comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stra eos uideri dicit coluisse sapientiã.
Illa etiam ipsa numina cum quibus
conuersarentur. ꝙ si de cȩteris reb
uera p̾dicerent. tamen qm̃ de beati¬
tudine nichil cautũ nec satis idone¬
um monerent: nec deos ẽe illos. nec
benignos demones: s aut illũ qui
dicitur fallax. aut humanũ omne
cõmentum.
erum quia tanta & talia ge¬
runtur his artib ut uniuer¬
sum modũ humane facultatis ex¬
cedant: quid restat nisi ut ea que
mirifice tamqͣm diuinitus predi¬
ciuł fieri uidentur. nec tamen ad
umus di cultũ referuntur. cui sim¬
pliciter in herere fatentib quoq
platonicis & ꝑ multa testantib solũ
beatificum ẽ bonũ. malignoꝵs demo¬
num ludibria & seductoria impe¬
dimenta quȩ uera pietate cauen¬
q̃a sunt. prudenter intelligantur.
Porro autẽ quecumq miracula siue
ꝑangłos siue quocumq modo ita
diuinitus funit. ut di unius in quo
solo uita beata ẽ. cultũ religionemq
commendent: ea uere ab eisuł ꝑ eos

Expanded text:
stra eos uideri dicit coluisse sapientiam; illa etiam ipsa numina, cum quibus conuersarentur, etsi de ceteris rebus uera praedicerent, tamen quoniam de beatitudine nihil cautum nec satis idoneum monerent, nec deos illos esse nec benignos daemones, sed aut illorum quod dicitur fallax, aut humanum omne commentum. Verum quia tanta et talia geruntur his artibus, ut uniuersum modum humanae facultatis excedant: quid restat, nisi ut ea, quae mirifice tamquam diuinitus praedici uel fieri uidentur nec tamen ad unius Dei cultum referuntur, cui simpliciter inhaerere fatentibus quoque Platonicis et per multa testantibus solum beatificum bonum est, malignorum daemonum ludibria et seductoria inpedimenta, quae uera pietate cauenda sunt, prudenter intellegantur? Porro autem quaecumque miracula siue per angelos siue quocumque modo ita diuinitus fiunt, ut Dei unius, in quo solo beata uita est, cultum religionemque commendent, ea uere ab eis uel per eos,
Abbreviated transcription (Latin):
rum gͦ si ad istorũ dierum oꝑa dei
ꝑtinent angli. ipsi sunt illa lux que
diei nomen accepit: cuius unitas
ut commendaretur. non ẽ dictus
dies primus. s dies unus. nec alius

Expanded text:
rum ergo si ad istorum dierum opera Dei pertinent angeli, ipsi sunt illa lux, quae diei nomen accepit. cuius unitas ut commendaretur, non est dictus dies primus, sed dies unus. Nec alius
Abbreviated transcription (Latin):
cunt in aliorum genituris quia hec
adproductiora spacia temporũ ꝑti¬
nent. momenta uͦ illa partiũ minuta¬
rum que inter se gemini possunt ha¬
bere nascentes reb minimis tribu¬
untur de qualib mathematici ñ
solent consuli. quis enĩ consulat qͣn¬
do sedeat. quando de ambulet. qͣn¬
ddo uł quid prandeat: Num quid is¬
ta dicimus quando nmorib oꝑib.
casibq geminoꝵ plurima pluri¬
mumq diuersa monstramꝰ. ̃

Expanded text:
cunt in aliorum genituris, quia haec cunt in aliorum genituris, quia haec ad productiora spatia temporum pertinent; momenta uero illa partium minutarum, quae inter se gemini possunt habere nascentes, rebus minimis tribuuntur, de qualibus mathematici non solent consuli quis enim consulat quando sedeat, quando deambulet, quando uel quid prandeat?: numquid ista dicimus, quando in moribus operibus casibusque geminorum plurima plurimumque diuersa monstram
Abbreviated transcription (Latin):
ta potuit intorsisset: currente illabis
numero de at ramento tamqͣm uno
eius loco summa celeritate ꝑcussit.
Demde inuenta sunt signa que fixe¬
rat desistente motu ñ paruo inter¬
uallo in rotȩ illius extremitate distan¬
tia. Sic inquit intanta rapacitate ç¬
li etiam si alter post alterũ tanta ce¬
leritate nascat᷑ quanta rotam bis ip¬
se ꝑcussi: incęli spacio plurimumẽ.
Hinc sunt inquit quȩcumq dissi¬
millima ꝑhibentur incasib moti¬
bq geminoꝵ. Hoc fignientum
fragilius ẽ qͣm uasa que illa rotatione
finguntur: Nam si tam multum in cȩ¬
lo interẽ qͦd constellationib compre¬
hendi ñ potest. ut alteri geminorum
hereditas obueniat. alt̾i ñ obueniat:
cur audent cet̾is quigemini ñ sunt.
cum inspexerint eorum constellatio¬
nes. talia pronuntiare quȩ ad illud se¬
cretum ꝑtinent qͦd nemo potest com¬
prehendere & momentis annotare
nascentium: Si autẽ ꝓpterea talia di¬

Expanded text:
ta potuit intor?isset, currente illa bis ta potuit intor?isset, currente illa bis numero de atramento tamquam uno eius loco summa celeritate percussit; deinde inuenta sunt signa, quae fixerat, desistente motu, non paruo interuallo in rotae illius extremitate distantia. <Sic, inquit, in tanta rapacitate caeli, etiamsi alter post alterum tanta celeritate nascatur, quanta rotam bis ipse percussi, in caeli spatio plurimum est: hinc sunt, inquit, quaecumque dissimillima perhibentur in moribus casibusque geminorum.\' Hoc figmentum fragilius est quam uasa, quae illa rotatione finguntur. Nam si tam multum in caelo interest, quod constellationibus conprehendi non potest, ut alteri geminorum hereditas obueniat, alteri non obueniat: quur audent ceteris, qui gemini non sunt, cum inspexerint eorum constellationes, talia pronuntiare, quae ad illud secretum pertinent, quod nemo potest conprehendere et momentis adnotare nascentium? Si autem propterea talia di
Abbreviated transcription (Latin):
nire qͥd dicat: si nolit imꝑitoꝵ men¬
tib meis quas nesciunt reb illude¬
re. Qͦd enim conantur efficere de int̾¬
uallo exiguo temporis qͦd inter se ge¬
mini dum nascerentur habuerunt
ꝓpter cęli particulam ubi ponit᷑ hore
notatio. qͣm horoscopum uocant: aut
ñ tantum ualet quanta inuenitur in
geminoꝵs uoluntatib. actib. morib casi¬
b q diu̾sitas : aut plus etiam ualet qͣm
ẽ geminoꝵs uł humilitas generis ea¬
dem uł nobilitas. cuius maximam di¬
uersitatẽ ñ nisi in hora qua quisq na¬
scitur ponunt: ac ꝑhoc sitam celerit̾
alter post alterum nascitur. ut eadẽ
pars horoscopi maneat: paria cuncta
quero quȩ innullis possunt geminis
inueniri. Si autẽ sequentis tarditas
horoscopum mutat: parentes diuer¬
sos quero qͦs gemini habere ñ pos¬
sunt.
respondisse ferunt nigidium hac que¬
stione turbatũ: unde & figulus appella¬
tus ẽ. Dumenĩ rotam figuli ui quan¬

Expanded text:
nire quid dicat, si nolit inperitorum mennire quid dicat, si nolit inperitorum mentibus in eis quas nesciunt rebus inludere. Quod enim conantur efficere de interuallo exiguo temporis, quod inter se gemini dum nascerentur habuerunt, propter caeli particulam, ubi ponitur horae notatio, quem horoscopum uocant: aut non tantum ualet, quanta inuenitur in geminorum uoluntatibus actibus moribus casibusque diuersitas, aut plus etiam ualet, quam est geminorum uel humilitas generis eadem uel nobilitas, cuius maximam diuersitatem non nisi in hora, qua quisque nascitur, ponunt. Ac per hoc si tam celeriter alter post alterum nascitur, ut eadem pars horoscopi maneat, paria cuncta quaero, quae in nullis possunt geminis inueniri; si autem sequentis tarditas horoscopum mutat, parentes diuersos quaero, quos gemini habere non possunt. respondisse ferunt Nigidium hac quaestione turbatum, unde et Figulus appellatus est. Dum enim rotam figuli ui quan
Abbreviated transcription (Latin):
eisdem etiã exercitationib assuefacti
tam similia corpora gererent ut etiã
ad egrotandum uño tempore eiꝰdẽq
causis similiter mouerentur. Consti¬
tutionẽ uͦ celi aut syderum que fuit
quando concepti sunt siue natiuel¬
le trahere ad istam egrotandi parili¬
tatem. cum tam multa diuersissimi
generis. diuersissimors affectuũ et
euentorũ eodem tempore munius re¬
gionis t̾ra eidem celo subdita potue¬
rint concipi & nasci: nescio cuius sit
insolentie. Nos autem nouimus ge¬
minos. ñ solum actus & ꝑegrinatio¬
nes habere diuersas: uerũetiam di¬
spares egritudines ꝑpeti. De qua re fa¬
cillimam quantũ michi uidetur ra¬
tionẽ redderet ypochrates: diuersis
alimentis & exercitationib que ñ de
corporis temꝑatione s de animi uo¬
luntate uemiunt. dissimiles eis acci¬
dere potuisse ualitudines. Porro autẽ
possidomus uł quilibet fataliũ syde¬
rum assertor mirũ si potest hic iue¬

Expanded text:
eisdem etiam exercitationibus adsuefacti eisdem etiam exercitationibus adsuefacti tam simi lia corpora gererent, ut etiam ad aegrotandum uno tempore eisdemque causis similiter mouerentur. Constitutionem uero caeli ac siderum, quae fuit quando concepti siue nati sunt, uelle trahere ad istam aegrotandi parilitatem, cum tam multa diuersissimi generis diuersissimorum effectuum et euentorum eodem tempore in unius regionis terra eidem caelo subdita potuerint concipi et nasci, nescio cuius sit insolentiae. Nos autem nouimus geminos non solum actus et peregrinationes habere diuersas, uerum etiam dispares aegritudines perpeti. De qua re facillimam, quantum mihi uidetur, rationem redderet Hippocrates, diuersis alimentis et exercitationibus, quae non de corporis temperatione, sed de animi uoluntate ueniunt, dissimiles eis accidere potuisse ualetudines. Porro autem Posidonius uel quilibet fatalium siderum adsertor mirum si potest hic inue
Abbreviated transcription (Latin):
icero dicit ypochratẽ
nobilissimum medicũ scriptũ
reliquisse qͦs dam fr̃s cum simul e¬
grotare cepissent. & eoꝵ morb eo¬
dem tempore ingrauesceret. eodẽ
leuaretur: geminos suspicatũ. Qͦs
possidomus stoicus multũ astrologiȩ
deditus. eadem constitutione astroꝵ
natos. eademq conceptos solebat as¬
serere. Ita qͦd medicus ꝑtinere crede¬
bat ad simillimã temꝑiem ualitudi¬
nis: hoc phylosopħꝰ astrologus adui
constitutionẽq syderũ que fuerat
quo tempore concepti natiq sunt.
In hac causa multo ẽ acceptabilior
& de ꝓximo credibilior comectura
medicmalis: qm parentes ut erant
corpore affecti dum concumberent
ita pͥmordia conceptorum affici po¬
tuerunt. ut consecutis ex mat̾no cor¬
pore priorib merementis. paris uali¬
tudinis nascerentur. Beinde muna
domo eisdem alimentis nutriti ubi a¬
erem & locipositionem & uim aqua¬
rũ plurimum ualere ad corpꝰ uł bene
uł male accipiendũ medicina testat᷑.

Expanded text:
icero dicit Hippocratem, nobilissimum medicum, scriptum reliquisse, quosdam fratres, cum simul aegrotare coepissent et eorum morbus eodem tempore ingrauesceret, eodem leuaretur, geminos suspicatum; quos Posidonius Stoicus, multum astrologiae deditus, eadem constitutione astrorum natos eademque conceptos solebat adserere. Ita quod medicus pertinere credebat ad simillimam temperiem ualetudinis, hoc philosophus astrologus ad uim constitutionemque siderum, quae fuerat quo tempore concepti natique sunt. In hac causa multo est acceptabilior t de proximo credibilior coniectura medicinalis, quoniam parentes ut erant corpore adfecti, dum concumberent, ita primordia conceptorum adfici potuerunt, ut consecutis ex materno corpore prioribus incrementis paris ualetudinis nascerentur; deinde in una domo eisdem alimentis nutriti, ubi aerem et loci positionem et uim aquarum plurimum ualere ad corpus uel bene uel male accipiendum medicina testatur,
Abbreviated transcription (Latin):
actor si adoratur exactor: In haccontro¬
uersia greci romaniq concertant. Gre¬
ci putant recte se honorare homines
scenicos: cum colant ludors scemcore
quantominus senatoriã curiã deho¬
nestari sinunt: In hac disceptatione.
huiuscemodi ratiocinatio summam
questionis absoluit. Proponunt greci
Si du tales colendi sunt. ꝓfecto etiã
tales homines honorandi. Assumuił
romani. S nullomͦ tales hommes
honorandi sunt. Concludunt xp̃ia¬
n. Nullo igit᷑ mͦdii tales colendi sunt.

Expanded text:
actor, si adoratur exactor? In hac controactor, si adoratur exactor? In hac controversia Graeci Romanique concertant. Graeci putant recte se honorare homines scenicos, quia colunt ludorum scenicorum quanto minus senatoriam curiam dehonestari sinunt? In hac disceptatione hujuscemodi ratiocinatio summam quaestionis absolvit. Proponunt Graeci: Si dii tales colendi sunt, profecto etiam tales homines honorandi. Assumunt Romani: Sed nullo modo tales homines honorandi sunt. Concludunt Christiani: Nullo modo igitur dii tales colendi sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
artẽ ludicram scenãq totã in probro
ducerent: genus id hominũ. ñ modo
honore ciuium reliquoꝵ carere. s eti¬
am tribu moueri notatione censoria
uoluerunt. Pteclara sane & romanis
laudib annumerand̾a prudentia:
s uellem se ipsa sequeretur. se imitare¬
tur. Ecce enim recte quisquis ciuium
romanorũ ẽẽ scemcus elegisset. non so¬
lum ei nullus ad honorem dabatur lo¬
cus: uerumetiam censoris nota tribum
tenere. ꝓpriam minime sinebatur. Oa¬
minum ciuilis laudis auidũ germaneq
romanũ. S respondeatur michi qua
consentanea ratione homines scenici
ab omĩ honore pelluntur: & ludi sce¬
nici deorũ honorib admiscent᷑. Illas
theatricas artes diu unrtꝰ romana non
nouerat: que si adoblectamentũ uo¬
luptatis humane quererentur. uitio
mors irreꝑent humanoꝵ. Dn eas sibi
exiberi petiuerunt. Quomͦ gͦ abicit᷑
scenicꝰ ꝑ quem colit᷑ ds: E theatrice
illius turpitudinis qua fronte notat᷑

Expanded text:
artem ludicram scaenamque totam in probro artem ludicram scaenamque totam in probro ducerent, genus id hominum non modo honore ciuium reliquorum carere, sed etiam tribu moueri notatione censoria uoluerunt.\' Praeclara sane et Romanis laudibus adnumeranda prudentia; sed uellem se ipsa sequeretur, se imitaretur. Ecce enim recte, quisquis ciuium Romanorum esse scaenicus elegisset, non solum ei nullus ad honorem dabatur locus, uerum etiam censoris nota tribum tenere propriam minime sinebatur.s o animum ciuitatis laudis auidum germaneque Romanum! Sed respondeatur mihi: qua consentanea ratione homines scaenici ab omni honore pelluntur, et ludi scaenici deorum honoribus admiscentur? Illas theatricas artes diu uirtus Romana non nouerat, quae si ad oblectamentum uoluptatis humanae quaererentur, uitio morum inreperent humanorum. Di eas sibi exhiberi petierunt: quo modo ergo abicitur scaenicus, per quem colitur Deus? illius turpitudinis qua fronte notatur
Abbreviated transcription (Latin):
Ced responderet michi fortasse si
uiueret. Quomͦ nos ista impunita
ẽẽ nollemus que ipsi dii sacra ẽẽ uolu¬
erunt: cum ludos scencos ubi talia ce¬
lebrantur. dictitant᷑. actitantur. ꝙ ro¬
manis morib inuexerunt. & suis ho¬
norib dicari exiberiq iusserunt: Cur
ñ gͦ hinc magis ipsi intellecti sunt nͥ
ẽẽ dii ueri: nec om̃ino digni quib di¬
umnos honores deferret illa res publi¬
ca: Quos enim coliminine deceret
minimeq oporteret siludos expetererł
agendos conuitus romanors: quomͦ
queso colendi putati st̃. quomͦ ñ de¬
testandi sp̃s intellecti. qui cupiditate
fallendi int̾ suos honores sua celebra¬
ri crimina poposcerunt. Itemq ro¬
mani qmuis iam suꝑstitione noxia p̾¬
meretur. ut illos dõs colerent quos
uidebant sibi uoluisse scenicas tur¬
pitudines consecrari: sue tamen di¬
gnitatis memores ac pudoris. auctorẽ
talium fabularũ nequaqmͣ honoraue¬
runt more grecorum: s sicut apud̃
ciceronem idem scipio loquit᷑ cum

Expanded text:
ed responderet mihi fortasse, si viveret: Quomodo nos ista impunita esse nollemus, quae ipsi dii sacra esse voluerunt, cum ludos scenicos, ubi talia celebrantur, dictitantur, actitantur, et Romanis moribus invexerunt, et suis honoribus dicari exhiberique jusserunt? Cur ergo non hinc magis ipsi intellecti sunt non esse dii veri, nec omnino digni quibus divinos honores deferret illa respublica? Quos enim coli minime deceret, minimeque oporteret, si ludos expeterent agendos conviciis Romanorum; quomodo, quaeso, colendi putati sunt, quomodo non detestandi spiritus intellecti, qui cupiditate fallendi inter suos honores sua celebrari crimina poposcerunt? Itemque Romani, quamvis jam superstitione noxia premerentur, ut illos deos colerent, quos videbant sibi voluisse scenicas turpitudines consecrari, suae tamen dignitatis memores ac pudoris, actores talium fabularum nequaquam honorauerunt more Graecorum, sed, sicut aput Ciceronem idem Scipio loquitur, \'cum
Abbreviated transcription (Latin):
prudenter aduertunt: quia &si a¬
liquid in his reb demones possunt.
tantũ possunt qͣntum secreto omni¬
potentis arbitrio ꝑmittuntur. ne
magnipendamꝰ t̾renam felicitatẽ.
que sicut mario malis etiã plerũq
concedit᷑: nec eã rursus quasi malã
arbitremur cũ ea multos etiã pios
ac bonosumus ueri d̃i cultores in¬
uitis demonib p̃polluisse uideamꝰ.
Nec eosdẽ immundissimos sp̃s uł
ꝓpter hec ipsa bona malaue terre¬
na ꝓpitiandos aut timendos existi¬
memus: quia sicut ipsi mali homi¬
nes int̾ra. sic etiã illi ñ omĩa que uo¬
lunt facere possunt: nisi quantum
illius ordinatione sinit᷑. cuius plene
iudicia nemo comp̃hendit. iuste ne¬
mo rep̃hendit.

Expanded text:
prudenter aduertunt, quia, etsi aprudenter aduertunt, quia, etsi aliquid in his rebus daemones possunt, tantum possunt, quantum secreto omnipotentis arbitrio permittuntur, ne magnipendamus terrenam felicitatem, quae sicut Mario malis etiam plerumque conceditur, nec eam rursus quasi malam arbitremur, cum ea multos etiam pios ac bonos unius ueri Dei cultores inuitis daemonibus praepolluisse uideamus, nec eosdem inmundissimos spiritus uel propter haec ipsa bona malaue terrena propitiandos aut timendos existimemus, quia, sicut ipsi mali homines in ten\'a, sic etiam illi non omnia quae uolunt facere possunt, nisi quantum illius ordinatione sinitur, cuius plene iudicia nemo conprehendit, iuste nemo reprehendit.
Abbreviated transcription (Latin):
uerissima atq certissima felicitate
ppollent boni dm̃ colentes: aquoso¬
lo conferri potest. Illa igitur respu¬
blica malis morib cũ ꝑiret: nichil
dĩi eors pro dirigendis uł ꝓ corrigen
mo de prauandis & corrũpendis ad¬
diderunt morib ut ꝑiret. Nec se
bonos fingant: qͦd uelut offensi
ciuium inquitate discesserint.
Prorsus ibi erant: produnt᷑. comim¬
cuntur. nec subuemre precipiendo.
nec latere tacendo potuerunt. O¬
mitto qͦd marius a miserantibus
minturnensib marice dee inluco
ꝑaret: & ex summa desperatione re¬
uersus in columis murbem duxit cru¬
delem crudelis exercitũ. Ubi qmͣ cru¬
enta qmͣ inciuilis hostiliq immani¬
or eiꝰ uictoria fuerit: eos qui scripsert̃
legant qui uolunt. S hoc ut dixi
omitto: nec marice nescio cui tribuo
mari sangumeã felicitatem. s oc¬
culte potius d̃ĩ prouidentie: ad istors
ora claudend̾a eosq aberrore libe¬
randos qui ñ studus agunt. s hec

Expanded text:
uerissima adque certissima felicitate uerissima adque certissima felicitate praepollent boni Deum colentes, a quo solo conferri potest. Illa igitur res publica malis moribus cum periret, nihil di eorum pro dirigendis uel pro corrigmo deprauandis et corrumpendis addiderunt moribus, ut periret. Nec se bonos fingant, quod uelut offensi ciuium iniquitate discesserint. Prorsus ibi erant; produntur, conuincuntur; nec subuenire praecipiendo nec latere tacendo potuerunt. Omitto quod Marius a miserantibus Minturnensibus Maricae deae in luco osperaret, et ex summa desperatione reuersus incolumis in Urbem duxit crudelem crudelis exercitum; ubi quam cruenta, quam inciuilis hostilique inmanior eius uictoria fuerit, eos qui scripserunt legant qui uolunt. Sed hoc, ut dixi, omitto, nec Maricae nescio cui tribuo Marii sanguineam felicitatem, sed occultae potius prouidentiae Dei ad istorum ora claudenda eosque ab errore liberandos, qui non studiis agunt, sed haec
Abbreviated transcription (Latin):
temporalib bonis uł eĩs qͦs oderunt
nocent. uł eis quos di ꝙ ligt̾ p̃surł¬
ut quid coluntur. Ut quid tanto
studio colendi requiruntur. Cur la¬
boriosis tristibq temporib. tamqͣm
offensi abscesserint. murmuratur
& ꝓpter eos xp̃iana religio conuitus
indignissimis leditur. Si autem ha¬
bent in his reb uł beneficu uelmale¬
fieii potestatẽ: cur meis affuert̾ pessimo uii¬
ro mario. & optimo regulo defuerurt
Fn ex hoc ipsi intelliguntur inustis¬
simi & pessimi: Quod si ꝓpterea ma¬
gis timendi & colendi putantur. neq
hoc putetur. Neq enim minus eos
inuenitur regulus coluisse qm ma¬
rius nec ideo uita pessima eligenda
uideatur. quia magis mario qͣm re¬
gulo dii fauisse existimant᷑. Metellꝰ
enĩ romanors laudatissimus. qui ha¬
buit quinq filios consulares. etiam
rerũ temporaliũ felix fuit: & catili¬
na pessimus. oppressus inopia o in
bello sui sceleris prostratꝰ. infelix. Et

Expanded text:
temporalibus bonis, vel eis quos oderunt temporalibus bonis, vel eis quos oderunt nocent, vel eis quos diligunt prosuutquid coluntur? utquid tanto studio colendi requiruntur? Cur laboriosis tristibusque temporibus, tanquam offensi abscesserint, murmuratur; et propter eos christiana religio conviciis indignissimis laeditur? Si autem habent in his rebus, vel beneficii, vel maleficii potestatem; cur in eis adfuerunt pessimo viro Mario, et optimo Regulo defuerunt? An ex hoc ipsi intelliguntur injustissimi et pessimi? Quod si propterea magis timendi et colendi putantur, neque hoc putentur; neque enim minus eos inuenitur Regulus coluisse quam Marius. Nec ideo uita pessima eligenda uideatur, quia magis Mario quam Regulo di fauisse existimantur. Metellus enim Romanorum laudatissimus, qui habuit quinque filios consulares, etiam rerum temporalium felix fuit, et Catilina pessimus obpressus inopia et in bello sui sceleris prostratus infelix, et
Abbreviated transcription (Latin):
plendis: & ostendunt᷑ ñ prefuisse re¬
frenandis. Qui em̃ marium nouu
hominẽ & ignobilem. cruentissimũ
auctorem belloꝵ ciuiliũ atq gesto.¬
rem. ut septies consulfieret adiuue¬
runt: atq ut in septimo suo consu¬
latu moreretur senex ne in manus
sylle futuri mox uictoris irrueret. nͣ¬
ñ iuuierunt: ñ parum ẽ qͦd fatentur
etiã ñ ꝓpitus diis suis posse accidere
homini istã temporalem qͣm nimis
diligunt tantam felicitatẽ.: ꝙ posse
homines sicut fuit marius. salute.
uirib. opib. honorib. dignitate.
longeuitate cumulari & ꝑfrui diis
ratis: posse etiam homines sicut fuit
regulus captiuitate. seruitute. inopia.
uigiliis. dolorib excruciari & mori
dũs amicis. Quod si ita eẽ concedt᷑:
compendio nichil eos prodesse & coli
suꝑfluo confitentur. Nam si uirtutib
animi & ꝓbitati uitȩ cuius premia
post mortẽ sꝑanda sunt. magis con¬
traria ut popłs disceret institerunt:
si nichil etiam in his transeuntib &

Expanded text:
plendis, et ostenduntur non praefuisse refrenandis? Qui enim Marium, novum hominem et ignobilem, cruentissimum auctorem bellorum civilium atque gestorem, ut septies consul fieret adjuverunt, atque ut in septimo suo consulatu moreretur senex, nec in manus Syllae futuri mox victoris irrueret? non juverunt, non parum est quod fatentur etiam non propitiis diis suis posse accidere homini istam temporalem, quam nimis diligunt, tantam felicitatem; et posse homines, sicut fuit Marius, salute, viribus, opibus, honoribus, dignitate, longaevitate cumulari et perfrui, diis iratis: posse etiam homines, sicut fuit Regulus, captivitate, servitute, inopia, vigiliis, doloribus excruciari et emori, diis amicis. Quod si ita esse concedunt, compendio, nihil eos prodesse, et coli superfluo, confitentur. Nam si virtutibus animi et probitati vitae, cujus praemia post mortem speranda sunt, magis contraria ut populus disceret institerunt; si nihil etiam in his transeuntibus et
Abbreviated transcription (Latin):
icuntur autem
inscripturis inimici dĩ qui ñ
natura s uitiis aduersantur eius
imꝑio: nichilei ualentes nocere.
s sibi. Inimici eñi sunt resisten¬
di uoluntate: ñ potestate ledendi.
Ds̃ namq immutabilis ẽ & omĩmꝰ in¬
corruptibilis: iccireo uitium quo re¬
sistunt ło qui eius appellantur mi¬
mici. non est dõ. s ipsis malum. Neq¬
enim hoc ob aluid nisi quia corrum¬
pitur meis naturȩ bonum. Natura
igitur contraria non ẽ dõ s uitium:
qr qd malum ẽ contrarium ẽ bono.
Qiuis autẽ neget dm̃ summe bonũ:
Uitium gͦ contrarium ẽ dõ. tamqͣm
malũ bono. Porro autẽ bonum ẽ &
natura quam uitiat. unde & huic bo¬
no utiq contrarium ẽ: s dõ tantum¬
modo tamqͣm bono malum: nature
uͦ quam uitiat. ñ tantum malũ. s
etiam noxiũ. Nulla quippe mala dõ

Expanded text:
icuntur autem in scripturis inimici Dei, qui non natura, sed uitiis aduersantur eius imperio, nihil ei ualentes nocere, sed sibi. Inimici enim sunt resistendi uoluntate, non potestate laedendi. Deus namque inmutabilis est et omni modo incorruptibilis. Idcirco uitium, quo resistunt Deo qui eius appellantur inimici, non est Deo, sed ipsis malum, neque hoc ob aliud, nisi quia corrumpit in eis naturae bonum. Natura igitur contraria non est Deo sed uitium, quia malum contrarium est bono. Quis autem neget DVitium ergo contrarium est Deo, tanquam malum bono. Porro autem bonum est et natura quam vitiat; unde et huic bono utique contrarium est: sed Deo tantummodo tanquam bono malum; naturae vero quam vitiat, non tantum malum, sed etiam noxium. Nulla quippe mala D
Abbreviated transcription (Latin):
&s omĩa que meis sunt. qui fecit om¬
nem animam siue quocumq modo
uiuentem & sensus ac rationis exper

Expanded text:
 omnia quae in eis sunt: qui fecit omnem animam, sive quocumque modo viventem et sensus ac rationis exper
Abbreviated transcription (Latin):
amoris.: ut cum ordine nature angli
hominib. tamen lege iustitie. bom
homines malis angłis preferantur.
Propter naturam igitur ñ ꝓpter ma¬
litiam diaboli. dictum recte intel

Expanded text:
amoris, ut, cum ordine naturae angeli hominibus, tamen lege iustitiae boni homines malis angelis praeferantur.Propter naturam igitur, non propter malitiam diaboli, dictum recte intel
Abbreviated transcription (Latin):
cutio quedam sit illa positio. p̃di¬
cens futura ñ agens. ñ enĩ mediocrit̾
doctoꝵ hominum fuit ista sententia:
ñ quidem ita solent loqui mathe¬
matici. ut uerbi gr̾a. dicant. mars
ita positus homicidam significat:
s homicidam facit. Uerumtamen
ut concedamus ñ eos ut debent loqͥ
& aphylosophis acciꝑe oportere ser¬
monis regulam adea p̾mintianda
que insyderũ positione repperire se
putant: qͥd fit qͦd nichil umqͣm di¬
cere potuerunt. cur inuita gemino¬
rũ. inactionib. ineuentis. in ꝓfessio¬
nib. artib. honorib. cet̾isq reb
adhumanã uitam ꝑtinentib. atq
in ipsa morte sit plerumq tanta di¬
uersitas. ut similiores eis sint qͣnͣ¬
tum ad hec attinet. multi extranei
qͣm ipsi int̾se gemini ꝑ exiguo tem¬
poris interuallo in nascendo separa¬
tr inconceptu autẽ ꝑunũ concubi¬
tum uno etiã momento seminati:

Expanded text:
cutio quaedam sit illa positio praedicutio quaedam sit illa positio praedicens futura, non agens non enim mediocriter doctorum hominum fuit ista sententia: non quidem ita solent loqui mathematici, ut uerbi gratia dicant: \'Mara ita positus homicidam significat\', sed: \'homicidam facit\'; uerumtamen ut concedamus non eos ut debent loqui et a philosophis accipere oportere sermonis regulam ad ea praenuntianda, quae in siderum positione reperire se putant: quid fit, quod nihil umquam dicere potuerunt, quur in uita geminorum, in actionibus, in euentis, in professionibus, artibus, honoribus ceterisque rebus ad humanam uitam pertinentibus adque in ipsa morte sit plerumque tanta diuersitas, ut similiores eis sint, quantum ad haec adtinet, multi extranei quam ipsi inter se gemini perexiguo temporis interuallo in nascendo separati, in conceptu autem per unum concubitum uno etiam momento seminati
Abbreviated transcription (Latin):
stellarum quodammꝰ decernentium
qualis quisq sit. & quid ei proueniat
luntate suspendunt: si easdem stellaᷤᷤ
putant habere hanc potestatemtra¬
ditam sibi a summa illius potestate.
ut uolentes ista decernant: magnã
celo faciunt iniuriam. in cuiꝰ uelut
clarissimo senatu ac splendissima
curia opinant᷑ scelera facienda decer¬
ni.qualia si aliqua t̾rena ciuitas de¬
creuisset. genere humano decernen¬
te fuerat euertenda. Quale deinde
iudiciũ de hominũ factis dõ relinqͥ¬
tur. quib celestis necessitas adhibe¬
t  : cũ dñs ille sit & syderum & homi¬
nũ.: Aut si ñ dicunt stellas accepta
qͥdem potestate a summo dõ arbito
suo ista decernere. s intalib necessi¬
tatib ingerendis illius omĩno ius¬
sa complere: itane de ipso do senti¬
endũ ẽ qͦd indignissimũ uisum ẽ
de stellatum uoluntate sentire.
Qͦd si dicutur stelle significare
potius ista qͣm facere. ut quasilo¬

Expanded text:
stellarum quodam modo decernentium stellarum quodam modo decernentium qualis quisque sit et quid ei proueniat luntate suspendunt, si easdem stellas putant habere hanc potestatem traditam sibi a summa illius potestate, ut uolentes ista decernant: magnam caelo faciunt iniuriam, in cuius uelut clarissimo senatu ac splendidissima curia opinantur scelera facienda decerni, qualia si aliqua terrena ciuitas decreuisset, genere humano decernente fuerat euertenda. Quale deinde iudicium de hominum factis Deo relinquitur, quibus caelestis necessitas adhibetur, cum dominus ille sit et siderum et hominum? Aut si non dicunt stellas, accepta quidem potestate a. summo Deo, arbitsuo ista decernere, sed in talibus necessitatibus ingerendis illius omnino jussa complere: itane de ipso Deo sentiendum est, quod indignissimum visum est de stellarum voluntate sentire? Quod si dicuntur stellae significare potius ista q
Abbreviated transcription (Latin):
tem fati nomine appellat: sententi¬
am teneat. linguam corrigat. Cur
enĩ ñ hoc pͥmum dicit qͦd postea
dicturus ẽ cum ab illo quisqͣm que¬
sierit. quid dixerit fatum.Nam ia̾
homines quando audunt usitata
loquendi consuetudine ñ intelligt
nisi ium positionis syderũ qualis ẽ
quando quis nascit᷑ siue concipitur.
qͦd aliqui alienant a dĩ uoluntate.
aliqui ex illa etiã hoc pendere con¬
firmant. S illi qui sine dĩ uolunta¬
te decernere opmantur sydera qͥd
agamus. uł quid bonors habeamul
maloru̾ue patiamur: ab aurib omni¬
um repellendi sunt non solum eore
qui ueram religionẽ tenent. s qui de¬
orum qualiumcũq licet falsorũ uo¬
lunt ẽẽ cultores. Hȩc enim opinio qͥd
agit aliud. nisiut nullus omĩno cola
tur. aut rogetur d̃s. Contra quos
modo nobis disputatio ñ ẽ instituta :
s contra hos qui ꝓ defensione eorũ
quos deos putant. xp̃iant religiom
aduersantur. Illi uͦ qui positionem

Expanded text:
tem fati nomine appellat, sententitem fati nomine appellat, sententiam teneat, linguam corrigat. Quur enim non hoc primum dicit, quod postea dicturus est, cum ab illo quisquam quaesierit quid dixerit fatum? Nam id homines quando audiunt. usitata loquendi consuetudine non intellegunt nisi uim positionis siderum, qualis est quando quis nascitur siue concipitur; quod aliqui alienant a Dei uoluntate, aliqui ex illa etiam hoc pendere confirmant. Sed illi, qui sine Dei uoluntate decernere opinantur sidera quid agamus uel quid bonorum habeamus malorumue patiamur, ab auribus omnium repelqui veram religionem tenent, sed qui deorum qualiumcumque – licet falsorum – volunt esse cultores. Hec enim opinio quid agit aliud, nisi ut nullus omtur aut rogetur Deus? Contra quos modo nobis disputatio non est instituta, sed contra hos qui pro defensione eorum, quos deos putant, Christianae religioni aduersantur. Illi uero, qui positionem
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudinẽ ẽe fe¬
licitatẽ. quȩ ñ ẽ dea
s donum d̃i: & ido
nullum dm̃ colen¬
dum ẽẽ abhominib. nisi qui potest
eos facere felices. unde si illa dea ẽẽt so¬
la colend̃a merito diceretur. iam con¬
sequenter uideamus. qua causa ds qͥ
potest & illa bona dare que habere
possunt etiam ñ boni ac ꝑ hoc etiã
ñ felices. romanum imꝑium tã ma¬
gnũ tamq diuturnũ ẽe uoluerit.
Quia enim hoc falsoꝵ deoꝵs illa qͣm
colebant multitudo ñ fecit multa iã
diximus: & uͥ uisum fuerit oportunũ
imꝑii romani nec fortuita ẽ nec fata¬
lis scd̃m eorum sententiã siue opini¬
onem qui ea dicunt ẽẽ fortuita que
uł nullas causas habent. uł ñ exali¬
quo rationabili ordine uementes: et
ea fatalia que p̾ter d̃i & hominum uo¬
luntatẽ cuiusdam ordinis necessitate
contingunt: prorsus diuina prouidet¬
tia regna constituuntur humana.
Que si ꝓpterea quisqͣm fato tribuit.
quia ipsam di uoluntatẽ uł potesta¬

Expanded text:
em esse felicitatem, quae non est dea, sed donum Dei, et ideo nullum deum colendum esse ab hominibus, nisi qui potest eos facere felices unde si illa dea esset, sola colenda merito diceretur: iam consequenter uideamus, qua causa Deus, qui potest et illa bona dare, quae habere possunt etiam non boni ac per hoc etiam non felices, Romanum imperium tam magnum tamque diuturnum esse uoluerit. Quia enim hoc deorum falsorum illa quam colebant multitudo non fecit, et multa iam diximus, et ubi uisum fuerit opportunum imperii Romani nec fortuita est nec fatalis secundum eorum sententiam siue opinionem, qui ea dicunt esse fortuita, quae uel nullas causas habent uel non ex aliquo rationabili ordine uenientes, et ea fatalia, quae praeter Dei et hominum uoluntatem cuiusdam ordinis necessitate contingunt. Prorsus diuina prouidentia regna constituuntur humana. Quae si propterea quisquam fato tribuit, quia ipsam Dei uoluntatem uel potesta
Abbreviated transcription (Latin):
arũ dum illi dominari uellent. illi
seruire nollent. finem fuisse bello
punico scdo. quia rursus grauis me¬
tus cepit urgere. atq ab aliis ꝑtur¬
bationib alia maiore cura cohibete
ammos inquietos. & ad concordiam
reuocare ciulem. S ꝑ quosdã pau¬
cos qui ꝓ suo modo boni erant. ma¬
gna administrabantur: atq illis to¬
leratis ac temꝑatis malis paucorum
bonorũ ꝓuidentia res illa crescebat:
sicut idem historicus dicit multa si¬
bilegenti & audienti que populus
romanus domi. militieq. mari atq
t̾ra preclara facinora fecerit. libuisse¬
se attendere quȩ res maxime tanta
negotia sustinuisset: qm sciebat sepe¬
numero parua manu cum magnis le¬
gionib hostium contendisse roma¬
nos. cognouerat paruis copus bella
gessisse cum opulentis regib: sibiq
multa agitanti constare dixit pauco¬
rum cunum egregiã uirtutẽ cuncta
patrauisse: Eoq factum. ut diuitias
pauꝑtas. multitudinẽ paucitas su¬
ꝑaret. S postqͣm luxii atq desidia

Expanded text:
arum, dum illi dominari uellent, illi seruire nollent, finem fuisse bello Punico secundo, quia rursus grauis metus coepit urguere adque ab illis perturbationibus alia maiore cura cohibere animos inquietos et\' ad concordiam reuocare ciuilem. Sed per quosdam paucos, qui pro suo modo boni erant, magna administrabantur adque illis toleratis ac temperatis malis paucorum bonorum prouidentia res illa crescebat; sicut idem historicus dicit multa sibi legenti et audienti, quae populus Romanus domi militiaeque, mari adque terra praeclara facinora fecerit, libuisse adtendere quae res maxime tanta negotia sustinuisset; quoniam sciebat saepenumero parua manu cum magnis legionibus hostium contendisse Romanos, cognouerat paruis copiis bella gesta cum opulentis regibus; sibique multa agitanti constare dixit, paucorum ciuium egregiam uirtutem cuncta patrauisse, eoque factum ut diuitias paupertas, multitudinem paucitas superaret. \'Sed postquam luxu adque desidia,
Abbreviated transcription (Latin):
standa uanitas: ne sit uana diuinitas:
Si enim anmo ab obstaculo corporis
libero animum nr̃m uidere dn pos¬
sunt: non ad hoc indigent demonib
nuntus. Si autẽ ammorũ indicia cor¬
poralia qualia sunt locutio. uultus.
motus ꝑ corpus suum etherii diisen¬
tiunt. & inde colligunt quid̃ etiam
demones nuntient: possunt & men¬
daciis demonum decipi. Porro si de¬
orum diumnitas ademonib ñ potest
falli: eadem diuinitate diuinitate¬
qͦd agimus non potest ignorari.

Expanded text:
standa uanitas, ne sit uana diuinitas! Si enim animo ab obstaculo corporis libero animum nostrum uidere di possunt, non ad hoc indigent daemonibus nuntiis; si autem animorum indicia corporalia. qualia sunt locutio uultus motus, per corpus suum aetherii di sentiunt et inde colligunt quid etiam daemones nuntient, possunt et mendaciis daemonum decipi. Porro si deorum diuinitas a daemonibus non potest falli, eadem diuinitate quod agimus non potest ignorari.
Abbreviated transcription (Latin):
est enim temporalis felicitas: quam
misera eternitas. Qd animo passiua.
quomodo supra nos ẽ quando & nos
hoc sumus. Nec ita ẽet: nisi mise¬
ri essemus. Quod corpore aeria quan
destimandum ẽ cum omi corpori p̾¬
feratur anime qualiscumq natura :¬
& ideo religionis cultus qui debetur
exanimo. nequaqͣm debeatur ei rei
que inferior ẽ amo Porto sunt̾
illa que demonũ ẽe dicit. annume¬
raret uirtutem. sapientiam. felicitatẽ.
& hec eos diceret habere cum diis ex¬
na atq communia: profecto aliquid
diceret exoptandum magniq penden¬
dum: nec sic eos tͥamen ꝓpter hec tã¬
qũa dm̃ colere deberemus. s potius
ipsum a quo hec illos accepisse nosse¬
mus. Quantominus nunc honore
diuino aeria digna sunt animalia:
ad hoc rationalia ut misera ẽẽ possint.

Expanded text:
est enim temporalis felicitas quam est enim temporalis felicitas quam misera aeternitas. Quod animo passiua, quo modo supra nos est, quando et nos hoc sumus, nec ita esset, nisi miseri essemus? Quod corpore aeria, quanti aestimandum est, cum omni corpori praeferatur animae qualiscumque natura, et ideo religionis cultus, qui debetur ex animo, nequaquam debeatur ei rei, quae inferior est animo? Porro si illa, quae daemonum esse dicit, adnumeraret uirtutem, sapientiam, felicitatem et haec eos diceret habere cum dis aeterna adque communia, profecto aliquid diceret exoptandum magnique pendendum; nec sic eos tamen propter haec tamquam Deum colere deberemus, sed potius ipsum, a quo haec illos accepisse nossemus. Quanto minus nunc honore diuino aeria digna sunt animalia, ad hoc rationalia ut misera esse possint
Abbreviated transcription (Latin):
nalia. corpore aeria. tempore et̾na.
hoꝵ uͦ quinq tria priora illis ẽẽ que
nobis: quartũ ꝓprium: quintum eos
cum diis habere commune. S ui¬
deo triũ suꝑiorum que nobiscum
habent: duo etiam cũ diis habere.
Animalia quippe ẽẽ dicit & deos:
que sua cuiq elemento distribuenᷤ.
interrestrib animalib nos posuit
cum cet̾is que int̾ra uiuunt & senti¬
unt: in aquatilib pisces & alia nata¬
tilia: maeriis demones: methereis
deos. Ac ꝑ hoc qͦd demones genere
sunt animalia. ñ solum eis cũ ho¬
minib uerũetiam cũ dũs pecoribq
commune ẽ: qͦd mente rationalia.
cum diis & hominib: qͦd tempore et̾̃¬
na. cum diis solis: qͦd animo passiua.
cum hominib solis: qͦd corpore aeria.
ipsi sunt soli. Proinde qͦd genere suis
ammalia : non est magnum: qͥa
hoc sunt &s pecora. Quod mente ra¬
tionalia. hoc non ẽ supra nos. quia
sumus & nos. Quod tempore eterna:¬
quid bomi est si non beata. Melior

Expanded text:
nalia, corpore aeria, tempore aeterna: horum vero quinque tria priora illis esse quae nobis, quartum proprium, quintum eos cum diis habere commune . Sed video trium superiorum quae nobiscum habent, duo etiam cum diis habere. Animalia quippe esse dicit et deos, qui sua cuique elementa distribuens, in terrestribus animalibus nos posuit cum caeteris quae in terra vivunt et sentiunt, in aquatilibus pisces et alia natatilia, in acriis daemones, in aetheriis deos . Ac per hoc, quod daemones genere sunt animalia, non solum eis cum hominibus, verum etiam cum diis pecoribusque commune est: quod mente rationalia, cum diis et hominibus; quod tempore aeterna, cum diis solis; quod animo passiva, cum hominibus solis; quod corpore aeria, ipsi sunt soli. Proinde quod genere sunt animalia, non est magnum; quia hoc sunt et pecora: quod mente rationalia, non est supra nos; quia sumus et nos: quod tempore quid boni est, si non beata? Melior
Abbreviated transcription (Latin):
de codicib eorum probetur. quẽ
admodum hoc fuerit tanto ante
ꝓphetatum:. neforte cum legeret᷑
innr̃is. a nob̃ putaretur ẽẽ confictũ.
Iam qͦd sequitur. inuolumine se¬
quenti uidendũ ẽ: & hic dandꝰ huiꝰ
plixitatis modus. Finit liber .iiiiꝰ.

Expanded text:
de codicibus eorum probetur, quem ad modum hoc fuerit tanto ante prophetatum; ne forte, cum legeretur in nostris, a nobis putaretur esse confictum. Iam quod sequitur in uolumine sequenti uidendum est, et hic dandus huius prolixitatis modus. LIBER V.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd de felicitate: de quib in quarto
libro supra iã diximus. Quas cũ deaᷤ
haberent: nullum eis locum inter
selectos deos dare uoluerunt. ubi
dederunt marti & orco: uni effecto¬
ri mortium. alteri receptori. iii.
Uum igitur in his minutis

Expanded text:
d de Felicitate? de quibus in quarto libro plura jam diximus: quas cum deas haberent, nullum eis locum inter selectos deos dare voluerunt, ubi dederunt Marti et Orco, uni effectori mortium, alteri receptori. 2. Cum igitur in his minutis
Abbreviated transcription (Latin):
feminã faceret. nec unicam filiam.
Qua lege quid̃ iniquius dici aut
cogitari possit. ignoro. uerumtam̃
toto illo interuallo duorum belloꝵ
punicorũ tolerabilior infelicitas
fuit. Bellis tantummꝰ foris contere¬
batur exercit. s uictoris consolabat᷑¬
Domi autem nulle sicut alias discor¬
die seinebant. S ultimo bello pumi¬
co uno impetu altius scipionis qui
obhoc etiam ipse affricani cognom̃
inuenit. emula romani imꝑii astir¬
pe deleta ẽ: ac deinde tantis malo¬
rum aggerib oppressa romana res
publica. ut pros ꝑitate ac securita¬
te rerum. unde mmium corruptis
morib mala illa congesta sunt: plus
nocuisse monstretur tam eito euer¬
sa. qͣm prius nocuerat tam diui ad¬
uersa kartago.

Expanded text:
feminam faceret, nec unicam filiam. feminam faceret, nec unicam filiam. Qua lege quid iniquius dici aut cogitari possit, ignoro. Verum tamen toto illo interuallo duorum bellorum Punicorum tolerabilior infelicitas fuit. Bellis tantummodo foris conterebatur exercitus, sed uictoriis consolabatdomi autem nullae, sicut alias, discordiae saeuiebant. Sed ultimo bello Punico uno impetu alterius Scipionis, qui ob hoc etiam ipse Africani cognomen inuenit, aemula imperii Romani ab stirpe deleta est, ac deinde tantis malorum aggeribus obpressa Romana res publica, ut prosperitate ac securitate rerum, unde nimium corruptis moribus mala illa congesta sunt, plus nocuisse monstretur tam cito euersa, quam prius nocuerat tam diu aduersa Carthago.
Abbreviated transcription (Latin):
aerati. & preciosa stragula uisa per¬
hibentur: tunc inducte inconinui¬
a psaltrie: & alia licentiosa nequi¬
tia. S nunc de his malis que into¬
lerabiliter homines patiuntur. ñ
de his que libenter faciunt dicere
institui. Unde illud magis qͦd de sci¬
pione commemoraui qͦd cedens ini¬
micis extra patriam quã liberauit
mortuus ẽ. ad p̾sentem ꝑtinet di¬
sputationem: qͦd ei romana numi¬
na a quorũ templis auercit hanni¬
balẽ. non reddiderunt uicem: que
ꝓpter istã tantummodo coluntur
felicitatẽ. S quia salustius eo tem¬
pore ibi dixit mores optimos fuis¬
se. ꝓpterea hoc de asiana luxuria cõ¬
memorandũ putaui: ut intelliga¬
tur etiam illud a salustio in compa¬
ratione alioꝵs tempors dictum. qͥb
temporib peiores utiq ingrauissi¬
mis discorduis mores fuerunt. Nam
tunc id est inter scdm & postremũ
bellum karthaginiense lata ẽ etiam
lex illa uoconia: ne quis heredem

Expanded text:
aerati et pretiosa stragula uisa peraerati et pretiosa stragula uisa perhibentur; tunc inductae in conuiuia psaltriae et alia licentiosa nequitia. Sed nunc de his malis, quae intolerabiliter homines patiuntur, lion de his, quae libenter faciunt, dicere institui. Unde illud magis, quod de Scipione commemoraui, quod cedens inimicis extra patriam, quam liberauit, mortuus est, ad praesentem pertinet disputationem, quod ei Romana numina, a quorum templis auertit Hannibalem, non reddiderunt uicem, quae propter istam tantummodo coluntur felicitatem. Sed quia Sallustius eo tempore ibi dixit mores optimos fuisse, propterea hoc de Asiana luxuria commemorandum putaui, ut intellegatur etiam illud a Sallustio in conparationem aliorum temporum dictum, quibus temporibus peiores utique in grauissimis discordiis mores fuerunt. Nam tunc, id est inter secundum et postremum bellum Carthaginiense, lata est etiam lex illa Voconia, ne quis heredem
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ karthaginense quando
salustius optimis morib & maxima
concordia dixit egisse romanos.
multa enĩ pretereo suscepti oꝑis
modũ cogitans: eodem gͦ ipso tem¬
pore mors optimors maxrmeq con¬
cordie. scipio ille rome italieq li¬
berator eiusdemq belli punicise¬
cundi tam horrendi. tam exitiosi.
tam ꝑiculosi p̾clarus mirabilisq
confector. uictor hanmbalis. domi¬
torq karthaginis. cuius abadolescen¬
tia uita describitur. diis mitiata.
capite dedita. templisq nutrita
mimicorũ ac cusationib cessit:
carensq patria qͣm sua uirtute
saluã & liberam reddic̾it. inoppi¬
do linternensi egit reliqũa com¬
pleuitq uitã post insignẽ suum
triumphũ: nullo illius urbis cap¬
tus desiderio. ita ut iu̾sisse ꝑhibe¬
atur. ne saltẽ mortuo ingrãta pa¬
tria funus fieret. Uemnde tunc pri¬
mum ꝑgneum manlũ proconsulẽ
de gallogrecis triumphantẽ. asia¬
tica luxuria om̃ĩ hoste peior romã¬
irrepsit. Tunc enim primũ lecti

Expanded text:
bellum Carthaginense, quando Sallustius optimis moribus et maxima concordia dixit egisse Romanos multa enim praetereo, suscepti operis modum cogitans: eodem ergo ipso tempore morum optimorum maximaeque concordiae, Scipio ille Romae Italiaeque liberator, ejusdemque belli Punici secundi tam horrendi, tam exitiosi, tam periculosi praeclarus mirabilisque confector, victor Annibalis domitorque Carthaginis, cujus ab adolescentia vita describitur diis dedita dis dedita templisque nutrita, inimicorum accusationibus cessit carensque patria, quam sua uirtute saluam et liberam reddidit, in oppido Linternensi egit reliquam conpleuitque uitam, post insignem suum triumphum nullo illius urbis captus desiderio, ita ut iussisse perhibeatur, ne saltem mortuo in ingrata patria funus fieret. Deinde tunc primum per Gn. Manlium proconsulem de Gallograecis triumphantem Asiatica luxuria Romam omni hoste peior inrepsit. Tunc enim primum lecti
Abbreviated transcription (Latin):
confiteri platonicorum erubeseit
impietas.
Quanta platonei d̃ognatis porphyriꝰ
refutauent. & dissentiendo correxerit.

Expanded text:
confiteri Platonicorum erubescit impietas. Quanta Platonici dogmatis Porphyrius refutauerit et dissentiendo correxerit.
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ adrationa¬
Sliũ mortaliũ genꝰ
attinet. appare¬
bit exortus. siẽ
suꝑiore libro
apparuisse in
angłis iam ui¬
det᷑ prius
michi quedam de ipsis angłis uide¬
o ẽe dicenda: quil demonstretur
quantum a nobis potest. quã non
inconueniens neq incongrua dica¬
tur ẽẽ hominib angłisq societas.
ut non quatuor duȩ scilicet angło¬
rum totidemq hominiũ. s due po

Expanded text:
quantum ad rationalium mortalium genus attinet, apparebit exortus, sicut superiore libro apparuisse in Angelis jam videtur; prius mihi quaedam de ipsis Angelis video esse dicenda, quibus demonstretur, quantum a nobis potest, quam non inconveniens neque incongrua dicatur esse hominibus Angelisque societas: ut non quatuor, duae scilicet Angelorum totidemque hominum, sed duae po
Abbreviated transcription (Latin):
In utilia ẽẽ inuenta philosophica sine an¬
ctoritate diuina. ubi quemq aduitia ꝓmĩ
magis mouet quiddis fecerint qͣm qͥd̃
homines disputauernĩt.

Expanded text:
Inutilia esse inuenta philosophica sine auctoritate diuina, ubi quemque ad uitia pronum magis mouet quid di fecerint, quam quid homines disputarint.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ conexa sunt. donec eo ꝑuenia¬
tur ut nichil sit in nrͣa uoluntate.
Porro si ẽ aliquid inñra uoluntate:
eisdem recursis gradib eo ꝑuenitur.
ut non sit p̾scientia futurorum. Nam
ꝑ illa omĩa sic recurritur. Si ẽ uolun¬
tatis arbitrium: ñ omĩa fato funt:
Si ñ omĩa fato fiunt: ñ ẽ omĩum
certus ordo causarum. Si certus cau¬
saum ordo ñ est: nec rerum certus
ẽ ordo p̾scienti dõ. quȩ fieri ñ posseił
nisi p̾cedentib & efficientib causis.
Sirerum ordo p̾scienti dõ certus ñ
est: ñ oĩasic ueniunt ut ea uentura
p̾sciuit. Porro si nͥ omĩa sic ueniunt

Expanded text:
quae conexa sunt, donec eo perueniaquae conexa sunt, donec eo perueniatur, ut nihil sit in nostra uoluntate. Porro si est aliquid in nostra uoluntate, eisdem recursis gradibus eo peruenitur, ut non sit praescientia futurorum. Nam per illa omnia sic recurritur: si est uoluntatis arbitrium, non omnia fato fiunt; si non omnia fato fiunt, non est omnium certus ordo causarum; si certus ordo causarum non est, nec rerum certus est ordo praescienti Deo, quae fieri non possunt, nisi praecedentibus et efficientibus causis; si rerum ordo praescienti Deo certus non est, non omnia sic ueniunt, ut ea uentura praesciuit; porro si non omnia sic ueniunt