comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne. graui ponde cõtabuert̃. & cõtrita st̃ si¬
mul. sõ potuerunt saluare poͬtantẽ: &
anima eoꝵ in captiuitatẽ ibit. lxx Ce¬
cidit bel: & cõflatꝰ est dagon. fãcta sunt
seulptilia eoꝵ in bestias. & ium̃ta portau¬
tes ea colligata. quasi onus laborãti er defici¬
enti .& esurienti. nec p̃ualenti sil. qͥ ñ po¬
tuert̃ saluare dde bello. ipsi autẽ captiui duc¬
ti sunt. Conseq̃nt᷑ post uocationẽ gentiũ
& electionẽ credentiũ isrł. ydola corruis
grecibellũ. idẽ sat᷑nũ uocant. Cuiꝰ tanta fu¬
it apud ueteres religio. ut ei ñ solũ humanas
hostias. captiuoꝵ. ignobiliũ q mortaliũ s
de suos lib̃os ĩmolarẽt. Nabo autẽ. & ipsũ ydo¬
lum ẽ. qd̾ int̃p̃tat᷑ ꝓphia &r diunatio. Quã¬
post eugłi ueritatẽ. in toto orbe cõti ius¬
se significat. Siue iurta .lxx. dagon. qͥ tam̃
in hebraico ñ habet᷑ &r est ydolũ ascalonis.
ga .e.&. reliqͣrũ urbiũ phylistum. W de spẽ¬

Expanded text:
 Contabuerunt, et contrita sunt simul: non potuerunt salvare portantem, et anima eorum in captivitatem ibit. LXX: Cecidit Bel, contritus est Dagon: facta sunt sculptilia eorum in bestias et jumenta, portatis ea colligata quasi onus laboranti, et deficienti, et esurienti, nec praevalenti simul, qui non poterunt salvare de bello: ipsi autem captivi ducti sunt. Post vocationem gentium, et electionem credentium ex Israel, idola corruissGraeci Belum, Latini Saturnum vocant. Cujus tanta fuit apud veteres religio, ut ei non solum humanas hostias captivorum ignobiliumque mortalium, sed et suos liberos immolarent. Nabo autem et ipsum idolum eorbe conticuisse significat. Sive, juxta LXX, Dagon, qui tamen in Hebraico non habetur. Et est idolum Ascalonis, Gazae, et reliquarum urbium Philisthiim. Et a spe
Abbreviated transcription (Latin):
ex eadẽ massa fac̃e. alius qͥdẽ uas in honorẽ.
aliud uͦ in cõtumeliã. Ꝙ in luerenia pro¬
lixuis seͥbit᷑. qͥnarrat post cetera. Deseñdi
in domũ figuli.& ecce. ipse faciebat opꝰ in
rota: & dissipatũ est uas. qđ ipse facie¬
bat  manib sius. Rursũ q fecit ex eo¬
dẽ luto. iliud uas. sicut placuit in cõspee¬
tueiꝰ. Ꝙ factus est sermo dñi adme: dicñs.
Sic nͣ possũ sicut iste figulus. fac̾e uos do¬
mus isrł. dic̃ dñs: exce sicut lutũ in manu
figuli. sic uos estis in manib meis domꝰ isrł.
llud q qd̾ scͥptũ ẽ. ego om̃ib stellis p̃cepi:
occasionẽ qͥbdã tribuit. qd̾. istraracionabi¬
lia sint.& animã sensũq habeant. neqe.¬
nim aiunt p̃ciꝑet. nͥ intelligñtib: ñ recor¬
dantes qd̃ &e in iona scͥptũ ẽ. Precepit dñs
spiritui ẽõburenti. & rursũ. Precepit u̾

Expanded text:
ssa facere, aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam ? Et in Jeremia prolixius scribitur, qui narrat post caetera: Descendi in domum figuli, et ecce ipse faciebat opus in rota, et dissipatum est vas quod faciebat in manibus suis. Rursumque fecit ex eodem luto aliud vas, sicut placuit in conspectu ejus. Et factus est sermo Domini ad me dicens: Si non possum sicut iste figulus facere vos domus Israel, dicit Dominus? Ecce sicut lutum in manu figuli: sic vos estis in manibus meis domus Israel . Illudque quod scriptum est: ego omnibus stellis praecepi, occasionem quibusdam tribuit, quod astra rationalia sint, et animam sensumque habeant. Neque enim, aiunt, praeciperet, nisi intelligentibus: non recordantes quod in Jona scriptum sit: Praecepit Dominus spiritui co
Abbreviated transcription (Latin):
tib aggeo er ⁊acharia atq dieñtib. Ma¬
nus ⁊ orobabel fundauert̃ domũ istã. &
manꝰ eiꝰ cõplebt̃ eã.S nos rectiꝰ dicimꝰ or ue¬
rius. nec cyrũ edificasse ciuitatẽ. que pos¬
tea extructa ẽ subneemia. nec om̃s uias
eiꝰ fuisse directas. cui supͣ dictũ ẽ. assũpsi.
& accĩxi te: or ñ cognouistime. A oroba¬
belis Statũ qͥ sub nutu ac potestate medo¬
uitatẽ dimisit nec rex appellari potest. qͥ sub
aluis uiuiens regib. hoc nomine caruit. Qͥd
tuli transtulerunt. qͥd melus feci qͣm lutũ
figuli. nũqͥd qͥ arat. arabit terr̃ã. scire nõ
ualeo. nͥforte theodotionis. se qͣr editionẽ
qͥ pro hoc posuit. ut ei qͥ contñdit eõtra fae¬
torẽ suũ.arans. arantes terrã. qd scilicee uul¬
neret. in penitũtiã corda mortaliũ .&. in mo¬

Expanded text:
ntibus: Manus Zorobabel fundaverunt domum istam, et manus ejus complebunt eam . Sed nos rectius dicimus et verius, nec Cyrum aedificasse civitatem quae postea exstructa est sub Neemia, nec omnes vias ejus fuisse directas. Cui supra dictum est: Assumpsi, et accinxi te: et non cognovisti me; et Zorobabel statum, qui sub nutu ac potestate Medovitatem dimisit, nec rex appellari potest, qui sub aliis vivens regibus, hoc nomine caruit. Quidtuli transtulerunt: Quid melius feci quam lutum figuli? Numquid qui arat, arabit terram? Scire non valeo: nisi forte Theodotionis sequar editionem, qui pro hoc posuit: Vae ei qui contendit contra factorem suum, arans arantes terram: quod scilicet vulneret in poenitentia corda mortalium, et in mo
Abbreviated transcription (Latin):
enit eñt diuidei homine. cõtra patr̃e su¬
crũ suã. & inũbramanꝰ sue ꝓtexit me. ut
carnis uilitas. diuinitatis potentia tegeret᷑
Posuit inqͥt me sicut sagittã electã. in pha¬
retra sua abscõdit me. Quando dicit sagit
tam electã. ostendit habere dm̃. sagittas
alio loco canit᷑. Sagitte tue acute potñtĩ¬
sime: popłi subte cadent. D iterũ. Sagit¬
te potentiᷤᷤ acute. cũ carbonibꝰ desolatorus.
Yp̃e autẽ de multis sagittis. & filiis pluri¬
mus. una sagitta electa & filius unigenitꝰ
est. qͣm in pharetra sua abscõdit. idẽ in hu¬
mano corꝑe. ut habitaret in eo plenitudo
diuinitatis. corporalit᷑. Rara naq essce cre¬
dentiũ fides. Cui &e supͣ dicit᷑. Tues d̃s abs

Expanded text:
 contra matrem suumbra, inquit, manus suae protexit me, ut carnis vilitas, divinitatis potentia tegereturPosuit, inquit, me sicut sagittam electam, in pharetra sua abscondit me. Quatam electam, ostendit habere Deum sagittas alio loco canitur. Sagittae tuae acutae, potentissime, populi sub te cadent. Et iterum: Sagittae potentis acutae, cum ca autem de multis sagittis, et filiis plurimis una sagitta electa, et filius unigenitus est, quam in pharetra sua abscondit, id est in humano corpore, ut habitet in eo plenitudo divinitatis corporaliter, recteque esset credentium fides, cui et supra dicitur: « Tu es Deus ab
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ neq̃quã ultͣ uocab̾is mollis & tenera.
Tolle molã. & mole farinã. Reuela oꝑim̃ĩtũ
tuũ deiuida canos. discooꝑi tibias. transi flu¬
iina. Reuelabit᷑ ignonunia tua. apparebt̃
obpbriatua. Qd̾ iustũ ẽ de te auferã ne¬
quaqͣm ultra tͣdã hominib. Qmͦ in ez e¬
chiele sub figura nauis &x omis iustrumn
tieiꝰ. tprioriat expant᷑. que nedtiationib:
dedita est. x qͦm ꝓpt aquaꝵ habun dantiã
rex egypti draco appellat᷑. & squanie illiꝰ. Iun¬
ciq ac papirũ. & pisciculi describunt᷑. & hie¬
rusalem cũ ydoł. fornicationẽ scortoꝵ. ac
lupanaris similitudo testat᷑. sic inp̃sntilo¬
co sub ꝑsona captiue mulieris que qͦnd̃a re¬
gina fuerit babylonis seruitꝰ indicat᷑. Di¬
cit᷑ ꝙ ei. ut deseñdat de regnisuꝑbia. & in
pulu̾e sedeat. Uirgo autẽ. appellat᷑ & filia.
baby lonis iuxta hereticos natura dãpnabi¬
lis. uel obluxuriã. & ornatũ urbis qͦndã
potñtissime. q̃ cũ senuissex. & uicina ẽẽt

Expanded text:
m nequaquam ultra vocaberis mollis et tenera. Tolle molam, mole farinam. Revela operimentum tuum, denuda canos, discooperi tibias, transi flumina: revelabitur ignominia tua, apparebunt opprobria tua. Quod justum est de te auferam, nequaquam 549 ultra tradam hominibus. Quomodo in Ezechiele sti ejus, Tyri ornatus exponitur, quae negotiationibus dedita est , et propter aquarum abundantiam rex Aegypti draco appellatur, et squamae illius juncusque ac papyrus et pisciculi describuntur, et Jerusalem cum idolis fornicationem scortorum ac lupanaris similitudo testatur: sic in praesenti loco sub persona captivae mulieris, quae quondam regina fuerit, Babylonis servitus indicatur: diciturque ei ut descendat de regni superbia, et in pulvere sedeat. Virgo autem appellatur et filia: Babylonis juxta haereticos natura damnabilis: vel ob luxuriam et ornatum urbis quondam potentissimae, quae cum senuisset, et vicina esset
Abbreviated transcription (Latin):
oriens. qͣm adorauert᷑ magi de oriente ue¬
nientes. Hlic eñi loqͥt᷑ in psalmis. d̾s ut
faciã uolũtatẽ tuã uolui. De. quolocutꝰ
est pater. ex sponsione suã oꝑe cõpbauit.
Lxx. proeo qd̾ nos de hebreo exp̃ssimꝰ. uirũ
uolu̾tatis mee: posuer̃t. de qͥb cogitaui.
Ergo uixta eos uocatas de oriente: aues an¬
geloꝵ possumꝰ intellig̾̃e muinisteria. Qͥ ad
imꝑiũ dñi in toto orbe discurrũt: qͥ sunt
administratoru sp̃c & mittũt᷑ obs alutẽ
credñtiũ de qͥb & in psalmo canit᷑. Q fa

Expanded text:
adoraverunt Magi de Oriente venientes. Hic enim loquitur in Psalmis: Deus, ut faciam voluntatem tuam volui , de quo locutus est Pater: et sponsionem suam opere comprobavit. LXX, pro eo quod nos de Hebraeo expressimus, virum voluntatis meae, posuerunt, de quibus cogitavi. Ergo juxta eos vocatas de Oriente aves, Angelorum possumus intelligere ministeria, quae ad imperium Domini in toto orbe discurrunt; qui sunt administratorii spiritus, et mittuntur ob salutem credentium. De quibus et in psalmo
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ dico ut cũ illud uideritis effectũ. nul¬
lũ sciatis dm̃i . nͥ eũ. qͥ hec futura cognouit.
ĩmo p̃cepit fieri. Ego sũ qͥ ab oriente uo¬
cauieũ. ut putãt hebrei. cyrũ regẽ ꝑsaꝵ
siue dariũ medor pͥncip̃e. & de terra lon

Expanded text:
nunc dico; ut cum illud videritis effectum, nulnunc dico; ut cum illud videritis effectum, nullum sciatis Deum, nisi eum qui haec futura cognovit, immo praecepit fieri. Ego sum qui ab Oriente voco avem, ut putant Hebraei, Cyrum regem Persarum, sive Darium Medorum principem; et de t
Abbreviated transcription (Latin):
nũcio pͥus nouissima añqͣm fiant. &r
cõpleant᷑. &. dixi. Onũs uolũtas m̃a stabit
& cicta que cogitaui faciã. qͥuoco ab
oriente aues. & de terra longinqͣ. de qͥb
cogitaui. Locutꝰ sũ &x adduxi: ereaui. &x
feci. Quiauos ipse genui. ipse portaui
ab infantia usq ad senectutẽ. nõ ur̃o
nũto .si ar̃a pietate saluaui. deserite y¬
dola que fecistis &r aduniꝰ d̃i cultũ reũtum¬
ni. Agite penitentiã ingemiscite ꝓerrore.
qui uos tenuit: immo fundanuni. ne. rursũ
subitꝰ ydolatrie uos tͣbo subũtat. & redi¬
te ad cor. idest adm̃tẽ ur̃am. qͥsimulachia
uen̾antes. uelut furiosi in ligna ĩpuigeba¬
tis & lapides. Abĩitio cõsiderate mũdi qd̃
pret̾ me nullus sit d̃s. nec alius potuerit
Scire uentura. nͥ ego qͥ ꝑ ꝓphas nuntio.
que facturus sun: ut cũ predicta ẽõpleuo
diuinatione ꝓbẽ diuinitatẽ. Ego eñĩ mis
teriũ. qd̾ cunctis retro generationib fue¬
rat ignoratũ. ĩmo cõsiliũ meũ staturũ ẽe

Expanded text:
ima antequam fiant et compleantur, et dixi, omnis voluntas mea stabit, et cuncta quae cogitavi facium. Qui voco ab Oriente avem, et de terra longinqua, de quibus cogitavi: locutus sum, et adduxi: creavi et feci. Quia vos ipse genui, ipse portavi, et ab infantia usque ad senectutem, non vestro merito, sed mea pietate salvamini: deserite idola quae fecistis, et ad unius Dei cultum revertimini. Agite poenitentiam, ingemiscite pro errore qui vos tenuit; immo fundamini, ne rursum subitus idololatriae vos turbo subvertat: et redite ad cor, id est, ad mentem vestram, qui simulacra venerantes velut furiosi in ligna impingebatis et lapides. Ab initio considerate mundi, quod praeter me nullus sit Deus, nec alius potuerit scire ventura, nisi ego qui per Prophetas nuntio quae facturus sum: ut cum praedicta complevero, divinatione probem dctis generationibus fuerat ignoratum, immo consilium meum staturum esse
Abbreviated transcription (Latin):
in chaldeis. & ipse locutus est & uoc auit
eũ noĩe suo .&. adduxit eũ. & directa est
uia eius. ut nullus uirib eius auderet
resistere. Unde ꝓuocat eos ut accedats
&r audiant: &r dño p̃diente cognoscanͭs.
uenturũ ẽe regẽ ꝑsaꝵ atq medoꝵ. qui
subruat babylonẽ. deleat q chaldeos. &
ut hec nunciet. dicit se ꝓpħam missũ a dño
pinionẽ. Cetm̃ uixta sẏmmachũ. qui

Expanded text:
se locutus est et vocavit eum nomine suo, et adduxit eum, et directa est via ejus, ut nullus viribus ejus auderet resistere. Unde provocat eos ut accedant et audiant, et Domino praedicente cognoscant venturum esse regem Persarum atque Medorum, qui subruat Babylonem, deleatque Chaldaeos. Et ut haec annuntiet, dicit se Propheta missum a Domino opinionem. Caeterum juxta Symmachum, q
Abbreviated transcription (Latin):
me faciam ut ñ blasphemer: & głam me¬
am alteri non dabo. Lxx. Priora adhue
annunciaui: & de ore meo egressa st̃: ce
q. durus es: & neruus tuus ferreus:
eollũ tuũ. & frons tua enea. &e. anñe iaui
tibi. olim. antequã uenirent suꝑte. Audi¬
tum tibi feci. ne forte diceres. qr. idola mea
fecert̃. sculptilia. & cõflatilia mea. manda¬
uerunt m. Audistis omĩa. & uos ñ cogno

Expanded text:
me faciam, ut non blasphemer: et gloriam meam alteri non dabo. LXX: Priora adhuc annuntiavi: et de ore meo egressa sunt: etquia durus es: et nervus ferreus collum tuum, et frons tua aenea: et annuntiavi tibi olim antequam venirent super te. Auditum tibi feci: ne forte diceres, quia idola mihi fecerunt, sculptilia et conflatilia mandaverunt mihi. Audistis omnia, et vos non cog
Abbreviated transcription (Latin):
reliqͥas isrł. ob ꝓpinqͥtatẽ carnis & sangui¬
nis. & qͣsi feces reliqͥaꝵ isrł. docetq eos in¬
star pueroꝵ. atq lactentiũ ita a deo qͣsi ma¬
tris ut̾o. & uulua p̃gnatis ex egẏpto ẽẽ. por¬
tatos. Nõ qͦ ineffabilis dei inc̃õp̃hensibilis q
maiestas aut uterũ habeat aut uulũa.
affectũ dei. ꝑ nr̃a ũba discaniꝰ. Alioqͥn &e incũ

Expanded text:
reliquias Israel, ob propinquitatem carnis et sanguinis, et quasi faeces reliquiarum Israel. Docetque eos instar puerorum atque lactentium, ita a Deo, quasi matris utero, et vulva praegnantis, ex Aegypto esse portatos. Non quo ineffabilis 546 Dei incomprehensibilisque majestas, aut uterum habeat, aut vulvam, affectum Dei per nostra verba di
Abbreviated transcription (Latin):
adorant. & portant illũ in huĩis Sius gestã¬
tes. &x ponẽtes in loco suo. Et stabit. ae de lo¬
eo suo ñ mouebit᷑. S cũ clamau̾unt ad eiun
ño audiet. de tribulatione ñ saluabit eos.
lxx. Nudite domꝰ iacob & omĩs reliqͥe isrł.
U portamimi de. uto & erudimini. i paruulo. us¬
qr ad senectutẽ. ego sũ. donec senescatis egosũ.¬
& ego sustineo uos. Ego feci & ego dimitt.i. &e¬
ego suscipiã. &e ego saluos uos faciã Qui assimi¬
lastisme: Uidete & excogitate. qͥerratis .&e
confertis. aurũ de sacculo.&. irgentũ in sta¬
tera appenditis. & cõducitis irtific̃e. fecert̃¬

Expanded text:
adorant. Portant illum in humeris, gestantes et ponentes in loco suo, et stabit, ac de loco suo non movebitur. Sed cum clamaverint ad eum, non audiet: de tribulatione non salvabit eos. LXX: Audite me, domus Jacob, et omnes reliquiae Israel qui portamini de utero, et erudimini a parvulo usque ad senectutem. Ego sum, et donec senescatis ego sum: ego sustineo vos: ego feci, et ego portabo: ego suscipiam, et salvos vos faciam. Cui assimilastis me? Videte, excogitate qui erratis et confertis aurum de sacculo, et argentum in statera appenditis, et conducitis aurific
Abbreviated transcription (Latin):
ligimꝰ. huc ꝓficit. ut unꝰqͥsq sua erret uia
ce ipse ꝑditꝰ salutẽ alteriñ p̃beret. Inter¬
rogemꝰ eos. qͥ diũsas. isserunt esse naturaᷤ.
utrũ babylon male sit nature. anbone.
Simale dix̃int qđ eos responsuros esse ñ
dubiũ ẽ: quomͦ ꝓuocat᷑ ad penitũtiã. &.
dicit᷑ ei sede. cõpuncta. intra in tenebras
filia chaldeoꝵ. ac deiceps post enum̃a¬
tionẽ peccatoꝵ. & criminũ habes carbo¬
nes ignis. sedebis suꝑ eos. huerunt tibi
in adiutoriũ .&. qͥd sibi uelit qđ infert᷑. uix¬
ta eosdẽ lxx. laborasti in cõmutatione: ab
adolescentia: Qͤ sit ista cõmutatio: utiq
de. bono in malũ. Ex quo ꝑspicuũ est. na¬
tura bonos. uolũtate. malos fieri Deniq in¬
fert᷑. homo insemoripsũ errauit. ñ natu¬

Expanded text:
ut unusquisque sua erraret via; et ipse perditus salutem alteri non praeberet. Interrogemus eos qui diversas asserunt esse naturas, utrum Babylon malae naturae sit, an bonae? Si malae dixerint, quod eos responsuros esse non dubium est, quomodo provocatur ad poenitentiam, et dicitur ei: Sede compuncta, intra in tenebras, filia Chaldaeorum. Ac deinceps post enumerationem peccatorum et criminum, Habes carbones ignis, sedebis super eos: hi erunt tibi in adjutoriuta: Laborasti in commutatione ab adolescentia? Quae est ista commutatio? Utique de bono in malum. Ex quo perspicuum est, natura bonos, voluntate malos fieri. Denique infertur: Homo in semetipso erravit, non natu
Abbreviated transcription (Latin):
nescies ortũ eiꝰ & irruet suꝑte calamitas.
quã non potĩs expiare. Ueniet suꝑte repen¬
tiia miseria. quã nescies. Duosimł ueni¬
ent babiloni: sterilitas. & iuduitas. ut nec
filios habeat. idest subiectos sibi popłos: nec
uirũ q̃m rege̾ possumꝰ intelligere. Que dũ
ñ sperat: repenpente sustinuit. Neq eiũ
poterat arbitrari: qd̾ ꝑ se nullꝰ añ fortitu¬
dinis eã eẏro regnante suꝑarent. & sue su¬
bic̃ent potestati. Que ꝑpessa es inqͥt ñ solũ

Expanded text:
ortum ejus, et irruet super te calamitas, quam non poteris expiare, veniet super te repente miseria, quam nescies. Duo simul venient Babyloni, sterilitas et viduitas, ut nec filios habeat, id est, subjectos sibi populos; nec virum, quem regem possumus intelligere: quae dum non sperat, repente sustinuit. Neque enim poterat arbitrari quod Persae, nullius ante fortitudinis, eam, Cyro regnante, superarent, et suae subjicerent potestati.
Abbreviated transcription (Latin):
at. Uelhoc dicĩidũ. qd grauissilnũ oms ui
gentib error fuerit. ydolatrie. que culto¬
ressuos depͥmebat ad terrã. & saluare ñ po¬
terat. animas q eoꝵ faciebat diabolo .&. de¬
monib ẽe captiuas. Audite domꝰ iacob &
om̃e residuũ domꝰ isrł. Qͥ portamini a meo ute.¬

Expanded text:
vita. Vel hoc dicendum, quod gravissimum onus in gentibus, error fuerit idololatriae, quae cultores suos deprimebat ad terram, et salvare non poterat, animasque eorum faciebat diabolo et daemonibus esse captivas. Audite me, domus Jacob, et omne residuum domus Isr
Abbreviated transcription (Latin):
mobiles in qͥb ĩpossibile est m̃tiri dm̃ firnĩ
cõsolationẽ habeamꝰ. S & hoc iurat. qd̾ idoł
derelictis. oẽ genuei flectat᷑. ce lestiũ. t̾res¬
triũi .& infernoꝵ & om̃iũ ꝑ illũ uirco lingua
mortaliũ. in quo ꝑspicue significat᷑ popls
xp̃ianꝰ. Mors est eñ ecclesiastici. xp̃o genu
flecte. Qduideimentis suꝑbiã demoustran¬
tes. om̃ino ñ faeuin. S & om̃is lingͣ eucta¬
rũgentiũ barbaraꝵ. ñ in siuagogis. s in

Expanded text:
 impossibile est mentiri Deum, firmam consolationem habeamus; sed et hoc jurat, quod idolis derelictis, omne genu ei flectatur, coelestium, terrestrium, et infernorum, et omnis per illum juret lingua mortalium . In quo perspicue significatur populus christianus. Moris est enim ecclesiastici Christo genu flectere: quod Judaei, mentis superbiam demonstrantes, omnino non faciunt. Sed et omnis lingua cunctarum gentium barbararum, non in synagogis
Abbreviated transcription (Latin):
oues ꝑditas douiꝰ isrł. Ꝙ iccireo locutꝰ sum us¬
ticiã. & anñciaui recta siue ueritatẽ. ut yma¬
guub legis. & cerimonus derelictis. seq̃rent᷑ eugłii¬
M ueritatẽ. S q. illi cred̃e noluerũt. & indignos.
se udicauerunt salute: propterea dico gentib
ogregamini de toto orbe. & uenite.& accedite
ad me sunł: qui saluati estis ex gentibus. P
quod ostendit non statim omnes gentes eẽ.
credituras. s paulatim & ꝑ partes. Demq
corripit eos qͥ merrore pͥstino ꝑmanserunt
lus. Unde apsis p̃cipit᷑ ut oportune ĩpor¬
tune anĩicient ueritatẽ. & meant cõsiliũ
salutis gentiũ. Hoc autẽ idest ut cõgrega¬
cecinerunt. Q sermone dñi loq̃bant᷑: p̃ter qͣm
nullus est alius. Filiꝰ enĩ. ñ absq eo. s in eo
d̾s est. Pulchre q uingit ds iustus. neqͣqu̾a u¬
nius gñtis s uiuusi mundi. ciui loqͥt᷑. cõũti¬

Expanded text:
idcirco locutus sum justitiam et annuntiavi recta, sive veritatem, ut imaginibus Legis et caeremoniis derelictis, sequerentur Evangelii veritatem. Sed quia illi credere noluerunt, et indignos se judicaverunt salute; propterea dico gentibus: Congregamini de toto orbe; et venite et accedite ad me simul qui salvati estis ex gentibus. Per quod ostendit, non statim omnes gentes esse credituras, sed paulatim et per partes. Denique corripit eos qui in errore pristino permanserunt, lus. Unde Apostolis praecipitur, ut opportune, importune annuntient veritatem , et ineant consilium salutis gentium. Hoc autem, id est, ut congregacecinerunt, qui sermone Domini loquebantur, praeter quem nullus est alius. Filius enim non absque eo, sed in eo Deus est. Pulchreque jungit: Deus justus, nequaquam unius gentis, sed u
Abbreviated transcription (Latin):
habitans confident que dicis in corde tuo.
egosũ. & ñ est p̃t̃ me ãplius: n̾sedebo uidu
a. &e ignorabo sterilitatem Henient tibi du
ohec subito in die una: sterilitas ce uidui¬
tas. Uniu̾sa uenient suꝑte: ꝓpt̃ multitu¬

Expanded text:
habitans confidenter, quae dicis in corde tuo: habitans confidenter, quae dicis in corde tuo: Ego sum, et non est praeter me amplia, et ignorabo sterilitatem. Et venient tibi duo haec subito in die una, sterilitas et viduitas: universa venerunt super te, propter multitu
Abbreviated transcription (Latin):
cum ex ꝑsona popłi ꝓpha loqͥt᷑. qd hec
fecĩt cũ inbabylonem dñs exercitu¬
uni. cuiꝰ nom̃ sit sc̃s isrł. Rursũ q ad
ipsam babylonẽ sermo dirigit᷑. Sede
tacens. siue cõpuncta: & tuoꝵ criminũ re¬
cordare. Ingred̾e tenebras. qͥa p̃ cõfusione
& ignominia luc̃e ferre ñ sustines. Neqͣqͣm
ceret᷑ ds̃ adũsũ chaldeos. qͦs ipse misit ad
capiendũ isrł. respondet iratũ se cõtra po¬
pulũ suũ corriꝑe eos uoluisse ñ ꝑde. ube
rare ñ occid̾e. Illos autẽ abusos esse crude¬
delitate sua &r plus ĩposuisse plagaꝵ. qͣm
dei ultio flagitabat. Magnũq babylonie
crudelitatis ĩ diciũ. ne senib qͥdẽ peꝑcis¬
se: quoꝵ etas eciã int̾ hostes uenerabił est.
S& hoc signũ suꝑbie. qd̾ p̾senti felicitate
decepta. futuroꝵ ñ cogitaret ãbigua. Er¬
go semꝑ in psꝑis debemꝰ cauere uentura nͦ
traditos nob oppͥm̃e. q adhoc erudiũt᷑ ut
meliores fiant. Et ñẽ audihec delicata &

Expanded text:
a loquitur, quod haec fecerit contra Babylonem Dominus exercituum, cujus nomen sit Sanctus Israel. Rursumque ad ipsam Babylonem sermo dirigitur. Sede tacens, sive compuncta, et tuorum criminum recordare. Ingredere tenebras: quia prae confusione et ignominia lucem ferre non sustines: nequaquaceretur Deus adversus Chaldaeos, quos ipse misit ad capiendum Israel: respondit, iratum se contra populum suum, corripere eos voluisse, non perare, non occidere. Illos autem abusos esse crudelitate sua, et plus imposuisse plagarum quam Dei ultio flagitabat: magnumque Babyloniae crudelitatis indicium est, ne senibus quidem pepercisse, quorum aetas etiam inter hostes venerabilis est. Sed et hoc signum superbiae, quod praesenti felicitate decepta, futurorum non cogitarit ambigua. Ergo semper in prosperis debemus cavere ventura: nec traditos nobis opprimere, qui ad hoc erudiuntur, ut meliores fiant. Et nunc audi haec, delicata et
Abbreviated transcription (Latin):
in lxx. additũ ẽ.& innouamni adme
insule. sic expon̾e possumꝰ ut dic amꝰ ec
clesias de gentib congregatas. ĩnouari
in xp̃o & appellari insulas. qd̵ ꝑsecutoꝵ
rabiem ꝓcellasq sustineant. & fundate
supͣ petrã. nulla tͣbinũ mole quatiant᷑.
Hebrei stulta cõtũtione. nitũt᷑ asserere.
usq ad eũ locũ ubi legit᷑. tm̃inte est d̃s
cyrũ dici Hoc autẽ qd̃ sequiͥ uere tues
deus abscõditꝰ. d̾s isrs salu.or. subito ad
om̃ipotũtẽ dm̃ apostropliam fieri cũ
eciã stultis ꝑspicuũ sit unũ cõtex tũ ẽẽ sermo¬
nis. nec posse sensũ diuidi qͥ ipso narrationis
ordine. & ratione cõu̾ictꝰ est. Quia hec diẽ
dñs creans celos. ipse ds̃ formãs t̾rã & faciens
eam: ipse plastes eiꝰ. Nõ ĩuacuũ creauit eã
s ut habitet᷑ formauit ilła. Eͥgo dñs. & ñ
est alius. Nõ ĩ abscondito locutꝰ sũ. in loco ter

Expanded text:
me, insulae, sic exponere possumus, ut dicamus 541 Ecclesias de gentibus congregatas innovari in Christo, appellari insulas, quod persecutorum rabiem procellasque sustineant, et fundatae supra petram, nulla turbinum mole quatiantur. Hebraei stulta contentione nituntur asserere, usque ad eum locum ubi legitur: Tantum in te est, Deus, Cyrum dici. Hoc autem quod sequitur: Vere tu es Deus absconditus, Deus Israel salvator, subito ad omnipotentem Deum apostropham fieri, cum etiam stultis perspicuum sit, unum contextum esse sermonis, nec posse sensum dividi qui in ipso narrationis ordine et ratione conjunctus est. Quia haec dicit Dominus, creaeam: ipse plastes eius. Non in vanum creabit eam: sed ut habitaretur formabit eam. Ego Dominus et non est alius: non in absco
Abbreviated transcription (Latin):
lone. Disputant storei. multa re tͣpi pͣua
hominũ consuetudine. ũbis honesta eẽ: ut
ce cetã his similia. Rursũ q re honesta
nõib uideri t᷑pia. ut lib̃os ꝓcreare. infla¬
tionẽ uentris strepitu digerere. aluũ re¬
leuare st̃core. uesicã urine. effusione laxa¬
cunda mulieris appellant᷑. Cuiꝰ ethymo¬
logia apd̾ nos sonat sitiens tuus. ut mex¬
pletã babilonis indicee uoluptatẽ. Redẽp¬
tor nr̃ dñs exercituũ. nom̃ illiꝰ sc̃s isrł.
Sede tacens. & ingred̃e tenebras filia cha

Expanded text:
lone. Disputant Stoici, multa re turpia, prava lone. Disputant Stoici, multa re turpia, prava hominum consuetudine, verbis honesta esse, ut et caetera his similia. Rursumque re honesta, nominibus videri turpia; ut liberos procreare, inflationem ventris crepitu digerere, alvum relevare stercore, vesicam urinae effusione laxanda mulieris appellantur. Cujus etymologia apud eos sonat, sitiens tuus; ut inexpletam Babylonis indicet voluptatem. Redemptor noster Dominus exercituum, nomen illius. Sanctus Israel. Sede tacens, et intra in tenebr
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ legimꝰ. ubi sp̃õse pulcͥtudo descͥbit᷑. & ad
extremũ infert᷑. absq tacit᷑intate tua. no¬
lentib qͥ int̃p̃tati sunt. transferre. nom̃.
qd̵ in sc̃a scͥptura sonaror tͣpitudinẽ. Recꝰte¬
q contrababylonẽ. in uerecundis utit᷑ no¬
minib. lic & nulla sit tͣ pitudo humani cor¬
poris m̃brũ. uocare nomine suo. euip̃cipi¬
tur ut nudet pectora. & crura. ac femina
aꝑiat. & uadat in captiuitatẽ. uideat᷑ꝙ ig¬
nominia eiꝰ & obpbͥo pateat sẽpit᷑no. W hoc
dñs fecisse se dicit. ut ultionẽ caꝑet de ea.
q. opp̃ssit popłm suũ. Et nullũ ꝑ ea audiat
p̃catorẽ. qui irã dñi suolenire. eonet᷑ dceͣsu
Significat autẽ. angłm gñtis babilonie p̃¬
sidẽ: qͥ cũ cet̾is angłis loqͥt᷑. Curauimꝰ bab¬
ultra tradã hominib. subaudit᷑ babylonẽ:
uelcerte hoc qd̃ iustũ est. & ablatũ de baby¬

Expanded text:
corum legimus, ubi sponsae pulchritudo describitur: ad corum legimus, ubi sponsae pulchritudo describitur: ad extremum infert: Absque taciturnitate tua : nolentibus qui interpretati sunt transferre nomen, quod in sancta Scriptura sonaret turpitudinem. Recteque contra Babylonem inverecundis utitur nominibus licet nulla sit turpitudo, humani corporis membrum vocare nomine suo, cui praecipitur ut nudet pectora, et crura ac femina aperiat, et vadat in captivitatem, videaturque ignominia ejus, et opprobrio pateat sempiterno. Et hoc Dominus fecisse se dicit, ut ultionem caperet de ea, quae oppressit populum suum, et nullum pro ea audiat precatorem, qui iram Domini suo lenire conetur occursu. Significat autem Angelum gentis Babyloniae praesidem, qui cum caeteris Angelis loquitur: Curavimus Babyultra tradam hominibus, subauditur Babylonem: vel certe hoc quod justum est, et ablatum de Baby
Abbreviated transcription (Latin):
uocet᷑ mollis .&x. tenera. &x. delicus afflu¬
ens. Qͦ cunctaꝵ gentiũ manib portaba¬
t᷑ ita ut terre plantas uix ĩpͥm̾et. Preci¬
pit᷑ q ei ut tollat molã. & molat farmã. qd̾
est dure. c.aptiuitatis. & extreme seruitutꝰ
indic iũ. Ut que qͦndã regina fuerat. post¬
ea molende farine oꝑi seruiat. S qr seqͥt᷑
denuda t᷑pitudine tuã. eciã mola abhe¬
breis figuralit intelligit᷑. qd̾ scilicoe ĩ mo¬
remscorti. uictoꝵ libidini pateat Illudq
qd in udicũ de sanson seribit᷑. ad mola eũ
ad philistum esse danatũ. hoc significa¬
re. uolunt. qd̾ ꝓ sobole robustissimoꝵ. ui¬
roꝵ. hoc in allo philas mulieres face sit cõ¬
pulsus. In eo ubinos int̃p̃tatisumꝰ. denuda
turpitudinẽ tuã. pro quo.lxxtranstulert̃
reuela oꝑiñtũ tuũ: theodotio ip̃m ũbũ heb̃¬
icũ posuit. Sanithee. aqͥla. Sẽmatech. Sym¬
possumꝰ. tacit᷑uitatẽ tuã. qd̾ taceri debeat
p̃ uerecundia. Qđ qͥdẽ & in cantico canti¬

Expanded text:
ocetur mollis et tenera et deliciis affluens, quae cunctarum gentium manibus portabatur; ita ut terrae plantas vix imprimeret: praecipiturque ei ut tollat molam, et molat farinam, quod est durae captivitatis, et extremae servitutis indicium; ut quae quondam regina fuerat, postea molendae farinae operi serviat. Sed quia sequitur: Denuda turpitudinem tuam, etiam mola ab Hebraeis figuraliter intelligitur, quod scilicet in morem scorti, victorum libidini pateat. Illudque quod in Judicum libro de Samson scribitur , ad molam eum a Philisthiim esse damnatum, 550 hoc significare volunt, quod pro sobole robustissimus virorum, hoc in allophylas mulieres facere sit compulsus. In eo ubi nos interpretati sumus, denuda turpitudinem tuam, pro quo LXX transtulerunt, revela operimentum; Theodotio ipsum verbum Hebraicum posuit, SAMTHECH  ; Aquila SEMMATHECH; Sympossumus taciturnitatem tuam, quod taceri debeat prae verecundia. Quod quidem et in Cantico Canti
Abbreviated transcription (Latin):
te theodocionis. utar editione qͥ transtu¬
lit. In te. fortis ce ñ est alius. p̃ter eũ ds̃: ꝓ¬
pterea tu fortis absconditꝰ. d̾s isrł saluator.
U̾cũq se ũterint. nͣ ualebunt laqueos ũita¬
tis effug̾e. fac enĩ in cẏro ẽe dm̃ . & nͣ ẽẽ a¬
liũ.p̃cereũ. qͥsit in cyro d̃s. ͦmͦ cyriꝑso¬

Expanded text:
te Theodotionis utantur editione, qui transtute Theodotionis utantur editione, qui transtulit, In te est fortis, et non est alius praeter eum Deus: propterea tu fortis absconditus Deus Israel Salvator. Quodcumque se verterint, non valebunt laqueos veritatis effugere. Fac enim esse in Cyro Deum, et non esse alium praeter eum qui sit in Cyro Deus, quomodo Cyri
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s simł. abiert in cõfusionẽ. fabricatores
erroꝵ. Isrł saluatꝰ est in dño. salute et̃na.
Non cõfundemini. et ñ erubescetis usq in
scłm. scłi. lxx. Sic dicit dñs sabaoch. Labo¬
rauit egyptus. & negotiatio etyopũ &
sabaun. uiri excelsi ad te transibunt. &
tiuerunt serui. & seq̃nt᷑ iuncꝰti manicis.
& transib̃t adte & adorabunt te. & in te
Tu enĩ d̃s es.&x nesciebaniꝰ: d̃s isrł saluator.
Confundant᷑ & erubescant om̃s adu̾sarii
eius: & ambulent in cõfusione. Innouami¬
ni ad me insule. isrł saluat᷑ adnõ salute e¬
terna. Nõ cõfundent᷑ neq erubescent. us¬
q in et̃rm̃. Et in hoc loco qͥsequũt᷑ hysto¬
riam. dicunt egẏptũ .&. ethiopas. gentẽ¬
q sabeã. que trans ethiopiã est. seruisse
cyro.&. ei gentes ultimas fuisse subiectas:
itqͤ mirabili intellexisse uictoria qđ in eo
ẽẽt d̃s. &. ñ ẽẽt aliꝰ p̃ter eũ. qͥ in illo habita¬
possint cẏriꝑsone uigere ñ intelligo. nͥ for¬

Expanded text:
 simul abierunt in confusionem fabricatores errorum. Israel salvatus est in Domino salute aeterna: non confundemini, et non erubescetis usque in saeculum saeculi. LXX: Sic dicit Dominus Sabaoth: Laboravit Aegyptus, et negotiatio Aethiopum et Sabaim: viri excelsi ad te transibunt, et tui erunt servi, et te sequentur vincti manicis, et transibunt ad te, et adorabunt te, et in te Tu enim Deus es, et nesciebamus: Deus Israel Salvator: confundantur et erubescant omnes adversarii ejus, et ambulent in confusione. ÷ Innovamini ad me insulae  Israel salvatur a Domino salute aeterna: non confundentur neque erubescent usque in aeternum. Et in hoc loco qui sequuntur historiam, dicunt Aegyptum, et Aethiopes gentesque Sabaim, quae trans Aethiopiam 540 sunt, servisse Cyro, et ei gentes ultimas fuisse subjectas: atque ex mirabili intellexisse victoria, quod in eo esset Dominus, et non esset alius praeter eum qui in illo habitafor
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ aideos. Nõ cõfundemini neq erubesce¬
tis. ñ solũ in p̃sũti scło. s &. in futuro. Ser¬
usse. autẽ ei. & egyptũ .&. etyopas &r saba¬
im. excelsos iuros. itq sublimes. nemo dubi¬
tat. cũ ei mũdũ uideat ẽẽ subiectũ .& expau¬
caꝵ nomine nationũ. qͥhabitant inex¬
tremis finib terre. cunctos celoꝵ cardi¬
nes. &. om̃ia terre littora ei creditura per¬
spiciat. Unde pulchre. qͣsi laborantib ier¬
rore ydolatrie. cessare labor egypti noĩa¬
t᷑ Nulla eni gens ita ydolatrie dedita fuit.
& tã inumabilia portũta uen̾ata est. qͣm

Expanded text:
dicitur ad eos: Non confundemini neque erubescetis, non solum in praesenti saeculo, sed et in futuro. Servisse autem ei Aegyptum, et Aethiopas, et Sabaim, excelsos viros atque sublimes, nemo dubitat, cum ei mundum videat esse subjectum, et ex paucarum nomine nationum, quae habitant in extremis finibus terrae, cunctos coelorum cardines, et omnia terrae littora ei creditura perspiciat. Unde pulchre quasi laborantibus in errore idololatriae, cessare labor Aegypti nominatur. Nulla enim gens ita idololatriae dedita fuit, et tam innumerabilia portenta venerata est, quam
Abbreviated transcription (Latin):
um domꝰ isrł. & iterũ. redite p̃uaricatores
meredulitate appellat eos duro corde. &
nus martyr. inuideoꝵ loqͥt᷑ contione. Du¬
ra ceruice & incircũcisi cordib auribq.
Uugͥ longe sunt a iusticiadei. que neredi¬
derunt meã: qͣm ꝓ sua elem̃tia d̾s fecit ẽẽ
uicinã. & uenire ad terras. & neqͣqͣm ultͣ
tardare. nec ꝓcuil fieri. dedit enͣi syon salu¬
tare suũ. & isrł głam suã. Hoc de uatici¬
nio dicꝰtũ est futuroꝵ .&. de aduentu dñ
saluatoris. Ceterũ iuxta hystoriã dat᷑
syon salus. & isrłi gła. qm̃d̃s ꝓpe fecit suã¬

Expanded text:
. Et iterum: Redite, praevaricatores, ncredulitatem appellat eos duro corde, etnus martyr in Judaeorum loquitur concione: Dura cervice et incircumcisi cordibus auribusque, ur longe sunt a justitia Dei, quia non crediderunt in eam, quam pro sua clementia Deus fecit esse vicinam, et venire ad terras, nequaquam vult tardare nec procul fieri. Dedit enim Sion salutare suum, et Israeli gloriam suam. Hoc de vaticinio dictum sit futurorum, et de adventu Domini Salvatoris. Caeterum juxta historiam datur Sion salus, et Isr
Abbreviated transcription (Latin):
receperũt eũ. dedit eis potestatẽ filios
dei fieri. Sinautẽ ego fecit̃ram. ut habita¬
ret᷑. ib hominib & celos extñdi desuꝑ. et eos
astroꝵ uarietate decoraui. ut morarent᷑ in
terra cultores dei. qd̾ mirũ si filiũ meũ iustũ
regẽ miserĩ mũdo. siue. ibĩferis susc itaũm
nec dolus inuentꝰ ẽ inore eiꝰ. qͥ edificet cuu¬
tatẽ meã suꝑ pet᷑m adu̾sũ qͣm porte ĩferi
nõ p̃ualeant. & que ĩ monte posi talate¬
re ñ possit. demonicisq pͥus uincuł. al¬
ligatos. om̃s dimit tat lib̾os . ñ ĩ p̃cio neq
in mun̾ib gratis enĩ salui facti sumꝰ. audi¬
entib apłis. atq facientibꝰ. gratis accepis¬

Expanded text:
receperunt, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Sin autem ego feci terram, ut habitaretur ab hominibus, et coelos extendi desuper, et eos astrorum varietate decoravi, ut morarentur in terra cultores Dei: quid mirum si Filium meum, justum regem miserim mundo, sive ab inferis suscitaverim, nec dolus inventus est in ore ejus . Qui aedificet civitatem meam super petram, adversum quam portae inferi non praevaleant ; et quae in monte posita, latere non possit : daemoniacisque prius vinculis alligatos, omnes dimittat liberos, non in pretio neque in muneribus: gratis enim salvi facti sumus, audientibus Apostolis atque facientib
Abbreviated transcription (Latin):
dñs sabaoth. Qui ad eyri ꝑsonã uolt̃ re¬
ferre que dicta sunt. locũ istũ. ita int̃p̃tan¬
tur. Ille ingentia pollicente qd ꝓpt̃ reũsi¬
oñe popłi mei in uideã. oĩa cyro regnãti.
subst̃na. Ue ei qͥ incredulus est. & ñ putit
uentura que dico. quasi lutũ & testa cõfrae¬
ta calu̾̃pniet᷑ figulũ suũ quare facta. uel
cur ita facta sint . &x opꝰ cont᷑ artificis loqͣt᷑
manꝰ . ex patrẽ & matrẽ calũpniet᷑ filiꝰ. cur
in terrã nature lege ꝓfusus sit. Cũ gͥ ego dñs
sc̃s isrł. plasmau̾um cyrũ. & mea ussione ge¬
neratꝰ sit. suꝑfluũ facitis ãbig̾e de. fut̾uris.
En potiꝰ nosse debetis. qd̾ filios meos popłm
nebras & malũ creaui. ne luc̃ẽ & pacẽ tri¬
buã. Ego eñi sũ d̾s qͥnͣ inuacuũ creaui ter¬
ram. ut ẽẽt deserta ce squalida. s ut hoĩes
habitarent in ea. Ego extñdi celos sue

Expanded text:
Deus sabaoth. Qui ad Cyri personam volunt referre quae dicta sunt, sic locum istum interpretantur. Me ingentia pollicente, quod propter reversionem populi mei in Judaeam, 537 omnia Cyro regna substernam: Vae ei qui incredulus ventura quae dico, quasi si lutum et testa confracta calumnietur figulum suum, quare facta, vel cur ita facta sit; et opus contra artificis loquatur manus; et patrem ac matrem calumnietur filius, cur in terram naturae lege profusus sit. Cum igitur ego Dominus Sanctus Israel plasmaverim Cyrum, et mea jussione generatus sit, superfluum facitis ambigere de futuris; quin potius nosse debetis, quod filios meos, populnebras et malum creavi, nunc lucem et pacem tribuam. Ego enim sum Deus, qui non in vacuum creavi terram; ut esset deserta et squalida, sed ut homines habitarent in ea. Ego extendi sive
Abbreviated transcription (Latin):
tade samus terre Nũqͥd dicit lutũ figulo
suo qͥd facis. &x opꝰ tuũ. absq manib est᷑. Ue
qͥ dicit. patͥ qͥd geñas. &x mulieri qͥd partu¬
ris. Hec dicit dñs sc̃s isrł. plastes eiꝰ. Uentu¬
ra interrogate me suꝑfilios meos ex suꝑ opꝰ
manuũ meaꝵ mandate mͥ. Ego feci terrã.
er hominẽ suꝑ eã crequi ego. Illanꝰ mee te¬

Expanded text:
um figulo suo quid facis: et opus tuum absque manibus est? Ve qui dicit patri quid generas: et mulieri quid parturis. Hec dicit Dominus sanctus Srahel plastes eius: ventura interrogate me super filios meos et super opus manuum mearum mandate mici. Ego feci terram: et hominem super eam creabi ego.
Abbreviated transcription (Latin):
uias eiꝰ dirigã. Ipse edificabit ciuitatẽ mãm
& captiuitatẽ meã dimittor. ñ in p̃cio neq
inmunĩb dic̃ dñs ds̃ exercituũ. lxx. Quid
meliꝰ feci qͣm lutũ figuli. Nũqͥd arans arabit
oꝑaris. nec habes manus. Ue qͥ diẽ patri
qͥd genas & matͥ qͥd parturis: Sic enĩ dic̃
me: de filus meis. & de oꝑib manuũ me¬
aꝵ mandate mͥ. Ego feci terrã &x hominẽ
suꝑeã ego manu mea firmaui cesũ. ego
om̃ib stellis mandaui. Ego suscitaboeũ cũ
iusticia regẽ: & onĩs uie illiꝰ recte. Ip̃se edi¬
ficabit ciuitatẽ meã:. & captiuitatẽ popłi¬

Expanded text:
 civitatem meam: et captivitatem meam dimittet, non in pretio neque in muneribus, dicit Dominus exercituum. LXX: Quid melius feci quam lutum figuli? Numquid arans arabit iam non operaris, nec habes manus? Vae qui dicit patri, quid generas: et matri, quid parturis? Sic enim dicitme de filiis meis, et de operibus manuum mearum mandate mihi. Ego feci terram, et hominem super eam. Ego manu mea firmavi coelum: ego omnibus stellis mandavi. Ego suscitavi eum cum justitia regem: omnes viae illius rectae. Ipse aedificabit civitatem mea
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ scͥptũ est. mandabo nubib ne pluatͭ
nit ueritas dei ut pluant mundo iustͥum
siue iusticiã. t̾raq aꝑiat᷑ .&. germinet
saluatorẽ. De qua &r in psalmo canr. Ueri¬
tas de terra orta est. & iusticia de celo

Expanded text:
supra scriptum est: Mandabo nubibus ne pluant nit veritas Dei, ut pluant mundo justum sive justitiam; terraque aperiatur et germinet Salvatorem. De qua in Psalmis canitur: Veritas
Abbreviated transcription (Latin):
quere exurge. ut qͥd dormis dñe. ut iniu̾e¬
tum in ysayam opꝰ. te orante. & xp̃o miseraz¬
te ꝑficiã. Iam eñĩ tereiꝰ decimꝰ explanationũ
liber cudit᷑. qͥ nec dũ ꝑuenit ad calcẽ. & ĩ te¬
rim donec misericors & miserator dñs. pa¬
tiens & multarũ miserationũ. reddat ꝑͥsti¬
nam sanitatẽ. hanc p̃faciũculã. tumłto ari

Expanded text:
quere: Exsurge, ut quid dormis, Domine ? ut injuncquere: Exsurge, ut quid dormis, Domine ? ut injunctum in Isaiam opus, te orante, et Christo miserante perficiam. Jam enim tertius decimus Explanationum liber cuditur, qui necdum pervenit ad calcem. Et interim donec misericors et miserator Dominus, patiens et multarum miserationum , reddat pristinam sanitatem, hanc Praefatiunc
Abbreviated transcription (Latin):
ulti casus ob¬
pͥuutͭ nauig̃anteᷤ.
Si uehem̃tior. flau̾it uentꝰ. tẽpestas formidi¬
ni ẽ. Si. aiura mod̾atior sũma iacñtis elemͣti
terga crispau̾it. pirataꝵ insidias ꝑtimes¬
cunt. At q ita fit. ut fragili ligno anime
credite. aut metuant ꝑiculũ. aut sustine¬
ant. Quoꝵ utrũq alto grauiꝰ ẽ. uel mortẽ
timere ꝑpetuo. uel qͣm timueris sustine¬
re Hoc m inysaie pelago. nauiganti acciðe
uideo Dũ enĩ in offenfo cursu. uela tendũt᷑.
&e securis nautaꝵ manib sulcans. eqͣris cã¬
pos carina dilabit᷑. subitus languoris tͣbo
consurgens. tantis undaꝵ molib. & collisoꝵ
inter se. fluctuũ fragore resonãte. pauida
amicoꝵ corda ꝑterruit. ut dic̃e cogerent᷑
magist᷑ saluoᷤᷤ nos fac ꝑimꝰ. Qm obrẽ eusto¬
chiũ. in. toto orbe terraꝵ. unicũ nobilitatᷤ
& uirginitatis exẽplũ. ñ sileat pupilla oculi tui
claniaq in corde abba pat̃. &x cũ psalmista lo¬

Expanded text:
ulti casus opprimunt navigantes. Si vehementior flaverit ventus, tempestas formidini est. Si aura moderatior summa jacentis elementi terga crispaverit, piratarum insidias pertimescunt. Atque ita fit, ut fragili animae ligno creditae, aut metuant periculum, aut sustineant: quorum utrumque altero gravius est, vel mortem timere perpetuo, vel quam timueris sustinere. Hoc mihi in Isaiae pelago naviganti accidere video; dum enim inoffenso cursu vela tenduntur, et securis naturarum manibus, sulcans aequoris campos carina delabitur, subitus languoris turbo consurgens, tantis undarum molibus et collisorum inter se fluctuum fragore resonante, pavida amicorum corda perterruit, ut dicere cogerentur: Magister, salvos nos fac, perimus . Quamobrem, Eustochium, in toto orbe terrarum unicum nobilitatis et virginitatis exemplum, non sileat pupilla oculi tui; clamaque in corde: Abba pater . Et cum Psalmista lo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ saluamini ex gentib Nõ cognouert̃ qͥ
portant lignũ sculpture. sue: orant deos
nõ saluantes. Si anñc iãt. appropinqͤnt
ut sciant simul. Qͥs audita fecit hec ab ĩ¬
& ñ est alius absq me: lustus & saluans
nõ est p̃terme. Cou̾timim. ad me.& salui
eritis ab exdremis terre. egosũ dñs. &.
uõ est aliꝰ. ꝑ meniae ipsũ uro. nͥ egrediet᷑
de ore meo iusticia. sermones mei ñ aũtñ
confitebit᷑ omĩs lingua deo dicens. uistici¬
a ee gła ad eum uenient. & confundent᷑
omnes qui separant se a dño. Iustificabi¬
tur.ꝙ in dño głabit᷑ om̃e semen filiorum
isrł. U ocatis egypto etyopia .&r sabaim. uirs
excessis. ꝑ que monstrat᷑ salus uniũsaꝵ gn̾tiũ
barbararũ . & totius mũdi ad dm̃ conũsio. oitũ

Expanded text:
qui salvamini de gentibus; non cognoverunt qui portant lignum sculpturae suae: orant deos non salvantes. Si annuntiant, 542 appropinquent ut sciant simul, quis audita fecit haec ab innon est alius absque me: justus et salvans non est praeter me. Convertimini ad me, et salvi eritis ab extremis terrae. Ego sum Deus, et non est alius. Per memetipsum juro: nisi egredietur de ore meo justitiaconfitebitur omnis lingua Deo dicens: Justitia, et gloria ad eum veniet, et confundentur omnes qui separant se a Domino: justificabitur et in Deo glorificabitur omne semen filiorum Israel. Vocatis Aegypto, et Aethiopia, et Sabaim viris excelsis, per quae monstratur salus universarum gentium b
Abbreviated transcription (Latin):
est & in deuteronomio. Nonue. is¬
te pater cuus possedit ce.&. fecit
te. &. creauit te: & ħ consideran¬
duni qd̾ uon dix̾it dũs. siue deus
possedit te .&. fecit te .&. creauit
te. sed pater. ut elemencia nonunᷤ
austeritatẽ potentie nutigaret.
nouimꝰ. non exeludit filiũ. sed iun¬
git patri. Neq enĩ dixit. aliũ ñ
nouinꝰ. sed extra te aliũ non no¬
uimiꝰ. Cũ enũ dicat filiꝰ. ego in patͤ.
& pater in me: extra patrẽ non no¬
uimꝰ filiũ. qr. in patre eognoseimꝰ
eum. Deniq &e nom̃ illiꝰ nominamꝰ.
dientes in oratione. dñica. pater

Expanded text:
est in Deuteronomio: Nonne isest in Deuteronomio: Nonne iste pater tuus possedit te, et fecit te, et creavit te ? Et hoc considerandum, quod non dixerit, Dominus, sive Deus, possedit te, et fecit te, et creavit te; sed pater, ut clementia nominis austeritatem potentiae mitigaret. novimus, non excludit Filium, sed jungit Patri, neque enim dixit « Alium non novimus, » sed « Extra te alium non novimus. » Cum autem dicat Filius: Ego in Patre et Pater in me, extra Patrem non novimus Filium , quia in Patre cognoscimus eum. Denique et nomen illius nominamus dicentes in Or
Abbreviated transcription (Latin):
uenit Mundi consummatio .&. om¬
uia que ꝑ propħas locutus es reb
expleta sunt: &. reddidisti uniu̾sa
que pollicitꝰ es. tribue nob̃ pacẽ:. quȩ
exsuꝑat omẽm sensum. Dñe d̾s nr̃.
possederunt nos dñi absq te: tm̃ in
nr̃ posside nol. dũe. extra te. aliũ ues
eta tribuenda est.ꝙ. uos absq ce.
domini possederunt. ydola uidelicoe
uel demones . y dolis assidentes. iueħ¬
q aliud postulamꝰ. uͥ ut digni simꝰ.
post. errores plurimos. ut cui uoĩs
recordem. Iuxta .lxx. qͥ dixerunt
dñe. d̾s posside uos. hoc p̃cant᷑. ut
post pacem sibi redditã. dei possessio
fiant. Qͦd qͥdem &e de sapientia legi¬
inus: que iuxta hebraycũ loqͥtur in
prouerbus. Deus possedit mȩ mnitio
uiaꝵ. suaꝵ. licet quedã exemplari¬
a male ꝓ possessione. habeaut creatu¬
ram deniq seqͥtur. Ante aute omĩs
colles: generauit me. Qͦmͦ eñi erea¬
ture generatio poterit coaptari: q̃
magis possessioni congruit. Scriꝑtũ

Expanded text:
venit mundi consummatio, et omvenit mundi consummatio, et omnia quae per Prophetas locutus es, rebus expleta sunt, et reddidisti universa quae pollicitus es, tribue nobis pacem, quae exsuperat omnem sensum. Domine Deus noster, possederunt nosr, posside nos: Domine; extra te alium nescst cuncta tribuenda est, quia nos absque te domini possederunt, idola videlicet, vel daemones idolis assidentes: nihilque aliud postulamus, nisi ut digni simus post errores plurimos, qui tui nominis recordemur. Juxta LXX, qui dixerunt: Domine Deus, posside nos, hoc precantur, ut post pacem sibi redditam Dei possessio fiant. Quod quidem et de Sapientia legimus, quae juxta Hebraicum loquitur in Proverbiis: Deus possedit me initium viarum suarum , licet quaedam exemplaria male pro pos sessione habeant creaturam. Denique sequitur: Ante omnes autem colles generavit me. Quomodo enim creaturae generatio poterit coaptari, quae magis pos sessioni congruit? Scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
corda exeruciet. qd̾ tałe dñm ꝑdide¬
runt. Potest hoc or. suꝑ iudeis intel¬
ligi: qͥ xp̃m. brachiũ dni nescierunt.
Cum q eum uiderint. atq cognouiñ.
que patibulo confixerunt: confun¬
dent . Tunc ineruditꝰ popłs .&e. nes¬
ciens legem dei. Delistimulis meita¬
bit᷑. qnͣ uiderit nationes. in suũ sue¬
cessisse locũ. & igne penitudinis ar¬
serit. siue dolore supplicii. qñ audie¬
rit illud qd̾ scriptum est. Ite. in is¬
nem ȩternũ: qui p̃paratꝰ est diabo¬
lo ce angłis eius. Dñe. dabis pacem
nob̾: omĩa enũ o ꝑͥa ͭ oꝑatꝰ es nob̃. Lxx.
Dñe d̾s ur̃ ꝑacem da nob̾: omĩa enĩ
reddidisti nobis. Nocandũ. qd̃ post¬
quã nob̾ oꝑa nr̃a reddiderit: pacẽ.
daturus sit .&. exponit causas:
cur postulet pacẽ. Pro cuuctis em̃ oꝑi¬
bus quȩ oꝑati sunt suꝑ terram. diẽt
se. suftinuisse. tormenta: & iustũ ẽẽ
ut post supplicia. atq eruciatꝰ mise¬
ricordiã consequant᷑. Siue. aliter. Qͥa

Expanded text:
corda excruciet, quod talem Dominum perdiderunt. Potest hoc et super Judaeis intelligi, qui Christum brachium Domini nescierunt, cumque viderint eum atque cognoverint, quem patibulo affixerant, confundentur. Tunc ineruditus populus et nesciens legem Dei, zeli stimulis incitabitur, quando viderit nationes in suum successisse locum, et igne poenitudinis arserit, sive dolore supplicii, quando audierit illud quod scriptum est: Ite in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo, et angelis ejus . Domine, dabis pacem nobis: omnia enim oDeus noster, pacem da nobis: omnia enim reddidisti nobis. Notandum quod postquam nobis opera nostra reddiderit, pacem daturus sit, et quomodo exponat causas, cur postulet pacem. 351 Pro cunctis enim operibus quae operati sunt super terram, dicunt se sustinuisse tormenta, et justum esse ut post supplicia atque cruciatus, misericordiam consequantur. Sive aliter: Quia