comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
faciendo estimaret᷑: ut uel sic
intelligerent homines. qͣm in¬
comparabilis oꝑator esset. qui
tantũ opus breui exiguoq mo¬
m̃to sue oꝑationis absolueret:
ut uoluntatis effectꝰ. sensum
temꝑis p̾ueniret. Nemo oꝑan¬
tem uidit: s agnouit oꝑatũ.
Ubi gͥ mora: cũ legas. quia xp̃c
dixit & facta st̃. xp̃c mandau̾̃
& creata st̃: Nec artis gͥ usum
nec uirtutis expendit. qͥ mom̃¬
to suȩ uoluntatis maiestatẽ tante
oꝑationis ĩpleuit: ut ea quȩ ñ
erant esse faceret tã uelocit᷑: ut
neꝙ uoluntas oꝑationi p̾cur¬
reret: nec oꝑatio uoluntati. Mi¬
raris opus: queris oꝑatorẽ: qͥs
pͥncipiũ tanto oꝑi ded̾it: qͥs tã
cito fecerit: subiecit statim di¬
orns. quia d̃s fecit oxlũ & terrã.
Audisti auctorẽ: dubitare ñ de¬
bes. Hic ẽ in quo benedixit mel¬
chisedech abraham patre mul¬
tarũ gentiũ: dicens. Benedictꝰ
abraham deo sũmo: qͥ fecit cȩ¬

Expanded text:
faciendo fuisse aestimaretur, ut uel sic faciendo fuisse aestimaretur, ut uel sic intellegerent homines quam incomparabilis operator esset, qui tantum opus breui exiguoque momento suae operationis absolueret, ut uoluntatis effectus sensum temporis praeueniret. nemo operantem uidit, sed agnouit operatum. ubi igitur mora, cum legas: quia ipse dixit et facta sunt, ipse mandauit et creata sunt? nec artis igitur usum nec uirtutis expedit qui momento suae uoluntatis maiestatem tantae operationis inpleuit, ut ea quae non erant esse faceret tam uelociter, ut neque uoluntas operationi praecurreret nec operatio uoluntati. miraris opus, quaeris operatorem, quis principium tanto operi dederit, quis tam cito fecerit: subiecit statim dicens quia deus fecit caelum et terram. audisti auctorem, dubitare non debes. hic est, in quo benedixit Melchisedech Abraham patrem multarum gentium dicens: benedictus Abraham deo summo, qui fecit cae
Abbreviated transcription (Latin):
moꝵ complexionem. ꝑseueran¬
diȩ iugis prestare causam iudi¬
cauit: qd̾ telam araneȩ texerert.
qui sic minuta ꝙ insubstanti¬
ua principia cęlo ac terris da¬
rent. que ut fortuitu conun¬
gerentur. ita fortuitu ac te¬
mere dissoluerent᷑: trisi in su¬
igubernatoris diuma uirtu¬
te constarent. Nec immerito gu¬
bernatorem nesciunt:qui non
norunt dm̃ ꝑ quem om̃ia re¬
gunt᷑ & gubernant᷑. Sequamͣ
gͦ eum. qui & auctorẽ nouit et
gubernatorem: nec uanis ab¬
ducam᷑ opinionib. In principi¬
o inquit. Quam bonus ordo
ut illud primũ assereret qd̾
negare consuerunt: & cognos¬
cerent principiũ esse mundi.
ne sine principio mundũ esse
homines arbitrarent᷑. Unde ꝙ
dauid cum de cȩlo & terra ꝙ ma¬
ri loqueret᷑: ait. Omnia in sa¬
pientia fecisti. Deolit gͦ pͥncipi¬
um mundo: dedit etiam crea
increatum & diuinȩ consortem
substantie crederemꝰ. Et pulchre
addidit fecit. ne mora fuisse in

Expanded text:
morum conplexionem perseueranmorum conplexionem perseuerantiae iugis praestare causam: iudicauit quod telam araneae texerent qui sic minuta et insubstantiua principia caelo ac terris darent, quae ut fortuito coniungerentur ita fortuito ac temere dissoluerentur, nisi in sui gubernatoris diuina uirtute con- \'starent. nec inmerito gubernatorem nesciunt qui non nouerunt deum, per quem omnia reguntur et gubernantur. sequamur ergo eum qui et auctorem nouit et gubernatorem nec uanis abducamur opinionibus. In principio inquit. quam bonus ordo, ut illud primum adsereret quod negare consuerunt et cognoscerent pnncipiumprincipium esse mundi, ne sine principio mundum esse homines arbitrentur. unde et Dauid, cum de caelo et terra et mari loqueretur, ait: o\'mnia in sapientia fecisti. dedit ergo principium mundo, dedit etiam creatincreatum et diuinae consortem substantiae crederemus. et pulchre addidit fecit, ne mora in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ moyses aꝑuit os suum. ꝙ ef¬
fudit quȩ in eo dñs loquebat᷑:
scd̾m qd̾ ei dixerat cum eũ ad pħa¬
raonem dirigeret:uade & egoa¬
periam os tuũ. & instruam te
quid odebeas loqui. Et enĩ si qd̾
de popło dimutendo cdiceret. a
deo acceꝑat: quantomagis qd̾ de
celo loqueret᷑: Deniq ñ in per¬
suasione humane sapientie. nͦ
in philosophiȩ simulatoriis dis¬
putationib: sed̃ in oftensio¬
ne spiritꝰ & uirtutis. tanqm
testis diuim oꝑis. ausus est di¬
cere. In principio fecit d̃s cȩlũ
& terram. Non ille ut athomo¬
rum concͣsione mundꝰ coiret.
serum atꝙ ociosum expectauit
negocium: neꝙ discipłm qͥnoa
matherie. qm contemplando
mundum posset effingere: s
auctorem deum exprimendũ
putauit. Aduertit enĩ uir ple¬
nus prudentiȩ. qd uisibilium
atq inuisibilium substantiam.
& causas rerum. mens sola diui¬
na contineat: non ut philoso¬
phi disputant ualidiorem atho¬

Expanded text:
que Moyses aperuit os suum et efque Moyses aperuit os suum et effudit quae in eo dominus loquebatur secundum quod ei dixerat, cum eum ad Pharao regem dirigeret: uade et ego aperiam os tuum et instruam te quid debeas loqui. etenim si quod de populo dimittendo diceret a deo acceperat, quanto magis quod de caelo loqueretur. denique non in persuasione humanae sapientiae nec in philosophiae simulatoriis disputationibus, sed in ostensione spiritus et uirtutis tamquam testis diuini operis ausus est dicere: in principio fecit deus caelum et terram. non ille, ut atomorum concursione mundus coiret, serum atque otiosum expectauit negotium neque discipulum quendam materiae, quam contemplando mundum posset effingere, sed auctorem deum exprimendum putauit. aduertit enim uir plenus prudentiae quod uisibilium atque inuisibilium substantiam et causas rerum mens sola diuina contineat, non ut philosophi disputant ualidiorem ato
Abbreviated transcription (Latin):
aqua constarent om̃iã. ut thales¬
esset in aula educatus regia ma¬
luit tam̃ ꝑ amore iusticiȩ subi¬
re exilium uoluntariũ: qͣm in
tyrannidis fastigio percati. per¬
functionem deliciis adquirere.
Deniq priusqͣm ad popłi liberan¬
di munꝰ uocaret᷑. naturali eqͥta¬
tis studio ꝓuocatus. accipientẽ
iniuriam de popularib suis
ultus. inuidiȩ sese dedit. uolup¬
tatiꝙ eripuit: atq omnes regiȩ
domus declinans tumultꝰ. in se¬
cretum ethiopie se contulit. ibi¬
q a ceteris negociis remotus. to¬
tum diuinȩ cognitioni animũ
intendit: ut głam dei uideret
facie ad faciem. Cui testificat᷑ scͥp¬
tura que dicit. nemosurrexit ã¬
pliꝰ ꝓpħa in isrł. sicut moyses qui
sciuit deum facie ad faciem: ñ in
uisione neq in sompnio. s os ad
os cum summo deo locutus. neq
in specie neꝙ in enigmate. s cla¬
ra atq ꝑspicua presentiȩ diui¬
ne dignatione donatus. Is ita¬

Expanded text:
aqua constarent omnia, ut Thaaqua constarent omnia, ut Thain aula educatus regia, maluit tamen pro amore iustitiae subire exilium uoluntarium quam in tyrannidis fastigio peccati perfunctionem deliciis adquirere. denique priusquam ad populi liberandi munus uocaretur, naturali aequitatis studio prouocatus accipientem iniuriam de popularibus suis ultus inuidiae sese dedit uoluptatique eripuit atque omnis regiae domus declinans tumultus in secretum Aethiopiae se contulit ibique a ceteris negotiis remotus totum diuinae cognitioni animum intendit, ut gloriam dei uideret faciem ad faciem. cui testificatur scriptura quia nemo surrexit amplius propheta in Istrahel sicut Moyses, qui sciuit dominum faciem ad faciem, non in uisione neque in somnio, sed os ad os cum deo summo locutus, neque in specie neque per aenigmata, sed clara atque perspicua praesentiae diuinae dignatione donatus. is ita
Abbreviated transcription (Latin):
Unde diuino sp̃u preuidens sc̃s
moyses hos hominũ errores fo¬
re. & iam forte cepisse: in exordio
sermonis sui sic ait. In princi¬
pio fecit ds celum & terram. Ini¬
cium rerum. auctorem mundi.
creationem materiȩ comp̾hen¬
dens. ut deum cognosceres ante
inicium mundi esse. uel ip̃m
esse inicium uniuersor. sicut
in euangłio dei filius. dicentib
& ip̃m esse creatorem mundi. ñ
ydea quadã duce imitatorem
materiȩ̃. ex qua ñ ad arbitriũ
suũ. s ad speciem ꝓpositam sua
oꝑa conformaret. Pulchre qͦ ait.
in principio fecit: ut incompre¬
hensibilem celeritatem oꝑis expͥ¬
meret: cum effectũ prius oꝑatio¬
nis implete. qͣm indicium cepte
explicuisset. Quis hoc dicat: ad¬
uertere debemus. Moyses utiꝙ
ille eruditꝰ in om̃i sapientia e¬
gyptioꝵ. quẽ de flumine colletũ
filia pharaons ⁊it filium diex̾:
formari. atq instrui desiderauit.
Qui cum de aqua nomen acceꝑit.
ñ putauit tam̃ dicendum qd ex

Expanded text:
Unde diuino spiritu praeuidens sanctus Unde diuino spiritu praeuidens sanctus Moyses hos hominum errores fore et iam forte coepisse in exordio sermonis sui sic ait: in principio fecit deus caelum et terram, initium rerum, auctorem mundi, creationem materiae conprehendens, ut deum coginitium mundi esse, vel ipsum esse initium universorum; sicut in Evangelio Dei Filius dicentibus et ipsum esse creatorem mundi, non idea quadam duce imitatorem materiae, ex qua suum, sed ad speciem propositam sua opera conformaret. pulchre quoque ait: in principio fecit, ut inconprehensibilem celeritatem operis exprimeret, cum effectum prius operationis inpletae quam indicium coeptae explicauisset. quis hoc dicat aduertere debemus. Moyses utique ille eruditus in omni sapientia Aegyptiorum, quem de flumine collectum filia Pharao ut filium dilexit formari atque instrui desiderauit. qui cum de aqua nomen acceperit, non putauit tamen dicendum quod ex
Abbreviated transcription (Latin):
nitate: uel ipsum opus deum esse
os esse crederent: qmͣuis de ipso
mundo non mediocris inter eos
questio sit. Nampytagoras unũ
mundum asserit: alii innumera¬
biles dicunt esse mundos. ut scri¬
bit democritꝰ: cui plurimum ãe
phisicis reb auctoritatis uetustas
deculit. Ipsum qͦq mundum semꝑ
fuisse & fore: aristociles usurpat di¬
cere. Contra autẽ plato. ñ semꝑ fuis¬
se s semꝑ fore presumit astruere:
plurimi uero non fuisse semꝑ.nec
semꝑ fore scriptis suis testificant᷑.
Inter has dissensiones eoꝵ. quȩ po¬
test esse ueri estimatio: cum alii
mundũ ipsum deũ esse dicant.
qͦd ei mens diuina ut putant in¬
esse uideat᷑: alii partes eiꝰ. alii u¬
trunꝙ. in quo nec quȩ figura
sit deor. nec qui numerus. nec
qui locus. aut uita possit aut
cura comprehendi: si quidem
mundi estimatione uolubilem.
rotundum. ardentem. quibd̃a
incitatum motib sine sensu de¬
um conueniat intelligi: qui
alieno non suo motu feratur:

Expanded text:
nitate uel ipsum opus deum esse os esse crederent, quamuis de ipso mundo non mediocris inter eos quaestio sit. nam Pythagoras unum mundum adserit, alii innumerabiles dicunt esse mundos, ut scribit Democritus, cui plurimum de physicis auctoritatis uetustas detulit, ipsumque mundum semper fuisse et fore Aristoteles usurpat dicere: contra autem Plato non semper fuisse et semper fore praesumit adstruere, plurimi uero non fuisse semper nec semper fore scriptis suis testificantur. inter has dissensiones eorum quae potest ueri esse aestimatio, cum alii mundum ipsum deum esse dicant, quod ei mens diuina ut putant inesse uideatur, alii partes eius, alii utrumque? in quo nec quae figura sit deorum nec qui numerus nec qui locus aut uita possit aut cura conprehendi, siquidem mundi aestimatione uolubilem rutundum ardentem quibusdam incitatum motibus sine sensu deum conueniat intellegi, qui alieno, non suo motu feratur.
Abbreviated transcription (Latin):
semen eiꝰ ꝑibit. Et utiq ñ om̃i¬
um nationum primꝰ est ama¬
lech: s quia ꝑ interp̾tationẽ
amalech rex accipitur iniqͦꝵ:
inqui autẽ gentes sunt: usde
ne principem mundi huiꝰ ac¬
ciꝑe debeamꝰ. qui imꝑat nati¬
onib uoluntatẽ suam facien¬
tib. cuiꝰ semen ꝑibit. Semen
misticum: ut illud est. Ego sũ
primꝰ & nouissimꝰ: initiũ ꝙ fi¬
nis. Et illud in eugłio p̾cipu¬
e. qd̾ int̾rogatus dñs quis ẽe̾t:
respondit. Initium: qd̾ & lo¬
quor uobis. Qͥ uere ꝙ sed̾m¬
diuiuitatẽ est inicium omniũ.
qͥa nemo ante ipsum: ꝙ fims :
quia nemo ultra ip̃m. Et scdm
euͣngłium. initiũ est irarum
dñi. in oꝑa eiꝰ : ut ꝑ ip̃m disce¬
ret hominũ genus. iuas dñi
sequi. & oꝑari oꝑa dei. In hoc gͦ
pͥncipio id est in xp̃o. fẽcit d̃s cȩ¬

Expanded text:
semen eius peribit. et utique non omnisemen eius peribit. et utique non omnium nationum primus est Amalech, sed quia per interpretationem Amalech admoneat accipitur iniquorum, iniqui autem gentes sunt, uide ne principem huius mundi accipere debeamus, qui imperat nationibus uoluntatem suam facientibus, cuius semen peribit. semen mysticum, utillud est: ego sum primus et nouissimus, initium et finis et illud in euangelio praecipue, quod interrogatus dominus quis esset respondit: initium quod et loquor uobis. qui uere et secundum adpetens est initium omnium, quia nemo ante ipsum, et finis, quia nemo ultra ipsum est. secundum euangelium initium est uiarum domini in opera eius, ut per ipsum disceret hominum genus uias domini sequi et operari opera dei. in hoc ergo principio, id est in Christo fecit deus cae
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ legitimꝰ est transitus.
Siqͥdem uerno temꝑe filii israel
egyptũ reliquert̃. & ꝑ mare tͣn¬
sierunt: baptizati in nube et
rum transitꝰ a uitus ad uirtu¬
tes. a passionib carnis ad gra¬
tiam sobrietatẽ ꝙ mentis: a
maliciȩ nequiciȩ q fermento.
ad ueritatẽ ꝙ sinceritatẽ. Re¬
generatis itaꝙ dicit᷑. Mensis
hic uobis mitium mensiũ:
pͥmꝰ est uobis in m̃sib anni.
Derelinqͥt enĩ & deserit qui a¬
bluit᷑. illũ intelligibilẽ pha¬
raonẽ principem huiꝰ mundi:
dicens. Abrenuncio tibi diabo¬
le ꝙan li. gelis tuis & oꝑib tuis.
& imꝑiis tuis : nec iam serui¬
et ei. uel t̾renis huiꝰ corꝑis pas¬
sionib uel depͣuatȩ mentis er¬
rorib: qui dimersa omni ma¬
licia uice plumbi. bonis oꝑib
Dextra leua ꝙ munitꝰ. in offen¬
so scł̃i huiꝰ freta studet uesti¬
gio transire. In libro ꝙͦ qui in
scribit᷑ de numeris : ait scͥpt᷑a.
Inicium nationũ amalech: et

Expanded text:
rationem est legitimus transitus. rationem est legitimus transitus. Siquidem verno tempore filii Israel Aegyptum reliquerunt, et per mare transierunt, baptizati in nube, et rum transitus a vitiis ad virtutem, a passionibus carnis ad gratiam sobrietatemque mentis, a malitiae nequitiaeque fermento ad veritatem et sinceritatem. Regeneratis itaque dicitur: Mensis hic vobis initium mensium, primus est vobis in mensibus anni . Derelinquit enim et deserit, qui abluitur, intelligibilem illum Pharao principem istius mundi, dicens: Abrenuntio tibi, diabole, et angelis tuis, et operibus tuis, et imperiis tuis. Nec jam serviet ei, vel terrenis hujus corporis passionibus, vel depravatae mentis erroribus, qui demersa omni malitia uice plumbi bonis operibus dextra laeuaque munitus inoffenso saeculi huius freta studet uestigio transire. in libro quoque, qui scribitur de Numeris, ait scriptura: initium nationum Amalech et
Abbreviated transcription (Latin):
gat᷑ estatis. Nam & si qͦcũq tem¬
pore. & deo iubere ꝓmptũ fuit.
& t̾renȩ obedire nat᷑ȩ. ut int̾
hybernas glacies & hyemales
pruinas. celestis imꝑii fotu ger¬
minans t̾ra. fecũ ꝓduceret: ñ
erat tam̃ dispositionis et̾nȩ. ri¬
gido stricta gelu inuirides su¬
bito fructꝰ laxare arua: atq
horrentib prunis florulenta
miscere. Ergo ut ostenderet scͥp¬
tura ueris tẽꝑa. in consticutiõe
mundi: ait. Mensis hic uobis
miciũ mensiũ. primꝰ ẽ uobis in
m̃sib anni: pͥmũ m̃sem. uernũ
tempus appellans. Decebat enĩ
pͥncipiũ anni. pͥncipium ee̾ ge¬
nerationis: & ipsã geeratio¬
nem molliorib auri. Es foueri.
Neq enĩ possent ten̾a rerũ exxor¬
dia. aut asꝑioris laborem tolera¬
re frigoris: aut torrentis estus
imuriam sustinere. Simul il¬
lud adu̾tere licet. qͥa iure conc᷑¬
rit. ut eo temꝑe uideat᷑ in hãc
generationẽ atq in hos usus¬
ex hac generatione in regene¬

Expanded text:
quocumque tempore et deo iubere promptum fuit et terrenae oboedire naturae, ut inter hibernas glacies et hiemales pruinas caelestis imperii fotu germinans terra fetum produceret, non erat tamen dispositionis aeternae rigido stricta gelu in uirides subito fructus laxare arua atque horrentibus pruinis florulenta miscere. ergo ut ostenderet scriptura ueris tempora in constitutione mundi, ait: mensis hic uobis initium mensuum, primus est uobis in mensibus anni, primum mensem uernum tempus adpellans. decebat enim principium anni principium esse generationis et ipsam generationem mollioribus auris fouenfoueri. neque enim possent tenera rerum exordia aut asperioris laborem tolerare : frigoris aut torrentis aestus iniuriam sustinere. simul illud adrit, ut eo tempore videatur in hanc generationem, atque in hos uex hac generatione in regene
Abbreviated transcription (Latin):
Manifestũ ẽ enĩ qd̵̃ male consciis
& indignis. dies ille tenebrosuss
sit: qͦ fulgebit innocentia. & meis
noxia cruciabit᷑. Ceterũ qd̃ sine
interpolatione noctiũ. & succes¬
sione tenebrarũ. dies ꝑpetuus il¬
le remuneration is ȩt̾nȩ futurus
sit: scͥptura nos docet. Pulchre
autẽ uicem utranq unũ dicturꝰ
ceret.& in lucem desinere. Non
enĩ est incegrũ diei tempꝰ & noc¬
tis: nisi fuerit expletũ. Unde
& nos semꝑ qͣsi in die honeste ã¬
bulemꝰ: & abiciamꝰ oꝑa tenebra¬
rum. Noctẽ enĩ ad quietẽ cor¬
poris datã esse cognoscimꝰ. ñ ad
quȩ sompno & obliuio e tͣnscur¬
rit᷑. Non sit in nobis cõmessati¬
o & ebrietas: cubile & ĩpudiciti¬
a. Non dicamꝰ tenebre & parie¬
tes oꝑuint nos. & qͥs scit si uide¬
bit altissimꝰ S sit in nobis a

Expanded text:
manifestum est enim quod male consciis et indignis dies ille tenebrosus sit, quo fulgebit innocentia et mens noxia cruciabitur. ceterum quod sine interpellatione noctium et successione tenebrarum dies perpetuus ille remunerationis aeternae futurus sit scriptura nos docet. pulcre autem uicem utramque unum dicturus m doceret et in lucem desinere. non enim est integrum diei tempus et noctis, nisi fuerit expletum. unde et nos semper quasi in die honeste ambulemus et abiciamus opera tenebrarum. noctem enim ad quietem corporis datam esse cognoscimus, non ad quae somno et obliuione transcurritur. non sit in nobis comisatio et ebrietas, cubile et inpudicitia, non dicamus: tenebrae et parietes operiunt nos, et quis scit si uidebit altissimus ? sed sit in nobis a
Abbreviated transcription (Latin):
in eoꝵ astructione suffecett.
quorũ fortitũdinẽ ce magnu¬
dinem si dei potentiã ⁊tene¬
ti fuerimus. non arbttrami
discrepare a fluxu liquorn:
qͥ cũ in uacua uasa diffundit̃
quibdam int̾clum reflationee
intumescit. Ergo risibilis erĩ
penitus ꝓpositio est:de ommi¬
potentis impossibilitate ẽtan¬
tium. Nos autẽ tantũ absumꝰ
ꝓfitemur: cuiꝰ beatissimus
paulus non est fraudatus as¬
pectu. Nam psalmus nomi
admirabilior ista questio serĩ
illis orbib uĩdetur. scd̃m qͥ
ferri septẽ stelle consonantes
ab omnib predicant᷑et. quos
etiam reconditos in se dicut
exemplo cadorum uno super

Expanded text:
 constructione suffecerit, quorum fortitudinem et magnitudinem, si Dei potentiam contemplati fuerimus, non arbitrabimur discrepare a fluxu liquoris, qui cum in vacua vasa diffunditur, quibusdam interdum reflationibus intumescit. Ergo risibilis eorum penitus propositio est, de omnipotentis impossibilitate certantium. Nos autem tantum absumus profitemur, cujus beatissimus Paulus non est fraudatus aspectu . Nam psalmus nominadmirabilior ista quaestio, septem illis orbibus videtur, secundum quos ferri septem stellae, consonanter ab omnibus praedicantur: quos etiam reconditos in se dicunt, exemplo cadorum uno super
Abbreviated transcription (Latin):
decus laudis ext̾ne: s ferti¬
les nos uero demonstrare cul¬
tori: bonoꝵ operum p̃serentes
industͥam. Tu autẽ sicut oli¬
ua fructifera nulla te spe nu¬
daueris: s semꝑ habero fidĩ
uiridem ualidamq ostanti¬
am. Ita enim uiiacitatẽ illiꝰ
arboris &r opulentiam fruc¬
tuosam uideberis imitari:
si uberrime miscd̃am om̃i
tẽpore largiaris.S iã redea¬
mus ad scrutationẽ dispo¬
sicionis artificis. Quanta tc̃
gña extitere lignoꝵ: quorũ
quedam fecunda sunt. alia
piectibilia: ñnulla nauib
fabricandis accõmoda: que¬
dam focis necessaria. Rursꝰ
in his uariꝰ expectatur orna¬
tus : quoꝵ & ꝓprietatis mues¬
tigatio difficilis habet᷑: oe
differentia singuloꝵ. Nã alla
profundiorib alia summis
ce lenibr sunt adnexa radi¬
cib ⁊ alia in altũ porrecta

Expanded text:
decus laudis externae; sed fertiles nos vero demonstratore cultori bonorum operum praeferentes industriam. Tu autem sicut oliva fructifera nulla te spe nudaveris, sed semper habeto fidei viridem validamque constantiam. Ita enim vivacitatem illius arboris, et opulentiam fructuosam videberis imitari: si uberrime misericordiam omni tempore largiaris. 7. Sed jam redeamus ad scrutationem dispositionis artificis. Quanta tunc genera exstitere lignorum, quorum quaedam fecunda sunt, alia projectibilia, nonnulla navibus fabricandis accommoda, quaedam focis necessaria? Rursus in his varius spectatur ornatus, quorum et proprietatis investigatio difficilis habetur et differentia singulorum. Nam alia profundioribus, alia summis et levibus sunt annexa radicibus: alia in altum porrecta
Abbreviated transcription (Latin):
latilia uolantia suꝑ t̾ram sub
firmamento celi. uolare ideo
uisse st̃ suꝑ t̾ram: qͥa uictus
om̃ib ẽ terra suppeditat. Sub
firmamento ã celi dixit: ꝓpt̾
illa que supͣ disseruimus. Ce¬
lum aut̃ hic intelligere de¬
bemus: acernendo dictũ. bre¬
toy. oypiroy. Nam cõparatione
corꝑis eterni: aer iste qui suꝑ
nos est. ex uaporib t̾re concretꝰ
ce crassus efficitur. Habes itaq
polum decoratũ. terram for¬
mosissimam. mare opulentis¬
simũ. aerem repletum auib⁊
que om̃ia ex nichilo ad hanc
uitam dei preceptione ꝓduc¬
ta sunt : & alia multa que nẽ
ꝯsulto sermo preteriit ⁊ ne u
hisdem dutiꝰ commoratꝰ: mo¬
dũ disputandi iuderet᷑ excẽd̾e.
Tuaut̃ cuncta hec tecũ ip̃e
reputaus & intente sapienti¬
am dei que in om̃ib habet᷑
inqͥrens. numqͣm deficias ad¬
nairañdo: nͨ ꝯditorẽ głifican¬
do desistas. Habes ꝙe uolatilia
& noctue lucifuge st̃. Ergo
siqͣndo te minime sopor op¬

Expanded text:
latilia volantia super terram sub latilia volantia super terram sub firmamento coeli. Volare ideo jussae sunt super terram, quia victus omnibus e terra suppeditat. Sub firmamento autem coeli dixit, propter illa quae supra disseruimus. Coelum autem hic intelligere debemus, a cernendo dictum: Graeτοῦ ὁρᾶσθαι. Nam comparatione corporis aetherei, aer iste, qui super nos est, ex vaporibus terrae concretus et crassus efficitur. Habes igitur polum decoratum, terram formosissimam, mare opulentissimum, aerem repletum avibus: quae omnia ex nihilo ad hanc vitam Dei praeceptione producta sunt. Et alia multa quae nunc consulto sermo praeteriit, ne in hisdem diutius commoratus, modum disputandi videretur excedere. Tu autem cuncta haec tecum ipse reputans, et intente sapientiam Dei, quae in omnibus habetur, inquirens, nunquam deficias admirando, nec Conditorem glorificando desistas. Habes etiam volatilia et noctuae lucifugae sunt. Ergo si quando te minime sopor op
Abbreviated transcription (Latin):
bant atq ꝓiciunt : nullã pe¬
nitus illis curã deinceps ĩpen¬
dentes. Laudat᷑ econtͣ c̾ca natos
cornicis affectio: qͦs ce uolantes
ꝓseqͥtur ÷ ce escam largit᷑ submi¬
nistrat. Certe uͦ uolucres ad
nutͥendos fouendosꝙ fecꝰ: mas¬
culoꝵ uiuamine ñ utunt᷑. Alie
sane earũ que altius uolitant
st̃: sic̃ uultures. qͦs asserunt sñ
coitu generare: p̃cipue cũ sint
longeui. Nam uitã eoꝵ: centũ
annis manere ꝯfirmant.Sit
gͥ hec tͥ pars hẏstorie notatade
auib: ut cũ uideris aliqͦs cachin¬
nantes ꝓpt̾ ĩeffabile misteriũ
catholice fidi. qͦd quasi ĩpossibi¬
le sit. alienũq nature uirginẽ
peperisse. statu urginitatis in¬
tegro custodito ⁊ cogites qͥa ille
qui dignatꝰ est in stulticia p̃di¬
cationis saluare credentes: idẽ
q nobis innuniabiles causas
ex natura sũptas. ad fidelitatẽ
mirabilium p̃stitit. Eiciant aqͤ
reptilia aĩarũ uiuarũ : & uo¬

Expanded text:
rbant atque projiciunt, nullam perbant atque projiciunt, nullam penitus illis curam deinceps impendentes. Laudatur e contra circa natos cornicis affectio, quos et volantes prosequitur, et escam largiter subministrat. Certae vero volucres, ad nutriendos fovendosque fetus, masculorum juvamine non utuntur. Aliae sane earum quae altius volitant t, sicut vultures, quos asserunt sine coitu generare, praecipue cum sint longaevi. Nam vitam eorum centum annis manere affirmant. Sit igitur haec tibi pars historiae notata de avibus, ut cum videris aliquos cachinnantes, propter ineffabile mysterium catholicae fidei, quod quasi impossibile sit, alienumque naturae virginem peperisse, statu virginitatis integro custodito, cogites quia ille qui dignatus est in stultitia praedicationis salvare credentes, idem quoque nobis innumerabiles causas ex natura sumptas ad fidelitatem mirabilium praestitit. 7. Ejiciant aquae reptilia vivarum animarum, et vo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯiuge. nullatenus corre cũ al¬
tero: s memoria pͥoris conuli
perdurante: ꝯtractum. sod̃e con¬
templationis abnuere. Audiant
mulieres: qͦmͦ ap̃ aues irratio¬
nabiles ꝯtinentia iuiduitatis
frequentib nuptiis antefertur.
Aqͥla in ẽducandis pullis ꝓpriis
inuista fertur esse: Duob enĩ
ꝓcreatis. unũ uerberib alarũ
multatũ ꝓicit in terram: altm
retentatũ fouet. Ita ꝓpt̃ uictꝰ
iopiam cogitur negare quem
genuit: nec tam̃ eum sinit in¬
terire ossifragus: s assumptũ
ꝓpriis applicat pullis. & stu¬
diose nutrit. Cales st̃ ñnulli
parentes hominũ qͥ pauꝑta¬
tẽ causati suos exponunt li¬
beros : uł herẽditatis sortẽ ñ
equã ꝯstituunt it̾ eos. Qͥb
qm̃ pares causas p̃stitere nas¬
cendi: iustur eẽt ut his uiuen¬
di cẽ parem facerent portionẽ.
Ne uelis gͦ predatͥtũ auiũ mo¬
res emulari: que cũ uiderint
pullos suos iam uolatui ꝯfiden¬
tes. de nidis eos p̃cipites extͣ¬

Expanded text:
uge, nullatenus coire cum altero, sed me moria prioris connubii perdurante, contractum secundae copulationis abnuere. Audiant mulieres quomodo apud aves irrationabiles continentia viduitatis frequentibus nuptiis antefertur. Aquila in educandis pullis propriis injusta fertur esse. Duobus enim procreatis, unum verberibus alarum mulctatum projicit in terram, alterum retentatum fovet. Ita propter victus inopiam cogitur negare quem genuit, nec tamen eum sinit interire ossifragus, sed assumptum propriis applicat pullis, et studiose nutrit. Tales sunt nonnulli parentes hominum, qui paupertatem causati suos exponunt liberos, vel haereditatis sortem non aequam constituunt inter eos. Quibus quoniam pares causas praestitere nascendi, justum esset ut his vivendi etiam parem tribuerent portionem. Ne velis ergo praedatricum avium mores aemulari, quae cum viderint pullos suos jam volatui confidentes, de nidis eos praecipites extu
Abbreviated transcription (Latin):
u̾tice subiectã campoꝵ plani¬
ciem respexisti ⁊ ñne boũ iuga
tam gͣndia uel aratores eorum
formicis similes uidicasti: su¬
chilominꝰ cẽ dum in excelsa
specula locatꝰ oculos in pelagͦ
conuertisti ⁊ qͣles tibi iudeban¬
tur insule:Nonne columba¬
rũ ꝑuissimarũ tͥ fantasiam
qͣndam ꝑhibebant ⁊ aut naues
ingentes uelis tumentib can¬
didis ꝓspecte ꝓcul ngre pu¬
tabantur : Ob hoc uidelicet
qͥa sensus ut diximꝰ oculoꝵ
aeris distensione tenuatus:
ñ sufficit cõprehend̾e plenus
que uisentur. Nam ce rupiũ
maximarũ in altũ cauatarũ
rocunda planaq putat᷑ aspͤ¬
tio: dũ eminentib undiq
marginib occupata. mẽdium¬
cauationis locũ non ualet ui¬
sio defectionis attingere. Ita

Expanded text:
vertice subjectam camporum planivertice subjectam camporum planitiem respexisti, nonne juga boum tam grandia, vel aratores eorum, formicis similes judicasti? Nihilominus etiam dum in excelsa specula locatus, oculos in pelagus convertisti, quales tibi videbantur insulae? Nonne columbarum parvissimarum tibi phantasiam quamdam perhibebant? aut naves ingentes, velis tumescentibus candidis prospectae procul nigrae putabantur? Ob hoc videlicet, quia sensus ut diximus oculorum, aeris distentione tenuatus non sufficit comprehendere plenius quae visuntur. Nam et rupium maximarum in altum cavatarum rotunda plenaque putatur aspectio; dum eminentibus undique marginibus occupata, mediumcavationis locum, non valet visio defectionis attingere. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
leq enim uergens in occasum
babitantib orientẽ de sua qͥr¬
piam magnitũdine sentit᷑ amit¬
dere ⁊ nͦ in occĩdente positis
minor apparet exoriens: nec
qͣndo mẽdiũ celi denet axem
utriusq lateris ĩmutat aspͦ¬
tũ. Non te gͦ breuitas eiꝰ cõtem¬
plata decipiat ÷ nͨ qͥa cubitalis
reuera talis haberi putañdꝰ
est. Semꝑ enim coherere solce
int̾ualloꝵ tractui. rerũ ꝓlixi¬
tas spectatarũ. aciesq oculoꝵ
int̾iecti sꝑacii longitudinem
ñ asseqͥtur intuendo. s tanqͣm
deficiens expenditur. & magis
estimatione qͣm uisu ea que
cernunt᷑ attingit ⁊ ce id̾̃o pro
sua tentutate res paruas exi¬
stuat esse que magne sunt:
imbecillitatẽ iudelicet suam
his que ospicit ascribendo. ẜ¬
fecto gͦ fallunt᷑ obtutꝰ: ce iudi¬
cium fidele non habent. Re¬
cordare namq infirmitatem
ꝓpͥam: & exte ip̃o capies eoꝵ
que dc̃a sunt argumentum.
Itaq si qͣndo ex alto montis

Expanded text:
Neque enim vergens in occasum, Neque enim vergens in occasum, habitantibus Orientem, de sua quippiam magnitudine sentitur amittere; nec in Occidente positis, minor apparet exoriens, nec quando medium coeli tenet axem, utriusque lateris immutat aspectum. Non te ergo brevitas ejus contemplata decipiat, nec quia cubitalis revera talis haberi putandus est. Semper enim cohaerere solet intervallorum tractui rerum prolixitas spectatarum; aciesque oculorum interjecti spatii longitudinem non assequitur intuendo, sed tanquam deficiens expenditur, et magis aestimatione quam visu, ea quae cernuntur attingit: et ideo pro sua tenuitate res parvas existimat esse quae magnae sunt, imbecillitatem videlicet suam his quae conspicit ascribendo Profecto ergo falluntur obtutus, et judicium fidele non habent. Recordare namque infirmitatem propriam, et ex te ipso capies eorum quae dicta sunt argumentum. Itaque si quando ex alto montis
Abbreviated transcription (Latin):
ria magna dicunt᷑: Et magss
opinor ita debere intelligi
Non enĩ qͥa marcra st̃ aliis ftls¬
lis magna nuncupantur :s
qͥa tanta amplitudo ẽ orbis
illoꝵ. ut fulgor qui ex ipsis
eradiat. aerem totũ sufficient
illuminet: uͥq porrectus ter¬
ras omnes mariaq ꝯtingat
Qͥ cum in qualibet poli pat¬
de uel oriendo uel occidendo
dstiterit. cunctoꝵ mortaluti
uisib equaliter apꝑarescii.
cuiꝰ magnitũdo certissimm
habet documentũ ⁊ qͥa n ip̃e
luminarioꝵ collatione. latiu¬
do terre qͣnta sit assignatir.
ut per hoc sol ce luna uel mi¬
nores. se se cõprehendi ualeas
uel maiores. Nam semꝑ ea que
eminꝰ posita sunt. exigua nr̃is
putantur obtutib ⁊ cũ uͦ iux¬
ta uenerimus: magnitũdinẽ
eoꝵ quanta sit. faciliꝰ repperimꝰ.
Solautẽ nulli umꝙͣ uel longiꝰ
asserit᷑ esse uel ꝓpiꝰ ⁊ iuxta ex
om̃i parte que subiecta sunt
equa lance respectat: quẽ indi.
atq britanni similit̾ intuent᷑.

Expanded text:
ria magna dicuntur? Et magis ria magna dicuntur? Et magis opinor ita debere intelligi. Non enim quia majora sunt aliis stellis magna nuncupantur, sed quia tanta amplitudo est orbis illorum, ut fulgor qui ex ipsis eradiat, aerem totum sufficienter illuminet, et ubique porrectus, terras omnes mariaque contingat. Qui cum in qualibet poli parte, vel oriendo vel occidendo constiterit, cunctorum mortalium visibus aequaliter apparescit. Cujus magnitudo certissimum habet documentum: quia nec ipsorum luminariorum collatione latitudo terrae, quanta sit assignatur; ut per hoc sol et luna vel minores esse comprehendi valeant, vel majores. Nam semper ea quae eminus posita sunt, exigua nostris putantur obtutibus: cum vero juxta venerimus, magnitudinem eorum quanta sit facilius reperimus. Sol autem nulli unquam, vel longius asseritur esse, vel propius, ita ex omni parte quae subjecta sunt, aequa lance respectat: quem Indi atque Britanni similiter intuentur.
Abbreviated transcription (Latin):
cies gͥ spacia sui cursus lu¬
na ꝑegerit. annũ facit⁊ unũ
tamen inseri sͥ flagitat men¬
sem ut diligentiꝰ horarũ pos¬
sit colligi ꝑfecta ꝯcursio: sic̃
hebrei annum antiqͥtꝰ obser¬
uabant. & grecoꝵ uetit̾tissimi
Annꝰ autẽ solanus uocat᷑ ordi¬
natio solis: de certo signo in
eodem rursus ꝑ sua se uestigi¬
a reuoluentis. Et fecte duo
luminaria magna. Nuncu¬
patio gͥ magnoꝵ duplex ẽ:
qͦrũ una intellectũ habet
absolutũ ⁊ alia uͦ est que res¬
pectu minoris illũd qͦd ẽ ma¬
uis assignat: iitꝑuta magnꝰ
equus. aut magnus bos.Non
enĩ ex nimia ĩ mensitate su¬
orum corꝑoꝵ: s ex cõparau¬
ne alterius. testimoniũ son¬
tur eiꝰmõdi. Qͦ m gͦ nc sensi
suꝑ magnoꝵ appellations
tanqͣm minora maiorib afe¬
uentes. uelut formicã. aut aui
quoddam animal nat᷑a par¬
uũ maximoꝵ collatione pot¬
positũ ÷ an potiꝰ quia ꝓ ingi¬
ti forma sua merito lumia¬

Expanded text:
cies igitur spatia sui cursus lucies igitur spatia sui cursus luna peregerit, annum facit: unum tamen inseri sibi flagitat mensem, ut diligentius horarum possit colligi perfecta concursio: sicut Hebraei annum antiquitus observabant, et Graecorum vetustissimi. Annus autem solanus vocatur ordinatio solis, de certo signo in eodem rursus per sua se vestigia revolventis. 9. Et fecit Deus duo luminaria magna. Nuncupatio igitur magnorum duplex est, quorum una intellectum habet absolutum, alia vero est quae respectu minoris illud quod est majus assignat: ut puta magnus equus, aut magnus bos. Non enim ex nimia immensitate suorum corporum, sed ex comparatione alterius, testimonium sortiuntur ejusmodi. Quomodo ergo nunc sensum super magnorum appelltanquam minora majoribus conferentes, velut formicam, aut aliud quoddam animal natura parvum maximorum collatione postpositum; an potius quia pro ingenti forma sua merito lumina
Abbreviated transcription (Latin):
lestia nos tradit aduentui se¬
quentis hyberni.denuo uide¬
licet sole ad australem regio¬
nẽ de aqͥlonis ꝑtib remeante.
he sunt uicissitudines tẽpoꝵ:
que solis discursib famulan¬
des. uitã nr̃am dispensare
crẽdunt᷑. Et sinit inqͥt in signis
& ui dieb ñ ut diem faceret
sol: s ut diẽ moderaret᷑. Nã
olim nox & dies anteqͣm lu¬
minaria hec crearentur ef¬
fecte sunt. qͦd declarat ce psal¬
mus dicens. Nosuit solem in
potestatẽ diei: lunã & stellas
in podestatẽ noctis. Qo mͦ gͥ
sol habet diei potestatẽ: Or
lucẽ inse ip̃e circunferens
cũ ad orbem quem nos habi¬
tamus accesserit: solutis te¬
nebris diem ꝑrestat. Non gͦ
fallitur quisquis diẽ uocita¬
uerit aerem istũ solis radiis
illustratũ ÷ & hanc diurmi
tẽꝑis ẽẽ mensurã: qͦd in he¬
misperio ut opinantur qͦd
supͣ terrã est cõmorat᷑. S ce
in annis inquit. signa ista
disposita sunt. Cum duode¬

Expanded text:
lestia nos tradit adventui selestia nos tradit adventui sequentis hibernii, denuo videlicet sole ad australem regionem de aquilonis partibus remeante. Hae sunt vicissitudines temporum, quae solis discursibus famulantes, vitam nostram dispensare creduntur. Et sint, inquit, in signis et in diebus: non ut diem faceret sol, sed ut diei moderaretur. Nam olim nox et dies, antequam luminaria crearentur, effectae sunt, quod declarat et psalmus dicens: Posuit solem in potestatem diei, lunam, et stellas, in potestatem noctis . Quomodo igitur sol habet diei potestatem? quia lucem in se ipse circumferens, cum ad orbem quem nos habitamus accesserit, solutis tenebris, diem praestat. Non ergo fallitur quisquis diem vocitaverit aerem istum, solis radiis illustratum, et hanc diurni temporis esse mensuram, quod in hemisphaerio, ut opinantur, quod supra terram est, commoratur. Sed et in annis, inquit, signa ista disposita sunt. Cum duode
Abbreviated transcription (Latin):
grũ biduũ singulis anras
omnimodo sine umbra sunt
cũ sub meridiano sole ostite¬
rint: qͦs qͥa sol contͣ ip̃m uer¬
dcẽ positus equalib undiq
spaciis illuminat. in nullam
penitꝰ ꝑtem flectere srnit um¬
bras. Nam & putealis ap̃d nos
aqua uix tenuissimũ potest
in altũ de sole lumen exciꝑe:
ꝓpt̾ quõd eos qͥdã ascios. idest
exumbres appellant. Illi autẽ
qui extra t̾ras õdoriferas habi¬
tant in utramq partẽ mutarł
umbras ⁊ nã soli qui nr̃am ui¬
dent᷑ incołẽ regionẽ. aduersꝰ
austrum semꝑ. ioest ad meri¬
diem umbras credunt᷑ enit¬
dere: iuide oẽ a quibdã ãphi¬
3. idest biumbres nominant᷑.
Uerũ hec omĩa sole ad ꝑtes
boreales cõmeante: ꝓuenuint.
Ex his osideraũdũ est qͣntus
radioꝵ feruor habeat᷑: ce qͣntos
hõib casus efficiat. Post hec
gͥ tempꝰ autumnale succẽdit :
qͦd frigoris & caloris equatas
optinents portiones.sine mo¬

Expanded text:
grum biduum singulis annis grum biduum singulis annis omnimodo sine umbra sunt cum sub meridiano sole constiterint, quos, quia sol contra ipsum verticem positus aequalibus undique spatiis illuminat, in nullam penitus partem flectere sinit umbras. Nam et putealis apud eos aqua, vix tenuissimum potest in alveum de sole lumen excipere, propter quod eos quidam ascios, id est, exumbres appellant. Illi autem qui extra terras odoriferas habitant, in utramque partem mutant umbras. Nam soli qui nostram videntur incolere regionem, adversus austrum semper, id est, ad meridiem umbras creduntur emittere: unde etiam a quibusdam amphiscii, id est biumbres nominantur. Verum haec omnia sole ad partes boreales commeante proveniunt. Ex his considerandum est, quantus radiorum fervor habeatur, et quantos hominibus casus efficiat. Post haec igitur tempus autumnale succedit, quod frigoris et caloris aequatas obtinens portiones, sine mo
Abbreviated transcription (Latin):
a terra subuehit᷑. tantomags
paulatĩ cõponit tẽperiem pee
qͣm uer ꝓcẽdit. cuiꝰ beneficio
frutices arboresq forondescint
& animalia cuncta t̾rena uł
aquaria genitali calore simu¬
lata: ꝓpagationẽ generis sic¬
cessione ꝓlis extendunt. Inde¬
se sol mox ad estiuã lineam
deflectendo. ꝑ ꝯfinia tͦnsit are¬
toa dies nobis longiores effa¬
ens ⁊ dutiꝰq cõmoratus in ail
ip̃m quidem flagrantẽ reddt
ac torridum. tellurẽ uͦ ꝑfir
sicciorẽ. unde maturandis se¬
minib atq pomis facultas op¬
tata prestatur. Eoq tẽpore ha¬
hetur ardentior & umbras me¬
ridianas facit breuiores. qm̃
de alto nunis loco nr̃am res¬
picit regionẽ ⁊diesq maiores
habentur. tc̃ qͣndo breuiores
st̃ umbre. sic̃ econtra dies par¬
ui sunt cũ fuerint umbre
longiores: qͦd apd̃ nos qui ce¬
eroscii nominam᷑. idest alias¬
umbras habentes. & ꝑtes ha¬
bitamꝰ arctoas. ita otingit.
lam st̃ quidã qui per inte¬

Expanded text:
a terra subvehitur, tanto magis a terra subvehitur, tanto magis paulatim componit temperiem, per quam ver procedit, cujus beneficio frutices arboresque frondescunt, et animalia cuncta terrena, vel aquaria, genitali calore stimulata propagationem generis, successione prolis extendunt. Inde sol mox ad aestivam lineam deflectendo, per confinia transit arctoa, dies nobis longiores efficiens, diutiusque commoratus in aere, ipsum quidem flagrantem reddit ac torridum, tellurem vero perficit sicciorem, unde maturandis seminibus, atque pomis, facultas optata praestatur. Eoque tempore habetur ardentior, et umbras meridianas facit breviores, quoniam de alto nimis loco nostram respicit regionem, diesque majores habentur, tunc quando breves sunt umbrae: sicut e contra dies parvi sunt, cum fuerint umbrae longiores: quod apud nos qui eteroscii nominamumbras habentes, et partes habitamus arctoas, ita contingit. Nam sunt quidam qui per inte
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit exammatio iusti iu¬
dicii. hec quidem aduersus
illos disseruisse sufficiat.
Neq enĩ aut uos ꝓlixiorib
sermonib indigetis. utpote
mentis sanitate pollentes :
aut tempꝰ patit᷑ ulteriꝰ limi¬
tẽ disputationis extendi: s
sermonem magis ad reliqua
torqueamꝰ. Sint inqͥt in sig¬
nis &e in temporib: & in dieb
&e in annis. Diximus iã de
signis. Tempora sane intelli¬
tentis: ĩdest uer. estatẽ. au¬
succedendo uicissim: ꝓ lumdi¬
rioꝵ dispostus cur sib tẽpere¬
tur. Hyeras enĩ fit in austca¬
lib sole regionib cõmorante:
nocturnãq opacitatẽ. cura
clima qͦd nos habitamꝰ spaus
longiore ducente. Unde fit
ut aer terre ꝓximꝰ frigidꝰ efi¬
ciatur : om̃es q nebulosi uap¬
res ꝯglomerati: pluuias et
niues. glaciesq ꝑficiant. Cutm
autem de meridiana plagan
diens sol mediũ orbem celrte¬
nuerit: tc̃ diẽb ac noctib tes
equale distribuit. Entoꝙats

Expanded text:
invenit examinatio justi juinvenit examinatio justi judicii. Haec quidem adversus illos disseruisse sufficiat. Neque enim aut vos prolixioribus sermonibus indigetis, ut pote mentis sanitate pollentes, aut tempus patitur ulterius limitem disputationis extendi. 8. Sed sermonem magis ad reliqua retorqueamus. Sint, inquit, in signis et in temporibus, et in diebus, et in annis. Diximus jam de signis: tempora sane intellitentis, id est, ver, aestatem, ausuccedendo vicissim pro luminariorum dispositis cursibus temperantur. Hiems enim fit in australibus sole regionibus commorante, nocturnamque opacitatem, circa clima, quod nos habitamus, spatio longiore ducente. Unde fit ut aer terrae proximus frigidus efficiatur, omnesque nebulosi vapores conglomerati, pluvias et nives, glaciesque perficiant. Cum autem de meridiana plaga rediens sol, medium orbem coeli tenuerit; tunc diebus ac noctibus tempus aequale distribuit. Quantoque altius
Abbreviated transcription (Latin):
ex arbitͥo nr̃o. s ex genesis
necessitate sortimur: suꝑflui
sunt ut uideo latores legum
sequenda nobis uł fugienda
mandantes: suꝑflui qͦ iudices
honestos laudib exoenantes.
imꝓbos suppliciis punientes ⁊
insons cẽ censenda est homicide
uł furis audacia: qͥ ce si cohi¬
bere manus ꝓpͥas a facinore
maluissent ÷ minime potuis¬
sent ꝓpt̾ indeclinabilem ne¬
cessitatis impulsum. Uani
omnes artifices estimandi st̃:
uite subsidia manuũ labore
querentes Suꝑuacaneus por¬
ro sũdor agricolarũ: qͥb copie
fructuũ possrat c̃ ñ oꝑan¬
tib habundare. Merrator
cẽ diues efficeret᷑ in ocio: cu
uel nolenti pecuniam gene¬
sis apportasset. Lp̃ianorum
uͦ spes que magna ẽ subla¬
ta penitus interisset: qm̃
frustra ut̃ mticia colitur.
uił dãnat᷑ iniq̃tał: si omni¬
no nichil ex sententia face
ꝑmuttitur. Et enĩ qͣndo ge¬
nesiaca uis & decretio fatalis
incũbit: nullũ locũ prsus

Expanded text:
ex arbitrio nostro, sed ex genesis ex arbitrio nostro, sed ex genesis necessitate sortimur, superflui sunt, ut video, latores legum, sequenda nobis vel fugienda mandantes: superflui quoque judices honestos laudibus exornantes, improbos suppliciis punientes: insons etiam censenda est homicidae, vel furis audacia, qui etsi cohibere manus proprias a facinore maluissent, minime potuissent, propter indeclinabilem necessitatis impulsum. Vani omnes artifices aestimandi sunt, vitae subsidia manuum labore quaerentes. Supervacaneus porro sudor agricolarum, quibus copiae fructuum possint etiam non operantibus abundare. Mercator etiam dives efficeretur in otio, cui vel nolenti pecuniam genesis apportasset. Christianorum vero spes, quae magna est, sublata penitus interisset, quoniam frustra vel justitia colitur, vel damnatur iniquitas; si omnino nihil ex sententia facere permittimur. Etenim quando genesiaca vis, et decretio fatalis incumbit, nullum locum prorsus
Abbreviated transcription (Latin):
impetu ab hoc quod sͥ libue¬
rit incitata ÷ sic quidem totiꝰ
mõdum furoris excẽdit. insmu¬
are res exanimes. Deinde qͣnta
irrationabilitas est bonũ ma¬
lum ue non ꝓ sua cuiusq dig¬
nitate distinguere ⁊ s ex loci
qualitate aut respectu alteriꝰ
uel optimũ fieri definire uel
pessimum: Et cum paulisꝑ
de scemate stella diuerterit:
siue ꝓpͥe dicitur malignitatis
oblita. S hec quidẽ bactenus:
sane per singula mom̃ta tẽꝑis
ut dicunt in aliũd atq aliũd
scema se transferunt. In his
itaq dot tantarũq mutatio¬
num milsb ⁊ qͣnta cotidie na¬
taliũ regionũ decreta formari
putanda sunt: Cur gͦ non
singulis dieb pͥncipes ꝓcre¬
antur ⁊ aut quare apud illos
ma stellarũ: quipye qͥb reg¬
nũ non genesis fato. s genis
iure defertur. Nonne gͥ ioa¬
tham generauit orias ⁊ &e de
tñ nullus illoꝵ seruilis horã
oditionis incurrit. Demde si
uͥtutũ uicioꝵ q pͥncipia. non

Expanded text:
impetu, ad hoc quod sibi libueimpetu, ad hoc quod sibi libuerit incitata, siquidem totius modum furoris excedit insimulare res exanimes. Deinde quanta irrationabilitas est, bonum, malumve, non pro sua cujusque dignitate distinguere, sed ex loci qualitate, aut respectu alterius, vel optimum fieri definire, vel pessimum? Et cum paulisper de schemate stella diverterit, suae propriae dicitur malignitatis oblita. Sed haec quidem hactenus sane per singula momenta temporis, ut dicunt, in aliud atque aliud schema se transferunt. In his itaque tot tantarumque mutationum millibus, quanta quotidie natalium regiorum decreta formari putanda sunt. Cur ergo non singulis diebus principes procreantur? Aut quare apud illos ma stellarum; quippe quibus regnum non genesis fato, sed generis jure defertur. Nonne igitur Joatham generavit Ozias, et de Jtamen nullus illorum servilis horam conditionis incurrit. Deinde si virtutum vitiorumque principia non
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ mouent᷑ atq discurrunt
stelle que planete uocant᷑ q̃r
alie celerrimis se uestigiis con¬
sequunt᷑ ⁊ ñnulle tardiꝰ dis¬
currentes: sub eadẽ hora se¬
pius & aspicunt se. & abscon¬
duntur. Maxima sane ius ha¬
betur in genesi ut illi dicuit
si aut bona stella respexert
aut maligna nascentẽ. fitã
plerũq ut eo tempore qͦ bona
stella p̃fuerit. mathematicꝰ
ñ inueniens tempꝰ edicere ꝑ
ignorationẽ uniꝰ iinutissinet
quas supra retulimꝰ portionũ
sub caco demone illũ iacest
describat ⁊ ut ip̃oꝵ sermonib
cogar uti. in quib ẽ quides
magna dementia: s maior
habetur impietas. Nã malig¬
niores stelle. causas nequicie
ꝓpͥe in suũ tranferunt odito¬
tem÷ quib si ex natura subes¬
set improbitas: oditor ꝓfecto
malignitatis auctor existeret.
Sinaut̃ ꝓposito faciente sunt
pessime : pͥmo qͣdem aĩalia
quẽdã putando arbitrio suo
famulantia. absolutoꝙ & lib̾o

Expanded text:
enim moventur atque discurrunt enim moventur atque discurrunt eae stellae quae planetae vocantur, quarum aliae celeribus se vestigiis consequuntur, nonnullae tardius discurrentes, sub eadem hora saepius, et aspiciunt se, et absconduntur. Maxima sane vis habetur in genesi, ut illi dicunt, si aut bona stella respexerit, aut maligna nascentem. Fit autem plerumque ut eo tempore, quo bona stella praefuerit, mathematicus non inveniens tempus edicere propter ignorationem unius minutissimarum, quas supra retulimus portionum, sub cacodaemone illum jacere describat, ut ipsorum sermonibus cogar uti, in quibus est quidem magna dementia, sed major habetur impietas. Nam maligniores stellae causas nequitiae propriae in suum transferunt conditorem: quibus si ex natura subesset improbitas, conditor profecto malignitatis auctor exstiterit. Sin autem proposito faciente sunt pessimae, primo quidem animalia quaedam putanda sunt arbitrio suo famulantia, absolutoque et libero
Abbreviated transcription (Latin):
alienis: quippe qui nactus
est ex quadrupedib causarũ
ducta principia. Si autem
dicis hoc ineptũ esse. multo
illũd ꝓnunciabis ineptius:
ut auderes de his rebz asser¬
tiones afferre: que nicbil no¬
biscum uidentur habere cõ-¬
mune. Uerũ hec illoꝵ argu¬
menta: similia st̃ cassib ara¬
nearũ. In quib si culex aut
musca ꝯsederit. tenet᷑ in nexa:
cũ autẽ de fortiorib aliquid
incĩderit. ip̃m quidem mox
penetrat: textus uͦ ꝑrũpit
inualidos. Tamen his ñusꝙ¬
quaq otenti sunt: s songi¬
qutꝰ ꝓgrẽdiunt᷑ errantes ĩ
res que in arbitrii nr̃i siber¬
tate sunt posite idest uirtu¬
tes aut uicia celestiũ necesi¬
tatib applicant. Quib orta¬
dicere qͣmqͣm risibile sit. taci
qͥa plures hac seductione po¬
lapsi sunt: ogruũ mͥ uider᷑
ñ transire silentio. A qͥb ild̃
pͥncipii loco postulamꝰ agnos¬
cere: si ñ dieb singulis milis
scemata mutant᷑ astroꝵ. sẽy

Expanded text:
alienis; quippe quia nactus alienis; quippe quia nactus est ex quadrupedibus causarum ducta principia. Si autem hoc dicis ineptum esse, multo illud pronuntiabis ineptius, ut auderes de his rebus assertiones afferre, quae nihil nobiscum videntur habere commune. Verum haec illorum argumenta similia sunt cassibus aranearum, in quibus si culex, aut musca consederit, tenetur innexa; cum autem de fortioribus aliquid inciderit, ipsum quidem mox penetrat, textus vero perrumpit invalidos. 7. Tamen his non usquequaque contenti sunt, sed longinquius progrediuntur errantes. Nam res quae in arbitrii nostri libertate sunt positae, id est, virtutes aut vitia, coelestium necessitatibus applicant. Quibus contradicere quamvis risibile sit, tamen quia plures hac seductione prolapsi sunt, congruum mihi videtur non transire silentio. A quibus illud principe in loco postulamus agnoscere: si non diebus singulis millies schemata mutantur astrorum. Semper