comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ro multis uisus sũ multotiens
scribere fateor ꝓpt̾ uos: & qͦd sta¬
tuerã ñ facere ob urãm odibilẽ
duriciã: s carĩtas p̾ualebit. Uolo uob̃
amicos ur̃os retinere & ñ dignamini:
uolo reconciliare inimicos. & ñ patimi¬
ni. Non uultis habere pacẽ. Manib ac
pedib accersitis ur̃am conturbationẽ:
s confusionẽ. s depositionẽ. Multiplica¬
tis uob accusatores: defensores subtra¬
hitis. Excitatis iterũ in uos olim sopita
diserimina: ꝓuocatis adu̾sarios: patro¬
nos offenditis. Ubiq ãpud uos ꝓ ratiõe
uoluntas: totũ ꝓ imꝑio: nichil ex timor¬
re dĩ. Qui de uob̃ ñ rident inimici᷑ ñ
conquerunt᷑ am̃ici: Quomͦ deuestitis
hoĩem ñ dico iudicio ñ conuctũ: s
nec u̾bo conuentũ: Quantos hoc uer¬
bũ scandalizabit: qͦt ora ad subsan¬
nandũ. qͦt corda ad succensendũ mo¬
uebit. Ita ne putatis ꝑisse iusticiã de
toto orbe. sicut de ur̃o corde: ut hõ
sic ablatũ ꝑdat archidiaconatũ: Sed

Expanded text:
ro multis visus sum multoties scribere, fateor, propter vos, et statueram non facere ob vestram odibilem duritiam: sed charitas praevalebit. Volo vobis amicos vestros retinere, et non dignamini: volo reconciliare inimicos, et non patimini. Non vultis habere pacem: manibus ac pedibus accersitis vestram conturbationem, sed confusionem, sed depositionem. Multiplicatis vobis accusatores: defensores subtrahitis. Excitatis iterum in vos olim sopita discrimina, provocatis adversarios, patronos offenditis. Ubique apud vos pro ratione voluntas; totum pro imperio, nihil ex timore Dei. Qui de vobis non rident inimici, non conqueruntur amici? Quomodo devestistis hominem, non dico judicio non convictum, sed nec verbo conventum? Quantos hoc verbum scandalizabit? quot ora ad subsannandum, quot corda ad succensendum movebit? Itane putatis periisse justitiam de toto orbe, sicut de vestro corde, ut homo sic ablatum perdat archidiaconatum? Sed
Abbreviated transcription (Latin):
Teripta ur̃a & salutationes tã de¬
uotus suscipio: qͣm modicus sume
ad illa. Mlodicus sũ dixerĩ digni¬
tate. s ñ deuotione. Querimoniȩ re¬
gis nr̃e st̃ : & maxune illa quã dignant᷑
expͥmitis de inuasione imꝑii. Regis de¬
decus. regni dimĩnutionẽ nunqͣm uo-¬
lui: uolentes odit aĩa mea. Legi quippe.
Om̃is aĩa potestatib sublimiorib sub¬
dita sit. &. qͥ potestati resistit: di orddi¬
nationi resistit. Quã tam̃ sententiam
cupio uos ꝙ om̃imodis moneo eustodi¬
re in exhibenda reuerentia sũmȩ et
aplic seli & beati petri uicario: sieut
ri. Sunt quȩ ñ putaui seribenda: pre¬
sens ea fortassis oportuniꝰ intimarẽ.¬

Expanded text:
ripta vestra et salutationes tam devotus suscipio, quam modicus sum ad illa. Modicus dixerim dignitate, sed non devotione. Querimoniae Regis nostrae sunt, et maxime illa, quam dignanter exprimitis de invasione Imperii. Regis dedecus, regni diminutionem nunquam volui: volentes odit anima mea. Legi quippe: Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit: et, Qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit . Quam tamen sententiam cupio vos, et omnimodis moneo custodire, in exhibenda reverentia summae et apostolicae Sedi, et beati Petri Vicario, sicut erio. Sunt quae non putavi scribenda: praesens ea fortassis opportunius intimarem.
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc beniuolentia creat᷑ de beniuolentia
dantis in aĩo accipientis: beneficio qͥdẽ
int̾ueniente. Hac me fateor locupletẽ:
hanc de corde pleno dignã ꝓfecto offe¬
ro remunerationẽ meo benefactori:
hanc deuotus ĩmolo sacͥficiũ laudis fac¬
tori omniũ ꝓ salute mei benefactoris.

Expanded text:
haec benevolentia creatur de benevolentia haec benevolentia creatur de benevolentia dantis in animo accipientis, beneficio quidem interveniente. Hac me fateor locupletem: hanc de corde pleno dignam profecto offero remunerationem meo benefactori; hanc devotus immolo sacrificium laudis factori omnium pro salute mei benefactoris.
Abbreviated transcription (Latin):
uelim ad beneficia quib me ob¬
riutis: idem erit acsi impetitus sã¬
Hittis. festucis dĩmicẽ: nͥ qͦd hoc iocus
uidet᷑: illud uidebit᷑ dolus. facta factis
c̃õpensari oportet. Uerũ id qͥde multũ
ẽ ad me. Nam unde sufficerẽ pauꝑ & mo¬
dicus: S reb pauꝑ & uirib: ñ uoluntã¬
te. E quabo gͦ beneficĩa uotis: quȩ factis
ñ possũ. Desideriis diues sũ: affectibus
abundo. & certe uerus beneficus: ampliꝰ
ñ reqͥrit. Nam quomͦ beneficus: qͥ ñ &
benũiolus sit: Porro beniuolus nil sibi
carius ipsa estimat beniuolentia: qua
& benuiolus nominat᷑. & beneficus est.
Deniq beniuolentia fructus ẽ beneficii:
nͥ qͥs forte beneficiũ putet qͦd in spe se¬
uerit: aut timore dimiserit. S qͥs ñ ui¬
deat hoc relictũ. illud uenditũ. neutrũ
datũ: Oportet autẽ beneficũ. ut uere
sit ẽẽ gratiutũ. Danti itaq rependi qͥe
qͣm gratiꝰ ab accĩpiente ñ potest: qͣm si
gratũ habuerit qͦd gratis accepit. Et

Expanded text:
elim ad beneficia quibus me obruitis, idem erit ac si impetitus sagittis, festucis dimicem: nisi quod hoc jocus videbitur, illud dolus. Facta factis compensari oportet. Verum id quidem multum est ad me. Nam unde sufficerem pauper et modicus? sed rebus pauper et viribus, non voluntate. Aequabo ergo beneficia votis, quae factis non possum. Desideriis dives sum, affectibus abundo. Et certe verus beneficus amplius non requirit. Nam quomodo beneficus, qui non et benevolus sit? Porro benevolus nil sibi charius ipsa aestimat benevolentia, qua et benevolus nominatur, et beneficus est. Denique benevolentia fructus est beneficii: nisi quis forte beneficium putet quod in spe severit, aut timore dimiserit. Sed quis non videat hoc relictum, illud venditum, neutrum datum? Oportet autem beneficium, ut vere sit, esse gratuitum. Danti ituam gratius ab accipiente non potest, quam si gratum habuerit, quod gratis accepit. Et
Abbreviated transcription (Latin):
atq alteri popło: cui sic p̾sĩt ut ꝓsit:
& festinatione ñ ꝑeat fructus quem
poterit dare in tempore suo.Ad eun
sq quo misera illa aurelianen¬
sis ȩccłia. in cassũ uiscera pulsat
patris orphanoꝵ & iudicis uiduarũ :
Quippe iacet iam olim in puluere uir¬
go nobilis isrł: ñ solũ uiduata uiro:
s & caris orbata pignorib. ꝓhdolor ñ
ẽ qͥ subleuet eã. Quousq ꝙ filios ñ di¬
mittitis cũ matre misera clamantes
post uos: Illos dico qͥ amissis reb edo¬
mib: capitib suis refugiũ solũ inue¬
nere diffugiũ. Qͥd tardat intrepida
manꝰ: nullis hactenꝰ uł negata opp̃ssis.
uł remissa p̾sumptorib: Qͥd tardat
inqͣm afflictos eriꝑe de manu fortium:
& reddere retributionẽ suꝑbis: & si tar¬
dat: ñ deresinquat usq quaq. Opor¬
tet magis dilatũ auxiliũ tandẽ uenire
ualidius: & subuẽnire ꝑfectiꝰ. Illa sit si
placet molestȩ tarditatis recõpensatio:

Expanded text:
atque alteri populo: cui sic praesit, ut prosit; atque alteri populo: cui sic praesit, ut prosit; et festinatione non pereat fructus, quem poterit dare in tempore suo. EPISTOsquequo misera illa Aurelianensis Ecclesia incassum viscera pulsat patris orphanorum, et judicis viduarum? Quippe jacet jam olim in pulvere virgo nobilis Israel, non solum viduata viro, sed et charis orbata pignoribus. Proh dolor! non est qui sublevet eam. Quousque et filios non dimittitis cum matre misera clamantes post vos? illos dico, qui, amissis rebus et domibus, capitibus suis refugium solum invenere diffugium. Quid tardat intrepida manus, nullis hactenus vel negata oppressis, vel remissa praesumptoribus? Quid tardat, inquam, afflictos eripere de manu fortium, et reddere retributionem superbis? Et si tardat 158, non derelinquat usquequaque. Oportet magis dilatum auxilium tandem venire validius, et subvenire perfectius. Illa sit, si placet, molestae tarditatis recompensatio,
Abbreviated transcription (Latin):
& hõĩb bernaridũ de portis. cliiii.¬
pat̾ uenerande uocatione ur̃a
dogi ad opus & onis ẽp̃ale audiuimꝰ.
ꝓbabilis res. ac digna plane ur̃o apła¬
tu. ponere in lumine lum̃ absconditũ:
ne sibi soli uiuat: qͥ & alios ad uitam
trahere possit. Usq qͦ nãq latet. & ar-¬
det tantũmꝰ: qͥ & lucere ualet: Leuet᷑
si placet suꝑ candelabrũ: ut sit luc̾na
ardens & lucens.S sane ubi ñ p̃ualeat
uis uentoꝵ: ne forte qͦd absit extinguat᷑.
Siqͥdem insolentia lombardoꝵ & inqͥe¬
tudo eoꝵ. cui ñ est nota: Aut cui ma¬
gis qͣm uob̃: Nob̃ meliꝰ nostis. qͣm sit ille
ep̃atus dissipatus: qͣm q domꝰ exasꝑans.
Qͥd putamꝰ ẽẽ facturũ iuuenẽ uirib
corporis fractũ. & qͥetis heremi assue¬
tũ. in popło barbarõ. tumultuoso. ꝓ¬
celloso: Quando poterit conuenire
tantȩ sc̃itati. & tantȩ ꝑuersitati: tan¬
te simplicitati. & tantȩ dolositati: Re¬
seruet᷑ si placet congruentiori loco.

Expanded text:
Bernardum de Portis, Pater venerande, vocatione vestra cogi ad opus et onus episcopale audivimus. Probabilis res, ac digna plane vestro apostolatu, ponere in lumine lumen absconditum; ne sibi soli vivat, qui et alios ad vitam trahere possit. Usquequo namque latet et ardet tantummodo, qui et lucere valet? Levetur, si placet, super candelabrum, ut sit lucerna ardens et lucens: sed sane ubi non praevaleat vis ventorum, ne forte quod absit! exstinguatur. Siquidem insolentia Lombardorum et inquietudo eorum cui non est nota? aut cui magis quam vobis? Nobis melius nostis, quam sit ille episcopatus dissipatus, quamque domus exasperans. Quid putamus esse facturum juvenem, viribus corporis fractum, et quieti eremi assuetum, in populo barbaro, tumultuoso, procelloso? Quando poterit convenire tantae sanctitati, et tantae perversitati; tantae simplicitati, et tantae dolositati? Reservetur, si placet, congruentiori loco,
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd plene se purgauerit. qr hoc in ur̃a
curia ñ fecit: enusdẽ rursus uos in
ur̃i p̃sentia recipiatis satisfactionẽ: &
sic consequat᷑ indulgentiã. An igno¬
ratis qͥs minet᷑. cũ accẽꝑo tempꝰ ego iu¬
sticias iudicabo: Qd si iusticias: qͣnto

Expanded text:
quod plene se purgaverit, quia hoc in curia quod plene se purgaverit, quia hoc in curia vestra non fecit; ejusdem rursus vos in vestri praesentia recipiatis satisfactionem, et sic consequatur indulgentiam. 2. An ignoratis quis minetur: Cum accepero tempus, ego justitia
Abbreviated transcription (Latin):
uoꝵ di inutilis seruus. sospitatẽ & pacẽ.
Qd de nr̃a infirmitate uos audini fu¬
isse sollicitũ: ñ mediocrit̾ gratũ habeo.
In hoc qͥppe dũ urãm erga me agnosco
dignationẽ: dm qͦq uos diligere ñ du¬
bito. Quando enĩ tantillũ tantus uł
nosse dignaremini. nͥ ꝓpt̾ dm : Cum gͦ
constet qͦd diligitis dm̃ & me ꝓpt̾ ipsũ:
miror quomͦ ad unã dei fiducia pre¬
sumptã petitiunculã nec iniustã ut
puto nec irrationabilẽ: a uob̾ tam̃ re¬
pulsus sũ. Si aurũ. si argentũ. uł qͦd¬
sissẽ: Nam etiã ñ querens: iã plurima
ur̃ȩ largitatis beneficia suscepi. Hoc
aut̾ unũ qͦd ñ mei s dei causa. nec tam
mͥ qͣm uob̃ a uob̃ postulaui: qͥd causȩ
extitit. qͦd acciꝑe ñ merui: Qͥ a enim:
Ergo ne iudicatis indig̃nũ. uł mͥ ad pe¬
tendũ uł uob̃ ad p̃bendũ: ut homini
xp̃iano qͣntolibet apud uos crumine
accusato. postquã se purgauit facia¬
tis miscdiam : Aut certe si ñ creditis

Expanded text:
us, sospitatem et pacem. 1. Quod de nostra infirmitate vos audivi fuisse sollicitum, non mediocriter gratum habeo. In hoc quippe dum vestram erga me agnosco dignationem, Deum quoque vos diligere non dubito. Quando enim tantillum tantus vel nosse dignaremini, nisi propter Deum? Cum ergo constet quod diligitis Deum, et me propter ipsum; miror quomodo ad unam Dei fiducia praesumptam petitiunculam, nec injustam, ut puto, nec irrationabilem, a vobis tamen repulsus sum. Si aurum, si argentum, vel quodsissem? Nam etiam non quaerens, jam plurima vestrae largitatis beneficia suscepi. Hoc autem unum, quod non mei, sed Dei causa, nec tam mihi, quam vobis a vobis postulavi, quid causae exstitit, quod accipere non merui? Quid enim? ergone judicatis indignum vel mihi ad petendum, vel vobis ad praebendum, ut homini christiano, quantolibet apud vos crimine accusato, postquam se purgavit, faciatis misericordiam? Aut certe, si non creditis
Abbreviated transcription (Latin):
uit̾ amicos contra ueritatẽ nulla de¬
bet ẽẽ meticulosa. cũ sit ꝑicłosa palpa¬
tio. qͦd hoc me fateor mouit ꝙ mouet:
qͦd illã int̾ nos iã ante habitã de sa¬
cram̃tis collationẽ. in pͥncipio p̾dicti
opusculi defendere & astriere conatꝰ
estis. In qua utiq collatione si ur̃ȩ su̾mã
senteñtiȩ bene meministis: an sensui
aut̾ ingenuȩ humilitatis ẽ ñ erubẽs¬
cere corrigi: siqͥd aliquando alit̾ sa¬

Expanded text:
inter amicos contra veritatem nulla deinter amicos contra veritatem nulla debet esse meticulosa, cum sit periculosa, palpatio, quod hoc me, fateor, movit et movet, quod illam inter nos jam ante habitam de sacramentis collationem, in principio praedicti opusculi defendere et astruere conati estis. In qua utique collatione, si vestrae summam sententiae bene meministis, an sensui autem ingenuae humilitatis est non erubescere corrigi, si quid aliquando aliter sa
Abbreviated transcription (Latin):
causam tueri suscepimꝰ. de ur̃a confi¬
dentes caritate ur̃o patrocinio coms¬
mittimꝰ: ꝑ uos ut fidelit̾ sꝑamꝰ terrȩ
pͥncipi cęli dño cooꝑante reconcilian¬
dũ. patriȩ. uxori. filiis. reb & amicis
suis restituendũ. Hoc aut̃ satagendo
& egenũ de manu peccatoris libera¬
bitis. & opp̃ssoris ipsius nichilominꝰ sa¬
luti consuletis. nob̾ qͦq uos ñ medio¬
crit̾ officiosũ exhibebitis: s & officiũ
implendo pacificoꝵ. uob̃ int̾ filios dei
sedem in excelso collocabitis. Decetero
epłam illã quã ad me iã olim scribere
scitas ur̃a dignata ẽ: ñ me sicut uos au¬
disse audiui incendio tradidisse. s pe¬
nes me adhuc seruare noueritis. Qͥd
enĩ hoc liuoris ĩmo furoris fuisset. opꝰ
utile & laudabile ubi nichil nͥ qͦd sa¬
nȩ fidei. qͦd doctrinȩ salub̃rimȩ. qͦd
edificationis sp̃ualis ẽ dep̃hendi : teme¬
rario damnare iudicio: e xcepto qͥa

Expanded text:
causam tueri suscepimus, de vestra conficausam tueri suscepimus, de vestra confidentes charitate vestro patrocinio committimus, per vos, ut fideliter speramus, terrae principi, coeli Domino cooperante, reconciliandum; patriae, uxori, filiis, rebus et amicis suis restituendum. Hoc autem satagendo, et egenum de manu peccatoris liberabitis, et oppressoris ipsius nihilominus saluti consuletis: nobis quoque vos non mediocriter officiosum exhibebitis; sed et officium implendo pacificorum, vobis inter filios Dei sedem in excelso collocabitis. De caetero, epistolam illam, quam ad me jam olim scribere Sanctitas vestra dignata est, non me sicut vos audisse audivi incendio tradidisse, sed penes me adhuc servare noveritis. Quid enim hoc livoris, imo furoris fuisset, opus utile et laudabile, ubi nihil nisi quod sanae fidei, quod doctrinae saluberrimae, quod aedificationis spiritualis est deprehendi, temerario damnare judicio? excepto, quia
Abbreviated transcription (Latin):
cecoꝵ. Melius ẽ enĩ ut scandalũ oriat᷑:
qͣm ueritas relinquat᷑. Mem̃to qͥ natus
fuerit in riunã & resurrectionẽ mul¬
toꝵ: & ñ mireris si tu qͦq aliis qͥdem sis
odor uitẽ in uitã: aliis odor mortis in
mortẽ. Si maledictiones intentauerint.
si anathematũ intorseruit spicula: au¬
di ysaac ꝓ te respondentẽ. Qui maledi¬
xerit tͥ sit ille maledictus: & qͥ b̾ndire¬
rit tͥ benedictionib repleat᷑. S & tu
muro inexpugnabili conscientiȩ tuȩ
circũmunitus deintꝰ: responde & dic.
Si consistant aduersũ me castra: ñ ti¬
mebit cor meũ. Si exurgat adu̾sum
me preliũ: in hoc ego sꝑabo. Non enĩ
confunderis: cũ sic loqueris mimicis
tius in porta. Confido aut̃ in dño qͦd
si ad pͥmos ictus fortit̾ steteris. ꝙ nec
minis eoꝵ cesseris nec blandimentis.
cito conteres sathanan sub pedib tuis:
& t̾c uideb̾t recti & letabunt᷑: ꝙ om̃is
nuqͥtas opuilabit os suũ. ad magistrũ
nos ꝓ dei amore apud ur̃m comitem

Expanded text:
um oriatur, quam veritas relinquatur . Memento, qui natus fuerit in ruinam et resurrectionem multorum ; et non mireris, si tu quoque aliis quidem sis odor vitae in vitam, aliis odor mortis in mortem. Si maledictiones intentaverint, si anathematum intorserint spicula, audi Isaac pro te respondentem: 48 Qui maledixerit tibi, sit ille maledictus; et qui benedixerit tibi, benedictionibus repleatur . Sed et tu muro inexpugnabili conscientiae tuae circummunitus, de intus responde, et dic: Si consistant adversum me castra, non timebit cor meum; si exsurgat adversum me praelium, in hoc ego sperabo . Non enim confunderis cum sic loqueris inimicis tuis in porta. Confido autem in Domino, quod si ad primos ictus fortiter steteris, et nec minis eorum cesseris nec blandimentis, cito conteres Satanam sub pedibus tuis: et tunc videbunt recti et laetabuntur, et omnis iniquitas oppilabit os suum. EPISnos pro Dei amore apud vestrum Comitem
Abbreviated transcription (Latin):
se pene crediderĩ. Demde modestiȩ
ur̃t frat̾na p̃sũptione consulo. qua
ꝑmisistis. mortuũ inquietare desinatis:
ne dũ ñ ualentẽ ꝓ se respondere repre¬
henditis. magis hoc ex caritatis inopia qͣ.
ueritatis fiducia descendere. totã ꝓ eo
respondentẽ ȩccłam audiatis. ꝑ humb̾¬
to sicut rogaui uos iterũ rogo: ut ur̃m
ei cũ poteritis nec coñsiliũ desit. nec ꝑa¬

Expanded text:
se pene crediderim. Deinde modestiae se pene crediderim. Deinde modestiae vestrae fraterna praesumptione consulo, quatiete vivere permisistis, mortuum inquietare desinatis: ne, dum non valentem pro se respondere reprehenditis, magis hoc ex charitatis inopia, quam veritatis fiducia descendere, totam pro eo respondentem Ecclesiam audiatis. Pro Humberto, sicut rogavi vos, iterum rogo; ut vestrum ei, cum poteritis, nec consilium desit, nec pa
Abbreviated transcription (Latin):
ualle. irreuerberatũ sincerȩ di¬
lectionis affectũ. Ad litt̾as ur̃ȩ dignati¬
onis licet qͥdem breuiores qͣm cupierĩ.
longiores tam̃ qͣm meruerĩ. rescribere
larguis & debui & uolui: s festinans
nuncius ñ ꝑmisit. Ne tam̃ uacuus oĩno
recederet. ꝓ tantis quarũ me debitorẽ
agnosco: has tantillas quas & uix expe¬
ctauit uelocissime reddidi. Ubi pͥmũ
breuit̾ ac ueracit̾ insinuo antiquũ nr̃m
& dilectorẽ & dilectũ. totis me caritatis
Siqͥdẽ de integͥtate fidei credo ur̃ȩ con¬
fessioni: famȩ & opinioni de sc̃ĩtate:
de affectu quẽ erga uos me habere ꝓ¬
testatus sũ ꝓpͥȩ conscientiȩ. Nã qͦd illiꝰ
sententiȩ quȩ meȩ simplicitati merito
ut mͥ uidebat᷑ scrupulũ mouebat ob¬
litũ uos ẽẽ fatemini.tã libent̾ accipio:
qͣm letus cõpendiosã purissimȩ ueri¬
tatis assertionẽ in litt̾is ur̃is nouissi¬
mis lego: ita ut me potiꝰ sensa ur̃a ñ
intellexisse. qͣm uos qͥppiã mali sensis¬

Expanded text:
-Valle, irreverberatum sincerae dilectionis affectum. Ad litteras vestrae dignationis, licet quidem breviores quam cupierim, longiores tamen quam meruerim, rescribere largius et debui, et volui: sed 49 festinans nuntius non permisit. Ne tamen vacuus omnino recederet, pro tantis, quarum me debitorem agnosco, has tantillas, quas et vix exspectavit, velocissime reddidi. Ubi primum breviter ac veraciter insinuo, antiquum nostrum et dilectorem, et dilectum, totis me charitatis Siquidem de integritate fidei, credo vestrae confessioni; famae et opinioni, de sanctitate; de affectu, quem erga vos me habere protestatus sum, propriae conscientiae. Nam, quod illius sententiae, quae meae simplicitati merito, ut mihi videbatur, scrupulum movebat, oblitum vos esse fatemini, tam libenter accipio, quam laetus compendiosam purissimae veritatis assertionem in litteris vestris novissimis lego: ita ut me potius sensa vestra non intellixisse, quam vos quidpiam mali sensis
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ ẽ. qr in qua mensurã mensi fu¬
eritis remetiet᷑ uob̃̾: An nescitis q ꝗͣ.
facile uos humb̃tũ: tã facile ĩmo in¬
cõparabilit̾ faciliꝰ ds theobaldũ qͦdab¬
sit exheredare possit: et qͥdem in ta¬
lib ubi culpa tã aꝑta atq mexcusabi¬
lis ẽe uidet᷑. quatinꝰ nulla nͥ eũ iusticiȩ
ꝑiculo miscdiȩ occasio relinquat᷑: etiã
t̃c tremens & dolens uindicẽ uos exbi¬
bere debetis. magis uidelicet officii cõ¬
pulsus necessitate: qͣm uindicandi libi¬
dine. Ubi aut̃ obiectũ erim̃ aut minꝰ
certũ ẽẽ cognoscit᷑. aut excusandum
suscipit᷑: hoc ñ solũ ñ renuere s & li¬
bentissime debetis amplecti: letus ni¬
mirũ qͦd salua iusticia pietas ur̃a lo¬
cũ inuenerit. Ecce hoc scdõ ur̃ȩ suppli¬
co eximietati. ut sicũt dm̃ uob̃ iuiltis
misereri: ita & uos humb̾to miserea¬
mini: siue illa uob̃ ꝓmissione dñica
blandiente. beati miscdes qm ipsi mi¬

Expanded text:
Quia in qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis? An nescitis quia quam facile vos Humbertum, tam facile, imo incomparabiliter facilius Deus Theobaldum quod absit! exhaeredare possit? Et quidem in talibus, ubi culpa tam aperta atque inexcusabilis esse videtur, quatenus nulla nisi cum justitiae periculo misericordiae occasio relinquatur; etiam tunc tremens et dolens vindicem vos exhibere debetis 50; magis videlicet officii compulsus necessitate, quam vindicandi libidine. Ubi autem objectum crimen, aut minus certum esse cognoscitur, aut excusandum suscipitur; hoc non solum non renuere, sed et libentissime debetis amplecti, laetus nimirum quod salva justitia, pietas vestra locum invenerit. Ecce hoc secundo vestrae supplico Eximietati, ut sicut Deum vobis vultis misereri, ita vos Humberto misereamini: sive illa vobis promissione dominica blandiente: Beati misericordes, q
Abbreviated transcription (Latin):
uam ñ ĩmerito tui iam dudũ
ñ mediocri fuerã affectus amo¬
re: nc̃ apparet̾ dilectissime drogo. Et
ante qͥdem totũ pulchrũ. totũ erat
amabile qͦd cernebaris: s ego nescio
qͥd aliud de te supra id qͦd uidebam
aut audiebã ex te. excellentiori dig¬
nũ ueneratione p̾senserã. Nunqͥd for¬
te cȩlestis sponsi cuiꝰ n̾e artius castis
te amplexib imp̾ssisti. iã t̾c uocẽ au¬
dieras dicentis ad pudicissimã turtu¬
rẽ suã aĩam tuã. tota pulchra es ami¬
ca mea. tota pulchra absq eo qͦd intͥn¬
secꝰ latet: Qͥd fecisti: Quis boc crede¬
ret: Sc̃m te ac religiosissimũ tota ci¬
uitas ꝑsonabat. ita ut nichil tͥ addi
posse crederet᷑ ex om̃ib bonis: & tu ue¬
lut e scłarib unꝰ monasteriũ tanqͣm
scłm deserens. iã attritũ ixp̃i sarcina

Expanded text:
uam non immerito tui jamdudum non mediocri fueram affectus amore, nunc apparet, dilectissime Drogo. Et ante quidem totum pulchrum, totum erat amabile quod cernebaris; sed ego nescio quid aliud de te supra id quod videbam aut audiebam ex te, excellentiori dignum veneratione praesenseram. Nunquid forte coelestis Sponsi, cujus nunc arctius castis te amplexibus impressisti, jam tunc vocem audieras dicentis ad pudicissimam turturem suam animam tuam: Tota pulchra es, amica mea; tota pulchra, absque eo quod intrinsecus latet? Quid fecisti? Quis hoc crederet? Sanctum te ac religiosissimum tota civitas personabat, ita ut nihil tibi addi posse crederetur ex omnibus bonis: et tu velut e saecularibus unus, monasterium tanquam saeculum deserens, jam attritum
Abbreviated transcription (Latin):
tiis sũmittere ñ erubescis. In te n̾c
frat̾ uerã ꝓbamꝰ illã ẽt̃ sententiã: qua
dicit᷑. Cũ consũmatus fuerit hõ: t̾e inci¬
pit. Indiciũ gͦ tuȩ consũmationis ẽ. qͦd
ñc cepisti: & in qͦ arbitrabaris te ñ cõ¬
p̃hendisse: iã cõprehenderas. Nemo qͥp¬
pe ꝑfectus: qͥ ꝑfectior̃ ẽẽ ñ appetit. Et
in eo qͥsq ꝑfectiorẽ se ꝓbat: qͦd ad ma
cuiꝰ inuidia mors intrauit in orbem
terrarũ arcũ suũ tetendit: & parauit
illũ. & qr pulsus de corde tuo. intus
potestatẽ amisit: foris seuiet quantũ
poterit. & ut aꝑtius loquar. nescis qr
pharisei scandalizati st̃ in hoc uerbo
qͦd fecisti: S mem̃to ñ omniũ seandalũ

Expanded text:
In te nunc, frater, veram probamus illam esse sententiam, qua dicitur: Cum consummatus fuerit homo, tunc incipit . Indicium ergo tuae consummationis est quod nunc coepisti; et in quo arbitrabaris te non comprehendisse, jam comprehenderas. Nemo quippe perfectus, qui perfectior esse non appetit; et in eo quisque perfectiorem se probat, quo  acujus invidia mors intravit in orbem terrarum, arcum suum tetendit, et paravit illum: et quia pulsus de corde tuo intus potestatem amisit, foris saeviet quantum poterit. Et, ut apertius loquar, nescis quia Pharisaei scandalizati sunt in hoc verbo quod fecisti? Sed memento non omnium scandalum
Abbreviated transcription (Latin):
uoluisse patefacere.: S iã ne qͦd de nr̃a
erga uos dilectione hucusq credidi¬
stis. falso uos credidisse inueniatis. ꝓ
ur̃a ut uideo causa ñ saltun ȩque ut
ꝓ mea ĩmo multo ampliꝰ laborandũ ẽ
delicet nr̃a unanimitas fortiꝰ solidet᷑:
s ne penitꝰ dissoluat᷑. Qͥd dicã uob̃: ẽgo
certe nec uob̃ de uob̃ tale aliqͥd credere
possẽ: quale uos sola de me suspicione
diuinastis. De cetero nouerit ur̃a beni¬
gnitas comitẽ theobaldũ nr̃as ꝓ hum¬
b̾to litt̾as iã recepisse: s necdũ suo mͥ
rescripto qͥcquã respondisse. Qͥd suꝑ
hoc uob agendũ sit: ipsa uos meliꝰ pie¬
tas docebit. si pie hõis iniuste exulan¬
tis miseriã pensare ñ negligitis. ad¬

Expanded text:
voluisse patefacere? Sed jam, ne quod de nostra voluisse patefacere? Sed jam, ne quod de nostra erga vos dilectione hucusque credidistis, falso vos credidisse inveniatis; pro vestra ut video causa, non saltem aeque ut pro mea, imo multo amplius laborandum est delicet nostra unanimitas fortius solidetur, sed ne penitus dissolvatur. Quid dicam vobis? Ego certe nec vobis, nec de vobis tale aliquid credere possem, quale vos sola de me suspicione divinastis. De caetero noverit vestra Benignitas, comitem Theobaldum nostras pro Humberto litteras jam recepisse, sed necdum suo mihi rescripto quidquam respondisse. Quid super hoc vobis agendum sit, ipsa vos melius pietas docebit, si pie hominis injuste exsulantis miseriam pensare non negligitis.
Abbreviated transcription (Latin):
denunciatis malis quȩ ñ ĩmerito uob̃
metuebã tandẽ inferrẽ. qͦd si hȩc oĩa
pati meliꝰ ducitis qͣm illũ amitt̾e. mea
nicbil int̾est uos uiderĩtis. aut enim
ipsa mea uerba st̃ hec aut ꝓpe ipsa:
cũ itaq hoc in fine dixi. qͥd aliud uob̃
qͣm illa suꝑiora dispensatorie ut ñ di¬
cã simulatorie a me ita scͥpta fuisse la
nunciũ eidẽ monacho de querenda si
ad nos diu̾tisset ipsiꝰ absolutione pͥuatĩ
insinuasse: ueritatẽ testor hoc uerũ
ñ ẽẽ. Ego ne de notissimo mͥ monasterio
uł iactarẽ uł sꝑarẽ monachũ me posse
susciꝑe: quẽ nec uos qͥdem puto sine
grandi scandalo posse retinere:Sed
esto. Inuidebã illũ uob̃: & mͥ attrahere
gestiens. aliqͥd de eiꝰ obtinenda absolu¬
tione machinari me posse sꝑabã siue
fingebã. S nunqͥd credendũ fuit. me
hoc meũ consiliũ ipsi nuncio qͦd utiq
contra suũ monasteriũ ex cogitauerã

Expanded text:
denuntiatis malis quae non immerito vobis denuntiatis malis quae non immerito vobis metuebam, tandem inferrem, « Quod si haec omnia pati melius ducitis, quam illum amittere; mea nihil interest, vos videritis: » aut enim ipsa mea verba sunt haec, aut proprie ipsa: cum itaque hoc in fine dixi, quid aliud vobis quam illa superiora dispensatorie ut non dicam, simulatorie a me ita scripta fuisse latnuntium eidem monacho de quaerenda, si ad nos divertisset, ipsius absolutione privatim insinuasse; veritatem testor, hoc verum non esse. Egone de notissimo mihi monasterio vel jactarem, vel sperarem monachum me posse suscipere, quem nec vos quidem puto sine grandi scandalo posse retinere? Sed esto. Invidebam illum vobis et mihi attrahere gestiens, aliquid de ejus obtinenda absolutione machinari me posse sperabam sive 47 fingebam. Sed nunquid credendum fuit, me hoc meum consilium ipsi nuntio, quod utique contra suum monasterium excogitaveram,
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimo suo domno hugoni
ego quantũ ex ur̃is ꝑpendit᷑ minꝰ aꝑ¬
te scripsi qͦd uolui: aut uos alit̾ illas
intellexistis qͣm debustis. Siqͥdẽ quȩ
uob̾ de monachi illiꝰ susceptione euen¬
tura denunciaui: ueracit̾ ita timui.
& adhuc timeo: ut scͥpsi. Non tam̃ ad
hoc illa uob̃ p̃dicere studui. qͦd uł su¬
aderẽ. uł consulerẽ. uł certe ut scri¬
bitis censerẽ illũ debere reddi: qͥppe
qͥ ipsius iã dudũ feruentissimũ deside¬
riũ noui: & ei potiꝰ qͦd n̾c illud adim¬
pleuerit debeo congratulari. S cum
fieri posset omnẽ depellerẽ suspicionẽ.
tales ꝓut sciui dictare curaui: quib &
ipsis satisfacerẽ. & uos contra eorundẽ
ĩminentes calumnias uob̃ illas ñ tacen¬
do p̾munirẽ. Hȩc me ita in illis litteris
sensisse urãm sagacitatẽ uł ex eo aduer¬
tere posse credidi qͦd in fine illarũ po¬
suisse me memini: si tam̃ eo a uob̃ ocło
legeret᷑ qͦ a me scriptũ fuit. Nam cũ

Expanded text:
ilectissimo suo domno HUGONI ego, quantum ex vestris perpenditur, minus aperte scripsi quod volui; aut vos aliter illas intellexistis quam debuistis. Siquidem quae vobis de monachi illius susceptione eventura denuntiavi, veraciter ita timui, et adhuc timeo, ut scripsi. Non tamen ad hoc illa vobis praedicere studui, quo vel suaderem, vel consulerem; vel certe ut scribitis, censerem illum debere reddi: quippe qui ipsius jamdudum ferventissimum desiderium novi, et ei potius, quod nunc illud adimpleverit, debeo congratulari. Sed cum fieri posset, omnem depellerem suspicionem, tales, prout scivi, dictare curavi, quibus et ipsis satisfacerem, et vos contra eorumdem imminentes calumnias, vobis illas non tacendo, praemunirem. Haec me ita in illis litteris sensisse vestram sagacitatem vel ex co advertere posse credidi, quod in fine illarum posuisse me memini, si tamen eo a vobis oculo legeretur, quo a me scriptum fuit. Nam, cum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdam scoꝵ in simili fert᷑ causa ꝓtu¬
lisse. Siqͥdem instigantib eũ qͥb da
fr̃ib atq increpantib eur suũ in
si iniuriã ab alia susceptũ eccłia fugi¬
ñ exigo. Nã cũ unꝰ ñr ñ solũ religione
ꝓfessus. s & carne ꝓpinquus. clumaci
me inuito & susceptus sit & detinȩat᷑:
doleo qͥdem s sileo: orans & ꝓ illis. ut ue¬
lint ablatũ reddere: & ꝓ illo. ut uelit
sponte redire. Sin uero: seruans ei uin¬
dictã qͥ facturus ẽ iudiciũ inuiriã pa¬
tientib: & arguere habet in ȩqͥtate
ꝓ mansuetis t̾rȩ. frẽm hugonẽ de lau¬
sanna ore tuo & nr̃o spũ cõmonemꝰ non
om̃i sp̃ui credere: & ne cito moueatur
certa ꝓ incertis deserere: sciens diabo¬
lũ soli semꝑ ꝑseuẽrantiȩ insidiari. quã
solã uirtutũ nouit coronari: tutiusq
ẽe in ea uocatione qua uocatꝰ ẽ simpli¬
cit̾ ꝑseuerare. qͣm sub specie quasi meli¬

Expanded text:
quidam sanctorum in simili fertur causa protuquidam sanctorum in simili fertur causa protulisse. Siquidem instigantibus eum quibusdam fratribus atque increpantibus, cur suum in sui injuriam ab alia susceptum Ecclesia fuginon exigo. Nam, cum unus noster non solum religione professus, sed et carne propinquus, Cluniaci me invito et susceptus sit, et detineatur; doleo quidem, sed sileo, orans et pro illis ut velint ablatum reddere, et pro illo ut velit sponte redire: sin vero, servans ei vindictam qui facturus est judicium injuriam patientibus, et arguere habet in aequitate pro mansuetis terrae. Fratrem Hugonem de Lausanna ore tuo, et nostro spiritu commonemus non omni spiritui credere, et ne cito moveatur certa pro incertis deserere, sciens diabolum soli semper perseverantiae insidiari, quam solam virtutum novit coronari: tutiusque esse in ea vocatione qua vocatus est, simpliciter perseverare, quam sub specie quasi meli
Abbreviated transcription (Latin):
cut sc̃ĩs & electis tribulatio oꝑat᷑ pati¬
entiã. patientia ꝓbationẽ. ꝓbatio spem.
spes aut̃ ñ confundit: sic clamnandis
& reꝓbis tͥbulatio parit e contrario pu¬
sillanimitatẽ. pusillanimitas ꝑturba¬
tionẽ: ꝑturbatio desꝑationẽ: ꝙ illa int̾¬
unit. Ne gͦ hȩc te tã horrenda qͦd ds
au̾tat demergat tẽpestas aquȩ. ne huiꝰ
tã tremendȩ abissi absorbeat ꝓfundũ.
ne ue urgeat suꝑ te tã mex plebilis pu¬
teusos suũ: sollicite studeat humił pru¬
dentia tua ñ uĩnci a malo: s uincere
in bono malũ. Uinces aut̃ spem tuã in
deo fortit̾ figendo: & rei finẽ longani¬
mit̾ expectando. & si qͥdem ille resipu¬
erit siue ob timorẽ di siue ob suũ labo¬
rẽ: bene.Sin autẽ: bonũ ẽ tͥ humilia¬
ri sub potenti manu di: & nequaqͣm
uelle resistere suꝑnȩ dispositioni: qr
si ex dõ ẽ. ñ poterit dissolui. Conandũ
ẽ potiꝰ tͥ tuȩ licet iustȩ indignationis
stimulos illa repͥmere sententia: quã

Expanded text:
 patientiam, patientia probationem probatio spem, spes autem non confundit ; sic damnandis et reprobis tribulatio parit e contrario pusillanimitatem, pusillanimitas perturbationem, perturbatio desperationem, et illa interimit. 2. Ne ergo haec te tam horrenda quod Deus avertat demergat tempestas aquae, ne hujus tam tremendae abyssi absorbeat profundum, neve urgeat super te tam inexplebilis puteus os suum: sollicite studeat humilis prudentia tua non vinci a malo, sed vincere in bono malum. Vinces autem, spem tuam in Deo fortiter figendo, et rei finem longanimiter exspectando. Et si quidem ille resipuerit, sive ob tui timorem, sive ob suum laborem; bene: sin autem, bonum est tibi humiliari sub potenti manu Dei, et nequaquam velle resistere supernae dispositioni; quia 46 si ex Deo est, non poterit dissolvi. Conandum est potius tibi, tuae licet justae indignationis stimulos illa reprimere sententia, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ius ne obliuisci antiqui amoris: & be¬
neficioꝵ quȩ domui nr̃ȩ tã largit̾ con¬
tulisti: Utinã ipse ꝓ cuiꝰ amore fecisti:
in ȩternũ ñ obliuiscat᷑ ds. Nã nos quan¬
tũ in nob̾ ẽ iqnime ꝓrsus ingrati me¬
moriã abundantiȩ suauitatis tuȩ men¬
te retinemꝰ: & si liceret oꝑe monstraremꝰ.
O qͣm libenti aĩo & corpori tuo parit̃
& aĩe ꝓuidissemꝰ: si datũ fuisset ut simuil
fuissemꝰ. Qd q ñ est: restat ut quẽ p̃sen¬
tẽ habere ñ possumꝰ: ꝓ absente semper

Expanded text:
us ne oblivisci antiqui amoris, et beneficiorum quae domui nostrae tam largiter contulisti? Utinam ipse pro cujus amore fecisti in aeternum non obliviscatur Deus! Nam nos, quantum in nobis est, minime moriam abundantiae suavitatis tuae mente retinemus, et, si liceret, opere monstraremus. O quam libenti animo, et corpori tuo pariter et animae providissemus, si datum fuisset ut simul fuissemus! Quod quia non est, restat ut quem praesentem habere non possumus, pro absente semper
Abbreviated transcription (Latin):
corpore tulit. Quã libent̾ tͥ si
scirẽ consulerẽ. si possẽ succurrerẽ: tã
efficacit̾ ipse mͥ qͥ omĩa scit & oĩa potest
in cunctis meis necessitatib consulat
ꝙ succurrat. Si frat̾ drogo de sua dis¬
cessione me consuluisset: absit ut con¬
sentirẽ. Si post discessionẽ ad nos diuer¬
tisset: absit ut susciꝑem. Deniq qͦd so¬
lũ potui: ad abbatẽ qui eũ suscepit nr̃as
max sicut scis ꝓ eo litt̾as misi. E n̾c suꝑ
hoc qͥd tͥ ultra possũ facere pat̾. Iam u
quantũ ad te ꝑtinet optime mecũ nouit
sc̃itas tua: ꝑfectos solere uiros ñ solũ
in spe s & in tribulationib głiari: con¬
solante eos scͥptura & sic loquente. Ua¬
sa figuli ꝓbat fornãx: & hoĩes iustos
tẽptatio. &. Iuxta ẽ dñs his qͥ tͥbulato

Expanded text:
ibenter tibi, si scirem, consulerem; si possem, succurrerem: tam efficaciter ipse mihi qui omnia scit, et omnia potest, in cunctis meis necessitatibus consulat et succurrat. Si frater Drogo de sua discessione me consuluisset, absit ut consentirem: si post discessionem ad nos divertisset, absit ut susciperem. Denique, quod solum potui, ad abbatem qui eum suscepit, nostras mox, sicut scis, pro eo litteras misi. Et nunc super hoc quid tibi ultra possum facere, pater? Jam vero quantum ad te pertinet, optime mecum novit Sanctitas tua, perfectos solere viros non solum in spe, sed et in tribulationibus gloriari, consolante eos Scriptura, et sic loquente: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio . Juxta est Dominus his
Abbreviated transcription (Latin):
ñ minꝰ uerbis qͣm nr̃is credimꝰ ocłis. de
ur̃a sospitate & ꝓsꝑitate ac pace ꝑ uos et¬
cłiȩ reddita. Congratulamͣ uob̾. s damꝰ
głam do: scientes qͦd estis & qͦd potestis
ipsiꝰ ñ ur̃m ẽẽ. Qͦd & uos semꝑ sentire
in uob̃ amicabilit̾ admonemꝰ: ne nichil
ꝙ ẽẽ & posse incipiatis siqͥd alit̾ sapitis:
& ur̃is qͦd absit meritis uł uirib qͥppiam
horũ ascribitis. Alioqͥn uerendũ ne con¬
tas in adu̾sitatẽ: sic nimirũ illo iuste
uidicante. qͥ ut humilib gr̃am dare.
ita & suꝑbis resistere consueuit. Qui &
psalmo legit᷑: nec tantũ faciens pacẽ s &
creans malũ ꝑ ꝓpħam describitur.¬

Expanded text:
n minus verbis, quam nostris credimus oculis de vestra sospitate et prosperitate ac pace per vos Ecclesiae reddita. Congratulamur vobis; sed damus gloriam Deo: scientes quod estis et quod potestis, ipsius, non vestrum esse. Quod et vos semper sentire in vobis amicabiliter admonemus: ne nihil et esse, et posse incipiatis, si quid aliter sapitis, et vestris quod absit meritis vel viribus quidpiam horum adscribitis. Alioquin verendum, ne contas in adversitatem; sic nimirum illo juste judicante, qui ut humilibus gratiam dare, ita et superbis resistere consuevit: qui etPsalmo legitur ; nec tantum faciens pacem, sed et creans malum, per prophetam describitur
Abbreviated transcription (Latin):
tionib sub huiꝰ rei occasione importu¬
niꝰ ingerere. & molestos cũ necesse ñ est
uob̃ exhibere: & hoc gratũ ñ ẽe dõ. & no¬
stris scimus morib non congriiere.
Ad hugonẽ comitẽ campaniȩ militem
factus es ex comite miles. & pauꝑ
ex diuite: in hoc ꝓfecto tͥ ut instũ
ẽ congratulam᷑. & in te dm głificamus:
scientes qr hȩc ẽ mutatio dext̾e excelsi.
Ceterũ qͦd tua iocunda p̃sentia nob̾ ita
nescio quo di ẽ subtracta iudicio. ut ne

Expanded text:
tionibus sub hujus rei occasione importutionibus sub hujus rei occasione importunius ingerere, et molestos, cum necesse non est, vobis exhibere; et hoc gratum non esse Deo, et nostris scimus moribus non congruere.ad Hugonem comitem Campaniae, militem factus es ex comite miles, et pauper ex divite, in hoc profecto tibi, ut justum est, gratulamur, et in te Deum glorificamus scientes quia haec est mutatio dexterae Excelsi. Caeterum quod tua jucunda praesentia nobis ita, nescio quo Dei
Abbreviated transcription (Latin):
tiã & ipsiꝰ ep̃i ꝓmptũ teneamꝰ assensum:
qr tam̃ dei qͦq beneplacitũ in om̃ib &
his maxime quȩ ad eũ ꝑtinent. ante oĩa
& suꝑ omĩa necesse ẽ nos & inqͥrere et
custodire: iccirco ad cõꝓbandũ certius
qͥd ipse de hac re potiꝰ uelit. rem sicut
int̾ ep̃m monachosq conuenerat. ur̃a
utiq indiistria mediante & ordinante
qualit̾ fieri deberet. & hortante ut ce¬
lerit̾. & iuuante ut honorabilit̾ fieret.
ñ qͥdem omittendã: s usq post messionẽ
eode ꝑstiterit. & uob̾ nichilominꝰ id ipsũ
eque ut mͦ placuerit : tali coniectura
dei qͦq ẽẽ consiliũ securiꝰ confidentes.
sꝑamꝰ nos ur̃ȩ utruisq deuotioni iuxta
qͦd definitũ erat satis ẽẽ facturos. Arbi¬
tram᷑ enĩ acceptũ ẽe dõ si quantũ in no¬
bis ẽ. nemini oneri ẽẽ studuerimꝰ: ne ñ
tã fructũ qͣm datũ in hoc eiꝰ negocio re¬
qͥrere qͦd absit uideam᷑. E p̃cipue ur̃is
nos maiorib atq instantiorib occupa¬

Expanded text:
i promptum teneamus assensum: quia tamen Dei quoque beneplacitum in omnibus, et his maxime quae ad eum pertinent, ante omnia et super omnia necesse est nos et inquirere, et custodire; idcirco ad comprobandum certius quid ipse de hac re potius velit, rem sicut inter episcopum monachosque convenerat, vestra utique industria mediante et ordinante qualiter fieri deberet, et hortante ut celeriter, et juvante ut honorabiliter fieret; non quidem omittendam, sed usque post messionem,eodem perstiterit, et vobis nihilominus idipsum aeque ut modo placuerit: tali conjectura Dei quoque esse consilium securius confidentes, speramus nos vestrae utriusque devotioni juxta quod diffinitum erat, satis esse facturos. Arbitramur enim acceptum esse Deo, si quantum in nobis est, nemini oneri esse studuerimus: ne non tam fructum, quam datum in hoc ejus negotio requirere quod absit videamur; et praecipue vestris nos majoribus atque instantioribus occupa
Abbreviated transcription (Latin):
strenuo mustro: eiꝰ in xp̃o hu¬
Ailes fr̃es de claraualle sał ⁊ orationes.
Ex quo dudũ si recolitis nr̃e uos frat̾¬
nitati dignant̾ sociastis. nr̃is uos ora¬
tionib humilit̾ cõmendastis: semꝑ sol¬
liciti fuimꝰ ut debiumꝰ aliqͥd scire de
ẽẽ ur̃o. & euentus ur̃os crebro sciscitari
studuimꝰ a quib potiumꝰ: desiderantes
iugit᷑ & orantes uos ꝓsꝑari in dei oꝑe
ad qͦd assũptus fueratis: & gressus ur̃os di¬

Expanded text:
strenuo ministro; ejus in Christo humiles fratres de Clara-Valle, salutem et orationem. Ex quo dudum, si recolitis, nostrae vos fraternitati dignanter sociastis, nostris vos orationibus 44 humiliter commendastis; semper solliciti fuimus, ut debuimus, aliquid scire de esse vestro; et eventus vestros crebro sciscitari studuimus a quibus potuimus, desiderantes jugiter et orantes vos prosperari in Dei opere ad quod assumptus fueratis
Abbreviated transcription (Latin):
ant: & delicta iuuentutis tuȩ̃ deleat
uesꝑtina correctio. Paulũ imitari cu¬
rato: in honorificando ministeriũ
tũ. Honorificabis aut̃ grauitate mo¬
rũ: maturitate consilioꝵ: actuũ hone¬
state. Hȩc st̃ quȩ officiũ ep̃ale maxime
nobilitant & ornant. Omĩa fac cũ con¬
silio: nec tam̃ omniũ aut quorũeñq:
s tantũ bonoꝵ. Bonos in consilio. honõ
in obseqͥo.bonos habeas contubnales:
qͥ uitȩ & honestatis tuȩ & custodes sint
ꝙ testes. In hoc enĩ te bonũ ꝓbabis: si
testimoniũ a bonis habueris. Sint pi¬
te. & illi de alta cumba. In his exꝑiem:
quanta udbis de nobis cura sit. Ad¬

Expanded text:
ant, et delicta juventutis tuae deleat ant, et delicta juventutis tuae deleat vespertina correctio. Paulum imitari curato in honorificando ministerium tuum. Honorificabis autem gravitate morum, maturitate consiliorum, actuum honestate. Hæc sunt quæ officium episcopale maxime nobiliant et ornant. OMNIA FAC CUM CONSILIO, nec tamen omnium aut quorumcumque, sed tantum bonorum. Bonos in consilio, bonos in obsequio, bonos habeas contubernales, qui vitæ et honestatis tuæ et custodes sint, et testes. In hoc enim te bonum probabis, si testimonium a bonis habueris. Sint pite, et illi de Altacumba. In his experiemur quanta vobis de nobis cura sit.
Abbreviated transcription (Latin):
opus ẽ fortitudine. Speculator
dõmui isrł factus estis: opus ẽ pruden¬
tia. Sapientib & insipientib debitor
estis: opꝰ ẽ iusticia. Postremo maxime
tẽꝑantia opꝰ ẽ: ne qui aliis p̾dicat. ipse

Expanded text:
opus est fortitudine. Speculator domui Israel factus estis; opus est prudentia. Sapientibus et insipientibus debitor estis, opus est justitia. Postremo maxime temperantia opus est: ne qui aliis praedicat, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
redimꝰ electionẽ tuã ẽẽ a deo:
quã tanto cleri popłiq consen¬
su fuisse celebratã accepimꝰ. Gratulam᷑
gr̃ȩ eiꝰ ne dicã meritis tuis: q̃m ne tibi
plusqͣm oportet blandiam᷑ ñ ex oꝑib
iusticis quȩ fecisti: s sed̾m suã miscdiã
hoc fecit tͥ. Si secus tu qͦd absit sapis:
erit exaltatio in ruinã. Si aut̃ cogno¬
scis grãm: uide ne in uacuũ acceꝑis.
Bonas fac decet̾o uias tuas & studia
tua:ͥ & ministeriũ sc̾m si uitȩ sc̃itas ñ
p̃cessit: sequat᷑ saltẽ.T unc uere fate¬
bim᷑ te p̾uentũ in benedictionib dul¬
cedinis: tͥ de bonis meliora sꝑantes.
Exultabimꝰ & letabimͣ qͦd fidelis ser¬
uus & prudens constitutꝰ sit suꝑ fa¬
miliã dñi: futurus ex hoc filius fe¬
lix & potens. suꝑ oĩa bona patͥs con¬
stituendus. Alioqͥn si altiorẽ qͣm me¬
liorẽ ẽẽ delectat: ñ premiũ s p̃cipi¬
tiũ expectamꝰ. Optamꝰ & oramꝰ ne
hoc contingat: parati si opus ẽ obui¬

Expanded text:
redimus electionem tuam esse a Deo, quam tanto cleri populique consensu fuisse celebratam accepimus. Gratulamur gratiae ejus, ne dicam meritis tuis, quoniam ne tibi plusquam oportet, blandiamur: non ex operibus justitiae, quae fecisti, sed secundum suam misericordiam hoc fecit tibi. Si secus tu quod absit sapis, erit exaltatio in ruinam. Si 43 autem cognoscis gratiam, vide ne in vacuum acceperis. Bonas fac de caetero vias tuas, et studia tua, et ministerium sanctum: si vitae sanctitas non praecessit, sequatur saltem. Tunc vere fatebimur te praeventum in benedictionibus dulcedinis, tibi de bonis meliora sperantes. Exsultabimus et laetabimur, quod fidelis servus et prudens constitutus sit super familiam Domini: futurus ex hoc filius felix et potens, super omnia bona Patris constituendus. Alioquin si altiorem quam meliorem esse delectat, non praemium, sed praecipitium exspectamus. Optamus et oramus ne hoc contingat: parati, si opus est, obvi
Abbreviated transcription (Latin):
fructu sapor requirit᷑. Odore
enĩ nos tantũ: s ipse qͦq qͥ nullius eget
d̾s opus tam̃ habet hoc in tẽpore opere
tuo. si ñ dissimulas. Głosum tͥ ẽ di esse
posse cõadiutorẽ: posse & ñ ẽẽ damnosũ.
Porro aut̃ grãm habes apud d̾m & hoĩes :
habes scientiã. habes sp̃m lib̾tatis: habes
uerbũ uiuũ & efficax̃ & sale conditũ:
nec oportet te ꝓ tantis uirib sponsȩ xp̃i
deesse in tanto diserimine: cũ sis amicꝰ
sponsi. Amicus siqͥdem : iñ necessitate ꝓ¬
bat᷑. Qͥa enĩ : Tu tͥ quiescis: & mat̾ tua
eccłia grauit̾ conturbat᷑: Habuit sua
tẽpora quies: & sc̃m ociũ hactenꝰ sua ne¬
gocia licent̾ libent̾q exercuit. Tempꝰ
faciendi ñc: qr dissipauer̃t legẽ. Bestia
illa de apocalypsi cui datũ ẽ os loquens
blasphemias & bellũ gerere cũ sc̃is : petͥ
cathedrã occupat. tanꝗͣ. leo paratꝰ ad
predã. Altera qͦq bestia iuxta uos sub¬
sibilat: sicut catulus leonis habitans

Expanded text:
fructu sapor requiritur. Odoreenim nos tantum, sed ipse quoque qui nullius eget Deus, opus tamen habet hoc in tempore opere tuo, si non dissimulas. Gloriosum tibi est Dei esse posse coadiutorem: posse et non esse. damnosum. Porro autem gratias habes apud Deum et homines, habes scientiam, habes spiritum libertatis, habes verbum vivum et efficax, et sale conditum: nec oportet te pro tantis viribus sponsae Christi deesse in tanto discrimine, cum sis amicus sponsi. Amicus siquidem in necessitate probatur. Quid enim? tu tibi quiescis, et mater tua Ecclesia graviter conturbatur? Habuit sua tempora quies, et sanctum otium hactenus sua negotia licenter libenterque exercuit. Tempus faciendi nunc, quia dissipaverunt legem. Bestia illa de Apocalypsi, cui datum est os loquens blasphemias, et bellum gerere cum sanctis , Petri cathedram occupat, tanquam leo paratus ad praedam. Altera quoque bestia juxta vos subsibilat, sicut catulus habitans
Abbreviated transcription (Latin):
angliȩ scotiȩ ispan.oꝵ & ierosolimoꝵ
reges cũ uniu̾so elero & popłis fauent
& adherent dño innocẽntio tanꝗͣ. filii
patri: tanꝗͣ capiti membra: solliciti
seruare unitatẽ sp̃s in uinculo pacis.
Merito aut̃ illũ recipit ȩccłia. cuiꝰ &
opinio elarior. & electio sanior inuen¬
ta ẽ: nimirũ eligentiũ & num̃o um¬
cens & merito. At tu frat̾ qͥd adhuc ne¬
gligis: Quousq uicino serpente tua
male secura dormitat industria:. Scimꝰ
qͥdem te filiũ pacis nulla posse ratiõe
induci deserere unitatẽ: s ꝓfecto ñ
sufficit: nͥ & defensare atq ipsuis qͦq
turbatores totis uirib debellare stucdu¬
eris. Nec qͥetis timeas detrimentũ: qͦa
ñ paruo tue głiȩ increm̃to recõpensa¬
bit᷑: si fera illa uicina uob̃. tuo studio
mansuescat uł obmutescat: & tantã

Expanded text:
Angliae, Scotiae, Hispaniarum et Jerosolymorum reges, cum universo clero et populis, favent t adhaerent domino Innocentio, tanquam filii patri, tanquam capiti membra, solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis. Merito autem illum recipit Ecclesia, cujus et opinio clarior, et electio sanior inventa est, nimirum eligentium et numero vincens, et merito. At tu, frater, quid adhuc negligis? quousque vicino serpente tua male secura dormitat industria? Scimus quidem te filium pacis nulla posse ratione induci deserere unitatem: sed profecto non sufficit, nisi et defensare, atque ipsius quoque turbatores totis viribus debellare studueris. Nec quietis timeas detrimentum, quod non parvo tuae gloriae incremento recompensabitur, si fera illa vicina vobis tuo studio mansuescat, vel obmutescat, et tanta