comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
efficit trãsitũ. Quod cũ iam dictꝰ uir trãsmeare uellet. in¬
opinato ĩpetu undaꝵ. nauis u̾sata. eũ cũ uniu̾sis sotiis int̾
se. ⁊ mare cõclusit. Erãt int̾ eos. natandi ignari. Hos unda
raptos. suꝑ unũ. e ꝓminẽtib saris. illesos deposuit. Ille uero
cũ uno tantũ sodali. iã reducte. in suũ statũ. naui insiluit.
et fluctus qui eã oppleuerãt. pãno sinuate uestis exhauriẽs
cũ duob. qui soli remãserãt. remis: ad recipiẽdos sotios.
rupi appropĩquauit. Quib receptis. ꝓspicit eminus.
librũ: ꝑ quẽ laudes deo persoluere cõsueuerat. undis iactari.
nec mergi. Post quẽ. directo cursu. nauis eũ leuauit. ita
omni humore. introrsũ carentẽ. quasi nõ unde ipsũ per
maria. sed uentꝰ ꝑ t̾ras portauerit. Deinde aliquib remis.
cũ aliquãtula suppellectile receptis. ad destinatũ tandem

Expanded text:
officit transitum. Quod cum jam dictus vir transmeare vellet, inofficit transitum. Quod cum jam dictus vir transmeare vellet, inopinato impetu undarum navis versata eum cum universis sociis inter se et mare conclusit. Erant inter eos natandi ignari; hos unda raptos, super unum e prominentibus saxis illaesos deposuit. Ille vero cum uno tantum sodali, jam reductae in suum statum navi insiluit, et fluctus qui eam oppleverant, panno sinuatae vestis exhauriens, cum duobus qui soli remanserant remis ad recipiendos socios rupi appropinquavit. Quibus receptis prospicit eminus librum per quem laudes Deo persolvere consueverat, undis jactari, nec mergi Post quem directo cursu navis eum levavit, ita omni humore introrsus carentem quasi non undae ipsum per maria, sed ventus per terras portaverit. Deinde aliquibus remis cum aliquantula supellectili receptis, ad destinatum tandem
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sulis. quidã ciuis. iã dicte regionis. cornu gallie. felix
nomine. ad inhabitandũ demigrãs. cũ aliis sue ꝓuĩcie uiris.
per aliquãtos ãnos. deo placitã. studuit ducere uitã. Sed cũ
ueraci referẽte fama. didicisset corpus iã dicti sc̃i. apud
nos. deliberauit animo. ad eius sacratissima ꝓperare mẽbra.
Incitabat quoq bone uolũtatis eiꝰ conatũ. rumor sc̃issimi
pr̃is nr̃i benedicti. qui totiꝰ. et iã remotissimos britannie.¬
iam repleuerat sinus. Ascensa ergo una quã solã tũc
repperit naui. ad suꝑius noĩatũ sc̃i pauli oppidũ. uenire
disposuit. oũ põtifice sedis ip̃iꝰ tractaturꝰ utrũ sibi hec que
cogitauerat agere expediret. Herũ pelagus illud. qͦd int̾ insu¬
lam ac cõtinentẽ diximꝰ esse t̾rã. ob sui angustiã. et rupium
in eo ꝓminẽtiũ exasꝑationẽ. difficibẽ multotiẽs. nauigãtib

Expanded text:
esulis, quidam civis jam dictae regionis Cornugalliae, Felix esulis, quidam civis jam dictae regionis Cornugalliae, Felix nomine, ad inhabitandum demigrans, cum aliis suae provinciae viris, per aliquantos annos, Deo placitam studuit ducere vitam. Sed cum veraci referente fama didicisset corpus jam dicti sancti apud nos retineri, deliberavit animo ad ejus sacratissima properare membra. Incitabat quoque bonae voluntatis ejus conatum rumor sanctissimi Patris nostri Benedicti, qui totius etiam remotissimos Britanniae repleverat sinus. Ascensa ergo una, quam solum tunc reperit navim, ad superius nominatum Sancti Pauli oppidum venire disposuit, cum pontifice ipsius sedis tractaturus utrum sibi haec quae cogitaverat agere expediret. Verum pelagus illud quod inter insulam ac continentem diximus esse terram, ob sui angustiam et rupium in eo prominentium exasperationem, difficilem multoties navigantibus
Abbreviated transcription (Latin):
patris nr̃i benedicti. qui dux et signifer illius ess ĩstitu¬
cionis. quã ipse sectari cupiebat. E
mo corpore. egregii p̃sulis pauli. ad sibi desideratã ꝑuenit ha¬
bitationẽ. Quẽ abbas istius sacri cenobii. p̃cedẽti libro noĩatꝰ.
uolfalous. cũctaq cõgregatio. gratãtissimo dilectioĩs suscipi¬
entes obsequis. quo aduixit tẽpore. honorifice secũ tenuerũt.
Qui ꝑacto laudabilis uice cursu. ante alcare. sci iohãnis ewã¬
geliste. in basilica. scẽ dei genitͥcis marie. tumulariã adeptꝰ
est sepulturã. ¶orpus autẽ ante dicti. sc̃i cõfessoris pauli.
cũ ꝓprio loculo. post loculũ. sc̃issimi pr̃is benedicti posuerũt.
Uno tamẽ ampliori scrinio. quod et iã argẽto tectum erat.
utrũq cõcludentes. Nũc iã ad id qͦd cepimꝰ exequẽdũ regre
n memorata igit᷑ insula. ob amorẽ. tanti ¶ diamur.¬

Expanded text:
Patris nostri Benedicti, qui dux et signifer illius esset institPatris nostri Benedicti, qui dux et signifer illius esset institonis quam ipse sectari cupiebat. Sumo corpore egregii praesulis Pauli ad sibi desideratam pervenit habitationem, quem abbas istius sacri coenobii, praecedenti libro nominatus Wlfaldus, cunctaque congregatio gratantissimo dilectionis suscipientes obsequio, quo advixit tempore, honorifice secum tenuerunt. Qui peracto laudabilis vitae cursu, ante altare Sancti Joannis evangelistae, in basilica Sanctae Dei genitricis Mariae, tumulariam adeptus est sepulturam. Corpus autem antedicti confessoris Pauli cum proprio loculo, post loculum sanctissimi Patris Benedicti posuerunt, uno tamen ampliori scrinio, quod etiam argento tectum erat, utrumque concludentes. Nunc jam ad id quod coepimus exsequendum regren memorata igitur insula, ob amorem tanti pra
Abbreviated transcription (Latin):
beatũ paulũ. cognomẽto aurelianũ. heremiticã duxisse uitã.
ex libro uite eiꝰ didicimus.Hic deniq sc̃s paulus. ĩ loco
britãnie. qui oppidũ sc̃i pauli dicitur. ep̃us factus. multis in
uita sua clarus uirtutib. ibidẽ ꝑ diuinã designationem
tumulariã. meruit sepulturam. Cuiꝰ corpus. post longa
obitus ip̃iꝰ trãsacta tẽpora. a mabbone. ipsius loci põcifice.
ad hoc noster: in floriacẽse. est trãslatũ cenobiũ. Huius
trãslationis seriẽ. quia octasio se p̃buit. licet multis ancea
tẽporib gesta sit. sicut a pͥorib nr̃is. eã auditu cõperimus.
referre dignũ duximus. ¶ emoratus deniq uene¬
rabilis mabbo põtifex. amore diuino. contẽplatiue succẽ¬
sus uite. hesitabat animo. quo nã potissimũ in loco suum
posset explere ꝓpositũ. Cui diuinitꝰ inspiratũ est. nusquam
aptius. id posse eũ ꝑficere. quã in p̃sentia corꝑis sc̃issimi

Expanded text:
beatum Paulum, cognomento Aurelianum, eremiticam duxisse vitam beatum Paulum, cognomento Aurelianum, eremiticam duxisse vitam ex libro Vitae ejus didicimus. Hic denique S. Paulus, in loco Britanniae qui oppidum Sancti Pauli dicitur, Episcopus factus, multis in vita sua clarus virtutibus, ibidem per divinam designationem tumulariam meruit sepulturam. Cujus corpus post longa obitus ipsius transacta tempora, a Mabbone ipsius loci pontifice, ad hoc nostrum Floriacense translatum est coenobium. Hujus translationis seriem, quia occasio se praebuit, licet multis antea temporibus gesta sit, sicut a prioribus nostris eam auditu comperimus, referre dignum duximus. Memoratus denique venerabilis Mabbo pontifex, amore divino contemplativae succensus vitae, haesitabat animo quonam potissimum in loco suum posset explere propositum; cui divinitus inspiratum est nusquam aptius id posse eum perficere quam in praesentia corporis sanctissimi
Abbreviated transcription (Latin):
pede. Gunc reuerẽtissimꝰ abbo abbas.cõuersus ad suos:
ita infit. Iam nũc eqͥssimi uidicis. iustũ oitissime cõspicietis exa¬
men. Post que u̾ba. equus t̾tio lapsus. dñm a tergo suo abicit.
Qui cadẽs. discissis interiorib. fractaq scapula debilitatꝰ. ad
uillã monasterii delatus. aduesperascẽte. ipso die defũctꝰ est.
Peregitq ip̃e solus. singularẽ quã ꝓposuerat pugnã. deo ma¬
nifestũ exerente iudiciũ. meritis dilecti. sui cõfessoris bene¬
dicti. euꝰ res alienare cupiebat. Cuiꝰ casũ miseratꝰ hono¬
rabilis abbo abbas. eo qͦd sibi in itinere deuotissime obsecutꝰ
fuisset. eũ cũ fr̃ĩb. in oymiterio eccłie. honorificẽtissime tradi¬
dit sepulture.
ssa occeani maris. quedã est insula. q̃ a continẽti ar¬
moricane regionis terra. quã cornu gallie nominãt.
pelago sedecĩ passuũ. in trãsuerso porrecto se ũgit᷑. In ea

Expanded text:
pede. Tunc reverentissimus Abbo abbas conversus ad suos pede. Tunc reverentissimus Abbo abbas conversus ad suos ita infit: « Jam nunc aequissimi Judicis justum citissime conspicietis examen. » Post quae verba, equus tertio lapsus dominum a tergo suo abjicit. Qui cadens, discissis interioribus, fractaque scapula debilitatus ad villam monasterii delatus, advesperacente ipso die defunctus est, peregitque ipse solus singularem quam proposuerat pugnam, Deo manifestum exerente judicium meritis dilecti sui confessoris Benedicti, cujus res alienare cupiebat; cujus casum miseratus honorabilis Abbo abbas, eo quod sibi in itinere devotissime obsecutus fuisset, cum fratribus in coemeterio ecclesiae honorificentissime tradidit sepulturae. Oceani maris quaedam est insula, quae a continenti Armoricanae regionis terra, quam Cornugalliae nominant, pelago sexdecim passuum in transversum porrecto sejungitur. In ea
Abbreviated transcription (Latin):
uice iã dicto. obsequeret᷑ abbati. ad regale palatiũ ꝓperãti. In de cũ
redirẽt. ambo simul. et ad eũ ꝑuentũ esset. locũ de quolis uidebat᷑
orta. idem uir. cõuersus ad abbatẽ. Nũc inquit dõne abba. si pla¬
cet. ostendã tibi t̾minũ mee possessionis. Monẽte autẽ illo. neqͥd
supra suũ det̾minaret uis. ne forte id nequaquã. ĩpune cederet ei.
ille ĩpulso. talcarib equo. ad locũ det̾minatioĩs sibi placite ꝓpe¬
rat. obtestãtib pene. omĩb qui cũ abbate aderãt. illũ metam
iuste diuisionis trãsgredi. S cũ habenis equũ refrenare co¬
naret᷑ dicẽs. Ab hoc loco ego. uniu̾sũ rus. ad istã partẽ. manu
eã demõstrans. mͥ et iã si necessariũ fuerit. singulari c̾tami¬
ne uindicabo. equus in cursũ actus. retineri ab eo nõ potuit
Quinpotiꝰ in uito sessore ꝓruẽs. semel ac secũdo. offenso labit᷑

Expanded text:
vice jam dicto obsequeretur abbati ad regale palatium properanti. Inde cum vice jam dicto obsequeretur abbati ad regale palatium properanti. Inde cum redirent ambo simul, et ad eum perventum esset locum, de quo lis videbatur orta, idem vir conversus ad abbatem: « Nunc, inquit, domine abba, si placet, ostendam tibi terminum meae possessionis. » Monente autem illo, ne quid supra suum determinaret jus, ne forte id nequaquam ei impune cederet, ille impulso calcaribus equo, ad locum determinationis sibi placitae properat, obtestantibus pene omnibus qui cum abbate aderant illum metam justae divisionis transgredi. Sed cum habenis equum refrenare conaretur dicens: « Ab hoc ego loco universum jus ad istam partem manu eam demonstrans mihi, etiamsi necessarium fuerit, singulari certamine vindicabo, » equus in cursum actus retineri ab eo non potuit, quin potius invito sessore proruens semel ac secundo, offenso labitur
Abbreviated transcription (Latin):
sii. cõfessoris benedicti custodiẽte. ad exhibendũ famulis
eius. deuote seruitutis obsequiũ. Cui et iã alud diuini mu¬
neris attributũ constat fuisse benefitiũ. Eruerat radici¬
tus aquaꝵ alluuies. maximas arboꝵ moles. Quarum
impetu. trunci quoq antiqua diuturnitate solidati
euertebãtur. Hoꝵ ille ĩpulsu. nõ solũ mergi nõ poterat.
uerũ sola manu. uel brachio. ac si leues ad se stipulas
appropinquantes depellebat.
dorẽsis urbis. cõfinis est t̾re soĩ benedicti. que memo¬
rate suꝑius adiacet paludi. Hũc quidã walterius. iure bene¬
fitii sortitꝰ. eiꝰdẽ telluris partẽ. ad suos usus p̃riꝑe cupiebat.¬
Confictaq calũpnia. qͦd ex suo beneficio existeret. atq a nr̃is ruri¬
colis iniuste ꝑ uasa foret. querelã ante uenerabilẽ abbatẽ abbonẽ
exponit. Nam quodã tẽpore. ab uno dñoꝵ suoꝵ. missus est. ut sua

Expanded text:
sui confessoris Benedicti custodiente, ad exhibendum famulis sui confessoris Benedicti custodiente, ad exhibendum famulis ejus devotae servitutis obsequium. Cui etiam aliud divini muneris attributum constat fuisse beneficium. Ruerat radicitus aquarum alluvies maximas arborum moles, quarum impetu trunci quoque antiqua diuturnitate solidati evertebantur. Horum ille impulsu non solum mergi non poterat, verum sola manu vel brachio, ac si leves stipulas ad se appropinquantes depellebat. dorensis urbis, confinis est terrae Sancti Benedicti, quae memoratae superius adjacet paludi. Hunc quidam Walterius jure beneficii sortitus, ejusdem telluris partem ad suos usus praeripere cupiebatconfictaque calumnia, quod ex suo beneficio existeret, atque a nostris ruricolis injuste pervasa foret, querelam ante venerabilem abbatem Abbonem exponit. Nam quodam tempore ab uno dominorum suorum missus est, ut sua
Abbreviated transcription (Latin):
ad litus eũ leni impulsu. deducere ceꝑit. Quidã uo̾ eius
noti. ꝓpe lintrib obnauigãtes. cognito qͥs esset. solutis qͥb
ipse se uinxerat ligaminib. ad tutã portus stationẽ. secum
incolumẽ reduxerũt. Uocabat᷑ autẽ homo ip̃e cõstantinus.
qui et iã referebat se multitudine circũdatũ serpentiũ. sen
diuersi generis reptiliũ. nec tamẽ. ꝑ dei ꝓuidentiã. ⁊ egregii
cõfessoris xp̃i benedicti. int̾uentionẽ quitquã fuisse nocitũ.
Quod eo magis mirandũ censet᷑. quia qͦsdã hominũ. sũma
arboꝵ cacumina cõscendentiũ. ubi undoso torrẽti aspirare
fas nõ fore arbitrabant᷑ reptando subsecuti angues. mise¬
randis laniatos morsib. decidere in profundũ cogebant.
Nunc uo in mus cõstitutũ. quãius in modũ circũ lãbe¬
rent. nullatenꝰ tamẽ ledebãt. gr̃a eũ diuina. meritis sc̃i

Expanded text:
ad littus eum leni impulsu deducere coepit. Quidam vero ejus ad littus eum leni impulsu deducere coepit. Quidam vero ejus nati, prope lintribus obnavigantes, cognito quis esset, solutis quibus ipse se vinxerat ligaminibus, ad tutam portus stationem secum incolumem reduxerunt. Vocitatur autem homo ipse Constantius; qui etiam refert se multitudine circumdatum serpentium seu diversi generis reptilium, nec tamen per Dei providentiam et egregii Christi confessoris Benedicti interventionem quidquam sibi fuisse nocitum. Quod eo magis mirandum censetur quia quosdam hominum summa arborum cacumina conscendentium, ubi undoso torrenti aspirare fas non fore arbitrabantur, reptando subsecuti angues, miserandis laniatos morsibus decidere in profundum cogebant; hunc vero in imis constitutum, quamvis in modum cinguli circumambirent, nullatenus tamen laedebant, gratia eum divina meritis sancti
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. quẽ iam forte p̃terierat. sũma cũ festinatione tẽdebat.
Ibi quoq obuios habẽs inundãtis fluctus gurgitis. in desꝑa¬
tionẽ uite labit᷑. Et incertꝰ consilii. fasciolis. a tibiis resolu¬
tis. ad binas põtis tabulas se alligauit. Inuocare tamẽ
xp̃m. et sc̃m cepit orare benedẽm. ut sui misereret᷑ opẽ ferẽ¬
do. Sed resoluto ui tumescẽtis. fluminis põte.ip̃e pariter
ferebat᷑ in p̃ceps. Tum u̾o̾ toto cordis affectu. nomẽ bt̃issimi
iterabat frequẽtius benedicti. Et quia iã morti traditũ se
credebat. ut aĩam tantũ saluaret. poscebat. Cũq undis. se
propellẽtib. ad eũ delatus esset. locũ. ubi bonodia fluuiolꝰ
ugeri influit. ꝑ tria fere miliaria. aquis uectꝰ et sẽper in
ore. sẽper in cõrͣde. scĩssimi uocabulũ replicaret benedicti.
exaudiri meruit. Nã mutatis flatib uentoꝵ. flãs zephirꝰ.

Expanded text:
dicitur, quem jam forte praeterierat, summa cum festinatione tendebat. dicitur, quem jam forte praeterierat, summa cum festinatione tendebat. Ibi quoque obvios habens inundantis fluctus gurgitis, in desperationem vitae labitur; et incertus consilii, fasciolis a tibiis resolutis, ad binas pontis tabulas se alligavit. Invocare tamen Christum et sanctum coepit orare Benedictum, ut sui misereretur opem ferendo; sed, resoluto vi tumescentis fluminis ponte, ipse pariter ferebatur in praeceps. Tum vero toto cordis affectu nomen beatissimi iterabat frequentius Benedicti; et quia jam morti traditum se credebat, ut animam tantum salvaret poscebat. Cumque undis se propellentibus ad cum delatus esset locum, ubi Bonodia fluviolus Ligeri influit, per tria fere milliaria aquis vectus, et semper in ore, semper in corde sanctissimi vocabulum replicaret Benedicti, exaudiri meruit. Nam mutatis flatibus ventorum, flans zephyrus
Abbreviated transcription (Latin):
rit ruina. ut nõ incõgrue illi aꝑtet᷑ illud uirgilianũ. de
pado dictũ. Proluit insano. contorquẽs uertice siluas.
fluuioꝵ rex erĩdanus. cãposq ꝑ omẽs cũ stabulis armẽta
tulit. Sic et iste. nõ solũ pecudes. cũ ouilib. homines cum
domib. Uerũ et iã. patrẽ matrẽ. ue familias. cũ filiis ac fili¬
abus. seu cũ uniu̾sis. in ꝓuiso ĩpetu ꝓtrarit. utensilibus.
Hac aquaꝵ alluuione ĩuolui metuẽs. armẽtariꝰ gregis.
usui monachoꝵ. patris benedicti. in cenobio floriacẽsi. degentiũ
delegati. ad tutiora montiũ. pascua uactaꝵ. adduxit armenta.
Unde regrediẽs. dũ concitus sese ꝓripit. ut intra scepta castri
receptus ĩminẽs. euitaret ꝑiculũ. obuũ habuit hostilẽ. quẽ
fugere cupiebat ãnẽ. Retrogrado itaq se ꝓripiẽs pede.ad põ¬
tem riuuli. qui ob circũiacẽtis latitudinẽ paludis. longũ rete

Expanded text:
rit ruina, ut non incongrue illi aptetur illud Virgilianum de rit ruina, ut non incongrue illi aptetur illud Virgilianum de Pado dictum: Proluit insano contorquens vortice silvas Fluviorum rex Eridanus, camposque per omnes, Cum stabulis armenta tulit. Sic et iste, non solum pecudes cum ovilibus, homines cum domibus, verum etiam patrem matremve familias cum filiis ac filiabus, seu cum universis improviso impetu protraxit utensilibus. Hac aquarum illuvione involvi metuens armentarius gregis, usui monachorum Patris Benedicti in coenobio Floriacensi degentium delegati, ad tutiora montium pascua vaccarum abduxit armenta; unde regrediens, dum concitus sese proripit, ut intra septa castri receptus imminens evitaret periculum, obvium habuit hostilem quem fugere cupiebat amnem. Retrogrado itaque se proripiens pede, ad pontem rivuli, qui ob circumjacentis latitudinem paludis, Longumrete
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ. ĩuitat p̃sentia ossuũ. Uerũptamẽ eo magis nobis ca¬
uendũ. ne tam pii aspectũ uisitatoris. fusca cõmissoꝵ offen¬
damꝰ caligine pectaminũ.
n ea inundatione ligeris. quã plus solitã. littoralis accola.
insolitã procul remotus. sensit agricola. quid mirandi
per meritũ sepissime noĩandi patroni nr̃i actũ sit benedc̃i.
quia absentẽ. me cõtigit fuisse. relatu senioꝵ cognitũ. me¬
morie adoriar tradere posteroꝵ. Igit᷑ liger eoꝵ. marimus
fluuioꝵ. qui ꝑ galliã. aluei sui cursus in occeanũ ꝓpriis ĩue¬
hunt nominib. in audito antea seculis. modo antiqͦs exces¬
sit t̾minos. Anno ĩcarnatioĩs dñi. millesimo t̾tio. regni aũt
roberti regis. quo cũ patre regnare cepit sextodecimo. mo¬
narchie u̾o septimo. Tanta u̾o. tãq repẽtina eius fuit ꝓfusio
ut agrarios laborãtes. seu equites iter agẽtes. subita ĩuolue¬

Expanded text:
suorum invitat praesentia ossium. Verumtamen eo magis nobis casuorum invitat praesentia ossium. Verumtamen eo magis nobis cavendum, ne tam pii aspectum visitatoris fusca commissorum offendamus caligine peccaminum. n ea inundatione Ligeris, quam plus solitam littoris accola, insolitam procul remotus sensit agricola, quid mirandi per meritum saepissime nominandi patroni nostri actum sit Benedicti, quia absentem me contigit fuisse, relatu seniorum cognitum memoriae adoriar tradere posterorum. Igitur Liger, eorum maximus fluviorum qui per Galliam alvei sui cursus in Oceanum propriis invehunt nominibus, inaudito antea saeculis modo antiquos excessit terminos, anno Incarnationis Domini millesimo tertio, regni autem Rotberti regis quo cum patre regnare coepit, sexto decimo, monarchiae vero septimo. Tanta vero tamque repentina ejus fuit profusio ut agrarios laborantes, seu equites iter agentes, subita involve
Abbreviated transcription (Latin):
duob obsequii sui pueris. nã t̾tius semiustulatũs euasit. ac
quĩq equis. seu cũ omni itineraria suppellectile. incendio
cõsumptꝰ est. Qui u̾o̾ ambusta ueste. uel capitis crinibus
discrimine mortis. benefitio exẽptus fuerat. fuge in p̃sentiã
willelmi deductꝰ. rem ut erat gesta ordine retulit. ẽum ille.
Merito ait hec infelicib pena ꝓuenit. qui malibolo. uecordie
sue. spũ. uina monachoꝵ. cũcta se exhaurire posse. estimãtes :
ita ebrietati operã dederunt. ut ĩminẽs ꝑiculũ uitare nequi¬
rent. Hoc itaq facto. suspitio frĩs abolita est. qua falso ca¬
lũpniatus erat btĩssimũ patrẽ nr̃m benedictũ. obdormisse.
qui eura ꝑuigili. assiduã sollicitudinẽ. sibi subdito exhibet
gregi. Porro a sibi placitoꝵ istoꝵ uisitatione locoꝵ. nullius
nr̃m. quolibet immani poterit det̾reri facinore. quẽ grata

Expanded text:
duobus obsequii sequi sui pueris nam tertius semiustulatus evasit ac duobus obsequii sequi sui pueris nam tertius semiustulatus evasit ac quinque equis, seu cum omni itineraria supellectili, incendio consumptus est. Qui vero ambusta veste vel capitis crinibus, discrimine mortis beneficio exemptus fuerat fugae, in praesentiam Guillelmi deductus, rem, ut erat gesta, ordine retulit. Tum ille: « Merito, ait, haec infelicibus poena provenit, qui malivolo vecordiae suae spiritu vina monachorum cuncta se exhaurire posse aestimantes, ita ebrietati operam dederunt ut imminens periculum vitare nequirent. » Hoc itaque facto suspicio fratris abolita est, qua falso calumniatus erat, beatissimum Patrem nostrum Benedictum obdormisse, qui cura pervigili assiduam sollicitudinem sibi subdito exhibet gregi. Porro a sibi placitorum istorum visitatione locorum, nullius nostrum quolibet immani poterit deterreri facinore quem grata
Abbreviated transcription (Latin):
iccirco ut credimꝰ. accelerãte ꝓuidẽtia. ne pusillanimitate
uictus fr̃. maioris offense. incurreret lapsũ. Hamq
aduentãte uoillelmo. infelix ille. qͥ scandalizauerat fr̃ẽm. ⁊ in suꝑ
benedictũ. despexerat patrẽ. iactitãs se uino seruoꝵ eiꝰ. ad ebriẽ¬
tatẽ. usq sua suoꝵq uiscera. absq eius oppletuꝵ grã. domũ a
curte longuiscule. remotã ingredit᷑. In qua minaꝵ suaꝵ satis¬
facturꝰ executioni. dũ ultra modũ uina haurit. calicẽ furoris
dñi. una cũ mero. usq ad feces potauit. A mẽsa qͥppe surgens.
secus ignẽ. se collocauit. tẽporalẽ eterno sotians sõpno. Namq
ignis stramẽta lectoꝵ corripiẽs. flãmaꝵ globos. in sublimi ex¬
tulit. ac tectũ domꝰ facile accendit. Nec euigilauit miser:
donec cõprehensis omĩb. obrueret᷑ trabiũ molib. Itaqcũ

Expanded text:
idcirco, ut credimus, accelerante providentia, ne pusillanimitate idcirco, ut credimus, accelerante providentia, ne pusillanimitate victus frater, majoris offensae in verbo incurreret lapsum. Namque, adventante Guillelmo, infelix ille qui scandalizaverat fratrem, et insuper Benedictum despexerat Patrem, jactitans se vino servorum ejus ad ebrietatem usque sua suorumque viscera absque ejus oppleturum gratia, domum a curti longiuscule remotam ingreditur; in qua minarum suarum satisfacturus exsecutioni, dum ultra modum vina haurit, calicem furoris Domini una cum mero usque ad faeces potavit. A mensa quippe surgens secus ignem se collocavit, temporalem aeterno socians somno. Namque ignis stramenta lectorum corripiens, flammarum globos in sublimi extulit, ac tectum domus facile accendit; nec evigilavit miser donec, comprehensis omnibus, obrueretur trabium molibus. Itaque cum
Abbreviated transcription (Latin):
theoderico nomĩe. furibunde imꝑat. ut sibi portas aperiat.
eo qͦd ip̃e inibi metatũ habiturus foret. Ad quẽ monachus.
Patientiã inquit obtime militũ. in me habe. aduentũ tui
senioris opperientẽ. cui soli he patebũt porte. Animadu̾tens
miles. copiã introeũdi sibi denegari. cõuersus in irã. sociis
infit. En inquit contẽplamini hunc monachũ. tumentẽ
ueluti buffonẽ. equo itidem tumẽti suꝑbe residere. nec mͥ
aꝑire uelle. His cõtumelie uerbis cenomita motus:
cõuersus ad orientalẽ. qua monasteriũ sitũ est plagam.
ego ait te. o senior sc̃issime benedicte. aut ꝓpetuo obdormisse.
suspicor sõpno. aut nr̃is offensũ pectatis. Ab his olim tibi
dilectis abscessisse sedib. qui ita multas. tuoꝵ pateris ma¬
nere ĩuirias: Quid multis morar: Non diu uindex dilata
est blasphemie ultio diuina. eam meritis beati cõfessoris.

Expanded text:
Theoderico nomine, furibunde imperat ut sibi portas aperiat, Theoderico nomine, furibunde imperat ut sibi portas aperiat, eo quod ipse inibi metatum abiturus foret. Ad quem monachus: « Patientiam, inquit, o optime militum, in me habe, adventum tui senioris operientem, cui soli hae patebunt portae. » Animadvertens miles copiam introeundi sibi denegari, conversus in iram, sociis infit: « En, inquit, contemplamini hunc monachum, veluti tumidum bufonem, equo itidem tumenti superbe residere, nec mihi aperire velle. » His contumeliae verbis coenobita motus, conversus ad orientalem, ad quam monasterium situm est, plagam: « Ego, ait, te, o senior sanctissime Benedicte, aut perpetuo obdormisse suspicor somno, aut nastris offensum peccatis, ab his olim tibi dilectis abcessisse sedibus, qui ita inultas tuorum pateris manere injurias. » Quid multis morer? non diu vindex dilata, est blasphemiae ultio, divina eam meritis beati confessoris
Abbreviated transcription (Latin):
ad rem ꝑtinere uidebunt᷑. miraculũ ꝑ beatissimũ patrem
nr̃m benedictũ. ab omĩpotẽte deo. in loco qui abbatis uilla
dicit᷑. gestũ retitemꝰ. sicq ꝑ monasteriũ. ad burgũdie ꝑtes.
certis ex causis. trãsitũ fatiamus. Dux frãcoꝵ hugõ. infu¬
las regni adeptus cũ filio. ꝑ x. cõtinuos ãnos. eis potitus est.
Moriẽs autẽ. roberto filio. monarchiã sui reliquit principatus.
Hugonides robertꝰ uxoriã inire copulã. iã dudũ mẽte tractans.
et ab arelatentiũ partib assume̾ sibi cõiugẽ uolẽs. exercitum
cõgregat. sponse iam iãq aduẽtanti occursurus. Dũ ergo iter
agens. exercitꝰ ulteriorẽ ligeris ripã teneret. cõtigit willelmũ
belesinẽsẽ. castra metandi causa.curtẽ suꝑius noĩate uille.
abbatis sibi deligere. Porro e satellitib eiꝰ. quidã ꝑuerse
mẽtis iuuenis. p̃ueniens dñm. monacho ei curti. tũc p̃posito.

Expanded text:
ad rem pertinere videbuntur, miraculum per beatissimum Patrem ad rem pertinere videbuntur, miraculum per beatissimum Patrem nostrum Benecdictum ad omnipotente Deo in loco qui Abbatisvilla dicitur gestum recitemus, sicque per monasterium ad Burgundiae partes certis ex causis transitum faciamus. 24. Dux Francorum Hugo infulas regni adeptus, cum filio per decem continuos annos eis potitus est; moriens autem Rotberto filio monarchiam sui reliquit principatus. Hugonides Rotbertus uxoriam inire copulam jamdudum mente tractans, et ab Arelatensium partibus assumere sibi conjugem volens, exercitum congregat, sponsae jamjamque adventanti occursurus. Dum ergo iter agens exercitus, ulteriorem Ligeris ripam teneret, contigit Guillelmum Belesmensem, castra metandi causa, curtim superius nominatae villae Abbatis sibi diligere. Porro e satellitibus ejus quidam perversae mentis juvenis praeveniens dominum, monacho ei curti praeposito,
Abbreviated transcription (Latin):
ille segnior. in obuiando fuit. sed cũ paucis. qͦs secũ habebat.
excipiẽs adueniẽtes. bis cũ eis cãpali certamine cõflixit. ¶ũq
in eo esset ut ab hostiũ multitudine suꝑaret᷑. ueteranis. ⁊ iã
suis fugere nõ erubescẽtib. ex inprouiso. iã dictus suꝑuenit
hugo. Qui deiectos rebus adu̾sis. socioꝵ intuẽs animos.
fractis citatĩ quos ex monasterio sc̃i benedicti. acceperat
panib. Et ip̃e sũpsit. et his quos secũ adduxerat distribuit.
Ac demũ pictauos. iam iãq uictores. et sui nimiũ securos
cũ hildeberto aggressus. uicit fugauitq. Sane ex milicib
qui quippiã. panis sc̃i benedicti. quãuis modice sũpserãt.
nullus letale suscepit uolnus. S omẽs ĩ columes euaserũt.
unc iã ab aquitania gressũ uerbi ꝓmouẽtes. in frã¬
ciã redeamꝰ. Narratisq. de statu regni. seu regũ. que

Expanded text:
ille segnior in obviando fuit, sed cum paucis, quos secum habebat, ille segnior in obviando fuit, sed cum paucis, quos secum habebat, excipiens advenientes, bis cum eis campali certamine conflixit. Cumque in eo esset ut ab hostium multitudine superaretur, veteranis etiam suis fugere non erubescentibus, ex improviso jam dictus supervenit Hugo, qui dejectos rebus adversis sociorum intuens animos, fractis citatim, quos ex monasterio Sancti Benedicti acceperat panibus, et ipse sumpsit, et his quos secum adduxerat, distribuit, ac demum Pictavos jamjamque victores, et sui nimium securos, cum Hildeberto aggressus, vicit fugavitque. Sane ex militibus, qui quidpiam panis Sancti Benedicti quamvis modice sumpserant, nullus lethale suscepit vulnus, sed omnes incolumes evaserunt.unc jam ab Aquitania gressum verbi promoventes, in Franciam redeamus, narratisque de statu regni seu regum quae
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ auxiliares. qͦs ad id euocauerat bellũ. erat hugo. de qͦ p̃misimꝰ.
dñs castri. qͦd gargissa dicitur. ¶s cognitũ habẽs bt̃issimum.
patrẽ nr̃m benedictũ. his qui se plena ĩuocauerĩt fide. ubiq
et maxime in bello solere auxiliari. memoratũ rogauit p̃posi¬
tũ otheriũ. ut sibi saltẽ duos cõferret panes. ex his quibus
monachi uescebant᷑. quos ip̃e cũ suis. certamẽ intraturus.
in escã sumeret. fidei nõ modite existẽs. qui crederet illo se
oybo. ualidius omĩb posse armis. cõtra uniu̾sa muniri pe¬
ricula. Interim hildebertũ. tã ipsũ hugonẽ. quãq cetera
expectãtem auxilia. precipue fulconẽ an degauensẽ comitẽ.
cõgregati pictauẽses. repẽtina irruptione oppͥme̾. conati
sunt. quatinꝰ eo qui dux belli erat. antequã cũcte eiꝰ congre¬
garẽtur copie oppresso.reliqͦs ab ip̃iꝰ det̾rerẽt adiutorio. Nec

Expanded text:
ejus auxiliares, quos ad id evocaverat bellum, erat Hugo, de quo praemisimus, ejus auxiliares, quos ad id evocaverat bellum, erat Hugo, de quo praemisimus, dominus castri, quod Gargilissa dicitur. Is cognitum habens beatissimum Patrem nostrum Benedictum his qui se plena invocaverint fide ubique et maxime in bello solere auxiliari, memoratum rogavit praepositum Otherium, ut sibi saltem duos conferret panes ex iis quibus monachi vescebantur, quos ipse cum suis certamen intraturus in escam sumeret; fidei non modicae exsistens, qui crederet illo se cibo validius omnibus posse armis contra universa muniri pericula. Interim Hildebertum, tam ipsum Hugonem quamque caetera exspectantem auxilia, praecipue Fulconem Andegavensem comitem, congregati Pictavienses repentina irruptione opprimere conati sunt, quatenus eo qui dux belli erat, antequam cunctae ejus congregarentur copiae, oppresso, residuos ab ipsius deterrerent adjutorio. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bis. sed factis moneret. id nõ humane fortitudini. sed diuine
potius oꝑationi debere ĩputari. sueq int̾uentioni. Terũ
si quispiã eius mira facta. ob nr̃e iulitatis ꝑsonã cõtempnẽda
iudicat. hũc nos rogamꝰ. nõ ut nr̃a legat. sed ut mitissimos.
eiusdẽ pr̃ĩs. uoltus sua nequaquã exasperet. ingratitudine.
Qui si quod absit offensus fuerit. nulli dubiũ. quod durũ se
p̃beat et intractabilẽ. sicut ecõtra humilitatis p̃cib mitiga¬
tus. fauorabilem se exhibebit ac leuem.
sub ancedicto p̃posito otherio. meritis scĩ benedicti. dñs ope¬
rari dignatꝰ est. Hildebertus supea noĩati bosonis filiꝰ. ex matͥ¬
ni aui successione comitatũ petrogorite urbis adeptus. adu̾sus
willelmũ comitẽ ꝑictauoꝵ. arma mouit. Et cõmoto exercitu.
ad scd̾m pictaue ciuitatis miliariũ. castra posuit. Int̾ reliqͦs uo̾

Expanded text:
verbis, sed factis moneret id non humanae fortitudini, sed divinae verbis, sed factis moneret id non humanae fortitudini, sed divinae potius operationi debere imputari suaeque interventioni. Verum si quispiam ejus mira facta ob nostrae vilitatis personam contemnenda judicat, hunc nos rogamus, non ut nostra legat, sed ut mitissimos ejusdem Patris vultus sua nequaquam exasperet ingratitudine. Qui si, quod absit! offensus fuerit, nulli dubium quod durum se praebeat et intractabilem, sicut econtra, humilitatis precibus mitigatus, favorabilem se exhibebit ac lenem. sub antedicto praeposito Otherio meritis sancti sui Benedicti Dominus operari dignatus est. Hildebertus supra nominati Bosonis filius, ex materni avi successione comitatum Petragoricae urbis adeptus, adversus Guillelmum comitem Pictavorum arma movit; et commoto exercitu, ad secundum Pictavae civitatis milliarium castra posuit. Inter reliquos vero
Abbreviated transcription (Latin):
fũgit᷑ offitio. alteri remigius. in ordine manẽs dyaconatus. qͦꝵ
relatu. ante trãsactos.xu. soles. hec ita gesta fuisse cõperi. Aquib
et sella ostẽdebat᷑. que delapsa cũ equo fuerat. cuiꝰ scandilia quã¬
ius noua. et antellã sui ĩpatiẽs. pedib ip̃e disruꝑat. ¶ iderit
nũc qͥsquis ille est. qui hec nõ sibi mira uideri iactitat. quid hoꝵ
p̃celleat. utrũ ferrũ e ꝓfundo laci reduxisse. an quadrupedis
uitã in immani p̃cipitio. nõ solũ seruauisse. uerũ et incolumẽ
superis reduxisse. Ergo quia utrũq noster iste legislator pa¬
trauit. in ãbob eũ. nõ tantũ potentẽ. sed et iã potẽtissimũ fuisse
fateor. In hoc u̾o illud ãmiratione dignissimũ est. quod equum
quẽ cordaꝵ nequiuere retinaculis ꝓtrahere. fasciole fragilis
retrarerũt habenis. Ac si patẽter: pus pater benedt̃s. eos non

Expanded text:
fungitur officio; alteri Remigius, in ordine manens diaconatus; quorum fungitur officio; alteri Remigius, in ordine manens diaconatus; quorum relatu ante transactos quindecim soles haec ita gesta fuisse comperi; a quibus et sella ostendebatur quae dilapsa cum equo fuerat, cujus scandilia, quamvis nova, et antelam suis impatiens pedibus ipse disruperat. 21. Viderit nunc quisquis ille est, qui haec non sibi mira videri jactitat, quid horum praecellat, utrum ferrum e profundo laci reduxisse an quadrupedis vitam in immani praecipitio non solum servavisse, verum et incolumem superis reduxisse. Ego quia utrumque noster iste legislator patravit, in ambobus eum non tantum potentem, sed etiam potentissimum fuisse fateor. In hoc vero illud admiratione dignum est quod equum, quem chordarum nequivere retinaculis protrahere, fasciolae fragilis retraxerunt habenis , ac si patenter pius Pater Benedictus eos non
Abbreviated transcription (Latin):
nũquã. Tunc equus quibusdã eũ subleuãtib. a t̾ra sese eri¬
gens cõcussit. aquãq quã inuitus hauserat. ꝑ meatũ urine
digessit. Alacris ilico mulier: his u̾bis uirũ arguebat.
En ait experimẽto hoc disce. benedictũ dei famulũ. fidelit̾.
se ĩuocãtib. p̃cipue suis famulis. presto esse. Plausus cõtinuo
ac uor leticie. toto oriũtur castro. benedictum laudantium.
benedicto grãs agentiũ. qͦd iã uiueret. qͦd iã ꝓpriis pedib equus
uaderet. Sane religiosa femina. quia hyemps erat. in aprica do¬
mo. cornipedẽ deductũ. molliorib stramẽtis. usq ad diffusionẽ
sudoris. ipsa operuit. Qui inde post paululũ retractꝰ. terre se
prouoluẽs. ac omĩb mẽbris cõcutiẽs. hĩnitu sodalẽ querebat.
uẽ frẽs. qui aduenerãt receptũ. letãtes ad ꝓpͥa incolumẽ nullo
membro debilẽ reduxerũt. Hoꝵ uni nomẽ magno. qui sacerdotii

Expanded text:
nunquam. » Tunc equus quibusdam eum sublevantibus a terra, sese erinunquam. » Tunc equus quibusdam eum sublevantibus a terra, sese erigens concussit, aquamque quam invitus hauserat, per meatum urinae digessit. Alacris illico mulier his verbis virum arguebat: « En, ait, experimento hoc disce Benedictum Dei famulum fideliter se invocantibus, praecipue suis famulis, praesto esse. » Plausus continuo ac vox laetitiae toto oriuntur castro, Benedictum laudantium, Benedicto gratias agentium quod jam viveret, quod jam propriis pedibus equus vaderet. Sane religiosa femina, quia hiems erat, in aprica domo cornipedem deductum mollioribus stramentis usque ad diffusionem sudoris ipsa operuit; qui inde post paululum retractus, terrae se provolvens ac omnibus membris concutiens, hinnitu sodalem quaerebat. Quem fratres qui aderant, receptum laetantes, ad propria incolumem, nullo membro debilem reduxerunt. Horum uni nomen Anno , qui sacerdotii
Abbreviated transcription (Latin):
fidei ac deuotionis. in bt̃issimũ patrẽ benedictũ ardore flagrabat.
Iterato scale in puteũ deponũtur. Porro apparatꝰ funiũ. nullus
alter repperiri potuit. nisi qͦd retib. ad usũ capiẽdaꝵ siluestriũ
p̃paratis capreaꝵ. sibi ĩuicẽ conexis. atq contortis utebantur.
His ergo alligatũ. uti prius fecerãt. retrahebãt equũ. magnis
clamorib. sc̃m ĩuocãtes benedictũ. Et ecce cũ iã pene in ter
manꝰ futurus esset. iterato deficiẽtib uinculis. relabi ceꝑat
in imis.Tunc unꝰ e turba. alligari se poscit. cingulis
ex coriis ceruoꝵ desectis: quib aquitani utunt᷑. latissimis
atq fortissimis. sicq introrsus demitti. Arreptis tibiarũ
fasciolis. caballũ aptissime capite alligãs. monet sotios. se quidẽ
pͥmũ. deinde quadrupedẽ extrahãt. Qui monitis ocissime parẽ¬
accedẽs. eũq uirga tangẽs. ad circũstãtes ait. Hic reuiuiscet

Expanded text:
fidei ac devotionis in beatissimum Patrem nostrum Benedictum ardore flagrabat, fidei ac devotionis in beatissimum Patrem nostrum Benedictum ardore flagrabat, iterato scalae in puteum deponuntur. Porro apparatus funium nullus alter reperiri potuit, nisi quo retibus ad usum capiendarum silvestrium praeparatis caprearum sibi invicem connexis atque contortis utebantur. His ergo alligatum, uti prius fecerant, retrahebant equum, magnis clamoribus sanctum invocantes Benedictum. Et ecce, cum jam pene inter manus futurus esset, iterato deficientibus vinculis relabi coeperat in imis. Tunc unus e turba alligari se poscit cingulis ex coriis cervorum desectis, quibus Aquitani utuntur latissimis atque fortissimis, sicque introrsus, dimitti, arreptisque tibiarum fasciolis, caballum aptissime capite alligans, monet socios se quidem primum, deinde quadrupedem extrahant. Qui monitis ocissime parenaccedens, eumque virga tangens, ad circumstantes ait: « Hic reviviscet
Abbreviated transcription (Latin):
se. esse meriti. ĩmo maioris. quã quisq mortaliũ conic̾e̾ ualeat.
geminauit miraculũ. Nempe cũ iã numerosa iuuẽtus.
usq ad supp̃mũ putẽi marginẽ. equũ eleuauiss. ac frẽs
eminꝰ astantes letanie. p̃ces dño soluerẽt. ubi dilectũ dño
benedictũ inuocare ceperũt. subito rupti funes. equusq
ad interiora relapsus est. Desꝑatio cũctos habuit. diffi¬
dẽtes eũ ulteriꝰ. posse uiuũ retrahi. maxime cũ et descẽsus
ad eũ alligandũ difficilis foret. nec funiũ illis tãta suppeteret co¬
pia. casusq de suꝑiorib eiꝰ estimaret᷑ cõtriuisse membra.
ccedẽs autẽ unus frũm. ad memoratũ hugonẽ. hortatus
est. ut de u̾tute cõfessoris xp̃i benedicti. sũpta fidutia..
ꝑsuasioni. quibusdã iuuenũ. quid sue possent uires experiri cu¬
pientiũ. p̃cipue cõiuge. eiusdẽ nobilissimi uiri hugonis. que

Expanded text:
se esse meriti, imo majoris quam quisque mortalium conjicere valeat, se esse meriti, imo majoris quam quisque mortalium conjicere valeat, geminavit miraculum. Nempe cum jam numerosa juventus usque ad summum putei marginem equum elevavisset, ac fratres eminus astantes, litaniae preces Domino solverent, ubi dilectum Domino Benedictum invocare coeperunt, subito rupti funes equusque ad interiora lapsus est. Desperatio cunctos habuit, diffidentes eum ulterius posse vivum retrahi, maxime cum et descensus ad eum alligandum difficilis foret, nec funium illis tanta suppeteret copia, casusque de superioribus ejus aestimaretur contrivisse membra. Accedens autem unus fratrum ad memoratum Hugonem, hortatus est ut de virtute confessoris Christi Benedicti sumpta fiducia,  ejus persuasioni quibusdam juvenum, quid suae possent vires experiri cupientium, praecipue conjuge ejusdem nobilissimi viri Hugonis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
uersus. hic inquit equus. selle deinceps nũquã senciet
onus. Ad quẽ mulier: Num ait. ille senex benedictꝰ qui
tibi a dño. uictoriã obtinuit ex hostib. tã est ĩualidus.
ut ĩpetrare nequeat. quatinꝰ ꝓprio aĩali. suus reuehat᷑ monachꝰ
Ad hec ille diffidẽs. si inquit. hec ille ĩpetrarit. ceteris p̃lato sc̃is
eius. me cõmittã tuitioni dmotis igit᷑ scalis. descẽdit qͥdã
andaci fusus iuuẽta. qui equũ. ꝑ oportunas corꝑis partes. fu¬
nib ligaret. quo faciliꝰ. educi posset. Uerũ eo egresso. cũ diffi¬
cile uideret᷑. tã ĩmensi corꝑis. animal simul cũ scala posse ab¬
strahi. ob angustiã putei. pͥmo scalã educẽtes. dehĩt caballum.
abstra here ceperũt. Sed om̃ps d̾s. ut ostenderet. nõ solũ iam
sepius dicto hugoni. uerũ quibq sanũ sapiẽtib. egregiũ
ducẽ monachoꝵ. scissimũ uidelicet benedc̃m. nõ parui apud

Expanded text:
versus: « Hic, inquit, equus sollae deinceps nunquam sentiet versus: « Hic, inquit, equus sollae deinceps nunquam sentiet onus. » Ad quem mulier: « Num, ait, ille senex Benedictus, qui tibi a Domino victoriam obtinuit ex hostibus, tam est invalidus ut impetrare nequeat quatenus proprio animali suus revehatur monachus? » Ad haec ille diffidens: « Si, inquit, haec ille impetrarit, caeteris praelato sanctis, ejus me committam tuitioni. » Admotis igitur scalis, descendit quidam, audaci fisus juventa, qui equum per opportunas corporis partes funibus ligaret, quo facilius educi posset. Verum eo egresso, cum difficile videretur tam immensi corporis animal simul cum scala posse abstrahi ob angustiam putei, primo scalam educentes, dehinc caballum abstrahere coeperunt. Sed omnipotens Deus, ut ostenderet non solum jam saepius dicto Hugoni, verum quibusque sanum sapientibus egregium ducem monachorum, summum videlicet Benedictum, non parvi apud
Abbreviated transcription (Latin):
culis sibimet conexos. in inferiorib reliquerũt. Hoꝵ unus
quietis ĩpatiẽs. dũ huc illucq sotiũ trahit. postrema corpo¬
ris parte. in suꝑius noĩatã cisternã labit᷑. Nec alteriꝰ ope.
iuari ualuit. quin ad ꝓfundũ. usq decideret. Clamor
ilico ĩtuentiũ orit᷑ equũ monachoꝵ. in peteũ esse lapsum.
Tumultꝰ causã hugo sollicite ꝑquirẽs ubi dãpna lapsi ani¬
malis repperit. uehement̾ indoluit. qͦd hii qui eũ uisitandi
gra adierãt monachi. eger quippe erat. tantã forẽt passi iacturã.
iactantiã. ¶ taq uxori imperat. ut euocatis iuuenũ robu¬
stiorib. seminecis equi cadauer. e puteo abstrahi faciat.
Ip̃e post paululũ. ubi se uestib induit eã secutꝰ. inclinãs
se. ad os pucei. solũ equinũ caput. aquis eminere ꝓspexit.
reliquis mẽbris cũ sella lĩphis oꝑtis. Et ad circũstãtes con¬

Expanded text:
culis sibimet connexos in inferioribus reliquerunt. Horum unus culis sibimet connexos in inferioribus reliquerunt. Horum unus quietis impatiens, dum huc illucque errando socium trahit, postrema corporis parte in superius nominatam cisternam labitur, nec alterius ope juvari valuit quin ad fundum usque decideret. Clamor illico intuentium oritur equum monachorum in puteum esse lapsum. Tumultus causam Hugo sollicite perquirens, ubi damna lapsi animalis reperit, vehementer indoluit, quod hi qui eum visitandi gratia adierant monachi aeger quippe erat, tantam fuissent passi jacturam. Itaque uxori imperat ut, evocatis juvenum robustioribus, seminecis equi cadavere puteo abstrahi faciat. Ipse post paululum ubi se vestibus induit, eam secutus inclinans se ad os putei, solum equinum caput aquis eminere prospexit, reliquis membris cum sella lymphis opertis, et ad circumstantes con
Abbreviated transcription (Latin):
captũ habebat. e regione muroꝵ. unde a suis intueri posset.
deduci p̃cipiẽs. int̾minatꝰ est. se eiꝰ caput abscisurũ. ni maturato.
sibi munitionib cederent. Que res giraldũ. ⁊ eos qui intus erãt
grauit᷑ ꝑterruit. maxime uidẽtes dñm suũ. cũ tot exercitate
militie. egregiis bellatorib. subita rerũ cõuersione deiectum.
Unde nõ solũ oppidũ. sed et iã se suaq omĩa t̾riti dedidere. Hu¬
go potitꝰ castro. turrĩ que uiris adhemari fuisse uidebat᷑. confe¬
stim diruit. Iuxta eã cisterna erat. ad colligẽdas ymbriũ aquas.
quot tẽporis spatiũ. duob ex fr̃ib nr̃is. apud memoratũ. scĩ
patris benedicti salense monasteriũ degẽtib. utilitatis mo¬
nasterii gr̃a. p̃fatũ hugonẽ. bructiã tũc incolentẽ adierunt.
Ob cuiꝰ colloquiũ suꝑiora turris pecẽtes. binos equos retina¬

Expanded text:
captum habebat, e regione murorum, unde a suis intueri posset, captum habebat, e regione murorum, unde a suis intueri posset, deduci praecipiens, interminatus est se ejus caput abscissurum, ni maturato sibi munitionibus cederent. Quae res Giraldum et eos qui intus erant, graviter perterruit, maxime videntes dominum suum cum tot exercitatae militiae egregiis bellatoribus subita rerum conversione dejectum. Unde non solum oppidum, sed etiam se suaque omnia territi dedidere. Hugo potitus castro, turrim quae juris Ademari fuisse videbatur, confestim diruit. Juxta eam cisterna erat ad colligendas imbrium aquas equod temporis spatium duo ex fratribus nostris apud memoratum sancti Patris Benedicti Salense monasterium degentibus, utilitatis monasterii gratia, praefatum Hugonem Brucciam tunc incolentem adierunt; ob cujus colloquium superiora turris petentes, binos equos retina
Abbreviated transcription (Latin):
mordiciis ꝑcorã arreptũ. ꝑ aliquot dies. lecto cubare coegit.
qui pacis medius. palã quidẽ uidebat᷑ fore. occulte autẽ ꝓdicionẽ
alebat. Igne diuino. in maxillã adustus. usq ad diẽ mortis sue. in¬
curabilis ꝑseuerauit. ita ut consũpta carne. dẽtes spetie misera¬
bili nudarent᷑. Per oĩa benedictꝰ deus. qui sibi beneplacitos assi¬
due mirificat sanctos.
uia semel aqͥtaniã ingressi sumꝰ. nõ abre esse uidet᷑. si rei
geste miraculũ. qͦd ordo causaꝵ suꝑiori paucis. elabẽtib
annis subnexuit enarrauerimꝰ. Captus ut supra dictũ est. adhe¬
marus. ab hugone. ad castrũ bruccie deductꝰ est. dgiraldus.
quidam partib fauẽs. ad hemarianis tenebat. ex cl usis fau
torb hugonis. qui partẽ eiusdẽ castri ab adhemaro. sibi p̃rep¬
tam. nõ mediocrit indignabat᷑. Deniq eundẽ iuuenẽ. quem

Expanded text:
mordicus per coxam arreptum, per aliquot dies lecto cubare coegit. mordicus per coxam arreptum, per aliquot dies lecto cubare coegit. qui pacis medius palam quidem videbatur fore, occulte autem proditionem alebat, igne divino in maxilla adustus, usque ad diem suae mortis incurabilis perseveravit, ita ut, consumpta carne, dentes specio miserabili nudarentur. Per omnia benedictus Deus, qui sibi beneplacitos assidue mirificat sanctos. semel Aquitaniam ingressi sumus, non ab re esse videtur, si rei gestae miraculum, quod ordo causarum superiori paucis elabentibus annis subnexuit, enarraverimus. Captus, ut supra dictum est, Ademarus ab Hugone, ad castrum Brucciae deductus est. Id Giraldus quidam partibus favens Ademarianis tenebat, exclusis factoribus fautoribus Hugonis, qui partem ejusdem castri ab Ademaro sibi praereptam non mediocriter indignabatur. Denique eumdem juvenem, quem
Abbreviated transcription (Latin):
tiã in iaciendo. sibi inesse sentirẽt. Anime quoq ꝑẽp̃toꝵ noc¬
turno tẽpore. in eadẽ uilla qͥescentes homĩes. sõpnos rũpere
sepissime cogebãt. oberrãdo flebilit̾. inclamãtes. semiseras
fore. que excellẽtissimi patris benedcĩ. res ꝑuade̾. nõ dubita¬
uissent. Net wido genitor adhemari. siue et iã giraldus
frater eius. patruus iã dicti adolescẽtis. ĩmunes miseriarũ
fuere. Uerũ secuti ꝑticipes eiꝰ. maligni fuere cõsilii. sic qͦ
dei iustissima disponẽte ꝓuidẽtia. periculoꝵ fuere cõsortes
Si quidẽ uoidonẽ. non tantũ or̃onis. quãtũ dissimulatõis
nescire se. que a filio gererẽtur gr̃a. romã ꝓfectũ. morb
a deo uitiliginis debilitauit. ut nõ alit̾. quã in lectica. ad
sua regredi ualeret. Giraldũ u̾o obtẽtu eiusdẽ simula¬
tionis. apud pictauũ degentẽ. et rei euentũ p̃stolantẽ. ferox equus.

Expanded text:
ciam in jaciendo sibi inesse sentirent. Animae quoque peremptorum nocciam in jaciendo sibi inesse sentirent. Animae quoque peremptorum nocturno tempore in eadem villa quiescentes homines somnos rumpere saepissime cogebant, flebiliter oberrando inclamantes se miseras fore esse, quae excellentissimi Patris Benedicti res pervadere non dubitavissent. 18. Nec Guido genitor Ademari, sive etiam Giraldus frater ejus, patrinus jam dicti adolescentis, immunes miseriarum fuere; verum sicuti participes ejus fuere consilii, sic quoque, Dei justissima disponente providentia, periculorum fuere consortes. Siquidem Guidonem non tantum orationis quantum dissimulationis, quasi nesciret quae a filio gererentur, gratia, Romam profectum morbus adeo vitiliginis debilitavit ut non aliter quam in lectica ad sua regredi valeret. Giraldum vero obtentu ejusdem simulationis apud Pictavium degentem, et rei eventum praestolantem, ferox equus