comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
monstruosa hominũ genera. quȩ gentiũ narrat
historia: sicut ꝑhibent᷑ quidã unũ habere ołm
infronte meclia. quib dam plantas ũsas eẽ. post
crura. quibꝰdã utriꝰq sexus ẽẽ. naturã. et dexterã
manimã uirilẽ. sinistrã muliebrem uicibꝰq int̃
se coeundo et gignere et parere Aliisora ñ eẽ
eosq ꝑ nares tantum mͦ alituuiuere Alios statu¬
ra eẽ. cubitales: qͦs pigmeos acubitu g̃ci uocant:
Alibi quinquennes conciꝑe feminas: et octauũ
uitȩ annum ñ ȩxcede: Item feruint eẽ genteni
ubi singła crura inpedibꝰ habent. nec poplitem
flectunt et st̃ mirabił celeritatis. qͦssciopodas uo¬
cant qđ ꝑestum int̾ra iacentes resupini. umbrase
pedum ꝓtegant: Quosdam sine ceruice odos haben¬
tesinhumeris: et cetã hominũ uł qͣsi hominum
genera quȩ inmaritum platea carchagniis musi¬
uo pita sunt. exlibris de ꝓmpta. uelut curiosioris

Expanded text:
monstrosa hominum genera, quae gentium narrat monstrosa hominum genera, quae gentium narrat historia, sicut perhibentur quidam unum habere oculum in fronte media, quibusdam plantas uersas esse post crura, quibusdam utriusque sexus esse naturam et dextram mammam uii-ilem, sinistram muliebrem, uicibusque inter se coeundo et gignere et parere; aliis ora non esse eosque per nares tantummodo halitu uiuere, alios statura esse cubitales, quos Pygmaeos a cubito Graeci uocant, alibi quinquennes concipere feminas et octauum uitae annum non excedere. Item ferunt esse gentem, ubi singula crura in pedibus habent nec poplitem flectunt, et sunt mirabilis celeritatis; quos Sciopodas uocant, quod per aestum in terra iacentes resupini umbra se pedum protegant; quosdam sine ceruice oculos habentes in umeris, et cetera hominum uel quasi hominum genera. quae in maritima platea Carthaginis musiuo picta sunt, ex libris depromta uelut curiosioris
Abbreviated transcription (Latin):
qͦea quȩ in archa ñ erant cuncta deleta sunt etiã
ininsulis eẽ. potuerint. si reparata ñ sunt n exhis
quorum genera inutroq sexii archa seruauit:
Posst̃ quidẽ credi adinsulas natando ẽnsisse siꝑ
.ximis. Sunt quȩdã tamlonge posite: a concinen¬
tib t̾ris. ut ad eas nulla uideat᷑ natare potuisse
bestiarũ: Qđ si homines eas captas secũ ad duxert̃.
et eo mͦ ubt hatabant edeũ genera instituerint:
uenandistudio fieri potusse incredibile nẽ.
quãuis iussudĩ siue ꝑmissuetã oꝑe angłorum
negandũ ñsit potusse transferri Siuͦ ocẽ exor¬
te sunt. scđm originẽ. pͥmum qñ dix̃ ds̃ ꝓducat
t̾ra animã uiuam: multo clariꝰ apparet ñ tam re¬
parandorũ animaliũ causa. qͣm fig̾andarũ ua¬
riarũ gentium ꝓpt̃ ȩcdȩ sacram̃tum in aita fu¬
isse om̃ia genera sumul qͦ transire ñ possent mul
noe uł potius ex illo uno homine unde etiã ipsi
extiterunt. ꝓpagata eẽ credendum sit quȩdam

Expanded text:
ea, quae in arca non erant, cuncta deleta sunt, etiam in insulis esse potuerint, si reparata non sunt nisi ex his, quorum genera in utroque sexu arca seruauit. Possunt quidem credi ad insulas natando transisse, sed proximas. Sunt autem quaedam tam longe positae a continentibus terris, ut ad eas nulla uideatur natare potuisse bestiarum. Quod si homines eas captas secum aduexerunt et eo modo ubi habitabant earum genera instituerunt uenandi studio, fieri potuisse incredibile non est; quamuis iussu Dei siue permissu etiam opere angelorum negandum non sit potuisse transferri. Si uero terra exortae sunt secundum originem primam, quando dixit Deus: Producat terra animam uiuam, multo clarius apparet non tam reparandorum animalium causa quam figurandarum uariarum gentium propter ecclesiae sacramentum in arca fuisse omnia gNoe uel potius ex illo uno homine, unde etiam ipsi extiterunt, propagata esse credendum sit quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
ab eis consulit᷑ incommutabilis ueritas. tam q̃m
ler ecna in illa illorum curia suꝑna Neq enim
sibi ipsi sunt uericas: s creatricis participesueri¬
tatis. ad illam mouent᷑ tamqͣm̃ ad fontem uitȩ.
ut qđ ñ habent ex se ipsis capiant ex ipsa. et idõ¬
corum stabił ẽ istȩ mocus quo ueniunt quia ñ
ꝑ illos dĩ nob̃. s in effabili suo mͦ. nobautem
hoc indicat᷑ nr̃o modo: Dĩ quippe sublimior
ante suum factũ locutio: ipsiꝰ sui facti ẽ. im¬
mutabił ratio. quȩ ñ babet sonum strepentẽ
atq cranseuntẽ. s uni sempit̾nȩ manentem.
et temꝑalit̃ oꝑantem: Hȩc loquit᷑ angłis se̾s:
nob̾ autem alit̾ longe positis Quando autem
etiam nos aliquid tał locutionis int̾ĩoribꝰ au¬
rib capimus : angłis ꝓpinquamꝰ: Nonitaq
mͥ assidua reddenda ratio ẽ. in hoc oꝑe de lo¬
cutionib dĩ Aut enim uericas incominutabił

Expanded text:
ab eis consulitur incommutabilis Veritas, tamquam ab eis consulitur incommutabilis Veritas, tamquam lex aeterna in illa eorum curia superna. Neque enim sibi ipsi sunt ueritas, sed creatricis participes Veritatis ad illam mouentur, tamquam ad fontem uitae, ut, quod non habent ex se ipsis, capiant ex ipsa. Et eorum stabilis est iste motus, quo ueniunt, qui non per illos Deus nobis. sed ineffabili suo modo; nobis autem hoc indicatur nostro modo. Dei quippe sublimior ante suum factum locutio ipsius sui facti est inmutabilis ratio, quae non habet sonum strepentem adque transeuntem, sed uim sempiterne manentem et temporaliter operantem. Hac loquitur angelis sanctis, nobis autem aliter longe positis. Quando autem etiam nos aliquid talis locutionis interioribus auribus capimus, angelis propinquamus. Non itaque mihi adsidue reddenda ratio est in hoc opere de locutionibus Dei. Aut enim Veritas incommutabilis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ angłos descendebat. qui in angłis descenden¬
tib erat e Et bene ñ et ait. uenice & descendentes
confundite. s confundamꝰ ibilinguam eorũ:
Ostendens ita se oꝑari ꝑ ministros suos: ut sint
enimsumꝰ cooꝑarii: Foterat et illud qͣndo factꝰ
ẽ. homo de angłis intelligi qđ diccum ẽ. faci¬
amus hominem: qͥ a ñdixit faciam: S quia
sequitur adimaginẽ nr̃am: nefasẽ. crede ad
imaginẽ angłorũ hominẽ facrum. aut eandẽ
eẽ. imaginẽ angłorũ et dĩ Recte illic intelligi.¬
tur pluralitas trinitatis Quȩ tam̃ trinitas qͥa
ds̃ hominẽ ad imaginem dĩ. ñ dix̃ fecerĩ dii.
aut aclimaginẽ dõrum: Pocerat et hic eadem
in telligi trinitas. tanqͣm pat̾ dixerit ad filiũ
et sp̃m sc̃m. uenite et descentes confunda mꝰ
ibi lingã eorum. si aliquideẽt. qđ angłos ꝓhi¬
beret intelligi. quib potiꝰ conuenit uenire
ad dm̃ motibꝰ scĩs. hoc ẽ. cogitationib piis. quib

Expanded text:
per angelos descendebat, qui in angelis descendentibus erat. Et bene, non ait, Venite, et descendentes confundite; sed, Confundamus ibi linguam eorum, ostendens ita se operari per ministros suos, ut sint elis loquitur. Poterat et illud, quando factus est homo, de angelis intellegi quod dictum est: Faciamus hominem, quia non dixit: \'Faciam\'; sed quia sequitur ad imaginem nostram, nec fas est credere ad imaginem angelorum hominem factum, aut eandem esse imaginem angelorum et Dei: recte illic intellegitur pluralitas trinitatis. Quae tamen trinitas quia Deus hominem adimaginem Dei\', non dixit fecerunt di\' aut ad imaginem deorum. Poterat et hic eadem intellegi trinitas, tamquam Pater dixerit ad Filium et Spiritum sanctum: Venite, et descendentes confundamus ibi linguam eorum, si aliquid esset, quod angelos prohiberet intellegi, quibus potius conuenit uenire Deum motibus sanctis, hoc est cogitationibus piis, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
tes fuisse referant᷑: redit tam̃ narrator adillud
tempꝰ quando una lingua om̃ium fuit. et inde
iam exponit qͥdaccidđit ut linguarũ dĩsitas nas
ceret᷑: Et erat inquit om̃is t̃ra: labium unũ: et
uox una om̃ib. Et factum ẽ cũ mouerent ipsi
aboriente. in uenerunt campũ int̾ra sen naar. ec
habitauerunt ibi: Etdixit homo ꝑrimo suo Ueni¬
ce faciamus lateres: et quoqͣmꝰ illos igni Et facti
sunt ilł lateres in lapides. et bitum̃ erac uł inlu¬
cum: Et dixerunt. Uenite etlificemꝰ nob mec ipsis
ciuitatẽ et turrem cuiꝰ caput erit usq ad celũ. et
faciamꝰ nr̃m nom̃ anteqͣm disꝑgam᷑ infacien
om̃is tr̃e: Et descendit dñs uideciuitatẽ et tͣrem:

Expanded text:
tes fuisse referantur, redit tamen narrator ad illud tes fuisse referantur, redit tamen narrator ad illud tempus quando una lingua omnium fuit, et inde jam exponceretur. Et erat, inquit, omnis terra labium unum, et vox una omnibus. Et factum est, cum moverent ipsi ab Oriente, invenerunt campum in terra Sennaar, et habitaverunt ibi. Et dixit homo proximo suo: Venite, faciamus lateres, et coquamus illos igni. Et facti sunt illis lateres in lapidem, et bitumen erat illis lutum: et dixerunt, Venite, et aedificemus nobismetipsis civitatem, et turrem cujus caput erit usque ad coelum, et faciamus nobis nomen, antequam dispergamur in faciem omnis terrae. Et descendit Dominus videre civit
Abbreviated transcription (Latin):
et ingentibꝰ suis: Iam uͦ infiliischam qͥdã loco aꝑti
gentes cõmemoratȩ sunt: sic̃ suꝑiꝰ ostendit. Mesra¬
in genuit eos qͥdicunt᷑ ludim: et eodẽ m etẽ usq
ad septẽ gentes: Et enumeracis om̃ib : pea condudes
hifilũ cham inquit intribubꝰ suis scđdmlinguassuas
filii ñ sunt commemorati. quia gentibꝰ alus nasoen¬
do accesserunt. ipsi autem gentes facere neqͥuerunt
Namq alia causa cũ filii iafech octo enuimerent᷑:
ex duobꝰeorũ tantũ filuĩ naci cominemorant᷑: Et cũ
filii cam qͣituor nominent᷑. ex crib cantũ qͥnatit
aditiunt᷑ : Et cũ filii sem nominent᷑ sex.: du oxtantũ
posteritas artexit᷑. Num qͥd otisine filiis remanser̃t
Absit hoc crede: s gentes ꝓptqͥs commeniorari
digni eẽnt. ñ utiq fixerunt. quia fic̃ nascebant᷑ alis
gentib addebant᷑: Cum gͦ in suis linguis iste gen¬

Expanded text:
et in gentibus suis. 3. Jam vero in filiis Cham quodam loco apertius et in gentibus suis. 3. Jam vero in filiis Cham quodam loco apertius gentes commemoratae sunt, sicut superius ostendi. Mesraim genuit eos qui dicuntur Ludiim: et eodem modo caeterae usque ad septem gentes. Et enumeratis omnibus, postea concludens: Hi filii filii non sunt commemorati, quia gentibus aliis nascendo accesserunt alii, ipsi autem facere gentes nequiverunt. Nam qua alia causa cum filii Japhet octo enumerentur, ex duobus eorum tantum filii nati commemorantur; et cum filii Cham quatuor nominentur, ex tribus tantum qui nati sunt adjiciuntur; et cum filii Sem nominentur sex duorum tantum posteritas attexitur? Numquid caeteri sine filiis remanserunt? Absit hoc credere. Sed gentes propter quas commemorari digni essent, non utique fecerunt: quia sicut nascebantur, aliis gentibus addebantur. Cum ergo in suis linguis istae gen
Abbreviated transcription (Latin):
rationemq huiꝰ nominis reddens: quia indieb
inquit eiꝰ diuisaẽ. t̾ra: Hoc autẽ quid sit: pꝰ appa¬
rebit: Aliꝰ uͦ qͥ natꝰ ẽ. exheb̾: genuit duodecim
filios: Acꝑ hoc fuint om̃s ꝓgeniti desem: uigin
noe: idẽ. quindecim. de iafech triginta et unũ.
de cham uiginti septem. de sem fuint septuaginta
tres: Deinde sequit᷑ scriptura dicens hi filii sem
in tribubꝰ siuis scđ̾m linguas suas in regionib suis
et ingentib suis Itemq de om̃ib. He inquit
tribꝰ filiorũ noe. scđm generationes eorũ. et
scđm genteseorũ. Ab his disꝑsȩ sunt insulȩgen¬
tium suꝑ tram: pꝰ diluiuũ. Unde colligit᷑ septu¬
aginta cres: uł pociꝰ qđ pꝰea demonstrabit᷑ sep¬
tuaginta duas gentes tunc fuissen homines:
Namet pͥus cum fuissent commemorati filii i afech
ita condusũ ẽ Exhis segregacȩ sunt insule gentuim
intra sua: unꝰ qͥsq scđm lingua suam intribubꝰ siuis

Expanded text:
rationemque hujus nominis reddens, Quia in diebus, rationemque hujus nominis reddens, Quia in diebus, inquit, ejus divisa est terra. Hoc autem quid sit, postea apparebit. Alius vero qui natus est ex Heber, genuit duodecim filios: ac per hoc fiunt omnes progeniti de Sem vigintNoe, id est, quindecim de Japheth, et triginta unus de Cham, viginti septem de Sem, fiunt septuaginta tres. Deinde sequitur Scriptura dicens: Hi filii Sem in tribubus suis secundum linguas suas, in regionibus suis et in gentibus suis. Itemque de omnibus: Hae, inquit, tribus filiorum Noe secundum generationes eorum, et secundum gentes eorum. Ab his dispersae sunt insulae gentium super terram post diluvium. Unde colligitur septuaginta tres, vel potius quod postea demonstrabitur septuaginta duas gentes tunc fuisse, non homines. Nam et prius cum fuissent commemorati filii Japheth, ita conclusum est: Ex his segregatae sunt insulae gentium in terra sua, unusquisque secundum linguam suam in tribubus suis
Abbreviated transcription (Latin):
it arfaxat: Arfaxat: genuit chainan: Chainan:
genuit sala Sala: genuit heb̾ Nonitaq frustra
ipse pͥmusẽ. nominatꝰ in ꝓgenie ueniente de sem.
et p̃latꝰ etiam filiis cum sit quintꝰ nepos: nͥ qͥaue¬
rumẽ. qđ cradit᷑ ex illo hebreos. cũ eẽ. cognonu¬
nacos camqͣm hebereos. cumet alia possit eẽ. opi
nio. ut exabraham tamqͣm abhahaei dictieẽ ui¬
deant᷑: S nimirũ hocueruiẽ: qđ exheber he¬
brei appellati sunt Ac deinde una detͤcta littera.
tuit obtinere. in quo dĩ ciuitas et in scĩs ꝑegrina¬
ta ẽ. et in om̃ib sacram̃to adumbrata Igit᷑ filii
sem pͥusse nominant᷑: de inde ex uno eorũ natift
quatuor nepotes eiꝰ Itemalt̃ filiorũ semgenuit
eiꝰ nepͦtem. atq ex illo itidem ꝓnepos natꝰ ẽ. acq
inde ab neposquiẽ heber Genuit autẽ heber.
duosfilios. qͦrum unũ appellauit phalech. qđ
int̾p̃tat᷑ diuidens Deinde scriptura subiunge ns.

Expanded text:
it Arphaxat, Arphaxat genuit Cainan, Cainan it Arphaxat, Arphaxat genuit Cainan, Cainan genuit Sala, Sala genuit Heber. Non itaque frustra ipse primus est nominatus in progenie ueniente de Sem et praelatus etiam filiis, cum sit quintus nepos, nisi quia uerum est, quod traditur, ex illo Hebraeos esse cognominatos, tamquam Heberaeos; cum et alia possit enio, ut ex Abraham tamquam Abrahei dicti esse videantur. Sed nimirum hoc verum est, quod ex Heber Hebrei appelltuit obtinere, in quo Dei civitas et in sanctis peregrinata est, et in omnibus sacramento adumbrata. Igitur filii Sem prius sex nominantur, deinde ex uno eorum nati sunt quatuor nepotes ejus: itemque alter filiorum Sem genuit ejus nepotem, atque ex illo itidem pronepos natus est, atque inde abnepos, qui est Heber. Genuit autem Heber duos filios, quorum unum appellavit Phalech, quod interpretatur Dividens. Deinde Scriptura subjungens,
Abbreviated transcription (Latin):
Ac ꝑ hoc filiis nepotibq computatis: de ꝓgenie
chan triginta unũ geniti referunt᷑ Restat cõ¬
memorare filiossem. maximi filii noe: Adeum
quippe gradatim generationũ istarũ series ꝑ¬
uenit: aminimo ȩxorta narratio S unde in¬
cipunt commemorari filii sem. habet qͥddam
obscuritatis. qđ expositione illustrandũ ẽ. qͥ a¬
et multum adrẽ ꝑcinet quam reqͥrimꝰ Sic enĩ
legitur: Et sem natꝰ e. etiam ipsi patri om̃ium fili¬
orum heb: fr̃i iafech maiori Ordo ũborũ ẽ. Et sem.
natus ẽ. heb Etiã ipsi idẽ. ipsi sem: natꝰe. heb Qui
sem pat ẽ. om̃ium filiorũ suorum Seni tͦ pacriar¬
cã incelligiuolunt omium qui de stirpe exortist.
quoscommemoratus ẽ. siuie sint filii. siue nepotes.
et ꝓnepotes et deincepsitidẽ exorti Nonsane istũ
heb genuit sem: s ab illo quinatittm ꝓgenitorũ
serie repꝑit᷑ Sem quippeit̃ aliosfilios: genu¬

Expanded text:
Ac per hoc filiis nepotibusque conputatis de progenie Ac per hoc filiis nepotibusque conputatis de progenie Cham triginta unus geniti referuntur. Restat commemorare filios Sem, maximi filii Noe; ad eum quippe gradatim generationum istarum peruenit a minimo exorta narratio. Sed unde incipiunt commemorari filii Sem, habet quiddam obscuritatis, quod expositione inlustrandum est, quiaet multum ad rem pertinet, quam requirimus. Sic enim legitur: Et Sem natus est, et ipsi patri omnium filiorum, Heber, fratri Iapheth maiori. Ordo uerborum est: Et Sem natus est Heber, etiam ipsi, id est ipsi Sem, natus est Heber, qui Sem pater est omnium filiorum. Sem ergo patriarcham intellegi uoluit omnium, qui de stirpe eius exorti sunt, quos commemoraturus est, siue sint filii, siue nepotes et pronepotes et deinceps indidem exorti. Non sane istum Heber genuit Sem, sed ab illo quintus in progenitorum serie reperitur. Sem quippe inter alios filios genu
Abbreviated transcription (Latin):
dilatauit ninꝰ beli filiꝰ conditor nineuȩ ciuita.¬
tis magnȩ. cuiꝰ ciuitatis nom̃ exilliꝰ nomine di¬
riuatũ ẽ. ut anino nineuẽ uocitet᷑ Assur autẽ
unde assiru: ñ fuit in filiis cam medii filii noe.
s infiliis sem repꝑit᷑. qͥ fuit noe maximꝰ filiꝰ. Unde
apparet et de ꝓgenie sem exorcos fuisse qui pꝰea
regnum gigantis illius obcinerent. et inde ꝓceđ¬
ent. atq alias condent ciuitates: quarũ pͥma ẽ.
anino appellata nineue: Hinc redit᷑ ad alium
filiũ cham qui uocabat᷑ mesra. et cominemo¬
rant᷑ quos genuit. non tam qͣm singłihomines.
s nationes septẽ exisset desexta uelut de sexto fi¬
lio gens cominemerat᷑ exisse quȩ appellat᷑ phili.¬
stum. unde fiunt octo Uͥnde iterũ ad cͥanaam
redit᷑. in quo filio maledictꝰ ẽ cͥam et qͦs genuit
undecim nominant᷑ Deinde usq ad quos fines
ꝑuenerint. cõmemoratis quib dã ciuitatib dr̃

Expanded text:
dilatavit Ninus, Beli filius, conditor Ninivae civitadilatavit Ninus, Beli filius, conditor Ninivae civitatis magnae: cujus civitatis nomen ex illius nomine derivatum est, ut a Nino Ninive vocaretur. Assur autem, unde Assyrii, non fuit in filiis Cham medii filii Noe, sed in filiis Sem reperitur, qui fuit Noe maximus filius. Unde apparet de progenie Sem exortos fuisse qui postea regnum gigantis illius obtinerent, et inde procederent, atque alias conderent civitates, quarum prima est a Nino appellata Ninive. Hinc reditur ad alium filium Cham, qui vocabatur Mesraim, et commemorantur quos genuit, non tamquam singuli homines, sed nationes septem. Et de sexta, uelut de sexto filio, gens commemoratur exisse, quae appellatur Philistiim; unde fiunt octo. Inde iterum ad Chanaan reditur, in quo filio maledictus est Cham, et quos genuit undecim nominantur. Deinde usque ad quos fines peruenerint commemoratis quibusdam ciuitatibus dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
dñm. Ec factum ẽ mitiũ regnieiꝰ babilon: orec.
archat. et calamne. int̾ra senmnaat Decta illa exit
assur et edificauit nineuen. et calenne ciuuitarem.
et robochet calech. et resen. int mediũ nineuenet
calech hec cuuitas magna Iste porro chuspat̃ gi¬
gantis nembroth. pͥmus nominatus ẽ. infiliis chã.
cui qͥnq filũ iam fuerant computati. et nepoteᷤ
Auo:  istum gigantẽ aut pꝰ nepoces suos natos
genuit aut qđ ẽ. credibiliꝰ seorsũ de illo ꝓpt̃ eiꝰ
eminentiã scriptura locuta ẽ. qͣndoqͥdem et reg.¬
nim eiꝰ cominemoratũ ẽ. cuiꝰ initium erat illa
nobilissima babilon ciitas. & quȩ uixta cõme¬
morace sunt. siue ciuitates siue regiones: Qđ uͦ
dictum: de t̾ra illa idẽ. de t̾ra sennaar quȩ ꝑti¬
nebat ad regnum nẽb roch exisse assur. et ȩd ifi¬
casse nineuen et alias quas contexui ciuitates:
longe pꝰea factũ ẽ: Qđex hac ocasione ꝑ strinx̃.
ꝓpt̃ nobilitatem regni assiriorũ qđ mirabilit̃

Expanded text:
itium regni eius Babylon, Oreg, Archad et Chalemne in terra Sennaar. De terra illa exiuit Assur et aedificauit Nineuen et Roboth ciuitatem et Chalach et Dasem inter medium Nineuae et Chalach: haec ciuitas magna. Iste porro Chus, pater gigantis Nebroth, primus nominatus est in filiis Cham, cuius quinque filii iam fuerant conputati et nepotes duo. Sed istum gigantem aut post nepotes suos natos genuit, aut, quod est credibilius, seorsum de illo propter eius eminentiam scriptura locuta est; quando quidem et regnum eius commemoratum est, cuius initium erat illa nobilissima Babylon ciuitas, et quae iuxta commemoratae sunt siue ciuitates siue regiones. Quod uero dictum est de terra illa, id est de terra Sennaar, quae pertinebat ad regnum Nebrocasse Niniven, et alias quas contexuit civitates, longe postea factum est, quod ex hac occasione perstrinxit, propter nobilitatem regni Assyriorum, quod mirabiliter
Abbreviated transcription (Latin):
et nunc ñ deficient exilł om̃ia quȩ conati fu¬
erant facere: ñ dictum ẽ. confirmando. s tan¬
qͣm int̾rogando. sic̃ solet a comminantib dici.
quemad modum ait quidã: Non arma expedi¬
ent tota: quȩ urbe sequent᷑ Sic gͦ accipiendũ
ẽ. tamqͣm dixerit Noune om̃ia deficient exil¬
lis quȩ conatifuerint facere : S si itadicat᷑: ñ
ex pͥmit comminantẽ Uerum ꝓpt̃ tardiꝰculos
Ex illis gͥ tribꝰ nominib noe filiis. sȩptuagin¬
tatres uł potiꝰ ut ratio declaratura ẽ. septua¬
quȩ crescendo et insulas impleuer Auctꝰ ẽ.
autem numerꝰ gentiũ: multo ampliꝰ qͣm lin¬¬
guarũ Nam mafrica barbaras gentes in una
ligua plurimas nouimꝰ: Et hominesqͥdem mul¬
tiplicato genere humano. ad insulas in habi¬
tancdas nauigio transire potuisse qͥs ambigat:

Expanded text:
unc non deficient ex illis omnia, quae conati fuerint facere , non dictum est confirmando, sed tanquam interrogando, sicut solet a comminantibus dici, quemadmodum ait quidam, non arma expedient, totaque ex urbe sequentur? Sic ergo accipiendum est, tanquam dixerit, Nonne omnia deficient ex illis, quae conati fuerint facere?\' Sed si ita dicatur, non exprimit comminantem. Verum propter tardiusculos Ex illis igitur tribus hominibus, Noe filiis, septuaginta tres, uel potius, ut ratio declaratura est, septuaeperunt, quae crescendo et insulas inpleuerunt. Auctus est autem numerus gentium multo amplius quam linguarum. Nam et in Africa barbaras gentes in una lingua plurimas nouimus, et homines quidem multiplicato genere humano ad insulas inhabitandas nauigio transire potuisse, quis ambigat?
Abbreviated transcription (Latin):
dere et cognosei facit: Non sicgͦ uidebat᷑ illa ciui¬
tas qͦ mͦ eam ds̃ uidi fecit. quando sibi quantum
displiceret ostendit. quamuis possit intelligi
dĩ ad illam cuuitatẽ descendisse quia descenđunt
angłi eiꝰ inquib habitat. ut qđ ad iunctũ ẽ. et dix̃
dñs ds. ecce genus unũ ec labium unũ om̃ium ec
cȩcera. ac deinde diccumsit. Uenite et descen¬

Expanded text:
ideri et cognosci facit. Non sic ergo uidebatur illa ciuiideri et cognosci facit. Non sic ergo uidebatur illa ciuitas, quo modo eam Deus uideri fecit, quando sibi quantum displiceret ostendit. Quamuis possit intellegi Deus ad illam ciuitatem descendisse, quia descenderunt angeli eius in quibus habitat: ut, quod adiunctum est: Et dixit Dominus Deus: Ecce genus unum et labium unum omnium, et cetera, ac deinde
Abbreviated transcription (Latin):
suis poplis turrem contra dñm. quȩ ẽ unpia
significata suꝑbia Merito autem malꝰ pouit᷑
affectꝰ: etiam cui ñ succedir effectꝰ Genꝰ uͦ ipsum
pene quale fuit e Qm̃ dominatio imꝑantis in
lingua ẽ. ibi ẽ. dampnata suꝑbia ut ñ intelli¬
geret᷑ iubens homini. qui noluit intelligere ut
obediret dõ uibenti: Sic illa conspiratio dis¬
soluta ẽ. cũ quisq ab eoquẽ ñ intelligebat
abscedet. nec se nͥ eicũ qͦ loqui poterat agg̃garet:
Ec ꝑ linguas diuisȩ sunt gentes. dispse q ꝑtras.
cabant filii hominum: hocẽ ñ filii dĩ. s illa so¬
cietas scłihominẽ uiuens. quã trenã dicimci
uitatem: Non loco modiet᷑ dĩ qui semꝑẽ. ubiq
totus s descende dr̃ cumaliquid facit intra.
p̾sentiã quodam mͦ eiꝰ ostendat: Nec uu̾endo
discit addempꝰ qui numqͣm potest aliquid iguo¬
rare s ad tempꝰ uidere et cognosceredicit᷑. qđ iu¬

Expanded text:
suis populis turrem contra Dominum, qua est impia suis populis turrem contra Dominum, qua est impia significata superbia. Merito autem malus punitur affectus, etiam cui non succedit effectus. Genus vero ipsum poenae quale fuit? Quoniam dominatio imperantis in lingua est, ibi damnata est superbia, ut non intelligeretur jubens homini, qui noluit intelligere ut obediret Deo jubenti. Sic illa conspiratio dissoluta est, cum quisque ab eo quem non intelligebat, abscederet, nec se nisi ei, cum quo loqui poterat, aggregaret: et per linguas divisae sunt gentes, dispersaeque per nt filii hominum, hoc est non filii Dei, sed illa societas secundum hominem uiuens, quam terrenam dicimus ciuitatem: non loco mouetur Deus, qui semper est ubique totus, sed descendere dicitur, cum aliquid facit in terrpraesentiam quodam modo eius ostendat; nec uidendo discit ad tempus, qui numquam potest aliquid ignorare, sed ad tempus uidere et cognoscere dicitur, quod u
Abbreviated transcription (Latin):
inplagis quib egiptii ꝑcussi sunt ꝑ moisen
Quidaut factura fuerit humana p̃sumptio¬
cuiꝰ libet. et quantũ libet ĩslum ad ũsus dm̃
alcicudinem moł excolłet quando montes trans.¬
cendet uniũ sos. quando spatium nebulosi ae¬
in cȩlum uiam molit᷑ humilitas sursum leuans
cor ad dñm ñ contͣ dñm. sicut dictꝰ ẽ gigatis iste
uenator contra dñm Qđ ñ intelligentes ñ nulli:
ambiguo gc̃o falsi sunt ut ñ int̃p̃ carent᷑ concͣ
dñm s ante dñm: Enantioñ quippe: et contͣ
et ante significat: hoc eium ũbumẽ. inpsalmo
Et ploremꝰ ante dñm qui fec̃ nos Et hoc ũbũ ẽ
etiam in libro iob ubi scriptũ ẽ In furorẽ eru¬
pisti contͣ dñm Sicgͦ intelligendꝰ ẽ. gigans iste
uenator. cont᷑ͣ dñm Quid autẽ hic significat᷑
hoc nomine qd ẽ uenator. nͥa nimaliũ t̃rigenaꝵ
deceptor. opp̃ssor. extinctor: Erigebat gͦ cum

Expanded text:
in plagis, quibus Aegyptii percussi sunt per Moysen . in plagis, quibus Aegyptii percussi sunt per Moysen . Quid autem factura fuerat humana etsi cuiuslibet et quantumlibet in caelum aduersus Deum altitudinem molis extolleret? quando montes transcenderet uniuersos, quando spatium nebulosi aein caelum uiam molitur humilitas, sursum leuans cor ad Dominum, non contra Dominum, sicut dictus est gigans iste uenator contra Dominum. Quod non intellegentes nonnulli ambiguo Graeco falsi sunt, ut non interpretarentur contra Dominum, sed ante Dominum; ivavtiov quippe et contra et ante significat. Hoc enim uerbum est in psalmo: Et ploremus ante Dominum qui nos fecit; et hoc uerbum est etiam in libro Iob, ubi scriptum est: In furorem erupisti contra Dominum. Sic ergo intellegendus est gigans iste uenator contra Dominum. Quid autem hic significatur hoc nodeceptor, oppressor, exstinctor? Erigebat ergo cum
Abbreviated transcription (Latin):
tes confundamꝰ linguãeorũ ibi ut ñ audiat unꝰ¬
quisq uocem ꝓximi sui: Et dispsit eosdñs inde
suꝑ faciem om̃is t̃rȩ: et cessauer ȩdificantes ciu¬
tate et currem: ꝓpt̾ boc appellatum ẽ. nom̃ illiꝰ
confusio: quia ibi confudit dñs labia om̃is t̃rȩ/
m̃isson cuiꝰ mirabile construtionẽ etia gentium
conini lac historia Babilon quippe incp̃tacur
matum Ubi cum de illo scriptura loqueret. ae
minum regiu eiꝰ fuisse babilonẽ idẽ quȩ cuuita¬
num ttenatũ gereret pͥncipatũ.: ubi eec camꝗ
mimnetio poli habitacłi regni. qͣmuis ꝑfecta
ñfuerit usq intantũ modũ quantũ suꝑba
cogitatt᷑ impietas: Nam nimia disponebut
altitudo: quȩ dictaẽ usq ad cȩlum. siue uiiꝰ
t̾ris eiꝰ qͣm p̃cipuã moliebant᷑ int̾alias: suie
om̃ium t̾rrũ quȩ ꝑnumerum singłarem ita
significate sunt ut dr̃ miles et intelligunt᷑
milia militũ. ut rana et locusta sic enim
apellata ẽ. multitudo ranarũ ac locustarũ:

Expanded text:
nguam eorum, ut non audiant unusquisque uocem proximi. Et dispersit eos Dominus inde super faciem omnis terrae, et cessauerunt aedificantes ciuitatem et turrem. Propter hoc appellatum est nomen illius confusio, quia ibi confudit Dominus labia omnis terrae; ylon, cuius mirabilem constructionem etiam gentium commendat historia. Babylon quippe interpretatur r fuerat intimatum, ubi, cum de illo scriptura loqueretur, ait initium regni eius fuisse Babylonem, id est quae ciuitatum ceterarum gereret principin metropoli habitaculum regni: quamvis perfecta non fuerit usque in tantum modum, quantum superba cogitabat impietas. Nam nimia disponebatur altitudo, quae dicta est usque in coelum, sive unius turris ejus, quam praecipuam moliebantur inter alias; sive omnium turrium, quae per numerum singularem ita significatae sunt, ut dicitur miles, et intelliguntur millia militum: ut rana, ut locusta; sic enim appellata est multitudo ranarum ac locustarum
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur accexendũ ẽ huic oꝑi: qͦ ciuitatis utriꝰq
t̃rene scilicet et cȩlestis. ꝑ temꝑa ꝓcursus osteri¬
dit᷑: Ceptȩ sunt enim cominemorari aminimo
filio qui uocatꝰ ẽ iafech: cuiꝰ filii occo nominatast̃.
ne poces a utẽ septẽ: De duobꝰ filiis eiꝰ. tresexiino.
quatuor exaltero: fiunt itaq om̃s qͥndecĩ filii
autẽcham hocẽ medu filii noe qͣttuor: et nepocesxͥ
exuno eiꝰ filio ꝓnepotes duo. exnepoce uno fia
eorũ summa undeci Quibꝰ enumeratis: redit᷑ tam¬
qͣm ad caput. et dr̃: Chus autẽ genuit nr̃brodihis
cepit eẽ gigas suꝑ t̾ram hicerat giganset̃ di mdm¬

Expanded text:
uidetur, adtexendum est huic operi, quo ciuitatis utriusque, uidetur, adtexendum est huic operi, quo ciuitatis utriusque, terrenae scilicet et caelestis, per tempora procursus ostenditur. Coeptae sunt enim commemorari a minimo filio, qui uocatus est Iapheth, cuius filii octo nominati sunt, nepotes autem septem de duobus filiis eius, tres ex uno, quattuor ex altero; fiunt itaque omnes quindecim. Filii autem Cham, hoc est medii filii Noe, quattuor et nepotes quinque ex uno eius filio, pronepotes duo ex nepote uno; fit eorum summa undecim. Quibus enumeratis reditur tamquam ad caput et dicitur: Chus autem genuit Nebroth; hic coepit esse gigans super terram. Hic erat gigans
Abbreviated transcription (Latin):
memorarent᷑ nimis longũ fierec et esset hec histo¬
ria magis diligentia. qͣm ꝓpħica ꝓuidentia
Illa utiq exequit᷑ litteraꝵ sacrarũ scriptor istarũ
uerumetiam p̃nuntient᷑ fut᷑a Quȩ tm̃ pement
ad cuutatem dĩ: quia et de hominib qui ñ suat
paracione contraria uł ꝓficiant uł memuieant:
Non sane om̃ia quȩ gesta narrant᷑ aliquideciã
significare putanda sunt. s ꝓpt̾ illaquȩ aliqͥd
significant. etiam ea quȩ nichil significant at¬
tex unt᷑: Solo enim uomere t̾ra ꝓseindit᷑: s ut
hoc fieri possit. eciã cȩt̾a aratri m̃bra st̃ neessaria
Et soli nerui in citharis atq huiꝰ mͦi uasis nusi¬
cis aptantur ad cantum. s ut aptari possint. sunt
tunt᷑: Ita et inꝓpħ ica historia dicunt᷑ et aliqua
quȩ nichil significant: s quib adhereant quȩ
significant et qͦdam mͦ religent᷑ Generationesgͦ¬
filiorũ noe de inceps intuende. et qđ es dicendũ

Expanded text:
esset haec historica magis diligentia quam prophetica prouidentia. Illa itaque exsequitur litterarum sacrarum scriptor istarum uerum etiam praenuntientur futura, quae tamen pertinent ad ciuitatem Dei; quia et de hominibus, qui non suparatione contraria uel proficiat uel eminNon sane omnia que gesta narrantur etiam significare aliqua putanda sunt, sed propter illa que aliqua significant, etiam ea, quae nihil significant, adtexuntur. Solo enim uomere terra proscinditur; sed ut hoc fieri possit, etiam cetera aratri membra sunt necessaria; et soli nerui in citharis adque huius modi uasis musicis aptantur ad cantum; sed ut aptari possint, insunt tuntur. Ita in prophetica historia dicuntur et aliqua, quae nihil significant, sed quibus adhaereant quae significant et quodam modo religenticendum
Abbreviated transcription (Latin):
nedicti sunt eorũq posteris. impia uͦ in eo qͥ ma¬
ledictꝰ ẽ. atq in eiꝰpgenteiꝰ ꝓgenie ubi etiam exor¬
tus ẽ. gigans uenat̾or contra dñm. ñẽ. duudica¬
tio facił fortassis enim qđ ꝓfeccoẽ. credibiliꝰ et
infiliis duorũ illorũ iã tunc anteqͣm babilonia
cepiss instiiu fuerunt contemptores dt et infi¬
tus hum cultoresdĩ. Utrũq tanĩ genus bamintĩ.

Expanded text:
nedicti sunt, eorumque posteris; inpia uero in eo, qui manedicti sunt, eorumque posteris; inpia uero in eo, qui maledictus est, adque eius progenie, ubi etiam exortus est gigans uenator contra Dominum, non est diiudicatio facilis. Fortassis enim, quod profecto est credibilius, et in filiis duorum illorum iam tunc, antequam Babylonia coepisset institui, fuerunt contemtores Dei, et in filiis Cham cultore
Abbreviated transcription (Latin):
phalec uxit cxxx. annos: et genut ragau ft
et genuit thara Thara autẽ .Lxx. et genuit abiã:
Quem pꝰea dĩ mutato uocabulo: nominauit
abraham: Fiunt itaq anni adiluuio usq adabra
pauciores aunos ꝑhibent mueniri: deqͥb ratio.¬
uem aut nullam aut difficillimã reddunt: Cũ¬
gͦsnillis septuaginta duabꝰ gentibꝰ querimꝰ cuitta¬
temdĩ. ñ possũnius affirmare illo tempore qͦ
erat eis labtum unũ. idẽ loquela ima. cunciã
genus humanum alienatũ fuisse acultuueri dĩ
ita ut in solis istis generationibꝰ pietas uera remane¬
ret. qͥ descendunt de semine semꝑ arfaxat. et cen¬
dunt ad abraham: S abilla suꝑbia edificandȩ
turris usq ad cȩlum: qͣm impia significaturelatio:
apparuit ciuitas. hoc ẽ. societas impiorũ Utrum
itaq ante non fuerit. anlatuerit. anpotiut᷑q ꝑ
manserit. pia scilicet induobꝰ filiis noe quibe¬

Expanded text:
Phalech vixit centum triginta, et genuit Ragau: et Phalech vixit centum triginta, et genuit Ragau: et et genuit Thara: Thara autem septuaginta, et genuit Abram : quem postea Deus mutato vocabulo nominavit Abraham . Fiunt itaque anni a diluvio usque ad Abrahpauciores annos perhibent inveniri: de quibus rationem aut nullam, aut difficillimam reddunt. illis septuaginta duabus gentibus ciuitatem Dei, non possumus adfirmare illo tempore, quo erat eis labium unum, id est loquella una, tunc iam genus humanum alienatum fuisse a cultu ueri Dei, ita ut in solis istis generationibus pietas uera remaneret, quae descendunt de semine Sem per Arphaxat et tendunt ad Abraham; sed ab illa superbia aedificandae turris usque in caelum, qua inpia significatur elatio, apparuit ciuitas, hoc est societas, inpiorum. Utrum itaque ante non fuerit an latuerit, an potius utraque permanserit, pia scilicet in duobus filiis Noe, qui be
Abbreviated transcription (Latin):
genuisse. ut intelligamꝰ unde potterint popłi
accrescere. ne in paucis aqͥ com memorant᷑ homini¬
b occupati puerilit̃ hesitamꝰ uñ tanta spatia
t̾rarum atq regnarũ repleri potuerint degenẽ
sem Maxime ꝓpt̃ assiriorũ gentẽ unde ninꝰ illee
oriencalium dominator usq quaq popłorũ in¬
mum regnũ qđ duiturno temꝑe duceret᷑ siuis po¬
sterif ꝓpagauit: s nos ne diutius qͣm opꝰ ẽ emorem᷑:
ñ qͦt annos quisq inista generationũ serie uixe¬
rit. s quoto anno uitȩ suȩ genuerit filium hoc
ordine memorandũ cantum mͦ ponimꝰ. Et ut nu¬
merũ annorũ a transacto diluiuo usq ad abra¬
ham colligamꝰ: et ꝓpt̃ illa inqͥb nos cogit naessi.¬
tas immorari: breuit alia cursunq tangamꝰ: So¬
genuit arfaxat. Arfaxat autẽ cum eẽt. centum
triginta annorũ qͥnq. genuit cainan Quicum
phalech: in quib diebꝰ dusaẽ t̃ra: Ipse auitem

Expanded text:
genuisse; ut intellegamus unde potuerint populi genuisse; ut intellegamus unde potuerint populi adcrescere, ne in paucis qui commemorantur hominibus occupati pueriliter haesitemus, unde tanta spatia terrarum adque regnorum repleri potuerint de genere Sem, maxime propter Assyriorum regnum; unde Ninus ille Orientalium domitor usquequaque populorum inmum regnum, quod diuturno tempore duceretur, suis posteris propagavit. 2. Sed nos, ne diutius quam opus est immoremur, non quot annos quisque in ista generationum serie vixerit, sed quoto anno vitae suae genuerit filium, hoc ordine memorandum tantummodo ponimus, ut et numerum annorum a transacto diluvio usque ad Abraham colligamus, et propter illa, in quibus nos cogit necessitas immorari, breviter alia cursimque tangamusgenuit Arphaxat; Arphaxat autem, cum esset centum triginta quinque annorum, genuit Cainan; qui cumPhalech, in cujus diebus divisa est terra. Ipse autem
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscendumẽ. qđ aute ꝓmiseram: ut aꝑiat quare
sit diccum de filiis heber. nom̃ uniꝰ phalech. quia
indieb eiꝰ duusa ẽ. t̾ra Quid eium aliud incelli¬
gendumẽ. t̾ramẽe. duuisã nͥ diu̾sitate linguarũ:
Omissis gͥ &teris filiis sem ad hanc rẽ ñ ꝑtinentib :
illi conectunt᷑ iordine generationũ. ꝑ quospos¬
sit adabraam ꝑuenire: sicut illi conectabant᷑
ante diluuiũ ꝑ quos ueniret᷑ generationib quȩ
ꝓpagatȩ sunt exillo adam filio qͥẽ. appellatꝰ sedh
Sic gͦ incipit generationũ ista contextio Et hege-¬
genuit arfaxar: scdo anno post diluuiũ: Et uix̃
sem pꝰqͣm genuit arfaxat qͥngencos annos ec
genuit filios et filias: et mortiis e Sic exeqͥt᷑
ceteros dicens. quoto qͥsq anno uite suȩ filium
genuerit ad istum generationũ ordinem ꝑtiuen¬
cem qui ꝑtendit ad abraham. et quot annos pꝰ¬
modum uixerit. intimans eum filios filiasq

Expanded text:
agnoscendum est, quod ante promiseram, ut appareat quare agnoscendum est, quod ante promiseram, ut appareat quare sit dictum de filiis Heber: Nomen unius Phalech, quia in diebus eius diuisa est terra. Quid enim aliud intellegendum est terram esse diuisam nisi diuersitate linguarum? Omissis igitur ceteris filiis Sem ad hanc rem non pertinentibus illi conectuntur in ordine generationum, per quos possit ad Abraham perueniri; sicut illi conectebantur ante diluuium, per quos ueniretur ad Noe generationibus, quae propagatae sunt ex illo Adam filio, qui est appellatus Seth. Sic ergo incipit generationum ista contextio: Et hae gegenuit Arphaxat, secundo anno post diluuium. Et uixit Sem, postquam genuit Arphaxat, quingentos annos et genuit filios et filias et mortuus est. Sic exsequitur ceteros dicens, quoto quisque anno uitae suae filium genuerit ad istum generationum ordinem pertinentem, qui pertendit ad Abraham, et quot annos postmodum uixerit, intimans eum filios filiasque
Abbreviated transcription (Latin):
Qua ꝓpt̃ int̃ illos tunc hominumpopłos qͥ ꝑsep¬
tuaginta duas gentes et cotidem linguas colli¬
gunt᷑ fuisse diuisi: que tamꝰ si possum inuenire
illam int̾ris ꝑ egrinantem ciuitatẽ dĩ quȩusq
ad diluuium arcãq ꝑclucta ẽ. atq infiliis noe
ꝑeorum benedictiones ꝑ seuerasse monstratur:
Maxime in maximo qͥẽ. appellatꝰ sem: quando
quidem iafech ita benedictꝰ ẽ. ut in eiꝰ fr̃issui do¬
abipso sem. ut ipsa ostendat post diluuiũ cuui¬
tatem dĩ. sicut eã generationũ series ab illo qͥẽ.
appellatꝰ sechostendebat ante diluuiũ: ꝓpt̃
hoc gͦ scriptura diuina cũ t̾̃renã ciuitatẽ in ba¬
bilone idẽ inconfusione monstrass: ad patriar¬
cham sem recapitulando reũtit᷑ & ordit᷑ indege¬
nerationes usq ad abrahã. cominemorato etiam
numero annorũ. quanto qͥsq ad hanc seriem ꝑ¬
tinentẽ filium genuiss quantoq uixisset. Ubi certe

Expanded text:
Quapropter inter illos tunc hominum populos, qui per sepQuapropter inter illos tunc hominum populos, qui per septuaginta duas gentes et totidem linguas colliguntur fuisse diuisi, quaeramus, si possumus inuenire, illam in terris peregrinantem ciuitatem Dei, quae usque ad diluuium arcamque perducta est adque in filiis Noe per eorum benedictiones perseuerasse monstratur, maxime in maximo, qui est appellatus Sem, quando quidem Iapheth ita benedictus est, ut in eius, fratris sui, doab ipso Sem, ut ipsa ostendat post diluuium ciuitatem Dei. sicut eam series generationum ab illo, qui est appellatus Seth, ostendebat ante diluuium. Propter hoc ergo scriptura diuina cum terrenam ciuitatem in Babylone, hoc est in confusione, monstrasset, ad patriarcham Sem recapitulando reuertitur et orditur inde generationes usque ad Abraham, commemorato etiam numero annorum, quanto quisque ad hanc seriem pertinentem filium genuisset quantoque uixisset. Ubi certe
Abbreviated transcription (Latin):
pedib nr̃is calcare uestigia. nulla ratione cre¬
dendum ẽ: neq hoc ulla historica cognitione
didicisse affirmant: S quasi racionando con¬
iectant. eoqđ int᷑ conuexa cęli t̃ra suspensa sic.
eundẽq locum mundus habeat et infimum et
medium: Et ex hoc opinaut᷑ alteram trae partẽ
quȩ infra ẽ. habitatione hominum carere ñ pos¬
se nec attentlunt etiam si figura conglobata et
iotunda mundus eẽ credat᷑ sine aliquaratione
monstraret᷑. non tm̃ eẽ. consequens. ut etiam ex
illa parre abaquarũ congerie nuda sit t̾ra Dem̃
etiam si nuda sit. neq hoc statim necesse eẽ. ut ho¬
mines habeat cum nullo mͦ scriptura ipsa ñitit᷑.
quȩ narracis p̃ceritis fac̃ fidem. eo qđ eiꝰ p̃dicta¬
complent᷑: Minꝰq absurduinẽ. ut dicat᷑ aliqͦs
bomines ex hac in illã partem oceani inm̃sitate¬
illo uno pͥmo genus institueret᷑ humanum:¬

Expanded text:
pedibus nostris calcare uestigia, nulla ratione crepedibus nostris calcare uestigia, nulla ratione credendum est. Neque hoc ulla historica cognitione didicisse se adfirmant, sed quasi ratiocinando coniectant, eo quod intra conuexa caeli terra suspensa sit, eundemque locum mundus habeat et infimum et medium; et ex hoc opinantur alteram terrae partem, quae infra est, habitatione hominum carere non posse. Nec adtendunt, etiamsi figura conglobata et rutunda mundus esse credatur siue aliqua ratione monstretur, non tamen esse consequens, ut etiam ex illa parte ab aquarum congerie nuda sit terra; deinde etiamsi nuda sit, neque hoc statim necesse esse, ut homines habeat. Quoniam nullo modo scriptura ista mentitur, quae narratis praeteritis facit fidemcit: nimis absurdum est ut dicatur aliquos homines ex hac in illam partem, Oceani immensitateuno homine primo genus institueretur humanum
Abbreviated transcription (Latin):
ngas. sinesciremꝰ ñ hominesi eẽ. s bestias:
Ossent isti historici qui desua curiositate głan¬
cur uel ut gentes aliquas hominũ nob impuni¬
ta uanitate m̃tiri S si homines sunt de quib
illa miraconscripta sunt. quidsi ꝓptẽa dĩ uolu.¬
it eciam nonnullas gentes ita creare. ne in his
monstris que aput nos oportet ex hominib nasci.
eiꝰ sapientiam qua natura fingit humanã uelut
arte ciuꝰ piam minus ꝑfecti opificis errasse puta
remus: Nonitaq nob uideri debet absurdum:
ut quemadmodũ insingłisquibq gentib quȩ¬
dam monstra sunt hominum. ita in uniũ soge
nere humano quȩdam monstra sunt gentiũ Qua¬
ꝓpc̃ ut istã questionẽ pedetemptim cauteq con¬
cludam: aut illa quȩ calia de quibꝰdam gentibꝰ
scriptũ ẽ. omino nulla sunt. aut si sunt. homines
ñ sunt Aut exadam sunt: si homines sunt: Qduͦ
antipodasẽẽ. fabulant᷑ idẽ. homines a contraria
parce t̾rȩ ubi sol orit᷑. q uando occidit nobad ũsa

Expanded text:
ngas, si nesciremus non homines esse, sed bestias, possent illi historici de sua curiositate gloriantes, velut gentes aliquas hominum nobis impunita vanitate mentiri. Sed si homines sunt, de quibus illa mira conscripta sunt; quid, si propterea Deus voluit etiam nonnullas gentes ita creare, ne in his monstris, quae apud nos patet ex hominibus nasci, ejus sapientiam, qua naturam fingit humanam, velut artem cuiuspiam minus perfecti opificis, putaremus errasse? Non itaque nobis uideri debet absurdum, ut, quem ad modum in singulis quibusque gentibus quaedam monstra sunt hnere humano quaedam monstra sunt gentium, upropter, ut istam quaestionem pedetentim cauteque concludam: aut illa, quae talia de quibusdam gentibus scripta sunt, omnino nulla sunt; aut si sunt, homines non sunt; aut ex Adam sunt, si homines sunt. CAPUT antipodas esse fabulantur, id est homines a contraria parte terrae, ubi sol oritur, quando occidit nobis, aduersa
Abbreviated transcription (Latin):
calidꝰ mediꝰ filiꝰ noe. tamqͣm se ab utroq discer¬
nens ec int̾ utrũq remanens. nec in pͥmiciisis.¬
raelitarũ. nec inplencudine gentiũ quid signi¬
ficat. nͥ hereticorũ genꝰ calidũ. ñ sp̃u sapientiȩ

Expanded text:
Calidus, medius Noe filius, tanquam se ab utroque discerCalidus, medius Noe filius, tanquam se ab utroque discernens et inter utrumque remanens, nec in primitiis Israelitarum, nec in plenitudine Gentium, quid significat nisi haereticorum genus calidum, n
Abbreviated transcription (Latin):
rat. s potiꝰ ꝓdiderat nuditãtẽ: Unde enã qđ se¬
cutꝰ adiungit benediccionẽ duorũ maximi et mi¬
nim. filiorum dicens. benedictꝰ dñs ds̃ sem. et
erit canaãm puerilliꝰ. letificet dis̃ iafech. et habitet
indomib sem: sic̃ ipsa eiꝰdem noe et uineȩ plan:¬
tatio. et ex eiꝰ fructu inhebriatio. et dormientis
nudatio. et quȩ ibi cȩt̾a facta atq conscriptã
sunt. ꝓpheticis sunt grauidata sensib. et uela¬
steris consecuto: quȩ oꝑta fuerant satis aꝑta
sunt: Quisenum hec diligent̃ et intelligent̃
adutens ñ agnoscat in xp̃o: Seniquippe de
autẽ nominatiꝰ xp̃o. cuiꝰ nom̃ ubiq iam flagͣt.
ita ut in canticis canticoꝵ eciã ipsa p̃cedentẽ
ꝓphetia unguento comparet᷑ effuso. inciiꝰ do¬
mib idẽ eccłiis habitet gentiũ latitudo: nã
iafech latitudo int̾p̃tat᷑ Cham porro qͥ int̃p̃tat᷑

Expanded text:
rat, sed potius prodiderat nuditatem. Unde etiam quod serat, sed potius prodiderat nuditatem. Unde etiam quod secutus adiunxit benedictionem duorum maximi et minimi filiorum dicens: Benedictus Dominus Deus Sem, et erit Chanaan puer illius; latificet Deus Iapheth, et habitet in domibus Sem, sicut ipsa eiusdem Noe et uineae plantatio et ex eius fructu inebriatio et dormientis enudatio, et quae ibi cetera facta adque conscripta sunt, propheticis sunt grauidata sensibus et uelasteris consecuto, quae operta fuerant, satis aperta sunt. Quis enim haec diligenter et intellegenter aduertens non agnoscat in Christo? Sem quippe, de autem nominatius Christo, cujus nomen ubique jam fragrat, ita ut in Cantico canticorum, etiam ipsa praecinente prophetia, unguento comparetur effuso : in cujus domibus, id est ecclesiis, habitat gentium latitudo? Nam Japheth Latitudo interpretatur. Cham porro, quod interpretatur
Abbreviated transcription (Latin):
OST DIIUUIOUM ERO¬
CURREtcis Sẽs uestigia
ciuitatis utrum continua.¬
ta sint. an int̃currentib
impiecatis int̾̃rupta tem¬
porib. ita ut nullus ho¬
minum ueriuniꝰ dĩ caltor existeret. ad
liquidum scripturis loquentib inuenue
difficile ẽ: ꝓpt̃ea qͥa in canonicis libris
pꝰ noe quicum contuge ac tribꝰ filiis cotidẽ¬
q nurib suis. meruit ꝑ arcã auastatione
diluuii lib̾ari. ñ inuenimꝰ usq ad abra¬
ham cuiꝰqͣm pietatẽ euidenti diino
eloquio p̃dicatam. nͥ qđ noe duos filiossuos. sem
et iafeth. ꝓpħica benedictione comm̃dat. in¬
tuens et p̃uidens qđ longe fuerat pꝰ fut᷑um
Unde factum ẽ. etiã illud: ut filiũ suum medi¬
um. hocẽ. pͥmogenito uiniorẽ. ultinoq maio¬
rem. qui peccauerat in pattẽ. ñ in iꝑso s infilio
eiꝰ suo nepote malediceret his ub Maledictꝰ
canaam puer: famulꝰ erit fribꝰ suis: Canaã por¬
ro natꝰ fuerat excͥam: qui pacris dormientis ñ cȩxe¬

Expanded text:
ost diluuium procurrentis sanctae uestigia ciuitatis utrum continuata sint an intercurrentibus inpietatis interrupta temporibus, ita ut nullus hominum ueri unius Dei cultor existeret, ad liquidum scripturis loquentibus inuenire difficile est, propterea quia in canonicis libris post Noe, qui cum coniuge ac tribus filiis totidemque nuribus suis meruit per arcam uastatione diluuii liberari, non inuenimus usque Abraham cuiusquam pietatem euidenti diuino eloquio praedicatam, nisi quod Noe duos filios suos Sem et lapheth prophetica benedictione commendat, intuens et praeuidens quod longe fuerat post futurum. Unde factum est etiam illud, ut filium suum medium, hoc est primogenito iuniorem ultimoque maiorem, qui peccauerat in patrem, non in ipso, sed in filio eius suo nepote maledicerethis uerbis: Maledictus Chanaan puer, famulus erit fratribus suis. Chanaan porro natus fuerat ex Cham, qui patris dormientis nec texe
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc ꝑcinentia. s quȩ sufficere huic oꝑi uidicaui
damnatorum ꝑsuum ꝓpham ds̃dixit. fiet
om̃ino fiet. uermis eorum non morietur et ignis eorũ
non extinguetur: Adhocenim uehem̃tius comm̃dan.¬
dum ẽ etum dñs iħs cum m̃bra quȩ hominem scan¬
dalizane ꝓhis hominib poneret: quos ut sua m̃bra
dextraquis culigit. eaq p̃ciꝑet amputari Bonum
est tibi inquit debilem introire inuitam. quã duas
manus habente nueti in gebennam inignẽ inextui¬¬

Expanded text:
ad hoc pertinentia, sed quae sufficere huic operi judicaviad hoc pertinentia, sed quae sufficere huic operi judicavidamnatorum per suum prophetam Deus dixit fiet, omnino fiet: Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur . Ad hoc enim vehementius commendandum, etiam Dominus Jesus, cum membra quae hominem scandalizant pro his hominibus poneret, quos ut sua membra dextra quis diligit, eaque praeciperet amputari: Bonum est, inquit, tibi debilem introire in vitam, quam duas manus habentem ire in gehennam, in ignem inex