comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
filiȩ tuȩ ꝑferas. ⁊ s pͥus seire debes quid
uelit filia tua. si se huiꝰ uestis & margari
tͥ s dignã facit. idest si uestes serieas & aura¬
tas & infectas habere noluerit. Si alterã
p̃stabo. Post quã uocẽ filia letatus exurgo:
& secretũ habens hanc ad te epłam feci: ro¬
gans te ꝑ multas lacͥmas meas ut te huic
uesti & margarite reserues. neq miserũ
senẽ tali damno tuo facias.⁊ si hanc uestẽ
& hanc margaritã ñ habueris. Testor
hac margarita atq hac ueste p̃tiosius
ẽi & tui iuris ẽ ut hanc habeas Tu mͦ qnͣdo
tibi uestis alia offeratur. uel infecta. uel
serica. uel deaurata: dicito ei qͥ tͥ offert.
Ego uestẽ alterã expecto ꝓpt̾ quã pat̃ m̃s
a me tamdui ꝑegrinatur⁊ quã mͥ quȩ¬
rit. quã non possũ habere si hanc habu¬
ero. Sufficit mͥ lana ouis mee sufficit
mͥ eolor quẽ natura attulit. ⁊ sufficit mͥ tex¬

Expanded text:
filiae tuae perferas. sed prius scire debes, quid filiae tuae perferas. sed prius scire debes, quid uelit filia tua. si se huius uestis et margaritae meae dignam facit, id est, si uestes sericas et auratas et infectas habere noluerit, si omnem mapraestabo.\' Post quam uocem, filia, laetus exsurgo et secretum habens hanc ad te epistolam feci, rogans te per multas lacrimas meas, ut te huic uesti et margaritae reserues neque miserum senem tali damno tuo facias, si hanc uestem et hanc margaritam non habueris. testor hac margarita atque hac ueste pretiosius est et tui iuris est, ut hanc habeas. tu modo, quando tibi uestis alia offeratur uel infecta uel serica uel deaurata, dicito ei, qui tibi offert: \'ego uestem alteram exspecto, propter quam pater meus a me tam diu peregrinatur, quam mihi quaerit, quam non possum habere, si hanc habuero. sufficit mihi lana ouis meae, sufficit hi color, quem natura attulit, sufficit mihi tex
Abbreviated transcription (Latin):
meã. Westis quã ego dedero talis ẽ. ut siguis
uoluerit ueste alia colorata & serica & aurata
uti. uestẽ meã capere ñ possit. S illi dabo
eã qui contẽptus sit non serico habitu. s nati¬
uis eolorib & insũptuoso textu uestrem ita
ut ꝓpt̃ consuetudinẽ purpure ꝑangustas ue¬
stes habeat: non etiã purpura ipsa diffun¬
datur in ueste. Margaritȩ uͦ quã a me petis
hatura hȩc est. ut habere eam nemo possit
qui margaritã alterã habuerit.⁊ quia aliȩ
margaritȩ aut de terra. aut de mari sunt:
mea aũt ut ipse uides spetiosa & p̃tiosa. in¬
comparabilis & cȩlestis ⁊ non dignatur ibi ẽẽ
ubi aliȩ sunt. Non enĩ reb meis conueput
cũ reb hominisa quia qui ueste mea uti
deseit. ⁊ non uulneri patet.⁊ ñ annis de¬
mutatur.⁊ non morte dissoluit᷑: equalis¬
ẽ sẽꝑ & ȩt̃nus. Ego tam̃ hanc uestẽ & hac
margaritã meã petenti tibi dabo. ut eam

Expanded text:
meam. uestis, quam ego dedero, talis est, ut, si quis meam. uestis, quam ego dedero, talis est, ut, si quis uoluerit ueste alia colorata et serica et aurata uti, hanc uestem meam capere non possit. sed illi dabo eam, quae contenta sit serio habitu et natiuis coloribus et insumptuoso textu uestiri, ita ut propter consuetudinem purpuram perangustam uestis habeat, non etiam purpura ipsa diffundatur in uestem. margarita uero, quam a me petis naturae eius est, ut habere eam nemo possit, qui margaritam alteram habuerit, quia aliae margaritae aut de terra aut de mari sunt, mea autem, ut ipse tu uides, speciosa et pretiosa est, incomparabilis et caelestis est, non dignatur ibi esse, ubi aliae sunt. non enim rebus meis conuenit cum rebus hominis, quia, qui ueste mea et mdescit, non uulncri patet, non annis demutatur, non morte dissoluitur—, aequalis, aeternus. ego tamen hanc uestem et hanc margaritam meam petenti tibi dabo, ut eam
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ino in se habet qͦdsit obnoxiũ corpo¬
rias: utenti ea nicħ accedat. qͦd aut̃
mortẽ afferat. aut etatẽ demutet. aut
impediat sanitati. Qͦd uͥ audiui filia.
examinari magis desidĩo margaritȩ
& uestis istiꝰ cxpi. & sic̃ ꝓstratꝰ iacebã:
indeficienti fletu & intenta oratione.
iuuenẽ p̃cari cȩpi dicens. Dnẽ seẽ mise¬
rere p̃ci meȩ. & miserere sollicitudim¬
& uite mee. Si enĩ hãe uestẽ mͥ ce mar¬
garitam non concedis. miser futurꝰ sũ:
filiã meã uiuentẽ ꝑditurꝰ sũ. Ego ꝓpt̃
hanc margaritã & uestẽ ꝑegrinari uo¬
lon seis dñe quia tibi non mentior. Post¬
quã uocẽ meam audiuit. iubet me leua¬
re ⁊ & ait mͥ. Mouerunt me p̃ces & lacͥ¬
mȩ tuȩ. & bene ẽ qͦd hoc credidisti et
quia dixisti te ꝓ hac margarita ipsã ui¬
tã tuã uelle impendere: non possum
eã tibi negare. is scire debesꝓpositũ & uoluntatẽ

Expanded text:
omnino in se habet, quod sit obnoxium corpoomnino in se habet, quod sit obnoxium corpori, sed utenti ea nihil accidit, quod aut mortem afferat aut aetatem demutet aut impediat sanitatem\'. quod ubi audiui, filia, exanimari magis desiderio margaritae et uestis istius coepi et, sicut prostratus iacebam, indeficienti fletu et intenta oratione iuuenem precari coepi dicens: \'domine sancte, miserere preci meae et miserere sollicitudini uitae meae; si enim hanc uestem mihi et margaritam non concedis, miser futurus sum: filiam meam uiuentem perditurus sum. ego propter hanc margaritam et uestem peregrinari uolo. scis, domine, quia tibi non mentior\'. Postquam uocem meam audiuit, iubet me leuare et ait mihi: \'mouerunt me preces et lacrimae tuae et bene est, quod hoc credidisti. et quia dixisti te pro hac margarita ipsam uitam tuam uelle impendere, non possum eam tibi negare, sed scire debes propositum et uoluntatem
Abbreviated transcription (Latin):
subtilitatẽ eiꝰ sparteũ erat. Nũquid cando¬
ri eiꝰ niues comꝑatȩ non nigrescente Nũqͥd
aurũ iuxta fulgorẽ eiꝰ non li uidat.Ipsa enĩ
multieolor. & nichil ꝓrsus comꝑatũ ei po¬
terit ȩquari. Post quȩ uideo margaritã.
Qua uisa: statĩ coneidi. Non enĩ potuert̃
oculi mei sustinere. tantũ eiꝰ colorem. Nã
nec eȩli. nec lueis. nec maris. nec terre spe¬
eies. pulchritudim eiꝰ poterat cõꝑari. Et
eũ prostratus iacerem: ait mͥ quidã de
assistentib. Wideo te sollicitũ & bonũ
patrẽ eẽ. & hanc uestẽ atq hanc marga¬
ritã filie tuȩ desid̾are. s ut magis de¬
sideres: ostendo tibi quid adhuc hec ue¬
stis. atq margarita boni habeat. Nestis
hec. numquã tineis comeditur⁊⁊ non
il su atteritur.⁊ non unda inficitur.⁊
ñ ui scindit᷑⁊ ñ damno amittit᷑: s seꝑ
egrotet. non senescat. non moriat᷑. nicħ

Expanded text:
subtilitatem eius spartum erat? numquid candosubtilitatem eius spartum erat? numquid candori eius niues comparatae non nigrescebunt? numquid aurum iuxta fulgorem eius non liuidatur? ipsi enim multicolor et nihil prorsus comparatum ei poterat aequari. post quam uidi margaritam, qua uisa statim concidi; non enim potuerunt oculi mei sustinere tantum eius colorem. nam nec caeli nec lucis nec maris nec terrae species pulchritudini eius poterat comparari. Et cum prostratus iacerem,ait mihi quidam de assistentibus: \'uideo sollicitum et bonum patrem esse et hanc uestem atque hanc margaritam ad filiam tuam desiderare, sed, ut magis desideres, ostendo tibi, quid adhuc haec uestis atque margarita boni habeat. uestis haec numquam a tineis comeditur, non usu atteritur, non sorde inficitur, non ui scinditur, non damno amittitur, sed seaegrotet, non senescat, non moriatur. nihil
Abbreviated transcription (Latin):
deat consistere. Qui ubi ꝓcidisse me ui¬
dit.⁊ int̾rogari me iussit quid uellẽ. & qͥd
rogarẽ. E ego respondi. audisse me de
ueste sua & margarita. & uenisse. ⁊ & si
eã dignaret᷑ mͥ prestare. ẽẽ mͥ filiã quã
uehem̃ter diligerẽ: eui hanc uestẽ atq
margaritã quererẽ. E int̾ hȩc ꝓstratus
infacie᷑ fleo plurimũ. & noctib ac dieb¬
in gemiscens rogo. uti audire dignaret᷑ p̃cẽ
meã. Post quȩ idem bonus iuue̾nis &
stem. atq hanc margaritam. quã a me
lacrimis rogase⁊ utieã filiȩ tuȩ concedã:
Et ego respondi illi. Bñe auditu cognoui de
ipsis. & fide credidi ⁊ & scio quia optimȩ
sunt. & salus uera ẽ hae ueste uti. & hac
margarita ornari. Et statam ministris su¬
is p̃cepit. ut mͥ & uestem hanc & marga¬
ritã ostenderent.⁊ & confestim ita fit.
hanc pͥmo uestẽ uidi. Uidi filia uidi:
qͦd eloqui non possũ. Nũqͥd non sericũ sedm̃

Expanded text:
deat consistere. qui ubi procidisse me uideat consistere. qui ubi procidisse me uidit, interrogare me iussit, quid uellem et quid rogarem. et ego respondi audisse me de ueste sua et margarita et uenisse et, si eam mihi dignaretur praestare, esse mihi filiam, quam uehementer diligerem, cui hanc uestem atque margaritam quaererem. et inter haec prostratus in faciem fleo plurimum et noctibus ac diebus gemescens rogo, uti audire dignaretur precem meam. , Post quae, quia bonus iuuenis et stem atque hanc margaritam, quam a me lacrimans rogas, uti eam filiae tuae concedam?\' et ego respondi illi: \'domine, auditu cognoui de ipsis et fide credidi et scio, quia optimae sunt et salus uera est hac ueste uti et hac margarita ornari\'. et statim ministris suis praecepit, ut mihi et uestem hanc et margaritam ostenderent et confestim itafit. hanc primum uestem uidi; uidifiliauidi, quod eloqui non possum. numquid non sericum secundum
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimȩ filiȩ aprȩ hẏlarius in dño sa¬
lutẽ. Accepi litteras tuas intelligendo de¬
sida̾ntẽ te mei eẽ ⁊ & certũ habeo ita.
Sentio enĩ quantũ p̃sentia hoꝵ qui amantur¬
obtabilis sit. & grauem tibi ẽẽ absentiã ineã
seiot ne me forte impiũ ẽẽ erga de existima¬
res. qͥ tamdiu a te abeẽm. exeusare tibi & ꝓ¬
fectionẽ meã & moras uolui ut intelligeres
ine ñ impie tͥ. s utilit̾ deeẽ. Namq cũ te
filiã ut unicã ita qnͣtũ a me ẽ ut unanimẽ
habeam. & uellẽ te pulcherrimã omĩum.
& sanissimã uiuere.⁊ nunciatũ mͥ ẽ ẽẽ qͦn¬
dam iuuenẽ habentẽ margaritã. & uestẽ
inestimabilis p̃tii. Quã siquis ab eo possit
mereri⁊ suꝑ humanas diuitias & salutẽ.
& diues & saluus futurus eẽt. Ad hunc gͦ
his auditis: ꝓfectus sum. ad quẽ eũ ꝑmul¬
tas & longas & difficiles uias uenissẽ: ui¬
dens eũ statĩ ꝓcidi. Adest enĩ tam puleher
iuuenis ut ante conspectũ eiꝰ nemo au¬

Expanded text:
Dilectissimae filiae Abrae Hilarius in domino salutem. Accepi litteras tuas. intellego desiderantem te mei esse et certe ita habeo, sentio enim, quantum praesentia eorum. qui amanturoptabilis sit. et quia grauem tibi esse absentiam meam scirem, ne me forte impium esse erga te existimares. qui tam diu a te abessem, excusare tibi et profectionem meam et moras uolui. ut intellegeres me non impie tibi, sed utiliter deesse. namque cum te, filia, ut unicam, ita, quantum a me est, et unanimem habeam et uellem te pulcherrimam omnium et sanissimam uiuere, 2 nuntiatum mihi est esse quendam iuuenem habentem margaritam et uestem inaestimabilis pretii, quam si quis ab eo posset mereri, super humanas diuitias et salutem et diues et saluus futurus esset. ad hunc ergo his auditis profectus sum. Ad quem cum per multas et longas et difficiles uias uenissem, uidens eum statim procidi. adest enim tam pulcher iuuenis, ut ante conspectum eius nemo au
Abbreviated transcription (Latin):
uos habeam. ñ uenientes uͦ quasi hostes
et paulus om̃s xp̃ianos ad se inuitantes.
ordinauerunt de om̃ib quȩ relinquere
poterant. ac ꝑ totos decem dies incessant᷑
die noctuq elemosinis insistebant. Die
uͦ undecima constriti sunt intra domũ¬
siam. Missus nãq ẽ terentianꝰ campi do¬
ctor eum militib hora cenandi. Qui in¬
gressus inuenit eos orantes. & dixit eis:
Dñs nr̃ iulianꝰ staticulũ aureũ & arao¬
iouis ad uos misit ut adoreris eam & tu¬
ra incendatis. Quod si non feceritis. am¬
bo mͦ gladio pereatis. Non enĩ decet ut uos
intra aulã nitriti. publice occidaminb
Paulus & iohannes dixerunt. Iulians si
tuus ẽ dñs. habeto partẽ eũ dño tuo. nobis
Et quia semel a facie di ꝓiectus est: nult

Expanded text:
os habeam, non venientes vero, tanquam hostes et Paulus Christianos ad se invitantes, ordinaverunt de omnibus quae relinquere poterant, per totos decem dies incessanter die noctuque eleemosynis insistentes. Die vero undecima sunt constricti intra suam domum. Missus namque est Terentianus compiductor ad eos cum militibus hora coenandi. Qui ingressus, invenit eos orantes, et dixit eis: Dominus noster Julianus statunculum aureum Jovis ad vos misit, ut adoretis illud, et thura incendatis. Quod si non feceritis, ambo modo gladio feriemini. Non enim decet vos intra aulam nutritos, publice occidamini. oannes et Paulus dixerunt: Julianus si tuus est Dominus, habeto partem cum eo: nobis Et quia semel a facie Dei projectus est, vult
Abbreviated transcription (Latin):
set: metuenti mͥ confligere cũ eis: quod exi¬
gua mͥ eẽt militum manus: hostium
uͦ ess innumerabilis mulcitudo. insistebã
sacrificus: et marti uanas uictimas offe¬
rebam. Quia multis moror: Ad ultimũ
creuit obsidio. & uniuersi tribun mei as
milites se hostib tradidert̃. Cumq cuperẽ
fugiendi aditum reperire. paulus ⁊ ioħes
ex quib p̃positus unus et primiceriꝰ alius
si teͦ liberauerit. xp̃icola fias. et eris uictor
apparuit mͥ iuuenis statura excelsus fe¬
rens in humero erueem dicens. Sume
gladũ tuũ ⁊ sequere me. Quẽ ego dum
sequerer apparuerunt mͥ hinc inde mi¬
lites armati confirmantes & dicentes.
Nos tibi prebemꝰ officiũ. tu ingredere ho¬
stiũ castra. et dextra leuaq gla̾dium te¬
nens euaginatũ. respice quousq ꝑuenias
ad regem ipsorũ nomine bardan. Quo cũ

Expanded text:
s, metuens confligere cum eis, quod exigua illi esset militum manus, hostium vero esset innumerabilis multitudo, insistebat sacrificiis, et Martianas victimas offerebat. Quid multa? Ad ultimum crevit obsidio, et universi tribuni ejus ac milites se hostibus tradiderunt. Cumque cuperet fugiendi aditum reperire, Paulus et Joannes, ex quibus praepositus unus, alter primicerius or apparuit illi juvenis statura excelsus, ferens in humeris crucem, dicens: Sume gladium tuum, et sequere me. Quem dum sequeretur, apparuerunt ei hinc et inde milites armati, confirmantes eum, et dicentes: Nos tibi praebemus officium, tu ingredere hostium castra, et dextra laevaque gladium tenens evaginatum, respice quousque pervenias ad regem ipsorum. Quo cum
Abbreviated transcription (Latin):
rentꝰ᷑ multaq in eo erant sanctitatis insignia.
Ses eum a constantio ulianus cesar factus
efset dedit legem ut xp̃iani nichilin hoc sełs
possiderent. Tune gallicanus in quatuor casis¬
impensiones hs oꝑibus quȩ prediximus mi
titulos fisci. aut exigere impensiones fratim
nia dederunt responsum. quod nisi sacrifi¬
care coactus fuisset gallicanus: exactores
lus audebat conuenire de hoc scelere gal
crifica diis: aut discede a finibus italiȩ.
Sratun relictis om̃ibus alexandriam peti¬
it. ibiq iunctus est confessoribus xp̃i per
continuum annum. Post etiam secessit in
heremo arauciano comite temploꝵs eum
eugeretur sacrificare et contemneret ꝑ¬
cussus gladio in corpore. xp̃i martyrem ferit
atq ita ꝑrexit ad adnm̃. gaudens eũ trium¬
plio. Cin statim uasilicam sui nominis consteu¬

Expanded text:
rentur: multaque in eo erant sanctitatis insignia. rentur: multaque in eo erant sanctitatis insignia. Sed cum a Constantio Julianus Caesar factus esset, dedit legem ut Christiani nihil in hoc saeculo possiderent. Tunc Gallicanus hapensiones his operibus quibus diximus, mititulos fisci, aut exigere pensiones, statim nia dederunt responsum, quod, nisi sacrificare coactus fuisset Gallicanus, exactores lus audebat convenire Gallicanum de hoc scelere, crifica diis, aut discede a finibus Italiae. Qui statim relictis omnibus Alexandriam petiit, et ibi junctus est confessoribus Christi per continuum annum. Post etiam secessit in eremum, ibique a Rauciano comite templorum, cum cogeretur sacrificare, et contemneret, percussus gladio in corpore, Christi martyrem fecit, atque ita perrexit ad Dominum gaudens cum triumpho. Cui statim basilicam
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Qui cũ uellet priuatus abicedere:
rogatus ab augustis. consul ꝓcessit. et
in fascib positus quinq milia seruoꝵ¬
fecit liberos. eiuesq romanos. Quibus
predia domosq donauit cunciasq facul¬
tates suas ex cepto iure filiaꝵ distrahi
ac donare pauꝑib iussit. ac se in oftien¬
pliari fecit. ad ꝑegrinoꝵ susceptienem.
quã ipse plurimis impendebat. Huic adhese¬
runt multi ex seruis eius quos liberos fece¬
rat. & diuulgata est fama eius ꝑ tocum orbẽ:
ita ut aboriente et occidente uenientes. ui¬
derent uirũ ex patricio et consule qui erat
amicissimꝰ augustorũ lauantem pedes pau¬
ꝑum ponentem mensam. aquam manibꝰ
ostiensi urbe instruxit eccłam: & dictauit
reuelauit: adhortans eum ut in eius nomi¬
ne ȩccłam fabricaret in porta quȩ nunc usq
laurentia nuncupat᷑. Rogatꝰ aũt̃ ut ibi leua¬
ret᷑ ep̃c: non consensit s ex sua uoluntate
ipse qui ordinaretur elegit: tantamq contu

Expanded text:
ae. Qui cum vellet privatus abscedere, rogatus ab Augusto consul processit: et in fascibus positus, quinque millia servorum liberos civesque Romanos fecit. Quibus praedia domosque donavit: cunctasque facultates suas, excepto jure filiarum, distrahi ac donari pauperibus jussit. Et se in Ostienpliari fecit ad peregrinorum susceptionem, quam ipse plurimis impendebat. Huic adhaeserunt multi ex servis suis, quos liberos fecit. Et divulgata est fama ejus per totum orbem, ita ut ab Oriente et Occidente venientes, viderent virum ex patricio, ex consule, qui erat amicissimus Augusto, lavantem pedes, ponentem memsam, aquam manibusOstiensi urbe exstruxit ecclesiam et ditavit tius revelavit, adhortans eum, ut in ejus nomine ecclesiam fabricaret in porta, quae nunc usque Laurentia nuncupatur. Rogatus autem ut ibi levaretur episcopus non consensit, sex ex sua voluntate ipse qui ordinaretur elegit. Tantam namque e
Abbreviated transcription (Latin):
pulũ suũ apeccatis eoꝵ. Igitur ioseph scãm
angłi p̃ceptũ uirginẽ uxorẽ duxit nonta¬
m̃ cognouit eã. s caste ꝓcurans custodiuit.
Iãq nonꝰ ex ẽceptiõe instabatiñsis: cũ ioseph uxore¬
accepta cũ aliis quȩ necessaria erant assũp¬
ta bethleẽ eiuitatẽ uñ ip̃e erat tetendit. factũ ẽ
aũ cũ eẽnt ibi impleti s̃ dies ut pareret. &e pe¬

Expanded text:
atis eorum. Igitur Joseph secundum angeli praeceptum virginem uxorem duxit: nec tamen cognovit eam, sed caste procurans custodivit. Jamque nonus a conceptione instabat mensis, cum Joseph, uxore, cum aliis quae necessaria erant assumpta, Bethlehem civitatem unde ipse erat, tetendit. Factum est autem cum essent ibi, impleti sunt dies ut pareret: et pe
Abbreviated transcription (Latin):
dȩesse lateri meo. ut habeam uos pͥmos in pa¬
latio meo. Quod si contẽptus a uob̃ fuero. ne¬
cesse mͥ fuerit agere ut contẽpni ñ possĩ.¬
Tunc paulus & iohannes dixerunt. Non
tibi facimꝰ lnsuriam. ut p̃ponamꝰ tibi ta¬
lem qualemcũq ꝑsonã. Dm̃ tibi p̃ponimꝰ
qui fecit cęlũ & t̾ram mare & omĩa qͤ

Expanded text:
deesse a latere meo, ut habeam vos primos in palatio meo. Quod si contemptus a vobis fuero, necesse mihi erit agere, ut contemni non possim. Paulus et Joannes dixerunt: Non tibi facimus hanc injuriam, ut praeponamus tibi qualemcunque personam; Deum tibi praeponimus, qui fecit coelum et terram
Abbreviated transcription (Latin):
grẽ officiũ consecͣtꝰ. papa urbis efficit᷑. Quo
in tp̃r dũ a ioħe rauennatis urbis ep̃o rep̃¬
hensus fuisset. eur a pastorali officio delites¬
cendo se subducere. tã idoneus uoluisset. hac
occasione cõpulsus uolum̃ egregiũ qui pasto¬
ralis appellat᷑ cõposuit. In quo manifesta luce
patefecit᷑. qͣlis ad eccłȩ regim̃ assumi. qͣlit̃ ipsi
rectores uiuere. qua diseretione singłas quasq
audientiũ ꝑsonas instruere: quantaꝰ consi
datione cotidie debeant fragilitatẽ pensare.
S & omelias eugłioꝵ numero qͣdraginta
cõposuit. quas in duob eodicib ȩqua sorte
distixit. Libros etiã dialogoꝵ quatuor ẽdidit:
inqͥb rogatu petri diaconi sui. uirtutes scõꝵ
qͦs in italia elariores nosse uł audisse pote¬
ratꝰ. ad exẽplũ uiuentiũ posteris collegit: ut
sic̃ in libris expositionũ suaꝵ. quib sit uirtutib

Expanded text:
gratiae officium consecratus, papa urbis efficitur. 14. Quo gratiae officium consecratus, papa urbis efficitur. 14. Quo in tempore cum a Joanne Ravennatis urbis episcopo reprehensus fuisset, cur a pastorali officio delitescendo se subducere vir tam idoneus voluisset, hac occasione compulsus volumen egregium, 7 quod Pastoralis appellatur, composuit: in quo manifesta luce patefecit qualis ad ecclesiae regimen assumi, qualiter ipsi rectores vivere, qua discretione singulas quasque audientium personas instruere, quanta consideratione propriam quotidie debeant fragilitatem pensare. Sed et homilias Evangeliorum numero quadraginta composuit, quas in duobus Codicibus aequa sorte distinxit. Libros etiam Dialogorum quatuor edidit, in quibus rogatu Petri diaconi sui, virtutes sanctorum, quos in Italia clariores nosse vel audire potuerat, ad exemplum viventium posteris collegit; ut sicut in libris Expositionum suarum quibus sit virtutibus
Abbreviated transcription (Latin):
eo diuina munia cõplerentur. uiii.¬
btinet᷑ a negotiatorib. ut in eratera occul¬
tatus: educeret᷑ ab urbe. Sieq latebra tri¬
duo se occultauit: donec illũ ieiunis & orationi¬
b popłs romanꝰ colũpna lucis t̃cia suꝑ eũ nocte
eelitus emissa obtinuit. Quȩ ñ paruo noctis spa-¬
tio. a sũmo eȩli usq ad eund̾e ipsũ linea recta ef¬
fulgensi querentib uotũ optabile demonstra¬
uit. S & euidã anachoritȩ urbi contiguo.
angłi ascendentes & descendentes ꝑ p̃fatã colũ¬
nã suꝑ illũ sunt uisi. Qui mox felix sacrũq su¬
mens auspitiũ. de ea quã uidit in somnis sẽs
iacob seala. ibidemq domũ dnĩ dix̃ forẽ. recto¬
rẽ domꝰ dĩ quȩ ẽ eccła ĩmo ipsũ ddĩ tẽplũ: inibi
ẽẽ absconditũ exelamauit. Tandẽ electus & di¬
lectus d̃i inuenit᷑. capitur & trahit᷑. & ad beati
petri apłi basilicã ducit᷑. ibiq ad pontificalis

Expanded text:
eo divina munia complerentur. Oeo divina munia complerentur. Obtinet is a negotiatoribus ut in cratera occultatus educeretur ab Urbe, atque ita latebris triduo se occultavit, donec illum jejuniis et orationibus, populus Romanus, columna lucis, tertia super eum nocte coelitus emissa, obtinuit: quae non parvo noctis spatio a summo coeli usque ad eumdem ipsum linea recta effulgens, quaerentibus votum optabile demonstravit. Sed et cuidam anachoretae Urbi contiguo angeli ascendentes et descendentes per praefatam columnam super illum sunt visi. Qui mox felix sacrumque sumens auspicium, de ea quam vidit in somnis sanctus Jacob scala, ibidemque domum Domini dixit fore, rectorem domus Dei, quae est ecclesia, imo ipsum Dei templum inibi esse absconditum exclamavit. Tandemque electus ac dilectus domini invenitur, capitur, trahitur, et ad beati Petri apostoli basilicam ducitur; ibique ad pontificalis
Abbreviated transcription (Latin):
septiformis lethaniȩ. deuota ad lac̾mas m̃¬
te ueniamꝰ: ut distͥctꝰ iudex. eũ culpas nr̃a
nos punire considerat. ipse a sententia. ꝓpo¬
sitȩ dãpnatiõis parcat. Quã exortationẽ bea¬
ti gregorii ido huic opuscło inserendã pu¬
tauimꝰ: ut a qͣnta ꝑfectione p̃dicationis ini¬
ciũ suͣpserit monstͣremꝰ. Igit᷑ dũ magna
multitudo sac̃dotũ. monachoꝵ. diu̾siq se¬
.xus ⁊ ętatis iuxta p̃ceptionẽ beati grego¬
rii. die constituta dnm̃n rogatura uenis¬
set. intantũ lues ipsa diuino iudicio de¬
seuit: ut intͣ umiꝰ hore spatiũ. dũ uoces
plebsad dũm supplicatiõis emitteret. octogĩ¬
ta hoĩes int̾ra corruentes spm̃ exalarent.Sͦ.
ñ desticit sacerdos tantus. popło p̃dicare ne
aboratione cessarent: donec miseratione di¬
uina pestis ipsã quiẽsceret. Cũq adhuc fu-¬
turus antistes fuge latibula p̃ꝑaret. urbis
sollicitudo & portis uigiliȩ deputant᷑: donec
oportune & głose ut ordo sacer exposcit. in

Expanded text:
septiformi devota ad lacrymas interveniamus; ut districtus judex cum culpas nostras nos punire considerat, ipse a sententia propositae damnationis parcat. » Quam exhortationem beati Gregorii ideo huic opusculo inserendam putavimus, ut a quanta perfectione praedicationis initium sumpserit, monstraremus. 12. Igitur dum magna multitudo sacerdotum, monachorum, diversique sexus et aetatis, juxta praeceptionem beati Gregorii die constituta Dominum rogatura venisset, in tantum lues ipsa divino judicio desaeviit, ut intra unius horae spatium, dum voces plebs ad Dominum supplicationis emitteret, octoginta homines ad terram corruentes spiritum exhalarent. Sed non destitit sacerdos tantus populo praedicare, ne ab oratione cessarent, donec miseratione divina pestis ipsa quiesceret. 13. Cumque adhuc futurus antistes fugae latibulum praepararet, Urbi sollicitudo et portis vigiliae deputantur, donec opportune et gloriose, ut ordo sacer exposcit, in
Abbreviated transcription (Latin):
Dat ꝓfecto dat timori nr̃o fidutiã: qͥ ꝑ propħã
elamat. Nolo mort̾ẽ peccatoris: s ut conu̾tatur
et uiuat. Nullus aut̃ de iniquitatũ suarũ
ĩmanitate desꝑet. Uet̃nosas nãq niniurtaꝵ
culpas tͥduana penitentia abft̃sit. Ee conu̾sꝰ
latro. uitȩ p̃mia etiã in ipsa sententia mortis¬
suȩ emeruit. Mutemꝰ gͥ corda. & p̃sumamꝰ
nos iã ꝑcepisse qđ petimꝰ. Ciciꝰ ad p̃cem iudex
flectitur. sia pͣuitate sua petitor corrigitur.
Imminente eñĩ tantȩ aĩadu̾sionis gladio: nos
importunis fletib insistamꝰ. Ea nãq quȩ in¬
grata eẽ hõib ĩportunitas sol&e: iudici ueri¬
tatis placee: qr pius ac miserieors as̃. uult
in die tribulationis tuȩ & eripiã te: & ma¬
gnificabis me. Ipse gͦ sͥ testis ẽ: quia inuo-¬
cantib misereri desidãt: qͥ admonet ut
inuocetur. Poinde fr̃s km̃i contrito corde.¬

Expanded text:
Dat profecto, dat tremori nostro fiduciam, qui per prophetam Dat profecto, dat tremori nostro fiduciam, qui per prophetam clamat: Nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat . Nullus autem de iniquitatum suarum immanitate desperet. lpas triduana poenitentia aspersit, et conversus latro vitae praemia etiam in ipsa sententia suae mortis emeruit. Mutemus igitur corda, et praesumamus nos jam percepisse quod petimus. Citius ad precem judex flectitur, si a pravitate sua petitor corrigatur. Imminente ergo tantae animadversionis gladio, nos importunis fletibus insistamus. Ea namque quae ingrata esse hominibus importunitas solet, judicio veritatis placet. Quia pius ac misericors Deus vult in die tribulationis tuae, et eruam te, et magnificabis me. Ipse ergo sibi testis est, quia invocantibus misereri desiderat, qui admonet ut invocetur. Proinde, fr
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa quã patim᷑ pena dissoluat: Ut eñi pro¬
pheta teste p̃dictũ ẽ. ꝑuenit gladiꝰ usqad
animã. Eece etenĩ euneta plebs cȩlestis irȩ
inuerone ꝑcutitur: & repentina singłi cȩ¬
de uastattta Nec langor moitẽ p̃uenit:
s lantgicoris moras. ut cernitis mors ipsa pre¬
eurrit. ꝑeissus quippe ante rapit᷑ qͣ ad lam̃¬
ta penitentiae conuertat᷑ Pensate gͦ qua¬
lis ad conspectũ distͥcti iudicis ꝑuenit. cui
ñ uacat flere qͦd fecit. Habitatores qͦq ñ ex
parte subtͣunt᷑. s parit̃ corruunt. Domꝰ
uaeuȩ relinquunt᷑. filioꝵ funera parentes
dũ flere ante ꝑeussionẽ uacat. Reuocemꝰ an¬
te oculos m̃tis. quic qͥd errando cõmisimus:
& qđ nequit̃ egimus. flendo puniamꝰ. Preue
monet. leuemꝰ eorda lir̃a ẽ manib ad dĩ.
Ad dm̃ qͥppe corda cũ manib leuare ẽ: orati¬
oui nr̃e studiũ. ẽ merito bonȩ oꝑationis erigere.

Expanded text:
ipsa quaipsa quaervenit gladius usque ad animam . Ecce etenim cuncta plebs, coelestis irae mucrone percutitur, et repentina singuli caede vastantur. Nec languor mortem praevenit, sed languoris moras, ut cernitis, mors ipsa praecurrit. Percussus quisque ante rapitur, quam ad lamenta poenitentiae convertatur. Pensate ergo, qualis ad conspectum districti judicis pervenit, cui non vacat flere quod fecit. Habitatores quique non ex parte subtrahuntur, sed pariter corruunt; domus vacuae relinquuntur; filiorum funera parentes dum flere ante percussionem vacat. Revocemus ante oculos mentis quidquid errando commisimus; et quod nequiter egimus, flendo puniamus. 'Praemonet: 'Levemus corda nostra cum manibus ad Deum'. Ad Deum qonis nostrae studium cum merito bonae operationis erigere.
Abbreviated transcription (Latin):
dli gła quã pͥus abiecerat. ei sub ȩccłastici eolõ¬
re regiminis. aliqͦmͦ subriꝑe posset. Unde fa¬
ctũ est ut epłam ad imꝑatorem maurierũ
dirigeret: euiꝰ filiũ ex lauaero seõ susceperat
adiurans. & multa p̃ce deposcens. ne unꝗͣ as-¬
sensũ popłis p̃beret. ut se hirius honoris gła
sublimaret. d p̃fectus urb̃ germanꝰ noĩe. eiꝰ
nuntrũ anticipauit: cõp̃hensoq ae disruptis
epłis. consensũ quẽ popłs fecerat ĩꝑatori di¬
rexit. At ille gr̃as agens dõ ꝓ amicitia diaco¬
ni.eo qd̾ loc̃ deferendi ei honoris ut eupierat
repperisset: data ilico p̃ceptione ipsũ institu
p̃cepit. Timiq in hac re staret ut benediceret᷑.
& lues pdpłm deuastaret: u̾bũ ad plebem pro
agenda penitentia. hoc modo exorsus ẽ uii.
portet fr̃s dilectissimi. ut flagella dĩ
quȩ metuere uentura debuimus:
saltẽ p̃sentia & exꝑta timeamꝰ. Conu̾sionis

Expanded text:
di gloria, quam prius abjecerat, ei sub ecclesiastici colodi gloria, quam prius abjecerat, ei sub ecclesiastici colore regiminis aliquo modo subrepere posset. Unde factum est ut epistolam ad imperatorem Mauricium dirigeret, cujus filium ex lavacro sancto susceperat, adjurans et multa prece deposcens, ne unquam assensum populis praeberet, ut se hujus honoris gloria sublimaret. Sed praefectus urbis, Germanus nomine, ejus nuntium anticipavit: comprehensoque eo ac disruptis epistolis, consensum quem populus fecerat imperatori direxit. At ille gratias Deo agens pro amicitia diaconi, eo quod locum ei deferendi honoris ut cupierat reperisset, data illico praeceptione, ipsum institui praecepit. 11. Cumque in hoc restaret ut benediceretur, et lues populum devastaret, verbum ad plebem pro agenda poenitentia hoc modo exorsus est: « Oportet, fratres dilectissimi, ut flagella Dei, quae metuere ventura debuimus, saltem praesentia et experta timeamus. Conversionis
Abbreviated transcription (Latin):
ut plura antiquaꝵ ediũ menia eiceret. Qͭ
etrã aquarũ uiolentia. orrea xccle iuolentia¬
orrea xecłe subu̾sa sunt: in quib nonnulla mo¬
diorũ tritiei milia pẽriert̃. Tunc siquidem
multitudo serpentiũ cũ magno dracone in
modũ trabis ualidȩ ꝑ huiꝰ fluuii alueũ in
mare descendit. S suffꝯeate bestiȩ int̾salsos
maris turbidi fluctus.: nec mordlitore eiectȩ
sunt. Subsecuta ẽ e uestigio clades: quã ingui¬
nariã uocant. Nam medio mense undecimo
adueniens. pͥmũ om̃ium. iuxta illud quod
in ierechiele lẽgitur: a scũariomeo incipitẽ.
pelagiũ papã ꝑeulit: & sins mora extinxit.
Quo defuncto. tanta strages popłi facta est.
ut passim substractis habitatorib domꝰ in ur
be plurimȩ uacuȩ remanerent.
ed quia ȩccła dĩsine rectore eẽ ñ pote.¬
ratibeatũ gregoriũ. licet totis uirib
tatꝰ fugere attentiꝰ. eẽ se omĩno indignũ tali
honore clamitabat: uideł metuens. ne mum¬

Expanded text:
enia dejiceret. Qua etiam aquarum violentia, horrea Ecclesiae subversa sunt, in quibus nonnulla modiorum tritici millia perierunt. Tunc siquidem multitudo serpentium, cum magno 5 dracone in modum trabis validae per hujus fluminis alveum in mare descendit; sed suffocatae bestiae inter salsos maris turbidi fluctus in littore ejectae sunt. Subsecuta est e vestigio clades, quam inguinariam vocant; nam medio mense undecimo adveniens primum omnium juxta illud quod n Ezechiele legitur: a sanctuario meo incipite, Pelagium papam perculit, et sine mora exstinxit. Quo defuncto tanta strages populi facta est, uin urbe uacue remanerent. Sed quia ecclesia sine rectore esse non poterat, Gregorium licet totis uiribus tius fugere tentans, esse se omnino indignum tali honore clamitabat; videlicet metuens ne mun
Abbreviated transcription (Latin):
fimditur. eiꝰdẽ diuinitatis t̾rore refrenatur.
ut praue agere metuat: ac totis desideriis ad
ȩtͣ̾nitatis grãm uenire concupiscat. Qd̾ totũ
ut fieret ita eidem beato gregorio grã diuina
concessit᷑. ut merito ab angłorũ popłis debeat apl̃s
appellari: quia &̾ si alĩs non apłs. s tam̃ illis

Expanded text:
funditur, ejusdem Divinitatis terrore refrenatur, funditur, ejusdem Divinitatis terrore refrenatur, ut prave agere metuat, ac totis desideriis ad aeternitatis gratiam venire concupiscat. Quod totum ut fieret, ita eidem beato Gregorio gratia divina concessit, ut merito ab Anglorum populis debeat apostolus appellari: quia etsi aliis non est apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ore p̃dicabant. signoꝵ efficatia confir-¬
marent. Uñ factũ ẽ. ut paucis elabentib
annis. etiã cȩteri insulȩ ipsius reges. cũ his
qui eis erant subiecti.: ad xp̃i dñi fidẽ accẽ¬
derent. Deeuiꝰ gentis ꝯu̾sione simul & mi¬
raculoꝵ ꝓdigiis. quȩ ibidẽ fiebant. ita beatꝰ
Eece lingua britanniȩ quȩ nicħ aliud no¬
uerat quã barbarũ frendere. iã dudũ in
diuinis laudib hebrea cȩꝑit u̾ba sonare.
Fece qͦndã tumidus iã substratꝰ sc̃õꝵ. pedib
seruit occeanꝰ. eiꝰq barbaros motꝰ. qͦs treni
pͥncipes edomare ferro nequiuerant: hos
ꝓ diuina formidine. sac̾dotũ ora simplicib
u̾bis ligant. E qͥ cat̃uas pugnantiũ ĩfidelis
neqͣꝗͣ metuerat: iã nẽ fidelis humiliũ lu¬
I guas
timet. Quia eñi p̃ceptis celestib u̾bis. elaresceutib
quoq miraculis: uirtꝰ ei diuinȩ cognitionis in¬

Expanded text:
quod ore praedicabant, signorum efficacia confirquod ore praedicabant, signorum efficacia confirmarent. Unde factum est ut paucis elabentibus annis, etiam caeteri insulae ipsius reges, cum his qui eis erant subjecti, ad Christi Domini fidem accederent. De cujus gentis conversione simul et miraculorum prodigiis, quae ibidem fiebant, ita beatus , dicens: Ecce lingua Britanniae, quae nihil aliud noverat quam barbarum frendere, jam dudum in divinis laudibus Hebraea coepit verba sonare. Ecce quondam tumidus, jam substratus sanctorum pedibus servit Oceanus, ejusque barbaros motus, quos terreni principes edomare ferro nequiverant, hos per divinam formidinem sacerdotum ora simplicibus verbis ligant; et qui catervas pugnantium infidelis nequaquam metuerat, jam nunc fidelis humilium linguas timet. Quia enim perceptis coelestibus verbis, clarescentibus quoque miraculis virtus ei divinae cognitionis in
Abbreviated transcription (Latin):
te. ut qͣntũ lieuerit. quo tendimꝰ ꝓꝑemus.
Dũ aut hinc mutuo confabularentur. & sec̃
quererent ꝑuenert̃ missi apłici: equis su¬
dantib & ad modũ fatigatis. Statĩq illi ma-
gna celeritate. epłam quã detulerant porre.¬
xext̃. Qua ꝑlecta. ita ẽ inqͥt socii. ut p̃dixe¬
rã. Romã celeriꝰ remeabimꝰ. Taliq ordine
interĩ dilato suȩ deuotiõis effectul mox ut
ipse pontificatꝰ officio functus ẽ: opꝰ diu de¬
sidatũ ꝑfecit. Alios quidẽ p̃dicatores mittẽs:
s ipse p̃dicationẽ ut fructificaret suis exor-¬
tationib. ac p̃cib. seu munẽrib fulciens. De¬
niq direx̃ ad eandẽ insulã. seruos dĩ. melli¬
tũ. augustinũ. & iohem. cũ inultis aliis dm̃
tim̃tib monachis: qui intra breue tp̃ris.
suo popło cõnu̾terunt. Qͥb ds̃ tantã facien¬
doꝵ mniracłoꝵ grãm contulit̾iut u̾bũ fider

Expanded text:
te, ut quantum licuerit quo tendimus properemus. te, ut quantum licuerit quo tendimus properemus. Dum autem hinc mutuo confabularentur, et secum quaererent, pervenerunt missi apostolici equis sudantibus et admodum fatigatis, statimque illi cum magna celeritate epistolam quam detulerant porrexerunt, qua perlecta, ita est, inquit socii, ut praedixeram, Romam celerius remeabimus. 21. Talique ordine interim dilato suae devotionis effectu, mox ut ipse pontificatus officio functus est, opus diu desideratum perfecit, alios quidem praedicatores mittens, sed ipse praedicationem, ut fructificaret, suis exhortationibus ac precibus seu muneribus fulciens. Denique direxit ad eamdem insulam servos Dei Mellitum, Augustinum et Joannem, cum multis allis Deum timentibus monachis; qui intra breve temporissuo populo converterunt. Quibus Dominus tantam faciendorum miraculorum gratiam contulit, ut verbum fidei
Abbreviated transcription (Latin):
goriũ ñ tantũ dimisistun quã ẽxpulisti. his
gͦ uocib horribilit̃ ꝑmotus pontifexꝰ po¬
pulũq uehementissime metuens: post eũ
suma eũ festinatione & obligationis ut qͣnto¬
tius romã rediret. int̾dictione direxit.S
confecto itinere. dũ idem uir dĩ grego¬
riꝰ. ut it̃ agentib moris ẽ. circa sext̃a ho¬
rã. in quodã pͣto sociis quib dã quiescentibꝰ.
aliis aũt illi assistentib. uł quibq reb
necessariis occupatis. sederet & legeret. ue¬
nit ad eũ loeusta: & dans saltũ yaginȩ
quã ꝑcurrebat insedit. Cernensq eã beatus
gregoriꝰ tam mansuete loco quo assederat
ꝑmanẽre cȩpit colletans sodalib. ipsius no.¬
iñ recipcans quasi int̃pretari. Locusta inꝗͣ¬
hȩc: dici põt quasi loco stã. Ee subiungens
Sciatis inqͥt ñ ꝓgressius nos it̃ ceptũ licere
ꝓtendere. Uerũtũ surgite. & ium̃ta sterni¬

Expanded text:
gorium non tam dimisisti quam expulisti. His gorium non tam dimisisti quam expulisti. His ergo vocibus horribiliter permotus pontifex populumque vehementissime metuens, post eum summa cum festinatione, et obligationis ut quantocius Romam rediret interdictione, direxit. 2confecto itinere, dum idem vir domini, Gregorius, ut iter agentibus moris est, circa sextam horam in quodam prato sociis quibusdam quiescentibus, aliis autem assistentibus vel quibusque rebus necessariis occupatis sederet et legeret, venit ad eum locusta, et dans saltum paginae quam percurrebat, insedit. Cernensque eam beatus Gregorius tam mansuete loco quo assederat permanere, coepit collaetans sodalibus ipsius nomen reciprocans quasi interpretari: Locusta, inquam, eo dici potest, quasi loco sta; et subjungens, sciatis, inquit, non progressius nos iter coeptum licere protendere. Verumtamen surgite, et jumenta sterni
Abbreviated transcription (Latin):
¶bulũ
gentis illiꝰ. Responsũ ẽ: qđ anglici uocarent᷑.
Atille. Bene inqͥt. slã & angłicam habent fa
sunt allati. Responsũ ẽ. quia deiri uocarẽt᷑ ia
ꝓuinciles. At ille. Bene inqͥt derri: de ira eruti. &e
quomͦ uocatur: Responsũ ẽ qd̾ allẽ uocare¬
tur. At illȩ alludens ad nom̃. ait. Laudẽ dĩ
creatoris. illis in partib oportet cantari. Qe
cedensq ad pontificẽ huiꝰ romanȩ & apłicȩ
sedis: rogauit ut genti angloꝵ in britantiã
aliqͦs u̾bi ministros. ꝑ qͦs ad xp̃m conuer¬
Qui ciuib ꝓfectionis suȩ celans negotiũ.
cũ apłica benedictione arripuit. Hȩc inte¬
rea ad noticiã popłi ueniunt. Unanimi cõ¬
dicto om̃s urbiei ac suburbani. uł quiq
audientes occurrere potuert̾isese intres
partes diuidunt.⁊ & ꝓfieiseenti apłico
pelagio ad ȩccłam seĩ petri. t̾ribili uoce
conelamant: Heia apłice quid fecisti . Sẽm̃
petrũ offendisti. romã destruxisti. gre¬

Expanded text:
bulum bulum gentis illius. Responsum est, quod Angli vocarentur. At ille: Bene, inquit, nam et angelicam habent facsunt allati? Responsum est, quia Deiri vocarentur iidem provinciales. At ille: Bene, inquit, Deiri, de ira eruti, et quomodo vocatur? Responsum est quod Alle vocaretur. At ille alludens ad nomen ait: Laudem Dei Creatoris illis in partibus oportet cantari. 18. Accedensque ad pontificem hujus Romanae et apostolicae sedis, rogavit ut genti Anglorum in Britanniam aliquos verbi ministros, per quos ad Christum converQui civibus profectionis suae celans negotium cum apostolica benedictione arripuit. 19. Haec interea ad notitiam populi veniunt. Unanimi condicto omnes urbici ac suburbani, vel quique audientes occurrere potuerunt, sese in tres partes dividunt, et proficiscenti apostolico Pelagio ad Ecclesiam sancti Petri, terribili voce conclamant: Eia, apostolice, quid egisti? Sanctum Petrum offendisti, Romam destruxisti, Gre
Abbreviated transcription (Latin):
eripiens: et̃nȩ lib̾tatis fec̃ eẽ particip̃e. Et¬
eñi quia qui dõ nr̃o fidelit̃ adheretꝰ. seꝑ ex
eiꝰ largifluo munere. ad potiora conscendit:
dũ sc̃s iste ardenti studio ꝓ colligendis par¬
tieulatĩ fideliũ aĩab satageret. donauit
multiq ad em̃dũ hinc inde confluerent.
contig̃ & gregoriũ ante scilic& quã ponti.¬
ficale decꝰ haberet. ꝑforũ transitũ facere.
ac uidisse int̾ alia pueros uenales positos.
lactei eorporis ac uenusti uultꝰ: capillos qͦq
p̃eipui candoris habentes. Quos eñ aspice
sent allati. Dictũq ẽ qr de brictannia in¬
sula. euiꝰ incolȩ tali õs decore niterent. Rur¬
sus int̾rogauit. utrũ idem insulani xp̃i¬
ani ee̾nt: an paganoꝵ errorib impliciti.
Dietũq ẽ qd eent pagani. Atille intimo
ex corde longa trahens suspiria. heu pdolor
inquit. qͦd tã lucidi uultus homines. te¬
nebrarũ auetor nẽ possidet.⁊ tantaq fron
gestat. Rursus gͦ int̾rogauit: qͦd ẽẽt uoca¬

Expanded text:
iens, aeternae libertatis fecit esse participes. Etenim quia qui Deo nostro fideliter adhaeret, semper ex ejus largifluo munere ad altiora conscendit, dum iste sanctus ardenti studio pro colligendis particulatim fidelium animabus satageret, donavit multique ad emendum hinc inde confluerent, contigit et Gregorium ante scilicet quam pontificale decus haberet, per forum transitum facere, ac vidisse inter alia pueros venales positos, lactei corporis, ac venusti vultus, capillos quoque praecipui candoris habentes. Quos cum aspicersent allati. Dictumque est quia de Britannia insula, cujus incolae tali omnes decore niterent. Rursus interrogavit utrum iidem insulani Christiani essent, an paganorum erroribus implicati. Dictumque est quod essent pagani. At ille intimo ex corde longa trahens suspiria, Heu! Proh dolor! inquit, quod tam lucidi vultus homines tenebrarum auctor possidet, tantaque frontis vacuam gestat! Rursus ergo interrogavit quod esset voca
Abbreviated transcription (Latin):
tib corporalẽ pallã reuelat: & uniu̾so po¬
pulo ipsaq muliere contuente. partẽ di¬
giti auricularis sanguine cruentatam
inuẽnit:ac mulieri dixit. Disce inquam
ueritati: uł iã mͦ eredere ꝯtestanti. Panis
quẽ ego do. caro mea ẽ: & sanguis m̃s uere
ẽ potus. S preseiꝰ ꝯditor nr̃ infirmitatis
nr̃ẽ ea potestate qua euncta fecit ex nichi¬
lo: & corpꝰ sͥ ex carne semꝑ uirginis oꝑan¬
te scõ spũ fabricauit: panẽ & uinũ aqua
mixtũ. manente ꝓpͥa specie in earnẽ et

Expanded text:
tibus, corporalem pallam revelat, et universo potibus, corporalem pallam revelat, et universo populo ipsaque muliere contuente, partem digiti auricularis sanguine cruentatam invenit, et mulieri dixit: Disce, inquam, veritati vel modo jam credere contestanti: Panis quem ego do, caro mea est, et sanguis meus vere est potus . Sed praescius Conditor noster infirmitatis nostrae, ea potestate qua cuncta fecit ex nihilo, et corpus sibi ex carne semper Virginis, operante sancto Spiritu, fabricavit, panem et vinum aqua mistum, manente propria specie in carnem
Abbreviated transcription (Latin):
dam die ex more ad cõmunicandũ de manu
apłici ordine suo accederet. illiq pontifex of¬
dũ cuncti fideles cõmucarent tradidit. E¬
pletis uͦ sacris mysteriis int̾rogauit eã beatꝰ
gregoriꝰ. dicens. Dic rogo quid coidi tuo emer¬
serit. eũ cõmunicatura risisti. At illa. Re-¬
cognoui inqͥt portiunculã illã exeadem obla¬
tione fuiseł quã ego manib meis feci: & tͥ
ꝯptuli. E cũ eã te intellexerim corpꝰ dñi appella¬
re subrisi. Tunc sẽs dñi pontifex. sermonẽ
inde fec̃ ad popłm.⁊ & hortatus ẽ eũ ut sup¬
plicit᷑ dũm exoraret: qͣtmꝰ ad multorũ
fidẽ eorroborandã. carnis oculis ostende¬
ret. qͥd infidelitas huiꝰ mulieris. mentis
oeulis uidere. & fidei luminib ꝯspicere
debuisset. Qͦd eũ fuisset oratũ. ipse una eũ
popło & eadem muliere aboratione exur¬
gens: ad altare cunctis cernentib. & sese
ad cernendũ cȩleste spectaculũ cõprimen¬

Expanded text:
dam die ex more ad communicandum de manu dam die ex more ad communicandum de manu apostolici ordine suo accederet, illique pontifex ofedum cuncti fideles communicarent tradidit. Expleto vero sacro mysterio, interrogavit eam beatus Gregorius, dicens: Dic, rogo, quid cordi tuo emerserit, cum communicatura risisti? At illa: Recognovi, inquit, portiunculam illam ex eadem oblatione fuisse quam ego manibus meis feci, et tibi obtuli; et cum eam te intellexerim corpus Domini appellasse, subrisi. Tunc sanctus Domini pontifex sermonem exinde fecit ad populum, et hortatus est eum ut suppliciter Dominum exoraret, quatenus ad multorum fidem corroborandam, carnis oculis ostenderet quid infidelitas hujus mulieris mentis oculis et fidei luminibus 11 conspicere debuisset. Quod cum fuisset oratum, ipse una cum populo et eadem muliere ab oratione exsurgens, ad altare cunctis cernentibus, et sese ad cernendum coeleste spectaculum comprimen
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ utrũ aliquib uir iste tanti meriti. mira¬
culis clarueritꝰ suꝑfluo querit᷑ qdł luce clariꝰ
ꝯstat. qͦd his qui uirtutũ signa suis meritis
ualuit aliis qͦq xp̃o largiente adquirere:
si exegisset oportunitas. faciliꝰ poterat hȩc q̃
ipse ꝓmereri.S ne his qͥ eũ iudeis signa ui¬
sibilia ad ostendendã scĩtatẽ expetunt᷑. sati¬
factio. desit. & illis qͥ scõꝵ exemplis ad meli¬
ora accendi & ꝓueiͥ quert̃. edificatio ꝓsit. que.¬
dłã aũt auitumo referenda. quȩ ꝑ eũ dñs ad
exeitandũ & corroborandũ nr̃ẽ mĩtis torporẽ.
& ut sic dictũ sit. forte infidelitatẽ qͣuã igno¬
rantiã fieri: & manifestari decreuit .x.
ater familias quȩdã nobilisi erat in
hac eiuitate romana quȩ religioni
& deuotionis studlio oblationes face¬
re᷑ de die dnĩca ad ȩccłam deferre. sũmoq
pontifici ȩccłasticȩ ꝯsuetudinis & familia¬
ritatis eiꝰdem grã offerre solebat. Quȩ eũ qua¬

Expanded text:
 utrum aliquibus vir iste tanti meriti miraculis claruerit, superfluo quaeritur, quod luce clarius constat quod is qui virtutum signa suis meritis valuit, aliis quoque Christo largiente acquirere, si exegisset opportunitas, facilius poterat haec etiam ipse promereri. Sed ne his qui cum Judaeis signa visibilia ad ostendendam sanctitatem expetunt, satisfactio desit, et illis qui sanctorum exemplis ad meliora accendi et provehi quaerunt aedificatio prosit, quaedam autumo referenda, quae per eum Dominus ad excitandum et corroborandum nostrae mentis teporem, et ut sic dictum sit forte infidelitatem potius quam ignorantiam, fieri et manifestari decrevit. 23. Mater familias quaedam nobilis erahac civitate Romana, quae religionis et devotionis studio oblationes facere, et die Dominica ad ecclesiam deferre, summoque pontifici ecclesiasticae consuetudinis et familiaritatis ejusdem gratia offerre solebat. Quae cum qua
Abbreviated transcription (Latin):
oñe nrãm spẽ suui seĩficatione conu̾tit.
Indeq uniu̾sos iussit diuinã p̃eari poten¬
tiã: ut in formã pͥstinã sacrosem̃ reforma¬
ret myft̾uum: quatuiꝰ mulieri ad sumen¬
dũ fuisset possibile. Qd̃ de̾ factũ ẽ. Unde
sepe fata mulier plurimũ in scã religi

Expanded text:
atione convertit. Indeque universos jussit divinam precari potentiam ut in formam pristinam sacrosanctum reformaret mysterium; quatenus mulieri ad sumendum fuisset possibile, quod et factum est. Unde saepefata mulier plurimum in sacra religi
Abbreviated transcription (Latin):
ut iusticia eiꝰ maneret in scłm scł̃i. et cornu
eiꝰ exaltaretur ingła. ita ut illud beati iob ue¬
racit̃ dicere posset. Benedictio perituri suꝑ
me ueniebat: & cor uiduȩ consolatꝰ sum.
Iusticia indutus sum: & uestiuit me sieut

Expanded text:
ut justitia ejus 8 maneret in saeculum saeculi, et cornu ut justitia ejus 8 maneret in saeculum saeculi, et cornu ejus exaltaretur in gloria; ita ut illud beati Job veraciter dicere posset: Benedictio perituri super me veniebat, et cor viduae consolatus sum. Justitia indutus sum, et vestivi me si
Abbreviated transcription (Latin):
nũꝗͣ otio indulgebat. qͥn aut filioꝵ utilitatib
inseruiret. aut aliqͥd dignũ ȩccłȩ seriberet:
aut ꝑ contẽplatiõis grãm. celi secretis int̾eẽt. De
niq eũ de tota pene italia longobardoꝵ gladioᷤ
metuentes plurimi undiq ad romaña ur¬
bẽ confluerenti sollertẽ ꝓ om̃ib eurã gerebat:
et uniu̾sis eũ u̾bi pabulo. corporis miniftͣbat.¬
xerat. ut ñsolũ hoꝵ quos p̃sentes habebat ne¬
cessitatib oceurret. s insuꝑ longe positis opẽ
sus largitatis ĩpenderet: ad eo ut etiã in mon¬
te synai seruis dĩ constitutis. quȩq erant o-¬
portuna transmitter&. Nã alii quidẽ ponti¬
fices. construendis ornandisq auro. uł argñ¬
to eccłiis oꝑam dãbant: hic aũt & his insifte¬
bat. & quasi his omissis. totꝰ erga animarũ
luera uacabat.⁊ & qͥcqͥd pecuniȩ habere pote¬
rat. sedulꝰ disꝑgere et dare pauꝑib eurabat:

Expanded text:
nunquam otio indulgebat, quin aut filiorum utilitatibus nunquam otio indulgebat, quin aut filiorum utilitatibus inserviret, aut aliquid dignum Ecclesiae scriberet, aut per contemplationis gratiam coeli secretis interesset. 16. Denique cum de tota pene Italia Langobardorum gladios metuentes plurimi undique ad Romanam urbem confluerent, solertem pro omnibus curam gerebat, et universis cum verbi pabulo corporis subcerat, ut non solum horum quos praesentes habebat necessitatibus occurreret, sed insuper longe positis opem suae largitatis impenderet; adeo ut etiam in monte Sinai Dei famulis constitutis quaeque erant opportuna transmitteret. Nam alii quidem pontifices construendis ornandisque auro vel argento ecclesiis operam dabant; hic autem et his insistebat, et quasi his omissis totus erga animarum lucra vacabat, et quidquid pecuniae habere poterat, sedulus dispergere, et dare pauperibus curabat ,