comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
do a malo audis eugłium. Ue illi qui sibi
ministrat: id est qui sua ibi querit. Tu xp̃i
te ad domum illam: id est ad cor. Non
habitabat in corde meo faciens suꝑbiam:
nullus talis habitabat in corde meo. Resi¬
liebat enim inde. Nemo habitabat in cor¬
de meo: nisi mitis et quietus. Suꝑbus non
illic habitabat: non enim habitat in corde
iusti miustus. Sit a te iustus remotus. nescio
quõt milibus et mansionibus: simul habi.¬
tatis. si unum cor habetis. Non habitabit
in mecdio domus meȩ faciens suꝑbiam: Lo¬
quens iniqua non clirexit in cons perci
oclorum meorum. Hec est uia immacteas
ubi intelligimus quando ad nos uenia
dñs. En matutinis interficiebam om̃s
catores terrȩ. Hoc obseuriun est: digna¬
ni aduertere. Iam finis psalmi est: in ma¬
tutinis interficiebam om̃s peccatores tn¬
rȩ. Quare: Ut disꝑlam de ciuitate
dñi om̃s oꝑantes iniquitatem. Sunt
in ciuitate dñi oꝑantes iniquitatem: et

Expanded text:
do a malo audis Evangelium. Vae illi qui sibi do a malo audis Evangelium. Vae illi qui sibi ministrat, id est, qui sua ibi quaerit: tu. Christi te ad domum illam, id est, ad cor. Non habitabat in corde meo faciens superbiam: nullus talis habitabat in corde meo; resiliebat enim inde. Nemo habitabat in corde meo; nisi mitis et quietus; superbus non illic habitabat. Non enim habitat in corde justi injustus. Sit a te justus remotus nescio quot millibus et mansionibus; simul habitatis, si unum cor habetis. «Non habitavit in medio domus meae faciens superbiam. Loquens iniqua non direxit in conspectu oculorum meorum.» Haec est via immaculata, ubi intelligimus quando a8 In matutinis interficiebam omnes peccatores terrae.» Hoc obscurum est; dignamini advertere: jam finis Psalmi est. «In matutinis interficiebam omnes peccatores terrae.» Quare? «Ut disperdam de civitate Domini omnes operantes iniquitatem.» Sunt ergo in civitate Domini operantes iniquitatem, et
Abbreviated transcription (Latin):
pasci cibo iniquitatis: et non tibi conues
Et unde tu pascebaris: Et quid te delec¬
tabat ubi ille tibi non conuescebatur:
Iculi mei inquit suꝑ fideles terrȩ. ut con-¬
sedeant hi mecum. Dñs dieit. ocłi mei
suꝑ fideles terrȩ. ut consederent hi mecũ:
id est ut mecum sederent. Quomodo sede.¬
rent: Selebitis suꝑ duodecim thronos: iii¬
dicantes duodecim tribus isrł. Iudicant
fideles terrȩ: quibus dicitur. Nescitis quia
angłos iudicabimus: Ocli mei suꝑ fideles
terre ut conseclerent hi mecum: ambulans
in uia immaculata hic michi ministrabat.
Michi ait non sibi. Multi enim ministrant
euglium sed sibi ministrant: quia sua que¬
runt non quȩ iħu xp̃i. Quid est xxp̃o mini¬
strare : Ea quȩ xp̃i sunt querere. Et qui¬
dem quando mali annuntiant eugłium:
alii saluantur alii puniuntur. Dictum
est enim. Quȩ dicunt facite: quȩ autem fa-¬
ciunt. facere nolite. Non tuneas ergo: qu̾a¬

Expanded text:
pasci cibo iniquitatis, et non tibi convescpasci cibo iniquitatis, et non tibi convesc10 «vers.» 6. Et unde tu pascebaris? et quid te delectabat, ubi ille tibi non convescebatur? «Oculi mei,» inquit, «super fideles terrae, ut considerent hi mecum.» Dominus dicit, «Oculi mei super fideles terrae, ut considerent hi mecum:» id est, ut mecum sederent. Quomodo sederent? «Sedebitis super duodecim thronos, judicantes duodecim tribus Israel» . Judicant fideles terrae, quibus dicitur: «Nescitis quia angelos judicabimus» ? «Oculi mei super fideles terrae, ut considerent hi mecum. Ambulans in via immaculata, hic mihi ministrabat. Mihi» ait, non sibi. Multi enim ministrant Evangelium, sed sibi ministrant; quia sua quaerunt, non quae Jesu Christi . Quid est, Christo ministrare? Ea quae Christi sunt quaerere. Et quidem quando mali annuntiant Evangelium, alii salvantur, illi puniuntur. Dictum est enim: «Quae dicunt, facite; quae faciunt, facere nolite» . Non timeas ergo quan
Abbreviated transcription (Latin):
corpus ipsius manducamus. Dicebant enĩ
cum uiderent eum pendentem in cruce.
insultantes: quia insatiabiles corde erant.
Dicebant ergo. Si filius dĩ est: descendat
de cruce. Alios saluos fecit: se saluare
non potest: Pascebantur cibo crudelitatis
sue: et ille pascebatur cibo misedĩȩ suȩ.
Pater inquit ignosce illis: qul nesciunt
quid faciunt. Illi ergo habebant alias e¬
pulas: ille alias. Sed quid dictum sit de
mensa suꝑborum: audite. Fiat mensa eoꝵ
coram ipsis in muscipulam: et in retribu.¬
tionem et in scanclalum. Pasti sunt: capti
sunt. Quomodo autem aues ad muscipu¬
lam. aut pisces ad hamum. pascuntur sed
capiuntur: sic et ipsi. Habent ergo impii
ȩpulas suas: habent et pii ȩpulas suas.
Audi epulas piorum. Beati qui esuriunt
et sitiunt iusticiam: quoniam ipsi satura.¬
buntur. Si ergo pius pascitur cibo iusticiȩ.
et impius suꝑbiȩ: non mirum si insatiabi.¬
lis corde pascitur cibo iniquitatis. Noli

Expanded text:
corpus ipsius manducamus. Habent ergo corpus ipsius manducamus. Habent ergo cum viderent eum pendnetem in cruce, insultantes, quia insatiabiles corde erant; dicebant ergo: «Si Filius Dei est, descendat de cruce; alios salvavit, se salvare non potest» . Pascebantur cibo crudelitatis suae, et ille pascebatur cibo misericordiae suae. «Pater,» inquit, «ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Illi ergo habebant alias epulas, ille alias. Sed quid dictum sit de mensa superborum, audite: «Fiat mensa eorum coram ipsis in muscipulam, et in retributionem, et in scandalum» . Pasti sunt, capti sunt. Quomodo enim aves ad muscipulam, aut pisces ad hamum pascuntur, sed capiuntur; sic et ipsi. Habent ergo impii epulas suas, habent et pii epulas suas. Audi epulas piorum: «Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur» . Si ergo pius pascitur cibo justitiae, et impius superbiae; non mirum si insatiabilis corde. Pascitur cibo iniquitatis: noli
Abbreviated transcription (Latin):
tis. et cum impiis sepe uescimur. Quid¬
est hoc quod ait suꝑbo ocło. et insaciabili
corde: cum hoc non conuescebar: Habet
epulas suas cor pium: habet epulas suas
cor suꝑbum. Nam ꝓpter cibos ipsos cordis
suꝑbi: iclio dixit insatiabili corde. Cor su
ꝑbum unde pascitur: Si suꝑbris est. iui.¬
dus est: aliter non potest. Suꝑbia: mater
inuidiȩ. Non potest nisi generare hanc:
et cum illa semꝑ esse. Om̃is ergo suꝑbus:
inuidus est. Si iniudus est: malis alienis
pascitur. Unde dicit apłs. Si mordetis. et
comeditis inuicem: uidete ne ab inuicem
consumamini. Uidetis ergo comedentes:
nolite his conuesci. fugite tale conuiuium.
Neq enim se satiant gaudendo de malis
alienis: quia insatiabili corde sunt. Caue
ne capiaris in epulis eorum: laqueo diabo¬
li. Cibis talibus pascebantur iudei: quan¬
do crucifixerunt dñm. Sed quia pasce
bantur: tanquam de pena dñi. Nam et
nos tanquam de eruce dñi pascimur: quia

Expanded text:
tis et cum impiis saepe tis et cum impiis saepe est hoc, Superbo oculo, et insatiabili corde, huic non convescebar? Habet epulas suas cor pium, habet epulas suas cor superbum. Nam propter cibos ipsos cordis superbi, ideo dixit, insatiabperbum unde pascitur? Si superbus est, invidus est: aliter esse non potest. Superbia, mater invidentiae est: non potest nisi generare hanc, et cum illa semper esse. Omnis ergo superbus, invidus est: si invidus est, malis alienis pascitur. Unde dicit Apostolus: «Si mordetis et comeditis invicem; videte ne ab invicem consumamini» Videtis ergo comedentes; nolite his convesci, fugite tale convivium; neque enim se satiant gaudendo de malis alienis, quia insatiabili corde sunt. Cave ne capiaris in epulis eorum laqueo diaboli. Cibis talibus pascebantur Judaei, quando crucifixerunt Dominum: sed quia pabantur tanquam de poena Domini, et nos de cruce Domini pascimur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
hanc mulierem: Intraui in comum tuam.
aquam acd pedes meos non clecisti. Ita aut̃ẽ
lacrims suis lauit pecles meos: et cȩtera quȩ
nostis. Non opus est in aliis ꝓꝑter quȩ destimo¬
nium achibiumus: duieius immorari. Iste
phariseus suꝑbus erat: conuescebatur cuun
illo adñs. Quid est ergo quod ait. suꝑbo ocło
et msatiabili corde non conuescebar: Quid
est non conuescebar Non cum illo manduca
bam. Quomoclo nobis ꝓponit hȩc que ipse ñ
fecit: Ad imitationem suam nos hortatur.
Uidemus eum conuiuatum esse cum suꝑbis.
Quomodo nos ꝓhibet ne conuiuemur cum
eis: Nos quidem fr̃s ꝓpter correptionem
aliquam tenemus nos etiam a fr̃ibus nr̃is:
et non cum eis conuiuamur ut corrigant᷑.
Cum extraneis potius conuiuamur. et cũ
paganis: quam cum his qui nobis herent.
cant et corrigantur: sicut dicit apłs. Si
non ut mimicum eum existimetis: sed cor¬
ripite ut fr̃em. facimus hoc plerumꝙ ꝓpt̃
mecdicinam: et tamen cum extraneis mul¬

Expanded text:
um tuam; aquam mihi ad pedes non dedisti: ista autem lacrymis suis lavit pedes meos» ; et caetera quae nostis. Non opus est in aliis propter quae ad testimonium adhibuimus, diutius immorari. Iste pharisaeus superbus erat, convescebatur cum illo Dominus; quid est ergo quod ait, «Superbo oculo et insatiabili corde, huic non convescebar?» Quid est, «non convescebar?» Non cum illo mbam. Quomodo nobis proponit haec quando ipse non fecit? Ad imitationem suam nos hortatur: videmus eum convivatum esse cum superbis, quomodo nos prohibet ne convivemur cum eis? Nos quidem, fratres, propter correptionem aliquam tenemus nos etiam a fratribus nostris, et non cum eis convivamur, ut corrigantur. Cum extraneis potius convivamur, et cum paganis, quam cum his qui nobiscum erantcant et corrigantur, sicut dicit Apostolus: Si non ut inimicum eum existimetis, sed corripite ut fratrem . Facimus hoc plerumque propter medicinam, et tamen cum extraneis mul
Abbreviated transcription (Latin):
ta mala cotidie. et tamen iiuere. nusi
mali sibi contingere et putabat aut doi.¬
mire dm̃. aut res humanas non attendn
aut amare facta hominum mala. Toit
istam cogitationem de corde: sed bene
telligentibus. Quid ergo ait: Exristims
o homo qui udicas qui talia agunt. et fi¬
cis ear quoniam tu effugies iudicium qsꝰ
Et quasi diceret quare facio tanta mala
cotidie. et nichil mali michi contingit:
secutus ostendit illi tempus miscdiȩ. An
diuitias benignitatis. et patientiȩ. et long¬
nimitatis eius contempnis : Et reuera ꝙ
hoc contempnebat: fecit illum sollietil.
Ignoras inquit. quoniam benignitas dĩ
ad penitentiam te adducit: Ecce temsꝰ
miscdiȩ. Ne autem hoc ille semꝑ putaret
futurum. quomodo secutus. eum terruit.
tu autem iam tempus iucdicii audi. di.¬

Expanded text:
ulta mala quotidie, et tamen vivere, nihil mali sibi contingere; et putabat aut dormire Deum, aut res humanas non attendere, aut amare facta hominum mala. Tollit istam cogitationem de corde, sed bene intelligentibus. Quid ergo ait? «Existimas, o homo» «qui judicas eos qui talia agunt, et facis ea, quoniam tu effugies judicium Dei?» Et quasi diceret, Quare facio tanta mala quotidie, et nihil mali mihi contingit? secutus ostendit illi tempus misericordiae: «An divitias benignitatis, et patientiae, et longanimitatis ejus contemnis?» Et vere quia hoc contemnebat; sed fecit illum sollicitum. «Ignoras,» inquit, «quoniam benignitas Dei ad poenitentiam te adducit» Ecce tempus misericordiae. Ne autem hoc ille semper putaret futurum, quomodo secutus eum terruit? «Tu autem» jam tempus judicii audi; au
Abbreviated transcription (Latin):
almus iste centesimus: quod ha-¬
bet in primo uersu. hoc in toto
eius corpore querere debemus.
iscdiam et iudicium: uoccoca¬
cantabo tibi dñe. Nemo
sibi ad impunitatem blan¬
diatur de miscdia dĩ: qͥa
est iudicium. Et nemo
in melius comimutatus exhorreat iudiciũ
qi: quia precedit misccłia lĩ. Homines enĩ
quancdo uidicant: aliquando uicti miscłia.¬

Expanded text:
almus iste centesimus quod habe in primo versu, hoc in toto ejus corpore quaerere debemus. «Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine.» Nemo sibi ad impunitatem blandiatur de misericordia Dei; quia est et judicium: et nemo in melius commutatus exhorreat judicium Dei; quia praecedit misericordia. Homines enim quando judicant, aliquando victi miseri
Abbreviated transcription (Latin):
intueri eandem lucem caꝑer eosdem
fontes bibere: eadem pluuia saginarie
hislem fructibus terre repleris similiter
aerem istum ducere: habere ȩqualiter
bona muncdi. Noli putare iniustum esse
dm̃: qui dat ista ęqualiter et iustis et in¬
iustis. Misedĩȩ tempus est: nondum udi
non inueniret quos ꝑ iudicium coronaret.
Est ergo miscdiȩ tempus: quando patien.¬
tia dĩ ad penitentiam adducit peccan.¬
tes. Audi apłm distinguentem utrumꝙ
tempus: et distingue et tu. Existimas
autem inquit o homo qui uidicas eos
qui faciunt ea. et eadem agis ÷ quoniam
effugies iudicium dĩ: Intendice. Uilas

Expanded text:
intueri, eamdem lucem capere, eosdem intueri, eamdem lucem capere, eosdem fontes bibere, eadem pluvia saginari, iisdem fructibus terrae repleri, similiter aerem istum ducere, habere aequaliter bona mundi; noli putare injustum esse Deum, qui dat ista aequaliter et justis et injustis. Misericordiae tempus est, nondum judicnon inveniret quos per judicium coronaret. Est ergo misericordiae tempus, quando patientia Dei ad poenitentiam adducit peccantes. 2. Audi Apostolum distinguentem utrumque tempus, et distingue et tu: «Existimas autem,» inquit, «o homo qui judicas eos qui faciunt ea, et eadem agis, quoniam tu effugies judicium Dei?» Intendite. Videbat
Abbreviated transcription (Latin):
tatem miscdiȩ ꝑdit iudicii seueritatem:
miscdiȩ bonitatem. Ecce si temporibus dis¬
tinguamus hȩc duo. miscdiam et iudiciũ.
forte enu non sine causa ipso ordine posi¬
ta sunt. ut non diciceret udicium et mi¬
scdiam. sed misediam et iudicium⁊ si ergo
ꝑ tempora distinguamus hȩc duo: forte
inuenimus modo tempus miscdiȩ esser fu¬
turum autem tempus iudicii. Quomodo
est primo tempus misccłiȩ : Primo in dõ
considera: ut et tu quantum tibi ipse do¬
nauit. imiteris patrem. Neꝙ enim arro¬
ganter dicimus patrem nr̃m nos debere
imitari: quandoquidem dñs ipse uincus
dĩ filius. ad hoc nos hortatur dicens.
estote sicut pater uester cȩlestis⁊ cum di¬
uliceret diligite inimicos ur̃os. or ate ꝓ eis
qui uos ꝑsecuntur: ut sitis inquit filii
patris ur̃i qui in cęlis est. qui solem suum
facit oriri suꝑ bonos et malos: et pluit
suꝑ ustos et iniustos. Ecce miscđia quan¬
do uides iustos et iniquos eundem solem

Expanded text:
tate clementiae iudicii perdere veritatem ricordiae bonitatem. Ecce si temporibus distinguamus haec duo, misericordiam et judicium; forte enim non sine causa ipso ordine posita sunt, ut non diceret, Judicium et misericordiam, sed, «misericordiam et judicium:» si ergo per tempora distinguamus haec duo, forte invenimus modo tempus esse misericordiae, futurum autem tempus judicii. Quomodo est primo tempus misericordiae? Primo in Deo considera, ut et tu quantum ipse tibi donaverit, imiteris Patrem. Neque enim arroganter dicimus, Patrem nostrum nos debere imitari; quandoquidem Dominus ipse unicus Dei Filius ad hoc nos hortatur, dicens: «Estote sicut Pater vester coelestis.» Cum diceret, «Diligite inimicos vestros, orate pro eis qui vos persequuntur: ut sitis,» inquit, «filii Patris vestri qui in coelis est; qui solem suum facit oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos» . Ecce misericordia. Quando vides justos et injustos eumdem solem
Abbreviated transcription (Latin):
nnt uerbum. et uerbum erat apud dm̃.
et ds erat uerbum: et om̃ia ꝑ ipsum facta
suit: Ibi certe habemus. et contristatus est iħs.
e fatigatus est iħs. et clormiuit iħs. et esurut
et situit ib̃s. et orauit: et ꝑnoctauit in oran
uando: et globi sanguinis decurrebant per
onpus eius. Quid enim ostendebat quando
pcnpus orantis. globi sanguinis distillabant:
nsi quia corpus erus quod est ȩccła martyrũ
languinem iam fluebat.¬

Expanded text:
erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Omnia per ipsum faatus est Jesus , et fatigatus est Jesus , et dormivit Jesus , et esurivit et sitivit Jesus , et oravit, et pernoctavit in oranderstabat» «in orando; et globi sanguinis decurrebant per corpus ejus» . Quid ostendebat, quando per corpus orantis globi sanguinis destillabant, nisi quia corpus ejus, quod est Ecclesia, martyrum sanguine jam fluebat
Abbreviated transcription (Latin):
sua in cruce pendens. et dicens. chs nul slẽ
.dnat in forma serui. Ior ereator. hic cre¬
rlerceituram mutanclam non mutatus
Qsunense et secum nos faciens unum honar¬
mi caput et corpus. Otamus ergo ad illum.
pllum. in illo: et dieimus eum ilo. et cdieit
ubiseum. cum dicimus in illo. Dicit in nobis
sdlm hiuus orationem. qui titulatur ora¬
o dauid: quia cdñs noster secłm carnem filiꝰ
duis. secdm uero diuinitatem. dñs clauid.
ceratr dauia. Et non solum ante lauid.
Nante abraham ex quo clauid: sed ante acdã
r quo om̃s homines⁊ secl et ante cȩlum et ter¬
am in quo om̃is creatura est. Nemo ergo cũ
uait hec uerba dicat. non xp̃c dicit: aut
nisus dicat non ego clico: immo si se in xp̃i
inpore agnoscit: utrumꝙ dicat. et xp̃c dicit.
t go dico. Noli aliquid clicere sine illo: et
indicit aliquid sine te. Nonne habemus in
nsio. ubi certe scriptum est. in principio

Expanded text:
sua, in cruce pendens, et dicens: «Deus meus, Dsua, in cruce pendens, et dicens: «Deus meus, DDei, orat in forma servi: ibi Creator, hic creatus, creaturam mutandam non mutatus assumens, et secum nos faciens unum hominem, caput et corpus. Oramus ergo ad illum, per illum, in illo: et dicimus cum illo, et dicit nobiscum; dicimus in illo, dicit in nobis psalmi hujus orationem, qui intitulatur, «Oratio David.» Quia Dominus noster secundum carnem filius David: secundum vero divinitatem Dominus David, et creator David; et non solum ante David, ante Abraham, ex quo David; sed et ante Adam, ex quo omnes homines; sed et ante coelum et terram, in quo omnis creatura est. Nemo ergo cum audit haec verba, dicat, Non Christus dicit; aut rursus dicat, Non ego dico: imo si se in Christi corpore agnoscit, utrumque dicat, et, Christus dicit, et, Ego dico. Noli aliquid dicere sine illo, et non dicit aliquid sine te. Nonne habemus in Evangelio? Ubi certe scriptum est, «In principio
Abbreviated transcription (Latin):
pud dm̃. et ds̃ erat uerbum. hoc erat upa¬
cipio apud dm̃. om̃ia ꝑ ipsum facta surs e
ipso factum est nichil: intuentes hauc itli¬
et supeminentissimam. et excedentem ihi
creaturarum sublimia. diuinitatem fili dr
audiuimus enim in aliqua parte seriptuni
uelut gementem. or antem. consitentem: a
bitamus ei tribuere uerba hȩc. ex eo quodas¬
tatio nr̃a de recenti eius contemplatione ꝙ
erat in diuinitate. pigrescit descendere a
eius humilitatem: et tanquam faciat ili a¬
riam. si eius uerba in homine agnoscat ade̾
uerba dirigebat. cum dnm deprecaretur
heret plerumq et conatur mutare sentenan
et non ei occurrit in scriptura. nisi quod ad
ipsum recurrat: et ab illo deuiare non sinati
Exꝑgiscatur ergo et euigilet in fide sua e
uideat quia ille quem contemplabatur puib
ante in forma dĩ. formam serui accept. il
similitudinem hominum factus. et habtuq
uentus ut homo. humiliauit se factus dides
usq ad mortem: et uerba psalmi uolut I

Expanded text:
m, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil» ; intuentes hanc et supereminentissimam et excedentem omnia creaturarum sublimia divinitatem Filii Dei, audimus etiam in aliqua parte Scripturarum velut gementem, orantem, confitentem; et dubitamus ei tribuere verba haec, ex eo quod cogitatio nostra de recenti ejus contemplatione quae erat in divinitate, pigrescit descendere ad ejus humilitatem; et tanquam faciat illi injuriam, si ejus verba in homine agnoscat, ad quem verba dirigebat cum Deum deprecaretur, haeret plerumque, et conatur mutare sententiam; et non ei occurrit in Scriptura, nisi quod ad ipsum recurrat, et ab illo deviare non sinat. Expergiscatur ergo, et evigilet in fide sua; et videat quia ille quem contemplabatur paulo ante in forma Dei, formam servi accepit, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo, humiliavit se factus obediens usque ad mortem ; et verba Psalmi voluit esse
Abbreviated transcription (Latin):
ullum maius donum prestare posset
ds hominibus. quam ut uerbum suũ
ꝑ quod condidit om̃i a. faceret illis
caput ⁊ et illos ei tanquam membra
coaptar et: ut esset filius dĩ. et filius homi¬
nise unus lĩ cum patre: unus homo cum ho-¬
minibus: ut et quando loquimur ad dm̃
deprecantes. non inde filium separemus⁊ et
quando precamur corpus filii. non a se sepa¬
ret caput suum: sit ꝙ ipse unus saluator cor¬
poris sui. dñs noster iħs cop̾c filius dĩa et o
ret ꝓ nobis. et oret in nobis: et oretur a nob̃.
Oret ꝓ nobis ut sacerelos nosteraout ines
ut caput urintoretur a nobis ut ełs uos

Expanded text:
ullum majus donum praestare posset Deus hominibus, quam ut Verbum suum, per quod condidit omnia, faceret illis caput, et illos ei tanquam membra coaptaret, ut esset Filius Dei, et filius hominis, et unus Deus cum Patre, unus homo cum hominibus; ut et quando loquimur ad Deum deprecantes, non inde Filium separemus: et quando precatur corpus Filius, non a se separet caput suum, sitque unus ipse Salvator corporis sui Dominus noster Jesus Christus Filius Dei, qui et oret pro nobis, et oret in nobis, et oretur a nobis: orat pro nobis ut sacerdos noster, orat in nobis ut caput nostrum, oratur a nobis, ut Deus
Abbreviated transcription (Latin):
uelut ad quandam humilitatem magu
dõ dubitemus eam illi tribuere: qunones
tauit se nobis a cliungere. Ei quippe sens
uersa creatura: quia ꝑ ipsum faetaes ir¬
sacreatura. Et ꝓpterea cum eiis sulintes¬

Expanded text:
elut ad quamdam humilitatem indignam Deo, dubitemus eam illi tribuere, qui non dubitavit se nobis adjungere. Ei quippe servit universa creatura, quia per ipsum facta est universa creatura. Et propterea, cum e
Abbreviated transcription (Latin):
fructu axp̃ĩ suꝑ libanum. il est suꝑ arbores dit¬
nas et ligna imputribilia quia ille fruetuiste¬
nus est. omĩs claritas hominis sccłm temporat
scli celsituclinem feno comparatur: quoniana
credentibus et uitam ȩternam iam spantidus
sꝑnitur felicitas temporalis. ut impleatur ils¬
quod scriptum est. omĩs caro fenum. et om̃ili¬
ritas hominis ut flos feni: fenum aruit. fidst
dit: uerbum diĩ manet in eternum. Ibesfti
ctus dnĩ eiꝰ exaltatus: suꝑ libanum. Sempenti
caro fenum fuit: et claritas carnis ut flos feni.
Sed quia non demonstrabatur que fuerat s¬
genda et preponenda felicitas: fos fem ꝓnis
no habebatur. Nec solum minime contempl¬
batur: sed etiam maxime appecebatur. Qul
ergo tunc ita esse ceꝑit. quando anmuduri
atꝙ contemptum quicquid florebat insibitl
et comparabitur feno terrȩ. quiequid ꝓiise¬

Expanded text:
fructu Christi super Libanum, id est super arbores diuturnas et ligna imputribilia, quia ille fructus aeternus est; omnis claritas hominis secundum temporalem saeculi celsitudinem feno comparatur, quoniam a credentibus et vitam aeternam jam sperantibus spernitur felicitas temporalis, ut impleatur quod scriptum est. Omnis caro fenum, et omnis claritas carnis ut flos feni: fenum aruit, autem Domini manet in aeternum . Ibi est fructus ejus exaltatus super Libanum. Semper enim caro fenum fuit, et claritas carnis ut flos feni: sed quia non demonstrabatur quae fuerat eligenda et praeponenda felicitas, flos feni pro magno habebatur; nec solum minime contemnebatur, sed etiam maxime appetebatur. Quasi ergo tunc ita esse coeperit, quando aversum est atque contemptum quidquid florebat in saeculet comparabitur feno terrae quidquid
Abbreviated transcription (Latin):
dõ. Hanc pacem susci piant montes pboes
id est predicationem legationemꝙ pacs au
Colles autem iusticiam. hoc est obechientian
est in hominibus et in omĩ rationali ereauu des
iusticiȩ origo atꝙ ꝑfectio: ita ut duorim hmn¬
num id est adam qui fuit caput mortisiña
magna distinctio: quia sicut ꝑ inobecientin
unius hominis peccatores constituti sunt nido
ita et ꝑ obedientiam unius hominis iusticnti¬
tuentur multi. Suscipiant ergo montes
cem ppło et colles iusticiam: ut hoc mocboiti¬
et colles: utrosq predicatores eugłice pacisu
telligendos puto siue prececdentes siue subs¬
quentes. In his autem codicibus illud sequr
usticia iudicabit pauꝑes ppłi. Secl illi codus
magis approbantur qui habent quod supais¬
posuimus: suscipiant montes pacem ppl̃o gti
les iusticiam. Aliqui autem habent pplotus
aliqui non habent tuo: sed tantum modopll¬

Expanded text:
o . Hanc pacem suscipiunt montes populo ejus, id est, praedicationem legationemque pacis ejus: colles autem justitiam; hoc est obedientiam, quod est in hominibus et in omni rationali creatura omnis justitiae origo atque perfectio; ita ut duorum hominum, id est, Adam qui fuit caput mortis nostmagna distinctio: quia sicut per inobedientiam unius hominis, peccatores constituti sunt multi; ita et per obedientiam unius hominis, justi constituentur multi . Suscipiant ergo montes pacem populo, et colles justitiam; ut hoc modo utriet colles: utrosque praedicatores evangelicae pacis intelligendos puto; sive praecedentes, sive subsequentes. In his autem codicibus illud sequitur: In justitia judicabit pauperes populi. Sed illi magis codices approbantur, qui habent quod supra exposuimus, Suscipiant montes pacem populo, et colles justitiam. Aliqui autem habent, populo tuo; aliqui non habent tuo, sed tantummodo
Abbreviated transcription (Latin):
libanum fruetus eius. Biban̾um solemus accipe
ueluti huius scłi dignitatem: quoniam mons li
banis excelsas arbores habens et nomen ipsum
interpretatur candidatio. Quid enim mirum
si suꝑ om̃e huius seli preclarum fastigium fructus
suꝑ extollitur xp̃c: cuius fructus dilectores om̃ia
sclaria culmina contempserunt: Si autem in
bono acripimus libanum ꝓpter cedros libani
quas plantauit: quis alius fructus intelligendꝰ
est qui suꝑ hunc libanum extollitur. nisi de quo
apłs dicit. de caritate locuturus. adhuc suꝑemi¬
uentem uiam uobis demonstro: Hoc enun et in
primo ꝓponitur numerus diuinorum ubi ait:
fructus autem spĩ est. caritas. atꝙ inde cetera
ubiꝙ consequentia contexuntur. Et florebunt
de ciuitate sicut fenum terrȩ. Quoniam am¬
bigue posita est ciuitas: nec adiunttum est eius
aut cdĩ. Non enim dietum est de ciuitate eius
tiest frumenti. Nam et boc fenum apelar
terram omẽ lignum et om̃e fentum nclia

Expanded text:
Libanum fructus ejus. » Libanum solemus accipere Libanum fructus ejus. » Libanum solemus accipere veluti hujus saeculi dignitatem; quoniam mons est Libanus excelsas arbores habens, et nomen ipsum interpretatur Candidatio. Quid enim mirum, si super hujus saeculi praeclarum omne fastigium fructus superextollitur Christi, cujus fructus dilectores omnia saecularia culmina contempserunt? Si autem in bono accipimus Libanum, propter cedros Libani quas plantavit ; quis alius fructus intelligendus est, qui super hunc Libanum extollitur, nisi de quo Apostolus dicit de charitate sua locuturus: Adhuc supereminentem viam vobis demonstro ? Haec enim et in primo proponitur munerum divinorum, ubi ait. Fructus autem spiritus est charitas; atque inde caetera utique consequentia contexuntur Et florebunt de civitate sicut fenum terrae. Quoniam ambigue posita est civitas, nec adjunctum est ejus, ausicuti est frumenti: nam et hoc fenum appellaterram omne lignum et omne fenum , nec
Abbreviated transcription (Latin):
est tototempore. benedicent ei: satis aꝑtum est.
Et erit firmamentum in terra in summis montiũ.
Om̃s enim ꝓmissiones cdĩ in illo etiam id est in illo
firmatȩ sunt: quia impletum est. quicquid pro
sauite nr̃a ꝓpħatum est. Nam summa montium
scripturarum diuinarum auctores id est ꝑ quos
ministrate sunt. intelligere conuenit:: in quibus
utiꝙ ipse est firmamentum: quoniam ad illum
omĩa quȩ diuinitus scripta sunt referuntur. Hoc
autem in terra esse uoluit: quia ꝓpter eos qui in
terra sunt illa scripta sunt. Unde et ipse in terra
uenit: ut ea cuncta firmaret. id est in se monstra¬
ret intelligi ampleri. Oportebat inquit impleri
omĩa quȩ scripta sunt in lege et ꝓpħis et psaliis
de me: id est in sumiis montium. Sic enim
uenit in nouissimis temporibus manifestus mons
dnĩ paratusus in cacumine montium: quod hic
ait in suminis montium. Suꝑ extolletur suꝑ

Expanded text:
est toto tempore, benedicent ei, satis apertum estest toto tempore, benedicent ei, satis apertum est. 18. vers. 16. Et erit firmamentum in terra, in summis montium. Omnes enim promissiones Dei in illo Etiam , id est, in illo firmatae sunt; quia in illo impletum est quidquid pro salute nostra prophetatum est. Nam summa montium, Scripturarum divinarum auctores, id est, per quos ministratae sunt, intelligere convenit; in quibus utique ipse est firmamentum, quoniam ad illum omnia quae divinitus scripta sunt, referuntur. Hoc autem in terra esse voluit, quia propter eos qui in terra sunt, illa conscripta sunt: unde et ipse in terram venit, ut ea cuncta firmaret, id est, in se monstraret impleri. « Oportebat enim, » inquit, « impleri omnia quae scripta sunt in Lege et Prophetis et Psalmis de me » ; id est, « in summis montium. » Sic enim venit « in novissimis temporibus manifestus mons Domini, paratus in cacumine montium » ; quod hic ait, « in summis montium. Superextolletur super
Abbreviated transcription (Latin):
figurate transiectum est: in alium uero salomo¬
nem icdest uerum pacificum. Nonenim ille
dñatus est a flumine usꝙ ad terminos orbis terrȩ.
Sic ergo ꝓpħatum est: etiam sapientes huius mun¬
di in xp̃o fuisse credituros. Perarabiam autem
etiamgentes intelligimus. fer aurum sapientiam:
quȩ ita excellit inter om̃s doctrinas sicut aurũ
inter metalla. Unde scriptum est. Accipite pru¬
dentiam sicut argentum: et sapientiam sicut
aurum ꝓbatum. Et adorabunt de ipio sẽp.
Quod habet grecus piubatum̃: aliqui inter pre¬
tati sunt de ipso: aliqui ꝓ ipso uel ꝓeo. Quidest
autem de ipsdr nisi forte quodoramus dicentes
adueniat regnum tuum: p̃i nanꝙ aduen¬
tus presentauit fidelibus regnum dĩ. Pro eo
uero quomodo intelligatur angustum est: nisi
corpus eius est. De xp̃o quippe et ȩccła premis¬
sum est sacramentum magnum: erunt duo
in carne una.Iam uero quod sequitur tota die. id

Expanded text:
figurate transjectum est in alium verum Salomofigurate transjectum est in alium verum Salomonem, id est verum pacificum: non enim ille dSic ergo prophetatum est, etiam sapientes hujus mundi in Christo fuisse credituros. Per Arabiam autem Gentes intelligimus: per aurum sapientiam, quae ita excellit inter omnes doctrinas, ut aurum inter metalla; unde scriptum est, Accipite prudentiam sicut argentum, et sapientiam sicut aurum probatum . Et orabunt de ipso semper. Quod habet graecus, περὶ αὐτοῦ, aliqui interpretati sunt, de ipso; aliqui, pro ipso, vel pro eo. Quid est autem, de ipso, nisi forte quod oramus dicentes: Adveniat regnum tuum ? Christi namque adventus praesentabit fidelibus regnum Dei. Pro eo vero quomodo intelligatur, angustum est; nisi corpus est ejus. De Christo quippe et Ecclesia praemissum est sacramentum magnum: Erunt duo in carne una . Jam vero quod sequitur, Tota die, id
Abbreviated transcription (Latin):
aris et miquitate reclimet animas eorum.
E iomorabile nomen eius coram ipsis. Dant
sun honorem nomini eius ꝓ tantis beneficiis:
Qurespondent cdignum et iustum esse. grãs
agere dño dõ suo. uel quod habent codices
lsu. et honorabile nomen eorum coram
ipso: quia et si uidentur hiuc scło contemptibiles
xp̃iani. nomen eorum coram ipso est honor abile.
qui eis illud dedit iam non memor nominum
eorum ꝑ labia sua quibus antea uocabantur.
cum essent gentilium suꝑstitiorubus obligatr:
uel suorum malorum meritorum signati uoca¬
bulis. ante quam essent xp̃iani. Quod nomen
poris uiuente in hac terra: nisi in illa uita com¬
mendaretur in quaiam non moritur: et mors ei
ultranon dñabitur: Atꝙ ideo et iuuit qui con¬
temptus est moriens: quomam sicut alius ꝓpħa
dicit. tolletur de terra uita eius. Sed quid est &
dabitur ei de auro arabiȩ: Nam quod inde au¬
rum etiam ille salomon accepit. in hunc psalmũ

Expanded text:
usuris et iniquitate redimet animas eorum. usuris et iniquitate redimet animas eorum. Et honorabile nomen ejus coram ipsis. Dant enim honorem nomini ejus pro tantis beneficiis, qui respondent dignum et justum esse gratias agere Domino Deo suo. Vel quod habent codices aliqui, Et honorabile nomen eorum coram ipso: quia etsi videntur huic saeculo contemptibiles Christiani, nomen eorum coram ipso est honorabile, qui eis illud dedit, jam non memor nominum illorum per labia sua , quibus antea vocabantur, cum essent Gentilium superstitionibus obligati, vel suorum malorum meritorum signati vocabulis, antequam essent christiani: quod nomen poris vivente in hac terra? nisi illa vita commendaretur, in qua jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur . Atque ideo et vivet qui contemptus est moriens: quoniam sicut alius propheta dicit, Tolletur de terra vita ejus . Sed quid est, et dabitur ei de auro Arabiae? Nam quod inde aurum etiam ille Salomon accepit, in hoc psalmo
Abbreviated transcription (Latin):
natis est nobis Exusuris et iniquitate re¬
nt aumas eorum. Quȩ sunt istȩ usurȩ nisi
ati quȩ etiam debita nominantur: Nsuras
sctos aspellatas puto: quuia plus mali muent᷑
s muerbigrã cum homicida corpus tantum
mnus pimnat. animȩ autem nocere nil possit.
susetanima et corpus ꝑditur in gehennam.
mmuntur animȩ pauꝑum: sanguine illo qui
nuset in remissione peccatorum. Redimnet gͦ
disiris remittendo peccata: quȩ lebebant
mlioia supplicia. Redimet autem ab iniqui¬
ite adiuuando ꝑ grãm: etiam ad facienclam
nsficiam. Faclem itaq duo repetita sunt: quȩ
spra dicta erant. Quod enim supra est. parcet
supi et inopi: hoc intelligitur redinet ex usu¬
n. Quod uero ibi dicit. et animas pauꝑum sal¬
usficiet: hoc dictum uidetur ex iniquitate
ilnet. Ad utrumq subauditur redimet. Nã
pando redimet ab usuris: saluos autem facien
dndimet ab iniquitate. Ita cum parcet pauꝑi
tiopi. et animas pauꝑum saluas faciet: sic ex

Expanded text:
s. 14. Ex usuris et iniquitate redimet animas eorum. Quae sunt istae usurae, nisi peccata, quae etiam debita nominantur ? Usuras autem appellatas puto, quia plus mali invenitNam, verbi gratia, cum homicida corpus tantum hominis perimat, animae autem nocere nihil possit; ipsius et anima et corpus perditur in gehenna. redimuntur animae pauperum, sanguine illo qui fusus est in remissionem peccatorum. Redimet ergo ab usuris, remittendo peccata, quae debebant ampliora supplicia: redimet autem ab iniquitate, adjuvando per gratiam etiam ad faciendam justitiam. Eadem itaque duo repetita sunt quae supra dicta erant. Quod enim supra est, Parcet inopi et pauperi, hoc intelligitur, Ex usuris: quod vero ibi dicit, Et animas pauperum salvas faciet; hoc dictum videtur, Ex iniquitate: ut redimet ad utrumque subandiatur. Nam parcendo redimet ab usuris; salvos autem faciendo redimet ab iniquitate. Ita, cum parcet pauperi et inopi, et animas pauperum salvas faciet; sic ex
Abbreviated transcription (Latin):
obediuit michi. Uidemus iam gr̃a xp̃isieran
remansisse gentem udeorum: totumꝙ ale
terrarum in om̃ibus gentibus xp̃iane q ll
lantes non iam suꝑ uellus sed suꝑ terram de
est enim aliud pluuia: quam gutte salatd̃¬

Expanded text:
obedivit mihi : videmus jam gratia Christi siccam obedivit mihi : videmus jam gratia Christi siccam remansi se gentem Judaeorum, totumque orbem terrarum in omnibus gentibus christianae grlantes; non jam super vellus, sed super terram. Quid est enim aliud pluvia quam guttae st
Abbreviated transcription (Latin):
et complueretur area. Et ita faetumest. lis
significauit tanquam in area incoto orbea¬
cum adhuc area esset sicca. Unde etiam dhit.
qua hominibus appareret elegit: ibi disanta
quibus hoc idem precepit dicens. in uang
tium ne abieritis. et in ciuitates samaritn
ne introieritis: ite primum ad oues que pat̾
domus isre. Cum dicit ite primum adila:
ostendit et postea cum iam esset area comili¬
enda ituros eos etiam ad alias oues quȩ non
essent ex ueteri ppło isrł. de quibus diait. hu¬
beo alias oues quȩ non sunt ex hoc ouili. oput
me et ipsas adducere ut sit unus grex et unis
pastor. Hinc et apłs. Dico enim inquit xpñ
ministrum fuisse circumcisionis ꝓpter uenta¬
tem dĩ ad confirmandas ꝓmissiones patrum
scłiam glorificare dĩ: ut accedente cempii
compleretur quod ꝑ ꝓpħam dicit. Popls qun
non cognoui seruiuit michi: in obaudtuaus

Expanded text:
et complueretur area; et ita factum est . Quod et complueretur area; et ita factum est . Quod significavit, tanquam in area in toto orbe terracum adhuc area sicca esset; unde etiam dixit:qua hominibus appareret, elegit; ibi discipulos quibus hoc idem praecepit, dicens: In viam Gentium ne abieritis, et in civitates Samaritanorum ne introieritis: ite primum ad oves quae perierunt domus Israel . Cum dicit, Ite primum ad illas, ostendit et postea, cum jam esset area compluenda, ituros eos etiam ad alias oves quae non essent ex veteri populo Israel, de quibus dicit: Habeo alias oves quae non sunt ex hoc ovili; oportet me et ipsas adducere, ut sit unus grex et unus pastor . Hinc et Apostolus: Dico enim, inquit, Christum ministrum fuisse circumcisionis propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum.misericordia glorificare Deum ; ut accedente tempore compleretur quod per Prophetam dicit, Populus quem non cognovi servivit mihi: in obauditu auris
Abbreviated transcription (Latin):
mortuis: precedens eccłam mortalium decessi¬
one ac successione transeuntem. Ipsȩ sunt gene¬
rationes generationum. Aut forte quia gene¬
rationes sunt quibus generamur mortaliter:
generationes autem generationum quibus re¬
generamur immortaliter: et hȩc est eccla quã
ille antecessit: ut ꝑmaneret aute lunam primo¬
genitus ex mortuis. Sane quod est in greco gẽnẽ
ãs geneon non nulli interpretati sunt non gene¬
rationes sed generationis generationum: quia
genitiuus singularis sit. desgeneas id est huius
generationis. an accusatiuus pluralis: tas geneas
id est has generationes non euidenter apparet: nisi
quia merito sensus ille prelatus est. ut tanquam
exponendo quid dixerit lunam secutus adiunge
ret generationis generationum. Et descendet
sup terruam. Recoluit et aclmoniut lida
area positum solum uellus compluentur. t
ca esset area: et rursum solum uellus fiecume

Expanded text:
mortuis praecedens Ecclesiam, mortalium decessimortuis praecedens Ecclesiam, mortalium decessione ac successione transeuntem. Ipsae sunt generationes generationum. Aut forte quia generationes sunt, quibus generamur mortaliter; generationes autem generationum, quibus regeneramur immortaliter. Et haec est Ecclesia quam ille antecessit, ut permaneret ante lunam, primogenitus ex mortuis. Sane quod est in graeco γενεας γενεῶν, nonnulli interpretati sunt, non generationes, sed generationis generationum: quia genitivus singularis sit τῆς γενεᾶς, id est, hujus generationis, an accusativus pluralis τὰς γενεάς, id est, has generationes, non evidenter apparet; nisi quia merito sensus ille praelatus est, ut tanquam exponendo quid dixerit lunam, secutus adjungeret, generationes generationum. 9. vers. 6.super terrum. Recoluit et admonuit illud quod m a Domino, ut in area positum solum vellus complueretur, et sicca esset area; et rursum solum vellus siccum esset,
Abbreviated transcription (Latin):
sioneq mortalium: tanquam detrimentis incre¬
mentis ꝙ lunaribus. Ac ꝑ hoc quid melius intel¬
lgitur ꝑmanere ante lunamr nisi om̃ia mortalia
immortalitatem precedere: Quod etiamsic non
inconuenienter accipi potest: ut quoniam humi¬
liato calumpniatore. sedet ad clexteram patris:
hoc sit ꝑmanere cum sole. Splendor enim ȩter¬
nȩ głȩ intelligitur filius: tanquam sol sit pater.
et splendor eius filius eius. Sed sicut ista dici
possunt de inuisibili substantia creatorisi non
sicut de ista uisibili creatura in qua sunt corpo¬
ra cȩlestia quo illustrius eminet sol. de quo hȩc
similitudo adhibita est: sicut adhibetur etiam
de terrestribus. petra. leo. agnus. homo habens
duos filios et cetera. Ergo humiliato calump.¬
niatore ꝑmanet cum sole: quia uicto diabolo. ꝑ
resurrettionem: sedet ad clexteram patris. ubi
iam non moritur. et mors ei uitra non dñabitur.
Et hoc ante lunam tanquam primogenitus a

Expanded text:
sione mortalium, tanquam decrementis incresione mortalium, tanquam decrementis incrementisque lunaribus. Ac per hoc quid melius intelligitur permanere ante lunam, nisi omnia mortalia immortalitate praecedere? Quod etiam sic non inconvenienter accipi potest, ut quod jam humiliato calumniatore sedet ad dexteram Patris, hoc sit permanere cum sole. Splendor enim aeternae gloriae intelligitur Filius ; tanquam sol sit Pater, et splendor ejus Filius ejus; sed sicut ista dici possunt de invisibili substantia Creatoris: non sicut de ista visibili creatura, in qua sunt corpora coelestia, quorum illustrius eminet sol, de quo haec similitudo adhibita est; sicut adhibetur etiam de terrestribus, petra, leo, agnus, homo habens duos filios, et caetera. Ergo humiliato calumniatore permanet cum sole; quia victo diabolo per resurrectionem, sedet ad dexteram Patris , ubi jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur . Et hoc ante lunam, tanquam primogenitus a
Abbreviated transcription (Latin):
est cum sole ꝑmanere ei ꝑ quem facta sunt om̃ia.
et sine quo factum est nichil: nisi quia hec ꝓpħia
ꝓpter eos premissa est. qui putant religionem
scło uicturam. et postea non futuram: Perma¬
nebit ergo cum sole quamdiu sol oritur et ocei¬
dit: hoc quanidiu tempora ista uoluuntur. non
uero adiungit. Et ante lunam generatione
generationum: potuit dicere et ante solem: id
est cum sole et ante solem: quod intelligeretur
et cum temporibus et ante tempora. Quod ergo
tempus antecedit ȩternum est: et hoc uere haben¬
dum est eternum. quod nullo tempore uariat᷑:
sicut in principio erat uerbum. Sed ꝑ lunam
significare maluit incrementa defectusꝙ mor¬
talium. Deniq cum clixisset ante lunam uolens
quoclanmodo exponere ꝓqua re lunam posu¬
erit: generationes inquit generationum: tanqͣ
diceret ante lunam. id est ante generationes
generationum. quȩ transeunt decessione acces¬

Expanded text:
est permanere cum sole ei per quem facta sunt omnia, est permanere cum sole ei per quem facta sunt omnia, et sine quo factum est nihil ; nisi quia haec prophetia propter eos praemissa est, qui putant religionem saeculo victuram, et postea non futuram? Permanebit ergo cum sole, quamdiu sol oritur et occidit: hoc est, quamdiu tempora ista volvuntur, non s. Quod vero adjungit, Et ante lunam, generationes generationum: potuit dicere, Et ante solem, id est, et cum sole, et ante solem; quod intelligeretur, Et cum temporibus, et ante tempora. Quod ergo tempus antecedit, aeternum est: et hoc vere habendum est aeternum, quod nullo tempore variatur, sicut in principio erat Verbum. Sed per lunam significare maluit incrementa defectusque mortalium. Denique cum dixisset, ante lunam; volens quodammodo exponere pro qua re lunam posuerit, generationes, inquit, generationum: tanquam diceret, Ante lunam, id est ante generationes generationum, quae transeunt decessione et succes
Abbreviated transcription (Latin):
tum sie: quia cum in eo di abolus id est princeps
lus mincdi nicbil inuenisset: occidit ꝑ calũp¬
nasiudeorum. quibus est usus calumꝑniator.
anquam uasis suis. oꝑans in filios diffidentiȩ.
Huiliatus est enim: quia ille quem occiderant
besrterit. et regnum abstulit mortis. cuius ille
srestatrem ita gerebat.⁊ ut ex uno homine quẽ
deceꝑat om̃s ꝑ mortem traheret ad condempna.¬
tionem. Sed humiliatus est: quoniam si ob uniꝰ
delictum mors regnauit ꝑ unum: multo magis
dices. falsos testes. ut eum perderet immittentes.
enim melius interpretandum quidam nr̃i pu¬
tauerunt: quod in greco est symparamenim.
Quod si latine uno uerbo dici posset: cum per¬
manebit dicendum esset. Ideo qui a uerbum
latine non potest dici ut saltim sententia ex¬
primeretur: dictum est ꝑmanebit cum sole.
Nichil est enu aliucl cum compianebit soli:
quam ꝑmanebit cum sole. Quicl autem magnũ

Expanded text:
etiam sic: quia cum in eo diabolus, id est, princeps etiam sic: quia cum in eo diabolus, id est, princeps hujus mundi nihil invenisset , occidit per calumnias Judaeorum; quibus est usus calumniator tanquam vasis suis, operans in filiis diffidentiae . Humiliatus est enim, quia ille quem occiderant resurrexit, et regnum abstulit mortis; cujus ille potestatem ita gerebat, ut ex uno homine quem deceperat, omnes per mortem traheret ad condemnationem. Sed humiliatus est: quoniam si ob unius delictum mors regnavit per unum, multo magis dices, falsos testes, ut eum perderent immittentem. enim melius interpretandum quidam nostri putaverunt, quod in graeco est συμπαραμενεῖ. Quod si latine uno verbo dici posset, compermanebit dicendum esset: ideo quia latine verbum non potest dici; ut saltem sententia exprimeretur, dictum est, permanebit cum sole. Nihil est enim aliud compermanebit soli, quam permanebit cum sole. Quid autem magnum
Abbreviated transcription (Latin):
qdsꝙ discernat: quibus donat salutem pa¬
ameuelari in tempore norussimo. A talibꝰ
aape ili dicitur. ne ꝑcias eum impiis animã
sam it iudica me easꝰ et cliscerne causam meam
ae gute nonseã. Considerandum etiam quod
anutuidicabit paupem ppł̃m: sed paupes ppli.
suri eum ubi dixit iudicare ppłintuum in
altia et pauꝑes tuos in iudicio: eiundem di
es plmncdĩ. quos paupes eius: idest tantum mnͦ
Nis et ad partem dexteram ꝑtinentes. Quia
amn boc seło simul dextri sinistriꝙ pascunt᷑.
queuit agni et hecdi infinem separandi sunt:
atumsieut commixtus est nomine ppli nuncu¬
put. Et quia ucdicium etiam bic in bono
unit. idest ad saluos faciendos: idõ ait iudi¬
int pauꝑes ppłi: id est eos ad salutem discer¬
nt. qui sunt in ppło pauꝑes. Iam quid sint
nupis supra exposuimus: hos et egenos intelli¬
pnus. Et humiliabit calumpniatorem.
Nilus melius quam diabolus hic calumpnia.¬
matipitur agnoseitur. Calumꝑnia eius est.
ilnt. idest delectentur cdnõ. Humiliauit

Expanded text:
que discernat, quibus donat salutem paratam revelari in tempore novissimo . A talibus quippe illi dieitur, Ne comperdas cum impiis animam meam ; et, Judica me, Deus, et discerne causam meam de puli. Supra enim ubi dixit, Judicare populum tuum in justitia, et pauperes tuos in judicio, eumdem dixit populum Dei quos pauperes ejus; id est, tantummodo bonos et ad dexteram partem pertinentes. Quia vero in hoc saeculo simul dextri sinistrique pascuntur, qui velut agni et haedi in fine separandi sunt ; totum sicut commixtus est, nomine populi nuncupavit. Et quia judicium etiam hic in bono ponit, id est, ad salvos faciendos; ideo ait, Judicabit pauperes populi: id est, eos ad salutem discernet, qui sunt in populo pauperes. Jam qui sint pauperes supra exposuimus: hos et egenos intelligamus. Et humiliabit calumniatorem. Nullus melius quam diabolus hic calumniator agnoscitur. Calumnia ejus est: colant, id est, delectentur in Domino . Humiliavit
Abbreviated transcription (Latin):
coram illo decident ethiopes. aduuixit. et ini¬
mici eius terram lingent: id est homines ama
Homo quippe audire meruit: terra es. et in ter¬
ram ibis. Hanc terram lingendo id est talium
auctoritate uaniloquia delectati eos amando
et in suauissimos habendo contradicunt diui¬
nis eloquiis quibus catholica eccła premintiata
est. non in aliqua parte terrarum futura sicut
quelibet scismata: secd in uniuerso mundo fruc¬
tificando atq crescendo usq ad ipsos ethiopes
extremos uidelicet et teterrimos hominum

Expanded text:
Coram illo decident Aethiopes; adjunxit, et iniCoram illo decident Aethiopes; adjunxit, et inimici ejus terram lingent; id est, homines amabHomo quippe audire meruit: Terra es, et in terram ibis . Hanc terram lingendo, id est, talium auctoritate vaniloqua delectati, eos amando, et in suavissimos habendo, contradicunt divinis eloquiis, quibus catholica Ecclesia praenuntiata est, non in aliqua parte terrarum futura, sicut quaelibet schismata; sed in universo mundo fructificando atque crescendo, usque ad ipsos Aethiopes, extremos videlicet et teterrimos hominum