comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
te que plus uiuifice uͥtutis as¬
sũpserint. qͣmqͣm ip̃a quoꝙ
terrestria sint irrationabilia:
tam̃ unũqͦdq eoꝵ multa per
naturalem uocem suꝑ animi
passione significat. Nam ce leti¬
ciam & merorẽ & mẽdiã. et
separationẽ suoꝵ. uarias q
molestias uoce declarant: cũ
aquaria ñ solum muta s õe
immitia sint & uidocta ⁊ & ad
om̃em uite societatẽ prorsus
hominib intractabilia. Re¬
cognoscit bos possessorẽ suum¬
ce asinus presepẽ dñi sui: pis¬
cis uͦ nũqͣm potest dinoscere
nutͥmenta p̃stantẽ. Intelli¬
git asinus & hõis ꝯsuetã uocẽ:
nouit iter qͣd sepuis ambula¬
uit. Interdũq dux fit agita¬
tori suo cũ errauerit ⁊ ad au¬
diendũ ita uehement̾ acutus:
ut nullũ ei possit de terrestͥb
cõparari. Camelus habet semꝑ
tenacẽ memoriã maloꝵ: & ad
iracundiam gͣuis & ꝑseuerans
est. Deniq si fu̾it ꝑcussus ⁊
dui dissimulato dolore. cum

Expanded text:
te quae plus vivificae virtutis aste quae plus vivificae virtutis assumpserint, quanquam ipsa quoque terrestria sint irrationabilia, tamen unumquodque eorum multa per naturalem vocem super animi passione significat. Nam et laetitiam et moerorem, et inediam, et separationem suorum, variasque molestias voce declarant, cum aquaria non solum muta, sed etiam immitia sint et indocta, et ad omnem vitae societatem prorsus hominibus intractabilia. Recognovit bos possessorem suumet asinus praesepe domini sui , piscis vero nunquam potuit cognoscere nutrimenta praestantem. Intelligit asinus et hominis consuetam vocem, novit iter quod saepius ambulavit, interdumque dux fit agitatori suo, cum erraverit, ad audiendum ita vehementer acutus, ut nullum ei possit de terrestribus comparari. Camelus habet semper tenacem memoriam malorum; et ad iracundiam gravis, et perseverans est. Denique si fuerit percussus, diu dissimulato dolore, cum
Abbreviated transcription (Latin):
marũ producere ⁊ tellus autẽ
animam uiuã. Arbitramur
gͥ eo quõd natura natantrũ
imꝑfectam qͦdammͦ putat᷑
habere uitã: ob hoc quia cͣs¬
sicres sunt aque. Nam deniq
tardior auditus est animan¬
tib in aqua degentib. & uisꝰ
hebetior ut pote ꝑ aquã cer¬
nendo: nec ulla apud eos me¬
moria uel oꝑmnatio. uel agni¬
tio est ꝓximoꝵ. Declarat ergo
sermo diuinus: qͥa uita car¬
nalis aquarioꝵ moderatur
animi motionib. Nam in ter¬
rigenis bestiis que uitã per¬
fectiorem sortite sunt: animꝰ
corꝑis oꝑtinet pͥncipatũ. Eteñ
sensus earũ uegetior est: mani¬
festaq animalia. cũ presentiũ
maximam curã gerant ⁊ tunc
diligent̾ memoriã custõdiunt
tͣnsactoꝵ. Uñde ꝯsiderañdũ est
qͥa piscium qͥdem corꝑa ani¬
mata ꝓ̃duxit aqua. reptilia
enĩ animarũ iuuarũ ꝓdux̃.
ut scriptura significat ⁊ in
t̾restrib autem anima corpꝰ
regens gñari p̃cepta ẽ. utpo¬

Expanded text:
marum producere, tellus autem marum producere, tellus autem animam vivam. Arbitramur igitur eo quod natura natantium imperfectam quodammodo putatur habere vitam: ob hoc quia crassiores sunt aquae. Nam denique tardior auditus est animantibus in aqua degentibus, et visus hebetior, ut pote per aquam cernendo, nec ulla apud eos memoria, vel opinatio, vel agnitio est proximorum. Declarat ergo sermo divinus, quia vita carnalis aquariorum moderatur animi motionibus. Nam in terrigenis bestiis, quae vitam perfectiorem sortitae sunt, animus corporis obtinet principatum. Etenim sensus earum vegetior est, manifestaque animalia cum praesentium maximam curam gerant, tunc diligenter memoriam custodiunt transactorum. Unde considerandum est quod piscium quidem corpora animata produxit aqua: reptilia enim animarum vivarum produxit, ut Scriptura significat, in terrestribus autem anima corpus regens, generari praecepta est, ut po
Abbreviated transcription (Latin):
manicheis animã terre dacdis
Non om̃imõdis qͥa dixit escua
qͦd in ip̃a erat ẽduxit ⁊ s deus
qui preceptionẽ dedit: etiã
uurtutem terre tribuit edu¬
cendi. Neq enĩ cũ audise
ut herbam germinaret sen
& lignũ fructuosum. late
intra se uĩdeł herbara fen
tantũ protulit ⁊ nec palmas
aut esculos.Aut cupressoz n
suis abstrusa sinib ad suꝑ¬
na ꝓ̃duxit: s sermo diuuꝰ
nascentiũ ꝓfecto creator est.
Germinet terra ⁊ ñ ut qͦd habe¬
bat educeret. s ut qͦd non ha¬
beret assumeret: deo scił oꝑa¬
tionis ei prebente uͥtutẽ. Sic
&e mõdo eiciat animã ⁊ ñ eam
que recondita erat in terra: s
que illi a deo collata est per
mandatum. Deinde in otrari¬
um manicheis sermo uertendꝰ
est. Si enĩ auimã quã habebat
tellus eduxit: exanimis ip̃a
facta ẽ. S eorũ quidem detes¬
tabilitas nota subiũde est: illo
sane usdeamus cur aque uis¬
se sunt reptilia uiuarũ ani¬

Expanded text:
Manichaeis, animam terrae dandi? Manichaeis, animam terrae dandi? Non omnimodis, quia dixit, Ejiciat, quod in ipsa erat, eduxit, sed Deus qui praeceptionem dedit, etiam virtutem terrae tribuit educendi. Neque enim cum audisset, ut herbam germinaret feni, et lignum fructuosum, latens intra se videlicet, herbam feni tantum protulit, nec palmas, aut esculos, aut cypressos, in suis abstrusa sinibus, ad superna produxit; sed sermo divinus nascentium profecto creator est. Germinet terra, non ut quod habebat, educeret; sed ut quod non haberet assumeret, Deo scilicet operationis ei praebente virtutem. Sic et modo: Ejiciat animam: non eam quae recondita erat in terra, sed quae illi a Deo collata est per mandatum. Deinde in contrarium Manichaeis sermo vertendus est. Si enim animam quam habebat tellus eduxit, exanimis ipsa facta est. Sed eorum quidem detestabilitas nota subinde est. Illud sane videamus, cur aquae jussae sunt reptilia vivarum ani
Abbreviated transcription (Latin):
dissimaq cordib eoꝵ uideat᷑
dñicoꝵ narratio mirabiliũ:
tamen hic finem facirꝰ dis¬
serendi: sequenti die residua
fenoris soluturi. Nunc uero
simul omnes grãs super his
que dc̃a sunt referamus.
& supplementũ eorũ que
minus explicumus postu¬
lemus : fiatq nos inter ip¬
sas epulas reminisci. que
uel mane ul ad uesperam
noster affatus expromsit :
eorumq memoriam cohere¬
re uobis etiam cum somno
quiescitis ce suauitatem
quam interdui percepistis
noctis quoq tempore rumi¬
nare : ut ita liceat uobis
dicere. ego dormio & cor me¬
um iugilat. meditañdo
die noctuq legem dñi.
Cui gła ce honor nc ce sem¬
per: & in scła scłoꝵ amen.
t dix̾ deue
Eiciat ter¬
ra animã
secirñdun
genus: pͦ¬
drupedes
ce serpentes. &e bestias secun¬
dum genus. Et fcm est sic.
Uenit preceptio passim gradi¬
sum. Ibi uissit aquas eicere r¬
tilia animarũ uiuarũ: hic
eiciat terra ammar uiuan
Dutas ne gͦ est animata telꝰ
& locus prebebit᷑ uaniliq

Expanded text:
dissimaque cordibus eorum videatur dominicorum narratio mirabilium; tamen hic finem facimus disserendi, sequenti die residua fenoris soluturi. Nunc vero simul omnes gratias super his quae dicta sunt referamus: et supplementum eorum quae minus explicuimus, postulemus, faciatque nos inter ipsas epulas reminisci, quae vel mane, vel ad vesperam noster affatus exprompsit, eorumque memoriam cohaerere vobis, etiam cum somno quiescitis, et suavitatem quam interdiu percepistis, noctis quoque ruminare tempore; ut ita liceat vobis dicere, Ego dormio et cor meum vigilat , meditando die noctuque legem Domini, cui gloria et honor, nunc et semper, et in saecula saeculorum Amen. Et dixit Deus: Ejiciat terra animam secundum genus: quadrupedes, et serpentes, et bestias secundum genus. Et factum est sic. Venit praeceptio passim gradisum. Ibi jussit aquas ejicere reptilia animarum vivarum: hic, Ejiciat terra animam vivam. Putasne ergo est animata tellus et locus praebebitur vaniloquis
Abbreviated transcription (Latin):
in pessimis artib spem ui¬
uendi collocans. ĩmunis bo¬
nitatis exorsq reddaris: s
ad deũ ꝯfugias. Q cũ hyrun¬
dini tam magna donauerit :
qͣr co maiora p̃stabit his qui es̃
rant: Alchyon. auicula ẽ que¬
dam in littorib marinis fetare
ꝯsueta : que suꝑ ipãm harenã
ponit oua: eo tempore qͦ mari
multis grauib q uenitoꝵ flatib
cõmouetur. S tñ omnes tunc
tempestates ꝓcelleq sedantur:
ꝑ integros septẽ dies qͥb auis
memorata cubare narratur.
alios illi deus magnoꝵ laigrme
adiecit: quos dies nautici dili¬
gentius obseruantes alchyone¬
os eos uocant. Hec tͥ prescͥpta
sunt suꝑ remẽdiis indubitan¬
ter a deo salutarib dep̃candis.
Qͥd enĩ ñ mirabile fiat tuic̃
qͥ ad ymaginẽ dei factuses
cũ ꝓpter auem ꝑuulam. mari¬
mũ formidolosumq mare. ui¬
deas tempestuoso temꝑe fiert
tranqͥllum ⁊ diuina p̃ceptione
frenatũ: Turturẽ ferunt si
qͣndo casu aliquo separetur a

Expanded text:
in pessimis artibus spem viin pessimis artibus spem vivendi collocans, immunis bonitatis exsorsque reddaris, sed ad Deum confugias: qui cum hirundini tam magna donaverit, quanto majora praestabit his qui eum rant? Alcyon avicula est quaedam in littoribus marinis fetare consueta, quae super ipsam arenam ponit ova, eo tempore quo mare multis gravibusque ventorum flatibus commovetur: sed tamen omnes tunc tempestates procellaeque sedantur per integros septem dies, quibus avis memorata cubare narratur: alios illi Deus magnorum largitor adjecit, quos dies nautici diligentius observantes, alcyonios eos vocant. Haec tibi praescripta sunt, super remediis indubitanter a Deo salutaribus deprecandis. Quid enim non mirabile fiat tui causa, qui ad imaginem Dei factus es, cum propter avem parvulam maximum formidolosumque mare videas tempestuoso tempore fieri tranquillum, divina praeceptione frenatum? 6. Turturem ferunt si quando casu aliquo separetur a
Abbreviated transcription (Latin):
tu qͦd potuerint hinc inde se
se supponentes.senecte lassitu¬
dinem solantur: alarũ sua¬
rũ eas auxilio sustentantes.
Que res ꝑ omnes uͥq gentes
ita ꝑcrebuit: ut hõdie q re¬
muneratio delati beneficii
tur. Qua ꝓpt̾ uemo se pe¬
nitus. obtentu pauꝑtatis
excusans. de uita propͥades¬
peret.qͣnuis nulle domi sup¬
peditant facultates: dũ inge¬
niosam otemplat᷑ hyrundinẽ.
Illa eiũ in fabricando nĩdo
paleas quidem ore cõportat :
limũ autẽ pedib ferre ñ ua¬
lens alarũ sũmitates humec¬
tat in flurio: deuade in ciñe
uolutata cementi usũ uide¬
tur explere. Paulatĩq sur¬
culos int̾ se luto apposito
uelut quãdam glute duin¬
gens: suos educat pullos.
Quoꝵ si quispiam oculos ef¬
foderit:habet eoꝵ mater a
natura sibitraditam mẽdici¬
nam: qua mox ad sanitatẽ
fetuũ suoꝵ reducat aspectũ.
hec te uidelicet hortabunt᷑.
ne ad probitatẽ uelis eges¬
tatis occasione ꝯuerti: nec

Expanded text:
tu quod potuerint, hinc inde tu quod potuerint, hinc inde se supponentes, senectae lassitudinem consolantur, alarum suarum eas auxilio sustentantes. Quae res per omnes ubique gentes ita percrebuit, ut hodie remuneratio delati beneficii tur. Quapropter nemo se penitus obtentu paupertatis excusans, de vita propria desperet, quamvis nullae domi suppeditent facultates, dum ingeniosam contemplatur hirundinem. Illa enim in fabricando nido paleas quidem ore comportat, limum autem pedibus ferre non valens, alarum summitates humectat in fluvio, deinde in cinere volutata, caementi usum videtur explere. Paulatimque surculos inter se luto apposito, velut quadam glute conjungens, suos educat pullos. Quorum si quispiam oculos effoderit, habet eorum mater a natura sibi traditam medicinam, qua mox ad sanitatem fetuum suorum reducat aspectum. Haec te videlicet hortabuntur, ne ad improbitatem velis egestatis occasione converti, nec
Abbreviated transcription (Latin):
certum est documentũ ⁊ pͥmũ
quidem qͥa cornix eo tẽꝑe peni¬
tus ñ iũdetur: deinde qͦd sau¬
cie redeuntes manifestissima
plioꝵ signa demonstrant. Qͥs
rogo illis hospitalitatis uira
mandauit ⁊ aut qͥs sub cõmi¬
natione p̃cepit ut cyconias
in ꝓcractu positas suo ñ des¬
tituerent comitatu: Aũdiant
hec auari hoĩes qͥ negata pere¬
griuis aduentantib humani¬
tate. ianuas suas claũdunt:
ce nec tectis eos succẽdere noctis
aut hy emis temꝑe patiuntur.
Liberalitas uͦ que senib cyco¬
niis. a uiniorib exhibet᷑: suf¬
ficeret hominũ filios si mallent
aduertere.amatores suoꝵ rẽd¬
dere genitoꝵ. Qͥs enĩ tã insi¬
piens est ut non recenseat ig¬
nominia notari÷ cũ auibus
irrationabilib cultu pꝰponit᷑
pietatis: Ille parentes. suos
etate ꝯfectos.pennisq eorum
uetustate deiectis cͥconstantes.
propis plumis fouent. alimo¬
niamq ꝯuectant ⁊ & in uola¬

Expanded text:
certum est documentum: primum certum est documentum: primum quidem, quia cornix eo tempore penitus non videtur: deinde quod sauciae redeuntes, manifestissima praeliorum signa demonstrant. Quis, rogo, illis hospitalitatis jura mandavit? Aut quis sub comminatione praecepit ut ciconias in procinctu positas suo non destituerent comitatu? Audiant haec avari homines, qui negata peregrinis adventantibus humanitate, januas suas claudunt, et nec tectis eos succedere noctis aut hiemis tempore patiuntur. Liberalitas vero quae senibus ciconiis a junioribus exhibetur sufficeret hominum filios, si mallent advertere, amatores suorum reddere genitorum. Quis enim tam insipiens est, ut non se censeat ignominia notari, cum avibus irrationabilibus cultu postponitur pietatis? Illae parentes suos aetate confectos pennisque eorum vetustate dejectis, circumstantes, propriis plumis fovent, alimoniamque convectant, et in vola
Abbreviated transcription (Latin):
dus suꝑpositũ subuectarem:
humorem q reconditũ in ca¬
uationib singulis ꝯseruatens¬
Qͥs gͥ ualeat diligent̾ eunctas¬
uł quẽadmõdũ grues excubi¬
as uicissim noctu suscipiunt.
quarũ aliis corꝑa sopore curan¬
tib. ñnulle tuitionẽ illis per¬
hibent ugilando: Que cũ sta¬
tutũ sͥ tempus excubandi ꝑe¬
gecint: ip̃e quĩdẽ clamorẽ da¬
to qͥescere incipunt ⁊ alie uͥ sor¬
te succẽdunt. Hunc ã ordinem
& in uolatu custõdiunt: dũ
diuersis uicib oꝑam ductañdi
coguntur explere Cyconie sa¬
ne ñ procul distant ab his:
quib rationabilis collata pru¬
dentia ẽ. Nara uno tẽꝑe srmł
om̃s adueniunt: itẽq sub u¬
no signo cuncte ꝑit̾ ãd longr¬
qua discẽdunt. Suffragant᷑
autẽ eis coͣnices ⁊ qͣs ce ꝓfiscis¬
centes honorifice ꝓsequunt᷑: &
sicut mͥ uĩdetur. auxiliũ pre¬
stant illis aduersus quasdã
uolucres pugnaturis. Cuiꝰ rei

Expanded text:
dus superpositum subvectarent, dus superpositum subvectarent, humoremque reconditum in cavationibus singulis conservaren valeat diligenter cunctasVel quemadmodum grues excubias vicissim noctu suscipiunt, quarum aliis corpora sopore curantibus, nonnullae tuitionem illis perhibent vigilando. Quae cum statutum sibi tempus excubandi peregerint, ipsae quidem clamore dato, quiescere incipiunt, aliae vero sorte succedunt. Hunc autem ordinem et in volatu custodiunt, dum diversis vicibus operam ductandi coguntur explere. Ciconiae sane non procul distant ab his, quibus rationabilis collata prudentia est. Nam uno tempore simul omnes adveniunt, itemque sub uno signo cunctae pariter ad longinqua discedunt. Suf fragantur autem eis cornices, quas et proficiscen tes honorifice prosequuntur, et sicut mihi videtui auxilium praestant illis, adversus quasdam volucres pugnaturis. Cujus rei
Abbreviated transcription (Latin):
proprium reponentes:qua¬
rum usus tã regib qͣm pͥua¬
tis remedia salutis imꝑtit.
Et sic: qͥa sic sapient̾ horrea
mellis edificant. In tenera
enĩ membrana crebras the¬
cas sibiq ꝯtiguas extruunt.
ut earum ꝯdensatio tenuis
repagulis: opuł omne ꝯtine¬
at. U̾nũqͦq uͦ spiramen mu¬
tuo strictũm nexu sustentat᷑
ab alio ⁊ & subtilissima forulox
interseptione disclũditur: qu
binis aut t̾nis suꝑ se st̃ ordinati
tegmainib. Neq enĩ directas uł
simplices cauernarũ ꝓfundi¬
tates efficere maluerunt: ne
sui pondere stipatus humor
maneret extrinsecus. Disce qͣmͦ
geometor affectatio: sapientis¬
simis apib cõparata postpont᷑
Sex enĩ angulis totĩdemq la¬
terib. cerarũ fistule ꝯtinent᷑
nec tñ erecte sunt. ne fuñdus
iuideł̃ laboraret. si iuncturatũ
uacuũ foret auxilio: s infeno¬
res illi sex anguli. sẽdes & fir¬
mamentũ qͦddam suꝑiectis
habentur. qͦ tolerabiliter pon¬

Expanded text:
proprium reponentes, quaproprium reponentes, quarum usus, tam regibus quam privatis remedia salutis impertit. Et sic, quia sic sapienter horrea mellis aedificant. In tenera enim membrana crebras thecas, sibique contiguas exstruunt: ut earum condensatio tenuissdam repagulis opus omne contineat. Unumquodque vero spiramen mutuo strictum nexu sustentatur ab alio, et subtilissima forulorum interseptione discluditur: qui binis, aut ternis super se sunt ordinati tegminibus. Neque enim directas vel simplices cavernarum profunditates efficere maluerunt, ne sui pondere stipatus humor manaret extrinsecus. Disce quomodo geometriae affectatio, sapientissimis apibus comparata postponitur. Sex enim angulis totidemque lateribus, cerarum fistulae continentur, nec tamen erectae sunt, ne fundus videlicet laboraret, si juncturarum vacuus foret auxilio. Sed inferiores illi sex anguli, sedes et firmamentum quoddam superjectis habentur: quo tolerabiliter pon
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ ñ utitur alioꝵ. Ita leges
quasdam tacitas eis natura
p̃scͥpsit: qͥb retinent᷑ ad infe¬
reñda tormenta supplicib. Ip̃e
uͦ apes si secute non fuerint
instituta regnancim: ꝓpria
penitũdine cast gant᷑ Nam
si pupugerint aliquẽ: di¬
mittunt animã cũ aculeo
simul in uulnere. Lũdiant
nulli malum ꝓ malo repo¬
nere: s in boritate supera¬
re maliciam. Quãobrẽ imi¬
tamini mores apium que uł¬
li molestiam facientes. nͨ alia
patͥmonia rapientes. fingũt
quidẽ fauos. ostructos florib:
mel autẽ de humore roscido
qui arboꝵ foliis insidet. ore
collectum: in cereis recondũt
cellis. Nam deniq liquĩdius
habetur mel quod primo ꝑ¬
cipitur ⁊ deinde paulatĩ tẽꝑe
procedente digestum: ad suã
spissitudinẽ suauitatẽq re¬
uertitur. Non ĩmerito gͦ tan¬
tarum laudũ apes głam
ꝯsequunt᷑: ut pote quas labo¬
riosas & sapientes uocitauzt.
antiqͥtas: ita stũdiose uictũ

Expanded text:
onem non utitur aliorum. Ita leges onem non utitur aliorum. Ita leges quasdam tacitas eis natura praescripsit, quibus retinentur ad inferenda tormenta supplicibus. Ipsae vero apes si secutae non fuerint instituta regnantium, propria poenitudine castigantur. Nam si pupugerint aliquem, dimittunt animam cum aculeo simul in vulnere. Audiant hnulli malum pro malo reponere, sed in bonitate superare malitiam. Quamobrem imitamini mores apium: quae nulli molestiam facientes, nec aliena patrimonia rapientes, fingunt quidem favos constructos ex floribus, mel autem de humore roscido, qui arborum foliis insidet, ore collectum in cereis recondunt cellis. Nam denique liquidius habetur mel, quod primo percipitur, deinde paulatim tempore procedente digestum, ad suam spissitudinem suavitatemque revertitur. Non immerito ergo tantarum laudum apes gloriam consequuntur: utpote quas laboriosas et sapientes vocitavit antiquitas. Ita studiose victum
Abbreviated transcription (Latin):
lia urbana. si tam̃ urbanitatis
est. ad unũ cõmunẽ q finẽ. oꝑa¬
dionẽ ꝑ̃ducere singuloꝵ ⁊ sicut
i apib est iuidere quib cõmu¬
nis habitatio eĩt & uolatus. ce
unꝰ labor om̃ib: ce qͦd maximũ
ꝓpͥum munus exercet. Nec priꝰ
audent cãpos patentes appet̾e:
qͣm suũ pͥncipem uĩderint uo¬
lasse. Rex aut̃ ap̃ eas ñ ꝯstituit᷑
a popło. nam sepe suffragia mł¬
titudinis imꝑite. solent indig¬
nos ad culmen imꝑiale ꝓuebe¬
re. nͨ regnũ sorte prestatur. st̃
enĩ irrationabiles exitꝰ urne
qͥꝓpe que sepiꝰ infimo ciuiq po¬
testatum decernit insignia. S
nec ex parentum hereditate im
pum liberi. ꝑ uoluptates &e deli¬
cias facile corrumprnt᷑. & uecor¬
des efficiuntur ac stulti s nat᷑e
iudicio qͥ dignus fuerit infulas
accipit pͥncipatus: ñ minꝰ ꝓce¬
ritate memibroꝵ qͣm lenitate
moꝵ ceteris p̃stans ⁊ & habet
spicula quẽdam: s his ad lesi¬

Expanded text:
lia urbana, si tamen urbanitatis lia urbana, si tamen urbanitatis est ad unum communemque finem, operationem perducere singulorum: sicut in apibus est videre, quibus communis habitatio est, et volatus, et unus labor omnibus, et quod maximum uaeque proprium munus exercet. Nec prius audent campos patentes appetere, quam suum principem viderint volasse. Rex autem apud eas non constituitur a populo, nam saepe suffragia multitudinis imperitae solent indignos ad culmen imperiale provehere, nec regnum sorte praestatur. Sunt enim irrationabiles exitus urnae, quippe quae saepius infimo cuique potestatum decernit insignia. Sed nec ex parentum haereditate imppum liberi per voluptates et delicias facile corrumpuntur, et vecordes efficiuntur ac stulti. Sed naturae judicio, qui dignus fuerit, infulas accipit principatus, non minus proceritate membrorum quam lenitate morum caeteris praestans, et habet spicula quaedam, sed his ad laesi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. alias indigenas: ñnullas
hyeme cõpellente. causa pastꝰ
ad ꝑeg̾na discẽd̾e: plurimas
mansuetas &e patientes fieri
exceptis infirmiorib q̃ propt̃
nimiam timiditatẽ. ꝯtrectatio¬
nẽ manus neq̃unt tolerare.
Ale uit̾ homines du̾santur
hidem qͥb illi domiciliis cõma¬
nentes: alie locis desertis & mon¬
tib delectant᷑. Est cẽ auib mag¬
na differentia uocum: & sua
ces e garrule: alie taciturne ⁊
ñnulle canore atq clamose: cer¬
te stridule. nullumq penitꝰ ha¬
bentes cantũ. Alie naturalit̾ emu¬
latrices sunt. uł ex hominũ tra¬
ditionib erudite: alie unicum
nunqͣmq mutabilẽ sonũ uocis
habent. Lasciuus ẽ gallus: dili¬
gens pauo : libidinosa columba:
domesticaq gallina. Dolosus et
relotipꝰ perdix ⁊ interdũq uenan¬
tib hominib ad alioꝵ captum
maliciose ꝯsentiens: & omnino
multiplex in illis actuũ moꝵ¬
q discretio est. St̃ & ceta anima¬

Expanded text:
esse, alias indigenas. Nonnullas esse, alias indigenas. Nonnullas hieme compellente, causa pastus, ad pe regrina discedere. Plurimas mansuetas fieri, et patientes: exceptis infirmioribus, quae propter nimiam timiditatem, contrectationem manus nequeunt tolerare. Aliae inter homines diversantur, iisdem quibus illi domiciliis commanentes, aliae locis desertis et montibus delectantur. Est etiam avibus magna differentia vocum, et suaaces et garrulae, aliae taciturnae: nonnullae canorae atque clamosae, certae stridulae, nullumque penitus habentes cantum. Aliae naturaliter aemulatrices sunt, vel ex hominum traditionibus eruditae. Aliae unicum, nunquamque mutabilem sonum vocis habent. Lascivus est gallus, diligens pavo, libidinosa columba, domesticaque gallina. Dolosus et zelotypus perdix; interdumque venantibus hominibus, ad aliorum captum malitiose consentiens; et omnino multiplex in illis actuum morumque discretio est. 4. Sunt et certa anima
Abbreviated transcription (Latin):
nerib agnoscat᷑. S nob̃ suf¬
ficiens est significatio ad qͣli¬
tatẽ cuiusq gñis ꝯtemplana.
usus q cõmunis scͥpt᷑e: que
mundas ĩmundas q discerntt.
Aluid enĩ genꝰ est earũ que
carne uescuntur ⁊ alia ꝙ for¬
bent enĩ falcatos ungues. obun¬
cum rostrũ. uolatũ ꝑnicẽ. quo
preda citiꝰ capiat᷑: discerptaq
pedib facilem cibũ suggetat
captori. Alia sp̃es ẽ earũ q̃ sem¬
nib nutuntur: ⁊ alia earum
que ꝓ alimonia ꝑcipiunt qͥe¬
qͥd casus obtulerit. Et in bil tie¬
sus maxima differentia ẽ. Que¬
dã enĩ sb̃ gregales. exceptis pre¬
datͥcib quarũ nulla cũ aliis
p̃ter coitũ sociatur: alie st̾ cõ¬
munit̾ uiuentes ⁊ sic̃ columbe
sturni grues ⁊ graguli. Exqͥb
quedam sine ducib habentur
semetip̃as regentes: alie sub no¬
deramine otinent᷑ ut grues.
Est cẽ in eis alia discretio ⁊ seͤ.
quam certas uĩdemꝰ aduenas

Expanded text:
neribus agnoscatur. Sed nobis sufneribus agnoscatur. Sed nobis sufficiens est significatio, ad qualitatem cujusque generis contemplandam, ususque communis Scripturae, quae mundas immundasque discernit. Aliud enim est genus earum quae carne vescuntur, aliaque forbent enim falcatos ungues, obuncum rostrum, volatum pernicem, quo praeda citius capiatur, discerptaque pedibus, facilem cibum suggerat captori. Alia species est earum quae seminibus nutriuntur, et alia earum quae pro alimonia percipiunt quidquid casus obtulerit. Et in his rursus maxima differentia est. Quaedam enim sunt gregales, exceptis praedatricibus: quarum nulla cum aliis praeter coitum sociatur. Aliae sunt communiter viventes, sicut columbae, sturni, grues, et graculi: ex quibus quaedam sine ducibus habentur, semetipsas regentes, aliae sub moderamine continentur, ut grues. Est etiam in eis alia discretio, secundum quam certas videmus advenas
Abbreviated transcription (Latin):
uectandas p̃das accõmoda est.
Nam ce ceteris tã ꝓpt̾ alimonie
questum. qͣm ꝓpt̾ aliam uite
dispensationẽ: pedũ ministe¬
ria st̃ tributa. Pauce uͦ auzũ
pedes inutiles habent. neq
gressu neq uenatui oportu¬
nos: sic̃ hyrundines. meropesq:
quib esca solo p̃betur ex aere.
S hyrundo solet uolarẽ dep̃s¬
sior t̾ramq pene ꝯtingere:
ut ꝑ hoc usũ pẽdũ uĩdeat᷑
explere. St sane multa gña
que siqͥs eo mõdo uoluerit
explicare. qͦ nos pisciũ multi¬
tudinem ꝓ parte descͥpsimus :
inueniet unũ qͥdem auium
cunctarũ generale uocabulũ:
s plurimas in his differenti¬
as. uł habitꝰ. uł̃ magnitũdi¬
nis uł coloris. Nam & morũ
& actirum & iuctus. nimia
diu̾sitate distincte sunt. Qͥ dã
aut̃ affectauerunt nõib cͥca
eas uti uariis ⁊ ut tanqͣm ꝑ
inusitata sigilla noue mau¬
dite q nuncupationis: ꝓpͥe¬
tas in singulis uolucrũ ge¬

Expanded text:
vectandas praedas accommodata est. vectandas praedas accommodata est. Nam caeteris tam propter alimoniae quaestum, quam propter aliam vitae dispensationem pedum ministeria sunt tributa. Paucae vero avium pedes inutiles habent, neque gressui neque venatui opportunos, sicut hirundines, meropesque, quibus esca solo praebetur ex aere. Sed hirundo solet volare depressior, terramque pene contingere, ut per hoc usum pedum videatur explere. 3. Sunt sane multa genera quae, si quis eo modo voluerit explicare quo nos piscium multitudinem pro parte descripsimus, inveniet unum quidem avium cunctarum generale vocabulum, sed plurimas in his differentias, vel habitus, vel magnitudinis, vel coloris. Nam et morum, et actuum, et victus nimia diversitate distinctae sunt. Quidam autem affectaverunt nominibus circa eas uti variis, ut tanquam per inusitata sigilla novae inauditaeque nuncupationis proprietas in singulis volucrum ge
Abbreviated transcription (Latin):
uenimꝰ callem. rẽdeundũ est.
Neq enĩ otemptibile ẽ quod
omisimus: utpote que t̾cia por¬
tio sit animaliũ creat᷑e. Nam
tͥa gña st̃ animantiũ: t̾rest̾um
uolatiliũ marinoꝵ. Eiciant in¬
qͥt aque reptilia animarũ ui
uarum scd̃m genꝰ: & uolatilia
uolantia sub firmam̃to celi
scd̃m genꝰ. Curgͥ ex elem̃to
maris auib qͦ natiuitatem
tͥbuit: Qa uelut affinitas que¬
dam: uolucrib habetur & pis¬
cib. Sic̃ enĩ pisces aqͣm secant
motib alarũ in pͥora tendentes.
caude uͦ gubernaculo flexus
diriguit ꝓpͥos: ita ce aues ae¬
rem pennis credunt᷑ natañdo
ꝑrũpere. Ergo qm̃ una ꝓpͥetas
in gñe utroq natandi est: eãdẽ
illis cẽ suppetit ex aqͣ cognatõ.
Quoꝵ hec differentia ẽ: quia
nullus alitũ sine pẽdib ẽẽ po¬
test. ut pote qui pastũ ꝯsequnt᷑
e terra ⁊ & ob hoc nescessario
pẽdũ potiunt᷑ obseqͥo. Raptorib
autẽ cẽ unguiũ acies ad con¬

Expanded text:
venimus callem redeundum est. venimus callem redeundum est. Neque enim contemptibile est quod omisimus: ut pote quae tertia portio sit animalium creaturae. Nam tria genera sunt animantium, terrestrium, volatilium, marinorum. Ejiciant, inquit, aquae reptilia volantia sub firmamento coeli secundum genus. Cur igitur ex elemento maris, avibus quoque nativitatem tribuit? Quia velut affinitas quaedam volucribus habetur et piscibus. Sicut enim pisces aquam secant motibus alarum in priora tendentes, caudae vero gubernaculo flexus dirigunt proprios, ita et aves aerem pennis creduntur natando perrumpere. Ergo quoniam una proprietas in genere utroque natandi est, eadem illis etiam suppetit ex aqua cognatio. Quorum haec differentia est, quia nullus alitum sine pedibus esse potest, ut pote qui pastum consequuntur e terra, et ob hoc necessario pedum potiuntur obsequio. Raptoribus autem etiam unguium acies, ad con
Abbreviated transcription (Latin):
piscib habebant᷑. Eiciat t̾ra a¬
nimã uiuã. Quare gͥ passim
currente sermone. subito non
breui tẽpoee ꝯticuerĩ. crẽdo mi¬
rati nonnullos astantiũ: qͣmꝙͣ
studiosissimos auditores. ñ ar¬
bitrer causas ignorare silentii:
qͥppe qui respectu mituq int̾
se uicissim ad memoriã nos eoꝵ
que int̾misiꝰ reduxerunt. Cer¬
tam enĩ ꝑtem creature ñ uilis¬
ciant aque reptilia animarũ
uiuarũ. scd̃m genus: ⁊ uolatilia
uolantia sub firmamento celi.
Dixeramꝰ suꝑtꝰ de natantib
qͣntũ tempus ꝑmiserat uesꝑ¬
traũ: hõdie transimꝰ ad exa¬
minationẽ t̾restͥum. S interea
nos in narratione mẽdia: uo¬
lucres effugerunt. Quappt̾
unitandi nobis st̃ obluuosi
uiatores ⁊ qͥ cũ aliqͥd in man¬
sione reliquerint p̃ciosũ qͣm¬
uis maximã ꝑtẽ iue ꝓgrẽdien¬
do ꝯfecerint. reuertuntur: dig¬
nũ laborẽ sue negligentie ꝑfe¬
rences. Sic & nobis ꝑ eũ quẽ

Expanded text:
piscibus habebantur. Ejiciat terra apiscibus habebantur. Ejiciat terra animam vivam. Quare igitur passim currente sermone, subito non brevi tempore conticuerim, credo mirari nonnullos astantium, quanquam studiosissimos auditores non arbitror causas ignorare silentii; quippe qui respectu nutuque inter se vicissim, ad memoriam nos eorum, quae intermisimus reduxerunt. Certam enim partem creaturae non vilisciant aquae reptilia animarum vivarum, secundum genus, et volatilia volantia sub firmamento coeli. Dixeramus superius de natantibus, quantum tempus permiserat vespertinum; hodie transimus ad examinationem terrestrium. Sed interea nos in narratione media volucres effugerunt. Quapropter imitandi sunt nobis obliviosi viatores, qui cum aliquid in mansione reliquerint pretiosum, quamvis maximam partem viae progrediendo confecerint, revertuntur: dignum laborem suae negligentiae perferentes: sic et nobis per eumdem quem
Abbreviated transcription (Latin):
sit hõis ꝯstituta: nc uͦ audi de
aĩa mutoꝵ ⁊ qͥa scdm scͥpturã
cunctoꝵ animaliũ aĩa sangus
ẽ propͥus. Sanguis ã gelatus
ouerti solet in carnẽ: caro ã
corrupta rẽdit in terrã. Mexi¬
to gͦ tabĩda est aĩa iumentoꝵ.
Eiciat t̾ra animã uiuã. uide
osequentiã. Anima ad sangui¬
nem ⁊ sanguis ad carnẽ: caro
ad t̾ram. Iterũq resoluens hec
rẽdi repẽdando ꝑ eãdẽ: idest de
t̾ra ad carnẽ ⁊ a carne in san¬
guinẽ ⁊ a sangͥne sn aĩam: &e
inuenies qͥa pecoꝵ animꝰ. ter¬
ra ẽ. Nec eam opineris antiqͥ¬
orẽ esse substantie corꝑalis il¬
loꝵ: nͨ expectare ut cũ corꝑe
dissoluatur. Fuge garrulitats
anxias phylosophoꝵ: qͥ assers
ñ erubescunt suas canũq aĩs
similẽ tenere sp̃em. Siqͥdẽ ꝓfi¬
tent᷑ ẽ mulieres se qͦndã pis¬
ces ꝙ & frutices fuisse. Ego ã¬
dico si fuerunt aliqñ pisces
qͦd non credam ⁊ tam̃ dum ista
scriberent. irrationabiliores

Expanded text:
i de anima mutorum, quia secundum Scripturam, cunctorum animalium anima sanguis est proprius. Sanguis autem gelatus converti solet in carnem, caro autem corrupta redit in terram. Merito ergo tabida est anima jumentorum. Ejiciat terra animam vivam. Vide consequentiam animae ad sanguinem, sanguinis ad carnem, carnis ad terram. Iterumque resolvens haec, redi repedando per eadem, id est de terra ad carnem, a carne in sanguinem, a sanguine in animam, et invenies quia pecorum animus terra est. Nec eam opineris antiquiorem esse substantiae corporalis illorum: nec exspectare, ut cum corpore dissolvatur. Fuge garrulitates anxias philosophorum, qui asserere non erubescunt suas canumque animas similem tenere speciem. Siquidem profitentur etiam mulieres se quondam, pisces, fruticesque fuisse. Ego autem si fuerunt aliquando pisces, quod non credam; tamen dum ista scriberent, irrationabiliores
Abbreviated transcription (Latin):
itaq fortuitũ. nͥl irrationa¬
bile fc̃m uidemꝰ: est in oñ¬
b ineffabilis quedã miran¬
daq sapientia. Que autem
mens aut cuiꝰ facundia sus¬
ficiet comprehendere cuncta
substilit̾. ut &e dtemplariꝓ
pͥetates ualeat. & discernert
differentias singuloꝵ ⁊ uel la¬
tentium penitus causarum
secreta rimari: Qͦ mͦ unus
idemq humor per arbustoꝵ
radices attractus in officia
numerosa dispergitur ⁊ alit̾
ip̃am radicem nutriens. alit
corticem. aliter truncũ. Ealit̾
mẽdullam: & qͣd mͦ foliũ fu¬
it. nc̃ in palmites ramosq
formatur ⁊ & fructib prebet
alimenta crescendi. Lacrimas
& quasclam per ramos ea¬
dem fundit materia ÷ quatũ
quanta sit inter se differen¬
tia quis poterit explicare:
Alia est enim lacruna cinr
alius balsami succus: alius
cẽ de egyptiis libicis q feru¬
lis sudor emanat. Fama est
quoq quod electrũ lacrima
sit ciudam ligni more lapidis
obdurata. cui rei testimonio

Expanded text:
tuitum, nihil irrationabile factum videmus. Est in omnibus ineffabilis quaedam mirandaque sapientia. Quae autem mens aut cujus facundia sufficiet comprehendere cuncta subtiliter, ut et contemplari proprietates valeat, et discernere differentias singulorum, vel latentium penitus causarum secreta rimari? Quomodo unus idemque humor per arbustorum radices attractus, in officia numerosa dispergitur, aliter ipsam radicem nutriens, aliter corticem, aliter truncum, et aliter medullam? et quomodo nunc folium fit, nunc in palmites ramosque formatur, et fructibus praebet alimenta crescendi? Lacrymas etiam quasdam per ramos eadem fundit materia, quarum quanta sit inter se differentia quis poterit explicare? Alia est enim lacryma schini, alius balsami succus, alius etiam de Aegyptiis Libycisque ferulis sudor emanat. Fama est quoque quod electrum lacryma sit cujusdam ligni, more lapidis obdurata. Cujus rei testimonio
Abbreviated transcription (Latin):
simulq stũdios
animus tue germanttatis dũ
plenitũdinẽ celestiũ nosse de¬
sideras scripturarũ. cunctas
bibliothecas eccłiasticas. & eaꝵ
qui fui̾nt ꝯditores. crebris lec¬
tionib inuestigans: ꝑuenit
tandem ad examero scĩ ac ue¬
nerabilis ep̃i basilii greco ser¬
mone ꝯscriptam. Quam dũ
monimentis inserere lingue
lacialis affectat: mͥ hanc cu¬
ram censuit ẽẽ mandañdã.
S ego ꝯsiderans quia hoc a¬
more potiꝰ quã iudicio prece.¬
pisti: festinabam quidem
simplicib uissis obseqͥ. lua
commonitꝰ caritate. s ꝓmit¬
tere ñ audebam: ꝓpͥam. dten¬
platus infantiã. Itaq gemina
cogitatione distractus: qͥd age¬
rẽ nesciebam. Uerebar enĩ si
negare maluissem. mentẽ pre
de me p̃sumentis offenderem.
si parere susceptũ officiũ no¬
uare ñ possem. Que cum ita
ẽẽnt statui oꝑam meam fideli¬
ter explere: quã sermonẽ ꝑti¬
nacit̾ excusare: dfidens quia
si displicuero.dabis ueniã que

Expanded text:
simulque studiosus animus tuae germanitatis, dum plenitudinem coelestium nosse desiderat Scripturarum, cunctas bibliothecas ecclesiasticas et earum qui fuerint conditores, crebris lectionibus investigans, perveni tandem ad Hexaemeron sancti ac venerabilis episcopi Basilii, Graeco sermone conscriptum: quod dum monumentis inserere linguae Latialis affectat, mihi hanc curam censuit esse mandandam. Sed ego considerans, quia hoc amore potius quam judicio praecepisti: festinabam quidem simplicibus jussis obsequi, tua commonitus caritate: sed promittere non audebam, propriam contemplatus infantiam. Itaque gemina cogitatione distractus quid agerem nesciebam: verebar enim si negare maluissem, mentem pie de me praesumentis offendere. Si parere, susceptum officium navare non posse. Quae cum ita essent, statui magis operam meam fideliter exhibere, quam sermonem pertinaciter excusare: confidens quia si displicuero, dabis veniam quae
Abbreviated transcription (Latin):
de sunt rationabilis ẽẽ nat᷑e.
Nleq enĩ quia celi narrant glo¬
riam dei. mõdis om̃ib anima¬
ti sunt. nͨ firmamentũ. sensi¬
bile animal ẽẽ putandũ est.
quia enuntiat facturã manu¬
um suarũ. Od ce si dixerit
quispiam.celos quidam non¬
ꝯtemplabiles ẽẽ uirtutes. fir¬
mam̃tũ aut̃ factricem dei po¬
tentiam ⁊ sermonẽ quidẽ huiꝰ
tam̃ non asꝑnant̾ ad mitumꝰ:
s uerũ hunc esse nullatenꝰ
patiem. Nam nͨ ros. aut
bruma. uł frigus. aut estus
qm̃ laudare omniũ creatorẽ

Expanded text:
dae sunt rationabilis esse naturae. dae sunt rationabilis esse naturae. Neque enim quia coeli enarrant gloriam Dei , modis omnibus animati sunt, nec firmamentum sensibile animal esse putandum est, quia enuntiat facturam manuum suarum. Quod etsi dixerit quispiam, coelos quidem contemplabiles esse virtutes, firmamentum autem factricem Dei potentiam, sermonem quidem nos tamen non aspernanter admittimus, sed verum hunc esse nullatenus patiemur. Nam nec ros, aut bruma, vel frigus, aut aestus, quoniam laudare omnium creatorem
Abbreviated transcription (Latin):
incor poreasq uirtutes mutabi¬
lit̾ intelligi debere pro aquis.
Et cursum qͥdem suꝑ firmam̃¬
do demansisse digniores: in hu¬
miliorib aut̃ diu̾soriis itpo¬
de crassicrib ce cenosis: noxias
ostitisse. ꝓꝑterea dicunt eas aqͣs
que super celos sunt laudare
dũm ÷ idest optimas uirtutes
que digne sunt ob sue m̾itũ
puritatis: decentib celebrare
laudibus ꝯditorem. Eas uͦ que
ꝯtinentur inferiꝰ. sp̃c esse pra¬
uitatis affir mant: ex alti¬
tudine naturali in ꝓfundum
malicie deuolutos: quos ut
turbidos ac sediciosos. & uicioꝵ
tumultib fluctuantes: mare
ꝓpter uarietatẽ sui ꝓpositi
quod mutatur assidue nũcu¬
patos. S nos huiuscemõdi ser¬
mones ut somnioꝵ diecturas
ce aniles fabulas omittentes ⁊
aquam intelligamꝰ. aquã ẽẽ
ueram: separationẽq firma¬
menti. ita ut scriptura tradit
accipiamus. Et siqͣndo laudẽ
cõmuni omniũ dño aque di¬
cant᷑ offerre: ñ ob hoc estrman¬

Expanded text:
incorporeasque virtutes, mutabiincorporeasque virtutes, mutabiliter intelligi debere pro aquis, et sursum quidem super firmamentum remansisse digniores, in humilioribus autem diversoriis ut pote crassioribus et coenosis, noxias constitisse. Propterea dicunt eas aquas quae super coelos sunt, laudare Dominum, id est, optimas virtutes quae dignae sunt, ob suae meritum puritatis, decentibus celebrare laudibus Conditorem. Eas vero quae continentur inferius, spiritus esse pravitatis affirmant ex altitudine naturali in profundum malitiae devolutos, quos ut turbidos, ac seditiosos, et vitiorum tumultibus fluctuantes, mare propter varietatem sui propositi, quod mutatur assidue, nuncupatos. Sed nos hujusmodi sermones, ut somniorum conjecturas et aniles fabulas omittentes, aquam intelligamus, aquam esse veram, separationemque firmamenti, ita ut Scriptura tradit, accipiamus. Et si quando laudem communi omnium Domino aquae dicantur offerre, non ob hoc aestiman
Abbreviated transcription (Latin):
formositati preponit᷑: tantun
noster sermo seculari noscit
prelatus ẽẽ doctrine. Illi eñ
coactiam u̾bis suasionẽ sol¬
ti sunt afferre: nos aut̃ nud̃
fallendi ꝓferimus ueritatem.
S quid opus est nos cõmoue¬
te cectamen illoꝵ mendacia
cepellentes÷ cũ possimus scͥꝑ¬
turas suas sibimet ꝯferentes.
sine nr̃o labore illoꝵ expectare
ꝯfuctũ: Qui nec eloquentia
differentes. nͨ numero pauciores
nͭ dignitate deteriores. suis ad¬
u̾sariis repugnantes : cũ ignẽ
omnia torrere penitus ac deuo¬
tare ꝯfirment: Rursus de re¬
ciduus seminib que ignis con¬
flagratio dereliquit. causas re¬
generationis inducunt. Uñde
ducunt. S illi utͥusq ꝓfes¬
sionis ueritate pͥuati. hinc
inde per mnopiam subsidia sui
erroris exquirunt. Siquidem
e de his aquis quas firmam̃¬
ti int̾iectio sepatauit ⁊ occasioͬe
allegoriarum. & sensus altio¬
ris quasdam nobis figuras
obicunt: dicentes spiritales

Expanded text:
formositati praeponitur, tantum formositati praeponitur, tantum noster sermo saeculari noscitur praelatus esse doctrinae. Illi enim coactam verbis suasionem soliti sunt afferre; nos autem nudam fallendi proferimus veritatem. Sed quid opus est nos commovere certamen, illorum mendacia repellentes, cum possimus scripturas suas sibimet conferentes, sine nostro labore illorum exspectare conflictum? Qui nec eloquentia differentes, nec numero pauciores, nec dignitate deteriores, suis adversariis repugnantes, cum ignem omnia torrere penitus ac devorare confirment, rursus de recidivis seminibus, quae ignis conflagratio derelinquit, causas regenerationis inducunt. Unde ducunt. 9. Sed illi utriusque professionis veritate privati, hinc inde per inopiam subsidia sui erroris exquirunt. Siquidem et de his aquis quas firmamenti interjectio separavit, occasione allegoriarum et sensus altioris, quasdam nobis figuras objiciunt, dicentes spirituales
Abbreviated transcription (Latin):
defectum liqͦoris aeris: perquẽ
terrenis fructib fecunditas op¬
tata prestat᷑. Q ndo gͦ de celo
dicit. emitte rorẽ uel pluna
aquas intellige: que suꝑioẽ
tenere uisse st̃ regionẽ. Cong¬
meratis enĩ uaporib in altũ
ce aere uentorũ flatib conde¬
sato ⁊ exalationes eque subtu¬
ter nubib inferunt᷑ per mi¬
tuas accensiones gutte persi¬
ciunt᷑: suoq pondere collise
decesura pellunt᷑. Hec ẽ imbe¬
uma gñatio. Cũ uero fuerit de¬
spumatꝰ humor flabroꝵ ino¬
lentia. repercussusq frigore ue¬
hementius indurescit: ocreis
nebulis nix gelata defertur d
t̾ram. Et omnino scd̃m eus¬
modi rationẽ licẽbit tͥ om̃iũ
aquarũ spectare naturã qͦ t̾
circũ aerẽ qui suꝑ nos est con¬
gregant᷑. Nullus tñ argum̃¬
tationi eoꝵ qui de celo dispi¬
tant: simplicitatẽ spiritalũ
uelit ofirmare sermonũ. Qͦ¬
tum enim caste uiuentiũ mi¬
lierũ. pulchritudo m̾etricie

Expanded text:
defectum liquoris aeris per quem defectum liquoris aeris per quem terrenis fructibus fecunditas optata praestatur. Quando ergo de coelo dicit emitti rorem vel pluviam, aquas intellige, quae superiorem tenere jussae sunt regionem. Conglomeratis enim vaporibus in altum, et aere ventorum flatibus condensato, exhalationes hae quae subtiliter nubibus inseruntur, per mutuas accessiones guttae perficiuntur, suoque pondere collisae deorsum pelluntur. Haec est imbrium generatio; cum vero fuerit despumatus humor, flabrorum violentia repercussus, cum frigore vehementius indurescit, concretis nebulis, nix gelata defertur ad terram. Et omnino secundum ejusmodi rationem, licet tibi omnem aquarum exspectare naturam, quomodo circum aerem qui super nos est congregantur. Nullus tamen argumentationi eorum qui de coelo disputant, simplicitatem spiritualium velit conferre sermonum. Quantum enim recte viventium mulierum pulchritudo meretriciae
Abbreviated transcription (Latin):
aufert: gͣuiorẽ uero & limosã
uelut fecem aliquã hic uelinqͥo.
S qui de mari mͦ talia disse¬
rebant: rursum mutati. nul¬
lam defectionẽ fieri liquoris
a sole ꝓnuntiant. Et uocauit
deus firmamentũ celum. Ppͥe
quidem aliud illi ꝯueniens fu¬
erat nomen : Scimꝰ tam̃ sepis¬
sime celum dici locũ spissum.
densatũq aeris istius: palam
nr̃is obtutib o currentẽ. Celũ
a cernendo uocari qͣd ex grecoꝵ
meliꝰ ethimologia colligimus:
quod ypac coͫͥ appellant.
scriptura uolatilia celr:& alibi
uolatilia scd̃m firmam̃tum ce¬
li. Tale est ce quod dicit᷑: ascen¬
dunt usq ad celum. Et moy¬
ses benẽdicens tribũ ioseph ex
finib celi. & mutatione solis
c ꝯcursione mensiũ & ex itti¬
ce montiũ benedictionẽ dat:
ut pote regione telluris rerũ
talium copiis habundante. S
& in maledictis isrł. sit inqͥt
t super caput celum eneum:
indicans integrã siccitatẽ atq

Expanded text:
aufert, graviorem vero et limosam, aufert, graviorem vero et limosam, velut faecem aliquam hic relinquit. Sed qui de mari modo talia disserebant, rursum mutati nullam defectionem fieri liquoris a sole pronuntiant. 8. Et vocavit Deus firmamentum coetum. Proprie quidem aliud illi conveniens fuerat nomen. Scimus tamen saepissime coelum dici locum spissum densatumque aeris istius palam nostris obtutibus occurrentem. Coelum autem a cernendo vocari, quod ex Graecorum melius etymologia colligimus, quod οὐρανόν appellant, Scriptura, volatilia coeli ; et alibi, volatilia secundum firmamentum coeli . Tale est et quod dicitur: Ascendunt usque ad coelum . Et Moyses benedicens tribum Joseph, ex finibus coeli, et mutatione solis, et concursione mensium, et ex vertice montium benedictionem dat ; ut pote regione telluris rerum talium copiis abundante. Sed et in maledictis Israel: Sit, inquit, tibi super caput coelum aeneum , indicans integram siccitatem, atque
Abbreviated transcription (Latin):
les casus exerceat: ioest suie
cum iiter se ligna fricantur.
flãma ꝯsurgit. siue sponte suc¬
census ignis. que fuerint miec¬
ta ꝯsumpserit:unus scilicet
atq ĩdem exitus ab utroq ꝓce¬
dit. Et certe uidemꝰ moderatͥcẽ¬
dei sapientiam. solem in alias
partes ex aliis transponentẽ:
ut non semper in eisdẽ cõmo¬
ratꝰ locis. feruoris auiditate.
mundanũ depopulet᷑ ornatũ.
Sed nunc eũ ad au̾tralem ⁊onã
nc̾ ad signa solsticialia ꝓ tẽpoꝵ
mutatione traducit: atq inde
in arctoam regionẽ ꝯuertit. ut
haulatun per diuersa cõmigͣns
terrenis fructib tẽꝑamenta
custõdiat. Uideant tam̃ si ñ
ipsi sibi probant᷑ obsistere: cũ
mare ideo confirmant incre¬
m̃tis fluuialib non augeri: qͥ¬
a calore solis absorbet᷑. Unde cẽ
salsa & amara eiꝰ aqua ꝑficit᷑:
utpote que saporẽ ꝓpͥie dulce¬
dinis raptu feruoris amitut:
ce ibi leuioeẽ qͥdem partẽ secũ

Expanded text:
les casus exerceat, id est, sive les casus exerceat, id est, sive cum inter se ligna fricantur, flamma consurgit, sive sponte succensus ignis, quae fuerint injecta consumpserit, unus scilicet atque idem exitus ab utroque procedit. Et certe videmus moderatricem sapientiam Dei, solem in alias partes ex aliis transponentem, ut non semper in eisdem commoratus locis, fervoris aviditate mundanum depopuletur ornatum. Sed nunc eum ad Australem zonam, nunc ad signa solstitialia pro temporum mutatione traducit, atque inde in arctoam regionem convertit, ut paulatim per diversa commigrans terrenis fructibus temperamenta custodiat. Videant tamen si non ipsi sibi probantur obsistere, cum mare ideo confirmant incrementis fluvialibus non augeri, quia calore solis absorbetur, unde etiam salsa et amara ejus aqua perficitur, ut pote quae saporem propriae dulcedinis, raptu fervoris amittit et ubi leviorem quidem partem secum
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ ardor ethereus om̃ia que
subiecta sunt conflagraret. Si¬
quidẽ solem qͦq uidemꝰ estate
stagna leuiora breuissimo tem¬
poris spacio repente siccare.
Ubi est gͦ aqua illa: Demonstͤnt
uobis callidi. Dubiũ ne cuipi¬
am potest esse. qͥn feruore soł
expensa defecerit: Licet nͨ cali¬
dum solem dicant esse: tanta
illis suppẽditat in loquendo
facultas. Et dsiderate quo fre¬
ti documento reb euidentissi¬
nus aduersent᷑. Qm̃ inquiunt
candidus calor eius est. non tu¬
beus aut puniceus habetur:
obhoc igneũ solem ñ esse ꝯten¬
dunt. Calorem autẽ ferunt ex
asperiori eius crrcunũsione ꝓ¬
cedere:hoc uidelicet argumen¬
tantes: ut asserant solem ni¬
chil expendere de humore.S
ñ refutabo sermonẽ: utpote
mn astipulantẽ. Dicebatur enĩ
ꝓpt̾ ignis edacitatẽ. aquarũ
necessariã esse multitudinẽ:
iichil tñ raterest. utrum natu¬
ralis sit. an quesitus ardordũ¬
mͦ cura eandem maceriã simi¬

Expanded text:
ut non ardor aethereus omnia quae ut non ardor aethereus omnia quae subjecta sunt conflagraret. Siquidem solem quoque videmus, aestate stagna leviora brevissimo temporis spatio repente siccare. Ubi ergo est aqua illa? Demonstrent nobis callidi, dubium ne cuipiam potest esse quin fervore solis expensa defecerit? Licet nec calidum solem dicant esse, tanta illis suppeditat in loquendo facultas. Et considerate quo freti documento, rebus evidentissimis adversantur. Quoniam, inquiunt, candidus color ejus est, et non rubeus, aut puniceus habetur, ob hoc non igneum solem esse contendunt. Calorem autem ferunt ex asperiore ejus circumversione procedere, hoc videlicet argumentantes, ut asserant solem nihil expendere de humore. Se objicitur, non refutabo sermonem, utpote mihi astipulantem. Dicebatur enim propter ignis edacitatem aquarum necessariam esse multitudinem: nihil tamen interest utrum naturalis sit an quaesitus ardor, dummodo circa eamdem materiam simi