comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
occultat᷑ qd̾ sponsus est. Hec de
patre abraham adu̾sus impuden¬
tissimã & imꝑitissimã & calumni¬
osam fausti uoce: satis dicta sunt.
Loth aut̃ frat̃ eius iustus & hospi¬
talis in sodomis. & ab om̃i sodomita¬
rũ contaminatione purus atq in¬
teger.ex illo incendio qd erat simi¬
litudo futuri iudicii meruit sal¬
uus euadere: typũ gestans corporis
rꝑi qd in om̃ib scĩs & nunc inter
u inquos atq impios gemit. quoꝵ¬
& factis ñ consentit. & a quoꝵ cõmix¬
tione in scłi fine liberabit᷑. illis d̾a¬
natis supplicio ignis ȩterni: sicut
aliud genus hõium in eiꝰ uxore figu¬
ratũ est. eoꝵ scilicet qui ꝑ gr̃am᷑
d̾i uocati retro respiciunt. non sic̃
paulus qui ea quȩ retro st̃ obliuis¬
citur & in ea que ante st̃ ertendi¬
tur: unde & ipse dñs. nemo inquit
ponens manũ suꝑ aratrũ respici¬
ens retro. aptus est regno cȩloꝵ.
Nec illud exemplũ tacuit quo nos
tãquã sale condiret. ut non fatui

Expanded text:
occultatur, quod sponsus est. haec de patre Abraham aduersum inpudentissimam et inperitissimam et calumniosissimam Fausti uocem satis dicta sunt. Loth autem frater eius iustus et hospitalis in Sodomis et ab omni Sodomitarum contaminatione purus atque integer ex illo incendio, quod erat similitudo futuri iudicii, meruit saluus euadere, typum gestans corporis Christi, quod in omnibus sanctis et nunc inter iniquos atque inpios gemit, quorum factis non consentit et a quorum conmixtione in saeculi fine liberabitur, illis damnatis subplicio ignis aeterni. sicut autem aliud genus hominum in eius uxore figuratum est, eorum scilicet, qui per gratiam dei uocati retro respiciunt, non sicut Paulus, qui ea, quae retro sunt, obliuiscitur et in ea, quae ante sunt. extenditur. unde et ipse dominus, nemo, inquit. inponens manum super aratrum et respiciens retro aptus est regno caelorum. nec illud exemplum tacuit, quo nos tamquam sale condiret, ut non fatui
Abbreviated transcription (Latin):
tis centenũ ꝑferunt: quã qui nullas um¬
quã spinas habuert̃. & uix ad tricenũ ꝑue¬
niunt. Sic & moysen famulũ d̾i fidelissi¬
mũ in tota domo eiꝰ ministrũ legis sc̃ȩ. &
mandati iusti & boni. cui apłs actesta

Expanded text:
tis centenum proferunt, quam qui nullas umtis centenum proferunt, quam qui nullas umquam spinas habuerunt et uix ad tricenum perueniunt. Sic et Moysen famulum dei fidelissimum in tota domo eius, ministrum legis sanctae et mand
Abbreviated transcription (Latin):
sitate discernere: Quãmulti enĩ et
alii hõies dicunt xꝑmfiliũ d̾i uiui.
nec tam̃ petri meritis cõparantur:
ñ solũ illi qui dicturi st̃ in illo die.
dñe dñe. & audituri discedite a me:
sed etiã illi qui segregabunt᷑ ad dex¬
ter̃ã. In quib plurumi nec umquã
salute passione ᷤ imꝓbauert̃. nec gen¬
ces iudaizare coegert̃: & tam̃ pet̾ro
qui hec fecit sedenti in duodec̃i sedi¬
b. & non solũ duodec̃i trib uerũ &
angłos iudicanti impares apparebt̃.
ta etiã multi nulliꝰ appetentes uxorẽ.
nullũ maritũ appetitȩ usq ad mor¬
tẽ ꝑsequentes: tam̃ dauiticũ mericũ cũ
iste illa fecisset apud d̾m habere ñ posst̃.
Tantũ interest qͥd cuiq in se ipso qͣntũq
displiceat ut penitus ex tirpet᷑. & qͥd ꝓ
eo fructiferũ & opulentũ ingenti fera¬
citate consurgat: qr & agricolȩ plus pla¬
cent agri qui spinis etiã magnis eradica¬

Expanded text:
sitate discernere? quam multi enim et sitate discernere? quam multi enim et alii homines dicunt Christum filium dei uiui nec tamen Petri meritis conparantur, non solum illi, qui dicturi sunt in illo die: domine, domine et audituri: discedite a me. sed etiam illi, qui segregabuntur ad dexteram, in quibus plurimi nec umquam salute passionem inprobauerunt nec gentes iudaizare coegerunt, et tamen Petro, qui haec fecit, sedenti in duodecim sedibus et non solum duodecim tribus, uerum et angelos iudicanti inpares adparebunt? ita etiam multi nullius adpetentes uxorem, nullum, maritum adpetitae usque ad mortem persequentes tamen Dauidicum meritum, cum iste illa fecisset, apud deum habere non possunt. tantum interest, quid cuique in se ipso quantumque displiceat, ut penitus exstirpetur, et quid pro eo fructiferum et opulentum ingenti feracitate consurgat, quia et agricolae plus placent agri, qui spinis etiam magnis eradica
Abbreviated transcription (Latin):
nos debere. ut ex abundantia cor¬
dis os loquat᷑. non aut̃ ut popłs
labiis honoret. cor aut̃ eoꝵ longe
sit ab eo: neq iudicare aliter audea¬
mus de hõib quoꝵ int̾iora uidere ñ
possumꝰ quã ds qui hoc potest. & falli
aut corrũpi non potest: Cuius eiuu¬
dentissim̃a sententiã de dauid cĩt
diuinȩ scͥpturȩ contineat tã subli¬
mis auctortas: multũ ridenda uł
potius dolenda est alit̃ sentiens hu¬
mana temeritas. Eis quippe diuinis
libris de anciqͥs uiris credendu est:
qui tã longe futura dixert̃ quȩ p̃¬
sentia nunc uident᷑. Qͥd aliud in
eugłio discimꝰ cũ eade uox petri au¬
ditur confitentis xꝑm filiũ d̾iͥ quȩ
etiã demonioꝵ pari̾a u̾ba. sed longe
impari corde emittentiũ: APinde in
simili uoce fides petri laudat᷑: demo¬
nioꝵ immundicia cohibet᷑. A quo
nisi ab illo qui ñ aure humana sed
diuuina mente radices int̃nas uocũ il¬
larłi nõsset inspicere: & sine ulla fal¬

Expanded text:
nos debere, ut ex abundantia cornos debere, ut ex abundantia cordis os loquatur. non autem ut populus labiis eum honoret, cor autem eorum longe sit ab eo, neque iudicare aliter audeamus de hominibus. quorum interiora uidere non possumus, quam deus, qui hoc potest et falli aut corrumpi non potest, cuius euidentissimam sententiam de Dauid cum diuinae scripturae contineat tam sublimis auctoritas, multum ridenda uel potius dolenda est aliter sentiens humana temeritas ? eis quippe diuinis libris de antiquis uiris credendum est, qui tam longe futura dixerunt. quae praesentia nunc uidentur. Quid aliud in euangelio discimus, cum eadem uox Petri auditur confitentis Christum filium dei, quae etiam daemoniorum paria uerba, sed longe inpari corde emittentium? proinde in simili uoce fides Petri laudatur, daemoniorum inmunditia cohibetur. a quo, nisi ab illo, qui non aure humana. sed diuina mente radices internas uocum illarum nosset inspicere et sine ulla fal
Abbreviated transcription (Latin):
aut uͦ mediocre fidi robur fuit. cum
ettam̃ quȩ fuerat cõminatus. conse¬
quent̃ euenissent. non se dicere ꝓpħe
deceptũ esse mendacio: nec mur¬
murare adu̾sus d̾m. quasi falsam pec¬
catoꝵ indulgentiã eiꝰ ꝓnuntiau̾it.
Intelligebatꝰ enĩ uir alti sp̃c & non
contrãd̾m. sed ad đm leuans aĩam
suã. nisi dñs e̾e̾t confitenti peniten¬
tiq ꝓpitius. qͣntũ pęnarũ ȩternarũ
eiꝰ e̾e̾nt digna peͤcata : ꝓ quib cut̃¬
poralib emendationib uteret᷑. ui¬
debat erga se & manere ueniã. &
ñ negligi medicinã. Cur aut̃ saul
ꝑ sam̾uelẽ correptus cũ diceret etiã
ipse peccaui: non meruit audire
qd̾ dauid qd̾ ei dñs ignouisset: Nũqd¬
ꝑsonarũ acceptio est apud d̾m ᷑ Absit
S in simili uoce quã sensus humanus
audiebat dissimile pectus erat: qd̾
diuinꝰ oculus discernebat. Qͥo talib
docem᷑ exemplis. nisi regnũ cęloꝵ intra
nos esse. & de intimis nr̃is d̾m colete

Expanded text:
aud uero mediocre fidei robur fuit, aut et tamen quae fuerat comminatus consequenter euenissent, non se dicere prophetae deceptum esse mendacio nec murmurare aduersum deum, quasi falsam peccatorum eius indulgentiam pronuntiauerit. intellegebat enim uir alte sanctus et non contra deum, sed ad deum leuasuam, nisi Dominus esset confitenti poenitentique propitius, quantum poenarum aeternarum ejus essent digna peccata: pro quibus cum temporalibus emendationibus ureretur, videbat erga se et manere veniam, et non negligi medicinam. Cur autem Saül per Samuhelem correptus, cum diceret etiam ipse "peccaui," non meruit audire, quod Dauid, quod ei dominus ignouisset? num personarum acceptio est apud deum ? absit. sed in simili uoce, quam sensus humanus audiebat, dissimile pectus erat, quod diuinus oculus discernebat. quid talibus docemur exemplis nisi regnum caelorum intra nos esse et de intimis nostris deum colere
Abbreviated transcription (Latin):
enũ melius d̾s ur̃ ex ȩternitate u̾sa¬
tus esset in tenebris: quã coeternã si¬
bi & cognatã lucẽ mersisset in tenebras.
Quanto melius sibi exort̾a nouã luc̃e
ad fugandas tenebras miratus lauda¬
ret: quã irruentes sibi ueteres tene¬
bras nisi sua luce contenebrata euita¬
re non posset. Infelix si ꝑturbatus:
crudelis si securus hoc fecit. QNelius
enĩ certe a se factã lucẽ uideret
bonã quã a se genitã faceret malam:
quȩ sic ab eo reppulit tenebras inimi¬
cas ut ei fieret inimica. Hoc etũ culpȩ
imputabit᷑ damnandis in globo illis
reliquiis qd̾ errare se a pͥore lucida sua
natura passȩ st̃: & in imicȩ luminiscõ
extitert̃. Qd̃ antequã eis accideret ex

Expanded text:
enim melius deus uester ex aeternitate uersaenim melius deus uester ex aeternitate uersatus esset in tenebris quam coaeternam sibi et cognatam lucem mersisset in tenebras ! quanto melius exortam sibi nouam lucem ad fugandas tenebras miratus laudaret quam inruentes sibi ueteres tenebras nisi sua luce contenebrata euitare non posset! infelix, si perturbatus, crudelis, si securus hoc fecit. melius enim certe a se factam lucem uideret bonam quam a se genitam faceret malam: quae sic ab eo reppulit tenebras inimicas, ut ei fieret inimica. hoc enim culpae inputabitur damnandis in globo illis reliquiis, quod errare se a priore lucida sua natura passae sunt et inimicae lumini sancto extiterunt: quod an
Abbreviated transcription (Latin):
buent̾ẽ. Unde uos apparet manichei su¬
spitionib ur̃is esse deceptos. cũ male in¬
telligendo scͥpturas nr̃as uł malos intelle¬
ctores exꝑiendo falsa de catholicis creditis:
ac sic relicta sana doctrina conu̾si ad sacri¬
legas fabulas nimũq ꝑuersi & alienati
a societate scõꝵ nec ex nouotestamento
corrigi uultis unde talia ꝓferimus qualia
in uetere arguitis. Unde fit ut adu̾sus
uos sicut adu̾sus ꝑaganos utrũq testa¬
mentũ defendere coͣpellamur. S facite
aliquẽ ꝓrsus carnalit ita desipientẽ ut
d̾m colat non qualem colimus qui unus
& uerus est: sed qͣlem uos colere dicitis qui
ur̃is uł calumniis uł suspitionib ficꝰtus
est. Nonne etiã iste meliorẽ colit quã uos
Queso enĩ adu̾tite: & qualescũq ocłos aꝑi¬
te.leq enĩ opus est magno acumine
ingenii: ut hoc qd̾ dic̃a ꝑͦspici possit.
Dm̃s prudentes imprudentesq appel¬
lo: audite adu̾tite iudicate. Quanto

Expanded text:
buentem: unde uos adparet, Manichaei, subuentem: unde uos adparet, Manichaei, suspicionibus uestris esse deceptos, cum male intellegendo scripturas nostras uel malos intellectores experiendo falsa de catholicis creditis ac sic relicta sana doctrina conuersi ad sacrilegas fabulas nimiumque peruersi et alienati a societate sanctorum nec ex nouo testamento corrigi uultis, unde talia proferimus, qualia in uetere arguitis. unde fit, ut aduersus uos sicut aduersus paganos utrumque testamentum defendere conpellamur. Sed facite aliquem prorsus carnaliter ita desipientem, ut deum colat, non qualem colimus, qui unus et uerus est, sed qualem nos colere dicitis, qui uestris uel calumniis uel suspicionibus fictus est, nonne etiam iste meliorem colit quam uos? quaeso enim, aduertite et qualescumque oculos aperite; neque enim opus est magno acumine ingenii, ut hoc, quod dicam, perspici possit. omnes prudentes inprudentesque appello: audite, aduertite, iudicate. quanto
Abbreviated transcription (Latin):
obȩdienti dat᷑ preuaricatore iuste ꝓhi¬
bentẽ: nec sanguinẽ & adipem appe¬
tent̾e. sed carnali popło congrius sacri¬
ficiis impositis ꝑ quasd̾a fig̾uras uerũ
sacrificiũ ꝓmittent̾ẽ: necͦ liuida ꝑ¬
turbatione sed tranquilla bonitate
zelantẽ.ne uni do debens anima ca¬
stitatẽ ꝑ multos falsos corrupta &
ꝓstitutã turpetur: nec ira uelut hu¬
mana turbide seuientẽ.sed alia diuina
uere iusta retribuent̃e quȩ non ꝓꝑter
ulciscendi libidinẽ sed ꝑꝑter iudicandiui¬
gorem certo usu locutionis ira nomina¬
tur: nec ob leuia uł nulla cõmissa hoĩum
milia ꝑimentẽ. sed ȩquissimo examine
ꝑ tẽporales mortaliũ mortes utilitatẽ
timoris sui popłis imponentẽ: nec sine
ullo delicto cecã confusione iustos pecca¬
toresq punient̾e. sed iustis salubrẽ corre¬
ctionẽ ꝓpter ꝑfectionẽ. peccantib aut̃
debit᷑ã seueritat̃e ꝓpter ęquitatẽ distri¬

Expanded text:
oboedienti datur, praeuaricatorem iuste prohioboedienti datur, praeuaricatorem iuste prohibentem; nec sanguinis et adipis adpetentem, sed carnali populo congruis sacrificiis inpositis per quasdam figuras uerum sacrificium promittentem; nec liuida perturbatione, sed tranquilla bonitate zelantem, ne uni deo debens anima castitatem per multos falsos corrupta et prostituta turpetur; nec ira uelut humana turbide saeuientem, sed alia diuina seuere iusta retribuentem, quae non propter ulciscendi libidinem, sed propter iudicandi uigorem certo usu locutionis ira nominatur; nec ob leuia uel nulla commissa hominum milia perimentem, sed aequissimo examine per temporales mortalium mortes utilitatem timoris sui populis inponentem; nec sine ullo delectu caeca confusione iustos peccatoresque punientem, sed iustis salubrem correptionem propter perfectionem, peccantibus autem debitam seueritatem propter aequitatem distri
Abbreviated transcription (Latin):
entes. Cũ g ex uoluntate sꝑc d̾i ꝑatiun¬
tur benefacientes: non parcit᷑ iustis.
Cum aut̃ male facientes: non parcitur
peccatorib. Sed̾m illius tam̃ uoluntatẽ
fit utrũiq qui ait. non parc̃ã nec u¬
sto nec peccatori illũ flagellando ut
filium: illũ puniendo ut impiũ. Ecce
ostendi qͣntũ potui nos non colere de¬
uersatũ ex eterno in tenebris d̾m: sed
eũ qui lux est & tenebrȩ in eo non sunf
ullȩ: atq in se ipso habitat luc̃e in acces¬
sibilem: cuius lucis eternȩ candor est
coȩt̃na sapientia. Nec lucis inopinatȩ
admitatorem. sed lucis factȩ creatorem
ut subsisteret. & approbatorem ut ma¬
neret: nec ignarũ futuri. sed mandato¬
re precepti & d̾anatorem delicti. ut ad¬
u̾sus inobedientĩa iuste ꝓlata uindicta
p̃sentes coherceret futurosq t̃reret:
nec imꝓuidu nesciendo quęrentẽ sed
int̾rogando iudicantẽ: nec inuid̾u ac
timentẽ. sed ab ȩterna uita quȩ iuste

Expanded text:
entes. cum ergo ex uoluntate spiritus dei patiunentes. cum ergo ex uoluntate spiritus dei patiuntur bene facientes, non parcitur iustis, cum autem male facientes, non parcitur peccatoribus; secundum illius tamen uoluntatem fit utrumque, qui ait: non parcam nec iusto nec peccatori, illum flagellando ut filium, llum puniendo ut inpium. Ecce ostendi, quantum potui, nos non colere deuersatum ex aeterno in tenebris deum, sed eum, qui lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae, atque in se ipso habitat lucem inaccessibilem, cuius lucis aeternae candor est coaeterna sapientia; nec lucis inopinatae admiratorem, sed lucis factae creatorem, ut subsisteret, adprobatorem, ut maneret; nec ignarum futuri, sed mandatorem praecepti et damnatorem delicti. ut aduersus inoboedientiam iuste prolata uindicta praesentes coherceret futurosque terreret; nec inprouidum nesciendo quaerentem, sed interrogando iudicantem, nec inuidum ac timentem, sed ab aeterna uita, quae iuste
Abbreviated transcription (Latin):
cam nec iusto nec peccatori: cũ ipse
dñs martyrũ cui filio ꝓprio non pe¬
ꝑcit pater aꝑtissime p̾ilato dicat᷑.
Non haberes in me potestate: nisi
data tibi esset desuꝑ. Has pressuras
uli ꝑsecutionesq iustoꝵ dicit idem̃
paulus eremplũ esse iusti iudicii
di. Que sententia latius ab apło
petro manifestat᷑ sic̃ supra cõme¬
mor aui:ubi ait tẽpus esse ut iudi¬
cium incipiat a domo dñi. Et si ini¬
tiũ inquit a nobis: qualis finiserit
eis qui non credunt d̾i euangłio :
Et si iustus uix saluus erit pecca¬
tor & impius parebunt: Hinc enĩ
intelligitur quomͦ non parcat᷑ im¬
piis tãquã sarmentis precisis ad cõ¬
bustionẽ: qͣndo iustis non parcit᷑
ꝓpter ꝑficiendã purgationẽ. Nlam
& ipse petrus testat᷑ hȩc illius uolun¬
tate fieri: qui in libris ueterib ait.
Non parcã nec iusto nec peccatori. Di¬
cit enĩ & ipse. Melius est benefacien¬
tes si uelit sꝑc di pati: quã male faci¬

Expanded text:
cam nec iusto nec peccatori, cum ipse cam nec iusto nec peccatori, cum ipse dominus martyrum, quia filio proprio non pepercit, apertissime Pilato dicat: non haberes in me potestatem, nisi data tibi esset desuper. has pressuras persecutionesque iustorum dicit idem Paulus exemplum esse iusti iudicii dei. quae sententia latius ab apostolo Petro manifestatur, sicut supra commemoraui, ubi ait tempus esse, ut iudicium incipiat a domo domini. et si initium, inquit, a nobis, qualis finis erit eis, qui non credunt dei euangelio? et si iustus uix saluus erit, peccator et inpius ubi parebunt? hinc enim intellegitur, quomodo non parcatur inpiis tamquam sarmentis praecisis ad conbustionem, quando iustis non parcitur propter perficiendam purgationem. nam et ipse Petrus testatur haec illius uoluntate fieri, qui in libris ueteribus ait: non parcam nec iusto nec peccatori. dicit enim et ipse: melius est bene facientes, si uelit spiritus dei, pati quam male faci
Abbreviated transcription (Latin):
dñm rogaui ut auferret eũ a me:
& dixit᷑ m. Sufficit tibi gr̃a mea
nam uirtus in infirmitate ꝑficit᷑
Ecce nec iusto parcebat ut eius uir¬
tutẽ in infirmitate ꝑficeret: qui
ei dedderat colaphitantẽ angłm sa¬
thanȩ. Nisi dicitis qd̾ eũ diabolus
dederit. Diabolus ꝗ agebat ne
magnitudine reuelationũ paulus
extolleret᷑ ⁊ & ut uirtus eiꝰ ꝑficere¬
tur: Qͥs hoc dixerit: Ab illo gͥ
traditus erat iustus colaphix andus
angło sachanȩ: qui ꝑ eũ tradebat
iniustos ipsi sathanȩ. De quib idem
dicit. Quos tradidi sathanȩ: ut dis¬
cant non blasphemare. Iamne intel¬
ligitis quomͦ ille desuꝑ non parcat
iu̾sto nec peccatori: An qr il lie gla¬
dius nominatus est amplius ex hor¬
rescitis: Aliud est enĩ colaphizari: ali¬
ud occidi. Quasi uͦ non diuersis mor¬
tiũ generib ꝓstrata sint martyrũ
milia. aut hoc reuera ꝑsecutores
in potestate haberent. nisi eis desuꝑ
data esset ab illo qui dixit non par̾¬

Expanded text:
rogaui, ut auferret eum a me, et dixit mihi: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur. ecce nec iusto parcebat, ut eius uirtutem in infirmitate perficeret, qui ei dederat colaphizantem angelum satanae, nisi dicitis, quod eum diabolus dederit. diabolus ergo agebat, ne magnitudine reuelationum Paulus extolleretur, et ut uirtus eius perficeretur. quis hoc dixerit? ab illo igitur traditus erat iustus colaphizandus angelo satanae, qui per eum tradebat et iniustos ipsi satanae; de quibus idem dicit: quos tradidi satanae, ut discant non blasphemare. iamne intellegitis, quomodo ille desuper non parcat nec iusto nec peccatori? an quia illic gladius nominatus est, amplius exhorrescitis ? aliud est enim colaphizari, aliud occidi. quasi uero non diuersis mortium generibus prostrata sint martyrum milia aut hoc reuera persecutores in potestate haberent, nisi eis desuper data esset ab illo, qui dixit: non par
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ uulgo infelicitas dicit᷑ ꝓ illa feli¬
citate subeunda fuerat & ferenda.
Itaq in plenitudine tẽporis filius d̃i
factus ex muliere. factus sub lege.
ut eos qui sub lege erant redimeret
factus ex semine̾ dauid scd̾m carñe
mittit discipłos uelut oues in medu
luporũ: & monet ne timeant eosqui
corpus occidunt. anim̃a aut̃ non
posst̃ occidere. ꝓmittit etiã ipsius
corporis renouand̾a integritate: usq
ad capilli renouationẽ. Petrigla¬
diũ reuocat in uaginãꝰ aure ini¬
mici p̃cisam reparat ad pristinam
formã: dicit se legionib angeloꝵ im¬
ꝑare potuisse ad delendos itumicosn
calix bibendus esset quẽ paternauo¬
luntas dedisset. Bibit p̃cedens: ꝓpĩ¬
nat sequentib. Uirtutẽ patientię
suȩ reuelat p̃cepto: suo confirmat
exemplo. ꝓpter qd d̾s illã suscitauit
a mortuis. & don auit ei nomen qd̃
est suꝑ om̃e nomen. ut in nomine

Expanded text:
quae uulgo infelicitas dicitur pro illa feliquae uulgo infelicitas dicitur pro illa felicitate subeunda fuerat et ferenda. itaque in plenitudine temporum filius dei factus ex muliere, factus sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret, factus ex semine Dauid secundum carnem mittit discipulos uelut oues in medio luporum et monet, ne timeant eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere, promittit etiam ipsius corporis renouandam integritatem usque ad capilli reparationem, Petri gladium reuocat in uaginam, aurem inimici praecisam . reparat ad pristinam formam, dicit se legionibus angelorum imperare potuisse ad delendos inimicos, nisi calix bibendus esset, quem paterna uoluntas dedisset, bibit praecedens, propinat sequentibus, uirtutem patientiae suo reuelat praecepto, suo confirmat exemplo. propter quod deus illum suscitauit a mortuis et donauit ei nomen, quod est super omne nomen
Abbreviated transcription (Latin):
uenit plenitudo tẽporis ut nouũ testa¬
mentũ reuelaret᷑. qd̾ figuris uet̾is uela¬
batur: euidenti testificatione iam de¬
inon strand̾u erat esse aliam uit̾a ꝓ qua
debet hȩc uita contemni: & aliudꝰ reg¬
nũ ꝓ quo oportet om̃ium terrenoꝵ re¬
gnoꝵ adu̾sitatem patientissime susti¬
neri. Pinde ꝑ quoꝵ confessiones. passio¬
nes. & morteͬs. hoc d̾o placuit attestari.
martyres app ellant᷑. qui latine testes
int̃pretantur. Quoꝵ numerus tantus
effloruit. ut si eos xꝑc qui de cęlo saulã
uocauit. & ex lupo factũ ouem in me¬
dio lupoꝵ misit congregatos uellet
armare. atq aduiuare pugnanter
sicut hebreos patres adiuuit⁊ quę
gentes resisterent. quȩ regna ñ ceoe¬
rent: S ut preclarissimũ testimo¬
niũ uitati ꝑhiberetur quaiam do¬
cendu erat᷑ non ꝓpter tẽpołalem in
hac uita. sed ꝓpter ecernã post hanc
uitã felicitatem d̾o esse seruiendutea

Expanded text:
uenit plenitudo temporis, ut nouum testauenit plenitudo temporis, ut nouum testamentum reuelaretur, quod figuris ueteris uelabatur, euidenti testificatione iam demonstrandum erat esse aliam uitam, pro qua debet haec uita contemni, et aliud regnum, pro quo oportet omnium terrenorum regnorum aduersitatem patientissime sustineri. proinde per quorum confessiones, passiones et mortes hoc deo placuit adtestari, martyres appellantur, qui latine testes interpretantur: quorum numerus tantus effloruit, ut, si eos Christus, qui de caelo Saulum uocauit et ex lupo factum ouem in medio luporum misit. congregatos uellet armare atque adiuuare pugnantes, sicut Hebraeos patres adiuuit. quae gentes resisterent? quae regna non cederent? sed ut praeclarissimum testimonium ueritati perhiberetur, qua iam docendum erat non propter temporalem in hac uita, sed propter aeternam post hanc uitam felicitatem deo esse seruiendum, ea
Abbreviated transcription (Latin):
tissime deu̾satur. qui d̾o iubente belligerat.
quẽ male aliqͥd iubere ñ posse nemo qui ei
seruit ignorat: Si aut̃ ꝓpterea putant
non potuisse dñm bellũ gerend̾u iubere.
serit in maxillã tuã dextͥam prebe illi &
sinistrã: intelligant hanc preꝑ arationẽ
non esse in corpore.sed in corde. Ibi est enĩ
scĩn cubile uirtutis: quȩ in illis quoq anti¬
quis iustis nr̃is patrib habitauit. S eam
rerũ dispensationẽ ac distributionẽ tem¬
poꝵ ordo poscebat: ut pͥus appareret etiã
ipsa bona terrena in quib & humana re¬
gna & ex hostib uictorie deputant᷑. ꝓꝓter
quȩ maxime ciuitas impioꝵ diffusa ꝑ
mundu supplicare ydolis & demonib so¬
let. non nisi ad unius ueri d̾i ꝑotestatẽ atq
arbitriũ ꝑtinere. Unde & uetus testamen¬
tũ secretũ regni cȩloꝵ tẽpore oportuno
aꝑiendu ꝓmissionib terrenis oꝑuit: &
quod̾am᷑ umbrosius oꝑacauit. Ubi aut̃

Expanded text:
tissime deuersatur, qui deo iubente belligerat, tissime deuersatur, qui deo iubente belligerat, quem male aliquid iubere non posse nemo, qui ei seruit, ignorat. Si autem propterea putant non potuisse deum bellum gerendum iubere, serit in maxillam tuam dexteram, praebe illi et sinistram, intellegant hanc praeparationem non esse in corpore, sed in corde; ibi est enim sanctum cubile uirtutis, quae in illis quoque antiquis iustis nostris patribus habitauit . sed eam rerum dispensationem ac distributionem temporum ordo poscebat, ut prius adpareret etiam ipsa bona terrena, quibus et humana regna et ex hostibus uictoriae deputantur, propter quae maxime ciuitas inpiorum diffusa per mundum supplicare idolis et daemonibus solet, non nisi ad unius dei ueri potestatem atque arbitrium pertinere. unde et uetus testamentum secretum regni caelorum tempore oportuno aperiendum promissionibus terrenis operuit et quodam modo umbrosius opacauit. ubi autem
Abbreviated transcription (Latin):
suscipi dubitare fas non est. uł ad terrend̾a.
uł ad obterenda. uł ad subiugand̾a morta¬
liũ suꝑbiam: qͣndo ne illud quid̃e ð humana
cupiditate gerit᷑. non solũ incorruptibi¬
li d̾o. sed nec scĩs eiꝰ obesse aliqͥd pocest:
quib potius ad exercenda patientiã. &
ad humiliand̾a anutiã ferend̾aq pater¬
nã disciplinã etiã ꝓdesse inuenit᷑. Neq
enĩ habet in eos qͥsquã ullã potestatẽ.
nisi cui data fuerit desuꝑ. Non est enim
potestas nisi a d̾o: siue uibente. siue sinen¬
te. Cum gͦ uir iustus si forte sub rege
hoĩe etiã sacrilego militet. recte possit
illo iubente bellare. ciuit᷑e pacis ordinẽ
seruans. cũ id qd̾ iubet᷑ uł non esse con¬
tra d̾i preceptũ certũ est. uł utrũ sit
certũ non est. ita ut fortasse reũ regẽ
faciat iniqͥtas imꝑandi. in nocent̾e aͦut̃
milit̾e ostendat ordo seruiendiͥ qͣncoma¬
gis in administratione belloꝵ innocen¬

Expanded text:
suscipi dubitare fas non est uel ad terrendam suscipi dubitare fas non est uel ad terrendam uel ad obterendam uel ad subiugandam mortalium superbiam, quando ne illud quidem, quod humana cupiditate geritur, non solum incorruptibili deo, sed nec sanctis eius obesse aliquid potest: quibus potius ad exercendam patientiam et ad humiliandam animam ferendamque paternam disciplinam etiam prodesse inuenitur. neque enim habet in eos quisquam ullam potestatem, nisi cui data fuerit desuper. non est enim potestas nisi a deo siue iubente siue sinente. cum ergo uir iustus, si forte sub rege homine etiam sacrilego militet, recte possit illo iubente bellare ciuicae pacis ordinem seruans — cui quod iubetur, uel non esse contra dei praeceptum certum est uel utrum sit, certum non est, ita ut fortasse reum regem faciat iniquitas imperandi, innocentem autem militem ostendat ordo seruiendi — quanto magis in administratione bellorum innocen
Abbreviated transcription (Latin):
reddi cesari: qd̃ ioħes dicit debere suf¬
ficere militi. Reddite inquit cesari
quȩ cesaris st̃: & d̾o quȩ d̾i st̃. Et ad
hoc enĩ tributa prestant᷑: ut ꝓpter
bella necessario militi stipͣsdiũ prebeat᷑. Etse¬
rito & illius centurionis dicentis. & ego ho¬
mo sũ sub potestate constitutus habens sub
ine milites. & dico huic uade & uadit. & alio
ueni & uenit. & seruo meo fac hoc & facit.
fid̾e laudauit: non illius militiȩ desertio¬
ne imꝑauit. Et de iustis quid̃e iniustisq
bellis nunc disputare longũ est: & non ne¬
cessariũ. Int̾est enĩ quib cͦausis quibq au¬
toribus. hoĩes gerenda bella suscipiant.
Ordo tam̃ ille naturalis mortaliũ paci ac¬
cõmodatus hoc poscit. ut suscipiendibel¬
li auctoritas atq consiliũ penes pͥncipem
sit: ex equendi aut̃ iussa bellica ministeriũ
milites debeant paci salutiq cõmuni. Bellũ
aut̃ qd gerend̾u d̾o auctore suscipit᷑. recte

Expanded text:
reddi Caesari, quod Iohannes dicit debere sufreddi Caesari, quod Iohannes dicit debere sufficere militi. reddite inquit, Caesari, quae Caesaris sunt, et deo, quae dei sunt. et ad hoc enim tributa praestantur, ut propter bella necessario militi stipendium praebeatur. merito et illius centurionis dicentis: et ego homo sum sub potestate constitutus habens sub me milites; et dico huic: uade, et uadit, et alio: ueni, et uenit, et seruo meo: fac hoc, et facit, fidem laudauit, non illius militiae desertionem imperauit. et de iustis quidem iniustisque bellis nunc disputare longum est et non necessarium. Interest enim, quibus causis quibusque auctoribus homines gerenda bella suscipiant; ordo tamen ille naturalis mortalium paci adcommodatus hoc poscit, ut suscipiendi belli auctoritas atque consilium penes principem sit, exequendi autem iussa bellica ministerium milites debeant paci salutique co mmuni. bellum autem, quod gerendum deo auctore suscipitur, recte
Abbreviated transcription (Latin):
et si qua similia. hȩc st̃ quȩ in bellis iu¬
re culpant᷑ quȩ plerũq ut etiã iure
puniant᷑ adu̾sus uolentiã resistenti¬
um. siue do. siue aliquo legitimo imꝑio
iubente. gerenda ipsa bella suscipiun¬
tur a bonis: cũ in eo rerũ humanarũ
ordine inueniunt᷑. ubi eos uł iubere
tale aliqͥd. uł in talib obȩdire iuste or¬
do ipse constringit. Alioqͥn ioħes cũ
ad eũ baptizandi milites uenirent
dicentes. & nos qͥd faciemus responde¬
ret eis arma abicite: militiã istam
deserite: neminẽ ꝑcutite. uulnerate.
ꝓsternite. S qr sciebat eos cũ hȩc mi¬
litando facerent ñ esse homicidas.
sed ministros legis: & non ultores in¬
iuriarũ suarũ. sed salutis publicȩ de¬
fensores: respondit eis. Neminẽ con¬
cusseritis: nulli calumniã feceritis.
Sufficiat uobis stipendiũ ur̃m. S qr
manichei aꝑte ioħ em blasphemare
audiant hoc stipendiũ iubentem

Expanded text:
et si qua similia, haec sunt, quae in bellis iuet si qua similia, haec sunt, quae in bellis iure culpantur, quae plerumque ut etiam iure puniantur, aduersus uiolentiam resistentium siue deo siue aliquo legitimo imperio iubente gerenda ipsa bella suscipiuntur a bonis. cum in eo rerum humanarum ordine inueniuntur, ubi eos uel iubere tale aliquid uel in talibus oboedire iuste ordo ipse constringit. alioquin Iohannes, cum ad eum baptizandi milites uenirent dicentes: et nos quid faciemus? responderet eis: arma abicite, militiam istam deserite, neminem percutite, uulnerate, prosternite; sed quia sciebat eos, cum haec militando facerent, non esse homicidas, sed ministros legis, et non ultores iniuriarum suarum, sed salutis publicae defensores, respondit eis: neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis, sufficiat uobis stipendium uestrum. sed quia Manichaei Iohannem aperte blasphemare audiant hoc stipendium iubentem
Abbreviated transcription (Latin):
so p̃conio postea gentib annuncia¬
bat. qd̾ ei pͥmo cũ dñs uellet fieridis¬
plicebat. Quã obrem si iam tande in¬
telligit humana duricia. atq in
reb rectis uoluntas praua atq ꝑuer¬
sa. plurimũ int̾esse utrũ aliqͥd huma¬
na cupiditate uł temeritate admit.¬
tat᷑. an d̾i pareat᷑ imꝑio. qui nouit
qͥd. qͣndo. quib. ꝑmittͣat. aut iubeat
qͥd cuiq facere pͥatiq conueniat:
nec bella ꝑ moysen gesta miretur
aut horreat. qr & in illis diuina se¬
cutus imꝑia. non seuiens sed obȩol¬
ens fuit: nec d̾s cũ iubebat ista seuie¬
bat. sed digna dignis retribuebat. dig¬
nosq terrebat. Qͥd enĩ culpat᷑ in bel¬
lo: An qr moriunt᷑ qͣndoq moriturr.
ut doment᷑ in pace uicturi: Hoc
rep̃hendere timidoꝵ est: non religio¬
soꝵ. Nocendi cupiditas. ulciscendi cupi¬
ditas. imꝑacatus atq implacabilis ani¬
mus. feritas rebellandi. libido dñandi.

Expanded text:
so praeconio postea gentibus adnuntiaso praeconio postea gentibus adnuntiabat, quod ei primo, cum dominus uellet fieri, displicebat. Quamobrem si iam tandem intellegit humana duritia atque in rebus rectis uoluntas praua atque peruersa plurimum interesse, utrum aliquid humana cupiditate uel temeritate admittatur. an dei pareatur imperio, qui nouit, quid, quando. quibus permittat aut iubeat, quid cuique facere patique conueniat, nec bella per Moysen gesta miretur aut horreat. quia et in illis diuina secutus imperia non saeuiens, sed oboediens fuit, nec deus, cum iubebat ista, saeuiebat, sed digna dignis retribuebat dignosque terrebat. quid enim culpatur in bello? an quia moriuntur quandoque morituri, ut domentur in pace uicturi? hoc reprehendere timidorum est. non religiosorum. nocendi cupiditas, ulciscendi crudelitas, inpacatus atque inplacabilis animus, feritas rebellandi, libido dominandi
Abbreviated transcription (Latin):
tib quęrens usq ad calumniosum
mendaciũ ꝑueniret: hoc tam̃ rep̃¬
hendere ñ auderet. nisi forte none
ueniret in ment̾e factũ ita nobile
ut & non lectũ nec quȩsitũ animo
occurreret: ut deniq tot linguis
cantatũ. tot locis pictũ. & aures et
oculos dissimulantis feriret. Quappt̃
si in occidendo filio spontaneus mo¬
tus execrabilis. d̾o aut̃ uibente obse¬
cundans famulatus. non solũ incul¬
pabilis. uerũ etiã laudabilis inuenit᷑.
quid moy sen fauste rep̃hendis qd ex¬
poliarit egyptios: Si te irritat ue¬
lut humana facientis imꝓbitas: diui¬
na terreat iubentis auctoritas. Anta¬
lia fieri uolentẽ. etiã ipsũ d̾m uituꝑa¬
re paratus es: Redi gͦ retro satha¬
nas. Neq enĩ sapis quȩ d̾i st̃. sed quȩ
st̃ hõĩum. Atq utinã hoc sicut pe¬
trus audire dignus fuisses. atq qd̃
in d̾o sensu infirmo rep̃hendis po¬
stea p̃ dicasses: quẽ ad mod̾u ille głio¬

Expanded text:
tibus quaerens, usque ad calumniosum tibus quaerens, usque ad calumniosum mendacium perveniret, hoc tamen reprehendere non auderet: nisi forte non ei veniret in mentem factum ita nobile, ut non lectum, nec quaesitum animo occurreret, ut denique tot linguis cantatum, tot locis pictum, et aures et oculos dissimulantis feriret. Quapropter, si in occidendo filio spontaneus motus exsecrabilis, Deo autem jubente obsecundans famulatus, non solum inculpabilis, verum etiam laudabilis invenitur; quid Moysen, Fauste, reprehendis, quod exspoliarit Aegyptios? Si te irritat velut humana facientis imna terreat iubentis auctoritas. an talia fieri uolentem etiam ipsum deum uituperare paratus es? redi ergo retro, satanas; neque enim sapis, quae dei sunt, sed quae sunt hominum. atque utinam hoc sicut Petrus audire dignus fuisses atque id, quod in deo sensu infirmo reprehendis, postea praedicasses, quemadmodum ille glorio
Abbreviated transcription (Latin):
satione ꝑmissi st̃. illius iudicio iusto bonoq
ꝑmissi st̃. qui nouit & pęnis uł coercere im¬
ꝓbos. uł erudire subiectos: & p̃cepta ualidi¬
ora dare saniorib & quosd̾a medicinales
gradus infirmiorib ordinare. Moyses uͦ
nec cupiditatis arguendus est in illis reb
desideratis : nec contumaciȩ in diuinis impi¬
is qͥbuscũq contẽptis. Qued̾a enĩ facta. łex
illa eterna quȩ ordinẽ naturalem conser¬
uari iubet ꝑturbari uetat: ita medio qͦ¬
d̾a locõ posu̾it hõib ut in eis usurpandis
merito rep̃hendat᷑ audacia. in exequen¬
dis aut̃ obȩdientia iure laudet᷑: tantũ in¬
terest in ordine naturali. qͥd. a quo agat᷑.
& sub quo qͥsq agat. Abrahã si filiũ spon¬
te immolaret. qͥd. nisi horribilis & insanus:
apparuit: Qd̃ usq adeo ipsa u̾itas cla¬
mat. ut eiꝰ uoce deterritus faustus. cũ in
ipsũ abraham qͥd diceret unguib & den¬

Expanded text:
satione permissi sunt, illius iudicio iusto bonoque satione permissi sunt, illius iudicio iusto bonoque permissi sunt, qui nouit et poenis uel cohercere inprobos uel erudire subiectos et praecepta ualidiora dare sanioribus et quosdam medicinales gradus intirmioribus ordinare. Moyses uero nec cupiditatis arguendus est in illis rebus desideratis nec contumaciae in diuinis imperiis quibuscumque contemptis. Quaedam enim facta lex illa aeterna, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, ita medio quodam loco posuit hominibus, ut in eis usurpandis merito reprehendatur audacia, in exequendis autem oboedientia iure laudetur. tantum interest in ordine naturali, quid a quo agatur, et sub quo quisque agat. Abraham si filium sponte immolaret, quid, nisi horribilis et insanus, adparuit? quod usque adeo ipsa umat, ut ejus voce deterritus Faustus, cum in ipsum Abraham quid diceret, unguibus et den
Abbreviated transcription (Latin):
ue damnũ hõium desiderio demonũ
concessisse. Qͥs aut̃ dementissimus
dixerit qd eos ab hõib ñ potuisset exclu¬
dere: etiã si eoꝵ nox iȩ uoluntati nec por¬
coꝵ exitiũ prestare uoluisset: Porro si
spũum damnatoꝵ & igni ȩterno ĩa destina¬
toꝵ quãuis seua & iniqua cupiditas a crea¬
tore atq ordinatore om̃iũ naturarũ. oceul¬
to quide sed utiq iusto moderamine in id
quo se inclinauerat relaxata est. qͥd ab¬
surdu est si egytii ab hebreis hoĩes inique
dñantes. ab hõib liberis quoꝵ etiã merce¬
dis ꝓ eoꝵ tam duris & iniustis laborib fu¬
erant debitores: reb t̃renis quib etiã ri¬
tu sacrilego ͥ iniuriã creatoris utebantur
pͥuari meruert̃: Qd̾ tam̃ si moyses sua
sponce iussisset. aut hoc hebrei sua sponte
fecissent: ꝓfecto peccassent. Quãquã illi ñ
quid̾e hoc faciendo qd iusserat uł ꝑmise¬
rat d̾s: sed tam̃ talia fortasse cupiendo
peccart̃. Qd aut̃ hoc facere diuina dispen¬

Expanded text:
e damnum hominum desiderio daemonum concessisse. quis autem dementissimus dixerit. quod eos ab hominibus non potuisset excludere, etiamsi eorum noxiae uoluntati nec porcorum exitium praestare uoluisset? porro si spirituum damnatorum et igni aeterno iam destinatorum quamuis saeua et iniqua cupiditas a creatore atque ordinatore omnium naturarum occulto quidem, sed ubique iusto moderamine in id, quo se inclinauerat, relaxata est, quid absurdum est. si Aegyptii ab Hebraeis, homines inique dominantes ab hominibus liberis, quorum etiam mercedis pro eorum tam duris et iniustis laboribus fuerant debitores, rebus terrenis. quibus etiam ritu sacrilego in iniuriam creatoris utebantur, priuari meruerunt? quod tamen si Moyses sua sponte iussisset, aut hoc Hebraei sua sponte fecissent, profecto peccassent; quamquam illi non quidem hoc faciendo, quod uel iusserat uel permiserat deus, sed tamen talia fortasse cupiendo peccauerunt. quod autem hoc facere diuina dispen
Abbreviated transcription (Latin):
lierũ: & inde ad ꝓfund̾u ydolacriȩ
lapsus atq demersus eaðe u̾itate ꝑ¬
sonã nulluis acceptante ꝓderetur.
Nunc gͦ iam ꝑtractis ꝑsonis om̃ibus
ꝑ quas faustus putauit scͥpturas ue¬
teris testamenti esse culpandas. red¬
ditoq suo cuiq sermone congruo
qͦuł defensi st̃ hoĩes d̾i adu̾sus heretiooꝵ
carnaliumq calumnias. uł rep̃hen¬
sis hõib. cũ scriptura laudabilis uene¬
rabilisq monstrata est: uideamꝰ dein¬
ceps ex ordine qͦ eos hoĩes faustus ac¬
cusando cõmemorauit. qͥd etiã signi¬
ficent ipsa facta hõium. qͥd ꝓpħiȩ

Expanded text:
lierum et inde ad profundum idolatriae lierum et inde ad profundum idolatriae lapsus atque demersus eadem ueritate personam nullius acceptante proderetur. Nunc ergo iam pertractatis personis omnibus, per quas Faustus putauit scripturas ueteris testamenti esse culpandas, redditoque suo cuique sermone congruo, quo uel defensi sunt homines dei aduersus haereticorum carnaliumque calunmias uel reprehensis hominibus tamen scriptura laudabilis uenerabilisque monstrata est, uideamus deinceps ex ordine, quo eos homines Faustus accusando commemorauit, quid etiam significent ipsa facta hominum, quid p
Abbreviated transcription (Latin):
re oꝑam meretrices: ne grauidȩ fi¬
ant. ꝓinde istis fornicaria magis ꝑ¬
manens placebat. ut d̾m ipsoꝵ non
ligaret: quã unius uiri facta uxor
ut pareret. De salomone aut̃ quid
Idicamus : nisi qr grauius ipsius fide¬
Ilis & scẽ scͥpturȩ testimonio tedar¬
guit᷑. quã petulantib & nugacib
Fausti conuiciis: Illa em̃ de illo &
qͥd boni pͥus habuissẽt. & qͥd malifa¬
ciendo bonũ in quo pͥmũ fuerat re¬
liquisset ueracit̃ fidelit̃q locuta ẽ:
iste aut̃ ocłis clausis uł potius extin¬
ctis. non quo lumine manifestante du¬
cebat᷑ ibat. sed quo maliuolentia p̃ci¬
pitante ferebat᷑ irruebat. Hoc ipso
enĩ magis insinuauert̃ scĩ libri religi¬
osis lectorib & dilectorib suis quã ca¬
ste habuerint scĩ uiri plures uxores
qd̾ salomon qui eas ñ illomodo sed
magis ad libidinẽ quã ad ꝓpaginẽ
habͤuit imꝓbatus est. & rep̃hensus
his u̾bis ut appellaret᷑ amator mu¬

Expanded text:
re operam meretrices, ne grauidae fire operam meretrices, ne grauidae fiant. proinde istis fornicaria magis permanens placebat, ut deum ipsorum non ligaret, quam unius uiri facta uxor ut pareret. De Salomone autem quid dicam, nisi quia grauius ipsius fidelis et sanctae scripturae testimonio redarguitur quam petulantibus et nugacibus Fausti conuiciis? illa enim de illo et quid boni prius habuisset et quid mali faciendo bonum, in quo primum fuerat, reliquisset, ueraciter fideliterque locuta est; iste autem oculis clausis uel potius extinctis non quo lumine manifestante ducebatur, ibat, sed quo maliuolentia praecipitante ferebatur, inruebat. hoc ipso enim magis insinuauerunt sancti libri religiosis lectoribus et electoribus suis, quam caste habuerint sancti uiri plures uxores, quod Salomon, qui eas non illo modo, sed magis ad libidinem quam ad propaginem habuit. inprobatus est et reprehensus his uerbis, ut appellaretur amator mu
Abbreviated transcription (Latin):
bent: Restat in maledicis & sacri¬
legis rep̃hensionib fausti qͥb nc̃ res¬
pondeo. qd̾ locutus dñs ad osee ꝓpħam
dixit: accipe tibi uxorom fornicariã.
& fac filios de fornicaria. In quascͥptura
sic excecatũ est ĩmundum cor eoꝵ. ut
nec aꝑtissima u̾ba euangłica intel¬
ligant dñi dicentis ad iudeos. mere¬
trices & publicani p̃cedent uos in
regno celaꝵ. Qͥd enĩ adu̾sum cle¬
mentiȩ u̾itatis. qͥd inimicũ fidi xp̃i¬
anȩ: si meretͥx relicta fornicatione.
in castũ coniugiũ cõmutetur: Et
qͥd tam incongruũ & alienũ a fide
Iꝓpħȩ⁊ quã si non crederet om̃ia pec¬
cata impudicȩ dimissa esse in meli¬
us cõmutatȩ : Itaq cũ meretric̃e
ꝓpħa fecit uxorem. & ad uit̾a corri¬
gend̾a mulieri consultũ est: & figu¬
re sacramentũ de quo mox loquemͣ
expressũ. S quis non uideat in hoc
facto. qͥd potus manicheoꝵ osten.¬
dat errorem: Scilicet qr solent da¬

Expanded text:
bent. Restat in maledicis et sacribent. Restat in maledicis et sacrilegis reprehensionibus Fausti. quibus nunc respondeo, quod locutus dominus ad Osee prophetam dixit: accipe tibi uxorem fornicariam et fac filios de fornicaria. in qua scriptura sic excaecatum est inmundum cor eorum, ut nec apertissima uerba euangelica intellegant domini dicentis ad Iudaeos: meretrices et publicani praecedent uos in regno caelorum. quid enim aduersum clementiae ueritatis, quid inimicum fidei christianae, si meretrix relicta fornicatione in castum coniugium commutetur? et quid tam incongruum et alienum a fide prophetae, quam si non crederet omnia peccata inpudicae dimissa esse in melius commutatae ? itaque cum meretricem propheta fecit uxorem, et ad uitam corrigendam mulieri consultum est et figurae sacramentum, de quo mox loquemur, expressum. sed quis non uideat, in hoc facto quid potius Manichaeorum offendat errorem ? scilicet. quia solent da
Abbreviated transcription (Latin):
p̃buit ferienti alt̾am partẽ. aut ut Itricũ.¬
iterũ feriret admonuit. Tenebat cer̃¬
te int̾ius dilectionis affectũ: & ext̾ius
requirebat correptionis exemplũ. Si¬
ue hoc uerũ sit. siue confictũ. cur no¬
lunt credere tali animo famulũ d̾i mo¬
ysen. ydoli fabricatores & adoratores
gladio ꝑsttauisse: cũ & in eius u̾bis sa¬
tis appareat. ita huius modi peccato
eũ ueniã dep̃catũ ut nisi impetraret
deleri se uellet de libro d̾i ᷑ Et qͥd simile
ignotus homo palma ꝑcussus. & d̾s
egypti seruitute liberans. ꝑ diuisũ ¶des¬
m̾are traiciens. fluctib ꝑsequentes: lomo¬
inimicos oꝑiens⁊ ydolo sibi prelato ᷤ ne.¬
derelictus atq contẽptus: Si autẽ
penas ipsas cõparemus. qͥd simile fer¬
ro interimi. & a feris trucidari atq
laniari÷ quandoquiðe iudices publics
legib seruientes maioris criminisreo
bestiis subrigi quã gladio ꝑcuti uĩ¬

Expanded text:
praebuit ferienti alteram partem, aut ut praebuit ferienti alteram partem, aut ut iterum feriret admonuit. Tenebat certe interius dilectionis affectum, et exterius requirebat correctionis exemplum. Sive hoc verum sit, sive confictum, cur nolunt credere tali animo famulum Dei Moysen idoli fabricatores et adoratores gladio prostravisse; cum et in ejus verbis satis appareat, ita hujusmodi peccato eum veniam deprecatum, ut nisi impetraret, deleri se vellet de libro Dei? Et quid simile, ignotus homo palma percussus; et Deus ex Aegypti servitute liberans, per divisum mare trajiciens, fluctibus persequentes inimicos operiens, idolo sibi praelato derelictus atque contemptus ? si autem poenas ipsas conparemus. quid simile ferro interimi et a feris trucidari atque laniari? quandoquidem iudices publicis legibus seruientes maioris criminis reos bestiis subrigi quam gladio percuti iu
Abbreviated transcription (Latin):
tũ est qd̾ ei ueniã in futuro scło peti¬
uerit. facta est cõpensatio beneficii ma¬
ioris.⁊ ut & apłs quã carus d̾o esset ꝑ
hunc timorem cõmendaret᷑ ignotis: &
illi post hanc uitã qͣndoq finiend̾a in
ȩternũ consuleret᷑. Utrũ illa uera sit
aut conficta narratio: nichilmea nunc
interest. Certe enĩ manichei a quib
ille scͥpturȩ quas canon eccłi asticus re¬
spuit. tamquã uerȩ atq sincerȩ accep¬
tant᷑. saltẽ hinc cogunt᷑ fateri uirtutẽ
illam patientiȩ quã docet dñs dicens.
siquis te ꝑcusserit in maxillã tuã dex¬
terã preb̾e illi & sinistr̃ã. posse esse in
p̃p aratione cordis etĩã si non exhibeat᷑
gestu corporis & expressione u̾boꝵ: qͣn¬
doquide apłs palma ꝑcussus potius d̾m ¶de
rogauit ut iniurioso homini in futu. Icon
ro scło parceret᷑. in p̃senti aut̃ illa in siugio¬
iuria non inulta relinqueret᷑. qua uł ^mere

Expanded text:
tum est, quod ei ueniam in saeculo futuro petitum est, quod ei ueniam in saeculo futuro petiuerit, facta est conpensatio beneficii maioris, ut et apostolus, quam carus deo esset, per hunc timorem commendaretur ignotis et illi post hanc uitam quandoque finiendam in aeternum consuleretur. utrum illa uera sit aut conficta narratio, nihil mea nunc interest. certe enim Manichaei, a quibus illae scripturae, quas canon eccspuit, tanquam verae atque sincerae acceptantur, saltem hinc coguntur fateri, virtutem illam patientiae, quam docet Dominus, dicens, Si quis te percusserit in maxillam tuam dexteram, praebe illi et sinistram , posse esse in praeparatione cordis, etiamsi non exhibeatur gestu corporis, et expressione verborum: quandoquidem Apostolus palma percussus, potius Deum rogavit ut injurioso homini in futuro saeculo parceretur, in praesenti autem illa injuria non inulta relinqueretur, quam vel
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpturas ap ocrifas mnanichei a nescio
quib sutorib fabularũ sub apłoꝵ no¬
mine scͥptas: quȩ suoꝵ scͥptoꝵ tẽpori¬
b in auctoritatẽ sc̃ȩ eccłiȩ recipi mere¬
rent᷑ . si sciꝰ & docti hoĩes qui tunc in hac
uita erant. & examinare talia pot̾ant
eos uera locutos esse cognoscerent. Ibi
tam̃ legunt apłm thomã cũ esset in qͦdam
nuptiarũ conuiuio ꝑegrinus & ꝓrsus
incognitus a quoða ministro palma ꝑ¬
cussum: imp̃catum fuisse homini cõn¬
tinuã seuãq uindictã. Nam cũ egres¬
sus fuisset ad fontẽ unde aquã conuiuan¬
tib ministraret. eũ leo irruens intemit:⁊
manũq eiꝰ qua caput apłi leui ictu ꝑcus¬
serat a corpore auulsã scd̾m u̾bum eus¬
d̾e apłi id optantis atq imp̃cantis canis
intulit mensis: in quib ip̃se discũbebat
apłs. Qͥd hoc uideri crudelius potest:
Uerũ qr ibi nisi tam̃ fallor hoc etiã scͥp¬

Expanded text:
scripturas apocryphas Manichaei a nescio scripturas apocryphas Manichaei a nescio quibus sutoribus fabularum sub apostolorum nomine scriptas: quae suorum scriptorum temporibus in auctoritatem sanctae ecclesiae recipi mererentur, si sancti et docti homines, qui tunc in hac uita erant et examinare talia poterant, eos uera locutos esse cognoscerent. ibi tamen legunt apostolum Thomam, cum esset in quodam nuptiarum conuiuio peregrinus et prorsus incognitus, a quodam ministro palma percussum inprecatum fuisse homini continuam saeuamque uindictam. nam cum egressus fuisset ad fontem, unde aquam conuiuantibus ministraret, eum leo inruens interemit manumque eius, qua caput apostoli leui ictu percusserat. a corpore auulsam secundum uerbum eiusdem apostoli id optantis atque inprecantis canis intulit mensis, in quibus ipse discumbebat apostolus. quid hoc uideri crudelius potest? uerum quia ibi, nisi tamen fallor, hoc etiam scrip