comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ita qͦ paulus apłs docet cũ dicit. Nam
non adulterabis. ñ homicidiũ facies.
non furaberis. ñ concupisces ⁊ & si qͦd
est aliud mandatũ: in hoc sermone
recapitulat᷑. diliges ꝓximũ tuũ tãqͣm
te ipsũ. Dilectio ꝓximi malũ non oꝑa¬
tur. Quisqͥs gͦ arbitrat᷑ non de om̃i ho-¬
mine apłm p̃cepisse: cogetur fateri
rit uxorem: aut eũ occiderit. aut eiꝰ¬
uxorem concupiuerit. Qđ si dementis
est dicere: manifestũ est omnẽ homi¬
nem ꝓximũ esse deputandũ. Quia
nifestũ hoc p̃cepto quo iubem᷑ dilige¬
re ꝓximũ etiã scõs angłos contineri⁊
a quib tanta nobis miscłie impen¬
dunt᷑ officia. quanta multis scͥptu¬
rarũ diuinarũ locis animaduerte
pheta in oratione ait. Sicut ꝓximũ. si¬
cut fr̃ẽm nr̃m. ita complacebã. S qm̃
excellentior ac supra nr̃am naturã est
diuina substantia : preceptũ quo dili¬
gamꝰ dm a ꝓximi dilectione distinctũ
ꝓpt̃ illius: idest ille nr̃i miseretur ut

Expanded text:
quoque Paulus apostolus docet, cum dicit: Nam non adulterabis, non homicidium facies, non furaberis, non concupisces, et si quod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur: Diliges proximum um. Dilectio proximi malum non operatur . Quisquis ergo arbitratur non de omni homine Apostolum praecepisse, cogitur fateri,rit uxorem, aut eum occiderit, aut ejus rem concupierit: quod si dementis est dicere, manifestum est omnem hominem proximum esse deputandum, quia nifestum est hoc praecepto quo jubemur diligere proximum, etiam sanctos Angelos contineri, a quibus tanta nobis misericordiae impenduntur officia, quanta multis divinarum Scripturarum locis animadverterpheta in oratione ait: Sicut proximum, sicut fratrem nostrum, ita complacebam . Sed quoniam excellentior ac supra nostram naturam est divina substantia, praeceptum quo diligamus Deum, a proximi dilectione distinctum propter illius: id est, ille nostri miseretur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nisi qͥ erga illũ recreandũ. atq curan¬
dũ misericors extitit: ita ut hoc qui
int̾rogauerat int̾rogatꝰ ipse fateretur.
Cui dñs ait. Uade & tu fac similit̾. Ut
uidelicet eeͤᷤ eũ ꝓximũ intelligamꝰ: eui
uł exhibendũ ẽ officiũ miscdie si indi
get: uł exhibendũ esset si indigeret.
Ex quo ẽ iam consequens: ut etiã ille
a quo nobis hoc uicissim exhibendũ est
ꝓximꝰ sit nr̃. ꝓximi enĩ nom̃ ad aliquid
est: nec quisquã esse ꝓximꝰ nisi ꝓximo
potest. Nullũ aut̃ exceptũ esse cui mi¬

Expanded text:
nisi qui erga illum recreandum atque curannisi qui erga illum recreandum atque curandum misericors exstitit, ita ut hoc qui interrogaverat, interrogatus ipse fateretur. Cui Dominus ait, Vade, et tu fac similiter ; ut videlicet eum esse proximum intelligamus, cui vel exhibendum eget, uel exhibendum esset si indigeret. Ex quo est iam consa quo nobis hoc vicissim exhibendum est, proximus sit noster. Proximi enim nomen ad aliquid est, nec quisquam esse proximus nisi proximo potest. Nullum autem exceptum esse cui mi
Abbreviated transcription (Latin):
Ad quẽ si conuersi fuerint. & illũ tam¬
qͣm beatificũ bonũ. & nos tãquã sotios
Illo enĩ fruentes etiã ipsi beati sunt. quo
et nos frui desidamꝰ:. Et quanto ĩ hac
uita fruimur. uł ꝑ speculũ uł in enig¬
mate: tanto eã ꝑegrinationẽ & tolera¬
bilius sustinemꝰ: & ardentius finire cupi¬
mus. S utrũ ad illa duo p̾cepta etiã di¬
lectio ꝑtineat angłoꝵ : ñ irrationabilit̃
queri potest. Nam qd̾ nullũ hominũ
exceꝑit. qui p̃cepit ut ꝓximũ diligamꝰ:
et ipse in eugłio dñs ostendit: & apł̃s pau¬
lus. Namq ille cui duo ipsa p̾cepta ꝓtu¬
lerat. atq in eis pendere totã legẽ ꝓpħas¬
q om̃s dixerat. cũ int̾rogaret eum di¬
cens & quis ẽ mͥ ꝓximus: hominẽ quen¬
dã ꝓposuit descendentẽ ab ierłm in ie¬
richo incidisse in latrones. & ab eis gra¬
uiter uulneratũ. sauciũ & semiuiuũ
esse cłelictũ: Cui ꝓximũ esse ñ docuit.

Expanded text:
Ad quem si conversi fuerint, et illum tanAd quem si conversi fuerint, et illum tanquam beatificum bonum, et nos tanquam socios Illo enim fruentes, etiam ipsi beati sunt, quo et nos frui desideramus: et quanto in hac vita fruimur vel per speculum vel in aenigmate , tanto nostram peregrinationem et tolerabilius sustinemus, et ardentius finire cupimus. Sed utrum ad illa duo praecepta etiam dilectio pertineat Angelorum, non irrationabiliter quaeri potest. Nam quod nullum hominum exceperit qui praecepit ut proximum diligamus, et ipse in Evangelio Dominus ostendit, et Paulus apostolus. Namque ille cui duo ipsa praecepta protulerat, atque in eis pendere totam Legem Prophetasque dixerat, cum interrogaret eum dicens, Et quis est meus proximus? hominem quemdam proposuit descendentem ab Jerusalem in Jericho, incidisse in latrones, et ab eis graviter vulneratum, saucium et semivivum esse derelictum; cui proximum esse non docuit,
Abbreviated transcription (Latin):
gunt. non ꝓpt̃ illos s ꝓpter eum quẽ¬
parit̾ diligunt. & quantũ est in eiꝰ
amore feruentior. tantũ agit quib
modis potest ut a plurib diligatur.
et tanto plurib eum cupit ostende¬
re ÷ & quẽ frigidiorẽ uidet excitat
cũ quantũ potest laudib illius. si aũ cont¬
uenientẽ inuenerit. odit in illo uehem̃ter
odiũ dilecti sui. & quib modis ualet in¬
stat ut auferat: quid nos in sotietate di¬
iectionis dĩ agere conuenit. quo ꝑfrui be¬
ate uiuere ẽ. & a quo habent om̃s qui eũ
diligunt. & qđ sunt.⁊ qd̾ eũ diligunt.
de quo nichil metiuimꝰ ne cuiqͣm possit
cognitꝰ displicere: & qui se uult diligi. ñ
ut sibi aliquid. s ut eis qui diligunt et̃¬
Hinc efficitur: ut inimicos etiã nr̃os di¬
sigamꝰ. Non enĩ eos timemꝰ quia nob̾ qd
diligimꝰ auferre possunt: s miseramur
potius. quia tanto magis nos oderunt.
qͥnto ab illo quẽ diligimꝰ separati sunt:

Expanded text:
gunt gunt iter diligunt; et quanto est in ejus amore ferventior, tanto agit quibus potest modis, ut a pluribus diligatur, et tanto pluribus eum cupit ostendere; et quem frigidiorem videt, excitat eum quantum potest laudibus illius; si autem contravenientem invenerit, odit in illo vehementer odium dilecti sui, et quibus modis valet, instat ut auferat: quid nos in societate dilectionis Dei agere convenit, quo perfrui, beate vivere est; et a quo habent omnes qui eum diligunt, et quod sunt, et quod eum diligunt; de quo nihil metuimus, ne cuiquam possit cognitus displicere; et qui se vult diligi, ut sibi aliquid, sed ut eis qui diligunt, aeteHinc efficitur ut inimicos etiam diligamus. Non enim eos timemus, quia nobis quod diligimus auferre non possunt, sed miseramur potius, quia tantquanto ab illo quem diligimus separati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
si tibi occurrerent duo. quorũ neuter
aliũ uł indigentia uł erga te aliqua
necessitate suꝑaret. nichil iustius face¬
res quã ut sorte legeres cui dandũ es¬
set qd̃ dari ut̾iq non posset: sic in ho¬
minib quib om̃ib consulere neque¬
as ꝓ sorte habendũ est. ꝓut quisq tͥ
temporalit colligatius adherere potue¬
rit. Om̃iũ autẽ qui nobiscũ frui possũt
do partĩ eos diligamꝰ quos ipsi adiuua¬
mus ⁊ part̃i eos a quib adiuuam᷑: par¬
tim quorũ & indigemꝰ adiutorio & in-¬
digentie subuenimꝰ: partĩ quib nec
ipsi conferimꝰ aliquid cõmodi. nec¬
ab eis ut nobis conferat᷑ attendimꝰ: uel¬
le tam̃ debemus ut om̃s nobiscũ dili¬
uł adiuuam᷑ ab eis. ad unũ illũ finẽ
referendũ est. Si enĩ in theatris nequi¬
tie qui aliquẽ diligit histrionẽ. & tam¬
quã magno uł etiã sũmo bono eiꝰ arte
ꝑfruit᷑. om̃s diligit qui secũ eũ dili¬

Expanded text:
si tibi occurrerent duo, quorum neuter si tibi occurrerent duo, quorum neuter alium uel indigentia uel erga te aliqua necessitudine superaret, nihil iustius faceres, quam ut sorte eligeres cui dandum esset quod dari utrique non posset: sic in hominibus, quibus omnibus consulere nequeas, pro sorte habendum est, prout quisque tibi temporaliter colligatius adhaerere potuerit. Omnium autem, qui nobiscum frui possunt deo, partim eos diligimus quos ipsi adiuuamus, partim a quibus adiuuamur, partim quorum et indigemus adiutorio et indigentiae subuenimus, partim quibus nec ipsi conferimus aliquid coab eis ut nobis conferatur attendimus. Velle tamen debemus ut omnes nobiscum dilivel adjuvamur ab eis, ad unum illum finem referendum est. Si enim in theatris nequitiae qui aliquem diligit histrionem, et tanquam magno vel etiam summo bono ejus arte perfruitur, omnes diligit qui eum dili
Abbreviated transcription (Latin):
est diligendũ. aut̃ diligat qd̾ dili¬
gendũ est: aut ampliꝰ diligat qd̾ mi
nus diligendũ est. aut eque diligat
qd̃ minus uel ampliꝰ diligendũ est. aut
minus uł ampliꝰ qd̃ eque diligendũ
est. Om̃is peccator. in quantũ pecc̃or
ẽ. non ẽ diligendus: Et om̃is homo.
homine ampliꝰ diligendus ẽ: amplius
quisq dm̃ debet diligere qu
sum. Item ampliꝰ alius homo cangoti¬
dus ẽ quã corpꝰ nr̃m: quia ꝓpt̾ cdm
om̃ia ista diligenda sunt: Q potest no
biscũ alius homo cło ꝑfrui. qd̃ non po¬
test corpꝰ: quia corpus ꝑ animã uiuit.
qua friumur do. Om̃s aut̃ ȩque dili¬
gendi sunt. S cũ om̃ib ꝓdesse non pos¬
sis: his potissimũ consulendũ est. qui
ꝓ locorũ & temporũ uł quarũlibet rerũ
oportunitatib constrictius tibi quasi
quadã sorte iungunt᷑. Sicut enĩ si tibi
abundaret aliquid qd̃ dari oporteret
ei qui ñ haberet. nec duob dari posset:

Expanded text:
est diligendum aut non diligat quod diliest diligendum aut non diligat quod diligendum est aut amplius diligat qnus diligendum est, aut aeque diligat quod vel minus vel amplius diligendum est, aut minus vel amplius quod aeque diligendum est. Omnis peccator, inquantum peccator est, non est diligendus; et omnis homo, homine amplius diligendus est: amplius quisque Deum debet diligere quam seipsum, item amplius alius homo diligendus est quam corpus nostrum: quia propter Deum omnia ista diligenda sunt, et potest nbiscum alius homo deo perfrui, quod non potest corpus, quia corpus per animam uiuit, qua fruimur deo. Omnes autem aeque diligendi sunt. sed cum omnibus prodesse non possis, his potissimum consulendum est qui pro locorum et temporum uel quarumlibet rerum opportunitatibus constrictius tibi quasi quadam sorte iunguntur. sicut enim si tibi abundaret aliquid, quod dari oporteret ei qui non haberet, nec duobus dari potuisset,
Abbreviated transcription (Latin):
am̃ ꝑtinet inconcussa nature
pora sua diligunt: restabat ut & de
illo qd̾ supra nos ẽ & de illo qd̃ iuxta
nos est p̾cepta sumeremꝰ. Diliges in¬
quit dñm dm tuũ ex toto corde tuo:¬
In his duob preceptis tota lex pendet &
ꝓpħe. finis itaq precepti ẽ dilectio: &
ea gemina. idest di & ꝓximi. Qđ si de
totũ intelligas id est animã & corpus.
et ꝓximũ dotũ idest animã & corpus
eius: homo enĩ ex animo constat et
corpore: nullũ rerũ diligendarum
genus in his duob p̾̃ceptis pret̾mis¬
sũ est. Cũ enĩ precurrat dilectio di.
eiusq dilectionis modus p̃scriptꝰ ap¬
pareat. ita ut cetera in illũ conflu¬
ant : de dilectione tua nichil dictum
iudetur. S cũ dictũ est diliges ꝓxi¬
mũ tuũ tamqͣm te ipsũ: simul & tui abs
te dilectio non p̃termissa ẽ. Ille autẽ
iuste & sc̃ẽ uiuit: qui rerũ integer e¬
stimator ẽ. Ipse est aut̃ qui ordinatam
habet dilectionẽ: ne aut diligat qd̃ ñ

Expanded text:
tinet, inconcussa naturaepora sua diligunt; restabat ut et de illo quod supra nos est, et de illo quod juxta nos est, praecepta sumeremus. Diliges, inquit, Dominum Deum tuum ex toto corde tuoin his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. finis itaque praecepti est dilectio, et ea gemina, id est dei et proximi. quod si te totum intellegas, id est animum et corpus, et proximum totum, id est animum et corpus eius — homo enim ex anima constat et corpore — nullum rerum diligendarum genus in his duobus praeceptis praetermissum est. cum enim praecurrat dilectio dei eiusque dilectionis modus praescriptus appareat, ita ut cetera in illum confluant, de dilectione tua nihil dictum uidetur, sed cum dictum est: diliges proximum tuum sicut te ipsum, simul et tui abs te dilectio non praetermissa est. Ille autem iuste et sancte uiuit qui rerum integer aestimator est; ipse est autem qui ordinatam habet dilectionem, ne aut diligat quod non
Abbreviated transcription (Latin):
bus qͣm si ñ om̃ia tͥbuisset E t alio loco
U tantũ inqͣm pietate inconcus¬
sa tene: ut nullũ tͥ bonum uł
sentienti. uł intelligenti. uł quoquo
modo cogitanti occurrat quod non
sit ex đo. Itemq alio loco dixi. Sed
qm̃ non sic̃ sponte homo cecidit. ita
etiam sponte surgere potest: porrectã
nob desuꝑ. dext̃am cłi. id est dñi nr̃i

Expanded text:
bus omittitur omnibus tribuisset. Et alio loco: Tu tantum, inquam, pietatem inconcussam tene, ut nullum tibi bonum vel sentienti vel intelligenti, vel quoquo modo cogitanti occurrat, quod non sit ex Deo. Itemque alio loco dixi: Sed quoniam non sicut sponte homo cecidit, ita etiam sponte surgere potest, porrectam nobis desuper dexteram Dei, id est Domini
Abbreviated transcription (Latin):
illos int̾ nationes. & uentilaui e¬
os in regiones: scdm uias eoꝵ &
scđm peccata eorum iudicaui eos:
facile ẽ inquã hoc intelligere de
illa domo isrł de qua dicit apłs:
uidete isrł scdm carnẽ: quia hȩc
om̃ia carnalis populus isrł et̾
fecit & passus est. Alia enĩ que
secuntur eidem intelliguntur

Expanded text:
illos inter nationes et uentilaui eillos inter nationes et uentilaui eos in regiones, secundum uias eorum et secundum peccata eorum iudicaui eos - facile est, inquam, hoc intellegere de illa domo Israhel, de qua dicit apostolus: uidete Israhel secundum carnem, quia haec omnia carnalis populus Israhel et fecit et passus est. alia etiam quae secunt
Abbreviated transcription (Latin):
et in notitiam uulgi uerba ista
transierunt. ut etiã idiote intel¬
ligant quid specialit̾. quid ge-¬
neralit̾ in quocunq p̾cepto im¬
periali sit constitutũ. Fit hoc
etiã de hominib. sicut ea que
de salomone dicuntur excedũt
eius modũ : & potiꝰ ad xp̃m uł
eccłiam ciuꝰ ille mis. pars est re¬
lata clarescit. Nec species sem¬
ꝑ exceditur i sepe enim talia
dicuntur: quȩ tił ei quoq uel
ei fortasse tantũmꝰ aꝑtissime con-¬
gruant. S cũ a specie transitur
ad genus. quasi adhuc de specie
loquente scripturaᷤ. ibi iugilare
debet lectoris intentio: ne querat
in specie. qđ in genere potest meli¬
us & certius inuenire. Facile est
quippe illud qđ ait ꝓpheta ieze¬
chiel. domꝰ isrł habitauit in t̾ra.
et polluerunt illã in uia sua &
in idolis suis & peccatis suis ⁊ scđm
iminunditiã menstruate facta ẽ
uia eorum ante faciem meã. et
effudi iram meã suꝑ eos. & disꝑsi

Expanded text:
et in notitiam uulgi uerba ista et in notitiam uulgi uerba ista uenerunt, ut etiam idiotae intellegant, quid specialiter, quid generaliter in quocumque praecepto imperiali sit. constitutum. fit hoc etiam de hominibus; sicut ea quae de Salomone dicuntur excedunt eius modum et potius ad Christum uel ecclesiam, cuius ille pars est, relata clarescunt. nec species semper exceditur. saepe enim talia dicuntur, quae uel ei quoque uel ei fortasse tantummodo apertissime congruant: sed cum ab specie transitur ad genus, quasi adhuc de specie loquente scriptura, ibi uigilare debet lectoris intentio, ne quaerat in specie quod in genere potest melius et certius inuenire. facile est quippe illud quod ait propheta Ezechihel: domus Israhel habitauit in terra, et polluerunt illam in uia sua et in idolis suis et peccatis suis; secundum immunditiam menstruatae facta est uia eorum ante faciem meam. et effudi iram meam super eos et dispersi
Abbreviated transcription (Latin):
est quã nuncupat speciem: sic̃ una¬
queq ciuitas pars ẽ utiq uniu̾sita¬
tis gentiũ. Hanc ille uocat speciem
genus aut̃ om̃s gentes. Neq hic ea
disserendi subtilitas adhibenda
est. que a dialecticis traditur: qui
int̾ partẽ & speciem quid int̾sit
acitissime disputant. Eadem rati¬
o est: si non de una quaq ciuitate.
s de una quaq ꝓiuntia uł gente
uł regno. tale aliquid in diuinis
reꝑiatur eloquiis. Non solũ enim
uerbigrã de ierłm uł de aliqua
gentium ciuitate siue tyro siue
babilonia. siue alia qualibet dr̃
aliquid in scripturis scĩs qđ mo¬
dum eiꝰ excedat & conuenrat po¬
tius om̃ib gentib ⁊ uerum
etiam de iudea. de egypto. de assy¬
ria. & quacunq alia gente in qua
sunt plurime ciuitates. non tam̃
totus orbis s pars eius est. dici¬
tur qđ transeat eius modũ et
congruat potius uniu̾so euius
hec pars ẽ: uł sicut iste appellat
generi. cuiꝰ hec species est. Unde

Expanded text:
est, quam nuncupat speciem, sicut unaest, quam nuncupat speciem, sicut unaquaeque ciuitas pars est utique uniuersitatis gentium. hanc ille uocat speciem, genus autem omnes gentes. neque hic es discernendi subtilitas adhibenda est, quae a dialecticis traditur, qui inter partem et speciem quid intersit acutissime disputant eadem ratio est, si non de unaquaque ciuitate, sed de unaquaque prouincia uel gente uel regione tale aliquid in diuinis reperitur eloquiis. non solum enim uerbi gratia de Hierusalem uel de aliqua gentium ciuitate, sine Tyro sine Babylonia siue alia qualibet dicitur aliquid in scripturis sanctis, quod modum eius excedat et conueniat potius omnibus gentibus, uerum etiam de Iudaea, de Aegypto, de Assyria et quacumque alia gente, in qua sunt plurimae ciuitates, non tamen totus. orbis, sed pars eius est, dicitur quod transeat eius modum et congruat potius uniuerso, cuius haec pars est, uel, sicuti iste appellat, generi, cuius haec species. unde
Abbreviated transcription (Latin):
non sit a dõ : nec attendit apłm dicen
eam defenderemꝰ exereuit ⁊ & scd̃m
id qł ait apłs. oportet hereses esse
ut ꝓbati manifesti fiant in uobis.
multo uigilantiores diligentioresq
reddidit. ut adu̾teremꝰ in scͥpturis
sc̃is qd istũ tychoniũ minꝰ atdentũ.
minꝰq sine hoste sollicitũ fugit. et̾iã
ipsam scilicet fidem donũ esse illue.
qui eiꝰ mensurã unicuiq partitur.
Ex qua scientia quibdã dictum ẽ.
Uobis donatũ est ꝓ xp̃o non solum
ut crecdatis in eum: uerum etiam
ut patiamini ꝓ eo. Unde quis dubi¬
det utrunq esse dĩ donũ⁊ qui fide¬
liter atq intelligent̾ audit utrunq
donatũ: Plura st̃ & alia testimonia
quib id ostenditur. S hoc nunc ñ
agimus. Auibi aut̃ atq alibi sepissi¬
me ista egimꝰ. Quarta tychonii re
gula ẽ de specie & genere. Sic enim
eam uocat. uolens intelligi speciem.
partẽ: genus aut̃. totũ. cuiꝰ ea pars

Expanded text:
non sit a deo, nec attendit apostolum dicentnon sit a deo, nec attendit apostolum dicenteam defenderemus, exercuit et secundum id quod ait apostolus: oportet haereses esse, ut probati manifesti fiant in uobis, multo uigilantiores diligentioresque reddidit, ut aduerteremus in scripturis sanctis quod istum Tyconium minus attentum minusque sine hoste sollicitum fugit, etiam ipsam scilicet fidem donum esse illius qui eius mensuram unicuique partitur. ex qua sententia quibusdam dictum est: uobis donatum est pro Christo, non solum ut in eum credatis, uerum etiam ut patiamini pro eo. unde quis dubitet utrumque esse dei donum, qui fideliter atque intellegenter audit utrumque donatum? plura sunt et alia testimonia, quibus id ostenditur, sed hoc nunc non agimus, alibi autem atque alibi saepissime ista egimus. Quarta Tyconii ista regula est "do specie et genere". sic enim eam uocat, uolens intellegi speciem partem, genus autem totum, cuius ea pars
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet: que die uidicii terminabi¬
tur. Septima tychonii regula est
eademq postrema: de diabolo &
eius corpore. Est enim et ipse caput
impiorum. qui sunt eius quocdãmͦ
corpꝰ ituri cũ illo in suppliciũ ignis
eternri sicut xp̃c caput ẽ eccłie

Expanded text:
pertinet, quae die iudicii terminabipertinet, quae die iudicii terminabitur. Septima Tyconii regula est eademque postrema "de diabolo et eius corpore". est enim et ipse caput impiorum, qui sunt eius quodam modo corpus, ituri cum illo in supplicium ignis aeterni, sicut Christus caput eccle
Abbreviated transcription (Latin):
eugłio dicit dñs. Die quo exuit loth
a sodomis: pluit ignẽ de celo. & ꝑdi¬
hominis: quo reuelabitur. Illa hora
qui erit in tecto & uasa eius in do¬
mo: non descendat tollere illa. Et
qui in agro: similit̾ non reu̾tatur
retro. Meminerit uxoris loth. Nun¬
quid cum dñs fuerit reuelatꝰ tunc
sunt ista obseruanda. ne quisq re¬
tro respiciat. idest uit᷑a preteritam
cui renuntiauit inquirat ⁊ & non
potius isto tempore. ut cum dñs fue¬
rit reuelatꝰ. retributionẽ ꝓ eis que
quisq seruauit uł contempsit inue¬
niat: Et tam̃ quia dictum est in
illa hora: tunc putantur ista ob¬
seruanda cum fuerit dñs reuelatꝰ.
nisi ad intelligendã recapitulatio¬
nem sensus legentis inuigilet: ad¬
iuuante alia scriptura. que ipsoꝵ
filii. nouissima hora ẽ. Tempus gͦ
ipsum quo eugłium p̾dicatur quo¬
usq dñs reueletur. hora ẽ in qua
oportet ista seruari: quia & ipsa
reuelatio dñi ad eandem horam

Expanded text:
euangelio dominus dicit: die, quo exiit Loth euangelio dominus dicit: die, quo exiit Loth a Sodomis, pluit ignem de caelo et perdihominis, quo revelabitur. Illa hora, qui erit in tecto, et vasa ejus in domo, non descendat tollere illa; et qui in agro, similiter non revertatur retro: meminerit uxoris Loth . Numquid cum Dominus fuerit revelatus, tunc sunt ista servanda, ne quisque retro respiciat, id est, vitam praeteritam cui renuntiavit, inquirat; et non potius isto tempore, ut cum Dominus fuerit revelatus, retributionem pro eis quae quisque servavit vel contempsit, inveniat? Et tamen quia dictum est, In illa hora, tunc putantur ista seruanda, cum fuerit dominus reuelatus, nisi ad intellegendam recapitulationem sensus legentis inuigilet, adiuuante alia scriptura, quae ipsorfilii, nouissima hora est. tempus ergo ipsum, quo euangelium praedicatur, quousque dominus reueletur, hora est, in qua oportet ista seruari, quia et ipsa reuelatio domini ad eandem horam
Abbreviated transcription (Latin):
et uox una om̃ib. Hoc itaq qcđ
adiuuctũ est. & erat om̃is terre la¬
bium unũ. & uox una om̃ib. idest
una lingua omniũ: ita dictum ui¬
detur. tamqͣm eo iam tempore quo
disꝑsi fuerant suꝑ t̾ram etiã scđm
insulas gentiũ. una fuerit om̃ib
lingua communis. Qđ ꝓculdubio
repugnat suꝑiorib uerbis: ubi
dictũ est in tribubꝰ suis scd̾m lin¬
guas suas. Neq enĩ dicerent᷑ ha¬
buisse iam linguas suas singule
tribus que gentes singulas fece¬
rant: qñ erat om̃ib una lingua
cõmunis. Ae ꝑ hoc recapitulando
adiunctũ est. & erat om̃is terre
labiũ unũ. & uox una om̃ibͥ la¬
tent̾ narratione redeunte ut di¬
ceretur quomͦ factum sit: ut ex
una omniũ lingua fuerint diui¬
si ꝑ multas. Et continuo de illa
turris edificatione narrat᷑: ubi
hec eis diumo iucacio ingesta est
pȩna suꝑbie. Post qd factum disꝑsi st̃
ꝑ t̾ram sccłm linguas suas. Eit ista re¬
capitulatio etiam obscurius: sicut in

Expanded text:
et uox una omnibus. hoc itaque quod adiunctum est: et erat omnis terra labium unum, et uox una omnibus, id est una lingua omnium, ita dictum uidetur, tamquam eo iam tempore, quo dispersi fuerant super terram, etiam secundum insulas gentium una fuerit omnibus lingua communis. quod procul dubio repugnat superioribus uerbis, ubi dictum est: in tribubus suis, secundum linguas suas. neque enim dicerentur habuisse iam linguas suas singulae tribus, quae gentes singulas fecerant, quando erat omnibus una communis. ac per hoc recapitulando adiunctum est: et erat omnis terra labium unum, et uox una omnibus, latenter narratione redeunte, ut diceretur quomodo factum sit, ut ex una omnium lingua fuerint diuisi per multas, et continuo de illa turris aedificatione narratur, ubi haec eis iudicio diuino ingesta est poena superbiae, post quod factum dispersi sunt per terram secundum linguas suas. fit ista recapitulatio etiam obscurius. sicut in
Abbreviated transcription (Latin):
uobis cor carneum. Cor quippe
cartieũ unde ait apłs. tabulis cor¬
dis carnalib. a corde lapideo uo¬
luit ꝰ ititam sentientẽ discerni: &
ꝑ uitam sentientẽ significauit in¬
telligentẽ. Sic fit isrł sp̃ualis ñ
unius gentis s omniũ: que ꝓmis

Expanded text:
uobis cor carneum. cor quippe uobis cor carneum. cor quippe carneum — unde ait apostolus: tabulis cordis carnalibus — a corde lapideo uoluit uita sentiente discerni et per uitam sentientem significauit intellegentem. sic fit Israhel spiritalis non unius gentis, sed o
Abbreviated transcription (Latin):
diatis & faciatis : & habitabitis in
terra quã dedi patrib ur̃is. et
eritis mͥ in popłm: & ego ero uob̃
in dm: & mundabo uos ex om̃ib
immundiciis urĩs. Hoc de nouo
testamento esse ꝓphetatũ. ad qđ
ꝑtinet non solum una gens illa
in reliquiis suis. de quib alibi scͥ¬
ptum est. si fuerit numerꝰ filioꝵ
isrł sicut arena maris reliquie
salue fient. uerum etiam cetere
gentes que ꝓmisse st̃ patribus
eorum qui etiã nr̃i sunt: ñ ambi¬
git quisquis intuetur & laua¬
chrũ regenerationis hic esse ꝓmis¬
ssum qđ nunc iudemꝰ om̃ib gen¬
tib redditũ ⁊ & illud qđ ait apłs
cum testam̃ti noui grãm commen¬
daret ut in cõparatione ueteris e¬
mineret. epła nr̃a uos estis. scͥpta
non a tramento s sp̃u di uiui: ñ
in tabulis lapideis s in tabulis cor¬
dis carnalib. hinc esse respicit &
ꝑspicit ductum. ubi iste ꝓpheta di¬
cit. & dabo uobis cor nouũ. & sp̃m
nouum dabo in uos. & auferam
cor lapideũ de carne ur̃a. & dabo

Expanded text:
et habitabitis in terram, quam dedi patribus uestris, et eritis mihi in populum, et ego ero uobis in deum. et mundabo uos ex omnibus immunditiis uestris. hoc de nouo testamento esse prophetatum, ad quod pertinet non solum una gens illa in reliquiis suis, de quibus alibi. scriptum est: si fuerit numerus filiorum Israhel sicut harena maris, reliquiae saluae fient, uerum etiam ceterae gentes, quae promissae sunt patribus eorum, qui etiam nostri sunt, non ambigit quisquis intuetur et lauacram regenerationis hic esse promissum, quod nunc uidemus omnibus gentibus redditum. et illud quod ait apostolus, cum testamenti noui gratiam commendaret, ut in comparatione ueteris emineret: epistula nostra uos estis, scripta non atramento, sed spiritu dei uiui, non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus, hoc esse. respicit et perspicit dictum, ubi iste propheta dicit: et dabo nobis cor nouum et spiritum nouum dabo in uos; et auferam cor lapideum de carne uestra et dabo
Abbreviated transcription (Latin):
bom & mali. Deinde flum̃ quo pa-¬
rachysius irrigaret᷑ diuisũ in qua-¬
raclysi. Qd ubi t̾minauit: repeti¬
uit illud qd iam dixerat. & reue¬
ra hoc sesequebatur: atq ait. Et
sumpsit dñs ds hominem quem
finxit: & posuit eum in paradẏso:
et cet̾a. Post ista enim facta ibi ẽ po¬
situs homo. sicut minc ordo iste de¬
monstrat ⁊ non post hominẽ ibi po¬
situm facta st̃ ista: sicut prius di¬
ctum putari potest. nisi recapitu¬
latio illic uigilant̾ intelligatur.
qua reditum est ad ea quȩ fuerant
pret̾missa. Itemq in eodem libro
cũ commemorarẽt᷑ generationes
filioꝵ noe: dictum est.Hi filii chã
in tribubus suis. scd̾m linguas suas:
in regionib suis & in gentib suis.
Enumeratis quoq filiissem: dicit᷑.
Hi filii sem in tͥbubus suis sedm
linguas suas in regionib suis et
in gentib suis. E annectitur de
om̃ib. He tribus filioꝵ noe scdm
generationes eorum: scđm gentes

Expanded text:
boni et mali. deinde flumen, quo paboni et mali. deinde flumen, quo paradisus irrigaretur, diuisum in quatradisi. quod ubi terminauit, repetiuit illud quod iam dixerat et re uera hoc sequebatur, atque ait: et sumsit dominus deus hominem, quem finxit, et posuit eum in paradiso et cetera. post ista enim facta ibi est positus homo, sicut nunc ordo ipse demonstrat, non post hominem ibi positum facta sunt ista, sicut prius dictum putari potest, nisi recapitulatio illic uigilanter intellegatur, qua reditum est ad ea quae fuerant praetermissa. itemque in eodem libro, cum commemorarentur generationes filiorum Noe, dictum est: hi filii Cham in tribubus suis, secundum linguas suas, in regionibus suis, et gentibus suis. enumeratis quoque filiis Sem dicitur: hi filii Sem in tribubus suis, secun-I dum linguas suas, et in regionibus suis, et in gentibus suis. et adnectitur de omnibus: hae tribus filiorum Noe secundum generationes eorum, secundum gentes
Abbreviated transcription (Latin):
in obscuritate scͥpturarũ satis ui¬
gilant̾ inuentam. Sic enĩ dicunt᷑
quedã. quasi sequant᷑ in ordine
temporis uł rerũ continuatione
narrentur: cum ad priora que
p̃termissa fuerant latent̃ narra¬
tio reuocetur. Qd̃ nisi ex hac re¬
gula intelligatur. erratur: sicut
in genesi. Et plantauit inquit
dñs ds paradysũ in eden ad orien
tem ÷ & posuit ibi hominẽ quem
formauit: & ꝓduxit ds adhuc de
terra om̃e lignum speciosũ & bonũ¬
ui escam. Ita uidetur dictũ. tam¬
quã id factum sit postea qͣm factũ
posuit hominẽ in paradyso eum
breuit̾ utroq cõmemorato. id est
qd̃ plantauit d̾s paradysum. et
posuit ibi hominẽ quẽ formauit.
recapitulando redeat & dicat qđ
pret̾miserat. quomͦ scilicet para¬
dysus fuerit plantatꝰ: quia ꝓdu¬
xit ds adhuc de t̾ra omne lignum
speciosũ & bonũ in escam. Demq
secutꝰ adiunxit. & lignũ uite in
meclio paradyso: & lignũ sciendi

Expanded text:
in obscuritate scripturarum satis uiin obscuritate scripturarum satis uigilanter inuentam. sic enim dicuntur quaedam, quasi sequantur in ordine temporis uel rerum continuatione narrentur, cum ad propria, quae praetermissa sunt, latenter narratio reuocetur; quod nisi ex hac regula intellegatur, erratur. sicut in Genesi: et plantauit, inquit, dominus deus paradisum tem, et posuit ibi hominem quem plasmavit, et produxit adhuc de terra omne lignum pulchrum ad visudictum, tamquam id factum sit, posteaquam factum posuit hominem in paradiso, cum breuiter utroque commemorato, id est quod plantauit deus paradisum et posuit ibi hominem, quem formauit, recapitulando redeat et dicat quod praetermiserat, quomodo scilicet paradisus fuerit plantatus, quia produxit deus adhuc de terra omne lignum speciosum et bonum in escam. denique secutus adiunxit: et lignum uitae in medio paradiso, et lignum scientiae
Abbreviated transcription (Latin):
quib se in corde derre p̃dixit fu¬
turum. Legitimos aut̃ numeros
dicit. quos eminentius diuina
scriptura cõmendat ⁊ sic̃ septena¬
rium. uł denarium. uł duocle¬
nariũ. & quicunq alii sunt : qͦs
legendo studiosi libenter agnoseunt.
Dierunq enim numera luiꝰmodi
ꝓ uniu̾so tempore ponuntur ⁊ sic̃
septies in die laudabo te: nichil est
aliud. quã semꝑ laus eius in ore
meo. Tantundem ualent & cum
multiplicant᷑ siue ꝑ denariũ sic̃
septuaginta & septingenti: unde
est apud alienos eccłia:. siue ꝑ se
ipsos. sicut decẽ ꝑ decem centum
siuit: & duodecĩ ꝑ duodec̃i centũ
gnificatur uniu̾sitas scõrum in
apocalipsi. Unde apparet ñ solas
tempoꝵ questiones istis numeris
esse soluendas: s latius patere si¬
gnificationes eoꝵ & in multa ꝓ¬
serpere. Neq enim numerꝰ iste
in apocalipsi ad tempora ꝑtinet:
s ad homines. Sextam regulam
tychomius recapitulationẽ uocat:

Expanded text:
quibus se in corde terrae praedixit fuquibus se in corde terrae praedixit futurum. legitimos autem numeros dicit, quos eminentius diuina scriptura commendat, sicut septenarium uel denarium uel duodenarium et quicumque alii sunt, quos legendo studiosi libenter agnoscunt. plerumque enim numeri huius modi pro uniuerso tempore ponuntur, sicut: septies in die laudabo te, nihil est aliud quam: semper laus eius in ore meo. tantundem ualent et cum multiplicantur siue per denarium, sicut septuaginta et septingenti — undeest apud alienos ecclesia — siue per se ipsos, sicut decem per decem centum sunt et duodecim per duodecim centum gnificatur uniuersitas sanctorum in Apocalypsi. unde apparet non solum temporum quaestiones istis numeris esse soluendas, sed latius patere significationes eorum et in multa proserpere. neque enim numerus iste in Apocalypsi ad tempora pertinet, sed ad homines. .Sextam regulam Tyconius "recapitulationem" uocat,
Abbreviated transcription (Latin):
unus euigłista post dies octo factũ
dicit qđ alius post dies sex: qñ in
monte discipulis tantũ trib pre¬
sentib facies dñi fulsit ut sol. &
uestim̃ta eius ut iix. Utrunq
enĩ uerum esse ñ posset qđ de
numero dierũ dictũ est: nisi ille
qui dixit post dies octo. intelliga¬
tur partem nouissimã diei ex
quo id xp̃e p̾dixit futurũ: et
partẽ primã diei quo id osten¬
dit impletũ. ꝓ totis dieb duob
atq integris posuisse: eum uero
qui dixit post dies sex. integros
om̃s & totos s solos medios cõpu¬
tasse. Hoc mͦ locutionis quo signi
ficatur a parte totum: etiã illa
de resurrectione xp̃i soluitur
questio. Pars enũm nouissima
diei quo passus Enͥ ꝑ toto die
accipiatur: idest. adruncta etiã
nocte p̾terita: &. nox in cuius
parte ultima resurrexit nisi
totꝰ dies accipiat᷑. ad uincto scilic&¬
die illucescente die dm̃co: non pos¬
ssunt esse tres dies & tres noctes.

Expanded text:
unus evangelista post dies octo factum unus evangelista post dies octo factum dicit, quod alius post dies sex, quando in monte discipulis tantum tribus praesentibus facies Domini fulsit ut sol, et vestimenta ejus sicut nix . Utrumque enim verum esse non posset, quod de numero dierum dictum est, nisi ille qui dixit, post dies octo, intelligatur partem novissimam diei ex quo id Christus praedixit futurum, et partem primam diei quo id ostendit impletum, pro totis diebus duobus atque integris posuisse; is vero qui dixit, post dies sex, integros omnes et totos, sed solos medios computasse. Hoc modo locutionis, quo significatur a parte totum, etiam illa de resurrectione Christi soluitur quaestio. pars enim nouissima diei, quo passus est, nisi pro toto die accipiatur, id est adiuncta etiam nocte praeterita, et nox, in cuius parte ultima resurrexit, nisi totus dies accipiatur adiuncto die inlucescente dominico, non possunt esse tres dies et tres noctes,
Abbreviated transcription (Latin):
uelut datur scribens ad tymotheũ apłs¬
um ꝓpositum & gr̃ãm. que data
est nobis in xp̃o iniu ante scła
eterna : manifestata aut̃ nunc
ꝑ aduentũ saluatoris nr̃i. Datam
dixit grãm quando nec erant ad¬
huc quib daretur ⁊ qm̃ in dispo¬
sitione ac p̾destinatione di iam
factum erat qđ̃ suo tempore fu¬
turum erat : quo esse dicit mani¬
festatam. Quamuis hec possunt
intelligi & de terra futuri scłi:
quando erit eelum nouũ & t̾ra
noua: in qua inusti habitare
non peprtint. Et ideo recte dr̃
piis qđ ipsa sit terra torum ⁊ que
ulla ex parte non erit impioꝵ:
quia & ipsa similit̾ data est. qñ
cdanda firmata est. Quintã ty
temporib appellat: qua regula
plerunq inueniri uł conici possit
latens in scͥpturis sc̃is quantitas
tempoꝵ. Duob aut̃ modis ugere
dicit hanc regulã : aut tropo sine¬
dochȩ. aut legitimis numeris. Eropꝰ
sine doche aut a parte totum aut
a toto partẽ facit intelligri sicut

Expanded text:
nctis datur, scribens ad Timotheum anctis datur, scribens ad Timotheum apropositum et gratiam, quae data est nobis in Christo Jesu ante saecula aeterna, manifestata autem nunc per adventum Salvatoris nostri . Datam dixit gratiam, quando nec erant adhuc quibus daretur; quoniam in dispositione ac praedestinatione Dei jam factum erat quod suo tempore futurum erat, quod ipse dicit manifestatum. Quamvis haec possint intelligi et de terra futuri saeculi, quando erit coelum novum et terra nova , in qua injusti habitare non poterunt. Et ideo recte dicitur piis quod ipsa sit terra eorum, quae ulla ex parte non erit impiorum; quia et ipsa similiter data est, quando danda firmata est. CAPUT XXXV.temporibus appellat; qua regula plerumque inveniri vel conjici possit latens in Scripturis sanctis quantitas temporum. Duobus autem modis vigere dicit hanc regulam; aut tropo synecdoche, aut legitimis numeris. Tropus synecdoche, aut a parte totum, aut a toto partem facit intelligi: sicut
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ est xp̃c. Hic ergo isrł sp̃ualis
ab illo isrł carnali qua est utitus
gentis. nouitate gr̃e non nobilita¬
te patrie: & mentẽ non gente di¬
stinguitur. S altitudo ꝓphetica
dum de illo uł ad illũ loquitur:
latent̃ transit ad hunc. Et cum
iam de isto uł ad istum loquat᷑:
adhuc de illo uł ad illũ uidetur
loqui: non intellectũ scripturar̃
nobis quasi hostilem inuidens. s
exercens medicinalit̾ cor nr̃m. Unde
it illud qđ ait. & inducam uos in
t̾ram ur̃am. & paulopost tamquã
id ipsum repetens: & habitabitis in¬
quit in terra quã dedi patrib ur̃is:
non carnaliter sicut carnalis isrł.
atq in eternũ regnatura cũ xp̃o:
ipsa it terra beatorum. terra ui¬
uentium: Ipsa. intelligenda est pa¬
trib data. quando eis certa & im¬
mutabili dĩ uoluntate ꝓmissa est:
qm̃ ipsa ꝓmissionis uł predestina¬
tionis firmitate iam data est. que
danda suo tempore patrib credi¬
ta est: sicut de ipsa grã que scĩs¬

Expanded text:
s. 49. Hic ergo Israel spiritualis ab illo Israele carnali, qui est unius gentis, novitate gratiae, non nobilitate patriae, et mente non gente distinguitur: sed altitudo prophetica dum de illo vel ad illum loquitur, latenter transit ad hunc; et cum jam de isto vel ad istum loquatur, adhuc de illo vel ad illum loqui videtur; non intellectum Scripturarum nobis quasi hostiliter invidens, sed exercens medicinaliter nostrum. Unde et illud quod ait, Et inducam vos in terram vestram; et paulo post, tanquam idipsum repetens, Et habitabitis, inquit, in terra quam dedi patribus vestris; non carnaliatque in aeternum regnatura cum Christo, ipsa est terra beatorum, terra uiuentium, ipsa intellegenda est patribus data, quando eis certa et immutabili dei uoluntate promissa est, quoniam ipsa promissionis praedestinationisque firmitate iam data est, quae danda suo tempore patribus credita est. sicut de ipsa gratia, quae sa
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ illud magnũ qđ pollutũ est
int̾ nationes qđ polliuistis in me¬
dio earũ: & scient gentes qm̃ ego
sum dñs ÷ iam intentꝰ debet esse
qui legit : quẽ admodũ species ex¬
cedatur. & adningatur genus.
Sequit᷑ enim & dicit. Dum sc̃i¬
ficabor in uobis ante oculos eoꝵ.
et accipiam uos de gentib ⁊ et
congregabo uos ex om̃ib terris.
et inducam uos in t̾ram ur̃am. &
asꝑgam uos ab aqua munda. et
mundabimini ab om̃ib simula¬
chris ur̃is. & mundabo uos. et
dabo uobis cor nouum. & sp̃m no¬
uũ dabo in uos. & auferam cor

Expanded text:
magnum, quod pollutum est inter nationes, quod polluistis in medio earum, et scient gentes, quoniam ego sum dominus, iam intentus debet esse qui legit, quemadmodum species excedatur et adiungatur genus. sequitur enim et dicit: dum sanctificabor in uobis ante oculos eorum. et accipiam uos de gentibus et congregabo uos ex omnibus terris et inducam uos in terram uestram. et adspergam uos aqua munda, et mundabimini ab omnibus simulacris uestris, et mundabo uos, et dabo uobis cor nonum et spiritum nonum dabo i
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ribilior: quanto purior: & quan¬
to solidior. tanto uehem̃tior. O
uere securis p̾cidens petras. Hiuic
enĩ rei simile esse uerbũ suũ qđ
ꝓpħam ds̃ ipse dixit. Absit itaq
absit a nobis. ut sacerdotes plau¬
cdant iniqua dicentib: & plebs
cłi diligat sic. Absit a nobis inꝗͣ
tanta dem̃tia. Nam qͥd faciemuᷤ
in futurũ: E certe minꝰ intelli¬
gant᷑. minꝰ placeant. minꝰ moue¬
ant que dieunt᷑ ⁊ uera tam̃ di¬
eant᷑ & iusta : non iniqua liben¬
ter audiant᷑. Qd utiq ñ fieret:
nisi suauit̾ dicerent᷑. In populo
aut̃̾ graui de quo dictũ est deo.
in populo graui laudabo te: nec illa
suauitas delectabilis ẽ. qua ñ qui¬
dem iqua dicunt᷑: s exigua &
fragilia bona spumeo uerboꝵ am-¬
bitu ornant᷑. quali nec magna
atq stabilia decent̾ & grauiter
ornarent᷑. Est tale aliquid in epła
beatissimi cipriani. Qđ id̃o puto
uł accidisse uł consulto factũ esse:

Expanded text:
terribilior, quanto purior; et quanterribilior, quanto purior; et quanto solidior, tanto vehementior! O vere securis concidens petras! huic enim rei simile esse verbum suum, quprophetam Deus ipse dixit . Absit itaque, absit a nobis, ut sacerdotes plaudant iniqua dicentibus, et plebs Dei diligat sic. Absit a nobis, inquam, tanta dementia: nam quid faciemus in futurum? Et certe minus intelligantur, minus placeant, minus moveant quae dicuntur; verumtamen dicantur; et justa, non iniqua libenter audiantur: quod utique non fieret, nisi suaviter dicerentur. 31. In populo autem gravi, de quo dictum est Deo, In populo gravi laudabo te , nec illa suavitas delectabilis est, qua non quidem iniqua dicuntur, sed exigua et fragilia bona spumeo verborum ambitu ornantur, quali nec magna atque stabilia decenter et graviter ornarentur. Est tale aliquid in epistola beatissimi Cypriani, quod ideo puto vel accidisse, vel consulto factum esse,
Abbreviated transcription (Latin):
quientẽ eccłiasticũ qñ suadet ali¬
quid qđ agendũ est. ñ solum
docere ut instruat. & delectare
ut teneat : uerũ etiam flectere
ut uincat. Ille quippe iam rema¬
net ad consensionẽ flectendus elo¬
quentie granditate ⁊ in quo id
non egit᷑. usq ad eiꝰ confessionẽ
demonstrata ueritas: adiuncta
etiã suauitate dictionis. Ciu sua
uitati tantũ oꝑe impensũ est ab
hominib ut non solũ non facien¬
da uerũ etiã fugienda ac dete¬
standa dot & tanta mala atq
turpia que malis & turpib di¬
sertissime ꝑsuasa sunt. non ut
eis consentiãt᷑. s sola delectationis
gr̃a lectitentur. Auertat aut̃ ds
ab eccłia sua qđ de sina goga iu¬
deoꝵ ieremias ꝓpheta cõme morat
dicens. Pauor & horrenda facta
sunt suꝑ t̾ram. ꝓphete ꝓpheta¬
bant iniqua:: & sacerdotes plau¬
sum dedert̃ manib suis: & plebᷤ
mea dilexit sic. Et quid facietis
in futurũ: Eloquentia tanto

Expanded text:
quentem ecclesiasticum, quando suadet aliquentem ecclesiasticum, quando suadet aliquid quod agendum est, non solum docere ut instruat, et delectare ut teneat, verum etiam flectere ut vincat. Ipse quippe jam remanet ad consensionem flectendus eloquentiae granditate, in quo id non egit usque ad ejus confessionem demonstrata veritas, adjuncta etiam suavitate dictionis. CAvitati tantum operae impensum est ab hominibus, ut non solum non facienda, verum etiam fugienda ac detestanda tot et tanta mala atque turpia, quae malis et turpibus disertissime persuasa sunt, non ut eis consentiatur, sed sola delectationis gratia, lectitentur. Avertat autem Deus ab Ecclesia sua quod de synagoga Judaeorum Jeremias propheta commemorat dicens: Pavor et horrenda facta sunt super terram: Prophetae prophetabant iniqua, et sacerdotes plausum dederunt manibus suis, et plebs mea dilexit sic. Et quid facietis in futurum ? O eloquentia tanto
Abbreviated transcription (Latin):
nim delectant quia falsa sunt:
s quia falsa esse uerũ est. Dele¬
ctat & dictio: qu a hoc uerũ e̾ẽ
fastidientib ñ placet ueritas.
si alio quocunq modo. s si eo
modo dicat᷑ ut placeat & sermo
dicentis : datus ẽ in eloquentia
non paruus etiã delectationi
locus. Qque tam̃ addita non sufficit
duris: quos nee indellexisse nec do¬
centis elocutione delectatos esse ꝓ¬
fuerit. Quid enĩ hec duo confert̃
homini. qui & confitetur uerũ et
collaudat eloquiũ. nec melinat as¬
sensũ: ꝓpt̾ quẽ solũ cũ aliquid sua¬
detur. reb que dicunt᷑ inuigilat
dicentis intentio: Si enĩ talia docen¬
tur que credere uł nosse suffici¬
at : nichil ẽ aliud eis consentire.
nisi confiteri uera esse. Cum uͦ id
docet᷑ qđ agendũ est. & ideo doce¬
tur ut agatur ⁊ frustra ꝑsuade¬
tur uerũ esse qđ dr̃. frustra pla¬
cet modus ipse quo dicit᷑: si ñ ita
discit᷑ ut agatur. O portet gͥ elo¬

Expanded text:
nim delectant, quia falsa sunt; nim delectant, quia falsa sunt; sed quia falsa esse verum est, delectat et dictio qua hoc verum esse fastidientibus non placet veritas, si alio quocumque modo, nisi eo modo dicatur, ut placeat et sermo dicentis, datus est in eloquentia non parvus etiam delectationi locus. Quae tamen addita non sufficit duris, quos nec intellexisse, nec docentis elocutione delectatos esse profuerit. Quid enim haec duo conferunt homini, qui et confitetur verum, et collaudat eloquium, nec inclinat assensum, propter quem solum, cum aliquid suadetur, rebus quae dicuntur invigilat dicentis intentio? Si enim talia docentur quae credere vel nosse sufficiat, nihil est aliud eis consentire, nisi confiteri vera esse. Cum vero id docetur quod agendum est, et ideo docetur ut agatur, frustra persuadetur verum esse quod dicitur, frustra placet modus ipse quo dicitur, si non ita discitur ut agatur. Oportet igitur elo
Abbreviated transcription (Latin):
nesciunt : prius utiq docendi
sunt quã mouendi. Et fortasse
eloquentie uirib iam moueri. Qd̃¬
tam̃ cum opus ẽ: faciendũ est. Tunc
aut̾ opus ẽ. quando cũ scierint qͥd
agendũ sit non agunt: ac ꝑ hoc
docere necessitatis ẽ. Possunt enĩ
homines & agere & non agere qd̃
sciunt. Quis aut̃ dixerit eos age¬
re debere qđ nesciunt: Et ideo
flectere necessitatis ñ est: quia ñ
semꝑ opus ẽ. si tantũ docenti uł
etiam delectanti consentit audi¬
ri potest ut & doceatur & dele¬
ctetur. & ñ assentiat᷑. Quid aũ
illa duo ꝓderunt ⁊ si desit hoc
tertiũ. S neq delectare necessi¬
tatis ẽ: quando qͥdẽ cũ dicendo
uera monstrant᷑. qđ ad officium
docendi ꝑtinet: non eloquio
agitur. neq hoc attendit᷑ ut uł
ipsa uł ipsũm delectet eloqui¬
um: s ꝑ se ipsa qm̃ uera sunt
manifestata delectant. Unde
plerunq delectant etiã falsa.
patefacta atq conuicta. Neq e¬

Expanded text:
nesciunt, prius utique docendi nesciunt, prius utique docendi sunt quam movendi. Et feloquencie viribus iam moveri; setamen cum opus est, faciendum est: tunc autem opus est, quando cum scierint quid agendum sit, non agunt. Ac per hoc docere necessitatis est. Possunt enim homines et agere et non agere quod sciunt. Quis autem dixerit eos agere debere quod nesciunt? Et ideo flectere necessitatis non est, quia non semper opus est, si tantum docenti vel etiam delectanti consentit audiri potest ut doceatur et delectetur, et non assentiatur. Quid autem illa duo proderunt, si desit hoc tertium? Sed neque delectare necessitatis est: quandoquidem cum dicendo vera monstrantur, quod ad officium docendi pertinet, non eloquio agitur, neque hoc attenditur, ut vel ipsa vel ipsum delectet eloquium, sed per seipsa, quoniam vera sunt, manifestata delectant. Unde plerumque delectant etiam falsa patefacta atque convicta. Neque e
Abbreviated transcription (Latin):
dixisse qđ uult. ei quẽ uult doce¬
re: quia & si dixit qđ ipse intelli¬
git: nondũ illi dixisse putandus
est. a quo intellectꝰ non ẽ. Si uero
intellectꝰ ẽ: quocunq mͦ dixerit.
dixit. Qd si etiã delectare uult
eũ cui dicit aut flectere: ñ quo¬
cunq modo dixerit faciet: s int̾¬
est quomͦ dicat ut faciat. Sicut
est aut̃ ut teneat᷑ ad audiendũ
delectandus auditor: ita flecten¬
dus ut moueat᷑ ad agendũ. Et
sic̃ delectat᷑ si suauit̾ loquaris:
ita flectit᷑ si amet qđ polliceris.
timeat qđ minaris: oderit qđ
arguis. qđ commenlas amplecta¬
tur: qđ dolendũ exaggeras do¬
leat. cũ quid letandũ predicas
gaudeat ⁊ misereat᷑ eoꝵ qͦs mise¬
randos ante oculos dicendo consti¬
tius. fugiat eos quos cauendos
terrendo ꝓponis ⁊ & quicquid
aliud grañdi eloquentia fieri
potest ad cõmouendos animos
auditoꝵ: non quid agendũ sit
ut sciant. s ut agant qđ agendũ
esse iam sciunt. Si aut̃ adhuc

Expanded text:
dixisse quod vult ei quem vult docere. Quia etsi dixit quod ipse intelligit, nondum illi dixisse putandus est, a quo intellectus non est: si vero intellectus est, quocumque modo dixerit, dixit. Quod si etiam delectare vult eum cui dicit, aut flectere, non quocumque modo dixerit, faciet; sed interest quomodo dicat, ut faciat. Sicut est autem, ut teneatur ad audiendum, delectandus auditor; ita flectendus, ut moveatur ad agendum. Et sicut delectatur, si suaviter loquaris; ita flectitur, si amet quod polliceris, timeat quod minaris, oderit quod arguis, quod commendas amplectatur, quod dolendum exaggeras doleat; cum quid laetandum praedicas gaudeat, misereatur eorum quos miserandos ante oculos dicendo constituis, fugiat eos quos cavendos terrendo proponis; et quidquid aliud grandi eloquentia fieri potest ad commovendos animos auditorum, non quid agendum sit ut sciant, sed ut agant quod agendum esse jam sciunt. 28. Si autem adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
errare me existimant: etiam dili
sis ipsi errent. Ego aut̃e eũ ꝑ eos
qui meos labores legunt. ñ solum do¬
ctior. uerum & emendatior fio. ꝓpi-
tium dñm agnosco: & hoc ꝑ eccłe do¬
ctores maxime expeto si & in ipsoꝵ
manus uenit. dignant᷑q nosse qđ

Expanded text:
errare me existimant, etiam atquesis ipsi errent. Ego autem cum per eos qui meos labores legunt, non solum doctior, verum etiam emendatior fio, propitium mihi Deum agnosco: et hoc per Ecclesiae doctores maxime exspecto; si et in ipsorum manus venit, dignanturque nosse quod