comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑiũ uertimꝰ. Aquila autẽ u̾bi am¬
biguitate deceptꝰ. metron. id ẽ m̃su¬
ram int̾pretatus ẽ. q̃ & hebraice &
latine eodẽ appellat nomine. Nec
dubita re pot̾it de multiplici salua¬
toris imꝑio. & pace eiꝰ q̃ non habeat
finẽ: qͥ in psalmo legerit. Postula ã
me. & dabo tͥ gentes hereditatẽ tu¬
ã: & possessionẽ tuã t̾minos terre.
& rursum. & multitudo pacis do

Expanded text:
. Aquila autem verbi ambiguitate deceptus μέτρον, id est, mensuram interpretatus est, quae et Hebraice et Latine eodem appellatur nomine. Nec dubitare poterit de multiplici Salvatoris imperio et pace ejus, quae non habeat finem, qui in Psalmis legerit: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae ; et rursum: Et multi
Abbreviated transcription (Latin):
consumet. & uerba absq uututib q̃
infructuoso saltui cõparant᷑. in uol¬
uent᷑ fumo suꝑbiã. Ad eors penã con¬
tremiscet om̃ĩs humꝰ: & decepti popłi
ȩt̾nis tradent᷑ ardorib qͥa turpis lu¬
cri gr̃a ne suis qͥdẽ parcunt: s certat̃i
de deceptis popłis p̃das agunt. relin¬
quentes bona. & pessimis ĩmorantes.
cũq semꝑ sinistrã inueniant. tam̃ nũ
qũa suis satiant᷑ errorib: uorantes car¬
nẽ brachii sui. & adu̾sus ęccłiam pari
studio dimicantes. Propt̃ luxurias
& uoluptates. & lucra de popłis int̃
se habent discordiã. ut de una heresi
duȩ fiant: & rursum ipse diuidant᷑
in partes. ut ꝓpͥos abducant greges:
& deuorent domos uduarũ. & mu¬
lierũ peccatricũ semꝑ discentiũ & nũ¬
qũa ad scientiã u̾itatis ꝑuenientiũ.
In om̃ib his ñ au̾titur furor dñai con¬
sumens uitia. atq subu̾tens: s qͣnto il¬
li ꝑfieiunt ad peccandũ. tanto iste ã¬

Expanded text:
erba absque virtutibus, quae infructuoso saltui comparantur, involventur fumi superbia. Ad eorum poenam contremiscet omnis humus, et decepti populi aeternis tradentur ardoribus, quia turpis lucri gratia, ne suis quidem parcunt, sed certatim de deceptis populis praedas agunt, relinquentes bona, et in pessimis immorantes. Cumque semper sinistra inveniant, tamen suis numquam satiantur erroribus, vorantes carnem brachii sui, et adversum Ecclesiam pari studio dimicantes. Propter luxuriam, et voluptates, et lucra de populis inter se habent discordiam, ut de una haeresi duae fiant, et rursum ipsae dividantur in partes, ut proprios abducant greges et devorent domos viduarum, et mulierum peccatricum, semper discentium, et numquam ad scientiam veritatis pervenientium . In omnibus his non avertetur furor Domini, consumens vitia, atque subvertens; sed quanto illi proficiunt ad peccandum, tanto iste am
Abbreviated transcription (Latin):
re dĩ Exhibuit autẽ se ysaias dignũ spũ¬
niuo rhua: itixta illud qͦd scͥptum ẽ. acce¬
tam̃ gabrihel ipse uirgini loquit᷑ que con¬
simi obũbrabit te: ꝓpterea qͦd uascet᷑ ex te
scm̃. uocabit᷑ filiꝰ dĩ. Qͥ dã ꝓphetissam scãm
mariã intp̃tantur: quã ꝓpheten fuisse ñ
dubium ẽ. Ipsa enĩ loquitur in euglio.
Ecce enĩ ad modũ beatã me dicent om̃s
generationes. qm̃ fecit mͥ magna qͥ potens
est. & reliqͣ. Precipit᷑q ysaie ut ipsũ qͥ pͥus
uocabat᷑ emmanuhel: uc̃ appellet. accelera
spolia detrahere. festina p̃dari. ascendens
enĩ in altum captiuã duxit captiuitatẽ:
accepit dona in hominib. & anteqͣm hu¬
manũ corpꝰ assumeret. & iuxta infantiã¬

Expanded text:
re Dei. Exhibuit autem se re Dei. Exhibuit autem se nino ruha, juxta illud quod scriptum est: « Accetamen Gabriel ipsi virgini loquitur quae consimi obumbrabit tibi: propterea quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Quidam prophetissam sanctam Mariam interpretantur, quam prophetin fuisse, non dubium est: ipsa enim loquitur in Evangelio: Ecce enim amodo beatam me dicent omnes generationes: quoniam fecit mihi magna qui potens est , et reliqua. Praecipocabatur Emmanuel, nunc appellet, accelera, spolia detrahe, festina praedari. Ascendens enim in altum, captivam duxit captivitatem; accepit dona hominibus . Et antequam humanum corp
Abbreviated transcription (Latin):
& qͦd sit mirabiliꝰ. humanis u̾bis & sti¬
lo quo homines scribe consuer̃t. di sacͣ¬
menta cõprehendat. Qͥd ẽ autẽ illud
qͦd scͥbitur humano stilo: Ut puer natꝰ
uelocit̃ spolia detrahat. & cito p̃decur:
hoc ẽ ne ultra patiat᷑ regnare diabolũ:
nec mittat angłos. nec ꝓphetas. s ad sal¬
uandas creaturas suas ipse descendat.
facit gͦ ꝓpħa qͦd iussum ẽ: & adhibet sͥ
duos testes fideles: uriã sacerdotẽ qui
legis doctor ẽ. dicente malachim. labia
Sacerdotis custodient scientiã. & legẽ
requirent ex ore eiꝰ. quia angłs dñi exer¬
cituum ẽ: & zachariã filiũ barachiȩ quẽ
ꝓpham fuisse ñ dubium ẽ. Legimꝰ qd re¬
gnante achar. urias sacerdos fuerit tẽ¬
pli dñi: cui p̃cepit achar ut altare simi¬
le altaris damasci faceret. & dierũ nar¬
rat liber qͦd ezechias filiꝰ achaz quesierit
dũm in dieb zachariȩ eruditi in timo¬

Expanded text:
Et quo sit mirabilius, humanis verbis, et styEt quo sit mirabilius, humanis verbis, et stylo, quo homines scribere consueverunt, Dei sacramenta comprehendat. Quid est autem illud quod scribitur humano stylo? Ut puer natus velociter spolia detrahat, et cito praedetur, hoc est, ne ultra patiatur regnare diabolum: nec mittat Angelos, nec Prophetas; sed ad salvandas creaturas suas ipse descendat. Facit ergo Propheta quod jussum est, et adhibet sibi duos testes fideles, Uriam sacerdotem, qui legis doctor est, dicente Malachia: Labia sacerdotis custodient scientiam, et legem requirent ex ore ejus, quia Angelus Domini exercituum est : et Zachariam filium Barachiae, quem Prophetam fuisse, dubium non est. Legimus, quod regnante Achaz, Urias sacerdos fuerit Templi Domini : cui praecepit Achaz, ut altare simile altaris Damasci faceret. Et Dierum narrat liber , quod Ezechias filius Achaz quaesierit Dominum in diebus Zachariae eruditi in timo
Abbreviated transcription (Latin):
uocare patrẽ suũ & matrẽ suã. aufere¬
t᷑ fortitudo damasci. & spolia samariȩ
& testes fac mͥ fideles homines. & ꝓ uria
sacerdote. tantũ. uriã: & cet̾a similit̾. Pri¬
mũ ꝓpħa missus ẽ ad achax: ut ei p̃dice¬
ret que scͥptura cõmemorat. Quo audi¬
re nolente.ipse dñs loquit᷑ ad achar: & p̃¬
cipit ei ut petat sibi signũ in pro¬
fundũ. siue in excelsum. Quo re¬
spondente ñ petã. & ñ tẽptabo
dñm: dimisso rege impio ad domũ da¬
paritura filiũ. cuiꝰ nom̃ sit emmanũ¬
hel hoc ẽ nob̾cum ds: qui si crebro fuerit
inuocatus. samaria subu̾tat᷑ & syria:
subu̾tatur autẽ a rege assyriors: qui &
ipsum uidã postea capturus sit. ita
ut omĩs t̾ra iuidȩa uertat᷑ in solitudi¬
nẽ. Rursũ gͦ sub alia figura partus de¬
seͥbitur uirginalis & dixit dñs ad ꝓ¬
phetã. ut nequa qͣm in poplos ꝓferat no¬
ue natiuitatis archanũ: s scribat eam
in isto grandi uolumine qͦd ñc legimꝰ.:

Expanded text:
 matrem suam, auferetur fortitudo Damasci, et spolia Samariae et testes fac mihi fideles homines. Et pro Uria Sacerdote, tantum Uriam, caetera similiter. Primum Propheta missus est ad Achaz , ut ei praediceret quae Scriptura commemorat: quo audire nolente, ipse Dominus loquitur ad Achaz, et praecepit ei, ut petat sibi signum in profundum, sive in excelsum. Quo respondente, Non petam, et non tentabo Dominum: dimisso rege impio, ad domum Daparitura filium, cujus nomen sit Emmanuel, hoc est, nobiscum Deus. Qui si crebro fuerit invocatus, Samaria subvertatur et Syria: subvertatur autem a rege Assyriorum, qui et ipsum Judam postea capturus sit; ita ut omnis terra Judaeae vertatur in solitudinem. Rursum ergo sub alia figura partus describitur virginalis. Et dixit Dominus ad Prophetam, ut nequaquam in populos proferat novae nativitatis arcanum, sed scribat eam in isto grandi volumine, quod nunc legimus.
Abbreviated transcription (Latin):
positus. uincit fortitudinẽ damasçi : do¬
etͥnã uidelicet sapientiȩ secularis. & au¬
fert spolia samarie: quib eccliam heretici
spoliauerant dicentes. ñ ẽ nob̃ pars in da¬
uid. neq hereditas in filio iesse. p̃sente ip¬
so rege asfyrioꝵs diabolo. qͥ eis ñ poterit
auxiliari. Tales autẽ filios ñ solũ maria

Expanded text:
inem Damasci, doctrinam videlicet sapientiae saecularis: et auferet spolia Samariae, quibus Ecclesiam haeretici spoliaverunt, dicentes: Non est nobis pars in David, neque haereditas in filio Jesse, praesente ipso rege Assyriorum diabolo qui eis non poterat auxiliari. Tales enim filios non solum Maria
Abbreviated transcription (Latin):
& qui habitabant in regione umbrȩ
mortis lux orta ẽ eis. Int mort̾e & um¬
br̃a mortis hoc ẽẽ puto: qͦd mors eors ẽ
qͥ cũ oꝑib mortis ad inferos ꝑrexer̃t.
Anima enĩ q̃ peccau̾it. ipsa moriet᷑. Umbra
autẽ mortis: eoꝵ qͥ cũ peccent. necdũ de
uita ista egressi sunt. Possunt enĩ si uolu¬
erint agere penitentiã. Pro galilea gñ¬

Expanded text:
e mortis, lux orta est eis. Inter mortem et umbram mortis hoc esse puto, quod mors eorum est, qui cum operibus mortis ad inferos perrexerunt. « Anima enim quae peccaverit, ipsa morietur . » Umbra autem mortis eorum, qui cum peccant necdum de vita ista egressi sunt, possunt enim si voluerint agere poenitentiam. Quia licet
Abbreviated transcription (Latin):
dicant uob̾. quos qͣsi deos suos & reges
putabant: & frustra ad cęlũ t̃rãq res¬
picient: cũ semꝑ intenebris suit. & ñ
possint de ur̃is auolare insidiis. Pri
mo tẽpore alleuiata ẽ t̾ra zabulon &
t̾ra nepthalim: & nouissimo aggraua¬
ta ẽ uia maris. tͣns iordanẽ. galilee¬

Expanded text:
dicant vobis, quos quasi deos suos et reges dicant vobis, quos quasi deos suos et reges putabant. Et frustra ad coelum terramque respiciant, cum semper in tenebris sint, et non possint de vestris avolare insidiis. Cap. IX Primo tempore alleviata est terra Zabulon, et terra Nephthali: et novissimo aggravata est via maris
Abbreviated transcription (Latin):
in tenebris & in tribulatione: ut ñ
uideant usq ad tẽpꝰ. donec & ipsi ad
dñm conu̾tant᷑. Latã explanationẽ lo¬
ca ista d esid̾ant: s parcimꝰ libroꝵ ma¬
gnitudini. ut tollamꝰ fastidiũ lectio¬
nis. hec uixta lxx. tͣns lationẽ ex par¬
te ꝑstrinximꝰ q̃ in plerisq dissonat ab
causa faciunt. & in mor̃e magoꝵs stri¬
dunt in incantationib suis. ut uos
decipiant. hoc eis respondẽ debetis.
Non mirũ si uos ur̃as traditiones seqͣ¬
mini: cũ unaq̃q gens sua consulat
ydola. Ergo & nos a uob̾ mortuis de ui¬
uentib consulere ñ debemꝰ. Magis no¬
bis d̾s legẽ dedit. & testimonia scͥptu¬
rarũ. Quẽ si sequi nolueritis: ñ habe¬
bitis lucẽ: s semꝑ caligo uos oppͥmet.
Quȩ tͣnsibit ꝑ t̃ram ur̃am atq doct᷑¬
nã: ut cũ decepti a uobis se in errore
ꝑspex̾int. & sustinere famẽ ũitatis :
t̃o contristent᷑. siue irascant᷑. & male¬

Expanded text:
in tenebris et in tribulatione, ut non in tenebris et in tribulatione, ut non videant usque ad tempus, donec et ipsi ad Dominum convertantur. Latam explanationem loca ista desiderant: sed parcimus librorum magnitudini, ut tollamus fastidium lectionis. Haec juxta LXX translationem ex parte perstrinximus, quae in plerisque dissonat ab causa faciunt; et in morem magorum stridunt in incantationibus suis, ut vos decipiant, hoc eis respondere debetis: non mirum si vos vestras traditiones sequamini, cum unaquaeque gens sua consulat idola. Ergo et nos a vobis mortuis de viventibus consulere non debemus: magis nobis Deus legem dedit, et testimonia Scripturarum, quae si sequi nolueritis, non habebitis lucem: sed semper caligo vos opprimet, quae transibit per terram vestram atque doctrinam: ut cum decepti a vobis se in errore perspexerint, et sustinere famem veritatis, tunc contristentur, sive irascantur, et male
Abbreviated transcription (Latin):
minis suis. & qͥ de t̾ra loquunt᷑ qͦd in
euocatione animarũ magis se facere
pollicent᷑. & cet̾a maleficarũ artiũ ge̾¬
nera hoc scire debetis qͦd unaq̃q gens
ꝓpͥos colat dõs: & de uiuor salute mor¬
tuios sciscitet᷑. Uob̃ autẽ in auxiliũ legẽ
dedit ds̃: ut possĩtis dicere. Non ẽ talis
echuicors diuinatio. qͥ cultores suos se.¬
pe decipiunt sic̃ ñr̃a q̃ absq ullo mu¬
nere ꝓfertur ex lege. Unde int̃p̃tati
st̃.lxxͨ. ñ sic̃ uerbum hoc. ꝓ quo ñ ẽ
dare mun̾a: gratis enĩ inquit acce¬
pistis. gratis date. Ueniet autẽ suꝑ
incredulos fames durissima: ñ fames
panis aut sitis aque. s fames audi
endi sermonẽ di. E cũ esuerieritis con¬
tristabimini: & maledicetis pͥncipi
ur̃o. & pat̾nis traditionib. hoc ẽ di-¬
abolo antiqͥsq errorib hoc autẽ ad
eos loquit᷑. qui famẽ passuri erant
u̾itatis. & suspicient in celũ sursum
& in t̾ra deorsum: & er̃t in angustia.

Expanded text:
minis suis et qui de terra loquuntur, quod in evocatione animarum magi se facere pollicentur, et caetera maleficarum artium genera; hoc scire debetis, quod unaquaeque gens proprios consulat deos, et de vivorum salute mortuos sciscitetur. Vobis autem in auxilium legem dedit Deus, ut possitis dicere: non est talis ethnicorum divinatio, qui cultores suos saepe decipiunt, sicut nostra, quae absque ullo munere profertur ex lege. Unde interpretati sunt LXX: Non sicut verbum hoc, pro quo non est dare munera. Gratis enim, inquit, accepistis, gratis date . Veniet autem super incredulos fames durissima, non fames panis, aut sitis aquae, sed fames auendi sermonem Dei . Et cum esurietis contristabimini, et maledicetis principi vestro, et paternis traditionibus, hoc est, diabolo, antiquisque erroribus. Hoc autem ad eos loquitur qui famem passi fuerint veritatis, et suspicient in coelum sursum et in terram deorsum: et erunt in angustia,
Abbreviated transcription (Latin):
nite. faciã uos piscatores hominũ. statĩ
patrẽ relinquerent & nauiculã. Nouis¬
simo autẽ tempore aggiauata ẽ fides
eor. plurimis iudeorũ in errore ꝑma¬
nentib Mare autẽ hic lacũ appellat ge¬
nesareth. qͥ iordane influente efficitur.:
in cuiꝰ lit ore capharnaũ & tyberias. &
bethsaida. & cororaim site erant. In qua uł
maxime regione dñs cõmoratus ẽ: ita
ut popłs qͥ uł sedebat uł ambulabat
in tenebris luc̃ẽ uideret. nequa quã par-

Expanded text:
t faciam vos piscatores hominum , statim et patrem relinquerent et naviculam. Novissimo autem tempore aggravata est fides eorum plurimis Judaeorum in errore permanentibus. Mare autem hic lacum appellat Genesareth, qui Jordane influente efficitur; in cujus littore Capharnaum, et Tiberias, et Bethsaïda, et Chorozaïm sitae sunt: in qua vel maxime regione Dominus commoratus est; ita ut populus, qui vel sedebat, vel ambulabat in tenebris, lucem videret, nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. qͥa uulgatũ ẽ testimoniũ & usur¬
patũ ab eũgelista matheo: ut diu̾sitas
int̾p̃tationis uł similitudo uoscat᷑. Ac pͥ¬
mum notandũ qͦd testimoniũ hoc eugłi¬
sta matħs. ñ iuxta lxx. s iuxta hebreos
posuerit. Dicit enĩ sermo euglicus. Audi¬
ens autẽ iħo qͦd iohes ẽẽt traditꝰ. secessit
in galileã : & dereluiquens narareth uenit
& habitauit incapharuaũ q̃ ẽ uxta ma

Expanded text:
imonium, et usurpatum ab Evangelista Matthaeo: ut vel diversitas interpretationis, vel similitudo noscatur. Ac primum notandum quod testimonium hoc Evangelista Matthaeus non juxta LXX, sed juxta Hebraeos posuerit. Dicit enim sermo Evangelicus: Audiens autem Jesus, quod Joannes esset traditus, secessit in Galilaeam, et derelinquens Nazareth, venit et habit
Abbreviated transcription (Latin):
gi ur̃o. E in necessitatib sursũ aspicie¬
tis in celo. & in t̾ra deorsum: & ecce tri-¬
bulatio & tenebrȩ. dissolutio genuum.
& mentis angustia. & caligo ocłors: &
ñ pot̾itis erui de angustia. Hoc uxta
mͥ dedit ds̃: etiã hȩc ipse loquit᷑ ad apłos
& ad credentes ex gentib qͥ eiꝰ eugłm¬

Expanded text:
in necessitatibus sursum aspicietis in coelum, et in terram deorsum: et ecce tribulatio et tenebrae, dissolutio genuum, et mentis angustia, et caligo oculorum, et non poteritis erui de angustia. Haec juxtmihi dedit Deus: etiam haec ipse loquitur ad Apostolos et ad credentes ex gentibus, qui e
Abbreviated transcription (Latin):
loq̃ntis ad ꝓpħam. Qa inqͥt factus est
dñs in lapidẽ offensionis. & in petram
scandali. duab domib isrł. & missũ
ad se emmanuhel susciꝑe noluert: liga
testimonia uet̾is instrum̃ti᷑ & trade
certe lex &
liget᷑ apud
eos & clausa sit atq sig¬
nata: ut qͦd legunt ñ intelligant. Pro dis¬
cipłis enĩ iuxta hebraiei sermonis am¬
biguitate. possumꝰ & doctrinas inrt̃pre¬
tari. Unde ꝓpha respondit. Quia ȩũge¬
lio suecedente lex apud iudeos clausa
ẽ atq signata. & iubes eã nequaquam
iudeis s gentib assignari: iccirco
ego expectabo emmanuhel. que ꝓ¬
mittis ẽẽ uenturũ: de quo supra
dixisti. qͦd ipse sit pauor nr̃. & ipse sit¬
p̃stolabor dñm qͥ abscondit faciem su
am a domo iacob hoc ẽ aiuideis: qͥa eũ
locũ ita int̾pretati sunt. Tunc manife¬
sti erunt qͥ signant᷑ ut ñ discant legẽ.
Qd hẽ sensũ habet. Qͣndo cecid̾int
plurimi & contͥci fuerint. & impege¬
rint in lapidẽ offensionis & in petrã

Expanded text:
inquit, factus est Dominus in lapidem offensionis et in petram scandali duabus domibus Israel, et missum ad se Emmanuel suscipere noluerunt: Liga testimonia veteris Instrumenti, et trade certe lex et ligetur apud eos , et clausa sit atque signata, ut quod legunt, non intelligant. Pro discipulis enim, juxta Hebraici sermonis ambiguitatem, possumus et doctrinas interpretari. Unde Propheta respondit: quia Evangelio succedente, Lex apud Judaeos clausa est atque signata, et jubes eam nequaquam Judaeis, sed gentibus assignari: idcirco ego exspectabo Emmanuelem, quem promittis esse venturum, de quo supra dixisti, quod ipse sit pavor noster, et ipse tpraestolabor Dominum qui aam a domo Jacob, hoc est, a Judaeis, quia locum ita interpretati sunt: Tunc manifesti erunt qui signantur, ut non discant legem. Quod hunc sensum habet, quando ceciderint plurimi, et contriti fuerint, et impegerint in lapidem off
Abbreviated transcription (Latin):
intuebit᷑. & ecce tribulatio & tenebrȩ. dis¬
solutio & angustia & caligo ꝑsequens: &
ñ pot̾it auolare de angustia sua. Si ysaie
ꝓphȩ uoxẽ. ut uidȩi estimant. ecce ego
discipłos suos credendus ẽ dicere. Cũ di¬
xerint inquit ad uos gentes & popłi de
quib supͣ lectum ẽ. infirmamini popli
& iuncimini: qͥd ꝓpħas uultis audire. qͥd
ysaiȩ uerbis decipimini. & illũ putatis q̃
uentura sc̃ nosse. qͣrite magis aphitonib
& ã diuinis qͥ stridunt in incantationib
suis: ꝓ quib lxx. int̾p̃tati sunt qͥ de terra

Expanded text:
 ecce tribulatio et tenebrae, dissolutio, angustia, et caligo persequens: et non poterit avolare de angustia sua. Si Isaiae prophetae vox est, ut Judaei aestimant: Ecce ego discipulos suos credendus est dicere. Cum dixerint, inquit, ad vos gentes et populi, de quibus supra lectum est: Infirmamini, populi, et vincimini; quid prophetas vultis audire, quid Isaiae verbis decipimini, et illum putatis quae ventura sunt nosse? Quaerite magis a Pythonibus, et a divinis, qui strident in incantationibus suis. Pro quibus LXX interpretati sunt: Qui de terra
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ uidet᷑. in eũgłista ioħe & in apłorum
actib pleniꝰ discimꝰ. Quorũ ioh̾es ait.
Hȩc diocit ysaias qͣndo uidit głam eiꝰ &
locutus ẽ de eo haud dubiũ qu xp̃m
significet. Rursũ paulꝰ in actib apłorũ
ubi rome loꝗtur ad iudeos. bene inqͥt

Expanded text:
orum Actis plenius discimus. Quorum Joannes ait: Haec dixit Isaias, quando vidit gloriam ejus, et locutus est de eo , haud dubium quin Christum significet. Rursum Paulus in Actis Apostolorum, ubi Romae loquitur ad Judaeos: Bene, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
gantiũ ut pͥusdiximꝰ. uocat sapien¬
tiã secularẽ. hereticũq sermonẽ: qͦrs
fims ex ustio ẽ. Q frustra imerunt
consiliũ ut ascend̾ent contͣ iudã. & qͣsi
negligentẽ & dormientẽ caperent. et
suis errorib copularent: ponerentq
suꝑ eũ regẽ filiũ tabehel. hoc ẽ bonũ
dm̃. Ut̾q enĩ adu̾sarius apud se u̾i¬
tatẽ: apud se estimat optimã ẽẽ do¬
etͥnã. Deniq martion hereticus. bo¬
ni dĩ filiũ. hoc ẽ alt̾ius putat ẽẽ xp̃mꝰ¬

Expanded text:
gantium, ut prius diximus, vocat sapiengantium, ut prius diximus, vocat sapientiam saecularem, haereticumque sermonem, quorum finis exustio est. Qui frustra inierunt consilium, ut ascenderent contra Judam, et quasi negligentem et dormientem caperent, et suis erroribus copularent, ponerentque super eum regem filium Tabeel, hoc est, bonum Deum. Uterque enim adversarius apud se veritatem, apud se aestimat optimam esse doctrinam. Denique Marcion haereticus, boni Dei filium, hoc est, alterius, putat esse
Abbreviated transcription (Latin):
Post quẽ regnauit exechias. Cuiꝰ ui. im¬
ꝑii anno capta samaria ẽ. atq ita effiᷤ¬
dditis ñ ꝑmanebitis. ut sẏmmachꝰ tͣn¬
stulit: id ẽ & uos ñ ꝑmanebitis in reg¬
no uro.s in captiuitatẽ ducemini. susti¬
nentes eor penas. quorũ imitati estis
infidelitatẽ. Uel certe iuxta .lxx. ñ in¬
telligetis. & ẽ sensus. Quia q̃ dñs dicit
futura ñ creditis:. intelligentiã ñ ha¬
bebitis. hȩc iuxta hystoriã dixerimꝰ.
Let̾um iuxta ceptã tropologiã consi¬
daudum ẽ qͦd impio regi ysaias iu¬
beat᷑ occurrere exiens deloco suoͬ. ñ in
pͥncipio aque ductus. s in extremis
fiuib piscinȩ suꝑioris q̃ erat in agro
fullonis: ubi sordes & maculȩ purga¬
bant᷑. Qmuis enĩ achar regnaret S̾y¬
ꝑ iidã : tam̃ qͥa impius erat. in suꝑi¬
oris piscine extremis finib moraba¬
t᷑. Ergo ds̃ ñ tam regis miseret᷑. quẽ
indignũ estimabat salute: qͣm popłi
sui. Duas autẽ caudas torriũ fumi¬

Expanded text:
post quem regnavit Ezechias, cujus sexto imperii anno capta Samaria est, atque ita efficderitis, non permanebitis, ut Symmachus transtulit, id est, et vos non permanebitis in regno vestro, sed in captivitatem ducemini, sustinentes eorum poenas, quorum imitati estis infidelitatem. Vel certe juxta LXX, non intelligetis. Et est sensus: quia quae Dominus dicit futura, non creditis, intelligentiam non habebitis. Haec juxta historiam dixerimus. Caeterum juxta coeptam tropologiam considerandum est, quod impio regi Isaias jubeatur occurrere, exiens de loco suo, non in principio aquaeductus, sed in extremis finibus piscinae superioris, quae erat in agro fullonis, ubi sordes et maculae purgabantur. Quamvis enim Achaz regnaret super Judam: tamen quia impius erat, in superioris piscinae extremis finibus morabatur. Ergo Deus non tam regis miseretur, quem indignum aestimabat salute, quam populi sui. Duas autem caudas torrium fumi
Abbreviated transcription (Latin):
eum mechir. Cui suecessit iohannã filiꝰ
tachei: & pꝰ cũ eliezer. & ꝑ ordinẽ thelfon.
& rursũ ioseph galileus: & usq ad cap¬
tiuitatẽ hierłm. iosue. Sãmmai gͥ & ellei
ñ in ulto pͥusqͣm dñs nasceret᷑. orti st̃ in
uidȩa. Quoꝵs pͥor int̃precatur dissipatorͤ
sequens ꝓphanus: eo qͦd ꝑ traditiones. &¬
cepta dissipa¬
uerint atq maculau̾int: & has ẽe du¬
as domꝰ q̃ saluatorẽ ñ receꝑint: qͥ factus sit
eis in ruinã. & in scandalũ. Iuxta lxx.
eis ut dñm audiant: & ipsum soluor
timeant. Si enĩ in ipso confisi fue¬
rint. habebunt eũ in scĩficationẽ: &
ñ ĩpingent quasi in lapidẽ scandali et
quasi in petrã ruine. De hoc loco & apls
sumit testimoniũ̃ qͦd xp̃c uideis factus

Expanded text:
eum Mehir, cui successit Johannan filius Zachaei et post eum Eliezer, et per ordinem Thelphon, et rursum Joseph Galilaeus, et usque ad captivitatem Jerusalem Josue. Sammai igitur, et Ellel, non multo prius quam Dominus nasceretur, orti sunt in Judaea: quorum prior interpretatur dissipator, sequens profanus; eo quod per traditiones cepta dissipaverit atque maculaverit. Et has esse duas domus, quae Salvatorem non receperint, qui factus sit eis in ruinam et scandalum. Juxta LXX, eis ut Dominum audiant, et ipsum solum timeant. Si enim in ipso confisi fuerint, habebunt eum in sanctificationem, et non impingent quasi in lapidem scandali, et quasi in petram ruinae. De hoc loco et Apostolus sumit testimonium, quod Christus
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq om̃is orbis qui ante ambulabat
uł sedebat in tenebris & ydolatrie ac
mortis uinculis tenebat᷑. clarum euglii
lum̃ aspexit. Multiplicasti gentẽ: ñ
magnificasti letitiã. Letabunt᷑ coram
te.sic̃ letant᷑ in messe: siẽ exultant uicto

Expanded text:
Denique omnis orbis, qui ante ambulabat, vel sedebat in tenebris, et idololatriae ac mortis vinculis tenebatur, clarum Evangelii lumen aspexit. Multiplicasti gentem, non magnificasti laetitiam: laetabuntur coram te, sicut laetantur in messe, sicut exsultant
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑunt. Adducet autẽ ipsos dies id est
tempora cũ rege assyrior: ut illis suꝑa¬
tis atq subu̾sis. tu emmanuhelis p̃sen¬
tia libereris. Septuaginta hunc locũ
ita uertert̃. Adducẽt dñs suꝑ te & su¬
ꝑ popłm tuũ & suꝑ domũ patris tui

Expanded text:
coeperunt. Adducet autem istos dies, id est, coeperunt. Adducet autem istos dies, id est, tempora cum rege Assyriorum, ut illis superatis atque subversis, tu Emmanuelis praesentia libereris. LXX hunc locum ita verterunt: Adducet Dominus super te, et super populum tuum, et super domum pat
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ magna pars romane urbis. quondã
iudeȩ similis ẽ. Qͦd absq ira di factũ
ñ putamꝰ: qͥ nequaqͣm contẽptũ sui ꝑ as¬
sẏrios ulciscit᷑ & chaldeos: s ꝑ feras gñ¬
tes. & quondã nobis in cognitas: qͣrũ
& uultus & sermo terribilis ẽ & femi¬
neas incisasq facies p̃ferentes. uiroꝵ
& bene barbators fugientia t̃ga confo¬
diunt. Legisse me noui in his locis la¬
tissimã & in extricabilẽ tropologiã: qͦd
uniu̾sa q̃ iuxta hystoriã disserui¬
mꝰ. spiritualit̾ iudeis accid̾int
ux unã habentib uacc̃a & duas
oues. munda uidelicet animalia: ut
nequaqũa solido cybo s lacte nutͥant᷑
infantie: & comedant mella u̾bor
q̃ distillant de labiis mulieris mere¬
tricis. & uinũ ñ habeant qͦd letificat
cor hominis: s omĩa eors oꝑa redigan¬
t᷑ in spinas: & uuluerent᷑ ab adu̾sariis.
qͥ ꝑcutiunt in obscuro rectos corde.
ꝑe. & nimio labore sudantes de scͥp¬

Expanded text:
nunc magna pars Romani orbis quondam nunc magna pars Romani orbis quondam Judaeae similis est: quod absque ira Dei factum non putamus, qui nequaquam contemptum sui per Assyrios ulciscitur, et Chaldaeos; sed per feras gentes, et quondam nobis incognitas, quarum et vultus et sermo terribilis est, et femineas incisasque facies praeferentes , virorum, et bene barbatorum fugientia terga confodiunt. Legisse me novi in his locis latissimam et inextricabilem tropologiam: quod universa, quae juxta historiam disseruimus, spiritualiter Judaeis acciderint, vix unam habentibus vaccam et duas oves, munda videlicet animalia: ut nequaquam solido cibo, sed lacte nutriantur infantiae, et comedant mella verborum, quae distillant de labiis mulieris meretricis; et vinum non habeant, quod laetificat cor hominis: sed omnia eorum opera redigantur in spinas, ut vulnerentur ab adversariis, qui percutiunt in obscuro rectos corde .m sapere, et nimio labore sudantes de Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ ub̾tate lactis comedet butẏrum: hoc
significat qͦd t̾ra cultors raritate fertili¬
or sit. & magis apta pascius. In illo tẽpore.
p̃hominũ paucitate tanta erit uini in¬
opia desertis uineis q̃ metu hostili nequa¬
quã putabunt᷑ ut singule uites siclis ar¬
genti singulis uix emantur. In uepres enĩ¬
& in spiuas omĩs t̾ra rediget᷑. Tantaq e¬
rit formido ubiq seuientib gladiis: ut
absq arcu & sagiitis nullus suũ agrũ
inuisere audeat: & derelictis cãpestrib lo¬
cis ad montana confugiant. ibiq locoꝵ
difficultate muniti uix asꝑos montes¬
manu fodiant:. qͥa boues. aratra & uo¬
meres ñ habebunt. Sicubi gͦ rarus cul¬
tor in montib fuerit inuentus: inde ui¬
tã miserabilẽ sustentabt̃. Cȩt̾a autẽ pate¬
bunt pascus: &E absq ullo custode a bru¬
tis animantib calcabunt᷑. Hȩc pꝰ capti¬
uitatẽ solere fieri utinã nesciremꝰ. at

Expanded text:
Prae ubertate lactis comedet butyrum, hoc Prae ubertate lactis comedet butyrum, hoc significat, quod terra cultorum raritate fertilior sit, et magis apta pascuis. In illo tempore prae hominum paucitate, tanta erit vini inopia desertis vineis, quae metu hostili nequaquam putabuntur, ut singulae vites siclis argenteis singulis et in spinas, omnis terra redigetur, tantaque erit formido ubique saevientibus gladiis, ut absque arcu et sagittis nullus suum agrum invisere audeat; et derelictis campestribus locis ad montana confugiant, ibique locorum difficultate muniti, vix asmanu fodiant: quia boves, aratra, et vomeres non habebunt. Sicubi ergo rarus cultor in montibus fuerit inventus, inde vitam miserabilem sustentabunt. Caetera autem patebunt pascuis, et absque ullo custode a brutis animantibus conculcabuntur. Haec post captivitatem solere fieri, utinam nesciremus! At
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra. & om̃s montes qͥ in sarculo sari¬
ent᷑. ñ ueniet illuc t̾ror spinarũ & uepͥũ:
& erit in pascuã bouis. & in conculcationẽ
pecoris. Post subu̾sionẽ hierłm & capti¬
uitatẽ popłi. & tẽpli incendiũ. Naburar-¬
uocant. paucos de popło. & eos pauꝑes de¬
reliquit in t̾ra. qͥ uineas & agros colereñ.
Deniq godolias qͥ eis p̾positus erat. de
regio genere relictus: hortat᷑ & dicit. No¬
lite timere chaldeos: habitate in t̾ra. &
seruite regi babylonis: & bene erit uobis.
In die gͥ illa hoc ẽ in illo tẽpore cũ fue¬
ruit om̃s opes iudeoꝵ tͣnslate in chaldȩã:
ũ habeant. nec greges ouiũ sic̃ pͥus hab̾e
consueuerant: s uixrarus habitator unã
uaccã nutrire possit. & dtias oues ñ ad a¬
randũ s ad cybũ atq uestitũ. lactis ac uel¬
leris. Propt̃ in opiã qͥppe frum̃ti & omĩuor
q̃ t̾ra gignit ad comedendũ. lacte ac buty¬
ro & agresti melle satiabunt᷑. Qͦdq ait

Expanded text:
lo sarrientur, non veniet illuc terror spinarum et veprium: et erit in pascua bovis, et in conculcationem pecoris. Post subversionem Jerusalem, et captivitatem populi, et Templi incendium, Nabuzarvocant, paucos de populo, et eos pauperes dereliquit in terra, qui vineas et agros colerent. Denique Godolias, qui eis praeposius erat de regio genere relictus, hortatur et dicit: Nolite timere Chaldaeos: habitate in terra, et servite regi Babylonis, et bene erit vobis . In die igitur illa, hoc est, in illo tempore cum fuerint omnes opes Judaeorum translatae in Chaldaeam, um habeant, nec greges ovium, sicut prius habere consueverant: sed vix rarus habitator unam vaccam nutrire possit, et duas oves; non ad arandum, sed ad cibum, atque vestitum lactis, ac velleris. Propter inopiam quippe frumenti, et omnium, quae terra gignit ad comedendum, lacte ac butyro, et agresti melle vescentur. Quodque ait:
Abbreviated transcription (Latin):
positus ẽ in ruinã. & in resurrectionẽ
multorũ. Illis itaq ñ uidentib. nos ui¬
demꝰ. Illis cadñtib nos resurgimꝰ. Qͦ d
intelligens ꝓpha. quodãmͦ aliis uerbis
dicit. O dñe p̃cipis mͥ loqui popło iudeor:
ut audiant & ñ intelligant saluatorẽ.
& uideant eũ & ñ cognoscant. Si uis un¬
plere iussionẽ tuã. & totũ saluare mun¬
dũ. qͦd & ego fieri desido: tu exceca cor
popłi huiꝰ. & aures aggraua. & oclos
claude:. ne intelligant. ne audiant. ne
uideant. Si enĩ illi uidint. & conuersi
fuerint. & intellexerint. & sauati fue¬
rint: totus mundꝰ ñ recipiet sauitatẽ.
Ex qͦ animadu̾timꝰ qͣmuis gͣue sit pecca¬
tũ. si quis piã conu̾tat᷑. eũ posse sana¬
ri. Simulq & hoc intelligndum. qͦd ꝓ
magnitudine sceleris etiã pęniten¬
tia indigni iudicati st̃. ipso dño dicente
ad ierłm. Quotiens uolui cong̾gare
filios tuos. siẽ gallina pullos suos sub

Expanded text:
est in ruinam et in resurrectionem multorum . Illis itaque non videntibus, nos videmus: illis cadentibus, nos resurgimus. Quod intelligens Propheta quodammodo aliis verbis dicit: O Domine, praecipis mihi loqui populo Judaeorum, ut audiant, et non intelligant Salvatorem, et videant eum, et non cognoscant. Si vis impleri jussionem tuam, et totum salvari mundum, quod et ego fieri desidero, tu excaeca cor populi hujus et aures aggrava, et oculos claude, ne intelligant, ne audiant, ne videant. Si enim illi viderint, et conversi fuerint, et intellexerint, et sanati fuerint, totus mundus non recipiet sanitatem. Ex quo animadvertimus, quamvis grave sit peccatum, si quis convertatur, eum posse sanari. Simulque et hoc intelligendum quod pro magnitudine sceleris etiam poenitentia indigni judicati sint. Ipso Domino dicente ad Jerusalem: Quoties volui congregare filios tu
Abbreviated transcription (Latin):
lit ephraun a iuda regẽ assyriors. Qͦd
quẽ sensũ habeat scire ñ possumꝰ: nͥ
forte hoc dicendũ ẽ qđ peccator suo¬
rũ magnitudine ephraum id ẽ sama¬
ria pͥmũ ad se assẏriors fec̾it impe¬
tũ d̾eclinare. s Alit̃. Int̾im nc̃ duo re¬
ges rasin & phacee qui te obsident & ua¬
stare festinant. breui t̾epore subu̾tentur:
Tuȩ autẽ uastationis tẽpus illud adue¬
niet. qnͣdo qͦd nũquã sꝑaueras ĩmo num¬
quã metueras. assẏriꝰ uen̾it. ꝑ quȩ docet
domui dauid ñ sẏriã & samariã. s asfyri¬
os ẽẽ metuendos. Presenti gͦ formidine li¬
b̾at: & de futuro tẽpore cõminat᷑. Et erit
in die illa. sibilabit dñs musce q̃ ẽ in extre¬

Expanded text:
Assyriorum. Quod quem sensum habeat, scire non possumus, nisi forte hoc dicendum est, quod peccatorum suorum magnitudine Ephraim, id est, Samaria primum ad se Assyriorum fecerit impetum declinare. Aliter: Interim nunc duo reges Rasin et Phacee, qui te obsident, et vastare festinant, brevi tempore subvertentur: tuae autem vastationis tempus illud adveniet, quando, quod numquam speraveras, immo numquam metueras, Assyrius venerit. Per quae docet, domui David, non Syriam et Samariam, sed Assyrios esse metuendos. Praesenti ergo formidine liberat, et de futuro tempore comminatur. . Et erit in die illa, sibilabit D
Abbreviated transcription (Latin):
hebreos epłe contͣdicit᷑ q̃ ad hebreos scͥ¬
bitur:. quia utatur testimoniis q̃ in he¬
breis uoluminib ñ habent᷑. Qed si aliqͥs
dixerit hebreos libros pꝰea a uideis ẽe
falsatos: audiat origenẽ qͥd in .uiiiͦ. uo¬
lumine explanationũ ysaie huic res
& phariseis. de hoc cͥmine qͦd erat ma-¬
ximũ reticuissent. Sin autẽ dixerint
rint. ut iudei p̾ea falsatu¬
ri erant. Ne p̃senti autẽ loco hoc dicen¬
dum ẽ. frustra nos ad lxx. tͣnslationẽ
confugere. ne blasphemũ uideat᷑ ẽẽ. qͦd
iuxta hebraicũ dr. auditu audite. &
nolite intelligere. & uidete uisionẽ.
& nolite cognoscere: cũ huiꝰcemodi te¬
stimonia etiã in .lxx. int̾p̃tib repꝑi¬
amꝰ ut ẽ illud in exodo qđ ad pharao¬
nẽ dr̃. Propt̾ea suscitaui te. ut osten¬
dã in te uirtut̃e mẽa. Si autẽ ipse
suscitauit & indurauit cor pharao

Expanded text:
 ad Hebraeos scribens utatur testimoniis quae in Hebraeis voluminibus non habentur. Quod si aliquis dixerit, Hebraeos libros postea a Judaeis esse falsatos, audiat Origenem quid in octavo volumine Explanationum Isaiae huic reset Pharisaeis, de hoc crimine, quod erat maximum, reticuissent. Sin autem dixerint rint, ut Judaei postea falsaturi erant. De praesenti autem loco hoc dicendum est, frustra nos ad LXX translationem confugere, ne blasphemum videatur esse quod juxta Hebraicum dicitur: Auditu audite, et nolite intelligere: et videte visionem, et nolite cognoscere, cum hujusmodi testimonia, etiam in LXX Interpretibus reperiamus, ut est illud in Exodo quod ad Pharaonem dicitur: Propterea suscitavi te, ut ostendam in te virtutem meam . Si autem ipse susci
Abbreviated transcription (Latin):
rege uidelicet assyrio. om̃s capillos & pilos
totiꝰ corporis a capite usq ad pedes. de¬
corẽq barbe. qđ uirilitatis indiciũ est.
radet dñs de uidȩa̾ ut nicħ in ea forte.
nich pulchrũ resideat: s effeminatis ho
minib. ĩ mo ignominiosis mulierib c̃o¬
parent᷑. Et erit in die illa nutriet ho¬
mo uaccã boũ. & duas oues: & p̃ ub̾tate
lactis comedet butyrũ. Butyrũ enĩ &

Expanded text:
rege videlicet Assyrio, omnes capillos et pilos rege videlicet Assyrio, omnes capillos et pilos totius corporis a capite usque ad pedes decoremque barbae, quod virilitatis indicium est, radet Dominus de Judaea, ut nihil in illa forte, nihil pulchrum minibus, imo ignominiosis mulieribus comparentur. « Et erit in die illa, nutriet homo vaccam boum et duas oves, et prae ubertate lactis
Abbreviated transcription (Latin):
& cętis iudee urbib dirutis. incendit tẽ¬
plũ: & habitatores assyrios posuit in u¬
dea. INdie illa radet dñs in nouacula
conducta. in his qͥ tͣtis flum̃ st̃. in rege as¬
syriors: caput & pilos pedũ. & barbã u¬
niu̾sam. Hec quidã putant de assyriis
ꝓphetari: qͥ mille trecentis annis anteqͣm
hierłm subu̾terent. regnũ asiȩ egyptiq
& lybie possedunt: qđ a medis ꝑsisq uin¬
cendi sint. & eors imꝑiũ destruendum.
Alii uͦ arbitrant᷑. qͦd tͣns flum̃ euphraten
cȩsi sint egyptii. Nos autẽ nouatulam
mercede conductã ipsũ arbitram᷑ assyri¬
ũ: quẽ in hieretnia ob ultionẽ popłi pec¬
catoris etiã colubã suã uocat. Deniq &
in uisione tyri quia in extruendis mu¬
nitionib & aggere cõportando Nabucho¬
donosor plurimũ laborauerat. & illis
classe fugientib fuerat m̾cede pͥuatus: da¬
ta ẽ ei egyptus ꝓ mercede & labore suo.
Ergo in ista nouacula acutissima. et
in his qͥ habitant tͣns flum euphraten. in

Expanded text:
eris Judaeae urbibus dirutis, incendit Templum, et habitatores Assyrios posuit in Judaea . In die illa radet Dominus in novacula conducta, in his qui trans flumen sunt, in rege Assyriorum, caput, et pilos pedum, et barbam universam. Haec quidam putant de Assyriis prophetari, qui mille trecentis annis, antequam Jerusalem subverterent, regnum Asiae Aegyptique et Libyae possederunt, quod a Medis Persisque vincendi sint, et eorum imperium destruendum. Alii vero arbitrantur, quod trans flumen Euphratem caesi sint Aegyptii. Nos autem novaculam mercede conductam, ipsum arbitramur Assyrium, quem in Jeremia ob ultionem populi peccatoris, etiam columbam suam vocat . Denique et in visione Tyri , quia in exstruendis munitionibus, et aggere comportando Nabuchodonosor plurimum laboraverat, et illis classe fugientibus, fuerat mercede privatus, data est ei Aegyptus pro mercede et labore suo. Ergo in ista novacula acutissima, et in his, qui habitant trans flumen Euphratem, in
Abbreviated transcription (Latin):
ne superent᷑. & nequaquã ueluit in m̃¬
dacio dicere. qͥa qͦdcũq dixerint. nũqͣm
ꝑuersitas possit suꝑare qđ rectum est
Hec enĩ ait dñs ad me. Sic̃ in forti ma¬
nu erudiuit me. ne ir̃e inuia popli huiꝰ:

Expanded text:
ne superentur, et nequaquam velint in mene superentur, et nequaquam velint in mendacio vincere, quia quodcumque dixerint, numquam perversitas possit superare quod rectum est. Haec enim ait Dominus ad me: Sicut in forti manu erudivit me, ne irem in via pop
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. & hoc ñ solũ uos qͥ uicini estis: s cun¬
cta ꝓcul t̾ra cognoscat. Qͣmuis enĩ ex¬
ercitum congregetis. & accingatis uos
ad p̃lium. & maior sit numerus obsi¬
dentiũ qͣm obsessor: tam̃ ñ semel s ite¬
rũ dic̃a. uincimini. Ꝙ qͦdcũq contra
hierłm inieritis consiliũ: dissipabit᷑.
& licet supͣ dixeritis. ascendamꝰ ad u¬
dã. & suscitemꝰ eũ quiescentẽ. & ponamꝰ
regem suꝑ eũ filiũ tabehel: loquimini qͥ¬
dẽ uerbũ s ñ fiet. qͥa nob̾cum ẽ ds̃ id ẽ
enimanuhel. Possumꝰ hoc testimonio. &
contͣ gentes abuti in ꝑsecutionis tẽpore:
qͦd qͣmuis fortes ẽẽ uideant᷑. & nos suꝑa¬
re in his qͥ lapsi sunt. tam̃ uincant᷑ in
his qͥ pro xꝑo fud̾unt sanguinẽ: & qͦd
pꝰ bella pax reddat᷑ eccliis. & uniu̾sa eors
contͣ emmanuhelem consilia dissipentur.
qͥa nobiscũ sit ds̃. Contͣdicentes quoq
u̾itati utilit̾ audient. ut tandẽ ratio¬

Expanded text:
Dei: et hoc non solum vos, qui vicini estis, sed cunDei: et hoc non solum vos, qui vicini estis, sed cuncta procul terra cognoscat. Quamvis enim exercitum congregetis, et accingatis vos ad praelium, et major sit numerus obsidentium quam obsessorum, tamen non semel, sed iterum dicam, vincimini. Et quodcumque contra Jerusalem inieritis consilium, dissipabitur. Et licet supra dixeritis : Ascendamus ad Judam, et suscitemus eum quiescentem, et ponamus regem super eum filium Tabeel: loquimini quidem verbum, sed non fiet, quia nobiscum est Deus, id est, Emmanuel. Possumus hoc testimonio et contra gentes abuti in persecutionis tempore, quod quamvis fortes esse videantur, et nos superare in his qui lapsi sunt, tamen vincantur in his qui pro Christo fuderunt sanguinem, et quod post bella pax reddatur Ecclesiis: et universa eorum contra Emmanuelem consilia dissipentur, quia nobiscum sit Deus. Contradicentes quoque veritati utiliter audient, ut tandem ratio
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ ꝑ signi maguitudinẽ indicat ñ a¬
lit̃ cęcitatẽ iudeor & omĩs increduli
posse sanari nͥ doctna aquarũ xp̃i. q̃
absq strepitu & clamore uerbor leni-¬
t̃ fluit. tenebre pͥoris fugentur erro-¬
suꝑ omnẽ murũ ur̃m. & auferet de
iudea hominẽ qͥ possit caput leuare.
aut forte qͥd facere: in hebraico ñ ha¬
bet᷑. & in grecis codicib ueru iugulan¬
te confossum ẽ. Congregamini po¬
puli & uincimini. & audite unuersȩ
ꝓcul terrȩ. Confortamini & uincimini.
accingite uos & uincimini. Inite con¬
siliũ. & dissipabit᷑. loquimini uerbũ et
ñ fiet: qͥa nobiscũ ds. PRo congregami¬
ni siue infirmamini. & confringimi ni
ut int̃pretati st̃ alii .lxx. posuert̃. scitote.
Uerbũ enĩ hebraicũ Rõu. ꝓp̃t rẽs litterȩ
& delech similitudiuẽ. in tellex er̃t dõũ.
Ogͥ popłi samariȩ & syrie. infirmos
uos & debiles ẽẽ cognoscite: & emmanu¬
hele p̃sente nich posse contͣ hierłm urbẽ

Expanded text:
 signi magnitudinem, indicat, non aliter caecitatem Judaeorum et omnis increduli posse sanari, nisi doctrina aquarum Christi, quae absque strepitu et clamore verborum leniter fluit, tenebrae prioris fugentur errosuper omnem murum vestrum, et auferet de Judaea hominem, qui possit caput levare, aut forte aliquid facere: in Hebraico non habetur, et in Graecis codicibus ÷ veru jugulante confossum est. Congregamini populi et vincimini, et audite universae procul terrae: confortamini et vincimini. Accingite vos, et vincimini: inite consilium, et dissipabitur: loquimini verbum, et non fiet, quia nobiscum Deus. Pro congregamini, sive infirmamini, et confringimini, ut interpretati sunt alii, LXX posuerunt, scitote. Verbum enim Hebraicum, ROU , propter RES litterae, et DALETH similitudinem, intellexerunt DOU . O igitur populi Samariae et Syriae, infirmos et debiles esse cognoscite, et Emmanuele praesente, nihil posse contra Jerusalem urbem
Abbreviated transcription (Latin):
regnũ ifrł dicit᷑ finiendũ: Igit᷑ hebrei
hunc locũ ita edissẽit̃. ut amos qͥ sub oria
cepit ꝓphetare qͣndo & ysaias ꝓphetie
suȩ habuit exordiũ. pͥmꝰ ꝓphetau̾it contͣ
isrł dicens. isrł autem captiuus ducet᷑
de t̾ra suaͤ titulꝰ quoq ꝓphetie eiꝰ contͣ
samariã sit: & ꝓphetare ceꝑit in dieb o¬
rie regis uida ante duos aunos t̾remotꝰ.:
quẽ uolunt eo tẽpore accidisse. quo ing̃s¬
sus orias templũ dĩ sibi sacerdotiũ uen¬
dicabat. & t̾ra ꝑcussa ẽ. & cineres alta¬
tis effusi ft̃. & ipse rex ꝑcussus ẽ lepra.¬

Expanded text:
Igitur Hebraei hunc locum ita edisserunt, ut Amos qui sub Ozia coepit prophetare, quando et Isaias prophetiae suae habuit exordium, primus prophetaverit contra Israel, dicens: « Israel autem captivus ducetur de terra sua ; » titulus quoque prophetiae ejus contra Samariam sit, et prophetare coeperit in diebus Oziae regis Juda, ante duos annos terraemotus. Quem volunt eo tempore accidisse, quo ingressus Ozias in templum Dei sibi sacerdotium vindicabat, et terra percussa est, et cineres altaris effusi sunt, et ipse rex percussus lepra
Abbreviated transcription (Latin):
meũ ꝑ os tuũ Non ẽ enĩ pulchra lauda¬
tio in ore peccatoris. Hoc aut̃e dicimꝰ ñ qͦ
ysaiam talẽ fuisse doceamꝰ .s. quo ipse ꝓ hu-¬
militate. & immundis tantũ labiis indig¬
nũ se dĩlaude fateat᷑. Et uolauit adme
iusꝰ de seraphim: & in manu eiꝰ caleulus
quẽ forcipe tulerat de altari: & tetigit

Expanded text:
meum per os tuum ? » Non est enim pulchra laudameum per os tuum ? » Non est enim pulchra laudatio in ore peccatoris. Hoc autem dicimus non quod Isaiam talem fuisse doceamus, sed quod ipse pro humilitate immundis tantum labiis indignum se Dei laude fateatur. « Et volavit ad me unus de seraphim, et in manu ejus calculus, quem forcipe tulerat de altari, et tetig
Abbreviated transcription (Latin):
quã uidit dñm. & audiuit uocẽ eiꝰ. t̃¬
rã & cinerẽ ẽẽ se dicit: & ysaias iuxta
.lxx. int̾pretes compunctũ se ẽẽ testatur
ñ obalia cͥmina. s qͥa labia hab̾et ĩmun¬
da. felix conscientia. q̃ tantũ in sermo¬
ne pecca uit: ñ suo uicio. s societate po¬
puli habentis polluta labia. cũ quo lo¬
qui sepissime cogebat᷑. Ex qͦ ostendit᷑.
noxiũ ẽẽ uiuere cũ peccatorib. Qui
enĩ tangit picẽ inquinabit᷑. S quia
in hebreo legimꝰ ue mnͥ qͥa tacui: plau¬
git se ꝓph̾a. qđ ũ fuerit ausus lauda¬
re dnm Sabaoth. cũ seraphim anglicas
Non fuit autẽ ausus laudare dñm:
qͥa labia habebat immunda & ꝓpt̾ea
labia habebat ĩmunda: qͥa cũ peccato¬
re popło u̾sabat᷑. Uel certe ita intelli¬
gendũ. Qͥa tacui. & ñ audacter oriã
regem impiũ corripui. ido labia mea
immunda st̃. & laudes dñi cũ augłis cau¬
tare ñ audeo. ne mͥn dicat᷑. Quare tu enar¬
ras iustitias meas: & assumis testam̃tum¬

Expanded text:
quam vidit Dominum, et audivit vocem ejus, terram et cinerem esse se dicit et Isaias juxta LXX Interpretes compunctum se esse testatur, non ob alia crimina, sed quia labia haberet immunda. Felix conscientia, quae tantum in sermone peccavit, non suo vitio, sed societate populi habentis polluta labia, cum quo loqui saepissime cogebatur. Ex quo ostenditur noxium esse, vivere cum peccatoribus: Qui enim tain Hebraeo legimus: Vae mihi, quia tacui, plangit se Propheta, quia non fuerit dignus laudare Dominum Sabaoth, cum Seraphim, quos Angelicas Non fuit autem ausus laudare Dominum: quia labia habebat immunda. Et propterea labia habebat immunda, quia cum peccatore populo versabatur. Vel certe ita intelligendum: Quia tacui, et non audacter Oziam impium regem corripui, ideo labia mea immunda sunt, et laudes Domini cum Angelis cantare non audeo, ne mihi dicatur: Quare tu enarras justitias meas,
Abbreviated transcription (Latin):
than suecedit achar impiissimꝰ qͥ clausit
ianuas templi. & in ualle gehennon ado¬
rauit baalim. & filios suos ydolis con-¬
secrauit: ita ut auferret altare eneuoi
qdđ Salomon fecerat. & poneret in tem¬
plo di altare ydolor. cuiꝰ exemplar de
damasco acceꝑat. Iuste gͥ dñi auxilio de-¬
relictus ẽ: & consurrexert adu̾sum eũ
Ras in rex Syrie id ẽ arã. & phacee fi¬
liꝰ Romeliȩ rex isrł in samaria: & uene¬

Expanded text:
i clausit januas templi, et in valle Benbannom adoravit Baalim, et filium suum idolis consecravit. Ita ut auferret altare aeneum, quod Salomon fecerat, et poneret in Templo Dei altare idolorum, cujus exemplar de Damasco acceperat. Juste igitur a Domini auxilio derelictus est, et consurrexerunt adversus eum Rasin rex Syriae, id est, Aram, et Phacee filius Romeliae, rex Isr
Abbreviated transcription (Latin):
syriȩ. & phacee filiũ Romeliȩ regẽ Sama¬
rie: eo qđ in illis finitũ sit regnũ syriȩ
id ẽ damasci. & regnũ samarie. id ẽ decẽ
tribuũ. q̃ alio nomine appellabantur
ephraim. Scͥptum ẽ enĩ qđ teglatphalas¬
sar rex assyriors sub rege achax ascendit
in damascũ. & uastauerit eã. & tͣnstulit
habitatores eiꝰ eẏrenen. & Rasin uit̾fece¬
rit: & qđ tecend̾it insidias phacee filio

Expanded text:
Syriae, et Phacee filium Romeliae regem SamaSyriae, et Phacee filium Romeliae regem Samariae, eo qid est, Damasci, et regnum Samariae, id est, decem tribuum, quae alio nomine appellabantur Ephraim. Scriptum est enim quod Theglathphalassar rex Assyriorum, sub rege Achaz ascenderit in Damascum, et vastaverit eam, et transtulerit habitatores ejus Cyrenem, et Rasin interfecer