comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
partĩ ante dñi diem magnũ id est
iudicii. futurũ creditur. Tẽ enĩ sol
obtenebratus ẽ: s luna in sangͥnẽ
uersa palã hominib apparere non
potuit: q̃ tẽ ut pote in pascha quin¬
ta decima existens: interdiuu fuerat
mortaliũ uisib obiectu telluris oc¬
culta. E erit. omĩs quicunq inuoca¬
uerit nom̃ dñi: saluus erit. Hoc est
qd̃ alibi petrus ait. quia ñ est ꝑso¬
narũ acceptor ds̃: s in omi gente
ceptus ẽ illi. Ihm nazarenũ uirũ
approbatũ a do : &̃ cęt̾a. usq affi¬
gentes interemistis. Quasi doctus
magister. priꝰ incredulos cõmissi re¬
atus admonet : ut iusto timore cõ¬
punctis. consiliũ salutis postmodũ
oportuniꝰ impendat. & quia scienti¬
qͥ ã ꝓpħis esset ꝓmissus ostendit:
nec tamen hc̃ prius auctorita te
sisa dĩ filiũ nominat : sed uirum
ꝓbatũ. uirum iustũ. uirum a
mortuis suscitatũ: non usitata c̃
cȩteris atq cõmuni resurrectioe.

Expanded text:
partim ante diem magnum, id est, partim ante diem magnum, id est, judicii futurum creditur. Tunc enim sol obtenebratus est, sed luna in sanguinem versa palam hominibus apparere non potuit, quae tunc ut pote in pascha quinta decima existens, interdiu fuerat mortalium visibus objectu telluris occulta. Et erit: Omnis quicunque invocaverit nomen Domini, salvus erit. Hoc est quod Petrus alibi ait: Quia non est personarum acceptor Deus, sed in omni gente, ceptus est illi . esum Nazarenum virum approbatum a Deo, et caetera usque Affligentes interemistis. Quasi doctus magister prius incredulos, quos miseratur admonet, ut justo timore compunctis consilium salutis postmodum opportunius impendant. Et quia legem scientitis esset promissus ostendit. Nec tamen hunc prius auctoritate sua Dei filium nominat, sed virum probatum, virum justum, virum a mortuis suscitatum, non usitata cum caeteris atque communi resurrectione,
Abbreviated transcription (Latin):
lo. cũ dño nascente nouũ sidꝰ apparu¬
it: illo crucem ascendente sol obscu¬
ratus ẽ : s  ipsum cęlũ est tenebris
peruit: saxa fi & multa quȩ
dormiert̾ sc̃oꝵ corpora rediuiua
ꝓtulit. Sanguinẽ ⁊ ignẽ & uaporẽ
fumi. Sanguinẽ dñici lateris: ig¬
nẽ sꝑc sc̃i: uaporẽ compunctionis
& fletuũ: qui sicut ab igne fumꝰ.
ne uiuaci riuo ꝓfluere. quia con¬
tra naturam nꝑoꝵ est corpoꝵ. sig¬
ni loco factũ credere restat: euins
uidelicet. nisi nr̃ȩ salutis ac uite :
qm̃ de illiꝰ utiq morte ꝑnascitur
Potest etiã in igne fidelium illumi¬
natio : in uapore uͦ fumi. iudeoꝵ
qui ñ credidere cecitas intelligi.
Unde & legem daturus dñs in ĩg¬
ne fumoq descendit: qr & humĩ¬
les ꝑ claritatem sue ostensionis illx¬
minat: & suꝑboꝵ ocłos ꝑ caliginẽ
erroris obscurat. Sol conu̾tetur
in tenebras : & luna in sanguinẽ.
Hoc in dñi passione partim factum.

Expanded text:
lo cum Domino nascente novum sidus apparulo cum Domino nascente novum sidus apparuit? Illo crucem ascendente, sol obscuratus et ipsum coelum est tenebris peruit, saxa fissit, et multa quae dormierant sanctorum corpora rediviva protulit. Sanguinem et ignem et vaporem fumi. Sanguinem dominici lateris, ignem Spiritus sancti, vaporem compunctionis et fletum. Quia sicut ab igne fumus, ne vivaci rivo profluere, quod contra naturam nostrorum est corporum, signi loco factum credere restat. Cui, videlicet, nisi nostrae saluti ac vitae, quae de illius utique morte pronascitur? Potest etiam in igne fidelium illuminatio, in vapore fumi Judaeorum qui non credidere caecitas intelligi. Unde et legem daturus Dominus in igne fumoque descendit, quia et humiles per claritatem suae ostensionis illuminat, et superborum oculos per caliginem erroris obscurat. Sol convertetur in tenebras, et luna in sanguinem. Hoc in Domini passione partim factum,
Abbreviated transcription (Latin):
głam indiuiduȩ trinitatis mun¬
do p̃dicaturus: tercia conueni¬
enter hora descendit: & quia
supra dicitur. erant in oratioe
ꝑseuerantes: recte sꝑm sc̃m ora¬
tionis hora ꝑcipiunt: ut ostendatur
legentib quia sꝑs sc̃i gratia ñ facile
ꝑcipitur. nisi mens a carnalib super¬
noꝵ intentione leuetur. Tria enĩ tem¬
pora quib danihel in die flectere
genua sua & adorare legitur. ter¬
cia. sexta ⁊ nona hora ab eccła intel¬
ligitur: quia & dñs tercia hora
sꝑm sc̃m mittens. sexta ipse crucem
ascendens. nona animã ponens: eas
Dem nobis horas cȩteris excellentius
est intimare & scĩficare dignatus.
Effundam de sꝑu meo suꝑ omnẽ car¬
nẽ. Uerbum effusionis ostendit mu¬
neris largitatem: quia ñ ut olim ꝑ¬
sed omĩb passim in utroq sexii con
donanda. Que sit enĩ omnis caro: pro¬
ph̾a consequent̃ exponit. & ꝓpħa bt̃
& dabo ꝓdigia in celo sursum: & sig¬
na in terra deorsum. Prodigia in ce¬

Expanded text:
am individuae Trinitatis mundo praedicaturus, tertia convenienter hora descendit, et quia supra dicitur. Erant in oratione perseverantes, recte spiritum sanctum orationis hora percipiunt, ut oslegentibus quia Spiritus sancti gratia non facile percipitur, nisi mens a carnalibus supernorum intentione elevetur. Tria enim tempora quibus Daniel in die flectere genua sua, et adorare legitur, tertia, sexta, et nona hora, ab Ecclesia intelligitur. Quia et Dominus tertia hora Spiritum sanctum mittens, sexta ipse crucem ascdem nobis horas caeteris excellentius est intimare et sanctificare dignatus. Effundam de spiritu meo super omnem carnem, verbum effusionis ostendit muneris largitatem, quia non ut olim sed omnibus passim in utroque sexu conddonanda, quae sit enim omnis caro Propheta consequenter exponit: Et prophetabunt, Et dabo prodigia in coelo sursum et signa in terra deorsum: prodigia in coe
Abbreviated transcription (Latin):
or tẽ sorte eligebatur: ut in tẏpo
figuraretur uerũ semꝑ querendũ
fuisse sacerdotem. donec ueniret cui
repositũ erat: qui ñ in hostiarum cro¬
ore. sed ꝑ ꝓprium sanguinẽ introi¬
uit seme ł in sc̃a eternã redemptione
inuenta. Ctius hostia tempore pa¬
sche ĩmolata : sed die pentecostes sꝑu
sc̃o in igne apparente uere consum¬
mata est. Neteris enĩ erat consuetu¬
dinis. acceptas dõ uictimas celesti ig¬
ne consummari. Donec ergo ueritas
cõpleretur : figurã licuit exerceri
Unde ẽ qd mathias qui ante penteco¬
sten ordinatur. sorte queritur: sep¬
tem uͦ diaconi qui postea. nequaquã
sortis agitatione s discipuloꝵ tantũ
electione. apostoloꝵ uͦ oratione & ma¬
nus ĩpositione st̃ ordinati. Qd̾ si qͥ
necessitate aliqua compulsi dm̃ pu¬
stolos ñ nisi collecto fratrũ cetu.
ac p̃eib ad dm̃ fusis egisse. E cũ¬

Expanded text:
or, tunc sorte legebatur, ut typo or, tunc sorte legebatur, ut typo figuraretur, verum semper quaerendum fuisse sacerdotem, donec veniret cui repositum erat, qui non in hostiarum cruore, sed per proprium sanguinem introivit semel in sancta aeterna redemptione inventa . Cujus hostia tempore Paschae immolata, sed die Pentecostes Spiritu sancto in igne apparente, vere consumpta est. Veteris enim erat consuetudinis acceptas Deo victimas coelestis igne consumi. Donec ergo veritas compleretur, figuram licuit exerceri. Inde est quod Matthias, qui ante Pentecosten ordinatur, sorte quaeritur; septem vero diaconi postea nequaquam sortis agitatione, sed discipulorum tantum electione, apostolorum vero oratione et manus impositione, sunt ordinati. Quod snecessitate aliqua compulsi Dominum pustolos non nisi collecto fratrum coetu, et precibus ad Deum fusis egisse. Desc
Abbreviated transcription (Latin):
Ꝙa timor seruoꝵ ẽ. & ꝑfecta dilectio foras mittit timorẽ. & in scriptura
Diuina tam incipientium quã ꝑfectoꝵ duplex appellatur metꝰ: nc̃ de cons¬
mato in uirtutib metu dici puto. scđm illd̾. nichil deest tim̃tib eum el
certe qui adhuc honio ẽ. & necdũ dei nom̃ accepit. banc habet rationẽ sub̾e¬
sue. ut in corpore positꝰ dm̃ timeat: qr om̃e factũ id est oñs homines adduca
d̾s in uidicium. suꝑ uniu̾sis q̃ aliter quã ab eo disposita sc̃ & dicta sensert̾:
siue in hanc partem siue in illã. Ue quippe his qui dict̾ malum bonum.

Expanded text:
Quia timor servorum est, et perfecta dilectio foras mittit timorem , et in Scriptura Quia timor servorum est, et perfecta dilectio foras mittit timorem , et in Scriptura divina tam incipientium, 498 quam perfectorum duplex appellatus est metus: nunc de consummato in virtutibus metu dici puto, secundum illud: Nihil deest timentibus eum . Vel certe, quia adhuc homo est, et necdum nomen Dei accepit, suae, ut in corpore positus Deum timeat, quia omne factum, id est omnes homines adducat Deus in judicium, super universis quae aliter quam ab eo disposita sunt et dicta senserunt, sive in hanc partem sive in illam. Vae quippe his qui dicunt malum bonum et
Abbreviated transcription (Latin):
dapes. Conside rate ergo fr̃s iuros ex
uobis boni testimonii septẽ: & cȩtera
Hĩt iã decreuerant apłi̾ uel successo
res apłoꝵ ꝑ om̃s eccłas seꝑtẽ diaco¬
& ꝓximi circa aram quasi colũpnȩ
altaris asisterent: & ñ sine aliquo
septenarii numeri ministerio.Ste

Expanded text:
dapes. Considerate ergo fratres viros ex dapes. Considerate ergo fratres viros ex vobis boni testimonii septem, etc. Hinc jam decreverunt apostoli, vel s per omnes Ecclesias septem diacoet proximi circa aram quasi columnae altaris assisterent, et non sine aliquo septenarii numeri mysterio. Ste
Abbreviated transcription (Latin):
magꝰ ꝓpħam se dicebat : posseq imꝑ¬
io. fliuiii dirempto gurgite prebere
tͣnsitum. Cui fadi ꝓcuratoris iussu.
eqͥtum turba suꝑueniens: multis ꝑ
emptis aut captis. ipsiꝰ caputĩ e¬
rosolimã reuexit. Post hõ extitit
iudas galileus. Hunc etiã scribit
iosephus gaulaniten de ciuitate ga¬
mala : qui saducho quodã phariseo
ceptis assũpto cogeret plebẽ ne
tͥbuta romanis soluendo ꝑderet li¬
b̾tatem: ꝓferens ex lege. dño soli
seruiendum: & eos qͥ ad templũ
decimas deferrent. cesari tbuta
reddere ũ debere. Quȩ heresis in
tm̃ creuerat: ut etiã phariseoꝵ
& multã partẽ popłi conturbaret:
ris erat: qđ hebrei suas uiduas ut
pote eruditiores in ministerio pre¬
ferrent uiduis eoꝵ. Non est equũ
nos relinquere u̾bũ dĩ: & ministrare
m̃sis. De hoc arator. Locus inquit
iudicat iste: qđ meliora rudi ꝓpło
sint fercula mentis. ꝗͣ fusȩ ꝑm̃bra

Expanded text:
magus, prophetam se dicebat esse, posseque impmagus, prophetam se dicebat esse, posseque imperio fluvii dirempto gurgite praebere transitum. Cui Phadi procuratoris jussu equitum turba superveniens, multis quidem peremptis aut captis, ipsius caput Jerosolymam revexit. Post hunc exstitit Judas Galilaeus. Hunc etiam scribit Josephus Gamaliten, de civitate Gamala, qui Sadducho quodam Pharisaeo coeptis assumpto, cogeret plebem, ne tributa Romanis solvendo perderet libertatem, proferens ex lege Domino soli serviendum, et eos qui ad templum decimas deferrent Caesari tributa reddere non debere. Quae haeresis in tantum creverat, ut etiam Pharisaeos et multam partem populi conturbaret, ris erat, quod Hebraei suas viduas, ut pote eruditiores, in ministerio praeferrent viduis Graecorum. Non est aequum nos derelinquere verbum Dei, et ministrare mensis. De hoc Arator: . . . . Locus indicat iste, Quod meliora rudi populo sint fercula mentis, Quam fusae per membra
Abbreviated transcription (Latin):
qͥde inuenimꝰ clausum cũ om̃i dili¬
gentia. & custodes stantes ante ianu¬
as: aꝑientes aut̃ neminẽ inuenimꝰ.
Qͥ d ꝓfane iudee ceea stimularis in¬
go: eosđe apłos de carcere tuo clau¬
so euiꝰ furto credas ablatos. Ambi¬
gebant de illis qͥdnam fieret. Nec
sic qͥđẽ fidĩ se dare uolentes: ingeni¬
ta eñ malitia eor ꝑfidũ in signis e¬
tiã. manifestis obdurat. Et uultis
inducere suꝑ nos sangiunẽ hominis
istiꝰ. Oblitus ẽ princeps sacerdotum
debiti qđ ipse sibi suisq imp̃catus
erat dicens: sanguis eius suꝑ nos &
suꝑ filios nr̃os. Surgens autem qͥdã
in concilio phariseus nomine gamaliel.
Hic gamaliel ut clemens indicat. apłoꝵ
erat. in fide sotiꝰ : sed eoꝵ consilio ꝑma¬
nens apđ̃ iudeos. ut illoꝵ. in tali cur¬
bine potuisset sedare furorẽ. Ante e¬
nĩ hos dies extitit theodas: & cęt̾a
Theodas hic ꝑsuasit multis ut iosephꝰ
refert sublatis ex urbe facultatib
suis ripas iordanis obsidere. & cũ ẽẽt

Expanded text:
i diligentia, et custodes stantes ante januas; aperientes autem, neminem invenimus. Quid, profane Judaee, caeca stimularis ingo, eosdem apostolos de carcere tuo clauso cujus furto credis ablatos? Ambigebant de illis quidnam fieret. Ne sic quidem fidei se dare volentes. Ingenita enim malitia cor perfidum in signis etiam manifestis obdurat. Et vultis inducere super nos sanguinem hominis istius. Oblitus est princeps sacerdotum debiti, quod ipse sibi et suis imprecatus erat, dicens: Sanguis ejus super nos et super filios nostros. Surgens autem quidam in concilio Pharisaeus nomine Gamaliel. Hic Gamaliel, ut Clemens indicat, apostolorum erat in fide socius, sed eorum consilio permanens apud Judaeos, ut eorum in tali turbine posset sedare furorem. Ante hos enim dies exstitit Theodas, etc. Theodas hic persuasit multis, ut Josephus refert, sublatis ex urbe facultatibus suis, ripas Jordanis obsidere. Et cum esset
Abbreviated transcription (Latin):
cat÷ & imaginis suȩ denario remu¬
nerans. presentia sc̃i sꝑs quasi
uera iubelei quiete beatificet.
Uos aut̾ baptizabimini sꝑu sc̾o:
ñ post multos hos dies. Nondũ fu¬
erant apłi baptitati ñ tꝗmen aqͣ¬
sed sꝑii sc̃o. quos intelligimꝰ iam fu¬
isse baptizatos. siue baptismo iohis
ut ñnulli arbitrantur: seu qd̾ magiᷤ
credibile ẽ. baptismo xꝑi. Neq enĩ
ministeriũ baptizandi difugerãt
ut haberet baptizatos seruos ꝑ quos
ceteros baptizaret: qui ñ difugit
memorabilis illiꝰ humilitatis mini¬
steriũ. quando eis lauit pedes. Cũ
ergo diceret dñs. qui a ioħs quidẽ
baptizauit aqua: nequaꝗͣ subiun¬
xit. uos aut̃ baptizabitis. sed. uos
aut̾ bapti zabimini sꝑu sco : quia
hodie baptizant in eccła. aliter ꝗͣ
ioħ̾s id est in aqua baptizare pre¬
ualent: s tam̃ inuocato xꝑi no¬
mine ad est interior uirtus sp̃s
sẽĩ : quȩ homine aquã tribuente
baptizatoꝵ animas simul & cor¬

Expanded text:
et imaginis suae denario remuet imaginis suae denario remunerans, praesentia sancti Spiritus quasi vera jubilaei quiete beatificet. Vos autem baptizabimini Spiritu sancto non post multos hos dies. Nondum fuerant apostoli baptizati, non tamen aqused Spiritu sancto, quos intelligimus jam fuisse baptizatos, sive baptismo Joannis ut nonnulli arbitrantur, seu quod magis credibile est baptismo Christi. Neque enim ministerium baptizandi fuerat ut haberet baptizatos servos per quos caeteros baptizaret, quia non defuit memorabilis illius humilitatis ministerium, quando eis lavit pedes. Cum ergo diceret Dominus: Quia Joannes quidem baptizavit aqua, nequaquam subjunxit: Vos autem baptizabitis, sed: Vos autem baptizabimini Spiritu sancto. Quia hodie baptizant in Ecclesia, aliter quam Joannes, id est, in aqua baptizare praevalent, sed tantum invocato Christi nomine, adest interior virtus spiritus sancti, quae, homine aquam tribuente, baptizatorum animas simul et cor
Abbreviated transcription (Latin):
pore quo cȩꝑit signa facere & do¬
cere: usq in diem qua eisdẽ consũ¬
matis. unde uenerat rediit. Per
dies quad ragnita apparens eis. &
loquens de regno dĩ. & conuesceis.¬
dñs fidem suȩ resurrectionis sepiꝰ
sius apłis post passionẽ suam ui¬
uus apparet. cibum sumit: ean¬
demq quã ã mortuis suscitasie¬
rat palpandam carnem exhibet
S altiori mysterio ꝑ hanc quadra¬
ginta dierũ cum discipulis con¬
uersationẽ: significat se occulta
p̃sentia quȩ ꝓmiserat impleturũ.
Ecce ego uobiscũ sum omnib dieb:
usq ad consum mationẽ scłi. Iste e¬
nĩ numerus hanc temporalem ter¬
renamq uitã: uel ꝓpter quatuor
anni tempora. uel ꝓꝑter quatuor
uentos cȩli designat. Nam post quã
consepulti fuerimꝰ eum xꝑ̃o ꝑ bap¬
tismũ in mortem. quasi rubri
maris calle transito. necessariũ in
hac solitudine dñi habemus duca¬
tum: qͥ nos ad cȩlestia regna ꝑdu

Expanded text:
pore quo coepit signa facere et dopore quo coepit signa facere et docere usque in diem qua, eisdem consummatis, unde venerat rediit. Per dies quadraginta apparens eis, et loquens de regno Dei, et convescens,Dapostolis post passionem suam vivus apparet, cibos sumit, eamdemque quam a mortuis suscitaverat palpandam carnem exhibet. Sed altiori mysterio, per hanc quadraginta dierum cum discipulis conversationem, significat se occulta praesentia, quae promiserat impleturum: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Iste enim numerus hanc temporalem terrenamque vitam vel propter quatuor anni tempora, vel propter quatuor ventos coeli designat. Nam postquam consepulti fuerimus cum Christo per baptismum in mortem, quasi Rubri maris calle transito, necessarium in hac solitudine Domini habemus ducatum, qui nos ad coelestia perducat,
Abbreviated transcription (Latin):
RIMUMOT¬
DEM: SER¬
‸ monem feci de om¬
nib õ theophẏle:
quȩ cepit ihe face¬
re & docere. De om¬
nibus se dicit xꝑi factis &
dictis in euangłio scripsisse:
ñ qd̾ omnia comp̃hendere
potuerit. ne sit contrariꝰ iohi
qui ait. multa quidẽ & alia
signa fecit iħc in conspectu
discipuloꝵ suorũ. quȩ ñ st̃
scripta in libro hoc: sed qđ de
omnib elegerit unde face¬
ret sermonem. q̃ iudicauit
apta & congrua sufficere of¬
ficio dispensationis suȩ. The¬
ophy lus interp̃tatur dĩ a¬
mator: uel ã deo amatus.
Qͥ cunq ergo dĩ amator ẽ.
ad se scriptum credat: suę
hic animȩ q̃ lucas scripsit
medicus inueniat salutem.
& notandũ qđ ait: q̃ ceꝑit
ihc̃ facere & docere. Primo
facere: postea docere. Ql a
ihc̃ bonum doctorẽ institu¬
ens: nulla nisi q̃ fecit docu
diem qua assumptus est. p̃¬
cipiens ante assumptionem
id ẽ precepta dans apłis. quȩ uel
hic ł in euangłiis leguntur. Est
ergo sensus. Scripsi de ihũ a tem¬

Expanded text:
rimum quidem sermonem feci de omnibus, o Theophile, quae coepit Jesus facere et docere. De omnibus se dicit Christi factis et dictis in Evangelio scripsisse, non quod omnia comprehendere potuerit, ne sit contrarius Joanni qui ait: Multa quidem et alia signa fecit Jesus in conspectu discipulorum suorum, quae non sunt scripta in libro hoc , sed quod de omnibus elegerit unde faceret sermonem, quae judicavit apta et congrua sufficere officio dispensationis suae. Theophilus interpretatur Dei amator, vel a Deo amatus. Quicunque ergo Dei amator est, ad se scriptum credat, suaeque hic animae, quia Lucas medicus scripsit, inveniat salutem. Et notandum quod ait: Quae coepit Jesus facere et docere. Primo facere, postea docere. Quia Jesus bonum doctorem instituens, nulla nisi quae fecit docuidiem qua assumptus est, praecipiens ante assumptionem, id est, praecepta dans apostolis, quae vel hic vel in Evangeliis leguntur. Est ergo sensus: Scripsi de Jesu a tem
Abbreviated transcription (Latin):
Dieis desputat. Lege platonem. arystotelis elosua utesid he i¬
eeonem est eat neadem diligentius uituere ⁊ & ꝓbabis uerum
esse od alicitur. labor sultorum affliget eos. Uertatis uerum

Expanded text:
ticis disputat. Lege Platonem; Aristotelis revolve versutias, Zticis disputat. Lege Platonem; Aristotelis revolve versutias, Zenonem et Carneadem diligentius intuere, et probabis verum esse quod dicitur: Labor stultorum affliget eos. Veritatem
Abbreviated transcription (Latin):
labia precipitant sapientem: siue uixta aliam interpretationẽ. stus¬
tum ipsum corruerẽ faciunt. & initium sermonis eius & finis stulti¬
dad este x̃ erxor pessimꝰ: siue ut simmachus transtulit. tumultus & qi¬
dam uerboꝵ inconstantia: dum ñ manet insententia. sed putat in
iltip licatione uerborum effugere se posse peccatum. Cum
eñ nec peeeritorũ meminerit nec futura cognoseat. & ignoran¬
Da & tenebris uolutetur falsam sibi scientiam reꝑinitens : in
es doc lum ui eo se putat esse sapientem. si u̾ba multiplicet.
Poetest hoc au de heretieis accipi. qui prudentium uiror ium
nopore conuioliunt : & cũ nichil sciant loquuntin plura quã
no punt. ⁊ abor stultoꝵ affliget eos qui nesciunt ire in ciuit¬
tema Cui sipiorib etiam hos unge uersiculos. Aut gẽnerali¬
ters de oumib stultis qui ignorent diñ: aut specialiter cẽ here¬

Expanded text:
labia praecipitant sapientem, sive juxta aliam interpretationem, stullabia praecipitant sapientem, sive juxta aliam interpretationem, stultum ipsum corruere faciunt. Initium enim sermonis ejus, et finis stultitia est et error pessimus; sive ut Symmachus transtulit, tumultus, et quaedam verborum inconstantia; dum non manet in 475 sententia, sed putat in multiplicatione sermonum effugere se posse peccatum. Cum enim nec praeteritorum meminerit, nec futura cognoscat, et in ignorantia et tenebris volutetur, falsam sibi scientiam repromittens; in eo doctum, in eo se putat esse sapientem, si verba multiplicet. Potest hoc et de haereticis accipi, qui prudentium virorum rrore convolvunt: et cum nihil sciant, loquuntur plura quam norunt. Labor stultorum affliget eos, qui nesciunt ire in civitatem. Cum superioribus etiam hos junge versiculos: aut generaliter de omnibus stultis, qui ignorant Deum, aut specialiter de haere
Abbreviated transcription (Latin):
ba oris sapientis gr̃a: & labia insipientis p̃cipitabuent euͥ. Sitielti¬
tia si sua esset rusticitate contenta: minus haberet malta plẽ ũ
contra sapientiã bellum gerit: ⁊ qͥeqͥd prudentie in doc ła diero
iiderit. ⁊elo stimulata non recipit. Loquitur enimirir sapiens
u̾ba sapientie. uerba gr̃e. que utilitatem possunt p̃bere audientibe
ae iabła stulti n ta suscipiunt quȩ dicuntur ut dicta sunt. secd e
contrario uirum prudentẽ supplantare conantur. & sui similem fa¬
cere: E reuera p̃cipitatur uir sapiens. quando in aurem loquitur
imprudentis : & uerba eius in ꝓfundo ut ita dicam gunite peunt.
Unde.beatus qui inaurem loquitur audientem. Ingtiũm u̾erboꝵ eiꝰ
insipientia ÷ͥ & nouissimũ oris eius error pessimus: & stultus multipli¬
cat uerbã. Ignorat homo qͥd sit qđ factum est: & qđ futurum est por
eum quis annunt iabit ei : Ad huc ei de stulto disputatio est euius

Expanded text:
ba oris sapientis gratia, et labia insipientis praecipitabunt eum. Stultiba oris sapientis gratia, et labia insipientis praecipitabunt eum. Stultitia, si sua esset rusticitate contenta, minus aliquid haberet mali. Nunc autem contra sapientiam bellum gerit, et quicquid prudentiae in docto viro viderit, zelo stimulata non recipit. Loquitur enim vir sapiens verba scientiae, et verba gratiae, quae utilitatem possunt praebere audientibus, et aures stulti non ita suscipiunt quae dicuntur, ut dicta sunt; sed e contrario virum prudentem supplantare conantur, et sui similem lacere. Et revera praecipitatur vir sapiens, quando in aurem loquitur imprudentis, et verba ejus in profundo, ut ita dicam, gurgite pereunt. Unde beatus, qui in aurem loquitur audientis. Initium verborum ejus insipientia, et novissimum oris ejus error pessimus. Et stultus multiplicat verba. Ignorat homo quid sit, quod factum est: et quod futurum est post eum, quis annuntiabit ei? Adhuc ei de stulto disputatio est, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
& fortitudo ipsius habebit hunc finem. ut accipiat sapientiama. SSin
momor derit serpens in silentio: & ñ est amplius habenti linguao dim¬
plert hie sensus est. Serpens & detractor equales sune. Aluor noclos erec
ale oceulte mordens uenenũ inserit: sic iste clam detrabens uirus pee¬
toris suu effundit in frẽm: & nichil habet amplius a serpente. s um
enĩ lingua hominis ad benedicendum & ad edificationem ꝓxuni fit
ereatã: ille eam serpenti equalem facit: dum iurtutib eiꝰ inꝑ
uersum abititur. Aliter. Si quem serpens diabolus. oceuelte
momorderit. & nullo conscio eum peccati ueneno infecerit̃
si tacuerit qui ꝑcussus est & ñ egerit penitentiã nec nulnꝰ sibe
fr̃i ⁊ magistro uoluerit confiteri: magister ⁊ fr̃ qui linguã habe
ad eurandũ. facile ei ꝓdesie ñ poterunt. Si enĩ erubescat egrer¬
tus uilnꝰ medico conficeri:. qd̾ ignorat medicina ñ eurat. er¬

Expanded text:
et fortitudo ipsius habebit hunc finem, ut accipiat sapientiam. 474 Si et fortitudo ipsius habebit hunc finem, ut accipiat sapientiam. 474 Si momorderit serpens in silentio, non est amplius habenti linguam. Simplex hic sensus est: Serpens et detractor aequales sunt. Quomodo enim ille occulte mordens venenum inserit; sic iste clam detrahens, virus pectoris sui effundit in fratrem, et nihil habet a serpente amplius. Cum enim lingua hominis ad benedicendum, et ad aedificationem proximi sit creata, ille eam serpenti aequalem facit, dum virtutibus ejus in perversum abutitur. Aliter: Si quem serpens diabolus occulte momorderit, et nullo conscio, cum peccati veneno infecerit; si tacuerit qui percussus est, et non egerit poenitentiam, nec vulnus suum fratri et magistro voluerit confiteri, magister et frater, qui linguam habent ad curandum, facile ei prodesse non poterunt. Si enim erubescat aegrotus, vulnus medico confiteri, quod ignorat medicina non curat. Ver
Abbreviated transcription (Latin):
Si se inquit aliquis uiderit ꝑ negligentiam amisisse selentiam scrip¬
curarum. & acuñi ingenis euis fuerit obtusum. & turbatus neqnaꝗͥ
manserit qualis esse iãm ceꝑat: euenit quippe interdum ut eñ mode¬
eum scientie quis habuerit elatus in suꝑbiam discere desistat eẜ lege¬
re. & paulatim ex eo qd̾ ei nichil additur subtrahatur. & nacniun
disciplinis pectus remaneat. ferrumq qd accitũ fuerat he betecitr
otium enĩ & desidia quasi quędam rubigo est sapientie: siigitur
quis hoc passus fuerit ñ desꝑet temedium̃ sanitatis: sed uadat᷑ ad ma¬
gistrum & rursum instriatur ab eo : & post laborem &e in dustrea
sudoremq nimium ualebit sapientiam reciꝑe quã amiserat. Ee hoe
est qd in hebreo signantiꝰ dicitur. fortitudinib roborabitur. ⁊deste
labore & sudore. & industria & cotidiana lectione sapientiam osequet᷑

Expanded text:
Si se, inquit, aliquis viderit per negligentiam amisisse scientiam ScripSi se, inquit, aliquis viderit per negligentiam amisisse scientiam Scripturarum, et acumen ingenii ejus fuerit obtusum: et conturbatus nequaquam manserit, qualis esse jam coeperat: Evenit quippe interdum, ut cum modicum scientiae quis habuerit, elatus in superbiam, discere desistat et legere, et paulatim ex eo, quod nihil ei additur, subtrahatur, et vacuum disciplinis pectus remaneat, ferrumque, quod acutum fuerat, hebetetur: otium enim et desidia quasi quaedam rubigo sapientiae est. Si igitur quis hoc passus fuerit, non desperet remedium sanitatis, sed vadat ad magistrum, et rursum instruatur ab eo, et post laborem et industriam, sudoremque nimium, valebit sapientiam recipere quam amiserat. Hoc est, quod in Hebraeo significantius dicitur: Et fortitudinibus corroborabitur, id est, labore et sudore, et industria, et quotidiana lectione, sapientiam consequetur,
Abbreviated transcription (Latin):
eno lapidem abstulerit in puluerem & cinerem ꝯterendum. dolebit in
es ipso qd̾ de eccła xꝑi lapideni auferre conaturdicens scđm. apłm
tate pomorum:. Unde & in templo di ꝓhibetur plantari nemus
& uana folior id est u̾boꝵ tantum sonantiũ sꝑmintur umbraciila.
sigiamuis igitur sit prudens & doctus uir qui gladio sermonis sui hec
ligna deidat̃: pielitatur in eis nisi diligenter accenderit: maxine si es
hõe qd̃ sequitũt acciderit. Si retir sum fuerit ferrũ. & faciem euis
turbalerit. Id est si disputatio eius infirmior fuerit inuenta. nec den¬
men habuerit quo ꝯtearia queq secet. sed principale cordis eiuis hebe¬
nem. incipiet habere sapientiam que suꝑflua estr& ñ adeouat possi¬
dentem. Si retir sum fuerit ferrum. & hoc ñ ut priuis snot prbietitm
erit nirtutib corroborabitur: & reliquum fortitudinis sapientrad ẽ

Expanded text:
mo lapidem abstulerit, in pulverem et cinerem conterendum , dolebit in mo lapidem abstulerit, in pulverem et cinerem conterendum , dolebit in eo ipso quod de Ecclesia Christi lapidem auferre conatur, dicens secundum tate pomorum. Unde et in templo Dei prohibetur plantari nemus, et vana foliorum, id est, verborum tantum sonantium spernuntur umbracula. Quamvis igitur sit prudens et doctus vir, qui gladio sermonis sui haec ligna conscindat, periclitabitur in eis, nisi diligenter attenderit; maxime si ei hoc quod sequitur, acciderit: Si refusum fuerit ferrum, et faciem ejus turbaverit, id est, si disputatio ejus infirmior fuerit inventa, nec acumen habuerit, quo contraria quaeque secet: sed principale cordis ejus hebenem habere, et sapientiam, quae superflua est, et non adjuvat possidentem. Si retusum fuerit ferrum; et hoc non ut prius, sed conturbatum fuerit, virtutibus corroborabitur: et reliquum fortitudinis sapientia est.
Abbreviated transcription (Latin):
ueam quã fecit. Sepis. autẽ macerieq coniuilsio. ȩccłastiea doginata
erit preterire. in eo ipso qđ negligit a serpente ꝑcutitur. De quo ser¬
pente & in amos seriptum est. Si descenderit in infernũ. mandabo ser
ad altiora nidentes hinc abire festinant. De his uiuis lapidib & in apoca¬
lypsi ui bs saluatoris extruitur: & eccłam ȩdificari apłs ñ tacet. Si
quis igitur heretica arte ꝑuersus de eccłe edificio istos lapides abstu
lerit.⁊ unde & signanter aquila & sy mmachus ꝓ eo qđ nos posiumꝰ. qui
subtrahit lapidẽs dolebit in eis. di xerunt. qui transfert lapides dilace¬
rabitur: postea tormenta patietur. Qiua uero absolite scriptura ait
qu. subtrahitt lapides siue qui transsert lapides. & ñ adiecit siue bo¬
nos siue malos: ꝓpterea & ÷ contrario intelligendum qđ ecclasticus
uir. ep̃s uidelicet & prbt̃ si uixta mandatum leuitiei de lepsa do¬

Expanded text:
veam quam fecit. Sepis autem maceriaeque convulsio, Ecclesiastica dogmata veam quam fecit. Sepis autem maceriaeque convulsio, Ecclesiastica dogmata erit praeterire, in eo ipso quo negligit, a serpente percutitur. De quo serpente et in Amos scriptum est: Si descenderit in infernum, mandabo serpad altiora nitentes, hinc abire festinant. De his vivis lapidibus et in Apocalypsi urbs Salvatoris exstruitur, et Ecclesiam aedificari Apostolus non tacet. Si quis ergo haeretica arte perversus de Ecclesiae aedificio istos abstulerit lapides unde et signanter Aquila et Symmachus, pro eo, quod nos posuimus, qui subtrahit lapides, dolebit in eis, dixerunt: Qui transfert lapides, dilacerabitur in eis, postea tormenta patietur. Quia vero absolute Scriptura ait, Qui subtrahit lapides, sive, qui transfert lapides, et non adjecit s sive malos, propterea et e contrario intelligendum, quod ecclesiasticus vir, episcopus videlicet et presbyter, si juxta mandatum Levitici de leprosa do
Abbreviated transcription (Latin):
cioq seruor. Hebreus potentem & principem̃ a euius facie ignora¬
tio uideatur egredi. dñi exposuit: qd̃ ꝑutent homines. in hãc inȩqͣ¬
litate rerum illum ñ iuste. & non qdͣ equum est iudicare. Porro
alii eum suꝑiorib estimant esse iungendum: ut ipse sit potens de
locum ne dederis. Non simus itaq tristes si in hoc scło humiles esse
uideamur: scientes ã facie diaboliͤ stultos subleuari & diuites deici:
seruos insignia habere dñoꝵ. & principes seruoꝵ ingredi uilitate.
Notandum aut̃ qđ & hic equis in bonã partem accipitur: ut ibi. & equi¬
tado tim salus. Qui fodit foueam in ipsam incidet: & qui dissipat sepem
mordebit eum serpens. Ex parte simplex. ex parte nii. sticus intellectus
est. Si quidemi & alibi ipse salomon ait. Qui statuit laqueum capietur
n eo. & in psalmo septimo. lacum aꝑuit & effodit eũ: & incidit in fo¬

Expanded text:
cioque servorum. Hebraeus potentem et principem, a cujus facie ignoracioque servorum. Hebraeus potentem et principem, a cujus facie ignoratio videatur egredi, Deum exposuit, quod putent homines in hac inaequalitate rerum, illum non juste, et ut aequum est, judicare. Porro alii cum superioribus aestimant esse jungendum: Ut ipse sit potens, de  super te, locum tuum ne dimiseris. Non simus itaque tristes, si in hoc saeculo humiles esse videamur, scientes a facie diaboli et stultos sublevari, et divites dejici: servos insignia habere dominorum, et principes servorum ingredi vilitate. Notandum autem quod et hic equus in bonam partem accipitur, ut ibi: Et equitatio tua salus. Qui fodit foveam, in ipsam incidet, 472 et qui dissipat sepem, mordebit eum serpens. Ex parte simplex et ex parte mysticus intellectus est. Siquidem et alibi ipse Salomon ait: Qui statuet laqueum, capietur in illo . Et in psalmo septimo: Lacum aperuit, et effodit eum, et incidit in fo
Abbreviated transcription (Latin):
& siue ꝑ ignorationem siue absq eius fieri uoluntate: ut uel in mundi
potestatib uel in eccłe principatu. sepe hi qui diuites in sermone st̃.
atq sapientia. diuites etiam in oꝑib bonis ignobiles sedeant. & im¬
prudens quisq in eccła teneat principatum: Hoc autem fieri auul¬
tu eius qui in sc ło̾ habeat potestatem. dum potentes quosq & doctos
uiros p̃mat. nec eos in populis apparere ꝑmittat: illos uero quos scit ẽt̃
imprudentes. in eccłis factat esse maiorẽs. ut cȩci a cȩcis ducantur in fo¬
ueam. In hune sensum facit & illud qđ sequitur. Uidi seruos suꝑ equos
& principes ambulantes quasi seruos suꝑ terram: qđ hi qui serũi suit̃
uitioꝵ atq peccati. siue tam humiles ut serui ab omnib cõputentur.
subita a diabolo dignitate ꝑflati. uias publicas in anes terant: & no¬
bilis quisq uel prudens pauꝑtate oppressus. gradiatur itinere offi¬

Expanded text:
et sive per ignorationem, sive absque ejus fieri voluntaet sive per ignorationem, sive absque ejus fieri voluntapotestatibus, vel in Ecclesiae principatu, saepe hi qui divites in sermone sunt atque sapientia, divites etiam in operibus bonis ignobiles sedeant, et imprudens quisque in Ecclesia teneat principatum. Hoc autem fieri a vultu ejus qui in saeculo habeat potestatem, dum potentes quosque et doctos viros premat, nec eos in populis apparere permittat; illos vero quos scit esse imprudentes, in Ecclesiis faciat esse majores, ubi caeci a caecis ducantur in foveam . In hunc sensum facit et illud quod sequitur. Vidi servos in equis, et principes ambulare quasi servos super terram. Quod hi qui servi sunt vitiorum atque peccati, sive tam humiles, ut servi ab hominibus computentur, subita a diabolo dignitate perflati, vias publicas mannis terant: et nobilis quisque et prudens, paupertate oppressus, gradiatur itinere offi
Abbreviated transcription (Latin):
Ioco tale nescio quid suspicatus est. Si aliquam in mũndo acceꝑis digni¬
tatem. & ordinatus maior fũeris in popłis: noli derelinquerẽ priora oꝑa
tisa. & antiquarũ uirtutum ne incipias obliuisei. laboremq pristinĩun
ñ habere: quia peceatoꝵ tuorum remedium ex ꝯuersatione bona nasci¬
tur: & ñ ex tumenti & suꝑflua dignitate. Est malum quod uidi sub so¬
le. quasi ignorantia egrediens a facie potentis: dari stultum in subli¬
mitatib magnis & diuites in humiles sedentes. Uidi seruos in equis.
& principes ambulantes quasi seruos suꝑ t̾ram. Ero eo qđ nos posuimꝰ
quasi ignorantia egrediens a facie potentis. aquila & theodotion & lxi
principis. Cui subnectens sy inmachus ait. positum stultum in subli¬
mitate magna: diuites autem sedere hunules. & hane ergo iniquitatẽ
se in scło ꝑspexisse cõmemorat: qđ uideatur iniustum di esse uidiciũ.

Expanded text:
loco tale nescio quid suspicatus est. Si aliquam in mundo acceperis digniloco tale nescio quid suspicatus est. Si aliquam in mundo acceperis dignitatem, et ordinatus fueris major in populis, noli relinquere priora opera tua, et antiquarum virtutum ne incipias oblivisci, laboremque pristinum non habere: quia peccatorum remedium ex conversatione bona nascitur, et non ex tumenti et superflua dignitate. Est malum quod vidi sub sole, quasi ignorantia egrediens a facie potentis: dari stultum in sublimitatibus magnis, et divites in humili sedentes. Vidi servos in equis, et principes ambulantes quasi servos super terram. Pro eo quod nos posuimus: Quasi ignorantia egrediens a facie potentis, Aquila et Theodotio et Sepprincipis. Cui subnectens Symmachus, ait: Positum stultum in sublimitate magna: divites autem sedere humiles. Et hanc ergo iniquitatem se in saeculo perspexisse commemorat, quod videatur 471 injustum esse Dei judicium:
Abbreviated transcription (Latin):
ascenderit s animꝰ male eogitationis uulnus aceeꝑit: ñ de beamis ultra
locum tribuere. sed pugnare ꝯtra cogitationẽ pessimam : & libari a pecca¬
to ma xuno. ne scilicet cogitationem oꝑe cõpleamuf ÷ Quia aliu est co¬
gitatione e alitd ope peccare. De quo grandi peccato & in psalmo seribi¬
ttor i sumei ñ fuerint dñati tẽ inmacsatus ero: & emundabor a deli¬
cto ma xio. Syminac hus uerbum hebraicum alasfẜ. qđ om̃s¬
hoe est sauitatem ut curationem similiter transtulerunt. inter¬
preretetis est ad sensum: & ait. Si spͥs principis irruerit tibi de loco tuo
ue rec enloste qiia pudictia comprimit peceata magna. Id est si titilla¬
uerit mentem tuam diabolus. & te ad libidinem᷑ ꝯeitarit. ue sequa¬
ris cogitationem pessimã & blandientem uoluptatem. sed sta fortis & ri¬
gidus: & frigore caritatis flammã uoluptatis extingue. Hebreus in hoc

Expanded text:
ascenderit, et animus malae cogitationis vulnus acceperit, non debemus locum ascenderit, et animus malae cogitationis vulnus acceperit, non debemus locum ultro tribuere, sed pugnare contra cogitationem pessimam, et liberari a peccato maximo, ne scilicet cogitationem opere compleamus: quia aliud est cogitatione peccare, aliud opere. De quo grandi peccato in psalmo legitur: Si mei non fuerint dominati, tunc immaculatus ero, et emundabor a delicto maximo hoc est, sanitatem, vel curationem similiter transtulerunt, interpretatus est ad sensum, et ait: Si spiritus principis irruerit tibi, de loco tuo ne recedas: quia pudicitia comprimit peccata magna. Id est, si titillaverit mentem tuam diabolus, et te ad libidinem concitaverit, ne sequaris cogitationem pessimam et blandientem voluptatem: sed sta fortis et rigidus, et frigore castitatis flammam voluptatis exstingue. Hebraeus in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
suarum oꝑe .i. lidere meminit : & de dextris ac sinistris hoc est de uir¬
lt ib. ac u̾itiis plenissime dispucauit. Nec putemus huie sententiole uld̾
esse ꝯtrarium qd dicitur: ne declines in dexteram ueq insinistran. Hic e̾
ni dexttra pars ꝓ bono Accipitur : ibi uero ñ tam dextera quã dec lin¬
tio dextere accũsatur ÷ ne plus sapiamus quam sapere nos necesse: est:
quia uirtutes in medio sunt. ⁊ nimietas omis inuitio est. Sequens
aut̾ uersiculꝰ in quo ait. sed & in uia cũ stultus ambulat. eor eius indi¬
get.. se dicit omnis insipientia ẽ. siue insipiens: hic sensus est. Stultus
ut ipse peccat. spat om̃s peccare similiter : atq ex suo ingenio uniues¬
sos iuidicat . Deniq sỹ nmachus ita interpretatus est. Sed & in uia sul¬
dis eũ ambulat: ipse insipiens suspicatur de ominb quia stulti sunt.
Sextuag int a uero alium fecere sensum: quo dicerent omĩa quȩ insipiens

Expanded text:
suarum opere Y litterae meminit, et de dextris ac sinistris, hoc est, de virsuarum opere Y litterae meminit, et de dextris ac sinistris, hoc est, de virtutibus et vitiis plenissime disputavit. Nec putemus huic sententiolae illud esse contrarium, in quo dicitur: Ne declines in dexteram, neque in sinistram . Hic enim pars dextera pro bono accipitur: ibi vero non tam dextera, quam declinatio dextrae accusatur: ne plus sapiamus quam sapere nos necesse est: quia virtutes in medio sunt, et nimietas omnis in vitio est. Sequentis autem versiculi in quo ait: Sed et in via cum stultus ambulat, cor ejus indiget, et dicit: omnis insipientia est, sive insipiens, hic est sensus: Stultus ut ipse peccat, sperat omnes peccare similiter, atque ex suo ingenio universos judicat. Denique Symmachus ita intepretatus est: Sed, et in via stultus cum ambulat, ipse insipiens suspicatur de omnibus, quia stulti sunt. Septuaginta vero alium fecere sensum, quo dicerent: Omnia quae insipiens
Abbreviated transcription (Latin):
& eor stulti in sinistra eius. Sed & in uia cum stultus ambulat cor eius
minuitur: & dicit. omnis insipiens est. & in euangłio precipitur. ut
nesciat sinistra quid faciat dextera sapientis: & quando ꝑentimur in
maxillam dextram. ñ iubemur sinistram genam ꝑeutienti prebere sed
alteram.Iustus eñ siuistram inse ñ habet: sed totum in eo dextrũ est.
Q&̾ eumt ad iuidicandum saluator uenerit. agni stabunt a dextris: hedi u̾¬
se siunit a sinistro sunt: Nus ergo sapiens est dde futuro scło cogitat. qł du¬
eit ad dextram: Qͥ uero isipiens de presentȩ. qđ posituni est uisinisfta
Que quidem secutus idem phi losophiis & poeta ait. Dextera quȩ magnidi
tis ad menia dicit. hac iter elisium nobis : at leua. malorũ ł xereet penas
& ad impia tartara ducit. Firmianus quoq nr̃ in preclaro institutionum

Expanded text:
et cor stulti in sinistra illius. Sed et in via, cum stultus ambulat, cor ejus et cor stulti in sinistra illius. Sed et in via, cum stultus ambulat, cor ejus minuitur: et dicit, omnis insipiens est. Et in Evangelio 469 praecipitur, ut nesciat sinistra quid faciat dextera sapientis . Et quando percutimur in maxillam dexteram, non jubemur sinistram genam percutienti praebere, sed alteram dexteram . Justus enim sinistram in se non habet, sed totum in eo dextrum est. Et cum ad judicandum Salvator venerit, agni stabunt a dextris: hoedi sae sunt, a sinistris sunt . Qui ergo sapiens est, semper de futuro saeculo cogitat, quod ducit ad dextram. Qui vero insipiens, de praesenti, quod positum est in sinistra. Quae quidem secutus idem philosophus et poeta, ait : Dextera quae magni ditis sub moenia ducit  Al. tendit. Hac iter Elysium nobis: at laeva malorum Exercet poenas, et ad impia tartara mittit  Al. ducit. Firmianus quoque noster in praeclaro Institutionum
Abbreviated transcription (Latin):
bona posse subuerti: qđ sic malus puxtus bonis contaminet plurimos : quo¬
modo muscȩ si moriantur in ungento ꝑdant & odorem illius & colorem. &
quia semꝑ ealliditati mixta est sapientia. & habet malitiam prudentia
precipit ut sapientiam simplicem requiramus. mixtaq sit eum innocen¬
tia columbarum: prudentissimi ad bonum: simplices autem ad malum.
&̾ est sensus. Conuenit iusto parum habere simplicitatis: & ꝓꝑter nuni¬
am patientiam dum ultionem reseruat deo stultum uideri: quam sta¬
tim se uindicantem sub uelamento prudentiȩ exercere malitiam. Alit̃
Musce quȩ uixta y saiam principantur parti fluminis egyptu. ꝑdt̃
olei suauitatem: in uno quoq credentium relinquentes immunditiȩ
sue odorem atq uestigia. Ab his muscis etiam princeps appellatus est
demonioꝵ bees zebub: qui interpretatur aut ydolum muscarun.
aut uir muscarum. aut habens muscas. Cor sapientis in dextera eiuis

Expanded text:
bona posse subverti, quod sic malus mixtus bonis contaminet plurimos, quobona posse subverti, quod sic malus mixtus bonis contaminet plurimos, quomodo muscae si moriantur in unguento, perdant et odorem illius et colorem. Et quia saepe calliditati mixta est sapientia, et habet malitiam prudentia, praecipit ut sapientiam simplicem requiramus, mixtaque sit cum innocentia columbarum: prudentes simus ad bonum, simplices autem ad malum. Et est sensus: Convenit justo parum habere simplicitatis, et propter nimiam patientiam, dum ultionem reservat Deo, stultum videri, quam statim se vindicantem sub velamento prudentiae exercere malitiam. Aliter: Muscae quae juxta Isaiam principantur parti fluminis Aegypti, perdunt olei suavitatem, in unoquoque credentium relinquentes immunditiae suae odorem atque vestigia. Ab his muscis etiam princeps appellatus est daemoniorum Beelzebub , qui interpretatur aut idolum muscarum, aut vir muscarum, aut habens muscas. Cor sapientis in dextra ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
lentio. Qui uero insipiens est. quamius sit potens. & elamorem siue sue uo
eis sine populi audiat aeclamantis: inter insipientes loquit᷑. Melior est¬
sapientia suꝑ uasa belli: & peccans unus ꝑdet bonitatem multam. Nẽ quo¬
q sapientiam prefert fortitudini. & dicit plus eam ualere. in preliis qũa
arma pugnantium. Qd si unus in se insipiens fuerit quamuis paruus & ni¬
chili: erebro tamen ꝑ illuis stultitiam opes magnas diitiasq subuerti
Quia uero in hebreo potest legi. & qui peccat unum ꝑdet bonitatem nuuil¬
tam. etiam sic sentiendum est. qđ ꝓpter unũ peccatum multe iustitie re¬
tro ꝑeant: & inuicem uirtutes se seqͣui: & qui unam habuerit haberẽ om̃s:
& qui in uno peccauerit. eum omnib uiciis subiacere. Musce morientes
polliuuint oleum compositionis. Preciosa est suꝑ sapientiam & głam stultiti
parua. Exemplum suꝑioris sensus dedit in quo ait. ꝑ unum stultum multa

Expanded text:
ilentio: qui vero insipiilentio: qui vero insipicis, sive populi habeat acclamantis, inter insipientes computatur, qui ssapientia super vasa belli, et peccans unus perdet bonitatem multam. Nunc quoque sapientiam praefert fortitudini, et dicit plus eam valere in praeliis, quam arma pugnantium. Quod si unus insipiens fuerit, quamvis parvus et nihil sit, crebro tamen per illius stultitiam, opes magnas divitiasque subverti. Quia vero in Hebraeo potest legi: Et qui peccat unum perdet bonitatem multam, etiam sic sentiendum est: quod propter unum peccatum, multae justitiae retro pereant, et invicem se virtutes sequi, et qui unam habuerit, habere omnes. Et qui in uno peccaverit, eum omnibus vitiis subjacere . Muscae mortis polluunt oleum compositionis: pretiosa est super sapientiam et gloriam stultitia parva. Exemplum superioris sensus dedit, in quo ait: per unum stultum multa
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit pestituta : uix aliquis eius meminit. iux eius mandata consi¬
derat.s totos se luxuriȩ & uoluptatib concedentes. querunt diuiti¬
as quȩ in necessitate ñ liberant. & dixi ego. Melior sapientia suꝑ for
Audita. Quamquam nullus meruerit sapientis illius ꝑauꝑis cum lega
sint omnia. s uniuersi potentiam & diuitias am̾mirentur: ego tamen
scdm onis supra interpretationes. magis honoro contemptam sapientiam:
& uerba quȩ nullus audire dignatur. Uerba sapientuim in qurete audi¬
untur : plus quã elamor potestatem habentis in stultis. Qe nem eunqe i nes¬
cla uideris clamatorem. & eum quodam lenoemio & uenustate uerboꝵ
excitare plausus. risum excitere. audientes in affectus letitie concita¬
re: scito signum esse insipientie: tam eius qui loquitur. quam. eorequi
audiunt. Uerba quippe sapientium. in quiete & moderato audiuntuo. S¬

Expanded text:
fuerit restituta, vix aliquis ejus meminit, vix illius mandata consifuerit restituta, vix aliquis ejus meminit, vix illius mandata considerat: sed totos se luxuriae et voluptatibus concedentes, quaerunt divitias, quae in necessitate non liberant. Et dixi ego, melior Al. meliorem esseaudita. Quamquam nullus meminerit sapientis pauperis illius, cum laeta sint omnia; sed universi potentiam, et divitias admirentur: ego tamen secundum omnes supra interpretationes magis honoro contemptam sapientiam, et verba quae nullus audire dignatur. Verba sapientium in quiete audiuntur, plusquam clamor potestatem habentis in stultis. Quemcumque in Ecclesia videris declamatorem, et cum quodam lenocinio ac venustate verborum excitare plausus, risus excutere, audientes in affectus laetitiae concitare: scito signum esse insipientiae, tam ejus qui loquitur, quam eorum qui audiunt. Verba quippe sapientium in quiete, et moderato audiuntur s
Abbreviated transcription (Latin):
cingebatur. Cumq homo de ꝑiculo siue ꝑsecutionis siue angustiarũ
siue cuuiscunq aduerse rei atq peccati fuerit erutus: homo ille ext̾i¬
or qui inimicus est illius pauꝑis hominis sapientis ñ recordatur inte¬
rioris hominis. nec subdit se consiliis eius: s rursum sua fruitur liber¬
tate. Aliter. Parua ciuitas ⁊ uiri in ea pauci ad comparationem totiꝰ
muidi eccła est : aduersus quam sepe consurgit rex magnus diabolus:
non quomagius sit. s quo magnum se esse iactitet: & eireunde̾t eam
obsidione : siũe ꝑsecutionis siue alio angustiarum genere. Inuenit in ea
tus est. & est ipse sapientia : & ille uir pauꝑ liberat urbem in sua sapi¬
entia. Quotiens uidimꝰ sedentem leonem in insidiis eũ diuitib. hoc est
eũ senatorib & principib huiꝰ scłi. & aduersũ ȩccłam molientem: ꝑa¬
ꝑis istus sapientia corruisse. Cumq pauꝑ hic uicerit. & urbi pax

Expanded text:
cingeretur. Cumque homo de periculo sive persecutionis, sive angustiarum, cingeretur. Cumque homo de periculo sive persecutionis, sive angustiarum, sive cujuscunque rei adversae atque peccati fuerit erutus, homo ille exterior qui inimicus est illius pauperis hominis sapientis, non recordatur interioris hominis, nec subdit se consiliis ejus, sed rursum sua fruitur libertate. Aliter: Parva civitas, et viri in ea pauci, ad comparationem totius mundi, Ecclesia est, adversus quam saepe consurgit rex magnus diabolus: non quod magnus sit, sed quod magnum esse se jactet; et circumdat eam obsidione, sive persecutionis, sive alio angustiarum genere: Invenit in ea tus est et est ipsa sapientia: et ille vir pauper liberat urbem in sapientia sua. Quoties vidimus sedentem leonem in insidiis cum divitibus, hoc est, cum senatoribus et principibus hujus saeculi, et adversus Ecclesiam molientem, pauperis istius sapientia corruisse? Cumque pauper hic vicerit, et urbs paci