comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erant ex nobis. Nam si fuissent ex
nobis: mansissent utiq nobiscum.
Que ẽ tam ista discretio: Patent
libri di. Non auertamꝰ aspectum:
clamat script᷑a diuina: adhibeamꝰ
auditũ. Non erant ex eis: qr ñ
erant seđm ꝓposit̃u uocati: ñ e¬
rant in xꝑo electi a constitutione
mundi: non erant in eo sortem con¬
secuti: ñ erant p̃destinati scđm ꝓpo¬
situm eiꝰ qui uniu̾sa oꝑat᷑. Nam
si hoc essent. ex illis essent: &̃ cũ il¬
lis sine dubitatione mansissent.
Ut eñĩ ñ dicam qũã sit possibile
do auersas & aduersas infidem su
am conuertere hominu uolunta¬
tes. s in coꝵ cordib oꝑari ut
nullis aduersitatib cedant. nec ab
illo aliqua suꝑati temptatione di¬
scedant. cũ possit & qd̃ ait apłs
facere. ut ñ eos ꝑmittat tempta¬
ri suꝑ id qđ possunt: ut gͦ id ñ di¬
eam: cerit poterat illos d̾s p̃sei¬
ens et lapsuros. antequã id fieret.
auferre de hac uita. An eo rediti

Expanded text:
non erant ex nobis; nam si fuissent ex non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum. Quae est tandem ista discretio? Patent Libri Dei; non avertamus aspectum: clamat Scriptura divina, adhibeamus auditum. Non erant ex eis, quia non erant secundum propositum vocati: non erant in Christo electi ante constitutionem mundi, non erant in eo sortem consecuti, non erant praedestinati secundum propositum ejus, qui universa operatur. Nam si hoc essent, ex illis essent, et cum illis sine dubitatione mansissent. 22. Ut enim non dicam quam sit possibile Deo, aversas et adversas in fidem suam hominum convertere voluntates, et in eorum cordibus operari, ut nullis adversitatibus cedant, nec ab illo aliqua superati tentatione discedant; cum possit et quod ait Apostolus facere, ut non eos permittat tentari super id quod possunt : ut ergo id non dicam, certe poterat illos Deus praesciens esse lapsuros, antequam id fieret, auferre de hac vita. An eo redituri
Abbreviated transcription (Latin):
ita uocet᷑ : inserutabilia st̃ iudicia
d̃i. Ex duob aut̃e piis eur huic
donet᷑ ꝑseuerantia usq infiñe illi
ñ donetur : inscrutabiliora sunt
iudicia di. Illud tam̃ fidelib de¬
bet c̾t certissimũ. hunc esse ex pri¬
destinatis. Alum ñ esse. Nãsi fuis¬
sent ex nobis ait unꝰ predestinatoꝵ
qui de pectore dñi biberat hocst¬
cretum: mansissent utiq nobsseũ.
Quid est queso. ñ erant ex nobis. ña
si fuissent mansissent utiq nobiscũ:
Ionne utriq a do creati. utriꝙr
adam nati. utriq de terra fachi
erant. & ab eo qui dixit omnen
flatum ego feci. uniꝰ eiusđt ꝙ
nat᷑s animas acceꝑant: Nonnt
postremo utriq uocati furras
& uocantem secuti. utriq ex impi¬
is iustificati. & ꝑ lauachr̃ũ regene¬
rationis utriq renouati: S hec
si audiret ille qui sciebat ꝓcul du¬
bio qđ dicebat. respondert̃ posset
& dicere. Nera sunt hec : seđm hȩc
omĩa ex nobis erant. uerũ tamen
scdm aliam quanda discretionem

Expanded text:
sequatur, inscrutabilia sunt judicia Dei. Ex duobus autem piis cur huic donetur perseverantia usque in finem, illi non detur, inscrutabiliora sunt judicia Dei. Illud tamen fidelibus debet esse certissimum, hunc esse ex praedestinatis, illum non esse. Nam si fuissent ex nobis, ait unus praedestinatorum, qui de pectore Domini biberat hoc secretum, mansissent utique nobiscum. Quid est, quaeso, Non erant ex nobis; nam si fuissent, mansissent utique nobiscum? Nonne utrique a Deo creati, utrique ex Adam nati, utrique de terra facti erant, et ab eo qui dixit, Omnem flatum ego feci , unius ejusdemque naturae animas acceperant? Nonne postremo utrique vocati fuerant, et vocantem secuti, utrique ex impiis justificati, et per lavacrum regenerationis utrique renovati? Sed si haec audiret ille, qui sciebat procul dubio quod dicebat, respondere posset et dicere: Vera sunt haec, secundum haec omnia ex nobis erant; verumtamen secundum aliam quamdam discretionem
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ rogamꝰ ne intemptatioñe ueniamꝰ:
admonem᷑ imbecillitatis & infirmita¬
tis nr̃e dũsic rogamꝰ : neqͥs se insolent̃
extollat. neqͥs sibi suꝑbe: arroganter
aliqͥd assumat. nequis aut confessio
& orate ne ueniatis in temptatioñe.
firma: ut dũ precedit humilis & sũ¬
missa confessio & dat᷑ totũdõ. qͥeqͥd
suppliciter cũtimore d̃i petit᷑. ipsius¬
sam gr̃ȩ quã defendimꝰ sola suffic̾et:
nͥ dõ: eũ poscendũ ostendit a ddeo.
Qui eñĩ ñ infert᷑ in temptatioñe: ñ
discedit a dõ. Non ẽ hoc om̃ino in
uirib liberi arbitrii quales nẽ st̃:
fuerat in homine antequã eaderet.
Quȩ tñ lib̾tas uoluntatis in illiꝰ pͥ¬
mȩ conditionis p̃stantia quantum
ualuerit apparuit in angłis. qui
diabolo cũ suis cadente inueritate
steterunt. & ad securitat̃e ꝑpetuã
ñ eadendi inqua ñe eos esse certissi¬
mi sumꝰ ꝑuenire meruert̃. Post ca¬
sum autẽ hominis ñ nisi ad gr̃am su¬

Expanded text:
ne in temptationem ueni-a m u s, ammonemur infirmitatis et infirmitatis nostrae, dum sic rogamus, ne quis se insolenter extollat, ne quis sibi superbe atque adroganter aliquid adsumat, ne quis aut confessionet orate, ne ueniatis in temptationem ;firma\', ut, dum praecedit humilis et summissa confessio et datur totum deo, quidquid suppliciter cum timore etsam gratiae, quam defendimus, sola sufficeret: nisi a Deo, cum poscendum ostendit a Deo. Qui enim non infertur in tentationem, non discedit a Dviribus liberi arbitrii, quales nunc sunt. Fuerat in homine, antequam caderet. Quae tamen libertas voluntatis in illius primae conditionis praestantia quantum valuerit, apparuit in angelis, qui diabolo cum suis cadente in veritate steterunt, et ad securitatem perpetuam non cadendi, in qua nunc eos esse certissimi sumus, pervenire meruerunt. Post casum autem hominis non nisi ad gratiam su
Abbreviated transcription (Latin):
ti scđm ꝓpositũ eiꝰ qui uniu̾sa oꝑat᷑.
Manꝰ gͥ dei ẽ ista ñ nr̃a: ut ñ discedamꝰ
a dõ. Manꝰ inquã eius ista ẽ qui
dixit. Timorẽ meũ dabo incor eoꝵ
ut a me ñ receclant. Propt̾ qđ & po
sei a se uoluit ne inferam᷑ in tempta¬
tionẽ: qr etsiñ inferimͣ nulla ab
eo ratione discedimꝰ. Qđ poterat
nobis & ñ orantib dari: s oratione
nr̃a nos uoluit admoneri a quo ac¬
cipiamꝰ hȩc bñficia. E quo enĩ nisi
ab illo accipimꝰ: a quo iussũ ẽ ut
petamꝰ: rsus in hacre ñoꝑosas
disputationes ex pectet eccła: s at¬
tendat cotidianas orationes sua.
Orat ut mereduili eredant. Os̃ ergo
conu̾tit ad fidem. Orat ut creden¬
tes ꝑseuerent. Ds̃ gͦ donat ꝑseuerast¬
tiam usq infinẽ. Hȩc ds facturũ
se eẽ prescuut: ipsa est p̃destinatio
sẽoꝵ quos elegit inxꝑo ante con¬
stitutioñe mundi. ut essent sc̃i et
immacłati in conspectu eiꝰ incari¬
tate : p̃destinans eos in adoptionẽ

Expanded text:
 qui universa operatur. Manus igitur Dei est ista, non nostra, ut non discedamus a Deo. Manus, inquam, ejus est ista, qui dixit, Timorem meum dabo in cor eorum, ut a me non recedant . 15. Propter quod et posci a se voluit, ne inferamur in tentationem: quia et si non inferimur, nulla ab eo ratione discedimus. Quod poterat nobis et non orantibus dari: sed oratione nostra nos voluit admoneri, a quo accipiamus haec beneficia. A quo enim, nisi ab illo accipimus, a quo jussum est ut petamus? Prorsus in hac re non operosas disputationes exspectet Ecclesia: sed attendat quotidianas orationes suas. Orat, ut increduli credant: Deus ergo convertit ad fidem. Orat, ut credentes perseverent: Deus ergo donat perseverantiam usque in finem. Haec Deus facturum se esse praescivit: Ipsa esanctorum, quos elegit in Christo ante constitutionem mundi, ut essent sancti et immaculati in conspectu ejus in charitate, praedestinans eos in adoptionem
Abbreviated transcription (Latin):
eos indilecto filio suo: in quo habe¬
mus redemptionẽ ꝑ sanguinẽ ipsiꝰ
remissionẽ peccatoꝵ. sedm diuiti¬
as gr̃e eiꝰ quȩ abundauit in eos in
om̃i sapientia & prudentia: ut
ipsoᷤ in quo etiam sortem consecuti
sumꝰ. predestinati scđm ꝓpositum
uigilantisq fid̃i. uoces ullas ad¬

Expanded text:
o habent redemptionem per sanguinem ipsius, remissionem peccatorum secundum divitias gratiae ejus, quae abundavit in eos in omni sapientia et prudentia; ut ipso; in quo etiam et sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum vigilantisque fidei voces ullas ad
Abbreviated transcription (Latin):
ñ infert᷑: innullã ꝑrsus infert᷑. Iñ¬
quisq eñĩ temptat᷑ ut scriptũ ẽ a co¬
cupiscentia sua abstractus & illectꝰ.
s̃ aut̾ nemiñe temptat: tẽptatione
scilicet noxia. Nã est & utilis qͣnñ
decipim᷑ uel opprimim᷑ s ꝓbamur.¬

Expanded text:
non infertur, in nullam prorsus infertur. Ununon infertur, in nullam prorsus infertur. Unusquisque enim tencupiscentia sua abstractus et illectus: Deus autem neminem tentat ; tentatione scilicet noxia. Nam est et utilis, qua non decipimur vel opprimimur, sed probamur
Abbreviated transcription (Latin):
poscens: non infert᷑ in contumaciȩ tẽ¬
ptationẽ qua possit uł dignꝰ sit ꝑse¬
uerantiã sc̃itatis amittere. At eñĩ
uoluntate sua qͥsq deserit dm̃: ut
merito deserat᷑ a cdo. Qis hoc nega¬
uerit: S ido petimꝰ ne inferam in
temptationẽ: ut hocñfiat. &e si ex¬
ut fiat. Nichil eñi fit nͥ qđ aut
ipse facit. aut fieri ipse ꝑmittit. Pi¬
tens gͦ est & a malo inbonũ flectereni¬
luntates. & in lapsum ꝓnas conuerti¬
re ac dirigere in sibi placitũ grestĩ
ui ñ frustra dr: d̾s tu conu̾tens uius¬
ficabis nos. Non frustra d̾r: ne desad
ne tradas me dñe a desiderio meo pera¬
tori. Postremo ne multa cõmemorẽ
cũ uobis plura fortassis occurrant:
ñ frustra đr. ne nos inferas in tẽptati¬
onẽ. Nã quisqͥs intẽptationẽ ñ in¬
fert᷑: ꝓfecto nec in temptationẽ sue
malȩ uoluntatis infertur. Et qui
in temptationẽ suȩ malȩ uoluntatis

Expanded text:
poscens, non infertur in contumaciae teposcens, non infertur in contumaciae tentationem, qua possit vel dignus sit perseverantiam sanctitatis amittere. At enim voluntate sua quisque deserit Deum, ut merito deseratur a Deo, quis hoc negaverit? Sed ideo petimus ne inferamur in tentationem, ut hoc non fiat. Et si exut fiat. Nihil enim fit, nisi quod aut ipse facit, aut fieri ipse permittit. Potens ergo est, et a malo in bonum flectere voluntates, et in lapsum pronas convertere, ac dirigere in sibi placitum gressum. Cui non frustra dicitur, Deus, tu convertens vivificabis nos : non frustra dicitur, Ne des adNe tradas me, Domine, a desiderio meo peccatori : postremo, ne multa commemorem, cum vobis plura fortassis occurrant, non frustra dicitur, Ne nos inferas in tentationem. Nam quisquis in tentationem non infertur, profecto nec in tentationem suae malae voluntatis infertur: et qui in tentationem suae malae voluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
finẽͥ neq hoc donũ potest amittere.
nec alia quȩ poterat ante fiñe. Qo¬
modo enĩ potest amitti ꝑ qđ fit ut
ñ amittatur etiã qđ posset amittie
Ne forte dicat᷑ usq infinẽ ꝑseueranti¬
am ñ amitti quidẽ cũdata fuerit.
id est cũ ꝑseueratũ fuerit usq infiñe.
s tẽ amitti quoda modo q̃n agit
homo ꝑ contumaciã ut ad eam ꝑue¬
nire ñpossit. sicut dicimꝰ hominem
qui ñ ꝑseuerauerit usq infiñe a¬
misisse uit̃a eterña uł regnũ d̃i.
ñ qđ iam acceꝑat & habebat. s qͥ
acciꝑet & haberet si ꝑseuerasset. Uer¬
boꝵ controuersias auferamꝰ: & non¬
nulla etiã quȩ ñ habent᷑ s habenda
sꝑabant᷑ posse dicamꝰ amitti. Dicat
michi quisqͥs audet. utru ds dare
ñ possit qđ a se posei imꝑarut. Hoc
certe qui sapit: ñ dico desipit s insa¬
nit. Imꝑauit aut̃ d̾s ut ei sẽi eiꝰ di
cant orantes : ne nos inferas in tem¬
ptationẽ. Quisqͥs gͥ exaudit᷑ hoc

Expanded text:
finem, neque hoc donum potest amittere, nec alia quae poterat ante finem. Quomodo igitur potest amitti, per quod fit ut non amittatur etiam quod posset amitti? 11. Sed ne forte dicatur, usque in finem perseverantiam non amitti quidem, cum data fuerit, id est, cum perseveratum fuerit usque in finem: sed tunc amitti quodam modo, quando agit homo per contumaciam, ut ad eam pervenire non possit: sicut dicimus hominem, qui non perseveraverit usque in finem, amisisse vitam aeternam, vel regnum Dei; non quod jam acceperat et habebat, sed quod acciperet et haberet, si perseverasset: verborum controversias auferamus, et nonnulla etiam quae non habentur, sed habenda sperantur, posse dicamus amitti. Dicat mihi quisquis audet, utrum Deus dare non possit, quod a se posci imperavit. Hoc certe qui sapit, non dico desipit, sed insanit. Imperavit autem Deus, ut ei sancti cant orantes: « Ne nos inferas in tentationem. » Quisquis igitur exauditur hoc
Abbreviated transcription (Latin):
tempta me. Illa gͦ naxia tẽptationt
quã significat apłs dicens. ne forte
temptauerit uos qui temptat & in¬
anis sit labor ñr. ds ut dixi nemi¬
nẽ temptat. hoc ẽ neminẽ infert
uel inducit intemptatioñe. Nam
temptari & intemptationẽ ñ inferri
ñ est malũ: immo etiã bonũ est.
Hoc est enĩ ꝓbari. Qđ itaq dicimꝰ do.
ne nos inferas intẽptatioñe. qͥd dici¬
mus nͥ ne nos inferri sinas: Und̃e
sic orant ñmilli & legit᷑ in codicib płi¬
bus. & hoc sic posuit beatissimꝰ eipri¬
anꝰ. ne patiaris nos induci in tempta¬

Expanded text:
tenta me . Illa ergo noxia tentatione, quam significat Apostolus, dicens, Ne forte tentaverit vos qui tentat, et inanis sit labor noster , Deus, ut dixi, neminem tentat, hoc est, neminem infert vel inducit in tentationem. Nam tentari et in tentationem non inferri, non est malum, imo etiam bonum est: hoc est enim probari. Quod itaque dicimus Deo, Ne nos inferas in tentationem; quid dicimus, nisi, Ne nos inferri sinas? Unde sic orant nonnulli, et legitur in codicibus pluribus, et hoc sic posuit beatissimus Cyprianus: Ne patiaris nos induci in tenta
Abbreviated transcription (Latin):
uid est qđ int̾rogat. qͥsfecit ho¬
minis sꝑm: & respondet sibi.
Sine dubio d̾s. &item int̾rogat.
Carnẽ quiscreauit: Itemq respon¬
det. Idem credo de. Int̾rogat t̾cio
Bonus ẽ qui utrũq creauit d̾s: Re¬
spondet. Nulli dubiũ ẽ. Ad huc
int̾rogat. & utrũq qđ bonꝰ au tor
creauit bonũ ẽ: & ad hoc respon¬
det. Confitendũ ẽ.Deinde concli
contraria: Omitto dicere qr tota
huiꝰ rõcinatio turbaret᷑. siquis ab

Expanded text:
uid est quod interrogat: uitiis fecit homini spiritum? et respondet sibi: sine dubio deus. et item interrogat: carnem quis creauit? itemque respondet: idem. credo, deus. interrogat tertio: bonus est qui utrumque creauit deus ? respondet: nulli dubium est. adhuc interrogat: et utrumque quod bonus auctor creauit, bonum est? et ad hoc respondet: confitendum est. deinde concludcontraria? omitto dicere quia tota huius ratiocinatio turbaretur, si quis ab
Abbreviated transcription (Latin):
quo aliqͥd ñ fit: & aliud ẽ adui¬
toriũ quo aliqͥd fit. Nã sine ali¬
m̃tis ñ possumꝰ uiuere: nec tñ eũ
Iaffueruit alim̃ta eisfit ut uiuat
qui mori uoluerit. Ergo adu¬
toriũ aluntoꝵ est sine quo ñ fit:
ñ quo fit ut uiuamꝰ. At uerobea¬
titudo quã ñ habet homo: cũda¬
ta fuerit continuo fit beatus.
Adiutoriũ est enĩ ñsolũ sine quo
ñ fit. uerũ etiã quo fit ꝓpter qđ
dat᷑. Quaꝑpter hoc adiutorĩ
& quo fit. est. & sine quo ñ fit : qr
etsi data fuerit homini beatitu¬
do continuo beatus fit: & si da¬
ta nũquã fuerit nũquã erit.
Aluñta uero ñ consequenter faci¬
unt ut homo uiuat: s tñsine il¬
lis ñ potest uiuere. Primo itaꝙ
homini qͥ m eo bono quo factus
erat rectus acceꝑat posse ñ pec¬
care. posse ñ mori. posse ipsum
bonũ non deserere: datũ est aqͥ¬
iutoriũ ꝑseuerantie. ñ quo fie¬
ret ut ꝑ seueraret: s sine quoꝑ
liberũ arbitriũ ꝑseuerare ñ posset:¬

Expanded text:
quo aliquid non fit, et aliud est adiutorium, quo aliquid fit. nam sine alimentis non possumus uiuere, nec tamen, cum affuerint alimenta, eis fit, ut uiuat qui mori uoluerit. ergo adiutorium alimentorum est, sine quo non fit, non quo fit, ut uiuamus. at uero beatitudo, quam non habet homo, cum data fuerit, continuo fit beatus. adiutorium est enim non solum, sine quo non fit, uerum etiam quo fit propter quod datur. quapropter hoc adiutorium et quo fit est et sine quo non fit, quia et si data fuerit homini beatitudo, continuo fit beatus, et si data numquam fuerit, numquam erit. alimenta uero non consequenter faciunt, ut homo uiuat, sed tamen sine illis non potest uiuere. primo itaque homini, qui in eo bono, quo factus erat rectus, acceperat posse non peccare, posse non mori, posse ipsum bonum non deserere, datum est adiutorium perseuerantiae, non quo fieret, ut perseueraret, sed sine quo per liberum arbitrium pe
Abbreviated transcription (Latin):
matus infide dans głam do: & ple-¬
nissime credeisqr quȩ ꝓmisit po¬
tens est & facere. Non ait q̃ pre¬
sciuit potens ẽ ꝓmittere. aut quȩ
p̃dixit potens est ostendere. Aut
quȩ ꝓmisit potens ẽ prescire: s
que ꝓmisit potens est & facere.

Expanded text:
matus in fide, dans gloriam Deo, et plematus in fide, dans gloriam Deo, et plenissime credens quia quae promisit, potens est et facere . Non ait, Quae praescivit, potens et promittere; aut, Quae praedixit, potens est ostendere; aut, Quae promisit, potens est praescire: sed, quae promisit, potens est et facere.
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscentias peccatoꝵ. eisq
ñnulla surrepant ꝓpter qͤ dicart
cotidie. dimitte nobis debita nr̃a:
ñ tn ultra seruiant peccato quod
est ad mortem. De quo dicit
peccato q̃m ñ expressum ẽ: pos¬
sunt multa &̃ diu̾sa sentiri. Ego
autẽ dico id esse peccatũ: fidem que
ꝑ dilectioñe oꝑat᷑ deserere usq ad
mortem. Hiuc peccato ultra ñ ser
uiunt ñ pruna conditione sicut
ille liberi: s ꝑsed̾m adam d̃i gr̃a
liberati: & ista liberatione haben¬
tes liberum arbitrũi quo serui¬
ant dõ: ñ quo captiuent᷑ a diabo¬
lo. Liberati eñi a peccato
serui facti sunt iusticiȩ: inqua sta¬
bunt usq infiñe. donante sibi ꝑ¬
seuerantiam illo qui eos presciuit
qm̃ illa que de his ꝓmisit etiã fu¬
tura iã fecit. Cui ꝓͦmittenti credi¬
dit abraham: & deputatũ ẽ illi
ad iusticiam. Dedit eñi głam dõ.
pse ergo illos bonos facit: ut bona
credidit abraham: s ñ est infir¬

Expanded text:
concupiscentias peccatorum eisque concupiscentias peccatorum eisque nonnulla subrepant, propter quae dicant cotidie: dimitte nobis debita nostra, non tamen ultra seruiest ad mortem, de quo dicit peccato, quoniam non expressum est, possunt multa et diversa sentiri. Ego autem dico id esse peccatum, fidem, quae per dilectionem operatur, deserere usque ad mortem: huviunt non prima conditione, sicut ille, liberi, sed per secundum Adam Dei gratia liberati, et ista liberatione habentes liberum arbitrium, quo serviunt Deo, non quo captiventur a diabolo; « liberati enim a peccato servi facti sunt justitiae , » in qua stabunt usque in finem, donante sibi perseverantiam illo qui « eos praescivit m illa, qutura jam fecit: cui promittenti credidit Abraham, et deputatum est illi ad justitiam. Dedit enim gloriam Deo, et facere. 36. Ipse ergo illos bonos facit, ut bona credidit Abraham, sed, non est infir
Abbreviated transcription (Latin):
mundus. Hoc scõꝵ martyria do¬
euert̃. Deniq ille &̃ terrente
nullo & insuꝑ contra d̃ĩ terrentis
imꝑium libero usus arbitrio ñ
stetit in tanta felicitate: in tanta
ñ peccanddi facilitate. Isti autẽ ñ
dico terrente mundo s seuiente ne
starent steterunt infide: eũ iude¬
ret ille bona p̃sentia q̃ fuerat reli¬
eturus : isti fut᷑a que acceptͣi fue¬
rant ñ uiderent. Unde hoc. nisi
donante illo a quo misediam con¬
secuti sunt ut fideles essent: a qͦ
tionib cederent. s uirtutis & ca¬
ritatis & continentiȩ quo euncta
minantia. cuncta inuitantia.
euucta eruciantia suꝑarent:
Illi gͦ sine peccato ullo data est
cũ quo condita est uoluntas libera.
& eam seriure fecit peccato: hoꝵ
uͦ cũ fuisset uoluntas serua pecca¬
tiͥ lib̾ata ẽ ꝑ illũ qui dixit. Si
uos filiꝰ liberauerit: uere liberi
eritis. & acceꝑunt tanta ꝑ istam
gr̃am libertatem: ut quãius qͣn¬
dii hic uiuunt pugnent contra

Expanded text:
mundus. hoc sanctorum martyria domundus. hoc sanctorum martyria docuerunt. denique ille et terrente nullo et insuper contra dei terrentis imperium libero usus arbitrio non stetit in tanta felicitate, in tanta non peccandi facilitate, isti autem, non dico terrente mundo, sed saeuiente, ne starent, steterunt in fide. cum uideret ille bona praesentia, quae fuerat relicturus, isti futura quae accepturi fuerant non uiderent? unde hoc, nisi donante illo a quo misericordiam consecuti sunt, ut fideles essent, a quoentibus cederent, sed uirtutis et caritatis et continentiae, quo cuncta minantia, cuncta inuitantia, cuncta cruciantia superarent? illi ergo sine peccato ullo data est cum qua conditus est uoluntas libera, et eam fecit seruire peccato; horum uero cum fuisset uoluntas serua peccati, liberata est per illum qui dixit: si uos filius liberauerit, tunc uere liberi eritis, et acceperunt tantam per istam gratiam libertatem, ut, quamuis quamdiu hic uiuant pugnent contra
Abbreviated transcription (Latin):
Non solũ enĩ dixit sñ me nicħ potistisi
cere. uerũ etiã dixit. non uos me
elegistis ẜ ego elegi uos. & posui
uos ut eatis & fructun afferatis.
& fructus ũr maneat. Quib ur¬
bis eis ñ solũ iusticiã: uerũ etiam
in illa ꝑseuerantiã se dedisse mon¬
strauit᷑. Xꝑo enĩ sic eos ponente
ut eant & fructum afferant ꝙ fru¬
ctiis eoꝵ maneat: quis audeat
dicere nonmanebit: Qͥs audeat
dicere. forsitan ñ manebit: Sine
penitentia enĩ sunt dona & uo¬
catio di: s uoeatio eoꝵ qͥ sełm¬
ꝓpositũ uocati st̃. ꝓ his igit᷑ inter¬
pellante xꝑo ne deficiat fides eoꝵ
sine dubio ñdeficiet usq infinem:
ac ꝑ hoc ꝑseuerabit usq in fiñe: nt
eam nͥ manente uite huiꝰ inueniet
finis. Maior quippe lib̾tas ẽ neces¬
saria adu̾sus tot & tantas tẽptati¬
ones q̃ in paradiso ñ fuerunt. do¬
no ꝑseuerantiȩ munita atq fir¬
mata : ut cũ om̃ib amorib. ter¬
rorib. errorib suis uineat᷑ hie

Expanded text:
non solum enim dixit: sine me nihil potestis facere, uerum etiam dixit: non uos me elegistis, sed ego elegi uos et posui uos,\'ut eatis et fructum afferatis et fructus uester maneat. quibus uerbis eis non solum iustitiam uerum etiam in illa perseuerantiam se dedisse monstrauit. Christo enim sic eos ponente, ut eant et fructum afferant et fructus eorum maneat, quis audeat dicere: "non manebit"? quis audeat dicere: "forsitan non manebit"? sine paenitentia sunt enim dona et uocatio dei, sed uocatio eorum qui sepositum uocati sunt. pro his igitur interpellante Christo, ne deficiat fides eorum, sine dubio non deficiet usque in finem, ac per hoc perseuerabit usque in finem, nec eam nisi manentem uitae huius inuenit finis. Maior quippe libertas est necessaria aduersus tot et tantas temtationes, quae in paradiso non fuerunt, dono perseuerantiae munita atque firmata, ut cum omnibus amoribus, terroribus, erroribus suis uincatur hic
Abbreviated transcription (Latin):
luntas hominis inualida & imbe¬
cilla in bono adhuc paruo ꝑseue¬
raret ꝑuirtute di: cũ uoluntas
pͥmi hominis fortis & sana in bono
ampliori ñ ꝑseuerauerit habens
uirtute liberi arbitrii: quãuis
ñ defut᷑o adiutorio: di sine quo

Expanded text:
luntas hominis invalida et imbeluntas hominis invalida et imbecilla in bono adhuc parvo perseveraret per virtutem Dei: cum voluntas primi hominis fortis et sana in bono ampliore non perseveraverit, habens virtutem liberi arbitrii; quamvis non defuturo adjutorio Dei sine qu
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ & possint &̾ uelint. ꝑseuerandi eis
&e possibilitas & uoluntas diuine
gr̃e largitate donet᷑. Tantũ quip¬
pe sp̃u sẽo accendit᷑ uoluntas eoꝵ.
ut ido possint quia sie uolunt:
ido sic uelint qr d̾s oꝑat᷑ ut ue¬
lint. Nã si in tanta infirmitate
uitȩ huiꝰ. in qua tñ infirmitate ꝓ¬
pter elationẽ reprimendã ꝑfici
uir tutẽ oportebat. ipsis relinque¬
ret᷑ uoluntas sua. ut in adiutorio
cd̃i sine quo ꝑseuerare ñ possent ma¬
nerent siuellent. nec ds meis oꝑa¬
ret᷑ ut uellentͥ inter tot & tantas
temptationes infirmitate sua uo¬
luntas succũberet: & idõ ꝑseuera¬
re ñ possent qr deficientes infirmi¬
tate nec uellent÷ aut ñ ita uellent
infirmitate uoluntatis ut possent
Subuentũ ẽ igit᷑ infirmitati uo¬
luntatis humnanȩ: ut diuina gr̃a
indeeliiabiliter & insuꝑabiliter
ageret᷑. E id̃o quãuis infirma ñ
tam̃ deficeret: neq adu̾sitate ali¬
qua iunceret᷑. Ita factũ ẽ ut uo¬

Expanded text:
nisi et possint et velint, perseverandi eis et possibilitas et voluntas divinae gratiae largitate donetur. Tantum quippe Spiritu sancto accenditur voluntas eorum, ut ideo possint, quia sic volunt; ideo sic velint, quia Deus operatur ut velint. Nam si in tanta infirmitate vitae hujus in qua tamen infirmitate propter elationem reprimendam perfici virtutem oportebat ipsis relinqueretur voluntas sua, ut in adjutorio Dei sine quo perseverare non possent, manerent si vellent, nec Deus in eis operaretur ut vellent, inter tot et tantas tentationes infirmitate sua voluntas ipsa succumberet, et ideo perseverare non possent, quia deficientes infirmitate nec vellent, aut non ita vellent infirmitate voluntatis ut possent. Subventum est igitur infirmitati voluntatis humanae, ut divina gratia indeclinabiliter et inseparabiliter ageretur; et ideo, quamvis infirma, non tamen deficeret, neque adversitate aliqua vinceretur. Ita factum est ut vo
Abbreviated transcription (Latin):
de illo ipse faceret iuste. Nc̃ uero
postea quã ẽ illa magna peccati me¬
rito amissa lib̾tas: etiã maiorib
donis adiuuanda remansit infir¬
mitas. Placuit eñi do cũ maxime
humanȩ suꝑbiam p̃sumptionis ex¬
tingueret: ut ñgłet᷑ om̃is eam
coram illo. id est om̃is homo. un¬
bere ꝑ hoc ꝑdidit hoc ẽ ꝑ liberim
arbit̾riũ: ꝓpter qđ ñ restat lbt¬
randis: nͥ gr̃a liberantis. Ita g ñ
głat᷑ om̃is caro corã ipso. Noneñ
glant᷑ in iusti qui ñ habent unde.
nec iusti quia ex ipso habent: un¬
de nec habent głam suã nͥ ipsũ ciu
dicunt: gła mea & exaltans capit
meũ. Ac ꝑhoc aci omñe homine pti¬
net qđ seriptũ ẽ. ut ñ głet᷑ omiis
caro eorã ipso: Ad iustos autẽ illud.
ut ñ głet᷑ om̃ĩs caro corã ipsoͥ ne
putarent scĩ sine gła se remansisse.
mox addidit. Ex ipso autẽ uos e¬
stis in xꝑo iñu: qui factus ẽ nobis
sapientia a dõ & iusticia & scĩfica¬

Expanded text:
de illo ipse faceret juste. Nunc vero de illo ipse faceret juste. Nunc vero posteaquam est illa magna peccati merito amissa libertas, etiam majoribus donis adjuvanda remansit infirmitas. Placuit enim Deo, quo maxime humanae superbiam praesumptionis exstingueret, ut non glorietur omnis caro coram ipso, id est, omnis homo. Unper hoc perdidit, hoc est, per liberum arbitrium: propter quod non restat liberandis nisi gratia liberantis. Ita ergo non gloriatur omnis caro coram ipso. Non enim gloriantur injusti, qui non habent unde; nec justi, quia ex ipso habent unde, nec habent gloriam suam nisi ipsum, cui dicunt, Gloria mea, et exaltans caput meum . Ac per hoc ad omnem hominem pertinet quod scriptum est, Ut non glorietur omnis caro coram ipso. Ad justos autem illud, Ut non glorietur omnis caro coram ipso; ne putarent sancti sine gloria se remansisse, mox addidit, Ex ipso autem vos estis in Jesu Christo, qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctifica
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑeunt: ex p̃destinatoꝵ numero ñ
fuert̾. Quauis gͦ de om̃ib rege¬
neratis & pie uiuentib loqueret᷑
apłs dicens. tu quis es qui iudicas
alienũ serũu. suo dño stat aut ca¬
dit: continuo tñ respexit ad p̃de¬
stinatos & ait. Stabit aut̃e. & ne
hoc sibi arrogarent: potens ẽ enim
s inquit statuere eũ. Ipse itaq
dat ꝑseuerantiã: qui statuere po¬
tens ẽ eos qui stant ut ꝑseuerantis¬
sime stent. uł restituere eos qͥ ceci¬
derint. Dñs enĩ erigit elisos.
It gͦ ñ acciꝑet hoc donũcłi id est
in bono ꝑseuerantiã primꝰ homo.
s ꝑ seuerare uł ñ ꝑseuerare in eiꝰ re¬
linqueret᷑ arbitrio : tales uires ha¬
bebat eiꝰ uoluntas q̃ sine ullo fue¬
rat instituta peccato. & sinil illi ex
se ipso concupiscentialiter resistebat:
lit digne tante bonitati & bñ uiuen
di facilitati ꝑseuerandi cõmitteret᷑
arbitriũ. Deo qͥdem p̃sciente qͥd
esset facturus iniuste. p̃sciente tñ
ñ Ad hoc cogente. s simul seiente qͥd

Expanded text:
nt, in praedestinatorum numero non fuerunt. Quamvis ergo de omnibus regeneratis et pie viventibus loqueretur Apostolus dicens: « Tu quis es, qui judicas alienum servum? suo domino stat aut cadit, » continuo tamen respexit ad praedestinatos et ait: « Stabit autem, » et ne hoc sibi arrogarent: « Potens est enim Deus, inquit, statuere eos . » Ipse itaque dat perseverantiam, qui statuere potest eos qui stant, ut perseverantissime stent, vel restituere qui ceciderant: « Dominus enim erigit elisos ergo non acciperet hoc donum Dei, id est in bono perseverantiam, primus homo, sed perseverare vel non perseverare in ejus relinqueretur arbitrio, tales vires habebat ejus voluntas, quae sine ullo fuerat instituta peccato, et nihil illi ex se ipso concupiscentialiter resistebat, ut digne tantae bonitati et tanti perseverandi committeretur arbitrium: Deo quidem praesciente quid esset facturus injuste; praesciente tamen, non ad hoc cogente: sed simul sciente quid
Abbreviated transcription (Latin):
uis ÷ ut ei dicat gratulatio lib̾tatis.
Saluã fecisti de necessitatib animam
meã. Ipsa enĩ sanitas ẽ uera lib̾tas: q̃
ñ ꝑisset si bona ꝑmansisset uoluntas.
Quia uͦ peccauit uoluntas: secuta est
peccantẽ peccatũ habendi dura ne-

Expanded text:
libertatis: saluam fecisti de necessitatibus animam meam. ipsa enim sanitas est uera libertas, quae non perisset, si bona permansisset uoluntas. quia uero peccauit uoluntas, secuta est peccantem peccatum habendi dura ne
Abbreviated transcription (Latin):
sibi esse qd credit: quasi cõponit
homo cũ do ut partem fidi sibi
uendicet. atq illi partẽ relinqͣt
& qd est elatiꝰ primã tollit ipse.
sequentẽ dat illi : & in eo qđ esse
dieit amboꝵ. priorẽ se facit:
humilis doctor ille sapiebat. ey.¬
prianũ beatissimu loquor: qͥdi¬
it apłm testem dicentem. Qͥd au¬
tẽ habes qđ ñ accepisti: Si aut̃e
& accepistiͥ qͥd głaris quasi ñ
acceꝑis : Quo precipuo testimo

Expanded text:
sibi esse quod credit, quasi componit sibi esse quod credit, quasi componit homo cum Deo, ut partem fidei sibi vindicet, atque illi partem relinquat: et quod est elatius, primam tollit ipse, sequentem dat illi; et in eo quod dicit esse amborum, priorem se facit, n sic pius atque humilis doctor ille sapiebat: Cyprianum beatissimum loquor, qui diit Apostolum testem dicentem, Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Quo praeci
Abbreviated transcription (Latin):
Auendũ est fr̃s dilecti a deo.¬
Uu ne homo se extollat aduersus
dm̃: cũ se dicit facere qd ꝑmisit
đs. Nonne fides gentium᷑ ꝓmis¬
sa ẽ abrahȩ. & ille dans głamdo
plenissime credidit. q̃m quȩ ꝓmi¬
sit potens ẽ & facere: Ipse igit᷑
fidem gentiũ facit: qui potens ẽ
ab illo acciꝑe mereat᷑: Uidete
do: ac sic gr̃a iam ñ sit gr̃a. Rcad¬
tur naq hoc pacto debita: ñdo¬
uat᷑ gratis. Debet᷑ eñi eredenti it
a dño ipsa fides eiꝰ augeat᷑: & sit
merces fidi cepte fides aucta: nec
dentib imputari. Cur aut̃e totũ¬
ñ tribuat᷑ homini. ut qui sibi po¬
tuit instituere qđ ñ habebat. ipse
qđ instituit augeat. om̃ino ñ ui¬
deo : nͥ qr resisti ñ potest duunis ma¬
nifestissimis testimoniis. quib &
fides unde pietatis ex ordiũ sumit.
donũ d̃i esse monstrat᷑ͥ quale ẽ il¬
lud qđ unicuiq ds partitus est
m̃surã fidi. E illud. Pax fr̃ib
lens gͦ his tam claris testimonis
repugnare. & tñ uolens a se ipso

Expanded text:
avendum est, fratres dilecti a Deo, ne homo se extollat adversus Deum, cum se dicit facere quod promisit Deus. Nonne fides gentium promissa est Abrahae, et ille dans gloriam Deo, plenissime credidit quoniam quod promisit, potens est et facere ? Ipse igitur fidem gentium facit, qui potens est ab illo accipere mereatur? Videte do, ac sic gratia jam non sit gratia. Redditur namque hoc pacto debita, non donatur gratis: debetur enim credenti, ut a Domino ipsa fides ejus augeatur, et sit merces fidei coeptae fides aucta; nec dentibus imputari. Cur autem non totum tribuatur homini, ut qui sibi potuit instituere quod non habebat, ipse quod instituit augeat, omnino non video: nisi quia resisti non potest divinis manifestissimis testimoniis, quibus et fides, unde pietatis exordium sumitur, donum Dei esse monstratur; quale est illud, quod unicuique Deus partitus est mensuram fidei ; et illud, Pax fratriblens ergo his tam claris testimoniis repugnare, et tamen volens a se ipso
Abbreviated transcription (Latin):
impetrare nos di dona. quib tẽ¬
ꝑanter & iuste & pie uiuamꝰ in
hoc scło. Neq eñi fidem puta¬
bam di gr̃a preueniri. ut ꝑ il¬
lio consentiremꝰ: nr̃m esse ꝓpriũ.
& nobis ex nobis ẽẽ arbitrabar.
Qũe meũ errorẽ ñ nulla opus¬
cula mea satis indicant ante ep̃a¬
tum meũ scripta. In quib ẽ il¬
lud qd eõ memorastis in litt̾is
ur̃is: ubi ẽ expositio quarun¬
dam ꝓpositionũ ex epła quȩ ẽ ad
romanos. Deniq cũ mea cuncta
opuscła retractarẽ. eamq retͣ¬
cłationẽ stilo ꝓsequerer. euius
oꝑis ĩa duos absoluerã libros
antequã seripta ur̃a ꝓlixiora sũ¬
psissem. eũ ad hẽ librũ retra¬
etandũ in pruo uolumine ꝑue¬
nissem. sic inde locutus sum.

Expanded text:
impetrari Dei dona quibus temperanter et juste et pie vivamus in hoc saeculo. Neque enim fidem putabam Dei gratia praeveniri, ut per illio consentiremus, nostrum esse proprium, et nobis ex nobis esse arbitrabar. Quem meum errorem nonnulla opuscula mea satis indicant, ante episcopatum meum scripta. In quibus est illud quod commemorastis in litteris vestris , ubi est expositio quarumdam propositionum ex Epistola quae est ad Romanos. Denique, cum mea cuncta opuscula retractarem, eamque retractionem stilo prosequerer, cujus operis jam duos absolveram libros, antequam scripta vestra prolixiora sumpsissem, cum ad hunc librum retractandum in primo volumine pervenissem, sic inde locutus sum:
Abbreviated transcription (Latin):
esse uitam beata: nisi ꝑfectam cogni¬
tionẽ di. Displicet aut̃ illic qͦd mallio
theodoro ad quẽ librũ ipsum scͥpsi.
quãuis docto ⁊ xp̃iano uiro. plustri¬
bui qͣm deberem ⁊ & qͦd fortunã etiã
illic sepe nominaui : & qͦd tempore
uite huiꝰ in solo animo sapientis dixi
inhabitare beatã uitam. quomͦlibet
se habeat corpus eius ⁊ cũ ꝑfectam co¬
gnitionẽ di. hoc ẽ. qu a homini ma¬
ior esse ñ possit. in futura uita sꝑet
apłs. que sola uita beata dicenda ẽ:
ubi ⁊ corpus incorruptibile atq im¬
mortale sp̃iui suo sine ulla molestia
uł reluctatione subdet᷑. Sane istũ li¬
brũ in nr̃o codice int̾ruptũ repperi.
et ñ parum minus habere ⁊ & sic a
frĩb quib dã descͥptus ẽ: nec adhuc
apud aliquẽ integrũ inueneram. ex
quo emendarẽ qñ hec retractaui.
Lie liber sic incipit. Si ad philosophi

Expanded text:
esse beatam uitam nisi perfectam cognitionem dei. Displicet autem illic, quod Mallio Theodoro, ad quem librum ipsum scripsi, quamuis docto et Christiano uiro, plus tribui quam deberem, et quod fortunam etiam illic saepe nominaui, et quod tempore uitae huius in solo animo sapientis dixi habitare beatam uitam, quomodolibet se habeat corpus eius, cum perfectam cognitionem dei, hoc est, qua homini maior esse non possit, in futura uita speret apostolus, quae sola beata uita dicenda est, ubi et corpus incorruptibile atque inmortale spiritui suo sine ulla molestia uel reluctatione subdetur. sane istum librum in nostro codice interruptum repperi et fratribus quibusdam descriptus est, nec adhuc apud aliquem integrum inveneram, ex quo emendarem quando haec retractavi. Hic liber sic incipit: Si ad philosophia
Abbreviated transcription (Latin):
mus pͥmo peccato: donec tempore suo
atq ordine suo hoc corpus restitua¬
tur pͥstine stabilitati. Quod sic ac¬
cipiendum ẽ: quia etiam pͥstina
stabilitas corporis quã peccando a¬
misimꝰ. habebat tantã felicitatem.
ut in defectum ñ uergeret senectu¬
tis. Huic gͦ pͥstine stabilitati resticuet᷑
hoc corpus in resurrectione mortuorũ:
s habebit amplius. ut nec alimentis

Expanded text:
mus primo peccato, tempore suo mus primo peccato, tempore suo atque ordine suo hoc corpus restituatur pristinae stabilitati. quod sic accipiendum est, quia etiam pristina stabilitas corporis, quam peccando amisimus, habebat tantam felicitatem, ut in defectum non uergeret senectutis. huic ergo pristinae stabilitati restituetur hoc corpus in resurrectione mortuorum, sed habebit amplius, ut nec alimentis
Abbreviated transcription (Latin):
men dictum ẽ. non scđm ipsam rem cu¬
uis hoc nom̃ est. Nam res ipsa que nẽ
xp̃iana religio nuncupatur. erat et
apud antiquos ÷ nec defuit ab initio
generis humani quousq ipse xp̃c ue¬
niret in carne: unde uera religio q̃
iam erat. cepit appellari xp̃iana. Cum
enim eũ post resurrectionẽ ascensi¬
onemq in celum cepissent apłi pre¬
dicare.⁊ plurimi crederent: pͥmũ
apud antiochiam sicut scͥptum ẽ ap¬
pellati sunt discipłi xp̃iani. Propt̾ea
dixi hec ẽ nr̃is temporib xp̃iana re¬
ligio ⁊ non quia pͥorib temporib ñ
fuit: s quia posteriorib hoc nom̃
accepit. Alio loco intende gͥ inquã
in hec que secuntur diligent̾. ⁊ pie
quantũ potes: tales enĩ adiuuat ds.
Quod ñ ita intelligendũ est quasi
tantũmͦ tales adiuuet. cũ adiuuet
etiam ñ tales ut sint tales: id est ut
diligent̃ & pie querant: tales aut̃
adiuuat ut inueniant. Itemq alibi.
deinde inqͣm iam erit consequens.
ut post mortẽ corporalẽ quã debe¬

Expanded text:
men dictum est, non secundum ipsam rem, cuius hoc nomen est. nam res ipsa, quae nunc Christiana religio nuncupatur, erat et apud antiquos nec defuit ab initio generis humani, quousque Christus ueniret in carne, unde uera religio, quae iam erat, coepit appellari Christiana. cum enim eum post resurrectionem ascensionemque in caelum coepissent apostoli praedicare et plurimi crederent, primum apud Antiochiam, sicut scriptum est, appellati sunt discipuli Christiani. propterea dixi: haec est nostris temporibus Christiana religio, non quia prioribus temporibus non fuit, sed quia posterioribus hoc nomen accepit. Alio loco: intende igitur, inquam, in haec, quae secuntur, diligenter et pie, quantum potes; tales enim adiuuat deus. quod non ita intellegendum est, quasi tantummodo tales adiuuet, cum etiam adiuuet non tales, ut sint tales, id est ut diligenter et pie quaerant; tales autem adiuuat, ut inueniant. itemque alibi: deinde, inquam, iam erit consequens, ut post mortem corporalem, quam debe
Abbreviated transcription (Latin):
ad consolationẽ huiꝰ itineris de sp̃u suo
tantũ dedit quo in adu̾sis uite huius
fidutiã caritatẽq tantã eiꝰ quẽ nondũ
uidemꝰ habeamꝰ.: & dona unicuiq ꝓpͥa
ad instructionẽ eccłiȩ sue ut id quod
ostendit esse faciendũ. non solũ sine
murmure. s etiã cũ dilectione facia¬

Expanded text:
ad consolationem hujus itineris de Spiritu suo ad consolationem hujus itineris de Spiritu suo tantum dedit, quo in adversis vitae hujus fiduciam charitatemque tantam ejus, quem nondum videmus, habeamus, et dona unicuique propria ad instructionem Ecclesiae suae, ut id quod ostendit esse faciendum, non solum sine murmure, sed etiam cum delectatione facia
Abbreviated transcription (Latin):
emplo uirtutũ eiꝰ uitia nr̃a
curant. Iam uͦ similia quasi ligamenta
m̃bris ⁊ uulnerib nr̃is adhibita. illa st̃:
qd̃ ꝑ feminã deceptos ꝑ feminã natus.
homo homines. mortalis mortales: mor¬
te mortuos liberauit. ¶ulta ꝙͦ alia
diligentius considerantib. quos institu¬
ti oꝑis ꝑagendi necessitas non rapit:
uł a contrarus uł a similib medicine
xp̃iane apparet instructio. Iam uͦ er̃e¬
ficłe. Qultũ enĩ oftendit quã uolunta¬
rie ꝓ nob̃ animã posuerit: qui eã sic
habuit in potestate resumere. Quanta
gͦ fidutia se spes credentiũ consolat᷑:
considerans quantꝰ quanta ꝓ nondum
credentib passus sit. Cũ uͦ iudex uiuo¬
rum atq mortuoꝵ expectatur e celo᷑
magnũ timorẽ incutit negligentib ut
se ad diligentiã conuertant: eumq ma¬
gis bene agendo desiderent. quã male
agendo formident. Quib aut̃ uerbis
dici. aut qua cogitatione capi potest p̃¬
miũ qd̾ ille in fine daturus ẽ. quando

Expanded text:
emplo virtutum ejus vitia nostra curantur. Jamvero similia quasi ligamenta membris et vulneribus nostris adhibita, illa sunt, quod per feminam deceptos per feminam natus, homo homines, mortalis mortales, morte mortuos liberavit. Multa quoque alia diligentius considerantibus quos instituti operis peragendi necessitas non rapit, vel a contrariis, vel a similibus medicinae christianae apparet instructio. CAPUnostram. Multum enim ostendit quam voluntarie pro nobis animam posuerit, qui eam sic habuit in potestate resumere. Quanta ergo se fiducia spes credentium consolatur, considerans quantus quanta pro nondum credentibus passus sit? Cum vero judex vivorum atque mortuorum exspectatur e coelo, magnum timorem incutit negligentibus, ut se ad diligentiam convertant, eumque magis bene agendo desiderent, quam male agendo formident. Quibus autem verbis dici, aut qua cogitatione capi potest praemium, quod ille in fine daturus est; quando
Abbreviated transcription (Latin):
tuit. qui de aĩa xp̃i a catholicads¬
senser̃t: dicentes sieut arriani o̾m
xp̃m carnẽ sine aĩa suscepisse: in qͣ
questione testimoniis etuangłies
uicti. mentẽ qua r̾onał est. aĩa
dissensisse ꝑhibent᷑. ut dicerent
tes u̾bum caruẽ factũ. hoc uerbi
aliqͥd in carnẽ fuisse conu̾sum.
atq mutatũ. nõ aũ carnẽ de ma

Expanded text:
i a Catholica dissenserunt, dicentes, sicut Ariani, Deum Christum carnem sine anima suscepisse. In qua quaestione testimoniis evangelicis victi, mentem, qua rationalis est anima dissensisse perhibentur, ut dicerent tes, Verbum carnem factum, hoc est, Verbi aliquid in carnem fuisse conversum atque mutatum, non autem ca
Abbreviated transcription (Latin):
rinthios ait. ꝑmanebo aut̾ ephesi
usq ad pentecosten. Ostiũ eñi mͥ ap¬
tum ẽ magnũ & euidens: & aduer¬
sarii multi. Qͥd hic aliud potest in¬
telligi. nͥ p̃dicato ibi ꝑ eũ primitus
euangłio credidisse multos. ꝙ mi¬
tos eiusde fid̃i aduersarios exntis¬
se: Scdm illud dñi. Nemo uenit
ad me: nͥcui datũ fuerit a patre
meo. &. uobis datũ ẽ nosse mysteri¬
um regni di. illis aut̃ ñ est datum:¬

Expanded text:
s ait: permanebo autem Ephesi usque ad pentecosten; ostium enim mihi apertum est magnum et euidens, et aduersarii multi. quid hic aliud potest intellegi nisi praedicato ibi per eum primitus euangelio credidisse multos et multos eiusdem fidei aduersarios extitisse secundum illud domini: nemo uenit ad me, nisi cui datum fuerit a patre meo, et: uobis datum est nosse mysterium regni caelorum, illis aut
Abbreviated transcription (Latin):
&e intendebat in ea q̃ a paulo dicebant᷑
Sic eni uocabat᷑ ut crederet. agit qͥp¬
pe qds qđ nult in cor dib hominum
uł adiuuuando uł indicando. ut etiã
ꝑ eos impleat᷑ qđ manꝰ eius & consiliũ
predestinauit fieri. fr̾ustra itaq eti
hoc uelint. eo seilieet iuclinante qͥ inno¬
bis mirabili modo & ineffabili oꝑat᷑

Expanded text:
et intendebat in ea quae a Paulo dicebantur. sic enim uocabatur, ut crederet. agit quippe deus quod uult in cordibus hominum uel adiuuando uel iudicando, ut etiam per eos impleatur quod manus eius et consilium praedestinauit fieri. Frustra itaque etiahoc uelint, eo scilicet inclinante, qui in nobis mirabili modo et ineffabili o
Abbreviated transcription (Latin):
ernitis autẽ ꝓculdubio cerm¬
tis quanta manifestatione apsi¬
ei eloquii defendat᷑ hec gr̃a. cont̃
quã merita extolluntur humalla.
tanquã homo aliqͥd det prior ut
retribuat᷑ ei. E legit ergo nosds
in xꝑo ante mundi constitutioñe.
p̃destinans nos in adoptionẽ filioꝵ.¬

Expanded text:
ernitis autem procul dubio, cernitis quanta manifestatione apostolici eloquii defendatur haec gratia, contra quam merita extolluntur humana, tanquam homo aliquid prior det, ut retribuatur ei. Elegit ergo nos Deus in Christo ante mundi constitutionem, praedestinans nos in adoptionem filio
Abbreviated transcription (Latin):
quib uł ꝓ quib agimꝰ nẽ forsitan
dieunt pelagianos apłco testimonio
refutari. ubi dicit ido nos electos
oñe mundi. ut essemꝰ sc̃i & immacła¬
ti in conspectu eiꝰ incaritate. Ipsi e¬
ñi putant acceptis p̃ceptis ĩa ꝑ nos
ipsos fieri libere uoluntatis arbitͥo
nẽ mundi elegit & p̃destinauit in
ipsam electionẽ gr̃e suȩ. qua grati¬
ficauit nos indilecto filio suo. Cũ gͦ
nos p̃destinauit: opꝰ suũ p̃seunt qͦ
nos scõs & immacłatos facit. Unde
hoc recte testimonio pelagianꝰ er¬
ror arguit᷑. Nos aut̃e dicimꝰ inqui¬
unt nr̃am dm̃ ñ prescisse nͥfide qua
credere incipimꝰ ÷ &e ido nos elegis

Expanded text:
quibus nunc agimus, forsitan dicunt, Pelagianos hoc apostolico testimonio refutari, ubi dicit ideo nos electos onem, ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus in charitate. Ipsi enim putant, « acceptis praeceptis jam per nos ipsos fieri liberae voluntatis arbitrio nem elegit et praedestinavit in atificavit nos in dilecto Filio suo. Cum ergo nos praedestinavit, opus suum praescivit, quo nos sanctos et immaculatos facit. Unde recte hoc testimonio Pelagianus error arguitur. « Nos autem dicimus, » inquiunt, « nostram Deum non praescisse nisi fidem, qua credere incipimus, et ideo nos eleg
Abbreviated transcription (Latin):
posset dicere s exeredente. Electio¬
nem qua significauit dñs dicens. ñ
llos me elegistis s ego uos elegi: nec
fides ipsa precedit. Non eñi qr ere¬
didimꝰ s ut credamꝰ elegit nos. ne
priores eũ elegisse dicamur. falsũq
sit qđd absit. ñ uos me elegistis s ego
uos elegi. nec qr credidimꝰ s ut ere¬
damꝰ uocam. atq illa uocatione q̃
sine penitentia est. id ꝓrsus agit᷑ et
ꝑagit᷑ ut credamꝰ. Nec om̃ia repli¬
canda st̃ dde haere tam multa q̃ di¬
ximꝰ. Deniq & in huiꝰ testimonii
consequentib do gr̃as agit apls pro
his qui credidert̃: ñ utiq qm̃ annun¬

Expanded text:
osset dicere, Sed ex credente: et electionem quam significavit Dominus, dicens, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi ; nec fides ipsa praecedit. Non enim quia credidimus, sed ut credamus elegit nos: ne priores eum elegisse dicamur, falsumque sit, quod absit, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi. Nec quia credidimus, sed ut credamus vocamur: atque illa vocatione, quae sine poenitentia est, id prorsus agitur et peragitur, ut credamus. Nec omnia replicanda sunt de hac re tam multa quae diximus. 39. Denique et in hujus testimonii consequentibus, Deo gratias agit Apostolus pro his qui crediderunt, non utique quo
Abbreviated transcription (Latin):
głium &ꝑi. & ostiũ mͥ aꝑtu esset in
dño. ñ habui requiem sꝑui meo
qd̃ ñ inueni titũ frẽm meũ. s ualt
illis faciens exii inmacedoniam.
Quib ualefecit: nͥeis qui crediderant:
In quoꝵ scilicet cordib euangeli:n¬
ti aꝑtum ẽ ostium. Quid̾ autẽ ad¬
ungit attendite. Dõ aut̃ inquit
gr̃as qui semꝑ triumphare nos fa¬
cit inxꝑo. & odorẽ notieie suȩ ma¬
nifestat ꝑ nos in om̃i loco. qr aꝑl
.b. Ostiũ gͦ aꝑtũ est in eis quib datum̃
est: adu̾sarii aut̃ multi ex eis quib
non est datum:¬

Expanded text:
i, et ostium mihi apertum esset in domino, non habui requiem spiritui meo, quod non inueni Titum, fratrem meum, sed uale illis faciens exii in Macedoniam. quibus uale fecit, nisi eis qui crediderant, in quorum scilicet cordibus euangelizanti apertum est ostium? quid autem adiungat attendite: deo autem, inquit, gratias, qui semper triumphare nos facit in Christo et odorem notitiae suae manifestat per nos in omni loco, quia  ostium ergo apertum est in eis quibus datum est, aduersarii autem multi ex eis quibus non est datum
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃s scõs: ñ cesso gr̃as agere ꝓ uob̃.
Ioua erat & recenseoꝵ fides p̃dicato
sibi euangłio : qua fide audita gr̃as
geret ꝑ eo qđ illũ uel putaret ñ pre¬
stͥisse uel nosset: adulatio uł irrisio
ueriꝰ quã gr̃aꝵ actio diceret᷑. Non
eiꝰ etiam incipiens fides: ne apłi fal¬
sa uł fallax gr̃aꝵ actio merito iu¬
dicet᷑. Qͥd illud: Nonne initiũ fi¬
di apparet thessalonicensũi: De
quo tam̃ idem apłs do gr̃as agit
dicens. ꝓpt̾ea & nos gr̃as agimꝰ deo
sine int̾missione. qm̃ cũ ꝑcepissetis

Expanded text:
in omnes sanctos, non cesso gratias agere pro vobis . Nova erat et recens eorum fides praedicato sibi Evangelio, qua fide audita, gratigeret pro eo quod illum vel putaret non praestitisse vel nosset, adulatio vel irrisio verius quam gratiarum actio diceretur. Nolite est etiam incipiens fides, ne Apostoli falsa vel fallax gratiarum actio merito judicetur. Quid illud? nonne initium fidei apparet Thessalonicensium, de quo tamen idem apostolus Deo gratias agit, dicens, Propterea et nos gratias agimus Deo sine intermissi