comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fundamentũ. in nauib cari¬
na: ce scd̃m qͣd dictũ. initum
sapientie timor dñi: ce enĩ tan¬
qͣm munimentũ ce fulcum̃tũ
qͥddam ad fidei firmitatẽ. p̃fer¬
tur semꝑ cũ tunore religio.
S ce structibiliũ oꝑum prima
pars pͥncipiũ nuncupatur
sicut sapientia beselehel erga
tabernacłi decus. Actuũ qͦꝙ fi
plerũq principiũ bonus exitꝰ
inceptoꝵ: sicut in largitate
habetur: qͥ in ꝓmissionib est
locatꝰ. Tociens gͥ nominato pͥn¬
cipio: ꝯsidera si ñ p̃sens uox̃
omnib significatis accõmoda
ẽ. Etenĩ ex eo tẽpore qͦ mundi
cepit institutio. possibile estͥ
dicete si de presentib ad prete¬
tita repedando pͥncipalem diẽ
mundane creationis inqͥras:
unde temporis motus pͥmus
accessetit. Deinde quia uelut
sedes. & repagula quedã celũ
t̾raq fundata sunt: & qͥa est
artifex u̾bum qͣd decorationẽ
om̃ram que uident᷑ effecit. sic̃
uox relati monstrat raitii: &
qͥa non sine ratione. uł frustra

Expanded text:
rina, et secundum quod dictum est: Initium sapientiae timor Domini . Etenim tanquam munimentum et fulcimentum quoddam ad fidei firmitatem, praefertur semper cum timore religio. Sed et structibilium operum prima pars principium nuncupatur: sicut sapientia Beselehel erga tabernaculi decus. Actuum quoque fit plerumque principium bonus exitus inceptorum: sicut in largitate habetur, qui in promissionibus est locatus. 6. Toties igitur nominato principio, considera si non praesens vox omnibus significatis accommoda est. Etenim ex eo tempore quo mundi coepit institutio, possibile tibi est dicere, si de praesentibus ad praeterita repedando, principalem diem mundanae creationis inquiras: unde tempori motus primus accesserit. Deinde quia velut sedes et repagula quaedam, coelum terraque fundata sunt; et quia est artifex Verbum, quod decorationem omnium quae videntur effecit, sicut vox relati monstrat initii: et quia non sine ratione, vel frustra
Abbreviated transcription (Latin):
na fieri certissimũ est: qm̃
familiare ẽ rebus gͣuissimis.
ina semper appetere. Ima ã
dicimus: medium totius mun¬
di locũ. Non gͦ mireris. si nus¬
qͣm tellus inelinat᷑ ut pote
mediam omnium sortitam
sedem: inqua eam necesse
est semꝑ stare: nullatenꝰ ꝙ
ꝯtra naturam de ꝓpͥis finib
submoneri. horũ gͥ siqͥd tͥ
probabile iuideatur : ad sa¬
pientiam creatoris qui hec
lta disposuit: opoetet te
huiusmodi tͣnsferre miracła.
Neq enim minuetur rerũ
dignitas maximarũ. si que
sit ratio eoꝵ detegamus :
aut si secus euenerit: sir¬
plicitatẽ fidei potiorẽ ceteris
fieri suadeo documentis. De
celo qͦq sieadem dixeris non
peccabis. Licet phylosophoꝵ
multiloquax disputatio.
plurima super celi natura
disseruit: quorũ alii com

Expanded text:
na ferri certissimum est: quoniam na ferri certissimum est: quoniam familiare est rebus gravissimis ima semper appetere. Ima autem dicimus, medium totius mundi locum. Non ergo mireris, si nusquam se tellus inclinat, ut pote mediam omnium sortita sedem, in qua eam necesse est semper stare, nullatenusque contra naturam, de propriis finibus submoveri. Horum igitur si quid tibi probabile videatur, ad sapientiam creatoris, qui haec ita disposuit, oportet te hujusmodi transferre miracula. Neque enim minuetur rerum dignitas. maximarum, si quae sit earum ratio detegamus, aut si secus evenerit, simplicitatem fidei potiorem caeteris fieri suadeo documentis. 11. De coelo quoque si eadem dixeris non peccabis, licet philosophorum multiloquax disputatio plurimum super coeli natura disseruerit. Quorum alii com
Abbreviated transcription (Latin):
ne̾ ferunt. qͦd in mẽdiosita sit:
&r parib undiq collecta spaciis
ad sũmitatẽ usq ñ hab̾e. quo
magis ualeat inclinari. & ob
hoc semper ra semetip̃a ꝯsistit:
ĩpossibile ꝙ eẽ. ut eam patiat᷑
equalitas circondata ullũ in¬
uenire motũ: in alium flecten¬
di se locũ. Mẽdiã autẽ regionẽ
ñ fortuito uł sponte. nec aliqͣ
sorte quesitã denere tellurem:
s naturalit̾ necessarie ꝙ situ
eiꝰ esse decretã. Celesti enim
corꝑe ulteriorẽ in suꝑiorib
nacto sẽdem. quecũq inqͥunt
arbitramur pond̃a de locis:
sũmiorib ad una descend̾e.
in mẽdiũ ꝯgregant᷑ locũ: &
in eas stationes totũ dẽduci
necesse ẽ corpꝰ: inqͣs singule
partes coieruit. Qͦd si lapides
&e ligna. cunctaq t̾rena sẽꝑ
ad inferiora pellunt᷑: ibi erit
sine dubio propͥa dueniens¬
q derre positio. Si u aliqͥd
de leuiorib ex media regio¬
ne mouebitur. id ad super¬

Expanded text:
nere. Ferunt enim quod in mundo sita sit, nere. Ferunt enim quod in mundo sita sit, et paribus undique collecta spatiis, ad summitatem usque non habere, quo magis valeat inclinari, et ob hoc semper in semetipsa consistit, impossibileque esse, ut eam patiatur aequalitas circumdata, ullum invenire momentum, in alium flectendi se locum. Mediam autem regionem, non fortuito vel sponte: nec aliqua sorte quaesitam tenere tellurem: sed naturaliter necessarieque situi ejus esse decretam. Coelesti enim corpore, ulteriorem in superioribus nacto sedem; quaecunque, inquiunt, arbitramur pondera de locis summioribus ad ima descendere, in medium congregantur locum; et in eas stationes totum deduci necesse est corpus in quas singulae partes coierint. Quod si lapides et ligna, cunctaque terrena, semper ad inferiora pelluntur: ibi erit sine dubio propria conveniensque terrae positio. Si vero aliquid de levioribus ex media regione movebitur, id ad super
Abbreviated transcription (Latin):
Ie. Qd autẽ dc̃m est. ip̃e suꝑ
maria fuñdauit eam ÷ qͥd alid̾
scilicet significat. qͣm qͥa undiꝙ
oebem terre aquarum natura
cconfusa cõplectitur: Qo mͦ gͦ
cũ sit aqua fluida. semꝑq ad
decliuiora Otendere soleat: pen¬
dula est. & in neutram diffum¬
ditur partẽ: Illud qͦq ñ repu¬
difficultatẽ nobis ip̃a tellus
importat ÷ cum tanto sui pon¬
dere librata teneatur in aere:
S necesse ẽ. siue suꝑse ip̃am
locatam ẽẽ ꝯcesseris. siue sr̃
aqͣs eam ferri dixerimꝰ ⁊ nusꝙͣ
hec itaq nos oportet. & nobis
ip̃is suadere ÷ ce sciscitantib
t sit ampla. &e insustentabilis
terre grauitudo firmata res¬
pondere: dicentes qͥa terre
fines in manu st̃ dei. hoc nͥl¬
om̃ino. uł nobis ad credendũ
cõmõdiꝰ: uł auscultantib uti¬
lius poterit inueniri. Licet qͥdã
de physicis phylosophis. talia
quadã dispositione cõmenten¬
tur. Terram ĩmobilem ꝑma¬

Expanded text:
ge. Quod autem dictum est: Ipse super ge. Quod autem dictum est: Ipse super maria fundavit eum , quid aliud scilicet significat, quam quia undique orbem terrae, aquarum natura circumfusa complectitur? Quomodo ergo cum sit aqua fluida, semperque ac decliviora contendere soleat, pendula est, et in neutram diffunditur partem? Illud quoque non repudifficultatem nobis ipsa tellus importat, cum tanto sui pondere librata teneatur in aere. Sed necesse est, sive super se ipsam locatam esse concesseris, sive super aquas eam ferri dixerimus: nusquam Haec itaque nos oportet, et nobis ipsis suadere, et sciscitantibus ubi sit ampla, et insustentabilis terrae gravitudo firmata, respondere, dicentes: Quia terrae fines in manu sunt Dei . Hoc nihilominus, vel nobis ad credendum commodius, vel auscultantibus utilius poterit inveniri. 10. Licet quidam de physicis philosophis tali quadam dispositione commententur terram immobilem perma
Abbreviated transcription (Latin):
Sinautẽ aliud qͣddã ualidꝰ ẽ
corpꝰ induxis. qͦd derrã ꝓhibrat
ad ima descendere ⁊ cogitare de¬
bebis illũd qͦꝙ ip̃m simili fin¬
datũ reꝑagulo: quõd non si¬
nat inferius deicere que por¬
tantur. huic qͦq ip̃i siqͥd con¬
fingentes potuerimꝰ oppone
denuo aliud subẽẽ munimen.
necessario discursura est mens
& lta in rafinitũ cogitatione
ducemur : semꝑ his que raue¬
nit᷑ firmamentis alia noua
querentes. Et qͣnto longiꝰ ser¬
mone ꝓgredrur :tantora¬
gis iurtutẽ substentetͥcem t̾re
subducere cõpellim᷑: que simł
om̃ia que suꝑiecta sunt uale¬
at sustentare. ẜꝓterea disqͥstti¬
oni metas debebis imponere
ne qͣndoq curiositati tue nuniᷤ
icomprehensibilia ꝑtͣctanti
libum iob uideatur obsistere:
a ite rrogeris suꝑqd eͥculi etꝰ
infiri surt. S ce si umꝙͣ in
ꝯsalmo audieris. ego ꝯfirma¬
ui colũnas eiꝰ: cõpositoriã ꝓfec¬
to uirtute. eiꝰ columnas intelli¬

Expanded text:
Sin autem aliud quoddam validius esse corpus induxeris, quod terram prohibeat ad ima descendere: cogitare debebis illud quoque ipsum simili fundatum repagulo, quod non sinat inferius decidere quae portantur. Huic quoque ipsi, si quid confingentes potuerimus opponere, denuo aliud subesse munimen: necessario discursura est mens, et ita in infinitum cogitatione ducemur, semper his quae inveniuntur firmamentis, alia nova quaerentes. Et quanto longius sermone progredimur, tanto magis virtutem sustentatricem terrae superducere compellemur: quae simul omnia quae superjecta sunt valeat sustentare. Propterea disquisitioni metas debebis imponere: ne quandoque curiositati tuae, nimis incomprehensibilia pertractancti, verbum Job videatur obsistere, et interrogeris super quid circuli ejus infixi sunt . Sed et si unquam in psalmo audieris: Ego confirmavi columnas ejus , compositoriam profecto virtutem ejus, columnas intelli
Abbreviated transcription (Latin):
camerã: Eadẽ cẽ terra sentiri
suademꝰ. minime uidelicet dis¬
cutientes qͣlis sit eiꝰ substan¬
tia: nͨ ꝯficere nos cogitationib
petscrutantes quid ei subia¬
ceat: nec scrutari naturã qͣli¬
tatib uacuã & informẽ ⁊ s
tm̃ scire nos ouenit. qͥa om̃ia
que erga t̾ram uidemꝰ ad hoc

Expanded text:
am de terra sentiri suademus: minime videlicet discutientes qualis sit ejus substantia, nec conficere nos cogitationibus perscrutantes quid ei subjaceat, nec scrutari naturam qualitatibus vacuam et informem, sed tantum scire nos convenit, quia omnia quae erga terram videmus, ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
posita sunt tam longũ nobis
faciunt narrationis affatũ:
ut multo plures sermones in
huiꝰmodi examinatione disse¬
rendi sint: qͣm in oeteris om̃ib
que explicari pꝰsibile ẽ. De qͣ
re nulla penitus cõmoditas
edificande ꝯfertur eccłie: s
super celi quidem nat᷑a ꝯten¬
ti simus his que retulit ysaias:
qͥ uerbis usus simplicib suf¬
ficientẽ nobis de eo ꝑhibuit
utellectum dicens. Qͥ firma¬
uit celũ suꝑ fumũ. idest qui
minime fortẽ. crassamq na¬
turã in celi cõpositione sub¬
stituit. De scemate cẽ eiꝰ. sactis
ab eo dc̃m est: cũ glorificatio

Expanded text:
posita sunt, tam longum nobis posita sunt, tam longum nobis faciunt narrationis affatum, ut multo plures sermones in hujusmodi examinatione disserendi sint, quam in caeteris omnibus quae explicari possibile est. De qua re nulla penitus commoditas aedificandae confertur Ecclesiae, sed super coeli quidem natura contenti simus his quae retulit Isaias, qui verbis usus simplicibus sufficientem nobis de eo perhibuit intellectum dicens: Qui firmavit coelum sicut fumum , id est qui minime fortem crassamque naturam in coeli compositione substituit. De schemate etiam ejus satis ab eo dictum es
Abbreviated transcription (Latin):
rat eam materiam in qua fu¬
erat custõdita. Aquarũ quoq
natutã uenis sub ẽẽ t̾rarum
fossores indicant puteoꝵ: qͥb
ẽ aerẽ ẽẽ ꝑmixtũ ex eo cognos¬
cere possumꝰ : qͦd cum fuerit
hurectata tellus. & temꝑiẽ
solis acceperit: mox uapores
eralat largissimos. Dernde si
naturalit̾ sedẽ superiorẽ celũ
sortitũ est. t̾ra uͦ habetur infe¬
rice. ob hoc quia que leuiora
sunt. feruntur ad celũ. que
autẽ grauia sunt deuehunt᷑
ad t̾ram: otraria autẽ sͥ st̃.
inferna ce suꝑna: qͥd dicendũ
ẽ. nͥ qͥa ille qͥ res disiunctissi¬
mas p̃cepti societate ꝯiunxit
cẽ ea que mediꝰ utriusq ele¬
menti locus amplectitur. suo
dispensauerit arbitrio: Non
ergo queras de singulis ratio¬
nem ⁊ s illa qͦq que silentio
scͥptura preteriit: ex his que
relata sunt debebis adu̾tere.
In pͥncipio fec̃ ds̃ ceł & t̾ram.
Igitur terrena sub̃a & inquisi¬
tio singłoꝵ que nris sensib ex¬

Expanded text:
rat eam materiam in qua furat eam materiam in qua fuerat custodita. Aquarum quoque naturam venis subesse terrarum fossores indicant puteorum: quibus etiam aerem esso permixtum ex eo cognoscere possumus, quod cum fuerit humectata tellus, et temperiem solis acceperit, mox vapores exhalat largissimos. Deinde si naturaliter sedem superiorem coelum sortitum est, terra vero habetur inferior; ob hoc quia quae leviora sunt feruntur ad coelum, quae autem gravia sunt devehuntur ad terram. Contraria autem sibi sunt inferna et superna. Quid dicendum est, nisi quia ille qui res disjunctissimas praecepti societate conjunxit, etiam ea quae medius utriusque elementi locus amplectitur, suo dispensavit arbitrio? Non ergo quaeras de singulis rationem, sed illa quoque quae silentio Scriptura praeteriit, ex his quae relata sunt debebis advertere. 8. In principio fecit Deus coelum et terram. Igitur terrena substantia, et inquisitio singulorum quae nostris sensibus ex
Abbreviated transcription (Latin):
hac u̾borũ subtilitate pociꝰ us
est dicens. In pͥncipio fectt d̾s.
idest ñ causam p̃stitit ut ẽt
solum. s fecit: ut bonus utilen
ut sapiens optimũ: ut porens
maximũ. Cum enĩ dicit qͥas
cit. quendã sine dubio declarat
artificẽ: qui singuloꝵ cõposiu¬
one menbroꝵ. per omnia Aue¬
nientẽ sibimet & ꝯgruũ fcema¬
uit mundũ. In pͥncipio fecit
d̃s celum & terram. Ex duob
gͥ sũmatib elementis. om̃umm
substantiã designat extructã
Celo quidem pͥuilegia digno¬
est. Ita qͣnuis nichil de ae¬
re. uel igne. uel aqua dc̃m sit
te tñ prudentia ꝓpͥa necesse
est intelligere ⁊ primo quiden
qͥa om̃ia in om̃ib st̃ ꝑmixa
Siquidem aquã & aerẽ &e ignẽ.
t̾re coherere certissimũ est. Nã
& ex ferro & ex lapidib iguis
per fricationem solet excuti:
que utiq de tellure nascunt᷑.
et est mirura. qͦmͦ dum in me¬
moratis abstrusis ẽ flãma cor¬
porib habetur innoxia: cũ uͦ
fuerit extrinsecus elicita: deuo¬

Expanded text:
 subtilitate potius usus est dicens: In principio fecit Deus, id est non causam praestitit ut esset solum, sed fecit ut bonus utilem, ut sapiens optimum, ut potens maximum. Cum enim dicit: Quia fecit, quemdam sine dubio declarat artificem, qui singulorum compositione membrorum, per omnia convenientem sibimet et congruum formavit mundum. In principio fecit Deus coelum et terram. Ex duobus igitur summatibus elementis, omnium substantiam designat exstructam: coelo quidem privilegia dignioest. Ita quamvis nihil de aere, vel igne, vel aqua dictum sit: te tamen prudentia propria necesse est intelligere. Primo quidem, quia omnia in omnibus sunt permixta. Siquidem aquam, et aerem, et ignem terrae cohaerere certissimum est: nam et ex ferro et ex lapidibus ignis per fricationem solet excuti: quae utique de tellure nascuntur. Et est mirum quomodo dum in memoratis abstrusa est flamma, corporibus habetur innoxia, cum vero fuerit extrinsecus elicita, devo
Abbreviated transcription (Latin):
non uidetur. que autẽ uentura
est. nec dum affuit ⁊ q̃ uero
presto ẽ. anteqͣm sensui nr̃o
notescat. elabitur: Talis ẽ
natura gignentiũ est. aut cres¬
cens uidelicet. aut decrescens:
cuiꝰ stabilitas & fundatio ni¬
chil habet certi. Par fuit gͦ
animantiũ. arbustoꝵ q corꝑa
tanqͣm ui cuiuusdam toeren¬
tis. ad necessitatẽ insitã reli¬
gata ÷ & illi motui subiecta.
qui ad ortus obitꝰq ꝑducit.
&e ex natura temporis ꝯtinet᷑:
cognatã ꝓpͥetatẽ reb mutabi¬
lib possidere. Hinc ꝯsequent̃
relator exorsus est: manifeste
de mundi ostructione nos edo¬
cens. in pͥncipio fecisse deum.
Principium autẽ ẽ quod ad
tempꝰ ꝑtinet: ñ qͦd antiqͥtatẽ
respicit. que ẽ omnib reb
anterior. Ergo ñ scd̃m eã dix̃.
in pͥncipio fecit d̃s. s pͦ illa
inuisibilia &e intellectibilia.
initium generationis ecrt̃
que c̃nuntur. sensuꝙ cõpte¬
henduntur. enarrat. Dicitir

Expanded text:
non videtur, quae autem ventura non videtur, quae autem ventura est necdum adfuit, quae vero praesto est, antequam sensui nostro notescat, elabitur? Talis etiam natura gignentium est, aut crescens videlicet, aut decrescens: cujus stabilitas et fundatio nihil habet certi. Paria fuerunt ergo animantium arbustorumque corpora, tanquam vi cujusdam torrentis ad necessitatem insitam relegata, et illi motui subjecta, qui ad ortus obitusque perducit, et ex natura temporis continetur, cognatam proprietatem rebus mutabilibus possidente. Hinc consequenter relator exorsus est, manifeste de mundi constructione nos edocens, in principio fecisse Deum. Principium autem est quod ad tempus pertinet, non quod ad antiquitatem respicit, quae est omnibus rebus anterior. Ergo non secundum eam dixit In principio fecit Deus, sed post illa invisibilia et intellectibilia initium generationis eorum quae cernuntur, sensuque comprehenduntur, enarrat. Dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
intellectibile. ⁊ueniens beati¬
tudim amantiũ dñm: ratio¬
nabiles rauisibilesq dico na¬
turas. & om̃ium intellectibi¬
liũ decorationẽ: que capacita¬
tẽ nostre mentis excẽdunt:
qͦrum nec uocabula repperi¬
re possibile est. Hec substantiã
inuisibilis mundi repleuisse
sciendum est: sicut docet nos
paulus dicens. Qͥa in ipso cre¬
ata sunt omnia siue iusibilia
siue inuisibilia ÷ siue throni
siue dñationes : seu principatꝰ
seu potestates. siue uirtutes:
seu angeloꝵ milicie. seu archan¬
gelorum ouentus. Cũ uero
necesse erat suꝑduci reb hunc
mundũ. qͥ est precipue castiga¬
tio. & doctrina humanorum
animoꝵ. derade cirnctis que
ouuntur & occĩdunt oportu¬
nũ domiciliũ : tunc cẽ decur¬
sio temporis suł cũ ipso mun¬
do. ce animantib que in eo st̃.
cum generata dinoscit᷑: eaq
semꝑ urgetur & effluit : finẽq
nequaqͣm ꝑcipit cõmeandi.
Aut ñ eiusmodi tempꝰ ẽẽ dici¬
mus.cuiꝰ pars que emensa ẽ

Expanded text:
intellectibile conveniens beatitudini amantium Dominum. Rationabiles, invisibilesque dico naturas, et omnium intellectibilium decorationem, quae capacitatem nostrae mentis excedunt, quorum nec vocabula reperire possibile est. Haec substantiam invisibilis mundi replevisse sciendum est, sicut docet nos Paulus dicens: Quia in ipso creata sunt omnia, sive visibilia, sive invisibilia, sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates, seu virtutes , seu angelorum militiae, seu archangelorum conventus. Cum vero necesse erat superduci rebus hunc mundum, qui est praecipue castigatio, et doctrina humanorum animorum, deinde cunctis quae oriuntur et occidunt, opportunum domicilium: tunc etiam decursio temporis, simul cum ipso mundo, et animantibus quae in eo sunt, congenerata dignoscitur: eaque semper urgetur, et effluit, finemque nequaquam percipit commeandi. Aut non ejusmodi tempus esse dicimus, cujus pars quae emensa est
Abbreviated transcription (Latin):
creueris eiꝰ rigorẽ. frigiditatẽ
gͣnitudinẽ. densitatem. & eas
qualitates q̃ sapore gustatꝰ
comprehensibiles habent᷑: ni¬
chil erit penitꝰ qͦd delluri sub¬
iaceat. Hec gͥ omittentes ⁊ nͨ
illud hoctamur inqͥri: super
qͥd sit terra firmata. Torque¬
bitur enĩ mens: ad nullum
certũ exitũ. ꝑueniente discur¬
sionis indagine. Siue enim
aerẽ dix̾is eiꝰ subẽe fũdami¬
ni ÷ ꝓfecto deficies cogitañdo
quemadmodũ liqͥda cẽ diffu¬
sa nat᷑a. tanto pond̾e dep̃ssa
subsistit: ac ñ potiꝰ labitur
undiq derre diffugiens den¬
sitatem : ac semꝑ emmentior
cũ p̃mente ꝯsistens. Qͦd si a¬
qͣm ꝓposuerił t̾rene sublims¬
tati eẽ subditã: nichilomir
ꝑcunctari necesse ẽ: qͦmꝰ mosp
tam gͣuis & spissa minime s
aqua dem̾gitur: s ab infu¬
ore natura suꝑiectio tanti q¬
deris sustentatur. Siqͥdẽ ip̃os
cẽ aque fundamenta quiereni
sunt. & it̾m deficiendũ est cũ
inuenire uolueris qͦ fulciie

Expanded text:
giditatem, gravitudinem, densitatem, et eas qualitates quae sapore gustus comprehensibiles habentur, nihil erit penitus quod telluri subjaceat. Haec igitur omittentes, nec illud hortamur inquiri, super quid sit terra firmata. Torquebitur enim mens ad nullum certum exitum perveniente discursionis indagine. Sive enim aerem dixeris ejus subesse fundamini: profecto deficies cogitando, quemadmodum liquida et diffusa natura, tanto pondere depressa substitit ac non potius labitur: undique terrae diffugiens densitatem, ac semper eminentior cum premente consistens. Quod si aquam posueris terrenae stabilitati esse subditam, nihilominus percunctari necesse est, quomodo moles tam gravis et spissa, minime sub aqua demergitur, sed ab infirmiore natura, superjectio tanti ponderis sustentatur. Si quidem ipsius etiam aquae fundamenta quaerenda sunt, et iterum deficiendum est cum invenire volueris quo fulc
Abbreviated transcription (Latin):
fiat lus: hodie fiat firtnaut¬
tum. Plus tamen quiddam u¬
dentur habere presentia. seg
enĩ uerbum in nũdo precert
remansit: s causam per quã
queritur firmamenti ꝓduf̃
aꝑtius declarauit: idest utdi¬
uidat inter aquã & aquam.
Primo quidem reputemꝰ: dii¬
cutientes qͦmͦ deus alloquit
Nostro ne. idest hominum t¬
re. qͥ prius future rei formã
concipimꝰ intellectu. deuidel
subiectis congruas & familia¬
res unicuiq significationes als

Expanded text:
Fiat lux, hodie, Fiat firmamentum. Plus tamen quiddam videntur habere praesentia. Neque enim verbum in nudo praecepto remansit, sed causa per quam quaeritur firmamenti productio apertius declaratur; id est, ut dividat inter aquam et aquam. Primo quidem reputemus, discutientes quomodo Deus alloquitur, nostro ne, id est hominum more, qui prius futurae rei formam concipimus intellectu; deinde ex subjectis congruas et familiares unicuique significationes
Abbreviated transcription (Latin):
ut externo cõm̃datore ñ egeant:
s gr̃am suam cũ uident᷑ ip̃a te¬
stent᷑. Plus ẽ qd̃ ꝓbat᷑ aspectu: qͣ
qd̾ sermone laudat᷑. Suo enĩ u¬
tit᷑ testimonio: ñ alieno suffra¬
gio. Qd̃ si apd̃ nos ocłis iudiciũ
emittit᷑ qͥb simul & gr̃a uenusta¬
tis & rerũ nat᷑a comp̾hendit᷑. qͣn

Expanded text:
oprium est, ut externo commendatore non egeant, oprium est, ut externo commendatore non egeant, sed gratiam suam, cum videntur, ipsa testentur. Plus est quod probatur aspectu, quam quod sermone laudatur. Suo enim utitur testimonio, non alieno suffragio. Quod si apud nos oculis judicium emittitur, quibus simul et gratia venustatis, et rerum mensura comprehendi
Abbreviated transcription (Latin):
& facta ẽ lux. Sicut enĩ lux ci
ei splendore regionib. nr̃o se cir
cumfundit aspectui: ita ortꝰ eiꝰ
cito debuit explicari. Q̃ mi¬
ramͣ. si d̃s locutꝰ est luc̃e. & cali¬
ganti mundo lum̃ emicuit:
qͣnͣdo siqͥs int̾ aqͣs mersus oleũ
ore miserit.clariora faciat ea
quȩ ꝓfundi tegebant᷑ occultis:
Dixit d̾s : ñ ut ꝑ uocis organa. qͥ¬
dam sonꝰ sermonis exiret. nec
ut linguȩ motꝰ cȩleste formaret
alloqͥum. atꝙ aerẽ istũ qͥdam u̾¬
boꝵ strepitꝰ uerb̾aret: s ut uo¬
luntatis suȩ cogitationẽ ꝓd̾et
oꝑationis effectus. Et discreuit
int̾ lucẽ & tenebras. Et uidit
d̃s lucẽ quia bona ẽ. Dix̃ : & so¬
num uocis nullꝰ audiuit. Disc̃¬
uit:&. oꝑationis molumina ne¬
mo dep̾hendit. Uidit: & ocłoꝵ eiꝰ
intentionẽ nullus inspexit. Et
uidit inqͥt d̾s lucẽ qͥa bona est.
Nec qd̃ ignorabat uidit. nec id qd̾
nesciebat ante aut ñ uiderat cõ

Expanded text:
 facta est lux. sicut enim cito lu facta est lux. sicut enim cito luei splcumfundit aspectui; ita ortus ejus cito debuit explicari. Quid miramur si Deus locutus est lucem, et caliganti mundo lumen emicuit, quando si quis inter aquas mersus, oleum ore emiserit, clariora faciat ea quae profundi tegebantur occultis? Dixit Deus; non ut per vocis organa quidam sonus sermonis exiret, nec ut linguae motus coeleste formaret alloquium, atque aerem istum quidam verborum strepitus verberaret: sed ut voluntatis suae cognitionem proderet ationis effectu. et discreuit inter lucem et tenebras et uidit deus lucem quia bona est. dixit, et sonum uocis nullus audiuit: discreuit, et operationis molimina nemo deprehendit: uidit, et oculorum eius intentionem nullus aspexit. et uidit inquit deus lucem quia bonjabona. nec quod ignorabat uidit nec id quod ne
Abbreviated transcription (Latin):
ret incultu. Lux ẽ: quȩ reliquoᷤᷤ
domꝰ comiñdat ornatꝰ. Eiat inqͥt
lux. Plena uox luminis. ñ dis¬
positionis apparatũ significat:
s oꝑationis resplendet effectũ.
Naturȩ opifex lucem locutꝰ est &¬
creauit. Sermo dei: uoluntas ẽ.
Opus dei: nat᷑a ẽ. Lucem creauit:
tenebras illuminauit. Et dix̃
d̃s. fiat lux. Et facta ẽ lux. Non
sdeo dixit ut sequeret᷑ oꝑatio: s
dicto absoluit negotiũ. Unde pul¬
chre dauiticũ illud. Dixit ꝙ fa¬
cta st̃: qͥa dictũ impleinit effectꝰ.
Auctor gͣ lucis d̃s. Locus autẽ &
causa tenebrarũ: mundꝰ est.
S bonꝰ auctor ita lucem dilexit.
ut mundũ ip̃m infuso aꝑiret lu¬
mine: acq ciꝰ spẽm uenustaret.
Resplenduit gͥ subito aer: & expa¬
uerunt tenebrȩ. Noui luminis
claritate rep̾ssit eas. & qͣsi in a¬
byssos demersit: repente ꝑ uni¬
uersa mundi fulgor lucis infu¬
sus. Pulchre itaq & ꝓpͥe dixit:¬

Expanded text:
ret incultu. lux est, quae reliquos ret incultu. lux est, quae reliquos domus conmendat ornatus. fiat inquit lux. plena uox luminis non dispositionis apparatum significat, sed operationis resplendet effectu. naturae opifex lucem locutus est et creauit. sermo dei uoluntas est, opus dei natura est: lucem creauit. tenebras inluminauit. et dixit deus: fiat lux. et facta est lux. non ideo dixit ut sequeretur operatio, sed dicto absoluit negotium. unde pulchre Dauiticum illud dixit et facta sunt, quia dictum inpleuit effectus. auctor ergo lucis deus, locus autem et causa tenebrarum mundus est. sed bonus auctor ita lucem dixit, ut mundum ipsum infuso aperiret lumine atque eius speciem uenustaret. resplenduit subito igitur aer et expauerunt tenebrae noui luminis claritate, repressit eas et quasi in abyssos demersit repente per uniuersa mundi fulgor lucis infusus. pulchre itaque et proprie dixit:
Abbreviated transcription (Latin):
ut irent in porcos. Porci autẽ se
in stagnũ aqͣrũ p̾cipitauerunt:
ut qͦd recusabant demonia ñ e¬
uaderent : s digno p̾cipicio dem̃¬
gerent᷑. Erat gͦ hȩc mundi incõ¬
posita sp̃es & forma. Et sp̃s in¬
qͥt dei suꝑferebat᷑ suꝑ aqͥs. Et di¬
xit d̾s. fiat lux. Merito gͦ p̃mis¬
sus ẽ sp̃s d̾i: ub̃i diuina inciꝑe
habebat oꝑatio. fiat inqͥt lux.
Unde uox dei in diuina scͥpt᷑a debu¬
it inchoare nisi a lumine:un¬
de mundi ornatꝰ. n a luce exordi¬
um suiere: Frustra enĩ esset. si
ñ uideret᷑. Erat qͥdem d̾̃s ipse in
lumine: qͥa luc̃e habitat inac¬
cessibilem. Erat lum̃ uerũ. qd̾ il¬
cem fieri uoluit. quȩ oclis corꝑa¬
lib comp̾henderet᷑. Qui edificiũ
aliqͦd dignũ habitacło patͥsfami¬
lias extruere desid̾at: ante qͣm fun¬
dam̃ta ponat. unde ei lucem in¬
fundat explorat: & ea pͥma ẽ gr̃a.
Quȩ si desit: tota domꝰ deformi hor¬

Expanded text:
ut irent in porcos, porci autem se ut irent in porcos, porci autem se in stagnum aquarum praecipitauerunt, ut quod recusabant daemonia non euaderent, sed digno praecipitio demergerentur. erat ergo haec mundi inconposita species et forma. Et spiritus inquit dei superferebatur super aquas et dixit deus: fiat lux. merito ergo praemissus est spiritus dei, ubi diuina incipere habebat operatio. fiat inquit lux. unde uox dei in scriptura diuina debuit incohare nisi a lumine, unde mundi ornatus nisi a luce exordium sumere? frustra enim esset, si non uideretur. erat quidem deus ipse in lumine, quia lucem habitat inaccessibilem, et erat lumen uerum, quooluit, quae oculis corporalibus conprehenderetur. qui aedificium aliquod dignum habitaculo patris familias struere desiderat, antequam fundamentum ponat, unde lucem ei infundat explorat. et ea prima est gratia, quae si desit, tota domus deformi hor
Abbreviated transcription (Latin):
tur: quẽ ad modũ supͣ demonst᷑¬
iumꝰ. Non gͦ pͥncipalis erat tene¬
brosa substantia: s qͣsi umbͣ se¬
cuta ẽ mundi corpus. caligo tene¬
brarũ. Itaq mom̃to diuinȩ pre¬
ceptionis mundꝰ assurgens. intͣ
se inclusit umbrã. ut siqͥs in cã¬
pi medio qͥm sõl meridianꝰ illu¬
minet. locum aliqͤm repente ob¬
sepiat. & densis ramoꝵ frondib
tegat: ñ ne qͦ splendidior foris
sp̾es loci eiꝰ effulgeat. hoc horren¬
ti desuꝑ scena. gurgustium eiuꝰ
intꝰ obscuriꝰ sit: Aut unde an¬
trũ clausũ undiq huiꝰ modi lo¬
cũ uocar̃t: nisi qd̃ atro inhor¬
rescat situ. atq obfusione tene¬
brarum: Iste gͦ tenebre suꝑa
qͣrũ abyssos erant. Nã abyssũ
multitudine & ꝓfundũ aquarũ
dici lectio euͣngłii docet: ubi ro¬
gabant saluacorẽ demonia. ne
iuberet illiᷤᷤ ut in abyssũ irent.
S qui docebat uoluntates demo¬
nioꝵ ñ esse faciendas : p̾cepit ilł

Expanded text:
tur, quemadmodum supra demonstrtur, quemadmodum supra demonstrauimus. non ergo principalis erat tenebrosa substantia, sed quasi umbra secuta est mundi corpus caligo tenebrarum. itaque momento diuinae praeceptionis mundus adsurgens intra se inclusit umbram, ut si quis in campi medio, quem sol meridianus inluminat, B locum aliquem repente obsaepiat et densis ramorum frondibus tegat, nonne quo splendidior foris species loci eius effulgeat, hoc horrenti desuper scaena gurgustium eius intus obscurius fit? aut unde antrum clausum undique huiusmodi locum uocarunt, nisi quod atro inhorrescat situ atque offusione tenebrarum? istae ergo tenebrae super aquarum abyssos erant. nam abyssum multitudinem et profundum aquarum dici lectio euangelii docet, ubi rogabant saluatorem daemonia, ne iuberet illis ut in abyssum irent. sed qui docebat uoluntates daemoniorum non esse faciendas praecepit illis
Abbreviated transcription (Latin):
necessicate cõpulsos. culꝑa astrin¬
git: pena condẽpnat. Neq enĩ
rit. obnoxiꝰ morti ẽ: qͥnetiã ipsiꝰ
diuinȩ legis oraculo. siqͥs ꝑ ĩpru¬
dentiã intulerit necẽ. accipit im¬
punitatis spem. refugii faculta¬
lũ uidet᷑. dictũ sit. Mala enĩ ñ st̃:
nisi quȩ cͥmine m̃tem ĩplicant.
& conscienciã ligant. Ceterũ pau¬
ꝑiem. ignobilitatẽ. egͥtudinẽ mor¬
dem. nemo sapiens mala dixerit.
nec in maloꝵ sorte numauerit:
qͥa nec contria istis. in bonis ha¬
bent᷑ maximis. qͦꝵ alia nobis ex
nat᷑a. alia ex cõmoditate arridere
uident᷑. Non ociose nobis excur¬
sus iste ꝓcessit: ut ꝓbaremꝰ tene¬
bras & abyssũ sĩplicit̾ accipienda.¬
te nebͥs sr̃ Erant enĩ tenebre de ob¬
fac̃ corpus umbͣm facit. qua obũbͣt
uel finitima uel inferiora : ꝙ ea
maxime quȩ oꝑire uł includ̃e
uidet᷑. Includit autẽ celi polus.
qͥa celum sicut camera extendi¬

Expanded text:
necessitate conpulsos culpa astrinnecessitate conpulsos culpa astringit, poena condemnat. neque enim rit, obnoxius morti est. Quin etiam ipsius divinae legis oraculo , si quis per impruden intulerit necem, accipit impunitatis spem, refugii facultalum uidetur dictum sit; mala enim non sunt nisi quae crimine mentem inplicant et conscientiam ligant. ceterum pauperiem ignobilitatem aegritudinem mortem nemo sapiens mala dixerit nec in malorum sorte numerauerit, quia nec contraria istis in bonis habentur maximis, quorum alia nobis ex natura, alia ex commoditate accidere uidentur. non otiose nobis excursus iste processit, ut probaremus tenebras et abyssum simpliciter accipienda. erant enim tenebrae de o corpus umbram facit, qua obumbrat uel finitima uel inferiora et ea maxime quae operire atque includere uidetur. includit autem caeli polus, quia caelum sicuti camera extendi
Abbreviated transcription (Latin):
ri magis in suꝑbiã. effundi in se¬
uiciã: ꝙͣ repͥmi humilitate: & di¬
lig̾e mansuetudinẽ. Ed naturã
accusas o homo: Haber illa ue¬
lut impedim̃ta qued̃a. senecturẽ
& infirmitatẽ: s senectus ipsa
in bonis morib dulcior. in consi¬
liis utilior: ad constantiã sube¬
unde mortis paratior: ad reprim̃¬
das libidines fortior. Infirmitas
qͦ corꝑis : sobrietas ẽ m̃tis. Unde
ait apłs. Cũ infirmor. tẽ potens
sum. Itaq ñ in nirtutib: s in
infirmitatib głabat᷑. Responsũ
qͦ diuinũ refulsit oracło salutae¬
ri: qͥa uirtꝰ in infirmitate consũ¬
mat᷑. Illa cauenda quȩ ex nr̃auo
luntate ꝓdeunt: delicta iuuen¬
tutis. & irracionabiles passiones
pͥncipia extrinsecꝰ ñ reqͥramꝰ: nͨ
deriuemꝰ in alios. s cognoscamꝰ ea
facere si nolumꝰ: huiꝰ electionem
mali nobis potiꝰ debemꝰ qͣm aliis
ascͥbere. Ideo etiã in iudiciis istiꝰ
mundi. uoluntarios reos ñ ex

Expanded text:
ri magis superbia, effundi in saeri magis superbia, effundi in saevitiam, quam reprimi humilitate, diligere mansuetudinem. Quid naturam accusas, o homo? Habet illa velut impedimenta quaedam, senectutem et infirmitatem. Sed senectus ipsa in bonis moribus dulcior, in consiliis utilior, ad constantiam subeundae mortis paratior, ad reprimendas libidines fortior. Infirmitas quoque corporis, sobrietas mentis est. Unde ait Apostolus: Cum infirmor, tunc potens sum . Itaque non in virtutibus, sed infirmitatibus gloriabatur. Responsum quoque divinum refulsit oraculo salutari; quia virtus in infirmitate consummatur. Illa cavenda , quae ex nostra voluntate prodeunt, delicta juventutis, et irrationabiles passiones principia extrinsecus non requiramus; nec derivemus in alios, sed agnoscamus ea facere si nolimus, huius electionem mali nobis potius debemus quam aliis ascribere. ideo etiam in iudiciis istius mundi uoluntarios reos, non ex
Abbreviated transcription (Latin):
a: que incͤsiosoꝵ animis freq̃nt
obrepit. Non gͥ ab extraneis est
nobis ꝗͣ a nobis ipsis. maiꝰ ꝑicłm.
Intꝰ est adu̾sariꝰ. intꝰ ẽ auctor erro¬
ris: intꝰ in qͣm clausus in nobis¬
met ipsis. ꝓpositũ cuũ speculare.
habitũ m̃tis tuȩ explora: excubi¬
as obtende adu̾sus m̃tis tuȩ cogi¬
tationes. & animi cupiditates.
Tu ipse tͥ causa es imꝓbitatis: cu
ipse dux flagitioꝵ tuoꝵ. atq in¬
centor cͥminũ. Qd alienã nat᷑am
accersis ad excusationẽ tuoꝵ lap¬
suũ: Utinã te ipse ñ impelleres.
utinã ce ip̃e ñ p̾cipitares. utinã
ñ in uolu̾es: aut studiis ĩmod̾atio¬
rib aut indignationib aut cu¬
piditatib. quȩ nos innexos ue¬
te in nobis ẽ mod̾ari studia: cohi¬
bere iracundiã: cohercere cupidi¬
tates. In nobis ẽ etiã indulgere
luxuriȩꝰ adolere libidines: in¬
flãmari iracundia. uel inflam¬
manti aur̃e accõmodare: eleua¬

Expanded text:
a, quae incuriosorum animis quam frequenter a, quae incuriosorum animis quam frequenter obrepit. Non igitur ab extraneis est nobis, quam a nobis ipsis majus periculum. Intus est adversarius, intus auctor erroris, intus, inquam, clausus in nobismetipsis. Propositum tuum speculare, habitum tuae mentis explora, excubias obtende adversum mentis tuae cogitationes, et animi cupiditates. Tu ipse tibi es causa improbitatis, tu ipse dux flagitiorum tuorum, atque incentor criminum. Quid alienam naturam arcessis ad excusationem tuorum lapsuum? Utinam te ipse non impelleres, utinam non praecipitares, utinam non involveres aut studiis immoderatioribus, aut indignatione, aut cupiditatibus, quae nos innexos vete in nobis est moderari studia, cohibere iracundiam, coercere cupiditates: in nobis est etiam indulgere luxuriae, adolere libidines, inflammare iracundiam, vel inflammanti aurem accommodare, eleva
Abbreviated transcription (Latin):
ta ẽ: erat. Et erat inuisibilis. qͥa
exundabat aqͣ & oꝑiebat eam:
& erant suꝑ eam tenebre suꝑfu¬
sȩ. qͥa ñdum erat lum̃ diei. ndu
solis radiꝰ qui solet & sub aquis
latentia declarare: Qd̃ malũ ds
creauerit malũ: cũ ex contrariis
& adu̾sariis neqͣqͣm sibi adu̾sa ge¬
nerent᷑. Nec enĩ uita mortẽ gene¬
rat: nec lux tenebras. Non enĩ si¬
cut mutabilitates affectuũ: ita
eciã gen̾ationũ ꝓgressiones st̃.
Ille ex contrariis in contͣria ꝓposi¬
ti def lexione u̾tunt᷑: iste ñ ex con¬
trariis in adu̾sa flectunt᷑. s ex eiꝰ¬
dem gems uel auctorib. uel cau¬
sis create. in similitudinẽ suire
ata. neq a deo facta: unde habet
nat᷑am malicia: Nam mala ẽẽ in
hoc mundo nullꝰ sapiens denega¬
bit: cũ sit tam freqͥns in hoc scł̃o
lapsus ad mortẽ. S ex his quȩ iã¬
diximꝰ possumꝰ collige. qͥa ñ ẽ uina
substantia. s m̃tis atq animi de¬
prauatio. a tramite uͥtutis deui¬

Expanded text:
ta est, erat, et erat inuisibilis, quia exundabat aqua et operiebat eam, et erant super eam tenebrae superfusae, quia nondum erat lumen diei, nondum solis radius, qui solet et sub aquis latentia declarare. quid creauerit malum, cum ex contrariis et aduersis nequaquam sibi aduersa generentur? nec enim uita mortem generat nec lux tenebras. non enim sicut mutabilitates adfectuum ita etiam generationum progressiones sunt. illae ex contrariis in contraria propositi deflexione uertuntur, istae non ex contrariis in aduersa cariorem, sed ex eiusdem generis uel auctoribus uel causis creatae in similitudinem sui reata neque a deo facta, unde habet natura malitiam ? nam mala esse in hoc mundo nullus sapiens denegauit, cum sit tam frequens in hoc saeculo lapsus ad mortem. sed ex declidiximus, possumus colligere quia non est viva substantia, sed mentis atque animi depravatio, a tramite virtutis devi
Abbreviated transcription (Latin):
aturȩ ea quȩ decolorata st̃ am¬
miscere uideam᷑: maxime cũ
suꝑ aqͦs. Quem & si aliqui ꝓ
aere accipiant. aliqͥ ꝓ spiritu
qͣm spiramꝰ & carpimꝰ. aure hu¬
ius uitalis sp̃m: nos tam̃ cũ
scõꝵ & fideliũ sencentia con¬
gruentes. spm̃ sc̃m accipimꝰ:
ut in constitutione mundi.
oꝑatio tͥnitatis eluceat. Pre¬
misso enĩ quia in pͥncipio fe

Expanded text:
aturae ea quae decolora sunt adaturae ea quae decolora sunt admiscere uideamur, maxime cum super aquas quem etsi aliqui pro aere accipiant, aliqui pro spiritu, quem spiramus et carpimus aurae huius uitalis spiritum, nos tamen cum sanctorum et fidelium sententia congruentes spiritum sanctum accipimus, ut in constitutione mundi operatio trinitatis eluceat. praemisso enim quia in princ
Abbreviated transcription (Latin):
turbata:. qͦs ñ incutiunt metꝰ:
Pulcherrima est rerum species.
S quid esset sine lumine: Qd
sine temꝑie: Ꝙd sine aqͥrum
congregatione. quib ante di¬
mersa pepli huiꝰ habebantur
excordia: Tolle solem t̾ris. tolle
celo stellarũ globos: om̃ia te¬
nebris inhorrescunt. Sic erat.
anteqͣm lumen dñs huic mun
do infund̾et. Ꝙ id̃o scͥpt᷑aait: qͥa
tenebrȩ erant suꝑ abissum.
Tenebrȩ erant: quia splendor
deerat lucis. Tenebrȩ erant:
quia aer ipse tenebrosus est.
Aqua ipsa sub nube tenebrosa
est: qͥa tenebrosa aqua in nu¬
bib aeris. Erant gͦ tenebrȩ
suꝑ abyssos aquarum. None¬
nim malas intelligendũ arbi¬
tror potestates. qͦd dñs earum
maliciã creauerit: cũ utiq ñ
substantialis s accidens sit ma¬
licia quȩ a naturȩ bonitate
deflexerit. Itaq in consticuti¬
one mundi. opinio maliciȩ
interim sequestret᷑: ne diuinȩ
oꝑationi. & pulcherrimȩ cre¬

Expanded text:
turbata quos non incutiunt metus ? turbata quos non incutiunt metus ? pulcherrima est rerum species: sed quid esset sine lumine, quid sine temperie, quid sine aquarum congregatione, quibus ante demersa poli huius habebantur exordia? tolle solem terris, tolle caelo stellarum globos: omnia tenebris inhorrescunt. sic erat, antequam lumen huic mundo dominus infunderet. et ideo scriptura ait quia tenebrae erant super abyssum. tenebrae erant, quia splendor deerat lucis, tenebrae erant, quia aer ipse tenebrosus est. aqua ipsa sub nube tenebrosa est, quia tenebrosa aqua m nubibus aeris. erant ergo tenebrae super abyssos aquarum. non enim malas intellegendas arbitror potestates, quod dominus earum malitiam creauerit, cum utique non substantialis, sed accidens sit malitia, quae a naturae bonitate deflexerit. itaque in constitutione mundi opinio malitiae interim sequestretur, ne diuinae operationi et pulcherrimae cre
Abbreviated transcription (Latin):
in terram deorsum: qͥa celum ut
fumꝰ solidatũ est: terra autẽ ut
uestim̃tum ueterascet. Hec t̾ra
est quȩ ante erat incomposita.
Nondum enĩ erant maria suo fi¬
ne distincta: & sdeo uago fluctu.
& ꝓfundo gurgite terra inunda¬
batur. Considera etiã quia ncẽ
palustri uligine terra inhorre¬
re consueuit: nec paciens est uo¬
meris: ubi infusus terris humo
exundat. Erat gͦ incõposita uͥ
pote sollertis agricole marata
culturis: qͥa adhuc deerat cul¬
tor. Erat incomposita: qͥa nũda
gignentium. nec thoris herbosa
riparum. nec opaca nemorib.
nec leta segetib. nec umbrosa
suꝑciliis montium. nec odora
florib. nec grata umetis. Me¬
rito in composita quȩ ornatib
indigebat: cui deerant urti¬
um serta geminantiũ. Osten
tiam: nisi eum uario cultu
nec mundus ipse haberet gra
obtectum nubib. horrorẽ ocłis
mesticiam animis excitare con¬
suenit. Terra imbrib madefa¬
cta. fastidio est. Maria ꝓcellis

Expanded text:
in terram deorsum, quia caelum ut in terram deorsum, quia caelum ut fumus solidatum est, terra autem ut uestimentum uest, quae ante erat incomposita. Nondum enim erant 16 maria suo fine distincta, et ideo vago fluctu, et profundo gurgite terra inundabatur. Considera, quia etiam nunc palustri uligine terra inhorrere consuevit, nec patiens est vomeris, ubi infusus terris humor exundat. Erat ergo incomposita; ut pote solertis agricolae inarata culturis, quia adhuc deerat cultor. Erat incomposita; quia nuda gignentium, nec thoris herbosa riparum, nec opaca nemoribus, nec laeta segetibus, nec umbrosa ciliis montium nec odorata floribus nec grata uinetis. merito inconposita, quae ornatibus indigebat, cui deerant uitium serta gemmantium. ostendtiam, nisi eum uario cultu nec mundus ipse haberet gratintextum nubibus, horrorem oculis, moestitiam animis excitare consuevit. Terra imbribcta fastidio est, maria procellis
Abbreviated transcription (Latin):
ut alterum ab altero crederet᷑.
rus lararum dominꝰ. iussit uͭ
usdei remouerent lapidem de
sepulchro: ut mortuum uiden¬
tes postea resuscitatũ crederet.
Deinde uocauit lazarum. ꝙ re¬
surrexit: & ligatis manib &
pedib exiuit foras. Nonne
poterat remouere lapidem:
qui poterat mortuũ resusci¬
tare: Et qui potuit defuncto
uitam reddere: num potuit
nexcus soluere uinculoꝵͤ
Cui uinctis pedib gressũ dedit:
huic ñ potuit rupcis uinculis
incessum reddere:S utiq ad¬
uertimꝰ qd uoluit primo osten¬
dere mortuũ. ut oculis suis cre¬
derent: deinde resuscitare: ter¬
cio iubere ut ipsi uincła fime¬
ris soluerent: ut inter ista fi¬
des infunderet᷑ infidelib: & ꝑ
gradus quosda credulitas nasce¬
ret᷑. Fecit gͦ primo deus cȩlum ꝙ
derram: ea tam̃ non qͣsi ꝑpetua.
s qͣsi corruptibilis creature con¬
sũmationi uoluit subiacere.
Unde in ysare libro ait. Tollite
in cȩlum ocłos ur̃os. & aspicite

Expanded text:
ut alterum altero crederetur.ut alterum altero crederetur.rus Lazarum dominus iussit, ut Iudaei remouerent lapidem de sepulchro, ut mortuum uidentes postea resuscitatum crederent. deinde uocauit Lazarum, et resurrexit et ligatis manibus et pedibus exiuit foras. nonne poterat remouere lapidem qui poterat mortuum contendunt? et qui potuit defuncto uitam reddere non potuit nexus soluere uinculorum? cui uinctis pedibus gressum dedit, huic non potuit ruptis uinculis incessum reddere ? sed utique aduertimus quod uoluit primum demonstrare mortuum, ut oculis suis crederent, deinde resuscitaresuscitare, tertio iubere, ut ipsi uincula funeris soluerent, ut inter ista fides infunderetur infidelibus et per gradus quosdam credulitas nasceretur. Fecit ergo primum deus caelum et terram, ea tamen non quasi perpetua, sed quasi corruptibilis creaturae consummationi uoluit subiacere. unde in Esaiae libro ait: tollite in caelum oculos uestros et aspicite
Abbreviated transcription (Latin):
it utiq s ideo primo facta. pꝰ¬
ea composita declarant᷑: ne ue¬
re increata & sine pͥncipio ẽẽ¬
crederent᷑: si species rerũ uelut
ingenerate ab inicio. ñ poste¬
a addite uiderent᷑. Incomposi¬
ta terra legit᷑: & isdem aphilo¬
sophis et̾nitatis quib deus pri¬
uilegiis honorat᷑. Quid dicereit
nasset: Demersa aqͥs describit᷑.
uelut cuidam pͥncipioꝵ suoꝵ
addicta naufragio: & adhuc a
ñ nullis facta ñ credunt. Qd
si decorem pͥmogenitũ uendica¬
ret: Accedit illud. qd imitatoreᷤᷤ
nos sui deus ẽẽ uoluit. ut pri¬
mo faciamꝰ aliqua postea uenu¬
stemꝰ : ne dum simul utrunq
adorim᷑. neutrũ possimꝰ implere.
Eides autẽ nr̃a qͦdam gͣdu crescit.
Ides primũ fecit deus. postea ue¬
nustauit : ut eundem credamꝰ
ornasse qui fecit. & fecisse qui
ornauerit: ne alterum putemꝰ
ornasse alterum creasse: s eun¬
dem utrunq esse oꝑatũ. ut pͥ¬
mo faceret postea componeret:

Expanded text:
it utique, sed ideo primo facta, poit utique, sed ideo primo facta, postea conposita declarantur, ne uere increata et sine principio crederentur, si species rerum uelut ingeneratae ab initio, non postea additae uiderentur. inconposita terra legitur et isdem a philosophis, aeternitatis quibus deus priuilegiis honoratur: quid dicerent masset? demersa aquis describitur uelut cuidam principiorum suorum addicta naufragio et adhuc a nonnullis facta non creditur: quid si decorem primogenitum uindicaret? accedit illud quod imitatores nos sui deus esse uoluit, ut primo faciamus aliqua, postea uenustemus, ne dum simul utrumque adorimur, neutrum possimus inplere. fides autem nostra quodam gradu crescit. ideo primum fecit deus, postea uenustauit, ut eundem credamus ornasse qui fecit et fecisse qui ornauerit, ne alterum putemus ornasse, alterum creauisse, sed eundem utrumque esse operatum, ut primum faceret, postea conponeret,
Abbreviated transcription (Latin):
tura mundi creat᷑e utiq estima¬
tione censetur. Inuisibilis etiã
terra. quia nondum lux que
illuminaret mundũ. nondum
sol: postea enĩ luminaria facta
sunt cęli. Qd̃ si solis radius ple¬
rumq etiam aquis oꝑta illu¬
minat. & profundo mersa. splen¬
dore luminis sui ꝓdit: qͥs du¬
bitet deo ea quȩ in ꝓfundo st̃
inuisibilia esse non posse.¬
hic opti Nisi forte sic accipiamꝰ¬
ñdum u̾bo dei & ꝓtectione ui
sicut scriptũ est. Dñs respexit
suꝑ filios hominũ: si est incel¬
ligens aut requirens deum. sẜ
alibi dicit. De cęlo iaculatum
est iudicium: terra tremuit¬
& quieuit. Et merito inuisi
guram & speciem congruentẽ
ditore. Et fortasse dicant. Cur
enim deus sicut diicit & facta
st̃. non simul ornatus congru¬
os reb assurgentib donauit
elem̃tis: qͣsi non potuit cȩlũ
insignitũ stellis. subito ut cre¬
atum est refulgere. & florib
ac fructib terra uestiri: Pocu¬

Expanded text:
tura mundi creaturae utique extimatura mundi creaturae utique extimatione censetur. inuisibilis etiam. terra, quia nondum lux quae inluminaret mundum, nondum sol; postea enim luminaria facta sunt caeli. quod si solis radius plerumque etiam conponit operta inluminat et profundo mersa splendore luminis sui prodit, quis dubitet deo ea quae in profundo sunt inuisibilia esse non posse? nisi forte sic accipianondum uerbo dei et protectione uissicut scriptum est: dominus respexit super filios hominum, si est intellegens aut requirens deum. et alibi ait: de caelo iaculatus est iudicium: terra tremuit et quieuit. et merito inuisiburam et speciem congruentem ditore. et fortasse dicant: cur enim deus - sicut dixit et facta sunt non simul ornatus congruos surgentibus donauit elementis, quasi non potuit caelum insignitum stellis subito ut creatum est refulgere et floribus ac fructibus terra uestiri? potu
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ esse aerem docet lectio: qͥa e¬
missa sagitta in locũ quem iacu¬
lator intendit. incisus aer statĩ
in se ip̃m reclusus est. Ubi gͦ erat
hyle. nisi forte dicat᷑ quadam ele¬
menti intentione. qͥa in deo erat:
inuiolabilis. qui lucem in habi¬
tat maccessibilem. incomp̾hen¬
sibilis & purissimꝰ sp̃s: locus e¬
rat materiȩ mundialis: Et e¬
rat in deo mundi portio. cum
de hoc mundo ñ sit mens seruu¬
loꝵ eius : sicut habemꝰ scͥptum.
de hoc mundo ñ sunt. sicut &
ego ñ sum de hoc mundo: Quẽ¬
ad modum gͦ inuisibilia iusibi¬
lib. & ei qui ordinẽ ac decorem
donauit om̃ib. incõposita copu¬
labant᷑: nisi forte quia dixit.
terra autẽ erat inuisibilis in¬
uisibilem eam ꝑsubstantiã cre¬
dant: ꝙ ñ ideo quia aqͥs oꝑta.
uisibilis corporeis oculis esse ñ
poterat: quemadmodũ pleraq
oculoꝵ aciemq p̾tereunt: Non
enĩ deo aliqͥd inusibile: s crea¬

Expanded text:
autem esse aerem docet lectio, quia eautem esse aerem docet lectio, quia emissa sagitta in locum, quem iaculator intendit, incisus aer statim in se ipsum resolutus est. ubi ergo erat ὕλη, nisi forte dicatur quadam dementi intentione quia in deo erat? ue inuiolabilis, qui lucem habitat inaccessibilem, inconprehensibilis et purissimus spiritus, locus eruterat materiae mundialis, et erat in deo mundi portio, cum de hoc mundo non sit mens seruolorum eius, sicut habemus scriptum: de hoc mundo non sunt, sicut et ego non sum de mundo. Quemadmodum ergo inuisibilia uisibilibus et ei qui ordinem ac decorem donauit omnibus inconposita copulabantur ? nisi forte, quia dixit: terra autem erat inuisibilis, inuisibilem eam per substantiam credant et non ideo, quia aquis operta uisibilis corporeis oculis esse non poterat, quemadmodum pleraque oculorum aciemque praetereunt. non enim deo aliquid inuisibile, sed crea