comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Addidit dicens siuis ꝑfectꝰ ee uade uende
nna quȩ habes &da pauperib & habebis
thes aurũ incęlo & ueni sequere me ȩdifi¬
caret suꝑ illud fundamentũ. Aurũ ar¬
gentũ. lapides preciosos. Non enĩ cognar&
he cognationes sunt quantũ exis tuno
aurũ. argentũ lapides preciosi. Porrosĩ
circa diuitias suas quodã carnali teneret᷑
affecto. qua uis exeis multas elemosinas
faceret. nec adeas augendas fraudis¬
aliquid rapinȩq
metu inaliquod facinus Nagitiuue labe¬
retur. Alio quin iãse is tomodo abilius
fundamenti Nabilitate subtraheret.
sed ꝓpt̃ carnalẽ ut dixi que incis habelit
affec tu quod talib doms sine dolore ca¬
rere ñposset. edificaret suꝑfundam̃tii illud.
ligna fenũ. stipulã. Maxime si & uxorẽ
sic haberet. ut &iam ꝓpt̃ ipsam cogitaret ca
quę sunt mundi: quomodo placeret uxori
Hec igitur qm̃ affectu delicta carnali. ñsine

Expanded text:
addidit, dicens, Si vis perfectus esse, vade, vende addidit, dicens, Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo; et veni, sequere me ; aedificaret super illud fundamentum, aurum, argentum, lapides pretiosos: non enim cogitaret, hae cogitationes sunt, quantum existimo, aurum, argentum, lapides pretiosi. porro si circa diuitias suas quodam carnali teneretur affectu, quamuis ex eis multas elemosynas faceret nec ad eas augendas fraudaliquid rapinaequemetu in aliquod facinus flagitiumue laberetur — alioquin iam se isto modo ab illius fundamenti stabilitate subtraheret —, sed propter carnalem, ut dixi, quem in eis habebat affectum, quo talibus bonis sine dolore carere non posset, aedificaret super fundamentum illud ligna, fenum, stipulam, maxime si et uxorem sic haberet, ut etiam propter ipsam cogitaret ea, quae sunt mundi, quomodo placeret uxori. haec igitur quoniam adfectu dilecta carnali non sine
Abbreviated transcription (Latin):
apłs que ꝑdilectionẽ operatur. Non enĩ fidef
illa demonũ cum et ipsi eredunt & contremes¬
cant filuĩ dĩ confiteantur ilim potest accipi
que operatur ꝑdilectionẽ. sedque expͥmitur
infundamento neminẽ perire ꝑmittit sed
argentũ. lapides pciosos & ligna, fęnu stipo¬
las si subtilius disserere coner. uereor ne ad
intellegendũ difficilior sit ipsa expositio.
Cnitar tam̃ quantũ dns aduiuat. & breuit̃
&quantũ potero dilucide expedire quod sen¬
tio. Ecce ille qui que siuit amagistro bono
quidboni ficeret. ut haberet urtã eternã
&audiuit ¶si aduitã uenire uellet seruan
des non mechaberis ñfurtũ facies. ñ falso
testimoniũ dicef. Honora patrẽ tuum
& matre tuã. & diliges ꝓximũ tuir tãquã
te ipsum. Hec ficiens infide apist eneret:
ꝓculdubio fidem/ quȩ ꝑdilrctione operat᷑
neꝙ enĩ diligeret ꝓxinrã tam̃quã se apsum.
nisi receptã dilectone dĩ sine qua ñ dilige¬
ret se ipsum Porro si faceret &ia quod dns

Expanded text:
Non enim fides daemonum, qui et credunt et contre miscunt, ac Filium Dei confitentur Jesum , potest accipi quae operatur per dilectionem, sed quae exprimitur in fundamento, neminem perire permittit. Sed argentum, lapides pretiosos et ligna, fenum, stipulam, si subtilius disserere coner, uereor, ne ad intellegendum difficilior sit ipsa expositio; enitar tamen, quantum dominus adiuuat, et breuiter et, quantum potero, dilucide expedire quod sentio. ecce ille, qui quaesiuit a magistro bono, quid faceret, ut haberet uitam aeternam, et audiuit, si ad uitam uenire uellet, seruanddes, non moechaberis, non furtum facies, non falsum testimonium dices, honora patrem tuum et matrem tuam; et, Diliges proximum tuum tanquam te ipsum. Haec faciens in fide Christi, teneret procul dubio fidem quae per dilectionem operatur. Neque diligeret proximum tanquam se ipsum, nisi recepta dilectione Dei, sine qua non diligeret se ipsum. Porro si faceret etiam quod Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
at tinet / p̃cipue tencatur. quod dehac me
malle dixi audire meliores. Fundamentũ
hoc exposicionẽ ñ indiget. Aꝑte enĩ dictu :
fundam̃tũ enĩ aliud nemo potest ponere
pret̃ id quod positũ ÷ quod ÷ xp̃c iħs. Si aut

Expanded text:
attinet, praecipue teneatur, quod de hac me attinet, praecipue teneatur, quod de hac me malle dixi audire meliores. Fundamentum hoc expositione non indiget: aperte enim dictum est, Fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter id quod posit
Abbreviated transcription (Latin):
quedã difficilia intellectu: quã ñ debent
homines ꝑutere ad ꝓpriũ suũ interitũ.
ut contra euidentissima testimonia scriptura¬
rũ: securos fatiant deꝑcipienda salute nequis¬
simos ne quitię ꝑtinacissimę coherentes.
nec emendando aut pęnitendo muta¬
tos. Hic ame fortasse quęratur de ipsa
pauli sententia: quid ego sentiã. & quo¬
nã modo intellegendã putems. fateor
hinc malle me au̾dire intellegentiores
atq doc tiores. qui sic cã exponant
ut illa om̃ia uera & inconcussa ꝑmanean
que supra cõmemosaui: & que cũq alia ñ
cõmemoraui: quib aꝑtissinte scriptura
testatur inhil ꝓdesse fide nisi ȩã quã defini¬
Dicat quis fidẽ habere. opera aut̃ ñ habeat
numquid poterit fides saluare eũ Dicam
tam̃ quã breuissime poteros &iam quid sentiã
de illa apłi sententia ad intellegendũ diffici¬
ii. dũ modo illud quod ad meã ꝓmissionẽ

Expanded text:
quaedam difficilia intellectu: quam non debent quaedam difficilia intellectu: quam non debent homines peruertere ad proprium suum interitum, ut contra euidentissima testimonia scripturarum securos faciant de percipienda salute nequissimos, nequitiae suae pertinacissime cohaerentes nec emendando aut paenitendo mutatos. Hic a me fortasse quaeratur, de ipsa Pauli apostoli sententia quid ego sentiam et quonam modo intellegendam putem. fateor, hinc mallem audire intellegentiores atque doctiores, qui sic eam exponant, ut illa omnia uera et inconcussa permaneant, quae supra commemoraui et quaecumque alia non commemoraui, quibus apertissime scriptura testatur nihil prodesse fidem, nisi eam, quam definit, si dicat quis fidem se habere, opera autem non habeat? numquid poterit fides saluare eum? dicam tamen, quam breuissime poteroPauli apostoli ad intelligendum difficili; dummodo illud, quod ad meam professionem
Abbreviated transcription (Latin):
quib ꝓpt̃ fidẽ mortuã ꝑ ignẽ ꝓmittunt sa¬
lutẽ : ut indelic& ipse ignis et̃ nussit. cobustio
uero eorũ hoc ẽ operatio ĩgnis ñsit uiros ȩt̃na.
Cũ & hoc p̃uide̾ns dñs tã qua dñssententiã suã.
ita ẽ cluserit dicens sic ibunt illi in cõbustionẽ
et̃nã: Iusti autẽ inuitã ȩt̃nã. Crit ergo ȩt̃na
cõbustio sic̃ ignis. et cos millã ituros dic̃ uirital.
quoru non fide sedbona opera de fuisse de¬
elarauit. Si gͦ hic omia &cętera /que in¬
numerabilia ꝑ oms scripturas sine ambigui¬
tate dicta reperira possunt falsa crunta
poterit nerus eẽ ille intellect  elignis et
Fȩno & stipula : quod hi salui erunt ꝑ igne
qui solã inxp̃or fidem tenentes bona opera
neglexerunt. Siaut̃ ista & uera & cla¬
rasunt. ꝓ culdubio in illa apłi sententia
alius requirendus : intellat: itaue in his
deputanda ÷ que porus dic̃ ẽẽ inscriptis es

Expanded text:
quibus propter fidem mortuam per ignem promittunt saquibus propter fidem mortuam per ignem promittunt salutem. Ut videlicet ipse ignis aeternus sit, combustio vero eorum, id est operatio ignis, non sit in eos aeterna, cum et hoc praevidens Dominus tanquam Dominus sententiam suam ita concluserit dicens: Sic ibunt illi in combustionem aeternam; justi autem in vitam aeternam . Erit ergo aeterna conbustio, sicut ignis; et eos in illam ituros ueritas dixit, quorum non fidem, sed bona opera defuisse declarauit. Si ergo haec omnia et cetera, quae innumerabilia per omnes scripturas sine ambiguitate dicta reperiri possunt, falsa erunt, poterit uerus esse ille intellectus de lignis et feno et stipula, quod hi salui erunt per ignem, qui solam in Christum fidem tenentes bona opera neglexerunt. si autem ista et uera et clara sunt, procul dubio in illa apostoli sententia alius requirendus est intellectus atque in his deputanda est, quae Petrus dicit esse in scriptis eius
Abbreviated transcription (Latin):
cre diderunt. sed quia bona opera ñ focert̃.
nes gentes segre gaturũ se dixit. que ꝑmixtȩ
eisdr̃ ꝑascois ute bant᷑. ut apparcat cosilli dic̃¬
turas. Dñc. qđo te uidimus illt &illa patientẽ.
& ñ ministrauimus tibi: quuncũ eredide rant:
sedbona operari ñcurauerant: tãquã de ipsa fide
mortua aductã ꝑuenire art̃nã anfor te
ibunt in ignẽ aet̃nũ qui opera nuscricor diꝑ
ñ feceruntꝰ. & ñ ibunt qui aliena rapue runt.
ł corrũpendo inse tr̃plũdĩ inse ipsos uimise¬
ricor des fuerunt: quasi opera misericor diȩ
ꝓfint aliquid sine dilectione dicente apło
Si distribuam om̃a mea pauperib. carita tẽ
autẽ non habeã nibil mihi ꝓdest. Aut diligat
quisquã ꝓximũ sicut seipsũ. quiñ diligit sxipsũ.
Qui enĩ diligit iniquitatẽ: odit animã suã. Neꝙ¬
illud hic poterit in quo ñ nulli se ipsos se ducunt
pe quia ȩt̃nus erit transituros arbitrant᷑ eos.

Expanded text:
crediderunt, sed quia bona opera non fecerunt. crediderunt, sed quia bona opera non fecerunt. nes gentes segregaturum se dixit, quae permixtae eisdem pastoribus utebantur, ut adpareat eos illi dicturos: domine, quando te uidimus illa et illa patientem, et non ministrauimus tibi? qui in eum crediderant, sed bona operari non curauerant, tamquam de ipsa fide mortua ad uitam perueniretur aeternam. an forte ibunt in ignem aeternum, qui opera misericordiae non fecerunt, et non ibunt, qui aliena rapuerunt uel corrumpendo in se templum dei in se ipsos inmisericordes fuerunt? quasi opera misericordiae prosint aliquid sine dilectione dicente apostolo: si distribuam omnia mea pauperibus, caritatem autem non habeam, nihil mihi prodest, aut diligat quisquam proximum sicut se ipsum, qui non diligit se ipsum. qui enim diligit, inquit, iniquitatem, odit animam suam. nei hic poterit, in quo nonnulli seipsos seducunt,pe, qui aeternus erit, transituros arbitrantur eos
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ñ possidebunt : falsa erunt hȩc: si enim
tantũ modo credant & baptizent᷑ quãuis in
fiustis. sed abluti estis. qđo & ablutihȩe sunt.
uianit &iam illud apetro dictũ uidebit᷑.
Sic & uos simili form& baptisna faluos st̃cit.
ñ carns depositio sor diũ. sedc̃ scientiȩ
bone int̾rogitio. Siquidr̃ xbabente spes¬
simas ẽscientias om̃ium flagitiorũ & scelerũ
plenas. nec eorũ malorũ penitentia niutatas:
tam̃ baptisma saluos facit. Propt̃ sundam̃tũ
ciũ qđ ineo baptismate ponit̾. lic& ꝑ ignem
salui erunt. Illud quoq ñ uideo cur dñs
dixerit. Siuis uenire aduitã ferua man¬
data. & cõ me morauitea quȩ adbonos mo¬
res ꝑtinent. Sixtiam his ñ seruatis aduitã
uenri potist ꝑ solã fidẽ. quę sine operib
mortua ẽxillud deinde quomodo uerũ ert.
quodeis quos adsinstrã positorusẽ dic&.
lte inignẽ aet̃ nũ quiparatus ẽ diabolo &
angrlis eius. quib ñ in crepteat quia ueũ ñ

Expanded text:
dei non possidebunt. falsa erunt haec. si enim tantummodo credant et baptizentur, quamuis in fuistis, sed abluti estis, quando et abluti haec sunt. inaniter etiam illud a Petro dictum uidebitur: sic et uos simili forma baptisma saluos facit, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio, siquidem et habentes pessimas conscientias omnium flagitiorum et scelerum plenas nec eorum malorum paenitentia mutatas tamen baptisma saluos facit; propter fundamentum enim quod in eo baptismate ponitur, licet per ignem, salui erunt. illud quoque non uideo, cur dominus dixerit: si uis uenire ad uitam, serua mandata, et commemorauit ea, quae ad bonos mores pertinent, si etiam his non seruatis ad uitam ueniri potest per solam fidem, quae sine operibus mortua est. illud deinde quomodo uerum erit, quod eis, quos ad sinistram positurus est, dicet: ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius? quibus non increpitat, quia in eum non
Abbreviated transcription (Latin):
cũ candem fidẽ habrant. male operantur
Unde arbitrant᷑ ꝑ quasdã pornas egnis eos
posse purgari ad salutẽ ꝑcipien dã merito
fundam̃ti. Hoc siitaẽ. fatemur istos lau¬
dabili caritite conari. ut om̃s indiscrete
admitiant᷑ ad baptismũ Non solũ adulter
.xadulterę ẽtra sententiã dñi falsas nuptiais
p̃tendeti tes. uerũ &iam publice meretri¬
cis intur pissima ꝓfessione ꝑ seurrantes. quas
certe nulla &iam neglegentissima ȩcła
consueuit amit tere. nisi abilla primitus
ꝓftitutione liberatas sedista ratione cur
ñ om̃i modo admittant᷑ om̃ino non uideo
niore igne purgariquã inet̃nũ perire :
sed falsa erunt illa quȩ obscuritat̃e ambi¬
guitatẽq non habent: sihabeã omem sidẽ
ita ut montes trans ferã. caritatẽ aut̃ẽ ñ habeã
nibil sũ. & quid ꝓderit fr̃s mei sifidẽ dicit¬

Expanded text:
cum eandem fidem habeant, male operantur. unde arbitrantur per quasdam poenas ignis eos posse purgari ad salutem percipiendam mento fundamenti. Hoc si ita est, fatemur istos laudabili caritate conari, ut omnes indiscrete admittantur ad baptismum, non solum adulteri et adulterae contra sententiam domini falsas nuptias praetendentes, uerum etiam publicae meretrices in turpissima professione perseuerantes, quas certe nulla etiam neglegentissima ecclesia consueuit admittere nisi ab illa primitus prostitutione liberatas. sed ista ratione cur non omni modo admittantur, omnino non uideo. niore igne purgari quam in aeternum perire? sed falsa erunt illa, quae obscuritatem ambiguitatemque non habent: si habeam omnem fidem, ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum, et: quid proderit, fr
Abbreviated transcription (Latin):
culorũ c̃ cubitores. nrꝙ fures. neq auari. neq
ebriosi. neq male dici. neꝙ rapaces regnũ dĩ
possi debunt falsũ & illud: Manifesta sunt
opera carnis. que sunt⁊ Fornicatio. inmundi¬
tie. luxuria. idolorũ seruitus. uene ficia.
inimicitię. ẽ tentiones. ar mulationes. animo¬
sita: tes. dissensiones. bereses. inuidie. ebrie

Expanded text:
rum concubitores neque fures neque auari neque ebriosi neque maledici neque rapaces regnum dei possidebunt. falsum et illud: manifesta sunt opera carnis, quae sunt fornicationes, inmunditiae, luxuria, idolorum seruitus, ueneficia, inimicitiae, contentionesaemulationes, animositates, dissensi
Abbreviated transcription (Latin):
huc recuset abscedere : dcinde ñ adtendunt
in ea lege quȩ post transitũ maris rubri illi ppło
data est primũ esse p̃ceptũ: Non erunt tibi dii
alii pt̃er̃ m̃ẽ. Non facies tibi idola neq ullum
simulacrũ. quȩ cũq incȩlo sunt sursũ & quecũ¬
ñ adorabis ea. neq ser uies ei: x cȩtera ad hoc¬
ꝑtinentia p̃ceptu. Adfirment itaq ista si uolt
c̃tra ipsã suã assertionẽ & iã deunius diculto
cauendaq idolatria: ñ adhuc bapti zandis
sid &iã baptiratis esse p̃dicandt̃: & ñ iam di¬
cant cis quibaptis niũ ꝑcepturisunt sidem tantũ
que indm̃ st intimanda & post eius sacram̃ti ꝑ¬
ceptionẽ dimorib uitȩ tã qua desecundo p̃crpto
eos qđ ad clilectionẽ ꝓximi ꝑtinet instruendas.¬
U tr̃uq enĩ lex c̃tinet quã post mare rubrum
tãqũa post baptismũ ppłs ac ce piti nce ita factaũ
distributio p̃ceptorũ ut ante illius in aris tran¬

Expanded text:
huc recuset abscedere? deinde non adtendunt huc recuset abscedere? deinde non adtendunt in ea lege, quae post transitum maris rubri illi populo data est, primum esse praeceptum: non erunt tibi dii alii praeter me. non facies tibi idola neque ullum simulacrum, quaecumque in caelo sunt sursum et quaecumnon adorabis ea neque serui eis, edfirment itaque isti, si uolunt, contra ipsam suam adsertionem etiam de unius dei cultu cauendaque idololatria non adhuc baptizandis, sed iam baptizatis esse praedicandum et non iam dicant eis, qui baptismum percepturi sunt, fidem tantum quae in deo est intimandam et post eius sacramenti perceptionem de moribus uitae tamquam de secundo praecepto eos quod ad dilectionem proximi Utrumque enim lex continet, quam post mare Rubrum tanquam post Baptismum populus accepit; nec ita facta est distributio praeceptorum, ut ante illius maris tran
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. uerbũ inc̃sũ mationẽ respiciamus:
ñ eterũs iacentes fundaantũ pę natentię
amortus operib & fidei indm̃. lauacri
doc trinę inpositionis manuũ: resur rec¬
tionis &iam mortuoru. & iudicii aet̃ni:
Hȩc igit᷑ om̃ia ꝑtinere adinitia ne offitorũ:
satis aꝑteq scriptura testator. Quid est
autẽ amortuis operib paenitentia: nisi
ab his quȩ oportet mortificari ut uuamꝰ:
quȩ si adulteria fornicationesq ñ sum. quđ
iã int̃ opera mor tua nominandũ est : Sic
autẽ ñ sufficit ꝓfessio recessionis atalib
nisi &iam lauacro regenerationis cuncta
p̃terita quȩ urlut ꝑsequunt᷑. peccata de lr¬
ant᷑: sic̃ ñ sufficit israhe litis recedere abe¬
gapto. nisi ea quȩ inseque bat hostiũ multitu¬
do ciusdẽ maris fluctib interiret: quidĩ
ppło transituro liberandoq patue runt.
Qui ergo ꝓfitet᷑ ab adulterio nolle se nutare:
quomodo ꝑ mare subrũ ducet᷑. cũ exi gipto ad¬

Expanded text:
summationem respiciamus, non iterum iacientes fundamentum paenitentiae a mortuis operibus et fidei in deum, lauacri doctrinae, inpositionis manuum, resurrectionis etiam mortuorum et iudicii aeterni. haec igitur omnia pertinere ad initia neophytorum satis aperteque scriptura testatur. quid est autem a mortuis operibus paenitentia nisi ab his, quae oportet mortificari, ut uiuamus? quae si adulteria fornicationesque non sunt, quid iam inter opera mortua nominandum est? sic autem non sufficit professio recessionis a talibus, nisi etiam lauacro regenerationis cuncta praeterita, quae uelut persequuntur, peccata deleantur, sicut non sufficit Israhelitis recedere ab Aegypto, nisi ea quae insequebatur hostium multitudo eiusdem maris fluctibus interiret, qui dei populo transituro liberandoque patuerunt. qui ergo profitetur ab adulterio se nolle mutare, quomodo per mare rubrum ducetur, cum ab Aegypto ad
Abbreviated transcription (Latin):
menta po&ceremus atq obhoc conpetus qd s am̃
nocaremurr: uel non intucamur alios qͥ ꝑannos
singulos adlauacrũ regenerationis adcuprunt
quales sunt ipsis dieb quib anbe ⁊ ingilant
Morcilantur scritane urr paant a nigilantua
conueniant: quo studio ferueant. quacura
paiacant si tempꝰ non ÷ dicendi quę uita con¬
ruat tanto quod acciperȩ desiderant sacra¬
mento. quando erit. Anuͦ cũ acceperint
intantis criminib ꝑmanentes. &iam pꝰ bap¬
tismũ non noui homines sedre ueteres: ut uide¬
licet ꝑuersitate mirabili prius eis dicatur Indu¬
ite hominẽ nouũ: & cum induti fuerint pos¬
tea dicatur exuite ueterẽ: cum apłs sanum
ordinẽ tenens dicat exuite ueterẽ & indui¬
te nouũ. & ipsẽ dñs clamet nemo adsuit
pannũ nouũ uestimento ueteri. & nemo
mittit uinũ nouũ inutres ueteres. quid
aliud agit totum tempꝰ quo cathecumi¬
noꝵ locũ &enom̃ tenen. nisi ut audiant

Expanded text:
menta peteremus atque ob hoc conpetentes etiam menta peteremus atque ob hoc conpetentes etiam uocaremur? uel non intueamur alios, qui per annos singulos ad lauacrum regenerationis adcurrunt, quales sint ipsis diebus, quibus catechizantur, exorcizantur, scrutantur, quanta uigilantia conueniant, quo studio ferueant, qua cura pendeant? si tunc tempus non est dicendi, quae uita congruat tanto, quod accipere desiderant, sacramento, quando erit? an uero cum acceperint, in tantis criminibus permanentes etiam post baptismum, non noui homines, sed rei ueteres? ut uidelicet peruersitate mirabili prius eis dicatis: induite hominem nouum, et cum induti fuerint, postea dicatur: exuite ueterem, cum apostolus sanum ordinem tenens dicat: exuite ueterem et induite nouum, et ipse dominus clamet: nemo adsuit pannum nouum uestimento ueteri, et nemo mittit uinum nouum in utres ueteres. quid autem aliud agit totum tempus, quo catechumenorum locum et nomen tenent, nisi ut audiant,
Abbreviated transcription (Latin):
uaturos. Quomodo igitur ad illa scã recu¬
sans correptionẽ ñ admittitur adult̃ qͦ re¬
cusins obseruationẽ ñ admittitur c̃ iugatꝰ.
Sedprius inquiunt bapti ⁊etur. deinde do¬
ccatur quid adbonã uitã moresꝙ ꝑtincat.
it hoc ubi quẽ quã forte die surget extre¬
mꝰ ut aduerba paucissima quib tam̃ om̃ia
continentur credat ssacram̃tũꝙ ꝑcipiat.
ut si exhac uita migrauerit liberatꝰ ex eat
areatu p̃teritoꝵ om̃ũ peccatoꝵ. Si aũt sal¬
uus p&it spatiũꝙ discendi est. quod aliud opor¬
tunius tempꝰ reperiri potist quoaudiat quẽ¬
admodũ fidelis fieri ac uiuere debeat quam
illud cũ artentiore animo atꝙ ipsa religione
suspenso. siluberrimo fidei sacramento petit.
Anusq adeo dissimulamus ⁊ sensib rris utut
nos ipsos ñrecor demur quã fuerimꝰ attent
atꝙ solliciti. quid nob pͥceperͥent aquibus
cathe ⁊ Labamur cum fontis illius sacra¬

Expanded text:
uaturos. quo modo igitur ad illa sancta recuuaturos. quo modo igitur ad illa sancta recusans correctionem adulter admittitur, quo recusans obseruationem non admittitur coniugatus? Sed prius, inquiunt, baptizetur, deinde doceatur, quid ad bonam uitam moresque pertineat. fit hoc, ubi quemquam forte dies urget extremus, ut ad uerba paucissima, quibus tamen omnia continentur, credat sacramentumque percipiat, ut, si ex hac uita emigrauerit, liberatus exeat a reatu praeteritorum omnium peccatorum; si autem saluus petit spatiumque discendi est, quod aliud oportunius tempus reperiri potest, quo audiat, quemadmodum fidelis fieri ac uiuere debeat, quam illud, cum adtentiore animo atque ipsa religione suspenso saluberrimae fidei sacramentum petit? an usque adeo dissimulamus a sensibus nostris, ut uel nos ipsos non recordemur, quam fuerimus adtenti atque solliciti, quid nobis praeciperent, a quibus catechizabamur, cum fontis illius sacra
Abbreviated transcription (Latin):
is p̃ceptaꝵ quȩ adseueritatẽ coercionis ꝑti¬
nent excitandi sumus ut gressus nr̃os in
uia dñi exutrisq testimoniis illo duce atꝙ
aduitore dirigentes. nec patientię nomine
torpescamus: nec obtentu diligentię seuia¬
mus. Hac gͦ scđm sanam doc trinã mo¬
deratione seruata: uideamus unde agitꝰ.
id ÷ utrũ ad ꝑcipiendũ baptismũ sic ad¬
mittendi sint homines ut nulla ibi ui¬
gilet diligentia ne. scm̃ canib detur.
usiadeo ut nec aꝑtissimi ad ulterii ꝑpetra¬
tores & eius ꝑseuerantię ꝓfessores a sacra¬
nesotante scĩtatis uideantur arcendi
quo sinc dubio ñ ad mitterentur super
ipsrs dies quib candẽ grãm ꝑcepturi suis
nominib datis. abstinentia ie uiniss ex¬
orcismisq purẽantur : cũ suis legitimis
& ueris uxorib se concubituros ꝓfiterentur.
atque huius rei quãuis alio tempr̃ licite pa¬
ueis ipsis sollẽnib dieb nullã continentiã ser¬

Expanded text:
is praeceptorum, quae ad seueritatem cohercitionis pertiis praeceptorum, quae ad seueritatem cohercitionis pertinent, excitandi sumus, ut gressus nostros in uia domini ex utrisque testimoniis illo duce atque tutore dirigentes nec patientiae nomine torpescamus nec obtentu diligentiae saeuiamus. Hac ergo secundum sanam doctrinam moderatione seruata uideamus, unde agitur, id est, utrum ad percipiendum baptismum sic admittendi sunt homines, ut nulla ibi uigilet diligentia, ne sanctum canibus detur, usque adeo ut nec apertissimi adulterii perpetratores et eius perseuerantiae professores a sacramento tantae sanctitatis uideantur arcendi: quo sine dubio non admitterentur, si per ipsos dies, quibus eandem gratiam percepturi suis nominibus datis abstinentia, ieiuniis exorcismisque purgantur, cum suis legitimis et ueris uxoribus se concubituros profiterentur atque huius rei, quamuis alio tempore licitae, paucis ipsis sollemnibus diebus nullam continentiam ser
Abbreviated transcription (Latin):
siuc ꝑ aliquã excusabile̾ necessitatẽ siue ꝑ
occultas obreptiones inuenimus in eccła malos.
quos eccłastica disciplina corrigere aut
coercere non possumus. tunc ne ascendat in
cor nr̃a impia & ꝑniciosa p̃sumptio qua
estimemus nos abis ẽẽ sẽparandos. ut pecca¬
tis eoꝵ ñ inquinemur. atꝙ ita post nos trahe¬
re conemur. ueluti mundos scosq discipu¬
los abunitatis ẽ page quasi amaloꝵ c̃ sortio
fegregitos: Ueniant inmentẽ ille descri¬
turis similitudines & diuina oracula ueł
certissima exempla quib demonstratũ
& p̃nuntiatũ ẽ malos in eccła ꝑ nuxtos bo¬
nis usꝙ infinẽ scłi tempusꝙ iuditii futu¬
ros. & nihil banis inunitate ac partici¬
patione sacramentoꝵ. qui eoꝵfactis ñ cn¬
senserint obfuturos. Cũ uꝰ eis ꝑquos ȩccła
aduersus imꝓbos aut nefarios exerende. tc̃
neso cordia segnitiaq dormiamꝰ. aliis acule¬

Expanded text:
siue per aliquam excusabilem necessitatem siue per siue per aliquam excusabilem necessitatem siue per occultas obreptiones inuenimus in ecclesia malos, quos ecclesiastica disciplina corrigere aut cohercere non possumus, tunc, ne ascendat in cor nostrum inpia et perniciosa praesumptio, qua existimemus nos ab his esse separandos, ut peccatis eorum non inquinemur atque ita post nos trahere conemur ueluti mundos sanctosque discipulos, ab unitatis conpage quasi a malorum consortio segregatos, ueniant in mentem illae. de scripturis similitudines et diuina oracula uel certissima exempla, quibus demonstratum et praenuntiatum est malos in ecclesia permixtos bonis usque in finem saeculi tempusque iudicii futuros et nihil bonis in unitate ac participatione sacramentorum qui eorum factis non consenserint obfuturos. cum uero eis, per quos ecclesia aduersus inprobos aut nefarios exercendae, tunc rursus, ne socordia segnitiaque dormiamus, aliis acule
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ eosferendo quos eniendare aut segrega¬
re minime poteratis. in ȩccła ꝑmanere debu¬
istis. Quidã uͦ econtrario periclitantes cũbo¬
noꝵ maloꝵꝙ cõmixtione in eccła demon¬
trata ł p̾dicta eẽ despexerint. & patienti¬
ȩ p̃cepta didicerint. quȩ ita nosfirmissimos
reddunt. ut &ciam siuidentur in ȩccła eẽ
Li Zania. ñ tam̃ impediatur aut fidesaut
caritas nr̃a. aut̃ qm̃ ZiZania eẽ in eccła cer¬
nuimus. ipse de ecła recedamus. instituen¬
dã putant & ecctam & disciplinã quando
quandã ꝓuersissimã securitatẽ p̃positis tri¬
buentes ut adcos ñꝑtincat: nisi dicere quid¬
quid cauendũ quid ue faciendũ sit. qdlibet
aut̃ quisꝙ fatiat non curare. Nosuꝰ ad sanã
doctrinã ꝑtinere arbitramur exutrisq
testimoniis: uitã sententiãꝙ moderari
ut & canes inȩcda ꝓpt̃ pacem ȩccłȩ tole¬
ñ demus. Cũ gͦ siuc ꝑ neglegentiã p̃positoꝵ

Expanded text:
tamen eos ferendo, quos emendare aut segregatamen eos ferendo, quos emendare aut segregare minime poteratis, in ecclesia permanere debuistis. quidam uero e contrario periclitantes cum bonorum malorumque commixtionem in ecclesia demonstratam uel praedictam esse perspexerint et patientiae praecepta didicerint — quae ita nos firmissimos reddunt, ut, etiamsi uidentur in ecclesia esse zizania, non tamen inpediatur aut fides aut caritas nostra, ut, quoniam zizania esse in ecclesia cernimus, ipsi de ecclesia recedamus — destituendam putam peruersissimam securitatem praepositis tribuentes, ut ad eos non pertineat nisi dicere quid cauendum quidue sit faciendum, quodlibet autem quisque faciat non curare. Nos uero ad sanam doctrinam pertinere arbitramur ex utrisque testimoniis uitam sententiamque moderari, ut et canes in ecclesia propter pacem ecclesiae tolenon demus. cum ergo siue per neglegentiam praepositorum
Abbreviated transcription (Latin):
inscripturis sc̃ȩ̃ uirginitatis laudẽ. conubia
damnauer. Quidã rursus ea testimonia c̃sec¬
tantes quib casta c̃ iuigia p̃dicantur. uirginita¬
tt̃ nuptiis ȩquauerunt. Quidã cũ legeren
escas inmundas ẽẽ sensert̃. Iuidã uͦ legentes
om̃is creatura dĩbona ÷. & nihil abiciendũ qđ
graciarũ accione accipitur. inuoracitate uino¬
Tentiaq c̃lapsi sunt ñ sib ualentes auferre uicia
nisi eis econtrario uł tanta ł matiora suect derdũ
Sie deiã in hac causa quȩ habetur in manab qͥdiuu
intuentes p̃cepta seueritatis. quib ammonenur
brum quod scandali ⁊ata uellere ita pturbant
tẽ sẽparentur. Qualis nobis causa adũsus
scisma donati. & hoc ñcũ illis quinouer̃ cecili¬
anũ. ñ iicris sed caluniosis criminib appetitũ
& ꝑniciosã sententiã suã mortifero pudore
ñ deserunt. sed cũ illis quib dicimus. & iam¬
simali fuissent. ꝓpt̃ quos in ȩccła ñestis. uos

Expanded text:
in scripturis sanctae uirginitatis laudem conubia in scripturis sanctae uirginitatis laudem conubia damnauerunt; quidam rursus ea testimonia consectantes, quibus casta coniugia praedicantur, uirginitatem nuptiis aequauerunt. quidam cum legerentescas inmundas esse senserunt; quidam uero legentes: omnis creatura dei bona est et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur, in uoracitatem uinolentiamque conlapsi sunt, non sibi ualentes auferre uitia, nisi eis e contrario uel tanta uel maiora succederent. Sic etiam in hac causa, quae habetur in manibus, quidam intuentes praecepta seueritatis, quibus admonemur brum, quod scandalizat, auellere, ita conturbant te separentur. qualis nobis causa est aduersus schisma Donati, et hoc non cum illis, qui nouerunt Caecilianum non ueris, sed calumniosis criminibus adpetitum, et perniciosam sententiam suam mortifero pudore non deserunt, sed cumillis, quibus dicimus: etiamsi mali fuissent, propter quos in ecclesia non estis, uos
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ trꝰ & ipsum. Utrumq enĩ fatiendũ
÷ sicie & infirmitatis diuersitas ammo¬
net eoꝵ quos utiq non ꝑdendos sed corri¬
gendos curandos suscepimus. Et alius sic
alius aũt sic sanandus est. Ita &iã:÷ ratio
dissimulandi & tolerandi malos in ȩccła
Et est rursus racio cas tigandi. corripiendi
non amittendi uel a cõmunione remouen¬
Di. Erant aũt homines ñ seruantes modũ
& cũ unã partem ꝓcliuit̾ ire cȩperint
ñ respitiunt diuinȩ autoritatis alia testi¬
monia quib possint abilla intentionere¬
uocari & in eaquȩ exutrisꝙ temperata :
ialuis multis. Nam quidã intuentes di¬
ui arũ ius timonia literarũ quib: unus
derent ea quib trinitas declaratur. nec uale¬
rent intellegere quomodo sit unus ds̃ cũ et
pat̃ nonsit filuis nec filius sit pat̾. nec sp̃s sc̃s
aut siliuis aut pat̃. diuersitates &iam substa¬
tiaꝵ adserendas putarunt. Quidã intuentes

Expanded text:
inter te et ipsum. utrumque enim faciendum inter te et ipsum. utrumque enim faciendum est, sicut infirmitatis diuersitas admonet eorum, quos utique non perdendos, sed corrigendos curandosque suscepimus, et alius sic, alius autem sic sanandus est. ita etiam est ratio dissimulandi et tolerandi malos in ecclesia; et est rursus ratio castigandi, corripiendi, non admittendi uel a communione remouendi. Errant autem homines non seruantes modum; et cum in unam partem procliuiter ire coeperint, non respiciunt diuinae auctoritatis alia testimonia, quibus possint ab illa intentione reuocari et in ea, quae ex utrisque temperata est, st, sed etiam in aliis multis. nam quidam intuentes diuinarum testimonia litterarum, quibus unus derent ea, quibus trinitas declaratur, nec ualerent intellegere, quomodo sit unus deus, cum et pater non sit filius nec filius sit pater nec spiritus sanctus aut filius aut pater, diuersitates etiam substantiarum asserendas putauerunt. quidam intuentes
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ diabolum ꝑtulit. & qui ait. Sinite
uiraꝙ crescere usq ad messem. neforte cũ uul¬
tis colligere. Tania simul eradicetis &
triticum. Retiaꝙ illa insimilitudine ecđȩ
habituros p̃dixit. & cetera. Siqua de ꝑmix¬
tione bonoꝵ & maloꝵ siue aꝑte siue ꝑsimilitu¬
dines: locutus. Non ideo tam̃ omitendã cen¬
suit ęccłȩ disciplinã. immo uꝰ admonuit ad¬
hibendã. quando ait. Adtendite uob̃. Si
peccauerit inte fr̃tuus ade & corripe eum
int̃ te &ipsum solum. Siaut̃ te audie¬
rit. lucratus esfrẽm tuum. Siaut̃ te nau
duoꝵł t̾rium. stet omne uerbum. Quod¬
siñ audierit cos. dic eccłe.Siaut̃ nec etele¬
siam audierit. sit tͥ tamquã &henicus et
publicanus. Deinde ipsius sẽueritatis terro¬
ren grauissimum. adiccit &iam coloco
dicens quȩ solueritis int̾ra soluta erunt
& uicelo quȩ ligaueritis in t̾ra ligata
tes coramom̃b corripite ut eateri timo¬
rem habeant. cum ille dicat corribri sũ

Expanded text:
nem diabolum pertulit et qui ait: sinite nem diabolum pertulit et qui ait: sinite utraque crescere usque ad messem, ne forte, dum uultis colligere zizania, simul eradicetis et triticum, retiaque illa similitudine eccleshabitura praedixit et cetera, si qua de permixtione bonorum et malorum siue aperte siue per similitudines est locutus, non ideo tamen omittendam censuit ecclesiae disciplinam; immo uero admonuit adhibendam, quando ait: adtendite uobis; si peccauerit in te frater tuus, uade corripe eum inter te et ipsum solum. si te audierit, luel trium stet omne uerbum. quodsi non audierit eos, dic ecclesiae. si autem nec ecclesiam audierit, sit tibi tamquam ethnicus et publicanus. deinde ipsius seueritatis terrorem grauissimum adiecit etiam eo loco dicens: quae solueritis in terra, soluta erunt et in caelo, et quae ligaueritis in terra, ligata tes coram omnibus argue, ut ceteri timorem habeant, cum ille dicat: corripe eum
Abbreviated transcription (Latin):
ebriosus. aut rapax. cũ huius modi nec cibũ qͥdẽ
simul sumere. Quo enĩ mihi de his qui foris st̃
iudicart. nonne dehis qui intꝰ sunt uos iudica¬
tis Dehis aũt quiforis sunt as udicabit
Auferte malis ex uob ipsis. Ubi quidã quod dil
quisq auferat malum. hoc : ut ipse sit bonus.
Sed quomodo libet. intellegatur. siue ut seuerita¬
te ȩccłȩ mali excõmunicationib corripiantur
Siue ut se quisq corripiendo &corrigendo a seip¬
so auferat malum. illud tam̃ quod supͣ dictum ÷
non ht̃ ambiguitatẽ ub p̃cepit non cõmisceri.¬
fr̃ib qͥ inliqͦ supͣ dicto uitio nominant᷑ id ÷ noti
famossq sunt. Quo aut animo & qua caritate
misericors ista seueritas adhibenda sit. ñ solum
eo loco ub ait. ut sp̃s saluus sit indie dninrĩhħo
xp̃i. Sed alibi quoꝙ euident̃ ostendit dicens
ñ ut inimicũ eũ exis timetis. sed corripite ut
frẽm. Et ipse dns exemplũ singulart patien¬
tiȩ qua &iam induodecim apłis usq ad passio¬

Expanded text:
ebriosus aut rapax, cum eius modi ne quidem cibum sumere. quo enim mihi de his qui foris sunt iudicare? nonne de his qui intus sunt uos iudicatis? de his autem qui foris sunt deus iudicabit. auferte malum ex uobis ipsis. ubi quidem aliqui idquisque auferat malum, hoc est, ut ipse sit bonus. sed utrolibet modo intellegatur, siue ut seueritate ecclesiae mali excommunicationibus corripiantur, siue ut se quisque corripiendo et corrigendo a se ipso auferat malum, illud tamen, quod supra dictum est, non habet ambiguitatem, ubi praecipit non commiscerii in aliquo supra dicto uitio nominantur, id est noti famosique sunt. Quo autem animo et qua caritate misericors ista seueritas adhibenda sit, non solum eo loco, ubi ait: ut spiritus saluus sit in die domini Iesu, sed alibi quoque euidenter ostendit dicens: non ut inimicum existimetis, sed corripite ut fratrem. Et ipse dominus, exemplum singulare patientiae, qui etiam in duodecim apostolis usque ad passio
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i. ꝑ qũr mtbt ntindus es caffrciqᷤ est: & ego
mundo. Froinde attendant & uideant
quẽ admodũ doceat᷑ atq discatur xp̃s cruci¬
fixus: & ad eius crucẽ nouerint ꝑtinere: quod
&iam nos in eiuis corpore crucifigimur mundo:
ubi intellegitur om̃is cohercio malarũ c̃cupis¬
centiarũ: Ac ꝑ hoc fieri non porest ut eis quieruce
xp̃i infirmant̾. fessa adulteria ꝑmittantur:
Nam & apostelus petrus de sacramento ipsius crucis
tuus est carne desinit peccare: ut iam non homi¬
nũ desideriis seduoluntati dñidi reliquũ in carntͣ
uiuat: & cȩtera quib consequenter oftendit eũ
ꝑtinere ad xp̃m crucifixũ. hoc ist ꝑcar nem
passu qui ineius corpore crucifixis carnalib rhe¬
siderus. bene iuit ꝑ euuangeliũ: Quid quod
&iam duo illa p̃cepta inquib dnsait. totã le gẽ
ꝓphetasque pendere Huic suȩ opinioni suffra¬
gari arbitrant᷑. & sic ea comme morant. ut qͣm

Expanded text:
st et ego st et ego mundo. proinde adtendant et uideant, quemadmodum doceatur atque discatur Christus crucifixus, et ad eius crucem nouerint pertinere, quod etiam nos in eius corpore crucifigimur mundo: ubi intellegitur omnis cohercitio malarum concupiscentiarum. ac per hoc fieri non potest, ut eis, qui cruce Christi formantur, professa adulteria permittantur. nam et apostolus Petrus de sacramento ipsius crucis, tione armamini, quia qui mortuus est carne desinit peccare, ut iam non hominum desideriis, sed uoluntate domini dei reliquum in carne uiuat et cetera, quibus consequenter ostendit eum pertinere ad Christum crucifixum, hoc est per carnem passum, qui in eius corpore crucifixis carnalibus desideriis bene uiuit per euangelium. Quid? quod etiam duo illa praecepta, in quibus dominus ait totam legem prophetasque pendere, huic suae opinioni suffragari arbitrantur? et sic ea commemorant, ut, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
sufficit qui cis dixent. qđ & si multos pedagegos
haberent in xp̃o sedñ multos patres. quia cos
Diergo ille qui ꝑuuangeliũ genuit quauis
gras agũ qđ nemint̃ ipsorũ baptica uerit
nisi cbrispũ & gaiũ. str pbanȩ demũ nihil
eoᷤ amplius docutt quã xp̃m crucifixĩr quid
lidicat aliquis nec resur rexisse xp̃m cosau¬
disse quando ꝑ euuangeliũ genitisunt. S¬
Ande est igitur quod eis dicit. tradide erã
uobis in primis. quia xp̃s mortuus est scđm scriptu¬
ras. & quia sepultus est: & qua
rexit tertia die secundũ¬
scripturas. si
nihil nisi crueisixũ do¬
currat:
siautem ñcta intellegunt sed hoc quoq ad
xp̃m crucisixũ ꝑtinere concedunt: sciant in
xp̃o crucisixo multa homines discere. & maxi
quod urtus homo nr̃ simul crucifixus est ut
euacuet᷑ corpus peccati: & ultra ñ seriua mus
peccato. Unde &im dese ipso dicit:
Mihi autẽ absit gloriari. nisi incruce dñi nr̃i ihu¬

Expanded text:
suffecit, qui eis dixit, quod et si multos paedsuffecit, qui eis dixit, quod et si multos paedhaberent in Christo, sed non multos patres, quia eos isset . Si ergo ille qui per Evangelium genuit, quamvis gratias agat quod neminem ipsorum baptizaverit nisi Crispum et Gaium, et Stephanae domum , nihil eos amplius docuit quam Christum crucifixum; quid si dicat aliquis, nec resurrexisse Christum eos audisse, quando per Evangelium geniti sunt? Unde est igitur quod eis dicit, Tradidi enim vobis in primis, quia Christus mortuus est secundum Scripturas, et quia sepultus est, et quia resurrexit tertia die secundscripturas, si nihil nisi crucifixum docuerat? si autem non ita intellegunt, sed hoc quoque ad Christum crucifixum pertinere contendunt, sciant in Christo crucifixo multa homines discere et maxime, quod uetus homo noster simul crucifixus est, ut euacuetur corpus peccati, et ultra non seruiamus peccato. unde etiam de se ipso dicit: mihi autem absit gloriari nisi in cruce domini
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑. Ulbi utiq & illud est qđ in ea sententia
ponit apostolis. Qui furabat iam non furet᷑.
&cetera quib exsequit᷑. quid sit diponere ue¬
terẽ hominẽ  induere nouũ. In his autem
ipsil uerbis petrrhabent unde admoneri. po¬
tussent sidili genter adtendere uoluissent.
Cũ enĩ dixisset agite penitentiã & baptiret
unus quisq ur̃m in nomine dñinr̃i iħu xp̃i in¬

Expanded text:
retur, ubi utique et illud est, quod in ea sententia retur, ubi utique et illud est, quod in ea sententia ponit apostolus: qui furabatur, iam non furetur, et cetera, quibus exsequitur, quid sit deponere ueterem hominem et induere nouum. in his autem ipsis uerbis Petri habent, unde admoneri potuissent, si diligenter adtendere uoluissent. cum enim dixisset: agite paenitentiam, et baptizetur unusquisque uestrum in nomine domini nostri I
Abbreviated transcription (Latin):
sima p̃dicandũ est. Epłe itaꝙ p&ri et
epłȩ ioħis dequib quędã testimonia cõme
prius defide ac postea demorib dic quod
nisi fallor aꝑtissime exposui: sed inartib
qui uerbo audito bapti Lati sunt uno die
tria nulia ut eissolam fidem qua in xpm̃
credesent p̃dicarent. Qui cũdixissent.
quid faciemus. resp̃ dit eis. Agite pęm
tenttiam Ibi est eñ uitę ueters expoliatio ut nouã
udicantur quibapti rant᷑. Cui autt̃ frue tuosa est
pe nitentia quȩ agit ur de mertius operib siin ađ¬
ulterio perscueret. aliisq scelerib quib diloctio
mundi huuis inuoluit᷑ s edinfidelitatis in quiunt
tantũ modo qua ui xp̃m ñ crediderunt: eosuo¬
luit agere penitentiam. Hlua p̃sumptio:
Nolo quicqũa grauius dicere. quando eo audito
qđ dict uẽ agir penitentiã solius infide¬
litatis acta dicitur: cũ uita mutanda exue¬
tere innouã doc trina euuan ge lica trade¬

Expanded text:
sima praedicandum est. epistulae itsima praedicandum est. epistulae ite Iohannis, de quibus quaedam testimonia commemprius de fide ac postea de moribus dici, quam, nisi fallor, apertissime exposui. Sed in actibuqui uerbo audito baptizati sunt uno die tria milia, ut eis solam fidem, qua in Christum crederent, praedicaret. qui cum dixissent: quid faciemus? respondit eis: agite paeniitentiam? ibi est enim uitae ueteris spoliatio, ut noua induantur qui baptizantur. cui autem fructuosa est paenitentia, quae agitur de mortuis operibus, si in adulterio perseueret aliisque sceleribus, quibus dilectio mundi huius inuoluitur? Sed infidelitatis, inquiunt, tantummodo, qua in Christum non crediderunt, eos uoluit agere paenitentiam. mira praesumptio — nolo quicquam grauius dicere —, quando eo audito, quod dictum est: agite paenitentiam, solius infidelitatis acta dicitur, cum uita mutanda ex uetere in nouam doctrina euangelica trade
Abbreviated transcription (Latin):
suã exutroq ꝑfectam siuis eplis indi dissẽ
quia dcin homine ipso nisi pcedat fides luom
bona sequi non poterit. Quiequid enibioni
uelut rei te fecerit nisi ad pietatẽ que ad
dm̃i referatur fes tũ dici non oportet.
N si arbitrarentur aliqui stulti & nimis
cũ fidei regulis intimanda. nisi forte ad hanc
necessitatẽ sua nos isti disputacione c̃ pelluas.
ut pͥmȩ partes epłarum apłicarũ ubi de fi¬
De loquuntur cathecuminis legendas ue¬
lint. pos teriores aut̃ fidelib ubi iã p̃cipitus
quẽ ad modũ xp̃rans inese debeant. qdstud¬
tissimũ est dicere. Nullũ gͣ docum̃tum :
bitremur baptiZandos desola fide. bapti¬
uruestur hortati sunt. Quamuis enĩ illud
pruus hoc posterius: sȩpissimc tam̃ ima con¬
textione sermonis utrumꝙ cathecuminis
itt rũꝙ fidelib utrũꝙ bapti Tandis. utrũ ꝙ
bapti atis siue ut instruãtur siue ne obli¬
iuscantur: siue ut ꝓfiteantur. siue ut c̃fir¬
mentur dos trina sanissima & diligentis¬

Expanded text:
suam ex utroque perfectam suis epistulis indidisse, squia et in homine ipso, nisi praecedat fides, uita bona sequi non poterit. quidquid enim homo ueluti recte fecerit, nisi ad pietatem, quae ad deum est, referatur, rectum dici non oportet. quodsi arbitrarentur aliqui stulti et nimis cum fidei regulis intimanda: nisi forte ad hanc necessitatem sua nos isti disputatione conpellunt, ut primas partes epistularum apostolicarum, ubi de fide loquuntur, catechumenis legendas uelint, posteriores autem fidelibus, ubi iam praecipitur, quemadmodum christiani uiuere debeant. quod si stultissimum est dicere, nullum ergo documentum est bitremur baptizandos de sola fide, baptiuiueretur, hortati sunt. quamuis enim illud prius, hoc posterius, saepissime tamen una contextione sermonis utrumque catechumenis, utrumque fidelibus, utrumque baptizandis, utrumque baptizatis, siue ut instruantur siue ne obliuiscantur, siue ut profiteantur siue ut confirmentur, doctrina sanissima et diligentis
Abbreviated transcription (Latin):
intelli uolunt fidei tantũ modo regula bap¬
ti Zandis ẽẽ intimandã. postea uͦ iã bapti la¬
tis &iam uitȩ in melius mutandę p̃cepta
tradenda. Quasi aliquas apłoꝵ ȩpistolasle¬
gant ad eos adeef qui bapti Landi sunt datas.
ubi de sola fide disputauerunt. & alias ad
bapti Latos quib p̃cepta de malis cauendis
bonisq insti tuendis morib continentur
ũ igitur eos adxp̃ianos iambapti Iatos de¬
disse litteras constet. eut utro fersi
contexte sunt. & eosscilicet qui ad fide. et
eo qui adurtã bonã ꝑtinet: Anforte illis
placet ut bapti⁊ andis utrumꝙ ñ deius et
baptiCatis itgrũ ꝙ reddamus Quod li absus¬
de dieitus q fattantur apłos doe trino

Expanded text:
intellegi uolunt fidei tantummodo regulam bapintellegi uolunt fidei tantummodo regulam baptizandis esse insinuandam, postea uero iam baptizatis etiam uitae in melius mutandae praecepta tradenda: quasi aliquas apostolorum epistulas legant ad eos, qui baptizandi sunt, datas, ubi de fide disputauerunt, et alias ad baptizatos, quibus praecepta de malis cauendis bonisque instituendis moribus continentur. cum igitur eos ad baptizatos iam christianos dedisse litteras constet, cur utroque sermone contextae sunt, et eo scilicet, qui ad fidem, et eo, qui ad uitam bonam pertinet? an forte iam placet, ut baptizandis utrumque non demus et baptizatis utrumque reddamus? quod si absurde dicitur, ergo fateantur apo
Abbreviated transcription (Latin):
ne ipsi dño scoq euangłio aꝑte ẽiuncant᷑
obsis tere. Sed cũ eisplacet pͥmũ admit
tendos ẽẽ tales adꝑcipiendũ baptismi sa¬
cramentũ. & ad dominicã mensã & iã¬
si corseptionẽ uoce manifestissima re¬
cusauerint: immo uͦ nihil eos dehare
ꝓrsus ad moneri oportere sed postea do¬
CerI ut si p̃cepti obseruationẽ receperii
eulpanitꝓ correxerint habẽantur intt
tritieo. si aut̃ contempserint. int ri La¬
mantolerentur satis ostendunt ñ se
trimina ista defendere. & quasi leuia
ł nulla sint agere: quis cnĩ adulicriũ
bonȩ spei xp̃ianus nullũ seu paruũ crim̃ exis¬
timet. Ordinẽ tam̃ qͦ hȩc inaliis uel corri¬
gantur ł ferantur descripturis scĩs se ꝓferre
arbitrantur. cũ dicant apłos sic egisse & de
litteris eoꝵ quędã testimonia ꝓferunt. Ibire¬
periuntur prius insinuasse doc trinã fidei.
acdeinde morũ tradidisse p̃cepta atꝙ hinc

Expanded text:
ne ipsi domino sanctoque euangelio aperte conuincantur ne ipsi domino sanctoque euangelio aperte conuincantur obsistere. setales ad percipiendum baptismi sacramentum et ad dominicam mensam, etiamsi correctionem uoce manifestissima recusauerint; immo uero nihil eos de hac re prorsus admoneri oportere, sed postea doceri, ut, si praecepti obseruationem receperint culpamque correxerint, habeantur in tritico; si autem contempserint, inter zizania tolerentur: satis ostendunt non se crimina ista defendere aut, quasi leuia uel nulla sint, agere. quis enim adulterium bonae spei christianus nullum seu paruum crimen existimet? Ordinem tamen, quo haec in aliis uel corrigantur uel ferantur, de scripturis sanctis se proferre arbitrantur, cum dicunt apostolos sic egisse et de litteris eorum quaedam testimonia proferunt, ubi reperiuntur prius insinuasse doctrinam fidei ac deinde morum tradidisse praecepta. atque hinc
Abbreviated transcription (Latin):
multo diligentuis & instantuis his diebus
quib conpententes uocantur. cũ ad ꝑcipien¬
dum baptisiũ sua nomina iã dederunt:
quid si inquiunt uirgo nesciens uiro nupse¬
rit alieno. hoc sisemꝑ nesciat nũquam
ex hoc erit adultera: Siaũt sciat iã ex
hoc ẽẽ incipiet ex quo cũ alieno uiro scies
cubauerit. Sicut iniure p̃dioꝵ tam diu
quisq bonȩ fidei possessoꝵ rec tissime dr̃
quã dui possidere ignorat alienũ. Cũ uͦ
scierit nec abaliena possessione recesse¬
ñ humano sed plane uano sic dolcamus
cũflagitia corriguntur. tamquã conabia
rum ñ solũ uinculũ. uerum &iam sacra¬
menta cõmendatus. ut non liceat iuro
uxorẽ suã alteri tradere: quod inre pub¬
lica tunc Romana non solum minime
culpabilit̃ uerum &iam laudaliliter
cato fecisse ꝑhibetur. Neq hinc diutus¬
modo disputare opꝰ ÷. cũ & illi quib res¬
pondeo ñ audeant ad firmare nullum
hoc ẽẽ peccatũ neq egent eẽ adulteriũ.

Expanded text:
multo diligentius et instantius his diebus, quibus conpetentes uocantur, cum ad percipiendum baptismum sua nomina iam dederunt. Quid? si, inquiunt, uirgo nesciens uiro nupserit alieno? hoc si semper nesciat, numquam ex hoc erit adultera; si autem sciat, iam ex hoc esse incipit, ex quo cum alieno uiro sciens cubauerit. sicut in iure praediorum tamdiu quisque bonae fidei possessor rectissime dicitur, quamdiu se possidere ignorat alienum, cum uero scierit nec ab aliena possessione recesseu plane non humano, sed plane uano sic doleamus, cum flagitia corriguntur, tamquam conubia rum non solum uinculum, uerum etiam sacramentum ita commendatur, ut non liceat uiro uxorem suam alteri tradere, quod in republica tunc Romana non solum minime culpabiliter, uerum etiam laudabiliter Cato fecisse perhibetur. neque hinc modo diutius disputare opus est, cum et illi, quibus respondeo, non audeant adfir:uare nullum hoc esse peccatum neque negent esse adulterium,
Abbreviated transcription (Latin):
audiant bapti :andi ĩisolu quideredere de¬
beant. sed & ia que admodum se al hoc prauo
scło cripiant. Hienim negsserał ut audiant
quẽ admodũ credentesuuere de beant ::
spado inquiunt ille quẽ philippus baptira¬
uit. iuhil plusdoxit qua ere do filiũdĩ rẽ¬

Expanded text:
audiant baptizandi non solum quid credere deaudiant baptizandi non solum quid credere debeant, sed etiam 1 quemadmodum se ab hoc prauo saeculo eripiant. ibi enim necesse est, ut audiant quemadmodum credentes uiuere debeant. Spado, inquiunt, ille, quem Philippus baptizauit, nihil plus dixit quam: credo filium de