comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
credere spm̃ suũ posse facere sine dõ iusticiã. sed
cũ dõ. Hoc est enĩ credere in dm̃: qͦd utiq plus est
quã credere dõ. Nã et homini cuilibet. plerũ ꝙ
creclendũ est: quauis in eũ ñ sit credendũ. Hoc est
enĩ credere in dm̃. credendo adherere ad beneco.¬
oꝑancdũ bona oꝑanti dõ: quia sine me inqͥt nichil
potestis facere. Qͥqͥautẽ plus hinc apłs dicere potuit
lex illa testimoniũ est. quo dãpnet̾ ñ quo absoluat᷑
reus. Littera est enĩ minax que conuncat p̃ua¬
ricatores: ñ sp̃is adiuuans qͥ liberet et iustificet pec¬
catores. Generatio gͦ illa cuiꝰ exẽplũ cauendũ est. idõ
praua et amaricans fuit: qͥa ñ est creditꝰ cũ dõ spĩ es: qͥ a
et si aliqͣndo credicit dõ rñ tam̃ credidit in dm̃. Nori
ex ficde aclhesit dõ. ut sanata a dõ bene cooparet᷑: coo¬
pante in se cdõ. Meniq filii effrem intencdentes et mit¬
iusticiȩ: in legẽ iusticiȩ non ꝑuenert̃. Quare: Quia

Expanded text:
e Deo justitiam, sed cum Deo. Hoc est etiam credere in Deum; quod utique plus est quam credere Deo. Nam et homini cuilibet plerumque credendum est, quamvis in eum non sit credendum. Hoc est ergo credere in Deum, credendo adhaerere ad bene cooperandum bona operanti Deo: Quia sine me, inquit, nihil potestis facere . Quid autem plus hinc Apostolus dicere potuit, lex illa testimonium est quo damnetur, non quo absolvatur reus. Littera enim est minax, quae convincat praevaricatores; non spiritus adjuvans, qui liberet et justificet peccatores. Generatio ergo illa, cujus exemplum cavendum est, ideo prava et amaricans fuit, quia non est creditus cum Deo spiritus ejus: quia etsi aliqua credidit Deo, non tamen credidit in Deum; lex illa testimonium est quo damnetur, non quo absolvatur reus. Littera enim est minax, quae convincat praevaricatores; non spiritus adjuvans, qui liberet et justificet peciae, in Legem justitiae non pervenerunt . Quare? Quia
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa reliqͥȩ saluȩ factȩ st̃. Et recordatus est qͥa caro
st̃: sp̃s uadens et ñ rediens. Idõ eos uocando et mise¬
ranclo ꝑ suã grãm ipse reuocauit: qͥa ꝑ se ipsos redire
ñ possent. Quomͦ enĩ reclit caro. sp̃s ãbulans et ñ
reuertens. urgente se in unia atq longinqua maloꝵ
pondere meritoꝵ: nisi ꝑelectionẽ gr̃ȩ quȩ ñ meri¬
tis tanꝗͣ merces reddit̾. seel tanquã donũ gratis
dat᷑. ut iustisicet᷑ impiꝰ. et redeat ouis ꝑclita: non
tam̃ in uiribꝰ suis. sed in humeris reportata pasto¬
ris: quȩ se ꝑdere potuit dũ sponte uagaret᷑. se
autẽ inuenire ñ potuit: Nec om̃io inueniret᷑:
nis pastoris anised̃ia quereret᷑. Nonemn et lles¬
dixit. surgã et ibo ad patrẽ meũ. Veculritcis
uocatione et inspiratione etiã ipse qtestus et s
resuscitatus. ñ nisi ab iulo qͥ uiuisicat onual ata
uentus a quo nisl ab illo qͥ prexit saluait eu
rere qͦd pierat: Mortuus enĩ erat et reu.t pi¬

Expanded text:
a reliquiae salvae factae sunt. 24. Et recordatus est quia caro sunt; spiritus vadens, et non revertens. Ideo eos vocando et miserando per suam gratiam ipse revocavit, quia per seipsos redire non possent. Quomodo enim redit caro, spiritus ambulans et non revertens, urgente se in ima atque longinqua malorum pondere meritorum, nisi per electionem gratiae? Quae non meritis tanquam merces redditur; sed tanquam donum gratis datur, ut justificetur impius, et redeat ovis perdita; non tamen in viribus suis, sed in humeris reportata pastoris , quae se perdere potuit dum sponte vagaretur, se autem invenire non potuit, nec omnino inveniretur, nisi pastoris misericordia quaereretur. Non enim et illedixit: Surgam, et ibo ad patrem meum. Occulta itaque vocatione et inspiratione etiam ipse quaesitus est et resuscitatus, nonnisi ab illo qui vivificat omnia; et inventus, a quo, nisi ab illo qui perrexit salvare et quaerere quod perierat ? Mortuus enim erat, et revixit; peri
Abbreviated transcription (Latin):
ut siuis sius at ponant in ciõspẽ suã. Ita enĩ non
suã iusticiã iusti uolunt constituere: sed reuelant
acd dm̃ uiã suã: et sꝑant in eũ ut ipse faciat. Et
ne obliuiscant᷑ oꝑũ dĩ. magnificanclo scilicet. et
iactando oꝑa sua tanquã ipsi faciant: cũ dr sit

Expanded text:
 suis, ut ponant in Deo spem suam. Ita enim non suam justitiam justi volunt constituere, sed revelant ad Deum viam suam, et sperant in eum, ut ipse faciat . Et non obliviscantur operum Dei: magnificando scilicet et jactando opera sua, tanquam ipsi faciant; cum Deus sit
Abbreviated transcription (Latin):
mittit: et dicit alio uade et uadit. et alio ueni et
uenit. et seruo suo fac hoc et facit: quanto maiore
et efficatiore potestate dĩ. eui dño uniuersa subiec¬
ta st̃. et ipso angło et homine utit̾. ut qtͦl ei placet
annuntiet: Quãus itaq iã homo dicat. quanta
audiuimꝰ et cognoiumꝰ ea. et patres nr̃i narrauert̃
nobis: tam̃ tanqu̾ã dĩ uerba. ñ tanquã humanas

Expanded text:
mittit, et dicit alii, Vade, et vadit; et alii, Veni, et mittit, et dicit alii, Vade, et vadit; et alii, Veni, et venit; et servo suo, Fac hoc, et facit : quanto majore et efficaciore potestate Deus, cui Domino universa subjecta sunt, et ipso angelo et homine utitur, ut quod ei placet annuntiet! Quamvis itaque jam homo dicat, Quanta audivimus, et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis; tamen t
Abbreviated transcription (Latin):
⁊t̃ nobis. Dñs suꝑiꝰ loquebat᷑. Nã cuiꝰ alteriꝰ uerla cre¬
dencda st̃. addendite ppłe meus legẽ meã: Quid est gͦ
qͦ nc̃ repente homo lodt᷑: Iã enĩ hominis uerba sunt:
quanta aucliuimꝰ et cognoiumꝰ ea. et patres nr̃i nar.¬
rauert̃ nobis. Nimirũ ds̃ iã ex hominis ministerio
homo. Ita enĩ se babent locutiones cłĩ: quȩ nobis usi¬
nuant᷑ ꝑsensũ corporis nr̃i. Creaturã subditã oꝑe
inuisibili creator mouet. Non eiꝰ substantia in aliqͥi
corpoiale et tẽporale conuerait᷑: ut tẽporalibꝰ et cor¬
poralibꝰ signis. siue ad ocłos. siue ad aures ꝑtinentibꝰ
quantũ homines caꝑe possunt. suã faciant ignotes¬
cere uoluntatẽ. Si enĩ angłs uti posset ethere. aere.
nube. igne. et alia qualibet natura. uel specie corpo¬
rali : aut homo uultu et lingua. manu. calamo. lit¬
teris. aliisue significantibꝰ rebꝰ ad suȩ m̃tis indican¬
da secreta: postremo cũ homosit. nuntios homines

Expanded text:
 loquebatur. Nam cujus alterius verba credenda sunt, Attendite, populus meus, legem meam? Quid est ergo quod nunc repente homo loquitur? Jam enim hominis verba sunt, Quanta audivimus, et cognovimus ea, et patres nostri narraverunt nobis. Nimirum jam Deus ex hominis ministerio homo. Ita enim se habent locutiones Dei, quae nobis insinuantur per sensum corporis nostri. Creaturam subditam opere invisibili Creator movet; non ejus substantia in aliquid corporale et temporale convertitur, ut corporalibus et temporalibus signis, sive ad oculos sivecapere homines possunt, suam faciat innotescere voluntatem. Si enim angelus uti potest aethere, aere, nube, igne, et alia qualibet natura vel specie corporali; et homo vultu, lingua, manu, calamo, litteris, aliisve significantibus rebus ad suae mentis indicanda secreta; postremo cum homo sit, nuntios homines
Abbreviated transcription (Latin):
et legẽ posuit in istł. Nã et illuci qci tã insignityi
no tantis significationibꝰ oꝑe tabnacłi consitatia
tabernaculũ testimonii nominat᷑. in quo erat uils
contra archã legis. sicut uelam̃ contra faciẽ mnibi
legis: quia in illa cdispensatione parabolȩ et ꝓpistin
erant. Ea quippe quȩ p̾dicabant᷑ et faciebant. uds
significationibꝰ concleliant᷑: et ñ reuelatis mansesta¬
onibus cernebant᷑. Cũ autẽ transierit acl xp̃m at

Expanded text:
et Legem posuit in Israel. Nam et illud quod tam insigni et pleno tantis significationibus opere tabernaculum constitutum est, tabernaculum Testimonii nominatur , in quo erat velamen contra arcam Legis, sicut velamen contra faciem ministri Legis; quia in illa dispensatione parabolae et propositiones erant. Ea quippe quae praedicabantur et fiebant, velatis significationibus condebantur, et non revelatis manifestationibus
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ baptitatis. cõmune est lauachrũ regeueti¬
nis: sed ipsa gra cuiꝰ ipsa sunt sacram̃ta aui
m̃bra corporis xp̃i cũ suo capite regeneratasies
ñ cõmunis est om̃ibꝰ. Nã et heretici habent et¬
dẽ baptismũ : et falsi fr̃s in cõmune caholei

Expanded text:
i baptizatis , commune est lavacrum regenerationis; sed ipsa gratia cujus ipsa sunt Sacramenta, qua membra corporis Christi cum suo capite regenerata sunt, non communis est omnibus. Nam et haeretici habent eumdem Baptismum, et falsi fratres in co
Abbreviated transcription (Latin):
dtendite pple meus legẽ meã. Quẽ hic cre¬
clamus loqui: nisi dm̃i: Ipse enĩ legẽ cledit
ppło suo: quẽ liberatũ ex egypto congrega¬
uit. Quȩ congregatio quippe ꝓprie syna¬
goga nuncupat᷑: qꝰ uiterp̃tat᷑ asaph. Utrũ gͦ ita
dictũ est intellectus asaph: q ipse asaph intelle¬
xerit: anfigurate intelligendũ. qͦͦd eactẽ synago.¬
ga hoc est idem ppłs intellexerit. cui dr̃ adtendi¬
te ppłe meus legẽ meã. Qͥd est gͦ qͦd eidẽ ppło ꝑ¬
ꝓpħam increpat clicens. isrł autẽ me ñ cognouit:
et ppłs meus me ñ intellexit: Sed ꝓfecto erant
etiã in illo ppło qui intelligerent. habentes ficdẽ
quȩ postea reuelata est: ñ al legis litterã. sed ad

Expanded text:
it, populus meus, legem meam. Quem hic credamus loqui nisi Deum? Ipse enim legem dedit populo suo, quem liberatum ex Aegypto congregavit, quae congregatio proprie Synagoga nuncupatur, quod interpretatur Asaph. Utrum ergo ita dictum est, Intellectus Asaph, quod ipse Asaph intellexerit; an figurate intelligendum, quod eadem Synagoga, hoc est, idem populus intellexerit, cui dicitur, Attendite, populus meus, legem meam? Quid est ergo quod eumdem pohetam increpat, dicens: Israel autem me non agnovit, et populus meus non intellexit ? Sed profecto erant etiam in illo populo qui intelligerent, habentes fidem quae postea revelata est non ad Legis litteram, sed ad
Abbreviated transcription (Latin):
ibi ait legẽ meã: hoc ait hic. in uerba oris mei le
nãꝙ pie adtendit legẽ lĩ. et uerba oris eus euis
aurẽ inclinat humilitas: ñ cuiꝰ erigit ceruem
suꝑbia. Qd enĩ infundit̾. concauo humilitais
cipit᷑: eminentia tumoris expellit̾. Unde alio loa
inclina inquit aurẽ tuã: et excipe uerbanteles¬
tus. Satis itaq aclmoniti sumꝰ etiã istũ psalmias
huiꝰ intellectus a sapb. quia genitiuo casu inttil
positũ est huiꝰ intellectus. ñ hic intellectus. nel¬
nata aure suscipe: icl est humili pietate. Nai
sius asaph dictũ est. sed ipsi a saph: qea grecs als¬
culo apparet :⁊ et in quibꝰdã latinis eodicibꝰ ias

Expanded text:
 meam; hoc ait hic, verba oris mei. Ille namque pie attendit legem Dei et verba oris ejus, cujus aurem inclinat humilitas; non cujus erigit cervicem superbia. Quod enim infunditur, concavo humilitatis excipitur, eminentia tumoris expellitur. Unde alio loco: Inclina, inquit, aurem tuam, et excipe verba intellectus . Satis itaque admoniti sumus etiam istum psalmum hujus intellectus Asaph quia genitivo casu in titulo positum est, hujus intellectus; non, hic intellectus inclinata aure suscipere, id est humili pietate. Nec, ipsius Asaph dictum est; sed, ipsi Asaph: quod graeco articulo apparet, et in quibusdam latinis codicibus
Abbreviated transcription (Latin):
nes: ñ hic estuaremꝰ. Nc̃ uͦ ita obtecta et clausa st̃
om̃ia. ut etiã si al aliqͥd ipso adiuuante unde
salubrit̃ pascam ꝑuenire possimꝰ: in suclore tam̃
uultus nr̃i edamꝰ panẽ: et penã diffinitionis anti¬
quȩ ñ corporis tantũ. sed et cordis labore pendamꝰ
Dicat gͦ et aucliamꝰ parabolas et ꝓpositiones.

Expanded text:
nes; non hic aestuaremus: nunc vero ita obtecta et clausa sunt nes; non hic aestuaremus: nunc vero ita obtecta et clausa sunt omnia, ut etiamsi ad aliquid ipso adjuvante, unde salubriter pascamur pervenire possimus, in sudore tamen vultus nostri edamus panem ; et poenam definitionis antiquae, non corporis tantum, sed et cordis labore pendamus. Dicat ergo, et audiamus parabolas et propositiones.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ tã sint atroces. in cõparatione penarũ quas sig¬
nificant nichil sunt. Quas autẽ figuras dixit apłi.
eas clicit iste psalmꝰ. quantũ existimare possimius.
parabolas et ꝓpositiones: ñ in eo habentes fidẽ qͦd con-¬
tigert̃: sedin eis rebꝰ ad quas racionabili cõparatione
ferunt᷑. Acdtenclamꝰ gͦ legẽ clĩ ppłs eiꝰ: et inclinemꝰ
dicat: satis apparet in consequentibꝰ. Non enĩ ex qͦ
factũ est cȩlũ et terra. uel ex quio creatũ est in pͥmo
homine genꝰ humanũ: secd ex quo ppłi congregatio
quȩ adclucta est ex egypto. ut sensus ꝑtineat ad
asaph. qͦ interp̃tat᷑ congregatio. Sed utinã qͥ clixit
apiã in parabolis os meũ: etiã intellectũ nrm in eas
aꝑire dignet᷑. Si enĩ sic̃ ossuũ aꝑuit in a. pi para¬
bolis. ita apiret etiã ipsiꝰ parabolas. et sieut
eloquit᷑ ꝓpositiones. ita eloqueret᷑ et earũ expositio¬

Expanded text:
cum tam sint atroces, in comparatione poenarum quas sigcum tam sint atroces, in comparatione poenarum quas significant nihil sunt. Quas autem figuras dixit Apostolus, eas dicit iste psalmus, quantum existimare possumus, parabolas et propositiones: non in eo habentes finem, quod contigerunt; sed in eis rebus ad quas rationabili comparatione referuntur. Attendamus ergo legem Dei, populus ejus, et inclinemusdicat, satis apparet in consequentibus. Non enim ex quo factum est coelum et terra, vel ex quo creatum est in primo homine genus humanum; sed ex quo populi congregatio quae adducta est ex Aegypto: ut sensus pertineat ad Asaph, quod interpretatur Congregatio. Sed utinam qui dixit, Aperiam in parabolis os meum, etiam intellectum nostrum in eas aperire dignetur! Si enim sicut os suum aperuit in parabolis, ita aperiret etiam ipsas parabolas; et sicut eloquitur propositiones, ita eloqueretur et earum expositio
Abbreviated transcription (Latin):
deueneit. Nobis quoꝙ potiꝰ ista cantata st̃: unde
aboc psalmo int̃ cetera clictũ est. Ut cognoscat
sduertio atera: fili qui nascent᷑ et exurgent.
Porro si ille interitus a serpente. et ab exteminatone.
illa ꝑclitio et gladii trucidatio figurȩ fuerunt:
sicut eiudent̃ dicit apłs. cũ illa om̃ĩa contigisse
manifestũ sit. ñ enĩ ait in figura clicebant᷑. uel
in figura scripta st̃. secl in sigura inquit cortinge¬
bant illis : quanto maiore cdiligentia pietatis ca¬
uendȩ st̃ penȩ. quarũ figure illȩ fuerunt: Scul-
cdubio qͥppe sic̾ in bonis rebꝰ multo ãpliꝰ bonũ est.
in eo qͦd ꝑ figurã significat᷑. quã in ipsa figura: ita
et in malis longe utiq peiora st̃ quȩ significant᷑
figuris cũ tanta mala sint etiã significantes fi¬
gurȩ. Nã sic̃ t̾ra illa ꝓmissionis quo ille ppłs cluce¬
bat᷑. in cõparatione regni cȩloꝵ nichil est quo xp̃i¬
anꝰ ppłs ducit᷑: ita et penȩ illȩ quȩ figurȩ fuerunt

Expanded text:
t. Unde in hoc psalmo inter caetera dictum est: Ut cognoscat generatio altera, filii qui nascentur et exsurgent. Porro si ille interitus a serpentibus, et ab exterminatore illa perditio, et gladii trucidatio, figurae fuerunt, sicut evidenter dicit Apostolus, cum illa omnia contigisse manifestum sit; non enim ait, In figura dicebantur, vel, In figura scripta sunt; sed, In figura, inquit, contingebant illis: quanto majore diligentia pietatis cavendae sunt poenae quarum figurae illae fuerunt! Procul dubio quippe, sicut in bonis rebus multo amplius boni est in eo quod per figuram significatur, quam in ipsa figura; ita et in malis longe utique pejora sunt quae significantur figuris, cum tanta mala sint etiam significantes figurae. Nam sicut terra promissionis, quo ille populus ducebatur, in comparatione regni coelorum nihil est, quo christianus populus ducitur: ita et poenae illae quae figurae fuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
enũ ad nouũ testam̃tũ ꝑtinentẽ. Nã qͦel ait. quan¬
amandauit patribꝰ nr̃is nota facere ea filiis suis :¬
undata eiꝰ accepisse dixit. nota facere ea filiis suis.
diaũ os agnouisse aut fecisse: sel ad hoc acceꝑunt
sslut cognoscat generatio altera. qͦed illa non cogno¬
it sli qͥnascent᷑ et exurgent: nã illi qͥ nati sunt
Neurrexerunt: quia ñ sursũ cor sel in terra potiꝰ

Expanded text:
tinentem: nam quod ait, Quanta mandavit patribus nostris nota facere ea filiis suis, mandata eos accepisse dixit, nota facere ea filiis suis, non tamen eos agnovisse aut fecisse; sed ad hoc acceperunt ipsi, ut cognoscat generatio altera, quod illa non cognovit. Filii qui nascentur et exsurgent. Nam illi qui nati sunt, non exsurrexerunt, quia non sursum cor, sed in terr
Abbreviated transcription (Latin):
iacob: iã olim dormierunt. quando mirabilia osten
dit dĩ in egypto. Seqͥt̾ enĩ. In terra egypti in cã¬
po thaneos. Hoi dicit ostencsisse dm̃ istis mirabilia¬
corã patribꝰ eoꝵ e An forte spũ p̃sentes erant⁊ qͥa de ip¬
sis dñs in euglio ait. om̃s enĩ illiuiuunt: An ac como¬
datiꝰ accipimꝰ patres moysen et aaron alios ꝙ senio¬
res qͥ cõmemorant᷑ in eacdẽ scriptura etiã spm̃ accepis¬
se: unde acceꝑat et moyses ut eũ adiuuarent ad eun¬
dẽ ppłm regendũ ac ferendũ : Cur enĩ ñ appellaren¬
t᷑ patres ñ sicut dĩ pat̾ unꝰ est. qͥ regenerat spũ suo.¬

Expanded text:
Jacob; jam olim dormierant, quando mirabilia Deus Jacob; jam olim dormierant, quando mirabilia Deus ostendit in Aegypto. Sequitur enim, In terra Aegypti, in campo Thaneos: ubi dicit ostendisse Deum istis mirabiliacoram patribus eorum. An forte spiritu praesentes erant, quia de ipsis Dominus in Evangelio ait: Omnes enim illi vivunt ? An accommodatius accipimus patres, Moysen, et Aaron, aliosque seniores qui commemorantur in eadem Scriptura etiam spiritum accepisse, unde acceperat et Moyses, ut eum adjuvarent ad eumdem populum regendum ac ferendum ? Cur enim non appellarentur patres? Non sicut D
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt benefactorũ eiꝰ et mirabiliũ eiꝰ quȩ ostendit eis:
corã patribꝰ eoꝵ quȩ fecit mirabilia. Qasit hoc: ñ est
questio negligenda. De ipsis patribꝰ paulo ante dice¬
bat: qͦd fuisset generatio praua et amaricans. Ne
fiant inqͥt sic̃ patres eoꝵ generatio praua et amari¬
cans: generatio quȩ ñ direxit cor suũ: et cetera quȩ
adhuc de ipsa generatione dicunt᷑. Cuiꝰ imitatio¬
nẽ eo modo cauendã p̃cipit alteri generationi: ut
ponant in do̾ spẽ suã. et ñ obliuiseant᷑ oꝑũ dĩ. et
mandata eius exqͥrant:. de qͥbꝰ iã satis qͦd iusũ est dis¬
seruimꝰ. Qa sibi gͦ uult cũ de ipsa generatione praua
loquat᷑ quomͦ obliti sunt beneficioꝵ dĩ. et mirabiliũ
eiꝰ quȩ ostendit eis. qͦͦ addidit et dicit. corã patribꝰ
eoꝵ quȩ fecit mirabiliar qͥbꝰ patribꝰ cũ ipsi siit pa¬
tres. quoꝵ ñ uult esse posteros similes: Si illos acei¬
ꝑemꝰ ex qͥbꝰ istinati erant. uelut abrahã. ysaac. et

Expanded text:
 et mirabilium ejus quae ostendit eis, coram patribus eorum quae fecit mirabilia. Quid sit hoc, non est quaestio negligenda. De ipsis patribus paulo ante dicebat quod fuisset generatio prava et amaricans. Ne fiant, inquit, sicut patres eorum, generatio prava et amaricans; generatio quae non direxit cor suum, et caetera quae adhuc de ipsa generatione dicuntur, cujus imitationem eo modo cavendam praecipit alteri generationi, ut ponant in Deo spem suam, et non obliviscantur operum Dei, et mandata ejus exquirant: de quibus jam satis quod neratione prava loquatur quomodo obliti sunt beneficiorum Dei, et mirabilium ejus quae ostendit eis, quod addidit et dicit: Coram patribus eorum quae fecit mirabilia. Quibus patribus, cum isti ipsi sint patres, quorum non vult esse posteros similes? Si illos acceperimus ex quibus isti nati erant, velut Abraham, Isaac et
Abbreviated transcription (Latin):
incipiant homines ñ tanquã serui sub lege ãbulare
metuentes: sed in lege tanquã filii uolentes: in qua
illi ãbulare noluerunt. et sub illa remanserunt.
Hanc enĩ uoluntatẽ ñ tumor sed caritas habet: quę
diffundit᷑ in cordibꝰ credentiũ ꝑ sp̃m scm̃ qͥbꝰ dicit᷑.¬

Expanded text:
ut incipiant homines, non tanquam servi sub lege ambulare ut incipiant homines, non tanquam servi sub lege ambulare metuentes, sed in lege tanquam filii volentes, in qua illi ambulare noluerunt, et sub illa rei remanserunt. Hanc enim voluntatem non timor, sed charitas habet, quae diffunditur in cordibus credentium per Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
lns apuit cũ ait: et ñ est creclitus cũ dõ sp̃s eiꝰ. Rec¬
dsest enĩ csis: et icdõ recte adherens tanquã immu¬
abili regulȩ: potest fieri rectũ qͦd in se fuit prauũ
or bominis. Ut autẽ cor cũ illo sit. et ꝑ hoc rectũ esse
post.: acceclat᷑ acl eũ ñ pedde. secd fide. Idõ dr̃ etiã in¬
Naad bebreos: de illa ipsa generatione praua et
amar icaute. Non ꝓfuit serio auditus illis: ñ con-¬
tpatis sicdei eorũ qͥ ob aucdierunt. Soluntas gͥ quȩ est
Noide recto parat᷑ a ddño fide p̃cedente: qua acce¬
dẽ aed ed m̃ retũ ut cor fiat rectũ. Quȩ fides p̾ue¬
niente et uocante misccłia dĩ ꝑ obedientiã susci¬
tat᷑: et applicare incipit ad dm̃ cor ut clirigat᷑:
ut quanto magis magisꝙ dirigit᷑. tanto magis
uidet qͦd ñ uidebat: et ualet qͦd ñ ualebat. Hoc non
fecerat symon: cui petrus apłs dixit. Non est tibi
pars neq sors in hac file: cor enĩ tuũ ñ est rectũ cũ

Expanded text:
s aperuit, cum ait: Et non est creditus cum Deo spiritus ejus. Rectus est enim Deus: et ideo recto adhaerens, tanquam incommutabili regulae, potest fieri rectum quod in se fuit pravum cor hominis. Ut autem cor cum illo sit, et per hoc rectum esse possit, acceditur ad eum, non pede, sed fide. Ideo dad Hebraeos de illa ipsa generatione prava et amaricante: Non profuit sermo auditus illis non contemperatis fidei eorum qui obaudierunt . Voluntas igitur quae est in corde recto, paratur a Domino, fide praecedente, qua acceditur ad Deum rectum, ut cor fiat rectum. Quae fides, praeveniente et vocante misericordia Dei, per obedientiam suscitatur; et applicare incipit aet quanto magis magisque dirigitur, tanto magis videt quod non videbat, et valet quod non valebat. Hoc non fecerat Simon, cui Petrus apostolus dixit: Non est tibi pars neque sors in hac fide; cor enim tuum non est rectum cum
Abbreviated transcription (Latin):
Anehs mͥ uidet᷑ in hoc uerbo nos querere uoluisse. qͦi
nuluit dicere noluerunt ãbulare. quã ñ ãbulauert.
Perat enĩ putari lex oꝑũ quasi sufficere ad iustifi¬
unionẽ. cũ ea quȩ p̃cipiunt᷑ forinsecꝰ fiunt ab eis homi
asꝰ ͥmalent ñ p̃cipi quȩ ñ ex corde faciunt. et tam̃
hcunt: ac ꝑhoc quasi uiclent᷑ ãbulare in lege dĩ sed
iuut ãbulare: ñ enĩ ex corde faciunt. Ex corde
ait iuillomꝰ fieri potest: qͦei formicline fit penȩ. ñ
duttione iusticiȩ. Nã quantũ attinet al facta
aifrmisecꝰ agunt᷑: et qͥ tinent penã. et qͥ amant
niciã ñ furant᷑: et idõ pares sunt manu. dispares
inde: pares oꝑe. cdispares uoluntate. Iclõ illi sic no¬
ita sunt. Generatio inqͥt quȩ cor ñ direxit suum.
In dictũ est oꝑa sed cor. Recto enĩ corde: recta st̃

Expanded text:
oc verbo nos quaerere voluisse, quod maluit dicere, noluerunt ambulare, quam, non ambulaverunt. Poterat enim putari lex operum quasi sufficere ad justificationem, cum ea quae praecipiuntur, forinsecus fiunt ab eis hominibus qui mallent non praecipi quae non ex corde faciunt, et tamen faciunt; ac per hoc quasi videntur ambulare in lege Dei, sed nolunt ambulare: non enim ex corde faciunt. Ex corde autem nullo modo fieri potest, quod formidine fit poenae, non dilectione justitiae. Nam quantum attinet ad facta quae forinsecus aguntur: et qui timent poenam, et qui amant justitiam non furantur; et ideo pares sunt manu, dispares corde; pares opere, dispares voluntate. Ideo illi sic notati sunt: Generatio, inquit, quae cor non direxit suum. Non dictum est, opera: sed, cor. Directo enim corde
Abbreviated transcription (Latin):
patribꝰ nr̃is nota facere ea filiis suis: ut cognoscat
generatio attera. Qͥa cognoseat: Utiꝙ mandata
que mandauit. Quomꝰ gͦ athuc exqͥrant: nisi qͥa
ponendo in dõ spẽ suã : Tunc manclata eiꝰ exqui¬
rant. ut ab eis illo adiuuante cõpleant᷑: ne fiant
sic̃ patres eorũ generatio praua et amaricans:
generatio quȩ ñ direxit coi suũ. Et dicit quare.¬
continuo subiungendo. et ñ est creditus cũ dõ
sp̃s eiꝰ: id est quia ñ habebat fidẽ quȩ impetrat
quȩ lex imperat. Quando enĩ cũ spũ dĩ oꝑante
ñ fit: nͥ credendo in eũ qͥ iustificat impiũ. Quam
fidẽ ñ habuit generatio praua et amaricans: et
idõ de illa dictũ est. ñ est creditus cũ clõ sp̃s eius.
Multo enĩ hoc expressius dictũ est acd significan¬
dã gr̃am dĩ: quȩ ñ solũ oꝑat᷑ remissionem pecca¬
torũ: sed etiã cooꝑantẽ sibi facit hominis spm̃ in

Expanded text:
gnoscat generatio altera. Quid cognoscat? Utique mandata quae mandavit. Quomodo ergo adhuc exquirant, nisi quia ponendo in Deo spem suam, tunc mandata ejus exquirant, ut ab eis illo adjuvante compleantur? Ne fiant, sicut patres eorum, generatio prava et amaricans; generatio qucontinuo subjungendo, Et non est creditus cum Deo spiritus ejus: id est, quia non habebat fidem, quae impetrat quod Lex imperat. Quando enim cum Spiritu Dei opernon fit, nisi credendo in eum qui justificat impium . Quam fidem non habuit generatio prava et amaricans; et ideo de illa dictum est: Non est creditus cum Deo spiritus ejus. Multo enim hoc expressius dictum est, ad significandam gratiam Dei, quae non solum operatur remissionem peccatorum, sed etiam cooperante
Abbreviated transcription (Latin):
est alienꝰ axp̃o: nec intelligit nec babet. Suseitas
gͦ testimoniũ in iacob: et legẽ posuit in isrł. Nu
eadẽ duo nomina diuersis causis uni homin dls
imposita: ia cob ꝓpt̾ supplantationẽ. qm̃nisceants
tenuit plantã frĩs⁊ isrł autẽ ꝓpt̾ uistont l.Si ͥ

Expanded text:
o, nec intelligit, nec habet. Suscitavit ergo Testimonium in Jacob, et Legem posuit in Israel. More ines, sed eadem duo nomina diversis causis uni homini sunt imposita; Jacob propter supplantationem, quoniam nascentis tenuit plantam fratris; Israel autem propter visionem Dei .
Abbreviated transcription (Latin):
nem locutus est. quancdo obdurastis corcda
u̾a: ꝑ se nunc loquitur molleseant corcta
uta. Qui precones ante se mittebat: ipse ue.¬
nre dignatus est. Ore suo hic loquiquit᷑:
qui loquebatur ꝑ ora ꝓpħarum. Hoclie ergo¬

Expanded text:
nem locutus est, quando obdurastis corda vestra. Per se nunc loquitur; mollescant corda vestra. Qui praecones ante se mittebat, ipse venire dignatus est: ore suo hic loquitur, qui loquebatur per ora prophetar
Abbreviated transcription (Latin):
Illis ergo reꝓbatis nos intrabimus: quatt¬
si aliqui ex ramis fracti sunt ꝓpter dissuim¬
litudinem et infidelitatemł nos ꝓpter ficẽ
et humilitatem inseremur. Nos ergo intre¬
mus in requiem eius. Unde autem intra¬
runt illi qui intrauerunt. illi qui eleeti sut.
qui non corde oblurato restiterunt: Qua
uerum est quod non repellet dñs plebem

Expanded text:
Illis ergo reprobatis, nos intrabimus: quia etIllis ergo reprobatis, nos intrabimus: quia etsi aliqui ex ramis fracti sunt propter dissimilitudinem et infidelitatem, nos propter fidem et humilitatem inseremur . Nos ergo intremus in requiem ejus. Unde autem intrarunt illi qui intrarunt, illi qui electi sunt, qui non corde obdurato restiterunt? Quia verum est quod «non repellet Dominus plebem
Abbreviated transcription (Latin):
mea: si introibunt in requiem meam.
Loqui dm̃ magnum est. quanto magis
iurare dm̃: Iurantem hominem debes tĩ¬
mere: ne ꝓpter iurationem faciat quod
contra uoluntatem eius est: quanto ma¬
gis dm̃ qu nichil temere iurare potest:
Iurationem ad confirmationem uoluit
esse. Et ꝑ quem iurat ds̃: Per semet ip¬
sum. Non enim habet maiorem ꝑ qu̾e
iuret i ꝑ se ipsum confirmat ꝓmissa sua:
ꝑse ipsum confirmat minas suas No¬
mo dicat in corde suo uerum est sbda
ꝓmietite falsum est quod minat idii
uerum eit quod ꝓmittit: sic eciaine
quod minatur. Tam certus esse dedesa
requie: de felicitate: de eternitates i
un mortalitate. si feceris precepta ppsus
quam certus esse debes de interitu. de
arelore ignis ȩxerni. de lampnatione
cum diabolo. si contempseris precepta
iꝑsuis. Iurauit ergo illis in ira sua ne in¬
trent in requiem ipsius: et tamen opor¬
tet aliquos intrare in requiem ipsius.
Num enim nulli clabitur requies ipsiusꝰ

Expanded text:
mea, Si introibunt in requiem meam.» mea, Si introibunt in requiem meam.» Loqui Dominum magnum est; quanto magis jurare Deum? Jurantem hominem debes timere, ne propter jurationem faciat quod contra voluntatem ejus est; quanto magis Deum, qui nihil temere jurare potest? Jurationem ad confirmationem voluit esse. Et per quem jurat Deus? Per semetipsum: non enim habet majorem per quem juret . Per semetipsum confirmat promissa sua, per semetipsum confirmat minas suas. Nemo dicat in corde suo: Verum est quod promittit; falsum est quod minatur. Sicut verum est quod promittit, sic certum est quod minatur. Tam certus esse debes de requie, de felicitate, de aeternitate, de immortalitate, si feceris praecepta ipsius, quam certus esse debes de interitu, de ardore ignis aeterni, de damnatione cum diabolo, si contempseris praecepta ejus. Juravit ergo illis in ira sua, ne intrent in requiem ipsius: et tamen oportet aliquos intrare in requiem ipsius; non enim nulli dabitur requies ipsius.
Abbreviated transcription (Latin):
heremo: et quadraginta diebris fuit cum
quadraginta diebus temptationem:
id est eccła. necesse est temptationes patia.¬
tur. in hoc scło: sel non deest ille consola
tor qui dixit. Ecce ego uobiscum sum usꝙ
in consummationem scłi. Et dixi. semꝑ¬
errant corle isti. Ad hoc cum illis fui
quadraginta annis. ut ostenderem genus
tale hominum. quod me semꝑ exacerbat
usꝙ in finem seli: quia ꝑ illos quacdragu¬
intrent in requiem dĩ: Imꝓbati sunt illi
quibus displicuit misccłia dĩ. Qui restite¬
runt dõ corde indurato: illis imꝓbatis
nunquid ꝑdidit dĩ ppłm suum: Non erit
uerum : potens est ds̃ de laꝑidibus istis
suscitare filios abrabȩ : Ergo dixi: semꝑ
isti errant corcle Et isti non cognouert̃
uias meas. quibus iuraui in ira mea: si in¬
troibunt in requiem meam. Quibus uira¬
ui in ira mea: si introibunt in requiem
meam. Magnus terror. eb exultationẽ
cȩpimus: sed ad magnum timorem con¬
clusit psalmus iste. Quibus uraui in ira

Expanded text:
m, quadraginta diebus fuit cum quadraginta diebus tentationem huid est Ecclesia, necesse est tentationes patiatur in hoc saeculo; sed non deest ille constor qui dixit: «Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi» . «Et dixi, Semper isti errant corde.» Ad hoc cum illis fui quadraginta annis, ut ostenderem genus tale hominum, quod me semper exacerbat usque in finem saeculi: quia per illos quadraginintrent in requiem Dei? Improbati sunt illi quibus displicuit misericordia Dei, qui restiterunt Deo corde indurato; illis improbatis, numquid perdidit Deus populum suum? Non erit verum, «Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae» ? Ergo, «dixi, Semper isti errant corde. Et isti non cognoverunt vias meas, quibus juravi in ira mea, Si introibunt in requiem meam. Quibus juravi in ira mea, si introibunt in requiem meam:» magnus terror. Ab exsultatione coepimus, sed ad magnum timorem conclusit psalmus iste: «Quibus juravi in ira
Abbreviated transcription (Latin):
iubilemus ei. Et Qtiȩ dicimus in psalmis.
quȩ dicimus uel potius sentimus in iubi¬
latione: quȩ sunt quȩ ꝑtinent ad laudem
cantici buius: iam aucdite Quoniam dc̃
magnus est dñs: et rex magtius suꝑ om̃s
deos. Propterea ergo iubilemus illi: quoniã
non repellet dñs plebem suam. Iubilemus
illi: quoniam in manu eius fines terrȩ et

Expanded text:
«jubilemus illi.» Et quae dicemus in psalmis? «jubilemus illi.» Et quae dicemus in psalmis? quae dicemus, vel potius sentiemus in jubilatione? quae sunt quae pertinent ad laudem cantici hujus? Jam audite: «Quoniam Deus magnus est Dominus, et rex magnus super omnes deos:» propterea ergo jubilemus illi. «Quoniam non repellet Dominus plebem suam:» jubilemus illi. «Quoniam in manu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter iniquitates tuas. Canto enim maior
laus est ignoscentis: quanto maior exag¬
geratio est peccata confitentis. Non ergo
putemus recessisse nos a laude cantiei:
si hanc confessionem hic intelliginus
qua confitemur peccata nr̃a. Et hoc
aci laudem cantici ꝑtinet: quia eum
peccata nr̃a  Ucognoseimus: dĩ głam
commenda ns. inus. Preoceupemus faci¬
em eius in confessione: et in psalmis iubile¬
mus illi. Iam dixunus quid sit iubilare:
repetitum est ut confirmetur in faciendo.
Ipsa repetitio: exhortatio est. Non eni iam
obliti sumus ut admoneri nos uelimus quȩ
dicta sunt suꝑius. ut iubilemus: sed plerũ
ꝙ affectu animi repetitur uerbum quod
notum erat: non ut innotescat. sed ut ip.¬
sa repetitio faciat confirmationem. Repe¬
titur enim ad intelligendum affectum
dicentis. Inde est quod dicit dñs: amen a
amen dico uobis. Sufficiebat unum am̃.
Quare amen amen nisi quia ipsa repetitio
confirmatio est. n psalmis ergo inquit

Expanded text:
propter iniquitates tuas. Tanto enim major propter iniquitates tuas. Tanto enim major laus est ignoscentis, quanto major exaggeratio est peccata confitentis. Non ergo putemus recessisse nos a laude cantici, si hanc confessionem hic intelligimus, qua confitemur peccata nostra: et hoc ad laudem cantici pertinet; quia cum peccata nostra cognoscimus, Dei gloriam commendaem ejus in confessione.» 5. «Et in psalmis jubilemus illi.» Jam diximus quid sit jubilare; repetitum est, ut confirmetur in faciendo: ipsa repetitio exhortatio est. Non enim jam obliti sumus, ut jam moneri nos velimus, quae dicta sint superius, ut jubilemus: sed plerumque in affectu animi repetitur verbum quod notum erat, non ut innotescat, sed ut ipsa repetitio faciat confirmationem; repetitur enim ad intelligendum affectum dicentis. Inde est quod dicit Dominus, «Amen, amen dico vobis» ; sufficiebat «Amen» unum; quare, «Amen, amen,» nisi quia ipsa repetitio confirmatio est? «In psalmis» ergo, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
Illum nichil penitere poterat. qui nichil
culpabiliter fecerat: secd confitebatur
in laude patris. Ergo quia et hic exulta.¬
tionis locus est: forte illam debemus in-¬
telligere confessionem quȩ est in laucle
dĩ. unde est laus canticis ut non hic intel.¬
ligamus confessionem penitentium. sed
laudantium. Et quid est quod continuo
nos ammonet de quaclam confessione
cum ait : preueniamus faciem eius in con¬
fessione: Quid est preueniamus faciem
eius in confessione. Uenturus est: preue.¬
niamus faciem eius in confessione. Prius
ante quam ueniat nos confitendo lamp.¬
nemus quod fecimus: ut ille quod coronet
non quod clampnet inueniat. Nunquid
autem et hoc non ꝑtinet ad laudem cdĩ.
quando confiteris peccata tua: Immo
uero maxime ꝑtinet ad laudem dĩ. Quare
maxime ꝑtinet ad laudem dĩ: Quia tan¬
to amplius laudatur medicus: quanto
plus desꝑabat᷑ egrotus. Confitere itaꝙ
peccata tua. quo magis desꝑabas de de.

Expanded text:
Illum nihil poenitere poterat, quia nihil Illum nihil poenitere poterat, quia nihil culpabiliter fecerat; sed confitebatur in laude Patris. Ergo quia et hic exsultationis locus est, forte illam debemus intelligere confessionem quae est in laude Dei: unde et «Laus cantici,» ut non hic intelligamus confessionem poenitentium, sed laudantium. Et quid est quod continuo nos admonet de quadam confessione cum ait: «Praeveniamus faciem ejus in confessione?» Quid est, «Praeveniamus faciem ejus in confessione?» Venturus est; «Praeveniamus faciem ejus in confessione,» prius: antequam veniat, nos confitendo damnemus quod fecimus, ut ille quod coronet, non quod damnet, inveniat. Numquid autem et hoc non pertinet ad laudem Dei, quando confiteris peccata tua? Imo vero maxime pertinet ad laudem Dei. Quare maxime pertinet ad laudem Dei? Quia tanto amplius laudatur medicus, quanto plus desperabatur aegrotus. Confitere itaque peccata tua, quo magis desperabas de te
Abbreviated transcription (Latin):
sa sint uota de quibus dicit in alio psal¬
mo: recddam tibi uota mea quȩ distinxerunt
labia mea. Nichil ista distinctione sublimiꝰ:
nebil tam necessarium et adintelligendũ
it ad faciendum. Quomodo ergo distin¬
quis uota quȩ recddis dõ: Ut illum laudes.
ña climittat. Nam si uellet ꝓ meritis a.¬
gere: non inueniret nisi quos lampna.¬
tet. Uenite ergo dicens ut recedamus ĩa
a peccatis nr̃is: et non nobiscum rationẽ
ducat de preteritis: sed tanquam tabu¬
lȩ nouȩ fiant: incensis om̃ibus cyrogra¬
phis debitorum nr̃orum. Quanta ergo illiꝰ
laus: quanta miscdia. Confiteamur itaꝙ
laudantes. Nam si semꝑ confessio peniten.¬
tis esset: non diceretur in eugłio de ipso
dño. in illa hora exultauit iħs in sp̃u sc̃o:
et ait. Confiteor tibi pater dñe celiet terrȩ.
qui abscondisti hȩc a sapientibus et pru-¬
dentibus: et reuelasti ea paruulis. Nun.¬
quid quia xp̃c confitebatur penitens erat:

Expanded text:
sa sint vota, de quibus dicit in alio psalsa sint vota, de quibus dicit in alio psalmo. «Reddam tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea» . Nihil ista distinctione sublimius, nihil tam necessarium et ad intelligendum et ad faciendum Quomodo ergo distinguis vota quae reddis Deo? Ut illum laudes,  peccata nostra dimittat. Nam si vellet pro meritis agere, non inveniret nisi quos damnaret. «Venite» ergo dixit, ut recedamus jam a peccatis nostris, et non nobiscum deducat rationem de praeteritis; sed tanquam tabulae novae fiant, incensis omnibus chirographis debitorum nostrorum. Quanta ergo illius laus, quanta misericordia, confiteamur, utique laudantes. Nam si semper confessio poenitentis esset, non diceretur in Evangelio de ipso Domino: «In illa hora exsultavit Jesus in Spiritu sancto, et ait, Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis» . Numquid quia Christus confitebatur, poenitens erat?
Abbreviated transcription (Latin):
care: et tamen uoce testari quod intus
conceptum est. Quod uerbo explicari na
potest: hoc est iubilare. Nam consideret
caritas ur̃a qui iubilant in cantilenis qui¬
busq. et quasi in cercamine quodam let¬
ciȩ scłaris: et uidetis quasi inter cantiea
uerbis expressam exultantis letieciam. eul
lingua dicencio non sufficit quemadmodum
ubslent: ut ꝑ illam uocem indicetur animi
isfectus. uerbo explicare non ualentis. quod
inde concipit̾. Si ergo illi de gauclio ter¬
eno ubilant: nos de gaudio cȩlesti iubila¬
Re non debemus quod uere uerbis explica¬
nus in confessione. Confessio quidem: du¬
aus modis accipitur in scripturis. Est
confessio lauclantis: est confessio gementis.
Confessio lauclantis ad honorem eius ꝑti
net qui laudatur: confessio gementis ad
penitentiam ꝑtinet eius qui confitetur.
Confitentur enim homines cum lauclant
dm̃s confitentur cum accusant se: et nichil
dignius facit lingua. Uere puto quod ip¬

Expanded text:
icare, et tamen voce testari quod intus icare, et tamen voce testari quod intus conceptum est et verbis explicari non potest: hoc est jubilare. Nam consideret Charitas Vestra qui jubilant in cantilenis quibusque, et quasi in certamine quodam laetitiae saecularis; et videtis quasi inter cantica verbis expressa exundantes laetitia, cui lingua dicendo non sufficit, quemadmodum jubilent, ut per illam vocem indicetur animi affectus, verbis explicare non valentis quod corde concipitur. Si ergo illi de gaudio terreno jubilant; nos de gaudio coelesti jubilare non debemus, quod vere verbis explicaejus in confessione.» Confessio quidem duobus modis accipitur in Scripturis. Est confessio laudantis, est confessio gementis. Confessio laudantis, ad honorem pertinet ejus qui laudatur: confessio gementis, ad poenitentiam pertinet ejus qui confitetur. Confitentur enim homines, cum laudant Deum: confitentur, cum accusant se; et nihil dignius facit lingua. Vere puto quod ip
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ut nr̃os etiam inimicos diligams
et dat exemplum de ipso dõ. sieut poe
uester ait qui in cęlis est. qui solem sum
oriri ficit suꝑ bonos et malos⁊ et pt
suꝑ ustos et mitistos. E stote ergo sicut pt̃
uester ꝑfecti. Cum cdicit estote sieut ile
fecti: ad similitudinem nos inuitat. Si
ergo ad sumilituclinem nos inuitat: con¬
stat quia dissimiles existencdo recesserans
a dõ: et facti eramus longe ꝑ dissimlitu¬
dineme et efficimur ꝓpe ꝑ similitucdinam
ut iam fiat in nobis quod scriptum est
accetlite ad eum et illuminamini. E go
quibusclam longe positis et male uuen.¬
tibus psalmus iste dicit: uenite exultenꝰ
dño. Quo itis: quo receditis : quo discici¬
tis: quo fugitis exultando mundo: Ien¬
te exultemus dño. Quo itis exultare ubi
deficitis : Uenite exultemus in illo: a quo
facti sumus. Uenite exultemus dño:
iubilemus dõ salutari nr̃o. Quid est iu¬
bilare : Gaudium uerbo non posse expl¬

Expanded text:
nobis ut nostros etiam inimicos diligamus; et dat exemplum de ipso Deo: «Sicut Pater vester,» ait, «qui in coelis est, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos. Estote ergo sicut Pater vester perfecti» . Cum dicit, «Estote sicut ille perfecti,» ad similitudinem nos invitat. Si ergo ad similitudinem nos invitat, constat quia dissimiles existendo recesseramus a Deo, et facti eramus longe per dissimilitudinem, et efficimur prope per similitudinem, ut jam fiat in nobis quod scriptum est, «Accedite ad Deum, et illuminamini» . Ergo quibusdam longe positis et male viventibus psalmus iste dicit, «Venite, exsultemus Domino.» Quo itis? quo receditis? quo disceditis? quo fugitis, exsultando mundo? «Venite, exsultemus Domino.» Quo itis exsultare, ubi deficitis? Venite, exsultemus in illo a quo facti sumus. «Venite, exsultemus Domino.» 3. «Jubilemus Deo, salutari nostro.» Quid est jubilare? Gaudium verbis non posse expl
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ibus iubilemus illi Quoniam ipsius
est mare. et ipse fecit illu̾d: et aridam
manus eius finxerunt: iubilemus illi.
Sed hȩc om̃ia quid sibi uelint si congru¬
enter discutiantur: tempus forte non fuf¬
ficit. Sel rursus si penitus negligantur:
debitores remanebimus. Breuiter itaꝙ ꝓ
tempore quantum ꝑstringere potuerimꝰ
accipite: quia et pauca semina uberrimã
messem referunt: si sit terra fructifera.
Primum quare iubile: emus. quare
laudemus hoc posuit: n: quoniam css̃
magnus est dũs. et rex inagtius sip ons en
Sunt ergo dii suꝑ quos sit magniads u
ster euu iubilamus. cui exultamus. ele
des cantici dicimus: sunt sed non uobs
Apls enum ait. Nam et si sunt qui dient
di siue in cȩlo siue in terra. quemacires
sunt dis multi. et dĩ multi. nobis lenit

Expanded text:
s jubilemus illi. «Quoniam ipsius est mare, et ipse fecit illud, et aridam terram manus ejus finxerunt:» jubilemus illi. Sed haec omnia quid sibi velint, si congruenter discutiantur, tempus forte non sufficit: sed rursus si penitus negligantur, debitores remanebimus. Breviter itaque pro tempore, quantum perstringere potuerimus, accipite; quia et pauca semina uberrimam messem referunt, si sit terra fructifera. 6. «vers.» 3. Primum quare jubilemus, quare laudemus, hoc posuit: «Quoniam Deus magnus est Dominus, et rex magnus super omnes deos.» Sunt ergo dii super quos sit magnus Deus noster, cui jubilamus, cui exsultamus, cui laudes cantici dicimus; sunt, sed non nobis. Apostolus enim ait: «Nam etsi sunt qui dicuntur dii, sive in coelo, sive in terra, quemadmodum sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ticis canticorum: ꝑfectos quosdam dieis
tanquam dentes ȩccłȩ sc̃ẽ sponsȩ suȩ. ulits
tui sicut grex detonsarum ascendentium
de lauacbro: quȩ geminos pariunt⁊ et st.¬
rilis non est in illis. Quid est dentes cuirꝰ
Per quos loqueris. Dentes enum ȩxcłȩ: p aus
loquitur eccta. Quales dentes tui : Canql̾i
grex deconsarum. Quare detonsarum:
Quia sarcinas scłi deposuerunt. Nonne
detonsȩ erant oues illȩ de quibus paulo an.¬
te dicebam. quos preceptum dñi totunce.¬
rat dicentis: uacle uende om̃ia tua. et da
pauꝑibus. et habebis thesaurum in cęlis.
et ueni sequere me : fecerunt hoc precep
tum: detonsi uenerunt. Et quia baptra.¬
ti sunt credentes in xp̃m: quid ibi dietiꝰ
Ascencdentium de lauachro. id est ascen¬
dentium de mundatione: et om̃s geni¬
nos creant. Quos geminos: Duo illa pre.¬
cepta: in quibus tota lex pendet et ꝓpͥħ.
go hodie si uocem eius audieritis. O plebs

Expanded text:
ticis canticorum, perfectos quosdam dicens ticis canticorum, perfectos quosdam dicens tanquam dentes Ecclesiae sanctae sponsae suae: «Dentes tui sicut grex detonsarum ascendentium de lavacro, quae geminos pariunt, et sterilis non est in illis» . Quid est, «Dentes tui?» Per quos loqueris: dentes enim Ecclesiae, per quos loquitur Ecclesia. Quales dentes tui? «Tanquam grex detonsarum.» Quare «detonsarum?» Quia sarcinas saeculi posuerunt. Nonne detonsae erant oves illae, de quibus paulo ante dicebam, quos praeceptum Dei totonderfectus esse, uende omnia tua et da pauperibus et habebis thesaurum in caelis: et ueni, stum; detonsi venerunt. Et quia baptizati sunt credentes in Christum, quid ibi dicitur? «Ascendentium de lavacro;» id est, ascendentium de mundatione. «Et omnes geminos creant:» quos geminos? Duo illa praecepta, in quibus tota Lex pendet et Prophetae. go, «Hodie si vocem ejus audieritis.» O plebs
Abbreviated transcription (Latin):
res facta. Et non quomodocumꝙ facta:
sed ad imaginem et similitudinem ipsius.
allum ꝓcidamus et ploremus÷ nos quid sumꝰ:
os autem ppłs pascuȩ eius: et oues manꝰ
eiuis. Uide quam eleganter uerborum ordi¬
nem cominutauit . et canquam non ꝓpria
reddidit: ut ipsos intelligamus oues qui
sunt et ppli. Non dixit oues pascuȩ eius.
et popis eanuum eius quod magis pirau¬
tur posse congruere. quia oues ad pisuu
pis oues sunt. Sed rursus quia nos l urti
quas emimus. non quas fecimas: chxeet
autem supius ꝓcidamus ei qui fect nos
ete dictum est oues manuum euis. qua
nullus hominum sibi oues fecit. Emere ps¬
cest donari possunt: inuenire potest api¬
gare potest: postremo furari potest: fadr
oues non potest. At uero dñs noster fiet
nos: ideo ppłs paseuȩ eius: et oues maniũ
eiis ipse sunt: quas sibi ipse facere cigniais
est gr̃a sua. Has enim oues lauclat et nae¬

Expanded text:
res facta, et non quomodocumque facta, res facta, et non quomodocumque facta, sed ad imaginem et similitudinem ipsius: illum procidamus et ploremus, nos quid sumus? «Nos autem populus pascuae ejus, et oves manuum ejus.» Vide quam eleganter verborum ordinem commutavit, et tanquam non propria reddidit; ut ipsos intelligamus oves, qui sunt et populi. Non dixit, Oves pascuae ejus et populus manuum ejus; quod magis putabatur posse congruere, quia oves ad pascua populus oves sunt. Sed rursus, quia nos habemus oves quas emimus, non quas fecimus; dixerat autem superius, «Procidamus ei qui fecit nos:» recte dictum est, «oves manuum ejus.» Nullus hominum sibi facit oves: emere potest, donari possunt, invenire potest, aggregare potest, postremo furari potest; facere oves non potest. At vero Dominus noster fecit nos; ideo «populus pascuae ejus et oves manuum ejus,» ipsae sunt quae sibi ipse facere dignatus est gratia sua. Has enim oves laudat et in Can
Abbreviated transcription (Latin):
fecit illud et illucd. Commemor auit multa:
et nunc repetit exhortationem. Uenite ad¬
oremus et ꝓciclamus ei: et ploremus aute
dnm qui fecit nos. Iam cominemoratis a
me laudibus dĩ÷ nolite pigri esse. et longe
uita et moribus stare: sed uenite ad oremus
et ꝓcidamus ei. Sed forte de peccatis ur̃is
quȩ uos longe fecerunt a dõ solliciti estis:
faciamus sequentia oremus coram
dño qui fecit nos. Ardes forte conscientia
delictir lacrimis extingue flaminam pec¬
cati: plora ante dñm securus ⁊ plora ante
eum qui te fecit. Non enim opus manuũ
suarum contempnit in de: noli putare qͥa
potes a te refici.  te deficere potes: tu te¬
ipsum reficere non potes. Ille reficit: qui te
fecit. Poremus ante dñm qui fecit nos. La¬
crimare ante illumꝰ confitere illi: preueni
faciem eius in confessione. Quis enim estu.
qui illi ploras. et illi confiteris: nisi quem
fecit: Non paruȩ ficluciȩ est ad factorem:

Expanded text:
fecit illud et illud. Et commemoravit multa, fecit illud et illud. Et commemoravit multa, et nunc repetit exhortationem: «Venite, adoremus, et procidamus ei, et ploremus ante Dominum qui fecit nos.» Jam commemoratis a me laudibus Dei, nolite pigri esse, et longe vita et moribus stare: «Venite, adoremus, et procidamus ei.» Sed forte de peccatis vestris, quae vos longe fecerant a Deo, solliciti estis; faciamus sequentia: «Et ploremus coram Domino, qui fecit nos.» Ardes forte conscientia delicti; lacrymis exstingue flammam peccati, plora ante Dominum: securus plora ante Deum, qui te fecit; non enim opus manuum suarum contemnit in te. Noli putare quia potes a te refici. A te deficere potes, tu teipsum reficere non potes: ille reficit qui te fecit. «Ploremus ante Dominum qui nos fecit:» lacrymare ante illum, confitere illi, praeveni faciem ejus in confessione. Quis enim es tu qui illi ploras, et illi confiteris, nisi quem fecit? Non parvae fiduciae est ad factorem