comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tolerans fratrũ: in genuscensq de iniqͥtatib maloꝵ. siue eoꝵ qͥ intra ȩccłam
siue eoꝵ qͥ extra eccłam st̃ constituti: dñicis ut dixi lucris seꝑ erat gaudens.
exposita ad ȩdificationẽ sc̃oꝵ eccłȩ filioꝵ: ut ea om̃ia uix qͥsquã studi¬
osoc ꝑlegere & nosse suffitiat. Ueruitam̃ ne ueritate uerbi auidissimos
in aliquo fraudare uideam̃ : statui dõ p̃stante. in huius opusculi fine. &iã
eordẽ libroꝵ tractatuũ & epłarũ indiculũ adiungere : quo lecto qͥ
magis dĩ ueritatẽ quã tẽporales amant duntias. sibi qͥsq. qđ uoluerit
ad legendũ eligat : & id ad describendũ uł de bibliotheca ipponiensis
eccłȩ petat ubi em̃datiora exẽplaria forte potuerint inueniri : uel
unde uolierit inqͥrat. & inuenta describat. & habeat : & petendi ad

Expanded text:
tolerans fratrum, ingemiscensque de iniquitatibus malorum, sive eorum qui intra Ecclesiam, tolerans fratrum, ingemiscensque de iniquitatibus malorum, sive eorum qui intra Ecclesiam, sive eorum qui extra Ecclesiam sunt constituti, dominicis, ut dixi, lucris semper gaudens,  ut ea omnia vix quisquam studiosorum perlegere et nosse sufficiat. Verumtamen ne veritatis verbi avidissimos in aliquo fraudare videamur, statui, Deo praestante, in hujus opusculi fine etiam eorumdem librorum, tractatuum, et epistolarum indiculum adjungere: quo lecto qui magis Dei veritatem quam temporales amant divitias, sibi quisque quod voluerit ad legendum et cognoscendum eligat, et id ad describendum, vel de bibliotheca Hipponensis Ecclesiae petat, ubi emendatiora exemplaria forte poterunt inveniri, vel unde valuerit inquirat, et inventa describat et habeat, et pet
Abbreviated transcription (Latin):
&iã pussimus imperator honorius audiens ac sequens : suis eos iegib dap¬
nandos & int̾ hereticos haberi debere constituit. Unde ñ nulli ex eis.
ad sc̃ȩ matris eccłȩ gremiũ unde resilierunt. redierunt. & adhuc alu
redeunt : in notescente & p̃ualesceute adu̾sus illũ de testabilẽ errorẽ. recti
fidei ueritate. Et erat ille memorabilis uir aUGUT INOS. pcipuũ dn̾ici
corporis m̃brũ circa uniu̾salis eccłȩ utilitates sollicitus sẽꝑ ac ꝑuigil: &
sibi ꝓuenissa : pͥus qͥdẽ in ipponiensi ȩccła & regione eui maxime p̃sidebut
untate ic pace ꝑfecta : deinde in aluis a fricȩ partib siue ꝑsema ipsũ
siue ꝑ alios .x. quos ipse dederat sacerdotes pullulasse. & multiplicatã fuisse
dñi excłam p̃uidens illosq manicheos. donatistas. pelagianistas & paganos
ex magna parte defecisse. & eccłȩ dĩ sotiatos ẽẽ congaudens. Profectib

Expanded text:
etiam piissimus imperator Honorius audiens ac sequens, suis eos legibus dametiam piissimus imperator Honorius audiens ac sequens, suis eos legibus damnatos, inter haereticos haberi debere constituit. Unde nonnulli ex eis ad sanctae matris Ecclesiae gremium, unde resilierant, redierunt, et adhuc alii redeunt, innotescente et praevalescente adversus illum detestabilem errorem rectae fidei veritate. Et erat ille memorabilis vir, praecipuum dominici corporis membrum, circa universalis Ecclesiae utilitatem sollicitus sprovenisset, prius quidem in Hipponensi Ecclesia et regione, cui maxime praesidebat, unitate ac pace perfecta; deinde in aliis Africae partibus, sive per se ipsum, sive per alios, et quos ipse dederat sacerdotes, pullulasse, et multiplicatam fuisse Domini Ecclesiam pervidens, illosque Manichaeos, Donatistas, Pelagianistas, et Paganos ex magna parte defecisse, et Ecclesiae Dei sociatos esse congaudens: profectibus
Abbreviated transcription (Latin):
additis supplem̃tis quȩ in tẽpoere conlationis augusto. inferri & scribi
minime potuerunt. Id enĩ egerat nequitia hominis: ut sua nouissima
ꝑsecutione multũ longissima. totũ qđ remanserat diei spatiũ. occupar&.
callidos. arte magis subtili & noxia & scribentes & ubicũq poterant
publice & ꝑ dom̃os loquentes ꝑ annos ferme decẽ elaborabat. libroꝵ
Et qm̃ idem ꝑuersi sedi apłicę. ꝑ suã anibitionẽ. eandẽ ꝑfidiã ꝑsuadere
sore ꝑsua deret᷑: quã illa secta. a fide catholica. &. ab ominanda & dãpnanda
fuissa. It illi tantȩ sedis antistites. suis diu̾sis tẽporib eosdẽ notantes
atq am̃bris eccłȩ p̃cidentes. datis litteris . & africanis & occidentis & ori¬
entib partib ad eocłas. eos anathematixandos. & deuitandos. ab onũb
catholicis censuerunt. Et tale de illis eccłȩ dĩ catholicę ꝓlatũ iudiciũ.

Expanded text:
additis supplementis, quae in tempore collationis angusto cuncta inferri et scribi additis supplementis, quae in tempore collationis angusto cuncta inferri et scribi minime potuerunt. Id enim egerat nequitia hominis, ut sua novissima prosecutione multo longissima, totum quod remanserat diei spatium occuparet. callidos, arte magis subtili et noxia scribentes, et ubicumque poterant publice et per domos loquentes, per annos ferme decem laboravit , librorum Et quoniam iidem perversi Sedi apostolicae per suam ambitionem eamdem perfidiam persuadere sori persuaderetur, quam illa secta a fide catholica et abominanda et damnanda fuisset. At illi tantae sedis antistites, suis diversis temporibus eosdem notantes, atque a membris Ecclesiae praecidentes, datis litteris et ad Africanas Occidentis, et ad Orientis partis Ecclesias, eos anathemandos et devitandos ab omnibus Catholicis censuerunt. Et tale de illis Ecclesiae Dei catholicae prolatum judicium,
Abbreviated transcription (Latin):
contra hereticos datis omissis nominib conferentiũ : & in eis litteris.
qiueꝗd in partes dictũ. uł gestũ fuerat. fidelit̾ intimauit: adquę si
negarent᷑ ꝓbanda. magnã testiũ habens copiã. clarissimos scilic& atq
honoralules qͥ tunc. aderant uiros Itq. ille hereticus. ad duo sibi di¬
recta seripta. unũ uix reddidit rescriptũ: in quo magis in uiriã facere
Quȩ si studiosi diligent᷑ legere curauerint᷑. ꝓcul dubio iudicabunt. uł qͥd
callida & inrationabilis heresis ad seducendũ &. decipiendũ ꝓfiteat᷑. uł
qͥd ȩccła catholica. de diuina teneat. & p̾dic& trinitate. Sed qm̃ ille
hereticus de ippone rediit karthaginẽ. de sua conlatione iactauit: &¬
multa m̃titus ÷. Qui utiq ñ facile adiumȩ legis ignaris examinari &
totius conlationis de singulis obiectis & responsis facta ÷ recapitulatio: &
quã nichil illi obiectis referre. potuerit. nichilominus demonstratũ ÷

Expanded text:
opter illius metum omissis nominibus conferentium; et in eis litteris quidquid inter partes dictum vel gestum fuerat, fideliter intimavit: ad ea, si negarentur, probanda magnam testium habens copiam, clarissimos scilicet atque honorabiles, qui tunc aderant, viros. Atque ille ad duo sibi directa scripta, unum vix reddidit rescriptum, in quo magis injuriam facere, Quae si studiosi diligenter legere curaverint, procul dubio indagabunt, vel quid callida et irrationabilis haeresis ad seducendum et decipiendum profiteatur, vel quid Ecclesia catholica de divina teneat et praedicet Trinitate. Sed quoniam ille haereticus de Hippone rediens ad Carthaginem, de sua multa in collatet mentitus est; quae utique non facile a divinae legis ignaris examinari et totius collationis de singulis objectis et responsis facta est recapitulatio, et quam nihil ille objectis referre potuerit, nihilominus demonstratum est,
Abbreviated transcription (Latin):
scłaria igit᷑ iuditia si habueritis int̾ uus. eos qͥ contẽptibiles st̃ in ȩccła
hos conlocate. ad reuerentiã uobs ioquor. sio ñ ÷. int̾ uos qͥs quã s. piens
fideles : intellatus ergo a xp̃unis. uł acuiusq. secte hominib causas
audiebat. diligent᷑ accine. cuus quã sententiã ante oculos habens
dicendo semalle int᷑ in cognitos quã int̾ cognitos amicos causas audire:
eo qđ de incognitis ꝓ qͦ arbitra ęqͥtate iudicaret᷑. iniquũ possit inqͥri
de auucis uͦ unus essa contra quẽ sengentia ꝓferret᷑. ꝑditurus: & eas¬
aliꝗdo isq in horã refectionis. aliꝗdo autẽ tota die ieuinans. semꝑꝑ
tam̃ noscetat x driiebat : intendens in eis xp̃ianoꝵ mom̃ta aninoꝵ
quantũ isq. uł in fide bonisq morib ꝓficera. uł ab ins deficera:
atq eo ꝑris reruꝰ oportunitatib diuinȩͤ legis uernatẽ partes docebut

Expanded text:
aria igitur judicia si habueritis, inquit, eos qui contemptibiles sunt in Ecclesia, hos collocate. Ad reverentiam vobis dico: sic non est inter vos quisquam sapiens infideles : interpellatus ergo a Christianis, vel a cujusque sectae hominibus, causas audiebat diligenter ac pie cujusdam sententiam ante oculos habens, dicentis se malle inter incognitos, quam inter amicos causas audire: eo quod de incognitis, pro quo arbitra aequitate judicaretur, amicum posset acquirere; de amicis vero unum essdo usque ad horam refectionis, aliquando autem tota die jejunans, semper tamen noscebat et dirimebat: intendens in eis christianorum momenta animorum, quantum quisque vel in fide bonisque moribus proficeret, vel ab iis deficeret; atque compertis rerum opportunitatibus, divinae legis veritatem par
Abbreviated transcription (Latin):
lig̃nea. & marmorea fuerunt: ñ tã necessitatis in opia. quã ꝓposito uo¬
untatis. Hospitalitatẽ qͥdẽ sẽꝑ exhibuit : & in ipsa m̃sa magis lee
Quisqͥs amat dictis. absentũ rodere uita: hanc mensã. indignam
sese abstinere debere ammonebat. Nã & quosdã suos familiarissimos
co epos. illius scripturę oblitos. & contra eã loquentes. tã asꝑe abꝗ do
rep̃hendit cõmotus : ut dicer&. aut delendos ẽẽ illos de m̃sa uersus:
aut se de media refexhone ad suũ cubiculũ surrecturũ. Qđ ego
& alii qͥ illi m̃se int̾fuimus exꝑtisumus. Pauperũ uero sẽꝑ memor

Expanded text:
lignea, vel marmorea fuerunt: non tamen necessitatis inopia, sed proposito volignea, vel marmorea fuerunt: non tamen necessitatis inopia, sed proposito voluntatis. Sed et hospitalitatem semper exhibuit. Et in ip‘Quisquis amat dictis absentum rodere uitam hanc mensam indignam sese abstinere debere admonebat. Nam et quosdam suos familiarissimos coepiscopos illius scripturae oblitos, et contra eam loquentes, tam aspere aliquando reprehendit, commotus ut diceret, aut delendos esse illos de mensa versus, aut se de media refectione ad suum cubiculum surrecturum. Quod ego et alii, qui illi mensae interfuimus, experti sumus. CAPUissimos
Abbreviated transcription (Latin):
pitur : scificat᷑ enĩ ꝑ uerbũ dĩ & orationẽ: & ut idem aUGOSUINOS
sc̃s. in suis confessionũ ubris posuit dicens. ñ ego inmunditiã obsonii
timeo sed in munditiã cupiditatis : scio enĩ noẽ. om̃e carnis genus¬
qđ cibo essae usui manducare ꝑmissũ: heliã quoq cibo carñis re¬
fectũ : iohanne mirabili abstinentia p̾ditũ. animalib hoc ÷ locustis
in escã cȩdentib ñ fuisse pollutũ : & scio es. lenticulȩ concupiscemia
deceptũ : & dauid ꝓpt̾ aquȩ desideriũ. a se ipso rep̾hensũ: & regẽ
nr̃m. ñ de carne. sed depane. tẽptatũ: idõq & popłs in heremo. ñ qr
carnes desiderauit. sed qr escȩ desiderio adũsus dm̃ murmurauit: meru
scribentis ac dicentis: noli ad huc aquã bibere. sed uino modico utere.
ꝓpt᷑ stomachũ .&. frequentas tuas infirmitates. Coclearib tantum
argenteis utebat᷑ : cȩtera uero uasa. qͥb m̾se inferebant᷑ cibi. testea uł

Expanded text:
pitur; sanctificatur enim per verbum Dei et orationem . Et, ut idem Augustinus sanctus in suis Confessionum libris posuit, dicens: Non ego immunditiam obsonii timeo, sed immunditiam cupiditatis. Scio Noe omne genus carnis quod cibo esset usui, manducare permissum; Etiam cibo carnis refectum; Joannem mirabili abstinentia praeditum, animalibus, hoc est locustis, in escam cedentibus non fuisse pollutum. Scio et Esau lenticulae concupiscentia deceptum et Dauid propter aquae desiderium a se ipso reprehensum et regem nostrum non de carne, sed de pane temtatum. ideoque et populus in heremo non quia carnes desiderauit, sed quia escae desiderio aduersus dominum murmurauit meruit scribentis, ac dicentis: Noli usque adhuc aquam bibere, sed vino modico utere propter stomachum et frequentes tuas infirmitates . Cochlearibus tantum argenteis utens, caetera vasa quibus mensae inferebantur cibi, vel testea, vel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsuus pene oñis ȩccłas in auditũ hominũ genus. ꝑuersũ ac uuolentũ
udut su ꝓfessione continentiũ ambulantes qui cireiliones diceb ang¬
res erant᷑ iningenti numero & turbis ꝑ om̃s fere afrcanas menene
constitiiti: qui maus imbuti doc torib auaatia. supbia. d teme eus
inlierta: neo suis nec alienis aliꝗdo parcebant. eonttra iussasq: in causo
intcedentes hominib : & nisi obȩdissent dãpnis grauisinas & cedib¬
iteebaret. Poant arman diuersis telis. bachantes ꝑ agros dũ laeibr.¬

Expanded text:
ne omnes Ecclesias inauditum hominum genus perversum ac violentum, velut sub professione continentium ambulantes, qui Circumcelliones dicebantur. Et erant in ingenti numero et turbis per omnes pene Africanas regiones constituti. Qui malis imbuti doctoribus, audacia superba et temeritate illicita, nec suis, nec alienis aliquando parcebant, contra jus fasque incautis interdicentes hominibus: et nisi obedissent, damnis gravissimis et caedibus afficiebant, armati diversis telis, bacchantes per agros villa
Abbreviated transcription (Latin):
unũ cõdicẽ fecit: ut qͥ uell&e. leger&. atq in co uł quã obediens dõ. inobedensq
esse agnoscer& : & hoc opus uoluit speculũ appellari. Uerũ breui consequenti
tẽꝑe: diuma uoluntate & potestate ꝓuenit. ut manus ingens diuersis telis ar¬
mata & bellis exercitata. in maniũ hostiũ uuandaloꝵ & alanore. aliarũq eleuiss¬
sarũ ꝑsonarũ. ex ispaniȩ partib transmarinis. nauib a fricȩ influxissa & inruissa:
uniu̾saq ꝑ loca mauritaniarũ. &iã ad alias nrãs transiens ꝓuintias & regiones.
om̃i seuens a trocitate. & erudelitate. cuncta quȩ potuit. spoliatione. cȩdibus
diu̾sisq. torm̃tis incendiis qͦq aluisq innumerabilib infandis malis depopulata
÷ : nulu sexiu. nulli parcens ȩtati: nec ipsis dĩ sacerdotib uł ministris: nec ipsis
ȩccłarũ ornam̃tis. siue instrum̃tis. uł edifitiis. Et hant ferocissimã hostiũ gras¬
sationẽ & uastationẽ ille homo dĩ aQUETINOS. & factã fuisse & fieri. ñ ut

Expanded text:
it; ut qui vellet legeret, atque in eo vel quam obediens Deo inobediensve esset, agnosceret: et hoc opus voluit Speculum appellari. Verum brevi consequenti tempore divina voluntate et potestate provenit, ut manus ingens diversis telis armata et bellis exercitata, immanium hostium Vandalorum et Alanorum commisarum personas, ex Hispaniae partibus transmarinis, navibus Africae influxisset et irruisset: universaque per loca Mauritaniarum etiam ad alias nostras transiens provincias et regiones, omni saeviens crudelitate et atrocitate, cuncta quae potuit, exspoliatione, caedibus, diversisque tormentis, incendiis, aliisque innumerabilibus et infandis malis depopulata est; nulli sexui, nulli parcens aetati, nec ipsis Dei sacerdotibus vel ministris, nec ipsis ecclesiarum ornamentis seu instrumentis vel aedificiis. Et hanc ferocissimam hostium grassationem et vas
Abbreviated transcription (Latin):
sui propositi intentione. minime defecerunt: GUPLICIT EUISTOLA¬
ane ille sc̃s. in uita sua ꝓlexa. ꝓ utilitate ac felicrtate sc̃ȩ eccłȩ diuininis
digna. & conpetenti pęnitentia. exire de corpore ñ debere: qđ & ipse
fetit ultim qua defunctus ÷ egritudine. Nã sibi iusserat psalmos dauiticos.
o st̃ paucassuni de pęnitentia. scribi: ipsosq quat̾niones iacens in lecto contͣ
irietẽ positos. dieb suȩ infirmitatis intuebat᷑ & legebat : & ubertĩ ac
git̃ flebat. Et ne intentio eius a qͦ quã inpediret᷑. ante dies ferme decẽ
uũ exir& de corꝑe a nobis postulauit p̾sentib ne qͥs ad eũ ingrederet᷑. nisi
ins tantũ horis. quib medici ad inspitiendũ intrabant: uł cũ ei refectio
inferret᷑. Et ita obseruatũ. & factũ ÷. Qui om̃i ilo tẽpore. orariom u cabat
erdũ di usq add ipsa sua extremã egrtudine. in p̃t̾misse arberit ineetoumĩ. sana

Expanded text:
sui propositi intentione minime defecerunt. CCXXIX. DOsui propositi intentione minime defecerunt. CCXXIX. DOane ille sanctus in vita sua prolixa pro utilitate ac felicitate sanctae Ecclesiae cathodigna et competenti poenitentia exire de corpore non debere. Quod et ipse fecit, ultima qua defunctus est aegritudine: nam sibi jusserat Psalmos Davidicos, qui sunt paucissimi de poenitentia, scribi, ipsosque quaterniones jacens in lecto contra parietem positos diebus suae infirmitatis intuebatur, et legebat, et jugiter ac ubertim flebat: et ne intentio ejus a quoquam impediretur, ante dies ferme decem quam exiret de corpore, a nobis postulavit praesentibus, ne quis ad eum ingrederetur, nisi iis tantum horis, quibus medici ad inspiciendum intrarent, vel cum ei refectio inferretur. Et ita observatum ac factum est: et omni illo tempore orationi vacabat. Verbum Dei usque ad ipsam suam extremam aegritu
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ ad finienda sed ad mutanda pericula : ꝓculdubio isti deserendi ñ st̃. ministerio
xp̃iano. Siautẽ hoc audito. abire maluerint. nec illis manẽdũ ÷ qͥ ꝓpt̃ illos
manebant : qr ibi iã ñ st̃ ꝓpt̃ qͦs manere adhuc debeant. Quicũq. igit᷑ isto
modo fugit. ut eccłȩ necessariũ ministeriũ illo fugiente ñ desit : facit qđ
qm non ÷ ei cura de ouib. Hȩc tibi. qr me consuluisti. fr̃ dilectissime
qua existimaui ueritate & certa caritate rescripsi : sed ne meliorẽ si inue¬
neris sequaris sententiã. ñ p̃scripsi. Melius tam̃ qđ in his periculis faciamꝰ
nuenire ñ possumus. quã orationes ad dñm dm̃ nr̃m fundamus ut misereat᷑
nostri : qđ ipsũ. ut scilic& excłas ñ desererent dĩ dono. ñ nulli prudentes
scĩ uiri. & uelle & facere meruerunt : & int̾ dentes obtrectantiũ. a

Expanded text:
et non ad finienda sed ad mutanda pericula\', procul dubio isti deserendi non sunt ministerio et non ad finienda sed ad mutanda pericula\', procul dubio isti deserendi non sunt ministerio Christiano. si autem hoc audito abire maluerint, nec illis manendum, qui propter illos manebant, quia ibi iam non sunt, propter quos manere adhuc debeant. Quicumque igitur isto modo fugit, ut ecclesiae necessarium ministerium illo fugiente non desit, facit, quod quoniam non est ei cura de ouibus. haec tibi. quia me consuluisti, frater dilectissime, qua existimaui ueritate et certa caritate, rescripsi; sed ne meliorem, si inueneris, sequaris sententiam, non praescripsi. melius tamen, quod in his periculis faciamus, inuenire non possumus quam orationes ad dominum deum nostrum, ut misereatur nostri. quod ipsum, ut scilicet ecclesias non desererent, dei dono nonnulli prudentes et sancti uiri et uelle et facere meruerunt et inter dentes obtrectantium a
Abbreviated transcription (Latin):
arig uoc duscit om̃ib displic&. St̃ sane qͥ arbitrant᷑ epos & clericos ñ fug
entes in taib periciis. sed mancites facere urt plebes decipiant᷑ : cũ idõ ⁊on
fuguint quia manere suos p̃positos cernunt. Sed facile ÷ hanc rep̾hensionẽ
ut̃ inuidiã deuitare: alloquendo easdẽ plebes. atq dicendo. ñ uos decipiat qđ
de loco isto ñ fugimus : ñ enĩ ꝓpt̾ nos. sed ꝓpt̾ uos potius hic manemus: ne uobis
gere uolueritis : & nos ab istis qͥb tenem᷑ uinculis. soluitis. Qđ tuno puto ẽẽ
dicendũ : quando uere uidet᷑ utile ẽẽ. ad loca tutiora migrare. Quo audito.
si uł om̃s uł aliqͥ dixerint. in illius potestate sumus. cuius irã nullus quocũq
uadat euadit. & cuius miscłiã ubicũq sit potest inuenire : qͥ nusquã uult ire.
siue certis necessitatib inpeditus. siue laborare nolens ad incerta eundo suff ga

Expanded text:
etiam hoc dicit. omnibus displicet. Sunt sane. qui arbitrantur episcopos et clericosetiam hoc dicit. omnibus displicet. Sunt sane. qui arbitrantur episcopos et clericosientes in talibus periculis, sed manentes, facere ut plebes decipiantur, cum ideo non fugiunt, quia manere suos praepositos cernunt. Sed facile est hanc responsionem vel invidiam declinare, alloquendo easdem plebes, atque dicendo: Non vos decipiat, quod de loco isto non fugimus: non enim propter nos, sed propter vos potius hic manemus, ne vobis gere volueritis, et nos ab istis, quibus tenemur, vinculis solvistis. Quod tunc puto esse dicendum, quando vere videtur utile esse ad loca tutiora migrare. Quo audito, si vel omnes vel aliqui dixerint, In illius potuadit, euadit, cuius misericordiam. ubicumque sit, potest inuenire, qui nusquam uult ire siue certis necessitatibus impeditus siue laborare nolens ad incerta suffugia
Abbreviated transcription (Latin):
i qͥ meliores st̃ eligent ꝓfrib aniinas ponere oobi serueabuans ũgiendo
quore ionus utius uita: qͥ a minor consulendi &. gubernandi peortee
q tam̃ sipie sapiunt. contra dicent cis qͦs uident & uiuere poties opies seia¬
q iauã si suo d rimaute qua fugere. laõ sieut scriptũ Nicontra dicti omes sedar
quã homines iudicant : siue dignet᷑ ad pasionis fruc tũ uoeuese melor ssite
par ceren infismis siue istos facere ad mala ꝑferenda fortiores ce hiue unsio
monra lesr quosi fu t oste sortitio. Sed si facta fuerit. qͥs eã rephendere audebit
place faceseneuius facti ñ occurrit exẽplũ. nullus fugã faciatut eoob ac
masost efrus maxime intantis periculis necessariũ ac debetũ ñ desit. dlemo ae¬
cipist pso na sume uts si aliqua grã iudet᷑ excellere idõ se dicot uita & obino
fuga te digniorẽ. Quisqͥs autẽ hoc putat: nimiũ sibi placor. Qiusqͥs eut

Expanded text:
hi, qui meliores sunt, eligant pro fratribus animas ponere et hi seruabuntur fugiendo, hi, qui meliores sunt, eligant pro fratribus animas ponere et hi seruabuntur fugiendo, quorum est minus utilis uita, quia minor consulendi et gubernandi peritia; qui tamen, si pie sapiunt, contradicent eis, quos uident et uiuere potius oportere et magis mori malle quam fugere. ideo, sicut scriptum est, contradictiones sedaquam homines iudicat, siue dignetur ad passionis fructum uocare meliores et parcere infirmis siue istos facere ad mala perferenda fortiores et huic uitae minus usitata, si fiat ista sortitio; sed si facta fuerit, quis eam reprehendere audebit?placet facere, cuius facti non occurrit exemplum, nullius fuga faciat, ut ecclesiae ministerium maxime in tantis periculis necessarium ac debitum desit. nemo accipiat personam suam, ut, si aliqua gratia uidetur excellere, ideo se dicat uita et ob hoc fuga esse digniorem. quisquis enim hoc putat, nimium sibi placet; quisquis autem
Abbreviated transcription (Latin):
Incomuni autẽ picuio uitȩ huis. eur existimemus ubicũq fuerit hostils panc¬
carsus oñs clericos & ñ &iã om̃s iaicos eẽ morituros: ut simul finiant hanc
uitã : cui st̃ clerici necessarii: aut cur ñ speremus sicut aliqͦs iaicos sic atã
oerieos remansuros: a qͥb cis necessariũ ministeriũ ualeart hehibeis u drtiuie¬
ciepcos se ina nli ministros inde sit aisceptorio. qͥ eor mancen ue fugea om̃itũ¬
anqeo  sugiant oi morte oiniui deserat eccła : tale appe certam̃enierit
uiꝰ cos ubi trnq ferueant caritate & utriq placeant ea inane que
disceptatio si aut ñ poterit tminari. quantũ michi uidet᷑. q i ancoeie. dt
is cant sos te degendist. Quu enĩ dicerint se potius fugere. deb ereocan
tuimudi iuaebunt᷑. quia inminens malũ suotinere noluerunt : aut acoganties
quse di ugis q serudidi ensent. necessarios eccł ȩ iudicarunt: Deinde fortasis

Expanded text:
In communi autem periculo vitae hujus cur existimamus, ubicumque fuerit hostilis inIn communi autem periculo vitae hujus cur existimamus, ubicumque fuerit hostilis incursus, omnes clericos et non etiam omnes laicos esse morituros, ut simul finiant hanc vitam, cui sunt clerici necessarii? aut cur non speremus sicut laicos aliquos, sic etiam clericos remansuros, a quibus eis necessarium ministerium valeat exhiberi? 12. Quanquam, o si inter Dei ministros inde sit disceptatio, qui eorum maneant, ne fuga omniua! tale quippe certamen erit inter eos, ubi utrique ferueant caritate et utrique placeant caritati. quae disceptatio si aliter non potuerit terminari, quantum mihi uidetur, qui maneant et qui fugiant, sorte legendi sunt. qui enim dixerint se potius fugere debere, aut timidi uidebuntur, quia imminens malum sustinere noluerunt, aut adrogantes, quia se magis, qui seruandi essent, necessarios ecclesiae iudicarunt. deinde fortassis
Abbreviated transcription (Latin):
laici ñ quęrunt᷑ ad mortẽ. posst̃ occultare quo qͦmodo epõs & clericos suos.
sicut ille adiuuerit in cuius potestate. st̃ omĩa : qͥ potest & ñ fugientes ꝑ mira¬
bilẽ conseruare potentiã. Sed idõ quȩrimus. qͥd nos facere debeamus: ne in
om̃ib expectando diuina miracula. tẽptare dm̃ iudicem. Nonghdẽ talis eota
tepestas. quando laicoꝵ & clericoꝵ ÷ cõmune periculũ : sicut uinaui dud eon¬
mune pericilũ ÷ mercatoꝵ atq nautarũ. Uerũ absit ut tã parer pendened d ese
heco nauis nra. ut debcant cã naute: & maxime gubernator peridlitante. desẽ¬
reren aia sin scafã transiuiendo uł aeiã natandõ possint effugere. Qaubi eni
metumus ne nr̃a desertione pereant: ñ teꝑale mortẽ quȩ quandoq uentumus.
sed et nã quȩ potest si n caueat᷑ uenire & potest si caneat᷑ ꝯxiã ñ uenre met ummus

Expanded text:
laici non quaeruntur ad mortem, possunt occultare quoquo modo episcopos et clericos suos, laici non quaeruntur ad mortem, possunt occultare quoquo modo episcopos et clericos suos, sicut ille adiuuerit, in cuius potestate sunt omnia, qui potest et non fugientem per mirabilem conseruare potentiam. sed ideo quaerimus, quid nos facere debeamus. ne in omnibus expectando diuina miracula temptare dominum iudicemur. non quidem talis est ista tempestas, quando laicorum et clericorum est commune periculum, sicut in naui una commune periculum est mercatorum atque nautarum. uehaec navis nostra, ut debeant eam nautae, et maxime gubernator, periclitantem deserere, etiamsi in scapham transiliendo vel etiam natando possint effugere. Quibus enim metuimus ne nostra desertione pereant, non temporalem mortem, quae quandoque ventura est, sed aeternam, quae potest, si non caveatur, venire, et potest, si caveatur, etiam non venire, metuimus.
Abbreviated transcription (Latin):
inagisq fugiendo obsit exẽplo. quã uiuendo ꝓsit offitio. Nulla igit᷑ natione sic¬
fugiendũ ÷̃. Deniq sc̃s dauid ne se cõmittera periculis p̃lioꝵ & fortassis ex¬
tingueret᷑ sicut ibi dictũ ÷ lucerna israhel: a suis hoc petentib sũpsit : ñ ipse
p̃sũpsit.Auoquim. multos imitatores feciss& ignauiȩ: qͥ eũ crederent hoc
fecisse ñ consideratione ut ilitatis alioꝵ. sed suȩ ꝑturbatione formidinis. Oc currit
hic alia questio: quã contẽnere ñ debemus. Si enĩ hȩc ut ilitas negligenda ñ ÷.
ut aliqͥ ministri ꝓpterea fugiant inminente aliqua uastitate. ut seruentur
qͥ ministrent eis qͥ post illã cladẽ residui potuerint inueniri: qͥd fi& ubi om̃s
uidentur interituri. nisi aliqui fugiant: Quid: Sienĩ actenus sȩuiat illa
ꝑnities. ut solos ministros eccłȩ ꝑsequat᷑. quid dicimus : An relinquenda ÷
a ministris fugientib eccła: ne amorie. itib miserabilius relinquatur : Sed si

Expanded text:
fugiendi obsit exemplo, quam uiuendi prosit officio. nulla ratione faciendum est. denique sanctus Dauid, ne se committeret periculis proeliorum et fortassis extingueretur, sicut ibi dictum est, lucerna Israhel, a suis hoc petentibus sumpsit, non ipse praesumpsit; alioquin multos imitatores fecisset ignauiae, qui eum crederent hoc fecisse non consideratione utilitatis aliorum sed suae perturbatione formidinis. Occurrit aliquanto alia quaestio, quam contemnere non debemus. si enim haec utilitas neglegenda non est, ut aliqui ministri propterea fugiant imminente aliqua uastitate, ut seruentur, qui ministrent eis, quos post illam cladem residuos potuerint inuenire, quid fiet, ubi omnes uidentur interituri. nisi aliqui fugiant? quid? si enim hactenus saeuiat illa pernicies, ut solos ministros ecclesiae persequatur, quid dicam? an relinquenda est a ministris fugientibus ecclesia, ne a morientibus miserabilius relinquatur? sed si
Abbreviated transcription (Latin):
aiusqs intu &. finẽ cont̃ ineã consuetudinẽ ꝓcessise : qm̃ ñ eã rẽ t̾mitã
explieui quã ꝓposuerã: sed pendentẽ reliquerĩ : Cui refpentunos ortuosun
te plre inirtos fiuisse: scimus: es recognoscimus: At ule eredo urre orde aiquẽ¬
errantẽ in popło dñs ꝑ nr̃ãm oblationẽ & errorẽ. docere & esrare uolur
imenius mn anui st & nos. &. sermones nr̃i. Nã cũ ꝓpositȩ quȩstionis latemꝑ
tractarẽ. in aliud. sermonis excursu prexi : atq ita ñ clausa uł explicata ques¬
tone disputationẽ t̃minaui: magis adũsus manicheoꝵ errorẽ unde niehil
ascere decreuera disputans: quã de his quȩ adserere: ꝓposuorãie. porhec
nisi fallor erce aliadie: uł post uidiũ uenit qͥdã firmus nomien . guoluus

Expanded text:
initium et finem contra meam consuetudinem processisse, quoniam non eam rem terminatam explicuerim quam pro posueram, sed pendentem reliquerim? Cui respondimus. Ita nos in tempore miratos fuisse scimus et recognoscimus. At ille: Credo, ainem et errorem doceri et curari voluerit, in cujus manu sunt et nos et sermones nostri. Nam cum propositae quaestionis latebras pertractarem, in aliud sermonis excursu perrexi, atque ita non conclusa vel explicata quaestione, disputationem terminavi, magis adversum Manichaeorum errorem, unde nihil dicere decreveram, disputans, quam de iis quae asserere proposueram. Et post haec, nisi fallor, ecce alia die vel post biduum venit quidam Firmus nomine, negotiato
Abbreviated transcription (Latin):
abscondit : & paucis dieb succedentib absente adhuc uiro defungit᷑
Rediens autẽ postmodũ uir eius: inuenit cũ uxore mortua. & pe¬
cuniã fisci sibi celari Qua de re. ñ parũ tristis. simul reqͥsitapecunia
cũ &iã aprincipalib curiȩ supplitia ipsi medifarent᷑: fugiens ide m
eustasius uenit ad beatũ satyrũ & donatũ : & indicauit eĩs anglefatẽ
factũsit de pecunia fisci: qr uir tuuspea ab exa etoribialdess¬
fucit᷑ Quȩ mor de scpulchro respondit: In ingressu dormesiuffossa
latt pecunia. quã queritis : Recepta : igit᷑ pecunia liberato eustasio
ab unpositione calũpniȩ Uerũ recepro beato satyro eũ patuib
sius etus loco sacerdotiũ beatus donatus suscepit. Cũqr die quadõ
missas celebrasse popło. & de corꝑe xp̃i ac sangune ꝑsitis pople
uenerabilit rerrearet᷑. diaconus qdã nominẽ antimus tradebat¬

Expanded text:
abscondit, et paucis diebus succedentibus, absente adhuc viro, defungitur. abscondit, et paucis diebus succedentibus, absente adhuc viro, defungitur. Rediens autem postmodum vir ejus, invenit uxorem suam mortuam, et pecuniam fisci sibi celari. Qua de re non parum tristis, simul pro requisita pecunia, cum etiam a principibus curiae supplicia ipsi meditarentur, fugiens idem Eustasius, venit ad beatum Satyrum et Donatum, et indicavit eis anxietatem factum sit de pecunia fisci, quia vir tuus pro ea ab exactoribus valde affligitur. Quae mox de sepulcro respondit: In ingressu domus suffossa latet pecunia quam quaeritis. Recepta igitur est pecunia, liberato Eustasio ab impositione calumniae. Verum recepto beato Satyro cum patribus suis, ejus loco sacerdotium B. Donatus suscepit. Cumque die quadam missas celebrasset populo, et de corpore Christi ac sanguine ipsius populus venerabilit
Abbreviated transcription (Latin):
onatus ep̃c & martyr. nutritus ÷ a scõ pigmenio prbo. in
titulo beati pastoris: Fruditus ÷ ñ solũ in diuinis: uerũ & in
humanis litteris suffitientissime: Cũ quo & iulianus creuit.
& subdiaconus ordinatus reiecto post modũ gradu. in utilis factus
mancipauit : & sc̃os patrẽ & matrẽ doñati gladio occidit Do natusu
lector fuga petut aretiũ ciuitatẽ: & habitauit cũ holarino głosis¬
simo monacho seruiens dño c̃tinuis orationib & ieiuniis: Factũ ÷
uere cȩta. cũ unico filio suo herculd nomine cellã beati hylarini eũ
qͦbeatus uir habitabat reqͥrer& : quã fide  xp̃i instructã ad beatũ
sic deinceps catheciauit eã & baptrrauit tã ipsã ꝙ filiũ eius: & mox
oculos meos: Qđ factũ audiens apnianus : ñ niulto post. attulit filiũ
qͥdã eustasius rector tuscie & exactor fisci. dũ occupatus alicub
teneret᷑. suꝑ uenientib hostib uxor ipsius eufrasina. ꝑecuniã fisci

Expanded text:
opi et martyris. Qui nutritus a sancto Pigmento presbytero in titulo beati Pastoris, eruditus est non solum in divinis, verum etiam in humanis litteris sufficientissime. Cum quo et Julianus crevit, et subdiaconus ordinatus, rejecto postmodum gradu, inutilis apostatamancipavit, et sanctos patrem et matrem Donati gladio occidit. Donatus vero lector fuga petiit Arelium civitatem, et habitavit cum Hilarino religiosissimo monacho, serviens Domino continuis orationibus et jejuniis. Factum esvere caeca, cum unico filio suo, Herculio nomine, cellam beati Hilarini, cum quo beatus vir habitabat, requireret. Quam fide Christi instructam ad beatum sic deinde catechizavit eam et baptizavit, toculos meos. Quod factum audiens Apronianus, non multo post attulit filium post, vir quidam Eustasius, rector Tusciae, et exactor fisci, dum occupatus aliubi teneretur, supervenientibus hostibus, uxor ipsius Euphrosina pecuniam fisci
Abbreviated transcription (Latin):
latus ÷ & lãpadib circũ latera ad ustus: cilicioq plagȩ euis a nii¬
litib fricate st̃: & carbones ignis suꝑ plagas eius impositi: Pertri¬
bulos qͦq & sudes ferreos ligatis manib ac pedib ⁊ tractus. plũbatis
& iã collo & maxillis grauit᷑ c̃tusus: sed in laude & c̃fessione om̃i¬
potentis dĩim mobilis ꝑmansit: Nouissime. pyrrus dux. sentennã
ex tabella recitari p̾cepit: Mlennatẽ ex militẽ: omiũ xp̃ianoꝵ
auctorẽ. nolentẽ ad qͥescere p̃ceptis imꝑatoꝵ. neq uolentem
sacrificare diis gladio animadũti placa& : & corpus enis igni
cõburi : Furtĩ itaq a xp̃ianis corpus eius e medio ignis ereptũ ÷:
& mundis linteaminib aromatibq. c̃ditũ debitã ueneratione
incymiterio t̃tio idus noũb curatũ ÷ : Cuius deinde sacrũ corpus
c̃stantinopolĩ translatũ : ciuitate regia digno honore ueneratoꝵ. añ¬

Expanded text:
latus, et lampadibus circum latera adustus, cilicioque plagae a milatus, et lampadibus circum latera adustus, cilicioque plagae a militibus fricatae, et carbones ignis super eas impositi, per tribulos quoque et sudes ferreas, ligatis manibus ac pedibus, tractus, plumbatis etiam collo et maxillis graviter contusus, in laude et confessione omnipotentis Dei immobilis permansit. Novissime Pyrrhus dux sententiam ex tabella recitari praecepit: Mennatem ex milite omnium Christianorum auctorem, nolentem acquiescere praeceptis imperatorum, neque volentem sacrificare diis, gladio animadverti placet, et corpus ejus igni comburi. Furtim itaque a Christianis corpus ejus e medio ignis ereptum est, et mundis linteaminibus aromatibusque conditum, debita veneratione in coemeterio III idus Novembris curatum. Cujus deinde sacrum corpus Constantinopolim translatum, civitate regia digno honore veneratur.
Abbreviated transcription (Latin):
diocletiani & maxĩmiam cũ ess& miles nobili genere ex egyptioꝵ
pumtia ortus abreñtians t̾renȩ militię: pͥmũ cęlestiregi secreta c̃¬
uersatione in here no militauit Deinde natalitiis p̃fatoꝵ. imꝑatos
editus ÷ porro duti torquenilus Qui iussit eũ in cargerẽ includi.
quã diu imꝑatoꝵ natalitia cęlebrarent᷑ Per acta igit᷑ festiuitate:
assedente eo ptribimali: iussit eũ suis aspectib p̾sentari: Cui & dixti
Ext̾na& enĩ die. in fauste: temerarie: ausus es theatrũ introire
ac uanissimis nescio qͥb eloqͥis ꝓphanare : maximȩ cũ de te asserat᷑
nr̃e te fuisse militie Sacrifica diis. ut ornĩa tͥ quȩ ꝑ ignorantiã
gessisti ignoscant᷑ & ad honorẽ pͥstinũ reformeris: Adheo beatus
dm̃ discipulus effici cupio: iubente duce extensus & nerius
bubulis manib ligatis. tã diu amilitib uirgis cesus ÷ : donec saui¬
guine ipsius platẽr locus repleret᷑ Deindẽ in eguleo ex ungu¬

Expanded text:
Diocletiani et Maximiani, cum esset miles nobili genere, ex Aegyptiorum provincia ortus, abrenuntians terrenae militiae, primum coelesti Regi secreta conversatione in eremo militavit. Deinde natalitiis praefatorum impertraditus est Pyrrho duci torquendus; qui jussit eum in carcerem includi, quandiu imperatorum natalitia celebrarentur. Peracta igitur festivitate, ac sedente eo pro tribunal, jussit eum suis aspectibus praesentari; cui et dixit: Hesterna die infauste et temerarie ausus es theatrum introire, et vanissimis, nescio quibus, eloquiis profanare, maxime cum de te asseratur nostrae fuisse malitiae. Sacrifica diis, ut omnia tibi quae per ignorantiam gessisti ignoscantur, et ad honorem pristinum reformeris. Ad haec beatus sti Domini discipulus effici cupio; jubente duce, extensus, et nervis bubulis manibus ligatus, tandiu a militibus virgis caesus est, donec sanguine ipsius plateae locus repleretur. Deinde in equuleo exungu
Abbreviated transcription (Latin):
uxor duo filii eius. iason & in aurus: amici & familiares eiris sepruatũ¬
guota mlites cũ unniũsissius : Qđ factũ imꝑator audienis : erssartũ
& dariã uissit in carcere tulliano recludi Onde putor horribilis
asaendebat: qͥ adomoꝵ & ciuitatͥs stercora ꝑ cloaasrũ euniculos illic
ugit̃ decurrelunt. Exinde. daria in publico meretricũ lupanari
ponit᷑ .s. crysanto lux diuina & odoram̃ta suauia p̃stant᷑. Dariȩ uͦ
leo de cauea fugiens ad tutelã dñi uirtute donat᷑. Qui ingressis

Expanded text:
uxor, duo filii ejus Jason et Maurus, amici et familiares ejus, septuauxor, duo filii ejus Jason et Maurus, amici et familiares ejus, septuaginta milites cum universis suis. Quod factum imperator audiens Chrysantium et Dariam jussit in carcere Tulliano recludi, unde putor horribilis ascendebat, qui domorum et civitatis stercora per cloacarum cuniculos jugiter illuc decurrebant. Exinde Daria in publico meretricum lupanari ponitur. Sed Chrysantho lux divina et odoramenta suavia praestantur: Dariae vero leo de cavea fugiens Domin
Abbreviated transcription (Latin):
re pͥfecto urbis: Qin utrosq cõphensos. tradidit eos tribuno elaudio:
ut du̾̃sis penis int̾ficera Claudius uͦ tribinus. septuaguta militib
ad torquendũ crysantũ dedit Quinerius crudis eũ adstringunt.
sed mox ligam̃ta orĩa resoluta st̃ Peinde in eyppo nodosissimona
ut int̾ciõ puncto eius tibiã coartarent. eũ nintunt: Mox uͦ totũ
lig uñ coppi in cinerẽ resoluit᷑ Deinde ꝑfunchut eũ lotio hunano
putentissimo ut malefitia tua inqͣt amintas sed fetor instiauẽ odorẽ
ꝑmansit: Deinde collũ manus ac pedes. catenis ferrers ẽstriugentes
sudunt eũ in obscur issimo loco. s statĩ catens solutȩ st̃. extanei
lir infilsit: ut putarent᷑ illic in numerȩ lãpades fulgere: Milites
ergoñtiauerunt hec omĩa tribuno: Qui uissit eñ sibi exhibete
fũstib cedi s allatȩ uirgȩ rigidissimȩ ilico cȩperunt in manibu
Qud morã : Caithecitatus baptisini grãm ꝑcepit: cũ illo hylaria

Expanded text:
adidit tribuno Claudio, ut diversis poenis eos interficeret. Claudius vero tribunus septuaginta militibus ad torquendum Chrysanthum dedit. Qui nervis crudis eum astringunt, sed mox ligamenta omnia resoluta sunt. Deinde in cippo nodosissimo, ita ut in tertio puncto ejus tibiam coarctarent, eum mittunt; moxque totum lignum cippi in cinerem resolvitur. Deinde perfundunt eum lotio humano purentissimo, ut malefica, inquiunt, tua amittas; sed foetor in suavem odorem permansit. Deinde collum, manus, ac pedes catenis constringentesudunt eum in obscurissimo loco; sed statim catenae resolutae sunt, et tanta lux infulsit, ut putarent illic innumeras lampades fulgere. Milites ergo renuntiaverunt haec omnia tribuno, qui jussit eum sibi exhibitum fustibus caedi. Sed allatae virgae rigidissimae, illico coeperunt in manibus Quid mora? catechizatus baptismi gratiam percepit; cum illo et Hilaria
Abbreviated transcription (Latin):
qͥidem donaaista in calamensi ciuntate & regione ep̃c fuit. p̾dicator
seuica falsus & multi tẽporis edoctor. ad multã teneri aurariã. publicis
iegib contra hereticos constitutã : qui re sultans legib p̾sentatus. eũ
apud ꝓconsidẽ se negaroe hereticũ. Soborta ÷ necessitas. ut illi
memorabili AUOU TINO antistite omi modis instante. ad controuersiam
ipsa diuersa cõmunione. t̾tio conflictu secũ egerunt: magna popłoꝵ¬
xpianoꝵ multitudine cause exitũ & apud kartaginẽ & ꝑ totã afrie
exspectante : Itq. ile crispinus ꝓ consulari & uberali sententia ÷ ꝓ
multa exigeret᷑. & ei ÷ benefitiũ impetratũ. Unde cũ ingratus ad pris¬
nmũ priñcipẽ ꝓuocass& ab imꝑatore ÷ responsũ &. conseq̃uent᷑ p̃ceptũ.
cõpares heretiei p̃cepti st̃ denas auri ubras fisei uirib inferre. Erotinus

Expanded text:
dem Donatistis in Calamensi civitate et regione episcopus fuit, praedicatus scilicet et multi temporis, et doctus ad mulctam teneri aurariam publicis legibus contra haereticos constitutam. Qui resultans legibus praesentatus cum apud Proconsulem se negaret haereticum, oborta est necessitas, ut illi memorabili Augustino antistite omnimodis instante, ad controversiam ipsa diversa communione tertio conflictum secum egerunt, magna popianorum multitudine causae exitum, et apud Carthaginem, et per totam Africam exspectante: atque ille Crispinus proconsulari et libellari sententia est mulcta exigeretur; et ei est beneficium impetratum. Unde cum ingratus ad piissimum Principem provocassfuerit exactus, praecepti sunt denas auri libras fisci juribus inferre. Sed protinus
Abbreviated transcription (Latin):
ac ꝓꝑfuientes. om̃i instructos rationis copiq. atti. auc torĩtate sc̃irũ
scripturarũ: ipsi quoq heretici concurrentes cũ catholies ingenti
ardore audiebant: & qͥsqͥs ut uoluit & potuit notarios adhibens ea quȩ
dicebant᷑ excepta describebat: & inde iã ꝑ totũ africȩ corpus. p̃clara doctrina
odorq suauissimus xp̃i. diffusus & manifestatus ÷. Congaudeat quoq hoc
bono cõperto ȩccła dĩ trans marina: qm̃ sicut dũ patit᷑ unũ m̃brũ conpa¬

Expanded text:
ac profluentes, instructos rationis copia, atque auctoritate sanctarum ac profluentes, instructos rationis copia, atque auctoritate sanctarum Scripturarum, ipsi quoque haeretici concurrentes cum Catholicis ingenti ardore audiebant: et quisquis, ut voluit, et potuit, notarios adhibens, etiam ea quae dicebantur excepta descripsit. Et inde jam per totum Africae corpus praeclara doctrina odorque suavissimus Christi diffusus et manifestatus est, congaudente quoque, eo comperto, Ecclesia Dei trans
Abbreviated transcription (Latin):
consut irũ: atq ita ab onũb apud quos magiuin .&. doc tus idelit᷑.
mehul uaise in suę secte adsertione iudicatus ÷. Qua ille confu¬
sione ad fectus. & sequenti tẽpore de ipponiensi eiuitate ꝑfectus
aoreũ ampluis non remeaua: Lesie ꝑ memoratũ dĩ homine̾ AoSuotuũ¬
õũ cordib uł qͥ aderant. uł qͥ absentes illa quę gesti st̃ cognoueriuñ.
error ile ab latus ÷: & catholica ÷ intimat. ac recepta smoera religio
Efrgo docebat ac p̾dicabit beatus aosostiaos priuatiꝰ & publice in
domo e in ȩccła. salutis uerbũ cũ onĩi fidutia. aduersus africanas
hereses : maximȩ q contra donatistas. inanichȩos & paganos. libris
tẽpore ullis conualescentib hereticis. p̃cipueq in rebaptirando adonati
parte. maiore multitudine afroꝵ seducta. & p̾ssa &. obpressa
ucebat. Ouhoc eius ubros. atq tractitus. mirabili dĩ gra pacdemes.

Expanded text:
consulturum: atque ita ab omnibus apud quos magnus et doctus videbatur, consulturum: atque ita ab omnibus apud quos magnus et doctus videbatur, nihil valuisse in suae sectae assertione judicatus est. Qua ille confusione affectus, et sequenti tempore de Hipponensi civitate profectus, ad eamdem amplius non remeavit: ac sic per memoratum Dei hominem omnium cordibus, vel qui aderant, vel qui absentes illa quae gesta sunt cognoverant, error ille ablatus, catholica est intimata ac retenta sincera religioEt docebat ac praedicabat ille privatim et publice, in domo et in ecclesia, salutis verbum cum omni fiducia adversus Africanas haereses, maximeque contra Donatistas, Manichaeos et Paganos, libris tempore illic convalescentibus haereticis, praecipueque rebaptizante Donati parjacebat. Et hos ejus libros sive tractatus mirabili Dei gratia procedentes
Abbreviated transcription (Latin):
quo id minime recusara. Sane qn̾i idẽ fortunatus. iã apud car¬
thaginẽ sc̃m nouerat aoGostinõ. adhuc in eodẽ secũ errore con¬
stitutũ : cũ eodẽ congredi pauitabat. Uerit tam̃ suoꝵ maxime in¬
stantia coactus. ac ueretundatus. ꝓmisit in cõminus se esse
uenturũ : certam̃q disputandi subiturĩ. Unde condicto die
&. loco conueneriuit in it iuͦ: concurrentib quã plurinis studiosis.
turbis q curiosis: & aꝑtis notarii tabulis. dispuitatio cepta. & pͥmo
& scđo finita ÷ die. Inqua ille inanicheus p̾ceptor. ut se gestorum
contin&. fides. nec catholicã ad sertionẽ potuit uacuare. nec maui¬
cheoꝵ sectã sulmixã ueritati ualuit cõꝑbare: sed resporsione: defi¬
tiens ultiia conlaturũ se cũ suis maiorib ea quȩ refellere ñ porun
psecutus ÷ : & si sibi forte de his. satis minime fecissent suȩ animie¬

Expanded text:
quod id minime recusaret. Sane quoniam idem Fortunatus jam apud Carquod id minime recusaret. Sane quoniam idem Fortunatus jam apud Carthaginem sanctum noverat Augustinum adhuc in eodem secum errore constitutum; cum eodem congredi pavitabat. Verumtamen suorum maxime instantia coactus ac verecundatus, promisit in cominus se esse venturum, certamenque disputandi subiturum. Unde condicto die et loco convenerunt in unum, concurrentibus quam plurimis studiosis turbisque curiosis, et apertis notariorum tabulis, disputatio coepta primo, et secundo finita est die. In qua ille Manichaeus praeceptor, ut gestorum continet fides, nec catholicam assertionem potuit vacuare, nec Manichaeorum sectam veritate subnixam valuit comprobare: sed responsione deficiens, ultimo collaturum se cum suis majoribus ea, quae refellere non potuit, prosecutus
Abbreviated transcription (Latin):
a se ep̃o impleri minime posse cernebat. Unde accensa & ardeus
leuata suꝑ candelabrũ lucerna. om̃ib qͥ in domo erant lucebat
& postea currente & uolante huiusmodi fama. bono p̾cedente
pestilentia quã plurimos ciues uł peregrinos & infẽcerat & pe¬
netrauerat : seducente & decipiente eiusdẽ heresis quodã prbo
nomine fortunato ibidẽ conũsante atq manente. Interea ippo¬
nienses ciues. uł peregrini xp̃iani. tã catholici quã &iã douauste
adeunt aUGUSTINU prb̃tin : ac deposcunt ut illũ homine̾ mani
trac taret. Qđ idẽ ut scriptũ ÷ paratus ad satis fac tionẽ om̃i poscenti
se rationẽ reddere de fide & spe quȩ in dõ ÷. potensq exhortari
in doc trina sana. & contra dicentes redarguere minime renuit.
sed utrũ &iã ille hoc fieri uell& sciscitatũs ÷ At illi confestiꝰ ad illũ
fortunatũ id detulerunt : petentes. exhortantes. ac flagitantes.

Expanded text:
ro, quod a se episcopo impleri minime posse cernebat. Unde accensa et ardens ro, quod a se episcopo impleri minime posse cernebat. Unde accensa et ardens elevata super candelabrum lucerna, omnibus qui in domo erant lucebat . Et postea currente et volante hujusmodi fama, bono praecedente pestilentia quam plurimos vel cives vel peregrinos et infecerat et penetraverat, seducente et decipiente ejusdem haeresis quodam presbytero nomine Fortunato, ibidem conversante atque manente. Interea Hipponenses cives et peregrini Christiani tam catholici quam etiaadeunt Augustinum presbyterum, atque deposcunt ut illum hominem Manictractaret. Quod idem, ut scriptum est, paratus ad responsionem omni poscenti se rationem de fide et spe quae in Deum est , potensque exhortari in doctrina sana, et contradicentes redarguere , minime renuit. Sed utrum etiam ille hoc fieri vellet, sciscitatus est. At illi confestim ad ipsum Fortunatum id detulerunt, petentes et exhortantes ac flagitantes,
Abbreviated transcription (Latin):
scđm modũ & reguiã sub scĩs apłis constitutã: maxine ut nemo
qͥcquã ꝓpͥũ in illa sorietate haber&. sed eis essent omĩa cõmunia.
& distribueret᷑ unicuiq sicut opus erat : qđ iã ipse prior fecerat.
cũ de transmarinis ad sua remeassa. Sẽs uero ualerius ordinator
narrabat : ut sibi diuinitus homo concederetur talis. qͥ possos ũbo
dĩ .&. doc trina salubri. eccłam dñi edificare. Cui rei qͥa ipse ut pote
homo natura grecus. minusq latina ungua & litteris instructus.
minus utilẽ se p̃rudebat. eidẽ AUGUSTINO iã prb̃o potestatẽ dedit
securã in ȩxcła euuangłiũ p̾dicandi. ac frequentissime trac tandi: contͣ
usũ qͥdẽ & consuetudinẽ africanarũ eccłiarũ. Unde &iã ñ nulli
ep̃i derrahebant : sed ille uir uenerabilis ac ꝓuidus. in orientalib
eccłis id ex more fierisciens & certus. & utilitan eccłȩ consulens.
obtrectantiũ ñ curabat linguas: dũ modo factitaret᷑ a prħo. qđ

Expanded text:
modum et regulam sub sanctis Apostolis constitutam : maxime ut nemo quidquam proprium in illa societate haberet, sed eis essent omnia communia, et distribueretur unicuique sicut opus erat; quod jam ipse prior fecerat, dum de transmarinis ad sua remeasset. Sanctus vero Valerius ordinator narrabat, ut sibi divinitus homo concederetur talis, qui posset verbo Dei et doctrina salubri Ecclesiam Domini aedificare: cui rei se homo natura Graecus, minusque latina lingua et litteris instructus, minus utilem pervidebat. Et eidem presbytero potestatem dedit coram se in ecclesia Evangelium praedicandi, ac frequentissime tractandi; contra usum quidem et consuetudinem Africanarum Ecclesiarum: unde etiam ei nonnulli episcopi detrahebant. Sed ille vir venerabilis ac providus in Orientalibus Ecclesiis id ex more fieri sciens et certus, et utilitati Ecclesiae consulens, obtrectantium non curabat linguas, dummodo factitaretur a presbyte