comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mat dñs & illuminet abscondita te¬
nebrarum & manifestabit cogitati¬
suas uideat. s & alioꝵ. Scdm̃ hoc e¬
nim dixit apł̃s neminem scire quid
agat᷑ in homine nisi spm hominis qͥ
in ipso est. scđ̃m quod iudemus in no¬
bis. Nam scd̾m id quod credimꝰ nec
uidemus. & multos fideles ẽẽ noui¬
mus & multis noti sumus. Hec

Expanded text:
 inluminabit abscondita tenebrarum et manifestabit cogitatisuas uideat sed et aliorum. secundum hoc enim dixit apostolus neminem scire, quid agatur in homine, nisi spiritus hominis, qui in ipso est, secundum quod uidemus in nobis; nam secundum id, quod credimus nec uidemus, et multos fideles esse nouimus et multis noti sumus. Si
Abbreviated transcription (Latin):
forte mortalitatis nr̃c ex qua de ała
nascimur non est prius quod sp̃ale
s quod animale. postea quod sꝑale.
Ex ipso autem animali sensu quia ho¬
mo animalis non ꝑcipit quȩ sunt sp̃s
di om̃s dissensiones & scimata gene¬
rantur. In quo sensu ꝑseuerantes apłs

Expanded text:
sorte mortalitatis nostrae, ex quo de Adam nascimur, non est prius quod spiritale, sed quod animale, postea quod spiritale. ex ipso autem animali sensu, quia homo animalis non percipit quae sunt spiritus dei, omnes dissensiones et his schismata generantur. in quo sensu perseuerantes apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
ci eructat uerbum. Cum uͦ & ipsi car¬
nales non tacent fidem crucifixi xp̃i qͣm
possunt capere parui: nox nocti anñ¬
tiat scientiam. Tuus est dics & tua:
nox. Ad te ꝑtinent sꝑales. ad te ꝑtinent
carnales. Illos illustras incominutabi¬
li sapientia & ueritate. illos consola¬
ris carnis manifestatione. tamꝗͣ luna
consolans noctem. Animalis autẽ¬

Expanded text:
ei eructat verbum: cum vero et ipsi carnales non tacent fidem crucifixi Christi, quam possunt capere parvi, Nox nocti annuntiat scientiam . Tuus est dies, et tua est nox. Ad te pertinent spirituales, ad te pertinent carnales: illos illustras incommutabili sapientia et veritate; illos consolaris carnis manifestatione, tanquam luna consolans noctem. Tuus e
Abbreviated transcription (Latin):
sps d̃i sp̃s ẽ caritatis. Sp̃s huius mundi:
sp̃s est elationis. Qui habent spm̃ huius
mundi supbi sunt. ingrati sunt deo.
Multi dona cius habent. s non coluit
cum a quo habent. Ideo sunt infelices.¬

Expanded text:
Spiritus est charitatis: spiritus hujus mundi, spiritus est elationis. Qui habent spiritum hujus mundi, superbi sunt, ingrati sunt Deo. Multi dona ejus habent, sed non colunt eum a quo habent: ideo sunt infelices.
Abbreviated transcription (Latin):
sc discipłos suos de carnalib ł anima̾¬
lib sc sꝑales ꝓmisisse facturum. quã-¬
uis nondum tales quales crimus. qnͣ¬
do & sp̃ale etiam corpus habebimus. s
qualis erat qui dicebat. sapientiam lo-¬
quim int̃ ꝑfectos. & non potui uobis
loqui quasi sꝑualib s quasi carnalibꝰ.:¬

Expanded text:
s discipulos suos de carnalibus vel animalibus se spirituales promisisse facturum, quamvis nondum tales, quales erimus, quando spiritale etiam corpus habebimus, sed qualis erat, qui dicebat: Sapientiam loquimur inter perfectos ; et: Non potui vobis loqui quasi s
Abbreviated transcription (Latin):
duo dii s unus est ds. sine dubio &
filnis ds est uerus. & adiuncto spu
sco solus est ds. Ncq enim mouere
nos debet quod nominatus non est
scit ea sp̃s cd̃i. Sicut gͦ ab hac scienti¬
a quam non habere nisi sp̃s d̃i dictus
est non excludit᷑ xp̃c. sic ab eo quod
pat̾ & xp̃c dictus est solus uerus d̾s.
non exoludit᷑ sp̃s sc̃s. Sic & nomen
illud quod in apocalipsi nemo nosse
dictus ẽ. nisi ipse qui hoc habebat scͥp¬
quod negare non potestis. nouerat sp̃s
sc̃s etiam si negetis. Sp̃s enim om̃ia
scrutatur: etiam altitudines dĩ: nisi
forte. quia scrutari dictus est: negetur
apprehendere. Negetur gͦ ds apprehẽ¬
dere corda & renes hominum. S crip¬
tum ẽ enim. Scrutans corda & renes

Expanded text:
duo dii, sed unus est Deus; sine dubio et Filius verus est Deus, et adjuncto Spiritu sancto solus est Deus. Neque enim movere nos debet, quod nominatus non est ea scit Spiritus Dei. Sicut ergo ab hac scientia, quam non habere nisi Spiritus Dei dictus est, non excluditur Christus; sic ab eo quod Pater et Christus dictus est solus verus Deus, non excluditur Spiritus sanctus. Sic et nomen illud quod in Apocalypsi nemo nosse dictus est, nisi ipse qui hoc habebat scripquod negare non potestis; noverat et Ss, etiamsi negatis. Spiritus enim omnia scrutatur, etiam altitudines Dei . Nisi forte quia scrutator dictus est, negatur apprehendere: negetur ergo Deus apprehendere corda et renes hominum; scriptum est enim, Scrutans corda et renes
Abbreviated transcription (Latin):
tus quodamͦ sp̃s hominis. quia amimal̃
affectionem tamꝗͣ comugem regit. non
ille sp̃s sc̃s qui cum patre & filio moo¬
mutabilis manet & dignis animis in-¬
commutabilit dat᷑. s sp̃s hominis de
quo apłs dicit. nemo scit in homine
quid est in homine. nisi sp̃s hominis.
sens est id est intentus. c̃. & se pietate
subicit dõ: intelligit homo que sp̃alt̃
dicuntur. Cum autem diaboli erior
tamꝙͣ absente intellectu in anima aui¬
um ia est sp̃m qui est in te. quo potdb
homo intelligere sp̃alia. si cum lux ul¬
ritatis illustret. Ipse adsit cum loqͦ
tibi. ut sꝑalem aquam possis accperi.

Expanded text:
itus quodam modo spiritus hominis, qui animalem affectionem tanquam conjugem regit. Non ille Spiritus sanctus, qui cum Patre et Filio incommutabilis manet, et dignis animis incommutabiliter datur: sed spiritus hominis, de quo Apostolus dicit, Nemo scit quae sunt in homine, nisi spiritus hominis. sens est, id est, intentus est et se pietate subjicit Deo, intelligit homo quae spiritaliter dicuntur; cum autem diaboli error, tanquam absente intellectu in anima domiam, id est, spiritum, qui est in te, quo potest homo intelligere spiritalia, si eum lux veritatis illustret. Ipse adsit cum loquor tibi, ut spiritalem aquam possis accipere.
Abbreviated transcription (Latin):
qdationum uniuscuius hominis ip¬
suis sp̃s testis est. Sic & quȩ d̃i sunt
nemo scit nisi sp̃s dĩ. Nos cum sp̃u
m̃o: d̾s cum suo. ita tñ ut ds̃ cum
suo sp̃u. sciat etiam quid agat᷑ in no-¬
bis. Nos autem sine eius sp̃u scire ñ
possumus quid agatur in deo. D̾s au¬
tem scit in nobis. & quod ip̃si nescimꝰ
in nobis. Nam infirmitatẽ suam pe¬
trus nesciebat quando a dño quod t̃
cĩt negaturꝰ audiebat. & eger se ig¬
norabat medicus egrum sciebat. St̃
gͦ quedam quȩ d̾s nouit in nobis
nescientib nobis. quantum ad homi-¬
nes ꝑtinet. nemo sic se nouit quomo¬
do ipse homo. Auus nescit quid in il¬
lo agatur. s sp̃s eius nouit. Accepto
autem sp̃u d̃i discimus & quid agat᷑
in do. Non totum. quia non accepi¬
mus totum. De pignore multa noui¬
mus. Pignus enim accepimꝰ. & huius
pignoris plenitudo postca dabitur.
Interim in hac ꝑegrinatione pignꝰ
nos consolet᷑. quias nos dignatus est
oppignerare multum ꝑatus est dare.

Expanded text:
 hominis ipsius spiritus testis est. Sic et quae Dei sunt, nemo scit, nisi Spiritus Dei. Nos cum spiritu nostro, Deus cum suo: ita tamen ut Deus cum suo Spiritu sciat etiam quid agatur in nobis; nos autem sine ejus Spiritu scire non possumus quid agatur in Deo. Deus autem scit in nobis et quod ipsi nescimus in nobis. Nam infirmitatem suam Petrus nesciebat, quando a Domino quod ter esset negaturus audiebat , et aeger se ignorabat; medicus aegrum sciebat. Sunt ergo quaedam quae Deus novit in nobis, nescientibus nobis. Tamen quantum ad homines pertinet, nemo sic se novit quomodo ipse homo: alius nescit quid in illo agatur, sed spiritus ejus novit. Accepto autem Spiritu Dei, discimus et quid agatur in Deo: non totum, quia non accepimus totum. De pignore multa novimus: pignus enim accepimus, et hujus pignoris plenitudo postea dabitur. Interim in hac peregrinatione pignus nos consoletur, quia qui nos dignatus est oppignerare, multum paratus est dare.
Abbreviated transcription (Latin):
ad cam etatem ut iam possit eẽ capax
rationis si ueritatem comp̃hendere pr¬
tuerit. non iam illis sensib rectoribis
utetur s habebit uirum sp̃m tationa¬
lem. cui sensus illos in famulatũ redi¬
gat seruituti subiciens corpus fuum

Expanded text:
 aetatem in qua possit capax esse rationis, si veritatem statim comprehendere potuerit, non illis sensibus rectoribus uteretur, sed habebit virum spiritum rationalem, cui sensus illos in famulatum redigat, servituti subjiciens corpus suum,
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiat. Tunc in enis nomine pe¬
tunt qui petunt. quia in sono enus no¬
minis non aluid quam res ipsa est quȩ
hoc nomine uocat᷑ intelligunt. nec a-¬
nimi uanitate ł infirmitate confingt̃
tamꝗͣ in alio loco patrem in alio fili¬
um ante patrem stantẽ & ꝓ nobis ro-¬
gantem spatia sua quecumq amboꝵ
occupantib molib & uerbum ad e¬
um cuius est uerbum facere ꝓ nobis
uerba interuallo interposito inter os
loquentis & auriculas audientis. &
alia talia que sibi animales idemq
carnales in cordib fabricant᷑. Quic¬
quid enim tale sꝑalib de deo cogitan¬
tib ex corpoꝵ consuctudine occur¬
rit. negando atq respuendo tamquã
importunas muscas ab intcrioribus
oculis abigunt. & sinccritati eius lu¬
cis adquiescunt. qua teste ac iudice
has ipsas imagines corpoꝵ. suis inter¬
nis aspectib irruentes. falsas om̃ino
sunt isti: Sꝑales. Q& tua c̃ nox. Qui
sunt isti: Carnales. Tuus ẽ dics ꝙ tu¬

Expanded text:
nuntiat tunc in ejus nomine pnuntiat tunc in ejus nomine petunt, quia in sono ejus nominis non aliud quam res ipsa est, quae hoc nomine vocatur, intelligunt, nec animi vanitate vel infirmitate confingunt tanquam in alio loco Patrem, in alio Filium ante Patrem stantem, et pro nobis rogantem, spatia sua quaeque amborum occupantibus molibus, et Verbum ad eum cujus est Verbum facere verba pro nobis, intervallo interposito inter os loquentis et auriculas audientis; et alia talia quae sibi animales, iidemque carnales in cordibus fabricantur. Quidquid enim tale spiritualibus de Deo cogitantibus ex corporum consuetudine occurrit, negando atque respuendo, tanquam importunas muscas, ab interioribus oculis abigunt; et sinceritati ejus lucis acquiescunt, qua teste ac judice has ipsas imagines corporum suis internis aspectibus irruentes, falsas omnino sunt isti? Spirituales. Et tua est nox. Qui sunt isti? Carnales, Tuus est dies; et tu
Abbreviated transcription (Latin):
pantes. Animalis autem homo non¬
ꝑcipit ca quȩ sunt sp̃s dei. Non itaq
ꝑcipiens que sunt sp̃s cd̃i homo am¬
malis si audit auȩ cumq audit de d̾i
natura ut aliud quam corpus cogitare
non possit quamlibet amplissimum
Pimmensum. quamilibet lucidũ ac
spciosum coepus tñ. Ideo ꝓuerbia il¬
l sunt quecũq dicta sapientiş de in¬
irpca in commnutabiliꝙ substantia.
non quod ca tamꝗͣ proucrbia depu¬
tat. s quia sic cogitat quomodo qui
ꝓuerbia solent audire neq intellige¬
re. Cum uero sp̃alis ceꝑit omia di¬
uidicare ipse autem a nemineꝰ iudi¬
cari etam si in hac uita adhuc uelut
ꝑ specłm & ex parte. ꝑspicit tam̃. ñ¬
nullo corꝑis sensu. nonnulla iagi¬
naria cogitatione quȩ capit aut fin¬
git qualescumq similitudines corpo-¬
rum. s mentis certissima intelligenti
a dm̃ ñ corpus ẽẽ s sp̃m. ita palam
de patrc annuntiante filio. ut & cuis¬
dem substantiȩ conspiciat᷑ ĩpse qui an¬

Expanded text:
parentes. Animalis autem non percipit quae sunt Spiritus Dei . Non itaque percipiens quae sunt Spiritus Dei, homo animalis, sic audit quaecunque audit de Dei natura, ut aliud quam corpus cogitare non possit, quamlibet amplissimum vel immensum, quamlibet lucidum ac speciosum corpus. Tamen ideo proverbia illi sunt quaecunque dicta sapientiae de incorporea immutabilique substantia: non quod ea tanquam proverbia deputat, sed quia sic cogitat, quomodo qui proverbia solent audire, neque intelligere. Cum vero spiritalis coeperit omnia dijudicare, ipse autem a nemine dijudicari etiamsi in hac vita adhuc velut per speculum ex parte perspicit, tamen non ullo corporis sensu, non ulla imaginaria cogitatione, qua capit aut fingit qualescunque similitudines corporum, sed mentis certissima intelligentia, ita Deum non corpus esse, sed spiritum, ita palam de Patre annuntiante Filio, ut ejusdem substantiae conspiciatur et ipse, qui an
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ciuis. Nos autem carisimi ut a¬
ciat sciamus. non solum enum homi¬
nes uerumetiam iustos ipse facit nis
& non ipsi nos. & ut hoc sciamus. a
nͥ ipse facit: Non enim sp̃m huius
mundi accepimꝰ s sp̃m qui ex dio est
ut sciamus quȩ a dõ donata sunt no-¬
bis. Ab ipso quicquid boni est donatꝰ
Ergo quia & hoc bonum est abipso
utiq donat᷑. ut sciatur a quo bonum
om̃e donetur. ut omĩno de om̃ib bo¬
na di esse quantomagis nosti tanto
magis es cisdem donis beata. Immo
alit̾ non es. nͥ quod habes noris a quo
habeas. Attende enim quid de hac
sunt nobis. Multi auppe habent
multa dona dĩ: & nesciendo a quo
habeant impia uanitate iactant᷑. No¬
mo.ẽ. autem donis d̃i beatus qui do¬
nanti cxistit ingratus. quia & illud
quod int̾ sacra mysteria cor habere
sursum iubemur. ipso aduiuante id
ualemus. quo iubente ammonem᷑. Q
ideo sequit᷑ ut de hoc tanto bono sur
stro grãs agamus. Hoc cium conti¬
nuo commonem᷑. quia hoc dignim:

Expanded text:
cceperit . Nos autem, charissimi, ut aciat sciamus. Non solum enim homines, verum etiam justos ipse facit nos, et non ipsi nos. Et ut hoc sciamus, quis nisi ipse facit? Non enim spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Ab ipso quidquid boni est, donatur. Ergo quia et hoc bonum est, ab ipso utique donatur ut sciatur a quo bonum omne donetur; ut omnino de omnibus bona dei esse quanto magis nosti, tanto magis es eiusdem donis beata; immo aliter non es, nisi quod habes noris a quo habeas. attende enim, quid de hace a deo donata sunt nobis. multi quippe habent multa dona dei et nesciendo a quo habent inpia uanitate iactantur. nemo est autem donis dei beatus, qui donanti existit ingratus, quia et illud, quod inter sacra mysteria cor habere sursum iubemur. ipso adiuuante id ualemus, quo iubente admonemur. et ideo sequitur, ut de hoc tanto bono sursstro gratias agamus. hoc enim continuo commonemur, quia hoc dignum est,
Abbreviated transcription (Latin):
esses. nonne ante baal etiam ipse ge¬
nu flecteres: Grã autem mea plenꝰ
es. quia nichil de tua iurtute s to¬
tum de mea gr̃a presumpsisti. Noli
gͦ in hoc głari. ut putes te in serui¬
tio tuo non habere conseruos. St̃
quos elegi sicut & te: de me scilicet
am. Licet enim imitator scõꝵ sis. totũ
semꝑ gr̃e reputa. quia ut esset aliqͥd
reliquum gr̃a in te dĩ. non tuum me¬
ritum fecit. De ipsis deniq reliquiis
dixerat ysaias ꝓpħa commemorans.
nisi dñs sabaoht reliquisset nobis
semen. sicut sodoma facti essemus. &
sicut gomorra suiles fuissemus. Sic

Expanded text:
esses, nonne ante Baal etiam ipse geesses, nonne ante Baal etiam ipse genu flecteres? Gratia autem mea plenus es; quia nihil de tua virtute, sed totum de mea gratia praesumpsisti. Noli ergo in hoc gloriari, ut putes te in servitio tuo non habere conservos: sunt quos elegi, sicut et te, de me scilicet am. Licet enim imitator sanctorum sis, totum semper gratiae reputa: quia ut esset aliquid reliquum, gratia in te Dei, non tuum meritum fecit. De ipsis denique reliquiis dixerat propheta Isaias commemorans, Nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus
Abbreviated transcription (Latin):
Uerba apłi. Attendite inquit quid di¬
cit helias. Dñe ꝓpħas tuos occiderunt.
altaria tua euerterunt. & ego relictꝰ
sum solus. & querunt animam meã.
Sed quid illi dicit diuinum respon-¬
sum d Reliqui michi septem milia
iurorum. qui non curuauerunt ge¬
nua ante baal. Solum te putas ser¬
uum esse bñ laborantem ⁊ Sunt &
alii me timentes: & non pauci. Nam
scptem milia ibi habco. & adiunxit.
Sic gͦ & in hoc temꝑe. Credideruit
aliqui iudei. & multi fucrant repro¬
bati: sicut & ille qui uulpium soue¬
as gestabat in animo. Sic gͦ inquit.
& in hoc temꝑe reliquiȩ ꝑ electionẽ
gr̃e saluc facte sunt: idest idem xp̃c
est qui tunc & modo: quia & illi tc̃
heliȩ aixit. reliqui michi. Quid. ẽ.
reliqui michi Ego illos elegi. quia
uidi mentes eoꝵ de me p̾sumentes
non de se nec de baal. Non sunt mu¬
tati sic sunt ut a me facti sunt
tu qui loqueris nisi de me presu¬
meres ubi esses: Nisi gr̃a mea plenꝰ

Expanded text:
verba Apostoli: Attendite, inquit, quid diverba Apostoli: Attendite, inquit, quid dicit Elias: Domine, Prophetas tuos occiderunt, altaria tua everterunt, et ego relictus sum solus, et quaerunt animam meam. Sed quid illi dicit responsum divinum? Reliqui mihi septem millia irorum, qui non curvaverunt genua ante Baal. Solum te putas esse servum bene laborantem: sunt et alli me timentes, et non pauci. Nam septem millia ibi habeo. Et adjunxit: Sic ergo et in hoc tempore. Crediderunt enim aliqui Judaei, et multi fuerunt reprobati: sicut et ille qui vulpium foveas gestabat in animo. Sic ergo, inquit, et in hoc tempore, reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt: id est, idem Christus est qui tunc, et modo, qui et illi tunc Eliae dixit, Reliqui mihi. Quid est, Reliqui mihi? Ego illos elegi, quia vidi mentes illorum de me praesumentes, non de se, nec de Baal. Non sunt mutati, sic sunt ut a me facti sunt. Et tu qui loqueris, nisi de me praesumeres, ubi esses? Nisi gratia mea plenus
Abbreviated transcription (Latin):
cusationis conuersa sunt. ut qui pͥ¬
mo sangumem dñi fuderunt seiu-¬
entes. bibere discerent iam creden¬
tes: Sic autem om̃ia illa conuersa
sunt milia hominum. ut res suas-
uenderent. & pretia rerum suarum
ante pedes apłoꝵ ponerent. Quod di¬
ues unus non fecit. quando hoc ore
dm̃ audiuit. & a dño tristis recefsit.
hoc fecerunt subito tot milia coꝵ ho
rat in corde ipsoꝵ. tanto auidius
medicum quesierunt. Cum gͦ inde
illi om̃s fuerint: de ipsis dicit modo
psalmꝰ. qm̃ non repellet dñs plebẽ
suam. Nam hoc testimonio psalmi cũ
Nam & ego isrłita sum ex semine a¬
braham de tribu beniamin. Non re¬
pulit ds ꝙlebem suam quam pre¬
mini non in omib s quemadmodũ
scͥptum est reliquiȩ salue fient. Nõ
i om̃b s area uentilata massa ĩtro
missa est. palca iacet. Totum quicqͥd
uides uideoꝵ reꝓborum paleam uides.
Unde uides paleam istam. iam inde ex¬
iit massa. iam in horreo recondita est.

Expanded text:
cusationis conversi sunt, ut qui prcusationis conversi sunt, ut qui primo sanguinem Domini fuderunt saevientes, bibere discerent jam credentes? Sic autem omnia illa conversa sunt millia hominum, ut res suas venderent, et pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum ponerent . Quod dives unus non fecit, quando ore Domini audivit, et a Domino tristis abscessit , hoc fecerunt subito tot millia eorum rat in corde ipsorum, tanto avidius medicum quaesierunt. Cum ergo inde illi omnes fuerunt, de ipsis dicit modo Psalmus: «Quoniam non repellet Dominus plebem suam.» Nam hoc testimonio Psalmi, cum nam et ego Israelita sum, ex semine Abrahae, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam, quam praemini, non in omnibus; sed, quemadmodum scriptum est, «Reliquiae salvae erunt» . Non in omnibus; sed area ventilata, massa intro missa est, palea jacet . Totum quidquid vides Judaeorum reproborum, paleam vides. Unde vides istam paleam, jam inde exiit massa, jam in horreo recondita est.
Abbreviated transcription (Latin):
absit. arbor oliue ipsa dicta est ab a-¬
pło. Cȩpit enim ista arbor a patriar¬
chis. Sed fuerunt ibi rami aridi. qͥa
minis alti ꝑ suꝑbiam. Prescisi gͦ ꝓpter
supbiret oleaster inscitus quid ait a-¬
płs ꝰ Si ex naturali tu incisus oleastͦ
& contra naturam insertus es in bo¬
nam oluam. quantomagis qui se-¬
cundum naturam sunt inserentur
suȩ oliuȩ. ut quomodo tu non ꝑma¬
nens in infedelitate meruisti inseri
in oluiam cum esses oleaster. sic isti
correcti facilius sue oliuȩ naturalit̃
inserentur. Hoc de illis apł̃c. Cigo
ipsa est arbor. & si aliqui ex ramis
fracti sunt: non om̃s. Nam si om̃s ra¬
mi frangerentur. unde petrus. unde
Paulus apłs qui loquebatur. & suo
siuctu oliuam testabat᷑ : Llonne isti
oñs mnae: Ilnde etiam quingentiu
paruit: Unde tot milia ad uocẽ
oini quando spu scõ repleti apli
enum gentum linquis locuti sunt
tanta auiditate dĩ laudis & suȩ ac¬

Expanded text:
Absit. Arbor olivae ipsa dicta est ApostAbsit. Arbor olivae ipsa dicta est Apostolo, coepit enim ista arbor a Patriarchis: sed fuerunt ibi rami aridi, quia nimis alti per superbiam; praecisi ergo propter mi, ne superbiret oleaster insertus, quid ait Apostolus? «Si tu ex naturali incisus oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam; quanto magis qui secundum naturam sunt, inserentur suae olivae» ? Ut quomodo tu non permanens in infidelitate, meruisti inseri in olivam, cum esses oleaster; sic isti correcti facilius suae olivae naturaliter inserantur: hoc de illis Apostolus. Ergo ipsa est arbor; etsi aliqui ex ramis fracti sunt, non omnes. Nam si omnes rami frangerentur, unde Petrus? unde Paulus apostolus qui loquebatur, et suo fructu olivam testabatur? Nonne isti omnes inde? Unde etiam quingenti ictionem apparuit ? unde tot millia ad vocem Petri, quando Spiritu sancto repleti Apostoli omnium gentium linguis locuti sunt, tanta aviditate Dei laudis et suae ac
Abbreviated transcription (Latin):
ł dubitare ꝑmittitur. ubi ait apls
non reppulit d̃s plebem suam quã
prescunt. p̃destinatione significati
uoluisse. Prescunit enim reliquias qs
scãm eleclionem gr̃s fucrat ipse fã¬
turus. Hoc . ẽ. gͦ pre destinauit. d¬
ne dubio enim prescunit si predcis¬
uit. S predestinasse est hoc pielã¬
se quod suerat ipse facturus. Qi¬
non repellet dñs plebem suam. bis
ali. iubilatio illi. Quam plebem ĩ
repellet ⁊ Hic nobis inter prerali
alquid non licet. P rescuptum ho
unde sit dictum. Erat cium plebs
uudee. plebs ubi fuerunt ꝓph̾e. plebs
ubi fuerunt patriarchȩ. plebs etiam
scd̃m carnem ꝓpagata de semine a-¬
brahe. plebs in qua precesserunt om¬
ma saciamenta saluatorem nr̃m ꝓ-¬
mittentia. plebs ubi institutum est
templum. unctio sacerdotis ad figurã
ut cum om̃s ipsȩ umbre pieterient.
ipse lux adueniret. Erat gͦ ista plebs
d̃i. ad cam ꝓpħe missi. in ea nati qui
missi. ei tradita & credita loquia dĩ.
Quid gͦ. t̾otum illud dampnatum est

Expanded text:
bi ait Apostolus: Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit, praedestinationem significare voluisse. Praescivit enim reliquias, quas secundum electionem gratiae fuerat ipse facturus, hoc est ergo praedestinavit; sine dubio enim praescivit, si praedestinavit. Sed praedestinasse est hoc praescisse, quod fuerat ipse facturus. Qnon repellet Dominus plebem suam:» laus illi, jubilatio illi, Quam plebem non repellet? Hic nobis interpretari aliquid non licet: praescriptum haunde sit dictum . Erat enim plebs Judaea, plebs ubi fuerunt Prophetae, plebs ubi fuerunt Patriarchae, plebs etiam secundum carnem propagata de semine Abrahae; plebs in qua praecesserunt omnia sacramenta Salvatorem nostrum promittentia; plebs ubi institutum est templum, unctio, sacerdos ad figuram, ut cum omnes ipsae umbrae praeterirent, ipsa lux adveniret: erat ergo ista plebs Dei; ad eam Prophetae missi in illa nati qui missi; ei tradita et credita eloquia Dei. Quid ergo? totum illud damnatum est?
Abbreviated transcription (Latin):
non est consccutus. Clectio autem con¬
secuta est. ceteri uero excecati sunt.
nificatur etiam nomine prescientiȩ.
sicut ait apłs. Non reppulit s plebẽ
suam quam presciuit. Hic quod ait
presciuit non recte intelligitur nisi
p̃destinauit. quod circumstantia ipsiꝰ
lectionis ostendit. Loquebat᷑ cnum de
reliquiis udcoꝵ. que saluc facte sunt
ꝑcuntib ceteris. Nam suꝑius dixcrat
ad isrł dixisse ꝓpħam. Tota die expan¬
di manus meas ad ppłm non credentt̃
q contradicentẽ. & tamꝗͣ responde

Expanded text:
non est consecutus: electio autem connon est consecutus: electio autem consecuta est; caeteri vero excaecatinificatur etiam nomine praescientiae, sicut ait Apostolus: Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Hic quod ait praescivit, non recte intelligitur, nisi praedestinavit, quod circumstantia ipsius lectionis ostendit. Loquebatur enim de reliquiis Judaeorum, quae salvae factae sunt pereuntibus ceteris. Nam superius dixerat ad Israel, dixisse Prophetam: Tota die extendi manus meas ad populum non credentem, et contrad
Abbreviated transcription (Latin):
credentem & contradicentem. Hic gͦ
ne quisquã male intelligens unuer¬
sum illũ ppłm crimine incredulitatis &
contradictionis arbitraret᷑ eẽ dampna-¬
tum: continuo subiecit. Dico gͦ. Num¬
quid reppulit ds plebem suam  absit.
Nam & ego isrłita sum ex genere ifrł
de tribu beniamin. Hic ostendit qł
plebem dixcrit utiq ppłi prioris. Qͣm
si totam d̾s reprobasset atq dampnas
semine abraham tribu beniamin. Ad¬
hibet autem ualde necessarium testi¬
monium dicens. annescitis in helia qͥd
dicit scriptura. quemadinodũ interpel¬
os occiderunt. altaria tua susso derunt.
& ego derelictus sum solus. & querunt
arimam incam. Sed quid dicitꝰ respon¬
lia uiroꝵ. qui non curuauerunt genu¬
a ante bãal. Si gͦ & in hoc temꝑe reli-¬
Iste reliquiȩ sunt exilla gente heredi¬
tas d̃i. non illi de quibus paulo post di¬
cit. ceteri uero excecati sunt. Sic enim
ait. Quid gͦ d Quod querebat isił ħ

Expanded text:
credentem et contradicentem . Hic ergo credentem et contradicentem . Hic ergo ne quisquam male intelligens, universum illum populum crimine incredulitatis et contradictionis arbitretur esse damnatum, continuo subjecit: Dico ergo, Numquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum ex genere Israel, de tribu Benjamin. Hic ostendit quam plebem dixerit, utique populi prioris, quam si totam Deus reprobasset atque damnasssemine Abraham, de tribu Benjamin. Adhibet autem valde necessarium testimonium, dicens: « An nescitis in Elia quid dicit Scriptura, quemadmodum interpelos occiderunt, altaria tua suffoderunt: & ego relictus sum solus, & quaerunt animam meam. Sed quid dicit inua ante Baal. Sic ergo et in hoc tempore reliIstae reliquiae sunt ex illa gente haereditatis Dei; non illi de quibus paulo post dicit: « Caeteri vero excaecati sunt. » Sic enim ait: « Quid ergo? Quod quaerebat Israel, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
bus erat facie ignotus paulus. notus
autem seuitia famosissima. s notior. xͥ
mane rapiens & ad uesꝑum dnudens
escas. id est prius rapiens ꝑsecutor ad
mortem. postea pascens predicator ad
uitam. Hi gͦ erant ex illo ppło heredi¬
tas di. unde & ait ipse minimus apłoꝵ
doctor gentium. Dico gͦ. Numquid rep¬
pulit ds plebem suam ⁊ absit. Nam & e¬
go isrłita sum ex semine isrł de tribu ben-¬
iamin. Non reppulit ds plebem suam
quam prescunt. Hȩc plebs quȩ exilla
gente xͥ corꝑi accessit: hereditas ap̃i ẽ
llam quod ait apłs non reppulit als
plebem suam quam prescuut illi psal¬
mo utiq respondet ubi scͥptum est. qm̃
non repellet dñs plebem suam. Ibi autẽ
sequitur. ꝙ hereditatem suam non dere-¬
linquet. ubi euident̃ apparet. talem ple¬
bem ec̃ hereditatem dĩ. Ut enim hoc
diceret apłs: supra cominemor auerat
ꝓpħicum testimonium de prenuntia¬
ta futura meredulitate ppłi isrł. Tota
dic expandi manus meas ad ppłm ñ

Expanded text:
bus erat facie Paulus ignotus , notus autem saevitia famosissima, sed notior Chrmane rapiens, et ad vesperum dividens escas , id est, prius rapiens persecutor ad mortem, postea pascens praedicator ad vitam. Hi erant ex illo populo haereditas Dei. Unde et ait ipse minimus Apostolorum , doctor Gentium: « Dico ergo, Numquid repulit Deus plebem suam? Absit. Nam et ego Israelita sum ex semine Israel, de tribu Benjamin. Non repulit Deus plebem suam quam praescivit. » Haec plebs quae ex illa gente Christi corpori accessit, haereditas Dei est. Nam quod ait Apostolus, Non repulit Deus plebem suam quam praescivit, illi psalmo utique respondet, ubi scriptum est, Quoniam non repellet Dominus plebem suam: ibi autem sequitur, Et haereditatem suam non derelinquet ; ubi evidenter apparet, talem plebem esse haereditatem Dei. Ut enim hoc diceret Apostolus, supra commemoraverat propheticum testimonium de praenuntiata futura incredulitate populi Israel: Tota die expandi manus meas ad populum non
Abbreviated transcription (Latin):
bonum. Quid gͦ elegit in non bo¬
nis. Non enm electi sunt quali¬
ni fuerunt. qui boni non essuc
electi essent. A uoquin gr̃a nouł
quiliȩ ꝑ electionem gr̃ȩ saluę factȩ
sunc: unde subiungit. Si autem gr̃a
iam non ex oꝑib. Alioquin: gr̃a non
est gr̃a. Audi ingrate. Non uos me ele¬
gitis. s ego elegi uos. Non est ut dicas
iao electus sum. quia iam credebam.
Sicnim credebas in eum iam elege¬
ras eum. Sed audi: non uos me elegis¬
ti. Non est ut dicas. anteꝗͣ crederem
iam bona oꝑabar: ideo electus sum.
Quid enim boni oꝑis ante fidem cũ
dicit apłs: Omne quod non est ex
fide. peccatum ẽ. Quid enim dicturi
sumus audiendo. non uos me elegis¬
lis. nisi quia mali eramꝰ. & electi su¬
mus. ut boni ꝑ grãm nos eligentis es-¬
semnus: Non est enum gr̃a si precesse¬
runt merita. E st autem gr̃a. Hec gͥ
non muenit s effecit merita. Re¬

Expanded text:
bonum. Quid ergo elegit in non bobonum. Quid ergo elegit in non bonis? Non enim electi sunt quia boni fuerunt, qui boni non essent nisi electi essent. Alioquin gratia jamquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Unde subjungit: Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . Audi, ingrate, audi: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos. Non est ut dicas, Ideo electus sum, quia jam credebam. Si enim credebas in eum, jam elegeras eum. Sed audi: Non vos me elegistis. Non est ut dicas, Antequam crederem, jam bona operabar, ideo electus sum. Quid enim est boni operis ante fidem, cum dicat Apostolus, Omne quod non est ex fide, peccatum est ? Quid ergo dicturi sumus audiendo, Non vos me elegistis; nisi quia mali eramus et electi sumus, ut boni per gratiam nos eligentis essemus? Non est enim gratia, si praecesserant merita: est autem gratia; haec igitur non invenit, sed effecit merita.
Abbreviated transcription (Latin):
Ion uos me elegistis inquit. s ego lle¬
gi uos. Hec est illa meffabilis gr̾a.
Quid cnim eramus quando. xp̃m ñ¬
dum elegeramus. & ideo non dilige¬
bamus: Nam qui cum ñ eligit qͦmͦ
diligit: Numquid iam in nobis erat
qił. in psalmo canitur. clegi abiectus
esse in domo di mei. magis quam ha¬
bitare in tabernacłis peccatoꝵ: No
utiq. Quid gͦ eramus: nisi iniquiae
ꝑditi: Neq enim iam credideramꝰ
in eum: ut eligeret nos. Nam suã
credentes elegit. electos elegit. Cur
gͦ diceret non uos me elegistis. nͥ
certe uacat uana illorũ ratiocinatio
quia prescientiam dĩ defendunt c̃¬
tra grãm di. & ideo nos dicurt e
lectos ante mundi constitutionem.
quia p̃sciuit ds nos futuros bonos.
non se ipsum nos facturos bonos.
Non hoc dicit. qui dicit. Non uos
nos futuros esse prescierat. simile¬
tiam prescisset quod eum nos fus¬
semus prius elccturi. Non enim Al¬
ter esse possemus boni: nsi forse il¬
cendus est bomis qui non eligil

Expanded text:
Non vos me elegistis, inquit, sed ego elegi vos . » Haec est illa ineffabilis gratia. Quid enim eramus quando Christum nondum elegeramus, et ideo non diligebamus? Nam qui eum non elegit, quomodo diligit? Nunquid jam in nobis erat, quod in psalmo canitur: « Elegi abjectus esse in domo Dei, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum ? Non utique. Quid ergo eramus, nisi iniqui et perditi? Neque enim jam credideramus in eum, ut eligeret nos. Nam si jam credentes elegit, electos elegit. Cur ergo diceret: Non vos me elegistis, nisi certe vacat vana illorum ratiocinatio, qui praescientiam Dei defendunt contra gratiam Dei, et ideo dicunt nos electos ante mundi constitutionem , quia praescivit nos Deus futuros bonos, non seipsum nos facturum bonos. Non hoc dicit, qui dicit, Non vos nos futuros esse nos praesciverat; simul etiam praescisset quod eum non fuissemus prius electuri. Non enim aliter esse possemus boni: nisi forte dicendus est bonus qui non elegit
Abbreviated transcription (Latin):
crpectabat etiam ipse regnum di. Hĩc
tanta illa multitudo quę precedebat¬
& que sequebat᷑ iumentum eus di¬
cens benedictus qui uenit in nomi¬
ne dñ. in qua erat congregatio pueco¬
tum in quib dixit impletum. ex ore
nisantium ꝙ lactentium ꝑsccisti laudẽ.
Hinc etiam illi post eius resurrectio¬
nem quoꝵ uno die tria &e alio quin¬
⁊ milia baptizati sunt in animam u¬

Expanded text:
xspectabat etiam ipse regnum Dei : hinc xspectabat etiam ipse regnum Dei : hinc tanta illa multitudo quae praecedebat et sequebatur jumentum ejus, dicens, Benedictus qui venit in nomine Domini ; in qua erat et congregatio puerorum in quibus dixit impletum, Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem . Hinc etiam illi post ejus resurrectionem, quorum die uno tria, et alio quinque millia baptizati sunt , in animam u
Abbreviated transcription (Latin):
cessanit. Nam sicut hic ait totaꝰ sapes¬
ai manus meas ad te. auia omias
ꝑa sua non nisi ad uoluntatm qai
referat. sepisime contstans. isles s. l¬
nise ut uoluntatem patris impleret.
ita quia cadem oꝑa etiam infidelis
expandi manus meas ad ppłm non cͤ¬
dentem & contradicentem. Dico
gꝰ. Numquid reppulit d̾s ppłm suũ:
absit. Nam & ego israhelita sum. &¬
cet̃a. E x illo enim ppło ifrł quicũq
in xp̃o crediderunt. quib facta est
ap̃i presentatio & quodamm᷑ ꝓmissi
redditio salubris atq fructuosa de qͥ
oues quȩ ꝑicrunt domus isrł ipsi ex
illis sunt filii ꝓmissionis. ip̃si deputã¬
tur in semen. ipsi ꝑtinent ad heredi¬
tatem dĩ. Hinc sunt ioseph homo
iustus & uirgo maria que peꝑit.xͫ.
Hinc ioħs baptista amicus sponsi. &
parentes enis ⁊acharias & clisabeth.
Hinc symcon senex & anna uidua
qui xpm̃ non loquentem sensu corꝑis
beati apłi. hinc nathanael. in quo do¬
lus non erat. Hinc alius ioseph. qui &¬

Expanded text:
prosunt. Nam sicut hic ait, «Tota die expandi manus meas ad te;» quia omnia opera sua nonnisi ad voluntatem referat Patris, saepissime contestans ideo se venisse, ut voluntatem Patris impleret : ita, quia eadem opera etiam infidelis expandi manus meas ad populum non credentem et contradicentem dico ergo numquid reppulit Deus populum suum absit nam et ego Israhelita sum Ex illo enim populo Israel quicumque in Christum crediderunt, quibus facta est Christi praesentatio, et quodammodo promissi redditio salubris atque fructuosa, de quoves quae perierunt domus Israel , ipsi ex illis sunt filii promissionis, ipsi deputantur in semine , ipsi pertinent ad haereditatem Dei. Hinc sunt Joseph, homo justus, et virgo Marihinc Joannes Baptista, amicus sponsi, et parentes ejus Zacharias et Elizabeth : hinc Simeon senex et Anna vidua, qui Christum non loquentem sensu corporis beati Apostoli: hinc Nathanael in quo dolus non erat : hinc alius Joseph qui e
Abbreviated transcription (Latin):
cssus est. xp̃c a iuideis. & traditus gen¬
tib tamquã iosehp egyptiis a fr̃ibus
apłs. Nam et ego isiłita sum. Q ut
plentudo gentium intraret. & sic
om̃is isił saluus fieret. idest ex reli¬
quiis isrł scd̾m carnem. & plenitudi¬
nem gentium. que in fide. xp̃i scd̃m¬
sp̃m sunt isrł. Aut si & gentili illi is¬
ralitiȩ restat fidei plenitudo ex qͣ
erant reliquie. in quibus reliquiis
nnic & apłi salui facti funt. hoc sig¬
macatur ea plenitudine liberatio
ii uił qua ꝑ moysen ex egipto li¬

Expanded text:
cisus est Christus a Judaeis, et traditus gentibus, tamquam Joseph Aegyptiis a fratribuApostolus: Nam et ego Israelita sum, et ut plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret , id est ex reliquiis Israel secundum carnem et plenitudinem gentium, quae in fide Chrism sunt Israel: aut si genti illius Israeliticae restat fidei plenitudo, ex qua erant reliquiae, in quibus reliquiis tunc et Apostoli salvi facti sunt, hoc significatur ea plenitudine liberationis Israel, qua per Moysen ex Aegypto li
Abbreviated transcription (Latin):
reliquiis que ꝑ electionem gre salue
factȩ sunt uoluit intelligi plebem:
quam ꝓpterea ds non reppulit quia
prescuut. Hec est illa electio qua cos
uoluit eligi in xp̃o ante mundi con¬
stitutionem. ut essent sc̃i & immacła¬
ti in conspectu euis in caritate. pre¬
destinans eos in adoptionem filioꝵ.¬

Expanded text:
reliquiis, quae per electionem gratiae salvae reliquiis, quae per electionem gratiae salvae factae sunt, voluit intelligi plebem, quam propterea Deus non repulit, quia praescivit. Haec est illa electio, qua eos, it eos in ipso ante mundi constitutionem, ut essent sancti et immaculati in conspectu ejus in caritate, qui praedestinavit eos in adoptionem filio
Abbreviated transcription (Latin):
Num quid reppulit d̃s plebem suame
absit. Nam & ego isrłita sum ex scmi¬
ne abraham. tribu beniamin. Tam¬
quam diceret. Nam & ego ex ipsa extet᷑ p̃s.¬
plebe sum. Deinde addidit. unde nc̃.xciuii.
agimus. Non reppulit d̾s plebem suã
quam p̃scunt. atq ut ostenderet d̃i
gr̃a fuisse relictas reliquias non meri¬
tis oꝑum eorum: secutus adunxit.
An nescitis in helia quid dicit scͥptu¬
ra. quemadmodum interpellat am̃ as¬
responsum duunum e Reliqui mnͥ septẽ
milia uirorũ. qui non curuauerunt
genua ante baal. Non cnini ait re-¬
licta sunt michi. aut reliquerunt se.
michi. s reliqui mͥ. Sic gͦ inquit em
hoc temꝑe reliquiȩ ꝑ electionẽ gĩs
saluȩ facte sunt. Si autem gr̃a iam
non ex oꝑib. Aalioquin gr̃a iam non
est gr̃a. Q connectens illa que iamsu¬
pra interposui. quid gͦ. & huic intͣ¬
rogationi respondens. quod querebat
inquit isrł hoc non est consecutus e¬
lectio autem consecuta est ceteri uͦ
excecati sunt. In hac electione ꝙ in hi

Expanded text:
d repulit Deus plebem suam? Absit; nam et ego Israelita sum, ex semine Abraham, tribu Benjamin. Tanquam diceret: Nam et ego ex ipsa plebe sum. Deinde addidit, unde nunc agimus: non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Atque ut ostenderet, Dei gratia fuisse relictas reliquias, non meritis operum eorum, seculus adjunxit: An nescitis in Helia quod dicit Scriptura, quemadmodum inter, ellat Deum adresponsum divinum? Reliqui mihi septem millia virorum, qui non curvaverunt genua ante Baal. Non enim ait, relicta sunt mihi, aut reliquerunt se mihi, sed reliqui mihi. Sic ergo, inquit, et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae salvae  factae sunt. Si autem gratia, jam non ex operibus, alioquin gratia jam non est gratia. Et connectens illa, quae jam supra interposui: Quid ergo? Et huic interrogationi respondens: quod quaerebat, inquit, Israel, hoc non est consecutus, electio autem consecuta est, ceteri vero excaecati sunt. In hac ergo electione, et in his
Abbreviated transcription (Latin):
quod ait extendi manus meas cru¬
cis patibulum intellexerimꝰ. quomoda
intellecturi sumꝰ tota die d Numquo
tota dic pependit in ligno. cum &e nox
ad totum diem pertineat᷑. Si autem
hoc loco diem uoluit intelligi. qui p̃t
noctem dies appellari solet. etiam talis
dici quando crurisicus est iam pars
prima & non parua transicrat. Si an¬
tem diem pro temꝑe positum uelmꝰ
accipere. maxime quia hoc nomen gi¬
nerc feminino posuit. quod in latiuo
eloquio non nisi tempus significart i¬
die manus extendit in cruce÷ Iam
si totum ꝓ parte accipiendum ẽẽ di¬
camus. quia isto genere locutionis it
etiam sc̃a scͥptura consueuit non mͥ
occurrit exemplum. totum pro past
etiam tunc posse accipi. quando ipĩ
uerbum addditur. & dicit᷑ totum. Na
ꝙ in eo quod dixit dñs in eugł̃o sic al¬
siltus hominis incorde t̾re tribus au¬
bis & trib noctib: id̃o totum prope¬
te non insolent̃ accipitur. quia nol
ait totis tribus diebus & totis itibus

Expanded text:
quod ait, «Expandi manus meas,» crucis patibulum intellexerimus; quomodo intellecturi sumus, «Tota die?» Numquid tota die pependit in ligno, cum et nox ad totum diem pertineat? Si autem hoc loco diem voluit intelligi, qui praeter noctem dies appellari solet; etiam talis diei, quando crucifixus est, jam pars prima et non parva transierat. Si autem diem pro tempore positum velimus accipere maxime quia hoc nomen genere feminino posuit, quod in latino eloquio nonnisi tempus significare sdie manus extendit in cruce? Porro si totum pro parte accipiendum esse dicamus, quia isto genere locutionis uti etiam sancta Scriptura consuevit; non mihi occurrit exemplum, totum pro parte etiam tunc posse accipi, quando ipsum verbum additur et dicitur totum. Nam et in eo quod dixit Dominus in Filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus» ; ideo totum pro parte non insolenter accipitur, quia non ait, Totis tribus diebus et totis tribus
Abbreviated transcription (Latin):
ista dicebat  Cccł̾ia quippe tunc as¬
sumetur in gła. quando dicet᷑. Heni¬
te bñdicti patris mei ꝑcipite regnũ.
& tamen tamqͣ factum fuiset est dic̃
tum. quod ceito sciebatur futurum.
Mu  Itominus mirandum: quod
etiam uerbis presentis temꝑis usus. ẽ.
in co quod illum idemtidem dixisse
in uerbo ueritatis euuangłi. quod ad¬
uenit in uos sicut & in om̃i mundo
est tructificans. & crescens: quamus
eugłm nondum mundum tenebat
uniuersum. S fructificare illud in u¬
muerso mundo dixit & crescere. ut
ita significaret quousq fuisset fruc̃¬
tificando & crescendo uenturum.

Expanded text:
ista dicebat? Ecclesia quippe tunc asista dicebat? Ecclesia quippe tunc assumetur in gloria, quando dicetur, Venite. benedicti patris mei. percipite regnum; et tamen, tamquam factum fuisset, dictum est, quod certo sciebatur futurum. Multo minus mirandum est, quod etiam uerbis praesentis: temporis usus est in eo, quod illum identidem dixisse in uerbo ueritatis euangelii quod peruenit in uos, sicut in omni mundo est fructificans et crescens, quamuis euangelium nondum mundum tenebat uniuersum; sed fructificare illud in uniuerso mundo dixit et crescere, ut ita significaret, quousque fuisset fructificando et crescendo uenturum.
Abbreviated transcription (Latin):
Quod autem qdixit apłs. numqͥd non
audierunt. in omnem terram cruuit
sonus eorum & in sines cebis terrȩ uer¬
ba corum. quamuis locutus fit prete¬
riti temꝑis uerbis tamen quod futu¬
rum fuerat dixit. non quod iam faẽ¬
tum atq completum sicut & ipse ꝓ¬
ph̃a quo usus est teste nonait. in om¬
nem terram exiturus est. s xxiit inqͥt
somis corum. Quod utiq nondum e¬
rat factum quale est eciam illua. fõ¬
derunt manus meas & pedes. quod
tam longe postea factum nouimus. S
ne istas ꝓpħicas tantum locutiones ñ
ꝙ apłicas fuisse credamus. nonne ide
ipse apłs aite Que est eccła di inui.
columpna & firmamentum uerita¬
tis sine dubio magnum ẽ pietatis sa¬
cramentũ. quod manisestatum.ẽ. ĩ car¬
ne uistificatum. ẽ. in sp̃u. apparuit an¬
in mundo. assumptum c̃ in gła. Nem¬
pe manisestum est hoc quod in extremo
posuit etiam nunc nondum eẽ com¬
pletum. quantomagis tunc quando

Expanded text:
Quod autem dixit apostolus: Numquid non Quod autem dixit apostolus: Numquid non audierunt? \'in omnem terram exiit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum\', quamuis locutus sit praeteriti temporis uerbis, tamen, quod futurum fuerat, dixit, non quod iam factum atque completum, sicut ipse propheta, quo usus est teste, non ait \'in omnem terram exiturus\', sed: Exiit. inquit, sonus eorum. quod utique nondum erat factum: quale est etiam illud: Foderunt manus meas et pedes, quod tam longe postea factum nouimus. sed ne istas propheticas tantum locutiones non et apostolicas fuisse credamus. nonne idem ipse apostolus ait: Quae est ecclesia dei uiui, columna et firmamentum ueritatis. et sine dubio magnum est pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, iustificatum est in spiritu, apparuit anin mundo, assumptum est in gloria ? Nempe manifestum est hoc, quod in extremo posuit, etiam nunc nondum esse completum; quanto magis tunc quando
Abbreviated transcription (Latin):
completa. quando adhuc usq sunt gen¬
tes quod certissimum est nobis. in quibꝰ
modo cepit. & in quib nondum ꝯpit
impleri: Non itaq sic dictum est apłis
eritis michi testes in ihrłm & in tota
iudea & samaria & usq adultim̃ tr̃x̧:¬
m tamꝗͣ ipsi soli quibꝰ tunc loquebatur
totum mumus fuerant impleturi. Sed
sicut eu uidct᷑ dixisse quod dixit. ecce
uobiscum sum usq ad consummationẽ
scłi: quod tamen cum uniuerse ȩccłiȩ
ꝓmisisse. quȩ aliis morientib aliis na¬
scentib hic usq in scł̃i consummatio¬
nem futura est quis non intelligat
Sicut eis & ilud ait. quod adeos
om̃ino non ꝑtineat. & tamen sic dictũ
est. tamꝗͣ ad solos. etiam pcitineret.
Cum uideritis hȩc omĩa. scitote cuia
ꝓpe est in ianuis. Ad quos enum hoc
ꝑtinet. nisi ad eos qui in carne tunc
erunt cum om̃ia complebunt᷑: qͣnto
magis illud quod ex magna parte per
eos agendum fuit. quamius & poste¬
ris corum eadem actio seruaretur.

Expanded text:
completa, quando adhuc usque sunt gentes, quod certissimum est nobis. in quibus modo coepit et in quibus nondum coepit impleri? non itaque sic dictum est apostolis: Eritis mihi testes in Hierusalem et in tota Iudaea et Samaria et usque ad extrmquam ipsi soli, quibus tunc loquebatur, tantum munus fuerint impleturi, sed sicut eis solis uidetur dixisse, quod dixit: Ecce ego uobiscum sum usque in consummationem saeculi, quod tamen eum uniuersae ecclesiae promisisse, quae aliis morientibu:aliis nascentibus hic usque in saeculi consummationem futura est, quis non intellegat? sicut eis et illud ait. quod ad eos omnino non pertinet et tamen sic dictum est, tamquam ad solos etiam pertineret: Cum uideritis haec omnia. scitote, quia prope est in ianuis; ad quos enim hoc pertinet nisi ad eos, qui in carne tunc erunt, cum omnia complebuntur? quanto magis illud, quod ex magna parte per eos agendum fuit, quamuis et posteris eorum eadem actio seruaretur!
Abbreviated transcription (Latin):
cis. Delectat te: & liber es. Noli time¬
re penam. s ama iustitiam. Nondũ
potes amare iustitiam. time uel penã
ut ꝑuenias ad amandã iustitiam. Er¬
go iam ille ex parte suꝑiore liberum
se eẽ sentiebat. Unde dicebat. Conde¬
lector enim legi di scãm interiorẽ ho¬
minem. Delectat me lex. delectat me
quod iubet lex. delectat me ip̃sa iusti¬
tia. Uideo autem aliam legem in m¬
bris meis. Hȩc que remansit infir¬
mitas. Repugnantem legi m̃tis mee
& captiuantem me in lege peccati qͦ
est in menbris meis. Ex hac parte
sentit captiuitatem: ubi non est mm¬
pleta iustitia. Nam ubi condelecta¬
tur legi dei. non captumiꝰ. s legis ann¬
cus est. Q ideo liber. quod amncͦ. O
ergo ex eo quod restat. Quid nisi ad¬
filius liberauerit: tunc uere liberi
eritis. Deniq & ipse qui loquebatur.¬

Expanded text:
cis; delectet et liber es. Noli timecis; delectet et liber es. Noli timere poenam, sed ama justitiam. Nondum potes amare justitiam? vel time poenam, ut pervenias ad amandam justitiam. Ergo ille jam ex parte superiore liberum se sentiebat, unde dicebat: « Condelector legi Dei secundum interiorem hominem. Delectat me lex, delectat me quod jubet lex, delectat me ipsa justitia. Video autem aliam legem in membris meis: haec est quae remansit infirmitas: repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Ex hac parte sentit captivitatem, ubi non est impleta justitia: nam ubi condelectatur legi Dei, non captivus, sed legis amicus est; et ideo liber, quod amicus. Quid ergo ex eo quod restat? Quid, nisi reFilius liberaverit, tunc vere liberi eritis
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃s aduersus carnem. ut non ea qͣͤ
uultis faciatis. Ex parte libertas: ex
parte seruitus. Nondum tota. ñdũ
pura. nondum plena libertas. quia
nondum et̾nitas. Habemus enim
ex parte infirmitatem. ex parte acce¬
prnus libertatem. Quicquid pecca¬
tum est a nobis antea. deletum est
in baptismo. Numquid quia deleta
est tota inquitas. nulla remansit i¬
inquitas. Si non remansisset sine pec¬
cato hic iuueremus. Quis autem au¬
deat hoc dicere nisi suꝑbus:ͥ nsi misc¬
ricordia lib̾atoris indignus: nisi qui se¬
ipsum uult decipere. & in quo ueri-¬
tas non est. Ergo ex eo quod reman¬
sit aliquid infirmitatis audco dicere
ex qua parte seruimus deo liberi sumꝰ.
ex qua parte seruimus legi peccati ser¬
ui sumus adhuc. Unde dicit apłs.¬
Condelector legi dei scdm̃ interiorẽm
hommnem. Ecce unde liberi. unde
condelectam᷑ legi d̾̃i. Libertas enim de¬
lectat. Nam quamdiu timore facis qd̵
iustum est. non te d̾s delectat. Quam¬
diu non te delectat: adhuc seruis fa¬

Expanded text:
s adversus carnem, ut non ea quae vultis illa faciatis. » Ex parte libertas, ex parte servitus: nondum tota, nondum pura, nondum plena libertas, quia nondum aeternitas. Habemus enim ex parte infirmitatem, ex parte accepimus libertatem. Quidquid peccatum est a nobis, antea deletum est in Baptismo. Numquid quia deleta est tota iniquitas, nulla remansit infirmitas? Si non remansisset, sine peccato hic viveremus. Quis autem audeat hoc dicere nisi superbus, nisi misericordia liberatoris indignus, nisi qui seipsum vult decipere, et in quo veritas non est? Ergo ex eo quod remansit aliquid infirmitatis, audeo dicere, ex qua parte servimus Deo, liberi sumus: ex qua parte servimus legi peccati, adhuc servi sumus. Unde dicit Aposinquit, legi Dei secundum interiorem hominem. » Ecce unde liberi, inde delectamur lege Dei. Libertas enim delectat. Nam quandiu timore facis quod justum est, non te Deus delectat. Quandiu te non delectat, adhuc servus fa