comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iuriam summi d̃i ceruices me¬
tum infantiȩ tue esse. & adhuc
deos blasphemantem iccirco
differo: quia a nos tuos infra
sensum aspicio. Noli ergo temet¬
ipsam despicere: ut motus deꝵ
incurras. Beata agnes respondit
Noli infanciam corporalẽ ita m
me despicere. ut putes me te uelle
habere ꝓpitiũ. fides enim nͨ in
annis sed in sensib gerit᷑. & ds
omnipotens mentes magis com¬
ꝓbat. quam etates. Deos autem
tuos quoꝵ me motus incurrere
ñ uis. ipsis irasci ꝑmitte. ipsis
loqui. ipsi hoc michi precipiant.
ipsi iubeant se coli. ipsi iubeant¬
se adorari. Uerum q̃m te ad hoc
uideo tendere. quod impetrare ñ
poteris. quicquid tibi uidetur
exerce. Simphronius p̃fectus
dixit. Unum tͥ de duob elige.
aut cum uirginib dee ueste sa¬
crific a. aut cum meretricib scor¬
taberis in contubernio lupana¬
ri. & longe erunt a te xp̃iani. qͥ
te magicis artib imbuert. ut
hanc calamitatẽ intrepido an-¬
mo te ꝑferre posse confidas. Un¬

Expanded text:
uriam summi Dei cervicem metum infantiae tuae, et adhuc te deos blasphemantem idcirco differo, quia annos tuos infra sensum aspicio. Noli ergo temetipsam ita despicere, ut motus deorum incurras. Beata Agnes respondit: Noli infantiam corporalem ita in me despicere, ut putes me te velle habere propitium. Fides enim non in annis, sed in sensibus geritur: et Deus omnipotens mentes magis comprobat, quam aetates. Deos autem tuos, quorum motus me incurrere 481 non vis; ipsis irasci permitte, ipsis loqui jube: ipsi hoc mihi praecipiant, ipsi jubeant se coli, ipsi jubeant adorari. Verum quoniam ad hoc video te tendere, quod impetrare non poteris, quidquid tibi videtur, exerce. 7. Symphronius praefectus dixit: Unum tibi e duobus elige, aut cum virginibus deae Vestae sacrifica, aut cum meretricibus scortaberis in contubernio lupanari. Et longe erunt a te christiani, qui te ita magicis artibus imbuerunt, ut hanc calamitatem intrepido animo te posse perferre confidas. Un
Abbreviated transcription (Latin):
gnitatem nostram. nulla
nos luxuria inquinet. nul¬
la nos turpis cogitatio ac¬
cuset. non malitia mentẽ
mordeat. non inuidiȩ rubi¬
go consumat non elatio
inflet. non ambitio per ter

Expanded text:
gnitatem nostram, nulla nos luxuria inquinet, nulla nos turpis cogitatio accuset, non malitia mentem mordeat, non invidiae rubigo consumat, non elatio inflet, non ambitio per ter
Abbreviated transcription (Latin):
quod magis utiq gentilib ad ora¬
re dñm. & munera offerre concedit᷑.
gentium ẽ prefigurata uocatio.
Quod aquȩ transformant᷑ in uinũ.
religionis nr̃e designatur archa¬
num. Quod uero fluentis iorda¬
nis baptizatur iħc aque nostro
baptismati consecrant᷑ le

Expanded text:
quod Magis, utique gentilibus, et adoraquod Magis, utique gentilibus, et adorare Dominum, et munera offerre conceditur, Gentium est praefigurata vocatio: quod aquae transformantur in vinum, religionis nostrae designatur arcanum: quod vero fluentis Jordanis baptizatur Jesus, aquae nostro Baptismati consecrant
Abbreviated transcription (Latin):
cordis deuotione tendamus. te
neamus uiam ueritatis & uitẽ
sed diuinis mandatis humiliter
obsequentes. uiam mutemus &
qua precepit dñs ambulemus it
ad patriam uenire ualeamus:
ubi sine fine cum ipso dño gau¬
deamus. Uia enim hominis est
uita enis. qui male uiuit uitam
tenet erroris: qui bene uiuit: ꝑ
uiam gradit᷑ ueritatis. Qua ꝓpt̃
qui ambulat uia fornicationis.
uiam teneat castitatis. Qui uiam
tenebat auaricie: teneat uiã mi¬
sericordiȩ. Qui ambulabat ꝑ uiã
finctionis: uiam nunc teneat ue
ritatis. Ambulemus bene ꝑ fidẽ
ut ꝑueniamus ad speciem. ubi
plenum erit gaudium nr̃m. qͥa
implebitur in bonis desiderium
icet dilectissimi de sollemni¬
tate diei huius ueterum sit diuer¬
sa traditio: una tamen sc̃ẽ deuo¬
tiomis est fides. Et quamquam
alii autem asserant eũ aquas in
uina mutasse: quidam uero bap¬
tiratum illũ ab ioħe confirmẽt.
in omnib dĩ filius credit᷑: & in
omnibus ẽ nr̃a festiuitas. Nam

Expanded text:
cordis devotione tendamus. Nec cordis devotione tendamus. Nec teneamus viam veteris vitae, sed divinis mandatis humiliter obsequentes, viam mutemus, et in qua praecepit Dominus ambulemus, ut ad patriam pervenire valeamus, ubi sine fine cum ipso Domino gaudeamus. Via enim hominis est vita ejus. Qui male vivit, viam tenet erroris; qui bene vivit, per viam graditur veritatis. Quapropter qui ambulabat viam fornicationis, viam teneat castitatis; qui viam tenebat avaritiae, teneat viam misericordiae; qui ambulabat per viam fictionis, viam teneat nunc puritatis. Ambulemus bene per fidem, ut perveniamus ad speciem , ubi plenum erit gaudium nostrum, quia implebitur in bonis desiderium es dilectissimi, de solemnitate diei hujus veterum sit diversa traditio; una tamen sanctae devotionis est fides. Et quanquam alii autem asserant eum aquas in vina mutasse; quidam vero baptizatum illum a Joanne confirment: in omnibus Dei Filius creditur, in omnibus est nostra festivitas. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
uerum am. uerum regem. uerũ¬
q hominem credit: ut uere pro
nobis mortuum ueraciter recog¬
noscat. In oblatione thuris con¬
fundit᷑ arrianus: qui soli patri
sacrificium offerri debere conten¬
dit. In oblatione mirre confundi¬
tur manicheus: qui xp̃m uere
mortuum ꝓ nr̃a salute ñ credit.
In auro uero simul uterq con¬
funditur: quia & manicheus de
semine dauid scđm carnem natũ
non credit regem. & arrianus do
unigenito naturalem assignare
ntatur seruitutem. Proinde
uterq ñ exꝑietur regem a quo ꝑ
fidem regatur. sed a quo pro infi¬
delitatis crimine puniatur. qͥa
ab uno diuinitatis. ab altero car¬
nis ueritas denegatur. Nos itaq¬
dilectissimi fratres offeramus xp̃o
indubitanter in fide quod magi
obtulisse cognoscunt in munere.
ut uere diuinitatis humanita¬
tisq confessio. ipsa sit apud xp̃o
iostra fidelis oblatio. Hȩc mu¬
nera cum magis unanimiterof¬
feramus. & ad regem scõrum tota

Expanded text:
verum Dominum, verum regem, verumverum Dominum, verum regem, verumque hominem credit, ut vere pro nobis mortuum veraciter recognoscat. In oblatione thuris confunditur Arianus, qui soli Patri sacrificium offerri debere contendit. In oblatione myrrhae confunditur Manichaeus, qui Christum vere mortuum pro nostra salute non credit. In auro vero simul uterque confunditur. Quia et Manichaeus de semine David secundum carnem natum, non credit regem, et Arianus Deo unigenito naturalem assignare nititur servitutem. Proinde uterque non experietur regem a quo per fidem regatur, sed a quo pro infidelitatis crimine puniatur. Quia ab uno divinitatis, ab altero carnis veritas denegatur. In dilectissimi fratres, offeramus Christo indubitanter in fide, quod Magi obtulisse cognoscuntur in munere: ut verae divinitatis humanitatisque confessio ipsa sit apud Christum nostra fidelis oblatio. Haec munera cum Magis unanimiter offeramus, et ad regionem sanctorum tota
Abbreviated transcription (Latin):
uera utraq unitas. nec in se inui¬
cem confusa: nec a se inuicem se¬
parata. Ipsum enim habuit ma¬
ria filium de se natũ. cuiꝰ stella
debite seruitutis exhibuit famu¬
latum. Ipsum eundemq maria
in bechleem dnm hominẽ pepe¬
rit. quem stella magis in orien¬
te positis nunciauit. Magi gͦ
uenerunt. & filium uirginis u¬
num eundemq dm̃. ⁊ hominẽ
cognouerunt. Deniq attende
quid obtulerint. & agnosce qͥd
crediderint. Refert enim euan¬
gelista. quia intrantes domum
inuenerunt puerũ cum maria
matre eius. & procidentes ado¬
rauerunt eum: & aꝑtis thesau¬
ris suis. obtulerunt ei munera.
aurum. thus & mirram. ꝑista
tria munerũ genera. in uno ei¬
demq xp̃o & diuina maiestas
&e regia potestas. & humana mor¬
talitas intimatur. Thus enim
ad sacficium. aurum ꝑtinet ad
tributum. mirra ad sepulturã
ꝑtinet mortuoꝵ. Omnia hȩc
sc̃ã fides xp̃o ueraciter offerre ñ
desinit. dum unum eundemq

Expanded text:
vera, utraque unita, nec in se invivera, utraque unita, nec in se invicem confusa, nec a se invicem separata. Ipsum enim habuit Maria filium de se natum, cui stella debitae servitutis exhibuit famulatum. Ipsum eumdemque Maria in Bethlehem Deum hominem peperit, quem stella Magis in Oriente positis nuntiavit. Magi ergo venerunt, et filium Virginis unum eumdemque Deum hominem cognoverunt. 9. Denique attende quid obtulerunt, et agnosce quid crediderunt. Refert enim evangelista quia intrantes domum, invenerunt puerum cum Maria matre ejus: et procidentes adoraverunt eum; et apertis thesauris suis obtulerunt ei munera, aurum, thus et myrrham . Per ista tria munerum genera, in uno eodemque Christo et divina majestas, et regia potestas, et humana mortalitas intimatur. Thus enim ad sacrificium, aurum pertinet ad tributum, myrrha ad sepulturam pertinet mortuorum. Omnia haec sancta fides Christo veraciter offerre desinit, dum unum eumdemque
Abbreviated transcription (Latin):
regnum nullatenus habuises.
nĩsi ab isto puero. qui nunc na¬
tus ẽ accepisses. E uer iste qͥ nuinc
a magis rex dicitur iudeonimr
idem creator ẽ & dñs angłorum.
Qua propter cuius times intam¬
ciam nascentis. magis timere
debes omnipotentiã iudicanti
Noli ergo eum timere regri tui
successorem: sed time infidelitatis
tue iustissimũ dampnatore. EI
Udcitatem. adtende stellam in celo
fulgentem. magos precedentem
& iter ignorantib ostendentẽ
Hec stella numquam ante aꝑ¬
paruit. quia nunc eam iste pu¬
er creauit: & magis ad se uenien¬
tibus preuiam deputauit. Iste
puer in presepe quidem paruulꝰ
collocatur. sed magnus in cęlo
mirabiliter oꝑatur. ꝑmittit se
manib in terra poetari: sed pre¬
cepit sibi celestia famular. Ed
est ergo quod infantilẽ attendis
etatem. & eius diuinam non in¬
telligis potestatem: Sic fuit ue¬
raciter intimanda pueri huius
naturalis diuinitas & naturalis
humanitas. Utraq naturaliter

Expanded text:
regnum nullatenus habuisses, regnum nullatenus habuisses, nisi ab isto puero qui nunc natus est, accepisses. Puer qui nunc a Magis dicitur Rex Judaeorum, idem Creator est et Dominus angelorum. Quapropter, cujus times infantiam nascentis, magis timere debes omnipotentiam judicantis. Noli eum timere regni tui successorem, sed time infidelitatis tuae justissimum damnatorem. 6. deitatem, attende stellam in coelo fulgentem, Magos praecedentem, et iter ignorantibus ostendentem. Haec stella nunquam ante apparuit, quia nunc eam puer iste creavit, et Magis ad se venientibus praeviam deputavit. Iste puer in praesepi quidem parvulus collocatur, sed magnus in coelo mirabiliter operatur. Permittit se manibus in terra portari, sed praecipit sibi coelestia famulari. Quid est ergo quod infantilem attendis aetatem, et ejus divinam non intelligis potestatem? Sic fuit veraciter intimanda pueri hujus naturalis divinitas, et naturalis humanitas, utraque naturaliter
Abbreviated transcription (Latin):
suspitionib agitaris. inuidie st¬
mulis inflammaris. & ob hoc
natum regem occidere conaris.
Inanis est ista turbatio tua: &
uana prorsus ẽ cogitatio tua.
Rex iste qui natus est. non uenit
reges pugnando superare: sed mo¬
riendo mirabiliter subiugare.
Det ideo natus ẽ. ut tibi succedat:
sed ut in eum mundus fidelit̾
credat. Uenit enim ñ ut pug¬
net uiuus: sed ut triumphet oc¬
cisus. Nec ut sibi de aliis gentib
auro exercitum querat: sed ut
pro saluandis gentib preciosum
sanguinem fundat. Inanit̃ inui¬
dendo timuisti successorem. quem
credendo debuisti quere saluatorẽ:
quia si in eum crederes. cũ eo reg¬
nares. & sicut ab illo accepisti tem¬
porale regnũ: acciperes etiam sẽ¬
piternum. Huius enim ꝓueri
regnum ñ est de hoc mundo. sed
ꝑ ipsum regnatur in mundo. sp¬
se est sapientia ch ꝑ quem reges¬
sapientia di. Si poces contra di
sapientiam cogita. In tuam pꝰ¬
uitiem uersaris & nescis. Tu eñ

Expanded text:
suspicionibus agitaris, invidiae stsuspicionibus agitaris, invidiae stimulis inflammaris, et ob hoc natum regem occidere conaris. Inanis est ista turbatio tua, et vana prorsus cogitatio tua. Rex iste qui natus est non venit reges pugnando superare, sed moriendo mirabiliter subjugare; nec ideo natus est ut tibi succedat, sed ut in eum mundus fideliter credat. Venit enim, non ut pugnet vivus, sed ut triumphet occisus; nec ut sibi de aliis gentibus auro exercitum quaerat, sed ut pro salvandis gentibus pretiosum sanguinem fundat. Inaniter 560 invidendo timuisti successorem, quem credendo debuisti quaerere salvatorem: quia si in eum crederes, cum eo regnares; et sicut ab illo accepisti temporale regnum, acciperes etiam sempiternum. Hujus enim pueri regnum non est de hoc mundo, sed per ipsum regnatur in mundo. Ipse est enim Sapientia Dei, quaeSapientia Dei est. Si potes, contra Dei Sapientiam cogita. In tuam perniciem versaris, et nescis. Tu enim
Abbreviated transcription (Latin):
isto herode archelaus in iudea
regnauit: & galileȩ principatũ
iunior herodes obtinuit. Arche¬
laus natus ẽ in palatio: xp̃c in
diuersorio. Archelaus natus. in
autem natus. in presepio ẽ bre¬
uissimo collocatus. Ille forsitan
preciosis inuolutus ẽ sericis. iste
uilissimis inuolutus est panniᷤᷤ
Et tamen ille natus in palatio
contemnitur. iste natus in diuer¬
sorio queritur. Ille a magis nul¬
latenus nominatur. iste inuentꝰ
suppliciter adoratur. Omnino
sꝑnitur primogenitus regis: &
munerib honoratur pͥmogeni¬
tus pauꝑcule mulieris. Quisẽ
iste rex iudeorum pauꝑ & diuss
humilis & sublimis: Quis est
iste rex iudeoꝵ qui portatus ut
paruulus. adoratus ut ds: Par¬
uus in presepio. immensus in ce¬
lo. iulis in pannis. preciosus in
stellis: Cuius natiuitate cõpta
herodes turbatus ẽ. & omnis ie¬
rosolima cum eo. Quid ẽ quod
sic turbaris herodes: Qm natũ
regem uideoꝵ audisti turbaris.

Expanded text:
isto Herode, Archelaus in Judaea isto Herode, Archelaus in Judaea regnavit, et Galilaeae principatum junior Herodes obtinuit. 4. Archelaus natus est in palatio, Christus in diversorio. Archelaus natus, in tus autem natus, in praesepio est brevissimo collocatus. Ille forsitan pretiosis involutus est sericis, iste vilissimis involutus est pannis. Et tamen ille natus in palatio, contemnitur; iste natus in diversorio, quaeritur. Ille a Magis nullatenus nominatur; iste inventus, suppliciter adoratur. Omnino spernitur primogenitus regis, et muneribus adoratur primogenitus pauperculae mulieris. Quis est iste rex Judaeorum, pauper et humilis et sublimis? Quis est iste rex Judaeorum qui portatur ut parvulus, adoratur ut Deus? parvulus in praesepio, immensus in coelo; vilis in pannis, pretiosus in stellis: cujus nativitate comperta, Herodes turbatus est, et omnis Hierosolyma cum illo . 5. Quid est quod sic turbaris, Herodes? Quoniam natum regem Judaeorum audisti, turbaris,
Abbreviated transcription (Latin):
adductus ẽ. quando gentilibuᷤᷤ
magis nouum sidus apparuit.
Illi fuerunt primitiȩ iudeorum:
isti facti sunt pͥmitie gentium.
Iui de ꝑximo adducti: isti de lon¬
ge reduct. Prope enim erant ui¬
dei qui dñm colebant. longe e¬
rant gentes quȩ idolis seruie¬
bant. Hoc utiq significabant
pastores. qui nascente xp̃o ꝓpe
sunt inuenti. & magi qui sunt
de longeuis partib orientis ad¬
duch. qui tamen uenientes cum
ipsi udei non essent. regem uide¬
orum se querere professi sunt: &¬
ad ipsum adorandum se uenisse
dixerunt. Ait enim euangelista.
quia magi ab oriente uenerunt
ut isti magi regem uideorum¬
ad adorandum quererent. cum
ipsi iudei non ẽent: & quem regẽ.
utiq ñ herodem. sed xp̃m uolũt
adorant regem ante annos aliqͦt
ordinatũ. adorare cupiunt infan¬
tem lactentem. nec adorant re¬
gem popłis imꝑantem. Nam
& de herode rege iudeoꝵ filii iã
fuerant nati. qui erant patre
mortuo regnaturi. Mortuo enĩ

Expanded text:
adductus est, quando gentilibus adductus est, quando gentilibus Magis novum sidus apparuit. 3. Illi fuerunt primitiae Judaeorum, isti facti sunt primitiae gentium; illi de proximo adducti, isti de longinquo reducti. Prope enim erant Judaei qui Deum colebant, longe erant gentes quae idolis serviebant. Hoc utique significabant pastores, qui nascente Christo prope sunt inventi, et Magi, qui sunt de longinquis partibus adducti. Qui tamen venientes, cum ipsi Judaei non essent, regem Judaeorum se quaerere professi sunt, et ad ipsum adorandum se venisse dixerunt. Ait enim evangelista, quia Magi ab Oriente venerunt fratres, ut isti Magi regem Judaeorum adorandum quaererent, cum ipsi Judaei non essent? Et quem regem? Utique non Herodem, sed Christum. Volunt adorant regem ante annos aliquot ordinatum. Adorare cupiunt infantem lactantem, nec adorant regem populis imperantem. Nam et de Herode rege Judaeorum filii jam fuerant nati, qui erant patre mortuo regnaturi. Mortuo enim
Abbreviated transcription (Latin):
tus gentium pͥmicias suo cultui
dedicauit. Apłica uero testatur
auctoritas. quia unus ẽ d̾s qui
iustificat circumcisionem ex fide
& preputiũ ꝑ fidem. circũcisioniꝰ
nomine iudeos. preputii nomi¬
ne gentes indubitant᷑ ostendenꝰ.
Isti sunt duo parietes qui ex di¬
uerso uenerunt. & in lapidem
qui factus ẽ in caput anguli u
nitate fidei conuenerunt. Unus
paries uenit ex udeis: alter ue¬
nit ex gentib. Longe a se diuer¬
si erant. quando diuersa crede¬
bant. Positus ẽ in medio lapis
angularis. qui ad se utrũq pa¬
rietem duceret: & utrũq uno
nomine nuncuparet: essentq
unũ communione uocabuli. qͥ
fierent in una gra sacram̃ti. Per
xp̃m enim qui ẽ pax nr̃a faciẽs
utrũq unum. uidei &̃ gentiles
facti sunt unũ. quib fidei uni¬
tas. unum indidit nominis
xp̃iant uocabulum. Ad lapidẽ
ergo angularem uterq paries
uenit. & uerum angulum fidei
unitas fecit. Horum duorum
parietũ unus adductus ẽ. quan

Expanded text:
tus gentium primitias suo cultui tus gentium primitias suo cultui dedicavit. Apostolica vero testatur auctoritas, quia unus est Deus qui justificat circumcis onem ex fide, et praeputium per fidem : circumcisionis nomine Judaeos, praeputii nomine gentes indubitanter ostendens. 2. Isti sunt duo parietes, qui ex diverso venerunt, et in lapidem qui factus est in caput anguli, in unitate fidei convenerunt. Unus paries venit ex Judaeis, alter venit ex gentibus. Longe a se diversi erant, quando diversa credebant: positus est in medio lapis angularis, qui ad se utrumque parietem duceret, et utrumque uno nomine nuncuparet, essentque unum communione vocabuli, qui fierent unum in una gratia sacramenti. Per Christum enim qui est pax nostra, faciens utraque unum , Judaei et gentiles facti sunt unum, quibus 559 fidei unitas unum indidit nominis Christiani vocabulum. Ad lapidem ergo angularem uterque paries venit, et verum angulum fidei unitas fecit. Horum duorum parietum unus adductus est, quan
Abbreviated transcription (Latin):
iste qui nobis in hono¬
rem dñi ꝑ annos sin¬
gulos celebratur. ore
unctoꝵ fidelium epiphania ue¬
nerabiliter nuncupatur. Et qͥa
grec.im ꝓbatur eẽ uocabulum:
multis ẽ latinis incognitũ. In¬
de est quod nomen istud. omnes
quidem latini dicunt. sed non
omnes inueniuntur. nosse quod
dicunt. Proinde bonum ẽ. ut
cuncti qui diem hodiernũi epi¬
phaniam nurcupant. & cur hoc
dicant ignorant: sacramentũ
diei huiꝰ. nominis interpretatione
cognoscant. Debet enim diei hu¬
ius sollempnitas a fidelib cele¬
brari. & ideo sollemnitatis causa
non debet ignorari. Hunc ergo
diem sicut diximus epiphaniã
uocat xp̃iana religio. epiphania
uero interpretatur manifestatio.
Traditũ autem tenemus a patrib
quod unigenitus ds postquam
ẽ scđm carnem temporalit̾ natꝰ.
in isto die ẽ magis uenientibus
manifestatus. a quib ẽ oblatis
munerib suppliciter adoratus.
Nam quia ipse ẽ ds qui sibi in
ueteri testamento pͥmitias offer¬
ri mandauit. idem dͦs homo na¬

Expanded text:
iste qui a nobis in honorem Domini per annos singulos celebratur, ore cunctorum fidelium Epiphania venerabiliter nuncupatur. Et quia Graecum probatur esse vocabulum, multis est Latinis incognitum. Inde est quod nomen istud omnes quidem Latini dicunt, sed non omnes inveniuntur nosse quod dicunt. Proinde bonum est ut cuncti qui diem hodiernum Epiphaniam nuncupant, et cur hoc dicatur ignorant, sacramentum diei hujus nominis interpretatione cognoscant. Debet enim diei hujus solemnitas a fidelibus celebrari, et ideo solemnitatis causa non debet ignorari. Hunc ergo diem, sicut diximus, Epiphaniam vocat Christiana religio. Epiphania vero interpretatur Manifestatio. Traditum autem tenemus a Patribus quod Unigenitus Dei, postquam est secundum carnem temporaliter natus, in isto die est Magis venientibus manifestatus, a quibus oblatis muneribus suppliciter est adoratus. Nam quia ipse est Deus qui sibi in Veteri Testamento primitias offerri mandavit, idem Deus homo na
Abbreviated transcription (Latin):
mens dicit deus uester. lo¬
quimini ad corhieriisa¬
lem et aduocate eam: quo¬
mam complẽta est mari¬
tia eius. dimissa est iniqui¬
tas illiꝰ. Suscẽpit de manu

Expanded text:
meus dicit Deus vester loquimini ad cor Hierusalem et avocate eam quoniam conpleta est malitia eius dimissa est iniquitas illius suscepit de manu
Abbreviated transcription (Latin):
lutari. Cumq hoc fieret. subito
locus in quo scm̃ corpꝰ uolutabat᷑
commotus ẽ. & pars parietis ceci¬
dit. & compressit consiliariũ iudicis.
nomine siluanũ. & amicũ eiꝰ no¬
mine fulconiũ. quorum consilio ꝑ¬
petrauit scelera. sed & om̃is ciuitas
cathanensiũ. ab hoc terrȩ motu
exagitata ẽ. Deniq omnes ciues
cucurrerunt ad secretarrũ iudicis
& ceꝑunt nimio tumultu agere.
quod scãm d̾̃i famulam impus cru¬
ciatib fatigaret. & iccireo omnes
ꝑiculũ sustinerent. Tunc quinti¬
anus fugiens ex uno latere terre
motu exagitabat᷑. ex alio aut̃ late¬
re seditionem popłi formidabat. Ig¬
tur iussit eam in carcerem recipi.
Ipse autem aposterula secretarii

Expanded text:
lutare Cumque hoc fieret . subito lutare Cumque hoc fieret . subito locus in| quo sanctum corpus uolutabatur . commotus est et pars pari| etis cecidit . et oppressit consiliarium iudicis . nomine salui| num . et amicum eius nomine falconium . quorum consi| lium perpetrauerat sceleram. Sed et omnis ciuitas| cathenensium  terremotus exagitata est. Denique| omnis ciues cucurrerunt ad secretarium iudecis . et coe| perunt nimio tumultuare . quod sanctam dei famulam im| piis cruciatibus ageret Et idcirco omnes periculum sus| stinerent. Tunc quintianus fugiens . ex uno latere terre| motu metuebat . ex alio autem latere . seditionem| populi formidabat. Igitur iussit eam in carcirem reci| pi. Ipsi autem a postera secretarii
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtum derelinquerent. Tunc dice
dixit. Absit a me. ut ego coronam
meam ꝑdam. & eos qui custodes ft̃
uerabo in confessione eius qui me
saluam fecit. & consolatus est me.
factum ẽ autem post quatuor dieᷤ
iussit eam iterũ quintianus ante
suum tribunal astare. Cui & dixit.
Quousq furis contra decreta prin¬
cipum inuictissimoꝵ: Immoladis.
Si aut̃ ñ: scias te acriorib torm̃¬
Ommnia uerba tua fatua & uana
sunt. & iniqua precepta tua. Nam¬
& sine intellectu es. Quis enĩ uult
ad auxilium suũ lapidẽ inuocare.
dignatus ẽ ab omni plaga curare¬
corpori restitueret: Dixit ei quin¬
tianus. Quis ẽ qui te curauit: A¬
gathes respondit. Xp̃c filius dei.
Quintianus dixit. Iterũ xp̃m au
Ego xp̃m confiteor. labiis & corde
inuocare ñ cesso. Quintianꝰ dixit.
Nunc uidebo si xp̃c tuus curabit
te. Tunc testas acutas iussit spar¬
gi & sub testas carbones immitti.
& eandem desuꝑ nudo corpore uo¬

Expanded text:
aper| tum derelinquerent. Tunc dicebaper| tum derelinquerent. Tunc diceb. dixit absit a me ut ego coronam meam perdam| et eis qui custodes sunt  christo perseuerabo in confessione| eius . qui me saluam fecit et consolatus est me.| Factum est autem post quattuor dies . iussit eam| iterum quintianus ante suum tribunal adstare . cui . et| dixit quousque furiaris contra decreta principum in| uictorum. Immola diis. Sin autem. scito te acrioribus| tormespondit: «Omnia uerba tua fatua et uana sunt, et iniqua precepta tua. Nam sine interfectu est, qui non uult ad auxilium suum lapides inuocare dignatus est ab omni| plaga corpori| restituerit . dicit ei quintianus . et quis est qui te curauit| Agathe . respondit . christus filius dei. Quintianus dixit. iterum| chriego christum confiteor| labiis . et corde inuocare non cesso. Quintianus dixit nunc| uidibo si christus tuus curauit te. Tunc testos acutos iussit| aspargi . et sub testos carbones uiuos inmitti . et in eisdem| nudo corpore uo
Abbreviated transcription (Latin):
ceratum habeo. ut uulnera ipsa
ñ ꝑmittant aliquid stimulari
in iuuentute mea. unde possit ue¬
recundia excitari. Sed ago tͥ gr̃as
sollicitudinem tuam impendere
hoc tamen scias. quia ad corpus
meum. medicamenta ab homine
facta. numquã accedent. Dixit ad
eam ille senior. Et quare ñ ꝑmittiᷤ
restaurat uniuersa. Hic si uult
potest me saluam facere. Tunc sub¬
ridens senior dixit. & ipse me mi¬
sit ad te. Nam & ego apłs eius sũ
& in nomine eius scias te esse sal¬
uandam. Et cum hȩc dixisset subi¬
toꝰ ab oculis eius sublatusẽ. Lu
Sunc proiciens se in orationẽ. sc̃a
agathes dixit. Grãs ago tibi dñe¬
iħ̾u xp̃e quia memor es mei. & mi¬
sisti apłm tuum. qui me conforta¬
uit. & recreauit uiscera mea. Et dũ
complesset orationem: respiciens
ad maculas corporis sui. saluata
& restaurate erant mamille eius.
Ita autem ꝑ totam noctem lux re¬
fulsit in carcere. ut pre pauore cu¬
stodes carceris fugerent. & carcerẽ

Expanded text:
laceratum est . ut uulnera ipsa laceratum est . ut uulnera ipsa non permittant te| aliquid stimulare in mentem meam . unde possit uerecun| dia excitari. Sed ago tibi gracsollicitudinem tuam inpendere hoc tamen| scias . quod ad corpus meum medicamenta ab homine facta| numquam accedunt. Dicit ad eam ille senior. Quare non| permittis restaurat uniuersa hic si uult potest me| saluam facere. Tunc subridens senior dixit . et me ipse misit| ad te. Nam ego apostolus eius sum et in nomine eius scias| te esse saluandam. Et cum haec dixissit . ab oculis eius| sublatus est. Tunc proiciens se in oracionem sancta agate| dixit . gracias tibi iste. quia memor es mei·| et misisti apostolum tuum qui me confortauit et sana| uit uiscera mea. Et dum conplisset oracionem suam| respiciens ad omnes maculas corporis sui. Et saluata| t restaurata erat mammella|  Ita  per totam noctem . lux exuberauit in carcerem| ut prae pauore custodias ii fugirent . et carcirem
Abbreviated transcription (Latin):
beo mamillas integras intus in
anima mea. ex quib nutrio õs
sensus meos quos ab infancia do¬
mino consecraui. Tunc quintianꝰ.
introire ad eam & neq panẽ neq
aquam ei ministrare.c.UII.¬
ũq fuisset inclusa. ecce circa mediã
noctẽ uenit qͥdã senex quẽ antecedebat
puer luminis portitor. ferens di¬
uersa medicam̃ta in manu sua.
qui se medicũ eẽ commemorans.
cepit eam his uerbis alloqͥ. Licet
gis grauiorib suppliciis dorsisti re¬
sponsionib tuis. & licet ubera tua
qua hora hȩc patiebaris. conside¬
raui & uidi quia potest curam sa
lutis tuȩ mamilla suscipere. Tunc
sc̃a agathes dixit el. Medicinam
carnalem meo corpori numquam
exhibui. Et turpe est ut quod tam¬
diu abineunte etate mea conser-¬
uaui nunc ꝑdam. Dicit ei ille se¬
medicinam: nolo me uerearis. Di¬
cit ei agaches. Et quȩ potest uere¬
cundia mea circa te ẽẽ. cum tu sis
senior & maior natu. ego uero li¬
cet puella sim. ita totũ corpus la

Expanded text:
beo| mammillas integras intus in beo| mammillas integras intus in animam meam ex qui| bus nutrio omnis sensus meos . quos ab infantia domino consecra| ui. Tunc quintianus um introire ad eam et neque| panem neque aquam ei ministrare. Cumque esset in| clusa .·ecce circa media nocte . uenit quidam senex| quam antecedebat puer luminis portitor . ferens| diuersa medicamenta in manu sua qui se medicum| esse commemorans coepit eam his uerbis adloqui licet| nim grauioribus suppliciis extorsisti . res| ponsionibus tuis et licet ubera tua qua hora haec| paciebaris . consideraui et uidi quia potest cura sa| lutis tua mammellas suscipere. Tunc sancta agathe dixit.| Medicina carnale meo corpore numquam exhibui . et tur| pe est . quod tamdiu ab ineunci  aetate conseruaui nunc| perdam. Dicit ei ille seme| dicinam. Nolo me ueriaris. Dicit ei agate. Quid potest| uerecundia mea ante te esse . cum tu sis sinior . et ma| ior natus . ego uero sim puella. Ita totum corpus meum|
Abbreviated transcription (Latin):
aptari. Cui & dixit. Quid tracta¬
sticirca salutẽ tuam: Agathes re¬
spondit. Salus mea xp̃c ẽ. Quin.¬
tianus dixit. Quousq infelix ꝓ¬
consumas. Agathes respondit. Tu
nega deos qui sunt lapides & lig¬
na. & creatorem tuũ qui de fecit
dđm uerũ adora. Quẽ si contẽpse¬
ris: acerrimis penis. & ꝑpetuiᷤ sub
unc iratus quintianus. iussit eã
eculeo ingenti suspendi & torqueri.
Cumq torquerent eã: dixit ad eã
in his penis ita delector. sicut qͥ
bonũ nuntiũ audit. aut sicut qͥ¬
uidet quem desiderabat. aut sicut¬
qui inuenit thesauros multos.
ita ego delector in his penis cor¬
poralib posita. Sicut enĩ triticũ
eius fortiter fuerit conculcata. &
redacta in paleas. ita & anima
mea ñ potest in paradysum dĩ cũ
genter feceris corpus meũ a carni¬
ficib tuis attrectari. Tunc iratuᷤ
quintianus iussit eam in mamilla
torqueri. & tortam uissit eã absei¬
quod ipse in matre suxisti. Ego ha¬

Expanded text:
aptari . cui et dixit| quid tractaaptari . cui et dixit| quid tractasti circa salutem tuam. Agathe respon| dit salus mea christus est. Quintianus dixit quousque infilex| procon| sumas. Agathe dixit tu nega deos tuos qui sunt lapides| et ligna . et creatorem tuum qui te fecit . deum uerum adora .| quem si contempseris unc iratus quintianus iussit eam aeculeo| suspendi . et torqueri Cumque torquerent eam dixit ad| eam in| his poenis ita delector . sicut si quis bonum nuntium au| dit aut qui uidet quam diu desiderauit. Aut qui inuenit| thesauros multos . ita ego delector in his poenis corporalibus| posita. Non enim post triticum eius fortiter fuerit arestae conculcatae et redactae| in paleas. Ita et anima mea non pos in paradyso domini cum| genter feceris corpus meum| a carneficibus quoartare. Tunc iratus quintianus| iussit eam in mammillam torqueri . et tortam diu ius| sit eam excin| faeminam quod ipse in matre suxisti. Sed ego ha
Abbreviated transcription (Latin):
uigem uel imitari. ut dicas tibi
iniuriam fieri. si eoꝵ uiuas exẽ¬
plo. Si enĩ ueri dii tui sunt: bo¬
num tibi optaui. ut talis uita
cum sentis. Dic ergo eos tã pessi¬
mos ẽẽ atq sordidissimos. ut qͥ
maledicere uoluerit alicui. talẽ
illum optet ẽe. qualis fuit exe¬
crabilis uita eoꝵ. Lc..
diis. aut uariis suppliciis te faci¬
am interire. Agathes respondit.
Si feras michi ꝓmittis. audito¬
xp̃i nomine mansuescunt. Si ignẽ
spiciam. T̃unc quintianuis agcanꝰ
caput suũ uissit eã in carcerẽ dene¬
brosũ recipi dicens ad eã. Cogita
fortiter cremabunt. Agathes re¬
spondit. Tu minister sathane. tu
penite. ut possis euadere et̾nam dãp¬
nationem. Tunc quintianus ius¬
sit eam celerius trahi ad carcerẽ.
quia uoce publica eũ confundebai
Agathes autẽ letissime & gloriant̃
carcerem introiuit. & quasi adepu¬
las inuitata. ita gaudens agonẽ
quenti igit᷑ die impiissimus quin¬
tianus suis eam aspectib ussit

Expanded text:
iugem esse uel imitare et dicas tibi iugem esse uel imitare et dicas tibi iniuriam fieri. Si| eorum uiuas exemplo . si enim dii tui sunt . bonum tibi opta| ui . ut talis uita m sentis. Dic ergo| tam pessimos esse tamque sordedissimos+ ut qui male| dicere uoluerit aliquem talem illum optit esse qualis| fuit execrabilis  uita eorum. dies aut uaries te suppliciis faciam interire. Aga| the dixit si feras mihi promittas . audi christo nomine| mansuescunt. Si ignis spiciam. Tunc quintianus agitans| caput . iussit eam in carcerem tenebrosum recipi di| cens ad eam cogita for| titer laniabunt. Agathe respondit . tu minister es| satanae. tu paenetere ut possis euadere aeternam| decollationem. Tunc quintianus iussit eam celerius| tradi ad carcerem . quia uoce eum pu| blica confutabat. Agathe autem| laetissimam et glorianter carcerem intrauit . et quasi| ad aepulas inuitata ita gaudens agonem quenti igitur die impiissimus| quintianus . suis eam aspectibus iussit
Abbreviated transcription (Latin):
gathes dixit. Noli dicere deorũ.
s demonioꝵ. Demonia enĩ sunt¬
isti. quorum effigies in auro uesti
facies deauratis. E iiii.¬
uintianꝰ dixit. Elige tibi unũ
q̃uod cumq uolueris consilium.
aut diuersas penas inter dãna¬
ticos. quasi stulta incurrere. aut
quasi sapiens & nobilis. quod te
natura dictabat. sacrifica. diis
omnipotentib: quos ueros deos¬
gathes respondit. Sit talis uxor tua
qualis dea tua uenus fuit. & tu
sis talis qua Alis d̾s tuuᷤ iouis extigt¬
Tc̃ quintianꝰ audiens hec: uis
sit eam alapis cedi. Cui & dixit. In¬
Iniuriam iudicis. noli temerario
ore garrire. Agathes respondit.
Dixisti deos tuos ẽẽ quos uera diuini¬
tas demonstrauit: sit ergo uxor
tua ut uenus. & tu ut iouis. ut &¬
uos possitis in deorum numero
computari. Quintianus dixit.
Apparet te hoc eligere. ut diuersa
dertem ad tantam stulticiam de¬
uolutum. ut illos deos tuos dicas.
quoꝵ uitam ñ cupias tuam con¬

Expanded text:
nis. Agathe dixit noli dicere deorum nis. Agathe dixit noli dicere deorum sed dic daemonum.| daemonia enim sunt quorum effigies in aeramento cfacies inauratis.| Quintianus dixit . eligae tibi unum  quodcumque uo| lueris consilium ut+ diuersus poenus inter torticios+ qua| si stulta in . aut quasi sapiens . et nobiles quod te| natura ditauit . sacrifica diis omnipotentibus·quos| uera diuigathe dixit| Sit+ tales uxor tua qualis dea tua uenus fuit . et tu sis ta| lis ut ioues deus tuus extitit. Quintianus audiens haec . ius| sit eam alapis caedi. et dixit iniuriam iudici noli teme| rario ore garrire. Agathe dixit . dixisti deos tuos esse| quos uera diuinitas demonstrat. Sit ergo talis uxor tua| ut uenus . et tu ut ioues . ut uos possitis in deorum numero con| putari. Quincianus dixit appare te hoc elegire ut di| uersden| tem . ad tantam stulticiam deuolutum ut illos | deos tuos dicas quorum uita non cupias tuam| con
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ut ageremus. quatinus. uel¬
boni consilii inclinaremus. Ego e¬
tiam & gemmas. & ornam̃ta insig¬
nia. uestim̃ta quoq auro texta ob¬
tuli. ego & domus. & predia. & sub¬
urbana ꝓmisi. ego uariũ ornatũ
domus. ego familiã diuersi sexus
& etatis exhibui: sed ista omnna.
quasi terram quam pedib suis
conculcat: ita ꝓ nichilo computa¬
uit. Tc̃ iratꝰ quintianus. uissit
eam ad secretariũ suum adduci.
ditionis es: Agathes respondit.
Non solum ingenua. sed exspecta¬
bilis genere. ut omnis parentela
cur morib. seruilem ꝑsonam te ha¬
tianus dixit. Certe si ingenua e
ras & nobilis. quomodo te ancil¬
lam ẽẽ commemoras: Agathes
dixit. Summa ingenuitas ista ẽ:
itatem ñ habemus qui seruitiũ¬
Agathes dixit. Ingenuitas urã. ad
rumetiã lignis & lapidib. uos fa¬
ciat obnoxios. Quintianus dixit.
Quicquid furioso ore blasphema¬
ueris.pene poter̃t uindicare. Dic
tam̃ antequã ad torm̃ta uenias.

Expanded text:
nisi ut ageremus qualiter enisi ut ageremus qualiter eboni| consilii inclinaremus. Ego etiam et gemmas et ornamen| ta insinia et uestimenta auro texta obtuli . ego et domus . | et praedia suborbana repromisi . ego uarium ornamen| tum domus . ego familias diuersi sexus  etates exhibui.| Sed ista omnia quasi terra quam pedibus suis concul| cat . pro nihilum conputauit. Tunc iratus quintia| nus . iusad secretarium suum adduci, onditionis es? Agatha respondit: Non solum ingenua, sed et spectabilis genere, ut omnis parentela cur moribus servilem personam te hatianus dixit| certe+ ingenua es  et nobiles quomodo te ancilla esse| commemoras. Agathe dixit summa ingenuitas ista| estitatem non habemus qui seruitiuAgathe dixit ingenuitas uestra| arum etiam lignum et lapedibus uos faciat obnoxios. Quintianus dixit quidquid furioso| ore blasphemaueris . poenae poterunt uindicare. Dic ta| men antequam ad tormenta uenias .
Abbreviated transcription (Latin):
demonis seruus. feruore impietatis
sue inflãmatus: xp̃i nomen au¬
dire ñ poterat. Lii.
Dis & huiuscemodi ut diximus
furiis comprehensꝰ. beatã agathã
a suis fecit apparitorib coartari.
&̃ fecit eam cuidam matrone tra¬
di nomine afrodisie. quȩ habebat
nouem filias turpissimas: sicut
mater earum fuerat. Hoc autem
fecit ꝑ dies triginta quinq. ut¬
cotidie blandirent᷑ ei. & mutarẽt
animũ eius. Et modo ꝓmittendo
leta. modo terrendo asꝑis. sꝑabat
rores ur̃i flumina sunt. que qͣn¬
domus meȩ ñ poterunt cadere.
fundata ẽ enim supra petrã. Hȩc
autem dicens. flebat cotidie & ora¬
bat. Et sicut terra siciens in ardo¬
re solis. fluenta fontiũ concupiscit.
ita desiderabat ad martyrii coronã
idens igitur afrodisa. mentẽ eiꝰ
immobilem ꝑmanere: abiit ad
quintianũ & dixit ei. faciliꝰ posst̃
saxa molliri. & ferrũ in plũbũ con¬
uerti. quam ab intentione xp̃iana.
mens istius puellȩ reuocari. Ego
cibus nobis iniicem succedentes.

Expanded text:
emonum seruus feruorem inpietatis| suae inflammatus . christi nomen audire non poterat . | his et huiuscemodi ut diximus furis conpraehensus·| beatam agathem a suis fecit apparitoribus coartari.| Et fecit eam cuidam matrunae tradi . nomine afrodisię| quae habebat nouem filias turpissimas sicut fuerat| mater earum. Hoc autem fecit . ut per dies triginta coti| die blandirentur ei . ut mutarent animum eius . et modo| promittendo laeta modo terrendo aspera . Sperabant rores flumina sunt quae quandomus meę non poterit cadere| fundata enim est super petram. Haec autem dicens| flebat cotidie et orabat et sicut sol sitiens in ardore fluent+|  foncium concupiscit. Ita desiderat ad martyrii coro| nam Videns igitur . afrodisia mentem eius inmobilem| permanere. Abiit ad quintianum et dixit ei facilius pos| sunt saxa molliri et ferro in plumbo conuerti quam ab in| tentione christianae mens istius puellae reuoc. Enibus nobis inuicem suc| cessimus
Abbreviated transcription (Latin):
ad dñm. & dixit. Dñe qui me cre¬
asti & custodisti ab infancia mea
& fecisti me in iuuentute uiriliter
agere. qui tulisti a me amorẽ scłi. qͥ
corpus meũ a pollutione separasti.
qui fecisti me uincere dorm̃ta car¬
nificum. ferrum. ignẽ & uincula
qui michi inter tormenta uirtu¬
tem patiencie contulisti: de depre¬
eor ut accipias sp̃m meũ modo. qͥa
tempus ẽ ut me iubeas istud scłm
derelinquere. & ad tuam miscd̃iã
dientes pii popħ. cum nimia cele¬
ritate uenerunt. & auferentes cor¬
pus eius. posuerunt in sarcophago
nouo. factum ẽ autem ut dũ aro
matib condiretur corpus. & cum
nimia diligentia collocarent illud
uenit quidam iuuenis sericis ue¬
stib indutus. quem sequebantur
amplius quam centũ pueri om̃s
armati & pulchri. quem unquã
nemo uiderat in ciuitate catha

Expanded text:
ad Dominum et dixit: Domine, qui me creasti, et custodisti ab infantia mea, et fecisti me juventute viriliter agere, qui tulisti a me amorem saeculi, qui corpus meum a pollutione separasti, qui fecisti me vincere tormenta carnificis, ferrum, ignem, et vincula; qui mihi inter tormenta virtutem patientiae contulisti: deprecor ut accipias spiritum meum modo quia tempus est, ut me jubeas istud saeculum derelinquere, et ad tuam misericordiam dientis cum nimia| celeritate uenerunt . et auferentis corpus eius . posue| runt in sarthofago nouo. Factum est autem cum aro| matibus condiretur corpus eius . et cum nimia diligen| tia conlocarent eum. Venit quidam iuuenis siricis| uestibus indutus . quem sequebantur amplius quam| centum pueri omnes ornati . et pulchri . quem numquam| nemo uiderat in ciuitate cathen
Abbreviated transcription (Latin):
laetitia. comminis est ratio.
quia dominus noster pecca¬
ti mortisq destriictor. sicut nul¬
lum a reatu liberum repe¬
rit. ita pro liberandis omni¬
bus uenit. Exultet sanctus
quia appropinquat ad pal¬
mara: gaudeat peccator quia
iuitaturad ueniam: an¬
niẽtur gentilis. quia uocã¬
tur ad uitam. Dei namq
filius secundum plenitu¬
dinem temporis. quam di¬
uini consilii inscrutabilis
altitudo disposuit. reconci¬
liandam anthori suo na¬
turam generis assumpsit
liumami. ut inuentor mor¬
tis Diabolus. per ipsam. qua
bicerat. Uincerẽtur. In quo
conflictu pro nobis inito
magno et mirabili aequita¬
tis iure certãtum est. dum
ommipotens dominꝰ cum
sceuissimo hoste. non insuã
maiestate. sed in nostra cõ¬
greditur humilitãte: obii¬
ciens ei candem formam
caudemq naturam morta

Expanded text:
laetitiae communis est ratio: quia Dominus noster, peccati mortisque destructor, sicut nullum a reatu liberum reperit, ita liberandis omnibus venit. Exsultet sanctus, quia propinquat ad palmam. Gaudeat peccator, quia invitatur ad veniam. Animetur gentilis, quia vocatur ad vitam. Dei namque Filius secundum plenitudinem temporis, quam divini consilii inscrutabilis altitudo disposuit, reconciliandum auctori suo naturam generis assumpsit humani, ut inventor mortis diabolus, per ipsam quam vicerat vinceretur. In quo conflictu pro nobis inito, magno et mirabili aequitatis jure certatum est: dum omnipotens Dominus cum saevissimo hoste, non in sua majestate, sed in nostra congreditur humilitate, objiciens ei eamdem formam eamdemque naturam, morta
Abbreviated transcription (Latin):
potest fieri. ut uerbum dei
factum sit quando deus per
uerbum fecit omma.Si
et berbum dei ipsum fa¬
itum est. per quod aliud

Expanded text:
potest fieri ut Verbum Dei factum sit, quando Deus per Verbum fecit omnia? Si et Verbum Dei ipsum factum est, per quod aliud
Abbreviated transcription (Latin):
E bile aliquid pu¬
tares. quale consu¬
euisti cogitare cum berba
humana soleres audire.
audi quid cogites. Deus
erat perbum. Exeat nunc
nescio quis infidelis ariã¬
nus. et dicat quia uerbũ
dei factum est. Quomodo

Expanded text:
e vile aliquid putares, quale consuevisti cogitare, cum verba humana soleres audire, audi quid cogites: Deus erat Verbum. 11. Exeat nunc nescio quis infidelis Arianus, et dicat quia Verbum Dei factum est. Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
prestat gr̃am: & infuturo uitã
largitur eternam. de qua paulꝰ
apłs ait. Pacem sequimini &
scĩficationem. sine qua nemo ui¬
debit regnum di.ł .ix.
uella quedam die dominico
dum caput suum cõponeret.
pectine apprehenso.credo obin¬
iuriam diei sc̃i. in manib eius
adhesit ita. ut affixi dentes tã
indigitis quam in palmis mag¬
num ei dolorem inferrent.Que
cum basilicas scõrum flens &
obsecrans circuiret. ad beati gre¬
gorii antistitis tumulũ. in eius
uirtute confisa ꝓsternit᷑. Cumq
diutissime beati confessoris pre¬
sidium flagitasset. directa ma¬
nus eius ad opus pristinum
pectine decidente reducit᷑. Sed
et inergumini eum confitenteᷤᷤ
ad eius sepulchrũ sepe purgan¬
tur Nam plerumq uidimus
post eius transitum a uirgula
cuius supra meminimus quã
manu gerebat ꝑ partes ita eos
affixos. ut putares eos ualidis
atq acutissimis sudib retineri
Multa quidem & alia de eodem
gesta cognouimus. sed ne fasti¬
dium incitarent de plurib pau.¬

Expanded text:
praestat gratiam, et in futuro vitam largitur aeternam, de qua Paulus apostolus ait: Pacem sequimini et sanctificationem, sine qua nemo videbit regnum Dei . V. Puella quaedam, die Dominico cum suum caput componeret, pectine apprehenso, credo ob injuriam diei sancti, in manibus ejus adhaesit, ita ut affixi dentes tam in digitis quam in palmis magnum ei dolorem inferrent. Quae cum basilicas sanctorum flens atque obsecrans circuiret, ad sepulcrum beati Gregorii antistitis, in ejus virtute confisa prosternitur: cumque diutissime beati Confessoris praesidium flagitasset directa manus ejus ad opus pristinum pectine decidente reducitur. Sed et energumeni eum confitentes ad ejus sepulcrum saepe purgantur. Nam plerumque vidimus post ejus transitum, virgula, cujus supra meminimus, quam manu gerebat, per parietes ira eos affixos, ut putares illos validis atque acutissimis sudibus retineri. VI. Multa quidem et alia de eodem gesta cognovimus; sed ne fastidium incitarent, de pluribus pau
Abbreviated transcription (Latin):
ficasti leticiam. Letabunt᷑ corã te.
sicut letantur in messe: sicut exul¬
do diuidunt spolia Iugum enim
oneris eius. & uirgam humeri eiꝰ
& sceptrũ exactoris eiꝰ superasti: si¬
cut in die madian. Quia omnis

Expanded text:
 coram te sicut laetantur in messe sicut exuldo dividunt spolia iugum enim oneris eius et virgam umeri eius et sceptrum exactoris eius superasti sicut in die Madian quia omnis
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Ego sum panis biuiᷤ
qui de celo descendi. Locus
ergo in quo dominus na¬
scitur. Domus panis antea
pocatus est. quia futurũ

Expanded text:
ait: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . Locus ergo in quo Dominus nascitur, domus panis antea vocatus est, quia futuru
Abbreviated transcription (Latin):
factum est nihil propter li-¬
berandum hominem ab
eterna morte. factus est ho¬
mo: ita se ad susceptionem
humilitatis nostrae. sine di

Expanded text:
factum est nihil, propter liberandum hominem ab aeterna morte factus est homo, ita se ad susceptionem humilitatis nostrae sine di
Abbreviated transcription (Latin):
pie uiuit & caste. qui ea quȩ sur¬
sum sunt sapit ñ quȩ suꝑ t̾ram:
quasi stella demonstrat. In quo
studio dilectissimi omnes uos
inuicem ꝓdesse debetis. ut in reg
nodi ad quod recta fide & bonis
oꝑib ꝑuenitur. sicut lucis filii
nostrum
udistis fratres lectionem
euangłii. salutaria p̃sentis
diei sacramenta recitantem:
audistis qualiter xp̃c dñs qui in
hunc mundũ latent̾ aduenit.
km̃i latere inter obscura scł. lu¬
men celeste non poterat. Denq
cum uisitationem suã necdum
terra dinosceret. celum sua gau¬
dia ac totius mundi leticiam. cal¬
deis stupentib tacito in sidere lo¬
quebatur. Et cum quis qͣntus¬
ue esse necdum int̾idelis possit
uidere iudea. iam tunc głam eiꝰ
indiciis excitata celestib genti

Expanded text:
pie vivit et caste, qui ea quae surpie vivit et caste, qui ea quae sursum sunt sapit , non quae super terram, quasi stella demonstrat. In quo studio, dilectissimi, omnes vobis invicem prodesse debetis, ut in regno 122 Dei, ad quod recta fide et bonis operibus pervenitur, sicut lucis filii nostrumudistis, fratres, lectionem Evangelii salutaria praesentis diei sacramenta recitantem. Audistis qualiter Christus Dominus, qui in hunc mundum latenter advenit, quam, carissimi, latere inter obscura saeculi lumen coeleste non poterat. Denique cum visitationem suam necdum terra dignosceret, coelum sua gaudia ac totius mundi laetitiam, Chaldaeis stupentibus, tacito in sidere loquebatur. Et cum quis quantusque esset necdum infidelis posset videre Judaea; jam tunc gloriam ejus indiciis excita de coelestib
Abbreviated transcription (Latin):
lus qui sedebat in tenebris lucẽ
uidit magnam: & qui habitabãt
in regione umbre mortis lux orta
ẽ eis. De quib idem dicit ad do¬
minum.Gentes quȩ te ñ nouer̃t
inuocabunt te: & populi qui te
nesciunt ad te confugient. Hunc
diem abraham uidit & gauisus
ẽ: cum benedicendos fidei suȩ fi¬
gentium patrem credendo pro¬
spexit. dans głam deo & plenis¬
sime sciens: qm quod ꝓmisit po¬
tens ẽ & facere.Hunc diem dauid
gentes quas fecisti uenient & ad¬
orabunt coram te dñe. & honora¬
bunt nomen tuũ. Et illud. Notũ
fecit dñs salutare suũ: ante con¬
spectum gentium reuelauit ius¬
ticiam suam. Quod utiq exinde
fieri nouimus: ex quo tres ma¬
gos de longinquitate suȩ regioniᷤᷤ
excitatos. ad cognoscendum. & ad¬
orandum regem cȩli & terrȩ. stella
pduxit. Cuius utiq famulatus
ad formã nos sui hortat᷑ obsequii:
ut huic gr̃e que omnes inuitat
ad xp̃m. quantũ possumus ser¬
uiamus. Quicũq enim in ȩccła

Expanded text:
n tenebris, vidit lucem magnam, et qui habitabant in regione umbrae mortis, lux orta est eis . De quibus idem dicit ad Dominum: Gentes quae te non noverunt, invocabunt te; et populi qui te nescierunt, ad te confugient . Hunc diem Abraham vidit, et gavisus est , cum benedicendos fidei suae figentium patrem credendo prospexit , dans gloriam Deo, et plenissime sciens quoniam quod promisit potens est et facere . Hunc diem David gentes, quascumque fecisti, venient et adorabunt coram te, Dobunt nomen tuum ; et illud: Notum fecit Dominus salutare suum, ante conspectum gentium revelavit justitiam suam . Quod utique exinde fieri novimus, ex quo tres magos, de longinquitate suae regionis excitos, ad cognoscendum et adorandum Regem coeli et terrae stella perduxit. Cujus utique famulatus ad formam nos sui hortatur obsequii: ut huic gratiae, quae omnes invitat ad Christum, quantum possumus, serviamus. Quicumque enim in Ecclesia