comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tate conuincer&. Quia & si delectatus est
furore peccantium: probar&. Tamense non
intulisse iim criminum: Quaergo insipien¬
tia quauedementia definitur ad dĩ referen¬
dum esse consilium. quod nec diabolo intotum
ascribi potest. Qui in peccantium flagitiis
in lecebrarum adiutor. Nonuoluntatum
credendus est essegenerator: Nihilergo taliũ
negotiorum ds̃ prȩdestinauit ut fier&. Nec
ullam animam nequiter turpiterque uicturã
ad hoc ut taliter uiuer& prȩparauit. sed talẽ
futuram non ignorauit:. Ꝙd & ali iuste. se
iudicaturum esse prȩsciuit: At queita ad p̃¬
destinationem eiur. Nihil aliudreferripotest.
Nisi quod aut debitam iustitiae r&ributionẽ.
Autad in debitam pertin & gratiaelargitatem:
mer&ricis:
rȩdestinatio dĩ. & si apud nos dumin presentis
uitae periculis uersamur incesta est: Apud illũ
tamen quifecit quae futura sunt in cõmuta bilis
perman&. Necquȩ in luminauit: obcȩcat. Nec

Expanded text:
tate convinceret; quia etsi delectatus est tate convinceret; quia etsi delectatus est furore peccantum, probaret tamen se non intulisse vim criminum. Qua ergo insipientia, quave dementia definitur ad Dei referendum esse consilium, quod nec diabolo in totum ascribi potest, qui in peccantum flagitiis illecebrarum adjutor, non voluntatum credendus est esse generator? Nihil ergo talium negotiorum Deus praedestinavit ut fieret; nec ullam animam nequiter turpiterque victuram, ad hoc ut taliter viveret, praeparavit; sed talem futuram non ignoravit, et de tali juste se judicaturum esse praescivit. Atque ita ad praedestinationem ejus nihil aliud referri potest, nisi quod aut ad debitam justitiae retributionem, aut ad indebitam pertinet gratiae largitatem.meretricis. Praedestinatio Dei etsi apud nos, dum in praesentis vitae periculis versamur, incerta est; apud illum tamen qui fecit quae futura sunt incommutabilis permanet. Nec quae illuminavit obcaecat, nec
Abbreviated transcription (Latin):
runt: Cum autem declinant amalo. & faciuã
bonum. Ad ño gressur hominis diriguntur
& iuameius uol&. Propter quod dicit a postolus
Oramus autem ad dm̃ ut nihil malifaciatis.
Nonutnos probati ad pareamus: sed ut uos
quod bonum estfaciatis. Nonergo causas.
ruentium. Nec malignitatem iniquorum. Naq
cupiditates peccantium. Prȩdestinatio dĩ. aut
excitauit. Aut suasit. Autimpulit. sed plane
prȩdestinauit iudicium suum. quo unicuiq
r&ributurus est. proutgessit. siue bonum.
siuemalum: Quodiudicium futurum omnino
noness&: si homines łiuolunta te peccarent :
Eritautem manifestissime & omnis homo
quem discr&io diuinȩ scientiae. insinistra¬
constituerit parte damnabitur. quia nondĩ.
sed suam exsecutus estuoluntatem
filios. uel quando serui dominos occidunt
Sidiabolo obicer&ur quod talium facinorum
pse auctor. ipreess& incentor. puto quod aliq̃do
ratione ex onerarese hacposs& inuidia
& aliurĩs celerum patratores deipsorum. uolun¬

Expanded text:
runt: cum autem declinant a malo et faciunt bonum, a Domino gressus hominis diriguntur, et viam ejus volet . Propter quod dicit Apostolus, Oramus autem ad Deum, ut nihil mali faciatis; non ut nos probat appareamus, sed ut vos quod bonum est faciatis . Non ergo casus ruentium, nec malignitatem iniquorum, neque cupiditates peccantium praedestinatio Dei, aut excitavit, aut suasit, aut impulit: sed plane praedestinavit judicium suum, quo unicuique retributurus est prout gessit, sive bonum, sive malum. Quod judicium futurum omnino non esset, si homines Dei voluntate peccarent. Erit autem manifestissime: et omnis homo quem discretio divinae scientiae in sinistconstituerit parte, damnabitur; quia non Dei, sed suam exsecutus est voluntatemfilios, vel quando servi dominos occidunt, eret. RESPONSIO. Si diabolo objiceretur quod talium facinorum ipse auctor, ipse esset incentor; puto quod aliqua ratione exonerare se hac posset invidia, et talium scelerum patratores 236 de ipsorum volun
Abbreviated transcription (Latin):
fiat. inpellit. Quid tam peruersum quid tam
insanum dici. aut cogitari potest: sed intalem
sensum trahuntur. qui putant in omnibus hoc ene
prescientiam dĩ quod & uoluntatem. Cum uolun¬
tas eius Numquam uelit nisibona. Prȩscientia
autem & bonanorit &mala. sedbona quae
autipse faciat. Aut &iam ut nos faciamus in ꝑtit
Mala autem. qua e omnino ipse non fecit. Neq:
fierisuasit aut impulit. Uires itaque oboedi¬
entiae Nonideo cuiquam subtraxit quia eum
non p̃destinauit: Sed ideo eum non prȩdestina¬
uit quia recessurum ab ipsa oboedientia esse
prȩuidit

Expanded text:
fiat impellit. Quid tam perversum, quid tam fiat impellit. Quid tam perversum, quid tam insanum dici aut cogitari potest? Sed in talem sensum trahuntur qui putant in omnibus hoc esse praescientiam Dei quod et voluntatem: cum voluntas ejus numquam velit nisi bona, praescientia autem et bona noverit et mala: sed bona quae aut ipse faciat, aut etiam ut nos faciamus, impertit: mala autem quae omnino ipse non fecit, neque fieri suasit, aut impulit. Vires itaque obedientiae non ideo cuiquam subtraxit, quia eum non praedestinavit; sed ideo eum non praedestinavit, quia recessurum ab ipsa obedientia esse praevidit
Abbreviated transcription (Latin):
ullus catholicorum dixit. autdicit. quod dr̃
homines pierecteque uiuentes perpotentiam
impeccata conpellat. &innocentiȩ humanȩ
potestas diuina uim. faciat. ut eam a proposito
bonȩ conuersationis excutiat: Non suntdĩ
operassta sed diaboli: cuius gaudium est .rui¬
na scõrum: Secl ad leuat dñs omnes qui con¬
ruunt. &eregit omnes elisos. Quibus dat
pocenitentiam: Vtrenpiscant adiabolilaquȩ is
a quo captiui tenebantur ad ipsius uolunta tem
Cum uero aliquos adõ. aut trxditos desiderus
suis. autobduratos legibus. Autrelictos mag¬
nis peccatissuis: hoc ipsos meruisse profitemur
Ouiataliaeorum crimina p̃cesserunt. ut ipsi
sibi poena debuerint quae eis &ĩam suppliciũ
uesterent inreatum: At queita Nec deiudicio
dĩ quȩrimur. quodeseritmeritos deseri. & mi¬
sericordiȩ eius gractias agimus qualiberat
non meritos liberari:¬
idr̃ hominem sibi oboedientem api&ate d&ur¬
bat & benecurrentem caderefacit. Ergo pro
bonis malar&ribuit. & iniustepunit. quodut¬

Expanded text:
ullus catholicorum dixit aut dicit, quod Deus homines pie recteque viventes, per potentiam in peccata compellat, et innocentiae humanae potestas divina vim faciat, ut eam a proposito bonae conversationis excutiat. Non sunt Dei opera ista, sed diaboli, cujus gaudium est ruina sanctorum: sed allevat Dominus omnes qui corruunt, et erigit omnes elisos : quibus dat poenitentiam, ut resipiscant a diaboli laqueis, a quo captivi tenebantur ad ipsius voluntatem . Cum vero aliquos a Deo aut traditos desideriis suis , aut obduratos 216 legimus, aut relictos; magnis peccatis suis hoc ipsos meruisse profitemur: quia talia eorum crimina praecesserunt, ut ipsi sibi poena fieri debuerint, quae eis etiam supplicium verteret in reatum. Atque ita nec de judicio Dei querimur, quo deserit meritos deseri: et misericordiae ejus gratias agimus, qua liberat non meritos liberariDeus hominem sibi obedientem a pietate deturbat, et bene currentem cadere facit: ergo pro bonis mala retribuit, et injuste punit, quod
Abbreviated transcription (Latin):
quando sicut scriptum est. laudatur peccator
in desideriis animȩ suae & qui iniqua gerit bene¬
dicitur : Talis in diuinis libris. iniquitas: clamor
uocatur. Sicut habes apud esaiam proph&am
deuinea mala : Expectaui in quit ut facer& iudi

Expanded text:
quando, sicut scriptum est, Laudatur peccator quando, sicut scriptum est, Laudatur peccator in desideriis animae suae, et qui iniqua gerit benedicitur . Talis in divinis Libris iniquitas clamor vocatur. Sicut habes apud Isaiam prophetam de vinea mala: Exspectavi, inquit, ut faceret judi
Abbreviated transcription (Latin):
demonstrarentur opinione grauiora: Quisenim
dicentem fratrisuo fatuȩ. Reum gehennȩ putara
Nisi ueritas dicer& : Qui tamen uulneri subiecit
continuo medicinam: Prȩceptum fraternȩ recon¬
caliationis adiungens Mox quippeait: siergo
offersmunustuum ad altare &ibi re cordatur fueris
quia fratertuus hab& aliquid aduerrumte: & c&ga
Autquis ȩstimar& quam magnum peccatum
sit dies obseruare & menses & annos & tempora
Sicut obseruant quicertis diebus siuemensibus.
Autannis uolunt uel nolunt aliquid inchoare :
Eoquod secundum uanas doctrinas hominum
fausta uel in fausta extiment tempora. Nisi huius
mali magnitudinem extimore a postoli pensa rems
Quitalibus ait: Timeo ues nefostes in ecausa labo¬
rauerim in uobis: huc accedit quod peccata quam¬
uis magna & horrenda cumin consu&ũdinem
uenerint Aut parua Autnulla esse creduntur¬
usqueadeo ut non solum non occultanda uerũ
&iam predicandeo. ac diffamanda uideantur

Expanded text:
demonstrarentur opinione graviora. Quis enim demonstrarentur opinione graviora. Quis enim dicentem fratri suo, Fatue, reum gehennae putaret, nisi Veritas diceret? Cui tamen vulneri subjecit continuo medicinam, praeceptum fraternae reconciliationis adjungens: mox quippe ait, Si ergo offers munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris, quia frater tuus habet aliquid adversum te, etc. . Aut quis aestimaret quam magnum peccatum sit, dies observare et menses et annos et tempora, sicut observant qui certis diebus sive mensibus sive annis volunt vel nolunt aliquid inchoare, eo quod secundum vanas doctrinas hominum fausta vel infausta existiment tempora; nisi hujus mali magnitudinem ex timore Apostoli pensaremus, qui talibus ait, Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vobis ? Cvis magna et horrenda, cum in consuetudinem venerint, aut parva aut nulla esse creduntuusque adeo ut non solum non occultanda, verum etiam praedicanda ac diffamanda videantur,
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Quare non magir iniquitatem patimini : quare
non potius fraudaminiͦ Vt ad illudredeatur quod
dñsait: Siquis uoluerit tunicam tuam tollere
&iudicio tecum contendere. Dimitteilli & palliũ
alio loco: Quiabstulerit inquittua: Noli repe¬
tere: prohibuit itaquesuos desaecularibus rebus
cumaliis habere iudicium. ex quad octrina aposto¬
lusdicit essedȩlictum : Tamen cumsint inecdesia
talia iudicia finiri int̃fr̃s fratribus iudicantib¬
Extraecdesiam uero terribiliteru&at:
Manifestum est &iam hic quid secundum ueniam
concedatur infirmis propterhaec at quehuius¬
modi peccata & alialic& hisminora quaefiunt
uerborum & cogitationum offensionibus A postolo
ia cobo confitente atquedicente : Inmultis enim
offendimus omner Oport&eottidie crebroque
oremurdm̃ atquedicamus: Dimitte nobis debita nr̃a
Necineo quodsequitur mentiamur. siauit & nos
quael euissima putarentur. Nisi inscripturis

Expanded text:
ait: Quare non magis iniquitatem patimini? quare ait: Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Ut ad illud redeatur quod Dominus ait: Si quis voluerit tunicam tuam tollere, et judicio tecum contendere, dimitte illi et pallium . Et alio loco: Qui abstulerit, inquit, tua, noli repetere . Prohibuit itaque suos de saecularibus rebus cum aliis habere judicium; ex qua doctrina Apostolus dicit esse delictum . Tamen cum sinit in Ecclesia talia judicia finiri inter fratres, fratribus judicantibuextra Ecclesiam vero terribiliter vetat, manifestum est etiam hic quid secundum veniam concedatur infirmis. Propter haec atque hujusmodi peccata, et alia, licet iis minora, quae fiunt verborum et cogitationum offensionibus, apostolo Jacobo confitente ac dicente: In multos enim offendimus omnes , oportet ut quotidie crebroque oremus Deum, atque dicamus: Dimitte nobis debita nostra , nec in eo quod sequitur mentiamur, sicut et nos quae levissima putarentur, nisi in Scripturis
Abbreviated transcription (Latin):
secundum ueniamĩ Non secundum imperium:
quis autem iamneg& essepeccatum Cum dari
ueniam facientibus a postolica auctorita fate¬
atur talequid dam est ubidicit: Aud& quisquã
ur̃m aduersus alterum negotium habens iudicari
abiniquis & non apudscõs. &paulo post sȩcularia
igitur iudicia si habueritis inquit eos qui contẽp¬
tibiles sunt ineclesia: hosconlocate: Ad reueren¬
tiam uobisdico. sic non est interuos quis quam
sapiens qui possit interfratrem suum iudicare
sed frater cum fratre iudicatur: &hoc apud infi¬
deles: Nam & hic poss& putari iudicium habere
aduersus alterum nones sepeccatum: sed tantum¬
modo id extra ecdesiam uelleiudicari: Nisi sequu¬
tus adiunger&. Iam quidem omnino delictumẽ ini
quia iudicia hab& is uobiscum: Ꝙnequis quam¬
ita hoc excus ar& iltdicer&. sustum sehabere nego¬
tium: sed iniquitatem sȩpati quam uell& a se
iudicum sententia remoueri: Continuo talibus
cogitationibur uel excusationibus occurrit atque

Expanded text:
secundum veniam, non secundum imperium . Quis autem jam esse peccatum neget, cum dari veniam facientibus apostolica auctoritate, fateatur? Tale quiddam est, ubi dicit: Audet quisquam vestrum adversus alterum negotium habens judicari apud iniquos, et non apud sanctos? Et paulo post: Saecularia igitur judicia si habueritis, inquit, eos qui contemptibiles sunt in Ecclesia, hos collocate. Ad reverentiam vobis dico: sic non est inter vos quisquam sapiens qui possit inter fratrem suum judicare? sed frater cum fratre judicatur, et hoc apud infideles! Nam et hic posset putari judicium habere adversus alterum, non esse peccatum, sed tantummodo id extra Ecclesiam velle judicari, nisi secutus adjungeret: Jam quidem omnino delictum est, quia judicia habetis vobiscum . Eita hoc excusaret, ut diceret justum se habere negotium, sed iniquitatem se pati, quam velit a se judicum sententia removeri, continuo talibus cogitationibus vel excusationibus occurrit atque
Abbreviated transcription (Latin):
ext demalis in mala prȩcipitabatur. Totius gent¬
rorbumani massa damnata : & adiuncta pastȩ
cuorum qui peccauerunt angelorum : luebat impiȩ
desertionis dignissimar poenas : Adiram quippe
dĩ pestin& iustam quicquidcȩca & indomita
concupis centia faciunt libenter malin
& quicquid manifestis apestisque poenis
patiuntur inuiti Nonsanecrcatoris desisten¬
te bonitate & malis angelis subministrare
uitam uiuacemque potentiam. Quaȩ subminis¬
tratio si auferatur intercidit. & hominum
quam uis de propagine uitiata damnataque
nascentium formare semina: & animare &
ordinare membra perlocorum a&ates. ꝑlo

Expanded text:
et de malis in mala praecipitabatur totius geneet de malis in mala praecipitabatur totius generis humani massa damnata; et adjuncta parti eorum, qui peccaverant, angelorum, luebat impiae desertionis dignissimas poenas. Ad iram quippe Dei pertinet justam quidquid caeca et indomita concupiscentet quidquid manifestis apertisque poenis patiuntur inviti; non sane Creatoris desistente bonitate, et malis angelis subministrante vitam, vivacemque potentiam; quae subministratio si auferatur, intercidit, et hominum, quamvis de propagine vitiata damnataque nascentium formare semina, et animare, ordinare membra per temporum aetates,
Abbreviated transcription (Latin):
regera imperio terrer& exitio : atque in pa¬
radisi felicitate tamquam inumbrauitao
unde iustitic custodita in meliora conscex¬
der& conlocauit: Hinc post peccatum exul
effatus. Stirpem quo queriam quam peccan¬
doinse tam quam in radice uitiaueratan
poena mostir &damnationis obstrinxit :
bltquia quid prolis exillo & simul damnata
penquam peccauerat coniuge percarnalẽ
concupis centiam in qua in oboedientiae poena
similis reributa est nascer&ur Traher&
originale peccatum : Quo traher&ur Per
ernores doloresque diuersos ad illud extremũ
cum des ertoribus angelis uitiatoribus & posses¬
soribus  consortibursuis si nefine suppliciũ
Sicper unum hominem peccatum intracuit in muu¬
dumin & per peccatum mors & ita in omner
hnonunes pertransuit in quo omnes peccauert̃
Mundum quippeappellauit eoloco a postolus
uniuer sum genus humanum Ita crgo seres
habebat Iacebat inmalis uel &iam uoluebat

Expanded text:
regeret imperio, terreret exitio, atque in paregeret imperio, terreret exitio, atque in paradisi felicitate, tanquam in umbra vitae, unde justitia custodita in meliora conscenderet, collocavit. Hinc post peccatum exsul effectus, stirpem quoque suam, quam peccando in se tanquam in radice vitiaverat, poena mortis et damnationis obstrinxit, ut quidquid prolis ex illo, et simul damnata per quam peccaverat conjuge per carnalem concupiscentiam, in quam inobedientiae poena similis retributa est, nasceretur, traheret originale peccatum, quo traheretur per errores doloresque diversos ad illud extremum cum desertoribus angelis vitiatoribus, et possessoribus, et consortibus suis sine fine supplicium. Sic « per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors, et ita omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt : mundum quippe appellavit eo loco Apostolus universum genus humanum. Ita ergo se res habebat: jacebat in malis, vel etiam volvebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
mutabili bono deficiente . boni mutabilis uoliis¬
mum est creature rationabilis malum
qdest prima priuatio boni Deinderam oiam
nolentibus. sub intrauit ignorantia rerum
agendarum. & concupis centia noxiarum
quibus comiter sub inferuntur error &dolor
quaeduo mala quando imminentia sentiuntur:
ea fugitantis animimotus. uocatur m&uis
Porro animus cum adipiscitur concupita quã¬
uis perniciosa uel in ania: Dñm id errore
nonsentit uel delectatione morbida uincitur
Sana & iam lacitia uentilatur :Ex his morbo¬
rum non ubertatis sed indigentiae tamquã
fontibus. Omnis miseria Naturȩ rationalis
non potuit amittere beatitudinis app&itum
Uerum haec communia mala sunt: & hominum
& angelorum prosua malitia dĩ iustitia
damnatorum
ed homohab& & poenam propriam: qua&iã
Ocorporis moste punitur est: Mortis ei quippe
supplicium dẽ comminatur fuerat si peccar&:
Siceum munerans libero arbitrio ut tamea

Expanded text:
mutabili bono deficientem boni mutabilis volunmutabili bono deficientem boni mutabilis volunmum est creaturae rationalis malum, id est, prima privatio boni: deinde jam etiam nolentibus subintravit ignorantia rerum agendarum, et concupiscentia noxiarum; quibus comites subinferuntur error et dolor: quae duo mala quando imminentia sentiuntur, ea fugitantis animi motus vocatur metus. Porro animus cum adipiscitur concupita, quamvis perniciosa vel inania, quoniam id errore non sentit, vel delectatione morbida vincitur, vel vana etiam laetitia ventilatur. Ex his morborum, non ubertatis, sed indigentiae tanquam fontibus omnis miseria naturae rationalis non potuit amittere beatitudinis appetitum. Verum haec communia mala sunt et hominum et angelorum pro sua malitia Domini justitia damnatorum. Sed homo habet et poenam propriam, qua etiam corporis morte punitus est. Mortis ei quippe supplicium Deus comminatus fuerat, si peccaret: sic eum munerans libero a
Abbreviated transcription (Latin):
nam utilitatem illa non uiol&ur adulterando
& iuolour istamentiendo : Plurimum quidẽ
adbonum profecisse homines qui nonnisi pro
salute hominis mentiuntur: non est negandum
sed in eorum tali pro merito laudatur
Vel&iam temporaliter remuneratur. Beni uol&¬
tia Non fallatia. quae utignoscaturs a gest
Hon ut &iam predic&ur maxime inheredibis
testa menti noui quibur dicitur: sit inore uro
est est Non Non: Quod enim amplius est
amalo est : propter quodmalum quia subrepere
in hac mostalitate non derinit: &iam ipsi cohere¬
des xp̃i dicunt : Dimitte nobis debita nr̃a : his itaq¬
prohuius breuitatis necessitate tractatis. Qñm¬
causae cognoscendȩ sunt rerum bonarum &
malarum. quantum uiae satis est quacios
ꝑducat ad regnum: Ubierituita sinemaorsele
sineerrore ueritas sine perturbationer feli¬
Crarer Nequaquam dubitaredebemus rerun
quacadnos pertinent bonarum causam nobi
eust usi bonitatẽ dĩ Malarum uero abim¬

Expanded text:
nam utilitatem illa non violetur adulterando, nam utilitatem illa non violetur adulterando, et violetur ista mentiendo? Plurimum quidem ad bonum profecisse homines, qui non nisi pro salute hominis mentiuntur, non est negandum: sed in eorum tali profectu merito laudatur, vel etiam temporaliter remuneratur benevolentia, non fallacia, quae ut ignoscatur sat est, non ut etiam praedicetur, maxime in haeredibus Testamenti Novi, quibus dicitur, Sit in ore vestro, Est, est; Non, non: quod enim amplius est, a malo est . Propter quod malum, quia subrepere in hac mortalitate non desinit, etiam ipsi cohaeredes Christi dicunt, Dimitte nobis debita nostra . CApro hujus brevitatis necessitate tractatis, qcausae cognoscendae sunt rerum bonarum et malarum, quantum viae satis est quae nos perducat ad regnum, ubi erit vita sine morte, sine errore veritas, sine perturbatione felicitas: nequaquam dubitare debemus, rerum quae ad nos pertinent bonarum causam non esse nisi bonitatem Dei; malarum vero ab im
Abbreviated transcription (Latin):
illa. atque perfecta felicitate frueremur:
est essepeccatum: quia homo Non solum quan¬
errat & fallitur sicut homo Hoc deb& loqui
quod animogerit. siue illud uerum sit. siue
put&ur & nonsit . Omnis autem quimentit᷑
contra id. quod animo sentit Voquitur uoluntate
fallendi: &utique uerba propterea sunt institu
sed perque in alterius quisque notitiam cogi
tationes suas ꝑferat: Verbis ego uti ad fal¬
Mecideo ullum mendacium putandum est
non esse petcatum: Quia possumus aliquando
alicui prodensementiendo. possumurenim &
furando si pauper aupalam datur sentit cõmo¬
dum: Etdiuer cui clam tollitur. Nonsentit in co¬
modum: Necideo talefurtum quis quam dixe¬
ninȩsonessepeccatum : possumur & adulteran¬
dosialiqua nisi ad hocei consentiatur apparrat
amando moritura: &siuixerit penitudo
purganda: Nec ideo peccatum Negabitur
tale adulterium. Siautem merito nobis plac&
castitas. quid offendit᷑ ueritas : Vt propter alie¬

Expanded text:
illa atque perfecta felicitate frueremur. illa atque perfecta felicitate frueremur. est esse peccatum, quia homo non solum quanipse errat, et fallitur, sicut homo, hoc debet loqui, quod animo gerit, sive illud verum sit, sive putetur et non sit. Omnis acontra id, quod animo sentit, loquitur voluntate fallendi. § 1. Et utique verba propterea instituta sunsed per quae quisque in alterius tationes suas perferat. Verbis ergo uti ad falest. Nec ideo ullum mendacium putandum est non esse peccatum, quia possumus aliquando alicui prodesse mentiendo. Possumus enim et furando, si pauper cui palam datur, sentit commodum, et dives cui clam tollitur, non sentit incommodum: nec ideo tale furtum quisquam dixerit non esse peccatum. Possumus et adulterando, si aliqua, nisi ad hoc ei consentiatur, appareat amando moritura, et si vixerit, poenitendo purganda: nec ideo peccatum negabitur tale adulterium. Si autem merito nobis placet castitas, quid offendit veritas, ut propter alie
Abbreviated transcription (Latin):
Aut ab hac uia deuiabat apostolus p&rus.
quando se existimans uisum uidere. Aiud
proalio sicputabat uta corporum imaganiluu
in quibus se esse arbitrabatur. uera in quibus
erdtcorpora Non dinoscer& Nisicum abillo
angelus perquem fuerat liberatus abscessit.
Qut ab hac uia deuiabat iacob patriarcha
quando uiuentem filium ab estia credebat
occisum  In his atquehuius modi falsitatibus
salua fide qua e indm̃ nobis est fallimur
Etuia non relicta quacadillum nos ducit
erramus quierrorer &iam si peccata non sunt:
Tamen inmalis huius uitae deputandisunt
quae ita subiecta est uanitati. utad probentur
hic falsa proueris. Respuantur uera profalsis
Teneantur incesta procertis: Quam uis enim
haec ab ea fide absint. ꝑ quam ueram certam ꝙ¬
qua eada &ernam beatitudinem tendimus
Abea tamen miseria non absunt. inqua adhuc
sumus: Nullo modo quippefalleremur in
aliquo uel animi uel corporis sensu: siiamuene

Expanded text:
aut ab hac via deviabat apostolus Petrus, aut ab hac via deviabat apostolus Petrus, quando se existimans visum videre, aliud pro alio sic putabat, ut a corporum imaginibus, in quibus se esse arbitrabatur, vera in quibus erat corpora non dignosceret, nisi cum ab illo angelus, per quem fuerat liberatus, abscessit: aut ab hac via deviabat Jacob patriarcha, quando viventem filium a bestia credebat occisum . In his atque hujusmodi falsitatibus, salva fide, quae in Deum nobis est, fallimur, et via non relicta quae ad illum ducit, erramus: qui errores etiamsi peccata non sunt, tamen in malis hujus vitae deputandi sunt, quae ita subjecta est vanitati, ut approbentur hic falsa pro veris, respuantur vera pro falsis, teneantur incerta pro certis. Quamvis enim haec ab ea fide absint, per quam veram certamque ad aeternam beatitudinem tendimus; ab ea tamen miseria non absunt, in qua adhuc sumus. Nullo modo quippe falleremur in aliquo vel animi vel corporis sensu, si jam vera
Abbreviated transcription (Latin):
sedicunt quod nescire non possunt: Neque
enim quis quam sinitur nescire seui uere
quando quidem si non uiuit non potest aliquid
uel nescire :Qm̃ non solum scire uerum
&iam nescire uiuentis est: sed iudelica
non ad sentiendo quod uiuant. cauere sibi uid¬
tur errorem : Cum &iam errando conun¬
cantur uiuere. Qũo non potest qui non uiuit
errare: sicutego nos uiuere Nonsolum uerum
sed &iam certum est Itauera &certa sunt
multa. quibus non adsentiri. Absit ut sapientia
potius quam dementia Nominan disit : In quiba
dĩ regnum utrum credantur Annon: uel
utrum uera siuȩ sint siue putentur Anfalsa÷
in hir errare. Idest ali pro alio putare non
arbi trandum est essepeccatum : Aut sicst :
mintumum esse atquel euissimum: postremo
quale cumque illud & quantum cumque sit:
adillam uiam non pertin& quaimus ad dm̃.
qua e ua fides est xp̃i. quae perdilectionem
operatur : Neque enim ab hacuia deuiabat
ingeminis filus gratu ille parentibus error.

Expanded text:
se dicunt, quod nescire non possunt. Neque enim quisquam sinitur nescire se vivere: quandoquidem si non vivit, non potest aliquid vel nescire; quoniam non solum scire, verum etiam nescire viventis est. Sed videlicet non assentiendo quod vivant, cavere sibi videntur errorem: cum etiam errando convincantur vivere; quoniam non potest qui non vivit errare. Sicut ergo nos vivere non solum verum, sed etiam certum est; ita vera et certa sunt multa, quibus non assentiri, absit ut sapientia potius quam dementia nominanda sit. CAPUT XXI.Dei regnum, utrum credantur, an non; vel utrum vera sive sint sive putentur, an falsa: in his errare, id est, aliud pro alio putare, non arbitrandum est esse peccatum; aut si est, minimum esse atque levissimum. Postremo, qualecumque illud et quantumcumque sit, ad illam viam non pertinet, qua imus ad Deum: quae via fides est Christi, quae per dilectionem operatur . Neque enim ab hac via deviabat in geminis filiis gratus ille parentibus error:
Abbreviated transcription (Latin):
defunctorum. animas pi&ate suorum. uiuentiũ
releuari. Cum pro illis sacrificium mediatoris
offestur. Vel elemosynȩ in eclesia fiunt:
sedeis haec prosunt quicum uiuerent
Haec sibi ut postea prosint prodes semdruerur
Estenimquidam uiiendi modunNetam bonus
utnon requirat ista post mostem Nectãmalus
ut ei non prosint ista postmortem: Estuero talis¬
inbono uthirnon requirat. Est &rursur talis
inmalo. ut nechis ualeat cum haecuita transierit
adiuuari. Quocirta hic omnemeritum conpara¬
tur quo possit perhancuitam releuari quispiam
uel grauari: Nemose autem prepar& quod hic
neglexit cum obierit dñm promereri:
Nonigitur ista quae pro defunctis commendan
dis. frequentat ecdesia illiapostolicȩ sunt ad¬
uersa sententia quadictum est Omnesenim
ad stabimur ante tribunal xp̃i. ut ferat unus¬
quisque secundum ea quae percorpus gessit
siuebonum siuemalum: Quia &am hoc meritũ
sibi quisque cum in corpore uiuer& conparauit
Vtei possint ita prodesse: Nonenim omnibus

Expanded text:
defunctorum animas pietate suorum viventium revelari, cum pro illis sacrificium mediatoris offertur, vel eleemosynae in Ecclesia fiunt. Sed eis haec prosunt, qui cum viverent, haec sibi ut postea prodesse possent, meruerunt. Est enim quidam vivendi modus, nec tam bonus ut non requirat ista post mortem, nec tam malus ut ei non prosint ista post mortem. Estin bono, ut his non requirat; est et rursus talis in malo, ut nec his valeat, cum haec vita transierit, adjuvari. Quocirca hic omne meritum comparatur, quo post hanc vitam possit relevari quispiam, vel gravari. Nemo se autem speret, quod hic neglexit, cum obierit, apud Deum promereri. Non igitur ista quae pro defudis frequentat Ecclesia, illi apostolicae sunt adversa sententiae, qua dictum est: Omnes enim astabimus ante tribunal Christi, ut referat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, sive bonum, sive malum ; quia etiam hoc meritum sibi quisque cum in corpore viveret, comparavit, ut ei possint ista prodesse. Non enim omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
tionem contra in imicos gratiaedĩ toturmundus
amplexus est. ueraciprofessione. Quem ad mo¬
dam: uerum &iam ad faciendam iustitiam
Nosperactos singulos adiuuari. Ita utsineilla
Nihiluere scã equepi&atis habere. Cogitare
dicere. agere ualeamus: Neque haec clona
ita ex dõ esse oppinemur: Vt quia ipsenaturȩ¬

Expanded text:
tionem contra inimicos gratiae Dei totus mundus tionem contra inimicos gratiae Dei totus mundus amplexus est, veraci professione, quemadmodam, verum etiam ad faciendam justitiam nos per actus singulos adjuvari; ita ut sine illa nihil verae sanctaeque pietatis habere, cogitare, dicere, agere valeamus . Neque haec dona ita ex Deo esse opinemur, ut quia ipse natura
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ abinitio usque infinem lapidibus uiuis
& electis ȩdificatur. Vt ciuitasfundata in ipso
angulari. lapid exp̃o ihũ : Inquo omnis ȩdifica¬
tio constructa crescit in templum scm̃ in dño
De his lapidibus Nihileicitur. Nihilminuitur
Nihil rapitur. Veritas enim dicit: Omne quod
datmihi pater. ueni& ad me: &eum quiuenerit
adme non eiciamforas: &terum noncreditis:
quianonestis deo uiburmeis. Ques meae uocem
meam audiunt. &ego noui illas. & sequuntur
me &ego uitam acernam do illis. & non peri¬
bunt in a&ernum. Nec quis quam rapi& eas
demanumea. Omniumergo hominum cura
est dõ. & nemo est quemnon auteuangelica prȩ¬
dicatio: autlegis testificatio: Autipsa &iam
natura conueniat. sed infidelitatem hominum
ipsis a scribamus hominibus: fidem autem homi¬
num donum diesse fateamur. sinecuius gratia
Nemocurrit ad gratiam: &cum ducentis
quat tuor decim sacerdotibus. quorum constitu¬

Expanded text:
quae ab initio usque in finem lapidibus vivis quae ab initio usque in finem lapidibus vivis et electis aedificatur , ut civitas fundata in ipso angulari lapide Christo Jesu, in quo omnis aedificatio constructa, crescit in templum sanctum in Domino . De his lapidibus nihil ejicitur, nihil minuitur, nihil rapitur. Veritas enim dicit, Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet; et eum qui venerit ad me, non ejiciam foras : et iterum, Non creditis, quia non estis de ovibus meis: oves meae vocem meam audiunt, et ego novi illas, et sequuntur me, et ego vitam aeternam do illis; et non peribunt in aeternum, nec quisquam rapiet eas de manu mea . Omnium ergo hominum cura est Deo: et nemo est quem non aut evangelica praedicatio, aut legis testificatio, aut ipsa etiam natura conveniat. Sed infidelitatem hominum, ipsis adscribamus hominibus: fidem autem hominum, donum Dei esse fateamur, sine cujus gratia nemo currit ad gratiam. Et cum ducentis quatuordecim sacerdotibus, quorum constitu
Abbreviated transcription (Latin):
tuo benedicentur omnes tribus terrȩ:
Etsifilui promissionis sumus Non hȩsitemus
diffidentia. sed cum patrenro abraham demus
gloriam dõ. &plenissimecredamus quõ quod
promisit potens est & facere:
Audiamus dauid proph&antem. commemora¬
buntur. & conuertentur ad dnm uniuersi fines
terrȩ. &ad orabunt inconspectueius omnes
patria egentium: &alibi. Benedicentur in ipso
omnes tribus terrȩ. omnes gentes magnifica¬
bunteum: &alibi. Omnes gentes quascumq
fecisti uenient & ad orabunt corãtedñe & glori¬
ficabunt Nomentuum. Quae promissiones quia
uerissimae sunt. Nec possunt exulla paste
nutare. in his implentur qui salui fiunt ꝑ uniuer¬
sos finesterrae. Qũo quod promisit dr̃ : potens
est & facere:
Hec ergo est illa totiur humanigeneris ad sumptio.
haec filiorum dĩ adoptio: Haec gentium pleni¬
tudo praescita & prȩdestinata inxp̃o ante
constitutionem mundi. Haec est hierusalem¬

Expanded text:
tuo benedicentur omnes tribus terrae . tuo benedicentur omnes tribus terrae . Et si filii promissionis sumus, non haesitemus diffidentia, sed cum patre nostro Abraham demus gloriam Deo, et plenissime credamus, quoniam quod promisit, potens est et facere . Audiamus David prophetantem, Commemorabuntur, et convertentur ad Dominum universi fines terrae, et adorabunt in conspectu ejus omnes patriae gentium : et alibi, Benedicentur in ipso omnes tribus terrae, omnes gentes magnificabunt eum : et alibi, Omnes gentes quascumque fecisti, venient, et adorabunt coram te, Domine, et glorificabunt nomen tuum . Quae promissiones, quia verissimae sunt, nec possunt ex ulla parte nutare, in his implentur qui salvi fiunt per universos fines terrae: quoniam quod promisit potens est et facere. Haec ergo est illa totius humani generis assumptio, haec filiorum Dei adoptio, haec gentium plenitudo, praescita et praedestinata in Christo ante constitutionem mundi. Haec est Jerusalem
Abbreviated transcription (Latin):
quȩrere & saluare quod perierat.
Causas uero operum &iudiciorumdĩ qui extoto
adhumanas uoluntates & actiones refest: quas
tamen in paruulorum adoptione autabdicatio¬
ne non inuenit. & dispensationes dĩ ex liberi
arbitrii uult mutabilitate uariari. Profit&ur
sibi scrutabilia iudicia dĩ & inuestigabiles uias
cius. Ꝙ quod doctorgentium paulus non audes
attingere hic seestimat reseratum posse
uulgare :. Quodque non minoris impi&atis
estipsam gratiam quasaluamur. Autbonis
meritis doco rependi aut malis ad firmatarom
Remoto ergo obscurarum turbine quȩstionum
nos gratiae latitudinem
Dicamus quecum a postolo
quõdr̃ uult omnes homines saluos fieri &inagnitionẽ
ueritatis uenire: &iterum dicamus cuma postolo
quiest saluator omnium maximefidelium.
Et audiamus dñm dicentem a postolissuis:
quaecumque man daui uobis: Audiamus quoq
ad abraham promissionem dĩdicentis: In semini

Expanded text:
quaerere et salvare quod perierat. quaerere et salvare quod perierat. Causas vero operum et judiciorum Dei, qui ex toto ad humanas voluntates et actiones refert, quas tamen in parvulorum adoptione aut abdicatione non invenit, et dispensationes Dei ex liberi arbitrii vult mutabilitate variari, profitetur sibi scrutabilia judicia Dei et vestigabiles vias ejus: et quod doctor gentium Paulus non audebat attingere , hic se existimat reseratum 212 posse vulgare: quodque non minoris impietatis est, ipsam gratiam, qua salvamur, aut bonis meritis docet rependi, aut malis affirmat arceri. Remoto ergo obscurarum turbine quaestionum, ad revelatae nos gratiae latitudinem icamusque cum Apostolo, Quoniam Deus vult omnes homines salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Et iterum dicamus cum Apostolo, Qui est salvator omnium, maxime fidelium . Et audiamus Dominum dicentem aposquaecumque mandavi vobis . Audiamus quoque ad Abraham promissionem Dei dicentis, In semine
Abbreviated transcription (Latin):
Cicirta uniuersitatem generis humani saluan¬
Odam & in agnitionem ueritatis uocandam:
lta in differens peromnia saecula asserenda est
uoluntar dĩVtusquequaque neminem hominũ
pr&erminsse monstr&ur in pen&rabilis
iudiciorum dĩ altitudo pulsatur. Quare enĩ
in pr&eritis saeculis dimiserit dr̃ omnes gentes
ingrediuias suas. Quando iacob elegitribi dñs.
& non fecit taliter omninationi. & iudicia
sua non manifestauit eis &quur qui
&quur qui
aliquando non populus. Nuncautem populus
disit. & quorum aliquando non misestus est
Nuncautem misereatur. &ubi dictum est. Non
plebs meauos ibi uocentur filudĩuiui. & quare
quod querebat israhel nonsit consecutus.
electio autemconsecuta est. Exeri uero
excecatisint. Inp ossibile est conprehendere
& periculo securiositatis est quȩrere: Cum tam̃
quod nulla sit apud dm̃ iniquitar. Neminiliceat
ignorare Nec alia gratia Autalia fide quẽquã
hominum siue antelegem siuel egis tempore
iustificatum esse credendum sit. Quam hac

Expanded text:
circa universitatem generis humani salvandam et in agnitionem veritatis vocandam, ita indifferens per omnia saecula asserenda est voluntas Dei, ut usquequaque neminem hominum praetermisisse monstretur; impenetrabilis judiciorum Dei altitudo pulsatur. Quare enim in praeteritis saeculis dimiserit Deus omnes gentes ingredi vias suas, quando Jacob elegit sibi Dominus ; et non fecit taliter omni nationi, et judicia sua non manifestavit eis : et cur qui aliquando non populus, nunc autem populus Dei sit; et quorum aliquando non misertus est, nunc autem misereatur; et ubi dictum est, Non plebs mea vos, ibi vocentur filii Dei vivi : et, quare quod quaerebat Israel non sit consecutus, electio autem consecuta est, caeteri vero excaecati sunt : impossibile est comprehendere, et periculquod nulla sit apud Deum iniquitas , nemini liceat ignorare: nec alia gratia aut alia fide quemquam hominum, sive ante legem, sive legis tempore justificatum esse credendum sit, quam hac
Abbreviated transcription (Latin):
rauimus. Quia ihs moriturus erat progente
Non tantum progente sed &iam ut filiosdĩ
dispersos congregar& inunum: Quia non solum
exiudȩis sed &iam exgentibur ꝑeum quiuocat
quaenon sunt : tamquam quae sunt:
Et quidispersos is rahel congregat filudĩ. filu
promissionis inunameccleram congregantur
Atimpleatur quod promissum est abrahȩ.
Cui dictum est. Quod in semineeius benedicen¬
dae essent omnes tribus terrȩ¬
Quod quibusdam euangeli predicatio ad ño¬
* subtrahatur. Ne percepta euangelii prȩdica¬
Si probari potest. quod ex quo euangelium p̃di
catur. Nemo prorsus fuerit. cui xp̃iana gratia
adnuntiata non fuerit : Non rectedicitur tacitũ
quod ostenditur prȩdicatum : Siautem aliquo
modo inueniuntur homines quibus euangelium
non fuerit prȩdicatum. Non potest dici sine
iudicio dĩ factum. quod nefas est ideo rep̃hendi
quia non potest conp̃hendi:

Expanded text:
ravimus: Quia Jesus moriturus erat pro gente; et ravimus: Quia Jesus moriturus erat pro gente; et non tantum pro gente, sed etiam ut filios Dei dispersos cex Judaeis, sed etiam ex gentibus, per eum qui vocat quae non sunt, tamquam quae sunt , et qui dispersos Israel congregat , filii Dei, filii promissionis in unam Ecclesiam congregantur: ut impleatur quod promissum est Abrahae, cui dictum est, quod in semine ejus benedicendae essent omnes tribus terro quibusdam Evangelii praedicatio subtrahatur, ne percepta Dei praedicasi probari potcatur, nemo prorsus fuerit, cui christiana gratia annuntiata non fuerit; non recte dicitur tacitum, quod ostenditur praedicatum. Si autem aliquo modo inveniuntur homines, quibus Evangelium non fuerit praedicatum; non potest dici sine udicio Dei factum: quod nefas est ideo reprehendi, quia non potest comprehendi
Abbreviated transcription (Latin):
perunt. Quotquot autem receperunt eum
dediteis potestatem filios dĩfieri: Quinon ex
sanguinibus: Neque ex uoluntate carnis
Neque ex uoluntate uiri sed ex dõnatisunt
Diuersa ero abistis sorseorum ẽ qui interillos
cens&ur. Dequibus dicitur. Tux luc& intene¬
Vt possit secundum hocdici redemptor mundi
dedit promundo sanguinemsuum: &mundus
redimi noluit. quialucem tenebre non rece¬
perunt. &tenebrȩreceperunt. quibus dicit
a postolus: fiustis aliquando tenebrae : Nuncauit
lux in dño: Ipse uero dñsihs. quidixit seuenis se
quaerere & saluare quae perierat Nonueni
inquit nisi adoues quae perierantdomus is rł
Sed quaes int istȩ oues domus israhel. Apostolis
paulus exponat dicens. Nonomnes qui ex isrł
hi sunt irahel Nequequi sunt semen abrahȩ
omnes filii: sed inisa ac uocabitur tibi semen
Idest Nonqui filii carnis: hufiluidĩ: sed quifilii
promissionis estimantur insemine:
Inistisergo sunt illi dequibus dictum supra memo¬

Expanded text:
elio: Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, qui non ex sanguinibus neque ex uoluntate carnis neque ex uoluntate uiri, sed ex Deo nati suntDiversa ergo ab istis sors eorum est, qui inter illos censentur, de quibus dicitur, MunduUt possit secundum hoc dici redemptor mundi: dedit pro mundo sanguinem suum, et mundus redimi noluit; quia lucem tenebrae non receperunt, et tenebrae receperunt, quibus dicit Apostolus, Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Ipse vero Dominus Jesus, qui dixit se venisse quaerere et salvare quod perierat : Non veni, inquit, nisi ad oves quae perierant domus Israel . Sed quae sint istae oves domus Israel, apostolus Paulus exponat, dicens: Non omnes qui ex Israel, hi sunt Israel; neque quia sunt semen Abrahae, omnes filii, sed in Isaac vocabitur tibi semen: id est, non qui filii carnis, hi filii Dei; sed qui filii promissionis, aestimantur in semine . In istis ergo sunt illi, de quibus dictum supra memo
Abbreviated transcription (Latin):
sensum ds̃ aperuit: &inquorum corde posuit
fidei fundamentum dilectionis que feruorem
Quosdam autem ideo uocatos dicere . ut noncre¬
derent nimis absurdum est. quasi uocatio eis
causa infidelitatir extiterit. & prȩdicatio fidei
fecerit infideles: Quamius enim dispensato¬
res uerbi dĩ quibus dam sint sicut scriptum est.
Odor mostis ad mostem. Dõ tamenbonus
Xp̃i sunt odor: qui predicant xp̃m crucifixum
Iudȩis quidem standalum gentibus autem stul¬
titiam: Ipsis autem uocatis iudȩis. & grecis.
xp̃m dĩ uirtutem & dĩ sapientiam:
Quodergo prȩdicatus xp̃r crucifixus. Iud ȩis
erat scandalum: & gentibus stultitia. huma¬
nȩ uoluntatis faciebatauersio: Quod uero
ipsis uocatis iudȩis & grecis. Xp̃s erat dĩuistus¬

Expanded text:
sensum Deus aperuit, et in quorum corde posuit sensum Deus aperuit, et in quorum corde posuit fidei fundamentum dilectionisque fervorem. Quosdam autem ideo vocatos dicere, ut non crederent, nimis absurdum est, quasi vocatio eis causa infidelitatis exstiterit, et praedicatio fidei fecerit infideles. Quamvis enim dispensatores verbi Dei quibusdam sint, sicut scriptum est, odor mortis ad mortem: Deo tamen bonus Christi sunt odor , qui praedicant Christum crucifixum, Judaeis quidem scandalum, Gentibus autem stultitiam, ipsis autem vocatis Judaeis et Graecis Christum Dei virtutem et Dei sapientiam . Quod ergo praedicatus Christus crucifixus, Judaeis erat scandalum, et Gentibus stultitia, humanae voluntatis faciebat aversio: quod vero ipsis vocatis Judaeis
Abbreviated transcription (Latin):
Autbithynios. Ad quosidem a postoli tẽpta¬
bantire & non permisiteos sp̃sihũ:
Uideat &iam quomodo tueatur denuntiati¬
onem ipsius ueritatis dicentis. Prȩdi cabitur
hoc euangelium regni in uniuerso orbe intesti¬
monium omnibus gentibus. & tunc ueni&
finis: Nutat namque quod dicinefas est
fides uerbi. Si ante qua dringentos annos. euan¬
gelio impl&us est mundus & ad huc dñi dif¬
festur aduentus: Postremo respiciantur &iã
inter xp̃i anos populos totmilia paruulorum
qui ab hac uita sinebaptismo transierunt:
& aliquo modo probentur uocati. Quibus nec
plantator prȩdicare. Necrigator potuit subus
legatur: non uera citer dicitur quod aliis atq
aliis. Aliter atque aliter predic&ur.
Cumunus sit ds̃: una fides: una regeneratio.
una promissio: Siautem ad affectum plantati¬
onis &rigationis aspicitur. Aliud actum est
cumeis quorum exteriores aures corporali uoce
pulsatȩsunt. Aliud in eis quorum interiorem

Expanded text:
aut Bithynios, ad quos iidem Apostoli tentaaut Bithynios, ad quos iidem Apostoli tentabant ire, et non permisit eos Spiritus Jesu . Videat etiam quomodo tueatur denuntiationem ipsius Veritatis, dicentis, Praedicabitur hoc Evangelium regni in universo orbe, in testimonium omnibus gentibus; et tunc veniet finis . Nutat namque quod dici nefas est fides verbi, si ante quadringentos annos Evangelio impletus est mundus, et adhuc Domini differtur adventus. Postremo respiciantur etiam inter christianos populos tot millia parvulorum, qui ab hac vita sine Baptismo transierunt; et aliquo modo probentur vocati, quibus nec plantator praedicare, nec rigator potuit subvenligatur, non veraciter dicitur, quod aliis atque aliis, aliter atque aliter praedicetur: cum unus sit Deus, una fides, una regeneratio, una promissio. Si autem ad effectum plantationis et rigationis aspicitur, aliud actum est cum eis, quorum exteriores aures corporali voce pulsatae sunt; aliud in eis, quorum interiorem
Abbreviated transcription (Latin):
onomnes uocari ad gratiam eos quibus
omnibus euangelium prȩdicatur Non recte
dicitur. &iam sisint qui euangelio non obaudi¬
ant. Nisi ad eos respicitur. quibus nondum.
sacramentum crucis xp̃i. &redemptio san¬
guinis eius innotuit. Quia &iam siconstar&
quodiam inuniuersis nationibus. &omnibus
finibus terrȩ totus mundus euangelium reci¬
piss&. quod utique futurum uerissime p̃nunti¬
atum est : Noness& tamen dubium a tempore
resurrectionis dñi. usquead prȩsentem a &atem
fiusse homines: qui ab hacuita sine euangelii
cognitione transierint. De quibus dicipossit
quod uocati nonsint. Quia necspem uocatio¬
nis audierint Quodsiquis quam hancuocati¬
onis plenariam generalitatem. ita semper
asserit celebratam. Utab ascensione dñi
incaelo: Neunus quidem annus effluxerit
intraquem non adomnes predicatiomissa per¬
uenerit. Videat quomodo tunc asianos. uocator
prob&. quando a postoli sicutscriptum est
u&iti sunt abspũ scõloqui uerbum dĩ inasia

Expanded text:
on omnes vocari ad gratiam eos, quibus omnibus Evangelium praedicatur, non recte dicitur; etiamsi sint qui Evangelio non obaudiant: nisi ad eos respicitur, quibus nondum sacramentum crucis Christi, et redemptio sanguinis ejus innotuit. Quia etiamsi constaret quod jam in universis nationibus et omnibus finibus terrae totus mundus Evangelium recepisset quod utique futurum verissime praenuntiatum est, non esset tamen dubium, a tempore resurrectionis Domini usque ad praesentem aetatem fuisse homines, qui ab hac vita sine Evangelii cognitione transierint; de quibus dici possit, quod vocati non sint, quia nec spem vocationis audierint. Quod si quisquam hanc vocationis plenariam generalitatem ita semper asserit celebratam, ut ab ascensione Domini in coelum, ne unus quidem annus effluxerit, intra quem non ad omnes praedicatio missa pervenerit: videat quomodo tunc Asianos vocatos probet, quando Apostoli, sicut scriptum est, vetiti sunt a Spiritu sancto, loqui verbum Dei in Asia;
Abbreviated transcription (Latin):
tur ei & consepeliantur in baptismo Nio quiN
nato saluatore in carne substantiȩ nrãe & cruci¬
fixo proomnibus nobis: Nonfuerat necessariũ
utrenasceremur: &similitudini mostis eius
conplantaremur: Sed cumsine hoc sacramento
Nemo hominum consequatur uitam a &ernã.
Non est saluatus crucexp̃i quinon est crucifio
inxp̃o: Nonestautem crucifixus inxp̃o : qui
non est membrum corporis xp̃i. Nec est membr
subiit mortis. Vt nos inuistutecius haberemus
consostium resurrectionis Cum itaque rectis¬
sime dicatur saluator. prototius mundi redẽp¬
tione crucifixus. Propter ueram humanȩnatur
susceptionem: & propter communẽ. in primo
homine omnium perditionem: Potest tamen
dici. prohis tantum crucifixus. quibus mors ipsi¬
us. profuit: Dicitenim euangelista. Quia ihs̃
moriturus erat progente. Non tantum progen¬
te sed &iam utfilios dĩ dispersos congregaro

Expanded text:
tur ei et consepeliantur in Baptismo. Alioquin tur ei et consepeliantur in Baptismo. Alioquin nato Salvatore in carne substantiae nostrae, et crucifixo pro omnibus nobis, non fuerat necessarium ut renasceremur, et similitudini mortis ejus complantaremur. Sed cum sine hoc Sacramento nemo hominum consequatur vitam aeternam; non est salvatus cruce Christi, qui non est crucifixus in Christo. Non est autem crucifixus in Christo, qui non est membrum corporis Christi; nec est membrum subiit mortis, ut nos in virtute ejus haberemus consortium resurrectionis. Cum itaque rectissime dicatur Salvator pro totius mundi redemptione crucifixus, propter veram humanae naturae susceptionem, et propter communem in primo homine omnium perditionem: potest tamen dici pro his tantum crucifixus, quibus mors ipsius profuit. Dicit enim Evangelista, Quia Jesus moriturus erat pro gente; et non tantum pro gente, sed etiam ut filios Dei dis