comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pidante facillime superauit. eorumq
urbem opulentis simã coepit inuidia
obtrectatorum uirtutis suae & in so¬
lentia tribunorum plebis reus factus
&tamq in gratã sensit quam liberauerat
ciuitatẽ ut desua damnatione certissimꝰ
in exilium sponte disceder & & decẽmilib
aeris absens &iam damnar&ur. Mox
iterum agallis uindex patriae futurus
ingratae multa cõmemorare lampig&
feda & iniusta quib: agitabatur illa
ciuitas cũ potentes plebemsibi subdere
conarentur. plebsq illis subdi recus ar&
& utriusq partis defensores magis stu¬
dis agerent amore uincendiquam ae¬
quum & bonum quicquam cogitar&.¬
Itaq habebo modum & ipsum salustium
testem potius adhibebo. Quicum in lau¬
de romanorum dixiss& unde nobis iste
sermo ostus ẽ. ius bonumq apud eos
non legibus magisquam natura uale¬
bat: prȩdicans illud tempus quo expul¬
sis regibus incredibiliter ciuitas breui
aetatis spatio plurimũ creuit : idem

Expanded text:
pidante facillime superauit eorumque pidante facillime superauit eorumque urbem opulentissimam cepit, obtrectatorum inuidia uirtutis suae et insolentia tribunorum plebis reus factus mque ingratam sensit quam liberauerat ciuitatem, ut de sua damnatione certissimus in exilium sponte discederet et decem milia aeris absens etiam damnaretur, mox iterum a Gallis uindex patriae futurus ingratae. Multa commemorare iam piget foeda et iniusta, quibus agitabatur illa ciuitas, cum potentes plebem sibi subdere conarentur plebsque illis subdi recusaret, et utriusque partis defensores magis studiis agerent amore uincendi, quam aequum et bonum quidquam cogitarItaque habebo modum et ipsum Sallustium testem potius adhibebo, qui cum in laude Romanorum dixisset, unde nobis iste sermo ortus est: \'lus bonumque aput eos non legibus magis quam natura ualebat\', praedicans illud tempus, quo expulsis regibus incredibiliter ciuitas breui aetatis spatio plurimum creuit, idem
Abbreviated transcription (Latin):
&imporio non placuit exemplũ. stci¬
liusq romani in hoc errauerunt ut post
illam iniquitatẽ dm̃ sibi romulum conse¬
crarent quã ut infeminis rapiendis
factũ eius imitandũ lege ulla uel more
ꝑmitterent. Ex hoc iure acbono post
expulsum cũ liberis suis regẽ carquiniũ
cuĩ filius lucr&iam stupro uiolenter
oppresserat iunius brutus consul lutiũ
tarquiniũ conlatinũ maritum eiusdem
lucr &iae collegã suumbonũ atq in no¬
centẽ uirum propt̃ nomen & propinqui¬
tatem tarquiniorum coegit magis tra¬
tu seabdicare nec uiuere inciuitate
ꝑmisit quod scelus fauente uel patien¬
te populo fecit a quopopulo consulatũ
idem conlatinus sicut &iam ipsebrutus
acceperat. Ex hoc iure ac bono mar
cus marcellus illius temporis uir egre¬
gius quiuenientes grauissimos hostes
populi romani post decennale bellum
quoromanus exercitus totiens male
pugnando grauiter afflictus est lam
ipsa roma desa lute dubitante atq tre¬

Expanded text:
et imperio non placuit exemplum, faciet imperio non placuit exemplum, faciliusque Romani in hoc errauerunt, ut post illam iniquitatem deum sibi Romulum consecrarent, quam ut in feminis rapiendis factum eius imitandum lege ulla uel more permitterent. Ex hoc iure ac bono post expulsum cum liberis suis regem Tarquinium, cuius filius Lucretiam stupro uiolenter obpresserat. Iunius Brutus consul L. Tarquinium Conlatinum, maritum eiusdem Lucretiae, collegam suum, bonum adque innocentem uirum, propter nomen et propinquitatem Tarquiniorum coegit magistratu se abdicare nec uiuere in ciuitate permisit. Quod scelus fauente uel patiente populo fecit, a quo populo consulatum idem Conlatinus sicut etiam ipse Brutus acceperat. Ex hoc iure ac bono M. Camillus, illius temporis uir egregius, qui Veientes, grauissimos hostes populi Romani, post decennale bellum, quo Romanus exercitus totiens male pugnando grauiter adflictus est, iam ipsa Roma de salute dubitante adque tre
Abbreviated transcription (Latin):
ualebat : ex hoc iure acbono credo
raptas sabinas . quid enim iustius &
melius quã filias alienas fraude spec¬
taculi inductas non a parentibus accipi
sed ui ut quisq poterat auferri : Nam
siiniq facerent sabini negare postula¬
tas quanto fuit iniquius rapere non
datas: iustius aut̃ bellum cum ea
gente geripotuit quaefilias suasad
matrimonium conregionalibus & con¬
finalib suis negass& p&itas quã cũ ea
quaere p&ebat ab latas. illud ergo
potius fier & ibimars filiũ suũ pugnan¬
tem iuuar& ut coniugiorum negato¬
rũ armis ulciscer&ur iniuriã. Eteo
modo adfeminas quas uoluerat per¬
uenir& aliquo enĩ fortasse iure belli
in iuste negatas. iuste uictos auferr&
nullo aut̃ iure pacis nondatas rapuit.¬
& iniustum bellum cũ earum parentibus
iuste succedentibus gessit. hoc sane uti¬
lius feliciusq successit qđ & siad memo¬
riam fraudis illius circensium spectacu¬
lum mansit facinoris tam̃ in illaciuitate

Expanded text:
ualebat\'? Ex hoc iure ac bono credo ualebat\'? Ex hoc iure ac bono credo raptas Sabinas. Quid enim iustius et melius quam filias alienas fraude spectaculi inductas non a parentibus accipi, sed ui, ut quisque poterat, auferri? Nam si inique facerent Sabini negare postulatas, quanto fuit iniquius rapere non datas? Iustius autem bellum cum ea gente geri potuit, quae filias suas ad matrimonium conregionalibus et confinalibus suis negasset petitas, quam cum ea, quae repetebat ablatas. Illud ergo potius fieret; ibi Mars filium suum pugnantem iuuaret, ut coniugiorum negatorum armis ulcisceretur iniuriam, et eo modo ad feminas, quas uoluerat, perueniret. Aliquo enim fortasse iure belli iniuste negatas iuste uictor auferret; nullo autem iure pacis non datas rapuit et iniustum bellum cum earum parentibus iuste suscensentibus gessit. Hoc sane utilius feliciusque successit, quod, etsi ad memoriam fraudis illius circensium spectaculum mansit, facinoris tamen in illa ciuitate
Abbreviated transcription (Latin):
ab atheniensibus mutuarentur leges
solonis quas tam̃ non ut acceperunt sed
meliores &emendatiores facere conatis.
quãuis lygurgus lace demoniis leges
ex apollinis auctoritate se instituis se
confinxerit quod prudent̃ romani cre¬
dere noluerunt. propterea non inde ac¬
ceperunt. Nũma pompilius quiro mulo
successit inregnum quasdã leges quae
quidem regendȩ ciuitati nequaquam
sufficerent condidis sefertur quieis mul¬
ta &iam sacra consiiuuit nontam̃ ꝑhib&
casdem leges anuminibus accepisse
Mala igitur animimala uitae malamorũ
quae ita magna sunt ut his doctis simi
corum uiri&iam in stantibus urbibus
respublicas perire confirment. dueorũ
ne suis cultoribus acciderent minime
curarunt immouero ut augerentur
sicut supra disputatum ẽ omnimodo cu¬
rarunt. anforte populo romano prop
terea leges non sunt anuminibus insti¬
tutae quia sicut sallustius ait ius bonũq
apud eos non legibus magis quãnatura

Expanded text:
ab Atheniensibus mutuarentur leges ab Atheniensibus mutuarentur leges Solonis, quas tamen non ut acceperunt tenuerunt>, sed meliores et emendatiores facere conati sunt, quamuis Lycurgus Lacedaemoniis leges ex Apollinis auctoritate se instituisse confinxerit, quod prudenter Romani credere noluerunt, propterea non inde acceperunt. Numa Pompilius, qui Romulo successit in regnum, quasdam leges, quae quidem regendae ciuitati nequaquam sufficerent, condidisse fertur, qui eis multa etiam sacra constituit; non tamen perhibetur easdem leges a numinibus accepisse. Mala igitur animi, mala uitae, mala morum, quae ita magna sunt, ut his doctissimi eorum uiri etiam stantibus urbibus res publicas perire confirment, di eorum, ne suis cultoribus acciderent, minime curarunt immo uero ut augerentur, sicut supra disputatum est, omni modo curarunt. terea leges non sunt a numinibus constitutae, quia, sicut Sallustius ait, \'ius bonumque aput eos non legibus magis quam natura
Abbreviated transcription (Latin):
platonẽ quẽ semidm̃ uolunt t̃antisdis¬
putationibus laborantẽ ne dnimi ma¬
lis quae p̃cipue cauenda sunt mores¬
corrum perentur humani. Nulla sacra
aedicula dignum putarunt & romulum
suum dismultis p̃tulerunt quãuis &ipsũ
semidm̃ potius quam dm̃ uelut secr&ior
eorum doctrina cõmend&. Nam &iam
flaminẽ illi instituerunt quod sacerdotu
genus adeo in romanis sacra testante apice
excelluit ut tressolos flamines haberen
tribus numinibus institutos dialem loui
martialem marti quirinalem romulo.
Nambeniuolentia ciuium uelut receptus
incaelũ quirinus ẽ postea nominatus. ac
ꝑhoc & neptuno & plutoni fratribus iouis
& ipsi saturno patrieorum isteromulus
honore p̃latus ẽ ut promagno sacerdo¬
tium quod ioui tribuerunt hoc&iã huic
tribuerent & martitã quã patrieius
forsitan propter ipsum. Si aut aduissuis¬
rominiuiuendi leges accipere potuissert:
non aliquot annos postromã conditam

Expanded text:
Platonem, quem semideum uolunt, tantis disPlatonem, quem semideum uolunt, tantis disputationibus laborantem, ne animi malis, quae praecipue cauenda sunt, morescorrumperentur humani, nulla sacra aedicula dignum putarunt, et Romulum suum dis multis praetulerunt, quamuis et ipsum semideum potius quam deum uelut secretior eorum doctrina commendet. Nam etiam flaminem illi instituerunt, quod sacerdotii genus adeo - in Romanis sacris testante apice excelluit, ut tres solos flamines haberent tribus numinibus institutos, Dialem Ioui, Martialem Marti, Quirinalem Romulo. Nam beneuolentia ciuium uelut receptus in caelum Quirinus est postea nominatus. Ac per hoc et Neptuno et Plutoni, fratribus Iouis, et ipsi Saturno, patri eorum, isto Romulus honore praelatus est, ut pro magno sacerdotium, quod Ioui tribuerant, hoc etiam huic tribuerent, et Marti tamquam patri eius forsitan propter ipsum. CAPUT XVI. QuRomani uiuendi leges accipere potuissent, non aliquot annos post Romam conditam
Abbreviated transcription (Latin):
fratrem occidis se nec aliquod ꝑ p&rasse
flagitium quisquã historicorum uel
po&arũ dix̃ aut finxit : certe uel pri¬
apo uel alicui crnoce falo postremo uel
febriquaerom ani numina partimpe¬
regrina receper̃ partim sua propria
sacrauerunt . Quomodo igitur tanta
animi &morum inalabonis p̃ceptis &
legibus uel imminentia prohibent. uel
insita extirpanda curarent ditales
qui&iam seminanda & augenda flagitia
curauerunt. talia uelsua uel quasi sua
facta pertheatricas celebritates popu¬
lis innotescere cupientes. ut tam quam
auctoritate diuina sua sponte nequis¬
sima libido accender&ur humana :
frustra hoc exclamante cicerone. qui
cum depo&is ager& ad quos cũ accessit
inquit clamor & ad probatio populi
quasi magnicuiusdam & sapientis ma¬
gistriquas illi obducunt tenebras quos
inuehunt m&us quas in flamant cupi¬
deorum &iamipsorum falsorum ratio
ac nompotius adulatioẽ quando istum

Expanded text:
fratrem occidisse, nec aliquod perpetrasse fratrem occidisse, nec aliquod perpetrasse flagitium quisquam historicorum uel poetarum dixit aut finxit, certe uel Priapo uel alicui Cynocephalo, postremo uel Febri, quae Romani numina partim peregrina receperunt, partim sua propria sacrauerunt. Quo modo igitur tanta animi et morum mala bonis praeceptis et legibus uel inminentia prohiberent, uel insita extirpanda curarent di tales, qui etiam seminanda et augenda flagitia curauerunt, talia uel sua uel quasi sua facta per theatricas celebritates populis innotescere cupientes, ut tamquam auctoritate diuina sua sponte nequissima libido accenderetur humana, frustra hoc exclamante Cicerone, qui cum de poetis ageret: Ad quos cum accessit, inquit, clamor et adprobatio populi quasi cuiusdam magni et sapientis magistri, quas a illi obducunt tenebras, quos inuehunt metus, quas inflammant cupideorum etiam ipsorum falsorum ratio ac non potius adulatio est? quando istum
Abbreviated transcription (Latin):
conuincunt. Illienim honori suo depos¬
cunt ludos scenicos isti ab honoribus om¬
nib repellunt homines scenicos Flli
celebrari sibi iubent figm̃tis po&itis ob¬
probriadeorum isti ab obprobrus ho¬
minũ d&errent inpudentiam po&arũ
Semideus aut̃ illeplato & talium deorum
libidini restitit & ab indole romanorũ
quid ꝑficiendum e&̃ ostendit qui po&as
ipsos uel pro arbitrio mentientes
uel hominibus miseris quasideorum
facta pessima imitanda proponentes
omnino inciuitate bene instituta uiuere
noluit. Nosquidem platonẽ nec dm̃
nec semidm̃ ꝑhibemus nec ulli scõ ange¬
lorumdĩ nec ueridico proph&ȩ nec apło
alicui nec cuilib& xpĩ martyri nec
cuiquam xp̃i ano homini comparamus
cuius nrãe sententiae ratiodõ prospe¬
rante suo loco explicabitur. sed eũ tam̃
quando quidem ipsi uolunt fuisse semi¬
deũ prȩferendum eẽ censemus si non
romulo & herculi quamuis istum nec

Expanded text:
conuincunt. Illi -enim honori suo deposconuincunt. Illi -enim honori suo deposcunt ludos scaenicos, isti ab honoribus omnibus repellunt homines scaenicos; illi celebrari sibi iubent figmentis poeticis obprobria deorum, isti ab obprobriis hominum deterrent inpudentiam poetarum. Semideus autem ille Plato et talium deorum libidini restitit, et ab indole Romanorum quid perficiendum esset ostendit, qui poetas ipsos uel pro arbitrio mentientes uel hominibus miseris quasi deorum facta pessima imitanda proponentes omnino in ciuitate bene instituta uiuere noluit. Nos quidem Platonem nec deum nec semideum perhibemus, nec ulli sancto angelo summi Dei nec ueridico prophetae nec apostolo alicui nec cuilibet Christi martyri nec cuiquam Christiano homini conparamus; cuius nostrae sententiae ratio Deo prosperante suo loco explicabitur. Sed eum tamen, quando quidem ipsi uolunt fuisse semideum, praeferendum esse censemus, si non Romulo et Herculi quamuis istum nec
Abbreviated transcription (Latin):
ne fanda prohibenti andaemonibus
hac hominum deceptione gaudentibus
quib ille uera ꝑ suadere non potuit :
Hunc platonẽ labeo intersemideos com¬
memorandũ putauit. sicut herculem si¬
cut romulum: semideos aũt hero ibus an¬
teponit sed utrosq internumina collocat
Verum ta m̃ istum quẽ appellat semideum
non heroibus tantũ sed &iam diis ipsis p̃¬
ferendum eẽ nondubito. Propinquant
autem romanorum leges disputationibus
platonis quando ille cuncta po&ica fig¬
menta condemnat. isti autẽ po&is adimunt
saltem in homines maledicendi licentiam
Iue po&as ab urbis ipsius habitatione isti
saltem actores po&icarum fabularum
remouent a soci&ate ciuitatis. & si con¬
tradeos ludorũ scenicorum ex p&itores
aliquid auderent. forte undiq remoue¬
rent. Nequaquã igitur leges ad institu¬
endos bonos autcorrigendos malos
mores adiissuis possent accipere seuspera¬
re romani quos legib suis uincunt atq

Expanded text:
nefanda prohibenti; an daemonibus nefanda prohibenti; an daemonibus hac hominum deceptione gaudentibus, quibus ille vera persuadere non potuit? 2. Hunc Platonem Labeo inter semideos commemorandum putavit, sicut Herculem, sicut Romulum: semideos autem heroibus anteponit, sed utrosque inter numina colVerum tamen istum, quem appellat semideum, non heroibus tantum, sed etiam dis ipsis praeferendum esse non dubito. Propinquant autem Romanorum leges disputationibus Platonis, quando ille cuncta poetica figmenta condemnat, isti autem poetis adimunt saltem in homines maledicendi licentiam; ille poetas ab urbis ipsius habitatione, isti saltem actores poeticarum fabularum remouent a societate ciuitatis; et si contra deos ludorum scaenicorum expeditores aliquid auderent, forte undique remouerent. Nequaquam igitur leges ad instituendos bonos aut corrigendos malos mores a dis suis possent accipere seu sperare Romani, quos legibus suis uincunt adque
Abbreviated transcription (Latin):
uitia laculantes : Curnon ut scenici
habeantur in honesti quarationereo¬
tũ ẽ ut po&icorũ figm̃torum &igno¬
miniosorum deorum infamentur acto¬
res honorentur auctores anforte
graeco platoni potius palmadanda ẽ.
quicum ratione formar& qualis esse
ciuitas debeat tamquã aduersarios
ueritatis poeta scensuit urbe pellendos:
Iste uero &deorum in iurias indigne
tulit & fugari corrumpiq figmentis
animosciuium noluit. Confernunc
platonis humanitatẽ aciuibus deci¬
piendis po&as urbepellentẽ cũ deorũ
diuinitate honori suo ludos scenicos
exp&ente. Ille ne talia uel scribe¬
rentur & si non ꝑsua sit. disput ando
tam̃ suasit leuitati lasciuiaeq grae¬
corum istiut̃ alia &iam a gerentur
iubendo extorser̃ grauitati & modes¬
tiae romanorum. Nec tantum haec
agiuoluer̃ sed sibidicari sibis acrari¬
sibi sollempniter ex hibericuitandem
honestius diuinos honores decerner&
ciuitas ut rum platoni haecturpia &

Expanded text:
uicia iaculantes quur non ut scaenici uicia iaculantes quur non ut scaenici habeantur inhonesti. Qua ratione rectum est, ut poeticorum figmentorum et ignominiosorum deorum infamentur actores, honorentur auctores? An forte Graeco Platoni potius palma danda est, qui cum ratione formaret, qualis esse ciuitas debeat, tamquam aduersarios ueritatis poetas censuit urbe pellendos? Iste uero et deorum iniurias indigne tulit et fucari corrumpique figmentis animos ciuium noluit. Confer nunc Platonis humanitatem a ciuibus decipiendis poetas urbe pellentem cum deorum diuinitate honori suo ludos scaenicos expetente. Ille, ne talia uel scriberentur, etsi non persuasit disputando, tamen suasit leuitati lasciuiaeque Graecorum; isti, ut talia etiam agerentur, iubendo extorserunt grauitati et modestiae Romanorum. Nec tantum haec agi uoluersibi solemniter exhiberi. Cui tandem honestius divinos honores decerneret civitas? utrum Platoni haec turpia et
Abbreviated transcription (Latin):
oblectam̃tum uoluptatis humanaequȩ¬
rerentur uitio morum in reperent hu¬
manoruindi eas sibi ex hiberi p&iuer̃
quomodo ergo abicitur scenicus. ꝑquem
coliturds̃ : Et theatricae illius turpitu¬
dinis qua fronte notatur actor. si ad¬
oratur ex actor : in hac controuersia
graeti romaniq concertent. Graeci
putant recte sehonorare homines sceni¬
coscumcolant ludorum scenicorum fla¬
gitatores deos. Romaniuero homi¬
nibus scenicis nec plebeiam tribum
quan tominus senatoriã coriam de¬
hones tarisinunt. in hac disceptatione
huiuscemodi ratiocinatio sũmã quaes¬
tionis absoluit. Proponunt graeci.
Siditales colendi sunt. profecto &iam
tales homines honorandi ad sumunt
romani sed nullomodo homines hono¬
randisunt. Concludunt xp̃iani nullo
modo igitur diitales colendi sunt.
Deinde quaerimꝰ ipsi po&ȩ talium fabu¬
larum compositores quiduo decimta¬
bularũ lege prohibentur famam lȩ¬
dereciuiũ tam probrosa indeoscon¬

Expanded text:
oblectamentum uoluptatis humanae quaeoblectamentum uoluptatis humanae quaererentur, uitio morum inreperent humanorum. Di eas sibi exhiberi petierunt: quo modo ergo abicitur scaenicus, per quem colitur Deus? et theatricae illius turpitudinis qua fronte notatur actor, si adoratur exactor? In hac controuersia Graeci Romanique concertent. Graeci putant recte se honorare homines scaenicos, quia colunt ludorum scaenicorum flagitatores deos; Romani uero hominibus scaenicis nec plebeiam tribum, quanto minus senatoriam curiam dehonestari sinunt. In hac disceptatione huiusce modi ratiocinatio summam quaestionis absoluit. Proponunt Graeci: Si di tales cotales homines honorandi. Assumunt Romani: Sed nullo modo tales homines honorandi sunt. Concludunt Christiani: Nullo modo igitur dii tales colendi sunt. Deinde quaerimus, ipsi poetae talium fabularum conpositores, qui duodecim tabularum lege prohibentur famam laedere ciuium, tam probrosa in deos con
Abbreviated transcription (Latin):
quos uidebant sibi uoluis se scenicas
turpitudines consecrari suae tam̃ dig¬
nitatis memores acpudoris auctores
taliũ fabularum nequaquã honora¬
uerunt more graecorum sed sicut a¬
pud ciceronẽ idem scipio loquitur cum
artẽ ludicram scenãq totam in ꝓbro
ducerent genus id hominũ non modo
honore ciuium reliquorũ carere sed
&iam tribumoueri notatione censo¬
ria uoluer̃ praeclara sane & roma¬
nis laudib: annumeranda prudentia.
sed uellem seipsa sequer&ur seimnitar&
Ecce enim recte quis quisciuiũ romanorũ
eẽ scenicus elegiss& non solum ei nullus
ad honorẽ dabatur locus uerum &iã
censoris nota tribum tenere propriã
minime sinebatur : Oanimũ ciuitatis
laudis auidum germaneq romanum
sed responde a tur mihi qua consentanea.
ratione homines scenici ab omnihonore
pelluntur & ludi scenici deorum honorib:
admiscentur. illas theatricas artes diu
uirtus romana non nouerat . quaesi ad

Expanded text:
quos uidebant sibi uoluisse scaenicas quos uidebant sibi uoluisse scaenicas turpitudines consecrari, suae tamen dignitatis memores ac pudoris actores talium fabularum nequaquam honorauerunt more Graecorum, sed, sicut aput Ciceronem idem Scipio loquitur, \'cum artem ludicram scaenamque totam in probro ducerent, genus id hominum non modo honore ciuium reliquorum carere, sed etiam tribu moueri notatione censoria uoluerunt.\' Praeclara sane et Romanis laudibus adnumeranda prudentia; sed uellem se ipsa sequeretur, se imitaretur. Ecce enim recte, quisquis ciuium Romanorum esse scaenicus elegisset, non solum ei nullus ad honorem dabatur locus, uerum etiam censoris nota tribum tenere propriam minime sinebatur.s o animum ciuitatis laudis auidum germaneque Romanum! Sed respondeatur mihi: qua consentanea ratione homines scaenici ab omni honore pelluntur, et ludi scaenici deorum honoribus admiscentur? Illas theatricas artes diu uirtus Romana non nouerat, quae si ad
Abbreviated transcription (Latin):
nullo pontifice prohibente lacularent᷑
Indignũ uidelic& fuit ut plautus aut
neuius publio & gneo scipioni aut cae¬
cilius. marco catonimaledicer& &
dignũ fuit ut terentius uester flagi¬
tio louis optimi maximi adulescentiũ
mihi fortas se siui uer& : quomod onos
ista inpunita eẽ nolemus quae ipsi
dii sacra eẽ uoluer̃ cum ludos scenicos
ubitalia celebrantur. dictitantur
actitantur. & romanis morib inue¬
xerunt & suis honorib dicariex hi¬
beriq iusserunt : Curnonergo hinc ma
gis ipsi intellecti sunt non eẽ diiueri nec
omnino digni quib diuinos honores de¬
ferr& illa respublica : quosenĩ colimini¬
me decer& minimeq oporter& siludos
exp&erent agendos conuitus romanoꝵ:
quomodo quaeso colendi putati sunt
quomodo non detestandi spiritus intel¬
lecti quicupiditate fallendi intersuos
honores suacelebrari crimina poposcer̃
Itemq romani quãuis lam superstitione
noxia p̃merentur. ut illos deo scolerent

Expanded text:
nullo pontifice prohibente iacularentur? nullo pontifice prohibente iacularentur? Indignum uidelicet fuit, ut Plautus aut Naeuius Publio et Gn. Scipioni aut Caecilius M. Catoni malediceret, et dignum fuit, ut Terentius uester flagitio Iouis optimi maximi adulescentium mihi fortasse, si uiueret: Quo modo nos ista inpunita esse nollemus, quae ipsi di sacra esse uoluerunt, cum ludos scaenicos, ubi talia celebrantur dictitantur actitantur, et Romanis moribus inuexerunt et suis honoribus dicari exhiberique iusserunt? Quur non ergo gis ipsi intellecti sunt non esse dii veri, nec omnino digni quibus divinos honores deferret illa respublica? Quos enim coli minime deceret, minimeque oporteret, si ludos expeterent agendos conviciis Romanorum; quomodo, quaeso, colendi putati sunt, quomodo non detestandi spiritus intellecti, qui cupiditate fallendi inter suos honores sua celebrari crimina poposcerunt? Itemque Romani, quamvis jam superstitione noxia premerentur, ut illos deos co
Abbreviated transcription (Latin):
tione scipio gloriatur ꝓbris & in iurus
po& arum subiectã uitam famamq
habere noluerunt. Capite &iã sanci¬
entes talecarmen conderesiquis aude¬
r& qđ erga se quidem satis honeste¬
constituerunt. sederga deossuos superbe
& in religiose . quoscum scirent non solũ
patienter uerum &iam libenter po&arũ
probris maledictisq lacerari sepotius
quam illos huiuscemodi in iuriis indig¬
nos eẽ duxerunt᷑ seque ab eis &iam
legemunierunt illorum aut ista &iam
sacris sollemnitatibus miscuerunt.
Itanecandem scipio laudas hanc poetis
romanis negatã eẽ licentiam. ut cuiquã
obprobrium infligerent romanorũ.
cum uideas eos nullideorum pepercisse
ur̃orum : It anepluris tibi habenda ui¬
saẽ ex istimatio curiaeuraẽ quã capitolii :
Immoromae unius quã caelitotius ut
linguã maledicã inciuestuos exerere
po&e &iamlege prohiberentur. &
indeo stuos securitanta conuitia nullo
senatore. nullo censore nullo principe

Expanded text:
tione Scipio gloriatur, probris et iniuriis tione Scipio gloriatur, probris et iniuriis poetarum subiectam uitam famamque habere noluerunt, capite etiam sancientes, tale carmen condere si quis auderet. Quod erga se quidem satis honesteconstituerunt, sed erga deos suos superbe et inreligiose; quos cum scirent non solum patienter, uerum etiam libenter poetarum probris maledictisque lacerari, se potius quam illos huiusce modi iniuriis indignos esse duxerunt seque ab eis etiam lege munierunt, illorum autem ista etiam sacris sollemnitatibus miscuerunt. Itane tandem, Scipio, laudas hanc poetis Romanis negatam esse licentiam, ut cuiquam obprobrium infligerent Romanorum, cum uideas eos nulli deorum pepercisse uestrorum? Itane pluris tibi habenda est existimatio curiae uestrae quam Capitolii, immo Romae unius quam caeli totius, ut linguam maledicam in ciues tuos exercere poetae etiam lege prohiberentur, et in deos tuos securi tanta conuicia nullo senatore nullo censore, nullo principe
Abbreviated transcription (Latin):
ritissimũ prȩdicant num in abon a
anuminibus malis ista &i amcultus diuer¬
sitate distinguat. Malos deosꝓpitiari
caedibus & tristibus supplicationibus
ad serat. bonos aut̃ obsequiis la&is atq
iucundis qualia sunt ut ipseait. ludi con¬
uiuia lectisternia quod totum quale
sit postea sids̃ iuuerit diligentius disse¬
remus nunc adrem p̃sentẽ quod attin&
si ue omnib: omã tam quã bonis ꝑmixte
tribuantur : Neq enim eẽ dec& deos
malos cũ potius isti quia in mundi sunt
spiritus om̃s sint mali siuecerta discre¬
tione sicut labeoni ui sumẽ illis illa istis
ista distribuantur obsequia cõp&en¬
tissime graeci utrosq honori ducunt.
& sacerdotes ꝑ quos uictimae ministran¬
tur & scenicos ꝑquos ludi exhibentur.
neuel omnib: dussuis si & ludi omnibus
grati sunt. uel quod ẽ indignius his quos
bonos putant siludi ab eis solis amantur
facere conuincantur in iuriã dtro¬
mani sicut in illa dere publica disputa¬

Expanded text:
ritissimum praedicant, numina bona ritissimum praedicant, numina bona a numinibus malis ista etiam cultus diuersitate % distinguat, ut malos deos propitiari caedibus et tristibus supplicationibus adserat, bonos autem obsequiis laetis adque iucundis, qualia sunt, ut ipse ait, ludi conuiuia lectisternia. Quod totum quale sit, postea, si Deus iuuerit, diligentius disseremus. Nunc ad rem praesentem quod adtinet, siue omnibus omnia tamquam bonis permixte tribuantur neque enim esse decet deos malos, cum potius isti, quia inmundi sunt spiritus, omnes sint mali, siue certa discretione, sicut Labeoni uisum est, illis illa, istis ista distribuantur obsequia, conpetentissime Graeci utrosque honori ducunt, et sacerdotes, per quos uictimae ministrantur, et scaenicos, per quos ludi exhibentur, ne uel omnibus dis suis, si et ludi omnibus grati sunt, uel, quod est indignius, his, quos bonos putant, si ludi ab eis solis amantur, facere conuincantur iniuriamani, sicut in illa de re publica disputa
Abbreviated transcription (Latin):
athenienses sae pemiserunt : Non enĩ
consentaneũ putabatur cum e asdem
artes eosdemq scenicos ludos &iam
dussuis acceptos uiderent. illos ꝑquos
agerentur in famiũ loco acnumero
deputare : Haec greciturpit̃ quidẽ
sed sane diis suis omnino congruenter
qui nec uitã ciuiũ lacerandam linguis
po&arũ & histrionum subtrahere
ausisunt. a quib: cernebant deorum
uitã eisdem ipsis dus uolentibus & li¬
bentibus carpi & ipsos homines ꝑquos
ista intheatris a gebantur quaenu¬
minibus quib subditierant grata eẽ
cognouerant non solum minime sper¬
nendos inciuitate uerũ &iam maxime
honorandos putarunt. Quid enim
causae reperire possent. cursacerdo¬
tes honorarent quia ꝑ eos uictimas
diis acceptabiles offerebant & scenicos
probrosos haberent perquos illam
uoluptatem siue honor ẽ diis exhiberi
p&entibus & nisi fier& irascentibus
eorum ad monitione didicerant cum
p̃sertim labeo quẽ huice modi rerumpe¬

Expanded text:
Athenienses saepe miserunt. Non enim Athenienses saepe miserunt. Non enim consentaneum putabatur, cum easdem artes eosdemque scaenicos ludos etiam dis suis acceptos uiderent, illos, per quos agerentur, infamium loco ac numero deputare. Haec Graeci turpiter quidem, sed sane dis suis omnino congruenter, qui nec uitam ciuium lacerandam linguis poetarum et histrionum subtrahere ausi sunt, a quibus cernebant deorum uitam eisdem ipsis dis uolentibus et libentibus carpi, et ipsos homines, per quos ista in theatris agebantur, quae numinibus quibus subditi erant grata esse cognouerant, non solum minime spernendos in ciuitate, uerum etiam maxime honorandos putarunt. Quid enim causae reperire possent, quur sacerdotes honorarent, quia per eos uictimas dis acceptabiles offerebant, et scaenicos probrosos haberent, per quos illam uoluptatem siue honorem dis exhiberi petentibus et, nisi fieret, irascentibus eorum admonitione didicerant? cum praesertim Labeo, quem huiusce modi rerum pe
Abbreviated transcription (Latin):
ponunt siue &iã nullorum hominum
illa crimina uera sint . qua& am̃ denumi¬
nibus fingi libenter accipiunt fallacis¬
simi sp̃s ut ad scelesta acturpia per¬
p&randa uelut abipso caelo traduci
interras satis idonea uideat᷑ auctori¬
tas. Cum igitur grecitaliũ numinũ
seruos se. eẽ sentirent intertot &tan¬
taeorum theatrica opprobria. par¬
cendumsibi a po&is nullomodo putaue¬
runt ueldussuis &iam sic consimilari
app&entes uel m&uentes ne honestio¬
rem famã ipsȩ requirendo & eis se hoo
modo p̃ferendo illos adira cundiam¬
prouocarent. Ad hanc conuenientiã
pertin& quod &ã scenicos auctores
earundem fabularũ non paruo ciuita¬
tis honore dignos existimarunt
Si quidẽ quod in eo quoq derepublica
libro cõmemoratur. & aeschines athe
niensis uireloquentissimus cũ adules¬
cens trago edias actitauiss&. rem
publicã capessiuit & ar isto demum
tragicum itẽ auctorẽ maximis dere¬
bus pacis acbelli legatũ adphilippum¬

Expanded text:
ponunt; siue etiam non ullorum hominum ponunt; siue etiam non ullorum hominum illa crimina uera sint, quae tamen de numinibus fingi libenter accipiunt fallacissimi spiritus, ut ad scelesta ac turpia perpetranda uelut ab ipso caelo traduci in terras satis idonea uideatur auctoritas. Cum igitur Graeci talium numinum seruos se esse sentirent, inter tot et tanta eorum theatrica obprobria parcendum sibi a poetis nullo modo putauerunt, uel dis suis etiam sic consimilari adpetentes, uel metuentes, ne honestiorem famam ipsi requirendo et eis se hoc modo praeferendo illos ad iracundiamprouocarent. pertinet, quod etiam scaenicos actores earundem fabularum non paruo ciuitatis honore dignos existimarunt, si quidem, quod in eo quoque de re publica libro commemoratur, niensis, vir eloquentissimus, cum adulescens tragoedias actitavisset, rem publicam capessivit, et Aristodemum, tragicum item actorem, maximis de rebus pacis et belli legatum ad
Abbreviated transcription (Latin):
atq ab eorũ cultoribus utinã solori su
acnon &iam imitatione dignauiderem¬
tur Nimis enĩ suꝑbum fuit samae par¬
cere principũ ciuitatis & ciuiũ ubis uȩ
famae parcinumina noluerunt.
illa uera indeos dici sed falsa atque
conficta id ipsum ẽ scelestius sipi& atem
consulas religionis. si aũt malitiã dae¬
monũ cogites quid a stutius ad decipien¬
dum atq callidius : Cũ enim probum
lacitur in principẽ patriaebonũ atq
utilem non no tanto ẽ indignius quanto
aueritate remotius & auita illius ali¬
enus : quae lgitur supplicia sufficiunt
cumdõ fit ista tamne faria tam insignis
iniuria : sed malignis sp̃s quosisti deos
dum tam̃ humanasmentes hisopinioni¬
bus uelut r&ibus induant & ad prȩ¬
destinatũ suppliciũ secum trahant siue
homines ista cõmiserint . quos deos ha¬
berigaudent qui humanis erroribus
gaudent proquib se&iam colendos
mille nocendi fallendiq artib inter¬

Expanded text:
atque ab eorum cultoribus utinam solo risu, atque ab eorum cultoribus utinam solo risu, ac non etiam imitatione digna viderentur. Nimis enim superbum fuit, famae parcere principum civitatis et civium, ubi suae famae parci numina noluerunt. illa vera in deos dici, sed falsa atque conficta, idipsum est scelestius, si pietatem consulas religionis; si autem malitiam daemonum cogites, quid astutius ad decipiendum adque callidius? Cum enim probrum iacitur in principem patriae bonum adque utilem, nonne tanto est indignius, quanto a ueritate remotius et a uita illius alienius? Quae igitur supplicia sufficiunt, cum deo fit ista tam nefaria, tam insignis iniuria? Sed maligni spiritus, quos isti deos dum tamen humanas mentes his opinionibus uelut retibus induant et ad praedestinatum supplicium secum trahant, siue homines ista commiserint, quos deos haberi gaudent, qui humanis erroribus gaudent, pro quibus se etiam colendos mille nocendi fallendique artibus inter
Abbreviated transcription (Latin):
siue carm̃ condidis se quod in stmiam
facer & largitiumue alteri prȩclara.
iudiciis enimagis tratuum disceptationib
legitimis propositã uitã non po&arum
ingeniis habere debemus neo probrum
audirenisi ealege utrespondere liceat
& iudicio defendere. Haec exciceronis
quarto derepublica libro ad uerbum
ex cerpenda arbitratus sum non nullis
propt̃ faciliorẽ intellectũ uel pra&er¬
misis uol paululum cõmutatis . Multũ¬
enim ad remꝑtin& quã molior explica¬
resi potero. Dicit de inde alia & sic con¬
cludit huno locũ ut ostendat u& eribus
displicuis se romanis uel laudari quẽ¬
quam inscenauiuũ hominẽ ueluitupe¬
rari sed ut dixi hoc greciquãquã in¬
uerecundius tam̃ conuenientius licere
uoluerunt cũ uiderent dussuis accepta
& grata et̃ obprobria non tantum ho¬
minũ uerum & ipsorum deorum insce¬
nicis fabulis siue a po&is essent illa con¬
ficta siueflagitia eorum uera cõmemo¬
rarentur & agerentur intheatris

Expanded text:
siue carmen condidisset, quod infamiam siue carmen condidisset, quod infamiam faceret flagitiumue alteri. Praeclare. Iudiciis enim magistratuum, disceptationibus legitimis propositam uitam, non poetarum ingeniis habere debemus, nec probrum audire nisi ea lege, ut respondere liceat et iudicio defendere.\' Haec ex Ciceronis quarto de re publica libro ad uerbum excerpenda arbitratus sum, nonnullis propter faciliorem intellectum uel praetermissis uel paululum coenim ad rem pertinent, quam molior explicare, si potero. Dicit deinde alia, et sic concludit hunc locum, ut ostendat veteribus displicuisse Romanis, vel laudari quemquam in scena vivum hominem, vel vituperari. Sed, ut dixi, hoc Graeci quanquam inverecundius, tamen convenientius licere voluerunt, cum viderent diis suis accepta et grata esse opprobria, non tantum hominum, verum et ipsorum deorum in scenicis fabulis; sive a poetis essent illa conficta, sive flagitia eorum vera commemorarentur et agerentur in theatris,
Abbreviated transcription (Latin):
testatur in libris quosdere publica scrip¬
sit ubiscipio disputans ait numquam
cõmoediae nisi consu&udo uitae pate¬
r&ur ꝓbare suatheatris flagitia po¬
tuissent. Et greci quidem antiquiores
uitios ae suae opinionis quandã comueni¬
entiã seruauerunt. apud quos fuit¬
nus quẽ illa non attigit uel potius quem
non uex auit. cui pepercit : ẽstõ popula¬
res homines in ꝓbos inrepublica sedi¬
tiosas cleonem deo fontẽ hy perbolũ
laesit patiamur inquit & sieius modi
ciues acensore melius ẽ quam a poeta
notari. sed periclen cum iam suae ciui¬
tatimaxima auctoritate plurimos
annos domi & belli p̃fuiss& uiolari
uersibus & eosagi inscena ñ plus decu¬
it quã si plautus inquit nr̃ t̃ uoluiss&
aut neuius publio & gneo scipioni aut
caelius marco catonimaledicere . de¬
inde paulo post nrae inquit contraduo¬
decim tabulae cumperpaucas res capi
te samxis sent in his hancquoq sanci¬
endam putauerunt. siquis hoc cantauiss&

Expanded text:
testatur in libris, quos de re publica scriptestatur in libris, quos de re publica scripsit, ubi Scipio disputans ait: \'Numquam comoediae, nisi consuetudo uitae pateretur, probare sua theatris flagitia potuissent\'. Et Graeci quidem antiquiores uitiosae suae opinionis quandam conuenientiam seruarunt, aput quos fuit etnus, quem non vexavit? cui pepercit? Esto, populares homines improbos, in republica seditiosos, Cleonem, Cleophontem, Hyperbolum laesit. Patiamur, inquit, etsi ejusmodi cives a censore melius est quam a poeta notari: sed Periclem, cum jam suae civitati maxima auctoritate plurimos annos domi et belli praefuisset, violari versibus; et eos agi in scena, non plus decuit, quam si Plautus, inquit, noster voluisset, aut Naevius Publio et Cneo Scipioni aut Caecilius Marco Catoni maledicere. » Deinde paulo post: « Nostrae, » inquit, « contra duodete sanxissent, in his hanc quoque sanciendam putauerunt, si quis occentauisset
Abbreviated transcription (Latin):
ederentur & honori suo consecrarentur
a cerbe imperando & quodam modo ex¬
torquendo fecisse qđ in primo librobre¬
ui cõmemoratione perstrinxi. Nam
ingrauescente pestilentia ludi scenici
auctoritate pontificũ romae primitus
instituti sunt quis igitur in agendauita
non ea sibi potius sectanda arbitr&ur.
quae actitantur ludis auctoritate di¬
uina institutis quam eaq scriptitant᷑
legib humano consilio promulgatis:
adulterũ iouem sipoetȩ fallaciter pro¬
diderunt diiutiq casti quiatantum
nefas ꝑhumanos ludos confictum est.
non quia neglectũ irasci acuindicare
debuerunt : & haec sunt scenicorum
tolerabiliora ludorũ. cõmoediae sci¬
lic& & trago ediae. hoc ẽ fabulȩ poeta¬
rum. agendae inspectaculis multarerũ¬
turpitudine sed nulla saltem sicut alia
multa uerborum obscenitate compositae.
quas &iam interstudia quaehonesta ac
liberalia uocantur pueri legere &dis¬
cere coguntur a senibus quid autem

Expanded text:
ederentur et honori suo consecrarentur, ederentur et honori suo consecrarentur, acerbe imperando et quodam modo extorquendo fecisse; quod in primo libro breui commemoratione perstrinxi. Nam ingrauescente pestilentia ludi scaenici auctoritate pontificum Romae primitus instituti sunt. Quis igitur in agenda uita non ea sibi potius sectanda arbitretur, quae actitantur ludis auctoritate diuina institutis, quam ea, quae scriptitantur legibus humano consilio promulgatis? Adulterum Iouem si poetae fallaciter prodiderunt, di utique casti, quia tantum nefas per humanos ludos confictum est, non quia neglectum, irasci ac uindicare debuerunt. Et haec sunt scaenicorum tolerabiliora ludorum, comoediae scilicet et tragoediae, hoc est fabulae poetarum agendae in spectaculis multa reruturpitudine, sed nulla saltem, sicut alia multa, uerborum obscenitate conpositae; quas etiam inter studia, quae honesta ac liberalia uocantur, pueri legere et discere coguntur a senibus. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
quã laudari inaniter leges atq instituta
malorum. Om̃s enimcultores taliũdeo¬
rum mox ut eos libido perpulerit fer¬
uenti ut ait ꝑsius tincta ueneno magis in¬
tuentur quid iuppiter fecerit quam quid
docuerit plato. uel censuerit cato: hinc
apud terentium flagitiosus adulescens
spectat tabulã quandam pictã in pari&e
ubiinerat pictura haec iouem quo pacto
imbrem aureum. atq. ab hac tanta auo¬
toritate adhib& patrocinium turpitu¬
dinisuae cum in ea se iactat imitaridm̃:
Ad quemdm̃ inquit : quitẽplacaelisummo
sonitu concutit. ego homuntio id ñ facerẽ :
ego uero illud feci aclibens: at enim non
traduntur ista sacris deorum sed fabulis
poetarum. Nolo dicere illa mystica
quã ista theatrica eẽ turpiora. hoc
dico quod negantes conuincit historia
eosdem illos ludos in quib regnant fig¬
menta poetarum : Non perimperitũ
obsequium sacris deorum suorum intu¬
lisseromanos sed ipsos deos ut sibiso lẽnit̃

Expanded text:
quam laudari inaniter leges adque instituta quam laudari inaniter leges adque instituta maiorum! Omnes enim cultores talium deorum, mox ut eos libido perpulerit feruenti, ut ait Persius, tincta ueneno, magis intuentur quid Iuppiter fecerit, quam quid docuerit Plato uel censuerit Cato. Hinc aput Terentium flagitiosus adulescens spectat tabulam quandam pictam in pariete, ubi inerat pictura haec, Iouem Quo pacto imbrem aureum, adque ab hac tanta auctoritate adhibet patrocinium turpitudini suae, cum in ea se iactat imitari deum. At quem deum! inquit; qui templa caeli summo sonitu concutit. Ego homuncio id non facerem? Ego uero illud feci ac libens. traduntur ista sacris deorum, sed fabulis poetarum. Nolo dicere illa mystica quam ista theatrica esse turpiora; hoc dico, quod negantes conuincit historia, eosdem illos ludos, in quibus regnant figmenta poetarum, non per inperitum obsequium sacris deorum suorum intulisse Romanos, sed ipsos deos, ut sibi sollemniter
Abbreviated transcription (Latin):
aut quid non e& consequens uel &iam
repugnar & i & quidã eorum quaedã¬
magna quantum diuinitus ad iuti sunt
inuener quantum aũt humanitus impe
diti sunt errauerunt. Maxime cũ eorũ
suꝑbiae iuste prouidentia diuina resiste¬
r& ut uiã pi&atis ab humilitate in suꝑna
surgentẽ &iam istorum comparatione
monstrar& unde postea nobiserit᷑diueri
dñi uoluntate disquirendi acdisse¬
rendi locus. Verum tam̃ siphilo sophi
aliquid inuener̃ quod a genda ebonȩuitȩ
beataeq ad ipiscendae satis ẽe possit q̃uan¬
to iustius talibus diuinihonores decerne¬
rentur. quanto melius & honestius inpla¬
tonis templo librieĩ legerentur quam
intẽplis daemonum galli absciderentur.
molles consecrarentur in sanisecrarentur:
& quioquid aliud uel crudele uelturpe
uelturpiter crudele uel crudelit̃ turpe
insacris talium deorum celebrari sol&.
quanto satius erat aderudiendã iustitia
iuuentutẽ publice recitari leges deorum:

Expanded text:
aut quid non esset consequens vel edam aut quid non esset consequens vel edam repungnaret. Et quidam eorum quedamagna, quantum divinitus adiuti sunt, invenerunt; quantum autem humanitus impediti sunt, errauerunt, maxime cum eorum superbiae iuste prouidentia diuina resisteret, ut uiam pietatis ab humilitate in superna surgentem etiam istorum conparatione monstraret; unde postea nobis erit in Dei ueri Domini uoluntate disquirendi ac disserendi locus. Verum tamen si philosophi aliquid inuenerunt, quod agendae bonae uitae beataeque adipiscendae satis esse possit: quanto iustius talibus diuini honores decernerentur! Quanto melius et honestius in Platonis templo libri eius legerentur, quam in templis daemonum Galli absciderentur, molles consecrarentur, insani secarentur, et quidquid aliud uel crudele uel turpe, uel turpiter crudele uel crudeliter turpe in sacris talium deorum celebrari solet! Quanto satius erat ad erudiendam iustitia iuuentutem publice recitari leges deorum
Abbreviated transcription (Latin):
quid sumus & quid nãuenturi gignimur.
ordo quisdatus aut metae quamollis
flexus &unde quis modus argenti ꝗd
fasoptare quid as ꝑutile nũmus hab&
÷patriae carisq propinquis quantũ
largiri deceat quemte ds̃. eẽ iussit &
humana quaparte locatus es inre.
Dicatur in quib locis haec docentiũ deorũ
solebant p̃cepta recitari & acultoribus
eorum populis frequent̃ audiri. sicut
nos ostendimus ad hoc ecclesias institu¬
tasiquaqua uersum religio xp̃i ana
diffunditur. Anforte nobis philosopho
rum scholas disputationesq memora¬
bunt : primo haec ñ romana sed graeca
sunt autsi propterea lamromana
quia & grȩcia factaẽ romana ꝓuintia.
non deorum p̃cepta sunt sed hominum
inuenta qui ut cũq. conati sunt ingenus
acutissimis p̃diti ratiocinando uesti¬
gare quid in rerũ natura laticar&
quid in moribus appetendum e& atq
fugiendũ quid in ipsis ratiocinandi
regulis certa conexione traher&ur.¬

Expanded text:
Quid sumus et quidnam uicturi gignimur, Quid sumus et quidnam uicturi gignimur, ordo Quis datus aut metae qua mollis flexus et unde, Quis modus argenti, quid fas optare, quid asper Utile nummus habet, patriae carisque propinquis Quantum largiri deceat, quem te Deus esse Iussit et humana qua parte locatus es in re. Dicatur in quibus locis haec docentium deorum solebant praecepta recitari et a cultoribus eorum populis frequenter audiri, sicut nos ostendimus ad hoc ecclesias institutas, quaqua uersum religio Christiana diffunditur. rum scholas disputationesque memorabunt? Primo haec non Romana, sed Graeca sunt; aut si propterea iam Romana, quia et Graecia facta est Romana prouincia, non deorum praecepta sunt, sed hominum inuenta, qui utcumque conati sunt ingeniis acutissimis praediti ratiocinando uestigare, quid in rerum natura latitaret, quid in moribus adpetendum esset adque fugiendum, quid in ipsis ratiocinandi regulis certa conexione traher
Abbreviated transcription (Latin):
horrendis eos &d& estabilibus malis
non in agro &uitibus non indomo
atq pecunia nondeniq in ipsocorpo¬
re qđ menti subditur sed in ipsam̃te
in ipsor ectore carnis animo eos im¬
pleri acpessimos fieri sineulla terri¬
bili prohibitione ꝑmitterent. aut
si prohibebant. hoc ostendatur potius
hoc prob&ur. nec nobis nescio quos su¬
surros paucissimorum auribus an¬
helatos & archana uelut religione
traditos lactent quib uitae ꝓbitas
castitasq discatur. sed de monstrent᷑
uel cõmemorentur locatalibus ali¬
quando conuenticulis consecrata non
ubiludi agerentur obscenis uocibus
& motibbistrionum nec ubi frugalia
celebrarentur effusa omnilicentia
turpitudinũ &uere fruga sed pu¬
doris & honestatis. sed ubi populi audi¬
rent quiddĩ prȩceperint de cohibenda
auaritia ambitione frangenda. luxa¬
ria refrenanda ubi discerent miseri
quod discendũ persius increpat dicens
Discite omiseri &causas cognoscitererũ

Expanded text:
horrendis eos et detestabilibus malis horrendis eos et detestabilibus malis non in agro et uitibus, non in domo adque pecunia, non denique in ipso corpore, quod menti subditur, sed in ipsa mente, in ipso rectore carnis animo, eos inpleri ac pessimos fieri sine ulla sua terribili prohibitione permitterent. Aut si prohibebant, hoc ostendatur potius, hoc probetur. Nec nobis nescio quos susurros paucissimorum auribus anhelatos et arcana uelut religione traditos iactent, quibus uitae probitas castitasque discatur; sed demonstrentur uel commemorentur loca talibus aliquando conuenticulis consecrata, non ubi ludi agerentur obscenis uocibus et motibus histrionum, nec ubi Fugalia celebrantur effusa omni licentia turpitudinum et uere Fugalia, sed pudoris et honestatis; sed ubi populi audirent quid di praeciperent de cohibenda auaritia, ambitione frangenda, luxuria refrenanda, ubi discerent miseri, quod discendum Persius increpat dicens: Discite, o miseri, et causas cognoscite rerum,
Abbreviated transcription (Latin):
tari. ut honoribus eam talibus aduo¬
carent cultores sui : qualibus conui¬
tus inquẽpiam iaculatis cũ inter ho¬
mines uiuer& nisi aures clauder&
seseq subtraher& erubescerent
proilla & propinqui & maritus & li¬
beri. proinde talis materdeorum
qualẽ haberematrẽ puder & quẽ¬
lib& &iampessimũ uirũ romanas
occupatura mentes quae siuit optimũ
uirũ non quẽ monendo & adiuuando
facer & sed quẽ fallendo deciper& :
eisimilis dequa scriptumẽ . Mulier
aũt uirorum p̃tiosas animas captat.
ut ille magnae indolis animus hoc ue¬
lut diuino testimonio sublimatus & ue¬
rese optimũ ex istimans uerã pi&atẽ
religionemq nonquȩreret .: sine qua
omne quamuis laudabile ingenium
suꝑbia uanescit &decidit. Quomodo
igitur nisi insidiose quaerer& dea
illa optimũ uirum cũ talia quaerat
insuis sacris qualia uiri optimi abhor¬
rent suis adhibere conuiuis : hinc
atq populorum a quib colebantur
illa numina noncurarunt ut tam

Expanded text:
tari, ut honoribus eam talibus aduotari, ut honoribus eam talibus aduocarent cultores sui, qualibus conuiciis in quempiam iaculatis, cum inter homines uiueret, nisi aures clauderet seseque subtraheret, erubescerent pro illa et propinqui et maritus et liberi. Proinde talis mater deum, qualem habere matrem puderet quemlibet etiam pessimum uirum, Romanas occupatura mentes quaesiuit optimum uirum, non quem monendo et adiuuando faceret, sed quem fallendo deciperet, ei similis de qua scriptum est: Mulier autem uirorum pretiosas animas captat, ut ille magnae indolis animus hoc uelut diuino testimonio sublimatus et uere se optimum existimans ueram pietatem religionemque non quaereret, sine qua omne quamuis laudabile ingenium superbia uanescit et decidit. Quo modo igitur nisi insidiose quaereret dea illa optimum uirum, cum talia quaerat in suis sacris, qualia uiri optimi abhorrent suis adhibere conuiuiis? CAPUTadque populorum a quibus colebantur illa numina non curarunt, ut tam