comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdebant᷑ egroti ocłis om̃ium in ilł por¬
ticib: s ab porticib ñ sanabant᷑. Utił
gͦ erat lex ad ꝓponenda peccata: quia
reus hõ abundantiꝰ factus ex p̾uari¬
catione legis. posset edomata suꝑbia
implorare auxilium miserantis. Atten¬
dite apłm. Lex subintrauit ut abun¬
daret delictũ. Ubi aut̃ abundauit
delictum: suꝑabundauit .⁊ gr̃a. Qͥd ẽ
lex subintrauit: ut abundaret delic¬
tũ: Sic̃ alio loco dicit. ubi enĩ ñ est
lex. nec p̃uaricatio. Peccator hõ pot̃
dici ante legẽ: p̃uaricator ñ potest.
Cũ aut̃ accepta lege peccauit: ñ solũ
peccator. s etiã p̃uaricator inuenitur.
Cũ gͦ p̃uaricatio adiuncta sit peccato:
ideo abundauit delictũt. Abundante
aut̃ delicto. discit humana suꝑbia.
tandẽ subici ⁊ confiteri deo. ⁊ dicere
miserere mei: sana aiãm meã qm̃
peccaui tͥ. Dicat gͦ hoc aĩa infirma.
saltẽ conuicta ꝑ p̃uaricationẽ. ⁊ ñ
sanata: s demonstrata ꝑ legẽ. Audi

Expanded text:
r oculis omnium in illis porticibus, sed a porticibus non sanabantur. Utilis ergo erat Lex ad prodenda peccata, quia reus homo abundantius factus ex praevaricatione Legis, posset edomata superbia implorare auxilium miserantis. Attendite Apostolum: Lex subintravit, ut abundaret delictum; ubi autem abundavit delictum, superabundavit et gratia . Quid est, Lex subintravit, ut abundaret delictum? Sicut alio loco dicit, Ubi enim non est lex, nec praevaricatio . Peccator homo potest dici ante legem, praevaricator non potest Cum autem accepta lege peccaverit, non solum peccator, sed etiam praevaricator invenitur. Cum ergo praevaricatio adjuncta sit peccato, ideo abundavit delictum. Abundante autem delicto, discit humana superbia tandem subjici, et confiteri Deo, et diceremiserere mei, sana animam meam, quoniam peccavi tibi . Dicat ergo hoc anima infirma, saltem convicta per praevaricationem; et non sanata, sed demonstrata per Legem. Audi
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ut congrue loquar : et suffici¬
ent̃ audiatis. Quadragenariꝰ nume¬
rus saeratus nob̃ in quadam perfec¬
tione cõmendat᷑. Notũ esse arbitror
caritati ur̃e. Testant᷑ sepissime diui¬
ne seripture. Ieiuniũ hoc numero
consecratũ est bene nostis. Nam et
moyses quadraginta dieb ieiunauit.
lex : ꝑ helyam significantur ꝓpħe.:
illo monte tres apparuert̃: ubi se
discipłis ostendit in claritate. uultꝰ
et uestis suȩ. Apparuit enĩ medus
inter moysen et helyam: tãquã eui¬
głm testimoniũ haberet a lege & ꝓ¬
siue in eugłio: quadragenarius no¬
bis numerus in ieiunio cõm̃datur.

Expanded text:
Dominus, ut congrue loquar, et sufficiDominus, ut congrue loquar, et sufficienter audiatis. Quadragenarius numerus sacratus nobis in quadam perfectione commendatur. Notum esse arbitror Charitati vestrae: testantur saepissime divinae Scripturae. Jejunium hoc numero consecratum est: bene nostis. Nam et Moyses quadraginta diebus jejunavit Lex, per Eliam significantur Prophetillo monte tres apparuerunt, ubi se discipulis ostendit in claritate vultus et vestis suae. Apparuit enim medius inter Moysen et Eliam , tanquam Evangelium testimonium haberet a Lege et Psive in Evangelio, quadragenarius numerus nobis i
Abbreviated transcription (Latin):
nari ñ poterant: subito enĩ uideba¬
dis hoc eugłica ueritate fieri solere:
ñ tam̃ sine significante aliquo saera¬
mento. Post aquã turbatam mittebat
se unꝰ qui poterat: et sanabat᷑ solus
Post illũ quisqͥs se mitteret: frustra
faceret. Qͥd sibi gͦ hoc uult. nͥ quia
faciendo magna. docendo utilia: tur¬
bauit peccatores:s turbauit aquã p̃¬
sentia sua: et excitauit ad passionẽ
suam. Sed latens turbauit. Si enĩ
cognouissent: nũquã dñm głe cru¬
unitatem. Postea quisqͥs ueniret n
sanabatur: qr quisquis p̃ter unita¬
tem fuerit. sanari non poterit. Hide¬
amꝰ gͦ quid uoluerit significare in
illo uno quẽ etiam ipse seruans u¬
nitatis mysteriũ sicut p̾locutꝰ sũ de
tot languentib unũ sanare dignatꝰ
guoris. Triginta & octo annis habe¬
bat in infirmitatẽ. Hic numerus quo¬
modo magis ad languorẽ ꝑtineat. ꝗͦ
ad sanitatem : paulo diligentiꝰ expo¬
nendũ ẽ. Attentos uos uolo. Aderit

Expanded text:
nari non poterant? Subito enim videbanari non poterant? Subito enim videbadas hoc angelica virtute fieri solere, non tamen sine significante aliquo sacramento. Post aquam turbatam mittebat se unus qui poterat, et sanabatur solus: post illum quisquis se mitteret, frustra faceret. Quid sibi ergo hoc vult, nisi quia faciendo magna, docendo utilia, turbavit peccatores, turbavit aquam praesentia sua, et excitavit ad passionem suam? Sed latens turbavit. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae cruem; postea quisquis veniret, non sanabatur: quia quisquis praeter unitatem fuerit, sanari non poterit. 4. Videamus ergo quid voluerit significare in illo uno, quem etiam ipse servans unitatis mysterium, sicut praelocutus sum, de tot languentibus unum sanare dignatus guoris: Triginta octo annos habebat in infirmitate. Hic numerus quomodo magis ad languorem pertineat, quam ad sanitatem, paulo diligentius exponendum est. Intentos vos volo; aderit
Abbreviated transcription (Latin):
libris moysi. tamquã quinq porticib
ñ sanabant. Lex enĩ peccatores con¬
uincebat: non absoluebat. I deo litte¬
ra sine grã reos faciebat: quos confi¬
tentes grã liberabat. Nam hoc dicit
apłs. Si enĩ data eẽt lex que posset
iuiuificare : omĩno ex lege ẽẽt iusticia.
Quare gͦ data ẽ lex : sequit᷑ et dicit.
Sed conclusit scriptura omĩa sub pec¬
cato: ut ꝓmissio ex fide iħu xp̃i daret᷑
credentib. Q uid euidentius: nonne
u̾ba hec exposuer̃t nobis: et quinq por¬
ticus et languentiũ multitudinẽ:
Quinq porticus lex est. Quare qͥnq
porticus ñ sanabant languentes: quia
si data eẽt lex que posse uiuificare:
omĩno ex lege eẽt iusticia. Quare ergo
continebat : quos non sanabat : quia
conclusit seriptura omĩa sub peccato:
ut ꝓmissio ex fide iħu xp̃i daret᷑ cre¬
dentib. Qͥ d gͦ fiebat ut in aqua illa
turbata sanarent᷑ : qͥ in porticib sa¬

Expanded text:
libris Moysi, tanquam quinque porticibulibris Moysi, tanquam quinque porticibunon sanabant. Lex enim peccatores convincebat, non absolvebat. Ideo littera sine gratia reos faciebat, quos confitentes gratia liberabat. Nam hoc dicit Apostolus: Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quare ergo data est Lex? Sequitur, et dicit: Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus . Quid evidentius? Nonne verba haec exposuerunt nobis et quinque porticus, et languentium multitudinem? Quinque porticus Lex est. Quare quinque porticus non sanabant languentes? Quia si data esset lex quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Quare ergo continebant quos non sanabant? Quia conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. 3. Quid ergo fiebat ut in aqua illa turbata sanarentur, qui in porticibus sa
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tũ. quantũ dñs donare digna¬
tur attentis uob̃ et orando adiuuan¬
tib infirmitatem nr̃ãm: loquor ut
potero. Q uicqͥd autem ñ possũ: sup¬
plebit in uob̃ ipse. quo adiuuante faci¬
o qd̾ possũ. De hac piscina que quinq
porticib cingebat᷑ in quib iacebat ma¬
gna multitudo languentiũ. assidue
nos tractasse memini: et rem dicturꝰ
sũ quã mecũ plures recognoscant. po¬
tius quã cognoscant. Nerũ nicħ est
ab re etiam nr̃a reppetere: ut & qui ñ
nouer̃t instruant᷑ : & qui nouerant con¬
firm̃tur. Proinde tamquã nota breuit̃
ꝑstringenda st̃: non ociose conculcan¬
da. Piscina illa et aqua illa: popłm mͥ
uidet᷑ significasse iudeoꝵ. Significa¬
ri enĩ popłos nomine aquaꝵ. aꝑte no¬
bis indicat apocalypsis ioħis. ubi ei cũ
ostendetur aque multe et int̾rogas¬
set qͥd eẽnt: responsũ accepit popłm
eẽ. Aqua gͦ illa. id ẽ popłs ille. qͥnq

Expanded text:
sacramentum, quantum Dominus donare dignasacramentum, quantum Dominus donare dignatur, attentis vobis et orando adjuvantibus infirmitatem nostram, loquar ut potero. Quidquid autem non possum, supplebit in vobis ipse, quo adjuvante facio quod possum. 2. De hac piscina quae quinque porticibus cingebatur, in quibus jacebat magna multitudo languentium, assidue nos tractasse memini; et rem dicturus sum quam mecum plures recognoscant potius quam cognoscant. Verum nihil est ab re, etiam nota repetere, ut et qui non noverant instruantur; et qui noverant confirmentur. Proinde tanquam nota breviter perstringenda sunt, non otiose inculcanda. Piscina illa et aqua illa populum mihi videtur significasse Judaeorum. Significari enim populos nomine aquarum, aperte nobis indicat Apocalypsis Joannis: ubi ei cum ostenderentur aquae multae, et interrogasset quid essent, responsum accepit, populos esse . Aqua ergo illa, id est populus ille, quinque
Abbreviated transcription (Latin):
parũ fecit. Tot iacebant et unꝰ cura¬
tus ẽ: cũ posset uno u̾bo omnes eri¬
gere. Quid gͦ intelligendũ ẽ. nͥ quia
potestas illa et bonitas illa magis a¬
gebat qͥd anime in factis eiꝰ ꝓ salute
eterna intellegerent: quã quid ꝓ tem¬
porali salute corpora mererent᷑: cor¬
poꝵ enĩ salus que uera expectat᷑ a dño:
erit in fine. in resurrectione mortuoꝵ.
Lunc qđ uiuet : non moriet᷑. Lẽ quod
sanabitur. ñ egrotabit. Tunc qd̾ sati¬
abit᷑: ñ esuriet aut sitiet. T̃unc qd
renouabit᷑: non ueterescet. Nunc uͦ in
paralyticoꝵ mẽbra constricta morte
dissoluta st̃: et qͥcqͥd sanatũ ẽ tẽpora¬
liter in mẽbris mortalib in fine defecit.
Anima uͦ que credidit: in uitam et̃nã
transitũ fecit. Anime gͦ crediture eu¬
ius peccata dimittere uenerat. ad cuiꝰ
languores sanandos se humiliauerat:
de hoc languido sanato magnũ signũ
dedit. Cuiꝰ rei & cuiꝰ signi ꝓfundum

Expanded text:
parum fecit. Tot jacebant, et unus curaparum fecit. Tot jacebant, et unus curatus est, cum posset uno verbo omnes erigere. Quid ergo intelligendum est, nisi quia potestas illa et bonitas illa magis agebat quid animae in factis ejus pro salute sempiterna intelligerent, quam quid pro temporali salute corpora mererentur? Corporum enim salus quae vera exspectatur a Domino, erit in fine in resurrectione mortuorum: tunc quod vivet, non morietur; tunc quod sanabitur, non aegrotabit; tunc quod satiabitur, non esuriet aut sitiet; tunc quod renovabitur, non veterascet. Nunc vero in paralyticorum membra constricta, morte dissoluta sunt; et quidquid sanatum est temporaliter in membris mortalibus, in fine defecit: anima vero quae credidit; ad vitam aeternam transitum fecit. Animae ergo crediturae, cujus peccata dimittere venerat, ad cujus languores sanandos se humiliaverat, de hoc languido sanato magnum signum dedit. Cujus rei et cujus signi profundum
Abbreviated transcription (Latin):
rum non ẽẽ debet
a deo factũ miracu¬
lũ. Mirũ enĩ esset:
si homo fecisset. Mla¬
gis gaudere quã mirare debemꝰ: quia
cit d̾s. Plus est enĩ ad salutem nr̃am
qd̃ factũ ẽ ꝓpt̃ homines : qͣm qd̃ fecit
inter homines. E plus ẽ qđ uicia sana¬
uit animaꝵ : quã qd̃ sanauit languo¬
res corpoꝵ morituroꝵ. S quia ipsa
anima non eũ nouerat a quo sanan¬
da erat . et ocłos habebat in carne un¬
de facta corporalia uideret. ñdũ ha¬
bebat sanos in corde unde dm laten¬
tem cognosceret: fecit qd̃ uideri po
terat. ut sanaret unde uideri non¬
poterat. Ingressus ẽ locũ ubi iacebat
magna multitudo languentiũ: cȩcoꝵ.
et animaꝵ et corpoꝵ. & qͥ uenisset
sanare om̃s animas credicuroꝵ. de
illis languentib unũ elegit quẽ sa¬
naret: ut unitatem significaret. Si
medioeri corde. & quasi humano cap¬
tu & ingenio consideremꝰ facientem:
et qd̵ ad potestatem ꝑtinet ñ magnũ
aliquid ꝑfecit. & qd ad benignitatem

Expanded text:
rum non esse debet a Deo factum miraculum. Mirum enim esset si homo fecisset. Magis autem gaudere quam mirari debemus, quia fecit. Plus est enim ad salutem nostram quod factus est propter homines, quam quod fecit inter homines: et plus est quod vitia sanavit animarum, quam quod sanavit languores corporum moriturorum. Sed quia ipsa anima non eum noverat a quo sananda erat, et oculos habebat in carne unde facta corporalia videret, nondum habebat sanos in corde, unde Deum latentem cogterat, ut sanaret unde videri poterat. Ingressus est locum ubi iacebat magna multitudo languentium, cecorum, et animarum et corporum, et qui venisset sanare omnes animas crediturorum, de illis languentibus unum elegit quem sanaret, ut unitatem significaret. Si mediocri corde, et quasi humano captu et ingenio consideremus facientem, et quod ad potestatem pertinet, non magnum aliquid perfecit; et quod ad benignitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
ticia. s conclusit scriptura omĩa sub pec¬
cato. ut ꝓmissio ex fide iħu xͥ daretur
credentib: ꝓptea in illis porticib iace¬
bant egroti. ion sanabant᷑. Qͥd enim
ait. Si data eẽt lex que posset uiuifi¬
care. Non gͦ ille porticus que figura¬
bant legem: sanare potuer̃t egrotoᷤ.
Bicit mͥ aliqͥs: quare gͦ data ẽ: ipse
exposuit apłs paulus. Conclusit inqͥt
scriptura omĩa sub peccato: ut ꝓmissio
ex fide iħu xͥ daretur credentib. Qͥenĩ
egrotabant: sanos se ẽẽ putabant. Ac¬
ceꝑunt legẽ quã implere ñ poterant.
didicer̃t in qͦ morbo eẽnt: ⁊ imploraue¬
r̃t̃ manꝰ medici. Uoluer̃t sanari: qr
cognouer̃t se laborare: qd̃ non cognos¬
cerent: nͥ datã legem implere ñ pos¬
sent. Innocens enĩ hõ si uidebat᷑: ex
ipsa suꝑbia innocentie false insanior
fiebat. Ad domandã gͦ suꝑbiã. ⁊ ad de¬
sudandã data ẽ lex: non ad lib̃andos.
egrotos. s ad conuincendos suꝑbas Ergo

Expanded text:
titia; sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus : propterea in illis porticibus jacebant aegroti, non sanabantur. Quid enim ait? Si data esset Lex quae posset vivificare. Non ergo illae porticus, quae figurabant Legem, sanare poterant aegrotos. Dicit mihi aliquis: Quare ergo data est? Ipse exposuit apostolus Paulus: Conclusit, inquit, Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Qui enim aegrotabant, sanos se esse putabant. Acceperunt Legem, quam implere non poterant; didicerunt in quo morbo essent, et imploraverunt manus medici: voluerunt sanari, quia cognoverunt se laborare; quod non cognoscerent, nisi datam Legem implere non possent. Innocens enim homo sibi videbatur, et ex ipsa superbia innocentiae falsae insanior fiebat. Ad domandam ergo superbiam, et ad denudandam, data est Lex; non ad liberandos aegrotos, sed ad convincendos superbos. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
dꝑte gͦ dñs dicat sacram̃tũ sabbati:
nẽ ipsam sacramenti in illo uenisse.
Pater inquit m̃s usq modo oꝑat᷑:
et ego operor. Misit in eos magnũ
tumultũ : aduentu di turbat᷑ aqua.
Sed qͥ turbat latet. Tam̃ sanandꝰ est
turbata aqua eger unꝰ magnꝰ: passo
dño totus mundus. Nideamus gͦ res¬
ponsionẽ ueritatis. Pat̃ ms inquit
usq mͦ oꝑat᷑: et ego operor. Falsũ gͦ

Expanded text:
Aperte ergo Dominus dicat sacramentum sabbati, Aperte ergo Dominus dicat sacramentum sabbati, ipsam sacramenti in illo venisse. Pater meus, inquit, usque modo operatur, et ego operor. Misit in eos magnum tumultum; adventu Domini turbatur aqua, sed qui turbat, latet. Tamen sanandus est turbata aqua aeger unus magnus, passo Domino totus mundus. 14. Videamus ergo responsionem Veritatis: Pater meus us
Abbreviated transcription (Latin):
tẽplo cognoscit. Puenit gͦ ille ad dm̃:
uidit eũ in templo. uidit eũ in loco
sacrato. in loco scõ. E quid ab eo audit:
Ecce iam sanus factus es. noli peccare:
ne quid tibi deteriꝰ contingat. ħ am
ille postea qͣm uidit iħm et cognouit
iħm auctorem sanitatis sue. ñ fuit pi¬
ger in eugłizando quẽ uiderat. sed¬
qͥ illũ sanũ fecerat. Ille annunciabat:
et illi insaniebãt. Ille salutem suam
p̃dicabat : illi salutẽ suam ñ querebais.
Persequebantur uidei dñm iħm: qr¬
faciebat hec in sabbato. Qͥ d gͦ dñs
mͦ respondet uideis : audiamꝰ. De sanis
factis hominib sabbato. dixi qͥd soleat
respondere : quia uim̃ta sua non con¬
tempnebant sabbato uł lib̃ando uel a¬
lendo. Deportato grabatto qͥd respon¬
dit: manifestũ opus corporale factum
erat ante. ocłos iudeoꝵ. ñ sanitas cor¬
poris. s operatio corporis : que ñ uide¬
bat᷑ ita necessaria quẽadmodũ sanitas.

Expanded text:
templo cognoscit. Pervenit ergo ille ad Dominum; templo cognoscit. Pervenit ergo ille ad Dominum; vidit eum in templo, vidit eum in loco sacrato, in loco sancto. Et quid ab eo audit? Ecce jam sanus factus es; noli peccare, ne quid tibi deterius contingat. 12. Tunc ille, posteaquam vidit Jesum, et cognovit Jesum auctorem sanitatis suae, non fuit piger in evangelizando quem viderat: qui eum sanum fecerat. Ille annuntiabat, et illi insaniebant: ille salutem suam praedicabat, illi salutem suam non quaerebant. 13. Persequebantur Judaei Dominum faciebat in sabbato. Quid ergo Dominus modo respondit Judaeis, audiamus. De sanis factis hominibus sabbato, dixi quid soleat respondere, quia jumenta sua non contemnebant sabbato, vel liberando vel alendo. De portato grabato quid respondit? Manifestum opus corporale factum erat ante oculos Judaeorum: non sanitas corporis, sed operatio corporis; quae non videbatur ita necessaria, quemadmodum sanitas.
Abbreviated transcription (Latin):
datũ est. qr in eũ credimꝰ quẽ nondũ
uidemꝰ : et ut ñ uideatur declinat in
turba. Difficile ẽ in turba uidere ie¬
sum. Solitudo quedam necessaria ẽ
menti nr̃e. Quadã solitudine inten¬
tionis uidet᷑ d̾s. Turba strepitũ ha¬
bet. Hisio ista secretũ desiderat. Tolle
grabattũ: porta portatꝰ ꝓximũ tuum:
et ambula ut ꝑuenias. Noli querere¬
iħm in turba. Non ẽ tãqͣm unus de
turba: p̃uenit omnẽ turbã. Prior
ascendit de mare piscis ille magnus.
et in celis sedet interpellans ꝓ nob̃:
tamꝗͣ. sacerdos magnus. Unꝰ intrauit
in interiora ueli: turba foris stat. Am¬
bula cu qͥ portas ꝓximũ tuũ: si didi¬
cisti portare qui solebas portari. De
tit ille tollendo grabattũ suũ & am¬
bulando: uidit eum postea iħe in
templo. In turba ñ eũ uidit: in tẽ¬
plo uidit: dñs quidẽ iħc et in curba
eũ uidebat: et in tẽplo. Ille aũ lan¬
guidus in curba iħm ñ cognoscit. in

Expanded text:
datum est, quia in eum credimus quem nondum datum est, quia in eum credimus quem nondum videmus: et ut non videatur, declinat in turba. Difficile est in turba videre Christum: solitudo quaedam necessaria est menti nostrae; quadam solitudine intentionis videtur Deus. Turba strepitum habet; visio ista secretum desiderat. Tolle grabatum tuum, porta portatus proximum tuum; et ambula, ut pervenias. Noli Jesum quaerere in turba, non est tanquam unus de turba: praevenit omnem turbam. Prior ascendit de mari piscis ille magnus, et in coelis sedet interpellans pro nobis: tanquam sacerdos magnus, unus intravit in interiora veli: turba foris stat. Ambula tu, qui portas proximum tuum; si didicisti portare, qui solebas portari. Dentit ille tollendo grabatum suum, et ambulando, Vidit eum postea Jesus in templo. In turba non eum vidit, in templo vidit. Dominus quidem Jesus et in turba eum videbat, et in templo: ille autem languidus Jesum in turba non cognoscit, in
Abbreviated transcription (Latin):
si cuiusquã eoꝵ ium̃tũ in puceũ ceci¬
disset. utiq die sabbati erueret illud:
et solueret iumentũ suũ. Non itaq
iam illi obiciebant qd̃ die sabbato sanꝰ
factus ẽ homo: s qd̃ portabat grab¬
battũ suũ. Si sanitas ñ erat differen¬
da: nũquid et opus fuerat imperan
qd̃ facis : tollere grabbatũ tuum.
Et ille auctorẽ sanitatiꝰ sue obiciebat
calũpniatorib. Qͥ me inquit sanũ
fecit. ipse michi dixit. tolle graba
tũ et ambula. Non acciperẽ ussio¬
nẽ: a quo acceperam sanicatẽ: et illi.
Qͥs est ille homo qͥ tibi dixit tolle gra¬
batũ tuũ et ambula: sed qui sanꝰ erat
factus. nesciebat quis esset : a quo hoc
audisset. Ihe autem cũ hoc fecisset. et
ab eo in turba. Y idete quẽ admodũ
et hoc impleat᷑. Portamꝰ ꝓximũ. et ã¬
bulamꝰ ad dm̃ : sed eũ ad quẽ ambu¬
lamꝰ ñdũ uidemꝰ. Ideo et ille nondũ
nouerat iħm. Sacram̃tũ hoc cõmen¬

Expanded text:
si cujusquam eorum jumentum in puteum cecisi cujusquam eorum jumentum in puteum cecidisset, utique die sabbati erueret illud, et salvaret jumentum suum : non itaque jam illi objiciebant quod die sabbati sanus factus esset homo; sed quod portabat grabatum suum. Si sanitas non erat differenda, numquid et opus fuerat imperandquod facis, tollere grabatum tuum. Et ille auctorem sanitatis suae objiciebat calumniatoribus: Qui, inquit, me fecit sanum, ipse mihi dixit, Tolle grabatum tuum, et ambula. Non acciperem jussionem a quo receperam sanitatem? Et illi: Quis est ille homo qui tibi dixit, Tolle grabatum tuum, et ambula? 11. Sed qui sanus erat factus nesciebat quis esset, a quo hoc audierat. Jesus autem, cum hoc fecisset, et ab eo in turba. Videte quemadmodum et hoc impleatur. Portamus proximum, et ambulamus, ad Deum; sed eum ad quem ambulamus, nondum videmus: ideo et ille nondum noverat Jesum. Sacramentum hoc commen
Abbreviated transcription (Latin):
plet᷑ : nisi inuicẽ onera portemꝰ. Suffe¬
rentes inqͥt inuicem in dilectione: stu¬
dentes seruare unitatem. xp̃i in uin¬
culo pacis. Cũ esses languidus portabat
te proximꝰ tuus : sanꝰ factus es. porta
ꝑximũ tuũ. Inuicẽ onera ur̃a porta¬
te: et sic adimplebitis legẽ xp̃i. Sic
adimplebis õ homo: qđ tibi deerat.
Lolle gͦ grabattũ tuũ. S cũ tuleris.
noli remanere. ambula diligendo pro¬
ximũ : et curã habendo de proximo.
iter agis. Quo iter agis: nisi ad dñm
dm̃: ad eũ quẽ diligere debemꝰ ex to¬
to corde. et ex tota anima. et ex tota
mente: ad dm̃ enĩ nondũ ꝑuenimus :
sed proximũ nob̃cũ habemꝰ. Porta ergo
eũ cũ quo ambulas : ut ad eũ ꝑueni¬
as cũ quo manere defideras. Lolle
gͦ grabattũ tuũ: et ambula. fecit
hoc ille : et scandalizati sunt iidei.
Nidebant enĩ hominẽ die sabbati.
portantẽ grabattũ suũ: nec calũp¬
bato. ut eis respondere posset. quia

Expanded text:
ostra portemus. Sufferentes, inquit, invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis . Cum esses languidus, portabat te proximus tuus; sanus factus es, porta proximum tuum: Invicem onera vestra portate, et sic adimplebitis legem Christi. Sic adimplebis, o homo, quod tibi deerat. Tolle ergo grabatum tuum. Sed cum tuleris, noli remanere, ambula. Diligendo proximum, et curam habendo de proximo tuo, iter agis. Quo iter agis, nisi ad Dominum Deum, ad eum quem diligere debemus ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente? Ad Dominum enim nondum pervenimus, sed proximum nobiscum habemus. Porta ergo eum, cum quo ambulas; ut ad eum pervenias, cum quo manere desideras. Tolle ergo grabatum tuum, et ambula. 10. Fecit hoc ille, et scandalizati sunt Judaei. Videbant enim hominem die sabbati portantem grabatum suum, nec calumbato, ut eis respondere posset quia
Abbreviated transcription (Latin):
diuinaꝵ scripturaꝵ: sic̃ st̃ ipse diuine
scripture. & note st̃. leguntur tam̃ ad
cõmemorationẽ. Sic & expositio eaꝵ
& si nota ẽ repetenda ẽ tam̃. ut qͥ
obliti st̃ cõmemorent᷑. uel qͥ forte ñ
audiert audiant: ⁊ qͥ tenent. qͥ au¬
dire consueuer̃t. repetendo fiat ut
obliuisci ñ possint. Meminimꝰ enĩ
de hoc capło eugł̃ii. iã nos loquutos
caritati ur̃e. nec piget tam̃ eadẽ uo¬
lus dic̃ quodãmodo in epła: eadem
scribo uob̃. mͥ qͥdem ñ pigrũ. uobis
iacebant infirmi. legem significant.
quȩ pͥmo data ẽ uideis ⁊ popło israel.
ꝑ famulũ d̃i moysen. Etenĩ moyses
ipse minister legis: quinq libros fe¬
cit. ꝓpt̃ numerũ gͦ libroꝵ qͦs ille scͥp¬
sit. quinq porticus legẽ figurabant:

Expanded text:
divinarum Scripturarum, sicut sunt ipsae divinae Scripturae: etsi notae sunt, leguntur tamen ad commemorationem. Sic et expositio earum, etsi nota est, repetenda est tamen, ut qui obliti sunt commemorentur, vel qui forte non audierunt, audiant; et qui tenent quod audire consueverunt, repetendo fiat ut oblivisci non possint. Meminimus enim de hoc capitulo Evangelii jam nos locutos Charitati vestrae. Nec piget tamen eadem volus dicit quadam in Epistola: Eadem scribere vobis, mihi quidem non pigrum, vobis jacebant infirmi, Legem significant, quae primo data est Judaeis et populo Israel per famulum Dei Moysen. Etenim Moyses ipse, minister Legis, quinque libros fecit. Propter numerum ergo librorum, quos ille scripsit, quinque porticus Legem figurabant.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit significari moyses: qd̃ d̾s requi¬
euit in die septimo. Non enĩ defecerat
đs oꝑando creaturam suã: et indigebat
requie sicut homo. Quomͦ defecerat:
qui u̾bo fecerat:  tamen et illud uerũ
est qr reqͥeuit d̾s ab oꝑib suis in die
septimo: et hoc uerũ est qd̃ ait iħe:
pat̾ m̃s usq modo oꝑatur. Sed quis
explicet uerbis. homo hominib et in¬
firmꝰ infirmis: in doctus discere cupi¬
entib : et forte si qͥd sapit promere
et explicare ñ ualens. hominib dif¬
ficile erit forte capientib: etiam si
explicari possit qd̃ capit᷑. Quis ingͦ
frẽs mei explicet u̾bis. qͦmͦ d̾s et qͥe¬
tus oꝑet᷑: et oꝑans quiescat: obsecro
uos ut hoc uobis ꝓficientib differatis.
Hisio enĩ ista templũ d̾i querit: scm̃
locũ querit. Portate proximũ. et am¬
bulate : ibi eũ uidebitis ubi uerba
hominũ ñ queratis. Hoc forte potus
dicere ualemus . ꝙr et in eo qđ̃ d̾̃s die.
septimo requieuit. ipsũ dñm et salua¬

Expanded text:
significare Moyses, quod Deus requievit in die septimo. Non enim defecerat Deus operando creaturam suam, et indigebat requie sicut homo. Quomodo defecerat qui verbo fecerat? Tamen et illud verum est, quia requievit Deus ab operibus suis in die septimo; et hoc verum est quod ait Jesus, Pater meus usque modo operatur. Sed quis explicet verbis, homo hominibus, infirmus infirmis, indoctus discere cupientibus, et forte si quid sapit, promere et explicare non valens hominibus, difficile forte capientibus, etiam si explicari possit quod capitur? Quis, inquam, fratres mei, explicet verbis quomodo Deus et quietus operetur, et operans quiescat? Obsecro vos, ut hoc vobis proficientibus differatis; visio enim ista templum Dei quaerit, sanctum locum quaerit: portate proximum et ambulate; ibi eum videbitis, ubi verba hominum non quaeratis. 15. Hoc forte potius dicere valemus, quia et in eo quod Deus in die septimo requievit, ipsum Dominum et salva
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ. S clausũ est adhuc: et expositi¬
one indiget quantũ arbitror: quare
in tollendo grabatto dilectio ꝑximi cõ¬
mendet᷑ : nisi forte. hoc nos offendit.
lidam et insensatã. ꝑximꝰ cõmendat᷑.
Non irascat᷑ ꝑximꝰ: si comm̃dat᷑ nobis
ꝑrem que sine anima et sine sensu
est. Ipse dñs et saluator nr̃ iħe xp̃c¬
lapis angularis dictus ẽ : ut duos
conderet in se. Dictus ẽ & petra. un¬
de aqua ꝓfluxit : petra aũt erat .xͦ.¬
Non tam̃ qualecũq lignũ. quomodo
nec illa qualiscũq petra: s unde aqͦ
ꝓfluxerat sitientib. N ec qualiscũq la¬
pis. s angularis qui in semetipso co¬
pulauit duos parietes: e diu̾so ueni¬
entes. Sic nec qualecũq lignũ ꝓxi¬
mũ acceperis: s grabattũ. Quid ergo
in grabatto obsecro te. qͥd. nisi quia
ille languidꝰ grabatto portabat᷑  sana¬
tus aut̃ grabattũ portat. Qͥd dictũ
est ab apło : inuicem onera ur̃a por

Expanded text:
tuum. 9. Sed clausum est adhuc, et expositituum. 9. Sed clausum est adhuc, et expositione indiget, quantum arbitror, quare in tollendo grabato dilectio proximi commendetur: nisi forte hoc nos offendit, lidam et insensatam, proximus commendatur. Non irascatur proximus, si commendatur nobis per rem quae sine anima et sine sensu est. Ipse Dominus et salvator nostelapis angularis dictus est, ut duos conderet in se . Dictus est et petra, unde aqua profluxit: Petra autem erat Non tamen qualecumque lignum: quomodo nec illa qualiscumque petra, sed unde aqua profluxerat sitientibus; nec qualiscumque lapis, sed angularis, qui in semetipso copulavit duos parietes e diverso venientes. Sic nec qualecumque lignum proximum acceperis, sed grabatum. Quid ergo in grabato, obsecro te? quid, nisi quia ille languidus grabato portabatur? Sanus autem grabatum portat. Quid dictum est ab Apostolo? Invicem onera vestra p
Abbreviated transcription (Latin):
trẽ quẽ uides ñ diligis : đm quem
ñ uides quomodo diligere poteris.ᷤ
Ecce dr tͥ: dilige dm̃. Si dicas mͥ os¬
tende mͥ quẽ diligã : qͥd respondebo
nͥ qd̃ ait ipse iohes. dm nemo uidit
umquã:  et ne te alienũ omĩno a d̾o
uidendo ẽẽ arbitreris : d̾s inquit ca¬
ritas ẽ : & qͥ manet in caritate in
deo manet. Silige gͦ proximũ: et in¬
tuere in te unde diligis ꝓximũ. ibi
uidebis ut poteris dm̃. Incipe gͦ di¬
ligere ꝓximũ. frange esurienti pa¬
nem tuũ: et egenũ sine tecto induc
in domũ tuam. Si uideris nudũ uesti:
et domesticos seminis tui ne despexeriᷤ.
faciens aut̃ẽ ista: qͥd consequeris: tẽ
erũpet uelut matituna lux tua. Lux
noctem scłi tͥ ueniet. Nã ille nec ori¬
tur nec occidit: quia semꝑ manet. E¬
rit tibi matutinꝰ redeunti: qͥ tibi oc¬
casũ fecerat ꝑeunti. Ergo tolle grabat¬
tũ tuũ. mͥ uidet᷑ dixisse. dilige ꝓximũ

Expanded text:
trem quem vides non diligis, Deum quem trem quem vides non diligis, Deum quem non vides quomodo diligere poteris ? Ecce dicitur tibi, Dilige Deum. Si dicas mihi, Ostende mihi quem diligam; quid respondebo, nisi quod ait ipse Joannes, Deum nemo vidit unquam ? Et ne te alienum omnino a Deo videndo esse arbitreris: Deus, inquit, charitas est; et qui manet in charitate, in Deo manet . Dilige ergo proximum: et intuere in te unde diligis proximum; ibi videbis, ut poteris, Deum. Incipe ergo diligere proximum. Frange esurienti panem tuum, et egenum sine lecto induc in domum tuam: si videris nudum, vesti, et domesticos seminis tui ne despexeris. Faciens autem ista quid consequeris? Tunc erumpet velut matutina lux tua . Luxnoctem saeculi tibi veniet: nam ille nec oritur, nec occidit; quia semper manet. Erit tibi matutinus redeunti, qui tibi occasum fecerat pereunti. Ergo, Tolle grabatum tuum, mihi videtur dixisse, Dilige proximum
Abbreviated transcription (Latin):
emꝰ in his dni duob ussis: duo illa
inquit grabattũ tuũ et ambula.
Que st̃ illa duo p̃cepta. fres recolite
mecũ. Notissima enĩ ẽẽ debent: nec
mͦ tantũ uenire in m̃tem cũ cõmemo¬
rant᷑ a nob̃: sed deleri nũquã debenͭ
de cordib ur̃is. Semꝑ omĩno cogi¬
tate diligendũ esse dm̃ et ꝓximũ.
Om̃ ex toto corde. et ex tota anima.
et ex tota mente: et proximũ tãꝗͣ
seipsũ. hec semꝑ cogitanda. hec me¬
ditanda. hȩc retinenda. hȩc agenda:
hec implenda st̃. Bei dilectio prior
est ordine p̾cipiendi : proximi aut̃
dilectio. prior est ordine faciendi.
Neq enĩ qui tibi p̃ciperet dilectionẽ
istam in duob p̃ceptis. prius cõm̃¬
daret tͥ proximũ et postea dm̃: s
prius dm. postea proximũ. Tu aũt
quia ddm nondũ uides: diligendo ꝓ¬
ximũ ꝓmereris quẽ uideas. Diligen¬
do ꝓximũ. purgas ocłm ad uiden¬
dũ dm̃: euident̾ iohe dicente. si fra¬

Expanded text:
amus in his duobus Domini jussis, duo illa amus in his duobus Domini jussis, duo illa inquit, grabatum tuum, et ambula. Quae sunt illa duo praecepta, fratres, recolite mecum. Notissima enim esse debent, nec modo tantum venire in mentem cum commemorantur a nobis, sed deleri nunquam debent de cordibus vestris. Semper omnino cogitate diligendum esse Deum et proximum: Deum ex toto corde, ex tota anima, et ex tota mente; et proximum tanquam seipsum. Haec semper cogitanda, haec meditanda, haec retinenda, haec agenda, haec implenda sunt. Dei dilectio prior est ordine praecipiendi; proximi autem dilectio prior est ordine faciendi. Neque enim qui tibi praeciperet dilectionem istam in duobus praeceptis, prius tibi commendaret proximum, et postea Deum; sed prius Deum, postea proximum. Tu autem quia Deum nondum vides, diligendo proximum promereris quem videas; diligendo proximum purgas oculum ad videndum Deum, evidenter Joanne dicente, Si fra
Abbreviated transcription (Latin):
dit moyses cum quadragenario suo.
inde helyas eũ suo: hẽ numerũ at¬
tulit dñs in testimonio suo. Curat᷑
iste languidus a p̃sente dño. Sed
pͥus qͥd ei dicit:uis sanus fieri:
Respondit ille hominẽ se ñ habere
a quo in piscina mittatur. Uere
necessarus illi erat homo ad sani¬
tatem: s homo ille qui et d̾s est .
gͦ homo qui erat necessariꝰ. Quare
sanitas differret᷑: ͦ Surge inquit.
tolle grabattũ tuũ et ambula.
Tria dixit: surge. tolle grabattũ
cuũ et ambula. Sed surge ñ oꝑis
imꝑiũ fuit: s operatio sanitatis.
S̾ano autẽ duo imꝑauit : colle gra¬
battũ tuũ. et ambula. Rogo uos
cur ñ sufficeret ambula: aut cur
ñ sufficeret surge : ᷤ neq enĩ ille
cũ sanus surrexisset: in loco remã¬
sisset. Nonne gͦ ad hoc surrexisset:
ut abisset.ᷤ mouet gͦ me etiã qd̃
duo p̃cepit: qui illũ iacentẽ duob
enĩ duo quedã iubendo. qd̃ minꝰ
erat impleuit. Quomodo gͦ inueni¬

Expanded text:
dit Moyses quadragenario suo, dit Moyses quadragenario suo, inde Elias cum suo, hunc numerum attulit Dominus in testimonio suo. Curatur iste languidus a praesente Domino; sed prius quid ei dicit? Vis sanus fieri? Respondit ille hominem se non habere, a quo in piscinam mittatur. Vere necessarius erat illi homo ad sanitatem, sed homo ille qui et Deus est. U Venit ergo homo qui erat necessarius: quare sanitas differretur? Surge, inquit, tolle grabatum tuum, et ambula. Tria dixit, Surge, tolle grabatum tuum, et ambula. Sed Surge, non operis imperium fuit, sed operatio sanitatis. Sano autem duo imperavit, Tolle grabatum tuum, et ambula. Rogo vos, cur non sufficeret, Ambula? aut certe cur non sufficeret, Surge? Neque enim ille cum sanus surrexisset, in loco remansisset. Nonne ad hoc surrexisset ut abiisset? Movet ergo me etiam quod duo praecepit, qui illum jacentem duobus enim duo quaedam jubendo, quod minus erat implevit. 8. Quomodo ergo inveni
Abbreviated transcription (Latin):
et diliges proximũ tuũ tamquã te¬
ipsũ. In his duob p̃ceptis: tota lex
pendet et ꝓphete. Merito et illa ui¬
dua om̃s facultates suas. id duo mi¬
nuta misit in dona dei. Merito & ꝓ
illo languido a latronib sauciato. sta¬
bularius duos nũmos accepit: unde
sanet᷑. Merito apud samaritanos bi¬
duũ fecit iħe : ut eos caritate firma¬
ret. Binario gͦ isto numero eũ ali
qͥd significatur boni: maxime biꝑ¬
tita caritas cõmendatur. Si gͦ qua¬
dragenariꝰ habet ꝑfectionẽ legis. et
lex non impletur nͥ in gemino p̃cepto
caritatis: quid miraris qr languebat.
qͥ ad quadraginta. duo minus habe¬
bat: suideanius ꝓinde iam quo sacra
m̃to languidus iste curet᷑ a dño. Ne¬
nit enĩ ipse dñs caritatis doctor. ca¬
ritate plenꝰ. breuians sicut de illo
p̃dictũ est u̾bũ suꝑ t̾ram: et osten¬
dit in duob p̃ceptis caritatis pen¬
dere legeni et ꝓpħas. Inde gͦ pepen¬

Expanded text:
et, Diliges proximum tuum tanquam teet, Diliges proximum tuum tanquam teipsum. In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Merito et illa vidua omnes facultates suas, dua minuta misit in dona Dei : merito et pro illo languido a latronibus sauciato, stabularius duos nummos accepit unde sanaretur : merito apud Samaritanos biduum fecit Jesus, ut eos charitate firmaret . Binario ergo isto numero cum aliquid boni significatur maxime bipartita charitas commendatur. Si ergo quadragLex non impletur nisi in gemino praecepto charitatis; quid miraris quia languebat qui ad quadraginta, duo minus habebat? 7. Videamus proinde jam quo sacramento iste languidus curetur a Domino. Venit enim ipse Dominus, charitatis doctor, charitate plenus, brevians, sicut de illo praedictum est, verbum super terram : et ostendit in duobus praeceptis charitatis pendere Legem et Prophetas. Inde ergo pepen
Abbreviated transcription (Latin):
facientes illam nob̃. Donũ di ẽ: & mag¬
nũ donũ. Qm̃ caritas d̾i inquit diffu
uerissime dictũ ẽ: plenitudo legis cari¬
tas. Queramꝰ hanc caritatẽ: quẽ adino¬
dũ cõmendatur a dño. Mem̃tote quid
ꝓposuerim: numerũ tringinta ͦ annoꝵ
in illo languido. Nolo exponere. qua¬
re numerus ille tricesimꝰ et octauus
languoris sit potius quã sanitatis. Er¬
go ut dicebam. caritas implet legem:
ad plenitudinẽ legis in om̃ĩb operib
ꝑtinet quadragenariꝰ numerus. In ca¬
ritate autẽ. duo nob̃ p̃cepta cõmen¬
dantur. Intuemini obsecro et figite me¬
riȩ qd̃ dico: ne sitis contẽptores u̾bi.
ne fiat anima ur̃a uia ubi grana iac¬
ta ñ germinent. et uenient inquit
uolatilia celi et colligent ea. Parcite:
et recondite. in cordib ur̃is. Caritatis
p̃cepta : duo st̃ a dño cõmendata. Dili¬
ges dñm dm̃ tuũ ex toto corde tuo.
et ex tota anima tua. et ͤcota mente tua.

Expanded text:
facientes illam nobis. Dei donum est, et magfacientes illam nobis. Dei donum est, et magnum donum: Quoniam charitas Dei, inquit, diffuverissime dictum est, Plenitudo Legis charitas. Quaeramus hanc charitatem, quemadmodum commendatur a Domino. Mementote quid proposuerim: numerum triginta octo annorum in illo languido volo exponere, quare numerus ille trigesimus octavus languoris sit potius quam sanitatis. Ergo, ut dicebam, charitas implet Legem. Ad plenitudinem Legis in omnibus operibus pertinet quadragenarius numerus: in charitate autem duo praecepta nobis commendantur. Intuemini, obsecro, et figite memoriae quod dico; ne sitis contemptores verbi, ne fiat anima vestra via, ubi grana jacta non germinent: Et venient, inquit, volatilia coeli, et colligent ea . Percipite, et recondite in cordibus vestris. Charitatis praecepta duo sunt a Domino commendata: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua;
Abbreviated transcription (Latin):
es. Nũ etiam afferes illi unde uiresre¬
paret ui labore: pascis utiq cui merce¬
dem daturus es. Proinde et nos dominꝰ
istis scripturaꝵ significationib pascit
laborantes. Nã si ista intelligendoꝵ sa¬
eram̃toꝵ leticia subtrahatur a nobis.
deficimꝰ in labore: et ñ ẽ qͥ ꝑueniat
lex in decem p̃ceptis data ẽ. et ꝑ totũ
mundũ p̃dicata erat lex: qͥ totus mun¬
dus. quatuor partib cõmendat᷑. ori¬
ente et occidente. et meridie & aqͥ¬
lone: unde denarius ꝑ quatuor mui¬
tiplicatus. ad quadragenariũ ꝑuenit:
bet impletur lex: qr in eugłio dictũ
siue gͦ illa siue ista causa. siue alia
aliqua ꝓbabiliore. que nos latet. doc¬
tiores non latet: certũ ẽ tam̃ quadra¬
genario numero significari quandã
ꝑfectionẽ in oꝑib bonis: que maxime
oꝑa bona exercent᷑ in abstinentia qua¬
dam ab illicitis uoluptatib scłi. hoc
ẽ generali ieiunio. Audi et apłm di

Expanded text:
es: non etiam afferes illi unde vires rees: non etiam afferes illi unde vires reparet in labore? Pascis utique cui mercedem daturus es. Proinde et nos Dominus in istis Scripturarum significationibus laborantes pascit. Nam si ista intelligendorum sacramentorum laetitia subtrahatur a nobis, deficimus in labore, et non erit qui perveniat Lex in decem praeceptis data est, et per totum mundum praedicanda erat Lex: qui totus mundus quatuor partibus commendatur, Oriente et Occidente, Meridie et Aquilone, unde denarius per quatuor multiplicatus, ad quadragenarium pervenitbet, impletur Lex: quia in Evangelio dictum Sive ergo illa, sive ista causa, sive alia aliqua probabiliore, quae nos latet, doctiores non latet; certum est tamen quadragenario numero significari quamdam perfectionem in operibus bonis, quae maxime opera bona exercentur in abstinentia quadam ab illicitis cupiditatibus saeculi, hoc est, generali jejunio. Audi et Apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
bramꝰ quadragesimã ante pascha.
cũ leticia uͦ tãquã accepta mercede.
qͥnquagesimã post pascha. Nã huic
tãquã salutari labori boni oꝑis qui
ꝑtinet ad quadragenariũ numerũ
addit᷑ quietis et felicitatis denarius:
ut quinquagenarius fiat. Significa
uit hoc ipse dñs iħe multo aꝑtius :
quando post resurrectionẽ quadra¬
ginta dieb conu̾satus ẽ in t̾ra cum
discipłis suis. Quadragesimo autẽ die
cũ ascendisset in celũ: ꝑactis decem
dieb misit mercedẽ sp̃e scĩ. Significa¬
ta st̃ ista: et qͥbusdã significationib
res ipsȩ preuente st̃. Significationib
pascimur: ut ad res ipsas durantes ꝑue¬
iire ꝑuenire possimꝰ. Operarii enĩ sumꝰ:
et adhuc in uinea laboramꝰ. fmito die.
finito opere: merces restituet᷑. S quis
oꝑarius ꝑdurat ad acctpiendã mercedẽ:
nisi qͥ pascit᷑ dũ laborat: non enĩ & tu
operario tuo mercedẽ solam daturus

Expanded text:
bramus Quadragesimam ante Pascha; bramus Quadragesimam ante Pascha; cum laetitia vero, tanquam accepta mercede, Quinquagesimam post Pascha. Nam huic tanquam salutari labori boni operis, qui pertinet ad quadragenarium numerum, additur quietis et felicitatis denarius, ut quinquvit hoc ipse Dominus Jesus multo apertius, quando post resurrectionem quadraginta diebus conversatus est in terra cum discipulis suis: quadragesima autem die cum ascendisset in coelum, peractis decem diebus, misit mercedem Spiritus sancta sunt ista, et quibusdam significationibus res ipsae praeventae sunt. Significationibus pascimur, ut ad res ipsas perdurantes pervenire possimus. Operarii enim sumus, et adhuc in vinea laboramus: finito die, finito opere, merces restituetur. Sed quis operarius perdurat ad accipiendam mercedem, nisi qui pascitur cum laborat? Non enim et tu operario tuo mercedem solam daturus
Abbreviated transcription (Latin):
abstinere ab iniquitatib. et illicitiᷤ
uoluptatib scłi. qd̃ est ꝑfectũ ieiu¬
niũ: ut abnegantes impietatẽ & scła¬
res cupiditates. temperant̃ et iuste &
pie uiuamꝰ in hoc scło. Hiuic ieninio ꝗͣ
mercedem addidit apłs :  sequit᷑ & dicit.
Expectantes illam beatã spem. & mani¬
festationẽ głe beati dei: et saluatoris
dragesimã abstinentie cebramꝰ: cũ be¬
ne uiuimus. cũ ab iniquitatib. et ab
illicitis uoluptatib abstinemus. Sed
quia hec abstinentia sine mercede ñ
erit. expectamꝰ beatam illam spem.
et reuelationẽ głe magni dĩ: & salua¬
toris nr̃i iħu xp̃i. In illa spe cũ fue¬
rit de spe facta res: accepturi sumus
mercedẽ denariũ. Ipsa enĩ merces red¬
ditur operariis in uinea laborantib:
Neq enĩ omĩa cõmemoranda st̃: cãquã
rudib et imperitis. Denaruis gͦ qui
accepit nom̃ a numero decem. reddit᷑:
et coniunctus quadragenario. fit qͥn¬
quagenarius. Unde cum labore cele¬

Expanded text:
iquitatibus et illicitis voluptatibus saeculi quod est perfectum jejunium: ut abnegantes impietatem et saeculares cupiditates, temperanter, et juste, et pie vivamus in hoc saeculo. Huic jejunio quam mercedem addit Apostolus? Sequitur, et dicit: Exspectantes illam beatam spem, et manifestationem gloriae beati Dei, et salvatoris dragesimam abstinentiae celebramus, cum bene vivimus, cum ab iniquitatibus et ab illicitis voluptatibus abstinemus. Sed quia haec abstinentia sine mercede non erit, exspectamus beatam illam spem, et revelationem gloriae magni Dei, et salvatoris nostri Jesu Christi. In illa spe, cum fuerit de spe facta res, accepturi sumus mercedem denarium. Ipsa enim merces redditur operariis in vinea laborantibus neque enim omnia commemoranda sunt, tanquam rudibus et imperitis. Denarius ergo qui accepit nomen a numero decem, redditur, et conjunctus quadragenario fit quinquagenarius: unde cum labore cele
Abbreviated transcription (Latin):
euuangelista inter
consortes et conpar¬
ticipes suos alios eu¬
głistas. hoc p̃cipuum
et ꝓpriũ donũ accept
a domino. suꝑ ciuus
pectus in coniniio
discũbebat. ut ꝑ hoc
uignificaret. ꝙ secre¬
ca altiora de incimo

Expanded text:
evangelista inter consortes et comparticipes suos alios evangelistas, hoc praecipuum et proprium donum accepit a Domino super cujus pectus in convivio discumbebat , ut per hoc significaret quia secreta altiora de intimo
Abbreviated transcription (Latin):
tũ: quia doctrina eiꝰ meruit eligi. Po
piscatorẽ: sed de. piscatore lueratꝰ ẽ.
imꝑatorẽ. Mlaguꝰ cyprianꝰ orator. sed
prior petrus piscator: ꝑ quẽ. postea
crederet ñ tantũ orator. sed etiam¬
imꝑator. Nullus nobilis primo elec¬
tus ẽ: nullus doctus: quia infirma
mundi. elegit ut confunderet fortia.
Esrat gͦ iste magnꝰ & sine dolo. hoc so¬
lo ñ elecꝰtus: ne euiquã uideretur
dñs docꝰtos elegisse: & ex ipsa docꝰtri¬
na legis ueniebat. qđ cũ audisset a
na areth: serutatus erat seripturas:
&e. sciebat quia inde erat ex pectan¬
diis saluator. qđ ñ facile alii seribȩ

Expanded text:
tum, quia doctrina ejus meruit eligi. Dompiscatorem; sed de piscatore lucratus est imperatorem. Magnus Cyprianus orator, sed prior Petrus piscator, per quem postea crederet non tantum orator, sed et imperator. Nullus nobilis primo electus est, nullus doctus; quia infirma mundi elegit Deus, ut confunderet fortia. Erat ergo iste magnus et sine dolo: hoc solo non electus, ne cuiquam videretur Dominus doctos elegisse. Et ex ipsa doctrina Legis veniebat, quod cum audisset a Nazareth: scrutatus enim erat Scripturas, et sciebat quia inde erat expectandus Salvator, quod non faci
Abbreviated transcription (Latin):
siliũ eũ ad doniũ redierit. seponit fo¬
rensem eloquentiam quo ascenderat:¬
& lingua puerili descendit ad paruu¬
lĩ. Audi uno loco ipsũ apłm. ascenden¬
teĩ a descendentẽ. in una sententia. Si
ine enĩ inquit m̃te excessimꝰ dõ: siue¬

Expanded text:
filium, cum ad domum redierit, seponit fofilium, cum ad domum redierit, seponit forensem eloquentiam quo ascenderat, et lingua puerili descendit ad parvulum. Audi uno loco ipsum Apostolum ascendentem et descendentem, in una sententia: « Sive enim, inquit, mente excessimus, Deo: si
Abbreviated transcription (Latin):
teris p̾dicatorib ueritatis credamus.
U ide paulũ ascendentẽ. Scio homi¬
nẽ in xpõ. ante annos quatuorde¬
cim. raptũ fuisse usq in t̾ciũ ꝯlũ
siue in corpore suie extra corpus.
nescio ds̃ scit: & audisse ineffabi¬
lia u̾ba quȩ ñ licet homini loqͥ.
Qui ascendentẽ audistis: descendentem
audite: Non potui loqui uob quasi spi¬
ritalib. sed quasi carnalib. Quasi par¬
aulis in xpõ. lac uobis potũ dedi non
uulis dandũ. dudi quia descendit. Fac¬
trũ: tãquã si nutrix foueat filios su¬
os. Nidemus enĩ & nutrices & matres
descendere: ad paruulos. & si nort᷑ lati¬
na u̾ba dicere decurtant illa. & quasx¬
sant quodã modo linguã suã. ut pos¬
sint de lingua deserta: fieri blandi¬
m̃ta puerilia. Quia si sic dicant: ñ au¬
Eduit infans. nec ꝓficit infans. E diser¬
tus pat᷑ aliquis si sit tantꝰ orator ut
liugua illiꝰ fora concrepent. & tribu¬
nalia concutiant᷑: si habeat paruulũ

Expanded text:
is praedicatoribus credamus. Vide Paulum ascendentem: « Scio hominem in Christo ante annos quatuordecim raptum fuisse usque in tertium coelum, sive in corpore, sive extra corpus nescio, Deus scit: et audisse ineffabilia verba quae non licet homini loqui » . Ascendentem audistis, descendentem audite. « Non potui loqui vobis quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus: quasi parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non vulis dandum. Audi quia descendit: Factrum, tanquam si nutrix foveat filios suos . Videmus enim et nutrices et matres descendere ad parvulos: et si norunt latina verba dicere, decurtant illa, et quassant quodammodo linguam suam, ut possint de lingua diserta fieri blandimenta puerilia; quia si sic dicant, non audit infans, sed nec proficit infans. Et disertus aliquis pater, si sit tantus orator ut lingua illius fora concrepent, et tribunalia concutiantur; si habeat parvulum
Abbreviated transcription (Latin):
tus. Lapis quare: Ecce pono in syon.
lapidem elecꝰtũ. p̃ciosum: & qui cre¬
diderit in illũ non confundet᷑. Iua¬
re uncꝰtus.: Quia. xpc̃ a crismate.
Quid aut̃ uidit tunc in scalis: ascende:¬
tes & descendentes angelos. Sic ẽ & ec¬
clesia frẽs. angeli dĩ. boni p̾dicatores
minis ascendunt. & descendunt. Quo

Expanded text:
tus: lapis quare? Ecce pono in Sion tus: lapis quare? Ecce pono in Sion lapidem electum, pretiosum, et qui crediderit in illum, non confundetur . Quare unctus? Quia Christus a chrismate. Quid autem vidit tunc in scalis? Ascendentes et descendentes Angelos. Sic est et Ecclesia, fratres: Angeli Dei, boni praedicatores, minis as