comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hebrȩo in latinum eloquium prebitero hierbnimo utrius que
linguae perito inter praetante trans latasunt: Cumigitur
crguer& impios superbos. luxuriosos. & fraternae ideo nec legen¬
tissimos caritatis : rusticus uel exrustico istepropheia. exclama¬
uit dicens: Uae qui opulenti estis insion & confiditis in monte
samariae: optimates. capita populorum. Ingredientes pompauice
domumis rahel : Transite inchalanne: & uidete: & ite in de inemath
magnam : & dercendite ingeth palestinorum & adoptima quaeq¬
regnaborum silatior terminus eorum termino uestro est quis¬
paratiestis indiem malum : & a propinquatis solio iniquitatir
Quidormitis in lestis eburneis : & lasciuius instratis uestris quico

Expanded text:
hebraeo in latinum eloquium, presbytero Hieronymo utriusque hebraeo in latinum eloquium, presbytero Hieronymo utriusque linguae perito interpretante, translata sunt. 16. Cum igitur argueret impios, superbos, luxuriosos, et fraternae ideo negligentissimos charitatis, rusticus vel ex rustico iste propheta exclama eius vae qui opulenti estis in Sion et confiditis in monte Samariae optimates capita populorum ingredientes pompatice domum Israhel transite in Chalanne et videte et ite inde in Emath magnam et descendite in Geth Palestinorum et ad optima quaeqregna horum si latior terminus eorum termino vestro est qui separati estis in diem malum et adpropinquatis solio iniquitatis qui dormitis in lectis eburneis et
Abbreviated transcription (Latin):
mus: quas euiam ipsiobtrectatores eius quisermonem praesentis.
contem tibilẽ parere uolebant: graues & forter esse confessisunt :
Dicen dum ergo mihi aliquid esse uideo: & deeloquentia prophe¬
tarum : ubiper tropologian multa obteguntur: Quae quantoma¬
gis trans latis uerbis uidentur operire : tanto magis cumfuerint
apertadulcecunt: Ced hoc locotale aliquid cumme morare debeo :
ubi quae dicta sint non cogar exponere : sed commendem tantum quo¬
modo dicta sint : E exilli us proph&ae libro potissimum hoc faciam
qui se pacstorem uel armentarium fuissedicit: atque indediuinitus
ablatum atque missum ut dĩpopulo proph&ar& : Non autem
secundum Lax : interpretes qui&iam ipsi diuino sp̃u interprietati
ob hoc aliter uidentur non nulla dixisse: Ut ad ispiritalem sensum
scrutandum magis ad moneretur lectores intentio unde &iam
obscuriora nonnulla: quia magis. tropica sunt eorum : sed sicut ex

Expanded text:
mus, quas etiam ipsi obtrectatores ejus, qui sermonem praesentis mus, quas etiam ipsi obtrectatores ejus, qui sermonem praesentis contemptibilem putari volebant, graves et fortes esse confessi sunt . Dicendum ergo mihi aliquid esse video et de eloquentia Prophetarum, ubi per tropologiam multa obteguntur. Quae quanto magis translatis verbis videntur operiri, tanto magis cum fuerint aperta dulcescunt. Sed hoc loco tale aliquid commemorare debeo, ubi quae dicta sunt non cogar exponere, sed commendem tantum quomodo dicta sint. Et ex illius prophetae libro potissimum hoc faciam, qui se pastorem vel armentarium fuisse dicit, atque inde divinitus ablatum atque missum, ut Dei populo prophetaret . Non autem secundum Septuaginta interpretes, qui etiam ipsi divino Spiritu interpretati, ob hoc aliter videntur nonnulla dixisse, ut ad spiritualem sensum scrutandum magis admoneretur lectoris intentio; unde etiam obscuriora nonnulla, quia magis tropica, sunt eorum: sed sicut ex
Abbreviated transcription (Latin):
quam quis quam studiosorum sibi sufficientem putaret : Haec om¬
nia : quando a magistris docentur promagno habentur : magnop̃a
emuntur: magna iactatione uenduntur: quamiaciationem &ã
ego redolere uereor : Dumista sic dissero: sed male doctis homi¬
nibus respondendum fuit: Quinostros auctores contemnen¬
dos putant: Non quia non habent : sed quia non ostentant quamnimis
istidiligunt eloquentiame : Ced forte quisputat: tamquam eloquen¬
tem nostrum elegisseme apostolum paulum : uid&ur enim ubi ait
& sumperitus sẽmone s ed non scientia. quasi concedendo obtrecta¬
toribus sic locutus : nontam quam Iduerum agnoser& confitendo
si autem dixisset: imperitus quidem sermonei s ed nonscientia :
nullo modo aliud poss& intellegi: scientiam plane non cunctatus esti
profueris inequa esse docior gentium non ualer& : certe fiquid eius pro¬
serimus ad exemplum eloquentiae : exillis epistolis utique proferi q¬

Expanded text:
quam quisquam studiosorum sibi sufficientem putarent? Haec omquam quisquam studiosorum sibi sufficientem putarent? Haec omnia quando a magistris docentur, pro magno habentur, magno emuntur pretio, magna jactatione venduntur. Quam jactationem etiam ego redolere vereor, dum ista sic dissero. Sed male doctis hominibus respondendum fuit, qui nostros auctores contemnendos putant, non quia non habent, sed quia non ostentant, quam nimis isti diligunt, eloquentiam. 15. Sed forte quis putat, tanquam eloquentem nostrum elegisse me apostolum Paulum. Videtur enim ubi ait, Etsi imperitus sermone, sed non scientia , quasi concedendo obtrectatoribus sic locutus, non tanquam id verum agnosceret, confitendoSi autem dixisset, Imperitus quidem sermone, sed non scientia, nullo modo aliud posset intelligi. Scientiam plane non cunctatus est profiteri, sine qua esse doctor Gentium non valeret. Certe si quid ejus proferimus ad exemplum eloquentiae, ex illis Epistolis utique proferi
Abbreviated transcription (Latin):
membrem circuitum: praeter illa quae ex trinsecus sunt :
incursus in mecoͣdianus : s ollicitudo omnium a ecclesiarum:
Et huic duo membra percomatione subiungit : Quis infirmatur
& non infirmor quis scandalitatur & non ego uror postremo
totus iste quasi anhelans locus bimembri circuitu terminatur : siglo¬
riari oport& :  in his quae infirmitatis mesunt gloriabor: Quoduc¬
ro posthunc imp&um interposita naratiuncula quodam modo requi¬
escit & requiescere autorem facit: quid decoris & delectationis
habeat : satirdici non potest : sequitur enim dicens : Ds̃ & pater dñi
quomodo periclitatus  fuerit & quo modo euaserit: breuissime
narrat : Nongum estceterapersequi : uel in aliis scarum scriptura¬
rum locis ista monstrare : quid si &iamfiguras. locutionis quaeilla
arte traduntur In his salte quae dea postol elo quio commemora¬
ui ostendere uoluissem. Nonne facihus graues homines menimium

Expanded text:
membrem circuitum, Praeter illa quae extrinsecus sunt, membrem circuitum, Praeter illa quae extrinsecus sunt, incursus in me quotidianus, sollicitudo omnium Ecclesiarum. Et huic duo membra percontatione subjungit, Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror? Postremo totus iste quasi anhelans locus, bimembri circuitu terminatur, Si gloriari oportet, in iis quae infirmitatis meae sunt gloriabor. Quod vero post hunc impetum interposita narratiuncula quodammodo requiescit, et requiescere facit auditorem, quid decoris, quid delectationis habeat, satis dici non potest. Sequitur enim dicens: Deus et Pater Domiquomodo periclitatus fuerit, et quomodo evaserit, brevissime narrat. 14. Longum est caetera persequi, vel in aliis sanctarum Scripturarum locis ista monstrare. Quid, si etiam figuras locutionis quae illa arte traduntur, in iis saltem quae de Apostoli eloquio commemoravi, ostendere voluissem? nonne facilius graves homines me nimium,
Abbreviated transcription (Latin):
tissime interrogatione funduntur : In laboribus plurimum in car¬
ceribus abundantius in plagis super modum : in mortibus saepius :
De inde inter ponitur breuis circuitus: qñms uspensa pronuntiatio¬
ne distinguendum est: a aud eis quin qui es Ut hoc sit unum
membrum : Cui conectitur alterum : quadraginta unaminus
accepi: indere ditur ad caesa : &ponuntur tria : teruirgis caesi
sum: semellapidatus sum: ternaufragium feci: sequitur
membrum : Nocte & die in profundum aris fui: De inde quat¬
tuor decim caesit: Decentis simo imp&u profluunt : initineribus
saepe : periculis fluminum: periculis latronum :ru pericu¬
lis ex genere: periculis exgentibus: periculis inciuitate : pericu
lis indeserto: periculis in mari : periculis infalsis fratribus:
in labore & ȩrumna : In ingilus saepius: in fame & siti : Inieiunus
sepius: infrigore & nuditate : Posthaec: interponit tri¬

Expanded text:
tissime interrogatione funduntur, In laboribus plurimum, in cartissime interrogatione funduntur, In laboribus plurimum, in carceribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus saepius. Deinde interponitur brevis circuitus, quoniam suspensa pronuntiatione distinguendum est, A Judaeis quinquies, ut hoc sit unum membrum, cui connectitur alterum, quadraginta una minus accepi. Inde redditur ad caesa, et ponuntur tria, Ter virgis caesus sum, semel lapidatus sum, ter naufragium feci. Sequitur membrum: Nocte ac die in profundo maris fui. Deinde quatuordecim caesa decentissimo impetu profluunt, In itineribus saepe, periculis fluminum, periculis latronum, periculis ex genere, periculis ex gentiratribus: in labore et aerumna, in vigiliis saepius, in fame et siti, in jejuniis saepius, in frigore et nuditate. Post haec interponit tri
Abbreviated transcription (Latin):
in hac substantia gloriae : Quartus duo hab& : qnm quidem mult
gloriantur secundum carnem : & egogloriabor: & quintus
duo : libenter enim sustinetis insipientes : cumsitis sapientes: &iam
sextus bimembris est: toleratis enim : siquis uos inseruitutem
redigit : sequuntur tria caesa : siquis deuorat : siquis accipit : si quise
De inde tria membra: siquis infaciem uos caedit : secundum ignobib¬
tatem dico : quasinos infirmatisumus: additur trimembris
circuitus: in quo autem quis audet : in insipienua. dico audeo &
ego hinciam singulis quibus que caesis interrogando positis
singula itidem caesa responsione redduntur: tria tribus : habrȩi
sunt : & ego is rahelitȩ sunt : et ego : semen a brabȩ sunt : & ego:
uarto autem caeso simili interrogauone posito : non al terius caesi:
sed membri oppositione responde : ministrixp̃i sunt: otinsipiens
dico : super ego : lam caesa quartuor sequentia : remota decen¬

Expanded text:
in hac substantia gloriae. Quartus duo habet: Quando quidem multi in hac substantia gloriae. Quartus duo habet: Quando quidem multi gloriantur secundum carnem, et ego gloriabor. Et quintus habet duo: Libenter enim sustinetis insipientes, cum sitis ipsi sapientes. Etiam sextus bimembris est: Toleratis enim, si quis vos in servitutem redigit. Sequuntur tria caesa: Si quis devorat, si quis accipit, si quis extollitur. Deinde tria membra: Si quis in faciem vos caedit, secundum ignobilitatem dico, quasi nos infirmati simus. Additur trimembris circumitus: In quo autem quis audet in, insipientia dico, audeo et ego. Hinc iam singulis quibusque caesis interrogando positissingula itidem caesa responsione redduntur, tria tribus, Hebraei sunt? et ego. Israelitae sunt? et ego. Semen Abrahae sunt? et ego. Quarto autem caeso simili interrogatione posito, non alterius caesi, sed membri oppositione respondet, Ministri Christi sunt? insipiens dico super ego. Jam caesa quatuor sequentia, remota decen
Abbreviated transcription (Latin):
eclesiarum : quis infirmatur & nonego infirmor: quisscanduliti¬
tur & nonego uror : sigloria oport& : in hir quae in firmita tiñ neȩ sun
gloriabor : Quanta s apientia ista sint dicta iigilantes uident :
Quanto uero eloquentiae cucurrerint flumine : & qui stertr AD¬
uertit: porro autem quinouit: agnoseit quodea caera quae commata
greciuocant. & membra etcircuitus de quibur paulo antedisseruicũ
decentissima uari&ate interponerentur : Totamistam speciem dictio¬
nis & quasi eiur uultum quo etiam in docti delectantur mouenturq
fecerunt: Namunde coepimus hunc locum inserere : circuitur sunt
primus minor hoc est bimembris : minus enim quam duo membra
scircuitus habere nom possunt : plura uero possunt: ergoille primi
esti Iterum diconequis me exiftim& insipientem esse: Sequitur
adius trimembris: alio qui : ueluit insipientẽ suscipiteme : ut ego mo¬
dicum quidglorier: Fertius quisequitur: membrahab& quat
tuor: quod loquor: non loquor secundum dñm: sed quasi instultitia

Expanded text:
firmor? quis scandalizatur, et ego non uror? Si gloriari oportet, in iis quae infirmitatis meae sunt, gloriabor . Quanta sapientia ista sint dicta vigilantes vident. Quanto vero etiam eloquentiae concurrerint flumine, et qui stertit advertit. 13. Porro autem qui novit, agnoscit quod ea caesa quae κόμματα Graeci vocant, et membra, et circuitus, de quibus paulo ante disserui, cum decentissima varietate interponerentur, totam istam speciem dictionis, et quasi ejus vultum, quo etiam indocti delectantur moventurque, fecerunt. Nam unde coepimus hunc locum inserere, circuitus sunt: primus minimus, hoc est bimembris; minus enim quam duo membra circuitus habere non possunt, plura vero possunt: ergo ille primus est, Iterum dico, ne quis me existimet insipientem esse. Sequitur alius trimembris, Alioquin velut insipientem suscipite me, ut et ego modicum quid glorier. Tetuor. Quod loquor, non loquor secundum Deum, sed quasi in stulticia
Abbreviated transcription (Latin):
aurem : quamiuur qta illi epistota summisso dicendiꝰ gener
cerptastt mensi efeitims partibus ubi est eloquum temper¬
inrusis tamer interponit quendam locum eomotu. animt
suneills qudem talibur ornamentis. Quoaba contiotahar quaeit
modo posuimus non porrit tamen nis granditer cheits GAe
inqut obseruatis & menso & annor & tempora cimeo uos nesor

Expanded text:
autem, quamvis tota ipsa epistola submisso dicendi genere scripta sit, nisi in extremis partibus, ubi est eloquium temperatum: tamen interponit quendam locum eo motu animi, ut sine ullis quidem talibus ornamentis, qualia sunt in iis quae modo posuimus, non posset tamen nisi granditer dici: Dies, inquit, observatis, et menses, et annos, et tempora. Timeo vos, ne
Abbreviated transcription (Latin):
quentia non negamus : s cribens adcorinthos in secunda epistola : redarguit
quosdam quierant exiudeis pseudo apostoh ei que de trahebant : & qũm
seipsũ praedicare cõpellitur hanc sibiuelut insipientiam tribuens
quam sapienter dicit. quamque eloquenter : sed comes sapientiae
Sux eloquentiae: illam sequens istam praecedens: & sequentem
non respuens: iterum dico inquit : Nequisime existimet insipi¬
entem esse : Alioqui uelut insipientem sus cipite me: ut ego
modicum quid glorier: quodloquor non loquor secundum dm̃:
sed quasi instultitia : in hac substantia gloriae : qnm quidem
multigloriantur secundum carnem: &ego gloriabor: Liben
ter enim sustin&is insipientes : cumsi tissapientes : Tolertisenim : siquis
uos in seruitutem redigit: siquis deuorat: si quis accepit: siquis
extollitur: siquis in faciemuos caedit : secundum ignobilita tẽ

Expanded text:
quentia, non negamus. Scribens ad Corinthios in secunda epistola redarguit quosdam, qui erant ex Iudaeis pseudoapostoli, eique detrahebant. Et quoniam seipsum praedicare compellitur, hanc velut sibi insipientiam tribuens, quam sapienter dicit, quamque eloquenter? Sed comes sapientiae, dux eloquentiae: illam sequens, istam praecedens, et sequentem non respuens. Iterum dico, inquit, ne quis me existimet insipientem esse. Alioquin velut insipientem accipite me, ut et ego modicum quid glorier. Quod loquor, non loquor secundum Deum, sed quasi in insipientia, in hac substantia gloriae. Quoniam multi gloriantur secundum carnem, et ter enim sustinetis insipientes, cum sitis ipsi sapientes. Toleratis enim si quis vos in servitutem redigit, si quis devorat, si quis accipit, si quis extollitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tur alterum exaltero : sicut hic ex tribulatione patientiam :
Expatientia probationem. ex probatione spem conexam uidi¬
mus A gnoscitur & adiuddecus : qñm post aliqua pronuntiat¬
onis uoce singula finita quae nostri membre ec caesa: graeci
autem cola et commata uocant : sequitur ambitus siue circuitus
quem periodon illi appellant : cuius inembra suspenduntur uocedicen¬
tis donec ultimo finantur : Nameorum quae praecedunt circuitũ.¬
membrum illud est primum : Qñm tribulatio pauentiam opera¬
tur : secundum : patientia autem probationem : tertium probatio
uero spem : de inde sub iungitur ipse circuit us: qui tribus peragitur
membris : quorum primum est. spes autem non confundit: secundum
qnm̃n caritas dĩ dffura est incordibur nostris : tertium per sp̃mscm̃
quidatus est nobis: athaec atque huius modi: inelocutionis arte tra¬
duntur : sicut ergo a postolum praecepta eloquentiae secut um

Expanded text:
tur alterum ex altero; sicut hic, ex tribulatione patientiam, tur alterum ex altero; sicut hic, ex tribulatione patientiam, ex patientia probationem, ex probatione spem connexam videmus. Agnoscitur et aliud decus, quoniam post aliqua pronuntiationis voce singula finita, quae nostri membra et caesa, Graeci autem κῶλα et κόμματα vocant, sequitur ambitus sive circuitus, quem περίοδον illi appellant, cujus membra suspenduntur voce dicentis, donec ultimo finiatur. Nam eorum quae praecedunt circuitmembrum illud est primum, quoniam tribulatio patientiam operatur; secundum, patientia autem probationem; tertium, probatio vero spem. Deinde subjungitur ipse circuitus, qui tribus peragitur membris, quorum primum est, spes autem non confundit; secundum, quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris; tertium, per Spiritum sanctum qui datus est nobis. At haec atque hujuscemodi in elocutionis arte traduntur. Sicut ergo Apostolum praecepta eloquentiae secutum
Abbreviated transcription (Latin):
nos ceretur : et in quibus forte locis agnoscitur adoctis tales res dicuntur:
ut uerba quibus dicuntur non adicente ad hibita : sedipsis rebus uelut
sponte subiuncta uideantur : quasi sapientiam dedomo suo id est pec¬
tore sapientis procedere intellegas : etim tamquam inseparabilem
famulam etiam non uocatam sequieloquentiam : quis enimnon uideat
Quiduoluerit dicere et quam sapienter dixerit apostolus gloriamur
intribulationibus scientes quia tribulauo pauentiam operatur. Pa¬
tientia autem probationem probatio uero spem spes autem non con
datus est nobis : Hic siquis ut itadixerim imperite peritus. artr
elo quentiae praecepta apostolum secuium fuisse contendat: Non ne
axp̃ianis doctis in docuis que ridebitur : Et tamen agnoscitur hicfigi¬
ra : quaecum ex greco. latine uero a quibus damest appellata grada¬
tio qnm̃ scalam dicere noluerunt : Cum uerba uel sensa conectun¬

Expanded text:
nosceretur. Et in quibus forte locis agnoscitur a doctis, tales res dicuntur, nosceretur. Et in quibus forte locis agnoscitur a doctis, tales res dicuntur, ut verba quibus dicuntur, non a dicente adhibita, sed ipsis rebus velut sponte subjuncta videantur: quasi sapientiam de domo sua, id est, pectore sapfamulam etiam non vocatam sequi eloquentiam. Quis enim non videat, quid voluerit dicere, et quam sapienter dixerit Apostolus: Gloriamur in tribulationibus, scientes, quia tribulatio patientiam operatur, patientia autem probationem, probast nobis ? Hic si quis, ut ita dixerim, imperite peritus, artis eloquentiae praecepta Apostolum secutum fuisse contendat, nonne a Christianis doctis indoctisque ridebitur? Et tamen agnoscitur hic figura, quae κλίμαξ graece, latine vero a quibusdam est appellata gradatio, quoniam scalam dicere noluerunt, cum verba vel sensa connectun
Abbreviated transcription (Latin):
miscenda fuerat : In qua proficere noster intellectus non solum inuentio¬
ne uerum &iam exercitatione deber&: Possem quidem siua caret
Omnes uirtutes et ornamenta eloquentiae dequibus inflãtur isti qui
linguam suam nostrorum auctorum linguae non magnitudi sed tumo¬
re praeponunt ostendere inistorumlitteris sacris quos nobis erudien¬
dis et ab hoc saeculo prauo. inbeatum saeculum transferendis prouiden¬
tia diuina prouidit: s ed non ipsame plusquam dicipotest in illa eloquen¬
tia delectant. quae sunt his uiris cumora toribus gentilium poetisue com¬
munia : Illud magis ad miror et scupeo : Quo distanostra eloquentia
itausi sunt per alteram quandam eloquentiam : ut nec de esset eis nec
emineret in eis : quia eam nec improbari ab illis nec ostentari oportebat :
quorum alterum fieret siuitaretur : alterum putariposset si facile ag¬

Expanded text:
miscenda fuerat, in qua proficere noster intellectus, non solum inventiomiscenda fuerat, in qua proficere noster intellectus, non solum inventione, verum etiam exercitatione deberet. 10. Possem quidem, si vacaret, omnes virtutes et ornamenta eloquentiae, de quibus inflantur isti qui linguam suam nostrorum auctorum linguae, non magnitudine, sed tumore praeponunt, ostendere in istorum Litteris sacris, quos nobis erudiendis, et ab hoc saeculo pravo in beatum saeculum transferendis, providentia divina providit. Sed non ipsa me plus quam dici potest in illa eloquentia delectant, quae sunt his viris cum oratoribus Gentilium poetisve communia: illud magis admiror et stupeo, quod ista nostra eloquentia ita usi sunt per alteram quamdam eloquentiam suam, ut nec deesset eis, nec emineret in eis: quia eam nec improbari ab illis, nec ostentari oportebat; quorum alterum fieret, si vitaretur; alterum putari posset, si facile ag
Abbreviated transcription (Latin):
qui mecum quod dico sentiunt : facillime soluitur : namubieos intellego:
non solum nihil eis sapientius : uerum &iam nihl eloquentius mihi uide¬
ripotestil & audio dicere : omnes qui recte intellegunt  Quodillilo quun¬
tur simul intellegere non eo saliter loqui debuisse : sicut autem est
quȩdam eloquentia quaemagis a&atem iuuenilem decet: est quae senilẽ :
nec iamdicenda est elo quentia sipersonae non congruat eloquentes. ita
est quaedam quae uiros summa auctoritate dignis simor planeque diuinos
dec& : Hac illi locuti sunt : nec ipsos dec& alia nec alios ipsa: ipsienim conerũ¬
n: adios autem : quanto uid&ur humilior : tanto altius nonuentostiate sed
soliditate transcendit : Vbiuero noneos intellego minus quidem mmihi appar&
eorum eloquentia : sed eam non dubito essetalem. quahr esi ubi intellego:
Ipsa quoque obscuritas dumnorum salubrium que dictorum. talielo quentia

Expanded text:
qui mecum, quod dico, sentiunt, facillime salvitur. Nam ubi eos intelligo, qui mecum, quod dico, sentiunt, facillime salvitur. Nam ubi eos intelligo, non solum nihil eis sapientius, verum etiam nihil eloquentius mihi videri potest. Et audeo dicere, omnes qui recte intelligunt quod illi loquuntur, simul intelligere non eos aliter loqui debuisse. Sicut est enim quaedam eloquentia quae magis aetatem juvenilem decet, est quae senilem; nec jam dicenda est eloquentia, si personae non congruat eloquentis: ita est quaedam, quae viros summa auctoritate dignissimos planeque divinos decet. Hac illi locuti sunt, nec ipsos decet alia, nec alios ipsa: ipsis enim congruit; alios autem, quanto videtur humilior, tanto altius non ventositate, sed soliditate transcendit. Ubi vero non eos intelligo, minus quidem mihi apparet eorum eloquentia, sed eam tamen non dubito esse talem, qualis est ubi intelligo. Ipsa quoque obscuritas divinorum salubriumque dictorum tali eloquentiae
Abbreviated transcription (Latin):
sed &iam sapienter dixisse uel dicere ueraci praeditatione laudantur
Quienim eloquenter dicunt suauiter: quisapienter : salubriter aud¬
untur ÷ Propter quod non an scriptura multitudo eloquentium:
sed multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum: Cicut autem
sȩpe sumenda sunt & amara su lubria : it a semper uitanda est perni¬
ciosa dulcedo: sed salubri suauitate. uel suaui salubritate. quidmebuso
quantomagis illic appetitur suauitas tanto facilurs i dubritas
prodest : sunt ergo ecclesiastici uiri. quidiuin acloquia non solũ
sapienter : sedeloquenter &iam tractauerunt: quibus legendis
magis non sufficit tempus : quam de esse ipsi studentibus & uacanti
quorum scripia diuinitus inspirata Canonem nobis sic luberrima
austoritate fecerunt : sapientes tantũ modo. aneloquentes &iam
nuncupandisunt : Quȩ quidem quȩsuio apud ineiprum & apudeos

Expanded text:
sed etiam sapienter dixisse vel dicere veraci praedicatione laudantur. sed etiam sapienter dixisse vel dicere veraci praedicatione laudantur. Qui enim eloquenter dicunt, suaviter; qui sapienter, salubriter audiuntur. Propter quod non ait Scriptura, Multitudo eloquentium; sed, Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum . Sicut autem saepe sumenda sunt et amara salubria, ita semper vitanda est perniciosa dulcedo. Sed salubri suavitate, vel suavi salubritate quid melius? Quanto enim magis illic appetitur suavitas, tanto facilius salubritas prodest. Sunt ergo ecclesiastici viri qui divina eloquia non solum sapienter, sed eloquenter etiam tractaverunt: quibus legendis magis non sufficit tempus, quam deesse ipsi studentibus et vacantiquorum scripta divinitus inspirata, canonem nobis saluberrima authoritate fecerunt, sapientes tantummodo, an eloquentes etiam nuncupandi sunt? Quae quidem quaestio apud meipsum et apud eos
Abbreviated transcription (Latin):
g unt ne intellegant : quibus longe dubio praeferen disunt qui uerba
earum minus tenent : & corearum suicordis oculisuidem: sedutris que
ille melior : qui & cum uol& eas dicit: & sicut oport& intellegn: Huioer¬
go quis apienter deb& dicerei &iam quodno potest elo quemer uerba
scripturarum tenere maxime neces sarium est: quanto enim sepau¬
periorem cernit in suis : tanto eumo port& inis tisesse diriorẽ : Vt quod dixe¬
rit suis uerbis : probit exillis & qui pro pruis uerbis minor erat : Magno¬
rum testimonio quodam modo crescat: Probando enim delestat.
quiminus potest delectare dieendo: porro qui non solum sapienter uerum
&iam eloquenter uubdcere: Qñm profecto plus proderi siutrumque
potuerit : ad legendos uel audiendos & exertitatione imitandos eloquen¬
tes eum mit tolibentius : quam magistris artis rhetoricȩ uacare prae¬
cipio sitamen hiquile guntur & audiuntur non solum eloquenter

Expanded text:
gunt ne intelligant. Quibus longe sine dubio praeferendi sunt qui verba gunt ne intelligant. Quibus longe sine dubio praeferendi sunt qui verba earum minus tenent, et cor earum sui cordis oculis vident. Sed utrisque ille melior, qui et cum volet eas dicit, et sicut oportet intelligit. 8. Huic ergo qui sapienter debet dicere, etiam quod non potest eloquenter, verba Scripturarum tenere maxime necessarium est. Quanto enim se pauperiorem cernit in suis, tanto eum oportet in istis esse ditiorem; ut quod dixerit suis verbis, probet ex illis; et qui propriis verbis minor erat, magnorum testimonio quodammodo crescat. Probando enim delectat, qui minus potest delectare dicendo. Porro qui non solum sapienter, verum etiam eloquenter vult dicere, quoniam profecto plus proderit, si utrumque potuerit; ad legendos vel audiendos et exercitatione imitandos eloquentes eum mitto libentius, quam magistris artis rhetoricae vacare praecipio: si tamen ii qui leguntur et audiuntur, non solum eloquenter,
Abbreviated transcription (Latin):
re audit &iam uere dicere existimat: Haec autem sentenua : nec illos
fugit Quiartem rhetoricam docendam putarunt: fassis unt enim
sapientiam sine eloquentia parum prodesre ciunbus : elo quenuam st¬
uero sine sapientia nimium obesseplerum que : prodesse numquam:
ihoc ergo illi qui prȩcepta eloquentiae tradiderunt in eis demlibris
in quibus idegeruni ueritate instigante coactisunt confiteri. ueram
hoc est supernam quae a patre luminum descendit sapientiam nescientes:
quantomagis nos non aliud sentire debemus. qui huius sapientiae filii & mi¬
nistrisumus s apienter autem dicit homo tanto magis uelminus quanto ins¬
cripturis sc̃is magisminis uepro ficit: nondico ineis multum legendis memo¬
riae que mandandis: sed bene intellegendis. & diligenter earum sensibus
indagandis: Sunt enim qui eas legunt: & negle gunt: legunt ut tene ant negle¬

Expanded text:
re audit, etiam vere dicere existimat. Haec autem sententia nec illos re audit, etiam vere dicere existimat. Haec autem sententia nec illos fugit, qui artem rhetoricam docendam putarunt: fassi sunt enim sapientiam sine eloquentia parum prodesse civitatibus; eloquentiam vero sine sapientia nimium obesse plerumque, prodesse nunquam . Si ergo hoc illi qui praecepta eloquentiae tradiderunt, in eisdem libris in quibus id egerunt, veritate instigante coacti sunt confiteri, veram, hoc est, supernam quae a Patre luminum descendit, sapientiam nescientes; quanto magis nos non aliud sentire debemus, qui hujus sapientiae filii et ministri sumus? Sapienter autem dicit homo tanto magis vel minus, quanto in Scripturis sanctis magis minusve profecit. Non dico in eis multum legendis memoriaeque mandandis, sed bene intelligendis, et diligenter earum sensibus indagandis. Sunt enim qui eas legunt, et negligunt; legunt ut teneant, negli
Abbreviated transcription (Latin):
adhibitis ratiociandum est: si uero qui audiunt mouendisunt potius.
quam docendi ut in eo quodiam sciunt nagendo nontorpeant. & rebus
assensum quas ueras esse fatetur accõ modentsmaioribus dicendi
uiribus opus est : ubi obsecratione & increpationes : concitationes
& coercitiones : & quae cumque alia ualent ad commouendo sanimos
sunt necessaria: Et haec quidem cuncta quae dixi: omnes fere homi
nes in his quaelo quendo agunt facere non qui escunt :s ed cumali
faciant obtunse. deformiter frigide ali acuate ornate. uehe menter :¬
Illum ad hoc opus undei sam oportet accedere qui potest disputare
uel dicere sapienter &iam sition porest eloquenter : Vt prosit audientibus
&iam siminus quam prodesset si & eloquenter poss& dicere : qui uero afsꝰ¬
flut insipienti elo quentia tamo magis cauendus est quanto magis ab eo
inhis quae audire inutile est delectatur auditor : & eum qñm diserte dice¬

Expanded text:
adhibitis ratiocinandum est. Si vero qui audiunt movendi sunt potius adhibitis ratiocinandum est. Si vero qui audiunt movendi sunt potius quam docendi, ut in eo quod jam sciunt, agendo non torpeant, et rebus assensum, quas veras esse fatentur, accommodent, majoribus dicendi viribus opus est. Ibi obsecrationes et increpationes, concitationes et coercitiones, et quaecumque alia valent ad commovendos animos, sunt necnes in iis quae loquendo agunt, facere non quiescunt. Sed cum alii faciant obtuse, deformiter, frigide, alii acute, ornate, vehementer illum ad hoc opus unde agimus, iam oportet accedere, qui pvel dicere sapienter, etiamsi non potest eloquenter, ut prosit audientibus, etiamsi minus quam prodesset, si et eloquenter posset dicere. Qui vero affluit insipienti eloquentia, tanto magis cavendus est, quanto magis ab eo in iis quae audire inutile est, delectatur auditor, et eum quoniam diserte dice
Abbreviated transcription (Latin):
plurimis quilla didicerint : Sinebectisuero & iuditis eloquentium
dis putationibus uel dictionibus neminem: nam ne que ipsa ar ce gram¬
matica qua discitur locutionis integritas indigerent pueri sicir inter
homines qui integreloquerentur. crescere daretur: & uiuerc:
nescientes quippe ulla nomina uitiorum : quic quid uitiorum Cuus¬
quam ore loquentes audirent : sana sua consuetudine repra henderent
&cuuereit: sicut rusticos urbanire prehendunt. &iam quilit teras
tor. defensor rectȩfidei ac debellator erroris & bonadocere
& malũ dedocere: atque in hoc opere sermonis Conciliare auer¬
sos remissos erigero nescientibus quod agitur quidex pectare de¬
beant: intimare : ubi autem beniuolos intentos dociles aut inuenerit aut
iosefecerit: cetera peragenda runt sicut postulat causa: sidocendi sunt
qui audiunt: narratione faciendum est sita men indigeat utrer de qua
aegitur in notes cat ut autem quae dubia sunt. Certa fiant : docũmentis

Expanded text:
plurimis qui illa didicerunt; sine lectis vero et auditis eloquentium disputationibus vel dictionibus, neminem. Nam neque ipsa arte grammatica, qua discitur locutionis integritas, indigerent pueri, si eis inter homines, qui integre loquerentur, crescere daretur et vivere. Nescientes quippe ulla nomina vitiorum, quidquid vitiosum cujusquam ore loquentis audirent, sana sua consuetudine reprehenderent et caverent; sicut rusticos urbani reprehendunt, etiam qui litteras tor, defensor rectae fidei ac debellator erroris, et bona docere, et mala dedocere; atque in hoc opere sermonis conciliare adversos, remissos erigere, nescientibus quid agatur, quid exspectare debeant intimare. Ubi autem benevolos, intentos, dociles aut invenerit, aut ipse fecerit, caetera peragenda sunt, sicut postulat causa. Si docendi sunt qui audiunt, narratione faciendum est, si tamen indigeat, ut res de qua agitur innotescat. Ut autem quae dubia sunt certa fiant, documentis
Abbreviated transcription (Latin):
cogitare cum dicunt: Eauendum est enim nefugiant ex animo quae
dicen dasunt : dumattenditur ut arte dicantur: & tamen inser moni
dequibus illi utelo querentur uel cum eloquerentur non cogia ue¬
runt: siue illa didicissent. siue neattigissent quidem Implent quip¬
peilla quia elo quentes sunt: non adhibent ut sint eloquentes: qua propter
cum ex infantibus. loquentes nonfiant nisi locutiones discendo loquen¬
tium : Car eloquentes fieri non possunt Nullu elo quendi arte tradi¬
ditur imitando: Quid quod itafieri ipsis quo que experimur exem¬
plis. ñ amsine prȩceptis rhetoricis nouimus plurimos elo quenuores

Expanded text:
cogitare cum dicunt. Cavendum est enim ne fugiant ex animo quae cogitare cum dicunt. Cavendum est enim ne fugiant ex animo quae dicenda sunt, dum attenditur ut arte dicantur. Et tamen in sermonibde quibus illi ut eloquerentur, vel cum eloquerentur, non cogitaverunt, sive illa didicissent, sive ne attigissent quidem. Implent quippe illa, quia eloquentes sunt; non adhibent, ut sint eloquentes. 5. Quapropter, cum ex infantibus loquentes non fiant, nisi locutiones discendo loquentium; cur eloquentes fieri non possint, nulla eloquendi arte tradiditur, imitando? Quid, quod ita fieri ipsis quoque experimur exemplis? Nam sine praeceptis rhetoricis novimus plurimos eloquentiores
Abbreviated transcription (Latin):
tum et feruens assit ingenium. facilus adhaeret
prac cepta sec tantibus mec de sunt aecclesiasticaes lit terae euam prȩter
canonem inaustoritatis arce salubriter collocatum: quas legendo ho¬
mo capax & sid non agat sed iantum modo rebus quae ibidicuntur inten¬
tus sit :&iam eloquio quodicuntur Duminhisͣ er satus imbuitur : acce¬
dente Velmaxime exercitatione siues cribendi siue dictandi: postre:¬
mo &iam dicendi quae secundum pi&atis ac sideiregulam sentit: Si
autem tale desit ingenium : nec illarhe torica praecepta capiuntur:
Vec simagnolabore inculcata quantula cumque ex parte capiantur:
aliquid prorunt: Quando quidem &iam ipsi qui ea didicerunt
Et copiose ornateque dicunt possunt ea cognare cumdicunt : sinon
dehis disputant: Immo uero uixullos eorum esse existimo : quiutrum¬
que possint: & dicere bene: & adhoc faciendum praecepta illa dicendi

Expanded text:
tum et fervens adsit ingenium, facilius adhaeret tum et fervens adsit ingenium, facilius adhaeret praecepta sectantibus. Nec desunt ecclesiasticae litterae, etiam praeter canonem in auctoritatis arce salubriter collocatum, quas legendo homo capax, etsi id non agat, sed tantummodo rebus quae ibi dicuntur intentus sit, etiam eloquio quo dicuntur, dum in his versatur, imbuitur; accedente vel maxime exercitatione sive scribendi, sive dictandi, postremo etiam dicendi, quae secundum pietatis ac fidei regulam sentit. Si autem tale desit ingenium, nec illa rhetorica praecepta capiuntur; nec, si magno labore inculcata quantulacumque ex parte capiantur, aliquid prosunt. Quandoquidem etiam ipsi qui ea didicerunt, et copiose ornateque dicunt, non omnes ut secundum ipsa dicant, possunt ea cogitare cum dicunt, si non de his disputant: imo vero vix ullos eorum esse existimo, qui utrumque possint, et dicere bene, et ad hoc faciendum praecepta illa dicendi
Abbreviated transcription (Latin):
sieam maliadoptinendas peruersas uanarque eausas inusus iniquitatis
praecepta quibus cum accedit in uerbis plurimis ornamentis que uerborũ
qđ eeretations ingoller tissima consuetudo fitilla quae facundia uelelo¬
quentia nominatur : ex traistas lit teras nostras seposito ad hoc congru
temporis spatio : apta & conuenienti a&ate discenda sunt eis
quihoc celeriter possunt: nam & ipros romanae principes eloquentiae
nonpiguit dicere : quodhanc artem nisi quis citopussit : Num quam
rere : nonenim &iam sipos sint haec a tardioribus tandem aliquando
per disci nos ea tanti pendimus : ut eis discends iammaturas ueletiam
graues hominum a& ates uelimus impendis satis est : ut ad elescen¬
tulorum ista sitcura nec ipsorum omnium quos ut ilitatis ec elesi¬
asticȩ cupimus erudiri : sedeorum quos nondum magis urgens
& huic rei sine dubio praeponenda necessitas occupauit: qnm siacii¬

Expanded text:
si eam mali ad obtinendas perversas vanasque causas in usus iniquitatis si eam mali ad obtinendas perversas vanasque causas in usus iniquitatis praecepta, quibus cum accedit in verbis plurimis ornamentisque verborum exercitatioris linguae solertissima consuetudo, fit illa quae facundia vel eloquentia nominatur, extra istas litteras nostras, seposito ad hoc congruo temporis spatio, apta et convenienti aetate discenda sunt eis qui hoc celeriter possunt. Nam et ipsos Romanae principes eloquentiae non piguit dicere quod hanc artem nisi quis cito possit, nunquam rere? Non enim, etiam si possint haec a tardioribus tandem aliquando perdisci, nos ea tanti pendimus, ut eis discendis jam maturas vel etiam graves hominum aetates velimus impendi. Satis est ut adolescentulorum ista sit cura; nec ipsorum omnium quos utilitati ecclesiasticae cupimus erudiri, sed eorum quos nondum magis urgens, et huic rei sine dubio praeponenda necessitas occupavit. Quoniam si acu
Abbreviated transcription (Latin):
rhetoricam & uera suadeanitur & salsa quis audeat dcere aduersusmenda¬
ium indefensoribus suis inermẽ debere consistere ueritatem : ut uidelicet
Illi quires falsas persua dere conantur Nouerint auditorem uelbembolum
uel intentum ueldocilem premio facere: isti autem non nouȩrint:
Illisalsa breuiter aperte. ueri similiter : &is tiuera sic narent ut audire tedea
Intelle gere non pateat. gredere postremo non libeat: Illisallacibus argumen¬
tis ueritatem obpuenent asserant salsita ternisti nec uera desendere noer salra
ualeant refutare: Illi animos audentum inerrorem mouentes impellentes q.
dicendo terre ant. contristent ebilarent. ex ortentur ardenter: isti proaeria ues
lenti frigidiq dormitent: qrus ita desipiat uthoc sapiat: Cum ergo sit in medo
posita facultas eloqui. quae adpersuadenda seu praua seurecta ualet
plurimum. cur nonbonorum studio comparatur ut militet ueritati

Expanded text:
rhetoricam et vera suadeantur et falsa, quis audeat dicere, adversus mendarhetoricam et vera suadeantur et falsa, quis audeat dicere, adversus mendacium in defensoribus suis inermem debere consistere veritatem, ut videlicet illi qui res falsas persuadere conantur, noverint auditorem vel benevolum, vel intentum, vel docilem prooemio facere; isti autem non noverint? illi falsa breviter, aperte, verisimiliter; et isti vera sic narrent, ut audire taedeat, intelligere non pateat, credere postremo non libeat? illi fallacibus argumentis veritatem oppugnent, asserant falsitatem; isti nec vera defendere, nec falsa valeant refutare? illi animos audientium in errorem moventes impellentesque dicendo terreant, contristent, exhilarent, exhortentur ardenter; isti pro veritate, lenti frigidique dormitent? Quis ita desipiat, ut hoc sapiat? Cum ergo sit in medio posita facultas eloquii, quae ad persuadenda seu prava seu recta valet plurimum; cur non bonorum studio comparatur, ut militet veritati,
Abbreviated transcription (Latin):
IOC OPUSNOSI Ruen quod iꝑSCRIBITUR
Dedoc trinaxp̃iana: induo quae dam fueram prima distributione partitus
uampost proeiium quorespondi eis qui hoc fuerant repre hensuri:
duac suntires inquam quibus nititur omnis tractatio scripturarum :¬
odur inuenendi quae intelle gendarunt: & modus proferendi quae inte
tan  De inueniendo prius: deproferendo postea dis seremus:
Qua ergo deinueniendo multaiam diximus. & triadehac una parte uolumi¬
na ebsoluimus : ad iuuante dño deproferendo pauca dicemus uti si sieri potuerit
unꝰ libro cunta claudamus : totumq hoc opus quat tuor uoluminibus termi¬
ne tur: Primo itaque ex pectationem legentium quifortemeputant
rhe corica daturum esre prȩcepta quae inscholis saecularibus & didici
& docui ista praclacucione prohibeo: atque ut ame non expectentur ad¬
moneo : non quod nihil habeant ut ilitatis sed quod si quid habent seor sum
Discen est : si cui fortassis bono uro &iamhaec uacat discere: nonautem a me

Expanded text:
oc opus nostrum quod inscribitur de Doctrina Christiana, in duo quaedam fueram prima distributione partitus. Nam post prooemium, quo respondi eis qui hoc fuerant reprehensuri: Duae sunt res, inquam, quibus nititur omnis tractatio Scripturarum; modus inveniendi quae intelligenda sunt, et modus proferendi quae intellecta sunt. De inveniendo prius, de proferendo postea disseremus. Quia ergo de inveniendo multa jam diximus, et tria de hac una parte volumina absolvimus, Domino adjuvante, de proferendo pauca dicemus; ut, si fieri potuerit, uno libro cuncta claudamus, totumque hoc opus quatuor voluminibus terminetur. 2. Primo itaque exspectationem legentium, qui forte me putant rhetorica daturum esse praecepta quae in scholis saecularibus et didici et docui, ista praelocutione cohibeo, atque ut a me non exspectentur, admoneo; non quod nihil habeant utilitatis; sed quod, si quid habent, seorsum discendum est, si cui fortassis bono viro etiam haec vacat discere, non autem a me
Abbreviated transcription (Latin):
nonminus diuina contertantia faciant approbaris Abi autem talis sensus
eruitur cuius incestum cestis scãrum scriptuntrum testimonus nompossi
aperiri restat ut nctone reddita manifestus appareat: ouiam si ille
cunis uerba intellegere quaerimus eum foste nonsensit : Sed haec
consu&udo periculosa est : Per scriptutes erum diuinas multo

Expanded text:
non minus diuina contestantia faciant approbari? Vbi autem talis sensus non minus diuina contestantia faciant approbari? Vbi autem talis sensus eruitur, cuius incertum certis sanctarum scripturarum testimoniis non possit aperiri, restat, ut ratione reddita manifestus appareat, etiam si ille cuius uerba intellegere quaerimus eum forte non sensit. sed haec consuetudo periculosa est; per scripturas enim diuinas multo
Abbreviated transcription (Latin):
&iam lorica dicta sit fidei: induti inquit lorica fidei & caritatis Tuando
aut̃ exeirdem scripturoce uerbis Non unum aliquid sed duo uel plurte
sentiuntur: &iam silat& quid senserit. ille qui scripsit nihil periculi
est : si quod lib& eorum congruere ueritau & alis locis scarũ scriptu¬
raerũ doceri potest: Id tamen eo conante quidiuna scrutatur
eloquia ut ad uoluntatem peruematur auetoris perquem scripturaẽ illam sc
openctus est sp̃s siue hoc assequatur siue aliã sententiam de ilbs uerbis quie
fidei rectae nonre fragatur exculpat : testimonium habens a quocumq
aholoco diuinorum eloquiorũ: Ille quippe auetor in eisdem uerbis quie
dubitatione prȩuidit : immo ut occurreret quia ex ipsaest ueritate sub¬
nixa prouidit: Nam quid indiumis eloquiis largius &uberius potuit dium¬
tus prouideri quam ut eadem uerba plurib: intelle gantur modis. quos aba

Expanded text:
etiam lorica dicta sit fidei: induti, inquit, loricam fidei et caritatis. Quando etiam lorica dicta sit fidei: induti, inquit, loricam fidei et caritatis. Quando autem ex eisdem scripturae uerbis non unum aliquid, sed duo uel plura sentiuntur, etiam si latet quid senserit ille qui scripsit, nihil periculi est, si quodlibet eorum congruere ueritati ex aliis locis sanctarum scripturarum doceri potest, id tamen eo conante qui diueloquia, ut ad voluntatem perveniatur auctoris, per quem Scripturam illam sanctus operatus est Spiritus; sive hoc assequatur, sive aliam sententiam de illis verbis quae fidei rectae non refragatur, exculpat, testimonialio loco diuinorum eloquiorum. ille quippe auctor in eisdem uerbis, quae dubitatione praeuidit, immo ut occurreret, quia et ipsa est ueritate subnixa, prouidit. nam quid in diuinis eloquiis largius et uberius potuit diuinitus prouideri, quam ut eadem uerba pluribus intellegantur modis, quos alia
Abbreviated transcription (Latin):
atq aliud prolocis inquibus ponitur aqua significare intellegitur : Sic &e alpo
res non singulae sed una quaeque earum. Non solumduo aliqua diuersa
sed &iam non numquam multa significat proloco sententiae sicut posita
in locis intellegatur obscuris ÷ Neq: enim melius potest intellegi quod
dictũ est dõ apprehende arma & scutum & ex urge in adutorium
mihi : Quam ex loco ubi legitur Dñe ut scuto bone uoluntatis tuae
mihi : Quam ex loco ubi legitur.
Dñe ut scuto bone uoluntatis tuae
coronastinos: Nectamen ita ut iam ubicunque scutum proal quo
ut iam ubicuque scutum proal quo
munimento positum legerimus:  Non accipiamus nisibonam uolun¬
tatem dĩ: Dictum est enim & scutum fidei: inquo possdur inquit omnes
sagittas maligna ignitas extinguere : Nȩcrursus ideo debemus inarmis
huius cemodi spiritalib: scuto tantum modo fidem tribuere : cumahio loco

Expanded text:
atque aliud, pro locis in quibus ponitur, aqua significare intelligitur. 37. Sic et aliae atque aliud, pro locis in quibus ponitur, aqua significare intelligitur. 37. Sic et aliae res non singulae, sed unaquaeque earum, non solum duo aliqua diversa, sed etiam nonnunquam multa significat, pro loco sententiae, sicut posita in locis intelligantur obscuris. Neque enim melius potest intelligi quod dictum est Deo, Apprehenda arma et scutum, et exsurge in adjutorium mihi , quam ex illo loco ubi legitur, Domine, ut scuto bonae voluntatis tuaemihi: quam ex illo loco, ubi legitur, Domine ut scuto bonae voluntatis tuae coronasti nos. Nec tamen ita, ut iam ubicunque scutum pro aliquout jam ubicumque scutum pro aliquo munimento legerimus positum, non accipiamus nisi bonam voluntatem Dei: dictum est enim et scutum fidei, in quo possitis, inquit, omnes sagittas maligni ignitas exstinguere . Nec rursum ideo debemus in armis huiusce modi spiritalibus scuto tantummodo fidem tribuere, cum alio loco
Abbreviated transcription (Latin):
in bono panis : ego sum panis uiuus quide caelo destendi: Inmalo panis panes
occultos libenter edite : Sic & alia plurima : & haec quidem quae com¬
me morcui. minime dubiam significationem gerunt : quia exempli
gnctia commemorori nonnisi manifesta debueruntu Sunt autem
quae incer̾tum est inquam pastem accipi debeant : sicut calix in manu
dñi uini meri plenus est mixto: Incestum est enim utrum inte indi¬
signific& nonusq: ad nouissimam poenam id est usq: ad faecem : an potius
gractiam scripturterum a iudaeis ad gentes titense untem : quia inclinauit
& hoc in hoc remanentib: apud iudaeos obseruationib: quas carnabter
sapiunt : quia faex eis nonest x inanita : Cumuero res eadem non incon¬
tntria sed tantum indiuersa significatione ponitur : illud est in exemplo
unde est illud : flumina aquae uiuae fluent deuentre eius : Et siquid abud

Expanded text:
In bono panis, Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi ; in malo, Panes In bono panis, Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi ; in malo, Panes occultos libenter edite : sic et alia plurima. Et haec quidem quae commemoravi, minime dubiam significationem gerunt, quia exempli gratia commemorari nonnisi manifesta debuerunt. Sunt autem quae incertum sit in quam partem accipi debeant, sicut, Calix in manu Domini vini meri plenus est mixto. Incertum est enim utrum iram Dsignificet non usque ad novissimam poenam, id est usque ad faecem; an potius gratiam Scripturarum a Judaeis ad Gentes transeuntem, quia inclinavit ex hoc in hoc, remanentibus apud Judaeos observationibus quas carnaliter sapiunt, quia faex ejus non est exinanita . Cum vero res eadem non in contraria, sed tantum in diversa significatione ponitur, illud est in exemplumpiritum sanctum, unde est illud, Flumina aquae vivae fluent de ventre ejus ; et si quid aliud