comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ate audire qđ ipse uoluerit: s potius
hoc uelle qđ ate audierit. Serote amaui
pulchritudo tã antiqua. & tã noua: serote
amaui. Et ecce intꝰ eras & ego foris: & ibi te
requirebã: & in ista formosa que fecisti
deformis irruebã. Mecũ eras: & tec̃ ñ er̃ã.
sureditat meq chousc isti.
gisti me: ꝙ exarsi in pacẽ triã. Cũ inhesero

Expanded text:
hoc a te audire quod ipse uoluerit, sed potius hoc a te audire quod ipse uoluerit, sed potius hoc uelle quod a te audierit. Sero te amaui, pulchritudo tam antiqua et tam noua, sero te amaui! et ecce intus eras et ego foris, et ibi te quaerebam et in ista formonsa quae fecisti deformis irruebam; mecum eras, et tecum non eram surditatem meam; coruscasti, gisti me, et exarsi in pacem tuam. Cum inhaesero
Abbreviated transcription (Latin):
tiones animi meĩnec illidinuiantee
aniniꝰ: nec ibi tueras. Quia sic nes imago
corꝑalis. nec affectio uiuentis quał ẽ cule¬
tam. contristam᷑. cupimꝰ. metuimꝰ. memi¬
nimꝰ. obliuiscim. & qͥcqͥd huiꝰmodi ẽ. ita¬
nec ipse animꝰ es. qr dñs ds̃ antiui tu es.
Et cõmutant᷑ hec omĩa: tu aut̃ in cõmu¬
tabił manes suꝑ omiã. Et dignatꝰ es habi¬
tare in memoria mea: ex qͦ te didici. Et qͥd
quero quo loco eiꝰ habites: quasi uͦ loca
ibi sint habitas certe in ea: qm̃ tui menii¬
i ex qͦ te didici. & in cate inuenio. cũ retor¬
dorte. Ubi gͦ te uniem ut discerẽ teꝰ Neq
eni iã eras in memoria mea: priusꝗͣ te dis¬
cerẽ. Uhi gͦ te inueni ut discerẽ te. nisi in
ꝯfulentib te: simulq respondes omĩb
etiã diu̾sa ꝯsulentib liquide tu respondeᷤᷤ.
s ñliquide om̃s audiunt. Om̃s unde uo-¬
lunt ꝯsulunt: s ñ seꝑ qđ uolunt audiunt
Optimꝰ minister tuus ẽ. qͥñ magis intuet᷑

Expanded text:
tiones animi mei; nec illic inueni te. et animus; nec ibi tu eras: quia sicut non es imago corporalis nec affectio uiuentis, qualis est cum laetamur, contristamur, cupimus, metuimus, meminimus, obliuiscimur et quidquid huius modi enec ipse animus es, quia Dominus Deus animi tu es, et commutantur haec omnia, tu autem incommutabilis manes super omnia, et dignatus es habitare in memoria mea, ex quo te didici. Et quid quaero quo loco ejus habites, quasi vero loca ibi sint? habitas certe in ea, quoniam tui memini, ex quo te didici, et in ea te invenio cum recordor te. Ubi ergo te inveni ut discerem te? neque enim jam eras in memoria mea priusquam te discerem. Ubi ergo te inveni ut discerem te, nisi in consulentibus te, simulque respondes omnibus, etiam diversa consulentibus; liquide tu respondes, sed non liquide omlunt consulunt, sed non semper quod uolunt audiunt. optimus minister tuus est qui non magis intuetur
Abbreviated transcription (Latin):
absit ꝯtristat animui. Olux quã uidebat
tobias. cũ clausis istis ocłis. filiũ docebat
uite uiã: & ei p̃ ibat pede caritatis. uusꝗͣ
errans: Aut quã uidebat isaac. p̃grauatis
e optis sen e ute carneis luninib. cũ filios

Expanded text:
absit, contristat animum. o lux, quam uidit absit, contristat animum. o lux, quam uidit Tobis, cum clausis istis oculis filium docebat uitae uiam et ei praeibat pede caritatis nusquam errans; aut quam uidebat Isaac praegrauatis et opertis senectute carneis luminibus, cum filios
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ ocłis mͥ q̃stio factꝰ sum. & ipse ÷ languor
nis. Restat uoluptas ocłoꝵ istoꝵ carnismee:
de qͣ loqͣr ꝯfessiones qͥs audiant aures tẽpli
tui: aures frne ac pie: ut ꝯcludamꝰ tẽptatio¬
nes ꝯcupiscencie carnis: quȩ me adhuc pul¬
sant ingemiscentẽ &e habitacłm meũ qđ de
celo e. suꝑ indiu cupientẽ. Pulchras formaᷤᷤ
& uarias: ntidos & amenos colores amant
ocłi. Non teneant hȩc aniniã meã teneat eã
ds̃ qͥ fecit hec. bona quidẽ ualde: s ipse ÷
boniimeũ. ñ hec. Et tangunt me uigilantẽ
totis dieb nec requies ab eisdat᷑ mͥ: sic̃ dat᷑
a uocib canoris aliqͥndo ab om̃ib in silentio.
Ipsa enĩ regina coloꝵ lux ista. ꝑfundens cunc¬
ta queq cernimꝰ: ubi ꝑ diẽ fuero. multimodo
lapsu blandit᷑ maliud agenti & eã ñ adu̾¬
tenti. Insinuat aut̃ se ita uchem̃t̃: ut si re¬
pente subtrahat᷑. cũ desidio requirat. & si diu

Expanded text:
cuius oculis mihi quaestio factus sum, et ipse est languor cuius oculis mihi quaestio factus sum, et ipse est languor meus. Restat uoluptas oculorum istorum carnis meae, de qua loquar confessiones, quas audiant aures templi tui, aures fraternae ac piae, ut concludamus temtationes concupiscentiae carnis, quae me adhuc pulsant ingemescentem et habitaculum meum quod de caelo est superindui cupientem. pulchras formas et uarias, nitidos et amoenos colores amant oculi: non teneant haec animam meam, teneat eam deus, qui fecit haec, bona quidem ualde; sed ipse est bonum meum, non haec. et tangunt me uigilantem totis diebus nec requies ab eis datur mihi, sicut datur a uocibus canoris, aliquando ab omnibus, in silentio. ipsa enim regina colorum lux ista perfundens cuncta quae cernimus, ubiubi per diem fuero multimodo lapsu blanditur mihi aliud agenti et eam non aduertenti; insinuat autem se ita uehementer, ut si repente subtrahatur cum desiderio requiratur; et si diu
Abbreviated transcription (Latin):
tat᷑. ab aurib meis remouer uelim. atq ip¬
siꝰ eccłie. Tutiusq mͥ uidet᷑: qđ de alexandri-¬
no ep̃o athanasio sepe m dictum cõmemini.
Qui tã modico flerii uocis. faciebat sonare
lectorẽ psalim: ut ꝓnuntianti uicinior eẽt.
ꝗͣ canenti. Uerũtam̃ cũ reminiscor lacri¬
mas meas. quas fudi ad cantꝰ ecłie tue. in
pͥmordus recuꝑate fideic ips¬
uoce & conuenientissima modulatione can¬
tant: magnã instituti huiꝰ utilitatẽ ruriꝰ
ñ qͥdẽ in retractabilẽ sententiã ꝓferens.
cantandi ꝯsuetudinẽ apꝓbare in eccłia.
uit ꝑ oblectam̃ta auniũ infirmior animus
in affectũ pietacis asfurgat. Tam̃ cũ mac.
cidit ut nt ampliꝰ cantꝰ ꝗͣ res que canit᷑ mo¬
ueat: penalit me peccare ꝯfiteor & tc̃ mallẽ
ĩ audire cantantẽ. Ecce ubi sum. Fete mecũ.
& ꝓ me flece: qui aliquid boni uobcũ intꝰ
respice. & uide. & miserere. & sana me: in

Expanded text:
tatur; ab auribus meis remoueri uelim atque iptatur; ab auribus meis remoueri uelim atque ipsius ecclesiae, tutiusque mihi uidetur, quod de Alexandrino episcopo Athanasio saepe dictam mihi conmemini, qui tam modico flexa uocis faciebat sonare lectorem psalmi, ut pronuntianti uicinior esset quam canenti. uerum tamen cum reminiscor lacrimas meas, quas fudi ad cantus ecclesiae in primordiis recuperatae fidei oce et convenientissima modulatione cantantur, magnam instituti hujus utilitatem rursus non quidem irretractabilem sententiam proferens, cantandi consuetudinem approbare in Ecclesia, ut per oblectamenta aurium infirmior animus in affectum pietatis assurgat: tamen cum mihi accidit ut me amplius cantus quam res quae canitur moueat, poenaliter me peccare confiteor et tunc mallem non audire cantantem. ecce ubi sum. flete mecum et pro me flete qui aliquid boni uobiscum intus respice et uide et miserere et sana me, in
Abbreviated transcription (Latin):
cũ uolo. At tam̃ cũ ipsis sententiis quibꝰ in¬
uunt ut admiitant᷑ ad me. Querunt in cor¬
de meo ñ nulliꝰ dignitatis locũ: & uix eis
p̃beoꝯgruentẽ. Aliqͥndo eñĩ plus mͥ uide
or honoris eis tribuere quã decet: dũ ipsis
scĩs dictis religiosius & ardentiꝰ sentio mo¬
ueri animos meos in flaminã pietatis. cũ
dos inuoce atq cantui: quoꝵ nescio qua oc¬
culta familiaritate excitant᷑. S delectatio
carnis meȩ cui m̃tẽ eneruandã ñ oportet
dari sepe me fallit: dũ rationi sensus ñita
comitat᷑. ut pacient sit posterior. S tantũ
qr ꝓpt̃ illã meruit admitti. etiã p̃currere
ac ducere conat᷑. Ita in his pecconsentiens:
& pꝰea sentio. Aliqͥndo aut̃ hanc ipsã falla-¬
ciã inmoderatiꝰ cauens. erro nimia seuerita¬
te. s ualde int̃dũ ut melos om̃e cantilena¬
rũ suauiũ qͥbꝰ dauiticũ psalt̾rum frequen¬

Expanded text:
cum uolo. attamen cum ipsis sententiis quibus uicum uolo. attamen cum ipsis sententiis quibus uiuunt ut admittantur ad me, quaerunt in corde meo nonnullius dignitatis locum, et uix eis praebeo congruentem. aliquandoor honoris eis tribuere quam decet, dum ipsis sanctis dictis religiosius et ardentius sentio moueri animos nostros in flammam pietatis, cum dos in uoce atque cantu, quorum nescio qua occulta familiaritate excitentur. sed delectatio carnis meae, cui mentem eneruandam non oportet dari, saepe me fallit, dum rationi sensus non ita comitatur, ut patienter sit posterior, sed tantum quia propter illam meruit admitti, etiam praecurrere ac ducere conatur. ita in his pecco non sentiens, et postea sentio. aliquando autem hanc ipsam fallaciam immoderatius cauens erro nimia seueritate, sed ualde interdum, ut melos omne cantilenarum suauium, quibus Dauiticum psalterium frequen
Abbreviated transcription (Latin):
ma m̃bra corporis sui: qr & ĩꝑfectũ eiꝰ uide¬
runt ocłi curͣ & in libro tuo om̃s scribent᷑.
De illecebra odoꝵ ñ satago nimis. Cũ ab¬
sunt ñ requiro: cũ ad sunt. ñ respuo: para¬
tus cis ctiã sẽꝑ carere. Ita mͥ uideor forsitan
fallor: Sunt enĩ et iste plangendȩ tenebre:
in quib me latet facultas mea quȩ in me
ui animꝰ icus de uiribꝰ suis ipse se int̾ro¬
gnii. ñ tadile sibi eredendũ existimet: qͥa
& qđ in est plerũq occultũ ẽ. nͥ exꝑientia
manifestet᷑. & nemo securꝰ ẽẽ debet in ista
uita: que tota tẽptatio nominat᷑. Ut eñ qͥfi¬
eri potuit ex deteriore melior. ñ fiat etiã ex
meliore det̾ior. Una spes. una fiducia. una
firma ꝓmissio: imscđia tua. Uoluptates auriũ
tenacrus me ĩplicauerant: & subiugaue¬
rant: s resoluisti & lib̾astime. Nc̃ in sonis
qͦs animant eloquia tua cũ suaui &e artifi¬
ciosa uoce cantant᷑. fateor aliquantulum
ad quiesco: ñquidẽ ut hereã s ut resurgani

Expanded text:
ma membra corporis sui, quia et inperfectum eius uiderunt oculi tui, et in libro tuo omnes scribentur. De inlecebra odorum non satago nimis: cum absunt, non requiro, cum assunt, non respuo, paratus eis etiam semper carere. ita mihi uideor; forsitan fallar. sunt enim et istae plangendae tenebrae, in quibus me latet facultas mea, quae in me est, ut animus meus de uiribus suis ipse se interrogans non facile sibi credendum existimet, quia et quod inest plerumque occultum est, nisi experientia manifestetur et nemo securus esse debet in ista uita, quae tota temptatio nominatur, utrum qui fieri potuit ex deteriore melior, non fiat etiam ex meliore deterior. una spes, una fiducia, una firma promissio misericordia tua. Voluptates aurium tenacius me inplieauerant et subiugauerant, sed resoluisti et liberasti me. nunc in sonis, quos animant eloquia tua, cum suaui et artificiosa uoce cantantur, fateor, aliquantulum adquiesco, non quidem ut haeream, sed ut surgam,
Abbreviated transcription (Latin):
traiecta ꝑ animas in manꝰ attificio: as ab illa
pulchritudine ueniunt. quȩ stiꝑ animase:
cui suspirat anima mea die ac nocte.S pul¬
chritudinũ ext̾ioꝵ oꝑatores ⁊⁊ sectatores. uide
trahunt appbandi modũ: ñ aut̃ inde tr¬
hunt utendi modũ. E ibiẽ: & ñuident eu.
ut ñ eant longuis. & forcitudinẽ suã ad te
custodiant. nec eam spargant in deliciosais
lassitudines. Ego aut̃ hȩc loquens acq: dis¬
cernens. euã utis pulchris egressum innecto:
s tu euellis dñe. euellis tu qm̃ misc̃¬

Expanded text:
traiecta per animas in manus artificiosas ab illa traiecta per animas in manus artificiosas ab illa pulchritudine ueniunt, quae super anima est, cui suspirat anima mea die ac nocte; sed pulchritudinum exteriorum operatores et sectatores inde trahunt approbandi modum, non autem inde trahunt utendi modum; et ibi est, et non uident eum, ut non eant longius et fortitudinem suam ad te custodiant nec eam spargant in deliciosas lassitudines. ego autem haec loquens atque discernens etiam istis pulchris gressum innecto; sed tu euellis, domine, euellis tu, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
dare te norunt ds̃ creator omium. assumusi
eã in hymno tuo. ñ assumiunit ab ea in iom¬
no suo. Sic ẽẽ. cupio resisto dediictioni ͦ ođoꝵ
ne ĩplicent pedes merqͥbꝰ ing̃dior uiatr x. &
erigo ad te inuisibiles ocłos. ut tu euellas
de laqueo pedes meos. Cusubinde cuellis
cos: nã illaqueant᷑: tu ñ cesses euellere. Eg
aut crebro hereo inubiq sparsis insidus: qm̃
ñ dormies neq dormitabis qui custodis issł
Quã imiumerabilia uarus aitib & opifi¬
ciis. inuestib calciam̃tis. uasis. & huicemo¬
dis fabricationib. picturis etiã diu̾iisq fig¬
m̃tis. atq his usũ necessariũ atq modatum
& piã significationẽ longe transgdientib
addider̃ homines ad illecehras ocłoꝵi. foras
sequentes qđ faciunt: intꝰ relinquentes aꝰ
facti st̃. & ext̃minantes qđ facti sunt. At ego
ds̃ m̃s & decus meũ. etiã hinc tͥ dico Nmnii. ÷¬
& sacͥsico laudẽ sc̃ificatori meo: qm̃ pulchra

Expanded text:
 de ipsa laudare te norunt, deus creator omnium, assumunt eam in hymno tuo, non assumuntur ab ea in somno suo; sic esse cupio. resisto seductionibus oculorum, ne implicentur pedes mei quibus ingredior uiam tuam, et erigo ad te inuisibiles oculos, ut tu euellas de laqueo pedes meos. tu subinde euellis eos; nam inlaqueantur. tu non cessas euellere; ego autem crebro haereo in ubique sparsis insidiis, quoniam non dormies neque dormitabis qui custodis Israhel. quam innumerabilia uariis artibus et opificiis in uestibus, calciamentis, uasis et cuiuscemodi fabricationibus, picturis etiam diuersisque figmentis atque his usum necessarium atque moderatum et piam significationem longe transgredientibus addiderunt homines ad inlecebras oculorum, foras sequentes quod faciunt, intus relinquentes a quo facti sunt et exterminantes quod facti sunt. at ego, deus meus et decus meum, etiam hinc tibi dico hymnum et sacrifico laudem sanctificatori meo, quoniam pulchra
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ spatiatꝰ sum in inemoria mea que¬
reuste dñe. & ñte inueni extra eam. Neque
enĩaliquid de te inucni: qđ ñ meminisse.
ex qͦ didicite. Nam ex qͦ didici te: ñ su oblitꝰ
tui. Ubi enĩ mueni ueritatẽ: ibi inueni dm̃
meũ. ipsam ueritatẽ. quã ex quo didiciñ sũ
oblitꝰ. Itaq ex quo te didici manes in memo¬
ria mea. & illic te inuenio cũ reminiscortui.
& delector in te. hȩc sut scẽ delicie mee qͣs
donasti michi miscdia tua respiciens pari.
tibi: tu dedisti hanc dignationem menorie
mee: ut maneaginea.S in: qͥ estpare mane.¬
as: hoc osid̾o. Kanscenc eitr pis¬

Expanded text:
quantum spatiatus sum in memoria mea quaerens te, domine, et non te inueni extra eam. neque enim aliquid de te inuenio, quod non meminissem ex quo didici te. nam ex quo didici te, non sum oblitus tui. ubi enim inueni ueritatem, ibi inueni deum meum, ipsam ueritatem, quam ex quo didici, non sum oblitus. itaque ex quo te didici, manes in memoria mea, et illic te inuenio, cum reminiscor tui et delector in te. hae sunt sanctae deliciae meae, quas donasti mihi misericordia tua respiciens paupertibi? tu dedisti hanc dignationem memoriae meae, ut maneas in ea, sed in qua eius parte maneas, hoc considero. transcendi enim p
Abbreviated transcription (Latin):
nlsattri auriũ mearũ: illustratori cor
eipe me ab om̃i tẽptatione. Non
inmandicia ciboꝵ obsonii timeo: s in¬
mundiciã cupiditatis. Scio noe omne car¬
nis genꝰ quȩ incibo eẽt nsui manducare ꝑ-¬
misstim: h cliã cibo carnis refectum. Ioħem
mirabili abstinentia p̃ditũ. animalib hoc ẽ
locustis in escam cedentib ñ fuisse pollutũ:
& scio esan lenticule concu piscentia decep¬
tũ: & dauid ꝓpt̃ aque desidiũ a se ipso rep̃
hensũ: & regẽ nr̃m. ñ de carne .s: de pane
tẽpcatũ. Idõq & popłs in heremo ñqr car-¬
nes desidauit: s qr escȩ desidio aduersus
dñm mumurauit. meruit imꝓbari. Iubis
gͦ tẽptationib positꝰ: certo cotidie adu̾sus
ꝯcupiscentiã manducandi & bibendi. Non
enĩ ẽ qđ semel p̃cide & ult̾ius ñ attingere
decernã: sic̃ de c̃cubitu potui. Itaq freni
guituris: tẽꝑata relaxatione & constricti¬
one tenende sunt. Et quis ẽ dñe qͥ ñ rapiat

Expanded text:
pulsatori aurium mearum, inlustratori cordis mei: eripe me ab omni temtatione. non ego immunditiam obsonii timeo, sed immunditiam cupiditatis. scio Noe omne carnis genus, quod cibo esset usu, manducare permissum, Helian cibo carnis refectum, Iohannen mirabili abstinentia praeditum animalibus, hoc est locustis, in escam cedentibus non fuisse pollutum; et scio Esau lenticulae concupiscentia deceptum et Dauid propter aquae desiderium ne temtatum. ideoque et populus in heremo non quia carnes desiderauit, sed quia escae desiderio aduersus dominum murmurauit meruit improbari. in his ergo temtationibus positus certo cotidie aduersus concupiscentias manducandi et bibendi. non enim est quod semel praecidere et ulterius non attingere decernam, sicut de concubitu potui. itaque freni gutturis temperata relaxatione et constrictione tenendi sunt; et quis est, domine, qui non rapiat
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ xl dieb & . xl. noctib pluit: qr omĩs
reatꝰ peccatoꝵ qui in decẽ p̃ceptis legis an-¬
mittt᷑ ꝑuinu̾sum orbẽ t̾rarum qui quatu.¬
or partib ꝯtinet᷑. Decẽ quippe quat̃ ducta.
quadraguica fiunt᷑ Siue ille reatꝰ qđ ad
dies ꝑtinet ex rerũ ꝓsꝑitate. siue qđ ad noc¬
tes ex rerũ adu̾sitate ꝯtractꝰ sit: sacram̃to
baptismicelestis abluit᷑.
De septenario requiei &e octonario resur¬

Expanded text:
 noctibus pluit, quia omnis reatus peccatorum qui in decem praeceptis legis admittitur per universum orbem terrarum qui quatuor partibus continetur. Decem quippe quater ducta quadraginta fiunt. Sive ille reatus quod ad dies pertinet ex rerum prosperitate, sive quod ad noctes ex rerum adversitate contractus sit, sacramento baptismi coelestis abluitur. De septenario requiei et octonario resur
Abbreviated transcription (Latin):
uomͦ aut̃ significauerit etiã udeos a
quib occisꝰ ÷ xp̃c pastor ouiũ hominum.
quẽ pastor ouiũ ꝑ ecoꝵ p̃figurabat abel.
qr in allegoria ꝓphetica res ÷ parco nc̃ dicere.
& quedam hinc adu̾sus faustũ maniche¬
um dixisse me recolo.
uod post septẽ dies ex quo ingress: noe
in archam. faccũ ẽ. diluuiũ: qr in spe future
quietis quȩ septimo die significata ẽ. baptizam᷑¬
tur. Quod p̃ter aitham om̃is caro quã t̾ra sus¬
tentabat. diluuio osũpta ẽ: qr p̃t eccłiȩ socie

Expanded text:
Quo modo autem significauerit etiam Iudaeos, a Quo modo autem significauerit etiam Iudaeos, a qquem pastor ouium pecorum praefigurabat Abel, quia in allegoria prophetica res est, parco nunc dicere, et quaedam hinc aduersus Faustum Manichaeum dixisse me recolo. uod post septem dies, v ex quo ingressus est Noe in arcam, factum est diluuium: quia spe futurae quietis, quae septimo die significata est, baptizamur. quod praeter arcam omnis caro, quam terra sustentabat, diluuio consumpta est: quia praeter eccle
Abbreviated transcription (Latin):
& tu dominab̃is illiꝰ : ut cũ foruisecus ñ
ꝑmutit᷑ oꝑari sub pocestate intis regentis
&̃ beneuolentis. assuescat etiã intrinsecꝰ
ñ moueri. Dictũ ẽ tale aliquid in eodem
diuino librõ de muliere. qͣndo pꝰ peccatũ
dõ uitrogante atq iudicante dãpnationiᷤ
sententiã acceꝑunt in serpente diabolus.
&e inse ips as illa ⁊ maritꝰ. Cum em̃ dixissec
ei multiplicans multiplicabo tristicias
tuas. ⁊i gemitũ tuũ ⁊ intristiciis panes fili¬
os: demde addidit & ad uirũ tuũ ou̾sio
tua ͥ ipse tui dominabit᷑. Qđ diccũ ẽ. ad
cain de peccato ł de uitiosa carnis concu¬
piscentia: hoc isto loco de peccatrice femi¬
na. Ubi intelligendũ ẽ uirũ ad regendam
ñ sic̃ aliena dampnanda.S illud dĩ p̃cep¬
tum: cain sic̃ p̃uaricator accipit. Inualescẽ¬
te quippe inuidentiȩ uitio: fratrẽ insidiatꝰ
occidit. Tał erat trene oditor ciuitatis.

Expanded text:
et tu dominaberis illius, ut cum forinseous non et tu dominaberis illius, ut cum forinseous non permittitur operari, sub potestate mentis regentis et beneuolentis assuescat etiam intrinsecus non moneri. dictum est enim aliquid tale in eodem diuino libro et de muliere, quando post peccatum deo interrogante atque iudicante damnationis sententiam acceperunt, in serpente diabolus et in se ipsis illa et maritus. cum enim dixisset ei: multiplicans multiplicabo tristitias tuas et gemitum tuum, et in tristitiis paries filios, deinde addidit: Et ad uirum tuum conuersio tua, et ipse tui dominabitur. Quod dictum est ad Cain de peccato uel de uitiosa carnis concupiscentia, hoc isto loco de peccatrice femina; ubi intellegendum est uirum ad regendam non sicut aliena damnanda. Sed illud Dei praeceptum Cain sicut praeuaricator accepit. Inualescente quippe inuidentiae uitio fratrem insidiatus occidit. Talis erat terrenae conditor ciuitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
frĩs exitiũ bene subaudit᷑ erit. Id ÷ ad te
eni ou̾sio eiꝰerit: & tu dominabis illius.
Cum eni commota fuerit parsilla carnał.
quam peccatũ appellat apłs.ubi aic̃ ñ ego
oꝑor illud.s qđ habitat in me peccatum.
quã partẽ animi etiã philoso phi dicunt
ẽẽ uitiosamñ que m̃tẽ debeat trahere.s
cui mens debeat imꝑare.eaq ab illicitis
opib ratione cohib̾e. Cum gͦ commota
fuent ad aliquid ꝑperã cõmutendũ. siqui¬
escatur. ⁊ obtẽꝑetur dicente apło ne exhibti¬
eritis m̃bra ur̃a arma inquitatis peccato.
ad m̃tẽ domita & uicta coru̾tit᷑. ut subdite
ratio dominet᷑: hoc p̃cepit ds̃ huic qͥ facib
anuidiȩ inflaminabat᷑ in fre. ⁊ quẽ de¬
buerat imitari cupiebat auferri: quiesce
inquit: manꝰ ab scelere contiue. Non regnet
peccatũ in tuo mortali corꝑe. ad obediendũ
desidiis eiꝰ: nec exhibeas m̃bra tua arma ini¬

Expanded text:
fratris exitium: bene subauditur \'erit\', id est: Ad te fratris exitium: bene subauditur \'erit\', id est: Ad te enim conuersio eius erit, et tu dominaberis illius. Cum enim commota fuerit pars ipsa carnalis, quam peccatum appellat apostolus, ubi dicit: Nooperor illud, sed quod habitat in me peccatum: quam partem animi etiam philosophi dicunt esse vitiosam, non quae mentem debeat trahere, sed cui mens debeat imperare eamque ab illicitis operibus ratione cohibere. Cum ergo commota fuerit ad aliquid perperam committendum, si quiescatur et obtemperetur, dicente Apostolo: Ne exhibueritis membra nestra arma iniquitatis peccato, ad mentem domita et uicta conuertitur, ut subditae ratio dominetur. hoc praecipit dens huic, qui facibus inuidiae inflammabatur in fratre et quem debuerat imitari cupiebat auferri: quiesce, inquit; manus ab scelere contine, non regnet peccatum in tuo mortali corpore ad oboediendum desideriis eius nec exhibeas membra tua arma ini
Abbreviated transcription (Latin):
b̾is illiꝰ. Nũqͥd frĩs: Absit. Cuiꝰ gͥ. nͥ pec¬
cati᷑ Dixerat enĩ peccasti: tum deide
atdidit quiesce. Adte eñi ꝯu̾sio eiꝰ: &
tu dominab is aliꝰ. Potest quidẽ ita incelli¬
gi ad ipsum boniinẽ ousionẽ. eẽ. deb̾e pec¬
cati: ut nulli alii quã sibi sciat tribuere
deb̾e. qđ peccat Hec ẽ. eñi salubris peniten¬
tiȩ medicina. & uenie petitio nincongrua:
ut ubi ait ad te eni conu̾sio eiꝰ ñ subaudrat᷑
erit s sit. P recipientis uidelicet. n p̃di¬
centis mͦ. Tunc eñ dominabit᷑ quisq pec¬
cato: si id si bi ñ defendendo p̃posueritꝰ.s
penitendo subicerit. Nlioquin: & illi ser¬
uiet dominanti. si patroci nũ adhibue¬
rit accedenti. S ut peccatũ intelli gatur
concupiscentia ip̃sa carnab de qua dicit
apłs. Caid concupiscit adu̾sus spm incuiꝰ
carnis frnctib ⁊ inuidiã cõmemorat. qua
utiq cainstimulabat᷑ ⁊ accendebatur in

Expanded text:
beris illius. Nunquid fratris? absit. Cujus igitur nisi pecberis illius. Nunquid fratris? absit. Cujus igitur nisi peccati? Dixerat enim, peccasti, tum deinde addidit: Quiesce, ad te enim conversio ejus, et tu dominaberis illius. Potest quidem ita intelligi ad ipsum hominem conversionem esse debere peccati, ut nulli alii quam sibi sciat tribuere debere quod peccat. Haec enim est salubris poenitentiae medicina et veniae petitio non incongrua, ut ubi ait, ad te enim conversio ejus, non subaudiatur, \'erit\', sed sit; praecipientis uidelicet, non praedicentis modo. Tunc enim dominabitur quisque peccato, si id sibi non defendendo praeposuerit, sed paenitendo subiecerit; alioquin et illi seruiet dominanti, si patrocinium adhibuerit accidenti. Sed ut peccatum intellegatur concupiscentia ipsa carnalis, de qua dicit apostolus: Caro concupiscit aduersus spiritum, in cuius carnis fructibus et inuidiam commemorat, qua utique Cain stimulabatur et accendebatur in
Abbreviated transcription (Latin):
lari. S contristatꝰ ÷ & concidit facies eiꝰ: hoc
peccatum maxime arguit d̃s̃. tristiciã de al¬
terꝰ bonitate. & hoc fris. Hoc quippe ar-¬
guendo: int̾rogauit dicens. Quare contris¬
tatꝰ es. & quare concidit facies tua: Quia
enĩ fr̃i inuidebat. d̃s uidebat: & hoc ar-¬
guebat. lam hominib quib absconditũ :
cor altius eẽ posset ambiguũ. ⁊ prsus in¬
certum: utrũ illa tristicia malignitatẽ su¬
am. in qͣse dõdisplicuisse didicerat. anfris
doluerit bonitatẽ.quȩ dõ placuit cũ insa¬
crificiũ eiꝰ aspexit. S rationẽ reddens ds̃.
cur eiꝰ oblationẽ acciꝑe noluerit. ut sibu p¬
se potiꝰ merito. quã ei fr̃ inmerito displice¬
ret. cũ ẽẽt imustꝰ ñ recte diuidendo. hoc÷
ñ recte uiuendo & indignꝰ cuiꝰ appbaret᷑
oblatio. qua eẽt inustior qđ frem iustũ
tens sine mandato sc̃o iusto: ibono: quies¬
ce inquit ad te enĩ conu̾sio e᷑ et tu domina¬

Expanded text:
lari. Sed contristatus est et concidit facies eius. Hoc lari. Sed contristatus est et concidit facies eius. Hoc peccatum maxime arguit Deus, tristitiam de alterius bonitate, et hoc fratris. Hoc quippe arguendo interrogauit dicens: Quare contristatus es, et quare concidit facies tua? Quia enim fratri inuidebat, Deus uidebat et hoc arguebat. Nam hominibus, quibus absconditum est cor alterius, esse posset ambiguum et prorsus incertum, utrum illa tristitia malignitatem suam, in qua se Deo displicuisse didicerat, an fratris doluerit bonitatem, quae Deo placuit, cum in sacrificium eius adspexit. Sed rationem reddens Deus, quur eius oblationem accipere noluerit, ut sibi ipse potius merito quam ei frater inmerito displiceret, cum esset iniustus non recte diuidendo, hoc est non recte uiuendo, et indignus cuius adprobaretur oblatio, quam esset iniustior, quod fratrem iustum tens sine mandato sancto, justo et bono: Quiesce, inquit, ad te enim conversio ejus, et tu domina
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝰ maligna fuer̃. frĩs aut eiꝰ iusta. daturin¬
telligi ꝓpt̾ea dm̃ ñ respexisse minunꝰis eiꝰqr
hoc ipso male tiuit ebat. bans dõ aliquidsuũ.
sibi aut̃ se ipsum. Qđ om̃s faciunt. quiñdĩ.
s sua sectantes uoluntate. ad ÷ ñ recto s ꝑu̾so
corde uiuentes: offerunt ũo tam munꝰ qͦ pu¬
tant eum redimi. ut eoꝵ ñ opitulet᷑ sanan¬
dis pͣuis cupiditatib. s explendis. & hoc
qͥb adiuuantib regnet inuictorus & pace
t̾reua ñ caritate ꝯsulendi.s dominadi cupi¬
ditate: Boni quippe ad hoc utunt᷑ mun-¬
do. ut fruant᷑ dõ: mali aũt contͣ. ut fruant᷑
mundo.uti uolunt dõ. Qui tam̃ eũ ł eẽ. ł reᷤᷤ
humanas curare iam credunt. Sunt enim
multo deteriores: qui nec hoc quidẽ credt̃.
Cognito itaq cain qđ suꝑ eiꝰ germani sacrifi¬
cium nec suꝑ fuũ respexerat ds̃: utiq frẽm
bonũ mutatꝰ imitari. nelatus debuit enru¬

Expanded text:
lius maligna fuerunt, fratris autem eius iusta, datur inlius maligna fuerunt, fratris autem eius iusta, datur intellegi propterea deum non respexisse in munus eius, quia hoc ipso male diuidebat, dans deo aliquid suum, sibi autem se ipsum. Quod omnes faciunt, qui non Dei, sed suam sectantes uoluntatem, id est non recto, sed peruerso corde uiuentes, offerunt tamen Deo munus, quo putant eum redimi, ut eorum non opituletur sanandis prauis cupiditatibus, sed explendis. Et hoc quibus adiuuantibus regnet in uictoriis et pace terrena, non caritate consulendi, sed dominandi cupiditate. Boni quippe ad hoc utuntur mundo, ut fruantur Deo; mali autem contra, ut fruantur mundo, uti uolunt Deo; qui tamen eum uel esse uel res humanas curare iam credunt. Sunt enim multo deteriores, qui ne hoc quidem credunt. Cognito itaque Cain quod super eius germani sacrificium, nec super suum respexerat Deus, utique fratrem bonum mutatus imitari, non elatus debuit aemu
Abbreviated transcription (Latin):
das. peccasti᷑: Quiesce. Adte eñi ꝯu̾sio eiꝰ. &
tu dñabis illiꝰ. In hac ammonitione ł moni¬
tu que ds̃ ꝓtulit ad cain illud quidẽ qđ aic̃¬
tũ ẽ. ñ ne si recte offeras recte aũt ñ duudas
peccasti. qr ñ elucet curuł unde sit dictãmul¬
tos sensus peꝑit eiꝰ obscrititas: cu diuinarum
scͥpturarum quisq tractator scđm fidei regłam
id conat᷑ exponere. Recte quippe cũ offert᷑
dũ ẽ: ñ aut̃ recte diuidit᷑ dũ ñ discernuntur
cendum distribuitur. qđ oblatum ẽ. Ut di¬
uisionẽ hic discretionẽ incelligamꝰ: siue cũ
offert᷑ ubi ñ oportetꝰ: aut qđ ñ tunc. s alias
tꝰ debuit: siue cũ electiora sibi eiꝰdẽ generis
rerũ tenet homo. quã st̃ ea quȩ offert deo: si¬
ue eiꝰ rei quȩ oblata ẽ fit particeps ꝓfamus.
aut quilibet quẽ fasñ ẽ. fieri. In quo autem
hoꝵ dõ displicuerit cam: facile ñ pocest in¬
dit frẽm suũ. ⁊ cuiꝰ reigr̃a occidit. qr oꝑa il¬

Expanded text:
peccasti? quiesce; ad te enim conuersio eius et tu dominaberis illius ? in hac admonitione uel monitu, quem deus protulit ad Cain, illud quidem quod dictum est: nonne si recte offeras, recte autem non diuidas, peccasti? quia non elucet cur uel unde sit dictum, multos sensus peperit eius obscuritas, cum diuinarum scripturarum quisque tractator secundum fidei regulam id conatur exponere. recte quippe offertur sacdum est. non autem recte diuiditur, dum non discernuntur cendum distribuitur quod oblatum est, ut diuisionem hic discretionem intellegamus; siue cum offertur ubi non oportus debuit, siue cum electiora sibi eiusdem generis rerum tenet homo, quam sunt ea, quae offert Deo, siue eius rei. quae oblata est, fit particeps profanus aut quilibet quem fas non est fieri. In quo autem horum Deo displicuerit Cain, facile non potest indit fratrem suum; et cuius rei gratia occidit? quia opera il
Abbreviated transcription (Latin):
cida. et ne qđ longuẽ. uncta comenior
reus omĩum criminũ uidi andꝰ sit osseu
mari. quȩ ꝑ se ipsam e apud uosom̃ium ph¬
losophoꝵ auctortatib firmior. Et illus qͣ¬
Nam illud de inseparabilitate uitutũ . a

Expanded text:
cida et ne, quod longum est, cuncta commemorem, reus omnium criminum iudicandus sit; offendens rmari, quae per se ipsam est apud nos omnium philosophorum auctoritatibus firmior. et illud qunam illud de inseparabilitate uirtutum,
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ipsiꝰ mali causam ae̾ originẽ nosse. uanilo¬
quis ñ disputatorib s litigatorib paratius
instructiusq resistimꝰ: si aut̃ n possumꝰ. ñ qr
latet miscriȩ pͥncipiũ ideo pigrescere miscđie
debet officium. Adusus aut̃ eos qͥ sibi uident᷑
scire qđ nesciunt: hoc tutiores sumꝰ. qđ hanc
ignorantiã nr̃am ñ ignoramꝰ. Aliud ẽ eñ qđ
nescire maliie: aliud qđ scͥriuł ñ pot uł ñ¬
opꝰ÷. ł aduitã quã querimꝰ indifferens ẽ. Hoc
si qđ de licteris apłi ia cobiñc requiro: in hac
ipsa qua uiuimꝰ. & ut sẽꝑ uiuamꝰ do placere
studemꝰ. actione u̾sat᷑. Quo mͦgͦ intelligenoũ
e. obsecrote. quicũq totã lege seruauent of¬
fendat autẽ in uno factꝰ ẽ omiũ reus. Ita ne
qͥ furtũ fecent. immo uͦ qui dixerit diuti. ha
e de paupi aut̃. custa ilie¬

Expanded text:
etiam ipsius mali causam et originem nosse, uaniloetiam ipsius mali causam et originem nosse, uaniloquis non disputatoribus sed litigatoribus paratius instructiusque resistimus; si autem non possumus, non, quia latet miseriae principium, ideo pigrescere misericordiae debet officium. aduersus eos autem, qui sibi uidentur scire, quod nesciunt, hoc tutiores sumus, quod hanc ignorantiam nostram non ignoramus. aliud est enim, quod nescire malum est, aliud, quod sciri uel non pot ad uitam quam quaerimus indifferens est. hoc uero quod de litteris apostoli Iacobi nunc requiro in hac ipsa qua uiuimus et, ut semper uiuamus, deo placere studemus actione uersatur. quomodo ergo intellegendum est, obsecro te: quicumque totam legem seruauerit, offendat autem in uno, factus est omnium reus? itane qui furtum fecerit, immo uero qui dixerit diuiti: hic sede, pauperi autem: tu sta il
Abbreviated transcription (Latin):
acinamꝰ aetnã:
obliuio. sicuti ẽ. illud qđ de anima que¬
dũ putaui. hec ueitit questio. E legant alu
dictũ ẽẽ narrãt:. qđ hinc rei satis apte cũue¬
nit. Cũ quidã ruisset in puteũ. ubi aqͥ tan¬
ta erat. ut eum magis exciꝑet ne moreret᷑. ꝗͣ
suffocaret ne loqueret: accessit alius. coq ui¬
so miserans ait. Quo mͦ huc cecidistr᷑ At ille.
Obsecro inqͥt qͣm hinc me lib̾es. ñ qͦmͦ huc ce¬
cidim queras. Ita qm̃ fatem᷑. & fide catholica
tenemꝰ. de reatu peccati tanꝗ de puteo etiam
paruuli infantis aminã xpi gr̃a lib̾andam:
satis ẽ. ei. qđ modũ quo salua fiat nouimꝰ eciã
si ñ quã qͦmin malũ illud deuenerit. nouerimꝰ.
S ideo putaui ee querendũ: ne forte ex illis
opinionib incarnationis anime aliquam
teneamꝰ incautiꝰ. que libandam ꝓrsus ammã
paruuli contͣdicat. negans eã ẽe inisto malo.
Hoc igit᷑ firmissime retento. qđ amma pariui¬
li de reatu peccati lib̾anda ẽ. nec aliom lib̾an¬

Expanded text:
iamus aeternam, us demergit obliuio, sicuti est illud quod de anima quaerendum putaui, haec uertitur quaestio. eleganter autem dictum esse narratur quod huic rei satis apte conuenit: cum quidam ruisset in puteum, ubi aqua tanta erat, ut eum magis exciperet ne moreretur, quam suffocaret ne loqueretur, accessit alius eoque uiso miserans ait: quomodo huc cecidisti P at ille: obsecro, inquit, quomodo hinc me liberes, non quomodo huc ceciderim quaere. ita quoniam fatemur et fide catholica tenemus de reatu peccati tamquam de puteo etiam paruuli infantis animam Christi gratia liberandam, satis est ei quod modum quo salua fiat nouimus, etiam si numquam quomodo in malum illud deuenerit nouerimus. sed ideo putaui esse quaerendum, ne forte ex illis opinionibus incarnationis animae aliquam teneamus incautius, quae liberandam prorsus animam paruuli contradicat, negans eam esse in isto malo. hoc igitur firmissime retento, quod anima paruuli de reatu peccati liberanda est, nec alio modo liberan
Abbreviated transcription (Latin):
tes infide. & heredes regni. qđ reꝓmi sit d̃s di¬
ligentib se: Uos aut̃ exhonorastis pauꝑem.
&pt̃ illũ scilicet cui dictũ ẽ. tu sta illic: cum
habenti a nulũ aurcũ dictum eẽt. tu sede hic
bene. Ac deinde sequit᷑: eandem ipsam sen¬
tentiã lacius u̾sans & explicans. Nonne in¬
quit diuites ꝑpotentiã oppͥmunt uosde ipsi
aitrahunt uos adiudicia: Nonne ipsi blas¬
phemant bonũ noi qđ inuocatũ ẽ. suꝑ uos:

Expanded text:
fide et heredes regni, quod promisit deus diligentibus se? uos autem exhonorastis pauperem, propter illum scilicet, cui dictum est: \'tu sta illic\', cum habenti anulum aureum dictum esset: \'tu sede hic bene\'. ac deinde sequitur eandem ipsam sententiam latius uersans et explicans: nonne, inquit, diuites per potentiam opprimunt uos et ipsi adtrahunt uos ad iudicia? nonne ipsi blasphemant bonum nomen, quo
Abbreviated transcription (Latin):
Si aut̃ ꝑsonas accipitis: peccatũ oꝑamini re¬
dargutia lege quasi tͣnsgressores legis. Uide
quẽ ad modũ tͣnsgissores legis appellet: qͥdiẽt
diuiti sede hic. & paupi staillic. Unde ne pu¬
tarent concẽptibile eẽ peccatũ. in hac una re
legẽ transgredi: secretus aduinxit. Quicũq
aut̃ totã legẽ seniauerit. offendat autẽ in
imo: factꝰ ẽ. om̃ĩum reus. Qui enĩ dix̃ ñ mecha¬
beris: dix̃ & ñ occides. Qđ̃ si n occidas. me¬
chabenio aũt: factꝰ es transgressor legis. Prop

Expanded text:
accipitis, peccatum operamini, redarguti a lege, quasi transgressores. Vide quemadmodum transgressores legis appellet qui dicunt diviti, Sede hic, et pauperi, Sta illic. Unde, ne putarent contemptibile esse peccatum in hac una re legem transgredi, secutus adjunxit: Quicunque autem totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus. Qui enim dixit. Non moechaberis, dixit et, Non occides. Quod si non moecheris, occides autem, factus es transgre
Abbreviated transcription (Latin):
Uod ad te scripsi hono
ma humana. si nascentib singulis noue
singłȩ nc usq fiunt. ubi peccati uinculũ
soluendũ: cũ ñ ĩparuũ uolum ꝓcedet.
nolur ulla alia onerare questione. Sed
qđ iugec acriꝰ: musto minꝰ ẽ. negligendum.
ꝓ inde quero & ꝑdñm obsecto. ut exponas
mͥ qđ multis existimo ꝓfutiuũ: aut siiam
ł abste. uł ab aliqͦ expositũ habes. dirigas
nob. qm accipiendũ sit qđ in epła iacobi apłi¬

Expanded text:
uod ad te scripsi, honorma humana, si nascentibus singulis nouae singulae nunc usque fiunt, ubi peccati uinculum soluendum, cum in non paruum uolumen procederet, nolui ulla alia onerare quaestione. sed quod urget acrius, multo minus est neglegendum. proinde quaero et per dominum obsecro ut exponas mihi quod multis existimo profuturum aut, si iam uel abs te uel aliquo expositum habes, dirigas nobis quomodo accipiendum sit quod in epistula ap
Abbreviated transcription (Latin):
siquis in uno offendit. fiet
m reus: S. recolendũ ẽ unde uenerit
ista sententia: & quȩ illam suꝑiora pepere¬
rint: quib q conexa dependeat. fr̃s mei:
nolute iuqͥt in ꝑsonarũ acceptione habere fi¬

Expanded text:
net, quorum si quis in uno offenderit, fiet omnium reus? sed recolendum est, unde uenerit ista sententia et quae illam superiora pepererint quibusque conexa dependeat. fratres mei, nolite, inquit, in personarum acceptione habere fi
Abbreviated transcription (Latin):
in eiꝰ corpꝰ oueniunt. Qđ etiã de huma¬
no genere congregat: & in eos maxime.
qui ei ꝑ suꝑbiã coherent. apostatando a
mandatis di. Sicut enĩ qruerat diabo¬
lus homo dictꝰ ẽ. ut in euangłio inimicꝰ
homo hoc fecit: ita qui homo erat. diabo¬
lus dictꝰ ÷ ut rursus in euangło: ñne gͦ
ego uos duodecim elegi: & unꝰ ex uob dia¬
t sicut corpꝰ xp̃i qđ ÷ eccła dr̃ xp̃c.

Expanded text:
in eius corpus conueniunt, quod etiam de humano genere congregat, et in eos maxime, qui ei per superbiam cohaerent apostatando a mandatis dei. sicut enim qui erat diabolus homo dictus est, ut in euangelio: inimicus homo hoc fecit, ita qui homo erat diabolus dictus est, ut rursus in euangelio: nonne ego uos duodecim elegi? et unus ex uobis diat sicut corpus Chri
Abbreviated transcription (Latin):
facta sunt. Lum̃ quippe uersi qđ illu¬
minat omnẽ hominẽ. uenientẽ in hunc
mundũ: hoc illuminat & omnẽ ange¬
lum mundũ ut sit lux ñ inse ipsosed in
deo. Aquo si au̾tit᷑ angłs. fic in mandꝰ.
sic st̾ om̃s. qui uocant᷑ in mundi sp̃s.
Nec iã lux indño. s inse ipsis tenebrȩ.
pͥuati parcicipatione lucis eõȩ. Mali
eñi nulla natura ẽ: s amissio bomimali
nom̃ accepit. xxxi. Contra eos quidicunt
obhoc factũ ẽẽ mundũ. ut anime que pꝰ
peccauer̾ ineo includerent᷑: ubi&̾ orige¬
nem errasse probat. scđm libros ipstus
qui appellantur periarchoti. Ex lib̾¬

Expanded text:
unt. Lumen quippe uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum, hoc inluminat et omnem angelum mundum, ut sit lux non in se ipso, sed in Deo; a quo si auertitur angelus. fit inmundus; sicut sunt omnes, qui uocantur inmundi spiritus, nec iam lux in Domino, sed in se privati participatione lucis aeternae; mali enim nulla natura est, sed amissio boni mali nomen accepit. CAPUT XXXI. Contra eos qui dicunt ob hoc factum esse mundum, ut animae quae prius peccaverant in eo includerentur. ubi Origenem errasse probat ex libris ipsius, qui appellantur περὶ Ἀρχῶν. Ex lib
Abbreviated transcription (Latin):
nariã cognitionẽ.: Senariã scilicet oꝑum
quȩ fec̃ ds̃: & septimã quietis dĩ. Cuni
enĩ dix̃ ds̃. fiat lux & facta ẽ lux: si recte
in hac luce creatio intelligit᷑ angłoꝵ.
ꝓfecto facti sunt participes lcis et̃nȩ.
qđ ẽ. ipsa incõmutabił sapientia dĩ.ꝑ
quã facta sunt omĩa. Quẽ dicimꝰ uni
genitũ di filiũ ut ea luce illuminati.
quia creati. fierent lux. ⁊ uocarent᷑ dies
participatione in cominutabils fucis

Expanded text:
nariam scilicet operum, quae fecit Deus, et septenariam quietis Dei. Cum enim dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux, si recte in hac luce creatio intellegitur angelorum, profecto facti sunt participes lucis aeternae, quod est ipsa incommutabilis sapientia Dei, per quam facta sunt omnia, quem digenitum Dei Filium, ut ea luce illuminati, qua et creati, fierent lux, et vocarentur dies, participatione incommutabilis lucis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ habeant. Multi eni foris faciunt. &
intꝰ ñ faciunt: qui uł ambitione uel
alicuiꝰ tẽꝑał rei gr̃a uolunt misericordeᷤᷤ
uidi. In quibꝰ sola sinistra. oꝑari existi¬
manda ẽ. Itẽ alii quasi mediũ int̃ utroᷤ¬
q locũ tenent: ut ⁊ intentione que in
dm̃ ẽ. elemosinã faciant: & tam̃ inserat᷑
se huic optime uoluntati siͣnulla eciã
laudis uł cuiꝰq rei fragił & tẽꝑal cupi¬
misceri eã uetat oꝑib dextere. Ut sci¬
licet ñ mͦ sola t̃ꝑaliũ rerũ cupiditate
caueamꝰ elemosinã facere:s nec ita
in hoc oꝑe attendamꝰ dm̃. ut sese misce¬
at uł adiungat exterioꝵ appetitio cõ¬
modoꝵ. Agitur enĩ de corde mundan¬
do: qđ nisi fuerit simplex. mundũ ñ erit.
Simplex aut̃ qͦmͦ erit. si duobꝰ dñis ser¬
uiet. Ilec una intentione rerũ et̾narun
purificat aciẽ suã: s eã mortaliũ quoq
fragiliũq rerii amore obnubilat: Sit

Expanded text:
non habent; multi autem foris faciunt, et non habent; multi autem foris faciunt, et intus non faciunt, qui vel ambitione vel alicujus temporalis rei gratia, volunt misericordes videri, in quibus sola sinistra operari existimanda est. Item alii quasi medium inter utrosque locum tenent, ut et intentione quae in Deum est eleemosynam faciant, et tamen inserat se huic optimae voluntati nonnulla etiam laudis vel cujusque rei fragilis et temporalis cupimisceri eam uetat operibus dexterae, ut scilicet non modo temporalium rerum sola cupiditate caueamus elemosynam facere, sed nec ita in hoc opere attendamus deum, ut sese misceat uel adiungat exteriorum appetitio commodorum. agitur enim de corde mundato, quod nisi fuerit simplex, mundum non erit. simplex autem quomodo erit, si duobus dominis seruiet nec una intentione rerum aeternarum purificat aciem suam, sed eam mortalium quoque fragiliumque rerum amore obnubilat? sit
Abbreviated transcription (Latin):
ichil consequentiꝰ si nistra uidetur
sig̾care quã ipsã delectationẽ laudis. Dex¬
tera aut̃: sigcat intentionẽ unplendi
p̃cepta diuna. Cũ itaq conscientie fa¬
cientis elemosinã miscet se appetitio.
laudis humane. fit sinistra conscia o-¬
ꝑis dextre. Nesciat gͦ sinistra tua quid fa-¬
ciat dextera tua: id ÷ ñ se misceat consci¬
entię tuȩ laudis humane appetitio:
cũ in elemosina facienda diuinũ p̃cep¬
tũ contendis ĩplere. Ut sit clemosina
tua in abscondito. Quid in abscondi¬
to nisi in ipsa bona conscientia. que hu¬
manis oclis demonstrari ñ pot̃ nec uier¬
bis apperiri ͥ. Quandoquidẽ multi mul¬
ta mentiunt᷑: Quaꝓpt̃ si dextera intrin¬
secꝰ agit in abscondito: ad sinistrã ꝑtinenł
exteriora omnia quȩ sunt uisibilia &
tẽꝑalia. Sit gͦ elemofina tua in ipsa cõ¬
scientia: ubi multi elemosuiã faciunt
bona uoluntate. etiã si pecuniã uł si
quid.ẽ. aliud qđ in opi largiendũ est

Expanded text:
ihil consequentius sinistra uidetur significare quam ipsam delectationem laudis. dextra autem significat intentionem implendi praecepta diuina. cum itaque conscientiae facientis. elemosynam miscet se appetitio laudis humanae, fit sinistra conscia operis dextrae. nesciat ergo sinistra tua, quid faciat dextera tua, id est: non se misceat conscientiae suae laudis humanae appetitio, cum elemosyna facienda diuinum praeceptum contendis implere. Vt sit elemosyna tua in abscondito. quid est in abscondito, nisi in ipsa bona conscientia, quae humanis oculis demonstrari non potest nec uerbis aperiri, quando quidem multi multa mentiantur? quapropter si dextra intrinsecus agit in abscondito, ad sinistram pertinent exteriora omnia, quae sunt uisibilia et temporalia. sit ergo elemosyna tua in ipsa conscbona voluntate, etiamsi pecuniam vel si quid est aliud quod inopi largiendum est
Abbreviated transcription (Latin):
habitu atimi seꝑ ẽẽ deb̾e. in oꝑe aut̃ ꝓ rtrũ
ac t̃poꝵ oportuuitate manifestari. Cũ gͦ col¬
loquis malis dr continenti & nuptias re¬
cusanti. tu gͦ melior quã abrabam. Dicat.
Ego quidẽ ñ sũ melior quã abrahã. s melior
÷ castitas celibum. quã castitas nuptiarũ.
Quarũ abrahã unã habebat inusi. ambas
in habitu. Caste quippe conuigalit̃ uixit:
eẽ aut̃ caste sine coniugio potuit. s tunc ñ
oportuit. Ego sͦ faciliꝰ ñ utor imiptiis. quib
÷ usus abraham: quã sic utor nuptiis. quẽ¬
admodum ÷ usus abrahã. Qđ enĩ ego nc̃ ago:
ille meliꝰ egisset. si tunc agendii esset
libro de baptismo parnulorum primo.

Expanded text:
habitu animi semper esse debere, in opere autem pro rerum habitu animi semper esse debere, in opere autem pro rerum ac temporum opportunitate manifestari. Cum ergo colloquiis malis dicitur continenti et nuptias recusanti: "tu ergo melior quam Abraham ?" dicat: "ego quidem I non sum melior quam Abraham; melior est castitas caelibum quam castitas nuptiarum: quarum Abraham unam habebat in usu, ambas in habitu. caste quippe coniugaliter uixit; esse autem caste sine coniugio potuit, sed tunc non oportuit. ego uero facilius non utor nuptiis, quibus est usus Abraham, quam sic utor nuptiis, quemadmodum est USUS Abraham. quod enim ego nunc ago, melius ille egisset, si tunc agendum esset."LIBKO DE BAPTISMO PARWLOBVM PRIMO.
Abbreviated transcription (Latin):
ontinentia: ñ corꝑis s animi uir¬
tus ẽ. Uirtutes aut̃ aume aliqͦn¬
do indꝑe manifestant᷑: aliqͥndo in habi-¬
tu lacents ic̃ maitẏrii uirtꝰ eminuit ap¬
paruitq tolerando passiones.S quã mul¬
ti st̃ in eadẽ uitute animi quib tẽpta¬
tio deest. ꝗͣ id qđ intꝰ÷ in conspectu dĩ etiã
in hominũ ꝓcedat: & cet̾a. Et timotheo
ita relaxata ẽ. corpis utilitas uinũ biben¬
di: ut maneret in habitu auimnꝰ continen¬
di. Ipse ẽ. enĩ habitꝰ. quo aliquid agit᷑ cũ
gͥ ñ erat in xp̃o continentie uirtꝰ acibo
& potu qͣnta erat in ioħe baptistã. Ut:
diceret᷑ ecce homo uorax potator uiniꝰ. N¬
qͥd ñ talia dicunt᷑ in domesticos eiꝰ. paties
nrõs. ex alio genere utendi t̾renis. Quantũ
ad concubitũ ꝑtinet: ecce homines libidino¬
si & immnundĩ amatores feminarũ. & lascuua¬
rum. & tustificata ẽ. sapientia a filuis siuis.¬
&̾ cet̾a: Qui uident continentiȩ initutẽ in

Expanded text:
ontinentia non corporis, sed animi uirtus est. uirtus autem animi aliquando in opere manifestatur, aliquando in habitu latet: sicut martyrii uirtus eminuit apparuitque tolerando passiones. sed quam multi sunt ii eadem uirtute animi, quibus temtatio deest, qua id quod intus est in conspectu dei, . etiam in hominum procedat? Et Timotheo ita relaxata est corporis utilitas uinum bibendi, ut maneret in habitu animus continendi. ipse est enim habitus, quo aliquid agitur, cum igitur non erat in Christo continentiae uirtus a cibo et potu, quanta erat in Iohanne baptista, ut diceretur: ecce homo uorax et potator uini? numquid non talia dicuntur in domesticos eius, patres nostros, ex alio genere utendi terrenis, quantum ad concubitum pertinet: ecce homines libidinosi et immundi, amatores feminarum et lasciuiarum?\' Et iustificata est sapientia a filiis suis, qui uident continentiae uirtutem in
Abbreviated transcription (Latin):
÷ quabeatist̃ pacifici qm̃ ipsi filu di uoca¬
bunt᷑.oremꝰ ut lib̾em a malo. Ipsa enĩ li¬
batio libosnos faciet id÷ filios dr̃ut spũ

Expanded text:
 qua beati sunt pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur, oremus ut liberemur a malo: Ipsa enim liberatio liberos nos faciet, id est filios Dei, ut spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
filii mea ẽ. Iam itaq cũ homo inseipso ẽ.
ab eo qui genuit alt̃ effectꝰ: peccato alteriꝰ
qͣndo qđ trax ad iissũ ẽ. Non aut̃ trahit
alt̃ ab alto: qͣndo sua uno quoq ꝓpria
uita uiuente.iam ÷ unde dicat᷑ anima q̃
peccauerit ipsa moriẽt. Ut aut̃ possit
regenerari ꝑ officiũ uoluntatis alienȩ.
cũ offert᷑ consetrantꝰ. facit hocunꝰ sp̃s ex
quo regenerat᷑ oblatꝰ. Non enĩ scͥptũ ẽ. nͥ
quis renatꝰ fuerit ex parentui uoluntate.
aut ex offerentiũ ł ministranti ũ fide: s
nͥ qͥs renatꝰ fuerit ex aqua & sp̃u. Aqua
opans intrinsecꝰ beneficiũ gr̃e. soluens uin¬
culũ culpȩ. ieconcilians bonũ nature rege¬
nerant hominẽ ex uno xp̃o. ex imo adam
generatũ. Regenerans gͦ sp̃s in maiorib
osferentib & partiulo oblato renatoq cõmu
offerentiũ uoluntas paruulo oblato.
Quando aut̃ in paruulũ maiores peccant.

Expanded text:
filii mea est. iam itaque cum homo in se ipso est filii mea est. iam itaque cum homo in se ipso est ab eo, qui genuit, alter effectus, peccato alterius quando, quod traxit, admissum est; non autem trahit alter ab altero, quando sua unoquoque propria uita uiuente iam est, unde dicatur: Anima, quae peccauerit, ipsa morietur. Ut autem possit regenerari per officium uoluntatis alienae, cum offertur consecrandus, facit hoc unus spiritus, ex quo regeneratur oblatus. non enim scriptum est: <Nisi quis renatus fuerit ex parentum uoluntate\' aut \'ex offerentium uel ministrantium fide sed: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu. aqua  spiritus operans intrinsecus beneficium gratiae, soluens uinculum culpae, reconcilians bonum naturae regenerant hominem in uno Christo ex uno Adam generatum. regenerans ergo spiritus in maioribus offerentibus et paruulo oblato renatoque commuofferentium uoluntas paruulo oblato. quando autem in paruulum maiores peccant o