comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
onuersatio aut̃ nrã incelis . ẽ. Et meritohi
dicunt᷑ incole: quib: mnaliena patria nullus
affectus .ẽ sed atempus terram sui corporis colunt
ion enĩ erat ille diues in cola: qui orrea cons¬
true bat: et longeuitatẽ uitesua in multa
congregatione posuerat: sedisti sunt uere
in colȩ quithes aurũ suũ incelum reponunt:
ut cor eorum futurã patriam semꝑ affectet:
Peticergo fidelis populus mandatorum dnĩcons¬
ciuit sefieri qui a non de p̃hendicur in babrlone
uotum cui& samulari uelle cognoscitur :
Mandataenim eẽ diximꝰ. diliges dmmñ dm̃tuũ
extoto cordetuo. et extota animatua. etc&.
ȩcp&it non ase abscondi idẽ subtrahiatq:
denegare : unde salutem anime suae non uerat
ẽẽ uenturam : Roga tergo ut einullatenca
lentur q̃ peccatorib ꝓbant᷑ absconsa: quã¬
uis generaliter ꝓnuntiata eẽ uideantur:¬
oncupiũ animamea desiderare iustifica¬
tionestuas inomni tempore : Concupiscentia
in malo et inbonopont᷑ Inmalo non con cupisces

Expanded text:
onversatio autem nostra in coelis est . Et merito hic dicuntur incolae, quibus in aliena patria nullus affectus est, sed ad tempus terram sui corporis colunt. Non enim erat ille dives incola, qui horrea construebat, et longaevitatem vitae suae in multa congregatione posuerat. Sed isti sunt vere incolae, qui thesaurum suum in coelo reponunt, ut cor eorum futuram patriam semper affectet. Petit ergo fidelis populus mandatorum Domini conscium se fieri, quia non deprehenditur in Babyloniavotum, cui et famulari velle cognoscitur. Mandata enim esse diximus: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua , etc. Haec petit non a se abscondi, id est subtrahi atque denegari, unde salutem animae suae noverat esse venturam. Rogat ergo ut ei nullatenus celentur, quae peccatoribus probantur absconsa, quamvis generaliter pronuntiata esse videanturoncupivit anima mea desiderare justificationes tuas, in omni tempore. Concupiscentia in malo et in bono ponitur: in malo: Non concupisces
Abbreviated transcription (Latin):
quebant seruus aut̃ tuus exertebaatur
in tuis iuscificationibr: Auditũ se a prin¬
cipib martrrũ chorus exponie quiudici¬
uitȩ periculadeciꝰ iustificatio re cogita¬
bat: Quidinilla uitarecepturus e&
qui inista tẽporalit̃ grauissima sustineba
xercebatureñ ad ꝓuec tũ suũ noneͥuelua¬
batꝰ ad poenum : Cales anime miyi dĩucen
qui sensum doloris sui etẽr inp̃mu cogita

Expanded text:
quebantur, servus autem tuus exercebatur in tuis justificationibus. Auditum se a principibus martyrum chorus exponit, qui judiciui inter vitae pericula de ejus justificatione cogitabat quid in illa vita recepturus esset qui in ista temporaliter gravissima sustinebat. Exercebatur enim ad provectum suum, non cruciabatur ad poenam. Tales animae mundum vicerunt, quae sensum doloris sui aeter
Abbreviated transcription (Latin):
cirnisuȩ qđ uitiosum. eẽ . non dubium. esc
anonarnĩ si adhereat corpori delictis fauet
siuoluntitesit diuisauir tutib Qua ꝓpt̃
angui. sed ꝑscrutundũ ẽ quage illud con¬
a lbimbeatorum qđ superius dixerat: Ser

Expanded text:
carni suae, quod vitiosum esse non dubium est. Anima enim si adhaereat corpori, delictis favet; si voluntate sit divisa, virtutibus. Quapropter exstingui. Sed perscrutandum est quare illud concilium beatorum, quod superius dixerat: Ser
Abbreviated transcription (Latin):
baitur. Nuneto gantutmaninon
misericor diȩdnĩ eoiũ derisu &unita
inferatur qđ & inalio psalmo legitur
ubiait ⁊ Quia multũ repleci sum conit¬
tione et mulcũ repleta ẽ animanrã ob¬

Expanded text:
bantur: nunc rogant ut manifestatione misericordiae Domini, eorum derisio et vilitas auferatur. Quod et in alio psalmo legitur, ubi ait: Quia multum repleti sumus contemptione, et, multum repleta est anima nostra op
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiam nonsuf ficit mandata dm̃ uerbo di¬
discisse: Sed p&ebat ut ea factis potenis set oscen¬
dere: ubmouerat plenitudine segratiae re¬
perire. Dicit᷑ ergo doceme iustificationestuas
suit : et populop̃dicauit Omã iuditia: sig¬
nificat quae scripta uł dicta sunt. C&erũ
umuersaliter non potest ꝓnuntiare qđ
nulla notitia p̃ual&adp̃hendi: sicut in alio
psalmodictũ ẽ: iudiciatua abrssusmulta
Apłs quoque testict᷑: Oalatudo diuitiarum
sapientiae etstientiae dĩ quã inscrutabilia
sunt iudicia eiꝰ

Expanded text:
sitientique justitiam non sufficit mandata Domini verbo disitientique justitiam non sufficit mandata Domini verbo didicisse; sed petebat ut ea factis potuisset ostendere, ubi noverat plenitudinem se gratiae reperire. Dicitur ergo, doce me justificationes tuas: suit, et populo praedicavit. Omnia judicia, significat quae scripta vel dicta sunt. Caeterum universaliter non potest pronuntiare, quod nulla notitia praevalet apprehendi, sicut in alio psalmo dictum est: Judicia tua abyssus multa . Apostolus quoque testatur: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam inscrutabilia sunt judicia
Abbreviated transcription (Latin):
eloqina diĩ nepecar& abscondita seducrum¬
que uerum. ẽ.
Nan sicut decex
fidelibus
dicare
sic non credentib
tas urasante porcos Et alius psalmdicit
Fosuiorimeo cus codiam : dũ consistit peccatoꝵ
aduersune:. Ommutui & humilatus sum
& siluiabonis. ut inaellegam peccatigenus eẽ
obstinetis doquia dm̃p̃dicare Vnde&x pau¬
lus a pł sdicit. Hereticum post primam
& scđam correptionein deuita&cetera:¬
Senedictus es dñe doceme iustificationestuas
caliquis cruditionem scãmꝓpriis uirib
dẽ quigratis prestas quia in omine nom potes in¬
uenire quod eligas: Iedhi benedictionem
laudẽ significat dnĩ : Nam cum nosdm̃bene¬
dicimꝰ : eius facta laudam: Cumillebenedic&
nos scĩ ficare dignat᷑ Seq̃t: Doce me iustifica¬
tiones tuas : Cum su perius dixerit : In corde mes¬
o abscondi eloquia tua nunc dicit dicit doceme
iusti ficationestucas: qua sinihil ante didice¬

Expanded text:
eloquia Domini, ne peccaret, abscondita. Sed utrumeloquia Domini, ne peccaret, abscondita. Sed utrumque verum est; nam sicut decet fidelibus dicare, sic non credentibustas vestras ante porcos . Et alius psalmus dicit: Posui ori meo custodiam; dum consistit peccator adversum me. Obmutui, et humiliatus sum, et silui a bonis ; ut intelligamus peccati genus esse obstinatis eloquia Domini praedicare. Unde et Paulus apostolus dicit: Haereticum post primam et secundam correptionem devita , eenedictus es, Domine: doce me justificationes tuas. Ne aliquis eruditionem sanctam propriis viribus ine, id est, qui gratis praestas: quia in homine non potes invenire quod eligas. Sed hic benedictionem, laudem significat Domini; nam cum nos Deum benedicimus, ejus facta laudamus; cum ille benedicit, nos sanctificare dignatur. Sequitur, doce me justificationes tuas. Cum superius dixerit, In corde meo abscondi eloquia tua, nunc dicit, doce me justificationes tuas, quasi nihil ante didi
Abbreviated transcription (Latin):
isteiuuamor: que mãmodum correxerii
uamsuam. subsequenti responsione con¬
firmaatdicens. incusto diendo sermones
tuos suasciliceꝵ. cieugłelica discipli¬
am pepulus xp̃i anꝰ accipit: Cosiquidern
tempore homocorrectiis ẽ quando ueco
mpruit tedãnata ad recte fidei dona
ꝑuenit. Custo ditaut̃ sermones dm̃. qui q¬
noneos tancume morua re&ine sedacci¬
as serit exquisisse. Noneñi quarera nisi
dert sequitur: pẽre pellasmeam andacis cuis
t amn quã m dignumb eneficustiuis ut q lene stcisci
co toconda petenroeucaiam digneris audirera
Repelli en mamandatis uis subdola sero gantes.
sicut in alio psalmole gitur. Uirũ sanguinum
tu : Rogat ergone ab intellegebitia legis diui¬
nae repellatur : sicut indignus. Utagnoscami
hanc intellegentiã non mereri: niseosquinos¬
cuntur coto cor de deprecari. Incordemeo abs
apłorum dicit Non enimpossum quauidim̃
taudiuim non loqui: hicdicit in cordesuo

Expanded text:
iste juvenior quemadmodum eorrexerit iste juvenior quemadmodum eorrexerit viam suam, subsequenti responsione confirmat dicens: In custodiendo sermones tuos, tunc scilicet cum evangelicam disciplinam populus Christianus accepit. Eo siquidem tempore homo correctus est, quando, vetere pravitate damnata, ad rectae fidei dona pervenit. Custodit autem sermones Domini qui non eos tantum memoria retinet, sed actito corde asserit exquisiisse: non enim quaereret, nisi dere. Sequitur, ne repellas me a mandatis tuis, tanquam indignum beneficiis tuis; ut quem te fecisti toto corde petere, tu etiam digneris audire. Repellit enim a mandatis suis subdole se rogantes, sicut in alio psalmo legitur: Virum sanguinum tu . Rogat ergo ne ab intelligentia legis divinae repellatur sicut indignus, ut agnoscamus hanc intelligentiam non mereri, nisi eos qui noscuntur toto corde deprecari. Vers. 11. In coapostolorum dicit: Non enim possumus quae vidimus et audivimus non loqui ; hic dicit in corde suo
Abbreviated transcription (Latin):
sin adno ut iustificutiembus concessis
digm tir deuotum populum suomunere
dustodire Iustificationesenim quid signi¬
ficnt : in quarto uerso superiore iamdis¬
tunt᷑ Et qm̃ nouerat temptationes dio¬
bolicas unchque circumire utlegitur
Aduersarius uestr. sicudeo circuit querens
quem deuoret: p&it sequaque uersus
undique cusco dire nepos sit locum nocen¬
dihostili satrocitas inuenire : Ntunc iide¬
amꝰquidlittera secunda contineat. In quo
beacicudinis fidelis populus indicauit.
inquib: sed epcatus. ẽ custodiri: Nunc idẽ
in sccimdalittera. conuersionis temposten¬
dic exponens &iã inserinonib dñi quib
deleta nonb. ꝑfruatur. Quaꝓpt̃ ꝑfigu¬
ram mero tesis. sub in terrogatione ꝓpo¬
nit. in quo corrigit iuuenior uiamsuam:
Aetaselecta .ẽ. noui nonueteris testamen¬
ti quando de seniore homime in robusta simꝰ
nate repuati iuuenior enimdict᷑ ⁊
ueteribus comparat᷑: quiacomparatunis
gradus fitꝗnt̃ i mobtina: posinui sed

Expanded text:
ino ut justificationibus concessis dignetur devotum populum suo munere custodire. Justificationes enim quid significent, in quarto versu superiore jam dictum est. Et quoniam noverat tentationes diabolicas undique circumire, ut legitur: Adversarius vester sicut leo circuit quaerens quem devoret , petit se quaquaversus undique custodiri, ne possit locum nocendi hostilis atrocitas invenire. Nunc videamus quid littera secunda contineat. Vers. 9beatitudinis fidelis populus indicavit, in quibus se deprecatus est custodiri; nunc idem in secunda littera conversionis tempus ostendit, exponens etiam in sermonibus Domini quibus delectationibus perfruatur. Quapropter per figuram erotesis sub interrogatione proponit: In quo corrigit juvenior viam suam? Aetas electa est Novi, non Veteris Testamenti, quando de seniori homine in robusta sumus aetate reparati. Juvenior enim dicitur veteribus comparatus, quia comparativus gradus frequenter vim obtinet positivi. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃is simehorusculturã dñĩ saluatoris in t̃diuer¬
sasmundi suꝑscitiones. quib insipient᷑ mun¬
dana populi seruiebant: Clegereenĩ nom̃ ẽ
nisidomultis unũ legere : sed uideamꝰiquare
meclegiscis sedego clegiuos iureigit᷑ populus
beatus iscudicebat: quiiam lectus fuerat
uteligere potuis fet: sic̃ & alio locodicit
Clegabiecus ee indomodni Merito ergo
scoblitũ dnĩ non dicebat: cẽ iudiciu: quitu¬

Expanded text:
sanctissimus chorus culturam Domini Salvatoris inter diversas mundi superstitiones, quibus insipienter mundani populi serviebant. Eligere enim non est, nisi de multis unum legeme elegistis, sed ego elegi vos . Jure igitur populus beatus ista dicebat, qui jam electus fuerat, ut eligere potuisset; sicut in alio loco dicit: Elegi abjectus esse in domo Domini . Merito ergo se oblitum Domini nondicebat esse judicia, qui ta
Abbreviated transcription (Latin):
cordetuo et excota ammatua. et extota uirtute
tua. et cetera. Hocem̃. sic unidictum .ẽ. ut abom¬
nibus debeat et ꝑcuncta temporalia cuscodiri:
quaꝓpt̃ siuelex siue testimoma siue manda tadm̃
custodiant᷑: adbeatitudiniscertum .ẽ. munera ꝑ¬
uenire. Quae uerbacũ p̃dictis definitionibs suis
mente condenda sunt: quia in subsequentibus uer¬
s sibus frequenter caposita repperimus. Utinam
dirigantur iue meae ad cusco diendas iustificatio¬
nescuas Cumuitã superius beatiuiri euidenter
expresserit : nuncetiam populus fidelis bonorũ
sibi ꝓuentum uotis interaedentib postulauit.
Vtinam uerbum semꝑ obantis ẽ. ut qđ nr̃is nom pos

Expanded text:
corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota virtute corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota virtute tua , etc. Hoc enim sic uni dictum est, ut ab omnibus debeat et per cuncta tempora custodiri. Quapropter sive lex, sive testimonia, sive mandata Domini custodiantur, ad beatitudinis certum est munera perveniri. Quae verba cum praedictis definitionibus suis mente condenda sunt, quia in subsequentibus versibus frequenter ea posita reperimus. Vers. 5. Utinam dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas! Cum vitam superius beati viri evidenter expresserit, nunc etiam populus fidelis bonorum sibi proventum votis intercedentibus postulavit. Utinam verbum semper optantis est, ut quod nostris non pos
Abbreviated transcription (Latin):
totum ibinimium dec& qm̃& illud infintum. ẽ
qđ nob tribui postulamꝰ. ꝑquirenda ẽ. quoque
nomium iscorum distincta cognitione quis eacre
quam non decetadlitteram sed spiritali ordine
cuseo diri: Ve uerbigratia lex sacrificiorum.
obseruantia. nouiluna ritus circũcisionis: & cr̃
huius a modiqua trpummagisquã spetiemcer¬
tum .ẽ. babuisse ueritacis. secundo uersu ponit
cestimonia : testiniomũ ẽ euidens. et p̃finita con¬
ditio : Cuius scatuto commoniti res p̃teritas. non
iste: Scriptũ ẽ &iã et in libro ibunaue. Duodecĩ
lapides afferte demedio iordanis ut sinthi intes¬
timonium filusuris. Ii nob̵ diprecepta diuinates¬
timonia sunt quando cõmonent nec peccare debo¬
am̃: sicut & apłs paulus ait: Testificor corãdõ qui
tu posuit : qua non sunt umbre futurorum ut
Primum mandatũ .e. diligis dnm̃ dm̃tuum ex coto

Expanded text:
totum ibi nimium decet, quoniam et illud infinitum est totum ibi nimium decet, quoniam et illud infinitum est quod nobis tribui postulamus. Perquirenda est quoque nominum istorum distincta cognitio, ne quis ea crequam non decet  mss. A., B., docet ad litteram, sed spirituali ordine custodiri. Ut verbi gratia lex sacrificiorum, observantia novae lunae, ritus circumcisionis, et caetera hujuscemodi, quae typum magis quam speciem certum est habuisse veritatis. Secundo versu ponit testimonia: testimonium est evidens et praefinita conditio, cujus statuto commoniti, res praeteritas non iste . Scriptum est etiam et in libro Jesu Nave: Duodecim lapides afferte de medio Jordanis, ut sint hi in testimonium filiis vestris . Sic nobis praecepta divina testimonia sunt, quando commonent ne peccare debeamus, sicut apostolus Paulus ait: Testificor coram Deo, quta posuit, quae non sunt umbrae futurorum ut Primum mandatum est, Diliges Dominum Deum tuum ex toto
Abbreviated transcription (Latin):
datitua cuscodirenimis: Dixera aebeacum ee
cui hactalia suffragant᷑ ut sĩimaculatꝰ ambu¬
i& in legedm̃ sꝗptetur testimoniaci : et qđ ẽ per¬
fectissimum uiuendigenꝰ. in toto corde exquiratdnm̃
onis dominicȩ ueneian da p̃ceptio ut mandata eius
non solum sedulo: sed &nimio requirantur. Nimius
enimdictus e innulla redubius. Quiꝓpositerei intent̾
semꝑ ad sistit. ubiẽ sententia gentilium totoorbe caele¬
brata: nequid nimis : ec cenimium nob auerita tep̃cipit᷑.
ecceamoderatore retumoninium. sine defectuali¬
quidfieri debere sanccit. Istudemninimis significut
multum atque infinitũ: sicut & malio psal modicit:
Dimis ꝓfunde factes cogitationestua. Ctalibi: Nimis
exaltatus ẽ suꝑ omisdeos: Siuemandatudnĩ nimium
custodire p̃cipim quando ipsi quoque salutinraẽ cor¬
poreae ea p̃ferre debere censem. Quaꝓpt̃ in uires
ñe possibilitatis excedere : diuinamiliciue. quia

Expanded text:
data tua custodiri nimis. Dixerat beatum esse cui haec talia suffragantur, ut sit immaculatus, ambulet in lege Domini, scrutetur testimonia ejus, et quod est perfectissimum vivendi genus, in toto corde exquirat Domionis dominicae veneranda praeceptio, ut mandata ejus non solum sedule, sed et nimie requirantur. Nimius enim dictus est, in nulla re dubius, qui propositae rei intentus semper assistit. Ubi est sententia gentilium toto orbe celebrata: Ne quid nimis. Ecce nimium nobis a Veritate praecipitur; ecce a Moderatore rerum omnium sine defectu aliquid fieri debere sancitur. Istud enim nimis significat multum atque infinitum, sicut et in alio psalmo dicit: Nimis profundae factae sunt cogitationes tuae . Et alibi: Nimis exaltatus es super omnes deos . Sive mandata Domini nimium custodire praecipimur, quando ipse quoque saluti nostrae corporeae ea praeferre 399 debere censemur. Quapropter vires nostrae possibilitatis excedere divina militia est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ausa mreddit: quẽ ammo dũ possint iuscisi¬
cationes dm̃iugic̃ seruari: Idẽ simandiuio
respiciant̃ uniuersa. Sed cũdic omu nnullo
common& eẽ peccandum qm̃scriptum ẽ
iquis delege minimũ noti fecerit reus eta
tius legis. Respicere uit manda taoculos
cõmititur salutr emendatione pamus
corrigatur. Eecerum quim mandata nan
compatabit uisuoi considerantiuultu naciui¬
tis su inpitulo . Considera iaenaneha

Expanded text:
um possint justificationes Domini jugiter servari, id est, si mandata respiciantur universa. Sed cum dicit omnia, in nullo commonet esse peccandum: quoniam scriptum est: Si quis de lege minimum non fecerit, reus est totius legis. Respicere autem est mandata committitur, salutari emendatione protinus corrigatur. Caeterum qui in mandata non comparabitur viro consideranti vultum nativitatis suae in speculo: conside
Abbreviated transcription (Latin):
ampiefectionis ostender&: eã sedic̃ in toto
corde sio diuinitictis muneretustodire
eclarans ꝓuniuersas subtilisq minutias
omibonum etad nõ tribui : et ꝑ ipsũ serua
tieteigratia semꝑaugeri Ectudequam
pulchio ordinecuncta descendant. Nius
pacit ud ex eiponeret᷑: Id ẽ noui cesca mienti
quiacueteris iami te nebat: Cleinde utlegis
ipsi usintentionem eognoscere meruis sed
qua teñ eã coras integritiat seruataret:¬
eduemea nseinitam ande torumituorum
quiu psiuolui. Cũmquartum litce ram
fucuriis se sedicat i apimamdatorum
st incandem deduciiterum potula uit
omendicrta isticno uices ca mentidebem ac¬
nuereb ise ꝑducimagnoperẽ p̃tabatur

Expanded text:
perfectionis ostenderet, eam se dicit in toto corde suo Divinitatis munere custodire: declarans per universas subtilesque minutias omne bonum et a Domino tribui, et per ipsum servari, et ejus gratia semper augeri. Et vide quam pulchro ordine cuncta descendant. Prius petit, ut lex ei poneretur, id est Novi Testamenti, quia Veteris jam tenebat; deinde, ut legis ipsius intentionem cognoscere meruisset, quatenus eam cordis integritate servaretandatorum tuorum, quia ipsam volui. Cum in quarta littera cucurrisse se dicat viam mandatorum, hic se in eamdem deduci iterum postulavit. Sed mandata ista Novi Testamenti debemus accipere, ubi se perduci magnopere precabatur
Abbreviated transcription (Latin):
dique conlat̾ꝰ partiũ axqualitate finitꝰ ẽ. Qđ
nos dicimꝰ & diuisionis causapositũ etͥut ꝑfectum
numerũ possicindicare iustorũ. Ist̃is em̃litte¬
ris & hebrea sapientia discit᷑ & diuinorũ libroꝵ
sacrat̾ mimerus contin&. Has enĩ litteras. sig¬
nficationes suas habere beato hieronimo
testun te cognouimꝰ : Qđ nncrep&ere uid&
ec̃ suꝑfluum: cum sit uc alcerius labor ecollec
mero eẽ cõpositos Diisiopsalmi.
salmus iste moralibebreas litteras ad suumnu
dicimꝰ contulisse : in quosibi oetenosuersus ut su¬
pramemoratum ẽ singule uindicanaes cunc¬
tũ carmenpulcherrima parilitate describt
quinulla ꝑmixtione confunditur : sed noui cate
rerumutatis sibilitteris explicatur. Etotuitaq
psalmum uniuersalis scoruchorus doquitur
Qui abi iutiomundisiuefuerunt siue sunt. siue futu¬
eleccũ regale sacer dotiũ gensscã populus adqͥ¬

Expanded text:
dique collatus partium aequalitate finitus est. Quod dique collatus partium aequalitate finitus est. Quod nos dicimus et divisionis causa positum, et ut perfectum numerum possit indicare justorum. Istis enim litteris et Hebraea sapientia discitur, et divinorum librorum sacratus numerus continetur. Has enim litteras significationes suas habere beato Hieronymo testante cognovimus, quod nunc repetere videtur esse superfluum, cum sit jam alterius labore collectmetro esse compositos. Divisio psalmi. Psalmo isti morali Hebraeas litteras ad suum nudicimus contulisse: in quo sibi octonos versus ut supra memoratum est singulae vindicantes, cunctum carmen pulcherrima parilitate describunt; qui nulla permixtione confunditur, sed novitates rerum mutatis sibi litteris explicat. Per totum itaque psalmum universalis sanctorum chorus eloquitur, qui ab initio mundi sive fuerunt, sive sunt, sive futuelectum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acqu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓlatisunt. Quinque fortasse panib cõparan¬
di quie suriemobseruantiũ populorũ copiisca¬
lestibus expleuerunt. Eplacit psalm̃
esciuopsalmo & diuinarũ rerũ uirtute plenis¬
st enĩ altissim ꝓfunditate sensuũ & contextꝰ
quasi similiũ repetitione uerborũ. Modop¬
fitendo qđ accepit: modoiterũ eade iperando
qua meruit : Quimor e nobilium fluuiorũ
lenis ire conspicit᷑ cĩmimisꝓ fundus eẽ noscas
quemtam̃ opor tẽuiuuande dõmstitutin fi
is niura percurrere : nequi nosactenus conscrixi¬
msubi tinundatione fundam. Esc&ia iha̧
brex elementis adrudes & docibiles p̃nscholaxpĩ
populos instruendos taliordine depictus utuer¬
sum. quemprimalitte ra sortita fuerit eadem &
in septem subsequentib ad figuratur: Iacramen¬
cum illud forsitan in cordiscircum cisione desig¬
nans. Sic istepsalnꝰ insua lingua ꝑ singulas litte¬
ra soctonis uersib gradatim decurrens: sibiun¬

Expanded text:
prolati sunt: quinque fortasse panibus comparanprolati sunt: quinque fortasse panibus comparandi qui esuriem observantium populorum copiis coelestibus expleverunt. EXPOSITIO IN PSALMUM estivo psalmo et divinarum rerum virtute plenisEst enim altissimus profunditate sensuum, et contextus quasi similium repetitione verborum, modo profitendo quod accepit, modo iterum eadem sperando quae meruit. Qui more nobilium fluviorum lenis ire conspicitur, cum nimis profundus esse noscatur; quem tamen oportet juvante Deo instituti nostri mensura percurrere, ne qui nos hactenus constrinximus, subita inundatione fundamur. Est etiam Hebraeis elementis ad rudes et docibiles in schola Christi populos instruendos tali ordine depictus, ut versum quem prima littera sortita fuerit, eadem et in septem subsequentibus affigatur, sacramentum illud forsitan in cordis circumcisione designans. Sic iste psalmus in sua lingua per singulas litteras octonis versibus gregatim decurrens, sibi un
Abbreviated transcription (Latin):
ergo &x incapiae confessio posita ẽ &infine
repaatio: Quia momniuitanrã ipsamnos op¬
port&cas suminere & in ipsius deloctatione
finit. CONCLUSIO Recordemio
hunpsalmum nonincassum uelud quib da
fulgorois colorib eẽ concextũ. Incapiteeni
quattuor uersus unifines posuit. Eciterũ
infine primũ uersumpsalmi dͥecor aterati¬
one geminauit: atq iterũ que mincsimũ pri¬
mũ posuit: Cundẽ paene ultimũre p&it. Vt
quasi uestis illa pontificis aureis quib dam
filis. & uermiculata pulcritudine congex¬
tafulgera. Illaenĩ infimbreis abuit tintina¬
bula istiinfine eidem recnniunt quȩ in capitt
testitis reuerendi nulla tenꝰ ignoraretia id¬
ste sic decorauarieate disposit̾ ẽ: utp̃conia scãe
incarnacionispulcberrimis quibusdam senei¬
antur indiciis. Quo operi nos pierex: ista
nestis eloquiitui: & hocresonente p̾sante
Neminerimꝰ aute huncpsalmum quintũ. eẽ eorũ
quideprimo aduentudnĩ mirabili narratione

Expanded text:
in capite confessio posita est, et in fine repetita, quia in omni vita nostra ipsam nos oportet assumere, et in ipsius delectatione finire. Conclusio psalmi. Recordemur hunc psalmum non incassum velut quibusdam fulgoreis coloribus esse contextum. In capite enim quatuor versus unifines posuit, et iterum in fine primum versum psalmi decora iteratione geminavit, atque iterum quem vicesimum primum posuit, eumdem pene ultimum repetiit, ut quasi vestis illa pontificis aureis quibusdam filis, et vermiculata pulchritudine contexta fulgeret. Illa enim in fimbriis habuit tintinnabula, isti in fine eadem retinniunt, quae in capite tistitis reverendi nullatenus ignoraretur adIste sic decora varietate dispositus est, ut praeconia sanctae incarnationis pulcherrimis quibusdam sentiantur indiciis. Cooperiat nos, pie Rex, ista vestis eloquii tui, et hoc resonent te praestante Meminerimus autem hunc psalmum quintum esse eorum qui de primo adventu Domini mirabili narratione
Abbreviated transcription (Latin):
desimpmadorare In primo enim cõma¬
tedẽ confite bortibi qđ ad gratiurum
ꝓmnalosequi in imi cosdũ possit extingue¬
ropatient̃ expectat: et conuersistalia
reddit. qualia seis suis miscricordia

Expanded text:
desinimus adorare! In primo enim commate dicit, confitebor tibi, quod ad gratiarum pro malo, qui inimicos dum possit exstinguere patienter exspectat; et conversis talia reddit qualia sanctis suis misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
minquno perantur iniquitatem. inuis eius
amibuliuerunt. Cumi o hannis apłiueratia
uerba sint. sidixerimusqui a peccatum non ha¬
bemꝰ nos ipscs seducimus & ueritas in nob non
e : udentur nec sei inuiis eiꝰ ambulare quos
cognoscim habere petcata: Uerum: hȩcques¬
tio uericatis ipsius uocedis soluit̃: Suntenim
in litita desideria qua driginalis peccati ne¬
cessitate comitimus: sed in eis consensu animi
montenemĩ. Iniscis mens beatanom ambula
quededonodin cordis ꝓbitate superantur.
utlerbigratia repente pulchrũ ali quidc̃ñ¬
cupiscere cibumi desiderant expetere bonis
odoule comeueri. Iniqua subico suggestione
confundi cxbis similia quao atione scãexcru¬
cissignaculo destruuntur le. fit ut peccita
st suggestione cernis iubrant᷑ : et tacm̃duro
ebmorie ueł oxit effect ea nonoperariueri¬
onor is scu cenitur haecenim pauli apłi test¬

Expanded text:
m qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt. Cum Joannis apostoli veracia verba sint: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est , videntur nec sancti in viis ejus ambulare, quos cognoscimus habere peccata. Verum haec quaestio veritatis ipsius voce dissolvitur. Sunt enim illicita desideria quae originalis peccati necessitate committimus, sed in eis consensu animi non tenemur: in istis mens beata non ambulat, quae dono Domini cordis probitate superantur; ut verbi gratia repente pulchrum aliquid concupiscere, cibum desideranter expetere, bonis odoribus commoveri, iniqua subito suggestione confundi, et his similia quae oratione sancta et crucis signaculo destruuntur. Ita fit ut et peccata sancti suggestione carnis habeant, et tamen dum eis minime relaxatur effectus, ea non operari veraciter aestimentur. Haec enim Pauli apostoli test
Abbreviated transcription (Latin):
net peccatuminu rõmortidi corpore adoboediendũ
tatis peccato: & silomon. Fost concupiscentiascor¬
distuincabici is. Oboedientiam ergopeccatiuouit
non suggestiones quascaro ꝓpͥisiurib inta re nom pua¬
let Respicia maut̃ curhicuias pluralinu mero
posuit et superius singularit̃dix̃ beatimma cu¬
latimuia Ibi significat dnm̃s aluatore quicerta
uia ẽ id patremuenientium sic ipsedix̃ nemo
uadit ad patrẽ nisipine. Na qđ hicdixit inuus

Expanded text:
ediendum uitatis peccato . Et Salomon: Post concupiscientias cordis tui ne abieris . Obedientiam ergo peccati vetuit, non suggestiones quas caro propriis viribus vitare non praevalet. Respiciamus autem cur hic vias plurali numero posuit, et superius singulariter dixit: Beati immaculati in via. Ibi significat Dominum Salvatorem, qui certa via est ad Patrem venientium, sicut ipse dixit: Nemo vadit ad Patrem, nisi pe
Abbreviated transcription (Latin):
saluatore quidixit ego sumuia uerias & untł l
bienim ambulare nũs corũm ẽ non pedibuscepo¬
reis sedgies sib ꝓbabilis accionisi namu
teres noneum illt muittm doxis se in qua posp
enari subiunxit : qui ambulant in lege dm
Idẽ qui auc non pectane autꝑ gradint

Expanded text:
Salvatore, qui dixit: Ego sum via, veritas et vita . Ibi enim ambulare justorum est, non pedibus corporeis, sed gressibus probabilis actionis. Nam ut adverteres non eum illam viam dixisse in qua possit errari, subjunxit, qui ambulant in lege Domini, id est qui aut non peccant, aut per grat
Abbreviated transcription (Latin):
populi turba cendensas etred
cugtu lectio discedere : Nonienim ad cor
aluisacerdunt : qui comunitationis gratia
non itplenturi hioo deis coaltare pisualiut
mibitiudl& cõpexenter accipimus: quicor¬
puisa& singuinedno sollemi nob̵ sit quenta¬
tone Vergicur Illud uero altare ẽ. ante

Expanded text:
populi turba condensat, et reEvangelii lectione discedere. Non enim ad cornu altaris accedunt qui communicationis gratia non replentur. Hoc de isto altari visuali ut mihi videtur competenter accipimus, quod corpus et sanguinem Domini solemni nobis frequentatione largitur. Ill
Abbreviated transcription (Latin):
u diuerse ut sexannis ueu mle
seruiret hedreus filius affect t dicaitin
coleretur sacerdos honorabilos eẽ proxi¬
mus uttm quã ppria utilicus amarecur.
ethssimiliaquefieri scã scriptura p̃copit
etergone queunt custodiri nisimisericor¬

Expanded text:
 diversae: ut sex annis tantum famulus serviret Hebraeus, filius affectu et disciplcoleretur, sacerdos honorabilis esset, proximus ut tanquam propria utilitas amaretur, et his similia quae fieri sancta Scriptura praecepit. Haec ergo nequeunt custodiri, nisi misericor
Abbreviated transcription (Latin):
catorum ÷ serenis mentib accedamus¬
inter p̃tatione docuimꝰ & ꝑdiscen su carnis
exparente sic appellatũ eẽ monscratum osq
sed dum hoc nob̵ constare uid& illudioi
diligenter arbitror ꝑscrutandũ curittul
singulastaer contineat. Iuuduatio psđđ¬

Expanded text:
bibus peccatorum, serenis mentibus accedamusinterpretatione docuimus, et per descensum carnis ex parente sic appellatum esse monstratum est. Sed dum hoc nobis constare videatur, illud magis diligenter arbitror perscrutandum, cur hic titulus singulariter contineat: Laudatio ips
Abbreviated transcription (Latin):
conuertunt: Vagi in stabiles quia radices nequae¬
unt habereueritatis: Iic merito asperis odorib:
cõparata sunt quae supplicium corda fo&ido
hifo&osum uidentur habere poculũ : diũipsi fide
quae habere cernunt᷑ non dix eos in ingressib: sed
inagressib: possedere qr cotũ ab eisegrodit᷑ : quan¬
do ipsiquoq purituri. eẽ monstrandir

Expanded text:
convertunt, vagi, instabiles, quia radicem nequeconvertunt, vagi, instabiles, quia radicem nequeunt habere veritatis. Sic merito asperis odoribus comparata sunt, quae simplicium corda fetido Hi fetosum videntur habere peculium, dum ipsi fide quae habere cernuntur, non dixit eos in ingressibus, sed in egressibus possidere, quia totum ab eis egreditur, quando ipsi quoque perituri esse monstrantur
Abbreviated transcription (Latin):
Filieeorũ cõposit circũ ornate ursimlitudo tẽpli
Consideit in quã subtiliter & frequenter a catho¬
licis segregauit hereticos. In prima conpara¬
tione altereis abstulit. Nunc in secundafilias
introducit: quasin memorato psalmo catholice
ac fluxis cogitationib dut᷑ qr constantiae non
hab& uirescum frequent indiuersa uota traducit᷑
Deindedicit eas nonnaturaliter pulcras. sed ho¬
minũ uoluntate cõposicus : Tertia cogitationes
uel p̃dicationes eorũ quas feminis cõparauerit
non dicit habere uera ecłam sedsimilitudinẽtẽpli:
limilitudo quippe non hab& ueritatẽ sed alicui
sub siscentis reiportat imaginẽ. Frutuariaeoꝵ
& quacellaria uulgusappellat. hereticorũ
cordi significunt ubi diuersarũ rerũ species
tiones pessime exaltactione s emittunt : Quossi
auctoritate coninnuas id interp̃tationũ nequitias
tranferunt᷑. Cumin de quoq fuerunt dnõ iuuante
superati ad sophistarũ seuersutias calũniasq

Expanded text:
Filiae eorum composilae: circumornatae ut similitudo templi. Consideremus quam subtiliter et frequenter a catholicis segregavit haereticos. In prima comparatione altare eis abstulit, nunc in secunda filias introducit, quas in memorato psalmo catholicaeac fluxis cogitationibus datur: quia constantiae non habet vires, cum frequenter in diversa vota traducitur. Deinde dicit eas non naturaliter pulchras, sed hominum voluntate compositas. Tertio cogitationes vel praedicationes eorum, quas feminis comparaverat, non dicit habere veram Ecclesiam, sed similitudinem templi. Similitudo quippe non habet veritatem, sed alicujus subsistentis rei portat imaginem. Vers. 14. , quae cellaria vulgus appellat, haereticorum corda significant, ubi diversarum rerum species tiones pessimae exhalationis emittunt. Quos si auctoritate convincas, ad interpretationum nequitias transferuntur: cum inde quoque fuerint Domino juvante superati, ad sophistarum se versutias calumniasque
Abbreviated transcription (Latin):
aut oues fonosus aspicere. autbouescrassissĩmos
possedere: Audite male ꝑsuasi. audite dem̃tes
in sinistraponi. que putatis et̃ mugnificu
sicenim de sapientia legitur. Indextera eius
anniuite in sinistraeiꝰ diuitia & gloria: au¬
diamꝰ nunc quid dicitur de turba fidelium:
netralia sapientia hoc ẽ ad uoaẽ ipsamscis¬
sime uentatis : De finitenim ueraciter qui sit

Expanded text:
aut oves fetosas aspicere, aut boves crassissimos aut oves fetosas aspicere, aut boves crassissimos possidere. Audite, male persuasi; audite, dementes, in sinistra poni quae putatis esse magnifica. Sic enim de sapientia legitur: In dextera ejus anni vitae; in sinistra ejus divitiae et gloria . Audiamus nunc quid dicatur de turba fidelium: netralia sapientiae, hoc est ad vocem ipsam sanctissimae veritatis. Definit enim veraciter qui sit
Abbreviated transcription (Latin):
labore macti. sed deliciosa otiositite piuguis¬
simisunt Ied ipsi ueritate tenues atque ietumi
et̃ moniscrant : Sequit Nonã ruina muceriȩ
Adhuc felicitas describit impiorum. quetimor
inieb: trinsitoruis et̃ cominicit᷑ Maceries ẽpa¬
rie s ex sela cõpositione s. xorum qui aut uineas
claudit aut hortorũ culti. cõmunit: Qua ꝓp̃t
eorum cõmemoraturtanta psperitus ut nec
ipsaruant : quȩ maliquam utilitatem uidentur
erectum. Iubicit᷑. Neque transitꝰ nequeclamor
inplateiseorũ: Hoc quoq uult ad scłi istius fe¬
litia ꝑtinere . Vt quando sepatres familia scupi¬
Ne somnꝰ eorum in portiina loquacitate rũ pat᷑
sed silentium sit cũ uolunt quiescere : Occur¬
sus : cũ seamicus salutare dump̃cipiunt quae
turfelices Altera uero bȩatorũ. Ait enim. beatũ
dixerunt populũ cuihȩc sunt: Scilicet superiora
quȩ dicta sunt suudicunt qui uerita tes discipuli
non fuerunt mundidiuitias p̃ferunt. Ncaeles¬
tia regna contẽnunt. beatitudinẽ putuntes.

Expanded text:
labore macri, sed deliciosa otiositate pinguissimi sunt: sed ipsi veritate tenues atque jejuni esse monstrantur. Sequitur, Non est ruina maceriae. Adhuc felicitas describitur impiorum, quae tamen in rebus transitoriis esse convincitur. Maceries est paries ex sola compositione saxorum, qui aut vineas claudit, aut hortorum culta communit. Quapropter eorum commemoratur tanta prosperitas, ut nec ipsa ruant, quae in aliquam utilitatem videntur erecta. Subjicitur, neque transitus, neque clamor in plateis eorum. Hoc quoque vult ad saeculi istius felicia pertinere; ut quando se patres familias cupine somnus eorum importuna loquacitate rumpatur, sed silentium sit cum volunt quiescere, occursus cum se amicos salutare praecipiunt. Quae tur felices, altera vero beatorum. Ait enim: Beatum dixerunt populum cui haec sunt; scilicet superiora quae dicta sunt. Sic judicant qui veritatis discipuli non fuerunt, mundi divitias praeferunt, et coelestia regna contemnunt: beatitudinem putantes,
Abbreviated transcription (Latin):
ninesreddatipsa geminatio.
sunc &lm bona ipsorũ quae uident᷑ accusat.
utibiq dedechabeant Cum & ipsagloria ipsoꝵ
abominata respuit᷑: filioseorumdic̃ quipiaui
docmatis p̃dicatione generantur. Istino uellis

Expanded text:
ines reddat ipsa geminatio. nunc etiam bona ipsorum quae videntur, accusat; ut ubique dedecus habeant, cum et ipsa gloria ipsorum abominata respuitur. Filios eorum dicit, qui pravi dogmatis praedicatione generantur. Isti novellis
Abbreviated transcription (Latin):
cum diuin ꝑfectio nom possit augeri Rex ins
ꝑfessio fidei ẽ: qm̃ abipso sedicebat regi. cui se
nouerat puramente famulari. benedicere nomen
eius est in scło. hic illi ꝓpsalmodȩ graciam
supplicure. Qđ qui dignus est facere & inillucũ
merebitur &ternitute laudire : si cenim sequit᷑¬

Expanded text:
cum divina perfectio non possit augeri? Rex meus cum divina perfectio non possit augeri? Rex meus professio fidei est, quoniam ab ipso se dicebat regi, cui se noverat pura mente famulari. Benedicere nomen ejus est in saeculum, hic illi per psalmodiae gratiam supplicare; quod qui dignus est facere, et in illa eum merebitur aeternitate laudare. Sic enim sequit
Abbreviated transcription (Latin):
t ꝓfha ꝓposique al fab&ihebreiordine
decurrenstibi narrationib: expliaatur
Nimcac luude sei in finia ꝓmissio continenr
ꝑdicti allibexi lice iustres secund. diait laude
dñt̃ nouem modiset̃ ꝑagendim. habenslit¬
teris qu a cuor Tertiu pirte quȩ insecunda
acq cuidenter explanat Infinẽ commonens
ab omnicar nedniñ debere laudare quae pars
hitin& litteras quitiuor decĩ. Illud ramen
pomnib debemintendere: Quia sicut dictũ ẽ
unde dñe lauda repossit uitamen parte sipse
in explicibiles eẽ uideantur. Verbi gratia dr̃
laudandus eẽ inoperib suis. sed quis ẽi poten¬
sic ꝑ partes laudem dicidnõ: ut ta men non cre¬
non humanã sipientia p̃suens sed suꝑ na
contemplatione lumnatꝰ neque enimlo quͥalo
aliquid autspociadodicit᷑ sed unde mundi
in becillitascunctusiluet᷑: Exaltubo tedictũ ẽ
notũte faciam p̃dicando qđ es: Nam que mad¬
modum pucetur aliqualaudeds altior fieri:

Expanded text:
ta est, alphabeti Hebraei ordine decurrens, tribus narrationibus explicatur. Prima est laudis ejus infinita promissio, continens praedicti alphabeti litteras tres. Secunda dicit laudem Domini novem modis esse peragendam, habens litteras quatuor. Tertia parte quae in secunda atque evidenter explanat, in fine commonens ab omni carne Dominum debere laudari; quae pars retinet litteras quatuordecim. Illud tamen prae omnibus debemus intendere: quia sic dictum est unde Dominus laudari possit, ut tamen partes ipsae inexplicabiles esse videantur. Verbi gratia, dicitur laudandus esse in operibus suis: sed quis ejus possisic per partes laudem dici Domino, ut tamen non crenon humana sapientia praesumens, sed superna contemplatione illuminatus. Neque enim locale aliquid aut speciale dicitur, sed unde mundi imbecillitates cunctae salventur. Exaltabo te, dictum est, notum te faciam praedicando quod es. Nam quemadmodum putetur aliqua laude Deus altior fieri,
Abbreviated transcription (Latin):
dua ꝑcussione tundebat ipsamin contriti¬
onem ꝓbatꝰ ẽ. effecisse quã reo pectori non
Sed quamuis et istud ad lit teram dipotentia
uideat᷑ ostendere. ut nob̵ in nume rabilis stel¬
las diumitati dicateõ nume rabiles earũq
nomina ꝓpris uocabulis nuncupari qm̃ ali
omã comp̃hensibili sN cui renamuris etgut¬
tae pluuiarũ et acpilli hominũ dinumerati
et̃ noscunt᷑ Nãcũdict nominesuo astrologus
arguit. quieis uocant nominib alienis. ut
ueneres mercurii iouis martis sacurmi & his
similiua. Ilud tamen aptiuse ut eamagis spi¬
tulit̃ intellege redebeamꝰ. superiusenĩ dixerat
contrtoscorde eẽ saluandos quosi tp. indul¬
gentia& medicinã stellas debemaccipere
Lucent enĩ uelud astra in nocte hii sđiqui
insmul tos hic continere uideat etła illitum
debunt Nuni stellasscos uiros nos posse intd¬
legere gonesis loc ille testat᷑ quicit: Mult¬
plicabosementuum sic̃ stella sçeli . Et salomon

Expanded text:
dua percussione tundebat , ipsam in se contritionem probatus est effecisse, quam reo pectori non Sed quamvis et istud ad litteram Domini potentiam videatur ostendere, ut nobis innumerabiles stellas Divinitati dicat esse numerabiles, earumque nomina propriis vocabulis nuncupari, quoniam illi omnia comprehensibilia sunt, cui arena maris, et guttae pluviarum, et capilli hominum dinumerati esse noscuntur: nam cum dicit, nomine suo, astrologos arguit, qui eas vocant nominibus alienis, ut Veneris, Mercurii, Jovis, Martis, Saturni, et his similia; illud tamen aptius est, ut ea magis intelligere debeamus. Superius enim dixerat: Contritos corde esse salvandos, quos jam post indulgentiae medicinam stellas debemus accipere. Lucent enim velut astra in nocte hujus saecuvis multos hic continere videatur Ecclesia, idebunt. Nam stellas, sanctos viros nos posse intelligere Genesis locus ille testatur, qui ait: Multiplicabo semen tuum sicut stellas coeli . Et Salomon
Abbreviated transcription (Latin):
tionescorum: Mirabile genꝰ curutiones xdi¬
cit᷑ ut si restaurare uolumꝰ nos met ipsosauua¬
cissimȩ contoramꝰ. Sedistaa contrieio ad red¬
inaegrationem ꝑtinet ad soliditatem deducit
Et qđ supra om̃e bonum ẽ illum medicum
introducit qui ȩternã tribuit sospita tem sequic¬
etita quando solidi
consolidat &ad firmissimã spemsanita¬

Expanded text:
tiones eorum. Mirabile genus curationis edicitur, ut si restaurari volumus, nosmetipsos vivacissime conteramus. Sed ista contritio ad redintegrationem pertinet, ad soliditatem deducit; et quod supra omne bonum est, illum medicum introducit, qui aeternam tribuit sospitatem. Sequiontrita quando solidarconsolidat, et ad firmissimam spem sanita
Abbreviated transcription (Latin):
Edificans heru salem dñs : et disꝑsiones is¬
rahel congregans: Ferhunc et duosuer sũs
aliosquiserunt᷑ exmirabilib factis quȩglorio sis
dns iunt laudatur: Namcũdicit. xdificans
hicru salenidnis. et dispersio nemis rabel con¬
gregans: Quisanat contritos corde et al¬
ligat contritioneseorũ: Quinumerat mul¬
titudinem stellarũ et om̃s nomi nesuo uocat
De facti sutique suismirabilis approbatur
Ostendicaut̃ in primo uersu discrepantia dnim
non amare quando eũ constat disꝑsa colli¬
gere : num quemad modũ in nobpatiatur
alioseẽ act. Alium cntilenum qui totius
mundi populo sinscã colligit umieatẽ: sicenĩ
deuiuis lapidib: ȩdificat dnsciuita tẽ quando¬

Expanded text:
alem Dominus, et dispersiones Israel congregans. Per hunc et duos versus 493 alios qui sequuntur ex mirabilibus factisque gloriosis Dominus jure laudatur. Nam cum dicit: Aedificans Jerusalem Dominus, et dispersiones Israel congregans. Qui sanat contritos corde, et alligat contritiones eorum. Qui numerat multitudinem stellarum, et omnes nomine suo vocat, de factis utique suis mirabilis approbatur. Ostenditur autem in primo versu discrepantia Dominum non amare, quando eum constat dispersa colligere. Nam quemadmodum in nobis patiatur alios esse actus, aliam cantilenam, qui totius mundi populos in sanctam colligit unitatem? Sic enim de vivis lapidibus aedificat Dominus civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
trem et ad te solenicenses. Ipse autem dns
chorifitios secunda Gratia dñinri ił u
se nominacum Aitenipiulus ad thesolonicenses
ns aue dirigat cordaurã incaricactedĩ et pa¬
denciudirigat e incaricatedĩ & pacientia

Expanded text:
trem . Et ad Thessalonicenses: Ipse autem DomiCorinthios secunda: Gratia Domini nostrise nominatum; ait enim Paulus ad Thessalonicenses: Dominus autem dirigat corda vestra in charitate Dei et padentium dirigat et in charitate Dei et in patientia
Abbreviated transcription (Latin):
mentu repait Egoseruustuus. Ad i&it
et filius ancilletua. ut humilitatem suum
triplicatis confessionibus indicar&: fili
us ancillo ideo uid& adicctũ ut ecłam catho¬
licam omini modis indicaret qua ancilla e
dũ deserint: sponsa dũ iungitur. Etideo
cõpeenter aduertim non eõ martrriũ
nisi qđ seruus dni& catholicȩ filius mere
Virtut̃ bicmartrrii senti mꝰ exponi cinim
p&ũ trium phali disrũputur omã uincula
peccatorũ. Nulla eni in homine maculare¬
manert potest quãpiussanguis abluorit.
Nocundũ ẽ autem qđ uersus hic cantum uir¬
tutem credit e habere: ut non nullis dicer&᷑
pos sehominib peccatadimitti. sieũ infine
uite sux tertia confessione congemin&¬
Cibi sacrificabo hostialaudis. Quiadisrup¬
tu fuerunt uincula pec catorũ. sacrificare
sedicit hose udis qđ sacrificiũ nimisdño
uid& acceptu Ipseem in euglodicit. Cece
salinti sune et non ẽ inuentꝰ quidurec gloriã¬

Expanded text:
mentum, repetit, ego servus tuus. Adjecit, mentum, repetit, ego servus tuus. Adjecit, et filius ancillae tuae, ut humilitatem suam triplicatis confessionibus indicaret. Filius autem ancillae ideo videtur adjectum, ut Ecclesiam catholicam omnimodis indicaret, quae ancilla est dum servit, sponsa dum jungitur. Et ideo competenter advertimus non esse martyrium, nisi quod servus Domini, et catholicae filius mereVirtutem hic martyrii sentimus exponi, cujus impetu triumphali dirumpuntur omnia vincula peccatorum. Nulla enim in homine macula remanere potest, quam pius sanguis abluerit. Notandum autem quod versus hic tantam virtutem creditus est habere, ut a nonnullis diceretur posse hominibus peccata dimitti, si eum in fine vitae suae tertia confessione congeminibi sacrificabo hostiam laudis. Quia dirupta fuerant vincula peccatorum, sacrificare se dicit hostiam laudis; quod sacrificium nimis Domino videtur acceptum. Ipse enim in Evangelio docet: Decem sanati sunt, et non e
Abbreviated transcription (Latin):
Preciosa ẽ. inconspectudni mors scoꝵ eius.
enedicitur petosa qd nĩ sanguine noscitur
cõparata. lilius empis sioneglorificutu ẽ ut in
conspectuei e& eximila hancenim cognosci¬
mus dñm famulis suis magnagratiae uberta¬
te conferre quã ipse . ẽ dignatus as sũ mere:
Omor suicalis. o inceritus ambiendus. otran¬
situs gloriosus que menbrax p̃raimitatores
suicapitis ficis: Etuc sitp̃ciosa non diuitiis cõparat᷑¬
Odnequi a ego seruuscuus ego seruustuus&
filius ancilletua. disrupistiuinculamea
Venit ad posicionẽ scđa mubinumero sigigu¬
lari suscepto exclamatdicens Od nẽ egoser¬
uustitus ãmirat᷑ enise taliabeneficia susce.¬
pisse qualicipse predẽcionẽ mundiẽ dig¬
natus assumert : Quẽ ammodum enĩ nom mi¬
racur seruus et conditione primihominis
implicatus. Ad illauenire quȩ ticta maios¬
tus dignatae. elegisse: Pauorẽ. dicere qua
benẽficia suscipiat quisuis actib meret offensa
Iamutaminira tiones istius declarar& aug¬

Expanded text:
Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus. Bene dicitur, pretiosa, quae Domini sanguine noscitur comparata; illius enim passione glorificata est, ut in conspectu ejus esset eximia. Hanc enim cognoscimus Dominum famulis suis magna gratiae ubertate conferre, quam ipse est dignatus assumere. O mors vitalis, o interitus ambiendus, o transitus gloriosus, qui membra Christi imitatores sui capitis facis, et ut sit pretiosa, non divitiis oblatquia ego servus tuus; ego servus tuus et filius ancillae tuae! Dirupisti vincula mea. Venit ad positionem secundam, ubi munere singulari suscepto exclamat dicens: 392 O Domine, ego servus tuus? Admiratur enim se talia beneficia suscepisse, qualia ipse pro redemptione mundi est dignatus assumere. Quemadmodum enim non miraretur servus, et conditione primi hominis implicatus ad illa venire quae tanta majestas dignata est elegisse? Pavor est dicere quae beneficia suscipiat, qui suis actibus meretur offensam. Nam ut admirationis istius declararet aug
Abbreviated transcription (Latin):
in tribulationib exaudit᷑ ꝓfessus ẽ hominem
nullaaenus formidandum. Iecundampsł solo
dic̃ dño confidendum ꝑquẽ gentium inimicituas
ꝓbat᷑ ouasis se et aduera cissime uite ꝑuenisse
remedia: Tertia sectione a periendas sibi por¬
tus dic̃. et̃ iustitiae ubi dic&iũ deangulari
lapide idẽ dednõ saluatore: Quartureliquis
xp̃i anis frequentunda dm̃atria ꝑsuud&
deaduentu scae incarnationis suauidelecta¬
tione congaudens. Conette mipto no¬
Populus illa debeatorum qui a ꝓpria fuerat cla¬
deliberat᷑. Reliquos cõmon& fideles utdñĩbau¬
dib: constanter inuigilent. Isc uenim confessi
miserationelxat᷑: Laudis quoque causa subuoi
Respondit ipsequid me interrogal debono
quimetelorũdnm̃. eẽ non creditis. Adiciens
nemobonus nisi solusds̃. sed cumlegat bon
homo debonothesauro cordesuoꝓfertbona

Expanded text:
in tribulationibus exauditus, professus est hominem in tribulationibus exauditus, professus est hominem nullatenus formidandum. Secunda in solo dicit Domino confidendum, per quem gentium inimicitias probatur evasisse, et ad veracissimae vitae pervenisse remedia. Tertia sectione aperiendas sibi portas dicit esse justitiae, ubi dicit etiam de angulari lapide, id est de Domino Salvatore. Quarta reliquis Christianis frequentanda Domini atria persuadet, de adventu sanctae incarnationis suavi delectatione congaudens. Expositio Populus ille beatorum qui a propria fuerat clade liberatus, reliquos commonet fideles ut Domini laudibus constanter invigilent. Ista enim confessiomiseratione laetatur. Laudis quoque causa subjungrespondit ipse: Quid me interrogatis de bono , qui me coelorum Dominum esse non creditis? Adjiciens, Nemo bonus nisi solus Deus. Sed cum legatur, Bonus homo de bono thesauro suo profert bona