comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
accederet. dicerẽq. Inueni que quesiuit aĩa
mea: tenebo ⁊ ñ dimitã eũ. Et enĩ cũ uideat᷑
scriptura int̾ se cͤontraria: utrũq uerũ est c̃
diuersũ sit. Egressi st̃ quarta generatione fi¬
li isrł de t̾ra egypti. Replica genealogiã leut
Leui genuit caath. caath genuit amrã. amrã
genuit aaron. aaron genuit eleazar. eleatar
genuit finees. Caath cũ patre suo leui ingͥs¬
sus ẽ in egyptuõ: rursus eleazar cũ patre suo
a aron egressus ẽ egẏptũ. A caath usq ad ele¬
arar cõp̃utant᷑ generationes uͦii. licet qui¬
dam uelint ab amr̃a incipere. ⁊ usq ad fine¬
es ut nos in eleazarõ fecimꝰ ꝑuenire. Si uero
uolueris disparẽ numerũ ostend̾e: quomͦ scdm
exodũ quinta generatione eg̾ssi st̃ filui isrł de
t̾ra egypti. tib tribus uidȩ ⁊ ordo numeretor.
Iudas genuit phares. phares genuit esrom. esrom
genuit arã. arã genuit aminadab. aminadab¬
autẽ genuit naason. naason genuit salmon

Expanded text:
 inueni, quem quaesiuit anima mea: tenebo eum et non dimittam eum. etenim, cum uideatur scriptura inter se esse contraria, utrumque uerum est, cum diuersum sit. egressi sunt quarta generatione filii Israhel de terra Aegypti. replica genealogiam Leui: Leui genuit Caath, Caath genuit Ambram, Ambram genuit Aaron, Aaron genuit Eleazar, Eleazar genuit Finees. Caath cum patre suo Leui ingressus est Aegyptum. rursum Eleazar cum patre suo Aaron egressus est Aegyptum. a Caath usque ad Eleazar conputantur generationes quattuor, licet quidam uelint ab Ambram incipere et usque ad Finees, ut nos in Eleazar fecimus, peruenire. si uero uolueris disparem numerum ostendere, quomodo secundum Exodum quinta generatione egressi sint filii Israhel de terra Aegyptares genuit Esrom, Esrom genuit Aram, Aram genuit Aminadab, Aminadab genuit Naasson, Naasson genuit Salmon.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfruitur : ñ pectusculum ut supra. s pec¬
tuseloquitur. Porro cũ sponsa loquitur ad
sponsum. qñ nuptiale carm̃ inducitur. ñ pectu¬
sculum ut in sacrificiu: non pectꝰ sicut in ioħe
discipulo: s ubera ponit dicens. qr bona ubera tu a
suꝑ uinũ. Cõmunicauit sponsa sensib sponsi: ⁊
sciens qr inebriant atq letificant istuis modi
cogitatus: quomodo enim calix dñi inebrians qͣ
optimꝰ est. sic ubera sponsi o̾i meliora st uino
dicit. Quia meliora ubera tua suꝑ uinũ. In
medis p̾cib: ad sponsũ u̾ba conuertit. & odor
Iunguentoꝵ tuoꝵ: suꝑ om̃ia a romata. Non
bus. Si autẽ ⁊ ad meã animã factam sponsã
uenire dignabitur. quã oportet eã ẽẽ formo¬
sam. ut illum decelis ad se trahat: ut des¬
cendere faciat ad t̾ ras: ut ueniat ad¬
ad amatã: quali pol cricudine decoras¬
da est. quali debet am ore feruereꝰ ut ea
loquatur ad illã. quȩ ad ꝑfectã locutꝰ ẽ spos.¬

Expanded text:
perfruitur, non pectusculum ut supra, sed pecperfruitur, non pectusculum ut supra, sed pectus alloquitur. Porro cum sponsa loquitur ad sponsum: quia nuptiale carmen inducitur, non pectusculum, ut in sacrificio, non pectus, ut in Joanne discipulo: sed ubera nominat, dicens: Quia bona ubera tua super vinum. Communica, ut sponsa, cum sensibus sponsi, et scies, quia inebriant atque laetificant istiusmodi cogitatus. Quomodo autem calix Domini inebrians perquam optimus est : sic ubera sponsi omni meliora sunt vino, Quia bona ubera tua super vinum. In mediis precibus ad sponsum verba convertit: Et odor unguentorum tuorum super omnia aromata. Non s. Si autem et ad meam animam factam sponsam suam venire 507 dignabitur, quam oportet esse formosam, ut illum de coelo ad se trahat, ut descendere faciat ad terras, ut veniat ad amatam! Quali pulchritudine decoranda est, quali debet amore fervere, ut ea loquatur ad illam, quae ad perfectam locutus est spon
Abbreviated transcription (Latin):
sponsam suã. arciꝰ sponsi amplexus inclu¬
dat: ut ego quoq possim dicere qd̾ in hoc eo¬
dem libro dictũ est. Sinistra eiꝰ sub capite
meo: ⁊ dextera eiꝰ amplexabit᷑ me. Osculetur
me ab osculis oris sui. Moris ẽ scripturarõ
imperatuui modũ ꝓ optatio ponere. ut ibi:
pater nr qui es in celis sc̾ificet᷑ nom̃ tuũ: p¬
eo quod e utinã sc̃ĩficetur: ⁊ nc in p̾senti: osci¬
letur me ab osculis oris sui: ꝓ eo qd̾ est. uti¬
nam osculecur me. Deinde conspicit spor¬
sum. Uenit delibutꝰ ungentis: nec alit̾ ad
sponsam poterat uenire: nec decebat alit̾
patrẽ ad nuptias filiũ destinare. Harus eũ
unxit ungentis: fec̾ illũ xp̃m. Uenit diũ¬
sis odorib spirans: ⁊ audiuit qr bona ube¬
ra tua suꝑ uinũ. Congrue sermo diuinus
in lege. ⁊ uult incellectũ ostendere: pectus¬
culum separationis offertur. Qñ uero recõ¬
bit aliquis cũ iħu. ⁊ sensuũ eiꝰ cõmunione

Expanded text:
sponsam altior sponsi amplexus inclusponsam altior sponsi amplexus includat, ut ego quoque possim dicere, quod in eodem libro scriptum est: Sinistra ejus sub capite meo, et dextera illius amplexabitur me . Ergo: Osculetur me ab osculis oris sui. Moris est Scripturarum, imperativum modum pro optativo ponere, ut ibi: Pater noster, qui es in coelis, sanctificetur nomen tuum, pro utinam sanctificetur: et nunc in praesenti: Osculetur me ab osculis oris sui, pro eo quod est, utinam osculetur. Deinde conspicit sponsum: venit delibutus unguentis. Nec aliter ad sponsam poterat venire, nec decebat aliter Patrem ad nuptias Filium destinare. Variis eum unxit unguentis, fecit illum Christum: venit diversis odoribus spirans, et audit, quia bona ubera tua super vinum. Congrue sermo divinus in Lege, et vult intellectum ostendere, pectusculum separationis affatur. Quando vero recumbit aliquis cum Jesu, et sensuum ejus communione
Abbreviated transcription (Latin):
dentiꝰ dicã. sp̃uali cupidine uł amore. Si qui¬
dem e̾ ⁊ sp̃ualis amor ⁊ quomͦ ẽ quidã cibus¬
alia sp̃c: sic ẽ quidam amor carnis a sathana ue¬
niens: n aliꝰ amor sp̃c ad̾o exordiũ habens. ꝙ ne¬
mo potest duob amorib possideri. Si carnisiama¬
tor es: amorẽ sp̃c ñ capis. Si om̃ia corporalia
despexisti. non dico carnẽ ⁊ sanguinẽ. s argen¬
tum et possessiones. ⁊ ipsam t̾ram. ipsũ cęlũ.
hec quippe ꝑtransibunt: si ista om̃ia contẽp¬
sisti. ⁊ ad ullũ hoꝵ tua anima colligata est.
neq quo quã uicii amore retineris: potes
amorẽ capere sp̃ualem. Itaq uenit occasio:
ut de amore sp̃uali aliqua dicemꝰ. Expedit
autẽ nobis salomonis custodire p̾ceptũ: ⁊ ma¬
gis illiꝰ qui ꝑ salomonẽ loquebatur de sap̃ia
ita dicens. Ama illam ⁊ seruabit te. cir¬
cunda illam ⁊ exaltabit te: honora illam
xus: atq utinã contingat. ut ⁊ meã animã

Expanded text:
dentius dicam, spirituali cupidine vel amore. Siquidentius dicam, spirituali cupidine vel amore. Siquidem est et spiritualis amor. Et quomodo est quidam or carnalis a Satana veniens, alius amor spiritus, a Deo exordium habens. Et nemo potest duobus amoribus possideri. Si carnis amator es, amorem spiritus non capis. Si omnia corporalia despexisti, non dico carnem aut sanguinem, sed et argentum et possessiones, et ipsam terram, ipsumque coelum haec quippe pertransibunt, si ista omnia contempsisti, et ad nullum horum anima tua obligata est, neque quoquam vitiorum amore retineris, potes amorem capere spiritualem. Ista quia evenit occasio, ut de amore spirituali aliqua diceremus. Expedit autem nobis Salomonis custodire praeceptum, et magis illius, qui per Salomonem loquebatur de sapientia, ita dicens: Ama illam, et servabit te: circumda illam, et exaltabit te: honora illam, xus: atque utinam contingat, ut meam
Abbreviated transcription (Latin):
xisti uistitiã ⁊ odisti iniquitatẽ: ꝓpt̾ea un¬
xrit te d̾s. ds tuis. oleo exultationis p̾ parci¬
cipib tius. Si me tetigerit sponsus. et ego
boni odoris fio. ⁊ ego linior unguentis: et
sim cũ apło dicere. xp̃i bonꝰ odor sumꝰ in om̃i
loco. Nos autẽ cũ hec audimꝰ ad huc peccatis
loquitor. Cõputruert ⁊ exese st̃ ucatrices¬
est putidi: uirtus spirat ungenta. Quoꝵ ty¬
pos in exodo relege: inuenies quippe stacten.
sum: deinde ad opus unguentarii. uaria su¬
muntur unguenta: in quib ẽ nardꝰ. n stacten.
W d̾s qui fec̃ cęlũ n t̾rã: loquitur ad moy sendi¬
cens. Ego impleo eos sp̃u sap̃ie ⁊ intellectꝰ: ut
faciant opera artis unguentariȩ. Et unguen¬
tarios deus docet Hȩc si non sp̃ualit̾ intelli¬
gantur: nonne fabulosa sẽ. Nisi aliquid
habeant secreti: nonne indigna sunt deo.
rat nosse. om̃i labore contenð̾e. ut ñ uixta
carnẽ n sanguinẽ conuersetur: quo possit dig

Expanded text:
stitiam, et odisti iniquitatem, propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo exsultationis, prae participibus tuis . Si me tetigerit sponsus, et ego boni odoris ero: et ego linior unguentis, et sim cum Apostolis dicere: Christi bonus odor sumus in omni loco . Nos autem cum haec audimus, adhuc peccatis, loquitur: Putruer: virtus spirat unguenta, quorum typos in Exodo relege. Invenies  Al. reperies sum. Deinde ad opus unguentarii varia sumuntur unguenta, in quibus est nardus et stacte. Et Deus qui fecit coelum et terram, loquitur ad Moysen, dicens: Ego implevi eos spiritu sapientiae et intellectus, ut faciam opera artis unguentariae . Et unguentarios Deus docet. Haec si spiritualiter non intelligantur, nonne fabulae sunt? Nisi aliquid habeant secreti, nonne indigna sunt Deo? rat nosse, omni labore contendere, ut non juxta carnem et sanguinem conversetur, quo possit digu
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ d̾r. qr bona ubera tua suꝑ uinõ. O dor un¬
Iguentoꝵ tuoꝵ suꝑ om̃ia a romata. Multi ha¬
buert a romata. Regina austri detulit aroma¬
ta salomoni. ⁊ plures alu aromata possede¬
runt: s habuerit quis quantalibet. ñ pos¬
sunt xp̃i odorib cõparari: de quo nõ spon¬
sa ait. Odor ungentoꝵ tuoꝵ. suꝑ om̃ia aro¬
mata. Ego arbitror qr ⁊ moyses habuerit
aromata: ⁊ a aron. ⁊ singuli ꝓpħarõ. uerũ
si uidero xp̃m n suauitatẽ unguentoꝵ eixs

Expanded text:
 Quoniam bona ubera tua super vinum, et odor unguentorum tuorum super omnia aromata. Multi habuerunt aromata. Regina austri detulit aromata Salomoni, et plures alii aromata possederunt: sed habuerit quis quantalibet, non possunt Christi odoribus comparari, de quibus nunc sponsa ait: Odor unguentorum tuorum super omnia aromata. Ego arbitror, quia et Moyses habuit aromata, et Aaron, et singuli prophetarum. Verum si videro Christum, et suavitatem
Abbreviated transcription (Latin):
mahelem quasi lactentẽ et tenerõ portat
in humeris. cũ decẽ ⁊ octo ferme ⁊ ampliꝰ
repperiator annoꝵ ⁊ ridiculũ sit. tã gͣn¬
dem uiuenẽ matris sedisse ceruicib. Ro¬
boam uero filiꝰ salomonis quad ragesimo.ͦ.
etatis suȩ anno. regni sũpsit exordiũ. et
regnauit in iherusalem annis sedeq̃: cum
utiq pat̾ eiꝰ. duodecimo anno regnare incipi¬
ens. annis quadraginta regnauerit: et xi filiõ
generare nequiuerit. Dũ hȩc ⁊ multa huiꝰ mo¬
di mecũ tacitꝰ uoluerẽ. aperuit mͥ hostiũ qui
habet claue dauid. & introduxit me in cubi

Expanded text:
mahelem quasi lactantem et tenerum portat mahelem quasi lactantem et tenerum portat in humeris, cum decem et octo ferme et amplius repperiatur annorum et ridiculum sit tam grandem iuuenem matris sedisse cornicibus; Roboam uero, filius Salomonis, quadragesimo primo aetatis suae anno regni sumpsit exordium et regnauit in Hierusalem annis sedecim, cum utique pater eius duodecimo anno regnare incipiens annis quadraginta regnauerit et undecimo filium generare non quiuerit. Dum haec et multa istiusmodi mecum sollicitus uoluerem, aperuit mihi ostium, qui habet clauem Dauid, et intro
Abbreviated transcription (Latin):
UR deus loquitor ad Damasus. in¬
abrahã quod quarta ꝓgenie filii isrł
essent de egypto reuersuri: ⁊ postea moyses
scribit. quinta aũ ꝓgenie ascendert᷑ fuu
isył de terra egypti. Qd̃ utiq nisi expona¬
tur: uidetor ee contrariu. Ieronim.
Os uero ꝓblema cũ legissem: cepi me¬
cũ tacitus estuare. Et ẽuestigio gene¬
sim exodũq ꝑcurrens. repperi loca in qͥb
scripta st̃ quȩ udent᷑ facere questionem.
Ac primũ estimabã sp̾alib sp̃italia cõparando
indissolubilia ẽẽ: sicuti ⁊ multa st̃ alia. Nã
⁊ matusalan .xiiii. annis pꝰ diluuiũ uixisse
scribitor: nec tñ archam ing̾ssus ẽ c̃ noe.
Et cũ ipse os locutus sit ad abrahã sciendo
scies qr peregrinũ erit sem̃ tuũ in t̾ra nos
sua. ⁊ in seruitutẽ redigent eos et affligeis
⁊ humiliabt annis quãd ringentis: postea
moy ses scribit in exodo. ⁊ factũ e̾ pꝰ qua¬
dringentos triginta annos. exiuit om̃is
potentia dñi de t̾ra egypti. Agar quoq is¬

Expanded text:
ur Deus loquitur ad Abraham, quod quarta progenie filii Israel essent de Aegypto reversuri, et postea Moyses scribit: Quinta autem progenie exierunt filii Israel de terra Aegypti? quod utiqtur, videtur esse contrarium. Hieronymus. - Hoc vero problema cum legissem, coepi mecum tacitus aestuare, et e vestigio Genesim Exodumque percurrens, reperi loca in quibus scripta sunt, quae videntur facere quaestionem, ac primo aestimabam spiritalibus spiritalia comparans indissolubilia esse, sicuti et multa sunt alia. Nam et Mathusalam XIV annis post diluvium vixisse scribitur, nec tamen arcam ingressus est cum Noe: et cum ipse Dominus locutus sit ad Abram: Sciendo scies quoniam peregrinum erit semen tuum in terra non sua, et in servitutem redigent eos, et affligent et humiliabunt quadringentos annos; postea Moyses scribit in Exodo: et factum est post quadringentos triginta annos, exiuit omnis potentia domini de terra Aegypti. Agar quoque Is
Abbreviated transcription (Latin):
genes cũ in ceteris libris om̃s uicerit: in
deinde aquilam. ⁊ symacũ. teo dotionẽ. ⁊ ad ex¬
tremũ quintã editionẽ. quã in actio lit ore
inuenisse se scribit. ita magnifice aperteq
disseruit. ut inde mͥ uideatur in eo cõpleto
esse qd dicitur. introduxit me rex in cubico¬
lum suũ. Itaq illo opere pret̾misso.qr in¬
gentis est ocu. laboris. ⁊ sũptuũ. tantas res.
ta dignũ opus in latinũ transferre sermonẽ
hos duos tractatꝰ quos in morẽ cotidiani
it. fideliter magis qua ornate int̾pretatus sũ.
gustum t̾ sensuũ etꝰ non cibũ offerens. Tu ani¬
mad uertas quanta sint illa estimanda quȩ
magna st̃: cũ sic possint placere quȩ

Expanded text:
genes, cum in caeteris libris omnes vicerit, in deinde Aquilam et Symmachum et Theodotionem, et ad extremum quintam editionem, quam in Actio littore invenisse se scribit, ita magnifice aperteque disserit, ut vel inde mihi videatur in eo completum esse, quod dicitur: Introduxit me rex in cubiculum suum . Itaque illo opere praetermisso, quia ingentis est otii, laboris et sumptuum, tantas res, tamque dignum opus in Latinum transferre sermonem, hos duos tractatus, quos in morem quotidiani it, fideliter magis quam ornate interpretatus sum: gustum tibi sensuum ejus, non cibum offerens; ut animadvertas quanti sint illa aestimanda, quae magna sunt, cum sic possint placere, quae
Abbreviated transcription (Latin):
hõmini primõ dedit. atq ita eas ex parenti¬
s trahi dicunt. si tertulliani opinionẽ se¬
quuntur. ꝓfecto eas ñ sp̃c s corpora ẽẽ cos¬
andunt: ⁊ corpulentis seminib exoriri.
Quo ꝑusiꝰ qͥd dici potest: Iei

Expanded text:
homini primo dedit, atque ita eas ex parentibus trahi dicunt, si Tertulliani opinionem sequuntur, profecto eas non spiritus sed corpora esse contendunt et corpulentis seminibus exoriri. quo peruersius quid dici potest? ne
Abbreviated transcription (Latin):
lis nascentib etiã ds modo faciat. Cui sen¬
tentiȩ ne obiciat᷑ qd om̃s creaturas sexto
die consũmauerit ds. ⁊ septimo requie¬
uerit. adhibes testimoniũ ex eugłio. Pat̃
meus usq nc̃ operat᷑. Iheronim.
uid enĩ ambiguitatis in dicto est. ut

Expanded text:
lis nascentibus etiam modo Deus faciat. Cui sententiae ne objiciatur, quod omnes creaturas sexto die consummaverit Deus, et septimo requieverit, adhibes testimonium ex Evangelio: Pater meus usque nunc operatur. Hieronymus. Quid enim ambiguitatis in dicto est: ut
Abbreviated transcription (Latin):
de quib scriptũ est. neq eni fr̃s eiꝰ t̾c cre¬
iacobus est fr̾ dñi putandꝰ. Et quomodo
terciꝰ ad distinctionẽ maioris appellabi¬
tur minor: cum maior ⁊ minor non int̾
tres. s int̾ duos soleant p̾bere distantiã:
trienniũ ueni iherosolima uidere petrõ.
⁊ mans apud illũ dieb quindecim: aliũ
autẽ apłoꝵ uidi neminẽ nisi iacobũ frẽm¬

Expanded text:
de quibus, scriptum est: Neque enim tunc frde quibus, scriptum est: Neque enim tunc fromodo est frater Domini putandus, et quomodo tertius ad distinctionem majoris appellabitur minor, cum major et minor, non inter tres, sed inter duos soleant praebere distantiam; triennium veni Jerusalem videre Petrum, et mansi apud illum diebus quindecim. Alium autem Ap
Abbreviated transcription (Latin):
haberet qua tuor filios. ⁊ innumerabites
filias. quarũ consortio frueret᷑. uiduam
quoq nominas: quod scriptura ñ loquit᷑.
Et cum om̃ia eugłistarũ exempla ꝓpona.
solius t ioħis uerba non placent. Dicis tͣn¬
sitorie ad cruc̃e dñi eã fuisse p̾sentẽ. ne
consulto p̾terisse uidereris: ⁊ t̾n quȩ cũ
ula mulieres fuerint siles. Ignoscerem tͥ¬
nescienti. nisi uiderẽ consulto reticentẽ.
Audi itaq ioħes eugłista quid dicat. sta¬
bãt autẽ uixta crucẽ iħu mat̾ eiꝰ. ⁊ soror
matris eiꝰ maria cleophȩ. ⁊ maria magda¬
lene. Nulli dubiũ est duos fuisse apłos
iacobi uocabulo nũcupatos: iacobũ ⁊ e¬
bedei ⁊ iacobũ alphei. Istum nescio quẽ
minorẽ iacobũ. quẽ mariȩ filiũ nec tam̃
matris dñi scriptura cõmemorat. apłm uiᷤ
esse an non: Si apłs est. alphei filiꝰ erit.
⁊ credet in iħm. ⁊ non erit de illis fr̾ib

Expanded text:
haberet quatuor filios, et innumeras haberet quatuor filios, et innumeras filias, quarum consortio frueretur? Viduam quoque nominas, quod Scriptura non loquitur. Et cum omnia Evangelistarum exempla proponas, solius tibi Joannis verba non placent. Dicis transitorie, ad crucem Domini eam fuisse praesentem, ne consulto praeterisse videaris: et tamen quae cum illa mulieres fuerint, siles. Ignoscerem nescienti, nisi viderem consulto reticentem. Audi, itaque, Joannes quid dicat: Stabant autem juxta crucem Jesu mater ejus, et soror matris ejus Maria Cleophae, et Maria Magdalene . Nulli dubium est, 219 duos fuisse Apostolos Jacobi vocabulo nuncupatos, Jacobum Zebedaei, et Jacobum Alphaei. Istum, nescio quem minorem Jacobum, quem Mariae filium, nec tamen matris Domini Scriptura commemorat, Apostolum vis esse, an non? Si Apostolus est, Alphaei filius erit; et credet in Jesum; et non erit de illis fratribus,
Abbreviated transcription (Latin):
tatione conuulsam. Eece inquit. idcobs
⁊ ioseph filu mariȩ: idem quos uidei ap
pellauerius fr̃s. Ecce maria iacobi mi¬
noris ⁊ iosetis mat̾. Minoris aut̃e iaco¬
bi mat̾. ad distinctionẽ maioris qui erat
filiꝰ ⁊ebedei: sic̃ ⁊ in alio loco mareus
ponit.Maria aũt magdalenȩ ⁊ maria
iacobi ⁊ ioseph iuderunt ubi poneret᷑:
⁊ transacto sabbato emerunt aromata.
⁊ uenerunt ad monum̃tũ. Et utiq ait
turȩ iħu habuerint. matr̃e eiꝰ dicamꝰ ab¬
sentem: aut alterã ẽẽ mariã nescio qua
confingamꝰ : p̾sertim cũ eugłiũ ioħis te¬
de cruce iam uiduã ut matr̃e ioħi com¬
mendat. Aut nũquid eugłistȩ ⁊̃ fallun¬
tur ⁊ fallunt: ut eoꝵ mariã matrem dicent
quos uidei fr̾s iħu ẽẽ dixerunt: O furor
cecus: ⁊ in ꝓprio exitiũ mens uesana.
Dicis ad cr̃ucẽ dñi matr̃e eius fuisse pre¬
sentem: dicis ioħi discipulo ob uiduitatem
n solitudinẽ cõmendatam: quasi uixta nos

Expanded text:
tatione convulsam. « Ecce, inquit, Jacobus tatione convulsam. « Ecce, inquit, Jacobus et Joseph filii Mariae, iidem quos Judaei fratres appellaverunt. Ecce Maria Jacobi minoris et Josetis mater. Minoris autem Jacobi, ad distinctionem majoris, 218 qui erat filius Zebedaei, sicut et in alio loco Marcus ponit: Maria autem Magdalene, et Maria Jacobi, et Josetis, viderunt ubi poneretur: et transacto sabbato, emerunt aromata, et venerunt ad monumentum. Et utique ait:turae Jesu habuerint, matrem ejus dicamus absentem: aut alteram esse Mariam, nescio quam, confingamus: praesertim cum Evangelium Joannis teDominus jam viduam, ut matrem Joanni commendabat. Aut numquid Evangelistae et falluntur et fallunt, ut eorum Mariam matrem dicerent, quos Judaei fratres Jesu esse dixerunt? » 13. O furor caecus, et in proprium exitium mens vesana! Dicis ad crucem Domini matrem ejus fuisse praesentem, dicis Joanni discipulo ob viduitatem et solitudinem commendatam: quasi juxta te non
Abbreviated transcription (Latin):
apłi. ⁊ fr̾s dñi ⁊ cephas: Et ne forte ali¬
quis. uideoꝵ testimoniũ ñ ad mitteret qui
etiã nõia fr̾m illiꝰ ediderant. simili eos asse
estimando sunt lapsiꝰ argute precauit :¬
⁊ aithec ẽadem uocabulã ab eugłistis in
alio loco nominari. ⁊ eosdem esse fr̃s dñi
filios mariȩ. Matheus loquit᷑. Erant aũt
ibi. haud dubiũ quin ante cruc̃ẽ dñi. eti
am mulieres a longe spectantes. que secu¬
tȩ fuerant iħm agalilea ministrantes il¬
li. int̾ quas erat maria magdalene ⁊ ma¬
ria iacobi ⁊ ioseph mat̾. ⁊ mat̾ filioꝵ ⁊e¬
bedei. Item marcus. Erant aũ mulieres
delonge aspicientes: int̾ quas erat maria
magdalene. ⁊ maria iacobi minoris ⁊ io¬
seph mat̾ ⁊ salome. Ibiq pꝰmodic̃. Et alie
multȩ: que ascendera nt cũ eo in ierłm.
Necñ ⁊ lucas. Erant autẽ maria magdale
tur ⁊ clamitet ea quȩ ꝓ se faciant a no¬
bis ẽẽ subtracta. ⁊ sententiã suam non
testimoniis scripturarũ. s lubrica dispo¬

Expanded text:
atres Domini, et Cephas ? Et ne forte aliquis Judaeorum testimonium non admitteret, qui etiam nomina fratrum illius ediderunt, simili eos asseraestimando sunt lapsi, argute praecavit, et ait: Haec eadem vocabula ab Evangelistis in alio loco nominari, et eosdem esse fratres Domini, filios Mariae. » Matthaeus loquitur: Erant autem ibi haud dubium quin ante crucem Domini et mulieres multae a longe spectantes, quae secutae fuerant Jesum a Galilaea, ministrantes illi. Inter quas erant Maria Magdalene, et Maria Jacobi, et Joseph mater, et mater filiorum Zebedaei . Item Marcus: Erant autem et mulieres a longe aspicientes, inter quas erant Maria Magdalene, et Maria Jacobi minoris, et Joseph mater, et Salome : ibique post modicum: Et aliae multae quae ascenderant cum eo in Jerusalem. Necnon et Lucas: Erant autem Maria Magdalentur et clamitet, ea quae pro se faciant, a nobis esse subtracta, et sententiam suam, non testimoniis Scripturarum, sed lubrica dispu
Abbreviated transcription (Latin):
in iob descͥptos habes: in qͥb contͣ diabolũ.⁊
de stellis celoq disputans qued̃a locutꝰ ẽ q̃
eccłia ñ recipit: t solilicet tõsofõtatocranio
tinis tͣctatorib ferresententiã: ⁊ quasi cen¬
soria uirgula. alios eicere de bibliothe¬
cis. alios recipere. ⁊ cũ tibi placuerit me
uel catholicũ uel hereticũ ꝓnuntiare:
nobis ñ licet ꝑuersa respuere. ⁊ dam¬
nare qd̃ sepe damnauimꝰ : Lege in epła¬
ad ephesios libros meos. lege cetera opu¬
scula mea. ⁊ maxime in eccłiasten com¬
mentarios: ⁊ liquido ꝑuidebis me ab
adolescentia nũqu̾a alicuiꝰ auctorita¬
te det̾ritũ. ac quieuisse hereticȩ praui¬
tati. Non parũ est scire quid nescias.
Orudentis hõis e̾ nosse m̃surã suã: nec
zeso diaboli concitatũ. imperitiȩ suȩ
cunctũ orbem testem facere. Sclicet glori¬
ari cupis. ut in patria tua iactites me
ñ potuisse respondere eloquentiȩ tuȩ. et

Expanded text:
in Iob descriptos habes, in quibus contra diabolum et in Iob descriptos habes, in quibus contra diabolum et de stellis caeloque disputans quaedam locutus est, quae ecclesia non recipit? tibi soli litinis tractatoribus ferre sententiam et quasi censoria uirgula alios eicere de bibliothecis, alios recipere et, cum tibi placuerit, me uel catholicum uel hereticum pronuntiare: nobis non licet peruersa respuere et damnare, quod saepe damnauimus? lege ad Ephesios libros, lege cetera opuscula mea et maxime in Ecclesiasten commentarios, et liquido peruidebis me ab adulescentia numquam alicuius auctoritate deterritum adquieuisse hereticae prauitati. Non parum est scire, quod nescias: prudentis hominis est nosse mensuram suam nec zelo diaboli concitatum inperitiae suae cunctum orbem testem facere. scilicet gloriari cupis, ut in patria tua iactites me non potuisse respondere eloquentiae tuae et
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ scripturas in multis bñ int̾pretatus
est: ⁊ ꝓpħarũ obscura disseruit: ⁊ tam
noui quã ueteris testam̃ti. reuelauit
maxima sacram̃ta. Si gͥ quȩ bona suis
transtuli. ⁊ mala uel amputaui. uel
correxi. uel tacui: arguendus sum
Cur per me latini bona illiꝰ habent: et ig¬
norent mala: Si hoc crim̃ est. arguatur
confessor hylarius: qui psalmoꝵ int̾preta¬
tionẽ. ⁊ omelias in iob. ex libris eiꝰ. idest
ex greco in latinũ transtulit. Sit in cul¬
pa eiusdem confessionis uercellensis eu¬
sebuis : qui om̃ium psalmoꝵ cõmenta¬
rios heretici hõis. u̾tit in nr̃m elo quid:
licet heretica p̾termittens optima que¬
q transtulerit. Taceo de iuctorino pic¬
tabionensi. ⁊ ceteris qui origenem in ex¬
planatione dũ taxat scripturarũ secu¬
ti sunt ⁊ exp̾sserunt. ne ñ tam me de¬
fendere. qua socios criminis uidear que¬
rere: ad te ipsũ ueniã. Cur tractatꝰ eius

Expanded text:
et scripturas in multis bene interpretatus et scripturas in multis bene interpretatus est et prophetarum obscura disseruit et tam noui quam ueteris testamenti reuelauit maxima sacramenta. si igitur, quae bona sunt, transtuli et mala uel amputaui uel correxi uel tacui, arguendus sum, cur per me Latini bona eius habeant, ignorent mala? si hoc crimen est, arguatur confessor Hilarius, qui psalmorum interpretationem et homilias in Iob ex libris eius, id est ex Graeco, in Latinum transtulit, sit in culpa eiusdem confessionis Uercellensis Eusebius, qui omnium psalmorum commentarios heretici hominis uertit in nostrum eloquium, licet heretica praetermittens optima quaeque transtulerit. taceo de Uictorino Petobionensi et ceteris, qui Origenem in explanatione dumtaxat scripturarum secuti sunt et expresserunt, ne non tam me defendere quam socios criminis uidear quaerere. ad te ipsum ueniam: cur tractatus eius
Abbreviated transcription (Latin):
tis miror te uoluisse origenis mͥ obicere
dogmata. cuiꝰ in plerisq errorẽ usq ad
hanc etatẽ penitꝰ ignoras. Ego ne here¬
ticus: Et cur me queso heretici non
amant. Tu orthodoxus. qͥ etiã contra
conscientiã tuã ⁊ linguam alia p̾dicas¬
tem aut inirtꝰ subscripsisti. ⁊ preua¬
ricatores. aut uolens ⁊ hereticus: Bi¬
misisti egyptũ. unctas ꝓiuncias reli¬
quisti. in quib sectã suã libera ple¬
riq frorte defendunt: ⁊ elegisti me ad
insectandũ. qui om̃ia contra eccłiã dog¬
mata publica uoce condempno. Orige¬
nes hereticus. Quid ad me qui illũ here
surrectione corporis. errauit de anima¬
rum statu. de diaboli penitentia: ⁊ qd̾
riis ysaiȩ seraphynee testatꝰ ẽ. Si erraᷤ¬
se eum non dicerẽ. ⁊ hȩc cotidie ñ ana¬
thematizarem: essem erroris illiꝰ Neq
enim ita debemꝰ bona illiꝰ recipere: ut
mala quoq suscipere cogamͣ. At idem

Expanded text:
tis miror te uoluisse Origenis mihi obicere tis miror te uoluisse Origenis mihi obicere dogmata, cuius in plerisque errorem usque ad hanc aetatem penitus ignoras. egone hereticus? et cur me, quaeso, heretici non amant? tu orthodoxus? qui etiam contra conscientiam tuam et linguam alia praedicantem aut inuitus subscripsisti et praeuaricator es, aut uolens et hereticus. dimisisti Aegyptum, cunctas prouincias reliquisti, in quibus sectam suam libera plerique fronte defendunt, et elegisti me ad insectandum, qui omnia contra ecclesiae dogmata publica uoce condemno. Origenes hereticus: quid ad me, qui illum in psurrectione corporis; errauit de animarum statu, de diaboli paenitentia et — quod um seraphin esse testatus est. si errasse non dicerem et haec non cottidie anathematizarem, essem erroris illius socius. neque enim ita debemus bona eius recipere, ut mala quoque suscipere cogamur. at idem
Abbreviated transcription (Latin):
parit̾ experiatur ⁊ mateR. Epła sci¬
ustum quidem fuerat. nequaquam
tibi litteris satisfacere : qui tuis auri¬
bus non credidisti. Neq enĩ scedulȩ po¬
tes acquiescere: qui uiuo sermoni nos
buit. dans osculum ꝓditori. ⁊ latronis
spenitentiã in patibulo suscipiens: ea¬
dem absenti significo. quȩ in p̾senti qͦ
⁊locutꝰ sum. me ita origenẽ legisse uel
legere. ut apollinarem uel ceteros trac¬
tatores. quoꝵ in quib dam libros ȩccłia
non recipit: non quo om̃ia dicã ẽẽ dãpnas¬
da. quȩ in illoꝵ uoluminib continent᷑.
s quo quedam rep̾hensibilia confitear.
Uerũ qr operis mei est ⁊ studii. multos le¬
gere. ut ex plurimis diuersos flores car¬
pam. non tam ꝓbaturus om̃ia. quã quȩ
bona sunt electurus: assumo multos ĩ
manu mea ut amultis multa cognosc̃a:
scd̾m illud quod scriptũ ẽ. Om̃ia legen¬
tes: quȩ bona sunt retinentes. Unde sa¬

Expanded text:
pariter experiatur et mater.pariter experiatur et mater.Iustum quidem fuerat nequaquam tibi litteris satisfacere, qui tuis auribus non credidisti — neque enim scidulae potes adquiescere, qui uiuo sermoni non buit dans osculum proditori et latronis paenitentiam in patibulo suscipiens, eadem absenti significo, quae in praesenti quoque locutus sum, me ita Origenem legisse uel legere ut Apollinarem, ut ceteros tractatores, quorum in quibusdam libros ecclesia non recipit; non quo omnia dicam esse damnanda, quae in illorum uoluminibus continentur, sed quo quaedam reprehendenda confitear. ueruni quia operis mei est et studii multos legere, ut ex plurimis diuersos flores carpam non tam probaturus omnia, quam, quae bona sunt, electurus, adsumo multos in manu mea, ut a multis multa cognoscam secundum quod scriptum est: omnia legentes, quae bona sunt, retinentes. unde sa
Abbreviated transcription (Latin):
dam e̾ẽ uirgines tabernarias: ego tͥ plus
dico. ẽẽ in his ⁊ adulteras: ⁊ quod magis
mireris. ⁊ clericos ẽe caupones. ⁊ mona¬
chos impudicos. S quis ñ statĩ intelli¬
gat. nec tabernariã uirginẽ. nec adul¬
pa: si simulator uirginitatis in crimine
est: Ego certe ut ꝑsonis alus p̾termis¬
sis ad uirginẽ ueniã: quȩ institorias exer¬
cet artes. nescio an corpore quod scio. sp̃u
uirgo ñ ꝑmanet. Rethoricati. tr sumꝰ.
⁊ in morem declamatoꝵ paululũ lusi¬
mꝰ. Tu nos eliudi coegisti: qui ĩa eugłio
coruscante. eiuisdem uis ẽẽ głȩ uirgines
⁊ maritatas. Et qr arbitror te ueritate
superatũ. ad detractionẽ uitȩ meȩ et
ad maledicta conuerti. solent enĩ hoc
⁊ mulierculȩ facere quȩ uictoribus
dñis male optant in angulis: ulud dico
preueniens. głȩ michi fore tua conuitia.
cum eod̾e quo mariȩ detraxisti ore me la¬
ceres: ⁊ caninam facundiã. seruus dñi

Expanded text:
dam esse virgines tabernarias; ego tibi plus dam esse virgines tabernarias; ego tibi plus dico, esse in his et adulteras, et, quo magis mireris, clericos esse caupones, et monachos impudicos. Sed quis non statim intelligat, nec tabernariam virginem, nec adulpa, si simulator virginitatis in crimine est? Ego certe, ut aliis personis praetermissis ad Virginem veniam: quae institorias exercet artes, nescio an corpore, quod scio, spiritu virgo non permanet. 22. Rhetoricati sumus, et in morem declamatorum, paululum lusimus. Tu nos, Helvidi, coegisti, qui jam Evangelio coruscante, ejusdem vis esse glori maritas. Et quia arbitror te veritate superatum, ad detractionem vitae meae et ad maledicta converti solent enim hoc et mulierculae facere, quae victoribus dominis male optant in angulis, illud dico praeveniens, gloriae mihi fore tua convicia, cum eodem quo Mariae detraxisti, ore me laceres, et caninam facundiam servus Domini
Abbreviated transcription (Latin):
uersus naturã cogere. alioq modo dice¬
re. uolo uos ẽe quod angeli st̃. unde et
uirgo maioris ẽ p̾cii dũ id contempnit
qd si fecerit non delinquit. nichilominus
in sequentib infert. Consiliũ autẽ do: tã¬
quam miscdiam consecutꝰ a deo ut sim fide¬
lis. Existimo gͦ hoc bonũ eẽ ꝓpt̾ instantem
necessitatem: qr bonũ est hõi sic ẽe. Quȩ
est ista necessitas : ue pregnantib et no¬
trientib in illa die. Ideo silua succrescit.
ut postea recidat᷑. Ideo ager seritur : ut.
metatur. Iam plenꝰ est orbis : t̾ra nos nos
capit. Cotidie bella secant. morbi subtra¬
hunt. naufragia absorbent: ⁊ nichilomi¬
nus de t̾minis litigamꝰ. De hoc numero
sunt illi qui agnum sequunt᷑: qui uesti¬
menta sua ñ inquinauert᷑. Uirgines enĩ
permanserunt. Obserua quid significet.
inquinauerunt. Ego non audeo expone¬
re: ne heluidiꝰ calũpniet᷑. Quod aũ ais qͣs¬

Expanded text:
versum naturam cogere, alioque modo diceversum naturam cogere, alioque modo dicere, Volo vos esse, quod Angeli sunt: unde et virgo majoris est mercedis, dum id contemnit, quod si fecerit, non delinquit; nihilominus in cohaerentibus infert: Consilium autem do, tamquam misericordiam consecutus a Domino, ut sim fidelis. Existimo ergo hoc bonum esse propter instantem necessitatem; quia bonum est homini sic esse. Quae est ista necessitas? Vae praegnantibus et nutrientibus in illa die . Ideo silva succrescit, ut postea recidatur. Ideo ager seritur, ut metatur. Jam plenus est orbis, terra nos non capit. Quotidie bella 230 nos secant, morbi subtrahunt, naufragia absorbent, et nihilominus de terminis litigamus? De hoc numero sunt illi, qui Agnum sequuntur , qui vestimenta sua non coinquinaverunt, virgines enim permanserunt. Observa quid significet, coinquinaverunt. Ego non audeo exponere, ne Helvidius calumnietur. Quod autem ais quas
Abbreviated transcription (Latin):
domus. in qua ista ñ fiant. quȩ tñ rara
auis est. ipsa dispensatio domꝰ. liberorũ
educatio. necessitates paruuloꝵ mari¬
ti correctio seruuloꝵ: quã a xp̃i cogita¬
tione non auocent. Defecerunt aĩt
scriptura. sarȩ fieri muliebria. Post qͥ
dicitur ad abraham. Om̃ia quecũq dicit
tibi sara: audi uocẽ eiꝰ. Quȩ non est in par¬
tus anxietatib ⁊ dolore. quȩ deficientib
menstrui cruoris officiis mulier ẽẽ desistit.
a dei maledictione fit libera: nec est ad
uirũ conu̾sio eiꝰ. sed e contrario uir subici¬
tur eiꝰ n dñi ei uoce p̾cipit᷑. om̃ia quecũ¬
q dixerit tͥ sara. audi uocẽ eiꝰ. Et sic in¬
cipiunt uacare orationi: q quamdiu in
conugio debitũ soluitur. orandi p̾terit᷑
laqueũ. s id qd̾ honestũ ẽ suadet: uoleis
om̃s e̾ẽ sicut se ipsũ. Et quãꝗͣ de uirgini¬
tate p̾ceptũ dñi ñ habeat. qr ultra hoĩes
est. ⁊ quodammodo impudentis erat ad¬

Expanded text:
domus, in qua ista non fiant, quae rara domus, in qua ista non fiant, quae rara avis est; tamen ipsa dispensatio domus, liberorum educatio, necessitates mariti, correctio servulorum, quam a Dei cogitatione non avocent? Defecerunt, inquit Scriptura, Sarae muliebria : post quod dicitur ad Abraham: Omnia quaecumque dicit tibi Sara, audi vocem ejus . Quae non est in partus anxietatibus et dolore, quae deficientibus menstrui cruoris officiis, mulier esse desiit, a Dei maledictione fit libera: nec est ad virum conversio ejus, sed e contrario vir subjicitur ei, et Domini ei voce praecipitur: 229 Omnia quaecumque tibi dicit Sara, audi vocem ejus : et sic incipiunt vacare orationi. Quia quamdiu in conjugio debitum solvitur, orandi praeteritlaqueum, sed id quod honestum est, suadet, volens omnes esse sicut seipsum. Et quamquam de virginitate praeceptum Domini non habeat: quia ultra homines est; et quodammodo impudentis erat, ad
Abbreviated transcription (Latin):
chrior ẽẽ quam nata sit. Inde infantes gar¬
riunt: familia ꝑstrepit. liberi ab osculis.
liberi ab ore dep̾endent: computantur
sumptꝰ : impẽdia p̾parant᷑. Hinc co.corũ
accincta manꝰ carnes terit: hinc textricõ
turba cõmurmurat. Nunciatur interĩ
iur uenire cũ sociis : illa ad hirundinis
modum lustrat uniu̾isa penetralia:
si thorus rigeat. si pauim̃ta uerruerint.
si ordinata sint pocula. si prandiũ sit pa¬
ratum. Responde queso: ubi int̾ ista ubi
sit dei cogitatio. Et hȩ felices domꝰ: sete¬
rum ubi tẏmpana sonant. tybia clami¬
tat. lira garrit. eymbalũ concreꝑat. qͥs
ibi dei. timor: Parasitꝰ in contumelis gła¬
tur: ingrediunt᷑ expositȩ libidinũ uicti¬
mȩ n⁊ tenuitate uestiũ nudȩ impudicis
oculis ingerunt᷑. his infelix uxor aut le¬
tatur ⁊ perit: aut offenditur. ⁊ maritus
inuiria concitat᷑. Hinc discordia. semina¬
rium repudu. Aut si aliqua inuenitor

Expanded text:
chrior esse quam nata est. Inde infantes garchrior esse quam nata est. Inde infantes garriunt, familia perstrepit, liberi ab osculis et ab ore dependent, computantur sumptus, impendia praeparantur. Hinc cocorum accincta manus carnes terit, hinc textricum turba commurmurat: nuntiatur interim vir venisse cum sociis. Illa ad hirundinis modum lustrat universa penetralia, si torus rigeat, si pavimenta verrerint, si ornata sint pocula, si prandium praeparatum. Responde, quaeso, inter ista ubi sit Dei cogitatio? Et hae felices domus? Caeterum ubi tympana sonant, tibia clamitat, lyra garrit, cymbalum concrepat, quis ibi Dei timor? Parasitus in contumeliis gloriatur: ingrediuntur expositae libidinum victimae, et tenuitate vestium nudae impudicis oculis ingeruntur. His infelix uxor, aut laetatur, et perit: aut offenditur, et maritus in jurgia concitatur. Hinc discordia, seminarium repudii. Aut si aliqua invenitur
Abbreviated transcription (Latin):
mundi. quomodo placeat uxori. Diuisa
est mulier ⁊ uirgo. Quȩ ñ est nupta. co¬
gitat quȩ st̃ dei ut sit sc̃a corpore ⁊ sp̾u:
nam quȩ nupta est cogitat quȩ st̾ mun-¬
di: quomodo placeat uiro. Quid obla¬
tras: Quid repugnas : uas electionis
hȩc loquitur: diuisa est dicens muli¬
er et uirgo. Uide quantȩ felicitatis
sit. quȩ ⁊ nomen sexus amiserit. Uir¬
go iam mulier ñ uocat᷑. Quȩ non est nup¬
ta. cogitat quȩ sunt dñi: ut sit sc̃a corpo¬
re ⁊ sp̃u. Uirginis diffinitio. sc̾am ẽe corpo¬
re ⁊ sp̃u. qr nichil ꝓsit carnẽ habere uir¬
ginem. si mente quis nupserit. Quȩ uero
nupta est. cogitat quȩ mundi st̃: quomͦ
placeat iuro. Idem tu putas ẽẽ. dieb ac
noctib uacare orationi. uacare ieinus :
⁊ ad aduentũ mariti expolire faciem. g̾s¬
sum frangere. simulare blanditias: Illa
hoc agit ut turpior pareat.⁊ naturȩ bo¬
num fuscet iniuria. hȩc ad speculũ pingi¬
tur. ⁊ in contumeliã artificis conatur pul¬

Expanded text:
mundi, quomodo placeat uxori. Et divisa est mulier, et virgo: quae non est nupta, cogitat quae sunt Dei, ut sit sancta corpore et spiritu. Nam quae nupta est, cogitat, quae sunt mundi, quomodo placeat viro . Quid oblatras? quid repugnas? Vas electionis haec loquitur, 228 Divisa est, dicens, mulier, et virgo. Vide quantae felicitatis sit, quae et nomen sexus amiserit. Virgo jam mulier non vocatur. Quae non est nupta, cogitat quae sunt Domini, ut sit sancta corpore et spiritu. Virginis definitio, sanctam esse corpore et spiritu; quia nihil prosit carnem habere virginem, si mente quis nupserit. Quae vero nupta est, cogitat quae sunt mundi, quomodo placeat viro. Idem tu putas esse diebus et noctibus vacare orationi, vacare jejuniis; et ad adventum mariti expolire faciem, gressum frangere, simulare blanditias? Illa hoc agit, ut turpior appareat, et naturae bonum infuscet injuria. Haec ad speculum pingitur, et in contumeliam artificis conatur pul
Abbreviated transcription (Latin):
obsecro lecturos ne me putent nuptus
detraxisse in uirginũ laude. ⁊ aliquã fe¬
cisse distantiã int̾ sc̃os ueteris testam̃¬
ti ⁊ noui. id est int̾ eos qui habuere cos¬
uigia. ⁊ hos qui a cõplexu mulierũ pe¬
nitus recesserunt uerũ ꝓ conditione
tempoꝵ. aliȩ eos t̾c subiacuisse senten¬
tiȩ. ⁊ aliȩ nos in quos fines scłoꝵ decucor¬
rerunt. Quãdui lex illa ꝑmansit. cre¬
scite ⁊ multiplicamini ⁊ replete t̾ram.
et. maledicta sterilis quȩ ñ parturit se¬
men in isrł: nubebant om̃s ⁊ nubebant᷑.
⁊ derelictis parentib fiebant una caro.
Quando uero uox illa ꝑtonuit. tempos
breuiatũ est. reliquũi est ut qui habens
uxores. sic sint quasi ñ habentes : ad¬
herentes dño unꝰ cum eo efficim᷑ sp̃c. Qt¬

Expanded text:
obsecro lecturos ne me putent nuptiis obsecro lecturos ne me putent nuptiis detraxisse in virginum laude, et aliquam fecisse distantiam inter sanctos veteris Testamenti et novi, id est, inter eos qui habuere conjugia, et hos qui a complexu mulierum penitus recesserunt, verum pro conditione temporum alii eos tunc subjacuisse sententiae, et alii nos, in quos fines saeculorum decurrerunt. Quamdiu lex illa permansit: Crescite, et multiplicamini, et replete terram ; et, Maledicta sterilis, quae non parit semen in Israel , nubebant omnes, et nubebantur, et derelictis parentibus, fiebant una caro. Quando vero vox illa pertonuit: Tempus breviatum est: reliquum est, ut et qui habent uxores, sic sint, quasi non habeant; adhaerentes D
Abbreviated transcription (Latin):
qr legimꝰ: mariã nupsissẽ pꝰ partũ nos
credimꝰ quia ñ legimꝰ. Nec hoc ideo dici¬
mus quo nuptias dãpnemꝰ : ipsa quippe
uirginitas fructꝰ ẽ nuptiarũ: s qd̃ no¬
bis de sc̃is uiris temere estimare nichil
liceat. Possumꝰ enĩ hac estimationis possi¬
bilitate contendere. plures quoq uxo¬
res habuisse ioseph. qr plures habuerit
abraham. plures habuerit iacob ⁊ de
quam audaci temeritate confingunt.
Tu dicis. mariã uirginem non mansisse:
ego michi plus uendico. etiam ipsũ iosep̾
urginem fuisse ꝑ mariã: ut ex uirginali
conuigio uirgo filiꝰ nasceret᷑. Si enim in
uirũ sc̃m fornicatio ñ cadit. ⁊ aliã eum
uxorem habuisse non scribit᷑. mariȩ aũt
quam putatꝰ est habuisse. custos fuit
potiꝰ quã maritꝰ: relinquit᷑ uirginẽ euor
mansisse cũ maria. qui pat̾ dñi meruit
appellari. Et qr de cõparatione uirgini¬
tatis. ⁊ nuptiarũ sum aliqua dicturus:

Expanded text:
 legimus. Mariam nupsisse post partum, non  legimus. Mariam nupsisse post partum, non credimus, quia non legimus. Nec hoc ideo dicimus, quo nuptias condemnemus, ipsa quippe virginitas fructus est nuptiarum: sed quod nobis de sanctis viris temere aestimare nihil liceat. Possumus enim hac aestimatione possibilitatis contendere, plures quoque uxores habuisse Joseph, quia plures habuerit Abraham, plures habuerit Jacob; et dequam audaci temeritate confingunt. Tu dicis Mariam uirginem non mansisse, ego michi plus uendico etiam ipsum Ioseph uirginem fuisse per Mariam, ut ex uirginali coniugio uirgo filius nasceretur. Si enim’, invirum sanctum fornicatio non cadit, et aliam eum uxorem habuisse non scribitur: Mariae autem, quam putatus est habuisse, custos potius fuit, quam maritus: relinquitur, virginem eum mansisse cum Maria, qui pater Domini meruit appellari. 20. Et quia de comparatione virginitatis et nuptiarum sum aliqua dicturus,
Abbreviated transcription (Latin):
tum: Qd̃ si hoc illis turpe uidetur: su¬
per est ut ñ cedant etiã deũ ꝑ genitalia
uirginis natũ. Turpiꝰ est enĩ uxta eos
deum ꝑ uirginis pudenda genitũ: quã
uirgin̾em uiro suo nupsisse pꝰ partũ.
Iunge si libet alias naturȩ contume¬
lias: nouem m̃sib uterũ insolescentẽ.
fastidia. partũ. sanguinẽ. pannos. Ip¬
se tibi describat᷑ infans tegmine mem¬
branarũ solito conuolutꝰ. Ingerantur
dura p̾sepia. uagitꝰ paruulĩ: octauȩ
diei circuncisio. tempꝰ purgationis.
ut probetur immundꝰ. Non erubesci¬
mꝰ : non silemꝰ. Quanto sunt humilio¬
ra quȩ ꝓ me passus ẽ: tanto illi plus de¬
beo. Et cũ om̃ia replicaueris: nichil
cruce contumeliosiꝰ referes. quã ꝓfite¬
mur n credimꝰ: ⁊ in qua de hostib tri¬
umphamꝰ. S ut hȩc quȩ scripta st̃ nos
negamꝰ: ita ea que ñ st̃ scripta renbi¬
mꝰ. Natũ deũ esse de uirgine credimꝰ.

Expanded text:
tum? Quod si hoc illis turpe videtur, sutum? Quod si hoc illis turpe videtur, superest ut non credant, etiam Deum per genitalia virginis natum. Turpius est enim juxta eos, Deum per virginis pudenda genitum, quam virginem suo viro nupsisse post partum. » Junge si libet et alias naturae contumelias, novem mensibus uterum insolescentem, fastidia, partum, sanguinem, pannos. Ipse tibi describatur infans, tegmine membranorum solito convolutus. Ingerantur dura praesepia, vagitus parvuli, octavae diei circumcisio, tempus purgatut probetur immundus, non erubescimus, non silemus. Quanto sunt humiliora quae pro me passus est, tanto illi plus debeo. Et cum omnia replicaveris, nihil cruce contumeliosius proferes, quam profitemur, et credimus, et in qua de hostibus triumphamus. Sed ut haec quae scripta sunt, non negamus, ita ea quae non sunt scripta, renuimus: natum Deum esse de Virgine credimus,
Abbreviated transcription (Latin):
terimꝰ: ⁊ fonte ueritatis omisso. opinio¬
num ruiulos consectam᷑. Nũ quid ñ pos¬
sum tibi totã ueterũ scriptoꝵ greciam
cõmouere ignatiũ. policarpũ. hẏrene¬
um. uistinum martyrẽ. multosq ali¬
os aplicos ⁊ eloquentes uiros. qui aduer¬
sus hebionẽ. ⁊ theodotũ. by⁊ anlinũ. ua¬
lentinũ hec eadem sentientes. plena sa¬
pientiȩ uolumina conscripserunt : Quȩ
si legisses: aliquanto plus saperes. Sed
meliꝰ puto breuit̾ ad singula responde¬
re: quã duitiꝰ immorando uolum̃ exten¬
dere. In illud nc impetũ facio: in quo tu
uirginitatẽ ⁊ nuptias comparando di¬
sertus ẽẽ uolusti. Risimꝰ in te ꝓuerbi¬
um: camelũ uidimꝰ saltitantẽ. Dicis. Nõ¬
quid meliores sunt uirgines. abraham.
ysaac. ⁊ iacob. qui habuere conuigia :
Nũquid ñ cotidie dei manib paruui¬
li fingunt᷑ in uentrib: ut merito eru¬
bescere debeamꝰ mariã nupsisse pꝰ par¬

Expanded text:
terimus, et fonte veritatis omisso, opinioterimus, et fonte veritatis omisso, opinionum rivulos consectamur. Numquid non possum tibi totam veterum Scriptorum seriem commovere: Ignatium, Polycarpum, Irenaeum, Justinum Martyrem, multosque alios apostolicos et eloquentes viros, qui adversus Ebionem, et Theodotum, Byzantium, Valentinum, haec eadem sentientes, plena sapientiae volumina conscripserunt? Quae si legisses aliquando, plus saperes. Sed melius puto breviter ad singula respondere, quam diutius immorando, volumen extendere. 226 18. In illud nunc impetum facio, in quo tu virginitatem et nuptias comparando, disertus esse voluisti. Risimus in te proverbium, Camelum vidimus saltitantem. Dicis: « Numquid meliores sunt virgines Abraham, Isaac, et Jacob, qui habuere conjugia? Numquid non quotidie Dei manibus, parvuli finguntur in ventribus, ut merito erubescere debeamus, Mariam nupsisse post par
Abbreviated transcription (Latin):
admirantes suꝑ his quȩ dicebant᷑ de illo:
⁊ his similia. quȩ iam enumeraui. ⁊ in qͥ¬
bus parentes uocant᷑. Ac ne forte de exem¬
plarioꝵ uarietate causeris. qua tͥ stultiᷤ¬
sime ꝑsuasisti. grecos codices ẽẽ falsatos:
ad ioħis eugłiũ uenio: in quo planissime
scribitur. Inuenit philippus nathana
na zareth. Certe hoc in tuo codice conti¬
netur. Responde mͥ quomͦ sit filiꝰ iosepł¬
re ioseph pat̾ fuit: Quãuis sis hebes:
dicere non audebis. An putabatur: Eo
en auigauit oratio : pandenda st̃ uela.
⁊ in ep̃ylogos illiꝰ ruendũ: in quib scio¬
lus sibi uisus tertullianũ in testimoni¬
um uocat. ⁊ iuctorini pitabionensis ep̃i
uerba ꝓponit. Et de tertulliano quid̃e
nichil ampliꝰ dico: qua eccłiȩ hõiem no
fuisse. De iuctorino uero id assero. quod
⁊ de eugłistis: fr̾s eũ dixisse dñi ñ filios
mariȩ : fr̾s aũ eo sensu quẽ superiꝰ exposu¬
imus. ꝓpinquitate. ñ matre. Uerũ nuga ᷤ

Expanded text:
s super his quae dicebantur de eo , et his similia, quae jam enumeravimus, in quibus parentes vocantur. Ac ne forte de exemplariorum varietate causeris, quia tibi stultissime persuasisti Graecos codices esse falsatos, ad Joannis Evangelium venio, in quo planissime scribitur: Invenit Philippus NathanaeNazareth . Certe 225 hoc in tuo codice continetur. Responde mihi, quomodo Jesus sre Joseph pater fuit? Quamvis sis hebes, dicere non audebis? An putabatur? Eodenavigavit oratio, pandenda sunt vela, et in epilogos illius irruendum, in quibus sciolus sibi visus, Tertullianum in testimonium vocat, et Victorini Petabionensis episcopi verba proponit. Et de Tertulliano quidem nihil amplius dico, quam Ecclesiae hominem non fuisse. De Victorino vero id assero, quod et de Evangelistis, fratres eum dixisse Domini, non filios Mariae. Fratres autem eo sensu, quem superius exposuimus, propinquitate, non natura. Verum nugas
Abbreviated transcription (Latin):
niam consequaris. qñ consecuturꝰ est. &
diabolus: qui nũquã płꝰ quã ꝑ os tuũ
dep̾henditur blaffemasse. Meãm in uiri¬
am patient̾ tuli: impietatẽ contra deũ
ferre ñ potui. Unde ⁊ iusus sũ mordacios
in extrema epła scribere. quã ꝓmiserã:
quãqua priorem penitentiã qua a me ue¬
niam deprecatꝰ es. iterũ cõmi.sisse unde
agas penitentiã. stolidissimũ sit. Tribo

Expanded text:
niam consequaris, quando consecuturus est et niam consequaris, quando consecuturus est et diabolus, qui numquam plus quam per os tuum deprehenditur blasphemasse. meam iniuriam patienter tuli: inpietatem contra deum ferre non potui, unde et uisus sum mordacius in extrema epistula scribere, quam promiseram; quamquam post priorem paenitentiam, qua a me ueniam deprecatus es, iterum commisisse, unde agas paenitentiam, stolidissimum sit. trib