comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
s uos ñ ꝑditis eũ : q̃ͥn potiꝰ multos ꝑ eũ
adquiritis uob̃ filios. Quotiͦit sumꝰ in
claraualle uł de claraualle: ipsũ in
frẽm: uos in parentes suscipimꝰ. At
fortassis metiutis corpori eiꝰ uitȩ asꝑi¬
tatẽ: qͦd nimirũ tenẽrũ nostis ẽẽ ac de¬
licatũ. Ceterũ de huiꝰ modi timore drͣ.
Ibi trepidauer̃t timore: ub̃i ñ fuit ti¬
mor. Confidite: consolamini. Ego ero
illi in patrẽ: & ipse erit mͥ in filium:
qͦusq de meis manib excipiat eũ pat̾
miscd̃iarũ & ds̃ totius consolationis.
Nolite gͦ lugere & nolite flere: qi gau¬
fridꝰ ũr festinat ad gaudiũ: ñ ad lu¬
ctũ. Ego ero illi p̃ater: ego mat̾: ego
frat̾ & soror. Ego faciã ei praua in di¬
recta: & asꝑa in uias planas. Ego ei
omĩa sic temꝑabo. & sic dispensabo: ut
& sp̃s ꝓficiat: & corpꝰ ñ deficiat. Deniq
seruiet dño in leticia & exultatione.:

Expanded text:
sed vos non perditis eum; quin potius multos per eum sed vos non perditis eum; quin potius multos per eum acquiritis vobis filios. Quotquot sumus in Clara-Valle vel de Clara-Valle ipsum in fratrem, vos in parentes suscipimus. 2. At fortassis metuitis corpori ejus vitae asperitatem, quod nimirum tenerum nostis esse ac delicatum. Caeterum de hujusmodi timore dicitur: Ibi trepidaverunt timore, ubi non fuit timor . Confidite, consolamini: ego ero illi in patrem, et ipse erit mihi in filium, quousque de meis manibus excipiat eum Pater misericordiarum et Deus totius consolationis. Nolite ergo lugere, et nolite flere; quia Gaufridus vester festinat ad gaudium, non ad luctum. Ego ero illi pater, ego mater, ego frater et soror. Ego faciam ei prava in directa, et aspera in vias planas: ego ei omnia sic temperabo et sic dispensabo, ut et spiritus proficiat, et corpus non deficiat. Denique serviet Domino in laetitia et exsultatione,
Abbreviated transcription (Latin):
ic: si mͥ cęlitꝰ imponat᷑. Letus & obuiis
ut dicit᷑ manib excĩpio ciues sc̃oꝵ: &
domesticos di. Quã libens iuxta man¬
datũ ꝓpħicũ occurro cũ panib fugi¬
entib a facie gladii: aquã fero sitien¬
tib. Reliqua posui in ore nr̃i. ĩmo ꝙ
ur̃i gaufridi. Quicqͥd uob̃ uice nr̃a
dixerit ille : nr̃m ñ dubitetis ẽẽ consi
i filiũ ur̃m ds facĩt & suũ: cx.¬
qͥd uos ꝑditis. aut ipse qͥd ꝑdit:¬
m Fit de diuite ditior: de nobili ge¬
nerosior: clarior de illustri: & qͦd his
om̃ib maius ẽ. sẽs de peccatore. Opor¬
tet aut̃ eũ p̃parari regno qͦd sibi pa¬
ratũ ẽ ab origine mundi: atq huius
rei gr̃a modicũ tempꝰ qͦd uiuere habet
manere nob̾cũ: donec abrasa sp̃urcicia
uitȩ scłaris. ac t̾reno det̾so puluere. cȩ¬
lesti mansioni fiat idoneus. Si diligitis
eũ gaudebitis utiq qi uadit ad patrẽ.:
& talẽ patrẽ. Ipse qͥdem uadit ad đm:

Expanded text:
ic, si mihi coelitus imponatur. Laetus et obviis, ic, si mihi coelitus imponatur. Laetus et obviis, ut dicitur, manibus excipio cives sanctorum, et domesticos Dei. Quam libens, juxta mandatum propheticum, occurro cum panibus fugientibus a facie gladii, aquam fero sitientibus! Reliqua posui in ore nostri, imo et vestri Gaufridi. Quidquid vobis vice nostra dixerit ille, nostrum non dubitetis esse consili filium vestrum Deus facit et suum, quid vos perditis, aut ipse quid perdit? Fit de divite ditior, de nobili generosior, clarior de illustri; et, quod his omnibus majus est, sanctus de peccatore. Oportet autem eum praeparari regno quod sibi paratum est ab origine mundi, atque hujus rei gratia modicum tempus, quod vivere habet, manere nobiscum, donec abrasa spurcitia vitae saecularis, ac terreno deterso pulvere, coelesti mansioni fiat idoneus. Si diligitis eum, gaudebitis utique quia vadit ad Patrem, et talem Patrem. Ipse quidem vadit ad Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
apud se ẽ copiosa redẽptio. Qͥ d gͥ opus
ẽ facto dilectissimi: nͥ ut satagat᷑. qͥmͦ
laudabile ꝓpositũ dignũ consequat᷑
effectũ: Studete ꝓinde ꝑseuerantiȩ:
quȩ sola uirtutũ coronat᷑. Non inueni¬
at᷑ apud uos ẽ & ñ: ut sitis filii patͥs
ur̃i qͥ ẽ in cęlis: apud quẽ nimirũ ñ
ẽ transmutatio. nec uicissitudinis ob¬
umbratio. Uos qͦq fr̃es in eande ima¬
ginẽ transformamini a claritate in
claritatẽ tanꝗͣ. a dñi sp̃u: curantes
om̃i uigilantia & ipsi ñ inueniri leues.
instabiles. fluctuantes. Scͥptũ est enĩ.
Uir duplex aĩo: inconstans ẽ in om̃ib
uiis suis. E rursũ. Ue ingredienti ter
ut accepi dignꝰ habitus sũ minister
eligi consilii huiꝰ. Ꝙ consiliũ do: & au¬
xriliũ spoñdeo. Si uideor necessarus.
aut certe si dignꝰ uidicor ñ recuso la¬
borẽ: ñ deero ꝓ uirib. Deuotus sup¬
pono humeros & si iã fessos sarcinȩ hu¬

Expanded text:
apud se est, copiosa redemptio. 2. Quid igitur opus apud se est, copiosa redemptio. 2. Quid igitur opus est facto, dilectissimi, nisi ut satagatur quomodo laudabile propositum dignum consequatur effectum? Studete proinde perseverantiae, quae sola virtutum coronatur. Non inveniatur apud vos, Est et Non, ut sitis filii Patris vestri qui est in coelis, apud quem nimirum non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. Vos quoque, fratres, in eamdem imaginem transformamini a claritate in claritatem, tanquam a Domini Spiritu, curantes omni vigilantia et ipsi non inveniri leves, instabiles, fluctuantes. Scriptum est enim: Vir duplex animo, inconstans est in omnibus viis suis ; et rursum: Vae ingredienti terrut accepi, dignus habitus sum minister eligi consilii hujus. Et consilium do, et auxilium spondeo. Si videor necessarius, aut certe si dignus judicor, non recuso laborem, non deero pro viribus. Devotus suppono humeros, etsi jam fessos, sarcinae hu
Abbreviated transcription (Latin):
rib qͥ qͣnto illustriores uidebant᷑ in
scło. scientia. genere. iuuentute. tanto
plurib erant ꝑditionis exẽplũ: Lege¬
rã. ñ multos nobiles. ñ multos sapientes.
ñ multos potentes. elegit ds. At ñc pret̃
regulã mira d̃i potentia: taliũ conuer¬
tit᷑ multitudo. Uilescit głia p̃sens: u¬
uentutis flos conculcat᷑ : ñ rẽputatur
generositas: sapientia mundi stulti¬
cia iudicat᷑ : ñ adqͥescit᷑ carni & san¬
guini: parentũ & caroꝵ renunciat᷑
affectib: fauores & honores & digni¬
tates reputant᷑ ut stercora: ut xp̃c lu¬
crifiat. Laudarẽ uos: si uob̃ hȩc acci¬
disse ex uob̃ cognoscerẽ. Ceterũ digitꝰ
dei ẽ iste: & mutatio plane dexterȩ ex¬
celsi. Datũ optimũ ẽ & donũ ꝑfectum:
nec dubiũ qͥn descendens a patre lu¬
minũ. Iecireo in ipsũ om̃e p̃coniũ utre
referimꝰ qͥ facit mirabilia solus: qui
fecit ne in uob ociosa iã ẽẽt ea quȩ

Expanded text:
ribus, qui, quanto illustriores videbantur in ribus, qui, quanto illustriores videbantur in saeculo, scientia, genere, juventute, tanto pluribus erant perditionis exemplum? Legeram, Non multos nobiles, non multos sapientes, non multos potentes elegit Deus ; at nunc praeter regulam mira Dei potentia talium convertitur multitudo. Vilescit gloria praesens, juventutis flos conculcatur, non reputatur generositas; sapientia mundi stultitia judicatur; non acquiescitur carni et sanguini; parentum et charorum renuntiatur affectibus; favores, et honores, et dignitates reputantur ut stercora, ut Christus lucrifiat. Laudarem vos, si vobis haec accidisse ex vobis cognoscerem: caeterum digitus Dei est iste, mutatio plane dexterae Excelsi. Datum optimum est, et donum perfectum 118, nec dubium quin descendens a Patre luminum. Idcirco in ipsum omne praeconium jure referimus, qui facit mirabilia solus, qui fecit ne in vobis otiosa jam esset ea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
ilectis filiis Gaufrido & sociis eiꝰ
nuit edificat multos. ĩmo umuersam
letificat ciuitatẽ dei: ita ut letent᷑ cȩli
& exultet t̾ra: & om̃is lingua głificet
dm de ur̃a conu̾sione. Terra mota ẽ. qi
tes istis dieb solito abundantiꝰ pluiã
uoluntariã. quã segregauit ds̃ he redi¬
tati suȩ. Non apparebit ultra uacua in
uob̾ erux xp̃i. quẽ admodũ in multis
filiis diffidentiȩ: qͥ tardantes conu̾ti ad
dñm de die in diẽ : imꝓuisa morte sub¬
tracti. in puneto descendt ad inferos.
Om̃ino refloruit & ñc quasi de nouo
lignũ in qͦ pependit dñs głiȩ: qͥ mor¬
tuus ẽ ñ tantũ ꝓ gente: s ut filios di
qͥ erant disꝑsi congregaret in unum.
Ipse ipse colligit uos qͥ diligit uos tanꝙͣ.
iuscera sua: tanꝗͣ fructũ p̃ciosissimũ
erueis suȩ: tanꝙͣ dignissimã rec̃õpen¬
sationẽ effusi sanguinis sui. Si gͦ gaudeñ
angeli suꝑ uno peccatore penicentiam
agente: qͥd in tã multis & illis peccato¬

Expanded text:
ilectis filiis GAUFRIDO et sociis ejunuit, aedificat multos, imo universam laetificat civitatem Dei, ita ut laetentur coeli, et exsultet terra, et omnis lingua glorificet Deum de vestra conversione. Terra mota est, qutes istis diebus solito abundantius pluviam voluntariam, quam segregavit Deus haereditati suae. Non apparebit ultra vacua in vobis crux Christi, quemadmodum in multis filiis diffidentiae, qui tardantes converti ad Dominum de die in diem, improvisa morte subtracti, in puncto descendunt ad inferos. Omnino refloruit et nunc quasi de novo lignum in quo pependit Dominus gloriae, qui mortuus est, non tantum pro gente, sed ut filios Dei, qui erant dispersi, congregaret in unum. Ipse, ipse colligit vos, qui diligit vos tanquam viscera sua, tanquam fructum pretiosissimum crucis suae, tanquam dignissimam recompensationem effusi sanguinis sui. re poenitentiam agente , quid in tam multis, et illis peccato
Abbreviated transcription (Latin):
corã hõĩb : nũ illa quȩ corã do ẽ im¬
pudentia impunita relinquit᷑. Quid
queso rationis habet uerecundari ad
diẽ hõis: & uultũ di ñ uereri : llam
uultus dñi suꝑ facientes mala. Tu gͦ
plus times opꝓbria qͣm tormenta: & qͥ
trepidas ad linguã carnis. contemnis
gladiũ qͥ deuorat carnes: hȩccine ẽ
illa morũ pulcherrima cõpositio. qua
informari te scribis seientiȩ huiꝰ app̃¬
hensione: euiꝰ studio ꝙ amore sic fer
fectus. uł artis fructus. trepidare timore
ubi ñ ẽ tim̃or: & timorẽ dñi derelinque¬
re: Quã salubriꝰ disceres ĩo: & hunc
erucifixũ. Quã utiq scientiã haudd fa¬
cile nͥ qͥ mundo crucifixus erit. appre¬
hendit. Falleris fili falleris. si te putas
inuenire apud mundi magistros: quã
soli axp̃i discipłi id est mundi contẽpto¬
res dei munere assecunt᷑. Nec enĩ hanc
eruditio s exercitatio in mandatis dñi.

Expanded text:
coram hominibus, num illa, quae coram Deo est, imcoram hominibus, num illa, quae coram Deo est, impudentia impunita relinquitur? Quid quaeso, rationis habet verecundari ad diem hominis, et vultum Dei non vereri? Nam vultus Domini super facientes mala . Tu ergo plus times opprobria quam tormenta; et qui trepidas ad linguam carnis, contemnis gladium qui devorat carnes? Haeccine est illa morum pulcherrima compositio, qua informari te scribis scientiae hujus apprehensione, cujus studio et amore sic fervrofectus, vel artis fructus, trepidare timore ubi non est timor, et timorem Domini relinquere? Quam salubrius disceres Jesum, et hunc crucifixum! quam utique scientiam haud facile, nisi qui mundo crucifixus est, apprehendit. Falleris, fili, falleris, si te putas invenire apud mundi magistros, quam soli Christi discipuli, id est mundi contemptores, Dei munere assequuntur. Nec enim hanc eruditio, sed exercitatio in mandatis Domini.
Abbreviated transcription (Latin):
ambulare.
Bene facis agnoscens de¬
bitum tuȩ
ꝓmissionis: & dilatȩ re¬
atũ solutio¬
nis ñ diffitens. S uolo
te ñ solum
cogitare.¬
e. slam ego nichil mͥ usur¬
po: ex eo qͦd me corã. & ñ mͥ ꝓmissum
ipse mecũ recolis. Frustra ꝓ inde times
exꝓbratũ tͥ iri a me suꝑ frustratoria
dilatione qͥ testis accitus sũ: ꝙ ñ dñs
uoti. Uidi & gauisus sũ. E hoc oro ut
gaudiũ meũ plenũ sit: qͦd ñ erit nisi
cũ fuerit impleta ꝓmissio. Terminũ
posiusti quẽ ñ oportuit transgredi.
Transgressus es. qͥd ad me: Tuo dño
stas aut cadis. Michi sane decretũ est
ꝓ ĩminenti ꝑiculo ñ ꝓbris ñ minis age¬
re tecũ. s monitis: idq quatenꝰ equo
admiseris aĩo. Si me audieris: bene.
Si ñ : ego ñ iudico quẽ quã: est qͥ que¬
rat & iudicet. Qui enĩ iudicat nos.
dñs ẽ. & hinc tͥ plus timendũ arbitͦr
ac dolendũ: qr ñ hõi s dõ mentitus es.
&ẜsi ego tuȩ ut uis uerecundiȩ pareo

Expanded text:
ambulare. 1. Bene facis agnoscens debitum tuae promissionis, et dilatae reatum solutionis non diffitens: sed volo 116 te non solum cogitare: nam ego mihi nihil usurpo ex eo quod me coram, et non mihi promissum ipse mecum recolis. Frustra proinde times exprobratum tibi iri a me super frustratoria dilatione, qui testis accitus sum, et non dominus voti. Vidi et gavisus sum; et hoc oro, ut gaudium meum plenum sit: quod non erit, nisi cum fuerit impleta promissio. Terminum posuisti, quem non oportuit transgredi. Transgressus es, quid ad me? tuo domino stas, aut cadis. Mihi sane decretum est pro imminenti periculo non probris, non minis agere tecum, sed monitis; idque quatenus aequo admiseris animo. Si me audieris, bene; si non, ego non judico quemquam: est qui quaerat et judicet; qui enim judicat nos, Dominus est . Et hinc tibi plus timendum arbitror ac dolendum, quia non homini, sed Deo mentitus es. Etsi ego tuae, ut vis, verecundiae parco
Abbreviated transcription (Latin):
suggestũ dĩ: ut posset dicere. Gr̃a dei
in me uacũa ñ fuit. Tu si sapis. illius
insipientia ꝓderit tͥ: & lauabis manꝰ
tuas in sanguinẽ peccatoris: & eura¬
bis cito absoluere te a laqueo ꝑditio¬
nis: me a timore horribili. Ego enun
haud secus fero fateor auersionẽ tuã.
qͣm eiuscerãtionẽ meã: q̃m carissimus
factus es mͥ: & pat̾no te amplector af¬
fectu. Eã ppt̾ ad omnẽ recordationem
tui aĩam meã transuerberat gladius
iste timoris: tanto acerbius: qͣnto te
minꝰ timentẽ considero. Scio nempe
ubi de talib legerĩ. Cũ dixerint pax
& securitas: t̾c subitaneus eis suꝑueni¬
et interitꝰ tanqͣm in utero habenti:
& ñ effugient. Multa aut̃ p̾sentio im¬
minere tͥ pauenda tardanti resipisce¬
re. tanꝗͣ multa exꝑtus : quȩ o si cogno¬
uisses & tu. Crede gͦ exꝑto.crede aman¬
ti: cui ex altero ñ falli. ex alt̾o ñ fallere

Expanded text:
suggestum Dei, ut posset dicere: Gratia Dei suggestum Dei, ut posset dicere: Gratia Dei in me vacua non fuit . 4. Tu si sapis, illius insipientia proderit tibi, et lavabis manus tuas in sanguine peccatoris, et curabis cito absolvere te a laqueo perditionis, me a timore horribili. Ego enim haud secus fero, fateor, aversionem tuam, quam eviscerationem meam: quoniam charissimus factus es mihi, et paterno te amplector affectu. Ea propter ad omnem recordationem tui, animam meam transverberat gladius iste timoris, tanto acerbius, quanto te minus timentem considero. Scio nempe, ubi de talibus legerim: Cum dixerint, pax et securitas, tunc subitaneus eis superveniet interitus, tanquam in utero habenti, et non effugient . Multa autem praesentio imminere tibi pavenda tardanti resipiscere, tanquam multa expertus, quae o si cognovisses et tu! Crede ergo experto, crede amanti: cui ex altero non falli,, ex altero non fallere
Abbreviated transcription (Latin):
plo filiꝰ gehennȩ. Qͦd ab eo si fieri potest:
au̾tat miserator & misericors dñs. Ea¬
tat epła quã ad eũ frustra scͥpsi: nisi
qͦd meã ipsius aĩam liberaui: denunci¬
ans qͦd in me fuit quȩ oportet fieri
cito. Beatꝰ forẽt: si me audisset. Dissi¬
mulauit: mundus ego su̾ a sanguine
eiꝰ. Uerũ id ñ sufficit mͥ: qr & si sim in
facto isto securus de me : illa tam̃ quȩ
ñ querit quȩ sua st caritas urget me
lugere illũ qͥ securus ñ exiit. qͣm ma¬
le securus ũixit. O uidicioꝵ dĩ abyssꝰ
multa: o terribilis in c̃onsiliis ds suꝑ
filios hominũ. Sp̃m donauit quẽ erat
denuo ablaturus. ut ẽẽt supra modũ
peccans peccatũ: & gr̃a subintrauit. ut
abundaret delictũ. Qͦd tam̃ ñ fuit eul¬
padantis: s addentis p̾uaricationem.
Sui nimirũ arbitrii erat qͦd male lib̾
liberũ habuit. contristarẽ sp̃m: conte¬
mnere gr̃am: nec mancipare effectuz

Expanded text:
plo filius gehennae quod ab eo, si fieri potest, plo filius gehennae quod ab eo, si fieri potest, avertat misericors et miserator Dominus!. Exstat epistola, quam ad eum frustra scripsi : nisi quod meam ipsius animam liberavi, denuntians, quod in me fuit, quae oportuit fieri cito. Beatus foret, si me audisset. Dissimulavit: mundus ego sum a sanguine ejus. Verum id non sufficit mihi; quia etsi sim in facto isto securus de me, illa tamen, quae non quaerit quae sua sunt, charitas urget me lugere illum qui securus non exiit, quoniam male securus vixit. O judiciorum Dei abyssus multa! o terribilis 117 in consiliis Deus super filios hominum! Spiritum donavit, quem erat denuo ablaturus, ut esset supra modum peccans peccatum; et gratia subintravit, ut abundaret delictum: quod tamen non fuit culpa dantis, sed addentis praevaricationem. Sui nimirum arbitrii erat, quo male liber liberum habuit constristare spiritum, contemnere gratiam, nec mancipare effectui
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiȩ germen p̾cedat ad aĩam: ex qͦ
formet᷑ granũ uitȩ & ñ palea głiȩ: Qͥ a
gͦ : Nondũ tͥ ad iusticiã seminasti: ñdũ
spei manipulos messiusti: & uerã te p̃¬
sumis sectari scientiã: Nisi forte ꝓ ue¬
ra supponit᷑ illa quȩ inflat: & stultiuis
erras. appendens argentũ tuũ ñ in pa¬
nib: & labores tuos ñ in saturitate.
Obsecro redi ad cor: ꝙ adu̾te hunc an
iniuriã dĩ ñ ẽẽ annũ placabilẽ dño:
s discordiȩ seminariũ: ire fomitẽ: nu¬
trimentũ apostasiȩ: qͥ sp̾m extinguat:
gr̃am int̾eludat : teporẽ afferat illũ.
qͥ do solet uomitũ ꝓuocare. heu heu
iuderis mͥ uno sp̃u ambulare sicut ꝙ
uno censeri nõie cũ altero illo thoma:
olim scilicet p̃posito de beuerle. Qui
eũ se similit̾ nr̃o oridini & nr̃e domui
toto desiderio deuouisset cepit inducia¬
ri. & ita paulatĩ refrigescere: donec su¬
bita & horrenda morte p̃reptus. factꝰ
de medio ẽ scłaris & p̃uaricator: & du¬

Expanded text:
ecedat ad animam, ex quo formetur granum vitae, et non palea gloriae. Quid ergo? nondum tibi ad justitiam seminasti, nondum spei manipulos messuisti; et veram te praesumis sectari scientiam! nisi forte pro vera supponitur illa quae inflat. Et stultius erras appendens argentum tuum non in panibus, et labores tuos non in saturitate. Obsecro, redi ad cor, et adverte hunc anninjuriam Dei, non esse annum placabilem Domino, sed discordiae seminarium, ira fomitem, nutrimentum apostasiae, qui spiritum exstinguat, gratiam intercludat, teporem afferat illum qui Deo solet vomitum provocare. 3. Heu! heu! videris mihi uno spiritu ambulare, sicut et uno censeri nomine, cum altero illo Thoma, olim scilicet praeposito de Beverla, qui cum se similiter nostro Ordini et nostrae domui toto desiderio devovisset, coepit induciari, et ita paulatim refrigescere, donec subita et horrenda morte praereptus factus de medio est saecularis et praevaricator, et du
Abbreviated transcription (Latin):
pacẽ in xp̃o it̃u. Rex cȩli & t̾rȩ regnũ
uob̃ in t̾ra donãuit. donaturꝰ ꝙ in cȩlo:
si id qͦd accepistis. iuste & sapient̾ admi¬
nistrare studueritis. Hoc ẽ qͦd uob̃ op¬
tamꝰ. & ꝓ uob̃ oramꝰ: ut & hic fideliter.
& illic felicit̾ regnetis. Ceterũ uos qͦnã
consilio eisde nr̃is ꝓ uob̃ orationibus
quas si recolitis olim tã humilit̾ reqͥ¬
sistis. mͦ tã acrit̾ repugnatis: Qua enĩ
iã fiducia manꝰ ꝓ uob̾ leuare p̾sumimꝰ
ad sponsũ ȩccłiȩ: quã ita & sine causa
ut putamꝰ ausu inconsulto contrista¬
tis: Grauẽ siqͥdem aduersũ uos apud
eundẽ sponsũ & dñm suũ quermoniã
deponit: dũ quẽ acceꝑat defensorem:
sustinet oppugnatorẽ. Attenditis iam
cui ex hoc infensũ uos redditis: Non
utiq ep̃o parisiensi: s dño paradisi:
& qͥdem terribili. & ei qͥ aufert sp̃m pͥn¬
cipũ. Ipse qͥppe ẽ qͥ ad ep̃os dicit. Qui uos

Expanded text:
e regnum vobis in terra donavit, donaturus et in coelo, si id quod accepistis, juste et sapienter administrare studueritis. Hoc est quod vobis optamus, et pro vobis oramus; ut et hic fideliter, et illic feliciter regnetis. Caeterum vos quonam consilio eisdem nostris pro vobis orationibus quas, si recolitis, olim tam humiliter requisistis modo tam acriter repugnatis? Qua enim jam fiducia manus pro vobis levare praesumimus ad Sponsum Ecclesiae, quam ita, et sine causa ut putamus, ausu inconsulto contristatis? Gravem siquidem adversum vos apud eumdem Sponsum et Dominum suum querimoniam deponit, dum quem acceperat defensorem, sustinet oppugnatorem. Attenditis jam cui ex hoc infensum vos redditis? Non utique episcopo Parisiensi , sed Domino paradisi; et quidem terribili, et ei qui aufert spiritum principum . Ipse quip
Abbreviated transcription (Latin):
audacter qͥdem s amant̃ intimare cu¬
rauimꝰ. monentes & rogantes ꝑ illam
inuicẽ amicitiã nr̃am & frat̾nitatẽ. eui
uos satis dignant̾ sociastis. s ñc ipsam
grauit̾ lesistis : quatinꝰ a tanto malo ci¬
tiꝰ desistatis. Alioqͥn si ñ merem᷑ exaudi¬
ri. s contemnim᷑ & nos fr̃es & amici
stris. & regno: ex hoc iã noueritis par¬
uitatẽ nr̃am in quib ualuerit ñ posse
deesse ȩccłiȩ dĩ & ministro eiꝰ. uen̾abili
uidelicet patri & amico nr̃o ep̃o parisi¬
ensi: qͥ nr̃am adu̾sus uos humilitatẽ

Expanded text:
amanter intimare curavimus: monentes et rogantes per illam invicem amicitiam nostram et fraternitatem, cui vos satis dignanter sociastis, sed nunc ipsam graviter laesistis, quatenus a tanto malo citius desistatis. Alioquin si non meremur exaudiri, sed contemnimur, et nos fratres, et amici stris et regno; ex hoc jam noveritis parvitatem nostram, in quibus valuerit, non posse deesse Ecclesiae Dei, et ministro ejus, venerabili videlicet patri et amico nostro episcopo Parisiensi: qui nostram adversu
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sumã de ur̃a beniuolentia. ut
nec crebra impetratio p̃ces finiat: &
totiens exauditus. rursũ accedere p̾¬
cator importunꝰ ñ uerear. Magna qͥ-¬
dem p̃sumptio: s ñ meret᷑ indignatio¬
nẽ: qͣm de caritate ñ de temeritate
sas quas ꝓ eccłia senoina adu̾sum mo¬
lism̃ses monachos ante habueratis.
ꝓ amore dei & nr̃o penitꝰ omisistis. Et
ecce idem monachi conquerunt᷑: qͦd
nescio quas nouas. & ut ipsi aiunt in¬
debitas uob̃ consuetudines in p̃dicta
ȩccłia uendicetis. Obsecro gͦ & ip̃sas di¬
muti: confidens me ne hac qͥdem uice
passurũ repulsã: ut qͥ iã de maiorib
merui ñ repelli. in optinendis mino¬

Expanded text:
sumam de vestra benevolentia: ut nec crebra impetratio preces finiat, et toties exauditus, rursum accedere precator importunus non verear. Magna quidem praesumptio; sed non meretur indignationem, quoniam de charitate, non de temeritate rsas, quas pro Ecclesia Senoina adversus Molismenses monachos ante habueratis, pro amore Dei et nostro penitus omisistis. Et ecce iidem monachi conqueruntur, quod nescio quas novas, et, ut ipsi aiunt, indebitas vobis consuetudines in praedicta Ecclesia vindicetis. Obsecro ergo et ipsas dimitti, confidens me, ne hac quidem vice passurum repulsam: ut qui jam de majoribus merui non repelli, in obtinendis mino
Abbreviated transcription (Latin):
regis flexerat irã humilitas. uł potiꝰ
constantia ep̃oꝵ: cũ ecce a sũmo ponti¬
fice sũma suꝑueniens auctoritas. heu
deiecit constantiã: suꝑbiã statuit. Sei¬
mus qͥdem id uob̃ ꝑ mendaciũ fuisse
surreptũ. qͦd ex ur̃is litt̾is palã dat᷑¬
adu̾̃ti: ut euerti tã iustũ tãq necessa¬
riũ int̾dictũ iuberetis. S nunqͥd ñ
uł tandẽ dep̃henso mendacio. mentitã
se sentiet iniqͥtas sibi: & ñ tantȩ utiq
maiestati : ẽ st aut̃ qͦd miram᷑. quanã
ratione iudicatũ sit de parte : abiudi¬
catũ absenti. Qͦd qͥdem ñ temeraria p̾¬
sũptione repbendimꝰ. s filiali amore
pat̾no cordi suggerimꝰ: quantũ ex hoc
& suꝑbit impiꝰ & incendit᷑ pauꝑ. Cete¬
rũ quandui illũ pati. quantũ ue huic
cõpati debeatis: ñ est nr̃m p̾scribere
uob̃̾. Uos ur̃a hinc potiꝰ dulcissime pat̾

Expanded text:
Regis flexerat iram humilitas, vel potius Regis flexerat iram humilitas, vel potius constantia episcoporum: cum ecce a summo Pontifice summa superveniens auctoritas, heu! dejecit constantiam, superbiam statuit. Scimus quidem id a vobis per mendacium fuisse subreptum quod ex adverti, ut everti tam justum tamque necessarium interdictum juberetis. Sed nunquid non vel tandem deprehenso mendacio, mentitam se sentiet iniquitas sibi, et non tantae utique majestati? Est autem quod miramur, quanam ratione judicatum sit de parte, adjudicatum absenti. Quod quidem non temeraria praesumptione reprehendimus, sed filiali amore paterno cordi suggerimus, quantum ex hoc et superbit impius, et incenditur pauper. Caeterum quandiu illum pati, quantumve huic compati debeatis; non est nostrum praescribere vobis: vos vestra hinc potius, dulcissime Pat
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ manũ omniũ religiosoꝵ se ad iusti¬
ciã offert. si tam̃ pͥus qͦd qͥdem eađde u
sticia uidet᷑ exigere. res ei suȩ iniuste
ablatȩ restituant᷑ : eiꝰ interĩ petitioni
differendo suꝑsedimꝰ. Etsi qͥdem dõ in¬
spirante placuerit uob̃ nr̃is p̾cib au¬
rẽ inclĩnare. nr̃o consilio studioq pa¬
cẽ cũ ep̃o ĩmo cũ dõ reformare: parati
sumꝰ huiꝰ rei gr̃a fatigari usq ad uos
qͥcũq uob̾ placuerit. Sin autẽ: nos¬
amicũ audire. & dei sacerdoti obedire
xp̃i abbates. hugo de pontiniaco.
& b̾nardꝰ de elaraualle: qͥcqͥd po¬
test peccatoꝵ oratio. Lacrimabilẽ ep̃oꝵ
ĩmo totius eccłiȩ querimoniã: nos qͦq
eiꝰ filii si tam̃ digni. dissimulare ñ pos¬
sumꝰ. Quȩ uidimꝰ loquim᷑. Magna siqͥ¬
dem nos necessitas de claustris ad pub¬
licũ retraxit: ubi & qͦd loquim᷑ uidimꝰ.
Tristes uidimꝰ. tristes & loquim᷑. honorẽ
ȩccłiȩ honorii tp̃r ñ minime lesũ. Iam

Expanded text:
 manum omnium Religiosorum se ad justitiam offert, si tamen prius quod quidem eadem ipsa justitia videtur exigere res ei suae injuste ablatae restituantur: ejus interim petitioni differendo supersedimus. Et siquidem Deo inspirante placuerit vobis nostris precibus aurem inclinare, nostro consilio studioque pacem cum episcopo, imo cum Deo reformare; parati sumus hujus rei gratia fatigari usque ad vos, quocunque vobis placuerit: sin autem, nosamicum audire, et Dei sacerdoti obedire Christi abbates, HUGO de Pontiniaco, et BERNARDUS de Clara-Valle, quidquid potest peccatorum oratio. Lacrymabilem episcoporum, imo totius Ecclesiae querimoniam, nos quoque ejus filii, si tamen digni, dissimulare non possumus. Quae vidimus loquimur. Magna siquidem nos necessitas de claustris ad publicum traxit: ubi et quod loquimur vidimus. Tristes vidimus, tristes et loquimur: honorem Ecclesiae, Honorii tempore non minime laesum. Jam
Abbreviated transcription (Latin):
at. Non st̃ audiendi. s potiꝰ uelint no
ficacẽ in om̃ib. Qͦd si hunc istis fortas¬
se ñ merentib nullomͦ haberi posse
contigerit: alius de alia qualicunq
domo religiosa qͥ uideat᷑ idoneus ꝓui¬
deat᷑. ñ qualẽ isti uolunt. qͥ nͥ qͦd suȩ
carnalitati blandit᷑ nolunt: s qͥ sic
sciat negocia disponere rerũ exteri¬
orũ: ut norit ꝑ oĩa p̾ponere curam
animarũ. Certe duob monasteriis scĩ
uidelicet petri & sc̃i urbani. pastora¬
li aliqͣndo solatio similit̾ destitutis. bo¬
nȩ memoriȩ p̾decessor ur domnꝰ Wil¬
lelmꝰ ñ longi itineris laborẽ. ñ hiemis
reputans asꝑitatẽ. bis nͥ fallor cluni¬
acũ. semel diuionẽ ꝑ se ipsum adiit:
hincq iurũ bonũ domnũ hugonẽ
qͥ post defunctus ẽ. illinc turũ uene¬
rabilẽ qͥ adhuc suꝑest domnũ radul¬
phũ uix multis p̃cib impetratos ab¬
ducens. singulũ singło p̃posuit mona¬

Expanded text:
at. Non sunt audiendi; sed potius, velint nolat. Non sunt audiendi; sed potius, velint nolficacem in omnibus. 2. Quod si hunc, istis fortasse non merentibus, nullo modo haberi posse contigerit; alius de alia qualicunque domo religiosa qui videatur idoneus, provideatur: non qualem isti volunt, qui, nisi quod suae carnalitati blanditur, volunt; sed qui sic sciat negotia disponere rerum exteriorum, ut norit per omnia praeponere curam animarum. Certe duobus monasteriis, sancti videlicet Petri, et sancti Urbani, pastorali aliquando solatio similiter destitutis, bonae memoriae praedecessor vester domnus Guillelmus non longi itineris laborem, non hiemis reputans asperitatem, bis nisi fallor Cluniacum, semel Divionem per seipsum adiit: hincque virum bonum domnum Hugonem, qui post defunctus est; illinc virum venerabilem, qui adhuc superest, domnum Radulfum vix multis precibus impetratos abducens, singulum singulo praeposuit mona
Abbreviated transcription (Latin):
abbas de claraualle. siqͥd potest pecca¬
toris oratio. Nauiculȩ illiꝰ de eccłia
loquor omniũ scõꝵ quȩ sub ocłis ur̃is
gub̃natore destituta fluctuat: ñ est
bonũ uob̃ negligere uł dissimulare
ꝑiculũ. Res qͥppe ur̃ȩ curȩ ẽ. Unde
miror qua ratione quã ue securitate
a clerico illo qͥ a religiosis ꝑsonis uir
ut aiunt religiosus eidem eccłiȩ elec¬
tus ẽ. reqͥrendo desistitis: etiãsi hoc
quorundã qͥ in ip̃sa eccłia st̃ incuria
uł desidia ñ mereat᷑. Qui ut audiuimꝰ
illũ qͥ electus ẽ nolentes. nec aliud nͥ
alio ur̃am qͦq ausi st̃ cõpellare gra¬
uitatẽ:: quasi qͥ uideat᷑ ẽẽ cõmunior
& affabilior: qͥ ñ sit extraneus. s ciuib
tã gratus qͣm cognitus: morũ patriȩ
gnarus: reb ȩccłiȩ tractandis idoneus.
Reuera ut ad istos cautissimos consul¬
tores me uertã. qͥ uitia ur̃a ñ redar¬
guat: qͥ miserȩ conu̾sationi ur̃e aut
consentiat: aut contradicere ñ aude¬

Expanded text:
abbas de Clara-Valle, si quid potest peccatoris oratio. 1. Naviculae illius de ecclesia loquor Omnium Sanctorum, quae sub oculis vestris gubernatore destituta fluctuat non est bonum vobis negligere vel dissimulare periculum. Res quippe vestrae curae est. Unde miror, qua ratione, quave securitate a clerico illo, qui a religiosis personis vir, ut aiunt, religiosus eidem ecclesiae electus est, requirendo desistitis, etiamsi hoc quorumdam, qui in ipsa ecclesia sunt, incuria vel desidia non mereatur: qui, ut audivimus, illum qui electus est nolentes, nec aliud nisalio vestram quoque ausi sunt compellare gravitatem: quasi qui videatur esse communior et affabilior, qui non sit extraneus: sed civibus tam gratus quam cognitus, morum patriae gnarus, rebus ecclesiae tractandis idoneus: revera ut ad istos cantissimos consultores me vertam qui vitia vestra non redarguat, qui miserae conversationi vestrae, aut consentiat, aut contradicere non aude
Abbreviated transcription (Latin):
.b. clarguallis abbas. se ipsum.
audito obitu domni garnerii arcbi¬
diaconi. necessariũ duximꝰ urãm pat̾¬
nitatẽ p̃cib p̃uenire. ĩmo p̃munire
consilio. si tam̃ dignũ putatis monitis
nr̃ȩ adqͥescere paruitatis: quatinꝰ ui¬
delicet de reb sc̃i stephani diuionen¬
sis quas tenebat: placeat liberalitati
debeant redire: iuxta qͦd in capło
lingonensi dispositũ & scripto firma¬
tũ fuisse etiã nos meminimꝰ: qͣndo fi¬
lius ũr harb̃tũs in illa eccłia primus
abbas regłaris constitutꝰ ẽ. S qi cano¬
nicis grauis scandali. & abb̃i magni
imꝓꝑii occasionẽ fore cognouimꝰ. si ad
ea quȩ dui tenuit illa ȩccłia. qͣcunq
occasione manũ ur̃am extenderitis.
conquerentib qͥppe illis de illo quasi
qͥ malũ pͥncipiũ dederit adueniens:
cũ eiꝰ causa & ad eiꝰ introitũ tam gran¬
de ȩccłia damnũ incurrerit: pietati
ur̃ȩ supplicamꝰ & supplicando consuli¬
mus: ut & tot pusillis xp̃i a tanto

Expanded text:
 Clarae-Vallis abbas, seipsum. Audito obitu domini Garnerii archidiaconi, necessarium duximus vestram Paternitatem precibus praevenire, imo praemunire consilio, si tamen dignum putatis monitis nostrae acquiescere parvitatis: quatenus videlicet de rebus sancti Stephani Divionensis, quas ten ebt, placeat liberalitati debeant redire, juxta quod in Capitulo Lingonensi dispositum, et scripto firmatum fuisse etiam nos meminimus, quando filius vester Harbertus in ecclesia illa primus abbas regularis constitutus est. Sed quia canonicis gravis scandali, et abbati magni improperii occasionem fore cognovimus, si ad ea quae diu tenuit illa ecclesia, quacunque occasione manum vestram extenderitis; conquerentibus quippe illis de illo, quasi qui malum principium dederit adveniens, cum ejus causa et ad ejus introitum tam grande ecclesia damnum incurrerit: pietati vestrae supplicamus, et supplicando consulimus, ut et tot pusillis Christi a tanto
Abbreviated transcription (Latin):
eo meliꝰ aliqͥd fu̾it ꝑsolutũ. Enimuͦ
alicu forte debenti uob̃ duodecim
nũmos: nunqͥd si ꝓ eis die constituto
marcã solueret argenti. iuste irascere¬
mini: Iam si & ab huiꝰ ep̃o aliqͥd time¬
tis. securũ uos reddo: qr ñ solũ ei siqͦd
huic auxiliũ impenderitis. ñ displice¬
bit: s etiã ualde gratũ habebit. Uał.¬

Expanded text:
eo melius aliquid fuerit persolutum. Enimvero alicui forte 61 debenti vobis duodecim nummos, nunquid si pro eis die constituto marcam solveret argenti, juste irasceremini? Jam si et ab hujus episcopo aliquid timetis, securum vos reddo, quia non solum ei, si quod huic auxilium impenderitis, non displicebit, sed etiam valde gratum habebit. Va
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Iustũ ẽ si uob̾ placet: ut ei
ur̃a pietate restituat᷑. unde mi¬
sera I eiꝰ uita possit utcũq susten¬
tari. S & filiis eiꝰ innõcentib patͥs
ini. qͥtas ñ debet imputari: quo¬
his que ad dm̃ ꝑtinent in ur̃a ciuitate
conuener̃t: om̃i habere acceptione dig¬
nos. S & ipsi legato qͥ uos urãmq eiui¬
tatẽ tanti celebratione coneilii uoluit
honorare. ꝑ oĩa quantũ in uob̾ ẽ deuo¬
tus & obediens assistatis: roborare &
confir. mare bona quȩq ab eo
iussa & instituta curetis. Nr̃m
quoq ac ur̃m parit̾ ep̃m id ẽ
lingonensẽ abundantiori ut
decet honore suscipiatis: & de casam̃to

Expanded text:
sunt. Justum est, si vobis placet, ut ei sunt. Justum est, si vobis placet, ut ei vestra pietate restituatur, unde misera ejus vita possit utcunque sustentari. Sed et filiis ejus innocentibus patris iniquitas non debet imputari: quohis quae ad Deum pertinent, in vestra civitate convenerunt, omni habere acceptione dignos. Sed et ipsi legato, qui vos vestramque civitatem tanti celebratione concilii voluit honorare, per omnia, quantum in vobis est, devotus et obediens assistatis; roborare et confirmare bona quaeque ab eo jussa et instituta, curetis. Nostrum quoque ac vestrum pariter episcopum id est Lingonensem, abundantiori, ut decet, honore suscipiatis; et de casamento
Abbreviated transcription (Latin):
quietẽ quã in deo habere debent infe¬
stare in aliqͦ tẽptauerit: ꝓ certo se sei¬
at ur̃am sibi ob hanc rem grãm graui¬
ssime redditurũ infensã. Item aliua
ẽ. qͦd supplex exoro. Nuꝑ forte ꝑ bar¬
rũ transeunti occurrit mͥ mulier sa¬
tis miseranda: aĩa qͥppe eiꝰ in amaritu¬
dine ẽ: & mea suꝑ suis dolorib cõmo¬
uit uiscera: satisq egit siis p̾cib ac
lacͥmis : quatinꝰ ꝓ ipsa apud uos int̾¬
cedere deberẽ. Ipsa ẽ uxor belini illiꝰ
hõis ur̃i: in quẽ dudũ iuxta malũ
qͦd ipse cõmiserat. multa & grauia
reddidistis. Facite cũ ea misediam: ut
& uos apud dm eã inueniatis. Ee qr se¬
In manu barrensis p̃positi dudũ facto
duello: qͥ uictus fuit. statĩ ex ur̃a ius¬
sione ocłos amisit. Insuꝑ qͦq quasi par¬
ua hȩc mala ẽẽnt qͦd & uictus & ocłis
orbatus fuerat: res ei om̃s suȩ a mini¬
stris ur̃is sicut ipse conquerit᷑ ablatȩ

Expanded text:
quietem, quam in Deo habere debent, infequietem, quam in Deo habere debent, infestare in aliquo tentaverit; pro certo se sciat vestram sibi ob hanc rem gratiam gravissime redditurum infensam. 2. Item aliud est quod supplex exoro. Nuper forte per Barrum transeunti occurrit mihi mulier satis miseranda; anima quippe ejus in amaritudine erat; et mea super suis doloribus commovit viscera, satisque egit suis precibus ac lacrymis, quatenus pro ipsa apud vos intercedere deberem. Ipsa est uxor Belini illius hominis vestri, in quem dudum juxta malum quod ipse commiserat, multa et gravia reddidistis. Facite cum ea misericordiam, ut et vos apud Deum eam inveniatis. 3. Et quia seIn manu Barrensis praepositi dudum facto duello, qui victus fuit, statim ex vestra jussione oculos amisit. Insuper quoque, quasi parva haec mala essent, quod et victus, et oculis orbatus fuerat, res ei omnes suae a ministris vestris, sicut ipse conqueritur, ablatae
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃ȩ erga me dignationis indi¬
cia p̃beatis. hoc me maxue to¬
to uob̃ affectu dilectionis astringit :
qͦd cũ sciã me urãm iã ꝓ multis ausũ
fuisse int̾pellare dignitatẽ: in nullo
tam̃ repulsũ me memini. Hinc ñ im¬
merito factus fidentior: rursus ꝓ ca¬
nonicis de larxicurte ñ dubius p̾ca¬
tor accedo. Non qͥdem ꝓ ipsoꝵ iure n̾e
p̾cor: in tantũ qͥppe de ur̃a iusticia. ꝙ
legalitate confidens. ut nec hosti
ur̃o in ur̃a curia placitanti. de suo
iure timendũ ẽẽ existimem. Sed
hoc ẽ qͦd ꝓ ipsis & cũ ipsis om̃i qua
possũ abiens supplicatione depo. seo.
& qͦd eis õĩno ẽẽ cognoui necessariũ: ut
uidelicet ad ur̃e serenitatis uultũ so¬
lito illis clementiorẽ atq ꝓmptiorẽ in¬
dulgeatis accessũ: quatinꝰ uicini eoꝵ re¬
ligioni debitã discant exhibere reue¬
rentiã. cũ uos eis beniuolũ ẽẽ cognoue¬
rint. & siqͥs forte militũ seu ministroꝵ
ur̃oꝵ res illoꝵ iniuste contingere. aut

Expanded text:
rae erga me dignationis indicia praebeatis, hoc me maxime toto vobis affectu dilectionis astringit; quod cum sciam me vestram jam pro multis ausum fuisse, interpellare Dignitatem, in nullo tamen repulsum me memini. Hinc non immerito factus fidentior, rursus pro canonicis de Larzicurte non dubius precator accedo. Non quidem pro ipsorum jure nunc precor, in tantum quippe de vestra justitia et legalitate confidens, ut nec hosti vestro in vestra curia placitanti de suo jure timendum esse existimem: sed hoc est quod pro ipsis et cum ipsis omni, qua possum, absens supplicatione deposco, t quod eis omnino esse cognovi necessarium, ut videlicet ad vestrae Serenitatis vultum, solito illis clementiorem atque promptiorem indulgeatis accessum, quatenus vicini eorum religioni debitam discant exhibere reverentiam, cum vos eis benevolum esse cognoverint: et si quis forte militum seu ministrorum vestrorum res illorum injuste contingere, aut
Abbreviated transcription (Latin):
dicere uirare ẽ: & leue mendaciũ gra
ue ꝑuiriũ imputat᷑. Int̾ plurima qͥp¬
pe uirtutũ insignia quȩ ur̃am pluri¬
bem clarũ reddunt & celebre nomen:
p̃cipue laudat᷑ in uob̃ ueritatis constan¬
tia. Quis gͥ suo uł hortatu uł consilio
tantũ robur firmissimi pectoris ur̃i
eneruare tẽptauit: Quis inqͣm ueri¬
tatis in uob̃ tã sc̃m tã eximiũ. tã oĩb
imitabile pͥncipib ꝓpositũ euellere sua
fraude conatus ẽ: fallacit̾ ñ ueracit̾
uos diligit. fraudulent̾ & ñ fidelit̾ uob̃̾
consulit: qͥ tã głosam de ueritate famã
ur̃am obnubilare sua cupiditate con¬
tendit: dũ uerbũ qͦd os ur̃m locutũ ẽ.
& uerbũ deo placitũ uob̃ dignũ. pie u¬
stũ. ac iuste piũ euacuare nescio qua
malicia nocendo pauꝑi satagit. Obsecro
uos ꝑ miscdiam dei. ut eande uos conse¬
quamini: cauete ne suꝑbiãt impiꝰ unde
incendit᷑ pauꝑ: & hoc potiꝰ agite quatinꝰ¬

Expanded text:
re, jurare est; et leve mendacium, grave perjurium imputatur. Inter plurima quippe virtutum insignia, quae vestram pluribem clarum reddunt et celebre nomen, praecipue laudatur in vobis veritatis constantia. Quis ergo suo vel hortatu, vel consilio tantum robur firmissimi pectoris vestri enervare tentavit? quis, inquam, veritatis in vobis tam sanctum, tam eximium, tam omnibus imitabile principibus propositum evellere sua fraude conatus est? Fallaciter, non veraciter vos diligit, fraudulenter et non fideliter vobis consulit, qui tam gloriosam de veritate famam vestram obnubilare sua cupiditate contendit: dum verbum quod os vestrum locutum est, et verbum Deo placitum, vobis dignum, pie justum, ac juste pium, evacuare, nescio qua malitia, nocendo pauperi satagit. Obsecro vos per misericordiam Dei, ut eamdem vos consequamini, cavete ne superbiat impius, unde incenditur pauper: et hoc potius agite, quaten
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ liberis eiꝰ suã hereditatẽ benignissi¬
me disposueratis. satis mirari ñ possũ
qͥd impedierit: ut tã piũ uerbũ ur̃m
necdũ factũ consecutũ sit. & qͥdem in
aliis pͥncipib si qͣndo uerbũ leuitatis
aut etiã falsitatis dep̃hendimꝰ: nec no¬
nũ nec mirũ reputamꝰ. At uͦ apud co¬
mitẽ theobaldũ. ẽ & ñ. nequaqͣm õmo¬

Expanded text:
et liberis ejus suam haereditatem benignissiet liberis ejus suam haereditatem benignissime disposueratis; satis mirari non possum quid impedierit, ut tam pium verbum vestrum necdum factum consecutum sit. 2. Et quidem in aliis principibus si quando verbum levitatis, aut etiam falsitatis deprehendimus, nec novum, nec mirum reputamus. At vero apud comitem Theobaldum Est
Abbreviated transcription (Latin):
Ualde timeo ne occupatissimis
aurib ur̃is. crebris int̾pellationib
meis p̾sumptuosius me ingerendo:
molestus fiam. S qͥd faciã. Si uos
offendere timeo sepius ad uos scripti¬
tando: quantomagis dm eiu utiq ma¬
gis tĩmoris debeo timendũ ẽ mͥ ne of¬
fendã ñ int̾pellando ꝓ misero: alias
aut̾ indulgeat mͥ benignitas ur̃a qr
ñ possũ ñ misereri illiꝰ miseri: ꝓ quo
iã en & alia uice importunꝰ forsitan
p̾cator accessi humb̃ti uidelicet men¬
dici & pauꝑis: & hoc facti de diui¬
te. qͦd ẽ infeliciꝰ. Non possum
ñ cõpati uiduȩ & or phanis:
s uiuo orbatis pat᷑: qͦd ẽ misera¬
biliꝰ. Gras ago uob̃̾ ꝓ gr̃a quã de hac
re in ocłis ur̃is inuenire merui: &e qͦd
ipsius humb̃ti ꝓ se dignant̾ ad qͥe ui¬
stis uerã susciꝑe defensionẽ: & qͦd fal¬
sam adu̾sus eũ iustissime reppulistis
accusationẽ. Illud aut̃ qͦd ad consum¬
mandũ pietatis opus. reddendã uxori

Expanded text:
alde timeo ne occupatissimis auribus vestris, crebris interpellationibus meis praesumptuosius me ingerendo molestus fiam. Sed quid faciam? Si vos offendere timeo, saepius ad vos scriptitando; quanto magis Deum, cui utique magis timoris debeo, timendum est mihi, ne offendam non interpellando pro misero? Alias autem indulgeat mihi Benignitas vestra, quia non possum non misereri illius miseri, pro quo jam en et alia vice importunus forsitan precator accessi, Humberti videlicet mendici et pauperis, et hoc facti de divite, quod est infelicius. Non possum non compati viduae et orphanis, sed vivo orbatis patre, quod est miserabilius. Gratias ago vobis pro gratia, quam de hac re in oculis vestris invenire merui, et quod ipsius Humberti pro se dignanter acquievistis veram suscipere defensionem, et quod falsam adversus ipsum justissime repulistis accusationem. Illud autem quod ad consummandum pietatis opus, reddendam uxori
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib q qͥ ante hac tẽptauer̾t. usq ad
hoc tempꝰ ut aiunt mexpugnabiles :
Quã dignũ. qͣm ȩquũ. qͣm plenũ ratio¬
ne & iusticia fuerat. ut fideliũ t̾ra inte¬
rim saltem dũ hȩc actitarent. ab om̃i
hoste secura consisteret: tũ ꝓ p̾sentia
sũmi pontificis quẽ iã dudũ exulem̃
pisani apud se cũ sũmo honore serua¬
bant & seruant: tũ ꝓ seruitio imꝑato¬
ris ꝓ quo & ipsi t̃c tẽporis eulabant.
factũ ẽ aut̾ ꝑ contrariũ: ut gr̃am qui
offender̃t: & qͥ seruier̃t irã mererent᷑.
S uos fortassis adhuc ista nesciebatis.
Oportet gͦ nẽ qͣndo res ẽ nota uob̃ im
mo & decet & expedit mũtare uos et
uerbũ & animũ: ut uiri regiis magis
fauorib & munerib honorandi a ur̃a
parte de cetero audiant & recipiant
ꝓut meriti st̃. O quantũ meruere pi¬
sani: quantũ adhuc mereri posst̃. Sat

Expanded text:
omnibusque qui antehac tentaverunt, usque ad omnibusque qui antehac tentaverunt, usque ad hoc tempus, ut aiunt, inexpugnabiles? Quam dignum, quam aequum, quam plenum ratione et justitia fuerat, ut fidelium terra, interim saltem dum haec actitarent, ab omni hoste secura consisteret: tum pro praesentia summi pontificis, quem jamdudum exsulem Pisani apud se cum summo honore servabant et servant; tum pro servitio imperatoris, pro quo et ipsi tunc temporis exsulabant? Factum est autem per contrarium, ut gratiam, qui offenderunt; et qui servierunt, iram mererentur. Sed vos fortassis adhuc ista nesciebatis. Oportet ergo nunc quando res est nota vobis, imo et decet et expedit, mutare vos et verbum et animum: ut viri regiis magis favoribus et muneribus honorandi, a vestra parte de caetero audiant et recipiant prout meriti sunt. O quantum meruere Pisani, quantum adhuc mereri possunt! Sat
Abbreviated transcription (Latin):
iror cuiꝰ instinctu uł consilio u¬
gilantiȩ ur̃ȩ surripi potuerit:
ut hoĩes digni certe duplici hono¬
r̾e ꝙ gr̃a. contraria a uob̃ audirent.
Pisanos dico: qui pͥmi & soli interĩ ad¬
huc erexere uecxillũ adu̾sus inuasorẽ
imꝑii. Quã iustiꝰ in eos regia incandu¬
isset indignatio: qͥ ppłm strenuũ & de¬
uotũ quacũq occasione offendere ausi
st̾: eo p̃cipue tẽpore qͦ accincti in mul¬
tis milib suis exierant oppugnare tr¬
rannũ: ulcisci iniuriã dñi sui: & imꝑi¬
alẽ defensare coronã. Ut enĩ congruen¬
tissime assignem huic genti. qͦd olim de
scõ dauia dicebat᷑: quȩnã queso in õĩb
ciuitatib sicut pisa fidelis egrẽdiens
& reg̃diens & ꝑgens ad imꝑium regis:
Nlonne hii ft̃ qui nuꝑ regni illũ unicũ
ac potentissimũ hostẽ. ab obsidione ne¬
apolis fugauer̾t: Nonne hii ft̃ qͥ etiam
qͦd pene incredibile dictu ẽ. in uno im¬
utiq opulentissimas & munitissimas.

Expanded text:
iror cujus instinctu vel consilio vigilantiae vestrae subripi potuerit, ut homines, digni certe duplici honore et gratia, contraria a vobis audirent. Pisanos dico, qui primi et soli interim adhuc erexere vexillum 146 adversus invasorem imperii. Quam justius in eos regia incanduisset indignatio, qui populum strenuum et devotum quacunque occasione offendere ausi sunt, eo praecipue tempore, quo accincti in multis millibus suis exierant oppugnare tyrannum, ulcisci injuriam domini sui, et imperialem defensare coronam? Ut enim congruentissime assignem huic genti quod olim de sancto David dicebatur; quaenam, quaeso, in omnibus civitatibus, sicut Pisa, fidelis, egrediens, et regrediens, et pergens ad imperium regis? Nonne hi sunt, qui nuper regni illum unicum ac potentissimum hostem ab obsidione Neapolis fugaverunt? Nonne hi sunt qui etiam, quod pene incredibile dictu est, in uno imutique opulentissimas et munitissimas,
Abbreviated transcription (Latin):
catos uiuenes tecũ ducis. Alioqͥn si bo¬
ni & robusti st̃: desolatȩ domui fuerati
necessarii. Si delicati ut dixi ꝙ imbe¬
cilles: durȩ ac laboriosȩ ꝑegͥnationi ñ
er̃t idonei.S & regendis aĩab eoꝵ ne¬
quaqͣm te ultra credimꝰ uelle preesse:
quippe cuiꝰ cognonimꝰ ẽẽ ꝓpositũ. pasto¬
ralẽ abicere sarrinã. dũtaxat tuoꝵ:
& soli deinceps uiuere tͥ. Ualde enĩ in¬
congruũ ẽẽt: ut alibi p̃sumptuose ñ uo¬
catus resumeres: qͦd alibi ꝓbibitꝰ incon¬
sulte relinqͥs.S iã ne om̃ia scienti. mul¬
ta suꝑfluo ingerã: in fine & in fide tibi
polliceor. si oportunitatẽ loquendi tecũ
mͥ dederis. daturũ me oꝑam. quatinꝰ id¬
ipsũ qͦd inordinate & ꝑiculose ãg̃gressus
es. licite & ob hoc secure ꝑagas. uł. Ad

Expanded text:
catos juvenes tecum ducis. Alioquin si bocatos juvenes tecum ducis. Alioquin si boni et robusti sunt, desolatae domui fuerant necessarii: si delicati ut dixi et imbecilles, durae ac laboriosae peregrinationi non erunt idonei. Sed et regendis animabus eorum nequaquam te ultra credimus velle praeesse: quippe cujus cognovimus esse propositum, pastoralem abjicere sarcinam duntaxat tuorum, et soli deinceps vivere tibi. Valde enim incongruum esset, ut alibi praesumptuose non vocatus resumeres, quod alibi prohibitus inconsulte relinquis. Sed jam ne omnia scienti multa superfluo ingeram: in fine et in fide tibi polliceor, si opportunitatem loquendi tecum mihi dederis, daturum 16 me operam, quatenus idipsum quod inordinate et periculose aggressus es, licite et ob hoc secure peragas. Va
Abbreviated transcription (Latin):
tur: aut int̾ frutecta certe simul exo¬
rientia cũ ñ erit qͥ purget. suffocatȩ
nullũ afferent fructũ. Quȩ cũ ita sint:
iudica tu quale hoc tuũ bonũ erit:
aut si uł eẽ poterit bonũ. cũ tantis
malis. Quantũlibet dignõs facturũ
te fructus penitentiȩ confidas: nonne
huiꝰcemodi spinis necesse erit suffocari:
Nonne deniq si recte õffers. & ñ recte
diuidis. peccas: Qd enĩ : Recte ne for¬
te diuidere ẽẽ dices. soli aĩe tuȩ consu¬
lere: & filios tuos qͦs orphanos relinqͥs
consilio pat̾no destituere: O miseros &
miserabiles: & eo miserabiliores: quo ui¬
uo se conspiciunt orbari patre. Quã ꝗͣ
dubitare te qͦq oportuerit. an uł tibi
recte consulas: in eo uidelicet qͦd absq
consilio fr̃m & coabbatũ tuoꝵ absq pa¬
tris & magistri tui licentia. rem tam
nouã p̾sumis. Illud etiã multos ꝑmaxi¬
me mouet: qͦd pueros imbecilles. & deli¬

Expanded text:
tur: aut inter fruteta certe simul exotur: aut inter fruteta certe simul exorientia, cum non erit qui purget, suffocatae nullum afferent fructum. 3. Quae cum ita sint, judica tu quale hoc tuum bonum erit, aut si vel esse poterit bonum cum tantis malis. Quantumlibet dignos facturum te fructus poenitentiae confidas, nonne hujuscemodi spinis necesse erit suffocari? Nonne denique si recte offers, et non recte dividis, peccas? Quid enim? Rectene forte dividere esse dices, soli animae tuae consulere; et filios tuos quos orphanos relinquis, consilio paterno destituere? O miseros et miserabiles, et eo miserabiliores, quo vivo se conspiciunt orbari patre! Quanquam dubitare te quoque oportuerit, an vel tibi recte consulas, in eo videlicet, quod absque consilio fratrum et coabbatum tuorum, absque patris et magistri tui licentia, rem tam novam praesumis. Illud etiam multos permaxime movet, quod pueros imbecilles et deli