comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ctpio. Illud eñi sempiterne: in uerbo unico dictum est. Si transitoriae
dictum est adõ fiat: erat utiq creatitra aliqua unde iam talis fueret uox
Sed quia antequã dicer& fut. nulla extitit creatura ipsum fiat qđ dictum ẽ in
atteruitate uerbi non iuiuocis sono enuntiatõ est. Non septies adõ uisa: septiesq
audata est creatura: quae antequam creatura fiene ꝑfecte ab illo ẽ. uisa: sed
dum nos singula indentes laudamus. taniquam ipse uideat saudetq ꝑnos: sicut
st illuo. Non estis uos qui loquimini: sed sp̃s patris u̾ri. Proinde sicut ipst ꝑ
nos loquitur: ita uidet & laudat ꝑnos. Sed ꝑse perhenniter ac sempiterne
uidet : ꝑ nos uero temporaliter. Adtende uniutrsaliter creaturam in prin¬
cipio ualde bonam uocari singulariter uero tantũ bonã: Quia & memb
corporis cum sint singula bona. maius tamen bonum faciunt: dũ fingula

Expanded text:
cipio. Illud enim sempiterne in verbo unico dictum est. Si transitorie cipio. Illud enim sempiterne in verbo unico dictum est. Si transitorie dictum est a Deo Fiat, erat utique creatura aliqua, unde jam talis fieret vox. Sed quia antequam diceret Fiat, nulla exstitit creatura, ipsum Fiat quod dictum est, in aeternitate Verbi, non in vocis sono, enuntiatum est. 16. Non septies a Deo visa, septiesque laudata est creatura, quae antequam fieret perfecte ab illo est visa; sed dum nos singula videntes laudamus, fit tanquam ipse videat, laudetque per nos, sicut est illud: Non estis vos, qunos loquitur, ita videt et laudat per nos; sed per se perenniter ac sempiterne videt, per nos vero temporaliter. 17. Attende universaliter creaturam in principio valde bonam vocari, singulariter vero tantum bonam, quia et membra corporis, cum sint singula bona, majus tamen bonum faciunt, dum singula
Abbreviated transcription (Latin):
turam ipsam contemplabatur: quodãmodo uesptrascebat. Non aut̃ ꝑmani¬
do in eius creaturar contuitu: sed laudem eius addm̃ refereris: eamq melius
indiuina ratione conspiciens: continuo manre fiebat. Si uero ꝑmaneret ius¬
lecto creatore in creaturȩ aspectu: iam non uesꝑa. sed nox utiq fieret. Du
se creatura melius iidõ. quam inse ipsa nouerit: ipsa sua cognitio quar
maior indõ ẽ: dies & lux dicitur. Cognitio uero sua instipsa ad compen¬
sationem cognitionis ilius quae est in dõ. & uia longe inferior ẽ: uespera
nominator. Idõq post uesperam. mane fiebat quia dum sũa inse cognitio¬
uem sibi satis facere nomagnosceret: ut se plenius nos se potuissa. addm̃ ses
referebat creatura: in quo se dies agnoscendo melius fuer&e. Non sic quenias¬
modum nos transitoruȩ dicimus fiatꝰ aliquid: sic ds̃ dixit. fiat cȩlum in prin¬

Expanded text:
aturam ipsam contemplabantur, quodammodo vesperascebat; non autem permaneaturam ipsam contemplabantur, quodammodo vesperascebat; non autem permanendo in ejus creaturae contuitu, sed laudem ejus ad Deum referens, eamque melius in divina ratione conspiciens, continuo mane fiebat. Si vero permaneret, neglecto Creatore, in creaturae aspectu jam non vespera, sed nox utique fieret. 14. Dum se creatura melius in Deo quam in se ipsa noverit, ipsa sui cognitio, quae major in Deo est, dies et lux dicitur. Cognitio vero sua in seipsa, ad compensationem cognitionis illius, quae est in Deo, quia longe inferior est, vespera nominatur. Ideoque post vesperam mane fiebat . Quia dum suam in se cognitionem sibi satisfacere non agnosceret, ut se plenius nosse potuisset, ad Deum esse referebat creatura, in quo dies se agnoscendo melius fieret. 131 15. Non sic quemadmodum nos transitorie dicimus, fiat aliquid, sic Deus dixit Fiat coelum in prin
Abbreviated transcription (Latin):
ans tantũ non formans. Hoc & de hõib bonismalisq acciprendum est.
st adnumerata celi terręq creaturam. idõ nominatur ingenesi sp̃s sc̃s
ut quia suꝑ ferri eum dici oportebat. ante illa nominarentur. quorum creato
sp̃s sc̃s suꝑferri diceretur. Quod & apłs indicat: dum suꝑeminentẽ uiam
caritatis demonstrat. Idõ suꝑferri aquis dicitur sp̃s sõs: Quia donum ẽ. di
in quo subsistenter requieseimus: atq protegendo nos suꝑ fertur nobis. Una¬
quȩq natura: suo pondere nittur. Ignis autẽ & oleum merito superiora
semꝑ appetunt: quia per ipsorum figuram. suꝑferri uniuersȩ creaturae
sp̃s sc̃s probatur. Dies prior factus angłi st̃. Quorum propter unitatẽ in sini¬
andam non dies primꝰ: sed dies dictus est unus. Et idcirco ipse repetitur sq
in executione creaturȩ. Qui dtes. hoc est natura angłorum. quando cre¬

Expanded text:
m creans, non formans. Hoc et de hominibus bonis malisque accipiendum est. m creans, non formans. Hoc et de hominibus bonis malisque accipiendum est. 10. Post annumeratam coeli terraeque creaturam, ideo nominatur in Genesi Spiritus sanctus, ut quia superferri eum dici oportebat, ante illa nominarentur quorum creator Spiritus sanctus superferri diceretur. Quod et Apostolus indicat , dum supereminentem viam charitatis demonstrat. 11. Ideo superferri aquis sanctus dicitur Spiritus, quia donum est Dei in quo subsistentes requiescimus, atque protegendo nos superfertur nobis. 12. Unaquaeque natura suo pondere nititur. Ignis autem et 130 oleum merito superiora semper appetunt, quia per ipsorum figuram superferri universae creaturae Spiritus sanctus probatur. 13. Dies prior factus angeli sunt, quorum propter unitatem insinuandam non dies primus, sed dies dictus est unus; et idcirco ipse repetitur semper in exsecutione creaturae. Qui dies, hoc est, natura angelorum, quando cre
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ sonus. Materia ex qua cȩlum terraq formata ẽ: idõ informis uo¬
cata ẽ. Quia nondum ex ea formata trant: quar formari restibant. uerũ
sa materia: ex nihilo facta erat. Aliud ẽ. aliquid fieri posse: aliud
fieri necesse esse. Fieri necesse ẽ quod ds̃ naturis inseruit: fitri autẽ
posse ẽ quod extra cursum inditum. naturarum creator ut faceret
quando uoluit reseruauit. Non ex hoc substantiã habere credendae
sunt tenebrȩ: Quia dicit dñs ꝑ propħãm. Ego dñs formans lucem &
eans tenebras. Sed quia angelica natura. quae non ẽ prȩuaricata.
lux dicitur: illa autẽ quae pręuaricata ẽ: tenebrarũ nomine nuncu.¬
patur. Unde & in principio lux atenebris diuiditur. Ped quia & hos &
los ds̃ creauit: in de formans luctm & creaus tenebras. Uerũ tamen¬
bonos angelos non tantũ creans: sed &iam formans. Malos uero: crer¬

Expanded text:
id est, sonus. 7. Materia ex qua coelum terraque formata est, ideo informis void est, sonus. 7. Materia ex qua coelum terraque formata est, ideo informis vocata est, quia nondum ea formata erant quae formari restabant, verum ipsa materia ex nihilo facta erat. 8. Aliud est aliquid fieri posse, aliud fieri necesse esse. Fieri necesse est, quod Deus naturis inservit; fieri autem posse est, quod extra cursum inditum naturarum Creator, ut faceret, quando voluit, reservavit. 9. Non ex hoc substantiam babere credendae sunt tenebrae, quia dicit Dominus per prophetam: Ego Dominus formans lucem, et creans tenebras ; sed quia angelica natulux dicitur; illa autem quae praevaricata est, tenebrarum nomine nuncupatur. Unde et in principio lux a tenebris dividitur. Sed quia et hos et illos creavit, inde formans lucem et creans tenebras, verubonos angelos non tantum creans, sed etiam formans; malos vero tantu
Abbreviated transcription (Latin):
luntas indõ ut mundum conderet orta ẽ: Sed noua uoluntas indm̃ exorta
non ẽ: Quia &e si inte mundus non erat. in arterna tamen ratione & consili
semꝑ erat. Dicunt quidam. Quia subito uoluit ds facere mundum. quod
ante non fecit. uoluntatẽ dĩ inmutari arbitrantes: qui aliquando uoluit.
qt aliquando non uoluit. Quib respondendum est. Uoluntas dĩ as est. & ui
non ipse aliud ẽ: aliud uoluntas eius. Sed hoc est illi uelle qͥuod ipse ẽ. &
quod ipse est utiq aeternum & in cõmutabile est. Hoc est ergo uoluntas eius.
teries exqua fornatus ẽ. mundus: origuie non tempore res ase factas pre¬
cessit. ut sonus cantum. Prior enim estsonus cantu: & uia suauitas cantibea⁊ ꝑturet
ad sonum uocis: non sonus ꝑtinet ad suauitatem: ac ꝑhoc ꝑtinret ad suauita.¬
m. ac ꝑhoc utrumq simul sunt. Sed ille adquem ꝑtinet cantus prior ẽ.

Expanded text:
luntas in Deo ut mundum conderet orta est? Sed nova voluntas in Deo exorta luntas in Deo ut mundum conderet orta est? Sed nova voluntas in Deo exorta non est, quia etsi in re mundus non erat, in aeterna tamen ratione et consilio semper erat. 5. Dicunt quidam: Quid subito voluit Deus facere mundum, quem ante non facit? Voluntatem Dei immutari arbitrantes, qui aliquando voluit quod aliquando non voluit. Quibus respondendum est: Voluntas Dei Deus est, quia non ipse aliud est, aliud voluntas 129 ejus, sed hoc est illi velle quod ipse est et quod ipse est, utique aeternum et incommutabile est. Haec est ergo voluntas ejus. 6. Materies ex qua formatus est mundus , origine, non tempore, res a se factas praecessit, ut sonus cantum. Prior enim est sonus cantu, quia suavitas cantilenae ad sonum vocis, non sonus pertinet ad suavitatem; ac per hoc utrumque simul sunt, sed ille ad quem pertinet cantus prior est,
Abbreviated transcription (Latin):
terita. & prȩsentia in animo sunt potius reguirenda. Tna ista prȩte
do. prȩsentia contuendo futura expectando. Speramus igitur adueni¬
entia. inturmur pręfentia: recolimus tranfeuntia Hȩc non ita indm̃ st̃
ox rerum unuersitate conpositus: alter in breui quodam modo creatus est
mundus. Ratio mundi: de uno consideranda ẽ. homine. Nam sicut per
dimensiones actatum ad finem homo uergitur: ita & mundos per hoc quod
distenditur tempore deficit. Quia unde homo atq mundus crescere uidentor:
de uterq minuitur. Prustra dicitur ꝑtanta retro tempora dõ uacanti noua
promundo faciendo orta fuisse cogitatio. Quando in suo consilio arterno mane-
ret huius mundi constructio. nec tempus ante puacipium: sed aeternitas fue¬
t. Tempus uero a substitutione creaturȩ: non creatura cȩpit atempore.
uidam aiunt Quid faciebat ds̃ antequam cęlum faceret: Ccur noua uo-¬

Expanded text:
terita et praesentia, in animo sunt potius requirenda. 4. Tria ista, prterita et praesentia, in animo sunt potius requirenda. 4. Tria ista, prdo, praesentia contuendo, futura exspectando. Speramus igitur advenientia, intuemur praesentia, recolimus transeuntia. Haec non ita in Deo ex rerum universitate compositus, alter in brevi quodam modo creatus est mundus. 2. Ratio mundi de uno consideranda est homine. Nam sicut per dimensiones aetatum ad finem homo vergit, ita et mundus per hoc quod distenditur tempore, deficit, quia unde homo atque mundus crescere videtur, inde uterque minuitur. 3. Frustra dicitur per tanta retro tempora Deo vacanti novam pro mundo faciendo ortam fuisse cogitationem, quando in suo aeterno maneret consilio hujus mundi constructio; nec tempus ante principium, sed aeternitas. Tempus vero a substitutione creaturae, non creatura coepit a tempore. 4. Quidam aiunt: Quid faciebat Deus antequam coelos faceret? Cur nova vo
Abbreviated transcription (Latin):
quae temporaliter iam uoluitur formarentur: nec ipsi utiq ualebat ten¬
pus. Cempus igitur: non ad eas creaturas quar supra cȩlos sunt: sed e
ulla ante principium mundi fuisse tempora. Quia dum sit ipsum tempus
creatura: in principio tamen mundi factum esse credendum est. Ideo ergo
principium dicitur : Quia exipso cȩpit rerum uniuersarũ exordium. N
spatium corporaliter habent tempora: Quia ante abscedunt pene quam
ueniant. Adõq in reb nullus status est temporum: Quia cęleri creaturae
motu mutantur. Nec centum anni unum tempus ẽ: nec unus annusi
tempus ẽ : nec unus mensis unum tempus ẽ. nec dies nec hora quia dun
hȩc om̃ia particulis accedunt suis & decedunt. Quomodo unũ dicendun
ẽ. quod non simul est. Utrum sit prȩteritũ futurum ue tempus sicut
prȩsens & sic̃ scire oporta ubi est. Sed aduerte qđ cuncta & futura & pre¬

Expanded text:
quae temporaliter jam volvuntur formarentur, nec ipsi utique valebat temquae temporaliter jam volvuntur formarentur, nec ipsi utique valebat tempus. Tempus igitur non ad eas creaturas, quae supra coelos sunt, sed adDe temporibus. 1. Nulla ante principium mundi fuisse tempora creatura, in principio tamen mundi factum esse credendum est. Ideo ergo principium dicitur, quod ex ipso coepit rerum universarum exordium. 2. Nullum spatium corporaliter habent tempora, quia ante abscedunt pene quam veniant. Ideoque in rebus nullus status est temporum, quia celeri creaturae motu mutantur. Nec centum anni unum tempus est; nec unus annus unum tempus est; nec unus mensis unum tempus est; nec dies, nec hora, quia, dum haec omnia particulis accedunt suis, et decedunt, quomodo unum dicendum est quod non simul est? 3. Utrum sit praeteritum, futurumve tempus, sicut praesens; et si est, scire oportet ubi est; sed adverte quod cuncta, et futura et prae
Abbreviated transcription (Latin):
Auoo po gulla remroruc successi9 aoseraur:
mia tempora prȩcedit dimna aeternitas. Nec in dõ prȩteritũ: prȩseni
futurum ue aliquid creditur. Sed om̃ia prȩsentia in eo dicuntur : Quia
arternitate sua cuncta conplectitur. Alioquin mutabilis est ds̃ credendus: sie
successiones temporum ascribantur. Si semꝑ aliqua essent cum dõ tempo
non esset tempus: sed esset arternitas. Nec mutarentur tempora: sed stan
Trȩsens prȩteritũ & futurũ: nr̃m est habere non dm̃. Uerbi causa dicimus p
prȩsenti. teneo codieem. proprȩterito tenui. profuturo tenebo. Uniuersita
uero ds tenet : & protenuit & tenebit tenet dicitur. Sed nec ipsorũ angeloꝵ
decessio: accessioue est temporũ. Nam duas esse in creaturis res quarum
uieissitudo temporum non ual&: angelos scilic& propter qđ incõmutabili
herent creatori: siue materiam illam infornẽ. Pruisquam ex ea om̃ia ist

Expanded text:
uod Deo nulla temporum successio ascribatur. uod Deo nulla temporum successio ascribatur. 1. Omnia tempora praecedit divina aeternitas, nec in Deo praeteritum, praesens, futurumve aliquod creditur, sed omnia praesentia in eo dicuntur, quia aeternitate sua cuncta complectitur. Alioquin mutabilis est Deus credendus, si ei successiones temporum ascribuntur. Si semper aliqua essent cum Deo tempora, non esset tempus, sed aeternitas; nec mutarentur tempora, sed starent. 2. Praesens, praeteritum et futurum nostrum est habere, non Dei. Verbi causa, dicimus pro praesenti, teneo Codicem; pro praeterito, tenui; pro futuro, tenebo. Universitatem vero Deus tenet; et pro tenuit, et tenebit, tenet dicitur. 3. Sed nec ipsis angelis decessio accessiove est temporum. Nam duas esse in creaturis res, quibus vicissitudo temporum non valet, angelis scilicet, propter quod incommutabili inhaerent Creatori; sive materiae illi informi, priusquam ex ea omnia ista
Abbreviated transcription (Latin):
. Facies dĩ in scripturis sacris. non caro: sed diuna cognitio intelligit
ta qͥdẽ ratione: Quia ꝑfaciem conspectam quisq cognoscitur. Hoc eñi
in oratione dicitur dõ : ostende nobis facrem tuam. Ac si dicatur.
a nobis cognationem tuam. Os dĩ: unigenitus eius ẽ. Nam ficut pro
uerbis quae ꝑlinguã fiunt sepe dicimus. illa & illa lingua.ita & pro dĩ
uerbo os ponitur: Quia mos est. ut ore uerba formentur. Et si uolu¬
eris genere loquutionis illo demonstrare. Quo his qui efficit. per id¬
quod efficitur nominator: bene os prouerbo ponis: sicut liuguam prouerbis. si
manum pro litteris. uestigia dĩ sunt: Quia nunc ds per speculum agnoset
ad perfectum uero om̃ps repperitur. Dum infuturum facie ad facrem quib q
electis prȩsentabitur. ut ipsam specrem contemplentur. cuius nunc uestigia con¬
prebendere conantur. Hoc est: quem uidere ꝑspeculum dicuntor. Sic & cȩ̨ter¬

Expanded text:
8. Facies Dei in Scripturis sacris, non caro, sed divina cognitio intelligitur, 8. Facies Dei in Scripturis sacris, non caro, sed divina cognitio intelligitur, ea quidem ratione, qua per faciem conspectam quisque cognoscitur. Hoc enim in oratione Deo dicitur: Ostende nobis faciem tuam, ac si dicatur: Da nobis cognitiverbis quae per linguam fiunt, saepe dicimus illam et illam linguam; ita et pro Dei verbo os ponitur, quia mos est ut ore verba formentur. Ueris genere locutionis illo demonstrare, quo is qui efficit per idquod efficitur nominatur, bene os pro verbo ponis, sicut linguam pro verbis, sicut manum pro litteris. 10. Vestigia Dei sunt, quibus nunc Deus pead perfectum vero omnipotens reperitur, dum in futurum facie ad faciem quibusque electis praesentabitur, ut ipsam speciem contemplentur, cuius nunc vestigia conprehendere conantur, hoc est, quem videre per speculum dicitur. Nam et
Abbreviated transcription (Latin):
telligitur. Nec mirum siuilib significationib figuretur: Q ui usq ad nr̃a.¬
um passionũ seu carnis contumelias descendisse cognoscitur. Nam &
xpͥo agnus non pronatura. sed prouinocentia. et leo profortitudine.
non pronatura: et serpens promorte & sapientia. non pronatura scri¬
bitur. Nam & in propheta plaustri portantis fenum specres ducitur ad am.
t hec om̃ia idõ ꝑfiguram xp̃s:  ua nihil est horũ ad proprietatẽ sub¬
ad dm̃. Neq p̃ro substantrȩ proprietate: sed pro efficientus causarum.
unde & creditur dm̃ numquã iusibiliter hominib appariusse: nisi per
assumptã creaturarũ speciẽ. Palluntor quidã stultorũ. dum legunt
dimaginem dĩ factum esse hominem: arbitrantes dm̃ esse corporeũ.
dum non caro qđ est corpus. sed anima qđ est sp̃s dĩ imaginẽ habet.
ogita igitur quale corpus habeat ueritas: & dum non inurneris. hoc ẽ.

Expanded text:
telligitur . 6. Nec mirum si vilibus significationibus figuretur, qui usque ad nostrartelligitur . 6. Nec mirum si vilibus significationibus figuretur, qui usque ad nostrarum passionum seu carnis contumelias descendisse cognoscitur. Nam et Christus agnus, non pro natura, sed pro innocentia; et leo, pro fortitudine, non pro natura; et serpens, pro morte et sapientia, non pro natura scribitur. Nam et in propheta plaustri portantis fenum species ducitur ad Deum . Et haec omnia ideo per figuram Christus, quia nihil est horum ad proprietatem subad Deum; neque pro substantiae proprietate sed efficientiis causarum. Unde et creditur Deum nunquam hominibus visibiliter apparuisse nisi per assumptam creaturarum speciem. Falluntur quidam stulti, qui, dum legunt ad imaginem Dei factum esse hominem , arbitrantes Deum esse corporeum, dum non caro, 125 quod est corpus, sed anima, quod est spiritus, Dei imaginem habeat. Cogita igitur quale corpus habeat veritas, et dum non inveneris, hoc est Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
fos traheret⁊a et dum condescendit nobis. consurgeremꝰ ei. Multis modis
Ns ad signandum se hominib de inferiorib reb species ad se trabit. quem
euera iuxta propriam substantiam inuisibilem esse. & incorporeum
constat. Elerumq de corporib ad dm̃ sumuntur qualitatũ species. quȩ tam
ui doꝰ non sunt: quia in propria natura. incorporeus est & incurum seript
ed proefficientus causarum. rerum in ipso species scribuntor. ut quia om.¬
nia uidet. dicatur oculus: et propter quod audit om̃ia: dicatur auris.
ro eo aute quod adurrator. ambulat: pro eoqđ expectat. stat. Sie ce
iceteris horum similibus. abhumanis mentib trahitor sunilitudo ad
am̃ ficut est obliuiscens. & memorans. Hinc est qđ & propba dicit
urauit dñs exercituũ ꝑ animam suam: non quod as̃ animam habeat: sea
boc m̃o narrat affectũ. Eit alibi figura simili: & uermis & scarabeus in¬

Expanded text:
nos traheret, et dum condescendit nobis, consurgeremus ei. 4. Multis modis nos traheret, et dum condescendit nobis, consurgeremus ei. 4. Multis modis Deus ad significandum se hominibus de inferioribus rebus species ad se trahit; quem re vera juxta propriam substantiam invisibilem esse et incorporeum constat. Plerumque de corporibus ad Deum sumuntur qualitatum species, quae tamen in Deo non sunt, quia in propria natura incorporeus est, et incircumscriptus, sed pro efficientiis causarum in ipso species rerum scribuntur, ut quia omnia videt, dicatur oculus; et propter quod audit omnia, dicatur auris; pro eo autem quod avertitur, ambulat; pro eo quod expectat stat. 5. Sic et in caeteris horum similibus ab humanis motibus trahitur similitudo ad Deum, sicut est obliviscens, et memorans. 124 Hinc est quod propheta dicit: Juravit Dominus exercituum per animam suam . Non quod Deus animam habeat, sed hoc nostro narrat affectu. Et alibi simili figura et vermis et scarabeus in
Abbreviated transcription (Latin):
rõ usu telare dicitur. uł dolere Horum ciim motuũ apud dm̃ ꝑturbatio
Inulla est. apud quen tranquillitas summa ẽ. Non ita ẽ pręcipitanda
mentis fententia: ut credamus posse dõ furoris uł mutationis accedere pes¬
turbationẽ. Sed ipsam arquitatẽ iustitiae quȩ reos punit. iracundiam sacra
lectio nominauit.. qm̃ quod iudicantis aequũ ẽs furor ẽ. & indignatio pa¬
uentis. Ita ergo intelligere opus est & alias passiones. quas de affectione
humana ducit scriptura addmꝰ. ut & urxta se in cõmutabilis sit credti¬
dus: & tamen pro causarũ effectib ut facilius intelligat᷑. nr̃ar loquution
& mutabilitatis genere apelletur. Tam cbementer ds humane consulra
infirmitati: ut quia eum sicut ẽ non possumus agnoscere: nĩx̧ loquutio
more se ipsum nobis insinutt. Unde & membrorũ nr̃orã qualitatem babere
ribitur: & passionum indigna dici de se uoluit. Quatenus ad sua ꝑ nr̃a

Expanded text:
ro usu zelare Deus dicitur, vel dolere. Horum enim motuum apud Deum perturbatio nulla est, apud quem tranquillitas summa est. Non ita est praecipitanda mentis sententia, ut credamus posse Deo furoris vel mutationis accidere perturbationem; sed ipsam aequitatem justitiae, qua reos punit, iram sacra lectio nominavit, quoniam quod judicantis aequum est, furor est, et indignatio patientis. 2. Ita ergo intelligere opus est et alias passiones, quas de affectione humana ducit Scriptura ad Deum, ut et juxta se incommutabilis sit credendus, et tamen pro causarum effectibus, ut facilius intelligatur, nostrae locutionis et mutabilitatis genere appelletur. 3. Tam clementer Deus humanae consulit infirmitati? Ut quia eum sicut est non possumus agnoscere, nostrae locutionis more se ipsum nobis insinuet. Unde et membrorum nostrorum qualitatem habere describitur, et passionum indigna dici de se voluit, 123 quatenus ad sua, per nostra
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. illud. Dederunt inꝑscam meã fel
& in siti mrea potauerunt me acxto¬
scribantur : nisi quia ea quȩ adhuc facienda sunt in oꝑe. iam facta sunt
in diuina prȩdestinatione. Nobis igitur temporaliter accedunt. quae acondito
cesnuntur esse completa. More eni suo ꝑpresenta der faturos loqui turas

Expanded text:
est illud: Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me acscribuntur, nisi quia ea, quae adhuc facienda sunt in opere jam facta sunt in divina praedestinatione? Nobis igitur temporaliter accidunt, quae conditoricernuntur esse completa. More enim suo per praesentia de futuris loquitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmanet imnus. Idõ in libris scĩs quȩdam obscuta. quȩdã aꝑta repperiunt
ut intellectus lectoris. & studium augeatur. Nam si cuncta paterer
statim intellecta uilescerent. Pursus si cuncta clausa ꝓsisterent: con¬
festim diffidentiã gignerent. Ne ergo de obscuris desperatio fiat. ea quę
mifesta sunt satiant. & ne de intellectis fastidium ex istat: ea quȩ
clausa sunt desiderium excitant

Expanded text:
permanet unus. 6. Ideo in libris sanctis quaedam obscura, quaedam aperta reperiuntur, permanet unus. 6. Ideo in libris sanctis quaedam obscura, quaedam aperta reperiuntur, ut intellectus lectoris et studium augeatur. Nam si cuncta paterent, statim intellecta vilescerent. Rursus si cuncta clausa existerent, confestim diffidentiam gignerent. Ne ergo de obscuris desperatio fiat, ea quae manifesta sunt satiant; et ne de intellectis fastidium existat, ea quae clausa sunt desiderium excitant
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpinquet. Quod si gradiens ꝑ defertum leonem incurrerit. semetipsum
est intelligunt eam. Sc̃atmi scripturarũ altitudo quasi montes pas.¬
cuȩ sunt. ad quos dumquisq ustorũ conscendit. pascuȩ indeficientis re¬
fectionem se inuenisse congaud&. In scripturis sc̃is quasi in montibus
excelsis. & uiri ꝑfecti habent sublimia intelligentiȩ. quib gressus con¬
templationis quasi cerui erigant. & simplices. quasi parua animalia
inueniunt modicũ intellectus: ad quos humiles ipsi refugiant. Serip¬
tura sacra infirmis & sensu paruulis scđm historiam humilis uidetur
in uerbis cum excellentiorib aut̃ uiris altius inerdit. & paruulis &¬
ꝑfectis. Pcriptura sacra. pro unius cuiusq lectoris intelligentia uan¬
atur. sicut manna quat populo ueteri ꝓ singulorum delectatione ua¬
rium dabat saporem. Iuxta fensuũ eni capacitatẽ. singilis sermo dom¬
nicus congruit. Et dum sit ꝓunius ciuꝰq intellectu diuersus. in fe tam̃

Expanded text:
pinquet. Quod si gradiens per desertum leonem incurrerit, semetipsum est intelligunt eam. 2. Sanctarum Scripturarum altitudo quasi montes pascuae sunt , ad quos dum quisque justorum conscendit, pascuae indeficientis refectionem invenisse se congaudet. 3. In scripturis sanctis, quasi in montibus excelsis, et viri perfecti habent sublimia intelligentiae, quibus gressus contemplationis quasi cervi erigant, et simplices quasi parva animalia inveniunt modicos intellectus, ad quos humiles ipsi refugiant. 4. Scriptura sacra infirmis et sensu parvulis, secundum historiam humilis videtur in verbis, cum excellentioribus autem viris altius incedit, dum eis perfectis. 5. Scriptura sacra pro uniuscujusque lectoris intelligentia variatur, 162 sicut manna, quod populo veteri pro singulorum delectatione varium dabat saporem. Juxta sensuum capacitatem singulis sermo dominicus congruit. Et dum sit pro uniuscujusque intellectu diversus, in se tamen
Abbreviated transcription (Latin):
animalia bruta in terrogare: Quia nesciunt ratiocinare. I deo
non dissimiles. gentiles honuines animalibus extiterunt: quia tali
non considerantes. & ipsa amplius diligentes: usq ad eorũ cultũ eua
utuat ad dm̃. Phylosophi autem mundi: utiq dm̃ cognouerunt. Sed
quia displicuit illis humilitas xp̃i: in inuio transierunt & non inuia. Iq
euanescentes. głam dĩ inmendatio mutauerunt. & rectitudinẽ uix reli¬
quentes. in amfractus inciderunt errorum. Primum unicuiq ẽ. sciro
appetat : sc dm̃ uero ẽ. ut id quod appetit. ad prehendat. In ꝑfecta
quippe sapientia est. quo tendas scire. & nescire iter: ꝑ qđ expediat ire
Quid enim prodest siquis famis tempr̃e ubertatis regionem uideat. & uiã
ꝑ quam ad illam ꝑgat ignor&. Ecce patriam quisq quȩrit. sed uiam
ꝑdidit. Es rrando graditur. non proficiendo. Quantoq plus ambulat. tan¬

Expanded text:
animalia bruta interrogare? Quia nesciunt ratiocinari. Ideo animalia bruta interrogare? Quia nesciunt ratiocinari. Ideo non dissimiles gentiles homines animalibus exstiterunt; qui talia non considerantes, et ipsa amplius diligentes usque ad eorum cultum evaneniat ad Deum. Philosophi autem mundi utique Deum cognoverunt, sed quia displicuit illis humilitas Christi, in invio transierunt, et non in via. Ideoque evanescentes, gloriam Dei in mendacium mutaverunt, et rectitudinem viae relinquentes, in anfractus inciderunt errorum. 5. Primum unicuique est scire quid appetat; secundum vero est ut id quod appetit apprehendat. Imperfecta quippe sapientia est, quo tendas scire, et nescire iter per quod expediat ire. Quid enim prodest si quis famis tempore ubertatis regionem videat, et viam per quam ad illam pergat ignorat? Ecce patriam quisque quaerit, sed qui viam perdidit errando graditur, non proficiendo; quantoque plus ambulat, tan
Abbreviated transcription (Latin):
natiuitate sed & iam imitatione filios posse alicuiꝰ uocate. Nam iudȩi
scđm carnem filii abrahȩ. scđm conuersationẽ filii diaboli nuncupant᷑.
c ꝑhoc illi st̃ sem̃ abrabȩ qui eiꝰ imitant᷑ fidem. non qui ex eius generat
sunt carne. De errote auctoris trahitur a quib dam & nomen & culpa.
ut ipsius uocabulo censeat᷑. cuius ertorem & sequit᷑: sicut ȩccłę ꝑgami
&thiatẏre in apocalypsi dicitur. Habetis tenentes doctrinam balaam &
in angelos inciderunt prȩuaricatores. Factusq est illis mediator ad
sophi prȩdicantur indemensione temporũ. cursusq sẏderum. ac dis¬
cossiorie elementorũ. & tamen hoc non nisi adõ haburrunt. Uolando
suꝑbe ut aues aerem: & mergentes in profundum ut pisces mare.
& ut pecora gradientes. terram descripsert̃. Uerumptam̃ tota
mente. auctorem corum intelligere noluerunt. Quare ñ posst

Expanded text:
nativitate, sed etiam imitatione filios posse alicujus vocari. Nam Judaei, nativitate, sed etiam imitatione filios posse alicujus vocari. Nam Judaei, secundum carnem, filii Abrahae; secundum conversationem, filii diaboli nuncupantur; ac per hoc illi sunt semen Abrahae, qui ejus imitantur fidem, non qui ex ejus generati sunt carne. 18. De erroris auctore trahitur a quibusdam et nomen, et culpa, ut ipsius vocabulo censeatur cujus et errorem insequitur, sicut Ecclesiae Pergami in Apocalypsi dicitur: Habes tenentes doctrinam Balaam, et in angelos inciderunt praevaricatores; factusque est illis mediator diasophi praedicantur in dimensione temporum, cursuque siderum, ac discussione elementorum; et tamen hoc non nisi a Deo habuerunt. Volando enim superbe, ut aves, aerem; et demergentes se in profundum, ut pisces, mare; et ut pecora gradientes, terram descripserunt, verumtamen tota mente Auctorem eorum intelligere noluerunt. 3. Quare non possunt
Abbreviated transcription (Latin):
ma nita ad populum istum. eice eos afacte mea & egrediantur. Fer
ioẏsen quippe & samuhel legem accipe & ꝓpħas. Quos quamuis he.¬
retici opere implere contendant. propter erroris tamen impietatem
auultu dĩ ꝓiciuntur. & aiustorũ cȩtibus separantor. Paganus & hereticꝰ
lle quia numquam fuit cum dĩ populo. iste quia recessit adĩ populo.
ut̾q recedentes axp̃o: ad diaboli ꝑtinent corpus Qui ab idolatria ad uida¬
& dñm non cognouerunt: quia deinfidelitatis errore in errorẽ alium tran¬
sierunt. Fuiꝰ doctrinam quisq sequitur. huius & filius nuncupat᷑. Sicut
& ꝑpropħam amorreũ patrem. eȩtheam matrẽ esse isrłi. dicit dñs.
non utiq nascendo sed imitando. Sic & in meliorẽ partem filu dĩ nun¬
cupantur: qui precepta dĩ custodiunt. Unde & nos non natura sed ad¬
ptione clamamꝰ dõ dicentes. Pater nr̃ qui es in cęlis Non solum tantũ¬

Expanded text:
ma mea ad populum istum. Ejice eos a facte mea, et egrediantur. Per ma mea ad populum istum. Ejice eos a facte mea, et egrediantur. Per Moysem quippe et Samuelem legem accipe, et prophetas, quos quamvis haeretici opere implere contendunt, propter erroris tamen impietatem a vultu Dei projiciuntur, et a justorum coetibus separantur. 14. Paganus et haereticus: ille qui nunquam fuit cum Dei populo; 159 iste, quia recessit a Dei populo; uterque recedentes a Christo, ad diaboli pertinent corpus. 15. Qui ab idololatria ad Juda sunt, et Dominum non cognoverunt, quia de infidelitatis errore in errorem alium transierunt. 16. Cujus doctrinam quisque sequitur, hujus et filius nuncupatur, sicut et per prophetam Amorrhaeum patrem, et Gethaeam matrem esse Israel Dominus dicit, non utique nascendo, sed imitando. Sic et in meliorem partem Filii Dei nuncupantur, qui praecepta Dei custodiunt. Unde et nos, non natura, sed adoptione clamamus Deo dicentes: Pater noster, qui es in coelis. 17. Non solum
Abbreviated transcription (Latin):
alterutrũ sese in proprias sectas inducunt. Sic tanten inuicem sese
conlidunt : ut contra eccdãm pari erroris spũ decertentur. Eit q̃ intueꝰ
sunt diuisi. in aduersitate ȩccłãt simul existant uni. Eis qui pro eoq
tantũ ualeant hereses uidentur habere ueritatẽ. hoc respondendum
ẽ.Num idõ saluti proponendi sunt morbi quia plerumq ita generalt̃
mundum occupant: ut paruum saluti locum relinquant.:
on posse hereticos habere ueniam EThTNCTCTE
nisi ꝑro eis iob sacrificium obtuliss&. Opera bona quȩ heretici facius
& iusticia eoꝵ nihil eis prodest: testante dño ꝑhieremiã. Quia
mei oblitus es. etce ego annuntiabo iusticiam tuam: do opera tua
non proderunt tibi. Heretici quamuis legem aut ꝓpħas adimpltant.
&eo tanen quod catholiei non sunt. Non est dsͦ in eorum conuentibus.
ipso dño testante. Si steterit moyses & samuhel coram menonẽ. ani¬

Expanded text:
alterutrum sese in proprias sectas inducunt, sic tamen invicem sese alterutrum sese in proprias sectas inducunt, sic tamen invicem sese collidunt, ut contra Ecclesiam pari erroris spiritu decertent. Et qui invicem divisi sunt, in adversitate Ecclesiae simul existunt uni; eisque qui pro eo quod tantum valeant haereses videntur habere veritatem, hoc respondendum est: Non ideo saluti praeponendi sunt morbi, quia plerumque ita generaliter mundum occupant, ut parum saluti loci relinquant. 11. Non posse haereticos habere veniam, nisi pro eis Job sacrificium obtulisset. 12. Opera bona, quae haeretici faciunt, et justitia eorum, nihil eis prodest, testante Domino per Isaiam: Quia mei oblitus es, ecce ego annuntiabo justitiam tuam, et opera tua non proderunt tibi. 13. Haeretici, quamvis legem et prophetas adimpleant, ex eo tamen quod catholici non sunt, non est Deus in eorum conventibus; ipso Domine testante: Si steterit Moyses et Samuel coram me, non est ani
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ꝑ totum mundum extenditur : ita & om̃ium gentium societate a¬
struitor. Qui sunt hereses. nisi qui relicta dĩ ȩccła priuatas elegen
societates: Hequib dñs dicit. Duo mala fecit populus m̃s. Me
dereliquerunt fontem aquȩ uiux: & foderunt sibi cisternas dissipa
quꝵ̧ continere non ualent aquas. Eausa heresis obquam rẽ sit id ẽ ad
ercitationem fidei. Uis uo̾ ꝑquã sit. obscuritas est diuinarum serpturarũ
in qua caligantes heretici. aliud quam se res habet intelligunt.N
esse possunt hereses: quia ipsum qđ existunt hereses iam non sunt.
Male eñi sentiendo iam non adquirunt. ad nihilum enim tendunt.
Heretici ingenti studio mendacia sua discunt: & labore uthementi ni
adunitatẽ eccłat ueniant decritantur. Dequib ꝑ propham congrus
dicit᷑. Docuerunt linquam suam loqui mendacium: & ut inique ago¬
rent laborauerunt. dum uicissim heretici mutuose lacetent. qͣn

Expanded text:
sicut per totum mundum extenditur, ita et omnium gentilium societate csicut per totum mundum extenditur, ita et omnium gentilium societate construitur. 7. Qui sunt haeretici, nisi qui, relicta Dei Ecclesia, privatas elegerunt societates? De quibus Dominus dicit: Duo mala fecit populus meus, me dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi cisternas dissipatas, quae contercitationem fidei. Vis ergo per quam fit, obscuritas est divinarum Scripturarum, in qua caligantes haeretici, aliud quam se res habet intelligunt. Nec esse possunt haereses, quia ipsum quod existunt haereses, jam non sunt. Male enim sentiendo essentiam non acquirunt; ad nihilum enim tendunt haeretici, ingenti studio mendacia sua discunt, et labore vehementi, ne ad unitatem Ecclesiae veniant. decertant. De quibus per prophetam congrue dicitur: Docuerunt linguam suam loqui mendacium, et ut inique agerent, laboraverunt. 10. Dum vicissim haeretici mutuo se lacerant, quando
Abbreviated transcription (Latin):
Utrosq autem : ꝑ grãm dĩ exsuꝑat. partim ferendo: partim resisterido
Sc̃a ȩccła catholica sicut male uiuentes inse pacienter tolerat: ita
male credentes ase repellit. Sc̃a ȩccła contra gentilium atq hereti.¬
corum ꝑuicatiam sumoꝑe sapientiam & patientiam stud&. sed exerertur
gladus. Eausa prauitatis heretice. doctrinis est ꝓpagata ȩccłã. Nã am
simplici tantumdẽ fide iugebat. Bereticorum igitur occasione propagi
sunt doctores in fidt . & ꝑ acunten heresiũ ȩccłar magistri creuerunt
Nam tunc clarius manifestatur ueritatis affertio: quando patuerit qu¬
libit dissensio. S̾cã ȩcdã idõ dicitur catholica: proeoquod unurersalis
ꝑ om̃em sit mundum diffusa. Nam hereticorum ȩccł: in partibus
mundi coartantur. Nec uero in toto orbe diffusa expanditur: paulo
mundi aut inunam gentem inueniunt᷑ uersari. Eccłã uõ catholi

Expanded text:
Utrasque autem per gratiam Dei exsuperat, partim ferendo, partim resistendo. Utrasque autem per gratiam Dei exsuperat, partim ferendo, partim resistendo. 3. Sancta Ecclesia catholica, sicut male viventes in se patienter tolerat, ita male credentes a se repellit. 4. Sancta Ecclesia contra gentilium atque haereticorum pervicaciam summopere sapientiam et patientiam opponere gladiis. Causa prauitatis haeretice, dsimplici tantum fide vigebat. Haereticorum igitur occasione propagati sunt doctores in fide, et per acumina haeresum Ecclesiae magistri creverunt. Nam tunc clarius manifestatur veritatis assertio, quando patuerit quaelibet dissensio. 6. Sancta Ecclesia ideo dicitur catholica, pro eo quod universaliter per omnem sit mundum diffusa. Nam haereticorum Ecclesiae in partibus mundi coarctantur, haec vero in toto orbe diffusa expanditur, Paulo mundi, aut in una gente 157 inveniuntur versari. Ecclesia vero catholica,
Abbreviated transcription (Latin):
do non dignis. sed reprobis dona scĩ sp̃s conferunt᷑: sicut sauli data est
prophetia & balaam. Unde & multi in fine dicturi sunt dño. iurtutes
in tuo nomine fecimus: quib dicturus ẽ dñs. Nescio uos unde srtis.
Xp̃i aduentum non tantũ plebis iudtȩ scĩ prophetantes expectauerunt. sed
fuisse & iam in nationibus plerosq scõs uiros ꝓphetie donum habentes: qͥb
sio gentium ueteri populo latebat: sed tamen in consilio di erat ut fre.¬
uenerit tempus ostenderis. Nunc ueto reuelatum pauet. qđ tunc carnalib
atebat: sp̃italib uero notum erat. Nondum tamen manifeste dicebat᷑.
Lemina est ęccłãe pulchritudo. una quã hic beneuutendo consequitur.
altera ꝑ quam illuc ex retributione glorificabitur. E ccłae propter
xp̃m geminȩ tribulationes existunt. id est siue quas apaganis ꝑtulit
in martyrib siue quas abhereticis ꝑfert indiuersis concertationib

Expanded text:
do non dignis et reprobis dona Spiritus sancti conferuntur, sicut Sauli data est prophetia, et Balaam. Unde et multi in fine dicturi sunt: Domine, virtutes in tuo nomine fecimus; quibus dicturus est Dominus: Nescio vos unde sitis. 9. Christi adventum non tantum plebis Judeae sancti prophetantes exspectaverunt, sed fuisse etiam in nationibus plerosque sanctos viros prophetiae donum habentes, quibusio gentium veteri populo latebat, sed tamen in consilio Dei erat ut fiervenerit tempus, ostenderis. Nunc vero revelatum patet, quod tunc carnalibus latebat, spiritualibus vero notum erat, nondum tamen manifeste dicebatur, et haeresibus. 1. Gemina est Ecclesiae pulchritudo: una quam hic bene vivendo consequitur; altera, per quam illic ex retributione glorificabitur. 2. Ecclesiae propter Christum geminae tribulationes existunt, id est, sive quas a paganis pertulit in martyribus, sive quas ab haereticis perfert in diversis concertationibus.
Abbreviated transcription (Latin):
it om̃em plenitudurem grãrum habuit: de quo ita legitur. plenus gratia &
ueritate. In xp̃o ergo. omis plenitudo grãrũ ẽ. Nam singulis electis. singula
tribuuntur dona. In spũ scõ: om̃is gr̾a donorũ consistit. Ipse en̾i ꝓut uult.
ram donorum largitur : alus dans fermonem sapientiȩ. aliis scientiȩ alus
idẽ unꝰ habetur. Ipse eni & iam iniffabilia doc&e: quȩ proferre humanus
sermo non potest. Ante aduentũ dñi tantum prophae & pauci ex om̃i poplõ
uisti: donum sp̃s sc̃i merebantur. Post aduentũ autẽ dñi. sp̃s ses cunctis

Expanded text:
em omnem plenitudinem gratiarum habuit, de quo ita legitur: Plenus gratia et em omnem plenitudinem gratiarum habuit, de quo ita legitur: Plenus gratia et veritate. In Christo ergo omnis plenitudo gratiarum est. Nam singulis electis singula dona tribuuntur. 6. In Spiritu sancto omnis gratia donorum consistit. Ipse enim, prout vult, gratiam donorum largitur, aliis dans sermonem sapientiae, aliis scientiae, aliis idem unus habetur. Ipse enim etiam ineffabilia docet, quae proferre humanus sermo non potest. 7. Ante adventum Domini tantum prophetae, et pauci ex omni populo justi, donum sancti Spiritus merebantur; po
Abbreviated transcription (Latin):
pater: sed dextera patris bratitudo ẽ: sicut sinistra miseria:. spt sp̃o
filui ẽ & inde unũ sunt pater & filius. quia nihil hab& pater: qđ ñ habi
filius. Non enin res una. & duorũ consubstantialis poterit semel ab ei
procedere & sinul in eẽ: nisi unũ fuerit aquib procedit Spm̃ scm̃ pignꝰ
accrepit ȩccła. ut ꝑcũ unũ corpore. unũ fitrent credentes: ꝑ quem pat
& filiuꝰ uiro esseqs. Aliter sunt ipso saluatore ad patrẽ dicente. ut sint uns
missum testatur. dictute propħa. Accedite ad me : & audite. Non a
principio in abscondito ibquutus sum. & extempore antequã fueret ibi erã
nuncupat᷑. Nam latie. paradytꝰ consolatio dicit᷑. Et reuera dum dona
sacramentoꝵ distribuit. consolationẽ animȩ prębos. Eiredo equidem quod
iagnam lȩtitiam sentit: qui aliquid reuelante spũ dicit. Donũ scĩ sp̃s i

Expanded text:
Pater; sed dextera Patris beatitudo est, sicut sinistra miseria. CAPUT XV. Pater; sed dextera Patris beatitudo est, sicut sinistra miseria. CAPUT XV. Filii est; et inde unum sunt Pater et Filius, quia nihil habet Pater quod non habet Filius. Non enim res una et duorum consubstantialis poterit simul ab eis procedere et simul inesse, nisi unum fuerit, a quibus procedit. Spiritum sanctum pignus accepit Ecclesia, ut per eum in uno corpore unum fierent credentes, per quem Pater et Filius unum essentialiter sunt, ipso Salvatore ad Patrem dicente: Ut sint unum, missum testatur, dicente propheta: Accedite ad me, et audite hoc: Non a principio in abscondito locutus sum: ex tempore, antequam fieret, ibi eramnuncupatur. Nam latine paraclesis consolatio dicitur. Et re vera, dum dona sacramentorum distribuit, consolationem animae praebet. Credo equidem quod magnam laetitiam sentit, qui aliquid, revelante spiritu Dei, disci
Abbreviated transcription (Latin):
Tenens ergo hanc lineam as̃ pat̾ ẽ: dequo dicit apłs caput xp̃i as̃. Et lucas lo
generationis xp̃i ab imis ad sũma contexeus inchoat aioseph. &. consũmat in
dñi dum dicit qui fuit heli: & ꝑficiens lintam generis dicit. qui fuit dĩ
Idcirco dr̃s in infernũ descendit. ut his qui ab eo non penaliter decinebans
uiam aptrira reueitendi ad cȩlos: scđm̃ testimonium isaie ꝓpħae dicentis.
Posuisti profundum maris uiam. ut transirent liberati. Uiam quippe xp
in profundũ maris posuit: quando in infernũ descendens. sc̃is iter ad cȩlos m¬
uertendi monstrauit. Sc̃i extempore resurrectionis xp̃i stati utde corpor
exeunt. mox adcȩlestem habitationẽ ascendunt. qł antiquis patrib ñ ada
am ante aduentũ saluatoris quãquã sine pena supplicii. ta men non in
cȩlo sed in inferno scor̃um animae tenebantur: pro quib ab soluendis. đo

Expanded text:
Tenens vero hanc lineam Deus Pater est, de quo Apostolus: Caput Christi Deus. Et Lucas lineam Tenens vero hanc lineam Deus Pater est, de quo Apostolus: Caput Christi Deus. Et Lucas lineam generationis Christi ab imis ad summa contexens inchoat a Joseph, et consummat in Deum, dicens: Qui fuit Heli; et perficiens lineam generis, ait: Qui fuit Dei. 15. Idcirco Dominus in inferno descendit, ut his qui ab eo non poenaliter detinebantur viam aperiret revertendi ad coelos, secundum testimonium Isaiae dicentis: Posuisti profundum maris viam, ut transirent liberati. Viam quippe Christus in profundum maris posuit, quando, in infernum descendens, sanctis iter ad coelos revertendi monstravit. 16. Sancti ex tempore resurrectionis Christi, statim ut de corpore exeunt, mox ad coelestem habitationem ascendunt, quod antiquis Patribus non dabatur. Nam ante adventum Salvatoris, quanquam sine poena supplicii, tamen non in coelo, sed in inferno sanctorum animae tenebantur, pro quibus absolvendis Domi
Abbreviated transcription (Latin):
ua idẽ nos morte redimer& ignorauit. unde & eum occidit. Nam si
ille xp̃m ꝑmortẽ redimere humanũ genus scisfet. non eum utiq ꝑemis.¬
t. Qđ nouerat diabolus ꝓsalute humani gentris xp̃m uenisse. euangł
pena dignũ ẽ. non admisit. ita penã peccati ñr̃i suscepit: ut ꝑ indebitã
penam suam. debitam abluer& culpam nr̃am: ut ꝑhoc amitteret diabolus qr
reos tenebat. dum unun interficit qui nihil peccati admiferat : Idõq
iuste tenuit amisit. quia iniuste redemptorẽ nrm̃ occidit. Inlusus N
diabolus morte dñi. quasi auis. Nam ostensa xp̃o suȩ carnis mortalitas
quam interimendam ille appetebat. abscondit diuinitatẽ ut laqueun
quo eũ uelut auẽ in prouidam prudenti in reciret decipula. Nam si u¬
patebat: quasi amo diuinitatis eiꝰ captus ẽ: qui latebat. Est enim inꝯ
bamus diuinitas: esca autẽ caro. Linta genealogia: quae exeuanglio reci

Expanded text:
sua nos morte redimeret, ignoravit, unde et eum occidit. Nam si ille Christum per mortem redimere humanum genus sciret, non eum utique peremisset. Quod noverint diaboli pro salute humani generis Christum venisse, Evangelii poena dignum est, non admisit; ita poenam peccati nostri suscepit, ut per indebitam oenam suam debitam aboleret culpam nostram, ut per hoc amitteret diabolus quos reos tenebat, dum unum interfecit, qui nihil peccati admiserat. Ideoque quos quasi juste tenuit amisit, quia injuste Redemptorem nostrum occidit. 13. Illusus est diabolus morte Domini, quasi avis. Nam ostensa Christus suae carnis mortalitate, quam interimendam ille appetebat, abscondit divinitatem, ut laqueum quo eum, velut avem improvidam, prudenti irretiret decipula. Nam si ipatebat, quasi homo divinitate ejus captus est, quae latebat. Est enim in Christo hamus divinitas, esca autem caro, linea genealogia, quae ex Evangelio recitatur.
Abbreviated transcription (Latin):
bamus. Cenit medicus: patefecit uulnus. Composuit sem& ipsum. &. de
sua morte aptauit nobis medicinam: ut non ess& ostensor tantũ uulne.¬
s. sed sanator. Primus ad isrł uenit xp̃s: sicut & ipse ait. Non sum
missus nisi ad oues quȩ perierunt domus isrł. Ad populũ enim isrł
pͥmũ uenit: sed qđ non effent credituri. proph̃a non tacuit dicens. Pri.¬
ium ad syon dicit. ecce ad sum & hierłm euangelistã dabo. Et uidi&
nou erat neq extitit quisquam qui mir& consiliũ: & interrogatꝰ responder&
uerbũ. Ned quia ad gentes transiuit. sequit᷑. Ecce seruus m̃s suscipiam
uͦ: electus m̃s. complacuit sibi in illo anima mea: dedi sp̃m meum suꝑ eum

Expanded text:
bamus. Venit medicus, patefecit vulnus, composuit semetipsum, et de bamus. Venit medicus, patefecit vulnus, composuit semetipsum, et de sua morte 150 nobis medicinam aptavit, ut non esset ostensor tantum vulneris, sed et sanator. 9. Primum ad Israel venit Christus, sicut et ait: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel. Ad populum enim Israel prius venit, sed quod non essent credituri, propheta non tacuit dicens: Primus ad Sion dicet: Adsum, et Jerusalem evangelistam dabo. Et vidi, et non erat, neque exstitit quisquam qui iniret consilium, et interrogatus responderet verbum. Sed quia ad gentes transivit sequitur: Ecce servus meus, suscipiam eum, electus meus, complacuit sibi in illo anima mea
Abbreviated transcription (Latin):
distinctione geminatus. Idõ ds̃ in homine uenit: quia ꝑ seipsum ab hominib
gnosci non potuit. xed unde nobis consuluit. inde despectionem tulit:
quia infirmitatem quã pro nobis suscepit: homo suꝑbus despexit. Obhoc infir-¬
ma & stulta mundi elegit. ut fortiora & sapientiora ꝑ qua non cognosce.¬
batur confunder&. Sicut cybum fortẽ inualidus infans capere ñ potest
nisi amatre prius editũ in lactis sucũ uertatur. ut qđ in cybo non potuit
ut sugendo potetur in lacte ꝑ carnẽ: ita & nos dum essemus infirmi ad
conspiciendã uerbi aeternitatem factum ẽ. ipsum uetbũ caro: ut enutrit
ꝑ carnem fortioresq effecti cibum solidum idest uerũ dm̃ cũ patre sempit̾¬
num contemplando: ut angeli satiemur. Prima dĩ dona esse: quib nos nobis
tos esse ostendit. Qui dum iaceremus sub reatu culpȩ. iustos nos esse crede¬

Expanded text:
distinctione geminatus. 6. Ideo Deus in homine venit, quia per seipsum ab hominibus distinctione geminatus. 6. Ideo Deus in homine venit, quia per seipsum ab hominibus cognosci non potuit. Sed unde nobis consuluit, inde despectionem tulit, quia infirmitatem quam pro nobis suscepit, homo superbus despexit. Ob hoc infirma et stulta mundi elegit, ut fortiora et sapientiora per quae non cognoscebatur confunderet. 7. Sicut cibum fortem invalidus infans capere non potest, nisi a matre prius editus, in lactis succum vertatur, ut quod in cibo non potuit uti, sugendo potetur in lacte per carnem; ita et nos, dum essemus infirmi ad conspiciendam Verbi aeternitalem, factum est ipsum Verbum caro, ut enutriti per carnem, fortioresque effecti, cibum solidum, id est, verbum Domini cum Patre sempiternum contemplando, ut angeli satiemur. 8. Prima Dei dona esse, quibus nos nobis reos esse ostendit. Qui dum jaceremus sub reatu culpae, justos nos esse crede