comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
b amicis ueniant scientes ipam rem a¬
trocẽ inccdisse. uñ eos oportere ita matue̾
uenire. Brutus cum ualerio/. Collatinuꝰ
cũ rucretio uenerunt. Aucretiã mestã se¬
dentem incubiculo inuenerũt. aduẽtu
suoꝵ lacrime oborte. Querẽtiq uiro / ⁊¬
salua es Lucretia. Minime inquit. Qͥs
enim salui ẽ mulien a missa pudicitia:
uestigia uin alieni collatine in lecto tuo
sunt. Ceteꝵ corpus ẽ tantummodo uio¬
latum, aĩus insons mors testis erat. s
date dextras fidemq nõ impune adulte¬
rofore. Ꝙ cumilli dextras fidemq de¬
dissent ait rucretia sextꝰ tarquinus q
hostis ꝓ hospite hac transacta nocte uiã¬
matus mͥ sibiq siuos uiri estis pestifenĩ
hine actulit gaudium. Dant ordim om̃s
fidem. Consosantur egram aĩaduerten¬
do noxammentem peccare non corpꝰ. Tẽ
Queretia uos inquit uidentis quid illi
debeat. Ego u̾o si peccato me absoluo sup¬
plicio non libero dec ulla dem impudica

Expanded text:
bus amicis veniant, scientes ipsam rem abus amicis veniant, scientes ipsam rem atrocem incidisse, unde eos oportere ita mature venire. Brutus cum Valerio, Collatinus cum Lucretio venerunt. Lucretiam mestam sedentem in cubiculo invenerunt, adventu suorum lacrime oborte. Querentique viro: «Salva es, Lucretia?» «Minime», inquit. «Quid enim salvi est mulieri, amissa pudicitia? Vestigia viri alieni, Collatine, in lecto tuo sunt. Ceterum corpus est tantummodo violatum, animus insons, mors testis erat, sed date dextras fidemque non impune adultero fore». Quod cum illi dextras fidemque dedissent ait Lucretia: «Sextus Tarquinus qui hostis pro hospite hac transacta nocte vi armatus michi sibique, si vos viri estis, pestiferum hinc attulit gaudium». Dant ordini omnes fidem. Consolantur egram animadvertendo noxam mentem peccare, non corpus. Tunc Lucretia: «Vos», inquit, «videritis quid illi debeatur. Ego vero, si peccato me absolvo, supplicio non libero. Nec ulla deinde impudica
Abbreviated transcription (Latin):
biculum ductus eẽt. amore arderis postꝙͣ
satis cuta oĩa sopitiq om̃s inidebantur
stricto gladio ad dormientẽ Lucretiã iuit.
Sinistraq manu muliens pectore opp̃s¬
so. tace lucretia inꝗt sextus carquinus
sum.ferrum in manu ẽ moriẽ si emiẜiᷤ
uocem. Cũ pauida e sõno mulier ẜ rexiss
⁊ nullam opẽ pret̾ mortem inmimentẽ
uideret/ mortem potiꝰ ꝙͣ uitam impudi¬
cã elegit. Tum carquinus faten amo¬
rem orare misce̾ precib minas cep̃. It
uͥ muliebrẽ aũim obstinatum urdit et
nem̾tis quidẽ metu inclinari addit ad
metum dedecus. cum mortua iugulatũ
ẜuũ potiturus ait ut in sordido adulte¬
no necata dieat. Quo terrore cũ uicisset
obstinatam pudicitiã uictͥx libido. ꝓfectꝰ
in tarquinus ferox/ expugnato mulieb
decore recessit. Lucretia mesta tanto ma¬
lo nuntium romam ad patrẽ/ eundeq ã¬
dean adunĩmittit. ut cum singuł fideli¬

Expanded text:
biculum ductus esset, amore ardens, postquam biculum ductus esset, amore ardens, postquam satis tuta omnia, sopitique omnes videbantur, stricto gladio ad dormientem Lucretiam ivit, sinistraque manu mulieris pectore oppresso: «Tace, Lucretia», inquit, «Sextus Tarquinus sum; ferrum in manu est; moriere si emiseris vocem». Cum pavida e somno mulier surrexisset et nullam opem preter mortem imminentem videret, mortem potius quam vitam impudicam elegit. Tum Tarquinus fateri, amorem orare, miscere precibus minas cepit. At ubi muliebrem animum obstinatum vidit et ne mortis quidem metu inclinari, addit ad metum dedecus, cum mortua iugulatum servum potiturus ait, ut in sordido adulterio necata dicatur. Quo terrore cum vicisset obstinatam pudicitiam, victrix libido, profectus inde Tarquinus ferox expugnato muliebri decore recessit. Lucretia mesta tanto malo nuntium Romam ad patrem, eundemque Ardeam ad virum mittit, ut cum singulis fideli
Abbreviated transcription (Latin):
horis posse sciri quantum cet̾is p̃stec Lu¬
cretia sua. Qm si uigor iuuente est con¬
scendamus equos uxores uisuri tendam.
⁊ ꝙ ĩopinato uin aduentu occũrerit ocu¬
lis uideamus. Incaluerãt uino os cita¬
tis equis euolant romam. Quo cũ intẽ¬
dentib tenebris ꝑuenissent. pgunt iñ
collatinã ubi lucretiam nõ quanꝙͣ ut
regie nurus quas in conuimo luxuq cũ
equalib uiderant tp̃s terentes. ẜ deditã
sane inter lugubranţeᷤ. ãcilla ẽmodio edi¬
ũ sedẽtẽ inuẽiũt. Muliebris c̾taminis lau̾
penes lucretiã fuit. Mantus ĩuitat coĩteᷤᷤ
regios iuuenes ip̃m sextũ tarqnũ mala
libido ꝑuimi strupende Iucretie capit.
Tum forma tũ spectara castitus incitat.
Et quid cum anoctumo iuuenili ludo ĩ
castra redeunt paucis int̾iectis diebus
Sextus tonqumus inscio collatino cũ co¬
mite uno colsatinã uenit. ubi exceptus
benigne. cum post cenam in hospitale cu¬

Expanded text:
horis posse sciri quantum ceteris prestet Luhoris posse sciri quantum ceteris prestet Lucretia sua. Quin, si vigor iuvente est, conscendamus equos uxores visuri tendamus, et quod inopinato viri adventu occurrerit oculis videamus. Incaluerant vino omnes, citatis equis evolant Romam. Quo cum intendentibus tenebris pervenissent, pergunt inde Collatinam, ubi Lucretiam non quanquam ut regie nurus quas in convivio luxuque cum equalibus viderant tempus terentes, sed deditam, lane inter lugubrantes ancillas in medio edium sedentem inveniunt. Muliebris certaminis laus penes Lucretiam fuit. Maritus invitat comites regios iuvenes, ipsum Sextum Tarquinum mala libido per vim strupende Lucretie capit. Tum forma, tum spectata castitas incitat. Et quidem cum a nocturno iuvenili ludo in castra redeunt, paucis interiectis diebus, Sextus Tarquinus, inscio Collatino, cum comite uno Collatinam venit. Ubi exceptus benigne, cum post cenam in hospitale cu
Abbreviated transcription (Latin):
bit titus liuiꝰ aburbe ꝯdita libro primo.
Lucretia. Dux romane pudicitie sucreti¬
a ut seribit ualerius libro.ui. capło depu¬
dicitia uirilem animum ħuit s maligͦ
errore fortune muliebre corpus sortitu
ẽ. Tam siquidem uirilem aĩum habuit
ꝙ postquam fuit a filio tar quinii cõrupta
sicut dicit beatus Ieronimus libro primo
ꝯtra iouinianum. nolens uiu̾e uiolata
maculam corꝑis pͥocruore deleuit. Hãc
ystoriam plene tractat titus liuiꝰ ab urbe
condita libro primo sie dicens. Dumtar¬
quinus ardeam ciuitatẽ nitiloꝵ obside̾t᷑.
regii iuenes int̾dum otio ꝯuiuiis ⁊ cõ¬
messatõib se occupabãt.Forte potãtibus
his aput sextũ tarquũ filium tarquini
suꝑbi. uͥ ⁊ collatinus lucretie ꝯiunx. ce¬
nabat tarquini egregii filius. incidit de
uxorib m̃tio. suã quisq laudare mirs i
modis cepit. In ccitamine accẽso. Collati¬
nus negat uerbis opus eẽ paucis his q̃d

Expanded text:
ibit Titus Livius Ab Urbe Condita, libro primo. ibit Titus Livius Ab Urbe Condita, libro primo. Lucretia. Dux romane pudicitie Lucretia, ut scribit Valerius libro VI, capitulo de pudicitia, virilem animum habuit, sed maligno errore fortune muliebre corpus sortita est. Tam siquidem virilem animum habuit, quod postquam fuit a filio Tarquinii corrupta, sicut dicit beatus Ieronimus libro primo contra Iovinianum, nolens vivere violata, maculam corporis proprio cruore delevit. Hanc ystoriam plene tractat Titus Livius Ab Urbe Condita, libro primo, sic dicens: Dum Tarquinregii iuvenes interdum otio, conviviis, et commessationibus se occupabant, forte potantibus his aput Sextum Tarquinium filium Tarquinii Superbi, ubi et Collatinus, Lucretie coniunx, cenabat, Tarquini egregii filius incidit de uxoribus mentio, suam quisque laudare miris modis cepit. Inde certamine accenso, Collatinus negat verbis opus esse, paucis his quidem
Abbreviated transcription (Latin):
dicte deesse maluit ¶De istius ꝯsulatu
etde punitione filiorum soquens iuirgi¬
luis .ui. libro eneydoꝵ inducit anchisem
patrem Enee ueluti futuram laudem bru¬
ti ꝓnũtiantem his uersib.
Nonsulis ĩꝑium pͥmꝰ hic seuasꝙ secures
Accipiet. natosq pat̾ noua bella mouẽteᷤᷤ
Ad penã pulera ꝑlibertate uocabit.
Infelix utrunq ferent ea facta minores.
uincet amor patrie laudũq ĩmẽsa cupido.
Barquinus cognom̃to superbus fuit uii
⁊ ustimus Rex romanoꝵ ¶am primus
fuit Romulus ¶ Secundus nũma põpiliꝰ.
Bertius tullius hostilius QQuartus An¬
cus marti. ¶Quintus tarquinus priscꝰ.
Sextus ẜuius tullius ¶Septimus uoͣ
tarquinus suꝑbus. Hunc tarquinum
ꝑpuo lationem sueretie brutus cũ tota
sua ꝓgeme de roma fugauit. Iste ta qui¬
nus primus gnͣa tormentoꝵ excogitauit.
primusq fuit qui exilia adinuenit. et
ip̃e prior ex regib exilum meruit. ut sc̃¬

Expanded text:
dicte deesse maluit. De istius consulatu, dicte deesse maluit. De istius consulatu, et de punitione filiorum loquens, Virgilius VI libro Eneydorum inducit Anchisem patrem Enee veluti futuram laudem Bruti pronuntiantem his versibus: Consulis imperium primus hic sevasque secures Accipiet, natosque pater nova bella moventes, Ad penam pulcra pro libertate vocabit. Infelix! utcumque ferent ea facta minores: Vincet amor patrie laudumque immensa cupido. Tarquinius, cognominato Superbus, fuit septimus et ultimus rex Romanorum; nam primus fuit Romulus, secundus Numa Pompilius, tertius Tullius Hostilius, quartus Ancus Martius, quintus Tarquinus Priscus, sextus Servius Tullius, septimus vero Tarquinius Superbus. Hunc Tarquinium propter violationem Lucrete, Brutus cum tota sua progenie de Roma fugavit. Iste Tarquinius primus genera tormentorum excogitavit, primusque fuit qui exilia adinvenit, et ipse prior ex regibus exilium meruit, ut scr
Abbreviated transcription (Latin):
testatem futurai respondit ꝗ añ omneᷤᷤ
matriosculum dedisset.Tum Brutus
piñ atq ca su plapsus. deutdustria se ab¬
iecit. terramq cõem oũimimatrem exi¬
stimans osculatus est. Qd tamuafre
celluri impressumosculũ urbilibtatẽ
bruco pͥmum in fostis locum tribuit.
¶Iste e Brutus fuit pͥmus ꝯsul romãoꝵ
qui tante iustitie fuit ꝙ duos suos filios
uerant in oculis suis uirgis cedi ⁊ secu
nferii mandauit sicut scribit titus lunꝰ
ab urbe condica libro ẜo. Et ualius libro
qnto capitulo de se̾uitate parentũ in libe¬
ros ꝑ hec uerba. Brutus gloria par Ro¬
muso quia ille urbem hic libertatẽ rõa¬
nã ꝯdidit filios suos dominationẽ tanꝗ¬
niia se expulsam reducẽteᷤ summũ imꝑ¬
ium obtinens. ꝯphensos ꝓq cribunali
uirgis cesos ⁊ ad palum religatos. secii
pcũti ussit. Exuit seu̾itas patrẽ ut cõ¬
sulageret orbusq uu̾e ꝙͣ ꝑublice un¬

Expanded text:
testatem futuram respondit, qui ante omnes testatem futuram respondit, qui ante omnes matri osculum dedisset. Tum Brutus perinde atque casu prolapsus de industria se abiecit, terramque comunem omnium matrem existimans osculatus est. Quod tam vafre telluri impressum osculum urbi libertatem, Bruto primum in fastis locum tribuit. Iste enim Brutus fuit primus consul Romanorum, qui tante iustitie fuit, quod duos suos filios, patriam coniuraverant, in oculis suis virgis cedi et securi feriri mandavit, sicut scribit Titus Livius, Ab Urbe Condita libro secundo. Et Valerius, libro quinto, capitulo de severitate parentum in liberos, per hec verba: Brutus, gloria par Romulo, quia ille urbem, hic libertatem romanam condidit, filios suos dominationem Tarquinii a se expulsam reducentes summum imperium obtinens, comprehensos proque tribunali virgis cesos et ad palum religatos, securi percuti iussit. Exuit severitas patrem ut consulem ageret, orbusque vivere quam publice vin
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ suꝑbi tarquini auunculi sui euade̾t
qui omnes potentes romanos ocident
se brutum foris morib ostendebat. Cũ eẽt
int̾ius oĩim uirtutum gnͣe decoratꝰ. Qd
maxie patet ꝑ illud ꝙ refert deillo Titus
ingne acuminis ĩ pͥmis Iunĩ brutꝰ refe¬
rendus ẽ: Nam cũ a Rege tarquino auũ¬
culo suo om̃em nobilitatis ĩdolẽ excerpi
int̾q cet̾os etiã frẽm suũ/ eo ꝙ uegetioris
ingenii erat int̾fectum a ĩaduerteret. ob¬
tusi se cordis cẽ simulauit. Eaq fallacia
maximas uͥtutes suas texit. Psc̃s ⁊̃ del¬
phos cũcarquinii filiis quos is ad apolli¬
nem phytiũ munerib ⁊ sacrificiis miẜ¬
at honorandũ. aurum deo nõĩe doni clã
cauato baculo melusum tulit qr tumebat
ne sibi celeste num̃ aꝑta liberalitate ue¬
nerari tutumeẽt.Pactis deiñ manda¬
tis patris, apollinem iuuenes ꝯsulerũt-
ꝗsnam exipis Rome regnaturus uidere¬
tur. At is penes ẽum sumã urbis nr̃e po¬

Expanded text:
dem superbi Tarquini avunculi sui evaderet, dem superbi Tarquini avunculi sui evaderet, qui omnes potentes Romanos occiderat, se Brutum foris moribus ostendebat, cum esset interius omnium virtutum genere decoratus. Quod maxime patet per illud quod refert de illo Titus in genere acuminis in primis Iunius Brutus referendus est? Nam cum a rege Tarquinio avunculo suo omnem nobilitatis indolem excerpi interque ceteros etiam fratrem suum, eo quod vegetioris ingenii erat, interfectum animadverteret, obtusi se cordis esse simulavit, eaque fallacia maximas virtutes suas texit. Profectus etiam Delphos cum Tarquinii filiis quos is ad Apollinem Phytium muneribus et sacrificiis miserat honorandum, aurum Deo nomine doni clam cavato baculo inclusum tulit, quia timebat ne sibi celeste numen aperta liberalitate venerari tutum esset. Peractis deinde mandatis patris Apollinem iuvenes consuluerunt quisnam ex ipsis Rome regnaturus videretur. At is penes cum summam urbis nostre po
Abbreviated transcription (Latin):
eqꝰ ꝗ uelocitate ⁊ arte sagutandi grecorũ
ex̾citũ mirabilit̾ infestabat.
¶Dalaltraꝑte uidilre latinõ. Latinus fu¬
it Rex ytasie a quo ytalici la tini dicti sut.
Añ quẽ regnauerunt ĩ ip̃a ytalia Ianus.
Satumus.picus. ⁊ faunus. Post quos
regnauit iste Latinus. Post Latinum uͦ
regnauit Eneas. post eneam regnauert
Reges albanenses quotu nõia supius st̃
expressa. Post albanenses aũt regnaue¬
runt romani.
¶Re con lauina sua fillia sedea. Lauinia
fuit filia regis latini ⁊ uxor enee̾. Inho¬
¶Aidi quel bruto che caccio tarquino.
Quia duo fũnt bruti famosissimi in no¬
ma. unꝰ summe bonus alter summe bo¬
nus ⁊ malus. Ideo autor uolens de pri¬
mo facerem̃tionẽ ait. uidi illum brutũ
qui expulit taruiniũ. Iste brutus pri¬
mo uocatus e Iuniꝰ. in cuius honorẽ mẽ¬
sẽ ꝗ seꝗt᷑ madium romani Iuniũ uocaue¬
runt. Brutus at ideo dc̃s ẽ qr ut tyranni¬

Expanded text:
qui, velocitate et arte sagittandi, Grecorum qui, velocitate et arte sagittandi, Grecorum exercitum mirabiliter infestabat. Da l'altra parte vidi 'l re Latino. Latinus fuit rex Ytalie a quo Ytalici Latini dicti sunt. Ante quem regnaverunt in ipsa Ytalia Ianus, Saturnus, Picus et Faunus; post quos regnavit iste Latinus. Post Latinum vero regnavit Eneas, post Eneam regnaverunt reges Albanenses, quorum nomina superius sunt expressa. Post Albanenses autem regnaverunt Romani. Ke con Lavinia sua fillia sedea. Lavinia fuit filia regis Latini et uxor Enee; in hoit. vv. 127-129 Vidi quel Bruto che cacciò Tarquino. Quia duo fuerunt Bruti famosissimi in Roma, unus summe bonus, alter summe bonus et malus, ideo autor, volens de primo facere mentionem, ait: «Vidi illum Brutum qui expulit Tarquinium». Iste Brutus primo vocatus est Iunius, in cuius honorem mensem qui sequitur madium Romani iunium vocaverunt. Brutus autem ideo dictus est quia, ut tyranni
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗnquageties uexillis explicitis dimica¬
uit incampo. Cuius operabellicosa autõ
breuit ꝯpħendit infra t̾tia cantiea can¬
tu qui incipit. Poscia che costãtin la quila
¶Uidi Camilla. Camilla fuit reginauul¬
seorum q̃ ut scribit u̾gilius uenit in au¬
xilium turno Regi rutiloꝵ qn cũ Enea pu¬
gnauit. In quo bello cecidit ip̃a camilla
ut habetur suꝑius pͥmo cantu.
¶Clãpantasilea. Panthasilea fuit q̃dam
Dares phrigius cũ młtitudine mulierã
uenit inauxilium troyanoꝵ qñ grecitro¬
yam obsederunt decẽ annis. Hoc q̃ ponit
uirgilius primo libro eneydoꝵ. dicens.
¶Duxit amazonidũ lunatis agͥmina peltis
Pathasilea fures mediisꝙ imilitib ardet
Bellatͥx audetq uins concũrere uͥgo. In
qua obsidione dum ipa regina quadam
die cũgrecis strenue ⁊ bellicose pugnaret.
fuit occisa cum suaꝵ multitudiẽ femĩaꝵ
Uenit ⁊̃ secũ mẽnon rex echiopie ꝗdux̃ sec̃

Expanded text:
quinquageties vexillis explicitis dimicaquinquageties vexillis explicitis dimicavit in campo; cuius opera bellicosa autor breviter comprehendit infra, tertia cantica, cantu qui incipitur: «Poscia che Costantin l'aquila  vv. 124-126 Vidi Camilla. Camilla fuit regina Vulscorum que, ut scribit Virgilius, venit in auxilium Turno regi Rutilorum quando cum Enea pugnavit. In quo bello cecidit ipsa Camilla, ut habetur superius primo cantu. E la Pantasilea. Panthasilea fuit quedam scribit Dares Phrigius, cum multitudine mulierum venit in auxilium Troyanorum quando Greci Troyam obsederunt decem annis. Hoc etiam ponit Virgilius, primo libro Eneydorum, dicens: Duxit Amazonidum lunatis agmina peltis Panthasilea furens mediisque in millibus ardet, Bellatrix, audetque viris concurrere virgo. In qua obsidione, dum ipsa regina quadam die cum Grecis strenue et bellicose pugnaret, fuit occisa cum suarum multitudine feminarum. Venit etiam secum Memnon, rex Ethiopie, qui duxit secum
Abbreviated transcription (Latin):
ciuis fulmen cecidit uixͣ statua cius in
foro. ⁊ de nomine eius suꝑscripto .c. lict̾¬
am capitale abrupit ¶Nocte precedẽti
diem obitus fenestre thalami eiꝰ cũ tan¬
to strepitu sunt aꝑte ut exiliens de lecto
nuituram domum extimaret. Eade die
cumiret in capitolium date sũt ei lict̾e
in ꝗb continebat᷑ ꝙ asuis cariorib ꝯsi¬
lianiis debebat occidi. que lict̾e dumre¬
ferretur occisus inmanueiꝰ nõdũ aperte
iuente sunt ¶Die sequenti aꝑꝑuerunt
tres soles inoriente/ qui paulatuim ĩ unũ
corpus solare redacti sunt. Significãteᷤᷤ
ꝙ dñium Rucii antonii. ⁊ Marchi ãtonii
⁊ Etauiam augusti inunam monarchiã
rediret. uł potius qr notitia tͥni dei ⁊⁊ uniꝰ
toti orbi futura ĩminebat. Hucusꝙ mag̃r
in ystoriis scolasticis.¬
¶ Armato. Anmnatũ ideo dic̃ se Cesarẽ in¬
uenisse qr nullus unꝙͣ hõ romanus ita
fuit fortis autita fortunatus inbello. Nã

Expanded text:
eius fulmen cecidit iuxta statuam eius in eius fulmen cecidit iuxta statuam eius in foro, et de nomine eius superscripto C licteram capitalem abrupit. Nocte precedenti diem obitus, fenestre thalami eius cum tanto strepitu sunt aperte, ut exiliens de lecto ruituram domum extimaret. Eadem die cum iret in capitolium date sunt ei lictere, in quibus continebatur quod a suis carioribus consiliariis debebat occidi, que lictere dum referretur occisus, in manu eius nondum aperte inverne sunt. Die sequenti apparuerunt tres soles in oriente, qui paulatim in unum corpus solare redacti sunt, significantes quod dominium Lucii Antonii et Marchi Antonii et Octaviani Augusti in unam monarchiam rediret; vel potius quia notitia trini Dei et unius toti orbi futura imminebat. Hucusque magister in ystoriis scolasticis. Armato. Armatum ideo dicit se Cesarem invenisse, quia nullus unquam homo romanus ita fuit fortis aut ita fortunatus in bello. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
uulnerib quin u̾ecundie obseq̃ret᷑ abs¬
t̾reri potuit. Si quidem utrũq manũ to¬
ga dunisit ut inferior ꝑs corpis tecta cõ¬
laberet᷑. In hunc modum non hoĩes expi¬
rant ẜ dii immortales sedes suas repetũt.
hucusq uałius. Obiit aũt cesar ãno
etatis sue lui cũ ꝑtrienniũ ⁊ iñses .uii.
tenuisset pͥncipatum. fu̾ãt quide rome
imꝑatum a romulo subregib septẽ. an¬
nis cche. Post sub ꝯsulib ĩꝑatũ ẽ Ro¬
me annis cccelxiiii. et sie ab urbe condi¬
ta usq ad mortem cesaris flux̾unt ani
Uccxxiiͦii. Mortuo cesare corpꝰ eiꝰ inforo
uͥ fiebant ꝯsilia ꝯbustum ẽ. Statuit ãt
populus romanus inforo solidam colũ¬
nam lapidis numidici.i. marmoris de
numidia suꝑ quã tumulatꝰ ẽ. q̃ c⁊̃ iulia
dẽã ẽ. Magr̃ aut in historiis scolasticis
ponit tria mirabilia signa q̃ inmnorie e
aꝑpũnt. ¶ Centesimo eͥ die ante mortẽ

Expanded text:
vulneribus quin verecundie obsequeretur absvulneribus quin verecundie obsequeretur absterreri potuit, siquidem utranque manum toga dimisit, ut inferior pars corporis tecta conlaberetur. In hunc modum non homines expirant, sed dii immortales sedes suas repetunt. Hucusque Valerius. Obiit autem Cesar anno etatis sue LVI, cum per triennium et menses VII tenuisset principatum. Fuerat quidem Rome imperatum a Romulo sub regibus septem, annis CCLX. Post sub consulibus imperatum est Rome annis CCCCLXIIII, et sic ab urbe condita usque ad mortem Cesaris fluxerunt anni DCCXXIIIIor. Mortuo Cesare, corpus eius in foro ubi fiebant consilia combustum est. Statuit autem populus romanus in foro solidam columnam lapidis numidici, idest marmoris de Numidia, super quam tumulatus est, que et Iulia dicta est. Magister autem in historiis scolasticis ponit tria mirabilia signa que in morte eius apparuerunt. Centesimo enim die ante mortem
Abbreviated transcription (Latin):
tabat ubi sua uirtus enitese̾e̾ posset.At
Catoni studiũ modestie decoris ⁊ maxĩe
seu̾itatis enit. No diuitiis. cũ diuite/ nͨ
factiõe cũ factioso. s cũstrenuo iutute.
cummodesto. pudore. cũ innocẽte. absti¬
nentia c̾tabat. Et malebat eẽ ꝙͣ uider
bonus. Ita qͦminꝰ petebat gloriam eo ma¬
gis illam asseq̃batur. Hucusq salustiꝰ
de laudib cesaris ⁊ catonis. Tante enĩ
nobilis iurtutis extitit iste Cesar ꝙ ⁊ in
horamortis ĩqua solet homo omĩa obli¬
iusci dumuita pͥuaretur uͥtutib pͥuãi
nõ potuit. sieut demõstint ualius libro
quarto/ capło deu̾ecundia in ħuerba.
Quã precipuam ĩ guio cesare uecundiã
qͦ fuisse ⁊ sepenũo appuit ⁊ ultimꝰ eius
dies significauit. Cum płib eĩ parricida¬
rus uiolatus mucronib interillud ip̃m
tempus quo diuinus sp̃s mortali discer¬
nebatur a corꝑe. ne trib quidẽ ⁊ uiginti

Expanded text:
tabat ubi sua virtus enitescere posset. At tabat ubi sua virtus enitescere posset. At Catoni studium modestie, decoris, et maxime severitatis erat. Non divitiis cum divite, nec factione cum factioso, sed cum strenuo virtute, cum modesto pudore, cum innocente abstinentia certabat. Et malebat esse quam videri bonus. Ita quo minus petebat gloriam, eo magis illam assequebatur. Hucusque Salustius de laudibus Cesaris et Catonis. Tante enim nobilis virtutis extitit iste Cesar quod etiam in hora mortis, in qua solet homo omnia oblivisci dum vita privaretur, virtutibus privari non potuit, sicut demonstrat Valerius libro quarto, capitulo de verecundia, in hec verba: Quam precipuam in Gaio Cesare verecundiam quoque fuisse et sepe numero apparuit et ultimus eius dies significavit. Cum pluribus enim parricidariis violatus mucronibus, inter illud ipsum tempus, quo divinus spiritus mortali discernebatur a corpore, ne tribus quidem et viginti
Abbreviated transcription (Latin):
¶Cesare armato ⁊cͣ. Cesar iulius ẜm
uirgilium ⁊ Ouidiũ a Iulo enee filio ori¬
ginemtrax̃ ⁊ nom̃. hͥ primꝰ romanorũ
imꝑatorum mũdi monarchiã gub̃na¬
uit. Quãte ãt uurtutis ⁊ nobilitatis ar¬
q magnificentie fuiͣt Salustiꝰ in catelli¬
nanio faciens mentionẽ de ip̃o Iulio ⁊
Catone sic ait. hiis genus etas ⁊ eloq̃¬
tia ꝓpe eq̃lia fuere. Magͥtudo aĩ. par.
It gloria. S alia alii. Cesar bñficiis ac
munificentia magnus hebat᷑. Incegͥta¬
te uite. Cato. Cesar mansuetudine et
tatem addiderat. Cesar dando subleuã¬
do. ignosçendo. Cato nicħ largiendo glo¬
riam adeptus ẽ. In cesare ꝓfugium mi¬
ẜis erat. In catonemalis ꝑnities. Cesãis
facilitas. Catonis constantia laudaba¬
tur. Postremo Cesar maĩo induxerat
laborare ⁊ iugilaxe negotiis amicorũ
intentus. sua negligere. Nichil denega¬
re qd dono dignumeẽt. Sibi magnum
imꝑium ex̾citum bellum nouum exop¬

Expanded text:
Cesare armato, etc. Cesar Iulius, secundum Cesare armato, etc. Cesar Iulius, secundum Virgilium et Ovidium, a Iulo Enee filio originem traxit et nomen. Hic primus Romanorum imperatorum mundi monarchiam gubernavit. Quante autem virtutis et nobilitatis atque magnificentie fuerit, Salustius in Catellinario faciens mentionem de ipso Iulio et Catone sic ait: Hiis duobus genus etas et eloquentia prope equalia fuere, magnitudo animi par, item gloria, sed alia alii. Cesar beneficiis ac munificentia magnus habebatur; integritate vite, Cato. Cesar mansuetudine et ritas dignitatem addiderat. Cesar dando, sublevando, ignoscendo; Cato nichil largiendo gloriam adeptus est. In Cesare profugium miseris erat; in Catone malis pernities. Cesaris facilitas, Catonis constantia laudabatur. Postremo, Cesar in animo induxerat laborare et vigilare negotiis amicorum intentus, sua negligere. Nichil denegare quod dono dignum esset; sibi magnum imperium exercitum bellum novum exop
Abbreviated transcription (Latin):
Deẜoat ouidius ĩlibro epystolarum.
¶Peite dardanide detot peor hostib unĩ.
Sedo ⁊ eneydorum uno u̾su ista duo cõ¬
clu dit uirgilius/ ubi inducit eneã loq̃¬
temad ectorem dicens/. O lux dardaĩe
ospes fidissiã teuerum. Ponit᷑ at hie p
eletra tanquã principiũ troyanoꝵ ⁊ ꝑ
¶Graquai conobi hectorẽ hectõ fuit pri¬
mogenitus filius pͥami regis troyanoꝵ
ꝗ fuit inarmis fortissimus ⁊ iumorib
gloriosus ⁊ fuit intantum pulcher⁊
gratiosus ꝙ ab om̃ib ꝗ eũ indebant
nurabilit̾ amabatur.Namut scribit
homerꝰ nõ filius hoĩum s deoꝵ ĩ ipsa
sua pueritia credebat.
¶Et enca. Eueas fuit filius anchisis
de stupe egia troyanoꝵ/ qui ad ytalia
ueniens post destructionẽ troye Laui¬
niã filiam Regis latini muxorẽ accepit.
Lauiniũ in honorẽ uxoris condidit. Uu¬
os filios Iulum ascanium ⁊ siluium
postumum dereliquit. Ascanius abbã
condidit. ex qua ciuitate alma urbs ori¬
ginem duxit.

Expanded text:
do ait Ovidius in libro Epystolarum: Parcite dardanide de tot precor hostibus uni. Secundo etiam Eneydorum uno versu ista duo concludit Virgilius, ubi inducit Eneam loquentem ad Ectorem dicens: «O lux Dardanie, o spes fidissima Teverum». Ponitur autem hic primo Eletra tanquam principium Troyanorum, eTra' quai conobi Hectore. Hector fuit primogenitus filius Priami regis Troyanorum, qui fuit in armis fortissimus et in moribus gloriosus, et fuit intantum pulcher et gratiosus quod ab omnibus qui eum videbant mirabiliter amabatur. Nam, ut scribit Homerus, non filius hominum sed deorum in ipsa sua pueritia credebatur. Et Enea. Eneas fuit filius Anchisis, de stirpe regia Troyanorum, qui ad Ytaliam veniens post destructionem Troye, Laviniam filiam regis Latini in uxorem accepit; Lavinium in honorem uxoris condidit; duos filios, Iulum Ascanium et Silvium Postumum, dereliquit. Ascanius Albam condidit, ex qua civitate alma urbs originem duxit.
Abbreviated transcription (Latin):
git adolescentib auersante ⁊ repugnan
tena. ⁊ ideo grauis. Siẽ cͥ poma ex arbo¬
rib si cruda sunt i auellunt᷑. suioͣ mat̾a
⁊ cocta decidunt.sic uis adolescentib ui¬
tam aufert. senib maturitas. ¶Non ẽ
lugẽdamors quã umortalicas seꝗt̃. ¶a¬
pientissimus quisq equissumo animo i¬
moritur. nec eumuxisse penitet. qr ita ui¬
xit ut nõ frustra se natum existimet. In
erti bñ eẽ nõ pͭ. sicuirbonus ⁊ sapiẽs miy
ẽẽ nõ põt. ¶ Omnis sapiens est liber om̃is
stultus ẜuus. Runquidille ẽ liber cui mu¬
lier imꝑat: cui lex imponit iubet ułuetat᷑.
familia natus sit
quentia uõ sine sapĩa nunꝙͣ prodest. sed
plerunq minium obest. In libro tuscu¬
in Stultitie ꝓpriũ ẽ alioꝵ uitia
cernere. suaq obliuisci. ¶ Quemadino¬
dum mĩa est egͥtudo ex alteriꝰ reb adu̾sis
sic inuidentia est egntudo ex alterus rebz
sis. ¶Quid dulcius otio sict̾ato.
In libro denã deorum.

Expanded text:
git adolescentibus aversante et repugnante git adolescentibus aversante et repugnante natura; et ideo gravis. Sicut enim poma ex arboribus, si cruda sunt, vi avelluntur, si vero matura et cocta, decidunt; sic vis adolescentibus vitam aufert, senibus maturitas. Non est lugenda mors quam immortalitas sequitur. Sapientissimus quisque equissimo animo moritur, nec eum vixisse penitet, quia ita vixit ut non frustra se natum existimet. Inerti bene esse non potest, sic vir bonus et sapiens miser esse non potest. Omnis sapiens est liber, omnis stultus servus. Nunquid ille est liber cui mulier imperat, cui lex imponit, iubet, vel vetatur. familia natus sit.quentia vero sine sapientia nunquam prodest, sed plerunque nimium obest. In libro Tusculanorum: Stultitie proprium est aliorum vitia cernere, suaque oblivisci. Quemadmodum misericordia est egritudo ex alterius rebus adversis, sic invidentia est egritudo ex alterius rebus secundis. Quid dulcius otio licterato? In libro De Natura Deorum
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ quasis res publica post mortẽ meam
futura sit ꝙͣ qualis hodie sit ¶ Monẽdi
⁊ obiurgandi sepe amici sunt / talttũ ꝯdi¬
tione ut monitio acerbitate ⁊ obuirga¬
tio careat contumelia. ¶Caueamꝰ ne ni¬
ius ato diligere incipiamus neq ĩdi¬
gnos. ¶Digni sũt amicitia in ꝗͥb est eã
cur diligantur.
niuere nõ putet. Ut ꝯͣ morbũ sic ꝯͣ senectu¬
tẽ est obpugnandum.Utendum ẽ cͦ ex̾¬
citarionib modicis ⁊ tñ cibi. pͥotus ad¬
hibendisunt ut uires reficiant᷑. nõ oppri¬
mantur. ¶Auantia senilis quid sͥ uelit
nõ intelligo. Qͥ deĩ absurdius ẽẽ pͥ. ꝙͣ qͦ
minus restat uie eo ampliꝰ uiatici quereͣ:
frustrasꝑat adolescens uiu̾e ul ꝓmietit
se diu uieturum. faciliꝰ eͥ inmorbos met¬
dit. grauius egrotat/ tristiꝰ curatur. In hi
eͥ melioris Ꝯditionis ẽ senex. qr q̃d sꝑat a¬
doleseẽs ip̃e iam ꝯsecutus est. Ille uult
diuuiuere iste diuuixit. Mors ⁊ contin¬

Expanded text:
michi qualis res publica post mortem meam michi qualis res publica post mortem meam futura sit, quam qualis hodie sit. Monendi et obiurgandi sepe amici sunt, tali tamen conditione, ut monitio acerbitate et obiurgatio careat contumelia. Caveamus ne nimis cito diligere incipiamus, neque indignos. Digni sunt amicitia in quibus est causa cur diligantur. vivere non putet. Ut contra morbum, sic contra senectutem est obpugnandum; utendum est ergo exercitationibus modicis et tamen cibi et potus adhibendi sunt ut vires reficiantur, non opprimantur. Avaritia senilis quid sibi velit non intelligo. Quid enim absurdius esse potest, quam quo minus restat vie, eo amplius viatici querere? Frustra sperat adolescens vivere vel promictit se diu victurum; facilius enim in morbos incidit, gravius egrotat, tristius curatur. In his enim melioris conditionis est senex, quia quod sperat adolescens, ipse iam consecutus est. Ille vult diu vivere; iste diu vixit. Mors etiam contin
Abbreviated transcription (Latin):
ĩiuriam.¶Fortis ⁊ ꝯstantis anuni ẽ nõ
turbari in reb asꝑis. Cauendũ est ne a¬
sectutorib siue adulatorib aures ꝑatefa¬
ciamꝰ in quo falli facile ẽ. Quxuria cũ
moͥ etate sit turpis in senib maxĩe est
curpissiã. ¶ Male se res ħt cum ꝗd uir¬
tute effici debet. id pecunia tentat᷑. Omĩa
fieta tanqͣ. flosculi celert decident/ nec si¬
mulatum quicꝙͣ potest ẽẽ diuturnum.
¶Qui ueram iustitie gloriã adipisci uolu¬
erit iustitie fungatur officiis.
tamq ꝯueniens adres ꝓspas ul adusas.¬
¶ Scipio nichil difficilius esse dicebat ꝙ̃
amieitiã usq ad extreium uite diẽ ꝑma¬
nere. Int̾dum eͥ dirnit amicitia ꝯtẽtioe.
luxuria. ul aliquo commodo. ꝙidẽ adipi
seiutq non põt. ¶ulla ẽ excusatio pecca¬
ti si amici cã peccauis ¶ec lex inamicitia
sanciat᷑ ut neq rogemus res turpes/ neq
rogati faciamus. ¶Nõ minoris cure est

Expanded text:
iniuriam. Fortis et constantis animi est non iniuriam. Fortis et constantis animi est non turbari in rebus asperis. Cavendum est ne assentatoribus sive adulatoribus aures patefaciamus, in quo falli facile est. Luxuria, cum in omni etate sit turpis, in senibus maxime est turpissima. Male se res habet cura quod virtute effici debet; id pecunia tentatur. Omnia ficta tanquam flosculi celeriter decident, nec simulatum quicquam potest esse diuturnum. Qui veram iustitie gloriam adipisci voluerit, iustitie fungatur officiis. tamque conveniens ad res prosperas vel adversas. Scipio nichil difficilius esse dicebat quam amicitiam usque ad extremum vite diem permanere. Interdum enim dirimitur amicitia contentione, lut. Nulla est excusatio peccati si amici causa peccaveris. Hec lex in amicitia sanciatur, ut neque rogemus res turpes, neque rogati faciamus. Non minoris cure est
Abbreviated transcription (Latin):
tam cucũnt. ⁊ uirum tam aplissiẽ digta¬
tis iugulum prebere iussit. ac ꝑtinus capͭ
romane eloquẽtie ⁊ pacis clarissima de¬
xtram ꝑ summũ ⁊ securũ otiũ amputaũ.
caq sarcina tanꝙ̃ opimis spoliis onatuᷤ
a lacer in urbẽ reuersus ẽ. Neq eĩ portãti
onus scelestum ce currit illud se caput fer¬
re qd ꝓcapite suo quondã ꝑorauerat. Sed
inualtde ad hoc monstrũ sigillaridum lictẽ
qm̃ ꝗtalem cicerois casum satio digne de¬
plorare possit. alius cicero nõ extat.¶Et
qr cicero fuit ita bonus ⁊ eloquens i deo
quosdam flores suoꝵ librorum hicꝓpo¬
sui inẜendos. Inphilippiti Te miror antõĩ
quoꝵ exẽpla imituris. eoꝵ exitus nõ ꝑti¬
mescere ¶Male ꝑaca male di labintur.
Omne malumnaseens facile oppͥmitur:
iustitie ẽ ne alicui noceat᷑. dem̃ ut cõĩ utili¬
tati ẜuiat᷑. ¶Fortes ⁊ magnanimisunt
illi hñdi non qui faciunt s ꝗ ꝓpulsant

Expanded text:
tam cucurrit, et virum tam amplissime dignitatam cucurrit, et virum tam amplissime dignitatis iugulum prebere iussit. Ac protinus caput romane eloquentie et pacis clarissimam dextram per summum et securum otium amputavit, eaque sarcina, tanquam opimis spoliis, oneratus, alacer in urbem reversus est. Neque enim portanti onus scelestum occurrit illud se caput ferre quod pro capite suo quondam peroraverat. Sed invalide ad hoc monstrum sigillandum lictere, quoniam qui talem Ciceronis casum satis digne deplorare possit, alius Cicero non extat. Et quia Cicero fuit ita bonus et eloquens, ideo quosdam flores suorum librorum hic proposui inserendos. In Philippicis: Te miror Antoni, quorum exempla imitaris, eorum exitus non pertimescere. Male parata male dilabuntur. Omne malum nascens facile opprimitur;iustitie est ne alicui noceatur, deinde ut comuni utilitati serviatur. Fortes et magnanimi sunt illi habendi, non qui faciunt, sed qui propulsant
Abbreviated transcription (Latin):
unum Ce ꝑtitione oroĩs libros nouem.
ꝯsulatus aconiuratione catelline urbem
mirabili sagacitate defendit.sic narrat
Salustiꝰ incatellinanio. Uñ lucanꝰ in .uiiͦ.¬
¶ Cũctoꝵ uoces romaĩ maximꝰ autor
Tullius eloquii euiꝰ subiure togaq
Pacifieas seuus tremuit catellina secureᷤᷤ.
Ptulit. ⁊ c̃. ¶ Et licet fint flos eloq̃tie roaẽ
⁊ urbẽ in suo ꝯsulatu magnifice rexert
tñ fuit de roma expulsus ⁊ ingaeta occis.
Uñ ualius libro.u. capitulo de ingratis dic̃
ꝙ quidã ꝗuocabatur popilius senas de re¬
gione pycena dumeẽt accusatꝰ inurbe ĩ
eã ualde dubia fuit adiutus acullio/ac ⁊
libatus. Hie popilius postea nec re nec u̾¬
bo acicerone lesus audacter Marcũ anto¬
nium rogauit ut ad tullium ciceronẽ q
ent ꝓscriptꝰ ingaeta mittẽtur ad ꝑsequẽ¬
dum ac ⁊ iugulandũ. Impetratisꝙ dete¬
stabił ministii liet̾is gaudio exultãs gae¬

Expanded text:
unum; De Partitione Oronis, libros novem; unum; De Partitione Oronis, libros novem; ro sui consolatus, a coniuratione Catelline urbem mirabili sagacitate defendit sicut narrat Salustius in Catellinario. Unde Lucanus in VII: Cunctorum voces Romani maximus autor Tullius eloquii, cuius sub iure togaque Pacificas sevus tremuit Catellina secures, Pertulit, etc. Et licet fuerit flos eloquentie romane et urbem in suo consulatu magnifice rexerit, tamen fuit de Roma expulsus et in Gaeta occisus. Unde Valerius, libro V, capitulo de ingratis, dicit quod quidam qui vocabatur Popilius Lenas, de regione pycena, dum esset accusatus in urbe in causa valde dubia, fuit adiutus a Tullio ac etiam liberatus. Hic Popilius postea nec re nec verbo a Cicerone lesus audacter, Marcum Antonium rogavit ut ad Tullium Ciceronem, qui erat proscriptus in Gaeta, mitteretur ad persequendum ac etiam iugulandum. Impetratisque detestabilis ministerii licteris, gaudio exultans Gae
Abbreviated transcription (Latin):
Aspice qͦ iaceat conditus ille loro
Ille ulorator uł cis maximus idẽ
Clanis enit facie clanor eloq uio
Ac nequid fortuna uiro nocuisse putet̃
Uiuus ineternũ docta porauolat.
¶Fuit itaq ut patet de arpino ẜ rome edu¬
catus ⁊ instructus ad tantã ꝑftõem deue¬
nit ꝙ fuit consul ⁊ summuo orator. In
qua quidemarte illo tp̃r studebat᷑. fecit ãt
multos libros ⁊ spetialiter istos.
¶Deofficiis libros tres. ¶Pe amneitia librũ
untim. ¶De senectute librumunum.
¶De oratore libros nouẽ. ¶De ꝑadoxis librũ
unum. ¶Depħylippicis sibrumunũ ¶ Re¬
ethoricorum libros duos. ¶ De cusculaĩs
librum unum. ¶Orationũ libros duode¬
cum. ¶ nuectiuaꝵ libros sex. ¶De legi¬
b sibros tres. ¶efine boni ⁊ mali libroᷤᷤ
quinque. ¶Denatura deoꝵ libros tres.
¶e diuinatione libros duos. ¶De fato li¬
bros nouẽ. ¶De creatione mundi libros
nouem. ¶Dialogoꝵ ad ortensiũ. librum

Expanded text:
Aspice quo iaceat conditus ille loco, Aspice quo iaceat conditus ille loco, Ille vel orator vel civis maximus idem. Clarus erat facie, clarior eloquio, Ac ne quid fortuna viro nocuisse putetur, Vivus in eternum docta per ora volat. Fuit itaque, ut patet, de Arpino, sed Rome educatus et instructus, ad tantam perfectionem devenit quod fuit consul et summus oratori in qua quidem arte illo tempore studebatur. Fecit autem multos libros, et spetialiter istos: De Officiis libros tres; De Amicitia, librum unum; De Senectute, librum unum; De Oratore, libros novem; De Paradoxis, librum unum; De Phylippicis, librum unum; Rethoricorum, libros duos; De Tusculanis, librum unum; Orationum, libros duodecimi; Invectivarum, libros sex; De Legibus, libros tres; De Fine Boni et Mali, libros quinque; De Natura Deorum, libros tres; De Divinatione, libros duos; De Fato, libros novem; De Creatione Mundi, libros novem; Dialogorum ad Ortensium, librum
Abbreviated transcription (Latin):
¶Tullio. Tullius fuit flos ⁊ decus roma¬
ne eloquentie qui de arpino trix̾ origiẽz
q̃ fuit rethorum eiuitas ꝓpe Romã deqͣ
fuit ⁊ maximualius ⁊ titus liuiꝰ lieet
quida dieant ip̃m titũ fuisse de padua.
s reu̾a utait Tullius non depadua ẜ
de arpino fuit. de quo ⁊̃ fuit ipe tulliuᷤᷤ
Uñ in suo epychafio sic ħet̃.
¶Hie iacet aipinus maib tumulat amiq.
Qui fuit orator summus ⁊ exiinius.
Quem nece enrdeli maetauit eluis ⁊ hosti.
Nilagis antoni scͥpta deẜtamanẽt
Uulnere ppetuo eieeronẽ confieis at te
Tullius eternis uulnerib lac̾at.
¶Ite alii u̾sus
Corpꝰ in hoc tumulo magͥ.ciceroĩs humatũ
Cõtegitur: claro qui fuit ingenio.
Quiq mal grauis hostis eã̾t tutõ boꝵ.
Quo pene indigͣ ꝯsule rom̃a fuit.
S uigili cura detectis hostib urbem
Supplicioq datis prestitit incolumẽ.
¶It alii.
Unicꝰ orator lum̃q decusq senatus.

Expanded text:
Tullio. Tullius fuit flos et decus romaTullio. Tullius fuit flos et decus romane eloquentie, qui de Arpino traxit originem, que fuit rethorum civitas prope Romam, de qua fuit etiam Maximus Valerius et Titus Livius, licet quidam dicant ipsum Titum fuisse de Padua. Sed, re vera, ut ait Tullius, non de Padua sed de Arpino fuit, de quo etiam fuit ipse Tullius. Unde in suo epythafio sic habetur: Hic iacet Arpinus, manibus tumulatus amici. Qui fuit orator summus et eximius, Quem nece crudeli mactavit civis et hostis. Nil agis Antoni scripta deserta manent, Vulnere perpetuo Ciceronem conficis, at te Tullius eternis vulneribus lacerat. Item alii versus: Corpus in hoc tumulo magni Ciceronis humatum Contegitur, clero qui fuit ingenio. Quique mal gravis hostis caret tutorque horum Quo pene indigere consule Roma fuit. Sed vigili cura detectis hostibus urbem Supplicioque datis prestitit incolumen. Item alii: Unicus orator lumenque decusque senatus,
Abbreviated transcription (Latin):
qr carmina sua metris ⁊ pedib ligabat.
de quo fabulose dr̃ ꝙ cantuuocis ⁊ sono
faciebat. Hic ħuit uxorẽ euridicẽ qͣ in cũ
Ansteus ꝗdã pastor amaret ⁊ cũ ipa iaceͣ
uellet fugiens ꝑ prata calcato ẜpente i¬
t̾it. ⁊ ad inferos ꝓꝑauit. Quã uolens re¬
duee̾ abinferis orpheus modulatiomibus
suis deos celestes placare uoluit ẜ nequi¬
uit. Uñ ad infernum descedit. ⁊ tata dul¬
cedine infernales deos linuit ꝙ cõressa
ceruxor ista conditiõe ut nõ u̾teret se nt᷑
Cum u̾o ꝓpeexitum ẽẽt amore allectus
flexit oculos retro. sicq uxorẽ perdidit.
deo ait boctius. Quis legem det amã¬
tib. maior lex amor ẽ sibi. Qiͣ dicat amõ
ẽ ita fortis ꝙ nulla lege alia frangi põt.
Allegoriee uero sicut exponit fulgentuiᷤᷤ
inmitologia. orpheus uir sapiens ⁊ e¬
loquens suauitate citare .i. eloquentie
hoiẽs brutales ⁊ silures reduxit adnor¬
mam ⁊ regulam rõis. Cetemieꝗre ĩ ful¬
gentio.

Expanded text:
t ligando, quia carmina sua metris et pedibus ligabat. De quo fabulose dicitur quod cantu vocis et sono faciebat. Hic habuit uxorem Euridicem quam, cum Aristeus quidam pastor amaret, et cum ipsa iacere vellet, fugiens per prata, calcato serpente, interiit et ad inferos properavit. Quam volens reducere ab inferis, Orpheus modulationibus suis deos celestes placare voluit, sed nequivit. Unde ad infernum descendit, et tanta dulcedine infernales deos linivit, quod concessa est ei uxor, ista conditione, ut non verteret se retro. Cum vero prope exitum esset, amore allectus flexit oculos retro, sicque uxorem perdidit. Ideo ait Boetius: «Quis legem det amantibus, maior lex amor est sibi». Quasi dicat: Amor est ita fortis quod nulla lege alia frangi potest. Allegorice vero, sicut exponit Fulgentius in mitologia, Orpheus vir sapiens et eloquens suavitate citare, idest eloquentie, homines brutales et silvestres reduxit ad normam et regulam rationis. Cetera require in Fulgentio.
Abbreviated transcription (Latin):
cia. E aũt tracia que dam puincia grecie.
In hacitaq ꝓuincia natus ẽ orpheus ꝗ
apoetis fingitur fuisse phebi filius ⁊ ca¬
liope. Et ideo uates appellatus ẽ. uates
autem aliqn auimentis dr̃ utait uaro.

Expanded text:
cia. Est autem Tracia quedam provincia Grecie. cia. Est autem Tracia quedam provincia Grecie. In hac itaque provincia natus est Orpheus, qui a poetis fingitur fuisse Phebi filius et Caliope; et ideo vates appellatus est. Vates autem aliquando a vi mentis dicitur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ciatꝰ gn̾e cepit. Subin querẽs quosnã ꝯ¬
silii participes heret. At ille/ neq eoꝵ quẽ
piamnoiauit ⁊ ꝓximum queq ac fidis¬
simum tyrãno suspectũ reddidit᷑. Incre¬
pitansq agngentinis ignauiã ac timi¬
ditatem. effecit. ut subito m̃tis impul¬
su concitati phalari lapidib ꝓst̾nerẽt.
Senis gͦ unius eculeo impositi nõ sup¬
pler uox nec miẜabił eiulatus sed fortĩ
cohortatio totiꝰ urbaiũm fot̾imãꝙ muta¬
uit ¶Fuit ⁊ alius cenon ꝗut scribit idẽ
ualeri libro ⁊ capitulo ut supra. Cum
abarcho tyranno de cuius nece ꝯsilium
merat torqueret. supplicii pariter atq
indicandor gra socior doloris uictor.ꝑ
ultioĩs cupidus eẽ dixit ꝙ sec̾to audire eũ
ualde expediret᷑. Laxatoq eculeo postꝙͣ
insidiis oportunum tempus aĩaduerit
diascoride dico. Hie eĩ diascorides librũ
quenda derrrum qualitatib compilaũ.
Ideo autor dic accoglitor delquale.¬

Expanded text:
uciatus genere cepit, sub inde querens quosnam cuciatus genere cepit, sub inde querens quosnam consilii participes haberet. At ille neque eorum quem piam nominavit et proximum quemque ac fidissimum tyranno suspectum reddidit, increpitansque Agrigentinis ignaviam ac timiditatem, effecit ut subito mentis impulsu concitati Phalarim lapidibus prosternerent. Senis ergo unius eculeo impositi non supplex vox nec miserabilis eiulatus, sed fortis cohortatio totius urbis animum fortunamque mutavit. Fuit et alius Zenon qui, ut scribit idem Valerius, libro et capitulo ut supra: Cum ab Archo tyranno de cuius nece consilium inerat torqueretur, supplicii pariter atque indicandorum gratia sociorum doloris victor, sed ultionis cupidus, esse dixit quod secreto audire eum valde expediret; laxatoque eculeo, postquam insidiis oportunum tempus animadvertit, Diascoride dico. Hic enim Diascorides librum quendam de rerum qualitatibus compilavit. Ideo autor dicit: «accoglitor del quale»
Abbreviated transcription (Latin):
ea ẽ illa sententia. Sapiens nulla ree¬
get. Stulto nulla re opus ẽ. Nulla eͥ re
scit uti. ẜ omnib eget. De isto zenone
scribit ualerius libro t̾cio capitulo de pa¬
tientia. Ꝙ cum ip̃e cenon ẽẽt incontem¬
planda rerum natura maxĩe prudentie
atq in ex̾citandis aduigorẽ uiuenũ ani¬
mis pntissimus. preceptorũ fidẽ sue uͥ¬
tutis exẽplominibili publicauit. Patͥa
eͥ egressus inqua fru secura pot̾at liber¬
tate. Agrigentũ miẜabili ẜuitute fala¬
ns obrutum petiit. Ganta fiducia inge¬
mii ac moꝵ suorum sretꝰ. ut spau̾it ⁊ ty¬
muno ⁊ falan uesanem̃tis feritatẽ a se
deripi posse. Postꝙͣ dem apud illũ pluͦ
ꝯsuetudinem dominationis ꝙͣ ꝯsilii sa¬
lubritatẽ ualere aĩadu̾tit nobilissimos
eiꝰ ciuitatis adolescentes cupiditate libe¬
rande patrie in flammauit. Cuiꝰ reiu
diciũ cum ad tyrannũ manasset cõuo¬
cato in forum ppło corquere eum uaĩo cͣ¬

Expanded text:
ca, est illa sententia: Sapiens nulla re eca, est illa sententia: Sapiens nulla re eget; stulto nulla re opus est; nulla enim re scit uti, sed omnibus eget. De isto Zenone scribit Valerius, libro tertio, capitulo de patientia, quod cum ipse Zenon esset in contemplanda rerum natura maxime prudentie atque in exercitandis advigorem iuvenum animis prontissimus, preceptorum fidem sue virtutis exemplo mirabili publicavit. Patria enim egressus, in qua frui secura poterat libertate, Agrigentum miserabili servitute Falaris obrutum petiit. Tanta fiducia ingenii ac morum suorum fretus, ut speraverit et tyranno et Falari vesane mentis feritatem a se deripi posse. Postquam deinde apud illum plus consuetudinem dominationis quam consilii salubritatem valere animadvertit, nobilissimos eius civitatis adolescentes cupiditate liberande patrie inflammavit. Cuius rei indicium cum ad tyrannum manasset, convocato in forum populo, torquere eum vario cr
Abbreviated transcription (Latin):
scribit aristotiles in libro de uegetabilib
dicens. Tria sunt ut ait emꝑedoles in
tota reꝵ uanetate p̃cipua.¶Nobilis af¬
fluentie contẽptus. ¶future felicitatiᷤᷤ
appetitus ¶Mtis illustratio. ¶Quoꝵ pͦ
nis honestius. ¶ Sõ nil facilius. ¶Gertio
nil ad amboꝵ a deptõem efficaciꝰ. ¶Dũ
fuisset aqͦdam int̾rogatus Empedocles
curuiuet. Respondit ut ait bernardus
siluestͥo uiuo ur astra respiciam. Celũ
subtrahe nicħero.¬
¶ Eracłito. Eraclitus fuit pħs bñ uiues ꝗ¬
qͥties ꝓdibat ĩ publicũ ꝯsiderans cͥca se ml̃ti¬
tudinẽ male uiuẽtiũ imo maleꝑeũtiũ fle¬
bat. S econtra tales democͥtus dendebat.
¶Et çenone. zenon fuit pħs ystoicus.
cuius est illa famosa sĩa. Sapientis ẽ
non posse turban. Iste zenon sibupsi
manus inieẽ ut post mortẽ felicissimu̾
uusẽt. ut ait Laetantius. ¶Deatus eͥ au¬
gustinus dic̃ zenonẽ ⁊ Crispũ principeᷤᷤ
yscoicoꝵ fuisse. Cuiꝰ enspi ut ait uene¬

Expanded text:
scribit Aristotiles in libro de vegetalibus, dicens: Tria sunt, ut ait Empedocles, in tota rerum varietate precipua: nobilis affluentie contemptus; future felicitatis appetitus; mentis illustratio. Quorum primo, nil honestius; secundo, nil facilius; tertio, nil ad amborum ademptionem efficacius. Dum fuisset a quodam interrogatus Empedocles cur viveret, respondit, ut ait Bernardus Silvestris: Vivo ut astra respiciam. Celum subtrahe, nichil ero. Eraclito. Eraclitus fuit philosophus dibat in publicum, considerans circa se multitudinem male viventium imo male pereuntium flebat. Sed e contra Tales Democritus deridebat. Et Zenone. Zenon fuit philosophus ystoicus, cuius est illa famosa sententia: Sapientis est non posse turbari. Iste Zenon sibi ipsi manus iniecit ut post mortem felicissimus viveret, ut ait Lactantius. Beatus enim Augustinus dicit Zenonem et Chrisippum principes ystoicorum fuisse. Cuius Chrisippi, ut ait Sene
Abbreviated transcription (Latin):
ceteros pħos excedebant. Hic primus a¬
pud grecos phyeam adinuenit. Hic ẽĩ
añ ałios celi causas atq uim reꝵ naͣli¬
um ꝯtem plata põe suspexit. Quã sciẽ¬
tiam postmodum plato in quatuor dif¬
sicut serbit beatus ysid̾ꝰ ẜo libro etħ.¬
¶h pħy het̃ illa sancta snia quã recitat
ualen. libro .uii. caͦ de sapienter deis aut
fcĩs. in ħ uerba. Int̾rogatus tales anfa¬
eta ħoium deos fallerent ait. nec ⁊̃ cogi¬
tata. Inducẽs nos ut nõ solum manus
ẜ ⁊̃ mentes punis ħere uellemus. Cũ
secretis cogitanonib nñs celeste num̃
adee credidissemus. ¶ Septẽ uͦ sapiẽtes
sunt isti. Tales milesius. Putagꝰ mi¬
letes. Bias piareus. Piander corithiꝰ.
Pilon piandrus. Solon atheniesis.⁊
ligurgus. Quoꝵ accipe septẽ u̾sus in
¶Que casta: dequa mẽtiri fama uetur.
¶Q dos mat̾ne puscherima: uita pudica

Expanded text:
ceteros philosophos excedebant. Hic primus aceteros philosophos excedebant. Hic primus apud Grecos philosophiam adinvenit. Hic enim ante alios celi causas atque vim rerum naturalium contemplata ratione suspexit; quam scientiam postmodum Plato in quatuor difsicut scribit beatus Ysidorus, secundo libro Et illa sancta sententia quam recitat Valerius libro VII, capitulo de sapienter dictis aut factis in hec verba: Interrogatus Tales an facta hominum deos fallerent, ait: Nec etiam cogitata. Inducens nos ut non solum manus, sed etiam mentes puras habere vellemus; cum secretis cogitationibus nostris celeste numen adesse credidissemus. Septem vero sapientes sunt isti: Tales Milesius, Pittagoras Miletes, Bias Piareus, Piander Corinthius, Pilon Periandrus, Solon Atheniensis, et Ligurgus. Quorum accipe septem versus inQue casta? De qua mentiri fama veretur. dos matronae pulcherrima? Vita pudica.