comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fermentũ engelicũ scͥpturarũ¬
dde quo supͣ dictũ ẽ: tres humans
anime passiones in unũ redigel¬
tur: ut in ratione possideamus
prudentiam: inira odiu̾: contra
uitia: indesiderio cupiditate̾ uir¬
titũ. Ꝙ hoc totuͣ fiet ꝑ doctͥnã
euͣgłicã quã nob̾ mater eccłia p̾¬
sticit. Dicaͣ & tͥciã quorũdã intel¬
ligentiã: ut curiosus lec̾tor e plu¬
rib qd̾ placuerit eligat. Muli¬
ereͣ istã & ipsi eccłam interp̾tan¬
t. quȩ fide̾ hominis farine satis
tbus cõmiscuerit credulitati pa¬
fuerit fermentatuͣ. nͣ nos ad tͥpli¬
cẽ dm̃. s ad uniꝰ diuinitatis ꝑdit¬
cit noticiam. Sarmȩ quoq sata
tͥa. dñ n ẽ insingulis diu̾sa natu¬
intelligentia potest ad auctorita¬
tẽ doginatũ ꝓficere. Satuͣ autẽ
genus eͣ mensurȩ: uixta morẽ ꝓ¬
uintiȩ palestine: unu & dimidiũ
modiũ capiens. Dicunt᷑ & alia de
hac ꝑabola: s ñ eͥ p̃sentis mate¬

Expanded text:
fermentum Evangelii, cum sanctarufermentum Evangelii, cum sanctarude quo supra dictum est, tres humanae animae passiones in unum redigtur, ut in rationabili possideamus prudentiam, in ira odium contra vitia, in desiderio cupiditatem virtutum; et hoc totum fiet per doctrinam Evangelicam, quam nobis mater Ecclesia praestitit. Dicam et tertiam quorumdam intelligentiam, ut curiosus lector e pluribus quod placuerit, eligat: Mulierem istam et ipsi Ecclesiam interpretantur, quae fidem hominis farinae satis tribus commiscuerit credulitati Pafuerit fermentata, non nos ad triplicem Deum, sed ad unius divinitatis perducit notitiam. Farinae quoque  Atria dum non est in singulis diversa natuintelligentia, potest ad auctoritatem dogmatum proficere. Satum autem genus est mensurae, juxta morem provinciae Palaestinae, unum et dimidium modium capiens. Dicuntur et alia de hac parabola, sed non est praesentis mate
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ acceptũ mulier abscondit in
farine satis tͥbus. donec fermen¬
taret᷑ totũ. ł Du̾sus ẽ hominu
stomnachus. Alii a maris. aliidul¬
cib hi austiorib illi lenibus
delectant᷑ cibis. Proponit itaq
dñs ut iam supͣ diximus diu̾sas
parabolas: ut iuxta uulnerũ
uarietates. & medicina diu̾sa sit.
Mulier ista quę fermentuͣ acce¬
pit &abscondit illud in farie
satis fatis tͥbus donec fermenta¬
ret᷑ totũ. uł pͣdicatio mͥ uidet᷑ apłi¬
ca. ł eccłia que de diu̾sis gentib
congregata ẽ. Hec tollit fermen
anima. & corpꝰ: munũ redact᷑a. nͥ
discrepent interse: s cũ duobus
& łbus conuenerint. impetrent
a patre qd̾ cũq postulauerint.
Disserit᷑ locꝰ iste & alit̾. legimus
inplatone. ꝙ philosophoꝵ uogima
uulgatũ ẽ: tres ẽẽ in humana
qd̾ nos possimus interp̾tari rati
piscibile. Ꝙ putat ille philoso¬
phus rationabile nr̃uͣ incerebrs
iram infelle desideriũ miecore.
coͣmorari. E nos gͦ si acceperimꝰ

Expanded text:
acceptum mulier abscondit in farinae satis tribus, donec fermentatum est totum. Diversus est hominum stomachus: alii amaris, alii dulcibus, hi austerioribus, illi lenibus delectantur cibis. Proponit ergo Dominus ut jam supra diximus, diversas parabolas, ut juxta vulnerum varietates et medicina diversa sit. Mulier ista, quae fermentum accipit, et abscondit illud in satis tribus farinae, donec fermentaretur totum, vel pcclesia, que de diversis partibus congregata est. Hec tollit fermentanima, et corpus, in unum redacta, non discrepent inter se; sed cum duobus, vel tribus convenerit, impetrarent a Patre quodcunque postulaverint. Disseritur locus iste et aliter. Legimus in Platone, et philosophorum dogmate vulgatum est tres esse in humana quod nos possumus interpretari ratiopiscibile. Et putat ille philosophus rationabile nostrum in cerebro, iram in felle, desiderium in jecore commorari. Et nos ergo si acceperimus
Abbreviated transcription (Latin):
credentes. uł in toto mundo sata
fuerit nͥ exurgit in holera: s cͤscit
in arbore̾ ita ut uolucres celi qͣs
uł animas credentiũ. uł fortitu¬
dines dĩ seruitio mancipatas.
sentire debemus: ueniant & habi¬
tent inramis eiꝰ. Ramos puto
eũglice arboris: quȩ de grano sina¬
pis creuerit dogmatũ eẽ diu̾si¬
tates: in quib supͣdictarũ uolu¬
crũ una queq requiescit. Assu¬
mamus & nos pennas columbe.
habitare in ramis huiꝰ arboris:
&. nidulos nobis fac̾e doctrinarũ:
terrenaq fugientes ad celestia fe¬
stinare. Multi legentes grauũ
det᷑ eis a saluatore. am̃ dico uob
si habueritis fidẽ quasi granũ
gra dde loco isto &s migraret: putãt

Expanded text:
credentis, vel in toto mundo sata credentis, vel in toto mundo sata fuerit, non exsurgit in olera, sed crescit in arborem: ita ut volucres coeli quas vel animas credentium, vel fortitudines Dei servitio mancipatas, sentire debemus veniant et habitent in ramis ejus. Ramos puto Evangelicae arboris, quae de grano sinapis creverit, dogmatum esse diversitates, in quibus supradictarum volucrum unaquaeque requiescit. Assumamus et nos pennas columbae , habitare in ramis hujus arboris, et nidulos nobis facere doctrinarum, terrenaque fugientes, ad coelestia festinare. Multi legentes granum detur eis a Salvatore: Amen dico vobis, si habueritis fidem quasi granum gra de loco isto, migrabit, putant
Abbreviated transcription (Latin):
modi regnũ grano sinapis. qd̾ ac¬
cipiens homo seminauit in agro
suo.łHomo qui seminat inagro
suo. aplerisq saluator intelligit᷑.
qd̾ in animis credentiũ seminet:
ab aliis ipse homo seminans. ĩ
agro suo: hoc eͣ insemet ipso. & in
corde suo. Quis eͣ iste qui seminat
nͥ sensus nr & animus qͥ suscipienᷤ
granũ p̃dicationis. & fouens se¬
mente̾ humore ficłi. facit in agͦ
si pectoris pullulareͦ Predicatio
euigłii: minima ẽ om̃ĩb disciplinis.
Ad pͥmã quippe doctnã. fidẽ ñ ht̃
ueritatis. homine̾ dm̃. dmͣ mortu¬
u & scandalũ erucis p̾dicans.
Confer huiuscemodi docꝰtrinam
dogmatib philosophoꝵ. & libris
eorũ: & splendori eloquentiȩ cõpo¬
sitioniq sermonũ: & uidebis qͥnto
minor sit ceteris seminib sementis
eugłii. S illa cũ creuerint nichu̾
mordax. nicħ uiuidũ nicħ uitale
bas: que cito arescunt & corruũt.
Hec autͣ pͣdicatio quȩ parua uide¬
bat᷑ in pͥncipio. cuͣ uł in animas

Expanded text:
modi regnum grano sinapis, quod accipiens homo seminavit in agro suo. Homo qui seminat in agro suo, a plerisque Salvator intelligitur, quod in animis credentium seminet. Ab aliis, ipse homo seminans in agro suo, hoc est, in semetipso et in corde suo. Quis est iste qui seminat, nisi sensus noster et animus, qui suscipiens granum praedicationis, et fovens sementem humore fidei, facit in agro sui pectoris pullulare? Praedicatio Evangelii minima est omnibus disciplinis. Ad primam quippe doctrinam fidem non habet veritatis, hominem Deum, Deum mortuum, et scandalum crucis praedicans. Confer hujuscemodi doctrinam dogmatibus philosophorum, et libris eorum, splendori eloquentiae, et compositioni sermonum, et videbis quanto minor sit caeteris seminibus sementis Evangelii. Sed illa cum creverit, nihil mordax, nihil vividum, nihil vitale bas, quae cito arescunt et corruunt. Haec autem praedicatio, quae parva 93 videbatur in principio, cum vel in anima
Abbreviated transcription (Latin):
autͣ creuerit. mauise̾ om̃ib ole-¬
rib & fit arbor: ita ut uolucres
celi ueniant: & habitent inramis
eiꝰ. Non sit molestũ lectori: si to¬
tas parabolas ꝓponimꝰ. Que eniͣ ob¬
scura st̃: plenius disserenda sunt.
ne breuitate nimia inuoluant᷑
magis sensus quã exponant᷑. Reg¬
nũ celoꝵ p̃dicatio enigłii eͥ & notitia
scͥpturarũ: quȩ ducit ad uitã. E de

Expanded text:
everit, majus est omnibus oleribus, et fit arbor: ita ut volucres coeli veniant et habitent in ramis ejus. Non sit molestum lectori, si totas parabolas proponimus. Quae enim obscura sunt, plenius disserenda sunt, ne brevitate nimia involvantur magis sensus, quam exponantur. Regnum coelorum, praedicatio Evangelii est, et notitia Scripturarum quae ducit ad vitam; et de
Abbreviated transcription (Latin):
& rł. Hec scda parabola ẽ cũ in¬
terpͥtatione sua: ñ statĩ posita. s
interiectis aliis parabolis edisser¬
ta. Hic eni ꝓponit᷑: & posteadi¬
missis turbis uenit᷑ domũ. Qac¬
rogantes. Edissere nob̾ ꝑabolã
bemus spropero intelligendi
desiderio ante eiꝰ noticiã quere¬
re: quã adño disserat᷑. Aliam pa¬
rabolam ꝓposuit eis chcens.
Sedebat dñs in naui: turba sta.¬
bat in lt tore. Illi ꝓcul: discipłi ui¬
cinius audiebant. ꝓponit eis ꝙ aliaͣ
parabolam quasi diues paterfa¬
milias inuitatos diu̾sis reficiens
cibis: ut unusquisq scd̃m natu¬
ram stomachi sui uaria alimen
susciperet. Uñ & in pͥori ꝑabola
nͣ dix̃ alteram. s aliam. Di enĩ pre¬
nisiss alteram: ex pectare t̾ciam¬

Expanded text:
meum. Haec secunda parabola est cum interpretatione sua non statim posita, sed interjectis aliis parabolis edisserta. Hic enim proponitur, et postea dimissis turbis venitur domum et acrogantes: Dissere nobis parabolam bemus praepropero intelligendi desiderio ante ejus notitiam quaerere, quam a Domino disseratur. Aliam parabolam proposuit eis, dicens: Sedebat Dominus in navi, et turba 92 stabat in littore: illi procul, discipuli vicinius audiebant: proponit eis et aliam parabolam, quasi dives paterfamilias invitatos diversis reficiens cibis, ut unusquisque secundum naturam stomachi sui varia alimenta susciperet. Unde et in priori parabola non dixit alteram, sed aliam. Si enim praemisiss
Abbreviated transcription (Latin):
infidelitatis reperis. conti¬
nuo ꝓioe foras. ut mundatiᷤ
credentiũ cordib que sunt
fuerint plena diuitiis. uasa
dñi inferant᷑. hoc est. illa ip̾a
corda que paulo añ uasa
erroris fuerant. ꝑ culpã. de¬

Expanded text:
is, continuo projice foras, ut immundatis credentium cordibus, quae sunt fuerint plena divitiis, vasa Domini inferantur; hoc est, illa ipsa corda, quae paulo ante vasa erroris fuerant per culpam, de
Abbreviated transcription (Latin):
Audita lege de duab inimiciꝰ
gentib anathematizandis
mox omnẽ alienigenã a se
ppłs fidelis separauit. quia
sic necesse ẽ nos auditui ue¬
ritatis intendere. ut cũ ab
uno qͦlibet uicio lectione

Expanded text:
Audita lege de duabus inimicis gentibus anathematizandis, mox omnem alienigenam a se populus fidelis separavit; quia sic necesse est nos auditui veritatis intendere, ut cum ab uno quolibet vitio lectione
Abbreviated transcription (Latin):
ea quȩ supͣ huc usq narra¬
tm̃mͦ ꝑtinere uidet᷑. Su ꝑiora
enĩ tempore illo qͦ urbs edi¬
ficata ac dedicata ẽ. gesta
ul dicta uident᷑. quando
adhuc neemias ierosolimoꝵ¬
ciuitate morabat᷑. Quibus
strenue completis. rediit acd
regẽ. Illoq absente fecit sibi¬
heliasib grande garofilatiũ
in qͦ reponerent᷑ que uel in
ministeriũ domꝰ dñi. uł in us
ministrantiũ necessaria eraił̃.
Cetiã qued̃a illicita in garofi¬
latiũ domꝰ dñi ponere ñ ti-¬
muit. qͣ mox reu̾sus ierosoli¬
mis neemias exstirpare stu¬
duit. Nam sequit᷑. Ee ueni xxi¬

Expanded text:
rapertinere videtur; superiora enim, tempore illo quo urbs aedificata ac dedicata est, gesta vel dicta videntur, quando adhuc Nehemias Hierosolymis morabatur; quibus strenue completis rediit ad regem, illoque absente fecit Eliasib grande gazophylacium, in quo reponerentur ea quae vel in ministerium domus Domini, vel in usus ministrantium necessaria erant. Qui etiam quaedam illicita in gazophylacio domus Domini ponere non timuit; quia reversus Hierosolymam Nehemias, mox ea turbare studuit. Nam sequitur: CAPUT XX
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ tobiã seruũ eẽ amma¬
nitẽ: inimicũ ppłi đi. Unde
multũ male egit heliasib sa¬
cerdos. qͥ huic tã& si sibi pro¬
pinqͥtate coniuncto. in uesti¬
bulis domꝰ dĩ thesaurum
fecit. in qͦ uasa eiꝰ poneret. &¬
eiectis inde uasis domꝰ d̃i.
cet̾isq q̃ ministeriũ eiꝰ posce¬
bat. Que enĩ participatio

Expanded text:
supra, Tobiam servum esse Ammonitem, inimicum populi Dei; unde multum male egit Eliasib sacerdos; qui huic, tametsi sibi propinquitate conjuncto, In vestibulis domus Dei thesaurum fecit, in quo vasa ejus poneret, ejectis inde vasis domus Dei, caeterisque quae ministerium ejus poscebat; quae en
Abbreviated transcription (Latin):
tu de quo dixerat. uidete ne con¬
teminatis unũ de pusillis istis:
ꝙ docet ic circo ꝑ abolã positã
ut pusilli nͣ contemnantur.
neo autͣ qd̾ dicit ñ ẽ uoluntaᷤ
ante patrẽ urͣm ut ꝑereat unꝰ¬
de pusillis unus de pussillis istis
quotiens aliquis perierit de pu¬
sillis: ostenditur qd nͣ uolun

Expanded text:
 de quo dixerat, Videte ne contemnatis unum de pusillis istis, et docet idcirco parabolam propositam, ut pusilli non contemnantur. In eo autem quod dicit: Non est voluntas ante Patrem vestrum, ut pereat unus de pusillis istis, quoties aliquis perierit de pusillis, ostenditur quod non volun
Abbreviated transcription (Latin):
d uob̃ iuidetur: Si fuerĩt
alicui centũ oues &̾ erra¬
uerit una ex eis: nonne relui¬
quit nonaginta noue̾ in mon¬
tib & uadit querere eam quȩ
errauit: Ꝙ si contigerit ut in¬
ueniat eam: amen dico uob̃
mentiã ꝓuocat : qui p̾miserat
dicens uidete ne contemnatis
unuͣ ex pusillis istis. & subun¬
git parabolã nonaginta notie̾
ouiũ in montib relictarũ &
uniꝰ erroneȩ quã pastor bonus.
quã ꝓpter nimiã infirmitatẽ.
ambulare non põterat inhu¬
meris suis: ad grege̾ reliquũ
reportasit. Quidã putant istũ
ẽẽ pastorẽ qui cũ in forma diͣee̾t
nͣ rapinã arbitratꝰ ec̾ se equalẽ
dõ: s exinanuit se formã ser

Expanded text:
d vobis videtur? Si fuerint alicui centum oves, et erraverit una ex eis: nonne relinquit nonaginta novem in montibus, et vadit quaerere eam quae erravit? Et si contigerit ut inveniat eam: amen dico vobismentiam provocat, qui praemiserat, dicens: Videte ne contemnatis unum ex pusillis istis, et subjungit parabolam nonaginta novem ovium in montibus relictarum, et unius errantis, quam pastor bonus, quia propter nimambulare non poterat, humeris suis ad gregem reliquum reportet. Quidam putant istum esse pastorem, qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est se esse aequalem Deo, sed exinanivit se, f
Abbreviated transcription (Latin):
peccatoꝵ: scđ̃m qd̾ in alio loco di¬
Irerit. Non ueni uistos uocare:
s peccatores. Non enĩ opus ha¬
bent sani medico: s hi qui se
male habent. Ista parabola in
eugłio scđ̃m lucã cũ aliis duab
ꝑabolis dece̾ dragmarũ & duoꝵ
filioꝵ scripta sunt. HSic nͣ est
uoluntas ante patrẽ urmͣ qͥ ince¬
lis eͣ: ut pereat unꝰ de pusillis

Expanded text:
peccatorem, secundum quod in alio loco dixerat: Non veni justos vocare, sed peccatores: non enim opus habent sani medico, sed hi qui se male habent . Ista parabola in Evangelio secundum Lucam cum aliis duabus parabolis decem drachmarum et duorum filiorum scripta est . Sic non est voluntas ante Patrem vestrum qui in coelis est, ut pe
Abbreviated transcription (Latin):
sticos eiꝰ : Beelrebub. idolũ ẽ
accharon: qd uocat᷑ in regũ uo¬
lumine idolũ musce. Beel ip¬
se ẽ bel: siue baal. Tebub aut̃:
musca drͣ. Principẽ aut̃ demo¬
noꝵ ex spurcissimi idoli appel¬
labant uocabulo qui musca dr¬

Expanded text:
tis eos. Beelzebub, idolum est Acaron, quod vocatur in Regum volumine idolum muscae . Beel, ipse est Bel, sive Baal: Zebub autem musca dicitur. 62 Principem ergo daemoniorum ex spurcissimi idoli appellabant vocabulo, qui musca d
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ possumus dicere. enͣ ꝑsecuti
uos fuerint muna ciuitate. ħ
ẽ in uno scͥpturarũ libro: uł te¬
stimonio: nos fugiamus ad ali¬
as cuutates. ideͣ ad alia uolu¬
mina. Quãuis contentiosus
fuerit ꝑsecutor: anͣ p̾sidui sal¬
uatoris. adueniet: quã aduer¬
sariis uictoria concedat᷑.¬

Expanded text:
 possumus dicere: Cum persecuti vos fuerint in una civitate, id est, in uno Scripturarum libro, vel testimonio nos fugiamus ad alias civitates, id est, ad alia volumina, et quamvis contentiosus fuerit persecutor, ante praesidium Salvatoris adveniet, quam adversariis victoria concedat
Abbreviated transcription (Latin):
sponsas uxores appellari. qd
plemꝰ liber aduersus heleudi¬
um doca. Ꝙ blandientis affectu
ei ꝑ sõniũ angłs loquit᷑. ut iusti¬
ciam silentii cõꝓbaret. Simulq
stirpe ẽe̾ monstret᷑. E uocabis
nom̃ eiꝰ iħm. Ipse enĩ saluũ fa¬
ciet ppłm suũ. Iħs hebreo ser

Expanded text:
sponsas uxores appellari, quod plenius liber adversus Helvidium docet: et blandientis affectu ei per somnium Angelus loquitur, ut justitiam silentii comprobaret. Simulquestirpe David monstraretur. Et vocabis nomen ejus Jesum. Ipse enim salvum faciet populum suum a pe
Abbreviated transcription (Latin):
qui ĩparabit uiam tuam. Uox
clamantis indeserto. parate
uiam dño: rectas facite semi¬
tas eius. Cũ enĩ testimonium
de malachia isaiaq conte̾stũ
sit: querit quomͦ uelut ab uno
exemplum putemus ẽe assũp
tuͣ scͥptorũ uicio: qd & mnaliiᷤ
locis ꝓbare possumus. aut
certe de diuersis testimoniis
scͥpturarũ unũ corpꝰ effectum.
Lege terciũ decimũ psalmum:
& hoc idem reperies. ⁊ pse
autͣ ioħs habebat uestimen¬
tum de pilis camelorũ & dona
pellitiam circa lumbos euis.
De pilis inquit habebat. ñ de la¬
na. Aluidd austere uestis indi¬
cium ẽ: aliud luxurie molli¬
eris. Tona autͣ pellitia. qua¬
& accinctus fuit helias: mor¬

Expanded text:
it viam tuam. Vox clamantis in deserto, parate viam Domini, rectas facite semitas ejus . Cum enim testimonium de Malachia Isaiaque contextum sit, quaerit, quomodo velut ab uno Isaia exemplum putemus assumpttum scriptorum vitio, quod et in aliis locis probare possumus, aut certe de diversis testimonis Scripturarum unum corpus effectum. Lege tertium decimum Psalmum, et hoc idem reperies. Ipse autem Joannes habebat vestimentum 18 de pilis camelorum, et zonam pelliceam circa lumbos suos. De pilis, inquit, habebat, non de lana. Aliud austerae vestis indicium est, aliud luxuriae mollioris. Zona autem pellicea qua accinctus fuit et Elias, mor
Abbreviated transcription (Latin):
Respondebimꝰ breuit᷑. q se.¬
pulta sit iuxta bethlee̾. inef¬
frata: & interno corpusculi
hospicio. matris nomen acce¬
perit. Siue qmͣ uida & benia¬
min duȩ tͥbus uincte erant.
sionẽ bethleẽ: intelligimus
multos etiam de beniamin.
fuisse cesos. Plorat autͣ filios
suos. & nͨ recipit consolatione
scđm duplice̾ intelligentiam.
siue qd̾ eos in et̾nũ mortuos
turos. Qd aut̃ drͣ inrama: nͥ
iuxta gabaa: s rama excelsũ
interp̃tat᷑: ut sit sensus. Uox
in excelso audita eͣ. ide̾ longe
Nlateq dispsa. Defuncti stͣ enĩ
qui querebant animã pueri.
Ex hoc intelligimus non solũ
herode. s & sacerdotes & scri¬
bas eo temꝑe necẽ dñi fuisse
suam: s puerũ & matre̾ eius.
quasi nctͥcus ñ maritus. Au¬
diens autͣ qd̾ archelaus regna¬
r& inuidea ꝓ herode patre
putantes eundẽ eẽ herodẽ.
aquo inpassione sua dñs irri¬
det᷑: & qui ncͣ e̾ẽ mortuus re
ferat᷑. Ergo herodes ille qui
fecit huiꝰ herodis filius eͣ fr̃

Expanded text:
Respondebimus breviter, quia sepulta sit juxta Bethleem in Ephrata, et ex materno corpusculi hospitio matris nomen acceperit. Sive quoniam Juda, et Benjamin duae tribus junctsionem Bethleem intelligimus multos etiam de Benjamin fuisse caesos. Plorat autem filios suos, et non recipit consolationem, secundum duplicem intelligentiam. Sive quod eos in aeternum morturos. Quod autem dicitur in Rama, non juxta Gabaa, sed rama excelsum   interpretatur, ut sit sensus: Vox in excelso audita est, id est, longe lateque dispersa. Defuncti sunt enim qui quaerebant animam pueri. Ex hoc loco intelligimus non solum Herodem, sed et sacerdotes et scribas eodem tempore necem Domini fuisse suam, sed puerum, et matrem ejus, quasi nutritius, non maritus. Audiens autem quod Archelaus regnaret in Judaea, pro Herode patre putantes eumdem esse Herodem, a quo in passione sua Dominus irridetur, et qui nunc mortuus esse refertur. Ergo Herodes ille qui fecit, hujus Herodis filius est, frater
Abbreviated transcription (Latin):
beret solatiũ mariti. Ignatius
etiã quartã addit causã. cur
ab sponsa conceptꝰ sit: ut par¬
tus inquiens eiꝰ diabolo celare¬
tur: dũ eũ putat. ñ de uirgi¬
ne s de uxore generatũ. An¬
teꝗͣ conuenirent. inuenta est
in utero habens de spũ sancto.
Non ab alio inuenta ẽ nisi a
ioseph: qui pene licentia ma¬
ritali futurȩ uxoris omnia
nouerat. Qͦd autẽ dicit᷑ ante¬
qͣ conuenirent: ñ sequit᷑ ut
postea conuenerint: s script᷑a
qd factũ ñ sit ostendit.

Expanded text:
beret solatium mariti. Martyr Ignatius beret solatium mariti. Martyr Ignatius etiam quartam addidit causam, cur a desponsata conceptus sit: ut partus, inquiens, ejus celaretur diabolo, dum eum putat non de Virgine, sed de uxore generatum. Antequam convenirent, inventa est in utero habens de Spiritu sancto. Non ab alio inventa est nisi a Joseph, qui pene licentia maritali futurae uxoris omnia noverat. Quod autem dicitur, Antequam convenirent: non sequitur, ut postea convenerint; sed Scriptura quod f
Abbreviated transcription (Latin):
uirũ audieris. suspicio tibi ñ
subeat nuptiarũ. s recordare
consuetudinis scripturarũ. qđ
sponsi uiri. sponse uocentur
uxores. Et a tͣnsmigratione
babylonis usq ad xp̃m: gen̾a¬
tiones quatuordecĩ. Numera
a iechonia usq ad ioseph: &
inu̾enies gn̾ationes tredecim.¬
Nerũ quartadecima gen̾atio:
rat diligens lector: & dicat.
Cũ ioseph ñ sit pat̃ dñi saluato¬
ris: quid ꝑtinet ad dñm gen̾a
sephe Cui respondebimꝰ pͥmũ ñ
ẽẽ consuetudinis scripturarũ.
ut mulierũ in gen̾ationib
ordo texatur: deinde ex una
tribu fuisse ioseph & mariã:
un & lege eã acciꝑe cogebat᷑
ut ꝓpinquã: & qđ simul cen¬
sentur in bethleem. ut de una
uidelicet stirpe generati.
Cum eẽt desponsata mater eiꝰ
maria ioseph. Quare ñ de
simplici uirgine s de despon¬
sata concipitur : Primũ ut ꝑ
generationẽ ioseph. origo ma¬
riȩ mariȩ monstraret᷑. sccdo ne
lapidaret᷑ a uideis ut adultera:
tercio. ut in egyptũ fugiens. ha¬

Expanded text:
virum audieris, suspicio tibi non subeat nuptiarum; sed recordare consuetudinis Scripturarum, quod sponsi viri, et sponsae vocentur uxores. Et a transmigratione Babylonis usque ad Christum, generationes quatuordecim. Numera a Jechonia usque ad Joseph, et invenies generationes tredecim. Quarta decima ergo generatio irat diligens lector et dicat: Cum Joseph non sit pater Domini Salvatoris, 12 quid pertinet ad Dominum genseph? Cui respondebimus primum, non esse consuetudinis Scripturarum, ut mulierum in generationibus ordo texatur. Deinde ex una tribu fuisse Joseph et Mariam: unde ex Lege eam accipere cogebatur ut propinquam, et quod simul censetur in Bethleem, ut de una videlicet stirpe generati. Cum esset desponsata mater ejus Maria Joseph. Quare non de simplici Virgine, sed de desponsata concipitur? Primum, ut per generationem, Joseph, origo Mariae monstraretur. Secundo, ne lapidaretur a Judaeis ut adultera. Tertio, ut in Aegyptum fugiens ha
Abbreviated transcription (Latin):
głista aut̃ qr ñ defuturo. s de
pͣt̾ito narrat historiam. muta¬
uit accipiet: & posuit habebit.
Qui eniͣ habet: nequaquã accep¬
captiuã durit captiuitatẽ: Acceꝑit
dona in hominib Hoc testimo¬
nui apłs ponens. non dir acce¬
pit. s dedit: qi ibi de futuro
significatũ ẽ. qd̾ accepturꝰ e̾ẽt.
hic de eo narrat᷑. qui iã dedẽat
qd̾̃ acceperat. Accepit coniugent
suã ⁊ ñ cognouit eam. donec ꝑe¬
quidã loco ꝑu̾sissime suspican¬
tur. & alios filios habuisse ma¬
riam: dicentes pͥmogenitũ nͣ
dici. nisi qui habeat ꝙ fr̃s: cũ
hic mos diuinarũ scͥpturarũ¬
sit: ut pͥmogenitũ nͣ euͣ uocent.
quẽ frͣs sequunt᷑. s eũ qͥ primꝰ¬

Expanded text:
ngelista vero quia non de futuro, sed de praeterito narrat historiam, mutavit accipiet et posuit habebit, qui enim habet nequaquam accepcaptivam duxit captivitatem: accepit dona in hominibus . Hoc testimonium apostolus ponens, non dixit, accepit, sed dedit: quia ibi de futuro significatum est, quod accepturus esset: hic de eo narrat historia, qui jam dederat quod acceperat. Et accepit conjugem suam, et non cognovit eam, donec pequidam perversissime suspicantur, et alios filios habuisse Mariam, dicentes primogenitum non dici, nisi qui habeat et fratres: cum hic mos sit divinarum Scripturarum, ut primogenitum non eum vocent, quem 14 fratres sequunt
Abbreviated transcription (Latin):
fornicariȩ conuingit᷑: unũ
corpꝰ efficit᷑. Ꝙ in lege p̃ceptũ
est: ñ solũ reos s & conscios
criminũ obnoxios e̾ẽ peccati.
Quomodo ioseph. cũ erum̃ celet

Expanded text:
fornicariae conjungitur, unum corpus efficitur . Et in Lege praeceptum est, non solum reos, sed et conscios criminum obnoxios esse peccati : quomodo Joseph cum crimen celet
Abbreviated transcription (Latin):
qui hebreorũ uoluininũ de ne¬
gant ueritatẽ. ubi hoc lxxͦ
legat᷑ interp̃tib Eto cũ nͣ in¬
uenerint: nos eis dicemus in
niu ꝓferimus ex numeris:
dicente balaam. Dsͣ ex egyy.¬
to uocauit eum: & gła eiꝰ sic̃
unicornis. Tunc adimpletũ

Expanded text:
qui Hebraeorum voluminum denegant veritatem, ubi hoc in LXX legatur interpretibus. Quod cum non invenerint, nos eis dicemus in nium proferimus ex Numeris, dicente Balaam: Deus ex Aegypto vocavit eum: gloria ejus sicut unicornis . Tunc adimpletum
Abbreviated transcription (Latin):
centẽ. Uox clamantis indeser¬
to: ꝑate uias dni: rectas facite
semitas eiꝰ. Animas credentui
p̃parabat. in quib ambulaturꝰ
erat dñs: ut purꝰ inuiis puris¬
simis ambularos dicens. Habi¬
tabo mneis &s in ambulabo:
s ero dsͣ eorũ: & ipsi erunt mͥ
popłs. Porphirius locũ istuͣ
marci euangłiste pͥncipio eõ

Expanded text:
centem: Vox clamantis in deserto, parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. Animas credentium praeparabat, in quibus ambulaturus erat Dominus, ut purus in viis purissimis ambularet, dicens: Habitabo in eis, et inambulabo: et ero Deus ipsorum, et ipsi erunt mihi populus . Porphyrius istum locum Marci evang
Abbreviated transcription (Latin):
Ad confusionẽ uideoꝵ: ut nati¬
uitatẽ xp̃i a gentib discerent.
orit᷑ in oriente stella: quã futurã
balaam cuiꝰ successores erant
uaticinio nouerant. Lege nume¬
rorũ librũ. Deferunt᷑ aut̃ magi
stelle inditio inuideã: ut a ma¬
gis sacerdotes interrogati ubi
xp̃c nasceret᷑. in excusabiles fie¬
rent de eius aduentu. At illi
direrunt ei. In bethleẽ uide.
ab euangłista pͥmũ editũ. sicͣ
in ipso hebraico legiꝰ : udee
nͣ uide. Que eͥ enĩ aliarũ gentui
bethleẽ: ut ad distinctionẽ etꝰ.
ingalilea: lege librũ iħu filii
naue. Deniq & in ipso testimo¬
nio qd de michee ꝓpħia suꝑtũ
eͣ: ita habet᷑. & tu bethlee̾ ter¬
ra uida. Et aꝑtis thesau¬
ris suis: obtulerunt ei munera.
urũ. thus. ꝙ mirrã. Pulcher¬
rime munerũ sacramenta
uiuencꝰ p̾sbit̾ uno uersiculo
cõp̃hendit. Thus arũ mirrãꝙ¬

Expanded text:
Ad confusionem Judaeorum, ut nativitatem Christi a gentibus discerent, oritur in Oriente stella, quam futuram Balaam, cujus successores erant, vaticinio noverant. Lege Numerorum librum . Deferuntur autem magi stellae indicio in Judaeam, ut sacerdotes a magis interrogati, ubi Christus nasceretur, inexcusabiles fierent de adventu ejus. At illi dixerunt ei: in Bethleem Judaeae. ab evangelista primum editum, sicut in ipso Hebraico legimus, Judae, non Judaeae. Quae est enim aliarum gentium Bethleem, ut ad distinctionem ejus in Galilaea. Lege librum Jesu filii Nave . Denique et in ipso testimonio, quod de Michaeae prophetia sumptum est, ita habetur: Et tu, Bethleem terra Juda . Et apertis thesauris suis, obtulerunt ei munera, aurum, thus, et myrrham. Pulcherrime munerum sacramenta Juvencus presbyter uno versiculo comprehendit: Thus, aurum, myrr
Abbreviated transcription (Latin):
entes solet luc̾nas uidere nu¬
merosas. Siplex oculus & ꝓurꝰ.
sĩplinicia iltuet᷑ & pura. Hoc
totũ tͥnsfer addsensũ. Qmͦ enĩ
corpꝰ si oculꝰ ñ fuerit sĩplex
totũ intenebris eͣ: ita si aĩa
rem: uniu̾sus sensꝰ incaligine
coͣmorabit᷑. Si gͦ lum̃ qd̾ inte
ẽ tenebre stͣ: ip̃e tenebrȩ qͣnte
ert : Si sensus qͥ lum̃ eͣ aĩe
uitio caligat᷑. ipsa putas ca¬
ligo quib tenebris obuoluit᷑.
on potestis dõ seruires
mãmonȩ. Mãmona sermo¬
ne syriaco: diuitiȩ nõcupant᷑.¬

Expanded text:
e solent lucernas videre numerosas; simplex oculus et purus simplicia intuetur et pura. Hoc totum transfert ad sensum. Quomodo enim corpus, si oculus non fuerit simplex, totum in tenebris est; ita anima universus sensus in caligine commorabitur. Si ergo lumen quod in te est, tenebrae sint, ipsae tenebrae quantae erunt! Si sensus qui lumen est, animae vitio caligatur, ipsa, putas, caligo quibus tenebris obvolvetur! Non potestis Deo servire et mammonae. Mammona sermone Syriaco divitiae nuncupant
Abbreviated transcription (Latin):
diͣ ministerio fortitudineᷤ. que
dentia. Si hoc itae̾ ut intel¬
ligi uolt᷑. qͦmͦ sequit᷑ dictũ
ad homines. ñne uos magis¬
pluris estis illis: Sĩplicit᷑ gͦ

Expanded text:
Dei ministerio fortitudines, quae dentia. Si hoc ita est ut intelligi volunt, quomodo sequitur dictum ad homines: Nonne vos pluris estis illis? Simpli
Abbreviated transcription (Latin):
s dii appellantur.  E illi dixe¬
rtͣ. Aiii iohem baptistam. alii
helyam: alii uͦ ieremiã: aut i¬
nũ ex ꝓpħis. Miror quosdam
interp̾tes causas exrorũ inqui¬
rere singłoꝵ: & disputationẽ
longissimã tenere quare dum
urm alii ioħem putauerint.
alii ieremiã. alii heliam: aut
unũ ex ꝓpħis. cuͣ sic errare po¬
tuerint inhelya: & in ieremia.
quomͦ herodes errauit in ioħe
dicens: quẽ ego decollaui ioħem
ipse surrexͣ amortuis. & uirtuteᷤ
ee dicitis : Respondit symon
petrus. Tues xpͣc filius dĩ uiuii.¬
¶ Orudens lector attende qd̾
ex consequentib textuq sermo¬
uis apłi nequaquã homines
s dii appellentur. Cũ enĩ dixis¬
s quẽ dict᷑ homines e̾ẽ filiũ
hominis: subiecit. Uos autͣ que
me e̾ẽ dicitis: Iilis qr homines
sunt humana opinantib. uos
Dm uiuum appellat ad coͣꝑati¬
one̾ eorũ deorũ qui putantur dĩ.
idolor portenta significans.

Expanded text:
appellantur. At illi dixerunt: Alii Joannem Baptistam, alii Eliam, alii vero Jeremiam, aut unum ex prophetis. Miror quosdam interpretes causas errorum inquirere singulorum et disputationem longissimam texere, quare Domum, alii Joannem putaverunt, alii Eliam, alii Jeremiam, aut unum ex prophetis, cum sic errare potuerint in Elia et Jeremia, quomodo Herodes erravit in Joanne dicens: quem ego decollavi Joannem ipse surrexit a mortuis, et virtutes esse dicitis? Respondit Simon Petrus: Tu es Christus Filius Dei vivi. Prudens lector, attende quod ex consequentibus textuque sermonis apostoli neqixisset: Quem dicunt homines esse Filium hominis, subjecit: Vos autem quem me esse dicitis? Illis quia homines sunt, humana opinantibus; vosDeum vivum appellat, ad distinctionem eorum deorum, qui putantur dii, idolorum portenta significans.
Abbreviated transcription (Latin):
nomen: iħc ꝓpͥũ uocabulũ sal¬
uatoris. Potest aut̃ fieri ut ideir¬
e ante passionẽ. uł resurrectio¬
nẽ se noluerit p̾dicari: ut cõple¬
topostea sanguinis sacramento
oportunius apłis diceret. Euntes
docete om̃ͣs gentes. Erł̃. Qd̾ ne
quis putet nr̃e tantũ ẽẽ intelligen¬
tie. & ñ sensus eugelici:. que secun¬
tur. causas ꝓhibite tͣe p̾dicatioi̾s

Expanded text:
ocabulum Salvatoris. Potest autem fieri, ut idcirco ante passionem et resurrectionem se noluerit praedicari; ut completo postea sanguinis sacramento, opportunius apostolis diceret: Euntes docete omnes gentes , etc. Quod ne quis putet nostrae tantum esse intelligentiae, et non sensus Evangelici, quae sequuntur, causas prohibitae tunc praedicatio
Abbreviated transcription (Latin):
querat᷑. Legimꝰ in leuitico de leꝓ¬
sis ubi iubentur ut ostendant se
sacerdotib. ꝙsi leprã habuerint
teͣ a sacerdote immundi sunt:
nͣ ut sacerdotes leꝓsos faciant
& iminundos: s qd̾ habeant note¬
am leꝓsi. ⁊ nͣ lepsi: & possint di¬
scernere. qui mundus qͥ ue im¬
mundus sit. Quomodo gͦ ibi le¬
ꝓsũ sacerdos immundũ facit.
noxii: s ꝓ officio suo cuͣ peccatoꝵ
audierit uarietates. scit qͥ ligan¬
dus sit. & qui soluendus. Tanc¬

Expanded text:
quaeratur. Legimus in Levitico de lepquaeratur. Legimus in Levitico de leprosis, ubi jubentur ut ostendant se sacerdotibus, et si lepram habuerint, tunc a sacerdote immundi fiant, non quod sacerdotes leprosos faciant et immundos, sed quod habeant notitiam leprosi et non leprosi, et possint discernere qui mundus, quive immundus sit. Quomodo ergo ibi leprosum sacerdos immundum facit, noxii, sed pro officio suo, cum peccatorum audierit varietates, scit qui ligandus sit, qui solvendus. Omn
Abbreviated transcription (Latin):
Qd eͣ hoc qd̾ ait: & ego dico tibiꝰ
Quia tumͥ dixisti cu es xp̃c filiꝰ
dĩ uitui. & ego dico tͥ ñ sermone
casso. & nullũ habente opus. s di¬
co tͥ. quia meu̾ dixisse fecisse est.
qr tues petrus: & suꝑ hanc pe¬
tram edificabo eccłiam meã. Sioͣ
q ex dño sortiti uocabula sunt:
ita & simoni quicredebat in pe¬
tram . xp̃m: pecri largitus e nom
ac scdm methaþhoram petrȩ.
recte drͣ e edificabo eccłiã meaͬ
lebunt aduersus eam.Ego por¬
tas inferi uicia reor atq peccata:
uł certe hereticorũ docꝰtrinas.
ꝑ quas illecꝰti homines ducunt᷑
ad tartarũ. Nemo putet de mor¬
te dici qd̾ apłi conditioni mortiᷤ
subiecti nͣ fuerint. quoruͣ marty¬
ria uideat choruscare. Et tibi
dabo claues regni celor. Et qd̾¬
cũq ligaueris suꝑ terrã erit li¬
gatuͣ & incelis: & qd̾ cuͣq solue
assumunt suꝑcilio. ut uł dam¬
nent innocentes. uł soluere se
noxios arbitrentur. xuͣ apud dm̃
nͣ sententia sacerdotuͣ. s reoꝵ uita

Expanded text:
d est quod ait: Et ego dico tibi? Quia tu mihi dixisti: Tu es Christus Filius Dei vivi: et ego dico tibi, non sermone casso, et nullum habente opus, sed dico tibi: quia meum dixisse, fecisse est. Quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam. Sicut quae ex domino sortiti vocabula sunt, ita et Simoni, qui credebat petram Christum, Petri largitus est nomen. At secundum metaphoram petrae, recte dicitur ei, aedificabo Ecclesiam meam lebunt adversus eam. Ego portas inferi vitia reor, atque peccata, vel certe haereticorum doctrinas, per quas illecti homines ducuntur ad tartarum. Nemo itaque putet de morte dici, quod apostoli conditioni mortis subjecti non fuerint, quorum martyria videt coruscare. Et tibi dabo claves regni coelorum, et quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis, et quodcunque solassumunt supercilio, ut vel damnent innocentes, vel solvere se noxios arbitrentur, cum apud Deum n sententia sacerdotum, sed eorum vita
Abbreviated transcription (Latin):
imicatus herode̾ patre̾. qui in
honore̾ augusti cesaris appella¬
uit cesaream que priꝰ turris
ubi iordanis oritur ad radices
libani: & ht duos fontes unu̾
nomine ior: & alterũ dan. Qui
simul mixti: iordanis nomen
efficiunt. ¶ Et interro gabat di¬
scipulos suos dicens. Quẽ dictͣ
homines e̾ẽ filiũ hominis.
dixit queͣ dictͣ me ee̾ homines
s filiũ hominis : ne iactanter
de se querere uideret᷑. E nota
qd̾ ubicu̾q scͥptũ eͣ in ueterites¬
tamento. filius hominis. in he¬
breo positũ sit filiꝰ adaͣ. Illid¬
q qd̾ in psalmo legimus filii
hominũ usq qͦ graui corde. in
hebreo dicit᷑ filii adam. Pul¬
chre autͣ interrogat quẽ dict̃
homines ẽẽ filiũ hominis: qr q
de filio hominis loquiuitar
homines funt: qͥnͦ dmintas

Expanded text:
Herodem patrem, qui in honorem Augusti Caesaris appellavit Caesaream, quae prius turris ubi Jordanis 122 oritur ad radices Libani, et habet duos fontes, unum nomine Jor, et alterum Dan, qui simul mixti, Jordanis nomen efficiunt. Et interrogabat discipulos suos, dicens: Quem dicunt homines esse Filium hominis? Non dixit, qsed filium hominis, ne jactanter de se quaerere videretur. Et nota quod ubicunque scriptum est in Veteri Testamento filius hominis, in Hebraeo positum sit filius Adam? illudque quod in psalmo legimus: Filii hominum, usquequo gravi corde? In Hebraeo dicitur, filii Adam. Pulchre autem interrogat, quem dicunt esse homines filium hominis, quia qui de filio hominis loquuntur, homines
Abbreviated transcription (Latin):
sortitur uocabulũ. qd̾ reuelatio¬
appellantlus sit. Siquidẽ bario¬
na: inlingua nr̃a sonat filiꝰ colũ¬
be. Alii simpliciter accipiunt.
qd̾ symon idẽ petrus filiꝰ sit ioħis.
iuxta alteriꝰ loci interrogationẽ.
simon ioh̃is diligis me: qui re¬
spondit dñe tu scis: & uolunt
scͥptorũ uicio depͣuatũ: ut ꝓbar¬
iohanna. hic ẽ filiꝰ iohannis bar
iona scͥptũ sit: una detracta silla¬
ba. Iohanna autͣ: interp̾tatur

Expanded text:
rtitur vocabulum, quod revelatioappellandus sit, siquidem Barjona in lingua nostra sonat filius columbae. Alii simpliciter accipiunt quod Simon, id est, Petrus filius sit Joannis juxta alterius loci interrogationem: Simon Joannis, diligis me? Qui respondit: Domine, tu scis; et volunt scriptorum vitio depravatum ut pro Barjoanna, hoc est, filius Joione scriptum sit, una detracta syllaba. Iohanna autem interpretatur
Abbreviated transcription (Latin):
& saduceorũ.ł Qui cauet
a fermento phariseorũ & saduce¬
orũ legis ac littere p̾cepta nͣseruat.
traditiones hominũ negligit:
ut faciat mandatũ di .s. Quid¬

Expanded text:
 accepimus. Qui cavet a fermento Pharisaeorum et Sadducaeorum, Legis ac litterae praecepta non servat, traditiones 120 hominum negligit, ut faciat mandatum Dei. Sci
Abbreviated transcription (Latin):
quare ꝙ cibi quib nutritus e ppłs di.
nonueram doctrinã integrãq
significent. Querat aliquis &
dicat. Quomͦ panes nͣ hebebãt.
qui statim impletis quinq spor¬
tis ascenderunt nauiculã: & ue¬
nerunt in fines magedam: ibiq
audiunt nauigantes. qd̾ cauere
debeant a fermento phariseoꝵ
& saduceorũꝰ S scͥptura testat᷑
qr oblidast᷑ eos secũ tollere. Hoc
corrumpit. Istimodi fermen¬
tũ qd̾ omĩ ratione uitandũ ẽ.
habuit marcion. & ualentinꝰ.
& om̃s heretici. Fermentũ hãc
uim habet. ut si farine mix¬
tũ fuerit. qd̾ parũ uidebatur
crescat in maius. & ad saporẽ
suũ uniu̾sã consꝑsionẽ tra
hat. Ita & doctrina heretica.
S uł modica scintilla intuui
pectus inciderit: in breui in¬
gens flamina suecrescit. o
totã hominis possessione᷑ ad
se trahet. Deniq sequitur.
Tunc intellexerunt qr ñ dixis¬
set cauendũ e̾e̾ a fermento
panũ. ħau doctua phariseoꝵ.¬

Expanded text:
s Dei, non veram doctrinam integramque significent? Quaerat aliquis et dicat: Quomodo panes non habebant, qui statim impletis septem sportis, ascenderunt in naviculam, et venerunt in fines Magedan: ibique audiunt navigantes, quod cavere debeant a fermento Pharisaeorum et Sadducaeorum? Sed Scriptura testatur quod obliti sint eos secum tollere. Hoc tam massam corrumpit . Istiusmodi fermentum, quod omni ratione vitandum est, habuit Marcion, et Valentinus, et omnes haeretici. Fermentum hanc vim habet, ut si farinae mixtum fuerit, quod parvum videbatur, crescat in majus, et ad saporem suum universam conspersionem  Ahat: ita et doctrina haeretica, si vel modicam scintillam in tuum pectus jecerit, in brevi ingens flamma succrescit, et totam hominis possessionem ad se trahit. Denique sequitur: Tunc intellexerunt, quia non dixisset cavendum a fermento panum, sed a doctrina Pharisaeo
Abbreviated transcription (Latin):
spũale. Iucid quoq qd̾ ait q ca¬
ro & sanguis. ñ reuelauit tibi
aplice narrationi concordat. in
qua ait. Continuo nͣ at quieui
carui & sangiuni carne̾ ibi &
sanguinẽ iudeos significans:
ut hic quoq sub alio sensudemon¬
stretur qd̾ ei nͣ ꝑdoctrinã phari¬

Expanded text:
uale. Illud quoque quod ait: Quia caro et sanguis non revelavit tibi, Apostolicae narrationi comparatur, in qua ait: Continuo non acquievi carni et sanguini , carnem ibi et sanguinem, Judaeos significans, ut hic quoque sub alio sensu demonstretur, quod ei non per doctrinam Phari
Abbreviated transcription (Latin):
panẽ filiorũ nͣ mereri. nec integroᷤᷤ
capere posse cibos. nec sedere ad
mensã cuͣ patre. s contenta sum
reliquiis catulorũ ut ꝑ humilita¬
teͣ micarũ ad panis integri uenia
magnitudinẽ. Omira rerũ conuer¬
sio. Isrł quondã filius: nos canes.
Oro diu̾sitate fid̃ĩ: ordo nominũ
comutatur. De illis postea drͣ.
Circũdederunt me canes multi
W uidete canes: uidetẽ malos oꝑa¬
rios indete concisionẽ. Nos au

Expanded text:
panem non mereri, nec integros posse capere cibos; nec sedere ad mensam cum patre; sed contenta sum reliquiis catulorum; ut per humilitatem micarum, ad panis integri veniam magnitudinem. O mira rerum conversio! Israel quondam filius, nos canes. Pro diversitate fidei, ordo nominum commutatur. De illis postea dicitur: Circumdederunt me canes multi . Et: Videte canes, videte 117 malos operarios, videte concisione
Abbreviated transcription (Latin):
fides: q credidit sanari posse filiaͣ
suam. Patientia: qr totiens contẽp¬
ta. inp̃cib ꝑseuerat. Humilitas:
qr se ñ canib s catulis cͣꝑat. Ca¬
nes aut̃ ethnici ꝓpter idolatria᷑
dicuntur: qui esui sanguinis
dediti. & cadauerib mortuorũ fe¬
runt᷑ in rabie̾. Nata qd̾ ista cha¬
nanitis. ꝑseuerant̾ pͥmũ filiuͣ
dauid. deinde dñm uocet. ꝙ adex

Expanded text:
fides qua crediderit sanari posse filiam suam, patientia qua toties contempta in precibus perseverat; humilitas qua se non canibus, sed catulis comparat. Canes autem ethnici propter idololatriam dicuntur, qui esui sanguinis dediti, et cadaveribus mortuorum feruntur in rabiem. Nota quod ista Cananea perseveranter primum filium D
Abbreviated transcription (Latin):
Sdixi. Sic excutiat d̃s omnẽ
Nuirũ qui ñ cõpleuerit u̾bum
Nistud. de domo sua & de labo¬
rib siuis. Sic excutiat᷑. & uagꝰ
ab eis quȩ ñ hñt reddere ue¬
lut iuste exigere ñ erubescit.
bic de domo sua excutitur.
credebat eiectꝰ excutit᷑. & de
laborib suis. fructu nimirũ
bonoꝵ operũ in quib se lay¬
dabilĩt desudasse arbitraba¬
tur. priuat᷑. Neq enĩ labores
sine pietate exibiti. fructuofi
apud dm fieri possunt. Qͣntũ
uͦ hȩc neemiȩ obuirgatio siue
imprecatio corda õium cõmo¬
uerit. apte declaratur: cum
N ꝓtinus subinfert᷑. E dixit

Expanded text:
dixi: Sic excutiat Deus omnem virum, qui non compleverit verbum istud, de domo sua, et de laboribus suis: sic excutiatur, ab eis quod non habent reddere, velut juste exigere non erubescit, hic de domo sua excutitur, credebat, ejectus. Excutitur et de laboribus suis, fructu nimirum bonorum operum, in quibus se laudabiliter desudasse arbitrabatur, privatus. Neque enim labores sine pietate exhibiti, fructuosi apud Dominum fieri possunt. Quantum vero haec Nehemiae objurgatio sive imprecatio corda omnium commoverit, aperte declaratur, cum protinus subinfertur: Et dixit
Abbreviated transcription (Latin):
retͣ hanc ẽẽ summã totiꝰ ꝑfec¬
tionis. ut transcensis mundi
cupiditatib atq illecebris
uniu̾sis. tota semꝑ intentio¬
ne mentis. alteriꝰ uitȩ medi¬
temͣ ingressum. Pascha enĩ
transitꝰ int̃pretat᷑: nom̃ inde
hñs qđ uł filii isrł in eo per
immolationẽ agni de egyp¬
tia seruitute ad gaudia lib¬
tatis transirent: uł ipse agnꝰ
tͣnsierit ex hoc mundo ad
patrẽ. Qͦd & nos imitamur:
cũ ab infimis uoluptatibus
ad gȩlestia querenda tͣnsimꝰ.
Uere autem ꝑficimꝰ: cũ a carniᷤ
ergastulo soluti. cȩ leste regnũ

Expanded text:
retur hanc esse summam totius perfecretur hanc esse summam totius perfectionis, cum transcensis mundi cupiditatibus atque illecebris universis, tota semper intentione mentis, alterius vitae meditamur ingressum. Pascha enim transitus interpretatur, nomen inde habens, quod vel filii Israel in eo per immolationem agni de Aegyptia servitute ad gaudia libertatis transirent, vel ipse Agnus transierit ex hoc mundo ad Patrem. Quod et nos imitamur, cum ab infimis voluptatibus ad coelestia quaerenda transimus. Vere autem perficimus, cum a carnis ergastulo soluti coeleste regnu
Abbreviated transcription (Latin):
confiteri dm unuũ & uerũ:
sacram̃ta xp̃i ꝑcipere. hisq
initiatũ in remissionẽ omniũ
peccatoꝵ templũ eiꝰ efficiͥ atq
acceptã uite innocentiã. comi¬
tante eiꝰ gr̃a seruare: s multi
laboris est eũ qui accepta fi¬
dei sacram̃ta. peccando con¬
temnit. pͥstinã reciꝑe digni¬
tatem: quia ñ huic facilis
emundatio ꝑ aquã baptimi
denuo dari potest: s infec-¬
tum scelus longo penitentiȩ
labore. largis lacrimarum
fluentis. districtiore conti¬
nentiȩ sudore eluendũ. Cuiꝰ
emendationi ipsa qͦ consue¬
tudo uicioꝵ quasi inimica sa¬
maritanoꝵ turba repugnat:
tanto ad siucꝑandũ difficilior:
qͣnto duitiꝰ terrã cordis uͥtute
uacuã possidebat Potest et
hoc dici. qđ ideo spetialiter
reedificata ac dedicata domo
dñi de pascha facto cõmemo¬
retur. cum nulli ẽẽt dubiũ
qͥn hoĩes tantȩ religionis
pascha suo tempore facere
uellent: ut mystice insinua¬

Expanded text:
confiteri Deum vivum et verum, confiteri Deum vivum et verum, sacramenta Christi percipere; hisque initiatum, in remissionem omnium peccatorum, templum ejus effici, atque acceptam vitae innocentiam comitante ejus gratia servare; sed multi laboris est, eum qui accepta fidei sacramenta peccando contemnit, pristinam recipere dignitatem; quia non huic facile emundatio per aquam baptismi denuo dari potest, sed infectum scelus longo poenitentiae labore, largis lacrymarum fluentis, districtiori continentiae sudore eluendum est, cujus emundatione ipsa quoque consuetudo vitiorum, quasi inimica Samaritanorum turba, repugnat; tanto ad superandum difficilior, quanto diutius terram cordis virtute vacuam possidebat. Potest et hoc dici, quod ideo specialiter reaedificata ac dedicata domo Domini, de pascha facto commemoretur, cum nulli esset dubium, quin homines tantae religionis pascha suo tempore facere vellent; ut mystice insinua
Abbreviated transcription (Latin):
affligendi traditi: afflicti ad¬
uersitatib. a peccatis ft̃ peni¬
tendo auersi: merito peniten¬
tiȩ & conuersionis st̃ liberati
ab hostib: & deo meliꝰ seruit᷑i.
ꝓpriã reuocati ad patriam.
Sed & hactenꝰ uidimꝰ sepissime
illos qͥ templũ corporis sui pec¬
cando ꝓphanauerunt. & per
hoc diabolo sunt captiuati
redisse ad dñm ꝑ penitentiã:
& merito maiore instantia ꝗͣ
priꝰ consueuerant bonis insu-¬
dasse operibus: quib mansio¬
nem denuo in se ipsis suo au-¬
ctori p̃pararent. Notandũ enĩ
qđ salomon priꝰ templũ in
pace sui regni plurima tẽpore
breui nullo omnimodis contͣ¬
dicente ꝑfecit: nẽ aũt destru¬
Ctum hoc ꝓpt peccata. filii tͣnᷤ¬
migrationis in magna cordis
cõpunctione labori longo insi¬
stentes. & sepissime ab immieiᷤᷤ
retardati. tandẽ diuinitus
adiuti restaurarunt. Facile
namq est conu̾sum quemq
ad fidem agnitionẽq uerita¬
tis abrenuntiare diabolo. &

Expanded text:
affligendi sunt traditi; afflicti adaffligendi sunt traditi; afflicti adversitatibus, a peccatis sunt poenitendo aversi; merito poenitentiae et conversationis sunt liberati ab hostibus: et Deo melius servituri, propriam revocati ad patriam. Sed et hactenus videmus saepissime illos, qui templum sui corporis saepius peccando profanaverunt, et per hoc diabolo sunt captivati, redire ad Dominum per poenitentiam. Et merito majore instantia quam prius consueverant, bonis insudasse operibus, quibus mansionem denuo in seipsis suo Auctori praeparent. Notandum enim quod Salomon prius templum in pace sui regni permaxima, tempore brevi, nullo omnimode contradicente perfecit; nunc autem destructum hoc propter peccata, filii transmigrationis in magna cordis compunctione labori longo insistentes, et saepissime ab inimicis retardati, tandem divinitus adjuti restaurarunt. Facile namque est, conversum quemque ad fidem agnitionemque veritatis, abrenuntiare diabolo, et
Abbreviated transcription (Latin):
dm isrł. Uniu̾sis gͦ filiis
tͣnsmigrationis ĩmolatũ
est pascha. om̃s comeder̃t
filii ifrł. non solũ qui reu̾si
s & om̃s alicubi antea consti¬
tuti. eo tempore. qͥ se seꝑaue¬
rant a coinquinationib gen¬
tiũ terrȩ ad eos. Qd etiã de
ꝓselitis recte potest intelligi:
qui cũ natura ee̾nt gentiles.
in ritũ conu̾terent᷑ ppłi dei:
accepta circũcisione. & bostiis
purificati legalib: ut digni
essent & ipsi participatione
sacrificii salutaris. Q notandũ
quia gentes terre dicit eos qͥ
com qͥnationib seruiunt: ut
e contͣrio gentes e̾ẽ celi doceret
eos qͥ ab his separati. in unitate
& castitate dño seruirent: eiꝰq
sollemnia sincero corde cele¬
brarent. Nusꝗͣ alias nͥ fallor
idem ppls isrł ex qͦ egressi sunt
ex egypto ꝑ moysen:tantȩ deuo¬
tionis cum sacerdotib & leui¬
tis. magistris uidelicet suis. ex¬
titisse reꝑitur. S hȩc deuotio
castigatione diuina facta est:
cũ ꝓ peccatis sius hostib sunt

Expanded text:
 etc. Universis ergo filiis transmigrationis immolatum est pascha, omnes comederunt filii Israel, non solum qui reversi sed et omnes qui alicubi antea constituti, eo tempore sese paraverant a coinquinationibus gentium terrae ad eos. Quod etiam de proselytis recte potest intelligi, qui cum natura essent gentiles, irritum converterentur populi Dei, accepta circumcisione, et hostiis purificati legalibus, ut digni essent et ipsi participatione sacrificii salutaris. Et notandum, quia gentes terrae dicit eos qui coinquinantibus serviunt; ut e contrario gentes esse coeli doceret eos, qui ab eis separati, in unitate et castitate Domino servirent, ejusque solemnia sincero corde celebrarent. Nusquam alias, nisi fallor, idem populus Israel, ex quo egressi sunt ex Aegypto per Moysem, tantae devotionis cum sacerdotibus et Levitis, magistris videlicet suis exstitisse reperitur: sed haec devotio castigatione divina facta est, cum pro peccatis suis hostibus