comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nationũ in ysa
ꝑuenit liber.
in scͥpturis scĩs contineat. uellem iurgo xp̃i.
eustochiũ. breui sermone ꝑcurrere. Sed qr.
non possum omĩa in om̃ib locis dice. hoc stͥe¬
tim ammoneo. qd psalmꝰ qͥ huiꝰ num̃i ticulo
prenotat᷑ sit pueri dñi dauid. & cecinerit ũ¬
ba cantici. in die qͣ aripuit eũ dñs. de manu
omiũ inimicoꝵ suoꝵ & de manu saul.ox.
dixit. Diligam te dñe fortitudo mea: ce reli¬
qua. Puer autẽ dñi ille est. cui pater loqͥt᷑ in
ysaẏam. Magnũ tibi est uocari. puer meiss.
x in alio loco. Ecce puer meus. q̃m elegi. dilec
puer qͥ int̃pretat᷑ fortis manu. in die qua li¬
berauit eũ dñs de manu saul. qͥ in lingua nr̃a
expetitũ uel infernũ sonat .cx. ib om̃ibus ini¬
micis suis. qui clamauerunt contra eum.
crucifige crucifige talem. qͦndo ad patrem as¬
cendit uictor. fuluis uestibꝰ de bosra. int cetã
triumphantis locutus est uerba. Eripe me
de cotradictionibꝰ popłi. constitues me in caput

Expanded text:
nationum in Isaiam pervenit liber, in Scripturis sanctis contineat, vellem, virgo Christi Eustochium brevi sermone percurrere. Sed quia non possum omnia in omnibus locis dicere, hoc strictim admoneo, quod psalmus, qui hujus numeri titulo prt eum Dominus de manu omnium inimicorum suorum et de manu Saul, et dixerit: Diligam te, Domine, fortitudo mea, et reliqua. Puer autem Domini ille est, cui Pater loquitur in Isaia: Magnum tibi est vocari puerum meum . Et in alio loco: Ecce puer meus quem elegi, et dilpuer qui interpretatur, fortis manu, in die qua liberavit eum Dominus de manu Saul; qui in lingua nostra, expetitum, vel infernum sonat, et ab omnibus inimicis suis, qui clamaverunt contra eum: Crucifige, crucifige talem , quando ad Patrem victor ascendit fulvis vestibus de Bosra, inter caetera triumphantis locutus est verba: Eripe me de contradictionibus populi: constitues me in caput
Abbreviated transcription (Latin):
liqͥd pretermitte̾
dannũ ẽ intellignͣcie. Quã ob¬
rẽ in singłis libͥs qͥ cnͣtũ nume¬
rũ ordune̾ q significant. breueᷤᷤ
prefaciunclãs posui. Teq uir
in sua cernit᷑ maiestate. n duo
seraphĩ stancia in circuitu eiꝰ at¬
ciꝰ. ⁊ ꝯmotum liminare. tenpli. atq
ꝯcussum. ⁊ domꝰ uidaica tenebris
phemantis. qͥ ꝯsona inpietatis uoce
clamantis crucifige crucifige talẽ.
&e ñ habemꝰ regẽ nisi cesarẽ: unu̾¬
q de seraphĩ missũ ad ysaiã. qͥ for¬
cipe de altari carbone ꝯprehenso.
ꝓphe purgaret labia ⁊ popłs re¬
maneret in mundꝰ. Tercꝰ gͦ in ysaiã
liber hoc habet exordiũ.

Expanded text:
praetermittere, damnum est intelligentiae. Quamobrem in singulis libris, qui tantum numerum ordinemque significant, breves praefatiunculas posui. Teque, vimnipotens in sua cernitur majestate; et duo Seraphim stantia in circuitu ejus atcommotum liminare templi atque concussum, et domus Judaica tenebris phemantis, qui consona impietatis voce clamabant: Crucifige, crucifige talem; et, Non habemus regem, nisi Caesarem . Unumque de Seraphim missum ad Isaiam, qui forcipe de altari carbone comprehenso, prophetae purgaret labia, et populus remaneret immundus. Tertius ergo in Isaiam liber hoc habet exordium.
Abbreviated transcription (Latin):
eã õs transeuntes uiã ⁊ uastauit
eã aper de silua reliquit tenplum
suum clñs : iratꝰ q ꝯsurgens ait:
Reliqui domũ meam dimisi here¬
ditatem meam: Facta est hereditas
mea mͥ sicut leo insilua: ledit suꝑ
me uocẽ suã ꝓpterea odi eã  Simi¬
litudo aut̃ uastitatis. templi ⁊ ier
lni sunta ẽ ab agͥcolis qͥ qmͣdiu uinea
uuar᷑ plena ẽ poniuis custoles in
fiunt casule ꝓpt̃ ardorẽ solis ac
radios declinãdoᷤ ⁊ ide uł hominẽ
uł bestiolas. q̃ insidiari solent na¬
tis frugib abiguis: Cũ aut̃ abla¬
ta fuerint huiꝰmodi genimina: re-¬
manent arencia fruticũ umbracu¬
la casuleq receilente custode: qͥa
non ht̃ ultra qđ seruet. Ergo ⁊
omp̃c deus dereliquit tenplum ⁊ ur¬
bem fecit eẽ desertã: Qͦd non neceᷤ¬
se ẽ sermonib approbare nobis :¬
p̃sertim qui uidemꝰ desertã syon

Expanded text:
vastavit eam aper de silva: reliquit templum suum Dominus, iratusque consurgens ait: Reliqui domum meam: dimisi haereditatem meam. Facta est haereditas mea mihi, sicut leo in silva: dedit super me vocem suam, propterea odivi eam . Similitudo ausalem sumpta est ab agricolis, qui quamdiu vinea uvarum plena est, ponunt custodes in fiunt casulae propter ardorem solis ac radios declinandos: et inde vel homines, vel bestiolas quae insidiari solent natis frugibus, abigunt. Cum autem ablata fuerint istiusmodi genimina, remanent arentia fruticum umbracula, casulaeque, recedente custode, quia non habet ultra quod servet. Ergo et omnipotens Deus dereliquit Templum, et urbem fecit esse desertam: quod non necesse est sermonibus approbare, nobis praesertim, qui videmus desertam Sion
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sa despicimꝰ : ⁊ seqnͣtes historie
illi de celesti hierłm sonniant. referaoꝰ
egrediu̾t᷑ ex ea. uł ob penitenciã re¬
uertũt᷑ ad sedẽ pristinã: De ꝗͣ ⁊ illud
ini e odẽ ꝓpheta. dici arbitram᷑ illumi¬
nare illuminare hierusalẽ uenit enĩ
lux tua. ⁊ gła dñi super te orta ẽ
Q gentes in splendore tuo: qnͣdo ueni¬
ent õs filiĩ es de longe. ⁊ filie eiꝰ in u¬
meris portabũt᷑. & oꝑient eã cameli

Expanded text:
picimus, et sequentes historiae illi de coelesti Jerusalem somniant, referamusegrediuntur ex ea, vel ob poenitentiam revertuntur ad sedem pristinam, de qua et illud in hoc eodem Propheta dici arbitramur: Illuminare, illuminare, Jerusalem: venit enim lux tua, et gloria Domini super te orta est: et gentes in splendore tuo: quando venient omnes filii ejus de longe, et filiae illius in humeris portabuntur, et operient eam
Abbreviated transcription (Latin):
nacione inligent in more m᷑
n quo ꝑcuciam uos ultͣ addentes
preuaricacionẽ Quo testimo¬
mo discimꝰ ircirco dnm̃ percutere
delinquentes. ut ꝑcussos corrigat: Ss¬
⁊ non tã pena sit quam emendacio
Estq sensus: Non iuenio qmͣ plagĩ
ur̃is possim adibere medicinã. Dor¬
nia menbra ur̃a plena sint uulne¬
rũ: Nullã partẽ corꝑis q̃ non sit
ante. ꝑcussa reperio Uel certe hͦcͦ
mͦ. Nullas in uenio plagas qͥb ur¬
am frangam duriciã: Quanto enĩ
tormenta maiora st̃ : tantomagis
crescit inpietas & iniqͥtas. siue ut
theodocio transtulit. declinacio:
ut recedatis ⁊ declinetis a dño
Quale est illucl hieremie: Sine
causa percussi filios ur̃os disciplinã ñ
recepistis: Unde iratꝰ loquit᷑ ꝑ ofex
Nlon uisitabo suꝑ filias urãs cũ fue.¬

Expanded text:
ent, immoremur. . In quo percutiam vos ultra addentes praevaricationem? Quo testimonio discimus idcirco Dominum percutere delinquentes, ut percussos corrigat, et non tam poena sit, quam emendatio. Estque sensus: Non invenio quam plagis vestris possim adhibere medicinam: omnia membra vestra plena sunt vulnerum: nullam partem corporis quae non sit ante percussa, reperio. Vel certe hoc modo: nullas invenio plagas, quibus vestram frangam duritiam. Quanto enim tormenta majora sunt, tanto magis crescit impietas et iniquitas, sive, ut Theodotio transtulit, declinatio, ut recedatis et declinetis a Domino. Quale est illud Jeremiae: Sine causa percussi filios vestros: disciplinam non recepistis . Unde iratus loquitur per Osee: Non visitabo super filias vestras, cum fue
Abbreviated transcription (Latin):
graui iniqͥtate semini neqͣm filiis scelera¬
tis: Dereliq̃rt̃ dirm blasphemauert᷑ scm̃
isrł : abbalienati st̃ retrorsũ.
oc qcł in ultimo posui abbalienati
st᷑ retrsũ : lxx int̃pretes non hñt E
ꝓ blasphemauert̃ sc̾bit᷑ in eis ad iracon¬
cliã concitauert᷑: E pro semim neqm se.¬
men pexmiũ: Qod ceteri sequentes. heb¬
raicum merechim: int̾pretati st̃ pessimoꝵ
ut non tã seminis uiciũ sit. ne bom .
mali diuersa putet᷑ ẽẽ nata᷑ : qm eorũ

Expanded text:
iis sceleratis: dereliquerunt Dominum: blasphemaverunt sanctum Israel: abalienati sunt retrorsum. Hoc quod in ultimo posui: abalienati sunt retrorsum, LXX Interpretes non habent et pro blasphemaverunt, scribitur in eis, ad iracundiam concitaverunt: et pro semine nequam, semen pessimum. Quod caeteri sequentes, Hebraicum MEREIM   interpretati sunt, pessimorum: ut non tam seminis vitium sit ne boni et mali diversa putetur esse nat
Abbreviated transcription (Latin):
presenciar deuorant ⁊⁊ usq ad finem
mundi ꝑseuerabit uastitas uideor̃:
Dossumꝰ aut̃ hec tropologice de pec¬
catorib acciꝑe. qͥ de scĩtate pristi¬
na corruerius pͦqm ꝯtrariis fuerunit
traditi potestatib. qͦd oĩã eoꝵ bona
uenians ad desertũ. ⁊ pͥoris uisticie
ds̃ non recordet᷑ ⁊ igne diaboli oĩa
succendant᷑: ⁊ sint pabulũ bestiar
De qͥb ⁊ in alio loco scͥptum est: lle
tradas bestus animã confirentẽ tͥ
D ẽlinquet᷑ filia syon sic̃ umbra¬

Expanded text:
eni devorant, et usque ad finem mundi perseverabit vastitas Judaeorum. Possumus autem haec tropologice de peccatoribus accipere, qui de sanctitate pristina corruerunt, postquam contrariis fuerint traditi potestatibus: quod omnia eorum bona veniant ad desertum: et prioris justitiae Deus non recordetur: 17 et igne diaboli omnia succendantur; et sint pabulum bestiarum, de quibus et in alio loco scriptum est: Ne tradas bestiis animam confitentem tibi . Derelinquet
Abbreviated transcription (Latin):
n succense Regionẽ uram̃ in conspec¬
tu ur̃o alieni deuorats :ꝙ desolabr̃
sicut inuastitate hostili
Dec sub babylonus exparte conple¬
ta st̃ incenso tenplo. subu̾sa hierłm:
qmͣdo regionẽ decẽ tͥbuũ samaritani
possedert̃. ⁊ i tantam redacta ẽ t̾ra
repmissionis solitudinẽ. ut aleonib
uastaret᷑. Ileniꝰ aut̃ atq ꝑfectiꝰ qͥd
futurũ sit sub romana captiuitate
describr̃: qmͣdo uniũsã uideã romanꝰ¬

Expanded text:
succensae: regionem vestram in conspectu vestro alieni devorant, et desolabitur sicut in vastitate hostili. Haec sub Babyloniis ex parte completa sunt, incenso templo, subversa Jerusalem, quando regionem decem tribuum Samaritani possederunt, et in tantam redacta est terra repromissionis solitudinem, ut a leonibus vastaretur. Plenius autem atque perfectius quid futurum sit sub Romana captivitate describitur: quando uni
Abbreviated transcription (Latin):
nes declinauert᷑ simul inutiles facti st̃
non est qͥ faciat bonũ non ẽ usq ad
unũ: Nod q infert᷑ non ẽ in eo sani¬
tas: uł in populo intellige. uł in coꝵ¬
pore uł in capite: Non ẽ circũligata
nec curata medicamine: neq fota oleo
Iro qͦ bex transtulert̃ N on est ma¬
lagna inponere : neq oleũ neq allig¬
aturas. USq hodie uulnꝰ ⁊ liuor:
ac plaga tumens populi isrł: non est
circunligata fasciolis. nec curata me¬
tatꝰ ẽ. linteola uidelicet: q̃ ad siccandã
saniẽ. ⁊ prulencias extͣhendas inicutnt᷑
uuluerib lleq fota oleo: ut eor̾ du¬
ricia lacͥnus penitencie molliret᷑ ꝓ fas¬
ciolis qͥb ifrłis neqͦqͦm circũligata st̃
uuln̾a: ler malagnia transtulert᷑ Ia¬
cit medicũ qͥ ad curandũ uenerat do¬
sub persona babilonis loqunt᷑ angłi.
Curauimꝰ babylonẽ ⁊ non ẽ sanata.
urbẽ udelicet ꝯfusionis adq uicioꝵ¬

Expanded text:
es facti sunt: Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum . Quodque infertur: non est in eo sanitas, vel in populo intellige, vel in corpore, vel in capite. . Non est circumligata, nec curata medicamine: neque fota oleo. Pro quo LXX transtulerunt: Non est malagma imponere, neque oleum, neque alligaturas. 16 Usque hodie vulnus et livor, et plaga tumens populi Israel non est circumligata fasciolis, nec curata me linteola videlicet, quae ad exsiccandam saniem, et purulentias extrahendas injiciuntur vulneribus. Neque fota oleo: ut eorum duritia lacrymis poenitentiae molliretur. Pro fasciolis, quibus Israelis nequaquam circumligata sunt vulnera, LXX malagma transtulerunt. Jacit medicum, qui ad curandam venerat dosub persona Babylonis loquuntur Angeli: Curavimus Babylonem, et non est sanata , urbem videlicet confusionis atque vitio
Abbreviated transcription (Latin):
hominib non flagellabunt᷑
¶Aine caput languidum: ⁊ om̃e
cor merens Anmi leticia: int̾lũ
dolores corꝑis mitigat: Qͦdsi ad e¬
grotacionẽ corꝑis accedat egͥtudo
animi : duplicat᷑ in firmitas Int̃ ip¬
sos qͦ sensus n omĩa menbra corꝑis
principalẽ locũ obtinet caput : in
qͦ uisus ⁊ odoratꝰ auditꝰ ⁊ gͦstus ẽ.
Cũ gͥ caput doluerit: oĩa menbra
debilia st̃: E ꝑ methaphorã docet
qd̾ aprincib usq ad extremam ple¬
bẽ adoctorib usq ad imꝑitũ uu¬
lgus innullo sit sanitas: s ꝯrnnes
ininpietate pari ardore ꝯsistans
planta pecdis usq ad uerticẽ  non
est in eo sanitas: Qulnꝰ ⁊ liuor ⁊
plaga tumens Seruat ceptã tͣus¬
lacionẽ: Apedib usq ad uerticẽ.
icdest ab imo usq ad sũinum. ab ex¬
tremis usq ad pͥmos : toto confusi st̃
tumens: Aut enĩ uerberib liuens
corpora: aut plagis tumens: aut
hiant uuluerib. Eerimꝰ cui temꝑi
hẽc coaptanda sibs Post babilomã

Expanded text:
minibus flagellabuntur . Omne caput languidum, et omne cor moerens. Animi laetitia interdum dolorem corporis mitigat: quod si ad aegrotationem corporis accedat aegritudo animi, duplicatur infirmitas. Inter ipsos quoque sensus, et omnia membra corporis, principalem locum obtinet caput, in quo visus et odoratus, auditus et gustus est. Cum igitur caput doluerit, omnia membra debilia sunt. Et per metaphoram docet, quod a principibus usque ad extremam plebem, a doctoribus usque ad imperitum vulgus in nullo sit sanitas: sed omnes in impietatem pari ardore consentiant. A planta pedis usque ad verticem, non est in eo sanitas: vulnus, et livor, et plaga tumens. Servat coeptam translationem: a pedibus usque ad verticem, id est, ab imo usque ad summum, ab extremis usque ad primos, toto confossi sunt tumens: aut enim verberibus livent corpora, aut plagis tument, aut hiant vulneribus. Quaerimus, cui haec tempori coaptanda sint. Post Babylonicam
Abbreviated transcription (Latin):
genciũ lacedemonioꝵ. ac atheniensiũ.
ac romanoꝵ mererent᷑ anuciciaᷤ frgo qd̾
dicit non est ineo sanitas ad extremã
refert captiuitatẽ qmͣdo pꝰ titũ ⁊ u¬
espasianũ ⁊ ultimã euersionẽ iherłm
sub helio adriano usq ad p̃sens nullũ¬

Expanded text:
gentium, Lacedaemoniorum, et Atheniensium, ac Romanorum mererentur amicitias. Ergo hoc quod dicit: Non est in eo sanitas, ad extremam refert captivitatem: quando post Titum et Vespasianum, et ultimam eversionem Jerusalem, sub Aelio Hadriano usque ad praesens tempu
Abbreviated transcription (Latin):
enati st̃ retͦrsũ : ut qͥ appellabant᷑ parͤ
⁊ filii dei pꝰea dicerentur filii aliem
mentiti st̃ mͥ Irecepit saluator ne
app̃henso aratro respiciamꝰ pꝰ tergũ.
ne mutem᷑ urorẽ loth Unde ⁊ apłs
pleno peccatis. ostendit nullã speci¬
ẽ peccatoꝵ in isrł populo non fu¬
isse. Sin aut̃ legerimus ut in he¬
braico ẽ populo graui mniqͥtate
illiꝰ testimoniĩ recordem᷑ qđ iniqͥtã
sedeat suꝑ talentũ plibi Et expe¬
ccatoris persona dr̃ in splalmo tͥcesimo
septimo: Fleuate st̃ inqͥtates mee su¬
ꝑ caput meũ quasi onus gͣue gͣua

Expanded text:
appellabantur pars et filii Dei, postea dicerentur: Filii alieni mentiti sunt mihi . Praecepit Salvator, ne apprehenso aratro, respiciamus post tergum , ne imitemur uxorem Lot. Unde et Apostolus  LXX, populo pleno peccatis , ostendit nullam speciem peccatorum in Israel populo non fuisse. Sin autem legerimus, ut in Hebraico est, Populo gravi iniquitate, illius testimonii recordemur, quod iniquitas sedeat super talentum plumbi, et ex peccatoris persona dicatur in psalmo tricesimo septimo: Elevatae sunt iniquitates meae super caput meum: Quasi onus
Abbreviated transcription (Latin):
In principio uoluminis titulis ẽ: ꝑsonã.
causam: tempꝰq. conmiemorans In scđo.
intentos auditores facit: Lercio narrat
qͥd loqutꝰ sit dñs: In quarto qͣsi in ȩrces¬
sibus gentẽ increpat peccatcem : et
popłm plenũ uł grauẽ unqͥtate. Non qđ̃
alia sit gens ⁊ alius popłs ut qͥdam pu¬
tant: s ipse urł ꝙ. gens appellat᷑ ⁊ po¬
pls ⁊ filii scelerati siue iniqui: ut qui

Expanded text:
In principio voluminis titulus est, personam, causam, tempusque commemorans: in secundo intentos auditores facit: in tertio narrat quid locutus sit Dominus: in quarto quasi in excessibus gentem increpat peccatricem, et populum plenum vel gravem iniquitate. Non quo alia sit gens et alius populus, ut quidam putant, sed ipse Israel, et gens appellatur et populus, et filii scelerati, sive ini
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ipse loqͥt᷑ in eugłio data eͣ nͥ oĩs
potestas in celo y interra ⁊ oĩa mea
tua st̃: ⁊ glorificabor in eis: cur non
eciã ommipotentis nomen referat᷑ ad
.xp̃m: ut sicut deus dei ⁊ dñs dñi. sic

Expanded text:
 ipse loquitur in Evangelio: Data est mihi omnis potestas 19 in coelo et in terra ; et: Omnia mea tua sunt, et glorificor in eis; cur non etiam Omnipotentis nomen referatur ad Christum: ut sicut Deus Dei, et Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qͦ tempore uiderit. titulo demonst᷑¬
tum ẽ : nc̃ celũ ⁊ terram ad audiendũ
ꝓuocat. in celo suꝑna significans angłi¬
cas ꝙ uirtutes: in t̾ra mortaliũ¬
tinent ea q̃ ꝯtinent᷑ S iue qr per
Moysem testes uocatierat dñs celum
q. trã dans populo israel legẽ suã
⁊ dixerat adtende celũ ⁊ loqͣr. audi¬
at t̃ra u̾ba oris mei. pꝰ p̃uaricacionẽ.
popłi eosdẽ rursus intestimoniũ¬
uocat : ut cuticta elementa cognoᷤ¬
scant. uiste dnm in ulcioe mancda¬
tor̃ suoꝵ adiracundiã concitatim.
Ncelo hebraicum sam̃aim sonat ce¬
los plurali numero: maxime cum aud
dixerit .i. semũ quod plurali effer¬
t᷑ numb nõ singłari: S qͥdam uo¬
lunt pluralit᷑ qͥdẽ dici celos s singłari¬
ter intelligr uirta illud quod singłaᷤᷤ
ciuitates thebas ⁊ athenas uocamus:
Estq hebraici caracteris idioma: ut
sint.⁊ pluralia. ut cherubim. ⁊ sera¬
phim: ⁊ q̃ in oth: fenina pluralia ut
Sabaothꝰ. E hoc nocandũ qͦd celis

Expanded text:
 quo tempore viderit, titulo demonstratum est: nunc coelum et terram ad audiendum provocat. In coelo supernas significans angelicasque virtutes: in terra mortaliutinent, ea quae continentur. Sive quia per Mosen testes vocaverat Dominus coelum et terram, dans populo Israel legem suam, et dixerat: Attende, coelum, et loquar: audiat terra verba oris mei : post praevaricationem populi, eosdevocat, ut cuncta elementa cognoscant, juste Deum in ultionem mandatorum suorum ad iracundiam concitatum. Pro coelo Hebraicum coelos sonat plurali numero, maxime cum audire, dixerit, id est, quod plurali effertur numero, non singulari. Sed quidam volunt pluraliter quidem dici coelos, sed singulariter intelligi, juxta illud quod singulas civitates Thebas et Athenas vocamus. Estque Hebraici characteris idioma, ut sint et pluralia, ut cherubim et seraphim. Et quae in oth, feminina pluralia, ut sabaoth. Et notandum quod coelis
Abbreviated transcription (Latin):
loq̃bat᷑. Uenite ad me õs qͥ laboratis
et honerati estis : ꝙ ego reficiã uos
Phariseis gͦ ⁊ scͥbis non credentib qui
habebant legis clauẽ atq noticiam.
una die tͥa milia simul credidint et .u.
eipientibus crucẽ.xͥ : indocta nacionũ t᷑ba
suscepit: Unde ⁊ apłs loq̃bat᷑. Hidete uo¬

Expanded text:
me omnes qui laboratis, et onerati estis, et ego reficiam vos . Pharisaeis ergo et Scribis non credentibus, qui habebant Legis clavem atque notitiam,una die tria millia simul crederent, et alicipientibus crucem Christi, indocta nationum turba suscepit. Unde et Apostolus loquebatur: Videte vo
Abbreviated transcription (Latin):
ui in filios & feci popłm peculiarẽ ⁊ par¬
tẽ. meã ac friniculum hereditatis mee
appellaui q primogenitos: illi aut̃ nͨ hoc
quidẽ fecert̃ qd̾ bruta facuint anima
qͦrũ altũm carpenta trahens. duris¬
simas t̾re glebas uertit uom̾e: altu̾m
portat honera  hominũ in gradien¬
do laborẽ temꝑat: Unde ⁊ uinienta
appellant᷑: ab eo qd̃ uiuent homines:
Notest hic locus ⁊ de dõ patre intelli¬
gi: s magis refert᷑ ad filiũ qđ non co¬
gnouerit eũ neq susceperit populus
noliusti Qerimꝰ ubi parit̃. legerimꝰ bo¬
uẽ ⁊ asinũ: In cleutõnomio scͥptũ est
Non arabis in uitulo simulzasmo. ꝙ
in hoc eocdẽ ysaia. Beatꝰ qͥ seminat suꝑ
omẽm aquam uͥ bos calcat ⁊ asinus
Simul arat in boue. ⁊ asino hebion:
dignꝰ ꝓ humilitate. sensus pauꝑtate
nõis sui : qui sic recipit eugłium. ut
iudaicarũ suꝑstirionũ q̃ in umbra ⁊
atꝰ ẽ aut̃ qͥ seminat in eloqͥis scpͥtura¬
rũ tã uetis quam noui testamenti.

Expanded text:
i in filios, et feci populum peculiarem, et partem meam ac funiculum haereditatis meae, appellavique primogenitos; illi autem nec hoc quidem fecerunt, quod bruta faciunt animalquorum alterum carpenta trahens, durissimas terrae glebas vertit vomere, alterum portat onera, et hominum in gradiendo laborem temperat: unde et jumenta appellantur ab eo, quod juvent homines. Potest hic locus et de Deo Patre intelligi: sed magis refertur ad Filium, quod non cognoverit eum, neque susceperit populus noluisti ! Quaerimus ubi pariter legerimus bovem et asinum? In Deuteronomio scriptum est: Non arabis in vitulo simul et asino . Et in hoc eodem Isaias: Beatus qui seminat super omnem aquam, ubi bos calcat et asinus . Simul arat in bove et asino Ebion, dignus pro humilitate sensus, paupertate nominis sui; qui sic recipit Evangelium, ut Judaicarum superstitionum, quae in umbra et atus est autem qui seminat in eloquiis Scripturarum tam veteris quam novi Instrumenti:
Abbreviated transcription (Latin):
igenciam: qmͣ humiliora q̃ t̾renis se¬
nsib inuoluũt᷑. Unde saluator in
euglĩo: qͥ ht̃ inqͥd aures audiendi
audiat: Si quis gͥ celum est ⁊ ht̃
municipatũ in celestib : audiat my¬
stice que. dicunt᷑ Si quis t̾renꝰ sin¬
plicem seqͣt᷑ ystoriam Illud qͦ ami¬
madũtendũ qd̾ non dixerit. audi ce¬
lũ ⁊ aurib percipe t̾ra qͥd uobis
locutꝰ sit dñs. s qd locutus est mͥ:
ut qđ ego audiui in sꝑu uobis re¬
feram: qui ipsũ loquentẽ audire ñ
meremini Qidã celũ ⁊ t̾ram quasi
animancia ad audiendũ ꝓuocari pu¬
tant: uixta illud quod de t̾ra in ahio
loco dicit᷑ qͥ respicit t̾rã ⁊ facit eã
trem̾e : cum hoc potestatis dĩ sit ñ
terrene intelligencie
ilios genui ⁊ exaltaui: ipsi aut̃¬
me spreuert᷑ Pro quo simmacꝰ ⁊
theodocio ita uerterunt: Filios enu¬
tͥui oe exaltaui. Ab hoc loco narrat

Expanded text:
quae humiliora, terrenis sensibus involvuntur. Unde et Salvator in Evangelio: Qui habet, inquit, aures audiendi, audiat . Si quis igitur coelum est, et habet municipatum in coelestibus, audiat mystice quae dicuntur. Si quis terrenus, simplicem sequatur historiam. Illud quoque animadvertendum, quod non dixerit: Audi, coelum, et auribus percipe, terra, quid vobis locutus sit Dominus; sed quid locutus sit mihi, ut quod ego audivi in spiritu, vobis referam, qui ipsum loquentem audire non meremini. Quidam coelum et terram quasi animantia ad audiendum provocari putant, juxta illud, quod de terra in alio loco dicitur: Qui respicit terram, et facit eam tremere : cum hoc potestatis Dei sit, non terrenae intelligentiae. Filios genui et exaltavi: ipsi autem spreverunt me. Pro quo SymTheodotio ita verterunt: Filios enutrivi, et exaltavi . Ab hoc loco narrat
Abbreviated transcription (Latin):
captiuitatis referenda tempꝰ. s ad ul¬
timũ romanoꝵ : quando in aplis salue
fac̾te st̃ reliqͥe populi uideoꝵ. ⁊ una
die credederunt ta nulia ⁊ qͥnq milia.
dño exercituũ q̃d nos sequuti aqͥlã
in latinũ uertimꝰ: in hebraico legit᷑
dñs sabaoth Qed lex int̾pretes. ꝓ lo¬
cor̃ qualitate dupliciter transtulert᷑.
aut dum̃ uirtutũ. aut dnm̃ omnipo¬
tentẽ E querendũ utrum de patre.
dicat᷑. an de filio: Nec dubium quin

Expanded text:
captivitatis referenda tempus, sed ad ultimam Romanorum, quando in Apostolis salvae factae sunt reliquiae populi Judaeorum; et una die crediderunt tria millia, secuti Aquilam, in Latinum vertimus, in Hebraeo legitur, Dominus sabaoth, quod LXX interpretes pro locorum qualitate dupliciter transferunt, aut Dominum virtutum, aut Dominum omnipotentem. Et quarendum, utrum de Patre dicatur, an de Filio. Nec dubium quin
Abbreviated transcription (Latin):
uidentes ÷ qui lic̾e poterant: Ocłi
nr̃i senper ad dnm̃ Et adte leuaui
ocłos meos : qͥ habitas in celo: Unde
et apłis a saluatore precipit᷑. Leua¬
te oculos ur̃os ⁊ uidete regiones:
qͥa iam albe st̃ ad messem: Istos cor¬
dis ocłos ⁊ sponsa habebat in canti¬
co canticor᷑ : cui sponsꝰ dicit: Uulne¬
rasti cor meu̾ soror mea sꝑonsa: uno
ex ocłis tuis: E in eugłio legimꝰ: Lu¬
cerna corporis tui ẽ ocłs tuus: Inue.¬
teri qͦ dicit᷑ instrunento: qđ popłs

Expanded text:
videntes, qui dicere poterant: Oculi nostri semper ad Dominum . Et: Ad te levavi oculos meos qui habitas in coelo . Unde et Apostolis a Salvatore praecipitur: Levate oculos vestros, et videte regiones: quia jam albae sunt ad messem . Istos cordis oculos, et sponsa habebat in Cantico Canticorum, cui sponsus dicit: Vulnerasti cor meum, soror mea sponsa, uno ex oculis tuis . Et in Evangelio legimus: Lucerna corporis tui est oculus tuus . In veteri quoque dicitur instrumen
Abbreviated transcription (Latin):
& greges cedar congregabunt᷑ in
iherłm. ⁊ arieteᷤᷤ nabaioth ꝓperabt̾.
⁊ ert̃ placabiles hostie suꝑ altare dñi
Qq in titulo ponit᷑ ꝓpħasse eũ sub
oria. ⁊ ioathan. ⁊acha: ⁊ erechia. regi¬
b iuda non ut in aliis propħis ꝯfu¬
se in telligendũ ẽ : ut sciamꝰ qͥd sub
qͦ specialit᷑ rege dictũ sit: s usq ac̃
finem uoĩuminis scͥtũ refert᷑. qd se¬

Expanded text:
gregabuntur in Jerusalem, et arietes Nabaioth properabunt, et erunt placabiles hostiae super altare Domini Quodque in titulo ponitur prophetasse eum sub Ozia, et Joatham, et Achaz, et Ezechia, regibus Juda, non ut in aliis Prophetis confuse intelligendum est, ut nesciamus quid sub quo specialiter rege dictum sit: sed usque ad finem voluminis sc
Abbreviated transcription (Latin):
Simacꝰ more suo manifestꝰ. de iuda
.x hierusałm : ut nec ꝓsꝑa nec adũ¬
ersa uelit titulo demonst᷑ri. s ea q̃
prĩcipaliter de duab loqͥt᷑ tͥbub
iucla ⁊ benianin: exceptis decẽ q̃ in
samaria erant. ⁊ uocabant᷑ ephraĩ
⁊ israel: ⁊ quas sub oria rege iuda

Expanded text:
s more suo manifestius, de Juda et Jerusalem; ut nec prospera, nec adversa velit titulo demonstrari: sed ea qprincipaliter de duabus loquitur tribubus, Juda et Benjamin: exceptis decem, quae in Samaria erant, et vocabantur Ephraim et Israel; et quas sub Ozia rege Juda,
Abbreviated transcription (Latin):
dnõ saluat᷑. ⁊ ẽ filiꝰ amos: id ẽ fortis
atq robusti: cerit sꝑualit̾ uisionẽ
confessioĩs. dũ antiqͣ peccata deplan¬
git : ⁊ pacis duĩ pꝰ penitenciã tͣnssit
ad lucẽ ⁊ et̃na pace reqͥescit. cuncta¬
q illiꝰ tenpora transeut̃ sub fortitu¬
dine dñi : ⁊ ꝑfectione eiꝰ ac robore
Cunq oĩa fecit: dicit illud eugłic
Serui inutiles sumꝰ qd enĩ debiumꝰ
face̾ fecimꝰ: Iudicͤelũ ⁊ aurib ꝑcip¬

Expanded text:
 salvatur, et est filius Amos, id est, fortis atque robusti, cernit spiritualiter visionem confessionis, dum antiqua peccata deplangit: et pacis, dum post poenitentiam transit ad lucem, et aeterna pace requiescit: cunctaque illius tempora transeunt sub fortitudine Domini, et perfectione ejus ac robore. Cumque omnia fecerit, dicet illud Evangelicum: Servi inutiles sumus: quod enim debuimus facere, fecimus . Audi, coelu
Abbreviated transcription (Latin):
solũ aut̃ hic ꝓpheta. s ⁊ alii cũ habe¬
ant intitulo. uisio quã uidit ysaias
siue abdias. infert̾ quid uiderint. u̾¬
bi grã uidi dum̃ sabaoth. sedentẽ
suꝑ tronꝰ exelsũ ⁊ eleueatuł. ⁊ serap¬
hin duo incircuitu eiꝰ : s q̃ dicta st̃
narrant. id est audi celũ ⁊ aurib ꝑ¬

Expanded text:
cum habeant in titulo: Visio quam vidit Isaias, sive Abdias, non inferunt quid viderint. Verbi gratia: Vidi Dominum Sabaoth sedentem super thronum excelsum et elevatum et Seraphim duo in circuitu ejus; sed quae dicta sunt, narrant, id est: Audi, coelum, et auribus p
Abbreviated transcription (Latin):
lit. eos in assirios: Eix quo ostendit᷑.
iucina euersione samarie. in ꝯmoni¬
cione duar̾ tͥbuũ. ħ uniu̾sa narrari:
Orias aut̃ ipse ẽ qͥ ⁊ acarias duplici
noĩe. Et uno qͥdem atq eodem tem¬
ꝑe ysaiam. osee. iohel.  amos ꝓphe¬
tasse. ex regib qͥ ponu̾t᷑ intitulo
cognoscimꝰ : s pͥncipiũ uerbi dñi fuit
in osee. filio beeri Amos aut̃ pater
ysaie non ut pleriq autumant. ter¬
ciꝰ duodecim ꝓphetarũ ẽ: s aliis diũ¬
sis q ap̃ hebreos seͥbunt᷑ litteris: Iste
pͥmam & extremã litteras. ht̃ alepl
⁊ sacde ille aĩñ ⁊ samec̃h  iste scd̃m
quosdam. int̃pretat᷑ fortitudo siue

Expanded text:
 eos in Assyrios . Ex quo ostenditur, vicina eversione Samariae in commonitionem duarum tribuum haec universa narrari. Ozias autem ipse est, qui et Azarias, duplici nomine. Et uno quidem atque eodem tempore Isaiam, Osee, Joel, et Amos prophetasse, ex regibus qui ponuntur in titulo, cognoscimus: sed principium verbi Domini fuit in Osee filio Beeri. Amos autem pater Isaiae, non ut plerique autumant, tertius duodecim Prophetarum est, sed alius; diversisque apud Hebraeos scribuntur litteris. Iste primam et extremam litteras habet ALEPH et SADE ; ille AIN et SAMECH : et iste secundum quosdam interpretat
Abbreviated transcription (Latin):
neo atq p̃cipio ut qescatiᷤ ab eo qͥ
scdm carnẽ quidẽ homo ẽ ⁊ ht̃ aui¬
mã. ⁊ ita spirat. i narib anhelitũ
Tͣ᷑ ut nos homines spiramꝰ ⁊ uiui
cum mente. ꝑtͣctans. ñ possũ inue¬
nire racionẽ. qͣre .lxx. tã ꝑspicuã
de xꝑo ꝓpheciã in greco noluerui

Expanded text:
is ab eo qui secundum carnem quidem homo est, et habet animam, et ita spirat, et naribus halitum trahit, ut nos homines spiramus, et vicum mente pertractans, non possum invenire rationem, quare LXX tam perspicuam de Christo prophetiam in Graecum noluer
Abbreviated transcription (Latin):
tu resouans qm stridore. Qđ cũ
indeat᷑ uolitare lucifugũ ẽ ⁊
solẽ uidẽ ñ patit᷑. Istiꝰ modi auiman¬
tib ydola ꝯparata sc̃: q̃ ceca ⁊
tenebrosa colunt᷑. ã cecis ⁊⁊omĩa
dogmata ꝯtͣria u̾tati. Oue cũ
in die dñi fuerint derelic̾ta. in¬
gredient᷑ hi qͥ ꝓiecerint ea infiru¬
ras pet̾rũ cauernas ꝙ saxor: ut
ñ iterre pulue ⁊ uililuto. s in
firma racione uersent᷑. ⁊ in ueni

Expanded text:
tu resonans, quam stridore: quod cum tu resonans, quam stridore: quod cum videatur volitare, lucifugum est, et solem videre non patitur. Istiusmodi animantibus idola comparata sunt, quae caeca et tenebrosa coluntur a caecis: et omnia dogmata contraria veritati. Quae cum in die Domini fuerint derelicta, ingredientur hi qui projecerint ea in fissuras petrarum, cavernasque saxorum, ut non in terrae pulvere et vili luto, sed in firma ratione versentur, et in
Abbreviated transcription (Latin):
formidinis dei. ⁊ã gła maiestatis
eiꝰ: cũ surrexi̾t ꝑcute̾ terrã. S epe
diximꝰ : argũtũ ꝗͣ aurũ ꝓ sermone.
x sensu accipi. Que cũ adõ homi¬
nib data sint. ut uł loqͣnt᷑ uł sen¬
clant dm̃. ⁊ laudent creatorẽ suũ
illiabutunt᷑ hoc mune in ꝑdolor
simulacionẽ. uixta illud qd̾ scri¬
piũ ẽ. Dedi eis argñtũ ⁊ aurũ.
ipsi uͦ de argñto et auro meo oꝑa
rola ꝯdidi̾t. ⁊ inuioraginib ter¬
re abscondit. ñ audens ꝓferre qͥd̾
male furcerat: scds ꝓfect᷑ est. ut
pͥus celaca ꝓiciat. ⁊ in se. eẽ. ñ paci¬
atͫ Pro talpis. quas nos int̃pretati
Synmachꝰ in fructuosa theodocio
łst aũ anmal absq oclis qd̾ senꝑ
terrã fodit. ⁊ humũ egi̾t ⁊ radices
subter comedens. frugib noriũ ẽ.
qd greci asfalacã uocant. Uesꝑtilio
aut̃ nocturna auis q̃ ꝯgruum
ab eis noinen accepit. nĩctãs. eo
qͦd in nocte uolitet paruũ animal
est ⁊ muriũ simile: ñ tã uoce.⁊ can¬

Expanded text:
a majestatis ejus: cum surrexerit percutere terram. Saepe diximus argentum et aurum pro sermone, et sensu accipi, quae cum a Deo hominibus data sint, ut vel loquantur, vel sentiant Deum, et laudent creatorem suum, illi abutuntur hoc munere in idolorum simulationem; juxta illud quod scriptum est: Dedi eis argentum et aurum; ipsi vero de argento et auro meo operidola condiderit; et in voraginibus terrae absconderit, non audens proferre quod male finxerat: secundum profectus est, ut prius caelata projiciat, et in se esse non patiatur. Pro talpis, quas nos interpretati Symmachus infructuosa, Theodotio Est autem animal absque oculis, quod semper terram fodit, et humum egerit, et radices subter comedens, frugibus noxium est: quod Graeci ἀσπάλακα vocant. Vespertilio autem nocturna avis, quae congruum ab eis nomen accepit νυκτερὶς, eo quod in nocte volitet, parvum animal est, et murium simile, non tam voce et can
Abbreviated transcription (Latin):
octogesimo ui psalmo legiiꝰ. Nlunqͥs
syon dicet homo. qͦđ hõ natꝰ sit inea
⁊ ipse fundauit eã altissimꝰ.. Q in
engłio. Et tu puer: ꝓpħa altissimi
uocabis. Atne longuum fimẽ tͥham
in exposicione. enĩ scãrũ scͥpturar.
uitatẽ. debemiꝰ seqͥ. ñ ꝯtencionẽ: in
isto loco bamã ap̃ hebreos ũ excelsꝰ
dr̃. s excelsũ. idest ipsa altitudo atꝙp
sublimitas: qͣsi si de aliqͦ dicamꝰ. Nõ
fons. ñ ẽ homo s ipsa humanitas.
Origenes: hunc locum ita int̾pre¬
tatꝰ ẽ. Quia singłarit̃ de uno homi¬
ne dr̃: referri pot̃ ⁊ ad dnm saluato

Expanded text:
lmo legimus: Numquid Sion dicet homo, et homo natus est in ea; et ipse fundavit eam Altissimus ? Et in Evangelio: Et tu puer Propheta Altissimi vocaberis . Ac ne longum funem traham in expositione enim sanctarum Scripturarum veritatem debemus sequi, non contentionem in isto loco BAMA apud Hebraeos non excelsus dicitur, sed excelsum, id est, ipsa altitudo atque sublimitas: quasi si de aliquo dicamus, non fons: non est homo, sed ipsa humanitas. Origenes hunc locum ita interpretatus est: Quia singulariter de uno homine dicitur, referri potest et ad Dominum Salvato
Abbreviated transcription (Latin):
muros non habeant. semꝑ pos¬
se redimi. ⁊ emptoris p̃cium
soli .lxx. mare int̾p̃tatist᷑. He¬
braes putant lingua ꝓpͥe su¬
a mare tharsis appellari: qnͣ¬
do aut̃ dr̃. iã non hebraico
sermone appellari s syriaco
habuit ⁊ iosaphat naues qͥs
mutebat in charsis: s ꝯiͥte
sũt in asiogaber. Habuit
&. salomon que ibant in thar¬
sis ⁊ post treᷤᷤ annos rerier¬
bant᷑:. afferebant q regi argñtũ . ⁊
aurũ ebur et simias.S qr rex
uterq peccauerat. aliꝰ deditꝰ uo¬
luptati ⁊ ext̃uarũ gñciũ anians
feminas: aliꝰ secũ regẽ samarie
copulans. qͦd utrunꝙͦ ad hehui¬
cos refert᷑ ⁊ hereticos. in qͥb ni¬
chil e᷑ aliud nisi fulguor eloquen¬
cie. ⁊⁊ sensus diabolica arte ꝯstruc¬
.cꝰ et sermo mortuus qͦd int̃p̃¬
tat᷑ in dentib ⁊ simmilitudo raci¬
onis humane qdͣ sentit᷑ in siuriis.
ideirco in spalmis legit᷑. In sꝑu

Expanded text:
muros non habeant, semper posse redimi, et emptoris pretium soli LXX mare interpretati sunt. Hebraei putant, lingua proprie sua mare THARSIS appellari, quando autem dicitur IAM , non Hebraico sermone appellari, sed Syriaco. Habuit et Josaphat naves, quas mittebat in Tharsis , sed contritae sunt in Asiongaber. Habuit et Salomon quae ibant in Tharsis , et post tres annos revertebantur, afferebantque regi argentum et aurum, ebur et simias. Sed quia rex uterque peccaverat, alius deditus voluptati, et externarum gentium amans feminas: alius se cum rege Samariae copulans: quod utrumque ad ethnicos refertur, et haereticos, in quibus nihil est aliud nisi fulgor eloquentiae, et sensus diabolica arte constructus, et sermo mortuus, quod interpretatur in dentibus, et similitudo rationis humanae, quod sentitur in simiis; idcirco in Psalmi
Abbreviated transcription (Latin):
uenta sit dnĩ. in qͣ uniũsus iudee
moneo uos atq p̃cipio. ut qͥescatiᷤ
ab homine qͥ ita spirat ac uiuit ut
nos homines. qͥa in nichilo ꝯpritan¬
diis ẽ. Uiusquã ne. hominũ ita
quenpiã laudet ut dicat cauete ne

Expanded text:
sus Judaeae moneo vos atque praecipio, ut quiescatis ab homine, qui ita spirat ac vivit, ut nos homines, quia in nihili computandus est? Quisquam ne hominum ita quempiam laudet, ut dicat: Cavete ne
Abbreviated transcription (Latin):
agnuna bellatorũ iherłm: tẽ nec
diuicie nec nobilitas geueris. nec
potencia dignitatũ aliqͦ. defendẽ
potunt. s om̃iũ erit u̾na captiui¬
tas: & deus solus eraltabit᷑ cuius
irã nullus pocerit declinare. Nul¬
ti hec de die iudicii intelligunt.

Expanded text:
agmina bellatorum Jerusalem: tunc nec agmina bellatorum Jerusalem: tunc nec divitiae, nec nobilitas generis, nec potentia dignitatum aliquem defendere poterunt; sed omnium erit una captivitas, et Deus solus exaltabitur, cujus iram nullus poterit declinare. Multi haec de die judicii in
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝓiecit qͥa aut fecit aut pas¬
sus est q̃ supͣ ex posuimꝰ : ido pre¬
nũcio nobis q̃ uent᷑a st̃ mala
ortor ut iugrediamini petͤas & ab¬
scondamini in speluncis a facie ba¬
bylonii. uł nomini exercitꝰ qnͣdo
oĩa uastabunt᷑ uixta illud qͥd̃
in eugłio legimꝰ. Tunc dicent
montib cadite. suꝑ nos : ⁊ petͥs
abscondite nos. Iuxta anagogẽ
uero a facie dnĩce maiestatis pre¬
cipit᷑ nobis ut assumamꝰ petre for¬
titudinẽ: de qͣ scriptũ ẽ. Petra
refugiũ leporib. Et. in pet̾ra exal¬
tastasti me. Moyses quoq in fora¬
uinie pet᷑ ponit᷑ ut uideat poste¬
riora dĩ. ⁊ bibat popłs de spua¬
li sequente eos petra: Abscondit᷑¬
qr in petra qͥ ingredit᷑ cubiclm̃ su¬
ũ  causo ostio orat patrẽ ut
in terreno corpore ꝯstitutꝰ. tͣnse¬
untẽ mũdi non senciat tenpesta¬
tẽ. Oculi sublimes hominis hu
illa. Cum hostes ueni̾nt & omẽm
ꝓunciã baby loniꝰ aut nomanꝰ mu¬
cro uastauerit. ꝯ cũ circunsedint

Expanded text:
autem, quia aut fecit, aut passus est, quae supra exposuimus; ideo praenuntio vobis quae ventura sint mala, et hortor ut ingrediamini petras, et abscondamini in speluncis a facie Babylonii vel Romani exercitus, quando omnia vastabuntur, juxta illud quod in Evangelio legimus: Tunc dicent montibus, cadite super nos; et petris, abscondite nos . Juxta anagogen vero a facie Dominicae majestatis praecipitur nobis, ut assumamus petrae fortitudinem, de qua dictum est: Petra refugium leporibus . et, In petra exaltasti me . Moses quoque in foramine petrae ponitur, ut videat posteriora Dei . Et, Bibebat populus de spiritali sequenti eos petra . Absconditurque in petra qui ingreditur cubiculum suum, et clauso ostio adorat Patrem, ut in terreno corpore constitutus, transeuntem mundi non sentiat tempestatem. Oculi sublimes hominis humilla. Cum hostes venerint, et omnem provinciam Babylonius aut Romanus mucro vastaverit, et circumsederint
Abbreviated transcription (Latin):
pidẽ appellari. qͥ apud nos uocat᷑
csolitꝰ: ob marim coloris similiu¬
dinẽ. Meliꝰ aut̃ ẽ: tharsis uł
mare uł pelagꝰ absolute accipe
lleꝙ emĩ ionas. de ioppe naiiganꝰ
ad in diã potat ꝑuenire. adqͥmͣ
illo mari ñ pote̾rat nauigari.
si siplicit᷑ ire in pelagꝰ. ⁊ ad qͦ᷑ cũq

Expanded text:
apud nos vocatur Chrysolithus, ob marini coloris similitudinem. Melius autem est, Tharsis vel mare, vel pelagus, absolute accipere. Neque enim Jonas de Joppe navigans, ad Indiam poterat pervenire, ad quam illo mari non potest navigari; sed simpliciter ire in pelagus, et ad quascumque
Abbreviated transcription (Latin):
lar: ꝙr maceriã circ̃dedit. S ħ
oĩa destructa st̃ atq uastata.
qr uano suꝑbie suꝑcilio intumu¬
erint. Nuri qͦq exstriumt᷑ ex¬
cełsi: ne cito ciuitas destru¬
atͣ. ne hostib pateat. Q circim¬
dant᷑ ecclẽ a sapientissimis ui¬
ri ⁊ omui racione firmant᷑: ne

Expanded text:
ular, et maceriam circumdederit, sed haec omnia destructa sint atque vastata, quia vano superbiae supercilio intumuerint . Muri quoque exstruuntur excelsi, ne cito civitas destruatur, ne hostibus pateat, quia circumdantur Ecclesiae sapientissimis viris, et omni ration
Abbreviated transcription (Latin):
aũ mendaciũ ui̾tati qͣsi stipula ig¬
peribit. ⁊ oĩa doginata falfitatis
I nẽ idola nominant᷑ ab eo qd si¬
mulata sint atq ꝯficta. penitꝰ ꝯte¬
rent᷑. IN die illa ꝓiciet homo
ydola argñti sui ⁊ simulac᷑ auri sui
q feca̾t sibi. ut adoraret talpas.

Expanded text:
tati, quasi stipula igperit, et omnia dogmata falsitatis, quae nunc idola nominantur, ab eo quod simulata sint atque conficta, penitus conterentur. . In die illa projiciet homo idola argenti sui, et simulacra auri sui, quae fecerat sibi, ut adora
Abbreviated transcription (Latin):
magis sinchisin idẽ babilonẽ sig¬
nificat qmͣ basan. Suꝑ onines gͦ
qͥ erigunt᷑ in suꝑbiã ⁊ faciunt oꝑa
ignominie. atq in ceno libidinũ
uolutant᷑: dñi uindicta ꝯsurget.
Quod si prudens lecꝰtor quesierit
cur intenplo dñi cedrma ligna
fuit positã. ⁊ in centesio ui psal¬
mo legamꝰ uixta hebraicã u̾tatẽ.
saturabunt᷑ ligna dñi ⁊ cedri liba¬
ni qͣs tu plantasti ibi passeres in¬
dificabunt. ⁊ int̾ ceta ligna eciã
cedri ad laudes dñi ꝓuocent᷑. ⁊ in
aduentu saluatoris qnͣdo omnes
arbores ⁊⁊ ligna canpi applaudens
rainis suis scͥptũ sit ponã interiã
maqͦsã. cedrũ ⁊ buxũ & cipressũ

Expanded text:
onem significat quam Basan. Super omnes ergo qui eriguntur in superbiam, et faciunt opera ignominiae, atque in coeno libidinum volutantur, Domini vindicta consurget. Quod si prudens lector quaesierit, cur in templo Domini cedrina ligna sint posita, et in centesimo tertio psalmo legamus juxta. Hebraicam veritatem, Saturabuntur ligna Domini, et cedri Libani, quas tu plantasti: ibi passeres nidificabunt ; et inter caetera ligna etiam cedri ad laudes Domini provocentur: et in adventu Salvatoris, quando omnes arbores, et ligna campi applaudent ramis suis, scriptum sit: Ponam in terra inaquosa cedrum et buxum, et cypressum
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s inarib eiꝰ. qr exceliꝰ reputa¬
tus est ipse. Hoc pretermisere
loxi⁊ igrecis exemplarib ab
nesaphũ Ibi nos diximꝰ excelsus
reputatꝰ ẽ ipse: aqͥla int̃pretatꝰ e᷑ inꝗͦ
reputatꝰ ẽ iste. Uerbũ hebraicũ bã.¬

Expanded text:
s in naribus ejus: quia excelsus reputatus est ipse. Hoc praetermisere LXX, et in Graecis exemplaribus ab NESAB HU. Ubi nos diximus, excelsus reputatus est ipse: Aquila interpretatus est, in quo reputat
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ nr̃m debet edificare tͦrim priꝰ
Simptib subppitatis: ne uixta
euglicã parabolã cũ explere opꝰ
nequeuerit. rideat᷑. Hec turriᷤᷤ bñ
constructa ꝑfistit. Sin aut̃ erec¬
tam suꝑbiã firma ñ habuerit
fundamenta: cadet suꝑ eũ aqͦ
edificata ẽ sic̃ illa in Syloa q̃
dece̾ i uiiͦi homines int̾fecitꝰ.
Unde ⁊ dñs loqͥt᷑ ad audientes.¬

Expanded text:
debet aedificare turrim, prius sumptibus supputatis, ne juxta Evangelicam parabolam , cum explere opus nequiverit, rideatur. Haec turris bene constructa persistit. Sin autem erecta in superbiam, firma non habuerit fundamenta, cadet super eum, a quo aedificata est: sicut illa in Siloa, quae decem, et octo homines interfecit. Unde et Dominus loq
Abbreviated transcription (Latin):
multitudo ⁊ negociacionis industa
aduersũ uini Romani exercit᷑ po¬
tuerit p̃uale: s in tantã habita¬
tores indee uenisse formidinẽ ut
⁊ ipsi cũ ꝯuigib ⁊ liberis auro ⁊
argento q̃ sibi arilio fore estima¬
bant in foueas terre dimexsi sint
ꝙ ꝓfimdissima antͣ sectati. Ego¬

Expanded text:
otiationis industria, adversum vim Romani exercitus potuerit praevalere; sed in tantam habitatores Judaeae venisse formidinem, ut et ipsi cum conjugibus et liberis, auro et argento quae sibi auxilio fore aestimabant, in foveas terrae demersi sint, et profundissima antra sectati.
Abbreviated transcription (Latin):
uideã ⁊ iherłm: in hebraico sc̃pt̃ est
eͣ : in hebraico similit᷑ ꝯtinet᷑. ꝙ mi¬
ror cur Iex int̾p̃tes in illa dircu̾t
lat᷑ gens peccatͥr: popłs plenus
peccatis. sem̃en pessimũ. filii iniqͥta¬
ti᷑. ⁊ pͥncipes sodomoꝵ. ac popołs
Gomorre. ⁊ ciuitas meretrir ⁊ cet̾a¬

Expanded text:
Jerusalem, in Hebraico scriptum est est, in Hebraico similiter continetur. Et miror cur LXX Interpretes in illa dixerintlatur gens peccatrix, populus plenus peccatis, semen pessimum, filii iniquitatis, et principes Sodomorum, ac populus Gomorrhae, et civitas meretrix, et
Abbreviated transcription (Latin):
Cunq saluati fuerint ꝯfundent᷑
qͥ idolis pͥus sacͥficauerunt : ⁊ eru¬
bescent i ortis quos elegerant¬
n ignificat aut̃ loca luxurie lu¬
coĩ ⁊ nemora E runt enĩ qͣsi che¬
rebintꝰ defluentib foliis ⁊ uelud
ortꝰ siue paradysꝰ sine aqua łsq
hodie udei legentes scͥpturas sc̃aᷤ

Expanded text:
Cumque salvati fuerint, confundentur qui idolis prius sacrificaverant: et erubescent in hortis, quos elegerant. Significat autem loca luxuriae, lucos et nemora. Erunt enim quasi terebinthus defluentibus foliis; et velut hortus, sive paradisus, sine aqua. Usque hodie Judaei legent
Abbreviated transcription (Latin):
at illũ eugłicũ uirũ cui dicit᷑. Q te
ꝑtusserit. in maxillã p̃be ei ⁊ altãm
ropt̃ hoc ait dñs exercituũ:
fortis ifrł Pro fortis isrł qd̾ os fi¬
milit transtulert᷑ : soli lxx. nescio
qͥd uolentes posuerũt. ue fortes is¬
rl. Ed nos sic edisserere possumꝰ
ut dicamꝰ pͥncipes qͦq corripi atꝙ
robustos : de qͥb scriptũ ẽ. Poten¬
tes potent̾ tornienta pacientur.
Et cui ꝓlus dat᷑. plꝰ exigit᷑ ab eo
Aputim᷑ quoq hoc testimonio si
qͣndo opꝰ fuerit adu̾sũ eccłie pͥn¬

Expanded text:
cui dicitur: Qui te percusserit in maxillam, praebe ei et alteram . Propter hoc ait Dominus exercituum, fortis Israel: Pro fortis Israel, quod omnes similiter transtulerunt, soli LXX, nescio quid volentes posuerunt: Vae fortes Israel; quod nos sic edisserere possumus, ut dicamus, principes quoque corripi, atque robustos, de quibus scriptum est: Potentes potenter tormenta patientur ; et: Cui plus datur, plus exigetur ab eo . Abutimurque hoc testimonio, si quando opus fuerit adversum Ecclesiae prin
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ in nomine dm̃ dĩ nr̃i inuocabi¬
mꝰ. Potest aut̃ utrimq intelligi qd
bi eqͦs  qͣdrigas multiplicaui̾t:
sit repleta. Et repleta est terra
eiꝰ x.dolis : opꝰ manuũ suarũ adora¬
uerunt qͥd̃ fecerunt digiti eoꝵ. Et

Expanded text:
ri invocabimus . Potest autem utrumque intelligi, quod bi equos, et quadrigas multiplicaverit, sit repleta. Et repleta est terra ejus idolis: opus manuum suarum adoraverunt, quod fecerunt digiti eorum, et
Abbreviated transcription (Latin):
dia erit in toto orbe ꝯcordia.
Gladii mutabunt᷑ in uomeres.
Ilancee in falces: ut omisso furo¬
re bellandi agͥculture seruiant¬
⁊ uberrimas falcib messes secenł.
Quod qͥdẽ ⁊ sꝑualit̃ intelligi
pot᷑: qnͣdo om̃is duricia cordis

Expanded text:
dia erit in toto orbe concordia. dia erit in toto orbe concordia. Gladii mutabuntur in vomeres, et lanceae in falces, ut omisso furore bellandi, agriculturae serviant, et uberrimas falcibus messes secent. Quod quidem et spiritualiter intelligi potest, quando omnis duritia cordis
Abbreviated transcription (Latin):
in iherłm pͥmũ fundata eccłia.:
tociꝰ orbis eccłias seminauit.:
ꝙhoc dicendum: qͦd qͥc unq in spe¬
cula ⁊ ilsione pacis fuerit in hoc
pulcre non dixit. in syon ⁊ iherlõs
erit ⁊ manebit uerbũ & lex dñi
s egrediet᷑: ut de illo fonte oes
naciones doctrina dĩ significet
irrigandas. Et iudicabit gen¬
tes: &. arguet poplõs multos.
Ergo int᷑ gentes ⁊ gentes iuhi¬
candũ ẽ: nec om̃es increduli pa¬
ri sentençia ꝯdennandi s ꝓ diũ¬
sitate mĩtoꝵ diuersa passuri st̃
Postqͣm aut̃ iudicani̾t gentes.
tẽ arguet poplõs multos: siue ut
hex tnͣstulert᷑ popłm̃ multũ. Et
nota ordine̾. Gentes iudicabunt᷑.
qi crediture. sc̃. Q enĩ non credit
iã iudicatꝰ ẽ. Popłs aut̃ multus
q intelligr᷑ isrł. neqͣqmͣ iudicabr᷑
s arguet᷑. qr ad se missũ filiũ dĩ
non receꝑit. Et ꝯflabunt gla¬
dios suos in uomeres: ⁊ lanceas
suas in falces. Om̃e bellandi stu¬
diũ uertet᷑ ad pacẽ : ꝙ. ꝓ discor¬

Expanded text:
mum fundata Ecclesia totius orbis Ecclesias seminavit. Et hoc dicendum quod quicumque in specula et in visione pacis fuerit, in hoc pulchre non dixit: in Sion et in Jerusalem erit, et manebit verbum et lex Domini; sed egredietur, ut de illo fonte omnes nationes doctrina Dei significet irrigandas. Et judicabit gentes, et arguet populos multos. Ergo et inter gentes judicandum est: nec omnes increduli pari sententia condemnandi, sed pro diversitate meritorum diversa passuri sunt. Postquam autem judicaverit gentes, tunc arguet populos multos, sive ut LXX transtulerunt, populum multum. Et nota ordinem: gentes judicabuntur, quia crediturae sunt: Qui enim non credit, jam judicatus est . Populus autem multus, qarguetur, quia ad se missum Filium Dei non receperit. Et conflabunt gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces. Omne bellandi studium vertetur ad pacem, et pro discor
Abbreviated transcription (Latin):
argentũ nominauerat : seruat meta¬
phorã. Pot̃ aut̃ ⁊ hoc dici: qd iusti ⁊
scĩ uiri qͥ pͥus in urbe uersati st̃: pꝰea
in sordes uersi sint peccatoꝵ Caupo¬
nes tui miscent uinũ aqͣ. Pro qͦ sim¬
macꝰ tnͣstulit : uinũ tuũ mistum est
aqua. Et ẽ sensus. Lex dĩ pura atq fin¬
omisse eos legẽ dĩ ⁊ seqͥ mandata ho¬
iinũ. Omĩs q doctor qͥ austeritatẽ
scriptaꝵ ꝑ quã pot̃ audientes corri¬
ꝑe. uertit ad grãm. ⁊ ita loqͥt᷑ ut ñ
corrigat s delecꝰtet audientes: scãr
rimpit sensu suo. Heretici qͦq eng¬
licã ueritatẽ corrunpunt pͣua intelli¬
monis ẽ mirata coniuo pincernas eiꝰ
⁊ ministros uin fua uoce collaudans
S ⁊ eccłiastes minist̾ia uini atq ꝯui¬
riiĩ sui mystico sermone describit

Expanded text:
rat, servet metaphoram. Potest autem et hoc dici, quod justi et sancti viri qui prius in urbe versati sunt, postea in sordes versi sint peccatorum. Caupones tui miscent vinum aqua. Pro quo Symmachus transtulit, Vinum tuum mixtum est aqua. Et est sensus: Lex Dei pura atque sinsequi mandata hominum. Omnisque doctor qui austeritatem Scripturarum per quam potest audientes corripere, vertit ad gratiam: et ita loquitur, ut non corrigat, sed delectet, audientes: vinum rumpit sensu suo. Haeretici quoque Evangelicam veritatem corrumpunt prava intellimonis est mirata convivio, pincernas ejus et ministros vini, sua voce collaudans . Sed et Ecclesiastes ministeria vini, atque convivii sui, mystico sermone describit