comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gitacio alia prouident in futin
ut ingẽtem formice farris ac̾uũ
cõportant. hiemis memores te¬
ctoqz reponũt. et apes que patriã
sole et et certos nouere penates.
uentureqz hiemis meniores estate
laborẽ exꝑũtur: et in medium
quesita reponunt.

Expanded text:
gitatio. alia prouident in futurum, gitatio. alia prouident in futurum, ut ingentem formicae farris aceruum cum populant hiemis memores tectoque reponunt, ut apes, quae patriam solae et certos nouere penates uenturaeque hiemis memores aestate laborem experiuntur et in medium quaesita reponunt.
Abbreviated transcription (Latin):
festa cognacio est. Nonne ipiũs cor¬
poris status et oris figura declat.
statu ore sublimi ad cõtemplõniẽ
mundi excitatus cõfert cum deo
uultũ. et rõnem rõ cognosat pp̾ea
nullũ est aĩal ut ait cicero p̾ter
dei. Solus eni̾ sapiã instructus est.
ut religionẽ solus intelligat.
Et hec est hoĩs atq mutoꝵ uel
p̾cipua uel sola distancia. Nam
cet᷑a que uidentur esse hoĩ ꝓpua
et si non sint talia in nuitis tñ
ill fortasse nr̃e: sed ipĩs qͥ se i¬
effectii certas uoces notas expͥ¬
mũt in qͥbus hĩtum mẽtis osten¬
dunt. usus qͦ est hom̃ ꝓprius. et
tñ uidemus in ahis aĩalibus q̃dã
signa leticie cũ ad ludũ gestunt
aures demulcent. nitũ contraht̃
frontem serenãt. oculos in la sa¬
iuam resoluũt. Quid tam hoĩ ꝓpͥũ
st̃ aĩalia q̃ latibulis suis diu̾sos
et plures exitus pandant. ut si
qd̾ ꝑiculũ inciderit. fuga pate¬
at obsessis. qd non facerent nͥ
messent ill intelligencia et co¬

Expanded text:
festa cognatio est: nonne ipsius corporis status et oris figura declaratstatu, ore sublimi ad contemplationem mundi excitatus confert cum deo uultum et rationem ratio cognoscit. propterea nullum est animal, ut ait Cicero, praeter dei. solus enim sapientia instructus est, ut religionem solus intellegat, et haec est hominis atque mutorum uel praecipua uel sola distantia. nam cetera quae uidentur esse homini propria, etsi non sunt talia in mutis, tamen sillis fortasse nostrae, sed ipsis quia se iadfectu certas uoces notis exprimunt quibus habitum mentis ostendant. risus quoque est homini proprius et tamen uidemus in aliis animalibus quaedam signa laetitiae, cum ad lusum gestiunt, aures demulcent, rictum contrahunt, frontem serenant, oculos in lasciuiam resoluunt. quid tam homini propsunt animalia quae latibulis suis diuersos et plures exitus pandant, ut si quod periculum inciderit, fuga pateat obsessis: quod non facerent, nisi inesset illis intellegentia et co
Abbreviated transcription (Latin):
sapientis et iusti. et uitalis
ui opus diuicias in sola iustiͣ.
collocare. qr profecto qui eget
licet ille cresum aut crassum di¬
uitus suꝑet: hic pauꝑ. hic midꝰ
hic mendicus putandus est..
danda igitur oꝑa ut indum̃to
iusticie pietatisqz uellemur quo
nos exuat nemo qd̾ nobis sem¬
pit̾nũ p̾bet ornatum. Nam si dõꝵ
cultores. silãcra insensibilia ex¬
colunt. et quicqͥd p̾ciosi hñt in
ea conferunt. quibus nec ea
uiuencia dei simlãcra excolere
ut prom̾eare bidere uiuentem.
Que sicut usui hũt quicqͥd acce¬
ꝑint. et gracias agunt. Ita de
in cuius conspectu bonum fec̾is
et probabit et m̾cedem pieta¬
tis exsoluet.

Expanded text:
sapientis et iusti et uitalis sapientis et iusti et uitalis uiri opus diuitias suas in sola iustitia conlocare: qua profecto qui eget, licet ille Croesum aut Crassum diuitiis superet, hic pauper, hic nudus, hic mendicus putandus est. danda igitur opera ut indumento iustitiae pietatisque uelemur, quo nos exuat nemo, quod nobis sempiternum praebeat ornatum. nam si deorum cultores simulacra insensibilia excolunt et quidquid pretiosi habent in ea conferunt, quibus nec utiuiuentia dei simulacra excolere, ut promereare uiuentem ? quae sicut usui habent quidquid acceperint et gratias agunt, ita deus, in cuius conspectu bonum feceris, et probabit et mercedem pietatis exsoluet.
Abbreviated transcription (Latin):
est. cuius inf̾i̾itas tpplici modo
subiacet dño pcti̾. factis dictis
cogitacione. ꝑ hos gradus ad
sũmũ culinen iusticia procedit.
primus est uirtutis gradus
mal oꝑibus abstm̾e. Scdũs et̾
malis uerbis. Tercius eciam
cogitacione reꝵ malaꝵ. Qui
pͥmũ gradum ascendit satis iu¬
stus est. Qui stdm̃ iam ꝑfece
uirtutis: si quid̾ neq factis. ner
simone delinquat. Qui teroã.
is uero similitudinem dei asseal¬
tus esse uidetur. Est emin poie
supra humanũ modum ne in
coitacione quid̃ ad mict̾e̾ qd sit
bel facto malũ: ł im probũ dictu.
staq ec̃ iusti homines qui fre¬
nare se possunt ab omnĩ oꝑe in¬
iusto non nũꝙͣ tñ ipã fragi¬
litate bincuntur. ut uel in ira
malũ dicant. uel in aspectu reꝵ
delectabiliũ tacita cogitacione
concupistant. Ce si mortalis
condicio non patitur esse hom¬
nem ab om̃i macula purũ. de¬
bent g.ͦ largicione ꝓpetua pctã
carnis aboleri. Unũ est igitur

Expanded text:
est. cuius infirmitas triplici modo est. cuius infirmitas triplici modo subiacet dominio peccati, factis dictis cogitatione: per hos gradus ad summum columen iustitia procedit. primus est uirtutis gradus malis operibus abstinere, secundus etiam malis uerbis, tertius etiam cogitatione rerum malarum. qui primum gradum ascenderit, satis iustus est, qui secundum, iam perfectae uirtutis, siquidem neque factis neque sermone delinquat, qui tertium, is uero similitudinem dei adsecutus uidetur. est enim paene supra humanum modum ne in cogitationem quidem admittere quod sit uel factu malum uel inprobum dictu. itaque etiam iusti homines, qui frenare se possunt ab omni opere iniusto, nonnumquam tamen ipsa fragilitate uincuntur, ut uel in ira malum dicant uel in aspectu rerum delectabilium cogitatione tacita concupiscant. quodsi mortalis condicio non patitur esse hominem ab omni macula purum, debent ergo largitione perpetua peccata carnis aboleri. unum est enim
Abbreviated transcription (Latin):
uociens igitur roga¬
ris: temptari te a deo
crede. añ sis dignus audiri cͥũ¬
spice constienciam tuam. et ꝙͣ¬
tum potes medere uulmu̾bus.
Nec tñ qr petã largicione tollũ¬
tur. dari tibi licentiam pͤcandi
putes. Abolentur enim si i deo
laigiare qr p̾caueris. Nlam si
fiducia largiendi pecces non a¬
bolentur. deus emin hominem
ideoq penitentiã agere iubet.
A gere aut̾ penitenciã nich̾ est
aliud ꝙͣ profiten et affirmare.
se ulterius non peccaturũ. Iguo¬
scitur itaq hnis qui ad pctmꝰ m
piudent̾ incanteq labuntur.
ueniam non ht̾ qui sciens p̾cat.¬
Nec tñ si aliqͥs fuerit purifica¬
tus ab omilabe pcti̾. temꝑand̃
Sͥ ab ope largicionis existimet.
qr non habeat pctã q̃ deleat. ĩm
uero tum magis iusticiã debet
oꝑari cũ factus est iustus. bt qd
aute in medelam bulnierũ fece¬
rat. postmod̾ faciat in laudem
glĩamq uirtutis. Eo accedit ꝙ
neno sine delicto esse potest. ꝙͣ¬
diu indumento carnis oneratꝰ

Expanded text:
uotiens igitur rogaris, temptari te a deo crede an sis dignus audiri. circumspice conscientiam tuam et quantum potes, medere uulneribus. nec tamen quia peccata largitione tolluntur, dari tibi licentiam peccandi putes: abolentur enim, si ideo largiare, quia peccaueris. nam si fiducia largiendi pecces, non abolentur. deus enim purgari ideoque agi paenitentiam iubet: agere autem paenitentiam nihil aliut est quam profiteri et adfirmare se ulterius non peccaturum. ignoscitur itaque iis qui ad peccatum inprudenter incauteque labuntur, ueniam non hNec tamen si aliquis fuerit purificatus ab omni labe peccati, temperandum sibi ab opere largitionis existimet, quia non habeat peccata quae deleat. immo uero tum magis iustitiam debet operari, cum factus est iustus, ut quod ante in medellam uulnerum fecerat, postmodum faciat in laudem gloriamque uirtutis. eo accedit quod nemo esse sine delicto potest, quamdiu indumento carnis oneratus
Abbreviated transcription (Latin):
ixi de mortalitate et
fragilitate et passione
cur hec deus subire maluerit.
Nũc ipius cuicis ro̾ reddenda est.
et uis enarranda. Quid sũmꝰ
pater a pͥncipio disposuerit. et
ꝙadmod̾ cuncta que gesta sũt
ordinau̾it: non tm̃ dm̾iacio pro¬
sed rõ ipstus passionis docet.
tis exꝑtes. et audirent et intel¬
lig̾ent dm̃as dei uoces. uere eĩ̾¬

Expanded text:
ixi de humilitate et fragilitate et passione, cur haec deus subire maluerit: nunc ipsius crucis ratio reddenda est et uis enarranda. quid summus pater a principio disposuerit et quemadmodum cuncta quae gesta sunt ordinarit, non tantum diuinatio proo ipsius passionis docet. tis expertes, et audirent et intellegerent diuinas dei uoces. uere e
Abbreviated transcription (Latin):
nocens. et iustus. et sanctus.¬
et qui ab hisdem uideis inmo¬
latus. saluti est omnibus qui
signũ sangiuĩs id est crucis.
qua sanguinẽ fudit in sua
fronte constripẜint. fions
autẽ sũmũ limen est hominis.
et lignũ sangnĩe delibrtum.
ciuas significatio est. demq
minolacio peccudis ab his ip¬
sis qui faciunt: pascha noĩat᷑¬
qr passionis figura est. quã
dens prestius futuroꝵ tradi¬
dit ꝑ moisem pplõ suo celebnͣ¬
dam. sed tñ figura ualuit in
pnͣti ad repellend̾ ꝑiculũ. ut
appareat ꝙ̃tũ u̾itas ipã uali¬
tura fit. ad plebem dei prote¬
gendam in extrema totius or¬
bis nccͣitate. Qnomodo at̃ uel
in qua plaga tuti hoiẽs sunt
futuri qui signũ hoc ueri et
dñn sanguimis in sũmo corpo¬
ris sui loco notauerãt : in no¬
iussimo libro docebo

Expanded text:
nocens, et justus, et sanctus,nocens, et justus, et sanctus, qui ab iisdem Judaeis immolatus, saluti est omnibus qui signum sanguinis, id est crucis qua sanguinem fudit, in sua fronte conscripserint. Frons enim summum limen est hominis; et lignum sanguine delibutum crucis significatio est. Denique immolatio pecudis ab iis ipsis, qui faciunt, pascha nominat passionis figura est, quam deus praescius futurorum tradidit per Moysen populo suo celebrandam. sed tum figura ualuit in praesenti ad depellendum periculum, ut appareret quantum ueritas ipsa ualitura sit ad plebem dei protegendam in extrema totius orbis necessitate. quomodo autem uel in qua plaga tuti omnes sint futuri qui signum hoc ueri et diuini sanguinis in summo corporis sui notauerint, in nouissimo libro docebo.
Abbreviated transcription (Latin):
significaret illũ tam cõspiciũ
tamq sublime̾ futm. ut adeñ
cognostend ꝑiter et colendũ.
cuncte naciones ex omĩ orbe
concurrerent. deniq milla
gens tam inhumana est.milla
regio tam remota est. cui aut
pissio eius aut sublimitas ma¬
uestatis ignota sit. Eetendit
ostenderet ab ortu solis usq ad
occasum magnũ ipm̃ ex oĩbꝰ
Angnis et tribubus congre¬
gatum sub alas suas esse uen¬
turũ. si gnũq illud maxim̃ at
sublime: frontibus suis suscep¬
turum. Cuius iei figuram iudĩ
etiã nũc exhibent. cũ limina
sua deciuore agni notant. deꝰ
eñ ꝑtussurus egiptios. ut ab
ea plaga nimunes faceret
hebreos p̾ceꝑat eis ut agnũ
tandidũ sine macula imnola¬
rent. ac signũ limibus sius
nocte interissent. hebrei soli si¬
gno sangiũs tuti fuerunt. nõ
qr cuor peccudis tantam in se
uim g̾ebat: ut hoĩbus saluti
esset. sed imago fuerat reꝵ
futuraꝵ. Agnus enm candi¬
dus sine macula fuit. id est ĩ¬

Expanded text:
significaret illum tam conspicuum significaret illum tam conspicuum tamque sublimem futurum, ut ad eum cognoscendum pariter et colendum, cunctae nationes ex omni orbe concurrerent. Denique nulla gens tam inhumana est, nulla regio tam remota, cui aut passio ejus, aut sublimitas majestatis ignota sit. Extendit nc ostenderet, ab ortu solis usque ad occasum, magnum populum ex omnibus linguis et tribubus congregatum, sub alas suas esse venturum, signumque illud maximnm, atque sublime, frontibus suis suscepturum. Cujus rei figuram Judaei etiamnunc exhibent, cum limina sua de, cruore agni notant. Deus enim percussurus Aegyptios, ut ab ea plaga immunes faceret Hebraeos, praeceperat his, ut agnum candidum sine macula immolarent, ac signum liminibus suinocte interissent, Hebraei soli signo sanguinis tuti fuerunt; non quia cruor pecudis tantam in se vim gerebat, ut hominibus saluti esset: sed imago fuerat rerum futurarum. Agnus enim candidus sine macula Christus fuit, id est in
Abbreviated transcription (Latin):
ctus est: cur potissim̃ cruce. cur
infami gn̾e supplicii. qd̾ eciã
hoĩe libero ꝙͣiis nocente uide¬
m
qui hũilis adueu̾at: ut hõĩbꝰ
et infmis opem ferret. et in¬
omĩbus spem salutis ostend̾et.
eo gñe afficiendus fuit quo hi¬
miles et infirmi solent. ne qͥs
eẽt oĩo qui eum non posset mn¬
resurgere ab inferis oportebat
nec hoc emiꝰ cuiꝙͣ ignorand̾ est
qd ipse ante desua passione p̾¬
dicens. eciã id notũ fecerat.
hr̃e se potestatem cum uellet de¬
ponendi spm̃ et resumendi.
deposuerat. nccͣm tarmfices
non putau̾unt ossa eius suffũ¬
gere. sicut mos eoꝵ ferebat.
sed tm̃ modo latus eius ꝑfora¬
uerunt. Sic integrũ corpuse
patibulo detractũ est. et sepuli
diligent̾ inclusum. Que om̃a
idcͥo fitã st̃. ne lesum ac dñn¬
tum corpus ad resurgend̃ inha
notescere. Nam qm̃ is qui pa
tibulo suspenditur. et conspi¬
cuus est omĩbus. et cet̾is al¬
cior. cruxe pocius electa est que

Expanded text:
ctus est? cur potissimum cruce? cur ctus est? cur potissimum cruce? cur infami genere supplicii, quod etiam homine libero quamuis nocente uidem, qui humilis aduenerat, ut humilibus et infimis opem ferret et omnibus spem salutis ostenderet, eo genere adficiendus fuit quo humiles et infimi solent, ne quis esset omnino qui eum non posset imie tertio resurgere ab inferis oportebat. nec hoc enim cuiquam ignorandum est, quod ipse ante de sua passione praedicans etiam id notum fecerit habere se potestatem cum uellet deponendi spiritum et resumendi. deposuerat, necessarium carnifices non putauerunt ossa eius suffringere, sicut mos eorum ferebat, sed tantummodo latus eius perforauerunt. sic integrum corpus patibulo detractum est et sepulchro diligenter inclusum. quae omnia idcirco facta sunt, ne laesum ac deminutum corpus ad resurgendum inhabdei notescere. nam qtibulo suspenditur, et conspicuus est omnibus, et caeteris altior, crux potius electa est, quae
Abbreviated transcription (Latin):
gauit in t̾ram. qui et p̾ceptis
salutaribus formaret homines
ad innocenciã. et oꝑibus factisq
pñtibus iusticie uiam pande̾t.
qua gradiens hõ et doctorem
suũ sequens: ad uitam et̾nam
ꝓueniret. Id igitur corporatus
est et ueste carins indutus et
hoĩ ad ꝙ̃ docend̾ uen̾at. uirtu¬
tis et exempla et incitam̃ta
p̾beret. Sed cum in omĩbus ui¬
te officiis iusticie specimen p̾¬
buisset: ut doloris qͦ paciãm.
mortisq cõtemptũ quibꝰ ꝑfe¬
cta et cõsũmata fuit uirtus.
traderet hoĩ. uenit in manus
impie nacionis cũ et uitare po
stinuit gͦ cruciatus et u̾bera
et spinas. postremo eciã mor¬
tem susciꝑe non recusanit. ut
homo illo duce subactã et ca¬
thenatam mortem cũ suis t̾¬
roribus triũpharet. Cur aut̃
sũmus pr̃ id potissim̃ genus
mortis eleg̾it. quo affici eũ
sineret hec rõ est. Dicat enim
fortasse aliqͥs. cur si deus fuit
et mori uoluit. non saltẽ ali¬

Expanded text:
gauit in terram, qui et praeceptis gauit in terram, qui et praeceptis salutaribus formaret homines ad innocentiam et operibus factisque praesentibus iustitiae uiam panderet, qua gradiens homo et doctorem suum sequens ad uitam aeternam perueniret. is igitur corporatus est et ueste carnis indutus, ut homini, ad quem docendum uenerat, uirtutis exempla et incitamenta praeberet. sed cum in omnibus uitae officiis iustitiae specimen praebuisset, ut doloris quoque patientiam mortisque contemptum, quibus perfecta et consummata fit uirtus, traderet homini, uenit in manus inpiae nationis, cum et uitare potstinuit ergo cruciatus et uerbera et spinas. postremo etiam mortem suscipere non recusauit, ut homo illo duce subactam et catenatam mortem cum suis terroribus triumpharet. cur autem summus pater id potissimum genus mortis elegerit quo adfici eum sineret, haec ratio est dicat enim fortasse aliquis: \'cur si deus fuit et mori uoluit, non saltem hon
Abbreviated transcription (Latin):
exemphĩ. que onña tollerare ac
ppeti nct̾e est: eos qui uĩtatem
secũtur. qm̃ u̾itas acerba est. et
inuisa oĩbus: qui uirtutis exꝑ¬
tes uitam suã mortifens uolup¬
tatibus ded̾unt Giam corona
spinea capiti eius imposita id
declabat fore: ut dinam sͥ ple¬
bem de nocentibus congregaret.
Corona enĩ dicitur cirtũstans
in orbe pplũs. Nos autẽ qui an̾
cogfincionẽ dei fiumꝰ inusti: spi¬
ne i mali ac nocentes erannus.
ignorantes quid esset bonum
et aiusticie nocione atq oꝑibꝰ
aliem oĩ stele ac libidine pollu¬
ebannur. Electi uero ex dumis
ac sentibus stm̃ dei caput cn¬
ginus qr uotati ab ipõ: et cir¬
cũfusi undiqr ad eum: magrõ
et doctori deo assistimꝰ. Regemqr
illũ mũdi et omĩ uiuenciũ dñm
coronamus. Qd̾ uero ad crucẽ̾
spectat: magna in ea uis at
rõ est. qmͣ nũt conabor ostẽdẽ.¬
cce deus nanqz sicut suꝑius expo¬
icesui. cum constitusset hominem
liberare. magrm̃ uirtutis le¬

Expanded text:
exemplum. quae omnia tolerareexemplum. quae omnia tolerareperpeti necesse est eos, qui veritatem sequuntur; quoniam veritas acerba est, et invisa omnibus, qui virtutis expertes, vitam suam mortiferis voluptatibus dedunt. Nam corona spinea capiti ejus imposita id declarabat, fore ut divinam sibi plebem de nocentibus congregaret. Corona enim dicitur, circumstans in orbem populus. Nos autem, qui ante cognitionem Dei fuimus injusti, spinae, id est mali et nocentes eramus, ignorantes quid esset bonum; et a justitiae notione atque operibus alieni, omnia scelere ac libidine polluebamus. Electi ergo ex dumis et sentibus sanctum Dei caput cingimus; quia convocati ab ipso, et circumfusi undique ad eum, magistro ac doctori Deo, assistimus, regemque illum mundi et omnium viventium Dominum coronamus. Quod vero ad crucem spectat, magna in ea vis ac ratio est, quam nunc conabor ostendere. Deus namque sicut superius exposui cum statuisset hominem liberare, mag
Abbreviated transcription (Latin):
aĩas suas ecelo in t̾ram depri¬
mentes: in laqueos et̾ue mor¬
tis incuriunt. Que igitur tũc
faciebat in pnͣs: imagmes e¬
rant futuror. que in lesis affe¬
tisqz corporibus ex hibebat. ea
spũaliũ figuram g̾ebant. ut
et in pnͣti uirtutis nobis t̾rene
oꝑa monstraret: et in futurũ
potestatem celestis sue maiesta¬
tis ostend̾et. Sigo sicut oꝑa
eius significanciã qͦͦ maioris
ptatis hũerunt: ita eciã passio
non simplex. nec suꝑuatua nec
fortiuta p̾cessit. Sed ut illa q̃
fecit magnam uirtutẽ̾ ac po¬
testatem eius doctͥne significa¬
bant: sic ea que passus est. odio
futurã esse sapĩam nũciabant.
Aceti emꝰ potus ac fellis cibus.
acerbitates et amaritudines ĩ
hac uita sectatoribus ueritatis
pollicebatur. Et ꝙ̃ꝙͣ passio ipsa
ꝑse acerba et amara specimen
mentoꝵ dabat. q morantibus
in hoc stlõ uirtus ipã ꝓponit tñ
illius modi potus et cibus mͣox
doctoris mĩ uemiens. p̾ssuraꝵ
nob̾ et laboꝵ et misnaꝵ p̾bebt̃

Expanded text:
o in terram deprimentes in laqueos aeternae mortis incurrunt. quae igitur tum faciebat in praesens, imagines erant futurorum, quae in laesis adfectisque corporibus exhibebat, ea spiritalium figuram gerebant, ut et in praesenti uirtutis non terrenae opera monstraret et in futurum potestatem caelestis suae maiestatis ostenderet. ergo sicut opera eius significantiam quoque maioris potestatis habuerunt, ita etiam passio non simplex nec superuacua nec fortuita praecessit. sed ut illa quae fecit magnam uirtutem ac potestatem doctrinae eius significabant, sic ea quae passus est odio futuram esse sapientiam nuntiabant. aceti enim potus ac fellis cibus acerbitates et amaritudines in hac uita sectatoribus ueritatis pollicebatur. et quamquam passio ipsa per se acerba et amara specimen mentorum dabat, quae morantibus in hoc saeculo uirtus ipsa proponit, tamen illiusmodi potus et cibus in os doctoris nostri ueniens pressurarum nobis et laborum et miseriarum praebebat
Abbreviated transcription (Latin):
sicut et̃ dña illa opera que fe¬
cit. quori uis et potencia ualebt
quid̾ in pñs sed declarabat aliqͥd
in futurũ. aperuit cecoꝵ lui̾a ce¬
lestis uirtus. et luce̾ non uidẽ¬
tibus reddidit. sed hoc facto sigͥ¬
ficabat fore. ut conu̾sus ad gẽ¬
tes que deum nestiebant insipi¬
enciũ pectora illuĩaret luce sa¬
piencie. et ad u̾itatem cõtem¬
plandam oculos cordis aꝑiret.
uere enim ceci st̃. qui celestia ñ
uidentes. et tenebris ignorãcie
cirauĩfusi. trena et fragilia ue¬
nerantur spãtefect aures sur¬
dor. non utiqz hactenus uis illa
celestis oꝑata est. sed declabat
breui fore. ut qui erant u̾ita
surdos dix̾is: qui celestia. et u̾a
et facienda non audiunt iil¬
toꝵ huguas in eloqͥum soluit.
sed merat huic uirtuti alia si¬
gnificatio q̃ ostenderet mox fu

Expanded text:
sicut etiam diuina illa opera quae fecit: quorum uis et potentia ualebat quidem in praesens, sed declarabat aliquid in futurum. aperuit caecorum lumina. caelestis uirtus, lucem non uidentibus reddidisse: sed hoc facto significabat fore ut conuersus ad gentes quae deum nesciebant insipientium pectora inluminaret luce sapientiae et ad ueritatem contemplandam oculos cordis aperiret. uere enim caeci sunt qui caelestia non uidentes et tenebris ignorantiae circumfusi terrena et fragilia uenerantur. patefecit aures surdorum. non utique hactenus uis illa caelestis operata est: sed declarabat breui fore ut qui erant ueritasurdos dixeris qui caelestia et uera et facienda non audiunt. mutorum linguas in eloquium soluit. sed inerat huic uirtuti alia significatio, quae ostenderet mox fut
Abbreviated transcription (Latin):
biles uoluptates ad flagicia
cõpellunt. et de decoꝵ maculis
iiustos labe afficiunt sempitiua
¶Iacentia mortuoꝵ corpora ere¬
eit. eosqr noĩbus suis inclana¬
tos: a morte reuocauit. Quid
congruencius deo. quid mmradõ
uitam resignasse. completisqr
ttis maioris fuit: que de mõ¬
strabat tantam uim hĩturam
esse doct̾nam suam. ut gentes
in toto orbe que aliene a deo sub¬
iete morti fu̾it: coginicione u̾i
liũs aĩati ad inmnortalitatis p̾

Expanded text:
biles voluptates ad flagitia biles voluptates ad flagitia compellunt, et dedecorum maculis inustos labe afficiunt sempiterna. Jacentia mortuorum corpora erexit, eosque nominibus suis inclinatos a morte revocavit. Quid congruentius Deo? Quid miraculodecursam vitam resignasse, completisquetutis majoris fuit, quae demonstrabat tantam vim habituram esse doctrinam suam, ut gentes in orbe toto, quae alienae a Deo, subjectae morti fuerunt, cognitione veri luminis animatae, ad immortalitat
Abbreviated transcription (Latin):
loqui ceꝑit. id est uirtutẽ maie¬
statẽq dei singularis int̾p̾tari.
tum demũ officio nature sue fan¬
gitur. Qͣdiu at̾ flã loqͥtur . iu¬
su suo non est. et ideo infans
sit uccͣe est. qr dm̾a proloqui no
potest ¶Pedes qͦ clandoꝵ ad qsi¬
cium gradiendi reforuit. lauda¬
bilis dñn oꝑis fortitudo: sed id¬
figura continebat. ꝙ cohibitis
erroribus uite sclãns ac denie.
iter u̾itatis aꝑiretur. ꝑ qd̾ g̾di¬
rentur hoĩes ad dei grãm con¬
sequendam. Is em̾ uere clandꝰ
existimandus est: qui caligiẽ
ac tenebris insi pĩe implicatus.
et quo tendat ignarus. offen¬
sibilibus et caducis gressibus
ꝑ uiam mortis incedit. Itemla¬
bes et maculas maiãtoꝵ cor¬
poꝵr depurgauit. Non exigu
inmortalis potencie opera
torr labibus. ac uicioꝵ macul
inqͥnatos. doctͥna eius purisi¬
catura esset erudicione iustĩe.
le prosi uero atqz elephantiai de¬
bent hrĩ. quos uel infmite cupi¬
ditates ad scelera. uel insacia¬

Expanded text:
loqui coeperit id est uirtutem maiestatemque dei singularis interpretari, tum demum officio naturae suae fungitur, quamdiu autem falsa loquitur, in usu suo non est: et ideo infans sit necesse est qui diuina proloqui non potest. pedes quoque claudorum ad officium gradiendi reformauit. laudabilis diuini operis fortitudo: sed figura id continebat, quod cohibitis erroribus uitae saecularis ac deuiae iter ueritatis aperiretur, per quod graderentur homines ad dei gratiam consequendam. is enim uere claudus existimandus est qui caligine ac tenebris insipientiae inplicatus et quo tendat ignarus offensibilibus et caducis gressibus per uiam mortis incedit. item labes et maculas inquinatorum corporum repurgauit. non exigua immortalis potentiae opera: torum labibus ac uitiorum maculis inquinatos doctrina eius puricatura esset eruditione justitiae. Leprosi enim vere atque elephantiaci debent haberi, quos vel infinitae cupiditates ad scelera, vel insatia
Abbreviated transcription (Latin):
aristotilem. maxiiaꝵ sectaꝵ
pͥncipes tam facile delud̾e̾nt.
Est igitur prouidencia ut sense¬
runt hii homines quos nomi¬
naur. cuius ui ac potestate oiã
que uidemus et facta sunt et
reguntur. Nec enim tanta reꝵ
cõstancia aut olim potiit sine
prouido artifice orri aut consta¬
re tot sclis sine ncola potenti.
aut in ꝑpetuũ gub̾nari. sine ꝑito
ac sciente rectore. qd̾ rõ ipã de¬
clarat. Quicqͥd em̾ est qd habet
io̾nem: rõne sit ortum ucce̾ est.
natura nich̾ aliud pt̾ esse ꝙͣ deus
et regitur et constat. gͦ adeo fa¬
ctus est. Q si est rector conditorqz
mundi deus. recte igitur ab eo¬
uera religio cõstituta est. Auctori
cioq debetur

Expanded text:
Aristotelem, maximarum sectarum Aristotelem, maximarum sectarum principes, tam facile deluderent? Est igitur divina providentia, ut senserunt ii homines, quos nominavi; cujus vi ac potestate omnia, quae videmus et facta sunt, et reguntur. Nec enim tanta reruntia, aut olim potuit sine provido artifice oriri, aut constare tot saeculis sine incola potenti, aut in perpetuum gubernari sine perito ac sentiente rectore: quod ratio ipsa declarat. Quidquid est enim, quod habet rationem, ratione sit ortum necesse est. natura nihil aliud potest esse quam deus.habet qua et regitur et constat, ergo a deo factus est. quod si est conditor rectorque mundi deus, recte igitur ac uere religio constituta est: auctori tioque debetur
Abbreviated transcription (Latin):
beat. quo et p̾t̾ita teneat. et fu¬
tura prouideat. et cõplecti possit
pñcia. que sola dĩna st. nec eñ
uennre possint. nͥ adeo. Exceptis
igitur duobus tribus ue. calum¬
piatoribus uanis. cum constet
mundũ dñia prouidencia regi
sicut et factus est. nec sic quisꝙͣ
qui diagore theodoriqz sm̃am.ł
mocriti epicinriq lenitatẽ p̾fr̾e
audeat auctoritati. uel illor
septem pͥor qui appellate sut
sapiẽtes. uel pitagore. uel socra
flã igitur est illa smña qua pu¬
tant t̾roris ac metus gracia re¬
ligionem a sapientibus institu¬
tam: quo se horẽs imꝑiti apctĩs
si ab antiqͥs sapientibus sumꝰ.¬
Ee si fallendi mĩ atqr adeo totiꝰ
gn̾is hũam cã cõmentati st̃ reli¬
gionem: sapientes igitur non
fuerunt. qr in sapiente non ca¬
dit mendaciũ. Sed si fuerint sa¬
pientes q̃ tanta felicitas men¬
ciendi. ut non modo indoctos.
sed plõnem ꝙͦ atq socratẽ fal¬
lent. et pitagoram. zenonem

Expanded text:
beat, quod et praeterita teneat et fubeat, quod et praeterita teneat et futura prouideat et conplecti possit praesentia: quae sola diuina sunt; nec enim uenire possint nisi a deo. eiceptis igitur duobus tribusue calumniatoribus uanis cum constet diuina prouidentia mundum regi, sicut et factus est, nec sit quisquam qui Diagorae Theodorique sententmocriti Epicurique leuitatem praeferre audeat auctoritati uel illorum septem priorum qui appellati sunt sapientes uel Pythagorae uel Socratfalsa igitur est et illa sententia qua putant terroris ac metus gratia religionem a sapientibus institutam, quo se homines inperiti a peccatis ergo ab antiquis sapientibus sumQuod si fallendi nostri, atque adeo totius generis humani causa commenti sunt Religionem; sapientes igitur non fuerunt, quia in sapientem non cadit mendacium. Sed fuerint sapientes; quae tanta felicitas mentiendi, ut non tantummodo indoctos, sed Platonem quoque ac Socratem fallerent, et Pythagoram, Zenonem,
Abbreviated transcription (Latin):
sapĩa dedit. et instiuxit rõne cũ¬
qͣtum fragilitas trena capiebẽ
ut ipe sͣͥ efficeret que in usus suoe
essent nccia. Si uero m hꝰ mũdi
ut ita dix̾m repu᷑. milla prouidẽ¬
tia est. que regat: nullus deus qui
admĩstret. nec oĩo sensus ullus ĩ
hat reꝵ nat᷑a pollet. unde igitur
mens hũana tam solers. tam in¬
telligens orta esse credetur. Su
homo nom̃ accepit. amiꝰ gͦ qui
sapit. rector est corporis. cui men¬
bra obsequũtur tamꝙͣ regi. et m¬
patori. qui nec aspia. nec cõp̾hẽ¬
di potest. Non potuit ad hominẽ
i a sapientematura ꝑuenire. d
sicut onmnie corpus meue et anniꝰ
qubnant: ita et mundũ deut u
lia regñ habeant. maiora et
eniq in.cicero in tuscula¬
ns et in cõsolacione aĩor
qd̾ ex f̾ra natũ atq fictum esse
uideatur. nichil ue hũidũ quid̃
aut flabile aut igneñ. hus eĩ
naturis nch̾ inest qd̾ uim me¬
morie. mentis cogitacionis ha¬

Expanded text:
sapientia dedit; et instruxit eum ratione, qusapientia dedit; et instruxit eum ratione, quantum fragilitas terrena capiebat, ut ipse sibi efficeret, quae ad usus suos essent necessaria. Si vero in hujus mundi ut ita dixerim republica nulla providentia est, quae regat, nullus Deus, qui administret, nec omnino sensus ullus in hac rerum natura pollet; unde igitur mens humana tam solers, tam intelligens orta esse credetur? Si homo nomen accepit; animus ergo qui sapit, qui rector est corporis, cui membra obsequuntur tanquam regi et imperatori, qui nec aspici, nec comprehendi potest, non potuit ad hominem nisi a sapiente natura pervenire. Sed sicut omne corpus mens et animus gubernat: ita et mundum Deus. Nilia regimen habeant, majora et enique M. Cicero in Tusculanis, et in Consolatione: « Animorum quod ei terra natum atque fictum esse uideatur, nihil ne aut umidum quidem aut flabile aut igneum. his enim in naturis nihil est quod uim memoriae mentis cogitationis ha
Abbreviated transcription (Latin):
ullus. nec efficatia. Si autem
confilio btitur ad incipiendũ
aliquid rõne. ad disponendũ
arte. ad efficiendũ uirtute. ad
cosummand̾ potestate. ad reged̾
et continend tur natura pocius
ꝙͣ deus nommetur. Aut si con¬
tursus athomori uel carene ñ¬
te natira ea que uidemus effi¬
at quero cur facere celum potu¬
ent. uibem aut domũ nõ poluit
Tur montes marmoris fecerit.
columpnas et simlãcra non fe¬
cerit. Atqui non debuerant a¬
thomi adhec eciam efficienda cõ¬
currere. Si quid̃ nullam posi¬
cionem rehuquũt: qmͣ non expi¬
antur. nam de natura que mẽ¬
tem non habeat non est mirand
ꝙ hec facere oblita sit. Quid gͦ
est utiq deus cum nchoaret ħ
opus mũdi. quo nch̾ potest ẽẽ n
dispesitius ad ordine̾. nec apciꝰ
ad utilitatem. nec ornatius ad
pultritudinem nec manis adi
molem que fieri ab homine nõ
pot᷑ant fecit ipse. In qͥbus eaã
homine̾ ip̃m̃ cui ꝑticulam dessa

Expanded text:
ullus, nec efficacia. Si autem ullus, nec efficacia. Si autem consilio utitur ad incipiendum aliquid, ratione ad disponendum, arte ad efficiendum, virtute ad consummandum, potestate ad regendum et continendum; cur natura potius quam Deus nominetur? Aut si concursus atomorum, vel carens mente natura, ea, quae videmus, effecit, quaero cur facere coelum potuerit, urbem aut domum non potuerit? cur montes marmoris fecerit, columnas et simulacra non fecerit? Atqui non debuerant atomi etiam ad haec efficienda concurrere; siquidem nullam positionem relinquunt, quam non experiantur. Nam de natura, quae mentem non habeat, non est mirandum, quod haec facere oblita sit. Quid ergo est? Utique Deus, cum inchoaret hoc opus mundi, quo nihil potest esse nec dispositius ad ordinem, nec aptius ad utilitatem, nec ornatius ad pulchritudinem, nec majus ad molem, quae fieri ab homine non poterant, fecit ipse; in quibus etiam hominem ipsum, cui particulam de sua
Abbreviated transcription (Latin):
Cemm sicut ahi dicunt
natura mundus effectꝰ
qui sensu et fiegura caret. hoc
uero multo est absurdius. Si
natura mundũ fecit. consilio
et rõne fecerit nccͣe est. Is em
facit aliquid qui aut faciendi
Si caret sensu ac figura quo¬
modo potest ab eo fieri. ꝙ et
sensum habeat et figuram. nͥ
forte quis arbitretur naturam¬
tilem a non senciente formari
aĩariqz potuisse. aut istam celi
speciem tam prouidenter ad uti¬
litates uiuencium temꝑatam.
nestio quo casu sine conditore
subito extitisse. Si quid inqͣt
est crisippus qd̾ efficiat ea que
homo licet sit rõne p̾ditus fa¬
cere non possit. id profecto est
manis et forcius et sapientiꝰ
hoĩe. homo autẽ non potest fa¬
cere celestia. gͦ illud quod hec
efficiat. uel effecent suꝑat ho¬
potestate. Quis igitur potesti
esse: ñ deus. Naturam uero qmͣ
ueluti mĩem esse rer putant.si
mentem non habet nch efficiet
umꝙͣ nich molietur. ubi enm
non est totitacio nec motus est

Expanded text:
m, sicut alii dicunt, natura mundus effectus est, quae sensu et figura caret. hoc uero multo est absurdius. si natura mundum fecit, consilio et ratione fecerit necesse est: is enim facit aliquid qui aut uoluntatesi caret sensu ac figura, quomodo potest ab ea fieri quod et sensum habeat et figuram? nisi forte quis arbitratur alem tamque mirabilem a non sentiente formari animarique potuisse aut istam caeli speciem tam prouidenter ad utilitates uiuentium temperatam nescio quo casu sine conditore, sine artifice subito extitisse. si quid est inquit Chrysippus quod efficiat ea quae homo, licet ratione sit praeditus, facere non possit, id profecto est maius et fortius et sapientius homine. homo autem non potest facere caelestia: ergo illud quod haec efficiat uel effecerit, su, potestate. Quis igitur potest esse, nisi Deus? Natura vero, quam veluti matrem esse rerum putant, si mentem non habet, nihil efficiet unquam, nihil molietur. Ubi enim non est cogitatio, nec motus est
Abbreviated transcription (Latin):
dedit cuius omnis rõ in decer¬
nendis malis ac bomis sita
est. Non pt̾ enim quisꝙͣ elu¬
gere meliora et stire quid bo¬
mĩ sit. nͥ stiat simł reicere.
ac uitare que mala sunt. in¬
nicem sͥ alt̾utra cõnexa st̃
nis malisq. tũ demũ opus
suũ ꝑagit sapĩã. et quid̾ bo¬
nũ appetit ad utilitatẽ: malũ
reicit ad salutẽ. gͦ sicut boͣ
posset. sic eciã mala q̃ caueret.
nam si malũ nullũ sit nec ꝑi
positis enĩ tm̃ modo in cõspectu
bonis: quid opus est cogitacoẽ¬
porreu̾it manũ id nate᷑ aptum
et cõmod̾ sit. ut si qͥs uelit ap¬
ꝑatissimã cenã infantibꝰ qui
nandũ sãpiant appon̾e. utiq
id appetent singlĩ. quo unũ ꝓ̾q
aut impetus. aut fames aut
et salubre. Quid igitur noce¬
bit eos. sicut st̃ ꝑman̾e. et se¬
per infantes ac nestios reꝵ
iesse. Si ãt admisteas ł amara
uel nutilia bel et uenenata
decipnuitur utiq ꝑ icgioranciã
bom ac mali. ñ accedat hiis sa

Expanded text:
dedit, cuius omnis ratio in discerdedit, cuius omnis ratio in discernendis bonis ac malis sita est. non potest enim quisquam eligere meliora et scire quod bonum sit, nisi sciat simul reicere ac uitare quae mala sunt. inuicem sibi alterutra conexa snis malisque, tum demum opus suum peragit sapientia; et quidem bonum appetit ad utilitatem, malum rejicit ad salutem. Ergo sicut bona posset; sic etiam mala, quae caveret. Nam si malum nullum sit, nullumPositis enim tantummodo in conspectu bonis, quid opus est cogitaerit manum, id naturae aptum et accommodatum sit: ut si quis velit apparatissimam coenam infantibus, qui nondum sapiant, apponere, utique id appetent singuli, quo unumquemque aut impetus, aut fames, aut itale ac salubre. Quid igitur nocebit, eos sicuti sunt, permanere et semper infantes ac nescios esse rerum? Si autem admisceas vel amara, vel inutilia, vel etiam venenata, decipiuntur utique per ignorantiam boni ac mali, nisi accedat his sa
Abbreviated transcription (Latin):
ed achademici contra
stoicos disẜentes so¬
lent querere. Cur si deus oiã
hoĩs causa fecerit. etiã multa
contraria mimica et pestifa̾
nobis reꝑiantur tam in mari
ꝙͣ in t̾ra. Qd̾ stoia u̾itatem
non respicientes ineptissime
repulerunt. auĩt enm młta
ea processu tpr̃m mueniii. sic̾
plura pͥoribus sclĩs incognita
nccͣitas et usus muenerit.
Que tandẽ utilitas pt̾ in
muribus. in blactis. in ẜ pẽ¬
tibus reꝑiri q̃ hoĩ molesta
et ꝑniciosa st̃. An mediciã
nhnis aliqua latet. q̃ si est
muemetur aliqñ. nampe ad¬
uersus mala. cũ id illi que¬
rantur esse oiõ malũ. uͥiperã
ferũt exutam in ou̾emq di¬
prorsus non esse.ꝙͣ remediã
contra se ab illa desidãri. Brĩꝰ
igitur ac u̾ius respondere po¬
tuerũt in hũc modũ. Deus cũ
formasset homniẽ ueluti silã¬
inspirauit ei sapienciã soli.
ut oĩa imꝑio ac dictiom sue
subiugaret. om̃ibusq mũdi
cõmodis ute̾tur. ꝓposuit tñ ei
et bona et mala. quia sapĩam

Expanded text:
ed Academici contra Stoicos disserentes solent quaerere, cur, si Deus omnia hominum causa fecerit, etiam multa contraria, et inimica, et pestifera nobis reperiantur, tam in mari, quam in terra. Quod Stoici veritatem non respicientes ineptissime repulerunt. Aiunt enim, muleam processu temporum inveniri; sicut jam plura prioribus saeculis incognita necessitas et usus invenerit. Quae tandem utilitas potest in muribus, in blattis, in serpentibus reperiri, quae homini molesta et perniciosa sunt? An medicina in his aliqua latet? Quae si est, invenietur aliquando, nempe adversus mala, cum id illi querantur esse omnino malum. Viperam ferunt exustam in cineremque diprorsus non esse, quam remedium contra se ab ea ipsa desiderari? Brevius igitur, ac verius respondere potuerunt in hunc modum. Deus cum formasset hominem veluti simulainspirauit ei sapientiam soli, ut omnia imperio ac dicioni suae subiugaret omnibusque mundi commodis uteretur. proposuit tamen ei et bona et mala, quia sapientiam
Abbreviated transcription (Latin):
et ad unũ omnes exitũ: sub ipõ
fine referuntur. Ibi emi dire
ille cõuingit ommes. ubi opꝰ
fuerat bonos a malis. fortes
ab inhertibus. sapientes astul¬
tis seꝑari. iudeoꝵ stilicet cultu
in quo ille uniuersos. quia sme
ullo distͥmie stulti fuerunt. uno
mutrone iugulat. et p̾cipitat
in mortem hec at̾ uia que est
ueritatis et sapiẽ. et uirtutis.
et iusticie. quoꝵ om̃i fous unꝰ
est. una uis. una sedes. et su
plex est. qd ꝑibus aĩs  suna¬
qt concordia unum seqͣniur et
colamus deum. et angusta qm̃
pancioribus uirtus data est et
ardua qmꝰ ad bonũ qd̾ sũmũ atq
subbine est. nͥ cũ summa difficł¬

Expanded text:
et ad unum omnes exitum sub ipso et ad unum omnes exitum sub ipso fine referuntur. ibi enim dux ille coniungit omnes ubi opus fuerat bonos a malis, fortes ab inertibus, sapientes a stultis separari, in deorum scilicet cultu, in quo ille uniuersos, quia sine ullo discrimine stulti fuerunt, uno mucrone iugulat et praecipitat in mortem. haec autem uia, quae est ueritatis et sapientiae et uirtutis et usae, quorum omnium fons unus est, una umplex est, quod paribus animis, summaque concordia unum sequamur, et colamus Deum; et angusta, quoniam paucioribus virtus data est; et ardua, quoniam ad bonum, quod summum atque sublime est, nisi cum summa difficu
Abbreviated transcription (Latin):
et u̾itate. qm̃ sine ullo duce reqͥ¬
rebant. in idipm̃ iicid̾e̾nt. qd̾
uitare ac fugere cupiebant. Itaqz
illam ꝑdicionis ac mortis uiã
multiplicem ostendit. uel ꝙ młta
sint gn̾a uite. uel ꝙ dii multi qͥ
coluntur. huius dux p̾naricator
ac sb̾̃dolus. ut uideatur esse di¬
strimen aliqd̃ flĩ et ueri. mali
et bom Alia uia ducit luxurio¬
sos. alia eos qui frugi appellãt.
alia imꝑitos. alia doctos. alia ĩ¬
hertes. alia strenuos. alia stul¬
tos. alia phõs. et eos quid̾ non
uno tramite. illos emm qui aut
uoluptates aut diuicias non re¬
fugiunt. ab hac publica et cele¬
bri uia modice segregat. Eos
aute qui aut uirtute in sequi uo¬
lunt. aut cõtemptũ eoꝵ profi¬
tentur ꝑcõfragosa qued p̾api¬
nia trahit. Sed tñ illa omĩa itie¬
ra que spẽ bonoꝵ ostentant: nõ
st̃ alie uie. sed diu̾ticula et semite
ꝙ̃ uidentur quid̾ ab illa coĩ bia
dextrou̾sum seꝑari. Ad eamd̾ tñ

Expanded text:
et ueritate, quam sine ullo duce requiet ueritate, quam sine ullo duce requirebant, in id ipsum inciderent quod uitare ac fugere cupiebant. itaque illam perditionis ac mortis uiaui multiplicem ostendit, uel quod multa sunt genera uitae uel quod dii multi qui coluntur. huius dux praeuaricator ac subdolus, ut uideatur esse discrimen aliquod falsi et ueri, mali et boni, alia ducit luxuriosos alia eos qui frugi appellantur, alia inperitos alia doctos, alia inertes alia strenuos, alia stultos alia philosophos, et eos quidem non uno tramite. illos enim qui aut uoluptates aut diuitias non refugiunt, ab hac publica et celebri uia modice segregat, eos autem qui aut uirtutem sequi uolunt aut contemptum rerum profitentur, per confragosa quaedam praecipitia trahit. sed tamen illa omnia itinera quae speciem bonorum ostentant non sunt aliae uiae, sed deuerticula et semitae, quae uidentur quidem ab illa communi dextrouersum separari, ad eandem tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ain illi omnes qui per
alior confessam stulti¬
ciam sapientes existimantur: spe
uirtutis inducti umbras et iia¬
gines app̾hendu̾nt. nich̾ um qd ͥ
ea fit rõue qui uia illa mendax
que fert ad occasum: multos tra¬
mites ht̃ pp̃ studioꝵ et discipli¬
naꝵ uarietatem: que st̃ in uita
hoĩs dissmmiles atqz diuerse Na̾
sicut uia illa sapiẽ ht̃̾ aliqͣd silẽ
stulticie qd libro p̾cedũte mon¬
stranemꝰ ita hec cum sit tota stul¬
pũt hii qui stulticiã publicam
intelligunt. Et ut ht̃ uicia maĩ¬
festa: sic ht̃ aliqͥd qd silẽ esse ui¬
deatur uirtuti. ut ht̾ aptum scelꝰ
sic iaginie̾ quandã spem̃q iu¬
sticie. Quomodo enĩ p̾cursor eius
uie cuius uis et ptãs omnis in
fallendo est. uniu̾sos in fraudem
posset induce̾. nͥ uĩsmmilia hoĩbꝰ
ostentaret. deus enin ut minor¬
tale illud archanũ eius in aꝑto
esset. posuit in uia sua que ho¬
mines pro malis et turpibus
aspuarentur: ut auersi a sapiã

Expanded text:
am illi omnes, qui per aliorum confessam stultitiam sapientes existimantur, specie virtutis inducti umbras et imagines apprehendunt, nihil verum. Quod ea fit ratione, quoniam via illa mendax, quae fert ad occasum, multos tramites habet, propter studiorum et disciplinarum uarietatem, quae sunt in uita hominum dissimiles atque diuersae. nam sicut uia illa sapientiae habet aliquid simile stultitiae, quod libro praecedente monstrauimus, ita haec cum sit tota stulpiant ii qui stultitiam publicam intellegunt: et ut habet uitia manifesta, sic habet aliquid quod simile uideatur esse uirtuti, ut habet apertum scelus, sic imaginem quandam speciemque iustitiae. quomodo enim praecursor eius uiae cuius uis et potestas omnis in fallendo est, uniuersos in fraudem posset inducere, nisi ueri similia hominibus ostentaret? deus enim, ut immortale illud arcanum eius in operto esset, posuit in uia sua quae homines pro malis et turpibus aspernarentur, ut auersi a sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ decorũ et munꝰ utile fuisset.
quĩ simpliciũ cau̾naꝵ angustias
p̾t̾uolare uox posset: nͣ ꝑceptã
ꝑ tauos simis et reꝑcussu retẽ¬
tam foramiã ipã conueh̾ent.
illis similia uastulis qͥbus im¬
positis solent angustiora uasa
impleri. Eas igitur aures q̃bꝰ
est indictũ nom̃ a uocibus hau¬
riendis. unde unrgiliꝰ bocẽq his
auribus hausi. aut qr uocem ip¬
sam greci ANc poc botant ab au¬
ditu ꝑ inmutacionẽ lr̃ẽ aures ue¬
lut audes st̃ nominate. Noluit
deus artifex mollibus pellibus
informare que pulcritudinem
demerent pendule atqz flectẽtes
neqz duris ac solidis ossibꝰ: ne ad
usum inhabiles essent inmoblẽs
ac rigentes. sed qd esset hori me¬
diui̾ excogitanit ut eas cartilago
molior alligaret et hrẽnt sͥ aptã¬

Expanded text:
minus decorum et minus utile fuisset, minus decorum et minus utile fuisset, quoniam simplicium cauernarum angustias praeteruolare uox posset nisi exceptam per cauos sinus et repercussu retentam foramina ipsa cohiberent illis similia uasculis quibus inpositis solent angusti oris uasa conpleri. eas igitur aures — quibus est inditum nomen a uocibus hauriendis, unde Vergilius uocemque his auribus hausi; aut quia uocem ipsam Graeci d>sirv uocant ab auditu, per inmutationem litterae aures uelut audes sunt nominatae — noluit deus artifex mollibus pelliculis informare, quae pulchritudinem demerent pendulae atque flaccentes, neque duris ac solidis ossibus, ne ad usum inhabiles essent inmobiles ac rigentes, sed quod esset horum medium excogitauit, ut eas cartilago mollior adligaret et haberent apta
Abbreviated transcription (Latin):
tus deo piĩ coĩs ac proxmmꝰ ori¬
gnẽ suã factorẽq testatur. Eiꝰ
est sortita dñatum in sũmo capi¬
te collocata tamꝙͣ in arte sb̾lm
speculatur oĩa et contuetur. hñc
eius aulam non obductã porrectãq
formauit ut in mutis aĩalibus
sed orbi et globo similẽ. ꝙ orbie
rotunditas ꝑfecte rõns est ac fi¬
gure. Co igit ᷑ mens et ignis
ille dñnus tamꝙͣ celo tegitur.Cꝰ
cũ sũmũ fastigiũ naͣli ueste te
necessariis menbroꝵ misteriis et
nstruxit ꝑit̾ et ornauit. Atpͥm̾
tam uarro existĩauit. et eos neq
minus neq amplius ꝙͣ duos eẽ
uoluit: ꝙ ad spẽm nullus est ꝑ¬
res duas qͣri dupplicitas incredi¬
bile est ꝙ̃ta pulcritudinẽ p̾ferat.
ꝙ tum ꝑs ueraq similitudine or¬
nata est. tũ ut aduementes al¬
tnsecus uoces facilus colligãt᷑
nam et forma ipã mirandũ ĩ
mod ficta ꝙ eoꝵ foramiã uoluit
esse nuda. et mobsepta. qd et

Expanded text:
tus deo patri communis ac proximus oritus deo patri communis ac proximus originem suam fictoremque testatur. eius est sortita dominatum, in summo capite collocata tanquam in arce sublimi, speculatur oeius aulam deus non obductam porrectamque formauit ut in mutis animalibus, sed orbi et globo similem, quod orbis rotunditas perfectae rationis est ac figurae. eo igitur mens et ignis ille diuinus tamquam caelo tegitur. cuius cum summum fastigium naturali ueste texnecessariis membrorum ministeriis et instruxit pariter et ornauit. ac primtam Varro existimavit; et eos, neque minus, neque amplius, quam duos esse voluit, quod ad speciem nullus est pres duas: quarum duplicitas incredibile est quantam pulchritudinem praeferat, quod cum pars utraque similitudine ornata est, tum ut uenientes altrinsecus uoces facilius colligantur. nam et forma ipsa mirandum in modum ficta, quod earum foramina noluit esse nuda et inobsaepta: quod et
Abbreviated transcription (Latin):
busd̃ ꝑtibus midis esset infor¬
mis sedalibi effusus. alibi retra¬
ctus pro cuuislibet loci decentia
poribꝰ al timporibus effusi ante
aures capilli et eoꝵ sũme ꝑtez
in corone mod̾ cincte et occipitrũ
om̃e contectũ spẽm min decoris
ostetat. Iambarbe iõ incrediblẽ
est ꝙ̃tũ conferat ad dinostendũ
corꝑum maturitatẽ: uel ad dram̃
sexus. uel ad decorem uirilitatis
ac roboris ut uideat ͦ oĩo nõ cũ¬
statura fiusse tocius oꝑis rõ: si
quicꝙͣ aliter esset effectũ Caphm̃
Cum g ᷑ statusset deus ex om̃ĩbus
aĩalibus solũ hominẽ face̾ celestẽ
tetã unnuersa t̾rena: hũc ad celi
cõtẽplõnem ugidũ erexit bipe¬
deniq cõstituit. s ut ead̾̃ sp̃taret
undeilli origo est. Illa uero de p̾s¬
sit ad t̾ram. ut qr nulla huis inmor¬
talitatis expͥtacio est. toto corpo¬
re in humũq proiecta uentri pa¬
buloqz ẜuirent. hoĩs itaqz solius
recta rõ et sbhiimis status et uul¬

Expanded text:
ibusdam partibus nudis esset inforibusdam partibus nudis esset informis, sed alicubi effusus, alicubi retractus pro cujuslibet loci decentia. t a temporibus effusi ante aures capilli, et earum summae partes in coronae modum cinctae, et occipitium omne contectum, speciem miri decoris ostentant. Jam barbae ratio incredibile est quantum conferat, vel ad dignoscendam corporum maturitatem, vel ad differentiam sexus, vel ad decorem virilitatis ac roboris; ut videatur omnino non constatura fuisse totius operis ratio, si quidquam aliter esset effectum. CAPUT Cum igitur statuisset Deus ex omnibus animalibus solum hominem facere caelestem, cetera uniuersa terrena, hunc ad caeli contemplationem rigidum erexit bipedemque constituit, scilicet ut eodem spectaret unde illi origo est, illa uero depressit ad terram, ut quia nulla his inmortalitatis expectatio est, toto corpore in humum proiecta uentri pabuloque seruirent. hominis itaque solius recta ratio et sublimis status et uul