comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qetiã paulus cũ ad terciũ cęlũ raptus. audiss ea quȩ
ñ licet hominib uerba loqͥ. nichi lominꝰ cam̃ ad trã
reuersus aiebat. qr ex parte cognouimꝰ ⁊ ex parte
ꝓphetamꝰ. Cũ aut̃ uenerit qđ ꝑfectũ ẽ ȩuacuabit᷑
S qđ ex parte ẽ. Et intelligens gubernaculã possidebit.
Nemo se iac̾tet sua de scientia. qr qͥ sapientiũ uerba creber
audire ⁊ intelligere neglegit. uitã suã rite guberna¬
re ñ nouit. quantomagis alieno regimini p̃fici neqͥt.
qͥ seipsũ ad patrũ disciplinã subicere contẽpsit: Qđ
gͦ ait. audiens sapiens sapientior erit: ad cognitionẽ
rerũ quȩ ꝑ sapientiã noscunt᷑ respicit. Qđ uͦ addit
uitȩ quȩ ꝑ eandẽ sapientiã discit᷑ uel docet᷑ ꝑtinet.
Et pulchre pͥncipiũ parabolarũ. pͥncipio ẽgruit ti¬
tuli qͦ ita se habet. Parabolȩ salomonis filii dd̃ regis

Expanded text:
Qui etiam Paulus, cum ad tertium coelum Qui etiam Paulus, cum ad tertium coelum non licet hominibus verba loqui, nihilominus ad terram reversus aiebat: Quia ex parte cognovimus, et ex parte prophetamus, cum autem venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est . Et intelligens, gubernacula possidebit. Nemo se de sua jactet scientia. Quia qui sapientium verba creber audire et intelligere negligit, vitam suam rite gubernare non novit, quanto magis alieno regimini perfici nequit, qui seipsum ad patrum disciplinam subjicere contempsit. Quod ergo ait: Audiens sapientior erit, ad cognitionem rerum quae per sapientiam noscuntur respicit, quod vitae quae per eamdem sapientiam discitur et docetur, pertinet. Et pulchre principium Parabolarum principio congruit tituli, quod ita se habet: Parabolae Salomonis filii David regis
Abbreviated transcription (Latin):
ducant᷑ a simplicitate uere scientię quȩ ducit ad
uitã. Ad olescenti scientia ⁊ intellec̾tꝰ. qrꝰ prudent̃
declinat falsa. consequent scita ueritatis ꝑcipiet.
Hactenꝰ p̃titulatio. hinc iã ipse textus incipit para
sapientiã petiit ⁊ accepit. pulchxe mitiũ parabolarũ
suarũ a sapientia sumit. Qd aut̃ ait sapientẽ eũ audi¬
erit uerbũ sapientiorẽ effici. ostendit neminẽ in hac
uita ita sapientẽ fieri posse. cuiꝰ sapientia nequeat
augeri: semꝑq moris sapientiũ e̾e̾. ut dicta maioꝵ
⁊ aliquando minoꝵ etiã auscultent. ⁊ qͥcqͥd in eis uti¬
litatis audierint ad se replicent. suoq in corde re¬
condant. Deniq audiuit sapiens minor maiorẽ re¬
gina saba saba salonionẽ.⁊ sapientior rediit. Audiuit
moyses socerũ. multo inferiorẽ sublimior: ⁊ sapientior
audiuit discipłs eiꝰ. tunc saulus nunc apłs paulus
sapientes utiq uerbũ eugłii. ⁊ sapientiores s̃ facti᷑.

Expanded text:
simplicitate verae sapientiae, quae ducit ad vitam. Adolescenti scientia et intellectus. Quia qui prudenter declinat falsa, consequenter scita veritatis percipiet. Hactenus praetitulatio. Hinc jam ipse textus parabolarum sapientiam petiit et accepit, pulchre initium Parabolarum suarum a sapientia sumit. Quod autem ait: Sapientem, cum audierit verbum, sapientiorem effici, ostendit neminem in hac vita ita sapientem fieri posse, cujus sapientia nequeat augeri, semperque moris esse sapientium ut dictis majorum, et aliquando etiam minorum, auscultent; quidquid in eis utilitatis audierint, ad se replicent suoque in corde recordentur. Denique audivit sapiens minor majorem, regina Saba Salomonem, et sapientior rediit . Audivit Moyses socerum multo inferiorem, et sublimior ac sapientior audivit discipulus ejus, tunc Saulus, nunc apostolus Paulus. Sapientes utique verbum Evangelii, et sapientiores sunt effecti.
Abbreviated transcription (Latin):
cides. ñ meduberis. ñ furtũ facies. ñ falsũ testimo¬
niũ dices. ⁊ cet̾a. Consiliũ sapientiȩ ẽ. cũ ꝓtinꝰ addit.
Si nis ꝑfcctus e̾e̾. uide uende om̃ia quę habes
cetͥa. Et̃ erit uita anmȩ tuę. Anima tua habet iu¬
tã cũ dõ. si eiꝰ decreta custodieris. quam libet caro
disciplina correptionis aut etiã mortis p̃matur
qͥb u̾ba quȩ audit diidicet. qͥb res ⁊ gesti sin¬
guloꝵ quȩ ceruit discernendo examinet. ⁊ hec
amplectendo recipiat. illa repbando contẽpnat.
Quib nimirum faucib cum legem atq consilium
cipit. Quam nr̃is faucib in e̾e̾ grãm desiderabat
conu̾satione suscipimꝰ. Si gͦ imperiis humilit̾ subdi¬
mur. ⁊ gustum suꝑni amoris suauiꝰ faucib m̃tis
attuigimꝰ. ⁊ oꝑationis bonȩ augmentũ semꝑ obtine¬
bimꝰ. s ⁊ in tẽptationib ne defitiamꝰ. ipso adiuuante

Expanded text:
cides, non moechaberis, non furtum facies, non falsum testimocides, non moechaberis, non furtum facies, non falsum testimonium dices, et caetera . Consilium sapientiae Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes, etc. .-- Et erit vita animae tuae. Anima tua habet vitam cum Deo, si ejus decreta custodieris, quamlibet caro, disciplina correptionis, aut etiam mortis prematur.quibus verba, quae audit, dijudicet, quibus res et gesta singulorum, quae cernit, discernendo examinet, et haec amplectendo recipiat, illa reprobando contemnat. Quibus nimirum faucibus cum legem atque consilium cipit. Quam nostris faucibus inesse gratiam desiderabat conversatione suscipimus. Si ergo ejus imperiis humiliter subdimur, et gustum superni amoris suavius faucibus mentis attingemus, et operationis bonae augmentum semper obtinebimus, sed et in tentationibus n
Abbreviated transcription (Latin):
morte plectant᷑ cont᷑ aĩas aut̃ dic̃. ut ęt̾na qͦq aĩarũ
ꝑditione dãpnent᷑. Qd cũ ad om̃s qͥ sanguini insidiant᷑¬
⁊ fraude sibi uiuendũ estimant ꝑtineat: specialit̃ tam̃
iudeis ẽgruit. qͥ insonti dño tendiculas absconderunt.
eiꝰq apłos uirtutũ pennis fultos. dolis cunuenire sa¬
tagebant. Contͣ suũ nãq sanguinẽ suasq aĩas agebant.
qͥtim̃tes ne terrestre regnũ ꝑderent. cęli t̾ręq regẽ
occiderunt. Cęli ciues ꝑ sequebant᷑ in t̾ra ideoq ⁊ qđ
int̾ris habebant. ⁊ qđ in cęlis ad qͥrere poterant reg¬
nũ ꝑdiderunt. Generalit̾ aut̃ dicendũ qr qͥcũq ocu¬
los fidei habet aꝑtos. accipit a dño pennas colũbȩ.
qͥb ad et̃nã uolet reqͥem. Frustͣ tali nectent laqueos
mali: seq ipsos potiꝰ hoc p̃sum̃do ꝑimunt. Sic semi¬
Stȩ om̃s auari aĩas possidentiũ rapiunt. Semitas aira¬
ri dicit subtiles eiꝰ cogitationes qͥb sedulus inqͥrit

Expanded text:
ontra animas autem dicit, ut aeterna quoque animarum perditione damnentur. Quod cum ad omnes qui sanguini insidiantur, et fraude sibi vivendum aestimant pertineat, specialiter tamen Judaeis congruit, qui insonti Domino tendiculas absconderunt, ejusque Apostolos virtutum pennis fultos dolis circumvenire satagebant, contra suum namque sanguinem suasque animas agebant, qui timentes, ne terrestre regnum perderent, coeli terraeque Regem occiderunt, coeli cives persequebantur in terra, ideoque et quod in terris habebant, et quod in coelis acquirere poterant, regnum perdiderunt. Generaliter autem dicendum, quia quicumque oculos fidei habet apertos, accepitque a Domino pennas ut columbae, quibus aeternam volet ad requiem, frustra tali irretiant laqueos mali, seque ipsos potius hoc praesumendo perimunt. Sic semitae omnis avari animas possidentium rapiunt. Semitas avari dicit subtiles ejus cogitationes, quibus sedulus inquirit,
Abbreviated transcription (Latin):
s P edes enĩ illoꝵ ad malũ currunt: ⁊ festinant ut effun¬
dant sanguinẽ. Non solũ ad malũ qđ tẽporalit̃ oꝑant᷑.
s etiã ad malũ qđ ꝑpetuo passuri s̃ ĩpii ꝓꝑant. qͦtiens
ad patrandũ homicidiũ uel aliud qͥd sceleris agendũ
tantũ ñ uidentes ad tolerandũ ꝓ facinore pęnã ꝓpin¬
qͣnt. hȩc de insidiatorib nr̃i saluatoris ualent specialit̃
intellegi. Sequens aut̃ uersiculus. de fidelib eiꝰ ȩquȩ
pͣuoꝵ maliciã sustinentib generalit̃ inserit᷑. frust᷑
aut̃ iacit᷑ rete ante oculos pennatoꝵ. frust᷑. ⁊ enĩ la

Expanded text:
estinant ut effundant sanguinem. Non solum ad malum quod temporaliter operentur, sed etiam ad malum quod perpetuo passuri sunt, impii properant, quoties ad patrandum homicidium, et aliud quid sceleris agendum r, tantum non videntes ad tolerandam pro facinore poenam propinquant. Haec de insidiatoribus nostri Salvatoris valent specialiter intelligi, sequens autem versiculus de fidelibus ejus aeque pravorum malitiam sustinentibus generaliter inseritur. Frustra autem jacitur rete ante ocul
Abbreviated transcription (Latin):
accepimiꝰ grãm ꝓ gr̃a. grãm scilicet beatę retribu¬
Itionis. ꝓ grã rectȩ oꝑationis. fili nu si te lactauęrint¬
s peccatores: ne ad qͥescas. Quob modis lactant pecca¬
tores quos decipiunt: qr aut ad facienda scelera blan¬
dim̃tis illiciunt: aut facta iã fauorib qͣsi laudabilit̃¬

Expanded text:
ibutionis, pro gratia rectae operationis. Fili mi, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas. Duobus modis lactant peccatores, quos decipiunt. Qui aut ad facienda scelera blandimentis illiciunt, aut facta jam favoribus, quasi laudabilit
Abbreviated transcription (Latin):
Addit᷑ ⁊ collo torques. cũ fulgore ꝑfec̾tȩ oꝑationis
sermo p̃dicationis qͥ ꝑ collũ p̃cedit ẽfirmat᷑: ac ne
c̃tẽpat ab auditorib debeat. in deficienti uirtutũ
conerone docet᷑. S ⁊ his qͥ mosaicȩ legis decreta dño
ueniente seruabãt. addita ẽ grã noui testam̃ti. eũ
spe regni cęlestis. cuiꝰ splendor eximiꝰ. ad exẽplũ coro¬
nȩ uel torques. nullo ũquã fine claudet᷑. Nob̃ qͦqꝙ¬

Expanded text:
Additur et collo torques, cum fulgore perfectae operationis Additur et collo torques, cum fulgore perfectae operationis sermo praedicationis, qui per collum procedit, confirmatur: ac ne contemni ab auditoribus debeat, indeficienti virtutum connexione ducitur. Sed et his qui Mosaicae legis decreta Domino veniente servabant, addita est gratia Novi Testamenti cum spe regni coelestis, cujus splendor eximius, ad exemplum coronae vel torquis, nullo unquam fine claudetur.
Abbreviated transcription (Latin):
facinora mors seqͣt᷑ ȩt̾na. Uñ ⁊ recte filiũ uocatꝰ quẽ pa¬
t̃na sollicitudine curat instruere. Potest ⁊ ex dĩpacͥs
ꝑsona dictũ accipi:m nomine aut̃ matris eccłia. quę
tunc sẏnagoga uocabat᷑ intellegi. Et notandũ qđ ita¬
nos disciplinã patris audire p̃cepit. ut legẽ qͦq matris
ritate ñ seqͥt᷑: nec uetat aliqͥd matrẽ ipsã dĩ grãm
qͣsaluam᷑ acciꝑe. Nã ⁊ apud hebreos sp̃c qͥ grãm pres
Etat genere feminino nuncupat᷑. Ut addat᷑ grã capi¬
ti tuo. ⁊ torques collo tuo. Aos apud hebreos fuit.
uut legitime certantes coronã in capite. torquẽ in
collo acciperent. Et nob̃ gͦ si disciplinã c̃ditoris nr̃i.
si gr̃ẽ matris scita custodimꝰ: maior inde spũalium
uirtutũ claritas auget᷑. Addit᷑ enĩ gr̃a capitiꝰ eũ ca¬
ritas quȩ pͥncipale m̃tis ornat. ardentiꝰ in flãmat᷑.

Expanded text:
facinora mors sequatur aeterna, unde et recte filium vocat, quem pafacinora mors sequatur aeterna, unde et recte filium vocat, quem paterna sollicitudine curat instituere, potest et ex Dei Patris persona dictum accipi; in nomine autem matris Ecclesiae, quae tunc Synagoga vocabatur intelligi. Et notandum, qunos disciplinam patris amare praecipit, ut legem quoque matris ritas non sequatur. Nec vetat aliquid, matrem ipsam Dei gratiam qua salvamur accipere. Natat genere feminino nuncupatur. Ut addatur gratia capiti tuo, et torques collo tuo. Mos apud veteres fuit, ut legitime certantes, coronam in capite, torquem in collo acciperent. Et nobis ergo si disciplinam conditoris nostri, si gratiae matris scita custodimus, major in dies spiritualium virtutum claritas augetur. Additur quippe gratia capiti, cum charitas, quae principale mentis ornabat, ardentius inflammatur.
Abbreviated transcription (Latin):
Uixerat de sapientȩ. qđ audito sermone sapientior fie¬
ret. & intellegens rite suos gubernare disceret actus:
dicit e contrario de stultis. qͥ sapientiã recti dogmatis.
& disciplinã purȩ c̃uersationis ñ mͦ ñ assequant᷑. s ⁊
nosse c̃tẽpnant. Ueniq p̃dicante in carne ipsa sapien¬
tia. sapientes qͥq gaudentes accurrebant. at phari¬
sei ⁊ pͥncipes sacerdotũ salutaria eiꝰ dicta simul ⁊ fac¬
ta sꝑnebant. Et̾ notandũ qđ sapientẽ singulari nume¬
ro. stultos describit plurali: qđ ⁊ plures sint sapien¬
tib stulti. ⁊ sapientiũ cętus om̃is uniformẽ tenet
callẽ pietatis. Porro errantiũ dissimile dognia: dissi¬
Smilis ẽ ordo uiuendi. Audi fili mi disciplinã patris tui:
utraq parte disputat hinc iã sedulus incipit ad mo¬
nere quẽq fidelẽ. ut disciplinã legis diuinȩ blanditiis
p̃ponat reꝓboꝵ: qr nimirũ huiꝰ custodiã corona. illoꝵ

Expanded text:
ixerat de sapiente quod audito sermone sapientior fieret, et intelligens, rite suos gubernare disceret actus. Dicit e contrario de stultis quod sapientiam recti dogmatis et disciplinam purae conversationis non modo non assequantur, sed et nosse contemnant. Denique praedicante in carne, ipsa sapientia, sapientes quique gaudentes accurrebant: at pharisaei et principes sacerdotum salutaria ejus dicta simul et facta spernebant. Et notandum quod sapientem singulari numero, stultos describit plurali, quia et plures sunt sapientibus stulti, et sapientium coetus uniformem tenet callem pietatis. Porro errantium dissimili dogmati, dissimilis est ordo vivendi.-- Audi, fili mi, disciplinam patris tui, utraque parte disputat, hinc jam sedulus incipit admonere quemque fidelem, ut disciplinam legis divinae blanditiis praeponat reproborum; quia nimirum hujus custodiam
Abbreviated transcription (Latin):
addit᷑. inclina cortuũ ad noscendã prudentiã. Inclinare
qͥppe ẽ cor ad noscendã prudentiã. humiliare ⁊ emun
fiat ad ꝑcipienda misteria ueri¬
tatis. Uñ eadẽ sa¬
pientia patͥ loquens ait: Abscon¬
disti hȩc ãsapientib ⁊ prudentib. ⁊ reuelasti ea paruulis:
id ẽ abscondisti a suꝑbis. ⁊ reuelasti humilib. Si eñĩ sapien¬
tiã inuocaueris: ⁊ inclinaueris cor tuũ prudentiȩ. Hullỹ
inuocare idẽ innos orando uocare nͥ dm̃ debemꝰ. Cũ gͦ sa¬
pientiã inuocandã eͥe docet: ostendit sȩ ꝓpculdubio ñ
quãlibet sapientiã. id ẽ notitiã rerũ cęlestiũ siue
terrestriũ. s ipsã dĩtatis cognitionẽ nob̃ ad sequendã
p̃ponere. In huiꝰ nãq ꝑceptione sapientiȩ sũ mȩ ẽ ꝑcep¬
tio beatitudinis. ipsa actestante quȩ patͥ ꝓ nob̾suppli¬
cans ait. Hȩc ẽ aut̃ uita et̃na ut cognoscant ce solũ ue

Expanded text:
additur: Inclina cor tuum ad noscendam prudentiam. Inclinare additur: Inclina cor tuum ad noscendam prudentiam. Inclinare quippe est cor ad noscendam prudentiam humiliare, et emunfiat ad percipienda mysteria veritatis, unde eadem sapientia Patri loquens ait: Abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis , id est, abscondisti a superbis et revelasti humilibus. Si enim sapientiam invocaveris et inclinaveris cor tuum prudentiae. Nullum invocare, id est, in nos orando vocare, nisi Deum debemus; cum ergo sapientiam esse invocandam docet, ostendit se procul dubio non quamlibet sapientiam, id est, notitiam rerum coelestium sive terrestrium, sed ipsam Deitatis cognitionem nobis ad sequendam proponere, in hujus namque perceptione sapientiae, summae est perceptio beatitudinis, ipsa attestante, quae Patri pro nobis supplicans ait: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te solum e
Abbreviated transcription (Latin):
cipiũ sapientie ẽ. qr qͥsqͥs post errorẽ delic̾toꝵ sapere
incipit. pͥmo diuino timore corripit᷑ ne ad torm̃ta du¬
cat᷑ S hunc timorẽ ꝑfecta dilectio foras mittit. Succe¬
dit aut̃ timor dñi sc̃s. ꝑmanens in scł̃m scl̃i. quẽ ñ ex¬
cludit s auget caritas. Ipse ẽ qͦ timet filus bonꝰ. ne uel
in modico oculos amantissimi patris offendat. Nã incho¬
atiuo timore seruilis adhuc animꝰ metuit: ne ab irato
dño pena subigat᷑. Nt̾q aut̃ timor in futura uita cessabit.
Caritas uͦ nũꝗͣ excidet. s in plenitudine sapientia ꝑpetua

Expanded text:
pere incipit, primo timore divino corripitur, ne ad tormenta ducatur. Sed hunc timorem perfecta dilectio foras mittit . Succedit autem timor Domini sanctus, permanens in saeculum saeculi , quem non excludit, sed auget charitas. Ipse est quo timet filius bonus, ne vel in modico oculos amantissimi patris offendat. Nam inchoativo timore, servilis adhuc animus metuit, ne ab irato domino poenis subigatur. Uterque autem timor in futura vita cessabit; charitas vero nunquam excidet , sed in plenitudine sapientiae perpetua
Abbreviated transcription (Latin):
qr. talia s̃ quȩ merito sepius in ore colloquentium
uersari ac menioria debeant retineri. Nã ⁊ ꝓuerbia
plerũq tã obseure dicinit᷑. ut merito eadẽ possint
etiã parabolarũ nomine notari: dño attestante qͥ ait.
hec in ꝓuerbiis loquutus sũ uob̃. uenit hora cũ iã ñ
in ꝓuerbiis loquar uob̃. s palam de patre adnunti

Expanded text:
quia talia sunt quae merito saepius in ore colloquentium quia talia sunt quae merito saepius in ore colloquentium versari ac memoria debeant retineri. Nam et proverbia plerumque tam obscure dicuntur, ut merito eadem possint etiam parabolarum nomine notari, Domino attestante, qui ait: Haec in proverbiis locutus sum vobis, venit hora cum jam non in proverbiis loqua
Abbreviated transcription (Latin):
AHEL. Parabolȩ grece: latine dicunt᷑
similitudines. Quod huic libro uocabulũ
salomon obid imposuit: ut sciremꝰ altius
e ñ iuxta literam intellegere quȩ dicit. In quo
dñm significat ꝑparabolas turbis fuisse loquuturum:
sic̃ etiã nomine ꝓpͥo & pacifico regni sui statu. regnũ
xp̃i & ȩccłam ꝑhenne denuntiat. de quo scriptũ est. mul¬
tiplicabit᷑ eiꝰ imꝑiũ. ⁊ pacis ñ erit finis. suꝑ soliũ dđ
& suꝑ regnũ eiussic templi constructione ac dedicatio¬
ne. ȩdificationẽ sc̃ȩ ȩccłiȩ quȩ tempore resurrectionis
in ȩt̃num dedicabit᷑ insinuat. Nam ⁊ ipse filius ẽe dđ¬
⁊ rex sp̃ualis ifrł. etiã turbarũ testimonio quȩ ei ihe¬
currere declaratur. Notandum aut̃ qđ uulgata ȩdi¬
tio ꝓ parabolis quȩ hebraice masloth uocaut᷑ parho¬
emuias id ẽ ꝓuerbia dicit. S nec ipsũ nomen abhorret
a uero. Quȩ enĩ parabolȩ recte nuncupant᷑ qr oceul¬
tȩ sunt: possunt ñ in congrue etiã ꝓuerbia uocari.

Expanded text:
ael. Parabolae Graece, Latine dicuntur similitudines. Quod huic libro vocabulum Salomon ob id imposuit, ut sciremus altius et non juxta litteram intelligere quae dicit: in quo Dominum significat per parabolas turbis fuisse locuturum, sicut etiam nomine proprio et pacifico regni sui statu regnum Christi et Ecclesiae perenne denuntiat, de quo scriptum est: Multiplicabitur ejus imperium, et pacis non erit finis; super solium David et super regnum ejus . Sicut templi constructione ac dedicatione, aedificationem Ecclesiae sanctae, quae tempore resurrectionis in aeternum dedicabitur, insinuat. Nam et ipse filius esse Detiam turbarum testimonio, quae ei in Jecurrerent, declaratur. Notandum autem quod vulgata editio pro Parabolis, quae Hebraice Mas Loth vocantur, Parhoemias, id est Proverbia, dicit; sed nec ipsum nomen abhorret a vero. Quae enim parabolae recte nuncupantur, quia tam occulta sunt, possunt non incongrue etiam proverbia vocari,
Abbreviated transcription (Latin):
spũ nc̃ carne consum mnamini. Aliter. Ne dicas me liora tẽꝑa
lueris querere. inprudent᷑ facis: non uidens quantũ dist& eugłm
a ueteri testam̃to. Bona est sapientia cũ hereditate. & ampliꝰ

Expanded text:
spiritu, nunc carne consummamini . Aliter: Ne dicas meliora temporaspiritu, nunc carne consummamini . Aliter: Ne dicas meliora temporalueris quaerere, imprudenter facis, non videns, quantum distet Evangelium a veter
Abbreviated transcription (Latin):
insipientiȩ dedit. qr quãuis aliqͥs potens existimet᷑ & sapiens.
si iracundus sit: insipiens arguitur. Ira qͥppe in sinu stultoꝵ
requiescit. Ne dixeris qͥd factũ est: qr dies priores meliores¬
erant quã isti. non enĩ sapient᷑ interrogasti de hoc. Ne uecꝰ
scłm p̾senti preferas. qr unꝰ utriusq conditor est ds̃. Hir¬
tutes bonos dies uiuenti faciunt. uitia malos. Ne dicas ergo
meliores dies fuisse sub moyse & sub xꝑ̃o quã mͦ sunt. nã &
illo tẽpore plures fuerunt increduli. & dies eoꝵ mnali factist᷑.
&e nc̃ credentes multi reperiunt᷑. de qͥb saluator ait. Beatioreᷤᷤ
qui non uiderunt & crediderunt. Alter. Sic debes uiuere. it
debef uiuere. ut sẽꝑ p̾sentes dies meliores tibi sint. quã p̃tertti.
ne cũ paulatĩ decrescere ceꝑis. dicat᷑ tͥ. Currebatis bene. quis
uos inpediuit ueritati non obedire: Et iterũ. Incipientes

Expanded text:
insipientiae dedit: quia quamvis aliquis potens existimetur et sapiens, insipientiae dedit: quia quamvis aliquis potens existimetur et sapiens, si iracundus sit, insipiens arguitur: Ira quippe in sinu stultorum requiescit. Ne dixeris: quid factum est: quia dies priores erant meliores, quam isti; non enim sapienter interrogasti de hoc. Ne vetus saeculum praesenti praeferas, quia unus utriusque est conditor Deus. Virtutes bonos dies viventi faciunt, vitia, malos. Ne dicas ergo meliores fuisse dies sub Moyse, et sub Christo, quam modo sunt. Nam et illo tempore plures fuerunt increduli, et dies eorum mali facti sunt, et nunc credentes multi reperiuntur, de quibus ait Salvator: Beatiores qui non viderunt, et crediderunt . Aliter: Sic debes vivere, ut semper praesentes dies meliores tibi sint, quam praeteriti, ne cum paulatim decrescere coeperis, dicatur tibi: 440 Currebatis bene, quis vos impedivit veritati non obedire ? Et iterum: Incipientes
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑimꝰ loqui necdũ quid utilitatis accepit. Melior est sapienᷤ
quã risus. ne putãremꝰ irã que est in passione laudari: nũc
p̃cipit irã penitꝰ esse tollendã. Ibi enĩ ꝓ correctione peccantiᷤᷤ
& eruditione in minores irã posuit. hic uͦ in patientiã refrena¬
uit. Patientiꝰ aut̃ nõ solũ in angustiis. s &iã in leciorib neces¬
saria est: ne plus quã condecae exaltemꝰ. Hidet᷑ michi ei qui nc̃
excelsus appellat᷑ spũ. in eugłio pauper sp̃u ẽẽ contrariꝰ. qui &
cũ beatitudine ponit᷑. Ne festines in spũ tuo ut irascaris. qͥau
in sinu stultoꝵ requiescit. Non quod concedat tardiꝰ irascendũ
iccirco nc̃ dicit ne festines in spũ tuo irasci. s quod cũ furens
&e reccens fuerit ira. dilata faciliꝰ sedet᷑ & possit auferri.
patientẽ dixit eẽ. quã eũ qui excelsus est spũ. & nẽ signum

Expanded text:
coeperimus loqui, necdum quid utilitatis accepit. Melior est patiens coeperimus loqui, necdum quid utilitatis accepit. Melior est patiens quam risus, ne putaremus iram, quae in passione est laudari, nunc praecipit iram penitus esse tollendam. Ibi enim pro correptione in peccantes, et eruditione in minores iram posuit: hic vero impatientiam refraenavit. Patientia autem non solum in angustiis, sed et in laetioribus necessaria est, ne plus quam condecet, exaltemur. Videtur mihi et qui nunc excelsus appellatur spiritu in Evangelio, pauperi spiritu esse contrarius, qui et in beatitudine ponitur. Ne festines in spiritu tuo, ut irascaris, quia ira in sinu stultorum requiescit. Non quod concedat tardius irascendum, idcirco nunc dicit: Ne festines in spiritu tuo irasci; sed quod cum furens et recens fuerit ira, dilata facilius sedetur, et possit auferri. patientem dixit esse, quam eum qui excelsus est spiritu, et nunc signum
Abbreviated transcription (Latin):
ciens illũ sensũ qͥ alibi scriptꝰ est. Excecant muntra etam
sapientũ ocłos. Mleliꝰ est nouissimũ sermonis. quã ptincipiũ
eiꝰ. Meliores st̃ in dicendo epylogi. quã exordiũ. In his enĩ
sollicitudo dicentis finit᷑. in illo incipit. Nel certe sic. Qui
incipit audire sermonẽ. & ad pͣceptorẽ uadit. in principio ẽ.
Qui uͦ in extremo audit. consum matꝰ est atq ꝑfectus. Sed &
hoc modo intelligi potest. Dũ in isto scło sumꝰ. qͦd scimꝰ om̃e
principiũ est: Cũ aut̃ uenerit quod ꝑfectũ est: in nouissimis
& consũmatis erimꝰ. Hebreꝰ ita hunc locũ cũ sequenti uersi¬
culo disseruit. Mleliꝰ est te finẽ considerare negotii. quã prin¬
cipiũ. & patientẽ eẽ. quã in patientie furore raptari. Nisc imꝰ
quoq ex hac sententiola nullã in hominib esse sapientiam.
cũ meliꝰ sit tacere quã ꝓloqui: & qr cũ finita fuerit oratio
intra sem& ipsũ recogitat auditor qͥd dictũ sit: cũ autem

Expanded text:
ant munera etiam sapientium oculos . Melius est novissimum sermonis, quam principium ejus. Meliores sunt in dicendo epilogi, quam exordium. In his enim dicentis sollicitudo finitur, in illo incipit. Vel certe sic: Qui incipit audire sermonem, et ad praeceptorem vadit, in principio est; qui vero extrema audit, consummatus est atque perfectus. Sed et hoc modo intelligi potest: Dum in isto saeculo sumus, quod scimus, omne principium est: cum autem venerit, quod perfectum est, in novissimis et consummatis erimus. Hebraeus ita hunc locum cum sequenti versiculo disseruit: Melius est te finem considerare negotii, quam principium, et patientem esse, quam impatientiae furore raptari. Discimus 439 quoque ex hac sententiola, nullam in hominibus esse sapientiam, cum melius sit tacere, quam proloqui; et quia cum finita fuerit oratio, intra semetipsum recogitat auditor, quid sit dictum: cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
pescas. Si quẽ rigidũ & trucẽ ad omiã fr̃m peccata ꝑspęxeriᷤ.
ut nec in sermone peccanti. nec ꝓpter naturalẽ interdũ
pigritiã oranti o& ueniã: hunc scito plus iustũ esse quã
iustũ est. Cũ enĩ saluator pͣceꝑit dicens. nolite iudicare

Expanded text:
pescas. Si quem rigidum et trucem ad omnia fratrum peccata conspexeris, pescas. Si quem rigidum et trucem ad omnia fratrum peccata conspexeris, ut nec in sermone peccanti, nec propter naturalem interdum pigritiam moranti, det veniam, hunc scito plus justum esse quam justum est.
Abbreviated transcription (Latin):
Simulq hoc testimoniũ consequent᷑ suꝑiorib copulabit᷑. in qͥbus
ait: quis poterit ad ornare quẽ ꝑuerterit ds̃: Omĩa uidi in dieb
uanitatis meȩ. Est iustus ꝑiens in iustitia sua & ẽ impiꝰ longeuꝰ
iustitia. & martyres qͥ sanguinẽ fuderunt ꝓ xp̃o. Econtrario qͥ
& illo tẽpore suillã carnẽ manducauerunt. & post aduentũ
diĩi. sacrificauerunt idolis uisi sunt in hoc scło uiuere. & ꝓpt̃
suã malitiã ꝑseuerare longeui. Sed dei in occulto sapientie ẽ.
& tribulare nunc scõs ut recipiant mala in uita sua . &. pecca
& illis possit eterna bona restituere. & mala his inferre ꝑ¬
petua. Hebrei iustos ꝑeuntes in iustitia sua filios aaron suspi¬
cant᷑. quod dũ putant se iuste agere alienũ ignẽ obtulerunt:
& inpiũ longeuũ in malitia sua manassen dicunt. qͥ posł
uixerit. Noli esse iustus multũ. & ne queras ampliꝰ ne obstu¬

Expanded text:
Simulque hoc testimonium consequenter superioribus copulabitur, in quibus Simulque hoc testimonium consequenter superioribus copulabitur, in quibus ait: Quis poterit adornare quod perverterit Deus? Omnia vidi in diebus vanitatis meae. Est justus periens in justitia sua, et est impius longaevus justitia, et martyres, qui sanguinem fudere pro Christo. E contrario qui et illo tempore suillam carnem 443 comederunt, et post adventum Domini sacrificaverunt idolis, hi visi sunt in hoc saeculo vivere, et propter suam malitiam perseverare longaevi. Sed Dei in occulto patientia est, et tribulare nunc sanctos, ut rec illis possit aeterna bona restituere, et his mala erpetua. Hebraei justos pereuntes in justitia sua, filios Aaron suspicantur, quod dum putant se juste agere, alienum ignem obtulerint. Et impium longaevum in malitia sua Manassen dicunt, qui posttempore. Noli esse justus multum, et ne quaeras amplius ne obstu
Abbreviated transcription (Latin):
quid pauꝑi. nisi scire ut ua dat contra uita Om̃e¬
quod laborant homines in hoc mundo ore consumit᷑. et
attritũ dentib uentri traditur digerendũ. Cũꝙ paululũ¬
gulã delectauerit tãdiu uidet᷑ tribuere uoluptatẽ: quã diu gut¬
ture continet᷑. Cũ uͦ in aliui transierit. desinit int̃ cibos esse
distantia. & post hec omĩa repletͣ anima comedentis. siue quod
rursũ desider& quod comedat: & tã sapiens ꝗͣ. stultꝰ absq cibo
nequeat uiuere. & pauꝑ nichil aliud querat nisi quomodo
possit organũ sui corpusculi sustentare nec interire inedia:
siue quod nullã utilitatẽ anima ex refectione corpusculi
capiat. & cib cã sapienti quã stulto cõmunis sit. & illuc uadat

Expanded text:
quid pauperi, nisi scire, ut vadat contra vitamquid pauperi, nisi scire, ut vadat contra vitamquod laborant homines in hoc mundo, ore consumitur, et attritum dentibus ventri traditur digerendum. Cumque paululugulam delectaverit, tamdiu videtur tribuere voluptatem, quamdiu gutture continetur. Cum vero in alvum transierit, desinit inter cibos esse distantia. Et post haec omnia, non impletur anima comedentis: sive quod rursum desideret, quod comedit, et tam sapiens quam stultus absque cibo nequeat vivere, et pauper nihil aliud quaerat, nisi quomodo  Al. quod possit organum sui corpusculi sustentare, nec interire inedia: sive quod nullam utilitatem anima ex refectione corpusculi capiat, et cibus tam sapienti quam stulto communis sit, et illuc vadat
Abbreviated transcription (Latin):
na sua & non fruant᷑: multoq nos melioris ẽẽ conditionis qͥ
quasi abortiui & nouelli putabam ab eis qͥ sibi in antiquitate
applaudebant de patrib gloriantes atq dicentes. Pater noster¬
est abrahã. & tam̃ ad unũ locũ & nos & illos ꝓperare. id est ad
iudiciũ dei. Quod aut̃ in medio ait. & qͥdem sepulcrũ nͣ fuit
ei: siue hoc significat qͦd diues ille de morte sua non cogitat.
& cũ omia possideat &iã in exstructione sepuleri auarꝰ sit:
siue qd̃ sepe ꝓptͣ ipsas diuitias occisus insidiis insepultus
abiciatur: siue qd̃ meliꝰ puto nichil boni facinoris egerit. ex qͦ
sibi queat apud posteros memoriã cõparare. & non uitã tͣnsire
silentio uelut pecudes. cũ habuerit materiẽ. ꝑ quã potuerit
apparere qͦd uixerit. Omĩs labor hominis in ore eiꝰ. & quidem
anima non implet᷑. Quid enĩ est ãplius sapienti a stulto.

Expanded text:
na sua, et non fruantur. Multoque nos conditionis esse melioris, qui na sua, et non fruantur. Multoque nos conditionis esse melioris, qui quasi abortivi et novelli putabamur ab eis, quam illi qui sibi in antiquitate applaudebant, de patribus gloriantes atque dicentes: Pater noster Abraham . Et tamen ad unum locum et nos et illos properare, id est ad judicium Dei. Quod autem in medio ait: Et quidem sepulcrum non fuit ei; sive hoc 434 significat, quod dives ille de sua morte non cogitet, et cum omnia possideat, etiam in exstructione sepulcri avarus sit; sive quod saepe propter istas divitias occisus insidiis, insepultus abjiciatur, sive, quod melius puto, nihil boni facinoris egerit, ex quo sibi queat apud posteros memoriam comparare, et non vitam silentio transire, velut pecudes, cum habuerit materiam, per quam potuerit apparere quod vixerit. Omnis labor hominis in ore ipsius, et quidem anima non implebitur. Quid enim est amplius sapienti a stulto,
Abbreviated transcription (Latin):
erint dies annoꝵ eiꝰ. & anima eiꝰ non repleat᷑ bonis. nec sepul¬
uenit & in tenebris uadit. & in tenebris nomen eiꝰ abscondet᷑.
Etqͥdẽ solẽ non uidit. nec cognouit: requies huic magis qͦ illi.
& si uixerit mille annos duplices. & bonitatẽ non uidit: nõne
ad locũ unũ omĩa ꝓꝑant . Mescribit auarũ diuitẽ. & hoc
malũ frequens ẽẽ in hominib asserit. qd nichil eoꝵ ꝙͣ in
mundo putant᷑ bona ei desit: & nichilominꝰ stultissima par¬
contabescat. multo deterioris conditionis sit abortiuo qͥ statĩ
ut natꝰ fuerit interit. Ille enĩ nec mala uidit nec bona. iste
uͦ cũ bona possederit. semꝑ tristitiis & cogitatione cruciatꝰ est:
magisq requiẽ habeat abortiuꝰ. quã auarꝰ ille longeuꝰ & tam̃¬
testamentũ. & reꝓmissionẽ. & saluatore dicente auferet᷑ auobis
regnũ dei & dabit᷑ genti facienti fructꝰ eiꝰ. hec omĩa ad alienũ
& peregrinũ de gentib translata sint popłm. & uideant illi bo¬

Expanded text:
erint dies annorum ejus, et anima illius repleatur bonis, et sepulvenit, et in tenebris vadit, et in tenebris nomen ejus abscondetur. Et quidem solem non vidit, nec cognovit, requies huic magis quam illi. Et si vixerit mille annos duplices, et bonitatem non vidit, nonne ad locum unum omnia properant? Describit avarum divitem, et hoc malmundo putantur bona ei desit, et nihilominus stultissima parcontabescat: multo deterioris conditionis sit abortivo, qui statim ut natus videtur, interiit. Ille enim nec mala vidit, nec bona: iste vero, cum bona possederit, semper tristitiis et cogitatione cruciatus est: magisque requiem habeat abortivus, quam avarus ille longtestamentum et repromissionem, Salvatore dicente: Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructum ejus . Haec omnia ad alienum et peregrinum gentium translata sunt populum, ut videant illi bo
Abbreviated transcription (Latin):
sepe ab iniqͥs potentiorib opprimam᷑. cũ morte omĩa finiant᷑.
& suꝑb & potens qui cuncta populatꝰ est : non ualeat animã
suã retinere cũ petit᷑. Alit̃. Sp̃s qui uniuersa dsspensat. non
potest᷑ aliquã hominũ ꝓhiberi & leges acciꝑe spirandi. de qͦ
supradictũ est. girans girando uadit sp̃s. In die mortis non
sumꝰ potentes. in die enĩ uitȩ facile uitat᷑ inimicꝰ. Similiter
& qͥ in bello est & non hab& pacẽ dei que suꝑat omnẽ sensũ.
non habebit emissionẽ de qua ad sponsã dicitur. Emissiones
tue paradysus cũ fructu pomoꝵ. Q quia impietas non salua¬
bit habentẽ se: pietas e regione saluabit. Potest impietas

Expanded text:
saepe ab iniquis potentioribus opprimamur, cum morte omnia finiantur, saepe ab iniquis potentioribus opprimamur, cum morte omnia finiantur, et superbus et potens, qui cuncta populatus est, non valeat animam suam retinere, cum rapitur. Aliter: Spiritus, qui universa dispensat, non potest 453 a quoquam hominum prohiberi, et leges accipere spirandi. De quo et supra dictum est: Girans girando vadit spiritus. In die mortis non sumus potentes: in die enim vitae facile vitatur inimicus. Similiter qui in bello est, et non habet Dei pacem, quae superat omnem sensum, non habebit emissionem, de qua ad sponsam dicitur: Emissiones tuae paradisus cum fructu pomorum . Et quia impietas non salvabit habentem se, pietas e regione salvabit. Potest impietas
Abbreviated transcription (Latin):
minis multa suꝑ eũ. in hebreo malitiã hab&e non scientiã. S
quia res & deleht littere hebraicȩ excepto paruo apice similes
sci& qui eiusdẽ lingue habuerit notitiã. Illuod quoq qͦd in fine
hoꝵ uersuũ scriptũ est. quia nescit quid factũ sit. & qͥd futurũ
sit post eũ qͥs adnunciabit ei: de uerbo ad uerbũ ex hebreo ser
mone transtulimꝰ. ut eẽ sensũ alterũ nouerimꝰ. quod scilic&e nec
ea que preterieruit scire possumꝰ. nec ea que futura sint ita ut
sunt futura cognoscere. Non est homo potestatẽ habens in sp̃u.¬
&e ut ꝓhibeat sp̃mn: & non est potens in die mortis. & non ẽ emissi
in bello: & non saluabit impietas habentẽ se. Non est in potes¬
tate anima nr̃a ut non auferat᷑ a nobis. & egrediente ad imꝑiũ
Cumq intentꝰ inimicꝰ uitȩ nr̃ȩ & hostis aduenerit. inducias acci-¬
pere non possumꝰ. nec reges quondã in scło: & omĩa nr̃a impie¬
soluim᷑. Non est gͦ lugendũ si futura scire non possumꝰ. &

Expanded text:
 eum, in Hebraeo malitiam habet, non scientiam: sed quia RES et DALETH litterae Hebraicae, excepto parvo apice, similes sciet qui ejusdem linguae habuerit notitiam. Illud quoque quod in fine horum versuum scriptum est: Quia nescit quod factum sit; et quid futurum sit post eum, quis annuntiabit ei? de verbo ad verbum nunc ex s ut esse sensum alterum noverimus, quod scilicet nec ea quae praeterierint, scire possumus, nec ea quae futura sint, ita ut sunt futura, cognoscere. Non est homo potestatem habens in spiritum, ut prohibeat spiritum, et non est potens in die mortis, et non est emissio in bello, et non salvabit impietas habentem se. Non est in potestate anima nostra, ne auferatur a nobis, et egrediente ad imperiuCumque interitus, inimicus vitae nostrae et hostis advenerit, inducias accipere non possumus. Nec reges quondam in saeculo, et omnia nostra impiera scire non possumus, et
Abbreviated transcription (Latin):
iubeat. quia omĩ iudiert est tempꝰ & iudiciũ. Afflictio quippe
hominis multa suꝑ eũ. quia nescit quod futurũ est. Sicut enĩ
erit. qͥs adnuntiabit ei : Lic&e diuersa eueniant. & non possit
iustus scire quid ei futurũ sit. nec singularũ rerũ causa
rationesq cognoscere. nemo enĩ est consciꝰ futur&: tam̃ scit a deo
cuncta in utilitatẽ hominũ fieri. & non absq eiꝰ uoluntate dis¬
poni. Est aut̃ afflictio magna generis humani. quia ut ait poeta.
Mescia mens hominis facti sortis̃q futurȩ: aliud sꝑat. aliud euenit.
de altero loco expectat hostẽ. & alteriꝰ iaculo uulnerat᷑. Pro eo aut̃¬

Expanded text:
jubeat. Quia omni negotio est tempus et judicium. Afflictio quippe jubeat. Quia omni negotio est tempus et judicium. Afflictio quippe hominis multa super eum, quia nescit quod futurum est; sicut enim erit, quis annuntiabit ei? Licet diversa eveniant, et non possit justus scire quid ei futurum sit, nec singularum 452 rerum causas rationesque cognoscere nemo enim est conscius futurorum, tamen scit a Deo cuncta in utilitatem hominum fieri, et non absque ejus voluntate disponi. Est enim magna afflictio generis humani, quia ut Poeta ait : Nescia mens hominum fati sortisque futurae, aliud sperat, aliudque evenit: de altero loco exspectat hostem, et alterius jaculo vulneratur. Pro eo aut
Abbreviated transcription (Latin):
iuramentũ de dei uerbo sacrũ & archanũ non debemꝰ quib cũq
narrare aut ꝓferre in mediũ. & citã de eo ferre sententiã. neq
ut moyses festines uidere faciẽ dei. s tãdiu sustine donec ipse ꝑtͣn¬
seat. & tantũ eiꝰ posteriorei conspicias. Nec non & illud quod seqͥt᷑.
ne steteris in uerbo malo. & cetera: suꝑ eo intelligamꝰ qui in er
peccatis uincitur ut sit. Ne ꝑseueres in detractione. ne in turpi
atq peccati diabolus oꝑabit᷑ in te ꝑditionẽ. & faci&e quodcũq uolu¬
erit. Qui custodit mandatũ non cognoscit uerbũ malũ: & tẽpus et
iudiciũ cognoscit cor sapientis. Notandũ. quod cognoscit uerbũ:
& de saluatore sic scriptũ est. Qui cũ non cognouiss&e peccatum¬
ds̃ ꝓ nobis peccatũ fecit. Pro uerbo quoq rẽ sẏmacꝰ interp̃tatus¬
est dicens. qui custodit mandatũ. non exꝑiet᷑ rẽ malã. Precepit
aut᷑ regis inꝑiũ conseruandũ. & scire quid & quare & qͦ tempore

Expanded text:
amentum, de Dei verbo sacrum et arcanum, non debemus quibuscumque narrare, et proferre in medium, et citam de eo ferre sententiam. Neque, ut Moyses, festines videre faciem Dei, sed tamdiu sustine, donec ipse pertranseat, et tantum ejus posteriora conspicias. Necnon et illud quod sequitur: Ne stes in verbo malo, et caetera, super eo intelligamus, qui haerpeccatis vincitur, ut sit infidelis. Ne perseveres in detractione, nec in turpilatque peccati diabolus operabitur perditionem erit. Qui custodit mandatum, non cognoscet verbum malum: et tempus, et judicium cognoscit cor sapientis. Notandum quod, non cognoscet verbet de Salvatore sic scriptum est: Qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit . Pro verbo quoque Symmacnon experietur rem malam. Praecepit autem regis imperium conservandum, et scire quid, et quare, et quo tempore
Abbreviated transcription (Latin):
utatt. qr sic fecerunt. Sed & hoc uanitas. Quia non est contraditio
facientib malũ cito: ideo repletũ est cor filioꝵ hominis in
eis ut faciant malũ. Dedi inqͥt cor meũ ut om̃e quod sub
sole geritur intuerer: & hoc uel maxime quod homo accipit
in homines potestatẽ ut qͦscũq uult affligat atq condẽna
Cũ itaq mentẽ meã ad hec intuenda dirigerẽ: uidi impios
suꝑ ambulantes tumidi laudabant᷑ in malis suis. L. audat᷑¬

Expanded text:
tate, quia sic fecerunt: sed et hoc vanitas. Quia enim non est contradictio facientibus malum cito: ideo repletum est cor filiorum hominis in eis, ut faciant malum. Dedi, inquit, cor meum, ut omne quod sub sole geritur, intuerer, et hoc vel maxime, quod homo accepit in hominem potestatem, ut quoscumquCum itaque mentem meam ad haec intuenda dirigerem, vidi impios o Dei; et insuper ambulantes tumidi laudabantur in malis suis, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
subaudit᷑ dei: iuxta illud apłi. Et utiq non fuit uoluntas ut
nc̃ uenirẽ ad uos. Quod si uolumꝰ curiosius aliqͥd dicere:
p̃cipit᷑ xp̃iano ut fidẽ opere cõpleat. & non sit similis iudeox qͥ
spondentes atq dicentes. omĩa qͣ̃cũq dñs p̃cepit faciemꝰ. adora¬
uerunt idola: & post uerberatos seruos & lapidil opp̃ssos. nouis¬
sime ipsũ q̃q pat̾s familia&ᷤᷤ filiũ trucidarunt. Aleliꝰ ẽ gͦ ancipitẽ diu
delibare sententiã. quã in uerbis facilẽ & in oꝑib eẽ difficilẽ. Seruꝰ

Expanded text:
subauditur, Dei, juxta illud Apostoli : Et utique non fuit voluntas, ut nunc venirem ad vos. Quod si volumus et curiosius aliquid dicere, praecipitur Christiano, ut fidem opere compleat, et non sit similis Judaeorum, qui spondentes atque dicentes: Omnia quaecumque Dominus praecepit, faciemus , adoraverunt idola. Et post verberatos servos, et lapidibus oppressos, novissime ipsum quoque patrisfamilias filium trucidaverunt. Melius est ergo ancipitem diu librare sententiam, quam i
Abbreviated transcription (Latin):
erit. tanto minꝰ reperisse. in media dimersỹ caligine. & teneb̾s
ignorantie circũdatũ. Alias aut̃ qui eruditꝰ fuerit in scͥpturi.
quanto plus scire ceꝑit. tanto ei cotidie in his orit᷑ maior obs-¬
curitas. Altt̃. Contẽplatio sapientię in hac uita in speculo ui¬
detur. & in enigisatẽ. Cũ gͦ recogitauero in futuro facie ad fa-¬
ciẽ eiꝰ notitiã reuelandã. tunc liquido recognoscã longe me ab
eiꝰ notitia nc̃ disssidere. Circuiui ego & cor meũ ut scirẽ & ut
considerarẽ. & quererẽ sapientiã & rationẽ. & ut cognoscerẽ im-

Expanded text:
inus reperisse, et in mediam demersum caliginem, tenebris ignorantiae circumdatum. Aliter: Vir qui eruditus fuerit in Scripturis, quanto plus scire coeperit, tanto ei in his quotidie oritur major obscuritas. Aliter: Contemplatio sapientiae in hac vita in speculo videtur et in imagine: cum ergo recogitavero in futuro facie ad faciem ejus notitiam revelandam, tunc liquido recognoscam longe me nunc ab ejus notitia dissidere. Circuivi ego et cor meum, ut scirem, et considerarem, et quaererem sapientiam, et rationem, et ut cognoscerem
Abbreviated transcription (Latin):
poterit adornare quẽ ds̃ ꝑuerterit: & in hoc loco ita symacꝰ
transtulit. Disce oꝑa dei. qr nemo poterit corrigere qͦd ille
imminuit. id est sufficit tibi de scripturis scĩs. siue ex ipsa cõ¬
tẽplatione elem̃t&ꝵ scire & intelligere quȩ facta ft̃: non tamen
causas rationesq ꝑqͥrere. quare unũ quodq sic factũ sit. uel
alit̾ fieri debuisse quã factũ est. Nerbi grã. Si qͥs uelit q̃rere

Expanded text:
poterit adornare quem Deus pervertit? Et in hoc loco ita Symmachus poterit adornare quem Deus pervertit? Et in hoc loco ita Symmachus transtulit: Disce opera Dei, quia nemo poterit corrigere, quod ille imminuit, id est, sufficiat  Al. sufficit tibi de Scripturis sanctis, sive ex ipsa contemplatione elementorum, scire et intelligere quae facta sunt: non tamen causas rationesque perquirere quare unumquodque sic factum sit, vel aliter fieri debuisse, quam factum est. Verbi
Abbreviated transcription (Latin):
ut luminaria celi: siue ut theodothion interyͣtatꝰ est. quasi
splendor firmamenti: qͥ uͦ fecerint sermones meos. quasi stelle
celi. Nmbrã aut̃ argenti siue pecuniȩ illã scd̃m anagogen de¬
bemꝰ acciꝑe. de Italenta & in. ne in parabolis eugłii colligunt᷑:
ut cũ fuerimꝰ sub umbra sapientię. & sub umbra talis argẽti.
ꝑ diẽ sol non urat nos. neq luna ꝑ noctẽ. S & hoc dici pot᷑.
quia umbra est uita nrã suꝑ terrã. & sp̃s uultꝰ nr̃i xp̃s dñs.¬
cui dicimꝰ. in umbra eiꝰ uiuimꝰ in gentib Omĩs nr̃a in hac uita
ꝓtectio instar umbrȩ est: siue sapientie. siue supra dicti argẽ¬
ti. Donec aspira dies. & amoueantur umbrȩ. Symachꝰ more suo
& iã in hoc loco manifestiꝰ interpͣtatꝰ est dicens. Quomͦ ꝓtegit
sapientia. similit᷑ ꝓtegit pecunia. Sequens aut̃ uersiculus
ꝑspieue ad studiũ scientiȩ co. hortat᷑. Hide oꝑa dei. qmͣ qͥs

Expanded text:
ut luminaria coeli . Sive ut Theodotio interpretatus est: Quasi ut luminaria coeli . Sive ut Theodotio interpretatus est: Quasi splendor firmamenti. Qui vero fecerint sermones meos, quasi stellae coeli. Umbram autem argenti, sive pecuniae, illam secundum ἀναγωγὴν debemus accipere, de qua talenta et minae in parabolis Evangelii colliguntur , ut 441 cum fuerimus sub umbra sapientiae, et sub umbra talis argenti: Per diem sol non urat nos, neque luna per noctem . Sed et hoc dici potest, quia umbra est vita nostra super terram: Et spiritus vultus noscui diximus: In umbra ejus vivemus in gentibus . Omnis nostra in hac terra protectio instar umbrae est, sive sapientiae, sive supradicti argenti, donec aspiret dies, et amoveantur umbrae. Symmachus more suo etiam in hoc loco manifestius interpretatus est, dicens: Quomodo protegit sapientia, similiter protegit pecunia. Sequens autem versiculus perspicue ad studium scientiae cohortatur. Vide opera Dei, quoniam quis
Abbreviated transcription (Latin):
pientia indigãe alii opib. Et. qui sapiens est & non diues.po¬
test quidẽ docere qͥd sit bonũ. s interdũ non potest prestare
quod petitur. Iccirco ait. qr ut umbra sapientie. sic umbra pe¬
cunis id est quomͦ ꝓtegit sapientia. sic interdũ ꝓtegit pecu¬
nia. Et ne uideretur sapientiȩ detraxisse dũ eam fortuito
bono subicit. non enĩ in nr̃a potestate est habere diuitias qͣs
in iusti sepe plus possisae. ꝓpterea maiorẽ eẽ sapientiã demon¬
strauit dicens. Et ampliꝰ scientia sapientię uiuificabit haben¬
tẽ se. In eo inqͥt maior est sapientia diuituis. qͦd absq ullis opi¬
b uiuificat eũ qui se habuerit. Quidã hẽ locũ ita intẽpͣtati¬
sunt. Hereditatẽ inquiunt ꝓ conuersatione bona posuit. ꝑ ꝗͣ
heredes sumꝰ dei. coheredes autẽ xp̃i. Uult gͦ ecclesiastes docere
tantũ & conuersationi studium cõmodart᷑. Quod qͥdẽ & da¬
niel ostendit his dicens. Intelligentes sermones meos fulgebt̃

Expanded text:
 et qui sapiens est, et non dives, potest quidem docere quod bonum est, sed interdum non potest praestare quod petitur. Et idcirco ait: Quia sicut umbra sapientiae, ita umbra pecuniae, id est, quomodo protegit sapientia, sic interdum protegit et pecunia. Et ne videretur sapientiae detraxisse, dum eam fortuito bono subjecit non enim in nostra potestate est habere divitias, quas injusti saepe plus possident propterea majorem esse sapientiam demonstrat, dicens: Et amplius scientia sapientiae vivificabit habentem se. In eo, inquit, major est sapientia divitiis, quod absque ullis opibus vivificat eum, qui se habuerit. Quidam hunc locum ita interpretantur: Haereditatem, inquiunt, pro conversatione bona posuit, per quam haeredes sumus Dei, et cohaeredes Christi. Vult igitur Ecclesiastes docere, tantum, et conversationis studium commodarunt. Quod quidem et Daniel ostendit, dicens: Intelligentes sermones meos fulgebunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uinculis qͥspiã colligat᷑. hoc est ad uocẽ taliũ preceptoꝵ magi¬
auditor in nectitur. dũ uinculis peccatoꝵ suoꝵ unusquisq
constringit᷑. Calũnia conturbat sapientẽ: & ꝑdae cor forcitu¬
oinis eiꝰ. Hunc sapientẽ in ꝓfectu positũ accipe. scd̃m illud.
Argue sapientẽ. & diligar te. Sapiens qͥppe ꝑfectꝰ nulla argu-¬
itione indig&: nulla calu̾nia conturbat᷑. Utam᷑ hoc uersicło.
si quando iustũ uirũ atq sapientẽ uidemꝰ calũniã sustinere.¬

Expanded text:
vinculis quispiam colligatur, hoc est, ad vocem taliuvinculis quispiam colligatur, hoc est, ad vocem taliuuisque constringitur. Calumnia conturbat sapientem, et perdet cor fortitudinis ejus . Nunc sapientem in profectu positum accipe, secundum illud: Argue sapientem, et diliget te. Sapiens quippe perfectus, nulla argutione indiget, nulla calumnia conturbatur. Utamur hoc versiculo, si quando
Abbreviated transcription (Latin):
qui se corripiat delinquentẽ. & adducat ad lacrimas. qui
ꝓpria ꝓuocae flere peccata: & non eat ad domũ lecitiȩ. ubi
Deniq huic expositioni &iã sequentes uersiculi concordant.
Ait enĩ. Mleliꝰ est audire correctionẽ sapientis. suꝑ uirũ audi¬
entẽ carm̃ stultoꝵ: quia sicut uox spinarũ sub olla. sic riꝰ
stulti. S & hoc uanitas. Meliꝰ est a sapiente corrigi. quam
adulatione decipi blandiente. Qui simile est illud. Meliora
sunt uulnera amici. ꝗͣ. uoluntaria oscula inimici. Sicut enĩ
uox spinarũ ardentium sub olla stͬepitũ reddit in suauem:
sic & palpantis magistri uerba non ꝓderunt. uel ad curas
scłi quȩ spinȩ interpretatur auditores suos cohortantis. uel
futuro eos incendio pͣparantis. Sẏmacꝰ ꝓ eo qͦd nos posuimuᷤ.
qr sicut uox spinarũ sub olla sic risus stulti: hunc sensum
interpretans quẽ supra disseruimꝰ. ait. ꝑ uocẽ enĩ inpeditoꝵ

Expanded text:
qui se corripiat delinquentem, ut adducat ad lacrymas, qui qui se corripiat delinquentem, ut adducat ad lacrymas, qui provocet propria flere peccata, et non eat ad domum laetitiae, ubi Denique huic expositioni etiam sequentes versiculi concordant. Ait enim: Melius est audire correptionem sapientis, super virum audientem carmen stultorum. Quia sicut vox spinarum sub olla, sic risus stulti. Sed, et hoc vanitas. Melius enim est a sapiente corripi, quam adulatione decipi blandiente. Cui simile est illud: Meliora sunt vulnera amici, quam voluntaria oscula inimici . Sicut enim vox spinarum ardentium sub olla, strepitum reddit insuavem: sic et palpantis magistri verba non proderunt, vel ad curas saeculi, quae spinae interpretantur, auditores suos cohortantis, vel futuro eos incendio 438 praeparantis. Symmachus pro eo quod nos posuimus: Quia sicut vox spinarum sub olla, sic risus stulti, hunc sensum interpretans quem supra disseruimus, ait: Per vocem enim imperitorum