comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
menta ad exitũ ꝓpinquarẽ. quã medici molestiã greco eloquio
sincopin uocant: et nͥ me frequenter fr̃s cibo reficerent. uitalis
mͥ sp̃s funditꝰ int̾cidi uideret᷑. paschalis suꝑuenit dies: et sac̃¬
tissimo sabbato in quo om̃s et paruuli pueri ie uinant. ego ieui¬
nare ñ potuissẽ : cepi plus me rore quã infirmitate deficere.
Sed tristis animus consiliũ citius inuenit: ut eundẽ uirũ dĩ
obtineret. Wrod factũ ẽ. Nim mex ut oratoriũ uigressi suntus.
ame huiuilit̃ postulatꝰ. sese cũ lacͥmis inorationẽ dedit: et pꝰ
paululũ cõpleta oratione exiit. Sed aduocẽ benedictionis
illiꝰ uirtutẽ tantã meus stomacꝰ accepit: ut michi funditꝰ
a memoria tolleret᷑ eb et egritudo. Cepi mirari qͥs essẽ.
qͥs fuerim: quia et cũ animũ redibat infirmitas: nichil ĩ me
ex his quȩ meminerã. recognoscebã. Cumq in dispensatione

Expanded text:
menta ad exitum propinquarem quam medici molestiam Graeco eloquio menta ad exitum propinquarem quam medici molestiam Graeco eloquio syncopin vocant, et nisi me frequenter fratres cibo reficerent, vitalis mihi spiritus funditus intercidi videretur, paschalis supervenit dies. Et cum sacratissimo Sabbato, in quo omnes et parvuli pueri jejunant, ego jejunare non possem, coepi plus moerore quam infirmitate deficere. Sed tristis animus consilium citius invenit, ut eumdem virum Dei obtineret; quod et factum est. Nam mox ut oratorium ingressi sumus, a me humiliter postulatus, sese cum lacrymis in orationem dedit, et post paululum completa oratione exiit. Sed ad vocem benedictionis illius, virtutem tantam meus stomachus accepit, ut mihi funditus a memoria tolleretur cibus et aegritudo. Coepi mirari quis essem, quis fuerim, quia et cum ad animum redibat infirmitas, nihil in me ex his quae memineram recognoscebam. Cumque in dispositione
Abbreviated transcription (Latin):
quã uocẽ. hora eadem ac momento: idẽ puer corã cunctis frĩb
diabolo se inuadente uexatꝰ ẽ. Quo uiso senex: se ꝓtinus inla¬
mentũ dedit. Quẽ dũ lugentẽ diu fr̃s consolari uoluissent:
respondit dicens. Credite michi. quia unulliꝰ urm ore hodie
panis ingrediet᷑: nisi puer iste ademonio fuerit ereptꝰ. Tunc
se inorationẽ cũ cunctis frĩb strauit: et eo usq oratũ ẽ. quo usq
puer auexatione sanaret᷑. Qui et tam ꝑfecte sanatꝰ ẽ: ut ad hc̃
malignꝰ sp̃s accedendi ausũ ulteriꝰ non haberet. Netriis.
redo qͦd ei. elatio parua surrepserat: et eius discipu¬
los omnipotens deus facti illius uoluit esse ad iutores.
diuisit hoc cum sr̃ib. et portauit. Huius uiri oratio quantȩ uirtutis
esset: uimemet ipso exꝑtꝰ sũ. Num cũ quodã temp̾re inmonasterio
positus incisionẽ uitaliũ paterer. crebrisq angustus ꝑhorarũ mo¬

Expanded text:
quam vocem, hora eadem ac momento, idem puer coram cunctis fratribus quam vocem, hora eadem ac momento, idem puer coram cunctis fratribus diabolo se invadente vexatus est; quo viso senex, se protinus in lamentum dedit. Quem dum lugentem diu fratres consolari voluissent, respondit, dicens: Credite mihi, quia in nullius vestrum ore hodie panis ingreditur, nisi puer iste a daemonio fuerit ereptus. Tunc se in orationem cum cunctis fratribus stravit, et eo usque oratum est, quousque puer a vexatione sanaretur, Qui tam perfecte sanatus est, ut ad hunc malignus spiritus accedendi ausum ulterius non haberet. PETR. Credo quod ei elatio parva subrepserat, et ideo ejus discipulos omnipotens Deus facti illius esse voluit adjutores. Gotuit, divisit hoc cum fratribus, et portavit. Hujus viri oratio quantae virtutis esset, in memetipso expertus sum. Nam cum quodam tempore in monasterio positus incisionem vitalium paterer, crebrisque angustiis per horarum mo
Abbreviated transcription (Latin):
iacere ꝑmisit. facto autẽ mane. cȩꝑunt sc̃imoniales feminȩ eunde
patrẽ uigilant̾ inquirere: siqͥd sibi puer quẽ dedant nocte eadem
fecisset. Qui miratꝰ cur ita requirerent: respondit. Nihil. Cunc
ille eiusdẽ pueri innotuerunt causam: et qͦd malignꝰ sp̃s nulla
abeo nocte recedẽt indicauerunt: summoꝑe postulantes. ut hũc
secum ad monasteriũ tolleret: quia iam uexationẽ illiꝰ uidere
ipse ñ possent. Consensit senex: puerũ ad monasteriũ duxit.
Qui cũ multo temp̾re ĩmonasterio fusset. atq ad hunc antiquꝰ
hostis accedere minime presũpsisset: eiusdẽ senis animꝰ de sa¬
lute pueri immodãtius ꝑ lȩticiã tactꝰ ẽ. Nam corã positis fr̃ibus
dixit. fr̃s. diabolus ibi cũ illis sororib iocabat᷑. At uero ubi ad
seruos dĩ uentum ẽ: ad hunc puerũ accedere ñ presumpsit. Post

Expanded text:
jacere permisit. Facto autem mane coeperunt sanctimoniales feminae eumdem jacere permisit. Facto autem mane coeperunt sanctimoniales feminae eumdem Patrem vigilanter inquirere, si quid ei puer quem dederant nocte eadem fecisset. Qui miratus cur ita requirerent, respondit: Nihil. Tunc illae ejusdem pueri innotuerunt causam, et quod malignus spiritus nulla ab eo nocte recederet indicaverunt, summopere postulantes ut hunc secum ad monasterium tolleret, quia jam vexationem 352 illius videre ipsae non possent. Consensit senex, puerum ad monasterium duxit. Qui cum multo tempore in monasterio fuisset, atque ad hunc antiquus hostis accedere minime praesumpsisset, ejusdem senis animus de salute pueri immoderatius per laetitiam tactus est. Nam coram positis fratribus dixit: Fratres, diabolus ibi cum illis sororibus jocabatur; at vero ubi ad servos Dei ventum est, ad hunc puerum accedere non praesumpsit. Post
Abbreviated transcription (Latin):
rii beati euttangłȩ marci. qͦd inspolitanȩ urbis pome¬
riis sitũ c̃. diu mecũ ẽ in hac urbe in meo monasterio conu̾satꝰ:
ibiq defunctꝰ ẽ: quẽ sui discipłi ferebant orando mortuũ sus¬
citasse. Uii autẽ tante simplicitatis erat et compunctionis:
ut dubiũ non esset quod illȩ lacrimȩ ex tam humili sĩpliciq
mente editȩ. apud omĩpotentẽ dm̃ multa optinere potuis¬
sent. Huiꝰ ergo aliqͦd miracłm narro: qͦd in quisitꝰ mͥ simplicit᷑
et ipse fatebat᷑. Quadã namq die dum iter carperet. facto
uesꝑe cũ ad secedendum locus de esset. in monasterio uirginũ
deuenit: in quo quidã paruulus puer erat quẽ malignus
sp̃s om̃i nocte uexare consuerat. Sed scimoniales feminȩ ut uirum
dĩ susceꝑunt. eũ rogauerunt dicentes. Tecũ pat̾: hac nocte puer
iste maneat. Quod ipse benigne suscepit: secũq eũ nocte eadem

Expanded text:
rii beati evangelistae Marci, quod in Spoletanae urbis pomerii beati evangelistae Marci, quod in Spoletanae urbis pomeriis situm est, diu mecum est in hac urbe in meo monasterio conversatus, ibique defunctus est. Quem sui discipuli referebant orando mortuum suscitasse. Vir autem tantae simplicitatis erat et compunctionis, ut dubium non esset quod illae lacrymae ex tam humili simplicique mente editae apud omnipotentem Deum multa obtinere potuissent. Hujus ergo aliquod miraculum narro, quod inquisitus mihi simpliciter et ipse fatebatur. Quadam namque die dum iter carperet, facto vespere cum ad secedendum locus deesset, in monasterium virginum devenit, in quo quidam puer parvulus erat, quem malignus spiritus omni nocte vexare consueverat. Sed sanctimoniales feminae ut virum Dei susceperunt eum rogaverunt, dicentes: Tecum, Pater, hac nocte puer iste maneat. Quem ipse benigne suscepit, secumque eum nocte eadem
Abbreviated transcription (Latin):
quod linguam fecit: Petriis. lacet qͦd dicis. Gregori.
i itaq eo temp̃re ꝓfugi. ad constantino politanã urbẽ ue¬
nerunt. Eo quoq tẽꝑre quo ꝓ explendis responsis ad pͥn
huc eoꝵ ora sine linguis loquentia uidisse testabat᷑. ita ut aꝑtis
orib clamarent. Ecce uidete: quia linguas ñ habemꝰ. et loqͥmuR
Uidebat᷑ enĩ arespicientib ut ferebat: quia abscisis radicitꝰ lingͥs
quasi quoddã baratrũ patebat ingutture: et tamen ore uacuo
plena ad integrũ uerba formabant᷑. Quoꝵ illic unus in lururiã
lapsus: mox priuatꝰ ẽ dono miracłĩ. Recto uidelicet omĩpotñtis
dĩ uiditio: ut qui carnis continentiã seruare neglexerat: sine
lingua carnea ñ haberet uerba urtutis. Sed hȩc nos parrianȩ
heresẽos dãpnatione dixisse sufficiat: nunc ad ea quȩ nuꝑ in ita¬
lia gesta sunt signa redeamus..xxxiii.is¬
s autẽ cuĩ suꝑiꝰ memoriã feci eleutherius pat̾ monaste¬

Expanded text:
quod fecit linguam? PETR. Placet quod dicis. GREGOR. quod fecit linguam? PETR. Placet quod dicis. GREGOR. Hi itaque, eo tempore profugi, ad Constantantinopolitanam urbem venerunt. Eo quoque tempore quo pro explendis responsis Ecclesihuc eorum ora sine linguis loquentia vidisse testabatur, ita ut apertis oribus clamarent: Ecce videte, quia linguas non habemus et loquimur. Videbatur enim a respicientibus, ut ferebat, quia abscissis radicitus linguis, quasi quoddam barathrum patebat in gutture, et tamen ore vacuo plena ad integrum verba formabantur. Quorum illic unus in luxuriam lapsus, mox privatus est dono miraculi; recto videlicet omnipotentis Dei judicio, ut qui carnis continentiam servare neglexerat, sine lingua carnea non haberet verba virtutis. Sed haec nos pro Arianae haereseos damnatione dixisse sufficiat, nunc ad ea quae nuper in Italia gesta sunt signa redeamus. ΚΕΦΑΛ.s autem, cujus superius memoriam feci , Eleutherius Pater monaste
Abbreviated transcription (Latin):
uehementer insaniret: quidã indefensione ueritatis ȩp̃i for¬
tit̾ ꝑ sistentes. ad mediũ sunt deducti. Quos uuandaloꝵ. rex
uerbis ac munerib flectere ad ꝑfidiã ñ ualens: tormentis frã¬
gere posse se credidit. Nã cũ eis in ipsa defensione ueritatis
silentiũ indiceret. nec tamen ipsi contra ꝑfidiã tacerent: ne
tacendo forsitan consensisse uiderent᷑: raptꝰ infurorẽ. eoꝵ linguas
abscidi radicitꝰ fecit. Res mira et multis nota senioribꝰ: quia¬
ita post pro defensione ueritatis. etiam sine lingua loquebant᷑:
sic̃ priꝰ loqui ꝑ linguam consueuerant. Petrus.
Uirandum ualde ẽ: et uehementer stupendum. Gregori
criptum petre ẽ: de unigenito summi patris. In princi¬
pio erat u̾bum: et uerbũ erat apud dm̃: et ds erat u̾bũ.
De cuius etiã iurtute subiungit᷑. Omi̾a ꝑ ipsum facta sunt.
Quid igitur miramur. si uerba edere sine lingua potuit uerbum:

Expanded text:
vehementer insaniret, quidam in defensione veritatis episcopi forvehementer insaniret, quidam in defensione veritatis episcopi fortiter persistentes, ad medium sunt deducti. Quos Wandalorum rex verbis ac muneribus flectere ad perfidiam non valens, tormentis frangere posse se credidit. Nam cum eis in ipsa defensione veritatis silentium indiceret, nec tamen ipsi contra perfidiam tacerent, ne tacendo forsitan consensisse viderentur, raptus in furore, eorum linguas abscidi radicitita post pro defensione veritatis etiam sine lingua loquebantur, sicut prius loqui per linguam consueverant. 349 PETR. Mirandum valde et vehementer stupendum. GREGOR. Scriptum, Petre, est de Unigenito summi Patris: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . De cujus etiam virtute subjungitur: Omnia per ipsum facta sunt . Quid igitur miramur, si verba edere sine lingua potuit Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdupxit fidẽ. ut nulłũ in suo regno militare ꝑ ietret:
qui regno dĩ hostis existere ꝑ bereticam ꝑfidum ñ timeret
Nec mirũ quod uerȩ fidei predicator factus ẽ. qui fr̃ ẽ martẏris.
Cuius nunc quoq merita ad iuuant: ut ad onuipotentis dĩ gremium
tã multos reducat. Qua inre considerandũ nobis ẽ. quia totum
hoc agi nequaquã posset: si herminigildus rex ꝓueritate mortu¬
terra mortuũ fuerit: ipsũ solũ manet. Si autẽ mortuũ fue¬
rit : multũ fructũ affert. Hoc fieri uidemus inmenbris. qͦd
factũ scimus in capite. In uuisigothoꝵ et enĩ gente unus ẽ moc¬
tuus ut multi uiuerent: et dum unũ granũ fidelit̾ cecidit: ad op¬
tinendã fidẽ animarũ seges multa surrexit. Petriis.
ustiniani quoq augusti temꝑib dũ contra Gregoris¬
catholicoꝵ uitã. exorta uuandalis arriana ꝑsecutio in affrica

Expanded text:
perduxit fidem, ut nullum suo regno militare permitteret, perduxit fidem, ut nullum suo regno militare permitteret, qui regno Dei hostis existere per hereticam perfidiam non timeret. Nec mirum, quod verae fidei praedicator factus est qui frater est martyris, cuius hunc quoque merita adiuvant, ut ad omnipotentis Dei gremium tam multos reducat. Qua in re considerandum nobis est, quia totum hoc agi nequaquam possit, si Hermenigeldus rex pro veritate mor. tuterram mortuum fuerit, ipsum solum manet; si autem mortuum fuerit, multum fructum affert . Hoc fieri videmus in membris, quod factum scimus in capite. In Visigothorum etenim gente unus mortuus est, ut multi viverent; et dum unum granum fideliter cecidit ad obtinendam vitam animarum, seges multa surrexit. PETR. ustiniani quoque augusti temporibus dum contra catholicorum vitam exhorta a Wandalis Arriana persecutio in Africa
Abbreviated transcription (Latin):
ferunt: quod illic nocturno temp̃re acceusȩ lampades appa¬
rebant. Unde factũ ẽ. quatinus corpꝰ illĩ ut udelicet man¬
tdris iure a cunctis fidelib uenerari debuisset. Pat̃ uero ꝑfi¬
aus et parricida cõmotꝰ penitentia hoc fecisse se doluit: nee
timen usq ad optinendã salutem. Nam quia uera esset cads¬
liea siaͥes agnouit: sca gentis suȩ timore ꝑterrit᷑. ad bane e¬
uenure ñ meruit. Qui oborta egritudine aa ex trema per¬
auet᷑ leandro ep̃o quẽ prius uebement̃ afflixerat recha¬
tedum regẽ filiũ suũ quẽ insua relinquelat heresi. cõmenda¬
re curauit: ut in ipso quoq talia faceret. qualia infrẽ ill us
siis ex hortationib feciset. Qua uidelicet cõmendatione ex¬
pleta: de functꝰ ẽ Post cuius mortẽ recharedus reꝵ nͥ parun
ꝑfidũ. sed marty iẽ frẽm sequens. ab arriane hereseos prauita¬
te conuersus est totãq uuisigothoꝵ gentẽ ia ad ueram

Expanded text:
ferunt, quod illic nocturno tempore accensae lampades appaferunt, quod illic nocturno tempore accensae lampades apparebant; unde factum est, quatinus corpus illius, ut videlicet martyris, iure a cunctis fidelibus venerari debuisset. Pater vero perfidus et parricida commotus paenitentia, hoc fecisse se doluit; nec tamen usque ad optinendam salutem. Nam quia vera esset catholica fides, agnovit, sed gentis suae timore perterritus, ad hanc pervenire non meruit. Qui oborta aegritudine ad extrema perductus, Leandro episcopo, quem prius vehementer adflixerat, Reccharedum regem filium, quem in sua heresi relinquebat, commendare curavit, ut in ipso quoque talia faceret, qualia in fratre illius suis exortationibus fecisset. Qua videlicet commendatione expleta, defunctus est. Post cuius mortem Reccharedus rex non patrem perfidum, sed fratrem martyrem sequens, ab Arrianae hereseos pravitate conversus est, totamque Wisigotharum gentem ita ad veram
Abbreviated transcription (Latin):
legȩ conseciationis cõmunionẽ ꝑciꝑet: atq ꝑ hoc ad patris
grãm redire mereretur. Sed uir dõ deditꝰ arriano ep̃o uenien¬
ti exꝓbrauit ut debuit: eiusq ase ꝑfidiã dignis increpatio¬
nib teppulit: quia et si exterius ucebat ligatusi apnd se tamen
uiirigio mentis cubminę stabat securus. Nid se itaq reuerso epstis
ierianus pat̃ in fremuit : stitimq suos upparitores nusit. qui consor¬
assimũ onfessorẽ dĩ illic ubi ucebit occiaerent. Quca factum esti
Nlim mox ut ingressi sunt. sccurum incerebrũ alĩ infigentes. uitam
iorꝑis abstulerunt: hocq ineo ualuerunt ꝑunere. quod ipsum
quos qui ꝑemptꝰ ẽ inse constiterat despexisse. Sed ꝓ ostenden¬
da uera eiꝰ gła: suꝑna quoq ñ de fuere miracda. Nam cepit innoc¬
turno silentio psamodie cantꝰ ad corpꝰ eiusde regis et martiris
audiri: atq ido ueraciter regis quia marteris. Quidã etum

Expanded text:
legae consecrationis communionem perciperet atque per hoc ad patris legae consecrationis communionem perciperet atque per hoc ad patris gratiam redire mereretur. Sed vir Deo deditus Arriano episcopo venienti exprobravit ut debuit eiusque a se perfidiam dignis increpationibus reppulit, quia, etsi exterius iacebat ligatus, apud se tamen in magno mentis culmine stabat securus. Ad se itaque reverso episcopo, Arrianus pater infremuit statimque suos apparitores misit, qui constantissimum confessoreni Dei illic ubi iacebat occiderent. Quod factum est. Nam mox ut ingressi sunt, securem cerebro illius infigentes, vitam corporis abstulerunt. Hocque in eo valuerunt perimere, quod ipsum quoque qui peremptus est in se constiterat dispexisse. Sed pro ostendenda vera eius gloria superna quoque non defuere miracula. Nam coepit in nocturno silentio psalmodiae cantus ad corpus eiusdem regis et martyris audiri, atque ideo veraciter regis, quia martyris. Quidam etiam
Abbreviated transcription (Latin):
arrianus ut ad eandẽ heresim rediret. et prȩmiis suadere. et
minis terrere conatꝰ ẽ. Cũq ille constantissime responderet.
num quã se uerã fidẽ posse relinquere quã semel agnouisset:
iratus pat̾ eũ priuauit regno: rebq om̃ib expoliauit. Cũq
nec sic uirtutẽ mentis illiꝰ emollire ualuisset: in arta illũ custo¬
dia condudens. collũ manusq illiꝰ ferro religauit. Cepit itaq
idem herminigildus rex ͣuenis terrenũ regnũ despicere: et
forti desiderio cȩleste querens. incilitus iacere iunculatꝰ. omni¬
potenti dũo ad confortandũ se preces effundere: tantoq subli¬
mius głam transeuntis mundi despicere: quanto et religatꝰ
agnouerat nichil fuisse qͦd potuit auferri. Suꝑ ueniente
autẽ paschalis festiuitatis die intẽpestȩ noctis silentio.
ad eũ ꝑfidus pat̾ arrianũ epm misit: ut ex eiꝰ manu sacri¬

Expanded text:
Arrianus, ut ad eandem heresem rediret, et praemiis suadere et Arrianus, ut ad eandem heresem rediret, et praemiis suadere et minis terrere conatus est. Cumque ille constantissime responderet, numquam se veram fidem posse relinquere, quam semel agnovisset, iratus pater eum privavit regno rebusque omnibus expoliavit. Cumque nec sic virtutem mentis illius emollire valuisset, in arta illum custodia concludens, collum manusque illius ferro religavit. Coepit itaque isdem Hermenigeldus rex iuvenis, terrenum regnum dispiciens et forti desiderio caeleste quaerens, in cyliciis iacere vinculatus, omnipotenti Deo ad confortandum se preces effundere, tantoque sublimius gloriam transeuntis mundi dispicere, quanto et religatus agnoverat, nihil fuisse quod potuit auferri. Superveniente autem paschalis festivitatis die, intempestae noctis silentio ad eum perfidus pater Arrianum episcopum misit, ut ex eius manu sacri
Abbreviated transcription (Latin):
spaciũ regẽssus. lucentes lampades quas exturxerat inuenit:
ut uidelicet ex ipĩo lumine aperte claresceret. quia locus ille
de tenebris adlucem uenisset. Petrus.
t si in magnis tribulationib sumus positi. quia ta¬
men aconditore nr̃o non sumꝰ omnino despecti: testan¬
tur ea quȩ audio eius stupenda miracula. Gregoruis.
Uantuis sola quȩ initalia gesta sunt narrare de creuerim:
uis ne tamen ut ꝓ ostendenda eiꝰde arriani hereseos dãp¬
natione. transeanus uerbo ad hispanias. atq inde ꝑ affricam
ad italiam redeamus. Petrus
Perge quolibet. Pam lȩtꝰ ducor: et lȩtus reducor.x.¬
icut multoꝵ qui ab hispaniarũ partib ueniunt G̃gͣ.
relatione cognouimus. nuꝑ heminigildus rex leuui¬
gildi regis uiusigothoꝵ filius. ab arriana heresi ad chatholicã
fidẽ. uiro reuerentissimo leandro spolitano ep̃o. dudũ michi in
amicitiis familiarit iuncto p̃dicante conuersus ẽ: quẽ pat̃

Expanded text:
spatium regressus, lucentes lampades quas exstinxerat invenit, spatium regressus, lucentes lampades quas exstinxerat invenit, ut videlicet ex ipso lumine aperte claresceret quia locus ille a tenebris ad lucem venisset. Petr. Etsi in magnis sumus tribulationibus positi, quia tamen a conditore nostro non sumus omnino despecti, testantur ea quae audio ejus stupenda miracula. Gregor. Quamvis sola quae in Italia gesta sunt narrare decreveram, visne tamen ut, pro ostendenda ejusdem Arianae haereseos damnatione, transeamus verbo ad Hispanias, atque inde per Africam ad Italiam redeamus? PETR. Perge quo libet; nam laetus ducor, laetus reducor.icut multorum, qui ab Hispaniarum partibus veniunt, relatione cognovimus, nuper Hermenigeldus rex, Lewigeldi regis Wisigotharum filius, ab Arriana hereses ad catholicam fidem, viro reverentissimo Leandro Hispalitano episcopo, dudum mihi in amicitiis familiariter iuncto, praedicante conversus est. Quem pater
Abbreviated transcription (Latin):
quã coactus exibat. Post paucos uero dies in magna serenitate a¬
eris suꝑ altare eiusdẽ eccłe. nubes cȩlitꝰ descendit: suoq illud ue¬
lamine oꝑuit: omnẽq ȩccłam tanto ter rore ac suauitate odoris re¬
pleuit. ut patentib ianuis nullus illic presumeret intrare: et
sacerdos atq custodes. uel hi qui adcelebranda missarũ sollẽpnia
uenerant. rem uidebant. ingredi minime poterant: sed sua¬
uitat̾ẽ mirifici odoris trahebant. Die uero alio cũ inea lampades
sine lumine dependerent. emisso diuinitꝰ luminȩ st̃ accensȩ.:
atq pꝰ paucos iterũ dies. cũ ex pleris missarũ sollẽpnuis extinc¬
tis lãpadib custos ex eadẽ ȩccła egressus fuisset. post paululũ
intrauit: et lampades quas ex tupxerat lucentes repperit.
Quas negsi genter extin̾sisse se credidit: atq eas iam sollicitꝰ
ex tinrit. Qui exiens eccłam clausit. Sed post horarũ trium¬

Expanded text:
quod per invocationem Gregorii coactus exibat. Post paucos vero dies in magna serenitate aquod per invocationem Gregorii coactus exibat. Post paucos vero dies in magna serenitate aeris super altare ejusdem ecclesiae nubes coelitus descendit, suoque illud velamine operuit, omnemque ecclesiam tanto terrore ac suavitate odoris implevit, ut, patentibus januis, nullus illic praesumeret intrare, et sacerdotes atque custodes, vel hi qui ad celebrvenerant, rem videbant, ingredi minime poterant, et suavitatem mirifici odoris trabebant. Die vero alio, cum in ea lampades sine lumine dependerent, emisso divinitus lumine sunt accensae. Post paucos iterum dies, cum, expletis missarum solemniis, exstinctis lampadibus custos ex eadem ecclesia egressus fuisset, post paululum intravit, et lampades quas exstinxerat lucentes repquas negligenter exstinxisse se credidit, atque eas jam sollicitius exstinxit, qui exiens ecc
Abbreviated transcription (Latin):
popłi multitudine uenientes. atq omĩpotenti dõ laudes ca
nentes: eandẽ ȩccłam ingressi sumus. Cumq in ea ũ missarũ
sollẽpnia celebrarent᷑. et p̃ eiusdẽ loci angustia popłi se cõpͥmeroꝵ̧¬
multitudo: quidã exhis qui uixta sacrariũ stabant. porcũ subito
intra suos pedes. huc illucq discurre ᷤ senserunt. Quẽ dũ unus¬
quisq sentiret. et iuxta se stantib indicaret: idem porcuso
ȩccłe ianuas petiit: et om̃s ꝑ qͦs transuit. in admiratione com¬
mouit. Sed uideri a nullo potuit: quãuis sentiri potuisset.
Quod iccuto diuina pietas ostendit: ut cunctis paresceret. qua
eccłe tectis strepitꝰ factus ẽ: ac si inbac aliquis errando discurreret.
Sequenti autẽ nocte. grauior sonitꝰ excreuit: cũ subito tanto t̾rore
in sonuit. acsi om̃is illa eccła a fundamenitis fiuisset euersa. et ꝓtinꝰ
recessit: ac nulla illic ult̾ius inquietudo antiqui hostis apparuit:

Expanded text:
populi multitudine venientes atque omnipotenti Domino laudepopuli multitudine venientes atque omnipotenti Domino laudenentes, eamdem Ecclesiam ingressi sumus. Cumque in ea jam missarum solemnia celebrarentur, 344 et prae ejusdem loci angustia populi se turba comprimeret, quidam ex his qui extra sacrarium stabant porcum subito intra suos pedes huc illucque discurrere senserunt. Quem dum unusquisque sentiret, et juxta se stantibus indicaret, idem porcus esiae januas petiit, et omnes, per quos transiit, in admirationem convertit; sed videri nil potuit, quamvis sentiri potuisset. Quod idcirco divina pietas ostendit, ut cunctis patesceret quia Ecclesiae tectis strepitus factus est, ac si in ea aliquis errando discurreret. Sequenti autem nocte gravior sonitus excrevit, cum subito tantus terror insonuit, ac si omnis ecclesia illa a fundamentis fuisset eversa, et protinus recessit, ac nulla illic ulterius inquietudo antiqui hostis apparuit;
Abbreviated transcription (Latin):
ad suũ habitaculũ reductꝰ. Quod cũ langobardi in eadẽ regione
positi oñis agnoscerent: nequaquã ulteriꝰ presumpserunt ca¬
tholua loca temerare. Miro et enĩ modo res gesta ẽ. ut quia
eiusdẽ arriani causa lampades inȩccła beati pauli apłi fue¬
rant ex tinctȩ: uno eodẽq tempre et ipse lumen perderet. et
in eccła lumen rediret.
ed neq hoc sileã quod ad eiusdẽ arrianȩ hereseos dã¬
nationẽ: uihac quoq urbe ante biennium pietas suꝑna
monstrauit. Ex his quippe quȩ narro. alia popłs agnouit. alia
autem sacerdos. et custodes eccłȩ se audisse. se uidisse testant᷑.
Arrianorum ȩccła inregione urbis huiꝰ quȩ subura dicit᷑. cum
clausa usq ante bienniũ remansisset : placuit ut infide catho¬
lica introductis illic beati sebastiani et scȩ agathȩ mariyrũ
reliquiis. dedicari debiusset. Quod factũ ẽ. Nam cũ magna

Expanded text:
ad suum habitaculum reductus. Quod dum Langobardi in eadem regione ad suum habitaculum reductus. Quod dum Langobardi in eadem regione positi omnes agnoscerent, nequaquam ulterius praesumpserunt catholica loca temerare. Miro etenim modo res gesta est, ut, quia eiusdem Arriani causa lampades in ecclesia beati Pauli fuerant extinctae, uno eodemque tempore et ipse lumen perderet, et in ecclesia lumen rediret. Sed neque hoc sileam, quod ad s eiusdem Arrianae hereseos damnationem in hac quoque urbe ante biennium pietas superna monstravit. Ex his quippe quae narro aliut populus agnovit, alia autem sacerdos et custodes ecclesiae se audisse, se vidisse testantur. Arrianorum ecclesia in regione urbis huius que Subora dicitur cum clausa usque ante biennium remansisset, placuit, ut in fide catholica, introductis illic beati Sebastiani et sanctae Agathae martirum reliquiis, dedicari debuisset. Quod factum est. Nam cum magna
Abbreviated transcription (Latin):
çpit ab eiꝰ ciuitatis ep̃o ȩccłam petere. quã suo errori dedicar&.
Quod dũ ualde ep̃s negaret: idẽ qui uenerat arrianus. beati
pauli apłi illic eccłam cõminus sitã. se die altero uiolent᷑ intra¬
turũ esse ꝓfessus ẽ. Quod eiusdẽ ȩccłe custos audiens. festinus
cucurritꝰ: ȩccłam clausit: seris muniuit. Facto autẽ uespere
lampades om̃s extixit: seq in interiorib abscondit. In ipso
autẽ subsequenti lucis crepusculo. arrianus ep̃s collecta mul-¬
titudine aduenit: clausas ȩccłȩ ianuas effringere paratus.
Sed repente cunctȩ simul regiȩ diuinit᷑ concussȩ. abiectis lon¬
gius seris aꝑte sunt: atq cũ magio sonitu omiã eccłẽ claust᷑
patuerunt: et effuso de suꝑ lumine. om̃s quȩ ex tinctȩ fuerant
lampades accensȩ sunt. Arrianus uero ep̃s qui uim facturꝰ
aduenerat. subita cecitate ꝑcussus ẽ: atq alienis iã manibus

Expanded text:
coepit ab ejus civitatis episcopo Ecclesiam petere, quam suo errori dedicaret. coepit ab ejus civitatis episcopo Ecclesiam petere, quam suo errori dedicaret. Quod dum valde episcopus negaret, idem qui venerat Arianus, beati Pauli apostoli Ecclesiam illic cominus sitam se die altero violenter intraturum esse professus est. Quod ejusdem ecclesiae custos audiens, festinus cucurrit, ecclesiam clausit, seris munivit; facto autem vespere, lampades omnes exstinxit, seque in interioribus abscondit. In ipso autem subsequentis lucis crepusculo Arianus episcopus collecta multitudine advenit, clausas ecclesiae januas effringere paratus. Sed repente cunctae simul portae divinitus concussae, abjectis longius seris, apertae sunt, atque cum magno sonitu omnia ecclesiae claustra patuerunt; effuso desuper lumine, omnes quae exstinctae fuerant lampades accensae sunt. Arianus vero episcopus, qui vim facturus advenerat, subita caecitate percussus est, atque alienis jam manibus
Abbreviated transcription (Latin):
nbecillitatis formidine corruunt. qui inpace prius ȩccłȩ fortit᷑
stare credebant᷑. Sed eos de quib p̃dirimus fieri martires potu¬
isse fident᷑ fatemꝰ. quia hoc iã ex eoꝵ fine colligimꝰ. Cadere eñi nec
inaꝑta ꝑsecutione poterant: hi de quibi constat. quia et usq
ad finẽ uitȩ. in occulta animi uirtute ꝑstiterunt. Petrus.
t̃ asseris ita ẽ. Sed suꝑ indignos nos diuine miscđẽ
dispensationẽ miror. qua langobardoꝵ seuitia ita mode
orthodoxoꝵ fidẽ ꝑsequi minime ꝑmittat. Gregorius. xxix.
oc petre facere plerũq conati sunt: sed eoꝵ seuitie
miracła suꝑna resciterunt. Unde unũ narro mira¬
culũ. quod ꝑbonefatiũ monasteri mei monachũ. qui usq
ante quad rieiniũ cũ langobardis fuit. ad huc ante tͥduũ
agnoui. Cum ad spolitanã urbem langobardoꝵ ep̃s scilicet ar
runus uenisset. et locũ illic ubi sollempnia. sua ageret ñ hab̾et.

Expanded text:
in debilitatis formidinem corruunt, qui in pace prius Ecclesiae fortiter in debilitatis formidinem corruunt, qui in pace prius Ecclesiae fortiter stare credebantur. Sed eos de quibus praediximus, fieri martyres potuisse fidenter fatemur, quia hoc jam ex eorum fine colligimus. Cadere enim nec in aperta persecutione poterant hi de quibus constat quia et usque ad finem vitae in occulta animi virtute perstiterunt. PETR. Ut asseris ita est, sed super indignos nos divinae misericordiae dispensationem miror, qui Langobardorum saevitiam ita moderorthodoxorum fidem persequi minime permittat. ΚΕΦΑΛ. ΚΗ'. oc, Petre, facere plerumque conati sunt, sed eorum saevitiae miracula superna restiterunt. Unde unum miraquod per Bonefatium monasterii mei monachum, qui usque ante quadriennium cum Langobardis fuit, adhuc ante triduum agnovi. Cum ad Spolitinam ianus, venisset, et locum illic ubi solemnia sua ageret non haberet,
Abbreviated transcription (Latin):
lẽ tenere: optẽperare iussis sacrilegis noluerunt: et ceruicẽ
quã semꝑ cieatori flexerant. creaturȩ incuruare cõtẽpserunt.
Unde factũ ẽ. ut hostes qͥ eos cȩꝑant graui iracundia accensi:
cunctos gladiis int̾ficerent. quos in errore suo participes ñ
haberent. Quid ergo mirũ si erũpente ꝑsecutionis tẽpore
illi martyres esse potuissent: qui in ipsa quoq pace ȩccłȩ se
met ipsos semꝑ affligendo. angustã martẏris tenuerunt uã:
quando irruente ꝑsecutionis articło. hi etiã meruerunt
martyrii palmas acciꝑe. qui in pace ȩccłȩ latas huius scłi
uias sequi uidebantur : Nec tamen hoc quod eisdẽ electis ui¬
ris dicimus: de cunctis iam quasi in regulã tenemꝰ. Nã cũ ꝑse¬
cutionis aꝑte tẽpus irruit: sic̃ pleriq subire martyȩrium
possunt. qui in pace ȩccłȩ despicabiles uident᷑: ita non numquam

Expanded text:
lem tenere, obtemperare jussis sacrilegis noluerunt, et cervicem lem tenere, obtemperare jussis sacrilegis noluerunt, et cervicem quam semper Creatori flexerant creaturae inclinare contempserunt. Unde factum est ut hostes qui eos ceperant, gravi iracundia accensi, cunctos gladiis interficerent, quos in errore suo participes non haberent. Quid ergo mirum si, erumpente persecutionis tempore, illi martyres esse potuissent, qui in ipsa quoque pace Ecclesiae semetipsos semper affligendo angustam martyrii tenuerant viam, quando, irruente persecutionis articulo, hi etiam meruerunt martyrii palmas accipere, qui in pace Ecclesiae latas hujus saeculi vias sequi videbantur? Nec tamen hoc, quod de eisdem electis dicimus viris, de cunctis jam quasi in regulam tenemus. Nam cum persecutionis apertae tempus irruit, sicut plerique martyrium possunt, qui esse in pace Ecclesiae despicabiles videntur; ita nonnunquam
Abbreviated transcription (Latin):
am ante hos fere annos quindecĩ. sic̃ hi testant᷑ qͥ inter¬
esse potuert̃. quadragnta rustiei a langobardis capti.
inmolaticias comedere cõpellebant᷑. Qui cũ ualde resisterent. et
contingere cybũ sacrilegũ nollent: cepere langobardi qͥ eos tenue¬
rant. nisi ĩmolata comederent. eis mortẽ minari. At illi. et̾nã
potiꝰ quã p̃sentẽ uitã ac transitoriã diligentes. fidelit ꝑ stitert̃:
atq in sua constantia simul om̃s occisi st̃. Quid itaq isti nisi
ueritatis martẏres fuerunt: qui ne uetitũ comedendo condi¬
torẽ suũ offenderent. elegerunt gladiis uitã finire:
odem quoq tẽp̾re dũ fere quadraginta capti ii
ne fando dedicantes. Cũq illud ipsi priꝰ sũmissis ceruicibus
ad orarent: eos quoq quos cȩꝑant hoc adorare parit̾ cõpelle¬
bant. Sed ex eisdẽ captiuis maxima multitudo magis eligens
moriendo ad uitã ĩmortalẽ tendere. quã ad orando uitã morta¬

Expanded text:
am ante hos fere annos quindecim, sicut hü testantur qui interesse potuerunt, quadraginta rustici a Langobardis capti immolaticias comedere conpellebantur. Qui cum valde resisterent et contingere cibum sacrilegum nollent, coepere Langobardi, qui eos tenuerant, nisi immolata comederent, eis mortem minari. At illi aeternam potius quam praesentem vitam ac transitoriam diligentes, fideliter persteterunt; atque in sua constantia simul omnes occisi sunt. Quid itaque isti nisi veritatis martyres fuerunt, qui, ne vetitum comedendo Conditorem suum offenderent, elegerunt gladiis vitam finire? 28. Eodem quoque tempore dum fere quadringentos captivos nefando dedicantes. Cumque illud ipsi prius submissis cervicibus adorarent, eos quoque quos ceperant hoc adorare pariter compellebant. Sed ex eisdem captivis maxima multitudo magis eligens moriendo ad vitam immortalem tendere quam adorando vitam morta
Abbreviated transcription (Latin):
atq ad alia tendenti. Sed si sunt quib ꝓdesse ualeat. uolu¬
tatem meã ꝓcul dubio post pono utilitati ꝑximoꝵ: et inqͣn¬
tum dõ largiente ualuero. quod anima post̾ carnem uiuat. sub¬
sequenti hoc quarto uolumine de monstrabo.

Expanded text:
atque ad alia tendenti. Sed si sunt quibus prodesse valeat, voluatque ad alia tendenti. Sed si sunt quibus prodesse valeat, voluntatem meam procul dubio postpono utilitati proximorum, et, in quantum Deo largiente valuero, quod anima post carnem vivat subsequenti hoc quarto volumine demonstrabo.
Abbreviated transcription (Latin):
uiuimus. finẽ suũ mundus non iam nuntiat: sed ostendit.
Tanto gͦ nos necesse ẽ. instantiꝰ ȩt̾na querere: quanto a nobis
cognouimꝰ uelocit᷑ temꝑalia fugisse. Despitiendus a nobis
hic mundus fuerat. etiã si blandiret᷑ : si reb ꝓsꝑis de mulceret
animũ. At post qu̾a tot flagellis premitur. tanta adu̾sitate
fatigatin. tot nobnis cotidie doleres ingrnunat⁊ꝰ qͥd nobis alu
quã ne diligat᷑ clamit. Multa aut̃ fuerant que adbuc de
electoꝵ factis narrare debuissẽ: sed hȩc silentio supͥmo: qͥt ꝓd a¬
lia festino
uia iam multos iitra scẽ ȩccłȩ gremium petrus.¬
constitutos de uita anunȩ post mortẽ carnis ꝑpendo
dubitare : queso ut debeas uelquȩ exratione suppetunt. uel si qͣ
anunarũ exempla animo occurrunt. ꝓmultoꝵ ȩdificatione dice:
ut bi qͥ suspicant᷑. discant cũ carne animam non finiri. gg.
aboriosum ualde boc opꝰ ẽ: et maxime occupato animo

Expanded text:
vivimus, finem suum 369 mundus jam non nuntiat, sed ostendit. vivimus, finem suum 369 mundus jam non nuntiat, sed ostendit. Tanto ergo nos necesse est instantius aeterna quaerere, quanto a nobis cognoscimus velociter temporalia fugisse. Despiciendus a nobis hic mundus fuerat, etiam si blandiretur, si rebus prosperis demulceret animum; at postquam tot flagellis premitur, tanta adversitate fatigatur, tot nobis quotidie dolores ingeminat, quid nobis aliud quam ne diligatur clamat? Multa autem fuerant quae adhuc de electorum factis narrari debuissent, sed haec silentio supprimo, quia ad alia festino. . Quia multos intra sanctae Ecclesiae gremium constitutos de vita animae post mortem carnis perpendo dubitare, quaeso ut debeas, vel quae ex ratione suppetunt, vel si qua animarum exempla animo occurrunt, pro multorum aedificatione dicere, ut hi qui suspicantur, discant cum carne animam non fiairi. GREGOR. Laboriosum valde hoc opus est, et maxime occupato animo
Abbreviated transcription (Latin):
carnis. Post quã trinani uocẽ: uisio martẏris quȩ eiꝰ mentis o
cłis apparebat euaniuit. Tunc uir dñi surrexit: seq moratioĩs
lamentũ dedit. Mox enĩ illa terribilia incȩlũ signa secuta ft̃:
ut hastȩ atq aties igneȩ ab aquilonis parte uiderent᷑. Mox
effera langobardoꝵ gens de uagina sue babitatioius educ¬
ta ui nr̃a ceruice grassata ẽ: atq humanũ genꝰ qͦd in hac t̾ra
p̃ multitudine nimia quasi spissȩ segetis more surrexerat.
succisũ aruit. Nam de popłatȩ urbes: euersa castra: concrematȩ
ȩccłȩ : destructa sunt monasteria uiroꝵ atq feminarũ: desola¬
ca abhomirib predia: atq ab omĩ cultore desticuta. insolitus.¬
ne uacat t̾raꝰ nullus hanc possessor in habitat. Occupauerunt
bestiȩ loca. quȩ priꝰ multitudo hominũ tenebat: et qͥd in ali¬
is mundi partib agat᷑ ignoro. Nam hac int̾ra inqua nos¬

Expanded text:
carnis. Post quam trinam vocem visio martyris, quae mentis ejus carnis. Post quam trinam vocem visio martyris, quae mentis ejus oculis apparebat, evanuit. Tunc vir Dei surrevit, seque in orationis lamentum dedit. Mox enim illa terut hastae atque acies igneae ab aquilonis parte viderentur. Mox effera Langobardorum gens de vagina suae habitationis educta in nos cervice grassata est, atque hominum genus, quod in hac terra prae multitudine nimia quasi spissae segetis more surrexerat, succisum aruit. Nam depopulatae urbes, eversa castra, concrematae ecclesiae, destructa sunt monasteria virorum atque faeminarum, desolata ab hominibus praedia atque ab omni cultore destituta; in solitudine vacat terra, nullus hanc possessor inhabitat; occupavebestie loca, que prius multitudo hominum tenebat, et quod in aliis mundi partibus agatur ignoro. Rothari
Abbreviated transcription (Latin):
septem ex hoc mundo migrauit: uia dilectio cognitũ habuit.
Hic sic̃ mͥ adbuc inmonast̾io posito. ualde familiarit̾ ungeba¬
t᷑. hoc qͦd iohannis uunioris predecessoris mei temp̃re de mun¬
di fine cognouerat. sicut longe lateq claruerat: ame reqͥsitꝰ
mͥ ipse narrabat. Fiebat naq quia quodã die dũ perrochias
suas ex more tircum iret. ꝑuenit ad ȩccłam beati martẏris iu¬
chici. Ao uesꝑascente autẽ die stratũ sibi fieri uixta sepulchrũ
martyris uoluit: atq ibi post laborem quieuit. Cum nocte
media ut asserebat. nec dormiebat. nec ꝑfecte uigilare poterat:
sed de pressus ut solet somno grauabat᷑ quodã pondere uigilans
animus: atq ante eũ idem beatꝰ martyr iuthicus astitit dicens.
Redempte uigilas: Cui respondit. Cligilo. Qui ait. fuis ueñ
uniu̾sȩ carnis : fuus uenit unu̾sȩ carnis: finis uenit uniuersȩ

Expanded text:
septem ex hoc mundo migravit, tua dilectio cognitum habuit. septem ex hoc mundo migravit, tua dilectio cognitum habuit. Hic sicut mihi adhuc in monasterio posito valde familiariter jungebatur, hoc quod Iohannis iunioris, praedecessoris mei, tempore de mundi fine cognoverat, sicut longe lateque claruerat, a me requisitus mihi ipse narrabat. Aiebat namque, quia quodam die, cum parrochias suas ex more circuiret, pervenit ad ecclesiam beati martyris Iutici. Advesperescente autem die stratum sibi fimartyris voluit, atque ibi post laborem quievit, cum nocte media, ut asserebat, nec dormiebat, nec perfecte vigilare poterat; sed depressus, ut solet, somno, gravabatur quodam pondere vigilans animus, atque ante eum idem beatus martyr Eutychius astitit, dicens: Redempte, vigilas? Cui respondit: Vigilo. Qui ait: Finis venit universae carnis, finis venit universae carnis, finis venit universae
Abbreviated transcription (Latin):
huntur ÷ et qui uiuere ad ȩdificationẽ multoꝵ poterãt.
uit penitus urueniri nequeunt. aut certe õimͦ rarescunt.Q
alitiã remanentium meret᷑. ut hi qui Gregorius.¬
ꝓdesse poterant. festine subtrabant᷑: et cũ mundi finis
apꝓpinquat. electi tollunt᷑ ne deteriora uideant. Hinc et enim¬
miscđie colligunt᷑. quia ñ ẽ. qͥ intelligat. Hinc rursũ scͥptũsp̃.
aꝑite ut exeant qͥ conculcent eã: tollite de uia lapides. Hine sa¬
lomon ait. Tempꝰ mittendi lapides: et tempꝰ colligendi. Wo
structionis ex crescat. Nec tamen ita electos om̃s sub trabi cre¬
dimus: ut soli ininundo ꝑu̾si remaneant: quia nũquã pecca¬
tores ad lamentũ pęnitentiȩ redirent: si nulla essent bonoꝵ
exempla quȩ eoꝵ mentem traberent. Petrus.
irrassum subtrabi bonos queror: qui cateruatim perire¬
ac de re nichil petre mireris. Nam redemptũ ferenti

Expanded text:
huntur; et qui vivere ad aedificationem multorum poterant, huntur; et qui vivere ad aedificationem multorum poterant, ut penitus inveniri nequeunt, aut certe jam omnimodo rarescunt? GREGOR. Malitia remanentium meretur, ut hi qui prodesse poterant festine subtrahantur: et cum mundi finis apmisericordiae colliguntur, quia non est qui intelligat . Hinc rursus scriptum est: Aperite, ut exeant qui conculcent eam, tollite de via lapides . Hinc Salomon ait: Tempus mittendi lapides, et tempus colligendi . Qstructionis excrescat. Nec tamen ita omnes electos subtrahi credimus, ut soli in mundo perversi remaneant, quia nunquam peccatores ad lamentum poenitentiae redirent, si nulla essent bonorum exempla, quae eorum mentem traherent. PETR. Incassum subtrahi bonos queror, qui perire catervatim eac de re nihil, Petre, mireris; nam Redemptum Ferentin
Abbreviated transcription (Latin):
tetendit: Quȩ gͦ uis amoris illud cor tenuit: qͦd mortẽ suã
ꝓ unius salute ꝓximi ñ expauit: Scimus certe quia idem
uenerabilis uir sanctulus. ipsa quoq elementa litterarũ bene
ñ nouerat. legis p̃cepta nesciebat: sed quia pleuitudo legis est
caritas. legẽ totã indĩ acꝓximi dilectione seruauit: et quod
foris in cognitione ñ nouerat: eiꝰ intus uiuebat uiamore. & qͥ ñꝙͣ
tam sublime apłicũ p̃ceptũ faciendo magis. quã sciendo nouerat.
Comparemꝰ si placet cũ hac nra indocta scientia: illiꝰ doctã igno¬
rantiã. Ubi hȩc nr̃a iacet: ibi illiꝰ disciplina eminet. Nos uirtutibꝰ
uacui loquimur: et quasi uit̃ fructifera arbusta positi. odoram̃
poma. nec manducamꝰ. Ille uirtutũ fructꝰ carꝑe nouerat: qͣm¬
uis hos inuerbis odorari nesciebat. Petrus.
uidnam queso te esse existimas. quod boni quiq subtra¬

Expanded text:
tetendit? Quae ergo vis amoris illud cor tenuit, quod mortem suam tetendit? Quae ergo vis amoris illud cor tenuit, quod mortem suam pro unius salute proximi non expavit? Scimus certe quia idem venerabilis vir Sanctulus ipsa quoque elementa litterarum bene non noverat. Legis praecepta nesciebat; sed quia plenitudo legis est charitas , legem totam in Dei ac proximi dilectione servavit; et quod foris in cognitione non noverat, intus vivebat in amore. Et qui nunquam atribus animas ponere , tam sublime apostol cum praeceptum faciendo magis quam sciendo noverat. Comparemus, si placet, cum hac nostra indocta scientia illius doctam ignorantiam. Ubi haec nostra jacet, ibi illius disciplina eminet. Nos de virtutibus vacui loquimur, et quasi inter fructifera arbusta positi, odoramus poma, nec manducamus; ille virtutum fructus carpere noverat, quamvis hos in verbis odorare nesciebat. PETR. Quidnam, quaeso te, esse existimas, quod boni quique subtra
Abbreviated transcription (Latin):
nem tantȩ uirtutis cognoscentes: boues et ium̃ta quȩ predata fuę¬
rant. certatim ei munere offerre uolebant. Sed uir dñi tale
munus susciꝑe noluit: munus autẽ bonȩ merredis que siut dicẽs.
Si mͥ aliqͥd uultis concedere. om̃s captiuos qͦs habetis mͥ trbuite.
ut habeam unde ꝓuobis orare debeam. Factumq ẽ. et om̃s capti-¬
ui cũ eo dimissi sunt: atq suꝑna grã disponente cũ se unus pro-
uno morti obtulit. multos amorte liberauit. Petrus.
ira res: et quamuis ab aliis hanc et ipse cognouerim: ue¬
ichil inhac re insanctulo Gregorius
mireris: sed pensa si potes. qͥs ille sp̃s fuerit. qͥ eiꝰ tã sĩplicẽ
mentem tenuit. atq intanto uirtutis culmine erex̃. Ubi enĩ
animꝰ eiꝰ fuit. quaudo mori ꝓproximo tã constant̃ de creuit:
et ꝓtẽporali uita fr̃is uniꝰ despexit suã. atq subgladio ceriuicẽ

Expanded text:
ntae virtutis hominem cognoscentes, boves et jumenta quae depraedati fuentae virtutis hominem cognoscentes, boves et jumenta quae depraedati fuerant, certatim ei offerre in munere volebant; sed vir Domini tale munus suscipere renuit, munus autem bonae mercedis quaesivit, dicens: Si mihi aliquid vultis concedere, omnes captivos quos habetis mihi tribuite, ut habeam unde pro vobis debeam orare. Factumque est; et omnes captivi cum eo dimissi sunt, atque, superna gratia disponente, cum se unus pro uno morti obtulit, multos a morte liberavit. PETR. Mira res, et quamvis hanc ab aliis et ipse cognoverim, veREGOR. Nihil in hac re in Sanctulo mirerismireris, sed pensa, si potes, quis ille spiritus fuerit, qui ejus tam simplicem mentem tenuit, atque in tanto virtutis culmine erexit. Ubi enim ejus animus fuit, quando mori pro proximo tam constanter decrevit, et pro temporali vita fratris unius suam despexit, atque sub gladio cervicem
Abbreviated transcription (Latin):
fector calce pulsauit ut surgeret. dicens. Surge: et genu flero ten¬
de ceruicẽ. Surrexit autẽ uir diũ: genu flexit: ceruicẽ tetendit:
sed tenso collo eductã contra se spatã intuens: hoc unũ fertur
leuauit: sed deponere nullomͦ potuit. Nam repente diriguit: et
erecto incęlũ gladio. brachiũ inflexibile ꝑmansit. Tunc oninis
langobardoꝵ turba. quȩ ad illud mortis spectacłm aderat. inlaudis
fauore conu̾sa miari cepit: uirũq dĩ cũ timore uenerari: quia ꝓ¬
i aere ligasset. Itaq postulatꝰ ut surgeret: suriexit.
Postulatꝰ ut brachium sui carnificis sanaret: negauit. dicerio
bracbiũ contra dm̃ tendendo ꝑdidat: pęna sua exigente cõpulfus
ẽ iurare. se xp̃ianũ hominẽ numꝙͣ occidere. Tunc uir diũ p̃cepit
dicens. depone manũ deorsũ. Cui statim de posuit: atq ilico ad¬
iunxit. Remitte gladiũ inuaginã. Et statĩ remisit. Om̃s gͥ homi

Expanded text:
fector calce pulsavit, ut surgeret, dicens: 'Surge et flexo genu tenfector calce pulsavit, ut surgeret, dicens: 'Surge et flexo genu tende cervicem'. Surrexit autem vir Domini, genu flexit, cervicem tetendit, sed tenso collo eductam contra se spatam intuens, hoc unum fertur levavit, sed deponere nullo modo potuit; nam reperite diriguit, et erecto in caelo gladio, brachium inflexibile remansit. Tunc omnis Langobardorum turba, quae ad illud mortis expectaculum aderat, in laudis favorem conversa, mirari coepit virumque Dei cum timore venerari, quia pin aere ligasset. Itaque postulatus ut surgeret, surrexit; postulatus ut brachium sui carnificis sanaret, negavit, dicens: brachium contra Deum tendendo perdiderat, poena sua exigente, compulsus est jurare se Christianum hominem nunquam occidere. 365 Tunc vir Domini praecepit, dicens: Depone manum deorsum. Qui statim deposuit. Atque illico adjunxit: Remitte gladium in vaginam. Et statim remisit. Omnes ergo
Abbreviated transcription (Latin):
respondit dicens. Inmanu dĩ sum: ea morte me occidite qua
me occidi ipse ꝑmiserit. Cunᷤ omĩb qui illic ad erant langobardis
placuit. ut eũ capite truncare debuissent: quatinus sine graui
cruciatu uitã eiꝰ cõpendiosa morte t̾minarent. Cognito itaq
qͦd sanctulꝰ qui int̾ eos ꝓsc̃ĩtatis reuerentia magni honoris ha¬
bebat᷑ occidendꝰ esset ÷ om̃s qͥ icodẽ loco inuenti sunt lango¬
bardi conuenerunt: sicut sunt nimiȩ crudelitatis lȩti ad spec¬
tacłm moctis. Circu̾̃stetert̃ uaq ates. Uir autẽ diuĩ inmedi¬
um deductꝰ ẽ: atq ex omib uiris fortis electꝰ ẽ unus. de quo
dubium non esset. quod uno ictu caput eiꝰ abscideret. Ueneraudos
gͥ pat̃ int̾ armatos deductꝰ: ad sua arma statum cucurrit. Nã petut.
ut sibi paululũ orandi licentia daret᷑. Cui dũ concessũ fuisset: int̾ra
se strauit. et orauit. Qui dũ paulo diutiꝰ orasset: hunc electꝰ int̾¬

Expanded text:
respondit, dicens: In manu Dei sum, ea morte me occidite qua respondit, dicens: In manu Dei sum, ea morte me occidite qua me occidi ipse permiserit. Tunc omnibus qui illic aderant Langobardis placuit ut eum capite truncare debuissent, quatenus sine gravi cruciatu vitam ejus compendiosa morte terminarent. Cognito itaque quod Sanctulus qui inter eos pro sanctitatis reverentia magni honoris habebatur occidendus esset, omnes qui in eodem loco inventi sunt Langobardi convenerunt  sicut sunt nimiae crudelitatis laeti ad spectaculum mortis. Circumsteterunt itaque acies. Vir autem Dominium est, atque ex omnibus viris fortibus electus est unus, de quo dubium non esset quod uno ictu capud eius abscideret. Venerandus igitur vir inter armatos deductus, ad sua arma statim cucurrit. Nam petiit, ut sibi paululum orandi licentia daretur. Cui dum concessum fuisset, in terram se stravit et oravit. Qui dum paulo diutius oraret, hunc electus inter