comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pus suũ ad tẽpus ꝑcutiendũ. S carnẽ su¬
am. ille in triduo resuscitauit: carnem
nram in fine. resuscitaturus ẽ. ldõ susei¬
tatũ ẽ caput : quo attenderet corpꝰ ⁊ ñ
deficeret. Custodiat aĩam tuã dñs. Ipsa
ñ cedat: ipsa ñ frangat᷑ scandalis in ꝑse¬
cutionib. in tribulationib: ipsa ñ cadat
deficiendo. sic̃ dñs dic̃. Nolite. time̾. eos
qͥ oorpꝰ occidt̃. aĩam aũ ñ posst᷑ occid̾e :
s eũ timete. qͥ ht̃ potestatẽ corpꝰ ⁊ aĩam
occide in gehennã ignis. Hanc gͦ aĩam tu¬
ã eustodiat dñs. ne cedas ꝑsuasori malo.
ne cedat ꝓmittenti falsa: ne cedat minan
tũ tuũ: ex hoc nẽ ⁊ usq in scłm. siã intro¬
itũ tuũ ad tẽpus attende. Eustodiat dñs
Quando uincimꝰ temptationẽ : eximꝰ. Audi
introitũ: audi exitũ. Uasa figuli ꝓbat for¬
nax ait scriptura: ⁊ hoĩes iustos tẽptatio
tribulationis. Si sic st̃ hoĩes iusti quomͦ ua¬
sa figuli: necesse ẽ ut uasa figuli forna¬

Expanded text:
pus suum ad tempus percutiendum: sed carnem suam ille triduo resuscitavit; carnem nostram in fine resuscitaturus est. Ideo suscitatum est caput, quod attenderet corpus, ut non deficeret. «Custodiat animam tuam Dominus.» Ipsa non cedat, ipsa non frangatur scandalis; in persecutionibus, in tribulationibus, ipsa non cedat deficiendo: sicut Dominus dicoccidunt, animam autem non possunt occidere: sed eum timete, qui habet potestatem corpus et animam occidere in gehenna ignis» . Hanc ergo animam tuam custodiat Dominus, ne cedas persuasori malo, ne cedas promittenti falsa, ne cedas minanttum tuum, ex hoc nunc et usque in saeculum.» Nam introitum tuum ad tempusquando vincimus tentationem, eximus. Audi, «introitum;» audi, «exitum. Vasa figuli probat fornax,» ait Scriptura, «et homines justos tentatio tribulationis» . Si sic sunt homines justi, quomodo vasa figuli; necesse est ut vasa figuli forna
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ suꝑ ipsã fidẽ. in qua potestatẽ acce¬
pimꝰ ẽẽ filios dĩ. ⁊ c̾e̾ ad dexterã. Quare o¬
portet. ut ꝓtegat dñs. Spt̃ scandala. Un¬
de st̃ scandala: De duob tim̃da sunt scanda¬
la: qr ⁊ duo se p̃cepta. in quib tota lex pen¬
det ⁊̃ ꝓpħȩ: dilectio dĩ ⁊ ꝓocimi. Eccłia ꝓpt ꝓ¬
tur figurate dictꝰ sol: in ecełia intelligit᷑ fi¬
gurate dicta luna. Qͥsquis potest errare. ut
aliud de dõ credat quã oportet : ñ credat
ritu scõ. quã in patre crediderit. passus ẽ
diffusã toto orbe t̾rarũ. ⁊ crediderit eis qͥ
dicunt ecce hic ẽ xͨ. aut eoce illic. sicut mͦ
audistis cũ eugłm legeret᷑: cũ ille totũ or¬
bẽ emerit. qr tantũ p̃ciũ dedit: ille tãꝙͣ
in primo scandalizat᷑. a lina urit᷑. Qͥsquis
gͥ errat in ipsa substantia u̾itatis: a sole.
urit᷑ ⁊ ꝑ diẽ̾ urit᷑: qr in ipsa sapientia er¬
rat de. qua dicꝰtũ ẽ. dies diei eructat uer¬

Expanded text:
qua potestatem accepimus esse filios Dei, et esse ad dexteram: quare oportet ut protegat Dominus? Propter scandala. Unde sunt scandala? De duobus timenda sunt scandala, quia et duo sunt praecepta in quibus tota Lex pendet et Prophetae, dilectio Dei et proximi . Ecclesia ptur figurate dictus sol: in Ecclesia, intelligitur figurate dicta luna. Quisquis potest errare, ut aliud de Deo credat quam oportet, non credat Pritu sancto quam in Patre crediderit, passus estdiffusam toto orbe terrarum, et crediderit eis qui dicunt: Ecce hic est Christus, et ecce illic , sicut modo audistis cum Evangelium legeretur; cum ille totum orbem emerit, quia tantum pretium dedit: ille tanquam in proximo scandalizatur; a luna uritur. Quisquis ergo errat in ipsa substantia veritatis, a sole uritur, et per diem uritur; quia in ipsa sapientia errat, de qua dictum est, «Dies diei eructat ver
Abbreviated transcription (Latin):
a mortius. saluus eris. Non dixͣ qr si credidis
dideris in corde tuo qr ds̃ illũ suscitauit a
mortius saliuis eris. hoc credẽ: hoc eͣ eẽ isrł.
hoc ẽ uidere dm̃. Quãuis adhuc posteriora eiꝰ:
tam̃ cũ credideris in posterior a: ꝑuenies ad
uisionẽ. faciei. Qͥd ẽ hoc: Cũ credideris in id
qd̃ posteriꝰ ꝓ te factꝰ ẽ. xp̃c: cũ credideris in¬

Expanded text:
Si credideridideris in corde tuo quia Deus illum suscitavit a mortuis, salvus eris.» Hoc credere, hoc est esse Israel, hoc est videre Deum: quamvis adhuc posteriora ejus, tamen cum credideris in posteriora, pervenies ad visionem faciei. Quid est hoc? Cum credideris in id quod posterius pro te factus e
Abbreviated transcription (Latin):
bito diabolus ꝑmissus quide̾ a dõ ut ius¬
tus ꝓbaret᷑. impius puniret᷑: abstulit
omĩa. S iob qui nouerat sinistrã sinistrã ẽẽ.
dext̾am ñ nͥ dext̾am. quomodo se tenuit ad
⁊̃. passus dãpnũ. de int̾iorib diuitiis. Iño .

Expanded text:
bito diabolus; permissus quidem a Deo, ut jusbito diabolus; permissus quidem a Deo, ut justus probaretur, impius puniretur; abstulit omnia: sed Job qui noverat sinistram sinistram esse, et dexteram nonnisi dexteram, quomodo se tenuit ad est passus damnum de interioribus divitii
Abbreviated transcription (Latin):
ñ acceꝑunt etiã quȩ tẽporalit᷑ possidebañ.
s qr solam ipsam putabant eẽ beatã uitã.
⁊ nichil aliud requirebant. Audite enun
quid de illis consequent᷑ dicit. Quoꝵ os
locutũ ẽ uanitatẽ: ⁊ dext̾ã eoꝵ dextera
iniquitatis. Et sequit᷑. Quoꝵ filii sicut no
uellȩ constabilite : filiȩ eoꝵ ornate sient
similitudo templi. Cellaria eoꝵ plena: e¬
rucꝰtantia ex hoc in hoc. Oues eoꝵ fecun¬
de: multiplicantes in exitib siuis: boues
eoꝵ crasse. Non ẽ ruina sepis. nec exitus:
neq clamor in plateis eoꝵ. Magnã feli¬
citate᷑ quoꝵdã descripsit. Posset tamen
istã felicitatẽ. ⁊ aliquis iustus habere: sic̃
habuit iob. S iob ꝓ sinistra illã habebat.
ñ ꝓ dextera. Nã dexterã ñ habebat nisi
apud dm̃. ꝑpetuã ⁊ sempit̾nã felicitatẽ:
ideo concessa ẽ ꝑcutienda sinistra: ⁊ suf¬
fecit ei dextera. Quomͦ ꝑcussa eͣ sinis¬
tra. Temptationib diaboli. Abstulit su¬

Expanded text:
n acceperant etiam quae temporaliter possidebant, sed quia ipsam solam putabant esse beatam vitam, et nihil aliud requirebant. Audite enim quid de illis consequenter dicit: «Quorum os locutum est vanitatem, et dextera eorum dextera iniquitatis.» Et sequitur: «Quorum filii eorum velut uellae constabilitae. filiae eorum ornatae sicut similitudo templi; cellaria eorum plena, eructuantia ex hoc in hoc; oues eorum fecundae, multiplicantes in exitibus suis; boues eorum crassi. non est ruina maceriae necexitus neque clamor in plateiseorum. becitatem quorumdam descripsit. Posset tamen istam felicitatem et aliquis justus habere, sicut habuit Job: sed Job pro sinistra illam habebat, non pro dextera; nam dexteram non habebat nisi apud Deum perpetuam et sempiternam felicitatem. Ideo concessa est percutienda sinistra, et suffecit ei dextera. Quomodo percussa est sinistra? Tentationibus diaboli. Abstulit su
Abbreviated transcription (Latin):
tũ tuũ suꝑ manũ dext̾ȩ tuȩ. Idõ enĩ cum
dixisset. dñs tegum̃tũ tuũ suꝑ manũ dex¬
terȩ tuȩ: quasi quȩsisset ille ⁊ dixisset. iã
ecce ẽ mants dext̾ȩ tuȩ : iã elegi credere
in xcp̃m: accepi potestatẽ int̾ filios dĩ esse.
qͥd ẽ qd̾ dñs tegum̃tũ meũ ẽ adhuc supra.

Expanded text:
 manum dexterae tuae». Ideo enim cum dixisset, «Dominus tegumentum tuum super manum dexterae tuae;» quasi quaesisset ille et dixisset, Jam ecce est manus dexterae meae, jam elegi credere in Christum, accepi potestatem inter filios Dei esse, quid est quod Deus tegumentum meum est adhuc supra,
Abbreviated transcription (Latin):
qr finit᷑. Et multi maledicentes parentib
senescunt in hac uita: multi aũ obsequen¬
tes parentib. cito eunt ad dm̃. Nũqͥd gͦ im¬
pletur. ut longeuus sit scd̾m hanc uitam.
S longeuũ: ꝓ et̾nitate illa positũ ẽ. Longe¬
uitas: ẽ in dext̾a eiꝰ. At uͦ duitiȩ ⁊ gła.¬

Expanded text:
uia finitur. Et multi maledicentes parentibus, senescunt in hac terra; multi autem obsequentes parentibus, cito eunt ad Dominum. Numquid ergo impletur, ut longaevus sit secundum hanc vitam? Sed longaevum pro aeternitate illa positum est. Longaevitas est in dextera ejus; at vero divitiae et g
Abbreviated transcription (Latin):
sa uita et̃na: ipsa lucis possessio. fons uite. Lu¬
mͣ in lumine: mebriabunt᷑ ab ubtate domꝰ
tus. Ipsa erat dext̾a. Sinistra uͦ erat. ꝓ achu¬
torio consolationis: ñ ad firmam̃tũ felicita¬
tis. Nã felicitas eiꝰ uera atq germana. ds̃ e¬
rat lsti aũ de. quib dic̃ dđ qͦꝵ os loquutũ ẽ¬

Expanded text:
sa vita aeterna, illa lucis possessio, fons vitae, lumen in lumine. «Inebriabuntur ab ubertate domus tuae:» ipsa erat dextera. Sinistra vero erat pro adjutorio consolationis, non ad firmamentum felicitatis. Nam felicitas ejus vera atque germana Deus erat. Isti aute
Abbreviated transcription (Latin):
iudȩi ⁊ om̃s miqui credunt: hoc om̃s credt᷑. qr
Hoc ꝓ magno habemꝰ: qr credimꝰ resurrȩxisse. Er̃¬
go tc̃ se uoluit uideri cũ transiret: hoc ẽ cũ
resurrexisset. Tunc in se uoluit credi eũ tran¬
siret: qr traditꝰ ẽ ꝓptͣ delicꝰta nr̃a: ⁊ resurrexit
ꝓptͣ iustificationẽ nr̃am. Et ipsã fidẽ: in resur

Expanded text:
Judaei, et omnes iniqui credunt. Hoc omnes credunt, quia hoc pro magno habemus, quia credimus eum resurrexisse. Ergo tunc se voluit videri, cum transiret, hoc est, cum resurrexisset. Tunc in se voluit credi, cum transiret; quia traditus est propter delicta nostra, et resurrexit propter justification
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. ⁊ ds̃ erat u̾bũ. Posteriora eiꝰ q̃st. Et uer¬
bũ caro facꝰtũ ẽ: ⁊ habitauit in nob̾. sũ gͦ
credis in hoc qd̃ ꝓ te facꝰtũ ẽ u̾bũ: ⁊ resur¬
rexit in carne: ne tu de tua carne desꝑa¬
res: efficeris isrł. factus aũ cũ fueris isrł:¬

Expanded text:
 Deus erat Verbum.» Posteriora ejus quae sunt? «Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis» . Cum ergo credis in hoc quod pro te factum est Verbum, et resurrexit in carne, ne tu de tua carne desperares, efficeris Israel. Factus autem Isra
Abbreviated transcription (Latin):
tes: qm̃ ibi species: posteriora eiꝰ uide. hoc
dicꝰtũ ẽ moysi a dño. Non potes uidere fa¬
ciẽ meã: posteriora aũ mea uidebis eum
transiero. Expectas forte ut transeat. lam
transiit: tu uide posteriora eiꝰ. Ubi transi¬
it: Audi ioħem. Cũ uenisset inquit hora:
ut transiret de mundo ad patrẽ. Dñs nã
tus intpͣtat᷑. Nlam u̾bum ẽ hebreũ: ⁊ putañ
homines grecũ eẽ quasi passionẽ. s ñ est.
A diligentiorib ⁊ doctiorib inuentũ ẽ. qr pas¬

Expanded text:
 vide. Hoc dictum est Moysi a Domino: «Non potes videre faciem meam, posteriora mea videbis, cum transiero» . Exspectas forte ut transeat: jam transiit; tu vide posteriora ipsius. Ubi transiit? Audi Joannem; «Cum venisset,» inquit, «hora, ut transiret de mundo ad Patrem» . Dominustus interpretatur. Nam verbum est hebraeum: et putant homines graecum esse, quasi Passionem, sed non est. A diligentioribus et a doctioribus inventum est quia Pas
Abbreviated transcription (Latin):
in scłm mĩa eiꝰ. ħinc cepit psalmꝰ huc de¬
sinit. qm̃ sic̃ ab mitio qd̵ deseruimꝰ. ita in
finẽ quo redimꝰ ñ ẽ aliquid qd salubrius
delectet. quã laus dĩ ⁊ semꝑ alła. Explic̃

Expanded text:
icordia ejus.» Hinc coepit Psalmus, huc desinit; quoniam sicut ab mitio quod deseruimus, ita in finem quo redimus, non est aliquid quod salubrius delectet, quam laus Dei, et semper «Allel
Abbreviated transcription (Latin):
cendt᷑ montes ⁊ descendt᷑ cãpi: in locũ
quẽ fundasti eis. Idhuc de. aquis loquit᷑.
Flucꝰtuauit aliqnͣ mare:: ⁊ fluctꝰ eiꝰ tãquã
montes fuert̃ : qͥ montes illos apłos oꝑi¬
rent. S quãdui ascendt᷑ montes ⁊ des¬
cendt᷑ cãpi. Seuiert᷑ ⁊ placati stͣ. C um
seuiebant montes erant: cũ placati st̃
cãpi facꝰti st̃. fundauit enĩ eis locum.
Est qͥdã metꝰ quasi ꝓfundus locus: quo
recepta st̃ͣ quodã mͦ oĩa seuientia corda
mortaliũ. Quã multi mͦ ⁊ salsi ⁊ amari
st̃. ⁊ tam̃ quieti. Quã multi st̃ qͥ dulces¬
cere nolt᷑ : Qui st̃ qui dulcescere noltͣ:
Qͥ in. xp̃m adhuc credere nolt᷑. Et qͣm¬
uis multi st̃ qͥ nondũ credidert̃: qͥd
faciunt ȩccłie: Nontes erant aliqͣñ : mͦ cã¬
yi s̃. Tam̃ frẽs mei: ⁊ malicia mare st̃.
Quare enĩ ñ seuiunt mͦ: Quare ñ insani¬
unt: Qr ñ dant oꝑam. si ñ posstͣ eu̾tere

Expanded text:
cendunt montes, et descendunt campi, in locum cendunt montes, et descendunt campi, in locum quem fundasti eis.» Adhuc de aquis loquitur. Fluctuavit aliquando mare, et fluctus ejus tanquam montes fuerunt, qui montes illos Apostolos operirent. Sed quamdiu «ascendunt montes, et descendunt campi?» Saevierunt, et placati sunt. Cum saeviebant, montes erant: cum placati sunt, campi facti sunt; fundavit enim eis locum. Est quidam meatus, quasi profundus locus, quo recepta sunt quodammodo omnia saevientia corda mortalium. Quam multi modo, et salsi, et amari sunt; et tamen quieti? Quam multi sunt qui dulcescere nolunt? Qui sunt qui dulcescere nolunt? Qui in Christum adhuc credere nolunt. Et quamvis multi sunt qui nondum crediderunt, quid faciunt Ecclesiae? Montes erant aliquando, modo campi sunt: tamen, fratres mei, et malacia mare est. Quare enim non saeviunt modo? quare non insaniunt? quare non dant operam? Si non possunt evertere
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ eminent. Qͥ ante a ꝑsecutorib pre¬
mebant᷑: nc̃ ab imꝑatorib uenerantur.
Fugert᷑ enĩ aquȩ ab increpatione dĩ:
emicuit ⁊ eminuit auc̾toritas apłica.
Nũquid ⁊ qnͣ supͣerant aquȩ: montuĩ de¬
fecerat magnitudo: S tñ fr̃es mei ut
om̃s uiderent eminentiã montiũ. ꝑ qͦs
montes salus eẽt generi humano: qr le¬
uaui ocłos meos in montes unͣ ueniet
auxiliũ mͥ: ab increpatione dĩ fugert᷑ aqͣ.
Nuoce tonitrui tui formidabt. Iã quis ñ
uoce dĩ ꝑ scripturas: Pnubes eiꝰ conqͥe¬
uit marȩ.formidauert᷑ aquȩ : nudati s̃
montes. Iussit imꝑator. S qͥs iussisset. nͥ ds̃
tonuisset: Qͥa uoluit ds̾ illi iussert̃: ⁊ fac¬
tũ ẽ. Ergo nullus sͥ hominũ. arroget
aliqͥd. formidauert̃ aquȩ: s a uoce toni¬
trui tui. lã ecoe cũ uoluit ds̃ fugerunt
aquȩ : ne p̃merent montes. Antegͣ. id fi¬
eret: ⁊ sub aqͥs firmi erant montes. Hc¬

Expanded text:
omodo eminent? Qui ante a persecutoribus preomodo eminent? Qui ante a persecutoribus premebantaquae ab increpatione Dei: emicuit et eminuit auctoritas apostolica. Numquid et quando supra erant aquae, montium defecerat magnitudo? Sed tamen, fratres mei, ut omnes viderent eminentiam montium, per quos montes salus esset generi humano, quia, «Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi» ; ab increpatione Dei fug Jam quis non per Scripturas, per nubes ejus? Conquievit mare, formidaverunt aquae, nudati sunt montes, jussit imperator. Sed quis jussisset, nisi Deus tonuisset? Quia voluit Deus, illi jusserunt, et factum est. Ergo nullus sibi hominum arroget aliquid; formidaverunt aquae, sed «a voce tonitrus tui.» Nam ecce, cum voluit Deus, fugerunt aquae, ne premerent montes; antequam id fieret, et sub aquis firmi erant montes.
Abbreviated transcription (Latin):
fugiebant: quomͦ ñ minꝰ apparebant:
fortasse de illis aqͥs ẽ uox illa. saluum
me fac ds̃. qm̃ intrauert᷑ aqͣ usq ad ani¬
mã meã. Naxime aque quȩ mare faci¬
unt: ꝓ cellose. infructuose. Non enĩ quã¬
cũq t̾rã cooꝑuerat aqua marina: fecũ¬
dauit eã potiꝰ quã ad sterilitatẽ ꝑduo̾et.
Crant enĩ ⁊ montes sub aqͥs: qr suꝑ mon¬
tes stabt̃ aque. łopłi resistentes suꝑaue.¬
rt̃ ubiq fortit᷑ eugłirantiũ u̾bũ dĩ. Co
oꝑuerant illos aquȩ: ⁊ suꝑ illos stabant
aquȩ. ⁊ dicebant. p̃me. p̃me. ⁊ p̃mebañ:
ex tingue: ñ appareant. Dicebant ista ⁊
p̃ualebant suꝑ martyres: ⁊ fugiebant u¬
biq xp̃iani: ⁊ fugã qͣdã occultabant᷑ apłi.
Unde fuga occultabant᷑ apłi. Qͥa stiꝑ mon¬
tes stabant aquȩ. Erat potestas aquaꝵ
tũ ẽ frẽs. Ab increpatione. dĩ fugert᷑
aque : hoc ẽ a p̾ssura montiũ recessert̃.
ã montes ipsi extant petuꝰ ⁊ paulus. Qͦ¬

Expanded text:
fugiebant, quomodo non minus apparebant? Et fortasse de illis aquis est vox illa: «Salvum me fac, Deus, quoniam intraverunt aquae usque ad animam meam» . Maxime aquae quae mare faciunt, procellosae, infructuosae. Non enim quamcumque terram cooperuerit aqua marina, fecundabit eam potiusquam ad sterilitatem perducet. Erant enim et montes sub aquis; quia super montes stabant aquae: populi resistentes superoperuerant eos aquae, et super illos stabant aquae, dicebant, Preme, preme; et premebant: Exstingue, non appareant. Dicebant ista, et praevalebant super martyres, et fugiebant ubique Christiani, et fuga quadam occultabantur Apostoli. Unde fuga occultabantur Apostoli? Quia super montes stabant aquae. Erat potestas aquarutum est, fratres; ab increpatione Dei fugerunt aquae: hoc est, a pressura montium recesserunt. Jam montes ipsi exstant Petrus et Paulus: qu
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. S qͣntũ potest nr̃a diligentia. qͣntũ
aũ potest tanta occupatio. aut qͣndo sic
uacat: ut possimꝰ ꝓcerto dice̾ ita ẽ. a¬
u̾boꝵ quȩ futura st̃. figura aũ futuri
dice p̃terita. ñ facile occurrit legenti.
Non audeo dic̾e ñ ẽ: s certe studiosis
eaꝵ litteraꝵ indixerĩ qͥd quȩrant.
S i inuenerint ⁊ ad nos attulerint. gra¬
tulabimꝰ adolescentiũ studiis ociosorũ
occupati senes: ⁊ ex eoꝵ ministerio. ⁊ nos
aliqͥd discimꝰ. Non enĩ dedignam᷑: qͣn xͤ¬

Expanded text:
tur. Sed quantum potest nostra diligentia? quantum tur. Sed quantum potest nostra diligentia? quantum autem potest tanta occupatio? aut quando sic vacat, ut possimus pro certo dicere: Ita est? A quae futura sunt; figura autem futuri dicere praeterita, non facile occurrit legenti. Non audeo dicere, Non est; sed certe studiosis earum Litterarum indixerim quid quaerant. Si invenerint, et ad nos attulerint, gratulabimur adolescentium studiis otiosorum occupati senes, et ex eorum ministerio et nos aliquid discemus. Non enim dedignamur;
Abbreviated transcription (Latin):
nabit᷑ in scłm scłi. De illa dictũ credo:
abyssus sic̃ uestimͣtũ amictꝰ ipsius. Ter¬
rȩ enĩ quasi uestim̃tũ ẽ aqua: circum¬
ddans eã ⁊ contegens eã. S aliqnͣ in dilu¬
uio ita creuit hȩc uestis t̾re: ut omĩa
omĩno cooꝑiret. ⁊ transcendet altissimos
montes. sic̃ scriptura testat᷑. cubitis fer¬
me quindecim. fortasse ipsũ tẽpus sig¬
ita creuit: ut etiã suꝑ montes starent¬
aquȩ. Legimꝰ hoc ut dixi. facꝰtũ in dilu¬
uio. Inde loquebat᷑ ꝓpħa. Narrabat no¬
bis pͣterita: aut p̾nuntiabat futura.
S si narraret pͣterita. ñ nob̃ dic̾e̾t suꝑ
montes stabt̃ aquȩ : s suꝑ montes ste:¬
tertͣ aquȩ. Pret̾itũ enĩ tẽpus ꝓ futuro so¬
lere poni in scripturis. ita p̾uidente
spu que futura st̃ qͣsi iã facta sint. sole
fodert̃ manꝰ meas. ⁊ pedes meos. dinume:¬
misert̃ sortẽ. Oĩa iã quasi facta cõmemo¬
rant᷑: quȩ utiq ad huc uentura cernebã¬

Expanded text:
nabitur in saeculum saeculi;» de illa dictum credo, «Abyssus sicut vestimentum amictus ipsius.» Terrae enim quasi vestimentum est aqua, circumdans eam et contegens eam. Sed aliquando in diluvio ita crevit haec vestis terrae, ut omnia omnino cooperiret, et transcenderet altissimos montes, sicut Scriptura testatur, cubitis ferme quindecim . Fortasse ipsum tempus sigita crevit, ut etiam super montes aquae starent. Legimus hoc, ut dixi, factum in diluvio. Inde loquebatur Propheta? narrabat nobis praeterita, an praenuntiabat futura? Sed si narraret praeterita, non nobis diceret, «Super montes stabunt aquae;» sed, Super montes steterunt aquae. Praeteritum enim tempus pro futuro solere poni in Scripturis, ita praevidente Spiritu quae ventura sunt, quasi jam facta sint, solem«Foderunt manus meas et pedes, dinumemiserunt sortem» . Omnia quasi jam facta commemorantur, quae utique adhuc ventura cerneban
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ rursus expon̾e ñ cogam᷑. S si defuert᷑
aliqͥ qui ñ audiert̃. qͥ o utinã ñ dees
sent: ꝑdest ilł fortasse. qr ñ audiunt
mͦ qd̾ audiuunt qͥ affuert᷑: ut ⁊ ipsi dis
rẽ indiusti. Confitemini ut decoremi¬
ni: ut induat uos circu̾amicꝰtos lũ¬
cẽ sic̃ uestiuñtũ. cireũamictis eccłiã
suã: qr ipsa facta ẽ lux in illo. quȩ pͥus
erat in se tenebrȩ. dicente. apło. fuistis
aliqnͣ tenebrȩ. nc̃ aũ lux in dño. Ex¬
tendens celũ sic̃ pellẽ: uł tã facile quã
tu pellẽ. si tãquã ad litterã accipias.

Expanded text:
et rursus exponere non cogamur: si defuerunt et rursus exponere non cogamur: si defuerunt aliqui, qui non audist autem illis fortasse, quod non audiunt modo quod audierunt qui adfuerunt, ut et ipsi discrem induisti.» Confitemini, ut decoremini, ut induat vos. «Circumamictus lucem sicut vestimentum.» Circumamictus Ecclesiam suam; quia ipsa facta est lux in illo, quae prius erat tenebrae in se, dicente Apostolo: «Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino» . «Extendens coelum sicut pellem:» vel tam facile quam tu pellem, s
Abbreviated transcription (Latin):
ista etiã infirmis uirib nr̃is. Tam̃ qͣn¬
tũ dñs donat. qͥ etiã ipsas uires uobis
orantib donare donat᷑. qmͣ psalmi hu¬
iꝰ pͥmas partes. die iã nuꝑ p̾cedente.
tractauimꝰ. etiã sequentia suscipienda
st̃: ⁊ illo iuuante in euiꝰ nomine oȩpi¬
mꝰ. t̾minanda st̃ Cõm̃daueramꝰ aũ ca¬
ritati ur̃e qͥ affuistis: totũ istũ psalmr̃
figuratis mysteriis eẽ cõtextũ. Unde qd
difficiliꝰ quęrit᷑: solet dulciꝰ inueniri.
Nec putetis ista uob obscuritate. subtc¬
ta. s difficultate condita ad hoc qd̾ se¬
pe iã diximꝰ : ut det᷑ petentib. inue¬
niat᷑ a quęrentib. intret᷑ a pulsanti¬
bꝰ. S opus ẽ nob̃ aliquanto maiore &
dicturi sumꝰ. ñ ꝑ strepitũ tẽpus ampliꝰ
occupent. Pauca enĩ nos dice̾ tẽporis co¬
git angustia: qr nouit ⁊ caritas ur᷑a
deb̾e nos exequiis fideł corporis sollem¬
ne obseqͥũ. scce quȩ iã dicta st̃. repet̾e:

Expanded text:
s. Tamen, quantum Dominus donat, qui et ipsas vires vobis orantibus donare dignetur, quoniam psalmi hujus primas partes die jam nuper praecedente tractavimus; etiam sequentia suscipienda sunt, et illo adjuvante, in cujus nomine coepimus, terminanda sunt. Commendaveramus autem Charitati vestrae, qui adfuistis, totum istum psalmum figuratis mysteriis esse contextum. Unde quod difficilius quaeritur, solet dulcius inveniri. Nec putetis ista vobis obscuritate subtracta, sed difficultate condita; ad hoc, quod saepe jam diximus, ut detur petentibus, inveniatur a quaerentibus, intretur a pulsantibus . Sed opusdicturi sumus, non per strepitum tempus amplius occupent. Pauca enim nos dicere temporis cogit angustia, quod novit et Charitas vestra debere nos exsequiis fidelis corporis solemne obsequium. Ecce jam quae dicta sunt repetere,
Abbreviated transcription (Latin):
qd ẽ xpͣc iħc  & idõ tali fundam̃to sufful¬
ta: qͥd meruit audire: Non inclinabit᷑
in scłm scłi. firmauit t̾ram suꝑ firmita¬
tẽ eiꝰ : id ÷ firmauit ęccłiam suꝑ fundamͣ¬
tũ. xp̃m. Nutabit eccłia: si nutauerit fũ¬
ta st̃. ⁊ sine ipso fac̾tũ ẽ nicħ: Q omĩa coͣ¬
tinet maiestate: ⁊ nos bonitate Non nutã¬
dicunt ꝑisse de mundo ȩccłiam: qñ nec in¬
clinari potest. S unͣ cepit dñs asserere. is¬
tã eccłiam. reuelare. inciꝑe. ostende: diffun¬
dere. Unde cepit hoc: Qd erat pͥmo: quia

Expanded text:
esus» ? Et ideo tali fundamento suffulta, quid meruit audire? «Non inclinabitur in saeculum saeculi. Fundavit terram super firmitatem ejus,» id est, firmavit Ecclesiam super fundamentum Christum. Nutabit Ecclesia si nutaverit funta sunt, et sine ipso factum est nihil» ; qui omnia continet majestate, et nos bonitate? Non nutandicunt perisse de mundo Ecclesiam, quando nec inclinari potest? 6. Sed unde coepit Dominus asserere istam Ecclesiam, revelare, incipere, ostendere, diffundere? unde coepit hoc? quid erat primo? «Quia
Abbreviated transcription (Latin):
tidie curas. Ergo nec ipsa sanitas: nob̃ ẽ ꝑ¬
fec̾ta. Intendat caritas ur̃a. quomͦ nos intel¬
ligamus in opes: ut gaudeamꝰ ad eũ. ⁊ leue¬
mus oculos ad eũ qui habitat in celo. Nson
stͣ illȩ uerȩ: diuitiȩ : plus augent cupidita¬
tẽ. eis qͥ eas possident. Non ẽ illa uera cor¬
poris sanitas: qr portat᷑ infirmitas ubiq
defectiua. Quocũq se u̾terit.: deficit. In ip¬
so adutorio: ñ inuenit firmam̃tũ. Lassa¬
t᷑ stando: sedere uult. Nũ quid uł seden¬
do durabit. Qd̃ sͥ elegit ut ñ fatigaret᷑.
ibi ht̃ deficere. Lassatꝰ ẽ uigilando: dormi¬
turus ẽ. Nũqͥd qr dormit. ñ deficit. Las¬
satus ẽ ieiunando: refecꝰturus ẽt Si plus
refecerit: deficit. In nulla re potest ꝑse¬
uerare. ista infirmitas. Iustitia quid: Quã¬
ta iustitia ẽ int̾ tantas tẽptationes: Pos¬
sumꝰ contin̾e̾ ab homicidio: ab adulterio:
a furtis: a ꝑiuriis: a fraudib. Aũqͥd ab in¬

Expanded text:
tidie illam curas: ergo nec ipsa sanitas nobis est ptidie illam curas: ergo nec ipsa sanitas nobis est perfecta. 12. Intendat Charitas vestra quomodo nos intelligamus inopes, ut gaudeamus ad eum, et levemus oculos ad eum qui habitat in coelo. Non sunt illae verae divitiae; plus augent cupiditatem eis qui eas possident. Non est illa vera corporis sanitas; quia portatur infirmitas ubique defectiva: quocumque se verterit, deficit. In ipso adjutorio non invenies firmamentum: lassatur stando; sedere vult; numquid vel sedendo durabit? Quod sibi elegit ut non fatigaretur, ibi habet deficere. Lassatus est vigilando, dormiturus est: numquid quia dormivit, non deficit? Lassatus est jujunando, refecturus est: si plus refecerit, inde deficit. In nulla re potest perseverare ista infirmitas. Justitia quid? Quanta justitia est inter tantas tentationes? Possumus continere ab homicidio, ab adulterio, a furtis, a perjuriis, a fraudibus: numquid ab in
Abbreviated transcription (Latin):
Et qͥs hic exultat: nͥ in spe sic̃ dixi.ꝰ łt ut¬
nob̃ certa sit spes ipsa. exultando can¬
temus. Non enĩ qͥ cantant. alien s̾
a nob̃. ũ ẽ qaut ñ in hoc psalmo uox no¬
stra eͣ. mꝑatꝰ Sic audite: tãquã uos ipsos
audia le eͣ tis. Sic audite: tãquam in
speculo seripturarũ. uos ipsos attendatis.
Cũ enĩ tãquã speculũ attendis scripturas:
ex hilarat᷑ facies tua. Cũ similẽ te inue¬
q̃ m̃bra ista cantauert̃: eris ⁊ tu in ipsis
Non ẽ gͦ ꝑfecꝰta sanitas. nec in ipso corpore.
Non st̃ gͦ illȩ diuitiȩ. s mendicitas: qr quã¬
tomagis abundant. tanto crescit inopia
⁊ auaricia. Non ẽ gͦ ista salus corporis: sed
infirmitas. Parũ gͦ rigamur cotidie medi¬
cam̃tis dĩ: qr manducamꝰ ⁊ bibimꝰ. Medica¬
m̃ta ipsa st̃: q̃ nob̃ apponunt᷑. Frres: si uul¬
tis uidere. quał morb nos habeat: qͥ ieui¬
nat septẽ dieb fame consumit᷑. Ergo illa
fames ibi ẽ: s idõ illã ñ sentis. qr illã cot¬

Expanded text:
Et quis hic exsultat, nisi in spe, sicut dixi? Et nobis certa sit ipsa spes, et exsultando cantemus. Non enim qui cantant alieni sunt a nobis, aut non in hoc psalmo vox nostra est. Sic audite, tanquam vos ipsos audiatis; sic audite, tanquam in speculo Scripturarum vos ipsos attendatis. Cum enim tanquam speculum attendis Scripturas, exhilaratur facies tua: cum similem te investi, quae membra ista cantarunt; eris et tu in ipsisnon est ergo perfecta sanitas, nec in ipso corpore. Non sunt ergo illae divitiae, sed mendicitas; quia quanto magis abundant, tanto crescit inopia et avaritia. Non est ista salus corporis, sed infirmitas. Paregorizamur quotidie medicamentis Dei, quia manducamus et bibimus: medicamenta ipsa sunt, quae nobis apponuntur. Fratres, si vultis videre qualis morbus nos habeat; qui jejunat septem diebus, fame consumitur. Ergo illa fames ibi est; sed ideo illam non sentis, quia quo
Abbreviated transcription (Latin):
diues ẽ: nicħ illi deest. Laus certa laudan¬
tis. illa ẽ. Nã ista ñ ẽ. Csui dicit nicħ illi
deest: attende si nicħ illi deest. Si nichil
cupit: nicħ illi deest. Si aũ adhuc cupit ma¬
iora quã qͣ ht̃ : ad hoc accessert᷑ diuitiȩ.
ut egestas cresceret. In illa uͦ ciuitate uerȩ
erunt diuitiȩ: qr ibi nichil deerit: qr nec
indigebimꝰ aliqua re: ⁊ uera sanitas erit.
Quȩ ẽ uera sanitas: Cũ absorta fuerit mors
in uictoria: cũ corruptibile hoc induerit
incorruptionẽ: ⁊ mortale hoc induerit im
mortalitatẽ: tẽ erit uera sanitas. Tẽ erit
uera ⁊ ꝑfecꝰta iustitia: unich mali ñ solum
fac̾e s nec cogitare possimꝰ. Modo aũ inopes.
pauꝑes. egentes. dolentes. suspiramꝰ: gemimꝰ.
oramus: leuamꝰ oculos ad dm̃: qm̃ ⁊ illi qui
felices st̃ in hoc mundo. despiciunt nos. A¬
bundant enĩ ⁊ illi. Qͥ infelices stͣ in ħ scło
scło despiciunt nos: qr ⁊ ipsi abundant. &
iustitia ẽ in corde ipsoꝵ: s falsa. Idoͣ ñ per¬

Expanded text:
dives est; nihil illi deest. Laus certa laudantis illa est: nam ista non est, cum dicitur, Nihil illi deest. Attende si nihil deest. Si nihil cupit, nihil illi deest: si autem adhuc cupit majora, quam quae habet, ad hoc accesserunt divitiae, ut egestas cresceret. In illa vero civitate verae erunt divitiae, quia ibi nihil nobis deerit; quia nec indigebimus aliqua re, et vera sanitas erit. Quae est vera sanitas? Cum absorpta fuerit mors in victoriam, et cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc init vera et perfecta justitia, ut nihil mali non solum facere, sed nec cogitare possimus. Modo autem inopes, pauperes, egentes, dolentes suspiramus, gemimus, oramus, levamus oculos ad Deum: quoniam et illi qui felices sunt in hoc mundo, despiciunt nos; abundant enim: et illi qui infelices sunt in hoc saeculo, despiciunt; quia et ipsi abundant, et justitia e
Abbreviated transcription (Latin):
Qagͦ isti cantant: hec m̃bra xp̃i qͥd cantañ:
Amant enĩ: ⁊ amando cantant: ⁊ desidando
cantant. Aliqnͣ cũ tribulatione cantant: a
liqnͣ exultando cantant. cũ in spe cantarĩ.
Tribulatio enĩ nr̃a. in p̃senti scło: spes uͦ nr̃a
de futuro scło. Et nͥ in tribulatione pͣsentis
Spes aũ nr̃a tã certa: quasi iã res ꝑfecta sit.
Ns eq enĩ timemꝰ. ꝓmittente u̾itate: Heritas e¬
nĩ. nec falli potest nec fallere. Bonũ ẽ. ut
hereamꝰ illi. Illa nos lib̾at: s si manserimus
in u̾bo eiꝰ. Modo enĩ credimꝰ: tẽ uidebimus.
Cũ credimꝰ. spes ẽ in isto scło: cũ uidebimus
res erit in futuro scło. Uidebimꝰ aũ facie
ad faciẽ. Tc̃ aũ uidebimꝰ facie ad faciẽ: cũ
habuerimꝰ corda mundata. Beati enĩ mun

Expanded text:
go isti cantant? haec membra Christi quid cantant? Amant enim, et amando cantant, desiderando cantant. Aliquando cum tribulatione cantant, et aliquando exsultando cantant, cum in spe cantant. Tribulatio enim nostra in praesenti saeculo, spes vero nostra de futuro saeculo: et nisi in tribulatione praesentis Spes autem nostra tam certa est, quasi jam res perfecta sit: neque enim timemus promittente Veritate. Veritas enim nec falli potest, nec fallere: bonum est ut haereamus illi; illa nos liberat, sed si manserimus in verbo ejus. Modo enim credimus, tunc videbimus: cum credimus, spes est in isto saeculo; cum videbimus, res erit in futuro saeculo. Videbimus autem facie ad faciem : tunc autem videbimus facie ad faciem, cum hahuerimus corda mu
Abbreviated transcription (Latin):
lo eͣ: corpus aũ etiã si laborat in t̃ra. ñ
ẽ p̃cisũ a capite suo. Desuꝑ enĩ caput ꝓspicit.¬
⁊ consulit corpori. Nã si non consuler᷑et: nõ
dicẽt illi ꝑsequutori. adhuc saulo ñdũ ꝑau¬
lo. Saule saule quid me ꝑsequeris: &e ħ op¬
time: nostis: ⁊ usitata st̃ uob̃. Non aũ cũ fa¬
stidio cõmemorent᷑ eis quib ñ exciderunt.
ut ꝑ patientiã eoꝵ redeant in corda  eoꝵ qͥ¬
b exciderant. Salubria st̃ enĩ: ⁊ sepius dicẽ¬
cia. Siue. enĩ unꝰ cantet. siue multi cantens.
⁊ multi hoĩes unꝰ homo ẽ: qr unitas ẽ ⁊ xͭ¬

Expanded text:
lo est. Corpus autem etiamsi laborat in terra, non est praecisum a capite suo. Desuper enim caput prospicit, et consulit corpori. Nam si non consuleret, non diceret illi persecutori adhuc Saulo, nondum Paulo: «Saule, Saule, quid me persequeris» ? Et haec optime nostis, et usitata sunt vobis. Non autem cum fastidio commemorentur eis quibus non exciderunt, ut per eorum patientiam redeant in cor etiam eorum quibus exciderant; salubria sunt enim, et saepius dicenda. Sive ergo unus cantet, sive multi cantent; et multi homines unus homo est, quia unitas est;
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ ambulat: ñdũ ẽ in patria. s iã eͣ in
iua. Qͥ aũ ñ credit: nec in patria eͣ nec
in uia. Sic gͦ ambulemꝰ. tãquã in uia simꝰ:
uia. Quo imꝰ : Ad ueritatẽ. Qua imꝰ. Per
fidẽ. Quo imꝰ: Ad xp̃m. Qua imꝰ ᷤ ꝑ xp̃m.¬

Expanded text:
dem ambulat, nondum est in patria, sed jam est in via; qui autem non credit, nec in patria est, nec in via. Sic ergo ambulemus, tanquam in via simus; via. Quo imus? Ad veritatem. Qua imus? Per fidem. Quo imus? Ad Christum. Qua imus? P
Abbreviated transcription (Latin):
te pͣsumi: ne forte mons discedat ab aqͥs
ꝑ mediũ currentib: ⁊ aliquid ꝓpͥũ uelit
influere. Licet si nos. Et qͣntus mons hoc¬
dixit. ꝗͣ uberrue aquȩ fluebant de cõ¬
ualle eiꝰ. Tam̃ hoc uolebat. ut medius in¬
retinebant. Licet si nos inqͥt. Et tu pau¬
le potes aliqͥd alitͣ p̃dicare: De. paulo
questio: atdi qd seqrͣ. licet si nos. aut an¬
głs de cȩlo. annuntiauerit uob̾ p̃tͣ quã
qd̃ accepistis. anathema sit. Si ueniat
mons aliud eugłitans: anathematiret᷑.
Si ueniat angłs alud ȩugłizans: anathe¬
matizet᷑. Unde hoc: Quia de pͥuato uult
fluere: ñ de medio. Et hoc forte homo
carnali nebula p̃peditus. ⁊ de fonte com¬
muni ad ꝓpͥã falsitatẽ redactꝰ. possit hoc
facere. Nũquid ⁊ angłs: Liere si¬

Expanded text:
te praesumi: ne forte mons discedat ab aquis te praesumi: ne forte mons discedat ab aquis per medium currentibus, et aliquid proprium velit influere. «Licet si nos» Et quantus mons dixit hoc! quam uberrime aqua fluebat de convalle ejus! Tamen hoc volebat ut medios inretinebant. «Licet si nos,» inquit. Et tu, Paule, potes aliquid aliter praedicare? de Paulo quaestio; audi quod sequitur: «Licet si nos, aut angelus de coelo annuntiaverit vobis praeterquam quod accepistis; anathema sit» . Si veniat mons aliud evangelizans, anathemetur; si veniat angelus aliud evangelizans anathemetur. Unde hoc? Quia de privato vult fluere, non de medio. Et hoc forte homo carnali nebula praepeditus, et a fonte communi ad propriam suam falsitatem redactus, possit hoc facere; numquid et angelus? vere
Abbreviated transcription (Latin):
Non habeo qͣsi pͥuatũ meu̾: nec tu pͥuatũ
tuũ. Ueritas nec mea sit ꝓpͥa. nec tua:
ut ⁊ mea sit ⁊ tua. Intͣ mediũ montuu
ꝑtransibt᷑ aquȩ. Audi ipsũ montẽ ut di¬
xi. qr uitͣ mediũ montiũ ꝑtransibt᷑ aꝙͣ.
Siue aũ ego siuie illi: sic p̃dicamꝰ ⁊ sic credi¬
distis. Securus dixit siue ego siue ill sic
p̃dicamꝰ: ⁊ sic credidistis. Intͣ mechũ enun
montiũ fluebant aquȩ. Nulla de aqͥs dis¬
cordia montiũ: s pax consensionis ⁊ socie¬
tas caritatis. Si qͥs aũ uellet aliud p̃dica¬
re : iã de suo pͣdicaret. ñ de medio. Et̃ au¬
di qͥd de illo dicat᷑: ab ipso qͥ emisit fontes
in cõuallib. Qͥ loqͣr m̃daciũ: de suo loqrͣ.
Itaq ne acciꝑet᷑ aliqͥs mons. ñ de medio s
de suo manans: ait apłs. Qͥsqͥs eugłi⁊ aue
rit uob̃ p̃tͣ quã qd accepistis. anathema
sit. Et uide quẽadmodũ noluerit de mõ¬

Expanded text:
non habeo quasi privatum meum, nec tu privatum non habeo quasi privatum meum, nec tu privatum tuum. Veritas nec mea sit propria, nec tua, ut et tua sit et mea: «Inter medium montium pertransibunt aquae.» Audi ipsum montem, ut dixi, quia «inter medium montium pertransibunt aquae. Sive autem ego, sive illi, sic praedicamus, et sic credidistis» . Securus dixit, «Sive ego, sive illi, sic praedicamus, et sic credidistis:» inter medium enim montium fluebant aquae; nulla de aquis discordia montium, sed pax consensionis, et societas charitatis: si quis autem vellet aliud praedicare, jam de suo praedicaret, non de medio. Et audi quid de illo dicatur ab ipso qui emisit fontes in convallibus: «Qui loquitur mendacium, de suo loquitur» . Itaque ne acciperetur aliquis mons non de medio, sed de surit praeterquam quod accepistis, anathema sit.» Et vide quemadmodum noluerit de mon
Abbreviated transcription (Latin):
Audiuimꝰ qͥ st̃ montes: pͣdicatores u̾bi sub¬
limes. angłi dĩ. quãuis adhuc in carne¬
montiũ inqͥt: ꝑtransibt᷑ aquȩ. Putemus
cõmunis. unde om̃s equalit᷑ uiuunt me¬
dia ẽ: nec attinet ad me: s nec ad te nec
ad me. ꝓpt̾ea loqͥm᷑ ⁊ sic de aliqͥbꝰ hoĩb.
Elabent int̾ se pacẽ. habent int̾ se fidẽ:
habent int̾ se caritatẽ. Sic certe dicimus.
Qͥdẽ int̾ se: In medio sui. Qͥd ẽ in medio
sui: Cõmune ẽ illis. Audi aquas intͣ me¬
diũ montiũ. qr cõmunis illis fides erat:
nec qͥsꝗͣ aquas quasi ꝓp̾as ⁊ suas habebat.
S i enĩ ñ st̃ in medio. quasi pͥuatȩ stͣ: non
publioe. fluunt: ⁊ ego habeo meã. ⁊ ille
ht suã. Ñ eͣ in medio: qd̾ ⁊ ego ⁊ ipse ha¬
beat. S tał ñ ẽ pacifica p̃dicatio. At uͦ¬
audi uocẽ montis. Ds̃ inqͥt pacis det
uob̃ id ipsũ saꝑe in iniuce̾. Et it̾uͣ. Ut
id ipsũ sapiatis om̃s : ⁊ nͣ sint in uob̃ scis¬
mata. Qd sentio sentis: in medio fluit aqͣ.

Expanded text:
ores verbi, sublimes angeli Dei, quamvis adhuc in carmontium,» inquit, «pertransibunt aquae.» Putemus communis, unde omnes aequaliter vivunt, media est, nec attinet ad me; sed nec attinet ad te, nec ad me. Propterea loquimur et sic de aliquibus hominibus: Habent inter se pacem, habent inter se fidem, habent inter se charitatem; sic certe dicimus. Quid est, inter se? In medio sui. Quid est, in medio sui? Commune est illis. Audi aquas inter medium montium. Quia communis illis fides erat, nec quisque aquas quasi proprias et suas habebat. Si enim non sunt in medio, quasi privatae sunt, non publice fluunt; et ego habeo meam, et ille habet suam, non est in medio quod et ego et ipse habeat; sed talis non est pacifica praedicatio. At audi vocem montis: «Deus,» inquit, «pacis det vobis idipsum sapere in invicem» . Et iterum: «Ut idipsum sapiatis omnes, et non sint in vobis schismata» . Quod sentio, sentis; in medio fluit aqua:
Abbreviated transcription (Latin):
de ꝓpͥo fiuens. in paradyso nͣ e̾e̾t
auditꝰ.
ñ p̃cipitarem᷑ in mortẽ. Q edia a¬
erat posita hominibꝰ. pͣceptũ dĩ:
media. aqua qͦdãmͦ publica. sine
frau
Si ipsa aqua semꝑ biberet᷑: semꝑ uiuͦ¬
ret᷑. henit angłs lapsus de cȩlo. factꝰ
serpens: qr insidiose iã uenena spar¬
gere cupiebat. Emisit uenenũ de ꝓpͥo.

Expanded text:
n paradiso non esset auditus, non praecipitaremur in mortem. Media aqua posita erat hominibus, praeceptum Dei: aqua media, aqua quodam modo publica, sine fraudSi ipsa aqua semper biberetur, semper viveretur. Venit angelus lapsus de coelo, factus serpens, quia insidiose jam venena spargere cupiebat: emisit venenum, de pro
Abbreviated transcription (Latin):
dicare: qr tͣminũ accepert debitũ.
transgredi ñ posst᷑ impositũ fine̾.
neq reu̾tent᷑ teg̾e t̾rã: Qͥd fit in
ipsa t̾ra. Que oꝑationes fiunt ibi: quã
iã mare. nudauit:  et̃ si ad orã eiꝰ tenues
fluctꝰ ꝑstrepuit: ⁊ si adhuc murmurañ
pagani. sonitũ littoꝵ audio. cluuiũ ñ ꝑ¬
horresco. Qͥd gͦ:Ed fit in t̾ra. Qui emit¬
tit fontes in conuallib. Emittit inqͥt fon¬
tes in conuallib. Conualles nostis qͥd sint.
dep̾ssa loca tͣraꝵ. Hã collibꝰ ⁊ montibꝰ: cõ¬
traria figura opponunt᷑ ualles uł cõualles.
aũ. s grã dĩ mecũ. Non repugnat. ut qui
st̃ montes: suit ⁊ cõualles. Sic̃ enĩ mon¬
tes dicunt᷑. ꝓpt̃ specialẽ magnitudinem:

Expanded text:
erminum acceperunt debitum, quia transgredi non possunt impositum finem, neque revertentur tegere terram; quid fit in ipsa terra? quae operationes ibi fiunt, quam jam mare nudavit? Etsi ad ejus oram tenues fluctus perstrepunt, etsi adhuc murmurant Pagani; sonitum littorum audio, diluvium non perhorresco. Quid ergo, quid fit in terra? «Qui emittis fontes in convallibus. Emittis,» inquit, «fontes in convallibus.» Convalles nostis quid sint, depressa loca terrarum. Nam collibus et montibus contraria figura opponuntur valles vel convalles. autem, sed gratia Dei Mecum» . Non repugnat ut qui sunt montes, sint et convalles; sicut enim montes dicuntur propter spiritualem magnitudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto etiã ista instrum̃ta uł uasa. quid
aliud ꝗͣ oꝑa manuũ hominũ. uerutamen
nu̾quid os habent ⁊ ñ loquent᷑: nũquid
ocłos hnͣt. ⁊ ñ uidebt̃. Nũqͥd eis suppli¬
camꝰ: qr ꝑ ea supplicamꝰ dõ: Illa causa est
maxima impietatis insanȩ. qd̃ plus ua¬
let in affectib miseroꝵ uiuenti similis
forma. quȩ sͥ efficit supplicari: ꝙͣ qd̃ eũ
manifestũ eͣ ñ ee̾ uiuentẽ. ut debeat a
uiuente contẽpni. Plus enĩ ualent symu

Expanded text:
profecto etiam ista instrumenta vel vasa, quid profecto etiam ista instrumenta vel vasa, quid aliud quam opera manuum hominum? Verumtamen numquid os habent, et non loquentur? numquid oculos habent, et non videbunt? numquid eis supplicamus, quia per ea supplicamus Deo? Illa maxime causa est impietatis insanae, quod plus valet in affectibus miserorum viventi similis forma quae sibi efficit supplicari, quam quod eam manifestum est non esse viventem, ut debeat a vivente contemni. Plus enim valent s
Abbreviated transcription (Latin):
m̃broꝵ. ut animꝰ uiuens in sensib corpo¬
ris magis arbitret᷑ sentire corpꝰ qd̃ suo cor¬
pori simillimũ uidet. quã rotundũ solẽ.
undasq diffusas. ⁊ quieqͥd ñ eisdẽ linea¬
mͣtis formatũ conspicit. quib illa forma¬
ta st̃. que uiuentia uidere consueuit Cõ¬
tra hunc affectũ. qd humana ⁊ carnalis
infirmitas facile capi potest. cantat scͥp¬
tura dĩ res ualde notissimas: qͥb cõme¬
moret. ⁊ tãꝗͣ excitet m̃tes hoiͣm in con¬
suetudine corpoꝵ dormientes. Simulachra
fecit argentũ ⁊ aurũ. Oꝑa inquit ma¬
iuiũ hominũ. h oc enĩ uenerant᷑ qd̾ ipsi
ex auro argentoq fecert᷑. S eniͣ ⁊ nos
pleraq instrumĩta ⁊ uasa. ex huiꝰ cemodi
mat̾ia. ł metallo habemꝰ in usũ cele¬
brandoꝵ sacram̃toꝵ ꝗͣ in ipso ministerio
conserrata. sc̃a dicunt᷑. in eiꝰ honore
cui ꝓ salute nr̃a inde seruit᷑: ⁊ sunt

Expanded text:
membrorum, ut animus vivens in sensibus corpomembrorum, ut animus vivens in sensibus corporis, magis arbitretur sentire corpus quod suo corpori simillimum videt, quam rotundum solem undasque diffusas, et quidquid non eisdem lineamentis formatum conspicit, quibus illa formata sunt quae viventia videre consuevit. Contra hunc affectum, quo humana et carnalis infirmitas facile capi potest, cantat Scriptura Dei res valde notissimas, quibus commemoret et tanquam excitet mentes hominum in consuetudine corporum dormientes. «Simulacra,» fecit argentum et aurum, opera, inquit, manuum hominum. Hoc enim venerantur, quod ipsi ex auro argentoque fecerunt, sed enim et nos pleraque instrumenta et vasa, ex hujuscemodi materia, vel metallo habemus in usu celebrandorum sacramentorum, quae ipso ministerio consecrata sancta dicantur, in ejus honorem cui pro salute nostra inde servitur: et sunt
Abbreviated transcription (Latin):
transmitauert̃ inqͥt u̾itatẽ dĩ in mͣda
ciũ. ⁊ coluert᷑ ⁊ seruiert᷑ creature potiꝰ
ꝗͣ. creatori. qͥ eͣ ds̃ bñdicꝰtꝰ in scła. Nã pri¬
ore parte huiꝰ sententiȩ simulachra dãp¬
nauit: posteriore aũ intͣpretationes sy¬
mulachroꝵ. Es ffigies enĩ a fabro factas.
appellando noib eaꝵ rerũ quas fabrica¬
uit ds̃. transmutant u̾itatẽ dĩ in m̃daqi¬
ũ: res aũ ipsas ꝓ diis habendo:⁊ ueneran¬
do. seruiunt creaturȩ potiꝰ quã creatori.
qͥ ẽ bñdictus in scła. Quis auͣ adorat aut
orat intuens sẏmulachrũ qͥ ñ sic efficit᷑
ut ab eo se exaudiri putet. ab eo sibi qd̾
stitionib obligati. plerũq ad ipsũ solem
dorsũ ponentes. p̃ces fundunt statue qͣm
solẽ uocant: ⁊ cũ sonitu maris feriant᷑ a¬
tͣgo. neptuni statuã ꝗͣ ꝓ ipso mari colunt
quasi sentientẽ gemitib feriunt: hoc e¬
nĩ facit ⁊ quodã mͦ extorquet illa figura

Expanded text:
transmutaverunt,» inquit, «veritatem Dei intransmutaverunt,» inquit, «veritatem Dei incium, et coluerunt et servierunt creaturae, potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula» . Nam priore parte hujus sententiae, simulacra damnavit; posteriore autem, interpretationes simulacrorum: effigies enim a fabro factas appellando nominibus earum rerum quas fabricavit Deus, transmutant veritatem Dei in mendacium; res autem ipsas pro diis habendo et venerando, serviunt creaturae potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula. 5. Quis autem adorat vel orat intuens simulacrum, qui non sic afficitur, ut ab eo se exaudiri putet, ab eo sibi praeerstitionibus obligati, plerumque ad ipsum solem dorsum ponunt, preces fundunt statuae quam solem vocant; et cum sonitu maris a tergo feriantur, Neptuni statuam quam pro ipso mari colunt, quasi sentientem gemitibus feriunt. Hoc enim facit et quodammodo extorquet illa figura
Abbreviated transcription (Latin):
num̃ qd̃ iłlic inuisibilit᷑ habitat. Ipsa gͦ
numina in alio psalmo eadẽ scriptura sic
dampnat. Qm̃ dii gentiũ inquit demonia.
gatiores ẽẽ religionis qͥ dicunt. nec simu¬
lachrũ nec demoniũ colo: s effigie̾ cor¬
poralẽ eiꝰ rei signũ intueor ꝗͣ colere de¬
beo. ltaq int̾ptant᷑ simulachra ut alii
dicunt significari trã unͣ tẽplũ solent
appellare telluris: alii mare sic̃ neptuni
simulachrũ. alii derẽ sic̃ iunonis. alii ig¬
ne᷑ sic̃ uulcani. alii luciferũ. sic̃ ueneris.
alii solẽ alii lunã. Quoꝵ simulachris eadẽ
nonuna. sic̃ telluris impoñt: alii illd̃. alii
illud sẏdus. uł illã aut illã creaturã. Neq
enĩ cuncta enumerare sufficimꝰ. Deniq
rursũ cũ exagitare ceꝑint qd corpora co¬
sa corpora colere. s q̃ illis regendis pͣsi¬
dent numina. Itaq apłi una sententia.
penã istoꝵ dampnationẽq testat᷑. Qui

Expanded text:
numen quod illic invisibiliter habitat. Ipsa ergo numen quod illic invisibiliter habitat. Ipsa ergo numina in alio psalmo eadem Scriptura sic damnat: «Quoniam dii Gentium,» inquit, «daemonia; gatioris esse religionis, qui dicunt: Nec simulacrum, nec daemonium colo; sed effigiem corporalem ejus rei signum intueor, quam colere debeo. Itaque interpretantur simulacra, ut alio dicant significari terram, unde templum solent appellare Telluris; alio mare, sicut Neptuni simulacro; alio acrem, sicut Junonis, alio ignem, sicut Vulcani; alio luciferum, sicut Veneris; alio solem, ana sicut Telluris imponunt; alio illud, alio illud sidus, vel illam vel illam creaturam: neque enim cuncta enumerare sufficimus. De quibus rursus cum exagitari coeperint, quod corpora cosa corpora colere, sed quae illis regendis praesident numina. Itaque Apostoli una sententia poenam istorum damnationemque testatur: «Qui
Abbreviated transcription (Latin):
sẽs curat scripturarũ płib locis hȩc insi¬
nuare. atq inculcare: ueluti nescientib
quasi hi ñ hoĩb aꝑtissima atq notissima.
in animantib uiuentẽ uidere atq ĩ no¬
bismetipsis sentire cõsueuimꝰ. Quã ꝗͣ. ut
illi assert̃. in signo aliqͦ fabrefacta. atq
eminenti collocata suggestu. cũ adorari
atq honorari a multitudine. ceꝑint. pari¬
unt in unoqͦ sordidissimũ erroris affectũ.
ut qmͣ in illo figmͣto ñ inuenit uitalem
motũ. credat. num̃ occultũ. e ffigie᷑ tamͣ
uiuenti corpori similẽ seductꝰ forma⁊⁊ coͣ¬
motꝰ auctoritate. qͣsi sapientiã institutoꝵ
obseqͤntiũq turbaꝵ. sine uiuo aliqͦ habita¬
tore ͤͤ nͣ putat hine ⁊ mala demonia ad
possidenda gentiũ simulachra. tał hoĩm
tiferi seminant᷑. ⁊ multiplicant᷑ errores.
Aliis itaq locis contra ista duinȩ littere
uigilant: ne quisꝗͣ dicat cũ irrisa fue¬
rint fimulachra. nͣ hoc uisibile colo. sed

Expanded text:
iritus sanctus curat Scripturarum plurimis locis haec insinuare atque inculcare velut inscientibus, quasi non omnibus apertissima atque notissima; in animantibus viventem videre, atque in nobismetipsis sentire consuevimus, quanquam, ut illi asserunt, in signum aliquod fabrefacta atque eminenti collocata suggestu, cum adorari atque honorari a multitudine coeperit, parit in unoquoque sordidissimum erroris affectum, ut quoniam in illo figmento non invenit vitalem motum, credat numen occultum; effigiem tamen viventi corpori similem, seductus forma et commotus auctoritaobsequentiumque turbarum, sine vivo aliquo habitatore esse non putat? Hinc et mala daemonia ad possidenda Gentium simulacra talis hominutiferi seminantur et multiplicantur errores. Aliis itaque locis et contra ista divinae Litterae vigilant, ne quisquam dicat, cum irrisa fuerint simulacra: Non hoc visibile colo, sed
Abbreviated transcription (Latin):
suo corpore uiua atq animata sentiret. Qn¬
to gͦ meliꝰ mures atq serpentes. ⁊ id genꝰ
animantiũ colerent: q̃ de simulachris genti¬
ũ si ita dicendũ ẽ quodãmͦ iudicant: In qͥb
qr ñ sent iunt humanã uitã: ñ curant hu¬
manã formã. Itaq in eis plerũq nidificaÑ.:
⁊ nͥ humanis motib detͣreant᷑. nulla sibi
habitacła munitiora cõqͥrt̃. Mouet gͦ se
homo ut uiuente bestia a dõ suo detͣreat.
⁊ illũ ñ se mouentẽ quasi potente᷑ colit.
a quo meliorẽ detͣruit. Detͣruit enĩ uiden¬
tẽ a ceco. audientẽ a surdo: clamantẽ a
muto. ambulantẽ ab ĩmobili. sentientẽ
ab insensato: uiuentẽ a mortuo. ĩmo dete¬
riore ꝗͣ mortuo. Mortuũ qͥppe sic̃ mani¬
festũ eͣ ñ uiuere: ita manifestũ ẽ aliqͣndo
uixisse. Quappt̃ dm̃ qͥ nec uiuit nec uixit.
ꝓfecto ⁊ mortius antecedit. Qͥd hoc mani¬
festꝰ fr̃es mei dilecti: Qͥd euidentiꝰ: Qs¬

Expanded text:
suo corpore viva atque animata sentiret. Quansuo corpore viva atque animata sentiret. Quanto ergo melius mures atque serpentes, et id genus animantium caetera, de simulacris Gentium, si ita dicendum est, quodammodo judicant, in quibus quia non sentiunt humanam vitam, non curant humanam figuram? Itaque in eis plerumque nidificant, et nisi humanis motibus deterreantur, nulla sibi habitacula munitiora conquirunt. Movet ergo se homo, ut viventem bestiam a suo deo deterreat; et illum non se moventem, quasi potentem colit, a quo meliorem deterruit. Deterruit enim videntem a caeco, audientem a surdo, clamantem a muto, ambulantem ab immobili, sentientem ab insensato, viventem a mortuo, imo deteriore quam mortuo. Mortuum quippe sicut manifestum est non vivere, ita manifestum est aliquando vixisse. Quapropter deum qui nec vivit nec vixit, profecto et mortuus antecedit. 3. Quid hoc manifestius, fratres mei dilecti