comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi parunlis inxꝑo: Lac uobis põ¬
tum dedi ñ escam. Nondũ eñ pott¬
ratis: s nec ad huc quide potestis.
Qũauis modo quodam dicinddi fieri
possit. ut id qđ dicit᷑ & paruuilis lae
& grandib esca sit. sicut in pͥncipio
erat uerbum. & uerbũ erat apud am̃
tacere. qͥs caꝑe: Aut quid in doctr¬
grandib : nec paruulis occultatur
a grandib. S alia ẽ ratio uerũ ta¬
cendi: alia uerum dicendi necissitas.
C ausas uerũ tacendi longum ẽ om̃s
querere uł inserere: quarũ tñ est
& hȩc una. ne peiores faciamꝰ eos qͥ
ñ intelligunt. dũ uolumꝰ eos quim
telligt̃ facere doctiores.qui nobis a¬
liqͥd tale tacentib doctiores quide
ñ fiunt. s nec peiores fiunt. Cũ aut̃t
res uera ita se habet ut fiat peuor
nobis eã dicentib ille qui caꝑe ñ po¬
test. nobis aut̃e tacentib ille qui po¬
test: qͥd putamꝰ esse faciendum:
Lonne dicendũ est potiꝰ uerũ. ut qͥ
potest caꝑe capiat quã tacendum.

Expanded text:
isto lac vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis ? Quamvis modo quodam dicendi fieri possit, ut id quod dicitur, et parvulis lac, et grandibus esca sit. Sicut, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, tacere grandibus, nec parvulis occultatur a grandibus. Sed alia est ratio verum tacendi, alia verum dicendi necessitas. Causas verum tacendi longum est omnes quaerere vel inserere: quarum tamen est et haec una, ne pejores faciamus eos qui non intelligunt, dum volumus eos qui intelligliquid tale tacentibus doctiores quidem non fiunt, sed nec pejores 683 fiunt. Cum autem res vera ita se habet, ut fiat pejor nobis eam dicentibus ille qui capere non potest, nobis autem tacentibus ille qui potest, quid putamus esse faciendum? Nonne dicendum est potius verum, ut qui potest capere capiat, quam tacendum,
Abbreviated transcription (Latin):
dimitte nob̾ debita nr̃a. Paruu¬
los .q̃ negant scd̾m adam carnali¬
ter natos contagiũ mortis antiq̃
pͥma natiuitate contͣhere. Sic ꝑ
eos sine ullo pecc̃i originał uincło
asserunt nasci. ut ꝓrsus nõ sit qd̾
eis oporteat scd̾a natiuitate duit¬
ti: s eos ꝓpt̾ea baptixari. ut rege¬
n̾atione adoptati admittant᷑ ad
gationis uet̾is absolui. Nã ꝙ̃ si nõ
baptixent᷑ ꝓmitunt eis extͣ regnũ

Expanded text:
Dimitte nobis debita nostra . Parvulos etiam negant, secundum Adam carnaliter natos, contagium mortis antiquae prima nativitate contrahere. Sic enim eos sine ullo peccati originalis vinculo asserunt nasci, ut prorsus non sit quod eis oporteat secunda nativitate dimitti: sed eos propterea baptizari, ut regeneratione adoptati admittantur adgationis veteris absoluti. Nam etiamsi non baptizentur, promittunt eis extra regnum
Abbreviated transcription (Latin):
quid̃ pelagiꝰ in episcopali iudicio
palestino dãnari metuens. dam¬
nare cõpulsus ÷: s in post̾ioribuᷤ
suis scriptis hoc inuenit᷑ docere.
iustoꝵ in hoc scło nullũ õm̃o hr̃e
pecc̃m: ⁊ ex his eccłam xp̃i in hac
mortalitate ꝑfici. ut sit oĩno sine

Expanded text:
 in episcopali iudicio Palaestino damnari metuens, damnare conpulsus est, sed in posterioribus suis scriptis hoc inuenitur docere. iustorum in hoc saeculo nullum omnino habere peccatum et ex his ecclesiam Christi in hac mortalitate perfici, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dum putaui cũ eum retractarem:
nec sic tam̃ ꝑfeci: s hoc quoq addi¬
to. imꝑfectũ reliqui. Si enĩ ꝑfecis¬
sem: saltem de om̃ibꝰ oꝑib ⁊ uer¬
bis di quȩ ad sextũ diem ꝑtinent.
disputassem. In hoc libro eadẽ nota¬
re que mͥ displicent. uł defendere q̃
aliis ñ brene intellecta displicere
possunt: suꝑfluũ mͥ uisum ẽ. Bre

Expanded text:
dum putaui, cum eum retractarem, dum putaui, cum eum retractarem, nec sic tamen perfeci, sed hoc quoque addito inperfectum reliqui. si enim perfecissem, saltem de omnibus operibus et uerbis dei, quae ad sextum diem pertinent, disputassem. in hoc libro eadem notare, quae mihi displicent, uel defendere, quae aliis non bene intellecta displicere possunt, superfluum mihi uisum est. bre
Abbreviated transcription (Latin):
edideram. ⁊ abolere decreueram:
qm̃ scripsi postea duodecim libros.
quoꝵ titulus ẽ de genesi ad litt̾am.
In quib quãuis multa quesita po¬
tius qͣm inuenta uideantur: tam̃
eis iste nullomͦ ẽ comparandꝰ. Uerũ
et hunc postea qͣm retractaui mane¬
re uolur: ut esset index quantũ
existimo ñ inutilis rudim̃toꝵ meoꝵ
in enucleandis atq scrutandis di¬
uinis eloquiis: eiusq titulũ esse
uolui. de genesi ad litt̾am imꝑfectꝰ.
Inueni quippe eum usq ad hec uer¬
ba dictatum. Pater tam̃ pat̾ est:
nec filius aliud ẽ quã filius ⁊ quia
et cum dr̃ similitudo patris. quã¬
qͣm ostendat nullã int̾uenire dis¬
similitudinẽ : non tam̃ solus ẽ pat̃.
si habet similitudinẽ. Post hec re-¬
petiui uerba scͥpture: rursus con¬
sideranda. atq tractanda. Et dix̃
łs. Faciamꝰ hominẽ ad imaginẽ
et similitudinẽ nr̃am. Huc usq di¬
ctatum librũ imꝑfectũ relique¬
ram. Quod aut̃ ibi sequit᷑. adden¬

Expanded text:
edideram et abolere decreueram, quoniam scripsi postea duodecim libros, quorum titulus est: de Genesi ad litteram. in quibus quamuis multa quaesita potius quam inuenta uideantur, tamen eis iste nullo modo est conparandus. uerum et hunc posteaquam retractaui, manere uolui, ut esset index, quantum existimo, non inutilis rudimentorum meorum in enucleandis atque scrutandis diuinis eloquiis, eiusque titulum esse uolui: de Genesi ad litteram inperfectus. inueni quippe eum usque ad haec uerba dictatum: pater tamen pater est, nec filius aliud est quam filius, quia et cum dicitur similitudo patris, quamquam ostendat nullam interuenire dissimilitudinem, non tamen solus est pater, si habet similitudinem. post haec repetiui uerba scripturae rursus consideranda atque tractanda: et dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. huc usque dictatum librum inperfectum reliqueram. quod autem ibi sequitur, adden
Abbreviated transcription (Latin):
retineant: uerũ etiam qđ est preci¬
puum & maxime necessariũ.
orent ut intelligant. In eis quippe
litceris quarũ studiosi sunt leguit.
qm̃ dñs dat sapientiã: & a facie esꝰ
scientia & intellectus: a quo & ip¬
sum studium si pietate preditũ
est acceꝑunt. S hec satis etiam de

Expanded text:
retineant; verum etiam, quod est praeciretineant; verum etiam, quod est praecipuum et maxime necessarium, orent ut intelligant. In eis quippe Litteris, quarum studiosi sunt, legunt quoniam Dominus dat sapientiam, et a facie ejus scientia et intellectus. ; a quo et ipsum studium, si pietate praeditum est, acceperunt. Sed haec satis etiam de
Abbreviated transcription (Latin):
missis & lege aliud ex alio faciunt
intelligi ⁊ qđ est ꝓprium tropice
locutionis: que latius patet. quam
ut possit ut michi uidetur ab ali¬
quo uniu̾sa comp̃hendi. Nam u¬
bicunq uelut aliud dicitur ut
aliud intelligat᷑ ⁊ & si nom̃ ipsius
tropi in loquendi arte ñ inuenit᷑:
tropica locutio est. Que cum fit
ubi fieri solet: sine labore sequit᷑
intellectꝰ. Cum uͦ ubi non solet: la¬
boratur ut intelligatur. ab aliis
magis. ab aliis minus ⁊ sicut magis
minusue dona d̃i sunt in ingeniis
hominũ: uł adiutoria tͥbuuntur.
Proinde sicut in uerbis ꝓpriis des
quib suꝑius disputauim᷑us ubi
res ut dicuntur indelligende sunt.
sic in translatis que faciunt tro¬
picas locutiones ubi aliud ex alio
intelligendũ est. de quib huc usq
quantũ uisum ẽ satis egimus ͥ non
solum admonendi st̃ studiosi ue¬
nerabiliũ literarũ ut in scͥpturis
scĩs genera locutionũ sciant. & quo¬
mͦ apud eas aliquid dici solet uigi¬
lanter aduertant : memoriterq

Expanded text:
missis et Lege, aliud ex alio faciunt intelligi, quod est proprium tropicae locutionis, quae latius patet quam ut possit, ut mihi videtur, ab aliquo universa comprehendi. Nam ubicumque velut aliud dicitur ut aliud intelligatur, etsi nomen ipsius tropi in loquendi arte non invenitur, tropica locutio est. Quae cum fit ubi fieri solet, sine labore sequitur intellectus: cum vero ubi non solet, laboratur ut intelligatur, ab aliis magis, ab aliis minus, sicut magis minusve dona Dei sunt in ingeniis hominum, vel adjutoria tribuuntur. Proinde sicut in verbis propriis, de quibus superius disputavimus, ubi res ut dicuntur intelligendae sunt; sic in translatis quae faciunt tropicas locutiones, ubi aliud ex alio intelligendum est, de quibus huc usque quantum visum est, satis egimus; non solum admonendi sunt studiosi venerabilium Litterarum, ut in Scripturis sanctis genera locutionum sciant, et quomodo apud eas aliquid dici soleat, vigilanter advertant, memoriterque
Abbreviated transcription (Latin):
a dño: & hinc intelligite grãm : qr
si ex nobis esset ista sapientia. desur¬
sum ñ eẽt: nec ab ipso qui nos crea¬
uit do postulanda esset. fr̃s orate
& ꝓ nobis: ut temꝑanter & pie &e

Expanded text:
no? Et hinc intelligite gratiam; quia si ex nobis esset ista sapientia, desursum non esset, nec ab ipso qui nos creavit Deo postulanda esset. Fratres, orate et pro nobis, ut temperanter et pie e
Abbreviated transcription (Latin):
nistis. ut ostenderem me fidelib
& cotidianis matͥs q meȩ lacrimis
ne ꝑirem fuisse concessum: Ubi
utiq p̃dicaui. ñ solum auersã rͥe¬
cta fide. s aduersas etiã rectȩ fidi
ee dm̃ sua gr̃a ad eam conuertere
hominũ uoluntates. De ꝓficiente
porro ꝑseuerantia quẽadmodũ dm̃
rogauerim seitis: & potestis recen¬
sere cũ uultis. Omĩa itaq di dona
q̃ in eode oꝑe siue optaui siue lau¬
daui. quis ñ dic̃a negare s duibi

Expanded text:
nistis, ut ostenderem me fidelibus et quotidianis matris meae lacrymis ne perirem fuisse concessum? Ubi utique praedicavi, non solum aversas a recta fide, sed adversas etiam rectae fidei, Deum sua gratia ad eam convertere hominum voluntates. De proficiente porro perseverantia quemadmodum Deum rogaverim, et scitis, et potestis recensere cum vultis. Omnia itaque Dei dona quae in eodem opere sive optavi, sive laudavi, quis, non dicam negare, sed du
Abbreviated transcription (Latin):
apłi uerba. lex sꝑitalis ẽ. ego aũ
carnalis sũ. & cetera quib caro
contra sꝑm confligere ostendit᷑.
eo modo exposui tamqũã homo
describat᷑ adhue sub lege ñdũ sub
gr̃a constitutꝰ. Longe eñi postea
etiã sꝑitalis hõis. & hoc ꝓbabiliꝰ

Expanded text:
i uerba: lex spiritalis est, ego autem i uerba: lex spiritalis est, ego autem carnalis sum et cetera, quibus caro contra spiritum confligere ostenditur, eo modo exposui, tamquam homo describitur adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutus; longe enim postea etiam spiritalis
Abbreviated transcription (Latin):
idetis certe qͥd tẽ de fide aq
oꝑib sentiebam: qũãuis de õ¬
mendanda cłi gr̃a laborar̃ẽ. Inqͦ
sententia istos fr̃s nr̃os nẽ esse ui
deo: quia ñ sicutͥ legere libros
meos. ita etiã eurauerunt in eif¬
ꝑficere mecũ. Nam si eurassent.
inuenissent istam questione sedm
ueritatẽ diuinarũ seript᷑aꝵx solu¬
tam in primo libro duoꝵ. quos
adbeate inemoriȩ simplicianum
seripsi ep̃m mediolanensis eccłe
seĩ ambrosii suecessorẽ. ini ipso
exordio ep̃atus mei. nͥ forte eos
ñ nouert̾. Qđ si ita ẽ: facite ut
nouerint. De hoc primo duoꝵe
illore libro: in sedo retractati¬
onũ primo locutus sum. Qui
sermo m̃s. ita se habet. Libroꝵ
duo sunt ad simplicianũ eccłe
medio lanensis antistitẽ. qͥbeatissi-¬
mo successit ambrosio. de diuer¬
sis questionib . quaꝵ duas ex
epła pauli apł̃i adromanos. in
prumũ librũ contuli. Hax prior
est de eo qđ seriptũ est . Qͥd gͦ di¬
cemꝰ. lex peccatũ ẽ. absit. usq

Expanded text:
idetis certe quid tunc de fide atque operibus sentiebam, quamvis de commendanda gratia Dei laborarem: in qua sententia istos fratres nostros esse nunc video; quia non sicut legere libros meos, ita etiam in eis curaverunt proficere mecum. Nam si curassent, invenissent istam quaestionem secundum veritatem divinarum Scripturarum solutam in primo libro duorum, quos ad beatae memoriae Simplicianum scripsi episcopum Mediolanensis Ecclesiae, sancti Ambrosii successorem, in ipso exordio episcopatus mei. Nisi forte non eos noverunt: quod si ita est, facite ut noverint. De hoc primo duorum illorum libro in secundo Retractationum primum locutus sum; qui sermo meus ita se habet: « Libroduo sunt ad Simplicianum Ecclesiae Mediolanensis antistitem, qui beatissimo successit Ambrosio, de diversis quaestionibus, quarum duas ex Epistola Pauli apostoli ad Romanos in primum librum contuli. Harum prior est de eo quod scriptum est, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit; usque
Abbreviated transcription (Latin):
git d̃s oꝑa cuiusquã in p̃scien¬
tia q̃ ipse dat᷑us ẽ: s fidem eli-¬
git in p̃scientia: ut quẽ sibi cre¬
dit᷑um esse p̃sciuit. ipsum eligeret
ꝑando. etiã uita eternã conse¬
queret᷑. Nandũ diligentiꝰ que¬
siuerã. nec adhuc inueneram
qualis sit electio gr̃e. de qua
idem dicit apłs. reliquie ꝑ ele¬
etionẽ gr̃e saluȩ facte sunt : quȩ
utiq ñ est gr̃a si eã merita ulla

Expanded text:
git opera cuiusquam in praescientia, quae ipse donaturus est, sed fidem eligit in praescientia, ut, quem crediturum esse praesciuit, ipsum eligeret, perando etiam aeternam uitam consequeretur, nondum diligentius quaesiueram nec adhuc inueneram, qualis sit electio gratiae, de qua idem dicit apostolus: reliquiae per electionem gratiae factae sunt; quae utique non est gratia, si eam merit
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd elegerit d̾s in ñdum nato eui
dixit seruiturũ esse maiorẽ. &
qͥd in eode maiore similit̾ ñdum
nato reꝑbauerit. de quib ꝓpt̃
hoc cõmemorat᷑ quãuis longe
postea ꝓlatũ sit ꝓpħicũ testimo¬
niũ. iacob dilexi. esau aut̃e o

Expanded text:
d elegerit deus in nondum nato, cui dixit seruiturum esse maiorem, et quid in eodem maiore similiter nondum nato reprobauerit, de quibus propter hoc commemoratur quamuis longe postea prolatum propheticum testimonium: Iacob dilexi, Esa
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ gͦ ñ uolentis neq eurrentis smi¬
serentis d̃i esse qđ bene oꝑamͣ :
om̃ino uerissimũ est. S parum
de ipsa uocatione disserui : q̃ fit
sedm ꝓpositũ d̃i. Non enĩ omni¬
um qui uocant᷑ talis ẽ: s tm e¬
lectoꝵ. Itaq qđ paulopost dixi.
damnat infidelitas & impietas
inchoat pęne meritũ. ut ꝑ ipsa
ipenã etiam male oꝑent᷑. ueristi¬
me dixs: s fidi meritũ etiã ipsi
esse donĩi cłi nec putaui querm¬
dum te nec dixi. & alio loco. su¬
ius enĩ miseret᷑ inquã facit eun
bene oꝑari: & quẽ indurat relin¬
quit. eum ut male oꝑet᷑. s & illa
miscđia p̃cedenti merito ficd̃i tri¬
buit᷑. & ista obduratio p̃cedent
iniqͥtati. qđ quide uerum ẽ: s
adhuc querendũ erat utr̃u me
ritu fider ex misodia di ueniat:
do fiat in hoĩe qr fidelis ẽ: an cti¬
am facta fũerit. ut fidelis essit.
ait qr fidelis erã. fideli gͦ datur
quide: s data t̃ etiã ut esset fidͥe¬
lis. Rectissime. itaq alio loco in

Expanded text:
ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei esse, quod bene operamur, omnino uerissimum est. sed parum de ipsa uocatione disserui, quae fit secundum propositum dei; non enim omnium, qui uocantur, talis est, sed tantum electorum. itaque quod paulo post dixi: damnat, infidelitas et inpietas incoat poenae meritum, ut per ipsam poenam etiam male operentur, uerissime dixi, sed fidei meritum etiam ipsum esse donum dei nec putaui quaerendum esse nec dixi. Et alio loco: cuius enim miseretur, inquam, facit eum bene operari, et quem quit eum ut male operetur. Sed et illa misericordia praecedenti merito fidei tribuitur; et ista obduratio praecedenti impietati . Quod quidem verum est; sed adhuc quaerendum erat utrum et meritum fidei de misericordia Dei veniat, do fiat in homine, quia fidelis est, an etiam facta fuerit ut fidelis esset. ut fideliquidem, sed data est etiam ut esset fidelis. Rectissime itaque alio loco in
Abbreviated transcription (Latin):
satione a iusta damnatione se li¬
berabt̃. Si enĩ sieut ueritas loqͥt᷑
nemo liberat᷑ a damnatione quȩ
ce tñ ab hac damnatione ñ se li¬
berabt̾ qui potert̾ dicere ñ se au¬
disse euangłium xꝑi cũ fides ex
auditu sit. quantominꝰ se libera¬
bunt qͥ dicturi st̃. ꝑ seuerantiam
ñ accepimꝰ ÷ Iustior enĩ excusatio

Expanded text:
satione a justa damnatione se lisatione a justa damnatione se liberabunt. Si enim, sicut veritas loquitur, nemo liberatur a damnatione quae en ab hac damnatione non se liberabunt qui potuerunt dicere non se audisse Evangelium Christi, cum fides ex auditu sit, quanto minus se liberabunt, qui dicturi sunt, perseverantiam non accepimus. Justior enim videtur excusatio
Abbreviated transcription (Latin):
eius in nob̃. Ceterũ a quo ds seĩ¬
ficat᷑ qui ipse sc̃ĩficat: S qr ip¬
se dixit. scĩ estote quomͦ & ego
se̾s sum: idpetimꝰ & rogamus
ut qui in baptismo sc̃ificati sumꝰ.
in eo qđ esse cepimꝰ ꝑseueremus.
Dece głosissimꝰ mr hoc sentit: qd̃
in his uerbis cotidie fideles xꝑipe
tunt ut ꝑseuerent in eo qđ esse ce¬
punt. Nullo aut̾ dubitante qͥsqͥs
a do ut in bono ꝑseueret p̃catur:
donũ eiꝰ esse talem ꝑseuerantiã con¬
fitit᷑. Quȩ cũ ita sint: corripimꝰ¬
tñ eos uiste q corripimꝰ: qui cũ
Ex bona qͥppe in malam uita sua
uolunta te mutati st̃: & id̃o eor¬
ripiunt᷑. Etsi nicħ eis correptio
ꝓfuerit s in uita ꝑdita usq ad
mortẽ ꝑ seuerauerint: etiamdi¬
uina in eternũ damnatione st̃
digni. Nec se excusabt̾ dicentes
sieut modo diẽt quare corripim᷑.
ita tc̃ quare damnam᷑: qñquidẽ
ut ex bono reuerterem ad malũ
ꝑseuerantiam ñ accepimꝰ qua ꝑma¬
neremꝰ inbono. Nullo mͦ hacgxcu¬

Expanded text:
. Caeterum a quo Deus sanctificatur, qui ipse sanctificat? Sed quia ipse dixit, Sancti estote, quoniam et ego sanctus sum ; id petimus et rogamus, ut qui in Baptismo sanctificati sumus, in eo quod esse coepimus perseveremus. » Ecce gloriosissimus Martyr hoc sentit, quod in his verbis quotidie fideles Christi petunt, ut perseverent in eo quod esse coeperunt. Nullo autem dubitante, quisquis a Domino ut in bono perseveret precatur, donum ejus esse talem perseverantiam confitettamen eos; justeque corripimus, qui cum Ex bona quippe in malam vitam sua voluntate mutati sunt: et ideo correptione ; et si nihil eis correptio profuerit, sed in vita perdita usque ad mortem perseveraverint, etiam divina in aeternum damnatione sunt digni. Nec se excusabunt dicentes, sicut modo dicunt, Quare corripimur? ita tunc, Quare damnamur, quandoquidem ut ex bono reverteremur ad malum, perseverantiam non accepimus qua permaneremus in bono? nullo modo hac excu
Abbreviated transcription (Latin):
hoc &e qui euangłiũ ñ audiert̃ &¬
qui eo audito in meliꝰ cõmutati
głio audito uenire ad xꝑm hoc
est in eũ eredere noluert᷑. q̃m ip̾e
dixit. nemo uenit adme nͥei da¬
tum fuerit apatre meo. & qͥ ꝑ e
tatem paruulã nec credere potu¬
ert̃. s ab originali noxa solo pos¬
sent lauachro regenerationis ab¬
solui. quo tñ ñ accepto mortiu
creti quã constat ẽẽ damnaĩa. E¬
untib om̃ib ex uno incondem¬
nationẽ. Discernunt᷑ aut̃ ñ me¬
ritis suis. s ꝑ grãm mediatoris.
hoc ẽ insanguine scđi adam iusti¬
ficati gratis. Itaq eũ audimꝰ. qͥs
eni te discernit. quid aut̃ habes
qđ ñ accepisti. si aut̾ & accepisti
quidgłaris quasi ñ acceꝑis: ab

Expanded text:
hoc et qui Evangelium non audierunt, et qui eo audito in melius commutati gelio audito venire ad Christum, hoc est, in eum credere noluerunt, quoniam ipse dixit; Nemo venit ad me, nisi ei datum fuerit a Patre meo , et qui per aetatem parvulam nec credere potuerunt, sed ab originali noxa solo possent lavacro regenerationis absolvi, quo tamen non accepto mortui creti, quam constat esse damnatam, euntibus omnibus ex uno in condemnationem. Discernuntur autem non meritis suis; sed per gratiam Mediatoris; hoc est, in sanguine secundi Adam justificati gratis. Itaque cum audimus, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti; quid glori
Abbreviated transcription (Latin):
miñe posse discerni: nͥ qui hoc
bonũ habet qͥcqͥd habet qdđ̃ gr̃a
saluatoris accepit. hoc aut̃ apłi¬
eum testimoniũ tam magnũ est:
ut beatus cyprianꝰ ad eirinũ seri¬
bens ipsũ subiecerit illi titulo in
natione ista diuine gr̃ȩ largi¬
tate diseriti st̃: ñ ÷ dubiũ qđ & ꝑ

Expanded text:
hoc donum habet, quisquis habet, quod gratia Salvatoris accepit. Hoc amem apostolicum testimonium tam magnum est, ut beatus Cyprianus ad Quirinum scribens, ipsum subjecerit illi titulo, in natione ista divinae gratiae largitate discreti sunt, non est dubium quod
Abbreviated transcription (Latin):
pͥma die usq nẽ. confidens hoc
ipsum qm̃ qui cepit in uob̃ opus
bonũ. ꝑficiet usq in diem xꝑi
ir̃u. quid aliudeis quã ꝑseueran¬
tiam in bono usq infinẽ. de di mi¬
seratione ꝓmitit: Itemq
ubi dicit. salutat uos epaphras qͥ

Expanded text:
ie usque nunc; confidens hoc ipsum, quoniam qui coepit in vobis opus bonum, perficiet usque in diem Christi Jesu : quid aliud eis quam perseverantiam in bono usque in finem, de Dei miseratione promittit? Itemque ubi dicit, Salutat vos Epaphras, qui
Abbreviated transcription (Latin):
seueretis: ꝰ Unde dictum ẽ de
diabolo. inueritate ñstetit: qr
fuit ibi. s ñ ꝑmansit. Nã utiq
isti infide lam stabant. Nec ali¬
ud oramꝰ eũ oramꝰ ut qui stat stet:
nisi ut ꝑseueret. Item uidas apłs
cũ dicit. ei autẽ qui potens est
conseruare uos sine offensione
& constituere añ conspectũ głe
sue immacłatos inleticia ͥ ñne
aꝑtissime ostendit dĩ donũ esse
in bono ꝑseuerare usq infinem:
Quid eñĩ aliud donat qui conser¬
uat sine offensione ut constitu¬
at añ conspectum głe suȩ ĩma¬
culatos in leticia: nisi ꝑseueran
nam: Quis in eternã uitam po¬
tuit ordinari. nͥ ꝑseuerantiȩ
dono.:: Quando quidẽ qͥ ꝑseuera¬
uerit usq in fin̾e hic saluus erit:
Qua salute ÷ nͥ eterna: Cum uͦ in
oratione dñica do patri dicimꝰ.
scĩficet᷑ nom̃ tuũ: quid aliuddi¬
cimꝰ quã ut nom̃ eius scĩficet᷑ in
nobis: Qđ̾ cum iã ꝑ lauachrum¬

Expanded text:
Unde dictum est de diabolo, In veritate non stetit : quia fuit ibi, sed non permansit. Nam utique isti in fide jam stabant. Nec aliud oramus, cum oramus, ut qui stat, stet, nisi ut perseveret. Item Judas apostolus, cum dicit, Ei autem qui potens est conservare vos sine offensione, et constituere ante conspectum gloriae suae immaculatos in laetitia Judaetissime ostendit donum Dei esse, in bono perseverare usque in finem? Quid enim aliud donat, qui conservat sine offensione, ut constituat ante conspectum gloriae suae immaculatos in laetitia, nisi perseverantnam ? Quis in aeternam vitam potuit ordinari, nisi perseverantiae dono? Quandoquidem qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Qua salute, nisi aeterna? Cum vero in oratione dominica Deo Patri dicimus, Sanctificetur nomen tuum : quid aliud dicimus, quam ut nomen ejus sanctificetur in nobis? Quod cum jam per la
Abbreviated transcription (Latin):
gitatione reprehendere. Ac ñ potiꝰ
am̃. eũ aliud̃ in ipsa oratione dñica
ñ orent fideles dicentes maxime illd̃.
ne nos inferas intẽptatioñe. nͥ ut in sc̃a obsdi¬
entia ꝑseueret: Sicut in his oratio¬
nib ita & in hac fide nata ẽ & creuit
di ñ scdm merita accipientium dari.
nũ ad se conu̾tere uol untates creðet.
nec oraret ȩccła ut ꝑseueraret infide
xꝑi ñ decepta uł uicta t̃ẽptationib
mundi. nͥcrederet dñm sic in potesta¬
te habere cor nr̃m. ut bonũ qđ ñ te¬
nemꝰ nisi ꝓpria uoluntate. ñ tam̃ tene.¬
amꝰ nisi ipse oꝑet᷑ in nobis & uelle.¬
Nã si hȩe ab ipso quide poseit ȩccła.
s a se ipsa sibi dari putat. ñ ueras
s ꝑfunctorias orationes habet: qđ ab¬
sit a nobis. Qͥs eñĩ ueraciter gemat
desiderans acciꝑe qđ orat a dno. fihoc
a se ipso se sumere ex istimet ñ ab illoͤ
p̃sertim qm̃ qͥ̃ oremꝰ sicut oportet

Expanded text:
gitatione reprehendere; ac non potiugitatione reprehendere; ac non potiuAmen: cum aliud in ipsa oratione dominica non orent fideles, dicentes maxime illud, Ne nos inferas in tentationem; nisi ut in sancta obedientia perseverent? Sicut ergo in his orationibus, ita et in hac fide nata est, et cresDei non secundum merita accipientium dari. num ad se convertere voluntates: nec oraret Ecclesia ut perseveraret in fide Christi, non decepta vel victa tentationibus mundi, nisi crederet Dominum sic in potestate habere cor nostrum, ut bonum quod non tenemus nisi propria voluntate, non tamen teneamus nisi ipse Nam si haec ab ipso quidem poscit Ecclesia, sed a seipsa sibi dari putat, non veras, sed perfunctorias orationes habet, quod absit a nobis. Quis enim veraciter gemat desiderans accipere quod orat a Domino, si hoc a seipso se sumere existimet, non ab illo? XVIII. « Quid oremus sicut oportet
Abbreviated transcription (Latin):
An uͦ timendũ ẽ ne tẽ de se homo q̃e¬
demonstrat᷑ in ddo: Non aut̃t q¬
sꝑaret si eã in seipso suꝑbissimꝰ et
infelicissimꝰ poneret: Atq utĩa
tardi corde & infirmi qui ñ posst̃
uł ñdum posst̾ seript᷑as neceaꝵ e
positiones intelligere. sic audirent
ut magis intuerent᷑ orationes suas:
quas semꝑ habuit & habebit eccsa
ab exordiis suis donec finiat᷑ hoc
scłm. De hac enĩ quã nẽ aduersus
nouos hereticos in cõmemorationt¬
ife tantũ s plane tueri & defensa¬
re cõpellim᷑. nũquã tacuit inp̃cib
suis: & si aliquando insermonib exe¬
cerdam nullo urgente aduersario
ñputauit. Quando eñi ñ oratumẽ
amicũ. ꝓximũ. coniugem habuit
infidelem: & ñ ei petiuit a dño m̃¬
tem obedientẽ in xꝑianã fid̾em:
Quis aut̃e sibi umꝗͣ norauit ut in
dño ꝑmaneret. aut sacerdotẽ suꝑ
fideles dñm inuocante. aliq̃ndixis¬
da illis dñe in te ꝑseuerare usq inł
nẽ. ñ solum uoce ausus ẽ s saltem ao¬

Expanded text:
An vero timendum est ne tunc de se homo dedemonstratur in Deo, non autem desperaret, si eam in seipso superbissimus et infelicissimus poneret? Atque utinam tardi corde et infirmi, qui non possunt vel nondum possunt Scripturas nec earum expositiones intelligere, sic audirent utationes nostras, ut magis intuerentur orationes suas, quas semper habuit et habebit Ecclesia ab exordiis suis donec finiatur hoc saeculum. De hac enim re, quam nunc adversus novos haereticos, non commemorare tantum, sed plane tueri et defensare compellimur, nunquam tacuit in precibus suis, etsi aliquando in sermonibus exserendam nullo urgente adversario non putavit. Quando enim non oratum est amicum, proximum, conjugem habuit infidelem, et non ei petivit a Domino mentem obedientem in Christianam fidem? Quis autem sibi unquam non oravit, ut in Domino permaneret? aut quis sacerdotem super fideles Dominum invocantem, si quandDa illis, Domine, in te perseverare usque in finem; non solum voce ausus est, sed saltem co
Abbreviated transcription (Latin):
alio loeo dieit. Misit d̃s sꝑmfilii sui
incorda nr̃a clamantẽ abba pater.
& hie qͥd ÷ clamant̃t nͥ clamare faei¬
entem. tropo illo quo dicimꝰ bonum Ietũ
diem qui letos facit: Qđ alibi ma¬
nifestat ubidicit. Non eñĩ accepi¬
stis sꝑm seruitutis iterũ in timore.
s accepistis sꝑm adoptionis filioꝵ in qͦclamamꝰ abba

Expanded text:
icit, Misit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra clamantem: Abba, Pater . Et hic quid est clamantem, nisi clamare facientem? tropo illo quo dicimus laetum diem, qui laetos facit. Quod alibi manifestat, ubi dicit, Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore: sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in q
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ eloquent̾ dicunt. suauit̾: qͥ
sapient̾. salubrit̾ dicunt audiuntur.
Propt̾ qd non ait scriptura. multi¬
tudo eloquentiũ: s multitudo sa¬
pientiũ sanitas ẽ orbis t̾rarum. Si¬
cut aut̃ sepe sumenda st̃ & ama¬
ra salubria: ita semꝑ uitanda est
ꝑnitiosa dulcedo. S salubri suaui¬
tate. uł suaui salubritate quid me¬
lius: Quanto enĩ magis illic appe¬
titur suauitas: tanto faciliꝰ salubri¬
tas prodest. Sunt gͦ eccłiastici uiri:
qui diuina eloquia non solũ sapi¬
enter s eloquent̾ etiã tractauert̃.
Quib legendis magis ñ sufficit
tempꝰ: quã deesse ipsi studentib
forsitan querit. utrũ auctores

Expanded text:
enim eloquenter dicunt, suaviter, qui enim eloquenter dicunt, suaviter, qui sapienter, salubriter audiuntur: propter quod non ait Scriptura, Multitudo eloquentium: sed, Multitudo sapientium sanitas est orbis terrarum . Sicut autem saepe sumenda sunt et amara salubria, ita semper vitanda est perniciosa dulcedo. Sed salubri suavitate, vel suavi salubritate quid melius? Quanto enim magis illic appetitur suavitas, tanto facilius salubritas prodest. Sunt ergo ecclesiastici viri qui divina eloquia non solum sapienter, sed eloquenter etiam tractaverunt: quibus legendis magis non sufficit tempus, quam deesse ipsi studentibusforsitan quaerit utrum auctores
Abbreviated transcription (Latin):
et cor earũ sui cordis oculis uident.
S utrisq ille melior: qui & cum
uolet eas dicit. & sicut oportet
intelligit. Huͥc gͦ qui sapienter
debet dicere etiã qđ non potest
eloquent̾: uerba scͥpturarũ te¬
nere maxime necessariũ est. Quan¬
to enim se pauꝑiorem cernit in su¬
is: tanto eum oportet in istis esse
ditiorem: ut qđ dixerit suis uerb̃.
ꝓbet ex illis. Et qui ꝓpriis uerbis
minor erat: magnoꝵ testimonio
quodammꝰ crescat. Pbando enim
delectat: qui minꝰ potest delectare
dicendo. Porro qui ñ solum sapien¬
ter uerũ etiam eloquent̾ uult di¬
cere ⁊ qm̃ ꝓfecto plus ꝓderit si u¬
trunq potuerit: ad segendos uel
audiendos & exercitatione imitan¬
dos eloquentes eum mitto libentiꝰ.
quã magistris artis rethorice ua¬
care p̾cipio ⁊ si tam̃ hi qui leguntur
et audiunt᷑: non solũ eloquenter
s etiam sapient̾ dixisse uł dicere
ueraci p̃dicatione laudant᷑. Qui

Expanded text:
et cor earum sui cordis oculis vident. et cor earum sui cordis oculis vident. Sed utrisque ille melior, qui et cum volet eas dicit, et sicut oportet intelligit. Huic ergo, qui sapienter debet dicere, etiam quod non potest, eloquenter verba Scripturarum tenere, maxime necessarium est. Quanto enim se pauperiorem cernit in suis, tanto eum oportet in istis esse ditiorem, ut quod dixerit suis verbis, probet ex illis: et qui propriis verbis minor erat, magnorum testimonio quodammodo crescat. probando enim delectat, qui minus potest delectare dicendo. Porro qui non solum sapienter, verum etiam eloquenter vult dicere, quoniam profecto plus proderit, si utrunque potuerit, ad legendos vel audiendos et exercitatione imitandos eloquentes: eum mitto libentius, quam magistris artis Rhetoricae vacare praecipio: si tamen ii qui leguntur et audiuntur, non solum eloquenter, sed etiam sapienter dixisse vel dicere veraci praedicatione laudantur. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
qui artẽ rethoricã docendã puta-¬
runt. fassi st̃ enim sapientiã sine
eloquentia parũ ꝓdesse ciuitati¬
b ⁊ eloquentiã uero sine sapien-
tia nimiũ obesse plerunq : ꝓdes¬
sse nunquã. Si hoc gͦ illi qui pre¬
cepta eloquentie tradidert᷑ in eis¬
dem libris in quib id egert̃. ue¬
ritate instigante coacti sunt con¬
fiteri. ueram hoc ẽ suꝑnã que a
patre luminũ descendit sapienti-¬
am nescientes ⁊ quantomagis nos
non aliud sentire debemꝰ. qui hu¬
ius sapientie filii & ministri sumꝰ:
Sapient̾ aut̃ dicit homo tantoma¬
gis uł minus: quanto in scͥpturis
sc̃is magis mimꝰue ꝓfecit. Non dico
in eis multũ legendis memorieq
mandandis: s bene intelligendis
et diligent̾ earũ sensib indagan¬
dis. Sunt enĩ qui eas legunt. et
negligunt: legunt ut teneant.
negligunt ut ñ intelligant. Qui-¬
b longe sine dubio p̾ferendist᷑
qui uerba carũ minus tenent:

Expanded text:
qui artem rhetoricam docendam putaqui artem rhetoricam docendam putarunt: fassi sunt enim sapientiam sine eloquentia parum prodesse civitatibus; eloquentiam vero sine sapitia nimium obesse plerunque, prodesse nunquam. Si ergo haec illi qui praecepta eloquentiae tradiderunt in eisdem libris, in quibus id egerunt, veritate instigante coacti sunt confiteri, veram, hoc est, supernam, quae a patre luminum descendit, sapientiam nescientes: quanto magis nos non aliud sentire debemus, qui huius sapientiae filii et ministri sumus? Sapienter autem dicit hoc tanto magis vel minus, quanto in Scripturis sanctis magis minusve profecit: non dico in eis multum legendis, memoriaeque mandandis, sed bene intelligendis, et diligenter earum sensibus indagandis. Sunt enim qui eas legunt, et negligunt: legunt ut teneant, negligunt ne intelligant. Quibus longe sine dubio praeferendi sunt, qui verba earum minus tenent,
Abbreviated transcription (Latin):
ut in eo quod iam sc̃iunt agendo
non torpeant. & rebus assensum
quas ueras esse fatentur accõmo¬
dent: maiorib dicendi uirib o¬
pus ẽ. Ubi obsecrationes & incre¬
pationes. concitationes & coerciti¬
ones: & quecunq alia ualent ad
comiouendos animos. st̃ necessa¬
ria. Et hec quidẽ cuncta que dixi:
om̃s fere homines in his que loqͥn¬
do agunt. facere ñ quiescunt. S¬
cum alii faciant obtunse. deformi¬
ter. frigide. alii acute.ornate. ue¬
hement̾: illũ ad hoc opus unde
agimꝰ iam opordet accedere. qui
potest disputare uł dicere sapi¬
enter. etiam si ñ potest eloquent̾:
ut ꝓsit audientib. etiam si minꝰ.
quã ꝓdesset si & eloquent̾ poss&
dicere. Qui uͭ fluit insipienti e¬
loquentia ÷ tantomagis cauendꝰ
est. quantomagis ab eo in his que
audire inutile ẽ delectat᷑ audi¬
tor: & eum qm̃ diserte dicere au¬
dit. etiam uere dicere existimat.
Hec aut̃ sententia nec illos fugit:

Expanded text:
ut in eo quod jam sciunt, agendo ut in eo quod jam sciunt, agendo non torpeant, et rebus assensum, quas veras esse fatentur, accommodent, majoribus dicendi viribus opus est. Ibi obsecrationes et increpationes, concitationes et coercitiones, et quaecumque alia valent ad commovendos animos, sunt necessaria. 7. Et haec quidem cuncta quae dixi, omnes fere homines in iis quae eloquendo agunt, facere non quiescunt: cum alii faciant obtuse, deformiter, frigide, alii acute, ornate, vehementer illum ad hoc opus unde agimus, iam oportet accedere, qui potest disputare vel dicere sapienter, etiamsi non potest eloquenter, ut prosit audientibus, etiamsi minus quam prodesset, si et eloquenter posset dicere. Qui vero affluit insipienti eloquentia, tanto magis cavendus est, quanto magis ab eo in iis quae audire inutile est, delectatur auditor, et eum quoniam diserte dicere audit, etiam vere dicere existimat. Haec autem sententia nec illos fugit,
Abbreviated transcription (Latin):
pueri: si eis int̾ homines qui in¬
tegre loquerent᷑ crescere daret᷑
et uiuere. Nescientes quippe ulla
nomina uitioꝵ. quicquid uitioꝵ
cuiusqͣm ore loquentis audirent
sana sua tocutione consuetudine
rep̾henderent & cauerent: sic̃
rusticos urbani rep̾hendunt
etiam qui litteras nesciunt. De¬
bet gͥ diuinarũ scͥpturarũ tra¬
ctator & doctor. defensor recte
fidei. ac debellator erroris. et
bona docere & mala dedoce¬
re ⁊ atq in hoc oꝑe sermonis
conciliare auersos. remissos eri¬
gere: nescientib qđ agitur qͥd
expectare debeant intimare:
Ubi aut̃ beniuolos. intentos. dociles
aut inuenerit aut ipse fecerit :
cetera ꝑagenda st̃ sicut postulat
causa. Si docendi st̃ qui audiunt.
narratione faciendũ est : si tam̃ in¬
digeat ut res de qua agitur inno¬
tescat. Ut aut̃ que dubia st̃ cer¬
ta fiant: docum̃tis adhibitis ratio¬
cinandũ est. Si uͦ qui audiunt
mouendi stͣ potius quã docendi.

Expanded text:
pueri, si eis inter homines, qui inpueri, si eis inter homines, qui integre loquerentur, crescere daretur et vivere. Nescientes quippe ulla nomina vitiorum, quidquid vitiosum cujusquam ore loquentis audirent, sana sua consuetudine reprehenderent et caverent; sicut rusticos urbani reprehendunt, etiam qui litteras nesciunt. bet igitur divinarum Scripturarum tractator et doctor, defensor rectae fidei ac debellator erroris, et bona docere, et mala dedocere; atque in hoc opere sermonis conciliare adversos, remissos erigere, nescientibus quid agatur, quid exspectare debeant intimare. Ubi autem benevolos, intentos, dociles aut invenerit, aut ipse fecerit, caetera peragenda sunt, sicut postulat causa. Si docendi sunt qui audiunt, narratione faciendum est, si tamen indigeat, ut res de qua agitur innotescat. Ut autem quae dubia sunt certa fiant, documentis adhibitis ratiocinandum est. Si vero qui audiunt movendi sunt potius quam docendi,
Abbreviated transcription (Latin):
dicenda st̃: dũ attendit᷑ ut arte
dicant᷑. Et tam̃ in sermonib atq
dictionib eloquentiũ impleta re¬
ꝑiunt᷑ p̃cepta eloquentie ⁊÷ de qͥb
illi ut eloquerent᷑ uł cũ eloque¬
rent᷑ non cogitauert̃: siue illa
didicissent. siue ne attigissent qͥ¬
dem qͥmplent quippe illa qr eloqͥn¬
tes sunt: non adhibent ut sint elo¬
quentes. Qua ꝓpter cũ ex infantib
loquentes ñ fiant nisi locutiones
discendo loquentiũ ⁊ cur eloqͦntes
fieri ñ possint nulla eloquendi ar¬
te tradita. s elocutiones eloquen¬
tiũ legendo & audiendo. & quan¬
tum assequi concedit᷑ imitando:
Quid qđ ita fieri ipsis quoq exꝑi¬
mur exemplis: Nam sine p̾ceptiᷤ
rethoricis nouimꝰ plurimos elo¬
quentiores plurimis qui illa di¬
dicerunt: sine lectis uero & au¬
ditis eloquentiũ disputationib
uł dictionib neminẽ. Nam neq
ipsa arte grãmatica qua discitur
locutionis integritas indigerent

Expanded text:
dicenda sunt, dum attenditur ut arte dicenda sunt, dum attenditur ut arte dicantur. Et tamen in sermonibus atque dictionibus eloquentium, impleta reperiuntur praecepta eloquentiae, de quibus illi ut eloquerentur, vel cum eloquerentur, non cogitaverunt, sive illa didicissent, sive ne attigissent quidem. Implent quippe illa, quia eloquentes sunt; non adhibent, ut sint eloquentes. 5. Quapropter, cum ex infantibus loquentes non fiant, nisi locutiones discendo loquentium; cur eloquentes fieri non possint, nulla eloquendi arte tradita, sed elocutiones eloquentium legendo et audiendo, et quantum assequi conceditur, imitando? Quid, quod ita fieri ipsis quoque experimur exemplis? Nam sine praeceptis rhetoricis novimus plurimos eloquentiores plurimis qui illa didicerunt; sine lectis vero et auditis eloquentium disputationibus vel dictionibus, neminem. Nam neque ipsa arte grammatica, qua discitur locutionis integritas, indigerent
Abbreviated transcription (Latin):
precepta sectantib. Nec desunt
eccłiastice littere etiam pret̾ cano¬
nem in auctoritatis arce salubrit̾
collocatũ ⁊ quas legendo homo ca¬
pax & si id non agat. s tantũmͦ re¬
bus que ibi dicunt᷑ intentꝰ sit. eti¬
am eloquio quo dicunt᷑. dũ in
his uersatur imbuitur ÷ acce¬
dente uł maxime exercitatione
siue scribendi siue dictandi: po¬
stremo etiam dicendi que scđm
pietatis ac fidei regulam sentit.
Si aut̾ tale desit ingeniũ: nec illa
rethorica p̃cepta capiunt᷑. nec si
magno labore inculcata quantula¬
cunq ex parte capiant᷑. aliquid
ꝓsunt: quandoqͥdem etiam ipsi qͥ
ea didicerunt & copiose ornateq
dicunt. non om̃s ut scđm ipsam di¬
cant possunt ea cogitare cum di¬
cunt. si ñ de his disputant. Immo
uͦ uix ullos eorũ esse existimo. qui
utrunq possint: & dicere bene.
et ad hoc faciendũ precepta illa di¬
cendi cogitare cũ dicunt. Cauen¬
dum ẽ enĩ ne fugiant ex animo q̃

Expanded text:
praecepta sectantibus. Nec desunt praecepta sectantibus. Nec desunt ecclesiasticae litterae, etiam praeter canonem in auctoritatis arce salubriter collocatum, quas legendo homo capax, etsi id non agat, sed tantummodo rebus quae ibi dicuntur intentus sit, etiam eloquio quo dicuntur, dum in his versatur, imbuitur; accedente vel maxime exercitatione sive scribendi, sive dictandi, postremo etiam dicendi, quae secundum pietatis ac fidei regulam sentit. Si autem tale desit ingenium, nec illa rhetorica praecepta capiuntur; nec, si magno labore inculcata quantulacumque ex parte capiantur, aliquid prosunt. Quandoquidem etiam ipsi qui ea didicerunt, et copiose ornateque dicunt, non omnes ut secundum ipsa dicant, possunt ea cogitare cum dicunt, si non de his disputant: imo vero vix ullos eorum esse existimo, qui utrumque possint, et dicere bene, et ad hoc faciendum praecepta illa dicendi cogitare cum dicunt. Cavendum est enim ne fugiant ex animo quae
Abbreviated transcription (Latin):
das ꝑu̾sas uanasq causas inusus
iniquitatis & erroris usurpant:
tiones atq p̾cepta. quib cũ acce¬
dit in uerbis plurimis ornam̃tis
dia & eloquentia nominatur
extra illas litteras nr̃as seposito ad
hoc congrui temporis spatio. apta
et conuenienti etate dicenda st̃
eis qui hoc celerit̾ possunt. Nã
et ipsos romane pͥncipes eloquen¬
tie non piguit dicere. qđ hanc artẽ
nisi quis cito possit: nunqͣm omni
enĩ etiam si possint hec a tardiori¬
bus tandẽ aliquando ꝑdisci: nos
ea tantipendimꝰ ut eis discendis
iam maturas uł etiam graues ho¬
minũ etates uelimꝰ impendi. Satis
est ut adolescentuloꝵ. ista sit cu¬
ra ÷ nec ipsoꝵ omniũ quos utilita¬
ti eccłiastice cupimꝰ erudiri: s eoꝵ
quos nondũ magis urgens & huic
rei sine dubio p̃ponenda necessi¬
tas occupauit ÷ qm̃ si acutũ & fer¬
uens adsit ingeniũ. faciliꝰ adhe¬
ret eloquentia legentib & audi¬
entib eloquentes: quã eloqͥntie

Expanded text:
das perversas vanasque causas in usus das perversas vanasque causas in usus iniquitatis et erroris usurpant? tiones atque praecepta, quibus cum accedit in verbis plurimis ornamentisdia vel eloquentia nominatur, extra istas litteras nostras, seposito ad hoc congruo temporis spatio, apta et convenienti aetate discenda sunt eis qui hoc celeriter possunt. Nam et ipsos Romanae principes eloquentiae non piguit dicere quod hanc artem nisi quis cito possit, nunquam omninenim, etiam si possint haec a tardioribus tandem aliquando perdisci, nos ea tanti pendimus, ut eis discendis jam maturas vel etiam graves hominum aetates velimus impendi. Satis est ut adolescentulorum ista sit cura; nec ipsorum omnium quos utilitati ecclesiasticae cupimus erudiri, sed eorum quos nondum magis urgens, et huic rei sine dubio praeponenda necessitas occupavit. Quoniam si acutum et fervens adsit ingenium, facilius adhaeret eloquentia legentibus et audientibus eloquentes, quam eloquentiae
Abbreviated transcription (Latin):
lio aliquo requirendũ. Nam cum̃¬
tur & falsa: quis audeat dicere
adu̾sus m̃daciũ in defensorib suis
inermẽ debere confistere ueritatẽ.
ut uidelicet illi qui res falsas ꝑsu¬
adere conant᷑ nouerint auditorem
pemio facere. isti aut̾ non noue¬
rint: illi falsa breuit᷑. aꝑte. ueri¬
similit̾. & isti uera sic narrent.
ut audire dedeat. intelligere ñ
padeat. credere postremo ñ libe¬
at ⁊ illi fallacib argum̃tis ueri¬
tat̾ẽ oppugnent. asserant falsitatẽ:
isti nec uera defendere nec falsa
ualeant refutare ⁊ illi animos
audientiũ in errorem mouentes
impellentesq dicendo t̾reant.
contristent. ex hilarent᷑. exhorten¬
tur ardent̾: isti ꝓ ueritatelenti
frigidiq dormitent: Quis itade¬
sipiat: ut hoc sapiat: Cum gͦ sit
in medio posita facultas eloquii.
quȩ ad ꝑsuadenda seu praua seu
recta ualet plurimũ ÷ eur ñ bono¬
rum studio comparat᷑ ut militet
ueritati. si eam mali ad optinen¬

Expanded text:
liquo alio requirendum. CAPUliquo alio requirendum. CAPUtur et vera, quis audeadversus mendacium in defensoribus suis inermem debere consistere veritatem, ut videlicet illi qui res falsas persuadere conantur, noverint auditorem prooemio facere; isti autem non noverint? illi falsa breviter, aperte, verisimiliter; et isti vera sic narrent, ut audire taedeat, intelligere non pateat, credere postremo non libeat? illi fallacibus argumentis veritatem oppugnent, asserant falsitatem; isti nec vera defendere, nec falsa valeant refutare? illi animos audientium in errorem moventes impellentesque dicendo terreant, contristent, exhilarent, exhortentur ardenter; isti pro veritate, lenti frigidique dormitent? Quis ita desipiat, ut hoc sapiat? Cum ergo sit in medio posita facultas eloquii, quae ad persuadenda seu prava seu recta valet plurimum; cur non bonorum studio comparatur, ut militet veritati, si eam mali ad obtinen
Abbreviated transcription (Latin):
oc opus nr̃m qđ
inscribitur de
doctrina xp̃iana:
in duo que dam
fueram prima
distributione
partitus. Nam post ꝓemium
quo respondi eis qui hoc fuerant
rep̾hensuri ⁊ due sunt res inquã
quib nititur om̃is tractatio scri¬
pturarũ: modus inueniendi que
intelligenda sunt. & modus ꝓfe¬
rendi que intellecta sunt. De in¬
ueniendo prius : de ꝓferendo po¬
stea disseremus. Quia gͦ de inue¬
niendo multa iam diximus. et
tria de hac una parte uolumina
ꝓferendo pauca dicemꝰ: ut si fie¬
ripoterit uno libro cuncta clau¬
clamus ⁊ totumq hoc opus qua¬
tuor uoluminib terminetur.
Primũ itaq ex pectatione legentiũ
qui forte me putant rethorica datu¬
rum esse p̃cepta que in scolis scła¬
rib & didici & docui ista p̃locuti¬
one ꝓhibeo: atq ut a me non expe¬
ctentur admoneo: non qđ nichil
habeant utilitatis: s qđ siquid habert
seorsum dicendũ est. sicui fortassis
bono iuro etiam hec uacat discere:
non aut̃ a me uł in hoc oꝑe uł in a¬

Expanded text:
oc opus nostrum quod inscribitur de Doctrina Christiana, in duo quaedam fueram prima distributione partitus. Nam post prooemium, quo respondi eis qui hoc fuerant reprehensuri: Duae sunt res, inquam, quibus nititur omnis tractatio Scripturarum; modus inveniendi quae telligenda sunt, et modus proferendi quae intellecta sunt. De inveniendo prius, de proferendo postea disseremus. Quia ergo de inveniendo multa jam diximus, et tria de hac una parte volumina de proferendo pauca dicemus; ut, si fieri potuerit, uno libro cuncta claudamus, totumque hoc opus quatuor voluminibus terminetur. 2. Primo itaque exspectationem legentium, qui forte me putant rhetorica daturum esse praecepta quae in scholis saecularibus et didici et docui, ista praelocutione cohibeo, atque ut a me non exspectentur, admoneo; non quod nihil habeant utilitatis; sed quod, si quid habent, seorsum discendum est, si cui fortassis bono viro etiam haec vacat discere, non autem a me vel in hoc opere, vel in a
Abbreviated transcription (Latin):
buit magnã. e S dispar & ille m
bonis erat : q̃ bonitate sui con¬
ditoris acceꝑat. Neq enĩ ea bo¬
na & ille suis meritis. cõpara¬
uerat ⁊ inquib. prsus ncillum
patiebat᷑ malum. Sc̃i uͦ in hac
uita ad quos ꝑtinet liberatio¬
nas hȩc gr̃a. inmalis st̃: Ex qui¬
bus clamant᷑ ad dm̃. libera nas
a malo. Ille in illis bonis xꝑi mor¬
te ñ eguit: istos a reatu & heredi¬
tario & ꝓprio illiꝰ agni sanguis ab¬
soluit. Ille ñ opꝰ habebat eo adui¬
torio qđ implorant isti cũ dicunt.
uideo aliam legem in mebris meis
repugnantẽ legi m̃tis mee : & capti¬
uantem me in legem peccati q̃ est¬

Expanded text:
buit magnam, sed disparem. Ille in bonis erat, quae de bonitate sui Conditoris acceperat: neque enim ea bona et ille suis meritis comparaverat, in quibus prorsus nullum patiebatur malum. Sancti vero in hac vita, ad quos pertinet liberationis haec gratia, in malis sunt, ex quibus clamant ad Deum, Libera nos a malo . Ille in illis bonis Christi morte non eguit: istos a reatu et haereditario et proprio, illius Agni sanguis absolvit. Ille non opus habebat eo adjutorio, quod implorant isti cum dicunt: Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege
Abbreviated transcription (Latin):
istam sũmȩ beatitudinis plentu¬
dinẽ tamqua p̃miũ ipsiꝰ ꝑmansi¬
onis acciꝑent: id ÷ ut magna ea
sent. & hoc de se certissime nos¬
sent. hanc plenitudiñe beatitu¬
dinis. ñ habebant. S qr nescie¬
bant suã futurã miseriã: minori

Expanded text:
istam summae beatitudinis plenituistam summae beatitudinis plenitudinem, tanquam praemium ipsius permansionis acciperent, id est, ut magna per sent, et hoc de se certissime nossent. Hanc plenitudinem beatitudinis non habebant: sed quia nesciebant suam futuram miseriam, minore
Abbreviated transcription (Latin):
fugere ꝑ qđ miserruni effecti sunt.
Ceteri aute ꝑ liberũ ipsũ arbitriũ
in ueritate steterunt: eã q de suo
casu nũquã fut᷑o certissimã seire
meruert̃. Si eñi nos de seriptͣis
scĩs nosse potuimꝰ scõs angłos ĩa nul¬
los eẽ casurosͥ quanto magis hoc
ipsi reuelata sibi sublimiꝰ ueritate
nouert̃: Nobis quippe beata sine
fine uita ꝓmissa ẽ & ȩqualitas an¬
głoꝵ : ex qua ꝓmissione eerti sumꝰ
cũ ad illã uitam pꝰ uudiciũ ueneri¬
mus nos inde ñ esse lapsuros. Qđ
si deᷤ ipsis angłi nesciunt: ñ equales
s beatis beatiores erimꝰ. Uerita
aut̃e nobis eoꝵ ꝓmisit ȩqualitat̃e.
Certũ est gͥ hoc eos nosse ꝑspeeiem qdđ̃
nos ꝑfidẽ : nullã scilicet iã ruinã
cuiusquã sẽĩ angłi futura. Dia¬
bolus uͦ & angłi eiꝰ etsi beati e.¬
rant anquã caderent & se in mi¬
seriam casuros eẽ nesciebant:
erat tñ ad hue qdeoꝵ. adderet᷑
beatitudini: si ꝑ liberũ arbitrt¬
um inueritate stetissent. donee

Expanded text:
per quod miserrimi effecti sunt. Caeteri autem per ipsum liberum arbitrium in veritate steterunt, eamque de suo casu nunquam futuro certissimam scire meruerunt. Si enim nos de Scripturis sanctis nosse potuimus sanctos Angelos jam nullos esse casuros; quanto magis hoc ipsi revelata sibi sublimius veritate noverunt? Nobis quippe beata sine fine vita promissa est, et aequalitas Angelorum: ex qua promissione certi sumus, cum ad illam vitam post judiciumus, non inde nos esse lapsuros. Quod si de seipsis angeli nesciunt, non « aequales » sed beatiores « erimus » Veritas autem nobis eorum promisit aequalitatem. Certum est igitur hoc eos nosse per speciem quod nos per fidem, nullam scilicet ruinam cujusquam sancti angeli jam futuram. Diabolus vero et angeli ejus, etsi beati erant antequam caderent, et se in miseriam casuros esse nesciebant, erat tamen adhuc quod eorum adderetur beatitudini, si per liberum arbitrium in veritate stetissent, donec