comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cedunt: s iste alias. que sunt
cause causarũ. Cumq unũ sit
diuina potentia. dispositio seu
uoluntas. & ideo una omniũ
pͥncipalis causa: tam̃ ꝓpt̾ effe¬
ctꝰ diu̾sos pluralit᷑ dicit aug̃.
causas pͥmordiales omniũ rerũ
in do esse. inducens similitudi¬
nẽ artificis. in cuiꝰ dispositione
ẽ. qualis futura ẽ archa. Ita & in
deo uniꝰcuiꝰq rei futurȩ causa
p̃cessit. In creaturis uͦ quarun¬
dam rerũ s ñ omniũ cause st̃.
ut ait aug̾: quia inseruit deus
seminales rationes reb scđ̃m qͣs
alia ex aliis ꝓuenuint. tit de hoc
semine tale granũ. de hac arbo¬
re talis fructus. & huiꝰmodi. Et
hȩ quoq dicunt᷑ pͥmordiales cau¬
se. & si non adeo ꝓprie. qr habent
ante se causã ȩternã que ꝓprie
& uniu̾salit prima ẽ. Illȩ uero
ad res aliquas dicunt᷑ prime.
am pͥmordiales dicunt᷑. quia in
pͥma rerũ conditione reb a deo
insite st̃: & sicut creature mu¬
tabiles sunt. ita & hȩ causȩ mu¬

Expanded text:
sed istae alias, quae sunt causae causarum. Cumque unum sit divina potentia, dispositio sive voluntas, et ideo una omnium principalis causa; tamen propter effectus diversos pluraliter dicit Aug. causas primordiales omnium rerum in Deo esse; inducens similitudinem artificis, in cujus dispositione est qualis futura sit arca. Ita et in Deo uniuscujusque rei futurae causa praecessit. In creaturis vero quarumdam rerum, sed non omnium causae sunt, ut ait Aug. Quia inseruit Deus seminales rationes rebus, secundum quas aliae ex aliis proveniunt, ut de hoc semine tale granum, de hac arbore talis fructus et hujusmodi. Et haec quoque dicuntur primordiales causae, etsi non adeo proprie, quia habent ante se causam aeternam, quae proprie et universaliter prima est. Illae vero ad res aliquas dicuntur primaeam primordiales dicuntur, quia in prima rerum conditione rebus a Deo insitae sunt. Et sicut creaturae mutabiles sunt, ita et hae causae mu
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd qͥbusdã ñ placuit. Cȩt̾m si
ad ꝑficiendũ corpꝰ mulieriᷤᷤ ds
extrinsecũ arigm̃tũ addidiss
maiꝰ illud ẽẽt quã ipsa costa:
mulier facta deberet dici: de
qua plures accepisset substan¬
tiȩ partes. Restat gͥ ut de sola
ipsius costȩ substantia sine õi
extrinseco additam̃to ꝑ diui¬
nã potentiã in semet ipsam
multiplicata. mulieris corpꝰ
factũ dicat᷑. eo sane miraculo
q postea de qͥnq panib it̃iu
cȩlesti bñdictione multiplicatis
qͥnꝙ milia hominũ satiata sud̃
Illud etiã sciri oportet quod eũ
angłoꝵ ministerio facta sit mu¬
lieris formatio: ñ est eis tam̃ tri¬
buenda creationis potentia.
Angeli enĩ nullã possunt naturã
creare: gͦ nec formare costã in
mulierẽ. nec carnis supplem̃tũ
in locũ costȩ: non qđ nicħ agañ
ut aliqͥd creetur. s ñ ideo creato¬
res st̃. sicut nec agricole. segetũ
aut arboꝵ. Solus ds id÷ trinitaᷤ
ẽ creator. Facta ẽ gͦ femina ad̃o

Expanded text:
t. Caeterum si ad perficiendum corpus mulieris Deus extrinsecum augmentum addidisset, majus illud esset quam ipsa costa; mulier facta deberet dici, de quo plures accepisset substantiae partes. Restat ergo ut de sola ipsius costae substantia sine omni extrinseco additamento, per divinam potentiam in semetipsa multiplicata, mulieris corpus factum dicatur: eo sane miraculo quo postea de quinque panibus a Jesu coelesti benedictione multiplicatis, quinque millia hominum satiata sunt. Illud etiam scire oportet, quod cum angelorum ministerio facta sit mulieris formatio, non est eis tamen tribuenda creationis potentia. Angeli enim nullam possunt creare naturam, ergo nec formare costam in mulierem, nec carnis supplementum in loco costae: non quod nihil agant ut aliquid creetur, sed non ideo creatores sunt, sicut nec agricolae segetum vel arborum. Solus Deus, id est, Trinitas est creator. Facta est ergo femina a Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiȩ figuratũ ẽ: quia sic̃ muli¬
er de lat̾e uiri dormientis for¬
mata ẽ. ita eccłia ex sacram̃tis
quȩ de lat̾e xp̃i in cruce dormi¬
entis ꝓfluxerunt. scił sangui¬
ne & aqua. quib redimimur
a penis. atq abliumͣ a culpis.¬

Expanded text:
e praefiguratum est; quia, sicut mulier de latere viri dormientis formata est, ita Ecclesia ex sacramentis, quae de latere Christi in cruce dormientis profluxerunt, scilicet sanguine et aqua quibus redimimur a poenis, atque abluimur a culpis.
Abbreviated transcription (Latin):
sermonẽ suũ. sp̃m bonũ nomi¬
nans: ne crudelis putaret᷑ qui
mitis erat. Non qđ pater solus
sit potens uel magis potens. &
filius solus sapiens uł magis sa

Expanded text:
sermonem suum, Spiritum bonum nominans, ne crudelis putaretur qui mitis erat; non quod Pater solus sit potens vel magis potens, et Filius solus sapiens vel magis sa
Abbreviated transcription (Latin):
or pars rõnis ꝯsenserit ita
lit sola cogitationis delectati¬
one sine uoluntate ꝑficiendi
teneat᷑: mulier sola manduca¬
uit. ñ uir: cuiꝰ autoritate cohi¬
betͣ uoluntas ne ad opꝰusq ꝑ

Expanded text:
or pars rationis consenserit, ita ut sola cogitationis delectatione, sine voluntate perficiendi teneatur, mulier sola manducat, non vir; cujus auctoritate cohibetur voluntas, ne ad opus
Abbreviated transcription (Latin):
de d̃o dicunt᷑: trib ꝑsonis pari¬
ter conueniunt. Una ẽ gͦ poten
tia. eadẽ sap̃ia. eadẽ bonitas
ñ aperit᷑ in tͥnitate sũma esse
ꝑfectio. Si enĩ ibi deesset po¬
tentia uł sap̃ia uł bonitas. ñ
eẽt suminũ bonũ: s quia ibi ẽ
ꝑfecta potentia. infinita sãpia.
incõp̾hensibilis bonitas. recte
dicit᷑ & credit᷑ suminũ bonũ.
Cumq unũ & idẽ penitꝰ sit in
d̃o potentia. sap̃ia. bonitas: in
sacra script᷑a tam̃ frequenter
solent hȩc nomina distincte ad
ꝑsonas referri. ut patͥ potentia.
filio sap̃ia. sp̃ui scõ bonitas tͥbu¬
atur. Qđ quare fiat: non est
ociosũ inquirere. Qd potentia

Expanded text:
de Deo dicuntur, tribus personis pariter conveniunt. Una est ergo pottia eadem sapientia, eadem bonitas. Unde aperitur in Trinitate summa esse perfectio. Si enim ibi deesset potentia, vel sapientia, vel bonitas, non esset summum bonum. Sed quia ibi est perfecta potentia, infinita sapientia, incomprehensibilis bonitas, recte dicitur et creditur summum bonum. Cumque unum et idem penitus sit in Deo potentia, sapientia, bonitas, in sacra tamen Scriptura frequenter solent haec nomina distincte ad personas referri, ut Patri potentia, Filio sapientia, Spiritui sancto bonitas attribuatur, quod quare fiat, non est otiosum inquirere. 7. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
cepit ita ẽẽ in creatore ut ii¬
derat in creaturiᷤ a quib hec
nõia translata st̃ ad creatorẽ.
in quib pat̾ est prior filio. fili
ẽ posterior patre. & ex antiqͥta¬
te in patre defectꝰ. ex postitate
in filio imꝑfectio sensus solet
notari. Ideo occurrit script᷑a
dicens patrẽ potentẽ. ne uidea¬
tur prior filio & ideo minus
potens: & filiũ sapientem ne
uideat᷑ post̾ior patre. & ideo
minꝰ sapiens. Quͣre spi scõ bo¬
uidebat᷑ hoc quasi nom̃ infla¬
tionis & tumoris. Uñ huma¬
na conscientia ad d̃m pro
rigore & crudelitate accedere
metuit. Ideo script᷑a tẽꝑauit

Expanded text:
e in Creatore ut viderat esse in creaturis, a quibus haec nomina translata sunt ad Creatorem, in quibus pater est prior filio, filius est posterior patre, et ex antiquitate in patre defectus, ex posteritate in filio imperfectio sensus solet notari. Ideo occurrit Scriptura dicens Patrem potentem, ne videatur prior Filio, et ideo minus potens; et Filium sapientem, ne videatur posterior Patre, et ideo minus sapiens. 8. Quare Spiritui savidebatur hoc quasi nomen inflationis et tumoris. Unde humana conscientia ad Deum pro rigore et crudelitate accedere metuit. Ideoque Scriptura temperavit
Abbreviated transcription (Latin):
quent̾ reperit᷑ ita dictũ una ẽ
ẽẽntia triũ ꝑsonarũ & tres st̃
ꝑsone uniꝰ essentiȩ: nusqͣm aut̃
occurrit legisse unũ d̃m triũ
ꝑsonarũ uel tres ꝑsonas uniꝰ di
đ ideo ꝑuto scõs doctores uitasse.
ne ita forte accipet᷑ in diuinis
ꝑsonis ut accipit᷑ cũ de creatis
simile qͥd dr. Dicit᷑ enĩ ds abra¬
ham.  ysaac & sacob. & ds̃

Expanded text:
 reperitur ita dictum: Una est essentia trium personarum, et tres sunt personae unius essentiae; nusquam autem occurrit legisse, unum Deum trium personarum, vel tres personas unius Dei. Quod ideo puto sanctos doctores vitasse, ne ita forte acciperetur in divinis personis, ut accipitur cum de creaturis simile quid dicitur. Dicitur enim Abraham, Isaac
Abbreviated transcription (Latin):
singłis int̾rogatꝰ. dm responde:
de utͦq int̾rogatꝰ. ñ deos s dm
responde. Non sic in hominib
Tanta ibi ẽ substantiȩ unitas
ut ȩqualitatẽ admittat. plu¬
ralitatẽ ñ admittat. Si gͦ tibi
dictũ fuerit. cũ dicis filium eẽ
qͦd pat̾ est ꝓfecto filiꝰ pater est.
responde. Scd̃m substantiã tibi
dixi hoc ẽẽ filiũ qͦd pat̾ est: non
scđm id̃ qͦd ad aliud đr. Nd se
enĩ dicit᷑ d̾s: ad patrẽ filius dr.

Expanded text:
singulis interrogatus, Deum responde. De utroque interrogatus, non deos, sed Deum responde. Non sic in hominibus. Tanta enim est ibi substantiae unitas, ut qualitatem admittat, pluralitatem non admittat. Si ergo tibi dictum fuerit, cum dicis Filium Dei esse quod Pater est: Profecto Filius Pater est; responde: Secundum substantiam tibi dixi hoc esse Filium quod Pater est, non secundum id quod ad aliud dicitur. Ad se enim dicitur Deus, ad Patrem dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑ illa in omnib est suis quȩ
ñ insunt. Sua enĩ st̃ etiã quȩ ñ
insunt: id ÷ om̃s creaturȩ: & sua
st̾ quȩ insunt ut tres ꝑsone: q̃
sunt eiusdẽ naturȩ & eadẽ nat᷑a

Expanded text:
 illa in omnibus suis est quae non insunt. Sua enim sunt etiam quae non insunt, id est, omnes creaturae; et sua sunt quae insunt, ut tres personae, quae sunt ejusdem naturae et eadem natura;
Abbreviated transcription (Latin):
enchyr̃. Sic factꝰ est hõ rectus i
& manere in ea rectitudine poss
ñ sine diuino aduitorio. & suo fi¬
eri ꝑu̾sus arbitrio: utrumlibet
hoꝵ elegisset. di uoluntas fieret¬

Expanded text:
ergo factus est homo rectus, ut et manere in ea rectitudine posset non sine adjutorio divino, et suo fieri perversus arbitrio. Utrumlibet horum elegisset, Dei voluntas fieret
Abbreviated transcription (Latin):
gentiã habuit hõ ante casũ:
& utrũ ꝑ eã potuerit stare. ł
non. Sciendũ est gͥ qđ homi¬
ni in creatione sic de angelis
diximꝰ datũ ẽ ꝑ gr̃am auxiliũ
& collata potentia ꝑ quã po¬
terat stare idẽ ñ declinare ab
eo qͦd acceꝑat: s ñ pot̾at ꝓfic̾e
in tantũ ut ꝑ gr̃am creatiõĩs
sine alia mereri salutẽ ualerae.
Pot̾at quidẽ ꝑ illud auxiliũ gñ
ereationis resist̾e malo: s ñ ꝑsi¬
cere bonũ. Pot̾at tam̃ ꝑ illua¬

Expanded text:
o ante casum; et utrum per eam potuerit stare vel non. Sciendum est ergo quod homini in creatione, sicut de angelis diximus, datum est per gratiam auxilium, et collata est potentia per quam poterat stare, id est, non declinare ab eo quod acceperat; sed non poterat proficere in tantum, ut per gratiam creationis sine alia mereri salutem valeret. Poterat quidem per illud auxilium gratiae creationis resistere malo, sed non perficere bonum. Pot
Abbreviated transcription (Latin):
sicut post hanc uitã sc̃i uisuri
st̃: neq ita in enigmate quabit̃
cognitionẽ idẽ homo talẽ acce¬
pisse uidet᷑. ut qͥd deberet su¬
ꝑiori. & quid equali & inferiori
non ignoraret. Conditionẽ qͦꝙ
suã & ordinẽ. scilicet quał fact᷑
esset & qualit̃ incedere deberet.
qͥd agere. qͥd cauere: intellexit.
Si hoꝵ notitiã ñ habuisset:
ñ esset reus p̃uaricationiᷤᷤ neq
ipsũ se cognouisset. Utrũ homo
p̃sciꝰ fuerit eoꝵ q̃ sͥ fut᷑a erant.
scientiã habuit eoꝵ qͥ circa
eum uentura erant. id ÷ si riui¬
nã suã p̾sciuerit. & similit si
p̃scierit bona que habiturus
fuiss si in obedientia ꝑstitiss.
responderi potest qđ ei magis
facienda indicta st̃ qͣm que
fut᷑a erant reuelata. Accepit
enĩ scientiã & p̃ceptũ eoꝵ quȩ
facienda fuerunt: s ñ habuit
p̃scientiã eoꝵ quȩ fut᷑a erant
Non fuit gͦ hõ presciꝰ sui casus.
quã supͣ posuimꝰ. Hȩc de scĩa

Expanded text:
sicut post hanc vitam sancti visuri sicut post hanc vitam sancti visuri sunt, neque ita in aenigmate qualitercognitionem idem homo talem accepisse videtur, ut et quid deberet superiori, et quid aequali, et inferiori non ignoraret. Conditionem quoque suam et ordinem, scilicet, qualis factus esset, et qualiter incedere deberet, quid agere, quid cavere, intellexit. Si horum notitiam non habuisset, non esset reus praevaricationis, neque seipsum cognovisset. Utrum homo praescius fuerit eorum quae sibi futura erant. 6. scientiam habuerit eorum que circa eum futura erant, id est, si ruinam suam praesciverit, et similiter praescierit bona quae habiturus fuisset, si in obedientia perstitisset, responderi potest quod ei magis facienda indicta sunt, quam futura revelata. Accepit enim scientiam et praeceptum eorum quae facienda fuerant, sed non habuit praescientiam eorum quae futura erant. Non fuit ergo homo praescius sui casus, quam supra posuimus. Haec de scientia
Abbreviated transcription (Latin):
illo facta ẽ u̾oluntas cłi. Item in
fieri. ut & bn poss uelle & mali.
nec frustra si bene: nec ĩpune si
uł angelo uł homini cũ primũ
facti st̃ defuisset. q̃m ñ tał nat᷑a
facta erat ut sine diuino auxilo
poss manere si uellet: ñ utiq
sua culpa cecidisset. Defuisset
quippe aduitoriũ: sine qͦ mane¬
re ñ posset. Idem. Dederat qs ho¬
mini bonã uoluntatẽ: in illa
quippe eũ fecerat rectũ. Ded̾at
trio. In eodẽ. Acceꝑat posse si
qͥa hõ rectitudinẽ & bonã uo¬
luntatẽ in creatione acceyit:
atq auxiliũ qͦ stare pot̾at. Allio¬
qn: ñ sua culpa uideret᷑ cecidisse.
Quał fuit illa rectitudo & bonita
ctã & bonã uoluntatẽ habuit
hõ: si ꝑ eã nec mereri uitã ualu

Expanded text:
cta est voluntas Dei. Item in fieri, ut et bene posset velle, et male; nec frustra si bene, nec impune si vel angelo vel homini cum primum facti sunt defuisset, quoniam non talis natura facta erat, ut sine divino auxilio posset manere si vellet, non utique sua culpa cecidisset, defuisset quippe adjutorium, sine quo manere non posset. In eodem: Dederat Deus homini bonam voluntatem; in illa quippe eum fecerat rectum: dedit atrio. In eodem: Acceperat si quod homo rectitudinem et bonam voluntatem in creatione accepit, atque auxilium quo stare poterat; alioquin non sua culpa videretur cecidisse. 2. Qualis fuerit illa rectitudo et bonitas ctam et bonam voluntatem habuit homo, si per eam ne
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ hominẽ ñ potuisse ꝓfi¬
cere uł mereri ꝑ grãm. creatiõis:
solet opponi sic. ꝑillud̃ auxiliũ
gr̃e creationis: potuit stare in
bono qͦdd acceꝑat. Potuit gͦ resi¬
stere tẽptatiomi. S resist̾e tẽpta¬
tionib atq suggestionib maliᷤ
meritũ ẽ: ac bonũ remunerabile.
sine adiectione alt̾ius gr̃e. Nã qa
dicimꝰ qđ resist̾e malo & ñ conses¬
tire tẽptationi. ñ fecisset illi me¬
ritũ. & si ñ consensisset: qr nichil
in eo erat qͦd ad malũ ĩpelleret:
sic̃ angelis qui ñ cecider̾t ñ fuit
meritũ qđ steteruñ id qđ ñ¬
corruert᷑. Nobis aũ meritũ ẽ
aliq̃n si malũ ñ facimꝰ s resisti¬
mꝰ: ibi dũtaxat ubi causa subest
qͥ nos id fac̃e mouet: qr ex peccati
corruptela proni st̃ ad lapsum

Expanded text:
diximus, hominem non potuisse proficere vel mereri per gratiam creationis solet opponi sic: Per illud auxilium gratiae creationis potuit stare in bono quod acceperat. Potuit ergo resistere tentationi. Sed resistere tentationibus atque suggestionibus malis, meritum est ac bonum remunerabile: sine adjectione alterius gratiae. Ad quod dicimus quia resistere malo, et non consentire tentationi, non fecisset illi meritum, etsi non consensisset, quia nihil in eo erat quod ad malum impelleret, sicut angelis qui non ceciderunt non fuerit meritum quod steterunt, id corruerunt. Nobis autem meritum est aliquando si malum non facimus, sed resistimus; ibi duntaxat, ubi causa subest quae nos id facere movet, quia ex peccati corruptela proni sunt ad lapsum
Abbreviated transcription (Latin):
homo. hñs discretionẽ boni &
mali: scientiã qͦq rerũ ereataꝵ
& cognitionẽ ueritatis qͥ pͥmȩ
ꝑfectioni congruebat mox con¬
ditꝰ ñ incongrue accepisse puta¬
turꝰ & ad illã ñ studio uł disei¬
plina aliqua ꝑ int̾uallũ tẽpori
ꝑfecisse: s ab exordio suȩ condi¬
tionis diuinitꝰ illã ꝑcepisse. De¬

Expanded text:
ns discretionem boni et mali. Scientiam quoque rerum creatarum, et cognitionem veritatis, quae primae perfectioni congruebat, mox conditus non incongrue accepisse putatur, et ad illam non studio vel disciplina aliqua per intervalla temporis profecisse, sed ab exordio suae conditionis divinitus illam percepisse.
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ temptauit: scił gula
in ꝑsuasione cybi. cum dixit
in quocũq die comederitis:
inani gła in ꝓmissione dditatis
cũ dixit eritis sic̃ dii: auaritia
in ꝓmissione scientiȩ. cũ dixit
scientes bonũ & malũ. Gula ẽ

Expanded text:
hominem tentavit, scilicet, gula hominem tentavit, scilicet, gula in persuasione cibi, cum dixit in quacumque die comederitis; inani gloria in promissione deitatis, cum dixit eritis sicut dii; avaritia in promissione scientiae, cum dixit sc
Abbreviated transcription (Latin):
tu uͭ ligni qͥd est in medio para
temptandi: cũ dixit ne forte
moriamͣ. Unde mox diabolus
clixit ad mulierẽ. Nequaꝗͣ mori¬
emini. Scit enĩ ds qđ in qͣcũq
die comederitis ex eo aꝑientur
ocłi ur̃i:. & eritis sicut diĩ scien¬
tes bonũ & malũ. Attende ordi¬
nẽ ac ꝓgressum humanȩ ꝑditi¬
onis. Primo q̃s dixerat quocũq
die comederis ex eo morte moriẽ¬
ris: deinde mulier dix̃ ne forte
moriam: nouissime serpenꝰ dix̃.
nequaꝗͣ moriemini. Ds affir¬
inauit: mulier quasi ambigen¬
do illud dixit: diabolꝰ negauit.
Quȩ gͦ dubitauit. ab affirmante
Qͥ ad suã ꝑsuasionẽ pleniter
suffulciendam. id÷ ut malũ qͣdi
intendebat libere ꝑsuaderet.
& malũ quod mulier timuit
negando remouit & ꝓmissio¬
nẽ addidit: & ut eiꝰ ꝑsuasio citiꝰ
reciperet᷑. ꝓmissionẽ duplica¬
uit. Unã namq comestionem
suadens. duo in p̾mio ꝓposuit:
similitudinẽ d̃i. scientiam ꝙ
boni & mali spondens. Qͥb mo¬

Expanded text:
st in medio paradtentandi, cum dixit, ne forte moriamur. Unde mox diabolus dixit ad mulierem: Nequaquam moriemini. Scit enim Deus quia in quocunque die comederitis ex eo, aperientur oculi vestri; et eritis sicut Dii, scientes bonum et malum. A tende ordinem ad progressum humanae perditionis. Primo Deus dixerat: Quacunque die comederitis ex eo, morte moriemini. Deinde mulier dixit: Ne forte moriamur. Novissime serpens dixit: Nequaquam moriemini. Deus affirmavit; mulier quasi dubitando illud dixit; diabolus negavit. Quae igitur dubitavit, ab affirmante Qui ad suam persuasionem pleniter suffulciendam, id est, ut malum quod intendebat libere persuaderet, et malum quod mulier timuit negando removit, et repromissionem addidit: et ut ejus persuasio citius reciperetur, promissionem duplicavit. Unam nempe comestionem suadens, duo in praemio proposuit similitudinem Dei, scientiamque boni et mali spondens.
Abbreviated transcription (Latin):
diabolicũ. illud angelieũ fuit:
boni enĩ & mali angłi similit̃
oꝑant᷑. Nic queri solet quare
mulier ñ horruit serpentem.
Quia cũ nou̾it creatũ eẽ: etiã
officiũ loquendi adeo accepisse
putauit. De modo tẽptationis.
ddo facta ẽ. Stans corã femi
sia hostis suꝑbus. ñ audet in
u̾ba ꝑsuasionis exire. metuens
dep̃hendi: s sub int̾rogatione
eã aggredit᷑: ut ex responsione
colligeret qualit̃ in malitia
ꝓcedere posset. Cur in It p̾cepit
uobis ds ut ñ comedatis de om̃i
ligno paradysi: Cui mulier re¬
spondit. De fructu lignoꝵ q̃ st̾

Expanded text:
diabolicum, illud angelicum fuit, diabolicum, illud angelicum fuit, boni enim et mali angeli similiter operantur. Hic quaeri solet quare mulier non horruit serpentem. Quia cum noverit creatum esse, ipsum etiam officium loquendi a Deo accepisse putavit. 3. De modo tentationis. do facta est, stans coram femina hostis superbus non audet in verba persuasionis exire, metuens deprehendi, sed sub interrogatione eam aggreditur, ut ex responsione colligeret, qualiter in malitiam procedere posset. Cur, inquit, praecepit vobis Deus, ut non comederetis de omni ligno paradisi? Cui respondit mulier: De fructu lig
Abbreviated transcription (Latin):
illud qͦd foris erat. astutiã temp¬
tantis adũtere femina quiret.
Dlabolus enĩ ꝑserpentẽ tẽptabat.
deo ꝙ serpen dictꝰ pentis.c xix. an
licet suꝑbia deiecti. natura t̾n
st̃ excellentiores omnib bestiis
ꝓpt̾ eminentiã rationis: quãni
serpens ñ rationali anima s sp̃n
diabolico possit sapientissimus
dici. Non gͦ mirũ si diabolꝰ sp̃n
suo ĩplens serpentẽ sicut uates
implebat: sapientissimũ redde¬
uẽ tam̃ ad tẽptandũ cxx.¬
ñ elegit diabolus: s per qͦd
animal ꝑmissus fuit tẽptauit.
testas a deo. Sic aũ loquebat᷑
diabolus ꝑ serpentẽ ignorantẽ
sicut ra ꝑ mnerguminos ł phana¬
ticos. loquit᷑. Serpente enĩ uelut¬
organo usus ẽ: mouens naturã
eiꝰ ad expͥmendos sonos uerboꝵ
& signa quib suã monstraret
uoluntatẽ. Serpens gͦ nec u̾ba
intelligebat nec rationalis est
factꝰ: callidissimꝰ tam̃ dictꝰ est
ꝓpt̾ astutiã diaboli. Locutꝰ est

Expanded text:
illud quod foris erat astutiam tenillud quod foris erat astutiam tentantis animadvertere femina quiret, diabolus enim per serpentem tentabat, deoque serpens dictus eslicet superbia dejecti, natura tamen sunt excellentiores omnibus bestiis propter eminentiam rationis; quamvis serpens non rationali anima, sed spiritu diabolico possit sapientissimus dici. Non ergo mirum si diabolus spiritu suo implens serpentem, sicut vates implebat, sapientissimum reddideuem tamen ad tentandum non elegit diabolus, sed per quod animal permissus fuit, tentavit. testas a Deo. Sic autem loquebatur diabolus per serpentem ignorantem, sicut per energumenos vel fanaticos loquitur. Serpente enim organo est usus, movens naturam ejus ad exprimendos sonos verborum et signa, quibus suam monstraret voluntatem. Serpens ergo nec illa intelligebat, nec rationalis est factus. Callidissimus dictus est propter astutiam diaboli. Locutus est
Abbreviated transcription (Latin):
cere ñ poterat. ad fraudem se
conu̾tit: ut dolo hominẽ sup¬
plantaret: quẽ uirtute suꝑ are
nequiret. Ne aũ fraus illiꝰ nimiᷤ
manifestaret᷑. in sua specie ñ
uenit: ne aꝑte cognosceretur:
& ita repelleret᷑. Iterũ ne nimiᷤ
occulta ẽẽt fraus eiꝰ quȩ caueri
ñ poss. & homo simul uideret᷑
iniuriã pati si talit̾ circũueni¬
ri ꝑmitteret eñ d̃s ut p̾cauere
ñ posset. in aliena quidẽ forma
uenire ꝑmissus ẽ diabolus: sed
in tali in qua eiꝰ malitia facile¬
posset dephendi. Ut gͥ in ꝓpͥa
forma ñ ueniret uoluntate sua
factũ ẽ: ut aũ in forma suȩ mal¬
tie congruenti ueniret. diuimitꝰ
factũ ẽ. Uenit gͥ ad hominẽ in
serpente: qui forte si ꝑmit teret᷑
in columbe specie uenire malus¬
set. S ñ erat dignũ ut sp̃s mali¬
gnus illã formã bomini odiosam
fac̾et: in qua sp̃s sc̃s appariturꝰ
erat. Non gͦ nisi ꝑ serpentẽ temp¬
tare ꝑmissus ẽ diabolus: ut ꝑ

Expanded text:
cere non poterat, ad fraudem se convertit, ut dolo hominem supplantaret, quem virtute superare nequiret. Ne autem fraus illius nimis manifestaretur, in sua specie non venit, ne aperte cognosceretur, et ita repelleretur. Item ne nimis occulta foret fraus ejus quae caveri non posset, et homo simul videretur injuriam pati, si taliter circumveniri permitteret eum Deus ut praecavere non posset, in aliena quidem forma venire permissus est diabolus, sed in tali in qua ejus malitia posset deprehendi. Ut ergo in propria forma non veniret, voluntate sua est; ut autem in forma suae malitiae congruenti veniret, divinitus factum est. Venit ergo ad hominem in serpente, qui forte, si permitteretur, in columbae specie venire maluisset. Sed non erat dignum ut spiritus malignus illam formam homini odiosam faceret, in qua Spiritus sanctus appariturus erat. Non ergo nisi per serpentem tentare permissus fuit diabolus, ut per
Abbreviated transcription (Latin):
minꝰ ꝗͣ in uiro rationẽ uigere
nouit. Eius enĩ malitia ad tẽp¬
tandã uirtutẽ timida. huma¬
nã naturã in ea parte ubi de¬
bilior uidebat᷑ aggressa ẽ: ut
si forte illic aliquatenꝰ p̃ualeret.
postinodũ fidutialiꝰ ad alterã
quȩ robustior fuit pulsandam
uł potiꝰ subu̾tendã accederet.
Primũ gͥ solitariã feminã explo¬
rauit: ut in ea primũ omnem¬

Expanded text:
m in viro rationem vigere novit. Ejus enim malitia ad tentandam virtutem timida, humanam naturam in ea parte, ubi debilior videbatur, aggressa est, ut si forte illic aliquatenus praevaleret, postmodum fiducialius ad alteram quae robustior fuit, pulsandam, vel potius subvertendam accederet. Primum ergo solitariam feminam exploravit, ut in ea primum omne
Abbreviated transcription (Latin):
pat̃ filio: qr de nullo genitꝰ. ge¬
nuit tam̃ equalẽ. Ad qͦd ego
respondebo. Immo ideo ñ ẽ pat̃
maior filio: qr ȩqualẽ genuit.
Originis enĩ questio ẽ ista. qͥs de qͦ
sit: equalitatis aũ. qualis aut
qͣntus sit. Qd est dicere. Ad origi¬
nẽ ꝑtinet questio qua queritur
quis de qͦ sit: ad equalitatẽ uͦ
illa quaquerit᷑ qualis aut qͣnt
qͥs sit. Nec cũ dicit᷑ filiꝰ a patre
genitꝰ ostendit᷑ ineqͣlitas substan

Expanded text:
jor Filio, quia de nullo genitus, genuit tamen aequalem. Ad quod cito respondebo: Imo ideo non est Pater major Filio, quia aequalem sibi genuit. Originis enim quaestio ista est, quis de quo sit, aequalitatis autem, qualis aut quantus sit, quod est dicere: Ad originem pertinet quaestio qua quaeritur quis de quo sit; ad aequalitatem vero illa qua quaeritur quis aut quantus quis sit. Nec cum dicitur Filius a Patre ge
Abbreviated transcription (Latin):
inquiens. Nomo ꝑat̃ si potuisset.
equalẽ filiũ genuisset. Quis gͦ
audeat dic̾e. qđ hoc omp̃s ñ po¬
tuit: Addo etiã quia si posset
homo maiorẽ meliorẽ q se ipso
gigneret filiũ: s maiꝰ uel meliꝰ
cui nec anni necessarii fuerunt
ꝑ qͦs adimpleret᷑ equalitas. nec
oĩpotentia defuit: An forte no¬
luit. Ergo qđ absit inuidit.
S ñ inuidit. Equalẽ gͥ genuit

Expanded text:
. Homo pater si potuisset, aequalem filium genuisset. Quis ergo audeat dicere quod hoc Omnipotens non potuit. Addo etiam, si posset homo, majorem melioremque seipso gigneret filium. Sed majus vel melius cui nec anni necessarii fuerunt, per quos adimpleretur aequalitas, nec omnipotentia defuit. An forte noluit? ergo quod absit invidit. Sed non invidit; aequalem ergo genuit
Abbreviated transcription (Latin):
inȩqualitas ibi existit: quia ñ
scđm hoc alia ꝑsona alii ȩqͣlis
uł mȩqualis dicit᷑. Ecce eqͣlitas
t̾nitatis. & una eadẽ q substan¬
tia: quantũ breuit potuimus
demonstrata ẽ in suꝑioribus:
qualit̾ scił aliqua triũ ꝑsonaꝵ

Expanded text:
aequalitas ibi existit, quia non secundum hoc alia persona alii aequalis vel inaequalis dicitur. Ecce aequalitas Trinitatis et una eademque substantia, quantum breviter potuimus, demonstrata est in superioribus; qualiter scilicet aliqua trium persona
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ potestatẽ ħt filius qͣntã pat̃.
¶qualis gͦ est patri. Non enĩ po¬
test qͥ accepit. inȩqualis ei esse¬
Tu aũ hoc de potentia hetici¬
sapis qđ potens sit filius. sed
potentior ꝑat̾: ut scdm doctri¬
nã ur̃am. potens potentẽ potu¬

Expanded text:
 potestatem Filius, quantam Pater; aequalis ergo est Patri. Non enim potest qui accepit, inaequalis esseTu autem hoc de potentia sapis, quod potens sit Filius, sed potentior Pater; ut secundum doctrinam vestram potens potentem potu
Abbreviated transcription (Latin):
contͣ maximinũ ita dicens. Tn
dicis qd pat̾ genuit filiũ se iꝑ¬
so minorẽ. in qͦ & patͥ derogas¬
quia si filiũ unicũ minorẽ ge¬
nuit. aut ñ potuit aut ñ uolu¬
it gign̾e ȩqualẽ. Si aũ quia ñ
uoluit: inuidũ eũ ẽẽ dixisti.
Si aũ ñ potuit: ubi ẽ õĩpotentia
di patͥs: Prorsus ad hc̃ articłm
res colligit᷑. ut d̾s pat̾ equalẽ
sibi gignere filiũ aut ñ potue¬
rit aut noluerit. Si ñ potuit.
infirmꝰ: si noluit. inuidꝰ inueni¬
tur. S utrũq hoc falsũ udet᷑.
nuit gͦ pat̾ sibi ȩqualẽ filiũ:
& ab utroq ꝓcedit utͥq equał¬
filio plenã gignere potuit. nec
tam̃ plenã genuit s minorẽ:
cogimini patrẽ inuidũ dicere.
Dlenũ gͦ dm̃: equalẽ sibi genuit
filiũ. ꝑ simile ostend̾. ꝙ ñ mino¬

Expanded text:
Tu dicis quod Pater genuit Filium minorem se, in quo et Patri derogas. Nam si Filium unicum minorem genuit, aut non potuit, aut noluit gignere aequalem. Si dicis quia non voluit, eum invidum esse dixisti; si autem non potuit, ubi est omnipotentia Dei Patris? Prorsus ad hunc articulum res colligit, ut Deus Pater aequalem sibi gignere Filium aut non potuerit, aut noluerit. Si non potuit, infirmus, si noluit invidus invenitur; sed utrumque hoc falsum est. Filium, et ab utroque procedit utrique aequaFilio plenam gignere potuit nec tamen plenam genuit, sed minorem, cogimini Patrem invidum dicere. Plenum ergo Deum, et aequalem sibi genuit Filium. 6. Per simile ostendit quod non mino
Abbreviated transcription (Latin):
ed inqͥs. Pater a nemine
potentiã accepit: filiꝰ aũ a ꝑat᷑.
Natem᷑ & nos filiũ accepisse po¬
tentiã ab illo de qͦ natus est
potens: patri uͦ nullus poten¬
tiã dedit. quia nullus eum
genuit. Gignendo enĩ dedit
pat̃ potentiã filio: sicut om̃ia
quȩ ht̃ in substantia sua gi¬
gnendo dedit ei. quẽ genuit
de substantia. Questio aug̃. qͣ¬
S queritur artat heticum

Expanded text:
ed, inquis, Pater a nemine potentiam accepit, Filius autem a Patre. Fatemur et nos Filium accepisse potentiam ab illo, de quo natus est potens; Patri vero potentiam nullus dedit, quia nullus eum genuit. Gignendo enim dedit Pater potentiam Filio, sicut omnia quae habet in substantia sua, gignendo dedit ei quem genuit de substantia. 4. Quaestio Augustini, qua arctat haereticum
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ꝓ actualib pͥmi parentis.
s ꝓ originali qͦd a parentibus
trahit᷑ paruuli damnabunt᷑:
ꝓ eo nullã aliã ignis mat̾ialis
uł ꝯscientiȩ u̾mis penã sensuri
nisi qđ dei uisione carebunt in
ꝑpetuũ. Uno gͥ & ñ pluribus
pecc̃is paruuli obligati st̃: ũn
etiã ea quib illa opinio muni
mero. ita det̾minat aug̃. in eod

Expanded text:
etiam pro actualibus primi parentis, sed pro originali quod a parentibus trahitur, parvuli damnabuntur; pro eo nullam aliam ignis materialis vel conscientiae vermis poenam sensuri, nisi quod Dei visione carebunt in perpetuum. Uno ergo, et non pluribus peccatis, parvuli obligati sunt. Unde etiam ea quibus illa opinio munirmero, ita determinat August. in eodem
Abbreviated transcription (Latin):
bant animã pueri. ñ ait mor¬
tuus ẽ. eũ loqueret᷑ de herode:
& in exodo. fecert deos aureos
cũ unũ fecerint uitulũ de qͦ
dixert̃ isti st̃ dii tui isrł: ita
& illud originale pecẽm unũ
plurali numero significat᷑ eũ

Expanded text:
bant animam pueri, non ait mortuus est, cum loqueretur de Herode. Et in Exodo, c. 32: Fecerunt deos aureos, cum unum fecerint vitulum; de quo dixerunt: Isti sunt dii tui, Israel. Ita et illud originale unum pl
Abbreviated transcription (Latin):
Parentũ peccatis paruulos obli¬
gari ñ solũ pͥmoꝵ hominũ s
etiã suoꝵ de quib ipsi nati suĩ.
ñ imꝓbabilit̾ d̃r. Illa qͥppe di¬
uina sententia. reddã pecc̃a pa¬
trũ in filios. tenet eos añ genera

Expanded text:
m quoque peccatis paruulos obligari, non solum primorum hominum sed etiam suorum de quibus ipsi nati sunt, non improbabiiiter dicitur. Illa quippe diuina sententia "Reddam peccata patrum in filios" tenet eos utique a
Abbreviated transcription (Latin):
Uidet᷑ enĩ apꝓbare pecca paren¬
tũ p̃cedentiũ ĩputari paruulis:
ñ omniũ tam̃ qui fuert̃ ab adã.
in pena et̾na grauarent᷑. pariui¬
li: s tantũ eoꝵ parentũ qui eos
a quarta genatione p̃cesseruũ.
Qd ꝯfirmat illis u̾bis quib in

Expanded text:
parentum praecedentium imputari parvulis, non omnium tamen qui fuerunt ab Adam, in poena aeterna gravarentur parvuli; sed tantum eorum parentum qui eos a quarta generatione praecesserunt. Quod confirmat illis verbis quibus in
Abbreviated transcription (Latin):
illud solũ pͥmi hominis delictũ
paruulos teneat s etiã alia: illi
quib ita uidet᷑ ex eo ꝯfirmant
qdđ etiã paruuli ñ mͦ maiores d̃i¬
cunt᷑ baptizari in remissionem
pecc̃oꝵ ꝑ pluralẽ numerũ: ñ ꝑ

Expanded text:
illud solum primi hominis delictum parvulos teneat, sed etiam alia, illi quibus ita videtur ex eo confirmant, quod etiam parvuli, non modo majores, dicuntur baptizari in remissionem p
Abbreviated transcription (Latin):
c.m. in .ii. Non dix̃ in iniqͥtate
uel in pecc̃o. cũ & hoc recte diei
posset. s in iniqͥtatib : & pec̾ca
dic̾e maluit: qr & in illo uno q̃
in om̃s hoĩes ꝑtransiit atq tam
magnũ ẽ. ut eo mutaret᷑ huma
disserui plura pecc̃a. & alia pa¬
rentũ quȩ ñ ita posst̃ mutare
naturã reatu obligant filios: nͥ
gr̃a d̃i subueniat. S de peccatis
alioꝵ parentũ quib ab ipso adã
usq add ꝑatrẽ suũ ꝓpagationib

Expanded text:
itate vel in peccato, cum et hoc recte dici posset, sed iniquitates et peccata dicere maluit, quia et in illo uno quod in omnes homines pertransiit, atque tam magnum est ut eo mutaretur in ndisserui, plura peccata et alia parentum; quae si non ita possunt mutare naturam, reatu obligant filios, nisi gratia Dei subveniat . Sed de peccatis aliorum parentum, quibus ab ipso Adam usque ad patrem suu
Abbreviated transcription (Latin):
iustoꝵ patientiã. Uñ aug̃ in li¬
bro .iiͦi. de trinit̾. Uideo inquit
infirmȩ cogitationi qͥd possit
occurrere: cur scił ista miracła
etiã magicis artib fiant. Nã &
magi pharaonis serpentes fece¬
runt & alia: s illud est ampliꝰ
admirandũ qͦmͦ magoꝵ poten¬
tia que serpentes facere potuit.
uͥ ad muscas minutissimas. scił
scynifes uentũ ẽ. omnino defecit.
qua t̾cia plaga egyptꝰ cedebat᷑.
Ibi certe defecert̃ magi dicentes:
digitꝰ dei ẽ hic. Uñ dat᷑ intelligi:
nec ipsos quidẽ transgressores
angłos & aerias potestates in
imã istã caliginẽ tanꝗͣ in sui
generis carcerẽ ab illiꝰ sublimis
ethereȩ puritatis habitatione
detrusos. ꝑ qͦs magice artes pos
aũ uel ad fallendos fallaces. sic̃
in egyptios. & in ipsos etiã ma¬
gos data ẽ. ut in eoꝵ sp̃uum
opatione uiderent᷑ admirandi
a quib fiebant damnandi: uł¬

Expanded text:
justorum patientiam. Unde August., in lib. 3 de Trin., c. 7: Video, inquit, infirmae cogitationi quid possit occurrere; ut scilicet ista miracula etiam magicis artibus fiant. Nam et magi Pharaonis serpentes fecerunt, et alia. Sed illud est amplius admirandum, quomodo magorum potentia quae serpentes facere potuit, ubi ad muscas minutissimas, scilicet, ciniphes ventum est, omnino defecit, qua tertia plaga Aegyptus caedebatur. Ibi certe defecerunt magi dicentes: Digitus Dei est hic. Unde intelligi datur nec ipsos quidem transgressores angelos, et aereas potestates in imam istam caliginem tanquam in sui generis carcerem ab illius sublimis aethereae puritatis habitatione detrusos, per quos magicae artes possautem vel ad fallendum fallaces sicut in Aegyptios, et in ipsos etiam magos data est, ut in eorum spirituum operatione viderentur admirandi, a quibus fiebant, a Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis expulsi exeant. eugłium
aꝑte declarat. cõmemorans
demonia in quosdã ingressa
an ꝓpt̾ mali effectũ dicant᷑
in gressa. ñ adeo ꝑspicuũ est.
tũ ait. Demones ꝑ inergiã oꝑa¬
tionẽ ñ credimꝰ substantialit᷑
illabi animȩ: s applicatione
& opp̃ssione uniri. Illabi aũ
menti. illi soli possibile est qui
creauit : qͥ natura subsistens
incorporeus. capabilis est suȩ
facture. Ecce hic uidet᷑ in si¬
nuari qđ substantialit̾ non
illabantur demones uł intro¬
eant corda hominũ. Beda qͦ¬

Expanded text:
ab eis expulsi exeant Evangelium aperte declarat, commemorans daemonia in quosdam ingressa,an propter mali effectum dicantur ingressa, non adeo perspicuum est.  ait: Daemones per energicam operationem non credimus substantialiter illabi animae, sed applicatione et oppressione uniri. Illabi autem menti, illi soli possibile est qui creavit, qui natura subsistens incorporeus capabilis est suae facturae. Ecce hic videtur insinuari quod substantialiter non illabantur daemones vel introeant corda hominum. Beda qu
Abbreviated transcription (Latin):
tit᷑ & a filio. ꝓcedit a patre
ꝓcedit & a filio: qr & eiꝰ missio
ẽ ipsa ꝓcessio. Nis u̾bis aperte
tẽporalis: constat quia & hec
ꝓcessio siue missio tẽporalis ẽ.
Nano qͦq temporalẽ sci sp̃s ꝓcessi¬

Expanded text:
t a Filio; procedit a Patre, procedit et a Filio; quia et ejus missio est ipsa processio. His verbis aperte temporalis, constat quia et haec processio sive missio temporalis est. Hanc quoque temporalem Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
apłi & ꝓpħȩ st̃ consecuti: sicut
unũ spm potauimꝰ. quasi eũ qͥ
ñ queat scindi. s infundatur
animis & sensib illabat᷑. ut
scłaris sitis restinguat ardorẽ:¬

Expanded text:
prophetae sunt consecuti. Sicut unum Spiritum potavimus ; quasi eum qui non queat scindi, sed infundatur animis, et sensibus allabatur, ut saecularis sitis restinguat ardore
Abbreviated transcription (Latin):
dã creaturã ꝓcedit. E sicut
ab ȩt̾no cõmunit̾ ac simul ꝓce¬
dit a patre & filio: ita & in tẽ¬
pore cõmunit̾ & simul ab utͦq
ꝓcedit ad creaturã: ñ diuisim
a patre in filiũ. & a filio in cre¬
ꝓcedit in filiũ. & de filio proce¬
dit ad scĩficandã creaturã: sed
simul de utͦq ꝓcedit: quãuis
pat̃ hoc filio dederit ut sicut
de se. ita etiã de illo ꝓcedat.
De temporali aũ ꝓcessione:¬

Expanded text:
uram procedit. Et sicut ab aeterno communiter ac simul procedit a Patre et Filio, ita et in tempore communiter, et simul ab utroque procedit ad creaturam non divisam a Patre in Filium, et a Filio in creFilium, et de Filio procedit ad sanctificandam creaturam; sed simul utroque procedit, quamvis hoc Pater Filio dederit ut sicut de se, ita etiam de illo procedat. De temporali autem procession
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m sc̃m qui datus est nobis
Qͥ cum sit inaccessibił natura.
receptabilis tñ ꝓpt̾ bonitatẽ
suã nobis ẽ. complens uirtute
om̃ĩa: s qͥ solis participet᷑ iustiͤ
simplex substantia. opulens
uirtutib. unicuiq presens.
diuidens de suo singłis & ubiꝙ¬

Expanded text:
sanctum qui datus est nobis? Qui cum sit inaccessibilis natura, receptabilis tamen propter bonitatem suam nobis est, complens virtute omnia; sed qui solis participatur justis, simplex substantia, opulentibus virtutibus unicuique praesens, dividens de suo singulis, et ubi
Abbreviated transcription (Latin):
tus sp̃s sc̃s: qui discipłoꝵ sens
seꝑaratoꝵ infundit: quem ni¬
chil potest latere. Angeli ad
tur simul plurib nec iudet᷑¬
lic& seꝑaratis apłis. Et hic
unꝰ. dat᷑ plurib. Alia qͦq au¬
hominib detͣ. Ait enĩ aug̃ qͥe
u̾bis apłi. Si caritas di diffu¬
qͥ datus ẽ nob̾: a quo datur
donũ qualis ẽ ipse: Magna
ẽ miscđia eiꝰ. Donũ dat equale
sibi: quia donũ eiꝰ sp̃s sc̃s est.¬

Expanded text:
tus sanctus, qui discipulorum sensus separatorum infudit, quem nihil potest fallere. Angeli ad tur simul pluribus, nec videtlicet separatis apostolis. Et hic unus, datur pluribus. Alia quoque auhominibus detur. Ait enim Aug., de Verbis Apostoli, sic: Charitas Dei diffu datus est nobis. A quo datur!donum qualis est ipse. Magna est misericordia ejus. Donum dat aequale sibi, quia donum ejus Spiritus s
Abbreviated transcription (Latin):
ideo nouit: s ideo st̃ quia nouit.
Non enĩ nesciuit quȩ fuerat cre¬
aturꝰ. Quia gͦ sciuit creauit: ñ
qr creauit sciuiit: nec alit̾ sciuit
creata ꝗͣ creanda. Non enĩ eius
sapientiȩ aliqͥd accessit ex eis: s
oportebat. illa mansit ut erat.
Unde in ecclesiastico. Ante quã
crearent᷑ omnia nota st̃ illi: sic
& postꝗͣ consũmata st̃. Ecce hi
u̾bis uidetͣ aug̃ innuere scienti¬
am uł p̃scientiã d̃i causam esse
eoꝵ quȩ funt: cum dicit ideo
ñ decedit aliquid̃ uł succedit
scientiȩ di: in qua nouit om̃ia
quȩ fecit ꝑ ipsam. Non enĩ hȩc
quȩ creata st̃ ideo sciunt᷑ a deo
qr immutabilit̾ ab eo sciuntur.
Q hic significare uidet᷑ d̃i scien¬
tiam causã eẽ eoꝵ quȩ fiunt:
quia facta sunt: s ideo facta qr
nouit ea ds. Ideo q uiaetur d̃i
scientia uł prescĩa. causa eoꝵ ẽe
causa omniũ maloꝵ cũ omnia
mala sciant᷑ & p̾sciant᷑ a do: qͦd

Expanded text:
ideo novit; sed ideo sunt quia novit. ideo novit; sed ideo sunt quia novit. Non enim nescivit quae fuerat creaturus. Quia ergo scivit, creavit; non quia creavit, scivit. Nec aliter ea scivit creata, quam creanda: non enim ejus sapientiae aliquid accessit ex eis; sedoporteUnde in Eccl.: Antequam crearentur, omnia nota sunt illi; sic et postquam consummata sunt. Ecce his verbis videtur Aug. innuere scientiam vel praescientiam Dei causam esse eorum quae fiunt; cum dicit ideo non decedit aliquid vel succedit scientiae Dei, in qua novit omnia quae fecit per ipsam. Non enim haec quae creata sunt ideo sciuntur a Deoquia immutabiliter ab eo sciuntur. Et hic etiam significare videtur Dei scientiam causam eorum esse quae fiunt, quia facta sunt, sed ideo facta, quia novit ea Deus. Ideoque videtur Dei scientia vel praescientia causa esse eorum causa omnium malorum, cum omnia mala sciantur et praesciantur a Deo; quod
Abbreviated transcription (Latin):
ic orit᷑ questio ñ dissimulan
sit causa rerũ: an res sint causa
scientiȩ uł p̃scientiȩ di. Uidetur
enĩ p̃scientia d̃i causa eẽ eoꝵ quȩ
ei subsunt: ac necessitatẽ eueni¬
endi eis fac̾e: quia nec aliqͣ fut᷑a
fuissent nisi d̃s ea p̾scisset. nec
posst̃̾ non euenire cũ deus ea pre¬
sciuerit. Si aũ impossibile ẽ ea
ñ euenire. quia prescita st̃: uide¬
tur ipsa p̃scientia qua prescita
st̃. eis esse causa eueniendi. Im¬
possibile est aũ ea ñ euenire. eũ
prescita sint: quia si ñ euenirent
cũ p̾scita sint. falleret᷑ dĩ prescĩa.
Et dĩ p̾scientia falli ñ potest. Im¬
possibile est gͦ ea non euenire:
cũ prescita sint. Sic gͥ p̃scientia
causa eoꝵ ẽẽ uidet᷑. quȩ p̃scita st̾.¬
quia d̃s aliqua nouit ideo sint.
Cui sententiȩ aug̃ attestari uide¬
Non ista ex aliquo tẽpore cogno¬
illo petituri fueramꝰ. & quos &
de qͥb reb uel exaudituruis uł ñ
ex auditurꝰ esset. sine initio omĩa

Expanded text:
Hic oritur quaestio non dissimulandsit causa rerum, an res sint causa scientiae vel praescientiae Dei. Videtur enim praescientia Dei causa esse eorum quae ei subsunt, ac necessitatem eveniendi eis facere, quia nec aliqua futura fuissent nisi Deus ea praescisset, nec possunt non evenire, cum Deus ea praesciverit. Si autem impossibile est ea non evenire quia praescita sunt, videtur ergo ipsa praescientia qua praescita sunt, eis esse causa eveniendi. Impossibile est autem ea non evenire, cum praescita sint, quia si non eveniret cum praescita sint, falleretur Dei praescientia. At Dei praescientia falli non potest. Impossibile est ergo ea non evenire, cum praescita sint. Sic ergo praescientia causa eorum esse videtur quae pquia Deus aliqua noverit, ideo sint. Cui sententiae Aug. attestare videNon ista ex aliquo teillo petituri fueramus et quos et de quibus rebus vel exauditurus vel non exauditurus esset, sine initio ante p
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd existeret causa ab eo alie¬
nũ ab eo diu̾sum: & ex creat᷑is
penderet p̾̃scientia creatoris: &
creatũ causa ẽẽt increati. Orige
id scit ds futurũ: s qr futurũ
ẽ ideo scitur a dõ ante ꝗͣ fiat.
Hoc uidet᷑ p̾missis aug̾ u̾bis obui¬

Expanded text:
causa, ab eo alienum, ab eo diversum, et ex creaturis dependeret scientia Creatoris, et creatum causa esset increati. Origenid scit Deus futurum; sed quia futurum est, ideo scitur a Deo antequam fiat. Hoc videtur praemissis verbis Au
Abbreviated transcription (Latin):
omnia dicant᷑ ẽẽ in deo & ds in
om̃ib: quã discepͣtionẽm quasi
incident̃ suscepimꝰ : qr ide uideba¬
tur postulare res circa quam nr̃
u̾satur sermo. Disserebamꝰ enĩ
de scientia suie sap̃ia dd̃i: & cum
doceremꝰ dm scire om̃ia. quesitũ
ẽ utrũ ꝓpt̾ cognitionẽ quã de
an alia ratione hoc dic̾et scͥpt᷑a.
Huiꝰ gͦ questionis occasio: in pͥmis¬
sam nos deduxit disputationẽ.

Expanded text:
omnia dicantur esse in Deo, et Deus in omnibus; quam disceptationem quasi incidenter suscepimus, quia id videbatur postulare res circa quam noster versabatur sermo. Disserebamus enim de scientia sive sapientia Dei; et cum diceremus Deum scire omnia, quaesitum est utrum propter cognitionem quam de an alia ratione hoc diceret Scriptura. Hujus ergo quaestionis occasio in praemissam nos deduxit disputationem.
Abbreviated transcription (Latin):
meliꝰ quã anima munda intelli¬
git᷑. Ecce hic dicit dđm non ẽe in
loco. S intelligendũ est eũ non
ẽẽ in loco localitatis: quia nec
circũ scriptionẽ nec localẽ motũ
sic. Cotidie fiunt creatͣȩ quȩ ante
ñ erant. & in eis d̃s ẽ. eum ante
ñ esset in eis. Est gͦ ubi ante non
erat: ideo q mutabilis uidetur.
S lic& cotidie incipiat eẽ in cre¬
aturis in quib ante ñ erat quia
illȩ ñ erant: hoc tam̃ fit sine sui
mutatione. qualit̃ in mundo
cepit ẽẽ quẽ fecit. tam̃ sine mu

Expanded text:
 quam anima munda intelligitur. Ecce hic dicit Deum non esse in loco, sed intelligendum est eum non esse in loco localiter, scilicet quia nec circumscriptionem nec localem motum sic quotidie: Fiunt creaturae quae ante non erant, et in eis Deus est, cum ante non esset in eis; est ergo ubi non erat, ideoque mutabilis esse videtur. Sed licet quotidie incipiat esse in creaturis, in quibus ante non erat, quia illae non erant, hoc tamen fit sine sui mutatione, qualiter in mundo coepit esse quem fecit, tamen sine sui
Abbreviated transcription (Latin):
& localẽ circũscriptionẽ. potiꝰ¬
alicubi. nec tam̃ ipsũ eẽ locum
qui ñ ẽ in loco: in lib. lxxxiiii.¬
alicubi ẽ. Qd alicubi ẽ. continet᷑
loco: qͦd continet᷑ loco. corpꝰ est.
Us̃ aũ non ẽ corpꝰ. Non gͥ alicubi
est: & tam̃ quia ẽ & in loco ñ ẽ.
in illo st̃ omnia potiꝰ quã ipse
ut ipse sit locꝰ. Locus enim in
spacio est qͦd longitudine &
altitudine & latitudine corpors̾
occupat᷑: nec d̾s tale aliqͥd est.
E omnia gͥ in ipso st̃: & locus

Expanded text:
 localem circumscriptionem, potialicubi, nec tamen ipsum esse locum, qui non est in loco; in lib. 83 Quaestalicubi est; quod alicubi est continetur loco; quod continetur loco, corpus. Deus autem non est corpus; non ergo alicest: et tamen quia est, et in loco non est, in illo sunt potius omnia quam ipse ut ipse sit locus. Locus enim in spatio est, quod longitudine, latitudine, altitudine corporis occupatur; nec Deus tale aliquid est: et o
Abbreviated transcription (Latin):
rũ futurarũ. Qͥd ex p̃dictiᷤᷤ tenen¬
dũ sit cũ det̾minatione autori¬
tatũ. Hanc gͥ quȩ uidet᷑ repug¬
nantiã de medio tollere cupien¬
tes. dicimꝰ res futuras nullatenꝰ
nec ideo psciri uel sciri qr fut᷑e st̃

Expanded text:
ex praedictis tenendum sit, cum determinatione auctoritatum. Hanc igitur quae videtur repugnantiam de medio tollere cupientes, dicimus res futuras nullatenus nec ideo praesciri vel sciri quia fut
Abbreviated transcription (Latin):
Non gͦ ht̃ motũ localem u̾bum
illud & sap̃ia illa: solida ẽ &
ubiq. Ex p̃dictis in notescit qđ
d̃s ita est ubiq ꝑ essentiã. qđ
nec spaciosa magnitudine dif¬
fundit᷑. nec uno deserto loco aliũ
occupat: qr localẽ motũ ñ ht̃.

Expanded text:
Non ergo habet motum localem verbum Non ergo habet motum localem verbum illud, et sapientia illa solida est et ubique. Ex praedictis innotescit quod Deus ita est ubique per essentiam, quod nec spatiosa magnitudine diffunditur, nec uno deserto loco alium occupat, quia localem motum non habet.
Abbreviated transcription (Latin):
nã naturã ꝓ imm̃sitate sui
nusqͣm deesse. eam q solã omnino
illocalẽ & incircũscriptibilem
nullo concludi loco. s a fine usq
ad finẽ atting̾e: non tam̃ spacio¬
sa magnitudine nec locali motu.
Non quasi spaciosa magnitudine.
opinem᷑ dm ꝑ cuncta diffundi.
sicut humꝰ aut luxista diffundi¬
tur. s potiꝰ sicut in duob sapi¬
entib quoꝵ alt̾ alt̾o corpore
grandior ẽ s sapientior non ẽ.
una sap̃ia ẽ. nec est in maiori
maior nec in minori minor. nec
minor in uno ꝗͣ in duob: ita ds
sine labore regens & continens
mundũ. in celo totꝰ est. in terra
totꝰ. & in utͦq totꝰ. & nullo con¬
tentꝰ loco. s in se ipso ubiq totꝰ.
d̃i ꝑtinet non ẽẽ in parte: sed̃
di quȩ artingit a fine usq ad
finẽ fortit᷑. non tam̃ locali mo¬
tu s ĩmobilitate sui: uelut si
moles aliqua saxea impleat ali¬
quẽ locũ. dr qđ attingit a fi
ne loci usq ad finẽ. cũ tñ alt̾m
ñ deserat. alterũ occupando.

Expanded text:
nam naturam, per immensitatem sui nusquam deesse, eamque solam omnino illocalem et incircumscriptibilem, nullo concludi loco, sed a fine usque ad finem attingere, non tamen spatiosa magnitudine, nec locali motu, nus ad Dardanum: Non quasi spatiosa magnitudine opinemur Deum per cuncta diffundi, sicut humus aut lux ista diffunditur, sed potius sicut in duobus sapientibus, quorum alter altero corpore grandior est, sed sapientior non est, una sapientia est, nec est in majore major, nec in minore minor, nec minor in uno quam in duobus. Ita Deus sine labore regens et continens mundum, in coelo totus est; in terra totus, et in utroque totus, et nullo contentus loco, sed in seipso ubique totus. Dei pertinet non esse in parte, sed Dei, quae attingit a fine usque ad finem fortiter , nec tamen locali motu, sed immobilitate sui, velut si moles aliqua saxea impleat aliquem locum, dicitur quod attingit a fine illius loci usque ad finem, cum tamen alterum non deserat alterum occupando.