comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
peditis cohortibus: item funditorum et sagittariorũ delecta manu
apuo primos erat: iii postremo. c Marius legatus curabat cum
et prefectis cohortum dispartiuerat ut cum hniis uelites permxti
quocunq accederẽt equitatus hostium propulsarent: nã in iugur¬
tha tantus dolus tantaq peritia locorum et militie erat ut absens
an presens pacem an bellum gerens permtrosior esset ni icerto ha¬
berctur. erat au̾t longe ab eo itiner quo metells pergebat oppidum
numidarum nomine uata forum rerum uenalium totius regni¬
et maxime celebratum ubi incoler et mercari nes consueuierãt italici
oportumtates loci presiodlium imposuit: preterea imperauit frumẽtũ
et alia que bello usu forent comportar: ratus id qͥđ res monebat fre¬
fore. Inter hec negocia iugurtha impensius modo legaitos supplices
nutter pacen rogare: preter suam liberorumq uitam Metello oma¬

Expanded text:
e cum expeditis cohortibus, item funditorum et sagittariorum delecta manu e cum expeditis cohortibus, item funditorum et sagittariorum delecta manu apud primos erat, in postremo C. Marius legatus cum equitibuet praefectis cohortium dispertiuerat, ut cum iis permixti uelites, quocumque accederent, equitatus hostium propulsarent. Nam in Iugurtha tantus dolus tantaque peritia locorum et militiae erat, ut, absens an praesens, pacem an bellum gerens perniciosior esset, in incerto haberetur. Erat haud longe ab eo itinere, quo Metellus pergebat, oppidum Numidarum nomine Vaga, forum rerum venalium totius regni maxime celebratum, ubi et incolere et mercari consueuerant Italici aterentur, et ob opportunitates loci, praesidium imposuit. Praeterea imperauit frumentum et alia, quae bello usui forent, comportare, ratus, id quod res monebat, frefore. Inter haec negotia Iugurtha impensius modo legatos supplices mittere, pacem orare, praeter suam liberorumque vitam omnia Metello de
Abbreviated transcription (Latin):
papulo romano. sed Metello iam antea experimentis cognitũ erat
genus numidarum infidum mgenio mobili nouaris rerum aiuidũ
esse itaq legcitos alium ab alio diuersos aggreditur. ac paulatum ten¬
tando post quã oportunos sibi cognouit multa pollicendo persuadet
ut iugurtham maxime uuiuĩ. sin id parum procedat necatum sibi
traderent: ceterum palam que & uolintate forent regi nuntiar iubet
Deinde paucis diebus intento atq nifesto exercitu in numidiam pro¬
cedit. ubi contra belli faciem tuguria plena hominu pecora cultero:
ni agris erant exopidis et mapalibus prefecti regis obiuã procedebaĩt᷑
parati frumentum dar comeatum portar: postremo omna que i¬
perarentur facer. Neq Metellus iccnto minus sed pariter ac si ho¬
tos adessent munito ag̃mine inceder late ex plorar. onina illa deditio¬
nis signa ostentui esse creder: eo insidiis locum tentar itaq cũ ex

Expanded text:
populo Romano. Sed Metello iam antea experimentis cognitum erat populo Romano. Sed Metello iam antea experimentis cognitum erat genus Numidarum infidum, ingenio mobili, novarum rerum auidum esse. Itaque legatos alium ab alio diuersos aggreditur ac paulatim temptando, postquam opportunos sibi cognovit, multa pollicendo persuadet, uti Iugurtham maxime viuum, sin id parum procedat, necatum sibi traderent. Ceterum palam quae ex voluntate forent regi nuntiari iubet. Deinde ipse paucis diebus intento atque infesto exercitu in Numidiam procedit, ubi contra belli faciem tuguria plena hominum, pecora cultoresque in agris erant. Ex oppidis et mapalibus praefecti regis obvii procedebant parati frumentum dare, commeatum portare, postremo omnia quae imperarentur facere. Neque Metellus idcirco minus, sed pariter ac si hostes adessent munito agmine incedere, late explorare omnia, illa deditionis signa ostentui credere et insidiis locum temptari. Itaque ips
Abbreviated transcription (Latin):
et sapientem iurum fuisse comperio tanta temperantia inter ambi¬
tionem seuitiamq moderatum Namq edicto primo adiumẽta
ignaaue dicitur fustiisse. nequisquã in castris panem aut quẽ aliũ
gregarius in castris. neue in agmine serui auciumẽtum haberet cete¬
ris arte modum statiuisse. prterea transuersis itineribus quotidis ca¬
tis circũire item ĩ agmine in primis modo modo in postrenissepe in
medio adesse ne quispiam ordine grederitur. ut cuim signis frequenters
mcederent miles cibum et arma portaret ita prohibendo a delictis
mapisquã iundicando xercitum breui confirmauie interea iugur¬
tha noi ea que mitellus agebat & nunciis accepit simul de mocentia
eius certior rome factus diffides suis rebus ac tum deniu utrã dedi¬
tionem facer conatus est igitur legatos ad consulẽ tum suppliciis mit¬
tit qui tantumodo oỹi liberisq uit̾am peterent. alia onnia dederẽt

Expanded text:
et sapientem virum fuisse comperior; tanta temperantia inter ambiet sapientem virum fuisse comperior; tanta temperantia inter ambitionem saevitiamque moderatum; namque edicto primum adjumenta ignaviae sustulisse: Ne quisquam in castris panem aut quem alium es hastatus aut gregarius in castris neve in agmine servum aut jumentum haberet; ceteris arte modum statuisse. Prtis circumire; item in agmine in primis modo, modo in postremis, saepe in medio adesse, ne quispiam ordine egrederetur, ut cum signis frequentes incederent, miles cibum et arma portaret. Ita prohibendo a delictis magis quam vindicando exercitum brevi confirmauit. Interea Iugurtha, ubi quae Metellus agebat ex nuntiis accepit, simul de innocentia eius certior Romae factus, diffidere suis rebus ac tum demum veram deditionem facere conatus est. Igitur legatos ad consulem cum suppliciis mittit, qui tantummodo ipsi liberisque vitam peterent, alia omnia dederent
Abbreviated transcription (Latin):
mitiorum mora ĩminuerat: et expectatione euentus ciuium
animos intentos putabat. nõ prius bollum attinger quã maioꝵ
disciplina milites laborar coegis set. Nam Albmus Auli fratris
exercitusq clade perculsus. postqua decreuerat nõ egredi prouincia
quantum temporis estiuorum imperium fuit pleruĩq milite / sta¬
tutis castris habebat nisi cum odor aut pabuli egestas locum mutar
bat ab signis aberat: lixe permuxti cum equitibus die noctũq ua-¬
gabantur. et palaute agros uastar. iuillas expugnar. petoris et mã¬
cpiorum predas cestantis ager eaq mutar cum mercatoribus uino
auectitio et alis talibus. preterea frumentum publice datũ uendẽ
panem in dies mercari: postremo quecunq dici aut fingi queũt igna¬
me luxureq probra in illo eercitu cuncta fuer et alia ampliũs sed
in ea difficultate Nctollus nõ minus quã in rebus hostilibus magnũ

Expanded text:
mitiorum mora imminuerat et expectatione eventus civium mitiorum mora imminuerat et expectatione eventus civium animos intentos putabat, non prius bellum attingere, quam maiorum disciplina milites laborare coegisset. Nam Albinus, Auli fratris exercitusque clade perculsus, postquam decreverat non egredi prouincia, quantum temporis aestiuorum in imperio fuit, plerumque milites statiuis castris habebat, nisi cum odor aut pabuli egestas locum mutare bat, ab signis aberat; lixae permixti cum militibus diu noctuque uagabantur, et palantes agros vastare, villas expugnare, pecoris et mancipiorum praedas certantes agere eaque mutare cum mercatoribus vino aduecticio et alipanem in dies mercari; postremo quaecumque dici aut fingi queunt ignaviae luxuriaeque probra, ea in illo exercitu cuncta fuere et alia amplius. Sed in ea difficultate Metellum nec minus quam in rebus hostilibus magnum
Abbreviated transcription (Latin):
in bello uario et multarum rerum egenti usui esse solent: ecterum
ad ea patranda senatus auctoritate socis nomenq latinũ et reges
ultro auxilia mitter: postremo omis ciuitas sũmo studio intibat
itaq & sententia onimibus rebus paratis composicisq in numidiã
proficiscitur magna spe cuuiu tum propter artis lonas tũ maxime
qd aduersus diuitias inuictum aninũ gerebat oe auaricia magistra¬
tuum ante id tempus in nuidia nostre opes contuse hxstiũq cuic te
erant sed ubii aphncami uenit exercitus ei traditur a Sp. Albmo
procos mers imbecillis neq periculi neq: laboris paties lingua q
manu promptior. predator ex sociis et ipse preda hos tuunsmne
imperio et modestia habitus: ita imperatori nouo plus e malis mo¬
ribus solicituduns q̃. ex copia ilitum auxilii aut bone spei acce¬
debat: Statuit Mẽtellus tamen quanq. et estuiorum tempus co¬

Expanded text:
in bello vario et multarum rerum egenti usui esse solent. Ceterum in bello vario et multarum rerum egenti usui esse solent. Ceterum ad ea patranda senatus auctoritate, socii nomenque Latinum et reges ultro auxilia mittendo, postremo omnis civitas summo studio annitebatur. Itaque ex sententia omnibus rebus paratis compositisque in Numidiam proficiscitur, magna spe civium cum propter artis bonas tum maxime quod aduersum divitias invictum animum gerebat et auaritia magistratuum ante id tempus in Numidia nostrae opes contusae hostiumque auctae erant. Sed ubi in Africam venit, exercitus ei traditus a Sp. Albino proconsule iners inbellis, neque periculi neque laboris patiens, lingua quam manu promptior, praedator ex sociis et ipse praeda hostium, sine imperio et modestia habitus. Ita imperatori nouo plus ex malis moribus sollicitudinis quam ex copia militum auxili aut spei bonae accedebat. Statuit tamen Metellus, quamquam et aestiuorum tempus co
Abbreviated transcription (Latin):
reliqui fibi timoris qua potentie addicit: Quę res plerunq magnas
ciuitates pessundedit dum alteri alteros uincer quorus modo et uic¬
tos a cerbius ulcisci uolunit. Sed de studiis partium onimbusq ciui¬
tatis moribus si sigillatim aut pro maginitudine parem dis serer tem¬
pus quã res maturius me desert quamobrem aduiceptũ redeo
Post auli fedus exercitusq nostri fugani sedam. Q Metellus et¬
M. syllanus coss designati proruncias inter se partiuerãt Metelloo.
Numidia obuenerat acriuiro et quanquã aduerso populi partibus
fama tamen equabili et inuolata. is ubi primu magistratũ ingresẜ
est alia omnia iibi cum collega ratus. adbellum quod gesturus erat
animuni intendit. Igitur diffidens ueteri &xercitui imlites cligere¬
scriber presidia undique accerser. arma. tela. equos et cetera instru¬
menta mulitie parar: ad hoc cõmeatum affatim demiq omnia q

Expanded text:
relicuum sibi timoris quam potentiae addidit. Quae res plerumque magnas relicuum sibi timoris quam potentiae addidit. Quae res plerumque magnas civitatis pessum dedit, dum alteri alteros vincere quouis modo et victos acerbius ulcisci volunt. Sed de studiis partium et omnis civitatis moribus si singillatim aut pro magnitudine parem disserere, tempus quam res maturius me deseret. Quam ob rem ad inceptum redeo. Post Auli foedus exercitusque nostri foedam fugam Metellus et Silanus consules designati prouincias inter se partiuerant, Metelloque Numidia evenerat, acri viro et, quamquam aduerso populi partium, fama tamen aequabili et inviolata. Is ubi primum magistratum ingressus est, alia omnia sibi cum collega ratus, ad bellum, quod gesturus erat, animum intendit. Igitur diffidens ueteri exercitui milites scribere, praesidia undique arcessere, arma tela equos et cetera instrumenta militiae parare, ad hoc commeatum affatim, denique omnia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
pensi neq sanc t haber quo ad semet ip̃a precipitauit. nã ubi pri¬
mum ex nobilitate reperti sunt qui ueram gloriam iniuiste po¬
tentie anteponeret moueri ciuitas cepit et dassentio ciuilis quasi
mauorts i punico bello atq alis multum rei ꝑ ad diderat uindi¬
care plebem in libertatem et peuitorum scelera patefacer cepere:
nobilitas noxia atq eo perculsa modo per socios ac nomen latinu
niterdum per equites romanos quos spes socictatis a plebe dimouerat
Gracchorum actiombus obiuani ierat. et primo. iberuim dende pa¬
ucos post annos igredientemr. Ctriumiurũ in deducendis colomis¬
cum M. tuliuo flacco serro uecauerat. et sane gracchis cupidine
uictorie nõ satis moderatus animus fuit. Sed bono unci sanctius
est quã malo more inuiriã uincer. Igitur ea uictona nobilitas&
libidine sua usa multos mortales ferro aut fuga extinxit. plusq̃: ĩ

Expanded text:
pensi neque sancti habere, quoad semet ipsa praecipitauit. Nam ubi pripensi neque sancti habere, quoad semet ipsa praecipitauit. Nam ubi primum ex nobilitate reperti sunt, qui veram gloriam iniustae potentiae anteponerent, moveri civitas et dissensio civilis quasi maiores Punico atque aliis bellis multum rei publicae addiderant, vindicare plebem in libertatem et paucorum scelera patefacere coepere, nobilitas noxia atque eo perculsa modo per socios ac nomen Latinum, interdum per equites Romanos, quos spes societatis a plebe dimouerat, Gracchorum actionibus obviam ierat; et primo Tiberium, dein paucos post annos eadem ingredientem Gaium, cum M. Fuluio Flacco ferro necauerat. Et sane Gracchis cupidine victoriae haud satis moderatus animus fuit. Sed bono vinci satius est quam malo more iniuriam vincere. Igitur ea victoria nobilitas ex libidine sua usa multos mortalis ferro aut fuga extinxit plusque in
Abbreviated transcription (Latin):
certamem neq dominationis inter ciues erat: metus hostilis in bonis
artibus cuutatem retinbat. sedubi illa formido a mentibus discq :¬
sit scilicet ea que res secunde amant lasciuia atq superbia inces¬
sere ita qđ i aduersis rebus optauerant ocium postquã adepti st
nem e populus libertatem in lbidinem uerter sibi quisq ducere tra¬
he raper ita cmnia in duas partes distracta sunt. res .p. que media
fuerat dilacerata est. Ceterum nobilitas factione magis pollebat
arbitrio belli domiq .r.p. agitabatur. penes eosdem erarium: pro¬
uincie magistratus gloric triumphi erant populus militia ate
mopia urgebatur. predas bellicas imperatores cum paucis diripie¬
bant. interea parentes aut parui liberi militum uti quisq potẽ¬
tion affinis erat sedibus pellebantur: ita tum potentia auaritia
sme modo modestiaq niuades. polluer et uastar oninia inchil

Expanded text:
oriae neque dominationis certamen inter civis erat: metus hostilis in bonis oriae neque dominationis certamen inter civis erat: metus hostilis in bonis artibus civitatem retinebat. Sed ubi illa formido mentibus decessit, scilicet ea, quae res secundae amant, lascivia atque superbia incessere. Ita quod in aduersis rebus optauerant otium, postquam adepti sunt, tem, populus libertatem in libidinem vertere, sibi quisque ducere trahere rapere. Ita omnia in duas partis abstracta sunt, res publica, quae media fuerat, dilacerata. Ceterum nobilitas factione magis pollebat, arbitrio belli domique agitabatur; penes eosdem aerarium prouinciae magistratus gloriae triumphique erant; populus militia atque inopia urgebatur; praedas bellicas imperatores cum paucis diripiebant: interea parentes aut parui liberi militum, uti quisque potentiori confinis erat, sedibus pellebantur. Ita cum potentia auaritia sine modo modestiaque invadere, polluere et vastare omnia, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
nes nominis latini et sociositalicos impedimenta parabant. sed plebes
incredibile memoratu est quantum intenta fuerit. quantaq ui ro¬
gationem uisserit et decreuerit et uoluerit magis odio nobilitatis cui
lla mala parautur quã cura rei .p. tanta libido in partibus erat : Inĩ
morauimus inter letitiami pledis et suorum fugtim tepida et̃ tum
ciuitate cum ox Manlii rogatione tris quesitores rogarentur effecerat
uti ip̃e in eo numero trearctur: sed questione exercitata asper uio¬
lente ꝙ. ex rumor et libidine plebis ut sepe nobilitate sio ea tempe state
plobem & secundis ribus insolentia ceperat: Ceterum mos partiũ popu
lariun et senatus factionum ac deinde omnium malarũ artium
paucis aute amus rome ortur est ocio atq abundantia earum rerꝵ
que prima mortales ducunt. Nam ante carthaginem deletam
populus et s. R. placide modesteq inter se rem.p. tractabant neq glie¬

Expanded text:
nes nominis Latini et socios Italicos impedimenta parabant. Sed plebes nes nominis Latini et socios Italicos impedimenta parabant. Sed plebes incredibile memoratu est quam intenta fuerit quantaque vi rogationem iusserit, magis odio nobilitatis, cui mala illa parabantur, quam cura rei publicae: tanta libido in partibus erat. Igitursupra docuimus, inter laetitiam plebis et suorum fugam, trepida etiam tum civitate, cum ex Mamilia rogatione tres quaesitores rogarentur, effecerat, uti ipse in eo numero crearetur. Sed quaestio exercita aspere violenterque ex rumore et libidine plebis: uti saepe nobilitatem, sic ea tempestate plebem ex secundis rebus insolentia ceperat. Clarium, et Senatus factionum, ac deinde omnium malarum paucis ante annis Romae ortus est otio atque abundantia earum rerum, quae prima mortales ducunt. Nam ante Carthaginem deletam populus et senatus Romanus placide modesteque inter se rem publicam tractabant, neque gl
Abbreviated transcription (Latin):
nare senatus utiita par fuerat decernit fuo atq populi sine uissu
millum potiusse fedus fieri. Consul impeditus a hrb pl ne quas
parauerat copias secum portaret paucis diebus in apbricã preficiscit
nam omnis &ercitris uti conuenerat numidia deductus in prouincia
hyemabat: postquã eo uentum est quanqͥuã perequi iuguntiam et me-¬
deri fraterne inuidis auimus ardebat coonitis militibus quos preter fuga
soluto imperio licentia atq: lasciiua corrupenat: & copia rerum statiuit
rogationem ad populum promuleat uti queretur in .cos. quorum cõ¬
silio iugurtha senatus decreta negtexis set et qui tradidis sent elephã¬
tos et perfugas: quiq: ab eo in legatiombus aut imperiis pecumias ac
huic rogationi partim conscis sibi alii ee partium iuidia pericua
metuentes quoniam aperte resister non poterant quin illa et alia
talia placer sibi faterentur occulte per amitos ac maxime per homi¬

Expanded text:
nare. Senatus ita, uti par fuerat, decernit suo atque populi iniussu nare. Senatus ita, uti par fuerat, decernit suo atque populi iniussu nullum potuisse foedus fieri. Consul impeditus a tribunis plebis, ne quas parauerat copias secum portaret, paucis diebus in Africam proficiscitur; nam omnis exercitus, uti convenerat, Numidia deductus in prouincia hiemabat. Postquam eo venit, quamquam persequi Iugurtham et mederi fraternae invidiae animo ardebat, cognitis militibus, quos praeter fugam soluto imperio licentia atque lascivia corruperat, ex copia rerum statuit us plebis rogationem ad populum promulgat, uti quaereretur in eos, quorum consilio Iugurtha senati decreta neglegisset, quique ab eo in legaset, quique ab eo in legationibus aut imperiis pecunias accHuic rogationi partim conscii sibi, alii ex partium invidia pericula metuentes, quoniam aperte resistere non poterant, quin illa et alia talia placere sibi faterentur, occulte per amicos ac maxime per homi
Abbreviated transcription (Latin):
uictoria uterentur remorata funt. Demole iugurtha postero die
cum Aulo in colloquio uerba facit :tã et si ipsum cum xxercitu
fame ferroq clausum teneat tamen dicit se memortin hũma-¬
intatum rerum. si secum fedus faceret incoliunes omnes sub ui¬¬
oum imfsur iuu. pretereao uti decem debus nunuidia deceder̃t
Quȩ quanquã grauia et flagitii plena erant tamen quia mortis
nnctu mutabantur situti regi libuerat pax conuenit: Sedubiea ro¬
me comperta sunt. inetus atqͦ meror ciuitatem muaser : pars dolor̃
proglona imperis pars insolita bellitarum rerum timer liberati. Aulo
omnes infesti: ac maxime qui bello preclari sepe fueraut qͥd arma¬
tus dedecoy potius quã manu salutem quesuierat: ob ea conful Albi¬
nus & delicto fratris dehinc nuidia atq. periculum cimens senatũ
de feder consulebat. tamen exercitui interim supplementũ scriber
a sociis et nomine latino auxilia accerser demq ominbus modis fisti¬

Expanded text:
victoria uterentur, remorata sunt. Deinde Iugurtha postero die victoria uterentur, remorata sunt. Deinde Iugurtha postero die cum Aulo in colloquio verba facit: tametsi ipsum cum exercitu fame et ferro clausum teneret, tamen se memorem humanarum rerum, si secum foedus faceret, incolumis omnis sub iugum missurum; praeterea uti diebus decem Numidia decederet. Quae quamquam gravia et flagiti plena erant, tamen, quia mortis metu mutabantur, sicuti regi libuerat, pax convenit. Sed ubi ea Romae comperta sunt, metus atque maeror civitatem invasere: pars dolere pro gloria imperi, pars insolita rerum bellicarum timere libertati; Aulo omnes infesti, ac maxime qui bello saepe praeclari fuerant, quod armatus dedecore potius quam manu salutem quaesiuerat. Ob ea consul Albinus ex delicto fratris invidiam ac deinde periculum timens senatum de foedere consulebat, et tamen interim exercitui supplementum scribere, ab sociis et nomine Latino auxilia arcessere, denique omnibus modis festi
Abbreviated transcription (Latin):
dentem insequeretur ita delicta occultiora fues: interea ꝑ homi¬
nes callidos dit noctuq exercitum tentabat. centuriones lucosꝗ
turinarum partim uti trans fugeree corrumper alii signo datõ¬
uti locum desererẽt que postq̃. ex sententia instruxit intempesta
nocte cum multitudine nunudarum auli castra circunue¬
nit. Uilites romani perculsi insolito inctu arma caper alii sese
abdey: pars territos confiriuar trepidar. omimbus locis uis magna
hostim. celum nocte atq. nubibus obscuratum periculum anceps
postremo fuger an maner tutius foree in incerto erat: sedex eo nulõ
quos paulo ante coruptos diximus cohors una liguruui cum
duobus turmis tracum et paucis gregariis imlitibus transiere ao
deret acceperat locum hostibus introeundi dedit ea numide cimc-¬
cti irrupere. et nostris feda fuga pleriq abiectis armis proximum
collem occupauer nox atq̃. preda castrorum hostes quominus

Expanded text:
dentem insequeretur: ita delicta occultiora fuere. Interea per homidentem insequeretur: ita delicta occultiora fuere. Interea per homines callidos diu noctuque exercitum temptabat, centuriones ducesque turmarum, partim uti transfugerent, corrumpere, alii signo dato locum uti desererent. Quae postquam ex sententia instruit, intempestao multitudine Numidarum Auli castra circumvenit. milites Romani, perculsi tumultu insolito, arma capere alii, alii se abdere, pars territos confirmare, trepidare omnibus locis. vis magna hostium, caelum nocte atque nubibus obscuratum, periculum anceps; postremo fugere an manere tutius foret, in incerto erat. Sed ex eo numero, quos paulo ante corruptos diximus, cohors una Ligurum cum duabus turmis Thracum et paucis gregariis militibus transiere ad deret acceperat, locum hostibus introeundi dedit, eaque Numidae cuncti irrupere. Nostri foeda fuga, plerique abiectis armis, proximum collem occupauerunt. Nox atque praeda castrorum hostis, quo minus
Abbreviated transcription (Latin):
comitia impediebat: ea mora in spem aductus aulus quẽ pro
pretore in castris rilictum supra diximus: aut conficiendi belli
auc terior &xercitus ab rege̾ pecunie capiunde: milites mense
ianuario ex hybernaculis in expeditionem euocat magnisq
itiueribus hyeme aspera peruenit ad oppidum suthul ubi regis
thesauri crant quod quanqua ex seuitia tempone et moportum¬
tate loci neq capi neq obsideri poterat: nam circa murũ situm
in prerupti montis ex tremo planities limosa hyemalibus aquis pa¬
ludem fecerat: tamen aut simulandi oratia quo regi foriidinẽ
iacere aliagi que incepto usui forẽt properai. At iugurtha cogni¬
ta uanitate auli atq inperitia legaiti subdole eius auger amentrã
missitar supplicantes legatos ipse qua uitabundus per saltuosa
loca et tramites eercitum ductare: Demque aulum spe pac¬
tionis pepulit uti suthule relicto in abditas regiones sese ueluti ce¬

Expanded text:
comitia impediebat. Ea mora in spem adductus Aulus, quem pro comitia impediebat. Ea mora in spem adductus Aulus, quem pro praetore in castris relictum supra diximus, aut conficiendi belli aut terrore exercitus ab rege pecuniae capiendae milites mense Ianuario ex hibernis in expeditionem euocat, magnisque itineribus hieme aspera pervenit ad oppidum Suthul, ubi regis thesauri erant. Quod quamquam et saevitia temporis et opportunitate loci neque capi neque obsideri poterat—nam circum murum situm in praerupti montis extremo planities limosa hiemalibus aquis paludem fecerat—, tamen aut simulandi gratia, quo regi formidinem agere, aggerem iacere aliaque, quae incepto usui forent, properare. At Iugurtha cognita uanitate atque imperitia legati subdole eius augere amentiam, missitare supplicantis legatos, ipse quasi vitabundus per saltuosa loca et tramites exercitum ductare. Denique Aulum spe pactionis perpulit, uti relicto Suthule in abditas regiones sese ueluti ce
Abbreviated transcription (Latin):
tur sepe tacitus respiciens postremo dixisse: Urbem uenalem et
matur perituram si emptorem iuenerit. Interim Albinus re¬
nouato bello cõmeatum/ strpendium aliaos: que militibus usui fo¬
rent maturat in aphricam portar ac statim ip̃e profectus est
uti aute comitia quod tempus nõ longe aberat drinis aut dedi¬
tione aut quouis modo bellum conficeret: at contra iugurtha
metum simulay. cedes instanti: et post̾ poaulo ue fu diffiderent in¬
star ita belli modo: modo pacis mora consulem ludificar.: ac fueͣ
qui tum albinũ haudignarum consilii regis existimarent: ueq
& tanta properantia tam facile tractum bellum secordia mag̃
quã dolo crederent: Sed postquã dilapso tempor comitiorũ dies
aduentabat. Alomnus Aulo fratre in castris propretor relicto romã
discessit: ea tempestate rome seditiombus tribumtiis atrociterrp
continuar magistratum intebantur. que dissentio totius anni

Expanded text:
tur saepe eo tacitus respiciens postremo dixisse: "Urbem venalem et tur saepe eo tacitus respiciens postremo dixisse: "Urbem venalem et mature perituram, si emptorem invenerit." Interim Albinus renovato bello commeatum, stipendium aliaque, quae militibus usui forent, maturat in Africam portare; ac statim ipse profectus, uti ante comitia, quod tempus haud longe aberat, armis aut deditione aut quouis modo bellum conficeret. At contra Iugurtha metum simulare; cedere instanti et paulo post, ne sui diffiderent, instare: ita belli modo, modo pacis mora consulem ludifficare. Ac fuere qui tum Albinum haud ignarum consili regis existimarent neque ex tanta properantia tam facile tractum bellum socordia magis quam dolo crederent. Sed postquam dilapso tempore comitiorum dies adventabat, Albinus Aulo fratre in castris pro praetore relicto Romam decessit. Ea tempestate Romae seditionibus tribuniciis atrociter recontinuare magistratum nitebantur, quae dissensio totius anni
Abbreviated transcription (Latin):
plorat denide ubi rti postulat insidias titendie igitur unusex eo nume¬
ro qui ad eedem parati erant paulo inconsultius Massiua aggreditur
obtruncat deptehensus multis hortantibus et in p̾rimis albio consuale
indicium profititur. fit reus magis exequo et bono q̃ ex uire gencium
bomicar comes eius quiromam fide publica uenerat. et iugurcha ma¬
infestus tanti sccleris nõ prius onuisit contra uerum niti quã ani¬
maduertit supergratiam atq pecumã suam inudiã facti esse
gitur quanqͥ ni priori actione x amicis quinquagnnita uade dede¬
rat reono magisqua uadibus consulens ciam in numidiã dimittit
bomilcarem ueritus ne reliquos populares mitus ĩuaderct parendi sibi
si de illo sumptu. iupplicium foret. et ip̃e paucis diebus profectus ẽ
iussus a senatu italia decedes: sed postquã roma egres sus est fer¬

Expanded text:
plorat. Deinde, ubi res postulabat, insidias tendit. Igitur unus ex eo numeplorat. Deinde, ubi res postulabat, insidias tendit. Igitur unus ex eo numero, qui ad caedem parati erant, paulo inconsultius Massiuam aggreditur. Illum obtruncat, sed ipse deprehensus multis hortantibus et in primis Albino consule indicium profitetur. Fit reus magis ex aequo bonoque quam ex iure gentium Bomilcar, comes eius, qui Romam fide publica venerat. At Iugurtha manufestus tanti sceleris non prius omisit contra verum niti, quam animaduertit supra gratiam atque pecuniam suam invidiam facti esse. Igitur, quamquam in priore actione ex amicis quinquaginta uades dederat, regno magis quam uadibus consulens clam in Numidiam Bomilcarem dimittit, veritus, ne relicuos popularis metus invaderet parendi sibi, si de illo supplicium sumptum foret. Et ipse paucis diebus eodem profectus est, iussus a senatu Italia decedere. Sed postquam Roma egressus est, fer
Abbreviated transcription (Latin):
sus fuerat dedita Cirtba et Adheroale interfecto profugui e apbri¬
ca abierat. hiuic spurius Abmnus qui proximo anno post bestiam
cum. ꝙ xmutio rufo consulatum gerebat: persuadit quoniam de
stirpe Nasims se sie sugurtham obseclera inuidia cum mnctu urgeat
regnum numidie ab senatu petat. auidus consul belli gerendi mouere
quã senescer omnia malebat ipsi prouincia numidia umutio ma¬
cedonia obuenit. que postq massiua agitar cepit neq iugurthie in
anucis satis preidii est: quia toruni alium conscientia: aliũ mala
fama et timor impedibat : Bomilcari proximo de maxime fido si bi
imperat ut precio sicuti multa confecerat insidiatores massiue paret
maxime occulte. sin id parum procedat quouas modo numidã inter¬
ficiat: Bonni carmature regis mandata &equuitur et per honune talis
negocii artifices itinera egre iusq tius postremo loca atq tempora ex¬

Expanded text:
sus fuerat, dedita Cirta et Adherbale interfecto profugus ex patrisus fuerat, dedita Cirta et Adherbale interfecto profugus ex patria abierat. Huic Sp. Albinus, qui proximo anno post Bestiam cum Q. Minucio Rufo consulatum gerebat, persuadet, quoniam ex stirpe Masinissae sit Iugurthamque ob scelera invidia cum metu urgeat, regnum Numidiae ab senatu petat. Auidus consul belli gerendi movere quam senescere omnia malebat. Ipsi prouincia Numidia, Minucio Macedonia evenerat. Quae postquam Massiua agitare coepit neque Iugurthae in amicis satis praesidi est, quod eorum alium conscientia, alium mala fama et timor impediebat, Bomilcari, proximo ac maxime fido sibi, imperat, pretio, sicuti multa confecerat, insidiatores Massiuae paret ac maxime occulte, sin id parum procedat, quouis modo Numidam interficiat. Bomilcar mature regis mandata exequitur et per homines talis negoti artifices itinera egressusque eius, postremo loca atque tempora cuncta ex
Abbreviated transcription (Latin):
concione quanqquã regi infista plebes erat. et pars in iuincula duc
uibet: pars in socios secleris aperiret mor maiorũ de hoste suppliciũ
sumi. dignntati magis q̃ ire consulens: sedar motus et animoseorũ
mollit postiemo confirmar fidem publicam per sese iniuolatam.
fore. post ubi silentium cepit pranicto iugurtha uerba fecit rome
Numidieq facinora euis memorat scclera in patrem fratrosq osten¬
dit &̃ quibus uiuantibus quibus mimis tris ca egerit quanꝙͥ ĩ belgat
fore sese et suas opes corrupturum. Demde ubi Nemius diceneli smnẽ
concione aderat uihementer accensa terrebat eum clamor̃ uultuq:
sepe impetu atq alis omnibus que ira fieri amat uicit tamẽ bebii in¬
pudentia. ita populua ludibno habitus & concione discessie iugurche
hestieq et ceteri quos illa quistio exagitabat animi augescunt: erat
ea tempestati rome niuinida quidam nomine mas sua filius gu

Expanded text:
contione, quamquam regi infesta plebes erat et pars in vincula duci contione, quamquam regi infesta plebes erat et pars in vincula duci iubebat, pars, nisi socios sceleris sui aperiret, more maiorum de hoste supplicium sumi, dignitati quam irae magis consulens sedare motus et animos eorum mollire, postremo confirmare fidem publicam per sese inviolatam fore. Post ubi silentium coepit, producto Iugurtha verba facit, Romae Numidiaeque facinora eius memorat, scelera in patrem fratresque ostendit. Quibus iuuantibus quibusque ministris ea egerit, quamquam intellegfore, sed se suasque spes corrupturum. Deinde ubi Memmius dicendi finem contione aderat, vehementer accensa terrebat eum clamore, uultu, saepe impetu atque aliis omnibus, quae ira fieri amat, vicit tamen impudentia. Ita populus ludibrio habitus ex contione discedit; Iugurthae Bestiaeque et ceteris, quos illa quaestio exagitabat, animi augescunt. Erat ea tempestate Romae Numida quidam nomine Massiua, Gulussae
Abbreviated transcription (Latin):
dicio regis se auri et reliquorum quos pecume capte arces sebant de¬
licta patefierĩt. Dum hec rome geruntur quimnimidia relicti
a bestia eraut exercitui preerant secuti morem imperatoris sui
olurima et flagitiosissima fecer facmora. fuer qui auro cõriipti
elephantos fuorte traolerent a lii persugas uenderet parsex pacatis
predas agebant: tanta ius auaritie anmos eorum ueluti tabes mn¬
uaserat Ae Cassius prelata rogatione a.C Menuo: ac perculsa.
omni nobilitate ad Iugurtham proficiscitur: eiq tinuido et ex cõ¬
interponit quam nõ mmoris qua publicam ducebat: talii ea tem¬
pestate fama de cassio erat: lgitur fugurtha contra decus regiũ
cultu quã maxime miserabili cum cassio ronam uenit: ac tamet¬
si in ipso magna uis animi erat confirmatus ab ommbus quorum
Bebium Iy pl. magna mercede parat euius impudentia contra
ius et iniuria/ omnes munitus foret. At .O. Nemiui aduocata

Expanded text:
dicio regis Scauri et relicuorum, quos pecuniae captae arcessebat, dedicio regis Scauri et relicuorum, quos pecuniae captae arcessebat, delicta patefierent. Dum haec Romae geruntur, qui in Numidia relicti a Bestia exercitui praeerant, secuti morem imperatoris sui plurima et flagitiosissima facinora fecere. Fuere qui auro corrupti elephantos Iugurthae traderent, alii perfugas vendebant, pars ex pacatis praedas agebant: tanta vis auaritiae in animos eorum ueluti tabes invaserat. At Cassius praetor perlata rogatione a C. Memmio ac perculsa omni nobilitate ad Iugurtham proficiscitur eique timido et ex coninterponit, quam ille non minoris quam publicam ducebat: talis ea tempestate fama de Cassio erat. Igitur Iugurtha contra decus regium cultu quam maxime miserabili cum Cassio Romam venit. Ac tametsi in ipso magna vis animi erat, confirmatus ab omnibus, quorum ium tribunum plebis magna mercede parat, cuius impudentia contra ius et iniurias omnis munitus foret. At C. Memmius aduocata
Abbreviated transcription (Latin):
die que spes est dominari illiuolunt: uos liberi esse facer illi ĩui¬
riam. uos prohiber postremo sociis uestris ueluti hostibus. hostibus
pro fociis utuntur potest ne in tam diuersis mentibus pax aut
ancitia esse: Quar moneo hortors: uos no tantũ scclus ĩpunitũ
omittatis nõ peculatus erarii factus est: neq peruim sociis erepte
pecunis. que quanquã grauia sint tamen &consuctudine iam pro
ichilo habentur hosti acerrimo prodita senatus auctoritas pro¬
ditum imperium uestrum est. domi militieq .r .p. uenalis fuit
que insi quesita erunt atnisi uindicatum : noxios. quid erit reli¬
qͥd libe facer id est regemi esse: neq: ego uos quirites hortor ut
malitis eiuesuestros perperam quã recte fecisse: sed ue ignescendo
adet ut L cassus qui tun pretor erat ad iugurtham muite¬
ritur eumq interposita fide publica romã duteret quo facilius in¬

Expanded text:
diae quae spes est? Dominari illi volunt, vos liberi esse; facere illi iniudiae quae spes est? Dominari illi volunt, vos liberi esse; facere illi iniurias, vos prohibere; postremo sociis nostris ueluti hostibus, hostibus pro sociis utuntur. Potestne in tam diuersis mentibus pax aut amicitia esse? quare moneo hortorque vos, ne tantum scelus impunitum omittatis. Non peculatus aerari factus est neque per vim sociis ereptae pecuniae, quae quamquam gravia sunt, tamen consuetudine iam pro nihilo habentur; hosti acerrimo prodita senatus auctoritas, proditum imperium vestrum est; domi militiaeque res publica venalis fuit. Quae nisi quaesita erunt, nisi vindicatum in noxios, quid erit reliquae libet facere, id est regem esse. Neque ego vos, Quirites, hortor, ut malitis civis vestros perperam quam recte fecisse, sed ne ignoscendo adet, uti L. Cassius, qui tum praetor erat, ad Iugurtham mitteretur eumque interposita fide publica Romam duceret, quo facilius in
Abbreviated transcription (Latin):
aut deditio fit ex qua ad iugurtham scelerum inpimitas ad pau-¬
cos potentes maxime diuitie:at in rem .p. danina atq̃ dedeto¬
ra peruenerunt: nisi forte nõ dum et uos dominationis eorum.
sacictas tenet et illa quã heo tempora magis placent. cũ regna
prouincie leges iura/ iudicia. bella atoi paces. postremo diuina
imperatores omniũ gentium satis habebatis animã retines : nã
seruitutem quidem quis uestrum recusas audebat: at ego tã et s
uirum flagitiosissimũ existimo inpune in iuriam accepisse tũ
uos hominous sccleratissimis ignoscer quoniã ciues sunt equo aini¬
mo paterer in inisericordia in perintiem casura esset. nani et illis
quantum iniportunitatis habent tantum m̃alum ẽ impune
male fecisse nisi faciundi licentia demde eripiatur et uobis alter¬
na folicitudo remanebit cum intelligetis aut seriuendum esse aut
permanus libertatem retinendani: nam fidei quidem aut concor¬

Expanded text:
aut deditio sit, ex qua ad Iugurtham scelerum impunitas, ad pauaut deditio sit, ex qua ad Iugurtham scelerum impunitas, ad paucos potentis maximae divitiae, ad rem publicam damna atque dedecora pervenerint; nisi forte nondum etiam vos dominationis eorum satietas tenet et illa quam haec tempora magis placent, cum regna prouinciae leges iura iudicia bella atque paces, postremo divina imperatores omnium gentium, satis habebatis animam retinere. Nam servitutem quidem quis vestrum recusare audebat? Atque ego tametsi viro flagitiosissimum existimo impune iniuriam accepisse, tamen vos hominibus sceleratissimis ignoscere, quoniam ciues sunt, aequo animo paterer, ni misericordia in perniciem casura esset. Nam et illis, quantum importunitatis habent, parum est impune male fecisse, nisi deinde faciendi licentia eripitur, et vobis aeterna sollicitudo remanebit, cum intellegetis aut seruiendum esse aut per manus libertatem retinendam. Nam fidei quidem aut concor
Abbreviated transcription (Latin):
atq inhonesta omnia questiu funt pars illorũ occidise trbunos pi.
alii questionesimustas pleriq cedem in uos fecisse pro minumente
habent. ita ꝙ̃ quisq pesfime fecit tam maxime tutus est : metum
a sceles ad ignauiam urani transcialer: quos omnes cuper eadem
eadem odissez eadem metuer inunũ coegit sed hec inter bonos
sicuti nunc uastaretur et beneficia uestra penes optimos nõ au¬
dacissimos forent: maiores uestri parandi uiris et mauestatis con¬
stituende gratia per secessionem armati bis auẽtenũ montem
occupauere. uos prolibertate quam abillis accepistis nõ ne suma
ope intemini: atq. eo uehementius q̃d mauis dedecus est patria
amitta quã onmino nõ parauisse. dicet aliquis quid uitur censes
et indicis illius iugurthe qui si deaitus est proftcto iussio ues tas
obediens erit sin ea contemut scilicet xistimabitis qualis illa pax

Expanded text:
atque inhonesta omnia quaestui sunt. Pars eorum occidisse tribunos plebis, atque inhonesta omnia quaestui sunt. Pars eorum occidisse tribunos plebis, alii quaestiones iniustas, plerique caedem in vos fecisse pro munimento habent. Ita quam quisque pessime fecit, tam maxime tutus est. metum ab scelere suo ad ignaviam vestram transtulere, quos omnis eadem cupere, eadem odisse, eadem metuere in unum coegit. Sed haec inter bonos sicuti nunc vastaretur et beneficia vestra penes optimos, non audacissimos forent. maiores vestri parandi iuris et maiestatis constituendae gratia bis per secessionem armati Auentinum occupauere; vos pro libertate, quam ab illis accepistis, nonne summa ope nitemini? Atque eo vehementius, quo maius dedecus est parta amittere quam omnino non parauisse. Dicet aliquis "quid igitur censes?" et indicio ipsius Iugurthae. Qui si dediticius est, profecto iussis vestris oboediens erit; sin ea contemnit, scilicet existimabitis, qualis illa pax
Abbreviated transcription (Latin):
sine sanguine ciuium ulcisci nequid iuire factum sie superioribus
amiis taciti indignabamini erarium &epilari: reges et populos
liberos paucis nobilibus uertigal pender penes et sdem et sumam
gloriam et maximas diuitias esse tamen hec talia facinora ĩ pune
suscepis se parum habuer itaq postremo leges maiestas uestra
diuina et humaua omnia hostibus tradita sunt: neq: eos qui
ea fecer pudet aut pentet. sedincedunt perora uestra magnifice:
sacerdotia et consulatus pars truunphales suos ostentantes ꝑinde
quasi ea honori nõ prede habeait: Serui ere comparati iniusta
imperia dominorum ũo perferunt. Uos quirites ĩ impenio nati eqͦ
animo seruitutem tolleratis : At qui sunt inii qui rem ꝑ occupauer
homines seeleratis simi cruentis manibus ĩmani auaritia nocentis¬
simi ⁊ demq superbissum quibus decus fides pietas postremo honesta

Expanded text:
sine sanguine civium ulcisci nequitur, iure factum sit. Superioribus sine sanguine civium ulcisci nequitur, iure factum sit. Superioribus annis taciti indignabamini aerarium expilari, reges et populos liberos paucis nobilibus uectigal pendere, penes eosdem et summam gloriam et maximas divitias esse. Tamen haec talia facinora impune suscepisse parum habuere, itaque postremo leges, maiestas vestra, divina et humana omnia hostibus tradita sunt. Neque eos qui ea fecere pudet aut paenitet, sed incedunt per ora vestra magnifici, sacerdotia et consulatus, pars triumphos suos ostentantes; proinde quasi ea honori, non praedae habeant. Servi aere parati iniusta imperia dominorum non perferunt; vos, Quirites, in imperio nati aequo animo servitutem toleratis? At qui sunt ii, qui rem publicam occupauere? Homines sceleratissimi, cruentis manibus, immani auaritia, nocentissimi et idem superbissimi, quibus fides decus pietas, postremo honesta
Abbreviated transcription (Latin):
qr fede: quãq multi perierunt uestri defensores ut uobis animus ab
ignauia atq secordia corruptus su qui necnũc quidem obnoxii ini¬
micis exurgitis. atq et nunc timictis eos quibus terrori decet esse: sea
quanq̃. hec talia sunt tamen obiuam ire potentie factionis auimus
subegit. Certe ego libertatem que michi a parente meo tradita est
eperiar. uerum id frusbra an obrem faciam in uestra manu situm
est quirites: neq ego uos hortor q̃đ sepe uestri maiores ficer utĩ cõtra
miurias armati eatis. nichil ui nec secessione opus est.: necesse est
suonat ip̃ more precipites: occiso Ti. Giraccho quem regnũ parar¬
homines arebant in plebem romana graues habite sunt questiones :¬
post .C. Gracchi et M. fuluuii cedem. item uestri ordinis multi montales
in carcer necati sunt. utriusq cladisnon lex ueruni libido eorum
finem fecit. sel sane fuerit regni ntparatio plebi sua iura nstitus ꝗtꝗd

Expanded text:
quam foede quamque inulti perierint vestri defensores, ut vobis animus ab quam foede quamque inulti perierint vestri defensores, ut vobis animus ab ignavia atque socordia corruptus sit, qui ne nunc quidem obnoxiis inimicis exurgitis atque etiam nunc timetis eos, quibus decet terrori esse. Sed quamquam haec talia sunt, tamen obviam ire factionis potentiae animus subigit. Certe ego libertatem, quae mihi a parente meo tradita est, experiar. Verum id frustra an ob rem faciam, in vestra manu situm est, Quirites. Neque ego vos hortor, quod saepe maiores vestri fecere, uti contra iniurias armati eatis. Nihil vi, nihil secession opus est; necesse est suomet ipsi more praecipites eant. Occiso Ti. Graccho, quem regnum parare aiebant, in plebem Romanam quaestiones habitae sunt; post C. Gracchi et C. Fului caedem item vestri ordinis multi mortales in carcere necati sunt: utriusque cladis non lex, verum libido eorum finem fecit. Sed sane fuerit regni paratio plebi sua restituere; quicquid
Abbreviated transcription (Latin):
bonoq impediebat. at .C. Nẽmius de cuius libertate ingenii et odio
potentie nobilitatis supra dixinuis. inter dubitationem et moras sena¬
tus in conciombus populum adundicandum hortari moner ꝑ .r.¬
ne rem .p. ne libatattmi suam desererẽt: crudelia et superba multa
facinora nobilitatis ostender. prorsus intentus ounino plebis animũ
accendebat: sed quonia ea tempestate rome Nemii facundia clara pol¬
lensq fuit decet existimaui unam ex tam multis orationem eiuis per¬
seriber ac potissinũ eam dicam quam in concione post redicum Bestie
huiuscemodi uerbis disseruit
Ulta me dehortantur a uobis quirites insi studium .r. p
oniuia supert̾. opes factionis uestra patientia uis nullum
ac maxine q̃d innocẽtic plus perculi quã honoris est. nam illa quidẽ
pigit dice hiis amus quindecii quã iudibrio fueritis superbie paucoꝵ

Expanded text:
bonoque impediebat. At C. Memmius, cuius de libertate ingeni et odio bonoque impediebat. At C. Memmius, cuius de libertate ingeni et odio potentiae nobilitatis supra diximus, inter dubitationem et moras senatus contionibus populum ad vindicandum hortari, monere, ne rem publicam, ne libertatem suam desererent, multa superba et crudelia facinora nobilitatis ostendere; prorsus intentus omni modo plebis animum incendebat. Sed quoniam ea tempestate Romae Memmi facundia clara pollensque fuit, decere existimaui unam ex tam multis orationem eius perscribere, ac potissimum ea dicam, quae in contione post reditum bestiae huiusce modi verbis disseruit: "Multa me dehortantur a vobis, Quirites, ni studium rei publicae omnia superet: opes factionis, vestra patientia, ius nullum, ac maxime quod innocentiae plus periculi quam honoris est. Nam illa quidem piget dicere, his annis quindecim quam ludibrio fueritis superbiae paucorum,
Abbreviated transcription (Latin):
deditionis mora nidutis agitabantur. igitur rex uti constituerat in
castra peruenit. ac pacta presenti consilio locutus de miudia facti sui
atq: uti in deditionem acciperetur. reliqua cum bestia et scauro se¬
crcta trausegit: denide postero die quasi per satyrani legem sentẽsis
ex quisitis in ddeditionem accipitur. sed uti pro consilio imperatun
erat elephanti triginta pecus atq equi multi nõ cum paruo argẽti
ponder questori craduntur. Calpurius romani ad magistratũsro¬
gandos proficiscitur. i numudia et inexercitu nostio poxagitabatur
postquã autem ris in aplinica gestas quomodo acte forent fama diuul¬
gauit. rome per ouinez locos et conuentus de facto consulis agitari
apud pledem grauis iuidia patres sollicitati erant an probarent tãtũ
flagitium: an decretum consulis subuerterẽt parum constabat: Ae
maxiine eos potentia scauri q̃đis auctor et socius hestis ferebat a uero

Expanded text:
deditionis mora indutiae agitabantur. Igitur rex, uti constituerat, in deditionis mora indutiae agitabantur. Igitur rex, uti constituerat, in castra venit, ac pauca praesenti consilio locutus de invidia facti sui atque uti in deditionem acciperetur, relicua cum Bestia et Scauro secreta transigit. Dein postero die quasi per saturam sententiis exquisitis in deditionem accipitur. Sed, uti pro consilio imperatum erat, elephanti triginta, pecus atque equi multi cum paruo argenti pondere quaestori traduntur. Calpurnius Romam ad magistratus rogandos proficiscitur. In Numidia et exercitu nostro pax agitabatur. Postquam res in Africa gestas quoque modo actae forent fama diuulgauit, Romae per omnis locos et conventus de facto consulis agitari. Apud plebem grauis invidia, patres solliciti erant: probarentne tantum flagitium an decretum consulis subuerterent, parum constabat. Ac maxime eos potentia Scauri, quod is auctor et socius Bestiae ferebatur, a vero
Abbreviated transcription (Latin):
est multos mortales et urbes aliquot pugnando cepit: Sed ubi iugur¬
tha per legatos pecunia tentar belliq quod admimstrabat asperitatiẽ
ostendere cepit. animus eger auaritia facile conuersus est. ceterum
socius et minster oninum consiliorun ad imntur scaurus qui tã¬
et si a principio plerisq ex factione eiu corruptis acerrime iegem
impugnabat tamen magnitudine pecunie a bono honestoq i pra¬
uum abstractus est: Sed iuguitha primũ belli tautumodo moram
redimebat. existimaus sẽse aliquid interim rome pretio aut gratia
effec turun: postea uero qua participem negotii scaurum accẽpit in
maximam spem adductus recuperande pacis Itatuit cum eis de ombus
pactiombus presens ages cetcrum interea fidei causa nuttitura cõsule
sextius questor in oppidum iugurtbe uatani cuuis rei species erat
acceptio frumenti qͣd Calpurnius palan legatis imperauerat quoma

Expanded text:
est, multosque mortalis et urbis aliquot pugnando cepit. Sed ubi Iugurest, multosque mortalis et urbis aliquot pugnando cepit. Sed ubi Iugurtha per legatos pecunia temptare bellique, quod administrabat, asperitatem ostendere coepit, animus aeger auaritia facile conuersus est. Ceterum socius et administer omnium consiliorum assumitur Scaurus, qui tametsi a principio plerisque ex factione eius corruptis acerrime regem impugnauerat, tamen magnitudine pecuniae a bono honestoque in prauum abstractus est. Sed Iugurtha primo tantummodo belli moram redimebat, existimans sese aliquid interim Romae pretio aut gratia effecturum. Postea vero quam participem negoti Scaurum accepit, in maximam spem adductus recuperandae pacis statuit cum iis de omnibus pactionibus praesens agere. Ceterum interea fidei causa mittitur a consule Sextius quaestor in oppidum Iugurthae Vagam. Cuius rei species erat acceptio frumenti, quod Calpurnius palam legatis imperauerat, quoniam