comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutibus uł a sacris: sicram̃ta dñr̃: Quae idõ fructuose penes aecłam fiunt: quia sc̃s in ea manens
sus cundẽ sacramtor latent oꝑatur effectũ : Vnde seuꝑbonos seu ꝑ malos ministros intradi ȩcłan
apparebat oꝑibus necbonoꝵ meritis dispensatoꝵ amplificant᷑ haet dona: nec malot adtenuant
quia neq quiplantat est aliqiđ. neq quirigat. sed qui in crem̃tũ dat ds̃: Vnde & g̃ce misteriũ dr̃ qđ
secretã & reconditã habeat dispositionem:I Baptismũ grecȩ : latine tinctio int̾ptat᷑ QQuae ideireo
tinctio dr̃: qu ibi homo spũ gratiae in melius inmutat᷑. & longe aliud quã erat efficit᷑ Priusenim fedi
eramus de formitate peccatoꝵ: in ipsa tinctione reddim pulchri dealbatione uirtutũ: Vnde et incantier
scribit canticoꝵ : Quae est ista q̃ ascenditꝰ albata: Cuius misteriũ : non alit̃ nisi subtrinitatis designati¬
hoc sacramtũ confirmat tnarius numerꝰ nõis diuini Quod aut̃ ꝑ aquã baptismũ datur. haecratio

Expanded text:
irtutibus vel a sacris sacramenta dicuntur. Quae ideo fructuose penes Ecclesiam fiunt, quia sanctus in ea manens Spiritus eundem sacramentorum latenter operatur effectum. Unde, seu per bonos seu per malos ministros intra Dei eccleapparebat operibus, nec bonorum meritis dispensatorum amplificantur haec dona, nec malorum adtenuantid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat, Deus'; unde et Graece mysterium dicitur, quod secretam et reconditam habeat dispositionem. Baptismum Graece, Latine tinctio interpretatur; quae idcirco tinctio dicitur, quia ibi homo spiritu gratiae in melius inmutatur, et longe aliud quam erat efficitur. Prius enim foedi eramus deformitate peccatorum, in ipsa tinctione reddimur pulchri dealbatione virtutum; unde et in Canticis scribitur canticorum8, 5: 'Quae est ista quae ascendit dealbata?' Cuius mysterium non aliter nisi sub Trinitatis designatihoc sacramentum confirmat ternarius numerus nominum divinorum. Quod autem per aquam baptismum datur, haec ratio
Abbreviated transcription (Latin):
Oblonga incuruis lat̾ib tecta: quasinauiũ carinȩ st: Siue rotanda inmodũ furnoꝵ: mragalia
dicta: quasi magaria. quia magar punici nouã uillã dicunt. Vnalittera comutata. L. ꝓie ua
garia tuguria.DEA GRIS

Expanded text:
oblonga, incurvis lateribus tecta, quasi navium carinae sunt, sive rotunda in modum furnorum. Et magalia oblonga, incurvis lateribus tecta, quasi navium carinae sunt, sive rotunda in modum furnorum. Et magalia dicta quasi magaria, quia 'magar' Punici novam villam dicunt, una littera commutata L pro R, magalia, magaria. De agris
Abbreviated transcription (Latin):
manu possunt uinde ⁊ mensurã ubrarũ egressȩ. nullã hab̾e ũbrã dicunt᷑: Taliant̃ edificio
surgunt ut alato incipiant & in angustũ finiant᷑. dicuti ignis: Pirenĩ: dr̃ ignis: hos egiptus
et: Apud maiores ens: potentes. aut sub montib. aut inmontib sepeliebant᷑ : Indeti
est. ut suꝑ cadauera. aut piramides fierent : aut ingentes colũnȩ collocarent᷑:
DE ae di fici is Rus ⁊i cis
asa: est igreste habitaculũ. palis atq uirgultis arundinib c̃textũ. qͥb possint hões tueria ui fri¬
łcaloris iiuria Tuguriũ: casula est quã faciunt sibi custodes uinearũ ad tegimensui. quasi
teguriũ. Siue ꝓpt ardores solis ⁊ radios declinandos: Siue ut inde uł hões uł bestiolas quae insidiari
solent natis frugib abigant: hanc rustico annam uocant: qđ unũ tantũ capiat: escua gudã
putant ẽẽ teguria. quidã loca praerupta & asꝑa A agalia: aedificia numidarũ agrestiũ

Expanded text:
manu possit, unde et mensuram umbrarum egressae nullam habere umbram dicuntur. Tali autem aedificio surgunt ut a lato incipiant et in angusto finiantur sicut ignis; πῦρ enim dicitur ignis. Hos Aegyptus habet. Apud maiores enim potentes aut sub montibus aut in montibus sepeliebantur. Inde tractum est ut super cadavera aut pyramides fierent, aut ingentes columnae conlocarentur. § 12 De aedificiis rusticis. Casa est agreste habitaculum palis atque virgultis arundinibusque contextum, quibus possint homines tueri a vi fricaloris iniuria. Tugurium casula est quam faciunt sibi custodes vinearum ad tegimen sui, quasi tegurium, sive propter ardorem solis et radios declinandos, sive ut inde vel homines vel bestiolas, quae insidiare solent natis frugibus, abigant. Hunc rustici capannam vocant, quod unum tantum capiat. Tescua quidam putant esse tuguria, quidam loca praerupta et aspera. Magalia aedificia Numidarum agrestium
Abbreviated transcription (Latin):
I ab nacula tentoria sunt militũ Quib initinere solis ardores tẽpestatesq imbriũ frigorisq
dnr̃  Papiliones uocant᷑ asimilitudine paruuli animalis uolantis Quae maximȩ habundant flo¬
rentibus maluis hae st̃ auiculae q̃ lumine accenso conueniunt & circa uolitantes  E¬
ab igne ꝓximȩ interire coguntur de euso rabSeutiu pulmmie Ρd¬
ab igne ꝓximȩ interire coguntur DE
Sepulcrũ a sepulto dictũ Priuf aut̃ qͥsq indomo sua sepeliebat᷑ Post ea uetitũ ÷ legibus nefetre
ipso corporauiuentiũ contacta inficerent᷑ ¶ Monum̃tũ ideo nuncupat᷑ eo qđ mentẽ mone
ad defuncti memoriã Cũ enĩ ñ uideris momim̃tũ illud ÷ qđ scriptũ ÷ eatidi tãquã mor¬
a corde Cũ aut̃ uideris monet m̃tẽ ⁊ ad memoriã te reducit ut mortuũ recorder
g̃cũ non st eo qđ ibi cor

Expanded text:
abernacula tentoria sunt militum, quibus in itinere, solis ardores, tempestatesque imbrium, frigorisque dicuntur. Papiliones vocantur a similitudine parvuli animalis volantis, quae maxime abundant florentibus malvis. Haec sunt aviculae quae lumine accenso conveniunt, et circa volitantes ab igne proxime interire coguntur. § 11 De sepulab igne proxime interire coguntur. De sepulchris . Sepulchrum a sepulto dictum. Prius autem quisque in domo sua sepeliebatur. Postea vetitum est legibus, ne foetore ipso corpora viventium contacta inficerentur. Monumentum ideo nuncupatur eo quod mentem moneat ad defuncti memoriam. Cum enim non videris monumentum, illud est quod scriptum est Psalma corde. Cum autem videris, monet mentem, et ad memoriam te reducit, ut mortuum recorderecum est, eo quod ibi cor
Abbreviated transcription (Latin):
Iunitũ uł munim̃tũ dictũ : quia manu est factũ: CCors uocata: uł qđ cođrcet cuncta q̃ interius sunt
erigit᷑. ut custodia p̃tendat᷑: dictũ aut̃ uallũ: auallis: Nã uallis fustess̃ quib uallũmunit᷑ : et
uallidicti: qđ figant᷑ ⁊ uellant᷑: Int̾ ualla sunt spatia int̾ capita ualloꝵ id ÷ stipitũ: quibus uallũ¬
fosse aut ualles posst̃ repleri. ab agregando: Agger ꝓpͥe dr̃ terra aggesta: q̃ uallo facto ꝓpius
unt uerius quã instruunt᷑. aeuis durant in corrupti. uentis. ignib. om̃iq cem̃to fortiores:

Expanded text:
unitum vel munimentum dictum quia manu est factum. Cohors vocata vel quod coartet cuncta quae interius sunt ut custodia praetendatur. Dictum autem vallum a vallis; nam valli fustes sunt, quibus vallum munitur. Et valli dicti quod figantur et vellantur. Intervalla sunt spatia inter capita vallorum, id est stipitum quibus vallufossae, aut valles possunt repleri ab aggregando. Agger proprie dicitur terra aggesta, quae vallo facto propius untur verius quam instruuntur. Aevis durant incorrupti ventis, ignibus omnique caemento fortiores. Sepes
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo ꝙ ex se diriuatiuũ faciat: Pampinꝰ est: folia cuiꝰ subsidio fructus uitis afrigore uł ardore de¬
fenditur. atq adũsus omnẽ inuiriã munit᷑: Quiidõ alicubi int̾ dsus est: ut ⁊ solem ad maturitatẽ
fructus ad mittat. ⁊ umbra faciat: & dictꝰ pãpinꝰ: ꝙ de palmite pendat: Cap̃olidicti: ꝙ capiant
arbores: Sunt enĩ cincinni siue uncinoli. quib se in nect̃ẽ uites ⁊ suspende solent arboribs: quo ad¬
miniculo freti palmites: uentos actͣbines c̃tẽꝑnere q̃ant: & sine lapsu ꝑiculoꝵ fructꝰ suos susti¬
plenȩ. sucq & pinguedinis : Nam humidũ est : qđ extiꝰ humorẽ habet: uiuidũ : ꝙ int̾ius : acmna:

Expanded text:
ab eo quod ex se derivatum faciat. 10. Pampinus est folium, cujus subsidio vitis a frigore, vel ardore deab eo quod ex se derivatum faciat. 10. Pampinus est folium, cujus subsidio vitis a frigore, vel ardore defenditur, atque adversus omnem injuriam munitur. Qui ideo alicubi intercisus est, ut et solem ad maturitatem fructus admittat, et umbram faciat. Et dictus pampinus, quod de palmite pendeat. 11. Capreoli dicti, quod capiant arbores, sunt enim cincinni, 318 sive uncinoli, quibus se innectere vites et suspendere solent arboribus, quo adminiculo freti palmites ventos ac turbines contemnere queant, et sine lapsu periculorum fructus suos sustiplenae, succique et pinguedinis: nam humidum est, quod exterius humorem habet: uvidum, quod interius, ut acina,
Abbreviated transcription (Latin):
utatib terrae: ¶ Codex dictꝰ: quasi caudex: Sic enĩ ueteres & dodũ ꝓclaudo dicebant : Idar
aserendo id ÷ quasi serm̃tũ: Malleolus: est nõuellus palmes . innatꝰ pͥoris anni flagello Cog¬
usq obsimilitudinẽ rei : quod iea parte qͣ detidit᷑ exuet̾e arm̃to ꝓminens utrimq mal
spetiem p̃bet ISpadones s̃ surculi fruge carentes : ex ipsa appellatione. qđ sint in habiles fructu
sterilitate effecti Sagittã rusticiuocant nouissimã partẽ surculi : Siue qr longius re
amatre. & quasi ꝓ siliit : seuqr acuminis tenuitate telispetiẽ p̃fert FSũmitates uitiũ ⁊ fructicũ
flagella nuncupant᷑ : Eo qđ flatu agitent᷑ : IPalmes : uitiis matheria mollis. Qui ꝑ nouella bra-¬
chiã emissus fructũ affeftu : Nã idõ rustici partẽ uitis palmitẽ dicunt: Palmes enĩ diminutuũ

Expanded text:
tremitatibus terrae. Codex dictus quasi caudex. Sic enim veteres et clodum pro claudo dicebant. Sarmentum tremitatibus terrae. Codex dictus quasi caudex. Sic enim veteres et clodum pro claudo dicebant. Sarmentum a serendo id est quasi serimentum. Malleolus est novellus palmes innatus prioris anni flagello, cognominatusque ob similitudinem rei, quod in ea parte qua deciditur ex veteri sarmento prominens utrimque mallei speciem praebet. Spadones sunt surculi fruge carentes, ex ipsa appellatione, quod sint inhabiles fructu et sterilitate affecti. Sagittam rustici vocant novissimam partem surculi, sive quia longius rea matre, et quasi prosilit, seu quia acuminis tenuitate teli speciem praefert. 8. Summitates vitium et fruticum flagella nuncupantur, eo quod flatu agitentur. 9. Palmes vitis materia mollis, qui per novella brachia emissus fructum affert. Nam ideo rustici partem vitis palmitem dicunt. Palmes enim derivativum
Abbreviated transcription (Latin):
Id÷ frangant. ⁊ molendo cõminuant: ILentis uocata : qđ humida ⁊ lenta est. uł ꝙ adherec humida:
Faselũ aut̃ ⁊ cecer: gca nõa sunt : ILupinũ: grecũ ⁊ ipsũ nom̃:. deqͦ uirgłs: Tristesq lupini.¬
qr uultũ gustantis a maritudine contristat :Unde eos pͣamaritudine: nec ũmis necullũ animal
oc enĩ illi orobũ dicunt: qđ dũ sit quib dã pecorib infestũ. tauros tam̃ pingues efficit:
ntorẽ uitis lib̾um appellari uolunt: Unde ⁊ eũ gentiles p̾mortẽ dm̃ ẽe uoluer̃: uitis dicta¬
iuĩ habeat citius radicandi: Aliiputant uites dictas: qđ inuicẽ se uittis innectant. Uicinisq arborib
indo religent᷑: est enĩ earũ natura flexibilis: q̃ quasi brachiis qͥbdã qͥcqđ conp̃henderin
stringant: ¶Labrusca: est uitis ag̃stis: q̃ int̃rȩ maginib: nascit᷑ : Vnde ⁊ labruscadicta : alabris etex¬

Expanded text:
id est, frangant, et molendo comminuant. 5. Lens vocata, quod humida et lenta est, vel quod adhaeret humi. 6. id est, frangant, et molendo comminuant. 5. Lens vocata, quod humida et lenta est, vel quod adhaeret humi. 6. Faselus autem, et cicer Graeca noquia vultum gustantis amaritudine contristat; unde eos prae amaritudine, nec vermis, nec ullum animaoc enim illi ὅροβον dicunt, quod dum sit quibusdam pecoribus infestum, tauros tamen pingues efficit. ntorem vitis Liberum appellant. Unde et eum gentiles postquod vim habeat citius radicandi. Alii putant vites dictas quod invicem se vittis innectant vicinisque arboribus reptando religentur. Est enim earum natura flexibilis, quae quasi brachiis quibusdam quidquid conprehenderint stringunt. Labrusca est vitis agrestis quae in terrae marginibus nascitur: unde et labrusca dicta, a labris et ex
Abbreviated transcription (Latin):
¶Palea aquibidã uocaridr̃: ꝙþala uentilet᷑ ut frum̃ta purgent̾: Gentiles aut̃ paleã aq̃dã pale frugũ inuen.¬
e nõauert̃: Quã cererẽ eẽ uolunt. deqͣ uirgłs: Teqͦq magna pales ⁊ tememorandȩ canemꝰ : Itẽ
apaliulo nuncupatã dicunt paleã: qđ ea pͥmũ sola in pacendis animalib p̃hebat᷑: Cuiꝰ nat᷑a exc̃trario
anto est frigida : ut obrutas niues fluere ñsinat. Adõ calida : ut maturescere poma compelo¬
egumina. alegendo dicta. quasi electa: Vetẽs enĩ meliora DELE GUN INIBUS¬
q̃q legebant : Siue qđ manu logant̾ nec sectionẽ requirant: Leguminũ: plurima gñra: Exqͥb
faba. lenticul&. pisum. faselũ. cicer. lupinũ: gratiora inusu hõum uident᷑: Faba gca aethimo¬
logia auescendo uocabulũ sũpiit. qͣsi faga: fage enĩ g̃ce: comede dr̃ Primũ enĩ hões ħ legumine usist̃:
huiꝰ speties duae. quarũ alta cõmunis: alt̾a aegẏptia: Ifaba fresa dicta: eoꝙ hões frendant

Expanded text:
les autem paleam a quadam Pale frugum inventrice nominaverunt, quam Cererem esse volunt. De qua Virgilius: Te quoque, magna Pales, et te memorande, canemus. Item alii a pabulo nuncupatam dicunt paleam, quod ea primum sola in pascendis animalibus praebebatur. Cujus natura ex contrario tantum est frigida, ut obrutas nives fluere non sinat; adeo calida, ut maturescere poma compelegumina a legendo dicta, quasi electa: veteres enim meliora quaeque legebant: sive quod manu legantur, nec sectionem requirant. Leguminum plurima genera ex quibus faba, lenticula, pisum, faselum, cicer, lupinum, gratiora in usu hominum videntur. Mystice autemlogia a vescendo vocabulum sumpsit, 315 quasi faga, φάγειν enim Graece comedere dicitur. Primum enim homines hoc legumine usi sunt. Hujus species duae, quarum altera communis, altera Aegyptia. 4. Faba fresa dicta, eo quod eam homines frendant,
Abbreviated transcription (Latin):
certamen pͥmum est uictoriae uotũ :ITropeũ dictũ a potu trophes: id ÷ ac̃ũsione
hostis ⁊ fuga namabeo qđ hostem qs fugasset: merebat᷑ tropeũ : Qui occidis set tri¬
umphum. quidictus a potes triambes . id ÷ ab exultatione: Plenȩ uictoriae : triũphi¬
debet᷑: Semi plene : tropeũ. qr ñdũ plenam ÷ uictoriã c̃secutꝰ : Ñ enĩ obtinuit : s fugauit
exercitũ : ħ tam̃ nomia : scriptores confundunt Tranquillus at̃ triũphũ latine dic
potiꝰ appellatũ: Qđ his qͥtriũ phans urbem ingreðetur. Triꝑtito iuditio honoraretiir
Nã pͥmũ de triũ foduci concedendo exercitũ iudicare solitũ erat Scđo: senatũ

Expanded text:
certamen prius est victoriae votum. Trophaeum dictum apo tes propes, id est, a conversione certamen prius est victoriae votum. Trophaeum dictum apo tes propes, id est, a conversione hostis et fuga: nam ab eo quod hostem quis fugasset, merebatur trophaeum: qui occidisset, triumphum, qui dictus est apo tes triambes, id est, ab exdebetur, semiplene tropheum; quia nondum plenam victoriam est consecutus. Non enim obtinuit, sed fugavit exercitum: hec tamen nompotius appellatum, quod is qui triumphans urbem ingrederetur tripertito judicio honoraretur. Nam primum de triumpho duci concedendo exercitum judicare solitum erat; secundo senatu
Abbreviated transcription (Latin):
q̃fit int̃ dimicantes. uł afide. uł afecialib id÷ sacerdotib dictũ ꝑ ipsos enĩ fiebant feđa :
sic̃ ꝑscta resbella : Alii feđa dicta putant a porca fede ⁊ crudel it̃ occisa : cuiꝰ mors opta.¬
batur ei qͥ apace resilisset: Virgłs & cesa iungebant fedaporca fedis parces: ind¬
ciae : & dicte induciae : quasi indies otia:
adipscatur: hoc est enĩ iusgentiũ : uim ui expellere : Nam t̾pis est dolo quȩ sita uicto¬
 Certa aut̃ uictoria est: uł occisio ostis. uł expoliatio uł utrũq: Ñ est aut̃ iocunda¬
uictoria : q̃ ꝑ him̃sa detrim̃ta contingit. & hoc est qđ laudat salustius: duces uictoriã
in cruento exeratu deportasse : Pompa dicta est greta significatione : AtOTΟΥT¬
TI eY eyn. hoc est publice ostentari: p̃cedit aut̃ uictoriã põpã : idõ ꝙ ituris ad hoc

Expanded text:
que fit inter dimicantes, vel a fecialibus, id est sacerdotibus dictum, per ipsos enim fiebque fit inter dimicantes, vel a fecialibus, id est sacerdotibus dictum, per ipsos enim fiebculares bella. Alii foedera dicta putant a porca foede et crudeliter occisa, cuius mors optabatur ei qui a pace resilisset. VergiliusAen. 8, 641: Et caesa iungebant foedera porca. Foederis partes indutiae: et dictae indutiae quasi in dies otia.adipiscatur. Hoc est enim ius gentium, vim vi expellere. Nam turpis est dolo quaesita victoria. Certa autem victoria est vel occisio hostis, vel exspoliatio, vel utrumque. Non est autvictoria, quae per immensa detrimenta contingit. Et hoc est, quod laudat Sallustius, duces victoriam incruento exercitu deportasse. Pompa dicta est Graeca significatione apo toeuein, hoc est, publice ostentari. Praecedit autem victoria pompam ideo, quod ituris ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
aut bellũ pugna. ⁊ p̃liũ: Nã bellũ uniũsũ dr̃ ut punicũ: huiꝰ partes s̃ pugnȩ ut canensis
ñsis : rursũ inuna pugna multas prȩlia. aliud ÷ enĩ in cornib : aliud mmedia. aliud extrem
acie gerit᷑Bellũ gͥ est totũ. pugna uniꝰ diei proeliũ: pars pugnȩ est: sBellũ. antea duellũ
catũ. eo qđ duȩ sint partes dimicantiũ. uł qđ alterũ faciat uictorem alterũ uictũ : Postea
unde ⁊ p̃laligna quibus uua p̃mit᷑ : IPugnauocata : eoqđ mitioͣsus fuisset in bello pugnis
contende uł qr pͥmo bellũ pugnis incipiebant : unde ⁊ pugnȩ & iã duoꝵ est aliq̃ͣndo. et
sine ferro : Quattuor aut̃: in bellogerunt᷑. pugna. fuga. uictoria pax: Pacis uocabulũ
uidet᷑ apacto sumptũ : Posteriꝰ aut̃: paxaccipitur: fȩdus pͥmũ initur: fedux est pax:

Expanded text:
gna et proelium. Nam bellum universum dicitur, ut Punicum. Huius partes sunt pugnae, ut Cannensis, gna et proelium. Nam bellum universum dicitur, ut Punicum. Huius partes sunt pugnae, ut Cannensis, Thermensis. Rursus in una pugna multa sunt proelia. Aliud enim in cornibus, aliud in media, aliud in extrema acie geritur. Bellum igitur est totum, pugna unius diei, proelium pars pugnae est. Bellum antea duellum vocatum eo quod duae sint partes dimicantium, vel quod alterum faciat victorem, alterum victum. Postea Unde et prela ligna quibus uva premitur. Pugna vocata eo quod initio usus fuisset in bello pugnis contendere, vel quia primo bellum pugnis incipiebant. Unde et pugna etiam duorum est aliquando et sine ferro. Quattuor autem in bello aguntur: pugna, fuga, victoria, pax. Pacis vocabulum videtur a pacto sumptum. Posterius autem pax accipitur, fedus primum initur. Fedus est pax
Abbreviated transcription (Latin):
piratica bellas : sparsa latronũ mant ꝑ maria. Mio paronib leuib ⁊ fugaibs ñ solũ nauiũ
imeat᷑. s etiã insulas ꝓuinciasq uastantib qͦs pͥmũ gneus pompeius pꝰmultã uastationẽ¬
quã t̾ra mariq diu egerant mira celeritate c̃p̃ssit acsuꝑauit: Sic̃ aut̃ bellũ uocat᷑ qđ contra
stes agit᷑ : ita multus qđ ciuili seditione concitat᷑: Nã seditio: est dissensio s animoꝵ:
seditionem uocari Quã g̃ci diastasi uocant: Qđ aut̃ differat utrũq : cicero docet: Potest enĩ
in quit eẽ bellũ: ut tumultꝰ ñ sit: Tumultꝰ aut̃ sinebello eẽ. ñ potest Quid est enĩ aliud tumulti
mͥpturbatio tanta ut maior timor oriat᷑ : unde etiã dictꝰ tumultꝰ: quasitimor multꝰ: Grauius
aut eẽ tumultũ : quã bellũ: Nã inbello: uocationes ualent intumultu ñ ualent : Idiffert¬

Expanded text:
piratica bella sunt sparsa latronum agmina per maria myoparonibus levibus et fugacibus, non solum navibus piratica bella sunt sparsa latronum agmina per maria myoparonibus levibus et fugacibus, non solum navibus commeatus, sed etiam insulas provinciasququam terra marique diu egerant, mira celeritate conpressit ac superavit. Sicut autem bellum vocatur quod contra hostes agitur, ita tumultus quod civili sediseditionem vocari, quam Graeci diastasin vocant: quoniam autem differant utrumque Cicero docet: « Potest enim,  potest esse ubi tumultus non sit, tumultus autem sine bello esse non potest. Quid est enim aliud tumultus nisi perturbatio tanta ut maior timor oriatur? Unde et dicitur tumultus quasi timor multus et est gravius tumultus quam bellum quia in bello vocationes valent, in tumultu non valent.
Abbreviated transcription (Latin):
a intulit ninus assirioꝵ rex: Ipse enĩ finibia
iniustũ. ciuile. & plusquã ciuile: Iustũ be¬
lũ est: Vđd eefdicto gerit᷑. dereb repetitis. aut
ꝓpulsan droꝵ hostiũ causaInuistũ bellũ est.
d de furore nlegitima ratione initur deqͦ
in re publica cicero dicit: Illa iniusta bellas̃. q̃ s̃ sle causa suscepta: Nã extra ulcendi aut
ꝓpulsandoꝵ hostiũ causa: bellũ geri iustũ nullũ potest: & hoc idemtulliꝰ paruis intiectis sub¬
didit: Nullũ bellũ iustũ habet: niside nuntiatũ : nisi indictũ . nͥ derepetitis rebCiuile bellũ
est : int̃ciues orta seditio ⁊ concitati tumultꝰ. sic̃ int̾ sillã ⁊ mariũ. quibellũ ciuile inuicen
fna gente gesfert Plusquã ciuile bellũ ẽ : ubi ñ solũ ciues certant is ⁊ cognati. qͣle actũ
est int cesare ⁊ pompeiũ. quando gener ti socer inuicẽ dimicauer̃: Siquidẽ in hacpugnafi¬

Expanded text:
a intulit Ninus Assyriorum rex: ipse enim finibus injustum, civile, et plusquam civile. Justum bellum est, quod ex praedicto geritur de rebus repetitis, aut propulsandorum hostium causa. Injustum bellum est, quod de furore, non de legitima ratione initur, de quo in Republica Cicero dicit: « Illa injusta bella sunt, quae sunt sine causa susceptpropulsandorum hostium causa bellum geri iustum nullum potest.' Et hoc idem Tullius parvis interiectis subdidit: 'Nullum bellum iustum habetur nisi denuntiatum, nisi dictum, nisi de repetitis rebus.' Civile bellum est inter cives orta seditio et concitati tumultus, sicut inter Syllam et Marium, qui bellum civile invicem in una gente gesserunt. Plus quam civile bellum est ubi non solum cives certant, sed et cognati; quale actum est inte
Abbreviated transcription (Latin):
tat᷑ innapũ. alio uero napus transit in rapã: INapo caulis: exduob olerib cõpositũ nom̃ ha
Qi dũ sit sapore napo similis: ñ in radice s intirsũ conscendit ut caulis: ¶ Sinapis appellatur.
qđ foliis sit similis napis: PRafanũ g̃ci : nos radicem uocamꝰ. eoqđ totꝰ deorsũ nitit᷑ dũ reliq̃
olera insũmamagis ꝓsiliant: Cuiꝰ semine macerato. quisq suas manus infeterit: serpentes
inpime tractabit. siquidẽ exipsius radice: &iã ebur albescit: Incibo qͦq : uenenis obsistit : Niã
contra uenena: radices. nuces. lupini. citrũ. apiũ ꝓsunt: Sed contra fut᷑um: ñ ẽtra acceptĩ
uenenũ : Unde ⁊ apud uetes: ante alias epulas ħ solebant m̃sis apponere: Lactuca dicta ẽ.¬

Expanded text:
iennium mutatur in napum; alio vero napus transit in rapam. Napocaulis ex duobus oleribus conpositum nomen habet, quia dum sit sapore napo similis, non in radice, sed in thyrso conscendit, ut caulis. Sinapis appellatur, quod foliis sit similis napis. Raphanum Graeci, nos radicem vocamus eo quod totus deorsum nititur, dum reliqua olera in summa magis prosiliant: cuius semine macerato quisquis suas manus infecerit, serpentes inpune tractabit. Siquidem ex ipsius radice etiam ebur albescat. In cibo quoque venenis obsistit. Nam contra venena radices, nuces, lupini, citrum, apium prosunt; sed contra futurum, non contra acceptum venenum. Unde et apud veteres ante alias epulas haec solebant mensis adponere. Lactuca dicta e
Abbreviated transcription (Latin):
olerib coalescit : id÷ crescit est aut̃ generale nom̃: Om̃is enĩ frutexi caulis: Iuma dr̃ qͣsi¬
coma est enĩ sũmitas olerũ uł arboꝵ: inqua uigens uirtꝰ naturalisẽ ¶Malua: ex pt¬

Expanded text:
oleribus coalescit, idoleribus coalescit, idcoma: est enim summitas olerum vel arborum, in qua vegens virtus naturalis est. Malva ex p
Abbreviated transcription (Latin):
missima: Ifilix: a singularitate folii dicta: deniq: ex una uirgula altitudine cubitali scissa
foliũ gignit᷑ : Resinplicata: uelud penna: sauena Loliũ Zizania quã poete sẽp infel
Toliũ dicunt ꝙ sit initile ⁊ infecundũ : sfenũ dictũ: ꝙ eo flãma nutrit᷑: Flosenĩ: flãma est¬
anipulũ : dicmꝰ fascem feni : & dictũ mampulũ : qđ manũ impleat:DE OLERIBUS
Vrtus nõatus qđ sẽꝑ ibi aliqiđ oriat᷑ Nãcũ alia t̾ra semel inanno aliqiđ creat: ortꝰ nũꝗ
sine fructu ẽ. Olus: ab alendo dictũ. eo qđ pͥmũ hões olerib alerent᷑. antequã fruge
carnes edent : Tantũ enĩ pomis arboꝵ ⁊ olerib alebant᷑ : sic̃ animalia herbis: Caulis: est
generalit̃ herbarũ uł olerũ medius frutex. Quiuulgo tirsus dr̃ ꝙatra sursũ conscend¬

Expanded text:
missima. Filix a singularitate folii dicta. Denique ex una virgula altitudine cubitali una scissa missima. Filix a singularitate folii dicta. Denique ex una virgula altitudine cubitali una scissa folia gignitur, res inplicata velut pinna. Avena. Lolium. Zizania, quam poetae semper infelix lolium dicunt, quod sit inutile et infecundum. Faenum dictum quod eo flamma nutritManipulum dicimus fascem faeni: et dictum manipulum quod manum inpleat. De oleribus . Hortus nominatus quod semper ibi aliquid oriatur. Nam cum alia terra semel in anno aliquid creet, hortus numquam sine fructu est. Olus ab alendo dictum, eo quod primum homines oleribus alerentur, antequam fruges et carnes ederent. Tantum enim pomis arborum egeneraliter herbarum vel olerum medius frutex; qui
Abbreviated transcription (Latin):
alt̃a femina foliis latiorib arq nigris: Iferulauocata: amedulla: Nã illũ uarro tradit. ẽẽ.
ferule medullã : quã a podelon greci uocant : Ñ nulli: aferiendo ferulã dicunt: hacenĩ : puer
ignẽ dicunt : Iunccus eo qđ iunctis radicib hereat. Scirpus aquosegetes tegunt᷑. sine nod
uł qđ alliget pedes. qr crassa est folus aquã ex parte suꝑantib. Vlua. ⁊tipus. hȩrbe q̃ ciro
fontes ⁊ inpaludes stagnis q̃ nascunt᷑ : Ex quib ulua : id ÷ alga mollis ⁊ qͦdã mͦ fungus: dicta ab
partꝰ frutex uirgosus sine foliis. ab asꝑitate uocatꝰ : Uolumina enĩ fumũ q̃ ex eo fiunt: asꝑas
ITra mñ asitu potiꝰ dictũ ꝙ plurimis agroꝵ sit: unde ⁊ eã g̃ci a grestẽ uocauer̃: licet om̃is
erba gram̃ uocet᷑. ab eoꝙ germinet᷑. Sicut robur om̃is lignicutis. ⁊ speties. ab eo ꝙ sit fir¬

Expanded text:
altera femina, foliis latioribus atque nigris. Ferula vocata a medulla: nam illam Varro tradit esse altera femina, foliis latioribus atque nigris. Ferula vocata a medulla: nam illam Varro tradit esse ferulae medullam, quam ἀσφόδελον Graeci vocant. Nonnulli a feriendo ferulam dicunt. Ad hanc enim pueri m Graeci ignem dicunt. Iuncus eo quod iunctis radicibus haereat. Scirpus, quo segetes teguntur, sine nodel quod alliget pedes, quia crassa est, foliis aquam ex parte superantibus. Ulva et typhus herbae quae circa fontes et paludes stagnisque nascuntur. Ex quibus ulva, id est alga mollis et quodammodo fungus, dicta ab partus frutex virgosus sine foliis, ab asperitate vocatus. Volumina enim funium, quae ex eo fiunt, aspera sunt. Gramen a situ potius dictum, quod plurimis agrorum sit: unde et eum Graeci ἄγρωστιν vocaverunt. Licet omnis herba gramen vocetur, ab eo quod germinetur; sicut robur omnis ligni cutis et species, ab eo quod sit fir
Abbreviated transcription (Latin):
igris . I Ampelos leuce siue brionia: quã latini uitẽ albã uocant uł aqͣlitate coloris uł ꝙ
eiꝰ radix c̃trita ⁊ corpori infricata. teneriorẽ ⁊ candidiorẽ cutẽ reddat. Nã ⁊ succꝰ bocarũ eiꝰ:¬
ic uberib: siccis reddit:Ampelos melana : id÷ uitis nigra. eadẽq: labrusca: Folia eđȩ simi¬
lia : in om̃ib maior quãuitis alba. bacas similit̾ habens.: ꝗ̃ inmatitate nigrescunt : unde et
uocabũ sũpsit: IUiticella herba: alatinis appellata. qđ si c̃ uitis qͥcqid ꝓximũ habuerit ad p̃hen¬
dat corimbis qĩ a iulos appellamꝰ: SBubtalmon: florẽ habet croceũ oculosimilẽ : Vnde zag̃cis
nom̃ accepit: Est aut caule molle : foliis coriandri similib : Nascit᷑ iũsta muros ciuitatũ:
¶Flomos : quẽ latini ũbas cũ uocant: Iuarũ alt̾a ẽ masculus. albi diorib folus atq angustiorib.

Expanded text:
t agris. 90. Ampelos leuce, sive bryonia, quam Latini vitem albam vocant, vel a qualitate coloris, vel quod t agris. 90. Ampelos leuce, sive bryonia, quam Latini vitem albam vocant, vel a qualitate coloris, vel quod ejus radix contrita, lac uberibus siccis reddit. Ἄμπελος μέλαινα, id est vitis nigra, eademque labrusca: folia hederae similia; in omnibus maior quam vitis alba: bacas similiter habens, quae in maturitate nigrescunt, unde et vocabulum sumpsit. Viticella herba a Latinis appellata quod sicut vitis quidquid proximum habuerit, adprehendat corymbis, quos anulos appellamus. Bupthalmos florem habet croceum, oculo similem; unde et a Graecis nomen accepit. Est autem caule molle, foliis coriandri similibus. Nascitur iuxta muros civitatum. Phlomos, quam Latini verbascum vocant; quarum altera est masculus, albidioribus foliis atque angustioribus,
Abbreviated transcription (Latin):
ippetunt. Poreslaga it sieoiũ quã latini ab effectu herbã
silutarẽ uocant. folia fenicuili
obs̃corpionũuim repellendã: IGladiolus: qđ sit foliis gladn similib: Trso cubitali florib
E Deqͣ suꝑstitio gentiliũ dicit: ꝙ suntegra adlimen suspendat᷑. om̃ia mala fugat:
Cãmipetos agcis dicta ꝙ t̾rae adhereat.⁊ odorẽ pini habeat: hanc latini curcubita larẽ
qocant: qđ exparte odorẽ curbubitȩ referat:  Stafisagria : nascit᷑ locis amoenis: ISplen
dicta : ꝙ splenẽ auferat. Siueis colopendios: eo qđ folia ipsius iscolopendro animali s int simi¬
ia. Nascit᷑ in humidis petris: Nuoluus appellat᷑ . ꝙ sit radix eiꝰ uolubilis ⁊ rotunda Stdecas.
mnin sulis istoi adib nascit᷑. unde ⁊ nuncupat᷑ : CCicl aminos : g̃ce dicta aqͦdã qͥciclos uocatꝰ
Quipͥmꝰ uirtutẽ huiꝰ herbȩ inuenit. Siue ꝙ habet radicẽ rotundã : Greci enĩ : cicla rotundĩ

Expanded text:
appetunt. Portulaca Rosmarinum, quam Latini ab effectu herbam salutarem vocant: folia fenuculi ob scorpionum vim repellendam. Gladiolus, quod sit foliis gladii similibus, thyrso cubitali, floribus sit; de qua superstitio gentilium dicit quod, si integra ad limen suspendatur, omnia mala fugat. Chamaepitys a Graecis dicta quod terrae adhaereat et odorem pini habeat. Hanc Latini cucurbitularem vocant, quod ex parte odorem cucurbitae referat. Staphysagria nascitur in locis amoenis. Asplenos dicta quod splenem auferat; sive scolopendrios, eo quod folia ipsius scolopendro animali sint similia. Nascitur in humidis petris. Volvus appellatus quod sit radix eius volubilis et rotunda. Stoechas in insulis Stoechadibus nascitur; unde et nuncupatur. Cyclaminos tutem hujus herbae invenit sive quod habeat radicem rotundam. Graeci enim κύκλον rotundum
Abbreviated transcription (Latin):
¶UII ISt rionest̃ quimuliebri
i idureaqus inpidicirũ feminarũ erpͥmebant hii. ut̃ saltando & um historias et

Expanded text:
us. Histriones sunt qui muliebri indumento gestus inpudicarum feminarum exprimebant; hi autem saltando etiam historias et
Abbreviated transcription (Latin):
cinctierant ne nudarent᷑: Post relarato cingulo : repente ꝓstrastus ⁊ examinatꝰ est. qͥdã cursor:
Quare ea consilii decreto: tunc arconippomenes ut nudi deinceps om̃s exercitarent᷑ ꝑmisit: Exillo
enũ sultꝰ altius exilire ut longius: Cursus: auel ocitate curruũ uocat᷑ est enĩ cursus: celert
pedũ: lictus dictꝰ: aiaciendo: unde ⁊ piscatoꝵ rete: iaculũ dr̃: huic artiusus ẽ: areptos lapides
⁊ ponđe coiporis ¶Luct᷑atio alaterũ conplexii uocata : quib cõminꝰ cerrentes innitunt᷑

Expanded text:
cincti erant, ne nudarentur: post relaxato cingulo repente prostratus exanimatus est quidam cursor. cincti erant, ne nudarentur: post relaxato cingulo repente prostratus exanimatus est quidam cursor. Quare ex consilii decreto tunc archon Hippomenes ut nudi deinceps omnes exercitarentur permisit. Ex illo enim saltus altius exilire pedum. Iactus dictus est a iaciendo; unde et piscatorum rete, iaculatum dicitur. Huic arti usus est arreptos lapides m in labore et pondere corporis. Luctatio a laterum complexu, quibus comminus certantes innituntur
Abbreviated transcription (Latin):
tacula ut opinor genera generalit̃ nõant uoluntates : q̃ ñ ꝑsemet ipsa inqͥnant s ꝑ ea q̃illio
gerunt᷑ : dicta aut̃ spectacula: eo qđ hõib pullica ibi p̃beat᷑ inspettio: haec ⁊ ludicra nuncupata.
consedisse. duce tirreno qͥ fr̃ĩ suocesserat : regni contentione: Igit᷑ in etruria int̃ cetosritꝰ super¬
stitionũ suarũ. spectacula quoq religionis nõe instituert̃: Inde romani arcessitos artifices:
mutuatis : Inde ludi alidiis uocitis̃: uarro aut̃ dicit ludos alusu uocatos : qđ iuuenes ꝑdiesfestos
solebant ludi exultatione popłm delectare: Vnde ⁊ eũ ludĩ iuuenũ : ⁊ dieb festis ⁊ teplis ⁊ re¬
ligionib reputant. Nihil iã detausa uocabuli: dũ rei causa ido latria sit: Vnde ⁊ ꝓmiscue ludia
libalia uocabant᷑: obhonorẽ libi patris : obb despicienda ÷ originis macula: nebonũ estimes qđ
cõꝓbat᷑: hinc accidit : ut om̃iiũ ꝓpe artiũ exeratia gimnasia dicant᷑: Ante a enĩ in locis certantes.

Expanded text:
tacula, ut opinor, generaliter nominantur voluptates, quae non per semetipsa inquinant, sed per ea quae illic geruntur. Dicta autem spectacula eo quod hominibus publica ibi praebeatur inspectio. Haec et ludicra nuncupata, consedisse duce Tyrreno, qui fratri suo cesserat regni contentione. Igitur in Etruria inter ceteros ritus superstitionum suarum spectacula quoque religionis nomine instituerunt. Inde Romani arcessitos artifices mutuati sunt; et inde ludi a Lydis vocati sunt. Varro autem dicit ludos a luso vocatos, quod iuvenes per dies festos solebant ludi exultatione populum delectare. Unde et eum lusum iuvenum et diebus festis et templis et religionibus reputant. Nihil iam de causa vocabuli, dum rei causa idolatria sit. Unde et promiscue ludi Liberalia vocabantur, ob honorem Liberi patris. Ob hoc dispicienda est originis macula, ne bonum aestimes quod conprobatur. Hinc accidit ut omnium prope artium exercitia gymnasia dicantur. Ante enim in locis certantes
Abbreviated transcription (Latin):
uis est exertendarũ liciũ locus a fando dictꝰ: siue a foro neo rege qͥ pͥmꝰ gcis leges dedit

Expanded text:
Forus est exercendarum litium locus, a fando dictus sive a Foroneo rege, qui primus Graecis leges deditForus est exercendarum litium locus, a fando dictus sive a Foroneo rege, qui primus Graecis leges dedit
Abbreviated transcription (Latin):
sione abastis ⁊ iaculis corpus munit: Clipeus aut̃ peditũ est: scutũ equitũ ISctũ appellatũ eo qđ
a se excutiat teloꝵ ictũ: ut enĩ telis resistat᷑ dippeus ante fert᷑ IVmbo scuti pars media est : q̃si
pelta ex auro ꝓbato Sc& ra : scutũ loreũ sine ligno. quo utunt᷑ afri⁊ mauri. deqͦ poeta
modũ testudinis: fit clippeus: est ⁊ testudo sctoꝵ conexio curuata: intestudinis modũ : nãq
solis enĩ circulis ferreis. contexta est : Squama est lorica ferrea ex laminis ferreis aut erȩa
concatenata: In modũ squamȩ piscis. ⁊ exipso splendore squa marũ ⁊ similitudine nuncupata
Nã galeros: coriũ dr̃: Cassidã aut̃: atusas nõatã: Illienĩ galeã cassiã nõant: gedo acapite
Apeeeseta qoͥ minena sũ sa enunete ꝰ sigit᷑ trista: quã g̾ci conũ uocant: Nã conꝰ est curuat᷑a

Expanded text:
sione ab hastis et iaculis corpus munit. Clypeus autem peditum est, scutus equitum. Scutum appellatum eo quod sione ab hastis et iaculis corpus munit. Clypeus autem peditum est, scutus equitum. Scutum appellatum eo quod a se excutiat telorum ictum. Ut enim telis resistatur, clipeus antefertur. Umbo scuti pars media est, quasi peltas ex auro probato.' Scetra scutum loreum sine ligno, quo utuntur Afri et Mauri. De quo pomodum testudinis fit clypeus. Est et testudo scutorum conexio curvata in testudinis modum. Namque solis enim circulis ferreis contexta est. Squama est lorica ferrea ex lamminis ferreis aut aereis concatenata in modum squamae piscis, et ex ipso splendore squanarum et similitudine nuncupata.Nam galeros coreum dicitur. Cassidam autem a Tuscis nominatam: illi enim galeam cassim nominant, credo a capite. Apex est quod in summa galea eminet, quo figitur crista; quam Graeci κῶνον vocant. Nam conus est curvatura
Abbreviated transcription (Latin):
Furida dicia: eo euod exea a fundant᷑ lapides id: emittant᷑: balista genus torm̃ti.
ait astas aut sara: Inde ⁊ fundibalus: quasi fundens ⁊ mittens : Contrabalista. testudo uilet:
Ulide enĩ ac nodosȩ arboris caput ferro uestit᷑ : eaq suspensa funibꝰ: multoꝵ manu admurũ
inpellit᷑ Deinderetrorsũ ducta: maiorũpetu destinat᷑ Sicq crebris hictib c̃cussũ muri ut᷑
cedit: Cauatũq inrũpit: acfenestrã facitContra inpulsũ arietis remediũ ÷ saccus paleis ples
⁊ in eũ locũ dimissus quoaries ꝑcutit : Laxo enĩ saccoꝵ sinu. ictꝰ arietis inlisus mollit᷑: duriora
enĩ: molliorib facilius cedunt :
Piutei sunt cratescorio crudo intexte : quȩ in oꝑe faciendo hostiobiciunt᷑ .Musculus cuniculo
dictꝰ ab eo ꝙ clipet id ÷ cȩlet corpꝰ ꝑiculisq subducat. a Notox Rae titinio popositꝰ enĩ sua defen¬

Expanded text:
Funda dicta, eo quod ex ea fundantur lapides, id est emittantur. Balista genus tormenti m et magna vi iacit, aut hastas, aut saxa. Inde et fundibalus, quasi fundens et emittens. Contra balistam testudo valet: valide enim ac nodose arboris caput ferro vestitur, eaque suspensa funibus, multorum manu ad murum impellitur. Deinde retrorsum cedit cavatumque inrumpit ac fenestram facit. Contra inpulsum arietis remedium est saccus paleis plenus et in eum locum demissus quo aries percutit; laxo enim saccorum sinu ictus arietis inlisus mollitur. Duriora enim mollioribus facilius cedunt. Plutei sunt crates corio crudo intextae, quae in opere faciendo hosti obiciuntur. Musculus cuniculo dictus ab eo quod clipet, id est celet, corpus periculisque subducat, ἀπὸ τοῦ κλέπτειν. Oppositus enim sua defen
Abbreviated transcription (Latin):
gallici theli. exmateria quã maxime lenta: q̃ iacta qͥdẽ ñ longe ꝓpt̾ grauitatẽ euolat
s qͦ ꝑ uenit uinimia ꝑfringit qđ ab artifice mittat᷑ rursũ redit ad eũ quimisit huic meminit
uirgłs dicens ł eutonicoritu soltitor quere cateias unde⁊ eos ispani ⁊ gallita ut a nosuocant
sfalarica est telũ ingens torno factũ habens ferrũ cubitale ⁊ rotunditatẽ deplũbo in modũ
perȩ in ipsa sũmitate dicit᷑ & iã ⁊ ignẽ habe ad fixũ hoc aut̃ telo pugnat᷑ det᷑rib qͣs dici¬
falas manifestũ ÷ : Iuuenalis: consulis ante falas delfinoꝵq colũnas afalis gͥ dicta ÷ falarica
ic̃ amuro muralis: Sane falaricã lutanꝰ dicit neruis mitti tortilib : ⁊ qͣdã machina

Expanded text:
Gallici teli ex materia quam maxime lenta, quae iacta quidem non longe propter gravitatem evolat, Gallici teli ex materia quam maxime lenta, quae iacta quidem non longe propter gravitatem evolat, sed quo pervenit, vi nimia perfringit; quod si ab artifice mittatur, rursum redit ad eum qui misit. Huic meminit Vergilius dicensAen. 7, 741: Teutonico ritu soliti torquere cateias. Unde et eos Hispani et Galli tautanos vocant. Falarica est telum ingens torno factum, habens ferrum cubitale et rotunditatem de plumbo in modum sphaerae. In ipsa summitate dicitur etiam et ignem habere adfixum. Hoc autem telo pugnatur de turribus, quas dici manifestum est. Iuvenalis6, 589: Consulis ante falas delphinorumque columnas. A falis igitur dicta est falarica, sicut a muro muralis. Sane falaricam Lucanus dicit nervis mitti tortilibus et quadam machina
Abbreviated transcription (Latin):
Cuiꝰ diminutiuũ: facit astilia : Nom̃ aut̃ astȩ. ab astu sũpsit : unde ⁊ astutia: Contꝰ ferrũ
aut̃ : quasi conitũ. est enĩ quonũ : acuta rotunditas : Trudes amitess̃ cũ lunato ferro: quẽ g̃ci
Uenabula dicta. qͣsi uenatui abilia : cuł qr uenient ẽ excipiunt. quasi excipiabilia : Exci¬
piunt enĩ aꝓs: exspectantq leones intrant ursos. Sitam̃ firma manus: sLancea ÷ asta :¬
amentũ habens in medio dicta aut̃ lancea : qđ aeqͣ lance. id ÷ aequalia m̃to ponđata ui-¬
brat᷑: IAm̃tũ uinculũ est laculoꝵ astiliũ: qͥ mediis astis aptat᷑.⁊ inde am̃tũ : qđ media asta
eligat᷑ ut iaculet᷑ ¶Claua est qualis fuit herculis : dicta ꝙ sit dauis ferreis inuicẽ religa¬
& est cubito semis facta in longitudinẽ. haec ⁊ cateia : quã oratius caiamdicit: est enĩ genr

Expanded text:
cuius diminutivum facit hastilia. Nomen autem hasta ab astu sumpsit; unde et astutia. Contum ferrum cuius diminutivum facit hastilia. Nomen autem hasta ab astu sumpsit; unde et astutia. Contum ferrum autem quasi conitum: est enim conum acuta rotunditas. Trudes amites sunt cum lunato ferro, quae Graeci tasque trudes. Venabula dicta quasi venatui abilia, vel quia venientem excipiunt, quasi excipiabula. Excipiunt enim apros expectantque leones, intrant ursos, sit tantum firma manuscf. Mart. 14, 30. Lancea est hasta amentum habens in medio: dicta autem lancea quod aequa lance, id est aequali amento, ponderata vibratur. Amentum vinculum est iaculorum hastilium qui mediis hastis aptatur: et inde amentum quod media hasta religatur ut iaculetur. Clava est qualis fuit Herculis, dicta quod sit clavis ferreis invicem religaet est cubito semis facta in longitudine. Haec et cateia, quam Horatius caiam dicit. Est enim genus
Abbreviated transcription (Latin):
spatȩ longitudine appellatũ : ñ ut in prudens uulgus dicit sine spatio dũ sagitta uelocior
sugio: apungendo ⁊ trans figendo uocat᷑: est enĩ gladius paruus ⁊bis acutꝰ : lat̃iadherens :¬
de ⁊ dunabulũ dictũ : qđ religet᷑ ad clunẽ :  Caelidoniacus gladius ferrũ ÷ latũ : cuiꝰ duplex
mucro acbi furcus in modũ caudȩ irundineae format᷑ : Vnde. ⁊ cȩlidoniacus dr̃ : Sica.
a secando dicta: est enĩ gladius breuis: quo maxime utunt᷑ qui apud italos latrocinia exercent
set: exacie recta ꝓcurrit un⁊ adid corrigendu tũq apugnante responsũ ÷: sichac pugna
inde sichȩ nom̃ datũ: Secures signas q̃ ante c̃sules ferebant᷑ : quas ispani ab usu franccoꝵ
ꝑ diriuationẽ franciscas uocant. ⁊ ea signa portari: ne aut usũ ꝑder& belli. aut uacans

Expanded text:
spatae longitudine appellatum, non, ut inprudens vulgus dicit, sine spatio, dum sagitta velocior spatae longitudine appellatum, non, ut inprudens vulgus dicit, sine spatio, dum sagitta velocior sit. Pugio a pungendo et transfigendo vocatus. Est enim gladius parvus et bis acutus lateri adhaerens. Idem et clunabulum dictum, quod religetur ad clunem. Chelidoniacus gladius ferrum est latum, cuius duplex mucro ac bifurcus in modum caudae hirundineae formatur; unde et chelidoniacus dicitur. Sica a secando dicta. Est enim gladius brevis quo maxime utuntur qui apud Italos latrocinia exercent; set ex acie recta, procucurrit unus ad id corrigendum; tumque a pugnante responsum est: Sic ha pugnabo. Inde sicae nomen datum.' Secures signa sunt quae ante consules ferebantur; quas Hispani ab usu Francorum per derivationem Franciscas vocant. Ea signa portari ne aut usum perderent belli, aut vacans
Abbreviated transcription (Latin):
ladius genera lit̃ dr̃ ensis in proelio. S ensis ferrũ tantũ gladius u totꝰ: Propͥae aut̃ appo¬
latꝰ gladius : qđ gulã diuidit. id÷ ceruicẽ secat: Ad hoc enĩ pͥmũ: factꝰ nã cȩta m̃bra secu
ib magis cedunt᷑. collũ gladio tantũ :Acies aut̃ gladii: ab acumine dicta: Capulus uocas
ułq caput est gladii: uł qr ibi capit᷑ ut teneat᷑ Nam alias: acies ferri ñ sinit:IMuro ñ
tantũ gladii est s ⁊ cuiꝰ libet teliacum̃: dictꝰ a longitudine: Nã macrong̃ci: longũ uocant:
hinc ⁊ macera Imachera aut̃ est gladius longus. ex una parte acutꝰ: Iframea uͦ gladius ex
atraq parte acutꝰ: quã uulgospatã uocant: Ip̃sa est ⁊ rũ fea: framea aut̃ dicta : qr ferreaes
Nasic̃ ferram̃tũ: sic framea dr̃: Acꝓinde om̃is gladius. framea : Spata a passione dr̃ greco
eo qđ spatiosa sit id ÷ lata ⁊ãpla Vnder ⁊ spatula in petorib: Semis patiũ gladiũ÷ media

Expanded text:
est a Marte. De gladiis . Gladius generaliter dicitur ensis in proelio; sed ensis ferrum tantum, gladius vero totus. Proprie autem appellatus gladius, quod gulam dividit, id est cervicem ribus magis caeduntur, collum gladio tantum. Acies autem gladii ab acumine dicta. Capulus vocatus vel quia caput est gladii, vel quia ibi capitur ut teneatur: nam alias acies ferri non sinit. Mucro non tantum gladii est, sed et cuiuslibet teli acumen, dictus a longitudine. Nam μακρὸν Graeci longum vocant; hinc et machaera. Machaera autem est gladius longus ex una parte acutus. Framea vero gladius ex utraque parte acutus, quam vulgo spatam vocant. Ipsa est et romphea. Framea autem dicta quia ferrea est: nam sicut ferramentum, sic framea dicitur; ac proinde omnis gladius framea. eo quod spatiosa sit, id est lata et ampla: unde et spatula in pecoribus. Semispatium gladium est a media
Abbreviated transcription (Latin):
appellant᷑ Manipulos enĩ dicimꝰ fasces feni: qđ manũ ĩpleant : Eeta signa idũsis plata ima
ginib scđm militarẽ c̃suetudinẽ existunt ꝑ quȩ exercitꝰ ꝑmixtione p̾lioꝵ agnoscit n¬
BUCINA QUA SIGNAIMA
Inhoste : dicta auoce quasiuocina: Nã pagani agrestesq ad omẽ usũ bucina ad conpito
quirites: huiꝰ clangor : bucinũ dicit᷑ : sTubã : tirreni pͥmi inuener̃ : Vnde t uirgłs : tirre
maritimas oras ñ facile ad quãq p̃dȩ occasionẽ. uoce aut bucina conuocarent᷑: uento plerũ
obstrepente: hinc postea bellicis certaminib: adhibita ẽ : addenuntianda signabellor
ut alios qr exaudiri p̃co ꝑtumultũ ñ pot̾at: Sonitꝰ tubȩ clangentis adtingeret : Tubã a
ribi cira insonans: sollicitudinẽ adbella denuntiabat: Virgłs: quabucina signũ¬

Expanded text:
appellantur. Mappellantur. Mginibus secundum militarem consuetudinem existunt, per quas exercitus permixtionem proeliorum agnoscitBuccina, qua signum datur in hoste, dicta a voce, quasi vocina: nam pagani agrestesque ad omnem usum Quirites. Huius clangor bucinum dicitur. Tubam Tyrrheni primi invenerunt; unde et Vemaritimas oras non facile ad quamque praedae occasionem voce aut buccina convocarentur, vento plerumque obstrepente. 3. Hinc postea bellicis certaminibus adhibita est ad denuntianda signa bellorum, ut ubi exaudiri praeco prae tumultu non poterat, sonitus tubae clangentis attingeret. Tuba auteiscernebant. 378 Nam buccina insonans sollicitudinem ad bella denuntiabat. Virgilius: Qua buccina signu
Abbreviated transcription (Latin):
autt ꝑ uocẽ tubȩ aut̃ ꝑ simbolũ admonetur ecercitꝰ: ILegionũ pͥncipalia signa aqle dra¬
conest pile:s aqͥle ido : qđ eade aiuis iouis narmis auspicio fuerit : Nã dũ ide iouis adãsu
titanias ꝓficisceret᷑: aquilã ei inauspicio apparusse ferunt : Quã ille ꝑindidio uetodi adũsuas
tutelȩ suȩ auspicatꝰ eã legioni signũ dedit: Quo factũ est: ut de inceps militũ signis comceret:
Cuiꝰ meminit lucanꝰ dicens: Si gnapares aquilas ⁊ pila minantia pilis : PDra conũ signa natapol¬
line morte pitonis serpentis in cohata s: Dehinc ag̃cis ⁊ romanis inbello gestaricepunt
Pilã insigno constituisse fert augustus ꝓpt̃ nationes sibi intoto orbe subiectas ut maius
fig̾rã orbis ostendet: uexillũ ⁊ ipsũ signũ bellicũ: tractũ nom̃ habens aueli diminutione
quasi paux illũ : Subromulo aut̃ : fasciculos feni ꝓuecillis milites habuer: hinc ⁊ maniputi

Expanded text:
aut per vocem tubae, aut per symbolon admonetur exercitus. Legionum principalia signa: aquilae, dracones et pilae. Aquilae ideo, quod eadem avis Iovis in armis auspicio fuerit. Nam dum idem Iovis adversus Titanas proficisceretur, aquilam ei in auspicio apparuisse ferunt; quam ille pro indicio victoriae acceptam tutelae suae auspicatus, eam legioni signum Cujus meminit Lucanus dicens: Signa pares aquilas, et pila minantia pilis 3. Draconum signa ab Apolline morte PPilam in signo constituisse fertur Augustus, propter nationes sibi in toto orbe subiectas, ut in illa figuram orbis ostenderet. Vexillum et ipsum signum bellicum, tractum nomen habens a veli diminutione, quasi velillum, sub Romulo autem fasciculos feni pro vexillis milites habuerunt: hinc et manipuli
Abbreviated transcription (Latin):
qđ imalimitiami ooore habeat Sitq breuis, treque uicina: camarios agretis appellata. qđ sit breuiis
e ptram strata iminuta fulus pariussimis : P eonquidã medicus fuit: a quo peoma herba p¬
hibet̃ inuenta . ut homerꝰ dicit: Hanc qͥdĩ glesidẽ uocant : qđ dulcis saporissit uł pentorobin
a num̃o granoꝵ : Vł ut alii dactilos: addigitoꝵ similitudinẽ : Nascit᷑ insiluis : Buglosus ag̃cis
dicta : eo qđ folia asprima ad modũ linguȩ bouis habeat : Quae mirũ inmodũ obsapientiã
nutriendã uino infundenda auet̃ib memoratur: Conuiuii qͦq hilaritatẽ pbere fert̃ polere
mouert  stoloci dr̃ qđ mulierib foetis optima sit: Nasuꝑ sessa post partũ matricẽ b eno¬
fictonuiporisexpurgat: huiꝰ berbe genera s̃ duo: Quarũ una aristolocia rotinda dr̃ ꝓrt q¬

Expanded text:
aedrys a Graecis appellata quod sit brevis et per terram strata et minuta foliis parvissimis. Paeon quidam medicus fuit, a quo Paeonia herba perhibetur inventa, ut Homerus dicit. Hanc quidam glycysiden vocant, quod dulcis saporis sit, vel pentorobinam a numero granorum; vel, ut alii, dactylos a digitorum similitudine. Nascitur in silvis. Buglossos a Graecis dicta eo quod folia asperrima ad modum linguae bovis habeat. Quae mirum in modum ob sapientiam nutriendam vino infundenda a veteribus memoratur. Convivii quoque hilaritatem itur quod mulieribus fetis optima sit. Nam supersessa post partum matricem beneficio vaporis expurgat. Huius herbae genera sunt duo; quarum una aristolochia rotunda dicit