comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nuis curo utrũ fuerint hic aliqui
uł suit uł esse possint. qͥ ꝑfectã eui
nichil addendũ esset. habuerint uł
habeant uł habit᷑i suit caritatẽdi
psa ẽ enĩ uerissima. plenissima. ꝑ
fieri posse confiteor & defendo. q̃n
uł uibi uł inquo fiet numiũ certare
ñ debeo: neq de ipsa possibilitate

Expanded text:
nimis curo, utrum fuerint hic aliqui nimis curo, utrum fuerint hic aliqui uel sint uel esse possint, qui perfectam, cui nihil addendum esset, habuerint uel habeant uel habituri sint caritatem dei - ipsa est enim uerissima, plenissima perfieri posse confiteor et defendo, quando uel ubi uel in quo fiat nimium certare non debeo. neq
Abbreviated transcription (Latin):
nemo iustificat᷑ nͥ in eũeredat. & ba¬
ptismo eiꝰ abluat᷑. Itaq om̃s dictũ ẽ.
ne aliquo modo alio p̃ter ipsum qͥs¬
quã saluus fieri posse credat᷑: sicut
uno litterarũ magistro in ciuitate
constititto rectissime dicimꝰ. om̃s
iste hic litteras docet: ñqr om̃s ciues
litteras discunt: s qr nemo discit nͥ
que ille docuerit. Sie nemo ustisi¬
cat᷑ nisi quẽ xꝑc iustificauerit. Sed
esto inquit. consentiã qr om̃s peccõ¬
res fuisse testat᷑ : dicit enĩ qͥd fue¬
rint : ñ qđ aliud esse ñ potuerint.
Quã obrem etsi om̃s homines inquit
pecc̃ores posst̾ ꝓbari: diffuntioni tñ
nr̃e nequaquã id obesset: quiñ tam
qͥd homines sint quã qͥd ẽẽ possint
defendimꝰ. Hic recte facit aliq̃n con¬
sentire: qm̃ ñ iustificabit᷑ in conspe¬
ctu di omĩs uiuens : ñ tñ ibi ẽẽ que¬
stionẽ. s in ipsa ñ peccandi possibili¬
tate contendit. Inqua nec nos adũ̾¬
sus eũ certare opus ẽ. Nlã neq illõ

Expanded text:
nemo iustificatur nisi in eum credat et baptismo eius abluatur. itaque \'omnes\' dictum est. ne aliquo modo alio praeter ipsum quisquam saluns fieri posse credatur. sicut uno litterarum magistro in ciuitate constituto rectissime dicimus: \'omnes iste hic litteras docet\', non quia omnes ciues litteras discunt, sed quia nemo discit, nisi quem ille docuerit, sic nemo iustificatur, nisi quem Christus iustificauerit. Sed esto, inquit, consentiam quia omnes peccatores fuissetestatur. dicit enim quid fuerint, non quod aliud esse non potuerint. quamobrem et si omnes homines, inquit, peccatores possent probari. definitioni tamen nostrae nequaquam id obesset, qui non tam quid homines sint quam quid possint esse defendimus. hic recte facit aliquando consentire, quoniam non iustificabitur in conspectu dei omnis uiuens, non tamen ibi esse quaestionem, sed in ipsa non peccandi possibilitate contendit, in qua nec nos aduersus cum certare opus est. nam neque illud
Abbreviated transcription (Latin):
illi obedire uoluert̾. & baptismi eiꝰ
ablutione purgatist̾. scĩficatos esse
ñdubiũ sit. Non plane isto testimo¬
mo ꝓbat qđ uult. Nã sicut dictũ ẽ
sicut ꝑuniꝰ delictũ inom̃s hoĩes in eon¬
demuationẽ ut nullus p̃termitteret᷑.

Expanded text:
qui illi obedire voluerunt, et Baptismi ejus ablutione purgati sunt, sanctificatos esse non dubium sit. Non plane isto testimonio probat quod vult. Nam sicut dictum est, Sicut per unius delictum in omnes homines in condemnationem, ut n
Abbreviated transcription (Latin):
bemꝰ. Sicut em̃uiste dicit ad qdđ nẽ
agit ñ ꝑtinere ut querat᷑ utrũ fu¬
eruit uł fiit aliqui hoĩes in hac ui¬
ta sine pecc̃õ. s utrũ esse potueriũ.
suie possint ͥ ita ego etiamsi fuis¬
se uł esse consentiam: nullo modo
tñ potuisse uł posse confirmo. nisl
&e nos. i ẽ mediatoris di & hominũ
hõis xꝑi rãu: fides sanguinis eiꝰ: fi¬
qes erueis eiꝰ: fides mortis & resurre¬
ctionis eiꝰ. Habentes gͦ eundẽ sꝑm
fidi: & nos credimꝰ ꝓpter qđ & loqui

Expanded text:
ut enim ipse dicit, ad quod nunc agit non pertinere ut quaeratur, utrum fuerint uel sint aliqui homines in hae uita sine peccato, sed utrum esse potuerint siue possint\', ita ego etiamsi fuisse uel esse consentiam nullo modo tamen potuisse uel posse confirmo nisi iet nos, id est mediatoris dei et hominum hominis Christi lesu, fides sanguinis eius, fides crucis eius, fides mortis et resurrectionis eius; habentes ergo eundem spiritum fidei et nos
Abbreviated transcription (Latin):
uinã uoluntatem ñ impediat
nec suppleat potestatem. De his etiã
qui faciunt quȩ ñ uult: facit ip
nec tñ om̃s salui fiunt. multis qͥ¬
dẽ modis intelligi potest. ex qͥb
in aliis opusculis nr̃is ali¬
quos cõmemorauimꝰ.
&hic unũ dic̃ã. Ita dictum est
om̃s hoĩes uult saluos fieri. ut

Expanded text:
inam voluntatem non impediat, nec superet potestatem. Etiam de his enim qui faciunt quae non vult, facit ipsnec tamen omnes salvi fiunt, multis quidem modis intelligi potest, ex quibus in aliis opusculis nostris aliquos commemoravimus : sed hic unum dicam. Ita dictum est, Omnes homine
Abbreviated transcription (Latin):
re. qui dñ hoc ñfecit nͥ ꝑ ipsoꝵ
hominũ uoluntates. sine dubio
habens humanoꝵ cordiũ quo pla¬
ceret inclinandorũ om̃ipotentissi¬
mã potestatem. Sic eñi sriptum
est. & dimisit samuhel popłm: &
abiit unusqͥsq in locũ suũ: &̃ saul
abiit in domũ suam ingabaa. Et
abierunt potentes quoꝵ tetigit
dłs eorda cũ saule: & filii pestilen¬
tes dixerunt. Nũ saluabit nos hic:
& inhonorauerunt eũ : & ñ obtu¬
lert ei munera. Numqͥd aliquis
dicturus ẽ ñ iturũ fuisse eũ saule
da ut irent cũ illoͥ aut isse ali¬
qũe pestilentiũ quoꝵ ut hoc face¬
rent corda ñ tetigit: Item de dd̃
re constituit : ita legit᷑. & ambu¬
labat dd ꝑficiens & magnificabat᷑:
& dñs erat cũ illo. Hoc cũ p̃missũ
fuisset: paulo pꝰ dictum ẽ. E sꝑs
& pax adiutorib tuis: qr auxi¬
liatus ẽ tibi ds̃. Numqͥd iste pos
& faceret  Item paulopꝰ ait eade
seript᷑a. Om̃s hi iuri bellatores

Expanded text:
re. Qui tamen hoc non fecit, nisi per ipsorum re. Qui tamen hoc non fecit, nisi per ipsorum hominum voluntates, sine dubio habens humanorum cordium quo placeret inclinandorum omnipotentissimam potestatem. Sic enim scriptum est, Et dimisit Samuel populum, et abiit unusquisque in locum suum; et Saül abiit in domum suam in Gabaa; et abierunt potentes quorum tetigit Dominus corda cum Saüle. Et filii pestilentes dixerunt: Quis salvabit nos? hic? Et inhonoraverunt eum, et non attulerunt ei munera . Numquid aliquis dicturus est, non iturum fuisse cum Saül, inus ut irent cum illo; aut isse aliquem pestilentium, quorum ut hoc facerent corda non tetigit? Item de David, re constituit, ita legitur: Et ambulabat David proficiens, et magnificabatur, et Dominus erat cum illo . Hoc cum praemissum fuisset, paulo post dictum est: Et Spiritus et pax adjutoribus tuis, quia auxiliatus est tibi Deus. Numquid iste poss faceret? Item paulo post ait eadem Scriptura: Omnes hi viri bellatores,
Abbreviated transcription (Latin):
dictum ẽ phariseis. decimati
om̃e olus: ubi ñ est intelligendũ
nͥ om̃e qd habebant. Nleq eñ om̃e
olus qđ erat in toto terrarũ orhe
decunab ant. Sed̾m istũ locutiõis
modũ dictum ẽ : sicut & ego om̃ib
ꝑ omĩa placeo. Numqͥd eñĩ qui hoc
dixit. placebat ͭ aͣm multis ꝑseeu¬
torib suis: S placebat om̃ign̾i
siue iam intus positis siue introdu¬
cendis in eam. Non ẽ itaq cdrbi¬
tandũ uoluntati d̃i qui merio &
in terra omĩa quȩ cũq uoluit fe¬
cit. & qui etiã ea quȩ fitt᷑a st̃ fe¬
cit. humanas uoluntates ñ posse
resistere. quin minꝰ faciat ipse qͥ
uult. q̃nquide etiã de ipsis ho¬
minũ uoluntatib qđ uult eum
uult facit. Nisi forte ut ex mul¬
tis aliqua cõmemorẽ. qñ ds uolu¬
it sauli regnũ dart sicerat in po¬
testate isrłitarũ subdere se me¬
morato uiro siue ñ subdere. qdđ
Tutiq in eoꝵ erat positũ uolunta¬
te. ut etiam do ualerent resiste¬

Expanded text:
harisaeis, Decimatis omne olus : ubi non est intelligendum nisi omne quod habebant; neque enim omne olus quod erat in toto terrarum orbe decimabant. Secundum istum locutionis modum dictum est, Sicut et ego omnibus per omnia placeo . Numquid enim qui hoc dixit, placebat etiam tam multis persecutoribus suis? Sed placebat omni genesive jam intus positis, sive introducendis in eam. 45. Non est itaque dubitandum, voluntati Dei, qui in coelo et in terra omnia quaecumque voluit fecit , et qui etiam illa quae futura sunt fecit , humanas voluntates non posse resistere, quominus faciat ipse quod vult: quandoquidem etiam de ipsis hominum voluntatibus, quod vult, cum vult, facit. Nisi forte ut ex multis aliqua commemorem quando Deus voluit Saüli regnum dare, sic erat in potestate Israelitarum subdere se memorato viro, sive non subdere, quod utique in eorum erat positum voluntate, ut etiam Deo valerent resiste
Abbreviated transcription (Latin):
ait. linguã nullus hominũ doma¬
re potest. Nec illd̃ qͥsquã istis ꝓim
possibilitate ñ peccandi similiter ob¬
iecerit qđ dictũ ẽ. sapĩa carnis ini¬
mica ẽ indm̃. legi enĩ di ñ ẽ subie¬
cta. nec enĩ potest: qui aut̃ incar

Expanded text:
ait: linguam nullus hominum domaait: linguam nullus hominum domare pinpossibilitate non peccandi similiter obiecerit, quod dictum est : sapientia carnis inimica est Deo. legi enim Dei non est subjecta, nec enim potest. qui
Abbreviated transcription (Latin):
stantia & om̃e opꝰ prauĩ. Quȩ aut̃
de sursum ẽ sapĩa primũ quidẽ pu¬
dica ẽ. deinde pacifica. modesta. suadi¬
bilis. plena miscdie & fructib bonis.
inestimabilis. sine simulatione. Hȩc ẽ
sapientia q̃ linguã domat. de sursum
descendens ñ abhumano corde ꝓsiliens.
An & istam qͥsq abrogare audet gr̃ȩ di:
& eã suꝑbissima uanitate ponit in po
testate hominis: Cur gͦ or atͣ ut ac¬
cipiat᷑: si ab hoĩe ẽ ut habeat᷑: An
& huic orationi contradicit᷑ ne fiat
in uiria lib̃o arbitrio. qsibi sufficit
possibilitate nat᷑e ad implenda omĩa
p̃cepta iusticiȩ: Contradicat᷑ gͦ eidẽ
ipsi apło iacobo admonenti & dicen¬
ti. Siquis aut̃ ur̃m indiget sapĩa:
postulet a dõquidat om̃ib afflu¬
let aut̾ infide: nicħ hesitans. Hȩc ẽ
fides ad quã p̃cepta cõpellt̾: ut lex
imꝑet. fides impetret. Plinguã e
dimꝰ om̃s. Non eñĩ & hoc iste apłs a
lio modo ꝓnuntiauit: sicut illd̃ qđ

Expanded text:
omne opus prauum. quae autem de sursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica modesta suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, non indicans, sine simulatione. haec est sapientia, quae linguam domat, de sursum descendens, non ab humano corde prosiliens. an et istam quisque abrogare audet gratiae Dei, et eam superbissima uanitate ponet in hominis potestate? cur ergo oratur ut accipiatur, si ab homine est ut habeatur? an et huic orationi contradicitur, ne fiat iniuria libero arbitrio ? quodsi sibi sufficit possibilitate naturae ad implenda omnia praecepta iustitiae , contradicatur ergo et idem ipsi apostolo Iacobo admonenti et dicenti; si quis autem uestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus afflulet autem in fide nihil haesitans. haec est fides, ad quam praecepta conpellunt, ut lex imperet. fides impetret. per linguamdimus omnes. non enim et hoc iste apostolus alio modo pronuntiauit sicut illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
& dũ conat᷑ poscat auxiliũ: et
oret lingua ut domet᷑ lingua. do¬
nante illo qui dixit adsuos. Non enĩ
uos estis qui loquimini: s sꝑs patris
ur̃i qui loquit᷑ in uob̃. Itaq p̃cepto
facere cõmonem᷑: qđ conantes & nr̃is
uirib ñ ualentes. adiutoriũ diuinũ
p̃cem᷑. Pinde & ipse cũ ex aggerasset
lingue malum. int̾ hȩc dicens. ñ o¬
portet fr̃s mei hȩc ita fieriꝰ conti¬
nuo monuit consũmatis his q̃ hinc
dicebat. quo adutorio ista ñ fierent
quȩ dixit fieri ñ oportere. Qͥs eñi

Expanded text:
 dum conatur, poscat auxilium; et oret lingua, ut dometur lingua donante illo, qui dixit ad suos : non enim uos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris uestri, qui loquitur in uobis itaque praecepto facere commonemur, quod conantes et nostris uiribus non ualentes adiutorium diuinum precemur. Proinde et ipse cum exaggerasset linguae malum, inter haec dicens non oportet, fratres mei, haec ita fieri, continuo monuit, consummatis his quae hinc dicebat, quo adiutorio ista non fierent, quae dixit fieri non oportere. quis
Abbreviated transcription (Latin):
re uelle nec posse. & fac̾e contrale¬
gem ñ intelligendo qͥdfieri uelit.
Inde admonemur petere adeo sapi¬
entiã quidat om̃ib assluenter:
utiq his om̃ib qui sic petunt it
tandũ petunt quomͦ & quantum
pianda ẽẽ peccã c̃õmissa. & ꝓeis dñmexo¬
id qđ factum ẽ facere infectum mul
tum abisto laudata potentia illa
nat᷑e & uoluntas hominis eti¬
am ipso fatente ñ potest. Qua

Expanded text:
re velle, nec posse, et facere contra lere velle, nec posse, et facere contra legem, non intelligendo quae fieri velit: Unde admonemur petere a Deo sapientiam, qui dat omnibus affluenter : utique his omnibus, qui sic petunt, et tantum petunt, quomodo et quantum pianda esse peccata commissa, et pro eis Dominum exoid quod factumtum ab isto laudata « potentia » illa « naturae et voluntas hominis, » etiam ipso fatente, « non potest: » qua
Abbreviated transcription (Latin):
litt̾is ꝙ comp̃hendi scd̾m tres dies. qͥbꝰ
cum eis contulimꝰ. idq opꝰ ictile existi¬
maui. qͦ qͥsꝙ cõnionitꝰ uł sciat sine la¬
bore qͥd actũ sit: uł consultis num̾s
qͦs reb singłis adnotaui. legat in eis¬
dem gestis ad locũ quẽcumq uolu
uoluerit: qm̃ fatigant illa sua ninu¬
a plixitate lectorem. Huiꝰ aũ oꝑis titu¬
lus est. breuiculꝰ collationis. I oc opꝰ

Expanded text:
litterisque conprehendi secundum tres dies, quibus cum eis contulimus, idque opus utile existimaui, quo quisque commonitus uel sciat sine labore, quid actum sit, uel consultis numeris, quos rebus singulis annotaui, legat in eisdem gestis ad locum, quodcumque uoluerit, quoniam fatigant illa nimia prolixitate lectorem. huius autem operis titulus est: breuiculus conlationis. Hoc op
Abbreviated transcription (Latin):
tali quo in illo d̃s oꝑaret᷑ ut uellet.
Fortissimo quide dimisit atq ꝑmi¬
sit facere qđ uellet: infirmis serua¬
Tuit ut ipso donante iniuctissime
qđ bonũ est uellentͥ ut hoc dese¬
rere inuictissime nollent. Bicente
tua: intelligamꝰ ei dictum qͥedificat᷑
suꝑ petram : atq ita homo d̃i ñ solũ
qui mised̃iam consecutus ẽ ut fidelis
esset. uerũ etiã quia fides ipsa ñ de
sunt in regnũ diͥ quoꝵ ita certus
ẽ numerus ut nec addat᷑ eis quisꝗͣ
nec minuat᷑ ex eis: ñ de his quib
cũ annuntiasset & locutus esset.
multiplicati sunt suꝑ numerum.
psi autẽ uocati dici possunt. ñ aut̃ẽ
ioħes baptista significet ubi dicit.
&. nolite dicere apud uosmet ipsos
patrẽ habeinꝰ abraham. potens ẽ ds
de lapidib istis suscitare filios abra¬
hȩ : ut ostendat sic ee̾ istos amputai¬
dos siñfecerint fructũ. ut ñ desit
numerus qͥ ꝓmissus ẽ abrahȩ: tñ¬
aꝑtiꝰ in apocalipsi dr̃. Tene qđ ha¬

Expanded text:
tali quo in illo Deus operaretur ut vellet. Fortissimo quippe dimisit atque permisit facere quod vellet: infirmis servavit, ut ipso donante invictissime quod bonum est vellent, et hoc deserere invictissime nollent. Dicente tua , intelligamus ei dictum, qui aedificatur super petram. Atque ita homo Dei non solum quia misericordiam consecutus est ut fidelis esset, verum etiam quia fides ipsa non defsunt in regnum Dei, quorum ita certus est numerus, ut nec addatur eis quisquam, nec minuatur ex eis: non de his qui, cum annuntiasset et locutus esset, multiplicati sunt super numerum . Ipsi enim vocati dici possunt, non autem et Joannes Baptista significet, ubi dicit: et nolite dicere apud vosmetipsos: Patrem habemus Abraham. Potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae , ut ostendat sic esse istos amputandos si non fecerint fructum, ut non desit numerus qui promissus est Abrahae; taapertius in Apocalypsi dicitur: Tene quod ha
Abbreviated transcription (Latin):
Possem quidem si uacaret omnes
uirtutes & ornam̃ta eloquentie
de quib inflantur isti qui lin¬
guam suam nr̃oꝵ autorum lin¬
gue non magnitudine s tumore
p̃ponunt. ostendere in istoꝵ lute¬
ris sacris. quos nobis erudiendis
et ab hoc scło prauo in beatum
scłm transferendis ꝓuidentia di¬
uina ꝓuidit. S non ipsa me pluᷤ
qͣm dici potest in illa eloquentia
delectant: que sunt his uiris cum
oratorib gentiliũ poetisue cõmu¬
nia. Illud magis admiror & stu¬
peo ⁊ qđ ista nr̃a eloquentia ita
usi sunt ꝑ alteram quanclã elo¬
quentiã. ut nec deesset eis nec e¬
mineret in eis: quia eam nec im¬
ꝓbari ab illis nec ostentari opor-¬
tebat. Quorum alterum fieret
si uitaret᷑ : alterũ putari posset
si facile agnosceretur. Et in qui¬
b forte locis agnoscitur a doctis.
tales res dicuntur ⁊ ut uerba qui¬
bus dicunt᷑ non a dicente adhibi¬
ta. s ipsis rebus uelut sponte sub¬
iuncta esse uideantur: quasi sa¬

Expanded text:
Possem quidem, si vacaret, omnes virtutes et ornamenta eloquentiae, de quibus inflantur isti qui linguam suam nostrorum auctorum linguae, non magnitudine, sed tumore praeponunt, ostendere in istorum Litteris sacris, quos nobis erudiendis, et ab hoc saeculo pravo in beatum saeculum transferendis, providentia divina providit. Sed non ipsa me plus quam dici potest in illa eloquentia delectant, quae sunt his viris cum oratoribus Gentilium poetisve communia: illud magis admiror et stupeo, quod ista nostra eloquentia ita usi sunt per alteram quamdam eloquentiam suam, ut nec deesset eis, nec emineret in eis: quia eam nec improbari ab illis, nec ostentari oportebat; quorum alterum fieret, si vitaretur; alterum putari posset, si facile agnosceretur. Et in quibus forte locis agnoscitur a doctis, tales res dicuntur, ut verba quibus dicuntur, non a dicente adhibita, sed ipsis rebus velut sponte subjuncta videantur: quasi sa
Abbreviated transcription (Latin):
entia mea. De qua gr̃a & aduito¬
rio & miscłia sine qua bñ ñ possu¬
mus uiuere. nescio quare iste oĩo
nicħ dixerit: immo etiã ueluts
ad iusticiã sufficientẽ si sola uolun¬
tas assit. defendendo natur̃a. xꝑi
gr̃e qua iustificam᷑. aꝑtissime con¬
tradicit. Cur aut̃ soluto ꝑ gr̃am
pecc̃i reatu. ad ex̾citationẽ fidi mors
corꝑis maneat quãiuis uen̾it de pec¬
cato: ia & hoc milł ad sc̃e memorie
marcellim̃i libris ut ualui disserui.

Expanded text:
entia mea . De qua gratia et adjutoentia mea . De qua gratia et adjutorio et misericordia, sine qua bene non possumus vivere, nescio quare iste omnino nihil dicit: imo etiam velut sibi ad justitiam sufficientem, si sola voluntas adsit, defendendo  qua iustificamur, apertissime contradicit. cur autem soluto per gratiam peceati reatu ad exercitationem fidei mors corporis maneat, quamuis uenerit de peccato, iam et hoc in illis ad sanctae memoriae Marcellinum libris, ut ualui, disserui.
Abbreviated transcription (Latin):
liberum arbitriũ quo se ipse uiti¬
auit: ut aut̃ redeat adiusticiã
opus habet medico qm̃ sanꝰ ñ est.
opꝰ habet uiuificatore qr mortu¬
us ẽ. De qua gr̃a om̃ino iste nichil
dicit. quasi sola sua uoluntate se
possit sanare: qr eũ potuit sola
uitiare. Non eidicimꝰ mortẽ cor¬
poris ad pecc̃m ualere: uͥ sola uin¬
dicta ẽ. Nemo eñi peccat corpore
moriendo: s adpeeẽm ualet mors
anime quã deseruit uita sua hoc
ẽ ds eiꝰ : que necesse ẽ mortua oꝑa
faciat: donec xꝑi gr̃a reuiuiscat.
Famem & sitim & ce t̾as molesti¬
as corꝑales absit ut dicamꝰ necessi¬
tatem hab̃e peccandi: quib mo¬
lestiis ex̾citata uita iustoꝵ splen¬
didiꝰ enituit: & eas ꝑpatientiam
suꝑ ando maiorẽ glam cõꝑauit:
s adiuta gr̃adi ÷ aduita sꝑu dei:
aduita miscdia d̃iͥ ñ suꝑba uolun¬
tate se extollens: s humili confes¬
sione fortitudine ꝓmerens. No¬
uerat eñi d̃o dicere: qm̃ tues pati¬

Expanded text:
liberum arbitrium. quo sc ipse uitiliberum arbitrium. quo sc ipse uitiauit; ut autem redeat ad iustitiam, opus habet medico, quoniam sanus non est, opus habet uiuificatore, quia mortuus est. de qua gratia omnino iste nihil dicit, quasi sola sua uoluntate se possit sanare, quia eum potuit sola uitiare. non ei dicimus mortem corporis ad peccatum ualere, ubi sola uindicta est — nemo enim peccat corpore moriendo —, sed ad peccatum ualet mors animae, quam deseruit uita sua, hoc est deus eius, quae necesse est mortua opera faciat, donec Christi gratia reuiuescat. famem et sitim et ceteras molestias corporales absit ut dicamus necessitatem habere peccandi, quibus molestiis exercitata uita iustorum splendidius enituit et eas per patientiam superando maiorem gloriam conparauit, sed adiuta gratia deiadjuta misericordia Dei; non superba voluntate se extollens, sed humili confessione fortitudinem promerens. Noverat enim Deo dicere, Quoniam tu es pati
Abbreviated transcription (Latin):
res. dõ odibiles : contumeliosos.
suꝑbos. elatos: inuentoreᷤᷤ maloꝵ:
parentib ñobedientes: insipien¬
tes. in cõpositos: sine affectu. si¬
ne miscđia. Hic nẽ iste dicat. ñde¬
buit sic uindicari pecẽm: ut pec¬
cator ꝑ uindictam plura c̃õmitte¬
ret. Fortasse respondeat dm̃ ad
ista ñ cogere: s dignos deseri tan¬
tũ deserere. Si hoc dicit: uerissi¬
me dicit. Deserti qͥppe ut dixi lu¬
ce iusticie & ꝑ hoc contenebrati.
qͥd pariant aliud ꝗͣ hec omĩa q̃
commnemoraui oꝑa tenebrarũ: do¬
nec dicat᷑ eis si dicto obaudiant.
surge qͥ dor mis & exurge a
Mortuos ueritas dicit. IInde ẽ et
illud. Sine mortuos sepelire mor
tuos suos. Mortuos gͦ dicit ueri¬
tas quos iste dicit ledi & uitiariñ
potuisse pecc̃o: qr uidelicet didi
eit peccm̃ ñ esse sub̾am. Nemo enũ¬
dicit sic homiñe factum. ut dde i¬
sticia qͥdem possit in pecc̃m ire.
& de pecc̃o ad iusticiã redire ñ pos¬
set: s ut in pecẽm iret sufficit ei¬

Expanded text:
sos, superi, elatos, inuentores malorum, parentibus non oboedientes, insipientes, incompositos, si ne affectu, sine misericordia. hic nunc iste dicat: non debuit sic uindicari peccatum, ut peccator per uindictam plura committeret. Fortasse respondeat deum ad ista non cogere, sed dignos deseri tantum deserere. si hoc dicit, uerissime dicit; deserti quippe, ut dixi, luce iustitiae et per hoc contenebrati quid pariant aliud quam haec omnia quae commemoraui opera tenebrarum. donec dicatur eis, si dicto obaudiant: surge qui dormis et exsurge a mortuos ueritas dicit — unde est et ituos suos : mortuos ergo Veritas dicit, quos iste dicit laedi et vitiari non potuisse peccato, quicit peccatum non esse substantiam. nemo dicit sic hominem factum. ut de iustitia quidem possit in peccatum ire et de peccato ad iustitiam redire non posset; sed ut in peccatum iret. sufficit
Abbreviated transcription (Latin):
uindicet: eadẽq uindicta q̃
pariat pullulet q peccata. Ad¬
huc attendite. Et sicut ñ ꝓbauer̃t
inquit dm̃ habere in noticiam: tra¬
didit illos ds̃ in reꝑbam mentẽ ut
faciant que ñ conueniunt: reple¬

Expanded text:
indicet, eademque vindicta quae pariat pulluletque peccata. Adhuc attendite: Et sicut non probaverunt, inquit, Deum habere in notitia, tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae n
Abbreviated transcription (Latin):
unt precepta
quȩlã tractan¬
darũ seriptura.¬
rũ. quȩ studio¬
sis earũ uideo
ñ incõmode pos¬
se tradi: ut ñ

Expanded text:
unt praecepta quaedam tractandarum Scripturarum, quae studiosis earum video non incommode posse tradi; ut n
Abbreviated transcription (Latin):
re. qui sine ulla scientia litterarũ scrip¬
turas diuinas & memorit᷑ audiendo de¬
nuisse. & prudent̃ cogitando intellexis¬
se p̃dicatur: aut ab illo seruo barbaro
xp̃iano. de quo a grauussimis fideq dig¬
nissimis uiris nuꝑ accepimꝰ. quĩ litt̃as
quoq nullo docente homine in plenã
noticiam orando ut sibi reuelarent᷑ acce¬
pit. triduanis precib impetrans: ut etiã
codicem oblatũ stupentib qui aderant
legendo ꝑcurreret. Aut si hec quisq
falsa esse arbitratur: non ago pugna¬
citer. Certe enĩ qm̃ cũ xp̃ianis nobis res
est qui se scͥpturas scãs sine duce homine
diocri gaudent bono: concedant neces¬
se est unumquẽq nr̃m & ab ineunte
pueritia consuetudine audiendi linguã
suã didicisse: & aliam aliquã uel grecã
uł hebream uł quãlibet ceterarũ aut
similit audiendo. aut ꝑ hominẽ p̃cepto¬
rem accepisse. Iam gͦ si placet moneamꝰ
om̃s. fr̃s. ne paruulos suos ita doceant:

Expanded text:
re, qui sine ulla scientia litterarum Scripre, qui sine ulla scientia litterarum Scripturas divinas et memoriter audiendo tenuisse, et prudenter cogitando intellexisse praedicatur; aut ab illo servo Barbaro christiano, de quo a gravissimis fideque dignissimis viris nuper accepimus, qui litteras quoque ipsas nullo docente homine, in plenam notitiam orando ut sibi revelarentur, accepit triduanis precibus impetrans ut etiam codicem oblatum, stupentibus qui aderant, legendo percurreret. 5. Aut si haec quisque falsa esse arbitratur, non ago pugnaciter. Certe enim quoniam cum Christianis nobis res est, qui se Scripturas sanctas sine duce homine diocri gaudent bono; concedant necesse est unumquemque nostrum et ab ineunte pueritia consuetudine audiendi linguam suam didicisse, et aliam aliquam vel graecam vel hebraeam vel quamlibet caeterarum, aut similiter audiendo, aut per hominem praeceptorem accepisse. Jam ergo si placet, moneamus omnes fratres, ne parvulos suos ista doceant,
Abbreviated transcription (Latin):
que in diuinis scͥpturis obseura sunt in¬
tueri nequiuerint ⁊ arbitrentur se digi¬
tum qͥdem meũ uidere posse: sẏdera
uͦ quib demonstrandis intenditur ui¬
dere non posse. Et illi gͦ & isti me rep̃¬
hendere desinant: & lumen oculoꝵ si¬
bi diuinitꝰ preberi dep̃centur. Non enĩ
si possũ m̃brũ meũ ad aliquid de mon¬
strandũ mouere ⁊ possũ etiam oculos ac¬
cendere: quib uel ipsa demonstratio me¬
a uel etiã illud qđ uolo demonstrare cer¬
natur. Iam uͦ eorum qui diuino mune¬
re exultant ⁊ sine talib p̃ceptis qualia
nunc tradere institui. se scos libros intel¬
ligere atq tractare głantur. & ꝓpt̾ea
me suꝑflua uoluisse scribere existimãt.
sic ẽ lemienda cõmotio: ut quãuis mag¬
no łi dono iure letentur. recordent᷑
se tam̃ ꝑ homines didicisse uł litteras:
Hec ꝓptea sibi ab antonio sc̃o & ꝑfecto
iuro egyptio monacho insultari debe¬

Expanded text:
quae in divinis Scripturis obscura sunt inquae in divinis Scripturis obscura sunt intueri nequiverint, arbitrentur se digitum quidem meum videre posse, sidera vero quibus demonstrandis intenditur, videre non posse. Et illi ergo, et isti me reprehendere desinant, et lumen oculorum divinitus sibi praeberi deprecentur. Non enim si possum membrum meum ad aliquid demonstrandum movere, possum etiam oculos accendere, quibus vel ipsa demonstratio mea, vel etiam illud quod volo demonstrare, cernatur. 4. Jamvero eorum qui divino munere exsultant, et sine talibus praeceptis, qualia nunc tradere institui, se sanctos Libros intelligere atque tractare gloriantur, et propterea superflua voluisse me scribere existimant, sic est lenienda commotio, ut quamvis magno Dei dono jure laetentur, recordentur se tamen per homines didicisse vel litteras; nec propterea sibi ab Antonio sancto et perfecto viro Aegyptio monacho insultari debe
Abbreviated transcription (Latin):
iuuari posse censeb̾t. Terciũ genꝰ ẽ repre¬
bensorũ. qͥ diuinas scͥpturas uel reuera
bene tractant. uel bene tractare sibi ui¬
dent᷑: qͥ qm ntllis huiꝰ modi obseruationibꝰ
lectis quales ñc tradere institui. facultatẽ
exponendoꝵ scoꝵ libroꝵ se asseeutos uł iii.¬
dent uł putant: nemini ẽẽ ista p̃cepta neces¬
aria: s potius totum qđ de illarũ litdera¬
rum obscuritatib laudabilit̾ aꝑitur
diuno munere fieri posse clamitabunt.
Quibus om̃ib breuiter respondens:
ulis qui hec que seribimus non intelli¬
gunt hoc dico. ita me ñ esse rep̃henden¬
dũ quia hec ñ intelligunt. tamqͣm si
uinã ueterem uł nouã. sydus ue aliqͦd
minime clarũ uellent uidere. qd̃ ego
intento digito demonstrarẽ: illis autem
nec ad ipsũ digitum meũ uidendũ suf¬
michi succensere deberent: Iui uͦ qui eti¬
am istis p̃ceptis cognitis atq ꝑceptis ea

Expanded text:
juvari posse censebunt. Tertium genus est reprejuvari posse censebunt. Tertium genus est reprehensorum, qui divinas Scripturas vel revera bene tractant, vel bene tractare sibi videntur: qui quoniam nullis hujusmodi observationibus lectis, quales nunc tradere institui, facultatem exponendorum sanctorum Librorum se assecutos vel vident, vel putant, nemini esse ista praecepta necessaria, sed potius totum quod de illarum Litterarum obscuritatibus laudabiliter aperitur, divino munere fieri posse clamitabunt. 3. Quibus omnibus breviter respondens, illis qui haec quae scribimus non intelligunt, hoc dico: me ita non esse reprehendendum, quia haec non intelligunt; tanquam si lunam veterem vel novam, sidusve aliquod minime clarum vellent videre, quod ego intento digito demonstrarem; illis autem nec ad ipsum digitum meum videndum sufmihi succensere deberent. Illi vero qui etiam istis praeceptis cognitis atque perceptis, ea
Abbreviated transcription (Latin):
solũ legendo
alios qͥ diuinaꝵ
litterarũ oꝑta
aꝑuer̃t. s etiã ipsi aꝑiendo ꝓficiant. Hȩc
tradere institui uolentib ⁊ ualentib disce¬
re: si dñs ac ds̃ ñr ea quȩ de hac re cogitan¬
ti solet suggerere: etiã scribenti mͥ ñ dene¬
get. Qͦa anteqͣm exordiar. uidet᷑ mͥ respon¬
dendũ ẽẽ his qͥ hȩc rep̾hensuri st̃: aut re¬
p̃hensuri ẽent. si ñ eos ante placaremꝰ. Qͦ ad
si ñnulli etiã post ista rep̃henderint: saltẽ
alios ñ moueb̾t nec ab utili studio ad im¬
ꝑitis pigritiã reuocab̾t: qͦs mouere possent.
nͥ p̃munitos p̾paratosq inuenirent. Quidã
enĩ rep̃bensuri st̃ hoc opus nr̃m: cũ ea quȩ
p̃cepturi sumꝰ ñ intellexerint. Quidam uͦ
cũ intellectis uti uoluerint. conatiq fueris
seͥpturas diuinas scđm hȩc p̃cepta tractare:
neq ualuerint aꝑire atq explicare qͦd
eupiunt: ianit̾ me laborasse arbitrabunt᷑.
& qr ipsi ñ adiuuabunt᷑ hoc oꝑe: nullũ ad¬

Expanded text:
solum legendo alios qui divinarum Litterarum operta aperuerunt, sed et aliis ipsi aperiendo proficiant. Haec tradere institui volentibus et valentibus discere, si Deus ac Dominus noster ea quae de hac re cogitanti solet suggerere, etiam scribenti mihi non deneget. Quod antequam exordiar, videtur mihi respondendum esse his qui haec reprehensuri sunt, aut reprehensuri essent, si eos non ante placaremus. Quod si nonnulli etiam post ista reprehenderint, saltem alios non movebunt, nec ab utili studio ad imperitiae pigritiam revocabunt, quos movere possent, nisi praemunitos praeparatosque invenirent. 2. Quidam enim reprehensuri sunt hoc opus nostrum, cum ea quae praecepturi sumus non intellexerint. Quidam vero cum intellectis uti voluerint, conatique fuerint Scripturas divinas secundum haec praecepta tractare, neque valuerint aperire atque explicare quod cupiunt, inaniter me laborasse arbitrabuntur; et quia ipsi non adjuvabuntur hoc opere, nullum ad
Abbreviated transcription (Latin):
pͥscillȩ in ead̾ ciuitate pepudia xp̃m̃
specie feminȩ reuelatũ: uñ ab hac .s̃.¬
qͥntiliani nuncupant᷑. Faciunt ⁊ ip̃i
de sanguine infantis: qd̾ cata friges
fac̾e̾ supͣ diximꝰ. Nam et ab eis ꝑhiben¬
tur exorti. Deniq alii hanc pepudiam
nõ ẽẽ ciuitatẽ : s uillã dñt fuisse mon¬
et qͥa ibi uix̾unt: id̾o locũ m̾uisse ap¬
pellari ierłm Capłm xxxiii¬

Expanded text:
Priscillae in eadem civitate Pepuza Christum Priscillae in eadem civitate Pepuza Christum specie feminae revelatum: unde ab hac Quintilliani etiam nuncupantur. Faciunt et ipsi de sanguine infantis, quod Cataphryges facere supra diximus: nam et ab eis perhibentur exorti. Denique alii hanc Pepuzam non esse civitatem, sed villam dicunt fuisse Monet quia ibi vixerunt, ideo locum meruisse appellari Jerusa
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c scĩ a dño ꝓmissũ: in se potius quã
in apłis suis se. assert̃ redditũ. Sed̾as
nuptias ꝓ fornieationib hñt et ideo
dicunt eas ꝑmisisse apłm paulum:
quia ex parte sciebat. et ex parce pro¬
phabat. Nondũ enĩ uen̾at qd̾ ꝑfectũ
est. Hoc aũ ꝑfc̃m in montanũ et in eiꝰ
ꝓphissas uenisse delirant. Sac̾menta
ꝑhibeut᷑ hr̃e funesta. Nã de infantis
annicħ sangͥne. quẽ de toto eiꝰ corꝑe
minutis san cõpunctionũ uuln̾ib ex¬
torquent. qͣsi eucharistiã suã conficere
ꝑhibent᷑. miscentes eũ farinȩ panẽq
inde facientes. Sui puer si mortuus
fuerit: habet᷑ ap̃ eos ꝓ martyre.si aũ
uix̾it. ꝓ maximo sacerdote. Cap̃ xxuii
Iepudiani siue quintilliani. a loco qͦ¬
dam nõiati st̃. ꝙͣ cuutatẽ desertam
dicit epyphaniꝰ. hanc aũ diuinũ aliqͥd
ẽẽ arbit᷑ntes. ierłm uocant: tantũ dan¬
tes mulierib pͥncipatũ. ut sac̾dotio qͦ
ap̃ eos honorent᷑. Dicunt enĩ qͥntille ⁊

Expanded text:
sancti a Domino promissum, in se potius quam in Apostolis fuisse asserunt redditum. Secundas nuptias pro fornicationibus habent: et ideo dicunt eas permisisse apostolum Paulum, quia ex parte sciebat, et ex parte prophetabat: nondum enim venerat quod perfectum est . Hoc autem perfectum in Montanum et in ejus prophetissas venisse delirant. Sacramenta perhibentur habere funesta: nam de infantis anniculi sanguine, quem de toto ejus corpore minutis punctionum vulneribus extorquent, quasi eucharistiam suam conficere perhibentur, miscentes eum farinae, panemque inde facientes: qui puer si mortuus fuerit, habetur apud eos pro martyre; si autem vixerit, pro magno sacerdote . XXVII. PEPUZIANI sive Quintilliani, a loco quodam nominati sunt, quam civitatem desertam dicit Epiphanius. Hanc autem isti divinum aliquid esse arbitrantes, Jerusalem vocant: tantum dantes mulieribus principatum, ut sacerdotio quoque apud eos honorentur. Dicunt enim Quintillae et
Abbreviated transcription (Latin):
si ñ dm̃ negasse. s hoĩem uid̾et᷑. capit̃
selchi sedechiani melchi xxxiiii¬
Isedch faceraotẽ di excelsi nõ homi¬
nem fuisse: s uirtutẽ di fuisse. arbi¬
trantur. Capitłm xxxu.
Pardesanite a quod̾a bardesane.
qͥ in doctͥna xp̃i pͥus extitisse ꝑhi¬
Ialesii et seͥpsos castrant et xxxuii¬
hospites suos: homͦ mͦ existimantẽᷤ
do se debere seruire. Alia qͦ ħetica
ip̃e cõmemorauit epyphamꝰ. nec
uspiã potui reppire.C ap̃ xxxuiii.
atharoe qui seipsos isto nomine
ꝑbissime atq odiosissime nõiant:
scd̾as nuptias nõ admittunt: pe¬
nitentĩa denegant nouatũ sectã¬
tes heticũ : u etiã nouatiani
Angłici in angłoꝵ cultũ inclinati
płici qui se isto nomine e ap̃ xl.¬
arrogantissime uocauer̃t. eo
qd̾ in suã cõmunionẽ nõ reciꝑ¬
ent utentes conuigib ⁊ res ꝓpͥ¬
as possidentes: quales ht̃ catho¬
lica ⁊ monachos et clericos płi

Expanded text:
si non Deum negasse, sed hominem videretur. XXXIV. si non Deum negasse, sed hominem videretur. XXXIV. MELCHISEDECIANI, Melchisedec sacerdotem Dei excelsi, non hominem fuisse, sed virtutem Dei esse arbitrantur. XXXV. BARDESANISTAE a quodam Bardesane, qui in doctrina Christi prius exstitisse perhi XXXVII. VALESII et se ipsos castrant, et hospites suos, hoc modo existimantes Deo se debere servire. Alia quoque haeripse commemoravit Epiphanius, nec uspiam potui reperire. XXXVIII. CATHARI, qui se ipsos isto nomine, perbissime atque odiosissime nominant, secundas nuptias non admittunt, poenitentiam denegant, Novatum sectantes haereticum: unde etiam Novatiani ANGELICI, in angelorum cultum inclinati, ICI, qui se isto nomine arrogantissime vocaverunt, eo quod in suam communionem non reciperent utentes conjugibus et res proprias possidentes: quales habet Catholica et monachos et clericos plur
Abbreviated transcription (Latin):
głiũ respuentes. cuiꝰ nec apochalip¬
sin accipiunt. has uidł scripturas di¬
Idamiani ex ada dicti. euiꝰ imitant᷑
in paradyso nuditatẽ quȩ fuit añ
pecẽm: uñ ⁊ nuptias adu̾sant᷑. quia
nec pͥus ꝙͣ peccass ad̾a. nec pͥus quã
dimissus eẽt de paradyso cognouit
uxorẽ. Cred̾t gͦ qd̾ nuptię fut᷑ȩ non
fuissent: si nemo peccass Nudi itaq
mares feminȩq conueniunt. nudiꝰ
lectiones audiunt: nudi orant᷑. nudi
celebrant sacram̃ta. ⁊ ex hoc parady¬
sũ suã arbitͣnt᷑ eccłãm. Capitłm xxxii.
lcheseos ⁊ sainseos hic tanꝙͣ ordine
suo cõmemorat epyphaniꝰ: qͦs dicit a
quod̾a psendo ꝓpħa ẽẽ deceptos. qͥ uo¬
cabat᷑ elchi. ex cuiꝰ gn̾e duas muliereᷤᷤ
tanꝙͣ dãs ab eis ꝑhib adoratas: oet̾a¬
uͦ ebioneis tenere similia. Cap̃ xxxiii.
eodotiani a cheodotione qͦda iustitu¬
qd̵ dr᷑ id̾e theodotio ꝓpt̾ea docuisse.
quia in ꝑsecutione lapsus. isto mͦ de
casus sui deuitare putabat opprobũ

Expanded text:
gelium respuentes, cujus nec Apocalypsin accipiunt, has videlicet scripturas neADAMIANI ex Adam dicti, cujus imitantur in paradiso nuditatem, quae fuit ante peccatum. Unde et nuptias aversantur: quia nec priusquam peccasset Adam, nec priusquam dimissus esset de paradiso, cognovit uxorem. Credunt ergo quod nuptiae futurae non fuissent, si nemo peccasset. Nudi itaque mares feminaeque conveniunt, nudi lectiones audiunt, nudi orant, nudi celebrant sacramenta, et ex hoc paradisum suam arbitrantur Ecclesiam. XXXII. ELCESAEOS et SAMPSAEOS hic tanquam ordine suo commemorat Epiphanius, quos dicit a quodam pseudopropheta esse deceptos, qui vocabatur Elci, ex cujus genere duas mulieres tanquam deas ab eis perhibet adoratas: caetera Ebionaeis tenere similia. XXXIII. THEODOTIANI a Theodoto quodam institur idem Theodotus propterea docuisse, quia in persecutione lapsus isto modo se casus sui devitare putabat opprobrium,
Abbreviated transcription (Latin):
eueriani a seuero exorti. uinũ nõ
bibunt: eo qd̾ fabulosa uanitate de
sathane t̾ra germinasse asserunt ui¬
tem. Etiã ipsi nõ sanã doct̾nã suam
quib uolunt inflant nõib pͥncipũ
carnis resurrectionẽ cũ uetere tes¬
nant atq om̃ino pares eas fornicatio¬
nib atq aliis corruptionib faciunt.
nec recipiunt in suoꝵ nũo coniugio
utentẽ. siue marẽ siue feminã. Non
uescunt᷑ carnib easq om̃s ab. ominan¬
tur : ꝓlationes quasd̾a fabulosas scłoꝵ
etiã isti sapiunt : saluti pͥmi hominiᷤᷤ
contͣdiẽt. Epyphaniꝰ tacianꝰ encratitas
ita discernit: ut encͣtitas taciani scis¬
maticos dicat. Capitłm xxui.

Expanded text:
EVERIANI a Severo exorti, vinum non bibunt, eo quod fabulosa vanitate de satana et terra germinasse asserant vitem. Etiam ipsi non sanam doctrinam suam, quibus volunt, inflant nominibus principum, carnis resurrectionem cum Vetere Tes omnino pares eas fornicationibus aliisque corruptionibus faciunt: nec recipiunt in suorum numerum conjugio utentem, sive marem, sive feminam. Non vescuntur carnibus, easque omnes abominantur. Prolationes quasdam fabulosas saeculorum etiam isti sapiunt. Saluti primi hominis contradicunt. Epiphanius Tatianos et Encratitas ita discernit, ut Encratitas Tatiani schismaticos dicat. XXVI.
Abbreviated transcription (Latin):
aqua nõ accipiunt: resurrectionẽ
nõ putant futurã. s cotidie fieri in
gnãtione filioꝵ. Cap̃ Lx

Expanded text:
aqua non accipiunt. Resurrectionem non putant futuram, sed quotidie fieri in generatione filiorum. LX
Abbreviated transcription (Latin):
dño donante soluenda ẽ. Si enim
uita eterna bonis oꝑib reddit᷑ si¬
cut aꝑtissime dicit script᷑a. qm̃
ds reddet unicuiq sedm oꝑa eiꝰ :
quomͦ gr̃a ẽ uita eterna. cum gr̃a
ñ ex oꝑib reddat᷑ s gratis detͣ. ipso
apło dicente: ei qui oꝑat᷑ merces ñ

Expanded text:
ino donante solvenda est. Si enim vita aeterna bonis operibus redditur, sicut apertissime dicit Scriptura, Quoniam Deus reddet unicuique secundum opera ejus : quomodo gratia est vita aeterna, cum gratia non operibus reddatur, sed gratis detur, ipso Apostolo dicente, Ei qui operatur, merces non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ eũ qui dilexit nos. Deinde dixit.
Cursum consummaui. S ille hoc
dixit: qui alio loco dicit. Igit᷑ ñ
uolentis neq currentis:s miseren¬
tis ẽ dĩ. Quȩ sententia nullomo¬
do potest etiam sic conu̾ti: ut di¬
catur ñ miserentis d̃i s uolentis
& currentis ẽ hominis. Quisqͥs
eñĩ aususfuerit dicere: aꝑte se
ostendit apł̃o contradicere. Po¬
stremo dixit. Fidem seruaui. S
ille hoc dixit: qui alibi ait
Miscdiam consecitus sum. ut fi¬
delis eẽm. Non enĩ dixit. miscdiã
consecutus sum qr fidelis er̃a. sed
ut fidelis essem: hinc ostendens &̃
ipsam fidem haberi nͥ dõ miserante
ñposse. & ẽe donũ d̃i: qđ aꝑtissime
docet dicens. Gr̃a salui facti estis
dͥei ẽ. Possent enĩ dicere. id̃o acce

Expanded text:
 eum qui dilexit nos. Deinde dixit, Cursum consummavi: sed ille hoc dixit, qui alio loco dicit, Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei . Quae sententia nullo modo potest etiam sic converti ut dicatur, Non miserentis Dei, sed volentis et currentis est hominis: quisquis enim hoc ausus fuerit dicere, aperte se ostendit Apostolo contradicere. 17. Postremo dixit, Fidem servavi; sed ille hoc dixit, qui alibi ait, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem . Non enim dixit, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed, ut fidelis essem: hinc ostendens etiam ipsam fidem haberi nisi Deo miserante non posse, et esse donum Dei. Quod apertissime docet, dicens, Gratia salvi facti estis donum est. Possent enim dicere, Ideo acce
Abbreviated transcription (Latin):
exfide: ñ exoꝑib fides. Ac ꝑ hoc
ab illo st̃ nobis oꝑa iusticie a quo
ẽ ipsa fides: de qua dictum ẽ. iu¬
stus ex fide uiuit. Homines autẽ
ñ intelligentes qđ ait ipse apłs.
arbitramur iustificari hominem
ꝑfidem sine oꝑib legis: putaue¬
runt eũ dicere sufficere homini
fidem etiãsi male iuuat. & bona
oꝑa ñ habeat. Qđ absit ut senti¬
ret uas electionis. Qͥ cũ dixisset
circuncisio aliquid ualet neq p̃¬
putiũ : mox addidit. s fides que
ꝑdilectionẽ oꝑat᷑. Ipsa ẽ fides:
que fideles di separat ab immun-¬
dis demonib. Nã & ipsi sicut dicit
fidem ex qua iustus uiuit. id est
q̃ ꝑ dilectioñe oꝑat᷑: ut redilat ei¬

Expanded text:
ex fide, non ex operibus fides; ac per hoc ab illo sunt nobis opera justitiae, a quo est ipsa fides, de qua dictum est, Justus ex fide vivit . 18. Homines autem non intelligentes, quod ait ipse Apostolus, Arbitramur justificari hominem per fidem sine operibus legis ; putaverunt eum dicere sufficere homini fidem, etiamsi male vivat et bona opera non habeat. Quod absit ut sentiret Vas electionis: qui cum dixisset circumcisio aliquid valet, neque praeputium; mox addidit, sed fides quae per dilectionem operatur . Ipsa est fides quae fideles Dei separat ab immundis daemonibus: nam et ipsi, sicut dicit fidem ex qua justus vivit, id est, quae per dilectionem operatur, ut reddat ei
Abbreviated transcription (Latin):
mmo uͦ sic dixit ut negari om̃ino ñ
possit: nec intellectorem acutũ. s
tm̃ modo attentũ desiderat audi¬
torẽ. Cũ enĩ dixisset. stipendium
pecc̃ĩ mors : continuo subdidit. gr̃a
posse dissolui: nͥ intelligamꝰ & ipsa

Expanded text:
o sic dixit, ut negari omnino non possit; nec intellectorem acutum, sed tantummodo intentum desideret auditorem. Cum enim dixisset, Stipendium peccati, mors; continuo subdidit, Gratiposse dissolvi, nisi intelligamus et ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
ne qͥs extollat᷑ : uidit utiq putare
posse homines rta dictũ quasi neces¬
saria ñ sint oꝑa bona eredentib.
s eisfidessola sufficiatꝰ & rursus
posse hõies debonis oꝑib ex tolli. ue¬
lut adea facienda sibi sufficiant:
ꝑib ne forte qͥs extollat᷑. cur hoc dͥi¬
xexit rationẽ reddens. ipsiꝰ eni sum̃
inqͥt figmentũ ereati in xꝑo iãu
& intellige ñ ex oꝑib dictum taqꝗͣ
tius ex te ipso tͥ existentib: s tam̃¬
qua hoĩes facti sumꝰ: s ea de qua
ille dicebat qui utiq ĩa homo erat.
cor mundũ crea in me ds: & de qua

Expanded text:
e quis extollatur: vidit utique putare posse homines hoc ita dictum, quasi necessaria non sint opera bona credentibus, sed eis fides sola sufficiat; et rursus posse homines de bonis operibus extolli, velut ad ea facienda sibi ipsi sufficiant; peribus, ne forte quis extollatur; cur hoc dixerit rationem reddens, Ipsius enim sumus, inquit, figmentum, creati in Christo Jesu et intellige, non ex operibus dictum, tanquam tuis ex te ipso tibi existentibus, sed tanqua homines facti sumus, sed ea de qua ille dicebat, qui utique jam homo erat, Cor mundum crea in me, Deus ; et de qua
Abbreviated transcription (Latin):
dens in altũ captiuauit captunt¬
tem. dedit dona hominib. Si gͥ au
dona st̃ bona merita tua. ũ as em¬
nat merita tua tamquã merita tua.
andona sint d̃i. Bonũ inquit errta¬
men certaui: cursum consummaui.
fidem seruaui. Primo ista bonaoꝑa
siñ ea p̃cessissent eogitationes bone.
nulla essent. Attendite ita qͥd̃de
ipsis cogitationib dicat. Ait eñi ser¬
bens ad corinthios. Non qr idonei
sumꝰ cogitare aliqͥd ã nobis tamqũa
ex nobismet ipsis: s sufficientia nr̃a
ex do ẽ. Dem̃ singła inspiciamꝰ. b̾o
nũ inquit certamen certaui. Que¬
ro qua uirtute cer tauerit: utrũ¬
ea que illi ex semet ipso fuerit: an
que desuꝑ data sit. S absit ut tan¬
tus doctor gentiũ ignorauerit
legem dĩ: euiꝰuox est in deutero¬
nomio. Ne dicas incorde tuo. for¬
titudo mea & potentia manꝰ mit
fecit mͥ uir tutem magña hane:
s memoraueris dñidĩ tui: quia¬

Expanded text:
dit in altum, captivavit captivitatem, dedit dona hominibus . Si ergo Dei dona sunt bona merita tua, non Deus coronat merita tua tanquam merita tua, an dona sint Dei. Bonum, inquit, certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. Primo ista bona opera, si non ea praecessissent cogitationes bonae, nulla essent. Attendite itaque quid de ipsis cogitationibus dicat: ait enim scribens ad Corinthios, Non quia idonei sumus cogitare aliquid a nobis, tanquam ex nobismetipsis; sed sufficientia nostra ex Deo est num, inquit, certamen certavi. Quaero qua virtute certaverit; utrum quae illi ex semetipso fuerit, an quae desuper data sit. Sed absit ut tantus doctor ignoraverit legem Dei, cujus vox est in Deuteronomio: Ne dicas in corde tuo, Fortitudo mea et potentia manus meae fecit mihi virtutem magnam hanc: sed memoraberis D
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ: quã reddet mͥ dñs i illa die uist̾
iudex. Cui redderet coronã iustus
iudex: si ñdonasset gr̃am misericors
pater: & quomͦ esset ista corona ui¬
sticie : nͥ p̃cessisset gr̃a q̃ iustificat
impiũ: Quomͦ ista debita reddere.¬
tur: nͥpriꝰ illa gratuita donaret᷑:
Seũ dicunt pelagiani hanc ẽẽ solã
ñ seđm merita nr̃a gr̃am qua hõi
peccã dimittunt᷑. illam uͦ quȩ dat᷑
infinẽ id ÷ eternã uita. me¬
ritis nr̃is p̾cedentib reddi:
respondendum ẽ eis. Si eñĩ merita
nr̃a sic intelligerent ut etiã ipsa
dona dĩ esse cognoscerent: ñesset re¬
ꝓba ista sententia. Qm̃ uͦ merita
humana sie p̃dicant ut ea exsemet¬
ipso habere hominẽ dicant: ꝓrsus
rectissime respondet apłs. Quis
enĩ te discrrnit: Qͥd aut̾ habes qͥ
ñ accepisti: Si aut̃ & accepistĩ. qͥd
głaris quasi ñ acceꝑis: Ersus ta¬
lia cogitanti uerissime đr. Dona
sua coronat ds ñ merita tua: si tͥ

Expanded text:
e, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex . Cui redderet coronam justus judex, si non donasset gratiam misericors pater? Et quomodo esset ista corona justitiae, nisi praecessisset gratia quae justificat impium? Quomodo ista debita redderetur, nisi prius illa gratuita donaretur? 15. Sed cum dicunt Pelagiani hanc esse solam non secundum merita nostra gratiam, qua homini peccata dimittuntur; illam vero quae datur in fine, id est, aeternam vitam, meritis nostris praecedentibus reddi: respondendum est eis. Si enim merita nostra sic intelligerent, ut etiam ipsa dona Dei esse cognoscerent, non esset reprobanda ista sententia: quoniam vero merita humana sic praedicant, ut ea ex semetipso habere hominem dicant, prorsus rectissime respondet Apostolus, Quis enim te discernit? Quid autem habes quod non accepisti? Si autem et accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Prorsus talia cogitanti verissime dicitur: Dona sua coronat Deus, non merita tua; si tib
Abbreviated transcription (Latin):
orauit hester ꝓ sue gentis tempo¬
raria salute locutura apud regẽ.
ut in os eiꝰ ds congruũ sermonẽ
daret ⁊ quantomagis orare de¬
bet ut tale munꝰ accipiat. qͥ ꝓ eter¬
na hominũ salute in uerbo et
doctrina laborat: Illi uͦ qui ea
dicturist̾ que ab aliis acceꝑunt:
et anceqͣm accipiant orent ꝓ eis a
qͥb accipiunt. ut eis detur qđ ꝑ
orent ut bene & ipsi ꝓferant ⁊ &
illi ad qͦs ꝓfer̃t sumant. & de ꝓsꝑo
exitu dictionis eidẽ gr̃as agant. a qͦ
id se accepisse ñ dubitant ÷ ut qͥ głat᷑
in illo głetͣ: in cuiꝰ manu st̃ & nos
ber hic qͣm uolebã quãq putauerã:
s legenti uł audienti cui gratꝰ ẽ lon¬
gus ñ ẽ. Cui aũ longꝰ ẽ. ꝑ partes eũ
legat: qͥ habere uult cognitũ. Quẽ
uͦ cognitionis eiꝰ piget: de longitudi¬
ne ñ querat᷑. Ego tam̃ dõ nr̃o ago gr̃aᷤ :
qđ in his quatuor libris ñ qualis ego
essẽ cui multa desunt. s qualisesse

Expanded text:
oravit Esther, pro suae gentis tempooravit Esther, pro suae gentis temporaria salute locutura apud regem, ut in os ejus Deus congruum sermonem daret ; quanto magis orare debet, ut tale munus accipiat, qui pro aeterna hominum salute in verbo et doctrina laborat? Illi vero qui ea dicturi sunt quae ab aliis acceperunt, et antequam accipiant, orent pro eis a quibus accipiunt, ut eis detur quod orent ut bene et ipsi proferant, et illi ad quos proferunt sumant; et de prospero exitu dictionis eidem gratias agant, a quo id se accepisse non dubitant: ut qui gloriatur, in illo glorietur, in cujus manu sunt et nos ber hic quam volebam, quamque putaveram. Sed legenti vel audienti, cui gratus est, longus non est: cui autem longus est, per partes eum legat, qui habere vult cognitum; quem vero cognitionis ejus piget, de longitudine non queratur. Ego tamen Deo nostro gratias ago, quod in his quatuor libris non qualis ego essem, cui multa desunt, sed qualis esse