comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
idest rationabiliũ creaturarũ quã
diuersitatẽ ex ea causa qm suꝑius
dyximus putande sunt concepisse. ua
est qd̃ uolumus indicare. mundũ
hunc dicimus ome qd̃ est uł suꝑ ce¬
los uł in celis uł suꝑ terrã. uł in
his qui inferi appeliant᷑. uł quec̃q
usqm prorsus loca sunt. & hii qui
in ipĩs degere nominantur. Totũ ergo
hoc mundus uocatur. in quo m̃do
quedam dnͣr ẽẽ suꝑ celestia. idest in
habitationib batiorib posita. & cor¬
porib celestiorib ac splendentiorib in¬
dita. & in his ipĩs multe differentie
ostendunt᷑. sicut uerbi causa etiã
apłs dixit. qd̾ alia sit gła solis. alia
lune. Alia gła stellarũ. steria enĩ ab
steua differt in gła. Quedã uͦ terre¬
na dicunt᷑. & inter ipã non parua ẽ
differentia idest inter homines. Alii
namq eorũ barbari. alu greci. & bar¬
barorũ quidã immaniores & feri

Expanded text:
id est, rationabilium creaturarum, quam id est, rationabilium creaturarum, quam diversitatem ex ea causa quam superius diximus putandæ sunt concepisse, varest quod volumus indicare. III. Mundum nunc dicimus omne quod est super cœlos, vel in cœlis, vel super terram, vel in his qui inferi appellantur, vel quæcumque usquam prorsus loca sunt, et hi qui in ipsis degere nominantur. Totum ergo hoc, mundus vocatur. In quo mundo quædam dicuntur esse supercœlestia, id est, in habitationibus beatioribus posita, et corporibus cœlestioribus ac splendentioribus induta, et in his ipsis multæ differentiæ ostenduntur: sicut, verbi causa, etiam Apostolus dicit, quod «alia sit gloria solis, alia lunæ, alia gloria stellarum stella enim a stella differt in gloria.» Quædam vero terrena dicuntur, et inter ipsa non parva est differentia, id est, inter homines: alii namque eorum Barbari, alii Græci et Barbarorum quidam immanes et feri
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. & omẽ qd̃ natũ est etiã auferti
& recẽdere potest. Recẽdendi aũ causa
in eo erit. si non recte ⁊ probabiliter
dirigatur motus animorũ. uolun¬
tarios enĩ ac liberos motus a se con¬
ditis m̃tib creator indulsit quo sci¬
licet bonũ in eis propriũ fieret. cũ
id uoluntate propria seruarecur. s
desidia & laboris tediũ in seruando
bono. ⁊ auersio ac negligentia meli¬
orũ initiura dedit recedendi a bono.
Riecedere aũ a bono ñ aliud est qmͣ
effici in malo. Certũ namq est ma¬
lũ eẽ bono carere. ex quo accidit
ut in quanta mensura quis deuol¬
ueretur a bono. in tantã mensurã
malitie deueniret in quo utiq pro
motib sius una queq mens ł am¬
plius uł partius bonũ negligens
in contrariũ boni qd̾ sine dubio
malũ est trahebat᷑. Ex quo uidet᷑ se¬
mina quedam & causas uarietatis
ac diuersitatis ille omiũ conditor
accepisse. ut pro diuersitate m̃tiũ

Expanded text:
fuit: et omne quod datum est, etiam auferri fuit: et omne quod datum est, etiam auferri et recedere potest. Recedendi autem causa in eo erit, si non recte et probabiliter dirigitur motus animorum. Voluntarios enim et liberos motus a se conditis mentibus creator indulsit, quo scilicet bonum in eis proprium fieret, cum id voluntate propria servaretur: sed desidia et laboris tædium in servando bono, et aversio ac negligentia meliorum, initium dedit recedendi a bono. Recedere autem a bono, non aliud est quam effici in malo. Certum namque est malum esse bono carere. Ex quo accidit, ut in quanta mensura quis devolveretur a bono, in tantam mensuram malitiæ deveniret. In quo utique pro motibus suis unaquæque mens, vel amplius vel parcius bonum negligens, in contrarium boni, quod sine dubio malum est, trahebatur. Ex quo videtur semina quædam et causas varietatis ac diversitatis ille omnium Conditor accepisse, ut pro diversitate mentium,
Abbreviated transcription (Latin):
tabitur quã utiq tantã adeo cre
atã eẽ credendũ est. quantã sibi sci¬
ret adornatũ mundi posse sufficere:
Hec ergo sunt q̃ in mitio idest ante
omĩa ã deo creata eẽ estimandũ est.
qd̾ quidem etiã in illo initio qd̾ moy¬
ses latentius introduxit. indicari
putamus cum dicit. In principio fe¬
cit deus celum & terram. Certũ est enĩ
quia non de firmam̃to neq de ari¬
da. s de illo celo ac terra dicatur. quoꝵ
celum hoc & terra qmͣ indemus. uoca¬
bula postea mutuata sunt. Uerũ qm̃
rationabiles iste nature quas in ini¬
tio factas supra diximus. facte sunt
cum ante non eent. hoc ip̃o quia ñ
erant & ẽẽ ceperunt necessario con¬
uertibiles ⁊ commutabiles substi¬
terunt. qm̃ quecũq illa merat sub¬
stantie earum uirtus ñ naturalit̾
in hac erat s bñficio conditoris effec¬
ta. Qd̃ ergo ñ est propriũ. nec sempi¬
ternũ est s adeo datum. Non enĩ sẽꝑ

Expanded text:
tabitur: quam utique tantam a Deo esse tabitur: quam utique tantam a Deo esse creatam credendum est, quantam sibi sciret ad ornatum mundi posse sufficere. Hæc ergo sunt quæ in initio, id est ante omnia a Deo creata esse existimandum est. Quod quidem etiam in illo initio quod Moyses latentius introduxit, indicari putamus cum dicit: «In principio fecit Deus cœlum et terram2.» Certum est enim quia non de firmamento, neque de arida, sed de illo cœlo ac terra dicatur, quorum cœlum hoc et terra quam videmus vocabula postea mutuata sunt. II. Verum quoniam rationabiles istæ naturæ quas in initio factas supra diximus, factæ sunt cum ante non essent, hoc ipso quia non erant, et esse cœperunt, necessario convertibiles et mutabiles substiterunt: quoniam quæcumque inerat substantiæ earum virtus, non naturaliter inerat, sed beneficio Conditoris effecta. Quod ergo sunt, non est proprium, nec sempiternum, sed a Deo datum. Non enim semper
Abbreviated transcription (Latin):
Se ed nunc ad proposite dis pu
tium illud creantis dei mens potu¬
erit intueri. In illo ergo initio pu¬
tandũ est tantũ numerũ rationa¬
bilium creaturarũ uł intellectua¬
lũ uł quoquomodo appellande st̃.
quas mentes suꝑnis diximus. fecis¬
se deũ quantũ sufficere posse prospe¬
xit. Certum est enim qd̃ prefinito ali¬
quo apud se numero eas fecit. Non
enĩ ut quidam uolunt fine putandũ
est non habere creaturas. quia ubi
finis ñ est. nec comprehensio ulla
ł circumscriptio ẽẽ potest. Qd̃ si fu¬
erit utiq nec contineri uł dispensa¬
ri a deo q̃ facta sunt poterunt: na¬
turalit̾ nempe quicquid infunitũ
fuerit. & incomprehensibile erit.
Porro aũ sicut & seriptura dicit. nu
mero ⁊ mensura uniuersa condidit
deus. ⁊ iccirco numerus quidẽ recte
aptabitur rationabilib creaturis
ual mentib. ut tante sint quante
a prouidentia dei ⁊dispensari & re¬
gi & contineri possint. Mensura uͦ
materie corporali consequent̾ ap¬

Expanded text:
I. Sed nunc ad propositæ disputaud initium creantis Dei mens potuerit intueri. In illo ergo initio putandum est tantum numerum rationabilium creaturarum, vel intellectualium, vel quoquomodo appellandæ sunt quas mentes superius diximus, fecisse Deum, quantum sufficere posse prospexit. Certum est quippe quod præfinito aliquo apud se numero eas fecit: non enim, ut quidam volunt, finem putandum est non habere creaturas; quia ubi finis non est, nec comprehensio ulla, nec circumscriptio esse potest. Quod si fuerit, utique nec contineri, vel dispensari a Deo quæ facta sunt, poterunt. Naturaliter nempe quidquid infinitum fuerit, et incomprehensibile erit. Porro autem sicut Scriptura dicit: «In numero et mensura universa.» condidit Deus, et idcirco numerus quidem recte aptabitur rationabilibus creaturis, vel mentibus, ut tantæ sint quantæ a providentia Dei dispensari, regi et contineri possint. Mensura vero materiæ corporali consequenter ap
Abbreviated transcription (Latin):
ritas multorũ. S & omĩa ea q̃cũꝙ
sunt. quib aduerse potestates in scͥp¬
turis scis comparantur. frigida semꝑ
inueniens diabolus dicitur. quorut
quid frigidius inuenitur: S & in a¬
quis regnare dicitur draco. serpens
namq & draco. qd̃ utiq ad aliquẽ de
malignis sp̃itib retorquet᷑. & in ma¬

Expanded text:
ritas multorum.» Sed et omnia quæcumque ritas multorum.» Sed et omnia quæcumque sunt quæ adversæ potestati in Scripturis sanctis comparantur, frigida semper inveniens diabolus dicitur quo quid frigidius invenitur. Sed et in mari regnare dicitur draco. Serpentem namque et draconem, quod utique ad aliquem de malignis spiritibus retorquetur, et in ma
Abbreviated transcription (Latin):
do cum nondum ꝑisset. ut propt̃ hoc
anuna diceret᷑. q̃ rursũ ex ꝑditione li¬
berata potest iterũ illud ẽẽ qd̃ fuit
ante qm periret. & anima diceretur.
S ex ipã nominis anime significa¬
tione qmͣ in greco indicat. usũest nĩ¬
nullis requirentib curiosius posse
ñ posse mediocrẽ suggeri intellectũ.
cũ ait. deus nr̃ ignis est consumens.
s & de angelorũ substantia ita ait qͥ
facit angłos suos sp̃s. & ministros su¬
os ignẽ urentẽ. Et alibi apparuit an¬
gelus dñ in flamina ignis in rubo.
insuꝑ etiã mandatũ accepimus. ut
limus spũ feruentes. ꝑ qd̃ sine dubio
igneũ ostendit᷑ & calidũ dicit᷑ u̾bũ.
Si et ierenuias propha auduut abeo.
qui sibi responsa dabat. ecce uedi uer¬
ba mea in os tuũ ignẽ. Sicut ergo
deus iguis est. ⁊ angeli flamma ig
trario hii qui deciderunt a dilectio¬
ne dei. sine dubio refrixisse in cari¬
tate eius. ac frigidi effecti ẽẽ dicen¬

Expanded text:
do cum nondum perisset, et propter hoc do cum nondum perisset, et propter hoc anima diceretur, quæ rursum ex perditione liberata potest iterum illud esse quod fuit antequam periret, et anima diceretur. Sed et ex ipsa nominis animæ significatione quam in græco indicat, visum est et nonnullis requirentibus curiosius posse non mediocrem suggeri intellectum. cum ait: «Deus noster ignis est consumens.» Sed et de Angelorum substantia ita ait: Qui facit Angelos suos spiritus, et ministros suos ignem» urentem;» et alibi: «Apparuit Angelus Domini in flamma ignis in rubo.» Insuper etiam mandatum accepimus, ut simus spiritu ferventes; per quod sine dubio igneum ostenditur et calidum Dei verbum. Sed et Hieremias propheta audit ab eo qui sibi responsa dabat: «Ecce dedi» verba mea in os tuum ignem.» Sicut ergo Deus ignis est, et Angeli flamma igntrario hi qui deciderunt a dilectione Dei, sine dubio refrixisse in charitate ejus, ac frigidi facti dicen
Abbreviated transcription (Latin):
dicã ⁊ m̃te. & ñ dicit quia anima
tur. si mens est. qͥ spũ orat i psallis
& ipa est q̃ ce ꝑfectionẽ perciꝑit & sa¬
lutẽ. quomodo dicit petrus ꝑcipietis
finem fidei ur̃e salutẽ animarũ ur̃aꝵ
Si anima cum spũ nec orat nec ꝑsallit.
quom sperabit salutẽ : Aut si cũ ad bi¬
tudinem uenerit. iam anima ñ dicet᷑:
S uideamus ne forte possit hoc modo
res ponderi. quia sicut saluator uenit
saluare qd̃ perierat. et iã cũ saluatur
ñ est ꝑditũ qd̃ prius ꝑditũ dicebat᷑.
ita fortassis etiã hoc qd̾ saluat᷑ anima
dicitur. Cum autẽ iam salua facta fue¬
rit. ex ꝑfectione partis sue uocabulo
nuncupabitur. S & illud adici posse
indebitur quibrdam quia sicut hoc
qd̾̃ ꝑditũ est erat sine dubio anteqm᷑
periret. cum aliud nes cio quid erat
quã ꝑditũ. sicut erit utiq cũ iã ñ e
rat ꝑditũ. Ita etiã anima q̃ perisse
dicitur. uidetur fuisse quid aliquan¬

Expanded text:
dicam et mente.» Et non dicit quia Anima dicam et mente.» Et non dicit quia Anima tur: Si mens est quæ spiritu orat et psallit, et ipsa est quæ et perfectionem percipit et salutem; quomodo dicit Petrus: «Percipientes finem fidei nostræ salutem animarum nostrarum?» Si anima cum spiritu nec orat nec psallit, quomodo sperabit salutem? Aut si cum ad beatitudinem venerit, jam anima non dicetur? Sed videamus ne forte possit hoc modo responderi, quia sicut Salvator venit salvare quod perierat, etiam cum salvatur, non est perditum quod prius perditum diceiam hoc quod salvatur anima dicitur: cum autem jam salva facta fuerit, ex perfectioris partis suæ vocabulo nuncupabitur. Sed et illud adjici posse videtur quibusdam, quia sicut hoc quod perditum est erat sine dubio antequam periret, cum aliud nescio quid erat quam perditum, sicut erit utique cum jam non est perditum: ita etiam anima quæ perisse dicitur, videbitur fuisse quid aliquan
Abbreviated transcription (Latin):
eadem definitio etiã ad angelos ꝑti¬
nere. Quid enĩ aluio in illis qmͣ sen¬
sus rationabilis ⁊ motus est: Quoꝵ
aũ una definitionis ratio est. horũ
sine dubio & eadem substantia est.
Paulus sane apis eẽ quendã anima¬
lem hominẽ significat. quẽ negat
ea q̃ sunt sp̃s dei posse recipere. s tũ
se eum intelligere qd̃ spalit̃ discer¬
natur. S et in alio loco ait seminari
corpus ammale. & surgere corpus
spale. ostendens in resurrectione u¬
storũ nichil ammale futurũ: & ideo
requirimus ne forte substantia ali
fecta est. uerũ utrũ propterea imꝑ¬
fecta. sit. qd̃ a ꝑfectione decidit. an
talis a deo facta sit. cum ꝑ ordinẽ sin¬
gula discuti ceperint. requiremꝰ. Sie
oris nature idest diuine intelligen¬
tiam recipere ñ potest. hac fortasse
de causa euidentius nos paulus
to ostendere. cũ dicit orabo spũ. ora¬
bo ⁊ m̃te. psalmũ dicã sꝑũ. płalmũ

Expanded text:
eadem definitio etiam ad Angelos pertieadem definitio etiam ad Angelos pertinere. Quid enim aliud in illis quam sensus rationabilis et motus est? Quorum autem una definitionis ratio est, horum sine dubio et eadem substantia est. Paulus sane esse quemdam animalem hominem significat, quem negat ea quæ sunt spiritus Dei posse recipere: sed stuse eum intelligere quod spiritualiter discernatur. Sed et in alio loco ait seminari corpus animale, et surgere corpus spirituale, ostendens in resurrectione justorum nihil animale futurum. Et ideo requirimus ne forte substantia aliqerfecta sit. Verum utrum propterea imperfecta sit quod a perfectione decidit, an talis a Deo facta sit, cum per ordinem singula discuti cœperint, requiremus. Si oris naturæ, id est divinæ intelligentiam recipere non potest, hac fortassis de causa evidentius nos Paulus to ostendere cum dicit: «Orabo spiritu, orabo et mente; psalmum dicam spiritu, psalmum
Abbreviated transcription (Latin):
mea animã meã & de manu canis
unicã meã. quamius & multa sint
alia testimonia de anima xp̃i in car¬
ne positi. s & de xp̃i quidẽ anima.
omẽm nobis adimet questionẽ. ra¬
tio incarnationis occurrens. Siẽ
enĩ uere carnẽ habuit. ita uere & a¬
nimã habuit. De eo uͦ qd̃ dei anima
in scripturis nominatur. qualit̃
intelligi debeat. & sentire & profer¬
re difficile est. Semel enĩ simplicẽ
illam naturã. & absq ullius adie¬
ctionis ꝑmixtione profitemur. tñ
quoquomͦ sentiendũ est. nominari
interĩ dei anima uidetur. De xp̃o uͦ
nec dubitatur & ideo ñ mͥ uidetur
abfurdũ etiã de scĩs angłis ceteris qi
celestib uirtutib tale aliquid uł
dicere ł sentire. siquidẽ definitio il¬
la anime eciã in ipõs uidet᷑ mncur¬
rere. Quis enĩ rationabilit̾ sensibi¬
les eos eẽ ł mobiles poterit denegare:
Qd̃ si recta ista uidet᷑ eẽ definitio. qd
lubstantia rationabilit sensibilis ⁊
mobilis anima dicatur. uidet᷑ hec

Expanded text:
 animam» meam, et de manu canis unicam meam.» Quamvis et multa alia sint testimonia de anima Christi in carne positi. II. Sed de Christi quidem anima omnem nobis adimet quæstionem ratio incarnationis occurrens. Sicut enim vere carnem habuit, ita vere et animam habuit. De eo vero quod 1 Dei anima in Scripturis nominatur, qualiter intelligi debeat, et sentire et proferre difficile est; semel enim simplicem illam naturam, et absque ullius adjectionis permixtione profitemur tamen quoquo modo sentiendum est, nominari interim Dei anima videtur: de Christo vero non dubitatur. Et ideo non mihi videtur absurdum etiam de sanctis Angelis cæterisque cœlestibus virtutibus tale aliquid vel dicere vel sentire; siquidem definitio illa animæ etiam in ipsos videtur incurrere. Quis enim rationabiliter sensibiles eos esse vel mobiles poterit denegare? Quod si recta ista videtur esse definitio, quod substantia rationabiliter sensibilis et mobilis anima dicatur, videtur hæc
Abbreviated transcription (Latin):
ne hereticorum insolentiã reticen¬
do nutriamus. q̃ ꝓ uirib nrĩs oc¬
currere nobis possunt. ad ea q̃ ob¬
tenderunt hoc modo respondebimus.
Bonum ẽẽ ⁊ iustum & omĩpotentẽ dm̃.
ereatorem uniuersorum quib ualuimꝰ
ex diuinis scripturis ad sertionib fre¬
quenter ostendimus. Hic cum in pri¬
cipio crearet ea q̃ creare uoluit. idest
rationabiles naturas. nullam habuit
aliam creandi causam. nisi propt̃
se ip̃m ĩdest bonitatẽ suam. Quia er¬
go eorũ que creanda erant ip̃e extitit
causa. in qua neq uarietas aliqua.
neq ꝑmutatio. neq impossibilitas
merat. equaliter creauit om̃s ac si¬
miles quos creauit. quippe cũ nulla
ei causa uarietatis ac diuersitatis
existeret. Uerum qm̃ rationabiles
ip̃e creature. sic que ut frequenter
ostendimus. & in hoc loco nichilomi¬
nus ostendemus arbitrii liberi fa¬
cultate donate sunt. libertas unũ¬
quẽq uoluntatis sue uł ad profec¬

Expanded text:
ne hæreticorum insolentiam reticenne hæreticorum insolentiam reticendo nutriamus quæ pro viribus nostris occurrere nobis possunt, ad ea quæ obtenderunt, hoc modo respondebimus. Bonum esse et justum et omnipotentem Deum creatorem universorum, quibus valuimus ex divinis Scripturis assertionibus frequenter ostendimus. Hic cum in principio crearet ea quæ creare voluit, id est rationabiles naturas, nullam habuit aliam creandi causam nisi propter seipsum, id est bonitatem suam. Quia ergo eorum quæ creanda erant ipse extitit causa, in quo neque varietas aliqua, neque permutatio, neque impossibilitas inerat, æquales creavit omnes ac similes quos creavit, quippe cum nulla ei causa varietatis ac diversitatis existeret. Verum quoniam rationabiles ipsæ creaturæ, sicut frequenter ostendimus, et in loco suo nihilominus ostendemus, arbitrii facultate donatæ sunt; libertas unumquemque voluntatis suæ vel ad profec
Abbreviated transcription (Latin):
quib uesci humanis carnib ususẽ
alu apud scitas. apud quos patrici¬
dium quasi ex lege geritur. uł apd̃
tauros. ubi hospites immolantur.
Auint ergo nobis. si hec tanta rerũ
diuersitas nascendi ꝙ conditio. tã
uaria.tam ꝙ diuersa. in qua causa
utiq lib̾i facultas arbitrii. Locũ ñ
habet. ñ emĩ quis ip̃e sibi elegit ubi
uł apud quos ui qua conditione nas¬
catur. Si ergo inquiunt hec ñ facit
nature diuersitas animarũ. idest
ut mala natura anme ad gentem
malam destinetur. bona aũ ad bo¬
nas. quid aliũd suꝑ est nistut for¬
tuito agi ista putentur &e casur᷑ Qd̃ u¬
tiq si recipiatur iam nec a deo factus
ẽẽ mundus. nec a prouidentia eius
regi creditur. & consequent̾ nec dei
uidiciũ de unius cuiusq gestis ui¬
debitur expectañdũ. In qua re q̃ sit
quidẽ ad liquidũ ueritas rerũ illius
est nosse solus qui scrutatur omĩa
etiã alta dei. Nos uͦ quasi homines

Expanded text:
quibus vesci humanis carnibus usus est; quibus vesci humanis carnibus usus est; aut apud Scythas, apud quos parricidium quasi ex lege geritur; vel apud Tauros, ubi hospites immolantur. Aiunt ergo nobis: Si hæc tanta rerum diversitas, nascendique conditio tam varia, tamque diversa, in qua causa utique facultas liberi arbitrii locum non habet non enim quis ipse sibi eligit, vel ubi, vel apud quos, vel qua conditione nascatur; si ergo, inquiunt, hoc non facit naturæ diversitas animarum, id est, ut mala natura animæ ad gentem malam destinetur, bona autem ad bonas, quid aliud superest, nisi ut fortuito ista agi putentur et casu? Quod utique si recipiatur, jam nec a Deo factus esse mundus, nec a providentia ejus regi credetur; et consequenter nec Dei judicium de uniuscujusque gestis videbitur expectandum. In qua re quæ sit quidem ad liquidum veritas rerum, illius est nosse solius qui scrutatur omnia, etiam alta Dei. VI. Nos vero quasi homines
Abbreviated transcription (Latin):
lantius & choruscent fulgore si de¬
reo. alii sit gloria solis. alui gła lu
uit̃ dicã totum. si creatori deo nec
uoluntas summi boni qr oꝑis. nec
ꝑficiendi facultas deest. quid cau¬
se existere poterit. ut naturas rati¬
onabiles creans. idest eos quibus
ut eent ip̃e excitit causa celsiore
alios faceret. Alios secundo aut t̃¬
cio. ⁊ multis iã inferiores gradib
deceriores q procrearet. Tum deinde
obitiunt. etiã dehis q̃ in terris ft̃.
qd̃ alii nascendi sors felicior eue¬
nit. ut quis uerbi grã ex abrahã
generet᷑. & ex repromissione nascat᷑.
alius quoq ex xsaac & rebecca. qui¬
q adhuc in uentre positus. supplan¬
tat fratre suũ. & anteqm᷑ nasceret᷑
diligi dicitur a deo. uł hoc ipm̃ omĩ¬
no qd̃ in hebreis quis nascitur. apud
quos eruditionẽ diuine legis inue¬
niat. alius uͦ apud grecos & ipõs sa¬
pientes & non parue eruditionis
homines. iam uͭ alius apud ethiopes

Expanded text:
lantius, et coruscent fulgore sidelantius, et coruscent fulgore sidereo; aliis sit glviter totum dicam, si creatori Deo nec voluntas summi bonique operis, nec perficiendi facultas deest, quid causæ existere potuit, ut naturas rationabiles creans, id est, quibus ut essent ipse extitit causa, celsiores alios faceret, alios secundo, aut tertio, et multis jam inferiores gradibus deterioresque procrearet? Tum deinde objiciunt etiam de his quæ in terris sunt, quod aliis nascendi sors felicior evenerit, ut quis, verbi gratia, ex Abraham generetur, et ex repromissione nascatur; alius quoque ex Isaac et Rebecca, quique adhuc in ventre positus supplantat fratrem suum, et antequam nascatur diligi dicitur, a Deo: vel hoc ipsum omnino, quod in Hebræis quis nascitur, apud quos eruditionem divinæ Legis inveniat; alius vero apud Græcos et ipsos sapientes, et non parvæ eruditionis homines; jam vero alius apud Æthiopes,
Abbreviated transcription (Latin):
creaturis omĩb credimus. interĩ
etiã si adserere non ualemꝰ. ip̃ius
dñ confisi miscd̃ta. inquirere ꝑseru¬
tari ꝙ temptabimꝰ. quomͦ istã tan¬
ta uarietas mundi atq diuersi¬
tas omĩ iusticia ac ratione consta¬
re uideatur. Bationẽ aũ dico ge¬
singulorum & querere imperiti ẽ.
⁊ reddere uelle dementis est. Degen¬
tib autẽ nobis mundũ istũ in hac
uarietate positsi qua supra exposu¬
imus A deo factũ quẽ deũ ⁊ bonũ
⁊ iustum atq equissimũ dicimus
obicere hoc plurimi solent. ⁊ hii ma¬
xime qui ex scola martionis ⁊ ualen¬
tini ⁊ basilide uenientes audierunt
diuersas ẽẽ naturas animarũ quo¬
modo iusticie dei conueniat mun¬
his habitaculũ melius ꝓrestet. ue¬
rũ etiã gradũ aliquẽ celsiorẽ specta¬
biliorem ꝙ concedat principatũ:
alus indulgeat aliis potestates.
dñãtiones quoq alus tribuat. ali¬
is amplissimas sedes celestiũ tribu¬
nalium prestet. eluceant alui ruti¬

Expanded text:
creaturis omnibus credimus, interim etiamsi asserere non valemus, ipsius tamen confisi misericordia inquirere perscrutarique tentabimus quomodo ista tanta varietas mundi atque diversitas, omni justitia ac ratione constare videatur. Rationem autem dico dusingulorum, et quærere imperiti est, et reddere velle dementis est. V. Dicentibus autem nobis mundum istum in hac varietate positum, qua supra exposuimus a Deo factum, quem Deum et bonum et justum atque æquissimum dicimus, objicere hoc plurimi solent, et hi maxime qui ex schola Marcionis, et Valentini, et Basilidæ venientes audierunt diversus esse naturas animarum, quomodo justitiæ Dei conveniat munhis habitaculum melius præstet, verum etiam gradum aliquem celsiorem spectabilioremque concedat, Principatum aliis indulgeat, aliis Potestates, Dominationes quoque aliis tribuat, aliis amplissimas Sedes cœlestium tribunalium præstet, eluceant alii ruti
Abbreviated transcription (Latin):
homine quamuis nulli dubiũ sit.
nec requirere aliquis possit. tñ & scͥp¬
tura diuina designat qd̃ deus in fa¬
ciẽ eius inspirauit spiraculũ uite.
& factus est homo in animã uruã.
Suꝑest de angłico ordine requirere.
utrũ & ipĩ animas habeant an a¬
nume sint. uł de ceteris diuinis ce¬
lestib ꝙ uirtutib. s & de contrariis
potestatib. Auctoritatẽ quidẽ diui
ł anime dieant᷑. animantia tñ ẽẽ a
qmͣ plurimis sentiunt᷑. De deo aũ in¬
uenimꝰ scriptũ eẽ ita. Et ponã ani¬
mã meã suꝑ animã illã q̃ mandu¬
cauerit sanguniẽ: & eradicabo illã
de populo suo. Et itẽ alibi. Neomenias
urãs & sabb̃a & diem magnũ accep¬
tũ non habeo. ieiunia &e ferias ꝙ di¬
es festos urõs odit anima mea. Et¬
cercum est enĩ quia ex ꝑsona ip̃ius
iste psalmus ascribitur. sic̃ eiugli¬
um contestatur ita dictũ est. tuaũ¬

Expanded text:
homine quamvis nulli dubium sit, homine quamvis nulli dubium sit, nec requirere aliquis. possit, tamen et Scriptura divina designat, quod «Deus in faciem ejus inspiraverit spiramentum vitæ, et factus est homo in animam viventem.» Superest de Angelico ordine requirere, utrum et ipsi animas habeant, an animæ sint, vel de cæteris divinis cœlestibusque virtutibus, sed et de contrariis potestatibus. Auctoritavel animæ dicantur: animantia tamen esse a quamplurimis sentiuntur. De Deo autem invenimus scriptum esse ita «Et ponam animam meam super animam illam quæ manducaverit sanguinem, et eradicabo eam de populo suo;» et item alibi: «Neomenias vestras et sabbata et diem magnum acceptum non habeo. Jejunia et ferias et dies festos» vestros odit anima mea.» Etcertum est enim quia ex persona ipsius iste psalmus ascribitur, sicut Evangelium contestatur ita dictum est: «Tu
Abbreviated transcription (Latin):
ma tocius carnis sanguis eiꝰ est.
x ñ manducabitis animã eũ car¬
nib. In quo euidentissime sangui¬
nũ om̃ium auimaliũ. anina ipõꝵ
cẽ designat. Iam uͦ siquis requirae
qm̃ anima omĩs carnis sanguinẽ
eius et̃ dixit. de apibz & uespis q
formicis. s & de his q̃ in aquis fc̃
ostreis ⁊ cocleis. & quecumq sunt
alia q̃ carent sanguine. & ẽẽ animã¬
tia manifestissime demonstrantur.
respondendũ est.qm in huius cemo¬
di animantib quã in ceteris uim
habet rubri sanguinis uigor. hanc
ium obtinet in istis humor ille qͥ
inest eis. licet alteruis sit coloris.
Nichil enĩ refere quid sit color. dũ mͦ
substantia sit uitalis. De ium̃tis
uͦ ł pecudib qd̃ animantia sint etiã
apud communẽ opinionẽ nulla
dubitatio est. Euidens tñ est & scrtp¬
ture diuine sententia cũ dicit d̾s.
producat terra animã uiuã scd̾m
genus quadrupedia & repentia &
bestias terre sod̃m genus. Iam uͦ de

Expanded text:
ma totius carnis sanguis ejus est, ma totius carnis sanguis ejus est, et non manducabitis animam cum carnibus; in quo evidentissime sanguinem omnium animalium animam eorum esse designat. Jam vero si quis requirat, quomodo animam omnis carnis sange apibus, vespis, et. formicis, et de his quæ in aquis sunt, ostreis, et cochleis, et quæ- cumque sunt alia quæ carent sanguine et esse animantia manifestissime demonstrantur: respondendum est, quoniam in hujuscemodi animantibus quam in cæteris vim habet rubri sanguinis vigor, hanc vim obtinet in istis humor iste qui inest in eis, licet alterius sit coloris; nihil enim refert qui sit color, dummodo substantia sit vitalis. De jumentis vero vel pecudibus quod animantia sint, etiam apud communem opinionem nulla dubitatio est. Evidens tamen est divinæ Scripturæ sententia, cum dicit Deus: «Producat terra animam vivam secundum genus, quadrupedia» et repentia et bestias terræ secundum genus.» Jam vero de
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec ordo deposeit nos eciã de
anua generalit̾ requirere. ꝙ
ab inferiorib incipientes ad suꝑiora
conscendere. Esse namq: ammas in
singulis quibq animalib̾etiã in his
ꝓihis q̃ in aquis degunt. a nullo
arbitror dubitari. Nam ⁊communis
hoc omĩum seruat opinio. & confir¬
matio scẽ scripture auctoritatis acce¬
dit cum dicitur. quia fecit deus cetos
magnos & omem animã animan¬
tũ repentiũ. q̃ produxerunt aque
scd̃m genus eorũ. Ex cominum uͦ
rationis intelligentia confirmat᷑
etiã ab his qui definitionẽ anime cer¬
tis determinant uerbis. Definitur
nãꝙ: anima hoc modo. quia sit sub¬
latine licet tñ non proprie explanet᷑.
dici tñ potest sensibilis ⁊ mobilis.
qd̃ utiq conuenit etiã de omĩb
animab dici. & his q̃ in aquis de¬
gunt. S & in uolucrib eadẽ defimi¬
tio simme conuenient ostendit᷑. ad¬
dit sane scriptura etiã alterius sen¬
tentie auctoritatẽ cum dicit. Non
manducabitis sanguinẽ. quia ani¬

Expanded text:
 ordo deposcit nos etiam de anima generaliter inquirere, et ab inferioribus incipientes ad superiora conscendere. Esse namque animas in singulis quibusque animalibus, etiam in his quæ in aquis degunt, a nullo arbitror dubitari. Nam et communis omnium hoc servat opinio, et confirmatio sanctæ Scripturæ auctoritatis accedit, cum dicitur, quia «fecit Deus cetos magnos, et omnem animam animantium repentium, quæ produxerunt aquæ secundum genus eorum.» Ex communi vero rationis intelligentia confirmatur etiam ab his qui definitionem animæ certis determinant verbis. Definitur namque anima hoc modo, quia sit sublatine, licet non tam proprie explanetur, dici tamen potest sensibilis et mobilis. Quod utique convenit etiam de omnibus animalibus dici, et his quæ in aquis degunt; sed et in volucribus eadem definitio animæ convenienter ostenditur. Addidit sane Scriptura etiam alterius sententiæ auctoritatem, cum dicit: «Non manducabitis sanguinem, quia ani
Abbreviated transcription (Latin):
ipẽ respondit & dicit. Quid ergo di¬
cemus. mumquid iniusticia est apd̾
deum: Et ut nobis occasionẽ prestaret
inquirendi de his ⁊ ꝑscrutandi quo¬
modo hec non extra rationẽ fiant.
res pondit sibi ip̃i ⁊ ait. Eadẽ nãꝙ.
proponitur. haberi etiss de celestib
om̃ib ⁊ de terrestrib creaturis. ⁊ de
infernis potest. Et similit̾ mͥ uidet᷑
sicut ibi ait. cũ enĩ nondũ nati fu¬
issent neq aliquid egissent boni ł
mali ita etiã de ceteris om̃ib dici
posse cũ eñ nondũ creata funt. neq
egissent aliqusd boni ł mali. ut scd̾m
electionẽ propositum dei maneat. si

Expanded text:
ipse respondet et dicit: «Quid ergo diipse respondet et dicit: «Quid ergo dicemus? Numquid injustitia est apud Deum?» Et ut nobis occasionem præstaret inquirendi de his, et perscrutandi quomodo hæc non extra rationem fiant, respondet sibi ipsi, et ait. Eadem namque, proponitur, haberi etiam de cœlestibus omnibus et terrestribus creaturis et de infernis potest. Et similiter mihi videtur, sicut ibi ait: «Cum enim nondum nati fuissent, neque aliquid egissent boni vel mali,» ita etiam de cæteris omnibus dici posse: «Cum enim nondum creata essent, neque egissent >aliquid boni vel mali ut secundum electionem propositum» Dei ma
Abbreviated transcription (Latin):
tilia. & alia quidẽ ad honorẽ. alia
ad contumeliã. ex istis diuersis ua¬
sis ł ammis ł mentib ornaret.⁊
has causas ut ego arbitror mundꝰ
iste sue diuersitatis acceꝑit. dñ unũ¬
quẽ q: diuina prouidentia ꝓ uarie¬
tate motuũ suorũ uł animorũ. pro¬
positi qr dispensat. Qua ratione ne¬
qr creator iniustus uidebit᷑ cũ scd̃m
precẽdentes causas pro merito unũ¬
quẽq distribuit. neq forturta unius¬
ciuusq nascendi ł felicitas ł infeli¬
citas putabitur. uł qualiscũq ao¬
ciderit illa conditione qua diuersi
creatores ⁊ diuerse nature credent᷑
animarũ. Uerũ ne scriptura quidẽ scã
uidetur michi penitus archani huiꝰ
dñ enĩ nati fuissent. neq egissent
aliquid boni uł mali. ut propositũ
qd̾ secundũ electionẽ dei factũ est ꝑ
maneret. ñ ex oꝑib s ex eo qui uoca¬
uit dictũ est. quia maior seruiet
minori. sicut scriptũ est. iacob dilexi
esau aũ õdio habui. Et post hec sibi

Expanded text:
ia quidem ad honorem, alia autem ad contumeliam, ex istis diversis vasis, vel animis, vel mentibus ornaret. has causas, ut ego arbitror, mundus iste suæ diversitatis accepit, dum unumquemque divina providentia pro varietate motuum suorum, vel animorum propositique dispensat. Qua ratione neque Creator injustus videbitur, cum secundum præcedentes causas pro merito unumquemque distribuit; neque fortuita uniuscujusque nascendi vel felicitas vel infelicitas putabitur, vel qualiscumque acciderit illa conditio; neque diversi creatores, vel diversæ naturæ credentur animarum. VII. Verum ne Scriptura quidem sancta videtur mihi penitus arcani hujus nondum nati fuissent, neque egissent aliquid boni vel mali ut pro» positum quod secundum electionem Dei factum est per» maneret, non ex operibus, sed ex eo qui vocavit, dictum» est quia major serviet minori, sicut scriptum est: Jacob» dilexi, Esaü autem odio habui.» Et post hæc sibi
Abbreviated transcription (Latin):
mata eẽ prolata. si tractandi more ac
requirendi discussa. Addat aũ qui
legit hoc adtractatũ. qd̃ etiã de salua¬
toris anima. ex his quidẽ q̃ in eungłi¬
o scripta sunt obseruat᷑: qd̾ alia st̃
q̃ ei sub anime nomine ascribunt᷑:
& alia q̃ sub sp̃c nominẽ deputant᷑.
Nam cũ passionẽ aliquã ł conturba¬
tionẽ sui uult indicare. sub nomine¬
anime indicatũ dicit. Nunc anima
mea turbata est. & tristis est anima
mea usq ad mortẽ: & nemo tollit
Animã meã. s ego pono eã a me. In
dã ẽẽ anima int̃ carnẽ infirmã ⁊
spm̃ promptũ. S fortassis occurrat
nobis aliquis ex his de quib ipĩ ĩ
nrĩs propositionib Admoniumꝰ. &
dicat. quomͦ ergo etiã dei anima dr᷑
Cui respondebimus hoc modo. qͥa si

Expanded text:
mata esse prolata, sed tranctandi more ac mata esse prolata, sed tranctandi more ac requirendi esse discussa. Addat autem et hoc qui legit ad tractatum, quod etiam de Salvatoris anima ex his quidem quæ in Evangelio scripta sunt, observatur, quod alia sunt quæ ei sub animæ nomine ascribuntur, et alia quæ sub spiritus nomine deputantur. Nam cum passionem aliquam vel perturbationem sui vult indicare, sub animæ nomine indicat, ut cum dicit: «Nunc anima mea turbata est; et: Tristis est anima mea usque ad mortem; et: Nemo tollit animam meam; sed ego pono dam esse anima inter carnem infirmam et spiritum promptum. V. Sed fortassis occurrat nobis aliquis ex his de quibus ipsi in nostris propositionibus admonuimus, et dicat: Quomodo ergo etiam Dei anima dicitur? Cui respondebim
Abbreviated transcription (Latin):
sit facuitatẽ restituendi se in illũ
statũ feruoris in quo ex initio fuit.
unde ⁊ prophale aliquid udetur
ostendere cũ dicit. Reuertere ani¬
ma mea in requiẽ tuã. Ex quib omĩ¬
b illud uidetur ostendi qd̃ mens de
statu ac dignitate sua declinans. ef¬
fecta ł nuncripata est anima. q̃ si re¬
parata fucrit ⁊ correpta. redit in hoc
ut sit meus. Qd̃ si ita est. decessus
ipẽ mentis. ac deuolutio uidet᷑ mͥ
qđ ñ equalis omiũ sentiend̾ sit. s
uł plus uł minus in animã uerti.
& aliquas quidem mentes seruare.
aliquid etiã prioris iugoris. aliqͥs
uͦ aut nichil aut ꝑ exignũ aliquid.¬
statim ab ineunte etate ardentioris
acuminis. alii uͦ tardioris. ñ nulli aũ
obtunsissimi & penitus indocibiles
nasci. uer̾tũ qd̃ diximꝰ mentẽ in ani¬
mã uerti. uł siqua alia q̃ in hoc u¬
dentur aspicere. discutiat apud se
qui legit diligentius et ꝑtractet.
a nobis tñ non putentur uelut dog¬

Expanded text:
sit facultatem restituendi se in illum sit facultatem restituendi se in illum statum fervoris in quo ex initio fuit. Unde et Propheta tale aliquid videtur ostendere, cum dicit: «Revertere, anima mea, in requiem tuam.» Ex quibus omnibus illud videtur ostendi, quod mens de statu suo ac dignitate declinans, effecta vel nuncupata est anima; quæ si reparata fuerit et correcta, redit in hoc ut sit mens. IV. Quod si ita est, decessus ipse mentis ac devolutio videtur mihi quod non æqualis omnium sentiendus sit, sed vel plus vel minus in animam verti, et aliquas quidem mentes servare aliquid etiam prioris vigoris, aliquas vero aut nihil, aut exiguum aliquid.statim ab ineunte ætate ardentioris acuminis, alii vero tardioris, nonnulli autem obtusissimi et penitus indociles nasci. Verumtamen quod diximus, mentem in animam verti, vel si qua alia in hoc videntur aspicere, discutiat apud se qui legit diligentius et pertractet: a nobis tamen non putentur velut dog
Abbreviated transcription (Latin):
frigida &e caritas peccorũ refrigescẽ
dicitur. eequirendum est. ne forte ⁊
a refrigescendo de statu diuiniore ac
meliore dictum sit. & translatũ idest
ex calore illo naturali & diumo re¬
fixisse uideatur. & ideo in hoc qd̃ nẽ est.¬
& statu ce uocabulo sita sit. Deniq
proprie laudabilit̾ animã poni in
scripturis scĩs requirens ñ facile inue¬
nias. culpabiliter aũ frequent̾ occur¬
rit. ut ibi anima mala ꝑdit eũ qͥ
possidet eã. & anima q̃ peccat ip̃a mo¬
rietur. Postea enĩ qm dictũ est om̃s
anime mee sunt. sicut anima patͥs
ita ⁊ anima filui. ne utiq consequenᷤ
uidebatur ut diceret. anima q̃ agit
iusticiã ipã saluabitur. & anima q̃
peccat ip̃ã morietur. S nc̃ uidemꝰ¬
ad animã. qd̾ autẽ laude dignũ erat
reticuit. Uidendũ ergo est. ne forte sic̃
diximus ex ip̃o nomine declarari.
ab eo qd̾ refrixerit a feruore iustorũ
ce diuimi ignis participatione. ꝙyxil.
idest anima appellata sit. nec tñ ami¬

Expanded text:
s multorum refrigescere dicitur; requirendum est ne forte et a refrigescendo de statu diviniore ac meliore dictum sit, et translatum inde quod ex calore illo naturali et divino refrixisse videatur, et ideo in hoc quo nunc est statu el vocabulo sita sit. Denique proprie laudabiliter animam poni in Scripturis sanctis, require si facile invenias; culpabiliter autem frequenter occurrit, ut ibi: «Anima mala perdit eum qui possidet eam; et: Anima quæ peccat, ipsa morietur.» Postea enim quam dictum: «Omnes animæ meæ sunt; sicut anima patris, ita anima filii mea est, utique consequens videbatur ut diceret: «Anima quæ agit justitiam, ipsa salvabitur; et: Anima quæ peccat, ipsa morietur.» Sed nunc videmad animam, quod autem laude dignum erat reticuit.. Videndum ergo est, ne forte, sicut diximus ex ipso nomine declarari, ab eo quod refrixerit a fervore justorum et divini ignis participatione fu, id est anima appellata sit, nec tamen ami
Abbreviated transcription (Latin):
a ꝑ ipm facta sunt. & sine ip̃o fac̾tũ
est nichil. s in psalmis icriptũ est.
quia omĩa in sapientia fecisti. Quia
ergo xp̃c sicut uerbũ & sapientia ẽ
ita etiã iusticia est. consequens si¬
ne dubio erit. ut ea q̃ in uerbo ce
sapientia facta sunt. eciã in ea iusti¬
cia q̃ est xp̃c facta ẽẽ dicant᷑. quo
scilicet in his que facta sunt nichil
iniustum nichil fortuitũ uideatur.
s omĩa ita ẽẽ ut equitatis ac iusti¬
cie regula expetit doceant᷑. Quomͦ
ergo tanta rerũ uarietas tantaꝙ: di¬
uersitas ac iustissima & equissima
possit intelligi. certus sum humano
ingenio ł sermone explicari ñ posse.
nisi ipm̃ uerbũ ac sapientiã ꝙ iu¬
sticiã qui est unigenttus filius d̾i.
prostrati ⁊ suplices dep̃cemur. qui
gram suam sensib nrĩs infundens
obscura illuminare. clausa patefa¬
cere. pandere dignet᷑ archana. si tñ
inueniamur tam digne ł petere
⁊ querere ⁊ pulsare. ut uł peten¬
tes accipere mereamur. ł querentes

Expanded text:
m facta sunt,» et sine ipso factum est nihil.» Sed et in Psalmo scriptum est quia «omnia in Sapientia fecisti.» Quia ergo Christus sicut Verbum et Sapientia est, ita etiam Justitia est, consequens sine dubio erit ut ea quæ in Verbo et Sapientia facta sunt, etiam in ea Justitia quæ est Christus facta esse dicantur: quod scilicet in his quæ facta sunt nihil injustum, nihil fortuitum videatur, sed omnia ita esse ut æquitatis ac justitiæ regula expetit, doceantur. Quomodo ergo tanta ista rerum varietas tantaque diversitas justissima et æquissima possit intelligi, certus sum humano ingenio vel sermone explicari non posse, nisi ipsum Verbum ac Sapientiam et Justitiam, qui est unigenitus Filius Dei, prostrati ac supplices deprecemur, qui per gratiam suam sensibus se nostris. infundens, obscura illuminare, clausa patefacere, pandereque dignetur arcana: si tamen inveniamur tam digne vel petere, vel quærere, vel pulsare, ut vel petentes accipere mereamur, vel quærentes
Abbreviated transcription (Latin):
ac seruilit̃ educant᷑ uł sub dominuis
uł sub principib positi ł tirannus.
alii uͦ liberius ac rationabilius e¬
ducantur. alii sanis corporib. nnulli
egris statim a prima etate. Alii uisu.
alii auditu & uoce decepti. Nonnulli
ita nati alu statĩ post natiuitatẽ huiꝰ¬
cemodi sensib defraudati. uł certe iã
adulta etate. tale aliquid passi. Et
quid refert euoluere me om̃s atq nu¬
merare humanarũ clades miseriarit.
a quib alii liberi. alii inuoluti st̃.
cum possit unus quisq etiã apud se¬
metipm̃ considerare de his singłis
atqr ꝑpendere. Sunt etiã quedam in¬
uisibiles iurtutes quib q̃ super ter¬
rã sunt. dispensanda commissa sunt.
& ñ parua etiã in ipĩs differentia eẽ¬
credenda est. sicut in hominib inue¬
nit᷑. Sane apłs paulus ẽẽ quedam
etiã inferna designat. & in ipĩs dissimi¬
litudo sine dubio uarietatis causa re¬
quirenda est. De mutis uͦ animalib
et uolucrib atq de his q̃ in aquis

Expanded text:
ac serviliter educantur, vel sub dominis, vel sub principibus positi, vel tyrannis; alii vero liberius et rationabilius educantur, alii sanis corporibus, nonnulli ægris statim a prima ætate, alii visu, alii auditu et voce decepti, nonnulli ita nati, alii statim post nativitatem hujuscemodi sensibus defraudati, vel certe jam adulta ætate tale aliquid passi. Et quid refert evolvere me omnes atque enumerare humanarum clades miseriarum, a quibus alii liberi, alii involuti sunt, cum possit unusquisque etiam apud semetipsum considerare de his singulis atque perpendere? Sunt et quædam invisibiles virtutes, quibus quæ super terram sunt dispensanda commissa sunt; et non parva etiam in ipsis differentia credenda est, sicut et in hominibus invenitur. Sane Apostolus Paulus esse quædam etiam inferna designat, et in ipsis simili modo sine dubio varietatis causa requirenda est. De mutis vero animalibus et volucribus, atque de his quæ in aquis
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad mortẽ. interpretatos eẽ de apłis.
quo eos uelut meliores a reliquo cor¬
pore animã suã dixerit. Nam quia
multitudo credentium corpus illius
dicitur. apłos uelut a reliquo corpore
meliores. ãminã eius intelligi debere
dixerunt. Hec praut potiumus de ra¬
tionabili anima discutienda. magis
Alegentib qmͣ statuta ac definita
piotulimiis. De animab uͭ pecndũ
cecerorũq mutorui. sufficiant illa
q̃ absolute suꝑius dixirauis. de nu

Expanded text:
usque ad» mortem 2,» interpretatos esse de Apostolis, usque ad» mortem 2,» interpretatos esse de Apostolis, quos velut meliores a reliquo corpore animam suam dixerit. Nam quia multitudo credentium corpus illius dicitur, Apostolos velut reliquo corpore meliores animam intelligi debere dixerunt. Hæc prout potuimus de rationabili anima discutienda magis a legentibus quam statuta ac definita protulimus. De animabus vero pecudum cæterorumque mutorum sufficiant illa quæ absolute superius diximus. CAPU
Abbreviated transcription (Latin):
dam in his corporeorũ m̃brorũ appella¬
tionib indicari. ita et ẽẽ aliquid aliud
putandũ est. qd̃ appellatione hac que
anima dei dicitur indicatur. Et si fas
est audire nos in tali re amplius ali¬
quid dicere.potest fortasse anima dei
intelligi. unigenitus filius eius. Sic̃
eni anima ꝑ ome corpus inserta mo¬
uet omia & agitat. que oꝑatur uni¬
uersa. ita &e unigenitus filius eius qͥ
est uerbũ dei ⁊ sapientia eius ꝑtingit
& ꝑuenit ad omem̃ uirtutẽ dei. in¬
sertus ei. Et fortassis ob huius sacra¬
m̃ti indiciũ. corpus in scripturis ł
dicitur ds uł describitur. Consideran¬
dum sane est ne forte possit etiã ꝓ hoc
anima dei intelligi unigenitus eius.
qm̃ uenit &e ip̃e in locũ hunc afflicti¬
onis ⁊ conuallẽ fletus des cendit ce
in locũ bumiliationis nr̃e. sic̃ diẽ ĩ
psalmo. qrã humiliasti nos in loco
afflictionis. Demq scio quosdã expo¬
nentes illud qd̃ in euuanglio a sal¬
uatore dictũ est. tristis est anima mea

Expanded text:
dam in his corporeorum membrorum appellationibus indicari: ita et esse aliquid aliud putandum est, quod appellatione hac quæ anima Dei dicitur, indicatur. Et si fas est audere nos in tali re amplius aliquid dicere, potest fortasse anima Dei intelligi unigenitus Filius ejus. Sicut enim anima per omne corpus inserta movet omnia et agitat quæ operatur universa: ita et unigenitus Filius Dei, qui est verbum et sapientia ejus, pertingit et pervenit ad omnem virtutem Dei, insertus ei, Et fortassis ob hujus sacramenti indicium corpus in Scripturis vel dicitur Deus, vel describitur. Considerandum sane est, ne forte possit etiam pro hoc anima Dei intelligi Unigenitus ejus, quoniam venit et ipse in locum hunc afflictionis, et in convallem fletus descendit, et in locum humiliationis nostræ: sicut dicit in psalmo: «Quoniam humiliasti nos in loco afflictionisnentes illud quod in Evangelio a Salvatore dictum est: «Tristis est anima mea
Abbreviated transcription (Latin):
mus inter rationabiles creaturas¬
uoluntate ł iudicio originẽ trahens
s proprie libertatis arbitrio. Deus
uͦ cui iam creaturã suã ꝓ merito
dispensare iustum uidebatur. diuer¬
sitates montiũ in umius mundi con

Expanded text:
s inter rationabiles creaturvoluntate vel judicio originem trahens, sed propriæ libertatis arbitrio. Deus vero, cui jam creaturam suam pro merito dispensare justum videbatur, diversitates mentium in unius mu
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ suꝑ draconẽ serpentẽ fugientẽ.
suꝑ dr̃aconẽ serpentẽ ꝑuersũ & in¬
terficiet eũ. Et iterũ ait. Etiã si abs¬
cesserint ab oculis meis. & descen¬
derint in profundũ maris. ibi mã¬
dabo draconi & mordebit eos. S ꝙ
in iob. ip̃e rex eẽ om̃iũ q̃ in aquis st̃
dicitur. Abo rea uͦ accendi mala
suꝑ oms qui habitant terrã. propħa
denuntiat. Boreas aũ uentus in scͥp¬
turis frigidus designat᷑. sic̃ scͥptũ ẽ.
in sapientia: Frigidus uentus bo¬
sancta sunt ignis ⁊ lum̃ ⁊ feruen

Expanded text:
 serpentem fugientem, super draconem serpentem perversum, et interficiet eum.» Et iterum ait: «Etiam si abscesserint ab oculis meis, et descenderint in profundum maris; ibi» mandabo draconi, et mordebit eos.» Sed et in Job ipse rex esse omnium quæ in aquis sunt, dicitur. A Borea vero accendi mala super omnes qui habitant terram, Propheta denuntiat. Boreas autem ventus in Scripturis sanctis frigidus designatur, sicut scriptum est in Sapienti: «Frigidus» ventus Bosancta sunt, et ignis et lumen
Abbreviated transcription (Latin):
uari etiam apud hebreos. quod uisi
quis ad etatem ꝑfectam maturamq
ꝑuen̾it: libellũ hunc nec in manib
eis accepimus custodiri: qm̃quidi¬
moris est apud eos omnes scͥpturas¬
a doctorib ⁊ sapientib tradi pueris:
idẽ pͥnciprũ genesis. in quo mundi
creatura describit᷑ & ierechielis ꝓpħȩ
pͥncipia in quib de cherubyn refer¬
tur. ⁊ finem in quo templi edifica¬
tio contiuet᷑: ⁊ huue cantici canticoꝵ

Expanded text:
vari apud Hebraeos quod nisi quis ad aetatem perfectam maturamque pervenerit, librum hunc in manibus eis accepimus custodiri, apud eos omnes Sca doctoribus eorum tradi pueris sid est principium Genesis quo mundi creatura describitur, et Ezechiel prophetae principia in quibus de cherubim refertur, finem quoque in quo templi aedificatio continetur, et hunc Cantici canticorum
Abbreviated transcription (Latin):
cum ipsa sit incorruptionis fons. Ip¬
sa ẽ enum sola. quȩ habet ĩmortalita¬
tem. Siquidem est deus caritas: qui
solus habet ĩmortalitem. lucẽ babi
tans inaccessibilẽ. Quid autẽ aliud
ĩmortalitas. nisi uita et̾na ẽ. quam datu¬
rum se ꝓmittit deus credentib in ip̃m.
omnia hoc amabile ⁊ placitũ esse d̃r deo:
ut diligat quis dñm dm̃ suum ex toto
corde suo. ⁊ ex tota anumna sua. ⁊ ex totis
uirib suis. Et quia ds caritas ẽ ⁊ filius qͥ
ex deo est caritas est: sunile aliquid reqͥ

Expanded text:
m ipse sit fons incorruptionis. Ipsa est enim sola habens immortalitatem, siquidem Deus est charitas, qui solus habet immortalitatem, habitans lucem inaccessibilem . Quid aliud immortalitas, nisi vita aeterna creditur? Quam daturum se promittit Deus credentibus in ipsum omniut diligat quisque Dominum Deum suum ex toto corde suo, et ex tota anima sua, et ex totis viribus suis, quia Deus charitas, et Filius, qui ex Deo
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur incorporeũ: s habere se corpꝰ
solidũ & palꝑabile. In consuetudine
uͦ hominũ omẽ qd̾ tale ñ fuerit. in cor¬
poreũ a simpliciorib uł imꝑitioribꝰ
nominat᷑: uelut siquis aerem iftũ
quo fruimͣ. incorporeũ dicat: qm̃ qͥdẽ
non est tale corpus. ut comphendi
ac teneri ꝑossit: urgenti qr resistere.
Queremus tñ si uł alio nomine res
ipã quã greci philosophi a̾somatũ id
est incorporeum dieunt: in scĩs scrip
turis inuenitur. Deus quoq: ip̃e quo¬
modo intelligi debeat inquirendũ ẽ:
corporeus. & scdm aliquẽ habitũ defor¬
matus: an alterius nature qmͣ cor

Expanded text:
dicitur incorporeum, sed habere se corpus dicitur incorporeum, sed habere se corpus solidum et palpabile. In consuetudine vero hominum omne quod tale non fuerit, incorporeum simplicioribus vel imperitioribus nominatur: velut si quis aërem istum quo fruimur incorporeum dicat, quandoquidem non est tale corpus ut comprehendi ac teneri possit, urgentique resistere. IX. Quæremus tamen si vel alio nomine res ipsa quam Græci philosophi ἀσωμάτου, id est incorpoream, dicunt, in Scripturis sanctis invenitur. Deus quoque ipse quomodo intelligi debeat inquirendum est, corporeus, et secundum aliquem habitum deformatus, a