comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Tilium dicunt uocatũ. eo qͦd utilis sit ad usũ
teloꝵ: uitore & leuitate iaculandi. Est enim
genꝰ materiȩ leuissimȩ. Salix dicta. qͦd cele¬
riter saliat: ħͥ est uelociter crescat. Arbor
lenta uitibꝰ. abilis uinciendis. Quiꝰ seminis¬
hanc dicunt. ẽẽ. naturã: ut si qͥs illud in po¬
culo hauserit. liberis careat. S & feminas
infecundas efficit. Populus autẽ. & salix & ti¬
lrũ molles materie sunt: & ad sculpturã inep
te. Uimen uocari. eo qͦd uim habeat multã
uirouis. Natura enim eiꝰ talis est: ut eciã si
arefacta abluat᷑. uirescat. deinde excisa.
Mirice quã latini tramariciã uocant: ex amaritu¬
dine noĩata. Gustus enim eiꝰ nimis amatꝰ est.
Nec arbor in solitudine & salsa humo nascit᷑ Ex
qua ȩtiam arbore maleficis artib mistra. id.ẽ
odia concitari dicunt᷑. Mirtus ã mari dicta:
eo quod magis littorea sit arbor. Unde uirgi¬
lius. Littora mirtetis letissima: & amantes

Expanded text:
Tilium dicunt vocatum eo quod utilis sit ad usum Tilium dicunt vocatum eo quod utilis sit ad usum telorum nitore et levitate iaculandi: est enim genus materiae levissimae. Salix dicta quod celeriter saliat, hoc est velociter crescat, arbor lenta, vitibus habilis vinciendis. Cuihanc dicunt esse naturam, ut si quis illud in poculo hauserit, liberis careat, sed et feminas infecundas efficit. Populus autem, et salix, et tilia, mollis materiae sunt, et ad sculpturam aptae. 48. Vimen vocatur, eo quod vim habeat multam viroris. Natura enim 338 ejus talis est, ut etiam si arefacta alluatur, virescat; deinde excisa, Myricae, quam Latini tamaricem vocant, ex amaritudine nominata. Gustus enim ejus nimis amarus est. Haec arbor in solitudine et saxosa humo nascitur, ex qua etiam arbore maleficis artibus μισήθρα, id est, odia concitari dicuntur. 50. Myrtus a mari dicta, eo quod magis littorea arbor sit. Unde et Virgilius: Littora myrtetis laetissima; et: Amantes
Abbreviated transcription (Latin):
parthicos. Acer. coloribus impar. Robur au¬
tem generaliter dicit᷑ ex omni materra qͥc¬
quid est firmissimũ. Alnus uocat᷑ : qͦd alat᷑
amne. xima enim aquȩ nascit᷑: nec facile
extra undas uiuit. Hinc & tenera & mollis:
quia in humecto loco nutrit᷑. Ulmꝰ nomen
accepit: quod uliginosis locis & humidis.
meliꝰ ꝓficit. Nam in montanis & asꝑis minꝰ
leta est. Larex cui hoc nomen ã castello larici¬
no inditum est. ex qua tabulȩ tegulis affixe
flaminã repellunt: neq ex se carbonẽ ambꝰ¬
te effictunt. Popłs dicta. quod ex eiꝰ calce mul¬
titudo nascat᷑. Tuius genꝰ duplex est. Nam al¬
tera est alba: altera nigra. Alba aut̃ popłs
dicta: qͥa folia eiꝰ una parte sunt alba. altera
uiridia. Hec gͦ bicolor habens quasi noctis &
diei notas: quȩ tempora ortu solis. occasuq
constant. Generat etiã resinã circa eridanũ
fluuiũ uelut alii memorant. infinib syriȩ

Expanded text:
Parthicos. Acer coloribus inpar. Robur auParthicos. Acer coloribus inpar. Robur autem generaliter dicitur ex omni materia quidquid est firmissimum. Alnus vocatur quod alatur amne; proxime enim aquae nascitur, nec facile extra undas vivit. Hinc et tenera et mollis, quia in humecto loco nutritur. Ulmus nomen accepit quod uliginosis locis et humidis melius proficit; nam in montanis et asperis minus laeta est. Larex, cui hoc nomen a castello Laricino inditum est, ex qua tabulae tegulis adfixae flammam repellunt, neque ex se carbonem ambustae efficiunt. Populus dicta quod ex eius calce multitudo nascatur. Cuius genus duplex est: nam altera est alba, altera nigra. Alba autem populus dicta quia folia eius una parte sunt alba, altera viridia. Haec ergo bicolor, habens quasi noctis et diei notas, quae tempora ortu solis occasuque constant. Generat etiam resinam circa Eridanum fluvium vel, ut alii memorant, in finibus Syriae.
Abbreviated transcription (Latin):
Expressit huiꝰ arboris seriptura & nom̃. &
in plateis. Est autẽ tenerrimis foliis. ac mol¬
lib : ac uitiũ similis. Iuercꝰ. siue quernꝰ qͦd
ea soliti erant dii gentium querentibꝰ res¬
ponsa p̃canere arbor multũ annosa. sicut
legit᷑ de quercu mambre. sub qͦ habitauit
abraham: quȩ fert᷑ usq ad ꝯstantis regis
imꝑium ꝑ multa secła ꝑdurasse. huiꝰ fruc¬
tus galla appellat᷑:. ex quib una agrestis
honfaticis dicta parua forma. s firmo cor¬
pore. atq nodoso. quȩ medicaminib & in¬
caustis adhibet᷑: altera balanis lenis ac le¬
uis & nimtũ ꝑforata: lucernarũ tantun
usib necessaria. Fraxinꝰ uocari fert᷑. qd̾ ma¬
gis in asꝑa loca. montanaq fraga nascat᷑.
Hinc ꝑ diriuationem fraxmꝰ : sicut ã monte
tis: Taxus uenenata arbor: unde & toxica
uenena expͥmunt᷑. Ex hac arcus parthi &
taxi torquent᷑ in arcus. Stireos autem dicit

Expanded text:
Expressit huius arboris Scriptura et nomen et Expressit huius arboris Scriptura et nomen et in plateis.' Est autem tenerissimis foliis ac mollibus et vitium similis. Quercus, sive quernus, quod ea soliti erant dii gentium quaerentibus responsa praecanere, arbor multum annosa; sicut legitur de quercu Mambre, sub qua habitavit Abraham, quae fertur usque ad Constantis regis imperium per multa saecula perdurasse. Huius fructus galla appellatur. Ex quibus una agrestis ὀμφακίτης dicta, parva forma, sed firmo corpore atque nodoso, quae medicaminibus et incaustis adhibetur; altera βάλανος, lenis ac levis et nimium perforata, lucernarum tantum usibus necessaria. Fraxinus vocari fertur quod magis in aspera loca montanaque fraga nascatur. Hinc per derivationem fraxinus, sicut a monte mtis. Taxus venenata arbor, unde et toxica venena exprimuntur. Ex hac arcus Parthi ettaxi torquentur in arcus. Ityraeos autem dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ere solebant : ut odorem cadauerũ dũ
urerent᷑ oppͥmerent iocunditate odoris sus.
Iuniperꝰ grece dicta. siue qͦd ab amplo in
angustũ finit. ut ignis: siue qd̃ conceptũ
diu teneat ignem. adeo. ut si prunȩ ex eiꝰ
cinere fuerint oꝑte. usq ad annũ ꝑueni¬
ant. Ryro enim apud grecos ignis dicitur:
Iunꝑus autẽ alia parua. alia magna est.
E uenus in incłia & ȩchyopia nascit᷑: qͥ cestis
durescit in lapidem. suiꝰ lignum nigrũ est:
& cortex eius leuis. ut lauri. S indicũ macu
losum est in paruulis distinctionib albis. ac
fuluis. E thyõpicum uͦ qͦd prestantiꝰ accipit᷑.
in nullo est maculatũ : & est nigrũ. lene. & cor¬
neum. Est autẽ mareõtica palus in india. un
Euenꝰ autẽ crepundiis inligat᷑ ut infantem
uisui nigra ñ terreant. Platanꝰ ã latitudine
folioꝵ uocata ⁊ uel qͦd ipsa arboi patula sit
& ampla. Nam platos greci latum uocant.

Expanded text:
ere solebant, ut odorem cadaverum, dum ere solebant, ut odorem cadaverum, dum urerentur, opprimerent jucunditate odoris sui. 35. Juniperus Graece dicta, sive quod ab amplo in angustam finiat, ut ignis sive quod conceptum diu teneat ignem; adeo ut si prunae ex ejus cinere fuerint opertae, usque ad annum perveniant; πῦρ enim apud Graecos ignis dicitur. Jupinerus autem alia parva, alia magna est. 36. Ebenus in India et Aethiopia nascitur, quae caesa durescit in lapidem. Cujus lignum nigrum est, et cortex levis, ut lauri, sed Indicum losum est in parvulis distinctionibus albis ac fulvis: Aethiopicum vero, quod praestantius accipitur, in nullo est maculatum, sed est nigrum, lene et corneum. Est autem Mareotica palus in India, undEbenus autem crepundiis inligatur ut infantem visu nigra non terreant. Platanus a latitudine foliarum dicta, vel quod ipsa arbor patula sit et ampla; nam πλατύς Graeci latum vocant.
Abbreviated transcription (Latin):
ponclent. Lignum uͦ iocundi odoris. & diu
durans: nec a tinea unqͣm exterminat᷑.
De qua ꝑsius. Et cedro digna locutus: scili¬
cet ꝓpter cdurabilem ꝑpetuitatẽ. Unde &
i templis ꝓpter diut᷑nitatẽ: ex hoc ligno
lacunaria fiunt. Huiꝰ ligni resmna cędria
dicit᷑: quȩ in conseruandis libris adeo
utilis. ut ꝑliniti ex ea nec tineas patiant᷑.
nec tempore consenescant. Nascit᷑ in creta
affrica. atq syria. Eypressus grece dicit᷑.
quod caput eiꝰ ã rotunditate in acumen
erigit᷑. Uude & conꝰ uocat᷑. id est alta rotun¬
ditas. Hinc & fructus eius conꝰ. quia rotun¬
ditas eiꝰ talis est ut conum imitet᷑. unde &
conifere cypressi dicunt᷑. Huius lignũ ce¬
dro pene ꝓximam habet uirtutẽ: templo¬
rum quoq trabib aptum. impenetrabili
soliditate nunqͣm oneri cedit: s ea qua
in pͥncipio fuerit firmitate ꝑseuerat.
Antiqui cipressi ramos ꝓpe rogum ꝯstitu¬

Expanded text:
pondent: lignum vero jucundi odoris est, et diu pondent: lignum vero jucundi odoris est, et diu durans, nec a tinea unquam exterminatur, de quo Persius: Et cedro digna locutus, scilicet propter durabilem perpetuitatem. Unde et in templis propter diuturnitatem ex hoc ligno laquearia fiunt. Hujus ligni resina cedrea dicitur, quae in conservandis libris adeo est utilis ut perliniti ex ea nec tineas patiantur nec tempore consenescant. Nascitur in Creta, Africa atque Syria. Cyparissus Graece dicitur quod caput eius a rotunditate in acumen erigitur. Unde et κῶνος vocatur, id est alta rotunditas. Hinc et fructus eius conus, quia rotunditas eius taconiferae cyparissi dicuntur. Hujus lignum cedro pene proximam habet virtutem. Templorum quoque trabibus aptum, impenetrabili soliditate nunquam oneri cedit, sed ea qua in principio fuerit firmitate perseverat. Antiqui cypressi ramos prope rogum constitu
Abbreviated transcription (Latin):
cottex pomi eiꝰ naxdi pistici ocdorem referat
Pinus arbor picea ab acumine folioꝵ uocata
Uinum enĩ antiqui acutum. noĩabant. Pinum¬
autem aliã pitin. alterã greci peucen uocant.
quã nos piceam dicimꝰ: eo quod disudet pi¬
cem. Nam & specie differunt. In germaniȩ au¬
tem insulis huiꝰ arboris lacrima alectrum gig¬
nit. Gucta enĩ defluens rigore. uł tepore in
soliditate durescit. & gemimã facit. de quali.¬
tate sua & nomen accipietis id est sucinum:
eo quod sucus sit arboris pinꝰ. sredit᷑ ꝓdesse
cuuctis quȩ sub ea serunt᷑⁊ sicut ficus no¬
cere omnibꝰ. Abies dicta. qͦd pre ceteris ar¬
boribus longe eat: & in celsum ꝓmineat.
Cuiꝰ natura exꝑs est terreni humoris : ac ꝓ
naues fiunt. Hanc quidam gallicũ uocant
ꝓpter canclorem. Est enim sine nodo. sȩdrꝰ
nes. drosioron. io est arboris humor arden¬
tis. cuiꝰ folia ad cypressi similitudinẽ res¬

Expanded text:
cortex pomi eius nardi pistici odorum ruferat. cortex pomi eius nardi pistici odorum ruferat. Pinus arbor picea ad acumine foliorum vocata; pinnum enim antiqui acutum noautem aliam pitin, aliam Graeci peuken vocant, quam nos piceam dicimus, eo quod desudet picem: nam et specie differunt. In Germaniae autem insulis hujus arboris lacryma electrum gignit: gutta enim defluens rigore soliditatem durescit et gemmam facit, de qualitate sua et nomen accipiens, id est sucinum, eo quod sucus sit arboris. Pinus creditur prodesse cunctis quae sub ea seruntur, sicut ficus nocere omnibus. Abies dicta quod prae ceteris arboribus longe eat et in excelsum promineat. Cuius natura expers est terreni humoris, ac pronaves fiunt. Hanc quidam Gallicum vocant propter candorem. Est autem sine nodo. Cedrus, nes druos ugron, id est, arboris humor ardentis, cujus folia ad cypressi similitudinem res
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm silua expullutare consueuit. Nlex ab elee¬
to uocata. Huiꝰ enim arbous fructũ homineᷤ
pͥmum ad uictum sibi elegerunt. Isude &
poeta. Mortales pͥmi ructabant guiture glin¬
dem. Prius enim qͣm frumenti ustis esset ⁊ anti¬
qui homines glande uxxtrunt. Suberies arbor
ex qua ualidissimꝰ cortex natatorius extrabitur.
& ideo appellata suberies. eo qͦd frctus eiꝰ sues
edunt. Porcoꝵ enm sunt alimenta. ñ hominỹ.
Et dicta suberies quasi subedies. Fagus & escu¬
lus arbores sunt grandifere. & ideo uocati cre¬
dint᷑. quod hartm fructib olim homines uix¬
erint: cibumq sumpserint. escãq habuerint.
Nam esculus ab esca dicta: fagus uͦ ã greco uoca¬
bulum traxit. Fage autẽ grece comedere dr̃.
S ilolicon quam latini corrupte siliquã uocant.
ideo a grecis tale nomen accipit : eo qͦd lig¬
ni eiꝰ fructus sit dulcis. Xylo quippe dicinł
lignum: Hcon dulce. Huiꝰ arboris pomi sucꝰ
expressus. acatu ã grecis dicit᷑. Pistacia: qͦd̃

Expanded text:
m silva expullulare consuevit. Ilex ab electo vocata; huius enim arboris fructum homines primum ad victum sibi elegerunt. Unde et poeta: Mortales primi ructabant gutture glandem. Prius enim quam frumenti usus esset, antiqui homines glande vixerunt. Suberies arbor, ex qua validissimus cortex natatorius extrahitur. Et ideo appellata suberies, eo quod fructus eius sues edunt. Porcorum enim sunt alimenta, non hominum; et dicta suberies, quasi subedies. Fagus et esculus arbores glandiferae ideo vocatae creduntur, quod earum fructibus olim homines vixerunt cibumque sumpserunt escamque habuerunt. Nam esculus ab esca dicta; fagus vero a Graeco vocabulum traxit: φαγεῖν autem Graece comedere dicitur. Xyliglycon, quam Latini corrupte siliquam vocant, ideo a Graecis tale nomen accepit, eo quod ligni eius fructus sit dulcis. Χύλον quippe dicunt lignum, γλυκὺ dulce. Huius arboris pomo sucus expressus acacia a Graecis dicitur. Pistacia, quod
Abbreviated transcription (Latin):
quib in deserto pastoꝵ fames ã penuria ꝯfo¬
uetur. Huiꝰ folia suꝑictata serpenti. fertur
internni eum. Sioriis sicut & moiꝰ greca
noĩa sunt. Bictus autẽ sicomaiis: eo qͦd sit
folio similis more. Hanglatim celsam appellatł

Expanded text:
quibus in deserto pastorum fames ac penuria confoquibus in deserto pastorum fames ac penuria confovetur. Huius folia superiactata serpenti, fertur interemi eum. Sycomorus, sicut et morus, Graeca nomina sunt. Dictus autem sycomorus eo quod sit folia s
Abbreviated transcription (Latin):
alter aborit᷑. hinic & carice aͥ copia noĩate. fic̃
egiptia fecundior fert᷑. Cunꝰ lignũ in agua muis¬
sum ilico mergit᷑. & cum in limo aliqͣndui ia¬
cuerit. deinde in suꝑficiem sustollit᷑: uersa
uice naturȩ qͣndo madefactũ debuit humo¬
ris pondere resistere. Antea athlete ficis ale
bant᷑: prius qͣm eos pythagoras exercitaror ad
carnis usum qͥ fortior cibs est transtulisset. A
senib in cibo sepiꝰ sumptȩ ficꝰ: rugas eoꝵ fer¬
tur distendere. Tauros qͦ ferocissimos ad fici
arborem cosligatos: repente mansuescere dicuit
Capͥficus appellata: eo qͦd parietes quibꝰ innas¬
citur. carpit. Rumpit enĩ & ꝓdit ex latebris
quib concepta est. Alii capͥficum putant dic¬
tum: qͦd ficus arbor eiꝰ remedio fecundet᷑.
Morus ã grecis uocata. quã latini rubũ appel¬
lant: eo quod fouctus. uel uirgulta eiꝰ rube¬
ant. Est enim mori siluestris fructus afstrens

Expanded text:
alter oboritur. Hinc et caricae a copia nominatae. Ficus alter oboritur. Hinc et caricae a copia nominatae. Ficus Aegyptia fecundior fertur, cuius lignum in aquam missum ilico mergitur, et cum in limo aliquandiu iacuerit, deinde in superficiem sustollitur versa vice naturae, quando madefactum debuit humoris pondere residere. Antea athletbantur priusquam eos Pythagoras exercitator ad carnis usum, qui fortior cibsenibus in cibo saepius sumptae ficus rugas eorum fertur distendere. Tauros quoque ferocissimos ad fici arborem conligatos repente mansuescere dicunt. Caprificus appellata eo quod parietes quibus innascitur carpit; rumpit enim et prodit ex latebris quibus concepta est. Alii caprificum putant dictum quod ficus arbor eius remedio fecundetur. Morus a Graecis vocata, quam Latini rubum appellant, eo quod fructus vel virgulta eius rubet. Est enim mora silvestris, fructus adferens,
Abbreviated transcription (Latin):
appellata. quod pilulȩ formulim habeant eus
poma. Hyrus uocata uidet᷑. quod in ignis spe¬
cie deformata est. Nam hoc genꝰ pomi ab amplo
incipit. & in angustum finit. sicut ignis. Pirus
autem arbor: fructus eiꝰ pirum est. Cuiꝰ multȩ
species. Ex quib crustumia sunt pira ex parte
rubentia: ab oppido crustummio noĩata. Roma pi¬
ri iumentis imposita. uel si pauca: uchementer
onerosa esse dicunt᷑. Cerasus ã ceraso urbe pon¬
ti uocata. Nam lucullus cũ cerasum ciuititem
ponti delesset. hoc genꝰ pomi inde aduexit: &
ã ciuitate cerasiũ appellauit. Arbor autem cera¬
sus. pomũ cerasium drͣ. hoc ȩtiã & ante lucul¬
lum erat in ytalia. s durũ: uude & comuᷤ ap¬
pellatam est. Est autẽ arber apta hastilibus.
fecunditate uocat᷑. feracior est enim arborib
ceteris. Nam terq quaterq ꝑ singłos annos
generat fructũ: atq altero matar escente.

Expanded text:
appellata, quod pilulae formulam habeant eius appellata, quod pilulae formulam habeant eius poma. Prius vocata videtur quod in ignis speciem deformata est; nam hoc genus pomi ab amplo incipit et in angustum finit, sicut ignis. Pirus autem arbor, fructus eius pira est. Cuius multae species, ex quibus Crustumia sunt pira ex parte rubentia, ab oppido Crustumio nominata. Poma piri iumentis inposita, vel si pauca, vehementer onerosa esse dicuntur. Cerasus a Ceraso urbe Ponti vocata. Nam Lucullus cum Cerasum civitatem Ponti delesset, hoc genus pomi inde advexit et a civitate cerasium appellavit. Arbor autem cerasus, pomum cerasium dicitur. Hoc etiam et ante Lucullum erat in Italia, sed durum; unde et cornum appellatum est. Est autem arbor apta hastilibus: fecunditate vocatur; feracior est enim arboribus ceteris. Nam terque quaterque per singulos annos generat fructum, atque altero maturescente
Abbreviated transcription (Latin):
mella uocata est. Coqͥmella: quã latini ob colorẽ
prunũ uocant. Alii ã multitudine enixi fruc¬
tus nixam appellant. Cuiꝰ generis damascena
melior ã cdamasco oppido: uudẽ pͥꝰ aspoitata
est dicta. Cuiꝰ solum pomũ stomacho medri
ꝓbatur ⁊ nam cȩcera noxia ꝑbibent᷑. Nȩc sola ar¬
bor gumini glutinosũ. & compactiuũ distillat:
quo & medici & scriptores utunt᷑. Oleomella nas¬
citur in palmaria syriȩ ciuitate: ex eo ita ap¬
pellata. qđ ex trunco oleũ defluat in crassitu¬
dinem mellis: sapore suaui. Lomelida sorbo
similis. mediocris arbor. & flore cantidulo. dic¬
ta. quod dulcedo sit eiꝰ fructus. & acuto sapore
cõnuxta. Hȩc arbor etate durat exigua. Melo¬
phos arbor in affrica punica lingua uocata:
ex qua ꝓfluit lentus sucus. qͥ ã loco amioni¬
acus uocat᷑. Mespila arbor spinosa fructu simi¬
litudine maloꝵ. s paulo breuiori: unde et

Expanded text:
mella vocata est. Coccymela, quam Latini ob colorem mella vocata est. Coccymela, quam Latini ob colorem prunum vocant, alii a multitudine enixi fructus nixam appellant. Cuius generis Damascena melior, a Damasco oppido, unde prius asportata est, dicta. Cuius solum pomum stomacho mederi probatur; nam cetera noxia perhibentur. Haec sola arbor gummi glutinosum et conpactivum distillat, quod et medici et scriptores utuntur. Oleomela nascitur in Palmyra, Syriae civitate; ex eo ita appellata quod ex trunco oleum defluat in crassitudine mellis, sapore suavi. †Pomelida† sorbo similis, mediocris arbor et flore candidulo; dicta quod dulcedo sit eius fructus et acuto sapore conmixta. Haec arbor aetate durat exigua. Melopos arbor in Africa Punica lingua vocata, ex qua profluit lentus sucus, qui a loco ammoniacus nominatur. Mespila arbor spinosa, fructu similitudine malorum, sed paulo breviori; unde et
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ : quod pͥmum eiꝰ genus ab armenia sit
deductum. ꝑsicum uocatũ: quod eam arboiẽ
pͥmus in egypto seuerit ꝑsius. a qͦ se oriundos
ptholomei ferebant. Hȩc in ꝑsid̾a fructum ge¬
nerat interfectorũ: apud nos autẽ iocundũ
ac suaue. Noꝵ aliud prȩcox : aliud uocat᷑ esti¬
uum. Sedica arbor cuiꝰ nomen etiã carminibꝰ¬
mantuanis inclaruit. asportata pͥmum a me¬
dis: unde & uocabulũ sumpsit. Hanc greci
ac folia cedri odoiem referat. Mlalum eiꝰ inini¬
cũ uenenis. Et hoc est qd̾ idem poeta intelligi
uoluit : cum tradat ex illo foueri aĩam. Hec ar¬
bor omni pene tempore plena est pomis: quȩ
in ea partim matura. partim acerba. partun
adhuc in fiore sunt posita. qͦd in cȩceris arbo¬
ribus rarum est. Mella quã greci locon appel¬
lant. que uulgo ꝓpter formã & colarem faba sy¬
ria dicit᷑: arbor est magna fructũ gerens co¬
mestilem. maiorem piꝑe: gustu suauẽ. unde &

Expanded text:
dicitur quod primum genus eius ab Armenia sit dicitur quod primum genus eius ab Armenia sit advectum. Persicum vocatum, quod eam arborem primus in Aegypto severit Perseus, a quo se oriundos Ptolomaei ferebant. Haec in nerat interfectorium, apud nos vero iocundum et suavem; horum aliud precox, aliud vocatur estivum. Mantuanis inclaruit, asportata primum a Medis, unde et vocabulum sumpsit. Hanc Graeci ac folia cedri odorem referant. Malum ejus inimicum venenis, et 329 hoc est, quod idem poeta intelligi voluit, cum tradat ex illo foveri animam. Haec arbor omni pene tempore plena est pomis, quae in ea partim matura, partim acerba, partim adhuc in flore sunt posita; quod in ceteris arborum rarum est. Mella, quam Graeci loton appellant, quae vulgo propter formam et colorem faba Syrica dicitur. Arbor est enim magna, fructum ferens comestibilem, maiorem pipere, gustu suavem, unde et
Abbreviated transcription (Latin):
fructus eiꝰ mellis sapoiem habeat. uel qͦd in
turata cidonia melle. ponent᷑ dicas. liȩc moͣlo¬
mella placent. Malum punicũ dici: eo qͦd ex
punica regione sit genꝰ euis transiatũ. Idem &
malogͣnatum : eo qͦd intra corticis rotunditatẽ.
granoꝵ contineat multitudinẽ. Arbor autem
malus granata est generis feminini: pomũ
uͦ neutri est generis. Nlores maloꝵ ã grecis ap¬
pellati sunt quintinas: latini caducũ uocatt
A grestium autẽ maloꝵ flores greci balausticon
appellauerunt. Quoꝵ alii albi. alii purpurei.
alii rosei reꝑiunt᷑: similes florib malipuni¬
ci. Negant medici mali punici cibo corpora
nr̃a nutriri: s eo sic opinant᷑ utendum. ut
medicari potiꝰ ñ alere uideat᷑. Malum ꝑsicũ
cuiꝰ breuis admodũ uita concessa est. trium
generũ fertur esse: duracẽnꝰ. armeniacus.
& ꝑsicus. Duracenꝰ nuncupat᷑: eo qͦd pomũ
eius in gustu aquorem referat. Armenacus

Expanded text:
fructus eius mellis saporem habeat, vel quod in fructus eius mellis saporem habeat, vel quod in turata Cydonia melle ponentur, dicas: Haec melimela placent. Malum Punicum dici eo quod ex Punica regione sit genus eius translatum. Idem et malogranatum, eo quod intra corticis rotunditatem granorum contineat multitudinem. Arbor autem malusgranata est generis feminini; pomum vero neutri est generis. Flores malorum a Graecis appellati sunt κύτινος; Latini caducum vocant. Agrestium autem malorum flores Graeci βαλαύστιον appellaverunt; quorum alii albi, alii purpurei, alii rosei reperiuntur similes floribus mali Punici. Negant medici mali Punici cibo corpora nostra nutriri, sed eo sic opinantur utendum ut medicare potius, non alere videatur.a Malum Persicum, cuius brevis admodum vita concessa est, trium generum fertur esse: duracenum, Armeniacum et Persicum. Duracenum nuncupatur eo quod pomum eius in gustu acorem referat. Armeniacum
Abbreviated transcription (Latin):
es. quȩ nunc meridies dicit᷑. Hanc arborem
greci dafnem uocant. quod numqͣm deponat
iuriditatem: inde illa potiꝰ uictores coronant᷑.
Sola quoq hȩc arbor uulgo fulminari minime
credit᷑. Mlalum ã grecis dictũ qd̾ sit fructus
eiꝰ pomoꝵ omniũ rotundissimꝰ Unde & hȩc sunt
uera mala: quȩ uehement᷑ rotundi sunt.
Malum matianũ. ã loco uocatũ: unde pꝰ aduec¬
tum est. Nam multȩ sunt arbores quȩ no¬
miua ex ꝓuinciis. uel ciuitatib de qͥbus ab¬
latȩ sunt. acceꝑunt. Uixoilios. Amantib qͥd
ex malo queri soleat ostendit. Mala cictomri
uom̃ sumpsit ab oppido qđ est in insula cre¬
ta. de qua greci dicere solent urbem cre¬
tensium matrẽ cidoniam : ex cuiꝰ pomo cidonitũ
conficit᷑. Fit quoq ex ea & uinum qͦ languenti¬
um desideria fallunt᷑. Nam specie. & gustu. &
odore cuilibet uini ueteris ymaginem repre¬
sentat. Malomellum ã dulcedine appellata: qd̾

Expanded text:
es, quae nunc meridies dicitur. Haes, quae nunc meridies dicitur. HaGraeci δάφνην vocant, 327 quod nunquam deponat viriditatem, inde illa potius victores coronantur. Sola quoque arbor haec vulgo fulminari minime creditur. 3. Malum a Graecis dictum, quod sit fructus ejus pomorum omnium rotundissimus. Unde et haec sunt vera mala quae vehementer rotunda sunt. Malum Matianum a loco vocatum unde prius advectum est. Nam multae arbores nomina ex provinciis et civitatibus de quibus allatae sunt acceperunt. Viex malo quaeri soleat ostendit. Mala Cydonia nomen sumpserunt ab oppido quae est in Insula Creta, de qua Graeci dicere solent urbium Cretensium matrem Cydoniam, ex cujus pomo Cydonitum conficitur. Fit quoque ex ea et vinum, quo languentium deodore cuiuslibet vini veteris imaginem repraesentat. Malomellum a dulcedine appellata, quod
Abbreviated transcription (Latin):
uictricis ornatus est: uel quod obpansis
est ramis in modum palmȩ hominis. Est enĩ
arbor insigne uictorie. ꝓceroq ac decono uir¬
gulto. diuturnis q uestita frondibꝰ: & folia
sua sine ulla successione conseruans. Hanc
greci fenicem dicunt. quod du duret: ex no¬
mine auis illiꝰ arabiȩ. quȩ multis annis ui¬
uere ꝑhibetur. Quȩ dum in multis locis nas¬
catur ⁊ ñ in omnib fructus ꝑficit maturita¬
tem. Fr̃equenter autẽ in egypto & in syria.
Eructus autẽ eiꝰ dactili: a digitoꝵ similitu¬
dine nuncupati sunt. Quoꝵ ętiam & noĩa
uariant᷑. Nam alii uocant᷑ palmule similes
mirobalani. alii thebaici qͥ & nicholai. alii
mucales. qͦs greci cãriatos uocantꝰ. Laurus
ã uerbo laudis dicta. Hac enim cũ laudib
uictoꝵ capita coionabant᷑. Apud antiquos au¬
tem laudea noĩabat᷑. Postea .cd. littera sublata.
& subrogata . R dicta est laurꝰ⁊ ut in auricu¬
lis quȩ iicio audiculȩ dictȩ sunt. & mecbdi¬

Expanded text:
ictricis ornatus est: vel quod oppansus est ramis in modum palmae hominis. Est enim arbor insigne victoriae, proceroque ac decoro virgulto, diuturnisque vestita frondibus, et folia sua sine ulla successione conservans. Hanc Graeci Phoenicem dicunt, quod diu durat, ex nomine avis illius Arabicae, quae multis annis vivere perhibetur. Quae dum in multis locis nascatur, non in omnibus fructus perficit maturitatem: frequenter autem in Aegypto et Syria, fructus autem ejus dactyli a digitorum similitudine nuncupati sunt, quorum etiam et nomina variantur: nam alii appellantur palmulae, similes myrobalani; alii Thebaici, qui et Nicolai; alii nucales, quos Graeci καρυωτάς vocant. Laurus a verbo laudis dicta; hac enim cum laudibus victorum capita coronabantur. Apud antiquos autem laudea nominabatur; postea D littera sublata et subrogata R dicta est laurus; ut in auriculis, quae initio audiculae dictae sunt, et medidi
Abbreviated transcription (Latin):
catur. Nunc alii nucicłam uocant: qͥsi mino
pͥor se flore conuestit: & ad inferenda poma
arbusta sequentia p̾uenit. Abellinȩ ab abel¬
lano campanie oppiclo ubi habundant: cogno¬
minate sunt. Dȩc a grecis pontioe appellant᷑:
eo quod circa ponticũ mare habundent. sas
taneã latini a greco appellant uocabulo. Hanc
enim gͦci castaneã uocant: ꝓpter qͦd fructus
eiꝰ gemiti in modum desticuloꝵ. intͣ folliculũ
reconditi sint. Qui dum erciunt᷑: qͣsi castnͣ

Expanded text:
us. Hanc alii nuciculam vocant, quasi minorprior se flore convestit, et ad inferenda poma arbusta sequentia praevenit. Abellanae ab Abellano Campaniae oppido, ubi abundant, cognominatae sunt. Haec a Graecis Ponticae appellantur, eo quod cCastaneam Latini a Graeco appellant vocabulo. Hanc enim Graeci κάστανον vocant, propter quod fructus ejus gemini in modum testiculorum intra folliculum recondit
Abbreviated transcription (Latin):
appellatata: quod umbra. uł stillicidiũ foliaꝵ¬
timi uiglandem nocant ⁊ qͣsi iotus gbmdem
Fuit enim hec arbor esecrata mui. Eunꝰ pomum
tantã uim habet. ut missa inter Aspedis her¬
barum uel fungoꝵ cibos. quicqͥdureis u̾i Ni¬
lentũ est gxcludat: rapiat. atq extinguat.
Nuces autẽ generaliter dicunt᷑ omnia poma tec¬
ta duriore couo: ut pineȩ. nuoes. ab ellinȩ.
glandes. castineȩ. amigdalȩ. Hinc & nuclei
dicti. quod sint duro corio. tecti. At cont᷑ po¬
ma oĩa mollia maladictas s cum adiectione
terrarũ antea in quib nata sunt: ut ꝑsica.

Expanded text:
licidium folitini juglandem dicunt, quasi Jovis glandem: fuit enim haec arbor consecrata Jovi, cujus pomum tantam vim habet, ut missum inter suspectos herbarum vel fungorum cibos, quidquid in eis virulentum est, elidat, rapiat, atque exstinguat. Nuces autem generaliter dicunt omnia poma tecta corio duriore: ut pineae, nuces, avellanae, glandes, castaneae, amygdalae: hinc et nuclei dicti, quod sunt duro corio tecti. At contra poma omnia mollia mala dicta, sed cum adjectione terrarum in quibus antea nata sunt: ut Persica,
Abbreviated transcription (Latin):
Conditione: si liber. ñ seruus. Nam sepe seruus
metu duãntis. testimoniũ suppͥmit ueritatiᷤ.
Natura: si uir. ñ femina. Nlam uariũ & muta
bile semꝑ femina. Uita: si unocens. & integ̃
actu. Nam si uita bona defuerit:. fide carebit.
N on enim potest iusticia cum scelerato habere
societatem. Duo sunt aut̃ genera testium:
aut dicendo id quod uiderunt. aut ꝓferen¬
do icł quod audierunt. Duob aut̃ modis tes¬
tes delinqunt : cum aut falsa ꝓmunt. afft

Expanded text:
Conditione, si liber, non servus. Nam saepe servus Conditione, si liber, non servus. Nam saepe servus metu dominantis testimonium supprimit veritatis. Natura, si vir, non fembile semper femina. Vita, si innocens et integer actu. Nam si vita bona defuerit, fide carebit. Non enim potest iustitia cum scelerato habere societatem. Duo sunt autem genera testium: aut dicendo id quod viderunt, aut proferendo id quod audierunt. Duobus autem modis testes delinquunt: quum aut falsa promunt, aut
Abbreviated transcription (Latin):
Fausa⁊ aut argumnento. aut ꝓbatione. ꝯstat.
Argumentũ nunqͤm testib nunqͣm tabulis
dat ꝓbationem: s sola inuestigatione iuue¬
nit ueritatem. Unde & dictum argum̃tũ:
id est argutũ inuentum. Probatio aucem:
testib. & fide tabularũ ostat. In omte
autem iudiciũ sex ꝑsone querunt᷑⁊ iudex.
accusator. reus & tres testes. ludex dictus
quasi ius dicens popło: siue qͦd iure discep¬
tet. Iure autẽ disputare est: iuste iudica¬
re. Nlon est autẽ uidex: si non est mes iusti¬
cia. Accusator uocatꝰ. quasi ad causator:. quia
ad causam uocat cũ quẽ appellat. Reus a re
qua petit᷑ nuncupatus. Qui qͣmuis celeris con¬
scius non sit: reus tamen dicit᷑. qͣm diu in iudi¬
cio ꝓ re aliqua petit᷑. Testes autiquitꝰ suꝑstites
dicebant᷑: eo quod suꝑ statum cause ꝓfereban¬
tur. Aunc parte ablata noĩs testes uocari. Tes¬
tis autem considerat᷑ conclitione. natura. & uita.

Expanded text:
Causa aut argumento aut probatione constat. Causa aut argumento aut probatione constat. Argumentum numquam testibus, numquam tabulis dat probationem, sed sola investigatione invenit veritatem; unde et dictum argumentum, id est argutum inventum. Probatio autem testibus et fide tabularum constat. In omne autem iudicium sex personae quaeruntur: iudex, accusator, reus et tres testes. Iudex dictus quasi ius dicens populo, sive quod iure disceptet. Iure autem disceptare est iuste iudicare. Non est autem judex, si non est in eo justitia. 7. Accusator vocatus, quasi adcausator, quia ad causam vocat eum quem appellat. Reus a re quam petitur nuncupatus, quia quamvis sceleris conscius non sit, reus tamen dicitur, quandiu in judicio pro re aliqua petitur. 8. Testes antiquitus superstites dicebantur, eo quod super statum causae proferebantur. Nunc, parte ablata nominis, testes vocantur. 9. Testis autem consideratur: conditione, natura et vita.
Abbreviated transcription (Latin):
torie. sonstat autẽ forus. causa. lege & iudi¬
ce. Causa uocata. ã quo casu euenit. Est enĩ
materia & origo negocii: necdũ discussionis
examine patefacta. Quȩ dum p̃ponitur
causa est : dum discutit᷑. iudicium. ẽ: dum
finit᷑. iusticiã Uocatum aut̃ iudicium. qͥsi
uiris dictio: & iusticia. quasi iuris status
Iudicium aut̃ pͥus inquisitio uocabat᷑ Und̃̾
& auctores iudicioꝵ & p̃positos : questores.
uel quȩsitores uocamꝰ. Negocium autẽ mul¬
ta significat: mͦ actum rei alicuiꝰ cui contra¬
rium est ocium: mͦ actionem cause. qͦd est
uirgium litis. Et dictum negociũ. quasi nec
ocium: id est sine ocio. Negocrum autẽ in
causis. negociatio in cõmerciis dicit᷑: uibi ali¬
quid datur. ut maioia lucrent᷑. Iurgiũ dic¬
tum. quasi uiris garriũ: eo quodhi qͥ cau¬
sam dicunt. iuire disceptent. Lis ã contenti¬
one limitis pͥꝰ nom̃ sumpsit. De qͦ uirgiliꝰ
Rimes erat positꝰ litem ut disceru̾et agri

Expanded text:
ge et iudice. Causa vocata a casu quo evenit. Est enim materia et origo negotii, necdum discussionis examine patefacta; quae dum praeponitur causa est, dum discutitur iudicium est, dum finitur, iustitia. Vocatum autem iudicium quasi iurisdictio, et iustitia quasi iuris status. Iudicium autem prius inquisitio vocabatur; unde et actores iudiciorum et praepositos quaestores vel quaesitores vocamus. Negotium multa significat: modo actum rei alicuius, cui contrarium est otium; modo actionem causae, quod est iurgium litis. Et dictum negotium quasi nec otium, id est sine otio. Negotium autem in causis, negotiatio in commerciis dicitur, ubi aliquid datur ut maiora lucrentur. Iurgium dictum quasi iuris garrium, eo quod hi qui causam dicunt iure disceptent. Lis a contentione limitis prius nomen sumpsit. De qua VergiliusAen. 12, 898: Limes erat positus, litem ut discerneret agri.
Abbreviated transcription (Latin):
tem usq ad septenitͥonem ꝑuenit. Europa aͦ
a seꝑtentͥone usq ad occidentẽ: atq inde afri¬
ea ab occidente usq ad meridiem̃. Undȩ eui¬
denter oibem dimidiũ duȩ tenent eurapa

Expanded text:
tem usque ad septentrionem pervenit; Europa vero a septentrione usque ad occidentem; atque inde Africa ab occidente usque ad meridiem. Unde evidenter orbem dimidium duae tenent, Europa
Abbreviated transcription (Latin):
suis se cornib inlesa suscipiunt. Cerui
cẽrata enim grece cornua dicunt᷑. Hi ser¬
pentum inimici cum se grauatos infir¬
mutate ꝑsenserint: spiritu nariũ eos
extrahunt de cauernis. & suꝑata ꝑuicie
ueneni. eoꝵ pabulo reparant᷑. Dictam¬
nũ herbam ipsi ꝓdiderunt. Nam eopas¬
ti excuciunt acceptas sagittas. Mirant᷑
autem sibilum fistularũt. Rectis aur ibꝰ
audiunt acute: suminissis nichil. Si qͣndo
imensa flumina uł maria transnatant.
capita climibus precedentiũ suꝑponunt:

Expanded text:
suis se cornibus inlaesa suscipiunt. Cervi suis se cornibus inlaesa suscipiunt. Cervi κέρατα enim Graece cornua dicuntur. Hi serpentium inimici cum se gravatos infirmitate persenserint, spiritu narium eos extrahunt de cavernis, et superata pernicie veneni eorum pabulo reparantur. Dictamnum herbam ipsi prodiderunt; nam eo pasti excutiunt acceptas sagittas. Mirantur autem sibilum fistularum. Erectis auribus acute audiunt, summissis nihil. Si quando inmensa flumina vel maria transnatant, capita clunibus praecedentium superponunt
Abbreviated transcription (Latin):
traxit. Nam hirchi sunt oculoꝵ anguli:
est: ut adamantẽ lapictem quẽ nec ignis
nec ferri domare ualet materia: solus hu¬
ius cruor dissoluat. Maiores hirci cinifiz
dicunt᷑: a fluuio cinife in libia. ubi gͣndes
nascunt᷑ Capros & capras ã carpendis. uir¬
gultis quidã dixerunt: alii qͦd captent
asꝑa. ñ nulli ã crepitu cruriũ unde eas
crẽas uocitatas. quȩ sunt agrestes caprȩ
appellauerunt. Morant᷑ enim in excelsis
montib : & qͣmuis de longinquo. uident
tam̃ omnes qui ueniunt. Eedem autẽ &
caprȩ. eẽdem & ibices. quasi auices. eo qͦd
ad instar auium arctua & excelsa teneatt
& in sublun inhabitent: ita ut de subli¬
mitate uix humanis obtutib pateant:
Unde & meridiana pars ibices aues uocat:
qus nili fluentis in habitant. Hec itaq ani¬
malia ut cdiximꝰ in petͥs altissimis cõmoran¬
tur. & si quando ferarũ uel hominũ ꝑsen
saxoꝵ cacuminib sese precipitantes. in

Expanded text:
traxit. Nam hirqui sunt oculorum angulitraxit. Nam hirqui sunt oculorum anguliest ut adamantem lapidem, quem nec ignis, nec ferri domare valet materia, solus huius cruor dissolvat. Maiores hirci Cinyphii dicuntur a fluvio Cinyphe in Libya, ubi grandes nascuntur. Capros et capras a carpendis virgultis quidam dixerunt. Alii quod captent aspera. Nonnulli a crepitu crurum, unde eas crepas vocitatas; quae sunt agrestes caprae,erunt. Morantur enim in excelsis montibus, et quamvis de longinquo, vident tamen omnes qui veniunt. Idem autem et capreae: idem ibices, quasi avices, eo quod ad instar avium ardua et excelsa teneant et in sublime inhabitent, ita ut de sublimitate vix humanis obtutibus pateant. Unde et meridiana pars ibices aves vocant, qui Nili fluentis inhabitant. Haec itaque animalia, ut diximus, in petris altissimis commorantur, et si quando ferarum vel hominum adversaxorum cacuminibus sese praecipitantes in
Abbreviated transcription (Latin):
uocant. eas quȩ inter octo deutes. duos al¬
terores habent : quas maxime gentiles in
sacrificium offerebant Ueruex ã uiribus
dictus. quod cȩteris ouibus sit fortior. uł
quod sit uir. ił est masculus : uel quod uer¬
mes in capite habeat. quoꝵ excitati pru¬
ritu. inuicem se concutiunt⁊ & pugnan¬
tes cum magno impetu feriunt. Aries
Unde apud uos in gregibus masculi mareᷤᷤ
dicunt᷑ siue quod hoc pecus ã gentilil
tatur ad aram. Agnum qͥmqͣm & greci
uocent a põtuagno quasi pium: latini
autẽ ideo hoc nomen habere putant. eo
qͦd pre cȩceriᷤ animantili matrẽ agnoscat:
adeo. ut ȩtiam si in magno grege erraue¬
rit. statim balatu recgnoscat uocem pa¬
rentis. Edi ab edendo sunt uocati. Parui
enim pinguissimi sunt: & saporis iocundi.
Uncte & edere. Inde & edulium uocatum.
Hircus lasciuum animal. & petulcũ: & fer-¬
uens semꝑ ad coitũ. Suiꝰ oculi ob libidinem
in transuersum aspiciunt: unde & nom̃

Expanded text:
vocant, eas quae inter octo dentes duos alvocant, eas quae inter octo dentes duos altiores habent, quas maxime gentiles in sacrificium offerebant. Vervex vel a viribus dictus, quod ceteris ovibus sit fortior; vel quod sit vir, id est masculus; vel quod vermem in capite habeat, quorum excitati pruritu invicem se concutiunt, et pugnantes cum magno impetu feriunt. Aries unde apud nos in gregibus masculi mares dicuntur: sive quod hoc pecus a gentilibus tatur ad aram. Agnum quamquam et Graeci vocent ἀπὸ τοῦ ἁγνοῦ, quasi pium, Latini autem ideo hoc nomen habere putant, eo quod prae ceteris animantibus matrem agnoscat; adeo ut etiam si in magno grege erraverit, statim balatu recognoscat vocem parentis. Haedi ab edendo vocati. Parvi enim pinguissimi sunt et saporis iucundi, unde et edere, unde et edulium vocatur. Hircus lascivum animal et petulcum et fervens semper ad coitum; cuius oculi ob libidine in transversum aspiciunt, unde et nomen
Abbreviated transcription (Latin):
inter pecora & pecudes. Nam uȩteres
cõmuniter in significatione omuiũ ani¬
malium pecora dixerunt. Pecudes aut̃ tantũ
illa animalia quȩ edunt᷑: quasi pecuectes.
Generaliter autẽ omne animal ã pascendo pe¬
cus uocatũ. lumenta nomina inde traxeriit.
quod nr̃m laborem uel onꝰ suo adiutorio sub¬
iec̾tando uel arando iuuent. Nam bos car¬
penta trabit: & cdurissimas terrȩ glebas
uomere uertit. E quus & asinas portant
onera: & hominũ in gradiendo laborem tem
perant. Unde & iumenta appellant᷑: ab eo
quod iuuent homines. Sunt enim magna¬
rum uiriũ animalia. Eadem quoq arm̃ta:
uel quod sint apta armis. id est bello: uel
tum boues intelligunt: ab arando. quasi
& greges. Nam armenta equoꝵ. & boum
sunt : greges uero capͣellarũ & ouium
Quis molle pecus lanis. corpore merme. ani¬
mo placictũ. ab oblatione dictum ⁊ eo quod
apud ueteres mitio ñ tauri s oues in sacri¬
ficio mactarent᷑. Ex his quasdam bidentes

Expanded text:
inter pecora et pecudes: nam veteres inter pecora et pecudes: nam veteres communiter in significatione omnium animalium pecora dixerunt; pecudes autem tantum illa animalia quae eduntur, quasi pecuedes. Generaliter autem omne animal pecus a pascendo vocatum. Iumenta nomina inde traxerunt, quod nostrum laborem vel onus suo adiutorio subvectando vel arando iuvent. Nam bos carpenta trahit, et durissimas terrae glebas vomere vertit; equus et asinus portant onera, et hominum in perant. Unde et jumenta appellantur ab eo quod homines juvant; sunt enim magnarum virium animalia. Item dicuntur armenta, vel quod sint armis apta, id est bello, vel tantum intelligunt, ab arando, quasi et greges: nam armenta equorum et boum sunt, greges vero caprarum et ovium. Ovis molle pecus lanis, corpore inerme, animo placidum, ab oblatione dictum; eo quod apud veteres in initio non tauri, sed oves in sacrificio mactarentur. Ex his quasdam bidentes
Abbreviated transcription (Latin):
de pecorib & iumentis.
Mnibus ãnimantib adam
pͥmum uocabula indidit:
appellans unicuiq nomen
ex presenti institutione iux¬
ta conditionem nature cui seruiret. Genteᷤᷤ
autẽ unicuiq animaliũ ex ꝓpria lingua
cdederunt uocabula. Non autẽ scłm latinã
linguam atq grecã. aut quaru̾libet gen¬
tium barbararũ nomina illa imposuit adã:
s illa lingua que ante diluuiũ omnium
una fuit. quȩ hebrea nuncupat᷑. Latine
autẽ animalia. siue animantia dicta: eo qͦd
animent᷑ uita. & moueant᷑ sp̃u. Quadrupe¬
dia uocata: quia quatuor pedib gradiunt᷑
cura humana ñ sunt: ut cerui. daminȩ.
onagͥ. & cȩtera. S neq bestiȩ sunt. ut leo¬
nest neq iumenta. ut usus hominum iu¬
uare possint. Pecus dicimꝰ omne qd huma¬
na lingua & effigie caret. Propͥe autem
pecoꝵ nomen his animalib accomoda¬
ri solet. quȩ suntꝰ ad uescendum apta
ut oues & sues : aut in usu hominũ com¬
mocla. ut equi & boues. Differt aucem

Expanded text:
De pecoribus et jumentis. 1. Omnibus animantibus Adam primum vocabula indidit, appellans unicuique nomen ex praesenti institutione, juxta conditionem naturae cui serviret. 2. Gentes autem unicuique animalium ex propria lingua dederunt vocabula. Non autem secundum Latinam linguam, atque Graecam, aut quarumlibet gentium barbararum nomina illa imposuit Adam, sed illa lingua quae ante diluvium omnium una fuit, quae Hebraea nuncupatur. 3. Latine autem animalia sive animantia dicta, quod animentur vita et moveantur spiritu. Quadrupedia vocata, quia quattuor pedibus gradiuntur: cura humana non sunt; ut cervi, dammae, onagri, et cetera. Sed neque bestiae sunt, ut leones; neque iumenta, ut usus hominum iuvare possint. Pecus dicimus omne quod humana lingua et effigie caret. Proprie autem pecorum nomen his animalibus adcommodari solet quae sunt aut ad vescendum apta, ut oves et sues; aut in usu hominum commoda, ut equi et boves. Differt autem
Abbreviated transcription (Latin):
contractas. contrahendo porrectas. motum
explicat: sicq agitatus ꝑlabit᷑. De piscib
isces dicti. unde ꝙ pȩcus: ã pascendo

Expanded text:
contractas, contrahendo porrectas motum explicat, sicque agitatus perlabitur. De piscibus . Pisces dicti unde et pecus, a pascendo
Abbreviated transcription (Latin):
lumen. s a sole illuminari dicunt᷑: si¬
cut & luna. De stellarũ situ. S̾ tellȩ inmo¬
biles sunt. & cum celo fixȩ. ꝑpetuo motu
feruntur. neq catunt ꝑ diem: s solis splen

Expanded text:
lumen, sed a sole inluminari dicuntur, sicut et luna. § 62 De stellarum situ. Stellae inmobiles sunt et cum caelo fixae perpetuo motu feruntur, neque cadunt per diem, sed solis splen
Abbreviated transcription (Latin):
uocabantur uelquȩ noĩa haberent ignorat᷑.
Manes dicunt deos mortuoꝵ quoꝵ potesta¬
tem inter lunã & terram asserunt.a quibꝰ
& mane dictũ existimant: quos putant
habere qui manos. id est rarus est. Manes
dicti. siue quia late manant ꝑ auras. siue
quia mites sunt: in manibꝰ ꝯt̾rario nomine
hoc appellant᷑. apuleius autem ait eos cata
antifrasin dici manes. hoc est mites ac mo¬
destos: cum sint terribiles. & inmanes. ut
parcas. ut eumenidas. Raruas ex homi¬
nib factos demones aiunt: qui meriti
mali fuerunt. Quarũ natura esse dicit᷑
terrere paruulos: & in angulis garrire
tenebrosis lamias quas fabulȩ tradunt
infantes corriꝑe ac laniare solitas: a lani¬
ancto specialiter cdictas. Pilosi qui grece
panitȩ latine incubi appellantur. siue
inuii: ab mneuncto passim cũ animalib.
ncłe & in cubi cticuntur ab incubendo: hoc
est stuprando. Sepe enim imꝓbi existunt

Expanded text:
vocabantur, vel quae nomina habuerint, ignoratur. vocabantur, vel quae nomina habuerint, ignoratur. 100. Manes dicunt deos mortuorum, quorum potestatem inter lunam 394 et terram asserunt: a quibus et mane dictum existimant, quos putant ab aere, qui manus, id est rarus est, Manes dictos, sive quia late manant per auras; sive quia mites sunt immanibus, contrario nomine hoc appellantur. Apuleius autem ait eos κατ' ἀντίφρασιν dici Manes hoc est, mites, ac modestos, cum sint terribiles, et immanes, ut Parcas et Eumenides. 101. Larvas ex hominibus factos daemones aiunt, qui meriti mali fuerint. Quarum natura esse dicitur terrere parvulos, et in angulis garrire tenebrosis. 102. Lamias, quas fabulae tradunt infantes corripere, ac laniare solitas, a laniando specialiter dictas. 103. Pilosi, qui Graece Panitae, Latine Incubi appellantur; sive Invi ab ineundo passim cum animalibus: unde, et Incubi dicuntur ab incumbendo, 395 hoc est, stuprando. Saepe enim improbi existunt,
Abbreviated transcription (Latin):
dictas a nubibus. Nam ex nubibus aquȩ
nde diriuatum est nimphas deas aquarũ:
quasi numina limpharũ. Ipsas autem di¬
cũt & musas: quas & nimphas. Nec in meri¬
to: nam aquę motus musicen ȩfficit. Nimpha¬
rum apud gentiles uaria sunt uocabula.
N imphas quippe montiũ oreadems dicunt.
siluarum. driades: fontiũ amadriades: cam¬
poꝵ maides: maris. naides. Eroas dͥicunt
a iunone traxisse nomen. Grece enĩ iuno
era appellatur Et idͥeo nescio quis filius
eiuus scđ̃m grecoꝵ fabulam. eros fuit nun¬
cupatus. Hoc uidelicet uelut mysticum
significante fabula. quod aer runoni dẽ¬
putetur ubi uolunt eroas habitare ⁊ quo
nomine appellant alicuius meriti animaᷤ
defunctaꝵ quasi ȩxoa. sd est uiros aerios
& celo dignos. ꝓpter sapientiam & fortitudi¬
nem. Penates gentiles dicebant om̃s deos qͦs
domi colebant. Et penates dicꝰti: qͦd essent
inpenetralibꝰ id est in secretis hi dii quomͦ

Expanded text:
dictas a nubibus. Nam ex nubibus aquae, dictas a nubibus. Nam ex nubibus aquae, unde derivatum est. Nymphas deas aquarum, quasi numina lympharum. Ipsas autem dicunt et Musas quas et nymphas, nec inmerito. Nam aquae motus musicen efficit. Nympharum apud gentiles varia sunt vocabula. Nymphas quippe montium Oreades dicunt, silvarum Dryades, fontium Hamadryades, camporum Naides, maris Nereides. Heroas dicunt a Iunone traxisse nomen. Graece enim Iuno Ἥρα appellatur. Et ideo neejus, secundum Graecorum fabulam, Ἥρως fuit nuncupatus? Hoc videlicet, velut mysticum significante fabula, quod aer Junoni deputetur, ubi volunt Heroas habitare. Quo nomine appellant alicujus meriti animas defunctorum, quasi ἀηρῶας, id est, viros aerios, et coelo dignos propter sapientiam et fortitudinem. 99. Penates gentiles dicebant omnes deos quos domi colebant. Et penates dicti, quod essent in penetralibus, id est, in secretis. Hi dii qui
Abbreviated transcription (Latin):
terciam quȩ rumpat. Incipimꝰ enim. cum
nascimur: sumus. cũ uiuimꝰ: desinimꝰ cum
interimꝰ. Fortunam a fortuitis nom̃ habere
dicunt: quasi deam qͣndam res humanas
uariis casibꝰ & fortuitis illudentem. Und̾ &
cȩcam appellant⁊ eo quod passim in qͦslibet
incurrens. sine ullo examine meritoꝵ. et
ad bonos & malos uenit. fatum autẽ ã for¬
tuna separant. & fortuna quasi sit in his
quȩ fortuitu ueniunt: nulla palã causa
Fatum uͦ appositum singłis & statutũ auis
Qiunt & tres furias feminas crinitas serpen¬
tibus ꝓpter tres affectus. qͥ in animis ho¬
minũ multas ꝑturbationes gignunt: &
interdum cogunt ita delinquere. ut nec
famȩ. nec ꝑiculi sui respectũ habere ꝑmit¬
tant. Ira quȩ uindictam cupit: cupiditas.
quȩ desiderat oꝑes: libido. quȩ appetit uo¬
luptates. Quȩ icteo furiȩ appellantur: qͦd
stimulis suis mentem feriant. & quietam
esse ñ sinant. Nimphas deas aquarũ putađ

Expanded text:
tertiam, quae rumpat. Incipimus enim cum tertiam, quae rumpat. Incipimus enim cum nascimur, sumus cum vivimus, desiimus cum interimus. Fortunam a fortuitis nomen habere dicunt, quasi deam quandam res humanas variis casibus et fortuitis inludentem; unde et caecam appellant, eo quod passim in quoslibet incurrens sine ullo examine meritorum, et ad bonos et ad malos venit. Fatum autem a fortuna separant: et fortuna quasi sit in his quae fortuitu veniunt, nulla palam causa; fatum vero adpositum singulis et statutum aiunt. Aiunt et tres Furias feminas crinitas serpentibus, propter tres affectus, quae in animis hominum multas perturbationes gignunt, et interdum cogunt ita delinquere, ut nec famae nec periculi sui respectum habere permittant. Ira, quae vindictam cupit; cupiditas, quae desiderat opes: libido, quae appetit voluptates. Quae ideo Furiae appellantur, quod stimulis suis mentem feriant et quietam esse non sinant. Nymphas deas aquarum putant,