comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cundia uiri. iustitiã dĩ ñ oꝑat᷑. Nec arbi¬
treris idõ nob̃ ñ posse subreꝑe iniustã
int̃ laqueos temptationũ nos ꝑiculosissi¬
me uiuere. qr. homines sumꝰ. aufer itaq
gesta eccłiastica. quȩ ꝑturbatior fortasse
fecisti : ⁊ redeat int̾ uos caritas quã cum
illo ⁊ cathecuminis habuisti. Aufer litem
⁊ reuoca pacẽ: ne tibi ꝑeat homo amicus.
⁊ de uob̃ gaudeat diabolus muicus.
audiat orantẽ. ne mea tristitia de uob̃¬

Expanded text:
cundia uiri iustitiam dei non operatur. nec arbicundia uiri iustitiam dei non operatur. nec arbitreris ideo nobis non posse subrepere iniustaius cogitemus inter laqueos temptationum nos periculosissime uiuere, quia homines sumus. aufer itaque gesta ecclesiastica, quae perturbatior fortasse fecisti, et redeat inter uos caritas, quam cum illo et catechumenus habuisti; aufer litem et reuoca pacem, ne tibi pereat homo amicus et de uobis gaudeat diabolus inimicus. audiat orantem, ne mea tristitia de uob
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ : utinã ⁊ nob̾ rescribendo possis. ut
possimus ⁊ nos. Si aũ ñ potes. quid tibi est
inconsulta cõmotione animi facere. unde
inuenire : hec aũ dixi. etiã si filiꝰ nrͣ classi.¬
tianus aliquid admisit. qđ tibi anathema¬
te plectendũ iustissime uideret᷑. Ceterũ
si ueras ad me litteras misit: nec solus in
domo sua debuit ista sententia coherceri.
S hinc cũ tua sci̾tate nichil ago. nͥ tmͣ
peto ignoscas petenti ueniã.si agnou̾it
culpã. Si aũ nichil eum peocasse pruden¬
t̃ agnoscis. qm̃ ipse in domo fidĩ iustius
flagitabat fidẽ debere seruari. ne ibi
frangeret᷑ uͥ docet᷑. fac qd scm uirũ face¬
re oportet. ut si tibi contigit tãquã ho¬
mini qđ utiq homo dĩ dic̃ in psalmo. tur.¬
batus ẽ p̃ ira ocłs m̃s. exclames ad dĩ.
tuã. ⁊ tranquillet m̃tẽ tuã ad uidendã
faciendãq iusticiã. Sic̃ enĩ scriptũ ẽ ira¬

Expanded text:
onem, utinam et nobis rescribendo praestes, ut onem, utinam et nobis rescribendo praestes, ut possimus et nos; si autem non potes, quid tibi est inconsulta commotione animi facere, unde inuenire? Haec autem dixi. etiamsi filius noster Classicianus aliquid admisit, qte plectendum justissime videretur. Caeterum si veras ad me litteras misit, nec solus in domo sua debuit ista sententia coerceri. Sed hinc cum tua Sanctitate nihil ago, nisi tantum peto ignoscas petenti veniam, si agnoverit culpam: si autem nihil eum peccasse prudenter agnoscis, quoniam ipse in domo fidflagitabat fidem debere seruari, ne ibi frangeretur, ubi docetur, fac, quod sanctum uirum facere oportet, ut, si tibi contigit tamquam homini, quod utique homo dei dicit in psalmo: Turbatus est prae ira oculus meus, exclames ad domintuam et tranquillet mentem tuam ad uidendam faciendamque iustitiam. sicut enim scriptum est, ira
Abbreviated transcription (Latin):
immanit᷑ adu̾sus eccłiam ꝑpetratis gra¬
uissime ꝑmouerer. S si tibi quã iuste fi¬
at dñs reuelauit. nequaꝗͣ. in te ȩtatẽ
tuã. ⁊ honoris eccłiastici rudim̃ta con¬
temno. En assũ. senex aruene ep̃o ⁊ ep̃s
tot annoꝵ a collega necdũ anniculo pa¬
si animas ignoscentes ꝓ scelere alieno
ex quo ñ trahunt sicut ex adam in qͦ
om̃s peccauert̃ originale peccatũ. spi¬
ritali supplicio puniamꝰ. & enĩ ⁊ si clas¬
sitiami filius. ⁊ si traxit ex parte. pͥmi
hominis culpã. sacro fonte haptisma¬
tices ipse ñ fuit. ad eũ ñ ꝑtinere qͥs
ambigit: Qͥ d dicam de conuge:
de si una dnima ꝑ istã seueritatẽ. qua
tota domus ista anathematirata ẽ sine
baptismate de corpore gxeundo ꝑierit.¬
innumerabiliũ mors corpoꝵ si de eccłia
homines innocentes. uiolent᷑ abstrahan¬
tur ⁊ int̾ficiant᷑. huic damno ñ potest
cõparari. Si gͦ de hac potes reddere rati¬

Expanded text:
immaniter aduersus ecclesiam perpetratis graimmaniter aduersus ecclesiam perpetratis grauissime commouerer. sed. si tibi forte, quam iuste fiat, dominus reuelauit, nequaquam in te aetatem tuam et honoris ecclesiastici rudimenta contemno. en adsum senex a iuuene et episcopus tot annorum a collega necdum anniculo pasi animas innocentes pro scelere alieno, ex quo omnes peccaverunt , originale peccatum, spirituali supplicio puniamus. Etenim Classiciani filius, etsi traxit ex patre primi hominis culpam sacro fonte Baptismaticeps ipse non fuit, ad eum non pertinere quis ambigit? Quid dicam de conjuge? de si una anima per istam severitatem, qua tota domus ista anathematizata est, sine baptismate de corpore exeundo innumerabilium mors corporum, si de ecclesia homines innocentes uiolenter abstrahantur et interficiantur, huic damno non potest comparari. si ergo de hac re potes reddere rati
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝑ dñi seruus. aut quisquã in domo
etiaᷤᷤ natus. si eodẽ tempore quo uniu̾sa
domus ẽ anathemate obligata nascat᷑.
nec ei possit ꝑ lauachrũ regenerationis
in mortis ꝑiculo subueniri. Neq enĩ hȩc
corporalis ẽ pena qua legimꝰ quosdam
contẽptores dĩ cũ suis omĩb qui eiꝰdem
impietatis participes ñ fuert̃ parit̃ int̃¬
fectos. Tunc quidẽ ad t̾rorẽ uiuentiũ.
mortalia corpora ꝑimebant᷑: quandoq
utiq moritura. Spĩtalis aũ pena qua
fit qd scriptũ ẽ: quȩ ligaueritis in t̃ra
ert̃ ligata ⁊ in cęlo: animas obligat de
quib scriptũ ẽ. Anima patris mea ẽ:
⁊ anima filii mea ẽ. Anima q̃ peccau̾it.
ipsa moriet᷑. Audisti fortasse aliquos
magni nominis sac̾dotes. cũ domo sua ꝗͦ¬
piã anathematirasse peccantiũ. S forte
ex me querit utrũ recte fiat. quid ei
respondeã ñ inuenio: nũquã hoc fa¬
cere ausus sũ. cũ de quoꝵdã facinorib

Expanded text:
aut pro domini seruus aut quisquam in domo aut pro domini seruus aut quisquam in domo etiam nondum natus, si eodem tempore, quo uniuersa domus est anathemate obligata, nascatur, nec ei possit per lauacrum regenerationis in mortis periculo subueniri. neque enim haec corporalis est poena, qua legimus quosdam contemptores dei cum suis omnibus, qui eiusdem impietatis participes non fuerunt, pariter interfectos. tunc quippe ad terrorem uiuentium mortalia corpora perimebantur quandoque utique moritura; spiritalis autem poena, qua fit, quod scriptum est: Quae ligaueritis in terra, erunt ligata et in caelo, animas obligat, de quibus dictum est: Anima patris mea est et anima filii mea est; anima, quae peccauerit, ipsa morietur. Audistmagni nominis sacerdotes cum tota domo sua quempiam anathematizasse peccantium, et forte,ex me querat, utrum respondeam, non inuenio, numquam hoc facere ausus sum, cum de quorundam facinoribus
Abbreviated transcription (Latin):
ño dilectissimo ⁊ uenerabili fr̃i catione.¬
grauit᷑ apd̾ me litteris questꝰ ẽ. qd sit ana¬
chematis iuiriã a tua scĩtate ꝑpessus. nar.¬
rans qd uen̾it ad eccłiam aparatione. pau¬
eoꝵ sus potestatis congrua comitatꝰ.  iege¬
rit cereił ne contra salutẽ suã faueres eis
qui ꝑ eugłm peierando achutoriũ uolã¬
de fidĩ in ipsa fidĩ domo requirebart.
Quos tam̃ considerantes. quid mali fecerre.
n inde uiolent᷑ abcuctos s sponte egres¬
sos atq hnc uenerationẽ tuã ita sibi suc¬
censuisse ut ecłiasticoꝵ confectione ges¬
tri eũ omĩ domo sua anathematis sen¬
tentia feruxt᷑. Quib litteris lectis ñ me¬
duocrit᷑ estuans cogitationib. magna cor¬
dis tẽpestate fluctuantib. apud carita¬
te᷑ tua tacere ñ potui: ut si habes de hac
re sententiã certis rationib. uł seriptu¬
rarũ testimonis exploratã. nos ꝙͦ docere.
digneris. quom recte anathematiretur
ꝓ patris peccato filius. aut̃ ꝓ mariti iyxor.

Expanded text:
NO DILECTISSIMO ET VENERABILI FRATRI Egrauiter apud me litteris questus est, quod sit anathematis iniuriam a tua sanctitate perpessus, narrans, quod uenerit ad ecclesiam apparitione paucorum suae potestati congrua comitatus et egerit tecum, ne contra salutem suam faueris eis, qui per euangelia peierando adiutorium uiolandae fidei in ipsa domo fidei requirebant; quos tamen considerantes. quid mali fecerint. non inde uiolenter abductos sed sponte dicit egressos atque hine uenerationem tuam ita sibi suscensuisse, ut ecclesiasticorum confectione gestorum cum omni domo sua anathematis sententia feriretur. quibus litteris eius lectis non mediocriter aestuans cogitationibus magna cordis tempestate fluctuantibus apud tuam caritatem tacere non potui, ut, si habes de hac re sententiam certis rationibus uel scripturarum testimoniis exploratam, nos quoque docere digneris, quo modo recte anathemetur o patris peccato filius aut pro mariti uxor
Abbreviated transcription (Latin):
hiuc aꝑtissime u̾itati. in qua uidemus tã
multos uolentib hominib s dõ nolente sal¬
uos nos fieri. contraria eẽ ñ possinit. Qͦ mͦ
ut det᷑ grã diuina. uoluntas meret᷑ huma¬
na: si eis quib dat᷑ gratuita miscdia datur.
ut uera sit grã: Quomͦ in hac re merita
pensant᷑ uoluntatis humanȩ: qͣnquidem
illis quib gr̃a ista ñ dat᷑. nullo plerumq
merito. nulla uoluntate distantib s unã
cũ eis quib dat᷑ habentib causam. iusto
tam̃ iudicio dĩ ñ dat᷑: Ñ enĩ ẽ iniquitas a¬
pud dm̃. ut intelligant quib dat᷑. quã gra¬
tis det᷑ ẽis: quando iuste utiq nͣ daretur.
qm̃ similẽ habentib causã iuste nͣ datur
Quom᷑ ñ gr̃ȩ dĩ ẽ ñ solũ credendi uoluntas
ab iitio uerũetiã ꝑseuerandi usq in fi¬
nẽ. cũ finis ipse uitȩ huiꝰ. ñ in hominis s
in cdĩsit potestate. ⁊ possit utiq dsͣ etiam

Expanded text:
huic apertissimae ueritati, in qua uidemus tam huic apertissimae ueritati, in qua uidemus tam multos uolentibus hominibus sed deo nolente saluos non fieri. contraria esse non possint. Quo modo, ut detur gratia diuina, uoluntas meretur humana. si eis, quibus datur, gratuita misericordia- datur, ut uera sit gratia? quo modo in hac re merita pensantur uoluntatis humanae, quando quidem illis, quibus gratia ista non datur, nullo plerumque merito nulla uoluntate distantibus sed unam cum eis, quibus datur, habentibus causam iusto tamen iudicio dei non datur — non enim est iniquitas apud deum —, ut intellegant, quibus datur, quam gratis eis detur, quando iuste utique non daretur, quoniam similem habentibus causam iuste non datur? Quo modo non gratiae dei est non solum credendi uoluntas ab initio uerum etiam perseuerandi usque in finem, cum finis ipse uitae huius non in hominis sed in dei sit potestate et possit utique deus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s homines saluos fieri. cũ multis ñ detͣ
pariił. ⁊ sine illa pleriq moriant᷑. qͥ ñ
habent contrariã uoluntate̾. ⁊ aliqñ cu¬
pientib festinantib q parentib ministͥs
qͦ uolentib ac paratis. dõ nolente ñ detꝰ
cũ repente anteꝗͣ detur expirat ꝓ quo ut ac¬
qiꝑet currebatur: Inde manifestũ ẽ eos qui
hue resistunt tã ꝑspicue u̾itati. ñ intellig̾e
omĩno qua loquitione. sit dictũ. qd om̃s ho¬
mines uult ds̃ saluos fieri: eũ tã multi sal¬
ui ñ fiant ñ qr ipsi. s qr ds̃ ñ uult. qd̾ sine
ulla caligine. manifestat᷑ in paruuł. S sic̃
illud qd dictũ ẽ. om̃s in xp̃o uiuificabuntur.
cũ tã multi ȩt̃na morte puniant᷑. idõ dictũ
uult ds̃ saluos fieri. cũ tã multos nolit sal¬
uos fieri. idõ dicꝰtũ ẽ. qr om̃s qui salui fi¬
unt. nͥ ipso uolente ñ funt. Et si quo alio
mͦ illa u̾ba apłica intelligi possunt. ut tnͣ

Expanded text:
omnes homines saluos fieri. cum multis non detur omnes homines saluos fieri. cum multis non detur paruulis et sine illa plerique moriantur, qui non habent contrariam uoluntatem, et aliquando cupientibus festinantibusque parentibus ministris quoque uolentibus ac paratis deo nolente non detur, -cum repente, antequam detur, expirat, pro quo, ut acciperet, currebatur? unde manifestum est eos, qui huic resistunt tam perspicuae ueritati, non intellegere omnino; qua locutione sit dictum, quod omnes homines uult deus saluos fieri, cum tam multi salui non fiant, non quia ipsi sed quia deus non uult, quod sine ulla caligine manifestatur in paruulis. sed sicut illud, quod dictum est: Omnes in Christo uiuificabuntur, cum tam multi aeterna mouult deus saluos fieri, cum tam multos nolit saluos fieri. ideo dictum est, quia omnes, qui salui fiunt, nisi ipso uolente non fiunt, et, si quo alio modo illa uerba apostolica intellegi possunt, ut tamen
Abbreviated transcription (Latin):
quas dixi scire ad fidẽ rectã ⁊ catholicam
ꝑtinere. etiã tu frͣ nob̾cũ tenes ago dõ gr̃as.
Quas ꝓfecto ueracit᷑ ñ agerem. nͥ grã dĩ sieret
ut teneres. Quȩ tͥ tenenti. nullũ omĩno
remanet nob̃cũ de hac questione cer¬
tamen. Ut enĩ eadem duodecim breui ex¬
positione ꝑcurrã quomͦ uoluntatis huma¬
nȩ meritũ sequit᷑ gr̃a. cũ det᷑ paruulis qͥ
hoc ñdũ possunt uelle seu nolle.Quomͦ
grͣam uł in maiorib dicunt᷑ p̃cedere me¬
rita uoluntatis: si gr̃a ut uera sit gra. ñ
scdđm merita nr̃a dat᷑: Iuã sententiã ca¬
tholicã pelaguis ipse sic timuit. ut eos qͥ
dicunt grãm dĩ scd̾m merita nr̃a dari. si¬
ne dubitatione damnaret: ne. a catholieis
natura ẽẽ. libi arbitrii. uł in lege. atq doc¬
trina. cũ ⁊ istã sententiã pelagꝰ ipse dam¬
nauerit: ꝓculdubio confitens grãm dĩ ad
sua uoluntate respuerent. qm̃ dsͣ uult

Expanded text:
quas nos dixi scire ad fidem rectam et catholicam quas nos dixi scire ad fidem rectam et catholicam pertinere, etiam tu, frater, nobiscum tenes, ago deo gratias, quas profecto non ueraciter agerem, nisi dei gratia fieret, ut teneres. quae tibi tenenti nullum omnino remanet nobiscum de huc quaestione certamen. Ut enim eadem duodecim breui expositione percurram, quo modo uoluntatis humanae meritum sequitur gratia, cum detur et paruulis, qui hoc nondum possungratiam vel in majoribus dicuntur praecedere merita voluntatis; si gratia, ut vera sit gratia, non secundum merita nostra datur? Quam sententiam catholicam Pelagius ipse sic timuit, ut eos qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari, sine dubitatinatura esse liberi arbitrii uel in lege atque doctrina, cum et istam sententiam Pelagius ipse damnauerit procul dubio confitens gratiam dei ad sua uoluntate respuerent, quoniam deus uult
Abbreviated transcription (Latin):
fuerant iudicant᷑. Scimus felices e̾ẽ mor¬
tuos. qui in dño moriunt᷑. Nec ad eos ꝑti¬
nere quicqͥd acꝰturi fuerant. si tẽpore di¬
uturniore uixissent. Scimꝰ eos qui corde
ꝓpͥo credunt in dnm̃ sua id facere uolun¬
tate ac lib̾o arbitrio. Scimꝰ ꝓ eis qui nolunt
cred̾e nos qui iã credimꝰ recta fide. agere.
cũ dm̃ oramus ut uelint. Scimꝰ ꝓ eis qui ex
illis credidert᷑ tãquã de bñficiis recte. at¬
q ueracit᷑ ⁊ debere nos dõ agere gr̃as.
solere. Recognoscis me ut puto. in his q̃
scire nos dixi. ñ omĩa que ad fidẽ catho¬
licam ꝑtinent cõmemorare uoluisse. ses
ea tantũ quȩ ad istã quȩ int̾ nos agitur
de dĩ grͣa questionẽ. utrũ p̃cedat hec gra.
an subsequat᷑ hominis uoluntatẽ. Hoc est
ut plamꝰ id eloquar. utrũ ideo nob̃ detur
qr uolumus: an ꝑ ipsã ds̃ etiã hoc efficiat
ut uelimꝰ. Si gͦ istas duodecim sententias

Expanded text:
fuerant, iudicantor. Scimus felices esse morfuerant, iudicantor. Scimus felices esse mortuos, qui in domino moriuntur, nec ad eos pertinere, quicquid acturi fuerant, si tempore diuturniore uixissent. Scimus eos, qui corde proprio credunt in dominum, sua id facere uoluntate ac libero arbitrio. Scimus pro eis, qui nolunt credere, nos, qui iam credimus, recta fide agere, cum deum oramus, ut nelint. Scimus pro eis, qui ex illis crediderunt, tamquam de beneficiis recte atque ueraciter et debere nos agere deo gratias et solere. Recognoscis me, ut puto, in his, quae scire nos dixi, non omnia, quae ad fidem catholicam pertinent, commemorare noluisse sed ea tantum, quae ad istam, quae inter nos agitur, de dei gratia quaestionem, utrum praecedat haec gratia, an subsequatur hominis uoluntatem, hoc est, ut planius id eloquar. utrum ideo nobis detur, quia uolumus, an per ipsam deus etiam hoc efficiat, ut uelimus. si ergo istas duodecim sententias,
Abbreviated transcription (Latin):
qd̵ maxime apparet in paruulis. Scimus
eis quib datur : miscdia dĩ gratuita dari.
Scimus eis quib ñ dat᷑. iusto dĩ iudicio ñ
dari. Scimꝰ qđ om̃s adstabimꝰ ante tribu¬
cepturos. uł bonũ uł malũ. GSessert̃ aut̃
ñ ꝑ seipsos. s ꝑ eos quib ꝓ illis respondẽ¬
tib. ⁊ renuntiare diabolo dicunt᷑. ⁊ cre¬
dere in dm̃. Unde ⁊ innumero fidelium
cõputant᷑ ꝑtinentes ad sententiã diũ di¬
centis. qui crediderit ⁊ baptiratꝰ fuerit
saluus erit. ꝓpt̾ qd ⁊ illis qͥ hoc sacram̃¬
tũ ñ accipiunt contingit qd̃ sequit᷑. Q
aũ ñ crediderit condemnabit᷑. Unde &.
ipsi sic̃ dixi. si in illa parua etate mori
tempore: quo in corpore fuerunt. quando
ꝑ corda ⁊ ora gestantiũ crediderunt. uel
ñ crediderunt. qnͣ baptizati uł ñ bapti¬
manducauer̃t. qnͣ ⁊ sanguinẽ bibert᷑ uel
ñ scdm ea quȩ si diui hic uiuerent. gesturi

Expanded text:
quod maxime apparet in paruulis. Scimus quod maxime apparet in paruulis. Scimus eis, quibus datur, misericordia dei gratuita dari. Scimus eis. quibus non datur, iusto indicio dei non dari. Scimus. quod omnes adstabimus ante tribucepturos uel bonum uel malum. gesserunt autem non per se ipsos sed per eos, quibus pro illis respondentibus ot renuntiare diabolo dicuntur et credere in deum. unde et in numero fidelium computantur pertinentes ad sententiam domini dicentis: Qui crediderit et baptizatus fuerit, saluus erit. propter quod et illis, qui hoc sacramentum non accipiunt, contingit, quod sequitur: Qui autem non crediderit, condemnabitur. unde et ipsi, sicut dixi, si in ilia parua aetate morierunt, id est tempore, quo in corpore fnerunt, quando per corda et ora gestantium crediderunt uel non crediderunt, quando baptizati uel non baptimanducarnon secundum ea, quae, si diu hic uiuerent. gesturi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenimꝰ aũ in ea quȩ ad fidẽ uerã ⁊ catho¬
licã ꝑtinere firmissime scimꝰ. In quib tta
nob̾ ambulantlũ ẽ. adiuuante illo atq
miserante. eui dicimꝰ. deduc me dñe ĩ uia
tua. ⁊ ambulabo in ueritate tua: ut ab
egisse in uita ꝓpͥa boni seu mali. lec se¬
cundũ merita pͥoris alicuiꝰ uite quã nul¬
lã ꝓpriã singuli hab̾e potuert̃ in huius
uitȩ uenire miserias. S: tam̃ scđm adã car¬
nalit᷑ natos. contagiũ mortis antiquȩ pͥ¬
ma natuutate contrahere. Nec lib̾ari a
supplicio mortis ętͣne qd̵ trahit ex uno ĩ
om̃s transiens. iusta damnatio: nͥ ꝑ gr̃am
renascant᷑ in xp̃o. Scimꝰ grãm dĩ nec par¬
uulis nec maiorib sed̾m merita nr̃a da¬
ri. dcimus maiorib ad singulos acꝰtus da¬
ri. Scimꝰ ñ omĩb hominib dari. E quibus
datur. ñ solũ scd̾m merita oꝑũ ñ dari. sed
nec scdm merita uoluntatis eoꝵ quib dat᷑.

Expanded text:
peruenimus autem in ea, quae ad fidem ueram et cathoperuenimus autem in ea, quae ad fidem ueram et catholicam pertinere firmissime scimus, in quibus ita nobis ambulandum est adiuuante illo atque miserante, cui dicimus: Deduc me, domine. in uia tua et ambulabo in ueritate tua, ut ab egisse in uita propria boni seu mali nec secundum merita prioris alicuius uitae, quam nullam propriam singuli habere potuerunt, in huius uitae uenire miserias, sed tamen secundum Adam carnaliter natos contagium mortis antiquae prima natiuitate contrahere nec liberari a supplicio mortis aeternae, quod trahit ex uno in omnes transiens iusta damnatio, nisi per gratiam renascantur in Christo. Scimus gratiam dei nec paruulis nec maioribus secundum merita nostra dari. Scimus maioribus ad singulos actus dari. Scimus non omnibus hominibus dari et, quibus datur, non solum secundum merita operum non dari sed nec secundum merita uoluntatis eorum, quibus datur,
Abbreviated transcription (Latin):
luberrimã. ut quales futuri sint. scire ñ
possint. dã hoc dr̃. qui uidetur stare uide¬
at ne cadat. ꝓ pt̃ huiꝰ timoris utilitatem
ne regenerati. ⁊ pie iiuere incipientes. tã¬
quã securi alta sapiamus: quidã ñ ꝑseue¬
raturi ꝑseueraturis dĩ ꝑmissione: uł ꝓuisi¬
one ac dispositione muscent᷑. Quib caden¬
tib t̾riti. cũ timore. ⁊ tremore gradiam᷑
uiã iustã. donec ex hac uita q̃ temptatio
ẽ suꝑ t̃ram. transeamus ad aliã. uͥ iã non
sit elatio compͥmenda: nec contra eiꝰ sug¬
hanc grãm ⁊ dimittant᷑ hic uitiere. donec
cadant. cũ possint rapi de hac uita. ne ma¬
litia mutaret intellectũ eoꝵ. qd̃ de scõ
in matura etate defuncto scriptũ ẽ in li¬
bro sapientiȩ. Querat quisq ut potuerit.
Et si inuenerit p̃ter hanc q̃ a me redita
ẽ aliã ꝓbabilẽ rationẽ. a rectȩ fidĩ regu¬
la ñ recedens. teneat eã. ⁊ ego cũ eo si me

Expanded text:
luberrimam, ut, quales futuri sint, scire non luberrimam, ut, quales futuri sint, scire non possint. ad hoc dicitur: Qui uidetur stare, uideat ne cadat. propter huius timoris utilitatem, ne regenerati et pie uiuere incipientes tamquam securi alta sapiamus, quidam non perseueraturi perseueraturis dei permissione uel prouisione ac dispositione miscentur, quibus cadentibus territi cum timore et tremore gradiamur uiam iustam. donec ex hac uita. quae temptatio est super terram, transeamus ad aliam, ubi iam non sit elatio comprimenda nec contra eius sughanc gratiam et dimittantur hic uiuere, donec cadant. cum possint rapi de hac uita, ne malitia mutet intellectum eorum, quod de sancto inmatura aetate defuncto scriptum est in libro sapientiae, quaerat quisque, ut potuerit. et. si inuenerit praeter hanc, quae a me reddita est, aliam probabilem rationem a rectae fidei regula non recedens, teneat eam et ego cum illo, si me
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinã. Lue grã si desit: uidemꝰ etiã ob¬
ee docꝰtrinã. ꝓpt̾ea ds̃ ut omĩa futura oꝑa
sua in p̃destinatione p̃seiuerit. sic illa
disposut: ut qͦsdã ñ credentes ad fidẽ suã
orationes credentiũ ꝓ eis exaudiendo cõ¬
u̾tat. Inde refutent᷑ isi ille ẽ eis ꝓpiciꝰ
corrigant᷑: qui putant gram dĩ ẽẽ na¬
turã lib̾i arbitrii. cũ qua nascimͦ᷑: aut
grãm dĩ ẽẽ. docꝰtrinã quãuis utilẽ q̃ ꝑ lin
guas ⁊ litteras p̃dicat᷑. h̃ enĩ hoc oramus
ꝓ infidelib. ut fiat eoꝵ natura .i. ut
homines sint. aut ut doctrina eis p̃di¬
cetur: quã malo suo audurt. si ñ credunt.
E plerũq ꝓ eis oramꝰ. qui cũ legant uł audi¬
ant. nolunt credere: S oramꝰ ut uoluntas
corrigat᷑. doctrinȩ consentiat᷑: natura sa¬
net᷑. sã u ut ꝑseuerent in eo qd̾ eẽ ceꝑunt.
etiã ꝓ seipsis orant fideles. Utile ẽ quippe
om̃ib ut pene omib ꝓptͣ humilitatẽ sa¬

Expanded text:
doctrinam, quae gratia si desit, uidemus etiam obesse doctrinam. Propterea deus, ut omnia futura opera sua in praedestinatione praesciuerit, sic illa disposuit. ut quosdam non credentes ad fidem suam orationes credentium pro eis exaudiendo conuertat, unde refutentur et, si ille est eis propitius, corrigantur, qui putant gratiam dei esse naturam liberi arbitrii, cum qua nascimur, aut gratiam dei esse doctrinam quamuis utilguas et litteras praedicatur. non enim hoc oramus pro infidelibus, ut fiat eorum natura, id est ut homines sint aut ut doctrina eis praedicetur, quam malo suo audiunt, si non credunt — et plerumque pro eis oramus, qui. cum legant uel audiant, nolunt credere —, sed oramus, ut uoluntas corrigatur. doctrinae consentiatur, natura sanetur. Iam uero, ut perseuerent in eo, quod esse coeperunt. etiam pro se ipsis orant fideles. utile est quippe omnibus uel paene omnibus propter humilitatem sa
Abbreviated transcription (Latin):
in eo ipso sibi etiã ꝓ nr̃a religione respon¬
deant: Ita nichil int᷑est ꝓ diu̾sa tẽpoꝵ lo¬
coꝵq congruentia. quã diu̾sis sacram̃tis
colatur. si qd̵ colit᷑ scm̃ ẽ: sic̃ nichil intͣ eͣ
ꝓ diu̾sa linguarũ auditoꝵq congruentia.
tͣ se sua sensa cõmunicent etiã hoĩes pac¬
to quodã societatis instituere sibi posst᷑.
Quib autͣ sacris diuinitati congruerent.
uoluntatẽ dĩ sequiti stͣ qui recꝰte sapue¬
rt̃: quȩ omĩno nũquã defuit. ad salutẽ
iustitiȩ pietatisq mortaliũ. Et si qua ĩ
aliis atq aliis ppłis una eademq religio¬
ne sociatis uarie celebrant᷑. quatinꝰ fiat
plurimũ refert : qd ⁊ humana exhortet᷑
uł toleret᷑ infirmitas. ⁊ diuina ñ oppug¬
net᷑ auc̾toritas. Quã obrem cũ xp̃m di¬
camꝰ u̾bum dĩ ꝑ qđ̾ facta st̃ omĩa. ⁊ idõ¬

Expanded text:
in eo ipso sibi etiam pro nostra religione responin eo ipso sibi etiam pro nostra religione respondeant ita nihil interesse pro diuersa temporum locorumque congruentia, quam diuersis sacramentis colatur, si, quod colitur, sanctum est, sicut nihil interest pro diuersa linguarum auditorumque congruentia, os, quibus inter se sua sensa communicent, etiam homines pacto quodam societatis instituere sibi possunt, quibus autem sacris diuinitati congruerent, uoluntatem dei secuti sunt, qui recte sapuerunt. quae omnino numquam defuit ad salutem iustitiae pietatique mortalium et, si qua in aliis atque aliis populis una eademque religione sociatis uarie celebrantur, quatenus fiat, plurimum refert, quo et humana exhortetur uel toleretur infirmitas et diuina non oppugnetur auctoritas. Quam ob rem cum Christum dicamus uerbum d
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ꝑniciosa monstramꝰ S parũ ñ ẽ: ut
upsi pͣus interim mania fateant᷑. S. uͦ ea
defendunt: ⁊ sapient᷑ atq utilit᷑ assert᷑
instituta quero qͥd actũ sit de his qui
anteqͣ hȩc instituta ẽent. morte obie¬
uͣt łsae enĩ utiq salute atq utilitate
fraudati sc̃.Si aũ potuert alio mͦ pur¬
gari: cur ñ idem modus ꝑseuerauit in
posteros: Qͥd opus erat instituere no¬
uitias cõsecrationes: q̃ antiquitꝰ ñ fue¬
rti hie si dicunt deos quidẽ ipsos sẽꝑ
fiusse: ⁊ ad libandos cultores suos parit
ubiq ualuisse. s ꝓ uarietate rerũ tem¬
prͣaliũ ac t̾renarũ q̃ scirent certis tpͣrib
locisq congruere: in his alias atq alias. a¬
libi atq alibi. alit atq alitͣ sibi uoluisse
seruiri: cur hanc questionẽ ingert᷑ reli¬
gioni xp̃iane. in qua nob̃ ipsi ꝓdigiis suis
aut respondere ñ possunt. aut si possun

Expanded text:
etiam perniciosa monstramus; sed parum non est, ut etiam perniciosa monstramus; sed parum non est, ut ipsi interim prius inania fateantur. si uero ea defendunt et sapienter atque utiliter adserunt instituta, quaero, quid actum sit de his, qui ante, quam haec instituta essent, morte obierunt; hac enim utique salute atque utilitate fraudati sunt. si autem potuerunt alio modo purgari, cur non idem modus perseuerauit in posteros? quid opus erat instituere nouitias consecrationes, quae antiquitus non fuerunt? Hic si dicunt deos quidem ipsos semper fuisse et ad liberandos cultores suos pariter ubique ualuisse, sed pro uarietate rerum temporalium ac terrenarum, quae scirent certis temporibus locisque congruere, in his alias atque alias alibi atque alibi aliter atque aliter sibi uoluisse seruiri, our hanc quaestionem ingerunt religioni Christianae, in qua nobis ipsi pro diis suis aut respondere non possunt aut, si possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
auẽtũ de tã innumeris animis. q̃ omĩ¬
no in culpa nulla ft̃. si quidẽ is credi pos¬
set. nͣdũ aduentũ suũ hoĩb cõm̃darat:
orbis qͣ cũ ipsa roma in ritib tẽploꝵ ea¬
luit qͣr inqͥt saluator qͥ dic̾tus ẽ. sese tot
scłis subduxit: S ne dicant inqͥt lege
uidaica uetere hoĩm curatũ genꝰ. lon¬
go pͥ tpre lex pua̾goꝵ apparuit ac ui¬
guit angusta siriȩ regione: Postea uͦi ꝓ¬
repsit etiã in fines italos: s pꝰ cesarem
gaum. aut certe ipso imꝑante. Eͥd gͥ ac¬
tũ de romanis animis. itł latinis. ꝗͣ grͣa
ñdũ auenientis xp̃i uiduatȩ st̃ usq in
cesarũ tempus: huic ꝓpositioni respon¬
det᷑ ut pͥmo ipsi dica̾nt. utrũ ꝓposuerut
hõib dõꝵ suoꝵ sacra. ꝗͣ constat certis te¬
porib instituta. Que si negant aliquid
ꝓfiusse. ad animarũ salutẽ: nob̾cũ ea de¬
Struunt. ⁊ ee̾ mania cõfitent᷑. Nlos quidẽ

Expanded text:
actum de tam innumeris animis, quae omniactum de tam innumeris animis, quae omnino in culpa nulla sunt, si quidem is, cui credi posset, nondum aduentum suum hominibus commodarat? orbis quoque cum ipsa Roma in ritibus templorum caluit. quare, inquit, saluator qui dictus est, sese tot saeculis subduxit? sed ne dicant, inquit, lege Iudaica uetere hominum curatum genus, longo post tempore lex Iudaeorum apparuit ac uiguit angusta Syriae regione, postea uero prorepsit etiam in fines Italos sed post Caesarem Gaium aut certe ipso imperante. quid igitur actum de Romanis animis uel Latinis, quae gratia nondum aduenientis Christi uiduatae sunt usque in Caesarum tempus? Huic propositioni respondetur, ut primo ipsi dicant, utrum profuerint hominibus deorum suorum sacra, quae constat certis temporibus instituta. quae si negant aliquid profuisse ad animarum salutem, nobiscum ea destruunt et esse inania confitentur. nos quidem
Abbreviated transcription (Latin):
apparerent. ipse potiꝰ dic̾et. sic se uelle
sanari. ut magis eẽnt in corpore suo ue¬
stigia uulnerũ tãꝙͣ tituli głarũ. idõ ille
medicus cicatrices fuxisse diceret᷑: qr cũ
ꝑ artẽ efficere potuerit. ut ñ ẽẽnt. cer¬
ta existente: causa. ꝑ artẽ effecit potiꝰ ut
ẽent. quȩ uno solo mͦ sic̃ suꝑiꝰ dixi false
conuincerent᷑. si nulla uulnera sanarent᷑.
he tempore xp̃ianȩ electionis.
tem alia ꝓposuert q̃ dic̾e̾nt de porphi¬
rio contrã xpͣianos tãꝙͣ ualidiora decerp
⁊ u̾tatẽ. in seq solo ponit animis sibi
credentib reditũ: qͥd egert̃ tot scłoꝵ
hoĩes aute. xp̃m: Ut dimittã inqͥt tprͣa
ante: latiũ regnatũ ab ipso latio quasi
pͥncipiũ humani noĩs sumamꝰ. In ipso la¬
tio ante albã dii culti st̃: in alba eque
religiones ritusq ualuere temploꝵ. N
pauciorib scłis ipsa roma longo scłoꝵ
tractu sine. xpiana lege: fuit. Qd inqͥt

Expanded text:
apparerent, ipse potius diceret sic se uelle apparerent, ipse potius diceret sic se uelle sanari, ut magis essent in corpore suo uestigia uulnerum tamquam tituli gloriarum, ideo ille medicus cicatrices finxisse diceretur, quia, cum per artem efficere potuerit, ut non essent, certa existente causa per artem effecit potius, ut essent. quae uno solo modo, sicut superius dixi, falsae conuincerentur, si nulla uulnera sanarentur. II. DE TEMPORE CHRISTIANAE RELIGIONIS. Item alia proposuerunt, quae dicerent de Porphyrio contra Christianos tamquam ualidiora decerptet ueritatem in seque solo ponit animis sibi credentibus reditum, quid egerunt tot saeculorum homines ante Christum? ut dimittam, inquit, tempora ante Latium regnatum, ab ipso Latio quasi principium humani nominis sumamus. in ipso Latio ante Albam dii culti sunt. in Alba aeque religiones ritusque ualuere templorum. non paucioribus saeculis ipsa Roma longo saeculorum tractu sine Christiana lege fuit. quid, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
atu ⁊ de p̃potenti ualentia inferioꝵa
orpora corpoꝵ suꝑioꝵ latiꝰ disputare: s
ureuit᷑ respondere ꝓpositũ ẽ. ⁊ talib in¬
geniis hoc scribitur. q̃ ammon̾e suffe¬
erit. Sciat sane qui has ꝓposuit ques¬
tiones xpm̃ pꝰ resurrecꝰtionẽ cicatrioes
ñ uulnera demonstrasse dubitantib. ꝓpt̃
qͦs etiã cibũ ac potũ sumere uoluit. ñ
semel s sepi ne illud ñ corpꝰ s sp̃m esse
arhitrarent᷑. ⁊ sibi ñ solide s imaginalit̾
apparere. Tc̃ aũ ille false cicatrices fuis¬
sent. si nulla uulnera p̃cessissent: ⁊ tam̃
nee ipse. ẽent. si eas ẽẽ noluisset. Uoluit
aũ cerse dispensationis gr̃a.: ut eis qͦs edifi¬
cabat in fide ñ fic̾ta. ñ aliud ꝓ alio. s
hoc qd̃ erucifixũ uiderant resurrexisse
dulũ fecit: fraxit. Quasi uͦ si quisꝗͣ uir
fortis ꝓ patͥa dimicans. multa adu̾sa ul¬
nera exciꝑet. ⁊ ꝑitissimo medico qͥ hec
curare ita ualeret. ut cicatrices nullȩ

Expanded text:
n inferiora corpora corporum superiorum latius disputare; sed breuiter mihi respondere propositum est et talibus ingeniis hoc scribitur, quae admonere suffecerit. Sciat sane, qui has proposuit quaestiones, Christum post resurrectionem cicatrices, non uulnera demonstrasse dubitantibus, propter quos etiam cibum ac potum sumere uoluit non semel sed saepius, ne illud non corpus sed sarbitrarentur et sibi non solide, sed imaginaliter appareret. tunc autem illae falsae cicatrices fuissent, si nulla uulnera praecessissent: et tamen nec ipsae essent, si eas esse noluisset. uoluit autem certae dispensationis gratia, ut eis quos aedificabat in fide non ficta non aliud pro alio, sed hoc quod crucifixum uiderant resurrexisse dulum fecit, finxit? quasi uero, si quisquam uir fortis pro patria dimicans multa aduersa uulnera exciperet et peritissimo medico, qui haec curare ita ualeret, ut cicatrices nullae
Abbreviated transcription (Latin):
plena mirarulis. ut ñ quasi facili ꝑuesti¬
gatione rationis. s uidendi consuetudi¬
ne mira ñ sint: atq ob hoc nec consida¬
tione nec inquisitione digna uideant᷑.
Nã ego ⁊ mecũ quicũq inuisibilia dĩ ꝑ ea
q̃ facta st̃ intelligere moliunt᷑. aut non
minus aut ampliꝰ adnuram᷑ in uno semi¬
nis tã paruulo grano oĩa q̃ laudamꝰ in
arbore tãquã litiata latuisse. quã mun¬
di huiꝰ tã ingentẽ sinũ q̃ de corporib
humanis dũ dilabunt᷑ assumit. resur¬
rectioni futurȩ tota ⁊ integra red̾ditu¬
resurrectionẽ cibatũ. ⁊ in resurrecꝰtione
de: pmtttitur ciboꝵ indigentiã ñ futu¬
ba:. eni ⁊ angelos legamus eiusdẽ mocdi
abãs eodeq modo sumpsisse: ñ fic̾to phã¬
esmate. s manifestissima u̾tate: nec ꝯ̃¬
tã necessitate. s potestate: Aut enĩ ab
sebet aquã t̃ra sitiens. alit̾ soł radius
canens. Illa indigentia: iste potentia.

Expanded text:
plena miraculis, ut non quasi facili pervestiplena miraculis, ut non quasi facili pervestigatione rationis, sed videndi consuetudine, mira non sint, atque ob hoc, nec consideratione, nec inquisitione digna videantur. Nam ego, et mecum quicumque invisibilia Dei per ea quae facta sunt intelligere moliuntur minus aut amplius admiramur, in uno seminis tam parvulo grano, omnia quae laudamus in arbore tanquam liciata latuisse, quam mundi hujus tam ingentem sinum, quae de corporibus humanis dum dilabuntur assumit, resurrectioni futurae tota et integra reddituresurrectionem cibatum et in resurrectione, quae promittitur, ciborum indigentiam non futuram, cum et angelos legamus eiusdem modi escas eodemque modo sumpsisse non ficto phantasmate sed manifestissima ueritate nec tamen necessitate sed potestate? aliter enim sorbet aquam terra sitiens, aliter solis radius candens: illa indigentia, iste potentia.
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝙͣ rem intͣsit aliquid diu̾sũ. ⁊ ad qm
ñ int̾sit: uͥ adu̾terint aliꝙͣ distantiam
pͥmordioꝵ. etiã oĩa consequentia distare
ipib ñ debere natare suꝑ aquã sicut u¬
lud qd̃ ex oluia ẽ: qm̃ longe ẽ utrusq
origo dissimilis. qnͣ illud ex ligno. hoc ex
carne ꝓfluxerit. Quantũ aũ attinet ad
illã differentiã qd. xpĩ corpus ñ dissolu¬
tũ tabe atq putredine. die t̾eio resurre¬
.xit. nr̃a uͦ post longũ tẽpus ex quadam
quo soluta discesserant confusione repara¬
bunt᷑: humane facultati utrũq impos¬
sibile ẽ. diuinȩ aũ potestati utrũq fa¬
cillimũ. Ut enĩ radiꝰ ocłi nr̃i ñ eitiꝰ ꝑ¬
uenit ad ꝓpinquidsa. tardł ad longiqͥ¬
ora. s ut̾raq int̾ualla parili celeritate
contingit: ita cũ in ictu ocłi sic̃ apłs
recentia. ꝙͣ diuturno tpre dilapsa cadaue¬
ra suscitare. Incredibilia st̃ hȩc quib dam
qr in exꝑta: cũ om̃is natura rerũ tã sit

Expanded text:
sit aliquid diuersum et ad quam non intersit, ubi aduerterint aliquam distantiam primordiorum, etiam omnia consequentia distare ipibus non debere natare super aquam sicut illud, quod ex oliua est, quoniam longe est utriusque origo dissimilis, quando illud ex ligno hoc ex carne profluxerit. Quantum autem adtinet ad illam differentiam, quod Christi corpus non dissolutum tabe atque putredine die tertio resurrexit, nostra uero post longum tempus ex quadam, quo soluta discesserint, confusione reparabuntur, humanae. facultati utrumque inpossibile est, diuinae autem potestati utrumque facillimum. ut enim radius oculi nostri non citius peruenit ad propinquiora tardius ad longinquiora, sed ucontingit; ita cum in ictu oculi , sicut Arecentia, quam diuturno tempore dilapsa cadavera suscitare. Incredibilia sunt haec quibusdam, quia inexperta; cum omnis natura rerum tam sit
Abbreviated transcription (Latin):
tis ciuitatis expectant : atq int̾ hȩc oĩa
contra eccłam xp̃i impiaꝵ gentium
infidelitas fremit. Euincit illa patien¬
do: & inconcussam fidem inter obsisten¬
tium seuitiam ꝓfitendo. Reuelatȩ ue¬
ritatis. quȩ du ꝓmissis mixticis uela¬
bãtur. sacrificiaᷤ succedente. illa sacrifi¬
cia quib hoc figurabat᷑. templi ipsius
euersione tolluntur: repba ꝑ infidelita¬
tẽ gens ipsa uidȩoꝵ a sedib extirpata.
ꝑ mundum usquequaq disꝑgitur. ut
metur ab ipsis adu̾sariis ꝓfertur: ubi
etiam ipsos predictum ẽ non fuisse cre¬
dituros. Templa et symulacra demonũ
ritusq sacrilegi. paulatim atq alt̾natĩ¬

Expanded text:
tis ciuitatis expectant. atque inter haec omnia tis ciuitatis expectant. atque inter haec omnia contra ecclesiam Christi impiarum gentium infidelitas fremit, euincit illa patiendo et inconcussam fidem inter obsistentium saeuitiam profitendo. reuelatae ueritatis, quae diu promissis mysticis uelabatur, sacrificio succedente illa sacrificia, quibus hoc figurabatur, templi ipsius euersione tolluntur. reproba per infidelitatem gens ipsa Iudaeorum a sedibus extirpata per mundum usquequaque dispergitur, ut maretur, ab ipsis aduersariis proferatur, ubi etiam ipsos praedictum est non fuisse credituros. templa et simulacra daemonum ritusque sacrilegi paulatim atque alternati
Abbreviated transcription (Latin):
uina grã pollicentur. Predicationem
pietatis. uereq religionis. signa con¬
gruentia. et miracula consequunt᷑:
excitatur aduersus eos seua infideli¬
tas. tolerant p̃dicta. sꝑant ꝓmissa. do¬
cent p̃cepta. Numero exigui ꝑ mun¬
dũ disseminantur. popłos mirabilifa¬
cilitate conu̾tunt: inter inimicoᷤ au¬
gentur. ꝑsecutionib crescunt. ꝑ afflic¬
tionũ angustias usq in t̾raꝵ ext̃ma
dilatantur: ex imꝑitissimis. ex abiec¬
tissimis. ex paucissimis. illuminant᷑.
nobilitantur. multiplicant᷑. p̃claris¬
sima ingenia. cultissima ȩloquia. mi¬
rabilesq ꝑitias. acutoꝵ. facundoꝵ. at¬
candam uiam pietatis. salutisq con¬
uertunt. Alternis adu̾sitatib & ꝓsꝑi¬
tatib rerum: patientiam & temꝑan¬
tiam uigilanter exercent. Mundo de¬
clinante inextrema. fessisq reb ȩtatem
ultimã ꝓtestante. multo fidentiꝰ qr et
hoc p̃dictũ est. ęternam felicitatẽ cȩles¬

Expanded text:
uina gratia pollicentur. praedicationem uina gratia pollicentur. praedicationem pietatis ueraeque religionis signa congruentia et miracula consequuntur. excitatur aduersus eos saeua infidelitas, tolerant praedicta, sperant promissa, docent praecepta. numero exigui per mundum disseminantur, populos mirabili facilitate conuertunt, inter inimicos augentur, persecutionibus crescunt, per afflictionum angustias usque in terrarum extrema dilatantur. ex inperitissimis, ex abiectissimis, ex paucissimis inluminantur, nobilitantur, multiplicantur. prae. clarissima ingenia, cultissima eloquia mirabilesque peritias acutorum, facundorum atcandam uiam pietatis salutisque conuertunt. alternis aduersitatibus et prosperitatibus rerum patientiam et temperantiam uigilanter exercent, mundo declinante in extrema fessisque rebus aetatem ultimam protestante multo fidentius, quia et hoc praedictum est, aeternam felicitatem caeles
Abbreviated transcription (Latin):
cladib. & ꝓsꝑitatib consolata. usq ad
xp̃i incarnationẽ declarationemq ꝑ¬
ducitur. Quem xp̃m dĩ uerbũ. dei fi¬
lium. dm̃ in carne uenturum. mo¬
riturũ. resurrecturũ. in cęlum ascen¬
surum. prepollentissimo suo nomine
in om̃ib gentib dicatos sibi popłos
habiturum: inq illo peccatoꝵ remiᷤ¬
sionẽ salutemq ȩternam futurã ẽẽ
credentib: omiã gentis illius ꝓmissa.
om̃s ꝓpħiȩ. sacerdotia. sacrificia. tẽ¬
plũ. et cuncta omĩno sacram̃ta sonu¬
erunt. Uenit et xp̃c. complentur in
eiꝰ ortu. uita. factis. dictis. passionibus.
fideles una in domo congregatos: et
hoc ipsum ꝓmissum. orrando ac desi¬
dando expectantes. Impleti autẽ sp̃ũ
scõ. loquuntur repente linguis omĩ¬
um gentium. arguunt fidelit erro¬
res. predicant salub̃rimã ueritatem.
exhortant ad pęnitentiam p̃teritȩ
culpabilis uitȩ: indulgentiam de di¬

Expanded text:
cladibus et prosperitatibus consolata usque ad cladibus et prosperitatibus consolata usque ad Christi incarnationem declarationemque perducitur. quem Christum, dei uerbum, dei filium, deum in carne uenturum, moriturum, resurrecturum, in caelum ascensurum, praepollentissimo suo nomine in omnibus gentibus dicatos sibi populos habiturum inque illo peccatorum remissionem salutemque aeternam futuram esse credentibus omnia gentis illius promissa, omnes prophetiae, sacerdotia, sacrificia, templum et cuncta omnino sacramenta sonuerunt. Venit et Christus, complentur in eius ortu, uita, factis, dictis, passionibus, fideles una in domo congregatos et hoc ipsum promissum orando ac desiderando expectantes. impleti autem sancto spiritu loquuntur repente linguis omnium gentium, arguunt fidenter errores, praedicant saluberrimam ueritatem, exhortantur ad paenitentiam praeteritae culpabilis uitae, indulgentiam de di
Abbreviated transcription (Latin):
confirmans: eligitur unus ex gente
caldeoꝵ. pietate fidelissima preditus.
cui ꝓmissa diuina post tantam seriẽ
scłoꝵ. nouissimis temporib complen¬
da ꝑdantur: atq in eius semine om̃s
gentes habiturȩ benedictionẽ p̃nun¬
ciantur. Sic unum dm uerum colens.
uniu̾sitatis creatorem. gignit filium
senex de coniuge: quam spe pariendi
penitus destitutam. sterilitas ȩtasq
iam fecerat. Propagatur ex illo nume¬
rosissimus popłs. multiplicatus in e¬
gypto: quo illam stirpem ex orienta¬
lib partib ꝓmissis effectisq crebres¬
cens. dispositio diuina transmiserat.
Educitur ex ȩgypti seruitute gens ua¬
ualida. horrendis signis atq miracuł:
pulsisq impiis gentib in terrã ꝓmis¬
sionis ꝑducta et constituta. regno etiã
sublimatur. Beinde p̃ualescente pec¬
cato sacrilegis ausib dm̃ uerum qͥ
eis beneficia tanta contulerat. sepis¬
sime offendens. uarusq flagellata

Expanded text:
confirmans? eligitur unus ex gente confirmans? eligitur unus ex gente Chaldaeorum pietate fidelissima praeditus, cui promissa diuina post tantam seriem saeculorum nouissimis temporibus complenda prodantur, atque in eius semine omnes gentes habiturae benedictionem praenuntiantur. sic unum deum uerum colens uniuersitatis creatorem gignit filium senex de coniuge, quam spe pariendi penitus destitutam sterilitas aetasque iam fecerat. propagatur ex illo numerosissimus populus, multiplicatus in Aegypto, quo illam stirpem ex orientalibus partibus promissis effectisque crebrescens dispositio diuina transmiserat. educitur ex Aegypti seruitute gens ualida horrendis signis atque miraculis pulsisque impiis gentibus in terram promissionis perducta et constituta regno etiam sublimatur. deinde praeualescente peccato sacrilegis ausibus deum uerum, qui ei beneficia tanta contulerat, saepissime offendens uariisque flagellata
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlos exaltatus: potentius fortasse opus¬
est quã mundus. Hic forte respondent:
se factum hoc ẽe non credere. Quid gͦ
fiat hominib qͥ minora contemnus:
maiora ñ credunt: Reddita uita defunc¬
tis ideo creditur. q fecerunt ali: & pa¬
rum est deo. Caro ꝓpria de uirgine
creata et a morte in ȩ̨ternam uitam
suꝑ cȩlum leuata. ideo non creditur. qr
nemo fecit: et competit deo. Ac ꝑ hoc
quȩ sibi quisq facilia non factu s cap¬
tu putat. equo animo accipit: supͣ ea
ueluti ficta. ꝓ falsis ducit. Noli eis eẽ
similis: obsecro te. Disputantur hȩc la¬
tius: et om̃s quȩstionum necessariaꝵ
sinus ꝑscrutati discussiq panduntur.
s intellectui fides auditum aꝑit: infi¬
delitas claudit. Quem non moueat ad
credendum tantus ab mitio ipse rerũ
ordo gestaꝵ. et ipsa conexio tempoꝵ
p̃teritis fidem de p̃sentib faciens: pri¬
ora. posteriorib : & recentiorib. antiqua

Expanded text:
caelos exaltatus potentius opus est fortacaelos exaltatus potentius opus est fortasse quam mundus. hic forte respondent se factum hoc esse non credere. quid ergo fiat hominibus, qui minora contemnunt, maiora non credunt? reddita uita defunctis ideo creditur, quia fecerunt alii, et parum est deo; caro propria de uirgine creata et a morte in aeternam uitam super caelum leuata ideo non creditur, quia nemo fecit, et competit deo. ac per hoc, quae sibi quisque facilia non \'factu sed captu \'putat, aequo animo accipit, supra ea ueluti ficta pro falsis ducit\'. noli eis esse similis, obsecro te. Disputantur haec latius et omnes quaestionum necessariarum sinus perscrutati discussique panduntur. sed intellectui fides aditum aperit, infidelitas claudit. quem non moueat ad credendum- . dum tantus ab initio ipse rerum ordo gestarum et ipsa conexio temporum praeteritis fidem de praesentibus faciens, priora posterioribus et recentioribus antiqua
Abbreviated transcription (Latin):
dñm dm omĩum. et hominem ꝓpt̃ hoĩes
factum. uenturum p̃nunciauerunt. Qͥ
ꝓpt̾ea & ipse talia fac̾e uoluit: ne ẽẽt ab¬
surdum quod ꝑ illos fecerat. si ipse non
faceret. S tamen et aliquid ꝓpͥum facere
debuit: nasci de uirgine. a mortuis resur¬
gere. in cęlum ascende. loc deo qͥ parũ
putat : quid plus expectet ignoro. Arbi¬
tor enim talia flagitari: qualia gerens
hominẽ facere debuit. Nam in pͥncipio
erat uerbũ. & uerbum erat apud deum.
et ds erat uerbum: et omĩa ꝑ ipsũ facta
sunt. Nũ homine assumpto alium mun¬
dum facere debuit: ut eum eẽ credẽmus
ꝑ quem factus ẽ mundus: S nec maior
mundus. nec isti ȩqualis in hoc mundo
fieri posset. Si autem minorem faceret
infra istum: similiter hoc qͦ parũ putare¬
tur. Quia gͦ non oportebat ut nouum
faceret mundũ: noua fecit in mundo. Hõ
enuim de uirgine ꝓcreatus. et amortuis
in ȩternam uitam resuscitatus. & super

Expanded text:
dominum deum omnium et hominem propter homines dominum deum omnium et hominem propter homines factum uenturum praenuntiauerunt. qui propterea et ipse talia facere uoluit, ne esset absurdum, qui per illos fecerat, si ipse non faceret. sed tamen et aliquid proprium facere debuit, nasci de uirgine, a mortuis resurgere, in caelum ascendere. hoc deo qui parum putat, quid plus expectet, ignoro. Arbitror enim talia flagitari, qualia gerens hominem facere debuit. nam in principio erat uerbum et uerbum erat apud deum et deus erat uerbum et omnia per ipsum facta sunt. num homine adsumpto alium mundum facere debuit, ut eum esse crederemus, per quem factus est mundus? sed nec maior mundus nec isti aequalis in hoc mundo fieri posset. si autem minorem faceret infra istum, similiter hoc quoque parum putaretur. quia ergo non oportebat, ut nouum faceret mundum, noua fecit in mundo. homo enim de uirgine procreatus et a mortuis in aeternam uitam resuscitatus et super
Abbreviated transcription (Latin):
tentib signis tante maiestatiᷤᷤ indicia cla¬
ruer̃t: quia larualis illa purgatio. de¬
bilium curȩ. reddita uita defunctis. si
et alii considerent᷑ deo parua st̃. fãtem᷑
quidem et nos talia quȩdam fecisse ꝓ¬
pħas. Nam in his signis qͥd excellentius
quã mortuos resurrexisse: fecit hoc he¬
lẏas. fecit hoc helyseseus. Nam de mago¬
rum miraculis utrum etiam mortuos
suscitauerint. illi uiderint qͥ c appuleiũ
se contra magicaꝵ artium crimina co¬
piosissime defendentem. conantur ñ ac¬
cusando s laudando conuincere. Nos le¬
gimus egyptioꝵ magos istaꝵ artium ꝑi¬
tissimos. a moyse famulo di fuisse suꝑatos.
cum illi quȩdam mira nefandis artib age¬
rent: ille deo simpliciter inuocato cuncta
eoꝵ machinam̃ta subu̾teret. S et ipse mo¬
yses et cȩteri ꝓpħȩ ueracissimi. dñm xp̃m
hunc non tamquã parem sibi. nec in eadẽ
miracłoꝵ potentia suꝑiorem: sed plane

Expanded text:
tentibus signis tantae maiestatis indicia clatentibus signis tantae maiestatis indicia claruerunt, quia larualis illa purgatio, debilium curae. reddita uita defunctis, si et alii considerentur, deo parua sunt\\ fatemur quidem et nos talia quaedam fecisse prophetas. nam in his signis quid est excellentius quam mortuos reuixisse? fecit hoc Helias, fecit hoc Helisaeus; nam de magorum miraculis, utrum etiam mortuos suscitauerint, illi uiderint, qui et Apuleium se contra magicarum artium crimina copiosissime defendentem conantur non accusando sed laudando conuincere. nos legimus magos Aegyptiorum istarum artium peritissimos a Moyse, famulo dei, fuisse superatos, cum illi quaedam mira nefandis artibus agerent, ille deo simpliciter inuocato cuncta eorum machinamenta subuerteret. sed et ipse Moyses et ceteri prophetae ueracissimi dominum Chrhunc non tamquam parem sibi nec in eadem miraculorum potentia superiorem sed plane