comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum ẽ. Iusticiȩ dñi rectȩ letificantes
corda: & preceptum dm̃ lucidum illu¬
minans ocłas. In quo querit᷑. quomodo
in hoc eodem ꝓph̃a dixerit d̾s dedi eis
iustificationes non bonas inquib non
uiuant in eis. Facilisq responsio ẽ. & ple¬
mor inconsequentibꝰ: non uiuere iudeos
sequentes occidentem litteram. & uiuere
xp̃ianos. intelligentes sp̃m uiuificantẽ.
Longum ẽ si uoluerimꝰ ꝓbare testimoniis.
ubi p̃cepta dm̃i. & ubi iustificationes ẽẽ
dicantur: & quib singula uel diu̾sitatib
uel obscuritatib inuoluant᷑. Unde &
inp̃senti loco infert᷑. hic iustus ẽ:uita
uiuet ait dñs ds̃. Qui hȩc fecerit. & illa
non fecerit nequaqͣm puniet᷑ delictis pa¬
tris: s suis uiuet uirtutib. Quod si
genuerit filium latronem. effundentẽ
sanguinem. & fecerit unum de istis. siue
ut .lxx. tͣnstulerunt. & fecerit peccata.
in uia patris sui iusti non ambulauerit.
& hȩc quidem omnia non facientem.s

Expanded text:
ini rectae laetificantes corda; » et: « Praeceptum Domini lucidum illuminans oculos. » In quo quaeritur quomodo in hoc eodem propheta dixerit Deus: « Dedi eis justificationes non bonas, in quibus non vivant in eis . » Facilisque responsio est et plenior in consequentibus, non vivere Judaeos sequentes occidentem litteram, et vivere Christianos intelligentes spiritum vivificantem. Longum est, si voluerimus probare testimoniis, ubi praecepta Domini et ubi justificationes esse dicantur, et quibus singula, vel diversitatibus, vel obscuritatibus involvantur. Unde et in praesenti loco infertur: Hic justus est, vita vivet, ait Dominus Deus. Qui haec fecerit, et illa non fecerit, nequaquam punietur delictis patris, sed suis vivet virtutibus. Quod si genuerit filium latronem, effundentem sanguinem, et fecerit unum de istis sive ut LXX transtulerunt, et fecerit peccata: in via patris sui justi non ambulaverit, et haec quidem omnia non facientem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
cerit iudicium atq iusticiam: ipse ani
& non moriet᷑. E contrario ait genti¬
um popłs non habens noticiam dei.
& impius. si se auerterit abimpietate
sua. quam prius oꝑatus ẽ mydolatria
& fecerit ea quȩ isrh lege precepta st̃.
ipse prius mortuus iiuificabit anĩam
suam: uidensq se interisse ininiqui¬
tatib quas operatꝰ ẽ credit ineum
qui dicit. ego sum uia ueritas & uita.
uita uiuet & non moriet᷑. Et di

Expanded text:
cerit judicium atque justitiam, ipse animcerit judicium atque justitiam, ipse animet non morietur. E contrario, ait, gentium populus non habens notitiam Dei, et impius, si se averterit ab impietate sua, quam prius operatus est in idololatria, et fecerit ea quae Israeli lege praecepta sunt: ipse prius mortuus vivificabit animam suam. Vidensque se interisse in iniquitatibus quas operatus est, credet in eum qui dicit: Ego sum via, veritas et vita : vita vivet, et non morie
Abbreviated transcription (Latin):
Reddit causas quare dñi iusta senten¬
tia sit. Putatismeait iniquũ. ut pec¬
cata patrum reddam filiis: & aliis come¬
dentib uuam acerbam alioꝵ dentes
obstupescant. Ecce unus quisq in suo¬
peccato morit᷑. & in sua iusticia uiuifi¬
cat᷑: in utroq ñ p̃terita s presentia.¬
Quin po cius ur̃a iniqua sententia
ẽ. quiputatis parabolam non ẽe
parabo.I iam. s sic eant accipitis qͣsi
hystoriȩ ueritatem: ut alioꝵ scelera¬
in aliis puniantur. Cum enu
auerterit se iustus aiusticia sua . &
fecerit inquitatem: moriet᷑ ineis. In
iquitate quam operatꝰ ẽ moriet᷑.
Potest & hoc intelligi. Iustus prius
popłs isrł auertit. se aiusticia sua
quia iusticiȩ reliquit au torem: &
fecit inquitatem dei filium de negat¬
do. In peccato atq scelere quod oꝑatꝰ
ẽ. morietur non inplurib s muno:
heredem int̾ficiens. ut ꝑderet heredi¬
tatem. Et cum auerterit se impuis
abimpietate sua quam oꝑatus ẽ. & fe¬

Expanded text:
Reddit causas, quare Domini justa sententia sit. Putatis me, ait, iniquum, ut peccata patrum reddam filiis, et aliis comedentibus uvam acerbam, aliorum dentes obstupescant? Ecce unusquisque in peccato suo moritur, et in sua justitia vivificatur, in utroque non praeterita, sed praesentiaQuin potius vestra iniqua sententia est, qui putatis parabolam non esse parabolam: sed sic eam accipitis, quasi historiae veritatem, ut alioin aliis puniantur. « Cum enim averterit se justus a justitia sua, et fecerit iniquitatem, morietur in eis. In iniquitate quam operatus est morietur. Potest et hoc intelligi: Justus prius populus Israel, avertit se a justitia sua, quia justitiae reliquit auctorem, et fecit iniquitatem, Dei Filium 216 denegando. In peccato atque scelere quod operatus est morietur: non in pluribus, sed in uno, haeredem interficiens, ut perderet haereditatem. Et cum averterit se impius ab impietate sua quam operatus est, et fe
Abbreviated transcription (Latin):
ut oues ierłm in sollemnitatibꝰ
eiꝰ.Sic erunt eiuitates desertȩ.
plene gregibꝰ siue ouibꝰ hominũ:
& scient quia ego dĩs. Perspi¬
cua suut quȩ dicunt᷑. & omis sen¬
sus montiũ isrł qui pͥus deserti
fuerant & pꝰea restituti. ñc mani¬
festius ponit᷑: redditq causas ds
quare popłin isrł captiuitati tra¬
diderit: & ꝓpt̾ sũa clementiã polli¬
cetur reducturũ se eos iit̾ram n¬
deã. & multo ampliora tͥbuturũ
quã abstulerat. Qd̾ qͥdam iudeoꝵ
referunt ad zorobabel temꝑa: qͣn
cyro rege ꝑsarũ laxante captiuita¬
tẽ eoꝵ. de tͥbu iuda & bemiainiu
plurnm reducti sunt in iudeã.
Alii uero admille annoꝵ regnũ
referuut: qnͣdo sub xp̃o quẽ pu¬
tant ẽẽ uenturũ & ciuitas extru¬
atur ierłm. & edificet᷑ templum
de qͦin ultima parte huiꝰ ꝓpħie
dicturi sumꝰ. Et int̃im ut iudai¬
cas fabulas relinqͣmꝰ. & int̃mina¬
biles genẽalogiãs iuxta consuetu¬
capituli ꝑcurramꝰ: & qͥd nob̃ ui¬

Expanded text:
tatibus ejus: sic erunt civitates desertae, plenae gregibus sive ovibus hominum, et scient quia ego Dominus. Perspicua sunt quae dicuntur, et omnis sensus montium Israel, qui prius deserti fuerant, et postea restituti, nunc manifestius ponitur. Redditque causas Deus quare populum Israel captivitati tradiderit, et propter suam clementiam pollicetur reducturum se eos in terram Judaeam, et multo ampliora tributurum, quam abstulerat. Quod quidam Judaeorum referunt ad Zorobabel tempora, quando, Cyro rege Persarum laxante captivitatem eorum, de tribu Juda, et Benjamin plurimi reducti sunt in Judaeam. Alii vero ad mille annorum regnum referunt, quando sub Christo, quem putant esse venturum, ut civitas exstruatur Jerusalem, et aedificetur templum, de quo in ultima parte hujus prophetiae dicturi sumus. Et interim, ut Judaicas fabulas relinquamus, et interminabiles genealogias, juxta consuetucapituli
Abbreviated transcription (Latin):
confirmant. de qua scͥptum ẽ.
beati mites qm̃ ipsi possideb̃t
t̃ram: & placebo dño in regiõe
uiuoꝵ. Hȩc locuntur quide ge¬
nerali ut diximꝰ resurrectione
iezechielem scͥpsisse autumant.
Qͥ aũt alit̾ int̃pretant᷑ ista memo¬
rabt. Non debet nob facere inui¬
diã: qd istum locum alit̾ expo¬
nentes. resurrectionẽ negare
uideam. Scimꝰ eñi multo robus¬
tiora testimonia & in quibꝰ nulla
sit dubitatio inscͥpturis scĩs reꝑi¬
ri: ut ẽ illud iob. suscitabis pel¬
lem ineã quȩ ista sustinet. Et
in damhel. multi qui dormuis
int̾re puluere resurgent: isti in
uitam et̃nam. & isti in opꝓbriũ
& inconfusionẽ et̃nam Et in

Expanded text:
e qua scriptum est: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram. . Et: Placebo Domino in regione viventium . Haec loquuntur, qui de generali, ut diximus, resurrectione Ezechielem scripsisse autumant. Qui autem taliter interpretantur ista, non debent nobis facere invidiam, quod istum locum aliter exponentes, resurrectionem negare videamur. Scimus enim multo robustiora testimonia, et in quibus nulla sit dubitatio, in Scripturis sanctis reperiri, ut est illud Job: Suscitabit pellem meam, quae ista sustinet . Et in Daniel: Multi qui dormiunt in terrae pulvere, resurgent; isti in vitam aeternam, et isti in opprobrium, et in confusionem aeternam . Et i
Abbreviated transcription (Latin):
qui fuert qͦndam deserti iugit̃.
sine lege & p̃ceptis di. cui postea
dicit᷑. Pures filii desertȩ: magis
quã eiꝰ quȩ habet uirũ. Ista sunt
deserta & inaquosa inquib dia¬
bolus locum inuenire ñ potuit.
quȩ uocata fuerant ad salutem:
& postea assumptis aliis .uii. de¬
monib nequiorib se reu̾sus est
iudoinum suã. ad gentem ude¬
licet isrł. Hȩc inquit deppłis e¬
ducta ẽ. subauditur t̾ra. siue hic
de gentib eductus ẽ ut intelliga¬
tur credentiũ popłs. qui habi¬
tat inpace & confidit in dño.
Ascendens aũt gog cum omni
exercitu suo. quasi tempestas
ueniet: & quasi nubes ut oꝑiat
t̃ram eredentiũ. Qͥs em̃ hereticoꝵ
quoꝵ pͥnceps diabolus ẽ. ñ qͣsi te¬

Expanded text:
qui fuerunt quondam deserti jugiter qui fuerunt quondam deserti jugiter sine lege et praeceptis Dei: cui postea dicitur: Plures filii desertae magis quam ejus quae habet virum . Ista sunt deserta et inaquosa, in quibus diabolus locum 448 invenire non poterat, quia vocati fuerant ad salutem, et postea assumptis aliis septem daemonibus nequioribus se, reversus est in domum suam , ad gentem videlicet Israel. Haec, inquit, de populis educta est, subauditur terra; sive hic de gentibus eductus est, ut intelligatur credentium populus qui habitavit in pace, et confidit in Domino. Ascendens autem Gog cum omni exercitu suo, quasi tempestas veniet, et quasi nubes, ut operiat terram credentium. Quis enim haereticorum, quorum princeps diabolus e
Abbreviated transcription (Latin):
ppłm di inscͥpturis scĩs bella nar¬
rantur. gomer quoq & domus
thogorma. qui ueniunt de lat̾ib
aquilonis qui ẽ uentus frigidis¬
simus. & nomine dexter uocatur.
totumq robur magog. & om̃s
qͥ subiecti st̃ ei ppłi uenient cum
illo ad p̃lium. Cui dr̃ ꝑ yroniã.
Preꝑa tẽ. & instrue. & omnem
multitudinẽ tuam quȩ tuis
paret imꝑiis coacerua ad te: sed
scito quod post dies multos iisita¬
beris iuxta illud qd̾ scͥptum ẽ. Ui¬
sitabo in uirga iniquitates eoꝵ:
& in u̾berib peccata eoꝵ. In nouis¬
& ioħ̃s loquit᷑. filioli mei nouis¬
sima hora ẽ. & popłs gentium
hora undecuna ad oꝑanda con¬
fert centenos & sexagenos & tͥcenos
fructusuenit gog expugnanda.
quȩ reu̾sa ẽ siue au̾sa agladio.
scit eñi scͥptum. Dissipa gentes
que bella uolunt. & inpace con¬
sistit. & cong̾gata ẽ de popłis .e
gentib multis: ut nationũ erro¬
re contempto ueniret ad montes

Expanded text:
populum Dei in Scripturis sanctis bella narpopulum Dei in Scripturis sanctis bella narrantur Gomer quoque et domus Thogorma, qui veniunt de lateribus Aquilonis, qui est ventus frigidissimus, et nomine Dexter vocatur, totumque robur Magog, et omnes qui subjecti sunt ei populi, venient cum illo ad praelium. Cui dicitur per ironiam: praepara te, instrue, et omnem multitudinem tuam quae tuis paret imperiis coacerva ad te; et scito quod post dies multos visitaberis, juxta illud quod scriptum est: Visitabo in virga iniquitates eorum et in verberibet Joannes loquitur: Filioli mei, novissima hora est . Et populus gentium hora undecima ad operandam confert centenos, et sexagenos, et tricenos fructus, venit Gog expugnandam, quae reversa est, sive aversa a gladio. Scit enim scriptum: Dissipa, Domine, gentes quae bella volunt . Et in pace consistit, et congregata est de populis et gentibus multis; ut nationum errore contempto, veniret ad montes
Abbreviated transcription (Latin):
frenũ inmaxillis tuis de quo scͥp
us atq lasciuiens & corruens ꝑp̾
cipitia freno dm̃ subiugetur. ad
quẽ ꝓpħa dic̃. Ascendes suꝑ equos
tuos: & equitatio tua salus. Et ad
iobꝑmibes & turbinem dicitur.
Tu circũ dedisti equo fortitudinẽ:
Tales erant equi & equites: quoꝵ
multitudinẽ ioħes uidit incȩlo
Diẽ gͦ adgog. E ducam siue cong̃¬
gabo de & onnĩe exercitum uł
fortitudinem tuam. Qͥ educit᷑
& dedisꝑsione cong̾gat᷑. retrahi¬
t᷑ ad salutẽ: iuxta illud quod in
lege ꝓmittitur. Si fuerit disꝑ¬
sio tua a sũmitate cęli usq ad
sũmitatẽ eiꝰ: in de cong̾gabo te.
Equos quoq & equites uestitos
loricis. Qͥintant᷑ armaturam
apłi. & loricam iusticie habere
seiactant. mulcitudo nimia ẽ.
om̃sq arripiunt contra ȩccłiam
clipeum & gladium: & sunt gen¬
tes se uissime. & inimice ifrł. Per¬
sȩ etyopes & libies. quoꝵ adu̾sũ

Expanded text:
frenum in maxillis tuis. » De quo scfrenum in maxillis tuis. » De quo scus atque lasciviens et corruens per praecipitia freno Domini subjugetur. Ad quem propheta dicit: « Ascende super equos tuos, et equitatio tua salus . » Et ad Job per nubes et turbinem dicitur: « Tu circumdedisti equo fortitudinem . » Tales erant equi et equites quorum multitudinem Joannes vidit in coelo. Dicit ergo ad Gog: « Educam, sive congregabo te et omnem exercitum vel fortitudinem tuam. Qui educitur, et de dispersione congregatur, retrahitur ad salutem, juxta illud quod in lege promittitur: Si fuerit dispersio tua a summitate coeli usque ad summitatem ejus, inde congregabo te . Equos quoque ejus et equites vestitos loricis, qui imitantur armaturam Apostoli, et loricas justitiae habere se jactant : multitudo nimia est, omnesque arripiunt contra Ecclesiam clypeum et gladium, et sunt gentes saevissimae et inimicae Israel, Persae, Aethiopes, et Libyes: quorum adversum
Abbreviated transcription (Latin):
req scõꝵ egrediunt᷑ ab angulis
tre. rectam lineam relinquentes.
& dispositionẽ castroꝵ dĩquȩ nar¬
ratur innumeris. & illud testi¬
moniũ nescientes. Multi deori¬
ente & occidente & septemtrione
& meridie uement: & discumbent
cũ abraham ysaac & iacob in reg¬
nodi. Et in alio loco: dicam aqͥlo¬
ni. affer. & affrico. noli ꝓhibere.
Adluc filios meos de tra longinqͣ.
& filias meas ab extremo t̃re: om̃s
qui foricati sunt nomine meo.
S ñ tales anguli t̃rę dequib egre¬
diunt᷑ gog & magog: iuxta qͦs
angulos stat meretrix in ꝓu̾biis.
quȩ p̾tereuntes stultos iuuenes
ꝑplateas. ꝑlatam uidelicet & spa¬
ciosam uiam quȩ ducit ad mor
tem deciꝑe festinat. Scribȩ quoq
& pharisei orant inangulis pla¬
tearum ut
qui re¬
ceꝑunt mercedem. suam.
Quȩ ẽ gͥ contra gog cõminatios
Circumagam te siue conu̾tam: &
ponam frenum in maxillis tuis.
Primũ a sententia tua fluctuare
te faciam atq conu̾ti. & ponam

Expanded text:
rum, egrediuntur ab angulis terrae, rectam lineam relinquentes, et dispositionem castrorum Dei; quae narratur in Numeris, et illud testimonium nescientes: Multi de Oriente, et Occidente, et Septentrione, et Meridie venient, et discumbent cum Abraham, Isaac, et Jacob in regno Dei . Et in alio loco: Dicam Aquiloni, affer; et Africo, noli prohibere. Adduc filios meos de terra longinqua, et filias meas ab extremo terrae, omnes qui vocati sunt nomine meo . Sed non tales anguli terrae, de quibus egrediuntur Gog et Magog: juxta quos angulos stat meretrix in Proverbiis , quae praetereuntes stultos juvenes per plateas, per latam videlicet et spatiosam viam quae dutem , decipere festinat: scribae quoque et Pharisaei orant in angulis pltearum ut qui receperunt mercedem. Quae est igitur contra Gog comminatio? « Circumagam te, sive convertam, et ponam frenum in maxillis tuis. » Primum a sententia tua fluctuare te faciam atque converti. « Et ponam
Abbreviated transcription (Latin):
pite. & nouissimꝰ inimicꝰ destru¬
itur mors. in ysaia quoq pͥmꝰ
sermo fit contra uideam inqua
confessio dñi ẽ & extremus contͣ
quadrupedes quȩ in deserto st̃:
recte & hic nouissimꝰ sermo fit
contra gog & magog. qui oppug¬
nant ciuitatem di quam flumi¬
nis impetus letificat. & quȩ in y.¬
saia dic̃. ego cuitas firma. ciuitas¬
que oppugnat᷑. & de qua in euan¬
gelio scriptum ẽ. non potest qui¬
tas abscondi suꝑ montem posita.
Et pleniꝰ inpsalmo. Ierłin quȩ edi¬
ficatur ut eiuitas: cuiꝰ partici¬
patio eiꝰ in idipsum. Montes
incircuitu eiꝰ: & dñs incircuitu
ceps ẽ rõs mosoch & tubal. pͥmã
gentem rõs aquila int̃pretatur
caput. quẽ & nos secuti sumꝰ ut
sit sensus pͥncipem capitis mosoch
& chubal. Et reuera nec ingene¬
si nec in alio scͥpture loco. nec in
iosepho quidẽ qui omĩm hebra¬
icarũ gentium. in pͥmo antiqͥta¬
tum libro exponit nomina. hanc
gentem potuimꝰ inuenire. Exqͦ
manifestum rõs non gentẽ sig¬

Expanded text:
t novissimus inimicus destruetur mors : in Isaia quoque primus sermo fit contra Judaeam, in qua confessio Domini est, et extremus contra quadrupedes, quae in deserto sunt : recte et hic novissimus sermo fit contra Gog et Magog, qui oppugnant civitatem Dei, quam fluminis impetus laetificat . Et quae in Isaia dicit: Ego civitas prima, quae oppugnatur . Et de qua in Evangelio scriptum est: Non potest civitas abscondi super montem posita . Et plenius in psalmo: Jerusalem quae aedificatur ut civitas, cujus participatio ejus in idipsum . Montes in circuitu ejus, et Dominus in circuitu ceps est Ros, Mosoch, et Thubal: primam gentem Ros, Aquila interpretatur caput, quem et nos secuti sumus, ut sit sensus: Principem capitis Mosoch, et Thubal. Et revera, nec in Genesi, nec in alio ScripturJosepho quidem qui omnium Hebraicarum gentium in primo antiquitatum libro exponit nomina hanc gentem potuimus invenire. Ex quo manifestum est, ros non gentem sig
Abbreviated transcription (Latin):
or angulis t̾rȩ. Et qͦmͦ abiacob qͥ
postea appellatus ẽ isrł. om̃is ppłs
hebreoꝵ isi ł sortitus ẽ nom̃. & ab
aran sẏria. a mesraim egyptus.
quoꝵ ingenesi scͥpta sunt nomĩa:
sic & apͥnctpe gog. om̃s qui ei sub¬
diti sunt magog appellant᷑. Mo¬
soch aũt int̃pretat᷑ amentia: &
thubal tota uł omĩa. Princeps
igit᷑ & caput suꝑbientis am̃tię
& omniũ maloꝵ. iuxta illud qd̃
scͥptum ẽ mundus in maligno
positus ẽ. gog & magog appel

Expanded text:
Et quomodo a Jacob qui postea appellatus est Israel, omnis populus Hebraeorum Israel sortitus est nomen , et ab Aram Syria, a Mesraim Aegyptus, quorum in Genesi scripta sunt nomina : sic et a principe Gog omnes qui ei subditi sunt, Magog appellantur. Mosoch autem interpretatur, amentia: et Thubal, tota vel omnia. Princeps igitur et caput superbientis amentiae, et omnium malorum, juxta illud quod scriptum est: Mundus in maligno positus
Abbreviated transcription (Latin):
& falsi nomĩs scientia quȩ erigit
se contͣ noticiam ueritatis. hisno¬
miub demonstrat᷑. Ista sunt tecta:
de quib & ysaias loquit᷑ inuisiõe
contra uallem syon. Qd tͥ factum
ẽnunc. qm̃ ascendisti oĩs in tecta
uanae Tectumq int̃pretabim᷑
h̾eticoꝵ pͥncipes: & de tecto eos
qui illoꝵ susceꝑe doctrinas. Et
pulchre post multas & misticas
inhoc uolumine ꝓpħias. extre¬
mum uaticiniũ est contra gog
& magog. Si em̃ tempꝰ iudicii ẽ
ruxta petrũ ut incipiat a domo
dei. & suxta hunc eundẽ iezechi

Expanded text:
et falsi nominis scientia, quae erigit et falsi nominis scientia, quae erigit se contra notitiam veritatis, his nominibus demonstratur. Ista sunt tecta, de quibus et Isaias loquitur in visione contra vallem Sion: Quid tibi factum est nunc, quoniam ascendistis omnes in tecta vana ? Tectumque interpretabimur haereticorum principes: et de tecto eos, qui illorum suscepere doctrinas. Et pulchre post multas et mysticas in hoc volumine prophetias, extremum vaticinium est contra Gog et Magog. Si enim tempus judicii est, juxta Petrum, ut incipiat a domo Dei, et juxta hunc eumdem Ezech
Abbreviated transcription (Latin):
dit ignis a deo de cęlo & deuora¬
uit eos. & diabolus qui seducebat
eos missus ẽ instagnum ignis &
sulphuris ubi erat bestia & psendo¬
ꝓpłia. & cruciabunt᷑ dieb ac nocti
tes totum uolum̃ ioħis qd̾ reuela¬
tionis titulo p̃notatur ẽẽ mẏsticũ.
& reuelatione nos indigere. ut
possimus cũ ꝓpħa dicere. reuela
ocłos ineos & considabo mirabi¬
lia delege tua. Alii uͦ t̃renum
sensum relinqntes. & iudaicas
atq aniles fabulas quȩ noxiȩ st̃.
& ac quiescentes sibi detrahunt
ĩꝓfundũ. nimnium ad alta con¬
scendt̃. & mnulto peiores fingunt
nenias: ut incelesti ierłm diaboli
& omĩs exercitus eiꝰ bella descͥ̾bant.
& subethymologiis gentium sin¬
gularũ int̾pretent᷑ spͣalia neqͥtre
incelestib. Que nos omĩa lectoris
arbitrio conscedentes: non tam
aliena damnare quã ecclasticã
explanationẽ affirmare conabi¬
mur. Sog greco sermone duma.
latino tectum dr̃. Porro magog
int̃pretat᷑ de tecto. Omĩs gͥ suꝑbia

Expanded text:
ignis a Deo de coelo et devoravit eos: et diabolus, qui seducebat eos, missus est in stagnum ignis et sulphuris ubi erat bestia et pseudoprophetae, et cruciabuntur diebus et noctibtes totum volumen Joannis, quod revelationis titulo praenotatur, esse mysticum; et revelatione nos indigere, ut possimus cum Propheta dicere: « Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua . » Alii vero terrenum sensum relinquentes, et Judaicas atque aniles fabulas, quae noxiae sunt, et acquiescentes sibi detrahunt in profundum, nimium ad alta conscendunt, et multo pejores fingunt naenias: ut in coelesti Hierusalem diaboli, et omnis exercitus ejus bella describunt, et sub etymologiis gentium singularum interpretantur spiritalia nequitiae in coelestibus. Quae nos 445 omnia lectoris arbitrio concedentes, non tam aliena damnare, quam ecclesiasticam explanationem affirmare conabimur. A Gog Graeco sermone δόμα, Latino tectum dicitur. Porro Magog interpretatur, detecto. Omnis igitur superbia
Abbreviated transcription (Latin):
inpace. om̃s habitant sine mnu¬
ro uectes & porte non sunt eis:
ut diripias spolia & inuadas
predam. ut inferas manũ tuã
suꝑ eos qui cieserti fuerant & pꝰea
restituti. & suꝑ popłm qui ẽ con¬
gregatꝰ exgentibꝰ. qui possidere
Icepit & ẽẽ habitator umbilici
t̃re. Saba & dedan & negotiato¬
tͥ. Nũqͥd adsum̃da spolia tu ue¬
nis: Ecce addiripiendam p̃dã
congregasti multitudinẽ tuã.
ut tollas argentum & aurum:
ut auferas suppellectilem atq
sub̃am. & diripias manubias
infinitas. ꝓptea uaticinare fili
homĩis: & dices ad gog. Hȩc dicit
diis d̾s. Nũqͥd non in die illo cũ
habitauerit popłs m̃s isrł con¬
fident̃ siue inpace. scies siue con¬
surges & uenies de loco tuo ala¬
teribus siue a nouissimis aqͥlo¬
nis tu & ppłi multi tecum ascen¬

Expanded text:
acet hi habitant sine muro, vectes et portae non sunt eis: Ut diripias spolia, et invadas praedam, ut inferas manum tuam super eos, qui deserti fuerant, et postea restituti, et super populum, qui est congregatus ex gentibus, qui possidere coepit, et esse habitator umbilici terrae. Saba, et Dedan, et negotiatotibi: Numquid ad sumenda spolia tu venis? ecce ad diripiendam praedam congregasti multitudinem tuam, ut tollas argentum, et aurum, et auferas supellectilripias manubias infinitas. Propterea vaticinare, fili hominis, et dices ad Gog: Haec dicit Dominus Deus: Numquid non in die illo cum habitaverit populus meus Israel confidenter  sive in pace scies  sive consurges? Et venies de loco tuo a lateribus  sive a novissimis Aquilonis, tu et populi multi tecum, ascen
Abbreviated transcription (Latin):
quasi adm̃ sp̃u. Igitur iudei
& nr̃i iudaizantes putant gog
gentes c̃e serthycas i̾nanes & in¬
numerabiles. quȩ tͣns caucasũ
caspiũ mare ad indiam usq ten¬
dautur. & has post mille annoꝵ
regnũ ẽẽ a diabolo cõmouendas.
quȩ ueniant int̾ram isrł ut pug¬
uent contra scõs. multis secum
gentibus congregatis: pͥmum
mosoch quos iosephus int̃pre¬
tatur capadocas. dem tubal. qͦs
idem hyberos uł hyspãnos. he¬
brei italos suspicantur. habentes
secum in exercitu ꝑsas. ethyopas
& libias. gomer quoq & togor
Et cum finiti fuerint mille anni
soluetur sathanas de custodia
sua. & egrediet᷑ ut seducat gentes
inquatuor angulis t̃re gog &
inagog ut congreget eos adbel¬
lum. quoꝵ numerus ẽ sicut ha¬
rena maris: & ascender̃t ꝑ latitu¬
diuemr t̾rȩ. & circumdedert castͣ¬

Expanded text:
quasi a Domini spiritu Igitur Judaei et nostri Judaizantes putant Gog gentes esse Scythicas, immanes et innumerabiles, quae trans Caucasum Caspium mare ad Indiam usque tendantur; et has post mille annorum regnum esse diabolo commovendas, quae veniant in terram Israel, ut pugnent contra sanctos, multis secum gentibus congregatis. Primum, Mosoch, quos Josephus interpretatur Cappadocas, deinde Thubal, quos idem Iberos, vel Hispanos, Hebraei Italos suspicantur, habentes secum in exercitu Persas, Aethiopas, et Libyas: Gomer quoque et Thogorm« Et cum finiti fuerint mille anni, solvetur Satanas de custodia sua, et egredietur ut seducat gentes in quatuor angulis terrae, Gog, et Magog, ut congreget eos ad bellum, quorum numerus est sicut arena maris. Et ascenderunt super latitudinem terrae, et circumdederunt cast
Abbreviated transcription (Latin):
ducerem te suꝑ eos: Et erit in
die illa indie aduentus gog suꝑ
t̃ram isrł ait dñs ds. ascendet in¬
dignatio mea infurore meo &
mzelo meo inigne ire niee locu¬
tus sum: qͥa indieillaerit cõmotio

Expanded text:
ducerem te super eos. Et erit in die illa, in die adventus Gog super terram Israel, aut Dominus Deus, ascendet indignatio mea in furore meo. Et in zelo meo, in igne irae meae locut
Abbreviated transcription (Latin):
multax: & scient quia egosũdĩs.
Primum hystorie fundamenta
iacienda st̃. Sciendũq qd̃ adiere¬
chiel ꝓpħam iste extremus sermo
sit dm̃. neq em̃ post hunc simile
qͥd possumꝰ inuenire p̃ter illid

Expanded text:
 scient quia ego sum Dominus. » Primum historiae fundamenta jacienda sunt, sciendumque quod ad Ezechielem prophetam iste extremus sermo sit Domini. Neque enim post hunc simile quid possumus invenire, praeter illud
Abbreviated transcription (Latin):
escauentri & uent̃ escis: ds autem
& hẽ & illas destruet. Quomͦ autẽ
intypo resurrectionis suꝑior ser¬
mo pph̾icus restitutionẽ nidaici
popłi demonstrauit. ñ carnalem
ad carnis s ad amme ꝑtinet felici¬
tatem. & ad xp̃i fidem qua mun¬
damur inbaptismate. cuiꝰ regnũ
ꝑpetuũ ẽ ut ñ expectemꝰ uentu¬

Expanded text:
Esca ventri, et venter escis: Deus autem Esca ventri, et venter escis: Deus autem et hunc et illas destruet . Quomodo autem in typo resurrectionis superior sermo propheticus resurrectionem Judaici populi demonstravit, non carnalem, ad carnis, sed ad animae pertinet felicitatem, et ad Christi fidem, qua mundamur in baptismate, cujus regnum in perpetuum est, ut non exspectemus ventu
Abbreviated transcription (Latin):
qui contra domum iudȩ & con¬
fessionẽ eccłiȩ pugnauerunt
tradant se eccłiãsticȩ fidei. & uni¬
ũsis erroribus derelictis. & pͥncipi¬
b mundi istius qui destruunt᷑ &
patarehis suis qui eos inblasphe¬
imaꝵ baratrum deduxert̃. consur¬
gant & relinquant ydola sua &¬
abominationes suasqͣs desuo corde
confinxerant: & de cunctis sedib
sins inquibꝰ peccauerant. tͣnseant
ad eccłiastic̃ã fidem. & mundent᷑¬
a sint ipłs xp̃i. & ipse sit ds eorum:
quȩ plenius mosee ꝓpħa dictasse
daizautes hec admille annoꝵ uo¬
luerint referre regnum: necessita¬
te cogent᷑ ut suscipiant om̃s qui
salui fuerint inhabitatitros int̃¬
ra isił. edificandam ierłm. ex tru¬
endum templũ. cuuctas legis ceri¬
momas exercendas. obseruandũ
sabb̃m. accipiendam circumcisio¬
nis imuriã. manducandũ & bi¬
bendũ. & diuitiaꝵ abundantiam
ꝓsũina beatitudine & cunctis opi¬
bus estimandã: cum apłs dicat.

Expanded text:
qui contra domum Judae, et conqui contra domum Judae, et confessionem Ecclesiae pugnaverunt, tradant se ecclesiasticae fidei, et universis erroribus derelictis, et principibus mundi istius qui destruantur, et patriarchis suis qui eos in blasphemiarum barathrum deduxerunt, consurgant et relinquant idola sua abominationes suas quas de suo corde confinxerant, et de cunctis sedibus suis in quibus peccaverunt transeant ad ecclesiasticam fidem, et mundentsti, et ipse sit Deus eorum: quae plenius in Osee propheta dictasse daizantes, haec ad mille annorum voluerint referre regnum, necessitate coguntur, ut suscipiant omnes qui salvi fuerint habitaturos in terra Israel, aedificandam Jerusalem, exstruendum templum, cunctas Legis caeremonias exercendas, observandum sabbatum, accipiendam circumcisionis injuriam, manducandum et bibendum, et divitiarum abundantiam pro summa beatitudine et cunctis opibus aestimandam, cum Apostolus dicat:
Abbreviated transcription (Latin):
tribum ephiaum & elegerit tͥbu
iuda: & in psalmis legimꝰ inqͥb
scͥptumẽ. Et reppulit taberna¬
cłm ioseph: & tribum ephrem ñ
elegit. S elegit tͥbum iuda: q̃e
qua scͥptum est. Non deficiet pͥn¬
ceps exiuda. neq dux defemorib
eiꝰ. donec ueniat cui repositum¬
ẽ: & ipse erit expectatio gentium.
Uere eñi maduentu dm̃ saluato¬
ris due uirge & ut inhebreo po¬
sittim ẽ duo ligna nruntim iun¬
fiant mnunum nouũ hominem.
& inunam gentẽ. neq polluant᷑
ultra in ydolis & abominationib.
s mundi lauacro sint popłs dei
quam dederat seruo suo iacob.
qui popłin isrł in matris utero
supplantauit. Sin autẽ uolueri¬
mus iuxta ꝓpħiam osee que pene
omĩs ad decem tͥbus dirigitur. id
ẽ ad ioseph & ephrann & samariã
& isrł intelligere falsi nominis
scientiã & diu̾sas turbas hereticoꝵ
hoc dicemus. qd̾ inultimo temꝑe
quando subintrauerit plentu¬
do gentium & omnis ifrł saluus
fuerit. tunc etiam adu̾sarii ppłi

Expanded text:
im, et elegerit tribum Juda, et in Psalmis legimus, in quibus scriptum est: « Et repulit tabernaculum Joseph, et tribum Ephrem non elegit, et elegit tribum Juda , » de qua scriptum est: « Non deficiet princeps ex Juda, neque dux de senioribus ejus, donec veniat qui mitentium . » Vere enim in adventu Domini Salvatoris duae virgae, et, ut in Hebraico positum est, duo ligna in unum junfiant in unum novum hominem, et in unam gentem. Neque polluantur ultra in idolis et abominationibus, sed mundi lavacro sint populus Deviventium quam dederat servo suo Jacob qui populum Israel in matris utero supplantavit. Sin autem voluerimus juxta prophetiam Oseae, quae pene omnis ad decem tribus dirigitur, id est ad Joseph et Ephraim et Samariam et Israel intelligere falsi nominis scientiam, et diversas turbas haereticorum, hoc dicemus, quod in ultimo tempore quando subintraverit plenitudo gentium, et omnis Israel salvus fuerit, tunc etiam adversarii populi
Abbreviated transcription (Latin):
euangłio scͥptum ẽ. Quȩ apud
homines uinpossibilia uident᷑.
apud dm̃n possibilia sunt. Eiec¬
ti sunt autẽ de sepulchris suis:
de sepulchris captiuitatis & um¬
culis quib seruitute babylonia
tenebant᷑ astricti. S hȩc omĩa
iudei uł sub zorobabel ut pͥus
dixi expleta confirmant. qͣndo
magna facta ẽ cõmotio. & reg¬
num chaldeorũ inmedos ꝑsas¬
q tͣnͣslatum: uł inp̃sentia xp̃i
sui quẽ putant ẽẽuenturũ.
Nos aut̃e sp̃a lit̃ post crucem
dñi saluatoris cõpleta memora¬
mus. & cotidie fieri in his uel
maxime qui instar lazari pecca¬
toꝵ suoꝵ fasciis colligati ad uoc̃e
dĩi suscitant᷑. & uere sunt domꝰ
isrł arens qͦnda & nulła spem
deꝓfundo inferni libent᷑. & qui
pnus dixerant. dñe ds tu nosti
hec. postea audiant lib̾ati. mo¬
dice fidei quare dubitasti. Et
factus ẽ sermo dñ ad me dicens.
Et tu fili hominis sume tͥ lignũ
unum & scͥbe suꝑ illud iude &
filioꝵ isrł sociis eius. & tolle lig

Expanded text:
Quae apud homines impossibilia videntur, apud Deum possibilia sunt . Ejecti sunt autem de sepulcris suis, de sepulcris captivitatis, et vinculis quibus servitute Babylonia tenebantur astricti. Sed haec omnia Judaei, vel sub Zorobabel, ut prius dixi, expleta confirmant, quando magna est facta commotio; et regnum Chaldaeorum in Medos, Persasque translatum: vel in praesentiasui quem putant esse venturum. Nos autem spiritaliter post crucem Domini Salvatoris completa memoramus, et quotidie fieri in his vel maxime qui instar Lazari peccatorum suorum fasciis colligati ad vocem Domini suscitantur, et vere sunt domus Israel, arens quondam et nullam spem de profundo inferni liberentur: et qui prius dixerant: Domine Deus, tu nosti, haec postea audiant liberati: Modicae fidei, quare dubitasti? « Et factus est sermo Domini ad me dicens: Et tu, fili hominis, sume tibi lignum unum, et scribe super illud Judae, et filio
Abbreviated transcription (Latin):
cum fuerint sc̃a mea in medio
eoꝵ inꝑpetuũ. Hegum nanat
hystoria. subroboam filio salomo¬
nis duodecim tribus fuisse diui-¬
sas: & duas hoc ẽ iudam & ben¬
iamin cũ leuitis acsacerdotibus
secutas ẽẽ roboam qui regnauit
in ierłi. & regnũ eiꝰ appellatũ
ẽ iudai alias uero decem tͥbus
quȩ dixer̃t. non ẽ nob̾ pars inda

Expanded text:
cum fuerit sanctificatio mea in medio eorum in perpetuum . » Regum narrat historia sub Roboam filio Salomonis duodecim tribus fuisse divisas, et duas, hoc est, Judam et Benjamin cum levitis ac sacerdotibus secutas esse Roboam, qui regnavit in Jerusalem, et regnum ejus appellatum est Juda: alias vero decem tribus quae dixerunt: « Non est nobis p
Abbreviated transcription (Latin):
sociorumq eius: & adiunge illa
unum ad alterum tͥ in lignũ
unũ. & er̃t inumionem in
manu tua. Cum autẽ dixerint
ad te filii popłi tui loquentes.
nonne indicas nob̃ quid in his
tͥ uelis: loqueris ad eos. Hȩc dic̃ dñs.
ds. Ecce ego assumã lignũ ioseph
qd̃ ẽ in manu ephraim. & tͥbus
isrł que iuncte sunt ei. Et dabo
eas parit̃ cum ligno iuda. &
faciam eas inlignum unũ &
erunt unũ in manu eiꝰ. Er̃t
autẽ ligna suꝑ que scͥpseris in
manu cua in ocłis eoꝵ: & dices¬
ad eos. Hȩc dic̃ dñs deus. E cce
ego assuman filios isrł. deme¬
dio nationum adquas abierant.
& congregabo eos undiq & ad¬
ducam eos adhumũ suã. & faciã
eos gentem unam in t̃ra in mon-¬
tib isrł. & rex unꝰ erit oĩbus im¬
ꝑans. & ñ erunt ultra due gen-

Expanded text:
sociorumque ejus. Et adjunge illa unum ad alterum, tibi in lignum unum, et erunt in unionem in manu tua; cum autem dixerint ad te filii populi tui loquentes: Nonne indicas nobis quid in his tibi velis loqueris ad eos haec dicit Dominus Deus ecce ego adsumam lignum Ioseph quod est in manu Ephraim et tribus Israhel quae iunctae sunt ei et dabo eas pariter cum ligno Iuda et faciam eas in lignum unum et erunt unum in manu eius erunt autem ligna super quae scripseris in manu tua in oculis eo. Haec dicit Dominus Deus: Ecce ego assumam filios Israel de medio nationum ad quas abierunt, & congregabo eos undique, & adducam eos ad humum suam. v.22. Et faciam eos in gentem unam in terra montibus Israel, & Rex unus erit omnibus imperans, & non er
Abbreviated transcription (Latin):
redeant cerimonias. & t̾ra quond̾a
deserta quȩ accolis & ꝑegrinis &
mundi huiꝰ conu̾sationẽ tͣnseun¬
tib uisa fuerat desolata. reu̾tat᷑
inpͥstinum statum om̃sq mirent᷑¬
& dicant: Terra illa inculta. terra
deserta. inqua om̃s quond̾a ꝑiere
iurtutes: nc̃ facta ẽ quasi hortus
uoluptatis & paradisus dĩ. Et
ciuitates quondã desertȩ quȩ
dm̃ hospitem ñ habebant. & de¬
stitute erant a sp̃u sc̃o. & suffosse
incredulitate. munitȩ erunt fide
xp̃i : ut sciant om̃s incircuitu qd
diis edificauerit ammas dissipa¬
tas. & plautauerit in eis atq con¬
seuerit cunctarũ uirtutum ar¬
bores. & ipse reb p̃stiterit qui ser¬
mone ꝓmisit. Rursumq cohor¬
tat᷑ sermo ꝓpheticus penitentes.
ut etĩa cum regressi fuerint fue¬
rint in eccłias. semꝑ reqͥrant dñm
& inueniant eũ. ut multiplicent
redeuntiũ turbis greges dñi. ñ
s greges hominũ. qui fidi ratio¬

Expanded text:
redeant caeremonias, et terra quondam redeant caeremonias, et terra quondam deserta, quae accolis et peregrinis, et mundi hujus conversationem transeuntibus visa fuerat desolata, revertatur in pristinum statum; omnesque mirentur, et dicant: Terra illa inculta, terra deserta, in qua omnes quondam periere virtutes, nunc facta est quasi hortus voluptatis et paradisus Dei; et civitates quondam desertae, quae Deum hospitem non habebant, et destitutae erant a Spiritu sancto, et suffossae credulitate, munitae erunt fide Christi: ut sciant omnes in circuitu, quod Dominus aedificaverit animas dissipatas, et plantaverit in eis, atque conseverit cunctarum virtutum arbores; et ipse rebus praestiterit, quae sermone promisit. Rursumque cohortatur sermo propheticus poenitentes, ut etiam cum regressi fuerint in Ecclesia, semper requirant Dominum, et inveniant cum: ut multiplicentur redeuntium turbis greges Domini: nmantium, sed greges hominum, qui fidei ratio
Abbreviated transcription (Latin):
incordib eoꝵ. Et auferam cor lapi¬
deum. cor uidelicet incredulũ:
& dabo cor carneum molle & tene¬
rũ. qd̃ di p̃cepta suscipiat. ita ut
ambulent inp̃ceptis meis. & faci¬
ant uidicia quȩ prius neglexe¬
rant: & habitent int̾ra quam de¬
derã patͥb eoꝵ magistris uideli-¬
cet atq doctorib: & rursum sit
quẽ pͥus offenderant. Tẽ salua¬
bunt᷑ abuniu̾sis inquinam̃tis
suis: & multiplicabit᷑ eis frum̃tũ
de quo efficitur cę̧lestis panis . &
ñ patient᷑ ultra fam̃ sermonis di.
Et multiplicabit᷑ in eis lignum
sapientie. & genmina in eoꝵ pec¬
tore cõplebunt᷑ nec erunt ultra
oppbrium ingentib. s postqͣm
miseitus eoꝵ fuerit deus recorda¬
bunt᷑ uiarum suarũ pessimaꝵ.
cere clem̃tiam: unde & cohortat᷑
errantes ut confundant᷑ & erubes¬
cant in uiis suis. & restituantur
in urbes eccłiȩ que rursum habi¬
tent᷑ ab eis. & omnia que meis cor¬
ruerant edificentur. & ad pͥstinas

Expanded text:
in cordibus eorum. Et auferam cor lapiin cordibus eorum. Et auferam cor lapideum, cor videlicet incredulum; et dabo cor carneum, molle, et tenerum; quod Dei praecepta suscipiat; 430 ita ut ambulent in praeceptis meis, et faciant judicia; quae prius neglexerant, et habitent in terra quam dederam patribus eorum, magistris videlicet atque doctoribus: et rursum sit quem prius offenderant. Tunc salvabuntur ab universis inquinamentis suis, et multiplicabitur eis frumentum, de quo efficitur coelestis panis; et non patientur ultra famem sermonis Dei; et multiplicabitur in eis lignum sapientiae, et genimina in eorum pectore complebuntur. Nec erunt ultra opprobrium in gentibus; sed postquam misertus fuerit eorum Deus, recordabuntur viarum suarum pessimarum, cere clementiam. Unde et cohortatur errantes, ut confundantur, et erubescant in viis suis, et restituantur in urbes Ecclesiae, quae rursum habitentur ab eis, et omnia quae in eis corruerant, aedificentur: et ad pristinas
Abbreviated transcription (Latin):
hospicio qd̾ ei adeo tͣditum ẽ. Sin
autẽ polluerit utramq t̾ram in
uIIs siis pessimis & ĩmundiciȩ
mulieris menstruate fuerit cõꝑa¬
tus: effundit d̾s indignationem
ꝑge tur ingentes ut incredulis
uit̾ras instar palearũ ut afrum̃to
eccłie separet᷑. & iudicet᷑ scđm uias
suas. Qd̃ si nec sic senserit peccatũ
suũ. s polluerit nomen scm̃ eiꝰ:
dicent om̃s int quos habitauerit.
Ecce ppłs di: ecce qui egressus ẽ de
t̃ra eiꝰ. nnmo ꝓiectus. Sin autẽ ege¬
rint penitentiã. & scĩficatus fuero
in inedio eoꝵ: tc̃ om̃is gentiũ turba
coguoscet qd ego eos tollam de t̾ris
inquas disꝑsi erant. & reducam in
t̾ram eccłe. & effundam suꝑ illos
nequaqͣni aquas baptisim saluta¬
ris. s aquas doctrine & sermonis
dĩ. & mundabo illos abomĩbus
inquinaĩtis suis. & abunu̾sis
ydolis atq errorib que in suo cor¬
de simulauerant. Et dabo inqͥt
eis cor nouum qd̃ ꝑpeccatum ꝑdi¬
derant: & sp̃m rectum innouabo

Expanded text:
hospitio, quod ei a Deo traditum est. Sin autem polluerit utramque terram in viis suis pessimis, et immunditiae mulieris menstruatae fuerit comparatus: effundit Deus indignationem pergetur in gentes, ut incredulis in terra instar palearum, ut a frumento Ecclesiae separetur, et judicetur secundum vias suas. Quod si nec sic senserit peccatum suum, sed polluerit nomen sanctum ejus, dicent omnes inter quos habitarit: Ecce populus Dei, ecce qui egressus est de terra ejus, immo projectus. Sin autem egerint poenitentiam, et sanctificatus fuero in medio eorum, tunc omnis gentilium turba cognoscet, quod ego eos tollam de terris, in quas dispersi erant, et reducam in terram Ecclesiae, et effundam super illos nequaquam aquas Baptismi salutaris, sed aquas doctrinae et sermonis Dei: et mundabo illos ab omnibus inquinamentis suis, et ab universis idolis atque erroribus quae in suo corde simulaverant. Et dabo, inquit, eis cor novum, quod per peccatum perdiderant, et spiritum rectum innovabo
Abbreviated transcription (Latin):
ossa nr̃a. & ꝑiit spes nr̃a. & abscisi
ossib aridis. Hȩc dĩc̃ dñs ds. Ecce
ego aꝑiam tumulos ur̃os. Inquo
querit᷑ si aꝑit tuinulos qͦmͦ supͣ dixe¬
rit. erant aut̃ẽ multa ualde suꝑ
faciem campi. siccaq uehem̃ter.
Et educam inquit uos desepul
scͥptum ẽ in euangłio: uenit hora
qͣndo qui insepulchris sunt au¬
dient uocem filii di. & exibunt
quibona egerunt inresurrectio¬
ñe uite. & itum. qui audierint
uiuent. Et si ut ñ nulli arbitͣnt᷑
degenerali resurrectione dic̃ ser¬
mo diuinꝰ: qͥd necesse fuit specia¬
lit̃ dici. & inducã uos int̾ram isrł.
cũ inom̃i orbe t̃raꝵ resurgere de¬
beant mortui ex his locis inquib
sepulti sunt: Cũiq ait eduxero
uos detumulis ur̃is. & dedero
sp̃m meum in uob̾. & uixeritis.
tc̃ requiescere uos faciam super

Expanded text:
scissiossibus aridis: Haec dicit Dominus Deus: Ecce ego aperiam tumulos vestros. In quo quaeritur: Si aperit tumulos, quomodo supra dixerit: Erant autem multa valde super faciem campi, siccaque vehementer. Et educam, inquit, vos de sepulscriptum est in Evangelio : « Venit hora, quando qui in sepulcris sunt, audient vocem Filii Dei, et exibunt qui bona egerunt in resurrectionem vitae. » Et iterum: « Qui audierint vivent. » Et si ut nonnulli arbitrantur de generali resurrectione dicit sermo divinus, quid necesse fuit specialiter dici: « Et inducam vos in terram Israel? » cum in omni orbe terrarum resurgere debeant mortui, ex his locis in quibus sepulti sunt. Cumque ait: « Eduxero vos de tumulis vestris, et dedero spiritum meum in vobis et vixeritis, tunc requiescere vo
Abbreviated transcription (Latin):
& scĩficaui illos & glȩ pͥstinȩ resti¬
tui: ita ut suꝑ credentes & aberro¬
re conu̾sos effunderẽ aquã mun¬
dam baptisimi salutaris. & mun¬
darẽ eos abominationibꝰ suis. & ab
uiu̾sis errorib quibꝰ fuerant occu¬
pati. & darem eis cor nouum ut
crederent infilium di. & sp̃m no¬
uum. de quibꝰ dauid loquitur.
Cor mundũ crea in me d̾s: & sp̃m
rectum innoua inuisceribꝰ meis.
Et considerandũ. qd cor uouũ & sp̃s
nouus detur post effusionẽ & as¬
ꝑsionẽ aque. Qnͣdo aute cor nouũ
datũ fuerit & sp̃s nouus. tẽ aufe¬
ret᷑ de corde iudaico omĩs duricia
quȩ lapidi cõparat᷑: & ꝓlapideo
corde fit cor carneũ. molle & tene¬
rum. qd̃ sp̃m di inse possit reciꝑe.
& inscbi litteris salutaribꝰ. Tẽ am¬

Expanded text:
et sanctificavi illos, et gloriae pristinae restiet sanctificavi illos, et gloriae pristinae restitui, ita ut super credentes, et ab errore conversos, effunderem aquam mundam baptismi salutaris, et mundarem eos ab abominationibus suis, et ab universis erroribus, quibus fuerant occupati, et darem eis cor novum, ut crederent in Filium Dei, et spiritum novum, de quibus David loquitur: Cor mundum crea in me, Deus, et spiritum rectum innova in visceribus meis . Et considerandum, quod cor novum, et spiritus novus detur per effusionem et aspersionem aquae. Quando autem cor novudatum fuerit, et spiritus novus, tunc auferetur de corde Judaico omnis duritia, quae lapidi comparatur, et pro lapideo corde fit cor carneum molle et tenerum: quod spiritum Dei in se possit recipere, et inscribi litteris salutaribus. Ha
Abbreviated transcription (Latin):
tiã disseramꝰ. Domus isrł hoc ẽ
popłs iudeoꝵ habitauit qͦnda
int̾ra sua hoc ẽ int̾ra iudeȩ q̃ndo
educta ẽ de egypto: s polluert̃
eam inuiis & iustudiis siue ydo¬
lis suis. & intantum ex titere pol¬
luti. ut ĩmunditiciȩ mulieris
menstruate cõꝑati suit. Ept̃ qd̃ ds
effudit indignationẽ suã suꝑ eos
occidis ꝓpħas: & lapidas eos qui
ad te missi sunt. Et iterum. Ain
dico uob̃: requiret᷑ sanguis qui ef
fusus ẽ ag̾natione hac. asangui
siris. Quã obrem disꝑsit eos uł sub
babylonia captiuitate uł sub ro¬
mana. qͣndo uere effudert̃ san¬
guinẽ xp̃i. & uentilati sunt inter¬
ras. quomͦ paleȩ uentilant᷑. & iux¬
ta uias fuas & adiuentiones pes¬
simas rudicati: ita ut ingentibus
quoq ad quas captiui ducti fuerant
polluerent nom̃ scm dĩ. eo qd̃ ꝑir
risionẽ dicerent uinu̾se nationes.
Ecce ppłs di iste ẽ: qui se iactabat ꝓ¬
pnie nosse cultũ dĩ. Qd̃ cũ uidissẽ
creator em̃ ominũ sũ. peꝑci eis.

Expanded text:
tiam disseramus. Domus Israel, hoc est, populus Judaeorum habitavit quondam in terra sua, hoc est, in terra Judaeae, quando educta est de Aegypto; sed polluerunt eam in viis et in studiis, sive idolis suis, et intantum exstitere polluti, ut immunditiae mulieris menstruatae comparati sint. Propter quod Deus effudit indignationem suam super eooccidis prophetas, et lapidas eos qui ad te missi sunt . Et iterum : Amen, amen dico vobis: requiretur sanguis qui 427 effusus est a generatione hac a sanguinsuis . Quamobrem dispersit eos, vel sub Babylonia captivitate, vel sub Romana: quando vere effuderunt sanguinem Christi, et ventilati sunt in terras, quomodo paleae ventilantur, et juxta vias suas, et inventiones pessimas judicati, ita ut in gentibus quoque ad quas captivi ducti fuerant, polluerent nomen sanctum Dei: eo quod per irrisionem dicerent universae nationes: Ecce populus Dei iste est, qui se jactabat proprie nosse cultum Dei. Quod cum vidissem, Creator enim omnium sum: percepi eis,
Abbreviated transcription (Latin):
dentiũ. oppͥmere & oꝑire festinat:
Uñ dr̃ adeum. Qnͣtum inte ẽ cunc̃¬
ta oꝑies tu & omĩa agmina tua:
& popłi multi tecum. Pulchreq
ascendens gog ñ habet pluuiam
uoluntariam non ymbrẽ tempo¬
riuũ & serotinum qui arentia
arua letificet. s tempestatẽ & cali¬
ginẽ: ut cuncta tenebris & errore
confundat. ꝓpt̾ea hȩc ei loqͥt᷑ dñs
ds. In illo temꝑe hoc ẽ indiebus
nouissimis ascendent sermones
suꝑ cor tuũ. & cogitabis cogitati¬
onem pessimã: scriptura dicente.
si sp̃c potestatẽ hñtis ascendere
uoluerit suꝑ te. locum tuum

Expanded text:
mere et operire festinat? Unde dicitur ad eum: Quantum in te est, cuncta operies tu et omnia agmina tua, et populi multi tecum. Pulchreque ascendens Gog non habet pluviam voluntariam, non imbrem temporaneum et serotinum, qui arentia arva laetificet, sed tempestatem et caliginem, ut cuncta tenebris et errore confundat. Propterea haec ei loquitur Dominus Deus: In illo tempore, hoc est, in diebus novissimis, ascendent sermones super cor tuum, et cogitabis cogitationem pessimam, Scriptura dicente: Si spiritus potestatem habentis ascendere voluerit super te, locum tuum
Abbreviated transcription (Latin):
nere: s multo maiora p̃stabit.
Inueniet᷑ eñi adomo isrł qui mul¬
to temꝑe quesitus fuerat & non
inuentus: & postqͣm inuenerit
eum multiplicabit eos sĩc oues
non brutoꝵ ammantiũ. s oues
hominũ qui rationis confessio¬
gregem ierłin inqua ꝓpͥe di cuil¬

Expanded text:
nere; sed multo majora praestabit. nere; sed multo majora praestabit. Invenietur enim a domo Israel, qui multo tempore quaesitus fuerat, et non inventus. Et postquam invenerit eum, multiplicabit eos sicut oves: non brutorum animantium, sed oves hominum, quae rationis confessiogreges Jer
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑierunt. s ꝓpt̾ nomen sc̃m suũ.
Unde ꝓuocãt donum isrł. ut
confundatur & erubescat suꝑ
pͥorib uitiis: & suũ intelligat
creatorem. Postqͣm autẽ munda¬
uerit credentiũ exiudeis ppłm
abunquitatibꝰ suis. & habitare
fecerit urbes eccłiȩ. & instauraue¬
rit runosa quȩ insynagogis
conciderant. & t̾ra confessionis
fuerit exculta cerimoniis di. q̃
qͦndam uisa ẽ desolata om̃ib
seĩs qui t̃renȩ conu̾sationis oꝑa
p̃tereunt: tc̃ om̃s dicent. Qͦmt̾ra
iudea quȩ qͦndam fuerat incul¬
ta. nc̃ habet similitudinẽ para¬
Aẏsi di. & ciuitates iudeȩ quȩ
deserte fuerant & destitute et
sua incredulitate suffosse. nẽ rec¬
de & munitȩ sunt inconfessiõe
& nominĩ dñi saluatoris: ita ut
oniĩs creatura cognoseat & mul¬
citudines angłoꝵ quȩ t̾ram amibi¬
unt isrł. qd̾ dñis dissipatas edifica¬
uerit ciuitates. & qd̾ incultas plan
Nec hoc erit lib̾alitatis suȩ inppłm
quem saluauerit contentus mu¬

Expanded text:
nomen sanctum suum. Unde provocat domum Israel, ut confundatur et erubescat super prioribus vitiis, et suum intelligat Creatorem. Postquam autem mundaverit credentium ex Judaeis populum ab iniquitatibus suis, et habitari fecerit urbes Ecclesiae, et instauraverit ruinosa quae in synagogis conciderant, et terra confessionis fuerit exculta caeremoniis Dei, quae quondam visa est desolata omnibus sanctis, qui terrenae conversationis opera praetereunt: tunc omnes dicent: Quomodo terra Judaea quae quondam fuerat inculta, nunc habet similitudinem paradisi Dei; et civitates Judaeae, quae desertae fuerant et destitutae, et sua incredulitate suffossae, nunc erectae et munitae sunt in confessione, et nomine Domini Salvatoris? ita ut omnis creatura cognoscat, et multitudines Angelorum, quae terram ambiunt Israel, quod Dominus dissipatas aedificaverit civitates, et incultas plantNec hoc erit liberalitatis suae in populum quem salvaverit contentus mu
Abbreviated transcription (Latin):
plagis: ut qͦmͦ in pͥma conditiõe
hõĩs insufflauit d̾s infaciem eiꝰ
& factus ẽ in animã uiuentem.
sic & sccła conditio idẽ resurrectio
mortuoꝵ insufflante sp̃u uiui¬
ficet᷑. Qui ingressus ẽ humana
corꝑa: statimq uixerunt stecert¬
q suꝑ pedes suos. Uñ & resurree¬
tio dicit᷑ mnortuoꝵ. cong̾gatio si¬
ue ȩccłia multa. & ut inhebreo
habet gͣndis exercitus: eoq cõple

Expanded text:
in prima conditione hominis, insufflavit Deus in faciem ejus, et factus est in animam viventem : sic et secunda conditio, id est, resurrectio mortuorum, insufflante spiritu, vivificetur: qui ingressus est humana 434 corpora, statimque vixerunt, steteruntque super pedes suos. Unde et resurrectio dicitur mortuorum, congregatio, sive Ecclesia multa , et ut in Hebraeo habetur, grandis exer