comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. Ueniet et post umbram manifestatio.
Et arbusta eius cedros dĩ: id est cooꝑuit ce¬
dros dĩ altissimas. sedes dĩ. Sunt enim cedri
significantes suꝑbos euertendos. Cetros liba¬
ni. altitudines mundi oꝑuit crescendo uinea
ista: et montes dĩ. om̃s scõs ꝓpħas. patriarchas.
Sed quousq extendisti palmites eius: Usꝙ
ad mare et usq ad flumen ꝓpagines eius.
Inde quid. Ut quid destruxisti maceriam
eius: Iam uideds euersam illam gendem uideoꝵ:
iam ex alio psalmo audistis. In dolabro et fracto¬
rio deiecerunt eam. Quando fieret nisi eius ma¬
ceri lestrueretur: Quȩ est maceria eiust Mu¬
nitio eius. Extitit enim suꝑba aduersus plan¬
tatorem suum: sed seruos ad se missos et peten¬
tes mercedem coloni flagellauerunt⁊ cicide¬
runt: occiderunt. Uenit et unicus filius: di¬
uerunt. Hic est enim heres. Uenite occidamꝰ
eum: et nr̃a erit hereditas. Occiderunt: et
extra uineam ꝓiecerunt. Proiectus magis

Expanded text:
Dei, veniet post umbram manifestatio. Dei, veniet post umbram manifestatio. Et arbusta ejus cedros Dei: id est, cooperuit cedros Dei, altissimas, sed Dei. Sunt enim cedri significantes superbos evertendos. Cedros Libani, altitudines mundi operuit crescendo vinea ista, et montes Dei, omnes sanctos Prophetas, Patriarchas.Sed quousque extendisti palmites ejus? Usque ad mare, et usque ad flumen propagines ejus. Inde quid? Utquid dextruxisti maceriam ejus? Jam videtis eversam illam gentem Judaeorum; jam ex alio psalmo audistis, In dolabro et fractorio dejecerunt eam . Quando fieret, nisi ejus maceria destrueretur? Quae est maceria ejus? Munitio ejus. Exstitit enim superba adversus plantatorem suum. Servos ad se missos et petentes mercedem coloni flagellaverunt, ceciderunt, occiderunt. Venit et unicus Filius; dixerunt, Hic est haeres, venite occidamus eum, et nostra erit haereditas: occiderunt et extra vineam projecerunt . Projectus, magis
Abbreviated transcription (Latin):
ldeamus ergo testimonium asaph: quid
faccum est primȩ uineȩ: quid est expectan.¬
dum secdẽ iuneȩ: iam eiclem uineȩ. Ipsa est
enim: non enim altera est. Inde xp̃s salus ex
iudeis: inde apłi: inde pruni credentes: et
precia rerum suarum ante pedes apłorũ
ponentes. Inde om̃ia hec: et si aliqui ex ramis
saeti sunt ꝓpter increlulitatem fracti
sunt. Tu autem ppłs gentium fide sta. Noli
altum saꝑe: sed time. Nam si ds̃ naturalibꝰ
ramis non peꝑcit: neꝙ tibi parcet. Si altũ
autem sapis: non tu radicem portas: sed radix
te. Quid ergo: Uinea ante cuius conspectum
facta est uiar facta est ut impleret terram:
Primo ubi fuit: Oꝑuit montes umbra eius.
Qui sunt montes: Apħȩ. Quare oꝑuit illos
umbra eius: Quia obscure locuti sunt. Quare
futura annuntiata sunt: Audis a ꝓpħis. ob¬
serua sabbatum: octauo die circumcide in¬
fantem: offer sacrificium arietis: uituli. hirci.
noli moueri: unbra eius est cooꝑiens montes

Expanded text:
Videamus ergo testimonium Asaph; quid Videamus ergo testimonium Asaph; quid factum est primae vineae, quid est exspectandum secundae vineae, imo eidem vineae: ipsa est enim; non enim altera est. Inde Christus salus ex Judaeis , inde Apostoli, inde primi credentes, et pretia rerum suarum ante pedes Apostolorum ponentes ; inde omnia haec. Et si aliqui ex ramis fracti sunt, propter incredulitatem fracti sunt: tu autem, populus Gentium, fide sta; noli altum sapere, sed time. Nam si Deus naturalibus ramis non pepercit, neque tibi parcet. Si autem altum sapis, non tu radicem portas, sed radix te . Quid ergo, vinea ante cujus conspectum facta est via, ut impleret terram, primo ubi fuit? Operuit montes umbra ejus. Qui sunt montes? Prophetae. Quare operuit illos umbra ejus? Quia obscure locuti sunt quae futura annuntiata sunt. Audis a Prophetis, Observa sabbatum, Octavo die circumcide infantem, Offer sacrificium arietis, vituli, hirci: noli moveri; umbra ejus est cooperiens montes
Abbreviated transcription (Latin):
aest et unde facta sit magna predictum
it ham fecistim conspectueius: et plantasti
adces eius et impleuit terram. Hoc de ꝑfec.¬
tone ipsus dictum est: sed tamen prima
gis udea fuit uinea ista. Gens autem ude.
i isꝙ admare. et usq ad flumen regnauit.
ss admare. Apparet in scriptura: quod
nare ibi uicinum sit. Et usq ad flumen ior¬
ainen. Trans iorclanen enim aliquid uide¬
oum collocatum est: in fra ior clanen autẽ
titagens. Ergo usq ad mare et usꝙ ad flu.¬
nin regnum uideorum: regnum isrł non a¬
nos orbis terrȩ. Illa iam ꝑfectio uineȩ est
dͥqua bic precdixit: uiam fecisti in conspec
sinusiet plantasti racdices eius et impleuit
trram. Cum tibi ergo prediceret ꝑfectionẽ:
redut ad initium: in quo initio sit facta ꝑfec.¬
tio. Initium uis audire: Usq ad mare. et
isꝙ aci flumen. finem uis audire: Dñabit᷑
amari usc ad mare: et a flumine usq ad
trminos orbis terrȩ. Hoc est impleuit terrã.

Expanded text:
ta est, et unde facta sit magna, praedictum ta est, et unde facta sit magna, praedictum est. Viam fecisti in conspectu ejus, et plantasti radices ejus, et implevit terram: hoc de perfectione ipsius dictum est. Sed tamen prima gens Judaea fuit ista vinea. Gens autem Judaea usque ad mare, et usque ad flumen regnavit. Usque ad mare: apparet in Scriptura quod mare ibi vicinum sit . Et usque ad flumen Jordanem. Trans Jordanem enim aliquid Judaeorum collocatum est; intra Jordanem autem tota gens. Ergo usque ad mare, et usque ad flumen regnum Judaeorum, regnum Israel: non aneae est de qua hic praedixit, Viam fecisti in conspectu ejus, et plantasti radices ejus, et implevit terram. Cum tibi ergo praedixisset perfectionem, rediit ad initium, de quo initio sit facta perfectio. Initium vis audire? Usque ad mare et usque ad flumen. Finem vis audire? Dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae : hoc est, implevit terram.
Abbreviated transcription (Latin):
te nos: et ostencle faciem tuam et salui en.¬
mus. Uineam cle egypto transtulisti.: eiecisti
gentes et plantasti eam. Nouimus. factum
est. quod gentes eiectȩ sunt: amorrei. cetha.
iebusei gergesei. et euei. Quibus expulsiset
uictis: introductus est ppłs ex egypto libera¬
tus in terram ꝓmissionis. Unde uinea ere¬
cta sit. et ubi plantata sit: audiamus. Uide¬
amus quid deinde factum est: quomodo cre.¬
diderit: quantum creuerit quid occupi.
nisi uia fieret in conspectuenis: Ego sum
terram. Hoc dictum est de uinea ista: quod
ꝑfectum est usꝙ in finem. Uerumntamen qua
prius: ꝑuisti montes umbra eius. et ar¬
busta euis cectros dĩ Extendisti palmitis
eis usꝙ ad mare: et usq ad flumen ꝓpisi¬
nes eius. hoc desiderat officium expostus.
insufscit lectoris et lauclatoris. Adiuuate
uentenclendo: solet enim uineȩ huius com.¬
pemoratio in hoc psalmo caliginem facere
qinus intendentis. Et enim magnitudo ui¬
ps huius a nobis explicata est: et unde fac¬

Expanded text:
s, et ostende faciem tuam, et salvi erimus. Vineam ex Aegypto transtulisti; ejecisti Gentes, et plantasti eam. Novimus, factum est. Quot gentes ejectae sunt! Amorrhaei, Cethaei, Jebusaei, Gergesaei, et Evaei: quibus expulsis et victis, introductus est populus ex Aegypto liberatus in terram promissionis. Unde vinea ejecta sit, et ubi plantata sit, audivimus. Videamus quid deinde factum est; quomodo crediderit, quantum creverit, quid occupavenisi via fieret in conspectu ejus? Quae viterram. Hoc dictum est modo de vinea ista, quod perfectum est usque in finem: verumtamen quid prius? Operuit montes umbra ejus, et arbusta ejus cedros Dei. Extendisti palmites ejus usque ad mare, et usque ad flumen propagines ejus. Hoc desiderat officium expositoris, non sufficit lectoris et laudatoris: adjuvate me intendendo; solet enim vineae hujus commemoratio in hoc psalmo caliginem facere minus intentis. Etenim magnitudo vineae hujus jam a nobis explicata est; et unde fac
Abbreviated transcription (Latin):
lerer quando ii eis uides ista quieunnone
lunt. Ergo ista omia dat etiam malis. Reoua
seruat bonuis. Niuificabis nos: nam moretu
eramus: quando terrenis rebus inherelus
Mortui eramus: quando terreni homins ma¬
ginem portabamus. Uiuificabis nos ⁊nuoua¬
bis nos. Hitam interioris hominis dabis nobis
et nomen tuum inuocabimus: id est te clili¬
gemus. Tu dulcis eris nobis remissor pecat¬
rum nr̃orum: tueris totum premium uisi¬
ficatorum. Snẽ ds̃ uirtutum conuerte ns.
et ostende faciem tuam et salui erimus.
xplicit de psalmo .lxxix. uam

Expanded text:
lere, quando in eis vides ista qui eum non lere, quando in eis vides ista qui eum non colunt . Ergo ista dat omnia etiam malis; se solum servat bonis. Vivificabis nos: nam mortui eramus, quando terrenis rebus inhaerebamus; mortui eramus, quando terreni hominis imaginem portabamus. Vivificabis nos: innovabis nos; vitam interioris hominis dabis nobis. Et nomen tuum invocabimus: id est, te diligemus. Tu nobis dulcis eris remissor peccatorum nostrorum; tu eris totum praemium justificatorum. Domine Deus virtutum, converte nos; et ostende faciem tuam, et salvi erimus. EXP
Abbreviated transcription (Latin):
spice uniuersam creaturam: uide utrum
alicubi cupiditatis uisco tenearis. et a diligen¬
do creatore impediarisinisi ea re quam cre¬
auit ipse quem negligis: Quare autem amas
ista: nisi quia pulchra sunt: Possunt esse tã
pulchra. quam ille a quo facta sunt: Miraris
hȩc quia non uides illum: secl ꝑ ea quȩ mi¬
raris ama quem non uides. Interroga creatu¬
ram. si a se ipsa est: remane in illam. Si autẽ
ab illo est: non ob aliud ꝑnitiosa est amanti.
nisi quia preponitur creatori. Quare hoc di¬
xic Propter uersum istum fr̃i. Mortui enim
erant: qui ꝓpterea dm̃ colebant. ut eis bene¬
nem: mors est. Et mortui sunt qui non gratis¬
dm̃ coluit: id est qui a ipse bonus est. non
quia lat alia bona quȩ dat et nobis. Pecu¬
niam uis a cld̃: habet et latro. Uxoremi fe¬
cunditatem filiorum: salutem corporis:
dignitatem scłi: adtende quam multi ha-
bent: hoc est totun ꝓpter quod eum colis.
Dittabunt peles tui: putabis te sine causico¬

Expanded text:
spice universam creaturam; vide utrum spice universam creaturam; vide utrum alicubi cupiditatis visco tenearis, et a diligendo Creatore impediaris, nisi ea re quam creavit ipse quem negligis. Quare autem amas ista, nisi quia pulchra sunt? Possunt esse tam pulchra, quam ille a quo facta sunt? Miraris haec, quia illum non vides: sed per ea quae miraris, ama quem non vides. Interroga creaturam; si a seipsa est, remane in illa: si autem ab illo est, non ob aliud perniciosa est amatori, nisi quia praeponitur Creatori. Quare hoc dixi? Propter versum istum, fratres. Mortui ergo erantnem mors est ; et mortui sunt qui non Deum gratis colunt, id est, quia ipse bonus est, non quia dat talia bona quae dat et non bonis. Pecuniam vis a Deo? Habet et latro. Uxorem, fecunditatem filiorum, salutem corporis, dignitatem saeculi? Attende quam multbent. Hoc est totum propter quod eum colis? Nutabunt pedes tui, putabis te sine causa co
Abbreviated transcription (Latin):
tua suꝑ uirum dexterȩ tuȩ: et iuꝑ filium ho-¬
minis quem confirmasti tibi. Et non disce-¬
dimus ate. Quandiu generatio praua et ama-¬
ricans. et quȩ cor non dirigit suum. dicat
asaph. et ostendat se misccłia tua. Fac bene
cum uinea tua: ꝑfice illam quoniam ceci-¬
tas ex parde in isrł facta est. ut plenitudo
gentium introiret et sic om̃is isrł saluus fieret.
Demonstrata facietua suꝑ uirum dexterȩ tuȩ
quem confirmasti tibi: non cliscedimus a te.
Quamdiu nos increpas: Quamdiu accusas e
Hoc fac: et non discedimus a te. Uiuificabis
nos: et nomen tuum inuocabimus. Tu nobis
dulcis eris: uiuificabis nos. Nam prius amaui¬
mus terram: non te. Sed mortificasti mem¬
bra nr̃a: quȩ sunt suꝑ terram. Illud enim ue.¬
tus testamentum habens ꝓmissa terrena. hoc
uidetur suadere ne gratis colatur dĩ. sed qr¬
dat aliquid in terra. idõ diligatur. Quid
amas: ut dm̃ non ames: Dic michi. Ama
si potes aliquid: quod ille non fecit. Circum¬

Expanded text:
t super filium hominis quem confirmasti tibi. Et non discedimus a te. Quamdiu generatio prava et amaricans, et quae cor non dirigit suum ? Dicat Asaph: Ostendat se misericordia tua; fac bene cum vinea tua, perfice illam, quoniam caecitas ex parte Israel facta est, ut plenitudo Gentium introiret, et sic omnis Israel salvus fieret . Demonstrata facie tua super virum dexterae tuae quem confirmasti tibi, non discedimus a te: quamdiu nos increpas? quamdiu accusas? Hoc fac, et non discedimus a te: Vivificabis nos, et nomen tuum invocabimus. Tu nobis dulcis eris; vivificabis nos. Nam prius amabamus terram, non te; sed mortificasti membra nostra quae sunt super terram . Illud enim Vetus Testamentum habens promissa terrena, hoc videtur suadere, ne gratis colatur Deus; sed quia aliquid dat in terra, ideo diligatur. Quid amas, ut Deum non ames? dic mihi. Ama, si potes, aliquid quod ille non fecit. Circum
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc scło multi sunt. quia carne non moritur.
ertollimini ut cacdatis. ꝑ diabolicam quippe
sictum est et fit: ut xp̃i usꝙ ad mortem cruci¬
sri humilitas uuilescat eis qui huius scli diligunt
terram. Timuit enun terra cum te crucifigeret:
luge amortuse et iudica terram. quoniam cu
disꝑdes in om̃ibus gentibris. Quid nisi terramt hoc
est eos qui terrena sapiunt: Siue ipsum affectum
in credentibus terrenȩ cupiditatis. et elationẽ
assumens: siue non crecdentes terram conterendã
disꝑdendamq discernens: sic ꝑ membra sua quoꝵ
conuersatio in cęlis est uidicat terram: et disꝑget
in om̃ibus gentibus. Nec pretereundum est
quod nonnulli codices habent. quam tu heredi¬
tabis in om̃ibus gentibus: quia et hoc non incon¬
uenienter accipitur: neq et insimul utrumꝙ
sit. quicquam repugnat. fit ergo herecditas eius
ꝑ caritatem: quam suis preceptis et grã miseri.¬
corditer excolendo terrenam disꝑgit cupiditatẽ.

Expanded text:
in hoc saeculo multi sunt, quia carne non moritur, in hoc saeculo multi sunt, quia carne non moritur, extollimini, ut cadatis. Per diabolicam quippe factum est et fit, ut Christi usque ad mortem crucifixi humilitas vilescat eis qui hujus saeculi diliguterram.» Tumuit enim terra, cum te crucifigeret; surge a mortuis, et judica terram. «Quoniam tu disperdes in omnibus gentibus:» quid, nisi terram? hoc est, eos qui terrena sapiunt; sive ipsum affectum in credentibus terrenae cupiditatis et elationem absumens; sive non credentes, terram conterendam perdendamque discernens. Sic per membra sua, quorum conversatio in coelis est, judicat terram, et disperdit in omnibus gentibus. Nec praetereundum, quod nonnulli codices habent, «Quoniam tu haereditabis in omnibus gentibus:» quia et hoc non inconvenienter accipitur, neque ut simul utrumque sit quidquam repugnat. Fit ergo haereditas ejus per charitatem, quam suis praeceptis et gratia misericorditer excolendo, terrenam disperdit cupiditatem.
Abbreviated transcription (Latin):
enificerer atꝙ increpan. Epo clixi cliiestis:
e sui atissimi om̃s. Uos autem sicut homines
nouemini: et sicut unus ex principibus cadetis¬
acditis. Siue aclilos dixerit ego clixi tii estis.
e sui atissimi om̃s. ad eos utiꝙ qui predestina¬
a suint inuitam ȩternam: ad alios uero. uos
aitemsicut homines moriemini. et sicut unus
rx principibus cacdetis. hoc modo etiam deos
disernens. siue om̃s simul increpat. ut obelien¬
tscorectosꝙ discernat. ego inquit dixi clii estis
i sli altissimi om̃sriclest om̃ibus uobis ꝓmisi
qistem felicitatem: uos autem ꝑ infirmitatem
unis sicut homines morieminiset ꝑ elationẽ
anni sicut unus ex principibus id est diabolus
non extollemini secl cacdetis. Uelut si diceret.
Cun tam pauci sint clies uitȩ ur̃ȩ. ut cito sicut
homines moriamini: non uobis ꝓdest ad cor-¬
rectionem: sed tanquam diabolus cuius dies

Expanded text:
imi facere, atque increpans: «Ego dixi, Dii estis, imi facere, atque increpans: «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes. Vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadetis.» Sive ad illos dixerit, «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes,» ad eos utique qui praedestinati sunt in vitam aeternam; ad alios vero, «Vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadetis,» hoc modo etiam deos discernens: sive omnes simul increpat, ut obedientes correctosque discernat, «Ego,» inquit, «dixi, Dii estis et filii Altissimi omnes;» id est, omnibus vobis promisi coelestem felicitatem; «vos autem,» per infirmitatem carnis, «sicut homines moriemini, et,» per elationem animi, «sicut, unus ex principibus,» id est diabolus, non extollemini, sed «cadetis.» Velut si diceret: Cum tam pauci sint dies vitae vestrae, ut cito sicut homines moriamini, non vobis prodest ad correctionem; sed tanquam diabolus, cujus dies
Abbreviated transcription (Latin):
de quo dicit apłs. funclamentum aliud neno
potest ponere preter quo ed positum est. qu
auctoritate locus cȩlestis eligitur. ut euinse¬
quendo coedificemur: unde dicit ad ephesios.
iam non estis ꝑegrini et. ĩquilini. sedestis cures
scõrum et clomestici clĩ. suꝑ ȩclificati suꝑ fundi.
mentum apłorum et ꝓpħarum ipso summo
angulari lapide existente xpõ ih̃u. in quoom̃s
edificatio compacta crescit in templum sem̃
in dnõ: ita non inconuenienter suncdamenta
terrȩ intelliguntur. quorum terrenam feliei¬
tatem prepollentem atꝙ potentem homines
inuidendo eorum auctoritati ab huiusmodi
bona concupiscenda ꝑtrahuntur: et adipis¬
cenda coȩdificantur tanquam terra supat
nsicit in ilio suꝑno ȩdificio cȩlum suꝑcelum.
aet peccatori dietum est terra es et incerrã
usi corum. Terrenȩ autem felicitatis regnũ:
nbia est. Contra quam uenit humilitas xpi:
ndrans eis quos uult ex humilitate filios attis.¬

Expanded text:
de quo dicit Apostolus, «Fundamentum aliud nemo de quo dicit Apostolus, «Fundamentum aliud nemo potest ponere praeterquam quod positum estauctoritate locus coelestis eligitur, ut eam sectando coaedificemur; unde dicit ad Ephesios, «Jam non estis peregrini et inquilini; sed estis cives sanctorum et domestici Dei, superaedificammo angulari lapide existente Christo Jesu, in quo omnis aedificatio compacta crescit in templum sanctum in Domino» : ita non inconvenienter fundamenta terrae intelliguntur, quorum terrenam felicitatem praepollentem atque potentem homines invidendo, eorum auctoritate ad hujusmodi bona concupiscenda pertrahuntur, et adipiscendo coaedificantur tanquam terra super terram, sicut in illo superno aedificio coelum super coelum; quia et peccatori dictum est, «Terra es, et in terram 6, 7. Terrenae autem felicitatis regnum superbia est, contra quam venit humilitas Christi, exprobrans eis quos vult ex humilitate filios Altiss
Abbreviated transcription (Latin):
sed qua seueritate clampnandi sunt. qui hoc
om̃ibus quod sequitur rectissime congruit.
escierunt et non intellexerunt: in tenebris
nunquam barraban liberanclum. et xpm̃ cru¬
cifigendũ petere consensissent. Sed quoniam
destunata est gentium plenitulo. ase
in ipsa morte diuĩ terramota est. Et petrs
se sunt. Et si urtelligamus funclameitae¬
re derrenorum bonorum copia felces det
predictum est quod mouerentur uel aani¬
rando sic amari. sic eoli humilitatem po¬
ꝑtatem. mortem. uelut magnam sec̃mpss
miseriam xxp̃it uel ipsi quoꝙ huius minti
uana felicitate contempta. illam diligenas
atꝙ sectando. Ita mouentur om̃ia fundamti¬
ta terre: cum partim miranturs partinens
cominutantur. Sicut enim non absurde
dicimnus funclamenta cȩli quibus regiume.¬
lorum suꝑȩdificatur. in scĩs et fidelibus qus
dicit scriptura lapides uiuos. quorum fin¬
damentum est primitus ipse. xp̃c ex uirgit

Expanded text:
sed qua severitate damnandi sunt qui hoc sed qua severitate damnandi sunt qui hoc » 5. Verumtamen omnibus, quod sequitur, rectissime congruit: «Nescierunt, et non intellexerunt, in tenebris nunquam Barabbam liberandum, et Christum crucifigendum petere consensissent. Sed quoniam destinata est Gentium plenitudo. Nam et in ipsa morte Domini terra mota est, et petrae scissae sunt . Et si intelligamus fundamenta terrae, terrenorum bonorum copia felices: recte praedictum est quod moverentur, vel admirando sic amari, sic coli humilitatem, paupertatem, mortem, velut magnam secundum ipsos miseriam Christi; vel ipsi quoque, hujus mundi vana felicitate contempta, illam diligendo atque sectando. Ita moventur omnia fundamenta terrae, cum partim mirantur, partim etiam commutantur. Sicut enim non absurde dicimus fundamenta coeli, quibus regnum coelorum superaedificatur in sanctis et fidelibus, quos dicit Scriptura lapides vivos : quorum fundamentum est primitus ipse Christus ex virgine;
Abbreviated transcription (Latin):
hereditas.iferte ergo inopem: et pauꝑem
de manis peecatoris eruite. Hȩc dicta sunt: iit
nec illos fuisse a tanto scelere unmunes. Qui
cum essent tantȩ multitudinis. ut eos sicut
eugłium loquitur. timerent iudei. et ꝓpterea
in xpm̃ in anus mittere non auderent: postea
conibuerunt⁊ eumꝙ interimi a malignis et
inuidis uideorum principibus ꝑmiserunt. Qͥ
si uoluissent timerentur semꝑ: et nunquam in
illum sceleratorum preualerent manus. De his
quippe et alibi dicitur. Canes muti: nescierunt
latrare. e his etiam illud. Ecce quomodo u¬
stus ꝑit: et nemo consiclerat. Perit quantum
in ipsis est: qui ꝑdere uoluerunt. Nam quomͦ
posset ille ꝑire moriendo: qui eo modo potiꝰ
quoderat ꝑditum requirebat : Porro susti uis.¬
te increpantur. merito arguuntur. qui tantũ
scelus fieri dissimul anclo siluerunt s quoro.¬
do increpandi. aut ne increpandi quidem.

Expanded text:
haereditas» . «Auferte» ergo «inopem, et pauperem haereditas» . «Auferte» ergo «inopem, et pauperem de manu peccatoris eruite.» Haec dicta sunt, ut istus, nec illos fuisse immunes a tanto scelere, qui cum essent tantae multitudinis, ut eos sicut Evangelium loquitur, timerent Judaei, et propterea in Christum manum mittere non auderent , postea conniverunt, eumque interimi a malignis et invidis Judaeorum principibus permiserunt; qui si voluissent, timerentur semper, ut nunquam in illum sceleratorum praevalerent manus. De his quippe et alibi dicitur: «Canes muti nescierunt latrare» . De his etiam illud: «Ecce quomodo justus periit, et nemo considerat» . Periit, quantum in ipsis est, qui eum perdere voluerunt: nam quomodo ille posset perire moriendo, qui eo modo potius quod erat perditum requirebat? Porro, si isti juste increpantur, meritoque arguuntur, qui tantum scelus fieri dissimulando siverunt; quomodo increpandi, aut ne increpandi quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħasriniuriis affecistis. aut interfecistis: aut
hȩc agentibus conibiustis. Sed cum illis nec
loqui dignum sit qui occiderunt seruos dei.
premissos ad se: uos qui cum bȩc fierent tacu¬
istis: id est uos qui eos qui tunc tacuerunt. ue¬
lut innotentes imitari uoluistis usquequo iui¬
dicatis iniquitatems et facies peccatorum
sumitis: Nunquid etiam nunc et ipse heres
ueniens occidendus est: Nonne ipse ꝓpter
uos sine patre esse uoluit: tanquam pupillus:
Nonne ꝓpter uos esuriuit. et sitiuit ut egenus:
Nonne al uos clamauit: discite a me quoniã
mitis sum. et humilis corde: Nonne pauꝑ fac¬
tus est. cim esset diuese ut ipsuis pauꝑtate
dtaremimis ꝑucdieate engͥo pupilio et egeno:¬
humilem et pauꝑem iustificate. Non illos ꝓpter
se suꝑbos et diuites: sed istum ꝓpter uos bumilem
et pauꝑem iustum credite: iustum predicate:
hic est heres: uenite occidamus eum: et nr̃a erit

Expanded text:
Prophetas; injuriis affecistis, aut interfecistis, aut Prophetas; injuriis affecistis, aut interfecistis, aut haec agentibus connivistis. Sed ut illis nec loqui dignum sit, qui occiderunt servos Dei praemissos ad se; vos qui cum haec fierent tacuistis, id est, vos qui eos qui tunc tacuerunt, velut innocentes imitari voluistis, «Usquequo judicatis iniquitatem, et facies peccantium sumitis?» Numquid etiam nunc et ipse haeres veniens occidendus est? Nonne ipse propter vos sine patre esse voluit tanquam pupillus? nonne propter vos esurivit et sitivit ut egenus? nonne ad vos clamavit, «Discite a me quia mitis sum et humilis corde» ? Nonne pauper factus est, cum dives esset, ut ipsius paupertate ditaremini ? «Judicate» ergo «pupillo et egenohumilem et pauperem justificate.» Non illos propter se superbos et divites, sed istum propter vos humilem et pauperem, justum credite, justum praedicate.«Hic est haeres, venite, occidamus eum, et nostra erit
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur. qui est suꝑ omĩa ds̃ beneclictus in
seł̃a. Agnoseo in quam stetisse. agnosco et in
iuuedio cam̃ sponsum. de quo amicus eius qui¬
dam dicit: in metlio autem ur̃m stat quem
uos nescitis: quippe de quibus paulo post in
hoc psalmo diciturꝰ nescierunt neꝙ intelle-¬
xerunt. in tenebris ambulant. Testificatur
et apłs. quoniam cecitas ex parte isrł facta est:
ut plenituclo gentium intraret. Stantem qͥp¬
pe in medio sui eum uidebant: sed non eum
uidebant dm̃ qualem se uolebat uidem dicens:
qui me uidet. uidet et patrem. Discernit autẽ
deos: non eorum meritis sed grã suał ex eaclẽ
consꝑsione faciens alia uasa in honorem: alia
cem diũ diuidentis flaminam igni& sque¬
quo iudicatis unquitatem: et facies pͥeccatoꝵ
sumitis: Sicut alibi. Usquequo graues corde:
Nunquid et usꝙ ad aduentum eius qui lum̃
est corclis: Dedli legem: duriter restitistis. Misi

Expanded text:
sequitur, «qui est super omnia Deus benedictus in sequitur, «qui est super omnia Deus benedictus in saecula» . Agnosco, inquam, stetisse; agnosco et in medio Deum sponsum, de quo amicus ejus quidam dicit: «In medio vestrum stat, quem vos nescitis» . Quippe de quibus paulo post in hoc psalmo dicitur, «Nescierunt, neque intellexerunt, in tenebris ambulant:» testificatur et Apostolus, «Quoniam caecitas ex parte Israel facta est, ut plenitudo Gentium intraret» . Stantem quippe in medio sui videbant eum; sed non eum videbant Deum, qualem se volebat videri, dicens: «Qui me vidit, vidit» «et Patrem» . Discernit autem deos, non corum meritis, sed gratia sua; ex eadem conspersione faciens alia vasa in honorem, alia cem Domini dividentis flammam ignis : «Usquequo judicatis iniquitatem, et facies peccantium sumitis?» Sicut alibi: «Usquequo graves corde» ? Numquid et usque ad adventum ejus qui lumen est cordis? Dedi legem; duriter restitistis: misi
Abbreviated transcription (Latin):
mplet. quod ꝑ ꝓpħ̃am de se ipso predicat:
ne tantum ꝑhibetur. sed ꝓ captu mentis hu¬
manȩ ut cumꝙ cognoscitur stare in eis quȩ
ireauit: si et homo stet. et aucliat eum. ut
gaudio gaudeat ꝓpter eius intiam uocem.
Uituntamen quantum arbitror. psalmus
se aliquicl insinuare molitur. quod ex quo.¬
um tempore factum est ut staret di in syna¬
goga dõium: nam illa statio quȩ cȩlum et
terram implet. nec ad synagogam ꝓprie ꝑti¬
uet nec tempore uariatur. Ds̃ stetit itaꝙ in sy
nagoga deorum: imirum ille qui de se dixit.
non sum missus nisi ad oues quȩ ꝑierant domꝰ
sił. Dicitur et causa: in medio autem deosdis¬
cernere. Agnosco igitur dm̃ stetisse in syna¬
goga deoium: quorum patres et ex quibus
ap̃c sed̾im carnem. Ut enim staret ds̃ in sy.¬
nagoga deorum: ad hoc ex ipsis sccłm carnẽ.
Secl quis ds̃: Neq enm quales illi in quorum
deorum synagoga stetit: secl sicut illie apłs

Expanded text:
implet, quod per prophetam de se ipse praedicat : implet, quod per prophetam de se ipse praedicat : nec tantum perhibetur, sed pro captu mentis humanae utcumque cognoscitur stare in eis quae creavit, si et homo stet et audiat cum, et gaudio gaudeat propter ejus intimam vocem . Verumtamen, quantum arbitror, psalmus iste insinuare aliquid molitur, quod ex quodam tempore factum est, ut staret Deus in synagoga deorum. Nam illa statio qua coelum et terram implet, nec ad Synagogam proprie pertinet, nec tempore variatur. «Deus» itaque «stetit in synagoga deorum,» nimirum ille qui de se dixit: «Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel» . Dicitur et causa: «In medio autem deos discernere.» Agnosco igitur Deum stetisse in synagoga deorum, «quorum patres, et ex quibus Christus secundum carnem:» ut enim staret Deus in synagoga deorum, ad hoc ex ipsis secundum carnem. Sed quid Deus? Neque enim quales illi, in quorum deorum synagoga stetit; sed, sicut illic Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
berauit ex egypto quem in terra repmissions
eiectis gentibus introcluxit. Nisi enim et ipsi
esset gr̃a: non utiq de nobis quibus non ad
terrenum. sed ad regnum cȩlorum capesendĩ
data est. potestas dĩ fierit in eodem moxengib
mo in qua dõrũ synagoga steterit ds deness
requirendum est. utrum patrem ani filuo¬
ospu scm an ipam truntatem aecipe debea¬
ib stisse in synagoga clõrum. n medio autẽ
uos discernere: quia et sugłs quisꝙ ss. et ipsa
ontas iunus css. Non quidem hoc facile est eli¬
quse quaet non corporalem sed sp̃alem dĩ
pesentiam quȩ congriut eius substantiȩ ne¬
qr non potest ab eo esse: conclitis rebus mira¬
alibius uiclelicet. et uix paucis intelligibili mo¬
a. eiui clicitur. si ascenclero incȩlum tu illie¬
s sicdescendero in inferuum ades. Unde me¬
nto phibetur stare dĩ in congregatione homi¬
num inuisibiliter: sicut cȩlum et terram ipse

Expanded text:
iberavit ex Aegypto, qua in terram promissionis, iberavit ex Aegypto, qua in terram promissionis, ejectis Gentibus, introduxit. Nisi enim et ipsa esset gratia, non utique de nobis, quibus non ad terrenum, sed ad regnum coelorum capessendum data est potestas filios Dei fieri, in eodem mox Evangelio imo, in qua deorum synagoga steterit Deus. 2. Deinceps requirendum est utrum Patrem, an Filsanctum, an ipsam Trinitatem accipere debeamus stetisse «in synagoga deorum; in medio autem deos discernere:» quia et singulus quisque Deus, et ipsa Trinitas unus Deus. Non quidem facile est hoc eliquare; quia et non corporalem, sed spiritualem Dei praesentiam, quae congruit ejus substantiae, negari non potest adesse conditis rebus, mirabili videlicet et vix paucis intelligibili modo, cui dicitur: «Si ascendero in coelum, tu ibi es; si descendero in infernum, ades» . Unde merito perhibetur stare Deus in congregatione hominum invisibiliter, sicut coelum et terram ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ipsorum ꝓprie synagoga dici solet quams
et ȩccła dicta sit. Nram̃ uero apti ninquan
synagogam dixerunt.⁊ secd semp ȩxetanisue
discernendi causa. siue quodinter congeri¬
tionem unde synagoga. et conuocationen
unde ȩccła nomen accepit. clistet aliquid se
scilicet congregari et pecora solent:. atp ipsi
ꝓprie quorum et greges ꝓprie dicumnus. Como¬
cari autem magis est utentiũ ratione. sicut sut
homines. Uncle ex ꝑsona ipsiꝰ asaph. in aio pile
canitur. Quasi pecus factus sum apud tertpo
semꝑ tecum. Quamius utiq quamuis unum
dõ mancipatus uideretur: ꝓ magnis tantx
suminis bonis ab illo carnalia. terrena. ahudiui.
requirebant. Inuenunus eos sepe etianfilosq.¬
pellatos. non ea gr̃a quȩ ad nouum testamatũ
ꝑtinet. sed illa quȩ ad uetus: quia et ipsag̃a
est qua elegit abraham. et eius carne tam ma¬
gnum ppłm ꝓpagauit: qua nonctum natum
iacob dilexit. esau autem odio habuit: quall¬

Expanded text:
ipsorum proprie Synagoga dici solet, quamvis et Ecclesia dicta sit. Nostram vero Apostoli nunquam synagogam dixerunt, sed semper Ecclesiam: sive discernendi causa, sive quod inter congregationem unde Synagoga, et convocationem unde Ecclesia nomen accepit, distet aliquid; quod scilicet congregari et pecora solent, atque ipsa proprie, quorum et greges proprie dicimus; convocari autem magis est utentium ratione, sicut sunt homines. Unde ex persona ipsius Asaph in alio psalmo canitur, «Quasi pecus factus sum apud te, et ego semper tecum» : quando utique, quamvis uni vero Deo mancipatus videretur, pro magnis tamen ac summis bonis ab illo carnalia, terrena, temporalia requirebat. Invenimus eos saepe etiam filios appellatos; non ea gratia quae ad Novum Testamentum pertinet, sed illa quae ad Vetus: quia et ipsa gratia est qua elegit Abraham, et ex ejus carne tam magnum populum propagavit; qua nondum natos, Jacob dilexit, Esau autem odio habuit ; qua l
Abbreviated transcription (Latin):
liter prenotantur. uel nom̃ eius hominis
indicat quo prescriptus est: uel eiusdẽ nomi¬
nis interpretatio. ut ad synagogam quod est
asaph. eiꝰ intelligentia referatur: presertun
quia hoc et primus eius uersus assignat. Sic
enim incipit
eus stetit in synagoga cdõrum. Qs
itiq deos: Absit ut intelligamus
cleos gentium. siue idola: siue ali¬
quãm preter homines cȩlestem terrestremꝙ
creaturam⁊: cum paulo post hunc uersum
idem iste psalmus asserat. et quos deos intel¬
ligi uelit. in quorum synagoga stetit cds. aꝑ¬
tius exprunit ubi ait: ego lixi dii estis. et fi¬
lii excelsi om̃s. Nos autem sicut homines
moriemini et sieut unus de principions cr¬
tis. In horumergo synagoga filiorumn arision
de quibus idem altissimus ꝑ usaiam etct a¬

Expanded text:
liter praenotantur, vel nomen ejus hominis indidit, a quo scriptus est, vel ejusdem nominis interpretatio; ut ad Synagogam, quod est Asaph, ejus intelligentia referatur: praesertim quia hoc et primus ejus versus assignat. Sic enim incipit: «Deus stetit in synagoga deorum». Quos utique deos absit ut intelligamus deos Gentium, sive idola, sive aliquam praeter homines coelestem terrestremve creaturam: cum paulo post hunc versum idem iste psalmus asserat, et quos deos intelligi velit, in quorum synagoga stetit Deus, apertius exprimat, ubi ait: «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes; vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus de principibus cadetis.» In horum ergo synagoga filiorum Altissimi, de quibus idem Altissimus per Isaiam dic
Abbreviated transcription (Latin):
Sedubi: Inatrusfiliȩ syon: quia preclicatio dĩ
precer ecclaminanis est. Parum est lauclare dm̃:
et annuntiare om̃s laudes eis. In atriis filiȩ syon
annuntia. Ad unitatem adtende: noli diuide
ppłm: sedrape ad unum. et fac unum. Oolitus
sum quandiu dixi. Iamfinito psalmo et ex isto
odore conitio me chuturnum habuisse sermonẽ:
sed stucdiis urĩs non sufficio. Uiolenti estis nimis:
utinam ista uiolentia rapiatis regnum cȩlorum.

Expanded text:
sed ubi? In atriis filiae Sion; quia praedicatio Dei sed ubi? In atriis filiae Sion; quia praedicatio Dei praeter Ecclesiam inanis est. Parum est laudare Deum, et annuntiare omnes laudes ejus: In atriis filiae Sion annuntia. Ad unitatem tende, noli dividere populum; sed rape ad unum, et fac unum. Oblitus sum quamdiu dixi. Jam finito Psalmo, et ex isto odore conjicio me diuturnum habuisse sermonem: sed studiis vestris non sufficio; violenti estis nimis: utinam ista violentia rapiatis regnum coelorum!
Abbreviated transcription (Latin):
liuor. atherere inquit dõ bonum est: sed modo
npgrinatione quia noncdumuenit res ¶ebnere
ncõ spem meam. Quaindiu ergo noncłum aclhe¬
Ilisbi pone spem. Nuctuas: premitte a terra an¬
drum.Nonctum heres ꝑ presentiam: inheres per
ꝓiłonere ini cdm̃ spem meam. Et quid hic agens
pnesindõ spemtuam: Quoderit negottum tu
comsit laudes quem cdiligis et facias te eum
coamatoribus eius: Ecce si amares aurigame non
rapes ceteros ut tecum amarent: Amator aurigȩ
quacumꝙ transit loquitur de illo: ut cum illo a
ment eum et cȩceri. Gratis amantur flagitiosi homi¬
ness eta dõ premium queritur ut ametur Ama
dm̃ gratis: nulli unudeas dm̃. Rapite eum quotqͦt
potestis: quotquot possessuri estis: non sit angustus.
Nullos in illo limites facietis: tocum singli possidebi¬
tiss et tocum om̃s habebitis. Ergo hoc fac cum bie
es: idest cum ponis in dõ spem tuam. Quid enim
sequitut. Ut annuntiemom̃s lauclationes tuas
in atriis filie syon. Ut annuntiem om̃s laudestuas.

Expanded text:
sed modo in peregrinatione, quia nondum venit res, Ponere in Deo spem meam. Quamdiu ergo nondum adhaesisti, ibi pone spem. Fluctuas; praemitte ad terram ancoram. Nondum haeres per praesentiam; inhaere per spem. Ponere in Deo spem meam. Et quid hic ages, ponens in Deo spem tuam? Quod erit negotium tuum, nisi ut laudes quem diligis, et facias tecum coamatores ejus? Ecce si amares aurigam, non raperes caeteros ut tecum amarent? Amator aurigae quacumque transit loquitur de illo, ut cum illo eum ament et caeteri. Gratis amantur flagitiosi homines; et a Deo praemium quaeritur ut ametur! Ama Deum gratis; nulli invideas Deum. Rapite eum quotquot potestis, quotquot pos essuri estis: non fit angustus; nullos in illo limites facietis; totum singuli possidebitis, et totum omnes habebitis. Ergo hoc fac cum hic es, id est, cum ponis in Deo spem tuam. Quid enim sequitur? Ut annuntiem omnes laudes tuas in atriis filiae Sion. Ut annuntiem omnes laudes tuas:
Abbreviated transcription (Latin):
mortalitatis. uentura est acl exament uentura est
ad libram: appendentur ibi oꝑa hominum cunc¬
ta. Modo nubes inuoluit: sed dõ cognita sunt me¬
rita singłorum. Et intelligam inquit in norussi¬
ma. sed non ame. Nam ante me labor est. Unde
intelligam in nouissima: Intrem in scũarium dĩ.
dolosi sunt. icl est fraudulenti sunt: quia dolosi
sunt. dolos patiuntur. Quid est hoc quia fraudu¬
lenti sunt : Fraudem patiuntur. fraudem uolunt
facere generi humano in om̃ibus nequitiis sius:
fraudem patiuntur et ipsi ut terrena bona eligat᷑.
et relinquant ȩcerna. Ergo fr̃s in eo quod fraudẽ
faciunt. fraudem patiuntur: quodiam dudum
dixi. Quale cor habet quis ut lucretur uesteme
et ꝑdat ficdem: Ille cui tulit uestem passus est
fraudeme an iste qui tanto clampno ꝑcutiturs
Si preciosior est uestis quam fides: maiore clãp¬
no ycutitur. maiore lampno ille afficitur. Si
ti. Huic autem dicitur. Quid ꝓdent in¬

Expanded text:
mortalitatis ventura est ad examen, ventura est mortalitatis ventura est ad examen, ventura est ad libram; appendentur ibi opera hominum. Cuncta modo nubes involvit; sed Deo cognita sunt merita singulorum. Et intelligam, inquit, in novissima: sed non a me; nam ante me labor est. Unde intelligam in novissima? Intrem in sanctuarium Dei. dolosi sunt, id est fraudulenti; quia dolosi sunt, dolos patiuntur. Quid est hoc, quia fraudulenti sunt, fraudem patiuntur? Fraudem volunt facere generi humano in omnibus nequitiis suis; fraudem et ipsi patiuntur, ut terrena bona eligant, et relinquant aeterna. Ergo, fratres, in eo quod fraudem faciunt, fraudem patiuntur. Quod jamdudum dixi, fratres; quale cor habet, qui ut lucretur vestem, perdit fidem? Ille cui tulit vestem passus est fraudem, an iste qui tanto damno percutitur? Si pretiosior est vestis quam fides, majore da fides, majore damno ille afficitur: si  perpeti; huic autem dicitur, Quid prodest
Abbreviated transcription (Latin):
stat michi in facie murus quidam: sed habes
ante te: secd ante clĩ non est labor. Fac te ante
dm̃ ubi non est labor: et nec tibi erit labor. Et fe¬
cit hoc. Nam dicit quandiu labor ante. se.
Ionec introeam in scũarium dĩ: et intelligam in
nouissima. Magna res fr̃s. Tamdiu laboro inqͥt:
et ante faciem meam laborem quendam quasi
in extricabilem uideo. ut cognoscam quomodo
et iustus sit ds̃. et res humanas euret. et nonsit
iniquus: quod peccantes et scelera facientes. fe¬
licitatem habent in hacterra: pii uero et dõ ser¬
uientes. in temptationibus plerumꝙ et in labo¬
ribus fatigantur. Magna difficultas est hoc scire:
sed clonet introeam in scuarium cdĩ. In scũariũ enĩ
clĩ quid tibi prestatur ut hanc soluas questionẽ:
Et intelligam inquit in nouissima. non in presen¬
tia. Ego inquit de scũ ario dĩ intendo intendo
ocłin in finem: presentia transgredior. Totum hoo
quod uocatur genus humanum: omũs ista massa

Expanded text:
stat mihi in facie murus quidam: sed habes stat mihi in facie murus quidam: sed habes ante te; sed ante Deum non est labor: fac te ante um ubi non est labor, et nec tibi erit labor. Et fecit hoc; nam dicit quamdiu labor ante se: Donec introeam in sanctuarium Dei, et intelligam in novissima. Magna res, fratres. Jam diu laboro, inquit, et ante faciem meam laborem quemdam quasi inextricabilem video, ut cognoscam quomodo et justus sit Deus, et res humanas curet, et non sit iniquus, quod peccantes et scelera facientes felicitatem habent in hac terra; pii vero et Deo servientes in tentationibus plerumque et in laboribus fatigantur: magna difficultas est hoc scire; sed donec introeam in sanctuarium Dei. In sanctuario enim Dei quid tibi praestatur, ut hanc solvas quaestionem? Et intelligam, inquit, in novissima; non in praesentia. Ego, inquit, de sanctuario Dei intendo oculum in finem; praesentia transgredior. Totum hoc quod vocatur humanum genus, omnis ista massa
Abbreviated transcription (Latin):
ram de rebus humanis. facta est enim ista imni¬
quorum nequissima et impia doctrina. Seiatis
fr̃s multos disputare et dicere. quia dĩ res bu¬
manas non curat: quia casibus reguntur
om̃a: uel quia stellis subiecte sunt uoluntates
nr̃ȩ: quia unus quisq non ꝓ meritis agitur:
sed necessitate stellarum suarum. Doctrina
mala: doctrina impia. In hȩc iste ibat: cuiuis
pene cominoti sunt pedes. et cuius paulomi¬
nus effusi sunt gressus. in hunc ibat errorem.
Secd quia non concinebat generationi filiorũ
dĩ suscepit cognoscere: et dampnauit scientiã
in qua iustis clĩ non congruebat. Et quid
dicit: udiamus quia suscepit cognoscere
et acliutus est: et didieit aliquid et in dicauit
nobis. Et suscepi inquit cognoscere¶Ic la¬
bor est ante me. Uere magnus labor. cognos¬
cere quomodo et ds̃ caret res humanas: et
bene sit malis. et laborent boni. Magna uis
questionis: idõ hoc labor est ante me. Quasi

Expanded text:
ram de rebus humanis. Facta est enim ista iniram de rebus humanis. Facta est enim ista iniquorum nequissima et impia doctrina. Sciatis, fratres, multos disputare, et dicere quia Deus res humanas non curat, quia casibus reguntur omnia, vel quia stellis subjectae sunt voluntates nostrae, quia unusquisque non pro meritis agitur, sed necessitate stellarum suarum: doctrina mala, doctrina impia! In haec iste ibat, cujus pene commoti sunt pedes, et cujus paulo minus effusi sunt gressus; in hunc ibat errorem: sed quia non concinebat generationi filiorum Dei, suscepit cognoscere; et damnavit scientiam in qua justis Dei non congruebat. Et quid dicat audiamus; quia suscepit cognoscere, et adjutus est, et didicit aliquid, et indicavit nobis. Et suscepi, inquit, cognoscere. Hoc labor est ante me. Vere magnus labor, cognoscere quomodo et Deus curet res humanas, et bene sit malis, et laborent boni! Magna vis quaestionis! ideo, Hoc labor est ante me. Quasi
Abbreviated transcription (Latin):
infliorum tuorum: si narrabo sic. generati¬
nim iustorum reꝓbabo: sicut et quedam ha¬
dut exemplaria. Ecce generationem filiorũ
aorum. eui continuo. id est cui filiorum tuoꝵ
assum. dissonaui ab om̃ibrs si sic doceo. Con¬
alut enim: qui consonat. Qui autem non con¬
enat: non concinit. Aliud dicturus sum
aiuam dixit abraham. quam dixit ysaac.
Ego dicturus sum quia non curat: Maior ne
in me prudentia quam in illis: Maior ne ui¬
tellectus in me quam illis: Saluberrima aue.
toritas reuocauit cogitationem ab impietate.
Et quid sequitur: Si licebam narrabo sic: ecce
nationem filiorum tuorum reꝓbabo. Ergo ne
ꝓbaret quiel fecit. Et suscepi cognoscere.
Suscepit cognoscere. s̃ illi adsit et cognoseat.
Interim fr̃s a magno lapsu reuocatur. quando
non se iam scientem presumit: seel suscepit cog¬
noscere quod nesciebat. Iam enim uolebat qua¬
si sciens uideri: et predicare nullamesse dõ cu¬

Expanded text:
nem filiorum tuorum, si narrabo sic: generatinem filiorum tuorum, si narrabo sic: generationem justorum reprobabo. Sicut et quaedam habent exemplaria: Ecce generationi filiorum tuorum cui concinui? id est, cui filiorum tuorum s sum? Dissonui ab omnibus, si sic doceo. Concinit enim qui consonat; qui autem non consonat, non concinit. Aliud dicturus sum quam dixit Abraham, quam dixit Isaac, ego dicturus sum quia non curat? Majorne in me prudentia, quam in illis? majorne intellectus in me quam toritas revocavit cogitationem ab impietate.uid sequitur? Si dicebam, narrabo sic: ecce generationem filiorum tuorum reprobavi. Ergo ne reprobaret, quid fecit? Et suscepi cognoscere. Suscepit cognoscere: Deus illi adsit, ut cognoscat. Interim, fratres, a magno lapsu revocatur, quando non se jam scientem praesumit, sed suscepit cognoscere quod nesciebat. Jam enim volebat quasi sciens videri, et praedicare nullam esse Deo cu
Abbreviated transcription (Latin):
lauimter innocentes manus meas.
Squ fiugeliatus dota die. t argutio mea
snititinum. Argutio: correptio est. Qui
iitu: sonripitur. Quid est in matutinũ:
Qafeitur. Differtur impiorum: mea noti¬
astiu:. Ila sera uel mila est: mea in matutinũ.
Eesuflagellatus cotadie: et castigatio mea
anautinis. Ei dicebam narrabosie: id est
srrbo sic. Qud̾modo dicturus es quia non est
friti a m altissimo: quia non seit dĩ: Hanc sen¬
cramiuis ꝓferre quia sine causa iuste iuiuunt
quste uiuunt: quia ꝑdidit homo seruitutẽ¬
iminem curat. Hoc uis licere: hoc ius narrare:
liptunit se auctoritate compescente: qui a¬
uctoritate uult homo aliquando erumꝑe
ustamsententiam: sed reuocatur scripturis
aentibus. ut semꝑbene uiuatur. dicentibus
quacurat ds̃ res humanas: qui a discernit in¬
irpium et impium. Ergo et iste uolens iam
tmꝓferre sententiam: reuocat se. Et quid
ut. si dicebam narrabo sic: ecce generationẽ
sloum tuorum reꝓbaui. Reꝓbaui generatio¬

Expanded text:
inter innocentes manus meas: et fui flagellatus tota die, et argutio mea in matutinum. Argutio, correptio est: qui arguitur, corripitur. Quid est, in matutinum? Non differtur. Differtur impiorum; mea non differtur: illa sera, vel nulla est; mea in matutinum. Et fui flagellatus tota die, et argutio mea Si dicebam, Narrabo sic: id est, docebo sic. Quomodo docturus es? Quia non est scientia in Altissimo? quia non scit Deus? Hanc sententiam vis proferre, quia sine causa juste vivunt qui juste vivunt, quia perdidit homo justus servituteneminem curat? hoc vis dicere, hoc narrare? Reprimit se, auctoritate compescente. Qua auctoritate? Vult homo aliquando erumpere in istam sententiam; sed revocatur Scripturis dicentibus ut semper bene vivatur, dicentibus quia Deus curat res humanas, quia discernit inter pium et impium. Ergo et iste volens jam istam proferre sententiam, revocat se. Et quid ait? Si dicebam, Narrabo sic: ecce generationem filiorum tuorum reprobavi. Reprobavi generatio
Abbreviated transcription (Latin):
feci. Uui est merces bonȩ uitȩ mee: Ubietrt
mium seruitutis meȩ: Bene uiuo ego. et iniꝰ
recedunt flagella dĩ. Bene seruio et flageli
non seruit et omatur. Magnam questionem
sibi fecit. Agitatur aniuna: transit animasti¬
situra ad contempnenda omĩa terrenaretan¬
cupiscencda ȩterna. Transitus est ipsus anu
in hac cogitatione ubi fluctuat in quacdam
tempestate: ꝑuentura est ad portum. Et u¬
mocdo solent egri qui lentius egrotant cun
sanitas longe est. uicina sanitate plus estiuati
accessionenem creticam medici uocant. ptl
transitur ad salutem: maior ibi ȩstus sed al¬
cens ad salutem: maior ibi arclor. sed uenl
refectio: sic ergo et hic ȩstuat. Nam pieulosa
uerba sunt fr̃s: molesta et pene blaspheml
Quomodo sciuit ds̃: hoc est et pene. Noncals
quocd ait paulo ante pene effusi suit gil¬

Expanded text:
feci. Ubi est merces bonae vitae meae? ubi est feci. Ubi est merces bonae vitae meae? ubi est praemium servitutis meae? Bene vivo, et egeo; et iniquus recedunt flagella Dei. Bene servio; et flagellor, non servit, et ornatur. Magnam quaestionem sibi fecit. Agitatur anima, transit anima transitura ad contemnenda terrena et concupiscenda aeterna. Transitus est ipsius animae in hac cogitatione: ubi fluctuat in quadam tempestate, perventura est ad portum. Et quomodo solent aegri, qui lentius aegrotant cum sanitas longe est, vicina sanitate plus aestuant: accessionem creticam medici vocant, per quam transitur ad sanitatem; major ibi aestus, sed ducens ad salutem; major ibi ardor, sed vicina refectio: sic ergo et hic aestuat. Nam periculosa verba sunt, fratres, molesta, et pene blasphema, Quomodo scivit Deus? Hoc est et pene: non dixiquod ait paulo ante: Pene effusi sunt g