comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
atq ꝑficit᷑. Si aũt ñ conu̾tãt. in formis
ẽ. Corꝑał aut̃. si possit intelligi. ꝓpͥuatio¬
nẽ omĩs corporee qͥlitatis. quȩ apparet in
materia formata cũ iã st̃ speties corpoꝵsi
ue uisur siue alio quolibet sensu corporis
ꝑceptibileꝰ Ancelum intelligendũ ẽ crea-¬
adhuc in ꝑfecta qr t̾ra inquit erat inui¬
sibit ⁊i incõposita & tenebre erant suꝑ
ab issum. Quib u̾b̾uidet᷑ informitatẽ
significare substantie corꝑał. Nirutriꝰq

Expanded text:
tur, informis est — corporalis autem, si possit intellegi per priuationem omnis corporeae qualitatis, quae adparet in materia formata, cum iam sunt species corporum siue uisu siue alio quolibet sensu corporis perceptibiles?. An caelum intellegendum est creaadhuc inperfecta? quia terra, inquit, erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum: quibus uerbis uidetur informitatem significare subs
Abbreviated transcription (Latin):
ed porphirius ait inquiunt: ut bea
rum corpꝰ: si anima beata nerit. nͥ om̃e corpꝰ
effugerit.S iam & hinc in libro memorato
quantũ oportuit disputaui. Ueru hic unũ
inde tantũ omemorabo. Cindet libros su¬
os istor omĩum magister plato: & dicat eoꝵ
deos ut beati sint sua corꝑa fugituros. id:
ee morituros. quos cęlestib corporib dix
inclusos. Quibꝰ tamen ds̃ a quo facti sunt.
quo possent ẽẽ securi inmortalitatẽ id est
in eisdem corporib aet̾nã ꝑmansionẽ. neoꝵ
nat᷑a id habente.s suo ꝯsilio p̃ualente. ꝓ¬
misit. Ubi etiã illũd euertit: qđ dicunt.
Qm si ÷ impossibił idõ resurrectionẽ car¬
nis ñ ẽe. credenda aꝑtissime quippe uix¬
ta cundẽ philosophũ ubi diis a se factis ꝓ¬
misit ds̃ ñ factꝰ immortalitatẽ: qđ impossi¬
bile ẽ. sedixit ee facturum. Sic eni euni
locutũ narrat plato. Qm estis orti inqrit
tis fata ꝑiment. Nec erunt ualentiora ꝗͣ¬

Expanded text:
ed Porphyrius ait, inquiunt, ut beatrum corpus, si anima beata non erit, nisi omne corpus effugerit. Sed iam et hinc in libro memorato quantum oportuit disputaui; uerum hic unum inde tantum commemorabo. Emendet libros suos istorum omnium magister Plato et dicat eorum deos, ut beati sint, sua corpora fugituros, id est esse morituros, quos in caelestibus corporibus dixit inclusos; quibus tamen Deus, a quo facti sunt, quo possent esse securi, inmortalitatem. id est in eisdem corporibus aeternam permansionem, non eorum natura id habente, sed suo consilio praeualente, promisit. Ubi etiam illud euertit quod dicunt. quoniam est inpossibilis, ideo resurrectionem carnis non esse credendam. Apertissime quippe ita eumdem philosophum, ubi diis a se factis promisit deus non factus immortalitatem, quod impossibile est, se dixit esse facturum. Sic enim eum locutum narrat Plato: Qtis fata periment, nec erunt ualentiora
Abbreviated transcription (Latin):
Exceptis enim ꝓpħicis uocib mundus ipse¬
iste ordinatissima sua mutabilitate &
mobilitate. ⁊ uisibiliũ omĩum pulcher¬
rima spetie. quodãmͦ tacitꝰ. & factũ se ẽẽ.
& ñnͥ ado. ineffabilit̃ atq inui sibiliter
magnoe in efsabilit̃ atq inuisibiliter
pulchio. ficri se potuisse ꝓclaniatꝰ:
.xxuiiii. Qđ calũpniantes de munidi tẽpore:¬
refelli possint de mundi loco. Ex eodeni
libro .xi. de ciuitate dĩ. tiło .u.

Expanded text:
Exceptis enim propheticis uocibus mundus ipExceptis enim propheticis uocibus mundus ipse ordinatissima sua mutabilitate et mobilitate et uisibilium omnium pulcherrima specie quodam modo tacitus et factum se esse  nisi a Deo ineffabiliter atque invisibiliter magno et ineffabiliter atque invisibiliter pulchro fieri se potuisse proclamat. CAPUT XXIX. Quod calummantes de mundi terefelli possint de mundi loco. ex eodem libro XI. de ciuitate dei. XV. 30.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa eiꝰ. inpͥncipio fecit d̃s celũ ⁊ t̾ram.
Nñqͥd nã ibi fuit iste ꝓpħa: quando fe¬
cit ds̃ celũ &e t̾ram: Non: s ibi fuit sa-¬
pientia d̾i: ꝑ quã facta st̃ om̃ia. Quȩ in
animas etiã scãs se transfert: amicos dei
⁊ ꝓpħas constituit: eisq oꝑasua sine stre¬
pitu intꝰ narrat. Loquunt᷑ eis quoq
angłi uĩ. qui sẽꝑ uident faciem patris:
uoluntatẽq eiꝰ quib oportet annuntiant.
Exhis unꝰ erat iste ꝓpħa: qui dix̃ & scͥpsit
in pͥncipio fecit os cęlii ce tram. Quitã
idoneis testis ẽ. ꝑ quẽ dõ credendũ sic.
ut eodẽ sp̃u dĩ quohec sibi reuelata cog-¬
nouit. etiã ipsã fidẽ nrãm futurã tan-¬
to ante p̃dixerit. S: quid placuit ęt̃no
dõ tunc facere celum &e t̾ram:. que antea ñ
fecisset: Qui hoc dicunt. si mundũ aet̃nũ
sine ullo initio. & idõ nec adõ factũ uidi
uolunt: ninis auersi sunt aueritate:
&e letali morbo impietatis insaniunt.

Expanded text:
a ejus, In principio fecit Deus coelum et terram . Numquidnam ibi fuit iste propheta, quando fecit Deus coelum et terram? Non: sed ibi fuit Sapientia Dei, per quam facta sunt omnia, quae in animas etiam sanctas se transfert, amicos Dei et Prophetas constituit , eisque opera sua sine strepitu intus enarrat, Loquuntur eis quoque Angeli Dei, qui semper vident faciem Patris , voluntatemque ejus quibus oportet annuntiant. Ex his unus erat iste propheta, qui dixit et scripsit, In principio fecit Deus coelum et terram. Qui tam idoneus testis est, per quem Deo credendum sit, ut eodem spiritu Dei, quo haec sibi reuelata cognouit, etiam ipsam fidem nostram futuram tanto ante praedixerit. Sed quid placuit aeterno Deo tunc facere caelum et terram, quae antea non fecisset? Qui hoc dicunt, si mundum aeternum sine ullo initio et ideo nec a Deo factum uideri uolunt, nimis auersi sunt a ueritate et letali morbo inpietatis insaniunt.
Abbreviated transcription (Latin):
datione allegorie alicuiꝰ eruit᷑. his enĩ
maxime utile: nosse ita ẽẽ p̃ponendas
u̾bis sententias: ut p̃ponit᷑ aĩmꝰ corpori.
Ex quofit ut ita male debeant ueriores
quã disertiores audue sermones. sic̃ mͥale
debent prudentiores qua formosiores
hab̾e amicos. Nouerint etiã ñ ẽẽ uocẽ ao
aures dĩ. nͥ anumi affectũ. Ita eñ ñ irri¬
debunt si aliquos antistites & imistroᷤ
eccłe forte animaduerterint ł cii barba¬
rismis ⁊ soloecismis ommuocare⁊ uł
eadẽ u̾ba que ꝓmuntiant ñ intelligere.
nime corrigenda funt. ut popłs ad id
qđ plane intelligit dicat amien s tam̃
pie toleranda st̃ ab eis qui didicerint
ut sonon foro. sic uoto in eccła benedici

Expanded text:
datione allegoriae alicuius eruitur. his enim datione allegoriae alicuius eruitur. his enim maxime utile est nosse ita esse praeponendas uerbis sententias, ut praeponitur animus corpori. ex quo fit, ut ita malle debeant ueriores quam disertiores audire sermones, sicut malle debent prudentiores quam formonsiores habere amicos. nouerint etiam non esse uocem ad aures dei nisi animi affectum. ita enim non irridebunt, si aliquos antistites et ministros ecclesiae forte animaduerterunt uel cum barbarismis et soloecismis deum inuocare uel eadem uerba, quae pronuntiant, non intellegere nime corrigenda sunt, ut populus ad id quod plane intelligit, dicat amen, sed tamen pie toleranda sunt ab eis qui didicerint, ut sono in foro, sic voto in ecclesia benedici
Abbreviated transcription (Latin):
aite cet̾is hominib excellere uident᷑.
cuueniunt ut xp̃iam fiant hoc amplius
quã illi sint litteratis imꝑtiri debemꝰ: qd̾
sedulo mouendi st̃ ut humilitate induti
xp̃iana. discant ñ otẽpnere qđ cognoue¬
rint. Morũ intia qua u̾boꝵ ampliꝰ deuita¬
re⁊ & coroꝑ casto linguã exercitatã.Nec¬
ꝯferre audeant .i quã etiã p̃ferre ꝯsueue¬
rant. Maxime aut̃ isti docendi st̃ scͥptu¬
ras audire diuinas: ne sordeat eissolidũ
eloquiũ. qr ñ÷ inflatũ MNeq arbitrant᷑
carnalibꝰ integunitis inuoluta atq oꝑta
dicta ł facta hominũ. que in illis libris
legunt᷑. ñ euoluenda atq aꝑienda ut in¬
telligant᷑ .s sic accipienda ut litt̾e sonant.
De qua ipsa utilitate secreti. unde etiã
misteria uocant᷑: quid ualeant enignia¬
tũ latebrȩ ad amorẽ ueritatis acuendũ.
discutiendũq fastidu torporẽ. ipsa ex¬
ꝑientia ꝓbandũ÷ Talib cũ aliquid eis
qdđ in ꝓmptu positũ ñ ita mouebat. eno¬

Expanded text:
arte ceteris hominibus excellere uidentur, cum ueniunt, ut christiani fiant, hoc amplius quam illis inlitteratis impertire debemus, quod sedulo monendi sunt, ut humilitate induti christiana discant non contemnere quos cognouerint morum uitia quam uerborum amplius deuitare et cordi casto linguam exercitatam ne conferre audeant, quam etiam praeferre consueuerant. maxime autem isti docendi sunt scripturas diuinas audire, ne sordeat eis solidum eloquium, quia non est inflatum, neque arbitrentur carnalibus integumentis inuoluta atque operta dicta uel facta hominum, quae in illis libris leguntur, non euoluenda atque aperienda, ut intellegantur, sed sic accipienda, ut litterae sonent; de qua ipsa utilitate secreti — unde etiam mysteria uocantur — quid ualeant aenigmatum latebrae ad amorem ueritatis acuendum discutiendumque fastidii torporem ipsa experientia probandum est talibus, cum aliquid eis, quod in promtu positum non ita mouebat, eno
Abbreviated transcription (Latin):
ne suscepta expena nr̃a. Ac ꝑ hoc addi
uinctũ ÷ insipienti honorificentia seꝑ are¬
tur. Qui aut̃ ex ueritate euanglica fideł
÷. intelligit tam ũ eẽ contumeliã xp̃i ex
ore morsi cũ cũ dix̃ maledictũ. ñ ex diumita¬
te maiestatis sue s exconditione pene nĩȩ
ex ore manicheoꝵ cũ eũ negant carnẽ habu¬
isse mortalẽ. in qua uerã mortẽ pateretur.
Quia ex illo ꝓpħico maledicto. laus intel¬
ligit᷑ humilitatis: ex isto heretico quasi
honore. crim̃ obicit᷑ falsitatis. Si gͦ negas
malediccũ. negas mortuũ. Si negas mor¬
tuũ: ñ ia contͣ moysen s contͣ apłm dum¬
cas. Si aut̃ confiteris mortuũ: confitere
suscepisse penã peccati nr̃i. sine peccato
nr̃o. Iamuͦ ubi audis penã peccati: aut ex
benedictione crede uenientẽ. aut ex male¬
dictione. Si ex benedictione uenit pena
peccati: optata ẽẽ sẽꝑ in pena peccati. Si
aut̃ optas inde lib̾ari: crede ꝑ diuine sen¬

Expanded text:
ne sne sunctum est, insipienti honorificentia separaretur. Qui autem ex ueritate euangelica fidelis est, intellegit tam non esse contumeliam Christi ex ore Moysi, cum eum dixit maledictum, non ex diuinitate maiestatis suae, sed ex condicione poenae nostrae, ex ore Manichaeorum, cum eum negant carnem habuisse mortalem, in qua ueram mortem pateretur, quia ex illo prophetico maledicto laus intellegitur humilitatis, ex isto haeretico quasi honore crimen obicitur falsitatis. si ergo negas maledictum, nega mortuum; si negas mortuum, non iam contra Moysen, sed contra apostolos dimicas. si autem confiteris mortuum, confitere suscepisse poenam peccati nostri sine peccato nostro. iam uero ubi audis poenam peccati, aut ex benedictione crede uenientem aut ex maledictione. si ex benedictione uenit poena peccati, opta esse semper in poena peccati; si autem optas inde liberari, crede per diuinae sen
Abbreviated transcription (Latin):
lentes ab hoc maledicto senuingere: ut amor¬
tis etiã ueritate seuingerent. Si eñuera
illa mors ñ erat: millũ maledictũ xp̃ocru¬
cifixo pependit in lignõ qr nec uere cruci¬
fixꝰ est. S contͣ longe futuros hereticos:
quã delonge elamat moyses. Sine causa
tergiuersamini: o quib displicet ueritas
mortis xp̃i. Maledictus omĩs: qui pendit
in ligno. Non ille aut ille: s om̃is omĩno
Etiãne ⁊ filiꝰ õiꝰ etiã ꝓrsus. Nam hocẽ. qđ
ñ uultis. Inde satagitis: inde seducitis:
Displicet enim uob̃ malediccꝰ ꝓ nob̃: qͥa
displicet mortuus ꝓ nob. Tunc enĩ extra
maledictum illiꝰ adam. si extra illiꝰ mortẽ.
Cum uͦ ex homine ⁊ ꝓhonine mortẽ sus¬
cepit: exillo ⁊ ꝓ illo etiã maledictũ qͦmor¬
ti comitat᷑ susciꝑe ñ dedignatꝰ ÷. Etiã ille
ꝓriꝰetiã ille filiꝰ dĩ. sẽꝑ uiuus in sua iusti¬
cia: mortuus aut̃ ꝓpt̃ delicta nr̃a. in car¬

Expanded text:
lentes ab hoc maledicto Christum seiungere, ut a morlentes ab hoc maledicto Christum seiungere, ut a mortis etiam ueritate seiungerent. si enim uera illa mors non erat, nullum maledictum Christo crucifixo pependit in ligno, quia nec uere crucifixus est. sed contra longe futuros haereticos quam de longe clamat Moses sine causa tergiuersamini, o quibus displicet ueritas mortis Christi. maledictus omnis qui pendet in ligno; non ille ant ille, sed omnis omnino. etiamne et filius dei? etiam prorsus. nam hoc est quod non uultis: inde satagitis, inde seducitis. displdisplicet mortuus pro nobis: tunc enim extra maledictum illius Adam, si extra illius mortem. cum uero ex homine et pro homine mortem suscepit, ex illo et pro illo etiam maledictum, quod morti comitatur, suscipere non dedignatus est etiam ille, prorsus etiam ille filius dei semper uiuus in sua iustitia, mortuus autem propter delicta nostra in car
Abbreviated transcription (Latin):
dicere maledictũ qͥd paulus ñ timuit dice¬
it & p̃dicere ꝙaratꝰ ab hereticis cũ apło rep̃¬
hendi. Quisquis eñĩ rep̃hendit ꝓpħam dix¬
isse maledictum: cogit᷑ rep̃hende apłm dix¬
isse ꝑeccatũ. Nam utiq maledictũ. comes
peccati ẽ. Nec idõ maior inuidia ẽ. qđ addidit
abo. ut dicẽt maledict᷑ a d̃o. om̃is qui pepend̾re
in ligno. Nisi enĩ ds̃ odisset peccacũ & mortẽ
nr̃am: ñ ad eã suscipiendã atq delendã filiũ
suũ muteret. Quid gͦ mirũ si maledictũ ẽ¬
a uõ qd odit ds: Tanto enĩ libentiꝰ nob̾ donat
in mortalitatẽ quȩ futura ẽ xp̃oueniente:
ꝗͣto miscdius odit mortẽ nram. quȩ in ligno
pependit xp̃o moriente. Qd̾ aut̃ additũ est
om̃is. ut diceret᷑ maledictꝰ om̃is qui ai ligno
pependit: ñ sane moẏses minꝰ p̃uidit eciã
iustos in cruce futuros. s bene p̃iudit here¬
ticos uerã mortẽ dñi negaturos. Et ideo uo-¬

Expanded text:
dicere « maledictum, » quod Paulus « dicere « maledictum, » quod Paulus « it et praedicere, paratus ab haereticis cum apostolo reprehendi. quisquis enim reprehenderit prophetam dixisse maledictum. cogitur reprehendere apostolum dixisse peccatum; nam utique maledictum comes peccati est. Nec ideo maior inuidia est, quod addiderit: deo, ut diceret: maledictus deo omnis, qui pependerit in ligno. nisi enim deus odisset peccatum et mortem nostram, non ad eam suscipiendam atque delendam filium suum mitteret. quid ergo mirum, si maledictum est deo, quod odit deus ? tanto enim libentius nobis donat inmortalitatem, quae futura est Christo ueniente, quanto misericordius odit mortem nostram, quae in ligno pependit Christo moriente. quod autem additum est: omnis, ut diceretur: maledictus omnis qui in lignpependit, non sane Moses minus praeuidit etiam iustos in cruce futuros, sed bene praenidit haereticos ueram mortem domini negaturos et ideo uo
Abbreviated transcription (Latin):
siue ipsum suppliciũ qđ aliomͦ uocatur
peccatũ qr fit ex peccato. Suscepit autem
xp̃c sine reatu suppliciũ nr̃m: ut inde
solueret reatũ nr̃m ⁊ fuuret etiã supplici¬
ũ nr̃m. Ex ingenio meo ista dixerim: si ñ
apłs totiens hoc inculcat. ut & dormientes
excitet᷑ . ⁊calupniantes offocet. Misit ds̃ in¬
qͥt filiũ suum insimilitudinẽ carnis pec¬
cati:. ut de peccato dãpnaret peccatũ in car-¬
ne. Nongͦ erat illa caro peccattqr ñ de radice
mortalitatis in maria ꝑ mascłm uenerat: s
tam̃ qr de peccato ẽ mors. illa aut̃ card quãuis
ex uirgine tam̃ mortał fuit. eo ipso quo morta
lis erat. similitudinẽ habebat carnis peccati.
Hoc appellat etiã peccatĩi: osequent̃ dicens
ut de peccato dapuaret peccatũ in carne.
Itẽ alio loco. Eum inquit quiñ nouerat pec¬
catũ. peceatũ peccatũ ꝓnob̾ fecit: ut nosesse¬
mꝰ iusticia dĩ impso. Cur gͦ tiueret moy ses

Expanded text:
siue ipsum supplicium, quod alio modo uocatur siue ipsum supplicium, quod alio modo uocatur peccatum, quia fit ex peccato. suscepit autem Christus sine reatu supplicium nostrum, ut inde solueret reatum nostrum et finiret etiam supplicium nostrum. Ex ingenio meo ista dixerim, si non apostolus totiens hoc inculcat, ut dormientes excitet et calumniantes offocet. misit deus, inquit, filium suum in similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum in car illa caro peccati, quia non de traduce mortalitatis in Mariam per masculum uenerat; sed tamen quia de peccato est mors, illa autem caro quamuis ex uirgine, tamen mortalis fuit, eo ipso, quo mortalis erat similitudinem carnis peccati habebat. Hoc appellat etiam peccatum consequenter dicens: « Ut de peccato damnaret peccatum in carne. » Item in alio loco: « Eum, inquit, qui non noverat peccatum, peccatum pro nobis fecit, ut nos essemus justitia Dei in ipso . » Cur ergo timeret Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
appellatũ ẽ. Illud itaq petcatũ quo reus
eẽt mortis. ĩ comisit xp̃c. illud aut̃ alte¬
rũ id ÷ mortẽ. que peccato inflicta ẽ. huma¬
ne nat᷑e. suscepit ꝓ nob. hoc suspendit it
ligno: hoc maledictũ ÷ ꝑ moẏsen. Ubi mors
dampnata ẽ. ne regnaret: maledicta ẽ. ut
peccato. nos dampnati remaneremꝰ. Quid
gͦ mirat᷑ faustus maledictũ ẽẽ peccatũ: ma¬
ledictã ẽẽ mortẽ. mͥaledictã ẽẽ mortalitatẽ
carius. sine peccato xp̃i ex peccato dam̃ homi¬
tetigeritis: morte moriemim. Hoc est ma¬
ledictũ. qđ pependit in ligno. Ille neget
xp̃m in aledictũ: qui negat & mortuum.
Qui aut̃ conficet mortuũr & negare non
pot̃ mortẽ de peccato ẽẽ & obhoc etĩa ipsã
uetus homo nr simulcũ illo ẽ. crucifixus.⁊
&e̾ intelligat quẽ maledictũ moyses dixe¬
tuus ẽ. Quo maledictꝰ: qr mors ipsa ex ma-¬
ledicto ẽ: & maledictii ẽ. omne peccatum :
Siue ipsum quo fit ut sequat᷑ suppliciũ:

Expanded text:
. Illud itaque peccatum, quo reus esset mortis, non commisit Christus; illud autem alterum, id est, mortem quae peccato inflicta est humanae naturae, suscepit pro nobis. Hoc suspendit in ligno, hoc maledictum est per Moysen: ubi mors damnata est ne regnaret, et maledicta est ut peccato nos damnati remaneremus. Quid ergo miratur Faustus maledictum esse peccatum, maledictam esse mortem, maledictam esse mortalitatem carnis sine peccato tetigeritis, morte moriemini : hoc est maledictum, quod pependit in ligno. Ille neget Christum maledictum, qui negat et mortuum. qui autem confitetur et mortuum et negare non potest mortem de peccato esse et ob hoc etiam ipsam uetus homo noster simul cum illo crucifixus est, et intellegat, quem male dictum Moyses dixetuus est quod maledictus, quia mors ipsa ex maledicto est et maledictum est omne peccatum, siue ipsum quod fit, ut sequatur supplicium,
Abbreviated transcription (Latin):
ideamꝰ ex occasione caluminantiũ he-¬
reticoꝵ quomͦ illud sacram̃tũ fidelib
exponat. Mors honnuis: ex pena peccati est.
Unde ⁊ ipsa peccatũ dicit᷑: ñ qr peccat homo
dun morit᷑: s qr expetcato factũẽ. ut moriat᷑.
Sic̃ aliomͦ dicit᷑ lingua ꝓprie caro. quȩ int ra
dentes sub palato mouet᷑: & aliomͦ dicit᷑ lin¬
gua quoᷤ ꝑ linguã fit. Scđ̃m quẽ modũ i¬
cit᷑ lingua greca: alia latina. & manus alio
mͦ dicit᷑ ipsum ꝓpriȩ corporis m̃brum. qđ mo¬
uemꝰ ad oꝑandũ: & alio mͦ manꝰ dicit᷑ scriptura
que fit ꝑ manũ dicimꝰ eni. Probataẽ manus¬
eiꝰ et lecta ẽ adu̾sus eum manꝰ eiꝰ habeo ma¬
nũ tuã. recipe manũtuã. Manꝰ itaq ꝓpriȩ
menbrũ ẽ. hominis. Non autẽ opinor illam
scripturã menbrum ẽẽ hominis: & tamen
dicit᷑ manꝰ eo qđ manu facta fit Sic ⁊ peccatũ.
ñ tantũ ipsum opus malũ. qđ penadignũ ÷

Expanded text:
ideamus ex occasione calumniantium haereticorum. quomodo illud sacramentum fidelibus exponatur. Mors hominis ex poena peccati est: unde et ipsa peccatum dicitur, non quia peccat homo, dum moritur. sed quia ex peccato factum est. ut moriatur; sicut alio modo dicitur lingua proprie caro, quae intra dentes sub palato mouetur. et alio modo dicitur lingua. quod per linguam fit; secundum quem modum dicitur alia lingua graeca, alia latina. et manus alio modo dicitur ipsum proprie corporis membrum, quod mouemus ad operandum. et alio modo manus dicitur scriptura, quae fit per manum. dicimus enim: "proejus, lecta est adversus eum manus ejus, habeo manum tuam, recipe manum tuam. Manus utique proprie membrum est hominis. Non autem opinor illam scripturam membrum esse hominis, et tamen dicitur manus eo quod manu facta sit: sic et peccatum, non tantum ip
Abbreviated transcription (Latin):
hec suꝑ eos: tanꝗͣ opꝰ habeat ds cuiꝰ qua
malitia. S sic intelligendũ ẽ: ac sidicet.
Ego enĩ patiens fui suꝑ eu.⁊ seruos eiꝰ
ut ñ eos auferre: ut ordine suꝑueniant
signa mea suꝑ eos. Quia enĩ patientia
di obstinatior fiebat malꝰ animꝰ: ideo

Expanded text:
haec super eos: tanquam opus habeat Deus cujusquam malitia, sed sic intelligendum est ac si diceret: Ego enim patiens fui super eum et servos ejus, ut non eos auferrem, ut ordine superveniant signa mea super eos. Quia enim patientia 67 Dei obstinatior fiebat malus animus, ideo
Abbreviated transcription (Latin):
Um gͥ unũ mundũ ingenti qͥdẽ
mole corporea finitũ tam̃ & lo¬
cõ suõ det̾minatũ. & oꝑante do factũ ẽẽ
dicunt: qđ respondent de insinitis
extra mundũ locis. cur in eis ab oꝑe
ds cesset. hoc sibi respondeant de infi¬¬
nitis ante mundũ tẽporib cur in eis ab
oꝑe ds̃ cessauerit. Et sic̃ ñ ÷ osequens.
ut fortuitu potiꝰ quã ratione diuina.
ds̃ ñ alio. s isto in quo ẽ. loco mundũ cõ¬
stituerit. cũ parit infinitis ubiq patẽ¬
tib nullo excellenciore merito posset &¬
hic eligi. quã uis eandẽ diuinã rationẽ
qua id factũ ẽ. nulla possit humana cõ¬
p̃hende nat᷑a: itañ ẽ. ꝯsequensait dõ ali¬
qͥd existimemꝰ accidisse fortuitũ qđ illo
potiꝰ. quã anteriore tẽpore ꝯdidit mun-
dũ. cũ equalit anteriora tẽꝑa ꝑ infinitũ
retro spatiũ p̃terissent᷑:. Nec fuisset ali¬
qͥ differentia. unde tẽpꝰ tẽpori eligendo
p̃poneret᷑. Qđ sidicunt in anes ẽẽ cogita¬

Expanded text:
ur unum mundum ingenti quidem mole corporea, finitum tamen, et loco suo determinatum, et operante Deo factum esse dicant, quod respondent de infinitis extra mundum locis, cur in eis ab opere Deus cesset, hoc sibi respondeant de infinitis ante mundum temporibus. Cur in eis ab opere Deus cessaverit, et sicut non est consequens ut fortuito potius quam ratione divina Deus non alio, sed isto in quo est loco mundum constituerit, cum pariter infinitis ubique patentibus nullo excellentiore merito posset hic eligi, quamuis eandem diuinam rationem, qua id factum est, nulla possit humana conprehendere: ita non est consequens, ut Deo aliquid existimemus accidisse fortuitum, quod illo podum, cum aequaliter anteriora tempora per infinitum retro spatium praeterissent, nec fuisset aliqua differentia unde tempus tempori eligendo praeponeretur. Quod si dicunt inanes esse hominum cogita
Abbreviated transcription (Latin):
ficientẽ id qđ efficit᷑. Sic̃ leta epła dr̃.¬
significans eoꝵ leticiã. quos legentes effi-¬
cit letos. Conuenientissime itaq cũ dm̃
requieuisse ꝓphica narrat auctoritassig¬
nificat requies eoꝵ qui in illo requiesct̃:
&e quos facit ipse requiescere hoc etiam
hominib quibꝰ loquit᷑. ⁊ ꝓpt̃ quos uti¬
q conscͥpta ẽ. ꝓmittente ꝓphetia. qđ etiã
ipsi pꝰ bona oꝑa. quȩ in eis & ꝑ eos oꝑat᷑
õs. si at illũ priꝰ in ista uita ꝑ fidẽ qͦdãmͦ
accesseruit. in illo habebunt requiẽ sẽ¬
pit̾nã. Hoc enĩ & sabbati uacatione &
p̃cepto legis in uetere dĩ popło figura¬
tũ est:
est: .xxx. Qđ lucis nomine etiã angłi
significati atq creati possuit intelligi. Ex

Expanded text:
ficientem id quod efficitur, sicut laeta epficientem id quod efficitur, sicut laeta epsignificans eorum laetitiam quos legentes efficit laetos? Convenientissime itaque, cum Deum requievisse prophetica narrat auctoritas, significatur requies eorum qui in illo requiescunt, et quos facit ipse requiescere: hoc etiam hominibus quibus loquitur, et propter quos utique conscripta est, promittente prophetia quod etiam ipsi, post bona opera quae in eis et per eos operatur Deus, si ad illum prius in ista vita per fidem quodammodo accesserint, in illo habebunt requiem sempiternam: hoc enim ex sabbati vacatione et praecepto legis in vetere Dei populo figuratum est. CAPUT XXX. Quod lucis nomine etiam angeli significati atque creati possint intelligi, ex
Abbreviated transcription (Latin):
ris & minoris. omĩumq sidum. dies qͣrtꝰ.
Cũ in cognitione om̃iuni ex aqͥs anima¬
liũ. natatiliũ atq uolatiliũ: dies qͥntus.
Cũ in cognitione omĩum animaliũ ter¬
renoꝵ atq: ipsiꝰ hominis: dies sextꝰ. Cũ
endũ puerilit. tanꝗͣ ds laborauerit oꝑ¬
ando. qui dixit & facta sunt. u̾bo intelli¬
gibili & sẽpit̾no ñ sonabili &e tẽꝑali:
Sed requies dĩ: requiẽ significat eoꝵ qͥ
requiescunt indõ. Sicut leticia domus.
leticiã significat eoꝵ qui letant᷑ in domo.
etiã si ñ eos domꝰ ipsa s etiã res aliqͣ letos
facit. Quantomagis sieadẽ domꝰ pulchri¬
tucine sua faciat letos habitatores̾ ut
ñ solũ eo loquendi mͦ leta dicat᷑. quo sig¬
nificamꝰ ꝑ id qđ ꝯtinet id qđ ꝯtinet᷑. sicut
theatra plaudunt. prata mugiunt: cũ
in illis homines plaudant. in his boues
mugiant: s etiã illo quo significat᷑ ꝑ ef¬

Expanded text:
ris et minoris, omniumque siderum, dies quartus; ris et minoris, omniumque siderum, dies quartus; cum in cognitione omnium ex aquis animalcum in cognitione omnium animalium terrenorum atque ipsius hominis, dies sextus; cumendum pueriliter, tanquam Deus laboraverit operando qui dixit et facta sunt, verbo intelligibili et sempiterno, non sonabili et temporali; sed requies Dei requiem significat eorum qui requiescunt in Deo, sicut laetitia domus laetitiam significat eorum qui laetantur in domo, etiamsi non eos domus ipsa, sed alia res aliquos laetos facit: quanto magis si eadem domus pulchritudine sua faciat laetos habitatores, ut non solum eloquendi modo laeta dicatur, quo significamus per id quod continet id quod continetur, sicut theatra plaudunt, prata mugiunt, cum in illis homines plaudant, in his boves mugiant; sed etiam illo quo significatur per ef
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ: qin scientia creature. in cõꝑatione sciẽ¬
tiȩ cieatoris quodã mͦ uesꝑascit. Itaq lu¬
cescit & mane fit. cũ & ipsa refcit᷑ ad lau¬
dem dilectionẽq creatoris. Nec in noctem
uergit᷑. uhi ñ creator creature dilectione
relinquit᷑. Deniq scͥptura cũ illos dies
dinumeraret ex ordine:. nusꝗͣ int̾posuit
uocabulũ noctis. Non eniait alicubi facta
creature inse ipsa: decoloratior. ẽ. ut ita
dicã. quã cũ indĩ sapientia cognoscit᷑. Ue-¬
lut in aite qͣ facta ẽ. Ido uesꝑa quã nox
ogruentiꝰ dici pot̃: quȩ tam̃ ut dixi cũ ad
laudandum ⁊ amantũ refert᷑ creatorẽ: re-¬
currit in mane. & hoc cum facit in cogni-¬
tione sui ipsiꝰ: dies unꝰ ẽ. Cum in cognitio¬
ne firmam̃ti qđ int̃ aqͥs inferiores & su¬
ꝑiores celũ appellatũ ẽ: diesscđs. Cumin
cognitione t̾rȩ ac maris. omĩumq gignen-¬
tiũ quȩ radicib continuata st̃ tr̃e. dies t̃-¬
cius. Cũ in cognitione luminariũ. maio¬

Expanded text:
m scientia creaturae in conparationem scientiae Creatoris quodam modo uesperascit, itemque lucescit et mane fit, cum et ipsa refertur ad laudem dilectionemque Creatoris; nec in noctem uergitur, ubi non Creator creaturae dilectione relinquitur. Denique scriptura cum illos dies dinumeraret ex ordine, nusquam interposuit uocabulum noctis. Non enim ait alicubi: Factacreaturae in se ipsa decoloratior est, ut ita dicam, quam cum in Dei sapientia cognoscitur, uelut in arte qua facta est. Ideo uespera quam  dici potest: quae tamen, ut dixi, cum ad laudandum et amandum refertur Creatorem, recurrit in mane, et hoc cum facit in cognitione sui ipsius, dies unus est: cum in cognitione firmamenti, quod inter aquas inferiores et superiores coelum appellatum est, dies secundus: cum in cognitione terrae ac maris, omniumque gignentium quae radicibus continuata sunt terrae, dies tertius; cum in cognitione luminarium majo
Abbreviated transcription (Latin):
do ꝑfrui.qđ ñ pot̾ corpͦ: qr corpꝰ ꝑ animam
uiuit qua frum dõ. Om̃s aut̃ aeque di¬
ligendi sunt: s cũ om̃ib ꝓdee ñ possis.
his potissimũ confalendũ ẽ. qui ꝓ locoꝵ &
tẽpoꝵ uł quarulibet itrũ oportunitatib
constrictiꝰ tͥ quasi quadã sorte iunguntur.
Sic̃ enĩ fitͥ abundaret aliqͥd qđ dari opor¬
teret ei qui ñ hab̾et. nec duob dari potuis¬
set. si tͥ occurrerent duo. quoꝵ neut aliũ
uł indigentia uł ergate aliqua necessity¬
dine fuꝑaret. nichil ustiꝰ faceres quã ut
sorte legeres cui dandii cẽt qđ dari ut̃q ñ
posset: sic iu bominib qͥb om̃ĩb consule¬
re nequeas. ꝓsorte habendũ ẽ. ꝓut quͥsq
tͥ teꝑalit colligatiꝰ adherere potuerit. Oĩ¬
um aut̃ qui nob̾cũ frui posst̃ dõ. partrin
eos diligimꝰ quos ipsi adiuuamꝰ: partim¬
eos a quib ad iuuam: paitĩ quoꝵ & in¬
digemꝰ ad uitorio. & indigentie subuena¬
mꝰ . partĩ quibꝰ nec ipsi conferimꝰ aliqͥd

Expanded text:
d non potest corpus, quia corpus per animam uiuit, qua fruimur deo. Omnes autem aeque diligendi sunt. sed cum omnibus prodesse non possis, his potissimum consulendum est qui pro locorum et temporum uel quarumlibet rerum opportunitatibus constrictius tibi quasi quadam sorte iunguntur. sicut enim si tibi abundaret aliquid, quod dari oporteret ei qui non haberet, nec duobus dari potuisset, si tibi occurrerent duo, quorum neuter alium uel indigentia uel erga te aliqua necessitudine superaret, nihil iustius faceres, quam ut sorte eligeres cui dandum esset quod dari utrique non posset: sic in hominibus, quibus omnibus consulere nequeas, pro sorte habendum est, prout quisque tibi temporaliter colligatius adhaerere potuerit. Omnium autem, qui nobiscum frui possunt deo, partim eos diligimus quos ipsi adiuuameos a quibus adjuvamur, partim quorum et indigemus adjutorio, et indigentiae subvenimus, partim quibus nec ipsi conferimus aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
pore: mulu rerũ diligendarũ genꝰ in his duo¬
b p̃ceptis p̃t̃missũ ẽ. Cũ eni p̾currat ailec̃¬
tio dĩ. eiꝰq dilectionis modꝰ p̃scͥptꝰ appare¬
at. ita ut ceta in illũ ꝯfluant: de dilectioe
tua nichil dictũ uidet᷑. S cũ dictũ ẽ. dili¬
ges ꝑ rimũ tuũ taꝗͣ te ipsum. simul & tui
abste dilectio ñ p̃tmissa e. Ille aut̃ iuste
& scẽ uiuit: qui rerũ integer estimator
ẽ. Ipse ẽ. aut̃ qui ordinatã hr̃ dilectionẽ:
ne aut diligat qđ nẽ diligendũ. aut ñ

Expanded text:
s duobus praeceptis praetermissum est. cum enim praecurrat dilectio dei eiusque dilectionis modus praescriptus appareat, ita ut cetera in illum confluant, de dilectione tua nihil dictum uidetur, sed cum dictum est: diliges proximum tuum sicut te ipsum, simul et abs te dilectio non praetermissa est. Ille autem iuste et sancte uiuit qui rerum integer aestimator est; ipse est autem qui ordinatam habet dilectionem, ne aut diligat quod non est dilige
Abbreviated transcription (Latin):
accidẽ et dolor. magis ad animã ꝑtineret
mori: ad quã magis ꝑtinet & dolere. Cũ
uͦ illa quȩ magis dolere pot̃. ñ possit morĩ.
qͥd mom̃ti affert. cur illa corꝑa qm̃ futura
st̃ in dolorib idõ etiã moritura eẽ. credamꝰ:
Dixer̃ quidã platonici. extrenis corꝑib
moribund isq m̃bris eẽ aĩe ⁊metuere. ⁊ cuꝑe.

Expanded text:
accedere et dolor, magis ad animam pertineret accedere et dolor, magis ad animam pertineret mori, ad quam magis pertinet et dolere. cum uero illa quae magis dolere potest non possit mori, quid momenti affert, cur illa corpora, quoniam futura sunt in doloribus, ideo etiam moritura esse credamus? dixerunt quidem Platonici ex terrenis corporibus moribundisque membris esse animae et metuere et cupere. et
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: quȩ c̃sensu doloris habeat. iminortał:
ꝯsidemꝰ diligentiꝰ. dolor qui dr̃ corꝑis magi
ad animã ꝑtinet. Animȩ ÷ enĩ dolere. ñ cor
ꝑis: etiã quando ei dolendi causa existit
acorꝑe̾ cum in eo loco dolet ubi ledit᷑ cor¬
pꝰ. Sĩc gͦ dicimꝰ corꝑa sentientia. & corꝑa ui¬
uentia.:c̃ ab anima sit corꝑi sensꝰ & uita. ita
corꝑa dicimꝰ & bolentia. cũ dolor corpori nͥ
ab anima ẽẽ. ñ possit. Dolet itaq anima
cũ corporean eo loco eiꝰ ubi dicit aliqͥd con¬
tingit ut doleat: dolet et sola. quanuis sit
in corꝑe. cũ aliqͥ causa etiã inuisibilit̃ tris¬
tis ẽ. Ipsa corpore incolumi dolet: etiam
n in corpore constituta. Namutiq dolebat
diues ille ap̃d inferos: quando dicebat.
Crutior in hac flamma. Corpꝰ aut̃ neͦ ex¬
anime dolet nec aiatum sine aia dolet.
Si gͦ adolore argum̃tũ recte sumeret᷑ ad
mortẽ. ut idõ mors posset occiđẽ. qr potuit

Expanded text:
est, quae, cum sensum doloris habeat, inmortalis est, quae, cum sensum doloris habeat, inmortalis consideremus diligentius, dolor, qui dicitur corporis, magis ad animam pertinet. Animae est enim dolereporis, etiam quando ei dolendi causa exsistit a corpore, cum in eo loco dolet, ubi laeditur corpus. sicut ergo dicimus corpora sentientia et corpora uiuentia, cum ab anima sit corporis sensus et uita, ita corpora dicimus et dolentia, cum dolor corpori nisi ab anima esse non possit. dolet itaque anima cum corpore eo in loco eius, ubi aliquid contingit, ut doleat; dolet et sola, quamuis sit in corpore, cum aliqua causa etiam inuisibili tristis est ipsa corpore incolumi. dolet etiam non in corpore constituta; nam utique dolebat dines ille apud inferos, quando dicebat: crucior in hac flamma. corpus autem nec exanime dolet nec animatum sine anima dolet. si ergo a dolore argumentum recte sumeretur ad mortem, ut ideo mors possit accidere, quia potuit
Abbreviated transcription (Latin):
Qm̃ & ipsa ꝯpago mbroꝵ atq uitaliũ sic in¬
firma ẽ. ut eam runiq̃ magnũ ł sumũ do¬
lorẽ fac̃. ñ ualeat sustrnere. Tunc aũt tali
corꝑi anima &e eo coneccit᷑ mͦ: ut illud uin¬
cłm sic̃ nulla t̃ꝑis longitudine soluit. ita
nullo dolore rũpat᷑. Prdinde etiã si caro nẽ
tał ÷ nulla ÷ quȩ sensũ doloris ꝑpeti possit.
mortẽq ñ possit. Erit aut t̃c cał caro. qͣł nc̃¬
inilla. s sẽpit̾na mors erit: qͥndo nec uiue¬
re aĩa pot̾it. dm̃ ĩ habendoͬ. nec dolorib cor¬
tenet in corꝑe. Ab utraq morte omunit̃ id
habet᷑: ut qđ ñ uult aĩa de suo corꝑe pati¬
at᷑. Attendunt aũt isti contradictores nul¬
lam ẽẽ nc̃ carnẽ. que dolore pati possit.
mortẽq ñ possit: & ñ attendunt ẽẽ tam̃
inus cuiꝰ p̃sentia corpꝰ uint & regit᷑e & dolõ¬
rẽ pati pot. & mori ñ põt. Ecce inuenta res

Expanded text:
quoniam et ipsa conpago membrorum adque uitalium sic inquoniam et ipsa conpago membrorum adque uitalium sic infirma est, ut eam uim, quae magnum uel summum dolorem facit, non ualeat sustinere. Tunc autem tali corpori anima et eo conectetur modo, ut illud uinculum, sicut nulla temporis longitudine soluetur, ita nullo dolore rumpatur. Proinde etiamsi caro nunc talis nulla est, quae sensum doloris perpeti possit mortemque non possit: erit tamen tunc talis caro, qnulla, sed sempiterna mors erit, quando nec vivere anima poterit Deum non habendo, nec doloribus cortenet in corpore: ab utraque morte communiter id habetur, ut quod non vult anima, de suo corpore patiatur. 2. Attendunt autem isti contradictores nullam esse nunc carnem, quae dolorem pati possit, mortemque non possit; et non attendunt esse tamen imus, cuius praesentia corpus uiuit et regitur, et dolorem pati potest et mori non potest. Ecce inuenta res
Abbreviated transcription (Latin):
ed nullũ ẽẽ. inquiunt corpꝰ: qđ do¬
lere possit: nec possit mori. Et hoc
unde scimꝰ: Nam de corporib quis certꝰ ÷
demonũ.utrũ in eis doleant quando se af-¬
fligi magnis cruciatib confitent᷑: Qd̾ si
respondet᷑ trenii corpꝰ solidũ scilicet atq
ꝯspiciuũ nullũ ẽẽ. atq ut uno potiꝰ nomi¬
ne it explicẽ. nullã eẽ carnẽ quȩ dolere
runt: Nulla nãq carnẽ nisi mortale sci-¬
unt. & hẽ. eoꝵ tota ratio: ut qđ exꝑti ñ
st̃ nequaꝗͣ eẽ posse arbitrait᷑. Nam cuius
rationis ÷ dolorẽ facere mortis argum̃tum :
cũ uite potiꝰ sit indiciũ: Et si enim quȩ¬
rimꝰ utrũ seꝑ possit uiuere: certũ ẽ. tam
uiuere om̃e qđ dolet. dolorẽq omẽm nͥ in
re uiuente eẽ ñ posse. Necesse  gͦ ut uiuat
doleus: ñ÷ necesse ut occidat dolor: qr nec
corꝑa ista mortalia & utiq moritura omĩs
dolor occidit. Et ut dolor aliquis posset
ic corꝑi. ut sumis dolorib cedat atq discedat :

Expanded text:
ed nullum esse inquiunt corpus, quod dolere possit nec possit mori. et hoc unde scimus? nam de corporalibus quis certus est daemonum, utrum in eis doleant, quando se affligi magnis cruciatibus confitentur? quod si respondetur terrenum corpus solidum scilicet atque conspicuum nullum esse, adque ut uno potius nomine id explicem, nullam esse carnem, quae dolere prunt? Nullam namque carnem nisi mortalem sciunt; et haec est eorum tota ratio, ut, quod experti non sunt, nequaquam esse posse arbitrentur. Nam cuius rationis est dolorem facere mortis argumentum, cum uitae potius sit indicium? Etsi enim quaerimus, utrum semper possit uiuere: certum tamen est uiuere omne quod dolet doloremque omnem nisi in re uiuente esse non posse. Necesse est ergo ut uiuat dolens, non est necesse ut occidat dolor, quia nec corpora ista mortalia et utique moritura omnis dolor occidit, et ut dolor aliquis possit ic corpori, ut summis doloribus cedat adque discedat;
Abbreviated transcription (Latin):
& suauit̃ atq utilit̾ recondendũ in me¬
moria. qđ ꝓ nob̾ caro eiꝰ crucifixa & irul¬
nerata sit. Ait scͥptura. Si esurierit im¬
micꝰ tuus eiba illũ: sisitit: potũ da illi.
hic nullo dubitante: beneficentiã pcipit.
S qđ seqͥt᷑. hoc enĩ faciens carbones ignis
congeres suiꝑ caprit eiꝰ. maliuolentie

Expanded text:
et suaviter atque utiliter recondendum in memoria quod pro nobis caro ei crucifixa et vulnerata sit. Ait Scriptura: Si esurierit inimicus tuus, ciba illum; si sitit, potum da illi: hic nullo dubitante beneficentiam praecipit; sed quod sequitur: Hoc enim faciens, carbones ignis congeres super caput ejus, malevolen
Abbreviated transcription (Latin):
tna ñ querat. Scͥptumẽ da miscdiam.
& ne suscipias peccatorẽ. Posterior pars
huiꝰ sententie. udet uetare beneficen¬
tiã. Ait em̃ ne suscipias peccatorẽ. Intel¬
ligas gͦ peccatorẽ figurate positũ ꝓpec¬
debeamꝰ in obseruationib intelligendaꝵ
scripturarũ alia omunit p̾cipi. alia sin-
guł quibq generib ꝑsonarũ. Ex lib̾

Expanded text:
na non quaerat. scriptum est: da misericordi et ne suscipias peccatorem. posterior pars huius sententiae uidetur uetare beneficientiam; ait enim: ne suscipias peccatorem; intellegas ergo peccatorem figurate positum pro pecDEBEAMVS IN OBSEEVATIONIBVS INTELLEGENDA- BVM SCRIPTVRARVM ALIA COMMVNITER PRAECIPI, ALIA SIN- GVLIS QVIBVSQVE GENERIB
Abbreviated transcription (Latin):
eruabit᷑ gͦ in locutionib figuratiᷤᷤ
regła huiꝰ modi. ut tã diu ñsetur
diligenti ꝯsid̾atione qđ legit᷑: donec ad reg¬
nũ caritatis int̾ptatio ꝑducat᷑. Si aut̃ hocꝰ
iã ꝓpͥȩ sonat: nulla putet᷑ figurata locu¬
tio. Si p̃ceptiua locutio ẽ: aut flagitiũ
aut facinꝰ uetans. aut utilitatẽ aut bene¬

Expanded text:
ervabitur ergo in locutionibus figuratis regula hujusmodi, ut tandiu versetur diligenti consideratione quod legitur, donec ad regnum charitatis interpretatio perducatur: si autem hoc jam proprie sonat, nulla putetur figurata locutio. Si praeceptiva locutio est, aut flagitium aut facinus vetans, aut utilitatem aut bene
Abbreviated transcription (Latin):
tum ñ euident̃ s latent̃ ascendit: cum
alias palã loqueret᷑ iudeis nrascentib.
ri de inimicissimo anuno audentibꝰ. nec
tam̃ ualentib in eũ mittere manꝰ qr ñ¬
cessitate cogeret᷑ mori: s cuiꝰ hore opor-¬
tunitate dignaret᷑ occidi. Qui gͦ palã
docendo & arguendo. & tam̃ inimicoꝵ
rabiẽ ualere in se aliquid ñ sinendo dei
demonstrabat potestatẽ: idem am̃fu¬
giendo ⁊ latendo hominis instruebat
infurmitatẽ. ne dm̃ tẽptare audeat.
quando habet qd faciat. ut qđ cauere
oportet euadat. Neq enĩ ⁊ apłs paulꝰ
desꝑauerat adiutoriũ ꝓtectionẽq di¬
sporta summissꝰ ÷. ut inimicoꝵ manꝰ ef.¬
fugeret. Non gͦ in dm̃ ñ credendo sic fu
set cum sic fugere potusset
Quid rerũ figurauerint quatuor urorẽ
iacob. Ex eodem lib̾ contra faustũ. xcii.

Expanded text:
tum non evidenter, sed latenter ascendit , cum tum non evidenter, sed latenter ascendit , cum alias palam loqueretur Judaeis irascentibus, et de inimicissimo animo audientibus, nec tamen valentibus in eum mittere manus, quia nocuius horae oportunitate dignaretur occidi. qui ergo palam docendo et arguendo et tamen inimicorum rabiem ualere in se aliquid non sinendo dei demonstrabat potestatem, idem tamen fugiendo et latendo hominis instruebat infirmitatem, ne deum temptare audeat. quando habet, quod faciat, ut quod cauere oportet euadat. neque enim et apostolus Paulus desperauerat adiutorium protectionemque disporta submissus est, ut inimicorum manus effugeret. Non ergo in Deum non credendo sic fugset, cum sic fugere potuisset. Quid rerum figuraverint quatuor uxores Jacob, ex eod. lib. contra Faust.
Abbreviated transcription (Latin):
icet aliquis.
Cur ñ potiꝰ ita de deo suo p̃sũp¬
sit abraham. ut fateriñtineret uxorem:
Neq eñi d̃s̃ ab illo ñ poterat inortẽ repel¬
lere quã timebat: eũq cũ coniuge sua
in illa ꝑegrinatione tutari: ut nec uxor
eiꝰ quãuis eẽt pulcherrima appeteretur
ab aliquo. nec ꝓpt̃ illã ille necarẽt. Pote¬
rat sane hoc efficere ds̃. Quis ita sit demens.
ut hoc neget: S si int̾rogatꝰ ab raham il¬
lam feminã iudicaret uxore: duas res tu¬
endas omitteret d̃g Et suã uitã. & con¬
uigis pudiciciã. ꝑtinet autẽ xo sanam
doctrinã: quando ht̃ qđ faciat homoñ¬
tẽptare onm̃ dm̃ suũ. Neq eñi ⁊ ipse
saluator ñ poterat tueri discipłos suos.
Quib tam̃ ait. Siuos ꝑsecuti fuerint in
unã ciuitatẽ: fugite maliã. Cuiꝰ iei pͥ¬
or exemplum p̃buit. Nam cũ pocestatẽ
habet ponendi animã suã. nec eã pone¬
ret nͥ cũ uellet: in egẏptũ tam̃ infans por¬
tantib parentib fugit. & ad dieni fes¬

Expanded text:
icet aliquis: cur non potius ita de deo suo praesumsit Abraham, ut fateri non timeret uxorem? neque enim deus ab illo non poterat mortem repellere, quam timebat, eumque cum coniuge sua in illa peregrinatione tutari, ut nec uxor eius, quamuis esset pulcherrima, appeteretur ab aliquo nec propter illam ille necaretur". poterat sane hoc efficere deus; quis ita sit demens, ut hoc neget? sed si interrogatus Abraham illam feminam indicaret uxorem, duas res tuendas committeret deo, et suam uitam et coniugis pudicitiam. pertinet autem ad sanam doctrinam: quando htentare Dominum Deum suum. Neque enim et ipse Salvator non poterat tueri discipulos suos, quibus tunc ait: Si vos persecuti fuerint in una civitate, fugite in aliam . Cujus rei prior exemplum praebuit; nam cum potestatem haberet ponendi animam suam, nec eam poneret nisi cum vellet, in Aegyptum tamen infans portantibus parentibus fugit . Et ad diem fes
Abbreviated transcription (Latin):
uidẽ. qđ ait. facilius ẽ. camelĩi ꝑfo¬
ram aciis transire. quã diuitẽ intra¬
re in regnũ di: Diuitẽ hic appellat cu¬
pidũ rerũ tẽꝑaliui: & de talibꝰ suꝑbientẽ.
Hic diuitib contrarii sunt pauꝑessp̃ur
quor ẽ regnum cęloꝵ. Nani eo manifesta¬
tur om̃s cupidos etiã si factiltatib hutus
inundi careant ad hoc genꝰ diuitum qđ ÷
rephensum ꝑtinere: qr pꝰea dixer̃ qͥaudie¬
bant. & qͥs poterit salius fieriͥ. Cũ in cõ¬
ꝑabilit maior turba fit pauꝑĩ iudelicet
intelligentes in eo nuniero deputari etiã
illos qui quã qͣ talia ñ habebant. tam̃ ha¬
bendicupiditate̾ rapiunt᷑. Sensus ẽ. autẽ:
faciliꝰ xp̃m pati ꝙ dilectorib scłi. qua chilec¬
tores scłi ad xp̃m posse ꝯũti. Cameliautẽ
nomme se intelligi uoluit: ꝙr humiliatus
onera sustulit. In quo enĩ manifestius in¬
telligit᷑ qua in ipso. qđ seͥptiie. quanto mag.¬
nus es. humilia te in omĩb. ꝑ acum autẽ¬

Expanded text:
uid est quod ait: facilius est camelum per foramen acus transire quam diuitem intrare in regnum dei? diuitem hic appellat cupidum rerum temporalium et de talibus superbientem. his diuitibus contrarii sunt pauperes spiritu, quorum est regnum caelorum. nam eo manifestatur omnes cupidos, etiam si facultatibus huius mundi careant, ad hoc genus diuitum, quod est reprehensum, pertinere, quia postea dixerunt qui audiebant: quis poterit saluus fieri? cum incomparabiliter maior turba sit pauperum; uidelicet intellegentes in eo numero deputari etiam illos qui, quamquam talia non habeant, tamen habendi cupiditate rapiuntur. sensus est autem: facilius Christum pati pro dilectoribus saeculi, quam dilectores saeculi ad Christum posse conuerti. cameli autem nomine se intellegi uoluit, quia humiliatus onera sustulit. in quo enim manifestius intellegitur quam in ipso quod scriptum est: quanto magnus es, humilia te in omnib
Abbreviated transcription (Latin):
materies eiꝰ eiꝰ ÷. Idem quippe formatur.
ut cantus sit. Et ideo sic̃ dicebam pͥor ma-¬
teries sonandi: ꝗͣ forma cantandi: ñ ꝑfici¬
cantandi artifex: s cantanti animȩ. sub¬
iacet ex corꝑe. de qͦ cantũ faciat. Nec tẽpore
pͥor simul enĩ cũ cancu editur. Nec pͥor
eleccione: ñ eiũ potior sonꝰ quã cantꝰ qͣndo¬
qͥdem cantꝰ ẽ. ñ tantũ sonꝰ. uerũ etiã speciosͦ

Expanded text:
materies eius est. idem quippe formatur, materies eius est. idem quippe formatur, ut cantus sit. et ideo, sicut dicebam, prior materies sonandi quam forma cantandi: non per facicantandi artifex, sed cantanti animae subiacet ex corpore, de quo cantum faciat; nec tempore prior: simul enim cum cantu editur; nec prior electione: non enim potior sonus quam cantus, quandoquidem cantus est non t
Abbreviated transcription (Latin):
mtabilit mutabilia faciente. Nc ꝑ hoc
pͥorẽ: quis deinde sic acuto cernat animo.
ut sine labore magno dinoscere ualeat.
qͣm prior sit sonꝰ quã cantꝰ: ideo ꝙr cantꝰ
formatꝰ sonꝰ. Et ẽẽ utiq ñ aliqͥd ũ forma¬
pͥor materies: quã id qđ ex ea fit. Non ido
pͥor q ipsa efficit cũ potiꝰ fiat: nec pͥor in¬
t̃uallo tẽporis. Neq enĩ pͥore tẽpore sonoᷤ
edimꝰ informes sine cantu: & eos posteriore
tẽpore in formã cantici coaptamꝰ. aut fi-¬
gimꝰ: sicut ligna. quib artha. ł argentũ
quo uascalum fabricat᷑. Iales quippe ma-¬
teriȩ: tẽpe etiã p̃cedunt formas rerũ que fi-¬
unt ex eis. At incantu: ñ ita ẽ. Cum enim
cantat᷑ audit᷑ sonꝰ eiꝰ. Non pꝰ informit sonat:
&ẽ deinde format᷑ in cantum. Qdenĩ pͥmo
ut cũq sonuerit p̃terit: nec exeo qͥcꝗͣ rep¬
ꝑies. qđ resũptũ aite cõponas. Et id eo
cantꝰ in sono suo u̾titurt. Quia sonꝰ eius.

Expanded text:
mutabiliter mutabilia facientem ac per hoc mutabiliter mutabilia facientem ac per hoc priorem. quis deinde sic acutum cernat animo, ut sine labore magno dinoscere ualeat quomodo prior sit sonus quam cantus? ideo quia cantus est formatus sonus et esse utique aliquid non formast. sic est prior materies quam id quod ex ea fit: non ideo prior, quia ipsa efficit, cum potius fiat; nec prior interuallo temporis; neque enim priore tempore sonos edimus informes sine cantu et eos posteriore tempore in formam cantici coaptamus aut fingimus sicut ligna, quibus arca, uel argentum, quo uasculum fabricatur. tales quippe materiae tempore etiam praecedunt formas rerum, quae fiunt ex eis. at in cantu non ita est. cum enim cantatur, auditur sonus eius, non prius informiter sonat et deinde formatur in cantum. quod enim primo utcumque sonuerit, praeterit, nec ex eo quicquam reperies, quod resumptum arte conponas: et ideo cantus in sono suo uertitur, qui sonus eius
Abbreviated transcription (Latin):
fecit ds̃. quã si diceret᷑ pͥmũ fecit: ñ ht̃ qͦ mͦ
ueracit intelligat clũ ⁊ tram. nͥ matria
celi& terrȩ intelligat. uidelicet uniu̾se
id ÷ incelligibił corꝑalisq creature. Si enĩ
iã formatã uelit uniu̾sam: recte ab eo que
npot̾it. si hoc pͥmo fecit ds̃.quid fecerit de¬
inceps: ⁊ pꝰ uniu̾sitatẽ: ñ inueniet. Acꝑ
hoc audiat inuitus. Quomͦ illud pͥmo.
si pꝰea nichilꝰ Cũ uͦ dic pͥmo inform̃ deinde
formatã. ñ ẽ. absurdus. si qͦ mͦ ẽ. idoneus
discernere quid p̃cedat et̃nitate. quid tẽꝑe:
qͥd electione: qͥd origine. Aet̾nitate sic̃
as̃ omĩa: tẽpore. sic flos fructũ: electione.
sic̃ fuictꝰ florẽ: origniẽ sic̃ sonꝰ cantũ. In
his quatuor. pͥmĩ & ultimũ que comine¬
moraui. difficillime intelligunt᷑ duo me¬
dia factilime. Namq rara insio ẽ. & nimiᷤᷤ
ardua. conspicere dñe aec̾nitatẽ tuã incõ¬

Expanded text:
fefeueraciter intellegat caelum et terram, nisi materiam caeli et terrae intellegat, uidelicet uniuersae, id est intellegibilis corporalisque creaturae. si enim iam formatam uelit uniuersam, recte ab eo quaeri poterit, si hoc primo fecit deus, quid fecerit deinceps, et post uniuersitatem non inueniet ac per hoc audiet inuitus: "quomodo illud primo, si postea nihil?" cum uero dicit primo informem, deinde formatam, non est absurdus, si modo est idoneus discernere, quid praecedat aeternitate, quid tempore, quid electione, quid origine: aeternitate, sicut deus omnia; tempore, sicut flos fructum; electione, sicut fructus florem; origine, sicut sohis quattuor primum et ultimum quae commemoraui difficillime intelleguntur, duo media facillime. namque rara uisio est et nimis ardua conspicere, domine, aeternitatem tuam incom