comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
posusti hec suꝑ cor tuũ: neq recor¬
data es nouissimitu. Septuaginta.
Qui eruit te d̾s sabaothi nom̃ ẽ eiꝰ sẽs
isrł. Sede cõpuncta: ingrede in tene¬
bras filia chaldeoꝵ. Nequaquã ultra
uocabis fortitudo regni. Iratus sũ contͣ
popłm meũ: contaminaui hereditatẽ
meã. Ego dedi eos in manu tua : tu uͦñ
latur. ut sit sensꝰ. Hȩc ⁊ hȩc faciet qui
eruit te dñs sabaoth nom̃ ẽ eiꝰ sẽs isrt
Porro iuxta hebraicũ ex ꝑsona popłi¬
ꝓpħa loquitur. qͦd hȩc fecerit contra
babylonẽ dñs exercituũ. cuiꝰ nom̃
sit sc̃s isrł. Rursũq ad ipsã babylo¬
nẽ sermo dirigitur. Sede tacens. si¬
ue cõpuncta: ⁊̃ tuorũ criminũ recor¬
dare. Ingrede tenebras. qr p̃ confufi¬
one ⁊ ignominia. lucẽ ferre ñ fustines.
Nequaqu̾a uocab̾is ñ uniꝰ regni. s om
niũ regnoꝵ dña. Simulq qr occulta
questio nascebat᷑. cͣ irasceret᷑ ds̃ adu̾¬
sum chaldeos. qͦs ipse mifit ad capien¬

Expanded text:
 recordata es novissimi tui. LXX: Dixit qui eruit te Dominus sabaoth, nomen ejus, Sanctus Israel. Sede compuncta, ingredere in tenebras, filia Chaldaeorum: nequaquam ultra vocaberis fortitudo regni: iratus sum contra populum meum, contaminavi haereditatem meam. Ego dedi eos in manum tuam, tu vero non latur, ut sit sensus: Et haec faciet qui eruit te Dominus sabaoth, nomen ejus Sanctus Israel. Porro juxta Hebraicucontra Babylonem Dominus exercituum, cujus nomen sit Sanctus Israel. Rursumque ad ipsam Babylonem sermo dirigitur. Sede tacens, sive compuncta, et tuorum criminum recordare. Ingredere tenebras: quia prae confusione et ignominia lucem ferre non sustines: nequaquam vocaberis, non unius regni, sed nec omnium regnorum domina. Simulque quia occulta quaestio nascebatur: cur irasceretur Deus adversus Chaldaeos, quos ipse misit ad capien
Abbreviated transcription (Latin):
Et fiduciã habiusti in malicia tua:
I⁊ dixisti. ñ est qͥ uideat me. Sapien
Et dixisti incorde tuo. Ego sum. ⁊ p̃¬
t̃ me ñ est altera. Uenietꝰ suꝑ de ma¬
lum. ⁊ nescies ortum eiꝰ: ⁊ irruet su¬
ꝑ te calamitas. quã ñ poteris expia¬
re. Ueniet suꝑ te repentina miseria:
quam nescies. Duo simul uenient
babylomi sterilitas ⁊ uduitas: ut nec
filios habeat. id ẽ subiectos sibi popo¬
los: nec uirũ. quẽ regem possumꝰ intel¬
ligere. Quȩ dum ñ sꝑat: repente susti¬
nuit. Neq enĩ poterat arbitrari. qͦd
ꝑsȩ nulliꝰ ante fortitudinis. eã cyro
regnante suꝑarent. ⁊ sue subicesent
potestati. Quȩ ꝑpessa esinquit. ñ so¬
lum ꝓpt̾ suꝑbiam ⁊ abundantiã eun-¬
ctarum opum atq delicias s ⁊ ꝓpt̃
multitridinẽ maleficior ei incanta¬

Expanded text:
Et fiduciam habuisti in malitia tua, et dixisti: Non est qui videat me. SapientEt dixisti in corde tuo: Ego sum, et praeter me non est altera. Veniet super te malum, nescies ortum ejus: et irruet super te calamitas, quam non poteris expiare: Veniet super te repente miseria, quam nescies. Sta cum incantBabyloni, sterilitas et viduitas, ut nec filios habeat, id est, subjectos sibi populos; nec virum, quem regem possumus intelligere: quae dum non sperat, repente sustinuit. Neque enim poterat arbitrari quod Persae, nullius ante fortitudinis, eam, Cyro regnante, superarent, et suae subjicerent potestati. Quae perpessa es, inquit, non solum propter superbiam et abundantiam cunctarum opum atque delicias, sed et propter multitudinem maleficiorum t
Abbreviated transcription (Latin):
lxx. laborasti in cõmutatione ab
adolescentia. Que sit ista cõmuta¬
tioͦ. Utiq de bono in malũ. Ex quo
ꝑspicuum ẽ. natura bonos. uolun¬
tate malos fieri. deniq infertur:
homo in semetipso errauit. ñ na¬
tura. s mentis arbitrio. Audite¬

Expanded text:
 Laborasti in commutatione ab adolescentia? Quae est ista commutatio? Utique de bono in malum. Ex quo perspicuum est, natura bonos, voluntate malos fieri. Denique infertur: Homo in semetipso erravit, non natura, sed mentis arbitrio.
Abbreviated transcription (Latin):
testent᷑. Contra quã uocanda sit
anis. diq iusticia. Ut pꝰquã syon
id ẽ ȩccłia saluata fuerit. illa ꝑe¬
at inet̾num. Dicit᷑ gͦ babyloni re¬
condita s̃: quod nequaquã uocet᷑
mollis ⁊ tenera. ⁊ deliciis affluens.
Que cunctarũ gentiũ manib por¬
tabatur: ita ut t̾re plantas iux im¬
pͥmeret. Precipiturq ex ut tollat mo¬
lam. ⁊ molat farinã: qͦd ẽ durȩ cap¬
tiuitatis. ⁊ extreme seruitutis in¬
dicium: Ut quȩ quondã regina
fuerat. postea molendȩ farine o¬
ꝑi seruiat. S qr sequitur. denuda
turpitudinẽ tuã. etiã mola ab he¬
breis figuralit̃ intelligitur: qͦd sci¬
licet in morẽ seorti. uctors libidim¬
pateat. Illudq qͦd in iudicũ libro de
sanson scribitur ad molã eũ a phi¬
listiim ẽe damꝑnatũ. Hoc signifi¬
care uolunt. qͦd ꝓ sobole robustissi¬
mors uirors. hoc in allophilas mu¬
lieres facere sit cõpulsus. In eo ubi nos
int̾pretati sumꝰ. denuda turpitudi¬

Expanded text:
it avis, Deique justitia: ut postquam Sion, id est, Ecclesia salvata fuerit, illa pereat in aeternum. Dicitur ergo Babyloni reorum quod nequaquam ultra vocetur mollis et tenera et deliciis affluens, quae cunctarum gentium manibus portabatur; ita ut terrae plantas vix imprimeret: praecipiturque ei ut tollat molam, et molat farinam, quod est durae captivitatis, et extremae servitutis indicium; ut quae quondam regina fuerat, postea molendae farinae operi serviat. Sed quia sequitur: Denuda turpitudinem tuam, etiam mola ab Hebraeis figuraliter intelligitur, quod scilicet in morem scorti, victorum libidipateat. Illudque quod in Judicum libro de Samson scribitur , ad molam eum a Philisthiim esse damnatum, 550 hoc significare volunt, quod pro sobole robustissimus virorum, hoc in allophylas mulieres facere sit compulsus. In eo ubi nos interpretati sumus, denuda turpitudi
Abbreviated transcription (Latin):
deors: qm̃ nequa qͣm ultra uocab̾is
mollis ⁊ tenera. Tolle mosã. ⁊ mole fa¬
rinã. Reuela oꝑim̃tum tuũ denu¬
da canos. discooꝑi tybias: tͣnsi flu¬
mina. Reuelabitur ignominia tua
apparebt̃ oꝑꝓbria tua Qͦd iustum
ẽ de te auferã: nequaquã ultra tra¬
dã hominib Quom in hierechie¬
le sub figura nãuis. ⁊ om̃is instru¬
m̃ti eiꝰ. trri ornatus expͥmitur. q̃
negociationib dedita ẽ. ⁊ quom ꝓ¬
pter aquarũ abundantiã rex egip¬
ti dracho appellat᷑. ⁊ squame illius
iunciq ac papiruᷤ ⁊ pisciculi desc̾
nẽ scortoꝵ aclupanaris similitudo
testat᷑. sic in presenti loco sub ꝑsona
captiue mulieris q̃ quondã regina
fuerit. babylonis seruitus indicat᷑
Dicit᷑q ei ut descendat de regni fu¬
ꝑbia. ⁊ in puluere sedeat. Uirgo au¬
tẽ appellat᷑ ⁊ filia. uł qr om̃s ho¬

Expanded text:
m nequaquam ultra vocaberis mollis et tenera. Tolle molam, mole farinam. Revela operimentum tuum, denuda canos, discooperi tibias, transi flumina: revelabitur ignominia tua, apparebunt opprobria tua. Quod justum est de te auferam, nequaquam 549 ultra tradam hominibus. Quomodo in Ezechiele sub figura navis et omnis instrumenti ejus, Tyri ornatus exponitur, quae negotiationibus dedita est , et propter aquarum abundantiam rex Aegypti draco appellatur, et squamae illius juncusque ac papyrus et pisciculi descrinem scortorum ac lupanaris similitudo testatur: sic in praesenti loco sub persona captivae mulieris, quae quondam regina fuerit, Babylonis servitus indicatur: diciturque ei ut descendat de regni superbia, et in pulvere sedeat. Virgo autem appellatur et filia: vel quia omnes ho
Abbreviated transcription (Latin):
auditur. babylonẽ: uł certe hoc qͦd
iustum ẽ ⁊ ablatum debabylone.
Disputant stoici multa re turpia.
pͣua hominũ consuetudine u̾bis ho¬
nesta ẽẽ. ut parricidiũ. ad ult̾ium. ho¬
micidiũ. incestum ⁊ cęt̾a his similia:
Rursumq re honesta. nominib iu¬
deri turpia ut liberos ꝓcreare. in fla¬
tionẽ uentris crepitũ digerere. al¬
uũ releuare stercore. uesicã urine
effusione laxare: deniq ñ posse nos
qͦd a quila posuit: ut diximꝰ uerecun¬
da mulieris appellant᷑. Cuiꝰ ethimolo¬
gia apud nos sonat. sitiens tuus: ut
in expletã babylonis indicet uolupta¬
tẽ. Redemptor ñr. dñs exercituum:
Inom̃ illiꝰ. sc̃s isrł. Sede tace e intͣ in te

Expanded text:
auditur Babylonem: vel certe hoc quod auditur Babylonem: vel certe hoc quod justum est, et ablatum de Babylone. Disputant Stoici, multa re turpia, prava hominum consuetudine, verbis honesta esse, ut parricidium, adulterium, homicidium, incestum, et caetera his similia. Rursumque re honesta, nominibus videri turpia; ut liberos procreare, inflationem ventris crepitu digerere, alvum relevare stercore, vesicam urinae effusione laxare: denique non posse nos, quod Aquila posuit, ut diximus, verenda mulieris appellantur. Cujus etymologia apud eos sonat, sitiens tuus; ut inexpletam Babylonis indicet voluptatem. Redemptor noster Dominus exercituum, nomen illius. Sanctus Israel. Sede tac
Abbreviated transcription (Latin):
te possumꝰ taciturnitatẽ tuã. qͦd
tacere debeat ꝓ uerecundia. Qͦd
quidẽ ⁊ in cantico canticors legi¬
mꝰ ubi sponse pulchritudo descri¬
bitur. ⁊ ad extremũ infertur. absq
taciturnitate tua. nolentib qͥ
int̃precati st̃ tlisferre nom̃. qͦd
in scã scͥptura sonaret turpitu¬
dinẽ. Recteq contra babylonẽ
inuerecundis utitur nominib.
licet nulla sit turpitudo huma¬
ni corporis m̃brũ uocare nomi¬
ne suo: cui p̃cipitur ut nudet
pectora ⁊ crura acfemina aꝑiat.
⁊i uadat in captiuitatẽ: uideaturq
ignominia eiꝰ ⁊ obꝓbrio pateat sem¬
pit̾no. Et hoc dñs fecisse se dicit. ut
ultionẽ caperet de ea. qr opp̃ssit po¬
pulũ suũ. Et nullũ ꝓ ea audiat p̃ca¬
torem. qui irã dii su̾o lenire conet᷑
occursu. Significat aut̃e angłm. gñ¬
tis babylonie p̃sidem: qͥ cũ ceteris
angłis loquitur. Curatrimꝰ babylo¬
ler̃t. qͦd iustum ẽ de te auferã. ne-¬
quaqͣm ultra tradã hominib: sub¬

Expanded text:
atem tuam, quod taceri debeat prae verecundia. Quod quidem et in Cantico Canticorum legimus, ubi sponsae pulchritudo describitur: ad extremum infert: Absque taciturnitate tua : nolentibus qui interpretati sunt transferre nomen, quod in sancta Scriptura sonaret turpitudinem. Recteque contra Babylonem inverecundis utitur nominibus licet nulla sit turpitudo, humani corporis membrum vocare nomine suo, cui praecipitur ut nudet pectora, et crura ac femina aperiat, et vadat in captivitatem, videaturque ignominia ejus, et opprobrio pateat sempiterno. Et hoc Dominus fecisse se dicit, ut ultionem caperet de ea, quae oppressit populum suum, et nullum pro ea audiat precatorem, qui iram Domini suo lenire conetur occursu. Significat autem Angelum gentis Babyloniae praesidem, qui cum caeteris Angelis loquitur: Curavimus Babylolerunt, quod justum est de te auferam, nequaquam ultra tradam hominibus, sub
Abbreviated transcription (Latin):
ut lxx. tͣnstuler̃t. ueniet suꝑ de ꝑ¬
ditio. ⁊ nescies: fouea ⁊ incides in
eã. Ut quȩ cunctis gentib parabas
captinitatis malũꝰ ipsa incidas in
foueã quã parasti. Quȩ ꝑspieua
sunt. cito sermone tͣnscurtinus.
Sta cũ in eantatorib tuis. ⁊ eũ
multitudine maleficior tuorp.
in quib laborasti ab adolescentia

Expanded text:
ta transtulerunt: Veniet super te perditio, et nescies: fovea, et incides in eam: ut quae cunctis gentibus parabas captivitatis malum, ipsa incidas in foveam quam parasti. Quae perspicua sunt, cito sermone transcurrimus. Sta cum incantatoribus tuis, et cum multitudine maleficiorum tuorum, in quibus laborasti
Abbreviated transcription (Latin):
Adduxi iusticiã meã: ⁊ salutẽ q̃ a
me ẽ. tardare ñ faciã. Dedi in syon
salutẽ. ⁊ isrłi głam. Quib supͣ di¬
xerat. audite me domꝰ iacob. ⁊ om̃e
residuũ domꝰ isrł. ⁊ iterũ. redite p̃¬
uaricatores ad cor: etiã ñẽ uixta he¬
braicã ueritatẽ ꝓpter incredulitatẽ
appellat eos duro corde:⁊ uixta .lxx.¬

Expanded text:
meam, et salutem quae a me est, tardare non faciam. Dedi in Sion salutem et Israeli gloriam. Quibus supra dixerat: Audite me, domus Jacob, et omne residuum domus Israel. Et iterum: Redite, praevaricatores, ad cor, etiam nunc juxta Hebraicum propter incredulitatem appellat eos duro corde, et jux
Abbreviated transcription (Latin):
dum facta sunt dicens. Consilir̃i
meum stabit: ⁊ om̃is uoluntas me¬
t̾ra longinqua uirũ uoluntatis meȩ
Et locutus sũ ⁊ adduc̃a illud: creaui
mñtote hors ⁊ ingemiscite: agite pe¬
nitentiã qui erratis. reu̾timini cor
annuntio pͥus nouissima anteqͣm
fiant ⁊ cõpleantur: ⁊ dixi. Om̃is uo¬
luntas mea stabit.⁊ cuncta q̃ cogita¬
ui faciã: qͥ uoco ab oriente aues. & de
t̃ra longinqua de quib cogitaut. Lo¬
cutussũ ⁊ adduxi: creaui ⁊ feci. Quia
uos ipse genui᷑ ipse portaui. ⁊ ab in¬
fantia usq ad senectutẽ ñ ur̃o me¬
rito. s mea pietate saluaui: deseri¬
te idola q̃ fecistis: ⁊ ad uniꝰ di cultũ
reu̾timini. Agite penitentiã: inge¬
miscite ꝓ errore qͥ uos tenuit: ĩmo
fundamini. ne rursũ subitus ydo¬
latriȩ uos turbo subu̾tat. Et redite
ad cor id ẽ ad mentẽ ur̃am: qͥ simu¬
lachra uenerantes uelut furiosi in
ligna impingebatis & lapides. ab

Expanded text:
dum facta sunt, dicens. Consilium dum facta sunt, dicens. Consilium meum stabit, & omnis voluntas metatis meae; et locutus sum, et adducam illud, creavi mentote horum, et ingemiscite: agite poenitentiam qui erratis. Revertimini cordannuntio prius novissima antequam fiant et compleantur, et dixi, omnis voluntas mea stabit, et cuncta quae cogitavi facium. Qui voco ab Oriente avem, et de terra longinqua, de quibus cogitavi: locutus sum, et adduxi: creavi et feci. Quia vos ipse genui, ipse portavi, et ab infantia usque ad senectutem, non vestro merito, sed mea pietate salvamini: deserite idola quae fecistis, et ad unius Dei cultum revertimini. Agite poenitentiam, ingemiscite pro errore qui vos tenuit; immo fundamini, ne rursum subitus idololatriae vos turbo subvertat: et redite ad cor, id est, ad mentem vestram, qui simulacra venerantes velut furiosi in ligna impingebatis et lapides. Ab
Abbreviated transcription (Latin):
creaturȩ sue ⁊ pastor bonꝰ animã
suã ponit ꝓ ouib suis qͥ autẽ m̾cen¬
narius est cuiꝰ ñ st̃ oues. eũ iud̾it lu¬
pũ fugit. Qͥ gͥ feci⁊ genui lib̾os
ego feram ⁊ ipse portabo. Iuxta.lxx.
dimini ab infantia usq ad senectu¬
t̾ẽ: hoc significat. qͦd frustra legem
di die ac nocte meditentur. ñ ha¬
bentes noticiã di: s homurũ ac be
stiarũ simulachra uenerantes. in¬
tantũ ut correptione indigeant
assimilastis me. ⁊ adequastis. Et
reliqua. Qͦd aurũ argentũq con¬
tulerint. ⁊ conducto statriarlo fece¬
rint ẏdola. ⁊ adorauerint oꝑa ma¬
nuũ suarũ. q̃ portent᷑ humeris. et
confixa atq stabilita se ñ ualeant
cõmouere: nec ꝓdesse his aquib colun
miscdia. clausa reseremꝰ. Mem̃ tote
istud ⁊ fundamini: & redite p̃ua¬
ricatores ad cor Recordamini prioris
nec ẽ fimilis mei: annuntians ab
exordio nouissima. ⁊ ab initio q̃ nec¬

Expanded text:
creaturae suae, et pastor bonus ponit animam creaturae suae, et pastor bonus ponit animam suam pro ovibus suis . Qui autem mercenarius est, cujus non sunt oves, cum viderit lupum, fugit. Quia igitur feci et genui liberos, ego feram et ipse portabo. Juxta Septudimini ab infantia usque ad senectutem, hoc significat, quod frustra legem Dei die ac nocte meditentur, non habentees: intantum ut correptione indigeant assimilastis me, et adaequastis? et reliqua: quod aurum argentumque contulerint, et conducto statuario fecerint idola, et adoraverint opera manuum suarum, quae portentur humeris, et confixa atque stabilita se non valeant commovere, nec prodesse his a quibus coluntti misericordia clausa reseremus. Mementote istud, et fundamini, et redite, praevaricatores, ad cor. Recordamini prioris nec est similis mei. Annuntians ab exordio nouissima, & ab initio quæ nec
Abbreviated transcription (Latin):
s multo uiliꝰ. domꝰ iacob. ⁊ reli¬
quias isrł ob ꝓpinquitatẽ carnis
⁊ sanguinis.⁊ quasi feces reliqͥ¬
arum isrł. Docetq eos instar puero¬
tum atq lactentiũ ita adeo quasi ma-¬
tris ut̾o ⁊ utilua p̾gnantis ex egypto
ẽẽ portatos. Non quo inesfabilis di in¬
cõprehensibilisq maiestas. aut ute¬
rũ habeañt aut uuluã. pedesq ⁊ ma¬
nus. ⁊ cȩca corporis m̃bra: s qͦ nos af¬
fectum dĩ ꝑ nr̃a u̾ba discamꝰ. Alioqͥn
& incentezimo nono psalmo. ex ꝑso¬
tum habet M̃er eheor. qͦd int̃p̃tatur
de uulua. In p̾sentiarum nͦ ñ soluor
de ut̾o. ⁊ uulua scriptum ẽ.
hoc ẽ mẽbeten ⁊ merehem: s
menni. Quȩ p̃positio signifi¬
cat ex meo uto. siue ex mea uulua.
Et ẽst sensꝰ. Qͥ uos genui ab infantia.
⁊ meo ut̃o uuluaq gestaui: ipseusq
ad senectutẽ ꝓtegam. ñ meã s ut̃am:
ut eos doceat duuina miscdia ẽe sal¬
uandos. Creator enĩ omĩum. pareit

Expanded text:
acob, et reliquias Israel, ob propinquitatem carnis et sanguinis, et quasi faeces reliquiarum Israel. Docetque eos instar puerorum atque lactentium, ita a Deo, quasi matris utero, et vulva praegnantis, ex Aegypto esse portatos. Non quo ineffabilis 546 Dei incomprehensibilisque majestas, aut uterum habeat, aut vulvam, pedesque, et manus, et caetera corporis membra; sed quo nos affectum Dei per nostra verba discamus. Alioquin et in centesimo nono psalmo ex persotum habet, MEREHEM quod interpretatur, de vulva. In praesentiarum vero non solum de utero, et de vulva scriptum est, hoc est, MEBETEN et MEREHEM sed MENNI quae praepositio significat ex meo utero, sive ex mea vulva. Et est sensus: Qui vos genui ab infantia, et meo utero vulvaque gestavi, ipse usque ad senectutem protegam, non meam, sed vestram, ut eos doceat divina misericordia esse salvandos. Creator enim omnium parcit
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intelligo: nͥ forte theodotionis utar
editione qͥ transtulit. In te fortis⁊
ñ est alitis p̃ter eũ ds̃. ꝓpterea tu for¬
tis absconditus ds̃ isrł saluator. Qͦ¬
cũq se u̾terint: ñ ualebunt laqueos
teritatis effrigere. fac eñi in eẏro ẽẽ¬
dm̃: ⁊ ñ ẽẽ alium p̃ter eũ qui sit in ey¬
ro ds̃. Quomͦ eẏrĩ ꝑsone dici conue¬

Expanded text:
igo. Nisi forte Theodotionis utantur editione, qui transtulit, In te est fortis, et non est alius praeter eum Deus: propterea tu fortis absconditus Deus Israel Salvator. Quodcumque se verterint, non valebunt laqueos veritatis effugere. Fac enim esse in Cyro Deum, et non esse alium praeter eum qui sit in Cyro Deus, quomodo Cyri personae dici con
Abbreviated transcription (Latin):
stitistis. sic̃ patͥres ur̃i. hii gͥ longe sc̃
iustitia di qr ñ credidunt᷑ mẽa.
quã ꝓ sua clem̃tia ds fecit ẽe
uicinam.⁊ uenire ad tras. ⁊ ne¬
qua qũa ultra tardare nec ꝓcul
fieri. dedit enĩ syon salutare suũ: ꝙ
israheli głam suam. Hoc de uaticinio
dictũ sit futurorẜ.⁊ de aduentu
dñi saluatoris. Ceterũ iuxta hẏsto.
caret ab oriente auem. ⁊ det̾̃ra lon¬
ginqua uirũ uoluntatis sue. qui
isrłis & subu̾se hierłm ulcisceret᷑
inuirias ⁊ mȩdis ꝑsisq suꝑantib ba

Expanded text:
longe sunt a justitia Dei, quia non crediderunt in eam, quam pro sua clementia Deus fecit esse vicinam, et venire ad terras, nequaquam vult tardare nec procul fieri. Dedit enim Sion salutare suum, et Israeli gloriam suam. Hoc de vaticinio dictum sit futurorum, et de adventu Domini Salvatoris. Caeterum juxta historicaret ab Oriente avem, et de terra longinqua virum voluntatis suae, qui Israelis et subversae Jerusalem ulcisceretur injuri
Abbreviated transcription (Latin):
posita sint. s qͦ religio nationũ simu¬
lachra sint bestiarum & brutor
animantiũ. q̃ maxime in egypto di¬
uino cultui consecrata st̃. de quib ⁊
uirgiliꝰ. O mĩgenũq dm monstra.⁊
latrator anubis. Nam ⁊ pleraq oppi¬
da eoꝵ. ex bestiis ⁊ ium̃tis habent
one. thinnuis lingua egyptiaca. ab
hireo. MyRio. alupo. U itrarceam
de formidoloso ⁊ horribili cepe ⁊ cre¬
pitu uentris inflati. q̃ pelusiaca re¬
ligio ẽ. Hȩc inquit simulachra q̃ ñ
possunt saluare portantẽ: nichil st̃ ali¬
ud. nͥ onera sacerdotũ depͥm̃tia eos us

Expanded text:
posita sint: sed quo religio nationum, simuposita sint: sed quo religio nationum, simulacra sint bestiarum, et brutorum animantium, quae maxime in Aegypto divino cultui consecrata sunt. De quibus Virgilius : Omnigenumque deum monstra, et latrator Anubis. Nam et pleraque oppida eorum ex bestiis et jumentis habent one: θμοῦϊς lingua Aegyptia ab hirco, λύκων a lupo, ut taceam de formidoloso et horribili cepe, et crepitu ventris inflati, quae Pelusiaca religio est. Haec, inquit, simulacra quae non possunt salvare portantes, nihil sunt aliud nisi onera sacerdotu
Abbreviated transcription (Latin):
Non potuer̃t saluare portantẽ: &
anima eoꝵ in captiuitatẽ ibit. Sep¬
ẽ dagon. facta sc̃ sculptilia eoꝵs in
bestias & ium̃ta: portantes ea colli¬
gata. quasi honus laboranti & de¬
ficienti. &̃ esurienti. n ec p̃ualenti si¬
mul: qͥ ñ potuerunt saluare de bel¬
lo᷑ ipsi autẽ captiui ducti st̃. Con¬
sequent pꝰ uocationẽ gentiũ. ⁊ ele¬
ctionẽ credentiũ isrł. idola corrius¬
res religio: ut ei ñ solũ humanas
hostias captiuors ignobilrũq mor¬
taliũ s ⁊ suos lib̾os immolarent.
Nabo autẽ ⁊ ipsum idolũ ẽ. qͣđ
int̾p̃tatur ꝓpħia ⁊ diuinatio:. Quã pꝰ
eũgłii ũitatem. in toto orbe conticius¬
se significat. Siue iuxta .lxx. dagon.
qͥ tam̃ in hebraico ñ habet᷑: ⁊ ẽ ydolũ
a scalonis. gare. ⁊ reliquarũ urbiũ
philistiim. Et de speciali tͣnsit ad
generale. facta st̃ simulachra eoꝵ
bestiis & ium̃tis. Non qͦ simulachra gen¬
tiliũ in p̃dam bestiarũ ⁊ uum̃tor ex¬

Expanded text:
non potuerunt salvare portantem, et anima eorum in captivitatem ibit. est Dagon: facta sunt sculptilia eorum in bestias et jumenta, portatis ea colligata quasi onus laboranti, et deficienti, et esurienti, nec praevalenti simul, qui non poterunt salvare de bello: ipsi autem captivi ducti sunt. Post vocationem gentium, et electionem credentium ex Israel, idola corruisres religio, ut ei non solum humanas hostias captivorum ignobiliumque mortalium, sed et suos liberos immolarent. Nabo autem et ipsum idolum est, quod interpretatur prophetia et divinatio, quam post Evangelii veritatem in toto orbe conticuisse significat. Sive, juxta LXX, Dagon, qui tamen in Hebraico non habetur. Et est idolum Ascalonis, Gazae, et reliquarum urbium Philisthiim. Et a speciali transit ad generale: Facta sunt simulacra eorum bestiis et jumentis. Non quo simulacra gentilium in praedam bestiarum et jumentorum ex
Abbreviated transcription (Latin):
Roe uocet᷑ anima. ⁊ m̃bra earũ rerũ
q̃ absq sensu ⁊ m̃bris fc̃. Alioquin
⁊ in ꝓuerbiis legitur. in manu lin¬
qͦd grauissimũ onus ingentib er¬
ror fuerit ydolatrie. q̃ cultores
suos depͥmebat ad t̾ram. ⁊ saluare
ñ poterat. animasq eoꝵ faciebat
diabolo ⁊ demonib ẽẽ captiuas. Ay¬
dite domꝰ iacob. ⁊ om̃e residuũ domꝰ¬

Expanded text:
 vocetur anima, et membra earum rerum quae absque sensu et membris sunt. Alioquin et in Proverbiis legitur: In manu linquod gravissimum onus in gentibus, error fuerit idololatriae, quae cultores suos deprimebat ad terram, et salvare non poterat, animasque eorum faciebat diabolo et daemonibus esse captivas. Audite me, domus Jacob, et omne residuum domu
Abbreviated transcription (Latin):
sabaoth. Qui ad eyri ꝑsonã uolua
referre q̃ dicta st̃. locũ ĩstũ ita int̾¬
p̃tantur. Me ingentia pollicente.
omĩa cyro regnante substernã: Ue
ei qͥ incredulus ẽ. ⁊ ñ putat uentura
q̃ dico: qͣsi si lutũ ⁊ testa confracta
calũpnetur figulũ suũ. quare facta.
ułcur ita facta sunt. ⁊ opꝰ contͣ arcificis
loquat᷑ manꝰ ⁊ patrẽ ⁊ matrẽ calũpni¬
et᷑ filiꝰ. cur in t̾ram nature lege ꝓfusꝰ
sit Cũ gͥ ego dñs sc̃s isrł. plasmauerĩ
cyrũ ⁊ mea iussione generatus sit:
suꝑflũ i ũ facitis ambigere de fu¬
tuatis Qumpotiꝰ nosse debetis. qͦd fi¬
lios meos popłm isrł. ⁊ opꝰ manuũ
mearũ. ñ ur̃o arbitrio. s mea uolun¬
tate dispensẽ: ut qͥ priꝰ eis denebras

Expanded text:
sabaoth. Qui ad Cyri personam volunt referre quae dicta sunt, sic locum istum interpretantur. Me ingentia pollicente, omnia Cyro regna substernam: Vae ei qui incredulus est, et non putat ventura quae dico, quasi si lutum et testa confracta calumnietur figulum suum, quare facta, vel cur ita facta sit; et opus contra artificis loquatur manus; et patrem ac matrem calumnietur filius, cur in terram naturae lege profusus sit. Cum igitur ego Dominus Sanctus Israel plasmaverim Cyrum, et mea jussione generatus sit, superfluum facitis ambigere de futuris; quin potius nosse debetis, quod filios meos, populum Israel, et opus manuum mearum, non vestro arbitrio, sed mea voluntate dispensem: ut qui prius eis tenebr
Abbreviated transcription (Latin):
salute gentiũ. nequaqu̾a irritum
fiat: s reꝑmissio eiꝰ oꝑe cõpleatur. di¬
centis supra. Conu̾timini ad me: ⁊ sal¬
ui eritis om̃s fines t̾re. Iurat autem
in quib impossibile ẽ m̃tiri dm fir¬
m̃a consolationẽ habeamꝰ. S ⁊ hoc
iurat. qͦd idolis derelictis. om̃e ge¬
nu ei flectat᷑. cęlestiũ. t̃restriũ. et
infernoꝵs: ⁊ omĩum ꝑ illũ iuret
lingua mortaliũ: in quo ꝑspicue si
iudei m̃tis suꝑbiam demonstran¬
tes. omĩno ñ faciunt. S ⁊ om̃is lin¬
gua cunctarũ gentiũ harbaraꝵ¬
ñ in sẏnagogis. s in xp̃i eccłiis conficet᷑
dm̃. Om̃ĩs autem lingua xp̃o confi¬
tens. indño loquitur & dicit. Mee
iudeors. Ad eũ cuncte gentes ueni¬
ent. & confundent᷑ qͥ priꝰ illiꝰ eugłio
repugnabant. Et ustificabitur atq
laudabitur om̃e sem̃ isrł: quor p̃¬
dicatio ⁊ sem̃tis fertilissima in toto
dantur uidei qͥ se ab eo seꝑant.hi
autẽ qui de stirpe filioꝵ ĩsrł orti ft̃.

Expanded text:
salute gentium, nequaquam irritum fiat; sed repromissio ejus opere compleatur, dicentis supra: Convertimini ad me, et salvi eritis, omnes fines terrae. Jurat autem in quibus impossibile est mentiri Deum, firmam consolationem habeamus; sed et hoc jurat, quod idolis derelictis, omne genu ei flectatur, coelestium, terrestrium, et infernorum, et omnis per illum juret lingua mortalium . In quo perspicue sigJudaei, mentis superbiam demonstrantes, omnino non faciunt. Sed et omnis lingua cunctarum gentium barbaran in synagogis, sed in Christi Ecclesiis confitetur Deum. Omnis autem lingua Christum confitens, in Domino loquetur, et dicet: Meae Judaeorum. Ad eum cunctae gentes venient, et confundentur qui prius illius Evangelio repugnabant; et justificabitur atque laudabitur omne semen Israel, quorum praedicatio et sementis fertilissima in toto dantur Judaei, qui se ab eo separant. 544 Hi autem qui de stirpe filiorum Israel orti sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
& frons tua enea. Predixi tͥ ex tẽ:
antequã uenirent indicaui tͥ. ne
forte diceres. ydola mea fecer̃t hȩc.
⁊ sculptilia mea. ⁊ conflatilia man¬
dauerunt ista: Audisti uide omĩa.
Uos aut̃ẽ ñ annuntiastis. Audita
feci tͥ noua ext̃c. & conseruata q̃
nescis. Modo creata ft̃. ⁊ ñ ext̃c. et
Sante diẽ. ⁊ ñ audisti ea: ne forte di¬
cas. ecce cognoui ea. Neq audisti. ne¬
q cognoiusti: neq ext̃c aꝑta ẽ auris
Stua. Scio enĩ qr preuaricans p̃ua
caui te. Propter nom̃ meũ longe
faciã furorem meũ: & laude mẽa
infrenabo te. ne intereas. Ecce exco¬
Ixi te: s ñ quasi argentũ. Elegi te¬
I in camino pͥauꝑtatis. Epter me fa¬
ciam ut ñ blaspbemer: & głam meã
ra adhuc annuntiaui. ⁊ de ore meo
egressa st̃: & auditũ factũ ẽ. Subito
feci ⁊ uenerunt. Scio qr durus es.
⁊ neruus tus ferreus collũ tuũ.
⁊ frons tua enea. ⁊ annuntiaui
ł olim anteqͣm uenitent suꝑ te.¬

Expanded text:
. Praedixi tibi ex tunc: antequam venirent, indicavi tibi, ne forte diceres: idola mea fecerunt haec, et sculptilia mea, conflatilia mandaverunt ista. Quae audisti, vide omnia: vos autem non annuntiastis. Audita feci tibi nova ex tunc: et conservata quae nescis: modo creata sunt, et non ex tunc: et ante diem, et non audisti ea, ne forte dicas: ecce cognovi ea. Neque audisti, neque cognovisti, neque ex tunc aperta est auris tua: scio enim, quia praevaricans pcavi te. Propter nomen meum longe faciam furorem meum: et laude mea infrenabo te, ne intereas. Ecce excoquam te, sed non quasi argentum, elegi te in camino paupertatis. Propter me faciam, ut non blasphemer: et gloriam meam ra adhuc annuntiavi: et de ore meo egressa sunt: et auditum factum est: subito feci, et venerunt, scio quia durus es: et nervus ferreus collum tuum, et frons tua aenea: et annuntiavi tibi olim antequam veni
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ qui extendit t̾ram ⁊ fecit eã. ipse
paranit illã. ñ inuacuũ fecit eã. s
ut habitaret᷑ plasmauit eã ego suor
dñs. ⁊ ñ est ultra. Non ent̃ in abscondi¬
to locutus sum neq in loco t̾re dene¬
broso. Non dixi semini iacob. inua¬
nũ querite. Ego sũ dñs qͥ loquor iusti¬
ui. ⁊ uenite fumnul qui saluamini ex
gentib. Non cognouer̃t qui portant
lignũ sculpture sue: orant dos ñ sal¬
uantes. Si annuntiant: & apꝓpinquen
ut sciant simul. Quis audita fecit
hȩc ab initio. Tc̃ annuntiatum ẽ no¬
bis. honne ego dñs ds̃. ⁊ ñ est aliꝰ absq
me: Iustus ⁊ saluans ñ ẽ p̃ter me.
Conũtimim ad me⁊ salui eritis.
ab extremis t̃re: ego sum dñs et
ñ ẽ aliris. ꝑmemet ipsũ iuro. nͥ
egredietur deore meo uistitia:
sermones mei ñ au̾tentur. qͥa
mͥ curuabit om̃e genu: ⁊ iurabit. et
conficebitur omĩs lingua d̾o dicens. iu

Expanded text:
it eam, ipse paravit eam: non in vacuum fecit eam, sed ut habitaretur plasmavit eam. Ego sum Dominus, et non est ultra. Non in abscondito locutus sum, neque in loco terrae tenebroso. Non dixi semini Jacob, vanum quaerite: ego sum Dominus qui loquor justisulite simul qui salvamini de gentibus; non cognoverunt qui portant lignum sculpturae suae: orant deos non salvantes. Si annuntiant, appropinquent ut sciant simul, quis audita fecit haec ab initio, tunc annuntiatum est vobis. Nonne ego Dominus Deus, et non est alius absque me: justus et salvans non estConvertimini ad me, et salvi eritis ab extremis terrae. Ego sum Deus, et non est alius. Per memetipsum juro: nisi egredietur de ore meo justitia: sermones mei non avertentur, quia mihi incurvabit omne genu, et jurabit et confitebitur omnis lingua Deo dicen
Abbreviated transcription (Latin):
dignos se iudicauer̃t salute: ꝓpt̾ea
dico gentib. Cong̃gamini de doto
orbe. ⁊ uenite. ⁊ accedite ad me simyl
qͥ saluati estis ex gentib. ꝑ qͦd ostñ¬
dit ñ statim om̃s gentes ẽe credi¬
turas. s paulatĩ ⁊ ꝑ partes. deniq
corripit eos qui in errore pristino ꝑ¬
manser̃t. dicens. Nesciert̃ qͥ leuant sig¬

Expanded text:
dignos se judicaverunt salute; propterea dignos se judicaverunt salute; propterea dico gentibus: Congregamini de toto orbe; et venite et accedite ad me simul qui salvati estis ex gentibus. Per quod ostendit, non statim omnes gentes esse credituras, sed paulatim et per partes. Denique corripit eos qui in errore pristino permanserunt, dicens: Nescierunt qui levant lig
Abbreviated transcription (Latin):
rum gentiũ barbaraꝵ:⁊ totiꝰ mundi
ad dm̃ conu̾sio: ostendit d̾s iustitiãfo¬
am qͦd ñ solũ iudeoꝵ sit dñs. s ⁊ gen¬
tium. Ipse enĩ celi factor . ⁊ t̾rȩ. equalit̾
omĩum ds̃ ẽ. Et ñ ob aliã causam cre¬
auit t̾ram nͥ ut hominũ eẽt habita¬
culũ qͥ suũ adorarent ⁊ intelligerent
creatorẽ. ⁊ ydola uniusa contẽpneren.
pcilis locutus ẽ. Non er̃t tͥ dii alien.
absq me. nec facies t ydolum: S me¬
lius. ut hoc dictum de eũgłica p̃dica¬
tione credamꝰ. Moyses enĩ in abscondi¬
ta solitudine. uni tantũ locutus ẽ po¬
re ꝑuenerunt. Non dixi inquit semi¬
ni iacob frustra querite me. Celoꝵ e¬
nim illis regna ꝓmisi. E pͥmũ illis
locutus sũ non ueni nͥ ad oues ꝑditas
domꝰ ifrł. Et ic cuco locutus sum ui¬
stitiam. & annuntiaui recta. siue ue¬
ritatẽ: ut imaginib legis. ⁊ cerimo¬
niis derelictis. sequerent᷑ eũgłii ue¬
ritatẽ. S qr illi crede noluert̃. ⁊ in¬

Expanded text:
 totius mundi ad Deum conversio, ostendit Deus justitiam suam; quod non solum Judaeorum sit Dominus, sed et gentium. Ipse enim coeli factor et terrae aequaliter omnium Deus est, et non ob aliam causam creavit terram, nisi ut hominum esset habitaculum, qui suum adorarent et intelligerent Creatorem, et idola universa contemnerent. pulis est locutus: Non erunt tibi dii alieni absque me, nec facies tibi idolum . Sed melius, ut hoc dictum de Evangelica praedicatione credamus: Moyses enim in abscondita solitudine uni tantum locutus est pominos pervenerunt . Non dixi, inquit, semini Jacob, frustra quaerite me. Coelorum enim illis regna promisi, et primum ad eos locutus sum: Non veni nisi ad oves perditas domus Israel . Et idcirco locutus sum justitiam et annuntiavi recta, sive veritatem, ut imaginibus Legis et caeremoniis derelictis, sequerentur Evangelii veritatem. Sed quia illi credere noluerunt, et in
Abbreviated transcription (Latin):
qũe nullus ẽ aliꝰ filiꝰ enĩ ñ absq eo.
s in eo d̾s ẽ. Pulchreq uingit đs ui
sttis: nequaquã uniꝰ gentis. s uniu̾¬
si mundi cui loquit᷑ conu̾timini ad
me ⁊ salui eritis om̃s fines t̃rȩ: imple¬
to illo qͦd pat̃ filio reꝓmisit. Postula
a me. & dabo tͥ gent̾es hereditatẽ tu¬
ã: & possessionem tuã t̃minos terre.

Expanded text:
 enim non absque eo, sed in eo Deus est. Pulchreque jungit: Deus justus, nequaquam unius gentis, sed universi mundi, cui loquitur: Convertimini ad me, et salvi eritis, omnes fines terrae; impleto illo quod Pater Filio repromisit: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem t
Abbreviated transcription (Latin):
sermones meos. simula chroꝵ suorũ
honere p̃grauati ⁊ sꝑantes meis in
quib nulla ẽ salꝰ Unde apłis p̃cipit᷑.
ut oportune. importune annuntient
ueritatẽ. ⁊ ineant consiliũ salutis
gentiũ. Hoc autẽ. id ẽ ut congrega¬
rentur ⁊ uenirent ex gentib pluri¬
mi qui saluarent᷑ ab initio locutus ẽ.¬

Expanded text:
 suorum onere praegravati, et sperantes in eis, in quibus nulla est salus. Unde Apostolis praecipitur, ut opportune, importune annuntient veritatem , et ineant consilium salutis gentium. Hoc autem, id est, ut congregarentur et venirent ex gentibus plurimi qui salvarentur, ab initio locutus e
Abbreviated transcription (Latin):
tians recta. Cong̃gamini ⁊ uenite.⁊
Saccedite simul qui saluati estis ex gen¬
tib. Nescier̃t qͥ leuant signum sculptu
re sue. ⁊ rogant dm̃ ñ saluantẽ. annun¬
Itiate ⁊ uenite : ⁊ confiliamini simul.¬
I Quis auditũ fecit hoc ab inttio. Ex
S t̃e p̃dixit illud᷑. Nũquid ñ ego dñs. ⁊ ñ
ẽ ultra ds̃ absq me. ds̃ iustus ⁊ sal¬
uans ñ ẽ pret̾ me. Conu̾timini ad me
⁊ salui eritis om̃s fines t̃re: qr ego dĩs
I⁊ ñ ẽ alius. In memet ipso uiraui egre¬
I dietur de ore meo iustitie u̾bũ ⁊ ñ
Ireũtetur. qr mͥ curuabt̃ omĩa genua
I urabit om̃is lingua. Ergo in dño
dicent: mee st̃ iusticie ⁊ imꝑium. Ad
Ieũ uenient:⁊ confundent᷑ om̃s qui re¬
pugnant ei. In dño iustificabit᷑: et¬

Expanded text:
tians recta. Congregamini, et venite, et tians recta. Congregamini, et venite, et accedite simul qui salvati estis ex Gentibus: nesciebant qui levabant scurae suae, et rogant Deum non salvantem. Annuntiate, et venite, et consiliamini simul: Quis auditum fecit hoc ab initio, ex tunc praedixit illud? Numquid non ego Dominus, et non est ultra Deus absque me Deus justus, et salvans non est praeter me. Convertiminiet salvi eritis omnes fines terrae: quia ego Dominus et non est alius. In memetipsum iurabi et egredietur de ore meo iustitie verbum et non revertetur: quia mici curbabunt omnia genu et iurabit omnis lingua. Ergo in Domino dicent mee sunt iustitie, et imperium ad eum veniet: et confundantur omnes qui repugnant ei. In domino iustificabit
Abbreviated transcription (Latin):
bit popłm suũ. Confusi sc̃ & erubu¬
er̃t om̃s sunul: scribȩ uidelicet &
pharisei Et tabuer̃t in confusione
fabricatores erroris: qͥ in toto mun¬
do disseminauert m̃daeiuĩ. ut eũ di¬
os Non confundemini neq erubes¬
cetis: ñ solũ in p̃senti scło. s & in
futuro. Seruisse autẽ ei ⁊ egiptũ.
⁊ ethioꝑas. ⁊ sabaim excelsos uiros
atq sublimes. nemo dubitat. cũ ei
mundũ uideat ĩe subiectũ. ⁊ ex pau¬
carũ nomine nationũ q̃ habitant. in
extremis finib t̾re. cunctos cȩloꝵ car¬
dines. ⁊ omĩa t̃re littora e creditura
ꝑspiciat. Unde pulchre quasi laboran¬
tib in errore ydolatrie. cessare labor
egipti nominat᷑. sulla enĩ gens ita y¬
dolatriȩ dedita fuit. ⁊ tam inuume¬
rabilia portenta uenerata ẽ. qͣm egip¬

Expanded text:
nfusi sunt et erubuerunt omnes simul. Scribae videlicet et Pharisaei. Et abierunt in confusione fabricatores erroris, qui in toto mundo disseminavere mendacium, ut eum dios: Non confundemini neque erubescetis, non solum in praesenti saeculo, sed et in futuro. Servisse autem ei Aegyptum, et Aethiopas, et Sabaim, excelsos viros atque sublimes, nemo dubitat, cum ei mundum videat esse subjectum, et ex paucarum nomine nationum, quae habitant in extremis finibus terrae, cunctos coelorum cardines, et omnia terrae littora ei creditura perspiciat. Unde pulchre quasi laborantibus in errore idololatriae, cessare labor Aegypti nominatur. Nulla enim gens ita idololatriae dedita fuit, et tam innumerabilia portenta venerata est, quam Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
pęnitentiã corda mortaliũ. ⁊ in mo¬
rem sulcoꝵ ea subruat. atq subu̾¬
tat. S ⁊ hec friuola int̃pretatio est.
dicit figm̃tum ei qͥ se finxit: qͥd me
fecisti sic Anñ habet potestatẽ fi¬
gulus luti ex eade massa facere a¬
lud quide uas in honorẽ. aliuduͦ
in contumeliã. Et in hieremia ꝓli¬
xius scribit᷑ qͥ nartat post cetera. Des¬
cendi in domũ figuliri ecce ipse faci¬
ebat opꝰ in rota: ⁊ disfipatum ẽ uas.
qͦd ipse faciebat manib suis. Rursũ¬
q fecit ex eodẽ luto aliud uas sicut
placuit in conspectu eiꝰ Et factus ẽ
sermo dñi ad me dicens. Sic ñ possũ
sic̃ iste figulus. facere uos domꝰ isrł.
dicit dñs. Ecce sic̃ lutũ in manu fi¬
guli: sic uos estis inmanib meis domꝰ
isrł. Illudq qͦd scͥptum ẽ. ego om̃ib
stellis p̃cepr occasionẽ quibusdã tribu¬
it. qͦd astra rationabilia sint. & ani¬

Expanded text:
poenitentia corda mortalium, et in mopoenitentia corda mortalium, et in morem sulcorum ea subruat atque subvertat. Sed et haec frivola interpretatio est. dicit figmentum ei qui se finxit: quid me fecisti sic? Annon habet potestatem figulus luti, ex eadem massa facere, aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam ? Et in Jeremia prolixius scribitur, qui narrat post caetera: Descendi in domum figuli, et ecce ipse faciebat opus in rota, et dissipatum est vas quod faciebat in manibus suis. Rursumque fecit ex eodem luto aliud vas, sicut placuit in conspectu ejus. Et factus est sermo Domini ad me dicens: Si non possum sicut iste figulus facere vos domus Israel, dicit Dominus? Ecce sicut lutum in manu figuli: sic vos estis in manibus meis domus Israel . Illudque quod scriptum est: ego omnibus stellis praecepi, occasionem quibusdam tribuit
Abbreviated transcription (Latin):
de babylone. ⁊ edificauit ciuitatẽ.⁊
extruxit templũ: ꝓpħantib aggeo ⁊
tacharia atq dicentib. Manꝰ toroba¬
bel fundauert̃ domũ istã ⁊ manꝰ eiꝰ
cõplebunt eã. S nos rectiꝰ dicimꝰ ⁊ ue¬
rius. nec eyrũ edificasse eiuitatẽ. q̃
postea extructa ẽ subneemia. nec õs
iuas eiꝰ fuisse directas. eui supͣdictũ
ẽ. assũpsi ⁊ accinxi te. ⁊ñ cognouisti
me. Et ⁊ orobabelis statũ qͥ sub nutu
ac potestate medor fuit atq ꝑsa¬
rũ. omĩa q̃ dicunt᷑ excede. Neq em̃
⁊orobabel extruxit eiuitatẽ. nec cap¬
tiuitatẽ dimifit: nec rex appellari po¬
test. qui sub aliis uiuens regib hoc
nomine caruit. Quid sibi autẽ ue
guli. nũquid qͥ arat arabit t̃ram. sci¬
re ñ ualeo: nͥ forte theodotionis seqͣr
editionẽ. qͥ ꝓ hoc posuit. ue ei qui cor¬
tendit contra factorẽ suũ arans a¬
rantes t̾ram: qͦd scilicet uulneret in

Expanded text:
de Babylone, et aedificavit civitatem, et de Babylone, et aedificavit civitatem, et exstruxit templum, prophetantibus Aggaeo et Zacharia, atque dicentibus: Manus Zorobabel fundaverunt domum istam, et manus ejus complebunt eam . Sed nos rectius dicimus et verius, nec Cyrum aedificasse civitatem quae postea exstructa est sub Neemia, nec omnes vias ejus fuisse directas. Cui supra dictum est: Assumpsi, et accinxi te: et non cognovisti me; et Zorobabel statum, qui sub nutu ac potestate Medorum fuit atque Persarum, omnia quae dicuntur excedere. Neque enim Zorobabel exstruxit civitatem, nec captivitatem dimisit, nec rex appellari potest, qui sub aliis vivens regibus, hoc nomine caruit. Quid sibi autem velguli? Numquid qui arat, arabit terram? Scire non valeo: nisi forte Theodotionis sequar editionem, qui pro hoc posuit: Vae ei qui contendit contra factorem suum, arans arantes terram: quod scilicet vulneret in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ futuror secreta ꝑquirat: & p̃cipi¬
at mͥ. quomͦ adoptiuos filios qͥ in me¬
ũ filiũ eredituri st̃. debeã regere: dicit
et euangłista ioħes. Q uotquot autẽ
receꝑunt eũ: dedit eis potestatẽ filios
di fieri. Sin autẽ ego feci t̾rã. ut habi¬
taret᷑ ab hominib. ⁊ celos extendi de¬
suꝑ. ⁊ eos astroꝵs uarietate decoraui.
ut morarent᷑ int̃ra cultores ł̾i  qͥd
mirũ si filiõ et meũ iustũ regẽ mise¬
rim mundo. siue ab inferis suscita¬
catũ enĩ nĩ fecit. nec dolꝰ inuentus
ẽ in ore eiꝰ qͥ edificet ciuitatẽ meã
suꝑ petrã. adu̾sum quã portȩ in¬
feri ñ p̃ualeant. ⁊ q̃ in monte po¬
sita latere ñ possit. demonicisq
pͥus uinculis alligatos om̃s dinit¬
tat liberos. ñ in p̃cio neq in muneri¬
b. gratis enĩ salui facti fumꝰ. audien¬
tib apłis. atq facientib. gratis accepi¬
stis gratis date. Honnulli hȩc ad xo¬
robabel referunt. qui eduxit captinos

Expanded text:
ecreta perquirat. Et praecipiat mihi, quomodo 538 adoptivos filios, qui in meum Filium credituri sunt, debeam regenerare. Dicit et evangelista Joannes: Quotquot eum receperunt, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Sin autem ego feci terram, ut habitaretur ab hominibus, et coelos extendi desuper, et eos astrorum varietate decoravi, ut morarentur in terra cultores Dei: quid mirum si Filium meum, justum regem miserim mundo, sive ab inferis suscitacatum enim non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus . Qui aedificet civitatem meam super petram, adversum quam portae inferi non praevaleant ; et quae in monte posita, latere non possit : daemoniacisque prius vinculis alligatos, omnes dimittat liberos, non in pretio neque in muneribus: gratis enim salvi facti sumus, audientibus Apostolis atque facientibus: Gratis accepistis, gratis date . Nonnulli haec ad Zorobabel referunt, qui eduxit captivos
Abbreviated transcription (Latin):
bt̃: qm̃ in te ẽ ds̃. & ñ est ds̃ absq
te. Tu enĩ ds̃ es. ⁊ nesciebamꝰ : ds̃
ifrł saluator. Confundant᷑ &
erubescant om̃s adu̾sarii eiꝰ ⁊̃ ambu¬
lent in confusione. Innouamini ad me
insulȩ:. isrł saluatur a dño salute et̃¬
na: Non confundent᷑ neq erubescent
quiuit᷑ hẏstoriã. dicunt egiptũ. ⁊e
opiam est seruisse cyro. ⁊ ei gentes ul¬
timas fuisse subiectas: atq ex mira

Expanded text:
m in te Deus est, et non est Deus absque te. Tu enim Deus es, et nesciebamus: Deus Israel Salvator: confundantur et erubescant omnes adversarii ejus, et ambulent in confusione. ÷ Innovamini ad me insulae  Israel salvatur a Domino salute aeterna: non confundentur neque erubescent  historiam, dicunt Aegyptum, et opiam 540 sunt, servisse Cyro, et ei gentes ultimas fuisse subjectas: atque ex mirab
Abbreviated transcription (Latin):
conuincimꝰ. dnm̃ saluatorẽ. de qͦ
⁊ balaã uaticinat᷑. Oriet᷑ stella ex
iacobꝰͥ ⁊ homo ex isrł. Cuiꝰ nom̃ est
oriens: que adorauer̃t magi de o¬
riente uenientes. Hic enim loqͥ¬
tur in psalmis ds̃ ut faciã uobun¬
tatẽ tuam uolui. de quo locutus
ẽ pat: ⁊ sponsionẽ suam oꝑe cõpba¬
breo expressimꝰ. uirum uoluntatis
meȩ: posuer̃t. de quib cogitaui. Eigo
iuxta eos. uocatas de oriente aues.
angłors possumꝰ intelligere mii

Expanded text:
inum Salvatorem, de quo et Balaam vaticinatur: Orietur stella ex Jacob, et homo ex Israel , cujus nomen est Oriens , quem adoraverunt Magi de Oriente venientes. Hic enim loquitur in Psalmis: Deus, ut faciam voluntatem tuam volui , de quo locutus est Pater: et sponsionem suam opere comprobabraeo expressimus, virum voluntatis meae, posuerunt, de quibus cogitavi. Ergo juxta eos vocatas de Oriente aves, Ang
Abbreviated transcription (Latin):
ut angelorẜ ẽent habitaculũ: stel¬
larũq eos uarietate distinxi: in
ꝑaui singulis quo currerentor¬
dine: ⁊ dierũ ac m̃siũ. annoꝵsq di¬
u̾sa spatia cõplerent. Qm gͥ gelũ
feci ⁊ t̾ram: quid magnũ ẽ siunum
regem creauerim. qͥ mnea mandata cor¬
seruet. ⁊ om̃s mas illiꝰ dirigam Ipse e¬
nĩ itssurus ẽ. ut edificetur eiuitas me¬
a hierłm. ⁊ captiui redeant in iudȩã:
ñ ob p̃cium neq munera. s ob meã
uoluntatẽ. dicit dñs ds̃ exercituum.
Qui autẽ ceptã ad xp̃m refert intel¬
ligentiã: sic explanationis sue u̾ba
tum & testa de testis contradicat figy¬
losuo. Ue qͥ dicit omĩpotenti patri.
quare generas filiũ: & mulieri sc̃e
Mariȩ quid parturis. de qua sebit
qͥ plasmauit inut̾o uirginali saluato¬

Expanded text:
ut Angelorum essent habitaculum. Stellarumque eos varietate distinxi; et imperavi singulis quo currerent ordine, et dierum ac mensium annorumque diversa spatia complerent. Qui igitur coelum feci et terram, quid magnum est, si unum regem creaverim, qui mea mandata conservet; et omnes vias illius dirigam? Ipse enim jussurus est, ut aedificetur civitas mea Jerusalem, et captivi redeant in Judaeam. Non ob pretium, neque munera, sed ob meam voluntatem, dicit Dominus Deus exercituum. Qui autem coeptam ad Christum refert intelligentiam, sic explanationis suae verba quasi lutum et testa de testis contradicat figulo suo. Vae qui dicit Omnipotenti Patri, quare tu generas filium, et mulieri sanctae Mariae, quid parturis? De qua scribiqui plasmavit in virginali ute
Abbreviated transcription (Latin):
meliꝰ feci quã lutũ figuli Nũ¬
quid arans arabit t̾ram. Num.¬
quid dicit lutũ figulo. qͥd facis:
qm̃ ñ oꝑaris. nec habes manus. Ue
qui dieit patri quid generas. ⁊ mał
qͥd parturis. Sic enim dieit dñs ds̃
me de filiis meis. ⁊ de oꝑib manuũ
mearũ mandate mͥ. ego feci t̃ram⁊
hominẽ suꝑ eã: ego manu mea firma¬
ui cęlũ. ego om̃ib stellis mandaui. E¬
go suscitabo eũ cũ iusticia regẽ.⁊ õs
uiȩ illiꝰ recte. Ipse edificabit ciuitatẽ

Expanded text:
ci quam lutum figuli? Numquid arans arabit terram? Numquid dicet lutum figulo, quid facis: quoniam non operaris, nec habes manus? Vae qui dicit patri, quid generas: et matri, quid parturis? Sic enim dicit Dominus Dme de filiis meis, et de operibus manuum mearum mandate mihi. Ego feci terram, et hominem super eam. Ego manu mea firmavi coelum: ego omnibus stellis mandavi. Ego suscitavi eum cum justitia regem: omnes viae illius rectae. Ipse aedificabit civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ctis retro generationib fuerat ig¬
noratũ. imo consiliũ meũ. statu¬
rũ ẽẽ ñe dico: ut cũ illud iuditis ef¬
fectum. nullũ sciatis dm̃ nͥ eũ qui
hȩc futura cognouit. Imo p̃cepit fi¬
eri. Ego sum qui ab oriente uoca
ui eũ. ut putant hebrei eẏrum re¬
gem ꝑsarum. siue dariũ in edoꝵ
princip̃e:⁊ de t̾ra longinqua uirõ
uoluntatis meȩ. qui expleat omñe¬

Expanded text:
generationibus fuerat ignoratum, immo consilium meum staturum esse nunc dico; ut cum illud videritis effectum, nullum sciatis Deum, nisi eum qui haec futura cognovit, immo praecepit fieri. Ego sum qui ab Oriente voco avem, ut putant Hebraei, Cyrum regem Persarum, sive Darium Medorum principem; et de terra longinqua virum voluntatis me
Abbreviated transcription (Latin):
tati st̃. id ẽ tuncũ & ꝑ flore qͥ hebra¬
ice dr nẽter germ̃ transtulert: ut o¬
stendent qͦd multo pꝰ tẽpore babylonie
captiuitatis nullo de stirpe dauid an¬
tiqui regni głam possidente quasi de
trunco. Maria. & de Maria xp̃c exor¬
tus fit. Illud autẽ qͦd in eugłio ma¬
thei om̃s quer̃t eccliastici. & ñ uiueni¬
unt ubi scriptũ sit. qm̃ naxareus uoca¬
bit᷑ eruditi hebreor de hoc loco
assũptũ putant. S scien dũ qͦd hic ñe
zer ꝑ sade litt̾am scͥbatur: cuiꝰ ꝓpͥeta¬
t̃e & sonũ int̃ reta. & .s. latinꝰ sermo
ñ expͥmit. Est enĩ stridulꝰ. & strictis
dentib uix lingue imp̃ssione ꝑfert᷑.
Ex qua etiã syon urbs scribitur. Por¬
ro nazarei qͦs.lxx. sc̃ificatos. S ẏmma¬
de trunco & de radice iessȩ ꝑ mariã uir¬
ginẽ repente consurget: requiescet spẽ
dñi. quia in ipso cõplacuit omñẽ ple¬
nitudinẽ diuinitatis habitare corpo¬
ralit̾. nequaquã ꝑ partes ut in cęt̾is

Expanded text:
t, id est, truncum. Et pro flore qui Hebraice dicitur NESER, germen transtulerunt, ut ostenderent, quod multo post tempore Babylonicae captivitatis, nullo de stirpe David antiqui regni gloriam possidente, quasi de trunco Maria, et de Maria Christus exortus sit. Illud quod in Evangelio Matthaei omnes quaerunt Ecclesiastici, et non inveniunt ubi scriptum sit, Quoniam Nazaraeus vocabitur , eruditi Hebraeorum de hoc loco assumptum putant. Sed sciendum quod hic NESER, per SADE litteram scribatur: cujus ptem et sonum inter z et s Latinus sermo non exprimit. Est enim stridulus, et strictis dentibus vix linguae impressione profertur: ex qua etiam Sion urbs scribitur. Porro Nazaraei, quos LXX sanctificatos, Symmade trunco et de radice Jesse per Mariam Virginem repente consurget, requiescet spiritus Domini, quia in ipso complacuit omnem plenitudinem divinitatis habitare corporaliter: nequaquam per partes, ut in caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ. Qui pͥus in solitudine dixe¬
ratis. qͣndo ascendistis det̾ra egypti
& mare siccatum ẽ rubrũ. cantemꝰ
d ño głose eni magnificatus ẽ & reliqͥ.¬
nc̃ ꝑcussa lingua maris egypti &
flumine illiꝰ arefacto atq conciso
& humiliato: glificate dñm & dici¬

Expanded text:
s: Qui prius in solitudine dixeratis, quando ascendistis de terra Aegypti, et mare siccatum est Rubrum: Cantemus Domino, gloriose enim magnificatus est: et nunc percussa lingua maris Aegypti, et flumine illius arefacto, atque conscisso et humiliato, glorificate Dominum, et dici