comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
factum. qͥ in carcere audientib custodibus
orabant & canebant deo. De tempore ue¬
ro dictum est: sine uicermissione orate.
Sed hoc singłaribus. Nam est obseruatio qͥ¬
rumdam horarũ commnuniũ. quȩ diei int̾¬
spacia signant: tercia. sexta et nona.
Similiter noc̾tis. Sed ideo hȩ orandi horȩ
diuise sunt: ut si forte aliquo fuerimꝰ
oꝑe dͥetenti. ipsum nos ad officium tempꝰ
admoneat. Quȩ tempora in scͥpturis in¬
ueniunt᷑. Primum enĩ sꝑc sanctus congͣ¬
gatis discipłis hora tercia infusus est᷑.
Petrus qua die uisionem cõmunicationiᷤ
in illo uasculo exꝑtus est : sexta orandi¬
hoia nona templum adiit: quando parali¬
ticum sanitati reformauit. S & clanielem
legimus hec tempora in oratione obseruas¬
se. & utiq ex isrłis disciplina. ut ne nui¬
nus qͣm ter in die adoremus. Debitores
ne ulla admonitione debent᷑. in ingressu
lucis. ac noctis. ac iugiliarum: s & cibũ

Expanded text:
factum, qui in carcere, audientibus custodibus, factum, qui in carcere, audientibus custodibus, orabant et canebant Deo. De tempore vero dictum est: Sine intermissione orate . Sed hoc in singularibus. Nam est observatio quarumdam horarum communium, quae diei interspatia signant: tertia, sexta et nona: similiter et noctis. Sed ideo hae orandi horae divisae sunt, ut si foopere detenti, ipsud nos ad officium tempus admoneat; quae tempora in Scripturis inveniuntur. Primum enim Spiritus sanctus congregatis discipulis hora tertia infusus est. Petrus, qua die visionem communitatis omnis in illo vasculo expertus est, sexthora nona templum adiit, quando paralyticum sanitati reformavit. 63. Sed et Danielem legimus haec tempora in oratione observasse, et utique ex Israelis disciplina, ut ne minus quam ter 290 die adoremus. Debitores ne ulla admonitione debentur in ingressu lucis ac noctis, sive vigiliarum; sed et cibum
Abbreviated transcription (Latin):
sathan: & increpet dñs in te. qui elegit
iexłm. Hoc est exorcismum increpare: & con¬
uirare aduersum diabolũ. Unde sciendum.
quod ñ creatura dei in infantibꝰ exorazat᷑
aut exufflat᷑: s ille sub quo sunt om̃s qui
cum peccato nascunt᷑ Et enim pͥnceps pec¬
catoꝵ. ua ymbolum ꝑ lingũa grecam. sig¬
num. ueł collatio interpretat᷑. Discessuri enĩ
apłi ad eugłizancdum in gentibꝰ: hoc sͥ pre¬
dicationis signum uł indiciũ posuerunt.
Continet autem confessionem trinitatis. et¬
dogmatis sacramentũ. Quod symbolum fi¬
dei & spei nr̃e ñ scribitur in carta & atra¬
mento: s i tabulis cordis carnalibus.
Oratio petitio dr. Nam orare est petere:
sicut exorare impetrare. Constat autem
oratio loco & tempore. Loco: quia ñ ubiq
cum ꝓlibeam᷑ a xp̃o in publico. s ubi opor¬
tunitas dederit. aut necessitas importauerit.
Heq enim contra preceptũ reputatur ab apłis

Expanded text:
Satan, et increpet in te Dominus, qui elegit Satan, et increpet in te Dominus, qui elegit Hierusalem.' Hoc est exorcismus increpare et coniurare adversus diabolum; unde sciendum est quod non creatura Dei in infantibus exorcizatur aut exsufflatur, sed ille sub quo sunt omnes qui cum peccato nascuntur. Est enim princeps peccatorum. Symbolum per linguam Graecam signum vel cognitio interpretatur. Discessuri enim Apostoli ad evangelizandum in gentibus hoc sibi praedicationis signum vel indicium posuerunt. Continet autem confessionem Trinitatis edogmatis sacramentum. Quod symbolum fidei et spei nostrae non scribitur in carta et atramento, sed in tabulis cordis carnalibus. Oratio petitio dicitur. Nam orare est petere: sicut exorare impetrare. Constat autem oratio loco et tempore. Loco, quia non ubique: cum prohibeamur a Christo in publico orare: sed ubi opportunitas dederit, aut necessitas importaverit. Neque enim contra praeceptum reputatur ab Apostolis
Abbreviated transcription (Latin):
Rysina grece: latine unctio nominat᷑.
mo peccatoꝵ renussio datur: ita ꝑ unctionẽ
sanctificatio sp̃c adhibetur. E hoc de pͥsti¬
na disciplina qua ungi in sacerdotium &
regnũ solebant ⁊ ex quo & aaron a moyse
unctus est. Quȩ dum carnaliter fit: spiri¬
taliter ꝓficit. Quomodo & in ipsa baptismi
grͣa uisibilis actus est quod in aqua merg¬
mur s spiritalis effectus quod delictis mun¬
clamur. Hoc significat & illud ungentu.
quod peccatrix mulier suꝑ pedes. & eaq̃
ut ꝑ benedictionem aduocatꝰ inuitetur sꝑc
sc̃s. Tunc enim ille paraclit᷑ post benedic¬
ta & munclata corpora. libens a patre des¬
cenctit: & quasi suꝑ babtisini aquam tanꝗͣ.
suꝑ pͥstinam sedem recognoscens quiescit.
coniuratio. seu sermo increpationis est:
aduersus diabolum ut discedat: sicut illd̃
in eacharia. E ostendit mͥ iħm sacerdotẽ
magnum stantem coram angło dñi: & satha¬
nas stabat a dextris eius. ut aduersaret᷑ ei.
Et dixit dñs ad sathan. Increpet dñs in te

Expanded text:
risma Graece, Latine unctio nominatur;mo peccatorum remissio datur, ita per unctionem sanctificatio spiritus adhibetur; et hoc de pristina disciplina, qua ungui in sacerdotium et in regnum solebant, ex quo et Aaron a Moyse unctus est. Quae dum carnaliter fit, spiritaliter proficit; quomodo et in ipsa baptismi gratia visibilis actus, quod in aqua mergimur, sed spiritalis effectus, quod delictis mundamur. Hoc significat illud unguentum, quod peccatrix mulier super pedes, et eaper benedictionem advocatus invitetur Spiritus sanctus. Tunc enim ille Paracletus post mundata et benedicta corpora libens a Patre descendit, et quasi super baptismi aquam tamquam super pristinam sedem recognoscens quiescit. oniuratio, sive sermo increpationis est adversus diabolum, ut discedat: sicut est illud in Zacharia3, 1: 'Et ostendit mihi Iesum sacerdotem magnum stantem coram angelo Dei, et Satretur ei; et dixit Dominus ad Satan: Increpet Dominus in te,
Abbreviated transcription (Latin):
Ipecepta sunt: quȩ aut quid faciendũ
aut quid facienctum ñ sit. docent. Qd̃
faciendum : ut. dilige đm tuũ. & honora
patrem tuum. & matrem tuã. Quid non fa¬
cienctum: ut ñ mechaberis. ñ furtum facieꝰ.

Expanded text:
ecepta sunt quae aut quid faciendum, aut quid non faciendum sit, docent. Quid faciendum, ut: Dilige Deum tuum, et honora patrem tuum, et matrem tuam. Quid non faciendum, ut: Non maechaberis; non furt
Abbreviated transcription (Latin):
Irimꝰ auten precepta apud hebreos moyses
scripsit. Apud latinos marciꝰ uates primus
p̃cepta composuit. Ex quibus est illud. Pri¬

Expanded text:
rimus autem precepta apud hebreos Moyses scripsit. Apud latinos vero Marcus vates primus precepta composuit, ex quibus est illud: postremus dicas, pri
Abbreviated transcription (Latin):
inanitas pluriũ habens admixtum
ẜarĩtatis. qͣni cȩcera elementa. De qͦ uir¬
gilius. Longũ ꝑ mane secutꝰ. der dictus.
a notoy aisen. ab eo quod ferat terrã: uel ab
subtilis ubi uentuosi ac ꝓcellosi motus ñ pos¬
sunt existere: ad cȩlestem ꝑtinet partẽ. Iste
uero turbulentior. qͥ exalationib: humidis
corporescit. terre deputat᷑ : quiq ex se mul¬
tas species redłit. Nam cõmotus. uentos fa¬
cit: uehementiꝰ concitatus. ignes & toni¬
trua: contractꝰ. nubila. conspissatus. pluui¬
as: congelantib nubib niuẽ. Turbulentiꝰ
congelantibꝰ densiorib nubib grandiuẽ:
distentus sercnũ efficit. Nam aerem deusũ
nubem ẽẽ: nubem rarefactam & solutam
aerem. Nubes dicte ab obrubendo: id est
oꝑiendo celum. Unde & nuptȩ: qͦd uultꝰ
suos uelent. Unde & neptumis: qͦd nubat
id est mare & terrã tegat. Nubes aut̃ aeriͤ

Expanded text:
inanitas plurimum habens admistum raritatis, quam caetera elementa. De quo Virgilius: Longum per inane secutus. Aer dictus ἀπὸ τοῦ αἵρειν, ab eo quod ferat terram, vel ab subtilis, ubi ventosi, ac procellosi motus non possunt existere, ad coelestem pertinet partem. Iste vero turbulentior, qui exhalationibus humidis corporascit, terrae deputatur, quique ex se multas species reddit: nam commotus ventos facit, vehementius concitatus ignes et tonitrua, contractus nubila, conspissatus pluvias, congelantibus nubibus nivem, turbulentius congelantibus densioribus nubibus grandinem, distentus serenum enubem esse, nubem rarefactam et solutam aerem. Nubes dictae ab obnubendo, id est operiendo, caelum; unde et nuptae, quod vultus suos velent; unde et Neptunus, quod nubat, id est mare et terram tegat. Nubes autem aeri
Abbreviated transcription (Latin):
matutinũ. diluculum. Trepusculum est
dubia ligx. Nam creꝑum dubium dicimꝰ
Hoc est inter lucem & tenebras. Uesꝑum ab stel¬
la occicdentali uocatũ. que solem occiduum
consequit᷑ : & tenebras sequentes precedit. De
qua uirgiliꝰ. Ante diem clauso ꝯponet uesper
agi uichil potest: & omnia sopore quieta sunt
intempestas mac̾tuosa quasi sine tempore ħ
quod hoc tempꝰ inchoante mane sit. Dilu
culum quasi iam incipiens parua diei lux.
splencdor aeris qui grece eoos dr. quã nos

Expanded text:
matutinum, diluculum. Crepusculum est matutinum, diluculum. Crepusculum est dubia lux. Nam creperum dubium dicimus, hoc est, inter lucem et tenebras. Vesperum a stella occidentali vocatum, quae solem occiduum sequitur, et tenebras sequentes praecedit. De qua Virgilius: Ante diem clauso componet vesper t et omnia sopore quieta sunt.intempesta inactuosa, quasi sine tempore, hquod hoc tempore inchoante mane sit. Dilucculum quasi iam incipiens parva diei lux. splendor aeris, qui Graece ἡὼς dicitur; quam nos
Abbreviated transcription (Latin):
ut sit qͦt diebꝰ. Eras quod est postea: exter¬
num est pͥcdie. Et dictum externũ: ab eo
quod iam dies ipse a nobis sit extraneus.
& pretereundo alienꝰ. Pridie autẽ quasi
pͥori die id est ꝑendie. id est ꝑ ante diem:
ꝯn ox ã nocendo dicta: quod oculis noce¬
Tat. Quȩ iccirco lunȩ ac syderũ lucem
habet. ne in cdecora esset ÷ & ut consolaretur
omnes nocte oꝑantes. & ut quibꝰdam animan¬
tibus quȩ lucem solis ꝑferre ñ possunt. ad
sufficientiã temꝑaretur. Noctis aut̾e diei¬
alternatio ꝓpter uicissitudinẽ dormiendi ui¬
gilandiq effecta est: & ut oꝑis diurni labo¬
ri dicimꝰ. aut quia longo itinere lassat᷑ sol
& cum ad ultimum celi spaciũ ꝑͥuenit. elan¬
guescit. ac thabefactus efflat suos ignes: aut
quia eadem ui sub terris cogit᷑. qua suꝑ
tem facit. Unde & uirgiliꝰ. Ruit occano nox
Inuoluens umbra magna terrãq polumq
culum. ꝯticinũ. intempestũ. galliciniũ.

Expanded text:
ut sit quot diebus. Cras quod est postea. ut sit quot diebus. Cras quod est postea. num est pridie, et dictum hesternum ab eo quod jam dies ipse sit a nobis extraneus, et praetereundo alienus. 21. Pridie autem, quasi priori die. 22. Perendie, id est, per ante diem, XI. De nocte. 1. Nox a nocendo dicta, eo quod oculis noceat. Quae idcirco lunae ac siderum lucem habet, ne indecora esset, et ut consolaretur 223 omnes nocte operantes, et ut quibusdam animantibus quae lucem solis ferre non possunt ad sufficientiam temperaretur. 2. Noctis autealternatio propter vicissitudinem dormiendi vigilandique effecta est, et ut operis diurni labocta est nox? Resp. Aut quia longo itinere lassatur sol, et cum ad ultimum coeli spatium pervenit, elanguescit, ac tabefactus efflat suos ignes: aut quia eadem vi sub terras cogitur, qua suptem facit. Unde et Virgilius : Ruit Oceano nox, Involvens umbra magna terramque polumque. sculum, conticinium, intempestum, gallicinium,
Abbreviated transcription (Latin):
& in syderibꝰ. sed pͥmum ã nominibꝰ homi¬
num sydera nuncupata: & a syderibꝰ dies
sunt nuncupati. A fando feriȩ nuncupa¬
tȩ sunt : quod sit in eis nobis tempꝰ dictio¬
nis. id est in diuino uel humano officio fari.
Ex his festos dies hominũ causa institutos.
feriatos diuinoꝵ sacroꝵ. Partes diei tres
sunt. mane meridies. & suprema. Mane.
uuix matura & plena: nec iã crepusculum
dictum mane a manti. Manum enĩ anti¬
qui bonũ dicebant. Quid enim meliꝰ luce
ꝯuersatio ã luna ad terrã est. Alii putant ab
Mericties dicta quasi medidies. hoc est mechiꝰ
dies: uel quia tunc purior dies est. Alerũ
enim purum dr. In toto enim die nichil
clarius meridie: quando sol medio cȩlo
rutilat. & omnem orbem cdaritate pari il¬
lustrat. Suprema est pars postrema diei:
quando sol cursum suũ in occasũ uertit:
uenit : unꝰ quisq sompno tucior sit. Hodie
quasi hoc cdie: ex quo quotidie. ñ cotidie.

Expanded text:
et in sideribus; sed primum a nominibus homiet in sideribus; sed primum a nominibus hominum sidera nuncupata, et a sideribus dies sunt appellati. A fando autem feriae nuncupatae sunt, quod sit in eis nobis tempus dictionis, id est in divino vel humano officio fari. Sed ex his festos dies hominum causa institutos, feriatos divinorum sacrorum. Partes diei tres sunt: mane, meridies et suprema. Mane lux matura et plena, nec iam crepusculum. Et dictum mane a mano; manum enim antiqui bonum dicebant. Quid enim melius luce?m conversatio a luna ad terram est. Alii putant ab cuus. Meridies dicta quasi medidies, hoc est medius dies; vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur. In toto enim die nihil clarius meridie, quando sol de medio caelo rutilat et omnem orbem pari claritate inlustrat. Suprema est postrema pars diei, quando sol cursum suum in occasum vertit: venit, ut unusquisque somno tutior sit. Hodie quasi hoc die; et quotidie, non cotidie,
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Sccla sabbati. scd̃aferia: quẽ seculares
diem lunȩ uocant. Tercia sabbati. tercia feria.
quẽ diem illi martis claustridicunt. Quarta
sabbati. qͣrta feria. qͥ m̃curii dies łr ãpaganiᷤ.
Quinta sabbati. qͥnta feria. id est quintꝰ ãdie do
sabbati. sexta feria dr: qui apud eosoem pa
turno cdedicauerunt: ⁊ saturnũ nomina¬
uerunt. Sabbatum aut̾ ex hebreo inlatinũ
requies interpͥtatur: eo quod ds̾ in eo reqͥ¬
euisset ab ominbꝰ oꝑib suis. Meliꝰ autem
in uocabulis dierum de ore xp̃iano ritꝰ
loquendi eccłasticꝰ ꝓcectit. Lanien si quem
forte consuetudo traxerit. ut illud exe¬
at ex ore quod imꝓbat corde: incelligat
illof omnes de quoꝵ nominibꝰ appellati sũt
hii dies homines fuisse. & ꝓpter beneficia
quȩdam mortalia quia plurimũ potueruñ.
& eminuerunt in hoc seculo cdelatisunt eis
ab amatoribꝰ suis cliuini honores & indiebꝰ

Expanded text:
runt. Secunda sabbati secunda feria, quem saeculares runt. Secunda sabbati secunda feria, quem saeculares diem Lunae vocant. Tertia sabbati tertia feria, quem diem illi Martis vocant. Quarta sabbati quarta feria, qui Mercurii dies dicitur a paganis. Quinta sabbati quinta fsabbati sexta feria dicitur, qui apud eosdem pagturno dicaverunt, et Saturnum  ILatinum requies interpretatur, eo quod Deus in eo requievisset ab omnibus operibus suis. Melius autem in vocabulis dierum de ore Christiano ritus loquendi ecclesiasticus procedit. Tamen si quem forte consuetudo traxerit, ut illud exeat ex ore quod inprobat corde, intellegat illos omnes, de quorum nominibus appellati sunt hi dies, homines fuisse: et propter beneficia quaedam mortalia, quia plurimum potuerunt et eminuerunt in hoc saeculo, delati sunt eis ab amatoribus suis divini honores et in diebus
Abbreviated transcription (Latin):
soli & splendore & magnitudine ꝑxima est.¬
& ex eo mutuat lum̃. Tercium ab stella mar¬
tis: quȩ uesꝑ uocatur. Quarcũ ab stella m̃¬
curii. qũa quicdam candidũ circulũ dicurł.
Quintum ab stella iouis: quam phecontẽ
aiunt. Sextum a ueneris stella quȩ lucifer
appellatur: quȩ inter omĩa sydera plus lu¬
cis habet. Deptimum a stella saturm
quȩ sexto celo locata. triginta annis fert᷑
explere cursum suũ. Roinde autẽ ex his
septem stellis nomma dierum gentiles dedert̃.
eo quod ꝑ eqͣscdem aliquid sibi effici existimarẽt.
dicentes habere ex sole sp̃m. aluna corpꝰ. a
mercurio ingenium. linguã. a uenere uolup¬
tatem. a marce sanguinem. ã ioue temꝑa¬
mentũ. a saturno humorem. Talis quippe
exstitit gentilium stulticia:. qui sͥ finxert̃
tam ridiculosa figmenta. Apud hebreos au¬
tem dies pͥma. una sabbati cdr. qui apud nos
dies diu̾cus est: quem gentiles soli dedicaue¬

Expanded text:
Soli et splendore et magnitudine proxima est, etSoli et splendore et magnitudine proxima est, et ex eo mutuat lumen. Tertium ab stella Martis, quae Vesper vocatur. Quartum ab stella Mercurii, quam quidam candidum circulum dicunt. Quintum ab stella Iovis, quam Phaethontem aiunt. Sextum a Veneris stella, quam Luciferum asserunt, quae inter omnia sidera plus lucis habet. Septimus ab stella Saturni, quae sexto caelo locata triginta annis fertur explere cursum suum. Proinde autem ex his septem stellis nomina dierum gentiles dederunt, eo quod per eosdem aliquid sibi effici existimarent, dicentes habere a Sole spiritum, a Luna corpus, a Mercurio ingenium et linguam, a Venere voluptatem, a Marte sanguinem, a Iove temperantiam, a Saturno humorem. Talis quippe extitit gentilium stultitia, qui sibi finxerunt tam ridiculosa figmenta. Apud Hebraeos autem dies prima una sabbati dicitur, qui apud nos dies dominicus est, quem gentiles Soli dicave
Abbreviated transcription (Latin):
ies est presentia solis siue De diebus.¬
sol suꝑ terras: sicut nox sub terrisUt
eium dies aut nox sit. causa est: aut suꝑter¬
ram sol aut sub terris. Dies legitimꝰ est hora
talem solem cęli uolubilitate concludat. Abu¬
siue autẽ dies unus est: ab oriente sole. usq
ad occidentem. Sunt aut̃ diei spacia duo: in¬
terdianum atq nocturnũ. & est dies quidẽ
uiginti quatuor horarum: spaciũ autem ho¬
rarum duodecĩ Uocatur autẽ dies a parte
meliore. Unde & in usu est. ut sine comme¬
moratione noctis:. numer̃ dicamꝰ dierum.
tu solis. scđm achenienses a sextahora diei:
scd̃m romanos a media nocte. Unde & tũc
gallicinium est: quoꝵ uox diei ostendit p̃co¬
nium: quando & mesonictios afflatꝰ sit.
ies dicti a diis: quoꝵ nomina romani¬
t quibusctam syderibꝰ sacrauerunt. Pri¬
num enĩ diem a sole appellauerunt qͥ pͥn¬
ceps est omniũ syderum: sicut & idem des ca¬
put est cunctoꝵ cherum. Scdm a lunã. quȩ

Expanded text:
ies est praesentia solis, sive sol supra terras, sicut nox sol sub terris. Ut enim dies aut nox sit, causa est aut supra terram sol, aut sub terris. Dies legitimus viginti talem solem caeli volubilitate concludat. Abusive autem dies unus est spatium ab oriente sole usque ad occidentem. Sunt autem diei spatia duo, interdianum atque nocturnum; et est dies quidem horarum viginti quattuor, spatium autem horarum duodecim. Vocatus autem dies a parte meliore. Unde et in usu est ut sine commemoratione noctis numerum dicamus dierum, tu solis: secundum Athenienses a sexta hora diei; secundum Romanos a media nocte. Unde et tunc gallicinium est, quorum vox diei ostendit praeconium, quando et mesonyctius afflatus fit. Dies dicti a diis, quorum nomina Romani quibusdam sideribus sacraverunt. Primum enim diem a Sole appellaverunt, qui princeps est omniun siderum, sicut et idem dies caput est cunctorum dierum. Secundum a Luna, quae
Abbreviated transcription (Latin):
stat autem is quiritiũ ex legibꝰ. ex ple¬
bis scitis. constitutionibꝰ principũ & edic¬
tis: siue prudentium responsis. Quid
iores natu simul cum plebib aliqͥd sanx¬
cita sunt: Eͥd scita plebiũ. serunt
uocata scita: quod ea plebs sciat. uł ꝯđ
scicitatur ⁊ rogat ut fiat. Quid sen atꝰ¬
Ienatus consultum est: quod confultum.
tantũ senatores popłis consulendo decernutł.
Constitutio uł echic Quid ꝯstitutio ł edictũ.¬
tilm: quod rex uel imꝑator constituit. uel
edicit. Quid responsa prudentium..
Desponsa sunt quȩ uiris consulti respon¬
dere dicunt᷑ consulentibꝰ. Unde & res¬
ponsa pauli cdicta. Euerunt enim quidã
sapientes & arbitri ȩquitatis: qui institu¬
tiones ciuilis iuiris compositas ediderunt
quibꝰ dissidentium lites contentionesq so¬
pirentur. S̾ legib consularibꝰ & tͥbuniciis.
ueclam etiam leges dicunt᷑ ab his qui

Expanded text:
stat autem ius Quiritum ex legibus et plestat autem ius Quiritum ex legibus et plebiscitis, constitutionibus principum et edictis, sive prudentium responsis. Quid  qua maiores natu simul cum plebibus aliquid sanxerunt. Quid scita plebium . Scita sunt vocata scita quod ea plebs sciat, vel quod sciscitatur et rogatur ut fiat. Quid senatusconsultum . Senatusconsultum, quod tantum senatores populis consulendo decernunt. Quid constitutio et edictum . Constitutio vel edictum, quod rex vel imperator constituit vel edicit. Quid responsa prudentium .o Responsa sunt quae iurisconsulti respondere dicuntur consulentibus; unde et responsa Pauli dicta. Fuerunt enim quidam prudentes et arbitri aequitatis, qui institutiones civilis iuris conpositas ediderunt, quibus dissidentium lites contentionesque sopirent. De legibus consularibus et tribunitiis . Quaedam etiam leges dicuntur ab his qui
Abbreviated transcription (Latin):
edificatio. munitio. bella. captiuitates serui
tutis. post liminia federa pacis. induciȩ
legatoꝵ. ñ uiolandoꝵ religio: connubia
niter alienigenas ꝓhibita. & inde ius gen
tium: quia eo iure omnes fere gentes
est: belli inferendi sollempnitas. fȩderis
faciendi nexꝰ: signo dato. egressio in hos
tem. uel cõmissio. Item signo dato receptio:
item flagitii militaris disciplina. si locus
deseratur. Item stipendioꝵ modꝰ. dignita¬
tum gradꝰ. premioꝵ honor: ueluti cũ coro¬
na uel torques cdonant᷑. Item predȩ deci¬
sio. & ꝓ ꝑsonarum qualitatib ac laboribꝰ
rusta diuisio: ac principis portio. Qͥd sit¬
us publicum est in sacris nis puiblicum.¬
id est roman. tanqͣm de legitimuis here¬
ditatib. decretionibꝰ. de tutelis. de usu¬
capionib. Quȩ iura apud nullum aliỹ
popłm reꝑuintur : s ꝓpria sunt roma¬
noꝵ : & in eoscdem solos constituta. Con¬

Expanded text:
edieditutes, postliminia, federa pacis, inducie, legatorum non violandorum religio, connubia inter alienigenas prohibita. Et inde ius gentium, quia eo iure omnes fere gentes est belli inferendi sollemnitas, foederis faciendi nexustem vel commissio; item signo dato recessio; item flagitii militaris disciplina, si locus deseratur; item stipendiorum modus, dignitatum gradus, premiorum honor, veluti cum corona vel torques donantur; item prede decisio et pro personarum qualitatibus et laboris, iusta divisio ac principis portio. DE ORTus publicum est in sacris eid est Romani, tamquam de legitimis hereditatibus, de cretionibus, de tutelis, de usucapionibus; quae iura apud alium nullum populum reperiuntur, sed propria sunt Romanorum et in eosdem solos constituta. Con
Abbreviated transcription (Latin):
suscipit᷑. cum deficit lex. Nec differt scrip¬
tura an ratione consistat: qͣndo & legem ra¬
tio cõmendet. forro si ratione lex constat.
lex erit iam omne quod ratione constite¬
rit: dumtaxat qđ religioni congruat. qͦd
discipline conueniat: quod saluti ꝓficiat.
Uocata autẽ consuetudo: quia in cõmun
rale est: aut ciuile. aut gentiũ Ius na¬
turale est cõmune omnium nationũ: eo
quod ubiq instinctu naturȩ. ñ constitu¬
tione aliqua habetur: ut uiri & feminȩ
coniunctio. liberoꝵ successio & educatio.
cõmunis omniũ possessio. & omniũ una
lbertas adquisitio eoꝵ q̃ cȩlo. terra mariꝙ
capiuntur. Item depositȩ rei uł cõmendatȩ
pecuniȩ restitutio: molentie ꝑiuim repulsio.
N am hoc aut siquid lunc simile est: numqͣm
quisq popłs uel ciuitas sibi ꝓpriũ humana
diuinaq causa constituit. Quid sit iꝰ gen
us gentium est : sedium occupatio. ⁊ nim.¬

Expanded text:
suscipitur cum deficit lex. Nec differt scripsuscipitur cum deficit lex. Nec differt scriptura an ratione consistat, quando et legem ratio commendat. Porro si ratione lex constat, lex erit omne quod ratione constiterit, dumtaxat quod religioni congruat quod discipline conveniat, quod saluti proficiat. Vocata autem consuetudo, quia in communrale est, aut civile, aut gentium. Ius naturale est commune omnium nationum, et quod ubique instinctu naturae, non constitutione aliqua habetur; ut viri et feminae coniunctio, liberorum successio et educatio, communis omnium possessio, et omnium una libertas, adquisitio eorum quae caelo, terra marique capiuntur. Item depositae rei vel commendatae pecuniae restitutio, violentiae per vim repulsio. Nam hoc, aut si quid huic simile est, numquampopulus vel civitas sibi proprium humana divinaque causa constituit. Quid sit ius gentium . Ius gentium est sedium occupatio, a
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Quarũ & si nullus iam usꝰ est: noticia ta¬
men necessaria uicdet᷑. Nouȩ a constantino cesa¬
re ceperunt: & reliquis succedentibꝰ. erantq
ꝑmixtȩ atq inordinatȩ. Postea theodosiꝰ mi¬
nor augustus ad similitudinẽ gregoriani. &
hermogeniani codicem factum constitutio¬
num ã constantini temporibꝰ sub ꝓprio cuiꝰq
imperatoris titulo: disposuit: quem a suo no¬
mine theodosianum uocauit. De legibꝰ di
tura humanȩ mnoribꝰ constant: ideoq hȩ dis¬
crepant. qm̃ aliȩ aliis gentibꝰ placent. Fas.
lex diuina est: ius lex humana. Transire
quia iustum est. Omne autẽ iuis: legibꝰ &
moubus constat. Lex. est constitutio scͥpta
Mos est uetustate ꝓbata consuetudo: siue lex
ñ scripta. Namlex a legendo uocata: quia
scripta est. Mos est longa consuetudo: de
morib tracta tantumdẽ Consuetudo aut̃
ius quoddã morib institutũ: quod ꝓ lege

Expanded text:
runt, quarum etsi nullus iam usus est, notitia tarunt, quarum etsi nullus iam usus est, notitia tamen necessaria videtur. Novae a Constantino Caesare coeperunt et reliquis succedentibus, erantque permixtae et inordinatae. Postea Theodosius minor Augustus ad similitudinem Gregoriani et Hermogeniani codicem factum constitutionum a Constantini temporibus sub proprio cuiusque imperatoris titulo disposuit, quem a suo nomine Theodosianum vocavit. § 2 De legibutura, humanae moribus constant; ideoque haec discrepant, quoniam aliae aliis gentibus placent. Fas lex divina est, ius lex humana. Transire quia iustum est. Omne autem ius legibus et moribus constat. Lex est constitutio scripta; mos est vetustate probata consuetudo, sive lex non scripta. Nam lex a legendo vocata, quia scripta est; mos autem longa consuetudo de moribus tracta. Consuetudo autem est ius quoddam moribus institutum, quod pro lege
Abbreviated transcription (Latin):
De auctorib legum¬
oyses gentis hebreȩ primꝰ
omniũ diuinas leges sacͥs¬
⁊ literis explicauit. Phoro¬
neus rex grecis pͥmus legeᷤ
iudiciaq constituit. Mer¬
curius truegistꝰ primꝰ leges egrptiis tradi¬
cdit. Solon pͥmus leges atheniensibus dedit
Lygurgꝰ primus lacedemoniis ura ex apol¬
linis auctoritate confinxit. Numa pompi¬
lius qui romulo successit in regͣno primꝰ legeᷤᷤ
romanis ectidit. Deinde cum populꝰ sedicios oᷤᷤ
magistratꝰ ferre ñ posset. decem iuiros legi¬
bus seribendis decreuit: qui leges ex libris
solinis in latinum sermonem translatas duo¬
decim tabulis exposuerunt. fuerunt aut̃ hi.
A ppius claudius oenutiꝰ ueterius. ultꝰ mani¬
decem uiri legum ꝯscribendarũ electi sunt.
Leges autem redigere in libris primꝰ consul
pompeiꝰ insticuere uoluit⁊ s ñ ꝑseuerauit
obtrectatoꝵ metu. Deinde cesar cepit id fa¬
cere: sed ante interfectiis est. Paulatim autẽ
antiquȩ leges uetustate atq incuria ex oleue¬

Expanded text:
De auctoribus legum. Moyses gentis Hebraeae primus omnium divinas leges sacris litteris explicavit. Phoroneus rex Graecis primus leges iudiciaque constituit. Mercurius Trimegistus primus leges Aegyptiis tradidit. Solon primus leges Atheniensibus dedit. Lycurgus primus Lacedaemoniis iura ex Apollinis auctoritate confinxit. Numa Pompilius, qui Romulo successit in regno, primus leges Romanis edidit; deinde cum populus seditiosos magistratus ferre non posset, Decemviros legibus scribendis creavit, qui leges ex libris Solonis in Latinum sermonem translatas duodecim tabulis exposuerunt. Fuerunt autem hi: Appius Claudius, Genucius, Veterius, Iulius, ManDecemviri legum conscribendarum electi sunt. Leges autem redigere in libris primus consul Pompeius instituere voluit, sed non perseveravit obtrectatorum metu. Deinde Caesar coepit id facere, sed ante interfectus est. Paulatim autem antiquae leges vetustate atque incuria exoleve
Abbreviated transcription (Latin):
lium̃ annunciatio dr. Unde & angelus
sit. reliquas discipulis suis. thimoteo. tito.
& phylemoni. Ad hebreos autem epistola ã
plerisq latinis eius ẽẽ incerta est ꝓpter
dissonantiam sermonis: eancdemq alii bar¬
nabam conscripsisse. alii ã clemente scrip
etrus scripsit duas sui nominis eꝓistolas.
Iacobus. iohannes. & uidas suas scripseruti
epistolas. Quȩ catholice ideo nominantur:

Expanded text:
gelus sit, reliquas discipulis suis Timotheo, Tito et Philemoni. 45 Ad Hebraeos autem Epistola a plerisque Latinis ejus esse incerta est propter dissonantiam sermonis, eamdemque alii Barnabam conscriPetrus scripsit duas nominis sui Epistolas. Jacobus et Joannes, et Judas suas scripserunt Epistolas; quae canonicae ideo nominantur
Abbreviated transcription (Latin):
tu es sacerdos meternum sccłm orclinem
melchisectech. Ubi enim xp̃c aduenit. scicer¬
docium iudeoꝵ obmutuit. Lex & ꝓphecia
ut ostenderet euncdem saluatorem qui ꝓ
nobis clignatus est nasci & pati. ipsum
ante secula cdei uerbum esse. ipsum ẽ celo
uenisse: & post mortẽ ad celum iterum
remeasse. hi sunt quatuor eugł̃iste. quos
ꝑ erechielem sp̃c scs̃ significauit in qua¬
tuor animalibꝰ. ꝓpterea autem quatuor
animalia: quia ꝑ quatuor mundi partes
fides xꝑiane religionis eoꝵ predicatione
diseminata est. Animalia aut̃ dicta suft:
eoꝵ recta : quia nichil prauũ in eugłiis est.
& alas senas tegentes crura & facies suas: re¬
uelata sunt enim quȩ tegebant᷑ in aduen

Expanded text:
'Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem 'Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech.' Ubi enim Christus advenit, sacerdotium Iudaeorum obmutuit, lex et prophetut ostenderet eundem Salvatorem, qui pro nobis dignatus est nasci et pati, ipsum ante saecula Dei Verbum esse, ipsum a caelo venisse, et post mortem ad caelum iterum remeasse. Hi sunt quattuor Evangelistae, quos per Ezechielem Spiritus sanctus significavit in quattuor animalibus. Propterea autem quattuor animalia, quia per quattuor mundi partes fides Christianae religionis eorum praedicatione disseminata est. Animalia autem dicta sunt eorum recta, quia nihil pravum in Evangeliis est; et alas senas, tegentes crura et facies suas; revelata sunt enim quae tegebantur in adven
Abbreviated transcription (Latin):
Primus matħs conscripsit eugłium litceris he¬
braicis & sermonibꝰ in uidea. micians eugli¬
zare ab humana xp̃i natiuitate dicens.
Laber generationis i xp̃i filii clauid. filii
abraham: significans descendisse corporalit̃
ex semine patriarcharũ xꝑm. sicut ꝓmissũ
erat in ꝓpħis ꝑ spiritum sc̃m. N cr¬
ut discipłs. lo inicium ab sp̃u ꝓpħali fecit di¬
cens Uox clamantis in deserto. parate uiam
dño rectam: ut ostencderet xp̃m post assũp¬
tionem carnis. eugłim precdicasse in mundo.
Tercius lucas inter om̃s eugłistas greci
sermonis eruditissimꝰ. quiipe & medicus:
in grecia eugłm scripsit theophilo episcopo
inicians a sacerdotali spũ dicens. Fuit in
diebus herodis regis uide& sacerdos ⁊acha¬
tatem carnis & predicationẽ eugł̃ii. hostiã
fuisse effectum ꝓ salute mundi. Ipse enim¬
est sacerdos. de quo dictum est in psalmis:

Expanded text:
Primus Matthaeus conscripsit Evangelium litteris HePrimus Matthaeus conscripsit Evangelium litteris Hebraicis et sermonibus in Iudaea initians evangelizare ab humana Christi nativitate dicens1, 1: 'Liber generationis Iesu Christi filii David, filii Abraham': significans descendisse corporaliter ex semine patriarcharum Christum, sicut promissum erat in prophetis per Spiritum sanctum. Secuut discipulus. Is initium ab spiritu prophetali fecit dicens1, 3: 'Vox clamantis in deserto, parate viam Domino': ut ostenderet Christum post adsumptionem carnis Evangelium praedicasse in mundo. Tertius Lucas, inter omnes evangelistas Graeci sermonis eruditissimus, quippe ut medicus in Graecia, Evangelium scripsit Theophilo Episcopo, initians a sacerdotali spiritu dicens1, 5: 'Fuit in diebus Herodis regis Iudaeae sacerdos Zachaitatem carnis et praedicationem Evangelii hostiam fuisse effectum pro salute mundi. Ipse est sacerdos de quo dictum est in Psalmis110, 4:
Abbreviated transcription (Latin):
Ister librum esdras credit᷑ conscripsse. In
quo eadem regina sub figura eccłie xp̃i
popłm ã seruitute & morte eripuisse scribit᷑.
atq interfecto aman qui interprecat᷑ iniqui¬
tas diei celebritas in posteros mittit᷑..
iber sapientiȩ apud hebreos nusqͣm est.
Unde & ipse titulus grecam magis eloquen¬
tiam redolet. Hunc uidei philonis ẽẽ affir¬
mant. Qui proinde sapientiȩ nominat᷑.
quia in eo xꝑi aduentus qui est sapientia
patris. & passio eius euidenter exprimit᷑.
ibrum autẽ eccłasticum certissime iħc filiꝰ
syrach iherosolimita nepos iħu sacerdotis
magni composuit. De quo meminit & ⁊alia¬
rias. Sui liber apud latinos ꝓpter eloquii¬
similitudinem salomonis titulo p̃notatur.
magna cura & ratione sit editus. Hic et
apud hebreos reꝑitur: s inter apocrifos
me constat. Habent autem uocabula ex
eoꝵ nominibus: quoꝵ gesta inhis scbunt᷑.
ꝵ quatuor eũgistȩ singłariter oscripserũt

Expanded text:
ster librum Esdras creditur conscripsisse. In ster librum Esdras creditur conscripsisse. In quo eadem regina sub figura Ecclesiae Dei populum a servitute et morte eripuisse scribitur, atque, interfecto Aman, qui interpretatur iniquitas, diei celebritas in posteros mittitur. Liber Sapientiae apud Hebraeos nusquam est, unde et ipse titulus Graecam magis eloquentiam redolet. Hunc Iudaei Philonis esse adfirmant, qui proinde Sapientiae nominatur, quia in eo Christi adventus, qui est sapientia Patris, et passio eius evidenter exprimitur. Librum autem Ecclesiasticum certissime Iesus filius Sirach, Hierosolymita, nepos Iesu sacerdotis magni, conposuit, de quo meminit et Zacharias, qui liber apud Latinos psimilitudinem Salomonis titulo praenotatur. magna cura et ratione sit editus. Hic et apud Hebreos reperitur, sed inter apocrifos t, minime constat. Habent autem vocabula ex eorum nominibus, quorum gesta scribunt.  quattuor Evangelistae singulariter conscripserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ter gdidit librum suũ cũm trenis eiꝰ. quõ
nos lamenta uocamꝰ: eo quod in tristiorib
rebus funeribusq adhibeant᷑. In quibꝰ qua¬
druplex diuerso metro composuit alphabe¬
tum. Quoꝵ duo pͥma quasi saphico metro
scripta sunt: quia tres uersiculos qui sibi
nexi sunt & ab una tantũ littera incipuinł.
heroicũ comina concludit. Tercium alpha¬
betum trimetro scriptum est: & a ternis
litteris idem tantũ uersꝰ incipiunt. Quar¬
sapientibus scripti esse ꝑhibentur. Quoꝵ
edechiel principia & fines multis habet ob¬
scuritatibus inuoluta. Damiel uero claro
sermone regna orbis prenunciat: & tempꝰ
aduentus xp̃i manifestissima p̃dicatione ad¬
notat. hi sunt quatuor ꝓphetȩ qui maiores
minibus prenotant᷑: qui ꝓpterea dicunt᷑
minores. quia sermones eoꝵ breues sunt.
iohel. amos. addias ionas. micheas. naum. a¬
batuc. sophonias. aggeus. zacarias. & malachiaᷤ.

Expanded text:
ter edidit librum suum cum threnis ejus, quos ter edidit librum suum cum threnis ejus, quos nos lamenta vocamus, eo quod in tristioribus rebus funeribusque adhibeantur, in quibus quadruplex diverso metro composuit alphabetum, quorum duo prima quasi Saphico metro scripta sunt, quia tres versiculos, qui sibi nexi sunt, et ab una tantum littera incipiunt, heroicum comma concludit. 24. Tertium alphabetum trimetro scriptum est, et a ternis litteris iidem versus terni incipiunt. QuarsapientibEzechiel principia et fines multis habet obscuritatibus involuta. Daniel vero claro sermone regna orbis pronunciat et tempus adventus Christi manifestissima predicatione annunciat. Hi sunt quatuor prophete, qui maiores  suorum nominibus prenotatur. Qui propterea dicunturMinores, quia sermones eorum breves suntIohel, Amos, Abdias, Ionas, Micheas, Naum, Abacuc, Sophonias, Aggeus, Zacharias et Malachias.
Abbreviated transcription (Latin):
rit: ipsam autem ueritatem ad intelligen¬
cdum legentib reserauit.
ccłm librum c̾eleth uocauit. qui grece
eccłastes dr latine concionator: eo quod ser
mo eius ñ fpecialiter ad unum sicut in ꝓuer¬
biis. s ad uniuersos generaliter dirigatur:
docens omnia q̃ in mundo cernimꝰ esse ca
Iercium librum syrasirim p̾notauit. qui
in latinam linguã uertitur cantica canticoꝵ:
ubi ꝑ epichalamium carmen coniunctionẽ
xp̃i & eccłie mystice canit. Dic̾tum aut̃ can¬
ticum canticoꝵ. eo qđ omnibꝰ canticis pre¬
feratur quȩ in scripturis sc̃is habentur :
sicut quȩdam in lege dicunt᷑ scã. quibus
broꝵ carmina. exametris. & pentametris
uersibꝰ apud suos cõposita ꝑhibentur: ut
iosephus ieronimꝰq scribunt.
Isayas eugłista potius qͣm ꝓpb̃a edlidit libr̃
suum. Cũius omnis textus eloquentie ꝓsa
incẽdit: canticum uero exãmetro & pentã¬
metro uersu discurrit. Iheremias simili¬

Expanded text:
rit. Ipsam autem veritatem ad intellegenrit. Ipsam autem veritatem ad intellegendum legentibus reservavit. Secundum librum Coheleth vocavit, qui Graece Ecclesiastes dicitur, Latine Conmo ejus non specialiter ad unum, sicut in Proverbiis, sed ad universos generaliter dirigatur, docens omnia quae in mundo cernimus caduca Tertium librum Sir hassirim praenotavit, qui in Latinam linguam vertitur Canticum canticorum; ubi per epithalamium carmen conjunctionem Christi et Ecclesiae mystice canit. Dictum autem Canticum canticorum, eo quod omnibus canticis praeferatur, quae in Scripturis sacris habentur, sicut quaedam in lege dicuntur sancta, quibbrorum carmina hexametris et pentametris versibus apud suos composita perhibentur, ut Josephus, Hieronymusque scribunt. 22. Isaias, evangelista potius quam propheta, edidit librum suum, cujus omnis textus eloquentia prosa incedit. Canticum vero hexametro, et pentametro versu discurrit. 23. Jeremias simili
Abbreviated transcription (Latin):
salmoꝵ liber grece psalterium. hebraice
nabla: latine organum đr SUocatus aut̃
psalmoꝵ liber quod utio ꝓpħa canente ad psal¬
terium chorus consonanclo responderet. Titu¬
lus autem in psalmis hebraicus ita est. Is¬
phir̃ tħa łim. quod interpretat᷑ uolumen
hymnoꝵ Nucꝰtores aut̃ psalmoꝵ qui po¬
nuntur ui titulis. moyses scilicet & clauio.
salomon. asaph. athan. & yditun. flii chore.
eman. etahelitȩ. & reliquoꝵ quos esclras u¬
no uolumine comp̃hendit. Omnes aut̃ psal¬
mi apud hebreos metrico carmine constant
esse compositi. Nam in more romani . flacci.
greci piudari. nunc alii iambo currunt.
nunc alcaico ꝑsonant. nunc saphico nitent:
trimetro. uel terametro pede incedentes.
alomon filius clauid rex isrł.
iuxta numerũ uocabuloꝵ suoꝵ: tria uolu¬
mina ȩcłidit. Quoꝵ primꝰ masloth quem
greci parabolas. latini ꝓuerbia nominant: eo
quod in ipso sub comparatiua similitudine fi¬
guras uerboꝵ. & imagines ueritatis ostende¬

Expanded text:
salmorum liber Graece psalterium, Hebraice nabla, Latine organum dicitur. Vocatus autem Psalmorum liber quod, uno propheta canente ad psalterium, chorus consonando responderet. Titulus autem in psalmis Hebraicus ita est, Sepher Thehilim, quod interpretatur volumen hymnorum. Auctores autem psalmorum qui ponuntur in titulis: Moyses scilicet et David et Salomon, Asaph, Ethan et Idithun et filii Core, Eman, Ezraithae et reliquorum, quos Esdras uno volumine conprehendit. Omnes autem psalmi apud Hebraeos metrico carmine constant esse conpositi. Nam in more Romani Flacci et Graeci Pindari, nunc alii iambo currunt, nunc Alcaico personant, nunc Sapphico nitent trimetro, vel tetrametro pede incedentes. Salomon, filius David, rex Israel iuxta numerum vocabulorum suorum tria volumina edidit, quorum primus est Masloth: quem Graeci Parabolas, Latini Proverbiorum nominant, eo quod in ipso sub conparativa similitudine figuras verborum et imagines veritatis ostende
Abbreviated transcription (Latin):
quod nos pretermissoꝵ uel reliquoꝵ dicere pos¬
sumꝰ:. quia ea quȩ in lege uel regum libris¬
uel omissa. uł ñ plene relata sunt: in isto sũ
matim. ac breuiter explicantur.
⁊ibrum iob quidam moysen scripsisse arbi¬
trantur: alii unum ex ꝓpħis. Nonnulli uero
eundem iob post plagam sue passionis scͥp¬
torem fuisse existimant: arbitrantes. ut qui
certamina spiritalis pugnȩ sustinuit ipse
narraret quas uictorias expediuit. Urincipia
autem & fines libri iob. apud hebreos ꝓsa.
oratione contexta sunt. Media autem ipsius
ab eo loco quo ait. pereat dies in qua natus
sum. usq ad eum locum. iccirco me repre¬
hendo. & ago penitentiã. omnia heroico
metro discurrunt. Uersuum octo libri ha¬

Expanded text:
quod nos pretermissorum, vel reliquorum dicere possumus; quia ea que in lege, vel regum libris omissa, vel non plene relata sumatim ac breviter explicantur. Librum Iob quidam Moysen scripsisse arbitrantur, alii unum ex prophetis, nonnulli vero eundem Iob post plagam suae passionis scriptorem fuisse existimant, arbitrantes ut, qui certamina spiritalis pugnae sustinuit, ipse narraret quas victorias expedivit. Principia autem et fines libri Iob apud Hebraeos prosa oratione contexta sunt, media autem ipsius ab eo loco, quo ait3, 3: 'pereat dies in qua natus sum,' usque ad eum locum42, 6: 'idcirco ego me reprehendo et ago poenitentiam,' omnia heroico metro discurrunt. Psalmorum liber
Abbreviated transcription (Latin):
tres. Urna mensura est: quã guidam quar¬
tariũ uocant. ꝓpͥe autẽ urna uas est: qͦ ꝓ
condendis defunctoꝵ cinerib adhiberi selet.
Medinua mensura est qͥnq modioꝵ. Mledinna
autẽ latina lingua uocatur. id est dimidia:
eo quod qͥnq modiis metiat᷑. qui est clinidius
uumerꝰ ã ꝑfecto denario. Artaba mensura ÷
apud egỹptios sextarioꝵ septuaginta duoꝵ
composita ex numero ꝓpter septuagnita et
duas gentes uel linguas. quȩ orbem impleue¬
runt. Gomor qͥndecim modioꝵ honꝰ appendit.
ico sermone descendit qͥ uocatur cõia: ã sitm¬
litudine collis. Coria enim hebraice colles appel¬
lant᷑. Coaceruati enim modii t̾guta instar col

Expanded text:
tres. Urna mensura est quam quidam quartres. Urna mensura est quam quidam quartarium dicunt. Proprie autem urna vas est, quae pro condendis defunctorum cineribus adhiberi solet. Medimna mensura est quinque modiorum. Medimna autem Latina lingua vocatur, id est dimidia, eo quod quinque modiis metiatur, qui est dimidius numerus a perfecto denario. Artaba mensura est apud Aegyptios sextariorum septuaginta duorum, conposita ex numero propter septuaginta et duas gentes vel linguas quae orbem inpleverunt. Gomor quindecim modiorum onus adpendet. ico sermone descendit, qui vocatur 'cor' a similitudine collis: 'corea' enim Hebraice colles appellantur. Coacervati enim modii triginta instar col
Abbreviated transcription (Latin):
ant ignaunter. uel detrahant: apud hebre¬
os consticutione diuina tali ratione seruat᷑.
Nodiꝰ enim ã modo dictꝰ. Hinc & modica. id:
moderata. Illodicis enĩ modꝰ nom̃ imposuit.
Satum genꝰ est mensurȩ. iuxta morem palesti¬
ne ꝓuinciȩ: unũ & dimidiũ modium capi¬
ens. suiꝰ nomen ex hebreo sermone tractũ
est. Satum enĩ apud eos noĩat᷑ sũptio siue
leuatio: eo quod qͥ metit᷑. eandem mensurã
sumat ac leuet. Et & aliud satum mensura
sextarioꝵ uigniti duoꝵ capax: quasi modiuᷤ.
Batus uocat᷑ hebraica lingua ab olearia mola.
quȩ beth apud eos uel bata noĩat᷑. capiens
qͥuquaginta sextaria: quȩ mensura una mo¬
le uice ꝓteritur. Amphora uocata:. qͦd hinc
& incłe leuet᷑. Hec grece ã figura sui dicta
dicit᷑. quod eiꝰ anseͤ geminate uideant᷑ au¬
res imitari. Recipit aut̃ uini uel aquȩ pe¬
dem quadratũ. frumenti uͦ modios ycalicos
tres. Cadus grece amphora ÷ ꝯtinens urnas

Expanded text:
ant ignoranter, vel detrahant: apud Hebraeant ignoranter, vel detrahant: apud Hebraeos constitutione divina tali ratione servatur. Modius enim a modo dictus. Hinc et modica, id est, moderata: modicis enim modius nomen imposuit: SATUM genus est mensure iuxta morem provincie Palestine, unum et dimidium modium capiens, cuius nomen ex hebreo serest; 'satum' enim apud eos nominatur sumptio sive levatio, eo quod qui metitur eandem mensuram sumat ac levet. Est et alium satum, mensura sextariorum viginti duorum capax quasi modius. Batus vocatur Hebraica lingua ab olearia mola, quae 'beth' apud eos vel 'bata' nominatur, capiens quinquaginta sextaria; quae mensura una molae vice proteritur. Amphora vocata quod hinc et inde levetur. Haec Graece a figura sui dicta dicitur, quod eius ansae geminatae videantur aures imitari. Recipit autem vini vel aquae pedem quadratum, frumenti vero modios Italicos tres. Cadus Graeca amphora est continens urnas
Abbreviated transcription (Latin):
sextarioꝵ uiginti duoꝵ. suiꝰ numeri causa mñ
tracta est: eo quod in pͥncipio deus ugurtiduo
oꝑa fecerit. Nam pͥma die. septem. oꝑa fecit:
id est materiam informẽ. angłos. lucẽ. cȩlos su
ꝑiores. terrã. aquam. atq aerem. Scd̃a die: fir¬
mamentũ solum. Tercia die. quatuor: maria
semiua. sationes. atq plantaria. Quarta die.
tͥa. solem. lunã. & stellas. Quinta die. tria:
pisces. & reptilia aquarũ. & uolatiliũ. Sexta
die. quatuo: bestias. pecudes. reptilia terrȩ.
& hominẽ. Et facta sunt omĩa uiguiti duo
sunt ab adam usq ad iacob: ex cuiꝰ semine
nascit᷑ oĩs gens isrł. E uiginti duo libri
ueteris testamenti usq ad hester: & uignati
duo litterarũ sunt elementa. quib constit
diuinȩ legis doctrina. His igitur exemplis
modius uiginti duoꝵ sextarioꝵ a moyse scd̾m
sacre legis mensurã effectus est. Et qͣmuis
chiuerseꝰ gentes huic mensurȩ pondꝰ uł adici¬

Expanded text:
sextariorum viginti duorum. Cuius numeri causa inde sextariorum viginti duorum. Cuius numeri causa inde tracta est, eo quod in principio Deus viginti duo opera fecerit. Nam prima die septem opera fecit: id est mperiores, terram atque aerem: secunda die firmamentum solum: tertia die quatuor, maria, semina, sationes atque plantaria: quarta die tria, solem et lunam et stellas, quinta die tria, pisces et reptilia aquarum, et volatilia: sexta die quatuor, bestias, pecudes, reptilia terrae, et hominem, et facta sunt omnia viginti duo nes sunt ab Adam usque ad Jacob, ex cujus semine nascitur omnis gens Israel: viginti duo libri veteris Testamenti usque ad Esther: et viginti duo litterarum sunt elementa, quibus constat divinae legis doctrina. His igitur exemplis modius viginti duorum sextariorum a Moyse secundum sacrae legis mensuram effectus est: et quamvis diversae gentes huic mensurae pondus vel adjici
Abbreviated transcription (Latin):
appellatum est. U nusquisq enim sui temporis
imꝑater fauorem popłi captins: acticiebat. ut
largior uideret᷑ in donis. songiarium autẽ spe¬
cialiter mensura est liquidoꝵ. suiꝰ & rem simul
& nomen a romanis impositũ inuenimꝰ. metrũ
est mensura liquidoꝵ. Hec ã mensura nom̃ ac-¬
cepit. Netrũ enĩ mensurã dicunt greci. Et in¬
de appellata metreta. Licet & urna & amplio¬
ra. & reliqua huiꝰmodi noiͣa mensurarũ sint:
tamen ista hoc nom̃ a denarii numeri ꝑfectio¬
ne accepit. Metrum ad omnẽ mensurã ꝑtinet.
Metrum enĩ grece. latine mensura dicit᷑. Nam
& ciatum mensura est: & amphora m̃sura. ẽ:
⁊ quicqͥd plus minꝰ ue capit: mensura est.
S ideo hoc nom̃ specialiter sͥ assumpsit ÷ quod
sit menstira ꝑfecti num̃i. id est denarii. Mlodiꝰ
dictus ab eo qͦd sit suo modo ꝑsectꝰ. Est autẽ
mensura librarũ qͥdraginta quatuor: id est

Expanded text:
appellatum est: unusquisque enim sui temporis appellatum est: unusquisque enim sui temporis imperator favorem populi captans adiciebat, ut largior videretur in donis. Congiarium autem specialiter mensura est liquidorum, cuius et rem simul et nomen a Romanis inpositum invenimus. Metrum est mensura liquidorum: haec a mensura accepit nomen; μέτρον enim mensuram dicunt Graeci. Et inde appellata metreta, licet et urna et amphora et reliqua huiusmodi nomina mensurarum sunt; tamen ista hoc nomen a denarii numeri perfectione accepit. Metrum ad omnem mensuram pertinet; metrum enim Graece, Latine mensura dicitur. Nam et cyatum mensura est, et amphora mensura est, et quidquid plus minusve capit mensura est. Sed ideo hoc nomen specialiter sibi adsumsit, quod sit mensura perfecti numeri, id est denarii. Modius dictus ab eo quod sit suo modo perfectus. Est autem mensura librarum quadraginta quattuor, id est