comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
grardu hoc est fortitudinis: quo esuritur &sititur iurtiria⁊
hoc enim ad fectu ab omni mortifera iocunditate rerum tran¬
seuntium sese extrachit: & indese auertens conuertit addilecto¬
nem aeternorum : In commutabilem scilic& unitatem eandem¬
que trnitatem : quam ubi aspexerit quantum potest in longinqua
radiantem suique aspectus infirmitate sustinere seillam lucem
non posse persenserit : In quinto gradu. hoc est inconsilio mi¬
sericordiae purgat animam tumultuantem quodam modo atque
obstrepentem sibi : de appetitu Inferiorum conceptir sordibus:
hic uero se indilectione proximi gnauiter exerc& Inea quae per¬
ficitur : & speiam plenus atque integer uiribus cum peruenerit
usque adinimici dilectionem : Ascendit insextum gradũ ubi
lam ipsum oculum purgat quoui deri dr̃ potest : quantum porest
ab eis qui huic saeculo moriuntur quantum possunt: Nam intan¬
tum uid& : in quantum moriuntur huic saeculo : In quantum autem
huic uiuunt : Non uident : & ideo quam uis iamceruor & non so¬

Expanded text:
gradu, hoc est fortitudinis, quo esuritur et sititur justitia. Hoc enim affectu ab omni mortifera jucunditate rerum transeuntium sese extrahit, et inde se avertens convertit ad dilectionem aeternorum, incommutabilem scilicet unitatem eamdemque Trinitatem. 11. Quam ubi aspexerit, quantum potest, in longinqua radiantem, suique aspectus infirmitate sustinere se illam lucem non posse persenserit; in quinto gradu, hoc est in consilio misericordiae, purgat animam tumultuantem quodammodo atque obstrepentem sibi de appetitu inferiorum conceptis sordibus. Hic vero se in dilectione proximi guaviter exercet, in eaque perficitur; et spe jam plenus atque integer viribus, cum pervenerit usque ad inimici dilectionem, ascendit in sextum gradum, ubi jam ipsum oculum purgat, quo videri Deus potest, quantum potest ab iis qui huic saeculo moriuntur quantum possunt. Nam in tantum vident, in quantum moriuntur huic saeculo; in quantum autem huic vivunt, non vident. Et ideo quamvis jam certior, et non so
Abbreviated transcription (Latin):
Eunc uere ille timor quo cogitat deiudiciodi. & illa pietar
qua non potest nisi credere &cedere auctoritati scõrum li¬
brorum: Cogit eum seipsum lugere : Nam ista scientia bonȩ
spci hominem non se iacrantem sed lamentantem facit: quo
ab fectu imp&nat sedulis precibus consolationem diuini ad¬
iutorii Nede penctione frengatur: Eesse incipit inquar

Expanded text:
Tum vero ille timor quo cogitat de judicio Dei, et illa pietas Tum vero ille timor quo cogitat de judicio Dei, et illa pietas qua non potest nisi credere et cedere auctoritati sanctorum Librorum, cogit eum seipsum lugere. Nam ista scientia bonae spei hominem non se jactantem, sed lamentantem facit: quo affectu impetrat sedulis precibus consolationem divini adjutorii, ne desperatione frangatur, et esse incipit in quar
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde mitescere opus est pietate : Neque contraedicere diuinae scrip¬
tunte siue intellectae sialiqua uitia nostrac percutit. siue non in¬
tellestae quasi nos melius sapere melius que pnecipere possimus:
sed cogitare porius & credere id esse meliuis &uerius quod ibi scrip¬
tum est et iant̃ silateat : quam id quod nos pernos ipsos saperepos¬
sumus : Host istos duos gradus timoris atque pietatis ad tertiũ
uenitur Iscientiae graedum : de quonunc agereinstitu : Nam in
eo se exerc& omnis diuinarum scriptunerum studiosus Nihil ix
eis aliud inuenturus quam diligendum essedm̃ propterdm̃:
& proximum propterdm̃: & illum quidem extoto corde &
superiore tractauimus: ENecerse est ergo ut primo sequisque
inseripturis Inueniat amore huius saeculi hoc est temporchũ
rerum implicatum Longese iunctumerre atanto a moredi &
tanto amore proximi : quantum scriptuna ipsa pnrescribit:

Expanded text:
Deinde mitescere opus est pietate, neque contradicere divinae ScripDeinde mitescere opus est pietate, neque contradicere divinae Scripturae sive intellectae, si aliqua vitia nostra percutit; sive non intellectae, quasi nos melius sapere meliusque praecipere possimus: sed cogitare potius et credere id esse melius et verius quod ibi scriptum est, etiam si lateat, quam id quod nos per nosmetipsos sapere possumus. 10. Post istos duos gradus timoris atque pietatis ad tertium venitur scientiae gradum, de quo nunc agere institui. Nam in eo se exercet omnis divinarum Scripturarum studiosus, nihil in eis aliud inventurus quam diligendum esse Deum propter Deum, et proximum propter Deum: et illum quidem ex toto corde, superiore tractavimus. Necesse est ergo, ut primo se quisque in Scripturis inveniat amore hujus saeculi, hoc est, temporalium rerum, implicatum, longe sejunctum esse a tanto amore Dei et tanto amore proximi, quantum Scriptura ipsa praescribit.
Abbreviated transcription (Latin):
tio : difficile est dicere: & alia quaestio est : Nunc tamen nemo ambigit
& persimilitudines libentius quaeque cognusci : & cum aliqua difficul¬
tate quaesita multo grrtius inueniri : qui enim prorsus non inueniunt
quod quaerurt : fame laboraent : qui autem non quaerunt quia in promp¬
tu habent fastidio saepe marcescunt : in ut roque autem languor cauendus
est: magnifice igitur : & salubriter spr̃ scr̃ tia scripturaes scas modifica¬
uit : ut locis apestioribus fami occurrer& : obscurioribus autem fastidia
de tergen& : Nihilenim fere deillir obscuritatibus eruitur : quod non
planissime dictum alibi resperiatur : PNte omnia igitur opus est di
timore conuerti ad cognascendam eius uoluntatem : quid nobis appeten¬
dum fugiendumque pracecipiat:Timor autem iste : cogittizionem¬
denostro mortahtate & defutur morte Necesse est incutiat¬
& quasi clauatis carnibus omnes superbiae motus lignocrucis ad figat:

Expanded text:
tio, difficile est dicere, et alia quaestio est. Nunc tamen nemo ambigit, tio, difficile est dicere, et alia quaestio est. Nunc tamen nemo ambigit, et per similitudines libentius quaeque cognosci, et cum aliqua difficultate quaesita multo gratius inveniri. Qui enim prorsus non inveniunt quod quaerunt, fame laborant; qui autem non quaerunt, quia in promptu habent, fastidio saepe marcescunt: in utroque autem languor cavendus est. Magnifice igitur et salubriter Spiritus sanctus ita Scripturas sanctas modificavit, ut locis apertioribus fami occurreret, obscurioribus autem fastidia detergeret. Nihil enim fere de illis obscuritatibus eruituplanissime dictum alibi. reperiatur. Ante omnia igitur opus est dei timore conuerti ad cognoscendam eius uoluntatem, quid nobis appetendum fugiendumque prade nostra mortalitate et de futura morte necesse est incutiatt quasi clavatis carnibus omnes superbiae motus ligno crucis affigat.
Abbreviated transcription (Latin):
sensum: Locum illum exponat Decanticis canticorum ubi dietũ est
ecclesiae cum tamquam pulchno quaedam femina laudar&ur : dentes
tui sicut grex deronsarum ascendens delauacro quae omnes geminos
creant. & sterilis non est In illis : Num aliud homo discit. quam cum
illud planirsimis uerbis sine similitudinis huius ad miniculo audir&:
& tamen Nescio quomodo suauius in tueor scõr cum eos quasi dentes eccle¬
siae uideo prcecidere aberroribus homines : atque in eius corpus
emollita duritia quasi demorsor mansosque trans ferre : oues &iam
iocundissime agnosco detonsas oneribur saecularibus tam quam uelle¬
ribus positis : & ascendentes delauacro Id est debaptis mate : creare omnes
geminos Duo praecepta dilecuonis: & nullam esse abisto scõ fructu
sterilem uideo : sed quare suauius uideam quam si nulla Dediuinis
libris tabs similitudo promer&ur cum res eadem sit. Eadem que cogni¬

Expanded text:
sensum locum illum exponat de Canticis casensum locum illum exponat de Canticis caecclesiae, cum tamquam pulchra quaedam femina laudaretur: dentes tui sicut grex detonsarum, ascendens de lauacro, quae omnes geminos creant, et sterilis non est in illis? num aliud homo discit, quam cum illud planissimis uerbis sine similitudinis huius adminiculo audiret? et tamen nescio quomodo suauius intueor sanctos, cum eos quasi dentes ecclesiae uideo praecidere ab erroribus homines atque in eius corpus emollita duritia quasi demorsos mansosque transferre. oues etiam iocundissime agnosco detonsas, oneribus saecularibus tamquam uelleribus positis, et ascendentes de lauacro, id est de baptismate, creaturas omnes geminos, duo praecepta dilectionis, et nullam esseab isto sancto fructu sterilem uideo. sed quare suauius uideam, quam si nulla de diuinis libris talis similitudo promer
Abbreviated transcription (Latin):
tatibus decipiuntur qui temere legunt : aliud pro alio senuen
tes: Quibusdam autem locis : quid ul falso supicentur Non in ueni¬
unt : Ita obscure quaedamdicta : densis simam caliginem obducunt:
quod totum prouisum epse diuinitur Non dubito : ad edomandam labo¬
re superbiam & intellectum a fastidio renouandum : cui facile in ues¬
tigata plerumque uilescunt : Quid enim est quaeso quod siquis quã
dicat scoresse homines atque perfectos. quorum uita & moribus xp̃i eccle¬
sia : De quibus lib& superstitionibus pnre cidit cos qui ad seueniunt &
imitatione bonorum sibim& quodam modo incorporaet: quibonifide¬
les & ueridĩ serui Deponentes onero saecul ad sc̃mbaptismi laua¬
crum uenerunt : atque inde ascendenter conceptione sũ sp̃s fruc¬
tum dant geminȩ carittis Idest dĩ & proximi: quidest ergo quod
si haec quisque dicat sminur delectat audientem. quamsi adeundem

Expanded text:
tatibus decipiutatibus decipiutes; quibusdam autem locis quid vel falso suspicentur non inveniunt, ita obscure quaedam dicta densissimam caliginem obducunt. Quod totum provisum divinitus esse non dubito, ad edomandam labore superbiam, et intellectum a fastidio revocandum, cui facile investigata plerumque vilescunt. Quid enim est, quaeso, quod si quisquam dicat sanctos esse homines atque perfectos, quorum vita et moribus Christi Ecclesia de quibuslibet superstitionibus praecidit eos qui ad se veniunt, et imitatione bonorum sibimet quodammodo incorporat; qui boni fideles et veri Dei servi, deponentes onera saeculi, ad sanctum Baptismi lavacrum venerunt, atque inde ascendentes conceptione sancti Spiritus fructum dant geminae charitatis, id est, Dei et proximi: quid est ergo quod si haec quisque dicat, minus delectat audientem, quam si ad eumdem
Abbreviated transcription (Latin):
tius manent : Insuituta sunt perlittenes signa uerborum : Ita uoces
oculs ostenduntur : Non perse ipsas sed persigna quaedam sua: Ista
signa igiur Non poruerunt communia esse omnibus gentibus peceato
quodam dis sensionis humanae : cũad se quisque principatum rapit:
cuius superbiae signum est: Erecta illa turris sricaelum: ubi
homines impu nonsolum animos sed &iam uoces dissonas habere
meruerunt: ¶Ex quo factum est : ut &iam scriptune diuina qua
tantis morbis humanarum uoluntatium sub uenitur : ab una lingua
profecta. qua opportune potuit per orbem tenterum disseminari :
peruarias interpr&um linguas longelareque diffusa: innoresceret
gentibus ad salutem: quam gentes : Nihuil aliud ap p&unt quam cogi¬
tationes uolunta tem que illorum a quibus conseripta est inuenire :¬
& per illas uoluntitem di : secundum quam tales homines locutor
credimus: ssed multis & multiplicibus obscuritatibur & ambigui¬

Expanded text:
tius manent quam sonant, instituta sunt per litteras signa uerborum. ita uoces tius manent quam sonant, instituta sunt per litteras signa uerborum. ita uoces oculis ostenduntur, non per se ipsas, sed per signa quaedam sua. ista signa igitur non potuerunt communia esse omnibus gentibus peccato quodam dissensionis humanae, cum ad se quisque principatum rapit, cuius superbiae signum est erecta illa turris in caelum, ubi homines impii nonmeruerunt. Ex quo factum est, ut etiam Scriptura divina, qua tantis morbis humanarum voluntatum subvenitur, ab una lingua profecta, qua opportune potuit per orbem terrarum disseminari, per varias interpretum linguas longe lateque diffusa innotesceret gentibus ad salutem, quam legentes nihil aliud appetunt, quam cogitationes voluntatemque illorum a quibus conscripta est invenire; et per illas voluntatem Dei, secundum quam tales homines locutos esse credimus. Sed multis et multiplicibus obscuritatibus et ambigui
Abbreviated transcription (Latin):
quasi quaedam uerba uisibila. Ad aures autemi quae perunent ut
dixi plune sunt : in uerbis maxime : Nam & tuba & tibia & cithane dant
plerumque Non solum suauem: sed etiam significantem sonum: sed
omnia uerbis companeta : paucissima sunt: Verba enim prorsus
inter homines obrinuerunt principatum significandi quaecum
que animo concipiuntur : siea quisque prodere uelit: Nam&
odort unguenti dñs quo perfunsunt pedes eius signum aliquod dedit:
& sacromento corporis & sanguinis sui per gustatum signifi¬
cauit quod uoluit: & cum muher tangendo fimbriam uestimenti
eius salua faca est : Nonnihil significat : sed innumerabilis mul¬
ttudo signorum quibus suas cogiationes homines ex erunt : in uer¬
bis constituta est : Nã& illa signa omnia quorum genene breui¬
ter atti giporui uerbis enuntiare: Verba uero illis signis pullo
modo possem:  sed qui a uerbentto aere statim tnenscunt. Nee diu¬

Expanded text:
quasi quaedam verba visibilia. Ad aures autem quae pertinent, ut quasi quaedam verba visibilia. Ad aures autem quae pertinent, ut dixi, plura sunt, in verbis maxime. Nam et tuba, et tibia, et cithara, dant plerumque non solum suavem, sed etiam significantem sonum. Sed haec omnia signa verbis comparata paucissima sunt. Verba enim prorsus inter homines obtinuerunt principatum signique animo concipiuntur, si ea quisque prodere uelit. nam et odore ungenti dominus, quo perfusi sunt pedes eius, signum aliquod dedit et sacramento corporis et sanguinis sui per gustatum significauit quod uoluit, et cum mulier tangendo fimbriam uestimenti eius salua facta est, nonnihil significat. sed innumerabilis multitudo signorum, quibus suas cogitationes homines exerunt, in uerbis constituta est. nam illa signa omnia, quorum genera breuiter attigi, potui uerbis enuntiare, uerba uero illis signis nullo modo possem. Sed quia uerberato aere statim transeunt nec diu
Abbreviated transcription (Latin):
intersigna : quibus produnt appetitum animisui: Nam &
igallus gallinacrus reppesto cibo Dat signum uocis gallinae
ut accurrat: & columbus gemitu columbam uocat: uel abea ui¬
cissim uocaturi & multa huius modi animaduerti solent : quac
ficandi sequantur motum animi anuere ad significandum
dentur alia questio est : & ad remquae agitur Non pertin&
quam partem : ab hoc opere tamquam Non necessariam remoue
com mu bricant: Quaetdam pertinent ad oculorum sensum
plenque ad aurium : paucisrima ad ccteros sensus:
Namcum innuimus: Nondamus signum nisi oculis eius quem
uolum per hoc signum uoluntatis nostroce participem facere:
& quidam motus manuum: pleneque significant: & histmones
omnium membrorum motibus Dant signa quaedam scientibus :¬
& cum ocubs eorum quasi fabulantur : & uixilla draconerque mil¬
tares : per oculos insinuant uoluntatem ducum. & sunt haec omnia

Expanded text:
inter se signa, quibus produnt appetitum animi sui. Nam et inter se signa, quibus produnt appetitum animi sui. Nam et gallus gallinaceus reperto cibo, dat signum vocis gallinae ut accurrat; et columbus gemitu columbam vocat, vel ab ea vicissim vocatur; et multa hujusmodi animadverti solent. Quae oluntate sequantur motum animi, an vere ad significandum dentur, alia quaestio est, et ad rem quae agitur non pertinet: quam partem ab hoc opere tanquam non necessariam removemcommunicant, quaedam pertinent ad oculorum sensum, pleraque ad aurium, paucissima ad caeteros sensus. Nam cum innuimus, non damus signum nisi oculis ejus quem volumus per hoc signum voluntatis nostrae participem facere. Et quidam motu manuum pleraque significant: et histriones omnium membrorum motibus dant signa quaedam scientibus, et cum oculis eorum quasi fabulantur; et vexilla draconesque militares per oculos insinuant voluntatem ducum: et sunt haec omnia
Abbreviated transcription (Latin):
mantis : ad hoc genus pertin& : & uultus irati se in tristis ad¬
fectionem animi significat : etiam nulla eiur uoluntate. qui aut
iratus aut tristis est: Aut siquis aliur motus animi uulx¬
indict proditur qtian nobis ponid agfntibus ut prodatur :
sed dehocitoro genee diuna disserere Non est propositim
qñm tamen incidi in partirionem nostraem: prae teriri omnino
non potuit : atque in hoc actenus notaium erre suffecerit :
ad demons tnendor quantumi porsunt motus animi sui : uelsensa
aut in tellecta quae lib&: nec ulla causa est nobis significandi
Id est signi dandi : Nisi ad de promendum &enciclendum in al¬
terius animum : Id quod in animo gerit qui signum dat :
Horum igitur signorum genus quantum ad homines attin&
considenere atque t racctare staiuimus : quia & signa diuinitus datã
quae scripturis scir ncontinentur: per hominẽs Nobis indicata
sunt quiea conscripserunt : Habent etiam bertiae quaedam

Expanded text:
mantis ad hoc genus pertinet: et vultus irati seu tristis afmantis ad hoc genus pertinet: et vultus irati seu tristis affectionem animi significat, etiam nulla ejus voluntate qui aut iratus aut tristis est; aut si quis alius motus animi vulindice proditur, etiam nobis non id agentibus ut prodatur. Sed de hoc toto genere nunc disserere non est propositum. Quoniam tamen incidit in partitionem nostram, praeteriri omnino non potuit; atque id hactenus notatum esse suffecerit. Cad demonstrandos, quantum possunt, motus animi sui, vel sensa, aut intellecta quaelibet. Nec ulla causa est nobis significandi, id est signi dandi, nisi ad depromendum et trajiciendum in alterius animum id quod animo gerit is qui signum dat. Horum igitur signorum genus, quantum ad homines attinet, considerare atque tractare statuimus, quia et signa diuinitus data, quae in scripturis sanctis continentur, per homines nobis isunt, qui ea conscripserunt. Habent etiam bestiae quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
nim cum derebus scriberem proce misi commo¬
nens Nequis in eis attenderet nisi quod sunt
Non etiam siquid aliud puc&erse significantua
uicissim designis difscrens hoc dico Nequis meis
Uaztendat quod sunt : sed potius quod signa
sunt: id es quod significant: signum est enim res pnreter spe¬
ciem quam ingerit sensibus aliud aliquid exse faciens Incog¬
pauicinem uenires sicut uestigio uiso t rensisse animal cuius
uestigium est cogiamus & fumo uiso ignem sub erse cognos¬
cimus : & uoce animantis audita as fectionem animi eius
ud pugna postulat oportere nouerunt: signorum igitur.
alia sunt naturaha. alia data: Naturaha sunt : quae sine uo¬
luntate atque ullo appetitu significandi prc&erse aliquid
alud ex secognosci faciunt sicutiest fumus significans ignem
Non enim uolens significare id facit : sed rerum expertarum
animad uersione & noratione cognoscitur ignem sub esse.
etiam si fumus solus appareat: sed & uestigium transeunzis ani¬

Expanded text:
niam de rebus cum scriberem, praemisi commonens ne quis in eis attenderet nisi quod sunt, non etiam si quid aliud praeter se significant; vicissim de signis disserens hoc dico, ne quis in eis attendat quod sunt, sed potius quod signa sunt, id est, quod significant. Signum est enim res, praeter speciem quam ingerit sensibus, aliud aliquid ex se faciens in cogitationem venire: sicut vestigio viso, transisse animal cujus vestigium est, cogitamus; et fumo viso, ignem subesse cognoscimus; et voce animantis audita, affectionem animi ejus ud pugna postulat, oportere noverunt. 2. Signorum igitur alia sunt naturalia, alia data. Naturalia sunt, quae sine voluntate atque ullo appetitu significandi, praeter se aliquid aliud ex se cognosci faciunt, sicuti est fumus significans ignem. Non enim volens significare id facit, sed rerum expertarum animadversione et notatione cognoscitur ignem subesse, etiam si fumus solus appareat. Sed et vestigium transeuntis ani
Abbreviated transcription (Latin):
PIDNOS DEDOCTRIXXPIAA CUCo IMpENPECTOS
comperis semperficeremalui: quam eis sic relictis ad aliare tractanda
transires onpleui De rgo testium. quiscriptus fuerat ũsq adeum
locum ubi commemoradim est ex euangelio estimonium demuese
fermentar&ur : Ad didi&iam nouis simuim librum: et quãt tuor
libris opus illiidimpleui: Quorum primitres. adiuuant ut seri¬
ptura e intellegantur: Quastus autem quomodo qua e intellegimis
proferenda sint ¶Insecundosanelibro factorẽ libri quem plures
uocant sapientiam salomonis. quod xiami psum sicut ecclesi asticũ
filiussirach scripserat non ita constare ut ame dietumae.
postea didici& omnino probabilius comperinon esse hunc
auctorem Cbi autemn dixi. his quadraginta quat tuor
testamentq u&eris terminatur auctoritas. exmultitud
autum non uid&ur appellare testamentum u&us. nisi quođ

Expanded text:
ibros de doctrina Christiana cum inperfectos conperissem, perficere malui quam eis sic relictis ad alia retractanda transire. conpleui ergo tertium, qui scriptus fuerat usque ad eum. locum, ubi commemoratum est ex euangelio testimonium de muliefermentaretur. addidi etiam nouissimum librum et quattuor libris opus illud inpleui, quorum primi tres adiuuant, ut scripturae intellegantur, quartus autem, quomodo quae intellegimus proferenda sint. In secundo sane libro de auctore libri, quem plures uocant Sapientiam Salomonis, quod etiam ipsum sicut Ecclesiasticum Iesus Sirach scripserit, non ita constare, ut a me dictum est, postea didici et omnino probabilius conperi non esse hunc eius auctorem. ubi autem dixi: his quadraginta quattuor libris testamenti ueteris terminatur auctoritas, ex consuetuautem non uidetur appellare testamentum uetus, nisi quod
Abbreviated transcription (Latin):
mantis : ad hoc genus pertin&: & uultus irati se ui tristis ad¬
fectionem animi significat : etim nulla eiur uoluntate qui aut
iratus aut tristis est: Aut siquis aliur motus animi uultu

Expanded text:
euntis ad hoc genus pertinet et uultus irati seu tristis afeuntis ad hoc genus pertinet et uultus irati seu tristis affectionem animi significat etiam nulla eius uoluntate qui aut iratus aut tristis est, aut si quis alius motus animi uultu
Abbreviated transcription (Latin):
XTIANA
nm cum derebus scriberem procemisi commo¬
nens Nequis in eis attenderet nisi quod sunt.
Non etiam si quid aliud pur&erse significantu
uicissim de signis difserens hoc dico Nequis meis
artendat quod sunt: sed porius quod signa
sunt. id ist quod significant: signum est enim res pneter spe¬
ciem quam ingerit sensibus : aliud aliquid ex se faciens Incogi
paricinem uenire sicut uestigio uiso transisse animal cuius
uestigium est cogitamus & fumo uiso ignem sub esse cognos¬
cimus & uoce animantis audita. adfectionem animi eius
ud pugna postulat oportere nouerunt: signorum igitur: sgnorũ tẽ¬
alia sunt naturalia. Alia data: Naturaha sunt : quae sine uo¬
luntate atque ullo apperitu significandi prc&erse aliquid
abud ex secognosci faciunt si cutiest fumur significans ignem¬
Nonenim uolens significare id facit: sed rerum expertarum¬
animad uersione & notatione cognoscitur ignem subesse.
Etiam si fumus solus appareat: sed & uestigiumt raenseuntis ani¬

Expanded text:
tiana. Quoniam de rebus cum scriberem, praemisi commonens ne quis in eis attenderet, nisi quod sunt, non etiam si quid aliud praeter se significant; vicissim de signis disserens, hoc dico, ne quis in eis attendat quod sunt, sed potius quod signa sunt, id est quod significant. Signum est enim res praeter speciem quam ingerit sensibus, aliud aliquid ex se faciens in cogitationem uenire, sicut uestigio uiso transisse animal, cuius uestigium est, cogitamus et fumo uiso ignem subesse cognoscimus et uoce animantis audita affectionem animi eius ud pugna postulat oportere nouerunt. signorum igitur alia sunt naturalia, alia data. naturalia sunt quae sine uoluntate atque ullo appetitu significandi praeter se aliquid ud ex se cognosci faciunt, sicuti est fumus significans ignemon enim uolens significare id facit, sed rerum expertarumanimaduersione et notatione cognoscitur ignem subesse, etiam si fumus solus appareat. sed et uestigium animantis trans
Abbreviated transcription (Latin):
comperis semperficeremalui : quam eis sic relsctis ad alia retractanda
stransite sonpleui e rgꝓ testium quiscriptus fuerat ũsq adeum
locum ubi commemoratdim est ex euangelio estimonium demubese
fermen tar&ur : Ad didi&iam nouis simum librunt: et quãt tuor
libris opus illidimpleui: Quorum primitres. adiuuant unt seri¬
ptura ẽ intellegaitur: Quastus autem quomodo qua e intellegimis
proferenda sint Insecundosanelibro factorẽ libri quem plures
uocant sapientiam salomonis quod xiami psum sicut ecclesi asticũ
filiussirach scripserat non ita constare uut ame dietum e.
postea didici& omnino probabilius comperi non esse hunc
auctõrem CUbi autem dixi. his quadraginta quat tuor
testamentq u&eris terminatur auctoritas. exmultitud
autum non uid&ur appellare testamentum u&us. nisi quod
datum .ẽ. in montesina. et in eo quod dixi d&emporum
bistoria sc̃m ambrosium soluis sequȩstonem tamquãcoa&da¬
nei fuetint plato& hie femias inefefriuit memorix

Expanded text:
erfectos conperissem, perficere malui quam eis sic relictis ad alia retractanda transire. conpleui ergo tertium, qui scriptus fuerat usque ad eum. locum, ubi commemoratum est ex euangelio testimonium de mulierfermentaretur. addidi etiam nouissimum librum et quattuor libris opus illud inpleui, quorum primi tres adiuuant, ut scripturae intellegantur, quartus autem, quomodo quae intellegimus proferenda sint. In secundo sane libro de auctore libri, quem plures uocant Sapientiam Salomonis, quod etiam ipsum sicut Ecclesiasticum Iesus Sirach scripserit, non ita constare, ut a me dictum est, postea didici et omnino probabilius conperi non esse hunc eius auctorem. ubi autem dixi: his quadraginta quattuor libris testamenti ueteris terminatur auctoritas, ex consuetuautem non uidetur appellare testamentum uetus, nisi quod datum est in monte Sina. et in eo, quod dixi: de temporum historia sanctum Ambrosium soluisse quaestionem, tamquam coaetanei fuerint Plato et Hieremias, me fefellit memoria.
Abbreviated transcription (Latin):
unt praecepta quaedao pratadapuco
scripturarum: quaestudiosis uideo non in commode posse
tiocdi : Vt non solum legendo alios qui diuinarum litterarum
opesta aperuerunt : sed &iam ipsi aperiendo ꝓficiant :
Haec tradereinstitui uolentib: & ualentib: discere : si dñs ac đsnoster
ea quaede recogitanti sol& suggere &iam scribentimihinondenes
Qquod antequame xordiar. uid &urmihi respondendum esse his
qui haec rep̃hensurisunt: aut rep̃hensuriessent. si eos Anteplacaremis

Expanded text:
unt praecepta quaedam tractandarum Scripturarum, quae studiosis earum video non incommode posse tradi; ut non solum legendo alios qui divinarum Litterarum operta aperuerunt, sed et aliis ipsi aperiendo proficiant. Haec tradere institui volentibus et valentibus discere, si Deus ac Dominus noster ea quae de hac re cogitanti solet suggerere, etiam scribenti mihi non deneget. Quod antequam exordiar, videtur mihi respondendum esse his qui haec reprehensuri sunt, aut reprehensuri essent, si eos non ante placaremus
Abbreviated transcription (Latin):
OC OPUSNOSTRUM QUOD IRSCRIBITUR
Dedoc trinaxp̃iana: induo quae dam fueram prima distributione partitus:
uampost proemium quorespondi eis qui hoc fuerant reprehensuri:
Duae sunt res inquam quibus nititur omnis tractatio scripturarum :
Modus inueniendi quae intelle gendasunt: & modus proferendi quae intellec
De inueniendo prius: deproferendo postea disseremus:
Quia ergo de inueniendo multaiam diximus. & triade hac una parte uolumi¬
mna ab:oluimus: adiuu ante d̃o deproferendo pauca dicemus : ut si fieri potuerit
unͦ libro cuncta claudamus : totumq hoc opus quat tuor uoluminibus termi¬
ne tur: Primo itaque ex pectationem legentium quifortemeputant.
rhe corica daturum esre prȩcepta quae in scholis saecularibus & didici
& docui ista praelacutione prohibeo: at que ut ame non expectentur ad¬
moneo: non quodnihil habeant utilitatis sed quod si quid habent seor sum

Expanded text:
oc opus nostrum quod inscribitur de Doctrina Christiana, in duo quaedam fueram prima distributione partitus. Nam post prooemium, quo respondi eis qui hoc fuerant reprehensuri: Duae sunt res, inquam, quibus nititur omnis tractatio Scripturarum; modus inveniendi quae intelligenda sunt, et modus proferendi quae intellecta De inveniendo prius, de proferendo postea disseremus. Quia ergo de inveniendo multa jam diximus, et tria de hac una parte volumina absolvimus, Domino adjuvante, de proferendo pauca dicemus; ut, si fieri potuerit, uno libro cuncta claudamus, totumque hoc opus quatuor voluminibus terminetur. 2. Primo itaque exspectationem legentium, qui forte me putant rhetorica daturum esse praecepta quae in scholis saecularibus et didici et docui, ista praelocutione cohibeo, atque ut a me non exspectentur, admoneo; non quod nihil habeant utilitatis; sed quod, si quid habent, seorsum
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ protempore satis esse arbitratus sumdicere uolui : quia in aliis uolumins
si ue peralios siue pernos multai amdicta sunt : Modusitaq: sit iste librihuius
E&era de signis quantum dñs dederit disseremus: aureluaugistn b¬

Expanded text:
quantum pro tempore satis esse arbitratus sum, dicere volui, quia in aliis voluminibus, quantum pro tempore satis esse arbitratus sum, dicere volui, quia in aliis voluminibus, sive per alios sive per nos multa jam dicta sunt. Modus itaque sit iste libri hujus. Caetera de signis, quantum Dominus dederit, disseremus. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
nullius iusti& sc̃i est uita istaperfecta : Ideomanent inquit. fides spes carro
tria haec inaior autemhorum: est caritas : Quia & cum quisq: ad acerna peri¬
nerit : duob istis decentib: caritas auctior & cestior permanebit : Qua proria
bona & fide non ficta : Omnem intellectũ diuinarũ scripturarũ adistatria
relaturus ad tractationem illorũ librorũ securus accedat: Cum enun dicen
caritas. addidit de cordepuro: ut nihilaliud quam id quod diligendum est
diligatur : Conscientiã ergobonam coniũxit. propterspem: Illeenim se
ad id quod credit & diligit peruenturum es sedesperat : cuimalae consciem
scrupulus in est : Testio & fide in quit nonficta: sienim fides nostramenda cn
caruerit : tunc & non diligimus quod non ẽ. diligendũ : Et recte uiuendo id spi¬
mus ut nullo modo spes nostro fallatur : Proptere a dereb: continentib: fidem

Expanded text:
nullius iusti est et sancti uita ista perfecta. ideo: manent, inquit, fides, spes, caritas, nullius iusti est et sancti uita ista perfecta. ideo: manent, inquit, fides, spes, caritas, tria haec: maior autem horum est caritas, quia et cum quisque ad aeterna peruenerit, duobbona, et fide non ficta , omnem intellectum divinarum Scripturarum ad ista tria relaturus, ad tractationem illorum Librorum securus accedat. Cum enim diceret, charitas, addidit, de corde puro, ut nihil aliud quam id quod diligendum est, diligatur. Conscientiam vero bonam conjunxit propter spem: ille enim se ad id quod credit et diligit perventurum esse desperat, cui malae conscientiae scrupulus inest. Tertio, et fide, inquit, non ficta. Si enim fides nostra mendacio caruerit, tunc et non diligimus quod non est diligendum, et recte vivendo id speramus, ut nullo modo spes nostra fallatur. Propterea de rebus continentibus fidem,
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si nonnulli&iam post istareprehenderint : saltem alios non mouebit
N ec abutilistudio rdimperitiae pigritiam reuocabunt: quos mnouere¬
possent . Nisi p̃munitos praeparatosq: inuenirent : Quid amenim¬
rephensuri sunt hocopus nostrum : cumeaquae p̃cepturi sumus
non intellexerint : Quidam uero cum intellectis uti uoluerint¬
conatiq: fuerint scripturas diuinas secundum haec praecep̃ta
Homoitaq fide & spe. & caritate sub nixus eaq in concussest᷑ inens. non indo
scripturis nisi ad alios instruendos : Itaq multi perhaectra &im insoltudin
si necodicib uiuunt : Vnde in illis arbitror iamimpl&um esse quod dictum es
Siue proph&iae euacuabuntur: siue linguaecessibunt. siuescientia euacu¬
bitus : Quib tamen quasi machinis. tanta fidei &spei & caritatis in eis surrexitii¬
structio ut ꝑfectum aliquid tenentes ea quae sunt expastenonquaerant
perfectum sane quantum in hacuita potest : Nam in comparatione futur eu

Expanded text:
Quod si nonnulli etiam post ista reprehenderint, saltem alios non movebunt, nec ab utili studio ad imperitiae pigritiam revocabunt, quos moverpossent, nisi praemunitos praeparatosque invenirent. 2. Quidam enimrehensuri sunt hoc opus nostrum, cum ea quae praecepturi sumus non intellexerint. Quidam vero cum intellectis uti voluerconatique fuerint Scripturas divinas secundum haec praeceptaHomo itaque fide, spe et caritate subnixus eaque inconcusse retinens non indiget scripturis nisi ad alios instruendos. itaque multi per haec tria etiam in solitudine sine codicibus uiuunt. unde in illis arbitror iam impletum esse quod dictum est: siue prophetiae, euacuabuntur, sine linguae, cessabunt, siue scientia, euacuabitur, quibus tamen quasi machinis tanta fidei et spei et caritatis in eis surrexit instructio, ut perfectum aliquid tenentes ea quae sunt ex parte non quaerant: perfectum sane, quantum in hac uita potest; nam in comparatione futurae uitae
Abbreviated transcription (Latin):
Discenest : si cuifortassis bono uro &iam haec uacat discere: non aute m ame
rhetoricam & uera suadenntur & falsa. quis aude at dicere aduersus menda¬
cium: indefenroribus suis inermẽ debere consistere ueritatem : in uidelicet
Illi quires falsas persua dere conantur nouerint auditorem uelbem bolum.
diel intentum uel docilem premio facere : istiautem non nouerint:

Expanded text:
discendum est, si cui fortassis bono viro etiam haec vacat discere, non autem a me rhetoricam et vera suadeantur et falsa, quis audeat dicere, adversus mendacium in defensoribus suis inermem debere consistere veritatem, ut videlicet illi qui res falsas persuadere conantur, noverint auditorem vel benevolum, vel intentum, vel docilem prooemio facere; isti autem non noverint?
Abbreviated transcription (Latin):
scripta. que ab illo seu dicta seu facta sunt. Qls¬
quis autem putat non potuisse dominũ in uno
sermone quedam figurate quedam propͥe ponere:
eloquia cetera ens inspiciat. et uidebit quam hoc
tenere atq merudite arbitretur. Potest emmi
iste ut unin aliquid dicam quod anmo intermi
occurrit. quomam monet ut non sciat simistra qͥd
faciat dextra: et ip̃as elemosmas. et quicquid ilit
aliud precepit. figurate accipiendum putare.
Sane rursus admoneo. quod oportet meminis¬
se lectorem: ne tali admonitione cepissmie idige¬
at. Alus atq alus sermonum suorum locis dũm
iam multa iterasse que alrbi dixerat. Ne forte
ip̃orum locorum ordo eum cum ex alio euangeli¬
sta non conuenerit: alicui eorum hinc putet eẽcõ¬
trarium. cum intelligere debeat iterum alibi dic
quod iam alibi dictum erat. Nec tantum dedictio.
uerum etiam defactis obseruari debere. Nichil emm
prohibet hoc idem iterum factuni credere. Calĩma¬

Expanded text:
scripta, quae ab illo seu dicta seu facta sunt. quisscripta, quae ab illo seu dicta seu facta sunt. quisquis autem putat non potuisse dominum in uno sermone quaedam figurate, quaedam proprie ponere eloquia, cetera eius inspiciat: uidebit quam hoc temere atque inerudite arbitretur. potest enim iste, ut unum aliquid dicam, quod animo interim occurrit, quoniam monet, ut non sciat sinistra quid faciat dextra, et ipsas elemosynas et quidquid illic aliud praecipit figurate accipiendum putare. Sane rursus admoneo, quod oportet meminisse lectorem, ne tali admonitione saepissime indigeat, aliis atque aliis sermonum suorum locis dominum iam multa iterasse, quae alibi dixerat, ne forte ipsorum locorum ordo, cum ex alio euangelista non conuenit, alicui eorum hinc putet esse contrarium, cum intellegere debeat iterum alibi dici quod iam alibi dictum erat, nec tantum de dictis uerum etiam de factis obseruari debere. nihil enim prohibet hoc idem iterum factum credere. calumnia
Abbreviated transcription (Latin):
bet. quia ideo portanda putant᷑̾ ne desint. hoc ⁊¬
de duab tunicis intelligendum ẽ. ne quisquam eorũ
preter eam quam eẽt indictus aliam portandam pu¬
taret sollicitus ne opus ẽẽt. cum ex illa potestate
posset accipere. Promde marcus dicendo calciari
eos sandalus uel soleis. Aliquid hoc calciamentũ
mistice significationis habere ammonet. ut pes
neq tectus sit neq midus ad terram. Idest net oc¬
cultetur euangelium nec terrems commodis in¬
nitatur. Et quod non portari uel haberi duas tu¬
nicas. Sed ex pressius indui prohibet dicens. et ne
induerentur duab tumicis quid eos monet insi
non dupliciter. sed simpliciter ambulare. Ita dñn
omina dixisse nullo modo dubitandum ẽ. ꝑtimꝓ
pͥe ꝑtim figurate: sed euangelistas alia istum.
alia illum inseruisse scriptis suis. quedam uero ed¬
dẽ uel duos uel tres eorum quoslibet. uel omnes
quatuor posuisse. nec sic tamen omina ẽẽ con¬

Expanded text:
bet, qua ideo portanda cogitantur, ne desint. hoc bet, qua ideo portanda cogitantur, ne desint. hoc de duabus tunicis intellegendum est, ne quisquam eorum praeter eam quam esset indutus aliam portandam putaret sollicitus, ne opus esset, cum ex illa potestate posset accipere. proinde Marcus dicendo calciari eos sandaliis uel soliis aliquid hoc calciamentum mysticae significationis habere admonet, ut pes neque tectus sit neque nudus ad terram, id est nec occultetur euangelium nec terrenis commodis innitatur. et quod non portari uel haberi duas tunicas, sed expressius prohibet indui dicens: et ne induerentur duabus tunicis, quid eos monet nisi non dupliciter, sed simpliciter ambulare? Ita dominum omnia dixisse nullo modo dubitandum est partim proprie, partim figurate, sed euangelistas alia istum, alia illam inseruisse scriptis suis, quaedam uero eadem uel duos uel tres eorum quoslibet uel omnes quattuor posuisse; nec sic tamen omnia esse con
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ eium operarius cibo sus: prorsus aperuit et nͥ¬
iustrauit. Unde et quare hec omĩa loqueretur.
Hanc ergo potestatem uirge nomine significauit.
cum dixit ne quid tollerent in uia. insi uirgam tantũ.
Potuit enun etiam sic breuiter dici. Nichil necessa¬
riorum nobiscum feratis. nec uirgam: nsi uirgã
tantum. Ut illud quod dictum ẽ nec uirgam. intel¬
ligatur. ne minimas quidem res. quod u̾o adiunc¬
tum ẽ nͥ uirgam tantum. intelligatur quia ꝑ po¬
testatem a domino acceptam que uirge nomine
significata etiam que nõ portantur non de erũt.
Utrimq ergo dñs dixit. S quia non utrunq unꝰ
euangelista cominemorauit: putatur ille qui
uirgam sub alia sigificatione positam tollendã
dixit.ei qui uirgã rursus alud significantem
non tollendam dixit eẽ contrarnus. S iam rõne
reddita non putet᷑. Sic et calciamenta cum dicit
matheus in uia non ẽẽ portarida: curam prohi¬

Expanded text:
est enim operarius cibo suo prorsus aperuit et inest enim operarius cibo suo prorsus aperuit et inlustrauit, unde et quare haec omnia loqueretur. hanc ergo potecum dixit, ne quid tollerent in uia, nisi uirgam tantum. potuit enim etiam sic breuiter dici: "nihil necessariorum uobiscum feratis, nec uirgam, nisi uirgam tantum", ut illud quod dictum est: nec uirgam, intellegeretur "ne minimas quidem res"; quod uero adiunctum est: nisi uirgam tantum intellegatur, quia per potestatem a domino acceptam, quae uirgae nomine significata est, etiam quae non portantur non deerunt. utrumque ergo dominus dixit. sed quia non utrumque unus euangelista commemorauit, putatur ille qui uirgam sub alia significatione positam tollendam dixit ei qui uirgam rursus aliud significantem non tollendam dixit esse contrarius; sed iam ratione reddita non putetur. Sic et calciamenta cum dicit Matthaeus in nia non esse portanda, curam prohi
Abbreviated transcription (Latin):
mobediencie culpa est. Cum aũt potestas datur:
licet cuiq non utiq et tanquam de suo iure cedere. Hec
ergo dominus loquens discipulis: idagebat quod ip̃e
aipoꝰ paulo post aꝑtius ita explicat. Nescitis qm̃ qui
intemplo operantur. que de templo sunt edunt. qͥ
altari deseruunt. altari compartiunt᷑. Sic et dñs
ordinaiit his qui euangelium annĩciant de euã¬
gelio unuere. Ego autem nullius horum usus sũ.
Cum itaq dicit ita dominũ ordinasse. se autem usũ
non eẽ. utiq oftendit utendi potestatem datam.
non impositam seriuendi necessitatem. Hoc ergo
ordinans dominus quod eum ordinasse dicit apoꝰ
qui euangelium annunciant de euangelio uiuere:
illa apostolis loquebatur ut securi non possiderẽt.
neq portarent huit inte necessaria nec magna
nec mĩma. Ideo posit nec uirgam ostendens a
fidelib sius omina deberi iministris sins nulla
superflua requirentib. ac ꝑ hoc addendo dignus

Expanded text:
inoboedientiae culpa est. cum autem potestas datur, inoboedientiae culpa est. cum autem potestas datur, licet cuique non uti et tamquam de suo iure cedere. haec ergo dominus loquens discipulis id agebat, quod ipse apostolus paulo post apertius ita explicat: nescitis, quia qui in templo operantur quae de templo sunt edunt? qui altari deseruiunt altari compartiuntur? sic et dominus ordinauit his qui euangelium annuntiant de euangelio uiuere; ego autem nullius horum usus sum. cum itaque dicit ita dominum ordinasse, se autem usum non esse, utique ostendit utendi potestatem datam, non impositam seruiendi necessitatem. Hoc ergo ordinans dominus, quod eum ordinasse dicit apostolus, qui euangelium annuntiant de euangelio uiuere, illa apostolis loquebatur, ut securi non possiderent neque portarent huic uitae necessaria nec magna nec mfidelibus suis omnia deberi ministris suis nulla superflua requirentibus. ac per hoc addendo dignus
Abbreviated transcription (Latin):
dia militantib. tanquam fructum uinee planta¬
torib. tanquam lac gregis pastorib. Unde ptu¬
lus dicit. Quis militat sius stipendns uinquam.
Quis plantat uineam. et de fructu enis non edit.
Qͥs pascit gregem. et de lacte gregis non ꝑcipit.
Tunc enim loquebat᷑ de his que necessaria sunt
predicatorib euangelii. Unde paulopost dicit. Si
nos uobis spiritualia semmauimnus. magnum est
si ur̃a carnalia metamus. Si aln potestatis uẽ
ꝑticipant. non magis nos. S non sumus usi
hac potestate. Unde apparet hec non ita precepis¬
se dominum. tanquam euangeliste uiuere ali¬
unde non debeant. quam eis prebentib quib. an¬
nunciant euangelium. alioquin contra hoc pre¬
ceptum fecit idẽ apoꝰ. qui uctum de manitum
suarum laborib transigebat. ne cuiquã grauis esset.
sed potestatem dedisse in qua scuent sͥ ista deberi.
Cum autem a domino aliquid imperat᷑. insi fiat.

Expanded text:
dia militantibus, tamquam fructum uineae plantadia militantibus, tamquam fructum uineae plantatoribus, tamquam lac gregis pastoribus. unde Paulus dicit: quia militat suis stipendiis umquam? quis plantat uineam et de fructu eius non edet? quis pascit gregem et de lacte gregis non percipit? hinc enim loquebatur de his quae necessaria sunt praedicatoribus euangelii. unde paulo post dicit: si nos uobis spiritalia seminauimus, magnum, si uestra carnalia metamus? si alii potestatis uestrae participant, non magis nos? sed non sumus usi hac potestate. unde apparet non haec ita praecepisse dominum, tamquam euangelistae uiuere aliunde non debeant quam eis praebentibus quibus annuntiant euangelium — alioquin contra hoc praeceptum fecit idem apostolus, qui uictum de manuum suarum laboribus transigebat, ne cuiquam granis esset — sed potestatem dedisse, in qua scirent sibi ista deberi. cum autem a domino aliquid imperatur, nisi fiat,
Abbreviated transcription (Latin):
sustimenda cominuncantur. hec propria ab uno quo
portantur. Ita et uirga intelligitur spiritualiter de
qua dicebat apostolus. in uirga ueniam ad uos. et cor¬
poraliter qua utimur siune adequũ siue ad aliquid aliud
opus fuerit. ut interim omictam et alias hunis nõis
figuratas significationes. Utrunq gͦ accipiendum ẽ
a domino aplĩs dictum. et ut iurgam ferrent. et ut
non insi uirgam ferrent. Cum enim secundum ma¬
theum diceret eis. nolite possidere aurum neq ar¬
gentum. neq pecumam in zoms urĩs. non perã
in uia neq duas tumcas. neq calciamenta. neq¬
uirgam: continuo fubiecit. Dignus est enim operi¬
rius cibo suo. Unde satis oftendit cur cos hec possider
ac ferre noluerit. Non quo uecessaria non sint su¬
stentatiom huius inte: sed qr sic eos mutebat ut
eis hec deberi demonstraret ab illis ip̃is quib euã¬
gelium credentib annunciarent tanquam stipẽ¬

Expanded text:
sustentanda communicantur, haec propria ab unoquoque sustentanda communicantur, haec propria ab unoquoque portantur. ita et uirga intellegitur spiritaliter, de qua dicebat apostolus: in uirga ueniam ad uos? et corporaliter, qua utimur siue ad equum siue ad aliquid aliud opus fuerit, ut interim omittam et alias huius nominis figuratas significationes. Utrumque ergo accipiendum est a domino apostolis dictum, et ut nec uirgam ferrent et ut nonnisi uirgam ferrent cum enim secundum Mattheum diceret eis: nolite possidere aurum neque argentum neque pecuniam in zonis uestris, non peram in uia neque duas tunicasuirgam, continuo subiecit: dignus est enim operarius cibo suo. unde satis ostendit cur eos haec possidere ac ferre noluerit, non quo necessaria non sint sustentationi huius uitae, sed quia sic eos mittebat, ut eis haec deberi demonstraret ab illis ipsis quibus euangelium credentibus annuntiarent, tamquam stipen
Abbreviated transcription (Latin):
sapientẽ eẽ in uobis in hoc secitlo. stultus fiat ut
sit sapiens. Quid enim aliud dixit. quam non
sit sapiens ut sit sapiens: Aliquando autem clau¬
se ita dicunt᷑. ut ex̾ceant inquirentem. ut ẽ quod
ait ad galathas. Imucem onera ur̃a portate. et sic
ad implebitis legem xp̃i. Qui enim putat se eẽ
aliquid cum nichil sit. seip̃m seducit. Opus autẽ
suum probet unusquisq. et tunc in semetipo glo¬
riam habebit. et non in altero. Unus quisq em̃
propͥum omis portabit. Nisi oneris nomen sub
diuersis sigiiticationib acceperis: proculdubio puta¬
bis cundem sͥ in loquendo ẽẽ contrarium. et hoc in
una sentencia tam uicine positis uerbis. Qui cum
paulo ante diceret. alter aiterus onera portate: post¬
ea dixit. Uisquisq enim proprium omis porta¬
bit. Sed alia sunt onera ꝑticipande infirmitatis.
alia reddende rõius deo de actib nr̃is. Illa cum fr̃ib

Expanded text:
sapientem esse in uobis in hoc saeculo, stultus fiat, ut sapientem esse in uobis in hoc saeculo, stultus fiat, ut sit sapiens. quid enim aliud dixit quam non sit sapiens, ut sit sapiens\'? aliquando autem clause ita dicuntur, ut exerceant inquirentem, ut est quod ait ad Galatas: inuicem onera uestra portate et sic adimplebitis legem Christi. qui enim putat se esse aliquid, cum nihil sit, se ipsum seducit. opus autem suum probet unusquisque et tunc in semet ipso habebit gloriam et non in altero. unusquisque enim proprium onus portabit. nisi oneris nomen sub diuersis significationibus acceperis, procul dubio putabis eundem sibi in loquendo esse contrarium — et hoc in una sententia tam uicine positis uerbis —, qui cum paulo ante diceret: alter alterius onera portate, postea dixit: unusquisque proprium onus portabit. sed alia sunt onera participandae infirmitatis, alia reddendae rationis deo de actibus nostris; illa cum fratribus
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ferenda. Sicut sub alia significatione intelligitͦ
temptatio de qua dictum est deus neminem temp¬
tat. et sub alia de qua dictum est temptat uos dñs
deus ur̃ ut sciat si diligitis eum. Illa seductionis. hec
probationis. Sicut iudicium aliter accipitur de quo¬
de quo dictum ẽ. qui benefecerunt in resurrectionẽ
ute. qui malefecerunt in rrͦnem iudicii: et alitꝰ
de quo dictum est. Iudica me deus. et discerne causã
meam de gente non sancta. Illud enim iudiciũ
dampnationis ẽ. hoc discretionis. Et multa alia
sunt uerba que non hñt unam significationem:
sed diuersis locis congruenter posita diuerso modo
intelliguntur. Et aliquando cum expõne dicũt᷑.
ut est illud. Nolite pueri effici sensib. sed malici¬
a ꝑintli estote. ut sensib ꝑfecti sitis. hoc emi
bienter clausa sentencia dici potuit. Nolite ẽẽ
pueri. sedestote pueri. Et illud si quis putat se

Expanded text:
est ferenda, sicut sub alia significatione intellegitur est ferenda, sicut sub alia significatione intellegitur temtatio, de qua dictum est: deus neminem temtat, et sub alia, de qua dictum est: temtat uos dominus deus uester, ut sciat, si diligitis eum. illa seductionis est, haec probationis, sicut iudicium aliter accipitur, de quo dictum est: qui bene fecerunt, in resurrectionem uitae; qui male fecerunt, in resurrectionem iudicii, et aliter, de quo dictum est: iudica me, deus, et discerne causam meam de gente non sancta. illud enim iudicium damnationis est, hoc discretionis. Et multa alia sunt uerba, quae non habent unam significationem, sed diuersis locis congruenter posita diuerso modo intelleguntur et aliquando cum expositione dicuntur, ut est illud: nolite pueri effici sensibus, sed malitia paruuli estote, ut sensibus perfecti sitis. hoc enim breuiter clausa sententia dici potuit nolite esse pueri, sed estote pueri\'. et illud: si quis putat se