comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
animas seruoꝵ suoꝵ Audi illũ custodientẽ
aninias seruoꝵ suoꝵ: & dicent̾e. Nolite time¬
re eos qͥ corpꝰ occicdunt: antmã aut̃ ñpossunt
occidere. Occidit & corpꝰ: qui inte plurimũ
infirmã. morti obnoxiaᷤᷤ. Certe time mori:
si potes ñ mori. Qd ꝑnaturaᷤ uitare n᷑potes:
quare ꝓpt̾ fide̾ ñ fuscipis: Tollat tͥ istã uit̾a:
qͥ minat᷑ aduersariꝰ. Tat tͥ ds̃ aliã tutã: qr
& istã tibi dedit. ipse. Et si ipse noluerit nec
ipsa tollet᷑: si aut̃ uoluerit tollat᷑ tibi. hab&
qđ tecũ mut&. noli timere spoliari ꝓ illo.
Nonuis exut ueste pannosa: Stolã głe tibi
daturꝰ ÷. Quã stolã dicis mͥ᷑ Opport& cor¬
ruptibile hoc induere incorruptione᷑ : &
mortale hoc induere immortalitate̾. Hȩc

Expanded text:
entem animas servorum suorum, et dicentem: «Nolite timere eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere» . Occidit et corpus, qui in te plurimuminfirmam, morti obnoxiam. Certe time mori, si potes non mori. Quod per naturam vitare non potes, quare propter fidem non suscipis? Tollat tibi istam vitam qui minatur adversarius, dat tibi Deus aliam vitam: quia et istam ipse tibi dedit, et si ipse noluerit, nec ipsa tolletur; si autem voluerit ut tollatur tibi, habet quod tecum mutet; noli timere spoliari pro illo. Non vis exui veste pannosa? Stolam gloriae tibi daturus est. Quam stolam dicis mihi? «Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induer
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd: nullus nr̃m remanene. Nonne cotidie.
mo: hoc nom̃ imponis illi sathanas diabole.
hoc ssti dicis. fõrtassẽ inhoc erras qr homini
hoc dicis: ⁊ ĩmoderata ira raperis: ad contuti¬
andã imaginẽ dĩ. Et tam᷑ hoc eligis qđ ei
dicas: qđ ualde detestaris: Siposs& illȩ ñ se um¬
dicane : s ñ ꝑmittit᷑: ⁊ tantuꝰ facit qnͣtũ
potestat̾e quęsunt. ⁊ nichil facer&: nͥ potesta¬
te̾ accepissẽe. Quare ñgͦ securꝰ dm̃ adoras.
daris ñ euerteris : Si enĩ placuerit dnõ dõ
tuo ꝑmittere ut aliqͥs tibi noceat. hõ. aut
aliquis sp̃c tͥ noceat: emendabit te ut clames
adeum. Emendans emendauit me dñs: s
morti ñtradidit me. Ergo confundant᷑ om̃s.
qͥ adorant sculptilia: qui głant᷑ insimula¬
cris suis. Ad orate eum: om̃s argłi eiꝰ. dis¬
cant pagani: adorare dm̃. Angłos uolunt.
adorare. angłos imitent᷑ & illũ adorent: qui
ab angłis adorat᷑. Adorate eũ om̃s angłi

Expanded text:
aliquid, nullus nostrum remaneret. Nonne quotidie taliquid, nullus nostrum remaneret. Nonne quotidie tuo, hoc nomen illi imponis: Satanas, diabole; hoc illi dicis. Fortasse in hoc erras, quia homini hoc dicis, et immoderata ira raperis ad conviciandam imaginem Dei: et tamen hoc eligis quod ei dicas, quod valde detestaris. Si posset ille, non se vindicaret? Sed non permittitur: et tantum facit, quantum potestatem quaesivit ; et nihil faceret, nisi potestatem accepisset. Quare non ergo securus Deum adoras, daris, non everteris? Si enim placuerit Domino Deo tuo permittere ut aliquis homo tibi noceat, aut aliquis spiritus tibi noceat; emendabit te, ut clames ad eum: «Emendans emendavit me Dominus, sed morti non tradidit me» . Ergo, «Confundantur omnes qui adorant sculptilia, qui gloriantur in simulacris suis. Adorate» «eum omnes Angeli ejus.» Discant Pagani adorare Deum. Angelos volunt adorare; Angelos imitentur, et illum adorent qui ab Angelis adoratur. «Adorate eum omnes Angeli
Abbreviated transcription (Latin):
dãpnant᷑. Talis excitit diabolus & demonia:
id ÷ angłi eiꝰ. Arrogant sibi honorẽ dtuinũ. & oĩb
demoniis & mmpleuit tẽpla paganoꝵ. ⁊ ꝑsuasit
simulacra. ꝑsuasit illa sacrificia sibi offerri.
N onne meliꝰ erat ut argłos sc̃ os quã ut demo¬
nes colerent: Respondent. Non cotimꝰ mala de¬
monia: angłos qs dicitis ipsos & nos colimꝰ. untu.¬
tes cdĩ magni. ⁊ ministeria di magni. Uttnã
ipsos colere uelletis: facile abipsis disceretis. ñ il¬
los colere. Audite argłm doctorẽ. Docebat quen¬
dã discipłm xp̃i: ⁊ ostendebat multa miracła
mapocalipsis ioħs. Ille aut̃ qͦdã sibi demonstra
si ñ illũ colo ꝓ deo meo. Tunc tͥ rrascit᷑: qͣnlo
ipsũ colere uolueris. Bͥonꝰ ÷ eni: ⁊ dm̃ amat.
Quomͦ enĩ demones trascunt᷑ si rĩcolant᷑: sic an¬
głi indignant᷑ si ꝓcdo colant᷑. S neforte dicat
sibi cor infirmũ: eor trepidũ gͦ si nascunt᷑ demo.

Expanded text:
damnantur. Talis exstitit diabolus et daemonia, damnantur. Talis exstitit diabolus et daemonia, id est angeli ejus: arrogavit sibi honorem divinum et omnibus daemoniis; et implevit templa Paganorum, et persuasit simulacra, et persuasit illa sacrificia offerri sibi. Nonne melius erat ut Angelos sanctos, quam ut daemones colerent? Respondent: Non colimus mala daemonia; Angelos quos dicitis, ipsos et nos colimus, virtutes Dei magni et ministeria Dei magni. Utinam ipsos colere velletis: facile ab ipsis disceretis non illos colere. Audite angelum doctorem. Docebat quemdam discipulum Christi, et ostendebat illi multa miracula in Apocalypsi si non illum colo pro deo meo. Tunc tibi irascitur, quando ipsum colere volueris: bonus est enim, et Deum amat. Quomodo daemones irascuntur, si non colantur; sic Angeli indignantur, si pro Deo colantur. Sed ne forte dicat sibi cor infirmum, cor trepidum: Ergo si irascuntur daemonia
Abbreviated transcription (Latin):
delatati. Anforte ideo sibi immolari noluerunt.
qr demonib se cõꝑ ari execrati sunt: Non: s qr
honorẽ diuinũ exhiberi hominibꝰ horruerunt.
Uerba ipsoꝵ indicant. ñ suspicamͣ. Sequit᷑ eniꝰ lectio
libri eiꝰdẽ & dicit: qͦmͦ moti sunt:. Tunc paulus &
Uni frs qͥd facitis: Et nos homines sumꝰ passibiles:
similes uob̾. Intendite gͦ qͦmꝰ homines boni ꝓl¬
bent eos qui illos uoluert̾ colere taquã deos.
& uolunt pociꝰ ut unꝰ ds colat᷑. ds unꝰ ad oret᷑.
deo uni sacrificium offerat᷑: ñ sibi. Sic & om̃s
sc̃i uł argłi illiꝰ glam querunt: quẽ diligunt
Adeiꝰ cultũ adeiꝰ orationẽ adeiꝰ contẽplationẽ. om̃s
qͦs diligunt rapere. & inflãmare student. Ipsũ
illis arminitiant ñ se: qm̃ angłi sunt. Et qi
milites sunt: nͨ norunt głam querere nͥ iniꝑato¬
ris sui. Siaut̃ głam suã quęsierint. ut tyrauni

Expanded text:
delectati. An forte ideo sibi immolari noluerunt, delectati. An forte ideo sibi immolari noluerunt, quia daemonibus se comparari exsecrati sunt? Non, sed quia honorem divinum exhiberi hominibus horruerunt. Verba ipsorum indicant, non suspicamur. Sequitur enim lectio libri ejusdem, et dicit quomodo moti sunt: «Tunc Paulus et t, Viri» «fratres, quid facitis? Et nos homines sumus passibiles, similes vobis» . Intendite. Quomodo ergo homines boni prohibent eos qui illos voluerant colere tanquam deos, et volunt potius ut Deus unus colatur, Deus unus adoretur, Deo uni sacrificium offeratur, non sibi: sic et omnes sancti Angeli, illius gloriam quaerunt, quem diligunt; ad ejus cultum, ad ejus adorationem, ad ejus contemplationem omnes quos diligunt rapere et inflammare student; ipsum illis annuntiant, non se, quoniam Angeli sunt: et quia milites sunt, non norunt gloriam quaerere nisi Imperatoris sui; si autem suam gloriam quaesierint, ut tyranni
Abbreviated transcription (Latin):
ta ꝑsuacd&:. Ecce quales dnõs sibi factunt: qui
demoniaꝵ Hos aut̃ qualẽ dm̃ habemꝰ: Audi¬
adorant sculptilia & qui głant᷑ insimulacris
sius ne existerent quasi reddentes rationẽ desimi¬
lacris: & dicerent ñ lapides s numina colimꝰ. quȩ
nimina cobis : Dic mͥ. Demonia colis ansp̃c̃ bl
ficiũ. & uolunt se coli tamꝗͣ ds̃. Maltgni sunt
suꝑbi sunt. Tales sunt etiã homines ñ boni:
qui suã głam quȩrt̃. & dĩ głam contẽpnunt. Ho¬
mines autẽ scos adtendite: qui funt similes
angłi: Cũ inueneris hominẽ alique̾ scm̃ ses
uũ &̃. si uolueris eũ colere e adorare ꝓdeo ꝓhib ͣ
te. honinilt sibi arrogane honorem cd̃i. ĩ iuilõ
lus &e harnabas: predicabant uerbũ dĩ in licaonia.
Mrrabilia cũ fecissent inlicaonia: ciues eiꝰdẽ regionis
adcdiixert̃ uicliinas & uoluert̾ illis sacrificare dicen¬
ces. harnabã iouẽ & paulũ mercurium. illi ñ sunt

Expanded text:
ata persuadet. Ecce quales dominos sibi faciunt qui ata persuadet. Ecce quales dominos sibi faciunt qui diadorant sculptilia», «qui gloriantur in simulacris suis:» ne existerent quasi reddentes rationem de simulacris, et dicerent, Non lapides, sed numina colimus; Quae numina colis? dic mihi, daemonia colis, an spiritus ficium, et volunt se coli tanquam Deos, maligni sunt, superbi sunt. Tales sunt etiam homines non boni, qui suam gloriam quaerunt, et Dei gloriam contemnunt. Homines autem sanctos attendite, qui sunt similes Angelis. Cuvum Dei, si volueris illum colere et adorare pro Deo, prohibet te: non vult sibi arrogare honorem Dei, non vult lus et Barnabas. Praedicabant verbum Dei in Lycaonia. Mirabilia cum fecissent Lycaoniae, cives ejusdem regionis adduxerunt victimas, et voluerunt illis sacrificare, dicentes Barnabam Jovem, et Paulum Mercurium: illi non sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ita illis nicħ nocerent. Siautẽ ad ores & seruas
demonibꝰ: erunt dñ tui. Et qui ert̾ dnĩ tui: li¬
uidi tui. Lib̃tati tuȩ: necesse ÷ inuideant. dꝙ
te ueliit possidere: sẽꝑ̃ talẽ facere. quale̾ possint
secũ trahere. Est enĩ insita maluiolentia q̃ dã
&ꝑnities nocendi: istis malis spiritibꝰ. Gaudent
demalo hominũ. & defallacia nr̃a si nos fefelle.¬
rint pascunt᷑: Et̃ quid quert̾: hon quib in
mͦ sol& maltuolus latro dñare innocentẽ. nũ¬
qͥd sifuerit iunis incensus. minꝰ ard& siduo
ardeant. minꝰ morit᷑ si duo moriant᷑ͬ Pena
illi ñ minitit᷑: s maltuolentia pascit᷑. Mecum
moriat᷑: ñ seminꝰ moriturũ dicens. s solattũ
ht̃ malũ alteriꝰ. Talis : diabolus. Seduicere uult
illos: qͥ cũ illo pimiant᷑. Et qr ñ potest fallere
nidicẽ dm̃: ñ enĩ nominat apd illũ innocentẽ.
uera ermmina uolens habere quȩ obiciat: pect¬

Expanded text:
ita illis nihil nocerent; si autem adores et servias ita illis nihil nocerent; si autem adores et servias daemonibus, erunt domini tui. Et qui erunt domini tui? Invidi tui: libertati tuae necesse est invideant, semper te velint possidere, semper talem facere, qualem possint secum trahere. Est enim insita malevolentia quaedam et pernicies nocendi istis malis spiritibus: gaudent de malo hominum; et de fallacia nostra, si nos fefellerint, pascuntur. Et quid quaerunt? Non quibus in modo solet malevolus latro nominare innocentem. Numquid si fuerit vivus incensus, minus ardet, si duo ardeant? minus moritur, si duo moriantur? Poena illi non minuitur, sed malevolentia pascitur. Mecum moriatur, non se minus moriturum dicens, sed solatium habet malum alterius. Talis est diabolus; seducere vult illojudicem Deum non enim nominat apud illum innocentem, vera crimina volens habere quae objiciat, pecc
Abbreviated transcription (Latin):
głant᷑ insimulacris suis. S existit nescio
qs disputator: qui doctꝰ sibi uidebat᷑ &¬
ait. Non ego illũ lapidẽ colo: nec illud si¬
mulacrũ qđ ÷ sine sensii. Non eiĩ ꝓpħa ur̃¬
potiut nossẽ. qr ocłos habent & ñ uident:: &
ego nescio qr illud̃ sĩmulacrũ. nec animã
habae nec uid& ocłis. nec audit auribꝰ: Non
gͦ illud colo. s adoro qł uideo: & seruio ei qut̃
ñ uideo. Quif: iste: Numen qđdã inqͥd iui-¬
abile. qđ p̃sid& illi simulacro. hoc mͦ redden-¬
do rationẽ desimulacris sius. Disserti sĩbi
uident᷑: qr ñ colunt idola. & colunt demo¬
nia. Et enĩ frs sicut dicit apl̃s q̃ mmolant.¬
socios fieri demonioꝵ. Nãscimꝰ: qi nichil ÷ ido¬
s quȩ ĩolant gentes demonũs inmolant & nͥ
deo. Dixit nolo uos fieri socios demonioꝵ. Non
gͦ hinc se excissent: qr quasi idolis insensatis dect¬
ti ñ sunt. demoniis magis dediti sunt qđ ÷ ꝑicłostꝰ

Expanded text:
gloriantur in simulacris suis.» Sed existit nescio gloriantur in simulacris suis.» Sed existit nescio quis disputator qui doctus sibi videbatur et ait: Non ego illum lapidem colo, nec illud simulacrum quod est sine sensu; non enim Proculos habent et non vident , et ego nescio quia illud simulacrum nec animam habet, nec videt oculis, nec audit auribus: non ego illud colo; sed adoro quod video, et servio ei quem non video. Quis est iste? Numen quoddam, inquit, invisibile quod praesidet illi simulacro. Hoc modo reddendo rationem de simulacris suis, diserti sibi videntur, quia non colunt idola, et colunt daemonia. Etenim, fratres, sicut dicit Apostol idosed quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo:» dixit, «Nolo vos fieri socios daemoniorum.» Non ergo hinc se excusent, quia quasi idolis insensatis dediti non sunt; daemoniis magis dediti sunt, quod est peri
Abbreviated transcription (Latin):
erubescere. arripite. adducite. ad traite qͦs
potestis. Securi estote. adducitis. qͥ ñ dis¬
plic& uidentibꝰ. & rogate eũ ut illumin&
eos. & bene expectent. Annuntiauerunt.
celi iusticiam eiꝰ: & uidet᷑ om̃is ppłi glam¬
eiꝰ. C onfundant᷑ om̃s: qui aclorant
sculptilia. Nonne factũ ÷: Honne confu¬
si sunt: Nonne cotidie confundunt᷑ Stul¬
ptilia enĩ fc̃: manufacta idola. Quare
iã confundunt᷑ om̃s qui adorant sculpti
qui adorant lapides. qr lapides illi mortui
erant. Nos uniũ lapidẽ: iuenimꝰ. Inmo
lapides illi nũquã iuxerunt. ut nec mortu¬
i dicant᷑: Lapis aut̃ nr̃ uiuus ÷: & sẽꝑ ux̃¬
apcł patrẽ. & ꝓ nob̾ mortuus reupcit: ⁊ mͦ
uiuit. & mors ei ultra ñ dnãbit᷑. Hanc głam
ipfiꝰ cognouert̾ pꝰpłi: dimittunt tẽpla curit̾
adȩxcłias. confundatit᷑ om̃s qͥ adorant sculp¬
tilia. Adhuc quert̾: adorare sculptilia. No¬
luert̾ deserere idola: desertisunt ab idolis.
Confuncdant᷑ om̃s qͥ adorant sculptilia: Qui

Expanded text:
erubescere. Arripite, adducite, attrahite quos potestis: securi estote, ad eum adducitis, qui non displicet vindetibus; et rogate illum ut illuminet eos, et bene spectent. «Annuntiaverunt coeli justitiam ejus, et viderunt omnes populi gl Confundantur omnes qui adorant sculptilia.» Nonne factum est? Nonne confusi sunt? Nonne quotidie confunduntur? Sculptilia enim sunt manu facta idola. Quare jam confunduntur omnes qui adorant sculptiltur: erubescant qui adorant lapides. Quia lapides illi mortui erant, nos vivum lapidem invenimus: imo lapides illi nunquam vixerunt, ut nec mortui dicantur; lapis autem noster vivus est, et  nobis mortuus revixit, et modo vivit, et mors ei ultra non dominabitur . Hanc gloriam ipsius cognoverunt populi; dimittunt templa, currunt ad ecclesias. «Confundantur omnes qui adorant sculptilia.» Adhuc quaerunt adorare sculptilia? Noluerunt deserere idola; deserti sunt ab idolis. «Confundantur omnes qui adorant sculptilia, qui
Abbreviated transcription (Latin):
irgat᷑ equalis patri: Quid÷ suꝑ om̃s deos: Qa
sunt idola: Non habent sensu: ñ habent inta.
Demonia habent sensuꝰ: habent utta. s mala
nũ ualde ÷. Demonia quidẽ diĩ gentuĩ. s illȩ
dii. Ego dixi dii estis: & filii altissiti om̃s. Ite
scriptũ:. Ds stecit insmagoga deoꝵ: in medio
aut̃ dõs discerneus. fuꝑ om̃s homines exaltatꝰ

Expanded text:
ligaris aequalis Patri? Quid est, «super omnes deos?» qui sunt? Idola non habent sensum, non habent vitam: daemonia habent sensum, habent vitam; sed mala magnum est: daemonia quidem dii Gentium , sed ille ndii, «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes:» item scriptum est, «Deus stetit in synagoga deorum; in medio autem deos di
Abbreviated transcription (Latin):
gentes receꝑunt uerbũ di: & benedicebant:
Et exultauert̾ filie nuide. Quid audiuit:
&e iocundata ÷ sion: Quia receꝑunt & gs
uerbũ dĩ. Unꝰ paries uenerat: s angulus
nondũ erat. Sion: ipsa ȩccłia quȩ erat
in iudea: ꝓprie hic nominata ÷. Audiuit:
Quid audierunt:: Qr & gentes receꝑunt uer¬
bũ cdĩ. Ubi illud dixit iste psalmꝰ: Annim
qͥ adorant sculptilia: qui głant᷑ insimula¬
cris suis. Audint ⁊ iocundata ÷ sion: &
exultauert̾ filiȩ uide. Postea qͥdã decitu᷑¬
cisis calũpniare uoluert̾ petro: & dixert̃
illi. Quare intrasti adgentiles & incircu̾ci¬
sos. & manducasti cũ eis : Illȩ aut̃ reddi¬
dit eis rationẽ : qͦmͦ cũ orar& demonstratꝰ
est ei illȩ discus. pendens qͣtuor lineis. Discꝰ
ille qͥhabebat omĩa animalia: significa¬
bat om̃s gentes. Ideo qͣtuor lineis pendebat:
qi qͣtuor partes sunt orbis. unde futuri
ppłi erant. Et idõ qͣtuor eitgłia p̃dicant
xp̃m: ut gra᷑ ipsiꝰ adom̃s qͣtuor partes orb̾

Expanded text:
: et exsultaverunt filiae Judaeae» . Quid «audivit, et jucundata est Sion? Quia receperunt Gentes verbum Dei.» Unus paries venerat, sed angelus nondum erat. Sion ipsa Ecclesia quae erat in Judaea, proprie hic nominata est. «AudiviQuid audierunt? «Quia et Gentes receperunt verbum Dei.» Ubi illud dixit iste psalmus? «Annuqui adorant sculptilia, qui gloriantur in simulacris suis. Audivit, et jucundata est Sion; et exsultaverunt filiae Judaeae.» Postea quidam de circumcisis calumniari voluerunt Petro, et dixerunt illi: «Quare intrasti ad Gentiles incircumcisos, et manducasti cum eis?» Ille autem reddidit eis rationem, quomodo cum oraret demonstratus est illi discus pendens quatuor lineis. Discus ille qui habebat omnia animalia, significabat omnes Gentes. Ideo autem quatuor lineis pendebat, quia quatuor partes sunt orbis, unde futuri populi erant: et ideo quatuor Evangelia praedicant Christum, ut gratia ipsius ad omnes quatuor partes orbis
Abbreviated transcription (Latin):
factis xp̃i & xpĩanoꝵ contremint. succubuit.
ł t qũdo dico qđł aicta: ftuxit. meliꝰ uerbũ mue¬
niri ñ potest: montes fluxert̾ ueluit cera a faciȩ.
dr̃. Ubi ÷ altitudo potestatũ. ubi duritia in¬
fidelium: Montes fluxert̾ sicut cera a facie
admoueret᷑. Cõplanata ÷ omĩs altitudo. mͦ
credit. ñ eñ tam̃ blasp̃hemat. Et si ñdũ factꝰ :
fluxeit̾ sicuit cera a facie drã. afacie dnĩ: oĩs
tr̃a. Non udeoꝵ tantũ s & gentium: sicut
dicit apłs. Non enĩ ÷ uideoꝵ tantuꝰ ds: s

Expanded text:
t Christianorum contremuit, succubuit, et quando dico quod dictum est, Fluxit, melius verbum inveniri non potest. «Montes fluxerunt velut cera a facie Domini.» Ubi est altitudo potestatum? ubi duritia infidelium? «Montes fluxerunt sicut cera a facie admoveretur. Complanata est omnis altitudo; modo credit, non eum tamen blasphemat; etsi nondum factus efluxerunt sicut cera a facie Domini, a facie Domini omnis terrae:» non Judaeorum tantum, sed et Gentium, sicut dic
Abbreviated transcription (Latin):
garet᷑ purũ. Aurũ fides: fenĩ carnalis concupis¬
nor carnis: ut flox feni. Quicqͥd ÷ gͦ inhomine car.¬
nonne obtandus ÷ illis iste ignis. ut ferai arde¬
at. & aurũ pinget᷑: Qł enĩ illis in est fidei: feno
p̃mit᷑: Bonũ ÷ gͦ eis ardere scõ igne. ut feno con¬
sũpto splendeat p̃ciosũ qđ redemit xp̃c. frgo
ignis ante eũ pĩbit: & inflamabit incircuitu mi¬
micos eiꝰ. Sunt qui salubrit̃ arserunt: hodie fi¬
deles sunt eiꝰ. Inimici eiꝰ erant: & nunc iã fideles
eiꝰ sunt. Queris mimicos: ñ sunt. consuͣpti sunt:
arsert̾. Caritas consũpsit ineis qđ ꝑsequebat᷑: ip̃m:¬

Expanded text:
garetur aurum. Aurum fides est, fenum carnalis concupisnor carnis ut flos feni» . Quidquid est ergo in homine carNonne optandus est illis iste ignis, ut fenum ardeat, et aurum purgetur? Quod enim illis inest fidei, feno premitur. Bonum est ergo eis ardere sancto igne, ut feno consumpto, splendeat pretiosum quod redemit Christus. Ergo, «Ignis ante eum praeibit, et inflammabit in circuitu inimicos ejus.» Sunt qui salubriter arserunt, hodie fideles ejus sunt; inimici ejus erant, et nunc jam fideles ejus sunt: quaeris inimicos, non sunt; consumpti sunt, arserunt; charitas consumpsit in eis quod persequebantur
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. & ñ quȩ suꝑ t̾ram sunt : ñ ne factꝰ es
celu : Carne̾ portas: & corde iã celũ es. Con¬
uersatio enĩ tua incelis erit. Talis. annum¬
tias & tu xp̃m. Quis enĩ fideliũ tac&. xp̃m:
Intendat caritas urã. Putatis qr nos soli stan¬

Expanded text:
 terram sunt; nonne factus es coelum? Carnem portas, et corde jam coelum es: conversatio enim tua in coelis erit . Talis annuntias et tu Christum: quis enim fidelium tacet Christum? Intendat Charitas vestra: putatis quia nos soli stan
Abbreviated transcription (Latin):
lignũ humidũ e iuride. & ñ illud incentit
ipsa tam̃ ard&. sic & mimicꝰtiuis. Siqͥł forte exisit
in iustꝰ. qͥ tibi moliat᷑ insidias: uł preꝑat aliquã
molestiam: in iustꝰ: Tu si uiride lignũ fueris. id
si suco fp̃uali utgens & uirens flãmis inimiticia

Expanded text:
lignum humidum et viride, et non illud incendit, lignum humidum et viride, et non illud incendit, ipsa tamen ardet; sic et inimicus tuus. Si quis forte existit injustus qui tibi moliatur insidias, vel praeparet aliquam molestiam, injustus est: tu si viride lignum fueris, id est, si succo spirituali
Abbreviated transcription (Latin):
at ur̃m ÷ iudicare. Potestis ingenere huma¬
no tale spectacłm contueri. Ponite uob̾ an¬
te ocłos hommẽ iniquũ. cõmotũ animo. tru¬
cẽ uultu. flãmantibꝰ ocłis scillantibꝰ uerb̾.
ferri in hominis necẽ. indep̃dationẽ. ininui¬
rias. incontumetias. ñ se caꝑe. ñ se tenere. Ai¬
terũ patient᷑ excipientĩ uerba acpsagas. qͥe¬
qͥd illȩ inferre uoluerit. & ꝑcutientẽ maxil¬
lã parantẽ & alterã. Cũ uideris hinc furias.
inde lenitatẽ hinc irã. inde patientiam binc
flãmas. inde tolerantiam. dubitabis ꝓnuntia.¬
re qͥs eoꝵ ardeat. penãq patiat᷑: luene cutꝰ
ias ꝓpħa cdixit. & nc̃ ignus aduersarios comed&.
magiꝰ. iam furore suo ardent. qͥ postea supplicii
semptt̃ni illiꝰ tgne arsuri sunt. Nisi forte puta¬
tis fig̃ mei: qi iniusticia quȩ ꝓcedit ex homi¬
ne adledendũ alterũ hominẽ: illi adquẽ ꝓcedit
noc&. et illi decꝰ procedit ñ noc&: Unde fieri
potest: Auqͣndo facula ardens apponit᷑ ad

Expanded text:
trum est judicare. Potestis in genere humano tale spectaculum contueri. Ponite vobis ante oculos hominem iniquum, commotum animo, trucem vultu, flammantibus oculis, scintillantibus verbis, ferri in hominis necem, in depraedationem, in injurias, in contumelias, non se capere, non se tenere; alterum patienter excipientem verba, plagas, quidquid ille inferre voluerit, et percutienti maxillam, parantem et alteram: cum videris hinc furias, inde lenitatem; hinc iram, inde patientiam; hinc flammas, inde tolerantiam; dubitabis pronuntiare quis eorum ardeat poenamque patiatur? illene cujus ias propheta dixit: «Et nunc ignis adversarios comedet»ille judicii magnus, jam furore suo ardent qui postea supplicio sempiterni illius ignis arsuri sunt. Nisi forte putatis, fratres mei, quia injustitia, quae procedit ex homine ad laedendum alterum hominem, illi ad quem procedit nocet, et illi de quo procedit non nocet. Unde fieri potest? Aliquando facula ardens apponitur ad
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiant cęli iusticiam eiꝰ. qmͣ om̃s fideles
quib cura ÷ lucrari dõ eos qͥ ñdũ credidert̾.
& faciunt hoc excaritate: celt sunt:. Intonat
deillis d̾s iudicii sui tr̃orẽ: & tremit qͥ infi¬
delis erat. ⁊ pauescit. & credit. Ostendite
quendo eis & adducendo eos adamandũ xp̃m.
Quanti enĩ hodie addixet̾ amicos suos. aut ad
pantominũ aut adcoraulã : Quare. nͥ aman¬
do illũ : Et uos amate xp̃m. Tanta enĩ expec¬
tacłã prebuit: inqͦ nemo potest dicere aliqͥd
se rep̃hensionis inuentre: illũ qui uicit scł̃m.

Expanded text:
untiant coeli justitiam ipsius; quia omnes fideles quibus cura est lucrari Deo eos qui nondum crediderunt, et faciunt hoc ex charitate, coeli sunt. Intonat de illis Deus judicii sui terrorem; et tremit qui infidelis erat, et pavescit, et credit. Ostendite quendo eis, et adducendo eos ad amandum Christum. Quanti enim hodie adduxerunt amicos suos, aut ad pantomimum, aut ad choraulam? Quare, nisi amando illum? Et vos amate Christum. Tanta enim spectacula praebuit, in quo nemo potest dicere aliquid se reprehens
Abbreviated transcription (Latin):
secdit suꝑ unũ quẽq illoꝵ. Isto igne flamati.
cepunt ire ꝑmundũ. & infla̾mare & incender
incuruitu mimicos eiꝰ. Quos inimicos eiꝰ: Qui
deserto do a qͥ facti erant. adorabant simulaciu
que fecerant. Ipsi maendebant̃ simali erant ad
consumationẽ: siboni erant actreꝑationẽ Ant
iple incendebat᷑ qui nolebat credere illo igne al¬
dito uerbo di: factꝰ peior inuidia fua exust.
atq consuptꝰ. aut si onuerterct᷑ se cudene n

Expanded text:
gne inflammati coeperunt ire per mundum, et inflammare, et incendere in circuitu inimicos ejus. Quos inimicos ejus? Qui deserto Deo a quo facti erant, adorabant simulacra quae fecerant. Ipsi incendebantur, si mali erant, ad consumptionem; si boni erant, ad reparationem: aut ipse incendebatur, qui nolebat credere, illo igne, audito verbo Dei factus pejor, invidia sua exustus atque consumptus; aut si converteretur et cre
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ne manifẽstu :: Apparuert̾ fulgura eiꝰ uni¬
uerse t̃rȩ: inflãmati sunt mimici. incensi sunt
minaci. Arsit qͥeqͥd contͣticebat. ⁊ apparuerunt
fulgura eiꝰ orbi tr̃e. Quomꝰ apparuert̾: It iã
crederent. Unde fulgura : Denubibꝰ. Quȩ suuł
nubes di: Predicatores ueritatis. Hides autem
nube̾ incelo nebulosã. obscia. & hab& intꝰ nes¬
cio qͥd latens. Si chortisa&. denube emicat splen-¬
dor. Exeo ipso qđ contẽpnebat᷑: inde xxiluit qł
contẽpnebant᷑ qͦmͦ uident᷑ nubes & conte̾pnunt᷑.
anteꝗͣ deeis exiliat qđ mireris. frant enĩ illi
pͥmi homines carne̾ portantes infirmi. demde
idiote. indocti. ignobiles. s erat millis qđ fig̾ui¬
rar&. erat millis qđ choruscare. Accedebat hõ
piscator petrꝰ: orabat & surgebat mortuus: forma
humana nubes erat: splendor miracłĩ chorusea¬
tio erat. sic inuerb̾. sic infactis sic cũ mira dieunt.
&e miranda faciunt. a pparuert̾ fulgura eiꝰ orbi

Expanded text:
nonne manifestum est? Apparuerunt fulgura ejus universae terrae; inflammati sunt inimici, incensi sunt inimici. Arsit quidquid contradicebat, et «apparuerunt fulgura ejus orbi terrae.» Quomodo apparuerunt? Ut jam crederent. Unde fulgura? De nubibus. Quae sunt nubes Dei? Praedicatores veritatis. Vides autem nubem, in coelo nebulosam, obscuram, et habet intus nescio quid latens. Si coruscet de nube, emicat splendor: ex eo ipso quod contemnebas, inde exsilivit quod nebantur; quomodo videntur nubes, et contemnuntur, antequam de eis exsiliat quod mireris. Erant enim illi primum homines carnem portantes, infirmi; deinde idiotae, indocti, ignobiles: sed erat in illis quod fulguraret, erat in illis quod coruscaret. Accedebat Petrus homo piscator, orabat, et surgebat mortuus . Forma humana nubes erat, splendor miraculi coruscatio erat. Sic in verbis, sic in factis, cum miranda dicunt, et miranda faciunt, «Apparuerunt fulgura ejus orbi
Abbreviated transcription (Latin):
Quomꝰ eni incȩlis sed& ds̃. sic sed& mapłis sic
sed& inp̃dicatoribꝰ euargłi. Et tu siuis: &¬
lũ eris. Siuis. eẽ. celũ. purga de corde tuo
tr̃am. Si t̾renas concupiscentias ñ habueris.
& ñ frustra responderis sursũ te habere cor:
celũ eris. Si resurrexistis cũ xp̃o fidelib apłs

Expanded text:
s, sic sedet in Apostolis, sic sedet in praedicatoribus Evangelii. Et tu si vis, coelum eris. Vis esse coelum? Purga de corde tuo terram. Si terrenas concupiscentias non habueris, et non frustra responderis sursum te habere cor, coelum eris. «Si resurrexistis cum Christo» fidelibus Apos
Abbreviated transcription (Latin):
tu manes integer. & iniusticia illiꝰ illi noc&: tim
nicħil noc&: Hisi forte putas qr noc&e tͥ: sicorꝑi
tuo aliqͥd fecerit. Et anima patiens & incorripta
addm̃ coronanda ꝑuenerit. sequens exemplũ dtꝰ
sui: qͥ patimaluit auideis. Et qui poterat ñ nx

Expanded text:
r; et injustitia illius illi nocet, tibi nihil nocet. Nisi forte putas quia nocet tibi, si corpori tuo aliquid fecerit, et anima patiens et incorrupta ad Deum coronanda pervenerit, sequens exemplum Domini sui, qui pati maluit a Judaeis, et qui poterat non mori,
Abbreviated transcription (Latin):
&ptͣ gnã hereditate̾. arꝓpt̾ tr̃enã felicitate̾: In¬
t̃roga fidẽ tuaᷤ pone in castata conscientie ani¬
mã tuã. Torq te ipsũ timore uidicq̃: responde
cui credideris quare credideris. Dicis mͥ in xp̃m
inse: Quid ostendit inse : Morttuis: & refurre¬
xit: & ascendit incęlũ. Uis seqͥ: Inritare passi¬
onẽ: expecta ꝓmisstonẽ. Quidgͦ tibi ablaturꝰ:
seuiens. cuꝰ ceꝑis ocdisse malignũ qͥ diligis dnm̃:
Quid ablaturꝰ: Patrimonium. nũqͥd celtum :
Postremo qͥcqͥd tibi ds dedit: tollat illȩ: Non
tollit: qͥde̾: si ñ uult d̾s. Si aut̃ uult ds̃:
tollit qd dedit ds̃. ne se tͥ auferat ipse ds.
Dm tͥ nemo toll&: tutͥ illũ tollis. si illũ fugis.
Forte respondes. Non curo depatrimonio meo:
dns. dedit. & dñs abstulit. Possũ dicere sictit
dnõ placuit ita factũ ÷: s timeo ne occidat
me. Hoc ÷ totu. Audi gͦ płalmũ consolante̾.
Custodit: dns animas seruoꝵ suoꝵ. Quia gͦ

Expanded text:
tem? Interroga fidem tuam, pone in catasta conscientiae animam tuam, torque teipsum timore judicii, responde cui credideris, quare credideris. Dicis mihi: In Christum in se? Quid ostendit in se? Mortuus est, et resurrexit, ascendit in coelum. Vis sequi? Imitare passionem, exspecta promissionem. Quid ergo tibi ablaturus est saeviens, cum coeperis odisse malignum, quia diligis Dominum? quid ablaturus? Patrimonium: numquid coelum? Postremo quidquid tibi dedit Deus, tollat ille non tollit quidem, si non vult Deus, si autem vult Deus, tollit quod dedit Deus, ne se tibi auferat ipse Deus: Deum tibi nemo tollet, tu tibi illum tollis, si illum fugis. 17. Forte respondes: Non curo de patrimonio meo; «Dominus dedit, Dominus abstulit;» possum dicere, «Sicut Domino placuit, ita factum est» ; sed timeo ne occidat me. Hoc est totum. Audi ergo Psalmum consolantem: «Custodit Dominus animas servorum suorum.» Quia ergo
Abbreviated transcription (Latin):
argũs eiꝰ. Nomputo deillo igne dici. Unde
hoc ñ puto : Quia dequodam igne dicit. qͥ
eiꝰ aduentũ erit.: iste aut̃ tgnis ante eũ p̃ibit.
Quis ⁊ gͦ iste ignis: Posstimꝰ eũ acciꝑe inpenã
maloꝵ: possutmꝰ insalutẽ redẽptoꝵ. Inpenã

Expanded text:
angelis ejus» : non puto de illo igne dici. Unde hoc non puto? Quia de quodam igne dicit, quiejus adventum erit; iste autem ignis ante eum praeibit. Quis est ergo iste ignis? Possumus eum accipere in poenam malorum, possumus in salutem redemptorum. In poenam
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ adorant sculptilia: qui głant᷑ insimulacris
suis. Et enĩ eccfĩa nec dũ erat ingentib in
uidea crediderant ex uideis: & putabant ipsi
dit corneliꝰ baptiratꝰ ÷ : baptirati st̃ & illi qͥ
cũ cornelio erant. S ut baptirarent᷑: qͥd ÷
factũ scitis. Nonquidẽ huc usq ꝑuenit lec¬
tar: s tam̃ aliqͥ recordant᷑. Et qͥ ñ recorlat¬
t᷑: audiant ame breuit̃. Missus : angłs ad
corneliũ: argłs corneliũ misit adpetrum.
Petrꝰ uenit adcorneliũ: ⁊ qr degentib erat.
corneliꝰ. ⁊ ipse. ⁊ qͥ cũ eo erant ñ erant cnrtũcisi.¬
Ne dubitarent gͦ illi tindere euangłiũ ñ circu̾ci

Expanded text:
qui adorant sculptilia, qui gloriantur in simulacris suis.» Etenim Ecclesia necdum erat in Gentibus; in Judaea crediderant ex Judaeis, et putabant ipsi dit Cornelius, baptizatus est, baptizati sunt et illi qui cum Cornelio erant. Sed ut baptizarentur, quid factum est, scitis: non quidem huc usque pervenit Lector, sed tamen aliqui recordantur; et qui non recordantur, audiant a me breviter. Missus est angelus ad Cornelium, angelus Cornelium misit ad Petrum, Petrus venit ad Cornelium. Et quia de Gentibus erat Cornelius, et ipse et qui cum illo erant, non erant circumcisine dubitaren
Abbreviated transcription (Latin):
Ns̃ regnauit. Ille qui stetit ante iu¬
dicẽ. illȩ qui alapas accepit. ille qui
flagellatꝰ ÷ ille qͥ consputꝰ : ille qui
spinis coronatꝰ ÷ illȩ qui colaphis cesus
est. illȩ qui inligno suspenls : illȩ cui pendenti
a ꝑcussus: ille qͥ sepultꝰ ÷ ipse resurrexit. Dñs reg¬
nauit. Seiiant qͣntũ possunt regna. Quidst̾ facta
regi regnaꝵ dnõ omĩum regũ. creatori omĩũ scłaꝵ:
apparuit: ut eũ caperemꝰ. S iã uideam᷑: dns reg¬
nauit. Exult& tĩa. iocundent᷑ inslile multe¬

Expanded text:
s regnavit.» Ille qui stetit ante judicem, ille qui alapas accepit, ille qui flagellatus est, ille qui consputus est, ille qui spinis coronatus est, ille qui colaphis caesus est, ille qui in ligno suspensus est, ille cui pendenti percussus est, ille qui sepultus est, ipse resurrexit. «Dominus regnavit.» Saeviant quantRegi regnorum, Domino omnium regum, Creatori omnium saeculorum? humilis apparuit, ut eum caperemus. Sed jam videamus: «Dominus regnavit; exsultet terra, jucundentur insulae mult
Abbreviated transcription (Latin):
asepationẽ. tgnẽ adustionẽ. S utrũq salu¬
brẽ: qr ce glactiꝰ uerbi ipsiꝰ salubrit̾ nos seꝑauit
aconslietudine mala. Gladiũ enĩ attulit: & se¬
ꝑauit unũ quẽq fidelium aut apatre suo
qͥ in xp̃m ñ crediderat. aut amatre similiter
infideli. aut crte si deparentibꝰ ap̃ianis natꝰ:
saltim aꝓꝑgenie sua priore. Nemo enĩ nrm̃ non
aurit auũ aut ꝓauũ. aut aliquã artiquã ꝓre¬
niem ingentib habuit. & in illa execrabiti doᷤ
infidelitate seꝑati sumꝰ abeo qł cramꝰ. s glactiꝰ
intressit secernens ñ int̃ficiens. Hoc mͦ & tgnus. lg.¬
nẽ ueni mittere int̾ram. ł xparserunt homines de¬
dentes ineum: accepunt flãmã caritatis. ꝓptũ

Expanded text:
 ignem ad ustionem: sed utrumque salubrem, quia et gladius verbi ipsius salubriter nos separavit a consuetudine mala. Gladium enim attulit, et separavit unumquemque fidelium aut a patre suo qui in Christum non crediderat, aut a matre similiter infideli; aut certe, si de parentibus christanis natus est, saltem a progenie sua priore. Nemo enim nostrum non aut avum, aut proavum, aut aliquam antiquam originem in Gentibus habuit, et in illa exsecrabili Deo infidelitate: separati sumus ab eo quod eramus; sed gladius intercessit secernens, non interficiens. Hoc modo et ignis: «Ignem veni mittere in terram.» Exarserunt homines credentes in cum, acceperunt flammam charitatis; propterea
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: s etiam in insulis quȩ constitute st̃ in me.¬
dio mari. Et ipse plene xp̃ianis: plene sunt
serus dĩ. Non enĩ separat eũ mare. qͥfecit
mare. Quo naues posst̾ accelere. uerba dĩ ñ
possunt: Implete sunt insule. Herũtam̃ posst¬
& infigura recte accipi inslile. om̃s ȩcłiȩ. Qua¬
re infule: qe circũlatrant᷑ fluctib om̃tum
tẽptationũ. Quomͦ erã insula undiq cutũ¬
strepentib fluctib tundi potest: frangi ñ
potest. magis magisq ipsa frangit fluctꝰ ue¬
nientes quã frangit᷑ abeis. sic & eccłiȩ cdĩ pul¬
lulantes ꝑtotũ orbẽ trarũ passe sunt ꝑsecu¬
tiones: undiq frementium infidelium. Et
ecce stant insule: & iã placatũ ÷ mare. iocun¬

Expanded text:
utae sunt in medio mari: et ipsae plenae christianis, plenae sunt servis Dei. Non enim separat mare eum qui fecit mare. Quo naves possunt accedere, verba Dei non possunt? Impletae sunt insulae. Verumtamen possunt et in figura recte accipi insulae, omnes Ecclesiae. Quare insulae? Quia circumlatrantur fluctibus omnium tentationum. Sed quomodo insula undique circumstrepentibus fluctibus tundi potest, frangi non potest, magisque ipsa frangit fluctus venientes, quam frangitur ab eis: sic et Ecclesiae Dei pullulantes per totum orbem terrarum, passae sunt persecutiones undique frementium infidelium, et ecce stant insulae, et jam placatum est mare. «Jucun
Abbreviated transcription (Latin):
cifixũ enĩ dñm uindicatũ ẽ. in illos flagello
magno & eradicati abeo loco ubi impia lib̾
tate furiosi adu̾sus medicũ insanierant. dis¬
anis: impletũ ẽ. qđ cis dixerat dñis. dpt̃ ea
auferet᷑ a uob̃̾ regnũ: & dabit᷑ genti facienti
iusticiam. Cũ autẽ uiderent tunc multas

Expanded text:
cifixum enim Dominum, vindicatum est in illos flagello magno; ertate furiosi adversus medicum insanierant, disanis: impletumque est quod eis dixerat Dominus, Propterea auferetur a vobis regnum, et dabitur genti facienti justitiam . Cum autem viderent tunc multas
Abbreviated transcription (Latin):
re. lam gͦ audiamꝰ fr̃s. audiamꝰ ⁊ cantemꝰ &
desideremꝰ unde ciues sumꝰ. Et que gaudia
cantant᷑ nob: Quomͦ in nob̃ reformat᷑ ami
ciuitatis nr̃ȩ. quã diutna peregrinatione
obliti fueram᷑: S misit inde adnos epłas

Expanded text:
. Jam ergo audiamus, fratres; audiamus, et cantemus, et . Jam ergo audiamus, fratres; audiamus, et cantemus, et desideremus unde cives sumus. Et quae gaudia cantantur nobis? Quomodo in nobis reformatur amor civitatis nostrae, quam diuturna peregrinatione obliti fueramus? Sed misit inde ad nos epis
Abbreviated transcription (Latin):
& multi p nos futuri in hac t̾ra:. ita erunt.
S nouit dñs conditor ierłm: qͦs ciues eiꝰ p̾de¬
stin auerit. qͦs uideat adhuc sub dñatu dia¬
boli redimendo sanguine.xp̃i. Houit illos
illȩ: anteꝗͣ ipsȩ nouerĩt. Subhac gͦ figura:
cantat᷑ hicpsalmꝰ in cinꝰ cittilo positi sunt
etiã duo ꝓpħȩ qui illo tẽꝑe incaptiuitate.
fuerunt iheremias & ezechiel & cantant quȩ¬
dã cũ inciꝑent exire. Incipit exire: qui m¬
cipit amare. Exeunt emiͣ multi latenter.
& exeuntium pedes sunt cordis affectus.
ł aeunt aut̾e: de babilonia. Quid ÷ autẽ deba¬
bilonia: De confusione. Quomͦ exitͣ debabilo¬
ne. id÷ de confusione: Qui pͥmo confuisi erant
similib cupiditatib. inciptunt caritate
distingui. lã distinti: non sunt confusi. Et¬
si adhuc corꝑe ꝑmixti sunt: desiderio tam̃
scõ discernunt᷑. Et ꝓpt̾ ꝑmixtionẽ corꝑalem
nondũ exieit̾ ꝓpt᷑ affectũ cordis ceꝑunt exi¬

Expanded text:
et multi post nos in hac terra futuri ita erunt: et multi post nos in hac terra futuri ita erunt: sed novit Dominus, conditor Jerusalem, quos cives ejus praedestinaverit, quos videat adhuc sub dominatu diaboli redimendos sanguine Christi, novit illos ipse antequam se ipsi noverint. Sub hac ergo figura cantatur hic psalmus. In cujus titulo positi sunt etiam duo prophetae, qui illo tempore in captivitate fuerunt, Jeremias et Ezechiel, et cantabant quaedam, cum inciperent exire. Incipit exire qui incipit amare. Exeunt enim multi latenter, et exeuntium pedes sunt cordis affectus: exeunt autem de Babylonia. Quid est de Babylonia? De confusione. Quomodo exitur de Babylone, id est de confusione? Qui primo confusi erant similibus cupiditatibus, incipiunt charitate distingui; jam distincti, non sunt confusi. Etsi adhuc corpore permixti sunt, desiderio tamen sancto discernuntur; et propter permixtionem corporalem nondum exierunt: propter affectum cordis e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑmixte sunt: ostend& cunc dñs cũ alios
pon& ad dęxterã alios adsinistrã. Ierłm ad
dexcerã erit: babilon ad sinistrã. lerłm au¬
ditura ẽ. uenite benedicti patris mei ꝑci¬
pite regnũ qđ uob̃ paratũ ẽ. aborigine.
mundi. Babilon auditura ẽ. ite in ignẽ
etnũ quiꝑatus ẽ. diabolo & angłis eiꝰ. Pos¬
sumꝰ tam̃ aliquid afferre qͣntũ dñs donat
unde distenguant᷑ piĩ fideles etiam hoc tẽ.¬
pore: ciues ierłm aciub babiloniȩ. Duas istas
ciuitates: faciunt duo amores. lerłm facit
amor dei: babiloniam facit amor scłi. Int̾ro¬
g& gͦ se qͥsq qͥd am&. & mueniet unde sit
ciuis. Et sise inuenerit cuẽ babilonie: ex¬
tirp& cupiditatẽ. plant&& caritatẽ. Si autẽ
se muenerit ciuẽ ierłm: toler& captruitatẽ¬
sꝑ& lib̃tatẽ. Multienĩ ciuies scẽ matris ierłm
cupiditatib babilonie corrupti tenebant᷑.
⁊ ipsa corruptione cupiditatũ tãꝗͣ cuies in¬
de facti erant. Et multi adhuc itafacti sunt

Expanded text:
sunt? Ostendet tunc Dominus, cum alios ponet ad dexteram, alios ad sinistram. Jerusalem ad dexteram erit; Babylon ad sinistram. Jerusalem auditura est: Venite, benedicti Patris mei; percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi. Babylon auditura est: Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Possumus tamen et aliquid afferre, quantum Dominus donat, unde distinguantur pii fideles, etiam hoc tempore, cives Jerusalem a civibus Babyloniae. Duas istas civitates faciunt duo amores: Jerusalem facit amor Dei; Babyloniam facit amor saeculi. Interroget ergo se quisque quid amet, et inveniet unde sit civis: et si se invenerit civem Babyloniae, exstirpet cupiditatem, plantet charitatem; si autem se invenerit civem Jersperet libertatem. Multi enim cives sanctae matris Jerusalem cupiditatibus Babyloniae corrupti tenebantur, et ipsa corruptione cupiditatum tanquam cives inde facti erant; et multi adhuc ita sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tꝰ ẽ intra repmissionis. Babilon aut̃ condita
mintimis ꝑsidis regionibꝰ. quȩ diutno tẽpe
capł extulit suꝑ ceteras gentes. Due gͦ iste
duarũ cuutatũ olim ceptarũ. ⁊ usq infi¬
nẽ in isto scło mansurarũ: s infine seꝑan

Expanded text:
missionis. Babylon autem condita est in intimis Persidis regionibus, quae diuturno tempore caput extulit super caeteras gentes. Duae ergo isduarum civitatum olim coeptarum, et usque in finem in isto saeculo mansurarum, sed in fine s
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ iheremias sc̃s p lxx arnos rediturũ
psm de captiuitate ⁊ instauraturã auita¬
tẽ ipsam ierłm quã deuictã abhostib plan¬
aerat. Illo aute tẽꝑe fuerunt ꝓpħ̃e milla
captiuitate ppłi constituti inbabiloniam: int̾
qͦs erat & sc̃s crechiel ꝓpħa. Expectabat autẽ
illȩ ppłs donec impleret᷑ numerꝰ lex annoꝵ¬
scłm ꝓpħtam ieremie. factũ ẽ. Cõpletis bex
annis restitutũ ẽ. tẽplũ. qd deiectũ erat: &¬
regressa ẽ. de captiuitate magna pars illiꝰ¬

Expanded text:
os rediturum populum de captivitate, et instauraturum civitatem ipsam Jerusalem, quam devictam ab hostibus planxerat . Illo autem tempore fuerunt prophetae, in illa captivitate populi constituti in Babylonia; inter quos erat et Ezechiel propheta. Exspectabat autem ille populus donec implerentur tempoam Jeremiae. Factum est completis septuaginta annis, restitutum est templum quod dejectum erat; et regressa est de captivitate magna pars illi
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰdã cuutatis ȩt̾̃nȩ in cęlis umbrã gerebat
At ubi cepit illa quȩ significabat᷑ euidentiꝰ
p̾dicari: umbra qua significabat᷑ deiecta ẽ.
in imaginẽ futuri corꝑis dnĩ. Tenemꝰ lucẽ.
umbra transinit. tam̃ adhuc inqͣdã capti¬
uitate sumꝰ. Quãdiu sumꝰ inqͣt in corꝑe:
peregrinam᷑ adnõ. Et iuidete nomina dua
Intendite nunc curitatẽ confusionis. ut in¬
telligatis uisionẽ pacis. Istã toleretis: ad
illam stispirecis. Unde dinosci possunt iste
duȩ ciuitates: Nũ qͥd possumꝰ eas mͦ seꝑare¬

Expanded text:
cujusdam civitatis aeternae in coelis umbram gerebat; at ubi coepit illa quae significabatur, evidentius praedicari; umbra qua significabatur, dejecta esin imaginem futuri corporis Domini. Tenemus lucem; umbra transivit: tamen adhuc in quadam captivitate sumus: Quamdiu sumus, inquit, in corpore, peregrinamur a Domino . 2. Et videte nomina duarIntendite nunc civitatem confusionis, ut intelligatis visionem pacis: istam toleretis, ad illam suspiretis. Unde dignosci possunt istae du
Abbreviated transcription (Latin):
Iso titulo psalmi huiꝰ. Inscribit᷑ infi¬
ex populo transmigrationis. cũ inciperent.
exire. Res quẽ admodũ gesta sit apł patres
nid̾s tẽꝑe transmigrationts babilonie. ñ
omib notũ ẽ. s his qui seripturas scas dili

Expanded text:
so titulo psalmi hujus. Inscribitur: In fiex populo transmigrationis, cum inciperent exire. Res quemadmodum gesta sit apud patres nostros tempore transmigrationis Babyloniae, non omnibus notum est, sed his qui Scripturas sanctas dil
Abbreviated transcription (Latin):
Loquit᷑ enĩ. deedificatione. domꝰ. Om̃s lapi¬
des ipsiꝰ domꝰ. intelligant qđ cantart̾. Edi¬
ficat᷑ enĩ domꝰ dõ: ñ illo loco ubi edificauit᷑
salomoꝵ. Aedificatuit enĩ tẽplũ. & deipso
tẽplo audistis mͦ quȩ dixerit dñs: cũ saxa
tẽpli & moles ingentes admirarent᷑ discipłi.
indicauert̾ dnõ atłmirationẽ & stuporẽ suuꝰ
Et dns illis. Lñ am̃ dico uob̾: ñ relinquet᷑

Expanded text:
Loquitur enim de aedificatione domus. Omnes lapiLoquitur enim de aedificatione domus. Omnes lapides ipsius domus intelligant quod cantarunt. Aedificatur enim domus Deo, non illo loco ubi aedificavit Salomon. Aedificavit enim templum : et de ipso templo audistis modo quae dixerit Dominus. Cum saxa templi et moles ingentes admirarentur discipuli, indicaverunt Domino admirationem et stuporem suum; et Dominus illis: «Amen dico vobis, non rel
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi. mistomagis gͦ ista letficanda:. dequa
ceteris eũ dñs ꝓpagauit. S qͥd facturi sumꝰ.
n̾ ut seriuamꝰ uoluntati ipsi: Differre illũ
tam̃ diximꝰ frs: ñ fraudare. Itaq tenete de¬
bitorẽ: nec dimittatis nͥ cũ soluerit. Aduer-¬
tat itaq caritas urã. Qͣntũ donat dñs de
isto psalmo dicamꝰ aliqͥd: qđ quidẽ iã nostis.
s duleis est cõmemoratio ueritatis. forte cũ
ꝓnimtiaret᷑ titulis eiꝰ: cũ admiratione. ali¬
qui aucdiert᷑. Inscribit᷑ em̃ tittilus psalmi:
qnͣdo domꝰ ecłificabat᷑ post capituitatem.
Hoc titulo p̃dicto: iã imipso cextu psalmi
expectabat᷑ fortasse qͥ lapides p̾ciderent᷑
demanib. quȩ moles adtraherent᷑. quȩ fi¬
damenta iacerent᷑: quȩ trabes imponerent᷑.
quȩ colũpne ertgerent᷑. nichil hoꝵ cantat.
Et si altud aliqͥd ñ gͦ consonat psalmꝰ titulo
suo. & aliud portat infronte. & aliud inuo¬
ce: Immo nicħ altud: s intellectores q̃rit:

Expanded text:
a laetificanda est, de qua caeteris eum Dominus propagavit. Sed quid facturi sumus, nisi ut serviamus voluntati ipsius? Differre illum tamen dixi, fratres, non fraudare. Itaque tenete debitorem, nec dimittatis, nisi cum solverit. Advertat itaque Charitas vestra: quantum donat Dominus, de isto psalmo dicamus aliquid quod quidem jam nostis; sed dulcis est commemoratio veritatis. Forte cum pronuntiaretur titulus ejus, cum admiratione aliqui audierunt. Inscribitur enim titulus Psalmi: «Quando domus aedificabatur post captivitatem.» Hoc titulo praedicto, jam in ipso textu Psalmi exspectabatis fortasse qui lapides praeciderentur de montibus, quae moles attraherentur, quae fundamenta jacerentur, quae trabes imponerentur, quae columnae erigerentur. Nihil horum cantat: et si aliud aliquid, non ergo consonat Psalmus titulo suo, et aliud portat in fronte, aliud in voce? Imo nihil aliud, sed intellectores quaerit.
Abbreviated transcription (Latin):
qđ faciebant uelut uulnerati dormientes
insepulchro. Ex ipsi expulsi sunt demanu
tua. ld ÷ cũ hȩc abeis factus sũ: ipsi expulsi
sũ demanii tua. ipsi ab adiutorio manꝰ tuȩ
priuati sunt : qui me sine adiutorio. eẽ. puta¬
uert̾. Fõdert̾ erĩ sicut dicit malio psalmo
ante faciem meã foueam: & incidert̾ meam.
Meliꝰ enĩ sic intelligendũ existimo: quã ut id
adillos referat᷑ dormientes in sepulehro. quoꝵ
ñ memuit adhuc: cũ suit meis usti quoꝵ
lic& ñ meminerit adhuc. ut resingant: debis
tam̃ dictũ ÷. lustoꝵ anime in manu dĩ funt:
hoc ÷ habitant maduitorio altissimi. ⁊ inꝑ

Expanded text:
 faciebant, «velut vulnerati dormientes in sepulcro. Et ipsi expulsi sunt de manu tua:» id est, cum haec ab eis factus sum, «ipsi expulsi sunt de manu tua;» ipsi adjutorio manus tuae privati sunt, qui me sine adjutorio esse putaverunt. «Foderunt» enim, sicut dicit in alio psalmo, «ante faciem meam foveam, et inciderunt in eam» . Melius enim sic intelligendum existimo, quam ut id ad illos referatur dormientes in sepulcro, quorum non meminit adhuc: cum sint in eis justi, quorum licet non meminerit adhuc ut resurgant; de his tamen dictum est, «Justorum animae in manu Dei sunt» , hoc est, habitant in adjutorio Altissimi,
Abbreviated transcription (Latin):
humiliatꝰ su ⁊ conturbatꝰ. Anme ꝑtran¬
siert̾ ire tuȩ: & t̃rores tui conturbauert̾ me.
Curũ dedert̾ me sic̃ aqua totadie: cutũdede.¬
rt̾ me simul. Longe a me fecisti amicũ:
⁊ notos meos amiseria. Contingert̾ ⁊ contin¬
gt̾ omĩa hȩc in m̾e̾bris corꝑis axp̃i: ⁊ auertit
ds aborantib faciem ñ exaudiendo ad id
qđ uolunt. qndo sibi nesciunt ñexpedire.
qđ pecunt. ⁊ in obs est est eccłia: cũ esurit
⁊ sitit ꝑ egrina. unde satiet᷑ inpatria: ⁊ in
laborib ÷ atuuentute sua. Idipsũ enĩ corpꝰ¬

Expanded text:
humiliatus sum et conturbatus. In me tranhumiliatus sum et conturbatus. In me transierunt irae tuae, et terrores tui conturbaverunt me. Circumdederunt me sicut aqua tota die, circumdederunt me simul. Longe fecisti a me amicum , et notos meos a miseria.» Contigerunt et contingunt omnia haec in membris corporis Christi. Et avertit Deus ab orantibus faciem, non exaudiendo ad id quod volunt, quando sibi nesciunt non expedire quod petunt. Et inops est Ecclesia, cum esurit et sitit peregrina, unde satietur in patria. Et in laboribus est a juventute sua: ipsum enim corp