comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ualeret. S suꝑuis ꝑu̾sus animꝰ uͥq nequitiȩ suȩ pe¬
nam inueniens. totum qͦd mordinate ꝓpt̾ elatioẽm
appetiit. ꝓpt̾ laborem ⁊ afflictionẽ sꝑe refugit.
Namn qr hunc parit̾ ⁊ curiositas ad inquisitionẽ in¬
pellebat. & suꝑbia ad ostentationẽ: dignum erat ut
& tumidu labor p̃meret. ⁊ curiosum occupatio dis¬
siparet: quatinus in pena saltẽ uicium suũ agnos¬
ceret. eumq ⁊ si non amor uͥtutis uel dolor afflicti¬
onis ad mensuram cohib̾et. Ppt̾ea suꝑius curiosus
occupationẽ inuenit. hic uero elatꝰ laborem ⁊ affli¬
tionẽ: qm̃ dum mala ⁊ bona non ad edificationẽ s. ad
elationem scire querit. ipsa ei cogratio destimoniũ
sit prauitatis suȩ: ut ipsa iniquum ꝑ conscientiam
arguat. quã elatus ad ostentationem querebat.
magnus fieri conatur: qr dum ãplius scire querit
qͦd de u̾itate aliis insinuet. magͥ in sem& ipso uidet
de prauitate qͦd dampuet. Etinc gͦ sibi ipsi animus

Expanded text:
aleret. Sed perversus animus ubique nequitiae suae poenam inveniens, totum quod inordinate propter elationem appetiit, propter laborem et afflictionem spiritus refugit. Nam quia hunc pariter, et curiositas ad inquisitionem impellebat, et superbia ad ostentationem; dignum erat ut et tumidum labor premeret, et curiosum occupatio dissiparet, quatenus in poena saltem vitium suum agnosceret, eumque etsi non amor virtutis, vel dolor afflictionis ad mensuram cohiberet. Propterea superius curiosus occupationem invenit; hic vero elatus laborem et afflictionem; quoniam dum mala et bona non ad aedificationem, sed ad elationem scire quaerit: ipsa ei cognitio testimonium fit pravitatis suae, ut ipsa iniquum per conscientiam arguat, quam elatus ad ostentationem quaerebat. aliorum magnus fieri conatur; quia dum amplius scire quaerit quod de veritate aliis insinuet, magis in semetipso videt de pravitate quod damnet. Hinc ergo sibi ipsi animus
Abbreviated transcription (Latin):
Tandem gͦ aliqñ mutabiliũ conditionẽ agnoscess¬
iudit se in utroq errasse: siue qr ea quȩ i¬
genere suo bo¬
na erant mala eeᷤ arguit:
siue qͥa ea quȩ
transitoria erant. ꝑpetuo
stare posse puitauit. Nunc itaq corrigens seme¬
ipsum ꝓ estimatione p̃terita: ꝓficetur omĩa quȩ
sub cȩlo sunt simul ⁊ tempore transeuntia ⁊ tp̃r
suo bona. Quorum omĩum mutabilitas ⁊ fluc¬
tuatio quanta sit ut melius in delligi possit: uni¬
uersa hȩc ñ solum transire tp̃r. s tempore qͦ in cos¬
traria ire ostendit dicens. Omĩa tp̃s habent : &
suis spatiis transeunt uniu̾sa sub cęlo. & enume¬
rat deĩ uniu̾sa ingne̾ suo: singła distinguers.¬

Expanded text:
Tandem ergo aliquando mutabilium conditionem agnoscensTandem ergo aliquando mutabilium conditionem agnoscensidit se in utroque errasse, sive quod genere suo bona erant, mala esse arguit, sive quod ea quae transitoria erant, perpetuo stare posse putavit. Nunc itaque corrigens semetipsum pro existimatione praeterita, profitetur omnia quae sub coelo sunt simul et tempore transeuntia et tempore suo bona. Quorum omnium mutabilitas et fluctuatio quanta sit, ut melius intelligi possit, universa haec non solum transire tempore, sed tempore quoque in contraria ire ostendit, dicens: Omnia tempus habent, et suis spatiis transeunt universa sub coelo. Et enumerat deinde uni
Abbreviated transcription (Latin):
ad eam. Icum hauserit multũ. hoc multũ illi ẽ:
& eriguum ẽ ipsum ad plenitudinẽ redundantem.
Ideo multa diximus de fluctib rerum. ⁊ de agita¬
tione contraria eoꝵ quȩ sub cȩlo sunt. ⁊ parum ẽ
adhuc totũ hoc ad totum: ⁊ erunt fortassis qui nos
ꝓfusiores estimaturi sint in loquendo: qr ñ attendt̃
multitudinẽ dicendorum ⁊ eoꝵ quȩ dicta sunt pro¬
funditatem. Nos breuit̾ hoc p̃locuti sumꝰ ut nouã
trierłm reportemus ad pͥncipium futurȩ nar¬
rationis dictionẽ: ⁊ animos habeamus
spatiis transeunt uniu̾sa sub cȩlo. Quesierai
supra excliastes unum aliquid inmuncdo. in quo
animo requiescere potuisset: ⁊ ñ inuenit illud
inter omĩa: siue qr imꝑfecta erant singła. siue
qr transitoria erant uniu̾sa. Ppt̾ea cepit fastidi¬
re ⁊ repbare omĩa. ⁊ tñ querere ñ desiit semꝑ
in his gaudium plenũ: ⁊ inuenire non poterat

Expanded text:
ad eam. Et cum hauserit multum, hoc multum illi est, ad eam. Et cum hauserit multum, hoc multum illi est, et exiguum est ipsum ad plenitudinem redundantem. Ideo multa diximus de fluctibus rerum et de agitatione contraria eorum quae sub coelo sunt; et parum est adhuc totum hoc ad totum; et erunt fortassis qui nos profusiores existimaturi sunt in loquendo, quia non attendunt multitudinem dicendorum, et eorum quae dicta sunt profunditatem. Nos breviter hoc prolocuti sumus, ut novam iterum reportemus ad principium futurae narrationis dictionem, et animos habeamus spatiis transeunt universa sub coelo. Quaesierat supra Ecclesiastes unum aliquid in mundo in quo animo requiescere potuisset; et non invenit illud inter omnia, sive quia imperfecta erant singula, sive quia transitoria erant universa. Propterea coepit fastidire, et reprobare omnia; et tamen quaerere non desiit semper in his gaudium plenum et invenire non poterat.
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Est ⁊ odium scm̃ quo crimina ocdiunt᷑ non
homines: ⁊ ipsum aliqñ ꝓ terrore salubri seueritatẽ
districtã exterius corrigendis uitiis irrogat: et
intꝰ dulcedinẽ dilectionis qua salutẽ hominũ
sitit iniuolatam conseruat. Ppt̾ea tp̃s est
odii ⁊ tempus belli: ⁊ omĩa tp̃s habent qͣnfi
eri uiste habent. Pfiteri licet mͥ qͦd ⁊ in pͥncipio.
qr ad alta ⁊ sublimia ista. sensuminor sim ut
narrem quod oporteat: qr hoc qͦd non oportet &
non conuenitꝰ satis ẽ. declinasse si datur. Multa
enim st̃ in ꝓfundo sapĩȩ secreta abscondita. ⁊ ñ
ualet homo scrutari archana eius. ⁊ uerba sapĩȩ
ad sensum omẽm excellentia. spargunt de his quȩ
latent lumen aliquod̾.⁊ ipsum modicum ẽ ad totũ.
Opt̾ea laborat homo cum iuid¬
et illud. ⁊ estimat
ingredi ut contempletur:
illi intus secreta
uiarũ suarum in parte qua gratiosus facꝰtus est

Expanded text:
tes. Est et odium sanctum quo crimina odiuntur, non tes. Est et odium sanctum quo crimina odiuntur, non homines; et ipsum aliquando pro terrore salubri severitatem districtam exterius corrigendis vitiis irrogat, et intus dulcedinem dilectionis, qua salutem hominum sitit, inviolatam conservat. Propterea tempus est odii, et tempus belli: et omnia tempus habent, quando juste fieri habent. Profiteri licet mihi quod et in principio: quod ad alta et sublimia ista sensu minor sim ut narrem quod oporteat, quia quod non oportet et non convenit, hoc satis est declinasse si datur. Multa enim sunt in profundo sapientiae secreta abscondita, et non valet homo scrutari arcana ejus; et verba sapientiae ad sensum omnem excellentia spargunt de iis quae latent lumen aliquod, et ipsum modicum est ad totum. Propterea laborat homo cum videt illud, et existimat ingredi ut contempletur; illi intus secreta viarum suarum in parte qua gratiosus factus est
Abbreviated transcription (Latin):
ordinant᷑. ⁊ fit tp̃s ut fieri ꝑmittant᷑. ⁊ non fit
tempus ut fiant: qi non bñ fint. ⁊ bñ ꝑmit¬
tuntur ut iuste ordinentur. Tempus plantan¬
di. tp̃s lugendi. tempus saltandi. tp̃s ac quirendi:
ubi ẽ tempus luxuriandi. ⁊ tp̃s inebriandi:
S ed illa bñ fieri possunt in tp̃r suo. Ista tp̃s ñ hñt:¬
qr numꝗͣ bñ fierihabent. S forte contrarium
uideat᷑ qͦd positum ẽ. tempus occidendi. tp̃s belli:
tempus odii. S hȩc omĩa bñ fieri possunt: ⁊ iõ tp̃s
habent. cum iuste fieri habent. Nam ẽ ⁊ gladi¬
us iusticie quo reges ⁊ principes criminosos pu¬
niunt ꝓ relo equitatis: ⁊ int̾ficiunt homines dã¬
natos ꝓ sceleribus suis. sccł̃m p̃cepta legis diuinȩ
accepta potestate in hoc ipso deo seruientes łhi ꝑ
defensione patriȩ ⁊ pace ȩccłarũ bella gerunt:⁊
expugnant inimicos pacis. ne oppͥmant innocen¬

Expanded text:
ordinantur; et fit tempus ut fieri permittantur, et non fit ordinantur; et fit tempus ut fieri permittantur, et non fit tempus ut fiant quia non bene fiunt, et bene permittuntur, ut juste ordinentur. Tempus plantandi, tempus lugendi, tempus saltandi, tempus acquirendi. Ubi est tempus luxuriandi et tempus inebriandi? Sed illa bene fieri possunt in tempore suo: ideo ipsa tquam bene fieri habent. Sed forte contrarium videatur quod positum est tempus occidendi, tempus belli, tempus odii. Sed haec omnia bene fieri possunt; et ideo tempus habent, cum juste fieri habent. Nam est et gladius justitiae, quo reges et principes criminosos puniunt pro zelo aequitatis, et interficiunt homines damnatos pro sceleribus suis, secundum praecepta legis divinae accepta potestate in hoc ipso Deo servientes. Et hi pro defensione patriae, et pace Ecclesiarum, bella gerunt, et expugnant inimicos pacis, ne opprimant innocen
Abbreviated transcription (Latin):
tati ut ad hȩc agenda sponte conformat: uł ad
patienda supponit. Tempus enim babent omĩa
qñ ea homo uł agit scd̃m dm̃ uł patitur ꝓ deo᷑ qr
scdm̃ dm̃ ambulantem omĩa in tp̃r suo si ꝓspera
eueniant. fouent: si contingant adu̾sa exercent
Ideo omĩa tempus habent: quȩ homo iuste face̾
potest. uł iuste pati. Quod aut̾ sine iniusticia fie¬
rinon pot̾. non habet tempus uinqͣm ut fiat: qr
ad malum faciendum homo nullũ tempus ac
gat mala quȩ fecit. uł bona suppleat quȩ non¬
dum fecit. Ppt̾ea peccata tempus non habent:
& onĩa tp̃s habent: qr intp̃r suo omĩa bñ fieri ha¬
bent. ⁊ bona sc̃ cum bñ fiunt omĩa: ⁊ ex om̃ib ñ
st̃ peccã quȩ bñ fieri habent: nec st̃ bona peccata
& si bonum sit ut sint ipsa peccata. Ideo tp̃s non
habent peccã. ⁊ ꝑmittunt᷑ intempore fieri pec¬
cata. ⁊ non iuste fiunt qñfiunt. ⁊ iuste fieri
ꝑmittunt᷑ qñ fiunt. ⁊ cum facta fuerint iuste

Expanded text:
tati, vel ad haec agenda sponte conformat, vel ad patienda supponit. Tempus enim habent omnia, quando ea homo vel agit secundum Deum, vel patitur pro Deo, quia secundum Deum ambulantem omnia in tempore suo si prospera eveniant, fovent; si contingant adversa, exercent. Ideo omnia tempus habent quae homo juste facere potest vel juste pati. Quod autem sine injustitia fieri non potest, non habet tempus unquam ut fiat, quia ad malum faciendum homo nullum tempus accgat mala quae fecit, vel bona suppleat quae nondum fecit. Propterea peccata tempus non habent; et omnia tempus habent, quia in tempore suo omnia bene fieri habent; et bona sunt cum bene fiunt omnia, et ex omnibus non sunt peccata, quae bene fieri habent, nec sunt bona peccata, tametsi bonum est ut sint ipsa peccata. Ideo tempus non habent peccata, et permittuntur in tempore fieri peccata; et non juste fiunt quando fiunt, et juste fieri permittuntur quando fiunt; et cum facta fuerint, juste
Abbreviated transcription (Latin):
turam. Sed hi tres ualde dispari potentia id qͦd
ad effectum ꝓducunt esficiunt. Nam ds̃ in opere
suo nec naturȩ opera indiget: nec opificis inucan¬
tis naturam. Oꝑatur ⁊ enim d̾s aliqñ sine natura:
aliqñ in natura: aliqñ supra naturam. Nam sine
natura. pͥmũ fecit ipsam naturã. Qñ enim natu¬

Expanded text:
turam. Sed hi tres valde dispari potentia id quod turam. Sed hi tres valde dispari potentia id quod ad effectum producunt, efficiunt. Nam Deus in opere suo, nec naturae opera indiget, nec opificis imitantis naturam. Operatur enim Deus aliquando sine natura, aliquando in natura, aliquando supra naturam. Nam sine natura primum fecit ipsam naturam. Quando enim natu
Abbreviated transcription (Latin):
numꝗͣ. transcendunt. Heq enim uł eentiȩ re-¬
rum nicħ esse. uł formȩ rerũ alit̾ esse. uł ordo
pactum numꝗͣ secus currentia ad huc cuncta cus¬
todiunt. Ppt̾ea gͦ ꝑmanent oꝑa dei: qr stabile ẽ in
rebus om̃ib qͦd fecit d̃s ut maneat semꝑ. Opus itaq
dei ẽ creare. formare. disponere uniu̾sa. Opus na¬
turȩ ẽ. semina rerum de occulto sinu ꝑ incremen¬
tum ꝓducere: eademq rursũ marcentia cum oc¬
cidunt ꝑ defectum. ad occultũ suum uñ ꝓdierait
reuocare. Opus artificis cum natura ẽ ea quȩ ori¬
unt᷑ de terra. studio ⁊ industria adiuuare. Opus
solius artificis ẽ. in subiecta rerum materia oꝑari
uł disiuncta componendo. uł comunc̾ta seꝑando:
ita ut nec creare cum deo possit. ut sit qͦd ñ erat:
nec cum natura fetib rerum incrementũ tribue¬
re. ut maius sit qͦd minus erat. Tres itaq opifices
sẽ in hoc mundo: d̃s. natura. ⁊ artifex imitans na¬

Expanded text:
nunquam transcendunt. Neque enim vel essentiae renunquam transcendunt. Neque enim vel essentiae rerum nihil esse, vel formae rerum aliter esse, vel ordo pactum, nunquam secus currentia adhuc cuncta custodiunt. Propterea ergo permaneant opera Dei, quia stabile est in rebus omnibus quod Deus fecit, ut maneat semper. Opus itaque Dei est creare, formare, disponere universa. Opus naturae est semina rerum de occulto sinu per incrementum producere, eademque rursum marcescentia cum concidunt per defectum ad occultum sinum, unde prodierant revocare. Opus artificis cum natura est: ea quae oriuntur de terra, studio et industria adjuvare. Opus solius artificis est in subjecta rerum materia operari vel disjuncta componendo, vel conjuncta separando; ita ut nec creare cum Deo possit, ut sit quod non erat, nec cum natura fetibus rerum incrementum tribuere, ut majus sit quod minus crat Tres itaque opifices sunt in hoc mundo, Deus, natura et artifex imitans na
Abbreviated transcription (Latin):
cipium ⁊ finẽ describit cut sũ rerum mutabiliũ.
ut postea quȩ inmedio uersat᷑ mutabilitatem ⁊
uicissitudinẽ diligentius ꝓsequatur. Sane qua¬
tuor st̃ oꝑa: quib omĩa temporalia ⁊ omĩa tp̃re
transeuntia explicantur. Primum ẽ. opus dei.
sccłm ẽ. opus naturȩ: tercium ẽ opus artificis cũ
natura: quattum ẽ. opus solius artificis sine nat᷑a.
Opus dei ẽ. ee̾ntiam rerum de nichilo creare: mate¬
riam rerum informã disponere: motũ aut̾ rerũ
sub certo ordine temperare. Pꝓt̾ea tria hȩc ad opus
dei ꝑtinent id ẽ eẽntia rerum. forma ⁊ ordo. Ilȩc
aut tria sicut postea auctor ipse attestatur de
operib d̾i. stabilia st̃. nec temporis capiunt muta¬
bilitatẽ: qr ⁊ rerum e̾e̾ntiȩ hoc qͦd sunt numqnͣͣ
esse desinunt. ⁊ rerum formȩ scdm pͥmã condito¬
ris siu institutionẽ in sus giu̾b ppetuã identita¬
tem custodiunt: ⁊ motus rerum pͥmi ordinis legẽ

Expanded text:
sum rerum mutabilium, ut postea eorum quae in medio versantur, mutabilitatem et vicissitudinem diligentius prosequatur. Sane quatuor sunt opera, quibus omnia temporalia et omnia tempore transeuntia explicantur. Primum est opus Dei, secundum est opus naturae; tertium est opus artificis cum natura; quartum est opus solius artificis sine natura. Opus Dei est essentiam rerum de nihilo creare materiam rerum in formam disponere, motum autem rerum sub certo ordine temperare. Propterea tria haec ad opus Dei pertinent, id est essentia rerum, forma et ordo. Haec autem tria, sicut postea auctor ipse attestatur de operibus Dei, stabilia sunt, nec temporis capiunt mutabilitatem, quia et rerum essentiae hoc quod sunt nunquam esse desinunt, et rerum formae secundum primam Conditoris sui institutionem suis generibus perpetuam identitatem custodiunt, et motus rerum primi ordinis legem
Abbreviated transcription (Latin):
illud qͦd bonum ẽ ut sit: ⁊ q̃n tempus ñ habet
ut sit. bonum ẽ ut non sit. &̃ si bonum ẽ qͦd bonũ
ẽ ut non sit. Cognouit hoc iob:⁊ suscepit bona
laudans dm̃ in bñficiis suis: ⁊ putauit hostis qͥa
tempori subiaceret conscientia sc̃a. Tulit diu¬
tias ⁊ facultates. pignora inderfecit. ꝑcussit
carnẽ. obpbriis. ⁊ inuiriis lascessiuit: ut frange̾t

Expanded text:
illud quod bonum est ut sit, et quando tempus non habet illud quod bonum est ut sit, et quando tempus non habet ut sit, bonum est ut non sit, etiamsi bonum est, quod bonum est ut non sit. Cognovit hoc Job, et suscepit bona laudans Deum in beneficiis suis, et putavit hostis, quod tempori subjaceret conscientia sancta. Tulit divitias et facultates; pignora interfecit; percussit carnem, opprobriis et injuriis lacessivit, ut frange
Abbreviated transcription (Latin):
suo tp̃r bñ utenti bonast̃: ⁊ tñ uniu̾sa quȩ
mutabilitati subiacent. licet in miseria qͣlẽcq
consolationem p̃beant. felicitatẽ tñ conferre
non possunt. Nichil gͦ suo tp̃r abiciendũ. et
nichilnon suo tempore eligendũ: s sic animus
ad usum tpr̃is ĩparet᷑. ut tñ ad mutabilitatẽ
temporis non mutetur. Omĩa tempus habente:
& suis spatiis transeunt uniu̾sa sub cȩlo Suare
gͦ eligatur ad om̃e tempus aliquid unũ: cum omĩa
tempiis habeant: Si enim unũ aliqͥd ex om̃ib õe
tp̃s haberet. non omĩa tpł haberent: qm̃ ex duobus
contrariis sibiq repugnantibꝰ si tp̃s esset ut altc̾m
semꝑ eet. tp̃s esset ut alt̾m nunqm esset. Sic q hoc
nullum tp̃s haberet: cum illud cum quo idẽ tẽpus
habere non posset om̃e tp̃s haberet. Nunc gͦ
quia om̃ia tempus habent. nicħ unum ex oĩbꝰ
om̃e tp̃s h̃t: s habet suum tempus unumquodq

Expanded text:
suo tempore bene utenti bona sunt, et tamen universa quae suo tempore bene utenti bona sunt, et tamen universa quae mutabilitati subjacent, licet in miseria qualemcunque consolationem praebeant, facilitatem tamen conferre non possunt. Nihil ergo suo tempore abjiciendum, et nihil non suo tempore eligendum, sed sic animus ad usum temporis praeparetur ut tamen ad mutabilitatem temporis non mutetur. Omnia tempus habent, et suis spatiis transeunt universa sub coelo. Quare ergo eligatur ad omne tempus aliquid unum, cum omnia tempus habeant? Si enim unum aliquid ex omnibus omne tempus haberet, non omnia tempus haberent; quoniam ex duobus contrariis sibique repugnantibus si tempus esset, ut alterum semper esset, tempus esset ut alterum nunquam esset. Sicque hoc nullum tempus haberet, cum illud cum quo idem tempus habere non posset, omne tempus haberet. Nunc ergo, quia omnia tempus habent, nihil unum ex omnibus omne tempus habet; sed habet suum tempus unumquodque
Abbreviated transcription (Latin):
aut aliud subsequatur. ut non abinitio ueniat:
aut p̃currat aliud. ut usq ad finẽ se non extendat.
Tempus &ẽ habent omĩa. certũ ⁊ det̾minatum. qñ
incipiant ⁊ qñ finiant᷑. siue &̃ quãdiu subsistant.
⁊ qñ subsistant singła: ut nicħ p̃ter rationẽ sit:¬
& prudens animus sic se ⁊ temporib & tpr̃alibus
aptare studeat. ut un hisquȩ transeunt. quasi
ꝑmanentibꝰ fiduciã suam non constitirat: ⁊ in his
quȩ bñ ordinata  contra dispositionẽ creatoris mur¬
murare non p̃sumat. In om̃i aut̃ euentu. ueris ⁊
ꝑmanentibꝰ bonis se conformans ita rerũ mutabi¬
lium uarietatẽ despiciat. ut licet una quaq re.
ꝓtempore utatur dum p̃sens ẽ: numqm tñ in eiꝰ
transitu animũ ã statu suo dec linare ꝑmittat.
Ille enim prudentissimꝰ ẽ qui sic scit transeun¬
tia in usum uertere: ut tñ norit in eoꝵ defectu
mentem a sua stabilitate inclinare. Omĩa enĩ

Expanded text:
aut aliud subsequatur ut non ab initio veniat, aut aliud subsequatur ut non ab initio veniat, aut praecurrat aliud ut usque ad finem se non extendat.Tempus etiam habent omnia certum et determinatum, quando incipiant et quando finiantur; sive etiam quandiu subsistant, et quando subsistant singula ut nihil praeter rationem sit; et prudens animus sic se, et temporibus, et temporalibus aptare studeat ut et in iis quae transeunt quasi permanentibus fiduciam suam non constituat, et in iis quae bene ordinata sunt contra dispositionem Creatoris murmurare non praesumat. In omni autem eventu veris, et permanentibus bonis se conformans, ita rerum mutabilium varietatem despiciat, ut licet unaquaque re pro tempore utatur dum praesens est, nunquam tamen in ejus transitu animum a statu suo declinare permittat. Ille enim prudentissimus est, qui sic scit transeuntia in usum vertere, ut tamen non norit in eorum defectu mentem a sua stabilitate inclinare. Omnia enim
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝑ temporalia ad ȩt̾nitatis statũ festinat.
non solum ꝓsꝑa huius mundi int̾m ad consolati¬
onẽ expetit: s adu̾sa qͦ cum tẽpus postulat. ad erer¬
citationẽ uirtutis suȩ libent̃ inusum assumit.
& ideo omĩb erꝑim̃to ꝓbatis mutabiliũ tandẽ con¬
ditionẽ agnoscit: ⁊ qr nicħ ex omib quȩ transeuntt
ppetuo stare possit fatetir dicens. Omĩa tempus
habent: n sius spatus transeunt uniu̾sa sub cȩlo.
Quare gͦ tu hunis mundi uł mala metuas uł bona
concupiscas cum transeant uniu̾sa sub cȩlo: cũ
potius hoc ueritati concordet. ut iom̃ib his
nec aliquid siue in bono siue in malo ꝓ summo
habeas. qr transeunt omĩa: nec aliqͥd suo tp̃r abi¬
ciendũ ex istimes. qr iuste ordinata sunt uniu̾sa:
Omĩa tempus habent: ⁊ suis spatiis transeunt
uniuersa sub cȩlo. Omĩa tempus habent. ut nicħ
ipetuum semꝑq ꝑmanens inueniat᷑: s om̃e qͦd ẽ

Expanded text:
qui per temporalia ad aeternitatis statum festinat, qui per temporalia ad aeternitatis statum festinat, non solum prospera hujus mundi interim ad consolationem expetit, sed adversa quoque cum tempus postulat, ad exercitationem virtutis suae libenter in usum assumit. Et ideo omnibus experimento probatis mutabilium tandem conditionem agnoscit, et quod nihil ex omnibus quae transeunt perpetuo stare possit, fatetur, dicens: Omnia tempus habent, et suis spatiis transeunt universa sub coelo. Quare ergo tu hujus mundi, vel mala metuas, vel bona concupiscas, cum transeant universa sub coelo? Cum potius hoc veritati concordet, ut in omnibus iis nec aliquid, sive in bono, sive in malo pro summo habeas; quia transeunt omnia. Nec aliquid suo tempore abjiciendum existimes, quia juste ordinata sunt universa. Omnia enim tempus habenuniversa . Omnia tempus habent, ut nihil perpetuum, semperque permanens inveniatur, sed omne quod est
Abbreviated transcription (Latin):
tuationẽ mentis humane: hactenꝰ nobis eccłas¬
tes in sem&e ipso expressit. cum in rerũ approbati¬
one. ulsfastidio p̃sentium ł ꝓfuturoꝵ appetitu
mente mutata totiens iudicium uariauit. Puta¬
uit enim in hisquȩ sub tempore uoluunt᷑. aliquid
stabile inuenire. uanimo requiesceret: ⁊ iccirco alia
post alia quasi exꝑiendo ꝓbans. & omĩa erꝑta imꝓ¬
uans. agnouit tandẽ nichil e̾e᷑ in omĩb quod fru¬
entibus se aut ꝑpetuo consistere possit: aut plenum
iocunditatis fructum dum p̃sens ẽ erhibere. Iccͥco
nunc arguens ignorantiã suam ꝓ eo q in reb muta¬
bilibus ꝑmanentẽ credidit leticiam possidere: os
poralia ꝑ ęt̾nis diligunt. ⁊ in eis felices se posse fie¬
ri sperant. nec ipsa ꝓsꝑa ueram felicitatẽ confer¬
re possunt. Male gͦ fecit cum quȩdã ex his sibi qͥsi
potiora p̃oĩb ad iocunditatẽ potiora elegit᷑ qi fottis animus

Expanded text:
tuationem mentis humanae hactenus nobis Ecclesiastuationem mentis humanae hactenus nobis Ecclesiastes in semetipso expressit cum in rerum approbatione, vel pro fastidio praesentium, vel pro futurorum appetitu, mente mutata, toties judicium variavit. Putavit enim in iis quae sub tempore volvuntur aliquid stabile invenire ubi animo requiesceret: et idcirco alia post alia quasi experiendo probans, et omnia experta improbans, agnovit tandem nihil esse in omnibus, quod fruentibus se, aut perpetuo consistere possit aut plenum jucunditatis fructum, dum praesens est, exhibere. Idcirco nunc arguens ignorantiam suam, pro eo quod in rebus mutabilibus permanentem credidit laetitiam possidere, ostporalia pro aeternis diligunt, et in eis felices se posse fieri sperant, nec ipsa prospera veram felicitatem conferre possunt. Male ergo fecit cum quaedam ex iis sibi quasi potiora prae omnibus ad jucunditatem elegit; quia fortis animus,
Abbreviated transcription (Latin):
ditatẽ falsam aut ueram miseriã inuenerit:
continuo ad alia se quasi potiora quibus uł dolorem
suum alleuiet. uel expleat iocunditatẽ appeten¬
da conuertit. Hinc gͦ semꝑfutura appetit. p̃sentia
fastidit: ⁊ fit miro quodam modo ut qui semꝑ in
uera bona non ee᷑ hȩc ipsa quȩ diligit: qr dum semꝑ
animo futuris inhiat. ⁊ numqm se in his quibus
fruitur uere felicẽ agnoscit: in hoc plane ⁊ ipse
probat. quia hȩc omĩa ⁊ sipossint a stultis cum ñ.
habent᷑ ꝓ sumina felicitate appeti. numqm tam̃
cum habent᷑ possunt ad sũmam felicitatẽ posside¬
ri. & tñ carnalis mens concupiscentiȩ suȩ tenebͥs
cecata. plene uidere non potest. qd nec ipsa om̃ino
ignorare potest: quia cum semꝑ uanitatẽ uideae
in exꝑientia p̃sentium. numqm tñ se cohibet ab
appetitu futurorum. Ex ꝑta imꝓbat. erꝑienda lau¬
tu eoꝵ quȩ iam ht̃ dolore ueratur. Hanc gͦ fluc¬

Expanded text:
ditatem falsam aut veram miseriam invenerit, ditatem falsam aut veram miseriam invenerit, continuo ad alia se quasi potiora quibus, vel dolorem suum allevet, vel expleat jucunditatem, appetenda convertit. Hinc ergo semper futura appetit, praesentia fastidit: et fit miro quodam modo, ut qui semper vera bona non esse haec ipsa quae diligit; quia dum semper animo futuris inhiat, et nunquam se in iis quibus fruitur vere felicem agnoscit: in hoc plane et ipse probat quod haec omnia licet possint a stultis, cum non habentur pro summa felicitate, appeti, nunquam tamen cum habentur, possunt ad summam felicitatem possideri. Et tamen carnalis mens concupiscentiae suae tenebris caecata, plane videre non potest quod nec ipsa omnino ignorare potest, quod cum semper vanitatem videat in experientia praesentium, nunquam tamen se cohibet ab appetitu futurorum. Experta improbat, experienda lautu eorum quae jam habet dolore vexatur. Hanc ergo fluc
Abbreviated transcription (Latin):
ret: nequaquam sermo fors ꝑtam multas se asser¬
tiones deriuaret. Nunc aut̾ qr animus rector
ab amore ueritatis ꝑ uaria desidetia inconcupis¬
centiam uanitatis scindit᷑ icciroo inapprobatioe
eiusdẽ uanitatis uario ei inconstantiq iudicio lin¬
gua foris ꝑ uerbũ famulatur. Ppterea gͦ salomon
de uanitate disputans. dociens in sermone senten¬
tiam mutat : ut uidelicet sensum in cogitatione
ꝑ amorem uanitatis mutatũ ostendat. Cor namq
humanũ qͦd in desiderio ȩ̾nitatis firum non ẽ
numqm stabile esse ualet: qm̃ estu desiderioꝵ
carnalium totiens a sua stabilitate concutitur.
quotiens ab his quibus ꝑ amor̃e inheferat ad alia
concupiscenda mouetur. Qͥa enim in rerũ transe¬
untium usu fructum ȩt̾nitatis ex quirit. & in his
quȩ solum ad temporis consolationẽ fac̾ta sunt
felicitatis gaudium inuenire se putat: iõ semꝑ
cum in reb habitis exꝑientia docente aut iocun¬

Expanded text:
ret, nequaquam sermo foris per tam multas se asserret, nequaquam sermo foris per tam multas se assertiones derivaret. Nunc autem quia animus rector ab amore virtutis per varia desideria in concupiscentiam vanitatis scinditur: idcirco in approbatione ejusdem vanitatis vario ei inconstantique judicio lingua foris per verbum famulatur. Propterea ergo Salomon de vanitate disputans, toties in sermone sententiam mutat, ut videlicet sensum in cogitatione per amorem vanitatis mutatum ostendat. Cor namque humanum quod in desiderio aeternitatis fixum non est, nunquam stabile esse valet; quoniam aestu desideriorum carnalium toties a sua stabilitate concutitur, quoties ab iis quibus per amorem inhaeserat, ad alia concupiscenda movetur. Quia enim in rerum transeuntium usu fructum aeternitatis exquirit, et in iis, quae solum ad temporis consolationem facta sunt, felicitatis gaudium invenire se putat: ideo semper cum in rebus habitis, experientia docente, aut jucun
Abbreviated transcription (Latin):
le: nunc summa appetens. nc̃ se in ima oemergers:
illic approbans ueritatẽ. hic anteponens uanita¬
tem. & uidlimus nc̃ fluctuationẽ istam maxi¬
mam mentis humanȩ: in uno homine. uniu̾sum
genus hominum contemplantes: ⁊ mirabamur
quomͦ tamcito pessimetur sensus mortaliũ:. ⁊ post
tam sublimẽ contẽplationẽ ueritatis ire patiatur
maliena turpitudinis. Ex quo qͥd nobis aliud oat᷑¬
intelligi. nͥ ut cognoscamꝰ miserabilẽ uanitatem
nrãm᷑. ⁊ in eo qd ad alta ꝑtingimꝰ ⁊ potiora ꝓbaniꝰ. con¬
sideremus qualis homo ex natura factus sit: in eo
uͦ q̃ tammisera ⁊ abiecta appetimꝰ. intelligamꝰ quał
hõ ex culpa sua sit effecꝰtus: ut uł in hoc ueritatis
participes esse incipiamꝰ. ꝗ nrãm ueracit̾ uanitatẽ
sermones hominis: quia cor hominis u¬
num non est. Nisi enim prius mens ã fon¬
te ueritatis introrsum se ꝑmulta desideria sparge¬

Expanded text:
le, nunc summa appetens, nunc se in infima demergens. le, nunc summa appetens, nunc se in infima demergens. Illic approbans veritatem; hic anteponens vanitatem. Et videmus nunc fluctuationem istam maximam mentis humanae in uno homine universum genus hominum contemplantes, et mirabamur quomodo tam cito pessumdetur sensus mortalium, et post tam sublimem contemplationem veritatis, ire patiatur in aliena turpitudinis. Ex quo qut cognoscamus miserabilem vanitatem nostram et in eo quod ad alta pertingimus, et potiora probamus, consideremus qualis homo ex natura factus sit: in eo vero quod tam misera et abjecta appetimus, intelligamus qualis homo ex culpa sua sit effectus, ut vel in hoc veritatis participes esse incipiamus, quod nostram veraciter vanitatem sermones hominis, quia cor hominis unum non est. Nisi enim prius mens a fonte veritatis introrsum se per multa desideria sparge
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Qͥd hoc: Non solum hoc ut peccator addat ⁊
congreget & non possideat uanitas ẽ ⁊ cassa sollicitu¬
do: sed hoc eẽ uanitas. ⁊ cassa sollicitudo ẽ. ut iustus
diuitias peccoris requirat. ⁊ concupiscat: aut si acce¬
perit. cor apponat. Totumgͦ uanitas ẽ ⁊ cassa solli¬
citudo: q nec utenti nec querenti diuitias & uolup¬
tates ⁊ gaudium & leticiam. quicqͣm sub sole ꝑma¬
nere i potest. Transeunt enim omĩa ⁊ fluunt.
& non subsistit quicqmͣ sub sole: ut impleat᷑ senten¬
tia. Uanitas uanitatum uanitas uanitatũ:⁊ oĩa
uanitas. Completur ⁊ enim in eo qͦ itanitas q̃ ⁊ip¬
sum cor hominis in eodem statu non ꝑmanet: sed
semꝑ a se alt̾m ⁊ sibi aduersum atq extra se ꝑ egͥnũ.
ab eo semꝑ quod ẽ elongat in id qͦd nonẽ: ⁊ transit¬
& rapitur maxima uanitate siue de uanis ad ue¬
ra. siue oe ueris aduana: ubiq uanum ⁊ instabi¬

Expanded text:
tis. Quid hoc? Non solum hoc ut peccator addat, et tis. Quid hoc? Non solum hoc ut peccator addat, et congreget, et non possideat, vanitas est, et cassa sollicitudo; sed hoc etiam vanitas, et cassa sollicitudo est, ut justus divitias peccatoris requirat, et concupiscat, aut, si acceperit, cor apponat. Totum ergo vanitas est, et cassa sollicitudo, quod nec utenti, nec quaerenti divitias, et voluptates, et gaudium, et laetitiam, quidquam sub sole permanere potest. Transeunt enim omnia et fluunt, et non subsistit quidquam sub sole, ut impleatur sententia: Vanitas vanitatum, vanitas vanitatum, et omnia vanitas . Completur etenim in eo quoque vanitas quod, et ipsum cor hominis in eodem statu non permanet, sed semper a se alterum et sibi adversum atque extra se peregrinum, ab eo semper quod est elongat in id quod non est; et transit, et rapitur maxima vanitate, sive de vanis ad vera, sive de veris ad vana, ubique vanum et instabi
Abbreviated transcription (Latin):
simamiut addat ⁊ cong̃get. ⁊ tradat ei qui placuit
deo: ideo tñqi ille ꝑ auaritiam diuitias cong̃gauit.¬
& iste inusum miscdĩȩ acceptas disꝑsit. Alioqͥn nec
qui cong̃gauit iure rep̃hendit᷑: nec qui possidet
comiendatur. Nunc aut̾ omĩa ꝑu̾se dicunt᷑: cũ
dicitur. qr qui deuorat ⁊ delitiis affluit bonus est.
& illi dedit d̃s̃ sapĩam & scientiã ⁊ leticiam in conspec¬
tu suo: cum supra dictum sit stultos eeᷤᷤ qui oculos
habent in finibus terrȩ. respicientes ad delectati¬
ones terrenas. ⁊ uoluptati carnis seruientes. Itaq
mentita ẽ iniquitas: quȩ dixit uoluptatem p̃miũ
esse iusticiȩ. fructumq sapientiȩ inipsa consiste
re: ⁊ corporales delitias existimauit felicitatis sũmã
continere. Sed non du ingła falsum iudiciũ stare
potest. Exit enim ueritas: ⁊ ꝓsternit mendaciũ.
Ait quippe. Hoc uanitas ẽ: ⁊ cassa sollicitudo men¬

Expanded text:
simam. Ut addat et congreget, et tradat ei qui placuit simam. Ut addat et congreget, et tradat ei qui placuit Deo. Ideo tamen, quia ille per avaritiam divitias congregavit, et iste in usum misericordiae acceptas dispersit. Alioquin nec qui congregavit jure reprehenditur, nec qui possidet commendatur. Nunc autem omnia perverse dicuntur, cum dicitur quod qui devorat et deliciis affluit bonus est, et illi dedit Deus sapientiam, et scientiam, et laetitiam in conspectu suo, cum supradictum sit stultos esse qui oculos habent in finibus terrae; respicientes ad delectationes terrenas, et voluptati carnis servientes. Itaque mentita est iniquitas, quae dixit voluptatem praemium esse justitiae, fructumque sapienorporales delicias existimavit felicitatis summum continere. Sed non diu in gloria falsum judicium stare potest. Exit enim veritas, et prosternit mendacium. Ait quippe. Sed et hoc vanitas est, et cassa sollicitudo men
Abbreviated transcription (Latin):
uit: ⁊ sapĩam &e scientiã in corde eoꝵ posuit: ut sci¬
ant ⁊ intelligant querere eam uͥ ipsa ẽ. Sedhȩc
non ẽ illa leticia qua letantur qui malefaciunt.¬
ce qui exultant in rebus pessimis. Nonenim est
in conspectu eius illa leticia: qr de his qui eã am¬
plectuntur dixit scͥptura. Pones eos dorsum in
reliquiis tiuis p̃parabis uultũ eorum. Ergo ds̃ homi¬
ni bono leticiam dedit: s eamquȩ in conspectu
suo ẽ de qua scͥptum ẽ. Iusti epulentur ⁊ erultert
inconspectu dr̃de delectentur inleticia: ⁊ iterũ.
isita nos insalutari tuo ad uidendum in bonitate
elecꝰ torum tuoꝵ ad letandum in leticia gentis tuȩ:
ut lauderis cum hereditate tua & rursũ dicit.
Adimplebis me leticia cum uultu tuo delectationes
in dextera tua usq infinem. Hanc gͦ leticiam de:¬
dit d̃s homini bono. in conspectu suo. Peccori aut̃
do . s ad malitiam deserendo in occupationẽ pes¬

Expanded text:
vit, et sapientiam et scientiam in corde eorum posuit, ut scivit, et sapientiam et scientiam in corde eorum posuit, ut sciant et intelligant quaerere eam ubi ipsa est. Sed haec non est illa laetitia qua laetantur qui male faciunt: qui exsultant in rebus pessimis . Non enim est in conspectu ejus illa laetitia, quia de iis qui eam amplectuntur dixit Scriptura: Pones eos deorsum, in reliquiis tuis praeparabis vultum eorum . Ergo Deus homini bono laetitiam dedit, sed eam quae in conspectu suo est. De qua scriptum est: Justi epulentur, et exsultent in conspectu Dei: deleitate electorum tuorum: ad laetandum in laetitia gentis tuae, ut lauderis cum haereditate tua . Et rursum dicit: Adimplebis me laetitia cum vultu tuo: delectationes in dextera tua usque in finem . Hanc ergo laetitiam dedit Deus homini bono in conspectu suo. Peccatori autdo, sed ad malitiam descendendo in occupationem pes
Abbreviated transcription (Latin):
Quando dirit. quis ita uorabit ⁊ delitiis affluet
ut egd: bonitatem tc̃ se dixit. Hoc enim iniquitas
dirit: qr dictum iniquitatis ⁊ impuritatis ẽ. hoc
contra bonitatẽ ⁊ honestatem. Ergo iniqͥtas hoc
dirit. ⁊ in hoc bonitatẽ se dixit: qr hoc bonitatis
tm̃ esse dirit. q se facturam dirit. qr se bonitatem
esse p̃sumpsit. Dirit enim. Homini bono dedit
deus iNi conspectu suo sapiãm. ⁊ scientiam: &
leciciam. Primum dedit sapientiã. ⁊ scientiam:
ut intelligat & sciat querere leticiam in cons¬
pectu suo: qr eam fecit õs ut exultent in ea qui
placent ei. Quasi uͦ sapientia non sit. ⁊ multo
maior sapientia il lam tͥsticiam quȩ sccł̃m om̃¬
est querere & amplecti quam ineptam leticiã: cum
e contrario dicat scͥptura. cor stultorum uͥ lecicia.
ce cor sapientium ubi tͥsticia ẽ. Uerui quidẽ hoc
ẽ. qr d̃s leticiam electis siuis in conspecꝰtu suo p̃para¬

Expanded text:
Quando dixit: Quis ita vorabit, et deliciis affluet Quando dixit: Quis ita vorabit, et deliciis affluet ut ego? Tunc bonitatem se dixit: hoc enim iniquitas dixit, quia dictum iniquitatis et impuritatis est hoc contra bonitatem et honestatem. Ergo iniquitas hoc dixit, et in hoc bonitatem se dixit: quia hoc bonitatis tantum esse dixit, quod se facturam dixit, quia se bonitatem esse praesumpsit. Dixit enim: Homini bono dedit Deus in conspectu suo sapientiam et scientiam, et laetitiam. Primum dedit sapientiam, et scientiam ut intelligat et sciat quaerere laetitiam in conspectu suo: quia eam fecit Deus ut exsultent in ea, qui placent ei. Quasi vero sapientia non sit et multo major sapientia, illam tristitiam quae secundum Deest quaerere et amplecti, quam ineptam laetitiam, cum e contrario dicat Scriptura: Cor stulterum ubi laetitia, et cor sapientium ubi tristitia est , Verum quidem hoc est, quod Deus laetitiam electis suis in conspectu suo praepara
Abbreviated transcription (Latin):
u̾t misericors ẽ. qui solem suum oriri facit super
bonos ⁊ malos: ⁊ pluit suꝑ ustos ⁊ iniustos: Si
bonis tm̃ bona data st̃. quid ẽ q dicit scͥptura de bo
in melotis. in pellib caprinis. egentes. nudi angui¬
tiati. asflicti: quib dignus nonerat mundus.
In fame. ⁊ sitiainfrigore ⁊ nuditate. Itaq mentita
mala dat: ⁊ bonis mala. ⁊ malis bona. Bonis enim
bona dat ut foueantur. ⁊ mala dat ut exerceant᷑.
& malis mala dat ut castigent᷑. ⁊ bona dat ut
puocentur. Itaq mentita ẽ iniquitas de deo
cum dirit. bona bonis. ⁊ mala malis dat ds̃. Uerum
autem dirisset side ueris bonis ⁊ de ueris malis
dirisset: qr uera bona ⁊⁊ uera mala. non nͥ bonis bo.¬
na. ⁊ malis mala. Pptea gͦ de deo mentita ẽ iniqͥ¬
tas. S ⁊ de se qͦ mentita ẽ iniquitas. Quando
mentita ẽ iniquitas de se: Quando se bonitatẽ
dixit. tc̃ de se mentita ẽ iniquitas: qr iniquitas
bonitas non ẽ: Luͥiniquitas bonitatem se dixit:

Expanded text:
 misericors est: qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos? Si bonis tantum bona data sunt, quid est quod dicit Scriptura de bonin melotis, in pellibus caprinis, egentes, nudi, angustiati, afflicti, quibus dignus non erat mundus . In fame et siti, in frigore et nuditate? Itaque mentitamala dat; et bonis mala, et malis bona. Bonis enim et bona dat ut foveantur, et mala dat ut exerceantur; et malis mala dat ut castigentur, et bona dat ut provocentur. Itaque mentita est iniquitas de Deo, cum dixit: bona bonis et mala malis dat Deus. Verum autem dixisset, si de veris bonis et de veris malis dixisset, quod vera bona et vera mala non nisi bonis bona, et malis mala. Propterea ergo de Deo mentita est iniquitas. Sed et de se quoque mentita est iniquitas. Quando mentita est iniquitas de se? Quando se bonitatem dixit, tunc de se mentita est iniquitas, quia iniquitas bonitas non est. Et ubi iniquitas bonitatem se dixit?
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ corpus xp̃i: quid dicit de sponso suo xp̃o ⁊ de
capite suo xp̃o: Ipsa namq sponsa ẽ: quȩ in
cantico canticoꝵ dilecꝰtũ suum commendans.
pꝰmulta talia ⁊ alia multa hoc ineiꝰ laudẽ addic
dicens. Caput eius aurũ optimum. Frgo caput
cęlum dixit. Ascendo ad patrem meũ ⁊ patrẽ
ẽ aurum illud optimũ quod nulla rubigo
consumit. nulla uetustas conficit: qr imiortal
diuinitas corruptionẽ non recipit. Ecce gͥ cap̃¬

Expanded text:
 corpus Christi, quid dicit de sponso suo Christo? et de capite suo Christo? Ipsa namque sponsa est, quae in canticorum dilectum suum commendans, post multa talia et alia multa, hoc in ejus laudem addit, dicens: Caput ejus aurum optimum . Ergo caput coelum dixit: Ascendo ad Patrem meum, et Patret hoc caput est aurum illud optimum quod nulla rubigo consumit, nulla vetustas conficit; quia immortalis divinitas corruptionem non recipit. Ecce igitur cap
Abbreviated transcription (Latin):
significar credat. qͥ stulti quiq ⁊ uitȩ carnalis
amatores. qr terrena bona tota mentis intentiõe
semꝑ ambiunt. ꝓ eis adipiscendis ac querendis usq
ad extas nationes ⁊ sepe usq ad ultimos fines ter¬
Sapiens aut̾ qui ad ea quȩ sursum st mentem
quantũ adu̾itate interp̃tationis ꝑtinet satis
conuenient̾ induci: si sapĩa nos adaltiorẽ. in¬
telligentiam. ⁊ terram aliã. aliosq sines. ⁊ oc łos
alios cogitandos ñ uocaret. Nam si caprit sa¬
pientis recte sp̃italit̾ intelligit᷑: necceᷤᷤ ẽ ut t̾rã
qͦ ⁊ fines eius ꝓpt̾ ocłos stultoꝵ inistice ⁊ ñ corꝑa¬
lit̾ uit̾p̃temuR. Sic̃ gͦ hic mundus uisibilis ht̃
terrã suam ⁊ cęlũ suum: sic hõ sit terrã siã ⁊ cȩ¬
lum suum. Namr⁊ ipse hõ miidus ẽ: ⁊ mninor
mundus dictus ẽ homo. Huiꝰ terraẽ. caro eiꝰ. ⁊ cȩ¬
lum eiꝰ anima eiꝰ. Sed in ħ mundo maiore intra

Expanded text:
significare credat, quod stulti quique et carnalis significare credat, quod stulti quique et carnalis vitae amatores, qui a terrena bona tota, mentis intentione semper ambiunt, pro eis adipiscendis ac quaerendis usque ad exteras nationes, et saepe usque ad ultimos fines terSapiens autem qui ad ea, quae sursum sunt mentem quantum ad veritatem interpretationis pertinet, satis convenienter induci; si Sapientia nos ad altiorem intelligentiam, et terram aliam, aliosque fines, et oculos alios cogitandos non vocaret. Nam, si caput sapientis recte spiritualiter intelligitur, necesse est ut terram quoque et fines ejus propter oculos stultorum mystice et non cortemur. Sicut ergo hic mundus visibilis habet terram suam et coelum suum, sic homo habet terram suam, et coelum suum. Nam et ipse homo mundus est et minor mundus dictus est homo. Hujus terra est caro ejus, et coelum ejus anima ejus. Sed in hoc mundo majore intra
Abbreviated transcription (Latin):
turȩ suam u̾itatem digue accommodare ualers
⁊ non sit alia excellentior interp̃tatio ciuistaui¬
respiciunt ad caput suum ut iudeant. ⁊ non
ambulent in tenebris. Primum gͦ queramꝰ quȩ
sit terra ista: ⁊ uͥ sit terra ista. Scimus aut̃ qr in
hoc mundo terra ẽ. ⁊ cęluinẽ: ⁊ int̾ cȩlum et
terrã ẽ qͥcquid in hoc mundo ẽ. Nam in huiᷤ
mundi corpore cȩlũ supp̃mum ẽ. ⁊ terra una¬
ẽ: ⁊ sicͣ supra cȩlum nicħ hiiusmodiẽ. q in
ipso cȩlo non ẽ. ita sub terra nicħ ẽ. nisi forte
qͣ in terra ẽ: T si dicimꝰ de terra ista qr infinib
eius ocłi stultoꝵ sunt. quomͦ ħ stare poterit:
longiqua spacia quȩ multoꝵ labore annoꝵ iux
confici potuissent. una uisione ꝑcurret: Ridi¬
culum ẽ uel ħ cogitare. qr scͥptura de usione
corporali ħ dixerit. ⁊ de terra ista uisibili. ocłi stul¬
toꝵ. in finibus terrȩ: nͥ forte qͥs in his uerbis hoc

Expanded text:
turae suam veritatem digne accommodare valeant, turae suam veritatem digne accommodare valeant, et non sit alia excellentior interpretatio cui ista jtorum, qui non respiciunt ad caput suum ut videant, et non ambulent in tenebris. Primum ergo quaeramus, quae sit terra ista, et ubi sit terra ista. Scimus autem quod in hoc mundo terra est et coelum est, et inter terram, et coelum est quidquid in hoc mundo est. Nam in hujus mundi corpore coelum supremum est, et terra infima et sicut supra coelum nihil hujusmodi est, quod in ipso coelo non est, ita sub terra nihil est, nisi forte quod in terra est. Et si dicimus de terra ista, quod in finibus ejus oculi stultorum sunt quomodo hoc stare non poterit. longinqua spatia, quae multorum labore annorum vix confici potuissent, una visione percurreret? Ridiculum est vel hoc cogitare, quod Scriptura de visione corporali dixerit. De terra ista visibili: Oculi stultorum in finibus terrae, nisi forte quis in his verbis hoc
Abbreviated transcription (Latin):
comꝑatis. Qͥs aut̃ sapiens ut intelligat hȩc. qd
mala faciant in regno boni. ⁊ tñ si nich face̾nt in
regno sap̃iȩ om̃ino mala non essent. Ergo aliquid fa
malis facit bonum. qui ⁊ bonis ⁊ malis uti nouit
ad bonum. Hoc aut̾ sapĩa ẽ. quȩ ꝑtingit a fine
usq ad finem fortit᷑. ⁊ disponit omĩa suauiter.
Diutius fortassis ꝗͣ. tractatus breuitas postularet
in his discutiendis immorati sumꝰ s. ñ plane ꝗͣ. rei
de quibus scͥptura locuta ẽ. cum dice̾t sapĩam ꝑting̾e
a fine usq ad finẽ fortit̾. ⁊ dispone omĩa suauit̾. ⁊ istos
fines querere ꝓpositum erat ꝓpt̾ fines terrȩ uͥ st̾ ocłĩ
stultoꝵ quiambulant inten̾ebris. ne forte ꝑtingat
sapĩa ad fines terrȩ. quȩ a fine ꝑtingit usq ad finẽ.
⁊ lux intenebͥs luceat infinibus terrę si sap̃ia ꝑtin¬
si tñ en quȩ de finib istis diximꝰ interp̃tationi scͥp¬

Expanded text:
comparatis. Quis autem sapiens est, ut intelligat haec, quid comparatis. Quis autem sapiens est, ut intelligat haec, quid mala faciant in regno boni: et tamen si nihil facerent in regno sapientiae omnino mala non essent? Ergo aliqui facimalis facit bonum: qui et bonis et malis uti novit ad bonum. Hoc autem Sapientia est, quae pertingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter. Diutius fortassis quam tractatus brevitas postularet in his discutiendis immorati sumus; sed non plane quamde quibus Scriptura locuta est, cum diceret Sapientiam pertingere a fine usque ad finem fortiter, et disponere omnia suaviter; et istos fines quaerere propositum erat propter fines terrae, ubi sunt oculi stultorum, qui ambulant in tenebris, ne forte pertingat Sapientia ad fines terrae quae a fine pertingit usque ad finem, et lux in tenebris luceat in finibus terrae, si Sapientia pertinSi tamen ea quae de finibus istis diximus, interpretationi Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
tit̾. ut amplius ñqͣm uł a retributione iustoꝵ defi¬
ciat. ł a pena iniquoꝵ desistat: disponens omĩa sua¬
uit̾. hinc ad gaudium illine ad suppliciũ ȩt̾numꝰ.
Sed qͣniͣȩ. suauitas in inferis erit. quȩ suauitas in
tormentis ȩtͥnis e̾ẽ pot̾it: ut dicat᷑ disponens om̃ia
suauiter: Anicleo suauit̾. qr ip̃a suauis ꝑmanet.
quȩ disponit. licet illi suaues non sint qͦs disponit:
net istud suaue sit in quo disponit: Qomͦ tñ sua¬
uiter disponit: An ideo suauit̾ disponit. qr ipsa
dispositio suauis ẽ. & si illa suauia ñ sit quȩ dispo¬
nit: ⁊ sic̃ mala non male s bñ disponit. ita insuauia
⁊ amara suauit disponit: Ppt̾ea enun mala siret.
⁊ ab omipotenti bono mala eeͤ ꝑmissa st̃. non ut bo
na fiant. s ut de malis bona fiant. ⁊ bona ipsa ma¬
loꝵ comꝑatione pulchrius elucescant: ut non bo
ira malis augeautur adiunctis. s commendent᷑

Expanded text:
titer, ut amplius nunquam vel a retributione justorum defititer, ut amplius nunquam vel a retributione justorum deficiat, vel a poena iniquorum desistat: disponens omnia suaviter hinc ad gaudium, illinc ad supplicium aeternum. quaeso, quae suavitas in inferis erit? quae suavitas in tormentis aeternis esse poterit, ut dicatur disponens omnia suaviter? An ideo suaviter, quia ipsa suavis permanet quae disponit, licet illi suaves non sint quos disponit, nec illud suave sit in quo disponit? Quomodo tamen suaviter disponit? An ideo suaviter disponit, quia ipsa dispositio suavis est, etiamsi illa suavia non sunt quae disponit: et sicut mala non male, sed bene disponit, ita insuavia et amara suaviter disponit? Propterea enim mala sunt, t ab omnipotenti bona mala esse permissa sunt, non ut mala dona fiant; sed ut de malis bonum fiat, et bona ipsa malorum comparatione pulchrius elucescant; non ut bona malis augeantur adjunctis, sed commendentur
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ꝑtingit a fine usq ad finem fortit̾: ⁊ disponit om̃ia
simuiter. Restat nc̃ maximꝰ ille ⁊ supp̃mꝰ sapĩȩ ercursꝰ
a fine usq ad finẽ qͥ nullũ ht̃ finem. Sur sũ sublime
contemplationis: ⁊ deorsum ꝓfundũ dampnationis.
Isti enim fines non hñt uitͣ alios fines quib ipsi finiri
possint: s omĩa usq ad ipsos quȩ facta st̃ ad ipsos. ⁊ ulcͣ
ipsos nicħ. Adistos duos fines uinu̾soꝵ cursũ incipi¬
ens a meclio sapĩa. hinc iñ siue ꝓmouendo suie dese¬
rendo disponens conducit: sursum ascendentib uiã
sternens iusticiam. deorsum descendentib uiam
relinquens iniquitatẽ: ut ꝑiusticiam eatur ad bea¬
titudinẽ. ꝑ iniquitatem uͦ . ⁊ iniusticiam ꝑueniatur
ad dampnationem. Qͦ cum uentũ fuerit siftet
uniu̾sa infinib suis:⁊ fines ipsi nunꝗͣ. habeb̃t finẽ.
& tunc qͦ ipsa sap̃ia ꝑtinget a fine usq ad finẽ for¬

Expanded text:
ergo pertingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia ergo pertingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suaviter. Restat nunc maximus ille et supremus Sapientiae excursus, a fine usque ad finem: qui nullum habent finem. Sursum sublime contemplationis, et deorsum profundum damnationis. Isti enim fines non habent ultra alios fines, quibus ipsi finiri possint; sed omnia usque ad ipsos, quae facta sunt ad ipsos, et ultra ipsos nihil. Ad istos duos fines universorum cursum, incipiens a medio sapientia hinc inde sive promovende, sive deserendo disponens conducit; sursum ascendentibus viam sternens justitiam; deorsum descendentibus viam relinquens iniquitatem, ut per justitiam eatur ab beatitudinem, per iniquitatem vero et injustitiam perveniatur ad damnationem. Quo cum ventum fuerit, sistet universa in finibus suis; et fines ipsi nunquam habebunt finem. Et tunc quoque ipsa Sapientia pertinget a fine usque ad finem for