comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianȩ amicitiȩ putandȩ sint:
in quib magis ualet uulgare
ꝓ uerbiũ. obsequiũ amicos. ue¬
ritas odiũ parit. quã eccłiastic̃.
fideliora st̃ uuln̾a amici. qũa uo¬
luntaria oscula inimici. Pinde
rissime fauent. ħ potiꝰ qͣnta pos¬
sumꝰ instantia doceamꝰ: qͦ scant
fieri posse ut int̾ rm̃os aliqͥd al
t̾utro sermone contͣdicat᷑ nec tñ
ipsa caritas minuat: nec u̾itas
odiũ pariat. q̃ debet᷑ amicitie.
siue illud uerũ sit qd̃ ꝯt̃dicitur
siue corde ueraci. qͣlecũq sit dr:
ñ retinendo in m̃te qd̾ distet a
labus sredant itaq fr̃s nr̃i fami¬
liares tui qͥb testimoniũ ꝑhibeᷤᷤ
qd sint uasaxͥ me inui: tõ fac¬
tũ nec mediocrẽ de hacre dolore
inesse cordi meo: qd litt̾ȩ mee. pͥ
in multoꝵ manꝰ uenert̾. quã
ert᷑. Q aũ modo id accidit. ⁊ lon¬
gũ ẽ narrare. ⁊ nͥ fallor suꝑflu¬
ui: cũ sufficiat siqͥd m̃ in ħ̾credit᷑

Expanded text:
Christianae amicitiae putandae sint, Christianae amicitiae putandae sint, in quibus magis ualet uulgare prouerbium: obsequium amicos, ueritas odium parit, quam ecclesiasticum: fideliora sunt uulnera amici quam uoluntaria oscula inimici. Proindrissime fauent, hoc potius, quanta possumus instantia, doceamus, quo sciant fieri terutro sermone contradicatur, nec tamen ipsa caritas minuatur, nec veritas odium pariat, quae debetur amicitiae, siue illud uerum sit, quod contra dicitur, siue corde ueraci, qualecumque sit, dicitur non retinendo in mente, quod distet a labiis. credant itaque fratres nostri, familiares tui, quibus testimonium perhibes, quod sint uasa Christi, me inrito factum nec mediocrem de hac re dolorem inesse cordi meo, quod litterae meae prius in multorum manus uenerunt, quam  modo id acciderit, et longum est narrare et, nisi fallor, superfluum, cum. sufficiat, si quid mihi in hoc creditur,
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ posiusti in litt̾is tuis. qd̃ te mͥ
exibuisse ñ dubito. ħ ipsũ oĩo par¬
lũ apłm credo ex̾ibuisse in litt̾is
quos in eugłio genuerat. ⁊ qͥs pa¬
riendos parturiebat. ⁊ dem̃ po
batur epła: ut nicħ in sua m̃te
retineret qd̃ distaret a labus ser¬
te factꝰ es etiã tu tãꝗͣ ego ñ m̃ti¬
entis astu s cõpatientis affec tu:
cũ cogitares tãme ñ relinq̃ndũ
in ea culpa in q̃ me ꝓlapsũ existi¬
masti. quã nec te uelles si eo modo
ꝓlapsus esses. Uñ agens gr̃as beni¬
uolȩ erga me m̃ti tuȩ. simul po¬
sco ut etiã mͥ ñ succenseas. qđ cũ
in opusculis tuis aliqͣ me moue¬
rent. motũ meũ indicaui t her¬
ga me ab om̃ib seruare uolens
qd̵ erga te ipse seruaui. ut qͥcqͥd
imꝑbandũ putant in scripteᷤ me¬
is. nec claudant subdolo pectore.
nec ita rep̾hendant apud alios ut
taceant apud me: hinc potiꝰ exi¬
stimans ledi amicitiã. ⁊ necessitu¬
dinis uira uiolari. Nescio enĩ utr̃õ

Expanded text:
d posuisti in litteris tuis, quod te mihi exhibuisse non dubito, hoc ipsum omnino Paulum apostolum credo exhibuisse in litterisquos in euangelio genuerat et quos pariendos parturiebat, et deinde batur epistula, ut nihil in sua mente retineret, quod distaret a labiis. Certe factus es etiam tu tamquam ego non mentientis astu, sed conpatientis affectu, cum cogitares tam me non relinquendum in ea culpa, in quam me prolapsum existimasti, quam nec te uelles, si eo modo prolapsus esses. unde agens gratias beniuolae menti erga me tuae simul posco, ut etiam mihi non suscenseas, quod, cum in opusculis tuis aliqua me mouerent, motum meum intimaui tibi hoc erga me ab omnibus seruari uolens, quod erga te ipse seruaui, ut, quicquid inprobandum putant in scriptis meis, nec claudant subdolo pectore nec ita reprehendant apud alios, ut taceant apud me, hinc potius existimans laedi amicitiam et necessitudinis iura uiolari. nescio enim, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
ingenia parua ñ suffert̾. ⁊ ĩ
ipõ conatu ult̃ iuires ausa suc¬
dbunt: q̃ntoq maiꝰ fuerit qd di¬
indũ ẽ tanto magis obruit᷑ qui
nagnitudinẽ rei u̾b̃ ñ potest ex¬
quit senes: ⁊ desidii sui iaculo
uulneratos. ⁊ intolerabili dolo¬
re confectos. Que herede putaui¬
mus: funꝰ tenemꝰ. Cui ia meũ su¬
dabit ingeniũ: Cui litt̾ȩ placere
⁊cigneo canore uox dulcior:Stu¬
pet animꝰ: manꝰ tremit: caligat
ocłi lingͣ balbiitit: qͥcqͥd dixero
qr ille ñ audiet mutu uidet᷑.
Stilus ipse qͣsi dissentiens. ⁊ cera
subtͥstior: uł rubigine. uł situ
uato dolore totꝰ in fun̾e sũ.
Moris qͦnd̾a fuit. ut suꝑ cada¬
uera defunctoꝵ in contione ꝓstͣ
ti laudes liberi dicerent. ⁊ instar

Expanded text:
ingenia parva non sufferunt et in ipso conatu ultra vires ausa succumbunt; quantoque maius fuerit, quod dicendum est, tanto magis obruitur, qui magnitudinem rerum verbis non potest exquit senes et desiderii sui iaculo vulneratos intolerabili dolore confecit. Quem heredem putavimus, funus tenemus. Cui iam meum sudabit ingenium? Cui litterulae placere ter et cygneo canore vox dulcior? Stupet animus, manus tremit, caligant oculi, lingua balbutit. Quidquid dixero, quia ille non audiet, mutum videtur. Stilus ipse quasi sentiens et cera subtristior vel rubigine vel situ vato dolore totus in funere sum. Moris quondam fuit, ut super cadavera defunctorum in contione pro rostris laudes liberi dicerent et instar
Abbreviated transcription (Latin):
in cades barne:un moy sȩmisit
exploratores.Cades enĩ bsne ipsa
ẽ pharan. qd in libro ioue ita di¬
citur. Locutꝰ ẽ caleph o iosue.
Nosti qͥd locutus sit d̃s ad moysen
de me ⁊ de te in cades barne:Qua¬
draginta annoꝵ erã. qñ me mi¬
sit moy ses ad t̾rã ꝯsidandam .¬

Expanded text:
 Cades-Barne Moyses exploratores misit. Cades enim Barne ipsa est Pharan, quod in libro Josue ita dicitur: Locutus est Caleb ad Josue: Nosti quid locutus sit Dominus ad Moysen de me et te in Cades-Barne. Quadraginta annorum eram, quando me misit Moyses ad considerandam
Abbreviated transcription (Latin):
uare mandata mea ⁊ legẽ meã:
Icet̾. Sexta tẽptatio continet᷑ in
eo qd̵ ait. ⁊ aseroth. Aserothũ ci¬
uitas ẽ uicina solitudini. ⁊ int̾p̃¬
tatur uilla: in cuiꝰ t̾ritorio id:
in sepulchris concupiscentiȩ fac¬
ta fuisse legit᷑. scd̃a tẽptatio carni¬
ũ: in qͣ etiã pͥma temptatio carni¬
um cõplectit᷑. De pͥma ita in libro
exodi legitur. Dixert̾ moyses ⁊ aa¬
ron. ad om̃s filios isrł uesꝑe scetiᷤ.uii.
qd̃ dñs eduxerit uos de t̾ra egipti.¬

Expanded text:
vare mandata mea, et legem meam? vare mandata mea, et legem meam? etc. . Sexta tentatio continetur in eo quod ait: Et Aseroth. Aseroth vero civitas est vicina solitudini, et interpretatur Villa, in cujus territorio, id in sepulcris concupiscentiae facta fuisse legitur secunda tentatio carnium, in qua et prima tentatio carnium complectitur. De prima ita in libro Exodi legitur: Dixerunt Moyses et Aaron ad omnes filios Israel, vespere scietis, quia Dominus eduxerit vos de terra Aegypti,
Abbreviated transcription (Latin):
Quarta. ⁊ quinta tẽptatio con¬
tinetur in eo qđ ait. int̾ pharan.
⁊ tophel. ⁊ laban. Faran int̾ptat᷑
onager: tophel iustitia: laban al¬
bũ. Qd̃ ita intelligit᷑: qr similes o¬
nagro facti isrł. stulte egert̾. tẽp¬
tantes dñm duab uicib suꝑ albo.
ut ẽ illud exodi. Appellauitq domꝰ
isrł nom̃ eiꝰ. man: qd erat quasi se¬
m̃ coriandri albũ Una tẽptatio
fuit suꝑ unũ manna. sic̃ in exodo
dr. hic ẽ sermo q̃ p̾cepit dñs. Colli¬
gat ex eo unꝰqͥsq quantũ sufficit
ad uescendũ. Et pꝰ pauca dixit ad
eos moyses: nullus ex eo reseruet
in mane. Qͥ ñ audier̾t eũ. s dimi¬
sert̾ ex eo quida usq mane. Att̾a
fuit tẽptatio. de qua pꝰ pauca in
eode libro dr. Sex dieb colligite:
in die aũ septima sabbatũ ẽ dñi:¬
⁊ iccirco ñ inueniet᷑ uenit aũ sep¬
tima dies: ⁊ eg̾ssi de populo ut col¬
ligerent ñ inuenert̃. Dixit autẽ
dñs ad moy sen. Usq qͦ ñ uultiᷤᷤ ser¬

Expanded text:
tatio continetur in eo quod ait: Inter Pharan et Thophel, et Laban. Pharan interpretatur onager; Thophel, stultitia; Laban, album. Quod ita intelligitur, quia similes onagro facti filii Israel, stulte egerunt tentantes Dominum duabus vicibus super albo, ut est illud Exodi: Appellavitque domus Israel nomen ejus Man, quod erat quasi semen coriandri album . Una tentatio fuit super idem manna, sicut in Exodo dicitur: Hic est sermo quem praecepit Dominus: colligat ex eo unusquisque quantum sufficit ad vescendum. Et post pauca: Dixit ad eos Moyses, Nullus ex eo reservet in mane. Qui non audierunt eum, sed dimiserunt ex eo quidam usque mane . Altera fuit tentatio, de qua post pauca in eodem libro dicitur: Sex diebus colligite, in die autem septima Sabbatum est Domini, idcirco non invenietur. Venit autem septima dies, et egressi de populo ut colligerent, non invenerunt. Dixit autem Dominus ad Moysen: Usquequo non vultis ser
Abbreviated transcription (Latin):
cidens ꝑsecutꝰ ẽ usq orma. Mon
iste in quo amalechites ⁊ changeꝰ
habitare dñr. mons seir intellii¬
tur : sic̃ in deutero nomio scrilt᷑.
Itaq eg̾ssus amorreus qͥ habsa¬
bat in montib ⁊ obuiã ueniss.

Expanded text:
cutus est eos usque Horma . Mons iste, in quo Amalecites et Chananaeus habitare dicuntur, mons Seir intelligitur: sicut in Deuteronomio scribitur: Itaque egressus Amorrhaeus, qui habitabat in montibus, et obviam veni
Abbreviated transcription (Latin):
defecerat hꝰ cemodi cibus: ⁊ecce
furor dñi concitatꝰ in ꝑopłm ꝑ
cussit eũ plaga magna nimis.
Octaua tẽptatio continet᷑ in
eo qd̃ ait. Ubi auri ẽ plurimũ.
Notandũ nãq qd in hebreo ⁊ a¬
bundantia auri habeat᷑. Abun
deos: morante moyse cũ dño ui
pecc̾oꝵ consistit: ⁊ idolũ ꝓ oĩb¬
ui. peccatsabundat. Nona tẽpta¬
tio continet᷑ in eo qđ ait Undec̃
dieb de coreb ad montẽ seir. Fa¬
bricato itaq in coreb idolo. unde¬
umo die uenert̾ ad montẽ seir.
ẽ in suburbano ciuitatis cade ᷤ¬
irnȩ: ubi filii isrł tẽptaueruit

Expanded text:
cce furor Domini concitatus in populum, percussit eum plaga magna nimis . Septima tentatio continetur in eo quod ait: Ubi auri est plurimum. Notandum namque quod in Hebraeo et abundantia auri habeatur. Abundeos, morante Moyse cum Domino ipeccatorum consistit, et idolum pro omnibus peccatis abundat. Octava tentatio continetur in eo quod aier de Horeb ad montem Seir. Fabricato itaque in Horeb idolo, undecimo die venerunt ad montem Seir, qui est in suburbano civitatis Cades-Barne, ubi filii Israel tentaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
ieronimo: aug̃ in dño salutẽ.
Iã pd̃e tue caritati ꝓlixã eplan
us q̃ utrũ in manꝰ tua ꝑuenire me¬
sincerissimũ scribis. si ille qͥ m̃e pͥ¬
mũ gladio petiit stilo repulsus ẽ.
ut sit humanitatiꝰ meȩ atq iusti¬
tie accusantẽ rep̾hende ñ respor¬
dentẽ ħ solo tenuissimo indicio: ut¬
cũq conicio legisse te illã epłam me¬
amꝰ Inea quippe deploraui tantã
int᷑ uos extitisse discordiã: de quoꝵ
tanta amicitia quaqͣ u̾sũ eã fa¬
ma diffudat. caritas fr̃na gaude¬
bat. Qd ñ feci rep̾hendo g̾manita¬
tẽ tuã. Cin eare aliꝗͣ culpãme cogno¬
usse ñ ausim dic̾e s dolendo humaña
miseriã cuiꝰ in amicitiis mutua
caritate retinendis. quantalibet
illa sit inc̾ta ꝑmansio ẽ. Uer̃ illd̃
maluerã tuis nosse rescͥptis: utr̃
mͥ ueniã quã poposcerã dederis.
Qd aꝑtiꝰ michi intimari cupio: ꝗͣ¬
uis hylarior quiđa uultꝰ littera¬
rũ tuarũ etiã hoc me ĩpetͣsse sig¬

Expanded text:
ieronymo Augustinus in domino salutem. Iam pridem tuae caritati prolixam epistulam lis. quae utrum in manus tuas peruenire mesincerissimum Firmum scribis, si ille, qui te primum gladio petiit, stilo repulsus est, ut sit humanitatis meae atque iustitiae accusantem reprehendere, non respondentem. hoc solo tenuissimo indicio utcumque conicio legisse te illam epistulam meam. in ea quippe deploraui tantam inter uos extitisse discordiam, de quorum tanta amicitia, quaqua uersum eam fama diffuderat, caritas fraterna gaudebat. quod non feci reprehendendo germanitatem tuam, cuius in ea re aliquam culpam me cognouisse non ausim dicere, sed dolendo humanam miseriam, cuius in amicitiis mutua caritate retinendis, quantalibet illa sit, incerta permansio est. uerum illud malueram tuis nosse rescriptis, utrum mihi ueniam, quam poposceram, dederis. quod apertius mihi intimari cupio, quamuis hilarior quidam uultus litterarum tuarum etiam hoc me impetrasse sig
Abbreviated transcription (Latin):
le scie bant. Satis me ĩmo fortas¬
disse arbitror: qͣrũ duas ꝑ cipͥanũ
accepi: unã ꝑ firmiũ. Rescribe q
uisũ fuerit: ad nos. uł alios instro¬
endos.Dabo aũ operã diligentio¬
rem quantũ me aduiuat dñs: ut
litt̾e quas ad te scribo pꝰ ad te ꝑue¬
niant. qua ad quẽꝗͣ a qͦ latiꝰ dĩsꝑ¬
gant᷑. Fateor enĩ me nec ħ fieri
uelle de tuis ad me. qd̃ de meis ad
te factũ iustissime ex postula s.
Tñ placeat nob̃ inuicẽ ñ tm̃ cari¬
tas. uerũ etiã lib̾tas amicitiȩ ne
nr̃is uicissim nos mouet: eo scilicet
aĩo qͥ ocuł di in fr̾na dilectioneñ
displicet. Qd̃ si int̾ nos fieri posse
sine ipsius dilectionis ꝑniciosa of¬
fensione ñ putas. ñ fiat. Illa enĩ ca¬
ritas quã tecũ habere uellẽ ꝓfecto
maior est. s meliꝰ hec minor ꝗͣ nulla ẽ.

Expanded text:
le sciebant. 36. Satis me, imo fortasle sciebant. 36. Satis me, imo fortasdisse arbitror, quarum duas per Cyprianum accepi, unam per Firmum. rescribe, quod uisum fuerit, ad nos uel alios instruendos. dabo autem operam diligentiorem, quantum me adiuuat dominus, ut litterae, quas ad te scribo, prius ad te perueniant quam ad quemquam, a quo latius dispergantur. fateor enim nec mihi hoc fieri uelle de tuis ad me, quod de meis ad te factum iustissime expostulas. tamen placeat nobis inuicem non tantum caritas uerum etiam libertas amicitiae, ne d in nostris litteris uicissim nos mouet, eo scilicet animo, qui oculis dei in fraterna dilectione non displicet. quod si inter nos fieri posse sine ipsius dilectionis perniciosa offensione non putas, non fiat. illa enim caritas, quam tecum habere uellem, profecto maior est, sed melius haec minor quam nulla est.
Abbreviated transcription (Latin):
est etiã si recte atq uniꝰ fidei fue¬
rint. uarias parere in multoꝵ lo¬
coꝵ obscuritate sententias. qu̾auiᷤ
nequaq̃ ipsa uarietas ab euisde fi
dei unitate discordet: sic̃ etiã unꝰ
p̃tationẽ tuã de septuaginta. ut
tanta latinoꝵ int̾p̾tũ qͥ qͣlescũq
hausi st̃. qͣntũ possumꝰ ĩꝑitia carea¬
mꝰ:⁊ hi qui me inuide᷑ putant uti¬
lib laborib tius. tande aliqñ si fi¬
eri potest intelligant ꝓpt̾ea me
magno scandalo ꝑturbemꝰ plebes
xͣ. quarũ aures ⁊ corda illã int̾p̃¬
tationẽ audire consuerunt: q̃ eti¬
ab apłis
am approbata ẽ. Unde illud apd̾ io¬
nã uirgultũ. si in hebreo nec hede¬
ra ẽ. nec cucurbita. s nescio qͥd ali¬
ud qd̃ trunco suo nixũ nullis su¬
stentandũ ãminicuł erigat᷑: mal¬
lem iã in o̾ĩb latinis cucurbitã le¬
gi. Non enĩ frustra ħ puto seꝑtu¬
aginta posuisse: nͥ qr ⁊ huic simi¬

Expanded text:
est, etiam si rectae atque unius fidei fueest, etiam si rectae atque unius fidei fuerint, uarias parere in multorum locorum obscuritate sententias, quamuis nequaquam ipsa uarietas ab eiusdem fidei unitate discordet, sicut etiam unurpretationem tuam de Septuaginta, ut et tanta Latinorum interpretum, qui qualescumque hoc ausi sunt, quantum possumus, inperitia careamusethi, qui me inuidere putant utilibus laboribus tuis, tandem aliquando, si fieri potest, intellegant propterea me magno scandalo perturbemus plebes Christi, quarum aures et corda illam interpretationem audire consuerunt, quae etiam olis approbata est. Unde et illud apud Jonam virgultum , si in hebraeo nec hedera est, nec cucurbita, sed nescio quid aliud, quod trunco suo nixum nullis sustentandum adminiculis erigatur; mallem jam in omnibus latinis cucurbitam legi. Non enim frustra hoc puto Septuaginta posuisse, nisi quia et huic simi
Abbreviated transcription (Latin):
rectio. De int̾p̾tatione tua ĩa mͥ
ꝑsuasisti qͣ utilitate scͥpturas
uolueris transferre de hebreis:
ut scilicet ea quȩ auideis p̾t̾mi¬
sa uł corrupta st̃ ꝓferres in me¬
diũ: s peto insinuare digneris.
aqͥb uideis. utrũ ab eis ipsis qͥ añ
aduentũ dñi int̾p̾tati st̃. Et sina
est. quib uł quonã eoꝵ: anab
istis posteriꝰ qui ꝓpt̾ea putari
possunt aliqua de codicib gͥcis ł
sub traxisse. uł in eis corrupisse. ne
illis testimoniis de xͥana fide con¬
uincerent᷑. Illi aũ ant̾iores. curħ
fac̾e uoluerint ñ inuenio. Beinde
nobis mittas obsecro int̾ytationẽ
tuã de septuaginta: quã te edidiꝰ¬
se nesciebã. Librũ qͦ tux̃ cuiꝰ m̃tio¬
nẽ fecisti de optimo gen̾e int̾p̾tai¬
di cupio seg̾e: ⁊ adhuc nosse quomͦ
coȩq̃nda sit in int̾pte peritia lingͣ¬
rũ coniecturis eoꝵ qui scͥpturas
edisserendo ꝑtractant. quos necẽẽ

Expanded text:
rectio. De interpretatione tua iam mihi rectio. De interpretatione tua iam mihi persuasisti, qua utilitate scripturas uolueris transferre de Hebraeis, ut scilicet ea, quae a Iudaeis praetermissa uel corrupta sunt, proferres in medium. sed peto insinuare digneris, a quibus Iudaeis, utrum ab eis ipsis, qui ante aduentum domini interpretati sunt, et, si ita est, quibus uel quonam eorum, an ab istis posterius, qui propterea putari possunt aliqua de codicibus Graecis uel subtraxisse uel in eis corrupisse, ne illis testimoniis de Christiana fide conuincerentur. illi autem anteriores cur hoc facere uoluerint, non inuenio. deinde nobis mittas, obsecro, interpretationem tuam de Septuaginta, quam te edidisse nesciebam. librum quoque tuum, cuius mentionem fecisti, \'De optimo genere interpretandi\' cupio legere et adhuc nosse, quomodo coaequanda sit in interprete peritia linguarum coniecturis eorum, qui scripturas disserendo pertractant, quos necesse
Abbreviated transcription (Latin):
uq̃c̃q tua bona q̃ tͥ dñi bonitate
concessa st̃. in litt̾is meiᷤ posui.
ñ me existimes in sidioso blandi¬
loquio posuisse.: Si qͥd aũ in te pec¬
caui: dimittas mͣ Nec illud qd de
te nescio cuiꝰ poetȩ facto ineptiꝰ
fortasse quã litt̾ariꝰ a me cõme¬
moratũ est. ãpliꝰ quã dixi. ad te
trahas. cũ continuo subiecerĩ. ñ
hoc ideo me dixisse. ut oculoᷤ cor¬
dis reciꝑes. qͦs absit inꝗͣ ut ami¬
seris: s ut ãu̾teres qͦs sanos ac ui¬
giles haberes. Apt̾ solã gͦ ꝑ alino¬
diã si aliquid scripserimꝰ qđ̃ scͥpti
post̾iore destruere debeamꝰ ionitas¬
dam ñ ꝓpt̾ tersicori cecitatẽ. quã
cordi tuo nec tͥbui nec Iniii.
attingendũ illud existimaui:
atq identide rogo ut me fident
Quãꝗͣ enĩ scđm honoꝵ uocabu¬
la. q̃ iã eccłiȩ usus optinuit. ep̃a¬
tꝰ p̃sbit̾io maior sit. tñ in multi
reb augustinꝰ ieronimo minore
licet etiã aminore qͦlibet ñ sit
refugienda. uł dedignanda cor¬

Expanded text:
ue tua bona, quae tibi bonitate Domini concessa sunt, in litteris meis posui, non me existimes insidioso blandiloquio posuisse. Si quid autem in te peccavi, dimittas mihi. Nec illud quod de nescio cujus poetae facto ineptius fortasse quam litteratius a me commemoratum est, amplius quam dixi, ad te trahas: cum contihoc ideo me dixisse, ut oculos cordis reciperes — quos absit, inquam, ut amiseris —, sed ut aduerteres, quos sanos ac uigiles haberes. propter solam ergo παλινῳδιαν, si aliquid scripserimus, quod scripto posteriore destruere debeamus, imitandam, non propter Stesichori caecitatem, quam cordi tuo nec tribui nec timui, adtingendum illud existimaui. atque identidem rogo, ut me fidentequamquam enim secundum honorum uocabula, quae iam ecclesiae usus obtinuit, episcopatus presbyterio maior sit, tamen in multis rebus Augustinus Hieronymo minor est, licet etiam a minore quolibet non sit refugienda uel dedignanda cor
Abbreviated transcription (Latin):
in solitudine: in cãpestri contͣ ma¬
re rubrũ. int̾ pharan ⁊ tophel. ⁊ la¬
ban. ⁊ aseroth. ⁊ auri abundanti¬
am. Undecĩ dierũ it̾ de corebad moͬ¬
tem seir:usq cabes barne. Hȩc st̃
u̾ba quib corripuit moyses filios

Expanded text:
n solitudine, in campestri, contra mare Rubrum, inter Pharan et Thophel, et Laban et Aseroth et auri abundantiam. Undecim dierum iter de Horeb ad montem Seir, usque Cades-Barne . Haec sunt verba, quibus corripuit Moyses filios
Abbreviated transcription (Latin):
torib iniuicem. uł de tractoribus
nr̃is tͥbuere mat̾iam contenden¬
di. Hȩc abste u̾ba ñ solũ ex aĩo
dicta sentio: uerũ etiã benigno
aĩo ad consulendũ mͥ. Beniq addsꝰ
qd̾ etiã si ñ adderes appareretꝰ.⁊
dicis. ħ scribo. qr te pure ⁊xͥane

Expanded text:
toribus invicem vel detractoribus toribus invicem vel detractoribus nostris tribuere materiam contendendi. haec abs te uerba non solum ex animo dicta sentio, uerum etiam benigno animo ad consulendum mihi. denique addis, quod, etiam si non adderes, appareret, et dicis: haec scribo, quia te pure e
Abbreviated transcription (Latin):
tentia ñ errauerint. Nã qͥs ẽ qͥ se
uelit cũ quolibet errare: Tresgͥ
restant. eusebiꝰ emisenꝰ. theodorus
eracleotes. ⁊ quẽ paulopꝰ cõmemo¬
ras. ioħes: qͥ dudũ inpontificali g̃¬
fortasse nec nob̃ defuisse qͦs in eoqͥ
asserimꝰ sequeremͣ: quãꝗͣ sic̃ pau¬
lo añ dixi tm̃modo scͥpturis cano¬
nicis hanc ingenuã debeã seruito¬
tem. qͣ eas solas ita seqͣr. ut scͥptoreᷤ
ear̃ nicħ ĩ eis oĩo errasse. nicħ falla
um. ut tres etiã ego tͥb opponã:
possẽ quide ut arbitror facile re¬
ꝑire. si multa legissẽ: uerũtñ iple
ad ipsũ ab om̃ib qͥ aliud sentuut
litt̾arũ eiꝰ tͣctatorib ꝓ uoco: ipsũ
int̾rogans int̾pello. ⁊ reqͥro ĩ eoqͥ¬

Expanded text:
tentia non errauerint. nam quis est, qui se tentia non errauerint. nam quis est, qui se uelit cum quolibet errare? tres igitur restant, Eusebius Emisenus, Theodorus Heracleotes et, quem paulo post commemoras, Iohannes, qui dudum in pontificali grfortasse nec nobis defuisse, quos in eo, quod adserimus, sequeremur, quamquam, sicut paulo ante dixi, tantum modo scripturis canonicis hanc ingenuam debeam seruitutem, qua eas solas ita sequar, ut conscriptores earum nihil in eis omnino errasse, nihil fallaum, ut tres etiam ego tribus opponam, possem quidem, ut arbitror, facile reperire, si multa legissem. uerum tamen ipad ipsum ab omnibus, qui aliud sentiunt, litterarum eius tractatoribus prouoco, ipsum interrogans interpello et req
Abbreviated transcription (Latin):
sensionẽ s simulationẽ timore pe¬
trus inciderat: ut de illo paulus
uerissime scriberet. qd eũ uidisset
ñ recte ing̾dientẽ ad urritatẽ eugłii.
ei q uerissime diceret. qd̃ gentes iu¬
daizare cogebat: qd̃ paulus utiq
ñ cogebat. obħ illa uet̾a ueracit᷑
uͥ opꝰ eẽt obseruans ut dã nanda
ñ ẽẽ monstraret: p̾dicans tñ instai¬
ter. ñ eis. s reuelata gr̃a fidi saluoᷤᷤ
fieri fideles: ne ad ea quẽquã ue¬
lut necessaria suscipienda cõpel¬
leret.Sic aũ credo apłm paulum
ueracit̾ cuncta illa gessisse. nec
uł cogo uel sino talia ueracit̾ ce¬
lebrare: sic̃ nec tu cui uidet᷑ paulꝰ
ea simulasse. cogis istũ uł sinis ta¬
lia simulare. An uis ut etiã ego di¬
cã hanc e̾ẽ sũmã questionis immo

Expanded text:
sensionem sed simulationem timore Pesensionem sed simulationem timore Petrus inciderat, ut de illo Paulus uerissime scriberet, quod eum uidisset non recte ingredientem ad ueritatem euangelii, eique uerissime diceret, quod gentes iudaizare cogebat. quod Paulus utique non cogebat ob hoc illa uetera ueraciter, ubi opus esset, obseruans, ut damnanda non esse monstraret, praedicans tamen instanter non eis sed reuelata gratia fidei salnos fieri fideles, ne ad ea quemquam uelut necessaria suscipienda compelleret. sic autem credo apostolum Paulum ueraciter cuncta illa gessisse nec uel cogo uel sino talia ueraciter celebrare. sicut nec tu, cui uidetur Paulus ea simulasse, cogis istum uel sinis talia simulare. An uis, ut etiam ego dicam hanc esse summam quaestionis, immo
Abbreviated transcription (Latin):
Dico gͦ circuncisionẽ p̾putii. ⁊ cȩtera
huiꝰmodi priori popło ꝑ testam̃tũ
remansisse xp̃ianis legenda tm̃ ad
expectandũ esse ut ueniret fidei
reuelatio. quȩ his significabat᷑ ẽe
uentura. S quauis gentib ĩpo¬
nenda ñ essent ñ tñ sic debuisse au¬
ferri a consuetudine uideoꝵ tanꝗͣ
detestanda atq dã:nanda: Sensim
ꝓiñ atq paulaq̃. feruente sane p̃¬
nossent credentes se iustificari sal
uosq fieri. ñ illis umbris rerũ an
futurarũ tc̾ ĩa uenientiũ atq p̾¬
sentiũ: ut in illoꝵ uideoꝵ uocati¬
one quos p̾sentia carnis dñi ⁊ apłi¬
ca tẽpora sic inuenerant. om̃is illa
consumeret᷑ umbrarũ: hoc ei suf¬
fecisse ad cõm̃dationẽ. ut ñ tanqͣ de¬
testanda. ⁊ similis idolatriȩ uitare¬
tur: ultͣ uero ñ haberet ꝓg̾ssũ ne
putaret᷑ necessaria. tanꝗͣ uł ab illa
cauendam quaus in ea nũꝗͣ fue¬
rim: tñ beniuolentissime ad mon̾e
dignatꝰ es. In cuiꝰ sententiȩ ñ con¬

Expanded text:
Dico ergo circumcisionem praeputii, 769 et caetera hujusmodi, priori populo per Testamentum, remansisse illa Christianis legenda tantum expectandum esset, ut veniret fidei revelatio, quae his significabatur esse ventura. Sed quamvis gentibus imponenda non essent, non tamen sic debuisse auferri a consuetudine Judaeorum, tanquam detestanda atque damnanda. Sensim proinde atque paulatim fervente sana prnossent creuosque fieri, non illis umbris rerum ante futurarum tunc iam uenientium atque praesentium, ut in illorum Iudaeorum uocatione, quos praesentia carnis domini et apostolica tempora sic inuenerant, omnis illa actio consumeretur umbrarum, hoc ei suffecisse ad commendationem, ut non tamquam detestanda et similis idolatriae uitaretur, ultra uero non haberet progressum, ne putaretur necessaria, tamquam uel ab illa cauendam, quamuis in ea numquam fuerim, tamen beniuolentissime admonere dignatus es. in cuius sententiae non con
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ mandatũ peccm̃ suꝑ modũ: hoc
alibi dicit. Lex subint᷑uit. ut abun¬
daret delictũ. Ubi aũ abundauit
delictũ: suꝑhabundauit gr̃a. Et
alibi cũ suꝑiꝰ de dispensatione
gr̃ȩ loqueretur qd̃ ipsa iustificet:
uelut int̾rogans ait. Qd gͦ lex:
Atq huic int̾rogationi. contuuo
respondet. Preuaricationis gr̃apo¬
sita e̾. donec ueniret sem̃ cui pro¬
sub lege. qͦs reos fac̃ lex. ñ ĩplenteᷤ
legem: dũ ñ intelligentes gr̃ȩ bñ¬
ficiũ ad facienda dei p̾cepta qua¬
si de suis iurib suꝑba elatione
p̾sumunt. Plenitudo enĩ caritaᷤ

Expanded text:
 mandatum fieri supra modum, hoc alibi ait: Lex subintravit, ut abundaret delictum. Ubi autem abundavit delictum, superabundavit et gratia . Et alibi, cum superius de dispensatione gratiae loqueretur, quod ipsa justificet, velut interrogans ait. Quid ergo Lex? Atque huic interrogationi continuo respondit: Praevaricationis gratia posita est, donec venisub Lege, quos reos facit Lex, non implentes Legem, dum non intelligendo gratiae beneficium ad facienda Dei praecepta, quasi de suis viribus superba elatione praesumunt. Plenitudo enim Legis
Abbreviated transcription (Latin):
dicebant illi qͥ sine circuneisione
preputii atq aliis obseruationib
umbrȩ futuroꝵ putabant creden¬
tes saluos ẽẽ ñ posse. Ergo ⁊ timotͬe¬
um ꝓpt̾ea cͥcuncidit. ne uideis et
maximȩ cognationi eiꝰ mat̾nȩ sic
uiderent᷑ qͥ ex gentib in xp̃m cre¬
diderant detestari circuncisionẽ
Et titũ ꝓpt̾ea ñ circunciditꝰ ne oc¬
casionẽ daret eis qͥ sñ illa circunci¬
sione dicebant credentes saluos ẽẽ
non posse. ⁊ ad deceptionẽ gentiũ
hoc etiã paulũ sentire iactarent:
qd ipse satis significat ubi ait.
S neq titꝰ qͥ mecũ erat cũ esset g̾cꝰ
cõpulsus ẽ circuncidipt̾ subin¬
troductos aũ falsos fr̃s qui subin

Expanded text:
dicebant illi, qui sine circumcisione dicebant illi, qui sine circumcisione praeputii atque aliis obseruationibus umbrae futurorum putabant credentes saluos esse non posse. Ergo et Timotheum propterea circumcidit, ne Iudaeis et maxime cognationi eius maternae sic uiderentur, qui ex gentibus in Christum crediderant, detestari circumcisionem, et Titum propterea non circumcidit, ne occasionem daret eis, qui sine illa circumcisione dicebant credentes saluos esse non posse, et ad deceptionem gentium hoc etiam Paulum sentire iactarent. quod ipse satis significat, ubi ait: sed neque Titus, qui mecum erat, cum esset Graecus, conpulsus est circumcidi, propter subintroductos autem falsos f
Abbreviated transcription (Latin):
si pꝰ ħ apłoꝵ decretũ petrꝰ habuit
illã in antiochia simulationẽ qua
gentes cog̾et uidaizare. quo iãnec
ipse cogebat᷑. quãuis ꝓpt̾ cõm̃dan¬
da eloquia di quȩ uideis st̃ credita
ñ ꝓhibebat᷑: qͥd mirũ si constringe¬
bat eũ paulus libere asserere. qd c̃
cȩt̾is apłis se iherosolimis decreuis¬
conciliũ petrꝰ fec̃: nec sic mirũ est
qd̃ eũ uolebat paulus ñ timide ob¬
tegere. s fident̾ asserere. qd̵ eũ pa¬
rit̾ sentire iam nouerat: suit qd̃
cũ eo contulerat eugłium. siue qͥ
in cornelii cent̾ionis uocatiõe et̃ diui¬
nitꝰ eũ dehacre amonitũ acceꝑat. siue
qd añꝗͣ illi qͦs timuerat. uenissert an¬
tiociã c̃ gt̃ib eũ ꝯuesci uidat. Neqn. negamꝰ
ĩ hac sententia fuisse ĩa petrũ. in
qua ⁊ paulus fuit. Non itaq t̾c̃
eũ quid in hac re uerũ ẽet doce¬
bat: s eiꝰ simulationẽ qͣ gentes ui¬
darzare cogebant᷑ arguebat. Nos
ob aliud nͥ qr sic om̃ia illa simula

Expanded text:
stolorum decretum Petrus habuit illam in Antiochia simulationem, qua gentes cogeret iudaizare, quoniam nec ipse cogebatur, quamuis propter commendanda eloquia dei, quae Iudaeis sunt credita, non prohibebatur, quid mirum, si constringebat eum Paulus libere adserere, quod cum ceteris apostolis se Hierosolymis decreuisconcilium Petrus fecit, nec sic mirum est, quod eum uolebat Paulus non timide obtegere, sed fidenter adserere, quod eum pariter sentire iam nouerat, siue quod cum eo contulerat euangelium siue quod in Cornelii centurionis uocatione etiam diuinitus eum de hac re admonitum acceperat siue quod, antequam illi, quos timuerat, uenissent Antiochiam, cum gentibus eum conuesci uiderat. neque enim negamus in hac sententia fuisse iam Petrum, in qua et Paulus fuit. non itaque tunc eum, quid in ea re uerum esset, docebat, sed eius simulationem, qua gentes iudaizare cogebantur, arguebat non ob aliud, nisi quia sic illa om
Abbreviated transcription (Latin):
to illo die paschał uigiliȩ. Qd̃ si
malũ e̾̃ẽ dixerimꝰ: ñ solũ romanã
eccłiam. s etiã multa ei uitina
⁊ aliquanto remotiora dã nabunꝰ
ubi mos ide tenet᷑ ⁊ manet. Si aũ
ñ ieuinare sabbato malũ puta
uerimꝰ : tot eccłias orientis. ⁊ mul¬
to maiorẽ orbis xͥani partẽ qͣ teme¬
ritate cͥminabimͣ: Placet ne tͥ ut
mediũ quidd̃a ẽẽ dicamꝰ: qd tñ ac¬
ceptabile sit ei. qͥ hoc ñ simulate
s congruenti societate atq obser¬
uantia fecerit: Et tñ nicħ iñ legimꝰ
in canonicis libris p̾ceptũ ẽe xp̃ia¬
nis quantomagis illud malũ dice
ñ audeo. qd̵ d̾m p̾cepisse ipsa xͥana

Expanded text:
to illo die paschalis uigiliae. quod si to illo die paschalis uigiliae. quod si malum esse dixerimus, non solum Romanam ecclesiam, sed 30 etiam multa ei uicina et aliquanto remotiora damnabimus, ubi mos idem tenetur et manet. si autem non ieiunare sabbato malum puta-B uerimus, tot ecclesias orientis et multo maiorem orbis Christiani partem qua temeritate criminabimur! placetne tibi, ut medium quiddam essedicamus, quod tamen acceptabile sit ei, qui hoc non simulate, sed congruenti societate atque obseruantia fecerit ? et tamen nihil inde legimus in canonicis libris praeceptum esse Christianis. quanto magis illud malum dicere non audeo, quod deum praecepisse ipsa Christiana
Abbreviated transcription (Latin):
in eugłio salus credentib ẽẽ ñ pos¬
set. Ipsũ enĩ senserant uehem̃tissi¬
mũ gr̃ȩ p̾dicatorẽ. ⁊ intentionien¬
rũ maxime adu̾sũ. docentẽ ñ ꝑil
lã hõiem iuistificari. s ꝑ gr̃amiħ
xp̃i cuiꝰ p̾nuntiandȩ causa ille
umbrȩ in lege mandate st̃: ⁊ ideo
illi inuidiã ⁊ ꝑsecutionẽ concitare
molientes. tanꝗͣ inimicũ legi mai¬
falsȩ criminationis inuidiã. con¬
gruentiꝰ deuitare ñ posset. quã
ut ea ipse celebraret. quȩ dã na¬
re tanꝗͣ sacrilega putabat᷑: atq
ita ostenderet: nec uideos t̾c ab eiᷤ
tanꝗͣ a nefariis ꝓhibendos. nec
gentiles ad ea tanꝗͣ ad necessaria
cõpellendos. Nã si re uera sic ea re¬
ꝓbaret. quẽ admodũ de illo auditũ
erat. ⁊ ideo celebranda susciperet
ut actione simulata suã posset
occultare sententiã: ñ ei dic̾et iaco¬

Expanded text:
in euangelio salus credentibus esse non posin euangelio salus credentibus esse non posset. ipsum enim senserant uehementissimutn gratiae praedicatorem et intentioni eorum maxime aduersum docentem non per illa hominem iusti cujus praenuntiandae causa illae umbrae in lege mandatae sunt. Et ideo illi invidiam et persecutionem concitare molientes, tanquam inimicum legis manfalsae criminationis inuidiam congruentius deuitare non posset, quam ut ea ipse celebraret, quae damnare tamquam sacrilega putabatur, atque ita ostenderet nec Iudaeos tunc ab eis tamquam a nefariis prohibendos nec gentiles ad ea tamquam ad necessaria conpellendos. Nam si re uera sic ea reprobaret, quem ad modum de illo auditum erat, et ideo celebranda susciperet, ut actione simulata suam posset occultare sententiam, non ei diceret Iaco
Abbreviated transcription (Latin):
sis ⁊ impende in eos ut radant ca¬
pita: ⁊scient om̃s qr quȩ de te au¬
diert falsa st̃: s sequeris ⁊ ipse
custodiens legem. De gentib aũ
qui credidert̃ nos mandauimꝰ ui¬
dicantes nicħ eiꝰ modi seruare illos.
nisi ut obseruent ab idolis ĩmola¬
to. ⁊ sanguine. ⁊ a fornicatione. H
ut opinor obscurũ ẽ. ⁊ iacobũ hoc
id eo monuisse. ut scirent falsa e̾
que de illo audierant hi qͥ xpͣm
legis: ne ꝑ doctrinã xp̃i uelut sa¬
crilega nec do mandante conscͥp¬
ta dã nari putaret᷑ quȩ ꝑ moy¬
sen patͥb fuerant ministrata. h
enĩ de paulo iactauerant. ñ illi
qͥ intelligebant quo aĩo a uideis
fidelib obseruari tc̾ ista deberert
ꝓpt̾ cõm̃dandã scilicet auctorita¬
cã sc̾̃itatẽ. ñ ꝓpt̾ adipiscendã sa¬
lutẽ quȩ iã in xp̃o reuelabat᷑ ⁊ ꝑ
baptismi sacram̃tũ ministrabat᷑
s illi ħ de paulo sparserant: qͥ sic ea
uolebant obseruari. tanꝗͣ sñ his

Expanded text:
in eos, ut radant capita, et scient omnes, quia, quae de te audierunt, falsa sunt, sed sequeris et ipse custodiens legem. de gentibus autem, qui crediderunt, nos mandauimus iudicantes nihil eius modi seruare illos, nisi ut obseruent ab idolis immolato et a sanguine et a fornicatione. non, ut opinor, obscurum est et Iacobum hoc ideo monuisse, ut scirent falsa esse, quae de illo audierant hi, qui, culegis, ne per doctrinam Christi uelut sacrilega nec deo mandante conscripta damnari putarentur, quae per Moysen patribus fuerant ministrata. hoc enim de Paulo iactauerant non illi, qui intellegebant, quo animo a Iudaeis fidelibus obseruari tunc ista deberent propter commendandam scilicet auctorita adipiscendam salutem, quae iam in Christo reuelabatur et per baptismi sacramentum ministrabatur, sed illi hoc de Paulo sparserant, qui sic ea uolebant obseruari, tamquam sine his
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓderat: sicut alibi aꝑte dicit. Nã
tuus est. Hoc declarat ⁊ qđ̃ iꝑse
cõmemorasti. euacuati estis axͦ:
qͥ in lege iustificamini a gr̃a
excidistis. Illos itaq arguit. qui
se ustificari in lege credebant:
ñ qui legitima illa in eiꝰ honore
a qͦ mandata st̃ obseruabant: in¬
telligentes ⁊qr p̾nuntiandȩ ue¬
ritatis ratione mandata sint:⁊
quousq debeant ꝑdurare: unde
est illud qd ait si spũ ducimini:
ñ adhuc estis sub lege. Uñ uelut
colligis apparere qͥ sub lege est.
ñ dispensatiue ut nr̃os puta ᷤᷤ uo¬
luisse maiores.s uere ut ego in
na michi uidet᷑ questio: qͥd sit eẽ
sub lege. sic quẽadmodũ apłscul¬
pat. Neq enĩ hoc eũ ꝓpt̾ circun¬
cisionẽ arbitror dicere. aut illa
sacͥficia quȩ tc̃ facta a patͥb. nc̃¬

Expanded text:
proderat, sicut alibi aperte dicit: nam tuus est. hoc declarat et quod ipse commemorasti: euacuati estis a Christo, qui in lege iustificamini; a gratia excidistis. illos itaque arguit, qui se iustificari in lege credebant, non qui legitima illa in eius honore, a quo mandata sunt, obseruabant intellegentes, et quia praenuntiandae ueritatis ratione mandata sint et quo usque debeant perdurare. unde est illud, quod ait: spiritu ducimini, non adhuc estis sub lege, unde, uelut colligis, apparere, qui sub lege est, non dispensatiue; ut nostros putas uoluisse maiores, sed uere, ut ego intna mihi uidetur quaestio, quid sit esse sub lege sic, quem ad modum apostolus culpat. neque enim hoc eum propter circumcisionem arbitror dicere aut illa sacrificia, quae tunc facta a patribus n
Abbreviated transcription (Latin):
lacit̾ dixisse credo: quantomagis
equũ est me crede apł i paulũ ñ
aliud sensisse quã scͥꝑserit. uͥ ait
de petro ⁊ barnaba. cũ uiderẽ q ñ
recte ing̾derent᷑ad ueritatẽ eugli
dixi petro corã om̃ib. si tu cũ sis
uideus. gentilit̾. ñ uidaice uiuis.
quomͦ gentes cogis uidarrare: De
quo enĩ certꝰ sũ qd̃ me scribendo ł
loq̃ndo ñ fallat. si fallebat aplsfi¬
lios suos qͦs iterũ parturiebat do¬
quib cũ p̾misisset dicens. q̃ aũ scri¬
bo uob̃ ecce corã do qr ñ m̃tior. nos
tñ ueracit̾ scribebat. s nescio qͣ di¬
spensatoria simulatione fallebat
uidisse se petrũ ⁊ barnabã ñ recte
ing̾dientes ad ueritatẽ eugłii. ac
petro in faciẽ restitisse. ñ ob aliud
nisi qd̃ gentes cogeret uidaizare :¬
Atenĩ satiꝰ ẽ crede. apłm paulum
aliqͥd ñ uere scripsisse: quã apłm
petrũ ñ recte aliquid egisse: ħsi

Expanded text:
laciter dixisse credo, quanto magis laciter dixisse credo, quanto magis aequum est me credere apostolum Paulum non aliud sensisse, quam scripserit, ubi ait de Petro et Barnaba: cum uiderem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixi Petro coram omnibus: si tu: cum sis Iudaeus, gentiliter et-non Iudaice uiuis, quomodo gentes cogis iudaizare? de quo enim certus sim, quod me scribendo uel loquendo non fallat, si fallebat apostolus filios suos, quos iterum parturiebat, docens: quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior, non tamen ueraciter scribebat, sed nescio qua dispensatoria simulatione fallebat, uidisse se Petrum et Barnaban non recte ingredientes ad ueritatem euangelii ac Petro in faciem restitisse non ob aliud, nisi quod gentes cogeret iudaizare? \'At enim satius est credere apostolum Paulum aliquid non uere scripsisse, quam apostolum Petrum non recte aliquid egisse.\' hoc si
Abbreviated transcription (Latin):
didici h̃c timorẽ honorẽq defer¬
re: ut nullũ eoꝵ ai torẽ scriben¬
do errasse aliqͥd firmissime creda:
Aut si ^ imneis offendolict̾is qd̃ uide¬
atur contͣriũ ueritati. nicħ aliyd
qua uł m̃dosũ ẽẽ codic̃e. uł int̾p̾¬
tem ñ assecutũ e̾ẽ qđ dictũ e̾. uel¬
minime intellexisse ñ ambigam.
Alos aũ ita lego: ut qͣntalibet
scĩtate doc trinaq p̃polleant. ñ
ideo uerũ putẽ. qr ipsi ita sense¬
canonicos. ł ꝓbabil ratione. qđ a
uero ñ abhorreat. ꝑsuadere potue¬
runt. Nec te mifrat sentire aliod
existimo. Prorsus inꝗͣ ñ te arbitͦr
sic legi tuos libros uelle. tanꝗͣ ꝓ
riũ est. Absit ħ a pia humilitate ⁊
ueraci de temet ipso cogitatione:
qͣ nͥ e̾es p̾ditꝰ ñ utiq diceres. utinã
mereremͣ cõplexꝰ tuos. ⁊ collatiõe
mutua uł doceremꝰ aliqͣ uł disc̾e¬
mus. Qd si teipsũ considatione ui¬
tȩ ac moꝵ tuoꝵ ñ simulate. ñ fal¬

Expanded text:
didici hunc timorem honoremque deferdidici hunc timorem honoremque deferre, ut nullum eorum auctorem scribendo errasse aliquid firmissime credam ac, si aliquid in eis offendero litteris, quod uideatur contrarium ueritati, nihil aliud quam uel mendosum esse codicem uel interpretem non adsecutum esse, quodminime intellexisse non ambigam. Alios autem ita lego, ut quantalibet sanctitate doctrinaque polleant, non ideo verum putem, quia ipsi ita sensecanonicos uel probabili ratione, quod a uero non abhorreat, persuadere potuerunt. nec te, mi frater, sentire aliud existimo; prorsus, inquam, non te arbitror sic legi tuos libros uelle tamquam prium est. absit hoc a pia humilitate et ueraci de temet ipso cogitatione, qua nisi esses praeditus, non utique diceres: utinam mereremur complexus tuos et conlatione mutua uel doceremus aliqua uel disceremus! Quod si te ipsum consideratione uitae ac morum tuorum non simulate, non fal
Abbreviated transcription (Latin):
uł lerosolimis ab iacobo admonitꝰ
cũ eis qͥ uouerant. legitima illa ce¬
lebranda suscepit. ut iuderet᷑ pu
tars ꝑ ea sacram̃ta etiã xp̃iaña sa¬
lutẽ dari: s ne illa quȩ pͥorib ut
congruebat tẽporib in ũbris re¬
rũ futurarũ deus fieri uisserat.
tanꝗͣ idolatriã gentiliũ dã nare
crederet᷑. ħ ẽ enĩ qd̵ illi iacobꝰ ait.
auditũ de illo ẽẽ qd̵ discissionẽ do¬
ceat a moyse: qđ utiq nefas ẽ ut
credentes in xp̃m discindant᷑ a ꝓpħa¬

Expanded text:
uel Hierosolymis a Iacobo admonitus uel Hierosolymis a Iacobo admonitus cum eis, qui uouerant, legitima illa celebranda suscepit, ut putari uideretur per ea sacramenta etiam Christianam salutem dari, sed ne illa, quae prioribus, ut congruebat, temporibus in umbris rerum futurarum deus fieri iusserat, tamquam idolatriam gentilium damnare crederetur. hoc est enim, quod illi Iacobus ait auditum de illo esse, quod discissionem doceat a Moyse, quod utique nefas est, ut credentes in Christum discindantur a p
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt fr̃ qͦt milia st̃ in uidea. qͥ cre¬
didert̃ in xp̃mꝰ Et hi om̃s emulato¬
res st̃ legis. Audiert̾ aũ de te quia
discissionẽ doces a moyse. eoꝵ
qui ꝑ gentes st̃ uideoꝵ: dicens ñ
debere circuncide filios suos: ne¬
q scd̃m consuetudinẽ ing̾di. Qd
gͦ est: utiq oportet conuenire
multitudinẽ. audient enĩ tesu

Expanded text:
t millia sunt in Judaea, qui crediderunt in Christum: et hi omnes aemulatores sunt Legis. Audierunt autem de te, quia discissionem doces a Moyse, eorum qui per gentes sunt Judaeorum, dicens non debere circumcidere eos filios suos, neque secundum consuetudinem ingredi. Quid ergo est? Utique oportet convenire multitudine
Abbreviated transcription (Latin):
obedierunt uoci meȩ. ñ uidebt t̾¬
tiones hic breuit̾ ⁊ obscure moy¬
ses enumerat dicens In solitudi¬
ne: in qͣ ostendit eos ꝓ aquȩ penu
gitur. Iurgatꝰ popłs contͣ moy sen
ait. Da nob̾ aꝗͣ ut bibamꝰ. Quib
respondit moy ses. Qͥd uirgamins

Expanded text:
obedierunt voci meae, non videbunt tetiones hic breviter et obscure Moyses enumerat dicens: In solitudine, in qua ostendit eos pro aquae penurgitur: Jurgatus populus contra Moysen ait: Da nobis aquam ut bibamus . Quibus respondit Moyses: Quid jurga
Abbreviated transcription (Latin):
tus e̾ in eis. Terctia tẽptatio conti¬
netur in eo qd ait. in cãpestͥ contra.
mare rubrũ: In qͦ loco murmuraᷤ
egy ptios fuisse moy si ñ credidert̃.
sibi de u̾bo dñi dicenti: s potiꝰ eoᷤ
se subsequi tiuert. Uñ dr. Patͣs¬

Expanded text:
tus est in eis . Tertia tentatio continetur in eo quod ait: In campestri contra mare Rubrum. In quo loco murmurassremptos Aegyptios fuisse, Moysi non crediderunt sibi de verbo Domini dicenti, sed potius eos se subsequi timuerunt. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
Petis. uł potiꝰ fiducia caritatis i¬
bes: ut in scͥpturarũ cãpo. sine
nr̃o inuicẽ dolore ludamꝰ. Etqͣde
q̃ntũ ad me attinet: serio nos ista
qũa ludo ag̾e mallem. Qd si hoc
uerbũ t ꝓpt̾ facilitatẽ po¬
nere placuit: ego fateor maiꝰ ali¬
qͥd expeto abenignitate uiriũ tu¬
arũ prudentia q tã docta ⁊ oci¬
osa annosa. studiosa. ingeniosa
rũetiã dictante sp̾usc̾o. ut i
magnis ⁊ laboriosis questionib
ñ tanqͣ ludentẽ in cãpo scͥptura

Expanded text:
ia caritatis iubes, ut in scripturarum campo sine nostro inuicem dolore ludamus. equidem, quantum ad ad me adtinet, serio nos ista quam ludo agere mallem. quodsi hoc uerbum tibi propter facilitatem ponere placuit, ego, fateor, maius aliquid expeto a benignitate uirium tuarum prudentiaque tam docta et otiosa, annosa, studiosa, ingeniosa rum etiam dictante spiritu sancto, ut in magnis et laboriosis quaestionibus non tamquam ludentem in campo scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
bantes. dũ sc̾am ⁊ munitissima se¬
dem cui subtilit̾ irrepsere obsideN:
cunctos fideles ne ad illud firmissi¬
mum quonda in syon refugiũ cos¬
uolemꝰ exercent. Fateor siquide.
oris eoꝵ longe lateq diffusũ uirus.
om̃ium quib odor uitȩ in uitã
erat. odorẽ uertit in mortem. so¬
tra hc̃ serpentem suffocantemꝙ¬

Expanded text:
bentes dum sanctam et munitissimam sebentes dum sanctam et munitissimam sedem cui subtiliter inrepsere obsident, cunctos fideles, ne ad illud firmissimum quondam in Sion refugium conuolemus, exterrent. fetor siquidem oris eorum longe lateque diffusus omnium, quibus odor uitae in uitam erat, odorem uertit in mortem. Contra hunc serpentem suffocantem
Abbreviated transcription (Latin):
darũ manifestatio ꝑsonarũ. Patͣs
enim ⁊ qͥ iam quieuert martyres
& concordes. cyprianꝰ. hilariꝰ. am
brosius. ⁊ quib etiã n̾c ꝑmanere
adhuc in carne necessariũ ẽ. qͥ st̃
colũr nȩ. ⁊ firmam̃ta ȩccłie catho¬
licȩ. aureliꝰ augustinꝰ. ⁊eronimꝰ
multa iam aduersus hanc nefari-¬
am heresim. absq designatione
nominũ hereticoꝵ. scriptis ꝓba¬
tissimis edidert᷑: quã ꝗͣ ⁊ hȩc uene¬
natissimoꝵ dogmatũ abomina¬
tio. habet etiã n̾c uiuentes mor¬
tuos. mortuos q uiuentes. Nã¬
⁊ origenes ⁊ pͥscillianꝰ. ⁊ iouinianꝰ
olim apud se mortui. in his uiuuit:
⁊ ñ solũ uiuunt. uerũ etiã loquon¬
tur: n̾c uero pelagiꝰ ⁊ celestiꝰ si in
his ꝑseuerauerint. uiuentes mor¬
tui. ecce adu̾sus eccłiam qd miserũ
est. ⁊ quod multo miseriꝰ in eccłia
palam sibilant: impuq serpente
iubrantib infecta linguis ora lã¬

Expanded text:
darum manifestatio personarum. Patres darum manifestatio personarum. Patres enim et qui jam quieverunt martyres et concordes, Cyprianus, Hilarius, et Ambrosius, et quibus etiam nunc permanere adhuc in carne necessarium est, qui sunt columnae et firmamenta Ecclesiae catholicae, Aurelius Augustinus et Hieronymus, multa iam aduersus hanc nefariam haeresim absque designatione nominum haereticorum scriptis probatissimis ediderunt. quamquam et haec uenenatissimorum dogmatum abominatio habet etiam nunc uiuentes mortuos mortuosque uiuentes. nam Origenes et Priscillianus et Iouinianus, olim apud se mortui, in his uiuunt, et non solum uiuunt uerum etiam loquuntur; nunc uero Pelagine et Caelestius, si in his perseuerauerint uiuentes mortui, ecce aduersus Ecolesiam, quod miserum est, et, quod multo miserius est, in ecclesia palam sibilant impiique serpentes uibrantibus infecta linguis ora lam
Abbreviated transcription (Latin):
sibilitatis ẽ.
tionis meȩ
beatissimi
sacerdotes.
s artissimȩ
ac pene ex¬
tremȩ ut
ipsi agnoscitis necessitatis: ut
ego nc uidear. Qd quide ut fa-¬
cerẽ inuiria coactꝰ sum:. ñ solũ
defensor fidei meȩ. s etiã ꝑfidiȩ
manifestator alienȩ. Sicut enĩ
purgationi ꝓpriȩ studere debeo
ꝓpt̾ conscientiã: conscientiam
aut̃e dico ñ meã s alteriꝰ: ita
dep̾hensos in grege ouiũ lupoᷤ.
ostentare ad digitũ cogor ꝓpt̾
fide ⁊ zelum: zelũ aũ ñ meũ di¬
co s xp̃i: s neq ego cũ sim mi¬
nimus om̃iũ: aliqͥd temeritate p̾¬
sumo. Michi necessitas e̾ iniuriã
manifefestare qũa passus sum:
cunctis pateat qͥ fecert̾. Dei enĩ
⁊ uoluntas ⁊ ordinatio ẽ. ut ma¬
lum quod ꝑ patientiã tolerabat᷑.
necessariȩ ꝓderetur:⁊ ꝑ contenti¬
onem furoris eoꝵ ipsis dignã mer¬
cede quã oportuit erroris sui re¬
cipientib. ñ solũ pessimoꝵ deno¬
tatio fieret dogmatũ: s corripien¬

Expanded text:
sibilitatis non est tionis meae, beatissimi sacerdotes, sed artissimae ac paene extremae, ut ipsi agnoscitis, necessitatis, ut ego nunc uidear. quod quidem ut facerem, iniuria coactus sum, non solum defensor fidei meae sed etiam perfidiae manifestator alienae. sicut enim purgationi propriae studere debeo propter conscientiam — conscientiam autem dico non meam sed alterius —, ita et deprehensos in grege ouium lupos ostentare ad digitum cogor propter fidem et zelum — zelum autem non meum dico sed Christi. sed neque ego, cum sim minimus omnium, aliquid temeritate praesumo: mihi necessitas est iniuriam manifestare, quam passus sum. cunctis pateat qui fecerunt. Dei enim et uoluntas et ordinatio est, ut malum, quod per patientiam tolerabatur, necessarieonem furoris eorum ipsis dignam mercedem quam oportuit erroris sui recipientibus, non solum pessimorum denotatio fieret dogmatum, sed corripien
Abbreviated transcription (Latin):
tis tuȩ
scripta ꝑcepi. in quib animũ tu¬
um dolore cõmotũ de filiȩ dormi¬
tione cognoui. Non alud pͥncipa¬
lit̾ admiratꝰ sum. quã xp̃iani pecea¬
toris in te ablatã uirtutẽ fuisse:
ut animũ flecteres ad dolorẽ. Stu

Expanded text:
tis tuae scripta percepi, in quibus animum tuum dolore commotum de filiae dormitione cognovi. Non aliud principaliter admiratus sum, quam Christiani pectoris in re ablatam virtutem fuisse, ut animum flecteres ad dolorem. Stu