comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
issimulare ñ ualeo tristiciã elui.¬
cordis mei: nec patior ultra latere
te cruciatũ quẽ patior b̃narde Rm̃e.
Memor antiquȩ meȩ ꝓmissionis. ꝓposi¬
tũ habui & desideriũ magnũ transire
ꝑ uos: reuisere qͦs diligit aĩa mea: iti¬
neri meo solatiũ. laborib leuam̃. pec¬
catis remediũ postulare: & culpis meis
exigentib factũ ẽ ñ ut nollem: s ut
ñ possem. Penã siqͥdem hoc̃ ãgnosco cul¬
parũ: ñ culpã. Certus sis hõmo di. mi¬
nime ꝓrsus amici fuisse meuriã: non
pigriciã. ñ negligentiã: s causã obsti¬
tisse plane ñ negligendã: & causam di.
Nichilominꝰ tam̃ uermis iste continue
rodit me: & dolor m̃s in conspectu meo
semꝑ. E qͥdem aliãs satis tribulor: s ut
uerũ fatear in nullo ȩque. Uincit
labores itineris: caloris incõmodum:
curarũ ancrietates. Ecce aꝑui uulnꝰ e
amico: tua frat̾ int̾est cõpati mͥ. hoc
ẽ portare mecũ qͦd patior: ut rele
orationes. supplex flagito. Sermones

Expanded text:
issimulare non valeo tristitiam cordis mei, nec patior ultra latere te cruciatum quem patior, Bernarde charissime. Memor antiquae meae promissionis, 157 propositum habui et desiderium magnum transire per vos, revisere quos diligit anima mea itineri meo solatium, laboribus levamen, peccatis remedium postulare: et culpis meis exigentibus factum est, non ut nollem, sed ut non possem. Poenam siquidem hoc agnosco culparum, non culpam. Certus sis, homo Dei, minime prorsus amici fuisse incuriam, non pigritiam, non negligentiam: sed causam obstitisse plane non negligendam, et causam Dei. Nihilominus tamen vermis iste continue rodit me, et dolor meus in conspectu meo semper. Et quidem alias satis tribulor: sed, ut verum fatear, in nullo aeque. Vincit labores itineris, caloris incommodum, curarum anxietates. Ecce aperui vulnus amico: tua, frater, interest compati mihi, hoc est, portare mecum quod patior, ut relevibus es, orationes supplex flagito. Sermones
Abbreviated transcription (Latin):
aliꝰ adhesistis: quanto uos ꝙ qͣm speci¬
ali cõplectat᷑ affectu: Non potest dici
uerbo: qͦd de mutua caritate int̾ nos
& uos sp̃ualis infusio mirabilit̾ oꝑat᷑.
Suꝑest fr̃s. ut inuocato sp̃u sc̃o: ma¬
turetis uob̃ eligere pãtrẽ. Nam si me
ex pectaretis: uereor ne aduentus ñr
differat᷑ in longũ: & illa dilatio esset
ꝑiculosa. S uocate ad uos frẽm nr̃m
kmñum godefridũ priorẽ clarȩuallis.
qͥ & in hoc sicut in aliis impleat uicem
nr̃am: ut consilio eiꝰ. uł forte illoꝵ qͦs
ipse ꝓ se miserit. si uenire ñ poterit.
necnon & patris ur̃i garini. talem ꝑ¬
sonã eligatis. de qua & ds hõnorẽ ha¬
beat: & uos salutẽ. Memores mei estote

Expanded text:
alius adhaesistis, quanto vos et quam specialius adhaesistis, quanto vos et quam speciali complectatur affectu? Non potest dici verbo, quod de mutua charitate inter nos et vos spiritualis infusio mirabiliter operatur. Superest, fratres, ut, invocato Spiritu sancto, maturetis vobis eligere patrem. Nam si me exspectaretis, vereor ne adventus noster differatur in longum, et illa dilatio esset periculosa. Sed vocate ad vos fratremmum Godefridum priorem Clarae-Vallis, qui et in hoc, sicut in aliis, impleat vicem nostram: ut consilio ejus, vel forte illorum, quos ipse pro se miserit, si venire non poterit, necnon et Patris vestri Guarini, talem personam eligatis, de qua et Deus honorem habeat, et vos salutem. Memores mei estote
Abbreviated transcription (Latin):
tus me iudice prefert᷑ etiã ꝓtractis ie¬
iuniis. & anticipatis uigiliis: om̃i deniq
corporali exercitio: tanqͣm uere pietas
quȩ ad oĩa ualet. Quã leto sinu colle¬
git uos multitudo eisterciensis: qͣm ala¬
cri uultu spectauit hoc angłica celsitus¬
do. Nouer̃t siqͥdem illi sp̃s om̃ipotenti
do placere suꝑ oĩa fraternã sociẽtatẽ ꝙ
confederationẽ: cũ dicat ꝑ ꝓpħam. glu¬
tino bonũ ẽ. E ꝑ aliũ. Eece qͣm bonũ
& ꝗͣ iocundũ: habitare fr̃s in unũ. Itẽ.
frat̾ frẽm adiuũans: ambo consolabun¬
tur. Aduertit᷑ etiã hoc factũ. humilita¬
tẽ redolere. Quȩ qͣm accepta sit diuinȩ
maiestati: docet ille qͥ dicit. Suꝑbis ds
resistit: humilib aut̃ dat grãm. Os¬
tendit & ipse humilitatis magister: ꝑ
semet ipsũ dicens. Discite a me: qr mi¬
tis sũ & humilis corde. Qͥd dicam de
nr̃o pusillo grege clarȩ̃ualł cui speci-¬

Expanded text:
tus, me judice, præfertur etiam protractis jetus, me judice, præfertur etiam protractis jejuniis et anticipatis vigiliis, omni denique corporali exercitio, tamquam vere pietas quæ ad omnia valet. Quam læto sinu collegit vos multitudo Cisterciensis, quam alacri vultu spectavit hoc angelica celsitudo ! Noverunt siquidem illi spiritus omnipotenti Deo placere super omnia fraternam societatem et confœderationem, cum dicat per Prophetam : GLUTINO BONUM EST, et per alium : ECCE QUAM BONUM ET QUAM JUCUNDUM HABITARE FRATRES IN UNUM, item : FRATER FRATREM ADJUtur 3. Advertitur etiam hoc factum humilitatem redolere: quae quam accepta sit divinae majestati, docet ille qui dicit, Superbis Deus resistit, humilibus autem dat gratiam : ostendit et ipse humilitatis Magister per semetipsum dicens, Discite a me quia mitis sum et humilis corde . Quid dicam de nostro pusillo grege Clarae-Vallis, cui speci
Abbreviated transcription (Latin):
in sp̃u scõ. Ordo ñr eẽ sub magistro.
sub abbate. sub regula: sub disciplina
Ordo ñr ẽ studere silentio. exerteri
ieiuniis. uigiliis. orationib. oꝑe manu¬
um: & suꝑ oĩa excellentiorẽ uiã tenere:
quȩ ẽ caritas. Porro in his õib ꝓficere
de die in diẽ: & in ipsis ꝑseuerare usq
ad ultimũ diẽ. E hȩc qͥdem assidue
uos confidimꝰ actitare. Ceterũ unũ
opus fecistis: & om̃s mirant᷑: qͦd cũ scĩ
ẽẽtis. ñ reputantes ur̃am scitatẽ. alie¬
nã participare curastis: ut ẽẽtis sc̃io¬
res. Impletũ ẽ qͦd legit᷑ in eugłio. Cum
feceritis oĩa quȩ mandatã uob̾ fuerint:
dicite. serui inutiles fumꝰ. Inutiles uos
reputatis: & bumiles muenti estis. Re¬
cta facere. & inutilem se rẽputare. apl
paucos inuenit᷑: & ideo multi admiran¬
tur. Hoc inqͣm hoc ꝓrsus uos de illus¬
trib reddit illustriores: sc̃iores de
seĩs. E ubicũq diuulgatus ẽ sermo iste:
repleuit om̃ia odore suauitatis. Hȩc iurz¬

Expanded text:
 Sancto. Ordo noster est esse sub magistro, sub abbate, sub regula, sub disciplina. Ordo noster est studere silentio, exerceri jejuniis, vigiliis, orationibus, opere manuum, et, super omnia, excellentiorem viam tenere, quæ caritas ; porro in his omnibus proficere de die in diem et in ipsi perseverare usque ad ultimum diem. Et hæc quidem assidue vos confidimus actitare. Ceterum unum opus fecistis, et omnes mirantur, quod cum sancti essetis, non reputantes vestram sanctitatem, alienam participare curastis, ut essetis sres. Impletum est quod legitur in Evangelio: Cum feceritis omnia quae mandata vobis fuerint, dicite: Servi inutiles sumus . Inutiles vos reputatis, et humiles inventi estis. Recta facere, et inutilem se reputare, apud paucos invenitur, et ideo multi admirantur. Hoc, inquam, hoc prorsus vos de illustribus reddit illustriores, sanctories de sanctis. Et ubicumque divulgatus est sermo iste, replevit omnia odore suavitatis. Hæc vir
Abbreviated transcription (Latin):
auetore deo ad altiorẽ gradum
sis cong̾gatio illustris ubiq reddit᷑: tã¬
quã luna ꝑ solem. Eleuato itaq illo. ste¬
mus nos in ordine nr̃o qͥcũq elegimꝰ ab¬
iecti ẽẽ in domo dĩ nr̃i: magis qͣm habi¬
tare in tab̾naculis peccatoꝵ. Orilo ñr¬

Expanded text:
auctore Deo, ad altiorem gradum sis congregatio illustris ubique redditur, tamquam luna per solem. Elevato atque illo, stemus nos in ordine nostro, quicumque elegimus abjecti esse in domo Dei nostri magis quam habitare in tabernaculis peccato
Abbreviated transcription (Latin):
tiã tenuit : scdis rursus amplexib se
ineptissime atq inhonestissime impli¬
cuisse. Quia tam̃ publice ac sollemnt̃
iuxta morẽ ceteroꝵ hominũ. & sine
querela uł calumnia. ipsũ qualecũq
ex parte respicere credimꝰ. ex eo qͥppe
qͦd uolentẽ ac flagitantẽ suũ confirma¬
re ꝓpositũ nimis susciꝑe distulisti. oc¬
casione sũpta diabolus in hȩc eũ ma-¬
la p̾cipitauit: õĩno ex caritate suademꝰ
& consulimꝰ. ut quacũq industria. qͦ¬
cũq sũptu uł labore potes miserum
om̃imodo satagas liberare: conueni¬
endo scilicet aut mulierẽ ut illum
sponte dimittat. & continentiã ꝓmit¬
tat: aut ep̃m. ut ambos uocari iubeat:
& qͦd recto posse fieri credimꝰ iudicio

Expanded text:
tiam tenuit, secundis rursus amplexibus se tiam tenuit, secundis rursus amplexibus se ineptissime atque inhonestissime implicuisse. Quia tamen publice ac solemniter juxta morem caeterorum hominum, et sine querela vel calumnia, ipsum qualecumqueex parte respicere credimus ex eo quippe quod volentem ac flagitantem suum confirmare propositum, nimis suscipere distulisti, occasione sumpta, diabolus in haec eum mala praecipitavit, omnino ex charitate suademus et consulimus ut quacunque industria, quocunque sumptu vel labore potes, miserum omni modo satagas liberare: conveniendo scilicet aut mulierem, ut illum sponte dimittat, et continentiam promittat; aut episcopum, ut ambos vocari jubeat, et, quod recto posse fieri credimus judicio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe gratissimũ haberet: ñ qi bonꝰ ñ ẽ:
s qi sibi ut scis opus ñ ẽ. Timendum
ualde tͥ parit̾ ẽ ꝙ mͥ. ne si sollicite in
mo adolescentiã tuã contemnat: citiꝰ
qr iuuenes sumꝰ de leuitate notem. S
confido qr tu consultiꝰ ages. & locũ qͥ
uicinior & iã constructus ẽ eliges:
quẽ amico qͥdem tenenti nosti oneri
ẽe.: tͥ aut̾ necessariũ fore. ad abbatẽ¬
nde placuit tuȩ dignationi lacxui.¬
fr̃em hunc nr̃am paruitatẽ con¬
sulere: sic nos qͥd nob̾ iuisũ fuit
noueris consiliũ dedisse: ut saniori ñ
p̃iudicauerimꝰ. Ne gͦ rerũ quas seis su¬
ꝑflua narratione te grauemꝰ: hȩc est
sũma consilii. Piculosũ qͥdem ẽ. & for¬
tassis illicitũ. hoĩem post diutinã in
domo & habitu religionis conu̾sationẽ.
ad scłm redisse: quiq pͥus. & adhue pͥ¬
ore uxore sua uiuente ac consentiente.
fortissime dui ac deuotissime continen¬

Expanded text:
pere, gratissimum haberet; non quia bonus non est, pere, gratissimum haberet; non quia bonus non est, sed quia sibi, ut scis, opus non est. Timendum valde tibi pariter et mihi, ne si sollicite in mo adolescentiam tuam contemnat: citius, quia juvenes sumus, de levitate notemur.» Sed confido quia tu consultius ages, et locum qui vicinior et jam constructus est, eliges: quem amico quidem tenenti nosti oneri esse, tibi autem necessarium fore. Valende placuit tuae dignationi fratrem hunc nostram parvitatem consulere, sic nos, quod nobis visum fuit, noveris consilium dedisse, ut saniori non praejudicaverimus. Ne ergo rerum quas scis superflua narratione te gravemus, haec est summa consilii. Periculosum quidem est et fortassis illicitum, hominem, post diutinam in domo et habitu religionis conversationem, ad saeculum redisse, quique prius, et adhuc prior uxore sua vivente ac consentiente, fortissime ac diutissime continen
Abbreviated transcription (Latin):
uicqͥd gr̃ȩ & dilectionis sibi ĩpen¬
dere posst̾ absentes amici: puto
&̃ me debere tͥ. & mͥ deberi a te: ñ solũ
ob consortiũ ꝓpositi & ꝓfessionis: s etiã
ex debito nr̃e inuicẽ pristinȩ societatis.
Quȩ tã grata utriq tãq debita deuo¬
tio. quantũ in uno quoq nr̃m ferueat.
in nullo euidentiꝰ agnoscere seu inno¬
tescere possumꝰ: qͣm si alterutrũ ñ ce¬
lemꝰ. siqͥd forte de alterutro qͦd ñ dece¬
at audimꝰ. Audiui aut̃ ego de te: qͦd
de sc̃o conuentu tuo abbatiã in hyspa¬
nia construere uelis. Qͦd mͥ nimirũ
in magnã admirationẽ uenit. qͥd cau¬
se idelicet sit. qͥd consilii. qͥd ue uti¬
litatis : qͦd filios tuos exulare cupis in
locũ utiq tã longinquũ. tanto sũptu
& labore & querendũ & edificandum:
cũ ꝓpe te habere possis ubi eos colloces
iã edificatũ & bene p̾paratũ. Nec enĩ
ut reor binc te excusare potes. qͦd lo¬
cus ille tuus ñ sit: cũ certissime sciã.

Expanded text:
uicquid gratiæ et dilectionis impendere sibi possunt absentes amici, puto et me debere tibi, et mihi deberi a te, non solum ob consortium propositi et professionis, sed etiam ex debito nostræ invicem pristinæ societatis, quæ tam grata utrique, tamque debita devotio, quantum in unoquoque nostrum ferveat, in nullo evidentius agnoscere seu innotescere possumus, quam si alterutrum non celemus, si quid forte de alterutro quod non deceat, audimus. Audivi autem ego de te, quod de sancto conventu tuo abbatiam in Hispania construere velis. Quod mihi nimirum in magnam admirationem venit, quid causæ videlicet sit, quid consilii, quidve utilitatis, quod filios tuos exsulare cupis, in locum utique tam longinquum, tanto sumptu et labore et quærendum, et ædificandum: cum prope te habere possis, ubi eos colloces, jam ædificatum et bene præparatum. Nec enim ut reor hinc te excusare potes, quod locus ille tuus non sit; cum certissime sciam,
Abbreviated transcription (Latin):
suscipias: ĩmo exẽplo scĩ dauid ñ tã
his & si seruis tuis ꝓ tantis malis indi¬
gnari. qͣm sub potenti manu dei qui
ꝓculdubio illos misit ad malefacien¬
dũ tͥ. humiliari te oportere scias. ue¬
rũ qr & ad te constat ꝑtinere correcli¬
onẽ illoꝵ. ut pote seruoꝵ eccłiȩ tͥ com¬
missȩ. dignũ ẽ ut ꝓ tã nefaria p̃sum¬
ptione serui nequã cõrripiant᷑: ac de
reb eoꝵ damnũ monasterii aliqua ex
parte recõpenset᷑. S ne tuã magis in
hoc ulcisci iniuriã qͣm illoꝵ ferire eul¬
pã uidearis: rogo. rogansq consulo.
ne tã qͦd illi digni st̃ penses. ut qͦd tͥ
dignũ ẽ ñ consideres : ut iudelicet mi¬
scdia iudicio suꝑexaltet᷑: & in tua mo
ore tuo & nr̃o sp̃u comonemꝰ : ut ñ ea¬
tenꝰ sua & si iusta indignatione debr̃i¬
et᷑: quatinꝰ dñici illiꝰ p̾cepti obliuiscat᷑:
qͦ ꝑcutienti unã maxillã p̾bere iube¬

Expanded text:
suscipias ; imo exemplo sancti David, non tam suscipias ; imo exemplo sancti David, non tam his, etsi servis tuis, pro tantis malis indignari, quam sub potenti manu Dei qui procul dubio illos misit ad malefaciendum tibi humiliari te oportere scias . Verum quia et ad te constat pertinere correctionem illorum, utpote servorum ecclesiae tibi commissae, dignum est ut pro tam nefaria praesumptione servi nequam corripiantur, ac de rebus eorum damnum monasterii aliqua ex parte recompensetur. Sed ne tuam magis in hoc ulcisci injuriam, quam illorum ferire culpam videaris; rogo, rogansque consulo, ne tam quod illi digni sunt, penses, ut quod tibi dignum est non consideres: ut videlicet misericordia judicio superexaltetur, et in tua modore tuo et nostro spiritu commonemus, ut non eatenus sua, etsi justa, indignatione debrietur, quatenus dominici illius praecepti obliviscatur; quo percutienti unam maxillam, praebere jube
Abbreviated transcription (Latin):
isto ista sufficiunt. Est aliud apud uos:
de qͦ ea p̃sũptione qua soleo ñ euncta¬
bor dicere qͦd sentio. De molendino illo
dico: qͦd conu̾si custodientes feminarũ
pati cogunt᷑ frequentiã. Si mͥ credit᷑:
unũ ẽ trib fiet. Aut uidelicet femi¬
narũ accessus om̃imodis a molendino
ꝓhibebit᷑ : aut molendinũ cuicũq ex¬
traneo & ñ conu̾sis custodiendũ cõmit¬
tet᷑: aut idem õino molendinũ relin
uanto tͥ in hac quã audiui tua
adu̾sitate affectu condoleã.: no¬
uit asfectuũ ads omniũ cõgñitor
bonoꝵ immissor. S rursũ cũ considero
ñ ꝑ quẽ s a quo immissa sit hȩc tribu¬
latio: quantũ tͥ de p̾senti molestia cõ¬
patior: tantũ de ꝓsꝑitate moxx futura
spero congratulari. Si tam̃ & tu consi¬
liũ in ꝑturbatione ñ amittendo. id¬
ipsũ mecũ sapias: & de manu dñi ma¬
la sicut & bona cũ sc̃o iob ȩquanimit

Expanded text:
isto ista sufficiant. 3. Est aliud apud vos isto ista sufficiant. 3. Est aliud apud vos de quo ea praesumptione, qua soleo, non cunctabor dicere quod sentio. De molendino illo dico, quod Conversi custodientes, feminarum pati coguntur frequentiam. Si mihi creditur, unum e tribus fiet: aut videlicet feminarum accessus omnimodis a molendino prohibebitur; aut molendinum cuicunque extraneo, et non Conversis custodiendum committetur; aut idem omnino molendinum relinquanto tibi in hac, quam audivi, tua adversitate affectu condoleam, novit affectuum Deus omnium cognitor, bonorum immissor. Sed rursum cum considero, non per quem, sed a quo immissa sit haec tribulatio; quantum tibi de praesenti molestia compatior, tantum de prosperitate mox futura spero congratulari: si tamen et tu consilium in perturbatione non amittendo, idipsum mecum sapias, et de manu Domini mala, sicut et bona, cum sancto Job aequanimiter
Abbreviated transcription (Latin):
recipiat᷑: ubi sub districtiori discipli¬
na mutato loco ñ ꝓposito penitentiã
agat: donec qͣndoq cũ tͥ uisũ fuerit
ad locũ ꝓpriũ reuocet᷑. Nã ad nr̃m
ordinẽ ut transeat: ũro fortassis ñ
ex pedit. Eqͥdem qͦd scͥpsisti illũ sepe
dixisse. nr̃a se ꝓmissione tenere. qr eũ
si cũ licentia ueniret susciꝑemꝰ: hoc
in nr̃a p̾sentia etiã ipse negauit. Sane
si tͥ ñ placet usquã eũ illoꝵ quȩ dixi
locoꝵ mittere ad habitandũ. aut te
uolente iste forsitan ñ consentit. aut
cũ utriq c̃oplaceat forte ñ inueniat᷑
qͥ eũ reciꝑe uelit: t̾e oportet. ut aut
urgente necessitatis causa qͦcuq ad
saluandã aĩam suã ire uoluerit. eũ
litteris dimittat᷑. aut dispensante pi¬
etatis gr̃a in suo loco retineat᷑: si tam̃
ꝑsentiri potuerit quomͦ ibidem om̃is
ei occasio iterandi aũt seminandi hane
turpitudinẽ penitꝰ subtrahat᷑. & de

Expanded text:
recipiatur, ubi sub districtiori disciplirecipiatur, ubi sub districtiori disciplina, mutato loco, non proposito, poenitentiam agat, donec quandoque, cum tibi visum fuerit, ad locum proprium revocetur. Nam ad nostrum Ordinem ut transeat, vestro fortassis non expedit. Et quidem quod scripsisti illum saepe dixisse nostra se promissione tenere quia eum, si cum licentia veniret, susciperemus; hoc in nostra praesentia etiam ipse negavit. Sane si tibi non placet usquam eum illorum quae dixi locorum mittere ad habitandum, aut te volente iste forsitan non consentit, aut cum utrique complaceat, forte non inveniatur qui eum recipere velit; tunc oportet ut aut urgente necessitatis causa, quocunque ad salvandam animam suam ire voluerit, cum litteris dimittatur; aut dispensante pietatis gratia, in suo loco retineatur: si tamen persentiri potuerit, quomodo ibidem 84 omnis ei occasio iterandi aut seminandi hanc turpitudinem penitus subtrahatur. Et de
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipue domꝰ amatorẽ. Willelmũ sciliẽt
abbatẽ scĩ theoderici. S & apud p̃mon¬
stratũ ñ ambigo uiros eẽ consilii: qui
in reb dubiis enodandis & prudentes
sint & fideles. Uerũtam̃ qr sic tͥ placu¬
it. uideris tu cur ita placuerit: ego la¬
bia mea ñ ꝓhibebo. Si frat̾ suũ casum
qͣntũlibet grauẽ. qͣntũlibet turpem.
pͥor ipse confessus fuisset: & curandus
foret & ñ effugandꝰ. Nunc aut̾ q̃m tan¬
ti mali aliunde fetor emersit: nichilo¬
minꝰ qͥdem eiꝰ si fieri potest curationi
oꝑam dare necesse ẽ: s alit̾. Fortassis
enĩ ñ expedit ut ulteriꝰ apud uõs remo¬
rari sinat᷑ : ne forte qͦd te ñ ĩmerito qͥ¬
dem timere scͥpsisti: pusillus & nouel¬
lus grex huiꝰmodi tabe contaminet᷑.
llec tam̃ filio qͣntu̾libet peccatori: pa¬
t̾na õino claudenda st̃ uiscera. Arbi¬
tror aut̃ & patri piũ. & filio tutũ eẽ
consiliũ: si queras ei quomͦ in aliqua
ẽ remotiorib dom̃ni norb̾ti domib

Expanded text:
amatorem, Guillelmum scilicet abbatem Sancti-Theoderici. Sed et apud Praemonstratum non ambigo viros esse consilii, qui in rebus dubiis enodandis et prudentes sint et fideles. 2. Verumtamen quia sic tibi placuit, videris tu cur ita placuerit, ego labia mea non prohibebo. Si frater casum suum, quantumlibet gravem, quantumlibet turpem, prior ipse confessus fuisset, et curandus foret, et non effugandus. Nunc autem, quoniam tanti mali aliunde fetor emersit, nihilominus quidem ejus, si fieri potest, curationi operam dare necesse est, sed aliter. Fortassis enim non expedit ut ulterius apud vos remorari sinatur ne forte, quod te non immerito quidem timere scripsisti, pusillus et novellus grex hujusmodi tabe contaminetur. Nec tamen filio, quantumlibet peccatori, paterna omnino claudenda sunt viscera. Arbitror autem et patri pium et filio tutum esse consilium, si quaeras ei quomodo in aliqua e remotioribus domini Norberti domibus
Abbreviated transcription (Latin):
ostendisti: dũ minoris te ñ solũ
ñ contẽpseris monita. s gr̃as insuꝑ re¬
tuleris monitori: prudent̃ utiq ñ a
quo: s qͥd monereris attendens. Gr̃as
ago & ipse đo. qͦd mea p̾sũptio gr̃am
egit magis: qͣm indignationẽ meru̾it.
Tenentes itaq tuȩ tantȩ bumilitatis
insigne: ampliori iã fiducia monemꝰ
qͦd & pͥus monuimꝰ. Obsecramꝰ ꝑ sangui¬
nẽ illũ qui ꝓ animab fusus ẽ. ne tanti
emptarũ pariupendat᷑ ꝑicłm: qͦd ma¬
rime ex uiroꝵ & feminarũ cohabita¬
tione ñ ĩmerito timet᷑. ab his qͥ in scola
dĩ du iã contra diaboli tẽptam̃ta lucta¬
ti: ꝓpͥa exꝑientia edocti. dicere posst̃ eñ
apło. Non enĩ ignoramꝰ astutias eiꝰ. Deni¬
q qͣm ñ negligent̾ te oporteat audire
ñ meũ s ipsius apłi de hac re consiliũ
ĩmo p̃ceptũ aꝑte clamantis fugite for¬
nicationẽ: istius ñc tã turpit̾ lapsi

Expanded text:
ostendisti, dum minoris te non solum non contempseris monita, sed gratias insuper retuleris monitori, prudenter utique non a quo, sed quid monereris attendens. Gratias ago et ipse Deo, quod mea praesumptio gratiam egit magis, quam indignationem meruerit. Tenentes itaque tuae tantae humilitatis insigne, ampliori jam fiducia monemus quod et prius monuimus. Obsecramus per sanguinem illum qui pro animabus fusus est, ne tanti emptarum parvipendatur, periculum, quod maxime ex virorum et feminarum cohabitatione non immerito timetur ab his qui, in schola Dei diu jam contra diaboli tentamenta luctati, propria experientia edocti dicere possunt cum Apostolo: Non enim ignoramus astutias ejus . Denique quam non negligenter te oporteat audire non meum, sed ipsius Apostoli de hac re consilium, imo praeceptum, aperte clamantis, Fugite fornicationem , ipsius nunc tam turpiter lapsi
Abbreviated transcription (Latin):
constant̾ abnuo: s parcens mͥ.
ñ te sꝑnens. O utinã tuo studio
ingenioq dignũ aliqͥd elaborare pos¬
sem. Lumẽn ocłoꝵ meoꝵ. ꝙ ipsã qͦq am¬
mã si fieri posset partirer tͥ amice lm̃e:¬

Expanded text:
onstanter abnuo, sed parcens mihi, non te spernens. O utinam tuo studio ingenioque dignum aliquid elaborare possem! Lumen oculorum meorum, et ipsam quoque animam, si fieri posset, pariter tibi, amice
Abbreviated transcription (Latin):
magis: & impleas uoluntatẽ dñi tui
dicentis. & qͥd uolo: nͥ ut ardeat. Lau¬
do: s si illic ea queras: ubi te frustratũ
postmodũ ñ queraris. Erras. si apd̃ nos
queris: eũ ego potiꝰ illa abs te mendica¬
re debuerim. Scio qͥdem dare qͣm acci¬
ꝑe bẽatiꝰ eẽ: s si detur qͦd danti hone¬
stũ. accipienti utile sit: quale utiq pe¬
nes me qͥeqͣm ẽẽ penitꝰ nescio. Qͦd autẽ
habeo. uereor si in mediũ uenerit ne tẽ
qͦq optasse illud pudeat: peniteat postu¬
lasse. d qͥd: Num meliꝰ nos apud te tu ipse
excusabis: Tui tͥ certe fidem ocłi faci¬
ant. Cedo importunitati tuȩ : ut uł ex¬
hibitio tollat suspitionẽ. Res ẽ eũ ami¬
co. Non parco iã uerecundiȩ: ꝓrsus dũ
fiat qͦd tu uis. insipientiȩ meȩ ñ memo¬
rabor. Sermones paucos in pͥncipio can¬
ticoꝵ salomonis recens dictatos en facio
transcribi: & tͥ cũ necdũ ediderim qͣm

Expanded text:
magis, et impleas voluntatem Domini tui magis, et impleas voluntatem Domini tui dicentis: Et quid volo nisi ut ardeat? Laudo; sed si illic ea quaeras, ubi te frustratum postmodum non queraris. Erras si apud nos quaeris. Ego potius illa abs te mendicare debuerim. Scio quidem dare quam accipere beatius esse ; sed si detur quod danti honestum, accipienti utile sit: quale utique penes me quidquam esse penitus nescio. Quod autem habeo, vereor si in medium venerit, ne te quoque optasse illud pudeat, poeniteat postulasse. Sed quid? non melius nos apud te tu ipse excusabis? Tui tibi certe fidem oculi faciant. Cedo importunitati tuae ut vel exhibitio tollat suspicionem. Res est cum amico. Non parco jam verecundiae: prorsus dum fiat quod tu vis, insipientiae meae non memorabor. Sermones paucos in principio Canticorum Salomonis, recens dictatos, en facio transcribi: et tibi, cum necdum ediderim, quam
Abbreviated transcription (Latin):
plectende fr̃at̾. Ceterũ ubi ingeniũ.
aut qͣndo ociũ mͥ sufficiens ad id qͦd
petis: Neq enĩ leue qͥd aut iuile: & qͦd
nos possimꝰ postulare uideris. Minime
qͥppe ꝓ minimis sic instares. Nam uo¬
luntatẽ tuã & curã in hoc satis ꝓdunt
animans. Nimirũ ꝓinde qͣnto id euri¬
osius uelle te sentio: tanto crede mͥ
scrupulosius adqͥesco. Cur hoc:Ne ma¬
gna iudelicet ex pectanti: ridiculum
ꝓducã murẽ. Hoc uereor: & hec causa
cunctationis meȩ. & qͥd mirũ si uere¬
or dare: qͦd edere uerecundor: Inui¬
tus fateor p̃beo qͦd me existimẽ ñ tame
edere ꝓfuturũ: qͣm ꝓdere contem¬
nendũ. Quis sane dare uelit qͦd de¬
disse dedeceat: accepisse ñ ꝓsit: Libens
do: inũitus ꝑdo. Scimꝰ q̃m sꝑanti gran¬
dia: modica minꝰ gr̃ata uenire
solent. Qͦd aut̃ ñ uenit gratum:
ꝑditũ ẽ. ñ datũ. Tibi studii ẽ. ut¬
pote ocioso & uacanti undecũq ꝑqui¬
rere incentiua igni qͦ ardes. ut ardeas

Expanded text:
plectende frater. Caeterum ubi ingenium, aut quando otium mihi sufficiens ad id quod petis? Neque enim leve quid aut vile, et quod nos possumus, postulare videris. Minime quippe pro minimis sic instares. Nam voluntatem tuam et curam in hoc satis produnt animans. Nimirum proinde quanto id curiosius velle te sentio, tanto, crede mihi, scrupulosius acquiesco. Cur hoc? Ne magna videlicet exspectanti, ridiculum producam murem. Hoc vereor, et haec causa cunctationis imeae. Et quid mirum si vereor dare, quod edere verecundor? Invitus, fateor, praebeo, quod me existimem non tam edere profuturum, quam prodere contemnendum. Quis sane dare velit, quod dedisse dedeceat, accepisse non prosit? Libens do, invitus perdo. Scimus quoniam speranti grandia, modica minus grata venire solent. Quod autem non venit gratum, perditum est, non datum. 2. Tibi studii est, utpote otioso et vacanti, undecumque perquirere incentiva igni quo ardes, ut ardeas
Abbreviated transcription (Latin):
us. Si me talem putant: ego me talem
ñ ẽe nequaꝗͣ puto: s scio. Deniq siue
grandia sint siue parua ad quȩ me ita
ꝑurgent: ego causã ñ habeo. Quero
siqͥdem. Facilia st̃ an difficilia: quȩ ad
ꝑturbandũ amicũ silentiũ tantoꝑe im¬
ponere curatis amico: si facilia: absq
me posst̾ fieri. Si difficilia: ꝑ mẽ non
posst̃ effici. Nisi forte tanti estimor cui
grandia & impossibilia reseruentur::
tanꝗͣ ea ego possim: que nemo alius face¬
re potest. Qa si ita ẽ: dñe ds m̃s quomͦ
tuũ de me solo frustratũ ẽ iudicium:
ponens sub modio lucernã quȩ poterat
lucere suꝑ candelabrũ : & ut aꝑtius
loquar. tẽptans me facere monachũ
ꝙ uolens abscondere in tab̃nacło tuo
in die maloꝵ hoĩem necessariũ mun¬
do: sine quo ep̃i ñ posst̃ sua ꝑtractare
negocia. S & boc mei mͥ necessarii p̃-¬
stiter̃t: ut nc qͦq uidear loqui turbatꝰ.

Expanded text:
us. Si me talem putant, ego me talem us. Si me talem putant, ego me talem non esse nequaquam puto, sed scio. Denique sive grandia sint, sive parva, ad quae me ita perurgent ego causam non habeo. Quaero siquidem: Facilia sunt an difficilia, quae ad perturbandum amicum silentium tantopere imponere curatis amico? Si facilia, absque me possunt fieri; si difficilia, per me non possunt effici, nisi forte tanti aestimor, cui grandia et impossibilia reserventur, tanquam ea ego possim, quae nemo alius facere potest. Quod si ita est, Domine Deus meus, quomodo tuum de me solo frustratum est judicium, ponens sub modio lucernam, quae poterat lucere super candelabrum; et, ut apertius loquar, tentans me facere monachum, et volens 39 abscondere in tabernaculo tuo in die malorum, hominem necessarium mundo, sine quo episcopi non possunt sua pertractare negotia? Sed et hoc mei mihi necessarii praestiterunt, ut nunc quoque videar loqui turbatus
Abbreviated transcription (Latin):
parere paratũ cor meũ: s ñ eque
& corpus meũ. Seiuientis siqͥde aclĩtȩ
febris exusta ardorib. & exhausta
sudorib: ñ ualuit sufficere sp̃ui ꝓm¬
pto caro infirma. Uolui gͦ: s p̃uolanti
uoluntati obstitit ea quã dixi occasio.
Quȩ an iusta sit: ipsi iudicent amici
nr̃i : qui me om̃i erclusa excusatione.
obedientie retib circũ clust̃. cotidie de
claustro ad ciuitates ꝑtrahere moluis.
Simulq attendant istã me occasionẽ
ñ fallacit̾ adinuenisse s grauit̾ ꝑtulis¬
se: ut uł ñc exꝑiant᷑ qi ñ est consilium
contra consiliũ dei. Quib si ego respon¬
dissẽ. exui tunicã meã quomͦ induam
illã: laui pedes meos quomͦ inquinabo
illos: ꝓfecto indignarent᷑. Nunc autẽ
diuino aut succenseant aut adqͥescant
iudicio: qͦ factũ ẽ. ut &si uelim ñ ualeã
ꝓficisci. S grandis inqͥunt fuit causa:
grauis q necessitas. Querendus gͦ fue¬
rat: qͥ grandib diffiniendis ẽẽt idone¬

Expanded text:
parere paratum cor meum; sed non aeque et corpus meum. Saevientis siquidem acutae febris exusta ardoribus et exhausta sudoribus, non valuit sufficere spiritui prompto caro infirma. Volui ergo, sed praevolanti voluntati obstitit ea quam dixi occasio. Quae an justa sit, ipsi judicent amici nostri, qui me omni exclusa excusatione, obedientiae retibus circumclusum, quotidie de claustro ad civitates pertrahere moliuntur; simulque attendant istam me occasionem non fallaciter adinvenisse, sed graviter pertulisse: ut vel nunc experiantur, quia non est consilium contra consilium Domini. Quibus si ego respondissem, Exui tunicam meam, quomodo induam illam? lavi pedes meos, quomodo inquinabo illos? profecto indignarentur. Nunc autem divino aut succenseant, aut acquiescant judicio, quo factum est ut etsi velim, non valeam proficisci. 2. Sed grandis, inquiunt, fuit causa, gravisque necessitas. Quaerendus ergo fuerat qui grandibus definiendis fuisset idone
Abbreviated transcription (Latin):
peccatoris oratio. Domnꝰ ep̃s melden¬
sis cũ accepit litt̾as ur̃as: forte t̾̃ ad
nos uisitandi gr̃a ueniebat. Cũq iã
e domo nr̃a rescribere pararet: suis
nr̃as tanꝗͣ. ur̃i familiaris litt̾as iun¬
gere curauit: suo sꝑans negocio ꝓfu¬
turas. Cui cũ ñ possẽ negare qͦd uel¬
let: id solũ ur̃e reuerentie familiarit̾
breuit̾q intimandũ putaui: qr si aa¬

Expanded text:
peccatoris oratio. Dominus episcopus Meldensis cum accepit litteras vestras, forte tunc ad nos visitandi gratia veniebat. Cumque jam e domo nostra rescribere pararet, suis nostras tanquam vestri familiaris litteras jungere curavit, suo sperans negotio profuturas. Cui cum non possem negare quod vellet, id solum vestrae Reverentiae familiariter breviterque intimandum putavi quia si ad
Abbreviated transcription (Latin):
portunꝰ caritatis. s ueritatis: s iusticiȩ.
Nã & si tanti ñ sũ ut romȩ habeã ꝓpͥa
negocia: nulla tam̃ quȩ dei ẽẽ constite¬
rit: a me duco aliena. Quappt̾ si uere
id mͥ gr̃ȩ apud uos manet. qͦd multoꝵ
habet opiio: liceat illud obsecro lega¬
tis dñi archiep̃i rem̃sis in p̾senti nego¬
cio exꝑiri. Nil qͥppe eos nͥ qͦd iustũ est
ꝑferre uł querere suspicamur.

Expanded text:
portunus charitatis, sed veritatis, sed justitiae. Nam etsi tanti non sum, ut Romae habeam propria negotia, nulla tamen quae Dei esse constiterit, a me duco aliena. Quapropter si verae id mihi gratiae apud vos manet quod multorum habet opinio, liceat illud obsecro legatis domini archiepiscopi Remensis in praesenti negotio experiri. Nil quippe eos, nisi quod justum est, perferre vel quaere
Abbreviated transcription (Latin):
apłicȩ sedis cancellario .B. de cla¬
raualle quȩ retro st̃ obliuisci: ꝙ
ad ea quȩ ante ft̃ apłm sequi. Nlon la¬
tet amicos nr̃os qͦd me familiari affee¬
tu diligitis: & tantȩ mͥfelicitatis fructũ
inuident: si solus habere uoluero. Mo¬
nachi dhuionenses ob antiquã illiꝰ eccłie
religionẽ mͥ carissimi st̃. Sentiant si
placet qͦd ñ sit amor ociosus. siue ũr
ad nos. siue ñr ad illos: salua tam̃ in
om̃ib iusticia: cõntra quã ne amicũ
qͥdem respicere fas est. Ad petrũ prb̃m¬
abbas clarȩuallis salutẽ. & ñ in uia.
Ego causã ñ habeo: causã tam̃ adiuo¬
nensiũ monachoꝵ qr tiri religiosi st̃:
meã facio. Manutenete eã ut meã. Sic
tam̃ meã: ut & iusticiȩ sit. Qd utiq ꝙ
nos confidimꝰ: ꝙ tota fere patͥa conte¬

Expanded text:
Sedis cancellario, BERNARDUS de Clara-Valle, quae retro sunt oblivisci, et ad ea quae ante sunt, Apostolum sequi. Non latet amicos nostros quod me familiari affectu diligitis, et tantae mihi felicitatis fructum invident, si solus habere voluero. Monachi Divionenses ob antiquam illius Ecclesiae religionem mihi charissimi sunt. Sentiant, si placet, quod non sit amor otiosus, sive vester ad nos, sive noster ad illos, salva tamen in omnibus justitia, contra quam ne amicum quidem respicere fas est. 35 EPabbas Clarae-Vallis, salutem, et non in via. Ego causam non habeo; causam tamen Divionensium monachorum, quia viri religiosi sunt, meam facio. Manu tenete eam ut meam; sic tamen meam, ut et justitiae sit. Quod utique et nos confidimus, et tota fere patria te
Abbreviated transcription (Latin):
Sut q ꝓbem ne forte frustra de uo¬
b̃is semꝑ confisus sun: ex quo ur̃ãm &
noticiã merui. & amiciciã. Michi siqͥdẽ
uos p̃stitisse confidite: qͥcqͥd opͣis ur̃e
isti remenses legati p̃sto sibi ẽẽ ꝑsense¬
rint. Non qr me tanti putẽ hec audeo:
s uos ꝓmisistis: utrũne digne. uos ui¬

Expanded text:
ra de vobis semper confisus sim, ex quo vestram et notitiam merui, et amicitiam. Mihi siquidem vos praestitisse confidite, quidquid opis vestrae isti Remenses legati praesto sibi esse persenserint. Non quia me tanti putem, haec audeo, sed quia vos promisistis: utrumne digne, vos vi
Abbreviated transcription (Latin):
missã p̃sentiã expectantib exhibere
filiolis: t̾c siqͥd in manib inuentum.
aut nr̃o posse adhuc elaborari studio.
uisũ fuerit qͦd forte delectet: ur̃ȩ oĩo
ꝓ uirib ñ deero uoluntati. Diligimꝰ
enĩ bonã famã ur̃am: reuerem̃ quã
in uob audiuimꝰ circa res dei sollicitu¬
dinẽ & sinceritatẽ. & ideo ualde gra¬
tũ habemꝰ: si nr̃a uob̾ forte in aliquo
ẽẽ possit officiosa rusticitas. ad eundẽ.

Expanded text:
promissam praesentiam exspectantibus exhibere promissam praesentiam exspectantibus exhibere filiolis, tunc si quid in manibus inventum, aut nostro posse adhuc elaborari studio visum fuerit quod forte delectet, vestrae omnino pro viribus non deero voluntati. Diligimus enim bonam famam vestram; reveremur quam in vobis audivimus, circa res Dei sollicitudinem et sinceritatem; et ideo valde gratum habemus, si nostra vobis forte in aliquo esse possit of
Abbreviated transcription (Latin):
s causa fuit ñ conteninenda. Siqͥdem
salua ur̃a omniũq bonoꝵ reu̾entia.
mͥ ꝓpositũ ẽ nequaqͣm egredi de mona¬
sterio: nͥ certis ex causis. Quarũ utiq
nulla mͦ se optulit: ut licite posse̾ ur̃ȩ
in hoc. ĩmo & nr̃ȩ satisfacere uoluntati.
Uerũ uos qͥd facitis de eo qͦd iã dudũ
ur̃aꝵ pͥorũ litterarũ ꝓmissione tenemꝰ:
ur̃o scilicet quẽ adhuc sustinemꝰ aduen¬
tu: Quȩ illa deinde scripta sint. quȩ &
mus. Ego enĩ nescio me qͥppiã qͣndoq
scriptitasse de moralib: qͦd ur̃e excel¬
lentiȩ studio dignũ putem. Aliqui fr̃es
ñnulla ex his quȩ me corã audiere lo¬
quentẽ: stilo suo excepere. Quoꝵ unꝰ
uob̾ presto ẽ. p̾centor uidelicet trecen¬
sis. & archidiaconꝰ sebumꝰ. & facile po¬
testis habere siqua placent que ab illo
excepta st̃. Tam̃ si curȩ uob̃ aut curis
qͣndoq ur̃is uacuũ fuerit. & ita dignõ
iudicatis dignitatis uidelicet ur̃ȩ ꝓ

Expanded text:
sed causa fuit non contemnenda. Siquidem salva vestra omniumque bonorum reverentia, mihi propositum est nequaquam egredi de monasterio, nisi certis ex causis, quarum utique nulla modo se obtulit, ut licite possem vestrae in hoc, imo et nostrae satisfacere voluntati. Verum vos quid facitis de eo quod jamdudum vestrarum priorum litterarum promissione tenemus, vestro scilicet, quem adhuc sustinemus, adventu? Quae illa deinde scripta sint, quae etmus. Ego enim nescio me quidpiam quandoque scriptitasse de moralibus, quod vestrae Excellentiae studio dignum putem. Aliqui fratres nonnulla ex his quae me coram audiere loquentem, stilo suo excepere. Quorum unus vobis praesto est, praecentor videlicet Trecensis et archidiaconus Gebuinus; et facile potestis habaccepta sunt. Tamen si curae vobis, aut curis quandoque vestris vacuum fuerit, et ita dignum judicatis, dignitatis videlicet vestrae
Abbreviated transcription (Latin):
Quando amabimꝰ eũ ꝓut est. Nam ex¬
pectatio creaturȩ reuelationẽ filioꝵ
dei expectat. Uanitati enĩ creatura
subiecta ẽ ñ uolens. De qua uniu̾sali
uanitate inest & nob̃ & uelle laudari
cũ simꝰ uituꝑabiles: & nolle laudare
qͦs scimꝰ ẽẽ laudabiles. S & hoc uanũ
ẽ. qͦd nr̃a plerũq ignorantia & tacet᷑

Expanded text:
Nam exspectatio creaturae revelationem filiorum Dei exspectat. Vanitati enim creatura subjecta est non volens . De qua universali vanitate inest nobis et velle laudari, cum simus vituperabiles; et nolle laudare quos scimus esse laudabiles. Sed et hoc vanum est, quod nostra plerumque ignorantia et tacetur
Abbreviated transcription (Latin):
r̃t:s euanuer̃t in cogitationib suis.
Merito ꝓuide obscuratũ ẽ insipiens
cor eoꝵ : qr cũ ueritatẽ cognoscerent
& contemnerent: iure receper̃t in pe¬
nã. ut nec cognoscerent. Heu sic adhe¬
rendo ueritati ꝑ cognitionẽ. s ab illa
defluendo ꝑ amorẽ. amando ꝓ illa
scilicet uanitatẽ: hõ uanitati similis
factus ẽ. & qͥd uanius qͣm diligere

Expanded text:
suis. Merito proinde obscuratum est insipiens cor eorum: quia cum veritatem cognoscerent et contemnerent, jure receperunt in poenam ut nec cognoscerent. Heu! sic adhaerendo veritati per cognitionem, sed ab illa defluendo per amorem, amando pro illa scilicet vanitatem, homo vanitati similis factus est. Et quid vanius quam dili
Abbreviated transcription (Latin):
descendit. qͦd plerũq ꝓ eo qͦd ẽ amamꝰ
hoc corpore. ꝑegͥnam᷑ ab eo qͥ sũme ẽ.
& qͥd est homo o ds: nͥ qͦd in notuisti ei :
Itaq si noticia dei causa ẽ. ut hõ aliqͥd
sit: ignorantia facit. ut nichil sit. S
qͥ uocat ea quȩ ñ st̃ tanqͣm ea quȩ st̃:
miseratus qͦdammꝰ redactos in nichili.
manna illud absconditũ de quo apłs

Expanded text:
od est, amamus hoc corpore, peregrinamur ab eo qui summe est. Et quid est homo, o Deus, nisi quod innotuisti ei? Itaque si notitia Dei causa est ut homo aliquid sit, ignorantia facit ut nihil sit. Sed qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt, miseratus quodammodo redactos in nihil; manna illud absconditum de quo Apos
Abbreviated transcription (Latin):
uit: nã beatus ex intellectu. Interun
iustus desiderat ad dm sicut ceruus
ad fontes aquarũ: nã beatus haurit
iã in gaudio de fontib saluatoris: hoc
ẽ delectat᷑ in plenitudine caritatis.
his gͦ fortassis quasi duob aĩȩ brachi¬
is. intellectu uidelicet & amore. id est
cognitione & dilectione ueritatis. am¬
plectit᷑ & cõprehendit᷑ cũ om̃ib scĩs.
longitudo. latitudo. sublimitas & pro

Expanded text:
vit ; nam beatus ex intellectu. Interim vit ; nam beatus ex intellectu. Interim justus desiderat ad Deum sicut cervus ad fontes aquarum: nam beatus haurit jam in gaudio de fontibus Salvatoris, hoc est, delectatur in plenitudine charitatis. 3. His igitur fortassis quasi duobus animae brachiis, intellectu videlicet et amore, id est cognitione et dilectione 37 veritatis, amplectitur et comprehenditur cum omnibus sanctis longitudo, latitudo
Abbreviated transcription (Latin):
dit interĩ nob̾ & saꝑe ꝑ fidem. & quere¬
re ꝑ desideriũ: ꝑ quȩ utiq duo. ad ẽẽ
de ñ esse scão reducti. fieri incipiamꝰ
initiũ aliqͦd ereaturȩ eiꝰ: transituri
qͣndoq in uirũ ꝑfectũ: in mensurã
etatis plenitudiis xp̃i. Qͦd ꝓculdu¬
bio erit cũ iusticia conuertet᷑ in iudi¬
eiũ: hoc ẽ fides in intellectũ: iusticia
uidelicet quȩ ex fide ẽ. in iudiciũ ple¬
nȩ cognitionis: & itẽ desideriũ ꝑegͥna¬
tionis in plenitudinẽ comutabit᷑ dilec¬
tionis. Si enĩ adhuc absentes initiat
fides & desideriũ: p̃sentes ꝓfecto consũ¬
mat intellectus & amor. Sicut autẽ
fides ducit ad plenã cognitionẽ: sic de¬
sideriũ ad ꝑfectã dilectionẽ. & sicut
dicit᷑. nͥ credideritis ñ intelligetis: sic
dici ȩque ñ absurde potest. si ñ desi¬
deraueritis ñ ꝑfecte amabitis. Intel¬
lectus gͥ ẽ fructiãs fidei: ꝑfecta cari¬
tas desiderii. Interĩ iustus ex̃ fide ui¬

Expanded text:
dit interim nobis et sapere per fidem, et quaerere per desiderium: per quae utique duo ad esse de non esse secundo reducti, fieri incipiamus initium aliquod creaturae ejus, transituri quandoque in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi. Quod procul dubio erit, cum justitia convertetur in judicium, hoc est, fides in intellectum, justitia videlicet quae ex fide est, in judicium plenae cognitionis, et item desiderium peregrinationis in plenitudinem commutabitur dilectionis. Si enim adhuc absentes initiat fides, et desiderium, praesentes profecto consummat intellectus et amor. Sicut autem fides ducit ad plenam cognitionem, sic desiderium ad perfectam dilectionem. Et sicut dicitur: Nisi credideritis, non intelligetis : sic dici aeque non absurde potest, Si non desideraveritis, non perfecte amabitis. Intellectus igitur est fructus fidei, perfecta charitas desiderii. Interim justus ex fide vi
Abbreviated transcription (Latin):
locũ euangelii apud lucã ubi dicit᷑. Mis¬
sus ẽ angłs gabriel. Necnon & apologiãᷤ
ad quendã amicũ nr̃m: ubi aliqua dis¬
serui de cluniacensib ꝙ̃ nr̃is id est ei¬
sterciensib obseruantiis.S & paucas
ad diu̾sos epłas dictaui. Aliqui fr̃s ex
his quȩ me corã audiere loquentẽ suo
stilo exceper̃t: & penes se tenent. Uti¬
nã qͦd minime spero nr̃a uob̃ in aliquo
ꝑossit ẽẽ officiosa rusticitas. Itẽ ad eundẽ.

Expanded text:
locum Evangelii apud Lucam, ubi dicitur, Mislocum Evangelii apud Lucam, ubi dicitur, Missus est angelus Gabriel ; necnon et Apologiam ad quemdam amicum nostrum, ubi aliqua disserui de Cluniacensibus, et nostris, id est Cisterciensibus, observantiis. Sed et paucas ad diversos epistolas dictavi. Aliqui fratres ex his qui me coram audiere loquentem, suo stilo exceperunt, et penes se retinent. Utinam, quod minime spero, nostra vobis in aliquo possit esse officiosa rusticita
Abbreviated transcription (Latin):
ris. Est certe qͦd me magis qͣntuluscũq
sũ facit ẽẽ ur̃m: qͦd udelicet in rebus
dei strenue sincereq ut auint ꝓ ur̃a
uice uersaminz. Hoc ut semꝑ de uobis
uere dicat᷑: semꝑ in uob̃ uere inueniat᷑.
Librũ quẽ quesistis ad transeribendũ
habetis. Opuscula nr̃a quȩ reqͥritis et
pauca st̃: & nichil ẽ in eis õmo. qͦd ur̃o
studio dignũ putẽ. Tam̃ qr meliꝰ udico
mͥ nr̃m culpari ingeniolũ qͣm uolun¬
tatẽ: & ꝑiclitari apud uos potiꝰ imꝑitiã
qͣm obedientiã: quȩ horũ ꝙ quo uobis
placet ut mittã. scripto nob̃ ꝑ p̾sentẽ
nunciũ significate : ut qr mͦ penes me
ñ st̃. ab his qͥ habent ea requirã: & di¬
rigã quocũq mandaueritis. Ꝙ ut sci¬
atis qͥd petatis: scio me scͥpsisse libellũ
qui iscribit᷑ de humilitate: & quatuor
omelias in laudib uirginis matris. nam
hunc habet titulũ: suꝑ illũ idelicet

Expanded text:
ris. Est certe quod me magis, quantuluscumque ris. Est certe quod me magis, quantuluscumque sum, facit esse vestrum: quod videlicet in rebus Dei strenue sincereque, ut aiunt, pro vestra vice versamini. Hoc ut semper de vobis vere dicatur, semper in vobis vere inveniatur. 5. Librum quem quaesistis ad transcribendum, habetis. Opuscula nostra quae requiritis, et pauca sunt, et nihil est in eis omnino quod vestro studio dignum putem. Tamen quia melius judico mihi, nostrum culpari ingeniolum, quam voluntatem; et periclitari apud vos potius imperitiam, quam obedientiam: quae horum, et quo vobis placet ut mittam, scripto nobis per praesentem nuntium significate; ut quae modo penes me non sunt, ab his qui habent ea requiram, et dirigam quocunque mandaveritis. Et ut sciatis quid petatis, scio me scripsisse libellum, qui inscribitur, De humilitate; et quatuor homilias in Laudibus Virginis Matris nam hunc habet titulum, super illum videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
Laudam mendacit̾: delectamͣ ina¬
nit̾: ut & uani sint qͥ laudant᷑: et
mendaces qͥ laudant. Alii adulant᷑
& ficti st̃: alii laudant qͦd putant &
falsi st̃: alii utrorũq p̃coniis głant᷑
& uani ft̃. Solus sapiens. qͥ cũ apło dicit.
Parco aut̃ neqͥs me existimet supra id
qͦd uidet in me: aut audit aliqͥd ex
me. hec interĩ uob̃ nimis festine. &
ob hoc munꝰ festiue exaraui potiꝰ qͣm
dictam: ac fortassis loquaciꝰ ꝗͣ. debui:
s õmo uerac̃iꝰ ñ potui. ꝓut sapui. S
ut inde sumat epła finẽ unde sũpsit
exordiũ. nolo uos de me ĩncerte famȩ
nimis credulũ ẽe : quȩ ut optine nostiᷤ
sepe in sua solet utrobiq falli senten¬
tia: & de laude iudelicet & de iutuꝑa¬
tione. Probate si placet & estimate: qͣ¬
tinꝰ amor uł fauor ur & iustus. & eo sit
ampliꝰ amico gratus. quo ꝓ meritis mo¬
deratus: ut cũ laus de grauitate iudi¬
cii. ñ de mendacio ꝓcesserit uulgi. & si
minꝰ honoris. muiꝰ qͦq conferat & one¬

Expanded text:
laudamur mendaciter, delectamur inaniter; ut et vani sint qui laudantur, et mendaces qui laudant. Alii adulantur, et ficti sunt; alii laudant quod putant, et falsi sunt; alii utrorumque praeconiis gloriantur, et vani sunt. Solus sapiens qui cum Apostolo dicit: Parco autem ne quis me existimet supt aliquid ex me . 4. Haec interim vobis nimis festine, et ob hoc minus festive exaravi potius quam dictavi, ac fortassis loquacius quam debui, sed omnino veracius non potui, prout sapui. Sed ut inde sumat epistola finem, unde sumpsit exordium, nolo vos de me incertae famae nimis credulum esse: quae, ut optime nostis. saepe in sua solet utrobique falli sententia; et de laude videlicet, et de vituperatione. Probate, si placet, et aestimate, quatenus amor vel favor vester et justus, et eo sit amplius amico gratus, quo pro meritis moderatus: ut cum laus de gravitate judicii, non mendacio processerit vulgi, et si minus honoris, minus quoque conferat et one
Abbreviated transcription (Latin):
babere uos aiunt. Gaudeo qͥdem de
gr̃a: s tẽꝑat fateor ꝓ tanto fauore
leticiã: qͦd eundẽ mͥ fauorẽ ñ opus s
opinio adqͥsierit. Pudet nimirũ gran¬
diter exultare: cũ sentio in me uene¬
rari uł diligi. ñ qͥdem qͦd sũ: s qͦd
putor. Neq enĩ ego tc̃ diligor qͣndo
sic diligorꝰ: s nescio qͥd in me pro
me: qͦd ñ sũ ego. Immo ut uerius
loquar. ñ nescio: nã certissime scio
qͦd nichil. Nichil enĩ ꝓculdubio est:
qͥcqͥd putat᷑ eẽ & ñ ẽ. Porro cũ amat᷑
qd ñ est. s ẽẽ putat᷑: ñ amor uł amanᷤ
nichil ẽ: s qͦd amat᷑. Mirandũ. s ma¬

Expanded text:
dem de gratia: sed temperat, fateor, pro tanto favore laetitiam, quod eumdem mihi favorem non opus, sed opinio acquisierit. Pudet nimirum granditer exsultare, cum sentio in me 36 venerari vel diligi, non quidem quod sum, sed quod putor. Neque enim ego tunc diligor, quando sic diligor: sed nescio quid in me pro me, quod non sum ego. Imo ut verius loquar, non nescio: nam certissime scio quod nihil. Nihil enim procul dubio est, quidquid putatur et non est. Porro cum amatur quod non est sed esse putatur, non amor vel amans nihil e
Abbreviated transcription (Latin):
potentẽ potentiorẽ : qͥ suꝑbis resistit.
uir nobilis p̾sentiã adissem: si licuisset.
Nunc aut̃ ꝓ me hos de fr̃ib nr̃is desti¬
nare curaui: si forte suis & nr̃is p̾cib
a tua dignatione obtineant uł ꝑfectã
concordiã si fieri potest: aut certe
inducias usq dũ liceat nob̃ firmam
querere pacẽ. ad di uoluntatẽ & hono¬
rẽ tuũ. & patͥȩ salutẽ. Alioqͥn si nec
oblatã iusticiã recipis nec nos p̃cantes
respicis. ĩmo dm̃ in nob̃ de tua te salute
cõmonentẽ ñ attendis: uideat ipse & u¬
dicet. Scimꝰ aut̃ qͦd merito formidamꝰ:

Expanded text:
potentem potentiorem, qui superbis resistit, potentem potentiorem, qui superbis resistit, vir nobilis, praesentiam adissem, si licuisset. Nunc autem pro me hos de fratribus nostris destinare curavi, si forte suis et nostris precibus a tua Dignitate obtineant vel perfectam concordiam, si fieri potest, aut certe inducias, usquedum liceat nobis firmam quaerere pacem, ad Dei voluntatem, et honorem tuum, et patriae salutem. Alioquin si nec oblatam justitiam recipis, nec nos precantes respicis, imo Deum in nobis de tua te salute commonentem non attendis, videat ipse et judicet. Scimus autem quod merito formidam