comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uel decrepita senectute: s ꝓpter honorem
& dignitatem qͣm acceperunt. presbiteri
nominant᷑. Ideo & presbiteri sacerdotes uo¬
cantur: quia sacrum dant. sicut episcopi.
Qui licet sint sacercdotes. tamen pontificatꝰ
apicem ñ habent : quia nec crysmate fron¬
tem signant. nec paraclitũ spiritũ dant
quod solis debere episcopis lectio auctuũ
apłoꝵ demonstrat. Unde & apud ueteres
idem episcopi & p̾sbiteri fuerunt: quia
illud nomen dignitatis est. hoc ȩtatis.
Leuitȩ aͥ nomine auctoris uocati. De leui
enim leuitȩ exortisunt: ã quibꝰ in tẽplo
dei mystici sacramenti ministeria expłeban¬
tur. Hi grece cdiacones. latine ministridi¬
cuntur⁊ quia sicut in sacerdote ꝯsecratio.
ita in cliacono ministerii dispensatio habe¬
acones grece: quos nos subdiacones dici¬
mus. Qui ideo sic appellantur ⁊ quia sub¬
iacent preceptis & officiis leuitaꝵ Ob lati¬
ones enim in templo dei a fidelibus ip¬

Expanded text:
vel decrepita senectute; sed propter honorem vel decrepita senectute; sed propter honorem et dignitatem, quam acceperunt, presbyteri nominantur. Ideo autem et presbyteri sacerdotes vocantur, quia sacrum dant, sicut episcopi, qui licet sint sacerdotes, tamen pontificatus apicem non habent; quia nec chrismate frontem signant, nec Paracletum Spiritum dant, quod solis deberi episcopis lectio Actuum apostolorum demonstrat. Unde et apud veteres idem episcopi et presbyteri fuerunt, quia illud nomen dignitatis est, hoc aetatis. Levitae ex nomine auctoris vocati. De Levi enim levitae exorti sunt, a quibus in templo Dei mystici sacramenti ministeria explebantur. Hi Graece diacones, Latine ministri dicuntur, quia sicut in sacerdote consecratio, ita in diacono ministerii dispensatio habeacones Graece, quos nos subdiacones dicimus: qui ideo sic appellantur, quia subjacent praeceptis et officiis Levitarum. Oblationes enim in templo Dei a fidelibus ip
Abbreviated transcription (Latin):
pontifices dicebant᷑. Uates a iymentis appel¬
latus. Quiꝰ significatio multiplex est. Nam
mͦ sacerdotem. mͦ ꝓpħam significat. modo
poetam. antistes sacerdos dictus: ab eo qͦd
ante stat. Primus est enim in ordineꝰ eccł̃iȩ:
& supra se nullum habet. Sacerdos autem
nomen compositũ habet ex greco & latino:
quasi sacrum dans Sicut enim rex a regen
dͥo: ita sacerdos a scĩficando uocatus est.
Consecrat enim & sanctificat. Sacerdotes antẽ
gentiles flamines dicebantur. Hi in capite
habebant pilleum : in quo erat breuis uirga
desuꝑ habens lanȩ aliquid. Quod cum ꝑ estũ
ferre̾ ñ possent: filo capita tantum religare
ceperunt. Nam nudis penitꝰ eos capitibus in¬
cedere nephas erat. Unde ã filo quo uteban¬
tur. flammines dicti sunt: quasi filamines.
Terum festis diebus filo depositor pilleũ im¬
ponebant ꝓ sacercdocii eminentia. Presbiter
grece. latine senior interp̃tatur: ñ ꝓ ȩtate.

Expanded text:
pontifices dicebantur. Vates a vi mentis appelpontifices dicebantur. Vates a vi mentis appellati. Cujus significatio multiplex est. Nam modo sacerdotem, modo prophetam significat, modo poetam significat. Antistes sacerdos dictus ab eo, quod ante stat. Primus est enim in ordine ecclesiae, et supra se nullum habet. Sacenomen habet compositum ex graeco et latino, quasi sacrum dans; sicut enim rex a regedo, ita sacerdos a sacrificando vocatus est. Consecrat enim et sanctificat. Sacerdotes autem gentilium flamines dicebantur. Hi in capite habebant pilleum, in quo erat brevis virga desuper habens lanae aliquid. Quod cum per aestum ferre non possent, filo tantum capita religare coeperunt. Nam nudis penitus eos capitibus incedere nefas erat. Unde a filo, quo utebantur, flamines dicti sunt, quasi filamines. Verum festis diebus filo deposito pilleum inponebant pro sacerdotii eminentia. Presbyter Graece, Latine senior interpretatur, non pro aetate,
Abbreviated transcription (Latin):
utuntur: ꝓpter distinctionem potestatum
qͣm singusariter acceꝑunt. Patriarcha pater
principũ. Arcon enim̃ princeps. Archiepisco¬
pus princeps episcopoꝵ. Metropolitanus.
lum incde dictum est: quod ille qui suꝑ effi
citur suꝑ intendat curam scilicet subditoꝵ
gerens. Sc̃opin enim latine intendere dicit᷑.
Episcopi autem grece. latine speculatores int̾¬
pretant᷑. Nam speculator est p̾positus in ec¬
clesia dictus: eo quod speculetur aq prespi¬
ciat popłoꝵ infra se positoꝵ mores & uitam.
Pontifex pͥnceps sacerdotum est: quasi uia
sequentium. Ipse & summꝰ sacerdos : ipse &¬
maximꝰ pontifex nuncupat᷑. Ipse enim effi¬
cit sacerdotes atq leuitas. ipse omnes ordi¬
nes eccłiasticos disponit: ip̃se quod unus¬
quisq facere debeat ostendit. Antea aut̃
pontifices & reges erant. Nam maioꝵ hec e
rat consuetudo: ut rex esset etiam sacerdoᷤ
uel pontifex. Unde & romani imꝑatores

Expanded text:
utuntur, propter distinctionem potestatum utuntur, propter distinctionem potestatum quam singulariter acceperunt. Patriarcha pater principum. Ἄρχων enim princeps. Archiepiscopus princeps episcoporum. Metropolitanus. lum inde dictum, quod ille, qui citur, superintendat, curam scilicet subditorum gerens. Scopin enim Latine intendere dicitur. Episcopi autem Graece, Latine speculatores interpretantur. Nam speculator est praepositus in Ecclesia dictus: eo quod speculetur atque praespiciat populorum infra se positorum mores et vitam. Pontifex princeps sacerdotum est, quasi via sequentium: ipse et summus sacerdos, ipse pontifex maximus nuncupatur: ipse enim efficit sacerdotes atque Levitas: ipse omnes ordines ecclesiasticos disponit: ipse, quid unusquisque facere debeat, ostendit. Antea autem pontifices et reges erant. Nam majorum erat haec consuetudo, ut rex esset etiam sacerdos vel pontifex. Unde et romani imperatores
Abbreviated transcription (Latin):
ta. acolitus. subdiaconꝰ. diaconus. presbiter.
episcopus. Ordo episcopoꝵ quadriꝑtitus. ẽ:
id est inpatriarchis. archiepiscopis. metropo¬
litanis. atq episcopis. atriarcha greca
lingua suminꝰ patrũ interp̃tatur: quia
pͥmum icł est apłicum retinet locum. Et
ideo. quia sumiohonore fungit᷑ : tali no¬
mine censetur: sicut romanꝰ antiochenus.
& alexanchrinus N rchiepiscoꝵꝰ greco
uocabulo: quod sit summꝰ episcopoꝵ. T̃enet
enim uicem apłicam: & presidet tam metro¬
politanis qͣm episcopis cȩteris. Metropolita¬
ni autem ã mensura ciuium uocantus
Singłis enim ꝓuinciis preminent. quoꝵ auc¬
toritati & doctrinȩ cȩteri sacerdotes subiecti
sunt: sine quibus nichil reliquis episcopis
agere licet. Sollicitudo enim tociꝰ ꝓuinciȩ
ipsis cõmissa est. Omnes autẽ suꝑius orcdines
designati uno eodemq uocabulo episcopi no¬
minant᷑. S ideo priuato nomine quidam

Expanded text:
ta, acolythus, subdiaconus, diaconus, presbyter, ta, acolythus, subdiaconus, diaconus, presbyter, episcopus. Ordo episcoporum quadripertitus est, id est in patriarchis, archiepiscopis, metropolitanis atque episcopis. Patriarcha Graeca lingua summus patrum interpretatur, quia primum, id est apostolicum, retinet locum; et ideo, quia summo honore fungitur, tali nomine censetur, sicut Romanus, Antiochenus et Alexandrinus. Archiepiscopus Graeco vocabulo quod sit summus episcoporum. Tenet enim vicem apostolicam et praesidet tam metropolitanis quam episcopis ceteris. Metropolitani autem a mensura civitatum vocati. Singulis enim provinciis praeeminent, quorum auctoritati et doctrinae ceteri sacerdotes subiecti sunt, sine quibus nihil reliquos episcopos agere licet. Sollicitudo enim totius provinciae ipsis commissa est. Omnes autem superius designati ordines uno eodemque vocabulo episcopi nominantur, sed inde privato nomine quidam
Abbreviated transcription (Latin):
imitationem fidelium. Idem & greco ser¬
mone in latinũ uertit᷑ corona. U̾ hoc ꝓphe¬
tice: ut quod sequeretur inre. uaticinio
quodam futuri prius uocabulo sonaret:
Passus est enim: & quod uocabat᷑ accepit.
Stephanus enim corona dicitur: humiliter
lapidatus. s sublimiter coronat᷑. Duo aut̃
sunt martyrii genera: unum in aꝑta pas¬
sione alterum in animi occculta uirtute.
Nam multi hostis insidias tollerantes. & cun¬
quod se omnipotenti deo incorde macta¬
uerunt. ętiam pacis tempore martyres
facti sunt. Qui ȩtiam si ꝑsequutionis tem¬
pꝰoris exuteret. martyres ẽẽ potuerunt.
leros & clericos hinc appella De clericis
enum grece:. sors. uel hereclitas dicitur. ꝓp¬
terea gͦ clerici dicti: quia de sorte sunt dñi.
uel quia dñi partem habent. Generaliter
autem clerici nuncupantur: om̃s qui in
eccłia dñi deseruiunt. Quoꝵ gradus & noĩa
hec sunt. Ostiarius. psalmista: lector. exorcis¬

Expanded text:
imitationem fidelium. Idem autem et Graeco serimitationem fidelium. Idem autem et Graeco sermone in Latinum vertitur, coronatus: et hoc prophetice: ut quod sequeretur in re, vaticinio quodam futuri prius in vocabulo resonaret. Passus est enim, et quod vocabatur, accepit. Stephanus enim, corona, dicitur: humiliter lapidatus: sed sublimiter coronatus. Duo autem sunt martyrii genera: unum in aperta passione, alterum in occulta animi virtute. Nam multi hostis insidias diaboli tolerantes, et cunquod se omnipotenti Deo in corde mactaverunt, etiam pacis tempore martyres facti sunt: qui etiam, si persecutionis tempus existeret, martyres fieri possent.leros et clericos hinc appellatos esse credenim Graece sors vel hereditas dicitur. Propterea ergo dicti clerici, quia de sorte sunt Domini, vel quia Domini partem habent. Generaliter autem clerici nuncupantur omnes qui in ecclesia Christi deserviunt, quorum gradus et nomina haec sunt: ostiarius, psalmista, lector, exorcis
Abbreviated transcription (Latin):
cationem eugłii post alios. Barnabas filiꝰ
ꝓphetȩ. uel filius ⁊ solationis. De reliquis
siue stella maris. Genuit enĩ lum̃ mun¬
di. Sermone aut̃ syro maria dña nuncu¬
patur: & pulchre: quia dñm genuit. Elly¬
sabeth dei mei saturitas : uel domni mei
iuramentũ. ¶Magdalene turris. Marcha
irritans uel ꝓuocans. Sermone autẽ syro
uiterp̃tatur dominans. Nathanael donũ
clei: quia dolus id est simulatio dono dei
in eo non fuit. Tebedeus donatus: siue flu¬
ens iste. Racheus iustus. siue iustificatꝰ.
aut iustificandus. Syrum est nomen non
hebreum. Latarus adiutus: e quod sit
a morte resuscitatus. Herodes pellicius gło¬
ad mortem ꝓ ueritate certauerunt. Quod uͦ
ce martyres appellamus: familiariꝰ ȩccłiȩ
auribus hoc uerbum grecũ sonat: sicut &
greca multa nomina quib ꝓ latinis utimͦ.
Martyrum pͥmus in nouo testamento stepha¬
uus fuit. qui hebreo sermone interp̾tatur
norma: quod prior fuerit in martyrio ad

Expanded text:
cationem Evangelii post alios. Barnabas filius prophetae, vel filius consolationis. De reliquis atrix, sive stella maris. Genuit enim lumen mundi. Sermone autem Syro Maria domina nuncupatur; et pulchre; quia Dominum genuit. Elisabeth Dei mei saturitas, vel Dei mei iuramentum. Magdalena turris. Martha inritans, vel provocans. Sermone autem Syro interpretatur dominans. Nathanael donum Dei quia dolus, id est simulatio, dono Dei in eo non fuit. Zebedaeus donatus, sive fluens iste. Zacchaeus iustus, sive iustificatus, aut iustificandus. Syrum est nomen, non Hebraeum. Lazarus adiutus eo quod sit a morte resuscitatus. Herodes pellicius, gad mortem pro veritate certaverunt. Quod vero ce martyres appellamus: familiarius Ecclesiae auribus hoc verbum Graecum sonat: sicut et multa Graeca nomina, quae pro Latinis utimur. Martyrum primus in Novo Testamento Stephanus fuit, qui Hebraeo sermone interpretatur norma, quod prior fuerit in martyrio ad
Abbreviated transcription (Latin):
& uere dño. xꝑiq electo ysictoro episco¬
poꝵ scĩssimo : braylio seruus inutilis ser¬
uoꝵ dei. O pie dñe. & uiroꝵ prestantissime.
sera est inquisitio. & tarde data michi scri¬
bencti optio: quia pecatis meis ingruentibꝰ.
ñ modo sterilitatis uel inopiȩ malo. uerũ
etiam luis & hostilitatis quo minꝰ inquire¬
rem horrribili sum prepeditus mcursu
Iunc autem & si mille necessitatibꝰ. mille
curis t̾critus. post longum miseriȩ tempꝰ
ueluti ab imꝑbi soporis ut ita dixerim gra¬

Expanded text:
to Isidoro episcoporum summo, Braulio servus inutilis sanctorum Dei. O pie domine et virorum praestantissime, sera est inquisitio, et tarde data mihi scribendi optio, quia peccatis meis ingruentibus non modo sterilitatis vel inopiae malo, verum etiam luis et hostilitatis, quominus inquirerem, horribili sum praepeditus incursu. Nunc autem et si mille necessitatibus, mille curis attritus, post longum miseriae tempus, veluti ab improbi soporis, ut ita dixerim, gra
Abbreviated transcription (Latin):
conuentus etus. uel concilium a socie
Naschalem cydum ypolitus ep̃c tempo¬
ribus alexantri imꝑatoris primꝰ ꝯscrip¬
sit. Post quem ꝓbatissimni auctores eusebuiꝰ
tis eiusctem festiuitatis rationibꝰ. multipli¬
ces circulos ediderunt. Cuiꝰ quidem ra-¬
tionem beatissimꝰ cirillus alexantrine
quinqͥes decem nouies calculans quoto
hłarum die uł luna debeat paschał solẽꝑ¬
nitas celebrari: summa breuitate notauit.
¶ycluis autem uocat᷑. eo quod in orber di¬
gestus sit. & quasi in circło orcdinemꝰ dis
positus complectat annoꝵ sine uarieta¬
te & sine ulla arte. Unde factum ẽ. ut
cuiq materiȩ carmina simplici formi¬
tate fac̾ta. cyclia uocarent᷑. Hinc & later¬
culum dictum: qđ ordinem habeat stra-¬

Expanded text:
conventus coetus, vel concilium a societPaschalem cyclum Hippolytus episcopus temporibus Alexandri imperatoris primus conscripsit. Post quem probatissimi auctores Eusebius tis ejusdem festivitatis rationibus, multiplices circulos ediderunt. 2. Cujus quidem rationem beatissimus Cyrillus Alexandrinae quinquies decem novies calculans, quoto Kalendas, vel luna debeat paschalis solemnitas celebrari, summa brevitate notavit. 3. Cyclus autem vocatus, eo quod in orbem digestus sit, et quasi in circulo dispositum ordinem complectatur annorum sine varietate et sine ulla arte. 4. Unde factum est ut cujusque materiae carmina simplici formitate facta cyclica vocarentur. Hinc et laterculum dictum, quod ordinem habeat stra
Abbreviated transcription (Latin):
Quadratus numerꝰ ita.
a a ACircula¬
ris numer᷑ est.¬
ris numer᷑ est qui dum suiliter
multiplicatus fuerit a se inchoans. ad sẽ
conuertit᷑ : ut uerbi gr̃a. quinquies qͥni¬
Solidus numerꝰ est. qui longitudinẽ & ał
qui in modũ flamine ꝯsurgunt ita
Cibus quibꝰ ut sint tessere ita.
Sperȩ quibꝰ est ȩqualis undioss
ditas ita. ¶ P Spericꝰ autẽ numerꝰ. ẽ.
qui a circulato numero multiplicatꝰ a se in¬
choat. & in se conuertit᷑ quinqͥes qͥni iuies
quinquies. Hic circulus dum in se ipsum
multiplicatꝰ fuerit facit sperã. id est quin¬
est. ut media inuenias in arithmetica. pͥmo
sic queris & coniungis extrema. & diuidis.
& facis mecdium: utputa fac extrema ẽẽ sex
quod est analogium arithmetice. ut me¬
dius quot monadibꝰ suꝑat: primũ is
superat᷑ ab extrenio. Suꝑant enĩ nouẽ
sex tribus monadibus: is suꝑat᷑ a duode
cim. Sccłm geometriã uero ita queris.
decim multiplicata faciunt septuagies

Expanded text:
Quadratus numerus est  Circularis numerus estris numerus est qui dum similiter multiplicatus fuerit, a se inchoans ad se convertitur, ut, verbi gratia, quinquies quiSolidus numerus equi in modum flammae consurgunt, ita. Cubus, ut sunt tesserae, ita. haerae, quibus est aequalis undique rotunditas, ita. Sphaericus autem numerus est, qui a circulato numero multiplicatus a se inchoat et in se convertitur. Quinquies quini XXV. Hic circulus dum in se ipsum multiplicatus fuerit, facit sphaeram, id est quinest, ut media invenias. In Arithmetica primo sic quaeris. Coniungis extrema, et dividis, et facis medium: utputa fac extrema esse quod est analogicum arithmeticae, ut medius quot monadibus superat primum, his superetur ab extremo. Superant enim IX VI tribus monadibus, his cundum geometriam ita queris. XII. Multiplicata, faciunt septuagies dipondo
Abbreviated transcription (Latin):
mereant᷑ boni. aut mali legum ꝑcipiatł
ultionem: E gmuis ipsi ñ fuerint celesti
sapientiẽ dediti: ueritatis tam̃ testimonio
errores eoꝵ merito ꝑtulerunt. Ordo aut̃
iste septem secłarium disciplinarũ ideo ã
phylosophis usq ad astra ꝑductus. ẽ. scili¬
cet ut ammos seculari sapientia implica¬
tos ã terrenis rebꝰ abduceret : & in suꝑna
contemplatione collocaret. Explicit lib̾

Expanded text:
mereantur boni aut mali legum percipiant mereantur boni aut mali legum percipiant ultionem? Et quamvis ipsi non fuerint caelesti sapientiae dediti, veritatis tamen testimonio errores eorum merito perculerunt. Ordo autem iste septem saecularium disciplinarum ideo a Philosophis usque ad astra perductus est, scilicet ut animos saeculari sapientia implicatos a terrenis rebus abducerent, et in superna contemplatione conlocarent. De Medicina
Abbreviated transcription (Latin):
tamen sẏdera quȩ ds in mundi pͥncipio
condidit. ac certo motu distinguere tẽpora
ordinauit. ħoꝵ igitur signoꝵ obseruati¬
ones uel geneses uel cetera suꝑsticiosa quȩ
se ad cognitionem syderũ iungunt: id
est ad noticiam fatoꝵ & fidei nr̃e sine du¬
bitatione contraria sunt. significari sic
ignorari debent a xꝑianis : ut nec scͥpta
ẽẽ uideant᷑. S ñ nulli si daĩ pulchritudi¬
ne & claritate ꝑlecti. in lapsum stellarũ
cecatis mentibꝰ corruerunt⁊ ita ut ꝑ suppu¬
tationes noxias quȩ mathesis dr euentus
rerum prescire posse conentur. Quos ñ so¬
lum xp̃ianȩ religionis doctores. s ȩtiã gen¬
tilium. plato. aristotiles. atq alii rerũ ueri¬
etate commoti. concordi seutentia cdampna¬
uerunt dicentes confusionẽ rerum potꝰ
de tali ꝑsuasione posse generari. Nam sic̃
genꝰ humanum ad uarios actus nascendi
necessitate premeret᷑: cur aut laudem

Expanded text:
tamen sidera quae Deus in mundi principio tamen sidera quae Deus in mundi principio condidit, ac certo motu distinguere tempora ordinavit. Horum igitur signorum observationes, vel geneses, vel cetera superstitiosa, quae se ad cognitionem siderum coniungunt, id est ad notitiam fatorum, et fidei nostrae sine dubitatione contraria sunt, sic ignorari debent a Christianis, ut nec scripta esse videantur. Sed nonnulli siderum pulcritudine et claritate perlecti in lapsus stellarum caecatis mentibus conruerunt, ita ut per subputationes noxias, quae mathesis dicitur, eventus rerum praescire posse conentur: quos non solum Christianae religionis doctores, sed etiam gentilium Plato, Aristoteles, atque alii rerum veritate conmoti concordi sententia damnaverunt, dicentes confusionem rerum potius de tali persuasione generari. Nam sicut genus humanum ad varios actus nascendi necessitate premerentur, cur aut laudem
Abbreviated transcription (Latin):
uxorem eiꝰ andromedam postqͣm sunt mor¬
tui in cęlum receptos ẽẽ crediderunt: ita
ut ymagines eoꝵ stellis designarent. eoꝵ¬
ꝙ appellare nominibꝰ ñ erubescerent. Iu¬
rigam etiam erictonium in cęli astra collo¬
cauerunt: eo qd uidissent eum pͥmum
quadrigam unxisse Mirati sunt enim
ingenium eiꝰ ad imitationẽ solis accessisse:
&e ꝓpter hoc nomen eiꝰ post mortẽ inter
sydera posuerunt. S ic calisto licaonis re¬
gis filia dum ã iouẽ comressa. & fabulo¬
se a iinone in urse speciem fuisset uersa.
quȩ grece arctos appellatur ⁊ post inter¬
fectionem ipsius nomen eiꝰ iouis cum filio
in stellis septemtͥonalibꝰ transtulit : eamq
arcton. filium autẽ eius arcofilax appella¬
uit. Sic lyra ꝓpter mercuriũ in celum col¬
locata est. Sic centaurꝰ chiron ꝓpter qͦd
nutrierit scolapiũ & ashillem: int̾ astra
cdinumeratꝰ est. S quolibet modo suꝑsti¬
ciones he abhominibꝰ nuncupent᷑: sunt

Expanded text:
uxorem eius Andromedam, posteaquam sunt moruxorem eius Andromedam, posteaquam sunt mortui, in caelum receptos esse crediderunt; ita ut imagines eorum stellis designarent, eorumque appellare nominibus non erubescerent. Aurigam etiam Ericthonium in caeli astra conlocaverunt, propter quod vidissent eum primum quadrigas iunxisse. Mirati sunt enim ingenium eius ad imitationem Solis accessisse, et propter hoc nomen eius post mortem inter sidera posuerunt. Sic Callisto, Lycaonis regis filia, dum a Iove compressa et fabulose a Iunone in ursae fuisset speciem versa, quae Graece ἄρκτος appellatur, post interfectionem ipsius nomen eius Iovis cum filio in stellis Septentrionalibus transtulit, eamque Arcton, filium autem eius Arctofilaxo appellavit. Sic Lyra pro Mercurio in caelum locata; sic Centaurus Chiron, propter quod nutrierit Aesculapium et Achillem, inter astra dinumeratus est. Sed quolibet modo superstitionis haec ab hominibus nuncupentur, sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sol ꝑ eum signũ currens. etiã eqͥnoctiũ facit.
Uncde lucanꝰ. At iuste pondera librȩ in cor¬
pium quoq & sagittariũ ꝓpter fulgura
ipsius mensis appellauerunt. Sagittarius
iir equinis cruribus deformatus. Cui sa¬
gitam & arcum adiungunt: ut ex eomen¬
sis ipsius fulmina demonstrent᷑. Unde et
sagittariꝰ est uocatus. C apͥcornii figurã
icdeo inter syclera finxerunt. ꝓpter capreã
iouis nutricem: cuiꝰ posteriorem partem
corporis in effigie piscis ideo formauerunł.
ut pluuias eiꝰdem temporis designarent:
quas solet iclem mensis plerumq in extͣ¬
mis haberẽ P oiro aquariũ & piscem ab
ymbribꝰ temp̃oꝵ uocauerunt ⁊ quod hye¬
me qͣndo in his signis sol uertit᷑. maores
etes. & hyrcos. & tauros. ursos. & canes. &
cancros & scorpiones in cęlum transtule¬
runt. Nam & aquilam & cignũ ꝓpter io¬
uis fabulas inter celi astra. eius memoriȩ
causa collocauerunt. ꝑ seum quoq et

Expanded text:
sol per illud signum currens aequinoctium facit. sol per illud signum currens aequinoctium facit. Unde et Lucanus: Ad juxtae pondera Librae. 30. Scorpium quoque et Sagittarium propter fulgura mensis ipsius appellaverunt. Sagittarius vir equinis cruribus deformatus, cui sagittam et arcum adjungunt, ut ex eo mensis ipsius fulmina demonstrentur. sagittarius est vocatus. Capricorni figuram ideo inter sidera finxerunt, propter capream Iovis nutricem; cuius posteriorem partem corporis in effigiem piscis ideo formaverunt, ut pluvias eiusdem temporis designarent, quas solet idem mensis plerumque in extremis habere. Porro Aquarium et Piscem ab imbribus temporum vocaverunt, quod hieme, quando in his signis sol vehitur, maioresetes et hircos et tauros, ursas et canes et cancros et scorpiones in caelum transtulerunt. Nam et aquilam et cignum propter Iovis fabulas inter caeli astra eius memoriae causa conlocaverunt. Perseum quoque et
Abbreviated transcription (Latin):
in boue sit fabulose conuersus. qͣndo euro¬
pam transuexit. Castorem quoq & pollu¬
cem post mortem inter notissima syde ra
constituere: quod signum geminos dicũt
ancrũ quoq inde dixerunt: eo quod cã
ad eum signũ mense uinio sol uenerit.
retrogractitur in moctũ cancri breuiores¬
ꝙ dies facit. hoc enim animal incertam
habet pͥmam partem. Deniq ad utr̃aq
parcem gressum dirigit: ita ut pͥor parͤ
sit posterior & posterior pͥor Leonem
iugentem in grecia hercules occidit: &
ꝓpter urtutem suã hunc inter duodecĩ
signa consticuit. Hoc signũ cum sol atti¬
gerit. nunium calorẽ mundo reddit: &¬
annuos flatus & estuis facit. Wirginis etiã
signum iccireo inter astra collocauerunt:¬
ꝓpter quod eiscdem diebꝰ in quibꝰ ꝑ eumsol
clecurrit terra exusta solis arcdore nichil
pariat. Est enim hoc tempꝰ canicularium
dierũ. Labram autem uocauerunt ab
equalitate mensis illiꝰ: qr octauolł octob̾s

Expanded text:
in bovem sit fabulose conversus, quando Euroin bovem sit fabulose conversus, quando Europam transvexit. Castorem quoque et Pollucem post mortem inter notissima sidera constituere: quod signum Gemini dicunt. Cancrum quoque inde dixerunt, eo quod cum ad id signum mense Iunio sol venerit, retrograditur in modum cancri, brevioresque dies facit. Hoc enim animal incertam habet primam partem, denique ad utramque partem gressum dirigit, ita ut prior pars sit posterior et posterior prior. Leonem in Graecia ingentem Hercules occidit, et propter virtutem suam hunc inter duodecim signa constituit. Hoc signum sol cum adtigerit, nimium calorem mundo reddit, et annuos flatus Etesias facit. Virginis etiam signum idcirpropterea quod iisdem diebus, in quibus per illud Sol decurrit, terra exhausta Solis ardore nihil pariat. Est enim hoc tempus Canicularium dierum. Libram autem vocaverunt ab aequalitate mensis ipsius, quia VIII Kal. Octob.
Abbreviated transcription (Latin):
sent. sydera ostendebant in celo dicentes. qd̾
iouis eẽt illud sydus. & illud mercurii: &
concepta est opinio uanitatis. hanc opinio¬
nem erroris diabolus confirmauit : xp̃c eũ¬
tit. lam uero illa quȩ ab ipsis gentilibꝰ sig¬
na dicunt᷑. in quibꝰ & animantiũ imnago de
libra. & huiꝰ mocti alia. Hi qui sydera ꝑui¬
derunt in numerũ stellarum speciem cor¬
poris suꝑsticiosa uanitate ꝑmoti finxerunt
ex causis quibꝰcdam deoꝵ suoꝵ & ymagines
& nomina conformantes. Nam arietem pͥ¬
mũ signum cui ut libre mecdiã mundi
lineam tractunt. ꝓpter aminonẽ iouem id̾o
uocauerunt: in cuiꝰ capite qͥ symulachra
faciunt arietis cornua fingunt. Quod sig¬
num gentiles icdeo int̾ signa pͥmum consti¬
tuerunt : qđ in martio mense qͥ est anni
pͥncipium. solem in eosigno cursum suum
agere dicunt. Sed & taurũ int̾ sydera
collocant. & ip̃sum in honorẽ iouis : eo quod

Expanded text:
sent, sidera ostendebant in caelo, dicentes quod sent, sidera ostendebant in caelo, dicentes quod Iovis esset illud sidus et illud Mercurii: et concepta est opinio vanitatis. Hanc opinionem erroris diabolus confirmavit, Christus evertit. Iam vero illa, quae ab ipsis gentilibus signa dicuntur, in quibus et animantium imago de Libra et huiusmodi alia; hi, qui sidera perviderunt, in numerum stellarum speciem corporis superstitiosa vanitate permoti finxerunt, ex causis quibusdam deorum suorum et imagines et nomina conformantes. Nam Arietem primum signum, cui, ut Librae, mediam mundi lineam tradunt, propter Ammonem Iovem ideo vocaverunt, in cuius capite, qui simulacra faciunt, arietis cornua fingunt. Quod signum gentiles ideo inter signa primum constituerunt, quia in Martio mense, qui est anni principium, solem in eo signo cursum suum agere dicunt. Sed et Taurum inter sidera conlocant, et ipsum in honorem Iovis, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
lucis effunclat. S et splendor solis ac lu¬
ne & stellarum iubar uocat᷑ : quod in
modum iubȩ ralii ipsoꝵ extendantur.
Uesperus stella est occidentalis: qũã cogno¬
minatam ꝑhibent a uesꝑo hyspaniȩ rege
Est aut̃ & ipsa ex quinq stellis planetis:
noctem ducens & solem sequens. fertur
autem qđ hec stella oriens luciferum:
occidens uesperum facit. De qua staciꝰ.
nete stelle sunt que ñ sunt fixe in cȩlo
ut relique ⁊ s in aere ferunt᷑. Dicte au¬
ab errore. Nam interdũ in austrũ int̃¬
dum in septemtͥonẽ. plerumq contͣ mun¬
dum. ñ numqͣm cum mundo ferunt᷑:
quarum noĩa greca sunt. phȩcon ph̃ȩ¬
nõnta. phyriona. esꝑus. stelbon has romani
nominib deoꝵ suoꝵ. id est iouis. saturni. mar¬
tis. uencris. atq mercurii sacrauerunt. De¬
cepti enim & deciꝑe uolentes. in eoꝵ adula¬
tione qui sibi aliquid sccłm amorem p̾stitis¬

Expanded text:
lucis effundat, sed et splendor solis ac lulucis effundat, sed et splendor solis ac lunae et stellarum iubar vocatur, quod in modum iubae radii ipsorum extendantur. Vesperus stella est occidentalis, quam cognominatam perhibent ab Hespero Hispaniae rege. Est autem et ipsa ex quinque stellis planetis, noctem ducens et solem sequens. Fertur autem quod haec stella oriens luciferum, occidens vesperum facit. De qua Statius netae stellae sunt quae non sunt fixae in caelo, ut reliquae, sed in aere feruntur. Dictae auab errore. Nam interdum in austrum, interdum in septentrionem, plerumque contra mundum, nonnumquam cum mundo feruntur. Quarum nomina Graeca sunt Phaethon, Phaenon, Pyrion, Hesperus, Stilbon. Has Romani nominibus deorum suorum, id est Iovis, Saturni, Martis, Veneris, atque Mercurii sacraverunt. Decepti enim et decipere volentes in eorum adulationem, qui sibi aliquid secundum amorem praestitis
Abbreviated transcription (Latin):
occasu suo hyemem. ortu ȩstatem: pͥmȩq na
in mecdio centro cęli est. Et ctum solascen¬
cderit ad eam coniuncta cũ sole duplicat᷑
calor ipsius: & dissoluunt᷑ corpora & uap̃o¬
rantur. Unde & ex ipsa stella dies caniculi¬
res dicunt᷑: quando & moleste sunt purga¬
tiones. Canis autẽ uocatur: ꝓpter quod
corpora morbo afficiat. siue ꝓpter flamnne
ut pre ꝯeteris lucere uideat᷑. Itaq quo ma¬
gis eam cognoscerent: syrion appellasse.
omẽtes stella est dicta: eo quod comas li¬
minis ex se fundat. Quod genꝰ syderis
qͣndo apparuerit: aut pestilentiã. aut
famem. aut bella significat. Comeces aut̃
latine crinite appellantur ÷ quia in modũ
crinium flãmas spargunt. Quas stoici
dicunt. eẽ. ultra triginta: quarũ nomina
& effectus. qͥdam astrologi scripserunt.
ucifer dictus: eo quod inter omĩa sycła
plus lucem ferat. Est autem unꝰ ex plane¬
tis hic ꝓprie & iubar dr: eo quod iubas

Expanded text:
occasu suo hyemem, ortu aestatem primaoccasu suo hyemem, ortu aestatem primain meascenderit, conjuncta cum sole, duplicatur calor ipsius, et dissolvuntur corpora, et vaporantur. Unde et ex ipsa stella dies caniculares dicuntur, quando et molestae sunt purgationes. 15. Canis autem vocatur propterea, quod corpora morbo afficiat. Sirius propter flammae ut prae caeteris lucere videatur. Itaque quo magis eam cognCometes stella est dicta, eo quod comas luminis ex se fundat, quod genus sideris quando apparuerit, aut pestilentiam, aut bella, aut famem significat. Cometes autem Latine crinitus appellatur, quia in modum crinium flammas spargit, easque Stoici dicunt esse ultra triginta, quorum nomina et effectus quidam Astrologi scripserunt. Lucifer dictus eo quod inter omnia sidera plus lucem ferat; est autem unus ex planetis. Hic proprie et iubar dicitur eo quod iubas
Abbreviated transcription (Latin):
dictus orion ab urim: id est ab inuncdati¬
one aquarum: Tempore enimhyemis ob¬
ortus : mare & terras aquis ac tempesta
tibus turbat. hunc latini iugulam uocanł
quod sit armatus ut glacłiꝰ: & stellarum
luce terribilis atq clarissimꝰ. In quo si
hec fulgent omnia. serenitas ꝓtendit᷑:
si obscuratur his acies. tempestas cernit᷑
id est ã succo & pluuiis. Nam pluiie grece
yedos dicunt᷑. Ortu quippe suo efficiunt plu¬
uias. Unde & eas latini succulas appellaue¬
runt. Quȩ qͣndo nascunt᷑: plauiarũ signa
monstrantur. De quib uirgiliꝰ. Arcturum
pluuiasq hẏacdas. Sunt autẽ septem in fron¬
te tauri: & oruintur tempoie uernali ly¬
ades ã pluralitate dicte: quia pluraliter
greci a trotottayc ton appellant. Sunt
enim stelle septem ante genua tauri: ex
quibꝰ sex uident᷑. Latet enim una. Has lati¬
ni uergilias dicunt. a temporis significati¬
one quod est uer: qͣndo exoriunt᷑. Nlam¬

Expanded text:
dictus Orion ab urina, id est, ab inundatidictus Orion ab urina, id est, ab inundatione aquarum. Tempore enim hiemis obortus, mare tibus turbat. Hunc Latini Jugulum vocant, eo quod sit armatus ut gladius, et stellarum luce terribilis, atque clarissimus, in quo si effulgent omnia, serenitas portenditur; si obscuratur hujus acies, tempestas cernitur id est a succo et pluviis. Nam pluviae Graece ὑετὸς dicuntur. Ortu quippe suo efficiunt pluvias, unde et eas Latini succulas appellaverunt, quia quando nascuntur, pluviarum signa nascuntur. De quibus Virgilius: Arcturum, pluviasque Hyadas. Sunt autem septem in fronte Tauri, et oriuntur tempore vernali. Pleiades a pluralitate dictae, quia pluralitatem Graeci a to  tylicton appellant. Sunt autem stellae septem ante januam Tauri, ex quibus sex videntur, nam latet una. Has Latini, Virgiliusque dicunt a temporis significatione, quod est ver, quando exoriuntur. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
plantes aciem fulgoremq eoꝵ quibꝰ re¬
bus status cęli futurꝰ ostenditur. S &
om̃s homines ea intendunt ad preuiden¬
clas aeris qualitates. ꝑ estatem & hyemẽ.
uernalemꝙ temꝑiem. Ortu enĩ uł occa¬
axe fixus septem stellis in se reuolutis ro¬
tatur: nomen est grecũ. quod latine dicit᷑¬
ursa. Quȩ quia in modũ plaustri uertit᷑:
nrͣi eam septenitͥonem dixerunt. Triones
terram terant quasi terriones. Septemtͥo¬
nes autẽ noccidere axis uicinitas facit: qr
in eo sunt. Arctofilax cdictus: qͥa arcton
icl est elicẽm ursam sequit᷑. Eunclem ⁊ bo¬
otem dixerunt: eo quod plaustro heret:
signum multis spectabile stellis int̾ quas
arcturꝰ est.rcturus est sydus post caure
clam maioris ursẽ: posita in signo boẽte.
Unde arcturꝰ dicta est. quasi apłe y oypcc
quia bootis precordiis collocata est. Orit᷑
aut̃ arcturus autumpnali tempore.
Orion austri ante tauri uestigia fulget. &¬

Expanded text:
plantes aciem, fulgoremque earum, quibus replantes aciem, fulgoremque earum, quibus rebus status coeli futurus ostenditur. 5. Sed et omnes homines ea intendunt ad praevidendas aeris qualitates per aestatem, et hiemem, vernalemque temperiem. Ortu enim vel occaaxe fixus septem stellis in se revolutis rotatur. Nomen est Graecum, quod Latine Ursa dicitur; quae quia in modum plaustri vertitur, nostri eam Septentrionem dixerunt. 7. Triones terram terant, quasi teriones. Septentriones autem non occidere axis vicinitas facit, quia ineo sunt. 8. Arctophylax dicitur, quod Arcton, id est, Helicem Ursam sequitur. Eumdem et Booten dixerunt, eo quod plaustro haeret: signum multis inspectabile stellis, inter quas Arcturus est.st post caudam maioris ursae posita in signo Bootae. Unde Arcturus dictao est, quasi ἄρκτου οὐρὰ, quia Bootis prur autem autumnali tempore. 162 10. Orion astrum ante Tauri vestigia fulget; et
Abbreviated transcription (Latin):
Statꝰ stellarum est: quia dum stella larum.¬
semꝑ mouet᷑. tam̃ in aliquibꝰ locis stare ui
obscuratis fulgore suo cunctis syderibꝰ.
Una dicta clicta qͥsi lucina: ablata meclia
Sumpsit autẽ nomen ꝑdiriuationẽ a solis
luce: eo quod ab eo lumen accipiat. accep¬
tumq redlat. Stellȩ dictȩ ab stan¬
do: quia fixx sunt̾ semꝑ in celo. nec cactunt.
Nam quod iudemꝰ e celo stellas labi : ñ sunt
stelle. s igniculi ab echere lapsi: qui fiunt
dum uentus altiora petens ȩghereũ ignem
secum trabit: qui tractu suo imitatur stel¬
las cadentes. Nam stelle ñ possunt cadere
Inmobiles enim sunt. ut predictum est:
& cum cȩlo fixȩ ferunt᷑. Sydera dicta. qd
ea nauigantes ꝯsiderando dirigunt ad
cursum consiliũ: ne fallacibꝰ undis aut
uentis alibi deducant᷑. Quȩdam autẽ stel¬
lȩ idcirco signa dicunt᷑. quia ea nautȩ ob¬
seruant in gubernandis remigiis: ꝯtem¬

Expanded text:
. Status stellarum est, qua dum stella sem. Status stellarum est, qua dum stella semper movetur, tamen in aliquibus locis stare vidobscuratis fulgore suo cunctis sideribus. Luna dicta quasi Lucina, ablata media Sumpsit autem nomen per derivationem a solis luce, eo quod ab eo lumen accipiat, acceptum reddat. Stellae dictae a stando, quia fixae stant semper in caelo nec cadunt. Nam quod videmus e caelo stellas quasi labi, non sunt stellae, sed igniculi ab aethere lapsi; qui fiunt, dum ventus altiora petens aethereum secum trahit, qui tractu suo imitatur stellas cadentes. Nam stellae cadere non possunt, immobilesque, ut praedictum, sunt, et cum coelo fixae feruntur. Sidera dicta, quod ea navigantes considerando dirigunt ad cursum consilium, ventis alio deducantur. Quaedam autem stellae idcirco signa dicuntur, quia eas nautae observant in gubernandis remigiis, contem
Abbreviated transcription (Latin):
syclera radiis solis p̾pedita anomala fiũt.¬
aut retrograda. aut stationaria. iuxta
quod & poeta meminit dicens. Sol tem¬
pora duudit. annos mutat. nocte chem.
radiisq potentib astra ire uetat. curoꝰq
uagos ratione moratur. De stellis pla
id est errantes: quod ꝑ totum mundum
uario motu discurrunt. Unde ꝓ eo qͦd er¬
rent. retrograda dicunt᷑. uł anomala effici¬
unt᷑: id est qͣndo particulas addunt. ⁊ det᷑¬
unt. Cȩxerum qͣndo tantũ detrahunt. retͦ¬
gracda dicunt᷑: stationem autẽ faciunt. ellar̃.¬
qnͣdo stant. De p̾cectentia & antegͣdatione
Iam precedentia. uł antegͣdatio stellarũ
lest. dum stella motum suũ consuctũ agere
uidet᷑: & aliquid preter consuetudinẽ prece¬
dit. De remotione ⁊ retͦgradatione. stellarũ.
Lemotio uł retrogradatio est stellarum:
in quo stella dum motũ suũ agit. simul &
retrorsum moueri uidetur. Ne statu stel

Expanded text:
sidera radiis solis psidera radiis solis paut retrograda, aut stationaria, iuxta quod et poeta meminit dicens Lucan. 10, 201: Sol tempora dividit aevi: mutat nocte diem, radiisque potentibus astra ire vetat, cursusque vagos ratione moratur. De stellis planid est errantes, quia per totum mundum vario motu discurrunt. Unde pro eo, quod errant, retrograda dicuntur, vel anomala efficiuntur, id est, quando particulas addunt et detrahunt. Ceterum quando tantum detrahunt, retrograda dicuntur; stationem autem faciunt, quando stant. De praecedentia et antegradatione stellarum . Praecedentia vel antegradatio stellarum est, dum stella motum suum agere videtur, et aliquid praeter consuetudinem praecedit. De remotione vel retrogradatione stellarum . Remotio vel retrogradatio stellarum est, in quo stella, dum motum suum agat, simul et retrorsum moveri videtur. De statu stellarum
Abbreviated transcription (Latin):
dore obscurantur. De stellarum cursu.
ydera aut ferunt᷑. aut mouentur fe¬
runtur quȩ celofixa sunt: & cum cȩlo
uoluuntur. Mouentur uero quȩdam
sicut planetȩ. id est erraticȩ: quȩ curcꝰ
runtur ÷ quȩdam celeriꝰ ixortȩ seruis oc¬
cidunt. quȩda tardius exortȩ cicius ad
occasum ꝑueniunt. Aliȩ pariter orun¬
tur. & ñ simul occicdunt ⁊ omnes autẽ
terea dispari claritate magis minus ue
nr̃is oculis apparent. Nam multȩ maio¬
res sunt his quas uidemꝰ conspicuas: s
longiꝰ positȩ paruȩ uicdentur a nobis.
laris stellarum est. ꝑ quẽ cognoscitur
in quanto tempore circulum suũ unaqͦo
stella ꝑcurrat: siue ꝑ longitudinẽ siuie
ꝑ latituchnẽ. Nam luna tot annis fert᷑¬
explere circulum suum: idẽ octo. Mer¬
curiꝰ annis decem. lucifer annis nouem.
sol annis clecẽ & nouẽ. uesꝑ quindecim.
fȩxon duodecim. saturnꝰ triginta. Quibꝰ
ꝑactis ad reuersionem circuli sui his¬
Dem signis & partibꝰ reuertunt᷑. Quȩdã

Expanded text:
dore obscurantur. De stellarum cursu . Sidera aut feruntur, aut moventur. Feruntur, quae caelo fixa sunt et cum caelo volvuntur. Moventur vero quaedam sicut planetae, id est erraticae, quae cursus runtur, quaedam celerius exortae serius occidunt: quaedam tardius exortae citius ad occasum perveniunt: aliae pariter oriuntur et non simul occidunt: omnes autem terea dispari claritate magis minusve nostris oculis apparent. Nam multae maiores sunt his quas videmus conspicuas, sed longius positae parvae videntur a nobis. laris stellarum est, per quod cognosci dicitur in quanto tempore circulum suum unaquaeque stella percurrat, sive per longitudinem, sive per latitudinem. Nam Luna totannis fertexplere circulum suum, Mercurius annis viginti, Lucifer annis novem, sol annis decem et novem, Pyrois quindecim, Phaeton duodecim, Saturnus triginta. Quibus peractis ad reversionem circuli sui iisdem signis et partibus revertuntur. 3. Quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
alius scit hanc conditurã uitreoꝵ: Postqͣm
ille uirans negauit alterũ hoc scire uis¬
sit illum cȩsar decollari: ne dum hoc cognitỹ
fieret. aurum ꝓ luto haberetur: & omnium
metalloꝵ precia abstraherent᷑. Et re uera.
quia si uasa uitrea ñ frangerent᷑: meliora es¬
sent. qͣm aurum & argentũ. De metallis

Expanded text:
alius scit hanc condituram vitrorum?' Postquam alius scit hanc condituram vitrorum?' Postquam ille iurans negavit alterum hoc scire, iussit illum Caesar decollari, ne dum hoc cognitum fieret, aurum pro luto haberetur et omnium metallorum pretia abstraherentur; et revera, quia si vasa vitrea non frangerentur, melius essent quam aurum et argentum. De metallis
Abbreviated transcription (Latin):
dehinc miscebat᷑ tribus partib nitri pon¬
dere uel mensura. ac liquata in alias for¬
naces transfundebat᷑. quȩ massa uocabat᷑
admonitrũ. atq hȩc recocta fiebat uitrũ
purũ & candidum. In genere uittri: et
obsianus lapis annumerat᷑. Est aut̃ uirens:
inrterdum & niger. Aliquando & trauslu¬
cidus crassiore uisu. & in speculis pari¬
ctum ꝓ ymagine umbras reddente
geminas multi ex eo faciunt. hunc la¬
pidem & in incdia. & in ytalia: & ad oc¬
ceanum in spania nasci tradunt. serunt
autẽ sub tyberio cȩsare quendam artificẽ
excogitasse uitri temꝑamentũ ÷ ut flexibile
esset & ductile. Qui dum admissus fuisset
ad cȩsarem : porrexit fialam cȩsari. Iuani
ille indignatus in pauimentum ꝓiecit. Ar¬
tifex autem sustulit fialam de pauim̃to: qͦ
complicauerat se tanqͣm uas eneum. Dcind̃
martulum de sinu ꝓtulit: & fialam correx¬
it. Hoc facto cesar dixit ad artificem. Quis

Expanded text:
Dehinc miscebatur tribus partibus, nitri ponDehinc miscebatur tribus partibus, nitri pondere vel mensura, ac liquata in alias fornaces transfundebatur, quae massa vocabatur ammonitrum; atque haec recocta fiebat vitrum purum et candidum. In genere vitri et obsianus lapis adnumeratur. Est autem virens interdum et niger aliquando et translucidus, crassiore visu et in speculis parietum pro imagine umbras reddente; gemmas multi ex eo faciunt. Hunc lapidem et in India et in Italia et ad Oceanum in Hispania nasci tradunt. Ferunt autem sub Tiberio Caesare quendam artificem excogitasse vitri temperamentum, ut flexibile esset et ductile. Qui dum admissus fuisset ad Caesarem, porrexit phialam Caesari, quam ille indignatus in pavimentum proiecit. Artifex autem sustulit phialam de pavimento, quae conplicaverat se tamquam vas aeneum; deinde marculum de sinu protulit et phialam correxit. Hoc facto Caesar dixit artifici: 'Numquid
Abbreviated transcription (Latin):
naui: quib accensis ꝑmixta arena littoris
translucentes noui liquoris fluxisse riuos.
& hanc fuisse ouginem uitͥ. Mox ut est in¬
geniosa sollertia contempta solo nitro: sed
& aliis mixturis hanc artem studuit. Leui¬
bus enim aridisq lignis coquit᷑ adiecto cy¬
pro ac nitro: continuisq fornacib ut es
liquat᷑. masseq funt. Postea ex massis rtirs¬
sus fundit᷑ in officinis: & aliud flatu figu¬
ratur. aliud torno terit᷑ aliud argenti mo¬
do celatur. Tinguitur etiam multis modis.
ita. ut iaciictos. saphirosq uirides imitet᷑
onĩcesq uel aliarum gemimnar ũ colores. Neq
est alia speculis aptior materia: uel pictu¬
rȩ accõmodatior. Maximꝰ tamen honor in
candido uitro ꝓximoq in cristalli similitu¬
diue : unde & ad potandum argenti me¬
talla & auri pepulit uitrũ. Olim fiebat
& in ytalia. & ꝑ gallias. & spaniam. arena
alba mollissima pila molaq terebatur:

Expanded text:
nt; quibus accensis permixta arena litoris, nt; quibus accensis permixta arena litoris, translucentes novi liquoris fluxisse rivos: et hanc fuisse originem vitri. Mox, ut est ingeniosa sollertia, non fuit contenta solo nitro, sed et aliis mixturis hanc artem condire studuit. Levibus enim aridisque lignis coquitur, adiecto cypro ac nitro continuisque fornacibus ut aes liquatur, massaeque fiunt. Postea ex massis rursus funditur in officinis, et aliud flatu figuratur, aliud torno teritur, aliud argenti modo caelatur. Tinguitur etiam multis modis, ita ut iacinthos sapphirosque et virides imitetur et onyches vel aliarum gemmarum colores; neque est alia speculis aptior materia vel picturae adcommodatior. Maximus tamen honor in candido vitro, proximoque in crystalli similitudine; unde et ad potandum argenti metalla et auri pepulit vitrum. Olim fiebat et in Italia, et per Gallias et Hispaniam arena alba mollissima pila molaque terebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
falsa iuiriditas. quo adusq ñ est qui ꝓbet
simulatũ & arguat. Sic & alia alio atq
alio modo. Neq est sine fraude ulla uita
mortalium. Omnes aut̃ non translucidas
gemnnias cȩcas appellari: eo quod densita¬
te sua obscurentur. De itro.
itrum dictum. qͦd insui ꝑspicuitate
transluceat. In aliis enim mecalis. qͥt¬
quid intrinsecꝰ continet᷑. abscondit᷑. In
uitro uero quilibet liquor uel species.
qualis est uiteriꝰ. talis exterius declara¬
tur: & quodamm̃ clausus ꝑacet. suiꝰ¬
ougo hȩc fuit. In parte syriȩ quȩ fenicis uo¬
catur. finitima uidee circa radicem mon¬
tis cameli palus est ex qua nascit᷑ belus am¬
nis. quinꝙ nuliũ passuum spacio in mare
fluens: uixta tholomaidẽm. Cuiꝰ arenȩ de
currente fluctu sordib eluunt᷑. Hic fama
est pulsa naue mercatoꝵ nitri. cũ sparsim
.ꝑlitus epulas pararent. nec ẽẽnt ꝓ atcollen¬
dis uasis lapides. glebas uitri subdiderunͣ¬

Expanded text:
falsa viriditas, quoadusque non est qui probet falsa viriditas, quoadusque non est qui probet simulatum et arguat; sic et alia alio atque alio modo. Neque est sine fraude ulla vita mortalium. Omnes autem non translucidas gemmas caecas appellari, eo quod densitate sua obscurentur. De vitro . Vitrum dictum quod visui perspicuitate transluceat. In aliis enim metallis quidquid intrinsecus continetur absconditur; in vitro vero quilibet liquor vel species qualis est interius talis exterius declaratur, et quodammodo clausus patet. Cuiorigo haec fuit. In parte Syriae, quae Phoenice vocatur, finitima Iudaeae circa radices montis Carmeli palus est, ex qua nascitur Belus amnis, quinque milium passuum spatio in mare fluens iuxta Ptolomaidem, cuius arenae de torrente fluctu sordibus eluuntur. Hic fama est pulsa nave mercatorum nitri, cum sparsim per litus epulas pararent, nec essent pro adtollendis vasis lapides, glebas nitri e nave subdideru
Abbreviated transcription (Latin):
diuis uaruis & purpureus. Hunc magi
impositum linguȩ futura p̾nunciare fi̾n¬
gunt. Bronia a capite testudinũ ẽ tonttͥ¬
bus cadere putat᷑ & restinguere fulmi¬
nis ictum. Hienia lapis in oculis hienȩ bes¬
tie inuenit᷑. Qui si sub lingua hominis sub¬
dicus fuerit : futura eum p̾cinere dicunt.
S & corallus tempestati & grandini resistere
fertur. Pontica est gemina quȩdã liuore ꝑ¬
lucida: habens stellas rubeas. interdum
& aureas. Dicunt ꝑ eam interrogare de¬
mones & fugare. In quib dam geminarũ
generibꝰ ueras ã falsis discernere. mag¬
na difficultas est : quippe cũ inuentũ sit
ex uero genere alteriꝰ in alias falsas translu¬
cere. ut sardonices. quȩ ternis glutinant᷑
gemnus: ita ut dep̾hendi non possint. fin¬
gunt enĩ eas ex diuerso geuere nigro. can¬
dido. mineoq colore. ilam & ꝓ lapide pre¬
ciosissimo smnaragdo quidã uitrum arte
inficiunt: & fallit oculos subdole quȩdã

Expanded text:
dinis, varius, et purpureus. Per hunc magi dinis, varius, et purpureus. Per hunc magi impositum linguae futura praenuntiari fingunt. 24. Brontia a capite testudinum cum tonitruis cadere putatur, et restinguere fulminis ictus. 25. Hyaenia lapis in oculis Hyaenae bestiae invenitur, qui si sub lingua hominis subditus fuerit, futura eum praecinere dicunt. Sed et corallium tempestati et grandini resistere fertur. 26. Pontica est gemma quaedam livore perlucida, habens stellas rubeas, interdum et aureas. Dicunt per eam interrogare daemones et fugare. In quibusdam gemmarum generibus veras a falsis discernere magna difficultas est, quippe quum inventum sit ex vero genere alterius in alia falsa transducere; ut sardonyches, quae ternis glutinantur gemmis ita ut deprehendi non possint. Fingunt enim eas ex diverso genere: nigro, candido mineoque colore. Nam et pro lapide pretiosissimo smaragdo quidam vitrum arte inficiunt, et fallit oculos subdole quadam
Abbreviated transcription (Latin):
unde & nomen sumpsit. fertur autem
deficiente luna cęlo cadere. sui ũ modi¬
cam magi tribuunt potestatem ⁊ nã ex
ea lunares motꝰ excitari putant. Sunt
& quȩdam geminarũ genera cognoĩata
ab animalibus. Ecĩtes uiꝑeas maculas
expͥmit. Cerc̾iniȩ marini cancri colo¬
ris est. Scorpitis. scorpionem & colore
& effigie refert. Mirmicitis. formice
reptantis effigiem imitat᷑. Taos. pauoni
est similis. hieracitus accipitris colore:
ethitis aquile. Egoptalmos capͥno ocło
similis. Licoptalmus quati coloꝵ ex
rutilo. sanguineo. in medio ñgrũ can¬
dido cingit: ut lupoꝵ oculus. Mecuñĩtes
papaueris expͥmit colorem. Sunt & quędã
genimȩ: quas gentiles in suꝑstitionib qui¬
busdam utunt᷑. Liparea suffita:. omnes bes¬
stias euocari tradunt. Anancitide: in ydro¬
mancia dȩmonum ymagines cuocari dicunt.
Sinocitide. umbras inferoꝵ euocatas tene¬
ri atunt. selonitis oculus est indice testu¬

Expanded text:
unde et nomen sumpsit. Fertur autem, unde et nomen sumpsit. Fertur autem, deficiente luna, e coelo cadere, cui non modicam magi tribuunt potestatem. Nam ex eo lunares motus excitari putant. 18. Sunt et quaedam gemmarum genera cognominata ab animalibus. Echites vipereas maculas exprimit. Carcinias marini cancri coloris est. 19. Scorpitis scorpionem et colore et effigie refert. Myrmicites formicae reptantis effigiem imitatur. Taos pavoni est similis. Hieracites accipitris coloris. Aetites aquilae. Aegopthalmos caprino oculo similis. 20. Lycopthalmus quatuor colorum, ex rutilo sanguinea, in medio nigrum candido cingit, ut luporum oculus. Meconites papaver exprimit. 21. Sunt et quaedam gemmae quibus gentiles in superstitionibus quibusdam utuntur. 22. Liparia suffita omnes bestias evocari tradunt. 283 Ananchitide in hydromantia daemonum imagines evocari dicunt. Synocitide umbras inferorum evocatas teneri aiunt. 23. Chelonites oculus est Indicae testu