comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Numquid ideo scimꝰ que sint quȩ
dicere noluit: que tunc sciremꝰ
si ab eo dicta legeremꝰ uel audire¬
mus : aliud ẽ enĩ scire utrũ a no¬
bis uel a uob̃ portari possint: ali¬
ud autẽ scire que sint. siue por¬
tari possint. siue non possint. Qͤ
cũ ipse tacuerit: quis nr̃m dicat
ista uel ista sunt: aut si dicere
audeat. unde ꝓbat: quis enĩ ẽ
tam uanus aut temerariꝰ: quicũ
dixerit etiã uera quib uoluerit.
que uoluerit. sine ullo testimonio
diuino affirmet ea ẽẽ quȩ tunc
nec apłica excellit auctoritas:
Nam ꝓfecto si eoꝵ aliqͥo legissemꝰ
in libris. canonica auctoritate id
etiam legeretur hoc ex eis ẽẽ que
tunc dñs noluit discipłis dicere.
qr non poterant illa portare: tãꝗͣ
si uerbi grã ego dicerem. illud qd̾
legimꝰ in huiꝰ eugłii capite. in pͥn¬
cipio erat uerbũ & uerbũ erat a¬
pud dm̃. & d̾s erat uerbũ. hoc erat
in principio apud dm̃. & alia que¬

Expanded text:
numquid ideo scimus quae sint quae numquid ideo scimus quae sint quae dicere noluit, quae tunc sciremus si ab eo dicta legeremus vel audiremus? Aliud est enim scire utrum a nobis vel a vobis portari possint; aliud autem scire quae sint, sive portari possint, sive non possint. Quae cum ipse tacuerit, quis nostrum dicat, Ista vel illa sunt? Aut si dicere audeat, unde probat? Quis enim est tam vanus aut temerarius, qui cum dixerit etiam vera quibus voluerit, quae voluerit, sine ullo testimonio divino affirmet ea esse quae tunc nec apostolica excellit auctoritas? Nam profecto si eorum aliquid legissemus in Libris canonica auctoritate etiam legeretur, hoc ex eis esse quae tunc Dominus noluit discipulis dicere, quia non poterant illa portare. Tanquam si, verbi gratia, ego dicerem, illud quod legimus in hujus Evangelii capite, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, hoc erat in principio apud D
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt: & posse inuente st̃ oues
qͦd tunc quando ista dñs loque¬
batur. nondũ poterant portare
pastores. Numquid gͦ debuit illis
illis ouib dici in illo temptationiᷤᷤ
ne uel doctrina sanguinẽ fundẽ.
numqͥd inquã debuit eis dici. qͥs
ur̃m audeat idoneum se marty¬
rio putare. cui petrus nondũ ido¬
neus fuerat. quando eum os ad os
ipse dñs instruebat: Sic itaq dixe¬
rit aliqͥs non debere dici popłis
xp̃ianis audire cupientib que
poterant. multominꝰ uos potestis:
qr forte sic multi possunt audire
qd̃ tunc nondũ poterat petrus.
sicut multi possunt martyrio co¬
ronari qͦd tunc ñdũ poterat petrꝰ
presertim iam misso spũ scõ qui
tunc nondũ erat missus : de quo
continuo subiunxit atq ait. Cum
autẽ uenerit ille sp̃c ueritatis: do¬
cebit uos omẽm ueritatẽ. Sic utiq
demonstrans illis ideo que habe
Ecce concedamꝰ ut ita sit. multos
non poterant portare discipłi.

Expanded text:
ti sunt; et posse inventae sunt oves, ti sunt; et posse inventae sunt oves, quod tunc quando ista Dominus loquebatur, nondum poterant portare pastores. Numquid ergo debuit illis ovibus dici in illo tentationis ti nomine vel doctrina sanguinem fundere; numquid, inquam, debuit eis dici, Quis vestrum audeat idoneum martyrio se putare, cui Petrus idoneus nondum fuerat; quando eum os ad os ipse Dominus instruebat? Sic itaque dixerit aliquis non debere dici populis christianis, audire cupientibus quae poterant, multo minus vos potestis: quia forte sic multi possunt audire, quod tunc nondum poterat Petrus, sicut multi possunt martyrio coronari, quod tunc nondum poterat Petrus: praesertim jam misso Spiritu sancto, qui tunc nondum erat missus, de quo continuo subjunxit, atque ait, Cum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem; sic utique demonstrans illos ideo quae habe sanctus. 2. Ecce concedamus ut ita sit, multos non poterant portare discipuli:
Abbreviated transcription (Latin):
que apłi tunc portare ñ poterant¬
que ista sint: uultis forsitan scire.
Sed quis nr̃m audeat eoꝵ se dicere
iam capacem: que illi caꝑe ñ ua¬
lebant: ac ꝑ hoc nec a me expecꝰ¬
tanda sunt ut dicant᷑. quȩ forte ñ
caparẽ si mͥ ab alio dicerent᷑: nec
uos ea portare possetis. etiam si ego
tantus eẽm ut ame ista quȩ uob̃
altiora sunt audiretis. & fieri qͥdẽ
iam capienda idonei. quȩ alii ca¬
ꝑe nondũ ualent: &e si non om̃ia
de quib magister ds̃ ille dicebat.
adhuc multa habeo uob̾ dicere:
tam̃ eoꝵ fortasse ñ nulla. S quȩ iã
sint ista quȩ ipse ñ dixit. temera¬
rium ẽ uelle. p̃sumere ac dicere.
Nam ce mori ꝓ xp̃o nondũ erant
idonei tunc apłi quib dicebat. ñ
pocestis me sequi mͦ. Unde pͥmus
eoꝵ petrus qui hoc se iam posse
p̃sumpserat. aliuo exꝑtus ẽ quã
putabat: & tam̃ postea & uiri et
mulieres. pueri et puelle. uiuenes
et uirgines. senores cũ iuniorib
innumerabiles martyrio corona.¬

Expanded text:
quae Apostoli tunc portare non poterant, vultis forsitan scire. Sed quis nostrum audeat eorum se dicere jam capacem, quae illi capere non valebant? Ac per hoc nec a me exspectanda sunt ut dicantur, quae forte non caperem, si mihi ab alio dicerentur; nec vos ea portare possetis, etiamsi ego tantus essem, ut a me ista quae vobis altiora sunt audiretis. Et fieri quidem a capienda jam idonei, quae alii capere non magister Deus ille dicebat, Adhuc multa habeo vobis dicere, tamen eorum fortasse nonnulla: sed quaenam sint ista quae ipse non dixit, temerarium est velle praesumere ac dicere. Nam et mori pro Christo nondum erant idonei tunc Apostoli, quibus dicebat, Non potestis me sequi modo; unde primus eorum Petrus, qui hoc jam se posse praesumpserat, aliud expertus est quam putabat : et tamen postea et viri et mulieres, pueri et puellae, juvenes et virgines, seniores cum junioribus innumerabiles martyrio corona
Abbreviated transcription (Latin):
xpi connexuit passionẽ. Absit
enim: ut sydera mori cogen
syderum conditorẽ. Non itaq
qui etiam tempus quo de uirgi¬
ne natus ẽ cum patre constitu¬
it. de quo sine tp̃r natꝰ ẽ. scđm
quã ueram sanamq doctrinã
etiam paulus apłs. cũ aut̃e uen̾
inqͥt plenitudo temporis. misit
d̃s̃ filiũ suũ. E d̾s ꝑ ꝓpłiam. Tprͣe¬
apłs. Ecce nunc tempꝰ acceptabile.
ecce nunc dies salutis. Dicat gͦ. pa¬
ter uenit hora:. qui cũ patre dispo¬
suit om̃s horas: tamquã dicens.
pater. quã ꝓpt̾ homines & apud ho¬
mines ad me clarificandũ simi¬
liter constituimꝰ. uenit hora clari¬
fica filium tuum: ut filiꝰ tuus cla¬
rificet te. Clarificatũ a patre fili¬
um nonnulli accipiunt in eo qđ
ei non peꝑcit:. s pro nob̃ om̃ibus
tradidit eum. Sed si passione clari¬
ficatus or̃: quantomagis resur.¬
rectione:Nam in passione magis
eius humilitas quã claritas com¬
mendatur: apło teste qui ait. hu¬

Expanded text:
Christi connexuit passionem. Absit Christi connexuit passionem. Absit enim, ut sidera mori cogerent siderum conditorem. Non itaquequi etiam tempus quo de Virgine natus est cum Patre constituit, de quo sine tempore natus est. Secundum quam veram sanamque doctrinam etiam Paulus apostolus: Cum autem venit, inquit, plenitudo temporis, misit Deus Filium suum ; « Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis » . Dicat ergo, Pater, venit hora, qui cum Patre disposuit omnes horas: tanquam dicens, Pater, quam propter homines et apud homines ad me clarificandum simul constituimus, venit hora, clarifica Filium tuum, ut et Filius tuus clarificet te. 3. Clarificatum a Patre Filium nonnulli accipiunt, in hoc quod ei non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum . Sed si passione clarificatus dicitur, quanto magis resurrectione? Nam in passione magis ejus humilitas quam claritas commendatur, Apostolo teste, qui dicit, « Hu
Abbreviated transcription (Latin):
ocłis in celum dixit.
ater. uenit hora. clarifica
filium tuum. Poterat dñs
unigenitus et coeternꝰ patri.
in forma serui et ex forma serui
si hoc opus eẽt orare silentio: s
ita se patri exhiberi uoluit p̃ca¬
torem. ut meminisset se nr̃m
ẽẽ doctorem. Proinde quã fecit
orationẽ ꝓ nob̃. notam fecit et
nob̾: qm̃ tanti magistri ñ solũ
ad ipsos sermocinatio. s etiam
ꝓ ipsis ad patrẽ oratio. discipłoꝵ
est edyficatio. Ꝙ si illoꝵ qͥ hec dicta
aderant audituri : ꝓfecto & nr̃a
qui fueramꝰ conscripta lecturi.
Quappt̃ hoc qd̃ ait. pat̾ uenit ho¬
ra clarifica filium tuum. osten¬
dit om̃e tempus. & qͥd. & qͣndo
faceret. uel fieri sineret ab iło
ẽẽ dispositum qui tempori subͣ
ditus non ẽ: qm̃ que futura fue¬
rant ꝑ singła tempora. in dei
sapientia causas efficientes ha¬
bent: in qua nulla st̃ tempora.
Non gͦ credatur hȩc hora fato
urgente uenisse. sed deo potius
ordinante: nec syderea necessitaᷤᷤ

Expanded text:
oculis in coelum dixit: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum. Poterat Dominus Unigenitus et coaeternus Patri in forma servi et ex forma servi, si hoc opus esset, orare silentio; sed ita se Patri exhibere voluit precatorem, ut meminisset nostrum se esse doctorem. Proinde eam quam fecit orationem pro nobis, notam fecit et nobis; quoniam tanti magistri non solum ad ipsos sermocinatio, sed etiam pro ipsis ad Patrem oratio, discipulorum est aedificatio. Et si illorum qui haec dicta aderant audituri, profecto et nostra qui fueramus conscripta lecturi. Quapropter hoc quod ait, Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ostendit omne tempus, et quid quando faceret vel fieri sineret, ab illo esse dispditus non est, quoniam quae futura fuerant per singula tempora, in Dei sapientia causas efficientes habent, in qua nulla sunt tempora. Non ergo credatur haec hora fato urgente venisse, sed Deo potius ordinante, nec siderea necessitas
Abbreviated transcription (Latin):
factum ẽ in forma serui. In forma
uͦ dĩ semꝑ fuit semꝑ erit claritaᷤ:
immo non fuit quasi iam ñ sit:
nec erit quasi nondũ sit. s sine
initio. sine fine semꝑ erit claritas.
Qd̃ ergo ait. pater uenit hora clari¬
fica filium tuum. sic intelligendum
est tamquã dixerit. uenit hora se¬
minanoȩ humilitatis: fructũ non
differas caritatis. Sed qͥd sibi uult
qd̃ sequit᷑: ut filiꝰ tuus clarificet te:
Numquid etiam ds̃ pat̃ humilita
tem ꝑtulit carnis siue. passionis:
ex qua illum clarificari oporte¬
ret: quomodo gͥ eum clarifica¬
turus erat filius. cuiꝰ claritaᷤ sẽpi¬
t̃na. nec ex forma humana potu¬
it uideri minor: nec in diuina
posset ẽẽ amplior: Sed istam que¬
tionẽ in hunc sermonẽ nolo ar¬
tare: aut hinc eum facere longi¬

Expanded text:
factum est in forma servi; in forma factum est in forma servi; in forma vero Dei semper fuit, semper erit claritas: imo non fuit quasi jam non sit, nec erit quasi nondum sit; sed sine initio, sine fine semper est claritas. Quod ergo ait, Pater, venit hora, clarifica Filium tuum; sic intelligendum est, tanquam dixerit, Venit hora seminandae humilitatis, fructum non differas claritatis. Sed quid sibi vult quod sequitur, Ut Filius tuus clarificet te? Numquid etiam Deus Pater pertulit humilitatem carnis sive passionis, ex qua illum clarificari oporteret? Quomodo igitur eum clarificaturus erat Filius, cujus claritas sempiterna nec ex forma humana potuit videri minor, nec in divina posset esse amplior? Sed istam quaestionem in hunc sermonem nolo arctare, aut hinc eum facere longi
Abbreviated transcription (Latin):
que ab eiꝰ resurrectione sumpsit
exordium. Numilitas gͦ eiꝰ incip̃
in sermone apłi ab eo loco ubi a¬
it. semetipsum exinaniuit formã
serui accipiens: et ꝑuenit usq ad
mortem crucis. Claritas uͦ eius in¬
cipit ab eo loco ubi ait. ꝓpt̃ qd̃ & d̃s
si inspiciantur codices greci. ex qua
in latinam. quod hic legitur gła.
ibi legitur doxã: unde uerbum di¬
riuatum est in greco ut diceret᷑
doxason. qͦd interpres latinꝰ ait
glorifica: cũ posset etiam clarifica
dicere. quod tantundẽ ualet. Et
ideo posset etiam in apłi ȩpła ubi
eret tantundem ualeret. Ut aut̃
non recedatur a uerboꝵ sonis. quẽ¬
admodũ a claritate clarificatio:
sic a gła glorificatio deriuatur.
Ut ergo mediator di et hominum
homo. xp̃c iħc resurrectione cla¬
rificaretur uel glorificaretur: pͥ¬
us humiliatus est passione. Non
enim a mortuis resurrexisset: si
mortuus non fuisset. Humilitas
claritatis ẽ meritum: claritas
humilitatis ẽ premium. Sed hoc

Expanded text:
quae ab ejus resurrectione sumpsit exordium. Humilitas ergo ejus incipit in sermone Apostoli, ab eo loco ubi ait, Semetipsum exinanivit formam servi accipiens; et pervenit usque, ad mortem crucis. Claritas vero ejus incipit ab eo loco ubi ait, Propter quod etsi inspiciantur codices graeci, ex qua in latinam, quod hic legitur gloria, ibi legitur δόξα: unde verbum derivatum est in graeco ut diceretur δόξασον, quod interpres latinus ait clarifica, cum posset etiam glorifica dicere, quod tantumdem valet. Et ideo posset etiam in Apostoli Epistoeret tantumdem valeret. Ut autem non recedatur a verborum sonis, quemadmodum a claritate clarificatio, sic a gloria glorificatio derivatur. Ut ergo mediator Dei et hominum homo Christus Jesus resurrectione clarificaretur vel glorificaretur, prius humiliatus est passione: non enim a mortuis resurrexisset, si mortuus non fuisset. Humilitas, claritatis est meritum; claritas, humilitatis est praemium. Sed hoc
Abbreviated transcription (Latin):
aqua:ꝰ accedit uerbũ ad ȩlem̃tum
& fit sacram̃tum: etiam ipsũ tamꝗͣ
uisibile uerbum. Nam & hoc utiq
dixerat. quando pedes discipłis la¬
uit. Qͥ lotus ẽ ñ indiget nͥ ut pedes
lauet: s est mundus totus. Unde is¬
ta tanta uirtus aquȩ. ut corpꝰ tan¬
gat & cor abluat: nisi faciente u̾bo:
in ipso uerbo aliud ẽ sonus tran¬
siens: aliud uirtus manens. Hoc ẽ
uerbum fidi qd̃ p̃dicamus ait apł̃s:
qr si confessus fueris in ore tuo qr¬

Expanded text:
aqua? Accedit verbum ad elementum, aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit Sacramentum, etiam ipsum tanquam visibile verbum. Nam et hoc utique dixerat, quando pedes discipulis lavit: Qui lotus est, non indiget nisi ut pedes lavel, sed est mundus totus . Unde ista tanta virtus aquae, ut corpus tangat et cor abluat, nisi faciente verbo: in ipso verbo, aliud est sonus transiens, aliud virtus manens. Hoc est verbum fidei quod praedicamus, ait Apostolus, quia si confessus fueris in ore tuo q
Abbreviated transcription (Latin):
no ꝑtinet nisi ad agricolam trini¬
tatem. Iam uos mundi estis: mundi
scił atq mundandi. Neq enim nisi
mundi eẽnt fructum ferre possent.
& tam̃ omẽm qui fert fructum pur¬
gat agricola ut fructum plus af¬
ferat: fert fructum qr mundus est.
atq ut plus afferat purgatur ad¬
buc. Qͥs enĩ in hac uita ẽ sic mun¬
dus: ut non sit magis magisq mun¬
dandus: ubi si dixerimꝰ qr peccatũ
non habemꝰ nosipsos seducimꝰ: & ue¬
ritas in nob̾ non ẽ. Si autẽ confessi
fuerimꝰ peccata nr̃a. fidelis ẽ & iustꝰ
qui dimittet nobis peccata nr̃a:¬
& mundet nos ab om̃i iniquitate.
Mundet utiq mundos. hoc ẽ fructu¬
osos: ut tanto sint fructuosiores qͣn¬
to fuerint mundiores. Iam uos mun¬
di estis: ꝓpt̃ uerbum qd̃ loquutus
sum uob̾. Quare ñ ait mundi estis
ꝓpt baptismum quo loti estis. s ait
ꝓpt̃ uerbum qd̃ locutus sum uobis:
nisi qr & in aqua uerbũ mundat:
Detrahe uerbum: & qͥd ẽ aqua nisi

Expanded text:
no pertinet nisi ad agricolam Trinino pertinet nisi ad agricolam Trinitatem. Jam vos mundi estis, mundi scilicet atque mundandi. Neque enim nisi mundi essent, fructum ferre potuissent: et tamen omnem qui fert fructum, purgat agricola, ut fructum plus afferat. Fert fructum, quia mundus est; atque ut plus afferat, purgatur adhuc. Quis enim est in hac vita sic mundus, ut non sit magis magisque mundandus? Ubi « si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est: si autem confessi fuerimus peccata nostra, fidelis est et justus, qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate » : mundet utique mundos, hoc est fructuosos, ut tanto sint fructuosiores, quanto fuerint mundiores. 3. Jam vos mundi estis propter verbum quod locutus sum vobis. Quare non ait, mundi estis propter Baptismum quo loti estis, sed ait, propter verbum quod locutus sum vobis; nisi quia et in aqua verbum mundat? Detrahe verbum, et quid est aqua nisi
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ id qd̃ ait ego & pat unũ
sumꝰ: ⁊ ipse agricola ẽ. Nec tał
quales st̃ qui extrinsecꝰ oꝑando
ex hibent ministerium: s talis ut
det etiam intrinsecus increm̃tum.
Et si uerbum caro factum ẽ qd ñ
erat: manet qͦd erat. Deniq cũ de
patre tamquã de agricola dixis¬
set quod infructuosos palmites tol¬
lat. fructuosos autem purget ut
plus afferant fructum: continuo
etiam seipsum mundatorem ẽẽ pal¬
mitum ostendens. iam uos inquit
mundi estis ꝓpt̃ sermonẽ quẽ locutꝰ
sũ uob̾. Ecce & ipse mundator ẽ pal¬
mitum. qd ẽ agricolȩ & ñ uitis of¬
ficium: qui etiam palmites oꝑari¬
os suos fecit. Nam et si dant incre¬
mentũ. impendunt tam̃ aliquod
adiumentũ. s non de suo: qr sine
me inquit nichil potestis facere.
Audi etiam ipsos confitentes. Q d
iam uͦ qd̃ seqͥtur. s d̾̃s increm̃tum
dedit: ñ ꝑ illos s ꝑ seipsum facit.
Eacedit hoc bumanã humilitatem:
excedit angłicam sublimitatẽ. necõi¬

Expanded text:
autem id quod ait, Ego et Pater unum sumus , et ipse agricola est. Nec talis quales sunt, qui extrinsecus operando exhibent ministerium; sed talis ut det etiam intrinsecus incrementum.et si Verbum caro factum est quod non erat, manet quod erat. Denique cum de Patre tanquam de agricola dixisset quod infructuosos palmites tollat, fructuosos autem purget ut plus afferant fructum; continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendens, Jam tos, inquit, mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen aliquod adjumentum; sed non de suo: Quia sine me, inquit, nihil potestis facere. Audi etiam ipsos confitentes: QuidJam vero quod sequitur, sed Deus incrementum dedit ; non per illos, sed per seipsum facit: excedit hoc humanam humilitatem, excedit angelicam sublimitatem, nec omni
Abbreviated transcription (Latin):
nature. sunt uites et palmites. ꝓp̃t
quod cum ẽẽt d̾s cuiꝰ nature: non
sumus. factus ẽ homo ut in illo eẽt
uitis humana natura: cuiꝰ & nos ho¬
mines palmites ẽẽ possemꝰ. Qͥd gͦ ẽ¬
ego sum uitis uera: Numqͥd ut ad¬
deret uera hoc ad eam uitem retu¬
lit. unde hec similitudo translata
ẽ. Sic enim dr uitis ꝑ similitudi¬
nẽ non ꝑ ꝓprietatẽ. quẽad modũ
dr. ouis. agnus. leo. petra. lapis an¬
gularis. et cetera huiusmodi. quȩ
magis ipsa sunt ex quib ducunt᷑
istȩ similitudines non ꝓprietates.
Sed cum dicit ego sum uitis uera.
ab illa se utiq discernit cui dicit᷑:
quomodo conuersa es in amaritu¬
dinem uitis aliene: nam qͦ pacto
ẽ uitis uera. que expectata ẽ ut¬

Expanded text:
naturae sunt vitis et palmites: propter quod cum esset Deus, cujus naturae non sumus, factus est homo, ut in illo esset vitis humana natura, cujus et nos homines palmites esse possemus. Quid Ego sum vitis vera? nunquid ut adderet vera, hoc ad eam vitem retulit, unde ista similitudo translata est? Sic enim dicitur vitis per similitudinem, non per proprietatem, quemadmodum dicitur ovis, agnus, leo, petra, lapis angularis, et caetera hujusmodi, quae magis ipsa sunt vera, ex quibus dicuntur istae similitudines, non proprietates. Sed cum dicit, Ego sum vitis vera; ab illa se utique discernitur, cui dicitur, Quomodo conversa es in amaritudinem, vitis aliena ? Nam quo pacto est vitis
Abbreviated transcription (Latin):
more suo duri ad lapides cucurre¬
runt. Tulerunt lapides ut lapida¬
rent eum. Dñs qi ñ patiebat᷑ quod
nolebat pati. & ñ est passus nͥ qd̃
uoluit pati: adhuc eos lapidare¬
se cupientes alloquit᷑. Sustulerins
lapides iudei: ut lapidarent illũ.

Expanded text:
more suo duri, ad lapides cucurremore suo duri, ad lapides cucurrerunt. Tulerunt lapides, ut lapidarent eum. Dominus quia non patiebatur quod nolebat pati, et non est passus nisi quod voluit pati, adhuc eos lapidare cupientes alloquitur. « Sustulerunt lapides Judaei, ut lapidarent illum.
Abbreviated transcription (Latin):
tamꝗͣ d̾s habeat humanã formã.
& quasi corporis membra: s qđ
ꝑ ipsũ facta sint omĩa. Nam so¬
lent et homines dicere manus
suas ẽẽ alios homines: ꝑ quos faci¬
unt quod uolunt. Aliquando et
ipsũ opus hominis. manꝰ hominiᷤ
agnoscere manũ suã. cũ id quod
scripsit agnoscit. Cũ gͦ mul¬
tis modis etiã hoĩs dicatur manꝰ.
qͥ ꝓprie manũ habet int fĩl corpo¬
ris m̃bris: quantomagis ñ uno
modo intelligendũ est cũ legitur
di manꝰ cui forma corporis nulla
est: ac ꝑ hoc melius hoc loco ma
nũ patris ipsũ filiũ dictũ acceꝑimꝰ.
incipiat carnalis cogitatio etiã ip¬
sius filii querere filium. quẽ simi¬
lit̾ credat xp̃i manũ: ergo nemo
rapit de manu patris mei. hoc est
nemo rapit mͥ. Sed ne forte adhuc
titubes: audi qd̃ sequit᷑. Ego & pat̃
unũ sumꝰ. Huc usq iudei tollera¬
re potuer̃t: audierunt ego & pat̃
unũ sumꝰ. et non ꝑtulerunt: et

Expanded text:
tanquam Deus habeat humanam formam, tanquam Deus habeat humanam formam, et quasi corporis membra; sed quod per ipsum facta sunt omnia. Nam solent et homines dicere manus suas esse alios homines, per quos faciunt quod volunt. Aliquando et ipsum opus hominis, manus hominis agnoscere manum suam, cum id quod scripsit agnoscit. Cum ergo multis modis etiam hominis dicatur manus, qui proprie manum habet in sui corporis membris; quanto magis non uno modo intelligendum est cum legitur manus Dei, cui forma corporis nulla est? Ac per hoc melius hoc loco mannum Patris ipsum Filium dictum acceperimus, incipiat carnalis cogitatio etiam ipsius Filii quaerere Filium, quem similiter credat Christi manum. Ergo, Nemo rapit de manu Patris mei; hoc est, Nemo rapit mihi. 8. Sed ne forte adhuc titubes, audi quid sequitur: Ego et Pater unum sumus. Huc usque Judaei tolerare potuerunt: audierunt, Ego et Pater unum sumus, et non pertulerunt; et
Abbreviated transcription (Latin):
Cogitauit supͣ celũ milia exercitꝰ
angłoꝵ. cogitauit et transcend̾
uniuersa. sicut aquila nubes. sic
transcendit magna omĩa. ꝑuen̾
ad illud quod maius ẽ om̃ib. &
dixit. In principio erat uerbũ.
Sed qr ille cuiꝰ est uerbũ non est
de uerbo. uerbũ autẽ de illo cuiꝰ
est uerbũ: ideo ait. Qͦd dedit mͥ
pat̃. id est ut sim uerbũ eiꝰ. ma¬
ius ẽ omĩb: ut᷑ sim unigenitus
mo rapit inquit oues meas de
manu mea. Nemo potest rapere
de manu patris mei. Be manu
mea. et de manu patris mei. Qͥd
ẽ hoc: Nemo rapit de manu me¬
a. & nemo rapit de manu patris
mei: ͦ utrũne una manꝰ ẽ patriᷤᷤ
et filii: an forte ipse filius manꝰ
est patris sui: Si manũ intelliga¬
mꝰ potestatẽ. una ẽ patris & fili¬
i potestas: qr una diuinitas. Si
autẽ manũ intellegamꝰ sicut dic¬
tũ est ꝑ ꝓpħam. et brachiũ dñi
cui reuelatũ est: manus patris
ẽ ipse filius. Quod ñ ita dictũ est

Expanded text:
Cogitavit supra coelum millia exercitus Cogitavit supra coelum millia exercitus Angelorum, cogitavit et transcendit universam, sicut aquila nubes, sic transcendit magna omnia, pervenit ad illud quod majus est omnibus; et dixius est Verbum non est de Verbo, Verbum autem de illo est cujus est Verbum; ideo ait, Quod dedit mihi Pater, id est, ut sim Verbum ejus, ut sim unigenitus Filius mo rapit, inquit, oves meas de manu mea. Nemo potest rapere de manu Patris mei. 7. De manu mea, et de manu Patris mei: quid est hoc, Nemo rapit de manu mea, et, Nemo rapit de manu Patris mei? Utrum una manus est Patris et Filii, an forte ipse Filius manus est Patris sui? Si manum intelligamus potestatem, una est Patris et Filii potestas; quia una est divinitas: si autem manum intelligamus, sicut dictum est per prophetam, Et brachium Domini cui revelatum est ? manus Patris ipse est Filius. Quod non ita dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
de patre d̾s. Ideo pat̾ filio gignen¬
do dedit ut d̾s esset. gignendo de¬
dit ut sibi coet̾nus ẽẽt. gignen¬
do dedit ut equalis ẽẽt: hoc ẽ qd̾
maiꝰ est omĩb. Quomodo uita fi¬
lius. et habens uitam filius. qd̃
habet hoc est: tu aliud es. aliud
habes. Uerbi gr̃ã. Habes sapien¬
tiam: numqͥd tu es ipsa sapien¬
tia: deniq qr non es tu ipse quod
habes. si amiseris qd̃ habes. redis
ut non habeas: et aliquando re¬
sumis. aliquando amictis: quo¬
modo ocłs nr non in seipso habet
inseparabilit lucem. Aperit᷑ et
capit: clauditur et amittit. Non
sic ẽ d̾s dĩ filius. non sic ẽ uerbũ
patris: non sic ẽ uerbũ qd̃ non
sonando transit. s nascendo ma¬
net. Sic habet sapientiã. ut ip¬
se sit sapientia: faciatq sapientes.
Sic habet uitam ut ip̃se sit uita.
faciatq uiuentes: hoc ẽ qd maiꝰ
ipse celũ et terrã uolens dicere de
filio dĩ: attendit et transcendit.

Expanded text:
de Patre Deus; ideo Pater Filio gignende Patre Deus; ideo Pater Filio gignendo dedit ut Deus esset, gignendo dedit ut sibi coaeternus esset, gignendo dedit ut aequalis esset. Hoc est quod majus est omnibus. Quomodo vita Filius, et habens vitam Filius? Quod habet hoc est: tu aliud es, aliud habes. Verbi gratia, habes sapientiam; numquid tu es ipsa sapientia? Denique quia non es tu ipse quod habes, si amiseris quod habes, redis ut non habeas: et aliquando resumis, aliquando amittis. Quomodo oculus noster non in seipso habet inseparabiliter lucem; aperitur et capit, clauditur et amittit. Non sic est Deus Dei Filius, non sic est Verbum Patris; non sic est Verbum quod non sonando transit, sed nascendo manet. Sic habet sapientiam, ut ipse sit sapientia, faciatque sapientes; sic habet vitam, ut sit ipse vita, faciatque viventes. Hoc est quod majus ista coelum et terram, volens dicere de Filio Dei; attendit, et transcendit.
Abbreviated transcription (Latin):
mea. & item ad patrẽ. Pater m̃s
qd̃ dedit mͥ maius om̃ib est. Qͥd
dedit filio pat̾ maius om̃ib: nisi
ut ipse illi ẽẽt unigenitꝰ filiꝰ: eͥ d
ẽ ergo dedit: iam erat cui daret:
an gignendo dedit:nam si erat
cui daret ut filius eẽt: erat aliqͣn
do et filius non erat: absit ut ali
erit. De nob̃ hoc dici potest. Aliqͣn¬
do filii hominũ eramꝰ: filii dĩ non
eramꝰ. Nos enĩ filios d̾i grã fecit. il¬
lũ natura: qr ita natus ẽ. et non
ẽ ut dicas. non erat anteꝗͤ natus
erat eẽt. Nũquã enĩ non natus erat:
qͥa. patri coeternus erat. Qͥ sapit:
capit. Qͥ non capit. credat. nutri¬
atur: et capiet u̾bũ dĩ semꝑ cũ
patre. et semꝑ uerbũ: et qr u̾bũ.
ideo filiꝰ. Semꝑ gͦ fili. & semꝑ ȩqͣli.
Non enĩ crescendo s nascendo eqͣ¬
lis est. qͥ semꝑ natus ẽ de patre fi¬
liꝰ : de deo d̾s. de ȩt̃no coeternus.
Pater autẽ non de filio d̾s: filius

Expanded text:
mea: et item ad Patrem, Pater meus mea: et item ad Patrem, Pater meus quod dedit mihi, majus est omnibus. Quid dedit Filio Pater majus omnibus? Ut ipse illi esset unigenitus Filius. Quid est ergo, dedit? jam erat cui daret, an gignendo dedit? Nam si erat cui daret ut Filius esset, aliquando erat, et Filius non erat: Absit ut aliqerit. De nobis hoc dici potest: aliquando filii hominum eramus, filii Dei non eramus. Nos enim filios Dei gratia fecit, illum natura, quia ita natus est. Et non est ut dicas, Non erat antequam natus erat: nunquam enim non natus erat, qui Patri coaeternus erat. Qui sapit capiat; qui non capit credat, nutriatur, et capiet. Verbum Dei semper cum Patre, et semper Verbum: et quia Verbum, ideo Filius. Semper ergo Filius, et semper aequalis. Non enim crescendo, sed nascendo aequalis est, qui semper natus est de Patre Filius, de Deo Deus, de aeterno coaeternus. Pater autem non de Filio Deus: Filius
Abbreviated transcription (Latin):
Sic enim ꝑ ipsũ ostium egredim᷑:
ut pascua inuenire possimus. Bo
uiget. Solet quedam herba dici
semꝑ uiuit: ibi solũ uiuere inue¬
nitur. Uitam et̾nam inquit da
bo ouib meis. Uos calũpnias ꝓp¬
tea queritis: qr de uita presen¬
ti cogitatis. & non ꝑibunt ine¬
ternũ: subaudis tamquã eis dixe¬
rit. uos ꝑibitis in eternũ: quia
non estis ex ouib meis. Non rapi¬
et eas quisꝗͣ de manu mea. Inten¬
tius accipite. Pater m̃s qđ dedit
mͥ maius omĩb est. Qͥd potest lu¬
pus:quid pot̾ fur et latro:non
ꝑdunt nͥ ad interitũ p̃destina¬
tos. De illis autẽ ouib de quib
uit: qͦs aut̃e p̃destinauit ipsos et
uocauit: quos aut̃e uocauit ipsoᷤ
et iustificauit: quos aut̃e iustifi¬
cauit ipsos et glorificauit: de o¬
uib istis nec lupus rapit. nec fur
tollit. nec latro int̃ficit. Securus
ẽ de numero earũ: qui pro eis no¬
uit quod dedit. Eẜ hoc ẽ quod ait:
non rapiet eas quisquã de manu

Expanded text:
sic enim per ipsum ostium egredimur, sic enim per ipsum ostium egredimur, ut pascua invenire possimus. Bontum viget. Solet quaedam herba dici semper viva: ibi solum vivere invenitur. Vitam aeternam, inquit, dabo eis, ovibus meis. Vos calumnias propterea quaeritis, quia de vita praesenti cogitatis. 6. Et non peribunt in aeternum: subaudis, tanquam eis dixerit, Vos peribitis in aeternum, quia non estis ex ovibus meis. Non rapiet eas quisquam de manu mea. Intentius accipite: Pater meus quod dedit mihi, majus est omnibus. Quid potest lupus? quid potest fur et latro? Non perdunt nisi ad interitum praedestinatos. De illis autem ovibus, de quibus vitquos autem vocavit, illos et justificavit; quos autem justificavit, ipsos et glorificavit : de ovibus istis nec lupus rapit, nec fur tollit, nec latro interficit. Securus est de numero earum, qui pro eis novit quod dedit. Et hoc est quod ait, Non rapiet eas quisquam de manu
Abbreviated transcription (Latin):
uolebant calumpniari: ille filiũ
dĩ se ẽẽ respondit. E quomodo:ᷤ
Audite. Respondit eis iħc. Loquor
uob̃: et non creditis. Oꝑa que ego¬
facio in nomine patris mei: hec
destimonium ꝑhibent de me. Sed
uos non creditis: qr non estis ex o¬
uib meis. Iam supra didicistis que
st̃ oues. Estote oues. Ques credendo
st̃ oues: pastorem sequendo sunt
oues. Redemptorem non contemp¬
nendo st̃ oues. ꝑ ostium intrando
st̃ oues. exeundo et pascua inue¬
niendo st̃ oues. Qͦ modo gͦ istis dix̃
ñ estis ex ouib meis: q uidebat
tos: non ad uitam et̃nam sui san¬
guinis p̃tio comparatos. Oues mee
uocem meam audiunt: et ego ag¬
nosco eas. et sequunt᷑ me. E ego ui¬
tam eternam do eis. Ecce st̃ pascua.¬
Si recolatis suꝑiuis dixerat: & ingͦ¬
dietur et egredietur. et pascua in¬
ueniet. Ingressi sumꝰ credendo: et¬
regredimur moriendo. Sed quo¬
modo ꝑ ostium fidei ingressi su¬
mus: sic fideles de corpore exeamꝰ.

Expanded text:
volebant calumniari, ille Filium volebant calumniari, ille Filium Dei se esse respondit. Et quomodo? Audite: Respondit eis Jesus: Loquor vobis, et non creditis; omine Patris mei, haec testimonium perhibent de me: sed vos non creditis, quia non estis ex ovibus meis. Jam supra didicistis quae sint oves: estote oves. Oves credendo sunt, oves pastorem sequendo sunt, oves redemptorem non contemnendo sunt, oves per ostoves sunt exeundo, et pascua inveniendo. Quomodo ergo istis dixit: Non estis ex ovibus meis? Quia videbat tos, non ad vitam aeternam sui sanguinis pretio comparatos. » Oves meae vocem meam audiunt, et ego cognosco eas, et sequuntur me, et ego vitam aeternam do eis. Dictis, superius dixerat, Et ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet. Ingressi sumus credendo, egredimur moriendo. Sed quomodo per ostium fidei ingressi sumus, sic fideles de corpore exeamus:
Abbreviated transcription (Latin):
tatem cuiꝰ contempnebant infir¬
mitatem: respondit eis. Quomͦ
scabellũ pedũ tuoꝵ: Si gͦ dauid
in spũ dicit eum dñm: quomodo
filius eiꝰ est: non negauit. s int̾¬
rogauit: ne qͥs hoc cum audierit
pucet qd̃ dñs iħe negauerit se fi¬
lium ẽẽ dauid. filium dauid dñs
xp̃c si se ẽẽ negaret: cecos sic eum
inuocantes non illuminaret.
Transiebat enim aliquando. & du¬
o ceci sedentes iuxta uiam clama¬
uer̃t: miserere nri fili dauid.
Q.ua uoce audita. miseratus ẽ. ste¬
tit. sanauit. lumen dedit: qr no¬
m̃ agnouit. Dicit et apłs paulꝰ.
Qͥ factus ẽ ex semine daurid scd̃m
carnẽ. E ad timotheum. Memor
esto ih̃m xpm resur rexisse a mor¬
tuis ex semine dauid scđm meũ¬
eugłm meũ. Qla de semine. dauid
originem maria uirgo ducebat:
inde dñs de semine dauid. Hoc ꝓ
magno uidei a xp̃o querebant.
dauid calũpniarentur. qd̃ sibiar¬
rogaret de regia potestate. Plus
ẽ qd̾ eis respondit. Illi de filio dđ

Expanded text:
tatem, cujus contemnebant infirtatem, cujus contemnebant infirmitatem, respondit eis: Quomodo uis? Si ergo David in spiritu dicit eum Dominum, quomodo filius ejus est ? Non negavit, sed interrogavit. Ne quis hoc cum audierit, putet quod Dominus Jesus negaverit se filium esse David. Filium David Dominus Christus si se negaret, caecos sic eum invocantes non illuminaret. Transibat enim aliquando, et duo caeci sedentes juxta viam clamaverunt: Miserere nostri, fili David. Qua voce audita, misertus est; stetit, sanavit, lumen dedit ; quia nomen agnovit. Dicit et apostolus Paulus, Qui factus est ei ex semine David secundum carnem : et ad Timotheum, Memor esto Jesum Christum resurrexisse a mortuis ex semine David secundum Evangelium meum . Quia de semine David originem Maria virgo ducebat, inde Dominus de semine David. 4. Hoc pro magno Judaei a Christo quaerebant, David, calumniarentur quod sibi arrogaret regiam potestatem. Plus est quod eis respondit: illi de filio David
Abbreviated transcription (Latin):
nimã nrãm tollis:SSi tu es xp̃e:
dic nob̃ palam. Non ueritatẽ de¬
sid̾abant: s calũpniam p̃parabaq̃.
Hyemps erat: et frigidi erant. Ad
illũ enĩ diuinũ ignẽ accedere pi¬
gri erant. Sed accedere. ẽ credere.
Qͥ credit. accedit. Qͥ negat. reced̾.
Non mouet᷑ anima pedib: s affec¬
tib frigruerant ad diligendã
caritatem: et ardebant nocendi
cupiditate. Longe aberant: &i¬
bi erant. Non accedebant creden¬
do: et p̃mebant ꝑsequendo. Que¬
rebant audire a dno ego sũ xp̃c:
et fortasse de.xp̃o scdm hominẽ
sapiebant. Prediuerunt enĩ ꝓ
& in ꝓpħis et in ipso eugłio nec
heretici intellegunt: quantoma¬
cor eoꝵ: ͦdeniq quodam loco sciess
homo erat. ñ scdm id qd̃ d̾s etiã
assũpto homine ꝑmanebat: ait
filius est:ͦ ⁊ espondunt scdm opi¬
nationẽ suam. Bauid. Sic enĩ le¬
gerant. & hoc solũ tenebant: qr
diuinitatẽ eius legebant &‸ intel¬
ligebant. Dñs autẽ ut eos suspen¬
deret ad querendã eius diuini¬

Expanded text:
m tollis? Si tu es Christus, dic nobis palam. Non veritatem desiderabant, sed calumniam praeparabant. Hiems erat, et frigidi erant: ad illum enim divinum ignem accedere pigri erant. Sed accedere est credere: qui credit, accedit; qui negat, recedit. Non movetur anima pedibus, sed affectibus. Friguerant a diligendi charitate, et ardebant nocendi cupiditate. Longe aberant, et ibi erant: non accedebant credendo, et premebant persequendo. Quaerebant audire a Domino, Ego sum Christus: et fortasse de Christo secundum hominem sapiebant. Praedicaverunt Prophetae et in Prophetis et in ipso Evangelio nec haeretici intelligunt; quanto micor eorum ? Denique quodam loco sciens homo erat, non secundum id quod Deus etiam assumpto homine permanebat, ait filius est? Responderunt secundum opinationem suam: David. Sic enim legerant, et hoc solum tenebant: quia divinitatem ejus legebant, sed non intelligebant. Dominus autem ut eos suspenderet ad quaerendam ejus divini
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ lacte nutriri: s solido cybo
uesci. Qsquis ad sumendũ eybũ
solidum uerbi dĩ adhuc minus
idoneus ẽ. lacte fidei nutriatur:
et uerbũ quod intelligere ñ pot̃.
credere ñ cunctetur. fides enim
meritũ est: intellectus p̃mium.
In ipso labore intentionis. desudat
acies mentis nr̃e. ut deponat sor¬
diculas mentis nebulȩ humane:
et serenetur ad uerbũ dei. Non
gͦ recusetur labor: si adest amor.
Nostis enĩ qr qui amat ñ laborat.
Omĩs labor: non amantib grauis
est. Si tantos labores cũ auaris
portat cupiditas: nob̃cũ non por¬
tat caritas : eugłm intendite.
facta st̃ aut̃ẽ encenia in iheroso¬
lymis. Encenia. festiuitas erat de¬
dicationis templi. Grece enĩ cẽnoñ
d̾r nouũ. Quandocũq nouũ ali¬
qͥd fuerit dedicatũ: encenia uo¬
catur. Iam et usus habet hoc uer¬
bũ. Si quis noua tunica induat᷑:
enceniare dicit᷑. Illũ ergo diẽ quo
templũ dedicatũ est iudei sollẽp¬
niter celebrabant: ipse dies festus

Expanded text:
semper lacte nutriri, sed solido cibo vesci. Quisquis autem ad sumendum solidum cibum verbi Dei adhuc minus idoneus est, lacte fidei nutriatur, et verbum quod intelligere non potest, credere non cunctetur. Fides enim meritum est, intellectus praemium. In ipso labore intentionis desudat acies mentis nostrae, ut ponat sordiculas nebulae humanae, et serenetur ad Verbum Dei. Non ergo recusetur labor, si adest amor: nostis enim quoniam qui amat non laborat. Omnis enim labor non amantibus gravis est. Si tantos labores cum avaris portat cupiditas, nobiscum non portat charitas? 2. Evangelium intendite: Facta sunt autem Encaenia in Jerosolymis. Encaenia festivitas erat dedicationis templi. Graece enim καινὸν dicitur novum quandocumque novum aliquid fuerit dedicatum, Encaenia vocantur. Jam et usus habet hoc verbum: si quis nova tunica induatur, encaeniare dicitur. Illum enim diem quo templum dedicatum est, Judaei solemniter celebrabant: ipse dies festus
Abbreviated transcription (Latin):
ntergantib discipłis. & illis
magistro respondente iħu. eti¬
am nos tamquã cum illis dis
dixerat dñs. adhuc modicum

Expanded text:
nterrogantibus discipulis et eis magistro respondente Jesu, etiam nos tanquam cum illis discdixerat Dominus, Adhuc modicum
Abbreviated transcription (Latin):
et nunc non diligat: absit. Qo¬
modo enim nos pater sine filio:
aut filius sine patre diligeret:
Quomodo cum inseparabilit̾ oꝑen¬
Et manifestabo ei meipsum. Dili¬
gam et manifestabo: id est adhoc
diligam ut manifestem. Nẽ eñĩ
ad hoc dilexit ut credamus: et
mandatum fidi teneamus. Tunc
ad hoc diliget ut uideamus: et
ipsa uisione mercedem accipia¬
credendo quod uidebimꝰ: tun aũ

Expanded text:
et nunc non diligat? Absit. Quoet nunc non diligat? Absit. Quomodo enim nos Pater sine Filio, aut Filius sine Patre diligeret? Quomodo cum inseparabiliter operenet manifestabo ei meipsum. Diligam, et manifestabo: id est, ad hoc diligam ut manifestem. Nunc enim ad hoc dilexit ut credamus, et mandatum fidei teneamus; tunc ad hoc diliget ut videamus, et ipsam visionem mercedem fidei capiacredendo quo
Abbreviated transcription (Latin):
mus eum sicuti est. Nam si etiã
corpus quidem mortuum ẽ ꝓpt̃
peccatũ: spiritus autem uita ẽ
ꝓpter iusticiam. Qͥa uero ce nos
etiam nunc in illo sumus: satis
ostendit ubi dicit. Ego sum uiti:
uos palmites. In illo ergo die qͣn¬
do uiuemus uita qua mors absor¬
bebitur. cognoscemus qr ipse in
patre. et nos in ipso & ipse in no¬
bis: qi tẽ ꝑficietur hoc ipsũ qđ
et nunc inchoatum est iam ꝑ ip
sum. ut sit in nob et nos in ip̃so.
Qͥ habet inquit mandata mea et
seruat ea: ille est qui diligit me:
Qͥ habet in memoria: et seruat ĩ
uita. Qͥ habet in sermonib: et
seruat in morib. Qͥ habet audi¬
endo: et seruat faciendo. Aut
qui habet faciendo. & seruat
ꝑseuerando: ipse est inquit qui
diligit me. Oꝑe est demonstran¬
da dilectio: ne sit infructuosa
nominis appellatio. & qui diligit
me inquit diligetur a patreme¬
o. & ego diligam eum:. & mani¬
festabo ei meipsum. Qd ẽ diligã.
tamquam tunc dilecturus sit.

Expanded text:
mus cum sicuti est . Nam si etiam mus cum sicuti est . Nam si etiam corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem vita est propter justitiam . Quia vero et nos etiam nunc in illo sumus, satis ostendit, ubi dicit: Ego sum vitis, vos palmites . In illo ergo die, quando vivemus ea vita qua mors absorbebitur, cognoscemus quia ipse in Patre, et nos in ipso, et ipse in nobis; quia tunc perficietur hoc ipsum quod et nunc inchoatum est jam sum, ut sit in nobis, et nos in ipso. Qui habet, inquit, mandata mea, et servat ea, ille est qui diligit me. Qui habet in memoria, et servat in vita; qui habet in sermonibus, et servat in moribus: qui habet audiendo, et servat faciendo; aut qui habet faciendo, et servat perseverando: ipse est, inquit, qui diligit me. Opere est demonstranda dilectio, ne sit infructuosa nominis appellatio. Et qui diligit me, inquit, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et manifestabo ei me ipsum. Quid est, diligam? tanquam tunc dilecturus sit,
Abbreviated transcription (Latin):
hominem quippe mors: & per
hominem resurrectio mortuoꝵ.
Sicut enim in adam om̃s mori¬
untur: sic in xp̃o om̃s uiuifica¬
buntur. Qm̃ nemo ad mortem
nisi ꝑ illum: nemo ad uitam nͥ
sumus: qr uiuit ipse. uiuemꝰ nos.
Mortui sumꝰ illi quando uiximꝰ
nob̃: qr uero mortuus ẽ ille pro
iuuit ille: et nos uiuemꝰ. Nam
sicut ꝑ nos mortem potuimꝰ: ñ sic
et uitam ꝑ nos habere possumus.
In illo die inquit uos cognoscetis
qr ego sum in patre meo: & uos
in me & ego in uob̃. In quo die:
nisi de quo ait & uos uiuetis: tc̃
enim erit ut possimꝰ uidere qͦd
credimꝰ. Nam et nunc est in nob̃
et nos illo: s hoc nunc credimꝰ.
tunc etiam cognoscemus. Quãuiᷤ
et nẽ credendo nouerimꝰ: s tunc
contemplando noscemus. Quan¬
dui enim sumus in corpore qua¬
le nunc est. id est corruptibile
quod aggrauat animam: ꝑegri¬
namur a domino. ꝑ fidem enu
ambulamus: non ꝑ speciem. Tunc
uero ꝑ speciem: quando uidebi¬

Expanded text:
hominem quippe mors, et per hominem quippe mors, et per hominem resurrectio mortuorum. Sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic in Christo omnes vivificabuntur . Quoniam nemo ad mortem nisi per illum, nemo ad vitam nissumus: quia vivit ipse, vivemus nos. Mortui sumus illi, quando viximus nobis: quia vero mortuus ille pro vivit ille, et nos vivemus. Nam sicut per nos mortem potuimus, non sic et vitam per nos habere possemus. In illo die, inquit, Vos cognoscetis quia ego sum in Patre meo, et vos in me, et ego in vobis. In quo die, nisi de quo ait, Et vos vivetis? Tunc enim erit ut possimus videre quod credimus, nam et nunc est in nobis, et nos in illo. Sed hoc nunc credimus, tunc etiam cognoscemus; quamvis et nunc credendo noverimus, sed tunc contemplando noscemus. Quamdiu enim sumus in corpore quale nunc est, id est corruptibile quod aggravat animam, peregrinamur a Domino: per fidem enim ambulamus, non per speciem . Tunc ergo per speciem, quoniam videbi
Abbreviated transcription (Latin):
bat dm. Hidebat indum̃tum. ñ
uidebat indutum. S qm̃ post re¬
surrectionẽ etiam ipsam post car¬
nem suam quã non solum uiden¬
dã. uerum etiam contrectrectan¬
dam demonstrauit suis: noluit
demonstrare non suis. Hinc for¬
tasse intelligendum est ẽẽ dictũ.
Adhuc modicũ & mundus me ĩa
non uidet. uos aut̃e uidetis me
est qr ego uiuo & uos uiuetis:
Cur de presenti se dixit uiuere:
illos autẽ de futuro ẽẽ uicturos.
nisi qr uitam etiam carnis utiq
resurgentis qualis in ip̃so precede¬
bat & illis ẽ pollicitus sequuturã:
Et qr ipsius mox futura erat resur¬
rectio. presentis posuit temporis
nificandam celeritatẽ: illoꝵ aũ
uiuitis. s uiuetis. Quas ergo re¬
surrectiones. suam scił mox fu¬
turam. & nr̃ãm in scłi fine uen¬
turam. duob uerbis presentis
temporis et futuri. eleganter
breuiterq ꝓmisit. Qͥa ego in¬
quit uiuo: et uos uiuetis. Qͥa
uiuit: ideo et nos uiuemꝰ. Per

Expanded text:
bat Deum; videbat indumentum, non bat Deum; videbat indumentum, non videbat indutum. Sed quoniam post resurrectionem etiam ipsam carnem suam, quam non solum videndam, verum etiam contrectandam demonstravit suis, noluit demonstrare non suis; hinc fortasse intelligendum est esse dictum, Adhuc modicum, et mundus me jam non videt: vos autem videbitis me; est, quia ego vivo, et vos vivetis? Cur de praesenti se dixit vivere, illos autem de futuro esse victuros, nisi quia vitam etiam carnis utique resurgentis. qualis in ipso praecedebat, et illis est pollicitus secuturam? Et quia ipsius mox futura erat resurrectio, praesentis posuit temporis nificandam celeritatem: illorum auvivitis; sed, vivetis. Duas ergo resurrectiones, suam scilicet mox futuram, et nostram in saeculi fine venturam, duobus verbis praesentis temporis et futuri, eleganter breviterque promisit. Quia ego, inquit, vivo, et vos vivetis: quia ille vivit, ideo et nos vivemus. Per
Abbreviated transcription (Latin):
ne quisquã putarce
quod ita eum dñs
daturus fuerat uelut ꝓ seipso
ut non cum eis & ipse esset fu¬
turus: adiecit atq ait. Non re¬
linquã uos orphanos: ueniam
Iad uos. Orphani. pupilli sunt.
Illud enim grecum eiusdem rei
nomen est : hoc latinum. Nam ce
in psalmo ubi legimus pupillo
tu eris adiutor: grecus habet or¬
phano. Quãuis ergo nos filius di¬
suo patri adoptauerit filios. & e¬
undem patrem nos uoluerit ha¬
bere ꝑ grãm qui eius pater est
ꝑ naturam. tamen etiam ipse cͥ
linquã uos orphanos ueniam ad
uos. Hinc est etiam quod sponsi
filios nos appellat ubi dicit. Ueni¬
et hora cum auferet᷑ ab eis spon¬
sus. & tunc ieiunabunt filii spon¬
si. Qͥs autem sponsus: nisi dñs xͦ:
modicum et mundus me iam ñ
uidet. Qͥd enim. tunc eum uide¬
bat mundus. quando quidem
mundi nomine uult intelligi eos
de quib suꝑius est loquutus di¬
cens. de spu sco. quem mundus ñ
debat quod in carne uerbũ late¬
bat. Uidebat hominẽ: non uide¬

Expanded text:
ne quisquam putaret quod ita eum Dominus daturus fuerat, velut pro seipso, ut non et ipse cum eis esset futurus, adjecit atque ait: Non relinquam vos orphanos, venio ad vos . Orphani pupilli sunt; illud enim Graecum ejusdem rei nomen est, hoc Latinum. Nam et in psalmo, ubi legimus: Pupillo tu eris adjutor , Graecus habet orphano. Quasuo Patri adoptaverit filios, et eumdem Patrem nos voluerit habere per gratiam, qui ejus Pater est per naturam; tamen etiam ipse cirlinquam vos orphanos; veniam ad vos. Hinc est quod etiam sponsi filios nos appellat, ubi dicit: Veniet hora ut auferatur ab eis sponsus, et tunc jejunabunt filii sponsi . Quis autem sponsus, nisi Dominus Cmodicum, et mundus me jam non videt. Quid enim? tunc eum videbat mundus; quandoquidem mundi nomine vult intelligi eos de quibus superius est locutus, dicens de Spiritu sancto, Quem mundus accdebat quod in carne Verbum latebat: videbat hominem, non vide
Abbreviated transcription (Latin):
ceptaret᷑. ⁊ si non ut ab oĩ damp¬
natione liberarentur. certe ut a¬
liquanto leniꝰ dampnarent᷑. Qui
me odit inquit : & patrẽ meum
odit. Hic nob̃ fortassis dicatur. Qͥs
potest odisse quẽ nescit: & utiq
antequã diceret si non uenissem
et loquutus eis fuissem. peccatũ
non haberent. dixerat discipłis
suis: hec facient uob̃ qr nesciunt
eum qui misit me. Quomodo enĩ
nesciunt : & oderunt: Si enĩ qd̃
non ẽ ipse. s nescio qͥd de illo ali¬
ud opinant᷑. non utiq ipsũ s il¬
lud inueniuntur odisse qd̃ fing̃t.
aut errando potius suspicantur:
ꝙ tam̃ nisi possent homines odis¬
Ce qd̃ nescunt. ñ ueritas utrũ¬
q dixisset : qd̃ eius patr̃e & nesci¬
unt & oderunt. Sed qͦmͦ id fieri

Expanded text:
ceptaretur, et si non ut ab omni damceptaretur, et si non ut ab omni damnatione liberarentur, certe ut aliquanto lenius damnarentur. 5. Qui me odit, inquit, et Patrem meum edit. Hic nobis fortasse dicatur: Quis potest odisse quem nescit? Et utique antequam diceret, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, dixerat discipulis suis, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Quomodo ergo nesciunt et oderunt? Si enim non quod est ipse, sed nescio quid aliud de illo opinantur; non utique ipsum, sed illud inveniuntur odisse quod fingunt, aut errando potius suspicantur. Et tamen nisi possent homines odisse quod nesciunt, non veritas utrumque dixisset, quia ejus Patrem et nesciunt et oderunt. Sed quomodo id fieri
Abbreviated transcription (Latin):
gem iudicabuntur. sic accipien
de infidelib & fidelib erat ser¬
mo ut hoc diceret. s de iudeis
et gentib: qui certe utriq nisi
in eo saluatore saluentur qͥ ue¬
nit querere quod ꝑierat. ad ꝑ¬
ditionẽ sine dubio ꝑtinebunt:
quauis dici possit. alios grauiꝰ.
alios leuius ꝑituros. id ẽ alios
grauiores alios leuiores penasm
sua ꝑditione passuros: ille enim
ꝑire deo dicitur. qͥsqͥs ab illa bĩ¬
tudine. quã deit scĩs suis ꝑ sup¬
plicium separatur. Tanta ẽ aut̃
supplicioꝵ: quanta ẽ diuersitas
peccatoꝵ. Que quomodo se habe¬
at altius enĩ iudicat sapientia
diuina. quã coniectura scrutat᷑
aut effatur humana. Isti certe
ad quos uenit. & quib loquutꝰ
est. xp̃c . non habent de magno
infidelitatis peccato illam excu¬
sationẽ qua possint dicere: ñ ui¬
dimꝰ non audiuimꝰ. Siue ñ accep¬
taretur ista excusatio ab illo cuiꝰ
inscrutabilia st̃ iudicia. siue ac¬

Expanded text:
Legem judicabuntur, sic accipiendLegem judicabuntur, sic accipiendde infidelibus et fidelibus erat sermo ut hoc diceret, sed de Gentibus et Judaeis: qui certe utrique nisi in eo Salvatore salventur, qui venit quaerere quod perierat , ad perditionem sine dubio pertinebunt. Quamvis dici possit, alios gravius, alios levius perituros, id est, alios graviores, alios leviores poenas in sua perditione passuros. Ille enim perire Deo dicitur, quisquis ab illa beatitudine quam dat sanctis suis, per supplicium separatur: tanta est autem suppliciorum, quanta est diversitas peccatorum; quae quomodo se habeat, altius judicat sapientia divina, quam conjectura scrutatur aut effatur humana. Isti certe ad quos venit, et quibus locutus est Christus, non habent de magno infidelitatis peccato illam excusationem, qua possint dicere, Non vidimus, non audivimus: sive non acceptaretur ista excusatio ab illo cujus inscrutabilia sunt judicia, sive ac