comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ret His itaq oꝑib uiuere se ostendit: & eẽ
aliquid qđ sit corpore meliꝰ S nũqͥd his ope¬
rib sapientẽ. piam. uistã. se ostendit: Non¬
ne ambulant. oꝑ ant᷑. uident. audiunt. lo¬
quunt᷑. & stulti. & impii & in uisti: Cũ uero
se erigit ad aliquid qđ ipsa non est. & quod
supra ipsam ẽ. & a quo ipsa est: ꝑcipit sapi¬
entiã. usticiã. pietatẽ. sine quib cũ eẽt mortua
erat: nec uitã habebat qua ipsa uiueret: sed
qua corpus iuuificaret: Aliud est enĩ in ani¬
ma unde corpus uiuificat᷑: aliud unde ipsa
uiuificat᷑ Melius quippe est quã corpus: sed
melius quã ipsa est ds̃: Est gͦ ipsa etiã si sit
in sipiens. in usta. impia: uita corporis: Quia
uͦ uita eiꝰ ds̃ est: quomͦ cũ ipsa est in corpore pre-¬
stat illi uigorem. decorẽ. nobilitatẽ. officia ñ¬
broꝵ: sic cũ uita eiꝰ ds̃ in ipsa est: p̃stat illi sa¬
pientiã. pietatẽ. iusticiã. Naritatẽ. Alud est

Expanded text:
ret. His itaque operibus vivere se ostendit, et esse aliquid quod sit corpore melius: sed numquid his operibus, sapientem, piam, justam se ostendit? Nonne ambulant, operantur, vident, audiunt, loquuntur et stulti, et impii, et injusti? Cum vero se erigit ad aliquid quod ipsa non est, et quod supra ipsam est, et a quo ipsa est, percipit sapientiam, justitiam, pietatem: sine quibus cum esset, mortua erat, nec vitam habebat qua ipsa viveret, sed qua corpus vivificaret. Aliud est enim in anima unde corpus vivificatur, aliud unde ipsa vivificatur. Melius quippe est quam corpus; sed melius quam ipse est Deus. Est ergo ipsa, etiamsi sit insipiens, injusta, impia, vita corporis. Quia vero vita ejus est Deus, quomodo cum ipsa est in corpore, praestat illi vigorem, decorem, mobilitatem, officia membrorum; sic cum vita ejus Deus in ipsa est, praestat illi sapientiam, pietatem, justitiam, charitatem. Aliud est
Abbreviated transcription (Latin):
dno erimus: Et ueniet hora illa: s ñ est nc̃
Hora uͦ ista quȩ sit. ad uertite: Uenit hora: & nc̃
est: Quid in ea fit: Quid nͥ resurrectio mor¬
tuoꝵ : Et qualis resurrectio: Ut qui resur¬
istas resurrectiones: Nũ quid forte qui nunc
resurgunt. tunc ñ surgunt. ut alioꝵ fiat nc̃
resurrectio. alioꝵ tunc: non est ita: Nam ista
resurrectione si recte credidimꝰ resurreximꝰ:
& nos ipsi qͥ iã resurixximꝰ. alterã infine resur¬
rectionẽ expectamꝰ S & nunc in ęt̃nã uitam
resurreximꝰ si in fide ipsa ꝑ seuerant̃ manemꝰ:
& tunc in et̃nam uitã resurgemꝰ qͣndo angũs
coequabim᷑: Ipse gͥ distinguat: aperiat quod
loqui ausi sumus. quomͦ fiat resurrectio an
Aꝑiat plane: Audite dilucesce ntẽ magistrũ.
& illabentẽ cordib nr̃is solem nr̃m: ñ quẽ
desiderãt ocłi carnis. s cui estuant aꝑiri o

Expanded text:
no erimus . Veniet illa hora, sed non est nunc. Hora vero ista quae sit, advertite: Venit hora, et nunc est. Quid in ea fit? Quid, nisi resurrectio mortuorum? Et qualis resurrectio? Ut qui resuristas resurrectiones? Numquid forte qui nunc resurgunt, tunc non resurgent; ut aliorum fiat nunc resurrectio, aliorum tunc? Non est ita. Nam ista resurrectione, si recte credidimus, resurreximus; et nos ipsi qui jam resurreximus, alteram in fine resurrectionem exspectamus. Sed et nunc ia perseveranter manemus; et tunc in aeternam vitam resurgemus, quando Angelis coaequabimur . Ipse ergo distinguat, ipse aperiat quod loqui ausi sumus: quomodo fiat resurrectio antAperiet plane. Audite dilucescentem magistrum, et illabentem cordibus nostris solem nostrum; non quem desiderant oculi carnis, sed cui aes
Abbreviated transcription (Latin):
quid apud patrẽ qdđ ad huc latebat filiũ. qͣn¬
do ista filiꝰ loquebat᷑: Si enĩ demonstrabit.
hoc est demonstraturꝰ est. nondũ demonstra¬
uit. & tunc filio demonstraturus est qͣndo
& istis: Sequt᷑ enĩ ut uos miremini Et hoc
difficile ẽ uidere: quomͦ tanqͣm tẽporaliter
filio coȩt̃na aliqua demonstret ȩt̾nus pater.
omĩa scienti quȩ st̃ apud patrẽ Quȩ st̃ tam̃
illa maiora: Hoc enĩ forte est intelligere:
Sic̃ enĩ pat̾ suscitat mortuos & uiuificat: sic¬

Expanded text:
quid apud Patrem quod adhuc latebat Filium, quanquid apud Patrem quod adhuc latebat Filium, quando ista Filius loquebatur? Si enim demonstrabit, hoc est, demonstraturus est; nondum demonstravit; et Filio tunc demonstraturus est, quando et istis: sequitur enim, ut vos miremini. Et hoc difficile est videre, quomodo tanquam temporaliter Filio coaeterno aliqua demonstrat aeternus Pater, omnia scienti quae sunt apud Patrem. 5. Quae sunt tamen illa majora? Hoc enim forte facile est intelligere. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
ante quã facta: monstrata sunt: S hoc dixi¬
mus differendũ eẽ: quo redeundũ sit ꝑcur¬
sa lectione. si ut diximꝰ aliqͥa uel tẽporis uel
uiriũ nobis remanserit. ad ea quȩ distulimus
retractanda Amplius audite. & difficilius:
Et maiora in qͥt his demonstrabit ei oꝑa: ut
uos miremini: Maiora his: Quib maiora:
Facile occurrit: his que mͦ audistis curationib
langorũ corporaliũ: De isto enĩ qui triginta
& octo annos habebat in infirmitate. & xp̃i
uerbo sanatus est: nata est huiꝰ occasio tota
sermonis. Et ꝓpt̾ hoc dñs dicere potuit ma¬
iora his demonstrabit ei oꝑa: ut uos mire¬
mini Sunt enĩ oꝑa maiora quã ista: & de-¬
monstrabit ea pat̾ filio: Non. demonstrauit
tanqͣm dep̃terito. s demonstrabit de futu¬
ro: hoc est demonstraturus est: Rursus dif¬
ficilis oritur questio Est enĩ aliqͥd apud pa¬
trẽ qđ filio nondũ demonstratũ sit: Est ali¬

Expanded text:
antequam facta, monstrata sunt. Sed hoc dixiantequam facta, monstrata sunt. Sed hoc diximus differendum esse, quo redeundum sit percursa lectione, si, ut diximus, aliquid vel temporis vel virium nobis remanserit, ad ea quae distulimus retractanda. 4. Amplius audite et difficilius: Et majora his, inquit, demonstrabit ei opera, ut vos miremini. Majora his: quibus majora? Facile occurrit, iis quas modo audistis, curationibus languorum corporalium. De isto enim qui triginta et octo annos habebat in infirmitate, et Christi verbo sanatus est, nata est hujus occasio tota sermonis: et propter hoc Dominus dicere potuit, Majora his demonstrabit ei opera, ut vos miremini. Sunt enim opera majora quam ista, et demonstrabit ea Pater Filio. Non demonstravit, tanquam de praeterito; sed demonstrabit, de futuro, hoc est, demonstraturus est. Rursus difficilis oritur quaestio. Est enim aliquid apud Patrem quod Filio nondum demonstratum sit? est ali
Abbreviated transcription (Latin):
hoc qđ supra dixit nisi qđ uiderit patrẽ facien¬
tẽ: uidet᷑ ꝑtinere & qł omĩa demonstrat ei qͤ
ipse facit S si pater demonstrat quȩ facit:
nec filiꝰ potest facere nͥ pater demonstrauerit:
pater quȩ demonstrare non potest nͥ fecerit.
consequens erit. ut ñ ꝑfiliũ faciat omĩa pater.
Porro si fixũ atq inconcussũ tenemꝰ. qr ꝑ filiũ
omĩa pater facit: anteqmͣ facit demonstrat
filio: Nam si pat̾ cũ fecerit demonstrat filio.
ut filiꝰ demonstrata faciat. quȩ demonstrata
iam facta st̃: aliqͥd ꝓcul dubio pat̾ sine filio
fecit: S non facit aliqͥd pat̾ sine filio: quia
stret facienda: ut ꝑ filiũ sint facta N am
si filiꝰ ea facit quȩ pat̾ facta demonstrat: ea qͦ
facta demonstrat. ñ utiq ꝑ filiũ fȩcit: Mon¬
strari enĩ ñ possent filio nͥ facta: facere ñ pos
set filiꝰ. nͥ monstrata: Ergo sine filio facta:
S uerũ est: omĩa ꝑ ipsũ facta sunt: Ergo

Expanded text:
Patrem facientem, videtur pertinere et quod omnia demonstrat ei quae ipse facit. Sed si Pater demonstrat quae facit, nec Filius potest facere nisi Pater demonstraverit, Paterque demonstrare non potest nisi fecerit; consequens erit ut non per Filium faciat omnia Pater: porro si fixum atque inconcussum tenemus quia per Filium omnia Pater facit, antequam faciat, demonstrat Filio. Nam si Pater cum fecerit demonstrat Filio, ut Filius demonstrata faciat quae demonstrata jam facta sunt; aliquid procul dubio Pater sine Filio facit. Sed non facit Patstret facienda, ut per Filium sint facta. Nam si Filius ea facit quae Pater facta demonstrat; ea quae Pater facta demonstrat, non utique per Filium fecit. Monstrari enim non possent Filio nisi facta; facere Filius non posset, nisi monstrata: ergo sine Filio facta. Sed verum est, Omnia per ipsum facta sunt: ergo
Abbreviated transcription (Latin):
si udiciũ ñ fieret nͥ int̾ solos iustos: appare¬
ret tanquã uistis forma dĩ: Quia uͦ iudicium
futurũ est iustor & iniquor. nec licet ut ini¬
qui uideant dm̃ : beati enĩ mundi corde. qm̃
ipsi dm̃ uidebunt: talis apparebit iudex qua¬
us uideri possit & ab eis quos coronaturꝰ ẽ s cha
occulta erit forma dĩ: Occultus erit in serui
filius dĩ. & apparebit filius hominis : qͥapat.¬
statẽ dedit ei & iudiciũ facere: qr filius bon¬
nis est: Et qr ipse solus apparebit in forma
serui. pat̾ aut̃ ñ apparebit. qui ñ est incuitis
formã serui: ideo suꝑius ait: Pater ñ udic
quẽquã: s omne uidiciũ dedit filio: Beneqͥ
dilatũ est: ut ipse eẽt qui ꝓpositor. expositi.

Expanded text:
si judicium non fieret nisi inter solos justos, apparesi judicium non fieret nisi inter solos justos, appareret tanquam justis forma Dei: quia vero judicium futurum est justorum et iniquorum, nec licet ut iniqui videant Deum; Beati enim mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt ; talis apparebit judex, qualis videri possit et ab eis quos coronaturus est, et occulta erit forma Dei. Occultus erit in servo Filius Dei, et apparebit filius hominis; quia potestatem dedit ei et judicium facere, quia filius hominis est. Et quia ipse solus apparebit in forma servi, Pater autem non apparebit, quia non est indutus forma servi; ideo superius ait, Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio. Bene ergo dilatum est, ut ipse esset expositor qui propositor.
Abbreviated transcription (Latin):
est: Qđ iudiciũ & quale iudiciũ: Nolite mi¬
rari hoc qͥa dixi dedit ei potestatẽ & iudiciũ face¬
re: qr uenit hora: Non addidit & nc̃ est: Ergo
horam quandã uult in sinuare in fine scłi:
Hora nc̃ est ut surgant mortui: hora erit infi¬
ne scł̃i ut resurgant mortui S resurgant
nunc in mente: tunc in carne: Resurgant
nc̃ in mĩte. ꝑ uerbũ dĩ filiũ dĩ: resurgant tẽ
in carne ꝑ uerbũ dĩ carnẽ factũ. filiũ homi¬
nis: Neq enĩ ad iudiciũ uiuor & mortuors
pater ipse uenturꝰ est: nec tam̃ recedit a filio
pater: Quomͦ gͦ ñ ipse uenturus est: quia
non ipse uidebit᷑ in uidicio: Uidebunt inquẽ
pupugerunt: Forma illa erit iudex: quȩ
stetit sub iudice Illa udicabit quȩ iudicata
est: Iudicata enĩ est inique: iudicabit iuste
Ueniet gͦ forma serui: & ipsa apparebit: Et enĩ
forma dĩ quomͦ apparet iustis & iniquis: Nã

Expanded text:
est. Quod judicium, quale judicium? Nolite miest. Quod judicium, quale judicium? Nolite mirari hoc, quia dixi, Dedit ei potestatem et judicium facere. Quia venit hora. Non addidit, et nunc est: ergo horam quamdam vult insinuare in fine saeculi. Hora nunc est ut resurgant mortui, hora erit in fine saeculi ut resurgant mortui: sed resurgant nunc in mente, tunc in carne; resurgant nunc in mente per Verbum Dei Filium Dei, resurgant tunc in carne per Verbum Dei carnem factum, filium hominis. Neque enim ad judicium vivorum et mortuorum Pater ipse venturus est: nec tamen recedit a Filio Pater. Quomodo ergo non ipse venturus est? Quia non ipse videbitur in judicio. Videbunt in quem pupugerunt . Forma illa erit judex, quae stetit sub judice; illa judicabit quae judicata est: judicata est enim inique, judicabit juste. Veniet ergo forma servi, et ipsa apparebit. Etenim forma Dei quomodo appareret justis et iniquis? Nam
Abbreviated transcription (Latin):
lius dĩ herendo enĩ ad unitatẽ ꝑsonȩ filiꝰ
hominis filio dĩ: facta est una ꝑsona: eadẽ quȩ
filius dĩ. quȩ filitis hominis: Quid aut̃ ꝓpt̃ quid
habeat dinoscendũ est Filius hominis habet ani¬
mã: habet corpus Filius dĩ qđ est uerbũ dĩ:
habet hominẽ tanquã anima corpus Sicut
amma habens corpus ñ facit duas ꝑsonas sed
unũ hominẽ: sic uerbũ habens hominẽ. non
facit duas ꝑsonas s unũ xp̃m Quid est homo:
anima rationalis. habens corpus: Quid ẽ xp̃c:
Uerbũ dĩ habens hominẽ: Uideo de qͥbus reb
loquar: & qͥs loquar. & quib loquar: Nunc
audite de resurrectione corpors ñ me s dñm
locuturũ: ꝓp̃t eos qui resurrexerunt surgen¬
do a morte. in herendo uite: Cui uite: quȩ
ñ nouit mortẽ Quare ñ nouit mortẽ: Quia
nescit mutabilitatẽ Quare nescit mutabilita¬
tẽ: Quia uita est in semet ipsa: Et potesta¬
tẽ dedit ei & iudiciũ facere : qr filiꝰ hominis

Expanded text:
nitatem personae filius hominis Filio Dei, facta est una persona, eademque Filius Dei, quae et filius hominis. Quid autem propter quid habeat, dignoscendum est. Filius hominis habet animam, habet corpus. Filius Dei, quod est Verbum Dei, habet hominem, tanquam anima corpus. Sicut anima habens corpus, non facit duas personas, sed unum hominem; sic Verbum habens hominem, non facit duas personas, sed unum Christum. Quid est homo? Anima rationalis habens corpus. Quid est Christus? Verbum Dei habens hominem. Video de quibus rebus loquar, et quis loquar, et quibus loquar. 16. Nunc audite de resurrectione corporum, non me, sed Dominum locuturum, propter eos qui resurrexerunt surgendo a morte, inhaerendo vitae. Cui vitae? Quae non novit mortem. Quare non novit mortem? Quia nescit mutabilitatem. Quare nescit mutabilitatem? Quia vita est in semetipso. Et potestatem dedit ei et judicium facere, quia filius hominis
Abbreviated transcription (Latin):
& iudiciũ facere Quis: Pater Cui dedit :
Filio: Cui enĩ dedit habere uitã in semet¬
ipso. & potestatẽ dedit ei & iudicium facere:
quia filiꝰ hominis est: Iste enĩ xp̃c: & filius
dĩ & filiꝰ hominis est In principio erat u̾bũ:
& uerbũ erat apud dm̃: & ds̃ erat uerbum:
dit ei uitã habere in semet ipso S qr u̾bũ ca¬
ro factũ est & habitauit in nob̾: ex uirgine
maria homo factus filiꝰ hominis est ꝓ inde
qͥa filius hominis est. qͥd accepit: Potestatẽ
& iudiciũ facere Quod udiciũ : In fine
scłi Et ibi erit resurrectio mortuoꝵ s cor

Expanded text:
et judicium facere. Quis? Pater. Cui dedit? et judicium facere. Quis? Pater. Cui dedit? Filio. Cui enim dedit habere vitam in semetipso, potestatem dedit ei et judicium facere. Quia filius hominis est. Iste enim Christus, et Filius Dei et filius hominis est. In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et dit ei vitam habere in semetipso. Sed quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis , ex virgine Maria homo factus, filius hominis est. Proinde quia filius hominis est, quid accepit? Potestatem et judicium facere. Quod judicium? In fine saeculi: et ibi erit resurrectio mortuorum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ad corpus: Non enĩ uitã illã sapientiȩ sentit cor¬
pus. s mens rationalis: nã nec omĩs anima po¬
test sentire sapientiã: Habet enĩ & pecus ani-¬
mã: s pecoris anima ñ potest sentire sapien¬
tiam: Ergo anima humana potest sentire
istã uitã. quã habet pater in semet ipso: & de-¬
dit filio habere uitã in semet ipso: qͥa illud est
lum̃ uerũ. qđ illuminat ñ omnẽ animã. sed
omnẽ hominẽ uenientẽ in hunc mundũ: Cũ
gͦ ipsi loquor menti: audiat. id est obȩdiat. &
uuiuat: Noli itaq dnẽ tacere de resurrectione
carnis. ne ñ eam credant homines: & remanea¬
mus nos argum̃tatores ñ p̃dicatores: Ergo sic̃
pat̾ habet uitã in semet ipso: sic dedit & filio
uitã habere in semet ipso: Intelligant qui au¬
diunt: credant ut in telligant: obȩdiant ut
uiuant : audiant ad huc aliud. ne hic finitã
eẽ resurrectionẽ putent Et dedit ei potestatẽ:

Expanded text:
ad corpus? Non enim vitam illam sapientiae sentit corad corpus? Non enim vitam illam sapientiae sentit corpus, sed mens rationalis. Nam nec omnis anima potest sentire sapientiam. Habet enim et pecus animam; sed pecoris anima non potest sentire sapientiam. Ergo anima humana potest sentire istam vitam quam habet Pater in semetipso, et dedit Filio vitam habere in semetipso; quia illud e illuminat, non omnem animam, sed omnem hominem venientem in hunc mundum. Cum ergo ipsi menti loquor, audiat, id est obediat, et vivat. 15. Noli itaque, Domine, tacere de resurrectione carnis; ne non eam credant homines, et remaneamus nos argumentatores, non praedicatores. Ergo sicut habet Pater vitam in semetipso, sic dedit et Filio habere vitam in semetipso. Intelligant qui audiunt, credant ut intelligant, obediant ut vivant. Audiant adhuc aliud, ne hic finitam esse resurrectionem putent. Et dedit ei potestatem
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ iam factam eẽ : & fidẽ quorundã sub uer-¬
tunt: Iam factã eẽ resurrectionẽ dicebant: s
nmodo ut alia ñ sꝑaretur: & rep̃hendebant
homines qui sperabant resurrectionẽ carnis:
uelit iam resurrectio quȩ ꝓmissa erat. creden¬
duompleret᷑ in mente: Rep̃hendit eos apłs:
Curos rep̃hendit: Nonne hoc docebant qđ mͦ
dñs loquebat᷑. uenit hora & nunc est. qnͣdo
mortiui audient uocẽ filii dĩ. & qui audierint
uiuent: S de uita mentiũ loquor ad huc:
at tibi iħs: Nondũ loquor de uit̾a corporũ:
hloquor de uita uitȩ corpoꝵ. id est de anima¬
rĩ: in quib est uita corpors slã scio eẽ corpora
i monum̃tis iacentia: scio & corpora ur̃a in
monum̃tis futura: Nondũ de illa resurrecti¬
ne loquor: de ista loquor: In ista resurgite:
ut dpenã in illa resurgatis: S ut noueri.¬
tis quia de illa. loquor. quid addo: Sicut enĩ
pater habet uitã in semetipso: sic dedit & filio
qd filius est. ad quid ꝑtinet: Ad animã an

Expanded text:
nem jam factam esse, et fidem quorumdam subvertunt . Jam factam esse resurrectionem dicebant, sed eo modo ut alia non speraretur: et reprehendebant homines qui sperabant resurrectionem carnis, velut jam resurrectio quae promissa erat, credendo impleretur in mente. Reprehendit eos Apostolus. Cur eos reprehendit? Nonne hoc dicebant quod modo Dominus loquebatur, Venit hora, et nunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei; et qui audierint, vivent? Sed de vita mentium loquor adhuc, ait tibi Jesus: nondum loquor de vita corporum; sed loquor de vita vitae corporum, id est, de animarum, in quibus est vita corporum: nam scio esse corpora in monumentis jacentia, scio et corpora vestra in monumentis futura; nondum de illa resurrectione loquor: de ista loquor, in ista resurgite, ne ad poenam in illa resurgatis. Sed ut noveritis quia de illa loquor, quid addo? Sicut enim habet Pater vitam in semetipso, sic dedit et Filio quod Filius est, ad quid pertinet? ad animam, an
Abbreviated transcription (Latin):
potuerimꝰ qnͣtũ & a nobis. & apud uos fieri
potest: Quid sit uidere uerbi: demonstra¬
nuerbo ñ potest: Omĩa quippe dicta sunt
hic: quȩ si intelligant᷑ scłm huimanũ sensũ
cumalit̃: nichil aliud nobis facit anma
plena fantasmatis. nͥ quasdã imagines uelut
aloꝵ hominũ patris & filii. unius ostenden¬
is alterius uidentis. unus loquentis alteriꝰ
allodentis: quȩ omĩa ydola corclis sunt:
Quȩ si iam deiecta sunt intẽplis sius: qnto
magis deicienda st̃ in cordib xp̃ianis: non
potest in qͥt filiꝰ a se facere quicqͣm: nͥ qđ uide¬
rit patrẽ facientẽ: Uerũ est hoc: tenete hoc.
dũ tam̃ ñ amittatis qđ in ipsius ȩugłii exordio
tenuistis. qr in pͥncipio erat uerbũ: & uerbum
erat apud dm̃. & ds̃ erat uerbũ: & p̃cipue. qr
omĩa ꝑ ipsũ facta sunt: Qd nunc enĩ audistis.
conungite illi auditui: & utrunq concordet
in cordet in cordibus ur̃is: Sic itaq ñ potest
filiꝰ a se facere qͥcquã. nͥ qđ uiderit patrẽ faci¬

Expanded text:
ntum et a nobis et apud vos fieri potest, quid sit videre Verbi, quid demonstrari Verbo. Omnia quippe dicta sunt hic, quae si intelligantur secundum humanum sensum carnaliter, nihil aliud nobis facit anima plena phantasmatis, nisi quasdam imagines velut duorum hominum Patris et Filii, unius ostendentis; alterius videntis; unius loquentis, alterius audientis: quae omnia idola cordis sunt; quae si jam dejecta sunt de templis suis, quanto magis potest, inquit, Filius a se facere quidquam nisi quod viderit Patrem facientem. Verum est hoc, tenete hoc: dum tamen non amittatis quod in ipsius Evangelii exordio tenuistis, quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; et praecipue quia omnia per ipsum facta sunt . Quod nunc enim audistis, conjungite illi auditui, et utrumque concordet in cordibus vestris. Sic itaque non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem faci
Abbreviated transcription (Latin):
filius quos uult uuificat: Alios gͦ pat̾. alios
filiꝰ: s omĩa ꝑ ipsũ Ipsos itaq filiꝰ quos &
pater: qͥa non alia. nec alit̾ n s hȩc & filius
similit̃ facit: Ita plane intelligendũ est.:¬
& ita tenendũ S mem̃tote qͥa filiꝰ quos uult
uiuificat: Tenete hic gͦ non solũ potestatẽ
filii: s etiã uoluntatẽ Et filiꝰ quos uult
uiuificat: & pat̾ quos uult uiuificat: & ip

Expanded text:
quos vult vivificat. Alios ergo Pater, alios Filius? Sed omnia per ipsum: ipsos itaque Filius, quos et Pater; quia non alia, nec aliter, sed haec et Filius similiter facit. Ita plane intelligendum est, et ita tenendum: sed mementote quia Filius quos vult vivificat. Tenete hic ergo non solum potestatem Filii, verum etiam voluntatem. Et Filius quos vult vivificat, et Pater quos vu
Abbreviated transcription (Latin):
tur. neq enĩ pat̾ iudicat quẽquã: s iudici¬
ũ omne dedit filio. ut om̃s honorificent fi¬
liũ sicut honorificant patrẽ: Quod ita sul¬
iunxit: tanquã rationẽ reddens suꝑioris sen¬
tentiȩ: Multũ me mouet: intenti estote: fuls
tuos si ñ iudicat quẽ quã : Omne qͥppe udia¬
ũ dedit filio: In illo aut̃ udicio suscitantur
mortui: & resurgent alii ad uitã ȩt̃nam ali
ad penã Q d̃ totũ si filius facit. pat̾ aut̃ iclo
ñ facit. qr pater non iudicat quẽquã. s omne
uidiciũ dedit filio: contrariũ uidebit᷑ ei qd̃
dictũ est. sic̃ pat̾ suscitat mortuos & uiuific
sic & filius quos uult uiuificat Simul gͦ
suscitant: Si simul suscitant: simul uiui¬
ficant : simul gͦ iudicant: Quomͦ itaꝙ ue¬
rũ est. neq enĩ pat̾ iudicat quẽquã s omneu¬
diciũ dedit filio: Moueant interĩ ꝓposit qu¬
stiones: p̃stabit dñs ut solute delectent: Iti
Subtexit enĩ nubilo lucẽ suã : & difficile s̃ .a.¬

Expanded text:
 judicium omne dedit Filio, ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem: quod ita subjunxit, tanquam rationem reddens superioris sententiae. Multum movet, intenti estote. Filiutuos, si non judicat quemquam? Omne quippe judicium dedit Filio. In illo autem judicio suscitantur mortui; et resurgunt alii ad vitam, alii ad poenam: quod totum si Filius facit, Pater autem ideo non facit, quia Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio, contrarium videbitur ei quod dictum est, Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Simul ergo suscitant. Si simul suscitant, simul vivificant. Simul ergo judicant: quomodo itaque verum est, Neque enim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio? Moveant interim propositae quaestiones, praestabit Dominus ut solutae delectent. Ita Subtexit enim nubilo lucem suam; et difficile est a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsiliũ fecerit: Omĩa enĩ ꝑ ipsũ facta sunt: &
sine ipso nichil factũ est. Nontam̃ explicatũ
aliquid diximtis: qr nec explicatũ aliquid
inelleximꝰ: Aliqndo quippe sermo defecit:
nã ubi intellectus ꝓfecit Quantomagis ser¬
mopatitur de fectionẽ: qnͣdo intellectus non
habet ꝑfectionẽ: Nunc itaq quantũ dñs
dinat. breuit̃ ꝑcurramꝰ lectionẽ: & uel hodie
gpleamꝰ debitũ pensũ: Siquid forte reman

Expanded text:
a enim per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Non tamen explicatum aliquid diximus; sed quia nec explicatum aliquid intelleximus. Aliquando quippe sermo deficit, ubi etiam intellectus proficit; quanto magis sermo patitur defectionem, quando intellectus non habet perfectionem? Nunc itaque, quantum Dominus donat, breviter percurramus lectionem, et vel hodie expleamus deb
Abbreviated transcription (Latin):
ermone pristino quantũ nr̃m
mouit affectũ. & intelligendi
pauꝑtatẽ. locuti sumꝰ ex occasi¬
one uerborũ euangelicoꝵ ubi
scriptũ ẽ: non potest filius a
se facere quicquã nͥ qđ uiderit

Expanded text:
ermone pristino, quantum nostrum movit affectum et intelligendi paupertatem, locuti sumus, ex occasione verborum evangelicorum, ubi scriptum est, Non potest Filius a se face
Abbreviated transcription (Latin):
corpus latari. transiit enĩ & ille a morte sepul¬
chri ad uitã hominũ. s ñ ȩt̃nam: iterũ mori¬
turus: Resurrecturi aut̃ in finẽ scłi. mortui:
mortuoꝵ in uitã ȩt̾̃nam. ante resurrectionẽ
mortuoꝵ. in et̾nam uitã : uenit hora inquit
Tu ꝓcul dubio imbutꝰ fide resurrectionis car-¬
nis: expectabas horã illam finis scłi. diem iudicii:
Quã ne in isto loco expectares: addidit & nc̃ est:
Qd gͦ dicit uenit hora. non dicit de illa hora
nouissima. ubi in uissu in uoce archangłi &
in tuba dĩ dñs ipse descendet de cęlo: & mor¬
tui in xp̃o resurgent pͥmo: Deinde nos uiuen

Expanded text:
corpus Lazari: transiit enim et ille a morte sepulcorpus Lazari: transiit enim et ille a morte sepulcri ad vitam hominum, sed non aeternam, iterum moriturus; resurrecturi autem in fine saeculi mortui, mortuorum in aeternam vitam, ante resurrectionem mortuorum in aeternam vitam: Venit hora, inquit. Tu procul dubio imbutus fide resurrectionis carnis, exspectabas horam illam finis saeculi, diem judicii, quam ne in isto loco exspectares, addidit, et nunc est. Quod ergo dicit, Venit hora, non dicit de illa hora novissima, ubi in jussu et in voce archangeli, et in tuba Dei Dominus ipse descendet de coelo, et mortui in Christo resurgent
Abbreviated transcription (Latin):
morte quadã ad quandã uitã: a morte in fi¬
delitatis. ad uitã fidei: amorte falsitatis. ad
uitã ueritatis: a morte iniqͥtatis. ad uitã iusti¬
ciȩ E st gͦ & ista quedã resurrectio mortuoꝵ:
Aꝑiat illã pleniꝰ: & dilucescat nob̃ ut cepit:
Am̃ am̃ dico uob̾: qͥa uenit hora & nc̃ ẽ: Nos
expectabamꝰ in fine resti rrectionẽ mortuoꝵ
Nam ita credidimꝰ ⁊ immo ñ expectabamus.
s plane expectare debemꝰ: neq enĩ falsũ cre¬
didimꝰ. in finẽ mortuos resurrecturos Cũ
gͦ uellet dñs iħc insinuare nob̃ quandam re¬
surrectionẽ mortuoꝵ. ante resurrectionem
mortuors. ñ sic̃ latari. uel filii illiꝰ uiduȩ.
uel filiȩ archisinagogi qui resurrexerunt
morituri : nã & ipsoꝵ mortuors quedam resur¬
rectio facta est ante resurrectionẽ mortuors.
& in uidiciũ non uenit: s transiit a morte
ad uitã: Ad quã uitam: ad et̃nam: Non gͦ sic̃

Expanded text:
morte quadam ad quamdam vitam, a morte infimorte quadam ad quamdam vitam, a morte infidelitatis ad vitam fidei, a morte falsitatis ad vitam veritatis, a morte iniquitatis ad vitam justitiae. Est ergo et ista resurrectio mortuorum. Aperiat illam plenius, et lucescat nobis, ut coepit. Amen, amen dico vobis, quia venit hora, et nunc est. Nos exspectabamus in fine resurrectionem mortuorum; nam ita credidimus: imo non exspectabamus, sed plane exspectare debemus; neque enim falsum credimus in fine mortuos resurrecturos. Cum ergo vellet Dominus Jesus insinuare nobis quamdam resurrectionem mortuorum ante resurrectionem mortuorum; non sicut Lazari , vel filii illius viduae , vel filiae archisynagogi , qui resurrexerunt morituri nam et ipsorum mortuorum quaedam resurrectio facta est ante resurrectionem mortuorum: n judicium non venit, sed transiit a morte ad vitam. Ad quam vitam? Ad aeternam. Non ergo sicut
Abbreviated transcription (Latin):
Pax gͦ inscripturis: & omĩa disposita nequa¬
quã rixantiã Tu abice litẽ cordis tui: in¬
tellige concordiã scripturarũ: Nũquid con¬
traria sibi diceret ueritas: Qui audit uerbũ
meũ & credit ei qui misit me habet uitam
ȩt̃nam: & in iudiciũ non uenit. s transiit
a morte inuitã Meministis ꝗd suꝑius po
aꝑire se: & loqui de resurrectione mortuoꝵ:
Et ecce iã resurgunt mortui Qui enĩ uerbũ
meũ audit. & credit ei qui misit me habet
uitã et̃nam: & in uidiciũ non ueniet Pro¬
ba qr resurrexerit: S transiit inqͥt a morte
ad uitã Qui transiit a morte ad uitã: nullo
dubitante utiq resurrexer it: Non enĩ tran-
siret de morte ad uitã: nͥ pͥmo eẽt in morte.
& ñ eẽt in uita Cũ aut̃ transierit. erit in ui¬
ta : & ñ erit in morte Mortuus gͦ erat & re¬
uixit: ꝑierat & inuentus ẽ: Eit ꝓinde iam
quedã resurrectio: & transeunt homines a

Expanded text:
Pax ergo in Scripturis, et omnia disposita, nequaPax ergo in Scripturis, et omnia disposita, nequaquam rixantia. Tu abjice litem cordis tui, intellige concordiam Scripturarum. Numquid contraria sibi diceret veritas? 8. Qui verbum meum audit, et credit ei qui misit me, habet vitam aeternam; et in judicium non venit, sed transiit a morte in vitam. Meministis quod superius posaperire se, et loqui de resurrectione mortuorum, et ecce jam resurgunt mortui. Qui enim verbum meum audit, et eredit ei qui misit me, habet vitam aeternam, et in judicium non veniet. Proba quia resurrexit. Sed transiit, inquit, a morte in vitam. Qui transiit a morte ad vitam, nullo dubitante utique resurrexit. Non enim trsiret de morte ad vitam, nisi primo esset in morte, et non esset in vita. Cum ergo transierit in vitam, non erit in morte. Mortuus ergo erat, et revixit; perierat, et inventus est . Fit proinde jam quaedam resurrectio, et transeunt homines a
Abbreviated transcription (Latin):
it patri. ibi es contumeliosus in patrẽ : Pinde
si honorifica filiũ. quomͦ honorificas patrẽ.:
suns honorificare & filiũ & patrẽ: Am̃ am̃
dio uob̃⁊ qͥa qui uerbũ meũ audit. & credit
ci qui misit me habet uitã ȩt̃nam: & in iudi¬
dum ñ uenit. s transiit: Non nunc transit.
hũ transiit a morte in uitã: Et hoc attendi¬
teqͥ urbũ meũ audit. & ñ dixit & credit
mͥ: seredit ei qui misit me Nerbũ gͦ filii
audiat: ut patri credat: Quare uerbũ au¬
di tuũ. & credit alteri: Nonne cũ uerbũ
aliuiꝰ audimꝰ. eidem uerbũ ꝓferenti credi¬
mul: loquenti nob̃ fidem accõmodamus:
lus gͦ uoluit dicere. qͥ uerbũ meũ audit &
sedit ei qui misit me. nͥ qr uerbũ eiꝰ est in¬
ne: Et quid est audit uerbũ meũ. nͥ audit
ne: Credit aut̃ illi qui misit me: quia cũ
illi credit uerbo eiꝰ credit: Cũ aut̃ uerbo eiꝰ
credit: mͥ credit. qͥa uerbũ patris ego sum:

Expanded text:
re Patri, ibi es contumeliosus in Patrem. Proinde re Patri, ibi es contumeliosus in Patrem. Proinde sic honorifica Filium quomodo honorificas Patrem, si vis honorificare et Filium et Patrem. « Amen amen dico vobis, quia qui verbum meum audit, et credit ei qui misit me, habet vitam aeternam; et in judicium non venit, sed transiit. Non nunc transit, sed jam transiit a morte in vitam. Et hoc attendite: Qui verbum meum audit, et non dixit, Credit mihi, sed credit ei qui misit me. Verbum ergo Filii audiat, ut Patri credat. Quare verbum audit tuum, et credit alteri? Nonne cum verbum alicujus audimus, eidem verbum proferenti credimus? loquenti nobis fidem accommodamus? Quid ergo voluit dicere: Qui verbum meum audit, et credit ei qui misit me, nisi, me? Et quid est, audit verbum meum, nisi, audit me? Credit autem ei qui misit me: quia cum illi credit, verbo ejus credit: cum autem verbo ejus credit, mihi credit; quia Verbum Patris ego sum.
Abbreviated transcription (Latin):
asibi qͥa pat est xõmendat᷑: nichil tͥ aliud
quã &e filiꝰcõmendat᷑ n quia pater dici ñ potest
isliũ non habet: sic̃ nec filius si patrẽ non
uilet: S ne forte patrẽ quidẽ honorifices
ainquã maiorẽ. filiũ uͦ tanquã minorẽ. ut di
s in honorifico patrẽ. scio enĩ qđ habeat fili.
usi s non erro in patris nomine. ñ enĩ patrẽ
imeligo sine filio: honorifico tam̃ & filium.
tinqua minorẽ: corrigit te ipse filiꝰ: & reuo¬
es er dicens. ut om̃s honorificent filiũ: non
inferiuis. s sic̃ honorificant patrẽ: Qui gͦ ñ
hondificat filiũ: nec patrẽ honorificat qui
nist illũ: E go inquies maiorẽ honorẽ uo
bdar patri: minorẽ filio: Ibi tollis honorẽ
pm: ubi minorẽ das filio: Quid enĩ aliud tͥ¬
udit᷑ ista sentienti: nͥ qr pat̃ equalẽ sibi filiũ
gnerare aut noluit. aut ñ potuit: Si no¬
luit. in uidit: si ñ potuit defecit: Non gͦui
ais qr ita sentiendo. abi maiorẽ honorẽ iis da¬

Expanded text:
ibi quia Pater est commendatur, nihil tibi aliud quam et Filius commendatur; quia Pater dici non potest, si Filium non habet; sicut nec Filius, si Patrem non habet. Sed ne forte Patrem quidem honorofices tanquam majorem, Filium vero tanquam minorem, ut dicas mihi, Honorifico Patrem, scum, et non error in Patris nomine. Non enim Patrem intelligo sine Filio, honorifico tamen et Filium tanquam minorem. Corrigat te ipse Filius, et revocet te, dicens: « Et omnes honorificent Filium, » non inferius, sed sicut honorificant Patrem. « Qui ergo non honorificat Filium, nec Patrem honorificat, qui misit illum. » Ego, inquit, majorem honorem volo dare Patri, minorem Filio. Ibi tollis honorem Patri, ubi majorem das Filio. Quid enim tibi aliud videtur ista sententia, nisi quia Pater aequalem sibi Filium generare aut noluit, aut non potuit? Si noluit, invidit; si non potuit, defecit. Non ergo vides, quia ita sentiendum, ubi majorem honorem vis da
Abbreviated transcription (Latin):
Nam de nulla re magis dm̃ offendisse ille po¬
płs dictus ẽ: quã contra dm̃ murmurando
Ideo & dñs uolens eos ostendere taliũ filios:
hinc ad eos cepit Quid murmuratis in inui¬
cẽ murmuratores filii murmuratoꝵ: Patreᷤᷤ
ur̃i manna manducauer̃t & mortui sunt:
ñ qr malũ erat manna: s qr male mandu¬
cauer̃t Hic est panis qui de cęlo desđit Hẽ
panẽ significauit manna : hc̃ panẽ signifi¬
cat altare dĩ Sacram̃ta illa fuerunt In

Expanded text:
Nam de nulla re magis Dominum offendisse ille poNam de nulla re magis Dominum offendisse ille populus dictus est, quam contra Deum murmurando. Ideo et Dominus eos volens ostendere talium filios, hinc ad eos coepit: Quid murmuratis in invicem, murmuratores, filii murmuratorum? Patres vestri manna manducaverunt, et mortui sunt: non quia malum erat manna, sed quia male manducaverunt. 12. Hic est panis qui de coelo descendit. Hunc panem significavit manna, hunc panem significavit al
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ bucella dñica uenenũ fuit uidȩ: & tam̃ ac
cepit Et cũ accepit. in eũ inimicus intrauit:
ñ quia malũ accepit i s qr bonũ malus acce¬
pit Uidete gͦ fr̃s .i panẽ celestẽ sp̃alit̃ man¬
ducate : in nocentiã ad altare apportate: pecca¬
ta & si st̃ cotidiana: uel ñ sint mortifera An¬
tequã ad altare accedatis: attendite qͥd dica¬
tis: Dimette nob̃ debita nr̃a: sic̃ & nos di¬
mittimꝰ debitorib nr̃is: Dimitti s: dimita¬
tur tibi Securus accede: Panis ẽ: ñ uene¬
nũ S uide si dimittis Nam si non dimitis.
mentiris : & ei mentiris quẽ ñ fallis: Men¬
tiri dõ potes: dm̃ fallere ñ potes: Nouit ille
quid agat: Intus te uidet n intus te exami¬
nat: intus inspicit: intus uidicat: intus
aut dampnat aut coronat: Patres gͦ istoꝵ
id est mali patres maloꝵ . infideles patres in¬
fideliũ: murmuratores patres murmuratoꝵ

Expanded text:
enim buccella Dominica venenum fuit Judae. enim buccella Dominica venenum fuit Judae. it: non quia malum accepit, sed quia bonum male malus accepit. Videte ergo, fratres, panem coelestem spiritualiter manducate, innocentiam ad altare apportate. Peccata etsi sunt quotidiana, vel non sint mortifera. Antequam ad altare accedatis, attendite quid dicatis: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Dimittis, dimittetur tibi: securus accede, panis est, non venenum. Sed vide si dimittis: nam si non dimittis, mentiris, et ei mentiris, quem non fallis. Mentiri Deo potes, Deum fallere non potes. Novit ille quid agat. Intus te videt, intus te examinat, intus inspicit, intus judicat, intus aut damnat, aut coronat. Patres autem istorum , id est, mali patres malorum, infideles patres infidelium, murmuratores patres murmuratorum.
Abbreviated transcription (Latin):
illors: Nam quantũ ꝑtinet fr̃s mei ad mor¬
tem istam uisibilẽ & corporalẽ: nũqͥd nos
ñ morim᷑ qͥ manducamꝰ panẽ de celo descen¬
dentẽ: Sic sunt mortui & illi quẽ ad modũ¬
& nos sumꝰ morituri: quantũ attinet ut
dixi. ad mortẽ huiꝰ corporis. uisibilẽ atq
carnalẽ. Quantũ aut̃ ꝑtinet ad illã mortẽ
de qua terret dñs. qua mortu sunt patres
istoꝵ: manducauit manna & moyses. mandu¬
cauit manna & a aron. manducauit manna
& finees. manducauert ibi multi qͥ dño pla¬
cuerunt: & mortui ñ sunt: Quare: quia
uisibilẽ cybũ spiritalit̃ intellexerunt: sp̃alit̃
esuriert̃. sp̃alit̃ gustauer̃. ut sp̃aliter saciaren¬
tur: Nam & nos hodie accipimus uisibilem
cybum: s aliud est sacram̃tũ. aliud uirtus
sacram̃ti Quã multi de altari acipiunt &
moriunt᷑: & accipiendo moriunt᷑. Unde di¬
cit apłs: Iudiciũ sibi manducat & bibit N

Expanded text:
illorum. Nam quantum pertinet, fratres mei, ad morillorum. Nam quantum pertinet, fratres mei, ad mortem istam visibilem et corporalem, numquid nos non morimur qui manducamus panem de coelo descendentem? Sic sunt mortui et illi, quemadmodum nos sumus morituri; quantum attinet, ut dixi, ad mortem hujus corporis visibilem atque carnalem. Quantum autem pertinet ad illam mortem, de qua terret Dominus, qua mortui sunt patres istorum; manducavit manna et Moyses, manducavit manna et Aaron, manducavit manna et Phinees, manducaverunt ibi multi qui Domino placuerunt, et mortui non sunt. Quare? Quia visibilem cibum spiritualiter intellexerunt, spiritualiter esurierunt, spiritualiter gustaverunt, ut spiritualiter satiarentur. Nam et nos hodie accipimus visibilem cibum: sed aliud est Sacramentum, aliud virtus Sacramenti. Quam multi de altari accipiunt et moriuntur, et accipiendo moriuntur? Unde dicit Apostolus, Judicium sibi manducat et bibit . Non
Abbreviated transcription (Latin):
s de tuo ñ de suo Accepit a te ubi moreretur
ꝓte: Ab hominib enĩ carnẽ assũpsit: sed ñ
more hominũ: Nam patrẽ habens in cȩlo.
matrẽ elegit in t̾ra : & illic natus sine matre.
& hic sine patre Assũpsit gͦ uita mortẽ: ut
uita occidet mortẽ: Nã qui in me credit in¬
qͥt: habet uitã et̃nam N on qđ patet: sed
quod latet Uita enĩ ȩterna. uerbũ in prin¬
cipio erat apud dm̃: & ds̃ erat u̾bũ: & uita
erat lux hominũ: Ipse uita ęt̾na : dedit &¬
carni stisceptȩ uitã ȩt̃nam Mori uenit: s
die t̾cio resurręxit: Inter uerbũ suscipiens.
& carnẽ resurgentẽ: mors media consũpta ẽ:
Ego sũ inqͥt panis uite: Et unde illi suꝑbi
Manducauerunt manna & mortui sunt Qua¬
re manducauert̃ & mortui st̃: quia qđ ui¬
debant credebant: & qđ ñ uidebant. ñ in¬
telligebant: Ideo patres ur̃i: qr similes estiᷤ

Expanded text:
sed de tuo, non de suo: accepit a te, ubi moreretur sed de tuo, non de suo: accepit a te, ubi moreretur pro te. Ab hominibus enim carnem assumpsit, sed non more hominum. Nam Patrem habens in coelo, matrem elegit in terra: et illic natus sine matre, et hic sine Patre. Assumpsit ergo vita mortem, ut vita occideret mortem. Nam qui in me credit, inquit, habet vitam aeternam: non quod patet, sed quod latet. Vita enim aeterna Verbum: in principio erat apud Deum, et Deus erat Verbum et vita erat lux hominuitam aeternam. Mori venit, sed die tertio resurrexit. Inter Verbum suscipiens, et carnem resurgentem, mors media consumpta est. 11. Ego sum, inquit, panis vitae. Et unde illi superbManducaverunt manna, et mortui sunt. Quare manducaverunt, et mortui sunt? Quia quod videbant, credebant: quod non videbant, non intelligebant. Ideo patres vestri, quia similes estis
Abbreviated transcription (Latin):
stañ ñ ad me uenitis nͥ trahamini a patre:
Iud est aut̃ uos trahi a patre: nͥ discere apatre:
lus est discere a patre: nͥ audire a patre: Qa
a aidire apatre:⁊ nͥ audire uerbũ patris id
i me: Ne forte gͦ cũ dico uobis omĩs qui
ludila patre &e didicit: dicatis apus uos.
mus a patre: a me ipso audite: Non qr patrẽ
uidit quisquã: s qui ẽ a dõ hic uidit patrẽ
Ego noui patrẽ: Ab illo sũ: s quomͦ uerbũ ab
illo cuiꝰ est uerbũ: ñ qđ sonat & transit: sed
qđ manet cũ dicente. & trahit audientẽ: Ad¬
moneat qđ sequit᷑. Am̃ am̃ dico uob̃: qui cre-¬
dit in me habet uitã et̃nam: Reuelare se uo¬
luit quid eẽt Nam cõpendio dicere potuit :
qͥ credit in me. habet me: Ipse enĩ xp̃c. ueruᷤ
ds̃ est: & uita ęt̾na Qui gͦ credit in me in¬
qͥt. it in me: & qui it in me. habet me: Quid
est aut̃ habere me: habere uitã ȩtnam Uita
ȩt̾̃na mortẽ assũpsit : uita et̃na mori uoluit:

Expanded text:
itis ad me, nisi trahamini a Patre. Quid est autem vos trahi a Patre, nisi discere a Patre? quid est discere a Patre, nisi audire a Patre? quid est audire a Patre, nisi audire Verbum Patris, id est me? Ne forte ergo cum dico vobis, Omnis qui audivit a Patre et dmus a Patre? a meipso audite. « Non quia Patrem vidit quisquam, sed qui est a Deo, hic vidit Patrem. » Ego novi Patrem, ab illo sum; sed quomodo verbum ab illo cujus est verbum: non quod sonat et transit, sed quod manet cum dicente, et trahit audientem. Sequitur: Amen amen dico vobis, qui credit in me, habet vitam aeternam. Revelare se voluit quid esset: nam compendio dicere potuit, Qui credit in me, habet me. Ipse enim Christus verus Deus est et vita aeterna. Qui ergo credit in me, inquit, it in me; et qui it in me, habet me. Quid est autem habere me? Habere vitam aeternam. Vita aeterna mortem assumpsit, vita aeterna mori voluit;
Abbreviated transcription (Latin):
tas iarnẽ filis hominis. & biberitis eiꝰ sangui¬
ur ñ habebitis uitã in nob̾ Hȩc ñ uttiq eada¬
urib: s uiuentib loquebat᷑ Unde ne istã
liã intelligentes. de hac re litigarent: secutꝰ
eiupxit. Qui manducat meã carnẽ. & bi¬
d̃at meũ sanguinẽ: habet uitã et̾nã Hanc
s uon habit. qui istũ panẽ ñ manducat:
nec istũ sanguinẽ bibit: Nani tẽporalẽ uitã
sine illo habere homines possunt: ȩt̃nam uͦ
omino ñ possunt: Qui gͦ ñ manducat eiꝰ car¬
nẽ. nec bibit eiꝰ sanguinẽ : non habet uitã in se:¬
Et qui manducat eiꝰ carnẽ & bibit eiꝰ sanguinẽ.
habet uitã ȩt̾nam Ad utrũq aut̃ respondit:
qđ dixit ȩt̾nan Non ita ẽ in hac esca: quã
sustentande huiꝰ tẽporalis uitȩ causa. sumimꝰ:
Nam qui eã ñ sũpserit ñ uiuet: nec tam̃ qui
eam sũpserit uiuet: fieri enĩ potest: ut senio
uel morbo. uł aliquo casu. plurimi & qui eam

Expanded text:
eritis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. » Haec non utique cadaveribus, sed viventibus loquebatur. Unde ne istam vitam intelligentes de hac relitigarent, secutus adjunxit: « Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam. Hanc ergo non habet, qui istum panem non manducat, nec istum sanguinem bibit: nam temporalem vitam sine illo habere homines possunt, aeternam vero omnino non possunt. Qui ergo non manducat ejus carnem, nec bibit ejus sanguine bibit ejus sanguinem, habet vitam. Ad utrumque autem respondet quod dixit, aeternam. Non ita est in hac esca, quam sustentandae hujus temporalis vitae causa sumimus. Nam qui eam non sumpserit, non vivet: nec tamen qui eam sumpserit, vivet. Fieri enim potest ut senio, vel morbo, vel aliquo casu, plorimi et qui eam
Abbreviated transcription (Latin):
derant. quomͦ inse ipse credi uolebat: qnͣdo¬
quidem et ipse petrus cui confitenti & dicen¬
ti. tu es xcpc̃ filius dei uiui. tam magnum
testimoniũ ꝑibuerat : magis eũ mori nolebat.
quã mortuũ resurrecturũ ẽẽ credebat. Un¬
de mox abeo appellatus ẽ sathanas. Fidelio¬
res traq repperuint᷑ qui de functi iã fuerant.
&e resurrecturũ xp̃m reuelante spũ ñ utiq

Expanded text:
derant, quomodo in se ipse credi volebat, quandoderant, quomodo in se ipse credi volebat, quandoquidem et ipse Petrus, cui confitenti et dicenti, Tu es Christus Filius Dei vivi , tam magnum testimonium perhibuerat, magis eum mori nolebat, quam mortuum resurrecturum esse credebat; unde mox ab eo appellatus est Satanas . Fideliores itaque reperiuntur, qui defuncti jam fuerant, et resurrecturum
Abbreviated transcription (Latin):
sene. qui infantulũ credidit: de anna ꝓphe¬
tissa. de zacharia. et helisabet qui eũ ꝓpħa¬
uerunt autequã de uirgine nasceretur: de
filio eoꝵ ioħe p̃cursore eius amico sponsi.
uit : & aliis agnoscendũ cũ presens eẽt osten¬
adit. Hos omitto qm̃ responderi potest. oran¬
dũ ꝓtalib mortus ñ fuisse: qui cũ magnis
sius meritis huic abierant & recepti qͥescebant.
Hoc enĩ de antiquis iustis similiter responde¬
tur. Quis enĩ eort. a damꝑ natione totius mas¬
sȩ ꝑditionis quȩ ꝑ unũ hominẽ facta ẽ. saluus
ẽẽ potuisset: nisi ui unũ mediatorem dĩ &
hominũ in carne uenturũ reuelante spũ cre
didisset: Sed nũquid ei pro apłis orandum
fuit: & ꝓ tam multis qui in hac titta ad huc
erant. nec cũ illo tunc erant. et ante iã credi¬
derant. orandũ non fuit: Quis hoc dixerit:
Intelligendũ est gͥ. qđ nondũ in eũ sic credi.¬

Expanded text:
sene, qui in infantulum credidit; de Anna prophesene, qui in infantulum credidit; de Anna prophetissa ; de Zacharia et Elisabeth, qui eum prophetaverunt antequam de Virgine nasceretur ; de filio eorum Joanne praecursore ejus, amico sponsi, praedicavit, et aliis agnoscendum cum praesens esset ostendit : hos omitto, quoniam responderi potest orandum pro talibus mortuis non fuisse, qui cum magnis suis meritis hinc abierant, et recepti quiescebant; hoc enim et de antiquis justis similiter respondetur. Quis enim eorum a damnatione totius massae perditionis, quae per unum hominem facta est, salvus esse potuisset, nisi in unum Mediatorem Dei et hodidisset? Sed nunquid ei pro apostolis orandum fuit, et pro tam multis qui in hac vita adhuc erant, nec cum illo tunc erant, et ante jam crediderant, orandum non fuit? Quis hoc dixerit? Intelligendum est igitur quod nondum in eum sic credi
Abbreviated transcription (Latin):
qłio iam tc̃ fuisse didicimus: Nũquid cũ
Utẽ erant de quib sepe dicit idem ioħs
ulutudo illa eoꝵ qui cũ ramis partun
sudebant partĩ sequebant᷑ insidentẽ ium̃to.
lientes benedictꝰ qui uenit in nomine dñi.¬
e erat n et cũ eis pueri de quib ait fu¬
s p̾dicatum. ex ore in fantiũ & lactentiũ
pesti laulem: Unde quingenti fr̃s qͥb
simul post resurrectionẽ ñ apparuisset. nisi
in eũ ante credidissent: Vnde illi centũ & no¬
uem qui cũ istis undecĩ centũ & uiginti erant.
qͣndo simul congregati post eiꝰ ascensum ex
Unde erant isti om̃s nͥ exillis de quib dictũ
est multi crediderunt ui eũ: Non gͦ ꝓ eis tẽ
saluator orauit. qm̃ ꝓ eis orauit qui cũ illo
tunc erant ⁊ & ꝓ aliis qui ꝑ uerbũ coꝵ in eil
iam ñ crediderant s fuerant credituri: Isti
aũt̃ nec cũ illo tunc erant: et in eũ iam an¬
te crediderant. O mitto dicere de symeone

Expanded text:
Evangelio jam tunc fuisse didicimus, nunquid cum Evangelio jam tunc fuisse didicimus, nunquid cum illo tunc erant, de quibus saepe dicit idem Joannmultitudo illa eorum qui cum ramis partim praecedebant, partim sequebantur insidentem jumento, dicentes: Benedictus qui venit in nomine Domini ? Et cum eis pueri, de quibus ait fuisse praedictum? Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem ? Unde quingenti fratres, simul post resurrectionem non apparuisset, nisi in eum ante credidissent? Unde illi centum et novem, qui cum istis undecim centum viginti erant, quando simul congregati post ejus ascensionemiritum sanctum ? Unde erant isti omnes, nisi ex illis de quibus dictum est: Multi crediderunt in eum ? Non ergo pro eis tunc Salvator oravit, quoniam pro eis oravit qui cum illo tunc erant, et pro aliis qui per verbum eorum in eum non jam crediderant, sed fuerant credituri. Isti autem nec cum illo tunc erant, et in eum jam ante crediderant. Omitto dicere de Simeone
Abbreviated transcription (Latin):
intur. Et utiq quisqͥs in xp̃m credit: eugłio
alit. N on ttaq hi tantũ intelligendi st̃ quos
e in se credituros ꝑ uerbũ eoꝵ qui ipsos cũ
urunt. qđ ab illo audierunt ceteris p̃dicaue¬
t: atq ita uerbũ eoꝵ ut etiã nos credere
ħ inhac oratione ñ orasse ꝓ quibusclã suis:
isi diligent̃ scrutem᷑ in eadem oratione uer¬
lirius. Si enĩ ꝓ eis prius orauit sicuti iam
sstmdimus qui cũ illo tunc erant ⁊ postea
uͥ tulas ꝓ eis qui ꝑ uerbũ eoꝵ in illũ fuerañ
mmituri: potest dici ñ orasse ꝓillis qui neq
mierant cũ illo qnͣdo ista dicebat: neq per
rbũ eoꝵ postea s in eũ siue ꝑ ipsos siue quo¬
ndolibet tam̃ ante crediderant. Nũquid e¬
um cũ illo tunc erat nathanael: Nũquid
rsph ille ab aritinathia. qui corpus eiꝰ pe
ut apilato. quẽ iam discipłm eiꝰ fuisse ipse¬
uoħ̾s eugłista testatur: Nũquid maria
iter eiꝰ et aliȩ feminȩ. quas eiꝰ discipłas in

Expanded text:
m credit, Evangelio credit. Non itaque hi tantum intelligendi sunt, quos ait in se credituros per verbum eorum, qui ipsos, cum fuerunt, quod ab illo audierunt, caeteris praedicaverunt: atque ita verbum eorum, ut etiam nos crederemratione non orasse pro quibusdam suis, nisi diligenter scrutemur in eadem oratione verba ejus. Si enim pro eis prius oravit, sicut jam ostendimus, qui cum illo tunc erant, postea vero etiam pro eis qui per verbum eorum in illum fuerant credituri; potest dici non orasse pro illis qui neque tunc erant cum illo quando ista dicebat, neque per verbum eorum postea, sed in eum sive per ipsos, sive quomodolibet, tamen ante crediderant. Numquid enim cum illo tunc erat Nathanael? Numquid Joseph ille ab Arimathia, qui corpus ejus a Pilato petiit, quem jam discipulum ejus fuisse isvangelista testatur? Nunquid Maria mater ejus, et aliae feminae quas ejus discipulas in