comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfrui. quia hoc solum de substantia possit auferre: Cum enĩ mors ueneritt.
nescire quali sit herede moriturus : utrum dignꝰ an indignus suis o¬
pib ꝑfruatur. & conũsus sũ ego. & uidi uni̾sas calũ nias quȩ fiunt sub
sole ÷ & ecce laerime eorũ qui calum nã sustinent. & ñ est qui eos consoletur
⁊ inmanib calum:: mantium eos fortitudo: & ũ est in eis consolator. Post
hanc cogitationem illuc mentẽ meam ocsosq eonu̾ti. ut uiderem ealũ¬
uiatores & calũ: uiam sustinentes: & ecce hi qui iniq ã potentiorib oppͥ¬
muntur. lacrimis quas solũ incalamicatib lieet rei inudiã ꝓtestantes.
consolatorem ñ queunt reperire: & quo maior miseria sit & inconsolabi¬
lis dolor. calum: matores uident in suis iniquitatib fortiores ⁊  hȩc est
causa qđ ñ ualeant consolari. Plenius hẽ locum in septuagesimo. scdo psal¬

Expanded text:
perfrui; quia hoc solum de substantia sua posset auferre. Cum mors venerit, perfrui; quia hoc solum de substantia sua posset auferre. Cum mors venerit, nescire quali sit haerede moriturus, utrum dignus, an indignus, suis opibus perfruatur. . Et conversus sum ego, et vidi universas calumnias, quae fiunt sub sole, et ecce lacrymae eorum, qui calumniam sustinent, et non est qui consoletur eos, et in manibus calumniantium eos fortitudo: et non est eis consolator. Post hanc cogitationem illuc mentem meam oculosque converti, ut viderem calumniatores, et calumniam sustinentes. Et ecce hi, qui injuste a potentioribus opprimuntur, lacrymis, quas solum habere in calamitatibus licet, rei invidiam protestantes, consolatorem non queunt reperire. Et quo major miseria sit, et inconsolabilis dolor, calumniatores vident in suis iniquitatibus fortiores. Et haec est causa, quod non valeant consolari. Plenius hunc locum in psalmo septuagesimo secun
Abbreviated transcription (Latin):
rum est post ipsum: aꝑtius interpretatus est simmachus dicenf. It ui¬
deat ea quȩ futura st̃ post hec. Nichil est gͦ bonum in uita ista:ͥ nisi q̃
litatur homo inoꝑe suo faciens elemosinã : & futuros sibi thesauros in
regno cȩloꝵ preparaus. Hanc solam habemꝰ portionẽ quã nec fur nec
latro ualet nec tirannꝰ auferre. & quȩ nos post mortem sequatus.
Nec enĩ possumus cũ hȩc uita fuerit dissoluta. rursum nr̃is laborib
ꝑfrui: aut scire q̃ in mundo futura sint postea. Aliter. Suꝑiore er¬
rore turbatus qđ putarem inter homines & bestias me hil uiteresse.
in hanc sententiam praua opinione deductus sũ: ut nichil aliud bo¬
nũ dicerem. nisi presentem carꝑe uoluptatem. Neq enũ eũ semel nos
dissolusset interitus posse his ꝑfr̃ui: a quib recederemus ingrati. Alii
de hoc qđ ait. quis enĩ ad ducet eũ ut uideat ea q̃ futura st̃ post se: ad il¬
lam intelligentiam reculert̃. ut dicerent melius esse suis hominem laboribus

Expanded text:
interpretatus est Symmachus, dicens: Ut videat ea quae futura sunt post haec. Nihil est ergo bonum in vita ista, nisi quod laetatur homo in opere suo, faciens eleemosynam, et futuros sibi thesauros in regno coelorum praeparans. Hanc solam habemus portionem, quam nec fur nec latro valet, nec tyrannus auferre, et quae nos post mortem sequatur. Nec enim possumus, cum haec vita fuerit dissoluta, rursum nostris laboribus perfrui, aut scire, quae futura sint in mundo postea. Aliter: Superiori errore turbatus, quod putarem inter homines et bestias nihil interesse, in hanc sententiam prava opinione deductus sum, ut nihil aliud boni dicerem, nisi praesentem carpere voluptatem. Neque enim cum semel nos dissolvisset interitus, posse his perfrui, a quibus recederemus ingrati. Alii de hoc quod ait: Quis enim adducet eum, ut videat ea, quae sunt futura post se, ad illam intelligentiam retulerunt, ut dicerent: Melius esse suis hominem laboribus
Abbreviated transcription (Latin):
diuitie. Gratia quoq uisi scientiam comitata fuerit & concessa a des. qu¬
nis cruditus uir eam ñ poterit inuenire. Qd̃ & ꝑaulus seiens: pliis inquit

Expanded text:
divitiae . Gratia quoque, nisi scientiam comitata fuerit, et concessa a Deo, qudivitiae . Gratia quoque, nisi scientiam comitata fuerit, et concessa a Deo, quamvis eruditus vir eam non poterit invenire. Quod et Paulus sciens: Plus, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitas enĩ sedet suꝑ talentum plumbeum : & in psalmo loquitur.
quasi ouus graue grauate sunt suꝑ me: non est aptus ad cursum illũ de
quo dicitur. Cursum consummaui. fidem seruaui. E autem leuis ẽ
& anima illiꝰ non grauatur: nichi lominis & ipse absq aditore deo
Ad calcem ñ potest ꝑuenire. S &̃ eum prelium fuerit aduersum contra¬
rias potestates. de̾ quo scriptum est. sc̃ificate bellum: licet robustus. ꝓ
nũ & sapiens. uuuentem panẽ atq cȩlestem habere non poterit: nisi
ꝑ sapientiam cohortautem. uenite comedite panes meos. & qm̃ sunt
oiuitie de quib apłs ait. diuites fieri inoꝑib bonis. & alibi diuites fi¬
eti estis in omui sermone & inomni scientia:: sciendum prudentem iuirĩ
has ñ posse diuitias congregare. nisi eas a deo acceꝑit: cuius ipse dini¬
tie sunt. De quib & aũibi scriptum est. R edemptio animȩ u iri: ꝓpriȩ

Expanded text:
Iniquitas enim sedet super talentum plumbeum : et in Psalmo loquitur: Iniquitas enim sedet super talentum plumbeum : et in Psalmo loquitur: Sicut onus grave gravatae sunt super me : non est aptus ad cursum illum, de quo dicitur: Cursum consummavi, fidem servavi . Qui autem levis est, et anima illius non gravatur, nihilominus et ipse absque adjutore Deo ad calcem non potest pervenire. Sed et cum praelium fuerit adversus contrarias potestates, de quo scriptum est: Sanctificate bellum : licet robustus, tanum et sapiens viventem panem atque coelestem habere non poterit, nisi per sapientiam cohortantem: Venite, comedite panes meos: Et quia sunt divitiae, de quibus Apostolus ait: Divites fieri in operibus bonis : Et alibi: Divites facti estis in omni sermone, et in omni scientia : sciendum prudentem virum has non posse divitias congregare, nisi eas a Domino acceperit, cujus ipsae divitiae sunt. De quibus et alibi dictum est: Redemptio animae viri, propriae
Abbreviated transcription (Latin):
leamus. Omĩa que inuenit manus tua ut facias. in uirtute tua fac: qr
non est opus & cogitatio & scientia & sapientia in inferno. quo tu uadis aliu
Fac quodeũq nec̃ potes & labora: quia eũ ad inferna descenderis locus non
erit penitentię. Huic quid simile & a saluatore p̃cipitur. Oꝑamini dum
dies est: ueniet nox quando nemo potest oꝑari. Qd autem ait in inferno
quo tu uadis illue. nota. ut saiuhelem quoq uere in inferno credas fuis¬
se: & ante aduentum xꝑi quãuis scõs. om̃s in inferni lege detentos. Por¬
ro qđ sc̃ĩ post resurrectionem dñi nequaquã teneantur in inferno. testat᷑
sus. nec fortium prelium. nec sapientiũ panis. nec prudentium diuitie
nec scientium gratia: qm̃ tempus & euentus occurrit omnib his. Qui
uinetus est compedib ferreis. & granib plumbi nexib pregrauatur.

Expanded text:
leamus. Omnia quae invenit manus tua, ut facias, in virtute tua fac: quia leamus. Omnia quae invenit manus tua, ut facias, in virtute tua fac: quia non est opus, et cogitatio, et scientia, et sapientia in inferno quo tu vadis illuc. Fac quodcumque nunc potest, et labora: quia cum ad infernum  Al. inferna descenderis, locus non erit poenitentiae. Huic quid simile a Salvatore praecipitur: Operamini, 464 dum dies est: veniet nox, quando nemo poterit operari . Quod autem ait: In inferno quo tu vadis illuc, nota, ut Samuelem quoque vere in inferno credas fuisse: et ante adventum Christi, quamvis sanctos, omnes inferni lege detentos. Porro quod sancti post resurrectionem Domini nequaquam teneantur in inferno, testatur sus, nec fortium praelium, nec sapientium panis, nec prudentium divitiae, nec scientium gratia: quoniam tempus et eventus occurret omnibus illis. Qui vinctus est compedibus ferreis, et gravibus plumbi nexibus praegravatur:
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Oleum peccatoris ñ impinguet caput meũ. Hoc oleum heretic
habent: & eo cupiunt deceptoꝵ capita ꝑfundere. Uide uitam cũ mu¬
liere quã dilexisti omnib dieb uanitatis tuȩ. qui dati st̾ tibi sub sole¬
omĩb dieb uanitatis tuȩ: quia hec est pars tua in uita & in labore quo
tu laboras sub sole. Sapientiam sequere & scientiam scripturarũ. & hate
tibi in coniugium copula. De qua in ꝓuerbiis dr̃: Ama illam & serua¬
bit te: amplexare eam & circundabit᷑ te. Dies autem ranitatis. dies hu
contemplare uitam. & ipse et uxor tua tecũ. Non enĩ poteris sine tali
uxore solus indere uitam: siue utrumq considera & nide & uitã & my¬
lierem: dieb uanitatis tue & pulchre precipit. ut in dieb nanitatis
nr̃e ueram uitam cũ sapientia uxore queramus. hec enim pars nr̃a
est & hi laboris fructus: si in hac uita umbratili ueram uitã inuenire na¬

Expanded text:
cens: Oleum peccatoris non impinguet caput meum . Hoc oleum haeretici cens: Oleum peccatoris non impinguet caput meum . Hoc oleum haeretici habent, et eo cupiunt deceptorum capita perfundere. Vide vitam cum muliere, quam dilexisti omnibus diebus vitae vanitatis tuae, qui dati sunt tibi sub sole: quia haec est pars tua in vita et in labore, quo tu laboras sub sole. Sapientiam sequere et scientiam Scripturarum, et hanc tibi in conjugium copula de qua in Proverbiis dicitur: Ama illam, et servabit te: amplexare illam et circumdabit te . Dies autem vanitatis, dies hujcontemplare vitam, et ipse et uxor tua tecum non enim poteris sine tali uxore solus videre vitam, sive utrumque considera, et vide vitam, et mulierem diebus vanitatis tuae. Et pulchre praecipit, ut in diebus vanitatis nostrae veram vitam cum sapientia uxore quaeramus. Haec enim pars nostra est, et hic laboris fructus, si in hac vita umbratili vitam veram invenire va
Abbreviated transcription (Latin):
uestib induaris. Populus quippe peccator in uestib fuscis luxisse descri¬
bitur. Tu aut̃ induere lucem & ñ maledictionẽ quȩ supra uidam serip¬
ta ẽ: iuduatur maledictionẽ sicut uestimentum. Induere uiscera mise¬
ricor die : benignitatis. humilitatis. mansuetudinis: patientie. & cum
despoliatus fueris ueterem hominẽ eum oꝑib eius: induere nouum qͥ rene¬
uatur de die in diem. Qđ aut̾ ait. & oleum de capite tuo ñ desit: sciendũ
naturam hanc esse olei: ut & lumen alat. & fessoꝵ soluat laborem. Est
oleum sꝑuale. oleum exulcationis : de quo seribitur: ꝓpterea unxit te
d̾s ãs tuus oleo exultationis pre participib tuis. Hoc oleo uultus nr̃
hilarandus est: hoc ieiinantis ungendum caput: qđ peccatores haberi
ñ possunt: quib dicit᷑. Non est malagina inponere. neq oleum neq alli¬
gaturas. Habent enĩ oleum contrarium: qđ rir nistus detestatur di¬

Expanded text:
vestibus induaris. Populus quippe peccator in vestibus fuscis luxuriae descrivestibus induaris. Populus quippe peccator in vestibus fuscis luxuriae describitur. Tu autem induere lucem et non maledictionem quae supra Judam scripta est: Induat maledictionem sicut vestimentum . Induere viscera misericordiae, benignitatis, humilitatis, mansuetudinis, patientiae . Et cum despoliatus fueris veterem hominem cum actibus suis, induere novum qui renovatur de die in diem . Quod autem ait, et oleum de capite tuo non deficiat. sciendum naturam hanc esse olei, ut et lumen alat, et fessorum solvat laborem. Est oleum spirituale, oleum exsultationis, de quo scribitur: Propterea unxit te Deus, Deus tuus oleo exsultationis prae participibus tuis . Hoc oleo vultus noster exhilarandus est. Hoc jejunantis ungendum caput, quod peccatores habere non possunt, quibus dicitur: Non est malagma imponere, neque oleum, neque alligaturas . Habent enim oleum contrarium, quod vir justus detestatur, di
Abbreviated transcription (Latin):
qui ertaturis suꝑ modum abutitur. Melius est aut̾ sic sentire. Cuius cõpla¬
euerunt oꝑa coram d̾o. nequaquã poterit iudigere pane uero:. & uino qͥd
calcatum est de uinea sorech. Bato nobis itaq p̃cepto quo dicit. desiderasti
sapientiam. serua mandata. & dñs ministrabit eam tibi ÷ seruemꝰ mani¬
data: & panẽ & uinũ sp̃nale inuenire poterimꝰ. & autem mandata ñ sey¬
etiam cognosco eam. neq cognouisti neq scis : nec a principio aꝑuit
aures. Scio enĩ quia contems nens contem nis. Porro qd̾ in septuagin¬
siastes nox est qui & in euangłio loquitur. Qͥ sitit ueniat ad me & bi
bat. & in ꝓuerbiis. Uenite comedite panes meos: & bibite uinũ meum
In om̃i tempore sint uestim̃ta tua candida : & oleum de capite tuo nos
desit. habeto inquit corpus mundum: & esto misericors. Uel ita. Non
sit tempꝰ in quo candida uestim̃ta ñ habeas: caue nequando pollutis

Expanded text:
qui creaturis super modum abutitur. Melius autem est sic sentire. Cujus complaqui creaturis super modum abutitur. Melius autem est sic sentire. Cujus complacuerunt opera coram Deo, nequaquam poterit indigere vero pane, et vino quod calcatum est de vinea Soreth. Dato nobis itaque praecepto quo dicit: Desiderasti sapientiam, serva mandata, et Dominus ministrabit eam tibi, servemus mandata, et panem et vinum et spirituale invenire poterimus. Qui autem mandata non serEcce cognosco eam: neque cognovisti, neque scis, nec a principio aperui tibi aures. Scio enim quia contemsiastae vox est, qui in Evangelio loquitur: Qui sitit, veniat ad me, et bibite vinum meum . Omni tempore sint vestimenta tua candida, et oleum de capite tuo non deficiat. Habeto, inquit, corpus mundum, et esto misericors, vel ita: Non sit tempus in quo candida vestimenta non habeas, cave ne quando pollutis
Abbreviated transcription (Latin):
um uenient: & quomodo pisces haino capiuntur & retib. & aues
ꝑ aerem liberȩ. laqueo dum nesciunt alligantur : sic homines ꝓ me¬
rito suo ad etna supplicia deducentur : cum repente mors uenerit
& iudicium in eos qui putabant incerco statu omĩa uolui. Hec
uuxta eum sensum quo breuiter uoluimꝰ uniuersa cõpre¬
hendere nẽ quasi non ex alterius sed exsua ꝑsona loqua¬
oꝑantua Quia didicisti qđ morte omĩa finiant᷑. & in in¬
ferno ñ sit penitentia. nec aliquis ad uirtutes recursus : dũ
in hẽe scło es festina. contende. age penitentiam : dum habestẽ¬
pus tabora : Eibenter enĩ ds suscipit penitentiã. Alicer & sĩ¬
plieiter intellectum ꝓdest: nixta illuid. Si ue manducatis siue
bibitis. siue quid facitis: omĩa in nomine dñi facite. & alio loco
Cum consilio uinũ bibe. Non enĩ habet letitiam ueram & eor bonum:

Expanded text:
um venient. Et quomodo pisces hamo capiuntur et retibus, et aves um venient. Et quomodo pisces hamo capiuntur et retibus, et aves per aerem liberae, laqueo dum nesciunt alligantur: sic et homines pro merito suo ad aeterna supplicia deducentur, cum repente mors venerit, et judicium in eos, qui putabant incerto statu omnia volutari. Haec juxta eum sensum, quo breviter voluimus universa comprehendere: nunc, quasi non ex alterius, sed ex sua persona loquaopera tua. Quia didicisti, quod morte omnia finiantur, et in inferno non sit poenitentia, nec aliquis ad virtutes recursus, dum in isto saeculo es, festina, contende agere poenitentiam: dum habes tempus, labora. Libenter enim Deus suscipit poenitentem. Aliter: Et simpliciter intellectum prodest, juxtbibitis, sive aliud quid facitis, omnia in nomine Domini facite . Et in alio loco: Cum consilio vinum bibe . Non enim habet veram laetitiam et cor bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
tam. uana & breui uoluptate ꝑcurre. suchil enĩ extra hec habe¬
bis amplius quo fruaris. Qd̃cunq te delectare potest: festinꝰ ca
& tireneici. & cȩtere pecudes phylosophorum. Ego aut̃ mecum di¬
ligenter retractans. inuenio ũ ut quidã male estim ant omĩa for¬
tũitu geri. & uariam in reb humanis fortunã ludere: s cuncta
iudicĩo di fieri. Neq enĩ uelox pedib debet cursum suũ putare
si currat: nec fortis in suo confidat robore: nec sapiens diuitias &
opes estimet prudentia congregari: nec eloquens & doctus ꝑ elo¬
quentiam & doctrinã apđ populum inuenire posse grãm. s omnia
deo fieri disponente: & nisi ille euneta suo arbitrio rexerit & edi
stodierit ciuitatem. in uanũ uigilare qui custodiunt eam. Non
est itaq ut illi putant unus euentus. & incertus uitȩ huiꝰ status:
quia quando non estimant repentina morte subducti ad iudici¬

Expanded text:
tam, vana et brevi voluptate percurre. Nihil enim extra haec habetam, vana et brevi voluptate percurre. Nihil enim extra haec habebis amplius, quo fruaris: quodcumque te delectare potest, festinus caet Cyrenaici, et caeterae pecudes philosophorum. Ego autem mecum diligenter retractans, invenio non, ut quidam male aestimant, omnia fortuito geri, et variam in rebus humanis fortunam ludere, sed cuncta judicio Dei fieri. Neque enim velox pedibus, suum debet cursum putare, si currat. Neque fortis in suo confidat robore, nec sapiens divitias et opes aestimet prudentia congregari: nec eloquens et doctus per eloquentiam et doctrinam apud populum invenire se posse gratiam: sed omnia Deo fieri disponente. Et nisi ille suo cuncta arbitrio rexerit, et aestodierit civitatem, in vanum vigilant, qui custodiunt eam . Non est itaque, ut illi putant, unus eventus, et incertus vitae hujus status: quia quando non aestimant, repentina morte subducti ad judici
Abbreviated transcription (Latin):
simo cũ ceciderit suꝑ eos subito. Ante quam de singłis disputemꝰ.
breuiter constringenda st̃ omĩa: ut appareat quo simul sensu cu¬
cta dicantur. Quia in suꝑiore capitulo fuerat prelocutus qđ p
quã mortui fuerint homines a corde uiuentiũ excidant. & uec
dilectionem quis in eos habeat nec odiũ. scd̾m illud poetȩ. nullum eũ
uietis cercamen & ethere cassis. & quia sub sole nichil ultra postt
nẽ quasi errorem humanũ & consuetudinem qua se ad fruenda huns
rethoꝵ & poetarũ dicens. Ohomo. quia ergo pꝰ mortem nichil est.
mors ipsa nichil ẽ: audi consilium meũ: & dum iiuis in hac breus
uita fruere uoluptate: utere dapib: uino curas opprime : & intel¬
lige qm̃ a do tibi donata st̃. ad utendũ. Candidis uestib orna¬
tus incede: unguentis spiret caput tuũ. Quecunq tibi placuerit
feminarum. eis gaude complexii : & uanam hane & breuem ui¬

Expanded text:
simo, cum ceciderit super eos subito. Antequam de singulis disputemus, simo, cum ceciderit super eos subito. Antequam de singulis disputemus, breviter constringenda sunt omnia, ut appareat, quo simul sensu cuncta dicantur. Quia in superiori capitulo fuerat praelocutus, quod postquam mortui fuerint homines, a corde viventium excidant, et nec dilectionem quis in eos habeat nec odium, secundum illud poetae : Nullum cum victis certamen et aethere cassis: et quia sub sole ultra nihil possint: nunc quasi errorem humanum et consuetudinem, qua se ad fruenda hujus rhetorum et poetarum, dicens: O homo, quia ergo post mortem nihil es, et mors ipsa nihil est, audi consilium meum, et dum vivis in hac brevi vita, fruere voluptate, utere dapibus, vino curas opprime, et intellige, quoniam a Deo tibi donata sunt 461 ad utendum. Candidis vestibus ornatus incede, unguentis spiret caput tuum: quaecumque tibi placuerit feminarum, ejus gaude complexu, et vanam hanc et brevem vi
Abbreviated transcription (Latin):
uiuens nos sumꝰ ex nationib: leo aut̾ mortiuis iudeoꝵ popłs a do¬
mercedem÷ s cõpleta est eoꝵ memoria: Neq ipsi mem inert̾ q̃ scire
debuerant : neq illoꝵ iam dñs recordatur. Dilectio quoq qua ali¬
quando dm̃ diligebant periit: & odium de quo audacter loque¬
bant᷑. Nonne odientes te dñe odius: & suꝑ in imicos tuos tabes ce¬
bam: Necnon & zelus eoꝵ: uixta quem finees ⁊elatus est : &
matathye intremuert̾ poplites. Perspicuũ aut̾ qđ & pars eoꝵ. ñ
est in scło. Non enĩ possunt dicere. pars mea dñs. Uade & comede
placuert̾ do oꝑa tua. In om̃i tp̃re sint uestimenta tua candida
& oleum de capite tuo non deficiat. usq ad eũ locum in quo ait.
Sicut pisces qui tenent᷑ incaptione pessima. sicut uolueres qui ca¬
piuntur in laqueo. similiter capientur filii hominũ in tempore pes¬

Expanded text:
vivens nos sumus ex nationibus: leo autem mortuus Judaeorum popvivens nos sumus ex nationibus: leo autem mortuus Judaeorum popmercedem, sed completa est eorum memoria. Neque ipsi meminerunt quae scire debuerant, neque illorum jam Dominus recordatur. Dilectio quoque qua aliquando Deum diligebant periit: et odium, de quo audacter David loquebatur: Nonne odientes te, Domine, oderam et super inimicos tuos tabescebam? nec non et zelus eorum, juxta quem Phinees zelatus est , et Mathathiae intremuerunt poplites . Perspicuum autem, quod pars eorum non est in saeculo, non enim possunt dicere: Pars mea Dominus . Praeteplacuerunt Deo opera tua. In omni tempore sint vestimenta tua candida, et oleum de capite tuo non deficiat : usque ad eum locum, in quo ait: Sicut pisces qui tenentur in captione pessima, et sicut volucres quae capiuntur in laqueo: similiter capientur filii hominum in tempore pes
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sum de hoc mundo. & sub sole iustitiȩ : & ñ excludi opinationem.
q̃ contendit postquã ex hoc scło migrauerimꝰ. & offendere posse crea¬
turas rationabiles: & ꝓmereri. Aliter. Referebat hebreus uersiculũ
istum in quo dicit᷑. melior est canis iiuens suꝑ leonẽ mortiũ. ita
apud eos exponi: meliorem esse quemuis indoctum & eum qͥ ad¬
huc iiuat & doceat. ã doctere ꝑfecto qui ĩa mortuuis sit: uerbi causa.
ut canẽ intelligant unũ quemlibet de pluribus preceptorem. & le¬
onem moẏ sen. aut aliũ quemlibet ꝓpħarum. S quia nobis hec expo¬
sitio ñ placet. ad maiora tendamꝰ ⁊̾ & chananeam illam eui dictum
est . fides tua te saluam fecit. canẽ iuxta euangłm esse dicamꝰ. leo¬
nem uero mortuum cireuncisionis ppłm: sicut balaam ꝓpħa dicit̃.
fcce ppłs ut catulus leonis consurget: & ut leo exultans. Sanis gͦ

Expanded text:
n sum ego de hoc mundo ; et sub sole justitiae; et non excludi opinationem, n sum ego de hoc mundo ; et sub sole justitiae; et non excludi opinationem, quae contendit, postquam de hoc saeculo migraverimus, et offendere posse creaturas rationabiles, et promereri. Aliter referebat Hebraeus versiculum istum, in quo dicitur: Melior est enim canis vivens super leone mortuo, ita apud suos exponi: Utiliorem esse quamvis indoctum, et eum qui adhuc vivat et doceat, a praeceptore perfecto, qui jam mortuus est. Verbi causa, ut canem intelligeret unum quemlibet de pluribus praeceptorem: et leonem Moysen, aut alium quemlibet prophetarum. Sed quia nobis haec expositio non placet, ad majora tendamus: et Chananaeam illam, cui dictum est: Fides tua te salvam fecit : canem esse juxta Evangelium dicamus; leonem vero mortuum, circumcisionis populum, sicut Balaam propheta dicit: Ecce populus, ut catulus 460 leonis consurget, et ut leo exsultans . Canis ergo
Abbreviated transcription (Latin):
iactabat & mortuus fuerat : melior pot̾ quiuis pauꝑ esse uilissioꝰ.
Quare : Q uia uiuentes metu mortis posst̾ bona oꝑa ꝑpetrare:
mortui uero nil posst̾ ad id adicere qd̃ semel secum culere de
uita. & obliuione inuoluta sunt omia: uxta illd̃ qđ in ꝑsalmo
scriptum est. Obliuioni datus sum tanquã mortuus a corde.
S &ẽ dilectio eoꝵ & odiũ & emulatio ⁊ om̃e qđ in scło habere po¬
tuerunt. mortis finitur aduentu : Nec iuste quicquã iam pos¬
sunt agere nec peccare. nec uirtutes adicere nec uitia ⁊Licet qͥ¬
dam hũic expositioni contradicant. asserences etiam post interi¬
tũ & crescere posse & decrescere ÷ & in eo qđ nc̃ ait. et pars ñ erit
eis adhuc in scło in om̃i qđ factum est sub sole. ita intelligant.
ut dicant eos in hoc scło & sub hoc sole quẽ nos cernimꝰ nullam ha¬
bere cõmunionem: habere uero sub alio scło de quo saluator ait. ego¬

Expanded text:
jactabat, et mortuus fuerit, melior potest quis pauper esse et vilissimus. jactabat, et mortuus fuerit, melior potest quis pauper esse et vilissimus. Quare? quia viventes metu mortis possunt bona opera perpetrare: mortui vero nihil valent ad id adjicere, quod semel secum tulere de vita: et oblivione involuta sunt omnia, juxta illud quod in psalmo scriptum est: Oblivioni datus sum, tamquam mortuus a corde . Sed et dilectio eorum et odium, et aemulatio, et omne quod in saeculo habere potuerunt, mortis finitur adventu: nec juste quidquam jam possunt agere, nec peccare, nec virtutes adjicere, nec vitia. Licet quidam huic expositioni contradicant, asserentes, etiam post interitum crescere nos posse et decrescere, et in eo quod nunc ait: Et pars non erit eis adhuc in saeculo, in omni quod factum est sub sole, ita intelligunt, ut dicant eos in hoc saeculo, et sub hoc sole, quem nos cernimus, nullam habere communionem: habere vero sub alio saeculo, de quo Salvator ait: No
Abbreviated transcription (Latin):
e & uistos & inuistos p̃munt ÷ iccirco ad peccata homines ꝓuocantur:
& tamen post om̃s conatus quib frustra nisi sunt. dum ign̾orant ad in¬
ferna descendunt. Est confidentia : qm̃ canis uiuiis melior est leone mor¬
tuo: Qͥa uiuentes sciunt qd moriantur : & mortui nesciunt quicqũã:
& ñ est ampluis merces. In obliuionem enĩ uenit memoria eorum. Sed
& dilectio eorũ & odium eoꝵ & zelus corũ iam ꝑiit: & pars non est eis
adhuc in scło in om̃ĩ qđ fit sub sole. Quia supr̃a dixerat corfilioꝵ
hominũ impleri malitia & ꝓcacitate. & post hec omĩa morte finri ÷
nẽ eadem complet & repetit᷑ donec uiuant homines posse eos ustos
fieri: pꝰ mortem uero nullã boni oꝑis occasionẽ dari. Pec eator enĩ
uiuens potest melior esse iusto mortuo: si uoluerit in eus transire
uirtutes. Uel certe ab eo qui se in malitia. potentia. ꝓcacitate

Expanded text:
iae, et justos et injustos premunt; idcirco ad peccata homines provocantur: iae, et justos et injustos premunt; idcirco ad peccata homines provocantur: et tamen post omnes conatus, quibus frustra nisi sunt, dum ignorant, ad inferna descendunt. Est confidentia, quoniam canis vivens melior est a leone mortuo: quia viventes sciunt quod moriantur, et mortui nesciunt quidquam, et non est eis amplius merces. In oblivione enim venit memoria eorum Sed et dilectio eorum et odium eorum, et zelus eorum jam periit: et pars non est eis adhuc in saeculo in omni quod fit sub sole. Quia supra dixerat, cor filiorum hominum 459 impleri malitia et procacitate, et post haec omnia morte finiri: nunc eadem complet et repetit, donec vivunt homines, posse eos justos fieri, post mortem vero nullam boni operis dari occasionem. Peccator enim vivens potest melior esse justo mortuo, si voluerit ad ejus transire virtutes. Vel certe eo, qui se in malitia, potentia, procacitate
Abbreviated transcription (Latin):
quoq & ñ sacrificaus & cetera q̃ e contrario enumerata sunt. sꝑualit̾¬
sunt accipienda: scđm illud. Sacrificiũ do sꝑs contribulatus.
Hoc est pessimũ in om̃i qd̾ factum ẽ sub sole: quia euentus unus
omib. S & corfilioꝵ hominũ repletum est malitia:. & errores
mumnieet in om̃s uiuentes : & hoc aꝑtius more suo interpretatus est
s yminachus dicens. Sed & corfiliorum hominũ repletur malititia
& ꝓcacitate uixta cor eorũ in uita sua : Nouissima aut̾ eoꝵ uenuitt̃
ad mortuos. Qs enĩ potest in sempit̾num ꝑseuerare uiuens: Eundem
autem sensum scriptura repetit de quo paulo ance tractauim
qd̃ eum omĩa ȩqualiter eueniant uniuersis. & nulla sit in bonis su¬
stinendis malis ue discretio. uel certe ęquali morte de hoc scło sub¬
trahanͣtur. nic hilominus errorib & ꝓcacitate & malitia repleamur.
& post hec omĩa subito rapiamur interitu: nec ultra possimus eũ
uiuentib habere consortium. Uel certe sic. Qm̃ communes angust¬

Expanded text:
caetera quae contraria enumerata sunt, spiritualiter accipienda, secundum illud: Sacrificium Deo spiritus contribulatus . Hoc est pessimum in omni quod factum est sub sole: quia eventus unus omnibus. Sed et cor filiorum hominum repletum est malitia, et errores municet in omnes viventes? Et hoc apertius more suo interpretatus est Symmachus, dicens: Sed et cor filiorum hominum repletur malitia, et procacitate juxta cor eorum in vita sua. Novissima autem eorum veniunt ad mortuos. Quis enim potest in sempiternum perseverare vivens? Eumdem autem sensum Scriptura repetit, de quo paulo ante tractavimus, quod cum omnia aequaliter eveniant universis, et nulla sit in bonis sustinendis malisve discretio, vel certe aequali morte de hoc saeculo subtrahamur: nihilominus erroribus et procacitate et malitia repleamur, et post haec omnia subito rapiamur interitu  Al. in interitum, nec ultra possimus cum viventibus habere consortium. Vel certe sic: Quoniam communes angust
Abbreviated transcription (Latin):
dem oꝑe com pleat: & ñ sit similis uideoꝵ. qui spondentes atq dicen¬
tes. om̃ia quęcunq dñs p̃cȩꝑit faciemꝰ. adorauert̾ ydola. & post u̾b̾a¬
tos seruos & lapidib oppressos. nonissime ipsũ quoq patrisfamilias filis̃

Expanded text:
dem opere compleat, et non sit similis Judaeorum, qui spondentes atque dicendem opere compleat, et non sit similis Judaeorum, qui spondentes atque dicentes: Omnia quaecumque Dominus praecepit, faciemus , adoraverunt idola. Et post verberatos servos
Abbreviated transcription (Latin):
te sic. Uerba nr̃a pauca ido esse debere. qd etiã ea que nosse nos arbitra¬
mur. ꝑ speculũ uidemꝰ & in eniginate: & uelitti somniũ comp̃hendimꝰ
qđ tenẽre nos estimamtꝰ: Cumq plura ut nobis uisum fuerit dixerimus
fiuẽ disputationis nr̃e esse stultitiam ÷ Ex multiloquio enĩ ñ effugere nos pee¬
atum. Cum uotũ feceris do. ñ moreris reddere illd̃: quia ũ est uoluntas insi¬
pientib. Quecunq uoues redde. Melius est ñ nouere: quã uouere̾ & ñ red¬
dere. Simplex iutelligentia interpretatione ñ indiget. Meliꝰ esse ñ ꝓmic¬
tere quã ꝓmissa ñ facere. quia displiceant đo: & inter insipientes cõpu¬
tentur qui uota ñ explent. Qd̃ autẽ ait ñ est uoluntas insipientib. sub
uditur đi: iuxta illud apłi. & utiq ñ fuit uoluntas ut nẽ uenirẽ
ad uos. Qd̃ si uolumꝰ & curiosius aliqͥd dicere : precipitur xꝑiano ut fi¬

Expanded text:
te sic: Verba nostra pauca ideo esse debere, quod etiam ea quae nosse nos arbitrate sic: Verba nostra pauca ideo esse debere, quod etiam ea quae nosse nos arbitramur, per speculum videmus et in aenigmate, et velut somnium comprehendimus, quod tenere nos aestimamus. Cumque plura ut visum nobis fuerit dixerimus, finem disputationis nostrae esse stultitiam. Ex multiloquio enim nos non effugere peccatum. Cum votum feceris Deo, ne moreris reddere illud, quia non est voluntas in insipientibus. Quaecumque voveris, redde. Melius est non vovere, quam vovere, et non reddere. Simplex intelligentia interpretatione non indiget. Melius est non promittere, quam promissa non facere, quia displiceant Deo, et inter insipientes computentur, qui vota non expleant. Quod autem ait: Non est voluntas inuxta illud Apostoli : Et utique non fuit voluntas, ut nunc venirem ad vos. Quod si volumus et curiosius aliquid dicere, praecipitur Christiano, ut fi
Abbreviated transcription (Latin):
titudine sollicitudinis. & uox insipientis in multiplicatione sermonũ. Pleriq
arbitrantur hoc in presente loco precipi. ne coram do facile aliqͥd ꝓmitta¬
mus: & sine consideratione uirium uoueamꝰ ea q̃ explere ñ possumus:
desse qͥppe presentem dm̃: & licet ille in cęlo. nos esse uideam᷑ in t̾ra. tam̃
audirẽ que loquainur: & insipientiã nr̃am argui ex multiplicatione sey¬
monũ. Alii uero meliꝰ intelligentes hoc p̃cipi affirmant. ne aut loquen¬
es aut cogitantes plus de deo quã possumus opinem᷑. sed sciamꝰ in becilli¬
tatem nr̃am qd quautũ distat celum ã t̾ra. tantum nr̃a opinio ã nate¬
ra illiꝰ separetur. & iccirco debere nr̃a uerba esse moderata. Sieut enĩ qͥ
in multis cogitationib est. ea frequenter somni at de quib cogitat: ita
qͥi plura uoluerit de diuinitate disserere incidet in stultitiã. Uel cer¬

Expanded text:
ltitudine sollicitudinis, et vox insipientis in multiplicatione sermonum. Plerique ltitudine sollicitudinis, et vox insipientis in multiplicatione sermonum. Plerique arbitrantur hoc in praesenti loco praecipi, ne coram Deo facile aliquid promittamus, et sine consideratione 427 virium voveamus ea quae explere non possumus. Adesse quippe praesentem Deum, et licet ille in coelo, nos esse videamur in terra: tamen audire, quae loquimur, et insipientiam nostram argui ex multiplicatione sermonum. Alii vero melius intelligentes, hoc praecipi affirmant, ne aut loquentes, aut cogitantes plus de Deo quam possumus, opinemur; sed sciamus imbecillitatem nostram, quod, quantum distat coelum a terra, tantum nostra opinatio a natura illius separetur: et idcirco debere verba nostra esse moderata. Sicut enim qui in multis cogitationibus est, ea somniat frequenter, de quibus cogitat: ita qui plura voluerit de divinitate disserere, incidit in stultitiam. Vel cer
Abbreviated transcription (Latin):
& ñ uult offendere nos euntes ad eccłam. Non enĩ ingredi domũ dĩ: sed si¬
ne offensione ingredi. laudis ẽ: & si esset omniũ qui st̾ in ȩccła di audi¬
re sermonẽ: nunquã addidisset. & appropinquã ut audias. Deniq mo¬
y ses solus ꝓpe accedebat ad audiendum dm̃: cȩteri accedere ñ ualebañ
d̾ stulti nesc ientes remediũ esse peccati. estimant oblatione munerum
d̾o satisfacere se posse : & ignorant hoc quoq malũ esse atq peccatum:
ñ obȩdientia & bonis oꝑib. sed donis & iictimis emendare uelle qđ fece¬
rint. Huic congriũt illud qđ alibi đr. Obedientia suꝑ sacrificium:
&. miscđiam uolo & ñ sacrificiũ. Noli festinare in ore tuo. & eor tuũ
ũ festinet ad ꝓferendum sermonẽ in conspectu đi. quia d̾s in eelo & tu
suꝑ t̾ram. Eropter hoc sint uerba tua pauea: quia ueniet sonimũ in mu¬

Expanded text:
et non vult nos offendere euntes ad Ecclesiam. Non enim ingredi domum Dei, sed siet non vult nos offendere euntes ad Ecclesiam. Non enim ingredi domum Dei, sed sine offensione ingredi, laudis est. Et si esset omnium qui sunt in Ecclesia Dei, audire sermonem, numquam addidisset, appropinqua, ut audias . Denique Moyses solus prope accedebat ad audiendum Deum: caeteri accedere non valebant. Quod stulti nescientes remedium esse peccati, aestimant oblatione munerum Deo satisfacere se posse, et ignorant hoc quoque malum esse, atque peccatum, non obedientia et operibus bonis, sed donis, et victimis emendare velle, quod fecerint. Huic congruit illud quod alibi dicitur: Obedientiam super sacrificium . Et: Misericordiam volo, et non sacrificium . Noli festinon festinet ad proferendum verbum in conspectu Dei, quia Deus in coelo, et tu super terram. Propter hoc sint verba tua pauca, quia veniet somnium in mu
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ in regno senis: & iccirco dicit. Si esset de mundo hoc regnũ mey.
ministri utiq mei decertarent ꝑ me ut ñ traderer iuideis. Nc̃ autẽ
ñ est de hoc mundo regnũ meum. In illiꝰ itaq senis stulti regno ⁊̃ qͥ
it humiliaret sub pedib eiꝰ om̃s uinctos t̾re. ꝓcessit ad regnũ: & ab
iliquantũ temporis rex reuersus ẽ. Presago itaq sꝑu uidit eccł as¬
tes om̃s uiuentes qͥ posst̃̾ adolescentis participes essẽ dicentis. ego sũ
uita : uetere stulto rege dimisso. xꝑm sequi. Simulq duo ex isrł
ppłi significant᷑ : Prior qͥ ante aduentũ dñi fuit. & posterior qͥ anti
xꝑm ꝓxꝑo suscępturus ẽ: qd̾ prior ñ penitus sit abiectus. Pruna
quippe eccła ex iudeis & apłis congregata ẽ : & in fine uidei quia
eũ uadis in domũ di: & appropinqua ut audias. Donũ quippe insipien¬
ium sacrificiũ: quia nesciunt qđ facunt malum. Precȩpta dat uitȩ:

Expanded text:
tus est in regno senis, et idcirco dicit: Si esset de mundo hoc regnum meum, ministri utique mei decertarent pro me, ut non traderer Judaeis, nunc autem non est de hoc mundo regnum meum . In illius itaque senis stulti regno, qui Ut humiliaret sub pedibus ejus omnes vinctos terrae , processit ad regnum, et abaliquantum temporis rex reversus est. Praesago itaque spiritu vidit Ecclesiastes omnes viventes, qui possunt adolescentis participes esse, dicentis: Ego sum vita , et vetere stulto rege dimisso, Christum sequi. Simulque duo ex Israel populi significantur. Prior qui ante adventum Domini fuerit, et posterior qui Antio suscepturus est, quod prior non penitus sit abjectus, prima quippe Ecclesia ex Judaeis et apostolis congregata est, et in fine Judaei, quia cum vadis in domum Dei, et appropinqua, ut audias. Donum enim insipientium sacrificium; quia nesciunt, quod faciunt, malum. Praecepta dat vitae,
Abbreviated transcription (Latin):
& o diui ego omnẽ laborem meũ quẽ ego laboro sub sole: quia dimitto il
homini qui futurus ẽ post me. & quis scit utrum sapiens fit an stultꝰ:
& dñabit᷑ in omĩ labore meo quo laboraui : & inquo sapiens factus sum sub sole.
Sed & hoc uanitas. Uidet᷑ quidẽ de diuitiis & oꝑibus retractare: qđ scđ̃m eu
tis an sapiens sit. qui nr̃o est labore fruiturus. Qd salomoni quoq accidit

Expanded text:
Et odivi ego omnem laborem meum, quem ego laboro sub sole, quia dimitto illum Et odivi ego omnem laborem meum, quem ego laboro sub sole, quia dimitto illum homini, qui futurus est post me. Et quis scit utrum sapiens sit, an stultus? et dominabitur in omni labore meo, quo laboravi, et in quo sapiens factus sum sub sole: sed et hoc vanitas. Videtur quidem de divitiis et opibus rectractare, qutus an sapiens sit, qui nostro est labore fruiturus. Quod Salomoni quoque accidit
Abbreviated transcription (Latin):
le ꝑget ad penam. Aꝑtius in hoc loco sensum hebraicũ seꝑtuaginta int̾¬
pretes transtulert̾ : licet u̾boꝵ ordinẽ secuti ñ sint. Ut quid̃ sapieus fa¬
etus sum ego: Tẽ abundanter locutꝰ sum in corde meo. qm̃ insipiens ex
uincens. insipienter se locutũ esse testatus sit. & errasse quia ante sic sen¬
serit. Et odiui uitã. quia malũ suꝑ me opus qđ factum est sub sole: qr
omĩa uanitas & pastio uenti. Si mundus in maligno positus est. & in tab̾¬
nac ło isto apłs ingemiscit dicens. miser ego homo quis me lib̾abit de co.¬
pore mortis huiꝰ : recte odio habet ome qͣ sub sole factũ est. Ad cõparationẽ
paradisi & illiꝰ uite beatitudinẽ inqua sꝑualib ꝑomis &
tutũ delitiis fruebam᷑ ÷ nẽ quasi in ergastulo & carcere su
& ualle lacͥmaꝵ : in sudore uultus nr̃i comedentes ꝑanem.

Expanded text:
le perget ad poenam. Apertius in hoc loco sensum Hebraicum Septuaginta intele perget ad poenam. Apertius in hoc loco sensum Hebraicum Septuaginta interpretes transtulerunt, licet verborum ordinem non sint secuti: Et ut quid sapiens factus sum ego? Tunc abundanter locutus sum in corde meo, quoniam insipiens ex vincens, insipienter se locutum esse testatus sit, et errasse, quia ante sic senserit. Et odivi vitam, quia malum super me opus quod factum est sub sole, quia omnia vanitas et pastio venti. Si mundus in maligno positus est, et in tabernaculo isto Apostolus ingemiscit dicens: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus ? recte odio habet omne quod sub sole factum est. Ad comparationem quippe paradisi et illius vitae beatitudinem, in qua spiritualibus pomis et virtutum deliciis fruebamur: nunc quasi in ergastulo et carcere sumus et valle lacrymarum, in sudore vultus nostri comedentes panem.
Abbreviated transcription (Latin):
celum leuet. iste in terrã deprunat: repente mͥ cogitatio ista suł repsit.
quare sapiens & stultꝰ cõmuni finiant᷑ interitu: cur eedem plage. idem
ẽuentꝰ. eadem mors. pares utrunq angustie premant. & dixi ego in cor¬
de meo. Sicut euentus stulti: ita & mͥ eueniet. & ut qͥd sapiens fac tꝰ sũ :¬
& locutus sum incorde meo: qm̃ hoc quoq uanitas. Non enĩerit memoria
sapientis cum stulto in et̾num : eo qđ ecce dieb qui suꝑuenient. uniu̾sa
obliuio cooꝑiet. & quomͦ moriet᷑ sapiens cũ stulto: Dixi. Sapiens & stultꝰ
iustꝰ & imꝑius equali sorte morient᷑: & omĩa in hoc scło mala euentu
sententiã meam uanã esse dep̃hendi. Non enĩ similiter saꝑiens & insi¬
ꝑiens habebt̾ in futuro memoriã. quando consũmatio ueniet uniu̾¬
sitatis: & nequaꝗͣ pari exitu tenebunt᷑: quia hic ad refrigeriũ. il¬

Expanded text:
coelum levet, iste in terram deprimat: repente mihi cogitatio ista subrepsit, coelum levet, iste in terram deprimat: repente mihi cogitatio ista subrepsit, quare sapiens et stultus communi finiantur interitu, cur eaedem plagae, idem eventus, eadem mors, pares utrumque angustiae premant. Et dixi ego in corde meo, sicut eventus stulti, ita et mihi eveniet, et ut quid sapiens factus sum? Et locutus sum in corde meo, quoniam hoc quoque vanitas. Noo in aeternum, eo quod ecce diebus qui supervenient, universa oblivio cooperiet: et quomodo morietur sapiens cum stulto? Dixi, sapiens et stultus, justus et impius, aequali sorte morientur, et omnia in hoc saeculo mala eventu sententiam meam vanam esse deprehendi. Non enim similiter sapiens et insipiens habebunt in futuro memoriam, quando consummatio veniet universitatis: et nequaquam pari exitu tenebuntur, quia hic ad refrigeria, il
Abbreviated transcription (Latin):
roris stultitieq repperit quã uerȩ certeq prudenciȩ. Non enĩ posse homi¬
iẽ tam liquido & pure scire sapientiã creatoris & regis sui: quã seit ille qͥ
conditor est. Itaq & illa q̃ nouimꝰ opinari nos potuis qua tenere : & estima¬
re magis ꝗͣ seire qđ uerũ est. & uidi ego qr est abundantia
sapien¬
tie suꝑ stultitiã: sicut abundantia lucis suꝑ tenebras. Li¬
cet
inquit ipsam hominũ sapientiã mixtam errore ꝑuiderim.
nee tã
pure in nr̃os animos illabi posse quã est in rege & conditore nr̃o: tamen
magnã etiam in eo qđ est differentiã. inter illam & stultitiã esse cognoui.
quantũ potest distare dies ã nocte. lum̃ a tenebris. Saꝑientis ocłi in ea
de inferiorib cogitabit. Cum hȩc ita se habeant. & inter sapientẽ & stultũ
tanta distantia sit qđ alter diei alter tenebris cõparetur. ille oculos ad

Expanded text:
roris stultitiaeque repererit, quam verae certaeque prudentiae. Non enim posse homiroris stultitiaeque repererit, quam verae certaeque prudentiae. Non enim posse hominem tam liquido et pure scire sapientiam creatoris et regis sui, quam scit ille, qui conditor est. Itaque, et illa quae novimus, opinari nos potius quam tenere, et aestimare magis quam scire, quod verum est. Et vidi ego, quia est abundantia sapientiae super stultitiam, sicut abundantia lucis super tenebras. Licet, inquit, ipsam hominum sapientiam mixtam errore perviderim, nec tam pure in nostros animos illabi posse, quam est in rege et conditore nostro; tamen magnam etiam in eo quod est, differentiam inter illam et stultitiam esse cognovi, quantum potest distare dies a nocte, lumen a tenebris. Sapientis oculi in cade inferioribus cogitabit. Cum haec se ita habeant, et inter sapientem et stultum tanta distantia sit, quod alter diei, alter tenebris comparetur, ille oculos ad
Abbreviated transcription (Latin):
hec enĩ portio nr̃a est premiũq ꝑpetuũ: si hie ꝓ uirtiitib laboremꝰ. Et re¬
spexi ego ad omĩa oꝑa mea q̃ fecerant manꝰ meȩ: & in labore quo laboraue¬
ram faciens. Qͥ cũ diligintia & cautione uniu̾sa agit: hoc potest dicere. E
ecce omĩa uanitas. & uoluntas sꝑc. Quomͦ inceteris. uilia cunc ta reputat
q̃ sub sole st̃. & ꝓ uoluntatũ uarĩetate diu̾sa & non ẽ ab undantia sub sole.
X ꝑc in sole posuit tab̃nacłm suũ. Itaq qͥ necdum ad solis claritatẽ. ordinẽ.
exi ego ut iderem sapientiam & errores & stultitiãͥ quia qͥs est homi¬
nũ quĩ possit ire pꝰ regem. ante factorẽ suũ : Qͥa insuꝑiorib usq ad eum
aginta interp̃tatione in hoc loco diuersus ẽ sensus. Dicit aut̃ se post delicia
uoluptatesq dãꝑnatas. reu̾tisse ad sapientiã ꝑquirendam: in qua plus er¬

Expanded text:
Haec enim portio nostra est, praemiumque perpetuum, si hic pro virtutibus laboremus. Et reHaec enim portio nostra est, praemiumque perpetuum, si hic pro virtutibus laboremus. Et respexi ego ad omnia opera mea, quae fecerant manus meae, et in labore quo laboraveram faciens. Qui cum diligentia et cautione agit universa, haec potest dicere. Et ecce omnia vanitas, et voluntas atum varietate diversa. Et non est abundantia sub sole . Christus in sole posuit tabernaculum suum. Itaque qui necdum ad solis claritatem, ordinem, pexi ego, ut viderem sapientiam, et errores et stultitiam: quia quis est hominum, qui possit ire post regem atque factorem suum? Quia in superioribus usque ad eum aginta interpretatione in hoc loco diversus est sensus. Dicit autem se, post delicias voluptatesque damnatas, revertisse ad sapientiam perquirendam, in qua plus er
Abbreviated transcription (Latin):
intelligimꝰ seripturas : ditior est xꝑe ab omĩb. Si tm̃ carna lit̾: melius i¬
telligit synagoga quã ȩecła. Tulit gͦ uelamen qđ fuit positũ suꝑ faeiem
moy si: & pleno lumine faciẽ eiꝰ nos uidere fectt. Porrostetisseᷤ sapientiã ille
sersus ẽ : qd̃ etiam incarne posito sibi ꝑmanserit saꝑientia. Qͥ ꝓfectum ha bet
insapientia: ñ ei stat sapientia. Qͥ autẽ non recipit ꝓfectũ nec ꝑ mom̃ta sue¬
crescit sed semꝑ in plenitudine est: iste dicere potest. & stetit mͥ sapientia.
& om̃e qđ postulauert̾ ocsi met ñ tuli ab eis: nec ꝓhibui eor meũ ab omĩ leti¬
tia: quia cor meũ lȩtatum est in omĩ labore meo: & hȩc fuit portio mea ex
om̃i labore meo. Ocli anime & mentis intuitꝰ contemplationẽ desiderat sꝑua¬
lem : quã peccator ignorans ꝓhibet a uera iocunditate eor suũ. Huic ergo
se ȩcclesyastes cotũ dedit: & leue tribulationis in scło. et̾na gła cõpensau te

Expanded text:
 melius intelligitur Synagoga, quam Ecclesia. Tulit ergo velamen, quod fuit positum super vultum Moysi , et pleno lumine faciem ejus videre nos fecit . Porro stetisse sapientiam sibi, ille sensus est, quod etiam in carne posito sibi 402 permanserit sapientia. Qui profectum habet in sapientia, non ei stat sapientia; qui autem non recipit profectum, nec per momenta succrescit, sed semper in plenitudine est, iste dicere potest: Et stetit mihi sapientia. Et omne quod postulaverunt oculi mei, non tuli ab eis: nec prohibui cor meum ab omni laetitia: quia cor meum laetatum est in omni labore meo. Et haec fuit portio mea ex omni labore meo. Oculi animae et mentis intuitus contemplationem desiderant spiritualem, quam peccator ignorans, prohibet a vena gloria compensavit.
Abbreviated transcription (Latin):
bñ considerat: cũ & diligenter quib actib ad suꝑna ꝑuenippe
debeat inspicit: & ꝙ̃ agenda didicit. sedula exercere ñ desinit
Panẽ quoq ociosa non cõmedit: oũ sacrificiũ dñici corporis ꝑei¬
piens studet imitari actu qđ in my sterio celebrat. multum
sollicita. ne indigne panẽ dñi comedendo & calicẽ bibendo. iudi¬
ciũ sibi mandicet & bibat: s ut patiendo ꝑ xꝑo. ac lacͥmas fun¬
dendo. bonis quoq actib insistendo. passioniũm exẽpla ipsuss
quantũ ualet sequat᷑. Poc̃ & simplicitet accipi qđ panẽ ociosa
ñ comedit mulier fortis: iuxta illd̾ apłi. Q ñ oꝑatur: ñ man

Expanded text:
bene considerat, cum et diligenter quibus actibus ad superna pervenire bene considerat, cum et diligenter quibus actibus ad superna pervenire debeat inspicit, et quae agenda didicit, sedula exercere non desinat. Panem quoque otiosa non comedit, cum sacrificium dominici corporis percipiens, studet imitari actu, quod in ministerio celebrat, multum sollicita, ne indigne panem Domini comedendo et calicem bibendo, judicium sibi manducet et bibat . Sed ut patiendo pro Christo, lacrymas fundendo, bonis quoque actibus insistendo, passionum exempla ipsius quantum valet sequatur. Potest et simpliciter accipi, quia panem otiosa non comedit mulier fortis, juxta illud Apostoli: Qui non
Abbreviated transcription (Latin):
ut non statim more legis mosa ẏoȩ peccantes puniret:. s miscditer
ad penitentiȩ remedia uocaret. Cuiꝰ exemplum clem̃tiȩ ab ipsa di
sapientia dño & saluatore nr̃o manifeste ꝑcepit: cũ oblata  pec¬
catrice miliere. si qͥs inquit sine pecc̃õ est. primꝰ in illã lapidẽ¬
iitat: & sic eã ã crimine qdđ patrarat. sub conditione ampliꝰ
ñ peccandi miseratꝰ absoluit. Considerauit semitas domꝰ sue: & pa¬
nem ociosa ñ comẽdit. Semiitas domꝰ suȩ considerat: quia eunc¬
tas scientie suę cogitationes subtilit̾ inuestigat. Panẽ ociosa ñ cõ¬
medit: ꝙr hoc qđ de sacro eloqͥs intelligendo ꝑcoꝑit. ante et̾ni i¬
dicis ocłos exhibendo oꝑib ostendit. Item. domꝰ fortis mulie
nis: habitatio ẽ patrie cȩlestis. Semite domꝰ illiꝰ p̃cepta iustite:
quib ad et̾ne uitȩ mansionẽ ꝑuenit᷑. Quas ꝓfecto semitas aĩa

Expanded text:
 non statim more legis Mosaicae peccantes puniret, sed misericorditer  non statim more legis Mosaicae peccantes puniret, sed misericorditer ad poenitentiae remedia revocaret, cujus exemplum clementiae ab ipso Dei sapientia Domino et salvatore nostro manifeste praecipitur, cum oblata ei peccatrice mulieremittat , et sic eam crimine quod patrarat, sub conditione amplius non peccandi, miseratus absolvit. Consideravit semitas domus suae, et panem otiosa non comedit. Semitas domus suae considerat, quia cunctas suae conscientiae cogitationes subtiliter investigat. Panem otiosa non comedit, quia hoc quod de sacro eloquio intelligendo perceperit, ante aeterni judicis oculos exhibendo operibus ostendit. Item domus mulieris fortis, habitatio est patriae coelestis: semitae domus illius praecepta justitiae, quibus ad aeternam vitae mansionem pervenitur. Quas profecto semitas anima