comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eniamin lupus
rapax: mane comedet p̃dã.
⁊ uesꝑe diuidet spolia. Quib
dictis apłs paulus designatur
de bemiamm stirpe progenituꝰ
Qui mane rapuit predam. id
iupmordiis fideles. quos potu¬
it deuastauit. Uespere autem
spolia diuisit: quia fidelis
postinodum factus. sacra eloqͥa
audientib scͥptione mirifica
dispensauit. Leginus quen¬
dam ex doctorib ad urbẽ ierłm
ea que de beniamin scͥptasunt
referentẽ. Benianim inquit filiꝰ
doloris interpr. Hic sorte heredi¬
tatis. eum locum accẽp̃. in quo ẽ¬
terrena ierłm: que nunc ꝓpter
incredulitatẽ abiecta ẽ atq: re¬
pulsa. Hec enim in filiis siuis.
sub ꝑsona beniamin designatur.
Nam sicut beniamin ultimã
consequitur benedictionẽ: ita
⁊ idem populus ultimus est.
saluanbus. Uostea quam ple¬
nitudo gñtium introierit. Sr̃
enum beniamin lupus rapax.
bupus scił: quia ipse populus
effudit sanguinẽ ꝓpħarum at¬
q iustorũ. Rapac aut̃ ꝓpter
auiditatẽ dr̃. Ex multa enim

Expanded text:
enjamin lupus rapax, mane comedet praedam et vespere dividet spolia. Quibus dictis apostolus Paulus designatur, de Benjamin stirpe progenitus, qui mane rapuit praedam, id est in primordiis fideles, quos potuit, devastavit. Vespere autem spolia dividit: quia, fidelis postmodum factus, sacra eloquia audientibus descriptione mirifica dispensavit. Legimus quedam ex doctoribus, ad urbem Hierusalem ea quae de Benjamin scripta sunt, referentem. Benjamin, inquit, filius doloris interpretatur. Hic sorte haereditatis eum locum accepit, in quo erusalem, quae nunc propter incredulitatem abjecta est atque repulsa; haec enim in filiis suis sub persona Benjamin designatur. Nam sicut Benjamin ultimam consequitur benedictionem, ita et idem populus ultimus est salvandus, posteaquam plenitudo gentium introisset . Dicitur enim Benjamin lupus rapax. Lupus scilicet, quia ipse populus effudit sanguinem prophetarum atque justorum; rapax autem, propter aviditatem dicitur. Ex multa enim
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepta. septenarius succedit
nũs mandatorũ. ad dilectionẽ
ꝑximi ꝑtinens. Et incipit ab
honore parentũ: qd̾̃ tñ in ordi¬
ne quartum ẽ. Honora patrẽ
tuum:⁊ matrẽ tuam. A par̃nti¬
b enim suis. homo aꝑit ocłos:
⁊ hec uita ab eorũ dilectione
sumit exordium. U ñ hoc man¬
datũ primum ẽ inseptẽ: sicut
⁊ dñs in eungłio ait. Honora
sicut p̾dictum ẽ inseptenario nui¬
mero qui ꝑtinet ad dilectionẽ
proxuni primum ÷ in altera ta
bulaꝰ Nam ideo due legis date
sunt. Iubetur gͦ in hoc precepto
filiis honorare parentes. neq cõ¬
tumeliosos illis ecistere. sed of¬
ficio pietatis debitam reuerentiã
pr̃are.Nam qui parentib ho¬
norem deferre ñ nouit quib par¬
gere pot̾it. qui suos odit:
quisqm pret̾ matrimoni
fedus. aliis feminis misceatur
ad explendam libidinẽ. Nam spe¬
cialiter adult̾ium facit: qui pre¬
ter suam. ad alterã accedit.
extũ ñ occides. E tenim ñ

Expanded text:
ent, septenarius succedit numerus mandatorum ad dilectionem proximi pertinens, et incipit ab honore parentum. Quod tamen in ordine quartum est: Honora patrem tuum et matrem tuam. A parentibus enim suis homo aperit oculos, et haec vita ab eorum dilectione sumit exordium. Inde hoc mandatum primum est in septem, sicut et Dominus in Evangelio ait: Honora , ut praedictum est, in septenario numero, qui pertinet ad dilectionem proximi, primum bula. Nam ideo duae tabulae legis datae sunt. Jubetur ergo in hoc praecepto filiis honorare parentes, neque contumeliosos illis existere, sed officio pietatis debitam reverentiam praestare. Nam qui parentibus honorem deferre non novit, quibus parerit, qui suos odit? quisquam praeter matrimonii foedera aliis feminis misceatur ad explendam libidinem. Nam specialiter adulterium facit, qui praeter suam ad alteram accedit. Sextum: Non occides ; etenim n
Abbreviated transcription (Latin):
mist̾ia ex libro
libris ma
figuris: ex
iorum breuit̾ ⁊¬
pta perstͥnximus. Nonnulla
uͦ sequentis legis typica ⁊ fi.¬
gurata misteria. singillatim ex
litt̾is. scõrum iurorum subla¬
ta subiunginus: pauca scił ex
eorũ stilo ꝓmentes. Nam om̃ia
legis quis pot̾it indagare:
Que tam umm̃sa sunt: ut nec
iuxta historie textum. explica¬
ri facile possint. Prom̃ tantũ

Expanded text:
mysteria ex libro libris mfiguris, ex majorum breviter excerpta perstrinximus; nonnulla vero sequentis legis typica et figurata mysteria singillatim ex litteris sanctorum virorum sublata subjungimus, pauca scilicet ex eorum stylo promentes. Nam omnia Legis quis poterit indagare, quae tam immensa sunt, ut nec juxta historiae textum explicari facile possint. Proin
Abbreviated transcription (Latin):
in die. manifestũ est incarne ue¬
lut in nube. In udicio uͦ tanꝗͣ.
interrore nocturno. quia tunc
erit magna tribulatio scłi. tan¬
quam ignis. ⁊ lucebit iustis.

Expanded text:
in die manifestum est in carne velut in nube: in judicio vero tanquam in terrore nocturno; quia tunc erit magna tribulatio, tanquam ignis lucebit justis,
Abbreviated transcription (Latin):
delicta. Lepra instamine uł
in uestim̃to: pecc̃a que extra
corpus cõmutuntur. uł que
in ip̃o corpore perpetntur.
Stamen enu anuna hoĩs
intelligitur ⁊ trama mollissi¬
ii corporis sensus. Quoduͦ
leprosi ui lege ad sacerdotẽ
mictunturr: indicat ꝓemun¬
datione hereticorũ antea sacri¬
ficiũ eccłiam dõ offerre debere

Expanded text:
delicta. Lepra in stamine, vel delicta. Lepra in stamine, vel in vestimento, peccata quae extra corpus committuntur, vel quae in ipso corpore perpetrantur. 18. Stamen enim anima hominis intelligitur, et trama mollissimi corporis sensus. Quod vero leprosi in lege ad sacerdotem mittuntur, indicat pro emundatione haereticorum ante sacrificium Ecclesiam Domino offerre debere
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ purificatur Est quẽ uisu
sacerdotis aufertur. scilicet ꝑ
doctuam. G enus autẽ lepre
qd̃ inundari om̃io ñ potest:
eorum ẽ qui in spũ scõ peccant.
⁊ seleant foris donec mundet᷑
lepra eorũ: intlłigit᷑ hereticoᷤ.
proici debere ab eccł̃ia .donec
ꝓprio errore purgentur:⁊ sic
reuertantur ad dñm. Euis¬
modi uͦ dissutis tunicis capi¬
te deoꝑto. ⁊ ore obuoluto: se¬
dere iubetur. Lepra emunda¬
tionẽ expectans. tali modo
debet sordere inpenitũtia. diͦ¬
solutis tumcis: id⁊ om̃ib se¬
tretis maiifestatis capite deo¬
ꝑto. ut a cunctis eius denu¬
datio udeatur. Ore clauso:
ne ult̾us impia doceat. uł
loquatur.S adhuc adiecit
scͥptura lepram ẽẽ in uasis:
in parietib domus. in uesti¬
ĩto. intrama. in stamine. Le¬
pra inparietib domus. hereci¬
corum congregatio denotat᷑:
que ꝑ sacerdotem purgari de¬
bet. L epra in uasculis: uni¬
ciuq homiui proprii corporiꝰ

Expanded text:
nem purificetur. Est quae jussu nem purificetur. Est quae jussu sacerdotis aufertur, scilicet per doctrinam. Genus autem leprae quod mundari omnino non potest eorum est qui in Spiritu sancto peccant, et sedeant foris donec mundetur lepra eorum, intelligitur haereticos projici debere ab Ecclesia, donec proprio errore purgentur, et sic revertantur ad Dominum. Ejusmodi vero, dissutis tunicis, capite deoperto et ore obvoluto, sordere jubetur, leprae emundationem exspectans. Tali modo debet sordere impoenitentia, dissutis tunicis, id est, omnibus secretis manifestatis; capite deoperto, ut a cunctis ejus denuntiatio videatur; ore clauso, ne ulterius impia doceat vel loquatur. Sed adhuc adjecit Scriptura, lepram esse in vasis, in parietibus domus, in vestimento, in trama, in stamine. Lepra in parietibus domus haereticorum congregatio denotatur, quae per sacerdotem purgari debet; lepra in cuique homini proprii corporis
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Cum uͦ ngram insinuat.
sacrificiorũ fumo ⁊ busto ydo¬
latrie. denigratã conscientiã
derestatirr. Cum aut̃ florescñ¬
tem toto corpore:⁊ cooꝑientẽ
omnẽ pelliculam corporis a
capite. usq: ad pedes dicit. aua¬
ritie crimen ostendit: quia ñc
floridum.: ⁊ iocundum prita¬
tur hominẽ felicẽ ẽẽ in hoc
mundo. diuitẽ uderi in scł̃o.
Hec enim pestis auaritie om̃e
genus hominũ. quasi totũ
corpus: crebra errori̾istiꝰ ꝯtagi¬
one cõmaculat. Cum autem
lepram que habet ruborem
cum pallore ꝑmixcum: eum
hominẽ denotat. qui cum sit
mibecilł auimo:⁊ menclax. fa¬
cile infurorẽ ꝓrumpit: i leuita¬
te morum cito ꝑuirat. P allor
enim mentientẽ linguam sig¬
nificat: rubor iracundiam ma¬
nifestat. Est itaq lepra pecto
que sacrificiorũ oblationib
emundatur: id ÷ corde contrito
sepra diluitur. baptismus ẽ.
Que etiam septẽ diexrum pur¬
gatione extra castra habeturẽ
io ꝑ septiformis sp̃c agnitro¬

Expanded text:
tur. Cum vero nigram insinuat, sacrificiorum fumo et busto idololatriae denigratam conscientiam detestatur. Cum autem florescentem toto corpore et cooperientem omnem pelliculam corporis a capite usque ad pedes dicit, avaritiae crimen ostendit, quia nunc floridum et jucundum putatur hominem felicem esse in hoc mundo, et divitem videri in saeculo, haec enim pestis avaritiae omne genus hominum quasi totum corpus crebro erroris istius contagio commaculat. Cum autem lepram quae habet ruborem cum pallore permixtum, eum hominem denotat, qui cum sit imbecillis animo et mendax, facile in furore prorumpit, et levitate morum cito perierat; pallor enim mentientem linguam significat, rubor iracundiam manifquae sacrificiorum oblationibus emundatur, id est, corde contrito t . Aqua qua lepra diluitur baptismus est, quae etiam septem dierum purgatione extra castra habetur, id est, per septiformis Spiritus agnitio
Abbreviated transcription (Latin):
istoria sacre legis non sine
aliqua prenuntiatione.
futuroꝵ gesta atq conscripta
est: nec ꝑtineret ad p̃figura¬
tionis myst̾ium tam multiplex
rerũ umbra gestarum nisi
docens apls dice̾t: lex figu¬
ram habet futuroꝵ bonoꝵ
ñ ipsam imaginem rerum:
Proinde quedam que in ea fi¬
guratim dicta uel facta suñ
ce sunt plena mysticis sacram̃ts
aduiuante suꝑna grͣa in hoc o¬
pusculo exsequentes intexuimꝰ:
ueterum q eccliasticoꝵ senten¬
uas congregantes. uelut ex di¬
u̾sis pͣtis flores lectos. ad manũ
fecimus: ut pauca de multis
breuit̾ ꝑstringentes. pleraqꝙ
Setiam adicientes. uel aliqͣ
ex parte mutantes. offeram
ñ solum studiosis. s etiam fasti¬
iẽgitudo sermonis abhorret.
Breui enim expositione suocm

Expanded text:
istoria sacrae legis non sine aliqua praenuntiatione futurorum gesta atque conscripta est. Nisi pertineret ad praefigurationis mysterium tam multiplex rerum umbra gestarum, nec docens Apostolus diceret: Lex umbram habet futurorum bonorum, non ipsam imaginem rerum. 2. Proinde quaedam, quae in ea figuratim dicta vel facta sunt, et sunt plena mysticis sacramentis, adjuvante superna gratia, in hoc opusculo exsequentes intexuimus, veterumque ecclesiasticorum sententias congregantes, veluti ex diversis pratis flores lectos ad manum fecimus, et pauca de multis breviter perstringentes, pleraque etiam adjicientes, vel aliqua ex parte mutantes, offerimus non solum studiosis, 260 sed etiam fastilongitudinem sermonis abhorrent. 3. Brevi enim expositione suc
Abbreviated transcription (Latin):
tionũ atq sermonũ tanqͣm
herbi seminalibꝰ. partĩ ad u¬
tilitatẽ moꝵ ꝯu̾satioĩs huma¬
ne tamquam lignis
fructiferis: partim ad iugoee
fidei. spei. ce caritatis. in ui¬
tam ȩternam: tanquam her¬
bis uiridib que nullo estu
tribulationum arescunt.
intelligat Carnalis autem
pecus dĩ est: ut multa credat
&e tamem eosdem cibos om̃s
habent. Huius autem eta¬
tis ultimȩ uespera: utinam
nos ñ uiueniat. Illa est enĩ
de qua dns dicit: Putas ue¬
niens filius hominis inueni¬
et fidem suꝑ t̾ram: Post i¬
stam uesperam fiet mane:
cũ ip̃e dñs in claritate uen¬
turus est. Tunc requi¬
escent cum illo ab omnib
operib suis. hii quib dic¬
tum est: estote ꝑfecti sicut
ce pat̾ ur̃ qͥ in celis est. Tales
enim facient opera bona
ualde. post talia uero oꝑa
speranda est requies in die
septimo: qui uesꝑam non
habet.
equitur hic recapitu¬
latio unu̾i̾sȩ conditȩ
die qͦ fecit ds̃ celum ce

Expanded text:
tionum atque sermonum, tanquam herbis seminalibus, partim ad utilitatem morum conversionis humanae, tanquam lignis fructiferis, partim ad vigorem fidei, spei et charitatis in vitam aeternam, tanquam herbis virentibus, quae nullo aestu tribulationum arescunt, intelligat, carnalis autem, pecus Dei, ut multa credat t; tamen eosdem cibos omnes habent. Hujus autem aetatis quasi vespera utinam nos non inveniat. Illa est enim de qua Dominus dicit: Putas, veniens Filius hominis inveniet fidem super terram ? Post istam vesperam fiet mane, cum ipse Dominus in charitate venturus est. Tunc requiescent cum Christo ab omnibus operibus suis, hi quibus dictum est: Estote perfecti sicut Pater vester, qui in coelis est . Tales enim faciunt opera bona valde. Post talia enim opera speranda est requies in die septimo qui vesperam non habet. Sequitur hinc recapitulatio universae conditae de
Abbreviated transcription (Latin):
ritali paradiso quo significa¬
t᷑ uita beata. ubi fons est sa¬
pientie diuisus in quatuor
partes uirtutum: ubi edat
ciplinas moꝵ. quasi fructꝰ
lignoꝵ carpat. Est namq
paradisus. uita beatoꝵ: qua¬
tuor flumina. quatuor ani¬
me uirtutes: ligna eius om̃s
utiles disciplinȩ: lignoꝵ fry¬
ctus mores pioꝵ sunt: lignũ
uitȩ ip̃a bonoꝵ omnium ma¬
t̾ est sapientia: de qua scͥptũ
apprehenderint eam: & qui
tenuerit eam beatus. Lignũ
autem scientiȩ boni &e mali.
transgͥssio est mandati: & ex¬
spĩtaliter incelligant᷑ exposui

Expanded text:
ritali paradiso, quo significaritali paradiso, quo significatur vita beata, ubi fons est sapientiae divisus in quatuor partes virtutum, ubi edat ciplinas morum, quasi fructus lignorum carpat. Est namque paradisus vita beatorum; quatuor flumina, quatuor virtutes; ligna ejus, omnes utiles disciplinae; lignorum fructus, mores piorum; lignum vitae, ipsa bonorum omnium mater sapientia est, de qua scriptum apprehenderunt eam, et qui tenuerit eam beatus . » Lignum vero scientiae boni et mali, transgspiritualiter intelligantur, expli
Abbreviated transcription (Latin):
ctus. ce dõ similis factus. se¬
cundum apłm uidicat om¬
nia. ip̃e autem a nemine ui¬
dicatur. Qyod uero sequit᷑
masculum ce ferinam fecit
eos. spĩtales in ecclia cẽ obe¬
dientes ostendit. quia sicut
uiro subdita est mulier. sic
spiritali & ꝑfecto uiro sub¬
ditus & obediens est his qͥ
minus ꝑfectus est: sic̃ apls
ait. Rogamus uos fr̃s ut
cognoscatis eos qui in uob̃
laborant: & p̃sunt uobis
in dño. Dicitur autem eis
crescite & multiplicamini:
siue in linguis. siue in spi¬
ritalib intelligentiȩ sacram̃¬
til. ut dominentur rationiᷤ
intellectu. omnium carna¬
lium ꝑturbationum. qua¬
si insensibilium animantiũ.
Omnis autem herbam se¬
minalis. & omne lignum
fructuosum. quod homi¬
nib datum est in escam:
fideles sunt oblationib
municantes: unde apłs ait.
Nã siĩ spĩtalib participes
facti sunt gentiles. debent
ce in carnalib ministrare
eis: & hec sunt fructifera
sex dierum oꝑa bona ualde.
sperat homo quiete mentis

Expanded text:
secundum Apostolum, judicat omnia, ipse autem a nemine judicatur . Quod vero sequitur: Masculum et feminam fecit eos, spiritales in Ecclesia et obedientes ostendit. Quia sicut viro subdita est mulier, sic spiritali et perfecto viro obediens est is qui minus perfectus est, sicut Apostolus ait: Rogamus vos, fratres, ut cognoscatis eos qui in vobis laborant et praesunt vobis in Domino . Dicitur enim eis: Crescite et multiplicamini, sive in linguis, sive in spiritalibus intelligentiae gradibus, ut dominentur rationis intellectu omnium carnalium perturbationum, quasi insensibilium animantium. Omnem autem herbam seminalem, et omne lignum fructuosum, quod hominibus datum est in escam, fideles sunt, et de oblationibus municantes. Unde Apostolus ait: Nam si in spiritalibus participes facti sunt gentiles, debent et in carnalibus ministrare eis . Haec sunt fructifera sex dierum opera bona valde, sperat homo quietem mentis
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib mortuis. u iua uixtutũ
germina parturit. scđ̃m genꝰ¬
suum scilicet. idest uitam imi¬
ꝑe uiuimus: quando in oꝑe
bono scõs uiros quasi proxi¬
mos imitam᷑. Demde produ¬
xit t̾ra bestias. idest hoĩnesĩ
potentia rexum sine fero¬
les scilicet in simplicitate¬
ute uiuentes: serpentes
autem innorios sanctos.
scilicet uiros astutie uiuaci¬
tate. bonum a malo discer¬
nentes. & in quantũ fas est
rep tando scrutantes t̾re¬
na ꝑ que incelligant sempi¬
t̾na. non illos uenenosos: qui
se in huius mundi t̾renis eu¬
piditatib collocant. Post
hec fecit ds̃ hominem adi¬
maginem suam: ꝑfectũ sei¬
bilit̾ intuendo. operatur
isticiam: ut ipsam intelli¬
am accrpit potestatem pi¬
scium maris. & uolatilium

Expanded text:
operibus mortuis, viva virtutum operibus mortuis, viva virtutum germina parturit, secundum genus scilicet suum, id est, vitam imigenus vivimus, quando in opere bono sanctos viros, 264 quasi proximos, imitamur. Deinde produxit terra bestias, homines in potentia rerum, sive ferones fideles in simplicitate viventes; serpentes quoque, innoxios sanctos scilicet viros, astutiae vivacitate bonum a malo discernentes, et, in quantum fas est, reptando scrutantes terrena, per quae intelligant sempiterna, non illos venenosos qui se in hujus mundi terrenis cupiditatibus collocant. Post haec fecit Deus hominem ad imaginem suam, perfectum scibiliter intuendo operatur justitiam, ut ipsam intelliam accepit potestatem piscium maris, et volatilium
Abbreviated transcription (Latin):
ad eripiendum eum qͥ miuriã
patit᷑ de manu potentis: &e p̃¬
ualido robore iudicii iusti. De¬
inde quarta die emicuerunt
luminaria firmamento legis
infixa: idest euangeliste uel sa¬
riorib lum̃ sapientiȩ mini¬
strantes: ꝑdit etiam simul ce
cȩt̾a micantium siderum tͣba.
gentes. diuidant in hoc fir¬
mam̃to scͥpture sensibilia &
intelligibilia: quasi int̾ lucẽ
ꝑfectoꝵ &e tenebras paruuloꝵ
&e sint in signis uͥtutum ce mi
raculoꝵ: sint cẽ in tempora ct̃
annos: quia ꝑredicatores pro¬
pͥis temporib uiuunt & tran¬
seunt: u̾bum autem domini
manet in et̾num. Quare aũ
post oꝑa bona uenit illumi¬
natio lucis: ad contẽplandã
speciem suꝑne uirtutis: In
ter hec die quinta facta sunt
in aquis reptilia animarũ
iuiuarum: homines scilicet
renouati in uitam ꝑ baptis¬
mi sacramentum: facta sunt
suꝑnauolantes: Post hec sex¬
ta die ꝓducet t̾ra animam uinã
quando caro nr̃a abstinens se

Expanded text:
ad eripiendum eum qui injuriam ad eripiendum eum qui injuriam patitur de manu potentis, et prvalido robore justi judicii. 10. Deinde quarta die emicuerunt luminaria firmamento legis infixa, id est, evangelistae et dorioribus lumen sapientiae monstrantes. Prodiit etiam simul et caetera micantium siderum turba,gentes, dividant in hoc firmamento scripturae sensibilia et intelligibilia, quasi inter lucem perfectorum et tenebras parvulorum, et sunt iraculorum. Sunt etiam in tempora et annos, quia praedicatores propriis temporibus vivunt et transeunt, verbum autem Domini manet in aeternum. Quare autepost opera bona venit illuminatio lucis ad contemplandam speciem supernae virtutis? 12. Inter haec die quinta facta sunt in aquis reptilia animarum vivarum, homines, scilicet, renovati in vitam per baptismi sacramentum. Facta sunt superna volantes. 13. Post haec sexta die produxit terra animam vivam, quando caro nostra, abstinens ab
Abbreviated transcription (Latin):
ut legentes audiant u̾bum
dĩ. Nident enim eum semꝑ &
diligunt. S suꝑposuit ip̃m
firmam̃tũ. legis sue. suꝑ in¬
firmitatem inferioꝵ ppłoꝵ
ut ibi aspicientes cogno¬
scant: qualit̾ discernant in¬
t carnalia ce spiritalia. qͣsi
intełaquas suꝑiores & infi̾o¬
res. Post hec die t̾cia. colle¬
git in unũ aquas inferiores
salsas: hoc est homines m¬
fideses qui cupiditatum tẽ¬
pestate. & temptationum car¬
nalium fluctib quatiuntur.
& in se ipis quasi amaritu¬
do meludunt᷑. Segregauit¬
autem ab eis aridam ppłm
scilicet fontem fid̃i sitientẽ:
fixitq dehinc suꝑboꝵ limi¬
tes ce cohercuit eos: ne turbu¬
lentis iniquitatum suarũ
fructus scđmgenus suum.
diligens ꝓximum in subsidiis
necessitatum carnalium: ha¬
bens in se semen scdm simili¬
tudinem suam. ut ce sua infir¬
mitate compatiat᷑ ad subue¬
niendum indigentib . produ¬
cens ce lignum forti robore ce
fructiferum. idest beneficiũ

Expanded text:
ut legem legentes, audiant verbum ut legem legentes, audiant verbum Dei. Vident enim eum semper et diligunt; sed superposuit ipsum firmamentum legis suae super infirmitatem inferiorum populorum, ut ibi suspicientes cognoscant qualiter discernant inter carnalia et spiritualia, quasi inter aquas superiores et inferiores. 8. Post haec die tertio collegit in unum aquas inferiores salsas: hoc est, homines infideles, qui cupiditatum tempestate et tentationum carnalium fluctibus quatiuntur, et in se ipsis, quasi amaritudo, includuntur. Segregavitque ab eis aridam, populum scilicet fontem fidei sitientem, fixitque dehinc superborum limites, et coercuit eos, ne turbulentis iniquitatum suarum fructus secundum genus suum, diligendo proximum in subsidiis necessitatum carnalium; habeatque in se semen 263 secundum similitudinem, ut ex sua infirmitate compatiatur ad subveniendum indigentibus. 9. Producat et lignum forte robore, et fructiferum, id est, beneficium
Abbreviated transcription (Latin):
ferebatur. in quo subsistentes
requiesceremus: cuiusq uiui¬
ficarem flatu. & cuiꝰ unda a¬
blueremur. Dix̃ qͦq ds̃. Fiat
lux: idest illuminatio credu¬
litatis appareat. Prima enim
die lucem fidĩ dedit: quia pͥ¬
ma est in conuersione fides.
Unde ce istud pͥmum in p̃cep¬
tis mandatum ẽ: dñs ds̃ tuuᷤˢ
ds̃ unus est. Propt̾ quam fi¬
dem: ipse dñs etiam uisibilit̾
inmundo apparere uoluit:
grãm. diuisit iustos idest
filios dĩ ce lucis apecc̃orib:
tanquam a tenebris. iuste hõ
uocans diem. & illos noctem.
Nam quia in eccl̃ia lucis no¬
mine uisti appellantur. de¬
inquit aliquando tenebre nine
autem lux in dño. Deinde se¬
cunda die disposuit firma¬
mentum. idest solidamentũ
scãꝵ scͥpturarum. Firmamen¬
tum enuim in eccl̃ia: scͥpturȩ
diuine intelliguntur: quia
celum plicabitur sicut liber.
Discreuitq suꝑ hoc firmam̃¬
tũ aquas. id est cȩlestes ppłos
angłoꝵ. qͥ ñ opus habent
hoc suscipere firmam̃tum.

Expanded text:
ferebatur; in quo subsistentes requiesceremus, cujusque vivificaremur flatu, et cujus unda ablueremur. 4. Dixit quoque Deus: Fiat lux, id est, illuminatio credulitatis appareat. Prima enim die lucem fidei dedit, quia prima est in conversione fides. Unde et istud primum in Dei praeceptis mandatum est: Dominus Deus tuus Deus unus est. Propter quam fidem ipse Dominus etiam visibiliter in mundo apparere voluit. gratiam divisit justos, id est, filios Dei et lucis, a peccatoribus, tanquam a tenebris: istos vocans diem, illos noctem. Nam quia in Ecclesia lucis nomine justi appellantur, inquit, aliquando tenebrae, nautem lux in Domino . Deinde secunda die disposuit Deus firmamentum, id est, solidamentum sanctarum Scripturarum. Firmamentum enim in Ecclesia Scripturae divinae intelliguntur, quia coelum plicabitur sicut liber. Discrevitque super hoc firmamentum aquas, id est, coelestes populos angelorum, quia non opus habent hoc suscipere firmamentum,
Abbreviated transcription (Latin):
hominem qui est t̾ra. dñs¬
nis assumpserat. ꝑ qd ym¬
brem sci euuangelii largis
ram: quia nullus homo o¬
peratus est in uirgine. uñ
lapis abscisus de monte si¬
ne manib. idest absq coi¬
tu & humano semine: de
uirginali ut̾o quasi de mõ¬
te humane naturȩ. & sub¬
stantia humane carnis ab¬
scisus. S fons ascendebat
e t̾ra: irrigans uniuersam
suꝑficiem t̾rȩ. Terra mat̾
dñi uirgo maria rectissime
accipitur. de qua scͥptum
est: aꝑiatur derra ce germi¬
net saluatorem: quam t̾rã
irrigauit sp̃e sanctus qui
fontis ce aque nomine in
euangłio significatur. for¬
mauit gͥ dõ hominem de
carnem. tanqͣ. de li¬
mo t̾re: ce inspirauit in
faciem eius spiraculum u

Expanded text:
hominem, qui est terra, Domhominem, qui est terra, Domnis assumpserat: per quam imbrem sancti Evangelii largissram, quia nullus homo operatus est in Virgine unde lapis de monte sine manibus abstu et humano semine, de virginali utero, quasi de monte humanae naturae et substantia carnis abscisus. Sed fons ascendebat e terra, irrigans universam superficiem terrae. Terra mater virgo Domini Maria rectissime accipitur, de qua scriptum est: Aperiatur terra et germinet Salvatorem . Quam terram irrigavit Spiritus sanctus, qui fontis et aquae nomine in Evangelio significatur. Formavit igitur Deus hominem de carnem , tanquam de limo terrae. Et inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae,
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram. Suꝑuis septem dies
numerati sunt: nunc unꝰ
lum ce t̾ram. ce omne uir¬
gultum agri. c omnem
herbam regionis. ante ꝗͣ¬
nomine secundum ꝓphiã
omne tempꝰ huius uitȩ
significat᷑. in quo cȩlum
&e t̾ra fac̾ta est: iđ est in
quo creature uisibiles dis¬
ponuntur. ad ministran¬
tur atq existunt. S qͥd¬
gultum agri & herbam regio¬
nis. & tacuit cet̾a que sunt
nisi quia ꝑ uirgultum agͥ
inuisibilem creaturam de¬
monstrat intelligi: sicut
est animar Sicit autem u̾r¬
gultum ꝓpt̾ uirorem uitȩ:
herbam ꝓpt̾ eandem uitã
numꝗͣ. marcescentem. De¬
inde quod addidit anteꝗͣ.
eẽt suꝑ t̾ram: intelligitur
ante quam anima pecca¬
ret Terrenis enim cupidi¬
tatib sordidata: tanquã¬
suꝑ t̾ram nata. uel super
ce adiecit. Nundum plue¬
rat ds̃ suꝑ t̾ram: quasi a¬
ꝑte diceret. Ante quam
peccaret homs anima non¬
dum nubib scͥpturarum.¬
pluuiam doctrine dñs ad
anunam irrigandam con¬
cesserat: nundum propter

Expanded text:
erram . Superius septem dies numerati sunt, nunc unus lum et terram, et omne virgultum agri, et omnem herbam regionis. nomine, secundum prophetiam, omne tempus hujus vitae significatur, in quo coelum et terra factum est, id est in quo creaturae visibiles disponuntur, administrantur, atque existunt. Hinc egultum agri et herbam regionis, et tacuit caetera quae sunt nisi quia per virgultum agri invisibilem creaturam demonstrat intelligi, sicut est anima. Dictum autem virgultum, propter vigorem vitae; herba, propter eamdem vitam, nunquam marcescentem. Deinde quod addidit: Antequam esset super terram, intelligitur antequam anima peccaret. Terrenis enim cupiditatibus sordidata, tanquam orta, vel super et adjecit: Nondum pluerat Dominus super terram, quasi aperte diceret: Antequam peccaret anima, nondum nubibus Scpluviam doctrinae Dominus ad animam irrigandam concesserat; nondum propter
Abbreviated transcription (Latin):
peatura
celi et t̾¬
re quo
modo
historia¬
liter ab
exordio
principi
mus. In pͥcipio fecit ds̃ cęlũ
ce t̾ram. Erincipium xp̃c est:
principium qͥ & loquor uobis
Inhoc igitur pͥncipio fecit ds̃
celum: idest spiritales qui ce¬
lestia meditant᷑. de querunt:
in ip̃o etiam fecit carnales: qui
terrenum hominẽ necdum de¬
posuerunt. Terra aũ erat m antͤ
ce uacua. Terra enim carnis nr̃e
manis erat & uacua pͥusquam
doctrinȩ acciperet formam: &e
tenebrȩ erant suꝑ faciem abỹ¬
siͣ quia delictoꝵ cecitas. ce ig¬
norantie ꝓfunda obscuritas.
corda nr̃a tegebãt. Et sp̃c dĩ fe¬
rebatur suꝑ aquas. Speaũ¬

Expanded text:
eatura coeli et terrae quo modo historialiter ab exordio principiimus. In principio fecit Deus coelum et terram. Principium Christus est, principium, qui et loquor vobis . In hoc igitur principio fecit Deus coelum, id est, spirituales, qui coelestia meditantur et quaerunt. In ipso fecit et carnales, qui terrenum hominem necdum deposueet vacua. Terra scilicet carnis nostrae inanis erat et vacua, priusquam doctrinae acciperet formam. Et tenebrae erant super faciem abyssi, quia delictorum caecitas et ignorantiae profunda obscuritas corda nostra tegebat. 3. Et spiritus Dei ferebatur super aquas. Sp
Abbreviated transcription (Latin):
egiptus deos suos portenta
miratur: ⁊ in quib cultum
credebant ẽẽ diuinũ. in hiis ui¬
uert̃ miseranda supplicia.
lcera post hec ⁊ uesice tur¬
gentes: sexto in uerbere
producuntur. In ulcerib ar¬
guitur: dolosa huius scł̃i ipru¬
rulenta malitia. In uesiris. tu¬
iens ⁊ inflata suꝑbia. Infer¬
uore ira:ac furoris iusania.
hucusq enim. talia ꝑ errorũ
suorũ figuras mundo supplicia
inferuntur. Post hec uͦ uerbera
ueniunt de suꝑnis: uoces scił
tonitrua:i grando. ⁊ ignis dis¬
currens. In toiteinis enum iu¬
crepationes. ac diuine correp¬
tiones intelliguntur: quia ñ
cum silencio uerberat. sed dat
uoces. ⁊ doctrinã celitus mittit:
ꝑ quã post. culpã suam casti¬
gatus agnosceret mundus.
Dat grandinẽ per quam tene¬
ra adhuc uastentur nascñtia
uiciorũ. Dat ⁊ ignẽ: sciens ẽẽ
spinas ⁊ tribulos qͦs debeat
ignis ille depasci. De quo dic̃
dominus. Ignem ueni mittere
interram: Per hunc enim incen¬

Expanded text:
Aegyptus Deum suum portenta Aegyptus Deum suum portenta miratur, et in quibus cultum credebant inesse divinum, in his viderunt miseranda supplicia. Ulcera post haec et vesicae turgentes sexto in verbere producuntur. In ulceribus arguitur dolosa hujus saeculi, et purulenta malitia; in vesicis, tumens et inflata superbia. In fervore irae ac furoris insania. Hucusque enim talia per errorum suorum figuras mundo supplicia temperantur. Post haec vero verbera veniunt de supernis voces, scilicet tonitrua et grando, et ignis discurrens. In tonitruis enim increpationes ac divinae correptiones intelliguntur, quia non cum silentio verberat, sed dat voces, sed et doctrinam coelitus mittit, per quam potest culpam suam castigatus agnoscere mundus. Dat et grandinem, per quam tenera adhuc vastentur nascentia vitiorum. Dat et ignem, sciens esse spinas et tribulos, quos debeat ignis ille depasci. De quo dicit Dominus: Ignem veni mittere in terram . Per hunc enim incen
Abbreviated transcription (Latin):
uarto loco egyptus
muscis ꝑcutitur. Alusca
enun:uimis insolens:⁊ inquie¬
tum aĩal ẽ. In qua. quid aliud
qͣm insolentes cure desideriorũ
carnaliũ designantur. E giptꝰ
gͦ muscis ꝑcutit: quia eoꝵ corda
qui hoc seculũ diligunt. deside¬
riorũ suorũ inquietudinibus
feriunt᷑. Porro .lxxͣ. interp̃tes.
cynomiam. id⁊ caninam muscĩ
posuert̃ ꝑ quam caniͫ mores sig¬
uificantur: in quib humane
m̃tis uoluntas. & libido earmᷤ
arguitur. Potest quidẽ hic lo¬
cus. sig̃care etiam ꝑ muscam
caninam. forensem hominum
eloquentiam: que ueluti canes
alterutro se lacerant.
am uͦ quinto loco: animaliũ
nece. uł petudũ. egiptus uer¬
beratur.Uecordia in hoc ar¬
guitur. stultitiaq: mortaliũ.
que tanqͣm irracionabilia pe¬
cora. cultum & uocabulũ dĩ
imposuer̃t figuris ñ solũ ho¬
minũ. s e pecudũ ligno ⁊ la¬
pidib impressis. ¶monẽ iouẽ.
in ariete uenerant᷑: anubem
ui caue: apin quoq colentes.
intauro. Et cetera quoq: que

Expanded text:
autem loco Aegyptus muscis percutitur. Musca enim nimis insolens et inquietum animal est, in qua quid aliud quam insolentes cur desideriorum carnalium designantur. Aegyptus vero muscis percutitur, quia eorum corda, qui hoc saeculum diligunt, desideriorum suorum inquietudinibus feruntur. Porro Septuaginta interpretes cynomyiam, id est, caninam muscam posuerunt. Per quam canini mores significantur, in quibus humanae mentes, voluntas et libido carnis arguitur. Potest quidem hic locus significare etiam per muscam caninam forensem hominum eloquentiam, qua velut canes alterutrum se lacerant. Jam vero quinto in loco animalium nece, vel pecudum Aegyptus verberatur. Vecordia in hoc arguitur, stultitiaque mortalium, quae tanquam irrationabilia pecora cultum et vocabulum Dei imposuerunt figuris, non solum hominum, sed et pecudum ligno et lapidibus impressis, Ammonem Jovem in ariete venerantur, et Anubim in cane, Apim quoque colentes in tauro, et caetera quoque quae
Abbreviated transcription (Latin):
dus deseruit. ñ solum conuer¬
sus uisua m̃te dm̃i recipit: s
predicaudo hunc etiam usq
ad aliena corda perducit.
Quo uidel̾ duce dauid amale¬
chitam conuiuantẽ inuenit.
⁊ extinguit: quia ip̃is xp̃c p̃

Expanded text:
dus deseruit, non solum conversus in sua mente Dominum recipit, sed praedicando, hunc etiam usque ad aliena corda perducit. Quo videlicet duce David Amalechitam convivantem invenit, et exstinguit, quia ipsis C
Abbreviated transcription (Latin):
douo populi. aut duo testam̃ta
euicto autẽ amalech. uenit
ietro socer moysi: adducitq:
sesphoram. id ecclesiam:i utrũ¬
q: filium ex utroq populo pro¬
creatum. Dat moysi consilium
septuaginta semorũ. Audit eũ
moyses: ⁊ facit quecunq dixit.
Ubi magne admirationis ẽ.
ut moyses propħa Eo plenus.
qui cum domino facie ad faciẽ
loquebatur. ab homine gñtili
consilium acciꝑet: ⁊ faceret oĩa
quetunq dr̃et illi: nisi ut for¬
mam humilitatis. populorũ
pͥncipib daret:⁊ futuri sacra¬
m̃ti designaret imaginẽ. S cie
populum ex gñtib congrega¬
tum. ea que in lege deerant
eo suggerente completentur
bonumq ⁊ spiritalem intllm.
afferret ad legem d̃i. Et scie¬
bat quia auditet eundẽ popu¬
lum lex.: i faceret om̃ia quetũq
orẽt: legis q: diminutio. sugge¬
rñte eungelio compleretur.

Expanded text:
duo populi, aut duo TestamentaDevicto autem Amalech, supervenit Jethro socer Moysis, adducit Sephoram, id est, Ecclesiam, utrumque filium ex utroque populo procreatum. Dat Moysi consilium septuaginta seniorum. Audit eum Moyses, et facit quaecunque dicit. Ubi magnae admirationis est, ut Moyses propheta Deo plenus, qui cum Domino facie ad faciem loquebatur, ab homine gentili consilium acciperet, et faceret omnia quaecunque diceret illi, nisi ut formam humilitatis populorum principibus daret, et futuri sacramenti designaret imaginem. 2. Scid per populum ex gentibus congregatum ea quae in lege deerant, eo suggerente, complerentur, bonumque et spiritualem intellectum afferret ad legem Dei, et sciebat quia audiret eumdem populum lex, et faceret omnia quaecunque diceret, legisque diminutio, suggerente Evangelio, compleretur.
Abbreviated transcription (Latin):
ligno suspensus ẽ: es quippe
Et apte eneus serpens ligno
suspensus ẽ. ut dominus ⁊
in serpente mortalis. ⁊ in ere
sig̃caretur ȩternus: iudelicet
ut indicaretur mortuus per
eneus ꝑ diuinitatẽ. ẜ ulchre
autẽ prima mausio selmo¬
na interpretatur imagun¬
cula: quia nimirum ibi
unago expressa ẽ saluatoriᷤᷤ
ꝑ setpentem eneũ: qui ibi
ea quam passionẽ  filii dei
cognoscimus: quod corde cre¬
dunus. ore ꝓnunciamus. le¬
gentes illud apłi. Corde cre¬
ditur ad iusticiã: oꝵ aut̾e
confessio fit ad salutẽ.¬
ricesima septima man¬
sio ẽ in obod: que uerti¬
tur unago siue phitonis.
Dnde demi nstiatur. quia
post imaginẽ di. que incordis
ratione ostenditur. ⁊ confessio¬
uem fidei que ore profertur:

Expanded text:
ligno suspensus est; aes quippe Et apte aeneus serpens ligno suspensus est, ut Dominus et in serpente mortalis, et in aere significaretur aeternus; videlicet, ut indicaretur mortuus per aeneus per divinitatem. Pulchre autem prima mansio Selmona interpretatur imaguncula, quia nimirum ibi imago expressa est Salvatoris per serpentem aeneum, qui ibi, ea quam passionem filii Dei cognoscimus, quod corde credimus ore pronuntiamus, legentes illud Apostoli: Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad saluteTrigesima septima mansio est in Oboth, quae vertitur in magos, sive pythones. Unde monstratur quia post imaginem Dei, quae in cordis ratione monstratur, et confessionem fidei, quae ore profertur
Abbreviated transcription (Latin):
maiores natu. ducesq ac ctionib¬
uidices p̃cedebant hinc ⁊ inde¬
archam: steteruntq sicus prece¬
perat moyses in ddeuteronomnio
sex tribus in monte garizim.
ut bndicerent populum:i ip̃e
tribrbꝰ qͦ nobiliores sunt. syme
⁊ beniamin. Alie uͦ sex ignobi
liores steterunt e regione inmoz¬
te gebal: ut maledicerent. Int̾
quos ⁊ ruben qͥ macłau̾at tho¬
rum parentis:⁊ zabulon ultrmꝰ
filius lie: ⁊ ancillarum filii.
Et hec quidem ueceris historie
referunt gesta. S inspiciendũ
ẽ: quid in narratione mistice
intelligñtie referatur. Q ui sunt
isti qui raceddunt uicta montẽ
garizim. ⁊ qui sunt qui incedt̃
iuxta montem gebal: Illi itaq:
qui in hoc loco iuxta montem
garizim incedunt electi ad bñ¬
dictionẽ: eos figuraliter indicał.
qui ñ metu pene.s celestis ꝓ¬
missionis amore succensi ue¬
niunt ad salutem. Illi uͦ dui

Expanded text:
majores natu, duces ac judices praecedebant hinc et indearcam, steteruntque, sicut praeceperat Moyses in Deuteronomio, sex tribus in monte Garizim, ut benedicerent populum, et ipsae tribus quae nobiliores sunt, id est, et Benliores steterunt e regione in monte Hebal, ut maledicerent, inter quos et Ruben, qui maculaverat torum parentis, et Zabulon ultimus Liae filius, et ancillarum filii. » Et haec quidem veteres historiae referunt gesta; sed inspiciendum est quid in narrationem mysticae intelligentiae referatur. Qui sunt ergo isti qui incedunt juxta montem Garizim, et qui sunt qui incedunt juxta montem Hebal? Illi itaque qui hoc in loco juxta montem Garizim incedunt electi ad benedictionem, eos figuraliter indicant qui non metu poenae, sed coelestis promissionis amore succensi veniunt ad salutem. Illi
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ xp̃i predicauert gñtib:
⁊ in toto orbe terrarũ doctͥnam
eius asperserunt:populosq:
domino collegerunt. Lignum
autẽ ⁊ ysopum: crucem puta¬
mus & baptismum. ꝑysopi enĩ
fascicłm aspergebantur. agni
qui mundari solebant: typice
figurantes lauacrum baptis¬
matis:⁊ ab lutionẽ et̾ni fontis.
Coccum aut̾ bis tractũ. figurã
sacri sanguinis sigc̃are: quo pet¬
catores abluuntur. Bis tinctũ
aut̃. quia ꝑ eum ⁊ corde ⁊ corpo¬
re mundamur. Hȩc enim tria:
ad purgationẽ peccõrum sunt¬
tradita. Y rimo per cedrũ. fides
ligni crucis. Secuido ꝑ ysopũ:
martyrium. Tercio per coccum:
sanguinis dñici sacramentum.
Sicut aut̃ illuc die tertia pur¬
gari iubentur: ita ⁊ om̃is amina
purgatur ab omnib delictoꝵ
sordibus. quecunq: credit xp̃m
dñm die tercia a mortus resus¬
citatũ huiusmi etiam homo

Expanded text:
sionem Christi praedicaverunt gentibus sionem Christi praedicaverunt gentibus et in toto orbe terrarum doctrinam ejus asperserunt, populosque Domino collegerunt. Lignum autem et hyssopum crucem putamus, et baptismum. Per hyssopi enim fasciculum aspergebantur agni qui mundari solebant, typice figurantes lavacrum baptismatis, et ablutionem aeterni fontis. Coccum autem bis tinctum figuram sacri sanguinis significare, quo peccatores abluuntur. Bis tinctum autem, quia per eum et corpore et corde mundantur. Haec enim tria ad purgationem peccatorum pertinent. Primo per cedrum fides ligni crucis 446, secundo per hyssopum baptismus, tertio per coccum sanguinis dominici sacramentum. 26. Sicut autem die tertia illi purgari jubentur, ita et omnis anima purgatur ab omnibus delictorum sordibus, quaecunque credit Christum Dominum die tertia a mortuis resuscitatum. Hujusmodi etiam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in aqua asꝑsionis: quia pro
pecc̃o uacca combusta ẽ. Habebt̃¬
q hoc filii isrł ⁊ aduene scm̃. iu¬
re ꝑpetuo. Et qui tetigerit mor¬
tuum. ⁊ ꝓpter hoc septem dieb
fu̾it immnundus: asperget᷑ ex ħ
aqua die tercio ⁊ die septimo:¬
⁊ sic mundabitur. Sidie t̾cio as¬
persus ñ fu̾it: in septimo ñ po¬
terit emundarĩ. Uitula rufa
caro ẽ saluatoris: rosea sangui¬
ne passionis. Etatis integre:
quia perfecta etate passionem
suscepit. Q uod autẽ ñ ẽ impositu
super illam ugum: hoc ostñdit.
qͦd caro xp̃i ñ est subiugata
delicto. neq: uicta ab ullo pecc̃o.
Qd̾ autẽ apprehensam eiecer̃t
filii isrł extra castra. astante elea¬
zaro sacerdote. popłm iudeorum
sigc̃at: & consensum sacerdotũ
in necẽ dñi: quem eiectũ extra
runt. Sicut gͦ qui offerunt iu¬
tulam unriudi sunt. sic ⁊qͥ
pec̃cores hñtur. Et sic̃ is qui
colligit cinerẽ asꝑsionis. mundꝰ
ẽ sic ⁊ om̃s mundi sunt qui pas¬

Expanded text:
et in aquam aspersionis, quia pro et in aquam aspersionis, quia pro peccato vacca combusta est. Habebunt hoc filii Israel, et advenae sanctum jure perpetuo, et qui tetigerit mortuum, et propter hoc septem diebus fuerit immundus. Aspergetur ex hac aqua die tertio et die septimo mundabitur. Si die tertio aspersus non fuerit, vel septimo, non poterit emundari. Vitula rufa caro est Salvatoris, rosea sanguine passionis, aetatis integrae, quia perfecta aetate passionem suscepit. Quod autem non est impositum super illam jugum, hoc ostendit quod caro Christi non est subjugata delicto, neque victa ab ullo peccato. Quod autem apprehensam ejecerunt filii Israel extra castra, astante Eleazaro sacerdote, populum Judaeorum significat, et consensum sacerdotem in necem Domini quem ejectum extra runt. Sicut ergo qui offerunt vitulam immundi sunt, sic et qui peccatores habentur, et sicut is qui colligit cinerem aspersionis, mundus est, sic et omnes mundi sunt, qui pas
Abbreviated transcription (Latin):
in holocausto concremata.
cuius cuus expiatio popłi erat.
sic enum dr̃ de illa ad moysen
⁊ aaron. Precipe filiis isrł. ut
adducant ad te uaccam rufã
etatis integre. inqua nulla sit
macula. nec portau̾it iugum:
tradetisq: eam elea zaro sacer¬
doti Que ducta extra castra.
unmolabitur in conspectu om̃i¬
um:⁊ intinget digitum eleazor
in sanguine eius: & asperget
contra fores tabernaculi septieᷤ.
comburetq: eam cunctis uidẽ¬
tib tam pelle ⁊ carne eiuͤ
qͣm sanguine ⁊ fuo flãme tra¬
oitis. Lignum quoq: cedrinũ.
⁊ ẏsopum. coccũq bis tinctũ.
sacerdos mittet in flaminam
que uaccam uorat: ⁊ tunc de¬
mum lotis uestib & corpore in
grediet᷑ incastra. ⁊ cõmaculatuᷤ
erit usq ad uesꝑum. S & ille
qui combusserit eam. lauabit
uestim̃ta sua ⁊ corpus: ⁊ mmũ¬
ous erit usq ad uespum. Col¬
liget aut̃ uir mundus cineres
uacce:⁊ effundet eos extra cast᷑¬
in loco purissimo: ut sint mul¬
titudi filiorũ isrł in custodiã.

Expanded text:
in holocausto concremata, cujus cinis expiatio populi erat. Sic enim dicitur de illa ad Moysen et Aaron: Praecipe filiis Israel ut adducant ad te vaccam rufam aetatis integrae, in qua nulla sit macula, nec portaverit jugum; tradetisque eam Eleazaro sacerdoti, qui eductam extra castra immolabit in conspectu omnium, et intinget digitum Eleazar in sanguine ejus, et asperget contra fores tabernaculi septies, comburetque eam cunctis videntibus, tam pelle et carnibus ejus quam sanguine et fimo flammae traditis. Lignum quoque cedrinum, et hyssopum, coccumque bis tinctum sacerdos mittet in flammam, quae vaccam vorat. Et tunc demum, lotis vestibus et corpore suo, ingredietur in castra, commaculatusque erit usque ad vesperum. Sed et ille qui combusserit eam, lavabit vestimenta sua et corpus, et immundus erit usque ad vesperum. Colliget autem vir mundus cineres vaccae, et effundet eos h. etoco purissimo, ut sint multitudini filiorum Israel in custodiam,
Abbreviated transcription (Latin):
ricesima pͥma mansio ẽ
in ebrona:. que inter preta¬
tur transitus. id mundus. de
quo apłs ait. Pretit enim figu¬
ra huius mundi. In hunc uẽ¬
mientes sc̃ĩ d̃i cupiunt ad me¬
liora tͣnsire: de quibr psalmista
canit. E t ũ dixerunt qui prete

Expanded text:
ricesima prima mansio est in Hebrona, quae interpretatur transitus, id est, mundus, de quo Apostolus ait: Praeterit enim figura hujus mundi . In hunc venientes sancti Dei cupiunt ad meliora transire. De quibus Psalmista canit: Et non dixerunt qui praete
Abbreviated transcription (Latin):
De eo aut̃ qui iuram̃tũ ꝓtuli
ut uł male uł bene quid fi¬
ceret: ati: hoc ip̃m obliuione tͣs¬
cendit ditit᷑. Offerat agnam di
gregib siue capram:orabitq
pro eo sacerdos:⁊ pro pecc̃o euꝰ
Sinautẽ. non poterit offerre p¬
cus: offerat duos turtures ant
duos pullos columbarum.
Unum ꝓpec̃co: ⁊ alterũ in holo¬
caustum. Iuram̃tum namq ꝓ¬
ferre ẽ: uoto nos diuine serurtu¬
ti alligare. Et cum bona opera¬
ꝓmittimus: bene nos facere spo¬
demus. Cum uͦ abstinentiam
cruciatumq carnis nr̃e uoue¬
ius: male ad p̃sens nobis face¬
re iuramus.S: quia nullus ita¬
in hac uita perfectus ẽ: qͣntũli¬
bet deo deuotus sit. qui inter ip¬
sa quantuluncunq: pia uotaũ¬
peccet: pro pecc̃o agnam offerti.
de gregib siuie capram precipi¬
tur. Quid eni per agnaur: ni

Expanded text:
qui juramentum protulit, ut vel male, vel bene 412 quid faceret, atque hoc ipsum oblivione transcendit, dicitur: Offerat agnam de gregibus, sive capram, orabitque pro eo sacerdos et pro peccato ejus. Sin autem non poterit offerre pecus, offerat duos turtures, aut duos pullos columbarum: unum pro peccato, et alterum in holocaustum. Juramentum utique proferre est voto nos divinae servitutipromittimus, bene nos facere spondemus. Cum vero abstinentiam cruciatumque carnis nostrae vovemus, male ad praesens nobis facere juramus. Sed quia nullus in hac vita perfectus est, quamlibet Deo devotus sit, qui inter ipsa quantulumcunque pia vota pro peccato agnus offerri de gregibus sive capra praecipitur. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
sionis sacrificium ẽ deo in odo¬
rẽ suauitatis. Ista tria sacri¬
ficia offert homo: id xp̃e nĩc.
clesia offert sacrificim de si¬
mila. eccl̃ie catholice figuram
ꝓnuntians. que ex conuenien¬
tibus membris. quasi similaex
multis credentiũ granis. collet¬
ta ẽ. ⁊ legis ⁊ enͣngłiorum mo¬
lam. inter litteram ⁊ sp̃m sepa¬
rat.ꝑ aquam etiam baptisina¬
tis adiuncta. chrismatis oleo
puncta. scĩ sp̃c igne solidata.
ꝑ humilitatis sp̃m. deo hostia
placens effecta. Hec sunt qua¬
tuor oblatioes: quadriformẽ
xp̃i ⁊ eccl̃ie habitũ. demonstn¬

Expanded text:
sionis, sacrificium Deo in odorem suavitatis. Ista tria sacrificia offert homo, id est Christust; id est Ecclesia offert sacrificium de simila, Ecclesiae catholicae figuram praenuntians, quae ex convenientibus membris, quasi simila ex multis granis credentium collecta est, et legis et Evangeliorum molam inter litteram et spiritum separat. Per aquam enim baptismatis adjuncta, chrismatis oleo peruncta, sancti Spiritus igne solidata, per humilitatis spiritum Deo hostia placens effecta. Hae sunt quatuor oblationes, quadriformem Christi et Ecclesiae habitum demonstran
Abbreviated transcription (Latin):
tatur uincula. siue disciplina:
scił ut festino gradu pergamuᷤ
ad magr̃os. eorumq teramus
lumina:⁊ p̾cepta uirtutũ ac
misteria scripturarũ uincula
putemus eterna. Hec sunt xp̃i
uincula: de quib in eccłia.
seu in isaia legitur. Uit sub¬
limes ad te tͣnsibunt:⁊ tuiert̃
serui: post te ambulabunt uin¬
diaboli uincula: quib dicup¬
tis uicit hostes samson. De qua¬
lib ꝓpħa dicit. Dirupisti uin¬
cula mea. tibi sacrificabo hostiã

Expanded text:
tatur vincula, sive, disciplina,  ut festino gradu pergamus ad magistros, eorumque teramus limina et praecepta, virtutem ac mysteria Scripturarum vincula putemus esse aeterna. Haec sunt Christi vincula, de quibus in Ecclesia seu in Isaia legitur: Viri sublimes ad te transibunt, et tui erunt servi; post te ambulabunt cdiaboli vincula, quibus ruptis, vicit hostes Samson. De qualibus Propheta dicit: Dirupisti vincula mea, tibi sacrificabo hostia
Abbreviated transcription (Latin):
icesuna octaua mansio ẽ
baneiachan:. que int̾pre¬
tatione tnͣsfertur. in filios ne¬
cessitatis seu stridoris. Quisĩt
isti filii necessitatis: ip̃e psalmꝰ
nos docet. Afferte dño filii d̃i:
afferte domino filios arietum.
Que ẽ tanta necessitas: uolenti¬
b imponaturꝰ Cum indiums
scͥpturis fu̾is eruditꝰ & leges earũ
ac testimonia uincula scieus
ueritatis: contendẽs cũ adu̾sati¬
is. ligabis eos:⁊ iuuctos duceꝰ
in captiuitatẽ:⁊ de hostibus
quondam atq: captiuis libe¬
ros dĩ efficies: ut repente dicas
cum syon. E go sterilis ⁊ non
pariens. tns inigrata ⁊ captina¬
ta: & istos quis enutriuit:
E go destituta ⁊ sola: & isti ubi

Expanded text:
icesima octava mansio est Baneiacam, quae per interpretationem transfertur in filios necessitatis, seu stridoris. Qui sint isti filii necessitatis ipse psalmus nos docet: Afferte Domino, filii Dei, afferte Domino filios arietum . Quae est tanta necessitas, quae nolentibus inponatur? cum diuinis scripturis fueris eruditus et leges earum ac testimonia uincula scieris ueritatis, contendes cum aduersariis, ligabis eos et uinctos duces in captiuitatem et de hostibus quondam atque captiuis liberos dei facies, ut repente dicas cum Sion: ego sterilis et non pariens, transmigrata et captiua, et istos quis enutriuit? ego destituta et sola, et isti ubi
Abbreviated transcription (Latin):
Choruscauerunt miracłis: ut
hostes suos ex diuuina luce pro¬
sternerent. Et notandũ quod
steterũt hostes ante lagenas:
fugerunt ante lampades:qͥa
nimirum persecutores sc̃e fidi.
ꝑ̃dicatoribus adhuc in corpo¬
re positis restiterunt. P ost so¬
lutionem uͦ corporum appa¬
rentib miraculis in fugam
uersisunt:quia pauore con¬
territi apersecutione fideliũ
cessarunt. Intuendũ est etiã
id quod illic scͥpͥtum ẽ: quia
in dextera tubas. lagenas al̃i
in sinistra tenuerunt. Pro dex¬
tera enim hr̃e dicimus. qcqͥd

Expanded text:
coruscaverunt miraculis, ut coruscaverunt miraculis, ut hostes suos ex divina luce prosternerent. Et notandum quod steterunt hostes ante lagenas, fugerunt ante lampades, quia nimirum persecutores sanctae fidei praedicatoribus adhuc in corpore positis restiterunt. Post solutionem vero corporum, apparentibus miraculis, in fugam versi sunt, quia, pavore conterriti, a persecutione fidelium cessaverunt. Intuendum est etiam id quod illic scriptum est, quia in dextera tubas, lagenas autem in sinistra tenuerunt. Pro dextera enim habere dicimus quid