comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Non enĩ fuer mansueti. Intelligatꝰ caritas
ur̃a. Extitit quȩdã ꝑditissima secta mani¬
cheorum. acceptas scripturas & lectas
irrisit rep̃hendere uoluit qđ n̾mtelli-¬
gebat. & exagitando & rep̾hendendo
non intellecta: multos illa queauit. Sed
humiliati sunt qui hoc facere uoluerunt:
usq ad terrã. Nonsunt ꝑmissi intelligere
celestia. terrena sapuerunt. Quicqͥd audiꝰ
infabulis ipsoꝵ: ñ nisi blasphemia ẽ. & qͦdã
figmenta imaginũ corporaliũ. qͣndo qͣdẽ
uolentes intelligere dm̃ usq ad lucis istius
uisibilis cogitationẽ uener̃. ultͣ ire ñ potuer
Et tales lucis cãpos fecer̃ in regno dĩ: qualem
uidebant hunc solẽ. qͣsi fructũ lucis iliꝰ.
Iotũ aut̃ hoc qđ ꝑterrã carnis tangitur:
terra ÷ dõ. Habemꝰ enĩ unde uideamꝰ. unde
audiamꝰ. unde odoremꝰ. unde gustemꝰ unde
tangamꝰ. Caro ista ꝑqͥnq nuntios qͦs dã qss

Expanded text:
non enim fuerunt mansueti. Intelligat Charitas non enim fuerunt mansueti. Intelligat Charitas vestra. Exstitit quaedam perditissima secta Manichaeorum; acceptas Scripturas et lectas irrisit: reprehendere voluit quod non intelligebat, et exagitando et reprehendendo non intellecta, multos illaqueavit. Sed humiliati sunt, qui hoc facere voluerunt, usque ad terram. Non sunt permissi intelligere coelestia, terrena sapuerunt. Quidquid audis in fabulis ipsorum, nonnisi blasphemia est, et quaedam figmenta imaginum corporalium: quandoquidem volentes intelligere Deum, usque ad lucis istius visibilis cogitationem venerunt, ultra ire non potuerunt; et tales campos lucis fecerunt in regno Dei, qualem videbant hunc solem, quasi fructum lucis illius. Totum autem hoc quod per terram carnis tangitur, terra est Deo. Habemus enim unde videamus, unde audiamus, unde odoremus, unde gustemus, unde tangamus. Caro ista per quinque nuntios quosdam, quos
Abbreviated transcription (Latin):
potes tu sic dicere. aut uidicare qͦmͦ dici
expediat : Sic dictũ ÷ qͦmͦ dici debuit.
Non corrigat eger medicam̃ta sua. nouit
ea medicus modificare. Ei crede qͥte
curat. Idõ qͥd seqͥtur : Suscipiens man¬
suetos dñs. Noli gͦ resistere aduersus
clausa dĩ. mansuetꝰ esto ut suscipiat
te. Si aut̃ resistis: audi qđ seqͥtur.
hoonlians autẽ peccatores Osq ap
terram. Multa genera sunt peccatoꝵ.
humilians aut̃ peccatores usq ad terrã.
Quos peccatores. nͥ contrarios mansuetis :
Ex eo quippe qđ ait. suscipiens mansuetoᷤᷤ
dñs. humilians aut̃ peccatores usq ad t̾rã:
speciẽ quandã peccatoꝵ ex predicta man-¬
suetudine uoluit intelligi. Peccatores gͦ
hoc loco immites. & eos qui mansueti ñ
sunt : intelligimꝰ. Quare humiliat usq
ad terrã : Rep̃hendunt intelligibilia.
terrena sensuri sunt. hoc facit hominib
qͥuoluerunt irridere legẽ ante ꝙͣ nossent.

Expanded text:
potes tu sic dicere aut judicare, quomodo dici potes tu sic dicere aut judicare, quomodo dici expediat? Sic dictum est, quomodo dici debuit. Non corrigat aeger medicamenta sua; novit ea medicus modificare: ei crede, qui te curat. Ideo quid sequitur? «Suscipiens mansuetos Dominus.» Noli ergo resistere adversus clausa Dei; mansuetus esto, ut suscipiat te. Si autem resistis, audi quod sequitur: «Humilians autem peccatores usque ad terram.» Multa genera sunt peccatorum: «Humilians autem peccatores usque ad terram;» quos peccatores, nisi contrarios mansuetis? Ex eo quippe quod ait, «Suscipiens mansuetos Dominus, humilians autem peccatores usque ad terram;» speciem quamdam peccatorum ex praedicta mansuetudine voluit intelligi. Peccatores ergo hoc loco immites, et eos qui mansueti non sunt, intelligimus. Quare humiliat usque ad terram? Reprehendunt intelligibilia, terrena sensuri sunt. 13. Hoc fecit hominibus qui voluerunt irridere Legem, antequam nossent;
Abbreviated transcription (Latin):
get ipse alligabit fracturã. c̃ solida¬
bit sanitatem. & ñ erunt iã impossi¬
bilia nob̾. quȩ modo impossibilia sunt.
Bonum ÷ enim ut confiteat᷑ in firmi¬
tatem: qui uult ꝑuenire ad diuini¬
tatem. Intelligentiȩ eiꝰ ñ ÷ numerus.
Ideo quid debeas facere indifficultate in¬
pturã dĩ honora uerbũ dĩ etiã ñ aꝑtum.
defer pietatẽ intelligentiã. Noli ꝓteriius
eẽ accusando. aut obscuritatẽ aut quasi
ꝑuersitatẽ scripturȩ. Per uersum hic
nichil ÷. Obscurũ aut̃ aliqͥd ÷ ñ ut tͥ ne¬
get᷑. sed ut exerceat accepturũ. Ergo
quando obscurũ ÷: medicꝰ illud fecit ut
pulses. Uoluit ut exercereris inpulsando.
uoluit ut pulsanti aꝑiret. Pulsando ex¬
erceb̾ is. exercitatꝰ latior efficieris. latior
factꝰ capies qđ donat᷑. Ergo noli indignari
qđ clausũ ÷. Mitis esto. mansuetꝰ esto. noli
recaleitrare aduersus obscura & dicere.
meliꝰ diceret᷑ si sic diceret᷑. Quando enim

Expanded text:
get ipse, alligabit fracturam, consolidaget ipse, alligabit fracturam, consolidabit sanitatem; et non erunt jam impossibilia nobis, quae modo impossibilia sunt. Bonum est enim ut confiteatur infirmitatem, qui vult pervenire ad divinitatem. «Intelligentiae ejus non est numerus.Ideo quid debeas facere in difficultate inpturam Dei, honora verbum Dei, etiam non apertum; differ pietate intelligentiam. Noli protervus esse accusare aut obscuritatem, aut quasi perversitatem Scripturae. Perversum hic nihil est; obscurum autem aliquid est, non ut tibi negetur, sed ut exerceat accepturum. Ergo quando obscurum est, medicus illud fecit, ut pulses: voluit, ut exercereris in pulsando; voluit, ut pulsanti aperiret . Pulsando exerceberis; exercitatus, latior efficieris; latior factus, copies quod donatur. Ergo noli indignari quod clausum est; mitis esto, mansuetus esto. Noli recalcitrare adversus obscura, et dicere: Melius diceretur, si sic diceretur. Quando enim
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum. In iqdsum qͥd ait. nͥ qđ mutari ñ po¬
test : Cetera quȩ creatast alit̾ & aliter
ea & mutabuntur. tuaut̃ idem ipse es. &
anni tui ñ deficient. Igit᷑ si ipse idem.
ipse & mutari ex nulla parte potest:
participando eiꝰ diuinitatẽ erimꝰ & nos
ĩ mortales inuitã ȩt̃nã. Et hoc nob̾ pignus
datũ ÷ de filio dĩ. qđ iã dixi scĩtati urȩ.
ut antequã efficerem̃ participes ĩ mortali¬
tatis ipsius : fieret ipse particeps mortali¬
tatis nr̃ȩ. Sic̃ aut̃ ille mortalis ñ de sua
ra hoc dixit. Et cuiꝰ reierimꝰ participes:
Quasi partes sint apud dm̃. aut ꝑ parteᷤᷤ
diuidat᷑ ds̃. Quis gͦ explicat qͦmodo sint
participes unius simplicis. multi ᷑: Non
gͦ exigatis qđ apte dici non posse puto.
quia uidetis sed redite ad remedia salua¬
toris. Conterite cor c̃fringat᷑ animi
duritia. conteratur animi ꝑtinacia.
accuset᷑ ĩmalo. renascat᷑ inbono. Diri-¬

Expanded text:
ipsum» . «In idipsum» quid ait, nisi quod mutari non poipsum» . «In idipsum» quid ait, nisi quod mutari non potest? Caetera quae sunt creata, aliter et aliter ea, et mutabuntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient» . Igitur si ipse idem ipse est, et mutari ex nulla parte potest; participando ejus divinitatem erimus et nos immortales in vitam aeternam. Et hoc nobis pignus datum est de Filio Dei, quod jam dixi Sanctitati vestrae, ut antequam efficeremur participes immortalitatis ipsius, fieret ipse prius particeps mortalitatis nostrae. Sicut autem ille mortalis, non de sua ra hoc dixit. Et cujus rei participes erimus, quasi partes sint apud Deum, aut per partes dividatur Deus? Quis ergo explicat quomodo sint participes unius simplicis multi? Non ergo exigatis quod apte dici non posse, puto quia videtis: sed redite ad remedium Salvatoris; conterite cor, confringatur animi duritia, conteratur animi pertinacia, accusetur in malo, renascatur in bono. Diri
Abbreviated transcription (Latin):
& harena numera est. Quieqͥd gͦ
finitum mundus iste cõplectitur.
etiam si non homini. tamen dõ. paru
dico dõ angelis numeratũ ÷. Intelligen¬
tiȩ eiꝰ non ÷ numerꝰ. Excedit om̃s nume¬
rarios. intelligentia eiꝰ numerari a nobu
potest. Ipsũ numerũ qͥs numerat: q¬
mero numerant᷑: quȩcunq numeran¬
tur. Si quicquid numeratur : numeri
non potest ee numerus. Numerari nu¬
merus nullo pacto potest. Quid gͦ ⁊ i
pud dm̃ Inde fecit om̃a & ibi om̃a
& pondere disposiusti. Aut qͥs ipsam
m̃surã. & ipsũ numerũ & ipsum pondꝰ.
ubi ds̃ omã dispo suit. aut numerare
potest. aut metiri. aut appendere :
frgo in telligentiȩ eiꝰ ñ ÷ numerꝰ. Conti¬
cescant humanȩ uoces reqͥescant. huma¬
ne cogitationes. Ad in cõphensibilia ñ se
tendant quasi cõp̃hensuri. s qͣsi participa¬
turi. Participes enĩ erimꝰ . ñ hoc qđ capimꝰ
erimꝰ Ulec totũ capiemꝰ. sed participes erimꝰ:
edificat᷑ ut ciuitas. cuiꝰ partipatio eiꝰ inid¬

Expanded text:
numerata est. Quidquid ergo infinitum mundus iste complectitur, etiamsi homini, non tamen Deo: parum dico, Deo; Angelis numeratum est. «Intelligentiae ejus non est numerus.» Excedit omnes numerarios intelligentia ejus, numerari a nobis non potest. Ipsum numerum quis numerat? Numero numerantur quaecumque numerantur. Si quidquid numeratur, numero numeratur; numeri non potest esse numerus, numerari numerus nullo pacto potest. Quid ergo est apud Deum, unde fecit omnia, et ubi et pondere disposuisti» ? Aut quis ipsam mensuram, et ipsum numerum, et ipsum pondus, ubi Deus omnia disposuit, aut numerare potest, aut metiri, aut appendere? Ergo, «Intelligentiae ejus non est numerus.» Conticescant humanae voces, requiescant humanae cogitationes: ad incomprehensibilia non se extendant quasi comprehensuri, sed tanquam participaturi; participes enim erimus. Non hoc quod capimus erimus, nec totum capaedificatur ut civitas, cujus participatio ejus in id
Abbreviated transcription (Latin):
meũ ut ardeam. caritatẽ aut̃ ñ habeã:
nichil mͥꝑdest. Qui gͦ ñ habet caritatẽ.
& si ad tempꝰ habet hȩc dona:. auferent᷑
ei. Aufertur qđ habet : qͥa quiddã hoc¬
ñ habet . & ipsũ quiddã hoc ñ habet.
unde cȩtera teneantur. & ipsi ñ ꝑeat.
Quid ÷ illud qͦd mͦ ait dñs. qͥ habet addet᷑
ei. qui aut̃ ñ habet. & qđ habet auferet᷑

Expanded text:
t ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest» . Qui ergo non habet charitatem, etsi ad tempus habet haec dona, auferentur ei. Auferetur ei quod habet, quia quiddam non habet: et ipsum quiddam hoc non habet, unde caetera teneantur et ipse non pereat. Quid est illud quod modo ait Dominus: «Qui habet, addetur ei; qui autem non habet, et quod ha
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram ꝑcipit᷑. Illi gͦ ñ ualebant in telli¬
gere intelligentiã cuiꝰ ñ ÷ numerꝰ qͥa
intelligentiȩ eiꝰ ñ ÷ numerꝰ. Rep̃henden¬
tes scripturas misticas qͥb dã reb salu.¬
briter tegentes intelligentiã. ut par¬
uuli exerceant᷑. & ipsa rep̃hensione ĩ¬
mites facti qđ c̃trariũ ÷ mansuetis:
humiliati sunt usq ad t̾rã. ut in corporalẽ
dm̃ sentire ñ possent & qͥcqͥd dedõ cogi¬
tarent: ñ nͥ corporalit̾ cogitarentꝰ.¬
Humilianꝰ gͦ ÷ ds peccatores usq adt̾rã
Quid gͦ debemus facere nos. si nolumus
humiliari usq ad terrã quia magnũ ÷
ꝓficere usq ad intelligibilia. magnũ
÷ ꝓficere usq ad sp̃ualia magnũ ÷ eõꝑ¬
uenire cor: ut nouerit ẽẽ aliquid qđ
moceiclente Sibene illa cogiaatun
tanta locoꝵ diuersitate posititabop¬

Expanded text:
n valebant intelligere intelligentiam, cujus non est numerus; quia, «Intelligentiae ejus non est numerus.» Reprehendentes Scripturas mysticis quibusdam rebus salubriter tegentes intelligentiam, ut parvuli exerceantur, et ipsa reprehensione immites facti, quod contrarium est mansuetis, humiliati sunt usque ad terram, ut incorporalem Deum sentire non possent, et quidquid de Deo cogitarent, nonHumilians» ergo est «Deus peccatores usque ad terram.» Quid ergo debemus facere nos, si nolumus humiliari usque ad terram? Quia magnum est proficere usque ad intelligibilia, magnum est proficere usque ad spiritualia, magnum est eo pervenire cor, ut noverit esse aliquid quoOccidente: si bene illam cogitant, in tanta locorum diversitate positi, ambo
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo. Habet gr̃am possidendi. s ñ habet
caritatẽ utendi. Qinia gͦ illud ñ habet.: &
qđ habet auferetur abeo ꝓpterea disci¬
puli ut hab̾ent caritatẽ quos uolebat fa¬
cere in celo stellas ambulantes suꝑgn¬
nentiorẽ urã. ille qͥnumerabat malt¬
dinẽ stellarũ & om̃ib eis nousisalld¬

Expanded text:
am possidendi, sed non habet charitatem utendi: quia ergo illud non habet, et quod habet auferetur ab eo. Propterea discipuli, ut haberent charitatem, quos volebat facere in coelo stellas ambulantes supereminentem viam, ille «qui numerat multitudinem stellarum, et omnibus eis nomina
Abbreviated transcription (Latin):
pletꝰ ÷ gaudio. eructauit ineffoblies
Nescio quȩ dicere ñ ualebat &cogtareaͥ
eiꝰ. & intelligentiȩ eiꝰ ñ ÷ numerꝰ. Quis
deficiemꝰ : qͥa ipse potens ÷ ipse illustia
m̃tes ur̃as. ut sciatis qͥd sit intelligenies
eiꝰ non ÷ numerꝰ. Uidetis enĩ fr̃s nun¬

Expanded text:
pletus est gaudio, eructavit ineffabiliter: nescio quid dicere non valebat; et cogitare ejus, et intelligentiae ejus non est numerus.» Quis deficimus, quia ipse potens est, ipse illustret mentes vestras, ut sciatis quid sit, «Intelligentiae ejus non est numerus.» Videtis enim, fratres; num
Abbreviated transcription (Latin):
trito sanab̾is. Noli erubescere. c̃tere
cor. tales sanat ds̃. S qͥd ago inqͥesmͦ:
Condelector enĩ legi dĩ scd̾m interiorẽ
hominẽ uideo aut̃ aliã lege̾ in mẽ¬
bris meiss repugnantẽ legi m̃tis meȩ
& captiuũ mẽ ducentẽ ilegẽ peccati.
Quid agis : Contere cor c̃fitere. age.
dic sequentia. Infelix ego homo. quis
me lib̾abit de corpore mortis huiusc
Hoc eñi dicere infelix homo. iã cor con¬
cerene it lũe spe felicitatẽ. qests

Expanded text:
trito sanaberis. Noli erubescere, contere trito sanaberis. Noli erubescere, contere cor; tales sanat Deus. Sed quid ago, inquies, modo? «Condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem; video autem aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem in lege peccati.» Quid agis? Contere cor, confitere; age, dic sequentia: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus?» Hoc enim dicere, «Infelix homo,» jam cor contere
Abbreviated transcription (Latin):
Sanat gͦ contritos corde: qͥa illis ꝓpin-¬
cor: Humiles. Qui ñ obtriuer̃ core Su¬
perbi. Contritũ sanabit᷑. elatũ elidet᷑.
Ad hoc enĩ forte eliditur : ut contritũ
ctum : antequam sit correctũ. Male
erigit᷑: quod ñ pͥmo corrigit᷑. Qui sanat
contritos corde. E allioai c̃ tartiones
Poruor. Sanat inquit c̃tritos corde.
Sanat gͥ humiliatos corde. sanat c̃fiten¬
tes. sanat se ipsos punientes. inse seuerũ
iudiciũ exercentes. ut possint ẽẽ illiꝰ
miscđañ sentientes. Tales sanat. sedꝑ
fecta eoꝵ sanitas trans acta mortalita¬
te fiet. quando corruptibile hoc in¬
duerit incorruptionẽ. & mortale hoc
induerit ĩ mortalitatẽ. qͣndo nichilerit
qđ ex carnis labe sollicitet. ñ solũ nichil
cui c̃ sentiamꝰ. sed nichil qđ suggeratur
excarne. Et enĩ mͦ fr̃s mei quante illi¬
citȩ de lectationes animum tangunt.
quam uis eis non consentiamꝰ ut mẽbra
nr̃a iusticie seruiant ñ iniqͥtati : Tam̃

Expanded text:
Sanat» ergo «contritos corde:» quia illis propincor? Humiles. Qui non obtriverunt cor? Superbi. Contritum sanabitur, elidetur elatum. Ad hoc enim forte eliditur, ut contritum ctum, antequam sit rectum: male erigitur, quod non primo corrigitur. 6. «Qui sanat contritos corde, et alligat contritiones eorum. Sanat,» inquit, «contritos corde:» sanat ergo humiliatos corde, sanat confitentes, sanat seipsos punientes, in se severum judicium exercentes, ut possint esse illius misericordiam sentientes. Tales sanat; sed perfecta eorum sanitas transacta mortalitate fiet, quando corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc induerit immortalitatem ; quando nihil erit quod ex carnis labe sollicitet, non solum nihil cui consentiamus, sed nihil quod suggeratur ex carne. Etenim modo, fratres mei, quantae illicitae delectationes animum tangunt! Quamvis eis non consentiamus, ut membra nostra justitiae serviant, non iniquitati; tamen
Abbreviated transcription (Latin):
alii ꝓphetia. Quantadixit. qͣm multa
dix̃. Multi donis talib male usi: audi¬
ent infine ñ noui uos. & qͥd dicturi sunt
infine qͥ audient ñ noui uos : Dñe ñne in
nomine tuo ꝓpħauimꝰ & ĩtuo nomine

Expanded text:
I, 8-10. Quanta dixit! quam multa dixit! Multi donis talibus male usi audient in fine, «Non novi vos.» Et quid dicturi sunt in fine, qui audient, «Non novi vos? Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus, et in nomine
Abbreviated transcription (Latin):
iocunda sit laus: cuiꝰ aures ñ ados sed ad
cor ñ ad linguam sed aduitã laudatoris
Dulcescit nob̾. cõmendat se nob̾. grãs di¬
gnationi eius. Dignat᷑ enĩ cõmendare se
nob̾. ñ quasi aliqͥd p̃stituris: sed multa
ab illo potius accepturis. Quomͦ cõm̃dat g¬
se nob̾ ds̃ : Audite apłm paulũ. Cõm̃dat
cõmendat : Audite. Ipse dicat apłs. ut
cõparetur & psalmo. Cõmendat inquit
dilectionẽ suam ds̃ in nob̾. Quomͦ com̃dat:¬

Expanded text:
jucunda sit laus;» cujus aures, non ad os, sed ad jucunda sit laus;» cujus aures, non ad os, sed ad cor; non ad linguam, sed ad vitam laudatoris Dulcescit nobis, commendat se nobis: gratias dignationi ejus. Dignatur enim commendare se nobis, non quasi aliquid praestaturis, sed multa ab illo potius accepturis. Quomodo ergo commendat se nobis Deus? Audite apostolum Paulum: «Commendat «commendat?» Audite; ipse dicat Apostolus, ut comparetur et Psalmo: «Commendat,» inquit, «dilectionem suam Deus in nobis.» Quomod
Abbreviated transcription (Latin):
fames ñ sitis int̾pellat. ñ estꝰ fatigat
ñ frigus c̃stringit. ñ febris deicit
ñ mors finit. Adilla ꝑfectissima lauds
exerceamꝰ nos laudatione sta inbons
opib Propterea cũ dixisset. laudate dñm
Sibene uiuendo laudet᷑. Audi qͥa tc̃ erit illa
speciosa laus: iocunda ñ ẽ. hoc ÷ eñĩ iocundũ:
qdͥ spetiosũ. Uisgͦ ut dõ tuo iocunda sit
laus: Moli bone cantilenȩ tuȩ obstreꝑe
moribus malis. Dõ nr̃o iocunda sit laus
Quid dix̃ : Qui laudatis. bene uiuite. Lau¬
datio impioꝵ offendit dm̃. Plus ille at¬
tendit quid uiuas: quam qͥd sones. Certe
cũ eo quẽ laudas: pacẽ hab̃e uis. Quomͦ cũ
ilo quęris pacẽ quando ate ipso dissonas:
Duomꝰ inquies ame ipso dissono: Aliud so.¬
nat lingua. aliud indicat uita. Dõ nr̃o io¬
cunda sit laus. Potest eni lausĩocunda eẽ
homini: cum audit concinnis acutisq sen¬
tentiis & suaui uoce laudantẽ. Sed do̾ nr̃o

Expanded text:
fames, non sitis interpellat, non aestus fatigat, fames, non sitis interpellat, non aestus fatigat, non frigus constringit, non febris dejicit, non mors finit. Ad illam perfectissimam laudem exerceamus nos laudatione ista in bonis operibus. 3. Propterea cum dixisset, «Laudate DomSi bene vivendo landetur. Audi quia tunc erit illi enim jucundum, quod speciosum. Vis ergo ut Deo tuo jucunda sit laus? Noli bonae cantilenae tuae obstrepere moribus malis. «Deo nostro jucunda sit laus.» Quid dixit? Qui laudatis, bene vivite. Laudatio impiorum offendit Deum. Plus ille attendit quid vivas, quam quid sones. Certe cum eo quem laudas, pacem habere vis: quomodo cum illo quaeris pacem, quando a teipso dissonas? Quomodo, inquies, a memetipso dissono? Aliud sonat lingua, aliud indicat vita. «Deo nostro jucunda sit laus.» Potest enim laus jucunda esse homini, cum audit concinnis acutisque sententiis et suavi voce laudantem: sed «Deo nostro
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ solatia : & cib tuus & pot̾ ti laui¬
moderatione uoracitatis exats deiro¬
lentia te ingurgites: quantasibet lu¬
des dĩ lingua tua sonet uitablasheit
Post cibũ & potũ reqͥescis ut dornuas
nec in lecto aliqͥd turpit̾ agas. nec eut¬
das ultra concessã licentiã inlege deo
libidinũ. Defer in lecto tuo c̃iugi tue
qm̃ membra xp̃i estis ambo. Ambo ablo
c̃diti. ãbo sanguine ipsiꝰ reparati hxe
agens laudas eũ. nec om̃ino silebit lau¬
datio tua. Quid cũ somnꝰ aduenerit.
& cũ dormis: Nonte excitet aqͥete ma¬
la c̃scientia tua: & innocentia sõmi tul
laudat dm̃. Si gͦ laudas: ñ tantũ lingui
negotiũ. laudas cũ cibũ & potũ capis lan¬
das cũ in lecto reqͥescis. laudas cũ dormꝰ
Quando ñ laudas : Per ficiet᷑ in nobis
laudatio dĩ: cũ ad illã ciuitatẽ ueneni¬
mus qͣndo effecti fuerimꝰ equales an¬
gelis dĩ quando nos muilla corporalis
necessitas ulla ex parte sollicitat. non

Expanded text:
 cibus tuus et potus tuus laumoderatione voracitatis excedas, et vinolentia te ingurgites; quantaslibet laudes Dei lingua tua sonet, vita blasphemat. Post cibum et potum requiescis, ut dormias; nec in lecto aliquid turpiter agas, nec excedas ultra concessam licentiam in lege Deilibidinum; defer in lecto tuo conjugi tuae, quia membra Christi estis ambo , ambo ab illo conditi, ambo sanguine ipsius reparati: haec agens laudas Deum, nec omnino silebit laudatio tua. Quid, cum somnus advenerit? Et cum dormis, non te excitet a quiete mala conscientia tua; et innocentia somni tui laudat Deum. Si ergo laudas, non tantum lingua negotium, laudas cum cibum et potum capis, laudas cum in lecto requiescis, laudas cum dormis; quando non laudas? Perficietur in nobis laudatio Dei, cum ad illam civitatem venerimus, quando effecti fuerimus aequales Angelis Dei ; quando nos nulla corporalis necessitas ulla ex parte sollicitat, non
Abbreviated transcription (Latin):
aliud forte agendũ qđ restat. & aliȩ a¬
ctiones cũ occurrerint nob̾: laudatio
diuina cessabit in nob̾. Non sic. nã lin¬
gua tua adhorã laudet. uita tua sẽꝑ
laudet. Inde gͦ bonꝰ psalmꝰ. Psalmnꝰqͥ ppe
cantatꝰ ÷ ñ qͥlibet. s ad psalteriũ ẜsalte.
sicut lyra. sicut cithara. & huꝰ modior¬
gana quȩ inuenta sunt ad cantandũ.
ꝯui gͦ psallit. ñ sola uoce psallit. s assũ¬
pto etiam quodam organo qͦd uocatur
psalteriũ: accedentib manib uoci ẽ¬
cordat. Uis gͦ psallere: Nonsola uox
tua sonet laudes dĩ: s oꝑa tua c̃cordent
cũ uoce tua. Cum gͦ uoce cantaueris:
silebis aliquando luta sic canta: ut
nunquã sileas. Negotiũ agis & fraudẽ
cogitas. siliusti alaude dei. & qđ ÷ grauiꝰ
non solum alaude siliusti: sed inblasphe¬
miam ꝑ rexisti. Cum eni ds̃ laudatur
debono oꝑe tuo: oꝑe tuo laudas dm̃.
Et cũ blasphematur ds̃ demalo oꝑe tuo:
ueta netaceas. Non cogitas noiedotes

Expanded text:
aliud forte agendum quod restat, et aliae actiones cum occurrerint nobis, laudatio divina cessabit in nobis? Non sic; nam lingua tua ad horam laudat, vita tua semper laudet. Inde ergo bonus psalmus. 2. Psalmus quippe cantus est, non quilibet, sed ad psalterium. Psalterisicut lyra, sicut cythara, et hujusmodi organa, quae inventa sunt ad cantandum. Qui ergo psallit, non sola voce psallit; sed assumpto etiam quodam organo, quod vocatur psalterium, accedentibus manibus voci concordat. Vis ergo psallere? Non solum vox tua sonet laudes Dei, sed opera tua concordent cum voce tua. Cum ergo voce cantaveris, silebis aliquando: vita sic canta, ut nunquam sileas. Negotium agis, et fraudem cogitas; siluisti a laude Dei: et quod gravius est, non solum a laude siluisti, sed in blasphemiam perrexisti. Cum enim Deus laudatur de bono opere tuo, opere tuo laudas Deum; et cum blasphematur Deus de malo opere tuo, vita ne taceas. Non cogitas in negotio
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ: ILaudatur infirmus & sꝑat᷑ de illo
aliqͥd. laudat᷑ omp̃s & nulla merces est :
Quid homo desiderat qđ in manu dĩ ñ
sit: Cũ laudaueris hominẽ: forte hoc
cupis. qđ ab illo p̃stari ñ potest. Om̃ se¬
curꝰ lauda. quẽ nemo potest dicere ñ
posse p̾stare. qđ tu poteris de siderare:
Proposita gͦ spe mercedis alicuis : lau¬
dare debenius dm̃. nͥtam̃ daturum
quicqͥd cupimꝰ. Pat̾ ÷ enĩ & qđ mali¬
cupiunt filii. ñdat. Paudemꝰ & spemus
& desideremꝰ. ñ illud aut illud. sed qđ
iudicat ꝗandũ eẽ quẽ laudamꝰ. Ille enĩ
nouit qͥd nob̾ dari expediat. nos autẽ
intendamꝰ. quid nob̾ ꝓsit acciꝑe. Apłs
ait. Quid enĩ oremꝰ sicut oporcet nesci¬
mus. Et idem ipse apłs paulus sꝑabat
sibi ꝓdesse: si auferret᷑ ab eo. stimulus
carnis suȩ angłs sathane. aqͦ colafiza¬
batur: sicut ipse confitet᷑ &ait. ꝓpter¬

Expanded text:
Dei? Laudatur infirmus, et speratur de eo Dei? Laudatur infirmus, et speratur de eo aliquid; laudatur Omnipotens, et nulla merces est? Quid homo desiderat, quod in manu Dei non sit? Cum laudaveris hominem, forte hoc cupis quod ab illo praestari non potest: Deum securus lauda, quem nemo potest dicere non posse praestare quod tu poteris desiderare. Proposita ergo spe mercedis alicujus laudare debemus Deum, non tamen daturum quidquid cupimus. Pater est enim, et quod malicupiunt filii, non dat. Laudemus, et speremus, et desideremus non illud aut illud, sed quod judicat dandum esse, quem laudamus. Ille enim novit quid nobis dari expediat; nos autem intendamus quid nobis prosit accipere. Apostolus ait: «Quid enim oremus, sicut oportet, nescimus» . Et ipse idem apostolus Paulus sperabat sibi prodesse, si auferretur ab eo stimulus carnis suae, angelus satanae a quo colaphizabatur, sicut ipse confitetur et ait: «Pr
Abbreviated transcription (Latin):
NTENTI AUOIESaoOuS eym psalooos
prȩsens cantaretur & non om̃s qui audie¬
bamus etiam intelligebamꝰ. Quantoma¬
gis gͦ intente nunc audiendus ÷ si ut
sꝑo &cupio adiuuantib om̃ium audientiũ
orationibus. siqͥd hic forte obscurũ ÷ deo
donante reuelabit᷑. ut sit fructuosus au-¬
ditꝰ. ne manis redeat auditor qͥ intentus
affuit cũ diceret unde cȩpit. Nob̾ dicitur.
lauoate onĩmꝯ. Dicit᷑ hoc om̃ib gentib.
ñ solis nob̾. Et istam uocẽ ꝑ locã quidem
singula sonantẽ alectorib. singillatim
audiunt ęccłȩ. una uox tam̃ dĩ suꝑ om̃s
ñ tacet ut laudemꝰ eum. Et quasi quȩ rere¬
mus quare laudare dnm debeamꝰ: uidete
dantiũ. Laudemꝰ dñm. Quare:. Om̃ bonꝰ
psalmꝰ. Uellem ego inquit aliqͥs laudare
dñm: si mͥ aliquid pista laude donaret.
Quis enĩ laudet gratis uł hominẽ : Expe¬
ctant gͦ aliquã mercedem. laudatores
hominũ. Nullamne mercedẽ expectare
aut petere aut sꝑare debet laudator

Expanded text:
ntenti audiebamus, cum psalmus praesens cantaretur; et non omnes qui audiebamus, etiam intelligebamus. Quanto magis ergo intente nunc audiendus est, si, ut spero et cupio, adjuvantibus omnium audientium orationibus, si quid hic forte obscurum est, Deo donante revelabitur; ut sit fructuosus auditus, nec inanis redeat auditor, qui intentus adfuit cum audiret? Unde coepit? Nobis dicitur: «Laudate Dominum.» Dicitur hoc omnibus gentibus, non solis nobis: et istam vocem per loca quidem singula sonantem a Lectoribus, singillatim audiunt Ecclesiae; una vox tamen Dei super omnes non tacet, ut laudemus eum. Et quasi quaereremus quare laudare Deum debeamus, videte dantium? Laudemus Dominum. Quare? «Quoniam bonus psalmus.» Vellem ego, inquit aliquis, laudare Dominum, si mihi aliquid pro ista laude donaret. Quis enim laudet gratis vel hominem? Exspectant ergo aliquam mercedem laudatores hominum; nullamne mercedem exspectare, aut petere, aut sperare debet laudator
Abbreviated transcription (Latin):
futuri sunt in regno dĩ. in ipza ierłm
cȩlesti. Ipsi suꝑ numerũ sunt. Atum¬
aduertat quisq utrum luceat intene-¬
bris. utrũ iniqͥtate scłi tenebrosa non
seducat᷑. Siñ fuerit seductus nec uictꝰ:
hoc. satagere. quantũ possumꝰ. non
dealiis reb gaudere. nec dedonis qͥb¬
dam sp̃ualib Uideat caritas ur̃a. Multa¬
dona sunt in ȩccła: sic̃ dicit apłs. Alii¬

Expanded text:
futuri sunt in regno Dei, in illa Jerusalem futuri sunt in regno Dei, in illa Jerusalem coelesti; ipsi super numerum sunt. Animadvertat quisque utrum luceat in tenebris, utrum iniquitate saeculi tenebrosa non seducatur; si non fuerit seductus nec victus, hoc satagere, quantum possumus, non de aliis rebus gaudere, nec de donis quibusdam spiritualibus. Videat Charitas vestra: multadona sunt in Ecclesia, sicut Apostol
Abbreviated transcription (Latin):
÷ aliqͥd dõ stellas numerare. cui capilli
capitũ numerati sunt : Manifestũ ÷ fr̃s
aliqͥd uelle dm̃ intelligere nos in eo qđ
ait. qͥ numerat multitudinẽ stellarum.
quȩdam lumina mȩccła c̃solantia noctẽ
qͥt natione tortuosa & ꝑuersa inqͥbus
apparetis tanꝙͣ luminaria inmundo.
uerbũ uitȩ habentes. Ipsas stellas nume¬
rat ds̃. Om̃s secũ regnaturos. dm̃s aggre¬
gandos corpori unigeniti sui numeratos
habet. & numerat eos. Qui indignꝰ ÷: nec
numeratur. Et multi crediderunt.
uł multi sequalicũq ad umbrata spe-¬
cie. fidei. popło eiꝰ applicuer̃t. nouit
tam̃ ille quid numeret. & quiduentilet.
Nam t̾anta ÷ celsitudo eugłu. ut fieret
qđ dictũ ÷ annuntiaui. & locutꝰ sũmulti¬
plicati sunt suꝑ numerũ. St̃ gͦ inpoplis
& suꝑ numerarii quodã mͦ. Ouid ÷ suꝑ¬
numerariͥ: Plusquam ibi futuri sunt.
Intͣ parietes istos plures sunt. quam

Expanded text:
est aliquid Deo stellas numerare, cui capilli est aliquid Deo stellas numerare, cui capilli capitum numerati sunt ? Manifestum est, fratres, aliquid velle Deum intelligere nos in eo quod ait, «Qui numerat multitudinem stellarum, quaedam lumina in Ecclesia consolantia noctem quit, «natione tortuosa et perversa, in quibus apparetis tanquam luminaria in mundo, verbum vitae habentes» . Ipsas stellas numerat Deus; omnes secum regnaturos, omnes aggregandos corpori Unigeniti sui numeratos habet, et numerat eos. Qui indignus est, nec numeratur: Et multi crediderunt, vel multi se qualicumque adumbrata specie fidei, populo ejus applicuerunt; novit tamen ille quid numeret, et quid ventilet. Nam tanta est celsitudo Evangelii, ut fieret quod dictum est: «Annuntiavi et locutus sum, multiplicati sunt super numerum» . Sunt ergo in populis et supernumerarii quodammodo. Quid est, supernumerarii? Plus quam ibi futuri sunt. Intra parietes istos plures sunt, quam
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃ta. Alligam̃ta medicinalia sunt
c̃tritionis nr̃ȩ. sacram̃ta interĩ tẽpora-¬
lia qͥb habemꝰ c̃solationẽ. & ista om̃a
quȩ loqͥmur uob̾. ipsa quȩ sonant & tͣn
seunt. Ouicqͥd ineccła gerit᷑ tẽporalit
alligam̃ta sunt contritionũ. Quẽ ad mo-
dũ medicꝰ ꝑfecta sanitate detrahit li¬
gaturam: sic in illa ciuitate ierłm cũ
equales angłis facti fuerimꝰ. Nunquid
putatis ibi accepturos nos eẽ. qđ hic acce¬
manꝰ ab aliqͦ p̃posito: Ista om̃a alliga¬
m̃ta fracturȩ st̃. ꝑfecta sanitate de¬
trahent᷑. s ad eã non ꝑueniret᷑ nͥalliga¬
multitudinẽ stellarũ: hoc & homines
conati st̃. Uiderint utrũ implere potu¬
erint. ñ tam̃ conarent᷑: nͥse impleturos
ẽẽ sꝑarent. Illis dimittamꝰ qͥd potuerint
& quo usq ꝑuenerint : dõ aũt puto ñeẽ
magnũ. numerare om̃s stellas. Anforte
numerat ne obliuiscat᷑ : Recens & magnũ

Expanded text:
Sacramenta. Alligamenta medicinalia sunt Sacramenta. Alligamenta medicinalia sunt contritionis nostrae, Sacramenta interim temporalia, quibus habemus consolationem: et ista omnia quae loquimur vobis, ipsa quidquid in Ecclesia geritur temporaliter, alligamenta sunt contritionum. Quemadmodum enim medicus perfecta sanitate detrahit ligaturam; sic in illa civitate Jerusalem, cum aequales Angelis facti fuerimus, numquid putatis ibi accepturos nos esse quod hic accimanus ab aliquo praeposito? Ista omnia alligamenta fracturae sunt; perfecta sanitate detrahentur: sed ad eam non perveniretur, nisi alligamultitudinem stellarum? Hoc et homines conati sunt: viderint utrum implere potuerint; non tamen conarentur, nisi se impleturos esse sperarent. Illis dimittamus quid potuerint, et quousque pervenerint: Deo autem puto non esse magnum numerare omnes stellas. An forte numerum, ne obliviscatur, recenset? Magnum
Abbreviated transcription (Latin):
eqͣli poneres distortũ lignũ. ñ collocaret᷑.
undiq nutaret. undiq agitaret᷑. Qđ ñ
loci mȩqualitas: sed clistortio ligni facit.
sic̃ ait scriptura. Quã bonꝰ isrł ds̃ rectis
corde. Quid gͦ tortũ cor: quomͦ dirigitur:
Et tortũ ÷ & urũ. Iã gͦ tortũ & durũ fran¬
gat᷑ c̃ terat᷑ ut dirigat᷑. Tu dirigere cor
tuũ ñ potes. tu frange. ille dirigat. Qͦmͦ
tu frangis : Omͦ tu c̃teris : Confitendo.
puniendo peccata tua. Quid aliud signifi¬
cat pectoꝵ tunsio : Nisi forte putamus
ossa nr̃a. aliqͥd peccasse cũ cȩdimꝰ pectus
Sed significamꝰ nos cor conterere: ut ad nõ
erit ꝑfecta: cũ & corporis reparatio im-¬
plebit᷑ quȩ ꝓmissa ÷. Nc̃ in terea qͥd facit
mechcꝰ : Alligat c̃tritiones tuas: ut poᷤᷤ¬
sis ꝑuenire ad plenissimã firmitatem
donec c̃solidetur qđ fractũ ÷ qđ alliga¬
tũ ÷. Quȩ st̃ ista alligam̃ta. Tẽporalia

Expanded text:
aequali poneres distortum lignum, non collocaretur, aequali poneres distortum lignum, non collocaretur, undique nutaret, undique agitaretur; quod non loci inaequalitas, sed distortio ligni facit: sicut ait Scriptura, «Quam bonus Israel Deus rectis corde» ! Quid ergo? tortum cor quomodo dirigitur? Et tortum est, et durum: jam ergo tortum et durum frangatur, conteratur, ut dirigatur. Tu dirigere cor tuum non potes: tu frange, ille dirigat. Quomodo tu frangis? quomodo tu conteris? Confitendo, puniendo peccata tua. Quid aliud significat pectorum tunsio? Nisi forte putamus ossa nostra aliquid peccasse, cum caedimus pectus. Sed significamus nos cor conterere, ut a Dominerit perfecta, cum et corporis reparatio implebitur quae promissa est. Nunc interea quid facit medicus? Alligat contritiones tuas, ut possis pervenire ad plenissimam firmitatem, donec consolidetur quod fractum est, quod alligatum est. Quae sunt ista alligamenta? Temporalia
Abbreviated transcription (Latin):
hac uita. quando adhuc ẽfessores sumꝰ.
Nunc gͦ qͥd : Alligat contritiones eorum
Qui curat inqͥt contritos corde. qͦrũ ꝑfati
sanitas in resurrectione iustoꝵ erit: al¬
gat mͦ contritiones eoꝵ. Quȩ sunt alli¬
gam̃ta contritionũ: Sic̃ medici alligoh
fracturas. Aliquando enĩ intelligat&e
hoc caritas ur̃a. & notũ ÷ eis qͥ anim ad¬
uerterunt. uł amedicis audier̃ Aliqͥndo
praue & distorte firmata ut corrigant
medici frangunt. & faciunt uulaꝰ no¬
uum. qͥa mala erat sanitas pͣua. Sicgͦ
rectȩ sunt inqͥt scriptura uie dñi
sed pͣui cordius in illis scandalizabitur
cor habens. Putat torta ẽẽ om̃a quȩde¬
cunt᷑ adõ. putat pͣua eẽ om̃a que fecis
ds̃. & displicent illi om̃a iudicia der
maximeq inqͥb ipse corripit᷑. & sedas
& disputat quam male faciat dsnpa
quere adse. Quid gͦ ei dicit de suꝑ ds̃: lortꝰ
es equus sum. Situ rectꝰ eẽs: sentires ȩqͥ¬
tatem meã. Quẽ admodũ simpauim̃to

Expanded text:
hac vita, quando adhuc confessores sumus, Nunc ergo quid? «Alligat contritiones eorum.» Qui curat, inquit, contritos corde, quorum perfecta sanitas in resurrectione justorum erit; alligat modo contritiones eorum. 7. Quae sunt alligamenta contritionum? Sicut medici alligant fracturas. Aliquando enim; intelligat et hoc Charitas vestra, et notum est eis qui animadverterunt, vel a medicis audierunt: aliquando prave et distorte firmata, ut corrigant medici, frangunt, et faciunt vulnus novum, quia mala erat sanitas prava. Sic ergo «rectae sunt,» inquit Scriptura, «viae Domini; sed pravicordius in illis scandalizabitur»cor habens. Putat torta esse omnia quae dicuntur a Deo, putat prava esse omnia quae fecit Deus, et displicent illi omnia judicia Dei, maximeque in quibus ipse corripitur; et sedet, et disputat quam male faciat Deus, quere ad se. Quid ergo dicit Deus desuper? Tortus es, aequus sum. Si tu rectus esses, sentires aequitatem meam. Quemadmodum si in pavimento
Abbreviated transcription (Latin):
ad captiuitatẽ nr̃am. redẽptorẽ filiũ suũ.
Porta inqͥt tecũ saccũ. ferto ibi p̃tiũ capti¬
uoꝵ. Induit enĩ se mortalitate carnis:
& bi erat sanguis: qͦ fuso redimerentur.
Iuo sanguine collegit disꝑsiones isrł.
Et si ille collegit olĩ disꝑsos. qͦmꝰ satagendũ
÷ ut colligant᷑ mͦ disꝑsi. Si collecti sunt
disꝑsi. ut in manu artificis ad ȩdificiũ
formarent᷑. quomͦ colligendi sunt. qͥde
manu artificis inqͥetudine ceciderunt :¬
gens. Quomͦ colligit: quidait. utcolliga
Q usanat̾ inquit contritos corde. Ecce
qͦmͦ colliguntur disꝑsiones isrł. ut sanent᷑
contriti corde. Qui cor ñ conterunt. non
sanantur. Quid ÷ conterere cor Notũ
sit km̃i. fiat ut sanari possitis. Dictũ ÷
enĩ multis aliis scripturarũ locis. & ma-¬
xime illo loco uoce nra qͥdã cantans¬
dicebat. Qm̃ si uoluisses sacrificiũ decliꝰ¬
sem. Utiq dõ dicebat. Si uoluisses sacri¬

Expanded text:
um suum. Porta, inquit, tecum saccum, ferto ibi pretium captivorum. Induit enim se ille mortalitatem carnis, et ibi erat sanguis quo fuso redimeremur. Illo sanguine collegit dispersiones Israel. Et si ille collegit olim dispersos, quomodo satagendum est ut colligantur modo dispersi? Si collecti sunt dispersi, ut in manu artificis ad aedificium formarentur; quomodo colligendi sunt, qui de manu artificis inquietudine ceciderunt? « Quomodo colligit? quid agit, ut colligat? «Qui sanat contritos corde.» Ecce quomodo colliguntur dispersiones Israel, ut sanentur contriti corde. Qui cor non conterunt, non sanantur. Quid est, conterere cor? Notum sit, charissimi; fiat, ut sanari possitis. Dictum est enim multis aliis Scripturarum locis; et maxime illo loco, voce nostra quidam cantansdicebat, «Quoniam si voluisses sacrificium, dedissem utique:» Deo dicebat,
Abbreviated transcription (Latin):
hominem illum nepotẽ abrahȩ considereᷤᷤ
qͥ dictus ÷ & iacob. qͦmͦ angłos intelligimꝰ
isrł : Si int̾pretationẽ nominis discutiamꝰ.
qͥa & ipse iacob mutato nomine uocatꝰ ÷ isrł:
magis ibi nom̃ isrł. Et utinã & nos sequenteᷤᷤ
simꝰ isrł. Oͥd enĩ int̃p̃tat᷑ isrł: Uidens dm̃.
dent in illa magna ciuitate & ampla &
cȩlesti. Spectaculũ eis. ds̃ ipse ÷. S nos ab
illa ciuitate ꝑegrinam᷑ peccato expulsi
ne ibi maneremus. & mortalitate p̃grauati¬
ne illo rediremꝰ. Respexit ds̃ ꝑ egrinati¬
partẽ : Disꝑsiones isrł colligens. Cecidit
enĩ pars quȩdã. & facta ÷ ꝑegrina. hanc
siuit ñquȩrentes se. Unde quȩ siuit e
Quẽ misit ad captiuitatẽ nr̃ãm: Misit re-¬

Expanded text:
epotem Abrahae consideres, qui dictus est et Jacob; quomodo Angelos intelligimus Israel? Si interpretationem nominis discutiamus, quia et ipse Jacob mutato nomine vocatus est Israel ; magis ibi nomen Israel: et utinam et nos sequentes simus Israel. Quid enim interpretatur Israel? Videns Deum. dent in illa magna civitate et ampla et coelesti; spectaculum eis Deus ipse est. Sed nos ab illa civitate peregrinamur, peccato expulsi, ne ibi maneremus; et mortalitate prane illo rediremus. Sed respexit Deus peregrinatipartem? «Dispersiones Israel colligens.» Cecidit enim pars quaedam, et facta est peregrina: hanc sivit non quaerentes se. Unde quaesivit? quem misit ad captivitatem nostram? Misit Re
Abbreviated transcription (Latin):
amaiore: ut diceret unior qđ seqͥtur. Triu¬
lauo EtaNoustia inuenerunt me: man¬
data tua meditatio mea ÷. Seuiant. ꝑse¬
quantur. dum tamen mandata dĩ non re¬
linquantur. & exipsis mandatis etiam qui
sinon hab̾&: non suꝑ seniores in telligeret
quo intelligat quam sit contẽnendũ qđ
ei possunt auferre ꝑsequentes inimici. aqͥb
se dicit ẽẽ c̃temptũ. Ideo dixit & uiuam.
Quia sieo usq tibulatio necessitasq ꝑuene¬
rit. ut per inimicoꝵ ꝑsequentiũ manus uita
ista finiatur: uiuet inȩt̾nũ. qui tẽporalib
prȩponit iusticiam. quȩ manet inęt̾num.
Quȩ iusticia intribulatione & necessitate.¬

Expanded text:
et junior quod sequitur: «Tribulatio et necessitas invenerunt me, mandata tua meditatio mea est.» Saeviant, persequantur; dum tamen mandata Dei non relinquantur, et ex ipsis mandatis etiam qui si non haberet; non super seniores intelligeret:  quo intelligat quam sit contemnendum quod ei possunt auferre persequentes inimici, a quibus se dicit esse contemptum. Ideo dixit, «et vivam:» quia si eo usque tribulatio necessitasque pervenerit, ut per inimicorum persequentium manus vita ista finiatur; vivet in aeternum, qui temporalibus praeponit justitiam, quae manet in aeternum. Quae justitia in
Abbreviated transcription (Latin):
non oblitus iustificationes dĩ: dolere ꝓini¬
micis suis ȩtate maiorib qui obliti sunt.
Nam quid ÷ iunior ego non sum oblitus. nsi
illi maiores obliti sunt : Neoteros ÷ enim
grece. quod ÷ etram in illo loco ubi die¬
tum est: in quo corrigit iunior uiã suam.
Hoc autem nom̃ comparatiuum ÷ & ideo
bene intelligitur in comparatione maiouꝰ
Duos gͦ popłos hic agnoscamus. qui etian
in rebeccȩ utero luctabantur: quando ñ
exoꝑib sed ex uocante dictũ ÷ ei. maior
seruiet minori. Sed contẽptum se dicit
hic minor idõ factus ÷ maior. qͥaignobila
& contemptibilia mundi elegit ds̃. & ea
quȩ non sunt tanquam sint. ut quȩ sunt
merito obliti sunt uerborum dĩ: qͥsuam
iusticiam constituere uoluerunt. ignorantẽ
iusticiam dĩ. Iste autem iunior non ÷ oblitꝰ:
quia non suam uoluit hab̾e iusticiam sed

Expanded text:
non oblitus justificationes Dei dolere pro ininon oblitus justificationes Dei dolere pro inimicis suis aetate majoribus qui obliti sunt. Nam quid est, «Junior ego non sum oblitus,» nisi, Illi majores obliti sunt? Νεώτερος est enim graece, quod est etiam in illo loco ubi dictum est, «In quo corrigit junior viam suam?» Hoc autem nomen comparativum est, et ideo bene intelligitur in comparatione majoris. Duos ergo populos hic agnoscamus, qui etiam in Rebeccae utero luctabantur; quando «non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Major serviet minori» . Sed contemptum se dicit hic minor; ideo factus est major: quia ignobilia et contemptibilia mundi elegit Deus, et ea quae non sunt, tanquam sint, ut quae sunt merito obliti sunt verborum Dei, qui suam justitiam constituere voluerunt, ignorantes justitiam Dei : iste autem junior non est oblitus, qui non suam voluit habere justitiam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
non sibi. Sponsus enim sibi zelat sponsan
suam. amicus autem sponsi non eam sibide¬
bet zelare sed sponso. Bonus gͦ & huiꝰ intell¬
gendus ÷ zelus. Oausam nanq subiungit
& dicit. Qyia obliti sunt uerboꝵ tuoꝵ in¬
mici mei. Retribuebant gͦ mala ꝓbonis
qm̃ zelabat illos dõ tã uehem̃t᷑ & ardent᷑.
ut eo zelo tabe factum se diceret. illi ait̃
obhoc ipsum inimicitias exercebant. quia
utiq ut dm̃ amarent uolebat. quos aman¬
do zelabat. Non ingratus enim gr̃ȩ dei
ꝑ quam fuerat ex inimico reconciliatus dõ
etiam ipse suos diligebat in imicos. & eos ẽ¬
labat dõ dolens & tabescens qđ ẽẽnt uerdoꝵ
Merito zelabat in suis inimicis cor impenitenꝰ
qui fuerant obliti uerboꝵ dĩ. Ad hoc enim¬
eos flagrabat adducere: quod ipse flagran¬
& contemptus. iustificationes tuas ñ sũ oblitus
Nonsicut mimici mei. qui obliti sunt uer¬
borum tuoꝵ. Uidetur autem minor etate

Expanded text:
non sibi. Sponsus enim sibi zelat sponsam non sibi. Sponsus enim sibi zelat sponsam suam: amicus autem sponsi non eam sibi zelare debet, sed sponso. Bonus ergo et hujus intelligendus est zelus: causam namque subjungit et dicit, «Quia obliti sunt verborum tuorum inimici mei.» Retribuebant ergo mala pro bonis; quoniam zelabat illos Deo tam vehementer et ardenter, ut eo zelo tabefactum se diceret; illi autem ob hoc in ipsum inimicitias exercebant: quia utique ut Deum amarent volebat, quos amando zelabat. Non ingratus enim gratiae Dei, per quam fuerat ex inimico reconciliatus Deo, etiam ipse suos diligebat inimicos, et eos zelabat Deo, dolens et tabescens quod essent verboMerito zelabat in suis inimicis cor impoenitens, qui fuerant obliti verborum Dei: ad hoc enim flagrabat eos adducere, quod ipse flagran contemptus; justificationes tuas non sum oblitus:» non sicut inimici mei, qui obliti sunt verborum tuorum. Videtur autem minor aetate
Abbreviated transcription (Latin):
comedit me. quod cõmemoratum
etiam in eugło nouimus. Simile tam̃
aliquid ÷ tabe fecit. ei qđ ibi ÷ comedit.
Telus autẽ nĩs quod plures codice̾ habent:
nullam ingerit quȩstionem. Quid enim
mirum ⁊ si zelo suo quisque tabescit e.
Quod uero habent aliqui zelus tuus: si¬
gnificat hominem dõ zelantẽ non sibi.
Sed non repugnat. si ipse dicatur & meus.
Nam quid aliud dicit apłs. emulor enim
uos deo. emulatione deic Nam dicendo
emulor uos. quid nisi emułationem de-¬
monstrat suam:. Sed quia dixit dõ. id ÷
non sibi sed dõ: idõ addidit emulatione
dĩ. Hanc quippe suo sp̃u fidelib suis
inspirat ds̃. Amoris enim ÷ nonliuoris.
Nam hȩc fuit causa ut hoc apłs diceret.
Aptaui enim uos inquit uniuiro urginrẽ
castam exhib̾e xp̃o. Timeo aut̃ nesicut
serpens euam se duxit uersutia sua: sic&
zelus domus dĩ: quam tamen zelabat xp̃o

Expanded text:
comedit me:» quod commemoratum comedit me:» quod commemoratum etiam in Evangelio novimus . Simile tamen aliquid est, «tabefecit,» ei quod ibi est, «comedit. Zelus» autem «meus,» quod plures codices habent, nullam ingerit quaestionem: quid enim mirum est si zelo suo quisque tabescit? Quod vero habent aliqui, «zelus tuus,» significat hominem Deo zelantem, non sibi; sed non repugnat si ipse dicatur et «meus.» Nam quid aliud dicit Apostolus, «Aemulor enim vos Deo, aemulatione Dei?» Nam dicendo, «Aemulor vos,» quid, nisi aemulationem demonstrat suam? Sed quia dixit, «Deo,» id est, non sibi, sed Deo; ideo addidit, «aemulatione Dei.» Hanc quippe suo Spiritu fidelibus suis inspirat Deus: amoris enim est, non livoris. Nam quae fuit cura ut hoc Apostolus diceret? «Aptavi enim vos,» inquit, «uni viro virginem castam exhibere Christo: timeo autem ne sicut serpens Evam seduxit versutia sua, sic et zelus domus Dei, quam tamen zelabat Christo,
Abbreviated transcription (Latin):
IXERAT SUPERIOS OUICANTAT
hunc psalmum. Exitus aqͣrũ
descenderunt oculi mei. qm ñ
custodierunt legem tuam. Ubi
se multum fleuisse testatus ÷ pręuaricatio¬
nem suam. Pinde uelut rationẽ reddens
cur multum flere debuerit. & suum grauit᷑
dolere peccatum : istos es inquit dig̃e.
Et Recium iudiciuen ⁊ dum̾. Hȩc utiq u
sticia dĩ rectumq iudicium & ueritas: om̃i
÷ metuenda peccanti. Hac enim damnan-¬
tur diuinitus quicumq daminant᷑. nec
÷ omnino qui de sua dãnatione c̃tra dm̃
iustum recte conqueri possit. Inde fletꝰ
rectus ÷ pęnitentis: qm̃ si cor eiꝰ impęnitens
damnaretur. iustissime utiq damnaret᷑.
Sane iusticiam dicit testimonia dĩ. Iustum
quippe se ꝓbat: mandando iusticiam. Est
etiam hȩc ueritas: ut ds̃ testimoniis talib
habent zelus tuusc. Habent ñ nulli etiam
domus tuȩ. & non tabe fecit me sed come¬
dit me. quod ex alio psalmo quantũ mͥ
uidetur putan dum ÷ emendatum
ubi scriptũ est zelus domus tuę

Expanded text:
ixerat superius qui cantat hunc psalmum, «Exitus aquarum descenderunt oculi mei, quoniam non custodierunt legem tuam:» ubi se multum flevisse testatus est praevaricationem suam. Proinde, velut rationem reddens cur multum flere debuerit et suum graviter dolere peccatum, «Justus es,» inquit, «Domine, et rectum judicium tuum. Mandastistitia Dei rectumque judicium et veritas, omni est metuenda peccanti: hac enim damnantur divinitus quicumque damnantur; nec est omnino qui de sua damnatione contra Deum justum recte conqueri possit. Inde fletus rectus est poenitentis; quoniam si cor ejus impoenitens damnaretur, justissime utique damnaretur. Sane justitiam dicit testimonia Dei: justum quippe se probat mandando justitiam. Est etiam haec veritas, ut Deus testimoniis talibushabent, «zelus tuus?» Habent nonnulli etiam, «domus tuae:» et non, «tabefecit me;» sed, «comedit me.» Quod ex alio psalmo, quantum mihi videtur, putatum est emendandum, ubi scriptum est, «Zelus domus tuae
Abbreviated transcription (Latin):
tes tacorntom eios. Uideant neputent
om̃s ad se ꝑtinere quoddictum ÷. Eligant
cum licet. Cus todientis: igoit tes tacĩ¬
⁊om eios. et coemoria retineiitis: aianoata
eius ut faciant ea. Iam te disponebas ex¬
tollere. & forte reddere michi psalterium
qͦd ego non teneo. aut totam legem memorit̃
pronuntiare. Plane in memoria melior
me. melior quouis iusto. si iustus ad uerbũ
legem non tenet. Sed uide ut prȩcepta
teneas. sed quomͦ teneas. non memoria sed
uita. Memoria retinentib mandata eiꝰ.
non ut reddant ea. sed ut faciant ea. Iam
Forte modo ꝑturbatur unius cuiusq ani-¬
ma. Quis tenet om̃a mandata dĩ: Quis
tenet om̃s litteras dĩ : Ecce uolo non
Sed quistenet om̃a memoria : Noli time¬
re. non te onerat. Induob prȩceptis tota
lex pendet & propħe. Sed totam legem
uolo tenere. Tene si potes. quando potes.
quomͦ potes. Quam cumq paginã in terõ¬
gaueris. hoc tͥ respondebit. Qđ tenes tene.

Expanded text:
testamentum ejus.» Videant ne putent testamentum ejus.» Videant ne putent omnes ad se pertinere quod dictum est: eligant, cum licet. «Custodientibus,» inquit, «testamentum ejus, et memoria retinentibus mandata ejus, ut faciant ea.» Jam te disponebas extollere, et forte reddere mihi Psalterium, quod ego non teneo, aut totam Legem memoriter pronuntiare. Plane in memoria melior me, melior quovis justo, si justus ad verbum Legem non tenet: sed vide ut praecepta teneas. Sed quomodo teneas? Non memoria, sed vita. «Memoria retinentibus mandata ejus:» non ut reddant ea; sed, «ut faciant ea.» Jam forte modo perturbatur uniuscujusque anima. Quis tenet omnia mandata Dei? quis tenet omnes Litteras Dei? Ecce volo non sed quis tenet omnia memoria? Noli timere; non te onerat. «In duobus praeceptis tota Lex pendet, et Prophetae» . Sed totam Legem volo tenere. Tene, si potes, quando potes, quomodo potes. Quamcumque paginam interrogaveris, hoc tibi respondebit: Quod tenes, tene;