comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
usitatum natuie modum mirabilit̃ seruiat.
quid cause ẽ. ut non credamꝰ ante in obedien¬
tiȩ peccatum corruptionisq suppliciũ appa¬
gandam ꝓlẽ sine ulla libidine seruire uo¬
luntati humane. humana m̃bra potuisse:
Donatusẽ. itaq homo sibi. quia deseruit dm̃
placendo sibi. et ñ obediens dõ. ñ potuit obe¬
dire nec sibi hinc euidentior miseria qua
homo nonuiut ut uult: Nam suit ut uellet
uiueret beatum se putaret: s nec sic tm̃ eẽt.
beatꝰ nͥ iustus S etiam ipse uistꝰ ñ uiuit ut
uult: nͥ̾eo ꝑuenerit ubi mori. falli. offendi
om̃ino non possit. eiq sit certum ita semꝑ fu¬
turum: hoc enim natura expetit Nec plene atq¬
ꝑfecte beata erit : nͥ adepta qđ expecit: Nunc
uͦ quis hominum pocest ut uult uiuere: qͣn¬
do ipsum uiuere nonẽ. in pocestate: Uiuere
enim uult: mori cogit᷑ Quomͦ gͦ uiuit ut uult.
qui non uiuit qͣm diuuult : Qđ si moriuolu¬

Expanded text:
bus extra vsitatum nature modum mirabiliter seruiat; bus extra vsitatum nature modum mirabiliter seruiat; quid cause est, vt non credamus ante inobedientie peccatum et corruptionis supplicium ad propagandam prolem sine vlla libidine seruire voluntati humane humana Donatus est itaque homo sibi, quia deseruit Deum placendo sibi: et non obediens Deo, non potuit obedire nec sibi. Hinc evidentior miseria, qua homo non vivit ut vult, Nam si ut vellet viveret, beatum se putaret: sed nec sic tamen esset, beatus, nisi justus. Sed etiam ipse justus non vivit ut vult, nisi eo pervenerit, ubi mori, falli, offendi omnino non possit; eique sit certum, ita semper futurum. Hoc enim natura expetit: nec plene atqfecte beata erit nisi adepta quod expetit. Nunc uero quis hominum potest ut uult uiuere, quando ipsum uiuere non est in potestate? Viuere enim uult, mori cogitur. Quo modo ergo uiuit ut uult, qui non uiuit quamdiu uult? Quod si mori uolu
Abbreviated transcription (Latin):
Notum ẽ. quosdam flere cumuolunt: atq ubtĩ
lacrimas fundere: Iam illud multo ẽ. incredibiliꝰ:
qđ pleriq fr̃s memoria recentissima exꝑtisunt:
Presbit̃ fuit quidam restitut᷑ nomine in parrochia
calanensis eccłȩ quando ei placebat rogabat᷑ aut̃
ut hoc faceret ab eis quirem mirabilem coram
scire cupiebant: ad imitatas quasi lam̃tantis
cuiꝰ libet hominis uoces. ita se auferebat asensi.¬
b et iacebat simillimꝰ mortuo. ut non solum
bellicantes atq pugnantes minine sentiret.
s aliquando etiam igne ureretur ad moto sine
ullo doloris sensu nisi pꝰ modum ex uulnere
non autem obtinendo s nonconsentiendo non
mouere corpꝰ eo ꝓbabatur. qđ tamqͣm in defun¬
cco nullus inueniebat᷑ anhelitꝰ hominum
Tam̃ uoces siclariꝰ loquerentur. canqͣm de
longinquo se autlire postea referebat Cum
itaq corpꝰ etiam nunc quibꝰ dam licet incarne¬
corruptibile hanc erumnosam ducencib ui

Expanded text:
Notum est quosdam flere, cum uolunt, adque ubertim Notum est quosdam flere, cum uolunt, adque ubertim lacrimas fundere. Iam illud multo est incredibilius, quod plerique fratres memoria recentissima experti sunt. Presbyter fuit quidam Restitutus nomine ifl paroecia Calamensis ecclesiae. Quando ei placebat rogabatur autem ut hoc faceret ab eis, qui rem mirabilem coram scire cupiebant, ad imitatas quasi lamentantis cuiuslibet hominis uoces ita se auferebat a sensibus et iacebat simillimus mortuo, ut non solum uellicantes adque pungentes minime sentiret, sed aliquando etiam igne ureretur admoto sine ullo doloris sensu nisi postmodum ex uulnere; non autem obnitendo, sed non sentiendo non mouere corpus eo probabatur, quod tamquam in defuncto nullus inueniebatur anhelitus; hominum tamen uoces, si - clarius loquerentur, tamquam de longinquo se audire postea referebat. Cum itaque corpus etiam nunc quibcorruptibili hanc erumnosam ducentibus vi
Abbreviated transcription (Latin):
tate moueretur: qđ nunc nͥ libidine ñ mouet᷑:
Nam et hominum quorũdam naturas nouimꝰ
multum cęteris dispares. & ipsa raritate mira-¬
biles: non nulla ut uolunt de corꝑe facientiũ.
quȩ aliĩ nullomͦ possunt. et audita uixcredunt.
Sunt enimqui et aures moueant. uł singłas
uł ambas simul Sunt qui totam cesariem
capite. inmo totum quantũ capilli occupant
deponunt ad frontem reuocantq cum uolunt:
Sunt qui eorum quȩ deuorauerunt in credibi¬
lit̃ plurima et uaria. paululum p̃cordiiscon¬¬
trectatis: tamqͣm de saculo qđ placuerit inte¬
gerrimum ꝓferunt: Quidam uoces auium
peccorumq et aliorum quorũ libet hominum
sic imitant᷑ atq expͥmiunt: ut nͥ uideant᷑ dis¬
cerniom̃ino ñpossint: Non nulli ab umo sine soeano.¬
pedore ullo. ita numerosos ꝓarbitrio sonitꝰ
edunt: ut ex illa etiam parte cantare uideant᷑:
Ipse sum exꝑtus. sudare hominẽ solere cũ uellet: edos e emute¬

Expanded text:
tate moueretur, quod nunc nisi libidine non mouetur. tate moueretur, quod nunc nisi libidine non mouetur. Nam et hominum quorundam naturas nouimus multum ceteris dispares et ipsa raritate mirabiles nonnulla ut uolunt de corpore facientium, quae alii nullo modo possunt et audita uix credunt. Sunt enim, qui et aures moueant uel singulas uel ambas simul. Sunt qui totam caesariem capite inmoto, quantum capilli occupant, deponunt ad frontem reuocantque cum uolunt. Sunt qui eorum quae uoratterint incredibiliter plurima et uaria paululum praecordiis contrectatis tamquam de sacculo quod placuerit integerimum proferunt. Quidam uoces auium pecorumque et aliorum quorumlibet hominum sic imitantur adque exprimunt, ut, nisi uideantur, discerni omnino non possint. Nonnulli ab imo sine putore ullo ita numerosos pro arbitrio sonitus edunt, ut ex illa etiam parte cantare uideantur. Ipse sum expertus sudare hominem solere, cum uellet.
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ea sunt quȩ in ore ac facie quantũ potest
uoluntas mouet: Pulmones deniq ipsi om̃ium
nͥ medullarum mollissimi uiscerũ. et obhoc
antro peccoris communiti ad sp̃m ducendum
ac remittendum. uocemq emittendam seumodi¬
ficandam: sicut folles fabrorum uł organͣu flan¬
tis. respirantis. loquentis. clamantis. cantantis.
seruiunt uoluntati Omitto qđ animalibꝰ qͥb.¬
dam nacuralit̃ inditum ẽ. ut tegm̃ quo corpus
om̃e uestitur siquid inquocumq loco eiꝰ senserint
abigendum. ibi tantum moueant ubi sentunt:
Nec solum insidentes muscas: uerũetiam he¬
rentes astas cutis tremore discutiant: Numqͥd
quia id non potest homo. ideo creator. quib uo¬
luit animantib donare non potuit: Sic gͦ et
ipse homo potuit obedientiã eciã inferiorũ
habe membrorum: qͣm sua in obedientia ꝑdi¬
dit: Neq enim dõ difficile fuit. sic illum
condere: ut in eiꝰ carne etiam illud ñ nͥeiꝰ uolun.¬

Expanded text:
sicut ea sunt, quae in ore ac facie, quantum potest, sicut ea sunt, quae in ore ac facie, quantum potest, uoluntas mouet. Pulmones denique ipsi omnium, nisi medullarum, mollissimi uiscerum et ob hoc antro pectoris communiti, ad spiritum ducendum ac remittendum uocemque emittendam seu modificandam, sicut folles fabrorum uel organorum, flantis, respirantis, loquentis, clamantis, cantantis seruiunt uoluntati. Omitto quod animalibus quibusdam naturaliter inditum est, ut tegmen, quo corpus omne uestitur, si quid in quocumque loco eius senserint abigendum, ibi tantum moueant, ubi sentiunt, nec solum insidentes muscas, uerum etiam haerentes hastas cutis tremore discutiant. Numquid quia id non potest homo, ideo Creator quibus uoluit animantibus donare non potuit? Sic ergo et ipse homo potuit oboedientiam etiam inferiorum habere membrorum, quam sua inoboedientia perdidit. Neque enim Deo difficile fuit sic illum condere, ut in eius carne etiam illud non nisi eius uolun
Abbreviated transcription (Latin):
ten refellam non de fide rerum in exꝑtarũ. s de
sensu ex ꝑtarũ argum̃tancẽ: Legec enim hȩc
sineoffensione: qui non exhorret apłm horren.¬
da feminarũ flagitia rep̃hendentẽ quȩ im¬
mutarerunt naturalem usum in eum usũ qui
uee. cont᷑ nicuram: Precipue quia nos ũdamna¬
bilẽ obsec utatẽ nunc sicut ille commemora¬
mus acq reihendimꝰ: s in explicandis quantũ
possumꝰ huminȩ generationis effectib ũba tam̃
sicut ille obscena uitamͦ Seminaret gͥ ꝓlem uir:¬
susciꝑet femina genitalib membris quando id
opꝰ eẽt. et quantum opꝰeẽt. uoluntate non libidine¬
cunłmꝵ concitatis: Neq enim sola ea m̃bra mouemus
adnutum quȩ compactis articulata sunt ossibꝰ.
sicut et manus et pedes et digitos: uerumetiam
illa que morlibꝰ remissa sunt nerius cum uolu¬
mus mouemꝰ agitando. et porrigendo ꝓducimus.
et corquendo flectimꝰ. et constringendo duramus

Expanded text:
tem refellam, non de fide rerum inexpertarum, sed de tem refellam, non de fide rerum inexpertarum, sed de sensu expertarum argumentantem. Legit enim haec sine offensione, qui non exhorret apostolum horrenda feminarum flagitia reprehendentem, quae inmutauerunt naturalem usum in eum usum, qui est contra naturam, praecipue quia nos non damnabilem obscenitatem nunc, sicut ille, commemoramus adque reprehendimus, sed in explicandis, quantum possumus, humanae generationis effectibus uerba tamen, sicut ille, obscena uitamus. CAPUT susciperet femina genitalibus membris, quando id opus esset et quantum opus esset, uoluntate motis, non libidine concitatis. Neque enim ea sola membra mouemus nutum, quae conpactis articulata sunt ossibus, sicut manus et pedes et digitos, uerum etiam illa, quae mollibus remissa sunt neruis, cum uolumus, mouemus agitando et porrigendo producimus et torquendo flectimus et constringendo duramus,
Abbreviated transcription (Latin):
renisum hanc repugnantiam. hanc uolunta¬
tis et libidinis rixam. uł certe aduoluntatis
diso nuptiȩ non haberent: s uoluntati m̃bra
ut cȩtera cuncta ita seruirent: Ita genitale ar¬
uum uas in hoc corpꝰ creatum seminaret: ut nunc
tram. manus: Et quomͦ de hacre nob̃ uolentibꝰ
diligentiꝰ disputare uerecundia resistit. et
compellit ueniam honore p̃fato apudicis au¬
rib poscere. cur id fieret nulla causa eẽt: s om̃ia
quȩ de huiꝰ modi membris sensum cogitantis
attingerent sine ullo timore obscenitatis lib̃
sermo ferretur. nec ipsa ũba eẽnt. quȩ uocaren¬
tur obscena. s quicquid inde diceret᷑ tam
honestum ẽẽt. qͣm de aliis cum loquimur cor¬
poris partib Quisquis gͦ ad has litteras impu¬
dicus accedit: culpam refugiat. nonnaturã
feda denotet suȩ turpitudinis: ñ u̾ba nr̃e ne¬
cessitatis In quibꝰ mͥ facillime pudicus et religio¬
sus. lector uł auditor ignoscat: donec infidelita¬

Expanded text:
renisum, hanc repugnantiam, hanc voluntarenisum, hanc repugnantiam, hanc voluntatis et libidinis rixam, vel certe ad voluntatis diso nuptiae non haberent, sed uoluntati membra, ut cetera, ita cuncta seruirent. Ita genitale aruum uas in hoc opus creatum seminaret, ut nunc terram manus, et quod modo de hac re nobis uolentibus diligentius disputare uerecundia resistit et conpellit ueniam honore praefato a pudicis auribus poscere, quur id fieret nulla causa esset, sed in omnia, quae de huius modi membris sensum cogitantis adtingerent, sine ullo timore obscenitatis liber sermo ferretur. nec ipsa uerba essent, quae uocarentur obscena, sed quidquid inde diceretur, tam honestum esset, quam de aliis cum loquimur corporis partibus. Quisquis ergo ad has litteras inpudicus accedit, culpam refugiat, non naturam; facta denotet suae turpitudinis, non uerba nostrae necessitatis; in quibus mihi facillime pudicus et religiosus lector uel auditor ignoscit, donec infidelita
Abbreviated transcription (Latin):
tnum resisti sibi acorpore. qđ ei natura inferi¬
ore subiectumẽ: In aliis quippe affectionib
cum sibi resistit: ideo minuspudet quia cu mase
ipso uincitur. ipse se uincit: Et si iordinate atq
uitiose. quia ex his partib quȩ racioni subici
debent: tm̃ apaitib suis. ac ꝑ hoc ut diccum ẽ
a se ipso uincit᷑ Nlam cum ordinate se animus
uincit. ut irrationales motꝰ eiꝰ menti rationiq
subdant᷑: sitm̃ et illa dõ subditaẽ. laudis acq
uirtutis ẽ: Minus cam̃ pudet cum sibi animꝰ
exuiciosis suis partib non obtemꝑat: qͣm cũ
ei corpus qđ alterum ab illo ẽ. atq infra illum
e ec cuiꝰ sine illo nacura ñ uiuit. nolenti iuben¬
tĩq noncedit: S cumalia m̃bra recinentur
uoluntatis imꝑio. sine quib illa quȩ contͣ uo¬
luntatem animi concitant᷑ id qđ appecunt
implere non possunt. pudicitia custo dit᷑ non
amissa s nonꝑmissa delectatione peccati: Hẽ

Expanded text:
mum resisti sibi a corpore, quod ei natura inferimum resisti sibi a corpore, quod ei natura inferiore subiectum est. In aliis quippe adfectionibus cum sibi resistit, ideo minus pudet, quia, cum a se ipso uincitur, ipse se uincit; etsi inordinate adque uitiose, quia ex his partibus, quae rationi subici debent, tamen a partibus suis ac per hoc, ut dictum est, a se ipso uincitur. Nam cum ordinate se animus uincit, ut inratsubdantur si tamen et illa Deo subdita est, laudis atque virtutis est. Minus tamen pudet, cum sibi animus ex vitiosis suis partibus non obtemperat, quam cum ei corpus, quod alterum ab illo est, atque infra illum est, et cujus sine illo natura non vivit, volenti jubentique non cedit. 3. Sed cum alia membra retinentur voluntatis imperio, sine quibus illa quae contra voluntatem libidine concitantur, id quod appetunt, implere non possunt; pudicitia custoditur, non amissa, sed non permissa delectatione peccati. Hunc
Abbreviated transcription (Latin):
maxime in artificib quorũq um corpͣlium
ubi adexerrendam infirmi Ardioremq na¬
turam agilior accessit in stria et non credi.
hominib ad uolun is nutum similit̃ ut cȩcera
potuisse illa m̃b  seruire: Nonne hoc cicerd
in libris dere riblica cum de imꝑiorũ diffe¬
rencia dispitaret. et huiꝰ rei similitudinẽ ex
natura hominis assumeret. ut filiidixit imꝑã dẽ
corꝑis m̃bris ꝓpt̾ obȩdiendi facilitatẽ. uitiosas
ui animipartes ut seruos asꝑiore imꝑio coherceri:
Ecutiq ordine naturali animꝰ ante ponit᷑ corꝑi:
et cam̃ ipse animꝰ imꝑat corꝑi faciliꝰ qͣm illi
Uerumtam̃ hec libido qͥe qua nunc disserimꝰ
eo magis erubescenda existit: quod animꝰ in
ea nec sibi efficacit̃ imꝑat ut om̃ino nonliceat.
nec om̃imodo corꝑi ut pudenda m̃bra uolun¬
tas potus qͣm libido cominoueat Qđ si ita
eet: pudenda non eent Nunc uͦ pudec ani¬

Expanded text:
maxime in artificibus quorumque operum corporalium, maxime in artificibus quorumque operum corporalium, ubi ad exercendam infirmiorem tardioremque naturam agilior accessit industria; et non credimuhominibus ad uoluntatis nutum similiter ut cetera potuisse illa membra seruire? Nonne Cicero in libris de re publica, cum de imperiorum differentia disputaret et huius rei similitudinem ex natura hominis adsumeret, ut filiis dixit imperari corporis membris propter oboediendi facilitatem; uitiosas uero animi partes ut seruos asperiore imperio coherceri? Et utique ordine naturali animus anteponitur corpori, et tamen ipse animus imperat corpori facilius quam sibi. Verum tamen haec libido, de qua nunc disserimus, eo magis erubescenda extitit, quod animus in ea nec sibi efficaciter imperat, ut omnino non libeat, nec omni modo corpori, ut pudenda membra uoluntas potius quam libido commoueat; quod si ita esset, pudenda non essent. Nunc uero pudet ani
Abbreviated transcription (Latin):
turos neq generaturos nͥ peccassent. quiddic
renc. quia sicut putant nͥ peccassent genera fe
non possent: ꝓfecto ut ñ soliduo iusti homi
nes possint ec̃. s multi. necessariũ peccatum
fuit Qđ si crede absurdum ẽ. illud pociꝰ ẽ. cre¬
dendum. qđ scõrum nu merus quantꝰ cõplende
illi sufficit beatissimȩ ciuitati. tantꝰ existerec
et si nemo peccass. quantꝰ nunc ꝑdĩ grãm de
multitudine colligit᷑ peccatorũ. quoiaq filii
tiȩ dignę felicitati paradisi. si peccatun non
fiuss : et diligendam ꝓleri gignerent. et
pudendam libidinẽ ñ haberent: S quomͦ id
fieri poss: nunc ñ ẽ. quo demonstretur exem¬
plo Nec idõ cam̃ incredibile ẽ debet uideri. eia
illud unum sine ista libidine uoluntati peu¬
isse seruire: cui tot m̃bra nunc seruiunt An
uͦ manus et pedes mouemiꝰ cum uolumꝰ.ðea q̃
his membris agenda sunt sine ullos nisu can¬
ta felicitate quanta et in nob̾ et irslisiudemꝰ.

Expanded text:
fuisse, nec generaturos nisi peccassent, quid dicrent, quia, sicut putant, nisi peccassent generare non possent, profecto ut non soli duo homines justi possent esse, sed multi, necessarium peccatum fuit. Quod si credere absurdum est, illud potius credendum quod sanctorum numerus, quantus complendae illi sufficit beatissimae civitati, tantus existeret, et si nemo peccasset, quantus nunc per Dei gratiam de multitudine colligitur peccatorum, quousque filii tiae dignae felicitate paradisi, si peccatum non fuisset, et diligendam prolem gignerent et pudendam libidinem non haberent. Sed quo modo id fieri posset, nunc non est quo demonstretur exemplo. Nec ideo tamen incredibile debet uideri etiam illud unum sine ista libidine uoluntati potuisse seruire, cui tot membra nunc seruiunt. An uero manus et pedes mouemus, cum uolumus, ad ea quae his membris agenda sunt, sine ullo renisu, tanta facilitate, quanta et in nobis et in aliis uidemus,
Abbreviated transcription (Latin):
estu ibidinis incitata: S neq ipsi amatores
huiꝰ udiptatis siue ad concubitꝰ coniugales si¬
ueadim unditias flagiciorũ cũ uoluerint
conimouet : s aliquando importunꝰ e. ille motꝰ
poscente nub. aliquando autem destituit in¬
hianten Et ci in animo concupiscentia ferue¬
Ac frigeł incoꝵꝑatq ita mirum in modũ non
solum ita generandi uoluntati. uerum etiani
lasciuienti libidinubido non seruit. Et cum
tota plerłq menti ꝯhibendi ad ũsetur: non¬
num qͣm et adũsus se osa duudit᷑ commotoq
a nimo. in cõmouendo orꝑe se ipsa ñ sequitiur¬

Expanded text:
aestu libidinis incitata? Sed neque ipsi amatores aestu libidinis incitata? Sed neque ipsi amatores huius uoluptatis siue ad concubitus coniugales siue ad inmunditias flagitiorum cum uoluerint commouentur; sed aliquando inportunus est ille motus poscente nullo, aliquando autem destituit inhiantem, et cum in animo concupiscentia ferueat, friget in corpore; adque ita mirum in modum non solum generandi uoluntati, uerum etiam lasciuiendi libidini libido non seruit, et cum tota plerumque menti cohibenti aduersetur, nonnumquam et aduersus se ipsam diuiditur commotoque animo in commouendo corpore se ipsa non sequitur
Abbreviated transcription (Latin):
cuulia bella testant᷑ Cum gͥ sint multarum
libidines rerũ. tam̃ cum libido dr̃ neq ciuus
rei libido sit addit᷑. non fere ad solet animo
occurtere: nͥ illa qua obscenȩ partes corꝑis exci¬
tantur: Hec autem sibi non solum cotũ corpꝰ.
nec solun extrinsecꝰ. uerumetiã intrinsecꝰ un¬
dicat. totiq cominouet hominem animi si¬
mul affectucum carnis apecitu comuncto atq
ꝑ mixto : ut ei uoluptas sequatur qua maior
incorꝑis uoluitatib nulla ẽ. ita ut mom̃to
ipso temꝑis. qlo ad eiꝰ ꝑuenit᷑ excremũ. pene
om̃is acies. et quisi uigilia cogitationibꝰ obru¬
atur: Quis autemamicus sapientiȩ scõrumq
gaudiorũ conuigaem agens uitam. et sicut
ipłsmonuit sciens suum uas possidere in scĩ¬
fuatione et honore: non in morbo desidii sicut
et gntes quȩ ignorant lm̃. ñ mallet si posset sine
has lbidine filios ꝓcreare. ut etiam in hoc seten
membra seruirent nutu uoluntatis aucta non

Expanded text:
ciuilia bella testantur? ciuilia bella testantur? libidines rerum, tamen, cum libido dicitur neque cuius rei libido sit additur, non fere adsolet animo occurrere nisi illa, qua obscenae partes corporis excitantur. Haec autem sibi non solum totum corpus nec solum extrinsecus, uerum etiam intrinsecus uindicat totumque commouet hominem animi simul adfectu cum carnis adpetitu coniuncto adque permixto, ut ea uoluptas sequatur, qua maior in corporis uoluptatibus nulla est; ita ut momento ipso temporis, quo ad eius peruenitur extremum, paene omnis acies et quasi uigilia cogitationis obruatur. Quis autem amicus sapientiae sanctorumque gaudiorum coniugalem agens uitam, sed, sicut apostolus monuit, sciens suum uas possidere in sanctificatione et honore, non in morbo desiderii, sicut et gentes, quae ignorant Deum, non mallet, si posset, sine hac libidine filios procreare, ut etiam in hoc serendmembra seruirent, nutu uoluntatis acta, non
Abbreviated transcription (Latin):
cum hoc sit generale uocabulum om̃is cupidi¬
tatis: Nam et ipsam iram nichil aliudeẽ. qͣm ul¬¬
ciscendi libidinẽ ueteres definierunt: quãius
ñnum qͣm homo ubi uindicte nullus ẽ. sensus.
etiam reb in animis irascatur. et male scriben¬
tem stilum collidat. uł calamum frangat iratꝰ:
Uerũet ista licet inͣcole rabilior. tam̃ quȩdam ul¬
ciscendi libidoẽ: et nescio qua ut ita dixerim
quasi umbra retributionis. ut qui male faci¬
unt mala patiant᷑ Est gͥ libido ulciscendi: q̃
ira dr̃ Est libido habendi peccuniam. quȩ aua¬
ritia ẽ: libido quomͦ cumq uincendi quȩ ꝑui¬
catia ẽ libido głandi. quȩ iactantia nuncupa.¬
tur Sunt multȩ uarięq libidines: quarum
non nullȩ habent eciant uocabula ꝓpͥaquȩ¬
dam uͦ non habent: Quis enim facile dixerit
quid uocetur libido dominandi. qͣm tam̃ plu.¬
rimum ualere in animis tyrannorum etiam

Expanded text:
cum hoc sit generale uocabulum omnis cupidicum hoc sit generale uocabulum omnis cupiditatis. Nam et ipsam iram nihil aliud esse quam ulciscendi libidinem ueteres definierunt; quamuis nonnumquam homo, ubi uindictae nullus est sensus, etiam rebus inanimis irascatur, et male scribentem stilum conlidat uel calamum frangat iratus. Verum et ista licet inrationabilior, tamen quaedam ulciscendi libido est, ut nescio qua, ut ita dixerim, quasi umbra retributionis, ut qui male faciunt, mala patiantur. Est igitur libido ulciscendi, quae ira dicitur; est libido habendi pecuniam, quae auaritia; est libido quomodocumque uincendi, quae peruicacia; est libido gloriandi, quae iactantia nuncupatur. Sunt multae uariaeque libidines, quarum nonnullae habent etiam uocabula propria, quaedam uero non habent. Quis enim facile dixerit, quid uocetur libido dominandi, quam tamen plurimum ualere in tyrannorum animis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
porro qui dicunt᷑ carnis: animȩ sunt in carne
et ex carne: Quid enimcaro ꝑ se ipsam sine ani¬
ma uł dolet uł concupiscit: S qđ concupisce¬
re caro dicit᷑. uł dolere autẽ ipse homoẽ. sic̃ dis¬
seriumus. aut aliquidanimȩ quod carnis efficit
passio. uł asꝑa ut faciat dolorẽ: uł lenis ut uo¬
luptatem: S dolor carnis tantum mͦ offensio
ẽ. animȩ ex carne. et quȩdam ab eiꝰ passione dis¬
senfio: sicut animidolor quȩ tristicia nuncu¬
patur. dissensioẽ. ab his reb quȩ nob nolentibꝰ
accidunt: S tristiciã plerũq p̃lerumq p̃ce¬
dit metꝰ. qui et ipse in anima ẽ. ñ incarne: dolo¬
rem autẽ carnis non p̃cedit ullus quasi metͦ
carnis. qui ante dolorem incarne sentiat᷑ Uolup.¬
tatem uͦ p̃cedit appetitus quidam qͥ sentit᷑ in car¬
ne quasi cupiditas eiꝰ: sicut fames et sicis: et ea
quȩ ingenitalib usitatius libido nominatur.

Expanded text:
porro, qui dicuntur carnis, animae sunt in carne porro, qui dicuntur carnis, animae sunt in carne et ex carne. Quid enim caro per se ipsam sine anima uel dolet uel concupiscit? Sed quod concupiscere caro dicitur uel dolere, aut ipse homo est, sicut disseruimus, aut aliquid animae, quod carnis adficit passio, uel aspera, ut faciat dolorem, uel lenis, ut uoluptatem. Sed dolor carnis tantum modo offensio est animae ex carne et quaedam ab eius passione. dissensio, sicut animi dolor, quae tristitia nuncupatur, dissensio est ab his rebus, quae nobis nolentibus acciderunt. Sed tristitiam plerumque praecedit metus, qui et ipse in anima est, non in carne. Dolorem autem carnis non praecedit ullus quasi metus carnis, qui ante dolorem in carne sentiatur. Voluptatem uero praecedit adpetitus quidam, qui sentitur in carne quasi cupiditas eius, sicut fames et sitis et ea, quae in genitalibus usitatius libido nominatur,
Abbreviated transcription (Latin):
quicqͥd tam̃ nonpoterat ñ uolebat. et idõ po¬
terat om̃ia quȩ uolebat: Nunc uͦ sicut in eiꝰ
stirpe cognoscimus et diuina scriptura testat᷑.
homo uanitati simił faccuse: Quis enim enu¬
merat qͣm multa quȩ non potest uelit dum si¬
bi ipse idest uoluntatiseiꝰ ipse animꝰ eiꝰ eoq in¬
ferior caro eiꝰ non optemꝑat: Ipso naniq inui¬
to: et animꝰ plerumq turbat᷑ et caro dolet. et
uerera scir et morit᷑. & quicquid aliud patimut
qđ non paterem᷑ inutci si uoluntati sirȩ nr̃a
natura om̃i modo atq ex om̃ib partib obedi¬
ret: At enim aliquid caro patit᷑: quo seruire
ñ sinitur: Quid int̾̃ ẽ. unde. dum tam̃ ꝑ iusticiã
dominantis dĩ cui subditi seruire nolumꝰ. caro
nr̃a nob̾que subdita fuerat. non seriuendo mo¬
nr̃o ut nos seruitio corporis indigemꝰ: et ideo
nr̃a ẽ. qđ recepimꝰ ñ illiꝰ pęna qđ fecimꝰ: Dolores

Expanded text:
quid tamen non poterat, non volebat; et ideo poquid tamen non poterat, non volebat; et ideo poterat omnia quae volebat. Nunc vero sicut in ejus stirpe cognoscimus, et divina Scriptura testatur, homo vanitati similis factus est . Quis enim enumerat, quam multa quae non potest velit, dum sibi ipse, id est voluntati ejus, ipse animus ejus, eoque inferior caro ejus non obtemperat? Ipso namque invito, et animus plerumque turbatur, et caro dolet, et veterascit, et moritur; et quidquid aliud patimur, quod non pateremur inviti, si voluntati nostrae nostra natura omni modo atque ex omnibus partibus obediret. At enim aliquid caro patitur, quo servire non sinitur. Quid interest unde, dum tamen per justitiam dominantis Dei, cui subditi servire noluimus, caro nostra nobis, quae subdita fuerat, non serviendo monostro, ut nos seruitio corporis indigemus, et ideo nostra est quod recipimus, non illius poena quod fecimus. Dolores
Abbreviated transcription (Latin):
na obedientia p̃dicatur. quia ut occidec filum
res difficillima ẽ. impetrata: ita in para diso tanto
maior inohedientia fuit. quanto id qđ p̃ceptum ẽ.
nulliꝰ difficultatis fuit: Et sicut obedientia scdi
hominis eo p̃dieabilior quo faccusẽ. obediens usq
ad mortem. ita in obȩdientia pͥmi hominis eo dete¬
stabilior. quofactus ẽ inobediens usq ad mortẽ:
Ubienim magna ẽ. in o boedientiȩ pęna ꝓposita.
et res acreatore facił imꝑata: quis nam satis ex¬
plicens quantum malum sit ñ obȩdire iꝗre faci¬
li et tatite potestatis imꝑio. et tanto trori suppli¬
cioe Deniq ut breuit̃ dicat᷑ in illiꝰ peccatipęna.
quid inobedientiȩ. nͥ inobȩdientia retributa
e: Namq homunsẽ. alii miseria. nͥ adũsus eũ
ipsum in obedientia eiꝰ psiꝰ: Ut qm̃ noluit qđ
potuit: qđ non potest aelit: In paradiso enim.
etiam sinon ipse om̃ i poterat ance peccatum:

Expanded text:
na obedientia praedicatur, quia ut occideret filium, na obedientia praedicatur, quia ut occideret filium, res difficillima est imperata : ita in paradiso tanto major inobedientia fuit, quanto id quod praeceptum est, nullius difficultatis fuit. Et sicut obedientia secundi hominis eo praedicabilior, quo factus est obediens usque ad mortem : ita inobedientia primi hominis eo detestabilior, quo factus est inobediens usque ad mortem. Ubi enim magna est inobedientiae poena proposita, et res a Creatore facilis imperata, quisnam satis explicet, quantum malum sit, non obedire in re facili, et tantae potestatis imperio, et tanto terrenti supplicio? 2. Denique, ut breviter dicatur, in illius peccati poena quid inobedientiae nisi inobedientia retributa est? Nam quae hominis est alia miseria, nisi adversus eum ipsum inobedientia ejus ipsius, ut quoniam noluit quod potuit, quod non potest velit? In paradiso enim etiamsi non omnia poterat ante peccatum,
Abbreviated transcription (Latin):
cilibꝰ onerauerat s uno breuissimo atq leuissimo.
ad obedlentiȩ sa lubritatẽ adminiculauerat quo
eam creaturã cui libera seruitꝰ expedirec seeẽ. do¬
minium commonebat. iusta dampnatio subsecutaẽ.
talisq dampnatio. ut homo qui custodiendo man-¬
datum futurus fuerat etiam carnis spiritał. fie¬
ret etiam mente carnał Et qui sua suꝑbia sibi
placuerat: dĩ usticia sibi donaret᷑: nec sicut dñs
insuaeẽt. om̃imodis. petestate : s a se ipse quoq dis.¬
sentiens. sub illo cui peccando consensit ꝓ libtate
qͣm concupiuit duram miseramq seruitutẽ: Mor¬
tuus sp̃u uolens et corꝑe moriturꝰ inuitꝰ Desertor
et̃nȩ uitȩ eciam ȩtna nͥ grã liberet morce dampnat᷑:
Quisqͥs huiꝰ modi dampnationẽ uł nimiã uł in ui¬
stam putat metiri ꝓfecco nescit quanta fuerit
iniquita s peccando ubicanta erat ñ peccandi fa-¬
cilitas Sicut enim abrahȩ non immerito mag¬

Expanded text:
cilibus onerauerat, sed uno breuissimo adque leuissimo cilibus onerauerat, sed uno breuissimo adque leuissimo ad oboedientiae salubritatem adminiculauerat, quo eam creaturam, cui libera seruitus expediret, se esse Dominum commonebat: iusta damnatio subsecuta est, talisque damnatio, ut homo, qui custodiendo mandatum futurus fuerat etiam carne spiritalis, fieret etiam mente carnalis et, qui sua superbia sibi placuerat, Dei iustitia sibi donaretur; nec sic, ut in sua esset omnimodis potestate, sed a se ipse quoque dissentiens sub illo, cui peccando consensit, pro libertate, quam concupiuit, duram miseramque ageret seruitutem, mortuus spiritu uolens et corpore moriturus inuitus, desertor aeternae uitae etiam aeterna, nisi gratia liberaret, morte damnatus. Quisquis huistam putat, metiri profecto nescit quanta fuerit iniquitas in peccando, ubi tanta erat non peccandi facilitas. Sicut enim Abrahae non immerito mag
Abbreviated transcription (Latin):
in peccatis manifestis suffugiũ excusacionis in
quirit᷑. sicut illi pͥmi homines quorũ et illadixit.
serpens seduxit me et manducaui. et ille dixit.
mulier quã dedisti mͥ mecum hȩc m dedit a
ligno et comedi: Nusqͣm hic sonat peticioue.¬
niȩ: nusqͣm imploratio medicinȩ Nam licet
isti non sicut cam qđ commiserunt negent:
adhuctam̃ suꝑbia in aliud querit referre qđ ꝑ
peram fecit Suꝑbia nulieris in serpentem:
suꝑbia uiri in mulierems: accusatio potiuis
qͣm excusatio ueraẽ: ubi mandati diuini ẽ aꝑta
trans gressio: Neq enim hoc ꝓpterea fecerunt: qͥa
id mulier serpente suadente uir muliere imꝑtiente
commisit: quasi quicqͣm dõ eui uł credet᷑ uł cedet᷑
bensqui creauerat. qui ad suam imaginem fecerat.
qui ceteris animalibꝰ p̃posuerat. qui in paradiso
constituerat. qui rerũ om̃ium copiam salutisq p̃sti¬
terat. qui p̃ceptis nec pluribꝰ nec grandibꝰ nec diffi¬

Expanded text:
in pein pequiritur; sicut illi primi homines, quorum et illa dixit: Serpens seduxit me, et manducaui, et ille dixit: Mulier, quam dedisti mecum, haec mihi dedit a ligno, et edi. Nusquam hic sonat petitio ueniae, nusquam inploratio medicinae. Nam licet isti non sicut Cain quod commiserunt negent, adhuc tamen superbia in aliud quaerit referre quod perperam fecit: superbia mulieris in serpentem, superbia uiri in mulierem. Sed accusatio potius quam excusatio uera est, ubi mandati diuini est aperta transgressio. Neque enim hoc propterea non fecerunt, quia id mulier serpente suadente, uir muliere inpertiente commisit, quasi quidquam Deo, cui uel crederetur uel cederetur, bens, qui creauerat, qui ad suam imaginem fecerat, qui ceteris animalibus praeposuerat, qui in paradiso constituerat, qui rerum omnium copiam salutisque praestiterat, qui praeceptis nec pluribus nec grandibus nec diffi
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ꝑ petratum ẽ. maꝑto Uerũ ẽ. enim qđ scriptũ
ẽ: Ance ruinam exaltabit᷑ cor. et ante głam hu¬
miliabit᷑. Illa ꝓrsus ruina quȩ fit in occulto:
p̃cedit ruiam quȩ fit in manifestodum illa
ruma eẽ. ñ putat᷑ Quis enim exaltationẽ ruinam
autemruinam eẽ. ñ iudeat quando fit manda-¬
ti eudens atq indubitata trans gressio: ꝓpt̃ hoc
ds illud ꝓhibuit: qđ cum eẽ. ad missum nulla
defendi posset imaginatione iusticie Et audeo
dicere suꝑbis utileeẽ: cadere in aliqđ aꝑtum.
manifestumq peccatũ unde sibi displiceant
qui iam sibi placendo cecidant: Salubriꝰ enĩ
petrus sibi displicuit quando fleuit: qͣm sibi
placuit quando p̃sumpsit Hoc dicit et sacer psal¬
mus Imple facies eorum ignominia: et querant
nom̃tuum dñe. idẽ. ut cueis placeas querentibꝰ
nom̃ tuum: qui sibi placuerant querendosuum:
Sedẽ. peior dampnabiliorq suꝑbia qua etiam

Expanded text:
quod perpetratum est in aperto. Verum est enim quod scriptum quod perpetratum est in aperto. Verum est enim quod scriptum est: Ante ruinam exaltatur cor et ante gloriam humiliatur. Illa prorsus ruina, quae fit in occulto, praecedit ruinam, quae fit in manifesto, dum illa ruina esse non putatur. Quis enim exaltationem ruinam autem ruinam esse non uideat, quando fit mandati euidens adque indubitata transgressio? Propter hoc Deus illud prohibuit, quod cum esset admissum, nulla defendi posset imaginatione iustitiae. Et audeo dicere superbis esse utile cadere in aliquod apertum manifestumque peccatum, unde sibi displiceant, qui iam sibi placendo ceciderant. Salubrius enim Petrus sibi dispplacuit quando praesumpsit. Hoc dicit et sacer psalmus: Imple facies eorum ignominia, et quaerent nomen tuum, Domine; id est, ut tu eis placeas quaerentibus nomen tuum qui sibi placuerant quaerendo suum. Sed est pejor damnabiliorque superbia, qua etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ge quiẽ. xp̃s. maxime p̃dicat᷑. contrariunq
huic uircuti elationis uitium in eiꝰ ad ũsario
qui ẽ. diabolus maxime dominari sacris lict̾is
edocetur: ꝓfecto iͥta ẽ. magua differentia qua
ciitas unde loquimur. utraq discernitur
una scilicet societas piorũ hominum. alt̾a im¬
nifesto gͥ aꝑtoq peccato ubi factumẽ. qđ dĩ
fierett ꝓhibuerat. diabolus hominemñ cȩpiss
Qđ meliꝰ eẽ possent summo ueroq pͥncipio. co he¬
rendo ꝑ obȩdientiã: non suum sibi ex istendo
pͥncipium ꝑsuꝑbiam: Du enimcreati: ñ suaue¬
ritate. s dĩ ueri participatione sunt dii Plus
autemappecendo minus ẽ. qui dumsibi suffice¬
re diligit. ab illo qui ei uere sufficit deficit: Il¬
lud itaq malum quo cum sibi bomoꝰ placet
ta nqͣm sit et ipsumlum̃ aũtit᷑ abeo lumine
qđ ei si pͥceat et ipse fit lum̃: illud inqͣm ma¬
lum p̃cessit in abdito ut sequeret᷑ hoc malum

Expanded text:
ge, qui est Christus, maxime praedicatur contrariumque ge, qui est Christus, maxime praedicatur contrariumque huic uirtuti elationis uitium in eius aduersario, qui est diabolus, maxime dominari sacris litteris edocetur: profecto ista est magna differentia, qua ciuitas, unde loquimur, utraque discernitur, una scilicet societas piorum hominum, altera innifesto ergo apertoque peccato, ubi factum est quod Deus fieri prohibuerat, diabolus hominem non cepisseQuod melius esse possent summo ueroque principio cohaerendo per oboedientiam, non suum sibi existendo principium per superbiam. Di enim creati non sua ueritate, sed Dei ueri participatione sunt di. Plus autem adpetendo minus est, qui, dum sibi sufficere deligit, ab illo, qui ei uere sufficit, deficit. Illud itaque malum, quo, cum sibi homo placet, tamquam sit et ipse lumen, auertitur ab eo lumine, quod ei si placeat et ipse fit lumen — illud, inquam, malum praecessit in abdito, ut sequeretur hoc malum
Abbreviated transcription (Latin):
nomine appellant᷑ sibi placences: Bonumẽ. enĩ
sursum habere cor: non tm̃ ad se ipsum qđẽ. suꝑ
non potest ẽẽ: Est gͥ aliquid humilitatis miro
modo qđ sursum faciat cor: et ẽ. aliquid elatio¬
nis qđ deorsum faciat cor: Hoc quidem quasi con¬
trarium uidetur ut elatiosit deorsum. et hu¬
militas sursum: s pia humilitas facit subdi¬
tum suꝑiori: Nic hilẽ. autem suꝑiꝰ dõ: et ideo
exaltat humilitas quȩ facit subdicudõ: Fla¬
tio autem quȩ inuicio est: eo ipso quo respuit
subieccionem cadit ab illo quo nonẽ. qͥcqͣm suꝑ iꝰ.
etex hoc erit inferiꝰ. et fit qđ scriptumẽ. de iecistieos
cum excollerentur. Non enim ait cũ eleuati
fuissent ut pͥus excollerentur. et pꝰea deioerent᷑.
s cum excollerent᷑ tunc deiecti sunt Ipsum
quippe extolli. iam deiciẽ: Qua ꝓpt̃ qđ nunc
in ciuitate dĩ ec ciuitati dĩ in hoc ꝑegrinanti
scło maxime comm̃dat᷑ humilitas. et in eiꝰ re¬

Expanded text:
nomine appellantur sibi placentes. Bonum est enim nomine appellantur sibi placentes. Bonum est enim sursum habere cor; non tamen ad se ipsum, quod est non potest esse. Est igitur aliquid humilitatis miro modo quod sursum faciat cor, et est aliquid elationis quod deorsum faciat cor. Hoc quidem quasi contrarium uidetur, ut elatio sit deorsum et humilitas sursum. Sed pia humilitas facit subditum superiori; nihil est autem superius Deo; et ideo exaltat humilitas, quae facit subditum Deo. Elatio autem, quae in uitio est, eo ipso respuit subiectionem et cadit ab illo, quo non est quidquam superius, et ex hoc erit inferius et fit quod scriptum est: Deiecisti eos, cum extollerentur. Non enim ait: \'Cum elati fuissent\\ ut prius extollerentur et postea deicerentur; sed cum extollerentur, tunc deiecti sunt. Ipsum quippe extolli iam deici est. Quapropter quod nunc in ciuitate Dei et ciuitati Dei in hoc peregrinanti saeculo maxime commendatur humilitas et. in eius re
Abbreviated transcription (Latin):
que se uenialit᷑ transg̃ssoremeẽ. p̃cepti siuitȩ
sue sociam ñ deseretet etiam in societate pec¬
cati Non gͦ malumopꝰ factumẽ. idẽ. illa trans.¬
gssio ut cibo ꝓhibito uescerentur nͥ abeis qui
iam mali erant: Neq enim fieret ille fructus¬
malus: nisi ab arbore mala Ut autemeẽt. ab
arbor mala contra naturã factumẽ: quia nͥ u
tio uoluntatis qđ contra naturã ẽ nonutiq fi¬
eret. s uicio depͣuari nͥex nichilo facta natura
non poss. Ac ꝑhoc ut natura sit ex eohabet qđ
ado facta ẽ: ut autẽ abeo qđ ẽ. deficiat ex hoc
qđ denichilo facta ẽ Nec sic defecit homo ut
om̃ino nichileẽt. s ut inclinatꝰ ad se ipsum mi-¬
nus eẽt. quã erat cum ei qui summe ẽ inhere¬
bat Relicto itaq dõ in semet ipso hocẽ. sibi
placere: non iam nichil eẽ est. s nichilo ꝓpͥli:¬
quare. Unde suꝑbi scđm scripturas sc̃as. alio

Expanded text:
que se uenialiter transgressorem esse praecepti, si uitae que se uenialiter transgressorem esse praecepti, si uitae suae sociam non desereret etiam in societate peccati. Non ergo malum opus factum est, id est illa transgressio ut cibo prohibito uescerentur, nisi ab eis qui iam mali erant. Neqmalus, nisi ab arbore mala . Ut autem esset arbor mala, contra naturam factum est: quia nisi uitio uoluntatis, quod contra naturam est, non utique fieret. Sed uitio deprauari nisi ex nihilo facta natura non posset. Ac per hoc ut natura sit, ex eo habet quod a Deo facta est; ut autem ab eo quod est deficiat, ex hoc quod de nihilo facta est. Nec sic defecit homo, ut omnino nihil esset, sed ut inclinatus ad se ipsum minus esset, quam erat, cum ei qui summe est inhaerebat. Relicto itaque Deo esse in semet ipso, hoc est sibi placere, non iam nihil esse est, sed nihilo propinquare. Unde superbi secundum scripturas sanctas alio
Abbreviated transcription (Latin):
in aꝑtam inobedientiam laberent᷑. Nonenim ad
nalum opus ꝑ ueniret᷑ nͥ p̃cessiss uoluntas mala
Porro malȩ uoluntatis initium qđ potuit ẽẽ nͥ
suꝑbia : inicium enim om̃is pecati suꝑbiaẽ Qd
ẽ. autem suꝑbia nͥ ꝑ ũsȩ celsitudinis appecitus :¬
ꝑuersa enim ẽ. celsitudo. deserto eo cui debet ani¬
mꝰ inherere pͥncipio. sibi qͦdam mͦ fieriatq eẽ. pͥnci¬
pium Hoc fit cum sibi ninus placet: Sibiuͦ ita
placet᷑: cum abillo bono immutabili deficit qđ¬
ei magis placere debuit qͣm i ꝑse sibi Sponta¬
neus autem ẽ. iste defectus Qm̃ si uolunta sn
amore suꝑ ioris immutabił boni aquo illustra¬
barur. ut uideret et accendebat᷑. ut amares stabił
ꝑ maneret: ñ indeadsibi placendum aũteret᷑.
et ex hoc tenebrasceret et frigesceret. ut uł illa
crederet uerum dixisse serpentem. uł ille dĩ
mandato uxoris p̃poneret uoluntatẽ. puga et¬

Expanded text:
in apertam inoboedientiam laberentur. Non enim ad in apertam inoboedientiam laberentur. Non enim ad malum. opus perueniretur, nisi praecessisset uoluntas mala. Porro malae uoluntatis initium quae potuit esse nisi superbia? Initium enim omnis peccati superbia est. Quid est autem superbia nisi peruersae celsitudinis adpetitus? Peruersa enim est celsitudo deserto eo, cui debet animus inhaerere, principio sibi quodam modo fieri adque esse principium. Hoc fit, cum sibi nimis placet. Sibi uero ita placet, cum ab illo bono inmutabili deficit, qei magis placere debuit, quam ipse sibi. Spontaneus autem est ille defectus: quoniam si voluntas in amore superioris immutabilis boni, a quo illustrabatur ut videret, et accendebatur ut amaret, stabilis permaneret; non inde ad sibi placendum averteretur, et ex hoc tenebresceret, aut frigesceret, ut vel illa crederet verum dixisse serpentem, vel ille Dei mandato uxoris p
Abbreviated transcription (Latin):
animali eẽt. utiq non fuit: si quid hoc mouetut
dixi. non ideo debet existimare leue ac paruum
illud fuisse comiissum qͥa mesca factumẽ. ñ qui¬
dem mala nec noxia nisi quia phibita. neq enim
quicqͣm malids̃ in illo cantȩ fe licitatis loco crearet
atq plantaret. s obedientia comm̃data ẽ. in pre¬
ceptoquȩ iuitꝰ increatura rationalimat̃ quodã
mͦ e. om̃ium custosq uirtutũ. quandoquidem
ita facta ẽ. ut ei subditam eẽ sit utile ꝑniciosum
autem suã non eiꝰ a quo creaca ẽ. facere uolun¬
tatem: Hocitaq de uno cibi genere ñ edendo.
ubi aliorum tanta copia subiacebat. tam leue
p̃ceptum ad obseruandũ. tam bieue ad memo¬
riam retinendum. ubi p̃sertim ñdum uolun¬
tati cupiditas resistebat qđ de pęna transgres¬
sionis pꝰea sub secutumẽ: tanto maiori in uisti¬
cia uio latumẽ. quanto felicioꝵi extͤ obseruantia
custo diri: In occulto autemmali eẽ ceꝑunt: ut¬

Expanded text:
animali esset, utique non fuit — si quis hoc mouetur, ut animali esset, utique non fuit — si quis hoc mouetur, ut dixi, non ideo debet existimare leue ac paruum illud fuisse commissum, quia in esca factum est, non quidem mala nec noxia, nisi quia prohibita; neque enim quidquam mali Deus in illo tantae felicitatis loco crearet adque plantaret. Sed oboedientia commendata est in praecepto, quae uirtus in creatura rationali mater quodam modo est omnium custosque uirtutum; quando quidem ita facta est, ut ei subditam esse sit utile; perniciosum autem suam, non eius a quo creata est facere uoluntatem. Hoc itaque de uno cibi genere non edendo, ubi aliorum tanta copia subiacebat, tam leue praeceptum ad obseruandum, tam breue ad memoria retinendum, ubi praesertim nondum uoluntati cupiditas resistebat, quod de poena transgressionis postea subsecutum est, tanto maiore iniustitia uiolatum est, quanto faciliore posset obseruantia custodiri.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uaricationis ade Hos autem seductos intelligi
uoluit: qui quid faciunt non pucant eẽ. peccatũ:
Ille autem sciuit: Alio quin qͦ mͦ uerumerit adã
non ẽ seductꝰ: s in exꝑtus diunȩ seueritatis
in eo falli poruit ut ueniale credec eẽ. commissũ:
ac ꝑ hoc in eo quidem quo mulier seducta ẽ nẽ.
ille seductꝰ. s eum fefellit quomͦ fuerat uidi¬
candum qđ erat dicturꝰ. mulier qͣm dedisti mͥ
ipsa mͥdedit. et manducaui Quid gͦ pluribꝰ
et sicrecdendo ñ sunt ambo decepti: peccato tm̃
ambo sunt capti. et diabolilaqueis implicati¬
Si quem uͦ mouet cur aliis peccatis sic natura ñ
mutatur humana quemadmodum illa duorũ
pͥmorum hominum p̃uaricatione mutataẽ ut
tantȩ corruptioni quantam uidemꝰ atq sentimꝰ.
et ꝑ hanc subiaceret et morti. ac tot et tantis tamq
int̾ se contͣriis ꝑtur baret᷑ et fluccuaret affectibꝰ
qualis in paradiso ante peccatum licet in arpore

Expanded text:
praeuaricationis Adae. Hos autem seductos intellegi praeuaricationis Adae. Hos autem seductos intellegi uoluit, qui id, quod faciunt, non putant esse peccatum; ille autem sciuit. Alioquin quo modo uerum erit: Adam non est seductus? Sed inexpertus diuinae seueritatis in eo falli potuit, ut ueniale crederet esse commissum. Ac per hoc in eo quidem, quo mulier seducta est, non est ille seductus, sed eum fefellit, quo modo fuerat iudicandum quod erat dicturus: Mulier. quam dedisti mecum, ipsa mihi dedit, et manducaui. Quid ergo pluribus? Etsi credendo non sunt ambo decepti, peccando tamen ambo sunt capti et diaboli laqueis inplicatiSi quem vero movet, cur aliis peccatis sic natura non mutetur humana, quemadmodum illa duorum primorum hominum praeuaricatione mutata est, ut tantae corruptioni, quantam uidemus adque sentimus, et per hanc subiaceret et morti ac tot et tantis tamque inter se contrariis perturbaretur et fluctuaret adfectibus, qualis in paradiso ante peccatum, licet in corpore
Abbreviated transcription (Latin):
ut gradatim ꝑ ueniret ad cocum: ñ existimans ui¬
rum facile credulum. nec errando posse decipi.s
dum alieno cȩdit errori: Sic̃ enim aaron erranti po.¬
pło adidolum fabricandum non consensit. in¬
dutus s cessit obstrictꝰ. nec salomonem credibile
ẽ errore putasse idolis eẽ. seruiendum s blanditꝰ
femineis ad illa sacrilegia fuisse compulsum:
ita credendum ẽ. illum uirũ suȩ feminȩ uniunũ.
hominẽ homini. conuigem conuigi. ad dĩ legẽ
trans grediendã non camqͣm uerum loquenti
credidisse seductum. s sociali necessitudine paru¬
isse: Non enim frustra dixit apłs s adam nonẽ
seductꝰ. mulier autẽ seducta ẽ nͥ quia illa qđ ei
serpens locutus ẽ. tamqͣm uerũ eẽt accepit. illaᷤ
autem ab unico noluit consortio dirimi. nec in
communione peccati. nec idõ minus reus sisciens
dicit: ꝑ unum hominẽ peccatum intrauit in
mundum: Et paulo pꝰ aꝑtiꝰ insimilitudine inqͥt

Expanded text:
ut gradatim perueniret ad totum, non existimans uiut gradatim perueniret ad totum, non existimans uirum facile credulum nec errando posse decipi, sed dum alieno cedit errori. Sicut enim Aaron erranti populo ad idolum fabricandum non consensit inductus, sed cessit obstrictus, nec Salomonem credibile est errore putasse idolis esse seruiendum, sed blanditiis femineis ad illa sacrilegia fuisse conpulsum: ita credendum est illum uirum suae feminae, uni unum. hominem homini, coniugem coniugi, ad Dei legem transgrediendam non tamquam uerum loquenti credidisse seductum, sed sociali necessitudine paruisse. Non enim frustra dixit apostolus: Adam non est seductus, mulier autem seducta est, nisi quia illa quod ei serpens locutus est, tamquam uerum esset, accepit, ille autem ab unico noluit consortio dirimi nec in communione peccati; nec ideo minus reus, si sciens dicit: Per unum hominem peccatum intrauit in mundum, et paulo post apertius: In similitudine, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiam adõ ad semet ipsum conũsus. et qđ iam
quasi cy rannico fastu gaudere sublitis qͣm eẽ sub¬
ditus eligens de sꝑitali paradiso cecidit de cuius
lapsu sociorumq ei qui exangłis dĩ angłieus
effecti sunt. in libris undecimo et duo decimo huiꝰ
oꝑis satisquantum potui disputaui. male sua.¬
denda ũsucia in hominis sensum sensum serpere
affectans. cui utiq stanti qm̃ ipse ceciderat in uide¬
bat: colubrum inparadiso corꝑali ubicum duobꝰ
illis hominib masculo et femina animalia etiã
trestria cetera subdita et innoxia ũ sabant᷑ ant¬
mal scilicet lubricum et cortuosis anfractib mo.¬
bile opisuo congruum ꝑ quemloquent᷑ elegit:
Eoq ꝑ angłicam p̃sentiam p̃stantiorem  nattiram
spitali nequitia sibi subiecto et canqͣm instrum¬
to abutens fallatiam sermocinatꝰ ẽ feminȩ aparce
scilicet inferiore illius humanȩ copulȩ incipiens

Expanded text:
superbiam a Deo ad semet ipsum conuersus et quodam superbiam a Deo ad semet ipsum conuersus et quodam quasi tyrannico fastu gaudere subditis quam esse subditus eligens de spiritali paradiso cecidit de cuius lapsu sociorumque eius, qui ex angelis Dei angeli eius effecti sunt, in libris undecimo et duodecimo huius operis satis, quantum potui, disputaui, malesuada uersutia in hominis sensum serpere adfectans, cui utique stanti, quoniam ipse ceciderat, inuidebat, colubrum in paradiso corporali, ubi cum duobus illis hominibus, masculo et femina, animalia etiam terrestria cetera subdita et innoxia uersabantur, animal scilicet lubricum et tortuosis anfractibus mobile, operi suo congruum, per quem loqueretur, elegit; eoque per angelicam praesentiam praestantioremque naturam spiritali nequitia sibi subiecto et tamquam instrumento abutens fallacia sermocinatus est feminae, a parte scilicet inferiore illius humanae copulae incipiens,