comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& sicut dolor in utero habentis. & non effugient. Supra
enim ad eos scripserat. Hoc uobis dicimus in uerbo doĩ
quia nos qui uiuimus:qui residui sumus:in aduentu
domini non preuentemus eos qui dormierunt.Qm̃ ipẽ
dominus in tussu & uoce archangeli & in tuba dei descẽ¬
det de taelo: & mortui qui in xptõ sunt resurgent primi. Dei
uimus : qui residui sumus: simul rapiemurꝰ cum mn illis i¬
ꝯtiubibus : obuiam domino in aera. &fic semper cũ dnõ
erimtis: Itaq consabamĩ inuicem in uerbis istis. Quod au¬
dientes macedones: non intellexerunt: quos secum uiuen¬
tes aplus uotet: & qui dicantur residii: qui cum illo ra¬
piaritur in nubibus obuiam domino.sed arbitrati sunt
dum adhuc esset in corpore: & anteqm̃ gustarit mortem:
xpm̃ in sua maiestate uenturum. Quod audiens apłus:
rogat eos & aduirat per aduentum domini nostri huesu¬
aprũut non cito moteantur: neq per spm̃. neq per sermo¬

Expanded text:
 sicut dolor in utero habenti et non effugient. supra  sicut dolor in utero habenti et non effugient. supra enim ad eos scripserat: hoc uobis dicimus in uerbo domini, quia nos, qui uiuimus, qui residui sumus in aduentu domini, non praeueniemus eos, quidominus in iussu et in uoce archangeli et in tuba dei descendet de caelo et mortui, qui in Christo sunt, resurgent primi. deinde nos, qui uiuimus, qui residui sumus, simul rapiemur cum illis in nubibus obuiam domino in aera et sic semper cum domino erimus. itaque consolamini inuicem in uerbis istis. quod audientes Macedones non intellexerunt, quos secum uiuentes apostolus uocet et qui dicantur residui, qui cum illo rapiantur in nubibus obuiam domino, sed arbitrati sunt, dum adhuc esset in corpore et antequam gustaret mortem, Christum in sua maiestate uenturum. quod apostolus audiens rogat eos Christi, ut non cito moueantur neque per spiritum neque per sermo
Abbreviated transcription (Latin):
hñt tigosios&e suas: Sic ab elementis ueteris testamẽti
ut ad euuangelicam plenitudinem ueniat. sancti uiti eru¬
ditut infanua. Unde & centesimus octauus decimus p̃sꝰ
& omnes alii qui lrĩs praenotantur: per aethicam nos du¬
cunt ad theologitam. & ab elementis occidentis lraẽ q̃
destruitur transire faciũt ad spiritum uiuificantẽ. Qui
eigo mundo & clementis cius mortui sumus: non de¬
bemus ea obseruare quae mundi sunt. Quia in altero
initium: in altero perfectio est Undecima questio ẽ.
Quid sit quod idem apłus ad thisalonicenses scribit.
Nisi dissensio uenerit primum: & reuelatus fuetit homo
peccati. & teliqua. In prima ad thessalonicenses, scripserat
De temporibus aũt & momentis ftẽs non necesse habetis
ut uobis scribam. Ipsi enim diligentet scitis: quia dies do¬
mini sicut fur ita in nocte ueniet. Cum enim dixeritt
Pax & secutitas: tunc tepentinus illis in stabit interitus.¬

Expanded text:
habent eloaycoyag suas, sic elementis ueteris testamenti, habent eloaycoyag suas, sic elementis ueteris testamenti, ut ad euangelicam plenitudinem ueniant, sancti uiri eruditur infantia. unde et centesimus octauus decimus psalmus et omnes alii, qui litteris praenotantur, per ethicam nos ducunt ad theologiam et ab elementis occidentis litterae, quae destruitur, transire faciunt ad spiritum uiuificantem. qui ergo mundo et elementis eius mortui sumus, non debemus ea obseruare, quae mundi sunt, quia in altero initium, in altero perfectio est. Quid sibi uelit, quod idem apostolus ad Thessalonicenses scribit: nisi discessio uenerit primum etreue- latus f uerit homo peccati et reliqua. — In prima ad Thessalonicenses scripserat: de temporibus autem et momentis, fratres, non necesse habetis, ut uobis scribam; ipsi enim diligenter scitis, quia dies domini sicut fur in nocte ita ueniet. cum enim dixerint: \'pax et securitas\', tunc repentinus illis instabit interitus
Abbreviated transcription (Latin):
tõi gioua too: cuius nomen latinus sermo non explicat: apd
nos dicitur ad non parcendum corpori. Non pareunt uidei
corporibus sus in assumpuone cibotum. contempnentes i¬
terdum quat habent. Ex qua necessitate debilitates int̾dũ
& morbos conitabũt. Nec honorãt semetipõs. cum omnia
munda suit mundis. nihilq possit e̾e pollutum: quod cũ
gratiarum actione percipitur. et id circo a domino sit crea¬
tum: ut saturitate &. impletione carnis humanos artus
uegetet atq sustentet. Flementa autem mundi a quibus
ĩmo quibus mottui fumus: Lex moysi & omne uetus i¬
strumentum intelligendum est: quib quasi elementis
& religionis exordiis deum discimus. Quomodo enim ele¬
menta appellantur lrat̃: per quas sillabas ac uerba cõtungi¬
mus: & ad texendam ocõnem longa meditatione proce¬
dimus. ars quoq musica habet elementa sua et grometͥa
ab elementis incipit linearum. & di aletica atq med icina

Expanded text:
ία autem σώματος, cuius nomen Latinus sermo non explicat, apud ία autem σώματος, cuius nomen Latinus sermo non explicat, apud nos dicitur \'a d non parcendum corp ori\'. non pareunt Iudaei eorporibus suis in adsumptione ciborum contemnentes interdum, quae et morbos contrahunt —, nec honorant semet ipsos, cum omnia munda sint mundis nihilque possit esse pollutum, quod cum gratiarum actione percipitur, et idcirco a domino sit creatum, ut saturitate et adinpletione carnis humanos artus uegetet atque sustentet. elementa autem mundi, a quibus, immo quibus mortui sumus, lex Moysi et omne uetus instrumentum intellegendum est, quibus quasi elementis et religionis exordiis dominum discimus. quomodo enim elementa appellantur litterae, per quas syllabas ac uerba coniungimus et ad texendam orationem longa meditatione procedimus, ars quoque musica habet elementa sua et geometrica ab elementis incipit linearum et dialectica atque medicina
Abbreviated transcription (Latin):
in sabbato: & de loco in quo quis fuerit occupatus penitus
non recedendũ. sed id quod impossibile legis est: in quo in¬
firmatur: per carnem: spiritali obseruatione complendum
sit. Sequitur. Quae sunt rationem quidem hñtia sapientia
Hoc loco. quidem coniunctio superflua est. quod in plerisq
locis propter imperitiam artio gramatica apłm fecisse repperimus.
Neq enim sequitur. sed. uel alia conuinctio: quac solei n prȩ̨¬
positioni ubi. quidem positum furrit respondere. Uidentun¬
igitur obseruationes uid aicȩ apud imperitos & uilti plebi¬
culam imaginem hre rationis humanȩq sapientia. Unde &
doctores torum gohoi hoc est sapientes uocantur. Et si qñ
certis diebus traditiones suas exponunt discipulis sius. solen
Pro superstitione in graeto dyridainopqͥa positum est: hoc
gis uirtutem solet sonate qm̃ uitiũ. Sed hic tantipopogu pn

Expanded text:
in sabbato et de loco, in quo quis fuerit occupatus, penitus in sabbato et de loco, in quo quis fuerit occupatus, penitus non recedendum, sed quo id, quod inpossibile legis est, in quo infirmatur per carnem, spiritali obseruatione conplendum sit. Sequitur: quae sunt rationem quidem habentia sapientiae. hoc loco quidem\' coniunctio superflua est, quod in plerisque locis propter inperitiam artis grammaticae apostolum fecisse repperimus; neque enim \'sed\' sequitur uel alia coniunctio, quae solet ei propositioni, ubi \'quidem\' positum fuerit, respondere. uidentuigitur obseruationes Iudaicae apud inperitos et uilem plebiculam imaginem habere rationis humanaeque sapientiae, unde et doctores eorum σοφοί, hoc est \'sapientes\', uocantur. et si quando certis diebus traditiones suas exponunt, discipulis suis solent pro\'superstitione\'in Graeco ἐθελοθρησεία posita est, hoc gis uirtutem solet sonare quam uitium; sed hic ταπεινοφροσύνη
Abbreviated transcription (Latin):
mandatum dei propter traditionem uram. Quante traditios
phariseorum sint:quas hodie deuerposꝗouocant: & qm̃
aniles fabulae reuoluere nequeo.Neq enim libri patitur tna¬
gnitudo. & pleraq tam turpia sunt ut erubescam dicere.Dicã
tamen unum in ignominiã gentis inimicat. Pracpositos hñt
sinagogis sapuntissimos quosq fedo operi delegatos. ut san¬
quinemꝰ uirginis siue menstruate: mundum uel iminundũ:
si oculis discernere non potuerint gustu probent. Ptetrita ꝗa
iussũ est: ut diebus sabbatorum sedit unus quisq in domo sua :¬
& non egrediatur nec ambulet de loco in quo habitat: si qñ
eos iuixta lram̃ coeperimus attate: ut non ambulent. no ia¬
ceant. non stent. sed tantum sedeant: si uelint. praccepta serua¬
te:solent tespondere & dicere. Barachibas & Symeon &helles
ingñ. nostri tradiderunt nobis: ut duo milia pedes ambu¬

Expanded text:
mandatum dei propter traditionem uestram. quantae traditiones mandatum dei propter traditionem uestram. quantae traditiones pharisaeorum sint, quas hodie δευτρώσεις uocant, et quam aniles fabulae, reuoluere nequeo. neque enim libri patitur magnitudo et pleraque tam turpia sunt, ut erubescam dicere. dicam tamen unum in ignominiam gentis inimicae: praepositos habent synagogis sapientissimos quosque foedo operi delegatos, ut sanguinem uirginis siue menstruatae mundum uel inmundum, si oculis discernere non potuerint, gustatu probent. praeterea, quia iussum est, ut diebus sabbatorum sedeat unusquisque in domo sua et non egrediatur nec ambulet de loco, in quo habitat, si quando eos iuxta litteram coeperimus artare, ut non iaceant, non ambulent, non stent, sed tantum sedeant, si uelint praecepta seruare, solent respondere et dicere: \'Barachibas et Symeon et Helles, magistri nostri, tradiderunt nobis, ut duo milia pedes ambu
Abbreviated transcription (Latin):
rit mulier menstruata.neq guslaueritis siullam carnẽ & le¬
porum: & sepiarum. & loliginum. murenae. & anguilla. &
Uniuersorum pisuum qui squamas & pennulas non hñt
Quat omnia in corruptionẽ & in interitũ. sunt ipõ usu. & stu¬
core digeruntur. Esca enim uettri. & uenter escis. & omne q̃
intrat per os non toinquinat hominem.sed ca quat de nobis
exeunt. Secundum praccepta inquit & doitrinas hominum
scđm illud qued isaias liquitur. Populus huc labiis me hono¬
rat. cor uero torũ longe est ame. Erustra autẽ colunt me.do
phariseos corripit dicens.Irritum forcistis mandatum dei.
ut traditiones uestras statueretis. Deus enim dixit. Hono¬
ra prem̃ & mrem̃. & qui maledixerit pr̃i & mr̃i: morte mori¬
atur. Uos autem dicitis. Quicunq dixerit ptĩ & matri: mun
quod cunq est ex me tibi proderit: & non honorificabit prẽs
suum aut mrem̃. & reliqua quibus infert. & irtitum fecistis

Expanded text:
rit mulier menstruata, neque gustaueris suillam carnem et lerit mulier menstruata, neque gustaueris suillam carnem et leporum et sepiarum et lolliginum, murenae et anguillae et uniuersorum piscium, qui squamas et pinnulas non habent\', quae omnia in corruptione et interitu sunt ipso usu et stercore degeruntur ? esca enim uentri et uenter escis, et omne, quod intrat per os, non communicat hominem, sed ea, quae de nobis exeunt. secundum praecepta, inquit, et doctrinas hom i n u m secundum illud, quod Esaias loquitur: populus hic labiis me honorat, cor uero eius longe est a me. frustra autem colunt me docpharisaeos corripit dicens: irritum fecistis mandatum dei, ut traditiones uestras statueretis. deus enim dixit: honora patrem et matrem et: qui maledixerit patri et matri, morte morietur. uos autem dicitis: quicumque dquodcumque est ex me, tibi proderit\' et non honorificauit patrem suum aut matrem et reliqua. quibus infert: et irritum fecistis
Abbreviated transcription (Latin):
mentis mundi:quid aud huc tanqm̃ uiuentes in mundo dece¬
nitis. Et ut tetigeritis. neq gustaueritis neq ontrectaueritis
quȩ sunt omnia in interitu ipõ usu: sccundum praecepta &
doclrinas hominum. quae sunt rationem quidem hntiã
sapienuat sin superstitione &humilitate: & non ad parcendũ
corpori. non in honore: aliquo : ad saturitatem carnis.
hunc nobis hatere sensum uidetur. Curra mus per singula
& obscuritatem sensuum atq uerborũ xpro reserante panda¬
tui autẽ ab elementis mundi pro to quod est elrmilitis: Cur
mecum non dicitis: mihi autem absit gloriari nisi in cruct
domini nostri iest christi:per quem mihi munidus crucifitꝰ
est & ego mundo. nec auditis dominum dicentẽ ad ptem̃:
De mundo non sunt:sicut et ego nõsum de mundo dd ttrio
quasi uiuentes in mundo decernitis. ne tetigeritis corpus ho¬
minis mortui: nec uestimentum et scabellum ui quo sede¬

Expanded text:
mentis mundi, quid adhuc tamquam uiuentes in mundo decementis mundi, quid adhuc tamquam uiuentes in mundo decernitis \'ne tetigeris neque gustaueris neque contrectaueris\', quae sunt omnia in interitum ipso usu secundum praecepta et doctrinas hominum? quae sunt rationein quidem habentia sapientiae in superstitione et humilitate et non ad parcendum corpori, non in honore aliquo ad saturitatem carnis, hunc nobis habere sensum uidetur. curramus per singula et obscuritatem sensuum atque uerborum Christo reserante pandatui autem \'ab elementis\' mundi — pro eo, quod est \'elementis\' —, cur mecum non dicitis: mihi autem absit gloriari nisi in cruce domini mei Iesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est et ego mundo, nec audistis dominum dicentem ad patrem: de mundo non sunt, sicut et ego non sum de mundo o, etquasi uiuentes in mundo decernitis: \'ne tetigeris corpus hominis mortui, ne uestimentum et scabellum, in quo sede
Abbreviated transcription (Latin):
tos qui excolebant idola: licet in templo hostias uiderentur
ofserte: non dio eas obtulisse sed angelis: per hiezechtel plentus
discimus. Dedi eis iustificationes non bonas: & praecepta: non
bona.Non enim sanguinem hirtorum aut thautorum querit
deus. sed sacrificium domini spiriritus contribulatus. cor
tritum & humiliatum deus non despicit. Et propterea ꝗ uitu¬
tulum fecerunt in oreb: & coluerunt sidus de tempha De
quo in propheta amos plentus disseruimus: adoraueriũ fi¬
guras quas ipsi fecerunt. & tradidit cos deus: ut seruitent mi¬
litiac caeli. quae nunc ab apło uocatur rligio angrlorum. Pr
humilitate in graco ⁊er reipo pocopn legitur idesł humilitas
mentis siue sensus. Uere enim humilis seristis & muiseranda
suspitio: deum credere hiccorum atq ⁊tautorum sanguine
delectati: & nidoit ihymiamatis quem saepe homines dedi¬
namus.Quod autem srquitur: Si mortui estis cum aprõ ab ele¬

Expanded text:
eos, qui colebant idola, licet in Templo hostias viderentur eos, qui colebant idola, licet in Templo hostias viderentur offerre, non Deo eas obtulisse, sed Angelis, per Ezechiel plenius discimus: Dedi eis justificationes non bonas, et praecepta non bona . Non enim sanguinem hircorum, aut taurorum quaerit Deus; sed sacrificium Deo est spiritus contribulatus, cor contritum, et humiliatum Deus non despicit . Et propterea qui vitulum fecerant in Horeb, et coluerant sidus dei Rempham, de quo in Propheta Amos plenius disseruimus, adoraverunt figuras, quas ipsi fecerunt: et tradidit eos Deus, ut servirent militiae coeli, quae nunc ab Apostolo dicitur religio Angelorum. Pro \'humilitate\' in Graeco ταπεινοφροσύνη legitur, id est humilitas mentis siue sensus. uere enim humilis sensus et miseranda suspicio deum credere hircorum atque taurorum sanguine delectari et nidore thymiamatis, quem saepe homines declinamus. quod autem sequitur: si mortui estis cum Christo ab ele
Abbreviated transcription (Latin):
thabernaculum moloch: & sidus dei uri rempham: Etguras
quas fecistis & ut adorarcus cas. Quoed plenuis in conuone
uidaica Stephanus martir exponens: & reuoluens hystoriam
ueterem: sic locutus est. Et uitulum fectrunt in diebus illis.
&obtulerunt hostias idolo. & lactabantur in operib manu¬
um suatum. Conuersus est aͥutem dcus. & tradidit eos ut to¬
lerent militiam caeli. sicut scriptum est in libro prophtaꝵ
Militia autem caeli non tantum sol appellatur & luna &
astra ruulanta: sid omnis angelica multitudo: corumq ex¬
atitus qui hebraice uocatur sabbaoth idest uirtutum suie
exercituum. Unde & in euuangelio iuxta lucã legimus. Et
subito facta est cum angelo multitudo caelestis: laudantiũ
deum & dicentium. Gloria in altissimis deo. et in terra pax
horamib bonȩ b uoluntatis. Facit etum deus angelos suos
spititus: & ministros suos ignem urentem. Et ut sciamus semp

Expanded text:
tabernaculum Moloch et sidus dei Rempham, figuras, tabernaculum Moloch et sidus dei Rempham, figuras, quas fecistis, ut adoretis eas? quod plenius in contione Iudaica Stephanus martyr exponens et reuoluens historiam ueterem sic locutus est: etuitulum fecerunt in diebus illis et obtulerunt hostias idolo et laetabantur in operibus manuum suarum. conuersus autem est deus et tradidit eos, ut colerent militiam caeli, sicut scriptum est in libro prophetarum. militia autem caeli non tantum sol appellatur et luna et astra rutilantia, sed et omnis angelica multitudo eorumque exercitus, qui Hebraice appellantur sabaoth, id est \'uirtutum\' siue \'exercituum\'. unde et in euangelio iuxta Lucam legimus: et subito facta est cum angelo multitudo militiae caelestis laudantium deum et dicentium: gloria in altissimis deo et in terra pax hominibus bonae uoluntatis. spiritus, et ministros suos ignem urentem . Et ut sciamus semper
Abbreviated transcription (Latin):
umbrarum nunc corpus appellamur. Quomodo enim in corꝑe
ueritas est: & in corpotis umbra memdacium: sic in spiritua¬
li intelligentia mundus omĩs. & cibus & potus: & tota festi¬
uitas. & perpetuȩ calendae. & aeterna requies expectanda¬
expectanda est. Querimus quid dicere uoluerit: in humilita¬
te & religione angeloꝵ. aut quem sensum habeat. Ex quo
dominus locutus estiad discipulos:Surgite abeamus hinc:
& relinquetur uobis domus uestra deserta: et locus in quo ctu¬
cifixus est dominus. spiritualiter aegiptus uocatur & So¬
doma: & omnis uidaitarum obseruationum cultura de¬
structa est. & quascunq offerunt uictimas: non deo offert̃ :¬
sed angelis refugis & spiritib immundis.Nec mirum si hoc
post passionem domini faciant: cum per amos quoq prophe¬
tam dicatur ad eos.Nũquid hostias & uictimas obtulistis mihi
quadraginta annis in deserto domus israrl. Et assum psistis

Expanded text:
umbrarum nunc corpus appellatur. quomodo enim in corpore umbrarum nunc corpus appellatur. quomodo enim in corpore ueritas est et in corporis umbra mendacium, sic in spiritali intellegentia mundus omnis cibus et potus et tota festiuitas et perpetuae kalendae et aeterna requies expectanda est. quaerimus, quid dicere uoluerit: in humilitate et religione angelorum aut quem sensum habeat. ex quo dominus locutus est ad discipulos: surgite, abeamus hinc et: relinquetur uobis domus uestra deserta, et: locus, in quo crucifiximus est dominus, spiritaliter Aegyptus appelletur et Sodoma, omnis Iudaicarum obseruationum cultura destructa est et, quascumque offerunt uictimas, non deo offerunt, sed angelis refugis et spiritibus inmundis. nec mirum, si hoc post passionem domini faciant, cum per Amos quoque prophetam dicatur ad eos: num qui d hostias et uictimas obtulistis mihi quadraginta annis in deserto, domus Israhel, et adsumpsistis
Abbreviated transcription (Latin):
cerimonias obseruare cupiebant. super qua re & in actib
apostolorum non parua qͥuestio cõcitata est. Unde & supra
Paulus ait. Nemo uos uidicit:de iis qui uos ingtõs legis cẽ
se tactant. In cibo & potu quod alia munda sint alia unmũ¬
da. Aut in parte diei festi. ut alios dies festos putent: alios
non festos. Nobis enim qui xpm̃ credimus resurgentẽ: ĩtu¬
meniae. hoc est kalendarum & mensis noui: quando decte¬
scens luna finitur: & noctis umbra tegitur. Christianon
entm lumen aeternum est. & semper solis iustitia radiis illu¬
stratur. Aut in parte sabbatorum. ut non faciãt seruile oͥ¬
pus. & onera non portent:quia nos xprĩ sumus libertate do¬
nati. & onera peccatorum portare desiuimus. Hęc inquit oĩa.
umbrae sunt futurorum: &imagines uenturat felicitatis.
ut in quibus iudei uixta lrãm hacsitant: & tenentur in t̾¬
ra: nos uixta spm̃ transcamus ad xpm̃: qui ad distinetos

Expanded text:
caerimonias obseruare cupiebant. super qua re et in Actibus caerimonias obseruare cupiebant. super qua re et in Actibus apostolorum non parua quaestio concitata est. unde et supra Paulus ait:nemo uos iudicet — de his, qui magistros legis esse se iactant — in cibo et potu, quod alia munda sint, alia inmunda, aut in parte diei festi, ut alios dies festos putent, alios non festos — nobis enim, qui in Christum credimus resurgentem, iumeniae, hoc est kalendarum et mensis noui, quando decrescens luna finitur et noctis umbris tegitur — Christianorum enim lumen aeternum est et semper solis iustitiae radiis inlustratur — aut in parte sabbatorum, ut non faciant seruile opus et onera non portent, quia nos Christi sumus libertate donati et onera peccatorum gestare desiuimus. haec, inquit, omnia umbra sunt futurorum et imagines uenturae felicitatis, ut, in quibus Iudaei iuxta litteram haesitant et tenentur in terra, nos iuxta spiritum transeamus ad Christum, qui ad distinctionem
Abbreviated transcription (Latin):
atus fundatur defectatus sanguis ciboꝵ: & ministretus
atq succrescat: ĩmo teneatur temperantia corporis.ut de fõ¬
te capitis rigati artus crescant in perfectionem dei: & imple¬
atur saluatoris oratio: Pater. uolo ut sicut ego & tu unum su¬
mus:sic & isti in nobis unum sint. ut postqm̃ xpũs nos tra¬
diderit deo patri: sit deus omnia in omnibus. Tale quid &
in uerbis & in sensih & in genere locutionis obscurissime
scribit ad ephesios. Ueritatemꝰ autem loquentes in caritate cre¬
scamus in illo per omnia qui est caput xpũs. ex quo totum
corpus compactũ atq connecum per omnem uncturam
subministrations:secundum operationem in mensuram u¬
nuis cuiusq membri augmentum corporis facit: in aedifica¬
uonem sui in caritate. Super quo in commentatiis cuisdem
epłae plenius diximus.Loquitur autem uniuersa contra eos
qui credentes ex iudeis in dominum saluatorem: iud aicas

Expanded text:
atus fundatur defaecatus sanguis ciborum et ministretur atus fundatur defaecatus sanguis ciborum et ministretur atque subcrescat, immo teneatur temperantia corporis, ut de fonte capitis rigati artus crescant in perfectionem dei, ut inpleatur saluatoris oratio: pater, uolo, ut, sicut ego et tu unum sumus, sic et isti in nobis unum sint, ut, postquam nos Christus tradiderit patri, sit deus omnia in omnibus. tale quid et in uerbis et in sensibus et in genere elocutionis obscurissime scribit ad Ephesios: ueritatem autem loquentes in caritate crescamus in illo per omnia, qui est caput Christus, ex quo totum corpus conpactum et conexum per omnem iuncturam subministrationis secundum operationem in mensuram uniuscuiusque membri augmentum corporis facit in aedificationem sui in caritate. super quo in commentariis eiusdem epistulae diximus plenius. loquitur autem uniuersa contra eos, qui credentes ex Iudaeis in dominum saluatorem Iudaicas
Abbreviated transcription (Latin):
uria ẽ fuao sequens consurtudinem: sceleratum frigus appel¬
bet. Neto etgo uos superet atq: deuncat. uolens in humili¬
tate lraẽ sequi angelorum religionem atq culturamaut nõ
sericiatis spiritiraliꝰ incelligentiar. sed exemplarib futtos
quae nec ipse uidit qui uos superait desiderat. suic uidet utr¬
q enm habetur in graeco. Presertim cum tumens ambulet¬
& incedat inflatus.mientisq superhiam gestu corporis prafe¬
rat. Hoc tnim significat ErBar&iopfrustra autem inflat᷑¬
& tumet sensu carnis suae: carnaliter cuncta intelligens. &
traditionum uidaicarum deliramenta perquirens: & nõ
tenens caput omnium scripturarum:illud de quo scriptus
est: Caput uiri xpũs est. Caput autem ad principium to¬
Ex quo capite corpus ecclesia per suas compages atq iun¬
cturas uitalem doctrinae caelestis accipit sucum. ut oiã
paulatim membra uegrtentur: & per occultos uenarum me¬

Expanded text:
triae suae sequens consuetudinem, sceleratum frigus appeltriae suae sequens consuetudinem, sceleratum frigus appellet . Nemo ergo vos superet ac devincat, 880 volens humilitatem litterae sequi, et Angelorum religionem atque culturam; ut non serviatis spirituali intelligentiae, sed exemplaribus futurorum, quae nec ipse vidit, qui vos superare desiderat, sive videt utrumque enim habetur in Graeco praesertim cum tumens ambulet, et incedat inflatus, mentisque superbiam, gestu corporis praeferat, hoc enim significat ἐμβατεύων. Frustra autem inflatur et tumet sensu catraditionum Iudaicarum deliramenta perquirens et non tenens caput omnium scripturarum illud, de quo dictum est: caput uiri Christus est, caput autem atque principium toae spiritalis. ex quo capite corpus ecclesiae per suas conpages atque iuncturas doctrinae caelestis accipit sucum, ut omnia paulatim membra uegetentur et per occultos uenarum me
Abbreviated transcription (Latin):
est:qui uerbum de uerbo exprimere conantes: obscuriores factũt
euts sententias: & ueluti herbis crescentib frugum strangu¬
lant ubertatem. Conabimur itaq toapaꝙpaSi Rio sensus euis e¬
uoluere: & tricas implicati eloquii suo: ordini reddete atq
iuncturae.ut simplici stamine uerborum fila decurrant:pu¬
roq subtegmine apostolici sermonis textura succrescat. Neo
uos superet: nęmo aduersum uos brauium accipiat. Hoc enĩ
quitate agonithets: uel insidĩs magistrorũ. Bp&łBiop et palmã
sibi debitam perdit.Multaq sunt uerba: quibus iuxtͣ morẽ
urbis & prouintiae suac familiarius aplus utitur. equib
exempli gratia patica ponenda sunt. Mihi aũt parum est
idest. nullus aduersum uos brauium accipiat. Quib & aliis
uerbis multis usq hodie utuntur cilices. Nec hoc mniremun
in apło:si utatur rius linguae consuetudine:in qua natus
est & nutritus: cum Uirgilus alter homerus apud nos: pa

Expanded text:
est, qui uerbum de uerbo exprimere conantes obscuriores faciunt est, qui uerbum de uerbo exprimere conantes obscuriores faciunt eius sententias, ueluti herbis crescentibus frugum strangulant ubertatem? conabimur itaque παραφραστικῶς sensum eius euoluere et tricas inplicati eloquii suo ordini reddere atque iuncturae, ut simplici stamine uerborum fila decurrant puroque subtegmine apostolici sermonis textura subcrescat. nemo uos superet: \'nemo aduersum uos brauium accipiat\'. hoc eniquitate agonothetae uel insidiis magistrorum βραβεῖον et palmam sibi debitam perdit. multaque sunt uerba, quibus iuxta morem urbis et prouinciae suae familiarius apostolus utitur. e quibus exempli gratia pauca ponenda sunt: mihi autem parum est αταβραβευέτω, id est \'nullus aduersum uos brauium accipiat\'. quibus et aliis multis uerbis usque hodie utuntur Cilices. nec hoc miremur in apostolo, si utatur eius linguae consuetudine, in qua natus es
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo uos superet uolens in humilitate mentis. & relil¬
gione angelorum quam non uidit. ambulans frustraan¬
flatus sensu carnis suat. & non tenens caput: ex quo totum
corpus per nexus & coniunctiones subministratum & cõn¬
uinctum crescit in augmentum dei. & reliqua. Illud quod
crebro diximus: Et si imperitus sermone non tamen scientta
nequaqm̃ paulum de humilitate sed de cõsciẽtiȩ ueritate
dixisse etiam nunc approbamus.Profundos enim & teion¬
ditos sensus lingua nõ explicat. & cum ipst sentiat quid
loquatur: in alienas aures puro non potest transferre sincẽ
quem uim in uernatula. litgua habeat disertissimũ ꝗppe.
tit hebitus ex hebraris: & truditus ad pedes gamalielis ui
in lege doclissimi seipm̃ interpeetari cupiens inuoliutus
Si autem in greta lingua hoc ei accidit: quam nutritus in
tharso Ciliciae a parua artate imbiberat: quid de latinis dicẽdũ

Expanded text:
Nemo vos superet, volens in humilitate mentis et reliNemo vos superet, volens in humilitate mentis et religione angelorum, quae non uidit ambul a ns frustraflatus sensu carnis suae et non tenens caput, e x quo totum corpus per ne xus et coniunctiones subministratum et constructum crescit in augmentum dei et reliqua. — Illud, quod crebro diximus: etsi inperitus sermone, non tamen scientia, nequaquam Paulum de humilitate, sed de conscientiae, ueritate dixisse etiam nunc adprobamus. profundos enim et reconditos sensus lingua non explicat et, cum ipse sentiat, quod loquatur, in alienas aures puro non potest transferre sermone. quem cum in uernacula lingua habeat disertissimum — quippe ut Hebraeus ex Hebraeis et eruditus ad pedes Gamalielis, uiri in lege doctissimi — se ipsum interpretari cupiens inuoluitur. sin autem in Graeca lingua hoc ei accidit, quam nutritus in Tarso Ciliciae a parua aetate inbiberat, quid de Latinis dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
in peculiarem populum dei. Et qͦuorum testamenta unum
in ltã: alterum in spiritu. ut qui prius in carne serturtatt
cerimoniis legis abolitȩ:postea seruirent in spiritu manda¬
tis euuangeli sempiterni.Et legislatio. ad uitunq responder
& noui & ueteris testamenti. Et cultus. id est uera religio.
Et teptomissiones.ut quicquid repromissum est patribus:
apũs de maria generatus ẽ uirgine. ut sciremus: quis istesit
xpͥũs: causas doloris sui unoꝰ sermone comprehendit.Qui
est super omnia benedictus in secula amen: ut iste tantus
ac talls ab eis non retiperetur:de quorum stirpe generatus
est.Et nihilominus laudat uidicu ueritatem. ne sniã dei
in propinquos & fratres suos displicere uideatur: & uel
austera esse uel nimia. In quib igitur tanta fuerant bona
dolet cur nunc t̾anta mala sint: P Decima questioc̃.
Quid uelit intelligi: quod idem aplus scribit a colosenses

Expanded text:
in peculiarem populum dei. et quorum testamenta, unum in peculiarem populum dei. et quorum testamenta, unum in littera, alterum in spiritu, ut, qui prius in carne seruierant caerimoniis legis abolitae, postea seruirent in spiritu mandatis euangelii sempiterni. et legislatio ad utrumque respondet: et noui et ueteris testamenti. et cultus, id est uera religio. et repromissiones, ut, quicquid repromissum est patribus, uibus Christus, de Maria generatus uirgine. et ut sciremus, quis iste sit Christus, causas doloris sui uno sermone conprehendit: qui est super omnia deus benedictus in saecula, amen, ut iste tantus ac talis ab eis non recipi perciperetur, de quorum stirpe generatest. Et nihilominus laudat judicii veritatem, ne sententia Dei in propinquos et fratres suos displicere videatur, et vel austera esse, vel nimia. In quibus igitur tanta fuerunt bona, dolet cur nunc tanta mala sint. CAP. X. Quid velit intelligi, quod idem Apostolus scribit ad Colossenses:
Abbreviated transcription (Latin):
xprõ sit.ut pro illo cupiat mori & solus perire: dummodo
omne in illũ credat hominum genus.Petdit autem nõ in ꝑ¬
emplum.Quoniam propter te mortificamur tota die te¬
putati sumus ut oues occisionis. Uult ergo apłus in car
ne perire: ut alii saluentur in spiritu. & suum sanguinem
fundere:ut multorum animȩ conseruentur.Quod autem
anathema interdum occisionem sonet:multis tirteris inst̃¬
menti testimoniis probari potest.Et ne leuem putemus
esse tristitiam & modicam causam doloris:iungit & di¬
cit. Pro fratribus meis & propinquis iuxta carnem. Qn
propinquos appellat & frattes ixta carnem: in spiritu a sẽ.
ostendit alienos. Quorum est inquit adoptio.quat signifi
cantius graete dicitur uostglo:. De quihus ꝯdam do¬
minus loquebatur.tilius meus primogenitus israel: Et fili¬
os genui & exaltaui: nunt dicii.: Filiiͦ alieni mẽtiti sunt
mihi. Et quorum gloria. ut de genult cͥunctis eligerent᷑

Expanded text:
Christo sit, ut pro illo cupiat mori et solus perire, dum modo Christo sit, ut pro illo cupiat mori et solus perire, dum modo omne in illum credat hominum genus, perire autem non in perertio psalmo adsumit exemplum: quoniam propter te mortificamur tota die, reputati sumus ut oues occisionis. uult ergo apostolus perire in carne, ut alii saluentur in spiritu, suum sanguinem fundere, ut multorum animae conseruentur. quod autem anathema interdum occisionem sonet, multis ueteris instrumenti testimoniis probari potest. et ne leuem putemus esse tristitiam et modicam causam doloris, iungit et dicit: pro fratribus meis et propinquis iuxta carnem. quando propinquos appellat et fratres iuxta carnem, in spiritu a se osficantius Graece dicitur υἱοθεσία,, de quibus quondam Dominus loquebatur: filius primogenitus meus Israhel et: filios genui et exaltaui, nunc dicit: filii alieni mentiti sunt mihi. et quorum gloria, utde cunctis gentibus eligerentur
Abbreviated transcription (Latin):
nolit hr̃e xpm̃. Et ne forsitan ei nõ credamus: uirat &
gniani & incredibilem. & hrẽ dolotem in corde: non qui ad
Boram pugnat & itanseat. sed qui iugiter in corde per¬
mantat. Quo tendit ista tristitia. Quo tendit in cessabilis
dolorꝰ optat anathema esse a xpr̃o & periteut alii salui fi¬
ant. Sed consideremus moysi uocem rogantis deum pro po¬
pulo uideorum atq: dicentis: Si dimittis eis peccatum suũ
dimitte: sin autem non uis: dele me de libro tuo quem sẽ¬
psisti: perspiciemus eundem & moysi & pauli erga credit
sibi gregem affectum. Pastor enim bonus ponit animara
suam p̾it ouibus sius. Mercenarius autem cum uidit
lupum uententem fugit. quia non sunt euis oues. Et hoc
ipsum est dicere: Optabã anathema esse a xpro: & dele
me de libro tuo quem scripsisti.Qui enim delentur de
libro uiuentium: & cum iustis non scribuntur: Anathe¬
ma sũnt a xprõ. Simulq cerne apłm. quãtę caritatis in

Expanded text:
Christum? et ne ei forsitan non credamus, iurat et Christum? et ne ei forsitan non credamus, iurat et gnam et incredibilem et habere dolorem in corde, non qui ad horam pungat et transeat, sed qui iugiter in corde permaneat. quo tendit ista tristitia ? ad quid proficit incessabilis dolor? optat anathema esse a Christo et perire, ut alii salui fiant. sed si consideremus Moysi uocem rogantis deum pro populo Iudaeorum atque dicentis: si dimittis eis peccatum suum, dimitte; sin autem non uis, dele me de libro tuo, quem scripsisti, perspiciemus eundem et Moysi et Pauli erga creditum sibi gregem affectum. pastor enim bonus ponit animam suam pro ouibus, mercennarius autem, cum uiderit lupum uenientem, fugit, quia non sunt eius oues. et hoc ipsum est dicere: optabam anathema esse a Christo et: dele me de libro, quem scripsisti. qui enim delentur de libro uiuentium et cum iustis non scribuntur, anathema fiunt a domino. simulque cerne apostolum, quantae caritatis in
Abbreviated transcription (Latin):
celsa. neq profundum. neq alia treatura. poterit nos seꝑate
a caritait dei. quam habemus in xpr̃o husu dnõ nostro.
nunc sub uire uirando confirmet & dicat. Ueritatem dico¬
uobis in domino husu. non mentior mihi testimonium per¬
hibente tonstientia mea in spiritu sancto: quoniam tristi¬
tia est mihi magnia & continus dolor cordi meo. Optabã
enim anatrma er̃ a xp̃o. pro fratrib meis & propinquis
uixta carnem: & reliqua. Si enim tantat est in deum ca¬
ritatis: ut nec metu mortis: nec spe uita: nec persecuticẽ
nec fame. nec nuditate. nec periculo: nec gladio. possit se¬
parari a caritate eius: & si angeli quoq & potestates. &
uel pñtia uel futura & omnes caelorum fortitudines.&
excelsa paritet ae profunda. &uniuersa simul ertatura
ti ingruat. qd nequaqm̃ potest fieri: tamen non separetur
a caritate dei. quam habet in xpõ husu: Quae est ista tã¬
ta mutatio ĩmo inaudita prudentia: ut pro caritate xͥ¬

Expanded text:
neque profundum, neque alia creatura, poterit nos separare a caritate Dei, quam habemus in Christo Jesu Domino nostro , nunc sub jurejurando confirmet, et dicat: Veritatem dico in Christo Jesu, non mentior, testimonium mihi perhibente conscientia mea in Spiritu Sancto, quoniam tristitia est mihi magna, et continuus dolor cordi meo: Optabam e a Christo pro fratribus meis et propinquis iuxta carnem et reliqua. si enim tantae est in dominum caritatis, ut nec metu mortis nec spe uitae nec persecutione nec fame nec nuditate nec periculo nec gladio possit separari a caritate eius, et, si angeli quoque et potestates et uel praesentia uel futura et omnes caelorum fortitudines et excelsa pariter ac profunda et uniuersa simul creatura ei ingruat — quod nequaquam potest fieri —, tamen non separetur a caritate dei, quam habet in Christo Iesu, quae est ista tanta mutatio, immo inaudita prudentia, ut pro caritate
Abbreviated transcription (Latin):
ago: Si autem quod nolo ego hoc facio: non iam ego operor
illud: sed quod habitat in me peccatum. Inuenio igitur legẽ.
uolentem mihi facere honum: quia mihi malum adiacetꝰ.
Condelector enim legi dei fecundum interiorem hominem.
Uulto autem aliam legem in membris meis repugnantem le

Expanded text:
ago. si autem, quod nolo, hoc facio, non iam ego operor ago. si autem, quod nolo, hoc facio, non iam ego operor illud, sed, quod habitat in me, peccatum. inuenio igitur legem uolenti mihi facere bonum, quia mihi malum adiacet. condelector enim legi dei secundum interiorem hominem. uideo autem aliam legem in membris me
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum reuixit. Ego autem mortuus sum. & inuentum est
mihi mandatum quod erat ad uitam: hoc esse ad mortem. Lec
catũ enim occasione accepta per mãdatum seduxit me: & per
illud occidit. Itaq lex quidem sancta. & mandatum sanctũ
& uistum & bonum. Quod ergo bonum est:mihi mots est. Ab¬
sit. Sed ut peccatum appareat peccatum:per bonum mihi ope¬
ratum est mortem. ut fiat supra modum peccans peccatũ pet
mandatum. Scimus enim quia lex spiritualis est. Ego aut̃
carnalis sum uenundatus sub peccato. Quod enim opetor
ignoro. Non enim quod uolo hoc ago: sed quod odi illud fadio.
Siꝰ autem quod nolo hoc facio: consentio legi quia bona est. Nunc
autem iam non ego operor illud: Sed quod habitat in me peccatũ.
Scio enim: quia non habitat in me hoc est in carne mea bonũ
Uelle enim adiacet mihi: perficere autem bonum non inuenio.
Non enim quul uolo fauo bonum.sed quod nolo malum hoc

Expanded text:
peccatum reuixit, ego autem mortuus sum et inuentum est peccatum reuixit, ego autem mortuus sum et inuentum est mihi mandatum, qucatum enim occasione accepta per mandatum seduxit me et per illud occidit. itaque lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. quod ergo bonum est, mihi mors est? absit. sed, ut peccatum appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem, ut fiat supra modum peccans peccatum per mandatum. scimus enim, quia lex spiritalis est, ego autem carnalis s u m, uenundatus sub peccato. quod enim operor, ignoro. non enim, quod uolo, hoc ago, sed, quod odi, illud facio. si autem, quod nolo, hoc facio, consentio legi, quia bona est. nunc autem iam non ego operor illud, sed, quod habitat in me, peccatum. scio enim, quia non habitatin me, hoc est in carne mea, bonum. uelle enim adiacet mihi, perficere autem bonum nequaquam. non enim, quod uolo, facio bonum, sed, quod nolo malum, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
& uistos faceret. Nonnulli ita interpretantur. Sonille prõ
nobis impiis mortuus est & peccatoribus: quantomagio
nos absq ulla dubitatione pio uisto & bono xpõ debemubot¬
peopriã p̃utemus significarẽ perfonam: Sed absolute uistã tẽ¬
& bonam. pro qua difficulter interdum aliquis inueniri pot̾:
qui suũ sanguinem fundat. POctaua questio est. Quid sibi
catum per matidatum operatum est ĩme oem̾ concupi scentiã
Ponamus totum testimonium. & singula xpi auxilio disserentes:
quid nobis uideatur simpliciter indicemus. non praeuidicãtes tuo
sensiu quul uelis intelligere:sed nostram sententiam breuiter
explicantes. Quid etgo dicemus: Lex peccatum est Absit. Sed
peccatum non cognou nisi per legem. Nam concupiscentiam ne¬
sciebam: nisi lex diceret non concupisces. Occasione autem ac¬
cepta peccatum per mandatum operatum est in me omnem
concupiscentiam. Sine lege enim peccatum mortuum ecat.Ego

Expanded text:
t justos faceret. Nonnulli ita interpretantur. Si ille pro t justos faceret. Nonnulli ita interpretantur. Si ille pro nobis impiis mortuus est, et peccatoribus, quanto magis nos absque ulla dubitatione pro iusto et bono Christo debemus ocproprie significare peret bonam, pro qua difficulter, sed interdum aliquis inveniri potest, qui suum sanguinem fundat. CAP. VIII.--Quid sibi catum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam . Ponamus totum testimonium, et singula Christi auxilio disserentes, quid nobis videatur, simpliciter indicemus, non praejudicantes tuo sensui, quid velis intelligere, sed nostram sententiam breviter explicantes. Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Sed peccatum non cognovi, nisi per Legem. Nam concupiscentiam nesciebam. nisi lex diceret: \'Non concupisces\'. occasione autem accepta peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. sine lege enim peccatum mortuum est. ego
Abbreviated transcription (Latin):
Effundam de spiritu meo super omnemidarie mimirabatup
bonitatem xp̃i. quod pro impiis & infirmisc& peccatoribuls nꝰ¬
mori uoluerit. & mori oportuno tempote t quoripẽ direetaite
tempore oportuno exaudiii te.& in die sallitis ucumaltirs
sum tui. Et tursum. Ecce nunc tempus acceptua acceptabile¬
ecc nunc dies salutis: quando omnes pecca trerunt: inutilesł
facti sunt.non fuit qui faceret bonum. non fiutusq ad
unum. Incredibilis ergo bonitas & dementia inaudita. moti
suum fundere metu mortis cuncta terrentem: nee imeni¬
ri interdum ut aliquis ꝓro re iusta & bona audeat mori. Cha¬
titas enim dei quam habuit: innob hĩc maxime comproba¬
tur: quod cum adhuc peccatores essemus:xpiłs p̃to: nobis mor¬
tuus est. & sublata est de terra uita cius. Et pro iniquitatib
populi ductus est ad mortem. & portauit peccala nostea. & tra¬
dita est in mortt̃ anima illius: Et cum in iquis repũtatus ẽ.
ut nos impios & infirmos &. peccatotes.pios. & cobustos &¬

Expanded text:
r omnem carnem, miratur bonitatem Christi, quod pro infirmis et inpiis et peccatoribus mori uoluerit et mori oportuno tempore, de quo ipse dicit: tempore oportuno exaudiui te et in die salutis auxiliatus sum tui et ecce nunc dies salutis . Quando omnes peccaverunt, simul inutiles facti sunt, non fuit qui faceret bonum, non fuit usque ad unum . Incredibilis ergo bonitas, et clementia inaudita, mori inem fundere, metu mortis cuncta terrente. Nam inveniri interdum potest, ut aliquis pro re justa, et bona audeat mori. Caritas autem Dei, quam habuit in nobis, hinc maxime comprobatur, quod cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est, et sublata est de terra vita ejus: Et pro iniquitatibus populi ductus est ad mortem: Et portavit peccata nostra, Et tradita est in mortem anima illius, Et, cum iniquis deputatus est ; ut nos impios, et infirmos, et peccatores, pios et robustos, e
Abbreviated transcription (Latin):
in mundum: poterant uidei hr̃e excusationem. & dicere quod
putauerunt ueritatem. & id circo mendatium pro ueritate susce¬
perint. Nunc autem ideo iudicandi sunt: ĩmo procul dubio
condempnandi: quia xpĩ ueritate contempta: postea mendaci

Expanded text:
in mundum, poterant habere Iudaei excusationem et dicere, quod in mundum, poterant habere Iudaei excusationem et dicere, quod putauerint ueritatem et idcirco mendacium pro ueritate susceperint; nunc autem ideo iudicandi sunt, immo procul dubio condemnandi, quia Christo ueritate contempta postea mendaci
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas deuorabit.Seducuntur autẽ cius mendatio:qui perdi¬
tioni sunt prȩparati. Et quia tacita questio poterat moueri: cur
enĩ concessit deus omnem eum hre uirtutem. & signa atq
prodigia: per quae seducantur si fieri potest etiam electi dei. Po
luticẽ preuenit questionem. & quod opponi poterat: anteqmñ
opponatur absoluit. Faciet inquit omnia non sua uirtute. sed
concessione dei propter iudtos. ut qui noluerunt caritatẽ recipete
ueritatis. hoc est xpm̃. quia caritas dei diffusa est in cordibus
credentium. Et ipse dicit ego sim ueritas. de quo in psalmo scri¬
ptum est. Ueritas de terta o̾rta est. Quia ergo charitatẽ ꝑ uerita¬
tem non receperũt: ut saluatore suscepto salui fierent: mutet
illis dtus non operatorem sed ipam̃ operationem: idest fontẽ
erroris. ut credant mendacio. quia mendax ẽ ipẽ & pr̃ ruis. Et
si quidem antixpũs de uirgine natus esset: & primus uenissit

Expanded text:
ueritas deuorabit; seducentur autem eius mendacio, qui perdiueritas deuorabit; seducentur autem eius mendacio, qui perditioni sunt praeparati. et quia tacita quaestio poterat commoueri: cur enim concessit deus omnem eum habere uirtutem et signa atque prodigia, per quae seducantur, si fieri potest, etiam electi dei?\', solutione praeuenit quaestionem et, quod obponi poterat, antequam obponatur, absoluit. faciet, inquit, haec omnia non sua uirtute, sed concessione dei propter Iudaeos, ut qui noluerunt caritatem recipere ueritatis, hoc est Christum, quia caritas dei diffusa est in corda credentium et ipse dicit: ego sum ueritas, de quo in psalmis scriptum est: ueritas de terra orta est. qui ergo caritatem et ueritatem non receperunt, ut saluatore suscepto salui fierent, mittit illis deus non operatorem, sed ipsam operationem, id est fontem erroris, ut credant mendacio, quia mendax est ipse et pater eius. et siquidem antichristus de uirgine natus esset et primus uenisset
Abbreviated transcription (Latin):
est postra:in isto ex parte completur: tantum ut romanum ĩ¬
perium quod nunc uniuersas gentes tenet: retedat & de me¬
dio fiat. Et tune antixpũs uenirt fons iniquitatis. quem dñs
hiesus interficiet spiritu oris stu:diuina udelicet potestate &
suae matestatis imperio:cuius uississe fecisse est. Non in ex¬
ercitus multitudine. non in robore militum. non in angelos
auxilio. sed statim ut ille uenerit: in terficietur antixp̃m. Et quõ
tenebrae solis fugantur aduentu:sic illustratione aduents
suiltum dominus destruet atq delebit. Cuus opera saihana¬
sunt opeta.Et sicut in xptõ plenitudo diuinitatis cotpotalit¬
fiut:ita in antiapõ omnes erunt forutudines & signa atq pro¬
digia. Sed untuersa mendacia. Quomodo enim signis dei quae
operabatur per moysen imagi sius resistebãt mendaciis: & curga
moysi deuorauit uirgas eorum: ita mendatium antixpĩ xpri

Expanded text:
est postea, in isto ex parte conpletur, tantum ut Romanum imest postea, in isto ex parte conpletur, tantum ut Romanum imperium, quod nunc uniuersas gentes tenet, recedat et de medio fiat. et tunc antichnstus ueniet, fons iniquitatis, quem dominus Iesus interf i c i e t spiritu oris sui, diuina uidelicet potestate et suae maiestatis imperio, cuius iussisse fecisse est, non in exercitus multitudine, non in robore militum, non in angelorum auxilio, sed, statim ut ille aduenerit, interficietur antichristus. et qutenebrae solis fugantur adventu, sic et illustratione adventus sui eum Dominus destruet atque delebit. Occidetur asunt opera, et, sicut in Christo plenitudo diuinitatis fuit corporaliter, ita et in antichristo omnes erunt fortitudines et signa atque prodigia, sed uniuersa mendacia. quomodo enim signis dei, quae operabatur per Moysen, magi suis resistebant mendaciis et uirga Moysi deuorauit uirgas eorum, ita mendacium antichristi Christi
Abbreviated transcription (Latin):
prȩcessisset antixpũs. Et nunc quid detineat scitis: tit reue¬
letur in suo tempore.hoc est quae causa sit ut antixpus
in p̃ntiarum non ueniat optime nostis.Net uult aꝑte dice̾
Romanum imperium destruendum. quod ipsi qui impe¬
rant atternum putant. Unde secund apoca iohĩs. in fronte.
pupuratȩ mercttitis scciptum est nomen blasphemiae:idẽ Ro¬
mae aettrnȩ. Si enim apecte aud acterq dixisset: non ueniet an¬
tichristus:nisi prius Romanum deleatur imperium:iusta cau¬
sa persetutionis in ottentem tune ecclesiam consurgere udebã:
Quodq stquitur:Iam enim misterium iniquitatisꝰ operatur.
tantum ut qui tenet nunc teneat:donec d medio fiat. et tũc̃
reuelabitur ille iniquus:hunc habet sensum Mults malis
atq: peccatis/quibus nero impurissimus caesatum mundũ
premit:antichristi parturitur aduentus. & quod ille operatũs

Expanded text:
praecessisset antichristus. et nunc quid detineat, scitis, ut reuepraecessisset antichristus. et nunc quid detineat, scitis, ut reueletur in suo tempore, hoc est: quae causa sit, ut antichristus in praesentiarum non ueniat, optime nostis. nec uult aperte dicere Romanum imperium destruendum, quod ipsi, qui imperant, aeternum putant. unde secundum Apocalypsin Iohannis in fronte purpuratae meretricis scriptum est nomen blasphemiae, id est \'Romae aeternae\'. si enim aperte audacterque dixisset: \'non ueniet antichristus, nisi prius Romanum deleatur imperium\', iusta causa persecutionis in orientem tunc ecclesiam consurgere uidebatur. Quodque sequitur: iam enim mysterium iniquitatis operatur, tantum ut, qui tenet nunc, teneat, donec de medio fiat, et tunc reuelabitur ille iniquus, hunc habet sensum: multis malis atque peccatis, quibus Nero, inpurissimus Caesarum, mundum premit, antichristi parturitur aduentus et, quod ille operaturus