comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dñi uoluntas. ut geminam id ẽ. animȩ &
corꝑis tin capias medelam. Accepto gͦ a
scõ uiro baptismi sacramenco. repente de
corpore illius lepra discessit: & factus est
deinceps inutraq substantia sanus qui pͥ¬
us fuerat peccator. & maculosus. Postea
aut̃ cum patrias toringorum eum eodem
rege inuisendas intrasset: forte fuit. ut qͥ¬
dam ꝓcerum nomine odilo. puerũ atq
parentẽ suum quem satis diligebat. sup̃¬
mis funerar& fletib. Ham & consangui¬
nitatis propinquo et amicicia: eidem in¬
solubili iungebatur affectu. Rege autem
iam quantotius ex eadem ꝓꝑante uilla.
nichil aliud angustianti consilii aderat:
nisi languentis capite ampuicatomore gen¬
tilium cadauer ignib comburendũ trade¬
retur. S credimus omĩpocentis dĩ tunc
uoluntate id actum eẽ. scm arnulfum ep̃m
a mansionib nondũ egressum fuisse. Quo
comꝑto odilo. ad eundem ueloci ꝑrexit gͦs¬
su: et causam infelicitatis. potius singultib

Expanded text:
ni voluntas, ut geminam, id est animae et corporis tui, capias medelam'. Accepto ergo a sancto viro babtismi sacramento, repente de corpore illius lepra discessit, et factus est deinceps in utraque substancia sanus, qui prius fuerat peccator et maculosus. 12. Post haec autem cum patrias Toringorum cum eodem rege invisendas intrasset, forte fuit, ut quidam procerum nomine Noddilo puerum adque parentem suum, quem satis diligebat, supremis funeraret fletibus; nam et sanguinitatis propinquo et amicicia eidem insolubile iungebatur affectu. Rege autem iam quantocius ex eadem properante villa, nil angustianti aliut consilii aderat, nisi, languentis capite amputato, more gentilium cadaver ignibus comburendum traderetur. Sed, ut credimus, omnipotentis Dei tunc voluntate id actum esse, sanctum Arnulfum episcopum a mansionibus nondum egressum fuisse. Quo cumperto, Noddilo ad eundem veloci pergit gressu et causam infelicitatis pocius singultibus
Abbreviated transcription (Latin):
ds suum athletam ad destinatũ uolens uo¬
care brauium. adulcimũ urgetur diem.
Quo cõꝑto: ad est uir religiosus romaricus
cum cet̾is monachis głosum eiꝰ p̃stolans
egresum. Tunc electus dĩ et saeratissimꝰ¬

Expanded text:
s suum atletam ad destinatum bravium volens vocare, ultimum urguetur diem. Quo comperto, adest et vir religiosissimus Romaricus; cum ceteris monachis gloriosum eius praestolatur egressum. Tunc electus Dei et sacratissim
Abbreviated transcription (Latin):
es in quo iudici meo presentandus appa¬
rero. Quid faciam: Nil boni gessi in
hoc scło: om̃ib scelerib & peccacis ual¬
merear obsecro supplicate. Hec uir sc̃s¬
ait. quia scriptũ ẽ. iustus in primordio
sermonis accusator sui ẽ. Interea uenit
hora: ut scã illa anima manib scõꝵ an
dium magnũ ꝓculdubio suꝑnarum uir¬
tutum in cęlo: et ingens luctus pauꝑũ
xp̃i atq monachoꝵ in scło. ad est mox
iuxta morem scm̃ et saerum euangłiũ.
qđ lector inter psallentium luctus et
cantus ꝑsonat uoce: sicq demũ uir egre¬
gius romaricus allatum scĩssimũ corpꝰ
illius cum dignitate et honore quo ua¬
luit. in castello habendo sepulturȩ tradicdit.

Expanded text:
es, in quo Iudici meo praesentandus appareo. Quid faciam? Nihil bone gessi in hoc saeculo; omnibus sceleribus et peccatis valmerear, obsecro; supplicate'. Haec vir sanctus, quia scriptum est: Iustus in primordio sermonis accusator sui est. Interea venit hora, ut sancta illa anima manibus sanctorudium magnum procul dubium supernarum virtutum in caelo et ingens luctus pauperum Christi adque monachorum in saeculo. Adest mox iusta morem sanctum et sacrum euangelium, quo lector inter psallentium luctus et cantus personat vocem. Siquidem vir egregius Romaricus adducit sanctissimum corpus illius; cum dignitate et honore quo valuit in castello Habendum sepulturae tradidit.
Abbreviated transcription (Latin):
puella uidissec: compuncta ẽ corde: et pꝰ
dies paucos rogauit abbatissam ut sibi in
qua includeret᷑ cellulam p̃paret. At illa
quam cito ꝑfecit: ait. Ecce inquit cellula.
Quid nunc desideras: Puella uͦ petut:
ut recludi ꝑmicteretur. Quod  ei p̃stitum
fuisset ⁊ congregatis uirginib cum mag¬
no cantu accensis lampadib. tenente se

Expanded text:
puella vidisset, compuncta est corde, et 303 post puella vidisset, compuncta est corde, et 303 post dies paucos rogavit abbatissam, ut sibi in qua includeretur cellulam praepararet. At illa velociter perfecta, ait: Ecce, inquit, cellulam; quid nunc desideras? Puella vero petiit, ut recludi permitteretur. Quod cum ei praestitum fuisset, congregatis virginibus cum magno psallentio, accensis lampadi
Abbreviated transcription (Latin):
am et alia puella huius monaff̾is
uisum uidit: quod sororib retulit.
Putabat se iter aliqd conficere: et erat eiꝰ
uotum. ut ad fontẽ uiuum gradiens ꝑueni¬
ret. Cumq uiam nesciret: uir quidam se
obuium obtulit dicens. Si nqͥt uis. ad fon¬
tem uiuũ accedere: ego ero preuius itine¬
ris tui. At illa gr̾as agens: sequebat᷑ prece¬
dentẽ. Quib ambulantib ꝑuenerunt
ad fontem magnũ: cuiꝰ aquȩ tanꝗͣ aurũ
splendebant: herbȩ uͦ inmodum diuer¬
sarum geminarũ uernanti luce radia¬
bant. Q ait uir ad eam. Ecce fontem ui¬
uum: quem multo labore quesifti. Sacia¬
re nunc ab eiꝰ fluentis: ut fiat tibi fons aqͤ
salientis in uitam ȩternã. Cumq illa a¬
uide ex his aquis hauriret: eccȩ aballa par¬
te ueniebat abbatissa. Ꝙ denuta puella.
induit eam ueste regia: quȩ tanta luce
auroq et monilib refulgebat: ut uix pos¬
set intendi. dicente sibi abbatissa⁊ sponsus
enĩ tuus mittit tͥ hȩc munera. Hȩx eum

Expanded text:
am et alia puella hujus monasterii visum vidit, quod sororibus retulit. Putabat, inquit, se iter aliquod conficere, et erat ei votum ut ad fontem vivum gradiens perveniret. Cumque viam nesciret, vir quidam se obviam obtulit, dicens: Si, inquit, vis ad fontem vivum accedere, ego ero praevius itineris tui. At illa gratias agens, sequebatur praecedentem. Quibus ambulantibus, pervenerunt ad fontem magnum, cujus aquae tanquam aurum splendebant, herbae vero in modum diversarum gemmarum vernante luce radiabant. Et ait vir ad eam: Ecce fontem vivum, quem multo labore quaesisti. Satiare nunc ab ejus fluentis, ut fiat tibi fons aquae vivae salientis in vitam aeternam. Cumque illa avide ex his aquis hauriret, ecce ab alia parte veniebat abbatissa, et denudatam puellam induit eam veste regia; quae tanta luce, auroque, et monilibus refulgebat, ut vix posset intendi, dicente sibi abbatissa: Sponsus enim tuus mittit tibi haec munera. Haec cum
Abbreviated transcription (Latin):
infra urbem oborationis grãm adbasilicã
scẽ erucis accessit: ibiq puellam nequiter¬
debachantem repperit. Quam cum uidis
onum uigilias cȩlebremus: & suꝑuenien¬
te diluculo istuc paricer reu̾tam᷑:. Cumq
sent: puellam abhoste antiquõlib̃atam in¬
uenerunt. Sicꝙ factum ẽ: ut scĩtas huiꝰ
uiri etiam absentes longeq positos cura¬
ret. Temporib quoq dagob̾ti regis. cum
inpalatio eẽt: eidem quidam lepsus clama¬
re cepit uictum seu uestitum deposcens.
At ille statim iussit eũ in hospiciũ duci. Cũq
erga illum scdm morẽ suum solicam im¬
pender& pietatem: sciscitari uoluit qi
barbarus erat si sacra unda baptismatis
ablutus fuisset. Repence ille nequaꝗͣm
ait dñe mi. Nam ego infelix abiectus in
popło: quis in gram̃ baptismi tribueret:
Tune isdem inquit. Ne reuerearis fr̃. Pos

Expanded text:
iisanctae crucis accessisset, ibiqdebacchantem repperit. Quam cum vidissonum vigilias celebremus et superveniente diluculo istic pariter revertamur'. Cumqsent, puellam ab oste antiquo liberatam repperierunt. Sicque factum est, ut sanctitas uius viri etiam absentes longeque positos curaret. 11. Temporibus denique Dagoberti regis cum in palacio esset, eidem quidam lebrosus clamare coepit, victum seu etiam vestimentum deposcens. At ille statim iussit eum in ospicium duci. Cumque erga illum secundum mos suum solitam inpenderet pietatem, sciscitare voluit, quia barbarus erat, si sacra unda babtismatis ablutus fuisset. Repente ille: 'Nequaquam', ait, 'domine mi, nam infelix ego abiectus a populo, et quis mihi gratiam babtismi tribuit? Tum isdem i
Abbreviated transcription (Latin):
tar & discrimine uitȩ suȩ sepe fortiter
quatiebatur. Cumq hȩc coram scõ p̾sule
debacari cepisset: is quippe pietate ut e¬
rat semꝑ imm̃sa ductus ait. heu miser¬
rimũ hominũ genus. Ut quid tantum
p̃ualuit inimieus: ut ubi xp̃c debuit ha¬
tare. illo domicilium infelix possideat.
Suꝑ uentura gͥ nocte: mulierem in uigi¬
lus assistere p̾cepit. Cumq uir sc̃s sese in
orationẽ dedisset: mox demoniũ clamans
et eiulans amuliere discessit Ilico gau¬
dentib om̃ib iussit illam abire incolum̃
et letam: quȩ dudum fuerat abinimico
opp̃ssa et infirma. Pidem namq tempus.
quo triduanum ieiunium uniu̾salis cęle¬
brare consueuit ȩccłaꝰ uir sẽs extra ciuita¬
tem cũ crucib atq ꝓmiscuo popłi genere
orandi grã scđm morem ex urbe ꝓcessit: &
ecce ex mediis cateruis femina arrepta
a demonio clamare cepit. Hanc ille eum
uidisset uexillo erueis in iecto: mox ab ad¬
u̾sario erectam sanauit. Alio quoq temp̃r

Expanded text:
ta, discrimine suae vitae saepe fortiter quaciebatur. Cumque haec coram sanctum praesule debacchare coepisset, his quippe, pietate ut erat semper inmensa ductus, ait: 'Heu miserrimum humanum genus! Ut quid tam praevaluit inimicus, ut ubi Christus debuit habitare, ille domicilium infelix possideat? Superventura igitur nocte mulierem in vigiliis adsistere praecepit. Cumque vir sanctus sese in oracione dedisset, mox daemonium clamans et eiulans a muliere discessit. Ilico, gaudentibus omnibus, iussit illam abire incolumem et laetam, quae dudum fuerat ab inimico oppressa et infirma. 10. Per idem namque tempus, quo triduanum ieiunium universalis celebrare consuevit ęcclesia, vir sanctus extra civitatem cum crucibus adque promiscuo populi genere orandi gratia secundum mos ex urbe processit; et hecce! ex mediis catervis femina arrepta daemonio clamare coepit. Hanc ille cum vidisset, vexillo crucis iniecto, mox ab adversario erepta sanavit. Alio quoque tempore
Abbreviated transcription (Latin):
illis erat inminift̾io regis uir egregius
romarieus: qui desiderio illius scõ et fa¬
miliari i ungebatur affectui. Cum hoc gͥ
consilio inito: scd̃m dñi preceptũ qui dixit.¬
uade uende omĩa quȩ habes & da pauꝑib
& habebis thesaurũ in cȩlo. et ueni sequere
me. relictis om̃ib lerinum usq ad mona
sa obfuit uoluntas altissimi. Neq enim
fas omĩpotens ds̃ fore censuit: ut hii duo
uiri qui demũ ueluti duȩ lampades ful¬
serunt in scło. sub unius modii articulo
oceultarent᷑ dicente dño. Plemo accendit
lucernam et ponit eã submodio s suꝑ cãde¬
labrum: ut luceat om̃ib qui in domo sũt.
Miracula aut̃ aliqua satim de multis quȩ
gessit narranda aggrediar. s illud pͥmũ¬

Expanded text:
illis erat in ministerio regis vir egregius illis erat in ministerio regis vir egregius nomine Romaricus, qui desiderio illius sancto et familiari iungebatur affectu. Cum hoc igitur, consilio inito, secundum praeceptum DominiVade, vende omnia quae habes et da pauperibus, et habebis tesaurum in caelo, et veni, sequere me, relictis omnibus, Lerinum usque monastesa obfuit voluntas Altissimi. Neque enim fas omnipotens Deus fore censuit, ut hii duo viri, qui demum veluti duae lampades fulserunt in saeculo, sub unius modii articulo hoccultarentur, dicente Domino: Nemo accendit lucernam et ponet eam sub modio, sed supra candelabruMiracula autem aliqua saltim de multis quae gessit narranda acgrediar. In contigu
Abbreviated transcription (Latin):
ges aduersarũ gentium suo subegerit mu¬
crone. Quappt̃ effectus ẽ demũ xp̃o pre¬
sule omium pͥmus: qui dudum pene eunc¬
toꝵ ulcimus uidebat᷑. ita ut sex ꝓuintiȩ
quas et tẽ et nunc totidem agunt domesti¬
ci sub illius administratione soluis rege¬
rentur arbitrio. Ilam sedulus in oratione.
in ieiunus. in miscđia pauꝑum incũbebat.
& si cut scͥptum ẽ reddebat quȩ dĩ sunt dõ.¬
& quȩ cȩsaris cȩsari restituebat. Interea
gͥ uit cogentib amicis atq parentib ab
inclita et nobilissima gente. puellam quia
eidem dñs speciale munus ueluti duarũ
gẽmarũ splendidum decus in mundo in¬
dulsit: ut ex eadem egregia femina duorũ
filioꝵ gaudia suscepisset. Dum hȩc itaq a¬
gerentur: sic̃ iam supͣdiximꝰ. diu̾sis in pa¬
laciohonorib et minist̾io pͥmus floruit:
s iugis illius medicatio circa monast̾ia
uł loca scã inuigilabat. Temporib aut̃

Expanded text:
gas adversarum gencium suo abigisset mugas adversarum gencium suo abigisset mucrone? Quapropter effectus est Christo presolem omnium primus, qui dudum pene cunctorum ultimus videbatur, ita ut sex provinciae, quas ex tunc et nunc totidem agunt domestici, sub illius ministratione solius regerentur arbitrio. Nam sedolus in oracione, in ieiuniis, in misericordia pauperum incumbebat et, sicut scriptum est, reddebat quae Dei sunt Deo et quae caesaris caesari restituebat. 5. Interea igitur, vix cogentibus amicis atque parentibus, inclitam et nobilissimam a gente puellam, quiaeidem Dominus speciale munus veluti duarum gemmarum splendidum decus in mundo indulsit, ut ex eadem egregia femina duorum filiorum gaudia suscepisset. Dum haec itaque agerentur, sicut iam supra diximus, diversis in palacio honoribus et ministerio primus floruit; sed iugis illius meditatio circa monasteria vel loca sancta invigilabat. 6. Temporibus autem
Abbreviated transcription (Latin):
tendite: qm̃ puer iste qui natus ẽ. sublimiᷤ¬
smis atq summis honorib gestandus
magnus erit apud dm̃ & homines. Qd̃
et deinceps uerax ꝓbauit euentus. Post
hȩc aut̃ puer laudabilis indolis. plenus grã
dĩ. ut tempus aduenit: litterarum studi¬
is imbundus mandatur. Mox itaq tradi¬
tus preceptori: inter cȩteros contub̃nales
suos sagax ingenio. et memoue capax. a¬
mabilis fulsit. E ratq xp̃o in se habitante
subditus cunctis: s fide et caritate celsior
om̃ib. Cumq iam bene edoctus ad robora¬
tam ꝑuenisset ȩtatem: gudulfo sub regulo.
seu etiam rectori pꝰlacii uel consiliario re¬
gis. exercitandus in bonis actib traditur.
Hunc ille cũ accepisset: ꝑmulta deinceps
exꝑim̃ta ꝓbatum. iam theob̃ti regis ministe¬
rio dignũ aptauite. Hom urtutembellis¬
¶randi
seu potentiam illius deinceps inarmis. qͥs
enarrare queat: presertun cum sepe falan¬

Expanded text:
tendite, quoniam puer iste, qui natus est, sublitendite, quoniam puer iste, qui natus est, sublimis adque summis onoribus gestandus, magnus erit apud Deum et homines'. Quod et deinceps verax probavit eventus. 3. Post haec autem laudabilis indolis plenus gratia Dei, iam tempus advenit, ut litterarum studiis imbuendus daretur. Mox itaque traditus praeceptori, inter ceteros contubernales suos sagax ingenii et memoriae capax, amabilis fulsit eratque, Christo in se habitante, cunctis subditus, sed fide et caritate celsior omnibus. 'Cumque iam bene edoctus ad roboratam pervenisset aetatem, Gundulfo subregulo seu etiam rectori palatii vel consiliario regis exercitandus in bonis actibus traditur. Hunc ille cum accepisset, per multa deinceps experimenta probatum iamque Teutberti regis ministerio dignum aptavit. 4. Nam virtutem belligerandi seu potentiam illius deinceps in armis quis enarrare queat, praesertim cum saepe phalan
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i filii eiusuitam. uel acta sc̃issimi arnul¬
bo¬
T illud. Ergo reticenda non sunt quȩꝙͥ in exẽ.¬
plum bonȩ actionis diuulgata proficiunt.
acꝙ suns sectacorib ꝓculdubiomunicipatũ
tribuunt cum scĩs. Beatus gͥ arnulfus ep̃c
ꝓsapia genitus francoꝵ. altus satis et nobil
parentib atq opulentissimꝰ in reb scłi fu¬
it: s nobilior deinceps et sublimior in fide
xp̃i ꝑmansit. Huius itaq laudabilia facta
quȩ gessit: non nulla ego a familiaribus
illius narrantib pleraq ꝑmemet ipsum
quȩ seribenda sunt cognoui. Quade re
oꝑep̃tium censeo: ut ab ipsius naciuitatis
die exordium loquendi sumamꝰ. Erat gͥ qͥ
dam peregrinꝰ contiguo illo in locohabitanᷤ.
a parentib italiȩ ueniens. seruus nomine
stephanus. Huic cum reuelata fuissẽt eiꝰ
natiuitatis exordia: silentio paulisꝑ inter¬
posito. tanꝗͣ celitus sibi responsum dacum.
p̃saga uoce exorsus ait. Scitote om̃s & at-¬

Expanded text:
tri, filii eius, vitam vel acta sanctissimi Arnulbo illud. Ergo reticenda non sunt, quaeque in exemplum bonae actionis devulgata proficiunt atque suis sectatoribus procul dubio municipatum tribuunt cum sanctis. 1. Beatus igitur Arnulfus episcopus prosapie genitus Francorum, altus satis et nobilis parentibus atque oppulentissimus in rebus saeculi fuit; sed nobilior deinceps et sublimior in fide Christi permansit. Huius itaque laudabilia facta quae gessit nonnulla ego a familiaribus illius narrantibus, pleraque per memet ipsum quae scribenda adsunt cognovi. Qua de re operae precium censeo, ut ab ipsius nativitatis die exordium loquendi sumamus. 2. Erat igitur quidam peregrinus contiguo illo in loco habitans, a partibus Italiae veniens, servus Dei nomine Stephanus. Huic autem cum revelata fuissent huius nativitatis exordia, silentio paulisper interposito, tamquam caelitus sibi responsum datum, praesaga voce exorsus, ait: 'Scitote omnes et ad
Abbreviated transcription (Latin):
mans et compulsus: quia dõ ita placitum
fuit. urbem ad gub̃nandum suscepit. Sic
deinceps ep̃ales gestuns infulas. ut etiam
domesticatus sollicitudinẽ. atq pͥmatum
palatii ac si nolens tener&. Mox etiam tan¬
ta tanquam ꝓfusa munificentia in ȩlemo¬
si nis pauꝑum adcreuit: ut etiã de longin¬
quis regionib atq ciuitatib fama currẽ¬
te innumera cat̾ua pauꝑum ad scm̃ ar-¬
nulfum pontificem refocillanda festinar&.
Erat namq iugiter sollicitus atq intentus
in cunctis bonis actib⁊ presertim in suscep¬
tione monachorum. seu peregͥnantium de¬
uotissimus inuigilabat: ita ut quos hospici¬
o recepisset: manib ꝓpͥis pedes ablueret:⁊
illosq uesticos atq refectos deducens. mox
alios refocillandos susciꝑet. Porro abstinen¬
tiȩ illius nounam narrare quis ualeat: uł
maxime cũ interdum pꝰ triduana seu am¬
plius ꝓtracta ieinia. pane ordeaci o seu
limphe poculo uictitar&: Indutus namq

Expanded text:
mans et conpulsus, quia Deo ita placitum fuit, urbem at gubernandum suscepit, sicque deinceps episcopales gestans infulas, ut eciam domesticatus sollicitudine adque primatum palacii hacsi nollens teneret. Mox autem tanta tamque perfecta munificencia in aelemosinis pauperum adcrevit, ut etiam de longinquis regionibus adque civitatibus, fama currente, innumera caterva pauperum ad sanctum Arnulfum pontefecem refocilanda festinaret. 8. Erat namque iugiter sollicitus adque intentus, in cunctis bonis hactibus, praesertim in suscepcione monachorum seu peregrinancium, devotissimus invigilabat, ita ut, quos ospicio recepisset, manibus propriis pedes ablueret, illosque vestitos adque refectos deducens, mox alios refocilandos susciperet. Porro abstinenciae illius normam narrare quis valeat, vel maxime cum interdum post triduana seu amplius protracta ieiunia panem ordeacio seu limphae poculo victitaret? Indutus namque
Abbreviated transcription (Latin):
extant uestigia iam dictis frib usq ad sa¬
crum locum deferenda patrocinia con¬
tradidit⁊ conditione interposita uidelicet.
ut quos una angłicȩ reuelationis socia¬
uerat causa: una quoq eternaliter nec¬

Expanded text:
eodem vestigia, jam dictis fratribus usque ad saeodem vestigia, jam dictis fratribus usque ad sacrum locum referenda contradidit, conditione interposita, videlicet ut quos una angelicae revelationis sociaverat causa, una quoque aeternaliter nec
Abbreviated transcription (Latin):
sibi dee̾ẽ sc̃ĩ archangłi pignora: beatus
eundem sac̾dotem michael admonuit. ut
fr̃s celerrime usq ad locum quo memoria
uenerabiliter colitur eiusdẽ scĩssimi ar¬
changłi tnichaelis dirigeret in gargãno:
et eandem quam angło patrocinance refer¬
adeunt locum. Qui benignissime ab abbe
loci ipsiꝰ suscepti. uestibq mutati. ac a tan¬
ti fatigatione itineris subleuati: cuncta
quȩ suȩ contigerant regioni. simulq ad
quod uenerant pandunt. Quȩ uerba cũ
ipsius loci abbas suo retulisset antistiti:
ub̃rimas omp̃nti dõ laudes uterq retu¬
lit qui ꝓlapsis naturȩ fragilitate cerrige¬
nis: assistentium sibi ministroꝵ dignat᷑
p̃bere suffragium. Hinc cum qua dece¬
bat ueneratione sũptis a loco pignorib qͦ
partem scilicet rubei pallioli quod ipse me¬
moratus archangłs in monte gargano suꝑ
altare quod ipse manu sua construxerat
posuit: et partẽ marmoris supͣ quod stecit.

Expanded text:
sibi deesse sancti archangeli pignora, beatus sibi deesse sancti archangeli pignora, beatus eumdem sacerdotem Michael admonuit, uti fratres celerrime usque ad locum quo memoria venerabiliter colitur sanctissimi archangeli, dirigeret in Gargano, et eam quam angelo patrocinante referadeunt locum: qui benignissime ab abbate loci illius suscepti vestibusque mutati, ac tanti itineris fatigatione sublevati, cuncta quae suae contigerant regioni, simulque ad quod venerant pandunt. Quae verba cum ipsius loci abbas suo retulisset antistiti, uberrimas omnipotenti Deo laudes uterque retulit, qui pro lapsis naturae fragilitate terrigenis assistentium sibi ministrorum dignatur praebere suffragium. Hinc cum qua decebat veneratione sumptis a loco pignoribus, qpartem scilicet rubei pallioli quod ipse memorandus archangelus in monte Gargano supra altare quod ipse manu sua construxerat, posuit, et partem scilicet marmoris supra quod stetit,
Abbreviated transcription (Latin):
nitudine construendȩ fabricȩ adhuc du¬
bius cogitaret: nocte media sicuti quondã
gedeoni in signum uictoriȩ ros iacuit supͣ
uerticem montis. Ubi aut̃ fundam̃ta locan¬
da erant siccitas fuit: dictum q ẽ ep̃o. Uade.
et sicut signatũ uideris fundamenta iace.
Qui statim omĩpotenti dõ grãs agens scĩq
fabricam. non culmine subtilitatis celsam.
s in modum cripte rotundam. centum ut
estimabatur hominũ capacem: illiꝰ in mon¬
te gargano uolens exequare formã in morẽ
prerupti silicis angłico apparatu factam
terrigenis ad laudem et głam dĩ habitati¬
onem⁊ manifeste docens semꝑ incelestib
diuini muneris opem eẽ poscendã. altaq
contem placionis intuitu penetrare: et¬
in ȩtheris astra. non interrenis limosisq
paludib rotantia hominum ponere cor-¬
da. Quod cum non pꝰ multum tempꝰ e̾e̾t
opem ferente dõ edificatũ: uiro dĩ aucb̃to
ep̃o manente anxio ꝓinde quia cernebat

Expanded text:
nitudine construendae fabricae adhuc dunitudine construendae fabricae adhuc dubius cogitaret, nocte media, sicuti quondam Gedeoni in signum victoriae, ros jacuit super verticem montis; ubi autem fundamenta locanda erant, siccitas fuit, dictumque est episcopo: Vade, et sicut signatum videris, fundamenta jace. Qui statim omnipotenti Deo gratias agens, sanctique itaque fabricam non culmine sublimitatis celsam, sed in modum cryptae rotundam, centum ut aestimatur hominum capacem, illius in monte Gargani volens exaequare formam, in modum praerupti silicis angelico apparatu facta terrigenis ad laudem et gloriam Dei habitatione: manifeste docens semper in coelestibus divini muneris opem esse poscendam, altoque contemplationis intuitu penetrare aetheris astra, non terrenis limosisque paludibus rotantia hominum ponere corda. Quod cum post non multum tempus esset opem ferente Deo aedificatum, viro Dei Autberto episcopo manente anxio, proinde quia cernebat
Abbreviated transcription (Latin):
eretur taurus. Uenerabił ep̃c de uisione
locum ingressus: exertẽre imperatum o¬
pus aggressus ẽ. Congregataq rusticorũ
maxima multicudine locum purgauit.:
Ineui medio duȩ maximȩ p̃minebant ru¬
pess quas oꝑancium mulcorum mouere
non poterant manus: nec a suo diuellere
statui. Qui cum diu hererent. nec omĩno
tuit
cuidam homini nomine baino in uilla quȩ
magnum int̾ suos tenebat dignicatis locũ.
Hic gͦ ꝑuisum monitus. ut cum laborancib
et ipse labori insisteretꝰ festinus ad locum
cum filiis uenit. ⁊̃ impleturus quod fuerat
iussus. Qsͦ cum ꝑuenisset: fretus auxilio
Scĩ michaeł archangłi quod humana non
poterat uirtus: mirum inmodum cam fa¬
cile molem cancȩ magnitudinis remouit
ut nullũ pondus in ibi ẽẽ uideretur. at
om̃s in cõmune collaudantes dm̃. scm̃q ar-¬
changelum michaelem: cepto attentius in¬
sistebant oꝑi. Cumq iam dictus ep̃c de mag¬

Expanded text:
eretur taurus. Venerabilis ergo episcopuseretur taurus. Venerabilis ergo episcopuslocum ingressus, exercere imperatum opus aggressus est: congregataque rusticorum maxima multitudine locum purgavit, in cujus medio duae praeeminebant rupes, quas operantium multorum movere non poterant manus, nec a suo divellere statu. Qui cum diu haererent, nec omnino ruit cuidam homini nomine Baino in villa quae magnam inter suos tenebat dignitatis gloriam. Hic ergo per visum monitus ut cum laborantibus et ipse labori insisteret, festinus ad locum cum filiis venit, impleturus quod fuerat jussus. Quo cum pervenisset, fretus auxilio sancti Michaelis archangeli, quod humana non poterat virtus, mirum in modum tam facile molem tantae magnitudinis removit, ut nullum pondus inibi esse videretur. At omnes in commune laudantes Deum sanctumque archangelum Michaelem, coepto attentius insistebant operi. Cumque jam dictus episcopus de mag
Abbreviated transcription (Latin):
uit illud apłi ꝓbace sp̃s si ex dõ sunt. itera
ta admonitus ẽ uisione: quod ꝑficeret quod
iubebacur. Et quia sp̃s ꝓpħarum non semꝑ
structionẽ. s adhibuit int̃cessionẽ ⁊ quati¬
beatissimi archangłi agnoscere ualerec de¬
tu prauitatis. ut taurum cuiꝰdam quẽ fur
ret saxi cacumine.⁊ ut dum his qui amise¬
rat iuuencum repꝑiendi amitteret spem:
curpe latrunculus lucrum efficeret ex eo¬
dem. Interea tercio ammonitione pulsafͦ
monitus. locum ad iret celerius: a quo tam̃¬
digito hominis inscripca. suꝑ quam me¬
oni congruus uideri locus: angłica in hũc
modũ ẽ responsione dictatus ut loco eo
e dificaret᷑ edes quo inerat taurus abscõndi
ce religatus. Cumq de loci requireret
amplitudine uł quantitate. eisdem eog¬
nouit responsis: edificationi eum debe¬
re statuere modũ. quẽ uideret iuuencũ¬
ussum est: ut suo prereptus dͥnõ resticu¬

Expanded text:
toli, Probate spiritus si ex Deo sunt , iterata toli, Probate spiritus si ex Deo sunt , iterata est admonitus visione, quo perficeret quod jubebatur. Et quia spiritus prophetarum non sempestructionem, sed adhibuit intercessionem, quatebeatissimi archangeli agnoscere valeret detempus ut taurum cujusdam, quem furtret saxi cacumen, ut dum is qui amiserat juvencum, reperiendi amitteret spem, turpe latrunculus lucrum efficeret ex eodem. Interea tertia admonitione venerandmonitus, locum adiret celerius, a quo tamdigito hominis inscripta, super quam meedificationi congruus posset videri locus, angelica in hunc modum est responsione dictatum, ut loco eo aedificaretur aedes, quo inerat taurus absconditus et religatus. Cumque de loci requireret amplitudine vel quantitate, eisdem cognovit responsis aedificationi eum debere statuere modum, quem videret juvencuussum est ut suo praereptus domino restitu
Abbreviated transcription (Latin):
sistntabantur a pbro quodam de uilla quȩ nẽ
Nam ut illis sine quo humana non potest
erigiuita dẽerat uietus: fumo signifero
discurrente. altaq celipetente. onerabat
asellum dapib dilectione uera farcitis:
sicq cͥuce inuisibili breuiora ꝑ loca ibat¬
et inuia ac redibat: ferens dñi iussu quȩ¬
erant illis necessaria. S quia hic locus.
nutu dĩ futuro parabatur miraculo. sci¬
ꝙ sui archangłi michaeł uenerationi:
mare quod longe distabat. pau latim assur¬
gens. omem siluȩ magnitudinẽ uirtute
complanauit sua: et in harenȩ suȩ formã
cuncta redegit. prebens iter ppło terrȩ:
ut enarrent mirabilia dĩ. Iam uͦ ad ilłd̃
ueniendum ẽ qualiter idem beatoꝵ prin
loci ꝑ angłicã reuelationẽ
odam tempore cum religiosissi¬
mus et dõ amabilis p̃fatȩ urbis
antistes autb̃tus nomine. sopori
se dedisset. admonitus ẽ angłica reuelati¬
one ut in iam dicta sũmitate montis lo¬

Expanded text:
Dei sustentabantur, presbytero quodam de villa quae diciDei sustentabantur, presbytero quodam de villa quae diciNam ut illis sine quo humana non potest exigi vita, deerat victus, fumo signifero discurrente altaque coeli petente, onerabat asellum dapibus dilectione vera farcitis: sicque duce invisibili praevio, per loca ibat invia, ac redibat ferens Domini jussa illisque necessaria. Sed quia hic locus Dei nutu futuro parabatur miraculo sanctique sui archangeli venerationi, mare quod longe distabat paulatim assurgens, omnem silvae magnitudinem sua virtute complanavit, et in arenae suae formam cuncta redegit, praebens iter populo terrae ut enarrentur mirabilia Dei. Jam vero ad illud veniendum est, qualiter idem beatorum priloci per angelicam revelationem. Quodam tempore cum religiosissimus et Deo amabilis praefatae urbis antistes Autbertus nomine sopori sese dedisset, admonitus est angelica revelatione, ut in jam dicti summitate loci san
Abbreviated transcription (Latin):
abricannia. Nulla ibi exerceri ualet actio
mundialis. His solis congruus extat locꝰ.
qui xp̃m sẽdule uenerari disponunt. Et
hos suscipit: quos ad ẽthera ardens uircu¬
tum amor euehit. Copia piscium in ibi
reꝑitur: quȩ plurimoꝵ aqua fluminũ
marisq infusione congeritur. Proculi
cernentib nil fore aliud quam spatiosa que¬
dam: immo uͦ spetiosa turris uidetur. Si&
mare recessu suo deuoco ppło bis in die
desideratũ iter p̃bet: beati petentib limi¬
na archangłi michaelis. Qui pͥmũ loeus
sicut a ueracib cognosc̾e potuimus nar¬
ratorib ab opacissima claudebat᷑ silua: ler¬
ge ab oceẽani ut estimatur estu milibus
distans trib: aptissima p̃bens latibula fe¬
rarũ. Et quia secretiora celi ꝑ contempla¬
tionis subtilitatẽ rimare uolentib gratis¬
dem olim inhabitasse cõꝑimus mona chos
manu constructȩ. Nam ipsi monachi ibidẽ
Año seruientes dispensatiõe di cũcta reg̃ẽtis

Expanded text:
a Britannia. Nulla ibi exerceri valet actio a Britannia. Nulla ibi exerceri valet actio mundalis; his solis congruus exstat locus, qui Christum sedule venerari disponunt: et hos suscipit, quos ad aethera ardens virtutum amor evehit. Copia tanta piscium ibidem reperitur, quae plerumque fluminum marisque infusione congeritur. Procul vero cernentibus nihil aliud fore quam spatiosa quaedam, imo speciosa turris videtur. Sed et mare recessu suo devotis populis bis inde desideratum iter praebet beati petentibus limina archangeli Michaelis, qui primum locus, sicut a veracibus cognoscere potuimus narratoribus, opacissima silva claudebatur longe ab Oceani ut aestimatur aestu millibus distans sex, altissima praebens latibula ferarum. Et quia secretiora coeli per contemplationem subtilitatis rimari volentibus gratisbi olim inhabitasse comperimus monachos, manu constructae. Nam ipsi monachi ibidem Domino servientes dispensatione cuncta regentis
Abbreviated transcription (Latin):
signoꝵ. Nocum enise fieri uoluit mortali¬
b ȩtatis nr̃e temꝑib quo se humanum
genus. in electoꝵ spũum societate cognos¬
ceret deuocatum. Deniq animadũtendũ
est. quo myst̾io locum mortalib p̃uidit in
partib occiduis: ubi ex om̃i orbe confluit
ueneranter angłicum imploratura subsi¬
dium religiosa multitudo fidelium:
citur locus tumba uocabitur ab incolis:
quia inmorẽ tũmuli quasi ab hareniss e¬
mergens in altum inspatio ducentaꝵ c
bitoꝵ porrigitur: ocẽano undiq einetus¬
Qui locus angustum ammirabilis insu¬
le p̃bet spacium int̾ hostia situs: ubi in¬
mergunt se mari flumina. segea uidelicet¬
nec ñ et sõna: prebens quoq habitantib
hine inde ñ nimium breue spacium. Lon¬
gitudine uͦ ac latitudine a radice quap¬
minet non mulcũ distat: ut cognoscatur
ab eo oꝑe saluatum. immo seruatum. ẽẽ hu¬
ꝓspectans.: abricatensem pagum dirimit.

Expanded text:
signorum. Notum enim se fieri voluit mortalisignorum. Notum enim se fieri voluit mortalibus aetatis nostrae temporibus, quo se humanum genus in electorum spirituum societate cognosceret devocatum. Denique advertendum est quo mysterio locum mortalibus praeviderit in partibus occiduis, ubi ex omni orbe confluit veneranter angelicum imprecatura subsidium religiosa multitudo fidelium. Hic igitur locus Tumba vocitatur ab incolis, ideo quod in morem tumuli quasi ab arenis emergens in altum, in spatio ducentorum cubitorum porrigitur, Oceano undique mari cinctus locus, angustum admirabilis insulae praebet spatium inter ostia situs, ubi immergunt se mari flumina Segia  Alelune ; praebens quoque habitantibus hinc inde non breve nimium spatium. Longitudine vero ac latitudine a radice qua prominet non multum distat ut conjicitur ab eo opere quo salvatum, imo servatum est huprospectans, Abrincatensem pagum dirimit
Abbreviated transcription (Latin):
Xpͥo uͦ dño in ꝓpͥa ueniente atq a suis ñ recep¬
to quin potius ꝓdito. ipso ad patrẽ remeante.
abolstur obseruatio yscȩ legisi constabilitur
annuntiationis euangelicȩ ammirabile
sacram̃tum: dum exeunce ꝑomẽm terram
sono apłico cerimoniȩ transferunt᷑ sacrorũ
ꝑminist̾ia apłorum. Aiunt enĩ historie
eccłiasticȩ. qd̃ pꝰpassionẽ et ascensionẽ dni
ad cȩlos. pꝰdiii expectatã isrłicicam plenitu¬
dinem. cum appro pinquaret tem pꝰ desola
ȩccłia apud iherosolimã monitu diuini¬
tatis ꝑ cunctum orbẽ gentib euangelita¬
laretur diem: sac̾dotib solitas excubias
obseruantib: uoces subitas uigiles audi¬
unt dicentes. Migremus ex his sedib uoces
insinuarunt adȩccłiam gentium tͣnsferen¬
dum. Ex quib patenter insinuat᷑. quod
beatus onchael archangłs. minift̾iũ quod
exercuerat in dĩ quondam popło: idem sor¬
tit̾us sit apud gentium electionẽ. hȩc ita
ẽẽ deuocio credit fideliũ: ꝓpt̃ ostensionẽ

Expanded text:
o Domino in propria venienti, atque a suis non recepto, quin potius prodito, ipso ad Patrem remeante, dum aboletur observatio priscae legis, constabilitur annuntiationis evangelicae admirabile sacramentum, dum exeunte per omnem terram sono apostolorum, caeremoniae transferuntur sacrorum per ministeria angelorum. Aiunt etenim historiae ecclesiasticae quod post passionem et ascensionem Domini ad coelos, post diu exspectatam Israelitarum plenitudinem, cum appropinquaret tempus desolatEcclesia apud Hierosolymam monitu Divinitatis per cunctum orbem gentibus evangelizalaretur diem, sacerdotibus solitas excubias observantibus, voces subitas vigiles audivit dicentes: Migremus ex his sedibus. Voceinsinuarunt ad Ecclesiam gentium transferendum. Ex quibus patenter insinuatur quod beatus Michael archangelus ministerium quod exercuerat in Dei quondam populum, eumdem sortitus sit apud gentium electionem. Haec ita esse devotio credit fidelium propter ostensionem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ gradus: donumq cȩlestis degustare liquo¬
ris. Nãet guftu suauis ẽ: et tactu salubris.
Deniq nonnulli pꝰ longas febrium flãmas.
hac hausta stilla: celeri confestim refrige¬
rio potiuntur salute. In numeris quoq
et aliis modis ibi et crebro sanantur egro¬
ti: et multa quȩ angłicȩ tantũ licet po¬
testati geri miracula cõpbantur. Maxi-¬
die. eum et de ꝓuintiis circumpositis plus
solito confluens turba recurrit: et an¬
gelicȩ uirtutis maior quodãm creditur
adẽe frequentia: et quod sp̃aliter dixit
apłs. corporaliter agi uidetur.⁊ qi angłi sunt
administratorii sp̃c in minift̾ium missi ꝓptͣ¬

Expanded text:
per gradus donumque caelestis degustare liquoper gradus donumque caelestis degustare liquoris. Nam et gustu suavis est et tactu salubris. Denique nonnulli post longas foebrium flammas hac austa stilla celeri confestim refrigerio potiuntur salutis. Innumeris quoque et aliis modis ibi et crebri sanantur aegroti, et multa quae angelicae tantum licet potestati geri miracula conprobantur. Maxi, cum et de provinciis circumpositis plus solito conflua turba recurrat et angelicae virtutis maior quodammodo credatur adesse frequentia, et quod spiritaliter dixit olus et corporaliter agi videtur: 'Quia angeli sunt administratores spiri
Abbreviated transcription (Latin):
mus angulosa: non in morẽ parietis
humani parietib erectis: s instar spe¬
luncȩ p̃ruptis. et sepius eminentibus¬
asꝑata scopulis. culmine quoq petrosȩ di¬
uerse altitudinis. quod hic uertice tangi
alibi manu uix possit adtingi. Credo docen¬
extrinsecus partim cornea silua tegitur.
partim uirenti planitiȩ dilatatur. Mis¬
sarum itaq celebratione completa: magno
sacerdotumq officio et mansione construc¬
ta: omẽm ibidem cotidie psalmorum mis
celebrari. Nullus aũt huc nocturno temp̃r
ẽ ausus ingredi: s aurora transacta matuti¬
nos ibidem cancãt ymnos. Ex ipso autem
saxo quo sacra contegitur edes. ad aquilo¬
narem altaris partẽ dulcis et nimium
lucida gu̾tatim aqua dilabitur: quam in¬
cole stillam uocant. Ob hoc et uitreum uas
eiusdem receptui p̃paratũ. argentea pen¬
det catena suspensum. Morisq ẽ ppło com¬
munieato. singłos ad hoc uasculũ ascendẽ

Expanded text:
mus angulosa, non in more operis mus angulosa, non in more operis humani parietibus erectis, sed instar speluncae pasperata scopulis, culmine quoque petroso diversae altitudinis, quod hic vertice tangi, alibi manu vix posset adtingi; credo docenextrinsecus partim cornea silva tegitur, partim virenti planitiae dilatatur. 6. Missarum itaque caelebratione conpleta, magno sacerdotumque offitio, et mansione constructa, omnem ibidem cotidie psalmorum misse celebrari. Nullus autem huic nocturno tempore est ausus ingredi, sed aurora transacta matutinos ibidem cantant ymnos. Ex ipso autem saxo, quo sacra contegitur aedis, ad aquilonem altaris dulcis et nimium lucida guttatim aqua delabitur, quam incolae stillam vocant. Ob hoc et vitreum vas eiusdem receptui preparatum argentea pendit catena suspensum, morisque est populo communicato singulos ad hoc vasculum ascendere
Abbreviated transcription (Latin):
sedis ministrũ ẽferre dignatus ẽ: ad cer¬
tum usq finẽ ꝑducat. factũ ẽ ut suggesse¬
rat antistes. Nocte uͦ constituti iei unii su¬
cam. Ipse enim qui condidi etiam dedicaui
Uos aut̃ intrate: et me adstante patrono
p̃cib locum frequentate. Qe te quidem
eras ibi missas celebrante: ppłs iuxta mo¬
rem cõmunicet. Meum autẽ erit oftendere.
quomͦ ꝑ memet ipsum. locũ consecrauerim
illum. Adueniunt mane cũ oblationib:
& magna instantia p̃cum: intrant regiam
australem. Et ecce longa porticꝰ in aquilo¬
Nem porrecta atq illam attingens posteru¬
lam extra quam uestigia marmori dixi¬
mus imp̃ssa. S pͥusqm ꝑuenirent: appa¬
ret ad orientem basilica p̃ grandis qua
ꝑ gradus ascenditur. Hȩc cũ ipsa porticu
sua quingentos fere homines capere uy¬
debatur: altare uenerandum rubroq
contectum palliolo ꝓpe medium parieci
meridiani offendens. Erat enĩ ipsa do¬

Expanded text:
sedis ministrum conferre dignatus est, ad cersedis ministrum conferre dignatus est, ad certum usque finem perducat'. Factumque est ut suggesserat antistes. Nocte vero instituti ieiunii sucam. Ipse enim qui condidi etiam dedicavi. Vos tantum intrate et me adstante patrono precibus locum frequentate. Et te quidem cras ibi missas caelebrante, populus iuxta morem communicet; meum autera erit ostendere, quomodo per memet ipsum locum consecraverim illum'. 5. At veniunt mane cum oblationibus et magna instantia precum, intrant regiam australem, et ecce longa porticus in aquilonem porrecta atqlam extra quam vestigia marmori diximus impressa. Sed priusquam huc pervenias, apparet ad orientem basilica praegrandis, qua per gradus ascenditur. Haec cum ipsa porticu sua quingentos fere homines capere videbatur, altare venerandum, rubroque contectum palliolo, prope medium parietis meridiem ostendens. Erat autem ipsa do
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi pꝰea culmen appositum. et altare ĩppo¬
sitũ: ipsa eccłia ob signa uestigioꝵ apoda¬
ret. Unde collatione facta ad orientalem
loci illius partẽ beati petri apłoꝵ pͥncipis
nomine condunt ȩccłiam: et dẽdicant.
dem antistes salubri reꝑto consilio roma¬
num epm̃ quid de his agendũ sit ꝑnun¬
tios sciscitatur⁊ qui tẽ forte in monte pͥ
mo fere miliario a romana urbe distan¬
te degebat: quẽ incolȩ scĩ siluestri comͦ¬
nomine uocant. eo qd̵ et ipse ibi quondã
exulaueritꝰ quando ꝓ fidei ꝑsecutione
delicuit in sarecti monte: caliaq mandata
remittit. Si hominis: illam dedicare basili
cam: hoc maxime die quo uictoria data ẽ
fieri oportet. Sin autẽ alias scõ ꝓuisori lo¬
ci placuerit: eodem p̃cipue die illius in hoc¬
uoluntas ẽ querenda. Hoc gͦ et tempore
imminente agamus ambo triduanum
cum ciuib nr̃is ieiun iũ. scam̃ trinitatẽ
rogantes. ut munera quȩ ꝑsummũ suȩ

Expanded text:
Ubi postea culmen appositum et altare impoUbi postea culmen appositum et altare impositum, ipsa ecclesia ob signa vestigiorum Appodosiam. Unde collatioloci illius beati Petri apostolorum principis nomine condunt ecclesiam et dedicant. dem antistes, salubri reperto consilio, Romanum episcopum, quid de his agendum sit, per nuntios sciscitabatur. Qui tunc forte in monte fere quinquagesimo miliario a Romana urbe distante degebat, quem incolae sancti Silvestri cognomine vocant, eo quod et ipse ibi quondam exulaverat et pro fidei persecutione delituerat in Zirapti monte, taliaque mandata remittit: 'Si hominis est illam dedicare bcam, hoc maxime die quo victoria data est fieri oportet. Sin autem alias sancto provisori loci placuerit, eodem pvoluntas est quaerenda. Hoc ergo et tempore inminente agamus ambo triduanum cum civibus nostris ieiunium, sanctam Trinitatem rogantes, ut munera, quae per summum suae
Abbreviated transcription (Latin):
titͦ. fulgura erebra uolant. et caligo tẽne¬
sbrosa
totum montis cacum̃ obduxit. impleta ꝓph̃ia
quȩ dñm laudans dicit. Qui facit angłos suos
sp̃s: et ministros suos flãmam ignis. fuguĩt
pagani partim ferro hostium. partĩ ignife¬
ris impulsi sagittis⁊ et neapolim usq seqͤn¬
tib atq extrema cedentib adu̾sariis me¬
nia tandẽ suȩ urbis moribundi subintrañ.
Qui aut̃ euaserunt ꝑiculũ. comꝑto quođd
angłs dĩ in adiutoriũ uenerit xp̃ianis:
nam et sexcentos ferme suoꝵ fulmine ui¬
debant interemptos: regi regum xp̃o con¬
tinuo colla submittentes. armis in duunt᷑
fidei. Cumq domũ reu̾si uictores. uota dño
grãrum ad templũ referrent archangłi
uident mane iuxta lanuam septemtrio
nalem quam p̃dixi instar posteruile pusil¬
lȩ quasi hominis uestigia marmori artiꝰ
imp̃ssa: agnoscuntq beatũ michaelem
hoc p̃sentiȩ suȩ signũ uoluisse monstrare.

Expanded text:
titur; fulgura crebra volant, et caligo tenetitur; fulgura crebra volant, et caligo tenebrosa totum montis cacumen obduxit, impleta prophetia, quae Dominum laudans dicit: 'Qui facit angelos suos spiritus et ministros suos flammam ignis'. Fugiunt pagani, partim ferro hostium, partim igniferis inpulsi sagittis, et Neapolim usque sequentibus atque extrema quaeque cedentibus adversariis, moenia tandem suae urbis moribundi subintrant. Qui autem evaserant periculum, comperto, quod angelus Dei in adiutorium venerat christianis – nam et sexcentos ferme suorum fulmine videbant interemptos –, regi regum Christo continuo colla submittentes, armis induuntur fidei. Cumque domum reversi victores vota Domino gratiarum ad templum referebant archangeli, videntes mane iuxta ianuam septemtrinalem quam praedixi instar posterulae pusillae quasi hominis vestigia marmori arctius impressa, agnoscunt beatum Michaelem hoc praesentiae suae signum voluisse monstrare.
Abbreviated transcription (Latin):
cerunt eiues. hic dm̃ p̃cib scm̃q interces¬
sorem deposcere michaelem. Duas quidẽ
ibi ianuas cernentes. quarũ australis qͦ &
maior erat: aliquot gradib in occasum
u̾gentib adiri pocerat. S neutram pre¬
ruptã eriptam intrare ausi: ꝓforibus
cotidie orationi uacabant. Interea neapo¬
lice paganis adhuc ritib oberrantes si¬
pontinos. et beneuentanos qui quinqua¬
ginta milib a siponto distant: bello la
cessere temptant. Qui antisticis sui mo¬
nitis edocti triduo petunt inducias: ut
triduano iei unioliceret eis quasi fidele
patrociniũ scĩ michaelis implorare p̃¬
sicdium. Quo tem p̃r pagani ludis sce¬
nieis: falsorum inuitabant auxilia
aõꝵ Ec̃ce autẽ nocte ipsa. quȩ belli pre¬
cedẽt diemadẽ inuisione sc̃s michael¬
et quarta diei hora bello p̃monet hostib
occurrendũ. Leti gͦ mane et de anglica
tu: garganus immenso tremore conci¬

Expanded text:
cerunt cicerunt cimque deposcere Michaelem, duas quidem ibi januas cernentes, quarum australis, quae et major erat, aliquot gradibus in occasum vergentibus adiri poterat. Sed nec ultra ad praeruptam cryptam intrare ausi, prae foribus quotidie orationi vacabant. Haec inter Neapolitae, paganis adhuc ritibus oberrantes, Sepontinos et Beneventinos, qui quinquaginta millibus a Seponto distant, bello lacessere temptant. Qui antistitis sui monitis edocti, triduo petunt indutias, ut triduano ieiunio liceret eis quasi fideli patrocinio sancti Michaelis implorare presidium. Quo tempore pagani ludis scenicis falsorum invitant auxilia deorum. Ecce autem nocte ipsa quae belli precederet diem adest in visione sanctus Michaelet quarta diei hora bello premonet hostibus occurrendum. Laeti ergo mane et de angelicatu Garganus inmenso tremore concu
Abbreviated transcription (Latin):
consortia sꝑnentẽ. singularẽ incedere sal¬
tum et ad extremũ redeunte pecore:do¬
mũ non ẽẽ regressum. Quem dñs collet
tis ꝓforib cuiꝰdam assistere speluncȩ. Iraq
ꝑmotus cur soliuagus incederet: corree¬
Eo areu appetit illũ sagitta toxicata. Q
uelut uenti flamine retorta: eum a quo
iactata ẽ. mox reu̾sa ꝑcussit. Turbati ei¬
ues et stupefacti. qualit̾ res fuisset effec
sulunt epm̃: quid facto opꝰ sit. Qui in¬
dicto ieiuni ocriduano: a dõ monuit eẽ
querendũ. Quoꝑacto: sc̃s dñi archan¬
cens. Iam benefecistis qd homines latebat.
hominis suo telo ꝑcussi. Sciatis aut̃ hoc mea
gestũ uoluntate. Ego enĩ sum michael ar¬
changłs qui in conspectu dñi semꝑ adsisto.
locumq hunc interris incolere. tutumq
seruare insticuens. hoc uolui ꝓbare in
ditio omium que ibi geruntur: ipsiuisq
loci me ẽẽ inspectorẽ atq custodẽ. His
reuelatione comꝑtis: consuetudinem fe¬

Expanded text:
consortia spernentem, singularem incedere solconsortia spernentem, singularem incedere solitum et extremum, redeunte peccore, domum non esse regressum. Quem dominus, coltis foribus cuiusdam adsistere speluncae, iraque permotus, cur solivagus incederet, arrepto arcu appetit illum sagitta toxicata. Quae velud venti flamine retorta, eum a quo iecta est mox reversa percussit. Turbati cives et stupefacti, qualiter res fieret effectsulunt episcopum, quid facto opus esset. Qui, indicto ieiunio triduano, a Deo monuit esse quaerendum. Quo peracto, sanctus Domini archancens: 'Iam bene fecistis, quod homines latebat hominem suo telo percussit, ut sciatis, hoc mea gestum voluntate. Ego enim sum Michael archangelus, qui in conspectu Domini semper adsisto. Locumque hservare instituens, hoc volui indicio probare, omnium quae ibi geruntur, ipsius quoque loci me esse inspectorem atque custodem. Hac revelatione comperta, consuetudinem fe
Abbreviated transcription (Latin):
ost quam gens francorũ
xp̃i gr̃ã insignita. longe
lateq undiq ꝑ prouinti¬
cipe monarchiam totius occidentis¬
nec non et septemtrionis et meridiei par¬
tes strenue gub̃nante: quia omp̃s dĩ ñ
solũ in om̃s gentes. uerum etiam in om¬
nibus partib̾mundi quẽ ipse fecit per¬
subiectos sp̃s principatur⁊ beatus michael
archangłs. unus de septẽ sꝑib in conspec¬
tu dñi semꝑ adsistentibus qui etiã et para¬
disi p̃positus ad saluandoꝵ animas in pa¬
cis regione collocandas constitutus legitur:
pꝰ eam manifestationẽ qua se in monce gar¬
gano adorandũ et głificandum quomͦ et
qualicer uoluit sicut in scriptis habetur
inditiis manifestare idem beatissimꝰ prin-¬
eidentalium ppłoꝵ. ⁊ ut qui quondã bene¬
nedicto in patriarchis ppło isrłicico defen-¬
sionis adtribuerat opem: ipse custos ac lib̾a¬

Expanded text:
ostquam gens Francorum Christi gratia insignita longe lateque undique per provincirege monarchiam totius occiduae et septentrionis, necnon et meridiei partis strenue gubernante, quia omnipotens Deus non solum in omnibus gentibus, verum etiam in omnibus mundi quem ipse fecit subjectarchangelus unus ex septem in conspectu Domini semper assistentibus, qui etiam et paradisi praepositus salvatorum animas in pacis regione collocaturus legitur, post eam manifestationem qua se in monte Gargano ad adorandum ac glorificandum quomodo et qualiter voluit, sicut in scriptis habetur, indiciis manifestare idem beatissimus princidentalium populorum: ut qui quondam benedicto in patriarchis populo Israelitico defensionis attribuerat opem, ipse custos
Abbreviated transcription (Latin):
nes quas instituit recitentur: tam̃ cessa¬
uit illa incessabilis uox dedabilis ammo¬
nitio: dulcis affectus. Nam qualẽ uul¬
tum ds̃ plasmator bone. qualem faciem.
qualẽ ꝑsonam habuit⁊ quis potest unꝗͣ
exponere: S et hoc reminisci: suppli¬
cium ẽ. Nos humiles uͦ desideramꝰ in ea
doctrinã. formã ⁊ uultum. ꝑsonã: scienti¬
am. pietatem⁊ bonitatem: dulcedinẽ.
quã specialẽ a domino int̾ cȩteros habuit

Expanded text:
nes quas instituit recitentur; tamen cessanes quas instituit recitentur; tamen cessavit illa incessabilis vox, desiderabilis admonitio, dulcis affectus. Nam qualem vultum, Deus plasmator bone! qualem faciem, qualem personam habuit, quis potest unquam exponere? Sed et hoc reminisci supplicium est. Nos vero humiles desideramus in ea doctrinam, formam, vultum, personam, scientiam, pietatem, bonitatem, dulcedinem: quam specialem a Domino inter caeteros homi