comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mors. aculcus mortis peccatum. uͥ¬
tus autem peccati lex. Peccando enĩ
ad mortem labimur. Nehementius
enim peccamus lege. ꝓhibente: quã
si nulla lege phiberemur. Acceden-¬
te autem gr̃a. id ipsum quod lex ho¬
nerose usserat. iam sine honere ac
libentissime implemus. Lex gͦ pecca¬
ti & mortis. id est quȩ imposita est
peccantibꝰ atq morientib. iubet tnͣ¬
tum ne concupiscamꝰ: & tamen con¬
cupiscimus. Lex autem sp̃c uitȩ qͦ
ti & mortis: facit ut non concupisca¬
mus & impleamus uissa legis non
iam scrui legis ꝑ timorem: s amici
ꝑ caritatem: & serui iustitiȩ. unde il¬
la lex ꝓmulgata. ẽ. lustitiȩ autem ñ
seruilit̾ s lib̾alit̾ seruiendum. id est
caritate potius quam timore. Ideoq
norissime dictum est. Legem gͦ eua¬
cuanus ꝑ fidem: absit. Sea legem
sauimus. Hoc enim efficit fides
Quȩ fides si non sit. iubet tantum
lex. & non implentes iussa reos te¬
nec. ut cos gementes & non ualen¬

Expanded text:
mors ; aculeus mortis, peccatum; vimors ; aculeus mortis, peccatum; virtus autem peccati, lex . Peccando enim ad mortem labimur. Vehementius enim peccamus lege prohibente, quam si nulla lege prohiberemur. Accedente autem gratia, idipsum quod lex onerose jusserat, jam sine onere ac libentissime implemus. Lex ergo peccati et mortis, id est, quae imposita est peccantibus atque morientibus, jubet tantum ne concupiscamus, et tamen concupiscimus. Lex autem spiritus vitaeti et mortis, facit ut non concupiscamus, et impleamus jussa legis, non jam servi legis per timorem, sed amici per charitatem, et servi justitiae unde illa lex promulgata est. Justitiae autem non serviliter, sed liberaliter serviendum est, id est, charitate potius quam timore. Ideoque verissime dictum est, Legem ergo evacuamus per fidem? Absit: sed legem statuimus . Hoc enim efficit fides, per fidem: quae fides si non sit, jubet tantum lex, et non implentes jussa, reos tenet, ut eos gementes et non valen
Abbreviated transcription (Latin):
supra modum peccator aut peccal
ꝑmandatum. Quappt̃ legem qũꝰ
a peccando ꝓhibcat tamen non ll¬
aicit ilatam ut lib̾aret a peccad
ut demonstraret peccatum. Cuidi¬
uiens anima debet se ad grã l
toris conuertere ut a peccato lls¬
tur. Per legem enim cognits pae¬
ti. Q alio loco dicit. Seo pesoall
it appartat pecatum. ꝓbonũ opa¬
cum ẽ michi mortem. Nbi gͦ non
Et gr̃a liberatoris. auget peccandi
aesiderium ꝓhibitio peccatorũ. Qd̾
quidem adħoc utile est: ut sentiat.
anima se ipsam non sufficere. ad ex¬
trahendum se de seruitute peccati.
Atꝙ hoc modo detumescente. atꝙ ex¬
ciicta om̃i suꝑbia subdatur lib̾ato¬
ri suo: sincerit̾ ꝙ homo dicat. ad he¬
sit amima inca post te. Quod. ẽ iã
non esse sub lege peccati. s in lege
iistitiȩ. Lex autem peccati dicit᷑. ñ
quia ĩpsa peccatum. ẽ. s quia pecca¬
torsb imponitur. Ideo etiam lex mi¬
mortis. quia stipendium peccati:

Expanded text:
supra modum peccator, aut peccatum supra modum peccator, aut peccatum per mandatum. Quapropter legem, quamvis a peccando prohibeat, non tamen sic dicit datam, ut liberaret a peccato; sed ut demonstraret peccatum, cui serviens anima debet se ad gratiam Liberatoris convertere, ut a peccato liberetur. Per legem enim cognitio peccati . Et alio loco dicit: Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem. Ubi ergo non est gratia Liberatoris, auget peccandi desiderium prohibitio peccatorum. Quod quidem ad hoc utile est, ut sentiat anima se ipsam non sibi sufficere ad extrahendum se de servitute peccati; atque hoc modo detumescente atque exstincta omni superbia, subdatur Liberatori suo, sinceriterque homo dicat, Adhaesit anima mea post te : quod est jam non esse sub lege peccati, sed in lege justitiae. Lex autem peccati dicitur, non quia lex ipsa peccatum est, sed quia peccatoribus imponitur. Ideo etiam lex mortis, quia stipendium peccati,
Abbreviated transcription (Latin):
hac similitudine in qua de iuro a
muliere loquit᷑. qmͣ mulier tenetir
lege uiri. tria quedam consideranai
cõmendat. mulierem. uirum. & li¬
gem. Mulierem scilicet subiugatan
te uiri lib̾atur. ut cui uult nubat di
enim dicit. Mulier enim sub inro
unio marito iuncta ẽ legi. Si autem
mortuus fuerit uir eius euacuata :
Si autem mortuus fuerit uir euis li¬
b̾ata est a lege: ut non sit. si fuerit aĩ
alio inro. Huc usq similitudo t̃
Deinde incipit rem loqui. cui exil¬
nande ac ꝓbande similitudinem i¬
duxit. In qua etiam re tria similito
atcendenda. sunt. homo. peccatũ. l
Tamdui enim dicit esse sub lege hu
minem. quamdiu uiuit peccato.
admodum tam diu mulier sub leit
uiri est quamdiu uiuit uir. Hoc
autem peccatum hic intelligendum
ẽ. quod accessit ꝑ legem. Quod pal¬
tum dicit supra modum cẽ: qm̃ i
cum apparcat ẽẽ peccatum. tamen
& ad uincta p̾uaricatione cumulas.
Ubi emim non est lex: nec preuaro¬
tio. Et hoc est quod dicitur. itt sis

Expanded text:
hac similitudine, in qua de viro et muliere loquitur, quoniam mulier tenetur lege viri, tria quaedam consideranda commendat; mulierem, virum, et legem: mulierem scilicet subjugatam morte viri liberatur, ut cui vult nubat. Sic enim dicit: Muuiuo marito iuncta est legi; s i autem mortuus fuerit uir eius, euacuata est si autem mortuus fuerit vir ejus, liberata est a lege, ut non sit adultera, si fuerit cum alio viro. Huc usque similitudo est. Deinde incipit rem loqui, cui explanandae ac probandae similitudinem induxit. In qua etiam re tria similiter attendenda sunt; homo, peccatum, lex. Tamdiu enim dicit sub lege esse hominem, quamdiu vivit peccato; quemadmodum tamdiu mulier sub lege viri est, quamdiu vivit vir. Hoc autem peccatum hic intelligendum est, quod accessit per legem. Quod peccatum dicit supra modum esse; quoniam cum jam appareat esse peccatum, fit tamen, et adjuncta praevaricatione cumulatur. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio . Et hoc est quod dicit, Ut fiat
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m. xp̃i non habet: hic non est eius.
mortuum est ꝓpter peccatum. sp̃s au-
tem uita est ꝓpt̃ iustitiam. Si gͦ sp̃s
eius qui suscitauit ih̃m ex mortuis
habitat in uobis. qui suscitauit ihm̃
xp̃m a mortuis. uiuificabit & morta-¬
lia corꝑa ur̃a per inhabitantem sp̃m̃

Expanded text:
Spiritum Christi non habet, hic non est ejus. Spiritum Christi non habet, hic non est ejus. tuum est propter peccatum; spiritus autem vita est propter justitiam. Si ergo Spiritus ejus qui suscitavit Jesum ex mortuis, habitat in vobis; qui suscitavit Christum Jesum a mortuis, vivificabit et mortalia corpora vestra per inhabitantem Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
apłi sequebaris auctoritatem. appen¬
de uerbum. & cape inde consilum
Audi. lex peccatum est: Absit.
dixi passiones peccatoꝵ. quȩ ꝑlegil
sunt opaͣnt᷑ in menbris nr̃is ut mus¬
tum ferrent morti. quia dixi euall¬
ati sumus a lege mortis in qua da¬
nebamur. quia dixi sermamus il
nouitate sp̃s & non in uetustase l¬
terȩ. lex peccatum est :ᷤᷤ absit. ul¬

Expanded text:
i sequebaris auctoritatem, appende verbum, et cape inde consilium. Audi, Lex peccatum est? Absit. dixi, Passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti; quia dixi, Evacuati sumus a Lege mortis, in qua detinebamur; quia dixi, Serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae: Lex peccatum est? Absit.
Abbreviated transcription (Latin):
se. Sensit se non intelligi. & contra
obscuritatem uerboꝵs suorum cog¬
tationes hominum commoueri. Scr
& prior hoc uoluit contradicere. it
gͦ diccmus:  Lex peccatum est: aAbst
Uno uerbo legem soluit. legis arisi¬
torem dampnauit. Auctoritat̃ aĩ

Expanded text:
sensit se non intelligi, et contra obscuritatem verborum suorum cogitationes hominum commoveri: senset prior hoc voluit dicere, ut ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Uno verbo Legem absolvit, Legis accusatorem damnavit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ desideria carnalia. Non enim iat
implebatur lex. quia ipsius iustitioi
delectatione rerum temꝑalium trai¬
retur. Ergo infirmabatur lex ꝑ erc¬
nem. id est non efficiebat iustos dicbi¬
tos carnis Sed ds filium suum mist
in similicudinem carnis peccati. Ne
enim caro peccati erat. quȩ ñ carnai
delectatione nata erat. s tamen in¬
rat in ea similitudo carnis peccati. qͥ
mortalis caro erat. Mortem autemi
meruit adam nisi peccando. Seoquio
fecit d̃s: De peccato dampnans
peccatum in carne. id est suscipiib
carnem hominis peccatoris. & doccr
quemadmodum uiueremꝰ. pecati
ipsa carne dampnauit. ut et̃norus
caritate sp̃s flagrans non duciet᷑ a¬
uus in consensionem libidinis. Ut ud¬
tia inquit legis impleret᷑ in nob̃. qui
scd̾m carnem ambulamus. s scđ̃m l¬

Expanded text:
 desideria carnalia: ideo enim non implebatur lex, quia ipsius justitiae delectatione rerum temporalium traheretur. Ergo infirmabatur lex per carnem, id est, non efficiebat justos deditos carni. Sed Deus Filium suum misit in similitudinem carnis peccati. Non enim caro peccati erat, quae non de carnali delectatione nata erat; sed tamen inerat ei similitudo carnis peccati, quia mortalis caro erat: mortem autem non meruit. Adam nisi peccando. Sed quid fecit Dominus? De peccato damnavit peccatum in carne: id est, suscipiendo carnem hominis peccatoris, et docendo quemadmodum viveremus, peccatum in ipsa carne damnavit, ut aeternorum charitate spiritus flagrans non duceretur captivus in consensionem libidinis. Ut justitia, inquit, legis impleretur in nobis, qui non secundum carnem ambulamus, sed
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ quȩ ꝑ legem sunt oꝑabant᷑
in menbris nr̃is: multum est ut
intelligas. S prius esto mecum
legis auditor: & tunc fieri mere¬
beris intellector. Clausum cor ha¬
bes. & clauem accusas. Ecce inte¬
rim quod non intelleximus. pauli¬
lum scponamus. ut ad laudem legs
quȩ aꝑta est ueniamus. P assiones
inquit peccatoꝵ que ꝑ legem sunt
oꝑabantur in menbris nr̃is: ut suis¬
tum ferrent morti. Nunc gͦ euan

Expanded text:
catorum quae per Legem sunt, operabantur catorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, multum est ut intelligas: sed prius esto mecum Legis laudator, et tunc fieri mereberis intellector. Clausum cor habes, et clavem accusas? Ecce interim quod non intelligimus, paululum seponamus, ad laudem Legis quae aperta est veniamus. Passiones, inquit, peccatorum, quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Nunc
Abbreviated transcription (Latin):
chei enim legem dĩ ꝑ moy sen datam.
dicunt non adeo datam. & eam cũ¬
głio contrariam ẽẽ contendunt. Q
quando cum eis agitur. his testimo¬
niis apłi pauli. quem non intelligc̃
conuncere conant᷑. Quid dicam cat¬
holicos non intelligentes & non po¬
tius negligentes: Non est enim mł¬
tum si quis uelit ẽẽ diligens post ca¬
lumpnias ab heretico auditas. saltẽ
considerare in codice circumstantiã
lectionis. Quod si fecerit ibi mox in¬
ueniet. unde aduersarium loquacẽ
conuincat. unde hostes legis rebelles¬
q ꝓsternat. Ꝙ si enim tardus est
ad intelligenda uerba apłi: manifes¬
tat cornua. Impetit te. facit impetũ.
Ecce inquit passiones peccatorum
quȩ ꝑ legem sunt. Quomͦ bona lex
est. ꝑ quam sunt in nobis passioncᷤ
peccatoꝵ & oꝑantur in menbris no¬
stris. ut fructum ferant morti: Le¬
ge. aliquantulũ ꝓgredere. Totum
audi patient̃. & si non intelligent̃.
Hoc enum quod ait passiones pec¬

Expanded text:
chaei enim legem Dei per Moysen datam, chaei enim legem Dei per Moysen datam, dicunt non a Deo datam, et eam Evangelio contrariam esse contendunt. Et quando cum eis agitur, his testimoniis apostoli Pauli quae non intelligunt, conantur convincere, quid dicam, catholicos non intelligentes, et non potius negligentes? Non enim multum est, si quis velit esse diligens, post calumnias ab haeretico auditas, saltem considerare in codice circumstantiam lectionis. Quod si fecerit; ibi mox inveniet unde adversarium loquacem redarguat, unde hostes Legis rebellesque prosternat. Etsi enim tardus est ad intelligenda verba Apostoli, manifestat cornua, impetit te, facit impetum: Ecce, inquit, passiones peccatorum quae per Legem sunt. Quomodo bona est Lex, per quam in nobis sunt passiones peccatorum, et operantur in membris nostris, ut fructum ferant morti? Lege, aliquantum progredere, totum audi patienter, et si non intelligenter. Hoc enim quod ait, Passiones pec
Abbreviated transcription (Latin):
His gradib homine ꝑfecto. nulla
substantia inuenit᷑ malum. Neq
lex mala est. quȩ ostendit homini ĩ
quib peccatorũ uincłis iaccat: ut ꝑ
fidem implorato lib̃atoris auxilio &
soliri & erigi. & firmissime constitui me¬
reatur. In prima gͦ actione quȩ est
ante legem nulla pugna est cum uo¬
luptatib hinus scłi. In scdã que sub
lege. ẽ. pugnamus s uincimur. In t̾ci¬
a pugnamus & uincimus. In quar¬
ta non pugnamus. s ꝑfecta & et̃na pa¬
ce requiescimus. Subiungit᷑ enim no¬
bis. quod inferius nr̃m est. Quod ꝓp¬
terca non subungebatur. quia suꝑio¬
rem nob̃ deserueramus dm̃. Item lec¬
essemus in carne ait apłs passiones
peccatoꝵ quȩ ꝑ legem sunt oꝑabant᷑
in menbris nr̃is ut fructum ferrent
est uidet᷑ apłs reprehendere & culpa¬
re legem ddi. Dicit aliquis. Absit hoc
uel insanus audeat de apło suspicari:
Et tamen fr̃s mei uerba ista male in-¬
tellecta fomitem insaniȩ furoris ma-¬
nicheoꝵ sulimiistrauertint. Mam-¬

Expanded text:
His gradibus homine perfecto, nulla substantia invenitur malum: neque Lex mala est, quae ostendit homini in quibus peccatorum vinculis jaceat, ut per fidem implorato Liberatoris auxilio, et solvi, et erigi, et firmisse constitui mereatur. In prima ergo actione, quae est ante Legem, nulla pugna est cum voluptatibus hujus saeculi: in secunda, quae sub Lege est, pugnamus, sed vincimur: in tertia pugnamus et vincimus: in quarta non pugnamus, sed perfecta et aeterna pace requiescimus. Subditur enim nobis quod inferius nostrum est, quod propterea non subdebatur, quia superiorem nobis deserueramus Deum. LXessemus in carne, ait Apostolus, passiones peccatorum quae per Legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent est Apostolus reprehendere et culpare legem Dei. Dicit aliquis, Absit hoc vel insanus audeat de Apostolo suspicari? Et tamen, fratres mei, verba ista male intellecta, fomitem insaniae furori Manichaeorum subministrarunt. Mani
Abbreviated transcription (Latin):
tus sp̃alis ᷤ Cum seminatur corpus
animale surget corpus sꝑale. Modo
autem quando feruet mortis conten¬
tio non quod uolo ago ex parte sꝑalis
ex parte carnalis. Ex parte meliore spũ¬
alis. ex parte inferiore carnalis. Adhuc
confligo. nondum uici. Magnum mͥ¬

Expanded text:
Seminatur corpus animale, resurget corpus spirituale . Modo ergo quando fervet mortis contentio, non quod volo ago: ex parte spiritualis, ex parte carnalis; ex parte meliore spiritualis, ex parte inferiore carnalis. Adhuc confligo, nondum vici: magnum m
Abbreviated transcription (Latin):
re liberi critis. Sedhȩc uoluntas quȩ¬
lib̾a est in malis. quia delectat᷑ malis
Non potest homo boni aliquid uelle.
nisi adiuuet᷑ ab eo qui malum ñ po¬
test uelle. Lib̃os dicimus ad facienda
oꝑa pietatis eos: quibus dicit apł̃s
Nunc autem liberi a peccato serui
autem facti deo. habetis fructũ urm̃
in scificationem: finem uͦ uitam et̃¬
nam. hunc in scificationem fructũ
qui fructus proculdubio caritas est
atq oꝑa enis. nullomͦ habere posse
fructu loquebatur magister d̾s: qnͣ¬
do palmitib in se manentibꝰ dicebat.
sine me nichil potestis facere. Unde
& ipsam uitam et̃nam quȩ certe m̾¬
ces est oꝑum bonorum: grãm d̃i ap-¬
pellat apłs. Stipendium inquit pec¬
cati mors: gr̃a autem᷑ uita ȩterna. in
oꝑe militiȩ debitum redditur: non
donat᷑. Ideo dixit stipendium peccati
mors ut mortem peccato non imme¬
rito illatam s debitam demonstra¬
ret. Gr̃a uero non gratis est: gr̾a nonẽ.

Expanded text:
re liberi eritis. cum itaquere liberi eritis. cum itaquelibera est in malis, quia delectatur malista non est. Nec potest homo boni aliquid velle, nisi adjuvetur ab eo qui malum non potest velle. Liberos autem dicimus ad facienda opera pietatis, eos quibus dicit Apostolus. « Nunc autem liberati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem; finem vero vitam aeternam. » Hunc in sanctificationem fructum, qui fructus procul dubio charitas est, atque opera ejus, nullo modo habere possemfructu loquebatur magister Deus; quando palmitibus in se manentibus dicebat. « Sine me nihil potestis facere . Unde et ipsam vitam aeternam, quae certe merces est operum bonorum, gratiam Dei appellat Apostolus. Stipendium, inquit, peccati mors. Gratia autem Dei vita aeterna, inopere militiae debitum redditur, non donatur. Ideo dixit: stipendium peccati mors, ut mortem peccato non immerito illatam, sed debitam demonstraret; gratia autem nisi gratis est, gratia non est.
Abbreviated transcription (Latin):
Coepꝰ x est. nonne hoc dicebamus. quia
rabat ille prementes: querebat tangen¬
uincant᷑ pagani. unde illuminent᷑
unde ad salutem uocent̃. deserite sol¬
lempnitates eoꝵ. deserite nugas coꝵ.
& si non consentiunt ueritati nr̃e. e¬

Expanded text:
Corpus Christi est. Nonne hoc dicebamus, quia Corpus Christi est. Nonne hoc dicebamus, quia rabat ille prementes, quaerebat tangenvincantur Pagani, unde illuminentur, unde ad salutem vocentur: deserite solemnitates eorum, deserite nugas ipsorum; et si non consentiunt veritati nostrae, e
Abbreviated transcription (Latin):
De iudeis dicebat eadem fimbria quo
e cce in quem uerum am̃ peccas. dum
discumbis apud deos falsos. Non esti
quit ds quia gentium cartagiis: ql
si mars. aut mercurius eẽt. aͥs essi.
S quomodo ab ipsis habeatur. atten¬
ds. numquid sit. Nam & ego tecum
scio auia lapis. ẽ. Si genium ornam̃¬
tum aliquod est. ciues carthaginis bñ
uuant. ꝙ ipsi erunt genium carcha¬
guis. Si autem genium de monium ẽ
ꝓpt̾ eos qui hoc non norunt infirmos
non debet ꝑcuti conscientia eoꝵ. Hoc
monet apłs. Nam & illi quod nube̾tit
habeant & ꝓnumine accipiant illam
statuã ara testatur. Quid illic facit a¬
ra si illud non habetur ꝓ numine: Ne¬
mo in dicat. non ẽ num̃ ñ ẽ ds. Iam di¬
ri. Utinam sic ipsinorint hoc. quomodo
noiumnus om̃s nos. S quid habeant ꝓ
qua re habeant. quid ibi facit ara illa
testatur. Conuincit hominũ colentiũ
mentes non conuincat recombentes. s¬
non p̃mant᷑ xp̃iani si p̃munt᷑ pagani.

Expanded text:
De Judaeis dicebat eadem fimbria, QuoDe Judaeis dicebat eadem fimbria, QuoEcce in quem verum Deum peccas, dum discumbis apud deos falsos. 10. Iinquit, Deus; quia genium est Carthaginis. Quasi si Mars aut Mercurius esset, Deus esset. Sed quomodo ab ipsis habeatur, attende; non quid sit. Nam et ego tecum scio quia lapis est. Si genium ornamentum est aliquod; cives Carthaginis bene vivant, et ipsi erunt genium Carthaginis. Si autem genium daemonium estpropter eos qui hoc non norunt infirmos, non debet percuti conscientia ipsorum. Hoc monet Apostolus. Nam et illi quod numen habeant et pro numine accipiant illam statuam, ara testatur. Quid illic facit ara, si illud non habetur pro numine? Nemo mihi dicat. Non est numen, non est Deus. Jam dixi, Utinam sic ipsi norint hoc, quomodo novimus omnes nos. Sed quid habeant, pro qua re habeant, quid ibi faciant, ara illa testatur. Convicit omnium colentium mentes, non convincat recumbentes. non premant Christiani, si premunt Pagani.
Abbreviated transcription (Latin):
dolo. In hac scientia ꝑit infrmus. Mi
contempnas infirmũ. addidit ipt̃ qu¬
totum mundũ appende. & ne achne¬
te putares in infirmũ peccare &e leis
duceres peccatum ac parupenders in
xp̃m inqinit peccatis. Solent enim h¬
mines dicere. in hominẽ pecro. miqͥa
in dm̃. Nega. xp̃m dm̃. Audes nega
rexp̃m am̃. an aliud in idolo cum rec¬
beres didicuti: Non acmitat istam dic¬
trinam. xͥ doctrina. Quere uͥ didicers
non ẽẽ xp̃m dm̃. Pagani hoc solent di¬
cere. Uide quid facunt mense male.
uides qm̃ corrumpunt bonos mores
collo quia mala. Tu ibi de cugłio loqͥ
non potes. & de idolis loquentes audis.
bibis in eccłia uomis. forte hic audes lo¬
qui. forte int̾ turbas audes murmura¬
re. Numquid.xͦ non homo fuitꝰ. Non-¬
ne crucifuꝰ ẽ a paganis : Hoc didicisti.
salutem ꝑdidisti. Fimbriam non tecigis¬
ti. tante & hoc fimbriã. recipe salutem.
Sicut eam tangere te dociumus ineo

Expanded text:
dolio. In hac scientia perit infirmus. Et ne dolio. In hac scientia perit infirmus. Et ne contemnas infirmum, addidit, ptotum mundum appende. Et ne adhuc putares te in infirmum peccare, et leve duceres peccatum ac parvi penderes, In Christum, inquit, peccatis. Solent enim homines dicere: In hominem pecco, numquid in Deum? Nega Christum Deum. Audes negare Christum Deum? An aliud, in idolio cum recumberes, didicisti? Non admittit istam doctrinam Christi doctrina. Quaero ubi didiceris non esse Christum Deum. Pagani hoc solent dicere. Vides quid faciunt mensae malae? Vides quoniam corrumpunt mores bonos colloquia mala ? Tu ibi de Evangelio loqui non potes, et de idolis loquentes audis. bibis, in Ecclesia vomis. Forte hic audes loqui, forte inter turbas audes murmurare: Numquid Christus non homo fuit? nonne crucifixus est? A Paganis hoc didicisti, salutem perdidisti, fimbriam non tetigisti. Tange et in hoc fimbriam, recipe salutem. Sicut eam te tangere docuimus in eo
Abbreviated transcription (Latin):
Xp̃iani audistis quia peccantes in fr̃s
& ꝑcutientes conscientiã eoꝵ infirmam.
in xp̃m peccatis. nolite contempnere. si
non uultis deleri de libro uitȩ. Quam¬
dui conamur luculente & delectabilit̃
uobis dicere quod doloe nr̃ cogit quomͦ¬
c̃q dicere. & tacere non ꝑmitat. Quic̃q
uoluerint ista contempnere in xp̃m
peccant. Hideant quid agant. Paga¬
nos reliquos colligi uolumꝰ. lapides estis
in uia. uenire uolentes offendunt a re¬
deunt. Dicunt in cordib sius. Quare
nos relinquimꝰ dos quos xp̃iani ipsi no¬
biscum colunt  Absit ã me in quit ut
ego deos gentium colam: noui. intelli¬
go. credo. Quid facis de conscientia in¬
firmi quam ꝑcutis: Quid facis de p̃ci¬
onli poñtempius quod emptã ẽd hde
quanti emptũ est. Pibit inquit insae¬
nius in tua scientia quam te ii iltsu¬
bere. ut scias auia nchil est idouin e
amio cogites dm̃ & recombas sc mi¬

Expanded text:
Christiani audistis, quia peccantes in fratres, Christiani audistis, quia peccantes in fratres, et percutientes conscientiam eorum infirmam, in Christum peccatis. Nolite contemnere, si non vultis deleri de libro vitae. Quamdiu conamur luculenter et delectabiliter vobis dicere, quod dolor noster cogit quomodocumque dicere, et tacere non permittit? Quicumque voluerint ista contemnere, in Christum peccant, videant quid agant. Paganos reliquos colligi volumus, lapides estis in via; venire volentes offendunt, et redeunt. Dicunt enim in cordibus suis: Quare nos relinquamus deos, quos Christiani ipsi nobiscum colunt? Absit, a me, inquit, ut ego deos Gentium colam. Novi, intelligo, credo. Quid facis de conscientia infirmi, quam percutis? Quid facis de pretio, si contemnis quod emptum est? Vide quanti emptum est, Peribit, inquit, infirmus in tua scientia: quam te dicis habere, ut scias quia nihil est idolum, et animo cogites Deum, et sic recumbas in i
Abbreviated transcription (Latin):
quem x̾ mortuus. ẽꝰ Quomodo pittatis
decipi posse simulachris homines quȩ
axp̃ianis honorari putantur : Nouit
inquit dñs cor meum. s fr̃ tuus non
nouit cor tuum. Siifirmus es. caue
maiorẽ egritudinem. Si infirmus es:
cura fr̃is infirmitatẽ. Qui uident ista
edificantur ad alia. ut non tantũ ibi
manducare. s & sacrificare desiderent.
Ecce ꝑit infirmus in tua conscientia fr̃
audi fr̃. Si contempnebas insirmũ ecce
frem̃ contempnis: Exꝑgistere quid sic
in ipsum xp̃m peccas. Attende enim qd̃
nullo pacto possis contempnere. Sic au¬
tem niquit peccantes in fis. & ꝑcutien¬
tes conscientiam eoꝵ infirmam. in xp̃m
peccatis. Cant minc qui ista contemp¬
nunt & recombant in idolo. nonne eit̃
p̃mentes ñ tangentes: & cum recubu¬
erint cum idolo ueniant & impleant
ȩccliam. non salutẽ accepturi s p̃ssurã
facturi. Sed timeo inquis ne offendam
maiorẽ. Tunc ꝓrsus ne offendas maiorẽ
& non offendis dm̃. Quid plura fr̃s .

Expanded text:
us mortuus est? Quomodo putatis decipi posse simulacris homines, quae a Christianis honorari putant? Novit, inquit, Deus cor meum. Sed frater tuus non novit cor tuum. Si infirmus es, cave majorem aegritudinem: si firmus es, cura fratris infirmitatem. Qui vident ista, aedificantur ad alia, ut non tantum ibi manducare, sed et sacrificare desiderent. Ecce perit infirmus in tua scientia frater. Audi, frater: si contemnebas infirmum, etiam fratrem contemnis? Expergiscere. Quid, si in ipsum Christum peccas? Attende enim quod nullo pacto possis contemnere. Sic autem, inquit, peccantes in fratres, et percutientes conscientiam eorum infirmam, in Christum peccatis. Eant nunc, qui ista contemnunt, et recumbant in idolio: nonne erunt prementes, non tangentes? et cum recubuerint in idolio, veniant et impleant ecclesiam; non salutem accepturi, sed pressuram facturi. majorem. Time prorsus, ne offendas majorem; et non offendis Deum. Q
Abbreviated transcription (Latin):
lium uoluptatum fluxu sanemini. Ha¬
betis inquam uestimenti fimbriã quã
tangatis. Hestem putate apłos sub tex¬
tura unitatis adherentes lateribꝰ.xͥ. In
sum mimius apłoꝵ. In ueste nouissi¬
mum. & minimum fimbria est. Fimbri¬
a cum contemptu aspicit᷑. s cum salute
tangit᷑. Usq ad hanc horam & esurimus
& sitimus. & nudi sumus. & colafiram᷑.
Quid tam extremum quid tam contẽp¬
tibile d T ange si fluxum sanguinis pate¬
ris pateris. exiet uirtus de illo cuius ne¬
stis c̃ & sanabit te. fimbria tibi modo
tangenda ꝓponebat᷑ quando ex codem a¬
pło legebat᷑. Sienim quis uiderit cum
qui habet scientiã in idolo recumbentẽ

Expanded text:
lium voluptatum fluxu sanemini. Habetis, inquam, vestimenti fimbriam, quam tangatis. Vestem putate Apostolos, sub textura unitatis adhaerentes lateribus Christsum minimus Apostolorum . In veste novissimum et minimum, fimbria est. Fimbria cum contemptu aspicitur: sed cum salute tangitur. Usque ad hanc horam et esurimus, et sitimus, et nudi sumus, et colaphizamur . Quid tam extremum, quid tam contemptibile? Tange, si fluxum sanguinis pateris: exiet virtus de illo cujus vestis est, et sanabit te. Fimbria modo tangenda proponebatur, quando ex eodem apostolo legebatur: Si enim quis viderit eum qui habet scientiam, in idolio rec
Abbreviated transcription (Latin):
potest intelligi ds demonioꝵ. & rex
magnꝰ suꝑ om̃s deos. absit ut dicat᷑ rex
magnus suꝑ omia demonia. Sed & ho¬
mines quoq in ppło d̃i cadem scͥptura
deos appellaf. ego inquit dixi dii estis &
filii excelsi om̃s. Potest itaq intelligi
hoꝵ deoꝵ d̾s qui dictus ẽ d̾s deoꝵ &
suꝑ hos deos rex magnus. qui dictus:
rex magnus suꝑ om̃s suꝑ om̃s deos. Ue
rumptamen cum a nobis querit᷑ si ho¬
mines dicti sunt dii. quod in templo
dĩ sunt quem ꝑ angłos ł ꝑ homines al¬
bo quitur dc̃. quantomagis ĩ mortales
co nomine digni sunt. qui ea fruunt᷑
beatitudine ad quam dm̃ colendo cu-¬
piunt homines ꝑuenirt. quid respon¬
debimus nͥ ñ frustra in scͥpturis sc̃is ex¬
p̃ssius homines nuncupatos deos qͣm
illos immortales & bcatos quibus nos
equales futuros in resurrectione pro¬
mittit᷑. ne scilicet ꝓpt̃ illoꝵ excellentiã
aelis auderet unsirinita Modin
mine facie ẽ euitare: Q llolet
dici debuerunt homines diisipi

Expanded text:
potest intelligi Deus daemoniorum: et Rex magnus super omnes deos, absit ut dicatur Rex magnus super omnia daemonia. Sed homines quoque in populo Dei, eadem Scriptura deos appellat. Ego, inquit, dixi, Dii estis, et filii Excelsi omnes . Potest itaque intelligi horum deorum Deus, qui dictus est Deus deorum: et super hos deos Rex magnus, qui dictus est Rex magnus super omnes deos. 2. Verumtamen cum a nobis quaeritur, si homines dicti sunt dii, quod in populo Dei sunt, quem per angelos uel per homines adloquitur Deus, quanto magis inmortales eo nomine digni sunt, qui ea fruuntur beatitudine, ad quam Deum colendo cupiunt homines peruenire: quid respondebimus nisi non frustra in scripturis sanctis expressius homines nuncupatos deos, quam illos inmortales et beatos, quibus nos aequales futuros in resurrectione promittitur, ne scilicet propter illorum excellentiam elis auderet infirmitas? Quod in homine facile est euitare. Et euidentius dici debuerunt homines di in populo
Abbreviated transcription (Latin):
adendum mendatiũ. testimoniũ de
lege ꝓserens. & urgens te de lege con¬
tra legem. in lege enim scriptum est
falsum testimonium ne dicas: & in le¬
ge scriptũ est. om̃ĩs homo mendax. Nõ¬
mentior quia scriptum est. ꝑdes om̃s
qui loquuntur m̃datium. ñmentior
quia scriptum ẽ. falsum testimonium
ñ dices. Urgeat licet pͣssuris carnẽ me¬
am cui displiceo. inueritate audio do¬
minũ meum. nolite timere eos qui
mendax: An forte nones homo: Res¬
ponde cito & uerum. & homo ñ sim
ne mendax sim. Uide enim. D̾s de cȩ¬
lo ꝓspexit suꝑ filios hominum. ut ui¬
deat si est intelligens aut requirens
dm̃. Om̃s declinauerunt simul inu¬
tiles facti sunt. non: qui faciat bonũ
non est usq ad unum. Quare : Qa
filii hominum esse uoluerunt. It
autem eos abhis iniquitatib tollẽt¬

Expanded text:
adendum mendacium, testimonium de adendum mendacium, testimonium de Lege proferens, urgens te de Lege contra Legem. In Lege enim scriptum est, Falsum Testimonium ne dicas : et in Lege scriptum est, Omnis homo mendax. scriptum est, Perdes omnes qui loquuntur mendacium . Non mentior, quia scriptum est, Falsum testimonium non dices. Urgeat licet pressuris carnem meam cui displiceo in veritate: audio Dominum meum, Nolite timere eos qui mendax? An forte non es homo? Responde cito, et verum, Et homo non sim, ne mendax sim. Videte enim: Deus de coelo prospexit super filios hominum, ut videret si est intelligens et requirens Deum. Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . Quare? Quia filii hominum esse voluerunt. Ut autem eos ab his iniquitatibus tolle
Abbreviated transcription (Latin):
cecidit. Sienim om̃is homo mendax
in tantum ñ erunt mendaces. in quan¬
tum ñ erunt homines. qmͣ dii erunt
& filii altissimi. U erbi grã. potens a-¬
liquis querit a te ꝓpter predam suã.
ꝓpter rapinam suam. ministeriũ falsi
testimonii. Negas tu. negas falsum. ne
neges uerum. Ne multis immorer.
ille irascit᷑. potens ẽ. pͣmit. Aecedit a¬
micus qui ñ uult te esse in p̃ssura: ñ
Quid magnum est: Iam forte quomͦ
& sathanas dño. scriptum est dete. qͥa
angłis suis mandauit de te: ne offendaᷤ
ad lapide pedem tuum. forte & iste a¬
micus tuus quia uidet te xp̃ianum
de lege uult tibi ꝑsuadere. quod pu¬
tat te debere facere. Fac quod dicit. Qs
Hoc quod uult ille. Sed timendum
est. falsum est. Non legisti om̃ĩs homo
mendax: Iam iste scandalum est. Ami¬
cus ẽ. Quid tibi facturus es Dcłs ẽ
manus est: amputa & ꝓice abste. No¬
li consentire. Responde illi. & adhoc
ne uideatur sibi aliquid dixisse ad su¬

Expanded text:
cecidit. Si enim omnis homo mendax, cecidit. Si enim omnis homo mendax, in tantum non erunt mendaces, in quantum non erunt homines; quoniam dii erunt, et filii Altissimi. 4. liquis quaerit a te, propter praedam suam, propter rapinam suam, ministerium falsi testimonii. Negas tu: negas falsum, ne neges verum. Ne multis immorer, ille irascitur, potens est, premit. Accedit amicus, qui non vult te esse in pressura, non quid magnum est? Jam forte quomodo et satanas Domino, Scriptum est de te, quia Angelis suis mandavit de te, ne offendas ad lapidem pedem tuum . Forte et iste amicus tuus, quia videt te christianum, de lege tibi vult persuadere, quod putat te debere facere. Fac quod dicit. Quid? Hoc quod vult ille. Sed mendacium est, falsum est. Non legisti, Omnis homo mendax ? Jam iste scandalum est. Amicus est, quid facturus es? Oculus est, manus est: Amputa, et projice abs te. lvisti. Responde illi et ad hoc, ne videatur sibi aliquid dixisse ad su
Abbreviated transcription (Latin):
sicut scriptum. ẽ. Ego autem dixi in
extrasi mea. om̃is homo mendax. Cõ¬
territus enim respexit infirmitatem
suam. & uidit non de se sibi esse pre¬
sumendũ. Quantum enim ad ipsũ
hominem ꝑtinet mendax est. Sed
grã dłi uerax effectus est. ne pressuri
iimicorũ cedens ñ loqueret᷑ quod cre¬
diderat s negaret. sicut petro accidit.
qmͣ de se p̃sumpserat. & docendus erat
iste uidit in pauore suo omnẽ homi¬
nem esse mendacẽ. quia illi qui nul¬
lo pauore uanescunt. ne ꝑsequentibꝰ
cedendo mentiantur. munerib dei
tales sunt ñ uirib suis. Promde ue¬
rissime dictũ. ẽ. om̃is homo m̃dax. s
d̃s uerax. qui dixit. Ego dixi dii estis:
& filii excelsi om̃s. Nos autem sicut ho¬
mines moriemim: & sicut unus de
principib cadetis. Consolat᷑ humiles
& implet eos non solum fide creden-¬
de s etiam fidutia pͣdicande ueritatis
si ꝑseuerantes subdantur deo. nec i¬
mitentur ex principib unum dia¬
bolum qui in ueritate non stetit &¬

Expanded text:
ssumitur. «Ego autem dixi in ecstasi mea, Omnis homo mendax.» Conterritus enim respexit infirmitatem suam, et vidit non de se sibi esse praesumendum. Quantum enim ad ipsum hominem pertinet, mendax est: sed gratia Dei verax effectus est, ne pressuris inimicorum cedens non loqueretur quod crediderat, sed negaret; sicut Petro accidit, quoniam de se praesumpserat, et docendus erat iste vidit in pavore suo omnem hominem esse mendacem; quia et illi qui nullo pavore vanescunt, ne persequentibus cedendo mentiantur, muneribus Dei tales sunt, non viribus suis. Proinde verissime dictum est, «Omnis homo mendax;» sed Deus verax, qui ait: «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes: vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadetis» . Consolatur humiles, et implet eos non solum fide credendae, sed etiam fiducia praedicandae veritatis, si perseveranter subdantur Deo, nec imitentur unum ex principibus diabolum, qui in veritate non stetit, et
Abbreviated transcription (Latin):
in quo ȩqualis est patri. ñ soluᷤ
iudeos. s etiam ante ipsũ abiadͤ
ñ solũ ante abraham s ante adam.
ñ solum ante adam s ante celũ a
terrã & ante scła. quia om̃ia ꝑ ipsũ
facta sunt & sine ipso factum ẽ ni-¬
chil. Quia gͦ ꝑ ꝓpħam dictum est

Expanded text:
in qua aequalis est Patri; non solum ante Judaeos, sed etiam ante ipsum Abraham ; nec solum ante Abraham, sed et ante Adam; nec solum ante Adam, sed et ante coelum et terram, et ante saecula: quia omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo de alia tribu datus est saul
tus est de tribu iuda rex danid. de s
os suos. Non deficiet pͥnceps de n
nec dux de fomore eius. donec uenl
cui repromissum est. De tribu a

Expanded text:
primo de alia tribu datus est rex Sdatus est de tribu Juda rex David, et exfilios suos: Non deficiet princeps de Juda, nec dux de femoribus ejus, donec veniat cui repromissum est . De tribu autem
Abbreviated transcription (Latin):
circumcisionem cordis ꝓpter ipsa
fidem. Abhis patrib degenerari
isti qui modo in nomine głant᷑ a
nerantes remanserunt in car
dei. in corde pagani. Ip̃si emmi
qui sunt ex abraham a quo y su
tus est. & ex illo iacob & ex iaciba

Expanded text:
circumcisionem cordis propter ipsam fidem. Ab his patribus degenerantes isti qui modo in nomine gloriantunerantes, remanserunt in carne Judaei, in corde Pagani. Ipsi enim Judaei, qui sunt ex Abraham, a quo Isaac natus est, et ex illo Jacob, et ex Jacob
Abbreviated transcription (Latin):
reges habuerunt de tribu iuda: un¬
regem pͥus alienigenã. nisi herodem
illum qui fuit quando dñs natus. ẽ.
Inde cȩperunt reges aliemgene ab
herode. Ante herodem om̃s de tribu
iuda: s donec ueniret repmissũ est
Itaq ipso iam uemiente dño euersũ
est regnum uideoꝵ. & sublatũ est ex¬
quia noluerunt cognoscere uerũ re¬
gem. Iam uidete si uidei sunt appel
landi. Ipsi uoce sua abdicauerunt
se ab isto nomine. ut iudei ñ sint dig¬
ni appellari. nͥ tantum carne. Ubi gͦ
bant in semen dauid. & ait illis pila¬
tus. Regem ur̃m crucifigam Et il
li. Non habemus regem. nisi cesarẽ. &
Defecit iam princeps ex iuda. Henit¬
gͦ cui reꝓmissũ ẽ. Illi gͦ uerius iudei:
qui xp̃iam facti sunt ex iudeis. Cet̾ĩ¬
iudei qui in xp̃m non crediderunt.e Er serm̃ de¬
lum regem qui uenit ex tribu iuda
ꝑ uirginem mariam. credens in il¬

Expanded text:
reges habuerunt, unde dicti sunregem prius alienigenam, nisi Herodem illum qui fuit quando Dominus natus est . Inde coeperunt reges alienigenae, ab Herode. Ante Herodem omnes de tribu Juda, sed donec veniret cui repromissum est. Itaque ipso jam veniente Domino, eversum est regnum quia noluerunt cognoscere verum regem. Jam videte si Judaei sunt aplandi. Ipsi voce sua abdicaverunt se ab isto nomine, ut Judaei non sint digni appellari, nisi tantum carne. Ubi ergo bant in semen David. Et ait illis Pilatus: Regem vestrum crucifigam? Et illi: Nos non habemus regem, nisi Caesarem . defecit iam princeps ex Iuda, uenit cui repromissum est. Illi ergo uerius Iudaei, qui Christiani facti sunt ex Iudaeis. IJudaei qui in Christum non crediderunt, etiam nlum regem qui venit ex tribu Juda per virginem Mariam; credens in il
Abbreviated transcription (Latin):
lis erat in ppło iudeoꝵs. & ẽ usq adhuc.
Si autem obseruent᷑ illa & intelligan¬
tur. non mͦ nichil obsunt s etiam ꝓst̃
aliquid si temꝑi congruant sicut ab
ipso moy se ꝓpħisq obseruata sunt
congruentib illi ppło. cui adhuc talis
seruitus utilis erat ut sub timore cu¬
stodiret᷑. Nichil enim tam impie ter¬
ret animam quam sacramentũ non
intellectum. Intellectũ autem gaudi¬
um parit pium. & celebratur libere
si opus est temꝑi. Si autem ñ est opꝰ:
cum suauitate sꝑitali tantummͦ legi¬
tur & tractat᷑. Om̃e autem sacram̃tũ
cum intelligit᷑. aut ad contemplatio¬
nem ueritatis refert᷑. aut ad bonos
mores. Contemplatio ueritatis
lius d̃i dilectione fundata est
mores in dilectione cd̃i & ꝓximi

Expanded text:
lis erat in populo Judaeorum, et est usque adhuc: lis erat in populo Judaeorum, et est usque adhuc: si autem et observentur illa, et intelligantur, non modo nihil obsunt, sed etiam prosunt aliquid, si tempori congruant; sicut ab ipso Moyse Prophetisque observata sunt, congruentibus illi populo, cui adhuc talis servitus utilis erat, ut sub timore custodiretur. Nihil enim tam pie terret animam, quam sacramentum non intellectum: intellectum autem, gaudium pium parit, et celebratur libere, si opus est tempori; si autem non est opus, cum suavitate spirituali tantummodo legitur, et tractatur. Omne autem sacramentum cum intelligitur, aut ad contemplationem veritatis refertur, aut ad bonos mores. Contemplatio veritatis in solius Dei dilectione fundata est: boni mores in dilectione Dei et proximi,
Abbreviated transcription (Latin):
te sp̃u grͣe. timore penȩ faciebant ñ a¬
more iustitiȩ. Acꝑhoc coram dõ ñ e¬
rat in uoluntate quod coram homi
nibus apparebat in opere. potiusq
ex illo rei tenebantur quod eos no-¬
uerat ds male si fieri nmmpune com¬
mittere. Circumcisionẽ autem di¬
cit cordis puram scilicet ab omni
illicita concupiscentia uoluntatem.
quod non fit littera docente & mi Ra¬
nente. s sp̃u adiuuante atq sanante
ideo laus talium non ex hominib:
s ex deo est qui ꝑ suam prãm p̃stat
unde laudent᷑. de quo dicit. In dño
laudabit᷑ anima mea. Q cui dicit᷑.
legis biꝑtita sunt. nam parũ in sacra¬
mentis parum uͦ in morib accipiun¬
tur. Ad sacramenta ꝑtinet circum¬
cisio carnis. salbatum temꝑale. neo¬
meniȩ sacrificium. atq om̃s huius¬
modi innimerabiles obseruationes.
Ad mores autem ñ occides. ñ mechabe¬
ris. non falsum testimonium dices. &
non intelligantur seruitus sola est qͣ¬

Expanded text:
te spiritu gratiae, timore poenae faciebant, non ate spiritu gratiae, timore poenae faciebant, non amore iustitiae. ac per hoc coram deo non erat in uolunibus apparebat in opere: potiusque ex illo rei tenebantur, quod eos noverat Deus malle, si fieri posset impune, committere. Circumcisionem autem cordis dicit, puram scilicet ab omni illicita concupiscentia voluntatem: quod non fit littera docente et minsed spiritu adjuvante atque sanante. Ideo laus talium non ex hominibus, sed ex Deo est, qui per suam gratiam praestat unde laudentur, de quo dicitur, In Domino laudabitur anima mea ; et cui dicitur, Legis bipartita esse. Nam partim in sacramentis, partim vero in moribus accipiuntur. Ad sacramenta pertinent, circumcisio carnis, sabbatum temporale, neomeniae, sacrificia, atque omnes hujusmodi innumerae observationes. Ad mores autem, Non occides, Non moechaberis, Non falsum testimonium dices , non intelligantur, servitus sola est; qua
Abbreviated transcription (Latin):
udeum arguit: eumq dicit iudeũ
cognominari. & nequaquã id quod. ꝓ¬
fitetur implere. Si autem tu inquit
iudeus cognominaris & requiescis in
lege & głaris in deo. & cet̾a. Non enĩ
in manifesto in carne est circumcisio.
s qui in abscondito udeus est & circ̃¬
cisione cordis. qui spu non littera. cuiꝰ
laus non ex hominib s ex deo. Hic ma-¬
nifestauit quemadmodũ dixit głaris ĩ¬
deo. Nam utiq si talis iudeus gloriet᷑ ĩ
r. deo. eomodo quo postulat gr̃a. quȩ ño-
perũ meritis s gratuita datur. ex deo
esset lauᷤ eius ñ ex hominib. Sedita
głabant᷑ in deo uelut qui soli meru¬
issent legem eius accipere. scłm illam
uocem psalmi. non fecit sic ulli genti.
& uidicia sua ñ manifestauit eis. Qm
tamen di legem sua iustitia se arbitra-¬
bantur implere cum magis eius pͣua-¬
ricatores essent. unde illis iram oꝑaba-¬
tur habundante peccato. quod ab sci¬
entib ꝑpetrabatur. Quia & quicumq
faciebant quod lex iubebat ñ adiuuã¬

Expanded text:
udaeum arguit eumque dicit Iudaeum cognominari et nequaquam id quod profitetur implere. s i au tem tu, inquit, ludaeus cognominaris et requiescis in lege et gloriaris in deo et nosti in manifesto in carne, est circumcisio, sed qui in abscondito, Iudaeus est et circumcisione cordis, qui spiritu, non littera, cuius laus non ex hominibus, sed ex deo. hic manifestauit quemadmodum dixerit: gloriaris indeo. nant utique si uere talis Iudaeus gloriaretur in deo eo modo, quo postulat gratia, quae non operum meritis, sed gratuito datur, ex deo esset laus eius, non ex hominibus. sed ita gloriabantur in deo, uelut qui soli meruissent legem eius accipere, secundum illam uocem psalmi, qua dictum est: non fecit sic ulli genti et iudicia sua non manifestauit cis. quam tamen dei legem sua iustitia se arbitrabantur implere, cum magis eius praeuaricatores essent. unde illis iram operabatur abundante peccato, quod ab scientibus perpetrabatur, quia et quicumque faciebant quod lex iubebat non adiuuan
Abbreviated transcription (Latin):
ad modum iudicant homines qui cor¬
da non uident. a quib plerumq de¬
teriores absoluunt᷑. quam condemp-¬
nant᷑. s in equitate & cum iustitia
dñs iudicabit. testimoniũ ꝑhibente
conscientia & cogitationib accusan-¬
a cogitationib suis dictum est. deci-¬
dant accusantibꝰ se cogitationib su-¬
is conscientia sua sicut apłs dicit.¬
Et cogitationũ accusantium seu de-¬
id̃i. Om̃ia oꝑa uel bona uel mala Ertet᷑ p̃s¬
a cogitatione. ꝓcedunt. In cogitatiõe cx uni¬
quisq innocens. in cogitatione reꝰ
ẽ. Propter quod scriptum est cogi¬
tatio scã seruabit te. & alibi legitur. In
aut etiam excusantibꝰ. Ubi autem felix
est qui in cogitatione miser est: Aut
quomodo ibi ñ mmiser est. qui ad nichi¬
lum redactus: Magna quippe sterili¬
tas iniquitas. Merito dictum est. con¬
fundantur iniqua facientes uane. id
est manit᷑ tanꝗͣ redacti ad nichilum.

Expanded text:
admodum judicant homines, qui corda non vident, a quibus plerumque deteriores absolvuntur quam condemnantur; sed in aequitate et cum justitia Dominus judicabit, testimonium perhibente conscientia, et cogitationibus accusana cogitationibus suis dictum est, decidant accusantibus se cogitationibus suis, conscientia sua, sicut Apostolus dicit: Cogitationum accusantium seu deII: Omnia opera uel bona uel mala a cogitatione procedunt. In cogitatione quisque innocens, in cogitatione reus est. Propter quod scriptum est: «Cogitatio sancta servabit te» : et alibi legitur: «Inaut etiam defendentibus» . Ubi autem felix est qui in cogitatione miser est? aut quomodo ibi non miser est qui ad nihilum redactus est? Magna quippe est sterilitas, iniquitas. Merito dictum est: «Confundantur iniqui facientes vane» ; id est, inaniter, tanquam redacti ad nihilum.
Abbreviated transcription (Latin):
Quemadmodũ om̃s om̃ino ꝑtinentes ex ł iͦ. de¬
ad generationem uoluptatis carnis. ĩ
moruntur nisi in adam. in quo om̃s
peccauerunt sic & ex his om̃s om̃ino
ꝑtinentes ad regenerationẽ uolupta-¬
tis sp̃s non iustificant᷑ nisi in xp̃o in qͦ
om̃s iustificant᷑. Quia sicut ꝑ unum
ad condempnationem. sic ꝑ unum om̃s
ad iustificationem. nec est ullus ulline¬
dnis locus ut possit esse nisi cum ddiabo¬
lo. qu ñ est cum xp̃o. Una est quippe
caro pectati. in qua om̃s ad dampnatio¬
nem nascunt᷑. & una est caro in similitu¬
amem carnis peccati ꝑ quani om̃s a dãp¬
natione libantur. Nec ita dictum est
om̃s uelut quicumq nascuntur in car¬
ne peccati idem ipsi om̃s mundari in¬
illgantur ꝑ carnem similem carni
hecati. Non enim om̃ium est files¬
Sn sĩs ptimentes ad generationem co¬
nibi carnalis non nascunt᷑ nisi incar¬
no pecti. & om̃s ꝑtinentes ad genera¬
tonen conubi sp̃alis ñ imimdant᷑ nͥ
at ili padam ad condempnationem

Expanded text:
quemadmodum enim omnes omnino pertinentes ad generationem uoluntatis carnis non moriuntur nisi in Adam, in quo omnes peccauerunt, sic ex his omnes omnino pertinentes ad regenerationem uoluntatis spiritus non uiuificantur nisi in Christo, in quo omnes iustificantur, quia sicut per unum omnes ad condemnationem sic per unum omnes ad iustificationem. nec est ullus ulli medius locus, ut possit esse nisi cum diabolo, qui non est cum caro peccati, in qua omnes ad damnationem nascuntur, et una est caro in similitudine carnis peccati, per quam omnes a damnatione liberantur. nec ita dictum est omnes, uelut quicumque nascuntur in carne peccati, idem ipsi omnes mundari intellegantur per carnem similem carni peccati-non enim omnium est fides—sedomnespertinentes ad generationem conubii carnalis non nascuntur nisi in carne peccati et omnes pertinentes ad generationem conubii spiritalis non mundantur est: illi per Adam ad condemnationem,
Abbreviated transcription (Latin):
re fecit ex fide. Iustus onim ex fide
uunt. Proinde cum om̃s uisti hoc¬
est ueraces di cultores. siue ante in¬
nationem siuc pꝰ incarnationẽ xp̃i
iuxerint nec uiuant nisi ex fide me¬
ꝓfecto quod scͥptum: non esse alius
men sub celo in quo oportet saluos
eri nos ex illo temꝑe ualet ad salu
genus humanum ex quo n
adam uiciatum est genus ini¬

Expanded text:
re fecit ex fide; iustus enim ei fide re fecit ex fide; iustus enim ei fide uiuit. ejt ueraces dei cultores siue ante incarnationem siue post incarnationem Christi nec uixerint nec uiuant nisi ex fide innitudo, profecto, quod scriptum est non esse aliud nomen sub caelo, in quo oportet saluos fieri nos, ex illo tempore ualet ad saluandum genus humanum, ex quo in Adam uitiatum est genus hu
Abbreviated transcription (Latin):
iħ̃m xp̃m. Cuius hominis eiusdemq
dei salubrima fide etiam illi iusti sal¬
ui facti sunt. qui priusquam ueniret
in carne crediderunt in carne uenui
rum quod nos credimus factum. Uñ
dicit apłs paulus. Habentes auteme
est. credidi ꝓpt̃ quod loquutus sum. &
nos credimus ꝓpt̃ quod & loquimur.
Siergo eundem sp̃m fidłi & illi habe¬
bant qui uenturum in carne. xp̃m p̃¬
nuntiauerunt. quem etiam illi quie¬
um uenisse nuntiauerunt. sacram̃ta
potuerunt esse ꝓ temꝑum diuersitate
diuersa. ad uintatem tamen enisdem
fid̾i concordissime recurrentia. Scrip
tro. Nunc gͦ quid temptatis dm̃ im¬
ponere ugum supra collum discipłoꝵ
quod neq patres nr̃i neq nos potuimꝰ
credimus nos saluos fieri quemadmo¬
dum ꝙ illi. Si gͦ & illi idest patres
portare iugum legis ueteris non ua¬
lentes ꝑ grãm adm̃ ihũ saluos se fieri
crediderunt. manifestum est quod
hec gr̾a etiam antiquos iustos uiue¬

Expanded text:
Christum Iesum. Cuins hominis eiusdemque Christum Iesum. Cuins hominis eiusdemque dei saluberrima fide etiam illi iusti salui facti sunt, qui, priusquam ueniret in carum, quod nos credimus factum: unde dicit apostolus Paulus, Habentes autem est: \'Credidi, propter quod locutus sum. et nos credimus, propter quod et loquimur. si ergo eundem spiritum fidei et illi habebant, qui uenturum in carne Christum praeuuntiarunt, quem etiam illi, qui eum uenisse nuntiarunt. sacramenta esse potuerunt pro temporum diuersitate diuersa, ad unitatem tamen eiusdem fidei concordissime recurrentia. scripttro: Nunc ergo quid temptatis deum inponere iugum supra collum discipulorum, quod neque patres nostri neque nos potuimus credimus nos saluos fieri, quem ad modum et illi. si ergo et illi, id est patres portare iugum legis ueteris; non ualentes per gratiam domini Iesu salnos se fieri crediderunt, manifestum est. quod haec gratia etiam antiquos iustos uiue