comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lesionemincurrit nisi ꝙ ali quantulũ
corpulentie siccioris et ꝯtractionis fuit.
¶Quinto exemplo salamandre dicens.
Sicnt dixerunt qui denaturis anima¬
lium cunosius indaganint. Salamã¬
dia mnignibus niuit᷑. decuius etiã pelli¬
bus funt corigie p̃tiose q̃ dũ sunt ue¬
tustate ꝯ sumpte si proiciant in igne
exuetenbus fiunt noue. Patet ergoꝑ
io staua souralponte aueder surto. surto
.i. supra foueaminponte suspensus maĩ¬
b innissus sient nauis inportu uel ma¬
ri iacris ancoris stat innixa. que nͥ ẽẽnt
anchore auentis seu fluctibus iactaret.
Simili modo nͥ autor uniscopulo pontis
fortiter ad hesisser in foueam cecidisset da¬
to ꝙ aliquis ip̃m minime impulisset.
caduto sarei gui sançesser uito. Urto est
uocabulum a lamannoꝵ ⁊ tuntũ sonat
quantum impulsus uel ꝑcussus siue pro¬
plana ẽ usq ibi. Et gia uoleua diti.
Chien q̃l foco cheuiensi diuiso
disopra che par surger dela pu

Expanded text:
lesionem incurrit, nisi quod aliquantulum lesionem incurrit, nisi quod aliquantulum corpulentie siccioris et contractionis fuit. Quinto exemplo salamandre dicens, sicut dixerunt qui de naturis animalium curiosius indagarunt: salamandra in ignibus vivit, de cuius etiam pellibus fiunt corigie pretiose que, dum sunt vetustate consumte, si proiciantur in ignem ex veteribus fiunt nove. Patet ergo per o stava sovra 'l ponte a veder surto. Surto, idest supra foveam in ponte suspensus, manibus innissus, sicut navis in portu vel mari iactis ancoris stat innixa; que, nisi essent anchore, a ventis seu fluctibus iactaretur. Simili modo, nisi autor uni scopulo pontis fortiter adhesisset, in foveam cecidisset, dato quod aliquis ipsum minime impulisset. caduto sarei giù sanz'esser urto. Urto est vocabulum Alamannorum, et tantum sonat quantum <impulsus> vel <percussus> sive <proplana est usque ibi: et già voleva dirti: chi è 'n quel foco che vien sì dividi sopra, che par surger de la pira
Abbreviated transcription (Latin):
beatus augustinus inlibro deciuitate
dei ostendens ꝑ quinque exempla ꝙ
anua potest inigne comburi ⁊ non
consumi. Et primo exemplo u̾mium.
Uicens. Nonnullum genus u̾minz
maquarum calidarũ sc̃aturgine reꝑit᷑
quaꝵ feruorem nemo impune ꝯtractat.
Illi autem nõ solumibi sunt sine ulla le¬
sione sed extra non possunt uiuere.
¶Secundo exemplo montium sicilie/ di¬
cens. Rotissimimontes sicilie quitã¬
ta temporis netustate usq nũc flãmis
estuant/ ⁊ integri ꝑseuerant satis ydo¬
nei testes sunt non om̃e ꝙ ardet ꝯ sumi.¬
¶ Gertio exemplo carbonum qui ignis
opemtione sie fiunt incorrapribiles ⁊
ut intena humida suffossi dum ẽẽnt
ligna putrescerent modo facti carboẽs
corrumpi non possunt.¶Quarto exẽ¬
plo pauonum. Quis inquit nisi deus
dedit cari pauonis mortui nõ putresce̾.
Et narrat ibi ꝙ dum semel hec auis coc¬
ta sibi fuisset oblatu de pectore eius usz
ad amium ẜuari mandauit ⁊ nullam

Expanded text:
beatus Augustinus in libro De Civitate beatus Augustinus in libro De Civitate Dei, ostendens per quinque exempla quod anima potest in igne comburi et non consumi. Et primo exemplo vermium, dicens: nonnullum genus vermium in aquarum calidarum scaturigine reperitur, quarum fervorem nemo impune contractat. Illi autem non solum ibi sunt sine ulla lesione, sed extra non possunt vivere. Secundo exemplo montium Sicilie dicens: Notissimi montes Sicilie qui tanta temporis vetustate usque nunc flammis estuant et integri perseverant, satis ydonei testes sunt non omne quod ardet consumi. Tertio exemplo carbonum, qui ignis operatione sic fiunt incorruptibiles, ut in terra humida suffossi, dum essent ligna putrescerent, modo facti carbones corrumpi non possunt. Quarto exemplo pavonum; quis, inquit, nisi Deus dedit carni pavonis mortui non putrescere? Et narrat ibi, quod dum semel hec avis cocta sibi fuisset oblata, de pectore eius usque ad annum servari mandavit, et nullam
Abbreviated transcription (Latin):
ex cadaneribus et exalationibus genera¬
tur. Sed nota ꝙ sex sunt gn̾aminutorũ
animalium que uel ex cadauenb uł ex
humorib nascisolent.¶Quedam emĩ
ex exalationibus prodiuntur. ut bibioẽs
ex iino/ ⁊ papiliones exaqua ¶Quedã
ex cormptione humorum utu̾mes ĩ pu¬
teis ⁊ cisternis. ¶Quedam ex cadaueri¬
bus ut apes ex iuuencis ⁊ scrabroẽs ex
equis. Uñ ouidius.xxͦ libro metħ.
Pssus humo bellator eqͦ scrabroĩs origo.
¶Quedam ex cormptõe lignoꝵ ut terodoes.
Quedam ex cormptione herbaꝵ ut bru¬
cus. QQuedam u̾o ex corruptione fructy¬
um ut gurguliones ex fabis.
deforo che nessuna mostial funto
ciogni fiamma un peccator iuola.
Dicit hic autor ꝙ quelibet flamina in¬
frase unum continet peccatorẽ. ⁊ nulla
ostendit furtum.i. nulla flamma de¬
monstrat id ꝙ continet intra se. Sedi
hic oritur questio quomodo.s. anima
possit inflaminis comburi ⁊ nõ con¬
sumi. Huic aũt questioni respondit

Expanded text:
ex cadaveribus et exalationibus generaex cadaveribus et exalationibus generatur. Sed nota quod sex sunt genera minutorum animalium que vel ex cadaveribus vel ex humoribus nasci solent; quedam enim ex exalationibus prodiuntur, ut bibiones ex vino, et papiliones ex aqua; quedam ex corruptione humorum, ut vermes in puteis et cisternis; quedam ex cadaveribus, ut apes ex iuvencis et scrabrones ex equis. Unde Ovidius XV libro Meth.: «Pressus humo bellator equus scrabronis origo». Quedam ex corruptione lignorum, ut terodones; quedam ex corruptione herbarum, ut brucus; quedam vero ex corruptione fructuum, ut gurguliones ex fabis. del foco, chè nessuna mostra 'l furto, et ogni fiamma un peccator invola. Dicit hic autor quod quelibet flamma infra se unum continet peccatorem, et nulla ostendit furtum, idest nulla flamma demonstrat id quod continet intra se. Sed hic oritur questio, quomodo scilicet anima possit in flammis comburi et non consumi. Huic autem questioni respondit
Abbreviated transcription (Latin):
na flammnis. Et sicut elyseus qui se uin¬
dicauit cum ursis quãdo suus magistẽ
incurrui gneo portabatur in celum non
uidebat ipm̃ magr̃m sed solummõ flã¬
mam cunuo. ita ip̃e in ista bulgia aĩaz
aliquam nonuidebat sed solummodo
flammas quibus erant aĩe sic uelate.¬
¶ Come lamosea çede .i. dat locum alacã
⁊ maxime ex parte postenori. manus tã¬
gentis inficit ⁊ lucem odit ꝙͣuis in te¬
nebris luceat. Que quidem ex cormpti¬
one spicarum fimẽti dicitur generari.
Et uulgo lucciola dicitur quasi parua
lux. Latine u̾o noctiluca quia nocte lucet.
¶Cułex uo est muscamodica ex resolutio¬
ne uaporis putridi generata. que ex cõ¬
tinua alaruminaere replicatione stre¬
pitumgenerat. Dicit᷑ autẽ culex ab acr¬
leo eo ꝙ sanguinem sugit. Ht̃ enim ĩ ore
quandam fistulam admodumstimuli
qua carnem terebrat ut sanguinem bi¬
bat sieut dicit ysidorus. ⁊ reputatur in¬
ter uolatilia sieut apis.¶ Musca autẽ

Expanded text:
na flammis. Et sicut Elyseus, qui se vinna flammis. Et sicut Elyseus, qui se vindicavit cum ursis quando suus magister in curru igneo portabatur in celum, non videbat ipsum magistrum, sed solummodo flammam currus, ita ipse in ista bulgia animam aliquam non videbat, sed solummodo flammas quibus erant anime sic velate: come la mosca cede, idest dat locum, a la zet maxime ex parte posteriori; manus tangentis inficit, et lucem odit, quamvis in tenebris luceat. Que quidem ex corruptione spicarum frumenti dicitur generari; et vulgo lucciola dicitur, quasi <parva lux>; latine vero noctiluca, quia nocte lucet. Culex vero est musca modica, ex resolutione vaporis putridi generata, que ex continua alarum in aere replicatione strepitum generat. Dicitur autem culex ab aculeo, eo quod sanguinem sugit. Habet enim in ore quandam fistulam admodum stimuli, qua carnem terebrat ut sanguinem bibat, sicut dicit Ysidorus, et reputatur inter volatilia sicut apis. Musca autem
Abbreviated transcription (Latin):
pallio elye ⁊ nõ sunt diuise aque ꝙ ideo
non sunt diuise/ quia ut dicunt sancti de
sua sanetitate presummens experin uo¬
luit si spiritus elye duplex requieuisser
meo. S uidens aquas non fuisse diui¬
sas ad humilita tem recurrens iterum
aquas clamando percussit. Ubi inquit
ẽ deus clye ⁊ nune. Et tunc diuise sũt
aque siccoq pede transiuit. Q uidẽtes
filii ꝓpħarum qui erant inripa Iordaĩs
dixerunt. Requieuit spiritus elye super
elyseum ⁊ occurrentes adorauerunt euz.
Cumq discederet a Iordane ascenderet ĩ
bethel. ⁊ ecce xlii. puen illudebant ei di¬
centes. ascende calue. Qui maledix̃ eis
men domini. uel inuocato nomine dñi.
A⁊ cuius uocem egressi sunt duo ursi x¬
de saltu.i. de silua q̃ui deuorauerant eos.
¶ult̃ itaq dicere autor ꝙ sicur tꝑ̃re estiro
qñ mmusca cedit culici uallis noctilucis
plene sunt ita est ista octaua bulgia ple¬

Expanded text:
pallio Elie, et non sunt divise aque; quod ideo pallio Elie, et non sunt divise aque; quod ideo non sunt divise quia, ut dicunt sancti, de sua sanctitate presummens, experiri voluit si spiritus Elie duplex requievisset in eo. Sed videns aquas non fuisse divisas, ad humilitatem recurrens, iterum aquas clamando percussit. «Ubi», inquit, «est Deus Elye etiam nunc?» Et tunc divise sunt aque, siccoque pede transivit. Quod videntes, filii prophetarum qui erant in ripa Iordanis dixerunt: «Requievit spiritus Elye super Elyseum», et occurrentes adoraverunt eum. Cumque discederet a Iordane et ascenderet in Bethel, et ecce XLII pueri illudebant ei dicentes: «Ascende, calve». Qui maledixit eis men Domini, vel invocato nomine Domini. Ad cuius vocem egressi sunt duo ursi de saltu, idest de silva, qui devoraverunt eos. Vult itaque dicere autor quod, sicut tempore estivo, quando musca cedit culici, valles noctilucis plene sunt, ita est ista octava bulgia ple
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce dominus uoeat me. Postula ame
quod uis ut faciam tibi ante ꝙͣ tollarate.
Cui elyseus. Obseero ut remaneat spiri¬
tus cuus duplex mme. Ad quem elyas
rem inquit difficilem postulasti.tamẽ
si uideris me quando tollar ate ent tibi
ꝓdeẜtum sic pergerent colloquendo/ ecce
curus igneus quem ducebant eꝗ ignei
tanquam fulgur decelo descendeno utrõ¬
q diuisit. Et tunc elyas ascendit super
cunum. ⁊ sic angelorum minist̾io fereba¬
tur incelum. Elyseus aũt respiciebat ĩ
altũ. ⁊ cum elyas esongaretur abipso.
⁊ chyseus mil aliud ꝙ flãmmam uidere
ualeret clamabat ad ip̃m. Patermix
potermi currus isrł ⁊ aurga eius .i. sub̾¬
stentator populi atq rector. Tunc elya
deiecit ei pallium suum. Quod elysens
adsummens sadit uestimenta sua. Et
re quem habuit de recessu magñ sui uł
ut demeeps non suo s pallio uteret᷑ elye.
Et rediens ad iordanem percussit aquas

Expanded text:
Ecce dominus vocat me. Postula a me Ecce dominus vocat me. Postula a me quod vis ut faciam tibi, ante quam tollar a te». Cui Elyseus: «Obsecro ut remaneat spiritus tuus duplex in me». Ad quem Elyas: «Rem», inquit, «difficilem postulasti. Tamen si videris me quando tollar a te, erit tibi mque per desertum sic pergerent colloquendo, ecce currus igneus quem ducebant equi ignei tanquam fulgur de celo descendens, utrunque divisit. Et tunc Elyas ascendit super currum, et sic angelorum ministerio ferebatur in celum. Elyseus autem respiciebat in altum; et cum Elyas elongaretur ab ipso, et Elyseus nil aliud quam flammam videre valeret, clamabat ad ipsum: «Pater mi, pater mi, currus Israel et auriga eius», idest substentator populi atque rector. Tunc Elyas deiecit ei pallium suum; quod Elyseus adsummens, scidit vestimenta sua. Et re quem habuit de recessu magistri sui, vel ut deinceps non suo sed pallio uteretur Elye. Et rediens ad Iordanem, percussit aquas
Abbreviated transcription (Latin):
duas ꝯparationes quaꝵ unam accipit a
natura ⁊ reliquam a scrptura ¶Orima
quo uł quando sol suam faciem minus no¬
bis tenet absconsam. hoc est quando dies
maiores sunt dumrusticus desero qñ cu¬
lici musea cedit in podio residens siuemõ¬
te uidet inuallibus ubi forte ht̃ iuneas ⁊¬
uel alia loca culta illa uolatisia parua q̃
uulgo luccuile gramatice u̾o noctiluce⁊
appellantur ex quib uolatilib ualles ũ¬
dique sunt replete itauidit istã octaua
bulgiam flaminis ardentib sic repletũ.¬
¶ Secunda ꝯparatio ista est ¶egitur enĩ
in sibro regum ꝙ dum deus ueller elyam
incelum pturbinem eleuare ꝙ ip̃e elyas
una cum elyseo discipulo suo ad ⁊orda¬
nem fluuium deuenenint.Ibiq elyas ⁊¬
pallium suum ĩuoluens cum ip̃o Iorda¬
nis fluenta percussit ⁊ statim facta est
uia sicea ꝑ medium aque Iordanis sieq
transeuntes ꝑsiccum in loca deẜta uene¬
runt. Et tune ait elyas ad heliseum. ⁊¬

Expanded text:
duas comparationes, quarum unam accipit a duas comparationes, quarum unam accipit a natura et reliquam a Scriptura. Prima cet tempore quo vel quando sol suam faciem minus nobis tenet absconsam, hoc est quando dies maiores sunt, dum rusticus de sero, quando culici musca cedit, in podio residens sive monte, videt in vallibus, ubi forte habet vineas vel alia loca culta, illa volatilia parva que vulgo lucciule, gramatice vero nocti luce appellantur, ex quibus volatilibus valles undique sunt replete – ita vidit istam octavam bulgiam flammis ardentibus sic repletam. Secunda comparatio ista est: Legitur enim in libro Regum quod dum Deus vellet Elyam in celum per turbinem elevare, quod ipse Elyas, una cum Elyseo discipulo suo, ad Iordanem fluvium devenerunt; ibique Elyas pallium suum involvens, cum ipso Iordanis fluenta percussit, et statim facta est via sicca per medium aque Iordanis; sicque transeuntes per siccum in loca deserta venerunt. Et tunc ait Elyas ad Heliseum: «
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ refrenari. et hoc ne sicut equus lasciuu
sine sessore ⁊ freno inp̃cipitium dilabatur.
Namsine urtute que ẜm y sidorum est aĩ
hĩtus nature decus uite ratio morum pie¬
tas cultus diuinitatis honor hominis et
et̾ne beatitudinis meritum cuius sunt par¬
tes quatuor principales que ẜmeundẽ ysi¬
dorum signãtur ꝑ quatuor flumina paradi¬
si. Prudentia .s. fortitudo iustitia ⁊ tẽpe¬
rantia omnia dona ⁊ omnia data q̃ habe¬
mus siue a natum siue a deo uel uacuan¬
tur in nobis uel ip̃a opamur inmalis. Io¬
ait. Siche sestella bona omillior cosa.
ra uel deo non auferam mͥ ip̃i more inui¬
di qui de aliena felicitate tristatur.
nel temꝑo che colui chel mondo schiara
la faecia sua anoi tienmeno ascosa
Come lamosea cede alaçançara
uede lucciole giuꝑlauallea
forse eola douẽ uendemmia ⁊ am.¬
Nolens autor istam octauam bulgiam
nobis exẽplanter demonstrare inducit

Expanded text:
etiam refrenari; et hoc ne, sicut equus lascivus etiam refrenari; et hoc ne, sicut equus lascivus sine sessore et freno, in precipitium dilabatur. Nam sine virtute, que secundum Ysidorum est animi habitus nature, decus vite, ratio morum, pietas, cultus divinitatis, honor hominis, et eterne beatitudinis meritum, cuius sunt partes quatuor principales, que secundum eundem Ysidorum signantur per quatuor flumina paradisi: prudentia scilicet, fortitudo, iustitia, et temperantia, omnia dona et omnia data que habemus sive a natura sive a Deo, vel vacuantur in nobis vel ipsa operamur in malis. Iait: «sì che se stella bona o miglior cosa»,ra vel Deo, non auferam michi ipsi, more invidi, qui de aliena felicitate tristatur. nel tempo che colui che 'l mondo schiara la faccia sua a noi tien meno ascosa, come la mosca cede a la zanzara, vede lucciole giù per la vallea, forse colà dov'e' vendemmia e aVolens autor istam octavam bulgiam nobis exemplariter demonstrare, inducit
Abbreviated transcription (Latin):
octaua bulgia puniunt sibi ⁊ ip̃is condo¬
let admirando. ¶ꝑĩs qr ꝯsiderauit ⁊ uidit
ꝙ tammagni principes ⁊ famosi sicut fy¬
erunt ulixes ⁊ dyomedes ⁊ Guido comes de
monte feltro ꝓpter subtilia ip̃orum ingẽia
in dolosos actus ⁊ dolosa cõsilia incideñt.¬
¶ Sibi uo qr formidauit ne suum ingenium
quod eratint̾ mortales tam splendidum
⁊ subtile ad omnia humana ⁊ diuina oꝑa
iuestiganda ac ⁊ exercenda insimilia la¬
beretur. Ideo sequitur. Et ꝑu longegno
affreno che non soglio
ꝑche non corra che uirtu nol guidi
siche sestella bona omillior cõsa
ma datolben chistesso nolminuidi.
Quasi dicat. Considenata pena istorum
pauore ꝑterritus magis refreno meum ĩ¬
genium ꝙͣsumn solitus refrenare ⁊ quod
sit illud frenum quo debeat ingenium re¬
frenari declarat cum ait. P chenõcorra
che uirtu nolguidi. Qiͣ dicat. Uirtus est
frenum quo debet ingenium regi duci ac

Expanded text:
octava bulgia puniuntur, sibi et ipsis condooctava bulgia puniuntur, sibi et ipsis condolet admirando: ipsis quia consideravit et vidit quod tam magni principes et famosi, sicut fuerunt Ulixes et Dyomedes et Guido comes de Montefeltro, propter subtilia ipsorum ingenia in dolosos actus et dolosa consilia inciderunt: sibi vero, quia formidavit ne suum ingenium, quod erat inter mortales tam splendidum et subtile, ad omnia humana et divina opera investiganda, ac etiam exercenda, in similia laberetur. Ideo sequitur: et più lo 'ngegno affreno che non soglioché non corra che virtù nol guidi; sì che, se stella bona o miglior cosa m'ha dato 'l ben, ch'io stesso nol m'invidi. Quasi dicat: Considerata pena istorum, pavore perterritus, magis refreno meum ingenium quam sim solitus refrenare; et quod sit illud frenum quo debeat ingenium refrenari declarat cum ait: «perchè non corra, che virtù nol guidi». Quasi dicat: Virtus est frenum quo debet ingenium regi, duci, ac
Abbreviated transcription (Latin):
rentinoꝵ auxilio subsidio ⁊ fauore uiue
uelabimininentib undiq periculis eua¬
dere nunquã possent. Et tamẽ tanta ẽ ne¬
quitia florentina ꝙ nõ solumipsius diecti¬
onem alie optant gentes sed etiam ipm̃ pra¬
tum. Ideo ait.¬
Di quel che prato non caltri tagogna .i. desi¬
derat siue optat.¬
¶ Et segia fosse non sanaꝑtemꝑo. Qͣi dicat.
Tantum inualescit florentinorũ nequitia
ꝙ si iampumretur non eẽt nmiũ tempesti¬
ne. Or utinã iam istud tempestiuum ad¬
esset ex quo quin omino eueniat cessare ⁊¬
non potest. Et hoc quare uellem: nõ utiq
ex odio uel uindieta. sed quia qͣnto plus ista
sẽtentia differtur tanto plus efficiã senex.
⁊ quanto plus senuero tanto plus cotts cã
quando drico lamente acio chiuidi
⁊ ꝑiu longegno affreno chinonsollio.
Gractaturus autor de dolosis actib qui
abingeniis subtilib oriuntur: ꝓpter que
ip̃orum autores tam atroci tormento ĩ ista

Expanded text:
rentinorum auxilio, subsidio, et favore vivere, rentinorum auxilio, subsidio, et favore vivere, vel ab imminentibus undique periculis evadere, nunquam possent. Et tamen tanta est nequitia florentina quod non solum ipsius deiectionem alie optant gentes, sed etiam ipsum Pratum. Ideo aii quel che Prato, non c'altri, t'agogna, idest desiderat, sive optat. Et se già fosse, non saria per tempo. Quasi dicat: Tantum invalescit Florentinorum nequitia, quod si iam puniretur, non esset nimium tempestive. Quod utinam iam istud tempestivum adesset, ex quo quin omnino eveniat cessare non potest. Et hoc quare vellem? Non utique ex odio vel vindicta, sed quia quanto plus ista sententia differetur, tanto plus efficiatur senex; et quanto plus senuero tanto plus cognoscam;quando drizzo la mente a ciò ch'i' vidi, et piu lo 'ngegno affreno ch'i' non sollio, Tractaturus autor de dolosis actibus qui ab ingeniis subtilibus oriuntur, propter que ipsorum autores tam atroci tormento in ista
Abbreviated transcription (Latin):
Uñ exodi .xiiiiͦ. Inuigilia matutina respi¬
ciens dominus super castra egyptiorum
interfecit exercitum corum ⁊ subuertit ro¬
tas cumium ferebanturq in ꝓfundũ. It̃
inprimo libro regum.xi. capitulo saulꝑ
cussit a mon inuigilia matutina. ¶st in e¬
uangelio mathei .ui. capitulo ꝯtinet᷑ ꝙ dũ
nauis apłica multa pencula passa fuerit
tota nocte: cirra quã ugiliam noctis .i. ꝓpe
auroram uenit iħs ad apłos ambulans s̃
mare ⁊ ꝯfortans discipulos pepulit tẽpe¬
statem. ¶ Circa secundum u̾o est sciẽdum
ꝙ ciuitas florentina non post multum tp̃s
ab ista imprecatione autoris passa ẽ ciuiles
discordias. Unde secute fuerunt ipĩs florẽ¬
tims incendia exilia et ꝯflicrus. ¶ Curra t̾¬
tium u̾o ẽsciendum ꝙ terra prati sẽꝑ fuit
a florentinis sieut amatre filia ꝑtractata.
nã sicut filia paruula sine matre esse uel
uiuere non ualeret ita pratenses sine flo¬

Expanded text:
unde Exodi XIIII: In vigilia matutina respiunde Exodi XIIII: In vigilia matutina respiciens Dominus super castra Egyptiorum, interfecit exercitum eorum et subvertit rotas curruum, ferebanturque in profundum. Item in primo libro Regum, XI capitulo: Saul percussit Amon in vigilia matutina. Item in Evangelio Mathei, VI capitulo, continetur quod dum navis apostolica multa pericula passa fuerit tota nocte, circa quartam vigiliam noctis, idest prope auroram, venit Iesus ad Apostolos ambulans supra mare et confortans discipulos pepulit tempestatem. Circa secundum vero est sciendum quod civitas florentina, non post multum tempus, ab ista imprecatione autoris passa est civiles discordias; unde secute fuerunt ipsis Florentinis incendia, exilia, et conflictus. Circa tertium vero est sciendum quod terra Prati semper fuit a Florentinis sicut a matre filia pertractata; nam sicut filia parvula sine matre esse vel vivere non valeret, ita Pratenses sine Flo
Abbreviated transcription (Latin):
sunt falsa insõnia uocat iuxta illud uir¬
gilii libro encydoꝵ.
S falsa adcelum mittunt ĩsõniamanes.
⁊ ꝓmaiori ꝑte decipiant sommantem. Uñ
monet poeta. Sõna ne cures quia solent
ledere plures. tñ illa somnia que matutiã¬
li tp̃re .i. iaurora uidentur uentatem cõ¬
tinere dicuntur quia illo tempore cibo ⁊
potu digesto anima corporis grauedine
non grauatur. Uñ ouidius in librõ Hero¬
um.ait.
Nãq subaurora iam dormitante luc̾na¬
Somnia qͦ eni tp̃re uera solent.
Somnia uero que añ auroram uidentur.
qr corpus est cibo uel potu grauatũ aut a¬
nimus uadens cubitum erat aliqua gra¬
ui cogitatione oppressus nõ u̾a ꝑ maiori
parte sed falsa ⁊ uana ẽẽ ꝓbantur ut rult
macrobius suꝑ codem somnio scipionis.
Et adhoe põt referri ꝙ matutinum tempꝰ
quod insacra scriptum dicitur antelucanỹ.
uel quarta uigilia noetio ẽ dedicatum uisiõi
et liberationi ac etiam consolationi scõrum.

Expanded text:
sunt falsa insomnia vocat, iuxta illud Virsunt falsa insomnia vocat, iuxta illud Virgilii VI libro Eneydorum: «sed falsa ad celum mittunt insomnia manes», et pro maiori parte decipiant somniantem. Unde monet poeta: Somnia ne cures, quia solent ledere plures. Tamen illa somnia que matutinali tempore, idest in aurora, videntur, veritatem continere dicuntur, quia illo tempore, cibo et potu digesto, anima corporis gravedine non gravatur. Unde Ovidius in libro Heroum ait: Nanque sub aurora iam dormitante LucerSomnia quo cerni tempore vera solent. Somnia vero que ante auroram videntur, quia corpus est cibo vel potu gravatum, aut animus vadens cubitum erat aliqua gravi cogitatione oppressus, non vera pro maiori parte sed falsa et vana esse probantur, ut vult Macrobius super eodem Somnio Scipionis. Et ad hoc potest referri quod matutinum tempus quod in Sacra Scriptura dicitur antelucanum, vel quarta vigilia noctis, est dedicatum visioni et liberationi ac etiam consolationi sanctorum,
Abbreviated transcription (Latin):
¶Masepssalmattin deluer si sogna. Pt᷑ꝙͣ
antor sue ciuitati suisq cĩb exprobraũ.
ponit sub nomineuisionis ipsi ciuitati fy¬
tura pencula imminere. Dicens.
Masepressalmatin deluer si sogna
tusentirai di qua daꝑieciol temꝑo
diquel che prato non calm tagogna.
Propter suꝑbiam enim ⁊ arrogantiam
florentinorum omnes nationes incircui¬
tui habitantes florentie ip̃os odiunt et i¬
ip̃orum destructionem affectant. S cͥca
istam partieulam tra breuit̾ sunt uiden¬
da ¶rimum si est uerum ꝙ in aurorai
uera somnia somiuentur ¶ Secundum si
uere euenit ciuitati florentie istud uatiami¬
um quod hie ponitur sub nomine uisioĩs
Tertium quare in desiderio destruetionis
florentie ponitur singulanter pratũ. cu
omnes alie gentes meuruitu habitantes
ip̃i ciuitati florentie unifornuter id affec¬
tant ¶ Curra primũ est sciendum ꝙ licet
somnia ꝑ maiori parte sint uana ⁊ falsa
que Macrobius suꝑ sõmo scipionis cum

Expanded text:
ss'al mattin del ver si sogna, Postquam autor sue civitati suisque civibus exprobavit, ponit sub nomine visionis ipsi civitati futura pericula imminere, dicens: Ma se press'al matin del ver si sogna, tu sentirai, di qua da picciol tempo, di quel che Prato, non c'altri, t'agogna. Propter superbiam enim et arrogantiam Florentinorum, omnes nationes in circuitu habitantes Florentie ipsos odiunt et ipsorum destructionem affectant. Sed circa istam particulam tria breviter sunt videnda: primum, si est verum quod in aurora vera somnia somnientur; secundum, si vere evenit civitati Florentie istud vaticinium quod hic ponitur sub nomine visionis; tertium, quare in desiderio destructionis Florentie ponitur singulariter Pratum, cum omnes alie gentes in circuitu habitantes ipsi civitati Florentie uniformiter id affectant. Circa primum est sciendum quod, licet somnia pro maiori parte sint vana et falsa, que Macrobius Super Somnio Scipionis cum
Abbreviated transcription (Latin):
Et sic triplici rotatu ip̃am girans ĩ quã¬
Ito cureuitu ⁊ rotatu puppim̃ sulleuans
ci proraminelinans ipsam fecitab aqͣ¬
rum uoraginibus deglutir. Simiłe nã¬
rat uirgiłius de una nauium enee que
ter afluctibus reuoluta panter ⁊ gira¬
ta tandent abaquarum fuit uoragiẽ
deglutita. Uñ pͦ eneydoꝵ
Illam ter fluctus ibidem.
Torquet agens cͥcũ ⁊ mpid̾ uorat eqͦre uõ
Inisto xxu /cantu continetur unũ uati

Expanded text:
Et sic triplici rotatu, ipsam girans in quaEt sic triplici rotatu, ipsam girans in quarto circuitu et rotatu puppim sullevans et proram inclinans, ipsam fecit ab aquarum voraginibus deglutiri. Simile narrat Virgilius de una navium Enee, que ter a fluctibus revoluta pariter et girata tandem ab aquarum fuit voragine deglutita. Unde primo Eneydorum: Illam ter fluctus ibidem Torquet agens circum et rapidus vorat equore vortex. In isto XXVI cantu continetur unum vati
Abbreviated transcription (Latin):
unquam de illis partib ad nos uenit
nec de nobis un quã illne iuit qui ad
nos postea sit reu̾suo. Tamen beatus
ysidorus dicit .xiiii. libro etħ. ꝙ ex tres
partes orbis/ asiam.s. affricam ⁊ euro¬
pani quarta pars trãsocccanumintior
est in meridie/ que ꝓpter solis ardorez
ineognita nobis est. menius finibus
ãchipodas fabulose inhabitare prodũt.
Anthipode autẽ dicuntur homines qui
subter nos habitare fabulose fingunt
qui tenent plantas contrarias nõstris
plantis.¬
¶ Hancitaq terr̃ alonge uidit ulixes
quam ut uidit mirabili gaudio exul¬
tauit. S quia uixta salomonẽ extre¬
ma gandu luctus occupat. ccce de no¬
ua tena unus turbo subito ortus ẽ. Est
autem turbo quidam uentus tempestu¬
osus ⁊ tortuosus quinubes maere pł¬
ueremintenn ⁊ aquas inmari ingiro
⁊ cirruitu circunqunt ⁊ uoluit. Quĩ tũ¬
bo cummagno impetu primam partẽ
nauis ulixis .i. prorã rotando percussit.

Expanded text:
unquam de illis partibus ad nos venit, unquam de illis partibus ad nos venit, nec de nobis unquam illuc ivit qui ad nos postea sit reversus. Tamen beatus Ysidorus dicit, XIII libro Eth., quod extra tres partes orbis, Asiam scilicet, Affricam et Europam, quarta pars transocceanum interior est in meridie, que propter solis ardorem incognita nobis est, in cuius finibus anthipodas fabulose inhabitare produntur. Anthipode autem dicuntur homines qui subter nos habitare fabulose finguntur, qui tenent plantas contrarias nostris plantis. Hanc itaque terram a longe vidit Ulixes, quam ut vidit, mirabili gaudio exultavit. Sed quia, iuxta Salomonem, extrema gaudii luctus occupat, ecce de nova terra unus turbo subito ortus est. Est autem turbo quidam ventus tempestuosus et tortuosus qui nubes in aere, pulverem in terra, et aquas in mari in giro et circuitu circungirat et volvit; qui turbo cum magno impetu primam partem navis Ulixis, idest proram, rotando percussit.
Abbreviated transcription (Latin):
accessus. Et quia de isto monte potest
polus antartieus nideri i deo antor fin¬
git in ẜa cantica cantu primo illum po¬
lumantarticum seuidisse.
losumo era di sotto dalaluna
poichentrnti erauam nel alto passo.
Modo dicit ulixes quanto tp̃ren auiga¬
uit ꝑ illud mare ꝑ quod nlłs unquam
fuerat ausus naiigare. Et dicit ꝙ ste¬
tit ibi.u. mensib. Ideo dicit. Quinꝗes
accensum ⁊ totidem extinctumerar lum̃
lune/ desubter. De subter dicit quia tan¬
tum ꝑ illud occeanim namgauit ꝙ ad
polum antarticum qd est oppositũ nr̃o
artico appropinquauit. Et ideo illud
mare est subter nos. Et tune apparuit
illi quidam mons tante altitudinis ꝙͣ¬
Qñ ciapparue una mõtagna bruna
ꝑladistantia ⁊ paruemalta tanto
quanto ueduta nõnauealcuna.
Que autẽ terra sit ista quam a longe
inplagameridiana uidit ulixes non
bene sciri porest. quia de illa terra nlla
uera ystoria reperitur. tum qr nullus

Expanded text:
accessus. Et quia de isto monte potest accessus. Et quia de isto monte potest polus antarticus videri, ideo autor fingit in secunda cantica, cantu primo, illum polum antarticum se vidisse.lo fumo era di sotto da la luna, poi che 'ntrati eravam ne l'alto passo. Modo dicit Ulixes quanto tempore navigavit per illud mare per quod nullus unquam fuerat ausus navigare. Et dicit quod stetit ibi quinque mensibus. Ideo dicit: Quinquies accensum et totidem extinctum erat lumen lune de subter. De subter dicit quia tantum per illud occeanum navigavit quod ad polum antarticum, quod est oppositum nostro artico, appropinquavit. Et ideo illud mare est subter nos. Et nunc apparuit illi quidam mons tante altitudinis, ququando ci apparve una montagna, bruna per la distantia, et parvem'alta tanto quanto veduta non ave' alcuna. Que autem terra sit ista quam a longe in plaga meridiana vidit Ulixes non bene sciri potest, quia de illa terra nulla vera ystoria reperitur; tum quia nullus
Abbreviated transcription (Latin):
uideri ĩ duabus partibus orbis uidelic
ex ip̃a parte australi uel ex panidiso t̾re¬
stri. Namꝑs australis est subiecta ip̃i
polo antartico sicut septentrionalis ꝑs
in qua habitamus subiecta ẽ artico. et
ideo ex ipsa parte australi põt uideri. S
ita calida quia propinqua ⁊ uicina so¬
li ꝙ illuc pergi non põt nisi fabulose.Iõ
deilla parte mundi nulla noua habemꝰ
ꝑueras ystorias sed solum per fabulo¬
sa figmenta. Et isto modo autor ĩ par¬
te ista fabulatur tam de illa ꝑatria ꝙͣ
de morte ip̃ius ulixis. ¶ Põt etiamuide¬
ri ille polus antarticus de monte para¬
disi. Et ratio est ista. Ille enuimmons
supeminet omnnb montibus mundi
usq ad globum lunarem attingens. Et
ideo est tance altitudinis ꝙ gibbositas
ip̃a mundi que nos impedit ne ilłũ po¬
lum uidere possimus/ est subiecta pedi¬
bus dicti montis. Nec ⁊̃ ad hunc mon¬
tem propter peccatum primi hominis ẽ

Expanded text:
videri in duabus partibus orbis, videlicet videri in duabus partibus orbis, videlicet ex ipsa parte australi, vel ex paradiso terrestri. Nam pars australis est subiecta ipsi polo antartico, sicut septentrionalis pars in qua habitamus subiecta est artico, et ideo ex ipsa parte australi potest videri. Sita calida quia propinqua et vicina soli, quod illuc pergi non potest nisi fabulose. Ideo de illa parte mundi nulla nova habemus per veras ystorias, sed solum per fabulosa figmenta. Et isto modo autor in parte ista fabulatur tam de illa patria quam de morte ipsius Ulixis. Potest etiam videri ille polus antarticus de monte paradisi. Et ratio est ista: Ille enim mons supereminet omnibus montibus mundi, usque ad globum lunarem attingens. Et ideo est tante altitudinis, quod gibbositas ipsa mundi que nos impedit ne illum polum videre possimus, est subiecta pedibus dicti montis. Nec etiam ad hunc montem, propter peccatum primi hominis, est
Abbreviated transcription (Latin):
bene dicit ulixes.
facti non fosti auiuer come bruti.
ma ꝑseguir uirtude ⁊ canoscença.i. in¬
telligentiam.
Limie compagni fecio si acuti
conquesta oracion pieciola al camino
capena posçia liaureintenuti. Ecce qͣn¬
tamuasuit oratio diẜtissimi oratoris
ulixis.
nit ulixes horam quando fauces strie¬
tas sobilie ꝑtransiuit quia hora matu¬
tinali.
¶Deremi facemo ale alfolle uolo. Bene
dieit alas quia sicut ale in auibus ita
remi inonibus. Namsicut auis uo¬
lat cum alit ita nauis cumremis. Uñ
duo sunt poli incelo super quos uoluitã
totum celum. Anus dicitur articus qui
semꝑ apparet. alter u̾o dicitur antarticꝰ
qui a nobis uideri nõ potest quia ẽ ex op¬
posito artici qui artieus uulgo dicitur tͣ¬
montana. Tramõtana autẽ semper ẽ
suꝑ caput nĩm. ⁊ id curo cum alius po¬
lus sit australis ⁊ semꝑ sit ex opposito
tramontane nullo modo potest uideri.
quia subpedibus nr̃s ẽ. Potest autẽ

Expanded text:
bene dicit Ulixes: bene dicit Ulixes: facti non fosti a viver come bruti, ma per seguir virtude et canoscenza – idest intelligentiam. Li mie' compagni fec'io sì acuti, con questa oration picciola, al camino, c'apena poscia li avrei ritenuti. Ecce quantam valuit oratio disertissimi oratoris Ulixis. nit Ulixes horam quando fauces strictas Sobilie pertransivit, quia hora matutinali. De' remi facemo ale al folle volo. Bene dicit alas, quia sicut ale in avibus, ita remi in navibus; nam sicut avis volat cum alis, ita navis cum remis. Undduo sunt poli in celo super quos volvitur totum celum: unus dicitur articus, qui semper apparet; alter vero dicitur antarticus, qui a nobis videri non potest, quia est ex opposito artici, qui articus vulgo dicitur <tramontana>. Tramontana autem semper est super caput nostrum, et idcirco cum alius polus sit australis et semper sit ex opposito tramontane, nullo modo potest videri, quia sub pedibus nostris est. Potest autem
Abbreviated transcription (Latin):
habet nichilominus in se uitam. Ideo ait
ulixes. Considerte la uostra semença.i.
considerate urãs animas/ que lit facent
fructum fuerunt in ur̃is corporib semiã¬
te. Et ad designandum differentiam ĩt̾
animas ñs ⁊ animas brutorum aĩa¬
lium su biungit ipse ulixes. Facti non
fosti auiuer cõme bruti. Animalia eĩ
bruta facta sunt abip̃a natura ut colãt
terram homo u̾out colat cclum. Idcrco
ip̃anatura omnia animalia fecit ad ter¬
ram prona panter atq cunia hoĩem uo
erectum ad Gydera. unde ouidius pͥmo
libro metħ.
Pnaq cum spectẽt aĩalia suigl̃a t̾rã
Os homini sublime dedit celũq uidẽ.
Iussir ⁊ erectos ad sidem toslere uultꝰ.
Et qui dampħs nomine secundus int̾ro¬
gatus ab adriano imꝑatore ad quid fẽs
fuerit homo respondit. Ad ꝯtemplandr̃
celum ⁊ celi lumina. Legitur ctiam de
isset ad quid uiueret ait. iuuo ut astra a¬
spiciam. Celum subtrahe nichilero. Iõ

Expanded text:
habet nichilominus in se vitam. Ideo ait habet nichilominus in se vitam. Ideo ait Ulixes: Considerate la vostra semenza, idest considerate vestras animas, que ut facerent fructum fuerunt in vestris corporibus seminate. Et ad designandum differentiam inter animas nostras et animas brutorum animalium subiungit ipse Ulixes: facti non fosti a viver come bruti. Animalia enim bruta facta sunt ab ipsa natura ut colant terram, homo vero ut colat celum. Idcirco ipsa natura omnia animalia fecit ad terram prona pariter atque curva, hominem vero erectum ad sydera. Unde Ovidius, primo libro Meth.: Pronaque cum spectent animalia singula terram, Os homini sublime dedit celumque videre Iussit, et erectos ad sidera tollere vultus. Et quidam philosophus nomine Secundus, interrogatus ab Adriano imperatore ad quid factus fuerit homo, respondit: «Ad contemplandum celum et celi lumina». Legitur etiam de isset ad quid viveret, ait: «Vivo ut astra aspiciam. Celum subtrahe, nichil ero». Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
tas/ ⁊ simus maioris audacie ꝙͣ fuerit
ille ur maiorem famam ⁊ nomen nõb
uendicare possimmus. Nam sol qui nos
suo lumine antecedit faciet nb̃ iuam.
⁊ ut magis eos acueret ĩ mediate sub¬
iungit.
Considerate la uostrnsemença
fatti nonfosti auiu come bruti
ma ꝑseguir uirtute ⁊ canoscenca.
Quasi dicat ulixes. Non enini de ficit
anima hominis corpore mortuo sicut de¬
ficit anima ciuuslibet alterius anunał.
Et ideo quiainuit. facite ut mortuo cõ¬
pore ur̃e amme ꝑ gloriosa ⁊ memoranda
facta inmentibus hominum semꝑ urrãt.
a deo creatore murĩs corporib seminate
ut in ipĩs corporib canquam semen ĩ bo¬
na t̾ra fructum laudabilem faciart ⁊ ꝓ¬
ducant. Nam sicut granum frumenti ⁊
quodlibet aliud semen habet in se uitam
quia ht̃ potentiamgermminandi. licet pa¬
lea ex qua ortum est sir sicca uł ab aĩalia
comesta uel igne cremata sie anima ho¬
minis liçet suum corpus sit mortuum

Expanded text:
tas, et simus maioris audacie quam fuerit tas, et simus maioris audacie quam fuerit ille, ut maiorem famam et nomen nobis vendicare possimus. Nam sol, qui nos suo lumine antecedit, faciet nobis viam. Et ut magis eos acueret immediate subiungit: Considerate la vostra semenza; fatti non fosti a viver come bruti, ma per seguir virtute et canoscenza. Quasi dicat Ulixes: Non enim deficit anima hominis corpore mortuo, sicut deficit anima cuiuslibet alterius animalis. Et ideo quia vivit, facite ut, mortuo corpore, vestre anime per gloriosa et memoranda facta in mentibus hominum semper vivant. a deo creatore in vestris corporibus seminate ut in ipsis corporibus, tanquam semen in bona terra, fructum laudabilem faciant et producant. Nam, sicut granum frumenti et quodlibet aliud semen habet in se vitam, quia habet potentiam germinandi, licet palea ex qua ortum est sit sicca vel ab animali comesta vel igne cremata, sic anima hominis, licet suum corpus sit mortuum,
Abbreviated transcription (Latin):
rre prinçipes urõs tanquã mortuos et
extiunctos. Uiuunt enim uiuẽtq fama x¬
renun gestarum. Ideo sequitur in cextu.
Non uolliate negar lexperença
didietral sol delmondo sança gente
Ista clausula siue punctus siç intelligi de¬
bet. Ofratres qui ꝑcentũmilia ꝑicula ab
oriente uenistis in occidentem ut mũdũ
scrutan possetis: cum modicum suꝑsit
nolite in fine de ficere ad hocut post mor¬
tem ur̃am possicis uiuere ꝑ gloriosas me¬
morias intergentes. Quia si transibitiᷤ
istas fauees q̃uas nec hercules nec aliꝗ ͤ
alius quantumcũq fuerit audax tran¬
sire tentauit. dabitis mundo notitiam.
de illa term queusqr hodie incognita mrr¬
do mundo fuit. Ideoq nolite negare exꝑ¬
ientiam .i. facitent expti sitis istius mo¬
diee partis mundi que nobis uidere nẽ
restat. Sequamur igitur cursum solic
qui aboriente in occidentẽ labitur. Exe¬
amus ergo fauces abhercule consigna¬

Expanded text:
rare principes nostros tanquam mortuos et rare principes nostros tanquam mortuos et extinctos. Vivunt enim, viventque fama rerum gestarum». Ideo sequitur in textu: non vogliate negar l'experienza di dietr'al sol, del mondo sanza gente. Ista clausula sive punctus sic intelligi debet: O fratres qui per centum milia pericula ab oriente venistis in occidentem ut mundum scrutari possetis, cum modicum supersit, nolite in fine deficere, ad hoc ut post mortem vestram possitis vivere per gloriosas memorias inter gentes. Quia si transibitis istas fauces quas nec Hercules nec aliquis alius, quantumcumque fuerit audax, transire tentavit, dabitis mundo notitiam de illa terra que usque hodie incognita mundo fuit. Ideoque nolite negare experientiam, idest facite ut experti sitis istius modice partis mundi que nobis videre nunc restat. Sequamur igitur cursum solis, qui ab oriente in occidentem labitur. Exeamus ergo fauces ab Hercule consigna
Abbreviated transcription (Latin):
stendit ulixes ꝙ õs labores qui assummũ¬
tur iuita nichil quasi sunt respectu p̃¬
mii qd homo de bene factis oꝑib recipit
post hanc uitam. Nam quanta diffe¬
rentia est inter ugiliam ⁊ festum tan¬
ta nempe est inter premium ⁊ laborem.
Ideo ulixes laborem appellat uigiliam.
premiumuero festum. Idcireo subiun¬
git int̾rogatiue more oratorio exelamã¬
do. Denõstri sensi che dirimanente:
hoc est: quid remanet denr̃is sensibus sb¬
audi corpore mortuo. Quasi dicat. Ri¬
chil. Reuera enĩ nichil remanet de ho¬
mine mortuo nisi gloriose memorie uͥ¬
tutum ⁊ factoꝵ quibus refulsit ĩuita.
Quib memoriis uiuit q⁊̃ corꝑe mõtro.
⁊⁊ sepulto. Ideo bene ait autori superius
datolimio tesoro. nel qualiuiuo ancora.
Et lutius martius dixit romanis q̃ plo¬
rabant in yspania duos mortuos scipioẽs
sicut seribit titus liuius de ẜobello puni¬
co libro.x. Nolite lamentis la crmisq plo¬

Expanded text:
stendit Ulixes quod omnes labores qui assummunstendit Ulixes quod omnes labores qui assummuntur in vita nichil quasi sunt respectu premii quod homo de benefactis operibus recipit post hanc vitam. Nam quanta differentia est inter vigiliam et festum, tanta nempe est inter premium et laborem. Ideo Ulixes laborem appellat vigiliam, premium vero festum. Idcirco subiungit interrogative more oratorio exclamando: de' nostri sensi ch'è di rimanente, hoc est quid remanet de nostris sensibus – subaudi corpore mortuo – quasi dicat nichil. Re vera enim, nichil remanet de homine mortuo nisi gloriose memorie virtutum et factorum quibus refulsit in vita; quibus memoriis vivit etiam corpore mortuo et sepulto. Ideo bene ait autori superius accomandato 'l mio tesoro, nel qual'i' vivo ancora». Et Lutius Martius dixit Romanis qui plorabant in Yspania duos mortuos Scipiones, sicut scribit Titus Livius De Secundo Bello Punico, libro V: «Nolite lamentis lacrimisque plo
Abbreviated transcription (Latin):
uos uero familiares appellari sanxerũt.
Et subdir idem macrobius. Colant te po¬
tius ẜuitui michi erede ꝙͣ timeant. ¶ Se¬
cundum Ibi. Chepercentomilia pengli
.i. pencula. Sieregiunti a loccidente. Hic
commendat ulixes suorum ꝯstantiam
sociorum qui ab asiausq in yspaniam ꝑ
decem annos inmari eirances tot ⁊ tãta
pericula tammagnanimit̾ ⁊ tam u̾ilit̾
sustinuerunt. Et hec est ꝓprietas boĩ du¬
as commendare in suis militibus bene
facta preterita ut eos acuat ad futura. Si¬
cut primolibro encydorum scubit uirgiliᷤ
de enea qui uidens fessos socios suos ꝓ̃pt
marina ꝑicula ⁊ labores ait eis.
¶Oscrii neq enimignari sumꝰ añmalorũ
Oras sigmuiora dabit deus his qͦ finẽ
Puanios casus ꝑtor discriminareꝵ
Tendimꝰ ĩ latium sedes ubi fata quietas
Ostendunt.
¶ Certiumibi. Aquesta tanto picciola ui¬
gilia. Hic alto ꝯsilio ⁊ subtili ingemo o¬

Expanded text:
ervos vero familiares appellari sanxerunt. ervos vero familiares appellari sanxerunt. Et subdit idem Macrobius: «Colant te potius servi tui, michi crede, quam timeant». Secundum ibi: che per cento milia perigli – idest pericula – siete giunti a l'occidente. Hic commendat Ulixes quorum constantiam sociorum, qui ab Asia usque in Yspaniam per decem annos in mari errantes, tot et tanta pericula tam magnanimiter et tam viriliter sustinuerunt. Et hec est proprietas boni ducis, commendare in suis militibus bene facta preterita, ut eos acuat ad futura; sicut primo libro Eneydorum scribit Virgilius de Enea, qui videns fessos socios suos propter marina pericula et labores ait eis: «O socii neque enim ignari sumus ante malorum, O passi graviora, dabit deus his quoque finPer varios casus, per tot discrimina rerum Tendimus in Latium, sedes ubi fata quietas Ostendunt. cundis». Tertium ibi: a questa tanto picciola vigilia. Hic alto consilio et subtili ingenio o
Abbreviated transcription (Latin):
maꝑseguir uirtute ⁊ canoscença
Hic facit ulixes unam puscram oratio¬
nem suis sociis atq nautis uidens cos
expreteritis laboribus ualde fessos/ ⁊ ex
suturis periculis timidos ⁊⁊ prostintos.
qua ꝯdemoratione tria facit. ¶rimo ca¬
ptat ip̃orum beniuolentiam. ¶ Secũdo
comimendat ip̃orum constantiam. ¶E¬
tio inducit ip̃os ad ꝑseuerantiam. ¶ Pri¬
mumibi. Ofrati.Licet enim esset rex i¬
ip̃orum ⁊ dominus non tñuocauit eos mi¬
lites uelelientes sed fratres. Ista est eni
proprictas boni ducis tractaremilites i¬
atq seruos nonut minores s ut equaleᷤ.
Et istum morem romani imꝑatores ⁊ prĩ¬
cipes antiquitus ẜuauerunt. Nam sẽꝑ
suos milites siue ẜuos uocabant aut ꝯ¬
militones aut socios siue frates. Unde
macrobius in libro de saturnalibus diẽ
ꝙ antiqui romani uosentes omnem ĩui¬
diam ⁊⁊ omnẽ ꝯtumeliam a ẜuis protinꝰ
remouere dominum patrem familias ẜ¬

Expanded text:
ma per seguir virtute et canoscenza». ma per seguir virtute et canoscenza». Hic facit Ulixes unam pulcram orationem suis sociis atque nautis, videns eos ex preteritis laboribus valde fessos, et ex futuris periculis timidos et prostratos; in qua quidem oratione tria facit: Primo captat isporum benivolentiam; secundo commendat ipsorum constantiam; tertio inducit ipsos ad perseverantiam. Primum ibi: O frati. Licet enim esset rex ipsorum et dominus, non tamen vocavit eos milites vel clientes, sed fratres. Ista est enim proprietas boni ducis, tractare milites atque servos non ut minores sed ut equales; et istum morem Romani imperatores et principes antiquitus servaverunt. Nam semper suos milites sive servos vocabant aut conmilitones, aut socios, sive fratres. Unde Macrobius, in libro De Saturnalibus, dicit quod antiqui Romani, volentes omnem invidiam et omnem contumeliam a servis protinus removere, dominum patrem familias, s
Abbreviated transcription (Latin):
catur septa: et fuit ista septa antiquitꝰ
insula mariundiq circuncineta que ali¬
o nomine dicitur Gadis. Et ista gadis
ut ait beatus ysidorus.xiiii libro ethiõlꝰ
dirmit affricam ab europa. In ista itaq
insula posuit hercules columnas mira¬
biles ⁊ insignes ut nauigantes aborien¬
te in occidentemulterius nontransirent.
Erat aũt antiquitus ꝑxima term.C.xx.
passibus separata. nunc u̾o cum terra
firma comiuncta. quamtyrii de marir¬
bro profecti occupantes inlingua sua ga¬
dis.i. septam nominauerunt ꝓ eo ꝙ ma¬
n ẽẽt undiq circunsepta. Fuit aũt insu¬
la fiuctibus et spetiebus ditans multas
partes mundi ⁊ precipue occidentis.
¶O frati dissi che percentomilia
ꝑigli sicte quinti al cecidente
aquesta tanto picciola uigilia
De nostri sensi che dirimanente
nonuolliatenegar lexperiença
didietralsol del mondo sança gente
Consi derate laura semen a
facti non fosti auiuer come bruti

Expanded text:
catur Septa; et fuit ista Septa antiquitus catur Septa; et fuit ista Septa antiquitus insula, mari undique circumcincta, que alio nomine dicitur Gadis. Et ista Gadis, ut ait beatus Ysidorus XIIII libro Ethimologiarum, dirimit Affricam ab Europa. In ista itaque insula posuit Hercules columnas mirabiles et insignes, ut navigantes ab oriente in occidentem ulterius non transirent. Erat autem antiquitus proxima terra CXX passibus separata, nunc vero cum terra firma coniuncta, quam Tyrii, de mari Rubro profecti, occupantes in lingua sua Gadis, idest Septam, nominaverunt pro eo quod mari esset undique circunsepta. Fuit autem insula fructibus et spetiebus ditans multas partes mundi, et precipue occidentis. «O frati», dissi, «che per cento milia perigli siete giunti a l'occidente, a questa tanto picciola vigilia, de' nostri sensi ch'è di rimanente, non volliate negar l'experienza, di dietr'al sol, del mondo sanza gente. Considerate la vostra semenza: facti non fosti a viver come bruti,
Abbreviated transcription (Latin):
Douercule segno li suoi nguardi.¶ystoĩ¬
a ista est. Postquã enĩ hercules utrunq
litus istis mans mediterranei suis glori¬
osis uictoriis adornauit. quia ex ꝑte yspa¬
niaruim inter alia mirabilia que fecit
Gerionem deuicit ut habetur suꝑius cã-¬
tu.xuii. Et ex parte libie siue affrice an¬
teum̃ deuicit ut habetur infra cantu.3i.
cum deuenisset inpartibus occidentis u¬
bisunt ille fauces stricte per quas inma¬
gnum mareintratur. uidens ⁊ conside¬
rans ꝙͣ sit periculosum ultenius nauiga¬
re posuit ibi colũnas magnas ⁊ altus
in signum ut nullus ultenus nauigaret.
Acio cheluompiu oltre non simeita.
¶Lala man dextra milasciai sibilia
dalaltra gia manea la sciq̃ta secta.
Hic ponĩt ulixes confima illarum fauci¬
umsie strietarum dicens ꝙ ex parte curo¬
pe est quedam ciuitas que uocatur si bi¬
sia ⁊ ista est interra firma. Et ex alia pã¬
te .s. exparte libie est quedam t̾ra que uo¬

Expanded text:
dov'Ercule segnò li suoi riguardi. Ystoridov'Ercule segnò li suoi riguardi. Ystoria ista est: Postquam enim Hercules utrunque litus istius maris Mediterranei suis gloriosis victoriis adornavit, quia ex parte Yspaniarum, inter alia mirabilia que fecit, Gerionem devicit, ut habetur superius, cantu XVII; et ex parte Libie, sive Affrice, Anteum devicit, ut habetur infra, cantu 31°, cum devenisset in partibus occidentis ubi sunt ille fauces stricte per quas in magnum mare intratur, videns et considerans quam sit periculosum ulterius navigare, posuit ibi columnas magnas et altas in signum ut nullus ulterius navigaret.a ciò che l'uom più oltre non si metta; da la man dextra mi lasciai Sibilia, da l'altra già m'avea lasciata Setta. Hic ponit Ulixes confinia illarum faucium sic strictarum, dicens quod ex parte Europe est quedam civitas que vocatur Sibilia, et ista est in terra firma; et ex alia parte, scilicet ex parte Libie, est quedam terra que vo