comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nͥclamare facientẽ : Do exenplum
locurionis huiꝰ. Nonne dĩ om̃iũ est¬
pscius futuroꝵ: Quis honͦ negabit
insanus : tam̃ ait apłs. Nunc autẽ
cognoscences dm̃ immo cogniti adõ.
Si nc̃ eos cognouit ds̃. ñ eos nouerat. non
elegerat ñ p̃destinauerat ante mundi
constitutionẽ : Sed sic dix̃. nẽ aũ cognos.¬
centes dm̃ immo cogniti a dõ: ut intel¬
ligerent dnĩ fecisse in eis cognitionẽ
suã cognocentes dm̃. Quid ẽ cognoscen¬
tes dñ: nolite uob̾ arrogare. nolite su¬
ꝑbire: cogniti estis adõ. Quid ẽ cogniti
estis adõ: Cognitores suos ds̃ uos fecit:
ds̃ uob̾ dedit ut cognoscatis. Quomodo

Expanded text:
clamare facientem? Do exemplum locutionis hujus. Nonne Deus est omnium praescius futurorum? Quis hoc negabit insanus? Tamen ait Apostolus, Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo . Si nunc eos cognovit Deus, non eos noverat, non elegerat, non praedestinaverat ante mundi constitutionem. Sed sic dixit, Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo; ut intelligerent Deum fecisse in eis cognitionem suam. Cognoscentes Deum. Quid est, Cognoscentes Deum? Nolite vobis arrogare, nolite superbire: Cogniti estis a Deo. Quid est, cogniti estis a Deo? Cognitores suos Deus vos fecit: Deus vobis dedit ut cognoscatis. Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
homo existima a se ipso eẽ. Quod si mpo¬
testate habet᷑. ñ utiq posceretur. Uerũ¬
tam̃ ne saltẽ orationis pucarentur pre¬
cedere merita qͥbꝰ ñ gratiuta daret grã:
sed iã nec grã eẽt. qͥa debita redderet᷑:
etiã ipsa oratio int̾ gr̃ẽ inunera reꝑit᷑.
Quid enĩ oremꝰ ait doctor gentiũ. sic̃
oportet nescimꝰ: sed ipse sp̃s int̾pellat
gemicibꝰ inenarrabilibꝰ. Quid ÷ aũ inter¬
pellat. nͥ int̾pellare nos facit : indigen¬
tis enĩ certissimũ indiciũ ẽ int̾pellare
gemitibꝰ. nullꝰaut̃ rei eẽ indigentẽ. fas
est credere spm̃ scm̃. Sed ita diccum est
int̾pellat. qͥa int̾pellare nos efficit. nob̾
ꝙ int̾pellandi & gemendi inspirat affec¬
tũ. Sicut illud in euangłio. Non enĩ uos
estis qͥ loquimini: s sp̃s patris ur̃i qui
loquit᷑ in uob̾. Neq enũ ce hoc ita fit de
facere diceretur. qđ ut faciamꝰ facit.

Expanded text:
 quod si in potestate haberetur, non utique posceretur; verumtamen ne saltem orationis putarentur praecedere merita, quibus non gratuita daretur gratia, sed jam nec gratia esset, quia debita redderetur, etiam ipsa oratio inter gratiae munera reperitur. Quid enim oremus, ait Doctor Gentium, sicut oportet, nescimus; sed ipse spiritus interpellat gemitibus inenarrabilibus. quid est autem \'interpellat\' nisi interpellare nos facit? indigentis enim certissimum indicium est interpellare gemitibus. nullius autem rei esse indigentem fas est credere spiritum sanctum. sed ita dictum est ‛interpellat’, quia interpellare nos efficit nobis- w que interpellandi et gemendi inspirat affectum, sicut illud in euangelio: Non enim uos estis. qui loquimini. sed spiritus patris uestri, qui loquitur ifacere diceretur quod ut faciamus facit. 17.
Abbreviated transcription (Latin):
spe erimꝰ inte: Nam sequit᷑ & dicit. Scimꝰ
qͥa cũ apparuerit similes ei erimꝰ. qm̃ ui¬
debimꝰ eũ sicuti est. Nunc gͦ & similes ei
eẽ iã cepimꝰ. pͥmitias habentes sp̃s: & ad¬
huc dissimiles sumꝰ ꝑ reliqͥas uetustatis.
Proinde inquantũ similes. in tantũ re¬
generante spũ filii dĩ. inquantũ aũ dissi¬
miles. in tancũ filii carnis & scłi. Donec

Expanded text:
spe, erimus in re? nam sequitur et dicit: scimus, quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus cum sicuti est. nunc ergo et similes ei esse iam coepimus primitias habentes spiritus et adhuc dissimiles sumus per reliquias uetustatis. proinde in quantum similes, in tantum regenerante spiritu filii dei, in quantum autem dissimiles, in tantum filii carni
Abbreviated transcription (Latin):
colloqͥis mores ur̃i corrũpantur. & euer¬
tat᷑ spes. & eneruetur pacientia: &e diuer¬
tatis inuias prauas. Immo uͦ mittes. acq
mansueti. tenete uias rectas qͥs uos dns̃
iuditio. docebit mansuetos uias suas. Pati¬
entiã qͥppe in laboribꝰ huiꝰ uitȩ. sine qͣ non
potest custodire spẽ futurȩ uitȩ: ne mo
pocest ꝑpetiuo eseriere nisi mitis aeqi mas¬
suetus. qui ñ resittit uoluntatios. caum
iugũ leue. ẽ & sarcina leuis. lta qͥpremi¬
tes atq mansueti. ñ solũ consolationis
eiꝰ amabitis. sed etiam flagella eius tainꝙ
boni filii colerabitis. Ut qm̃ qd̾ ñ uidetis
sꝑatis. ꝑ pacienciã expectetis. Sic agre.
sic ambulate. Inxp̃o enĩ ambulatis. qͥ
dix̃. Ego sũ uia. Quomꝰ in illo ambulandũ
sit discite. Non solũ eiꝰ u̾bo. sed etiã eiꝰ
exemplo. Huic enĩ ꝓpͥo filio ñ peꝑcit
nolentẽ. neq recusantẽ. s parit̾ uolen

Expanded text:
antur, evertatur spes, enervetur patientia, et divertatis in vias pravas. Imo vero mites atque mansueti tenete vias rectas, quas vos docjudicio, docebit mansuetos vias suas . Patientiam quippe in laboribus hujus vitae, sine qua non potest custodiri spes futurae vitae, nemo potest perpetuo retinere, nisi mitis atque mansuetus; qui non resistit voluntati Dei, cujus jugum lene est et sarcina levis, sed cretes atque mansueti non solum consolationes ejus amabitis, sed etiam flagella ejus tanquam boni filii tolerabitis; ut quoniam quod non videtis speratis, per patientiam exspectetis. Sic agite, sic ambulate. In Christo enim ambulatis, qui dixit: Ego sum via . Quomodo in illo ambulandum sit, discite, non solum ejus verbo, sed etiam ejus exemplo. Huic enim proprio Filio non pepercit nolentem, neque recusantem,
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ uͦ ꝓmissa. ñꝙ fallunt. Sed qͥa mundꝰ
qd̾ pollicetur. hic uidetur daturꝰ. id est
in hac t̾ra morientiũ. in qͦ nc̃ sumꝰ. Ds̃ aũ
qd pollicetur. int̾ra uiuentiũ nob daturꝰ
est: multi facigant᷑ expectare ueracem.
& ñ erubescunt amare fallacẽ. De calibꝰ
dic̃ scriptura. Ue hisqͥ ꝑdiderunt sustinen¬
tiã : & diu̾terunt inuas prauas. Cũ etiã
uirilit̾ agentibꝰ & corde confortato dĩ
sustmentibꝰ: filii sẽpit̾nȩ mortis insulta¬
re ñ cessant. lactantes suas delicias tẽpora¬
les quȩ adtẽpꝰ obdulcant fauces eoꝵ. post¬
ea uͦ amariores felle inuenient eas. Dicuis
enĩ nob̾. Ubi ẽ qđ uob̾ ꝓmittit̾ pꝰ hanc uitã :
Quis huc inde reuersus ẽ & indicauit uera

Expanded text:
 promissa nunquam fallunt. Sed quia mundus quod pollicetur, hic videtur daturus, id est, in hac terra morientium, in qua nunc sumus; Deus autem quod pollicetur, in terra viventium nobis daturus est: multi fatigantur exspectare veracem, et non erubescunt amare fallacem. De talibus dicit Scriptura: Vae his qui perdiderunt sustinentiam, et diverterunt in vias pravas . Cum etiam viriliter agentibus et corde confortato Deum sustinentibus, filii sempiternae mortis insultare non cessant jactantes suas delicias temporales, quae ad tempus obdulcant fauces eorum, postea vero amariores felle invenient eas. Dicunt enim nobis: Ubi est quod vobis promittitur post hanc vitam? Quis huc inde reversus est, et indicavit vera
Abbreviated transcription (Latin):
cio concitati anuni. s cranquilla iusti
supplicũ estitucio. In hac ira sua dĩ
ñecinens sic̃ scriptũ ÷ miserationes
sius: pt̃ alia solatia miseroꝵ que gene¬
rihumano p̃bere ñ cessat. inplenitu¬
tine tẽporis qͦ ipse sciebat hoc ẽẽ faci¬
endũ: misit ds̃ filiũ suũ unigenitũ
ꝑquẽ creauit uniuersa. Ut manens
uidelic& qd̾ generatio rrahit. c̃t quam
maxime regeneratio ẽ instituta: & cete¬
roꝵ quȩ male agendo ẽtracta st̃ lib̾aren¬
tur a dãnatione ꝑpetua: & uiuerent
infide & spe & caritate. Reregrinantes
in hoc scło. atq in eiꝰ tẽptacionibꝰ labo¬
riosis & ꝑiculosis. c̃solationibꝰ aũ dei
e corporalibꝰ & spĩtalibꝰ ambularent ad

Expanded text:
tio concitati animi, sed tranquilla justi tio concitati animi, sed tranquilla justi supplicii constitutio. In hac ira sua Deus non continens, sicut scriptum est, miserationes suas , praeter alia solatia miserorum quae generi humano praebere non cessat, in plenitudine temporis, quo ipse sciebat hoc esse faciendum, misit Filium suum unigenitum , per quem creavit universa, ut manens videlicet quod generatio trahit, contra quam maxime regeneratio est instituta, et caeterorum quae male agendo contracta sunt, liberarentur a damnatione perpetua, et viverent in fide et spe et charitate, peregrinantes in hoc saeculo, atque in ejus tentationibus laboriosis et periculosis, consolationibus autem Dei et corporalibus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ xp̃c. Et qͥa in ipso qͦ ambulantes ñ
sunt sine peccatis quȩ de huiꝰ uitȩ in¬
firmitate subrepunt: dedit elemo¬
smarũ remedia salucaria. qͥbꝰ eorum
ad uiiaret᷑ oratio: uͥ eos dicere docuit.
dimitee nob̾ debita nr̃a. sic̃ a nos di¬
mitimꝰ debitoribꝰ nr̃is. Hoc aic ȩccłia.
spe beaca in hac uita erumnosa.

Expanded text:
e. Et quia in ipso quoque ambulantes, non sunt sine peccatis, quae de hujus vitae infirmitate subrepunt, dedit eleemosynarum remedia salutaria, quibus eorum adjuvaretur oratio, ubi eos dicere docuit: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Hoc agit Ecclesia spe beata in hac vita
Abbreviated transcription (Latin):
spes. Quod enĩ uidet qͥs. qͥd sꝑat: Si aut̃
qd̾ ñ uidemꝰ sꝑamꝰ. ꝑ patientiã expectamꝰ.
Unde etiam eiꝰ coapłs petrus. inquẽ modo
inꝗͥ ñ uidentes creditis. Quẽ cũ uiditis:
exultabitis gaudio inenarrabili & honora¬
to. ꝑcipiences mercedẽ fidei. salutẽ aiarũ
uestarũ. Sigͦ nc̃ tẽpꝰ est fidei. salus aũ ani¬
marũ merces ẽ fidei. qͥs dubitae infide
quȩ ꝑdilectionẽ oꝑatur pagendũ diem.
atq infinẽ diei recipiendã ẽẽ mercedẽ

Expanded text:
 videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . Unde etiam ejus coapostolus Petrus: In quem modo, inquit, non videntes creditis; quem cum videritis, exsultabitis gaudio inenarrabili et honorato, percipientes mercedem fidei, salutem animarum vestrarum . Si ergo nunc tempus est fidei, salus autem animarum merces est fidei; quis dubitet in fide, quae per dilectionem operatur , peragendum diem, atque in fi
Abbreviated transcription (Latin):
deqꝰ dic̃ apłs paulus. uerũ etiã salutẽ ani¬
marũ nrãrũ. deqͥ dicit apł̃s pera us.
ueriusq enĩ reifelicitas. isto cipore atq
in ista mortalitate. inspe pociꝰ habet᷑. quã
in re cenetur. Uerũ hoc int̾ist. qđ uteri¬
or homo nr̃. idẽ corpꝰ ad huc corrũpit ince¬

Expanded text:
 apostolus Paulus ; verum etiam salutem animarum nostrarum, de qua dicit Apostolus Petrus? Utriusque enim rei felicitas isto tempore atque in hac mortalitate in spe potius habetur, quam in re tenetur. Verum hoc interest, quod exterior noster homo, id est corpus, adhuc corru
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ quẽ recipit. Non itaq inflagello
dificiamꝰ: ut in resurrectione gaudeamꝰ.
ltaenĩ uerũ ẽ. qd̾ flagellat omnẽ filiũ
quȩ recipit: ut nec ꝓpͥofilio suo ñ peper¬
cẽat. s nob̾ om̃ibꝰ cradidit eũ. Intuen¬
tis gͥ eũ qͥ sine peccati merito flagellatꝰ
ẽ: qͥ mortuꝰ ẽ ꝓpt̃ delicta nr̃a. & resurrex̃
ꝓpc̃ iustificationẽ nrãm: ñ cimeamꝰ ne
uenerit nr̃i gaudii plenitudo: nec mͦ
tam̃ sine gaudio relicti sumꝰ. qͥa spe sal
ne patientes. Habentes gͦ talẽ spẽ. mul¬
ta fidutia utam᷑. Et grã sermo nr̃ in
grã sit c̃ditꝰ sale: ut sciamꝰ quẽ ad noodũ
oporteat unicuiꝙ respondere. Dicendũ
est enĩ eis. qͥ cũ ꝑdidissent uł nunquã
suscepissent sustinentiã. nob̾ sustinen¬

Expanded text:
lagello deficiamus, ut in resurrectione gaudeamus. Ita enim verum est quod flagellat omnem filium quem recipit, ut nec Unico suo pepercerit, sed pro nobis omnibus tradiderit eum. Intuentes ergo eum, qui sine peccati merito flagellatus est, qui mortuus est propter delicta nostra. et resurrexit propter justificationem nostram , non timeamus ne venerit nostri gaudii plenitudo: nec modo tamen sine gaudio relicti sumus; quia spe sane patientes . Habentes ergo talem spem, multa fiducia utamur : et sermo noster in gratia conditus sit sale, ut sciamus quemadmodum oporteat unicuique respondere . Dicendum est enim eis qui cum perdidissent, vel nunquam suscepissent sustinentiam, nobis sustinen
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ salui facti sumꝰ. Ad optio gͦ plena fili¬
oꝵ. in redẽptionẽ fiet etiã corporis xp̃i.
Primitias itaq sp̃s nc̃ habemꝰ. unde iam
filuĩ dĩ re ipsa facti sumꝰ. Inceteris uͦ spe
sic̃ salui. sic̃ innouati. ita &e filiidi. Re aũ
ipsa qͥa ñdũ salui. idõ ñdũ plene innouati.
ñdũ etiã filii dĩ. sed filii scłi. Profitiemꝰ
gͦ mrenouationẽ iustãq uitã. ꝑ qđ filii

Expanded text:
entiam expectamus. Adoptio ergo plena filiorum in redemptione fiet etiam corporis nostri. primitias itaque spiritus nunc habemus, unde iam filii dei re ipsa facti sumus; in ceteris uero spe sicut salui, sicut innouati ita et filii dei, re autem ipsa quia nondum salui, ideo nondum plene innouati, nondum etiam filii dei, sed filii saeculi. proficimus ergo in renouationem iustamque uitam per quod filii
Abbreviated transcription (Latin):
m quisqs acat nimnium uistus
uoiui sitie miscđia quasi securis ex poc
ille dicit. ne intres inudiciũ c̃seruo tuo.
Unde dicit᷑ ppło contuinaci. Qͥa uulcis ui
dicio mecũ condere. Tumenĩ rex iustus

Expanded text:
m quisquis velut nimium justus judicium sine misericordia quasi securus exspectille dicit: Ne intres in judicio cum servo tuo. Unde dicitur populo contumaci: Quid vultis mecum judicio contendere? Cum enim Rex justus
Abbreviated transcription (Latin):
Aui gͦ nouer̃ diuina mandaca: auferꝰ¬
cur eis excusatio quã solent hab̾e ho¬
mines de ignorantia: Sed nec ipsi si¬
ne pona erunt: dͥ legẽ dĩ nesciunt:
Qũ sine lege peccauerunt. sine le¬
et peribunt Qui aut̃ in lege peccauie.

Expanded text:
ui ergo noverunt divina mandata, aufertur eis excusatio, quam solent homines habere de ignorantia. Sed nec ipsi sine poena erunt, qui legem Dei nesciunt. Qui enim sine lege peccaverunt, sine lege peribunt: qui autem in lege
Abbreviated transcription (Latin):
no aue excusationẽ ñ habenq de peccato
suo potest mouere querentes ut tiam
hi adquos nomuenit xp̃s. nec locutꝰ est
eis. habeariti excusarionẽ dep̾eocaro
suo Si enĩ ĩ habent. cur hic dictũ est
ꝓꝑcerea istos ñ habere. quia ueniclet.
locutus ẽ eis: Si habenc. uttũ ad hoc
babeant uc apenis alienentur an ut
micius pumantur: Ad hȩc inquisita
ꝓrineo captu dnõ donante respondeo.
habere illos excusationem ñ de omni
peccato suo. s de hoc peccato quo in xpm̃
non crediderunt. ad quos ñ uenie. & qͥb
ñ ẽ locutus Sed ñ in eo sunt numero ad
quos indiscipłis uenit. & quib ꝑ discr¬
pulos ẽ locutus: quod nc̃ facit Nã per
ȩccłiam suã uenit ad gentes. & ꝑ ęccłiã
suã loquit᷑ gentibus: Ad hoc enĩ ꝑtinae
qd̾ ait. qui uos recipit me recipit: & qͥ
uos sperint me spernit: An uulcis in¬
ueniret ad gentes. & pͥusquã euangłiũ
eiꝰ audirent uite huiꝰ fine p̃uenti st̃.
seu p̃ueniuntur. possint hab̾e excusati¬

Expanded text:
Nunc autem excusationem non habent de peccato suo, potest movere quaerentes, utrum hi ad quos non venit Christus, nec locutus est eis, habeant excusationem de peccato suo. Si enim non habent, cur hic dictum est propterea istos non habere, quia venit et locutus est eis? Si autem habent, utrum ad hoc habeant ut a poenis alienentur, an ut mitius puniantur? Ad haec inquisita pro meo captu, Domino donante, respondeo, habere illos excusationem, non de omni peccato suo, sed de hoc peccato quo in Christum non crediderunt, ad quos non venit, et quibus non est locutus. Sed non in eo sunt numero hi ad quos in discipulis venit, et quibus per discipulos est locutus, quod et nunc facit: nam per Ecclesiam suam venit ad Gentessuam loquitur gentibus. Ad hoc enim pertinet quod ait: Qui vos recipit, me recipit; et qui vos spernit, me spernit . An vultis, inEcclesiam veniret ad gentes, et priusquam Evangelium ejus audirent, vitae hujus fine praeventi sunt, seu praeveniuntur, possint habere hanc excusati
Abbreviated transcription (Latin):
dubita ñ possunt: Neq enĩ de infidelibꝰ
& fidelib erat sermo ut hoc diceret:
s de gentib ar de iuideis: Qui certe
utriq meo saluatore saluentur qͥue
nit querere qđ perierat: ad ꝑdicionẽ
sine dubio ꝑcinebunt: Quamus dici
posiit alios grauius. alios leuius pituros.¬

Expanded text:
ita est. Neque enim de infidelibus et fidelibus erat sermo ut hoc diceret, sed de Gentibus et Judaeis: qui certe utrique nisi in eo Salvatore salventur, qui venit quaerere quod perierat , ad perditionem sine dubio pertinebunt. Quamvis dici possit, alios gravius, alios levius perituros
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dic̃ qui calia agunt regnũ di ñ
possidebunt: satis ostendit. iã ex qͦ
locis idẽ apłi paulus sacis apteq pre¬
dicat recte uiuendum om̃ibꝰ qͥ in
xp̃o crediderunt: ne ad penas per¬
rat dicens: N omĩs qui dic̃ mͥ dne¬

Expanded text:
cum dicit, Qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt; satis ostendit, jam ex quo locis idem apostolus Paulus satis aperteque praedicat, recte vivendum omnibus qui in Christo crediderunt, ne ad poenas perrat, dicens: Non omnis qui dicit
Abbreviated transcription (Latin):
÷ p̃dicatio ista completa: quando adhuc
usq sunt gentes qđ certissimum est nobis.
in qͥb mͦ cepit. & inquib nondum cepit
impleri: Non itaq sic dictũ ÷ apłis. eritiᷤ
mͥ testes in ierłm. & in tota iudea & samaria
& usq adultimum terrȩ: Tanꝗͣ ipsi soliqͥb¬

Expanded text:
praedicatio ista completa, quando adhuc usque sunt gentes, quod certissimum est nobis. in quibus modo coepit et in quibus nondum coepit impleri? non itaque sic dictum est apostolis: Eritis mihi testes in Hierusalem et in tota Iudaea et Samaria et usque ad extremum terr
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ uͦ addidit: & conutant᷑ & sauem eos. utiũ
subaudienclum sit non. id ÷ ñ conu̾tantur.
cũ nexa desuꝑ sententia ubi dicta ÷ ut non
forte & hoc de suꝑ nȩ medicinȩ miscđłia
factum incelligendũ est. ut qm̃ ꝑuersȩ
am constituere uolebant: ad hoc desererets
ut excecarent᷑. Ad hoc excecarent᷑: utoffen¬
derent in sapidem offensionis. Qimpleret᷑
facies eoꝵ ignominia: atq ita humiliati
quererent nomen dñi: & ñ suam qͣ infla¬
tur suꝑbus. s iustitiam dĩ qua iustificat᷑
impius. hoc enim multis eoꝵ ꝓfecit in
bonum: qui desuo scelere compuncti: iN
xp̃m postea crediderunt. Proquib & ipse
orauerat dicens. Pater ignosce illis: qͥa nes¬
ciunt quid faciunt. dequa coꝵ ignorantia:

Expanded text:
Quod vero addidit, Et convertantur et sanem eos: utrum subaudiendum sit, non, id est, non convertantur, connexa desuper sententia, ubi dictum est, ut non forte et hoc de supernae medicinae misericordia factum intelligendum est, ut quoniam supeam constituere volebant, ad hoc desererentur, ut excaecarentur; ad hoc excaecarentur, ut offenderent in lapidem offensionis, et impleretur facies eorum ignominia; atque ita humiliati quaererent nomen Domini, et non suam qua inflatur superbus, sed justitiam Dei qua justificatur impius? Hoc enim multis eorum profecit in bonum, qui de suo scelere compuncti, in Christum postea crediderunt: pro quibus et ipse oraverat dicens, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt . De qua eorum ignorantia
Abbreviated transcription (Latin):
Nain si arbitrem᷑ hoc dictũ dediabolo. qd̾ ex¬
cecauit oculos eoꝵ. & cor indurauit: labo¬
randum est qumͦ illoꝵ eulpam qr non
crediderunt possimus ostendere: deqͥb
debimus de alio ꝓpħȩ ipsiꝰ testimonio.
qđ posuit apłs paulꝰ dicens. qđ quere¬
bat isrł hoc ñ ÷ consecutus. electio aut̃¬

Expanded text:
iabolo, quod excaecavit oculos eorum, et cor induravit; laborandum est quomodo illorum culpam, quia non crediderunt, possimus ostendere, de quibuid respondebimus de alio prophetae ipsius testimonio, quod posuit Paulus apostolus dicens: Quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus; elec
Abbreviated transcription (Latin):
Fidos qua qui habent. fideles uocant᷑. &
qui ñ habent infideles: si ẽ hi qui ueni¬
entem in ꝓpria dĩ filium non receperunt:
quanius ex auditu in nob facta sit: ñ cũ
ad eum sensum corꝑis ꝑtinet qui appella¬
tur auditꝰ: qm̃ non est sonus. Nec ad ocu
sũ corporis: qm̃ cordis est resista ñ coiporis.
Nec foris ÷ a nob̾: s inintimis nob. s
semet ipso. Deniq potest & simulatior con¬
gͥ fidem: apud se ipsum uidet. In alieio aũ:
credit eam.eẽ. non uidet. & canto firmius
credit: quanto fructus eiꝰ magis nouit qͥs
oꝑari solet fides ꝑdilectionem. S dico.

Expanded text:
 quam qui habent, fideles vocantur, et qui non habent, infideles, sicut ii qui venientem in propria Dei Filium non receperunt, quamvis ex auditu in nobis facta sit, non tamen ad eum sensum corporis pertinet qui appellatur auditus, quoniam non est sonus; nec ad oculsum corporis, quoniam cordis est res ista, non corporis; nec foris est a nobis, sed in intimis nobis; semetipso. Denique potest et simulatione conur quisque fidem apud se ipsum videt: in altero autem credit esse eam, non videt; et tanto firmius credit, quanto fructus ejus magis novit, quos operari solet fides per dilectionem .
Abbreviated transcription (Latin):
& suam uolentes constituere: sicut de ilł
Q iuia eni ñ exfide. si tanꝗͣ ex oꝑib tumur¬
runt: ipso suo tumore cȩcdti. offendert̃
in lapidem offensionis. Sic aut̃ dictum
est ñ poterant: ubi intelligebandũ ÷ qd̾
nolebant. quem ad modũ de dño nr̃o deo.¬

Expanded text:
de illis . Quia enim non ex fide, sed tanquam ex operibus tumuerunt; ipso suo tumore caecati, offenderunt in lapidem offensionis. Sic autem dictum est non poterant, ubi intelligendum est quod nolebant; quemadmodum dictum est de
Abbreviated transcription (Latin):
qd̵ in nr̃a÷ potestate.: Isti dicunt: ut
qͥd conam᷑ bene uiuere. qđ indĩ ÷ po¬
testate: Odne: opat̃ qui es incęlis ne
nos inferas inquam libet istarũ tempta¬
cionem: N liba nos amalo. Audiamus
dĩm dicentẽ. Rogaui ꝓte petre ut ñ
deficiat fides tua: ne sic ex istimemus
soem nram. eẽ. in libert arbitrio. ut
diiuno non egeat ad uitorio: audiamus
&e euangłistam dicentẽ. Dedit eis potesta¬
tem filios dĩ fieri: ne om̃ino existimemꝰ
in nr̃a pocestate ñ ee. qđ credimꝰ. Uerũ¬
cam̃ in uitroq illiꝰ beneficia cognoscamꝰ.
Nã &e agende sunt grȩ. quia data est po¬
testas. Et orandum: ne succumbat in¬
firmitas. Ipsa ÷ fides quȩ ꝑdilectionem
oꝑatur: sicut eiꝰ m̃suram dñs unicuiq
partitus est. Ut qui głatur: ñ in se ipso

Expanded text:
quod in nostra est potestate? Isti dicunt: Ut quod in nostra est potestate? Isti dicunt: Ut quid conamur bene vivere, quod in Dei est potestate? O Domine, o pater qui es in coelis, ne nos inferas in quamlibet istarum tentationum, sed libera nos a malo. Audiamus Dominum dicentem: « Rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua , » ne sic existimemus fidem nostram esse in libero arbitrio, ut divino non egeat adjutorio. Audiamus et evangelistam dicentem: « Dedit eis potestatem filios Dei fieri , » ne omnino existimemus in nostra potestate non esse quod credimus. Verumtamen in utroque illius beneficia cognoscamus. Nam et agendae sunt gratiae, quia data est potestas, et orandum, ne succumbat infirmitas. Ipsa est fides, quae per dilectionem operatur, sicut ejus mensuram Dominus cuique partitus est, ut qui gloriatur, non in seipso,
Abbreviated transcription (Latin):
discipulis inuidebat: quando di¬
dha. Multa habeo uobis dicere: s nõ
potistis ala portare modo. Ambulan¬
dum est ꝓficiendũ est. crescendum est.
ut sint corda ur̃a capacia earum rerum.
quas capere mͦ nonpossumꝰ. Qđ si nos ul¬
timus dies ꝓficientes inuenerit: ibi disce¬
mus qđ hic non potuimꝰ. Si quis autẽ
istam questionem liquidiꝰ &e melius no¬
uit seposse & confidit exponere: absit
ut ñ sim paratior discere quã docere.
Tantũ ne audeat qͥsꝗͣ liberum arbicriũ
sic defende: ut nobis orationẽ q̃ dicimꝰ
ne nos inferas in cemptationẽ: conetur
austrre. Rursus ne quiꝰꝗͣ neget uolun¬
tatis arbitrium: & audeat ex cusare
am & opitulantẽ & iubentẽ quid face¬
re debeamꝰ : & ad iuuantem ut implere
possimus. Nam & qͦsdam nimia suȩ
uoluntatis fiducia extulit insuꝑbiã:
& qͦsdã nimia suȩ uoluntatis diffiden¬
tia deiecit innegligentiã. Illi dicunt:
ut qͥd rogamꝰ dm̃ ne iuncam̃ cẽptatione

Expanded text:
discipulis invidebat, quando dicebat, Multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo . Ambulandum est, proficiendum est, crescendum est, ut sint corda nostra capacia earum rerum quas capere modo non possumus. Quod si nos ultimus dies proficientes invenerit, ibi discemus quod hic non potuimus. 8. Si quis autem istam quaestionem liquidius et melius novit se posse et confidit exponere, absit ut non sim paratior discere quam docere. Tantum ne audeat quisquam liberum arbitrium sic defendere, ut nobis orationem qua dicimus, Ne nos inferas in tentationem, conetur auferre: rursus, ne quisquam neget voluntatis arbitrium, et audeat excusare tem, et opitulantem, et jubentem quid facere debeamus, et adjuvantem ut implere possimus. VI. Quosdam nimia suae voluntatis fiducia extulit in superbiam, et quosdam nimia suae voluntatis diffidentia dejecit in negligentiam. Illi dicunt: Ut quid rogamus Deum ne vincamur tentatione,
Abbreviated transcription (Latin):
Fãs. bonauoluntas quidẽ cordis mei. & de¬
non scđm scientiam. elu¬
habent. Noui. scio. Apud illos fui. talis fui.
⁊ elum dĩ habent. s ñ scđm scientiã. Quid
nob̾ quam cõmendes scientiã: quam doleas
in illo non eẽ. & in nob̾uelis eẽ. Secutus
adiunx̃: & qđ clausũ posuerat aperuit.
Q uid ÷ zeliundĩ habent. s non scđm scien¬
tiam: Ignorantes enĩ dĩ iustitiã & suã
uolentes constituere: ustitię dĩ ñ sunt

Expanded text:
Fratres, bona voluntas quidem cordis mei, et deFratres, bona voluntas quidem cordis mei, et denon secundum scientiam. Zeluhabent: novi, scio, apud illos fui, talis fui. Zelum Dei habent, sed non secundum scientiam? Quid nobis quam commendes scientiam, quam doleas in illis non esse, et in nobis velis esse. Secutus adjunxit, et quod clausum posuerat, aperuit. Quid est, Zelum Dei habent, sed non secundum scientiam? Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes consti
Abbreviated transcription (Latin):
illa non erit unius diei & transiet. Qͦ mͦ
solent confundi qui inueniunt᷑ in aliqua
culpa ce eis insultat᷑ ab hominib. Confu¬
sio illa: traducet confusos ad sinistram ut
andiant. Ite in ignem ȩternũ. qui paratus
est diabolo & angłis eiꝰ. Maneamꝰ g̃ ĩ u̾bis
eiꝰ. ne confundam̃ cũ uenerit. Feas uolun¬
illis insalutem. DUid gͦ oramꝰ pro
nolentib credere. nisi ut ds̃ millis oꝑet᷑
ut eredant: non enĩ eif alit̃ consecuntur
salutem. Si gͦ fides orantium dĩ p̃uenit
gram. nunquid eoꝵ fides ꝓ quib oratur
ut crdant. dĩ p̃uenit grãm.⁊ quando qͥđ
hoc ꝓeis orat᷑. ut noncredentib. id ⁊ fidem
bluntas ut aduera credenda moueat᷑.
ñsibi sufficit. nisi ꝑ grãm ds̃ opituletur.
Dicente ipso dño. cum ienon credentib loq̃¬
retur. Nemouenit ad me: nisi datũ fuerit
eũgłium p̃dicaret. parum ee̾. tam̃ credebat:
nisi ꝓulis oraret ut crederent. Ait enim.

Expanded text:
illa non erit unius diei et transiet, quomodo illa non erit unius diei et transiet, quomodo solent confundi qui inveniuntur in aliqua culpa, et eis insultatur ab hominibus. Confusio illa traducet confusos ad sinistram, ut audiant, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Maneamus ergo in verbis ejus, ne confundamur cum illis in salutem. Quid ergo oramus pro nolentibus creut credant? Non enim aliter consequuntur salutem. Si ergo fides orantium Dei praevenit gratiam; numquid eorum fides, pro quibus oratur ut credant, Dei praevenit gratiam? Quandoquidem hoc pro eis oratur, ut non credentibus, id est fidem uoluntas, ut ad uera credenda moueatur, non sibi sufficit, nisi per gratiam deus opituletur, dicente ipso domino, cum de non credentibus loqueretur: Nemo uenit ad me. nisi ei datum fuerit Evangelium praedicaret, parum tamen esse credebat, nisi pro illis etiam oraret ut crederent: ait enim,
Abbreviated transcription (Latin):
uideoꝵ : & quia humilis uenit. non est
agnitus. Quia lapis paruus erat. offen¬
derunt in illum & fracti sunit: & creuit
lapis. & factus ÷ mons magnus. Et quid
ait scriptura: Quic̃q offenderit in la-¬
pidem istũ: conquassabitur. Et super
quem uenerit lapis iste: canteret eum.
Discernenda sunt u̾ba. Offendentẽ. dixit
conqͣssari. Suꝑ quem aut̃ uenerit: con¬
teri. Primo quia humilis. offenderunt
in illum homines. Quia excelsꝰ uentũs
est. adiudicium. suꝑ quẽ uenerit esn¬
teret eum. S illum non contenet uen¬
uun humilem nonoffendit: non formida¬
Utqui credidint in eum non confundantius.
Sicut & psalmus dicit. Accedite adeum &
iluminamini. &e uultus ur̃i non fiuident᷑.
Quigͥ inse głatur: confundetur. Nõ enim
sine pecatis inuenitint᷑. Ille utiq tatũ mͦ
nõ confundet᷑. qui indomino głatur
Quicq illum side expectant: cũ tienerit
gaudebunt. Qui si ne fide sunt: cũ uenit
qđ mancꝰ uident. erubescent: Et ꝯfusio

Expanded text:
Judaeorum; et quia humilis venit, non est agnitus; quia lapis parvus erat, offenderunt in illum, et fracti sunt. Sed crevit lapis, et factus est mons magnus ; et quid ait Scriptura? Quicumque offenderit in lapidem istum, conquassabitur; et super quem venerit lapis iste, conteret eum . Discernenda sunt verba: offendentem dixit conquassari; super quem autem venerit, conteri. Primo quia humilis venit, offenderunt in illum homines: quia excelsus venturus est ad judicium, super quem venerit, conteret eum. Sed illum non conteret venin humilem non offendit, non formida; ut qui crediderit in eum, non confundatur : sicut et Psalmus dicit, Accedite ad eum, et illuminamini, et vultus vestri non confundentur . Qui ergo in se gloriatur, confundetur: non enim sine peccatis invenietur. Ille itaque tantummodo non confundetur, qui in Domino glorque illum fide exspectant, cum venerit gaudebunt: qui sine fide sunt, cum venerit quod nunc non vident, erubescent. Et confusio
Abbreviated transcription (Latin):
quamt hoc inciperet fieri. antequam
deniq usq ad fines totius orb̾ terrȩ.
adhuc ultime gentes licet ut ꝑ hibet᷑
paucissimȩ. quib hoc ñdum fuerat
pdicatũ quid faciat humana natura
uł quid fecit. quȩ uł ante ñ audierat
hoc futurum. utł adhuc ñ comperit
factũ. nͥ credendo ineum. qͥ fecit cęlũ
&e t̾ram. aqͦ & se factũ naturalit̃ sentit.
& recte iuuendo eius impleat uolunta¬
tem. nulla fide passionis xp̃i &e resur¬
rectionis imbuta: Qđ si fieri potuit
aut potest: hoc & ego dico qđ de lege
enim hoc ille dixit de lege quam acce¬
pit gens una iudeoꝵ. quanto iustuis
dicicur de lege naturȩ quam accepit
uniuersum genus humanum: Si ꝑ
naturã istitia: gͦ xp̃c gratis mortũ¬

Expanded text:
 sed antequam hoc inciperet fieri, antequam  sed antequam hoc inciperet fieri, antequam denique usque ad fines totius orbis terrae adhuc ultimae gentes, licet ut perhibetur paucissimae, quibus hoc nondum fuerit praedicatumquid faciat humana natura uel quid fecit, quae uel ante non audierat hoc futurum uel adhuc non comperit factum nisi credendo in deum, qui fecit caelum et terram, a quo et se factam naturaliter sentit et recte uiuendo eius inpleat uoluntatcm nulla fide passionis Christi et resurrectionis imbuta? quod si fieri potuit aut potest, hoc et ego dico, quod de lege enim hoc ille dixit de lege quam accepit gens una ludaeorum, quanto iustius dicitur de lege naturae. quam accepit uniuersum genus humanum: \'si per naturam iustitia, ergo Christus gratis mortu
Abbreviated transcription (Latin):
tuus est. Si aut̃ non gratis mortuus
est: in illo solo iustificatur impius.
cui credenti in eum qui iustiticat
impium. deputat᷑ fides eiꝰ adiustitiã.
Om̃s enĩ peccauerunt. & egent gła dĩ:
iustificati gratis ꝑ sanguinem ipsius.
Quia ñ ÷ opꝰ sanis medicus. s egͥtantib.
Unde ñ uenit ille uocare iustos. s pec¬
catores. Ae ꝑ hoc natura humanige¬
neris ex illuᷤ unius p̃uaricatoris car¬
ne ꝓcreata. si potest sibi sufficere ad
implendam legem ꝑficiendamq u¬
stitiam: de p̃mio debet ee. secura. hoc
est de uita ȩt̃na. etiam si maliqua
gente. aut aliquo suꝑiore tempore:
fides eam latuit sanguinis xp̃i
Nauenim iiustus as̃ qui iustos fraudet
ieirese iusticie. s eis non est annuu.¬
ciatum sacram̃tum diuinitatis & hu¬
manitatis xp̃i. qđ manifestum÷ in car¬
a. Qmͦ enim crederent. qđ ñ audie¬
runt: Aut qͦmodo audient sine p̃di¬
cante: fides enim exauditu: sicut scri

Expanded text:
tuus est . Si autem non gratis mortuus tuus est . Si autem non gratis mortuus est, in illo solo justificatur impius, cui credenti in eum qui justificat impium, deputatur fides ad justitiam . Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei; jusquia non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus; unde non uenit ille uocare iustos, sed peccatores. Ac per hoc natura humani generis ex illius unius praeuaricatoris carne procreata, si potest sibi sufficere ad inplendam legem perficiendamque iustitiam, de praemio debet esse secura, hoc est de uita aeterna, etiamsi in aliqua gente aut aliquo superiore tempore fides eam latuit sanguinis Christi. non enim iniustus deus. qui iustos fraudet mercede iustitiae, si eis non est annuntiatum sacramentum diuinitatis et humanitatis Christi, quod manifestatum est in carne. quomodo enim crederent quod non audierunt ? aut quomodo audirent sine praedicante? fidos enim ex auditu, sicut scrip
Abbreviated transcription (Latin):
lentes constituere. iustitiȩ dĩ ñ sunt
subiecti. De iudeis hocdicit. qͥ dese
p̃sum̃tes grãm repellebant. &e in xp̃m
ꝓpterea non credebant. Siã uͦ nistitiã¬
ad
diete eos uolente constituere: que ius
cia exlege est. N quia lex ab ipset uns
stituta: s in lege quȩ ex dõ ÷̃ suam
iustitiam constituerant. qrando ean.¬
dem legem suis uirib se implere posse
putabant: Ignorantes dĩ iuistitiã. pꝰ
quia iustitia dĩ iustus est: s quȩ ui¬
stitia ÷ homini ex deo:¬
Iuolentes constituere: ustitiȩ dĩ ñ suit
subiecti. Quȩ sit aut̃ iustitia dĩ dequa
hic loquit᷑: consequent̃ aꝑit adiun¬
gens. finis enim legis xp̃c. adiusntiã
omĩ credenti. Hanc itaq uistitiam
dĩ. ñ in p̃cepto legis quo timor incu
solum utiliter legis uelut pedagogi
timor ducit. Constitutã. ee̾. qui intel¬
ligit: ipse in telligit qui sit xp̃lanꝰ.
Nam si ꝑ legem ustitia. gͦ xp̃s gratis mor¬

Expanded text:
lentes constituere, justitiae Dei non sunt lentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . De Judaeis hoc dixit, qui de se praesumentes gratiam repellebant, et in Christum propterea non credebant. Suam vero justitiam dicit eos volentes constituere, quae justitia est ex lege non quia lex ab ipsis est constituta, sed in lege quae ex Deo est suam justitiam constituerant quando eamdem legem suis viribus se implere posse credebant. Ignorantes Dei justitiam non qua justitia Deus justus est, sed quae justitia est homini ex Devolentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti. Quae sit autem justitia Dei de qua hic loquitur, consequenter aperit adjungens, Finis enim legis Christus, ad justitiam omni credenti ? Hanc itaque justitiam Dei, non in praecepto legis, quo timor incutquam solam utiliter legis velut paedagogi timor ducit , constitutam esse qui intelligit, ipse intelligit quare sit christianus. Nam si per legem justitia, ergo Christus gratis mor
Abbreviated transcription (Latin):
Ustitia dĩ ÷: quam ut habeas. ds̃ dedit.
Nam qui uoluerunt de sua iustitia
głari. quid de illis dicit apłs: Testi
inquit dĩ habent. s non scd̾m scientiã.
Quid ÷ non secłm scientiam : quã enĩ tu
cõmendas itilem scientiã: Nunquid
illam. quȩ cũ sola fuerit inflatałQ ue
nͥ comitata fuerit caritate non ȩdificat:
ñ utiq illam. S illam scientiã comi¬
tem caritatis. magistram humilitatis.
U ide si ipsaest. Telum inquit dĩ habent.
s non scđm scientiã. Exponat quam
dicat scientiã. Ignorantes enĩ dĩ ustiti¬
am & suam uolentes constituere: iusti¬
tiȩ dĩ non sunt subiecti. Ignorantes¬
statuere. iustitię dĩ nõ sunt subiecti.
sic dr̃ & dei iustitia quȩ nr̃a est. s dona¬
ta adeo. Dequa loquens apłs: iudeos
arguens dicit. Ignorantes dĩ iustitiã
& suam iustitiã uolentes constituere:
id ÷ canquã ase sibi paratam. Contra
quales dicit. Qͥd enĩ habes qđ accepisti:
õnorantes enim dĩ iustitiã. & suã uo¬

Expanded text:
ustitia Dei est, quam ut habeas Deus dedit. Nam qui voluerunt de sua justitia gloriari, quid de illis dicit Apostolus? «Dei,» inquit, «habent, sed non secundum scientiam.» Quid est, «non secundum scientiam?» Quam enim tu commendas utilem scientiam? numquid illam quae cum sola fuerit inflat; quae nisi comitata fuerit charitate, non aedificat ? Non utique ipsam; sed illam scientiam comitem charitatis, magistram humilitatis. Vide si ipsa est: «Zelum,» inquit, «Dei habent, sed non secundum scientiam.» Exponat quam dicat scientiam: «Ignorantes Dei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subad justitiae Dei non sunt subjecti. sic dicitur et Dei justitia quae nostra est, sed donata a Deo. De qua loquens Apostolus, Judaeos arguens dicit: Ignorantes enim Dei justitiam et suam volentes constituere, id est, tanquam a se sibi paratam. Contra quales dicit: Quid enim habes quod non accepisti ? Ignorantes enim Dei justitiam et suam vo
Abbreviated transcription (Latin):
impium. Credere in mediatorem: sine
quo nullus reconciliatur dõ. Credere
in saluatorem. qui uenit querere & sal¬
uare qđ ꝑierat. Crecłe in eum quidixt.
sine me nichil potestis facere. S hant
fidem ñ app̾hendit. qui ignorans dĩ uisti¬
ciam qua iustificatur impius. suam
uult constituere. qua conuncat᷑ supbꝰ.
Talia enim sentientes. sua elatione ob¬
durantur. & excecant᷑. qui negando
dĩ grãm non adiuuantur.¬

Expanded text:
impium, credere in Mediatorem, sine quo nullus reconciliatur Deo; credere in Salvatorem, qui venit quaerere et salvare quod perierat; credere in eum qui dixit, Sine me nihil potestis facere . Sed hanc fidem non apprehendit, qui ignorans Dei justitiam, qua justificatur impius, suam vult constituere, qua convincatur superbus. Talia enim sentientes sua elatione obdurantur, et excaecantur: 599 quia negando Dei gratiam, non adjuvantur
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiȩ dĩ non sunt subiecti. Qđ omĩno
& uos facitis. Iustitiam quippe ur̃am uul¬
tis consticuere: cui ds̃ scdm merita re¬
tribuat grãm. Nec uultis gram dĩ p̃ce¬
dere. quȩ uos faciat habere iustitiam.¬

Expanded text:
ustitiae Dei non sunt subjecti . Quod omnino et vos facitis: justitiam quippe vestram vultis constituere, cui Deus secundum merita retribuat gratiam; nec vultis gratiam Dei praecedere, quae vos faciat habere justitiam.
Abbreviated transcription (Latin):
ate. impedis te. Si tu te ȩdificas: runam
ȩdificas. Nisi dñs edificauertt domũ: inua¬
num laborant qui edificant eam. Noli gͦ
quia xp̃ianus uocaris. idõ te ñ posse offen¬
dere in lapidem offensionis. Cuiꝰ gr̃am de¬
negas in ipsum offendis. Minus ẽ. offendẽ
non sit. Sacerdotes cui inquit induant᷑
iustitiam. Uestis accipitur: ñ cͣapillis nas
crede ut impetres. Qui inuocauerit nom̃

Expanded text:
a te, impedis te: si tu te aedificas, ruinam aedificas. Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam . Noli ergo quia christianus vocaris, ideo te non posse offendere in lapidem offensionis. Cujus gratiae derogas, in ipsum offendis. Minus est offenderetua sit. Sacerdotes tui, inquit, induantur justitiam . Vestis accipitur, non cum capillis nasccrede ut impetres. Qui, inquit, invocaverit nomen
Abbreviated transcription (Latin):
Apłm auduumꝰ eandem
grãm maxime commendantẽ. De cuiꝰ
emendatione habebat uideos inimicos.
uelut delegis littera p̃sumentes. & tanꝗͣ
iustitiam suam diligentes atq iactantes.
De quib dicit. Testimoniũ ꝑhibeo illis.
quia zelumdĩ habent: s ñ scđm scienti¬
am. Et tanꝗͣ ei diceret᷑. quid est enĩ zelum¬
dunt a se grãm. Et tanꝗͣ de sanitate sua fal¬
sa p̃sumentes: respuunt medicinã. Cont᷑
cales enĩ & diis dixerat. Non ueni uocare
iustos s peccatores inpęnitentiã. Nõ est

Expanded text:
m audivimus eamdem maxime gratiam commendantem: de cujus commendatione habebat Judaeos inimicos, velut de Legis littera praesumentes, et tanquam justitiam suam diligentes atque jactantes; de quibus dicit: Testimonium perhibeo illis, quia zelum Dei habent, sed non secundum scientiam. Et tanquam ei diceretur, Quid est enimdunt a se gratiam; et tanquam de sanitate sua falsa praesumentes respuunt medicinam. Contra tales enim et Dominus dixerat: Non veni vocare justos, sed peccatores in poenitentiam; non est
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ qͥ eũ colaphitauit: ne in magnicu¬
dine reuelationũ excolleretur: quid
audiuit adnõ: Nunqͥd faccũ ẽ qđ
uolebat: non : ut fieret quod expedi
cam̃tũ aduulnꝰ posui: quando aufe
amanibꝰ medici: ñdet consiliũ me¬
dico. Ita sunt omĩa ista cẽporalia. Tri¬
bulationes sunt: si bene colis dnĩn.
uoueris quia nouit quid cui expedeat.
Prospitates sunt. magis caue. ne ipsȩ
corrũpant animã tuã. ut abeo qͥ hȩc
dedit recedat. E Scimꝰ qm̃diligentibꝰis

Expanded text:
nae qui eum colaphizabat, ne in magnitunae qui eum colaphizabat, ne in magnitudine revelationum extolleretur, quid audivit a Domino? Numquid factum est quod volebat? Non; ut fieret quod expediecamentum ad vulnus posui: quando posuea manibus medici, non det consilium medico. Ita sunt ista omnia temporalia. Tribulationes sunt; si bene colis Deum, noveris quia novit quid cuique expediat: prosperitates sunt; magis cave ne ipsae corrumpant animum tuum, ut ab eo qui haec dedit recedat. Ergo iste intelligens
Abbreviated transcription (Latin):
qͦmͦ fallunt᷑. qͥ putant eẽ a nob̾ ñ dan
nob̵ ut petonitis. queramꝰ. pulsamus.
Ct hoc et̃ dicunt qđ grã p̃ceditur me¬
rito nr̃o. ut seqͥtur illa. cũ accipimus
petentes & inuenimꝰ querentes. aꝑitꝙ
pulsantibꝰ Nec uolunt intelligere etiã
hoc diuini eẽ muneris ut oremꝰ. hoc ÷
petamꝰ. queramꝰ. acq pulsemꝰ. Accipimꝰ
eñi sp̃m ad optionis filioꝵ: inqͦ clamaniꝰ
abba pat̾. T In his gͦ temporibꝰ fr̃s. ad¬
monemꝰ uos. & exortamͣ in dnõ: ut non
petatis aliqͥd quasi fixũ. s qđ uob̾ deus
expedire scit. Quid enĩ uob̾ expediat
omino nescitis. Aliquando qđ putacis
ꝓdesse obest: ce qđ putatis obeẽ hoc pro¬
dit. Egri enĩ estis. Nolite medico die¬
care quȩ uob̾ medicam̃ta uelit appone¬
re. Si doctor gentiũ paulus apłs dicit.
qͥd enĩ oremus sic̃ oportae nescimꝰ. quan¬
tomagis nos: Qui cam̃ eũ sibi uideret᷑¬
etiam ipse prudent̃ orare. ut ab eo auf-¬
ferretur stimulus carnis angłs saca¬

Expanded text:
ntur qui putant esse a nobis, non dari nobis, ut petamus, quaeramus, pulsemus: et hoc esse dicunt quod gratia praeceditur merito nostro, ut sequatur illa, cum accipimus petentes, et invenimus quaerentes, aperiturque pulsantibus. Nec volunt intelligere, etiam hoc divini esse muneris, ut oremus, hoc est, petamus, quaeramus, atque pulsemus: Accepimus enim spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus abebant! In his ergo temporalibus, fratres, admonemus vos et exhortamur in Domino, ut non petatis aliquid quasi fixum, sed quod vobis Deus expedire scit. Quid enim vobis expediat, omnino nescitis. Aliquando quod putatis prodesse, obest; et quod putatis obesse, hoc prodest. Aegri enim estis, nolite medico dictare quae vobis medicamenta velit apponere. Si doctor gentium Paulus apostolus dicit, Quid enim oremus sicut oportet, nescimus ; quanto magis nos? Qui tamen cum sibi videretur ipse prudenter orare, ut ab eo auferretur stimulus carnis, angelus sata
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s int̾pellat gemitibꝰ inenarrabilib.
Quid ẽ ipse sp̃s interpellat. nͥ int̾pella¬
re facit gemitibꝰ menarrabilibꝰ. sed ue¬
racibus qm̃ ueritas est spse Ipse ẽ enĩ
deqͦ alio loco ait. Misit ds̃ sp̃m filii sin
in corda nr̃a: clamantẽ abba pat̃. Et
hic qͥd est clamantẽ: nͥ clamare facien¬
tem. Tropo illo qͦ dicimꝰ letũ diem qͥ
letos facit: Quod alibi manifestat. uͥ
dicit. Non enĩ accepistis sp̃m seruitit¬
tis iterũ intimore. sed accepistis spm̃
adoptionis filioꝵ : in qͦ clamamꝰ abba
pac̾. Ibi dixit clamantẽ. Hic uͦ in quo
clamamꝰ: aꝑiens uidelicoe qͦmͦ dixerit
clamantẽ. id ẽ sicut iam expostu. cla¬
mare facientẽ. Ubi intelligimꝰ & hoc
ipsũ eẽ donũ dĩ: ut ueraci corde & sp̃i

Expanded text:
pro nobis gemitibus inenarrabilibus . » Quid est « ipse Spiritus interpellat, » nisi interpellare facit gemitibus inenarrabilibus, sed veracibus, quoniam veritas est Spiritus? Ipse est enim de quo alio loco dicit: Misit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra, clamantem, Abba, Pater . Et hic quid est, clamantem, nisi, Clamare facientem; tropo illo quo dicimus laetum diem, qui laetos facit? Quod alibi manifestat, ubi dicit: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore; sed accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba, Pater . Ibi dixit, clamantem; hic vero, in quo clamamus: aperiens videlicet quomodo dixerit, clamantem, id est, sicut jam exposui, clamare facientem. Ubi intelligimus, et hoc ipsum esse donum Dei, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sunc. Ialibꝰ ds̃ diligentib eũ. omiã co¬
opant in bonũ. Usq adeo ꝓosus omĩ:
ut etiã si qͥ eoꝵ deuiant & exorbitant. eti¬
am hoc ipsũ eis faciat ꝓfic̾e inbonũ.: qͥa
humiliores redeunt atꝙ doctiores. Dis¬
cunt enĩ in ipsa uita iusta cũ tremore
se erulcare debere. Non sibi arrogando
tanq de sua uirtute fidutiã pmanen¬
di: nec dicendo inhabundantia sua ñ

Expanded text:
s diligentibus eum omnia cooperatur in bonum; usque adeo prorsus omnia, ut etiam si qui eorum deviant et exorbitant, etiam hoc ipsum eis faciat proficere in bonum, quia humiliores redeunt atque doctiores. Discunt enim in ipsa via justa cum tremore se exsultare debere, non sibi arrogando tanquam de sua virtute fiduciam permanendi, nec dicendo in abundantia sua, Non
Abbreviated transcription (Latin):
aues misit noe. Habebat ibi coruũ. ha¬
bebat colũbã. Utrũq ħ genꝰ: archa illa
continebat. Et si archa fugurabat
eccłiam: uidetis utiꝙ qͥa necesse ẽ ut
in isto dilumo scłi utrũq genꝰ conti¬
neat eccłia. & coruũ &e columbã Qui
st̃ corui: Qui sua querunt. Qui sunt¬
colimbe: qui ea quȩ xͥ sunt querunt.

Expanded text:
aves misit Noe . Habebat ibi corvum, haaves misit Noe . Habebat ibi corvum, habebat et columbam; utrumque hoc genus arca illa continebat: et si arca figurabat Ecclesiam, videtis utique quia necesse est ut in isto diluvio saeculi utrumque genus contineat Ecclesia, et corvum, et columbam. Qui sunt corvi? Qui sua quaerunt. Qui columbae? Qui ea quae Christi sunt qu
Abbreviated transcription (Latin):
carnaliũ ce habundantia tẽporaliũ et
uana felicitate exultat: ht̃ uocẽ corui.
Uox enĩ corui clamosa ẽ: ñ gemebun¬
da. Qui aut̃ nouit inp̾ssura se ẽẽ morta¬
litatis huius ꝑegrinari se a d nõ. ñ dũ
tenere illã ꝑpetuã que nob ꝓmissa ẽ
beacitudinẽ. s hab̾e illã in spe. habiturꝰ
inre cũ dñs uenerit in manifestacio¬
ne p̃clarꝰ. qui priꝰ inhumilitate uenit
occultus: qͥ hec nouit gemitꝰ Et quã¬
dui ꝓpt̃ hoc gemit. bene gemit. Sps̃
illũ docuit gemere: a colunba didicit
gemere. Multi enĩ gemunt inin fe¬
licitate t̾rena. uł quassati damnis. uł
egritudine corporis p̃grauati: uł carce¬
ribꝰ inclusi. uł catenis colligati. uł fluc¬
cibꝰ maris uecati. uł aliquibꝰ inimicoꝵ¬
iondiu edrruserer Semunt: sed non
exultant ingrandibꝰ uocib libi ap¬
parte: quia corui st̃ ñ colunbe. Mento
de arca missus ÷ coruus. & ñ ẽ reu̾sua :
Missa ẽ colunba &e reu̾sa ẽ. Iilas dias

Expanded text:
et abundantia temporalium, et vana felicitate exsultat, habet vocem corvi: vox enim corvi clamosa est, non gemebunda. Qui autem novit in pressura se esse mortalitatis hujus, et peregrinari se a Domino , nondum tenere illam perpetuam quae nobis promissa est beatitudinem, sed habere illam in spe, habiturus in re, cum Dominus venerit in manifestatione praeclarus, qui prius in humilitate venit occultus; qui hoc novit, gemit. Et quamdiu propter hoc gemit, bene gemit: Spiritus illum docuit gemere, a columba didicit gemere. Multi enim gemunt in infelicitate terrena, vel quassati damnis, vel aegritudine corporis praegravati, vel carceribus inclusi, vel catenis colligati, vel fluctibus maris jactati, vel aliquibus inimicorinsidiis circumsepti gemunt: sed nonati, exsultant in grandibus vocibus: ubi apparet quia corvi sunt, non columbae. Merito de arca missus est corvus, et non est reversus; missa est columba; et reversa est: illas duas
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ostendens. nͥ eos eẽ cõmonitos qͥ
iã ambulant inua iusta. ut incimore
dõ seriuant: id ẽ ñ alcũ sapiant s cune¬
ant. Quod significant ñ suꝑbiant: sed
humiles sint. Unide alibi dic̃. Non alta
sapientes: s humilib consentientes. Ex¬
ultent dõ. s cũ cremore: innullo głantes
quando nr̃m nichil sit. Lit qui głatur
in dno głãtur: Ne ꝑeant de uia uista.
in ꝗͣ iã ambulare coꝑunt dũ sibi hoc

Expanded text:
e commonitos, qui jam ambulant in via justa, ut in timore Deo serviant, id est, non altum sapiant, sed timeant ? quod significat, Non superbiant, sed humiles sint: unde et alibi dicit, Non alta sapientes, sed humilibus consentientes : exsultent Deo, sed cum tremore; in nullo gloriantes, quando nostrum nihil sit; ut qui gloriatur, in Domino glorietur : ne pereant de via justa, in qua jam am