comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
meam.ꝑ. remi .i. apparuit ⁊ innotuit mͥ. nec tñ ait. uixit. s reuixit. quia ui¬
xerat aliqͣndo inparadiso. qͣndo contra p̃ceptum datum satis apparebat
ad missum. S cum homiines nati pecc̃ores sine mandato uiu̾ent. tanqͣm
mortuum latebat. sequebatur concupiscentias carnis sine cognitione. qr
sine cohibitione. s data lege. pecẽm innoticiam nati hominis reuixit. qd̾
tor. et. ita. inuentin ẽ. alicubi bñ attendenti. mandatũ legis. qd̾ erat ad
uitãm obedienti ł obseruanti. ł erat ad uitam intentione dantis. quia
bonum erat. hoc idem ũ aliud eẽ. ad mortẽ et̃nam michi non obseruan¬
ti. ⁊ peccanti. ad mortem autẽ ñ est exsui uitio. s rone predicte occasionis.¬
accepta ꝑmandatũ. qr qd̵ oenpiscit᷑ dulciꝰ fit dum uetatur. ⁊ sic peccatum
fallit ꝑmandatũ. Exꝓhibitione namq. ubi caritas deficit. desidium e¬
mali crescit. quo aucto dulciꝰ fit. qd̾ ꝓhibetur ⁊ ita pecc̃m fallit. falsa dub¬

Expanded text:
 est apparuit et innotuit mihi; nec tamen ait vixit, sed revixit, quia vixerat aliquando in paradiso, quando contra praeceptum datum satis apparebat admissum; sed cum homines nati peccatores sine mandato viverent, tanquam mortuum latebat, sequebaturque concupiscentias carnis sine cognitione, quia sine cohibitione; sed, data lege, peccatum in notitiam nati hominis revixit quod tor. Et ita inventum est alicui bene attendenti, mandatum legis, quod erat ad vitam obedienti vel observanti, vel erat ad vitam intentione dantis, quia bonum erat, hoc idem non aliud esse, ad mortem aeternam, mihi non observanti, et peccanti. Ad mortem autem non est ex sui vitio, sed ratione praedictae occasionis.accepta per mandatum. Quia quod concupiscitur, dulcius fit dum vetatur, et sic peccatum fallit per mandatum. Ex prohibitione namque ubi charitas deficit, desiderium mali crescit, quo aucto dulcius fit quod prohibetur, et ita peccatum fallit falsa dul
Abbreviated transcription (Latin):
ti ⁊ igne p̃senti accipiat. Nam gͥ ⁊̃ dies dñi est.
dũ iudiciũ incipit adomo dni .i. a saluandis in¬
cipit pena que ꝯsumab̾r inreꝓbis. io̾ .⁊i. ħ pu¬
nuint electi ut ibi ñ puniant᷑. in quo die ẽ etiã
ignis tͥbulationis. quo urit᷑ amor tꝑ̃aliũ rerũ.
dũ hoĩes ꝯtͥstant᷑ ainissis. im̃ ⁊ d̾i. tͥbulationem
carnis habebt̃ huiꝰ mͦi. Qd̾ .ii. sñ illiciente amore¬

Expanded text:
ti, et igne praesenti accipiatur. Nam etiam hic dies Domini est, dum judicium incipit a domo Dei , id est a salvandis, incipit poena quae consummabitur in reprobis. Ideo enim hic puniuntur electi, ut ibi non puniantur, in quo die est etiam ignis tribulationis quo uritur amor temporalium rerum, dum homines contristantur amissis. Unde dicitur: Tribulationem carnis habebunt hu
Abbreviated transcription (Latin):
anitĩndi talia deserit xp̃m. qͣmius doleat eũ
amutit. saliuis qͥdẽ erit ip̃e. qd̾ sic tñ erit. qͣi
p̃fert dõ. ⁊ si gͦ urit eũ dolor amissoꝵ ñ subu̾.¬
tit: neq ꝯsumit eũ fundam̃ti stabilitate ⁊ in¬
corruptione mutitũ. ⁊ iõ saluus erit s q. ꝑignẽ.

Expanded text:
is doleat cum amittit, salvus quidem erit ipse. Quod sic tamen erit, quasi praefert Deo. Etsi ergo urit eum dolor amissorum, non subvertit, neque consumit eum fundamenti stabilitate, et incorruptione munitum. Augustinus Et
Abbreviated transcription (Latin):
accipiat᷑ oꝑib ut dictũ ẽ. Non .Nt. opꝰ ardet ł
detintum patitur. ñ malũ fu̾it. aut gͥ ñ ardẽt
oꝑa ꝑ illatria signata. aut mala st̃. Ad qd̾ dñt
quidã: ꝑillatria: mala oꝑa ñ intelligi s bo¬
na que ad sustentationẽ suu ⁊ suoꝵ aliqͥ facuuit.
ł ad sustentationẽ exmĩa indigentiũ. S qr ħ

Expanded text:
accipiantur operibus, ut dictum est. Non enim opus ardet, vel detrimentum patitur, nisi malum fuerit. Aut igitur non ardent opera per illa tria signata, aut mala sunt. Ad quod dicunt quidam per illa tria mala opera non intelligi, sed bona quae ad sustentationem sui, et suorum aliqui faciunt, vel ad sustentationem i
Abbreviated transcription (Latin):
ad ima. ii ẽ suũ findam̃tũ. ita sp̃nalis edificõ
tendit ad sũma. uͥ siĩ fundam̃tũ. Nam ⁊ pon¬
d̾um gemina st̃ gn̾a. qͦꝵ alia ima petunt. ut
lapis suꝑ aꝗͣ positꝰ. ⁊ aqua suꝑ oleũ. alia uerõ
sũma petunt. ut ignis ⁊ oleũ. semꝑ .ii. ignis

Expanded text:
ad ima, ubi est suum fundamentum, ita spiritualis aedificatio tendit ad summa, ubi suum est fundamentum. Nam et ponderum gemina sunt genera, quorum alia ima petunt, ut lapis super aquam positus, et aqua super oleum. Alia vero summa petunt, ut ignis et oleum. Semper enim
Abbreviated transcription (Latin):
se. ⁊ aures .i. rõnẽ que alio docente. intelligit: s ipsi ita hñt. ut
ñ audiant.⁊ est sensꝰ rõnẽ eis dedit. qua tñ nec ꝑse intelligunt.
que ꝑse possent intellig̾e: siuellent. nec alio docente in telli¬
gunt: que ꝑ aliũ possent scire. hec aut̃ cecitas eoꝵ durat usq
auctoritate dd ꝓpħe idẽ ꝯfirmat. subdens Et dd
fuisse corã uideis ipsis. qr iniquitatẽ nouer̃t. ⁊ tñ
acetũ mͥ obtuler̃t. sic fiat ilł. ipsa iniquitas laq̃us
ut eos impediat. ⁊ incaptionẽ. ut eos teneat. ⁊ in
scandalũ⁊ inretbutionẽ .i. sit eis cã scandali ⁊ pene

Expanded text:
est rationem, quae alio docente intelligit, sed ipsi ita habent, ut non audiant. Et est sensus: Rationem eis dedit, qua tamen nec per se intelligunt quae per se possent intelligere si vellent, nec alio docente intelligunt, quae per alium possent scire. Haec autem eorum caecitas durat, usque autoritate Prophetae idem confirmat subdens: Et David fuisse, coram ipsis, quia iniquitatem noverunt, et tamen acetum mihi obtulerunt, sic fiat illis, ipsa iniquitas laqueus, ut eos impediat; et in captionem, ut eos teneat; et in scandalum et in retributionem, id est sit causa scandali et poe
Abbreviated transcription (Latin):
obnoxiꝰ. fecime seruĩ omĩũ ut cõmodis omntũ seriuirẽ. seruũ omiũ se fc̃m dic̃. dum se
phumilitatẽ: similẽ omiũ in becilliũ exibuit. ut eos ꝑpacientiã firmaret. ad salutẽ fu-¬
turã ꝯfouens aĩos illoꝵ. ⁊ hoc feci ut plures lucͥfac̾e̾m .i. lucrũ p̃dic̃onis mee fac̾e̾m. ⁊ t̃
uulua. magna industria confouet illos. ⁊ cõpatitur. fact᷑ gͦ est
theum. ⁊ purificat᷑ ascendit intemplũ. ne occonem ꝑ eũ acciꝑẽt
blasphemandi. ⁊ hoc iõ ut iudeos. lucͣret xp̃o. ⁊ His qui sub.¬
lege. sunt .s. samaritanis. qui .u. libros moysi tm̃ recipinnt. quibꝰ
ñ coutuntur iidĩ. factus sum. qͣi sublege ẽẽm. dum ñ negat
legem ẽẽ adõ. s ex ea docet xp̃m. sicut mulier samaritana ꝑ le¬
gem docta: dixit. scio quia messias nenit. cum tñ ego ipse. ñ
eẽm sublege. seruilit̾ ⁊ qͣr eis ita factus sum. ut lucrifac̾em eos
qui sublege erant. Qui sublege erant samaritam intelliguntur.

Expanded text:
odis omnium deservirem. Servum omnium se factum dicit, dum se per humilitatem similem omnium imbecillium exhibuit, ut eos per patientiam firmaret ad salutem futuram, confovens animos illorum. Et hoc feci, ut plures lucrifacerem, id est lucrum praedicationis meae facerem. Et etiam vulnera, magna industria confovet illos, et compatitur. Factus est ertheum, et purificatus ascendit in templum, ne occasionem per eum acciperent blasphemandi. Et hoc ideo, ut lulege sunt, scilicet Samaritanis, qui quinque libros tantum Moysi recipiunt, quibus non coutuntur Judaei, factus sum quasi essem sub lege, dum non negat legem esse a Deo, sed ex ea docet Christum, sicut mulier Samaritana, per legem docta, dixit: Scio quia Messias venit. Cum tamen ego ipse non essem sub lege serviliter. Et quare eis ita factus sum? ut lucrifacerem eos qui sub lege erant. Qui sub lege erant Samaritani intelliguntur.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ seruiis infilioꝵ mĩo ad optat᷑. eand̾ rem inqua coħendi sortẽ: m̾uit fidelit̾ dispensare
participib sins. ħ aũ dispensat̾o tał intelligit᷑. ut qͣi sernus alienũ dispenset. uñ ip̃e ni¬
chil capiat p̃ter cibaria. alibi uͦ ut dictum ẽ. dispensator dr. qui ut filiꝰ ministret euangłis
coħedib sus. Ergo simplici corde debemꝰ oꝑari bonũ. ñ gͦ debemꝰ iõ euangłizare ut mã.¬
ducemꝰ. s io manducare ut euangłitemꝰ. ut cib ñ sit bonũ qd appetit. s necessariũ qd

Expanded text:
 servus 90 in filiorum numero adoptatus eamdem rem, in qua cohaeredi sortem meruit, fideliter dispensare participibus suis. Hic autem dispensator talis intelligitur, ut quasi servus alienum dispenset, unde ipse nil capiet praeter cibaria. Alibi vero, ut dictum est, dispensator dicitur, qui ut filius ministrat Evangelium cohaeredibus suis. Ergo simplici corde debemus operari bonum. Non ergo debemus ideo evangelizare, ut manducemus; sed ideo manducare, ut evangelizemus, ut c
Abbreviated transcription (Latin):
qui dic̃ eum ñ recte fecisse. qd̾ nouit eum fac̾e
debiusse. Si aut̃ u̾m scͥpsit paulꝰ: u̾m ẽ qd̾
petiꝰ ñ recte ambulabat ad u̾itatẽ euangłii.
Ego quidẽ illud petr̃ sic egisse credo: ut gs̃
cog̾et iudaizare. ħ .Ni. lego scͥpsisse paulũ quẽ

Expanded text:
um non recte fecisse, quod novit eum facere debuisse. Si autem verum scripsit Paulus, verum est quod Petrus non recte ambulabat ad veritatem Evangelii: ego quidem illud Petrum sic egisse credo, ut gentes cogeret judaizare. Hoc enim lego scripsisse Paulum quem
Abbreviated transcription (Latin):
neq nos neq patres nr̃i portare potiumis :
s ꝑ grãm credimꝰ saluari: sic̃ ⁊ illi. Petrꝰ itaq
bñ sensit de abolitione legis. s simulauit ꝓ
timore uidõꝵ. ne occasione gentiũ afide re¬
ced̾ent: ⁊ sic ꝑd̾et g̾gẽ suũ. Simulauit autẽ
paulꝰ ꝓ simili metu. ut incireũcisione timo¬
thei ⁊ ip̾e qui comã ex uoto nutriuit. ut na¬
zarei in chencris ex lege capđ̃ totondit. post
officioso m̃datio. s honesta dispensatione. ⁊ pe¬
trũ se egentib seg̾gasse.⁊ paulꝰ ei restitisse. Ego
ĩmo alii añ me exposuert̃. ut ⁊ apłoꝵ pru
dentia demonstraret᷑. ⁊ blaphemantis porphi¬
rii ĩprudentia coherc̾etur. Augustinꝰ uͦ dicit
credentes degentib hone̾ legis lib̃atos ẽẽ. de iu¬
deis uͦ credentes legi subditos eẽ. nec peccare
si cͥcũcidunt ⁊ sac̾ficant. mͦ spẽ salutis ñ meis
ꝯstituant. nec peccat petiꝰ. si iudaizat. S qd̾
panlꝰ eũ rep̾hendit. ut doctor gentiũ. ut

Expanded text:
 nos neque patres nostri portare potuimus? sed per gratiam credimus salvari sicut et illi . Petrus itaque bene sensit de abolitione legis, sed simulavit pro timore Judaeorum ne occasione gentium a fide recederent, et sic perderet gregem suum. Simulavit autem Paulus pro simili metu, ut in circumcisione Timothei, et ipse qui comam ex voto nutrivit ut Nazaraei, in Cenchris ex lege caput totondit. Post officioso mendacio, sed honesta dispensatione et Petrum se a gentibus segregasse, et Paulum ei restitisse, ego imo alii ante me exposuerunt, ut et apostolorum prudentia demonstraretur, et blasphemantis Porphyrii imprudentia coerceretur. Augustinus vero dicit credentes de gentibus onere legis liberatos esse; de Judaeis vero credentes, legi subditos esse, nec peccare si circumcidunt et sacrificant, modo spem salutis in eis non constituant, nec peccat Petrus si judaizat, sed quiPaulus reprehendit eum ut doctor gentium, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ. ut ⁊̃ iudĩs suꝑbia. ⁊ gentib desꝑatio tol¬
leret᷑. Non gͥ ł paulo ł eis. cũ quibꝰ an edens. se
abeis postea seꝑabat. petrꝰ uͦ rep̃hensibił erat.
nec ei paulꝰ ꝓcacit̃ resistebat. Paulꝰ .n. in petro
simulat̾onẽ: cuiꝰ ⁊ ip̾e reus erat. S fuit ħ rep̃¬
hensio ñ u̾a s dispensatoria. nec petrꝰ pecca¬
uit. nec paulꝰ ꝓcacit̃ arguit. Petrꝰ aut̃ fic̃ in

Expanded text:
sionem, ut et Judaeis superbia, et gentibus desperatio tolleretur. Non igitur vel Paulo vel eis cum quibus ante edens se ab eis postea separabat, Petrus vere reprehensibilis erat, nec eis Paulus procaciter resistebat. Paulus enim in Petro simulationem, cujus et ipse reus erat; sed fuit haec reprehensio non vera, sed dispensatoria; nec Petrus peccavit, nec Paulus procaciter arguit. Petrus autem, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
suo exemplo iudaizare cogendo. ut sit re¬
p̃hensio uã ñ dispensatoria. Ait .ni. ieꝵ ex hoc
loco impiꝰ porphiriꝰ pecr̃ a paulo. rep̃hensũ
nob̃ obic̃. uolens ⁊ illi macłam erroris: ⁊ huic
ꝓcacitatis incut̾e. ⁊ in cõmune ficti doginatis

Expanded text:
suo exemplo judaizare cogendo, ut sit resuo exemplo judaizare cogendo, ut sit reprehensio vera non dispensatoria. Ait enim Hieron.. Ex hoc loco impius Porphyrius Petrum a Paulo reprehensum nobis objicit, volens et illi maculam erroris, et huic procacitatis
Abbreviated transcription (Latin):
ecce qui fuit an inritu ii¬
daico: dimisit. Qd gͦ debẽt¬
fac̾e. qui ñ fuerunt ut gala
taut ẽẽ necessaria salutis. iui¬
daitare : cogebat quidẽ ñ docentis imꝑio. s
ꝯu̾sationis exemplo. ⁊ de hoc obiurgat᷑ est.
hinc discant galathe. petͥ auctoritate non ẽẽ
iudaitandũ qui ihoe rep̃hensꝰ ẽ. De hac
aut̃ rep̃hensione dissentire uident᷑ Ier. ⁊ aub̾.¬
sic ⁊ de legaliũ pꝰ xp̃m obseruatione. Ieronimꝰ
enĩ ait petrũ ñ io̾ obseruasse illa legalia: qd̾
nec debebant. s inuitũ fecisse. ⁊ dispensatorie
simulasse. ne .s. iudeos amitt̾et. nec in ħ pecca¬
bat. qr bona intentione id agebat. ⁊ si illi pec¬
carent qͥ qͣsi eiꝰ exẽplo iudanabant. nec fuit
rep̃hensio u̾a. qr nil ieo rep̃hensibile erat.
gustinꝰ uero dic̃ petr̃ seruasse illa legalia ñ
dispensatorie s ue. qͣi eis subiectũ. s ñ meis
spemponẽtẽ. que aboĩb iudcis erant seruã¬
da.⁊ eñ ue peccasse. ñ illa seruando.s alios

Expanded text:
Ecce qui ante fuit in ritu Judaico dimisit. Quid ergo debentfacere qui non fuerunt ut Galattant esse necessaria saluti, judaizare? cogebat quidem non docentis imperio, sed conversationis exemplo, et de hoc objurgatus est. Hinc discant Galatae Petri auctoritate non esse judaizandum, qui in hoc reprehensus est. De hac autem reprehensione dissentire videntur Hieronymusicut et de legalium post Christum observatione. Hieronymus enim ait Petrum non ideo observasse illa legalia, quodnec debebant, sed invitum fecisse et dispensatorie simulasse, ne scilicet Judaeos amitteret; nec in hoc peccabat, quia bona intentione id agebat, etsi illi peccarent, qui ejus quasi exemplo judaizabant. Nec fuit reprehensio vera, quia nil in eo reprehensibile erat, gustinus vero dicit Petrum servasse illa legalia non dispensatorie, sed vere, quasi eis subjectum, sed non in eis spem ponentem, quae ab omnibus Judaeis erant servanda, et eum vere peccasse, non illa servando, sed alios
Abbreviated transcription (Latin):
heredes aũ xp̃i. in quo ⁊ cũ quobeati erimꝰ uiñ dicit᷑. qr similes ei erimꝰ. Nota. ꝙ
cum heres dicat᷑. eñ iam hereditas inorte decessoris firma teneat᷑. nec alio mͦ
ñ decedat. q ħeditatẽ et̃nam: nos filii sponsi: ⁊ sponse sꝑamꝰ. qͣm infut᷑o pos¬
sidebimꝰ. ñ patͥs morte. qui mori ñ potest. qui : hereditas nr̃a. Uł potest dici
qd decedet scđ̾m modũ cognitionis. quo nunc cognoscitur a nob. Nunc enm¬

Expanded text:
eredes autem Christi, in quo et cum quo beati erimus. Unde dicitur, quia similes ei erimus. Nota quod cum haeres dicatur, cum jam haereditas morte decessoris firma teneatur, nec alio monon decedat, quia haereditatem aeternam nos filii sponsi, et sponsae speramus quam in futuro possidebimus, non Patris morte, qui mori non potest, qui est haereditas nostra. Vel potest dici, quod decedet secundum modum cognitionis, quo nunc cognoscitur a nobis. Nunc en
Abbreviated transcription (Latin):
aulus doctor egregiꝰ gentiũ apłc. minist̾i¬
um suũ uolens honorificare uixta qd inepta
si qͦmꝰ ad emulandũ ꝓuorẽ carnẽ miae
clesiis hebreoꝵ hanc epłam scͥpsit. agens de eminefitia ꝑ scd̾
obseruantias tenendas putabant ⁊ in hunc errorẽ q¬

Expanded text:
aulus doctor egregius, gentium Apostolus, ministerium suum volens honorificare juxta quod in Epistola si quomodo ad aemulandum provocem carnem meam , Hebraeis hanc Epistolam scripsit, agens de eminentia Christi observantias tenendas esse putabant; et in hunc errore
Abbreviated transcription (Latin):
a seipso rep̃hensum. ⁊ regem nr̃m ñ decarne s de pane temptatum.
ne ⁊ uino. Bonum est enim tibi ohomo. ñ manducare carnem. ⁊ ñ bi¬
bere unum neq aliquid fac̾e in quo frat̃ tuus offendit. ꝑturbatus. nescieis
quid teneat .i. in quo ẽ ei causa dampnationis. Offendit enim: qui afi¬
de recta discedit. ant scandalizatur .i. contristatur. aut infirmatur. ut
dubitet ⁊ si ñ offendit. Infirmatur .i. qui non recedit. s dubita¬
re incipit. Tu fidem. qͣi hoc bene potes facere. quia detuo
bono nichil ꝑdis. ⁊ hoc est tu hs̃ fidem. qua credis omnia
ẽẽ munda. ⁊ edenda.⁊ hoc penes temet ipsum .i. incorde
ram abstinente. ne ei noceas. ut ita pacẽ serues cũ frẽ. qd est

Expanded text:
a seipso reprehensum, et Regem nostrum non de carne, sed de pane tentatum. a seipso reprehensum, et Regem nostrum non de carne, sed de pane tentatum. ne et vino. Bonum est tibi, o homo, non manducare carnem, et non bibere vinum, neque aliquid facere, in quo frater tuus offenditur, perturbatus, nesciens quid teneat, id est in quo esset ei causa damnationis. Offenditur enim, quia a fide recta discedit. Aut scandalizatur, id est contristatur. Aut infirmatur, ut dubitet, etsi non offenditur. Infirmatur enim qui non recedit, sed dubitare incipit. Tu fidem. Quasi dicat: Hoc bene potes facere, quia de tuo bono nihil perdis, et hoc est, tu habes fidem, qua credis omnia esse munda et edenda, et hoc, penes temetipsum, id est in corde,ram abstinente ne ei noceas, ut ita pacem serves cum fratre, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
lum ẽ hoĩ. qͥ manducat ꝑ offendicłm alioꝵ. qͣnto magis dĩ: Ut adã po¬
mũ sentẽ. iudĩ carnes indeserto. dĩ .ii. ñ parna inisrłitis erat offensio:
repudiare qd̾ dabat dĩ sapĩa.⁊ murmurare: qr id deerat in qd inhia¬
bat ꝯcupiscentia. fastidiebant qͥppe qd̾ habebant.⁊ qd̾ ñ habebant ĩpu¬
dent̃ petebant. Pecierunt culpabili ꝯcupiscentia. qd malo fuo impet᷑¬
uert̃. Concupierant carnib uesci. quib pluebatur manna decelo. ⁊¬
ut sciremus ñ dĩ creaturam eẽ culpabilem: quia creatura dei ominis
bona est: s inobedientia contumacẽ: ⁊ iordinatam cupiditatem:
ñ ꝓpt̃ porcum: s ꝓpt̃ pomum: tnortem primus homo inuienit. ⁊ esau
noc: ome genus carnis: qd̾ eibo eẽt usui: mancducate concessum.
heliam cibo carnis refectum. Ioħ̃m mirabili abstinentia p̃ditum:
aminalib .i. locustis mescam cedentib non fuisse pollutum. Et scio
esau lenticule concupiscentia deceptum. Et dausd ꝓpt̃ aque desidłiũ:

Expanded text:
lum est homini, qui manducat per offendiculum, aliorum, quanto magis Dei, ut Adam pomum, Esau lentem, Judaei carnes in deserto. Dei enim non parva in Israelitis erat offensio, repudiare quod dabat sapientia, et murmurare, quia id deerat in quod inhiabat concupiscentia. Fastidiebant quippe quod habebant, et quod non habebant impudenter petebant. Petierunt culpabili concupiscentia quod malo suo impetraverunt; concupierunt carnibus vesci, quibus pluebatur manna de coelo, ut sciremus non Dei creaturam esse culpabilem, quia creatura Dei omnis bona est; sed inobedientiam contumacem, et inordinatam cupiditatem; non propter porcum, sed propter pomum mortem primus homo invenit; et Esau Noe omne genus carnis quod cibo esset usui manducare concessum, Eliam cibo carnis refectum, Joannem mirabili abstinentia praeditum animalibus, id est locustis in escam cedentibus non fuisse pollutum; et scio Esau lenticulae concupiscentia deceptum, et David propter aquae desiderium
Abbreviated transcription (Latin):
gip̃s ad confirmationẽ que confirmatio a deo est michi grata. quia id. s. uos
canfirmari est. me consolari iilobis. hoc ideo dicit. quia i si congaudeat faci-¬
litati fidei illorum dolet tñ ue ñrecta fide. Aliena enim dolebat uitia. quasi.
sua addit. simul q. d. hec consolatio mea fiet. simul uob̃cum quia ⁊ uos con¬
solaͤmini. mͦ enun ego sum desolatus. sic ⁊ uos. ⁊ si nonsentitis. s sic consolare¬
imur sunul. Uł scam aliam lit̾am sic potest legi. eodem sensu manente.q. d. de¬
sidero uenire: ut imꝑtiꝙ uob̃ grãm ad confirmationẽ .i. ut consolemur uos.¬

Expanded text:
gratiam ad confirmationem, quae confirmatio adeo est mihi grata, quia id, scilicet vos confirmari, est me consolari in vobis. Hoc ideo dicit, quia, etsi congaudeat facilitati fidei illorum, dolet tamen de non recta fide. Aliena enim dolebat vitia, quasi sua. Addit simul, quasi dicat: Haec consolatio mea fiet simul vobiscum, quia et vos consolabimini. Modo enim ego sum desolatus, sicut et vos, etsi non sentitis, sed sic consolaremur simul. Vel secundum aliam litteram sic potest legi, eodem sensu manente; quasi dicat: Desidero venire, ut impertiar vobis gratiam ad confirmandos vos, id est ut co
Abbreviated transcription (Latin):
amalis cessabant quasi dicat ꝓpter quod. scilicet quia omnis faciens
uł consentiens est dignus morte. Inercusabilis es ohomo .s. carnalis.
in quo ostendit se eẽ quod non est .i. iustum. Iudeus iuidicat gentilẽ.

Expanded text:
a malis cessabant. Quasi dicat: Propter quod, scilicet quia omnis faciens a malis cessabant. Quasi dicat: Propter quod, scilicet quia omnis faciens et consentiens est dignus morte, inexcusabilis es, o homo, scilicet cain quo ostendis te esse quod non es, id est justum. Judaeus judi
Abbreviated transcription (Latin):
onum ⁊ malum. in compositos. habitu ⁊ incessu. Incompositõ cor¬
miseris. Sequitur. Qui cum iusticiam. ⁊ c̃. Item hic ostend̾ eos ult̾ius¬
qui tales cum cognouissent. pruis duce ratione iusticiam dĩ .i. iustum
dĩm non. tamen intellexerunt. hoc scilicet.qͣm qui talia agunt digni
sunt morte eterna. ne putarentur his p̃dictis penis tantum affligi qui¬
bus delectant᷑. addit hic ultimam mortem eternam. Et non solum
qui faciunt ea. sunt digni morte. s. etiam qui consentiunt facientib::
ut nullus excusetur. Consentire est tacere cum possis red arguere. ut erro¬
rem adulando fouere. Propter quod in excusabilis es. ohomo omnis
qui uidicas. Is quo enim udicas alt̾m te ipsum condempnas. E adem
enum que iudicas. Supra contra gentiles locutus est suꝑbiam eormmi et¬
turpitudines inquas ꝓpter eam traditi sut detestans. ħie autẽ com¬
munit̃ de gentib ⁊ uideis agit qui se inuicem udicabant. uec tamen

Expanded text:
entes inter bonum et malum. Incompositos, habitu vel incessu. Incompositio cormiseris. VERS. 32.-- « Qui cum justitiam qui tales cum cognovissent prius ratione. Justitia Dei, id est justum Deum. Non tamen intellexerunt, hoc scilicet quoniam qui talia agunt, digni sunt morte aeterna. Ne putarentur his poenis praedictis tantum affligi, quibus delectantur, addit hic ultimam mortem aeternam. Et non solum qui faciunt ea, digni sunt morte, sed etiam qui consentiunt facientibus, ut nullus excusetur. Ambros. Consentire est tacere cum possis arguere, vel errorem adulando fovere. CAPUT II. VERS. 1, 2.-- « Propter quod inexcusabilis es, o homo omnis qui judicas. In quo enim judicas alterum, te ipsum condemnas. Eadem enim agis quae judicas. Sturpitudines, in quas propter eam traditi sunt detestans: Haimo Hic autem communiter de gentibus et Judaeis agit, qui se invicem judicabant, nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
nalib obseruantiis. s in sp̃u meo .i. inspũalib .s. infide. spe. caritate. Iuquo seruio ⁊ In
enangłio. p̃dicando ñ inlege. ñ incireũcisione. ñ ineo qd̾ moyses seruus tradidit. s in c̃o
qd̃ filius unic᷑ docuit. Quantũ .it. distat sernus aduõ. tantũ distat euangłiũ alege. enã¬
dico. obsecrans .i. ꝑ obsecrationes temptans. Obsecratio ẽ : ꝑsacra adurato. ut ꝑnati¬
uitatẽ.⁊ passionẽ. temptans inqͣm. si quo .i. aliquo iͦ. ꝓsꝑo. uł adu̾so.s. quacũq ex cã fa¬
ꝑpẽtrato. Siit .it. quidã qui ꝑ dĩ ꝑmissionẽ. ñ uoluntatẽ. ꝑꝓsꝑm it̃ uident᷑ sͥ acciꝑe ad

Expanded text:
fide, spe et charitate: In quo servio? In Evangelio, praedicando, non in lege, non in circumcisione, non in eo quod Moyses servus tradidit, sed in eo quod Filius unicus docuit. Quantum enim distat servus a domino, tantum distat Evangelium a lege. Evandico obsecrans, id est per obsecrationes tentans. Obsecratio est per sacra adjuratio, ut per nativitatem et passionem. Tentans, inquam, si quomodo, id esperpetrato. Sunt enim quidam, qui per Dei permissionem non voluntatem prosperum iter videntur sibi accipere ad
Abbreviated transcription (Latin):
gentilem. de ydolatria.⁊ ipse ydolatim.si gentilis uideum delegis
p̃uaricatione. ⁊ ip̃ preuaricator naturalis legis est. Ideoq uterq est¬
minatim exp̃mit. qui in lege głantur. ⁊ agunt ea: que dampnant
iualiis. sicut insequenti ostenditur. ⁊ quia nondum eos nominatĩ
ex primit. ideo insequenti noninat. ⁊ quia ñ solum qui in lege pecca¬
uerunt. ꝑibunt. s etiam qui sine lege peceauerunt idõ. ⁊ de gentibꝰ
ibidem addidit dicens. iram mominẽ ammã hominis oꝑantis nialũ.¬

Expanded text:
gentilem de idololatria, et ipsi idololatrae. Si gentilis Judaeum de legis praevaricatione, et ipse praevaricator naturalis legis. Ineantur, et agunt ea quae damnant in aliis, sicut in sequenti ostenditur. Et quia nondum nominatim eos exprimit, ideo in sequenti nominat. Et quia non solum qui in lege peccaverunt peribunt, sed etiam qui sine lege peccaverunt; ideo et de gentibus ibidem addidit dicens: Iram in omnem animam hominis operantis malu
Abbreviated transcription (Latin):
dũ tñ corpꝰ. io̾q sp̃m in hoĩe mundũ dicit ẽẽ deb̾e. Si aut̃ mala uita. uł
cogitatio int̃cedat. ñ erit uiteger sp̃s. ⁊ nota qd̾ ait. sine querela. ñ sñ pec¬
cato. Aliud ẽ enĩ ẽẽ sine pecco: qd̾ de solo uihac uita unigenito dictũ ẽ.
Aliud ẽ ẽẽ sine querela: qd̾ de multis iustis. ⁊̃ inhac utta dici potuit. ꝙ
possit. quis. it. querit᷑ iuste dehoĩe. qui nemini malũ uult. ⁊ quib pͥ
fidelit̃ ꝯsulit. nec ꝯtͣ cuiꝰ qͣm inuirias. tenet libidinẽ uĩdicandi. ut ue¬
declarat. Inmultis .N. offendimꝰ om̃s. Item nõta qd tria posuit quib

Expanded text:
e mundum dicit esse debere; si autem mala vita vel cogitatio intercedat, non erit integer spiritus. Et nota quod ait, sine querela, non sine peccato. Aliud est enim esse sine peccato, quod de solo in hac vita Unigenito dictum est; aliud esse sine querela, quod de multis justis etiam in hac vita dici potuit, quia possit. quis enim iuste queritur de homine, qui. nemini male uult et quibus potest fideliter consulit nec contra cuiusque iniurias tenet libidinem uindicandi, ut uedeclarat. In multis enim offendimus omnes . Item, nota quod tria posuit quibus
Abbreviated transcription (Latin):
sine spe ẽ. ⁊ ideo ut pigritie frigus pellatur. sitis. Peruentes.
dicit feruentes: quia sps s. ignis est quo feruet caritas que
ne dominus ait. Ignem ueni mit̾e int̾ram. Sequitur. Dño. ul
tp̃i. ali. ait̃ . &. quamuis ait̾im. uit spũ feruentes sitis: tñ ñ passi.
entes ut modeste ⁊ cũ honestate aptis locis ⁊ psonis ⁊ apto tp̃e.
dente s spe. ut ñ insi et̃na spetis: ⁊ in gaudeats. serti enm de futuriᷤᷤ
gaudent. quia sꝑant certissime se accepturos. ⁊ ĩo patientes sunt
⁊ siinhis honis mala occurrunt. sitis patientes intribulatioĩbꝰ.¬
⁊ ut possitis mala pati. sitis instantes orationi. quia ad huc differ¬
tur res. ⁊ io necessaria ẽ oro. necesfitatib .e. paciamini ⁊ necessi

Expanded text:
sine spe sunt. Et ideo ut pigritiae frigus pellatur, sitis ferventes spdicit, ferventes, quia Spiritus sanctus ignis est quo fervet charitas, qune Dominus ait: Ignem veni mittere in terram . Domino, vel tempori. Quasi dicat: Quamvis dixerim, ut spiritu ferventes sitis, tamen non passim, entes, ut modeste cum honestate, et aptis locis, et personis, et apto tempore dentes spe, ut nonnisi aeterna speretis, et inde gaudeatis. Certi enim de futuris gaudent, quia sperant certissime se accepturos, et ideo patientes sunt etsi in his bonis mala occurrunt, sitis patientes in tribulationis: et ut possitis mala pati, sitis instantes orationi, quia adhuc differtur res, et ideo necessaria est oratio. Necessitatibus, quasi di
Abbreviated transcription (Latin):
estis. nolite fi̾serui hominũ. ita .s. ut post ponatis seruitiũ dĩ. qͣsi
qr empti estis reddite uicẽ emptori. ut serui sitis xp̃i ñ hominũ hii
sunt serui hominũ. qui humanis se subiciunt suꝑsticionib qd̾
ꝯtingit uob. si dicatis ego sũ pauli. ego apollo. ⁊ huiꝰmmͦ U nꝰquisq
⁊c̃. Qd̾ supͣ dix̾at h it̾at. ut plene comm̃det dicens. Unꝰquisq fr̾ mħ¬

Expanded text:
estis, nolite fieri servi hominum, ita, scilicet ut postponatis servitium Dei. Quasi dicat: Quia empti estis, reddite vicem emptori ut servi sitis Christi, non hominum. Hi sunt servi hominum qui humanis se subjiciunt superstitionibus, quod contingit vobis si dicatis: Ego sum Pauli, ego Apollo, et hujusmodi. Unusquisque, etc. Quod supradixerat hic iterat, ut plene commendet dicens, unusquisque fr
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃m. qd̾ ñ ÷ mnutile bonis. am oportet ħeses .i. utile ẽ etiã heses ẽẽ siẽ
erant inhis qui dubitabant de refurrectione. scissure aut̃ erant ꝓ donis
sp̃nalib. Uidens .ii. diabolꝰ templa demonũ deseri. ⁊ in noĩe libantis
sapuint: si correcti ut sanũ rectũq sapiant. resistunt ꝯtinnacit̃. suaq
pestifera dogmata em̃dare uolunt. s defensare uolunt. ł ꝑsistunt he¬
tici fiunt. ⁊ habent᷑ mex̾citib inmicis. Et hii ⁊̃ sic malo suio ꝓsueris

Expanded text:
uod non est inutile bonis. Nam oportet, id est utile est etiam haereses esse, sicut erant in his qui dubitabant de resurrectione; scissurae autem erant pro donis . Videns autem diabolus templa daemonum deseri et in nomen liberantis liquid pravumque sapiunt, si correcti ut sanum rectumque sapiant, resistunt contumaciter suaque pestifera dogmata emendare nolunt, sed defensare persistunt, haeretici fiunt, et habentur in exercitibus inimicis.
Abbreviated transcription (Latin):
qr si accipiunt potestatẽ corꝑalit̃ affugendi: ex̾cent eiꝰ pacientiã. si uͦ
male sentiendo adu̾sant᷑ exertent eiꝰ sapientiã: ab adu̾sario.n. mota¬
questio: discendi existit occasio. multa quippe ad fidẽ catholicã ꝑtinẽ.¬
cia dũ heticoꝵ callida inqͥetudine exagitant᷑. ut adu̾sus eos defen¬
di possint.⁊ ꝯsidant᷑ diligentiꝰ. ⁊ intelligunt᷑ clariꝰ. ⁊ p̃dicant᷑ in stantiꝰ.¬
licã ꝑturbant in usu cedit ꝓficientiũ scdm illud. filiꝰ eruditꝰ sapi¬
ens erit. in prudente aũ minstro utetur. Utamur gͥ ⁊̃ hereticis. ñ¬

Expanded text:
r, si accipiunt potestatem corporaliter adfligendi, exercent eius patientiam; si tantummodo male sentiendo aduersantur, exercent eius sapientiam; ut autem etquaestio, discendi existit occasio. Multa quidem ad fidem Catholicam pertinentia, dum haereticorum callida inquietudine exagitantur, ut adversus eos defendi possint, et considerantur diligentius, et intelliguntur clarius, et praedicantur instantilicam perturbant, in usum cedit proficientium, secundum illud, filius eruditus sapiens erit, imprudente autem ministro utetur. Utamur ergo etiam haereticis n
Abbreviated transcription (Latin):
aberrore redeuntibꝰ: sic̃ minuebat᷑ deserentibꝰ. Qui .N. perrorẽ deserue¬
rant dm̃: minuebant copias diuitiaꝵ eiꝰ negando se eiꝰ ẽẽ. Cũ uͦ re¬
deunt. increm̃tũ faciunt dõ. qr exꝑditis ad quirunt᷑. Si gͦ. ł aũ. Hac¬
tenꝰ monint stantes. ne seducentur apseudo. nẽ agg̾ditur illos qͥ ali¬
qua de lege seruabant subincrepationis forma. dehortans eos alege. qͣi
morte. abelem̃tis mundi .i. seꝑatione. ł seꝑati alege. que ẽ institutio
uiuunt. ⁊ ñ dõ. dec̾ntis seruanda ẽẽ legalia. dec̾nitis dico. dicentes alii.
aliis ista.e tetig̾itis.⁊ c̾. ł ita. Sigͦ. elem̃ta dic̃ creat᷑as huiꝰ mundi.q. qr¬
.i. ex toto seꝑati apecc̾o. ⁊ abelem̃tis mundi .i. ab oĩ suꝑsticione. ⁊ ab ab¬

Expanded text:
ab errore redeuntibus, sicut minuebatur deserentibus. Qui enim per errorem deseruerant Deum, minuebant copias divitiarum ejus negando se esse ejus. Cum vero redeunt, incrementum faciunt Deo, quia ex perditis acquiruntur. Si ergo, vel autem. Hactenus monuit stantes ne seducerentur a pseudo; nunc aggreditur illos qui aliqua de lege servabant, sub increpationis forma dehortans eos a lege, quamorte ab elementis mundi, id est separati a lege, quae est institutio vivunt, et non Deo, decernitis, servanda legalia. Decernitis dico, dicentes alii aliis, ista ne tetigeritis, etc. Vel ita, si ergo. Elementa dicit creaturas hujus mundi, qst ex toto separati a peccato, et ab elementis mundi, id est ab omni superstitione et ab
Abbreviated transcription (Latin):
firmat᷑ ẽ. ⁊ ita ꝯfirmaret᷑ auditus eoꝵ magis ac
magis. ⁊ dolor augeretur. nisi cito ad
sertus ẽ mei: ne haberem tristiciam.
de morte super tristiciam. de infirm¬
tate. que nocebat uob. ⁊ qr ds̃ misesł¬

Expanded text:
firmatus est, et ita confirmaretur auditus eorum magis ac magis, et dolor augeretur, nisi cito ad sertus est mei ne haberem tristitiam de morte super tristitiam de infirmitate, quae nocebat vobis. Et quia Deus mise
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. ⁊ ñ cͥc̃tisionẽ. Nos .n. fideles tm sumꝰ. ue̾ circ̃tisio. credentes .N. cͥc̃cidunt
corsuũ ut amputata erroris nebula. aspiciant ⁊ agnoscant dnm̃ creat̾e.

Expanded text:
nem et non circumcisionem, nos enim, fideles tantum sumus, vere circumcisio. Credentes enim circumcidunt nem et non circumcisionem, nos enim, fideles tantum sumus, vere circumcisio. Credentes enim circumcidunt cor suum, ut amputata erroris nebula aspiciant et cognoscant Deum creaturae.
Abbreviated transcription (Latin):
hortat᷑ ẽ eos. de cet̾o ꝯtͣ pseudo apłos monet. ne legalia ab eis recipiant.
s fidẽ rͥ solã suffice̾ credant. Et icipit ħ agẽ de sinc̾itate ficdĩ ꝙ de tolantia
tiꝰ manet. ꝗͣ ꝓlatio. idete. ⁊ ut in dnõ gaudeatis. uidete .i. cognoscite il¬
los ẽẽ canes. ñ rõnẽ. s ꝯsuetudine ꝯtͣ insolitã u̾itatẽ latrantes. ħ eiũ ẽ ca¬
nũ nat᷑a. ut cũ quib hñt ꝯfuetudinẽ. suie boni. siie mali sint. ñ ad eos
latrent. Insolitoꝵ aũ ꝑsonis uisis. ⁊̃ mnocentib trritent᷑ bene gͦ canib¬
ꝯsuecudines legis tenent: ⁊ ꝯtͣ u̾itatẽ ir rõnabilit̾ latrant. ⁊ mordent.
Et uidete .i. cognoscite illos eẽ malos oꝑarios. mali oparii sunt qͥ tiza¬
nia erroꝵ suꝑ serunt gn̾oso semini euangłii quib frum̃ta enecant.¬
⁊ uidete .i. cognoscite illos ẽẽ. ñ dico cͥccisionẽ. s ꝯcisionẽ. Concisi st̃. qͥa

Expanded text:
hortatus est eos, de caetero contra pseudoapostolos monet ne legalia ab eis recipiant, sed fidem Christi solam sufficere credant. Et incipit hic agere de sinceritate fidei quasi de tolerantia tius manet quam prolatio. Videte, et ut in Doinsolitam ueritatem latrantem. haec est enim canum natura, ut. cum quibus habent consuetudinem. siue illi boni siue mali sint, non ad eos latrent, insolitorum autem personis uisis etiam innocentibus inritentur. manconsuetudinem legis tenent, et contra veritatem irrationabiliter latrant et mordent. Et videte, id est cognoscite illos esse malos operarios. Mali operarii sunt qui zizania errorum superserunt generoso semini Evangelii, quibus frumenta enecant. Videte, id est cognoscite illos esse, non dico circumcisionem, sed concision
Abbreviated transcription (Latin):
legali pena. qr lex moysi reos illos ñ faciebat. si seruaret᷑ .i. uiuebant faciendo
legẽ. ⁊ uocat h iusticiã legis: oꝑa illa legalia. uñ ⁊ inmoyse ita habetur. qui fec̾it
ea iuinet ⁊ inilł. Tmebant utiq ne siñ ea fecissent: pat̾entur lapidatione ł aliqͥd
gna iusticia: tim̾e nec ht ñtum apud dm̃. Aliud ÷ gͣ ñ iustificari apud d̃m.
aliud ñ omino iustificari. qui oĩno ñ uistificat᷑. nec illa seruat que tꝑ̃ale hñt

Expanded text:
legali poena, quia lex Mosi reos illos non faciebat, si servaretur, id est vivebant faciendo legem. Et vocat hic justitiam legis opera illa legalia. Unde et in Mose ita habetur: Qui fecerit ea, vivet in illis . Timebant utique ne si non ea fecissent, paterentur lapidationem, vel aligna justitia timere, nec habet meritum apud Deum. Aliud est ergo non justificari apud Deum, aliud non omnino justificari. Qui omnino non justificatur, nec illa servat quae t
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ ꝙ ꝑsona aꝑsona sit assũpta. qd̾ qr ne.¬
fas ẽ dr̾e aut sentire p̃dictarũ anctoritatũ u̾ba
sic intelligi sane posst̃. ut hõ xp̃c. siue hõ ille.
iõ dicat᷑ assũptꝰ au̾bo. qi aĩa eiꝰ. ⁊ caro inquib
sub sistit hõ sunt assumpta aũbo. ut ad ipsutis¬

Expanded text:
uod persona a persona sit assumpta, quod nefas est dicere aut sentire. Praedictarum auctoritatum verba sic intelligi sane possunt, ut homo Christus sive homo ille, ideo dicatur assumptus a Verbo, quia anima ejus et caro, in quibus subsistit homo, sunt assumpta a Verbo, ut ad ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
hoc se intellexisse neget ⁊ legem. legis ipsius laude defendat.⁊ quo sen.¬
auxit uires peecati. detinens abona operatione. Ergo quid dicemus:¬
Dicemus. quia. Lex peccatum est. idest docens uł faciens peccare. Uel ta¬
lis ꝓqua donata peccauit anctor eius.q. male rei. Absit. Non enim lex ma-
eẽ puniendum. ꝑ hoc ostendit legem non ẽẽ pectatum s indicem pectati.
Quare intelligitur legem ad hoc datam eẽ. ñ ut pecẽm insereret᷑. uł excir¬
paretur. ẜ. tĩn ut de monstraretur. qd̾ ammam faceret ream. ut q pecct¬

Expanded text:
hoc se intellexisse neget, et legem legis ipsius laude defendat, et quo senhoc se intellexisse neget, et legem legis ipsius laude defendat, et quo senauxit vires peccati detinens a bona operatione. VERS. 7, Dicemus quia lex peccatum, id est docens vel faciens peccare. Vel talis pro qua donata peccavit auctor ejus, quasi malae rei? Absit! non enim lex malavel esse puniendum. Per hoc ostendit legem non esse peccatum, sed indicem peccati. Quare intelligitur legem ad hoc datam esse, non ut peccatum insereretur, vel exstirparetur, sed tantum ut demonstraretur quod animam faceret ream, ut quia pecc
Abbreviated transcription (Latin):
lier. lex uiri. ⁊ rursum in hac re. ꝓpt̃ qͣm finpaitudo inducta fuit Similit̾
tria .s. anima. peccatum lex hoc solum hic dm̾sum ẽ. qd̾ millauir mortur. ut
uit mente legi dei. quamius ipse passiones nondum mortue sunt. quam¬
diu carne seruit. legi pectati. Restat ergo adhuc. aliquid ei qui est sub grã.
quod eum tamen non uincat. nec captiuum ducat. sequitur. Quid ergo e
hic queritur. utrum ipsalex sit mala. quia uidebatur culpasse legena dp¬
cendo passiones peccatorum ẽẽ plegem ⁊ eaudem uocandolegem mortis.
et uetustatem littere. que uerba male intellecta fomitem insame furori
manicheorum subministrarunt. Manichei enim lege moysi dicunt ñ
a deo datam. ⁊ eam euanglio contrariam ẽẽ contendunt. ⁊ quando cum
eis agitur. predictis testimoniis apłi que non intelligunt conantur con¬
uincere catholicos. Quod ergo sensit apłe. posse intelligi opponit. ut et

Expanded text:
lier, lex viri, et rursum in hac propter quam similitudo inducta fuit, similiter lier, lex viri, et rursum in hac propter quam similitudo inducta fuit, similiter tria, anima, peccatorum lex. Hoc solum hic diversum est, quod in illa vir moritur, ut vit mente legi Dei, quamvis ipsae passiones nondum mortuae sunt, quandiu carne servit legi peccati. Restat ergo adhuc aliquid ei qui est sub gratia, quod eum tamen non vincat, nec captivum ducat. Quid ergo? Hic quaeritur utrum ipsa lex sit mala, quia videbatur culpasse legem dicendo passiones peccatorum esse per legem, et eamdem vocando legem mortis et vetustatem litterae; quae verba male intellecta fomitem insaniae furori Manichaeorum subministrarent. Manichaei enim legem Mosi dicunt non a Deo datam, et eam Evangelio contrariam esse contendunt, et quando cum eis agitur, praedictis testimoniis Apostoli quae non intelligunt, conantur convincere Catholicos. Quod ergo sensit Apostolus posse intelligi, opponit, ut et
Abbreviated transcription (Latin):
surrexit. cuius utiq sumus. ut mͦ fructificemꝰ deo. qui priꝰ fructificaba¬
mus: morti sublege. ⁊ uere mͦ fructificamus deo. ⁊ non olim. um enim
ẽẽmus incarne. i. que carnis sunt oꝑantes. qd̾ erat sublege passiones pecca¬
torum .i. concupiscentie. que sunt causa pecc̃orum mortalium .i. consensus
niret grã ꝑfidem. que passiones. ꝑlegem erant. uł note. uł etiam auc̾te uitio
fructisicarent morti .i. ut fac̾ẽnt digna et̾na morte. Nunc autẽ. cum sumꝰ xp̃i.
soluti sumus. rẽmissis pecc̃is alege. que ẽ causa mortis .i. pecti. Aucta ẽ enim
concupiscentia. cum lex ꝓbibet ubi non erat fides. ⁊ ad cumulum pecẽorum
lex mortis idõ dicta est. quia peccantes int̾ficit. ⁊ reos pumt. inqua lege.
detinebamur. nec unqͣm. nisi grã dĩ soluerem᷑ soluti sumus dico. ita ut serui
morandum ut nil addatur de legis opib. que uetusta sunt. Uł seriamus.
nuit. qr cessauit. Attende qd̃ inp̃cede esimilitudine tria sunt.s. uir. mu¬

Expanded text:
surrexit, cujus utique sumus ut modo fructificemus Deo, qui prius fructificabamus morti sub lege, et vere modo fructificamus Deo, et non olim. Cum enim essemus in carne, id est quae carnis sunt operantes quod erat sub lege, passiones peccatorum, id est concupiscentiae quae sunt causa pecniret per fidem, quae, passiones per legem erant, vel notae vel etiam auctae, vitio fructificarent morti, id est ut facerent digna aeterna morte. Nunc autem cum sumus Christi, soluti sumus, remissis peccatis, a lege, quae est causa mortis, id est peccati. Aucta est enim concupiscentia, cum lex prohiberet ubi non erat fides; et ad cumulum peccatorum Ambrosius Vel lex mortis ideo dicta est, quia peccantes interficit, et reos punit. In qua lege detinebamur, nec unquam nisi gratia Dei solveremur. Soluti sumus, dico, ita ut serviamorandum, ut nihil addatur de operibus legis quae vetusta sunt. Vel, serviamuit. Augustinus Attende quod in praecedenti similitudine tria sunt, scilicet vir, mu
Abbreviated transcription (Latin):
dech. iustꝰ ł iusticia. inde¬
xex. salẽ qd̾ ẽ rex pacis. Sa¬
ens sine patre. ⁊ sñ maite.
ꝓuide ñ memorat infiga
⁊x.sine genealogia .i. ñ ha¬
mitiũ dierũ. ꝙ scͥpt᷑a dicat.¬
neq finẽ uite. scͥpta infig̾a
Inõibꝰ aũ his p̃missis. assi¬
milatꝰ ẽ filio dũ ⁊ qͦmͦ attñ¬
Melchisedech d̾r rex iusticie

Expanded text:
dech, id est rex justitiae. Deindrex Salem quod est rex pacis, Sens sine patre et sine matre: vide non memorat in figura i: Sine genealogia, id est nonitium dierum, quod Scriptura dicat,neque finem vitae, Scriptura in figura mnibus autem his praemissis assimilatus est Filio Dei. Et quomodo? AttMelchisedech, Melchis
Abbreviated transcription (Latin):
degischalo oppido uidee uͥnat᷑ fuat. tͣnilatꝰ urcharsu cilitie qͥ¬
dam tp̃e uementibꝰ romaiis ꝑciliciã occurrit eis ip̃e cũ aliis tchar¬
sensibꝰ. ut pote nobił. ⁊ excepunt eos cũ pace. Tunc ronan ꝯcesse¬
runt eis p̃dicta. ibiq pat pauli. penulã accepit. pꝰ cui mortẽ. ob
recordationẽ eiꝰ hanc uestẽ paulus sͥ retinuit. Uł penula ħ dr uo¬
Iste ẽ alexander quẽ supͣdix̃ reu̾sũ ad apostasiã qui fabricabat

Expanded text:
alo oppido Judaeae ubi natus fuerat translatus in Tharsum Ciliciae, quodam tempore venientibus Romanis per Ciliciam occurrit eis ipse cum aliis Tharsensibus, utpote nobilis, exceperuntque eos cum pace. Tunc Romani concesserunt eis praedicta, ibique pater Pauli penulam accepit, post cujus mortem ob recordationem ejus hanc vestem sibi Paulus retinuit. Vel penula hic Iste Alexander quem supradixit reversum ad apostasiam, qui fabricabat
Abbreviated transcription (Latin):
mbranas. ult ibi sebã eplas meas. ħ penula scãm annore. data fi¬
ꝯfularis. quã induebat ꝯsules romam. in gresestes uesti au
dequa si querit᷑. Un apło accidit: respondeo romano: hante ha¬
buisse ꝯsuetudinẽ. q̃n monarchiã toti orb. s ac quindant. ut qcꝙ
gens cũ pace ⁊ coroins eis occurrisset: darent eis libtatẽ int̃m ut fis̃

Expanded text:
mbranas, ut ibi scribam Epistolas meas. Haec penula secundum Aimonem data fusularis qua induebantur consules Romani ingredientes in curiam. De qua si quaeritur unde Apostolo acciderit, respondeo Romanos hanc habuisse consuetudinem quando monarchiam totius orbis sibi acquirebant, ut quaecunque gens cum pace et coro
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ꝑ xp̃m facta ẽ pax  reconciliatio. hic ponit ꝓque ip̃i
sunt edificati: quia ds̃. reuelauit paulo salutẽ ad gen¬
tes ꝑtine̾: misit eis p̃dicare: ⁊ facere pati ꝓ eis: ut ma¬
gis sint deo grati. abultuno autẽ incipit dicens. huiꝰ rei
dĩ implenda: inhac re. ego paulus. qui tantus sum. sum

Expanded text:
m facta est pax et reconciliatio, hic ponit per quem ipsi sint coaedificati, quia Deus scilicet revelavit Paulo salutem ad gentes pertinere, et misit praedicare, et facit pati pro eis ut magis sint Deo grati. Ab ultimo autem incipit, dicens: Hujus rei i implenda in hac re, ego Paulus, Haimo qui tantus sum, sum
Abbreviated transcription (Latin):
s in potestate. qͥ enĩ priꝰ humił uisus ẽ ꝑ carnẽ de uicta morte. in
maiestate apparuit. qͥ natꝰ uͭ hõ: ñ erat tm̃ hõ ut agnoscentes an¬
głi mist̾iũ. ꝙ priꝰ latuit. declaratũ in carne genu illi flectentes .q.¬
grãs agant. qr u̾itatẽ didicert̃. ⁊ p̃dicatũ ẽ gentibꝰ. ecce itẽ magnũ.
⁊ creditũ ẽ. manens inmundo. ut ꝑfidia mundi: ueniã erroris
mereri ñ possit. sic̃ dñs dic̃ de uideis. Si ñ uenissẽ. ⁊ locut᷑ eis ñ fuis

Expanded text:
n potestate; qui enim prius humilis visus est per carnem, devicta morte in majestate apparuit, qui natus ut homo non erat tantum homo, ut agnoscentes anerium quod prius latuit declaratum in carne, genu illi flectentes, qas agant, quia veritatem didicerunt. Praedicatum est gentibus. Ecce item magnum. Et creditum est, manens in mundo, ut perfidia mundi veniam erroris mereri non possit, sicut Dominus dicit de Judaeis: Si non venissem et locutus eis fuis
Abbreviated transcription (Latin):
uictꝰ. ⁊ factꝰ ẽ legis p̃uaricator. qͥ fuit añ nesciꝰ peccor. ⁊ ĩo bñdicit omnẽ ꝯcupiscentiam.

Expanded text:
victus, et factus est legis praevaricavictus, et factus est legis praevarica
Abbreviated transcription (Latin):
błs etiã ex mandato accepit ocẽonẽ. qr uidens legẽ in auxiliũ hõib datã magis
ta in ipsis reb. ut uisa muliere ł auro. ⁊ huiꝰmodi. Attende recte dicipecẽt oꝑatũ
omnẽ ꝯcupiscentiã ꝑmandatũ. Uł oce̾onẽ accepisse ꝑmandatũ. Mĩnor. ⁊t erat ocupis¬
centia añ legẽ qñ secuiꝰ peccabat hõ. Ibat .N. pꝰ ꝯcupiscentiã.⁊ qͦ trahebat eurrebat.
eiꝰq illecebras blandas. ⁊ ex carnali suauitate iocundas magnã felicitatẽ putabat
s ueniente lege. qͣi opposite obice. uidit hõ malũ suũ. uoluit frenare ꝯcupiscentiã.
ñ ire pꝰeam strinx̃ se. conat᷑ ẽ hõ de se p̃sumens ocupiscentie fluinũ siccare. s ñua
qu de se ñ de grã hõ p̃sumipsit: aucta ẽ .it. ocupiscentia oppoi̾ta lege. ⁊ que priꝰ
ẽũ ducebat obice nullo. obtuit eũ obice iupto. ꝑ legẽ .it. doctꝰ. ea p̃uaricata peiꝰ est

Expanded text:
s etiam ex mandato accepit occasionem, quia videns legem in auxilium hominibus datam, magis ta, in ipsis rebus, ut visa muliere, vel auro, et hujusmodi. Attende recte dici peccatum operatum omnem concupiscentiam per mandatum, vel occasionem accepisse per mandatum. Minor enim erat concupiscentia ante legem, quando securus peccabat homo. Ibat enim post concupiscentiam, et quo trahebat, currebat, ejusque illecebras blandas, et ex carnali suavitate jucundas magnam felicitatem putabat. Sed veniente lege quasi opposito obice, vidit homo malum suum, voluit refrenare concupiscentiam, non ire post eam, strinxit se, ca de se non de gratia homo praesumpsit, aucta est concupiscentia opposita lege, et quae prius eum ducebat obice nullo, obruit eum obice rupto. Per legem enim doctus, ea praevaricata pejus est
Abbreviated transcription (Latin):
apłc agit dõ grãs qd neminẽ eoꝵ baptizauit. qui tanꝗͣ obliti incuꝰ noĩe baptirati
eẽnt. ꝑ hominũ noĩa se diuidebant. cũ .ii. tm̃ ualet bapt̾s ꝑ hominẽ ꝯtemptibilẽ.¬
didicisse testatur. Nam sed̾ qͥd aliud dix̾it. ⁊ ego nesciebã eũ. ñ plane iudeo ñ quia
scaͣm aliqͥd eum sciebat. ⁊ scłm aliqͥd eum nesciebat. Sciebat quidẽ sponsũ ẽẽ. ⁊ filiũ
dĩ. s nesciebat utrũ eẽt daturus potestatẽ aliis baptisim. an ꝓpͥum baptismun¬

Expanded text:
as agit deo, quod neminem ipsorum baptizauerat, qui tamquam obliti in cuius nomine baptizati essent per hominum se nomina diuidebant. cum enim tantum ualet baptismus per hominem contemptibiledidicisse testatur. Nam secundum quid aliud dixerit: Et ego nesciebam eum , non plane video, nisi quia secundum aliquid eum sciebat, et secundum aliquid eum nesciebat: sciebat quidem sponsum esse et Filium Dei, sed nesciebat utrum esset daturus aliis
Abbreviated transcription (Latin):
nemi
nullũ enim ur̃m baptizaui nͥ crispum ⁊ gaium. qui ñ sunt de contentione ur̃a.
⁊ ñ iõ hoc dico quin bonũ sit baptizare. s nequis dicat qd̃ baptirati estis innorni¬
tismi sui potestatẽ dare alicui. ł aliquib p̃cipus seruis suis. ut quẽ admodum
ꝑ uirgã florentẽ demonstrat᷑ ẽ a aron sac̾dos. ita ꝑaliqd signũ demonstrarentur
excellentioris sc̃itatis ministri. ⁊ dispensatores minist̾ioꝵ. qui soli baptizare deb̾ent.

Expanded text:
nem Nullum enim vestrum baptizavi, nisi Crispum et Caium, qui non sunt de contentione vestra. Et non ideo hoc dico quin bonum sit baptizare; sed, ne quis dicat quod baptizati estis in nomitismi sui potestatem dare alicui, vel aliquibus praecipuis servis suis, ut quemadmodum per virgam florentem demonstratus est Aaron sacerdos, ita per aliquod signum demonstrarentur ex