comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nati fuerint copia filioꝵs. & qđ scriptt̃ ÷ cẽpꝰ amplectendi. ⁊ tẽpꝰ continendi
ab amplexu: ꝑ illua atq hoc tẽpꝰ agnoscit᷑ distributũ. Iilua qͥppe fuit amplec¬
tendi. hoc aut᷑ continendi ab amplexu. Itaq ⁊ apłs cũ hinc loqueret᷑ : ait. hoc
aut᷑ dico fr̃s. tẽpꝰ breue :. Reliquũ ÷. ut & qui habent uxores: tanꝙ ñ habentes
fint. & qui flent quasi ñ flentes. ⁊ qui gaudent tanꝗ ñ gaudentes. ⁊ qui emunt
tanꝙ ñ ementes. ⁊ qui utunt᷑ hoc mundo quasi ñ ticant᷑. Precerit enĩ figura
huiꝰ mundi. Uolo uos fine sollicitudine. eẽ. hec omĩa ut exponendo aliquia
hinc breuit̃ dicã. sic existimo intelligenda. hoc inqͥt dico fisͣ. tẽpꝰ breue :.
Non adhtic ppłs dĩ ꝓpagandus ÷ generatione carnalit̾: s iã regeneratione spũalit̾
colligendus. Reliquũ ÷ gͦ ut ⁊ qui habent uxores ñ carnali concupiscentie stĩb¬

Expanded text:
 amplectendi et tempus continendi ab amplexu, per illud atque hoc tempus agnoscitur distributum; illud quippe fuit amplectendi, hoc autem continendi ab amplexu. Itaque et apostolus, cum hinc loqueretur, ait: hoc autem dico, fratres: tempus breue est; reliquum est ut et qui habent uxores tamquam non habentesquam non flentes, et qui gaudent, tamquam non gaudentes, et qui emunt, tamquam non ementes, et qui utuntur hoc mundo, quasi non utantur; praeterit enim figura huius mundi. uolo uos sine sollicitudine esse. haec omnia, ut exponendo aliquid hinc breuiter dicam, sic existimo intellegenda. hoc, inquit, dico, fratres: tempus breue est; non adhuc populus dei propagandus est generatione carnaliter, sed iam regeneratione spiritaliter colligendus. reliquum est ergo, ut et qui habent uxores, non carnali concupiscentiae sub
Abbreviated transcription (Latin):
asite habuinal ap̃l  ut ferat. uñ quisꝙ secm ea quȩ ꝑ corpꝰ gessit. siue bonũ:
aue malũ. Gesset inquit. ñ ad iuinx̃ sigesturus fuit. S unde hoc talibꝰ ui-¬
sis in nicte uen̾it nescio. ut fut᷑a quȩ ñ sut fut᷑r̃ puniant᷑. aut honorent᷑ m̾ita
stpiens inoor de suo ñest. as: Quid est. gͦ scđłm eaquȩ ꝑ corpꝰ gessit. nͥscłm ea
qui gessit eo tere quo in corpe fuit. ut ꝑ corpꝰ. intelligamꝰ ꝑ aoꝑis tempꝰe Post cor-¬
pus aut. nemo erit in corꝑe: nisi ressurrestioe nouisima: ñ adulla merita cõꝑ-¬

Expanded text:
ferat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, sive bonum, sive malum: Gessit, inquit, non adjunxit, Vel gesturus fuit. Sed unde hoc talibus viris in mentem venerit nescio, ut futura quae non sunt futura puniantur, aut honorentur meritsipiens in corde suo, Non est Deus? Quid est ergo secundum ea quae per corpus gessit, nisi secundum ea quae gessit eo tempore quo in corpore fuit, ut per corpus intelligamus per corporis tempus? Post corpus autem nemo erit in corpore, nisi resurrectione novissima, non ad ulla merita compa
Abbreviated transcription (Latin):
cede qllunt paruuli ꝓfuis fut᷑is meritis. in ipsa infantili etate boptrati
etire dehas partta. & ides alii non baptitati in eadẽ etate mori. quia & ip¬
sonr o esta. sunt merita fut᷑a s mala⁊ łlon eoꝵ. uitã malã łbonã dõ renu¬

Expanded text:
quod dicuntur parvuli pro suis futuris meritis, in ipsa infantili aetate baptizati, quod dicuntur parvuli pro suis futuris meritis, in ipsa infantili aetate baptizati, exire de hac vita; et ideo alii non baptizati in eadem aetate mori, quia et ipsorum praescita sunt merita futura, sed mala, non eorum vitam bonam ve
Abbreviated transcription (Latin):
fac̃ ut a nos fatiamꝰ. sic̃ ꝑꝓpħam iepechielẽ aꝑtissime dic̃. Quid enĩ aꝑtiꝰ quã ubi
dic̃ ego fatiã ut uos fatiatis. Loc̃ ipsũ script̾e adtendite. & uidebitis illa dm̃ ꝓ-¬
mitt̾e facturũ se ut fatiant quȩ tubet ut fiant. Ñsane ibi tacet etiã mita eorũ.
s mala quib se ostendit reddẽ ꝓ mał bona. hoc ipso qͥ fac̃ eos hab̃e deinceps
oꝑa. bona. c̃ ipse fac̃. ut faciant diuina mandata. S om̃is hec ratio qua defen-
qui nisi sibi aliquid adsignent. quod pͥores dent ut retribuat᷑ eis ab om̃i
studio pietatis. repͥmi seputant. laborat aliquando inetate maioꝵ. iam
utentiũ uoluntatis arbitrio. S ubi uenit᷑ ad paruulos. & ad ipsũ media¬
torẽ dĩ & homin hominẽ iħm xp̃m. om̃is defic̃ p̃cedentiũ grãm Qihu¬
disernunt᷑ acetis. ut ꝑtineant adlib̾atorẽ bm̃tũ: ne ille ulis humanis p̃¬
du dsestibi meritis. cũ & ipse sit ho. lib̾ator factus est hominũ. Quis eñ auc̃i

Expanded text:
e dicit. quid enim apertius quam ubi dicit: ego faciam, ut faciatis? locum ipsum scripturae attendite, et uidebitis illa deum promittere facturum se ut faciant, quae iubet, ut fiant. non sane ibi tacet merita eorum, sed mala, quibus se ostendit reddere pro malis bona hoc ipso, quo eos facit habere deinceps opera bona, cum ipse facit, ut faciant diuina mandata. Sed omnis haec ratio, qua defendiqui, nisi aliquid sibi assignent quod priores dent, ut retribuatur eis, ab omni studio pietatis reprimi se putant, laborat aliquando in aetate maiorum iam utentium uoluntatis arbitrio. sed ubi uenitur ad paruulos et ad ipsum mediatorem dei et hominum, hominem discernuntur a caeteris, ut pertineant ad liberatorem hominum: nec ille ullis humanis praecedentibus meritis, cum et ipse sit homo, liberator factus est hominum. Quis enim audiat,
Abbreviated transcription (Latin):
enã peccoꝵ. im̃ dictũ: Tiadidit illos deus in rexbã m̃tẽ ut faciant q̃ñ conueniũt. Ñ ibi pec¬
ipsiꝰ p̃destinatiõis effectꝰ. Iuando ͦ pmisit as̃ abrahȩ insemine eius fidẽ gentiigm.
om̃i semini: q̃i de nr̃ȩ uoluntatis potestate. s de sua p̃destinatione ꝓmisit. Romisit enĩ qͥ ipse¬
factus fuerat: ñ quod hoĩes Qua & si factunt homines bona que ꝑtinent ad colendũ dm̃:
ipse fac̃ ut ipsi faciant que p̃cipit. ñ illi faciunt ut ipse fatiat qđ ꝑmisit Alioqͥn ut dĩ pro
acꝑhoc facta. ñabiena: sisua. Anforte oꝑabona gentiũ ds̃ ꝓmifit abrae &ͥ semine tuso. ut¬

Expanded text:
e dictum est: Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt; non ibi pecipsius praedestinationis effectus. quando ergo promisit deus Abrahae in semine eius fidem gentium diomni semini — non de nostrae uoluntatis potestate, sed de sua pfacturus fuerat, non quod homines, quia etsi faciunt homines bona quae pertinent ad colendum Deum, ipse facit ut illi faciant quae praecepit, non illi faciunt ut ipse faciat quod promisit; alioquin ut Dei prac per hoc facta non aliena, sed sua. An forte opera bona gentium Deus promisit Abrahae in semine ipsius, ut
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃e posset. magis adultos & ꝓuicctos. & maiores natu possent impedire prea¬
ta grauiora. Porro aut̃ sigrauissimis delictorib & in dũm multo eñte pear¬
tib. cũ p̾ea credidertut remissio pecratorũ dat᷑: & abaptismo acq gr̃a neno
ꝓhibet̾. qͣnto magis ꝓħiberi ñ debet infans qui recens natꝰ nuchił pecedaton
nifi qđ scłm adam carnalit̃ natꝰ. contagiũ mortis antiq prima natuitate
contraxit: qͥtu adremissa peccatorũ accipienda. hoc ipło facttiꝰ ac cedit :
sui gesta illa ecłiastica nob̾ indicant. qͣndo murbe roma melchiade apłice
sedis ep̃o p̃fidente. cũ aliis uidex int̃ fuit donatũq dãpnaute. qui prio
indulgentiam neminẽ p̃terit: inqua antiqui criminis onẽ ponaꝰ exponim.
⁊ gnorantie nĩȩ facinora prisca delemꝰ. tibi ueterẽ hominẽ cũ ingenitis sedle¬
rib exuimꝰ.  Audisi antiqui criminis pondus. audis pͥsca facinora. audis

Expanded text:
gratiae posset, mag is adultos et prouectos et maiores natupossent in pedire peccata grauiora. porro autem si et iam grauissimis delictoribus et in deum multo ante peccantibus, c u m postea crediderint, remissa peccatorum datur et a baptismo atque gratia nemo prohibetur, quanto magis prohiberi non debet infans, qui recens natus nihil peccauit, nisi quod secundum Adam carnaliter natus contagium mortis antiquae prima natiuitate contraxit, qui ad remissam peccatorum accipiendascopatus sui, gesta illa ecclesiastica nobis indicant, quando in urbe Roma Melchiade Apostolicae Sedis episcopo praesidente, cum aliis judex interfuit, Donatumque damnavit, qui prior esse in Ecclesia indulgentiam, neminem praeterit, in qua antiqui criminis omne pondus exponimus, et ignorantiae nostrae facinora prisca delemus, ubi et veterem hominem cum ingenitis sceleribus exuimus. » Audis antiqui criminis pondus, audis prisca facinora, audis
Abbreviated transcription (Latin):
Illud aut̃ qđ in opusculo meo quodã contͣ porphiȩriũ fub titulo de tempore xp̃ia¬
ne religionis me dixisse recolitis: ita dixi. ut hanc diligentiorẽ & oꝑosiorẽ disputa¬
tionẽ de gr̃a p̃tirem. non sane omissa significatiõe qđ eã loco illo explicare no¬
lussem: quȩ posset alias. uł ab aliis explicari. Nã ita locutꝰ sum int̾ cȩt̾a. respon¬
dens ppositȩ quȩstioni. cur.xp̃c post tam longa spatia. tẽpoꝵ uen̾it. ꝓ inde inqͣm¬
cũ xp̃o non obitiant qđ eiꝰ doctrinã ñ om̃s sequunt᷑. Sentiunt enĩ & ipsi ne q.
hoc recte obia posse sapientiȩ philosophoꝵ. uł etiã nimim dõꝵ suoꝵ. Quid
respondebũt si excepta illa altitudine & scientiȩ dĩ: ubi fortassis aliud diuinũ

Expanded text:
Illud autem quod in opusculo meo quodam contra Porphyrium sub titulo, de Tempore Christianae religionis, me dixisse recolitis; ita dixi, ut hanc diligentiorem et operosiorem disputationem de Gratia praeterirem, non sane omissa significatione, quod eam loco illo explicare noluissem, quae posset alias vel ab aliis explicari. Nam ita locutus sum inter caetera, respondens propositae quaestioni, Cur Christus post tam longa tempora venerit: « ProinChristo non obiciant, quod eius doctrinam non omnes sequuntur, sentiunt enim et ipsi nequaquam hoc recte obici posse uel sapientiae philosophorum uel etiam numini deorum suorum, quid respondebunt, si excepta illa altitudine sapientiae et scientiae dei, ubi fortassis aliud diuinu
Abbreviated transcription (Latin):
apatre mõ. fides igͥ & incoata &e ꝑfecta: doñ dĩ est. E hoc cdoñ quibusdã dari. quibͦdã
non dari om̃ino nõ dubite̾t: qui non uult. manifestissimis sacͥs littis repugnare. Cur
bitatione iustissaã: ita ut nulla ñ ista rep̾hensio: etiã si nullꝰ inde lib̾et᷑. Uñcõstat
magnã eẽ grãm: qd̾ plurimi lib̾ant᷑. & quid sibi deb̾et᷑ in eis qui ñ lib̾ant᷑ agnoscuntꝰ
ut qui głat᷑ non insuis mͥitis. quȩ paria uidet eẽ dãpnatis.s. indño głet᷑. Guraũ

Expanded text:
r, et inchoata, et perfecta, donum Dei est: et hoc donum quibusdam dari, quibusdam non dari, omino non dubitet, qui non vult manifestissimis sacris Litteris repugnare. Cur bitatione justissimam, ita ut nulla esset Dei justa reprehensio, etiam si nullus inde liberaretur. Unde constat magnam esse gratiam quod plurimi liberantur, et quid sibi deberetur in eis qui non liberantur agnoscant: ut qui gloriantur, non in suis meritis, quae paria vident esse damnatis, sed in Domino glorientur.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit intellig̾e cypͥanꝰ. qd dicimꝰ fiat uoluntas tua sic̃ incelo & int̾ra. Hoc est
sic̃ in eis qui iã credider̃. ⁊ tãꝙ celũ sunt. ita & i eis qui nõ credunt & ob hoc adhuc
tust᷑. Quid gͦ oramꝰ ꝓnolentibꝰ crede. nͥ ut deus in illis opet᷑ & uelle: De uideis c̃te
apłs ait. fr̃s. bona uoluntas quidẽ
cord̃ mei: &t dep̃catio addm̃ ꝓillis¬
insalutẽ Sigͥ fides orantium
di puenit grãm. nũquid eoꝵ
fides ꝓquibꝰ orat᷑. ut eredant. dĩ
p̃uenit grãm. qͣndo qͥdẽ hoc pro
eis orat᷑. ut ñ credentibꝰ id est. fidẽ non
habentibꝰ. fides ipsa donet᷑: Cũ igit᷑
eĩgłum p̃dicat᷑. quidã ciedũt. quidã ñ credunt. S qiti credunt p̃dicatore forinsecus
intonante: int̾ apat audiunt atq discunt. Qaut̃ ñ credunt. foris andiunt. intꝰ nau-
drunt: neq discunt. hoc est. ilł dat᷑ ut credant. ilł ñdat̾: quia nemo in quid uenit

Expanded text:
ominica  quod dicimus, Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra : hoc est, sicut in eis qui jam crediderunt, et tanquam coelum sunt; ita et in eis qui non credunt, et ob hoc adhuc terra sunt. Quid ergo oramus pro nolentibus credere, nisi ut Deus in illis operetur et velle ? De Judaeis certe Apostolus ait: Fratres, bona voluntas quidem cordis mei, et deprecatio ad rantium Dei praevenit gratiam; numquid eorum fides, pro quibus oratur ut credant, Dei praevenit gratiam? Quandoquidem hoc pro eis oratur, ut non credentibus, id est fidem non habentibus, fides ipsa donetur. Cum igitur Evangelium praedicatur, quidam credunt, quidam non credunt: sed qui credunt praedicatore forinsecus insonante, intus a Patre audiunt atque discunt; qui autem non credunt, foris audiunt, intus non audiunt neque discunt: hoc est, illis datur ut credant, illis non datur. Quia nemo, inquit, venit
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ debemꝰ: in corripiendis qui corripiendi funt. Neq enĩ frust᷑ dictũ : corrũpunoito¬
res bonos colloqͥa mala. & ꝑibit infirmꝰ. intua scientia fr̃ ꝓpẽꝗͣ axp̃e mortusent n
arguiñtem᷑. contͣ ista p̃cepta salubrẽq t̾rorẽ dicñtes. & corrũpant mores bonos clbu
ut ista garrientes. securos nos in hac negligñtia eẽ deb̾e. credamꝰ. Uerũ ÷ enĩ. quia nemopit.
nisi filiꝰ ꝑditiõĩs. Si ait ds̃ ꝑiedechielẽ ꝓpħam. Ille qͥd ẽ in suo pecc̃o mortet᷑. Sangunem

Expanded text:
esse debemus in corripiendis, qui corripiendi sunt. Neque enim frustra dictum est, Corrumpunt mores bonos colloquia mala ; et, Peribit infirmus inargumentemur contra ista praecepta salubremque terrorem dicentes, Et corrumpant mores bonos collout ista garrientes, securos nos in hac negligentia esse debere credamus. Verum est enim quia nemo perit, nisi filius perditionis: sed ait Deus per Ezechiel
Abbreviated transcription (Latin):
eret lana ista qͥd intse disferant diligut᷑ & euigilant᷑ intuenoũ ÷ posse ñ peccare & ñ posse pee¬
caro posse ñmori & nposse mori bonͣ pose udeserere iboñ ñ posse deserere: pocuit ñ boñ oeserere
cui dictũ: sipeccau̾is morte morieris. Aut ñ potuit hoñ deserere. cħpeccando dessiruerit
& idõ mortuus sit. Prima gͦ lib̾tas uoluntatis erat posse ñpeccare: nouissima erit multo maior
ñposse peccare. Prima ĩmortalitas erat posse ñmori: nouissima multo maior erit: ñ posse mori.
ꝑͥma erat ꝑseu̾antie potestas. boñposse ñ deserere. nouissima erit ꝑseu̾antiȩ felicitas: boñ ñ posse
deserere. Nũqͥd qr erũt bona noiissima potiora atq meliora. idõ fuer illa pͥma ł nulla ł parua:
Itẽq ipsa ad utoria distinguendas. Alud÷ ad iutoriũ. sine qͥ aliqͥd ñ fit. ⁊ aliud ÷ adittoriuum
q̃aliqͥd fit. Nã sine alim̃tis ñ possumꝰ uiu̾e. nec cñ c̃ad fuerĩt alim̃ta: ei fit u̾iuuat qͥ mori uo

Expanded text:
Quapropter bina ista quid inter se differant diligenter et uigilanter intuendum est, posse non peccare et non posse peccare, posse non mori et non posse mori, bonum posse non deserere, bonum non posse deserere. potuit enim non peccare cui dictum est: Si peccaveris, morte morieris? aut, non potuit bonum deserere, cum hoc peccando deseruerit, et ideo mortuus sit? Prima ergo libertas voluntatis erat posse non peccare, novissima erit multo major, non posse peccare. Prima immortalitas erat posse non mori, novissima erit multo major, non posse mori. prima erat perseuerantiae potestas bonum posse non deserere; nouissima erit perseuerantiae felicitas bonum non posse deserere. numquid quia erunt bona nouissima potiora atque meliora, ideo fuerunt illa prima uel nulla uel parua? Itemque ipsa adiutoria distinguenda sunt. aliud est adiutorium, sine quo aliquid non fit, et aliud est adiutorium, quo aliquid fit. nam sine al
Abbreviated transcription (Latin):
separe ab orub sanis morbidã. ab illo cui nichil ĩposfibile ipsa forsitan seꝑationẽ sanandã:
om̃s uelim̾ saluos fieri. Hoc quippe fit c̃singłos qͦsꝙ ut occurrerint c̃qͥb id ag̾e ualeamꝰ adħ
conam᷑ ad duc̾e. ut r̾tificati ei fide pacẽ haũt addm̃. quã p̃dicabat apłs etiã c̃ dicebat: ꝓ xrp̃o

Expanded text:
separare ab ovibus sanis morbidam: ab illo, cui nihil est impossibile, ipsa forsitan separatione sanandam. Nseparare ab ovibus sanis morbidam: ab illo, cui nihil est impossibile, ipsa forsitan separatione sanandam. Nomnes velimus salvos fieri. Hoc quippe fit, cum singulos quosque, ut occurrerint cum quibus id agere valeamus, ad hoc conamur addudere, ut justificati ex fide pac
Abbreviated transcription (Latin):
inficatut᷑. ⁊ans om̃psꝰ erat ẽ illo. ħac pħ añs om̃ps qͥerat c̃̾illo ad dur̃ istos: ut eũ regẽ cõsti¬
tuserent: ⁊ qͥuom addur̃ ÷ Ntũqͥo corꝑalib ułł iuncłis alligauit: intꝰ egit. corda tenuit. corda
moruit eos quoluntacib eor. quas ipse ntilł oꝑatꝰ est pͥxit. Siegͥ c̃ uoluerit reges int̾ra a ⁊̃ cõsti¬
tuere. magis ht inpotestate uoluntates hontũ ꝗͣ ipsi suas. Uis aliꝰ fac̃ ut salubris sit correp¬
sub iestifre. corrxptionib de caritate decaritate uenientib ꝓculparũ diu̾sifate diu̾sis.
mauio ia pocest sid̃e uoluerit. mcoreptionẽ saluberrimã cede atq ꝓficẽ. Neqꝙ enĩ scimꝰ qͥd con-¬
riugat seanti die. aut ante finẽ uite hiꝰ de aliqͥ desꝑandũ: aut cotͣdici dõ pocest ne respiciat.
absoluat dãpnatũq ipse ñ dãpnet. Pastorał tñ necessitas ht̃ ne ꝑplures serpant dira cõtagia.

Expanded text:
istos ut eum regem constituerent. Et quomodo adduxit? numquid corporalibus ullis vinculis alligavit? Intus egit, corda tenuit, corda movit, eosque voluntatibus eorum, quas ipse in illis operatus est, traxit. Si ergo cum voluerit reges in terra Deus constituere, magis habet in potestate voluntates hominum quam ipsi suas; quis alius facit ut salubris sit correpsubditi fratres correptionibus de charitate venientibus, pro culparum diversitate diversis, est, si Deus voluerit, in correptionem saluberrimam cedere atque proficere. Neque enim scimus quid contingat sequenti die; aut ante finem vitae hujus de aliquo desperandum est; aut contradici Deo potest, ne respiciat absolvat, damnatumque ipse non damnet. Pastoralis tamen necessitas habet, ne per plures serpant dira contagia,
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑ citandi causa cõmiptio cõmix corꝑũ. alit̾ quã nẽ ÷ fuiss: si nemo peccassec.
absit enĩ ut honestissima illa felicitas inparadiso cũ mo te libidim obcẽꝑaret
Ab sit ut illa pax animi & corꝑis. hab̾et aliqͥa ꝑpt̾ qđ ad ũsus se tpła pͥmi hoi̾s¬

Expanded text:
andi causa commixtio corporum aliter quam nunc est fuisset, si nemo peccasset. Absit enim ut honestissima illa felicitas in paradiso commotae libidini semper obtemperaret: absit ut illa pax animi et corporis haberet aliquid, propter quod adversus se ips
Abbreviated transcription (Latin):
dos fines a quib transgrediendis eã reuocat : ñ se libido cõmoueat. Itiod sifaceren
potest: ꝓfecto ue fines ñ tnsgrediant᷑ ĩpbo osti resistit᷑: qui eos tͣnsgredi niciꝰ. Sa
sercent: abste qͦ p̃dicata illa głosa certamina. ut uirgiͫ tatẽ continentiã custegi¬
ant Si gͦ pugnant: malũ : quod expugnant. Q ubi ÷ hoc maliĩ nisi in ipsise Ego
ñ habteat in me. hoc÷ incarne mã boñ ueraeit̃ dir̃. & ab ipfis nichil alitd dicis eẽ ms-

Expanded text:
dos fines, a quibus transgrediendis eam revocat, non se libido commoveat. Quod si facere non dos fines, a quibus transgrediendis eam revocat, non se libido commoveat. Quod si facere non potest; profecto ut fines non transgrediatur, improbo hosti resistitur, qui eos transercent abs te quoque praedicata illa gloriosa certamina, ut virginitatem continentiamque custodiant ? Si ergo pugnant, malum est quod expugnant. Et ubi est hoc malum, nisi in ipsis? Ergo, Non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum, veraciter dicitur et ab ipsis. 62. Nihil aliud dicis esse
Abbreviated transcription (Latin):
nemo ea bene utet᷑. qui dileperit. quanto magis libdme No pecunis nialit quidẽ
sp̃s coneupiscit s ipsa cont᷑ boñ sp̃m̃ non concupiscit.⁊ qđ libido fac̃: Atq ido . & an
ħ matũ cẽ negat peceat & q̃tu h malo bene ucit᷑: ñpcc eat. Recde ig̃ argiior esiris
gen̾andi utunt᷑ officiũ. aaliqua mala oꝑa eos illo uti: sic̃ ad facinus ppe. Nofolĩ
seruo ucit᷑ omicida. Cũ aut̃ dicamꝰ boñ eẽ in conuigib offitiũ ꝓcreandi. quaun¬
inuilñ quod in renaco sanari potest. trahat natꝰ de primi contagione perqdi auis
ut sic utant᷑ boni con iuges malo concupiscentiȩ: sic̃ sapiens ad oꝑa utiq bonsũ
ministro ueit᷑ inprudence. S hoĩes accitcissimi. idõ ñ modũ. ñ genꝰ. s ercestũ iosiu¬
catis arguitis: & expbandũ censecis obscenis qrtia eũ nostis ut dicis. intͣ eanceluolip¬
nes animi pocestate posse retineri. faeiat anum potestas si potest. ut adeͣnsgredien¬

Expanded text:
nemo ea bene utitur qui dilexerit: quanto magis libidine? Nam pecuniam malus quidem spiritus concupiscit; sed ipsa contra b malum negat peccat, et qui hoc malo bene utitur non peccat. Recte igitur argumentareris, generandi utuntur officium, ad aliqua mala opera eo illos uti, sicut ad facinus perpetrandum servo utitur homicida. Cum autem dicamus bonum esse in conjugibus officium procreandi, quamvis vulnus quod in renato sanari potest, trahat natus de primi contagione peccati; restat ut sic utantur conjuges boni malo concupiscentiae, sicut sapiens ad opera utique boministro utitur imprudente. 61. Sed homines acutissimi ideo non modum, non genus, sed excessum voluptatis arguitis et exprobrandum censetis obscenis, quia eum nostis, ut dicis, intra concessos fines animi potestate posse retineri. Faciat animi potestas, si potest, ut ad transgredien
Abbreviated transcription (Latin):
iõ bonũ . ẽ. eẽ in prudentẽ. q benie illo utit᷑ sapiens: Io ⁊ apls iobs non ant noltte uti mun¬
do. s nolite dilig̾e mundũ : ubi posuto &e concupiscentiã carnis. Nuienĩ ñ dilige
utit᷑. quasi nonutens utit᷑. quia n ei rei causa ute s: attnus qut̃ diligons in tuecur
ut etiã ñ diligens hac utat᷑. Ept̃ qđ paulus coapłs eiꝰ. & qui ucunt᷑ iniqͥ hoemundo
quasi nonucant᷑. Iuuid ÷ quasi nonutant᷑ nisinon adigant quo ituate ot ill do

Expanded text:
mundo; sed, Nolite diligere mundum: ubi posuit et concupiscentiam carnis . Qui enim non diligens utitur, quasi non utens utitur; quia non ejus rei causa utitur, sed alterius quam diligens intuetur, ut etiam non diligens hac utatur. Propter quod Paulus coapostolus ejus: Et qui utuntur, inquit, hoc mundo, quasi non utantur . Quid est, quasi non utantur; nisi, Non diligant quo utuntur, quo
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ uideamꝰ inm̃bris nr̃is repugnantẽ legi m̃tis nr̃e. ñ solũ tñ necessitatẽ cͥmuis ñ ht̃ .s

Expanded text:
legem videamus in membris nostris, repugnanlegem videamus in membris nostris, repugnan
Abbreviated transcription (Latin):
uit in ꝓp̃o. ut iꝑitis nebulas undeqͣ cõmoueas. ne lucẽ u̾itatis ad cendant. Alud &̃ sais
sic̃ ille ext̾ra. sic iste sine tali concupiscentia. ẽ. creatꝰ exfemina. Assum̃s tñ exilla ẽ mortali¬
tatis infirmitatẽ. qͣłꝰ ñ erat aute pecem̃ in carnis hoĩs pͥmi: ut eẽt ista qͣ tẽ illa ñ fuit simi¬
litudo carnis pectati. Ut gͦ nob̾ patiendi p̃b̾et exẽplũ: ñ hũit ille mala sua. s ꝑtulit alie¬
na. Indolorib ꝓnob̾: ñ incupiditatib fuit. Nua ꝓpt̃̾ natos ex adã tͣnsferri renatos. ꝯportet
ad xp̃m. ne ategno dĩ ꝑeant imagines dĩ. q sine malo fieri qͥdic̃. tiec amorẽ ht̃ uec timuẽ
dĩ. Cũ hoc aũ malo necesse ẽ. hominẽ dedãpnata originss generari. Regen̾atos aũ absit ut
redigamꝰ sic̃ calũ puiaris sub necessitate c̾mitiũ. dõ largiente dona uirtutũ. Quãtusgͦ aliã

Expanded text:
ut imperitis nebulas undecumque commoveas, ne lucem veritatis attendant. Aliud est sensus homo; quia sicut ille ex terra, sic iste sine tali concupiscentia est creatus ex femina. Assumens tamen ex illa etiam mortalitatis infirmitatem, qualis non erat ante peccatum in carne hominis primi, ut elitudo carnis peccati. Ut ergo nobis patiendi praeberet exemplum, non habuit ille mala sua, sed pertulit aliena; in doloribus pro nobis, non in cupiditatibus fuit. 56. Quapropter, natos ex Adam, transferri renatos oportet ad Christum; ne a regno Dei pereant imagines Dei, quod sine malo fieri qui dicit, nec amorem habet, nec timorem Dei. Cum hoc autem malo necesse est hominem de damnata origine generari. « Regeneratos » autem absit « ut redigamus » sicut calumniaris, « sub necessitate criminum, Deo largiente dona virtutum. » Quamvis ergo aliam
Abbreviated transcription (Latin):
te cũ deslit̾nt cũ cũb̾e c̃uiges. iã ñ ext̃ c̃iuges: ⁊diuorti ũ erit illa cessatio.
Ođ ne c̃tingat agant sic̃ posst̃ decrẽt q ui uenes agebant. ⁊ ab hoc oꝑe qͦ &̃ con¬
tinens nimiũ delectaris. nec e fectis etate corꝑib partant. ñ se cogitent quantũ
humatia. qͦlibet mͦ libulini cedat infirmitas. p̃t̃ fidẽ ꝗͣ fibi debent c̃ iuiges ne fi¬
ant adult̾ia. ⁊ płe cuiꝰ gen̾andȩ causa sexꝰ ut̃q miscendꝰ ẽ. Adu̾ti &̃ tciũ bonũ.¬
ne diuortiũ fiat: ł abea c̃iuge q̃ ñ potest parere. ꝓ fecisse cato ꝑhibet᷑. ne abeo iuro
qͥ plutes ñuult susciꝑe filios. alteri fetanda tͣdat᷑. Proppt̃ ħ inillo qͥ secłm eu̾głiũ con¬
ugiũ nũcupaui: oĩa tria bona nuptiarũ dixieẽ cõpleta. fidẽ: qr nullũ ad ulteriũ.
sic insimulis. ut qͥeqͥed alit̃ fuerit malũ ẽ uideat᷑. Dico er̃ ⁊ alit̃ bonũ ẽẽ coniugis̃¬

Expanded text:
te, cum destiterint concumbere conjuges, jam non erunt conjuges, et divortium erit illa cessatio. Quod ne contingat, agant sicut possunt decrepiti quod juvenes agebant, et ab hoc opere quo etiam continens nimium delectaris, nec effoetis aetate corporibus parcant. Non se cogitent quantum humana, quolibet modo libidini cedat infirmitas, praeter fidem quam sibi debent conjuges, ne fiant adulteria, et prolem cujus generandae causa sexus uterque miscendus est, adverti etiam ne divortium fiat vel ab ea conjuge quae non potest parere, vel sicut fecisse Cato prehibetur , ne ab eo viro qui plures non vult suscipere filios, alteri fetanda tradatur . Propter hoc in illo quod secundum Evangelium conjugium nuncupavi, omnia tria bona nuptiarum dixi esse completa; « fidem, quia nullum adulterium; sicut insimulas, « ut quidquid aliter fuerit, malum esse videatur. » Dico enim et aliter bonum esse conjugi
Abbreviated transcription (Latin):
iũ diuinã ⁊ qͥd cur faciat indagare ñ possint. fateri eo pudet nesciret qͣ nescĩ n opar
rie martellinũ uelut mͥ p̃sc̃bens pon̾e uoluisti de adã dictũ. q tabificauit inse osids.
stirpe uent᷑os. Uñ utiq ille tabificauit. ñ inde ap̃s in matris uterũ uenit: subde su
adrẽ maximȩ ꝑtinent in eadẽ sententia mea. ego dicã qr tu dic̾e noliusti: istatĩ qut ue¬
talitatẽ de mortalitate mat̾ni corꝑis xraxit: qr mortale corpꝰ eiꝰ inuenit. Contagũ
uͦ peccĩ originale ñ trax̃: qr ccũbentis c̃cupiscentiã ñ inuenit. Siaũ nec mortaltatẽ

Expanded text:
im divinam, et quid cur faciat, indagare non possint, fateri eos pudet nescire quod nesciunt. 54.riae Marcellinum, velut mihi praescribens ponere voluisti, de Adam dictum, « quod tabificavit in se omnes de sua stirpe venturos: » unde utique ille tabificavit, non inde Christus in matris uterum venit. Sed verba quae ad rem maxime pertinent in eadem sententia mea, ego dicam, quia tu dicere noluisti; et statim cor nomortalitatem de mortalitate materni corporis traxit, quia mortale corpus ejus invenit: contagium vero peccati originalis non traxit, quia concumbentis concupiscentiam non invenit. Si autem nec mortalitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
apparet illã c̃cupiscentiã ꝑꝗͣ ap̃s c̃cipi noluit fecisse uigene̾ humano ppagnẽ mali.
qr mar. iȩ corpꝰ ꝗͣuis inde uen̾it. tñ eã ñ tratecit in corpꝰ qͥ ñ inde c̃ceptt. Cecũ corpꝰ ũ¬
inde dictũ eẽ insimilitudine carnis pecc̃i qr oĩs alia hominũ caro petĩ : qͥsq̃s negat
⁊ carnẽ x ita carni cõꝑat nasceatiũ hominũ cetõꝵ. ut asserat utiaq ẽẽ purttatisegt¬
detestandꝰ hereticinuenit᷑. Magnũ porro aliqͥd inuenisse t uacdis ⁊ copiosuluns dispittas.
ẽ si nascentis mali. aliqͥd exparentib t᷑here possent qͥ eepiaret᷑ inatub. dĩ. qe cos ppse
format inuteriꝰᷤ matrũ. Ab ipso ati formari hoĩes qͣsi ħ negem iastantisime pbas. milta
de scͥpturis adhibens testimomia: inqͥb cũ ea ũba exlibro ecsinstico posussesic b ual palt¬

Expanded text:
per quam Christus concipi noluit, fecisse in genere humano propaginem mali: quia Mariae corpus quamvis inde venerit, tamen eam non trajecit in corpus quod non inde concepit. Caeterum, corpuinde dictum esse in similitudine carnis peccati, quia omnis alia hominum caro peccati est, quisquis negat, et carnem Christi ita carni comparat nascentium hominum caeterorum, ut asserat utramque esse puritatisporro aliquid invenisse tibi videris, et copiosissime disputas, « etiam si nascentes mali aliquid ex parentibus trahere possent, quod expiaretur manibus Dei, quia eos ipse format in uteris matrum. » Ab ipso autem formari homines quasi hoc negemus instantissime probas, multa de Scripturis adhibens testimonia: in quibus cum ea verba ex libro Ecclesiastico posuisses, qu
Abbreviated transcription (Latin):
q̃sisse u̾boꝵ. uͥ uentose atq uanit̃ curreres: S cũ &̃ sci iob testimotũ taeto ⁊po

Expanded text:
quaesisse verborum, ubi ventose atque inaniter curreres? Sed cum etiam sancti Job testimonium tam loquaesisse verborum, ubi ventose atque inaniter curreres? Sed cum etiam sancti Job testimonium tam lo
Abbreviated transcription (Latin):
credet᷑. han falsã uoluit remou̾e opinionẽ. ñ mariã illiꝰ uiri negare cuioe. enitꝰ
ue fides: utiq miriolata ꝑ mansit. Neq enĩ cũ eã iudisset iã uͥginẽ sacrã diuina pͥ¬
cunditate donatã. ⁊pse aliã q̃siuit uxorẽ: cũ utiq nec istã q̃ fisset. si necessanã
c̃ uigẽ ñ hab̾et. S uncłm fidĩ c̃uigał. ñ iõ iudicaũ eẽ soluendũ : q spes cõmiscende arus
ablata ẽ. Uerũ de isto c̃iugio quis exhistuma. nꝰtñ ñ ut calũpniaris dicimꝰ sic fuisle partai
c̃iuges institutos: ut sine cõmixtiõẽ utriꝰq sex coniuges eẽnt. S utrũ in ꝑacliss añpesũ
citiã c̃iugalẽ cohibet᷑ excesẜ. ⁊ utrũ malũ ñ sit. cui iepugnanti clentiendũ ĩ
⁊ utrũ ab ingen̾ato malo. possit hõiũ qͥsꝗͣ uͥ regen̾atiõe lib̾ari: hoc ert̃nos discet .
creari hominẽ. q deqͦibet u̾mitulo negare fas ñ ẽ. q̃ ꝑtinut nͥ ut te apparere t tod a

Expanded text:
crederetur. Hanc falsam voluit removere opinionem, non Mariam illius viri negare conjugem, conQuae fides utique inviolata permansit. Neque enim cum eam vidisset jam virginem sacram divina fecunditate donatam, endum, quia spes commiscendae carnis ablata est. Verum de isto conjugio quod vis existima; nos tamen non ut calumniaris dicimus, « sic fuisse primos conjuges institutos, ut sine commixtione utriusque sexus conjuges essent: » sed utrum in paradiso ante peccatum citiam conjugalem cohibetur excessus; et utrum malum non sit, cui repugnanti consentiendum net utrum ab ingenerato malo possit hominum quisquam nisi regeneratione liberari; hoc inter nos disseritur. creari hominem, » quod de quolibet vermiculo negare fas non est; quo pertinuit, nisi ut te appareret campos
Abbreviated transcription (Latin):
credat᷑. cũ fuisse missũ insimilitudine carnis peccẽ.Aut uullã carnẽ eẽ peccĩ. aut si sit qr¬

Expanded text:
credatur, eum fuisse missum in similitudine carnis peccati » ; imo potius instcredatur, eum fuisse missum in similitudine carnis peccati » ; imo potius inst
Abbreviated transcription (Latin):
nec ille recessert̃ a corꝑib suis. ⁊ tñ ad nos mirabili m affectis nr̃is sensib tͣnsiert̃. Quo mͦ
aũ de corpe ad spm̃: eo mͦ tͣnseunt de spũ ad corpꝰ. Nã colores uirgarũ qͣs uariauit iacob
afficiendo tͣnsiert̃ in aĩas peccoꝵ macrũ: atq inde turs eadẽ affectiõe tnseundo. apparuer
incorpib filioꝵ. Tale uͦ aliqͥd ẽ infetib humanis posse c̃ting̾e. soranꝰ medicine auctor
nobiłisimꝰ scribit. & exẽplo confirmat historiȩ. Nã dionisiũ tirauuũ narrat eo qͥ ipse
deformis eẽt. nec tales hab̾e filios uellet. uxori suȩ inc̃cubitu formosã ꝓpon̾e̾ solere
mitte̾t. Neq enĩ ds̃ ita uat᷑as creat. ut leges auferat qͣs dedit motib uniꝰ cuiꝰq nat᷑e.
ic ⁊uicia cũ sint in subiecto exparentib tñ infilios. ñ q̃si t̾nsiigͣtione. de suo subiecto
in subiectũ alt̾um. qfieri ñ posse cathegoriȩ ille qͣs legisti tierissimȩ ostendt̃. s qͥ non

Expanded text:
nec illae recesserunt a corporibus suis, et tamen ad nos mirabili modo affectis nostris sensibus transierunt. Quomodo autem de corpore ad spiritum, eo modo transeunt de spiritu ad corpus. Nam colores virgarum quas variavit Jacob, afficiendo transierunt in animas pecorum matrum, atque inde rursus eadem affectione transeundo apparuerunt in corporibus filiorum . Tale vero aliquid etiam in fetibus humanis posse contingere, Soranus medicinae auctor nobilissimus scribit, et exemplo confirmat historiae. Nam Dionysium tyrannum narrat, eo quod ipse deformis esset, nec tales habere filios vellet, uxori suae in concubitu formosam proponere solere mitteret. Neque enim Deus ita naturas creat, ut leges auferat, quas dedit motibus uniuscujusque naturae. Sic et vitia cum sint in subjecto, ex parentibus tamen in filios, non quasi transmigratione de suo subjecto in subjectum alterum, quod fieri non posse categoriae illae quas legisti verissime ostendunt; sed, quod non
Abbreviated transcription (Latin):
uirili semine c̃cepisse. s utrũ aĩȩ filioꝵ de pat̾na aĩa tͣctę fuerinit:
an aliuade in ut̾o eiꝰ eẽ ceꝑuit. hoc nimirũ illa nesciebat. nec eam
pudebat ut temi̾itatẽ cau̾et ignor antiã c̃fiteri. Quidẽ. gͦ qd
aausaris cur ñ ipso filii mundent᷑ effectu. ut apollutiõib inqͥs
̃ de i anifestis uuiciis corpoꝵ posse. cũ qͥb ñ pauci nascunt᷑ infantes: ꝗͣuis absit ut i.¬

Expanded text:
 utrum animae filiorum de paterna anima tractae fuerint, an aliunde in utero ejus esse ceperint, hoc nimirum illa nesciebat; nec eam pudebat, ut temeritatem caveret, ignorantiam confiteri. Quid est ergo quod causaris, « Cur non ipso filii mundentur effectu, ut a pollutionibus, » ietiam de manifestis vitiis corporum posse, cum quibus non pauci nascuntur infantes; quamvis absit ut du
Abbreviated transcription (Latin):
unt᷑. sẽp̃it̃na ꝙͦ uirtꝰ eiꝰ & diumitas. ut sint i ercusabiles. Quomͦ dic̃ in ereusabiles. nͥ de illa
excusatiõe. qua solet dic̾e humana suꝑbia. si scisse fecissẽ: ido ñ fatio: q nescio. Hȩc eisexeu¬
satio tollit᷑. qñ p̃ceptũ dat᷑. ł scientia ñpeccandi manifestat᷑ s sunt hom̃ies. qͥetiã de ipso deo
sẽ eycusare conant᷑: qͥb dic̃ apłs iacob nemo c̃tẽptat᷑ dicat qm a dõ tẽptor. dẽ enĩ ut tẽptatoꝵ
maloꝵ est. Ip̃se aut̃ neminẽ tẽptat. Unꝰ qͥsꝙ tẽptat᷑ a concupiscentia sua abt̃atꝰ & iletꝰ

Expanded text:
ue virtus ejus ac divinitas, ut sint inexcusabiles . Quomodo dicit inexcusabiles, nisi de illa excusatione qua solet dicere humana superbia, Si scissem, fecissem; ideo non feci, quia nescisatio tollitur, quando praeceptum datur, vel scientia non peccandi manifestatur. 3. Sed sunt homines qui etiam de ipso Deo se excusare conantur, quibus dicit apostolus Jacobus: Nemo cum tentatur, dicat, Quoniam a Deo tentor. Deus enim intentator malorum est:
Abbreviated transcription (Latin):
Uinq michi carssime ꝓpofuisti ꝑtractandas questiones atq soluendas dilectissi-
me nu fr̃. honorate. hinc inde raptas. fic te uł legentẽ mouere uł cogteãti
cibi in mentẽ uentre potuerunt. & in ͤoͥnspectũ fusas quodãmͦ ł. Quarũ solu¬
tionẽ siueli difserendo ordinare non ut carptĩ sic̃ posite sunt de singłis disserã.
s tino quodã tenore sermonis eas int̾ se conectã: difficile opus uidec᷑. Et tamen
puto faciliꝰ eas solui fihoc fecero. In incẽ quippe aduiuabunt: si atea pendebit ei
alt̾a. donec om̃is ueniant in seriẽ difputationis: nõsingłatĩ sepatis locis. qͣsiꝰ
una quȩq in sua priuata intentione habitet. s łm̃ aliqͥt intuentes. & unũ
collaborantes sotiali racione: & indiuidua ueritate. Uoliisti gͦ & scripto com¬
monisti expom atq aꝑiri.tͥ. qͥd fibi uelit uox illa dñi. ds̃ ms. ds nis. ut quid

Expanded text:
uinque mihi proposuisti pertractandas quaestiones atque soluendas, dilectissime mi frater Honorate, hinc inde raptas, sicut te uel legentem mouere uel cogitanti tibi in mentem uenire potuerunt, et in conspectum meum fusas quodam modo. quarum solutionem si uelim disserendo ordinare, non ut carptim, sicut propositae sunt, de singulis disseram, sed uno quodam tenore sermonis eas inter se conectam atque contexam. difficile opus uidetur. et tamen puto facilius eas solui, si hoc fecero. inuicem quippe adiuuabunt, si altera pendebit ex altera, donec omnes ueniant in seriem disputationis non singillatim separatis locis, quasi unaquaeque in sua priuata intentione habitet, sed unum aliquid intuentes et unum conlaborantes sociali ratione et indiuidua ueritate. Voluisti ergo et scripto commonuisti exponi atque aperiri tibi, quid sibi uelit uox illa domini: Deus
Abbreviated transcription (Latin):
asite habuinal ap̃l  ut ferat. uñ quisꝙ secm ea quȩ ꝑ corpꝰ gessit. siue bonũ:
aue malũ. Gesset inquit. ñ ad iuinx̃ sigesturus fuit. S unde hoc talibꝰ ui-¬
sis in nicte uen̾it nescio. ut fut᷑a quȩ ñ sut fut᷑r̃ puniant᷑. aut honorent᷑ m̾ita
partuiloꝵ. Quu aut dictũ ẽ scłm ea que ꝑcoi pꝰ gessit hominẽ iudicandũ.
bi terant multa solo aĩo ron ꝑcorpꝰ nce ꝑullũ corꝑis m̃brũ. ⁊plerũꝙ tã magna
et ralibi cogititionibꝰ pena iustissima debeat᷑: sicuti est. ut alia tacca dix in
stpiens inoor de suo ñest. as: Quid est. gͦ scđłm eaquȩ ꝑ corpꝰ gessit. nͥscłm ea
qui gessit eo tere quo in corpe fuit. ut ꝑ corpꝰ. intelligamꝰ ꝑ aoꝑis tempꝰe Post cor-¬
pus aut. nemo erit in corꝑe: nisi ressurrestioe nouisima: ñ adulla merita cõꝑ-¬

Expanded text:
ferat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, siue bonum siue malum. gessit, inquit, non adiunxit: "uel gesturus fuit". sed unde hoc talibus uiris in mentem uenerit nescio, ut futura, quae non sunt futura, puniantur aut honorentur merita paruulorum. cur autem dictum est secundum ea quae per corpus gessit hominem iudicandum, cum gerantur multa solo animo, non per corpus nec per ullum corporis membrum, et plerumque tam magna, ut talibus cogitationibus poena iustissimsipiens in corde suo: non est deus? quid est ergo: secundum ea quae per corpus gessit, nisi secundum ea quae gessit eo tempore, quo in corpore fuit, ut per corpus intellegamus per corporis tempus? post corpus autem nemo erit in corpore nisi resurrectione nouissima, non ad ulla merita compa
Abbreviated transcription (Latin):
penitentiã siuu̾ent non aucti. Cos aut̃ quibaptirant᷑. & paruuli de corꝑib exe-¬
unt. dm̃ p̃sisse acturos penitentiã fuisse siuiu̾ent. attendant & iudeant sitta:
non iã in paruuł sine bapusmate morientib pecc̃a originalia uindican: ⁊c
qm̃ non possent uͥ in maiore etate pecare. si alios actos pęnitentiã. allos no
acturos fuisse p̃uisos. ido alios baptiratos. alios fine baptismo. exisse uun
uita. hoc si audirẽt pelagiani ñ iã laborarẽt negando origmale pea. n ade¬

Expanded text:
poenitentiam, si viverent, non acturi; eos autem qui baptizantur, et parvuli de corporibus exeunt, Deum praescisse acturos poenitentiam fuisse, si viverent: attendant et videant, si ita non jam in parvulis sine Baptismate morientibus peccata originalia vindicari, sed possent nisi in majore aetate peccare: sed alios acturos poenitentiam, alios non acturos fuisse praevisos; ideo alios baptizatos, allos sine baptismo exisse de hac vita. Hoc si auderent Pelagiani, non jam laborarent negando originale pecca
Abbreviated transcription (Latin):
fac̃ ut a nos fatiamꝰ. sic̃ ꝑꝓpħam iepechielẽ aꝑtissime dic̃. Quid enĩ aꝑtiꝰ quã ubi
dic̃ ego fatiã ut uos fatiatis. Loc̃ ipsũ script̾e adtendite. & uidebitis illa dm̃ ꝓ-¬
mitt̾e facturũ se ut fatiant quȩ tubet ut fiant. Ñsane ibi tacet etiã mita eorũ.
s mala quib se ostendit reddẽ ꝓ mał bona. hoc ipso qͥ fac̃ eos hab̃e deinceps
oꝑa. bona. c̃ ipse fac̃. ut faciant diuina mandata. S om̃is hec ratio qua defen-
qui nisi sibi aliquid adsignent. quod pͥores dent ut retribuat᷑ eis ab om̃i
studio pietatis. repͥmi seputant. laborat aliquando inetate maioꝵ. iam
disernunt᷑ acetis. ut ꝑtineant adlib̾atorẽ bm̃tũ: ne ille ulis humanis p̃¬
du dsestibi meritis. cũ & ipse sit ho. lib̾ator factus est hominũ. Quis eñ auc̃i
cede qllunt paruuli ꝓfuis fut᷑is meritis. in ipsa infantili etate boptrati
etire dehas partta. & ides alii non baptitati in eadẽ etate mori. quia & ip¬

Expanded text:
e dicit. quid enim apertius quam ubi dicit: ego faciam, ut faciatis? locum ipsum scripturae attendite, et uidebitis illa deum promittere facturum se ut faciant, quae iubet, ut fiant. non sane ibi tacet merita eorum, sed mala, quibus se ostendit reddere pro malis bona hoc ipso, quo eos facit habere deinceps opera bona, cum ipse facit, ut faciant diuina mandata. Sed omnis haec ratio, qua defendiqui, nisi aliquid sibi assignent quod priores dent, ut retribuatur eis, ab omni studio pietatis reprimi se putant, laborat aliquando in aetate maiorum iam discernuntur a ceteris, ut pertineant ad liberatorem hominum, nec ille ullis humanis praecedentibus meritis, cum et ipse sit homo, liberator factus est hominum. Quis enim audiat, quod dicuntur paruuli pro suis futuris meritis in ipsa infantili aetate baptizati exire de hac uita, et ideo alii non baptizati in eadem aetate mori, quia et ip
Abbreviated transcription (Latin):
ut placeat participib & defensorib gr̃ȩ. Pelagianoꝵ herior iste dãnabił
quoꝵ mox apłs ora obstrux ad iungens. Quot quot enĩ spũ dĩ agunt᷑ hi filiist̃

Expanded text:
ut placeat participibus et defensoribus gratiae: Pelagianorum est error iste damnabilis, ut placeat participibus et defensoribus gratiae: Pelagianorum est error iste damnabilis, quorum mox Apostolus ora obstruxit, adjungens: Quotquot enim Spiritu 69 Dei aguntur, hi filii sunt
Abbreviated transcription (Latin):
& fine fide i possibile est place dõ. qnchnlomtinꝰ ut ĩpleat qͥ promisit ds̃. in homiñ: potestate.
pisi enĩ homo fatiat qͣ dõ ñ donante adhominẽ ꝑtinet. ñ faciet ipse qͥ donet. hocẽ. iusi
ut ꝓmissa sua dẽ possit ĩplere. non est. indĩ. s. in hõis potestate. d fiueritas & pietas nos
hȩ qͥ eẽ. ñ posst̃: nisi habeant fidẽ. Enio ipse donat &e fidem. Sane cũ apł dicat. idõ exficda
ut scãm grãm firma sit ꝓmissio: miror. homines infirmitat fuȩ se malle cõmitte: auĩ
firmitati ꝓmissiõis xͥ. S incerta ÷ mͥ inquit dememetipso uoluntas dĩ. Iuid &̃: tudn
enĩ utdet qđ iuibe: rgant credentes ut fibi augeat᷑ fides. rouant pñcredentibus
ut eis donet᷑ fides.
Et insius gͥ increm̃tis. & in fuis uttiis: dei donũ est fides. Suaũ
dicit᷑. si credideris
offert᷑. Nẽ qͥ placet. ut facta camis mortifare nondĩ donũ eẽ dicamꝰ. requid dĩ

Expanded text:
placere Deo, nihilominus ut impleat quod promisit Deus, in hominum potestate est; nisi enim homo faciat quod Deo non donante ad hominem pertinet, non faciet ipse quod donet; hoc est, nisi per hoc ut promissa sua Deus possit implere, non est in Dei, sed in hominis potestate; quod si veritas et pietas nos ahae. quod esse non possunt, si non habent fidem. ergo ipse donat et fidem. Sane cum apostolus dicat: ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio, miror homines infirmitati suae se malle committere quam firmitati promissionis dei. "sed incerta est mihi" inquit "de me ipso uoluntas dei". quid ergo? tuane enim, ut det quod iubet: rogant credentes, ut sibi augeatur fides, rogant pro non credentibus, ut eis donetur fides. et in suis igitur incrementis et in suis initiis dei donum est fides. sic autem dicitur: si credideris, offertur. num igitur placet, ut facta carnis mortificare non donum dei esse dicamus neque id donum
Abbreviated transcription (Latin):
salus religionis huiꝰ ꝑ ꝗ̃ solã uerã salus uera ueracit̃q pmitat᷑. nulli umquã
defuit. qui dignꝰ fuit: & cui defuit: dignꝰ ñfuit. Et ab exordio ꝓpagatiõis huma¬
nȩ usq infinẽ: quibusdã adp̃miũ. quibdã ad iudittũ: p̃dicat᷑. Acꝑ hoc & qͥb̾ꝰ¬
om̃ino annuntiata ñ est. ñ credit̾i p̃siebantutt. & quib ñ credit̾is tam̃ annim¬
ata est. in iloꝵ exẽplũ demonstͥnt᷑. Iuib aut̃ credit᷑is annuntiat᷑. ĩ regno celors¬

Expanded text:
salus religionis huius, per quam solam ueram salus uera ueraciterque promittitur, nulli umquam salus religionis huius, per quam solam ueram salus uera ueraciterque promittitur, nulli umquam defuit, qui dignus fuit, et, cui defuit, dignus non fuit. et ab exordio propagationis humanae usque in finem quibusdam ad praemium quibusdam ad iudicium praedicatur. ac per omnino annuntiata non est, non credituri praesciebantur; et quibus non credituris tamen annuntiata est, in illorum exemplum demonstrantur: quibus autem credituris annuntiantur, hi regno coelor
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ mirũ si tã infide̾bus plenũ orbem terrarũ. xp̃e pͥoribus scłis nouerat. ut eis
ab eius aduentu usq ađhoc tẽpus. tam multos fuisse. atq eẽ miram᷑. Et tam̃ abenitio
gen̾is humani. alias occultiꝰ. alias euidentiꝰ. sic̃ congruere temporib duunitꝰ uisũ.
nec ꝓpħatari destitit. nec. qui ineũ credent defuer̃. E ab adam usque ad moysen:
&e intpso ppło isrł quȩ spetiali quodã misterio gens ꝓpħica fuit: & in aliis gentibꝰ
antequã uenisset in carne. Cum enĩ ñnulli c̃memorant᷑ in scĩs. hȩbraicis libris iã
extẽpore habraȩ. nec de stirpe carnis eiꝰ. nec expopło isrł. nec aduenticia societate.
inpopło ifrł qui tñ huiꝰ sacm̃ti participes fuer̃: cur ñ credamꝰ etiã incęt̾isꝰ gell
tib alias alios fuisse. quãuis eos cõmemoratos in eisdẽ auctoritatib ñ legamꝰ: tra

Expanded text:
ergo mirum, si tam infidelibus plenum orbem terrarum Christus prioribus saeculis nouerat, ut eis ergo mirum, si tam infidelibus plenum orbem terrarum Christus prioribus saeculis nouerat, ut eis ab ejus adventu usque ad hoc tempus, tam multos fuisse et esse miramur. 15. Et tamen ab initio generis humani, alias occultius, alias evidentius, sicut congruere temporibus divinitus visum est, nec prophetari destitit, nec qui in eum crederent defuerunt, ab Adam usque ad Moysen, et in ipso populo Israel, quae speciali quodam mysterio gens prophetica fuit, et in aliis gentibus antequam venisset in carne. Cum enim nonnulli commemorantur in sanctis hebraicis Libris jam ex tempore Abrahae, nec de stirpe carnis ejus, nec ex populo Israel, nec ex adventitia societate in populo Israel, qui tamen hujus sacramenti participes fuerunt; cur non credamus etiam in caeteris hac tibus alias alios fuisse, quamuis eos commemoratos in eisdem auctoritatibus non legamus? ita
Abbreviated transcription (Latin):
consiliũ longe secretiꝰ latet. sine p̃iuditio etiã aliaꝵ forte causarũ. quȩ apruden¬
tibus uestigari queunt. Hoc solũ eis breuitatis causa in huiꝰ questiõis disputaticẽ
dicamꝰ: tunc uoluisse hominibꝰ
doctrinã stiã. qñ sciebat & ubi
sciebat eẽ qui meũ fuerant
credit᷑i. His tẽporib enĩ e hil
locis. quib eũgłium eiꝰ nõ est
p̃licatũ. tales om̃s in eius p̃dicatiõe
fut᷑os ẽẽ p̃sciebat. quales ñ qͥdẽ õs
Sed tñ multi in eiꝰ corꝑali p̃sentia fuer̃: qui moũ nec suscitatis ab eo mortuis crede
uoluer̃. quales etiã nc̃ multos ui demͦ. cũ tanta manifestatione de illo cõpleantur
p̃conia ꝓpħarũ nolle adhuc credẽ. & małe humana astictia resistere. quã tam
ciare atty ꝑspicue tãꝙ sublimi & sublimit̃ diffamate diuine auc̃ toritati. Quãdu
paruus & infirmꝰ est intellectus hominis. diunȩ accedẽ ueritati: ñ pot̾it. Quid

Expanded text:
consilium longe secretius latet, sine praeiudicio etiam aliarum forte causarum, quae a prudentibus inuestigari queunt, hoc solum eis breuitatis gratia in huius quaestionis disputatione dicamus tunc uoluisse hominibus doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse, qui in eum fuerant credituri? his enim temporibus et his locis, quibus euangelium eius non est praedicatum, tales omnes in eius praedicatione futuros esse praesciebat, quales non quidem omnes sed tamen multi in eius corporali praesentia fuerunt, qui in eum nec suscitatis ab eo mortuis credere uoluerunt, quales etiam nunc multos uidemus, cum tanta manifestatione de illo compleantur praeconia prophetarum, nolle adhuc credere et malle humana astutia resistere quam tam clarae atque perspicuae tamque sublimi et sublimiter diffamacedere ueritati. quid
Abbreviated transcription (Latin):
enã peccoꝵ. im̃ dictũ: Tiadidit illos deus in rexbã m̃tẽ ut faciant q̃ñ conueniũt. Ñ ibi pec¬
om̃i semini: q̃i de nr̃ȩ uoluntatis potestate. s de sua p̃destinatione ꝓmisit. Romisit enĩ qͥ ipse
factus fuerat: ñ quod hoĩes Qua & si factunt homines bona que ꝑtinent ad colendũ dm̃:
ipse fac̃ ut ipsi faciant que p̃cipit. ñ illi faciunt ut ipse fatiat qđ ꝑmisit Alioqͥn ut dĩ pro
acꝑhoc facta. ñabiena: sisua. Anforte oꝑabona gentiũ ds̃ ꝓmifit abrae &ͥ semine tuso. ut¬

Expanded text:
e dictum est: tradidit illos deus in reprobum sensum, ut faciant quae non conueniunt - non ibi pecomni semini — non de nostrae uoluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit. promisit enim quod ipse facturus fuerat, non quod homines, quia etsi faciunt homines bona, quae pertinent ad colendum deum, ipse facit, ut illi faciant quae praecepit, non illi faciunt, ut ipse faciat quod promisit. alioquin ut dei prac per hoc facta non aliena, sed sua. An forte opera bona gentium deus promisit Abrahae in semine eius, ut