quasdam innumerabiles animantes miranda specie ac magnitudine fuisse natas, sed eas permanere non potuisse, quod illas aut sumendi cibi facultas aut coeundi generandique ratio defecisset. uidelicet ut atomis suis locum faceret, diuinam prouidentiam uoluit excludere. sed cum uideret in omnibus quae spirant mirabilem prouidentiae inesse rationem, quae, malum, uanitas erat dicere fuisse animalia prodigiosa in quibus ratio cessaret? quoniam igitur omnia quae uidemus cum ratione nata sunt - id enim ipsum, nasci, efficere visum est in singulis quibusque fingendis, quatenus et ministerio membrorum ad necessaria vitae uteretur, et quatenus adjugatis corporibus elata soboles, universas generatim conservaret animantes. Nam si peritus architectus, cum magnum aliquod aedificium facere constituit, primo omnium cogi
Abbreviated transcription (Latin):
sancte lre contmnent. Deus gͦ
ueri patris officio funictus est. ipe
corpus effiuxit. ipe̾ anima qua
spiramus infudit. illius est totũ
quicqͥd sumꝰ. Quomodo id effet̾it
si nos oportẽt stire docuisset:sic
docuit cet̾a que togincionẽ nob
et pͥstim erroris et u̾i liũs attu¬
lerunt.

Expanded text:
sanctae litterae continent. deus ergo ueri patris officio functus est, ipse corpus effinxit, ipse animam qua spiramus infudit, illius est totum quidquid sumus. quomodo id fecerit si nos oporteret scire, docuisset, sicut docuit cetera quae cognitionem nobis et pristini erroris et ueri luminis adtulerunt.