comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tincta ex ore infantiũ ⁊ lactentiũ ꝑfi¬
cit᷑ laus. Illa oppͣssa atq deleta: qui głat᷑¬
in dño głet᷑. Non cantant ista. qͥ se mag¬
nos putant. Non cantant ista qui cognos¬
centes dm̃i. ñ sic̃ dm̃ glorificauert᷑. aut
grãs egert̃: s laudant illi seipsos ñ dm̃.
N on enĩ pueri stͣ. s suꝑbi: nom̃ suũ pocus
pͣdicari uolunt. ⁊ nͣ laudant nom̃ dñi.
Itaq euanuert in cogitationibꝰ suis. ⁊ obs¬
curatũ eͣ insipiens cor eoꝵ: dicentes se
ẽẽ sapientes. stulti facti stͣ. Uoluerunt
nom̃ suũ latissime. ⁊ altissime diffamari.
cito ipsi in angustias transituri. Dm̃ de¬
cet. dnmͣ nrm decet semꝑ ⁊ ubiq p̾dica
tũ. ex hoc nc̃ ⁊ usq in scłm. ubiq p̃dicet᷑.
Asolis ortu usq ad occasũ: laudate nomen
am̃. Querat ex me aliquis pueroꝵ scõꝵ
laudantiũ nom̃ dñi: ⁊ dicat mͥ. Escce usq
in sełm: accipio usq in ȩt̃num. Cur aitẽ

Expanded text:
tincta, ex ore infantium et lactentium perfitincta, ex ore infantium et lactentium perficitur laus ; illa oppressa atque deleta, qui gino glorietur . Non cantant ista qui se magnos putant; non cantant ista qui cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt: se laudant illi, non Deum; non enim pueri sunt. Nomen suum potius praedicari volunt, et non laudant nomen Domini. Itaque evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum; et dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt : voluerunt nomen suum diutissime et latissime diffamari, cito ipsi in angustias transituri. Deum decet, Dominum decet et semper et ubique pratum, ex hoc et usque in saeculum.» Ubique praedicetur: «A solis ortu usque ad occasum, laudate nomen Domini. 2. Quaerat ex me aliquis puerorum sanctorum laudantium nomen Domini, et dicat mihi: Ecce «usque in saeculum,» accipio usque in aeternum; cur autem
Abbreviated transcription (Latin):
humilitatis exemplũ. suꝑbiã ueteris ho¬
minis. ad innouandã humilit̾ uitã simi¬
litudine. puerilis ȩtatis accusat. Quaꝓpt᷑¬
dilectissimi. cũ cantari auditis in psalmis.
laudate pueri dñm. ne arbitremini ad
uos istã exhortationẽ nͣ ꝑtine: qr iã cor¬
poris pucritiã suꝑgressi. uł puuenili de¬
core uirescitis. uł senili honore canescitis
nisi suꝑbiã Ipsa eniͣ de uana grandi¬
tate pͣsumens: ñ sinit homine̾ ambula¬
re ꝑ artã uiã. ⁊ intͣre ꝑ angustã portã.
Queri aũ facile intrant ꝑ angustã portã.¬
& idõ nenio nͥ ut puer intrat in regnũ
cȩloꝵ. Qͥd aũ suꝑbiȩ malicia de teriuis.
quȩ p̃positũ ñ uult habere. nec dm̃:
Nã scriptũ ẽ. Initiũ suꝑbiȩ hominis apos¬
tare a dõ. hanc se adu̾sus pͣcepta diuina
tumidis ceruicib erigentẽ. ⁊ suaui uigo
diii resistentẽ deicite: frangite. coͬminu
ite. consumite. E laudate pueri dnm:
laudate nom̃ dñi. Illa enĩ ꝓstrata ⁊ ex¬

Expanded text:
humilitatis exemplum superbiam veteris hominis ad innovandam humiliter vitam similitudine puerilis aetatis accusat. Quapropter, charissimi, cum cantari auditis in Psalmis, «Laudate, pueri, Dominum,» ne arbitremini ad vos istam exhortationem non pertinere, quia jam corporis pueritiam supergressi, vel juvenili decore virescitis, vel senili honore canescitis:nisi superbia? Ipsa enim de vana granditate praesumens non sinit hominem ambulare per arctam viam, et intrare per angustam portam: puer autem facile intrat per angustum; et ideo nemo, nisi ut puer, intrat in regnum coelorum. Quid autem superbiae malitia deterius, quae praepositum non vult habere nec Deum? Nam scriptum est, «Initium superbiae hominis, apostatare a Deo» . Hanc se adversus praecepta divina tumidis cervicibus erigentem et suavi jugo Domini resistentem dejicite, frangite, comminuite atque consumite, et «laudate, pueri, Dominum, laudate nomen Domini.» Illa enim prostrata et exs
Abbreviated transcription (Latin):
hereditatis tue. &. ñ continuit in testi¬
monio irã suã. qm̃ uoluntariꝰ ⁊ misericors¬
get delicꝰta nr̃a. dem̃get in maris ꝓfun
dũ om̃s culpas nr̃as. llẽpe adũtitis fres.
manifestiꝰ hic aꝑiri sacroscã misteria. ln
hocͣ psalmo quãiuis futura intueat᷑ mira
rare. facta ẽ inqͥt iudea scĩficatio eiꝰ. ma¬
re uidit ⁊ fugit. Et facta ẽ. ⁊ uidit. ⁊ fu¬
git. p̃teriti tẽporis u̾ba st̃. Et cõu̾sus ẽ ior
danis. ⁊ gestiert᷑ montes. ⁊ cõmota ẽ tͣra.
eodẽ mͦ pͣteritũ sonant. sine p̃udicio tnͣ
intelligendi futura. Alioqͥn contra ȩugłieũ
testimoniũ cogimͣ etiã illa nͣ de futuro
p̃nuntiata. s de pͣt̾ito cõmemorata intel¬
ligere. Diuisert̃ sͥ uestim̃ta m̃a: ⁊ suꝑ ues¬

Expanded text:
haereditatis tuae; et non tenuit in testimonium iram suam, quia voluit esse misericordget delicta nostra, et demerge in profunculpas nostras» . Nempe advertitis, fratres, manifestius hic aperiri sacrosancta mysteria. In hoc ergo psalmo quamvis futura intueatur mirarare. «Facta est,» inquit, «Judaea sanctificatio ejus: mare vidit et fugit:» et «facta est,» et «fugit,» praeteridanis,» et «gestierunt montes,» et «commota est terra,» eodem modo praeteritum sonant; sine praejudicio tamen intelligendi futura. Alioquin contra Evangelicum testimonium cogimur etiam illa non de futuro praenuntiata, sed de praeterito commemorata, intelligere: «Diviserunt sibi vestimenta mea, et supe
Abbreviated transcription (Latin):
qͥt ⁊ nos stulti aliqnͣ ⁊ increduli: errantes.
seruientes desidiis. ⁊ uoluptatibꝰ uariis.
in malicia ⁊ inuidia agentes. ab homina¬
biles inuicẽ. odio habentes. Cũ auͣ benig¬
nitas ⁊ humanitas illuxͣ saluatoris nr̃i dĩ.
ñ ex oꝑib iustitiȩ quȩ fecimꝰ nos: sed ꝑ¬
suã miam. saluos nos fecit. ꝑ lauachrũ re¬
generationis. Eece humilia quȩ respici¬
unt᷑ in cȩlo. spũales enĩ sͣ. Oĩa iudicant.
s tam̃ humiles : ne deiecti iudicent᷑. Qͥd
de ipso singularit᷑. Nonne talia st̃ quȩ

Expanded text:
stulti aliquando et increduli, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, abominabiles, invicem odio habentes: cum autem benignitas et humanitas illuxit Salvatoris Dei nostri, non ex operibus justitiae quae fecimus nos, sed iam salvos nos fecit per lavacrum regenerationis» . Ecce humilia quae respiciuntur in coelo. Spirituales enim sunt, et omnia judicant; sed tamen humiles, ne dejecti judicentur. Quid de seipso singulariter? nonne talia sunt quae
Abbreviated transcription (Latin):
miͣȩ collaudaiti recipiantur ab eis in tab̃¬
nacła ętͣna. quos amicos sibi de mãmona
iniquitatis in huiꝰ uitȩ mortalitate fecert
bis cȩlestia seminauimꝰ: magnũ eͣ si tͣrena
ur̃a metamꝰ : In celo gͦ respicit cȩlestia se¬
minantes: in t̾ra aũ tͣrena reddentes. tnͣ
humiles hos ⁊ illos. humilia enĩ respicit ĩ
cȩlo ⁊ in tͣra: qr meminert᷑ utriq qͥd fue¬
ruit ꝑ suã maliciã. qͥd facti sint ꝑ dñi gram
Neq enĩ illis tͣmmͦ dicit uas electionis. fu¬
istis enĩ aliqnͣ tenebre. ncͣ aũ lux in dño.¬

Expanded text:
iae collaudati recipiantur ab eis in tabernacula aeterna, quos amicos sibi de mammona iniquitatis in hujus vitae mortalitate fecerunbis coelestia seminavimus, magnum est si terrena vestra metamus? In coelo ergo respicit coelestia seminantes, in terra autem terrena reddentes; tamen humiles et hos et illos. «Humilia» enim «respicit in coelo et in terra;» quia meminerunt utrique quid fuerint per suam malitiam, quid facti sint per Domini gratiam. Neque enim illis tantummodo dicit Vas electionis, «Fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in Do
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Nrã eiũ conu̾satio in ceł ẽ. Ipse itẽ dic̃
Proinde qͥsquis intelligit ⁊ conu̾sationem
apłi qui ẽ in cęlis. ⁊ in carne mansionẽ
in t̾ris. simul oportet intelligat dnmͣ dmͣ
nrͣm in excelsis sc̃is habitantẽ quẽadmo
dũ eosdẽ scõs humiles sibi ⁊ in celo respi¬
ciat. qm̃ quȩ sursũ st̃ sapiunt. qͥ spe re¬

Expanded text:
se item dicitProinde quisquis intelligit et conversationem Apostoli in coelis, et in carne mansionem in terris; simul oportet intelligat Dominum Deum nostrum in excelsis sanctis habitantem, quemadmodum tamen eosdem sanctos humiles sibi et in coelo respiciat, quoniam quae sursum sunt sapiunt, qui spe re
Abbreviated transcription (Latin):
hu st̃ quib dr̃. ñ ut cõfundã uos hec scribo:
om̃s t̾ras. qͥ nostis ista mirari ⁊ gaudere. at¬
ꝙ cantare dño dõ ur̃o. Attendite ista cõple¬
ri ꝑ om̃s gentes. q̃ ante tã longa tpr̃a figu¬
rate gesta atq p̃dicꝰta st̃: int̾rogate ⁊ dicite.
Qͥ d ẽ tibi mare qd̾ fugisti.⁊ tu iordanis qrͣ
conu̾sus es retrorsũ: Montes qr gestistis uelt

Expanded text:
us dicitur, «Non ut confundam vos, haec scribo, omnes terras, qui nostis ista mirari, et gaudere atque cantare Domino Deo vestro; attendite ista compleri per omnes gentes, quae ante tam longa tempora figurate gesta atque praedicta sunt. 9. Interrogate et dicite, «Quid est tibi, mare, quod fugisti; et tu, Jordanis, quia conversus es r
Abbreviated transcription (Latin):
cob de ppło barbaro. facta ẽ iudea scĩfica¬
tio eiꝰ. isrł potestas eiꝰ. mare uidit ⁊ fugit
iordanis conũsus ẽ retrorsũ. ne arbitre
p̃sentia quidẽ. s sue. futuroꝵ significati¬
one gerebant᷑. Idoq ut ostend̾et qͥ psal¬
lendo ista p̃dicebat eadẽ se u̾bis agere
q̃ illic fac̾tis agebant᷑. uno eodẽq spu o¬
ꝑante. ⁊ illa fac̾ta ⁊ hec dicta st̃. ut id qd̃
in fine scłoꝵ maiufestandũ reseruabatur.
s alit̾ q̃dã. ꝗͣ illic lecta diddicimꝰ. ne uere
putaret᷑ transacta recolere. potiꝰ ꝗͣ uen¬
tura p̃uidere. Orimo enĩ iordanẽ ipsũ
ñ reu̾sum ẽẽ retrorsũ s stetisse legimus.
ab ea parte qua aqͣ desuꝑ influebant. cũ
ppłs ille transiret: deinde gestientes mõ¬
tes collesq ñ legimꝰ. q̃ sic addidit. ut eti¬
ã oĩa ista repeteret. Nã cũ dixisset mare
uidit ⁊ fugit. iordanis conu̾sus ẽ retror¬

Expanded text:
cob de populo barbaro, facta est Judaea sanctificacob de populo barbaro, facta est Judaea sanctificatio ejus, Israel potestas ejus; mare vidit et fugit, Jordanis conversus est retrorsum:» npraesentia quidem, sed non sine futurorum significatione gerebantur. Ideoque ut ostenderet, qui psallendo ista praedicebat, eadem se verbis agere quae illic factis agebantur, uno eodemque Spiritu operante et illa facta et haec dicta, ut id quod in fine saeculorum manifestandum reservabatur, sed aliter quaedam quam illic lecta didicimus: ne vere putaretur transacta recolere, potius quam ventura praedicere. Primo enim Jordanem ipsum non reversum esse retrorsum, sed stetisse legimus ab ea parte, qua aquae desuper influebant, cum populus ille transiret; deinde gestientes montes collesque non legimus: quae sic addidit, ut etiam omnia ista repeteret. Nam cum dixisset, «Mare vidit et fugit, Jordanis conversus est retror
Abbreviated transcription (Latin):
humilia respicit in celo ⁊ in t̾ra. Sem̃
abrahã sicuti stellas oeli. scĩtate. subli¬
me in suꝑnis sedib collocat. ⁊ sic̃ are¬
atq innumerã multitudinẽ a sinis¬
tris fructib. atq amaritudine impia
simꝰ quidẽ notissimũq reti¬
nemꝰ. dilecꝰtissimi frẽs qd̾ nar¬
ratur in libro exodi popłm ifrł lib̾a¬
tũ ab iniqua dñatione egẏptioꝵ intͣ
ciuisos fluctꝰ maris transisse ꝑ siccu̾.
Iordanẽ qͦ fluuiũ eũ ꝑ eũ in t̾rã ꝓmissionis
intrarent. tactũ pedib sac̃dotũ archã dñi
portantiũ stetisse. desuꝑ infrenato lapsu.
ab inferiore aũ parte defluxisse quo cur¬
rebat in mare. donec in sicco stantib sacer¬
dotib transiret popłs uniu̾sus. Nouinus
hȩc nec tam̃ arbitrari nos opoetet in hoc
gesta recolentes. nequaꝗͣ futura talia co¬
gitemꝰ. Illa eiũ ut dic̾ apłs. in figura cͣtin
finis scłoꝵ obuenit. Csũ gͥ audiuimꝰ in hoc¬
psalmo. in exitu isrł de egypto. domꝰ ia¬

Expanded text:
ra, semen Abraham sicut stellas coeli, sanctitatem sublimem in supernis sedibus collocatam, et sicut areatque innumeram multitudinem a sinistris fluctibus atque amaritudine impia s quidem, notissimumque retinemus, dilectissimi fratres, quod narratur in libro Exodi, populum Israel liberatum ab iniqua dominatione Aegyptiorum inter divisos fluctus maris transisse per siccum : Jordanem quoque fluvium, cum per eum in terram promissionis intrarent, tactum pedibus sacerdotum arcam Domini portantium, stetisse desuper infrenato lapsu; ab inferiore autem parte defluxisse, quod currebat in mare, donec in sicco stantibus sacerdotibus transiret populus universis : novimus haec, nec tamen arbitrari nos oportet in hoc gesta recolentes, nequaquam futura talia cogitemus. «Illa» enim, sicut dicit Apostolus, «infinis saeculorum obvenit» . Cum igitur audimus in Psalmo, «In exitu Israel de Aegypto, domus Ja
Abbreviated transcription (Latin):
ti enĩ st̃ in deserto. hec aũ figurȩ nr̃s fac̾tȩ
st̃. Qͥd uultis ampliꝰ frẽs dilectissimi: Certe
manifestũ ẽ: ñ humana suspitione. s apłico
idẽ diuino ⁊ diũco magisterio. Us̾ enĩ loqͣ¬
bat᷑ in eis. ⁊ quãus de carneis nubib tamen
dñs intonabat. Certe gͦ tanto testimonio
manifestũ ẽ illa oĩa figurate gesta. nunc ĩ
nr̃a salute. cõpleri: qr tẽ futura p̾nuntiaban¬
t᷑. nc̃ pͣt̾ĩta legut᷑. ⁊ pͣsentia cognoscuntuR.

Expanded text:
ti enim sunt in deserto. Haec autem figurae nostrae factae sunt» . Quid vultis amplius, fratres dilectissimi? Certe manifestum est non humana suspicione, sed apostolico, id est divino et dominico magisterio; Deus enim loquebatur in eis, et quamvis de carneis nubibus, tamen Dominus intonabat: certe ergo tanto testimonio manifestum est illa omnia figurate gesta, nunc in nostra salute compleri; quia tunc futura praenuntiabantur, nunc praeterita leguntur, et praesentia cognoscuntu
Abbreviated transcription (Latin):
Poõ fitebor tͥ in directione cordis in eo qd̃
didici iudicia iustitiȩ tue. Le iustifiere:¬
ones tuas custodiã: & si dereliquisti me
ne głarer in me: noli usq ualde. & iusti¬
ficatus abs te głabor in te. Explicit. ser

Expanded text:
ione cordis, in eo quod didicerim judicia justitiae tuae;» tunc «justificationes tuas custodiam:» et si dereliquisti me, ne gloriarer in me, noli usque valde, et justificatus abs te gloriabor in te. SER
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m. Nc̃ uͦ scdm istã orationẽ corporis
xpĩ. ñ eũ reliquit usq ualde: q deus
erat in xp̃o mundũ reconcilians sibi. Potest
etiã hoc sic intelligi ut eiꝰ ista sit uox. qͥ
eũ dixisset in abundantia mea ñ moue¬
bor in etͣnũ. uelut sua uirtute. confidens.
ut ostenderet ei ds̃. qd̾ ñ merito eiꝰ s in
uoluntate eiꝰ p̃stiterat decori eiꝰ uirtutẽ.
autit abeo faciẽ suã ⁊ factꝰ ẽ conturbatꝰ.
Inueniens gͣ se nec iã pͣsumens de se elamat.
ne derelinquas me usq ualde. Si enĩ dere¬
liquisti ut sine adiutorio tuo infirmꝰ ap¬
pareã: noli usq ualde ne pereã. Tu gͦ p̃ce¬
pisti mandata tua custodiri nimis. lã de
ignorantia me excusare ñ possũ. s qm̃
infirmꝰ sũ utinã dirigant᷑ uie meȩ ad cus¬
todiendas iustificationes tuas. Tẽ ñ cõfun

Expanded text:
ro secundum istam orationem corporis Christi, non eum reliquit «usque valde;» quia «Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi» . Potest hoc etiam sic intelligi, ut ejus ista sit vox, qui cum dixisset in abundantia sua, «Non movebor in aeternum,» velut sua virtute confidens; ut ostenderet ei Deus quod non merito ejus, sed in voluntate sua praestiterat decori ejus virtutem, avertit ab eo faciem suam, et factus est conturbatus . Inveniens ergo se, nec jam praesumens de se, clamat, «Ne derelinquas me usque valde.» Si enim dereliquisti, ut sine adjutorio tuo infirmus appaream, noli «usque valde,» ne peream. «Tu ergo praecepisti mandata tua custodiri nimis:» jam de ignorantia me excusare non possum; sed quoniam infirmus sum, «utinam dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas. T
Abbreviated transcription (Latin):
ta desideria cõmouent᷑. qd̃ peccm̃ appel¬
lat apłs. uniu̾sus reatꝰ sacram̃to baptis¬
matis ẽ solutꝰ. cũ oĩb quȩ illi obedien¬
tes fecimꝰ. diximꝰ. cogitauimꝰ. Nlec nob̃ de¬
inceps languor iste obẽe̾t. quãuis mee̾t.
si desideriis illicitis nullis umꝗͣ. obedien¬
tiã p̃beremus. siue. oꝑatione: siue loquu¬
tione. siue tacita assensione. donec etiã
ipse sanaret᷑. cũ id qd̾ poscimꝰ eẽt imple¬
tũ. suie dicentes ueniat regnũ tuũ. siue
dicentes. lib̾a nos a malo: s qmͣ tẽptatio
eͣ uita humana suꝑ trã. etiã si a crimi¬
nalib longe simꝰ. ñ tam̃ deest uͥ desidiis
peccati. ł facto. ł dicto. ł cogitatu obedia¬
mꝰ : qnͣ adu̾sus maiora uigilantib quȩdã
incautis minuta subrepunt. Quȩ si adũ¬
sus nos colligant᷑: ⁊ si ñ singula suis moti¬
b contert᷑. oĩa tam̃ aceruo suo nos obru¬
unt. Est. ꝓpt̾ hoc hii etiã mͥ qui ambu¬
lant in uiis dñi dicunt. dinirtte nob̃ debita

Expanded text:
commoventur, quod «peccatum» appellat Apostolus , universus reatus sacramento Baptismatis est solutus, cum omnibus quae illi obedientes fecimus, diximus, cogitavimus; nec nobis deinceps languor iste obesset, quamvis inesset, si desideriis ejus illicitis nullis unquam obedientiam praeberemus, sive operatione, sive locutione, sive tacita assensione; donec etiam ipse sanaretur, cum id quod poscimus esset impletum, sive dicentes, «Veniat regnum tuum;» sive dicen ; etiamsi a criminibus longe simus, non tamen deest ubi desideriis peccati, vel facto, vel dicto, vel cogitatu obediamus; quando adversus majora vigilantibus, quaedam incautis minuta subrepunt quae si adversus nos colligantur, etsi non singula suis molibus conterunt, omnia tamen acervo nos obruunt. Et propter haec, etiam hi qui ambulant in viis Domini dicunt, «Dimitte nobis debita
Abbreviated transcription (Latin):
uenimꝰ. ⁊ dicimꝰ. Unͣ ñnulli etiã latini
codices ñ hnͣt. tu p̃cepisti mandata
tua custodiri nimis. s ualde. Ualde ita¬
q pͣcepit hoc ds̃. ⁊ ual de oportet dĩ
adiungat adtendite. Utinã inqͥt diri¬
gant᷑ uie meȩ ad custodiendas iustifica¬
tiones tuas. Precepisti quide̾ tu. s uti¬
nã qd̾ p̃cepisti fiat mͥ. Ubi audis utinã
uocẽ optantis agnosce: ⁊ agnita uoce. op¬
tantis. depone suꝑbiã p̃sum̃tis. Qͥs enĩ
se dicat optare. qd sic ht in arbitrii pors¬
tate. ut nullo indigens adium̃to id pose
efficere. Ergo si optat hõ qd̾ p̃cepit deꝰ
putant hoc solo nos ad faciendã iustitiam
diuinitꝰ acduuari. qd̃ dĩ p̃cepta nob̃ in no¬
titiã ꝑferunt᷑. ut ea cognita iã sine ulla
dĩ grã solis nr̃e uoluntatis uirib imple.¬
antur. n optabit dirigi uias suas ad eusto¬
diendas iustificationes dĩ: nͥ iã eiꝰ accepis
ipso p̃cipiente mandatis. Ad hoc enĩ ꝑtins

Expanded text:
venimus, et dicimus: unde nonnulli etiam latini codices non habent, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis:» sed, «valde.» Valde itaque praecepit hoc Deus, et valde oportet Dei adjungat attendite: «Utinam,» inquit, «dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas.» Praecepisti quidem tu, sed utinam quod praecepisti fiat mihi. Ubi audis «Utinam,» vocem optantis agnosce; at agnita voce optantis, depone superbiam praesumentis. Quis enim se dicat optare quod sic habet in arbitrii potestate, ut nullo indigens adjumento id possit efficere? Ergo si optat homo quod praecipit Deus; putant hoc solo nos ad faciendam justitiam divinitus adjuvari, quod Dei praecepta nobis in notitiam proferuntur, ut ea cognita, jam sine ulla Dei gratia, solis nostrae voluntatis viribus impleantur; non optat hic dirigi vias suas ad custodiendas justificationes Dei, nisi jam ejus acceptis ipso praecipient
Abbreviated transcription (Latin):
in nob̃. tunc nos id ñ oꝑari qnͣ nequa qͣm
ei uoluntas nr̃a consentit: ⁊ tenet etiã cor¬
poris m̃bra ut ñ obediant desideriis eius.
sola illicita desideria : quibꝰ si uoliuitatis
ñ adhibeat᷑ assensus: moueat᷑ quidẽ non¬
nullus affec̾tus. s nullus ei relaxat᷑ effec¬
tus. hoc p̃cepit idem apłs uͥ dicit. Non gͦ
regnet pecc̾m in ur̃o mortali corpore ad
obȩdiendũ desideriis eiꝰ: nec exhibeatis ñi

Expanded text:
in nobis, tunc nos id non operari; quando nequaquam ei voluntas nostra consentit, et tenet etiam corporis membra, ne obediant desideriis ejus. sola illicita desideria? Quibus si voluntatis non adhibeatur assensus; movetur quidem nonnullus affectus, sed nullus ei relaxatur effectus. Hoc praecepit idem apostolus, ubi dicit: «Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore, ad obediendum desideriis ejus; nec exhib
Abbreviated transcription (Latin):
xerit in legẽ ꝑfectã lib̾tatis. ⁊ ꝑmanse¬
rit. nͣ auditor obliuiosus factus s fac¬
tor oꝑis : hic beatꝰ in facto suo erit. Ta¬
lẽ se iste. ee̾ uuult ut inspiciat ta̾quam
i specłm mandata dĩ ⁊ ñ confundatur.
ꝓptea optat dirigi uias suas ad custod¬
endas iustificationes dĩ. Uñ dirigi. nͥ grã dĩ:
Alioquim legẽ dĩ nͣ habebit. ñ uͥ gratulet᷑.

Expanded text:
erfectam libertatis, et permanserit, non auditor obliviosus factus, sed factor operis, hic beatus in facto suo erit» . Talem se iste vult esse, ut inspiciat tanquam in speculo mandata Dei, et non confundatur; «factor.» Propterea optat dirigi vias suas ad custodiendas justificationes Dei. Unde dirigi, nisi gratia Dei? Alioquin legem Dei habe
Abbreviated transcription (Latin):
uiȩ dñi: ac ꝑ hoc qmͣ uistus ex fide uiuit.
ab ista uia dnĩ. illa alienat iiquitas. qͣ ẽ
infidelitas. In hac aũ uia. id ẽ in fide pia.
qͥsquis ambulat. aut pecc̾m ñ oꝑat᷑. aut si
qͥd a deuiante cõmittit᷑. ꝓptͣ uiã ñ imꝑu¬
tat᷑: ⁊ tãquã ñ fuerit oꝑatꝰ accipit᷑ Et i¬

Expanded text:
ini; ac per hoc, quoniam justus ex fide vivit , ab ista via Domini illa alienat iniquitas, quae est infidelitas. In hac autem via, id est, in fide pia, quisquis ambulat, aut peccatum non operatur, aut si quid a deviante committitur, propter viam non imputatur, et tanquam non fuerit o
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sa bona ualde. Confitebor tͥ inqͥt in di¬
rectione cordis mei. Utiq si dirigant᷑ uie
dicerim iudicia iustitiȩ tuȩ. si directũ coꝵ
habeo. direcꝰtis uidł̃c uiis meis. ad custodi¬
enddas iustificationes tuas. Nã quid mͥ pro¬
aerit qd ea didicerĩ. si corde ꝑu̾so uias ha¬
beo prauas: Hon enĩ letabor in eis: s ac¬

Expanded text:
 bona valde» . «Confitebor,» inquit, «tibi in directione cordis.» Utique si dirigantur viadicerim judicia justitiae tuae,» si directum cor habebo, directis videlicet viis meis ad custodiendas justificationes tuas. Nam quid mihi proderit quod ea didicerim, si corde perverso vias abibo pravas? non enim laetabor in eis, sed ac
Abbreviated transcription (Latin):
apłs dic̃. exorta difficilis ques.¬
tio. quomͦ scĩ possunt in hac uita ⁊ ñ esse
sine peccato. qr ⁊ illud uerũ ẽ. si dix̾imꝰ qr
peccͣm ñ hñis. nosipsos seducimꝰ. ⁊ ueritas
in uob̃ ñ ẽ. ⁊ tam̃ ambulant uias dñi. qͣs¬

Expanded text:
s dicit, exorta difficilis quaestio, Quomodo possint sancti in hac vita et non esse sine peccato, quia et illud verum est, «Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nob
Abbreviated transcription (Latin):
cationes tuas quomͦ cõueniat hoĩ cuiꝰ in
corde iã st̃ eloquia dĩ. ⁊ qͥ labiis sius ꝓnũ¬
tiauit oĩa iudicia dĩ. ut adhuc uelit dis¬
cere iustificationes dĩ: Non inuenit᷑. nisi
ut eas dicere uelle intelligat᷑ faciendo¬
nͣ memoria retinendo ⁊ loquendo: ⁊ id a
dño demonstrauit debere nos pet̾e sine
se. eũ dicꝰta suit inscrutabilia. ⁊ de quoꝵ
ꝓfunditate. alibi scͥptũ ẽ. udicia tua abys¬
sus multa. qͣntũ ds̃ donat tractare susce
utiq qualib dicturus eͣ sit udex uiuoꝵ¬

Expanded text:
cationes tuas,» quomodo conveniat homini cujus in cationes tuas,» quomodo conveniat homini cujus in corde jam sunt eloquia Dei, et qui labiis suis enuntiavit omnia judicia Dei, ut adhuc velit discere justificationes Dei, non invenitur, nisi ut eas discere velle intelligatur faciendo, non memoria retinendo et loquendo; et id a Domino demonstravit debere nos petere, sinse, cum dicta sint inscrutabilia, et de quorum profunditate alibi scriptum est, «Judicia tua abyssus multa» ; quantum Deus donat, tractare susceputique qualibus dicturus sit judex vivo
Abbreviated transcription (Latin):
qui uult adhue discere iustificationes eiꝰ:
An puditia quidẽ cuncta iã nouerat: iustifica¬
tiones aũ adhuc discẽ cupiebat: Hoc uͦ eẽt
mirabiliꝰ si iã sciebat inscrutabilia dĩ. ⁊ ea
qͣ hominib p̃cepit facienda nesciebat. Ius
te ñ fiunt. Iudicia porro dĩ st̃ quib ab eo
mundus ⁊ nẽ in fine scłi iudicat᷑. s cũ elo¬
quuis dĩ oĩa contineant᷑. ⁊ iustificationes ui¬
delicet ⁊ iudicia: cur q̃rit iustificationes
discere: qui eloquia dĩ se abscondisse ĩ cor¬
de. dicit  Ait enĩ. In corde meo abscondi elo¬
qͥa tua. ut ñ peccẽ tͥ. Tẽ sequutꝰ aduraxit
cia oris tui. Uident᷑ quidẽ duo ista int̾ se
ñ ẽẽ contraria. ĩ mo ẽẽ potiꝰ amica atq cõ¬
iuncta. ut qmi in corde suo abscondit elo¬
quia dĩin labiis sius ꝓnuntiet iudicia eiꝰ.¬
Corde enĩ credr̃ ad iustitiã: ore aũ cõffes¬
sio fit ad salutẽ. S qm̃ int̾ hȩc duo medi¬
u posuit. bñdictꝰ es dñe doce me iustifi¬

Expanded text:
iscere justificationes ejus? An judicia quidem cuncta jam noverat, justificationes autem adhuc discere cupiebat? Hoc vero est mirabilius, si jam sciebat inscrutabilia Dei, et ea quae hominibus praecepit facienda nesciebat. Justte non fiunt. Judicia porro Dei sunt, quibus ab eo mundus et nunc et in fine saeculi judicatur. Sed cum eloquiis Dei omnia contineantur, et justificationes videlicet et judicia; cur quaerit adhuc justificationes discere, qui eloquia Dei se abscondisse in corde dicit? Ait enim, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi:» tum secutus adjunxit, cia oris tui.» Videntur quidem duo ista inter se non esse contraria, imo esse potius amica atque conjuncta, ut quoniam in corde suo abscondit eloquia Dei, in labiis suis judicia eCorde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem» : sed quod inter haec duo medium posuit, «Benedictus es, Domine; doce me justifi
Abbreviated transcription (Latin):
uela ocłos meos. ⁊ considabo mirabilia
de lege tua. Ad hoc etiã illud ꝑtinet
qd̃ adungit. Inqͥlinꝰ ego sũ iut tͣra. si¬
ue ut nͣnulli codices habent. incola.
egosũ in t̾ra: ñ abscondas a utermã¬
data tua. Qd̃ enĩ ait suꝑiꝰ. reuela o¬
culos meos. & hoc postea dixͣ ne absõ¬
das a me: ⁊ qđ ibi dixerat mirabilia de le.¬
ge tua. hoc alio loco repetens ait mandata
tũa. Nichil ẽ aũ mirabiliꝰ in mandatis dĩ.
quã diligite numicos urõs hoc ẽ retͥburte.
bona ꝓ mat. S: de isto inqͥlinatu. ł in colatu¬

Expanded text:
vela oculos meos, et considerabo mirabilia vela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua.» Ad hoc etiam illud pertinet, quod adjungit, «Inquilinus ego sum in terra:» sive, ut nonnulli codices habent, «Incola ego sum in terra; ne abscondas a me mandata tua.» Quod enim ait superius, «Revela oculos meos;» hoc postea dixit, «ne abscondas a me:» et quod ibi dixerat, «mirabilia de lege tua;» hoc alio modo repetens ait, «mandata tua.» Nihil est autem mirabilius in mandatis Dei, quam, «Diligite inimicos vestros» ; hoc est, retribuite bona pro ma
Abbreviated transcription (Latin):
uante illo de quo ait. igit᷑ nͣ uolentis ne¬
q currentis. s miserentis ẽ dĩ:⁊ qui fidẽ
lat humana suꝑbia donis suis: ds̃ ipse re¬
tribuit bona p̃mia. S iste qͥ iã orat. ⁊ di¬
cit retribue seruo tuo uiuã.si penitꝰ iam¬
ee̾t mortiuis nͣ oraret. S ab illo accepit in¬
itiũ bonȩ concupiscentiȩ: a qͦ uitã poscit
obȩdientiȩ. Nabebant eiũ aliꝗͣ. fidẽ. qui
dicebant. Dñe auge nob̃ fidẽ. Ille uͦ ⁊ in¬
credulitatẽ suã cõfitebat᷑: qͥ cũ e̾e̾t int̾ro
gatus utrũ crederet ait. sredo dñe: ad¬
iuua incredulitatẽ meã. Iã utiq uiuere
incipiens postulat uitã. qͥ credens orat
obȩdientiã: ñ ꝓ ea seruata p̃miũ. s ut ser¬
uet᷑ auxiliũ. Nita quippe crescente uiues¬
cit ꝑ omnẽ diẽ: qui renouat᷑ de die in
diẽ. Sciens aũ u̾ba dĩ ñ posse custodiri.
ꝑ obȩdientiã. nͥ uideant᷑ ꝑ intelligenti¬
am: hoc qͦ orationi addidit ⁊ dicit. Re¬

Expanded text:
t, «Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei» ? Et qui fidem lat humana superbia: donis suis Deus retribuit bona praemia. Sed iste qui jam orat et dicit, «Retribue servo tuo, vivam;» si penitus esset mortuus, non oraret: sed ab illo accepit initium bonae concupiscentiae, a quo vitam poscit obedientiae. Habebant enim aliquam fidem, qui dicebant: «Domine, auge nobis fidem» . Ille vero et incredulitatem sgatus utrum crederet, ait: «Credo, Domine; adjuva incredulitatem meam» . Jam utique vivere incipiens postulat vitam, qui eredens orat obedientiam: non pro ea servata praemium; sed ut servetur, auxilium. Vita quippe crescente vivescit per omnem diem, qui renovatur de die in Sciens autem verba Dei non posse custodiri per obedientiam, nisi videantur per intelligentiam, hoc quoque orationi addit et dicit: «Re
Abbreviated transcription (Latin):
git uiã suã in custodiendo u̾ba dĩͣ. illo
regente. illo faciente. Neq enĩ ꝑ se ipse
te suꝑꝰ optauit. uͥ ait. utinã dirigant᷑ iue
mee ⁊ hic uͥ addidit. in corde meo abscon¬
di esoqͥa tua. ut ñ peccẽ tibi. continuo diui¬
nũ qͣsiuit auxiliũ. ne: in corde: eiꝰ dĩ eloqͥa
sine fructu absconderent᷑. nͥ oꝑa iustitiȩ se¬
querent᷑. sũ enĩ hoc dixisset adiunxit. Bnͣ¬
dictus es dñe. doce me iustificatioẽs tuas.

Expanded text:
git viam suam in custodiendo verba Dei, illo regente, illo faciente: neque enim per se ipse te superius optavit, ubi ait, «Utinam dirigantur viae meae:» et hic ubi addidit, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi;» continuo divinum quaesivit auxilium, ne in corde ejus Dei eloquia sine fructu absconderentur, nisi opera iustitiae sequerentur. Cum enim hoc dixisset, adiunxit: Benedictus es Domine, doce me iustificationes tuas.
Abbreviated transcription (Latin):
ligenda ẽ oꝑatio p̃ceptoꝵ. Frustra enĩ cu¬
stodiunt᷑ memoria: si ñ custodiurit᷑ ⁊ ui¬
ta. Nã qͥdã u̾ba dĩ tenendo agt ne obli¬
uiscant᷑: nec agt̃ niuendo ut corrigant᷑.
slon aũ ait iste in quo exercet iunior me:¬
moriã suã: s in quo corrigit iiã suã. Atq ad
hoc respondit. in custodiendo ũba tua. sleq ul¬
lo mͦ dicenda ẽ uia correcta: quãdui ẽ uita
dicẽ in quo corrigit hõ uiã suã: aut ĩ qͦ
in scripturis: ut a seru honoratiori hõ intel¬

Expanded text:
eratio praeceptorum: frustra enim custodiuntur memoria, si non custodiantur et vita. Nam quidam verba Dei tenendo agunt ne obliviscantur, nec agunt vivendo ut corrigantur: non autem ait iste, In quo exercet junior memoriam suam? sed, «In quo corrigit viam suam?» atque ad hoc respondet, «In custodiendo verba tua.» Neque ullo modo dicenda est via correcta, quamdiu est vitadicere: In quo corrigit homo viam suam? aut, In quo in Scripturis ita
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ corona iustitiȩ. qͣm reddet mͥ dñs in
illa die iustꝰ uidex. utiq iustꝰ retͥbuen¬
do bona ꝓ bonis: qr pͥus misericors re¬
tͥbuendo bona ꝓ malis. Quãuis ⁊ ipsa iusti¬
tia qua retribuunt᷑ bona ꝓ bonis. ñ ẽ sine

Expanded text:
itiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex» . Utique «justus,» retribuendo bona pro bonis; quia prius misericors, retribuendo bona pro malis. Quamvis et ipsa justitia, qua retribuuntur bona pro bonis, non est sine
Abbreviated transcription (Latin):
Narũ quatuor retributionũ duȩ pͥores ꝑti¬
nent ad iustitiã: ut retribuant᷑ mala pro
malis. bona ꝓ bonis. Tercia ꝑtinet ad mise¬
ricordiã. ut retribuant᷑ bona ꝑ mał. Quar¬
tã nͣescit. Nulli enĩ malũ ꝓ bono retͥbuit.
hec aũ quã t̾cio loco posuitꝰ pͥmitꝰ necessari¬
a ẽ. Nisi enĩ retribueret bona ꝓ malis: nul

Expanded text:
arum quatuor retributionum duae priores pertinent ad justitiam, ut retribuantur mala pro malis, bona pro bonis; tertia pertinet ad misericordiam, ut retribuantur bona pro malis: quartam Deus nescit; nulli enim malum pro bono retribuit. Haec autem quae tertio loco posita est, primitus necessaria est. Nisi enim De
Abbreviated transcription (Latin):
xpͣm. in quo st̃ om̃s thesauri sapientiȩ
⁊ scientiȩ absconditi. Inde ⁊ iste ait
se iocundatũ ł delecꝰtatũ in hac uia.
quasi in oĩb diuitiis. Testimonia qͥppe
dĩ st̃ quib quãtũ nos diligat. nobis ꝓ¬
bare dignat᷑ sõmendat aũ suã cari¬
tate᷑ ds̃ in nobis: qmͣ cũ adhuc pecca¬
tores essemꝰ. xͤ ꝓ nob̾ mortuus eͣ: Cũ gͦ¬
ipse dicat. ego sũ uia. ⁊ humilitas eius
carnalis. natiuitatis atq passionis e¬
uidentia. sint testimonia duinȩ er¬
ga nos dilectionis: ꝓcul dubio uia tes¬

Expanded text:
m, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Inde et iste ait se jucundatum vel delectatum in hac via, «quasi in omnibus divitiis.» Testimonia quippe Dei sunt, quibus quantum nos diligat, nobis probare dignatur. Commendat autem suam charitatem Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, ipse dicat, «Ego sum via» , et humilitas ejus carnalis nativitatis atque passionis, evidentia sint testimonia divinae erga nos dilectionis; procul dubio via tes
Abbreviated transcription (Latin):
dic̾e. bñdicꝰtus es dñe doce me iustificatio¬
nes tuas. uͥ nichil aliud intelligrͣ poscere.
nͥ adiutoriũ gr̃ȩ : ut qͦd iã nouit sermo
telligenda sequentia. & enĩ q̃ tã¬
quã ex uniꝰ hoĩs ꝑsona loquuntur
in quo corrigit iunior uiã suã. in custo¬
diendo u̾ba tua. ecce nc̃ aꝑtiꝰ ut id fa¬
ciat poscit auxilui. Retribue inqͥt
seruo tuo. uiuã. ⁊ custodiã u̾ba tua. Si
iã custodierat u̾ba dĩ. Non aũ dixͣ. Retri¬
bue seruo tuo qr custodui u̾ba tua. tã¬
quã m̾cedẽ bonã ꝓ bono obȩdientiȩ fla¬
gitaret. s dixͣ. Retribue seruo tuo. uiuã
⁊ custodiã u̾ba tua. Qͥd ẽ aliud quã di¬
cere: mortuos ea custodire ñ posse. infi
mortuos intelligimꝰ infideles. uiuos auͣ
fideles. qmͣ iustꝰ ex fide uiuit : nec posst̃
custodiri u̾ba dĩ nͥ ꝑ fidẽ qͣ ꝑ dilectionẽ

Expanded text:
ustificationes tuas.» Ubi nihil aliud intelligitur poscere, nisi adjutorium gratiae, ut quod jam novit sermontelligenda sequentia. Etenim quae tanquam ex unius hominis persona loquuntur,«In quo corrigit junior viam suam? In custodiendo verba tua.» Ecce nunc apertius, ut id faciat, poscit auxilium: «Retribue,» inquit, «servo tuo; vivam, et custodibo» «verba tua.» Si jam custodierat verba Dei. Non autem dixit, Retribue servo tuo, quia custodivi verba tua; tanquam mercedem bonam pro bono obedientiae flagitaret: sed dixit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Quod quid est aliud, quam dicere mortuos ea custodire non posse? infidmortuos intelligimus infideles, vivos autem fideles; quoniam justus ex fide vivit , nec possunt custodiri verba Dei n
Abbreviated transcription (Latin):
ercitationẽ. fit etiã qd acdungit. In ius¬
tificationib tuis meditabor. ñ obliuis¬
car u̾boꝵ tuoꝵ. Idõ utiq meditabor. ut
nͣ obluiscar. Unͣ beatꝰ ille in pͥmo psal¬
mo in lege dñi meditabat᷑ die ac noc
te. In his oĩb quȩ ut potuimꝰ disputa¬

Expanded text:
fit etiam quod adjungit: «In justificationibus tuis meditabor, non obliviscar verborum tuorum.» Ideo utique «meditabor,» ut «non obliviscar.» Unde beatus ille in primo psalmo, in lege Domini meditabitur die ac nocte . 5. In his omnibus quae, ut potuimus, disputa
Abbreviated transcription (Latin):
hõ nouus. cantator cantici noui. heres tes¬
tam̃ti noui. iste unior ñ cam s abel. non
ẏsmahel s ysaac. ñ esau s isrł. nͣ manasses
s effraim. ñ heli s samuel. ñ saul s dauid. qͥd
dienda u̾ba dĩ. in qͦ dixerat uiã suã corri¬
g̾e iuniorẽ. Nã utiq hoc ẽ ne. repellas me. a¬
mandatis tius. Qͥd eͣ eiũ a dõ repesli. nͥ ñ
achuuari: M andatis qͥppe eiꝰ rec̾tis atq ardu¬
is. humana ñ cõtẽꝑatur infirmitas. nͥ p̃ue¬
niens eiꝰ adiuuet caritas. Eͦs aũ ñ ad iuuat.
hos merito ꝑhibet᷑ repellere: ⁊ tãgͣ. framea
flamina ꝓhibeant᷑ indigni ne manũ extẽ¬
dant ad arborẽ uite. Qs ẽ aũ dignꝰ ex qͦ
ꝑ unũ hominẽ pecc̾m intrauit ĩ mundũ.
⁊ ꝑ pecc̃m mors. ⁊ ita in õs̃ hoĩes ꝑtransiit.

Expanded text:
ici, haeres testamenti novi, iste junior non Cain, sed Abel; non Ismael, sed Isaac; non Esau, sed Israel; non Manasses, sed Ephraem; non Heli, sed Samuel; non Saul, sed David; quid dienda verba Dei, in quo dixerat viam suam corrigere juniorem. Nam utique hoc emandatis tuis:» quid est enim a Deo repelli, nisi non adjuvari? Mandatis quippe ejus rectis atque arduis humana non contemperatur infirmitas, nisi praeveniens ejus adjuvet charitas. Quos autem non adjuvat, hos merito perhibetur repellere, tanquam flammea framea prohibeantur indigni, ne manum extendant ad arborem vitae . Quis est autem dignus, ex quo per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita in
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ se uident᷑ ee diu̾sa. S si exercitatio in¬
telligat᷑ ingenii. cũ quadã delectatione
disputationis utrũq coniungit᷑. ⁊ qͣsi ex
utroq unũ aliqͥd temꝑat᷑. ut ñ sit aliena
ab huiꝰmodi exercitatione garrulitas. So¬
lent enĩ garruli. uocari loquaces. Si aũ se
in dĩ mandatis exercet ȩccłia. adu̾sus om̃s
inimicos fidĩ. xͥanȩ atq catholicȩ copiosis
doctoꝵ disputationib garrula eͣ. q̃ tunc
fructuose st̃ disputantib. si ñ ibi conside¬

Expanded text:
si exercitatio intelligatur ingenii, cum quadam delectatione disputationis, utrumque conjungitur, et quasi ex utroque unum aliquid temperatur, ut non sit aliena ab hujusmodi exercitatione garrulitas. Solent enim garruli vocari loquaces. Sic autem se in Dei mandatis exercet Ecclesia, adversus omnes inimicos fidei christianae atque catholicae copiosis doctorum disputationibus garrula: quae tunc fructuosae sunt disputantibus, si non ibi conside
Abbreviated transcription (Latin):
sũ dignꝰ uocari filiꝰ tiuis. Terciꝰ qͦ intellecꝰtꝰ
mͥ occurrit. quẽ quidẽ ego qͣntũ ꝓ modu¬
lo meo sapio. duob suꝑiorib antepono: ut
senior agnoscat᷑ uetus hõ. ⁊ nouus uinior.
decrepitus: unior. erit ad dm̃ ꝑcepta gr̃e
nouitate conu̾sus. E in hoc corrigit. iuue¬
nior uiã suã in custodiendo u̾ba eiꝰ. hoce
ũbuĩ fidĩ qd̾ p̃dicamꝰ: ⁊ ipsa ẽ fides q̃ ꝑ dilec

Expanded text:
sum dignus vocari filius tuus» . Tertius quoque intellectus mihi occurrit, quem quidem ego, quantum pro modulo meo sapio, duobus superioribus antepono: ut senior agnoscatur, vetus homo; et novus, junior: decrepitus, junior erit ad Deum percepta gratiae novitate conversus; et in hoc corrigit viam suam, in custodiendo verba ejus: hoc est verbum fidei quod praedicamus , et ipsa est fides q
Abbreviated transcription (Latin):
nec hõ ait ueq uir. s piuenior. Nũqͥd desꝑan¬
dus ẽ senior. aut iii alio corrigit. etiã semor
uiã suã. ꝗͣ in custodiendo u̾ba dĩ: An forte am¬
monitio ẽ. qua etate. potissimũ fieri debeat.
scđm illd qd̃ alibi scriptũ ẽ. fili a uiuentute
tua excipe docꝰtrinã. ⁊ usq ad canos inuenies

Expanded text:
nec Homo ait, nec Vir, sed «junior.» Numquid desperandus est senior? aut in alio corrigit etiam senior viam suam, quam in custodiendo verba Dei? An forte admonitio est, qua aetate potissimum fieri debeat; secundum illud quod alibi scriptum est: «Fili, a juventute tua excipe doctrinam, et usq
Abbreviated transcription (Latin):
Q enĩ thesaurus: idem panis. slã si ñ idẽ e̾ẽt thes¬
aurus. ⁊ panis: ñ de ipso thesauro alibiscriptum
eet: Thesaurus desiderabił reqͥeseit in ore sapi¬
entis: uir aũ stultꝰ glutrit illũ. Iñ admonemꝰ ca¬
ritatẽ ur̃am: ut ea q̃ audiendo tãꝗͣ uentre me¬
moria conditis. rursus euoluendo ⁊ cogitando qͦdãmͦ
ruminetis. hoc ẽ enuĩ thesaurꝰ desiderabił reqͥes¬
cit in ore sapientis.: uir aũ stultꝰ gluttit illum.
Ireuit᷑ dix̃. Sapiens ruminat: stultꝰ ñ ruminat.
hoc aũ aꝑte. ⁊ latine. qͥd ẽ. Sapiens cogitat ea q̃
audierit: stultꝰ audit ⁊ obliuoni tradit. Neq
enĩ ꝓpt᷑ aliuid in lege munda dicta st̃ animalia
q̃ ruminant: ĩmunda q̃ ñ ruminant. Nã oĩs cre¬
atura dĩ munda ẽ. Artifici dõ. tã mundus ẽ. por

Expanded text:
hesaurus, idem et panis. Nam si non idem esset thesaurus et panis, non de ipso thesauro alibi scriptum esset: «Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis; vir autem stultus glutit illum» . Unde admonemus Charitatem vestram ut ea quae audiendo tanquam ventre memoriae conditis, rursus revolvendo et cogitando quodammodo ruminetis. Hoc est enim, «Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis; vir autem stultus glutit illum:» breviter dixit, Sapiens ruminat, stultus non ruminat. Hoc autem aperte et latine quid est? Sapiens cogitat ea quae audierit; stultus autem audita oblivioni tradit. Neque enim propter aliud in Lege, munda ea dicta sunt animalia quae ruminant, immunda quae non ruminant : nam creatura Dei omnis munda est. Artif
Abbreviated transcription (Latin):
ollempnitati mrͣm sicͣ deuotio cele¬
britatis ur̃ȩ: ita nr̃e seruitutis ser¬
mo debet᷑. S meminisse oportet ca¬
ritatẽ ur̃am: hestͣna die ꝙͣ. multa
dicꝰta st̃. Non enĩ qr ꝓpt᷑ auiditatẽ

Expanded text:
Solemnitati martyrum, sicut devotio celebritatis vestrae, ita nostrae servitutis sermo debetur. Sed meminisse oportet Charitatem vestram, hesterno die quam multa dicta sint. Non enim qui
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ agnꝰ significat aliqͥd mundũ. porcꝰ signifi¬
cat aliqͥd ĩmundũ. Agnꝰ significat innocentiã
sapientiȩ ruminantis: porcꝰ significat ĩmundi¬
ciã stultitiȩ obluuscentis. Breuit᷑ p̃s ꝓ sollẽpni¬

Expanded text:
ignificat aliquid mundum, porcus significat aliquid immundum: agnus significat innocentiam sapientiae ruminantis; porcus significat immunditiam stultitiae obliviscentis. Brevis Psalmus pro solemni
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb dã duris fecit m̃bra sua: ⁊ utilia ad alios
pasceudos. Qͥd imꝰ ꝑ multos: Notissimũ illũ pau¬
lũ apłm intueam᷑. Nicħ nob̃ isto uiro notiꝰ. nichil
suauiꝰ. nicħ in seripturis familiariꝰ. Et si fuert
qͥ ex tanta duricia in qͣnta ipse fuit panis fi¬
erẽt. ipso ꝓposito ad exemplũ om̃s occurrant.
ut explicet᷑ sensus iste. mittit cristallũ suũ siẽ
frusta panis. Ecce cristallũ erat apłs paulus du¬
indurans adu̾sus solẽ. Iste ꝗͣ duris fuit crescens
in lege: eruditꝰ ad pedes gamalielis legis docꝰto¬
frigidi eraut. s cristallũ ñ erant. Ille qͥ creu̾at
nitidus uidebat᷑ ⁊ candidus: s durus ⁊ nimiũ ge¬
lidus. Qͦmͦ uitidus ⁊ candidus: hebreus ex hebre¬
is. sođ̾m legẽ pharisens. Nides nitorẽ cristalli.
Audi duriciã cristalli. Scđ̃m emulationẽ: ꝑseqͦns

Expanded text:
quibusdam duris facit membra sua, et utilia ad alios pascendos. Quid imus per multos? Notissimum illum Paulum apostolum intueamur. Nihil nobis isto viro notius, nihil suavius, nihil in Scripturis familiarius est. Et si fuerint qui ex tanta duritia, in quanta ipse fuit, panis fierent; ipso proposito ad exemplum, omnes occurrant, ut explicetur sensus iste, «Mittit crystallum suum sicut frusta panis.» Ecce crystallum erat apostolus Paulus, duindurans adversus solem. Iste quam durus fuit, crescens in Lege, eruditus ad pedes Gamalielis Legis doctofrigidi erant, sed crystallum non erant. Ille qui credebanitidus videbatur et candidus; sed durus et nimium gelidus. Quomodo nitidus et candidus? «Hebraeus ex Hebraeis, secundum Legem Pharisaeus.» Vide nitorem crystalli. Audi duritiam crystalli: «Secundum aemulationem pers
Abbreviated transcription (Latin):
S onũ mͥ qm̃ humiliasti me: ut discã iustifi¬
cationes tuas. łlas gͦ iustificationes adõ didier
iacob. qui fecit ipsũ iacob lucꝰtari cũ angło: ici
angłi ꝑsona ipse. dñs erat. luc̾tatꝰ tenuit. um
fecit ut teneret: inualuit ut tene̾t. Fec̃ s te
⁊ tenuit: ⁊ quẽ uidebat᷑ uicisse. rogat ut bñdii¬
t᷑ ab eo. Quomͦ intelligebat cũ quo lucꝰtatꝰ fuent
quẽ tenuerit: Qrͣ uiolent᷑ ẽ luc̾tatꝰ ⁊ tenuit:
Qͥa regnũ cloꝵ uim patit᷑: ⁊ qͥuim facunt dirip¬
unt illud. Ergo qr luctatꝰ: Qa cũ labore. Qt u
tenemꝰ. qd̾ facile. amisimus: Ne. facile. recipiend
qd̃ amisimꝰ: discamꝰ ꝑdere. qd̾ tenemꝰ. Laboret hon
ut teneat. Tenebit ad firmitate᷑: qd̾ tenuerit i
laborẽ. Ergo hec iudicia sua ds̃. manifestauit u¬
cob ⁊ isrł. aꝑtiꝰ dicã: id ẽ qr ⁊ iusti qͥ hie st̃. laburel

Expanded text:
quoniam humiliasti me, ut discam justificationes tuas» . Has ergo justificationes a Deo didicit Jacob, qui fecit ipsum Jacob luctari cum Angelo; in cujus Angeli persona ipse Dominus erat luctatus. Tenuit, vim fecit ut teneret, invaluit ut teneret: fecit se , tenuit; et quem videbatur vicisse, rogat ut benedicatur ab eo . Quomodo intelligebat cum quo luctatus fuerat, quem tenuerit? Quare violenter est luctatum vim patitur, et qui vim faciunt, diripiunt illud» . Ergo quare luctatus? Quia cum labore. Quare vix tenemus quod facile amisimus? Ne facile recipiendo quod amisimus, discamus perdere quod tenemus. Laboret homo ut teneat; tenebit ad firmitatem quod tenuerit post laborem. Ergo haec judicia sua Deus manifestavit Jacob et Israel. Apertius dicam: id
Abbreviated transcription (Latin):
labimꝰ dm̃ nr̃m. nos ierłm nos sẏon: qnͣ cõfirma¬
hunt᷑ uectes portaꝵ nr̃aꝵ. Etenĩ ille. qͥ tẽ satiabit
adipe. frum̃ti. qͥd facit in ista ꝑegͥnatione: hoc
qd̾ seqr̃. Qui emittit u̾bũ suũ t̾rȩ. Ec̃oe in t̾ra labo¬
ramꝰ: fessi. languidi. pigri. frigidi. Qñ leuaremur
ad adipem frum̃ti satiantẽ: nͥ mitt̾et u̾bũ suũ ter

Expanded text:
m nostrum, nos Jerusalem, nos Sion, quando confirmabuntur vectes portarum nostrarum. Etenim ille qui tunc satiabit adipe frumenti, quid facit in ista peregrinatione? Hoc quod sequitur: «Qui emittit verbum suum terrae.» Ecce in terra laboramus fessi, languidi, pigri, frigidi: quando levaremur ad adipem frumenti et satietatem, nisi mitteret verbum suum terrae,
Abbreviated transcription (Latin):
ue. pͣdestinati st̃ filii di. Dat enĩ ille niuẽ
uelut lanã. Qͥ dẽ uelut lanã: Id ẽ de niue
quã dedit de istis pigris adhuc spũ. ⁊ frigidis
qͦs pͣdestinauit : facturus ẽ aliquid. lana e¬
niͣ materies uestis eͣ. lana enĩ cũ uidet᷑: uelu¬
ti p̃paratio ẽ aliqua ad uestẽ. Ergo qr pͣdestina

Expanded text:
sunt praedestinati filii Dei. Dat enim ille «nivem sunt praedestinati filii Dei. Dat enim ille «nivem velut lanam.» Quid est, «velut lanam?» Id est, de nive quam dedit, de istis pigris adhuc spiritu et frigidis quos praedestinavit, facturus est aliquid. Lana enim materies vestis est: lana cum videtur, veluti praeparatio est aliqua ad vestem. Ergo quia praedest
Abbreviated transcription (Latin):
Uelocitas enĩ feruens ẽ: ⁊ omĩa feruentiora ue¬
lociora: oĩa frigidiora tardiora. Nos tardi ⁊
frigidi. Illa aũ sapientia. currit usq in uelo¬
citatẽ. Ergo feruentissima ẽ: nec ẽ qͥ se. absco̾¬
tarditate. iunło t̾reng uitȩ huiꝰ ⁊ corrupti¬
bilis onerati: nullã spẽ habemꝰ ad capiendũ
uͥbũ: Qusq in uelocitatẽ currit: An uͦ ille
qͣuis ex corpore in infima dep̾ssos deseruerit:
Ñne ipse p̃destinauit nos. anteꝙͣ. in isto mor¬
tali ⁊ pigro corpore nascerem᷑: Qͥ gͦ p̃destina¬
uit nos: dedit t̃re niue̾ ipsos nos. lã uenia¬
mͣ ad ullos psalmi u̾sus subobscuros. Incipiañ
in hac t᷑ra: quasi congelauimꝰ hie. Et qͦmͦ
coͣtingit niuib sursũ enĩ gelant ⁊ ĩ ima
decidt᷑. sic frigescente caritate decidit hu¬
mana natura in has t̾ras: ⁊ pigro corpr̃
inuoluta. uelut nix facꝰta ẽ. S in ista ni

Expanded text:
Velocitas enim fervens est; et omnia ferventia veVelocitas enim fervens est; et omnia ferventia velociora, omnia frigida tardiora. Nos tardi, ergo frigidi. Illa autem Sapientia currit usque in velocitatem. Ergo ferventissima est; nec est qui se abscontarditate, vinculo terrenae vitae hujus corruptibilis onerati, nullamne spem habemus ad capiendum Verbum, quod usque in velocitatem currit? An vero ille quamvis ex corpore in infima depressos deseruit? Nonne ipse praedestinavit nos, antequam in isto mortali et pigro corpore nasceremur? Qui ergo praedestinavit nos, dedit terrae nivem, ipsos nos. Jam enim veniamus ad illos Psalmi versus subobscuros; incipiant in hac terra quasi congelavimus hic. Et quomodo contingit nivibus; sursum enim gelant, et in ima decidunt: sic frigescente charitate decidit humana natura in has terras, et pigro corpore involuta velut nix facta est. Sed in ista nive
Abbreviated transcription (Latin):
sa uelocitatẽ: Uelocitas ipsa qͥd ẽ frẽs: Ubiq ẽ:
ñ ẽ in parte. hoc ꝑtinet ad u̾bũ dĩ. ñ eẽ in par¬
entiã. ñ cdũ assumpta carne. Sic cogitemꝰ dm̃ in
forma dĩ ũbũ ȩquale patri. Ipsa ẽ sapientia dĩ:
de qua dictũ ẽ attingit a fine usq ad finẽ
fortit᷑. Quanta uelocitas. attingit a fine usq
ad finẽ fortit᷑ : S forte immobilitate. attin¬
git. Si immobilitate. tãꝗͣ moles aliqua saxea im
ne usq ad finẽ. ñ tam̃ motu. Qͥd gͦ dicimꝰ: Hon
ht̃ motũ u̾bũ illud: ⁊ sapientia illa stolida ẽ:
Sic utiq sapientia dĩ mobił. Si gͦ mobił. qnͣ hoc
tangit illud ñ tangit ᷤ It hoc tangat. illud de¬
serit: Q uͥ ẽ uelocitas: Noc facit uelocitas.
ut ⁊ ubiq semꝑ sit: ⁊ nusꝙͣ inclusa teneat᷑
dit: Qͥa qͥtienscũq intellexerimꝰ.: ñ intellexi¬
mus sicuti ẽ. Qxͣ hoc : Iorpus enĩ qđ corrum¬
pit᷑ aggrauat animã. Ergo in t̾ra frigidi sumꝰ.

Expanded text:
sam velocitatem? Velocitas ipsa quid est, fratres? Ubique est, non est in parte. Hoc pertinet ad Verbum Dei, non esse in parentia est , nondum assumpta carne. Si cogitemus Deum in forma Dei, Verbum aequale Patri; ipsa est Sapientia Dei, de qua dictum est: «Attingit in fine usque ad finem fortiter» . Quanta velocitas! «Attingit a fine usque ad finem fortiter.» Sed forte immobilitate attingit. Si immobilitate, tanquam moles aliqua saxea impne usque ad finem, non tamen motu. Quid ergo dicimus? non habet motum Verbum illud, et Sapientia illa stolida est?. Sic utique sapientia Dei mobilis. Si ergo mobilis; quando hoc tangit, illud non tangit? aut hoc tangit, illud deserit? Et ubi est velocitas? Hoc facit velocitas, ut et ubique semper sit, et nusquam inclusa teneatur. dit? Quia quotiescumque intellexerimus, non intelleximus sicuti est. Quare hoc? «Corpus enim quod corrumpitur aggravat animam» . Ergo in terra frigidi sumus.