comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
no quodã asfectu ducit᷑. Ut tẽꝑantia sit.
amor integrũ se p̃bens ei qđ amat᷑. fortitu¬
do aiit. amor facile tolerans omĩa ꝓpt̃ id
qd amat᷑. Iustitia. amor soliamato seruieis.
& ꝓptẽa recte dominans. Prudentia. amor
ea quibꝰ adiuuat᷑ ab eis quibꝰ impedit᷑ saga¬
cit̃ seligens. S hunc amorẽ ñ cuiꝰ libet sed
dĩ ẽẽ diximꝰ: id÷ summi bonĩ summe sapi-¬
entiȩ: summȩq cordiȩ. Quare definire
etiã licet : ut et tẽꝑantiã dicamꝰ eẽ. amorẽ. dõ
sese inrgegrũ incorruptũq seruantẽ. fortitu-¬

Expanded text:
rio quodam affectu dicitur, ut temperantia sit amor integrum se praebens ei quod amatur, fortitudo autem amor facile tolerans omnia propter id quod amatur; justitia, amor soli amato serviens, et propterea recte dominans; prudentia, amor ea quibus adjuvatur ab eis quibus impeditur sagaciter eligens: sed hunc amorem non cujuslibet, sed Dei esse diximus, id est, summi boni, summae sapientiae, summaeque concordiae. Quare definire etiam sic licet, ut temperantiam dicamus esse amorem Deo se integrum incorruptumque servantem; fortitu
Abbreviated transcription (Latin):
appetere ẽ. beneuiuere. ut nichil sit aliud
beneuiuere. quã toto corde. tota anima di
amor acq integer custodiat᷑. qđ ẽ cẽꝑantie:
nullis frangat᷑ incõmodis qd ẽ. fortitudini:
nulli alii sertuat qd ÷ iusticie: uigilet indis¬
cernendis reb ne fallatia paulatim dolus¬
ue subripiat. qđ ẽ prudentię. Hȩc ẽ. una
ꝑfectio. qua sola impetiat᷑. ut ueritatis
sincentate ꝑ fruat᷑. hec nob̾ testam̃to utroq
concinit᷑. hec nob̾ hincatq inde suadetur.

Expanded text:
appetere est bene uiuere, ut nihil sit aliud bene uiuere quam toto corde, tota anima, toamor atque integer custodiatur, quod est temperantiae, nullis frangatur incommodis, quod est fortitudinis, nulli alii seruiat, quod est iustitiae, uigilet in discernendis rebus, ne fallacia paulatim dolusue subrepat, quod est prudentiae. haec est una perfectio, qua sola impetrat ut ueritatis sinceritate perfruatur. haec nobis testamento utroque concinitur, haec nobis hinc atque ind
Abbreviated transcription (Latin):
tiasae ñ habeat caritate: sic ẽ. qͦ mͦ si habeat
plures lucernas. & multas lampadas. pin¬
guedinẽ ñbabentes. Lucerna uł lampa¬
da sine oleo accensa. fumare pot̃. fetere
pot: lucẽ hab̾e ñ pot̃ Sic & qui ht̃ diuiti¬
as sine caritate: ardere pot̃ de iracundia:
fumare de suꝑbiã. fetere de auaritia. Sine
fuerit: qualibet tͥ sit grandis substantia.
nouit qͥd de illa agere clebeat. Ipsa scit
optime cui uł qͥntũ porrigat: quid tri¬
buat. quid reseruet. Ipsa intelligit qͥu¬
tũ aĩe reseruet in celo: & qͣntũ corport re¬
seruet inmundõ. Bona ordinatrix.ẽ fr̃s.
bene noũ congregare inestate. qđ possit
inhieme habe. Hoc ẽ. scit ꝓ uide ꝑ Aemo
sinã in hoc scło qđ inuem at in fuło.¬

Expanded text:
t non habeat charitatem, sic est, quomodo si habeat plures lucernas et multas lampades, pinguedinem non habentes. Lucerna vel lampas sine oleo accensa fumare potest, fetere potest, lucem habere non potest: sic et qui habet divitias sine charitate, ardere potest de iracundia, fumare de superbia, fetere de avaritia: sine fuerit, quamlibet tibi sit grandis substantia, novit quid de illa agere debeat. Ipsa scit optime, cui vel quantum porrigat, quid tribuat, quid reservet. Ipsa intelligit quantum animae reponat in coelo, et quantum corpori reservet in mundo. Satis bona ordinatrix est, fratres, bene novit congregare in aestate, quod possit in hieme habere; hoc est, scit providere per synam in hoc saeculo, quod inveniat in fu
Abbreviated transcription (Latin):
sic diligis qͦiͦte: si remansit iauua uude
peccatũ intret inte: Omes aditus unde
diabolꝰ ad animã ingredit᷑ daudis: si to¬
tos hom̃es sic̃ te ipsũ dilexeris. Et re u̾a
sns qͥmͦ pot̃ ficri ut aliqͥs alt̾i oĩno malũ fa¬
uat. si illũ sic̃ scipsũ dilexerit᷑. Dilige gͦ e
qͥcqͥd uolueris fũc ama ex coto corde tuo:
& qđ uolueris ȩxerce in ꝓtimo tuo. Surasce¬
nsca ulce ẽ: qr de caritate ꝓcedit. Si corrips:
suo aiet. Si castigas etia & flagellas: accep¬
t aile ẽ. Quare hoci fr̃s: qr uerꝰ amorẽ. ꝗͣ¬

Expanded text:
sic diligis quomodo te, non remansit janua unde peccatum intret in te. Omnes aditus, unde diabolus ad animam ingreditur, claudis, si totus homines, sicut te ipsum, dilexeris. Et reveras, quomodo potest fieri ut aliquis alteri homini malum faciat, si illum sicut se ipsum dilexerit. Dilige ergo, et quidquid volueris, fac. Ama ex toto corde tuo, et quod volueris exerce in proximo tuo. Si irasceris, dulce est; quia de charitate procedit: si corripis, suave est; si castigas etiam et flagellas, acceptabile est. Quare hoc, fratres? Quia verus amor
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ collocamꝰ. Magne sunt diuitie carita¬
pauꝑ diues e. Nã diues si caritatẽ ñ habe¬
at. quid habet: qualibet gͣndis substan¬
tia sine caritate: inanis & uacuaẽ. Cari¬
tas eñi sinichil de c̾rems facultatib habe¬
at: plena ẽ. Unde quãlibet aliquis copi¬
fuerit. nichilboni ex illis facere poten¬
rit. Qua sine uera & celestiũ iuitutũ
matre uł magistra quid facere debeat.
& qͣndouł qͣntu dare debeatitnũo ñ no¬
uit. & ido qͣntũ pot̃ unꝰqͥsq elaboret ut
habeat carntaite. Ut habeat lucẽ ł ut ha

Expanded text:
 ordinatrix. Magnae sunt divitiae charitapauper dives est. Nam dives, si charitatem non habeat, quid habet? Quamlibet grandis substantia sine charitate, inanis et vacua est. Charitas etiamsi de terrenis facultatibus nihil habeat, plena est. Unde quamlibet aliquis copifuerit, nihil boni ex illis facere poterit, quia sine vera et coelestium virtutum matre et magistra quid facere debeat, et quando vel quantum dare debeat, omnino non novit. Et ideo, quantum potest, unusquisque elaboret, ut hab
Abbreviated transcription (Latin):
sucera ẽ. comunctio. Caritas eñĩ ipsaue¬
ia ẽ: quę corpalit̾ seꝑatos consueu it sp̃ita¬
lit copulare acq niungere. Duo enĩ qͥ
se scõ amore diligunt: etũ si unꝰ sit iori¬
ente. & alt̃ in occidente: ita caritate con¬
glutinante coniungunt᷑. ut ñꝗͣ ab inu¬
cẽ separent᷑. Audi apłm dicentẽ laudem
uerã & integre caritatis. Sic eñ ait. silin

Expanded text:
cera conjunctio. Charitas enim ipsa vera est, quae corporaliter separatos consuevit spiritualiter copulare atque conjungere. Duo enim qui se sancto amore diligunt, etiamsi unus sit in Oriente, alius in Occidente, ita charitate conglutinante junguntur, ut nunquam ab invicem separentur. Audi Apostolum dicentem laudem verae et integrae charita
Abbreviated transcription (Latin):
dolĩ uł a maritudinẽ incorde seruare. Uoꝰ
int̃ fr̃s dilectissimi uerã caritatẽ tenentes:
quex salsaẽ. fugite. Audite apłmdicentẽ.
cartas de corde puro. & conscientia bona.
& fide ñ ficta. Ego fr̃s qͥndo de caritatelo¬
quor tacere ñ possũ: qͣre hoc : qr satis dulcis
: caritas. Qui illã hc̃ : qđ dico intelligit qͥ

Expanded text:
 amaritudinem in corde servare. Vos autem, fratres, dilectissimi, veram charitatem tenentes, quae falsa est, fugite. Audite Apostolum dicentem, Charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Ego, fratres, quando de charitate loquor, tacere non possum. Quare hoc? Quia satis dulcis est charitas. Qui illam habet, quod dico intelligit: qui
Abbreviated transcription (Latin):
nitas. Ex libro de doctrina xp̃iana.i.
rum ẽ. uł signoꝵ. Sed res ꝑsig.¬
na discunt᷑. ꝓpͥe aut̃ ñc res appellaui. q̃
ñ ad significandũ aliquid adhibentur
Sicutiẽ. lignũ. lapis. petus. atq hutusmõi
cet̾a ¶S ñ illud lignũ qđ inaqͣs amaras
moysen misisse legimꝰ. uit amaritudine
carerent: neq ille lapis que iacobͣ adca¬
put posuerat: neq illud petus qđ
ꝓfilio inmolauit abrahani. Henãq iea
res sunt: ut aliarii etiã signa sint rerũ:
Sunt aut̃ alia signa: quor omĩs usus
in significando ẽ. sicuti sunt u̾ba. Nemo
enĩ utit᷑ u̾bis: isi aliquid significandi
gr̃a. Ex quo intelligit᷑ qͥd appellẽ signa

Expanded text:
nitas; ex libro de Doctrina Christiana. rum est vel signorum; sed res per signa discuntur. Proprie autem nunc res appellavi, quae non ad significandum aliquid adhibentur, sicut est lignum, lapis, pecus, atque hujusmodi caetera, sed non illud lignum quod in aquas amaras Moysen misisse legimus, ut amaritudine carerent, neque ille lapis quem Jacob sibi ad caput posuerat, neque illud pecus quod pro filio immolavit Abraham: hae namque ita res sunt, ut aliarum etiam signa sint rerum. Sunt autem alia signa quorum omnis usus in significando est, sicuti sunt verba: nemo enim utitur verbis, nisi aliquid significandi gratia. Ex quo intell
Abbreviated transcription (Latin):
etiã res aliqͥẽ. Qđ enĩ milla res ẽ: omino
nichil ÷. Non aut̃ omiꝰ res: etiã signũ
÷ & idõ in hac diuisione rerũ atq sig-¬
noꝵ. cũ de reb loquem᷑ ita loquem᷑ ut ecĩã
si cor alique adhib̾i ad signisicandum
possint. ñ ĩpediant partitionẽ qͣm priꝰ
dereb postea de signis disserimꝰ. Meniori¬
terq teneamꝰ id ñc in reb considandiieẽ
qđd funt: ñ qđ aliud etiã p̃ter se ipsassig

Expanded text:
etiam res aliqua est. quod enim nulla res est, omnino nihil est. non autem omnis res etiam signum est. et ideo in hac diuisione rerum atque signorum, cum de rebus loquimur, ita loquemur, ut, etiam si earum aliquae adhiberi ad significandum possint, non impediant partitionem, qua prius de rebus, postea de signis disserimus, memoriterque teneamus id nunc in rebus considerandum esse quod sunt, non quod aliud etiam praeter se ipsas si
Abbreviated transcription (Latin):
utendũ eẽt ut ad patriã qua fruendũ
erat ꝑuenire ualeremꝰ. Qđ si amenita¬
tes itineris & nta gestatio ueliculoꝵ nos
delectaret. conu̾si ad fruendũ his quib
uti debeͥmꝰ nollemꝰ cito uiã finire & ꝑu̾sa
suauitate implicati alienarem᷑ a patͥa
cuiꝰ suauitas faceret beatos: sic in huiꝰ
mortalitatis uita ꝑegrinantes adño.si
redire inpatriã uolumꝰ ubi beati eẽ. pos¬
simꝰ. utendũ ẽ. hoc mundo ñ fruendũ
ut inuisibilia dĩ ꝑ ea quȩ facta suit in¬

Expanded text:
utendum esset, ut ad patriam, qua fruendum utendum esset, ut ad patriam, qua fruendum erat, peruenire ualeremus; quod si amoenitates itineris et ipsa gestatio uehiculorum nos delectaret, conuersi ad fruendum his quibus uti debuimus, nollemus cito uiam finire et peruersa suauitate implicati alienaremur a patria, cuius suauitas faceret beatos: sic in huius mortalitatis uia peregrinantes a domino si redire ad patriam uolumus, ubi beati esse possimus, utendum est hoc mundo, non fruendum, ut inuisibilia dei
Abbreviated transcription (Latin):
& utunt᷑. Ile quib fruendũ ẽ. nos beatoᷤᷤ
faciunt: quib utendũ ẽ. tendentes ad bea¬
tinidinẽ adiiuam᷑ & quasi amminicu¬
lamͦ. ut ad illas quȩ nos beatos faciunt
ꝑuenire. atq in his inherere possimus.
Nos uͦ qui frumi & utuu᷑ unt̃ utrasq con¬
stituti. si eis quib utendũ ÷ frui uoluermꝰ.
impedit cursꝰ ñr: ⁊ aliquando etiã deflee¬
tĩt ut ab his reb quib fruendii ẽ. obti¬
nendis. ł retardem ł etiã reuocem infe¬
rioꝵ aniore p̃pediti. fruiẽ. enr̃ amore in¬
herere alicii rei. ꝓpt̾ se ipsam. Uti aut̃:
qđ inusum n erit. ad id qd amat obtiuen¬
dũ referre: si tam̃ aniandũ ẽ. Nam ufus
illicitꝰ: ab usus potiꝰ uł abusio nominan¬
daẽ. Quomͦ gͦ si essemꝰ peregrini qui bea¬
te uiuere nͥ in patria ñ possemꝰ. eaq pe¬
regrinatione utiq miseri& miseriã fini¬
re cupientes in patriã redire uellemꝰ. opꝰ
eẽt uł trestrib uł marinis uehiculis qͥb

Expanded text:
 fruendum est nos beatos faciunt; istis quibus utendum est tendentes ad beatitudinem adiuuamur et quasi adminiculamur, ut ad illas quae nos beatos faciunt peruenire atque his inhaerere possimus. nos uero, qui fruimur et utimur inter utrasque constituti, si eis quibus utendum est frui uoluerimus, impeditur cursus noster et aliquando etiam deflectitur, ut ab his rebus, quibus fruendum est, obtinendis uel retardemur uel etiam reuocemur, inferiorum amore praepediti. Frui est enim amore inhaerere alicui rei propter ae ipsam, uti autem, quod in usum uenerit ad id quod amas optinendum referre, si tamen amandum est. nam usus inlicitus abusus potius uel abusio nominanda est. quomodo ergo, si essemus peregrini, qui beate uiuere nisi in patria non possemus, eaque peregrinatione utique miseri et miseriam finire cupientes in patriam redire uellemus, opus esset uel terrestribus uel marinis uehiculis, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
eadẽ incõmutabilitas: eadẽ maiestas:
eadẽ potestas. In patre initas. uinfilio
aequalitas: in sp̃u sc̃o unitatis aequa¬
litatisq concordia. & tria hec unu oia
ꝓpt̃ patre : aequalia omĩa ꝓp̃t filtum:
isse sentio. Si aut̃ dixĩ ñ hoc ẽ. qđ dicere
uolui. Hoc unde scioͥnͥ qr ds̃ ineffabilis
ẽ: Qd aũt a me dictũ ẽ: suneffabile eẽt
dictũ ñ eẽt. Ac ꝑ hoc ne mneffabił quidẽ
& fit nescio qua pugna u̾boꝵ: qm̃ sul
pugna u̾boꝵ silentio cauenda potiꝰ ꝗͣ
uoce pacanda ẽ & tam̃ us̃ cũ de illo ni¬
chil digne dici possit᷑ ammisit huma¬
ne nocis obsequiũ: & u̾bis nris in laude
sua gaude nos uoluit. Nam inde ẽ. &
raun duarũ sillabarũ ipse cognoscitur:
s tam̃ om̃s latine lingue socios cũ aureᷤᷤ
eoꝵ sonꝰ iste retigerit. mouet ad cogitandã
excelletitissimã quãdã immortalẽq na-¬
turã. Nã cũ ille unꝰ cogitat᷑ deoꝵ ds: ab
his etiã qͥalios & suspicant᷑ & uocant. &

Expanded text:
eadem incommutabilitas, eadem maiestas, eadem potestas. in patre unitas, in filio aequalitas, in spiritu sancto unitatis aequalitatisque concordia, et tria haec unum omnia propter patrem, aequalia omnia propter filium, isse sentio. si autem dixi, non est quod dicere uolui. hoc unde scio, nisi quia deus ineffabilis est ? quod autem a me dictum est si ineffabile esset, dictum non esset. ac per hoc ne ineet fit nescio qua pugna. uerborum, quonpugna uerborum silentio cauenda potius quam uoce pacanda est. et tamen deus, cum de illo nihil digne dici possit, admisit humanae uocis obsequia et uerbis nostris in laude sua gaudere nos uoluit. nam inde est etrum duarum syllabarum ipse cognoscitur, sed tamen omnes latinae linguae socios, cum aures eorum sonus isteexcellentissimam quandam immortalemque naturam. Nam cum ille unus cogitatur deorum deus, ab his etiam qui alios et suspicantur et uocant et
Abbreviated transcription (Latin):
mdlesie emorare ñ possũ. & hoc to.¬
uisilĩ ignorarẽ nͥ metuerẽ ne aliqua
satii opinionũ contͣ illud qđ firmis¬
sima retinemꝰ fide incautis obreperet
m̃ tibꝰ. s anteꝗͣ sciã quenã earũ potus
eligenda sit. hoc me ñ temere sentire
ꝓficeor. eãq uer ã ẽe ñ adu̾sari robustis.¬
sime ac fundatissimȩ fidĩ qua xp̃i ȩe¬
cłia nec paruulos homines recentissi¬
me natos a damnatione credin ꝑ gra
comm̃dauit posse libari.

Expanded text:
rare possum; et hoc tolerabiliter ignorarem, nisi metuerem, ne aliqua istarum opinionum contra illud, quod firmissima retinemus fide, incautis obreperet mentibus. sed antequam sciam, quaenam earum potius eligenda sit, hoc me non temere sentire profiteor, eam, quae uera est, non aduersari robustissimae ac fundatissimae fidei, qua Christi ecclesia nec paruulos homines recentissime natos a damnatione credit nisi pcommendauit, posse liberari.
Abbreviated transcription (Latin):
net qđ ñ manet: ñ ẽ aet̾nũ. Ioq int̾ mor¬
n om̃e immortale satis fubtilit & aet̾nit õr.
uiuit recte dici posuit. Uocat᷑ tam̃ ęt̾nũ
int̃lũ etiã qđ immortale. ẽ. Illud uͦ qd&̃
inutationẽ patit᷑. & aĩe p̃sentia cũ aĩa ñ

Expanded text:
n manet, non est aeternum. idque inter immornon omne immortale satis subtiliter et aeternum duiuit, recte dici possit. uocatur tamen aeternum interdum etiam quod immortale est. illud uero quod et mutationem patitur
Abbreviated transcription (Latin):
m̃e qđ ÷ aliud ẽ. quo constatꝰ ali¬
ud quo discernit᷑: aliud quo con¬
grinit. Uniu̾sa gͥ creatura si &e est quo qͦ
mͦ. & ab eo qđ om̃ino nichil est plurimũ
distat: & suis partibꝰ sibimet congruit.
Causam quoq eiꝰ trinã ẽẽ oportet: Qua
sit. qua hoc sit qua sibi amica sit. Crea¬
ture aut causã id÷ accorẽ dm̃ dicimus.
potest. Idõq etia cu ueritas querit. plus
ꝗͣtria genera questionũ eẽ. n possunt:
Utrũ omĩno sit: utrũ hoc an aliud sit:
utrũ apꝓbandũ imꝓbanduue sit. cccxl¬
d̾ incõmutabile. ẽ. & aet̾mĩ ẽ. Sẽꝑ

Expanded text:
est, aliud est quo constat, aliud quo discernitur, aliud quo congruit. Universa igitur creatura si et est quoquo modo, et ab eo quod omnino nihil est plurimum distat, et suis partibus sibimet congruit, causam quoque ejus trinam esse oportet; qua sit, qua hoc sit, qua sibi amica sit. Creaturae autem causam, id est, auctorem Deum dicimus. potest. Ideoque etiam cum veritas quaeritur, plus quam tria genera quaestionum esse non possunt; utrum omnino sit, utrum hoc an aliud sit, utrum approbandum improbandumve sit. Xd incommutabile e
Abbreviated transcription (Latin):
quot modis constet om̃e peccatũ. Duobꝰ
nisi fallor̃. Si aut illa fiant quȩ ꝓhi¬
ben̾t᷑: laut illa ñ fiant que uibent᷑. Tam
certe omĩa illa que ꝓhibita sunt uitari
possunt: quã quȩ p̃cepta sunt ꝑfici. Nã
frustra aut ꝓhib̾ent᷑ aut iub̾et᷑: qđ uł

Expanded text:
quot modis constet omne peccatum. duobus, quot modis constet omne peccatum. duobus, nisi fallor: si aut illa fiant quae prohibentur, aut illa non fiant quae iubentur. tam certe omnia illa, quae prohibita sunt, uitari possunt, quam quae praecepta sunt perfici. nam frustra aut prohiberetur aut iuberetur qu
Abbreviated transcription (Latin):
s seruis Ut er dicat gratulatio lib̾tatiᷤ.
saluã fecisti de necessitatibꝰ animã meã.
Ipsa eñi sanitas ẽ uera lib̾tas: quȩ non
ꝑisset. si bona ꝑmansisset uoluntas. Qͥa
uͦ peccauit uoluntas. secuta ẽ. peccantẽ
peccatũ habendi dura necessitas: donec to¬
ta sanẽt᷑ infirmitas̾ & accipiat᷑ tanta lib̾¬
tas: in qua sic̃ netesse ẽ ꝑmaneat beate
uiuendi uobuntas. Uta. ut sit etiã beate
uiuendi. & nuꝗͣ peccandi uoluntaria fe
bonĩi hominẽ fec & p̃ter quã illu bo¬
nii fẽc̃. bonii ei insuꝑ ut faceret ĩꝑauit.
Quã imptum ut ꝯfiteam᷑ hominẽ maliĩ¬
ẽe. qd nec factꝰ ẽ. nec ei p̃ceptii ẽ. Qnege¬
mꝰ eũ bonũ posse ẽe. qđ factus ẽ. & qđ ei
d̃s eũ ñse ipse ut sit bonꝰ refecit. dũ uo¬
lentẽ credentẽ. inuocantẽ lib̾at amalo
interior de die in diẽ ut ad sempitnam
ñ penã s uitã resurgat homo exteriorno.
.i. uissimo die. Iterum ait querendĩ est

Expanded text:
ibertatis, Salvam fecisti de necessitatibus animam meam . Ipsa enim sanitas est vera libertas, quae non perisset, si bona permansisset voluntas. Quia vero peccavit voluntas, secuta est peccantem peccatum habendi dura necessitas, donec tota sanetur infirmitas, et accipiatur tanta libertas, in qua sicut necesse est permaneat beate vivendi voluntas, ita ut sit etiam bene vivendi et nunquam peccandi voluntaria felbonum hominem fecit, et praeterquam illum bonum fecit, bonum ei insuper ut faceret imperavit. Quam impe, quod nec factus est nec ei praeceptum est, si negemus eum bonum posse esse, quod factus est et quod ei deus eum, non se ipse, ut sit bonus, refecit, dum uolentem, credentem, inuocantem liberat a malo, interior de die in diem, ut ad sempiternam non poenam, sed uitam resurgat homo exterior nouissimo die. X. ,,Iterum" ait "quaerendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
dit ñ concupisces seq uituꝑat. ⁊ tamen
auarꝰ manet. S ꝑ fidẽ renouat᷑. id ÷ sana
cato ẽe Pculdubio debet. Si debet: po¬
test. Si ñ põt: gͦ nec debet. & si ñ debet
homo ẽe. sine peccato. debet gͦ ee. cũ pec¬
cato. & ia peccatũ ñ erit: sullud hab̾e
constiterit. Aut si hoc etiã dici absur¬
dũ ẽ: confiteri eiũ necesse ẽ. deb̾e homi¬
nẽ sine peccato ẽẽ: & ꝯstat ei ñ aliud de¬
b̾e qͣ pot̃. Hespondet᷑ eadẽ similitudi¬
ne: qua suꝑiꝰiam respondimꝰ. Cũ enim
uidemꝰ claridũ qui sanari pot̃: recte uti¬
q dicimꝰ. Debet hõ ẽẽ iste sine claudica¬
tione. & sidebet pot. Nec tam̃ cũuult
continuo pot: s cũ fuerit ad hibita cu¬
ratione sanatꝰ. le medicina ad iuuerit
uoluntatẽ. Hoc fit in interiori homine
qđ ad peccatũ ꝑtinet. tanꝗͣ eiꝰ claudica¬
tionẽ ꝑ eiꝰ grãm qui uenit ñuocare iustos.

Expanded text:
dit: non concupisces, seque uituperat et tamen dit: non concupisces, seque uituperat et tamen auarus manet, sed per fidem renouatur, id est sanatcato esse. procul dubio debet. si debet, potest; si non potest,. ergo nec debet; et si non debet homo esse sine peccato, debet ergo esse cum peccato, et iam peccatum non erit, si illud haberi constiterit, aut, si hoc etiam dici absurdum est — confiteri enim necesse est debere hominem sine peccato esse — et constat eum non aliud debere, quam potest". Respondetur eadem similitudine, qua superius iam respondimus. cum enim uidemus claudum, qui sanari potest, recte utique dicimus: "debet esse homo iste sine claudicatione, et si debet, potest" nec tamen, cum uult, continuo potest, sed cum fuerit adhibita curatione sanatus et medicina adiuuerit uoluntatem. hoc fit in interiore homine, quod ad peccatum attinet tamquam eius claudicationem, per eius gratiam qui uenit non uocare iustos,
Abbreviated transcription (Latin):
Intantũenĩ sana ñi ẽ: inqͣntũ id qđ facien¬
dũ ẽ. aut cetcitate ñ uidet̃. aut infirinitate
ñ implet. Dum caro concupiscit aduiꝰ sp̃m.
II. I terum querendũẽ. inquit. Peccatũ uolun¬
tatis an necessitatis ẽ: Si necessitatis ẽ: pec¬
catũñ ẽ. Si uoluntatis est: uitari potest.
eum cui dicit in psalmo de necessitatibus¬
I meis educ me. Iterũ inqͥt querendũ ẽ.
qͥd ÷ peccatũ. Naturale. anaccidens: Sina-¬
turale: peccatun e.Si ait accidens est:
recede pot̾. & qđ recede pot: uitari pot.
Et qđ iutari pot: pot hõ sine eo ẽe. qđ ui¬
tari põt. Respondeat naturale ñ ẽẽ¬

Expanded text:
in tantum enim sana non est, in quantum id quod faciendum est aut caecitate non uidet aut infirmitate non implet, dum caro concupiscit aduersus spiII. "Iterum quaerendum est" inquit "peccatum uoluntatis an necessitatis est. si necessitatis est, peccatum non est; si uoluntatis est, uitari potest."ur, inuocamus eum cui dicitur in psalmo: de necessitatibus meis educ me.- III. "Iterum" inquit "quaerendum est: quid est peccatum, naturale an accidens? si naturale, peccatum non est. si autem accidens est, recedere potest, et quod recedere potest, uitari potest, et quod uitari potest, potest homo sine eo esse quod uitari potes
Abbreviated transcription (Latin):
putent᷑. qr illic eis incipit aqua ꝓdee at
salutẽ. Neq enĩ alit̃ dici possunt salui fac
am dĩ foris baptizati. ueriꝰ deputentur.
Male quippe utentes baptismo: ꝑ aquã
moriunt᷑. Qd nulli tunc accidit: nisi qui
p̃ter archã fuit. Certe manifestũ ẽ. ro
corpore cogitanoũ: Quandoquide om̃s
siue etiã corpore foris sunt siue ñ st̃. tãquã
unitatis adu̾saru moriunt᷑. Sĩc gͦ ñ alia s ea¬
dẽ aqͥ & in archa positos saluos fecit. & extra
archã positos interemit: sic ñ abio s eodem
baptismo & boni catholici salui fiunt̾ &
mali catholici uł heretici pereunt: Qđ¬

Expanded text:
putentur, quia illic, eis incipit aqua prodesse ad putentur, quia illic, eis incipit aqua prodesse ad salutem — neque enim aliter dici possunt salui factpraescientiam dei foris baptizati uerius deputentur. male quippe utentes baptismo per aquam moriuntur, quod nulli tunc accidit nisi qui praeter aream fuit. certe manifestum est id,corpore cogitandum, quandoquidem omnes, siue etiam corpore foris sunt siue non sint, tamquam unitatis aduersarii moriuntur. sicut ergo non alia, sed eadem aqua et in arca positos saluos fecit et extra aream positos interemit, sic non alio, sed eodem baptismo et boni et catholici salui fiunt et mali catholici uel haeretici pereunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ter sic̃ apparet hominib inunitate catho¬
lica baptizatis. qͥ scło u̾bis solis & ñ factiᷤ
renuntiant. quomͦ ꝑtinent ad huiꝰ arce
mist̾ium. inquib ñ÷ conscientie bonȩ in¬
t̃rogatio: Aut quomͦ salui fiant ꝑ aquã
qͥsco baptismate male utentes cũ uideant᷑
ẽẽ intꝰ. usq infinẽ uite in flagitiosis & ꝑ¬
ditis morib ꝑseuerant: Aut quomͦ non
sunt ꝑ aquã saluati. qͦs in p̃titũ cũ eo bap¬
tismate qđ in heresi acceꝑant in eccłiam
simplicit̃ ammissos cyprianꝰ ipse ꝯmemo
rat: Cadẽ quippe arce uitas eos saluos
tiã dare: e eis qui ad aeccłiam simpliciter
ammissi in eccła dormiẽr. ab ecłȩ suȩ mu¬
nerib ñ seꝑare. Si ñ ꝑ aquã. quomͦ in archa
Sin in archa. quo mͦ in eccłia. Si aut̃ inec¬
cłia: utiq in archa. & si in archa: utiq ꝑ
aquã. Potest gͦ fieri & ut quidã foris bap¬
tizati ꝑdĩ p̃scientiã ueriꝰ intꝰ baptirati de¬

Expanded text:
ter si apparent hominibus in unitate cathoter si apparent hominibus in unitate catholica baptizati, qui saeculo uerbis solis et non factis renuntiant, quomodo pertinent ad huius arcae mysterium, in quibus non est conscientiae bonae interrogatio? aut quomodo salui fiunt per aquam, qui sancto baptismate male utentes, cum uideantur esse intus, usque in finem uitae in flagitiosis et perditis moribus perseuerant? aut quomodo non sunt per aquam saluati, quos in praeteritum cum eo baptismate, quod in haeresi acceperant, in ecclesiam sirat ? eadem quippe arcae unitas eos saluos tiam dare et eos qui ad ecclesiam simpliciter admissi in ecclesia dormierunt ab ecclesiae suae muneribus non separare. si non per aquam, quomodo in arca? si non in arca, quomrca, utique per aquam. potest ergo fieri, ut et quidam foris baptizati per dei praescientiam uerius intus baptizati de
Abbreviated transcription (Latin):
sime fidi. ua & toumiani uamilo quia
redarguens. adhibuisti testimoniũ ex li¬
broiob. Nemo mundꝰ in conspectu duo.
nec infans cuiꝰ ÷ diei uniꝰ uita suꝑ trã.Dem¬
de adiunxisti. tenemq rei si militu dinẽ
p̃uaricatioĩs ade & liber tuus in ionã
ꝓpħam satis hoc in signit̃ dilucideq de¬
clarat. ubi ieuinare paruilos ꝓpter
ipsũ originale peccatũ merito coactos
eẽ dixisti:. Non incouuenient abste q̃ro
huncreatũ nbi contiaxerit᷑. unde opor
nos cũlibios qͦsdã scribem de lib̾o arbito.

Expanded text:
simae fidei, qua et Iouiniani uaniloquia redarguens adhibuisti testimonium ex libro Iob: Nemo mundus in conspectu tuo nec infans, cuius est diei unius uita super terram, deinde adiunxisti: 'Tenemurque rei in similitudinem praeuaricationis Adae\\ et liber tuus in Ionam prophetam satis hoc insigniter dilucideque declarat, ubi ieiunare paruulos propter ipsum originale peccatum merito coactos esse dixisti, non inconuenienter abs te quaero, hunc reatum anima ubi contraxerit, unde oportnos, cum libros quosdam scriberem de libero arbit
Abbreviated transcription (Latin):
cetẽplari qđ aet̾nũ ẽ Ergoetiã cet̾is suis
partibꝰ amare animꝰ debet: hoc tam mag¬
t᷑ afficiat ex amante necessẽ ẽ: fit ut sit
amatũ qd etñũ ẽ. et̾nitate amimũ ẽffici¬
at. Quo cirea: eadẽ uita beata q̃ aẽtna est.

Expanded text:
templari quod aeternum est. Ergo etiam caeteris suis partibus amare animus debet hoc tam magtur, afficiat ex se amantem necesse est; fit ut sic amatum quod aeternum est, aeternitate animum afficiat. Quocirca ea demum vita beata, quae aeterna est.
Abbreviated transcription (Latin):
qua ñdum senserat in resistente lege m̃broꝵ
legi m̃tis sue s amicali quadã beniuolen¬
tia: qua plerũq ut offendat᷑ d̃s. ne homo ex
anuco fiat immicꝰ. Qđ eum facere ñte¬
buisser diuina sententia. i iustus exitus
indicauit. Ergo aliomͦ quodã etiã ipse de¬
ceptꝰ ÷: s dolo illo serpentino quo mulier
seducta ẽ. nullomͦꝰ illum arbitror potuis¬
nũ illud tangere ꝓhibuerit. qđ sciebat
eos si tetigissent ueluc deos futuros: tan¬
quã eis diuinitatẽ ininderet. quieos ho¬
mines fecerat. Sed etiã si uirũ ꝓpt̾ aliquã
m̃tis clationẽ quȩ dm̃ nt̾noꝵ scrutatorẽ
latere ñ potuerat. sollicitauit aliqͣ ex ꝑiendi
cupiditas. cũ mulierẽ uideret accepta illa
esca ñ ẽẽ mortuam. scđm ea que suꝑiꝰ trac¬
tauimꝰ: ñ tam eum arbitror si iam sp̃ĩtali
inte p̃ditꝰ erat. ullo mͦ crede potuisse qd̾ eos
ds̃ ab esca illiꝰ ligni inuidendo uetuisset.

Expanded text:
quam nondum senserat in resistente lege membrorum quam nondum senserat in resistente lege membrorum legi mentis suae, sed amicali quadam beniuolentia, qua pleramqe fit, ut offendatur deus, ne homo ex amico fiat inimicus: quod eum facere non debuisse diuinae sententiae iustus exitus indicauit. Ergo alio modo quodam etiam ipse deceptus est; sed dolo illo serpentino, quo mulier seducta est, nullo modo illum arbitror potuisnum illud tangere prohibuerit, quod sciebat eos, si tetigissent, uelut deos futuros, tamquam eis diuinitatem inuideret, qui eos homines fecerat. sed etiam si uirum propter aliquam mentis . elationem, quae deum internorum scrutatorem latere non poterat, sollicicum mulierem uideret accepta illa esca non esse mortuam, secundum ea, quae superius tractauimus, non tamen eum arbitror, si iam spiritali mente praeditus erat, ullo modo credere potuisse, quod eos deus ab esca illius ligni inuidendo uetuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
lam etiã uir p̃uaricaret᷑. Nam & ipsum dic̃
p̃uaricatorẽ: ubi ait insimilitudinẽ p̃uari¬
cationis ade.qui ẽ. forma futuri: seductũ
tam̃ negat. Nam &e intr̃ogatꝰ. ñ ait mulier
quã de distrccũ seduxit me. ⁊ manducauie
s ipsam inqͥt dedita uigno & manducaui.
Iua uͦ: serpens inquit sedux̃ me. Ita salomon.
uir tante sapientiȩ. ñqͥd nã credendũ ẽ. qđ
in simula croꝵ cultu credidit ẽẽ aliquid utili¬
tatis: S mulierũ amori ad hoc malĩ cra¬
henti resistere ñ exaluit: faciens qđ sciebat
ñ ẽẽ faciendũ. ne suas quib deꝑibat atq de¬
fluebat mortiferas delicias contristaret. Itas
&e adam postea quã deligno ꝓhibito seducta
inulier manducauit. eiq dedit ut simul
ederent: noluit eã concristari.quã credebat
posse sine suo solatio contabescere. si ab eiꝰ alie¬
naret᷑ ammo: & omino illa interire discordia:
Non quidẽ carnis uictus concupiscentia.

Expanded text:
lam etiam vir praevaricaretur. Nam et ipsum dicit lam etiam vir praevaricaretur. Nam et ipsum dicit praevaricatorem, ubi ait: In similitudinem praevaricationis Adae, qui est forma futuri; seductum tamen negat: nam et interrogatus non ait: Mulier quam dedisti mecum, seduxit me, et manducaui, sed, ipsa mihi, inquit, dedit a ligno, et manducaui; illa uero, serpens, inquit, seduxit me. Ita Salomon, uir tantae sapientiae, numquidnam credendum est, quod in simulacrorum cultu credidit esse aliquid utilitatis? sed mulierum amori ad hoc malum trahenti resistere non ualuit, faciens quod sciebat non esse faciendum, ne suas, quibus deperibat atque defluebat, mortiferas delicias contristaret. ita et Adam, posteaquam de ligno prohibito seducta mulier manducauit eique dedit, ut simul ederent, noluit eam contristare, quam credebat posse sine suo solacio contabescere, si ab eius alienaretur animo, et omnino illa interire discordia, non quidem carnis uictus concupiscentia,
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃itał erat ada. quãuis m̃te ñ corpore: quo¬
mnͦ cređe potuerit. qđ ꝑ serpentẽ dictũ ẽ. idõ
dm̃ ꝓhibuisse ne de fructu ligni illiꝰ uesce¬
rentur. qr sciebat eos si fecissent futuros
ut dõs ꝓpt̃ dinoscentiã boni &̾ mali tanqͣ hoc tantũ
bonũ creaturȩ suę creator inuid̾it. hoc mirõ
si homo spĩtali m̃te preditus cred̾e potuisset:
anqr hoc crede ipse ñ posset ꝓptea mulier
nẽ dĩ. Sic enim ait. Uir quideni ñdebet ue¬
lare caput.cũ sit imago ⁊ gładi: inulier aut̃
gła uiriẽ. Non qđ uiens femine eandẽ ima
ginẽ caꝑe n possit᷑. cum in illa gr̃a nos dicat
nec masculũ ẽẽ. nec feminã : s qđ fortas¬
sis illa hoc ndui ꝑceꝑat qđ fit in agnitione
dĩ & uiro regente ac dispensante paulatĩ
fuerat ꝑceptura. Neq eni frustra & illud
qđ apłs ait. Adam enĩ pͥmꝰ formatꝰ ẽ. de¬
inde eua. & adam nẽ. seductꝰ. mulier aut̃
sed ucta in p̃uaricatione factaẽ. id ÷ ut ꝑ il¬

Expanded text:
amuis mente, non corpore, quomodo credere potuerit, quod per serpentem dictum est, ideo deum prohibuisse, ne fructu ligni illius uescerentur, quia sciebat eos, si fecissent, futuros ut deos propter dinoscentiam boni et mali, tamquam hoc tantum bonum creaturae suae creator inuiderit . hoc mirum si homo spiritali mente praeditus credere potuisset. an quia hoc credere ipse non posset, propterea mulier nem dei? sic enim ait: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei; mulier autem gloria uiri est, non quo mens feminae eandginem capere non possit, cum in illa gratia nos dicat nec masculum esse nec feminam ; sed quod fortassis illa hoc nondum perceperat quod fit in agnitione Dei, et viro regente ac dispensante paulatim fuerat perceptura. Neque enim frustra est illud quod Apostolus ait, Adam enim primus formatus est, deinde Eva: et Adam non est seductus, mulier autem seducta in praevaricatione facta
Abbreviated transcription (Latin):
ad facienda oꝑa bona. declinet in dexterã.
S rursꝰ illi qui putant bonã c̃ẽ uitã dese¬
rendã qͥndo audiunt sic di gram p̾dicari
ut credat᷑ & intelligat᷑ uoluntates hominũ
ipsa ex malis bonas facere. ipsa etia quȩ
fecerit custodire. & ꝓptea dicunt facia¬
mꝰ mala ut ueniant bona: insinstrã de¬
dmant. Idõ uobdixi ñ declinetis in dex¬
terã neq in sinistrã: hoc ẽ. nec sic defenda¬
tis lib̾um arbitriũ ut eibona oꝑa sine dĩ
gra tribuatis: nec sic defendatis gr̃am.
ut quasi de illa securi. mala oꝑa diliga¬
tis. Qđ ipsa gr̃a dĩ auertat a uob̃. Lalium
qͥope uba sibi ꝓponens apłe᷑ait. Q adgͦdi
cenꝰ: ꝑ manebimꝰ in peccato. ut gr̃a abundet:
Atq his u̾bis hominũ errantiũ ⁊ dĩ gram ñ
intelligentĩ: respond̾ ut debuit dicens. Ab¬
sit. Si em̃ mortui sumꝰ peccato. qͣmͦ uiuemꝰ meo᷑¬

Expanded text:
ad facienda opera bona\', declinat in dextram. sed rursus illi, qui putant bonam uitam esse deserendam, quando audiunt sic dei gratiam praedicari, ut credatur et intellegatur uoluntates hominum ipsa ex malis bonas facere, ipsa etiam. quas fecerit. custodire, et propterea dicunt: Faciamus mala, ut ueniant bona, in sinistram declinant ideo uobis dixi: \'Non declinetis in dextram neque in sinistram\', hoc est nec sic defendatis liberum arbitrium, ut ei bona opera sine dei gratia tribuatis, nec sic defendatis gratiam, ut quasi de illa securi mala opera diligatis, quod ipsa gratia dei auertat a uobis. talium quippe uerba sibi proponens apostolus aiermanebimus in peccato, ut gratia abundet? atque his uerbis hominum errantium et dei gratiam non intellegentium respondit, ut debuit, dicens: Absit; si enim mortui sumus peccato, quo mo
Abbreviated transcription (Latin):
Ut iustificet᷑ impiꝰ. hoc ẽ. ex impio fiat
iustꝰ. de incipiat habe meritũ bom̃i. qđ dñs
coronabit. qͥndo iudicabit᷑ mundꝰ. Ipsaẽ.¬
ñ intelligentes putarent apłm paulũ dice¬
re. faciamꝰ mala. ut ueniant bona. Unde
& immactilati apuo dm̃ repꝑiri in paceͥ &
dĩ nr̃i patientiã salutẽ existimate: sic̃ & di¬

Expanded text:
ut iustificetur impius, hoc est ex impio fiat ut iustificetur impius, hoc est ex impio fiat iustus et incipiat habere meritum bonum, quod dominus coronabit, quando iudicabitur mundus. Multa ernon intellegentes putarent apostolum Paulum dicere: Faciamus mala, ut ueniant bona. unde et inmaculati apud eum reperiri in pace et domini nostri patientiam salutem existimate, sicut et di
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ gr̃a. qͦmͦ saluat mundũ: & si nẽ. lib̾um
arbitriũ. qͦmͦ iudicat mundĩr. ꝓhibet apłs
dicens: nemo głiet᷑ in homine. & alio loco
tici se ipsos a se ipsis iustos fieri putantes.
quasi hoc eis ñ ds̃ ded̾it s ipsi sibi: ñ utiq
in dño. s insemet ipsis głant᷑. Talibꝰ dic̃
apłs. Quis enĩte discernit: Qđ ido dic̃.
qr de massa illiꝰ ꝑditionis quȩ facta ẽ. ex
adam. ñ discernit hominẽ ut eũ faciat
disset quis enĩ te discernit. posset respon¬
de uł uoce uł cogitatione. & dicere discer¬
int me fides mea. discernit me oratio
mea. discernit me iusticiamea: mox apłs
occurrit cogitationib eiꝰ & dixit. Quid
eñi habes qđ ñ accepistiꝰ. Si aut̃ accepisti.
qͥd głaris quasi ñ acceꝑis: Sic enĩ głant᷑¬
quasi ñ acceꝑint. qui se a se ipsis iustifi¬
cari putant: ac ꝑ hoc in se ipsis ñ indño
mentũ: uł bonũ pioꝵ. uł malũ impioꝵ.
Auoquin qͦmͦ iudicabit ds̃ muntii: Sed

Expanded text:
i gratia, quomodo saluat mundum? et si non est liberum arbitrium, quomodo iudicat mundum? Prohibet apostolus dicens: nemo glorietur in homine et alio loco: tici se ipsos a se ipsis iustos fieri putantes, quasi hoc eis deus non dederit, sed ipsi sibi, non utique in domino sed in semet ipsis gloriantur. talibus dicit apostolus: Quis enim te discernit? quod ideo dicit, quia de massa illius perditionis, quae facta est ex Adam, non discernit hominem, ut eum faciat disset: Quis enim te discernit? posset respondere uel uoce uel cogitatione et dicere: Discernit me fides mea, discernit me oratio mea, discernit me iustitia mea\', mox apostolus occurrit cogitationibus eius et dixit: Quid enim habes, quod non accepisti? si autem et accepisti, quid gloriaris, quasi non accequasi non acceperint, qui se a se ipsis iustificari putant ac per hoc in se ipsis, non in domeritum uel bonum piorum uel malum impiorum; alioquin quomodo indicabit deus mundum? s
Abbreviated transcription (Latin):
pulchritudinẽ. qua uisa unꝰ eoꝵ ad illici¬
te fruendũ moueat᷑. alt̾ in uoluntãte
cause. ut in illo fiat. in illo ñ fiat uolun¬
tas inala: Quã illã res fecit in quo facta
ẽ: Neq enĩ pulchritudo illa corꝑis nã cã
ñ fecit in ambob quandoqͥdem amboꝵ
ñ disparilit occurrit aspectib Incaro ĩ¬
tuentis causaẽ: curñ ae illiꝰ: Anuͦ animꝰ:¬
curñutriꝰq : Ambos enĩ ae aĩo ⁊ corpore
eqͣlit affectos fuisse p̃diximꝰ. Endicen¬
dum. alt̾um eoꝵ oculta maligni sp̃s sug-¬
gestione tẽptatũ:. qͥsi ñ eidem suggestioni.
⁊ qͣlicũq suasiom ꝓpͥa uoluntate con¬
senserit: Hanc gͣ consensionẽ. hanc malã
quã male suadenti adhibuit uoluntatẽ:
quȩ in eo res fecerit querimꝰ. Nã ut hoc qͦ
impedim̃tũ ab ista questione tollat᷑. si ea¬
demtẽptatione ambo tẽptent᷑. ⁊ unꝰ ei ce¬
dat atq consentiat. alit̃ idem qui fuerat

Expanded text:
pulchritudinem, qua uisa unus eorum ad inlicipulchritudinem, qua uisa unus eorum ad inlicite fruendum moueatur, alter in uoluntate psse causae, ut in illo fiat, in illo non fiat uoluntas mala? Quae illam res fecit in quo facta est? Neque enim pulchritudo illa corporis; nam eam non fecit in ambobus, quando quidem amborum non dispariliter occurrit aspectibus. An caro intuentis in causa est? quur non et illius? An uero animn utriusque? Ambos enim et animo et corpore aequaliter affectos fuisse praediximus. An dicendum est alterum eorum occulta maligni spiritus suggestione tentatum, quasi non eidem suggestioni et qualicumque suasioni propria uoluntate consenserit? Hanc igitur consensionem, hanc malam quam male suadenti adhibuit uoluntatem, quae in eo res fecerit, quaerimus. Nam ut hoc quoque inpedimentum ab ista quaestione tollatur, si eadem tentatione ambo tententur, et unus ei cedat adque consentiat, alter idem qui fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
an inferior: anequat. S si suꝑior:. utiq
melior. Quomͦ gͦ nulliꝰ ac ñ patiꝰ bone uo¬
luntatis: hoc idem ꝓfectõ & aequat: Duo
quippe quã du sunt parit̃ uoluntatis
bone: ñ facit alter in alto uoluntatem
malam. Relinquit᷑ ut inferior res cui
nulla uoluntas ẽ. fecerit angłiceit᷑e
que pͥma peccauit. uoluntatẽ in ala.
S etiã res ipsa quetũq ẽ. inferior usq
ad infimã t̾ram. qñ nat᷑a & essentia ẽ. ꝓ¬
cul dubio bona ẽ: habens modũ & speti¬
ei suã. in genere atq ordine suo. Quomͦ
eͦ res bona aificiens est uoluntatis male:
Quo mͦ inquã bonũẽ. causa mali: Cum
em̃ se uoluntas relicto suꝑiore ad inferio¬
ra coniitit. efficit᷑ mala. Nonqr malũ ẽ
cireo ñ res inferior uoluntatẽ mellĩ fiete
s ieni inferiorẽ praue atq in ordinate ipsa
qr facta ẽ. appetiuit. Si em̃ aliqͥ duo aeqͣ¬
ut̃ asfectiaĩo ⁊ corꝑe. uideant uniꝰ corporis

Expanded text:
an inferior an aequalis. sed superior utique an inferior an aequalis. sed superior utique melior: quomodo ergo nullius ac non potius bonae uoluntatis? hoc idem profecto et aequalis: duo quippe quamdiu sunt pariter uoluntatis bonae, non facit alter in altero uoluntatem malam. relinquitur ut inferior res, cui nulla uoluntas est, fecerit angelicae naturae, quae prima peccauit, uoluntatem malam. sed etiam res ipsa, quaecumque est inferior usque ad infimam terram, quoniam natura et essentia est, procul dubio bona est habens modum et speciem suam in genere atque ordine suo. quomodo ergo res bona efficiens est uoluntatis malae? quomodo, inquam, bonum est causa mali? cum enim se uoluntas relicto superiore ad inferiora conuertit, efficitur mala, non quia malum est circo non res inferior uoluntatem malam fecit, sed rem inferiorem praue adque inordinate, ipsa quia facta est, adpetiuit. Si enim aliqui duo aequaliter affecti animo et corpore uideant. unius corporis
Abbreviated transcription (Latin):
pͥma uoliuitas mala. quã fec̃ uoluntas
uiala: s illa pͥma ẽ. quã nulla fecit. Hã
si p̃cessit a qͣ fieret: illa pͥorest. que alt̾am
fecit. Si respondet qđ eam nulla resfecerit.
& idõ sẽꝑ fuerit: quero utrũ in aliqͣ natu¬
ra fuerit. Si enĩ in nulla fuit: omĩno ñ
fuit. Si aũt in aliqua: uiciabat eam. ⁊
corrũpebat.: eratq illi noxia. Ac ꝑ hocbo¬
no pͥuabat: &e idõ ininała natura uolũ¬
tas mala eẽ. ñ poterat. s in bonã. mutabi¬
li tam̃t. cui uiciũ hoc nocere posset. Si eni
ñ nocuit. ñutiq uitiũ fuit. Ac ꝑ hoc nec
mala uoluntas fuisse dicenda est. Porro
si nocuit: bonũ auferendo ł iinuenao. uti¬
q nocuit. Nongͥ. eẽ. potuit sẽpitua uolu¬
tas mala. in ea re in qua bonũ naturale
p̃cesserat: qđ mala uoluntas nocendo
posset adimere. Si gͦ ñ erat sepit̾na: quis
eam fecerit quero. Restat ut dicat᷑ qđ ea
res fecerit małã uoluntatẽ: in qua nulla
uoluntas fuit. hec utrũ suꝑior sit reqͥro.

Expanded text:
uoluntas mala, quam fecit uoluntas mala, sed illa prima est quam nulla fecit. nam si praecessit qua fieret, illa prior est quae alteram fecit. si respondetur quod eam nulla res fecerit et ideo semper fuerit, quaero utrum in aliqua natura fuerit. si enim in nulla fuit, omnino non fuit; si autem in aliqua, uitiabat eam et corrumpebat eratque illi noxia ac per hoc bono priuabat: et ideo in mala natura uoluntas mala esse non poterat, sed in bona, mutabili tamen, cui uitium hoc nocere posset. si enim non nocuit, non utique uitium fuit: ac per hoc nec mala uoluntas fuisse dicenda est. porro si nocuit, bonum auferendo uel minuendo utique nocuit. non igitur esse potuit sempiterna uoluntas mala in ea re, in qua bonum naturale praecesserat, quod mala uoluntas nocendo posset adimere. si ergo non erat sempiterna, quis eam fecerit quaero. restat ut dicatur quod ea res fecerit malam uoluntatem, in qua nulla uoluntas fuit. haec utrum superior sit requiro
Abbreviated transcription (Latin):
uab aut̃ causis ñ intelliguuit᷑
que scͥpta sunt:Si aut ignotis
aut ambigius signis obtegunt᷑. Sunt
aut signa: uł ꝓpͥa uł translata. ꝑpria
dicunt᷑: cũ his reb significandis adhi¬
bent᷑. ꝓpt̃ quas sunt institutã.S ic̃ di¬
cimꝰ bouẽ cĩ intelligimꝰ pecꝰ: qđ onĩs
nob̾cũ latine lingue homines hoc no¬
mine uocant. Kanslata sunt: cũ & ip¬
se res qͦs ꝓpriis u̾bis significam. ad ali
ud significandũ usurpant᷑. Sic̃ dici¬
mꝰ bouẽ. & ꝑhas duas sillabas intelli¬
gimꝰ petͦ. qđ isto nomine appellari so¬
let̾ S rurs ꝑ illud petus intelligimꝰ
enangłistã. quẽ significauit scͥptura
int̾p̃tante apło dicens bouẽ triturantẽ ñ

Expanded text:
uabus autem causis non intelliguntur quae scripta sunt, si aut ignotis aut ambiguis signis obteguntur. Sunt autem signa vel propria, vel translata: propria dicuntur, cum his rebus significandis adhibentur, propter quas sunt instituta: sicut cum dicimus bovem, intelligimus pecus, quod omnes nobiscum Latinae linguae homines hoc nomine vocant. Translata sunt, cum et ipsae res quas propriis verbis significamus, ad aliquid aliud significandum usurpantur: sicut dicimus bovem, et per has duas syllabas intelligimus pecus, quod isto nomine appellari solet: sed rursus per illud pecus intelligimus evangelistam, quem significavit Scriptura interpretante Apostolo dicens
Abbreviated transcription (Latin):
s scd̾m ea facit intelligi que supͣ cõmenio¬
raui. Satisq insinuaui plerũq ita nomi¬
nan unã quãq in trinitate ꝑsonã. ut &
alię illic intelligant᷑. Sic itaq dictĩ est

Expanded text:
sed secundum ea facit intellegi quae supra commemosed secundum ea facit intellegi quae supra commemoraui satisque insinuaui, plerumque ita nominari unamquamque in trinitate personam, ut et aliae illic intellegantur. sic itaque dictum e
Abbreviated transcription (Latin):
exii. nĩin ea forma qua equał sum patri.
s aliter id ÷ in assũpta creatura. minor ap¬
parui: Et quid ẽ. ueni in hunc mundui.
nͥ formã serui quã me exinaniens accepi.
etiã peccatoꝵ qui mundũ istũ diligunt.
ocđis demonstraui: Q qͥd ẽ iterũ relinqͦ
mundu . nͥ ab aspectu dilector mundi aufe¬
ro qđ uider: Et quid÷ uado ad patrem.
nͥdoceo me sic intelligendum a fidelibus
meis quomͦ aequał sum patri: Hoc qͥcre¬
dunt. digni habebunt᷑ ꝑdtici a fide at
spetiẽ. idest ad ipsam uisionẽ: quo ꝑduçens
dictus ẽ. trade regnum do & patri. fideles
quippe eiꝰ quos redemit sanguine suodic¬
ti sunt regnum eiꝰ᷑ ꝓ quib nc̃ int̃pellat.
Tunc aut̃ illic eos sibi faciens inherere
ubi aequał ẽ. patͥ: nia rogabit. patrẽ ꝓeiᷤ.
Ipse enim inquit pat amatuos. Ex hoc
enmi rogat quo minorẽ. patre. quo uͦ eqͣ¬
lis. exaudit cũ patre. Unde se ab eo qđ dix
ipse eñi pat amat uos. utiq ipse ñ seꝑat:

Expanded text:
exii, nisi, Non in ea forma qua aequalis sum Patri, sed aliter, id est in assumpta creatura minor apparui? Et quid est, Veni in hunc mundum nisi, Formam servi quam me exinaniens accepi, etiam peccatorum qui mundum istum diligunt oculis demonstravi? Et quid est, Iterum relinquo mundum, nisi, Ab aspectu dilectorum mundi aufero quod viderunt? Et quid est, Vado ad Patrem, nisi, Doceo me sic intelligendum a fidelibus meis, quomodo aequalis sum Patri? Hoc qui credunt, digni habebuntur perduci a fide ad speciem, id est ad ipsam visionem, quo perducens dictus est tradere regnum Deo et Patri; fidelquippe eius, quos redemit sanguine suo, dicti sunt regnum eius, pro quibus nunc interpellat. tunc autem illic eos sibi faciens inhaerere, ubi aequalis est patri, non iam rogabit patrem pro eis; ipse enim, inquit, pater amat uos. ex hoc enim rogat, quo minor est patre; quo uero aequalis est, exaudit cum patre. unde se ab eo quod dixit: ipse enim pater amat uos, utique ipse non separat,
Abbreviated transcription (Latin):
didit regnũ do ⁊ pat. Q iam ñ intyel¬
let ꝓ nob̾ mediator & sac̃dos nir.silius
uĩ ce filiꝰ hominis. s & ipse in quantum
sacdos ÷ assũpta ꝓpt̃ nos forma serui.
subiectꝰ sit ei qui illi subiecit omnia.
Ut inquantũ ds̃ ÷ cũ illo nos subiertoᷤᷤ
habeat: in quantũ sac̃dos. nob̾cĩ illi
subiectꝰ sit. Cũ gͦ tradidit regnũ dõ &
patͥ. id ÷ cũ credentes ⁊ uiuentes ex fide
piende suspiramꝰ & gemimꝰ. & transierit
labor & gemitꝰ. iani ñ int̃pellabit ꝓnobͥ
tradito regnooo & pat̾. Hoc significans.
ait. Hȩc uob locuiꝰ sum insimilitudinibꝰ
ueniet hora: qͣndoiam ñ insimilitudinib
cũ uisio fuerit facie ad faciẽ. Hoc ẽ. eñĩ qd̾
Uuntiabo quippe uob̾ ait qr u̾bum eiꝰ ẽ
Sequit᷑ enĩ ⁊ dic̃. Illa die in nomine meo
bis: ipse eni pat amat uos:qr uos me amasti ⁊¬

Expanded text:
egnum deo et patri, ut iam non interpellet pro nobis mediator et sacerdos noster, filius dei et filius hominis, sed et ipse, in quantum sacerdos est, assumta propter nos forma serui subiectus sit ei qui illi subiecit omnia et cui subiecit omnia, ut, in quantum deus est, cum illo nos subiectos habeat, in quantum sacerdos, nobiscum illi subiectus sit. Cum ergo tradiderit regnum deo et patri, id est cum credentes et uiuentes ex fide,piendae suspiramus et gemimus, et transierit labor et gemitus, iam non interpellabit pro nobis tradito regno deo et patri. hoc significans ait: haec uobis I ocutus s u m in similitudinibus; ueniet hora, quando iam non in similitudinibus cum visio fuerit facie ad faciem. Hoc est enim quod Nuntiabo quippe ait, quia Verbum ejus est. Sequitur enim et dicit: Illa die in nomine meo trem: ipse enim Pater amat vos, quia vos me amasti
Abbreviated transcription (Latin):
aniat : tales in ȩt̃itũ oseruat. Qđ tunc e¬
rit: cũ tradidit regnũ do & pat. Qui nc̃
int̃pellat ꝓ nob̃. ut ĩa ñ roget patrẽ. quia
ipse pat amatnos. Quo aũt merito. nisi
fidr̃qua credimiꝰ. antequã illud qđ ꝓmit¬
tiͣt uideamꝰ: ꝑ hanc eni ꝑuenimꝰ ad speti¬
eni: ut tales amet quales amat ut simꝰ.
ñ quales oditqr sum &hortat᷑ ac p̃stat.

Expanded text:
t: quod tunc erit, cum tradiderit regnum Deo et Patri, qui nunc interpellat pro nobis, ut jam non roget Patrem, quia ipse Pater amat nos. Quo autem merito, nisi fidei, qua credimus antequam illud quod promittitur videamus? Per hanc enim perveniemus ad speciem, ut tales amet, quales amat ut simus; non quales odit quia sumus, et hortatur ac praestat