comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ angustie priores: & abscondite ab oculis nris.
Quede futuro exponens ie&: ait. Obliuioni tͣdent᷑
pͥora mala: quia forsitan infuturo pͥstine conũ¬
sationis memoria omnino delebit᷑. succedenti¬
b bonis et̃nis: ne sit pars maloꝵ. pͥoris angustie
memorari. Si hec & his similia possunt accipi
sic. ut ñ excludant memoriã p̃cedentiũ maloꝵ:
s ex ea molestiã & lesionẽ amoueant. Nonenĩ
eoꝵ memoria scõs contristabit. uł eoꝵ beatitu¬
dinem obfuscabit: s gratiores dõ reddet. Unde

Expanded text:
sunt angustiae priores, et absconditae ab oculis nostris. Quae de futuro exponens Hieron. ait: Oblivioni tradentur priora mala, quia forsitan in futuro pristinae conversationis memoria omnino delebitur, succedentibus bonis aeternis, ne sit pars malorum, prioris angustiae memorari. Sed haec et his similia possunt accipi sic, ut non excludant memoriam praecedentium malorum, sed ex ea molestiam et laesionem amoveant. Non enim eorum memoria sanctos contristabit, vel eorum beatitudinem obfuscabit, sed gratiores Deo reddet. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
modis đr inscriptura aliquid locale
uł circums cͥptibue. & econũso: scilicet uel
quia dĩsionẽ capiens longitudinis. alti¬
tudinis et latudinis. distantiam facit in loco
ut corpus ⁊uł quia loco diffinitur acdeter¬
minantur. Dm̃ cum sit alicubi ñ ubiq inue¬
nitur qd̃ ñ solum corpi s etiam omni creato
spũi congruit. Om̃e gͥ corpꝰ
sens sit totꝰ. alibi ñ inuenit᷑. circũ sc̃ptibile. d̃s

Expanded text:
itur in Scriptura aliquid locale sive circumscriptibile, et e converso; scilicet, quod vel quia dimensionem capiens longitudinis, altitudinis et latitudinis, distantiam facit in loco, ut corpus, vel quia loco diffinitur ac determinatur, quoniam cum sit alicubi, non ubique invenitur, quod non solum corpori, sed etiam omni creato spiritui congruit. Omne igitur sens sit totus, alibi non invenitur. Divina igitur s
Abbreviated transcription (Latin):
uero queutiar itrum illa iniformis qua¬
que bonus xp̃ianus accedente caruala sora¬
neat &e fiat iuitus. anipsa eliminetur e. alia
quautas succedat. que uitus sit itulide
sine piculo dicipotest. Michi tam̃ uides es
ula qualtas que prius erat remaneat: ꝓ ae¬
cessu caritatis uirtus fiat. Ex quo sensi q as¬

Expanded text:
ero quaeritur utrum illa informis quaquae bonus Christianus, accedente charitate remaneat et fiat virtus, an ipsa eliminetur, et alia qualitas succedat quae virtus sit; utrumlibet sine periculo dici potest. Mihi tamen videtur quod illa qualitas quae prius erat, remaneat, et accessu charitatis virtus fiat. 6. Ex quo sensu una
Abbreviated transcription (Latin):
ost hecconsid̾atio adducit inquirere:
quales effecti sint. dum diuderentur
au̾sione ce conũsionez post creationẽ namq
mox quidam conũsi sunt ad creatorem suũ:
quidam auersi. Conu̾ti ad deum fuit: ei caritate
abherere. Au̾ti. odio habere. uel inuidere. Inuidie
nanq mater est suꝑbia: qua uoluerunt se parifica¬
re deo. Inconi̾isis. quasi inspeculo relucere cepit
dei sapientia: qua illuminati sunt. Auersi uero:
excecati siuit: ⁊ illi quidem conũsi sunt: r illuminati
adeo: gr̾a apposita. Istiuͦ. sunc cecati. non immissione.
malitie. s desertione gr̃e a qua deserti sunt nonita
quod pͥus dedita sub traheretur: s quia nunqͣm ẽ ap¬
posita. ut conu̾terentur. Hec est gͦ comu̾sio. ⁊ au̾sio.
qua ouusi sunt. qui natura boni eranttut suit alii
supra illud bonum ꝓiusticiam bonr. Ali illo corruptõ.
ꝑculpam maliconu̾isio iustos fecit. ⁊ auer sio. iniuistos:
utraq fuit uoluntatis: uoluntas utrĩq libertati.

Expanded text:
ost haec consideratio adducit inquirere, quales effecti sint dum dividerentur aversione et conversione. Post creationem namque mox quidam conversi sunt ad creatorem suum, quidam aversi. Converti ad Deum, fuit ei charitate adhaerere; averti, odio habere vel invidere. Invidiae namque mater est superbia, qua voluerunt se parificare Deo. In conversis quasi in speculo relucere coepit Dei sapientia qua illuminati sunt; aversi vero excaecati sunt. Et illi quidem conversi sunt et illuminati a Deo gratia apposita. Isti vero sunt excaecati non immissione malitiae, sed desertione gratiae a qua deserti sunt; non ita quod prius dedita subtraheretur, sed quia nunquam est apposita ut converterentur. Haec est ergo conversio et aversio, qua divisi sunt qui natura boni erant, ut sint alii supra illud bonum per justitiam boni, alii illo corrupto per culpam mali. Conversio justos fecit, et aversio injustos. Utraque fuit voluntatis, et voluntas utriusque libertatis.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tinittendum qd̃ auoꝰ. in li . uͦ. contra
maximinũ dic̃ de hoc nomine hõusion: quo
latim tractatores frequent̃ utuntur. Pãter
inquit & filiꝰ. uniꝰ st̃ eideq substantie. Hoc ẽ.
illud hõusion. qd̃ in ꝯcilio nicheno adũsus
hereticos arrianos a catholicis patribꝰ uertta
cilio arriminensi ꝓpt̃ nouitatẽ ũbi minꝰ qͣm
potuit intellectam. quã tam̃ fides antiqua
pepererat. multis paucoꝵ fraude deceptis he¬
retica impietas sub heretico imꝑatore ꝯstan¬
uo labefactare temptauit. S post ñ longũ
tempꝰ ubertate fidĩ catholice p̃ualente. post¬
quam uis ũbi sic̃ debuit intellecta ẽ. homo¬
usion illud catholice fidi sanitate. longe la¬
homousion. nsi uniꝰ eiuscdeq sub̃e: Ouid ẽ¬

Expanded text:
ittendum quod Aug., in lib. 3 contra Maximinum, dicit de hoc nomine homousion, quo Latini tractatores frequenter utuntur. Pater, et Filius unius sunt ejusdemque substantiae. Hoc est illud Homousion, quod in concilio Nicaeno adversus haereticos Arianos a catholicis Patribus veritacilio Ariminensi, propter novitatem verbi minus quam oportuit intellectum, quod tamen fides antiqua pepererat, multis paucorum fraude deceptis, haeretica impietas sub haeretico imperatore Constantio labefactare tentavit. Sed post non longum tempus libertate fidei catholicae praevalente, posteaquam vis verbi, sicut debuit, intellecta est, Homousion illud catholicae fidei sanitate longe laHomousion, nisi unius ejusdemque substantiae
Abbreviated transcription (Latin):
ic queri diu̾si diũsa sentiunt. Cap̃.xxu
solet utrum in ipsa confirmatione be¬
ati fuen fuerint angłi: & an ipsam beatitu¬
dinem aliquomodo meruerint. qd̾ inpsa
confirmatione beati fuerint. plures contes-¬
tantur auctoritates. et ideo ꝓ constanti haben¬
dum est. Utrum uͭ ꝑ grãm tẽ sibi datam ipsã
beatitudinem meruerint: ambiguũ ẽ. Quib¬
dam enĩ placet qd̾ eam meruerint ꝑ grãm
qua inconfirmatione ꝑceꝑunt̾. simulq ineis
m̃itũ &e p̃miũ fuisse dicunt: nec m̃itũ p̃cessis¬
se p̃mium temꝑe. s causa. Aliis autẽ udet᷑
qd̾ beatitudinẽ quã receꝑunt in confirmatio
ne. ꝑgrãm tc̃ appositam non meruerint di¬
centes. tc̃ ñ fuisse eis collatam grãm admeren¬
dum. s ad beate uiuendum: ñ tt̃ eis datum ẽẽ
bonum quo mererentur. s quo felicit̃ frue¬
rentur: quod autem tc̃ inp̃mium accepert̃.
ꝑ obsequia nobis exhibita ex dĩ obedientia
& reuerentia mereri dicunt. & ita p̃miũ p̃ces¬

Expanded text:
c enim diversi diversa sentiunt. Hic quaeri solet utrum in ipsa confirmatione beati fuerint angeli; et an ipsam beatitudinem aliquo modo meruerint. Quod in ipsa confirmatione beati fuerint, plures contestantur auctoritates, et ideo pro constanti habendum est. Utrum vero per gratiam tunc sibi datam ipsam beatitudinem meruerint, ambiguum est. Quibusdam enim placet quod eam meruerint per gratiam quam in confirmatione perceperunt, simulque in eis meritum et praemium fuisse dicunt; nec meritum praecessisse praemium tempore, sed causa. Aliis autem videtur quod beatitudinem quam receperunt in confirmatione per gratiam tunc appositam non meruerint, dicentes tunc fuisse eis collatam gratiam non ad merendum, sed ad beate vivendum; nec tunc eis datum esse bonum quo mererentur, sed quo feliciter fruerentur. Quod autem tunc in praemium acceperunt, per obsequia nobis exhibita, ex Dei obedientia et reverentia mereri dicunt, et ita praemium praeces
Abbreviated transcription (Latin):
idest culpa ꝓpͥe anime corruptio ẽ si
autemqueritur inquo possit corrumpi ani¬
Incidit enimhomo inlattones. qndo ꝑpecca¬
tum inpotestatẽ diaboli trahitur. & tunc ꝑ
peccatum expoliatur gratuitis bonis. idest
uirtutib. & innaturalib bonis uulneratur.
que sunt ratio uł inteuectꝰ memoria ce ingemi¬
um & huiusmodi. que ꝑ peccatũ obtenebrant
ae uiciantur. ꝑpeccatum etiam priuat᷑ iuio
bono. cuius participatione:cetã bona sunt.
quotantomagis p̾uatur. quanto magis se
ab eo elongat.
Qualit̾ homo se elongatadeo.
scił. ꝑ dissimilitudinẽ quã facit. Cap̃.ccxxuii.

Expanded text:
id est, culpa, proprie animae corruptio est. Si autem quaeritur in quo possit corrumpi aniIncidit enim homo in latrones, quando per peccatum in potestatem diaboli traditur; et tunc per peccatum expoliatur gratuitis bonis, id est, virtutibus; et in naturalibus bonis vulneratur; quae sunt ratio, intellectus, memoria, et ingenium et hujusmodi, quae per peccatum obtenebrantur et vitiantur. Per peccatum etiam privatur illo bono, cujus participatione caetera bona sunt; quo tanto magis privatur, quanto magis se ab eo elongat. 13. Qualiter homo se elongat a Deo, scilicet per dissimilitudinem quam facit, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
istam considerationem ut ait au
gustinus in libro nono de trinitate. Creda
deum. uniuerse creature conditorem &e rec¬
torem. nec patrem eẽ filium. nec sp̃m sc̃m.
uel patrem eẽ. uł filium: sed trinitatem
ꝑsona. Sienim sic eẽt una ꝑsona sicut est u
non ẽt. Si quem ad modum pater oe filius ce
inuicem ꝓprietate distincti. sic fuissent
naturarum quoq diuersitate discreti.
fides autem patriarcharum & ꝓpħarum
atq apłorum unum deum p̃dicat ẽẽ trini¬
tatem. In illa iguur sc̃a trinitate. unus ẽ
deus pater: qui solus eẽntialiter de seipso
unum filium genuit: ce unus filius qui de
uno patre solus eẽntialiter natus: ce unus
sona: idest gignere se. & nasci de se. &e ꝓcedere
de se. Ut enim ait augustinus in libro pri¬
mo de trinitate. nulla res est que se ipsam
gignat: ut sit. Hic queritur utrũ conceden

Expanded text:
istam considerationem, ut ait beatus Augustinus in libro nono De Trinitate, credamDeum universae creaturae Conditorem et rectorem, nec Patrem esse Filium, nec Spiritum sanctum vel Patrem esse vel Filium, sed Trinitatem i, non una persona. Si enim sic esset una persona, sicut est unnon invicem proprietate distincti, sic fuissent naturarum quoque diversitate discreti. Fides autem patriarcharum, prophetarum atque apostolorum unum Deum esse praedicat Trinitatem. In illa igitur sancta Trinitate unus est Deus Pater, qui solus essentialiter de seipso unum Filium genuit, et unus Filius qui de uno Patre solus essentialiter natus, et unus sona, id est gignere se, et nasci de se, et procedere de se. Ut enim ait beatus Augustinus in primo libro De Trinitate, nulla res est, quae seipsam gignat, ut sit.
Abbreviated transcription (Latin):
filium natum ẽt̃ confiteor: quod reli-¬
quum est impietatis horresco. Scriptum est
bus dicam. Ante me non fuit alius d̃s & post
me non erit. Quis ergo hoc dicit: Pateran
fiuuus: Si filius ante me inquit non fuit als
deus. Si pater. post me inquit non erit. Hic
priorem ille postĩorem non habet. In uicẽ
enim inse. & pat infilio et filius in patre cog¬

Expanded text:
Filium esse natum confiteor; quod reliquum est impietatis, horresco. Scriptum est bus dicam: Ante me non fuit alius Deus, et post me non erit. Quis ergo hoc dicit? Pater an Filius? Si Filius: Ante me, inquit, non fuit alius Deus. Si Pater: Post me, inquit, non erit, hic priorem, et ille posteriorem non habet. Invicem enim in se, et Pater in Filio, et Filius in Patre cog
Abbreviated transcription (Latin):
Icisio amisit statum: ab institutione bap¬
tũmi. Ad quod dicinrꝰ In xp̃i morte terminata
legalia omnia. extunc gͥ circumcisio ꝑdidit
obseruatorib suis. S usq ad oblationẽ uerẽ
hostie potuit ꝓdesse. Si enim ante passionen
legalia finem habuissent ñ ea immninente uetus
pascha cumdiscipulis manducasset. De causa

Expanded text:
cisio amisit statim vim suam ab institutione Baptismi. Ad quod dicimus in Christi morte terminata esse legalia omnia. Ex tunc ergo circumcisio perdidit observatoribus suis. Sed usque ad oblationem verae hostiae potuit prodesse. Si enim ante passionem legalia finem habuissent, non ea imminente vetus pascha cum discipulis manducasset. 11. De causa
Abbreviated transcription (Latin):
sdm qd bomo p̃destinatus ẽ ut sit di fuꝰ. Sed
ilud est quod ut sit. p̃destinatus est g̃ si p̃desti¬
natus est scłm quod homo ut sit fuius di: &
scđm quod homo est filius dei. Ad̃ quod dici
potest: xp̃m eẽ id quod ut sit p̃destinatus est.
Est enim p̃destinatus ut sit filius di. & ipse ue¬
re ẽ filiuis dĩ: s scdm hominẽ p̃destinatus est.
ut sit fuius dĩ. quia ꝑ grãm hoc habet scd̃m
hominem: nec tam̃ scđm hominẽ ẽ fiius dei.
nisi forte scd̃m unitatis ꝑsone sit exp̃ssiuum:
ut sit sensus. ipse qui est homo. dĩ est filius: ut
autem ipse ens homo. sit dĩ filius: ꝑ grãm habet
s si causa notetur falsum ẽ: ñ enim quo homo est:
eodĩ filius est.
In xp̃c sit adoptiuus filiꝰ. scd̃m qd̃

Expanded text:
m quod homo praedestinatus est ut sit Dei Filius; sed illud est, quod ut sit praedestinatus est, ergo si praedestinatus est secundum quod homo ut sit Filius Dei, et secundum quod homo est Filius Dei. Ad quod dici potest Christum esse id quod ut sit praedestinatus est. Est enim praedestinatus ut sit Filius Dei, et ipse vere est Filius Dei; sed secundum hominem praedestinatus est ut sit Filius Dei, quia per gratiam habet hoc secundum hominem; nec tamen secundum hominem est Filius Dei, nisi forte secundum unitatis personae sit expressivum, ut sit sensus: Ipse qui est homo, est Dei Filius; ut autem ipse ens homo sit Dei Filius, per gratiam habet: sed si causa notetur, falsum est, non enim quod homo est, eo Dei Filius est. 4. An Christus sit adoptivus Filius secundum q
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ dm̃ idest ut seruiret erꝰ tta mundus
factus est ꝓpter hominem. scilicet ut ei seru¬
ret. Positus ẽ g homo in medio ut et ei seruire¬
tur. & ipse seruiret ut acciꝑet utrim q & re¬
flueret totum apbonum hõĩs ce quod accip̃
obsequium. & qd impendit. Ita emm uoluit
deus sibi ab homine seruiri. ut ea seruitute.
ñ d̃s s homo seruiens iuiuaretur. Et uolure
ut mundꝰ seruiret hõiꝰ et exinde similit ui
uaretur hõ. Totũ gͥ bonum hoĩs erat. ce qd̃
factum ẽ ꝓpt̃ ipsum. & ꝓpt̃ quod factus ẽ ip̃e¬

Expanded text:
pter Deum, id est, ut ei serviret, ita mundus factus est propter hominem, scilicet, ut ei serviret. Positus est ergo homo in medio ut et ei serviretur, et ipse serviret; ut acciperet utrumque, et reflueret totum ad bonum hominis, et quod accepit obsequium, et quod impendit. Ita enim voluit Deus sibi ab homine serviri, ut ea servitute, non Deus, sed homo serviens juvaretur: et voluit ut mundus serviret homini, et exinde similiter juvaretur homo. Totum ergo bonum hominis erat, et quod factum est propter ipsum, et propter quod ipse
Abbreviated transcription (Latin):
d̃i abusiue dicit᷑ templum cł̃i. ñ qd̃ eoconti¬
neatur. s quod ei p̃sens sit & inhabitans. Id
autemamma nunda intelligit᷑. ꝑ peccatum
gͥ ñ scd̾m locum aliquis longe fit adeo.& in eo
longe fit. qd̃ ab eius similitudine recedit. &e tan¬
tolongius quanto fit dissimilior. Iua autẽ ut
ticipatione similia sunt do: recipunt dissi¬
militudinẽ. At ipsa similitudo nullo m ex
aliqua parte potest eẽ dissimilis. Nnde fic
ut cum similitudo patris filiꝰ sit. ex nulla par¬
te patri possit eẽ dissimilis. cuiꝰ participatiõe
similia sunt. quecumq dõ similia st̃. &e illapoᷤ¬
sunt reciꝑe dissimilitudinẽ. Nichil ẽ autẽ qd̃¬
hominẽ adeo dõ dissimiłẽ faciat. quẽadmod̾
peccatũ. Cum autẽ peccatũ sit corruptio uel
priuatio boni qd̃ est in anima: est etiã priua¬
tio & corruptio boni cõrꝑis. Sicut corpꝰ homi¬
nis priuauit beneficio illiꝰ immortalitatis
& impassibilitatis: quã habuit ante peccatũ.

Expanded text:
Dei abusive dicitur templum Dei, non quod eo contineatur, sed quod ei praesens sit et inhabitans; id autem anima munda intelligitur. Per peccatum ergo non secundum locum, aliquis longe fit a Deo; at in eo longe fit, quod ab ejus similitudine recedit; et tanto longius, quanto fit dissimilior. Illa autem, ut ticipatione similia sunt Deo, recipiunt dissimilitudinem. At ipsa similitudo nullo modo ex aliqua parte potest esse dissimilis. Unde fit ut cum similitudo patris filius sit, ex nulla parte patri possit esse dissimilis; cujus participatione similia sunt, quaecumque Deo similia sunt, et illa possunt recipeo dissimilem faciat, quemadmodum peccatum. Cum autem peccatum sit privatio vel corruptio boni quae est in anima, est etiam privatio vel corruptio boni corporis; sicut corpus hominis privavit beneficio illius immortalitatis et impassibilitatis, quam habuit
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quantum d̃s iubet: nec malihec inuiste
faciunt. nisi quantum iuste ipse ꝑmittit.
Nam iniqui malitia uoluntatem suam ha-¬
bet iniustam: potestatẽ autem ñ nͥ uiste ac¬
cipit. siue ad penam suam. siue ad aliorum:
uł ad penam malorum. ut laude bonorum.
Sicut iustificationemm̃tis. ita creationem
terũ solus ds opatur licet creatura ext̾uis ser

Expanded text:
nisi quantum Deus jubet, nec mali haec injuste faciunt nisi quantum juste ipse permittit. Nam iniqui malitia voluntatem suam habent injustam, potestatem autem non nisi juste accipiunt sive ad suam poenam, sive ad aliorum; vel poenam malorum, vel laudem bonorum. 10. Sicut justificationem mentis, ita creationem rerum solus Deus operatur; licet creatura extrinse
Abbreviated transcription (Latin):
est quod ecclia infra p̃dictas gras con¬
sanguinitatis coniunctos. sepat. Si atte n
ig noranter coniuncti fuert̃ in conspectuerdle
& postmodum ꝓbata consanguinitate eide
uiditio separati: querit᷑ utrũ copula illa con¬
iugium fũit. Q uibdam uidet᷑ ñ fuisse conu¬
gium quia ñ erant legittime ꝑsone. s tam̃
de crimine excusãt᷑ ꝑ ignorantiam. & quasi
conuigium reputatur quia bona fide & ꝑ
manum ecclie conuenerunt. Uñ & fiuii eo
legittimi habentur. Alii uͦ dicunt fuisse con¬
iugium. licet ñ eeñt legittime ꝑsone: quia
talium coniunctiones. uocant canones conu¬
gia: ubi de ꝑsonis agunt. quarum testimono
consanguineoꝵ sit dirim̃da coniunctio. Uñ
urbanus pp̃.¬

Expanded text:
 quod Ecclesia infra praedictos gradus consanguinitatis conjunctos separat. Si autem ignoranter conjuncti fuerint in conspectu Ecclesiae, et postmodum probata consanguinitate ejusdem judicio separati, quaeritur utrum copula illa conjugium fuerit. Quibusdam videtur non fuisse conjugium, quia non erant legitimae personae; sed tamen de crimine excusantur per ignorantiam, et quasi conjugium reputatur, quia bona fide et per manum Ecclesiae convenerunt. Unde et filii eorum legitimi habentur. Alii vero dicunt fuisse conjugium, licet non essent legitimae personae, quia talium conjunctiones vocant canones conjugia, ubi de personis agitur, quarum testimonio consanguineorum sit dirimenda conjunctio. Unde Urbanus p
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd tres uł quid tria. de eẽntia queritur.
quia ñ inuenitur quid illitres sint nisi eẽntia
ꝑ hoc uolentes nos inducere. ut nomine ꝑ¬
sone eẽntiam intelligamus cum respondemꝰ
tres ꝑsonas: ita dicimus. Indubitabulit̃ uerũ
est. quia ñ inuenitur unum aliqͥd qd̃ illi tres
sint insi eẽntia. Unum eni sunt illitres: idẽ.
cẽntia diuina. Uñ ueritas ait Ego et pater¬

Expanded text:
res vel tria, de essentia quaeritur, quia non invenitur quid illi tres sint nisi essentia; per hoc volentes nos inducere ut nomine personae essentiam intelligamus, cum respondemus tres personas; ita dicimus. Indubilabiliter verum est, quia non invenitur unum aliquid quod illi tres sint, nisi essentia. Unum enim sunt illi tres, id est, essentia divina, unde Veritas ait Joa
Abbreviated transcription (Latin):
lo etiam modo deiueritatem ductu
rationis cognoscere potuerunt.: uel
etiam cognouerunt. Ut enim augustinus
ait in libro de ciuitate di. Uĩderunt summi
philosophi nullum corpus ẽẽ dm̃: & id̃o cunc¬
ta corpora transcenderunt. dm̃ querentes. Hi¬
derunt etiam quicquid mutabile est. non eẽ
summumd̃m. omniumq principium. Et
ideo omnem animam mutabilesq sp̃c. trans¬
cenderunt. Deinde uiderunt omne quod
mutabile est: nonposse ẽẽ. nisi ab illo qui
incommutabilit̃ &e simplicit̃ est. Intellexert̃
igitur eum. ꝙ omnia ista fecisse: &e anullo fi¬
eri potuisse.

Expanded text:
o etiam modo Dei veritatem ductu rationis cognoscere potuerunt, vel etiam cognoverunt. Ut enim Augustinus ait in libro De civitate Dei: Viderunt summi philosophi nullum corpus esse Deum, et ideo cuncta corpora transcenderunt quaerentes Deum. Viderunt etiam quidquid mutabile est non esse summum Deum, omniumque principium; et ideo omnem animam mutabilesque species transcenderunt. Deinde viderunt omne quod mutabile est non posse esse nisi ab illo, qui incommutabiliter et simpliciter est. Intellexerunt igitur eum et omnia ista fecisse, et a nullo fieri potuisse.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ cȩlum nec ꝑt̾ram nec ꝑ ierosolima. nec ꝑ ca¬
put tuũ. Iũdeis quasi paruulis concessum est¬
iurare ꝑcreatore: de p̃ceptũ. si urare continge¬
ret. ñ nisi ꝑ creatorẽ iurarent. ñ ꝑcreaturam:
qr uirantes ꝑ angłos. &e elem̃ta. creaturas ue¬
nerabantur honore: &e melius erat hoc exhi¬
berid̃o. qͣm creaturis. Infirmis gͦ illud ꝓhi¬
buit. scĩs uͦ qui increaturis ciratore ueneraban¬
t᷑ tantum. ñ ꝓhibuit. Inde ioseph ꝑsalutẽ pba¬
raonis iurauit. di iuditiũ meo ueneratꝰ q̃ positꝰ
reuerentia eis deberet᷑ uł ne ꝑea iuirantes fai¬
sum hoĩes. se uiram̃to ñ teneri putarent

Expanded text:
per coelum, nec per terram, nec per Hierosolymam, nec per caput tuum. Judaeis quasi parvulis est concessum jurare per Creatorem, et praeceptum ut si jurare contingeret, non nisi per Creatorem jurarent, non per creaturam, quia jurantes per angelos et elementa, creaturas venerabantur honore; et melius erat hoc exhiberi Deo, quam creaturis. Infirmis ergo illud prohibuit; sanctis vero, qui in creaturis Creatorem venerabantur tantum, non prohibuit. Unde Joseph per salutem Pharaonis juravit, Dei judicium in eo veneratus, quo positus reverentia eis deberetur; vel ne per eas jurantes falsum, homines se juramento teneri non putarent
Abbreviated transcription (Latin):
quia m̃tite st̃. s quia infantes liberauerunt
ce ꝓpt̃ hanc miscd̃iam ueniale fuit peccatum.
putet quisq in cetĩs peccatis si ꝓpt̃ lib̾ationẽ
hominum fiant: ita posse concedi ueniam.
Multa enim mala detestanda: talem sequi¬
t̃ errorem. Possumꝰ enim et furando alicui p-¬
desse: si pauꝑ cuidatur sentit commodum.
&e diues cuitolut᷑ ñsentit incommodũ. Itace
sentiatur. appareat amando moritura ae si uix¬
erit penitendo puganda: nec ido peccatum
graue negabitur tale adultĩum. Deuu. gn̾̃b

Expanded text:
quia mentitae sunt, sed quia infantes liberaverunt, quia mentitae sunt, sed quia infantes liberaverunt, et propter hanc misericordiam veniale fuit peccatum, putet quisque in caeteris peccatis, si propter liberationem hominum fiant, ita posse concedi veniam, multa enim mala detestanda talem sequuntur errorem. Possumus enim et furando alicui prodesse, si pauper cui datur sentit commodum, et dives cui tollitur non sentit incommodum. Ita etsentiatur, appareat amando moritura, et si vixerit poenitendo purganda; nec ideo peccatum grave negabitur tale adulterium. Scien
Abbreviated transcription (Latin):
ciendum tam̃tria eẽ gña m̃daciorum.
Sunt enim m̃dacia quedam ꝓsauite uł
cõmodo alicuius: ñ malicia. s benignitate dic¬
ta: qualit̃ obstetrices m̃tite st̃. ꝙ raab. Est &
aliud m̃datii genus qd̃ fit ioco: quod ñ fauit.
Scit enim cui dicitur causa iocidici & hec duo
gña mendacioꝵ ñ sunt sine culpa s cũ mag
na non. ꝑfectis uͭ ñ conuenit m̃tirr. nec etiã ꝓ
temꝑali uita alicuius: nec ꝓ corpore altius.
amimam suam occidant: licet autemeis ue¬
rum tacere si ñ fai sum dicẽ. Ut siquis ñuuit
hominem ad mortẽ ꝓdere. uerum taceat s
ñ falsum dicat. Tertiuim uͦ genus m̃datisẽ
qd̃ ex malignitate ce dupplicitate ꝓdit. cunc¬
tis ualde cauendum̃. His uidetur innumida¬
cia illa que fuint ioco. uł ꝓsauite alicuius.
imꝑfectis eẽ. uenialia peccata. Pfectis ũulud
quod ꝓcõmodo altĩus dicitur. ẽẽ damnabile
qd̃ etiam de mendatio iocoso putari pot̃ p̃ci¬
pue si iteretur. De mendatio aitem obsteicũ

Expanded text:
ciendum tamen tria esse genera mendaciorum. Sunt enim mendacia quaedam pro salute vel commodo alicujus, non malitia, sed benignitate dicta: qualiter obstetrices mentitae sunt et Raab. Est et aliud mendacii genus quod fit joco, quod non fallit. Scit enim cui dicitur, causa joci dici; et haec duo genera mendaciorum non sunt sine culpa, sed non cum magna. Perfectis vero non convenit mentiri, nec etiam pro temporali vita alicujus, ne pro corpore alterius animam suam occidant. Licet autem eis verum tacere, sed non falsum dicere: ut si quis non vult hominem ad mortem prodere, verum taceat, sed non falsum dicat. Tertium vero genus mendacii est quod ex malignitate et duplicitate procedit, cunctis valde cavendum. His videtur innui mendacia illa quae fiunt joco vel pro salute alicujus, imperfectis esse venialia peccata, perfectis vero illud quod pro commodo alterius dicitur esse damnabile, quod etiam de mendacio jocoso putari potest, praecipue si iteretur. De mendacio autem obstetricu
Abbreviated transcription (Latin):
domino infortitudine. & potestate
magna. sol & luna dicuntur obscurarrñ
sui luminis priuatione. s suꝑuenientis ma¬
ioris luminis claritate. Uitutes quoq ce¬
lorum. idẽ angłi dicuntur moueri. ñ metu
damnationis uł aliqua ꝑturbatione pauo¬
ris: s quadam admiratione eorum que uide¬
rint. Unde iob. Columne celi pauent: ad
uentum eiꝰ. Ante uͦ diẽ uidici sol & luna
eclipsim patientur: sic̃ iohel testatur dicenꝰ.
Sol conũtetur intenebras & luna insangui¬
nem: antequam ueniat dies domini mag¬
nouum & t̾ra noua. tc̃ erit lux lune. sic̃ lux
in prima conditione .uii. dierũ ante pecca¬
tum pͥmi hominis. tantum lucebit post
iuditium. Minorata enim fuit lux solis &
lune. alioꝵꝙ syderum. ꝑpeccatũ pͥmi hoĩs:
s tc̃ rocipiet sol mercede sui laboris. quia sep¬
tẽplicit̃ lucebit & tc̃ ñ erit uicissitudo diei
ac noctis. s tantum dies. Uñ zacharias.
Et erit dies una. que nota ẽ domino. ñ dies.

Expanded text:
Domino in fortitudine et potestate magna, sol et luna dicuntur obscurari, non sui luminis privatione, sed superveniente majoris luminis claritate. Virtutes quoque coelorum, id est, angeli, dicuntur moveri, non metu damnationis, vel aliqua perturbatione pavoris, sed quadam admiratione eorum quae viderint. Unde Job, c. 16: Columnae coeli pavent ad adventum ejus. Ante diem vero judicii sol et luna eclipsim patientur, sicut Joel testatur dicens, c. 2: Sol convertetur in tenebras, et luna in sanguinem, antequam veniat dies Domini magnovum, et terra nova, tunc erit lux lunae sicut lux in prima conditione septem dierum ante peccatum primi hominis, tantum lucebit post judicium. Minorata enim fuit lux solis et lunae, aliorumque siderum, per peccatum primi hominis; sed tunc recipiet sol mercedem sui laboris, quia septempliciter lucebit; et tunc non erit vicissitudo diei et noctis, sed tantum dies. Unde Zacharias, c. 14: Et erit dies una quae nota est Domino, non dies
Abbreviated transcription (Latin):
autem catholici tractatores ut in eo¬
dem libro augustinus ait. qui de trinitate q̃
d̃s est scripserunt. hoc intenderunt. scd̃m
scripturas docere. quod pat̾ &e filius ae sp̃c sc̃s
sint unius substantie. & inseparabili equalita¬
te unus sint d̾s: ut sit unitas in eẽntia. & plu¬
non sit qui pater est. gnit ce quemgenu¬
tus. & ideo pater ñ sit
sc̃s. nec pat̾ sit nec filiꝰ.¬
s tam̃ patris ce filii¬
&e ad trinitatis ꝑtinens unitatem. Teneamꝰ¬

Expanded text:
autem Catholici tractatores, ut in eodem libro beatus Augustinus ait, qui de Trinitate, quae Deus est, scripserunt, hoc intenderunt secundum Scripturas docere, quod Pater, et Filius, et Spiritus sanctus unius sint substantiae, et inseparabili aequalitate unus sit Deus, ut sit unitas in essentia, et plunon sit qui Pater est; Filiusquet ideo Pater non sit nctus nec Pater sit nec Filitantum Patris et Filiiet ad Trinitatis pertinens unitatem. Teneamu
Abbreviated transcription (Latin):
oc autem ut intelligibilius doceri ac
plemus ꝑspici ualeat p̃mittendum ẽ.
quiddam: ad hoc ualde necessarium. Dictum
quidem est supͣ. et sacris auctoritatibꝰ osten
sum. qd̃ sp̃c sc̃s amor est patris et filii: quo
se inuicem amant: et nos. His autem ad¬
dendum est. quod ipse idem sp̃c sc̃s ẽ amor si
Oue caritas cum ita est innobis ut nos faci
lectionem qua diligit ꝓximum: in eo ipso de¬

Expanded text:
oc autem ut intelligibilius doceri, ac plenius perspici valeat, praemittendum est quiddam ad hoc valde necessarium. Dictum quidem est supra, et sacris auctoritatibus ostensum, quod Spiritus sanctus amor est Patris et Filii quo se invicem amant et nos. His autem addendum est quod ipse idem Spiritus sanctus est  proximum; quae charitas cum ita est in nobis, ut nos facialectionem qua diligit proximum, in eo ipso De
Abbreviated transcription (Latin):
homini ista ꝑfectio̾cum in hac uita eã
nemo habeat: Quia ñ recte curritur: si quocur¬
rendum ẽ. nesciatur. Ouomodo autẽ sciret᷑
si nullis p̃ceptis ostenderetur. Ecre habes cur
illud p̃ceptum est: quod hic penitus impleri
tis: alia ꝑuenientis: facit hoc mandatum
ut cursor. qui deum ante omnia e p̃om̃ib
diligit: nec tam̃ omnino ꝑficit

Expanded text:
homini ista perfectio, cum in hac vita eam nemo habeat? Quia non recte curritur, si quo currendum est nesciatur. Quomodo autem sciretur, si nullis praeceptis ostenderetur? Ecce habes cur illud praeceptum est quod hic penitus impleri tis, alia pervenientis. Facit hoc mandatum ut cursor, qui Deum ante omnia et prae omnibus diligit, nec tamen omnino perficit.
Abbreviated transcription (Latin):
ipse minus eẽt. uł eius scientia: s non pͣss
dici p̃scius. uł p̃scire. uł p̃scientia. siens
scientie futura nula forent subiecta. Si¬
milit̃ de dispositione. & p̃destinatione uł
ꝓuidentia: hec enim ut dictum ẽ. ad tem¬
ꝑalia referuntur. & de temꝑalib tantum
uint. Od̾ scientia d̾i non tm̃ ẽ de tꝑalib s ⁊̃

Expanded text:
pse esset, vel ejus scientia. Sed non posset dici praescius vel praescire vel praescientia, si ejus scientiae futura nulla forent subjecta. Similiter de dispositione et praedestinatione vel providentia. Haec enim, ut dictum est, ad temporalia referuntur, et de temporalibus tantum sunt. 4. Quod scientia Dei non tantum est
Abbreviated transcription (Latin):
tio. & p̃destinatio: ad aliquid dici uident᷑.
Sicut enim creator ad creaturam relatiue
d̾r. ita p̃scientia uł p̃scius ad futura refer¬
ri indetur: & dispositio ad facienda. ac p̃¬
destinatio ad saluanda. Uerumtam̃ crea¬
tor ita relatiue diciturtut eẽntiam ñ signi¬
ficet. Prescientia uero uł p̃sciꝰ. et in respec¬
tu futurorum dr. & eeñtiam designat.
Ita etiam dispositio &e p̃destinatio. Id̃oq
cum dicitur. si nulla eeñt futura. ñ eẽt
indeo p̾scientia. uł ñ eẽt ds p̃scius: quia
uaria ẽ ibi causa dicendi. distingui opor¬
tet rationem dicti. Cumgͦ dicis. si nulia
cent futura. non eẽt indeo p̾scientia. uel
non eẽt p̃scius: sundicendo hanc causã
attendis. scilicet quia nulia eẽt subiecta
eius scientie. unde ipsa possit dici p̃scĩa
tione id dicis quod non sit in eoscientia qͣ
p̃scit futura. uł quod ipse non sit ds. quiẽ
futurorum p̾scius: faisa ẽ. intelligentia.

Expanded text:
tio vel praedestinatio ad aliquid dici videntur. Sicut enim Creator ad creaturam relative dicitur, ita praescientia vel praescius ad futura referri videtur, et dispositio ad facienda, ac praedestinatio ad salvanda. Verumtamen Creator ita relative dicitur, ut essentiam non significet. Praescientia vero vel praescius et in respectu futurorum dicitur, et essentiam designat; ita etiam dispositio, et praedestinatio. Ideoque cum dicitur: Si nulla essent futura, non esset in Deo praescientia, vel non esset Deus praescius, quia varia est ibi causa dicendi, distingui oportet rationem dicti. Cum ergo dicis: Si nulla essent futura, non esset in Deo praescientia vel non esset praescius; si in dicendo hanc causam attendis, scilicet, quia nulla essent subjecta ejus praescientiae, unde ipsa possit dici praescientia tione id dicis, quod non sit in eo scientia qua praescit futura, vel quod ipse non sit Deus qui est futurorum praescius, falsa est intelligentia.
Abbreviated transcription (Latin):
numest quod facit. Hic enim bonum dicit fi
eri s ñ bene abillo qui caritatem ñ habet. qui
enim seruilit̾ timet. caritate uacuus ẽ. de qͦ
tam̃ hoc dicit. quia bonum facit. s non bene.
Oui etiam suꝑ illum locum psalmi turtur ni¬
dum sibi inuenit ubi reponat pulos suos
bona faciunt quia uestiunt nidos. & pascunt
pauꝑes. & huiusmode .s. ñ in nido eccłiȩ. idẽ in
fide: & id̃o conculcantur pulli eoꝵ. Ouib illi
sunt bona. s ex affectu fiunt mala. Aliorum
.Aliorum
sententia de p̃missa q̃stione qua q̃rebat᷑ si om̃is

Expanded text:
num est qeri, sed non bene, ab illo qui charitatem non habet. Qui enim serviliter timet, charitate vacuus est; de quo tamen hic dicit, quia bonum facit, sed non bene. Qui etiam super illum locum psal. 83: Turtur invenit nidum sibi, ubi ponat pullos suos, bona faciunt, quia vestiunt nudos, et pascunt pauperes, et hujusmodi; sed non in nido Ecclesiae, id est, in fide; et ideo conculcantur pulli eorum. Quibus ilsunt bona, sed ex affectu sunt mala. 3. Aliorum sententia de praemissa quaestione, qua quaerebatur si omnis
Abbreviated transcription (Latin):
t sicut inp̃dictis angłi differebant. ita
ce quedam cõmunia et equalia habebat
qd sp̃c erant. qd̾ indissolubiles ce ĩmortales erant:
commune om̃ib ce eqͣle erat. Insubtilitate uͦ
eẽntie et intelligentia sapĩe. & lib̾tate uolun¬
tatis: differentes erant. Has discretiones intel¬
ligibiles inuisibiliũ naturaꝵ. ille solus comp̃¬
hendere potuit & ponderare: qui cuncta fecit
ipondere. numero & mensura.
arilli iusti uł iniusti creati sint angłi. & an aliqͣ
mora fuit int̾ citationẽ &e lapsũ. Cap̃.xui.

Expanded text:
t sicut in praedictis angeli differebant, ita et quaedam communia et aequalia habebant: quod spiritus erant, quod indissolubiles, et immortales erant, commune omnibus et aequale erat. In subtilitate vero essentiae, et intelligentia sapientiae, et libertate voluntatis differentes erant. Has distinctiones intelligibiles invisibilium naturarum ille solus comprehendere potuit et ponderare, qui cuncta fecit in pondere, numero, et mensura. el mali, justi vel injusti creati sint angeli, et an aliqua mora fu
Abbreviated transcription (Latin):
reterea queri solet utrum concupiscentia
que post baptismum remanet. & tantã
penalitas est ante baptismum uͦ pena erat.
ce culpa: ex dõ auctore sit uł ex alio. Ad quod
breuit̃ respondentes dicimus. quia inquan¬
tum pena est dm̃ habet auctorem: inquantũ
uͦ culpa est. diabolum siue hominẽ habet auc¬
torem. Qua iusticia anime munde excreatione
ulud peccatũ imputetur. cũ ñ pꝰssit uitare. sap̃ ccuii.

Expanded text:
eterea quaeri solet utrum concupiscentia quae post baptismum remanet, et tantum poenalitas est, ante baptismum vero poena erat et culpa, ex Deo auctore sit, vel ex alio. Ad quod breviter respondentes, dicimus quia in quantum poena est, Deum habet auctorem; in quantum vero culpa est, diabolum sive hominem habet auctorem. 5. Qua justitia animae mundae ex creatione illud peccatum imputetur, cum non possit vitare. Solet eti
Abbreviated transcription (Latin):
utriuisq dilectionis adũtamus. Hec
mum diligas sicui teipsum: idẽ ad quod. & ꝓꝑ.¬
t̃ quod teipsum diligere debes. In bono enimce
ꝓpt̃ dm̃: te ipsum diligere debes. Inbono gͦ
diligendus est ꝓximus. ñ in malo: c&e ꝓpter
dm. Eximum uero omnemhominem oppor-¬
tet intelligi. quianemo ẽ cum quosit oꝑancdũ
male. Quigͦ amat homines. uł quia uisti sc̃
uł ut usti sint. amare debet: hoc ẽ indeo uł
ꝓpter deum. Sic enim &e seipsum amare debet.
ut iustus sit. Qui enim alit̃ se diligit. inuiste
se diligit: quia ad hoc se diligit ut sit inuistꝰ
Ad hoc gͦ ut sit malus nongͦ iam se diligte.
Sic condita est mens humana ut numqũa
sui ñ meminerit: numquam se non intelli

Expanded text:
utriusque dilectionis advertamus. Haec mum diligas sicut teipsum, id est, ad quod, et propter quod teipsum diligere debes. In bono enim et propter Deum teipsum diligere debes, in bono ergo diligendus est proximus, non in malo et propter Deum. Proximum vero, omnem hominem oportet intelligi, quia nemo est cum quo sit operandum male. Qui ergo amat homines vel quia justi sunt, vel ut justi sint, amare debet: hoc est, in Deo vel propter Deum. Sic enim et seipsum amare debet, stus est, vel ut justus sit. Qui enim aliter se diligit, injuste se diligit, quia ad hoc se diligit, ut sit injustus; ad hoc ergo ut sit malus, non ergo jam se diligit. e condita est mens humana, ut nunquam sui non meminerit, nunquam se non intelli
Abbreviated transcription (Latin):
x p̃dictis consequitur qd̾ anglłi quicor¬
ruerunt numquam beati fuert̃. nͥ beati¬
tudinem aliquis accipiat ilũ statum innocen¬
tie. in qͦ fuerunt ante peccatum. Illi uͦ qͥ ꝑstite¬
runt. aut suam beatitudinem futurã do reue¬
lante p̃scierunt. & itaspei certitudine aliqͣmꝰ
beati fuerunt. uł incerti extiterunt sue beati¬
tudinis: & ita alit̃ beati ñ fuerunt. qua relqͥ
qui ceciderunt. Michi autẽ qd̃ post̾ius dic

Expanded text:
x praedictis consequitur quod angeli qui corruerunt, nunquam beati fuerunt, nisi beatitudinem aliquis accipiat illum statum innocentiae in quo fuerunt ante peccatum. Illi vero qui perstiterunt, aut suam beatitudinem futuram Deo revelante praescierunt; et ita spei certitudine aliquo modo beati fuerunt, vel incerti extiterunt suae beatitudinis, et ita aliter beati non fuerunt quam reliqui qui ceciderunt. Mihi autem quod post
Abbreviated transcription (Latin):
re. Ad quod dicimus. Pot̃ quid̃ẽ ds̃ scire uel
p̃scite. omne quod pot̾ facẽ: & pot̾ facẽ qd̃
numquam fiet. P ot̃ gͥscire uł p̃scire qd̾ nũꝙͣ.
siet nͨ ẽ nͨ fuit: nͨ illud scit uł sciuit. neq pre¬
scit uł p̃scuut: qr scĩa eiꝰ ñ ẽ nͥ de his q̃st̃ ut fu¬
eĩt ł er̃t: de p̃scientia ñ ẽ nͥ defuturis. Et li¬
cet possit scire. uł p̃scire. qd̾ numqmͣ ẽ. nec
erit: ñ tam̃ pot̾ aliquid scire uł p̃scire extẽ¬
pore. Potest utiq scire uł p̃scire. qd̾ numqmͣ
ẽ. nec erit. nec illud scitum uł p̃scitum ẽ ab
et̾no: ñ tam̃ pot̃ inciꝑe scire ut p̃scire illud:
s ita potest mͦ scire. uł p̃scire. sic̃ pot̃ sciuisse¬

Expanded text:
re. Ad quod dicimus: Potest quidem Deus scire vel praescire omne quod potest facere, et potest facere quod nunquam fiet. Potest ergo scire vel praescire quod nunquam fiet, nec est, nec fuit; nec illud scit vel scivit, neque praescit vel pel erunt, praescientia non est nisi de futuris. Et licet possit scire vel praescire quod nunquam est vel erit, non tamen potest aliquid scire vel praescire ex tempore. Potest utique scire vel praescire quod nunquam est nec erit, nec illud scitum vel praescitum est ab aeterno; nec tamen potest incipere scire vel praescire illud, sed ita potest modo scire vel p
Abbreviated transcription (Latin):
congruat. do uelle. aliud homini. Uñ ausꝰ.
uult aliquid qd̾ ds ñ uult. bona multo am¬
plius. multoq certius uoluntate: Nam iliꝰ
maia uoluntas eẽ numquã pot̃: tainqu̾a
si bonus fuius patrem uelit uiuere. quem
d̾̃s bona uoluntate uult mori. &e rursus fieri
pot̾. ut hoc uelit homo uoluntate mala.
qd̾ ds uult bona. Uelut si maiꝰ fuiꝰ uelte
mori patrem. uelit etiam hoc d̾s. Nempe ille
uult quod non ds uult. Iste uͦ id uult quod
uult & ds: & tam̃ bone dĩ uoluntati pietas
iis potius consonat. qmͣuis aliud uolentis:
quam huius idem uolentis impietas. Mulitũ
enĩ int̃ est qͥd uelle homini. qͥd do congruat.
&e ad quem finem. suam quisq referat uolũ¬
tatem̾ut approbetur uł imꝓbet᷑. Pot̃ enim
uelle bonum quod ñ congruit eiuelle. &
pot̾ ueue bonum quod congruit᷑ s non¬
refert ad finem rectum: et ido ñ est bona uo

Expanded text:
congruat Deo velle, aliud homini; unde Aug.,vult aliquid quod Deus non vult bona multo amplius multoque certius voluntate, nam illius mala voluntas esse nunquam potest: tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala quod Deus vult bona: velut si malus filius velit mori patrem, velit etiam hoc Deus. Nempe ille vult quod non vult Deus; iste vero id vult quod vult et Deus: et tamen bonae Dei voluntati pietas illius potius consonat, quamvis aliud volentis, quam hujus idem volentis impietas. Multum enim interest quid velle homini, quid velle Deo congruat, et ad quem finem suam quisque referat voluntatem, ut approbetur vel improbetur. Potest enim velle bonum quod non congruat ei velle; et potest velle bonum quod congruit, srefert ad finem rectum, et ideo non est bona vo
Abbreviated transcription (Latin):
t quero nc̃ inspũ d̃i utrũ na¬
turam anrẽ nature significatã estimes.
Non idem ẽ. enim natura. qd res nature. sic̃
ñ idem ẽ homo. & qd̃ hominis ẽ. nͨ idem est
ignis. & quod ipsius ignis ẽ & scd̃m hoc non
heretici domatizauerunt. ñ idem ẽẽ ꝑsonã
&e naturam d̃i: asserentes naturam dĩ. ñ ẽẽ
tres ꝑsonas: Intelligentes in Od̾ñ idemna¬
his p̃missis ũbis hylarii. ꝑ rem tura ẽ. quod

Expanded text:
t quaero nunc in Spiritu Dei utrum naturam, an rem naturae significatam existimes. Non idem est enim natura, quod naturae res: sicuti non idem est homo, et quod hominis est, nec idem est ignis, et quod ignis ipsius est: et secundum hoc non haeretici dogmatizaverunt non idem esse personam et naturam Dei, asserentes naturam Dei non esse tres personas, intelligentes in his praemissis verbis Hilarii per rem naturae perso
Abbreviated transcription (Latin):
nec unicus. uł solitarius confitendus ẽ. ds:
quia singularitas uł soutudo. ꝑsonarum
pluralitatẽ excludit: &e diũsitas unitatem
ẽẽntie touit: diũsitas inducit separationem
diuinitatis. Singularitas adiit distincti¬
onem trinitatis. Ideo ambrosius. inpͥmo li¬
bro de trinitate ait. Non est diu̾sa. nec singu¬
lariꝰ eqͣlitas. nec iuxta sabellinos patrẽ filiũq
confundens: nec uixta arrianos patr̃e filiũq
secernens. Pat̃ enim et fuius distinctionem
habent: separationem uͦ ñ habent. Item ineo¬
sunt nec est ibi substantie diffe liqnͣdo ꝑsone:¬
quin quomodo unum d̃m dicimus: Diũsi¬
tas enim plures facit. Constat gͦ ex p̃dictis
quia intrinitate nulla ẽ. diũsitas. Sitam̃ ali¬
quando inscͥptura inuenit᷑ dictum. tres diũse
ꝑsone. & huiusmodi. diũsas dicit. distinctas.
Quod ñ debet dici d̃s multiplex. sap̃. lxxxxuii.

Expanded text:
nec unicus vel solitarius confitendus est Deus, nec unicus vel solitarius confitendus est Deus, quia singularitas vel solitudo personarum pluralitatem excludit, et diversitas unitatem essentiae tollit. Diversitas inducit separationem divinitatis, singularitas adimit distinctionem Trinitatis. Ideo Ambros., in lib. 2 de Fide, cap. 2, ait: Non est diversa nec singularis aequalitas, nec, juxta Sabellianos, Patrem Filiumque confundens; nec, juxta Arianos, Patrem Filiumque secernens. Pater enim et Filius distinctionem habent, separationem vero non habent. Item in eoum, nec est ibi substantiae diffequin quomodo unum Deum dicimus? diversitas enim plures facit. Constat ergo ex praedictis quia in Trinitate nulla est diversitas: si tamen aliquando in Scriptura invenitur dictum, tres diversae personae, et hujusmodi, diversas dicit distinctas. 10. Quod non debet dici Deus multiplex. Et si
Abbreviated transcription (Latin):
Dominus dicit. Qui me uidet uidet & patr̃e¬
Cum hoc dicitur excluditur singularis atq
sermo significat: & indifferentem tam̃ na¬
turam ꝓfessio docet. Hisus ẽ enim infilio pa-¬
ter: ꝑ nature unitam similitudinẽ. Unum
sunt enim natus & genans: unum sunt ne¬
ꝙ unus. Non itaq soutarius filius ẽ. nec
singularis nec dispar. Item in eodem. Sic̃
in patre ce filo credere duos deos impiũ ẽ:
tta patrem & filium singuiarẽ dm̃ p̃dicare
sacrilegum est. Nichil inhis nouum. nicħ
diũsum. nichil alienum. nichil seꝑabilẽ ẽ
De hoc etiam auoꝰ. in libro questionum ue
ũs acno. le ait. llnus ẽ ds. sed ñ singularis.
Item ambrosius. in libro de t̾nitate ait. Qd
unius est substantie. separari non potest.
e si nonsit singulartatis s unitatis. os unꝰ
cum dr. nequaquam d̃itatis trinitatem
excludit: et ideo non quod singularitatis.
s quod unitatis est p̃dicatur. Ecce exp̃dictiꝰ
ostenditur quod nec singularis. nec diũsus.

Expanded text:
oan. 4: Qui me videt, videt et PatreCum hoc dicitur, excluditur singularitas, atsermo significat, et indifferentem tamen naturam professio docet. Visus est enim in Filio Pater per naturae unitam similitudinem. Unum sunt enim natus et generans; unum sunt, neque unus. Non itaque solitarius Filius est, nec singularis, nec dispar. Item in eodem: Sicut in Patre et Filio credere duos deos impium est, ita Patrem et Filium singularem Deum praedicare, sacrilegum est. Nihil in his novum, nihil diversum, nihil alienum, nihil separabile est. De hoc etiam Aug., in libro Q finem, ait: Unus est Deus, sed non singularis. Item Ambros., in lib. de Fide, ait: Quod unius est substantiae, separari non potest; et si non sit singularitatis, sed unitatis Deus, unus cum dicitur, nequaquam deitatis Trinitatem excludit: et ideo non quod singularitatis, sed quod unitatis est praedicatur. Ecce ex praedictis ostenditur quia nec singularis, nec diversus
Abbreviated transcription (Latin):
dicẽt tria dix̃ tres ꝑsonas. uł substantias: qͥ¬
b nominibus ñ diu̾sitatẽ intelligi uoluit
s singularitatem noluit. Ut ñ solum ibi uni¬
tas intelligatur. ex eo quod d̾r una eẽntia:
s trinitas: ex eo quod dicuntur tres ꝑsone.

Expanded text:
ria? dixit tres personas vel substantias. Quibus nominibus non diversitatem intelligi voluit, sed singularitatem noluit, ut non solum ibi unitas intelligatur, ex eo quod dicitur essentia una, sed Trinitas ex eo, quod dicuntur tres personae.
Abbreviated transcription (Latin):
ti homo labitur deserente dõcati uł pena.
corrumpitur bona natura. Sic̃ ignis em̃nus
dicitur. pena malorum quia ea cruciantur
nec tam̃ ipse cruciatus malorum ignis ẽ. s ꝑ
ignem fit in bomine. ita ꝑ peccatum corrũpi¬
tur natura. & imminuit᷑ bonum nature. c
est ipsa imminutio & corruptio boni. passio
& pena. & non est eẽntialit̃ ipsum peccatum
ꝑquod fit. s ideo peccatum dicit᷑ ut p̃missũ ẽ
quia ꝑ peccatum ilico ut peccat homo fit in
homine uia corruptio. que tam̃ fit dõ aucto-¬
re. Illa enimpena siue passio que est boni cor¬
ruptio: adõ est. Iuius tam̃ ut sic dicam matĩ¬
ace causa. est peccatum quod adeo nonest.
sensum intellexisse. cumait in libro de p̃de¬
uit que fuerat ipse facturus. S p̃scunt d̾s
etiam que ñ ẽ ipse facturus. idẽ. omnia ma-¬
la. Quia &e si sunt quedam que ita peccata
sunt. ut etiam pene sint peccati scd̃m illud

Expanded text:
ti homo labitur deserente Deo, corrumpitur bona natura. Sicut ignis aeternus dicitur poena malorum, quia eo cruciantur; nec tamen ipse cruciatus malorum ignis est, sed per ignem fit in homine. Ita per peccatum corrumpitur natura, et imminuitur bonum naturae; et est ipsa imminutio et corruptio boni, passio et poena, et non est essentialiter ipsum peccatum, per quod fit; sed ideo peccatum dicitur, ut praemissum est, quia per peccatum, illico ut peccat homo, fit in homine illa corruptio, quae tamen fit Deo auctore. Illa enim poena sive passio, quae est boni corruptio, a Deo est. Illius tamen, ut sic dicam, materia et causa est peccatum, quod a Deo non estsensum intellexisse, cum ait in lib. de Praedevit quae fuerat ipse facturus, sed praescivit Deus etiam quae non est ipse facturus, id est omnia mala, quia etsi sunt quaedam quae ita peccata sunt, ut etiam pene sint peccati, secundum ill
Abbreviated transcription (Latin):
humanatꝰ. ds: qui etiã in assumptione car¬
nis d̾s ẽẽ ñ desistit᷑. Quod tam̃ uarie accipi
dici potest. Cum gͦ dicitur factus ẽ. ds homo.
multiplex scdm istos fit intelligentia:. ut natu¬
ram humanam accepisse. uł humanatũ u̾bũ¬
eẽ incepisse intelligatur: nec tam̃ si incep̃ eẽ hu¬
manatum ũbum. idõ sequitur. qd̃ inceꝑit esse
ũbum. Nec si d̾s factus est humanatum ũbũ:
sequitur quod factus sit ũbum. Sicut de aliqͦ
dicitur. hodie iste cepit eẽbonꝰ ho uł factꝰ ẽ bo¬
nꝰ homo: nec tam̃ hodie cepit ẽt̃ homo. uł factꝰ
ẽ homo
Quo sensu scdm istoꝰ dicat᷑ xͦ p̃destinatꝰ.¬

Expanded text:
humanatus Deus, qui etiam in assumptione carnis Deus esse non destitit. Quod tamen varie accipi dici potest. Cum ergo dicitur, factus est Deus homo, multiplex secundum istos fit intelligentia; ut naturam humanam accepisse, vel humanatum Verbum incoepisse intelligatur. Nec tamen si incoepit esse humanatum Verbum, ideo sequitur quod incoeperit esse Verbum; nec si Deus factus est humanatum Verbum, sequitur quod factus sit Verbum; sicut de aliquo dicitur, hodie iste coepit esse bonus homo, vel factus est bonus homo, nec tamen hodie coepit esse homo, vel factus est homo. 11. Quo sensu secundum istos dicatur praedestinatu