comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
na ce enĩ uoluntas dei. p̃cedit bonã
uoluntatẽ nr̃am: ut peccatores uo¬
cet inpęnitentiã: Et ipsa sunt ar-¬
ma quib expugnat᷑ inimicus: con
quis aduersũ nos : Qui unigenito
filio suo ñ peꝑcit: sed ꝓnobis oĩb
tradidit eum: Si enim adhuc cũ
tissimum scutum quo repellit᷑ inimi¬
cus: desꝑationem salutis suggerens.
multitudine tribulationũ & tẽpta¬
tendimꝰ uitã. pͥmitꝰ nr̃a peccata dãp¬
nando. deinde bene uiuendo. ut pꝰ
uitam condẽpnatã malam. & gestã
bonam mereamur eternã: Sccđm
ꝓpositum enim occultissime tꝰticiȩ
bonitatisq sue: ds qͦs p̃destinauit.
ipsos &e iustificauit: Quos autem
iustificauit: ipsos &e głificauit: Pre¬
destinatio nr̃a ñ in nob̾ facta ẽ: sed
in occulto apud ipsum. in eiꝰ p̃sci¬
entia: Tria uero reliqua in nob st̃:
uocatio. iustificatio. glorificatio:
Uocamur p̃dicatione penitentie
Sic enĩ cȩpit dñs eu̾głizare: Agite
penitentiam: apꝓpinquabit enĩ

Expanded text:
na etenim voluntas Dei praecedit bonam voluntatem nostram, ut peccatores vocet in poenitentiam: et ipsa sunt arma quibus expugnatur inimicus, contquis contra nos? Qui unigenito Filio suo non pepercit; sed pro nobis omnibus tradidit illum. Si enim cum adhuc tissimum scutum, quo repellitur inimicus desperationem salutis suggerens multitudine tribulationum et tentatendimus vitam, primum nostra peccata damnando, deinde bene vivendo, ut post vitam, condemnatam malam et gestam bonam, mereamur aeternam. Secundum propositum enim occultissimae justitiae bonitatisque suae Deus quos praedestinavit, icavit: quos autem justificavit, ipsos et glorificavit. Praedestinatio nostra non in nobis facta est, sed in occulto apud ipsum in ejus praescientia: tria vero reliqua in nobis fiunt, vocatio, justificatio, glorificatio. Vocamur praedestinatione poenitentiae, sic enim coepit Dominus evangelizare. « Agite poenitentiam; appropinquavit enim
Abbreviated transcription (Latin):
elegit nos in ipso ante mundi c̃sti¬
tutionẽ : Quod ꝓfecto si ꝓpt̾ea di¬
ctum ẽ. quia p̾sciuit ds̃ credit᷑os.
ñ quia facturꝰ fuerat ipse creden¬
tes: contra istam p̾scientiã loqͥt᷑
filiꝰ dicens: Non uos me elegistis:
sed ego uos elegi: Cum hoc potiꝰ
p̃scierit ds̃. qd ipsi eum fuerant
accturi: ut ab illo eligi meneien
Piecti sunt itaq ante mundi
constitutionem: ea p̃destinatiõe
inqua ds̃ sua facta futura p̃sciuit:
Pleeti sunt autẽ demundo: ea uo-¬
catione qua ds̃ id qđ p̃destinauit
impleuit: Quos enĩ p̃destinauit:
ipsos &e uocauit. illa scilicet uoca¬
tione. scd̾m ꝓpositum: Non ergo
alios. sed qͦs p̃destinauit: ipsos
& uocauit: Nec alios: sed quos
itta uocauit. ipsos &e iustificauit:
Nec alios. sed quos p̃destinauit.
uocauit. iustificauit: ipsos et
glorificauit. illo utiq fine qui

Expanded text:
in ipso ante mundi constitutionem ? Quod profecto si propterea dictum est, quia praescivit Deus credituros, non quia facturus fuerat ipse credentes; contra istam praescientiam loquitur Filius, dicens, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi: cum hoc potius praescierit Deus, quod ipsi eum fuerant electuri, ut ab illo mererenElecti sunt ante mundi constitutionem ea prędestinatione, in qua Deus sua futura facta pręsciuit; electi autem de mundo ea uocatione, qua Deus id quod prędestinauit, impleuit. Quos enim prędestinauit, ipsos et vocavit; illa scilicet vocatione secundum propositum: non ergo alios, sed quos praedestinavit, ipsos et vocavit: nec alios, sed quos ita vocavit, ipsos et justificavit: nec alios, sed quos praedestinavit, vocavit, justificavit, ipsos et glorificavit ; illo utique fine qui
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ diligat. Quibꝰ recte considatis atꝙ
pspetis accende utrũ aliqͥd mali ac¬
aderit fidelibꝰ & piis. qd̾ eis ñ in bonũ
u̾teretur. Nisi forte putandũ ẽ. apłicã
illã uacare sententiam: ubi ait. Scimꝰ
quia diligentibꝰ dm̃ omĩa. eo oꝑant᷑ in
boña. Amiserut̃ omĩa quȩ habebant.
hunqͥd fidẽ ñ qͥd pietatẽ. ñ qͥd int̾ioris
hominis bona. qͥ ẽ ante dm̃ diues: hȩ
sunt opes axpĩanoꝵ: qͥbꝰ opulentus dice.¬
but dicebat apłs. Est aut̃ questꝰ magnꝰ
pietas cũ sufficientia. Nichil enĩ intu¬
limꝰ in hunc mundũ. s nec afferre ali

Expanded text:
 pereat. Quibus recte consideratis adque perspectis adtende utrum aliquid mali acciderit fidelibus et piis, quod eis non in bonum uerteretur, nisi forte putandum est apostolicam illam uacare sententiam, ubi ait: Scimus quia diligentibus Deum omnia cooperatur in bonum. Amiserunt omnia quae habebant Numquid fidem? numquid pietatem? numquid interioris hominis bona, qui est ante Deum diues? Hae sunt opes Christianorum, quibus opulentus dicebat apostolus: Est autem quaestus magnus pietas cum sufficientia. Nihil enim intulimus in hunc mu
Abbreviated transcription (Latin):
passiones: Sartina quippe quȩ infirri¬
tati
grauis est: leuis efficit᷑ cari.¬
tati. Talib eñi dñs dix̃ esse
suã sarcinã leuẽ : qualis pe
qualis fuit ꝗndo negauit¬
Iereticoꝵ qͦq inqͥ ecudine
ut scripturas uigilantiꝰ ꝑscrute¬
munde ne ouili xp̃i noceant eis
possit occurri: tanꝗ de sõno ignaoi¬
a&e nr̃a excitat᷑ in dustria. Ita per
multiplicẽ grãm saluatoris. etiã qđ
inimicus in ꝑnitiẽ machinat᷑: dc̃
conuercit in adiutoriũ. Qm̃ dili¬

Expanded text:
passiones? Sarcina quippe quae infirmipassiones? Sarcina quippe quae infirmitati gravis est, levis efficitur charitati. Talibus enim Dominus dixit esse suam sarcinam levem, qualis Petqualis fuit, quando negavitHaereticorum quoque inquietudine ut Scripturas vigilantius perscrutemur, unde ne oculi Christi noceant, eis possit occurri, tanquam de somno ignaviae nostrae excitatur industria; ita per multiplicem gratiam Salvatoris etiam quod inimicus in perniciem machinatur, Deus convertit in adjutorium. Q
Abbreviated transcription (Latin):
te facit. mala huiꝰ mundi tolerabilia
ducere spe futuri. Sic enĩ usu qͦdã bo¬
no. c̃uercuntur inbonu Dũ ñ augent
nrãm concupiscentiã. si exercent patien¬
tiam. De qͣ re apłs ait. Scimꝰ qm̃ diligen
non solũ gͦ illa quȩ appetunt᷑ ut suauia.
uerũ eciã illa. quȩ ut molesta uitanẽ
Quando alia sic sumimiꝰ necapim᷑. alia
sic feyimꝰ ne frangam᷑ Et scđ̾m p̾cepta
diuina. in om̃ibꝰ gras agimꝰ ei. de quo
dicimꝰ. Benedicã dum̃ inonũ tẽpore:
tuas. Neq enĩ reuera si fallacis ꝓsꝑita¬
tis semꝑ hic tranquillicas arrideret:
anima humana portũ illũ uere certe¬
ꝙ securitatis appeteret.
oꝑante cũ uolumꝰ: ad bona pietatis oꝑa
nichil ualemꝰ. de oꝑante illo ut ueli¬
mꝰ dictũ ẽ. Deus ÷ enĩ qͥ oꝑatur in nob̾
& uelle. De cooꝑante illo cũ iã uolumꝰ¬
& uolendo agimus: scimꝰ enĩ inqtͥ qm̃
diligentibꝰ dm̃ omĩa cooꝑantur in bonõ
Quid ÷ omĩã. nͥ & ipsas terribiles seuasꝙ

Expanded text:
te facis, mala hujus mundi tolerabilia ducere spe futuri. Sic enim usu quodam bono convertuntur in bonum, dum non augent nostram concupiscentiam, sed exercent patientiam; de qua re Apostolus ait: Scimus quonnon solum ergo illa, quae appetuntur ut suauia, uerum etiam illa, quae ut molesta uitantur, quando alia sic sumimus, ne capiamur, alia sic ferimus, ne frangamur, et secundum praecepta diuina in omnibus gratias agimus ei, de quo dicimus: Benedicam dominum in omni tempore; tuas. neque enim re uera, si fallacis prosperitatis semper hic tranquillitas adrideret, anima humana portum illum uerae certaeque securitatis appeteret, operante, cum uolumus, ad bona pietatis opera nihil ualemus. de operante illo, ut uelimus, dictum est: deus est enim, qui operatur in nobis et uelle; de cooperante illo, cum iam uolumet volendo agimus: Scimus enim, inquit, quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum . Quid est omnia, nisi et ipsas terribiles saevasque
Abbreviated transcription (Latin):
filioꝵ. sicut apłica disciplina c̃m̃dat:
Ista igitur sua dona quibꝰcũq ds̃¬
p̃sciuit. & in sua p̾scientia p̃paraũ.
Quos gͦ p̃destinauit. ipsos &e uocaũ
Uocatione illa de qua dictum est
Sine pęnitentia sunt dona &e uoca-¬
tio dei: Nãq in sua quȩ falli ĩmu¬
tariq ñ potest p̾scientia oꝑa sua
disponere: id om̃ino nec aliud qͥc ꝗͣ
hos &e uocauit: Et quos uocaũ. hos
ce iustificauit: ¶Ista sc̃ificatio con¬
ceditur iustis: sed ut iustificentur
p̃cedit uocatio. quȩ ñ est meritoꝵ.
sed grẽ dei: Om̃s enim peccauerunt.
&e egent gła dei: Quos enĩ uocauit.
hos &e iustificauit: Quos autẽ iusti¬
ficauit. hos ce glorificauit: Quia
gͦ uocatio ñ meritoꝵ nr̃oꝵ. sed be¬

Expanded text:
filiorum, sicut apostolica disciplina commendat. filiorum, sicut apostolica disciplina commendat. Ista igitur sua dona, etc., uspraescivit, et in sua praescientia praeparavit. Quos ergo praedestinavit, ipsos et vocavit vocatione illa de qua dictum est, sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei. Nam in sua, quae falli mutarique non potest, praescientia opera sua disponere, in Domino nec aliud quidquam hos et vocavit: et quos vocavit, hos et justificavit. » Ista sanctificatio conceditur justis; sed ut justificentur, praecedit vocatio, quae non est meritorum, sed gratiae Dei. « Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei. » Quos enim vocavit, « hos et justificavit: quos autem justificavit, hos et glorificavit. » Quia ergo vocatio n
Abbreviated transcription (Latin):
formari huic scło: sed reformami¬
ni in nouitate mentis uĩx Uibi gͦ
teformamꝰ ne conformem᷑ huic scło:
ibi conformam᷑ dĩ filio: Potest & sic
accipi. Ut quẽ admodũ nobis ille
mortalitate: ita nos illi efficiam
imortalitate c̃formes: Quod qͥdẽ
& ad ipsam resurrectionẽ corporũ¬
morte seminata ẽ. caro eius in con¬
tumelia. resurrexit in gła: scđm
hanc imaginem filii sui. cui ꝑ im¬
mortalitatẽ conformam᷑ in corpore:
Etiam illud agimꝰ. qđ itẽ dic̃ idem
apła. Sicut portauimꝰ imaginem
terreni: portemꝰ etiã imaginẽ eiꝰ
tales nos futuros. fide uera &e spe
certa firmaq teneamꝰ: Sic enĩ nc̃
eandem imaginem portare possumꝰ:
ñdũ inuisione sed in fide: ñdum
in re. s inspe: De corporis quippe
resurrectione tc̃ loquebat᷑ apłs. cũ¬
ẽ non ht̃ fr̃s. Scđm id autẽ quod
pͥmogenitꝰ ẽ. fr̃s uocare dignatꝰ ẽ.
Om̃s qui post eiꝰ &e ꝑ eiꝰ primatũ un
dei grãm renascuntur ꝑ adoptionẽ

Expanded text:
formari huic saeculo, sed reformamini in nouitate mentis uestrae; ubi ergo reformamur, ne conformemur huic saeculo, ibi conformamur Dei filio; potest et sic accipi, ut, quem ad modum nobis ille mortalitate, ita nos illi efficiamur inmortalitate conformes; quod quidem et ad ipsam resurrectionem corpormorte seminata est caro ejus in contumelia, resurrexit in gloria, secundum hanc imaginem filii, cui per immortalitatem conformamur, in corpore etiam illud agimus, quod item dicit idem Apostolus. Sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem ejus tales nos futuros fide vera et spe certa firmaque teneamus. Sic enim nunc eamdem imaginem portare possumus nondum in visione, sed in fide; nondum in re, sed in spe. De corporis quippe resurrectione tunc loquebatur Apostom id autem quod primogenitus est, fratres vocare dignatus est omnes qui post ejus et per ejus primatum in Dei gratiam renascuntur per adoptionem
Abbreviated transcription (Latin):
sed ñelectu: Ac ꝑ hoc. non sedmx
positum uocati: Quos autẽ uoca¬
uit. hoc ẽ. scđm ꝓpositum: illos a¬
iustificauit: Quos autẽ iustificaũ:
illos &e glorificauit: Hi st̃ filii pro.¬
missionis: hi sunt electi: qui ꝑelec¬
tionem gr̃ȩ salui fiunt: Hȩc sunt¬

Expanded text:
sed non electi ac per hoc non secundum propositum uocati. quos autem uocauit - hoc est secundum propositum -, illos etiustificauit;quos autem iusti ficauit, illos et glorificauit. hi sunt filii promissionis, hi sunt electi, qui per electionem gratiae salui fiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Ierrore cȩcent᷑. uł malitia depͣuen-¬
t᷑. si accipiunt potestatẽ corpora¬
lit̾ affligendi : exercent eiꝰ pacien¬
tiã. Si tantũmͦ male sentiendo
aduersant᷑: exertent eiꝰ sapientiã.
Et ut etiã in unici diligant᷑: exer¬
cent eiꝰ beniuolentiã. Quia dĩhis¬

Expanded text:
errore caecentur uel malitia deprauentur, si accipiunt potestatem corporaliter adfligendi, exercent eius patientiam; si tantummodo male sentiendo aduersantur, exercent eius sapientiam; ut autem etiam inimici diligantur, exercent eius beneuolentiam aut
Abbreviated transcription (Latin):
loresq hominũ. quãuis de peccatau
e maxime de peccati originał meritais
ueniante Unde facta ÷ & ipsa iata uinc¬
culo mortis obstricta: tam̃ &e remislis
peccatis remanere debuerunt cũ qͥb
homo ꝓueritate certaret. & unde exer¬
ceretur iurtꝰ fideliũ : ut nouus homo
nouo scło p̃paretur. Miseriã quã me¬
ruit uita ista dapnata. sapient̾ taleras
&e qͥa finiet᷑ prudent̃ gratulans. Beati
habitura ẽ. fidelit̃ & pacient̃ expectinꝰ.
Diabolus iuͦ adominatu & cordibꝰ fideliũ
foras missus. inqͦꝵ damnatione atq in¬
fidelitace licar daminatꝰ. etiã ipse regna¬
bat: tantũ ꝓconditione mortali huius aou̾sari
sinit᷑. quancũ eis expedire nouit. De qͦ

Expanded text:
loresque hominum, quanquam de peccatorum, et maxime de peccati originalis meritis veniant, unde facta est et ipsa vita vinculo mortis obstricta, tamen et remissis peccatis remanere debuerunt, cum quibus homo pro veritate certaret, et unde exerceretur virtus fidelium: ut novus homo novo saeculo praepararetur, miseriam quam meruit vita ista damnata sapienter tolerans, et quia finietur prudenter gratulans; beatithabitura est, fideliter et patienter exspectans. Diabolus enim a dominatu et a cordibus fidelium foras missus, in quorum damnatione atque infidelitate licet damnatus etiam ipse regnabat, tantum pro conditione mortalitatis hujus adversari sinitur, quantum eis expedire novit, de quo
Abbreviated transcription (Latin):
diuites fieri incidunt inteptationem
& cetera: ꝓfecto indiuitiis cupiditatem
rep̾hendit. ñ faculcatẽ. Deqͥ p̃cipit alibi
dicens. Precipe diuitibꝰ huiꝰ mundĩ ñ
suꝑbe sape. neq spare. inincerto diui¬
turũ. s in dõ uiuo qͥ p̾stat nob omĩa¬

Expanded text:
diuites fieri, incidunt in tentationem et cetera, profecto in diuitiis cupiditatem reprehendit, non facultatem, quoniam praecepit alibi dicens: Praecipe diuitibus huius mundi non superbe sapere neque sperare in incerto diuitiarum, sed in Deo uiuo, qui p
Abbreviated transcription (Latin):
infirmos: eosdem impios nuncupauit.
leue aliquid udetur infirmitas Sed
aliquando tał ẽ. ut impiecas nominet
Hisi cam̃ infirmitas ee̾t: medicũ nece ssa¬
rium ũ baberet. Quid s eͥbraice tħs. gre¬
ce socer. nr̃a aut̃ locutione saluator
Qđ uerbũ: latina lingua antea ñ habe¬
bat. s hab̾e poterat sic̃ potuit quando
uoluit. Hȩc aut̃ apłi sentencia p̃cedens.
ubi ait. ad huc cũ infirinie̾enꝰ. iustaͣ
tempꝰ. xp̃c ꝓimpiis mortuus ẽ coheret
his duab sequentibꝰ. Quarum inuna
dix peccatores inimicos dĩ: tamꝙ in

Expanded text:
infirmos, eosdem impios nuncupavit. Leve aliquid videtur infirmitas; sed aliquando talis est, ut impietas nominetur. Nisi tamen infirmitas esset, medicum necessarium non haberet: qui est hebraice Jesus, graece Σωτήρ, nostra autem locutione Salvator. Quod verbum latina lingua antea non habebat, sed habere poterat, sicut potuit quando voluit. Haec autem Apostoli sententia praecedens, ubi ait, Adhuc cum infirmi essemus, juxta tempus pro impiis mortuus est, cohaeret his duabus sequentibus, quarum in una dixit peccatores, in alia in
Abbreviated transcription (Latin):
Est quȩdam confusio temporał. utilis
ꝑturbatio animi respicientes peccata sua
respectione o̾rrentis. horore erubescentis:
erubescendo corrigentis. Unde diẽ apłs.
erubescitis: Ergo erubescere illos dicit ta¬
men fideles. Non dep̃sentibꝰ bonis. s de p̃te¬
ritis peccatis. Hanc confusinẽ ñ formidec
xpĩanꝰ. Inmo sihanc ñ habuerit: ȩcernam

Expanded text:
est quaedam confusio temporalis utilis, perturbatio animi respicientis peccata sua, respectione horrentis, horrore erubescentis, erubescentia corrigentis; unde dicit et Apis, in quibus nunc erubescitis ? Ergo erubescere illos dicit jam fideles, non de praesentibus donis, sed de praeteritis peccatis. Hanc confusionem non formidet christianus: imo si hanc non habuerit, aeternam
Abbreviated transcription (Latin):
pͤstẽ iugilantissime militans. stipendiũ
inqͥt peccati mors. Recte stipendiũ quia
debetur. qͥa digne recribiuit᷑. qͥa merito red¬
ditur. Deinde ne iusticia dehumano se ex¬
tolleret bono merito. sic̃ humanũ meri¬
tum malũ. ñ dubitatur ee̾ peccatũ: ñ a con¬
trario retulit dicens. stipendiũ iusticiȩ
uita ȩterna: sed grã inquic dĩ uita ęt̾na.
Et hec ne p̃ter mediatorẽ aliqͦ alia uia quȩ¬
reretur: ad iecit in xp̃o iħu domino nr̃o.
Tanq diceret. Audito qđ stipenduĩ pec¬
cati sit mors qͥd te disponis excollere o

Expanded text:
pestem uigilantissime militans: Stipendium, pestem uigilantissime militans: Stipendium, inquit, peccati mors: recte stipendium, quia debetur, quia digne retribuitur, quia merito redditur. deinde, ne iustitia de humano se extolleret bono merito. sicut humanum meritum malum non dubitatur esse peccatum, non a contrario rettulit dicens: \'Stipendium iustitiae uita aeterna,\' sed: Gratia, inquit, dei uita aeterna. et haec ne praeter mediatorem aliqua alia uia quaereretur, adiecit: In Christo Iesu domino nostro, tamquam diceret: \'Audito, quod stipendium peccati sit mors. quid te disponis extollere, o
Abbreviated transcription (Latin):
Ude obsecro te in quanta breuitate. quam
uigilant᷑ uerba posuerit: quib diligent̃
consideratis. questionuis huiꝰ aliquantum
dilucescat obscuritas. Cũ enĩ dixisset stipen¬
dium peccari mors quis ñ eũ congruentis¬
sime & consequent ad dere iudicaret si di¬
ceret stipendiũ aut̃ iusticiȩ uiea ȩterna:
Et uerũ ẽ quia sic̃ merito peccati tanꝗ̃
stipendiũ reddit᷑ mors: ita merito iusticiȩ
tanꝗͣ stipendiũ redditur. uita ęterna.
Aut si nollet dicere iusticiȩ. diceret fidei
ces appellatur. plurimis scãrũ scripturar᷑
locis. Numq porro dicta merces iusticia uł
fides: quia iusticiȩ uł fidĩ reddit᷑ merces.
Qđ ẽ aut̃ merces oꝑanti: hoc militanti sti¬
pendiũ. Sed beatꝰ apłs aduersus elationẽ
quȩ usq ad eo magnis tẽptat. irreppere.
ut & sibi ꝓpt̾ ipsã dicat. datũ angłm sata¬
ne aqͦ colaphitaretur. ne uerticẽ p̃sũptio¬
nis erigeret: aduersus hanc gͦ elationis

Expanded text:
Vide, obsecro te. in quanta breuitate quam uigilanter uerba posuerit. quibus diligenter consideratis quaestionis huius aliquantum dilucescat obscuritas. cum enim dixisset: Stipendium peccati mors, quis non eum congruentissime et consequenter addere iudicaret. si diceret: \'Stipendium autem iustitiae uita aeterna\'? et uerum est, quia sicut merito peccati tamquam stipendium redditur mors ita merito iustitiae tamquam stipendium uita aeterna. aut si nollet dicere \'iustitiae\'. at diceret \'fideces appellatur plurimis sanctarum scripturarum locis: numquam porro dicta est merces iustitia uel fides, quia iustitiae uel fidei redditur merces. quod est autem merces operanti, hoc militanti stipendium. Sed beatus apostolus aduersus elationem, quae usque adeo magnis temptat inrepere, ut et sibi propter ipsam dicat datum angelum Satanae, a quo colaphizaretur, ne uerticem praesumptionis erigeret, aduersus hanc ergo elationis
Abbreviated transcription (Latin):
lorẽ. Quare quęrit latere: Timet ap¬
p̃hendi. ligari. adduci. includi ꝓduci:
torquęri. occidi. Hec omĩa cimendo: i illi
appetitione suauitatis suȩ latebras quȩ¬
rit. aucupat̃ absentiã mariti. Ipsũ adiu¬
corẽ flagitii sui timet inuenire. qͥa cons¬
cio se formidat implicare. & uide mꝰ eũ
suauitate duci. Sed suauitas illa non est
fidei pulchritudinẽ. Procedat inmedil
ostendat se ocłis cordis. inspiret feruorẽ
amatoribꝰ suis. lamtibi dr̃. Fruime uis:
c̃cenne qͥc qͥd te aliud delectat c̃te̾ne ꝓme
Ecce contemsisti. Parũ ẽ illi humanũ ẽ
hoc ꝓpter infirmitatẽ carnis uestrę.
Parumẽ. ut ctemnas qͥcqͥo te delectabat.
Concẽpne quic qͥd te t̾rebat. Contem¬
ne carceres. c̃temne uincula. c̃temne
equuleum. c̃tenine torm̃ta. contenine
mortẽ. Hȩc uicisti. me inuenisti. Inucͦq
gradu amatores uisticiȩ uosꝓbate. In¬

Expanded text:
lorem. Quare quaerit latere? Timet aplorem. Quare quaerit latere? Timet apprehendi, ligari, adduci, includi, produci, torqueri, occidi. Haec omnia timendo, in illa appetitione suavitas suae latebra quaerit: aucupatur absentiam mariti, ipsum adjutorem flagitii sui timet invenire, quia conscio se formidat implicare. Et videmus eum suavitate duci: sed suavitas illa non est fidei pulchritudinem: procedat in medium, ostendat se oculis cordis, inspiret fervorem amatoribus suis. Jam tibi dicitur: Frui me vis? Contemne quidquid te aliud delectat, contemne pro me. Ecce contempsisti, parum est illi: Humanum est hoc, propter infirmitatem carnis vestrae. Parum est ut contemnas quidquid te delectabat: contemne quidquid te terrebat; contemne carceres, contemne vincula, contemne equuleum, contemne tormenta, contemne mortem. Haec vicisti, me invenisti. In utroque gradu amatores justitiae vos probate.
Abbreviated transcription (Latin):
dicere tẽprauit. Ecce inqͥt hoc dico qđ caꝑe
potestis. Exibuistis menbra urã deliciis
illicitis peccatoꝵ. Suauitate ducti estis.
ut illa faceretis. Pucat uos ad recta facta.
suauitas. & dulcedo iusticiȩ. Amate uis¬
ticiam. quomͦ amastis iniquitatẽ. Digna ÷
illi qđ exibiustis iniquitati. Hoc ẽ humañ¬
m
dieo hoc ẽ qđ infirinicas ura ad huc tole¬
rare pocest. Quid gͦ suspendit api. quio
distulit dicere: Quid distulit: dra sipo¬
tero. Appende iusticiã. & inqͥtatẽ. Tantũ¬
ne digna ẽ iusticia. quantũ digna fuit
iniquitas: Sic amanda ẽ. ista qͦmͦ amata
est illa: Absic. ut sic & utinã uł sic. Ergo
plus: fius omĩno. In iniquitate secucꝰ es
uolupeatẽ: ꝓiusticia tolera dolorẽ. hoc¬
est plus. Ecce nescio quis ȩtatis lubricȩ
impudicꝰ. ad olescens. suauitate illicien.¬
te. iniecit ocłos in c̃iugẽ alienã. Amaine.
cupit ꝑuenire. querit tam̃ latere. Sic
enĩ amat uoluptate: ut plus timeat do¬

Expanded text:
dus dolor. Ecce, inquit, hoc dico quod capere potestis: exhibuistis membra vestra deliciis illicitis, peccatorum suavitate ducti estis, ut illa faceretis; ducat vos ad recta facta suavitas et dulcedo justitiae: amate justitiam, quomodo amastis iniquitatem. Digna esilli, quod exhibuistis iniquitati: hoc est Humanum dico, hoc est, quod infirmitas vestra tolerare adhuc potest. Quid ergo suspendit Apostolus? quid distulit dicere? Quid distulit, dicam, si potero. Appende justitiam et iniquitatem: tantumne digna est justitia, quantum digna fuit iniquitas? Sic amanda est ista, quomodo amata est illa? Absit ut sic, sed et utinam vel sic. Ergo plus? Plus omvoluptatem, pro justitia tolera dolorem. est plus. Ecce nescio quis aetatis lubricae impudicus adolescens, suavitate illiciente injecit oculos in conjugem alienam, amavit, cupit pervenire; quaerit tamen latere: sic enim amat voluptatem, ut plus timeat do
Abbreviated transcription (Latin):
posset dicere & recte dicere. stipendium
aut̃ iusticiȩ uita ȩterna: maluit dicere.
Grã aut̃ dĩ uita ȩterna. Ut hinc intellige¬
remus ñ ꝓmeritis nr̃is dm̃ nos ad ȩternã
uitã. sed ꝓsua miseratione ꝑducere. De qͦ
in psalmo dic̃. homo eiꝰ animȩ suȩ. Qui co

Expanded text:
posset dicere, et recte dicere, Stipendium autem justitiae vita aeterna; maluit dicere, Gratia autem Dei, vita aeterna: ut hinc intelligeremus, non pro meritis nostris Deum nos ad aeternam vitam, sed pro sua miseratione perducere. De quo in
Abbreviated transcription (Latin):
inore suo: ñ in corde suo. Propterea
distinguendi erant ab illo de quo dictũ est.
qui loquitur ueritatẽ incorde suo. hanc
aũ ueritatẽ. catholicus sicitt in corde lo¬
quitur quia ita credit: ita & inore debet
ut ita p̃dicet. Contra istam uͦ : nec in corde
nec inore habeat falsitatẽ. Ut & corde cre¬
dat ad iustitiam: &e ore confessionem faciat
ao salitem. Nam & in illo psalmo cũ dictũ
eẽt. qui loquitur ueritatẽ in corde suo.
mox etiã hoc additũ ÷ qui nõ egit dolũ
in lingua sua.
Corde credit᷑ ad iustitiam: ore con fessio
fit ad salutem. Multi credunt corde: &
erubescunt confiteri ad salutẽ ore. Sriatis
fr̃s ꝓpeiam neminem ee̾. paganoꝵ qͥ non

Expanded text:
in ore suo, non in corde suo. propterea in ore suo, non in corde suo. propterea distinguendi erant ab illo, de quo dictum est: qui loquitur ueritatem in corde suo. hanc autem ueritatem catholicus sicut in corde loquitur, quia ita credit, ita et in ore debet, ut ita praedicet; contra istam uero nec in corde nec in ore habeat falsitatem, ut et corde credat ad iustitiam et ore confessionem faciat ad salutem. nam et in illo psalmo, cum dictum esset: qui loquitur ueritatem in corde suo, mox etiam hoc additum est: qui non egit dolum in lingua sua.Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Multi credunt corde, et erubescunt confiteri ore. Sciatis, fratres, prope jam neminem esse Paganorum, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
ñ incassum ÷ ad ditũ: ore aut̃ confessio fit
ad salutem. Nõne pene om̃s qui xp̃m corã
ꝑsecutorib negauerunt. qđ de illo crede¬
bant corde tenuerunt: et tñ ore ad salu¬
tem non confitendo perierunt: nisi qͥ
penitentia reuixer̃. Quis ita uanescat.
ut existimet apłm petrum hoc habuisse
in corde qđ inore quando xp̃m negauit:
nempe in illa negatione: intꝰ ueritatem
cenebat: & foris m̃datiũ ꝓferebat. Cur gͦ
lacrimis diluit qđ negauerat. si saluti suf¬
faciebat. quod corde cenebat: Cur loq̃ns
in corde suo ueritatẽ cam amaro afletu
adsalutem: Quaꝓpt̃ illud qđ scriptũ est.
qui loquit᷑ ueritatẽ in corde suo: ñ sic
accipiendũ est quasi retenta incorde
ueritate. loquendum sit ii ore m̃datiũ :
s ioõ dictum ÷: quia fieri potest. ut lo¬
quat᷑ qsq ore ueritatẽ. quȩ nichil ei
ꝓstt. si eam in corde non teneat. id ÷ si
qđ loquit᷑ ipse non credat. Sicit here
nr̃ eẽ. credantur Iocunt᷑ gͦ uentatẽ

Expanded text:
um: ore confessio fit ad salutem. nonne paene omnes, qui Christum coram persecutoribus negauerunt, quod de illo credebant, corde tenuerunt et tamen ore ad salutem non confitendo perierunt, nisi qui paenitentia reuixerunt? quis ita uanescat, ut existimet apostolum Petrum hoc habuisse in corde quod in ore, quando Christum negauit? nempe in illa negatione intus ueritatem tenebat et foras mendacium proferebat. cur ergo lacrimis diluit, quod ore negauerat, si saluti sufficiebat, quod corde credebat? cur loquens in corde suo ueritatem tam amaro fletu ad salutem? Quapropter illud, quod scriptum est: qui loquitur ueritatem in corde suo, non sic accipiendum est, quasi retenta in corde ueritate loquendum sit in ore mendacium. sed ideo dictum est, quia fieri potest, ut loquatur quisque ore ueritatem, quae nihil ei prosit, si eam in corde non teneat, id est, si quod loquitur ipse non credat. sicut haerenostri esse credantur. loquuntur ergo ueritatem
Abbreviated transcription (Latin):
Ncrare quisꝗͣ eccłam potest nolens. acce
potest. nisi uolens. Si corpore crederetur
sierit in nolentib. S non corpore credit᷑.
A płm audi. Corde creditur adiustitiam.
& quid sequit᷑: Ore aut̃ confessio fit ad
salutem. Deradice cordis: surgit ista
confessio. Aliquando audis confitentẽ:
& nescis credentem. S nec debes uocare
confitentẽ: quem uidicas ñ credentem.
Hoc est enim conficeri: dicere qđ habes in
corde. Siaut̃ aliud incorde habes. &¬
aliud dicas: loqueris &e ñ consiteris.

Expanded text:
Intrare quisquam ecclesiam potest nolens, accedpotest nisi volens. Si corpore crederetur, fieret in nolentibus: sed non corpore creditur. Apostolum audi: Corde creditur ad justitiam. Et quid sequitur? Ore autem confessio fit ad salutem . De radice cordis surgit ista confessio. Aliquando audis confitentem, et nescis credentem. Sed nec debes vocare confitentem, quem judicas non credentem. Hoc est enim confiteri, dicere quod habes in corde: si autem aliud in corde habes, aliud dicis; loqueris, non confiteris.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃iamis: & uide si non tibi obiciatur
uemo sentit nͥ qui exꝑtus est. Ergo in¬
cende: intuere qđ audis. Uis uiuere ut
spunis ae ius sequi uestigia dñi tui:
obicitur tibi. Erubescis: &x erubescen
sit ad salutem. Si gͦ uis ambulare iuamdĩ
etiã in conspectu hominum: sꝑa indin. id ÷
uoli crubescere de spe tua. Quo mͦ uiuit in
corde cuo: sic habitet in oretuo. Quta ñ
sine causa signum suum xp̃s infronte no¬
bis figi uoluit. Tanꝗͣ insede pudoris: ne

Expanded text:
ianus, et vide si non tibi objiciatur Nemo sentit nisi qui expertus est. Ergo intende, intuere quod audis. Vis vivere ut christianus? vis sequi vestigia Domini tui? Objiciatur tibi, erubescis, et erubescendfit ad salutem . Si ergo vis ambulare viam Domini, etiam in conspectu hominum spera in Deum, id est, noli erubescere de spe tua. Quomodo vivit in corde tuo, sic habitet in ore tuo: quia non sine causa signum suum Christus in fronte nobis figi voluit, tanquam in sede pudoris, ne
Abbreviated transcription (Latin):
inore cuo qr d̾s illũ suscitauit amortu¬
is: saluus eris. Non ait. si confessus fu¬
eris quia eũ ds̃ tradidit occidendum.
s quia eum ds̃ suscitauit amortus
si ꝯfessꝰ fueris cunc salitus eris. Corde
enĩ creditur ad iustitiã: ore autẽ con

Expanded text:
ore tuo quia eum Deus suscitavit a mortuis, salvus eris.» Non ait, Si confessus fueris quia Deus eum tradidit occidendum; sed, «quia eum Deus suscitavit a mortuis si confessus fueris,» tunc «salvus eris. Corde enim creditur
Abbreviated transcription (Latin):
am d ulã carnem in cruce passionis: eci¬
um inimici eiꝰ eredunt: s resurrexisse
ñ credunt. Qđ firmusime nos credentes
canꝗ depetrȩ soliditate concuem᷑. Unde
certa spe adoptionẽ expectamꝰ. redem¬
ptonem corporis nri : Quia hoc inmẽ¬
bris xp̃i spamus. quȩ nos ipsi sumꝰ: qđ
ꝑfectum ee̾ in ipso tanꝗͣ in capite nr̃o
fidei sanitate cognoscimꝰ.  Corde enun

Expanded text:
am esse illam carnem in cruce passionis, etiam esse illam carnem in cruce passionis, etiam inimici ejus credunt, sed resurrexisse non credunt. Quod firmissime nos credentes, tanquam de petrae soliditate contuemur: unde certa spe adoptionem exspectamus redemptionem corporis nostri ; quia hoc in membris Christi speramus, quae nos ipsi sumus, quod perfectum esse in ipso tanquam in capite nostro fidei sanitate cognoscimus. Inde non
Abbreviated transcription (Latin):
tuo: quia ds̃ illum suscitauit amor¬
tiuis saluus eris. Corde enim erede
adiustitiã ore aut̃ confessio stt adsa¬
lutem. Parũ ÷ gͦ incorde hab̃e xp̃m.
& nolle confiteri.dum tima᷑
obꝓbrium.S ex ꝓbrantib respon¬
dendũ ÷ ueͬbum. Ue aut̃ hoc marty¬
res possent: ꝓmissũ est ͤ &e dictũ. Non
enĩ uos estis qui loquimini: s sp̃spa¬
ambulamus ñ ꝑspeciem: posteriora
xp̃i. hoc ⁊ eiꝰ carnem ꝑ ipsam fiden
uidere debemus. Id ÷ in solido fidei sa¬
cram̃to stantes qđ significat petra:
&e eam de tali iustissima specula intu¬
entes. In catholica scilicet ȩccła. de qui
edificabo eocłam meam. Tanto enĩ
cercius diligimus quã uidere deside¬
ramꝰ faciem xp̃i: quanto in postĩorib
eiꝰ agnoscimꝰ. quantũ nos prior dilex
onis eius. saluos facit atq iustifi
et inquit ꝓpt̾ delicta nr̃a: &e resurrexit
ꝓpt̃ iustificationẽ nr̃am. Idõq meritium
sidi nr̃e : resurrectio dni ÷. Nam mortu

Expanded text:
s illum suscitavit a mortuis; salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit in salutem . Parum est ergo in corde habere Christum, et nolle confiteri dum timetur opprobrium: sed exprobrantibus respondendum est verbum. Ut autem hoc martyres possent, promissum est eis, et dictum, «Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Paambulamus, non per speciem , posteriora Christi, hoc est carnem, per ipsam fidem videre debemus, id est in solido fidei fundamento stantes, quod significat petra; et eam de tali tutissima specula intuentes, in catholica scilicet Ecclesia, de qua aedificabo Ecclesiam meam . Tanto enim certius diligimus, quam videre desideramus faciem Christi, quanto in posterioribus ejus agnoscimus quantum nos prior dilexeonis ejus salvos facit, atque justificest, inquit, propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Ideoque meritum fidei n
Abbreviated transcription (Latin):
s non addm̃. Aliud ÷ gͦ ñ iustificari apud
dĩ: aliud non iustificari. Qui omĩno non
iustificatur. nec illa seruat quȩ temporale
habent p̃mium: nec illa quȩ ȩtnũ. Qui aũ¬
in oꝑib legis iustificat᷑. ñ apud dm̃ uistifi¬
catur: quia temporalem inde expectat
uisibilemq mercedem. S tam̃ est etiam
ista ut dixi. quędam ut sic dicã terrena
carnalisq iustitia. Nam & ipse apłs eam
iustitiam uocat: cũ alibi dicit. Scđm ui

Expanded text:
tum apud Deum. Aliud est ergo non justificari apud tum apud Deum. Aliud est ergo non justificari apud Deum, aliud non omnino justificari. Qui omnino non justificatur, nec illa servat quae temporale habent pin operibus legis justificatur, non apud Deum justificatur, quia temporalem inde exspectat, visibilemque mercedem. Sed tamen est etiam ista, ut dixi, quaedam, ut sic dicam, terrena carnalisque justitia. Nam et ipse Apostolus eam justitiam vocat, cum alibi dicit: Secundum
Abbreviated transcription (Latin):
sntis mis legis xp̃c est: in quo lex iustitiȩ ñ
sconsumitur. s impletur. Omĩs enim ꝑfec-¬
co in ipso est: ultra quem ñ ÷ quose spes fi¬
dei &e caritas extendat. finis fideliũ xp̃c ÷.
Adquem cum ꝑuenerit currentis intentio:
habet. inquo debeat ꝑmanere. Moy ses
Dex aũ ñ ÷ exfide: s qui fecerit ea ui¬
uet in illis. Non ait qui fecerit eam: iuu&e
i illa: ut intelligas legem hoc loco ꝓ ipsis
opib positam. Qui aũ uiuebant in his
oꝑib tunebant utiq ne si ñ ea fecissent:
lapidationẽ itł crucem. ił aliqđ huiꝰmodi
paterent᷑. G qui fecerit ea: inquit uiuet
millis: idł habebit p̃mium. ne ista morte
pumatur. Ngͦ apud dm̃. cuiꝰ exfide siqͥs
inhc tuta uixerit: cũ hinc excesserit. tẽ
cum magis habebit p̃sentissimum p̃miũ.
N on itaq exfide uiuit qd qͥs p̃sentia quę
udentur. uł cupit uł timet . Quia fides
dĩ adimusibilia ꝑtinet: quȩ pꝰdabuntur.
N am est & ista quȩ dam inoꝑib legis iustitia:

Expanded text:
nis legis Christus est, in quo lex justitiae non consumitur, sed impletur. Omnis enim perfectio in ipso est, ultra quem non est quo se spes fidei et charitaad quem cum venerit currentis intentio, habet in quo debeat permanere. Moyses Lex autem non est ex fide, sed qui fecerit ea, vivet in illis. Non ait, Qui fecerit eam, vivet in ea; ut intelligas Legem in hoc loco pro ipsis operibus positam. Qui autem vivebant in his operibus, timebant utique ne, si non ea fecissent, lapidationem, vel crucem, vel aliquid hujusmodi paterentur. Ergo qui fecerit ea, inquit, vivet in illis; id est, habebit praemium, ne ista morte puniatur. Non ergo apud Deum, cujus ex fide si quis in hac vita vixerit, cum hinc excesserit, tunc eum magis habebit praesentissimum praemium. Non itaque ex fide vivit, quisquis praesentia quae videntur, vel cupit, Dei ad invisibilia pertinet, quae post dabuntur. Nam est ista quaedam in operibus legis justitia,
Abbreviated transcription (Latin):
dunt mortuũ xp̃m: s quia credunt resur¬
rexisse xp̃m. Nam mortuum & paganus
credit: hoc tͥ ꝓcrimine obicit: qr ĩ mortuũ
credidisti. Quȩ gͥ laus tua: Credere re¬
surrexisse xp̃m: &e sꝑare te resurrecturũ¬

Expanded text:
dunt mortuum Christum; sed quia credunt resurrexisse Christum. Nam mortuum et paganus credit; et hoc tibi pro crimine objicit, quia in mortuum credidisti. Quae igitur laus tua? Credere resurrexisse Christum, et sperare te resurrecturu
Abbreviated transcription (Latin):
quia sine illo nemo perficit legem.
ñ fueum ⁊ nouũ testimentũ: finis nouum.
tmmo enĩ p̃ualet inlege. Et iniciũ sapi¬
entiȩ timor dm̃. finis aũ legis xp̃c ad ui¬
sitiam omi crecdenti. Quo donante.: dif¬
findit᷑ caritas dĩ inicordib nr̃is ꝑsp̃m

Expanded text:
que ad nemo perficit legem. Initium est Vetus Testamentum, finis Novum. Timor enim praevalet in lege, et initium sapientiae timor Domini. Finis autem legis Christus ad justitiam omni credenti: quo donante diffunditur charitas in cordibus nostris per
Abbreviated transcription (Latin):
retur in u̾bo. Hoc u̾bumfidĩ tantũ ualet
inȩccła dĩ. ut ꝑ ipsam credentẽ. offerentẽ.
benedicentẽ. tinguentẽ. etiã tantillum
mundet infantẽ. Quamius ñdũ ualentẽ
corde credere ad iustitiã: & ore confiteri
ad salutem. Quia si confitearis in¬

Expanded text:
retur in verbo. Hoc verbum fidei tantum valet retur in verbo. Hoc verbum fidei tantum valet in Ecclesia Dei, ut per ipsam credentem, offerentem, benedicentem, tingentem, etiam tantillum mundet infantem, quamvis nondum valentem corde credere ad justitiam et ore confiteri ad salutem. Totum ho
Abbreviated transcription (Latin):
sum uob̃. Quare ñ ait mundi estis ꝓꝓcer
baptismum qͦ abluti estis. s ait ꝓpt̃ u̾bum
qđ locutus sum uob̃: nͥ quia & inaqua u̾bum
mundat : Detrahe u̾bum: & quid est aqua
nͥ aqua: dccedit ubum adelem̃tũ: & fit
sacramentũ. etiã ipsum canꝗͣ usibile ubũ.
Namdehoc utiq dixerat. quando pedes dis
si confessꝰ fueris inore tuo. qr dñs ÷ iłis: &¬
illum amorcuis: saluus eris. Corde credi
dans corda eoꝵ. Et in epła sua beatus pe¬
trus. Sic & uos inquit baptisma saluos fa¬
cit. Ncarnis deposicio sordium. s consci¬
entiȩ bonȩ interrogatio hoc est u̾bũ fidĩ
qđ p̃dicamis. Quo sine dubio ut munda¬
re possit consecratur & baptismus. Xp̃s.
quippe nob̾cum uitis. cũ patre agricola:
dilexit ȩccłam. & semet ipsũ tradidit ꝓ ea.
Lege apłm. & uide quid adiungat. Ut eã
sanctificaret inquit. mundans eã laua¬
ero aquȩ inubo. Mundatio gͥ neqͣquam
fluxo & labili tribueret᷑ elem̃to: nͥ adde¬

Expanded text:
di estis propter baptismum quo abluti estis; sed ait: Propter verbum, quod locutus sum vobis, nisi quia et in aqua verbum mundat. Detrahe verbum, et quid est aqua nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum, etiam ipsum tanquam visibile verbum. Nam de hoc utique dixerat, quando pedes discsi confessus fueris in ore tuo quia Dominus a mortuis, salvus eris. Corde creditdans corda eorum. Et in Epistola sua B. Petrus: Sic et vos, inquit, baptisma salvos faciet, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio, hoc est verbum fidei quod praedicamus, qua sine dubio, ut mundare possit, consecratur et baptismus. Christus quippe nobiscum vitis cum Patre agricola dilexit Ecclesiam, et se ipsum tradidit pro ea. Lege Apostolum, et vide quid adjungat: Ut eam sanctificaret, inquit, mundans eam lavacro aquae in verbo. Mundatio igitur nequaquam fluxo et labili tribueretur elemento, nisi adde
Abbreviated transcription (Latin):
Discernitur quidem ab oꝑib fides:
sicut apłs dicit. Iustificari hominem
ꝑfidem sine oꝑib legis. Et sunt oꝑa
quȩ uident᷑ bona sine fide xp̃i Et
ñ sunt bona. quia ñ referunt᷑ ad eum
finem ex quo sunt bona. finis enĩ legis
rp̃e: adinstitiam omui credenti. Ido
uoluit discernere ab oꝑe sidem. si ipia
fidem dixit eẽ. opus. Ipsa est enĩ fides qͥ

Expanded text:
Discernitur quidem ab operibus fides, sicut Apostolus dicit, justificari hominem per fidem, sine operibus legis . Et sunt opera quae videntur bona sine fide Christi, et non sunt bona, quia non referuntur ad eum finem ex quo sunt omnia bona. Finis enim legis Christus ad justitiam omni credenti . Ideo noluit discernere fidem ab opere, sed ipsam fidem dixit esse opus. Ipsa est enim fides, quae
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s ds̃. & finis p̃cepti caritas. & ds̃ ca¬
unum sunt. Ibi tibi finis ⁊: & alibi uia
est. Noli herere in uia. &e non ꝑuenire
adfinem. Ad qcͥ qͥd altud ueneris: tnsi
usq qͦ ꝑuenias ad finem. Quis ÷ finis:
Michi aut̃ adherere dõ bonum est. Ad¬
hȩsisti dõ. finistiuiam: ꝑ maneb in pa¬
tria. Fin

Expanded text:
s Deus, et finis praecepti charitas, et Deus chatus unum sunt. Ibi tibi finis est: alibi via est. Noli haerere in via, et non pervenire ad finem. Ad quidquid aliud veneris, transi usquequo pervenias ad finem. Quid est finis? Mihi autem adhaerere Deo bonum est . Adhaesisti Deo, finisti viam; permanebis in patria. In
Abbreviated transcription (Latin):
& suam uolentes constituere: iustitiȩ dei
ñ sunt subiecti. Sigͦ idõ qr ñ scdm scien¬
tiam ⁊elũ dĩ habent quia ignorant dĩ
nistitiam & uolunt suam constituere.
quia se ex se ipsis iustificant: idõ grãm
ñ cognouerunt. quia gratis saluari no-¬
luerunt. Quis ÷ qui saluatur gratis:
inquo ñ inuenit saluator quid coronet.
s quid damnet. Non inuenit merita
honoꝵ. s inuenit merita supplicioꝵ.¬

Expanded text:
m volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Si ergo ideo non secundum scientiam zelum Dei habent, quia ignorant Dei justitiam et volunt suam constituere, quasi ex seipsis justi fiant; ideo gratiam Dei non cognoverunt, quia gratis salvari noluerunt. Quis est qui salvatur gratis? In quo non invenit Salvator quod coronet, sed quod damnet; non invenit merita bonorum, sed invenit merita supplicio
Abbreviated transcription (Latin):
Sest enim tustiea dei quȩ &e nĩa sit cũ donat᷑
nobis. Idõ aut̃ dĩ uistitia dr̃. ne homo se pu¬
tet a se ipso habere iustitiam. Sic enĩ apłs
dicit paulus. Credenti in eum qui iustifi-¬
cat impium. Quid ÷ qui iustificat impiũ:
qui eximpio facit uistum. Deputatur fides
eiꝰ adiustitiam. Iudei uͦ quia sius uiribus
seputabant implere posse iustitiam: offen¬
derunt in lapidem offensionis. & gr̃ãm xp̃i¬
ñ agnouerunt. Accẽperunt enĩ legem
qua fierent rei: ñ qua liberarent᷑ areatu.
Deniq qͥd de illis apłs dicit: Testimoniũ
illis ꝑ hibeo quia zelum dĩ habent ui
dex. s ñ scd̾m scientiam. Audi qͥd sit ñ

Expanded text:
Est enim justitia Dei, quae et nostra fit, cum donatur nobis. Ideo autem Dei justitia dicitur, ne homo se putet a seipso habere justitiam. Sic enim dicit apostolus Paulus: Credenti in eum qui justificat impium quid est, qui justificat impium? qui ex impio facit justum deputatur fides ejus ad justitiam . Judaei vero quia suis viribus se putabant implere posse justitiam, offenderunt in lapidem offensionis et pn agnoverunt. Acceperunt enim Legem qua fierent rei, non qua liberarentur a reatu. Denique quid de illis Apostolus dicit? Testimonium enim perhibeo illis quod zelum Dei habent, sed non secundum scientiam. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
tria. Finis enim legis xp̃e. adiusti¬
tiam om̃i credenti. sicit apłs dicit.
Illi credimꝰ. quando incipimus uiam
bonam ingredi: ipsum udebimꝰ cum
ꝑuenerimus. & idõ ipse finis.
inis enim legis xp̃s: ad iusticiã om̃i cre.¬
denti. finis aut̃ dr̃. ñ quia consumit sed
quia ꝑficit. Nam & finitũ cibũ dicimꝰ
qui manducabatur. Et finitã tunitam
quȩ texebatur. Illud ad consumptionẽ:
ipse cursus nr̃i finis dicitur.
rigit᷑ in xp̃m. Quare finis dicit  qm

Expanded text:
. Finis enim Legis Christus, ad justitiam omni credenti , sicut Apostolus dicit. Illi credimus, quando incipimus viam bonam ingredi; ipsum videbimus, cum pervenerimus: et ideo ipse finis.inis enim Legis Christus, ad justitiam omni credenti . Finis autem dicitur, non quia consumit, sed quia perficit. Nam et finitum cibum dicimus qui manducabatur, et finitam tunicam quae texebatur: illud ad consumptionem, ipse cursus nrigatur in Christum. Quare finis dicitur? Q
Abbreviated transcription (Latin):
est iustus atq uistificans. & suam uo¬
lentes constituere: id⁊ uelut ase sibi
parcem ñ ab illo imꝑtitã iustitiȩ dĩ ñ
sunt subiecti: Utiq quia suꝑbi. de suo pu¬
tantes ñ dedĩ posse placere dõ:¬
paulus apłs dicit. Ac ꝑ hoc qui esurit¬
& hunc panem. esurit iustitiã: s iusti¬
tiam quȩ decelo descendit. Iustitiam
quamdat ds̃. nunꝗͣ sibi facit homo.
Sienim nullam sibi homo faceret iusti¬
tiam: ñdiceret idem apłs de iudeis. Ignorantes
enĩ dĩ iustitiã. & suam uolentes consti¬
tuere: iustitiȩ dĩ ñ sunt subiecti. Inde
erant isti qui panem descendentẽ decȩlo
non intelligebant. Quia sua iustitia
sacurati. iusticiam dĩ non esuriebant.
Q uid ÷ hoc iusticia dĩ & iustitia hoĩs:
quamdat homini ds̃. ut uistus sit hõ¬
ꝑdm̃. Quȩ aut̃ erat illoꝵ⁊ iustitia :
quia de sius iurib p̃sumebant. & qͣsi
impletores legis. se ipsos ex sua uirtute
dicebant. Nemo aũ implet legem nisi

Expanded text:
est iustus adque iustificans et suam uolentes constituere id est uelut a se sibi partam, non ab illo inpertitam iustitiae Dei non sunt subiecti, utique quia superbi, de suo putantes, non de Dei, posse placere se DPaulus apostolus dicit . Ac per hoc qui esurit hunc panem, esuriat justitiam; sed justitiam quae de coelo descendit, justitiam quam dat Deus, non quam sibi facit homo. Si enim nullam sibi homo faceret justitiam, non diceret idem apostolus de Judaeis, Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Inde erant isti qui panem de coelo descendentem non intelligebant, quia sua justitia saturati, justitiam Dei non esuriebant. Quid est hoc, justitia Dei et justitia hominis? quamper Deum. Quae autem erat illorum justitia? Qua de suis viribus praesumebant, et quasi impletores Legis seipsos ex sua virtute dicebant. Nemo autem implet Legem, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ceulloꝵ hominũ corpꝰ animale consticu¬
toꝵ inparadiso. ñdũ mortis lege dãpnatũ:
ut ñ haberent appetitũ carnalis uolup¬
tatis. qualẽ nc̃ habent ista corpora quȩ
um exmortis ꝓpagine ducta sunt. Neq
enĩ nichil ẽ in eis factum cum de ligno
ꝓhibito elissent. quando quidẽ ds̃ dixe¬
psũ meis illa faceret dies. qđ apłs gemut
dicens. Condelector legi dĩ scđm interio¬
rem hominẽ. uideo aũ aliam legẽ inm̃¬
bris meis. repugnantẽ legi mentis meȩ.

Expanded text:
c illorum hominum corpus animale constitutorum in paradiso, nondum mortis lege damnatum, ut non haberent appetitum carnalis voluptatis, qualem nunc habent ista corpora, quae jam ex mortis propagine ducta sunt. Neque enim nihil est in eis factum, cum de ligno prohibite edissent: quandoquidem Deus dixehoc ipsum in eis illa faceret dies, quod Apostolus gemit dicens, Condelector legi Dei secundum interiorem hominem; video autem aliam legem in membris meis, repugnantem legi ment
Abbreviated transcription (Latin):
pore. Non enĩ &e ille sustanciam carnis
accusat. cũ dicit lib̾ari se cuꝑe de cor¬
pore mortis huiꝰ. cũ etiam corporis sẽ
anime natura dõ bono auctori tribu¬
enda sit Sed utiq de uitiis corporis
dicit. Nam de corpore mors corporl
separat. Sed cuntracta ex illo uitia
coherent qͥb iusta poena debetur qͣm
etiam in inferno ille diues inuenit.
Hinc se ñ pocerat utiq lib̾are qͥ dicit.
qͥs me lib̾abit de corpore mortis huiꝰ.¬
An ꝓpt̾ cõmissa peccata p̃terita ut ea
tantũ ignoscant᷑. quȩ fieri infecta non
possunt. Dimitte hominẽ clamet qͥ
clamabat. Non enĩ tantũ desidat ut
ꝑ indulgentiã sit de p̃teritis inpunitꝰ:
s etiam ut sit de cȩtero ad ñ peccandũ
fortis & ualidus. Condelectat᷑ eiũ legi
dĩ scd̾m interiorẽ hominẽ. Uidet au
aliam legem inm̃bris suis repugnan¬
tem legi mentes suȩ. Uidet eẽ. ñ reco
lit fuisse. Ptesentib urgetur. ñ p̃cerita
reminiscitur. Nec tantũ repugnantẽ¬

Expanded text:
 non enim et illo substantiam carnis accusat, cum dicit liberari se cupere de corpore mortis huius, cum etiam corporis sicut animae natura deo bono auctori tribuenda sit, sed utique de uitiis corporis dicit. nam de corpore mors corporis separat; sed contracta ex illo uitia cohaerent, quibus iusta poena debetur, quam etiam in inferno ille diues inuenit. hinc se non poterat utique liberare qui dieit: quis me liberabit d e corpore mortis huian propter commissa praeterita, ut ea tantum ignoscantur, quae fieri infecta non possunt? dimitte hominem, clamet quod clamabat. non enim tantum desiderat, ut per indulgentiam sit de praeteritis inpunitus. sed etiam ut sit de cetero ad non peccandum fortis et ualidus. condelectatur enim legi dei secundum interiorem hominem, uidet autem aliam legem in membris suis repugnantem leglit fuisse, praesentibus urgetur, non praeterita reminiscitur, nec tantum videt repugnante
Abbreviated transcription (Latin):
a malitia crahitur nec pugnat. Sunt aũ¬
qui pugnare incipiunt. s qͥa de uiribus
suis p̃sumunt. ut ostendat illis adĩ quia
ipse uincit si se homo subiuget dõ. pug¬
nantes uincunt᷑. cũ quasi ceꝑint tenere
iusticiam. fiunt suꝑbi & elidunt᷑. Isti pug

Expanded text:
 malitia trahitur, nec repugnat. Sunt au malitia trahitur, nec repugnat. Sunt auqui pugnare incipiunt; sed quia de viribus suis praesumunt, ut ostendat illis Deus quia ipse vincit, si se homo subjungit Deo, et pugnantes vincuntur, et cum quasi coeperint tenere justitiam, fiunt superbi, et eliduntur. Isti p