comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
domus saltus. Iuxta templum erat domꝰ
qm edificauit salomon ad reponenda
arma. In cuius circuitu arbores multe e
mus non lapidea sed lignea. Et subditur¬
⁊ lapidum ut aint eruginat ferrum. Ex¬

Expanded text:
m. Juxta templum erat domus quam aedificavit David ad reponenda arma, in cujus circuitu arbores multae; unde que non lapidea, sed lignea fuitet lapidum ut aiunt eruginat ferrum.
Abbreviated transcription (Latin):
Donariũ. a donum. hoc donariũ .rii. Idem
ꝙ donum. Et donarium est locus ubi dona
que offeruntur in templo reponũtur. et
donarius. ria. rium. qd̾ donatur. uł qd̃¬
dnari facile potes

Expanded text:
do. Et a donum hoc donarium, idem quod donum, et donarium est locus ubi dona que offeruntur in templo reponuntur, et donarius -a -um, quod donatur vel donari facile potes
Abbreviated transcription (Latin):
domitus. ta tum ꝙ componitur indonu¬
tus .ta tum. nõ domitus ⁊ effrens. m¬
sacicibilis. domo componitur. edomo. mas
.i. ualde domare. ꝑdomo mas .i. perfete
Et a suꝑino domitum. fit domuto. tas.

Expanded text:
domitus -a -um quod componitur indomitus -a -um, non domitus, effrenis, insatiabilis. Domo componitur edomo -as, idest valde domare; perdomo -as, idest perfecte Et a supino fit domito -as
Abbreviated transcription (Latin):
ix .i. duarũ uiarum cẽ incertũ. uñ dubius
gis dubius. dubiissimus. unde dubie magis
dubie dubussime. Et hec dubietas. tatis. It
tanter. cius. ssime. adu̾bium. Et ħ dubitã¬
tisi. D ubitans componitur indubitans.i.
non dubitans. Et siłiter comꝑatur. dubi
to componitur addubito. tas .i. ualde du¬
bitare. Et est uentri. ge. cum omnib sius
composits. Inuenitur tñ dubitare pro du¬
bitando tincre. Et ẜmi loc nuenitur sepe

Expanded text:
um esse incertum. Unde dubius, gis dubius, dubiissimus, unde dubie, magis dubie, dubiissime; et hec dubietas -tis. Item tanter -tius -sime adverbium, et hec dubitantia; et dubitans componitur indubitans, idest non dubitans et similiter comparatur. to componitur addubito -as, idest valde dubitare, et est neutrum cum omnibus suis compositis. Invenitur tamen dubitare pro dubitando timere et secundum hoc invenitur sepe
Abbreviated transcription (Latin):
prod̾ .i. insidiosus. uł malignus. qr delu¬
dat. ut enĩ decipicit occultam maliciam
blandis sermonib adornat. Et compatur
olus. li. ma. ge .i. fraus. malitia. occul¬
ta blandis sermonib adornata. callidi¬
tas mentis. Et dr̃ a dolore qr dolorem in¬
ferat. uł dr̃ dolus a deludo. qi delus. qr de¬
ludat ⁊ decipiat Et fit dolus animo. Insi¬
die loco uł telo fraus circa fidem nutu¬

Expanded text:
insidiosus vel malignus, quia deludat: ut enim decipiat occultam malitiam blandis sermonibus adornat; et comparatur, olus -li, fraus, malitia occulta blandis sermonibus adornata, calliditas mentis, et dicitur sic quia dolorem inferat, vel dicitur dolus a deludo, quasi delus, quia deludat et decipiat; et fit dolus animo, insidie loco vel telo, fraus circa fidem mutu
Abbreviated transcription (Latin):
et sunt dolones tela abscondita in ligne¬
is uagnus propter dolum. ⁊ ip̃e lignee ua¬
gme dũt dolones. inter quas latet ꝑugi¬
o sub specie baculi. ⁊ dñr sic. qr fallant
a decipiant ferro cum preferant speciem
ligni. hos uulgus greco nõĩe. oxos uocat
.i. acutos. uñ ⁊ apud medicos acutus
morbus oxea uocatur ab oxi ꝙ ẽ acutũ.

Expanded text:
et sunt dolones tela abscondita in ligneis vaginis propter dolum et ipse lignee vagine vocantur dolones, inter quas latet pugio sub specie baculi, et dicuntur sic quia fallant et decipiant ferro cum preferant speciem ligni; hos vulgus greco nomine oxos vocat, idest acutos, unde et apud medicos acutus morbus oxeia vocatur, ab oxi quod est acutum.
Abbreviated transcription (Latin):
hec dũa. Et inde hec donucella. ⁊ hec domi¬
nella. ambo diminutĩa. donucellus. et
domicella etiã dñr qͣnͣdoq pulchri iuiuenes
magnatũ siue sint seruentes siue nõ¬
tur hoc doniciliũ. lii .i. domus. fastigi
tatio uł mansio uł uis ⁊ potesdas. ẜm¬

Expanded text:
a, unde hec domicella -le et hec dominella -le, ambo diminutiva; domicelli et domicelle dicuntur quandoque pulchri iuvenes magnatum, sive sint servientes sive n hoc domicilium, idest domus fastigiutatio vel mansio vel ius et potestas.
Abbreviated transcription (Latin):
auri uł crgenti. uł alterus metalli.
urigłaut lapidis uñ marmorati¬
i ctpides truscciti dñr. Item crusta. uł cru¬
stuia. le. suꝑficies uł cortex panis uł al¬
accusatiui crustula numeri płalis. In

Expanded text:
auri vel argenti vel alterius metalli vel ligni vel lapidis, unde marmorati lapides crustati dicuntur. Item crusta vel crustula, superficies vel cortex panis vel alcrustatis
Abbreviated transcription (Latin):
diuidere. ⁊ proprie hereditatem inter he¬
rodes. uñ ic ⁊bec ⁊hec herciscens .i. diuidẽs
⁊ herciscendus. ta. dum .i. diuidendus. ⁊
scdm antiquos mutata.e. ii.u. dr̃ hersis¬
hprtiscunda. de. ⁊ herciscunde. inderlmabi¬
lo. inuenitut in legib .i. diuisio heredita¬
tis inter heredes
ercules. lis. qiͣ heris cleros̃ .i. lite glori¬
olus. ab heris ꝙ est lis. ⁊ cleos. uł qͣi heros
leus. lea. leum. Et h̾culmus. na. nũ.
infernus qr ninus ad hereat illi quem ca¬
pit. Et est suꝑbus proprc tartarus .s. pro¬
fundissimus locus inferoꝵ de quo dr᷑. qr in
inferuo nulla est redemptio. ad illum locũ

Expanded text:
dividere, et proprie hereditatem inter heredes, unde hic et hec et hoc herciscens, idest dividens et herciscendus -a -um, idest dividendus, et, secundum antiquos, mutata e in u, dicitur hercisherciscunda -de et hoc herciscunde indeclinabile invenitur in legibus, idest divisio hereditatis inter heredesErcules, quasi eris cleos, idest lite gloriosus, ab eris quod est lis et cleos, vel quasi heros leus -a -um et herculinus -a -um. infernus, quia nimis adhereat illi quem capit, et est herebus proprie Tartarus, scilicet profundissimus locus inferorum, de quo dicitur quia in inferno nulla est re
Abbreviated transcription (Latin):
Gerion. genonis. fuit rex hyspanie.
tucorpor. qd̾ nichil aliud fuit nisi ꝙ fu¬
enunt tres fratres tante concordie ut in
trib corporib qiͣ una anima esset. uł
qr ille habuit tria regna. prefuit enĩ
balence maiori ⁊ balerice minori. ⁊ e¬
buso .s. hus trib nsulis. Et ideo fictus

Expanded text:
GERION -nis fuit rex Yspanie tricorpor, quod nil aliud fuit nisi quia fuerunt tres fratres tante concordie ut in tribus corporibus quasi una anima esset, vel quia ille habuit tria regna: prefuit enim Balerice maiori et Balerice minori et Ebuso, scilicet his tribus insulis, et ideo fictus
Abbreviated transcription (Latin):
doꝵ populoꝵ immaniũ dc̃i est germa¬
ma. Et sunt due gͥmanie. superior iur
immania. qr plurimũ habundant ibi
ĩmania corpora hoĩm ⁊ immanes naci¬
ones seuissinus durate frigorib. Que
mores ex ip̃o celi rigore traxerunt. fero¬
çes anuno sunt ibi hõies ⁊ semper nido¬
miti raptu uenatu q uiuentes. horũ
plurime gentes ucirie armis discordes
habitu lingius dissone ⁊ origine ucca¬
Et hic germanicus qͥdam cesar qr ger¬
maniam deuicit. uł qr eo anno natus¬
natus est quo pater eius germaniam
deuicit

Expanded text:
 populorum immanium, dicta est Germania. Et sunt due Germanie: superior iuxtimmania, quia plurimum abundant ibi immania corpora hominum et immanes nationes sevissimis durate frigoribus, que mores ex ipso celi rigore traxerunt; feroces animo sunt ibi homines, et semper indomiti, raptu venatuque viventes. Horum plurime gentes varie armis, discolores habitu, linguis dissone et origine vocaet hic Germanicus, quidam Cesar, quia Germaniam devicit, vel quia eo anno natus est quo pater eius Germaniam devicit
Abbreviated transcription (Latin):
densare. cõuellare. cutũdare. congregare
replere. protege. compon̾e. fulcire. undo
po. pas. extipo. pas. emitt̾e. euacuare.
instipo. pas. ualde uł intus scipare. mi¬
mittere. Obstipo. pas. undiq uł contra
stipare. uł obturare. rescipo. pas. itũ sti¬
pare uł euacuare. enuittere. Substipo.
pas. subtus uł post scipare uł parũ. Et
est scipo actũm cum suis compoĩtis. Et
producit hnͣc silłam. sti. sic scipes ⁊ stipa

Expanded text:
densare et vallare, circumdare, congregare, replere, protegere, componere, fulcire, unde po -as, exstipo -as, emittere, evacuare, instipo -as, valde vel in stipare, immittere, obstipo -as, undique vel contra stipare vel obturare, restipo -as, iterum stipare vel evacuare vel emittere, substipo -as, subtus vel post vel parum stipare; et est activum cum suis compositis et producit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑua arbor ut dñt scopa. qr ex ea scipen¬
tur tecta. Et ħ sepe ad fornaces ⁊ furnos
calefaciendos colugitur. uñ ħ stipła. di
mi. Et hunc scipule dũt folia uł uagnie
quib culmiꝰ ambitur ⁊ fulcitur ne pon¬
de̾ frugis curuet᷑. Et stipule ipĩ calami
propt̾ ꝑuitatem. uł astipo. pas. qr ful¬
cĩt ⁊ circundãt. uł ab usto. qiͣ ustule. qr
collecta messe urinitur ꝓpt̾ culi̾am agri.
uł a ptilea. qr itdũ pro palea piecid᷑ sti

Expanded text:
parva arbor, ut dicunt, scopa, quia ex ea stipentur tecta; hec et sepe ad fornaces et furnos calefaciendos colligitur, unde hec stipula dim; et hinc stipule dicuntur folia vel vagine quibus culmus ambitur et fulcitur, ne pondere frugis curvetur, et stipule ipsi calami propter parvitatem, vel a stipo -as, quia fulciunt et circumdant, vel ab usto, quasi ustile, quia collecta messe uruntur propter culturam agri, vel a palea, quia interdum pro palea recidi
Abbreviated transcription (Latin):
stigulus .s. aculeus. compũctio nicit᷑a¬
tio. molestatõ. uñ stimulosus. ia. u
Et comꝑatur. uñ ħ scimula. q̃damdea
stimłoꝵ Et stimulo. las. punge. tit¬
lare mcitare. cogere urgere. niflãma¬
re. et compoᷤ instimło. las. Et est actun
Stiliguo. gius .xi. stinctũ .i. signare.

Expanded text:
scilicet aculeus, compunctio, incitatio, molestatio, unde stimulosus -a -um, et comparatur. Et hec Stimula, quedam dea stimulorum, et stimulo -as pungere, titillare, incitare, cogere, urgere, inflammare; et componitur instimulo -as, et est activum stig
Abbreviated transcription (Latin):
.i. animi magnitudo. Et cũ ex et fit
eranimis .i. t̾ritus. mortuus. S ex¬
nunatus propue dĩ ꝑterrefactus. uñ or¬
animiter. ⁊ exammitas. Et cũ pusillus.
⁊ fit pusillaninus. uñ pusillanimiter.⁊
hec pusillaninutas. tatis. Et cũ longus
⁊ fio longrnmus. uñ longanimiter. et
hec longanmmutas. tatis. Et cum senus ⁊
fit semiaminis .i. semiuiuus. Et sciend̾ est
ꝙ licet supradc̃e partes proferautur scd̾m
terciam declinationẽ. Inueniũtur tñ ⁊ sede
de ceceris. ⁊ corrpit. ni

Expanded text:
 animi; et cum ex et fit exanimis, idest territus vel mortuus; sed exanimatus proprie dicitur perterrefactus; unde exanimiter et hec exanimitas; et cum pusillus et fit pusillanimis, unde pusillanimiter et hec pusillanimitas -tis; et cum longus et fit longanimis, unde longanimiter et hec longanimitas -tis; et cum semis et fit semianimis, idest semivivus. Et sciendum est quod, licet supradicte partes proferantur secundum tertiam declinationem, inveniuntur tamen secunde de
Abbreviated transcription (Latin):
nologia. gie. penlt̾ acuta. componit᷑
Et dr̃ hec analogia gie .i. equalis loqutõ
regularis formatio. uł simliũ compara¬
gice .s. qualitate. comparatione geuere.
nummiero. sigum. casu. extremitatib siłi¬
um silłarum. ⁊ similicudĩe tempoꝵ. uñ
analegicus ca. cum .i. regulart scd̾ ugr̃

Expanded text:
 componitur et dicitur analogia quod est equalis <locucio>, regularis formacio vel similium comparagie, id est <qualitate, comparacione, genere, numero>, figura, casu, extremitatibus similium <sillabarum et similitudine temporum>; unde ‘analogicus, ca, cum’, id est regulare» <
Abbreviated transcription (Latin):
ri .i. machinas facere. uł parare. con
te insidiari. Et hinc u̾balia. et componi¬
sus. sa. sum. plenus machinis. uł ar-¬
gumentosus ⁊ ingeniosus ad machi¬
nas faciendas uł insidiosus qr machĩa
sepe mueitur pro insidus.¬

Expanded text:
chinas facere vel parare, conste insidiari, et hinc verbalia, et componisus -a -um, plenus machinis, vel argumentosus et ingeniosus ad machinas faciendas, vel insidiosus quia machina sepe invenitur pro insid
Abbreviated transcription (Latin):
in aurora. mortalis macłe nlła ma¬
credine fusca
pouit᷑ cui bios ꝙ est uia. Et m̃ dũs est
macrobius qͣiͣ longa uia ut pote de ct¬
lo ad terram. qr tractatus eius a si¬
ma spera que dr̃ aplanos desanbendo cir¬
culos planetax motus cordem usqs ad
deram deducitur Macrobu ⁊ da auit. no¬

Expanded text:
Aurora: Mortalis maculae nulla macredine fusca. ponitur cum bios, quod est via, et inde dictus est Macrobius, quasi longa via, utpote de celo ad terram, quia tractatus eius a summa spera, que dicitur aplanos, describendo circulos planetarum et motus eorundem usque ad terram deducitur. Macrobii et
Abbreviated transcription (Latin):
postponis ⁊ fic qd scaptũ est suꝑiores sibi ĩ¬
in cordib hoĩm ꝙ facit in regionib t̾mx
potat namq uuicl regioni fructus om¬
nis fructib nõ indig̾et cõionem tñ cum
alt̾a nõ hũisset. uñ fit ut huic uim alti
u̾o olei mĩndanciã tribuat. hiuc młticu¬
dinẽ pecudũ. illam u̾o ub̾tate hũndare fa-¬
ciat frugũ. ut cũ illa defert qd̾ ista nõ ht.¬
⁊ ista reddit qd̾ illa nõ detulit per coĩonẽ¬
sibi simil ⁊̃ diuise t̾re cõuuincte sint. Sicut
gͦ regiones t̾rax ita sũt mentes scõꝵ q̃
dũ uicissim sibi conferũt qd̃ acceꝑunt qiͣ
fructus suos regiones regionib inpẽdũs
ut in nũa om̃s caritate iũgant᷑. ¶ uo¬

Expanded text:
postponas, et fiat quod scriptum est: Superiores sibi inpostponas, et fiat quod scriptum est: Superiores sibi inin cordibus hominum, quod facit in regionibus terrarum. Poterat namque unicuilibet regioni fructus omnis fructibus non indigeret, communionem cum altera non habuisset. Unde fit ut huic vini, alii vero olei abundantiam tribuat; hanc multitudine pecudum, illam vero ubertate abundare faciat frugum, ut cum illa defert quod ista non habet, et ista reddit quod illa non detulit, per communsibi simul etiam divisae terrae conjunctae sint. Sicut ergo regiones terrarum, ita sunt mentes sanctorum, quae dum vicissim sibi conferunt quod acceperunt, quasi fructus suos regiones regionibus impendunt ut in una omnes charitate jungantu
Abbreviated transcription (Latin):
iacemꝰ. Nemo enũ est qͥ tm̃ uututis app̾hẽ¬
dat qͣnͣtũ desiderat. qr omp̃s deus intiora
discernens ipĩs sp̃ualib ꝓuectis mod̾ põit
ut ex hoc hõ qd̾ apprehedere conat᷑ nõ ualet
in illis senõ eleuet q̃ ualet. uñ quo ille e
gregiꝰ predicator qui raptus usq ad t̾ciuĩ
celũ fuerat padisi archana penetrauert¬
ẽẽ potest post reuełonẽ tnͣsquillus atq ĩ¬
⁊ eleuauit hũc ad cegnoscẽda sublima. ⁊
reduxit ad infurna tołanda. ut in edi sui
mẽsuras aspiciens dũ sec̾itatem cõp̾hen¬
dere conaret .⁊ nõ poss ne per elationem
exͣ se iret. ⁊ per hũilitatẽ ceg̾etur int̾ su¬
tur omĩa ne insupbia elacus cadat. Sed
huic datur qd̾ tͥ non dacur ⁊ tͥ datur qd̾ illi
denegatur. ut dũ iste considerat bonũ qd̃
hẽs. ⁊ ipe no habet te sibi incegitatione p̾¬
ferat ⁊ rursũ dũ tu hr̃e illũ conspicis. qd̾
ip̃e non habes ⁊ te illi itua cogitatione

Expanded text:
acemus. Nemo enim est qui tantum virtutis apprehendat quantum desiderat, quia omnipotens Deus, interiora discernens, ipsis spiritalibus profectibus modum ponit, ut ex hoc homo quod apprehendere conatur, et non valet, in illis se non elevet, quae valet. Unde ille quoque egregius praedicator, qui raptus usque ad tertium coelum fuerat, paradisi arcana penetraverat, esse post revelationem tranquillus atque in elevavit hunc ad cognoscenda sublimia, et reduxit iterum ad infirma toleranda, ut modi sui mensuras aspiciens, dum securitatem comprehendere conaretur et non posset, ne per elationem extra se iret, per humilitatem cogeretur intra sutur omnia, ne in superbiam elatus cadat, sed huic datur quod tibi non datur, et tibi datur quod illi denegatur, ut dum iste considerat bonum quod habes et ipse non habet, te sibi in cogitatione praeferat; et rursum dum tu habere illum conspicis quod ipse non habes, te illi in tua cogitatione
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ. ut ad secreta gaudia ꝑtingat. Tres
est fides. qr per ip̃am lux ua nascit᷑ in mẽ¬
te.porta ad aquilonẽ. spes. qr umusquis
in pocĩs positus si deuenia desꝑai̾ut fundi¬
tus perit. Uñ noc̃e est ut qui perĩquitatẽ
scat. Porta ad meridiẽ est caritas. quiua

Expanded text:
cium, ut ad secreta gaudia pertingat, tres est fides: quia per ipsam lux vera nascitur in mente. Porta ad aquilonem spes: quia unusquisque in peccatis positus, si de venia desperaverit, funditus perit: unde necesse est ut qui per suam iniquscat. Porta ad meridiem, charitas, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tomiacor. scomacos grece os uocat᷑¬
cipiat. ⁊ in intestina tͣnͣsnuitat. st̃o¬
mos enĩ grece latine dr᷑ osicilia uentia.
Inde stomachus .i. os uentus. uñ sto¬
machosus. sa. sũ. irricundus. furibũdꝰ
Et scomaticus.ca. cũ qui infirmitatẽ
instomacho patitur. Et stomacor. caris

Expanded text:
 STOMACUS grece os vocatcipiat et in intestina transmittat; stomos enim grece, latine dicitur os, cusis venter, inde stomacus, idest os ventris, unde stomacosus -a -um, iracundus, furibundus, et stomaticus -a -um, qui infirmitatem in stomaco patitur; et hec s
Abbreviated transcription (Latin):
& tam tñ exponũt hoc de obsequio mortu
dutes ꝙ arahel mortuũ lauit aqua i ex¬
paudit stragulum suꝑ faciem mortui. Io¬
seplus au̾t planc dicit ꝙ aralel alca die
infuso laq̃o stiangłauit eum. Ad hũc sen¬
lum ⁊.c̃. referũt dñtes ꝙ arahel uestem
mtidefcam posuit suꝑ faciem eius simu¬
lans refrigeratõm. S statim effudit a¬
qͣm super os cius donec suffocaret euin.

Expanded text:
 tamen hoc exponunt de obsequio mortui, dicentes quod Azahel mortuum lavit aqua, et expandit stragulum super faciem mortui. Josephus plane dicit, quod Azahel altera die infuso laqueo strangulavit illum. Ad hunc senm referunt dicentes quod Azahel vestem madefactam posuit super faciem ejus, simulans refrigerationem, sed statim effudit aquam super os ejus, donec suffocaret eum.
Abbreviated transcription (Latin):
cũtur. Et huic sericus. ca cũ. ⁊ ħ serica que¬
dam uestis de serica ⁊ sericatus. ta. tũ. seri¬
co ornatus uł intertus. ⁊ serico . cas. seri
nes. seriei .i. ordo. tenor. Uñ serio . as .i. or¬
dĩare. in ordiuẽ ⁊ seriem disponere. Et¬

Expanded text:
cuntur; et hinc sericus -a -um, et hec serica, quedam vestis de serico, et sericatus -a -um, serico ornatus vel intextus, et serico -as, serico ries -ei, idest ordo, tenor, unde serio -as, idest ordinare, in ordinem et seriem disponere. It
Abbreviated transcription (Latin):
octulas ⁊ minutis sqͣmaꝵ insib serꝑat ⁊¬
sicut lacera. ⁊ stelliones. nõ ẜpentes. S
reptilia dũr. Serpẽtes aũt illa reptilia
sũt que uẽtre ⁊ corꝑe reptant. Quoꝵ ue
uena tot. quot genera tot ꝑuicies. quot
species. tot dolores. quot colores hñt. uñ¬

Expanded text:
occultis et minutis squamarum nisibus serpat et sicut lacerti et stelliones, non serpentes sed reptilia dicuntur. Serpentes autem illa reptilia sunt que ventre et corpore reptant, quorum tot venena quot genera, tot pernicies quot species, tot dolores quot colores haben
Abbreviated transcription (Latin):
Sequester. stri qd̃ est t̾cie declinatoĩs
inuenitur. S regłariter est scde̾. ⁊ dr᷑
sequester. reconaliator qui discordes pa¬
cificat. ⁊ qui ocrtantib medius int̾ue¬
nit qui apd̾ grecos amesos dr᷑ apd̾ ꝙͣ
pignora deponi solent ⁊ d̾iuatur a se

Expanded text:
sequester -tri, quod et tertie declinationis invenitur, sed regulariter est secunde; sequester dicitur reconciliator qui discordes pacificat et qui certantibus medius intervenit, qui apud Grecos homesos dicitur, apud quem pignera depo
Abbreviated transcription (Latin):
affinẽ sigͦni sui simplicis. sic̃ que dicũt᷑
pro plantare. Nã qui arbores plantat
quodam modo seĩariũ confert. Et huic ẽ
.riu. ⁊ supiũ tm̃ i. sertũ. ut desero .iii.¬
destum dissero .xiii. disseitũ. exero. rii.

Expanded text:
ficationi sui simplicis, sicut que dicuntur pro plantare. Nam qui arbores plantat quodam modo seminarium eis confert, et hinc est-rui et supinum tantum in -sertum, ut desero -ui -sertum, dissero -ui -sertum, exero -ui
Abbreviated transcription (Latin):
caput. capitulum ĩ dr̃ qnͣdoq ille par¬
uus locus in quẽ conueniunt claustra
las .i. capitulis aliquid distinguere.
un capitulatim .i. distincte per capła
et recapitulo. las .i. predc̃a ad memo¬
riam reducere. Itẽ a capitulũ hoc capi¬
tellum. dinu. in qualibet su significa¬
tula libroꝵ dc̃a ꝙ breuiter capiant. ⁊
contineant aliqͣm sentẽtiam siue qͣi
caput ⁊ titulus maioris scripti. uñ ca

Expanded text:
caput; capitulum quandoque dicitur ille parvus locus in quo conveniunt claustral-as, idest capitulis aliquid distinguere, unde capitulatim distincte per capitula, et recapitulo -as, predicta ad memoriam reducere. Item a capitulum hoc capitellum, diminutivum, in qualibet sua significatula librorum dicta, quod breviter capiant et contineant aliquam sententiam, sive quasi caput et titulus majoris scripti. Unde Cl
Abbreviated transcription (Latin):
lo claustrales. uł dĩ a caput. qr sit qͣsi
nicit caput cuutatis uł qr tarquinius
priscus dum capitolii fundamẽta aperi¬
ret in loco fundamenti caput hõis litt̾is
tuscis uotatũ iuenit. Et inde capitoli¬
um appellatũ a caput et leos quod est
populus

Expanded text:
a caput quia sit quasi niebat caput civitatis, vel quia Tarquinius Priscus, dum Capitolii fundamenta aperiret, in loco fundamenti caput hominis litteris tuscis notatum invenit, et inde Capitolium appellavit a capite et leos, quod est populus
Abbreviated transcription (Latin):
cũscribi. uñ dic̃. g̾g̾. Et mittũtur igitur¬
angeli ⁊ assistunt. qr isi cicũscriptus ẽ
angelicus sp̃r. sũmus tũ spiritus ip̃e qui
deus est cutumscriptus nõ est. angeli itaq
⁊ nussi i añ ipm̃ sunt. qr quol missi ueni¬
ant intra ip̃m currunt. proprie tñ ange

Expanded text:
tuntur igitur, et assistunt, quia etsi circumscriptus est angelicus spiritus, summus tamen spiritus ipse, qui Deus est, circumscriptus non est. Angeli itaque et missi, et ante ipsum sunt, quia quolibet missi veniant, intra ipsum currunt. 14. Scie
Abbreviated transcription (Latin):
ponitur demde. exiide perinde. proinde. sub
nide. Et drũt qr deinde ⁊ exinde ⁊ subinde
adu̾bia sunt loci uł ordins. perinde ad¬
u̾bum similicudinis uł qualitatis.i.
taliter. proide est cõuinctio illatiua .i.
igitur. Inuenitur tñ qͣnͣdo adu̾biũ loci
uł ordinis. Et isda qͣndor apocopantur. ex¬
in.proin. subin. pro deinde. exinde. ⁊c̃.
uent acuere penłt iuxta regulam illam
si aliqua prepositio componitur cũ adu̾bi¬
o habente penult̾ longͣm ip̃a penłt debet
acui. ut a longe. delonge. abintus. excep¬
natur cum prepõne ip̃a antepenłt acuẽ¬
da est. ut exinde. deinde. ⁊c̃. Ita dicit ugõ¬

Expanded text:
subinde, exinde, perinde, proinde, et differunt, quia deinde exinde et subinde adverbia sunt loci vel ordinis; perinde adverbium similitudinis vel qualitatis, idest taliter; proinde coniunctio est illativa, idest igitur: invenitur tamen quandoque adverbium loci vel ordinis. Et ista quandoque apocopantur exin, dein, subin, pro deinde, exinde et cetbent acuere antepenultimam iuxta regulam illam: si aliqua prepositio componitur cum adverbio habente penultimam longam, ipsa penultima debet acui, ut alonge, delonge, abintus, excepnatur cum prepositione, ipsa antepenultima acuenda est, ut exinde, deinde et cet
Abbreviated transcription (Latin):
na. componitur hic ⁊ hec nicolumus. ⁊
lic. me. idem ꝙ columis. ⁊ est ibi .in.
nõ priuatĩm s augmẽtatuũ ⁊ intenti¬
uũ qͣi ualde erectus. fortis. stabilis. ala¬
cer. Et compatur. Et nĩ ħ incolumitas.
tatis .i. sanitas. alacritudo

Expanded text:
n componitur hic et hec incolumis et hoc -me, idem quod columis; et est ibi in non privativum sed augmentativum et intentivum, quasi valde erectus, fortis et stabilis, et comparatur; et inde hec incolumitas -tis, idest sanitas, alacritudo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ philosophus proprie dr̃ qui diuina¬
rum ⁊ humanaꝵ rerũ scientiam habet.
⁊ omẽm bene uiuendi tramitem denet
Et fertur hoc nomen primũ esse exortũ
a pictagora. Nam greci uet̾es cum añ
ctores sapientie senrip̃os iaccucius
Ita deinceps postea posteris placuit ut
qnͣtalib de reb ad saprentiã ꝑtinentibꝰ
doctrina quisq uł sibi uł alus iuderet
excellere nõ nisi filosop hus uocaretur
⁊ filosophia idẽ est ꝙ sophia uł sapĩa uł
fuosophice loqui qmius int̾pretatio a¬

Expanded text:
 philosophus dicitur proprie qui divinarum et humanarum rerum scientiam habet et omnem bene vivendi tramitem tenet et fertur hoc nomen primum esse exortum a Pythagora. Nam Greci veteres cum ante ctores sapientie semetipsos iactantius  videbatur. Ita deinceps postea posteris placuit ut, quantalibet de rebus ad sapientiam pertinentibus doctrina quisque vel sibi vel aliis videretur excellere, non nisi philosophus vocaretur. et philosophia idem quod sophia vel sapientia vel philosophice loqui, quamvis interpretatio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtussit a deo datus filius saltus polim¬
tarius. bethleemites goliath gecheũ¬
quatuor uõib exprimitur dauid. Et
dr᷑ a deo datus. qr ad liberationẽ istł
datus est a deo in regen. filius saltus
qr de pascius ⁊ salcu assumptus est. po¬
limitanius: qr de genere beseleel. poli¬
nutarii fuit mater eius. uł qr mul¬
tis modis ampliauit cultum dñi.
bethleemites dr᷑ a patria

Expanded text:
rcussit Adeodatus, filius saltus, polymitarius, Bethlehemites, Goliath Gethaequatuor nominibus exprimitur David, et dicitur Adeodatus, quia ad liberationem Israel datus est a Deo in regem. Filius saltus, quia de pascuis, et saltu assumptus est. Polymitarius, quia de genere Beseleel Polymitarii fuit mater ejus. Vel quia multis modis ampliavit cultum Domini. Bethlehemites, dictus est a
Abbreviated transcription (Latin):
genitus. primogenitus. medius. nouis¬
limus. primogenitus dr̃ ante ꝙ̃ nullus¬
ꝙ̃ nullus. Medius inter omnes. Nouis¬
simus post omnes. Idẽ est ⁊ nunimus
a monade. Nouissimus aũt qr nouus
nam cet̾i ꝑrecedendo antiquiores exis¬
tunt.Ite. qͣtuor modis dũr filu nat᷑¬
libet tam masculus qm femina. dum¬
medo sit minoris etatis pĩe adoptuo.I

Expanded text:
genitus, unigenitus, medius, novissimus: primogenitus ante quem nullusquem nullus, medius inter omnes, novissimus post omnes, idem est et minimus a monade, novissimus autem quia novus: nam ceteri precedendo antiquiores existunt. Item quattuor modis dicuntlibet, tam masculus, quam femina, dummodo sit minoris etatis patre adoptivo,
Abbreviated transcription (Latin):
re carmẽ rep̾lensoriũ. uł rep̾hensio cor¬
rectoria. Et ad ħ reprehẽdit ut corrigat a
uenior propt̾ qͣstam ꝓpriecates tã satire
ꝙͣ satiris conueĩentes. sũt .n. satui. le¬
ues nudi. dicaces. dalsores. saltores. siłr¬

Expanded text:
-e, carmen reprehensorium vel reprehensio correctoria, quia ad hoc reprehendit ut corrigat; enemorum, propter quasdam proprietates tam satire quam Satiris convenientes. Sunt enim Satiri leves, nudi, dicaces, derisores, saltatores; si
Abbreviated transcription (Latin):
Atpꝰ paogeuulitate tacta metheplora
a stroptu enuis ad młtiloquiũ garrulita
uenat in lings. Et iñ sartagineus. ne¬
a neũ e sartagie ext̃is. uł ad eam ꝓti¬
nẽs . uł in ea coctus. Et scirraginosus. sa

Expanded text:
tur pro garrulitate, tracta metaphora a strepitu eius ad multiloquium garrulitatvenerit in linguas’. Et inde sartagineus -a -um, de sartagine existens vel ad eam pertinens vel in ea coctus, et sartaginosus -a
Abbreviated transcription (Latin):
atelles. a satiffacio dr᷑ ħ satelles. sa¬
tellitis. nũster crudelitatis ⁊ scełum. ⁊ mi¬
les tirãm. ⁊ malefcõꝵ socius latronũ
dmesticus su fautor. nõ bonus ad satif¬
heret alt̾i ad eius custodiã. ⁊ tũc d̾iuatur
ab alter. uł alatus. lat̾is. qr adħeo alteri
iuxͣ latus ad eius custodiã. ⁊ tũc drͣ satel

Expanded text:
t a satisfacio -is hic satelles -tis, minister crudelitatis et scelerum et miles tiranni, malefactor, socius latronum, domesticus non bonus ad satisheret alteri ad eius custodiam, et tunc derivatur ab alter vel a latus -ris, quia adheret alteri iuxta latus ad eius custodiam. Quilibet tamen
Abbreviated transcription (Latin):
marissima de cuiꝰ flore fit fel amarissi¬
iiũ. ⁊ ẽ siłis apiastro. q̃ ora hor̾n sic do¬
lorc i aanarore contrahit. ut qͣi rdentes
int̾eant. ⁊ hũdat in saroma. uñ sardo¬
sardonix. nucis. q̃dam gẽma qr habeat co

Expanded text:
marissima, de cuius flore fit mel amarissimum, et est similis apiastro, que ora hominum sic dolore et amarore contrahit ut quasi ridentes intereant, et abundat in Sardinia; unde sardosardonix -cis, quedam gemma, quia habeat col
Abbreviated transcription (Latin):
amy int̾pretatur princeps mea cũ
eẽt tm̃ unius domus mater familias
postea cã noĩs ĩmuitata ablata. de fine
pe gentiũ futura erat princeps sic̃ i doꝰ
pollicitus fuat ad abralam. Geñ .xuii.¬

Expanded text:
AY interpretatur princeps mea; que, cum esset tantum unius domus mater familias, postea, causa nominis immutata, ablata de fine pe gentium futura erat princeps, sicut et Dominus pollicitus fuerat ad Abram: ‘dabo ti
Abbreviated transcription (Latin):
saraballa .ꝙ. tibiales ⁊ criales. uñ ĩ. caͦ¬
mutata. saraballa .n. dix̾unt aquila ⁊
tlõdocion. nõ ut corrupte legitur apud
quostam ibi sarabara ⁊ sunt sarabara
tegma qualia uidemꝰ in capite mͬa¬
goꝵ picta ⁊ sunt proprie ꝑchoꝵ. ⁊ est hoc
nomen tractum a sarabalł que lara et
siuosa sũt. uł a saie qd̾ est laxare. uñ

Expanded text:
saraballa, quasi tibiales et crurales; unde in Damutata ’. Saraballa enim ibi dixerunt Aquila et Theodotion: non, ut corrupte legitur apud quosdam ibi, sarabara, et sunt sarabare tegmina qualia videmus in capite magorum picta; et sunt proprie Parthorum; et hoc nomen tractum est a saraballis, que lata et sinuosa sunt, vel a sa
Abbreviated transcription (Latin):
per acc̃m designat᷑ cã ⁊ ponit᷑ pro abło. ut
iste cib sapit saporẽ i sapore. uł qr i eo incel¬
lgitur libum qd̾ erigit acc̃m. ut iste cib sa¬
pit carues asiniuas .i. seꝙorem representat
uł muntatur uł suat illas. Ite. sage .i. hre
capore citos dicenumnꝰ. sicper sapĩam res. ÷
litcurs ustias aptus est ad discretionẽ laro¬
nis ciui lic ⁊ sapia ad discemẽdas causas

Expanded text:
per accusativum designatur causa et ponitur pro ablativo, ut ‘iste cibus sapit saporem’, idest sapore, vel quia in eo intelligitur verbum quod exigit accusativum, ut ‘iste cibus sapit carnes asininas’, idest sapore representat vel imitatur vel similat illas; item saperesaporem cibos discernimus, sic per sapientiam res, et sicut gustus aptus est ad discretionem saporis ciborum, sic et sapientia ad discernendas causas
Abbreviated transcription (Latin):
postea mutato noĩe de saulo fcũs est pau-¬
lus qd̃ int̾pretat᷑ mirabił sũ electus mi¬
rabłis qr multa signa fecit. uł qr enmͣ
si eos. lacno aũt sermone paulus a mo¬
dico dcus est qr hũilis fuit ⁊ modicus

Expanded text:
Postea mutato nomine de Saulo factus est Paulus, quod interpretatur mirabilis, sive electus. Mirabilis, vel quia multa signa fecit, vel gi eos’. Latino autem sermone Paulus a modico dictus est, quia humilis fuit et modicus;
Abbreviated transcription (Latin):
terptatur tͣnsitus. qiͣ fascha. tũc enĩ dũs
n̾r a morte tnͣsiuut ad uitam. de mundo
ad piẽm. pascha enũ fuit qñ iudai egyp¬
tũ exeuntes mare rubrũ tnͣsierunt. et
post tñsitum lecicie canticũ cecinerue
Et pascha tunc primũ celebratũ est. uñ
n ⁊ ħ paschalis. ⁊ ħ. le. Et pascho. schas.¬
nis in .a. desmens nõ debet ẽẽ neutri
gei̾us. Itẽ cũ sit neutri gen̾is nõ debet
eẽ prime declinationis cũ desmac ĩ .a.

Expanded text:
terpretatur transitus, quasi phasca: tunc enim Dominus noster de morte transivit ad vitam, de mundo ad Patrem. Pasca etiam fuit quando Iudei Egyptum exeuntes mare Rubrum transierunt et post transitum letitie canticum cantaverunt et pasca tum primum celebratum est; unde hic et hec pascalis et hoc -le et pasco -cas,nis in -a desinens non deberet esse neutri generis, item cum sit neutri generis non deberet esse prime declinationis. Cum desinat in -a
Abbreviated transcription (Latin):
tate exẽplũ nobis resurrectõnis datũ
est. spes celestis patrie aꝑta. ⁊ fca suꝑ¬
ii regni iam p̾sũptibilis gła. per hanc
electi qui qͣmius in tnsquillitatis snu
tũ apd̃ inferi claustra tenebãtur. ad
ꝑadisi amena reducti sũt. ¶ Itẽ. Scias¬

Expanded text:
 nobis resurrectionis datum est, spes coelestis patriae aperta, et facta superni regni jam praesumptibilis gloria. Per hanc electi, qui quamvis in tranquillitatis sinu, tamen apud inferni claustra tenebantur, ad paradisi amoena reducti sunt. Quod a
Abbreviated transcription (Latin):
dare paidum. pastor pascit oues .i. dat pa
cũ om̃ib sius compoĩtis. Et noͣ ꝙ pas¬
suũ istius u̾bi exigit acc̃m̃. qr in eo in¬
telligit᷑ actio relata ad illud cuiu̾bum
illud attribiutur. ut capra pascit᷑ siluas
.i. pascendo corrodit.

Expanded text:
dare pastum: ‘pastor pascit oves’, idest datcum omnibus suis compositis. Et nota quod passivum istius verbi exigit accusativum, quia in eo intelligitur actio relata ad illud cui illud verbum attribuitur, ut ‘capra pascitur silvas’, idest pascendo corrodit.
Abbreviated transcription (Latin):
tates .s. qr crescit ⁊ decrescit tuga plu¬
tonis. qr capit homines de tub etaaib¬
s. puericia. iuuentute ⁊ senectũte. ex¬
driga solis propter quatuor temporã
ani que facit in cuutate. uł remotio¬
ne sua .s. uer. estatem. autũpnũ. hye¬
mem uł propter quatuor propuera¬
tes quas habet in die. Rubet enim n
mane. sꝑlendet ni t̾cia. calet in meridi¬
e. tepescit in nona. Sciuga cunus io¬

Expanded text:
licet quia crescit et decrescit; triga Plutonis, quia rapit homines tribus etatibus: pueritia, iuventute, senectute; quadriga Solis, propter quatuor tempora anni, que facit vicinitate vel remotione sua, scilicet ver, estatem, autumnum et hyemem, vel propter quatuor proprietates quas habet in die: rubet enim in mane, splendet in tertia, calet in meridie, tepescit in nona, a quibus
Abbreviated transcription (Latin):
as uł tres linguas nouerunt. uł qui du¬
ab uł trib lingius lcquũtur. Et per si¬
militudinẽ bilingues ⁊ triluigues. di¬
cuntur fallaces. ⁊ duplices qui aliud
habent in corde. ⁊ aliud in lingua. uel
iustabiles. qui nũc habent hoc in lingͣ

Expanded text:
as vel tres linguas noverunt, vel qui duabus vel tribus linguis loquuntur; et per similitudinem bilingues et trilingues dicuntur fallaces et duplices, qui aliud habent in corde et aliud in lingua, vel instabiles, qui nunc habent hoc in lingua
Abbreviated transcription (Latin):
lar. qui aliud haber in corde qm ftat¬
in ore uł qui nũc dicit h. nuc ai sos
Eo similit̾ enone alia. uñ bifaaił. tã¬
untur qñ accusati predcõꝵ nõn
positi adu̾bialiter. uñ ad hebreos. mu

Expanded text:
de quam fatur ore vel qui nunc dicit hoc nunc aliud; et similiter expone alia; unde bifarie, tuntur accusativi predictorum nominum positi adverbialiter, unde Apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
bo .i. ex om̃i parte bibo. et cum. de ⁊ dr̃
debibere .i. euomere. ⁊ tenetur depri¬
.i. ualde bibo. uł intus bibo uł bibẽdo
muito. Et cum. pre. ⁊ dr̃ prebibo. bis
Et cũ re. ⁊ dr̃ rebibo. bis .i. it̾um bibo.
seorsum bibo. Et cũ sub. ⁊ dr subibo .i.

Expanded text:
bo, idest ex omni parte bibo, et cum de et dicidebibere idest evomere et tenetur ‘de’ priidest valde bibo vel intus bibo vel bibendo immitto; et cum pre et dicitur prebibo, idest et cum re- et dicitur rebibo, idest iterum bibo seorsum bibo, et cum sub et dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
dens. dentis. quoddam instrumẽtum
ter duos dentes. et hec bidens. dentis.
minent. ⁊ cum quib fertur nasci. Se
biãnes .i. duor annoꝵ. qr talis etatis
eligebantur ad sacuficuĩ. ⁊ corr̃ pri¬

Expanded text:
dens -tis, quoddam instrumentum ter duos dentes, et hec bidens -tis, minent et cum quibus fertur nasci. Secbiennes, idest duorum annorum, quia talis etatis eligebantur ad sacrificium; unde
Abbreviated transcription (Latin):
bliotheca .i. bibloꝵ theca .i. libroꝵ repo¬
simulitudinem. quidam liber in eccłia
dr̃ uibliocheca. qr ibi multi libri theo¬
logie continentur. Et inde biblio the¬
carius .rii.i. custos libroꝵ. siue reposi¬
i. uiicus. qr aquaꝵ est bibulus. Et a¬
liqũ dr pro libro. qr antiqui de incis
solebant contexere ꝑganienũ. ⁊ ibi icri¬
. anteꝙͣ eẽt usus carte.¬

Expanded text:
bliotheca idest biblorum theca, idest librorum reposimilitudinem quidam liber in ecclesia dicitur bibliotheca, quia multi libri ibi continentur, et inde hic bibliothecarius -rii idest custos librorum, et componiiuncus, quia aquarum est bibulus, et aliquando dicitur pro libro quia antiqui de iuncis solebant contexere pergamenum et ibi scribere ante quam esset usus carte
Abbreviated transcription (Latin):
s postqͣm dormiens ibi iacob uidit sca
mus dei est. ⁊ porta celi ex causa has lo¬
cus ille ccũs est becdhel .i. domus dei. a¬
ibi a ioboam uituli aurei fabricati sũt
dcã est uechanen .i. domus ydoli q̃ ante
uocabatur domus dei
qd est panis dc̾a est rethleem ciuitas da¬
iud in qua natus est saluator mũdi. Et
primũ dicta est eplrata. s qñ ibi ia¬
cob pauit pecora sua eidem loco bethle¬
eni quodam uaticinio futuri imposu
eum panem qui ibi de celo desçendit. In

Expanded text:
sed postquam dormiens ibi Iacob vidit scalmus Dei est et porta caeli,' hac ex causa nomen locus accepit Bethel, id est domus Dei. ibi a Ieroboam vituli aurei fabricati sunt, dicta est Bethaven, idest domus ydoli, que ante vocabatur domus Dei; quod est panis, dicta est Bethleem, civitas David in qua natus est salvator mundi; et primum dicta est Eufrata, sed quando Iacob pavit pecora sua, eidem loco Bethleem quodam vaticinio futuri nomen ieum panem, qui ibi de celo descendit; et
Abbreviated transcription (Latin):
num .i. crudelis ⁊ uiuens ad modum
bestiaꝵ. et hic bestiarius qui ẜuat besti¬
as. uł uenatur eas. ⁊ hoc bestiarium
.i. liber de bestuis loquẽs. uel locus ubi
bestie morantur

Expanded text:
-um crudelis et vivens ad modum bestiarum, et hic bestiarius, qui servat bestias vel venatur eas, et hoc bestiarium, idest liber de bestiis loquens vel locus ubi bestie morantur,
Abbreviated transcription (Latin):
ros dr̃ mola olearia. uł
eticm beta. Et bech est scd̾a litt̾a eoꝵ. ⁊ a
bech dñt greci betham ẜam litteram. Et
a uecha dicimus nos .b. sic eigo becha
apud lebreos est mola olearia. apud
grecos eso scda littera. Et tunc est neu¬
tri gen̾is ⁊ indecli. Et inde apud nos
beta dr̃ in fẽmo gen̾e genus oleris.scil
scd̃us caulis qui post abscissionẽ nasci¬
tur in maguderi. uñ betaceus. cea. ceũ

Expanded text:
r mola olearia, vel etiam beta, et beth est secunda littera eorum; et a beth dicunt Greci beta secundam litteram, et a beta dicimus nos b; sic ergo beta apud Hebreos est mola olearia, apud Grecos est secunda littera et tunc est neutri generis et indeclinabile, et inde apud nos beta dicitur feminino genere genus oleris, scilicet secundus caulis, qui post abscissionem nascitur in magudari, unde betaceus -a -um
Abbreviated transcription (Latin):
na. num. qd̾ habet humanitatem
uł qd ꝑtinet ad hoiẽm. Itẽ humanꝰ
benignus. mansuetus. misericors.
qr cutu homines habeat amorem
⁊ iuscratiorus affectum. Et son hrc
significationẽ comꝑatur. nior. ssimꝰ.
tus. sicut diuine ⁊ diuinitus. Nam di¬
uinitus ⁊ hũanitus significant a deis
⁊ hõib. diuine ⁊ humane ad similitu¬
dinc̃ deoꝵ uł hõim. Si enim dicas.
gabriel mnissus est diuinitus. idem est
ac si dicatur gabriel missus est a deo.
⁊ istud factum est humanitus .i. ab
hominib. Si u̾o dicas gabriel loquu

Expanded text:
-a -um, quod habet humanitatem vel quod pertinet ad hominem; item humanus, benignus, mansuetus, misericors, quia circa homines habeat amorem et miserationis affectum, et secundum hanc significationem comparatur sicut divine divinitus. Nam divinitus et humanitus significant a deis et hominibus, divine et humane ad similitudinem deorum vel hominum, si enim dicas ‘Gabriel est missus divinitus’, idem est ac si dicatur ‘Gabriel missus est a Deo’, et ‘istud factum humanitus’, idest ab hominibus. Si vero dicas
Abbreviated transcription (Latin):
qr eque fronte eat ad bellum. ꝓprie quidem
hostes sunt qui equales sunt ⁊ equaliter
sibi iuicem debent qiͣ qui nichil sibi de¬
bent. nec uus magis tenetur alteri qm
econtrano. uñ hostes proprie non possunt
eẽ ip̃iam inter se. ner hostiale prelium in¬
ter eos. qr xp̃iani semper debent sibi mui¬
cem aliquid sciltem causa ipĩanitatis.
S xp̃ian ⁊ sarraceni propue dñr hostes
qr nichil sibi inuicem debent. Si enim
uilissimus sarracenus capetet regẽ fran¬
cie tm̃ deberet illi qnͣtum rex francie de¬
adequare .i. cum t̾ra equa facere .i. destru¬
ere. ⁊ deuc̃e per t̾ram.

Expanded text:
quia equa fronte ineat ad bellum. Proprie hostes sunt qui equales sunt et qui equaliter sibi invicem debent, quasi qui nil sibi debent, nec unus magis tenetur alteri quam e contrario; unde hostes non proprie possunt esse Christiani inter se, nec hostile prelium inter eos, quia Christiani semper debent sibi invicem aliquid, saltem causa christianitatis, sed Christiani et Saraceni proprie dicuntur hostes quia nichil sibi invicem debent. Si enim vilissimus Saracenus caperet regem Francie, tantum deberet illi quantum rex Francie deequare, idest cum terra equa facere, idest destruere, proicere per terram.
Abbreviated transcription (Latin):
di᷑ hec hostia. stie. hostie sit¬
erant sacrificia que fielunt anteqmͣ ad
hostes ꝑgerent qͣ pro hostib deuincendis
facta. S uictime erant sacrifitia que p̾t
iuictoriam uctis hostib inolalrat. Et
erant uictime maiora saccifitia qͣmͣ hosti¬

Expanded text:
is hec hostia -e: hostie erant sacrificia que fiebant antequam ad hostes pergerent, quasi pro hostibus devincendis facta, sed victime erant sacrificia que post victoriam victis hostibus immolabant, et erant victime maiora sacrificia quam hosti
Abbreviated transcription (Latin):
gutio. hec figura latina .I. ⁊ hec fi¬
gura greca .y. idem elementum re¬
presentant. ⁊ .I. rep̾sentat illud in
sbali sono. S.y. in accidentali. ħ
aũt elementum .i. naturaliter ⁊¬
exiliter sonas. ergo ħ figura .i. repsentat
uiud elementum cum sonat exilius. S
cum sonat spissius ⁊ uberius representa¬
tur hec figura .y. adistos diu̾sos modos
representandi predcm elementum grece
predãs duab figuris utintur appellãtes
I iota .y. gui. sos autẽ non utunur lr̃
çiamus ulas linguas ex toto. qr apud
illos .i. grecos ⁊ barbaros in quibuidam
locis scrbitur .i. in aliis . y.s. gmi. Itẽ hec
figura .y. apud nos representat duo ele¬
menta .s.i. uecalem ⁊ .i. consonantem
qr ergo .y. duo elementa rep̾sentat. et
qr .i. ⁊ .y. idem rep̾sentant elementũ.
a est nomen dñi scd̾m qd̾ est inuisi¬
bilis. ex quo ⁊ allelu. qd̾ est laus uł lau¬
dare componitur alleluya .i. laus mui¬
sibilis uł laudare inuisibilem.

Expanded text:
quod hec figura latina i et hec figura y greca idem elementum representant, sed i representat illud in substantiali sono, sed y in accidentali. I enim, hoc elementum, naturaliter exiliter sonat, ergo hec figura i representat illud elementum cum sonat exilius, sed cum sonat spissius et uberius representatur hac figura y. Propter diversos modos representandi predictum elementum Greci predictis duabus figuris utuntur, appellantes i yota, y gui; nos vero non utimur hac sciamus illas linguas ex toto, quia apud illos, scilicet Grecos vel barbaros, in quibusdam locis scribitur i, in aliis gui, scilicet y. Item hec figura i, apud nos, representat duo elementa, scilicet i vocalem et i consonantem: quia ergo i duo elementa representat, et quia i et y idem representant elementum, A est nomen Dei, secundum quod est invisibilis, ex quo et allelu, quod est laus vel laudare, componitur alleluia, idest laus invisibilis vel laudare invisibilem.
Abbreviated transcription (Latin):
quescat. tunc prima producitur si desi¬
nat in consonautem. Et huc est ꝙ su¬
biitio qnͣdo producit primã qnͣdo corr̃
Et in consiulib idem est iudiciũ. si que¬
rat aliquis utrum asseram .i. consonã¬
tem semper debere taceri in predcĩs u̾bis
in qual prolatione sicut distingo. cũ
metium cogit taceatur alias aꝑte pro¬
feratur. Non enim uideo ẽẽ magnam
cachophoniam si dicatur abiicio. deucio
licet quidam uelint hoc semper ⁊ ubiq

Expanded text:
quescat, tunc prima producitur si desiquescat, tunc prima producitur si desinat in consonantem; et hinc est quod subiicio quandoque producit primam, quandoque corripit, et in consimilibus idem iudicium est. Si querat aliquis utrum asseram i consonantem semper debere taceri in predictis verbis in qualibet prolatione, sic distinguo: cum metrum cogit taceatur, alias aperte proferatur; non enim video ibi esse magnam cacofoniam si dicatur abiicio, deiicio, licet quidam velint hoc semper et ubique
Abbreviated transcription (Latin):
lacio. ⁊ omĩa eius composita sũt ac¬
tiua. Itẽ. omina eius composita re¬
tiuent pret̾itum sui simplicis ĩmu¬
tatum preter proucio. proieci. S a
presentis mutat᷑ in .i.a. suꝑmi in .e.¬
⁊ cet̾a composita a iacio per duo .I.
debent scribi. ⁊ pronũtiari regularit᷑.
⁊ est primũ consonans ⁊ alterum uo¬
caile. S̾mn hic ergo si componatur iaci¬
o cum dcõne desmente in consonan¬
tem debet prima produci positione. In¬
qr in om̃ib huiusmodi ũbis solent qͥ¬
dam tacere qͣndo .i. consonantem in
metro. ĩmo qd̾ manis est causa eupho¬
ne semper solent tacere .i. consonan
te dcõnis. Et debet scribi licet taceatur
apud quosdam causa euphonie. sicut
in hac dcõne cucũco .in. non piofertur
Cum ergo contingit ꝙ .i. consonans
in predictis u̾bis taceatur ⁊ liquescat
a potestate consonantis tunc prima ñ
cegitur produci positione. Et inde est ꝙ
porest corripi si naturaliter correpta est
Si u̾o .i. consonans nõ taceatur nec li¬

Expanded text:
 omnia eius composita sunt activa. Item omnia composita eius preteritum sui simplicis retinent immutatum, preter proricio, sed a presentis mutant in i, a supini muta cetera composita ab iacio per duo ii debent scribi et pronuntiari regulariter, et est primum consonans, alterum vocale: secundum hoc, ergo, si componatur iacio cum dictione desinente in consonantem debet prima produci positione. Inquia in omnibus huiusmodi verbis solent quidam tacere quandoque i consonantem in metro, immo, quod magis est causa euphonie, semper solent tacere i consonantte dictionis et debet scribi, licet taceatur apud quosdam causa euphonie, sicut in hac dictione ‘circumeo’ m non profertur Cum ergo contingit quod i consonans in predictis verbis taceatur et liquescat a parte consonantis, tunc prima non cogitur produci positione, et inde est quod potest corripi si naturaliter correpta est. Si vero i consonans non taceatur nec li
Abbreviated transcription (Latin):
est humare. in t̾ra ponere pou̾e humo
tegere .i. sepelire. uñ humatus.ta. tum
terra tectus .i. sepultus. Et componit᷑
matim adu̾bium .i. sepultim uł uilit̾
uł abiecte. Et corr̃. hu. humo. mas.¬

Expanded text:
est in terram ponere, humo tegere, idest sepelire, unde humatus -a -um, terra tectus, idest sepultus, et componitur matim adverbium, idest sepultim, vel viliter et abiecte
Abbreviated transcription (Latin):
re cernitur. Inde det̾ius cecatur. In cun¬
ctis eigo que agitis frẽs mei radicem bo¬
ni operis humilitatem tenete. nec quib
iam suꝑiores s quib adhuc inferiores
estis aspicite ut dũ melioꝵ nobis exem¬
pla proponicis ad maiora semper ascen¬
dere ex hũilitate ualeatis. uide in humo.

Expanded text:
re cernitur, inde deterius caecatur. In cunctis ergo quae agitis, fratres mei, radicem boni operis humilitatem tenete; nec quibus jam superiores, sed quibus adhuc inferiores estis, aspicite, ut dum meliorum vobis exempla proponitis, ad majora semper ascendere ex humilitate valeatis. HOMILIA VIII.
Abbreviated transcription (Latin):
mus gradus est subdere se maiori. ⁊ nõ¬
se preferre equali. Et hec humilitas dicit᷑
susficiens. ⁊ est neccessaria cuilz iusto.
Scd̾us est subdere se equali. uec se preferce
minori. ⁊ hec dr̃ abundans. Terus est
subdere se mmori in quo gradu est ouũs
iusticia. Et hec humilitas dr᷑ superabim

Expanded text:
mus est subdere se maiori et non preferre se equali, et hic dicitur sufficiens et omni iusto necessarius. 2us est subdere se equali nec preferre minori, et hic dicitur habundans. 3us gradus est subesse minori, in quo est omnis i
Abbreviated transcription (Latin):
humiliantur sicut sunt suꝑbi diuites
qui uixta scriptute uocem ducunt in bo¬
ns dies suos. ⁊ i puncto ad inferua
sua relinquentes semnz ipõs spontanea
pauꝑtate humilicnt ut in futuro a do¬
nuno exaltari mereantut.¶Et ber¬
muliantur qui humiles uon sunt. alis
bonum michi qr humiliasti me is uere
humuilis est. Non potest hec dr̃e qui mui¬
tus tolerat. mius qui mnurmurat. Et¬

Expanded text:
sunt superbi divites, qui juxta Scripturae vocem, ducunt in bonis dies suos, et in puncto ad inferna sua relinquentes, semetipsos spontanea voluntate humiliant, ut in futuro a Domino exaltari mereantur. miliantur, qui humiles non sunt! Alii «Bonum mihi, quia humihumilis est. Non potest hoc dicere qui invitus tolerat; minus, qui murmurat.