comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
amandũ magrm̃ fuisse scĩ iuma¬
ni. mi̾tis insignẽ doctͥna ꝯspicuũ.
exẽplis clarũ. Corpus eiꝯ ꝓut fama
ferebatur ĩgalliis habe̾ sepulturam.
Seq̃nti aũt clie decanꝰ canonicorũ
ĩ eodẽ loco xencclochiũ ꝯstructurus
a b̾o̾hugone suscepti oꝑis postulat
fundam̃tum designari. at ille spũ
scõ ecloctus. hic ait funclam̃ta iacite
et mimine post enitebit. Ad eiꝰ itaq
suggestionẽ pu̾i altius fedientes.
mausoleũ p̃licande pulcͥtudĩs ĩ¬
ueniũt. bi amancdi noĩe ĩsignitũ.
Quo reꝑto clerus exultat ⁊ ppłs.
głificant cdeũ qui mirabilis ĩ scĩs
suis. nil iã de mi̾to clubitantes alb̾i
ꝙ ĩ ĩuentc̃e claruerat confessoris:.
cupendis stupenda succe.¬
clũt. Consolatioĩs grã pius
p̃r̃ loca uisitare ꝯsueuerat.
que mõnastium cluniacense con¬
tingunt. Ingressus itaq cellã beate e¬
marie que dicit᷑ de caritate dũ con¬
gregatos sͥ fres susciꝑet ĩ osculo scõ.

Expanded text:
Amandum Magistrum fuisse S. Viuiani, meritis insignem, doctrina cōpiscuum, exemplis clarum. Corpus eius, prout fama ferebatur, in Galliis habere sepulturam. Sequenti autem die, Decanus Canonicorum in eodem loco xenodochium cōstructurus, a B. Hugone suscepti operis postulat fundamentum designari. At ille Spiritu sancto edoctus. Hic, ait, fundamenta iacite, & minime pœnitebit. Ad eius itaq. suggestionem pueri altius fodientes, Mausoleum prædicandæ pulchritudinis inueniunt, B. Amandi nomine insignitum, quo reperto clerus exultat, populus glorificat Deum, qui mirabilis est in sanctis suis, nil iam de merito dubitantes Abbatis, quod in inuentione claruerat Confessoris. Stupendis stupenda succedunt. Consolationis gratia pius pater loca visitare consueuerat, quæ Monasterium Cluniacense contingunt. Ingressus itaque Cellam B. Marię quę dicitur de Charitate, dum congregatos ibi fratres susciperet osculo,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuenissent filii a doptionis ⁊ ĩuicẽ
bñficia suaꝵ sͥ ꝯmunitarẽt oronũ
b̾s hugo freq̃nciꝰ p̾fatũ ĩtuitꝰ archi¬
ꝓuisũ est te ĩ eo ĩquo nc̃ admĩstras
ordine nullatenꝯ remansurũ. Pa¬
rũ tẽporis fluxat. ⁊ euentũ ẽ uati¬
cinũ subsequt . Archicdiaconꝰ ⁊¬
enĩ sequenti ãno. põtificalẽ sortitꝰ
nos p̾sentes uicdumꝰ. nos b̃i illius
hõĩs orõnũ ꝑticipes ĩ eo fc̃i sumꝰ col¬
loqͥo. Nos qͥdẽ fama reuelante nõ¬
la de mansuetudĩe. ñ nulla ⁊ de hiiꝰ
quibus ⁊ uicio iudiciũ ⁊ uͥtuti p̃¬
regat᷑ ĩcrem̃tũ. Inuenimꝰ aũt ã¬
pliora: ex gregis ꝯu̾saticẽ pastoris.
uigilanciam perpendentes.
ter ĩdicat᷑. illũ uris patͦ¬

Expanded text:
icem beneficia suarum sibi communicarent orationum, B. Hugo frequentius pręfatum intuitus Archiprouisum est te in eo in quo nunc administras, ordine, nullatenus remansurum. Parum temporis fluxerat, & euentus est vaticinium subsequutus. Archidiaconus etenim seqnos præsentes vidimus, nos beati illius hominis orationum participes in eo facti sumus colloquio. Nos quidem fama reuelante, nonla de mansuetudine, nonnulla etiam de his quibus & vitio iudicium, & virtuti prærogatur incrementum. Inuenimus autem ampliora ex gregis conuersatione, pastoris vigilantiam perpendentes. ter indicatur, illum iuris patr
Abbreviated transcription (Latin):
femine ꝓuectiores ⁊ maritalẽ fas¬
ticdientes licenciã: uet̾e̾s deqͦq̾rent
rent᷑. Hũc locũ ꝑsone nobiles ele¬
gerunt que cũ nuptiis delicias
experte. tanto paciencius ut̾ͥsq
carerent ꝙͣto diclicissent ĩ eiꝰ breuẽ¬

Expanded text:
feminae provectiores, et maritalem fasfeminae provectiores, et maritalem fastidientes licentiam, veteres decoquerentrentur. Hunc locum personae nobiles elegerunt, quae cum nuptiis etiam delicias expertae, tanto patientius utrisque carerent, quanto didicissent in eis e
Abbreviated transcription (Latin):
cũ bñ p̾fati cognouissent ĩcole. ac
t᷑bati adeorũ stup̾ent eccur sũ: recli¬
nec ei ꝯ religioni delatũ est nec orclĩ.
Stupefc̃i ĩtole ac ꝑt̾riti. magna
cũ festinatione recdeuntes. rem
situt dicli cerant ĩuenert. Nemo
aũt putet uirũ dei tanꝙͣ petunie
cupiclũ: uel quesisse ul oblatas
suscepisse diuicias. Earũ copia si
nis. Ille cũ ꝓpb̾a dicens. dñe culexi
decorẽ domus tue. ⁊ lecũ habitatõ¬
nis głe tue. qͥcqͥd ei deuotio ficleli¬
ũ ꝯtulit totũ uł ornam̃tis eccłie
uel expensis pauperũ ꝯsetͣuit. Ani¬
mũ eiꝰ nec rex extulit asfluencia.
citus uiroꝵ. mulieres ⁊ de nau¬
fragio huiꝰ magni maris ⁊ spa¬
tiosi ad salutis portũ educ̾e cã¬
uit. eis uiã uite ⁊ dectͥnis ĩsim¬
ans ⁊ sup̾tibus st̃nens. In suo
nãq matͥmonio ꝙ martiniacꝰ
dicit᷑ ꝙ dã mõastiũ ⁊ ydoneas re¬
ligioni construxit officinas. ubi

Expanded text:
cum bene praefati cognovissent incolae, ac cum bene praefati cognovissent incolae, ac turbati ad eorum stuperent occursum: Redinec eius religioni delatum est nec ordini. Stupefacti incolæ ac perterriti, magna cum festinatione redeuntes, rem, sicut didicerant, inuenerunt. Nemo autem putet virum Dei tamquam pecuniæ cupidum, vel quæsisse, vel oblatas suscepisse diuitias. Earum copia nonnis. Ille cum Propheta dicens, Domine dilexi decorem domus tuæ, & locum habitationis gloriæ tuæ. Quicquid ei fiontulit, totum vel ornamentis ecclesiae, vel expensis pauperum consecravit. Animam ejus nec rerum extulit affluentia, citus virorum, mulieres etiam de naufragio hujus magni maris et spatiosi ad salutis portum educere curavit, eis viam vitae et doctrinis insinuans, et sumptibus sternens. In suo namque patrimonio, quod Marciniacus dicitur, quoddam monasterium et idoneas religioni construxit officinas, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
cuuia q̃uelã secũ adancebat ina¬
urũ. recens qͥdẽ baptizatũ: sed
adhuc m̃te nigriorẽ qͣm pelle.
maiorẽ piꝯ albas exbite̾t reu̾en¬
ciam. uestes p̾ciosas p̾uiclisset. il¬
le dealbato sinulis sepulchro. sacri¬
legas manus ĩ ꝑforatas alb̃is mã¬
ticas u̾ecit. extrahens inde qͥcquitl
auri reptũ est ĩ eis aut argenti. Q
tũ ĩ fuga capto. atq ad albem cum
asportata reducto pecunia. dei fa¬
mulo conatus nõ nccuit fraudups¬
leutus. Magna qͥclẽ sunt hec: sed
maiora que sequntur:
pucl castrũ bliteriũ. qͥcłã
dũ prẽm illatis exacer¬
bauerunt ĩuiriis qͥb ꝯueniã peten¬
tibꝰ lic piꝰ albas ad ignoscenlũ ꝓno¬
pulantibꝰ flãmis castellũ ꝯbustũ
est ĩiquorum. Quod ut tlĩa ultice
d̾et᷑ qͥbꝰdã ĩtolis euisdẽ castelli ad
extiora egressis negecia atq igna¬
ris ĩ̾uriã ⁊ ĩcenclii cluo milites
dudũ defuncti apparuert̃. Quos

Expanded text:
cunia, quemdam secum adducebat Macunia, quemdam secum adducebat Maurum, recens quidem baptizatum, sed adhuc mente nigriorem quam pelle. maiorem pius Abbas exhiberet reuerentiam, vestes preciosas præinduisset, ille dealbato similis sepulchro, sacrilegas manus in perforatas Abbatis manticas iniecit, extrahens inde quicquid auri repertum est in eis aut argenti. Quo tamen in fuga capto, atque ad Abbatem cum asportata reducto pecunia, Dei famulo conatus non nocuit fraudulentus. Magna quidem sunt hæc, sed maiora quæ sequuntur. Apud castrum Bliterium, quidam dum Patrem illatis exacerbauerunt iniuriis, quibus veniam petentibus, licet pius Apulantibus flammis, castrum combustum est iniquorum. Quod ut divina potiusderetur, quibusdam ineolis ejusdem castelli, ad aliqua egressis negotia, atque ignaris injuriarum et incendii, duo milites dudum defuncti apparuerunt. Quos
Abbreviated transcription (Latin):
offr̾ent᷑ hostie. cũ p̾ces multiplica
⁊ ꝯuẽtus int̾cessione. ut liber a ũ¬
culis amissũ recipet ĩpiũ. Nec mo¬
ra itlẽ apłs cormienti santulo ap¬
paruit. gͣuia ꝯminatus nͥ fr̃ĩ ecluc¬
to de carcere male ablatã restitue¬
ret lignitatẽ. Expergesc̃s uisitẽ
santulus: qͥcquid apłs p̾ceperat
festinant̾ ĩpleuit. Sic hyldefonsꝰ
rẽ suũ uitie ⁊ colleqͥo eiꝰ donari me̾¬
retͣ destinatis apicibꝰ meret᷑. ĩplora¬
uit. Implet᷑ uotũ pocestatis ⁊ pire¬
neis montibꝰ tͣnscensis: dei seruus
sollẽpnit᷑. ⁊ apparatu festiuo susci¬
pit᷑. Exultat rex tanti aduentu hoᷤ¬
ꝑitis nichil ĩ actu nichil ĩ habitu nͥ¬
int̾resscribꝰ suis ĩgratus aliq̃n iudẽ¬
tur. cluplicato censu pat̾no ducẽ¬
tas auri uncias cluñ centbit qͦt¬
ãnis cusposuit assignari. dic̃ ut᷑ q
exitꝰ ⁊ de cart̾e scilz ⁊ de corpore ce¬
lebrẽ babi desiderans.
ta uir dei cũ p̾citã remeans pec¬

Expanded text:
ultiplicar& Cōuētus intercessione, vt liber a vinculis amissum reciperet imperium. Nec mora idem Apostolus dormienti Santulo apparuit, grauia comminatur nisi fratri educto de carcere, male ablatam restitueret dignitatē. Expergefactus visione Santulus, quicquid Apostolus præceperat festinanter impleuit. Sic Hildefonsusrem suum videre, & colloquio eius donari mereretur, destinatis apicibus implorauit. Impletur votum potestatis, & Pyrenæis montibus transcensis, Dei seruus solemniter & apparatu festiuo suscipitur. Exultat Rex tanti aduentu hospitis, nihil in actu, nihil in verbo, nintercessoribus suis ingratus aliquando videretur, duplicato censu paterno ducentas auri uncias Cluniacensi coenobio quotannis disposuit assignari, diem utriusque exitus, et de carcere scilicet et de corpore, celebrem habere desiderans. Ita vir Dei cum praedicta remeans pe
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sis. Ea plus prĩs habebat ꝙͣ in¬
ma conspiqs statura einmens:
corporis dotes titulus uͥtutũ cumu¬
lauit. Silens qͥtlem semper cũ clño.
loq̃batur. Intentũ pluribꝰ ad singła sx
minorẽ. nullꝰ ĩuenit. ẽotus eium
hiis tenebatur. que pͥus agenda
suscepisset. Deũ supͣ se ꝓximũ tan¬
qͣm se: res ĩfra se orcdinata caritate
ililigebat. Idem mansurtꝯ ⁊ paci¬
ens ĩsuis qͥdem grãs egit. pauperũ
uero fleuit iuirias. Et qr legerat
xp̃m dicentẽ. ꝙ uni ex minimis
meis fecistis mͥ fecistis eoꝵ necessi¬

Expanded text:
universis, ea plus patris habebat quam juuniversis, ea plus patris habebat quam juma conspicuus, statura eminens, corporis dotes titulis virtutum cumulavit. Silens quidem semper cum Domino, loquebatur. Intentum pluribus, ad singula minorem nullus invenit, totus enim his tenebatur, quae prius agenda suscepisset. Deum supra se, proximum tanquam se, res infra se, ordinata charitate diligebat. Idem mansuetus et patiens, in suis quidem gratias egit, pauperum vero flevit injurias. 5. Et quia legerat Christum dicentem: Quod uni ex minimis meis fecistis, mihi fecistis
Abbreviated transcription (Latin):
Cõueniũt fiiia doptionis de salnte
cui religione simul ⁊ etate maior
erat auctoritas: hugonẽ nominaũ
pͥorẽ. Cõuentus assensu cõsono ꝓ seqͥt᷑
nominantẽ. De hinc illũ renitentẽ
et se ꝓclamantẽ ĩdignũ: quo die b̾i
petͥ cathedram scã celebrat eccłia cri¬
sopolitanꝯ archiep̃c alb̾is bñdictione
sublimauit. Susceptis itaq pastora¬
libꝰ excubiis dei seruus ex ꝓmoticẽ
nullã traxit ssolenciã. nullũ uiciis
accessum indulsit. Sub eoqͥrpe aĩaꝵ
custode. nec delicto uidiciũ. nͨ religi¬
oni defuit increm̃tũ. Totã eiꝰ uitã
uł maria sͥ uel martha uenelicauit.
Lectionc ĩsaciabilis eiõnubꝯ insisten
om̃i tempore ꝓfuit aut ꝓfecit. Pru¬
dentior ne cẽt. an simplicior cifficibe
iudicares. Sicut ĩ u̾bis nichil cciosũ
sic ĩ oꝑe nichil suspectũ honestati. Itaꝰ. ⁊̃
ci: nͥ adu̾sꝯ uicia nõ nouit. Dect̾na
ciꝰ que ꝯgrueret singulis. suffice̾t

Expanded text:
Conveniunt filii adoptionis, de salute Conveniunt filii adoptionis, de salute cui religione simul et aetate major erat auctoritas, Hugonem nominavit priorem; conventus assensu consono prosequitur nominantem. Dehinc illum, renitentem et se proclamantem indignum, quo die B. Petri Cathedram sancta celebrabat Ecclesia, Crysopolitanus Archiepiscopus Abbatis benedictione sublimauit. Susceptis itaque pastoralibus excubiis, Dei seruus ex promotione nullam traxit insolentiam, nullum vitiis accessum indulsit. Sub eo quippe animarum custode, nec delicto iudiciū, nec religioni defuit incrementum. Totam eius vitam vel Maria sibi, vel Martha vendicauit. Lectione insatiabilis, orationibus insistens, omni tempore profuit aut profecit. Prudentior ne esset an simplicior, difficile iudicares. Sicut in verbis nihil ociosum, sic in opere nihil nisi adversus vitia, non novit. Doctrina ejus, quae congrueret singulis, sufficeret
Abbreviated transcription (Latin):
t̾macensi cenobio gram regis a qua
exciderat reformauit. Cognito itaq¬
ibi tͣnsitu bĩ oclilonis i amaritudine
sp̃r ad monastiũ reu̾tit᷑. larga secũ¬
muna̾ deferens: que p̾fatus tex ꝑ eũ
ad decorẽ domus dñi cluniacũ delega¬
uit. Susceptus ea qͣ debuit reueren¬
cia: pleuũ lacͥmis cõuentũ ĩuenit.
Hortat᷑ ut tẽperent a fletu. tũ nec
ip̃e posset a fletu tẽperare. Cõsolat᷑
merentes qͥ nulliꝯ admittebat sola¬
tiũ. Ab oibꝰ oĩum pã plorabatur. et
sictatas reuctabat lacͥmas pat̾ne
pietatis recordatio. Ip̃c qͥde̾ magr̃
sepultus est s ĩ m̃tibus discipulo¬
ũ m̾ita magr̃i ĩsepulta niuebant.
Deficiã necesse est sitẽptem u̾tures
odilonis explicare. qui tectͥna ꝑit̃
et exemplo: cõuentũ hominũ con pͣ¬
uentũ fecit ẽẽ uirtutum..
derat tẽpus qͦ desolato
consuleretur ouili. pre¬
missisq ieiuniis ⁊ orõi¬
us a sũmo pastore pastor q̃ieretur.

Expanded text:
terniacensi Cœnobio gratiā Regis, a qua terniacensi Cœnobio gratiā Regis, a qua exciderat, reformauit. Cognito ibi trāsitu B. Odilonis, in amaritudine spiritus ad Monasterium reuertitur, larga secum deferens munera, quæ præfatus Rex per eum ad decorem domus Domini Cluniacum delegauit. Susceptus ea qua debuit reuerētia, plenum lachrymis Conuentum inuenit. Hortatur vt temperēt a fletu, cum nec ipse posset a fletu temperare. Consolatur mœrentes, qui nullius admittebat solatium. Ab omnibus omnium Pater plorabatur, & siccatas reuocabat lachrymas, paternæ pietatis recordatio. Ipse quidem magister sepultus est, sed in mentibus discipulorum merita magistri insepulta viuebant. Deficiam necesse est, si tentem virtutes Odilonis explicare, qui doctrina pariter & exemplo, conuentum hominum, conuentum fecit esse virtutum. Aderat tempconsuleretur ovili, praemissisque jejuniis et orationibus, a summo pastore pastor quaereretur.
Abbreviated transcription (Latin):
sacrũ filiii ꝓpositũ: eũ solito dlice̾t e
pulcͥorẽ. Preludebat enĩ iã ĩ eo
pastoralis plenitudo sollicitudiniꝰ.
cui nõ min ꝯ suppetebat sensus ad
ꝯsiliũ. qͣm religio ad exemplum.
Hiis celebrẽ preconiis ex ꝯsensu fra¬
trum bs ocluo pͥorẽ constituit. ꝓfu¬
turũ parit̾ ⁊ possessioni ꝓuidentia
⁊ ordini disciplina. Suscepit senũ
cuicã uiuenis suscepta sic executus
argecia: ut nec administratio reli si¬
gionẽ minueret: nec religio adm̾istͣ¬
tionẽ impediret. Iuueni siqͥdẽ ex pro¬
motione nõ subrepsit clatio. no᷑ ortłis
fexuor ĩcepuit. Imposita ei dignitas uͥ¬
tutũ materia nõ ddispendiũ fuit. Hac
ciũ mansuetudiẽ prem exhibuit. Hac
seui̾tate doctorẽ: ut adu̾sum delinq̾n¬
aente disciplina. Diffuso itaq bono
odore illiꝯ nois plebis ⁊ pͥncipũ. fa¬
uorẽ quẽ minime q̃suut acqͥsiuit.
unde ⁊ ad theutonicos directus. pa¬

Expanded text:
sacrum filii propositum, eum solito diceret sacrum filii propositum, eum solito diceret pulchriorem. 3. Praelucebat jam in eo pastoralis plenitudo sollicitudinis cui non minus suppetebat census ad consilium, quam religio ad exemplum. His celebrem praeconiis, ex consensu fratrum B. Odilo priorem constituit, profuturum pariter et possessioni providentia, et ordini disciplina. Suscepit senum curam juvenis, suscepta sic exsecutus negotia, ut nec administratio religionem minueret, nec religio administrationem impediret. Iuueni siquidē ex promotione nō subrepsit elatio, non ordinis feruor intepuit: imposita ei dignitas virtutū materia non dispendium fuit. Hac enim mansuetudine patrem exhibuit, hac seueritate Doctorē, vt aduersum delinquennec excedēte disciplina. Diffuso itaque bono odore nominis illius, plebis & principium fauorem, quē minime quæsiuit, acquisiuit. Vnde & ad Teutonicos direct9, Pa
Abbreviated transcription (Latin):
os gradus deuote conscendit. obe¬
clienciam dico ⁊ humilitatẽ. q̃ ĩ
xͥana religione morũ optinẽt pͥn¬
cipatum. Hiis ille cet̾is p̾minens.
sine q̃rela tulit qͥcquid difficulta¬
tis assũpta gerit ꝓfessio. Ac uelud
ad ꝑfectionẽ minꝰ suffice̾t. man¬
asticarũ obsuancia regularũ: dei
siuis addidit ad penã dñs ad coro¬
nã. Cybus enĩ citra legr̃ monachi
sũptus ita iriumũ soluit: ut esuri¬
em minunt remoueret. Sacris p̾¬
t̾e̾a insistens uigiliis ꝯtinuata or̃o¬
ne noctẽ sepe cluxit ĩ sompnẽ. feliceᷤ
aderant comites. uber fletus ⁊ iu¬
gis celestiũ mecditatõ gaudiorũ.
De monacho nichil ambicio fura¬
ta ẽ. nichil sͥ uoluptas uendicauit.
In ore nichil arrogancie nichil ĩ ser qo¬
mone uanitatis. totus scĩmoniã
totus monachũ loq̃batur. Ex habi
tu qͦ monachi tanta suo dei gr̃a ac¬
cessit ut ⁊̃ pr̃ qͥ nimis egre tulerat.

Expanded text:
os gradus deuote conscendit, obeos gradus deuote conscendit, obedientiam dico & humilitatem, quæ in Christiana religione morum obtinent pcipatum. His ille caeteris praeeminens, sine querela tulit, quidquid difficultatis assumpta gerit professio, ac velut ad perfectionem minus sufficeret monasticarum observantia regularum, Dei servus addidit ad poenam, Dominus ad coronam. Cibus enim citra legem monachi sumptus ita jejunium solvit ut esuriem minime removeret. Satis praeterea insistens vigiliis, continuata oratione noctem saepe duxit insomnem. Felices aderant comites, uber fletus et jejunia coelestium meditatio gaudiorum. De monacho nihil ambitio furata est, nihil sibi voluptas vendicavit. In ore nihil arrogantiae, nihil in sermone vanitatis, totus sanctimoniam, totus monachum loquebatur. Ex habitu quoque monachi, tanta servo Dei gratia accessit ut et pater, qui minus aegre tulerat
Abbreviated transcription (Latin):
hertie uͥtutũ pͥmicias assignantẽ.
Eo tẽpore authisiodorensis ep̃c hugo
nõie cabilonensẽ qͦ ꝯsulatũ stren¬
ue gubernabat. Huiꝰ causa beatuᷤ
eius ꝓnepos uix a pr̃e ꝓficiscenli
cabilonũ licentiam extorsit. P reli¬
bata ĩ hac urbe gͣmatica: quo ĩtro¬
duc̾et᷑ ad diuinarũ altitudinẽ scͥp¬
turaꝵ. iuueni qđdã uelud ostiũ
aperuit. Ibi tandem disruptis secu¬
laribꝰ ĩpeclim̃tis elegit abiectus ẽẽ
ĩ domo dei sui: magis qͣm habitare
ĩ tabernaculis pcc̃oꝵ. Illud gͥ euã¬
gelicũ secutus. qui nõ bauilat cͣtẽ
suã ⁊ seqͥt᷑ me. nõ est me clignus.
pr̃e nesciente qui suspiranti ad pa¬
triam ex u̾bis obsistebat ⁊ exẽplis.
cluniacũ uenit. beato odilom qͦ tc
tẽporis albe p̾fatũ głabat᷑ cenobiũ
quid animi gereret inclitauit.
De hinc ex more capłm ĩgressus.
cũ ĩ ꝯuentu adoptionis suã edice
doctus ofelicẽ inquit clumatum
qui p̾ciosiorẽ oĩ thesauro hodie sꝰ

Expanded text:
um primitias assignantem. Eo tempore Antissiodorensis episcopus. Hugo nomine, Cabilonensem quoque consulatum strenue gubernabat. Hujus causa B. Hugo ejus pronepos, vix a patre proficiscendi Cabilonum licentiam extorsit. Praelibata in hac urbe grammatica, quo introduceretur ad divinarum altitudinem Scripturarum, juveni quoddam velut ostium aperuit. Ibi tandem diruptis saecularibus indumentis, elegit abjectus esse in domo Dei sui, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum . Illud igitur Evangelicum secutus: Qui non bajulat crucem suam et sequitur me, non est me dignus , patre nesciente, qui suspiranti ad patriam, et verbis obsistebat et exemplis, Cluniacum venit; B. Odiloni, quo tunc temporis abbate praefatum gloriabatur coenobium, quid animi gereret indicavit. Dehinc ex more capitulum ingressus, cum in conventu adoptionis suae eddoctus, O felicem, inquit, Cluniacum, qui preciosiorem vnum thesauro hodie sus
Abbreviated transcription (Latin):
lingua ñ poterat ore corlis orau.¬
et sic poculo sc̃e bñclictõis accepto:
reꝑatũ sͥ locutioĩs officiũ recegno¬
uit. Mox etiã expedite loq̃ns mi¬
rũ de se spectaculũ cernentibꝰ ded.
⁊ quid b̾s odilo apud cdeũ posset e¬
uidenter innotuit:
ret̾ea cũ uir uen̾abilis a¬
tii ꝙ dicitur uallis aure

Expanded text:
lingua non poterat, ore cordis orauilingua non poterat, ore cordis orauit, & sic poculo sanctæ benedictionis accepto, reparatum sibi loquutionis officium recognouit. Mox etiam expedite loquens, mirum de se spectaculum cernentibus dedit, & quid beatus Odilo apud Deum posset, euidenter innotuit. Præterea cum vir venerabilis aterij, quod dicitur Vallis-aurea,
Abbreviated transcription (Latin):
retra miles qͥdã ita m̃ti
lops erat effectus: ut po¬
ꝯstposita penitus õĩ cura
puata uel publica. per deuia
queq soluiagus ⁊ nucdus er¬
raret. ĩconlitas uoces emitte̾t.
et tanꝙͣ demonia cũ se per ĩor¬
cũ psalmis ac letaniis ĩplorat .
furoris ĩ sania ñ ꝑmittat. Hinc
ab orõne ꝯsurgens ad elim qͥ pace.¬
ebatur acceilit. aqua scĩficatoĩs
asꝑgit. atqꝑ ut ex ea bibat suaden¬
do ꝯpellit. Qͥ nõ multo post ad clu¬
niacũ sanus ⁊ ĩcolumis uenit. ex¬
eclendi sermonis ami¬
serat. Hic ꝑ uisionẽ ã¬
monitus est. ut si aquã qua ma¬
nus b̾i ccdilonis abluebant᷑ hau¬
riret: hoc sͥ loq̃ncli uires ⁊ amisse
lingue officium ꝓcul clubio refor¬
maret. Aqua gͥ ꝑ mĩstros fideli
furto subripit᷑. altera etiam aq̃
a uiro dei bñdc̃a de calice sci ma¬
ioli muto tͣnsmictit᷑. Qs ille cum
numia cleuotione suscipiens. in¬
utatis uestibꝰ ĩgressꝰ eccłiam qͥa

Expanded text:
Præterea miles quidam tam mentis Præterea miles quidam tam mentis inops erat effectus, vt postposita penitus omni cura, priuata vel publica, per deuia quæque soliuagus & nudus erraret, inconditas voces emitteret, & tamquam dæmoniacum se per inorclementiam cum psalmis ac letaniis implorat, vt furoris insania non permittat. Hinc ab oratione consurgens, ad eum qui patiebatur accedit, aqua sanctificationis aspergit, vt ex ea bibat, suadendo compellit. Qui non multo post, ad Cluniacum sanus & incolumis venit, exedendi sermonis amiserat. Hic per visionem ammonitus est, vt si aquam qua manus B. Odilonis abluebantur hauriret, hæc sibi loquendi vires, & amissæ linguæ officium proculdubio reformaret. Aqua igitur per ministros fideli furto surripitur, altera etiam aqua, a viro Dei benedicta de calice sancti Maioli muto transmittitur. Quas ille cum nimia deuotione suscipiens, mutatis vestibus ingressus Ecclesiam, quia
Abbreviated transcription (Latin):
uiclam turgiensis ec¬
clesie clerxo. letale
uulnus ĩ brachio pes¬
goris egrituchnẽ. sed ip̃am potiꝰ
ĩtiminaret᷑ ⁊ mortẽ. Cũq uir dei
lucensi tene̾t᷑ bospicio. acceclit clĩ¬
cus ⁊ periculũ tã pestife̾ calami¬
tatis ostendit. Quod ille qͣi uid̾e̾
dissimulans. latent̾ brachiũ ap¬
p̾henlit. uuufice cͥcis signaculũ
ĩpͥmit. eũq dimittens ut sͥ caute
ꝓuicdeat p̃cipit. Qͥ paulo post du̾lo¬
cũ uuln̾s. curiosiꝰ attende stu¬
duit. nulla ꝓrso uestigia de leti au¬
langoriᷤ ĩuenit. Stupefc̃s gͥ noui¬
tate miraculi ad hoĩem dei p̾sto re¬
gredit᷑. qͥd sͥ ꝯtigi̾t nõ tã relatione
u̾bi ꝙͣ ostensione ip̃iꝰ brachii eide¬
ntissime ꝯfitet᷑. Q uod ille satis
moleste tulit. eũq a suo ꝯspc̃i cũ
ĩdignatione corripiens extͣpauͭ.
Nam tanꝙͣ uenena serpentium
sic rumores hominũ fugiebat. as¬
& serebat enĩ qr ꝙͣ tu̾libet sublime scĩ
tuit aretitum.

Expanded text:
Cuidam Turonensis EcCuidam Turonensis Ecclesiae clerico lethale ulcus in brachio pesguoris aegritudinem, sed ipsam potius interminaretur et mortem. Cumque vir Dei Lucensi teneretur hospitio, accedit clericus, et periculum tam pestiferae calamitatis ostendit. Quod ille quasi videre dissimulans, latenter brachium apprehendit, vivificae crucis signaculum imprimit, eumque dimittens, ut sibi caute provideat praecipit. Qui paulo post, dum locum ulceris curiosius attendere studuit, nulla prorsus vestigia deleti languoris inuenit. Stupefactus igitur nouitate miraculi, ad hominem Dei præsto regreditur, quid sibi contigerit, non tam relatione verbi, quam ostensione ipsius brachij euidentissime confitetur. Quod ille satis moleste tulit, eumque a suo conspectu cum indignatione corripiens, exturbauit. Nam tamquam venena serpentium, sic rumores hominum fugiebat. Asserebat enim quia quantumlibet sublime sancti ruit appetitum.
Abbreviated transcription (Latin):
cione ꝯtactus. Suitaq b̾i uiri mu̾¬
tis. ⁊ utrũ frange p̃ceps ruina¬
e nõ potuit. et ꝑfunde̾ tedicẽ ĩundã¬
tiũ ẏmbriũ densitas ignorauit..
obilis qͥclam dũ iace̾t sub
arbore ꝑtitula corticis ĩ eiꝰ
cculũ cecidit. Cui ñ mͦ lu¬
men oĩno turbauit. s ⁊ aliarũ
calamitatũ multiplex pondus ĩ¬
uexit. Nam cũ itl ꝙ cculo semel ĩ¬
fiderat. nullo mͦ potuiss expelli:
fugit sompnus ab cculis ⁊ nõ mͦ
iam homo dormire: s ne ciborũ qͥdẽ
ualebat alim̃ta ꝑcipere. Quẽ seorsũ
uir sc̃s lucens signũ sͥ cͣcis ĩpreᷤᷤ¬
sit. ac t  ĩsufflans suꝑ locũ dolo¬
ris halauit. deincle ꝓmittens se
salutares ꝓeo uictimas oblaturͣm
abiit. Abscedente itaq uiro dei.
ꝓtinus homo suauit̾ oblormiuit.
Euigilam aut̃ particulã corticis
ab oculo nõ sine q̃lam lanugiẽ
piecit. et e uestigio fc̃us ĩcolutus
nullam deceto doloris huiꝰ noleᷤ¬
tiam sensit.

Expanded text:
tione contactus. Sic itaque beati viri mertione contactus. Sic itaque beati viri meritis, & vitrum frangere præceps ruina non potuit, & perfundere codicem inundantium imbrium densitas ignorauit. Nobilis quidam vir dum iaceret sub arbore, particula corticis in eius oculum cecidit. Cui non modo lumen omnino turbauit, sed & aliarum calamitatū multiplex pondus inuexit. Nam cum id quod oculo semel insiderat, nullo modo potuisset expelli, fugit somnus ab oculis, & non modo iam homo dormire, sed ne ciborum quidem valebat alimenta percipere. Quem seorsum vir sanctus abducens, signum sibi crucis impressit, ac mox insufflans super locum doloris halauit, deinde promittēs se salutares pro eo victimas oblaturum, abiit. Abscedente itaque viro Dei, protinus homo suauiter obdormiuit; euigilans autem, particulam ab oculo non sine lanugine quadam projecit, et e vestigio factus incolumis, nullam de caetero doloris hujus molestiam sensit.
Abbreviated transcription (Latin):
uirensiũ alpium. it ha¬
bebat. ⁊ repente sagina¬
rius multis on̾atus sarcinis per
montis deuexa collabit᷑. atq per
aspera rupiũ scopulorũ q p̾cipicia
usq ad uallis ĩfime ꝓfuncda rap¬
tatur. Ministͥ ꝑtinꝰ ĩ illud lubrice
rine p̾cipicium descendentes.
ñ nulla qͥclem de sarcinulis. que
spas sim dispersa fuant ĩ lesa reꝑi¬
unt. libeũ tñ sacͣmentoꝵ aureis li¬
ttis exaratũ. cũ iuitreis qͥbꝰdã uas¬
culis. anaglifa fusilitate celatis
deeẽ ꝑpendũt. Qbus ĩt̾i̾m recede¬
ntes omissis: hospiciũ sureñt cor¬
pora fessa reficĩt. ⁊ noctͣno soppra¬
tisilencio quieuerũt. Mane autẽ
fci mature surgentes ad locũ illũ
celũ redeunt. ⁊ ciosius q̃ꝙ diu̾ti¬
cula scͣtantes oĩa que ꝑisse suspi¬
cabantir ĩueniũt. uasa nuirũ.
uitrea oĩm repiunt᷑ inlesa. De¬
auratus esam liber cũ tẽpo scil
ymbriferũ ĩhrresceret: nulla ꝓr¬
sus pluuiarũ ingruentiũ ĩunda¬

Expanded text:
Iurēsium Alpiū iter haIurēsium Alpiū iter habebat, & repente sagmarius multis oneratus sarcinis, per montis deuexa collabitur, atque per aspera rupium, scopulorumque præripia, vsque ad vallis infimæ profunda raptatur. Ministri protinus in illud lubricæ ruinæ præcipitium descendentes, nonnulla quidem de sarcinulis quæ passim dispersa fuerant inlæsa reperiunt, librum tamen sacramentorum aureis literis exaratum, cum vitreis quibusdam vasculis, anaglifa fusilitate cælatis, deesse perpendunt. Quibus interim recedentes omissis hospitium subeunt, corpora fessa reficiunt, & nocturno soporali silentio quieuerunt. Mane autem facto, mature surgentes, ad locum illum celeriter redeunt, & curiosius quæque diuerticula perscrutantes, omnia quæ periisse suspicabantur, inueniunt. Vasa nimirum vitrea omnino reperiuntur inlæsa. Deauratus etiam liber, cum tempus scilicet imbriferum inhorresceret, nulla prorsus est pluuiarum ingruentium inunda
Abbreviated transcription (Latin):
sine dãpno nõ possunt. a cõtactu
fluctuum ĩmunia custocliret:
N eodem qͦ uirensi monast̾i̾o
uir dm̃i edilo aliq̃ñ constitutus
repperit pu̾m noĩe girardum
tribili cacluce passionis langore
detentũ. Qͥ sepissime qͣsi luna¬
ticus corruebat. et sic eũ eccid¬
ui langoris ĩpetꝰ horrue̾ ꝯsue¬
uerat. ut ĩeo neq uox neq me¬
moria. nͨ ꝓrsus aliqͣ m̃broꝵ officiã
remanerent. ac fere a mortuo nͥ
distaret. Huic homo dei misccli¬
ter cõdescendens. fr̃ĩbꝰ ut ꝓ eo dei
clem̃ciã dep̾cent᷑ u̾ungit. ip̃e ue¬
ro ad sacro stm̃ altare missã celebͣ¬
tͣs acceclit. egrũ etiã ut int̾esset ã¬
monuit. Cui mox salutaris euca¬
ristie mist̾iũ tͣcudit. deincle sicut s
moris erat. scĩficatã aquã cũ beati
maioli calite ꝓpinauit. Net mora
ꝑtinus a puo om̃is langor absces¬
sit. salus optata succedit. et sic per
tate permansit .
liqͣn uir dñi per p̾rupta

Expanded text:
sine damno non possunt, a contactu sine damno non possunt, a contactu fluctuum immunia custodiret. In eodem quoque Iurensi Monasterio vir Domini Odilo aliquando constitutus, reperit puerum nomine Gerardum, terribili caducæ passionis languore detentum. Qui sæpissime quasi lunaticus corruebat, & sic eum occidui languoris impetus obruere consueuerat, vt in eo neque vox, nec memoria, nec prorsus aliqua membrorum officia remanerent, ac fere a mortuo nihil distaret. Huic homo Dei misericorditer condescendens, fratribus vt pro eo Dei clementiam deprecentur, iniungit, ipse vero ad sacrosanctum altare Missam celebraturus accedit, æger etiam vt interesset ammonuit. Cui mox salutaris Eucharistiæ mysterium tradidit, deinde sicut sibi moris erat sanctificatam aquam cum beati Maioli calice propinauit. Nec mora, protinus a puero languor omnis abscessit, salus optata succedit, & sic per mtate permansit. Aliquando vir Domini per prærupta
Abbreviated transcription (Latin):
ceret. et guttur pui ad nat᷑alẽ se
sreciem per omĩa reformaret..
lio qͦ tp̃re de monasterio
ꝙ est ĩ uirensi t̾ritguo cõs
cõcaue ꝓfunditatis flinuũ deue¬
nisset. accidit ut mulus qͥ hõĩs
dei suꝑlectilem libros scilic ad lec¬
tulũ defebat. apublico uado ꝓcul
oberrans. ĩ ꝑfundiorẽ aluei uoragi¬
nẽ caderet. sitq raptatus aguigite
nullo mẽbroꝵ nͥ solo capite flucti¬
bus emineret. Qui tandẽ e nau¬
fragio protractus edncit᷑. ad perscͥ¬
tandũ utrũ res ⁊ maxime libri ꝑ¬
ierint designatur. Miro itaq su a¬
ꝑne dispensationis orcdĩe libri sim¬
ul cũ lectulo ita fluctibo repĩtur
intacti: ut ne tenui quidẽ aque
stilla uicleant᷑ aspersi. Mantelia
uero simul ⁊ manutergia prorso
untliq reperta sunt madicla. Uͥ
notantlũ qͣm periugil fui̾t erga
seruũ suũ diuina ꝓtectio ut ea
scilicz que ablui freque ncłꝰ incligẽt
madere ꝑmittet. que uͦ madefi̾ ͥ

Expanded text:
ceret, et guttur pueri ad naturalem se ceret, et guttur pueri ad naturalem se speciem per omnia reformaret. Alio quoque tempore de monasterio quod est in Jurensi territorio consconcauæ profunditatis fluuium deuenisset, accidit vt mulus, qui hominis Dei supellectilem, libros scilicet ac lectulum deferebat, a publico vado procul aberrans, in profundiorem aluei voraginem caderet, sicque raptatus a gurgite, nullo membrorum nisi solo capite, fluctibus emineret. Qui tandem e naufragio protractus educitur, ad perscrutandum vtrum res & maxime libri perierint desagmatur. Miro itaque supernæ dispensationis ordine, libri simul cum lectulo ita fluctibus reperiuntur intacti, vt ne tenui quidem aquæ stilla videantur aspersi. Mantilia vero simul & manutergia prorsus vndique reperta sunt madida. Vbi notandum quam peruigil fuerit erga seruum suum diuina protectio, vt ea scilicet quæ ablui frequentius indigent, madere permitteret, quæ vero madefieri
Abbreviated transcription (Latin):
sum. In hoc gͦ uabet liquido dep̾hen¬
di que de m̾itis bi odilonis opinio
uire possit haberi. Cũ hiis numirũ
qui uixta pͥuilegiũ apłice dignita¬
tis claues eccłie p̾ cunctis mortali¬
bus tenuit qͥligancli uires acis sol¬
uendi p̾minenti quocdã iure posse¬
dit ĩ illo iã ĩuisibili examĩt ꝯstitutꝰ.
de penali potuit supplicio liberari:
puerulus monachus noĩe Raclui¬
phus. quẽ struia quedã gutturiᷤᷤ ⁊ͭ¬
ĩtumescens usq adeo letͣpauerat.
ut ⁊ claritatẽ uocis auferret: ⁊ ĩ¬
super qͦciã modo minaretur ꝙ sͥ ali¬
qͣndo etiã haneltũ int̾ciperet. Quẽ
ad se uir dei uere misericors aduccat.
palpante manu locũ tumoris at¬
trectat. Deinde signũ cͣcis plage
gutturis ĩpͥmit. et cdiuina q̃dam
u̾ba dicens mox abire ꝑmittit. De¬
inde mirũ ĩ modũ sicut ĩ aliis mor¬
bus ille postꝙͣ semel oborit᷑. solet ĩ
donec pestis illa funditus euanes¬

Expanded text:
sum. In hoc ergo valet liquido comprehensum. In hoc ergo valet liquido comprehendi, quæ de meritis B. Odilonis opinio iure possit haberi. Cum is nimirum qui iuxta priuilegium Apostolicæ dignitatis claues Ecclesiæ præ cunctis mortalibus tenuit, qui ligandi vires atque soluendi præeminenti quodam iure possedit, in illo iam inuisibili examine constitutus, de pœnali potuit supplicio liberari. puerulus Monachus, nomine Rodulfus, quem struma quædam gutturis intumescens, vsque adeo deturpauerat, vt & claritatem vocis auferret, & insuper quodammodo minaretur quod sibi aliquando etiam anhelitum interciperet. Quem ad se vir Dei vere misericors aduocat, palpante manu locum tumoris attrectat. Deinde signum crucis plagæ gutturis imprimit, & diuina quædam verba dicens, mox abire permittit. Deinde mirum in modum sicut in aliis morbus ille postquam semel oboritur, solet in donec pestis illa funditus evanes
Abbreviated transcription (Latin):
tissircor de uotirẽ satagent. ⁊ exa¬
ra scorũ pectoꝵ fr̃ne caritatis flam¬
nia ꝓsiliens. dĩe clepãcie sac̾rium
penetͣret. iã p̃fixi tp̃ris t̾minꝰ ꝓpin¬
nachus. heldebertus noĩe. qͥ uidel
hoc obedientie fungebat᷑ officio. ut
ĩ opes aleret inligentiuꝰ subsicdia nuiᷤ¬
traret. Hic itaq ꝑ soporẽ uiclit ꝙ qͥdã
pulcher ⁊ serenus aspectu ac sollẽp¬
ni quodam nntore ꝯspicuꝰ claustrũ
monast̾i̾i magno caudidatoꝵ ag¬
minc cõstipatus ĩgredet᷑. In capłm¬
trauit: ad eiꝰ genua humilif flexit.
eiq sicut ĩ gestu corporis inclebatur
gras egit. Cũq fr̃ ille qui hoc ĩ uisicẽ
cõtẽplabat᷑: inqͥreret quis nã eẽt il¬
le tam decorus ac fulgidus qͥ sco ui¬
to sauitationis obseqͥum exhiberet.
responsũ est ei: qr ille eẽt bñac̃s sũ¬
me seclis ep̃c. Qui nimirũ ul crrco
uiro clei gr̃as ageret. qr piiseiꝰ scõꝵ
q fr̃m p̃cibus. et tartarei cͣciatus Ñ¬

Expanded text:
 devotione satagerent, et ex ara sanctorum pectorum fraternae charitatis flamma prosiliens divinae clementiae sacrarium penetraret, jam praefixi temporis terminus propinnachus, Heldebertus nomine, qui videlicet hoc obedientiae fungebatur officio ut inopes aleret, indigentibus subsidia ministraret; hic itaque per soporem vidit quod quidam pulcher, ac serenus aspectu, ac solemni quodam 412 nitore conspicuus claustrum monasterii magno candidatorum agmine constipatus ingredetravit, ad ejus genua caput humiliter flexit, eique, sicut in gestu corporis videbatur, gratias egit. Cumque frater ille, qui hoc in visione contemplabatur, inquireret quisnam esset ille tam decorus ac fulgidus, qui sancto viro salutationis officium exhiberet, responsum est ei quia ille esset Benedictus, summae sedis episcopus, qui nimirum idcirco viro Dei gratias ageretrum precibus, & tartarei cruciatus
Abbreviated transcription (Latin):
tione suspendit. ĩ corporee tñ utilitati
ĩdustria nõ mediccrit laborauit. Mo¬
nastia scilic a fundam̃tis nõ nulla
ꝯstruxit: alia uel ia semidirnͣ uel ru¬
inã forte minantia raparauit. Si¬
latauit illis p̾dia nõ nullis eciã ĩsig¬
nia ꝯtulit ornam̃ta. Que uero mo¬
nastia noua ꝯclicdit. qͥbꝰ parietina
tantũ ⁊ sarta tecta collatis sũptibus
ĩstaurauit. enum̾are ꝑ ordinẽ idcir¬
co postponimus. ne ꝓlixitate stili la¬
cunas ꝯtexe̾ uideam᷑. Presertim
cũ ĩ ip̃is uiuis oꝑibꝰ gestoꝵ fide m
multo clarius experiant᷑ oculi ꝙͣ¬
ĩ ullo ualeant sermone narrari.
Dispensationis gͦ gemine mod̾ator
ĩsignis et ĩ spiritali studio corã diui¬
nis obtutibꝰ fulsit. et ĩ t̾reni laboris
ĩ dustria nõ mediocrif floruit:
orro cũ uir lm̃i iã mextre¬
mis ageret per qͥnq̃nuũ
fere ꝯpulsus est. gͣuissi¬
mi langoris molestia cruciari. Mox

Expanded text:
tione suspenderit, in corporeæ tamen vtilitatis tione suspenderit, in corporeæ tamen vtilitatis industria non mediocriter laborauit. Monasteria scilicet a fundamentis nonnulla construxit, alia vel iam semiruta, vel ruinam forte minantia reparauit. Dilatauit illis prædia, nonnullis etiam insignia contulit ornamenta. Quæ vero Monasteria noua cōdiderit, quibus parietina tantum & sarta tecta collatis sumptibus instaurauerit, enumerare per ordinem idcirco postponimus, ne prolixitate stili lacinias contexere videatur. Præsertim cum in ipsis viuis operibus, gestorum fidem multo clarius experiantur oculi, quam vllo valeant sermone narrari. Dispensationis ergo geminæ moderator insignis, & in spiritali studio coram diuinis obtutibus fulsit, & in terreni laboris industria non mediocriter floruit. orro cum vir Domini iam in extremis ageret, per quinquennium fere compulsus est grauissimi languoris molestia cruciari. Mox
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ eũ cũ alacͥtate susceꝑat. hoc ĩ ꝯm¬
une p̾ficit. ut qͥsq cliscũbentiũ u¬
no tantũ scypho ꝯtentus eẽt. solis
aũt monachis pincerna poculũ
geminaret. Mensura tñ exceditur
⁊ largus ad libitũ potus cũctis e¬
pulantibꝯ exhibet᷑. Enĩ uͦ cũ uas
illu̾d uinariũ ⁊ unũ dũ taxat es¬
set ⁊ modicũ: nõ mͦ tot ĩdiscrete
bibentibꝰ nõ defecit. s ⁊ illis rece¬
dentibꝰ absq ulla diminutione
reꝑtũ ẽ plenũ. Ut ꝑ hoc euidentibꝰ
clarescat indiciis qr uir diũ non
tantũ id apud deũ potuit ĩpetrare
ꝙ petiit. s ⁊ nõ nulla per eũ uͥtutũ
signa diuinitus ostensa sunt que
nesciuit. Et de signis qͥdẽ ato uͥtu¬
tibus quas uir sc̃s acdhuc ĩ corpore
ꝯstitutus ostendit: ista sufficiant.
nũc ad explicandũ felicẽ eiꝰ obitũ
auciliante dño ꝓpinquemus:
nim uero qͣnꝙͣ homoder
sublimit᷑ se ĩspiritalibus
studiis ⁊ cliuina ꝯtẽpla¬

Expanded text:
cum alacritate susceperat, hoc in commune præfixit, vt quisque discumbentium vno tantum scipho contentus esset, solis autem monachis pincerna poculum geminaret. Mensura tamen exceditur, & largus ad bibendum potus cunctis epulantibus exhibetur. Enimuero cum vas illud vinarium, & vnum duntaxat esset & modicum, non modo tot indiscrete bibentibus non defecit, sed & illis recedentibus, absque vlla diminutione repertum est plenum, vt per hoc euidentibus clarescat indiciis, quia vir Domini non tātum id apud Deum potuit impetrare quod petiit, sed & nonnulla per eum virtutum signa diuinitus ostensa sunt quæ nesciuit. Et de signis quidem atque virtutibus, quas vir sanctus adhuc in corpore constitutus ostendit, ista sufficiant. Nunc ad explicandum sœlicem eius obitum, auxiliante Domino, propinquemus. Enimuero quanquam homo Dei sublimiter se in spiritalibus studiis, & diuina contempla
Abbreviated transcription (Latin):
Npupillari alhuc ille ꝯstitutꝰ
ctate. morosã uerbis ⁊ actu pre¬
fe̾bat senectutẽ. Iam tũc ĩexora¬
bilit̾ lasciuiã persecutus: hu¬
militatẽ pudicicre accepit cus¬
todẽ. Iam tũc mollioris cultuᷤ
⁊ deliciaꝵ ꝯtẽptor: in ellecebris
illecebras ignorauit. Cũ iuue¬
ubꝰ nichil iuiueni pret᷑ etatẽ
fuit. Magna ei cũ raptoribꝰ liscor.¬
dia. super afflictos mira ꝯpassio.
u̾bũ dei tenaci ꝯm̃dabat memorie.

Expanded text:
In pupillari adhuc ille cōstitutus In pupillari adhuc ille cōstitutus ætate, morosam verbis & actu præferebat senectutem. Iam tunc inexorabiliter lasciuiam persecutus, humilitatē pudicitiæ assumpsit custodem. Iam tūc mollioris cultus & deliciarum contemptor, in illecebris illecebras ignorauit. Cum iuuenib9 nihil iuueni præter ætatem fuit. Magna illi cum raptorib9 discordia, super afflictos mira cōpassio. Verbū Dei tenaci commendabat memoriæ,
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ẽẽ ut mĩstĩo dicaret᷑ calicis: qͥ
ꝓmisso ĩcalite uidebat᷑. At patet
he̾dẽ tͣnsitorie possessioĩs desiclãs.
secularis milicie ĩsignia puo des¬
tinabat. Unde cũ iã pupillares
ãnos attigisset: eũ cũ coeuis ur¬
gebat eqͥtare iuuenibꝰ. eqũ flectẽ
ĩ gyrũ. iubrare hastã facilẽ clipeũ
curũferre. ⁊ ꝙ ille altiꝰ abhorre¬
bat: spoliis ĩstare ⁊ rapinis. Cet̾m
ille alii natus ꝓfessioni. corporis ĩ¬
ꝯmolitate militẽ cletrectabat ⁊ m̃¬
te. Ad arma minꝯ habił ĩdocilisad
rapinã: totus iã ad xp̃m ⁊ natura
tͣ hebat᷑ et grã. Uñ cũ pfati iuueneᷤ
die q̃dam pauperi uaccã auferr¬
ent: tyro xͥ uehem̃t̾ in doluit nul¬
li ꝯsors ĩ culpa: qr nulli ꝯcors ĩ ra¬
pina. Ip̃e tñ ĩ reꝯpensatõne ãnua
iacta᷑m ꝓximo restituens. eiꝰ q̃re¬
lam suppressit rep̾ssit egestatẽ. Ita
dei famulꝰ. ⁊ osficiosam pauperi
siuriam ⁊ dãpnũ fec eẽ fructuosũ:

Expanded text:
dicaretur calicis, qui promissus in calice videbatur. At pater hæredem transitoriæ possessionis desiderās, secularis militiæ insignia puero destinabat. Vnde cum iā pupillares annos attigisset, eum cū coæuis vrgebat equitare iuuenibus, equū flectere in gyrū, vibrare hastā, facile clypeum circūferre, &, quod ille altius abhorrebat, spoliis instare & rapinis. Cæterum ille alij natus professioni, corporis incommoditate militem detractabat & mente. Ad arma minus habilis, indocilis ad rapinam, totus iam ad Christum & natura trahebatur & gratia. Vnde cum præfati iuuenes, die quadam pauperi vaccam auferrent, tyro Christi vehementer indoluit, nulli consors in culpa, quia nulli concors in rapina. Ipse tamen recompensatione annua iacturā proximo restituēs, eius querelam suppressit, repressit egestatem. Ita Dei famulus & officiosam pauperi iniuriam, & damnū facit esse fructuosum.
Abbreviated transcription (Latin):
nõ tacuerunt. ꝙ alit̃ scr̾ipserunt
qui de hugone scripserunt añ me
diui. cui testuoniũ perhibeo ⁊ ue¬
rũ est testimoniũ meũ. Sane ꝙ
oĩno suppressi ideo fcm ẽ ne id quod
lectũ calũpnias mou̾e̾ pot̾a̾t. auc¬
toritati derogaret eorũ que fine
fidei periculo: et scribi potuerũt
et crecli. Mutatũ autẽ hoc solum
opinor ꝙ anclegauensis comes Ga¬
ufridus cognomine madellus
ĩ albem p̾sũpsisse memorat᷑ hugo¬
nẽ. Cuiꝰ qr p̾fatis scͥptoribꝰ u̾dici
defuere relatores: falsitatis notã
mencdũ censueris: om̃ino delites¬
cat. Minꝯ tñ mͥ placet approbatũ
ꝓluc̾e: qͣm occultare uiciosum.
ẽurpior est enĩ iactura nom̃ amit ꝙ̃¬
te̾ ꝯparatũ. qͣm minime ꝯparas

Expanded text:
non tacuerunt, quod aliter scripserunt, qui de Hugone scripserunt ante me. audiui, cui testimonium perhibeo, & verum est testimoniū meum. Sane quod omnino suppressi, ideo factum est, ne id quod lectum calūnias mouere poterat, auctoritati derogaret eorum, quæ sine fidei periculo & scribi potuerūt & credi. Mutatum autem hoc solum opinor, quod Andegauensis Comes Gaufredus, cognomine Martellus, in Abbatem præsumpsisse memoratur Hugonem, cuius quia præfatis scriptoribus veridici desuere relatores, falsitatis notam imendū censueris, omnino delitescat. Minus tamen mihi placet approbatū producere, quam occultare viciosum. Turpior enim iactura est, nomē amittere cōparatum, quam minime
Abbreviated transcription (Latin):
itaq uict ꝯ retͣctare conatus sum.
q̃ iã scͥpta legeram: nõ de illis tan¬
quam de uisis attestaRi.
eatus
itaq
hugo
naticẽ
eduensiˢ
generosis
parentibus illustris. p̾ro¬
gatiua uite parit̾ ⁊ uirtu¬
tum titulis illustrior fuit.
Is cũ infirmitatẽ euasisset in
ꝯsularis. materq eiꝰ aremburgis
noĩe circa eruditionẽ pueri: di¬
u̾sum gerebant affectum. De¬
uota siqͥdem femina deo littarũ
stucliis ideo censebat eũ mancip¬
anlũ: qr nõdũ nato ꝓmissam
diuinitus asserebat sacerdocii
dignitatẽ. Cũ eiũ ip̃a ĩ utero ha¬
bens puerperii labores et piculũ
formicdaret: religiosus qͥclã scẽ q
opinionis sacerdos. ad altare diũ
sacͥficiũ pro ea oblaturꝰ accessit:
Deinde sacrũ celebranti mystiũ
uelud cuidã pu̾ spẽs ĩ calite ap¬
paruit ĩestimabilẽ p̾fe̾ns clari¬
tatẽ. Relata mr̃i uisio sacerdotiᷤᷤ

Expanded text:
itaque victus, retractare conatus sum quae jam scripta legeram, non de illis tanquam de visis aliquid EATVS itaq. Hugo natione Eduensis, generosis parētibus illustris, prærogatiua vitæ pariter & virtutum titulis illustrior fuit. Is cum infirmitatem euasisset infilicet cōsularis materque Aremburgis nomine, circa eruditionem pueri diuersum gerebant affectum. Deuota siquidem Deo femina, literarum studiis ideo censebat eum mācipandum, quia nondum nato promissam diuinitus asserebat Sacerdotij dignitatem. Cum enim ipsa in vtero habens puerperij labores, & periculum formidaret, Religiosus quidam sanctæque opinionis Sacerdos, ad Altare Domini Sacrificiū pro ea oblaturus, accessit. Deinde sacrum celebranti mysterium, velut cuiusdam pueri species in calice apparuit, inęstimabilem præferens claritatem. Relata matri visio
Abbreviated transcription (Latin):
t̾m p̾sũptionis huiꝰ auctor ẽ pontiꝰ
acumen ĩgenii sperans ĩme: cuiꝰ
ego ñ sum cõsciꝰ apud me. Lingͣ
pontii cãm mouit auctoritas egit
religio porauit. Resist̾e̾ pontio dif¬
sicile qͥ ad ĩpetͣndũ qͣdã p̾regatiua
gracie uel silens adiuuatur. Nemo¬

Expanded text:
terum praesumptionis hujus auctor est Pontius, terum praesumptionis hujus auctor est Pontius, acumen ingenii sperans in me, cujus ego non sum conscius apud me. Lingua Pontij causam mouit, auctoritas egit; religio perorauit. Resistere Pontio, difficile, qui ad impetrandū quadam prærogatiua gratiæ vel silens adiuuatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯfusus auclit. Hic homo cepit edi¬
ficare ⁊ ꝯsu̾mare nõ potuit. Qͦ ꝑ
ego neutrũ ĩcce u̾itus sũ: dũ tue
labori licet impar metũ senciã in¬
geniũ: malui tñ rucdiculosus sc̃¬
ptor ꝙͣ tͥ ĩorediens ĩueniri. Sꝑaui
uero ex defcũ credicli tua correctiõe
p̾ueniri. Q̾ͥ adhuc̃ iã credo postulo
p̃cor ꝓ mun̾e̾ suscepturꝰ si remoue¬
as ab oculis qͥcqͥd linguas senseris
formiclare. Officiosa res est et pru¬
denti grata scͥptori correctio. Ea mͥ
qͥdẽ placet. s cũ ꝑsona corrigit nõ sa¬
turba. Sero enĩ repͥmit᷑ uiciũ: cũ iã
ppłs ĩsultat uicioso. Ex hec aũt p̃cip¬
ue ueniã ꝯfiteor postulandã. ꝙ post
amplioris litt̾ature uiros ezelonẽ
loquor atq gilonẽ qͥ de beatissimo
hugone illo uigilantius scͥpsisse
legunt᷑ ausus sũm ꝑtͣctatã aggredi
matiam. qͦs uelud alonge a lõge se¬
cutus ꝓ hoĩe simiã purtisse. ⁊ fuxiᷤ¬
se ꝓ amphora urceum ĩueniar. Ce¬

Expanded text:
it. Hic homo incœpit ædificare, & consummare non potuit. Quorum ego neutrum incurrere veritus sum, dū tuæ labori licet impar meum senserim ingenium, malui tamē ridiculus scriptor, quam tibi inobediens inueniri. Speraui vero ex defectu, credidi tua correctione praeveniri; quod adhuc ctiam credo, postulo, precor; pro munere suscepturus, si removeas ab oculis quidquid linguas senseris formidare. Officiosa res est, et prudenti grata scriptori, correctio, ea quidem mihi placet, sed cum persona corrigit, non turba; sero enim reprimitur vitium, cum jam populus insultat vitioso. Ex hoc autem praecipue veniam confiteor postulandam, quod post amplioris litteraturae viros, Ezelonem loquor atque Gilonem, qui de beatissimo Hugone illo vigilanter scripsisse leguntur, ausus sim pertractandam aggredi materiam, quos velut a longe secutus, pro homine simiam pinxisse, et finxisse pro amphora urceum inveniar. Cae
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ uenerabilẽ tumulũ nichilomi¬
nus adhuc rutilant noua signa uͥt¬
utũ. Que nimirũ nos hiis ĩserere
superfluũ dicimꝰ. cũ per alios iã api¬
cibꝰ exarata cernamꝰ. Legentiũ gͥ
tedio ꝯsulentes. hiis ꝯtenti sumus.¬

Expanded text:
cuius venerabilem tumulum nihilomicuius venerabilem tumulum nihilominus adhuc rutilant noua signa virtutum. Quæ nimirum nos his inserere superfluum ducimus, cum per alios iam apicib. exarata cernamus. Legentium igitur tædio consulentes, his contenti sumus
Abbreviated transcription (Latin):
sus et grece noueras et latine et qued
longe prestancius est lauclabilis ui¬
te claritate pollebat. Hic itaq tu̾c
rome ꝯstitutus obdorminit ĩ dño.
Cũq cadauer eiꝰ ĩ eccłiam fuisset e¬
latũ. honestus qͥtsẽ clicus albero no¬
mĩe. ĩ eiꝰdẽ eccłie angulo lassabũ¬
da dedit m̃bra sopori. Cum subito
aclhuc pene uigilanti. uir beatus ap¬
paruit. eiq mox cli̾cus ĩtulit. Pñe
mi q̃n huc ⁊ cur acduenisti: Eo ka¬
rissimi ĩquit olum amici mei dõni
laurentii pontificis exeqͥas ueni.
qͥbꝰ expletis anteꝙͣ te uiderẽ recedere
nolui. Et hiis dcis. species loq̃ntis eu¬
anuit. Uir itaq cñi qr recte uixit fe¬
licit̾ obiit. et qr uitã mirabilẽ clixcit
uire miraculis choruscauit. uita qͥppe
b̾̃i huiꝰ uiri. uelud aurea tabula est.
Cui qͣi margaritas qͣsdã ac gẽmas
ĩfigimus. dum gestis eiꝰ int̾ lucenci¬
a uͥtutũ miracula permiscemꝰ. Apcl̾¬

Expanded text:
sus & Græce nouerat & Latine, & quod sus & Græce nouerat & Latine, & quod longe præstantius est, laudabilis vitæ claritate pollebat. Hic itaque tunc Romæ constitutus obdormiuit in Domino. Cumque cadauer eius in Ecclesiam fuisset elatum, honestus quidam Clericus Albero nomine, in eiusdem Ecclesię angulo lassabunda dedit membra sopori; cum subito adhuc pene vigilanti, vir beatus apparuit, eique mox clericus intulit. Domine mi quando huc, & cur aduenisti? Ad charissimi, inquit, olim amici mei domni Laurentij Pontificis exequias veni, quibus expletis, antequam te viderē recedere nolui. Et his dictis species loquentis euanuit. Vir itaque Domini quia recte vixit, fœliciter obiit: & quia vitam mirabilem duxit, iure miraculis coruscauit, vita quippe beati huius viri velut aurea tabula est, cui quasi margarita quædam ac gemmas infigimus, dum gestis eius inter lucentia virtutum miracula permiscemus. Ap