comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quib passionib demones confitente
apuleio exagitentur. quorum ope ho¬
mines apud deos asserit adiuuari.
Quod platonici figmentis poetarum in¬
famatos asserant dõs de contrariorum
studiorum certamine cum hȩ partes
demonum ñ deorum sint.

Expanded text:
Quibus passionibus daemones confitente Apuleio exagitentur, quorum ope homines aput deos adserit adiuuari. Qufamatos asserant deos de contrariorum studiorum certamine, cum hae partes daemonum, non deorum sint.
Abbreviated transcription (Latin):
rius. sicut alius aduersus grecostro¬
ianoꝵ opitulator quẽ ueneris seu
martis nomine idem poeta comme¬
morat. quos deos iste talia ñ agentes
in habitationib celestib ponit: &
hi demones ꝓ eis quos amabant
contra eos quos oderant inder se de¬
certauerint. hoc ñ procul auerita¬
de poetas dixisse confessus ẽ. De his
quippe ista dixerunt. quos homi¬
nib simili motu cordis & salo men¬
tis ꝑ om̃s cogitationum estus flu¬
ctuare testatur: ut possint amores
& odia ñ ꝓiustitia s sicut popłs si¬
milis eorum inuenatorib & aurigis
scdm suarũ studia partiũ ꝓ alus
aduersus alios exercere. I enimui

Expanded text:
rius, sicut alius aduersus Graecos Troianorum opitulator, quem Veneris seu Martis nomine idem poeta commemorat, quos deos iste talia non agentes in habitationibus caelestibus ponit, et hi daemones pro eis, quos amabant, contra eos, quos oderant, inter se decertauerint, hoc non procul a ueritate poetas dixisse confessus est. De his quippe ista dixerunt, quos hominibus simili motu cordis et salo mentis per omnes cogitationum aestus fluctuare testatur, ut possint amores et odia non pro iustitia, sed sicut populus similis eorum in uenatoribus et aurigis secundum suarum studia partium pro aliis aduersus alios exercere. Id enim ui
Abbreviated transcription (Latin):
di: & nondum insuã notitiam fuisse
ꝑlatum. Neq enimppterea uerum
ñ ẽẽ iudicauit: quia ñdum infidem
suã receptum fuerat. uel innotitiã
ñdum ꝑuenerat. Hec est in qͣm li¬
berandorum credentiũ uniuersalis
uia: de qua fidelis abraham diumũ
accepit oraculum. insemine tuo be¬
nedicentur om̃s gentes. Qui fuit
quidem gente chaldeus. s ut talia
promissa ꝑciꝑet. & ex illo. ꝓpagaret᷑
semen dispositum ꝑ angłos inina¬
nu mediatoris in quo ẽẽt ista libe¬
rande amme uiuersalis uia. hoc
est omĩb gentib data: iussus est
discedere de terra sua & de cognati¬
one sua & de domo patris sui. Tunc
ipse primitus a chaldeorum suꝑsti¬
tionib liberatus unũ uerũ dm̃ se¬
quendo coluit: & hȩc ꝓmittenti fi¬
deliter credidit. Hec est uniuersa¬
lis uia: de qua in sc̃a ꝓphetia dictũ
est. Ds misereatur nr̃i & benedicat
nobis. illuminet uultũ suum suꝑ
nos & misereatur nobis. ut cogno
scamus int̾ra uiam tuam. in om̃ib

Expanded text:
i et nondum in suam notitiam fuisse perlatum. Neque enim propterea uerum non esse iudicauit, quia nondum in fidem suam receptum fuerat uel in notitiam nondum peruenerat. Haec est, inquam, liberandorum credentium uniuersalis uia, de qua fidelis Abraham diuinum accepit oraculum: In semine tuo benedicentur omnes gentes. Qui fuit quidem gente Chaldaeus, sed ut talia promissa perciperet et ex illo propagaretur semen dispositum per angelos in manu Mediatoris, in quo esset ista liberandae animae uniuersalis uia, hoc est omnibus gentibus data, iussus est discedere de terra sua et de cognatione sua et de domo patris sui. Tunc ipse primitus a Chaldaeorum superstitionibus liberatus unum uerum Deum sequendo coluit, cui haec promittenti fideliter credidit. Haec est uniuersalis uia, de qua in sancta prophetia dictum est: Deus misereatur nostri et benedicat nos; inluminet uultum suum super nos et misereatur nostri, ut cscamus in terra viam tuam, in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
uamqͣm gͦ a nobis & m alus
multis reb magnisq dissen¬
ciant: in hoc tamen qͦd moo po¬
sui quia neq parua res ẽ. ꝙ inde
nunc questio est: primũ ab eis q̃ro
quib dusistũ cultum ex hibendũ
& malis. Sed de hoc habemꝰ platoniᷤᷤ sententrã di¬
centis om̃s deos bonos ẽẽ: nec ẽẽ omĩno
ulluodeorũ malum. Consequens ẽ
igitur. ut bonis hec exhibenda in¬
telligantur. Tunc enim dus ex hi¬
bentur: qm̃ nec du erunt siboni

Expanded text:
uam ergo a nobis et in aliis multis rebus magnisque dissentiant, in hoc tamen quod modo posui, quia neque parva res est, et inde nunc quaestio est, primum ab eis quaero, quibus diis istum cultum exhibendum et malis. Sed habemus Platonis sententiam dicentis omnes deos bonos esse nec esse omnino ullum deorum malum. Consequens est igitur, ut bonis haec exhibenda intellegantur; tunc enim dis exhibentur, quoniam nec di erunt, si boni
Abbreviated transcription (Latin):
pus sororis eius filius. &. xenocrates
dilectus eius discipłs inscolam eius
que achademia uocabatur eidem
successissent. atq obhoc & ipsi et
eorum successores achademici ap¬
pellarentur: recentiores tamen phy¬
losophi nobilissimi quib plato se¬
ctandus placuit. noluerunt se dici
ꝑ ipatheticos aut achademicos. sed
platonicos. Ex quib sunt ualde
nobilitati greci. plotinus. iamblicꝰ.
porphitius. Inutraq autẽ lingua
id est greca & latina: apuleius afer
extitit platonicꝰ nobilis. S hi om̃s
& cet̾ĩ eiusmodi & ipse plato. dus
plurimis ẽẽ sacra facienda putaue¬
runt.

Expanded text:
pus, sororis eius filius, et Xenocrates, pus, sororis eius filius, et Xenocrates, dilectus eius discipulus, in scholam eius, quae Academia uocabatur, eidem successissent adque ob hoc et ipsi et eorum successores Academici appellarentur, recentiores tamen philosophi nobilissimi, quibus Plato sectandus placuit, noluerint se dici Peripateticos aut Academicos, sed Platonicos. Ex quibus sunt ualde nobilitati Graeci Plotinus, Iamblichus, Porphyrius; in utraque autem lingua, id est et Graeca et Latina, Apuleius Afer extitit Platonicus nobilis. Sed hi omnes et ceteri eius modi et ipse Plato dis plurimis esse sacra facienda putauerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
inuisibilia enim eius a constitutioe
mundi ꝑ ea que facta sunt intelle¬
cta conspiciuntur. sempiterna qͦq
untus eius & diinitas: nunc ñ im¬
merito me platõnicos phylosophos
elegisse cum quib agam quod in
ista questione qͣm modo suscepimꝰ
agitur de naturali theologia. utrũ
ꝓpter felicitate̾ que post mortem
futura ẽ. unido an plurib sacra fa¬
cere oporteat: satis ut existimo ex¬
posui. Ideo quippe hos potissimũ
elegi qm̃ de uno d̾o qui fecit celum
& terram quanto melius senserunt.
tanto ceteris gloriosiores & illustri¬
ores habentur. in tantum aliis pre¬
lati iudicio posterorũ. ut cum aristo¬
teles platonis discipulus uir excel¬
lentis ingenii & eloquio platoni qui¬
dem impar s multos facile suꝑans.
II. sectam ꝑipatheticam condidis¬
set qͦd de ambulans disputare con¬
sueuerat. plurimosq discipłos pre¬
clara fama excellens uiuo ad huc p̾¬
ceptore in suam heresim congregas¬
set: post mortem u platonis xersip¬

Expanded text:
a constitutione mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque uirtus eius et diuinitas: nunc non inmerito me Platonicos philosophos elegisse cum quibus agam, quod in ista quaestione, quam modo suscepimus, agitur de naturali theologia, utrum propter felicitatem, quae post mortem futura est, uni Deo an pluribus sacra facere oporteat, satis, ut existimo, exposui. Ideo quippe hos potissimum elegi, quoniam de uno Deo qui fecit caelum et terram, quanto melius senserunt, tanto ceteris gloriosiores et inlustriores habentur, in tantum aliis praelati iudicio posterorum, ut, cum Aristoteles, Platonis discipulus, uir excellentis ingenii et eloquio Platoni quidem inpar, sed multos facile superans, cum sectam Peripateticam condidisset, quod deambulans disputare consueuerat, plurimosque discipulos praeclara fama excellens uiuo adhuc praeceptore in suam haeresim congregasset, post mortem uero Platonis Speusip
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs illis pͥorib siue qui cũ romuloiam
romã transierant. siue quandoq alba
euersa fuerant transituri. uł tamꝙͣ

Expanded text:
s illis prioribus, qui siue cum Romulo iam Romam transierant, siue quandoque Alba euersa fuerant transituri, uel tam
Abbreviated transcription (Latin):
xp̾ian qui excellentiore ꝓposito dim¬
tias suas cõmunes faciunt. scd̾m id̾
& nemo dicat aliquid ꝓprium s sint
illis omĩa cominunia. intelligunt
se nulla obhoc uentilari oportẽre ia¬
ctantia id faciendo ꝓ obtinenda soci¬
etate angłorum. cũpene tale aliqͥd
illi fecerint ꝓ conseruatida gła ro¬
manoꝵs: Hec & alia siqua huius
modi repꝑiuntur inlitceris eorum.
quando sic innotescerent. quando
tanta fama p̾dicarentur: nisi imꝑi¬
um romanũ longe lateq porrectũ
magnificis successib augeret᷑. Eto¬
inde ꝑ illud imꝑium tã latũ. tamꝙ
diuturnũ. uirdeumq tantoꝵs uit¬
tutib p̾clarum atq głosumm. & il¬

Expanded text:
Christiani, qui excellentiore proposito diuChristiani, qui excellentiore proposito diuitias suas communes faciunt secundum idet nemo dicat aliquid proprium, sed sint illis omnia communia, intellegunt se nulla ob hoc uentilari oportere iactantia, id faciendo pro obtinenda societate angelorum, cum paene tale aliquid illi fecerint pro conseruanda gloria Romanorum? Haec et alia, si qua huius modi reperiuntur in litteris eorum, quando sic innotescerent, quando tanta fama praedicarentur, nisi Romanum imperium longe lateque porrectum magnificis successibus augeretur? Proinde per illud imperium tam latum tamque diuturnum uirorumque tantorum uirtutibus p
Abbreviated transcription (Latin):
is manib coleret. abaratro ẽẽ ab¬
ductum ut dictator fieret. maior u¬
tiq honore qͣm consul. uictisq ho¬
stib ingentẽ głam consecutũ in ea¬
dem pauꝑtate mansisse: Aut qͥd
magnũ se fecisse p̾dicabit. qͥ nullo
pͥmio mundi huius fuerit ab et̾ne
illius pattie societate seductus. cũ
fabricium didicent tantis muerib
pyrri regis epirotarum ꝓmissa etiam
quarta parte regni aromana ciuitate
ñ potuisse diuelli. ibiq insua pauꝑ¬
tate pͥuatum manere maluisse. Nã
illud qͦd tem publicã id est rem popłi.
rem patrie. rem cominunẽ cũ habe¬
rent opulentissimã atq ditissimam
sic ipsi insuis domib pauꝑes erant.
ut quidã eoꝵs qui iambis consul fu¬
isset. ex illo senatu hominũ pauꝑum
pelleretur notatione censoria. quod̃
decẽ uixpondo argenti inuasis ha¬
bere comꝑtus ẽ. ita idem ipsi pau¬
ꝑes erant. quorum tͥumphis publi¬
cum ditabatur exariu̾i: nonne om̃e

Expanded text:
is manibus coleret, ab aratro esse adis manibus coleret, ab aratro esse adductum, ut dictator fieret, maior utique honore quam consul, uictisque hostibus ingentem gloriam consecutum in eadem paupertate mansisse? Aut quid se magnum fecisse praedicabit, qui nullo praemio mundi huius fuerit ab aeternae illius patriae societate seductus, cum Fabricium didicerit tantis muneribus Pyrrhi, regis Epirotarum, promissa etiam quarta parte regni, a Romana ciuitate non potuisse deuelli ibique in sua paupertate priuatum manere maluisse? Nam illud quod rem publicam, id est rem populi, rem patriae, rem communem, cum haberent opulentissimam adque ditissimam, sic ipsi in suis domibus pauperes erant, ut quidam eorum, qui iam bis consul fuisset, ex illo senatu hominum pauperum pelleretur notatione censoria, quod decem pondo argenti in uasis habere conpertus est; ita idem ipsi pauperes erant, quorum triumphis publicum ditabatur aerarium: nonne omnes
Abbreviated transcription (Latin):
rando falleret. ad eos ab ipsa roma re¬
qͣm afris seruierat. dignitatem illic
honesti ciuis habere non posset. e¬
umq karthaginenses qm̃ contra eos
in romano senatu egerat grauissimiᷤ
cruciatib necauerunt: qui cruciatꝰ
ñ sunt ꝓ fide illius patrie contem¬
nendi. ad cuius beatitudinẽ fides
ipsa ꝑducit: Aut quid retribuetur
año ꝓ om̃ib que retribuit: si pro
fide quȩ illi debetur talia fuerit
homo passus. qualia ꝓfide qͣm ꝑni¬
tiosissimis inmnicis debebat. passus
ẽ regulus  Quomͦ autẽ se audebit
extollere de uoluntaria pauꝑtate
xp̃ianus. ut in huius uite peregri¬
natione expeditior ambulet uiam
que ꝑducit ad patriam. ubi uere
diuitie łs ipse ẽ. cum audiat uelle¬
gat luciũ ualetiũ qui in suo defun¬
ctus ẽ consulatu. usq adeo fuisse pau¬
ꝑem. ut nummis a popło collatis
eius sepultura curaretur: audiat
uł legat quintiũ cincinnatũ cum
quatuor iugera possideret & ea su¬

Expanded text:
rando falleret, ad eos ab ipsa Roma rerando falleret, ad eos ab ipsa Roma rea quam Afris seruierat, dignitatem illic honesti ciuis habere non posset, eumque Carthaginienses, quoniam contra eos in Romano senatu egerat, grauissimis suppliciis necauerunt: qui cruciatus non sunt pro fide illius patriae contemnendi, ad cuius beatitudinem fides ipsa perducit? aut quid retribuetur Domino pro omnibus quae retribuit, si pro fide quae illi debetur talia fuerit homo passus, qualia pro fide quam perniciosissimis inimicis debebat passus est Regulus? Quo modo se audebit extollere de uoluntaria paupertate Christianus, ut in huius uitae peregrinatione expeditior ambulet uiam, quae perducit ad patriam, ubi uerae diuitiae Deus ipse est, cum audiat uel legat Lucium Valerium, qui in suo defunctus est consulatu, usque adeo fuisse pauperem, ut nummis a populo conlatis eius sepultura curaretur? audiat uel legat Quintium Cincinnatum, cum quattuor iugera possideret et ea su
Abbreviated transcription (Latin):
ut illis cadentib & iram deor san¬
gume suo placantib romanus libe¬
raretur exercitus: nullomꝰ suꝑbient
sc̃i martyres tamqͣm dignum aliqͥd
ꝓ illius patrie participatione feceruł
sos mimicos a quib fundebatur
sicut eis p̾ceptum ẽ diligentes. carita¬
tis fide & fidei catitate certarunt.
Si marcus puluillꝰ dedicans edem io¬
uis. iunonis. ininerue falso sibi ab
inuidis morte filii nuntiata. ut illo
nuncio ꝑturbatus abscederet. atq
ita dedicationis głam collega eius
consequeret᷑. ita contempsit ut eũ
etiam ꝓici insepultũ iuberet. & sic
in eius corde orbitatis dolorem głe
cupiditas uicerat: qͥd magnũ se pro
euangłu sc̃i p̾dicatione qua ciues
suꝑne patriȩ dediuersis liberantur
& colliguntur errorib. fecisse dictu¬
rus ẽ. cui dñs de sepultura patris sui
sollicito ait. sequere me. &. sine
mortuos sepelire mortuos suos. Si mar¬
cus regulus ne crudelissimos hostes u¬

Expanded text:
ut illis cadentibus et iram deorum sanut illis cadentibus et iram deorum sanguine suo placantibus Romanus liberaretur exercitus: nullo modo superbient sancti martyres, tamquam dignum aliquid pro illius patriae participatione fecerintsos inimicos, a quibus fundebatur, sicut eis praeceptum est, diligentes caritatis fide et fidei caritate certarunt? Si Marcus Puluillus dedicans aedem Iouis Iunonis Mineruae falso sibi ab inuidis morte filii nuntiata, ut illo nuntio perturbatus abscederet adque ita dedicationis gloriam collega eius consequeretur, ita contemsit, ut eum etiam proici insepultum iuberet sic in eius corde orbitatis dolorem gloriae cupiditas uicerat: quid magnum se pro euangelii sancti praedicatione, qua ciues supernae patriae de diuersis liberantur et colliguntur erroribus, fecisse dicturus est, cui Dominus de sepultura patris sui sollicito ait: Sequere me et sine mortuos sepelire mortuos suos? Si Marcus Regulus, ne crudelissimos hostes iu
Abbreviated transcription (Latin):
cuit: quis regno cęlorũ imputatu¬
rus ẽ merita sua. si ꝓ illo ñ unã ma¬
num. neq hoc sibi ultro faciens. s
ꝑsequente aliquo patiens totum
slaminis corpus impenderit. Si cur¬
tius armatus equo concito inabrup¬
tum hiatum t̾re se p̾cipitem dedit
deoꝵs suoꝵ oraculis seruiens. qm
iusserant ut illuc id qͦd romani habe¬
rent optimum mitteret᷑. nec aliucd
intelligere potuerunt quã uirisar¬
misq se excellere. unde udelicet
oportebat ut deorum iussis m illum in¬
teritum uir p̾cipitaretur armatus: qͥd
se magnum ꝓ et̾na patria fecisse dictu¬
rus ẽ. qui aliquem fidei sue passus im¬
micum ñ se ultro intalem morte̾ mit¬
tens. s ab illo missus obierit. quando
quidem a domino suo eodemq rege
patriȩ sue certius oraculum accepit.
nolite timere eos qui corpus occidt.
animã autẽ non possunt occidere. :¬
Si se occidendos certis uerbis quo¬
dammͦ consecrantes decii deuouert̾.

Expanded text:
cuit: quis regno caelorum inputatucuit: quis regno caelorum inputaturus est merita sua, si pro illo non unam manum neque hoc sibi ultro faciens, sed persequente aliquo patiens totum flammis corpus inpenderit? Si Curtius armatus equo concito in abruptum hiatum terrae se praecipitem dedit, deorum suorum oraculis seruiens, quoniam iusserant, ut illuc id quod Romani haberent optimum mitteretur, nec aliud intellegere potuerunt, quam uiris armisque se excellere, unde uidelicet oportebat, ut deorum iussis in illum interitum uir praecipitaretur armatus: quid se magnum pro aeterna patria fecisse dicturus est, qui aliquem fidei suae passus inimicum non se ultro in talem mortem mittens, sed ab illo missus obierit; quando quidem a Domino suo eodemque rege patriae suae certius oraculum accepit: Nolite timere eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere? Si se occidendos certis uerbis quodam modo consecrantes Decii deuouerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uenentiũ iugũ depulerat. dam¬
natusq ab emulis fuerat. a gallis ite¬
rum liberauit quia ñ habebat poti¬
orem ubi posset uiuere głosus: cur
extollatur uelut grande aliquid fece¬
rit. qui forte meccła ab immicis car¬
nalib grauissimam exhonorationis
passus iniuriam. non se adeius hostes
hereticos transtrilit. aut aliquã con¬
tra illam ipse heresim condidit. s
eam potius quantum ualuit ab he¬
reticorũ ꝑnitiosissima prauitate de¬
fendit. cum alia ñ sit non ubi uiua¬
tur in hominum gła. s ubi uita ac
porsenna rege pax fieret qui grauis¬
simo bello romanos premebat quia
porsennã ipsum occidere ñ potuit.
& ꝓ eo alt̾um deceptus occidit. inar¬
dentem arã ante eius ocłos exten¬
dit dexteram. dicens multos ẽẽ ta¬
les qualem illũ uideret qui meius
exitium comurassent. cuius ille for¬
titudinem ꝙ comurationẽ talium
ꝑhorrescens sine ulla dubitatione
se abillo bello facta pace compes¬

Expanded text:
Veientium iugum depulerat damVeientium iugum depulerat damnatusque ab aemulis fuerat, a Gallis iterum liberauit, quia non habebat potiorem, ubi posset uiuere gloriosius: quur extollatur, uelut grande aliquid fecerit, qui forte in ecclesia ab inimicis carnalibus grauissimam exhonorationis passus iniuriam non se ad eius hostes haereticos transtulit aut aliquam contra illam ipse haeresem condidit, sed eam potius quantum ualuit ab haereticorum perniciosissima prauitate defendit, cum alia non sit, non ubi uiuatur in hominum gloria, sed ubi uita ad Porsenna rege pax fieret, qui grauissimo bello Romanos premebat, quia Porsennam ipsum occidere non potuit et pro eo alterum deceptus occidit, in ardentem aram ante eius oculos dexteram extendit, dicens multos tales, qualem illum uideret, in eius exitium coniurasse cuius ille fortitudinem et coniurationem talium perhorrescens sine ulla dubitatione se ab illo bello facta pace conpes
Abbreviated transcription (Latin):
piditate laudũ quȩ amortalib ex¬
petuntur. occidi filii a patre potu¬
erunt: quid magnum ẽ si uera pro
libertate que nos ab iniquitatis et
mortis & diaboli dominatu liberos
facit. nec cupiditate humanarum
laudum. s caritate liberandorum
hominum ñ atarquinio rege s a
demonib & demonum principe.
ñ filii occiduntur s xp̃i pauperes
inter filios computantur. Si alius
etiam romanus princeps cognomi¬
ne torquatus filium ñ quia contra
patriam s etiam ꝓ patria. tam̃ quia
contra imꝑium suum id est contra
qͥd imꝑauerat pater imꝑator. ab¬
hoste prouocatus iuuenili ardore
pugnauerat. licet uicisset. occidit
ne plus mali eẽt in exemplo imꝑu
contempti qͣm bomi ingła hostis
occisi: ut quid se iactent qui pro
immortalis patrie legib omĩa que
multominus qͣm filii diliguntur.
bona t̾rena contemnunt: Si futiꝰ
camillꝰ etiã ingratam patriã. acu¬
ius ceruicib acerrimoꝵs hostium

Expanded text:
piditate laudum, quae a mortalibus expiditate laudum, quae a mortalibus expetuntur, occidi filii a patre potuerunt; quid magnum est, si pro vera libertate, quae nos ab iniquitatis et mortis et diaboli dominatu liberos facit, nec cupiditate humanarum laudum, sed charitate liberandorum hominum, non a Tarquinio rege, sed a daemonibus et daemonum principe, non filii occiduntur, sed Christi pauperes inter filios computantur? 2. Si alius etiam Romanus princeps, cognomine Torquatus, filium, non quia contra patriam, sed etiam pro patria, tamen quia contra imperium suum, id est contra quod imperaverat pater imhoste prouocatus iuuenali ardore pugnauerat, licet uicisset, occidit, ne plus mali esset in exemplo imperii contemti quam boni in gloria hostis occisi: ut quid. se iactent, qui pro inmortalis patriae legibus omnia, quae multo minus quam filii diliguntur, bona terrena contemnunt? Si Furius Camillus etiam ingratam patriam, a cuius ceruicibus acerrimorum hostium
Abbreviated transcription (Latin):
git. S certe difficilius ẽ filios inte¬
rimere qͣm qͦd ꝓ ista faciendum ẽ.
ea que filiis congreganda uide¬
bantur atq seruanda uel donare
pauꝑib: uł si existat temptatio q̃
ia ꝓfide atq iustitia fieri compellat
amittere felices enim uł nos uł fi¬
lios nr̃os ñ diuitie t̾rene faciunt.
aut nobis uiuentib amittende
aut nobis mortuis a quib nescimꝰ
uł forte a quib nolumus possiden¬
de: s d̾s felices facit qui ẽ mentiu̾
uera opulentia. Bruto autẽ quia
filios occidit. infelicitatis ꝑhibet
testimonium etiam poeta lauda¬
tor. Ait enim. Natosq pater noua
bella mouentes adpenam pulchra
ꝓ libertate uocabit. Infelix ut cumq
ferent ea facta minores. S uersu se¬
quente consolatus ẽ infelicem. Uineet
amor patrie laudumq immensacu¬
pido. Hec sunt duo illa libertas et
cupiditas laudis humane: que ad
facta compulit miranda romanos.
Si gͦ pro libertate morituroꝵ & cu¬

Expanded text:
git? Sed certe difficilius est filios integit? Sed certe difficilius est filios interimere, quam quod pro ista faciendum est, ea quae filiis congreganda videbantur atque servanda, vel donare pauperibus, vel, si existat tentatio quae id pro fide atque justitia fieri compellat, amittere. Felilices enim vel nos vel filios nostros non divitiae terrenae faciunt, aut nobis viventibus amittendae, aut, nobis mortuis, a quibus nescimus, vel forte a quibus nolumus, possidendae: sed Deus felices facit, qui est mentium vera opulentia. Bruto autem, quia filios occidit, infelicitatis perhibet testimonium etiam poeta laudator. Ait enim: Natosque pater nova bella moventes Ad poenam pulchra pro libertate vocabit, Infelix, utcumque ferent ea facta minores Sed versu sequenti consolatus est infelicem Vincit amor patriae laudumque immensa cupido. Haec sunt duo illa, libertas et cupiditas laudis humanae, quae ad facta compulere miranda Romanos. Si ergo pro libertate moriturorum et cu
Abbreviated transcription (Latin):
etiam hoc ad opprimendã suꝑbiã:
ut cum illa ciuitas inqua nobis
regnare ꝓmissum ẽ. tantũ abhac
distet quantum distat celũ a t̾ra.
a temporali letitia uita et̾na. ab
manib laudib solida gloria. Ã
societate mortalium societas angłoꝵ.
alumme solis & lune lumen eius qͥ
ciues. si pro illa adipiscenda fecerit
bon aliquid oꝑis uel mala aliqua
sustinuerint: cum illi ꝓhac terrena
iam adepta tanta fecerint. tanta ꝑ¬
pessi sint: preseitim quia remissio
peccatorũ que ciues ad et̾nam col¬
ligit patriam. habet aliquid ciu ꝑ
umbram quandã simile fuit asslũ
illud romuleum. quo multitudinẽ
qua illa ciuitas conderetur. quorũ¬
libet delictorum congregauit im¬
punitas.
uid gͦ magnũ ẽ ꝓ illa eterna
celestiq patria cuncta scl̃i huiꝰ
qualibet iocunda blandimenta con¬
temnere: si ꝓ hac temporali atq
terrenafilios brutus potuit & occide¬
re: quod illa facere neminem co¬

Expanded text:
etiam hoc ad obprimendam superbiam, etiam hoc ad obprimendam superbiam, ut, cum illa ciuitas, in qua nobis regnare promissum est, tantum ab hac distet, quantum distat caelum a terra, a temporali laetitia uita aeterna, ab inanibus laudibus solida gloria, a societate mortalium societas angelorum, a lumine solis et lunae lumen eius quiiae ciues, si pro illa adipiscenda fecerint boni operis aliquid uel mala. aliqua sustinuerint, cum illi pro hac terrena iam adepta tanta fecerint, tanta perpessi sint, praesertim quia remissio peccatorum, quae ciues ad aeternam colligit patriam, habet aliquid, cui per umbram quandam simile fuit asylum illud Romuleum, quo multitudinem, qua illa ciuitas conderetur, quorumlibet delictorum congregauit inpunitas.Quid ergo magnum est pro illa aeterna coelestique patria, cuncta saeculi hujus quamlibet jucunda blandimenta contemnere, si pro hac temporali atque terrena filios Brutus potuit et occidere, quod illa facere neminem co
Abbreviated transcription (Latin):
am quid inter sit ad incolumita¬
tem bonosq mores. ipsas certe
hominum dignitates. qͦd alii uice¬
runt. alii uicti sunt. omĩno ñ uideo.
p̾ter illum głe humane inanissimũ
fastum: in quo ꝑceperunt mercedẽ
suam qui eius ingenti cupiditate
arserunt. & ingentia bella gessert̃.
Numquid enim etiam illoꝵs agri
tributa ñ soluunt. Numqͥd eis li¬
cet discere qͦd aliis ñ licet.: Numqͥd
ñ multi senatores sunt malus t̾ris.
qui romã ne facie quidem norunt :
Tolle iactantiã: & om̃s homines
qͥd sunt nͥ homines: Quod si per¬
uersitas scłi admitteret ut honora¬
tiores ẽent quiq meliores: nec sic
ꝓmagno haberi debuit honor hu¬
manus. quia nullius ẽponderis fu¬
mus. S utamur etiã in his reb be¬
neficio dm̃ di nr̃i: consideremus
quanta contempserint. que ꝑtu-¬
lerint. quas cupiditates subege¬
rint ꝓ humana gła qui eam tam¬
qͣm mercedem talium uurtutum
acciꝑe meruerunt: & ualeat nobis

Expanded text:
am quid intersit ad incolumitaam quid intersit ad incolumitatem bonosque mores, ipsas certe hominum dignitates, quod alii uicerunt, alii uicti sunt, omnino non uideo, praeter illum gloriae humanae inanissimum fastum, in quo perceperunt mercedem suam, qui eius ingenti cupidine arserunt et ardentia bella gesserunt. Numquid enim illorum agri tributa non soluunt? Numquid eis licet discere, quod aliis non licet? Numquid non multi senatores sunt in aliis terris, qui Romam ne facie quidem norunt? Tolle iactantiam, et omnes homines quid sunt nisi homines? Quod si peruersitas saeculi admitteret, ut honoratiores essent quique meliores: nec sic pro magno haberi debuit honor humanus, quia nullius est ponderis fumus. Sed utamur etiam in his rebus beneficio Domini Dei nostri; consideremus quanta contemserint, quae pertulerint, quas cupiditates subegerint pro humana gloria, qui eam tamquam mercedem talium uirtutum accipere meruerunt, et ualeat nobis
Abbreviated transcription (Latin):
pia & iniqua ñ cogant.: Aut uero
aliquid nocuerunt romani gentib.
quib subiugatis imposuerunt le¬
ges suas: nisi quia id factum ẽ in¬
genti strage bellorum. Quod si con¬
corditer fieret: id ipsum fieret me¬
liore successu: s nulla eẽt gła triũ¬
phantium. Neq enim & romani ñui¬
uebant sub legib suis: quas ceti̾s
imponebant. Hoc si fieret sine
marte & bellona. ut nec uictoria
locum haberet nemine uincente
ubi nemo pugnauerat: nonne ro¬
manis & cȩt̾is gentib una eẽt ea¬
demq conditio. presertm si mor
fieret qͦd postea gratissime & hu
manissime factum ẽ. ut om̃s ad
romanũ imꝑium ꝑtinentes. socie¬
tatem acciꝑent ciuitatis. & roma¬
ni ciues ẽent: acsic eẽt omĩum
qͣd erat ante paucoꝵ tantum qͥd¬
plebs illa quȩ suos agros ñ haberet
de publico uiueret. qui pastus eius
ꝑ bonos ad ministratores rei publice
gratius a concordib prestaretur qͣm
uictis extorqueretur. xuii.¬

Expanded text:
npia et iniqua non cogant? Aut uero npia et iniqua non cogant? Aut uero aliquid nocuerunt Romani gentibus, quibus subiugatis inposuerunt leges suas, nisi quia id factum est ingenti strage bellorum? Quod si concorditer fieret, id ipsum fieret meliore successu; sed nulla esset gloria triumphantium. Neque enim et Romani non uiuebant sub legibus suis, quas ceteris inponebant. Hoc si fieret sine Marte et Bellona, ut nec Victoria locum haberet, nemine uincente ubi nemo pugnauerat: nonne Romanis et ceteris gentibus una esset eademque condicio? praesertim si mox fieret, quod postea gratissime adque humanissime factum est, ut omnes ad Romanum imperium pertinentes societatem acciperent ciuitatis et Romani ciues essent, ac sic esset omnium, quod erat ante paucorum; tantum quoplebs illa, quae suos agros non haberet, de publico uiueret; qui pastus eius per bonos administratores rei publicae gratius a concordibus praestaretur quam uictis extorqueretur. N
Abbreviated transcription (Latin):
a sustinentiũ ꝓueritate dĩ: quȩ
mundi huius dilectorib odiosaẽ
Illa ciuitas sempiterna ẽ ubi nulł
oritur. quia nullus moritur. Ibi ẽ
uera & plena felicitas: ñ dea. s do¬
numdi. Inde fidei pignus accepi¬
mus: qͣmdiu ꝑegrinantes. eius pu¬
chritudim suspiramus. Ibi ñ oeit
sol suꝑ bonos & malos: s sol iustitis
solos protegit bonos. Ibi ñ erit
magna industria ditare puiblicã¬
erarium priuatis reb angustis: ubi
inde ñ solum ut talis merces talib
hominib redderetur. romanum im¬
ꝑium ad humanã głam dilatatũ ẽ:
uerumetiã ut ciues et̾ne illius ciri-¬
tatis qͣmdui hic ꝑegrinantur diligen¬
ter & sobrie illa intueantur exẽpła.
& uideant quanta dilectio debeat᷑
suꝑne patrie ꝓpter uitam et̾nam. si
tantum a suis ciuib t̾rena dilecta ẽ
ꝑtinet ad hanc uitam mortaliũ que
paucis dieb ducitur & finitur: ꝙmd̃
inter ẽ sub cuius imꝑio uiuat homo
moriturus. si illi qui imꝑant ad u¬

Expanded text:
ueritate Dei, quae mundi huius dilectoribus odiosa est. Illa ciuitas sempiterna est; ibi nullus oritur, quia nullus moritur; ibi est uera et plena felicitas, non dea, sed donum Dei; inde fidei pignus accepimus, quamdiu peregrinantes eius pulchritudini suspiramus; ibi non oritur sol super bonos et malos, sed sol iustitiae solos protegit bonos; ibi non erit magna industria ditare publicum aerarium priuatis rebus angustis, ubi Proinde non solum ut talis merces talibus hominibus redderetur Romanum imperium ad humanam gloriam dilatatum est; uerum etiam ut ciues aeternae illius ciuitatis, quamdiu hic peregrinantur, diligenter et sobrie illa intueantur exempla et uideant quanta dilectio debeatur supernae patriae propter uitam aeternam, si tantum a suis ciuibus terrena dilecta est pertinet ad hanc uitam mortalium, quae paucis diebus ducitur et finitur, quid interest sub cuius imperio uiuat homo moriturus, si illi qui imperant ad i
Abbreviated transcription (Latin):
cuius fuit tanta luxuries ut mchil
ab eo putaretur uirile metuendum.
tanta crudelitas ut nichil molle habe¬
re crederetur si nesciretur. Etiam ta¬
lib tamen dominandi potestas non
datur nisi summi d̃i ꝓuidentia: quan¬
do res humanas iudicat talib domi¬
nis dignas. Aꝑta de hac re uox diui¬
na ẽ loquente di sapientia. ꝑ me re¬
ges regnant: & tyranni ꝑme tenent
t̾ram. S ne tyranni ñ pessimi atq im¬
probi reges. s uetere nomine fortes ddi¬
cti existimentur. unde ait uirgilius.
pars michi pacis erit dextram tetigis¬
se trranni: aꝑtissime alio loco de do
dictum ẽ. Qui regnare facit hominẽ
hẏpocritã. ꝓpter ꝑuersitatem popłi.
Quamobrẽ quamuis ut potui satis
exposuerim qua causa ds̃ unus uerꝰ
& iustus romanos scdm quandam for¬
mam terrene ciuitatis bonos adiuue¬
rit ad tanti imꝑii gl̾am consequen¬
dam: potest tamen & alia causa eẽ
latentior ꝓpter diuersa merita gene¬

Expanded text:
cuius fuit tanta luxuries, ut nihil cuius fuit tanta luxuries, ut nihil ab eo putaretur uirile metuendum; tanta crudelitas, ut nihil molle habere crederetur, si nesciretur. Etiam talibus tamen dominandi potestas non datur nisi summi Dei prouidentia, quando res humanas iudicat talibus dominis dignas. Aperta de hac re uox diuina est loquente Dei sapientia: Per me reges regnant et tyranni per me tenent terram. Sed ne tyranni non pessimi adque inprobi reges, sed uetere nomine fortes dicti existimentur unde ait Vergilius: Pars mihi pacis erit dextram tetigisse tyranni: apertissime alio loco de Deo dictum est: Quia regnare facit hominem hypocritam propter peruersitatem populi. Quam ob rem, quamuis ut potui satis exposuerim qua causa Deus unus uerus et iustus Romanos secundum quandam formam terrenae ciuitatis bonos adiuuerit ad tanti imperii gloriam consequendam: potest tamen et alia causa esse latentior propter diuersa merita gene
Abbreviated transcription (Latin):
credatur: ñ ẽ unde suspicantium sen
um. contemnit etiã suspicantium
temeritatẽ: quoꝵ tamen si uere bo¬
nus ẽ ñ contemint salutẽ: qm tan¬
te iustitie ẽ qui de sp̃u dd̃i untutes
habet. ut etiam ipsos diligat im¬
micos: ꝙ ita diligat ut suos osores uł
detractores uelit correctos habere
consortes. ñ int̾rena patria s in suꝑ¬
na. In laudatorib autem suis qͣmuis
paruipendat qͦd eum laudant. non
tamen paruipendit qͦd amant: nec
eos uult fallere laudantes. ne deci¬
piat diligentes. Ideoq instat arden¬
ter ut potius ille laudetur: a quo
habet homo quicqͥd in eo iure
laudatur. Qui autẽ głe contemptor.
dominationis ẽ auidus: superat bestiã
siue crudelitatis uitus. siue luxurie.
Tales qͥdam romani fuerunt. Non
enim cura existimationis amissa. do¬
minationis cupiditate caruerunt.
Multos tales prodit hẏstoria: s huiꝰ
uitii summitatẽ & quasi arcem quan¬
dam nero cesar primus obtimit:

Expanded text:
credatur, non est unde se suspicantium senscredatur, non est unde se suspicantium sensum, contemnit etiam suspicantium temeritatem, quorum tamen, si uere bonus est, non contemnit salutem, quoniam tantae iustitiae est qui de spiritu Dei uirtutes habet, ut etiam ipsos diligat inimicos, et ita diligat, ut suos osores uel detractores uelit correctos habere consortes non in terrena patria, sed superna; in laudatoribus autem suis, quamuis paruipendat quod eum laudant, non tamen paruipendit quod amant, nec eos uult fallere laudantes, ne decipiat diligentes; ideoque instat ardenter, ut potius ille laudetur, a quo habet homo quidquid in eo iure laudatur. Qui autem gloriae contemtor dominationis est auidus, bestias superat siue crudelitatis uitiis siue luxuriae. Tales quidam Romani fuerunt. Non enim cura existimationis amissa dominationis cupiditate caruerunt. Multos tales fuisse prodit historia; sed huius uitii summitatem et quasi arcem quandam Nero Caesar primus obtinuit,
Abbreviated transcription (Latin):
affectet: tamen qui uerã licet hu¬
manarũ laudũ głam concupiscuł.
dant oꝑam bene iudicantib ñ
displicere. Sunt enĩ multa in
morib bona. de quib multi bene
iudicant qͣmuis ea multi ñ habe¬
ant: ꝑ ea bona morum nituntur ad
głam & imꝑium uł dominationẽ: de
quib ait salustius s ille uera uia niti¬
tur. Quisquis autem sine cupiditate
głe qua ueretur homo bene iudicantib
displicẽre. dominari atq imꝑare de¬
siderat: etiam ꝑ aꝑtissima scelera que¬
rit plerumq obtinere qͦd diligit.
Proinde qui głam concupiscit: aut
uera uia nititur: aut certe dolis atq
fallaciis contendit. uolens bonus ui¬
deri ẽẽ qͦd ñ ẽ. Et ideo uirtutes ha¬
benti magna untus ẽ conteinnere
głam: quia contemptus eiꝰ in con¬
spectu di ẽ. iudicio autẽ ñ aꝑitur
humano. Quicquid enim fecerit
ad ocłos hominum quo głe contẽp¬
tor appareat: ad maiorem laudem
hoc est ad maiorem głam facere si

Expanded text:
adfectet, tamen qui ueram licet huadfectet, tamen qui ueram licet humanarum laudum gloriam concupiscunt, dant operam bene iudicantibus non displicere. Sunt enim multa in moribus bona, de quibus multi bene iudicant, quamuis ea multi non habeant; per ea bona morum nituntur ad gloriam et imperium uel dominationem, de quibus ait Sallustius: \'Sed ille uera uia nititur. Quisquis autem sine cupiditate gloriae, qua ueretur homo bene iudicantibus displicere, dominari adque imperare desiderat, etiam per apertissima scelera quaerit plerumque obtinere quod diligit. Proinde qui gloriam concupiscit, aut uera uia nititur aut certe dolis adque fallaciis contendit, uolens bonus uideri esse, quod non est. Et ideo uirtutes habenti magna uirtus est contemnere gloriam, quia contemtus eius in conspectu Dei est, iudicio autem non aperitur humano. Quidquid enim fecerit ad oculos hominum, quo gloriae contemtor appareat, ad maiorem laudem, hoc est ad maiorem gloriam, facere si
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate ñ tenuerimus pudore pun¬
gamur: si tenuerimus suꝑbia ñ extol¬
lamur. qm̃ sicut dicit apłs indigne
sunt passiones huius temporis ad
futuram głam que reuelabitur in
nobis. Ad humanã uero głam p̾sen¬
tisq temporis. satis digna uita esti¬
mabitur illorum: unde etiam iudei
qui xp̃m occiderunt. reuelante te¬
stamento nouo qͦd muetere uelatũ
fuit. ut non ꝓterrenis & tempora¬
lib beneficiis que diuina ꝓuiden¬
tia ꝑmixte bonis malisq concedit.
s ꝓ et̾na uita muneribq perpetuis
& ipsius suꝑne ciuitatis societate co¬
latur d̾s unus & uerus: rectissime
istorum głe donati sunt. ut hi qui
qualibcumq uirtutib terrenam
głam quesierunt & ac quisierunt.
uincerent eos qui magnis uitus da¬
torem uere głe & ciuitatis eterne
occiderunt atq respuerunt. xix¬
nt̾ ẽ sane inter cupiditatẽ
humane głe. & cupiditatẽ do¬
minationis. Nam licet procliue
sit. ut qui humana gła niiniũ de¬
lectatur. etiam dominari ardenter

Expanded text:
n tenuerimus, pudore pungamur; si tenuerimus, superbia non extollamur; quoniam, sicut dicit apostolus, indignae sunt passiones huius temporis ad futuram gloriam, quae reuelabitur in nobis. Ad humanam uero gloriam praesentisque temporis satis digna uita aestimabatur illorum. Unde etiam Iudaei, qui Christum occiderunt, reuelante testamento nouo quod in uetere uelatum fuit, ut non pro terrenis et temporalibus beneficiis, quae diuina prouidentia permixte bonis malisque concedit, sed pro aeterna uita muneribusque perpetuis et ipsius supernae ciuitatis societate colatur Deus unus et uerus, rectissime istorum gloriae donati sunt, ut hi, qui qualibuscumque uirtutibus terrenam gloriam quaesiuerunt et adquisiuerunt, uincerent eos, qui magnis uitiis datorem uerae gloriae et ciuitatis aeternae occiderunt adque respuerunt. nterest sane inter cupiditatem humanae gloriae et cupiditatem dominationis. Nam licet procliue sit, ut, qui humana gloria nimium delectatur, etiam dominari ardenter
Abbreviated transcription (Latin):
intelligeremus etiã antea & oririsole¬
re & augeri. Unde subnectens cur
hoc dixerit: nam imurie inquit uali¬
dioꝵ. & obeas discessio plebis apatͥb.
alieq dissensiones domi fuere iam
inde aprincipio: neq amplius qͣm
regib exauctis dum metus atarqui¬
nio & bellũ graue cũetruria positũ
ẽ. e quo & modesto iure agitatum.
ides quemadmodũ etiã illo breui
tempore ut regib exactis id est eie¬
clis aliquantũ equo iure & modesto
ageretur. metum dixit fuisse causam :
qm̃ metuebatur bellum qͦd rex tarqͥ¬
nius regno & urbe pulsus.etruscis so¬
ciatus contra romanos gerebat. At¬
tende itaq quid deinde contexat.
Dem inquit seruili imꝑio patres ple¬
bem exercere: de uita atq tergo mo¬
re regio consulere: agro pellere: & ce¬
t̃is exꝑtib solim ĩ ꝑio agere. Quib se¬

Expanded text:
intelligeremus etiam antea et oriri soleintelligeremus etiam antea et oriri solere, et augeri. Unde subnectens cur hoc dixerit, « Nam injuriae, » inquit, « validiorum, et ob eas discessio plebis a patribus, aliaeque dissensiones domi fuere jam inde a principio, neque amplius quam regibus exactis, dum metus a Tarquinio et bellum graue cum Etruria positum est, aequo et modesto iure agitatum.\' Vides quem ad modum etiam illo breui tempore, ut regibus exactis, id est eiectis, aliquantum aequo et modesto iure ageretur, metum dixit fuisse causam, quoniam metuebatur bellum, quod rex Tarquinius regno adque Urbe pulsus Etruscis sociatus contra Romanos gerebat. Adtende itaque quid deinde contexat: \'Dein, inquit, seruili imperio patres plebem exercere, de uita adque tergo regio more consulere, agro pellere et ceteris ex
Abbreviated transcription (Latin):
qm natura ualebat. p̾dicans illud tem¬
pus quo expulsis regib incredibilit̾
ciuitas breui etatis spacio plurimum
creuit: idem tamen in pͥmo historie
sue libro atq ipso eius exordio fatet᷑
etiã tẽ cum adconsules a regib ẽẽt
tͣnslata res publica. post paruu inter¬
uallum imurias ualidiors & obeas
discessionem plebis apatrib aliasq
inurbe dissensiones fuisse. Nam cum
optimis morib & maxima concordia
popłm romanũ inter scđm & postre¬
mũ bellum carchaginense cõmemo¬
rasset egisse: causamq huiꝰ boni non
amorẽ iustitiȩ s stante carchagine
metum pacis infide fuisse dixisset.
unde & nasica ille ad repͥmendã neqͥ¬
tiam seruandosq mores istos opti¬
mos ut metu uitia cohiberent᷑. car¬
thaginem nolebat euerti: continu¬
osubiecit idem salustiꝰ & ait. At di¬
scordia & auaritia & ambitio & cet̾a
scdis reb oriri sueta mala post carcha¬
ginis excidiũ maxime aucta sunt: ut

Expanded text:
quam natura ualebat\', praedicans illud temquam natura ualebat\', praedicans illud tempus, quo expulsis regibus incredibiliter ciuitas breui aetatis spatio plurimum creuit, idem tamen in primo historiae suae libro adque ipso eius exordio fatetur etiam tunc, cum ad consules a regibus esset translata res publica, post paruum interuallum iniurias ualidiorum et ob eas discessionem plebis a patribus aliasque in Urbe dissensiones fuisse. Nam cum optimis moribus et maxima concordia populum Romanum inter secundum et postremum bellum Carthaginiense commemorasset egisse causamque huius boni non amorem iustitiae, sed stante Carthagine metum pacis infidae fuisse dixisset unde et Nasica ille ad reprimendam nequitiam seruandosque istos mores optimos, ut metu uitia cohiberentur, Carthaginem nolebat euerti: continuo subiecit idem Sallustius et ait: At discordia et auaritia adque ambitio et cetera secundis rebginis excidium maxime aucta sunt. » Ut
Abbreviated transcription (Latin):
grauissimos hostes popłi romani pꝰt
decennale bellũ quo romanꝰ exercitus
totiens male pugnando grauiter af¬
flictus ẽ. iam ipsa roma de salute du¬
bitante atq trepidante. facillime su¬
ꝑauit. eorũq urbem opulentissimã
factꝰ est: tamq ingratã sensit quam
liberauerat ciuitatẽ. ut de sua dam¬
natione certissimus in exilium spon¬
te discederet: & decem milib exis ab¬
sens etiã damnaret᷑. mox it̾um agal¬
lis uindex patriȩ futurꝰ ingrate. Mul¬
ta commemorare iã piget feda & in¬
iusta quib exagitabatur illa ciuitas:
cũ potentes sibi plebem subdere co¬
narentur. plebsq illis subdi recusaret:
& utriusq partis defensores magis stu¬
diis agerent amore uincendi. quam
equũ & bonũ quicqͣm cogitarent.
& ipsum salustiũ testem potiꝰ adhibe¬
bo. Qui cũ dixisset i laude romano
rum unde nobis iste sermo ortus ẽ.
ius bonumq apud eos ñ legib magis

Expanded text:
grauissimos hostes populi Romani, post grauissimos hostes populi Romani, post decennale bellum, quo Romanus exercitus totiens male pugnando grauiter adflictus est, iam ipsa Roma de salute dubitante adque trepidante facillime superauit eorumque urbem opulentissimam factus est tamque ingratam sensit quam liberauerat ciuitatem, ut de sua damnatione certissimus in exilium sponte discederet et decem milia aeris absens etiam damnaretur, mox iterum a Gallis uindex patriae futurus ingratae. Multa commemorare iam piget foeda et iniusta, quibus agitabatur illa ciuitas, cum potentes plebem sibi subdere conarentur plebsque illis subdi recusaret, et utriusque partis defensores magis studiis agerent amore uincendi, quam aequum et bonum quidquam cogitarent. t ipsum Sallustium testem potius adhibebo, qui cum in laude Romanorum dixisset, unde nobis iste sermo ortus est: \'lus bonumque aput eos non legibus magis
Abbreviated transcription (Latin):
sane utilius feliciusq successit. quđ &¬
si admemoriã fraudis illiꝰ cucensium
spectaculũ mansit. facinoris tamen
milla ciuitate & imꝑio ñ placuit ex¬
emplũ. faciliusq romani m hoc er¬
rauerunt. ut post illã imquitatem
dm̃ sibi romulũ consecrarent: qͣm ut
infeminis rapiendis factũ eiꝰ imitan¬
dum lege ulla uł more ꝑmitterent.
Ex hoc iure acbono post expulsum
cum liberis suis regẽ tarquiniũ. cuiꝰ
filius lucretiam stupro uiolenter opp̾s¬
serat: Iuniꝰ brutꝰ consulluciũ tarquini¬
um collatinum. maritũ eiusdẽ lucretie
collegam suũ. bonũ atq innocentẽ ui¬
rũ ꝓpter nomen & ꝓpinquitatẽ tarqui¬
mors coegit magistratu se abdicare.
nec uiuere inciuitate ꝑmisit: qͦd scelꝰ
fauente uł patiente popło fecit. aquo
popło consulatũ idem collatinꝰ sicut
etiam ipse brutus acceꝑat. Ex hoc
iure ac bono marcꝰ camillus illius
temporis uir egregius. qui ueientes

Expanded text:
sane utilius feliciusque successit, quod esane utilius feliciusque successit, quod etsi ad memoriam fraudis illius circensium spectaculum mansit, facinoris tamen in illa civitate et imperio non placuit exemplum: faciliusque Romani in hoc erraverunt, ut post illam iniquitatem deum sibi Romulum consecrarent, quam ut in feminis rapiendis factum ejus imitandum lege ulla vel more permitterent. Ex hoc jure ac bono post expulsum cum liberis suis regem Tarquinium, cujus filius Lucretiam stupro violenter oppresserat, Junius Brutus consul Lucium Tarquinium Collatinum, maritum ejusdem Lucreticollegam suum, bonum adque innocentem uirum, propter nomen et propinquitatem Tarquiniorum coegit magistratu se abdicare nec uiuere in ciuitate permisit. Quod scelus fauente uel patiente populo fecit, a quo populo consulatum idem Conlatinus sicut etiam ipse Brutus acceperat. Ex hoc iure ac bono M. Camillus, illius temporis uir egregius, qui Veientes,
Abbreviated transcription (Latin):
n forte. popłõ romano ꝓpterea
leges non sunt anuminib insti¬
tute: quia sicut salustius ait. ius bo¬
numq apud eos non legib magis
qͣm natura ualebat. Ex hoc iure ac
bono credo raptas sabinas. Quid̃ enĩ
iustius & uerius qm filias alienas frau¬
de spectaculi inductas ñ aparentib
accipi: s ui ut quisq poterat aufer¬
ri.Nam sumque agerent sabimi ne¬
gare postulatas: quanto fuit iniquiꝰ
raꝑe ñdatas: Iustius autẽ bellũ cum
ea gente geripotuit. quȩ filias suas
admatrimonium conregionalib &
confinalib suis negasset petitas. qͣm
cũ ea que repetebat ablatas. Illuã gͦ
potius fieret: ibi mars filium suum
pugnantẽ iuuaret: ut conugiorũ
negatorum armis ulcisceretur imuri¬
am. & eo modo adfeminas quas uolu¬
erat ꝑueniret. Aliquo enim fortasse
iure belli miuste negatas iuste uictor
auferret. Nullo autẽ iure pacis ñ da
tas rapuit: & iniustũ cũ earũ parentib¬
bellum iuste succensentib gessit. Hoc

Expanded text:
n forte populo Romano propterea leges non sunt a numinibus constitutae, quia, sicut Sallustius ait, \'ius bonumque aput eos non legibus magis quam natura ualebat\'? Ex hoc iure ac bono credo raptas Sabinas. Quid enim iustius et melius quam filias alienas fraude spectaculi inductas non a parentibus accipi, sed ui, ut quisque poterat, auferri? Nam si inique facerent Sabini negare postulatas, quanto fuit iniquius rapere non datas? Iustius autem bellum cum ea gente geri potuit, quae filias suas ad matrimonium conregionalibus et confinalibus suis negasset petitas, quam cum ea, quae repetebat ablatas. Illud ergo potius fieret; ibi Mars filium suum pugnantem iuuaret, ut coniugiorum negatorum armis ulcisceretur iniuriam, et eo modo ad feminas, quas uoluerat, perueniret. Aliquo enim fortasse iure belli iniuste negatas iuste uictor auferret; nullo autem iure pacis tas rapuit, et injustum bellum cum earum parentibus juste succensentibus gessit. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
Icce romana res publica. qͦd ñ ego
pͥmꝰ dico. s auctores eors. unde hec
mercede didicimus tanto ante dixe¬
runt ante xp̃i aduentũ: paulatim
mutata  expulcherrima atq
optima. pessima atq flagitiosissima
facta ẽ. E cce ante xp̃i aduentum pꝰt
deletam carthaginẽ maiorum mores
ñ paulatim ut antea. s torrentis mͦ
p̾cipitati: adeo iuuentus luxu atq
auaritia corrupta ẽ. Legant nobis
contra luxum & auaritiam p̾cepta de¬
orũ suors popło romano data: cui u¬
tinam tantũ casta & modesta reticerent̃.
ac ñ abillo etiam probrosa & ignomi¬
mosa deposcerent: quib ꝑ falsam
diumitatẽ ꝑnitiosam conciliarent
auctoritatẽ. Legant nr̃a. & ꝑ ꝓpħas.¬
ꝙ. ꝑ epłas. tam multa contra auaritiã
& luxuriam ubiq popłis ad hoc con¬
gregatis qm excellenter qͣm diuine.
ñ tamqͣm ex philosophors concerta¬
tionib strepere. s tamqm ex oracłis
&. dĩ nubib intonare. Et tam̃. luxu
atq auaritia seuisq ac turpib mo¬

Expanded text:
cce Romana respublica quod non ego primus dico, sed auctores eorum, unde haec mercede didicimus, tanto ante dixerunt ante Christi adventum « paulatim mutata, ex pulcherrima atque optima, pessima ac flagitiosissima facta est. » Ecce ante Christi adventum, post deletam Carthaginem, « majorum mores, non paulatim, ut antea, sed torrentis modo praecipitati; adeo juventus luxu atque avaritia corrupta est. » Legant nobis contra luxum et avaritiam praecepta deorum suorum populo Romano data. Cui utinam tantum casta et modesta reticerent, ac non etiam ab illo probrosa et ignominiosa deposcerent, quibus per falsam divinitatem perniciosam conciliarent auctoritatem. Legant nostra, et pet per epistulas tam multa contra auaritiam adque luxuriam ubique populis ad hoc congregatis quam excellenter, quam diuine non tamquam ex philosophorum concertationibus strepere, sed tamquam ex oraculis et Dei nubibus intonare. Et tamen luxu adque auaritia saeuisque ac turpibus mo