comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
domũ dĩ suꝑ capita montiũ tͥnstulert̃
Qđ testimoniũ eisdẽ u̾bis. & micheas
ꝓpħa posuit. Quȩ in suo loco exposiii.
Et eleuabttur suꝑcolles. Qui in ca¬
pitib montiũ ostensus ẽ & p̃aratus.
iste suꝑ colles eleuabitur. De quib mon¬
tib & collib & in cantico canticorũ spos¬
sa loquit᷑. Uor fratruelis mei. Ecce hic
uenit saliens suꝑ montes: tͣnsiliens col¬
les. Similis ẽ fratruelis m̃s capree ut
hinnulo ceruiorũ. in montib bethel¬
Et fluent ad eum om̃s gentes. & ibunt
poplĩ multi. Om̃s enĩ gentes seruient
ei cui dictum ẽ: postula a me & dabotͥ
gentes hereditatẽ tuã. & possessionẽ
tuã t̾minos t̾re ut seruiant ei iuxta
Sophoniã sub iugo uno. De quib idem
ꝓpħa testat᷑. Ex fiuib fluuiorũ ethyõ¬
pes. In nomine enĩ iħu om̃e genu fle¬
ctit᷑ celestiũ. t̾restriũ. & infernorum.
Et dicent. Uenite ⁊ ascendamꝰ ad mos¬

Expanded text:
domum Dei super capita montium, transtulerunt. Quod testimonium eisdem verbis et Michaeas propheta posuit: quae in suo loco exposui . Et elevabitur super colles. Qui in capitibus montium ostensus est et paratus, iste super colles elevabitur. De quibus montibus et collibus et in Cantico canticorum sponsa loquitur: Vox frauenit saliens super montes, transiliens supercolles. similis frater meus capreae uel innulo ceruorum in montib. Et fluent ad eum omnes gentes: et ibunt populi multi. Omnes enim gentes servient ei, cui dictum est: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae : ut serviant ei juxta Sophoniam sub jugo uno, de quibus idem propheta testatur: Ex finibus fluviorum Aethiopes . In nomine enim Jesu omne genu flectetur, coelestium, terrestrium, et infernorum . Et dicent: Venite, ascendam
Abbreviated transcription (Latin):
dem popłm cohortatus sũ dicens. domꝰ
lacob uenite & ambulemꝰ in lumine dñi
S quia ꝓiecit dñs popłm suũ sacob.
autẽ ꝓiecit quia aut fecit. aut passũs
ẽ q̃ sũpra exposumꝰ: ido p̃nuntio uob̃
q̃ uentura st̃ mala: & hortor ut ingredi¬
amini petras. & abscondamini in spelũ-¬
cis a facie babylonii uł romani exer¬
citus. qͣndo omĩa uastabunt᷑ uxta il¬
lud qđ in eugłio legimꝰ. Te dicent
montib cadite suꝑ nos: & petris. ab

Expanded text:
ens. Domus Jacob, venite, et ambulemus in lumine Domini. Sed quia projecit Dominus populum Jacob: projecit autem, quia aut fecit, aut passus est, quae supra exposuimus; ideo praenuntio vobis quae ventura sint mala, et hortor ut ingrediamini petras, et abscondamini in speluncis a facie Babylonii vel Romani exercitus, quando omnia vastabuntur, juxta illud quod in Evangelio legimus: Tunc dicent mo
Abbreviated transcription (Latin):
nati dominabunt᷑ eis: Ergo iuxta con¬
suetudinẽ ꝓpħalem loqñte ꝓpħa: subito
ds̃ loqͥtur ꝑ ꝓph̾am ex ꝑsona sua & dicit.
Dabo pueros pͥncipes eors. Sublatis enĩ
bis q̃ ante donau̾am. & quasi bona irãtꝰ
abstiili: nunc econtͣrio dabo mala. Tuli se¬
nẽ & qͥnqͣgenarrũ & ãmirabilẽ consiliari¬
ũ. & sapientẽ architectũ. & prudentẽ au¬
ditorẽ. & cet̾a: ꝓ his dabo pueros pͥncipes.

Expanded text:
ntur eis? Ergo juxta consuetudinem prophetalem loquente Propheta, subito Deus loquitur per Prophetam ex persona sua, et dicit: Dabo pueros principes eorum: sublatis enim his quae ante donaveram, et quasi bona iratus abstuleram, nunc econtrario dabo mala. Tuli senem et quinquagenarium, et admirabilem consiliarium, et sapientem architectum et prudentem auditorem,
Abbreviated transcription (Latin):
Ostium enĩ mͥ aꝑtum ẽ magnũ & eui¬
dens: s adu̾sarii multi. Imitat᷑ autẽ
& diabolꝰ iscłiticũ exercitũ. de quo ie¬
tro dedat genero suo moysi consiliũ.
ut constitueret suꝑ popłm tribunos
& cetituriones & quinqͣgenarios. Un¬
de impiꝰ rex mittit duos quin qͣ genari¬
os cũ subditis sibi militib ut exhibe¬
ant helyam: qui diuino igne consũp¬
ti st̃. Tertiꝰ autẽ saluat᷑ ex eis: qui con

Expanded text:
Ostium enim mihi apertum est magnum et eviOstium enim mihi apertum est magnum et evidens, sed adversarii multi . Imitatur autem, et diabolus Israeliticum exercitum, de quo Jethro dederat genere suo Mosi consilium, ut constitueret super populum tribunos et centuriones et quinquagenarios . Unde impius rex mittit duos quinquagenarios cum subditis sibi militibus, ut exhiberent Eliam: qui divino igne consumpti sunt. Tertius autem salvatur ex eis, qui con
Abbreviated transcription (Latin):
qđ a .l. pͥmũ iustis si inueniant᷑ in eiui¬
tate dix̾it urbẽ ẽẽ saluandã. Et septẽ
ebdomadarũ in numeris. id ẽ pente co¬
ste. celeb̾rima festiuitas ẽ. Iubeleus qͦq
id ẽ remissionis anuꝰ qͥ septenis annor
ebdomadib id ẽ qͣdraguita .uiiii. annis
texit᷑. in qͦ clangunt tube. & ad om̃s re.¬
ũtit᷑ antiqͣ possessio: hoc continet sacͣ¬
m̃tũ. Unde & dauid in qͥnqͣgesimo nu¬
mero psalmũ scͥbit penitentie. Legimꝰ
quoq in eodẽ num̾orũ libro qđ de p̃da
& spoliis qͥnquagesimũ caput tã de
hominib qͣm de ium̃tis accipiant sa¬
cerdotes: & quinqͣgesimũ leuite. qui
custodiunt fores tabnaculi. Illa quoq
eugłii parabola in qͣ dicunt᷑ duo debi¬
tores. unꝰ qui debebat qͥngentos de¬
narios. & aliꝰ qͥnquaginta: ad hanc
refert᷑ intelligentiã. Unde & apłs ap̃
ephesios quib mystica queq dissolue¬
rat: uult ꝑmanere usq ad pentecosten
donec ꝑfecte ad deũ ꝯu̾tantur. diceñs.

Expanded text:
a primum justis, si inveniantur in civitate, dixerit urbem esse salvandam. Et septem hebdomadarum in Numeris, id est, Pentecostes celeberrima festivitas est. Jubileus quoque, id est, remissionis annus, qui septenis annorum hebdomadibus, id est, quadraginta novem annis texitur, in quo clangunt tubae, et ad omnes revertitur antiqua possessio, hoc continet sacramentum. Unde et David in quinquagesimo numero Psalmum scribit poenitentiae. Legimus quoque in eodem Numerorum libro, quod de praeda et spoliis, quinquagesimhominibus, quam de jumentis accipiant sacerdotes, et quinquagesimum levitae, qui custodiunt fores tabernaculi. Illa quoque Evangelii parabola , in qua dicuntur duo debitores, unus qui debebat quingentos denarios, et alius quinquaginta, ad hanc refertur intelligentiam. Unde et Apostolus apud Ephesios, quibus mystica quaeque dissolverat, vult permanere usque ad Pentecosten, donec perfecte ad Dominum convertantur, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
Mirat᷑ autẽ ꝓphetico spũ qđ cuutas q̃
quondã fidelis fuit uł fideliũ recepta¬
culũ. subito facta sit meretrix. Qđ qͥdẽ
& in ysaie temporib intelligi potest: s
plentꝰ refertur ad passionẽ xp̃i. qͣndo om̃s
declinauert̃. simul inutiles facti sunt:
& qua qͣm in hebraieo ñ habeat᷑ syon. ta

Expanded text:
Miratur autem Prophetico spiritu, quod civitas quae Miratur autem Prophetico spiritu, quod civitas quae quondam fidelis fuit, vel fidelium receptaculum, subito facta sit meretrix. Quod quidem et in Isaiae temporibus intelligi potest: sed plenius refertur ad passionem Christi, quando omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt . Et quamquam in Hebraico non habeatur S
Abbreviated transcription (Latin):
dent. Si uolueritis & audieritis me: bõ¬
na t̾re comedetis. Si nolueritis & ñ audi¬
Lib̾um seruat arbitrũr: ut in utrãq par¬
tẽ. ñ ex p̃iudicio dĩ s ex meritis sin¬
gulorũ. uł pena uł meritum sit.
Bona autẽ t̾re illa puto dici: de
quib in psalt̾io legimꝰ. Credo ui¬
Beati mites. q̃m ipsi possidebt̃ t̾ram. Uel
certe quia iudis loq̃batur qͥ needũ pot̾ant
caꝑe spũalia. pollicet᷑ eis bona p̃sentis scłiꝰ.
eos gladius deuorauit. id ẽ romanꝰ dele¬
uit exerritus. Et hec inquit omĩa fient.
quia os dñi locutum ẽ. uiꝰ sententiã
ꝑmanentib hominũ peccatis ñ potest im¬
mutari. Quomͦ facta ẽ meretrix ciuitas
fidelis. plena iudicio . Iustitia reqͥeuit
in ea: nc autẽ homicide.erbum hebra¬
icũ iałm. ꝓ quo lxx tͣnstulert̃. dormiuit:
& requieuit. & reqͥescet. id ẽ p̃teritum
& futurũ tempꝰ significat. Unde aqͥla
& theodotio quasi de futuro dicunt.

Expanded text:
dent. Si volueritis, et audieritis, bodent. Si volueritis, et audieritis, bona terrae comedetis: si nolueritis, et non audiLiberum servat arbitrium, ut in utramque partem non ex praejudicio Dei, sed ex meritis singulorum, vel poena, vel praemium sit. Bona autem terrae illa puto dici, de quibus in psalmo legimus: Credo viBeati mites, quoniam ipsi possidebunt terram . Vel certe quia Judaeis loquebatur, qui necdum poterant capere spiritualia, pollicetur eis bona praesentis saeculi, eos gladius devoravit, id est, Romanus delevit exercitus. Et haec, inquit, omnia fient: Quia os Domini locutum est. Cujus sententia, permanentibus hominum peccatis, non potest immutari. Quomodo facta est meretrix civitas fidelis, plena judicii: justitia requievit in ea: nunc autem homicidae dormivit; et requievit, et requiescet, id est, et praeteritum et futurum tempus significat. Unde et Aquila et Theodotio quasi de futuro dicunt.
Abbreviated transcription (Latin):
peccata ur̃a ut coccinũ. quasi nix dealba¬
bunt᷑. & si fuerunt rubra qͣsi uermiculus.
uelut lana alba er̃t. Ordo p̃cipuus. N
enĩ sufficit dixisse lauamini. nͥ iungat᷑
mundi estote.: ut pꝰ laciachrũ aque. cordis
habeant puritatẽ. Beati enĩ mundo cor¬
de. qm̃ ipsi dm̃ uidebt̃. Cũq cordis habu¬
erint puritatẽ: debent auferre malũ de
m̃tib sus ñ in conspectu hominũ sed in¬
conspecta di. qũe celare nicħ potest. Qͦđ q
iungit quiescite agere ꝑu̾se.: illud eũgłicũ
sonat. ecce sanus factus es. noli peccare. ne qͥd
tͥ det̾ius fiat. Recedens gͦ a uiciis discat bo¬
num. queratq iudiciũ: opp̃sso subueniat.
pupillũ uiduãq sustentet. & si hoc fecerit:
tẽ peccata q̃ prius inmodũ eoccini sangui¬
nea fuerant dimittent᷑: & oꝑa eruoris ac
sanguinis ueste dñi mutabunt᷑ quȩ de ag¬
ni confecta ẽ uellere: quẽ sequuntur in a¬
pocalypsi qͥ uirginitatis candore resplen¬

Expanded text:
nix dealbabuntur. Et si fuerint rubra, quasi vermiculus: ut lana alba erunt. Ordo praecipuus: non enim sufficit dixisse, lavamini, nisi jungat, mundi estote: ut post lavacrum aquae cordis habeant puritatem. Beati enim mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Cumque cordis habuerint puritatem, debent auferre malum de mentibus suis, non in conspectu hominum, sed inconspectu Dei, quem celare nihil potest. Quodque jungit: Quiescite agere perverse, illud Evangelicum sonat: Ecce sanus factus es: jam noli peccare, ne quid tibi deterius fiat . Recedens ergo a vitiis, discat bonum, quaeratque judicium, oppresso subveniat, pupillum viduamque sustentet: et si hoc fecerit, tunc peccata, quae prius in modum coccini sanguinea fuerant, dimittentur: et opera cruoris ac sanguinis, veste Domini mutabuntur, quae de agni confecta est vellere, quem sequuntur in Apocalypsi , qui virginitatis candore resplen
Abbreviated transcription (Latin):
ad bella ꝓcedant. Cũ autẽ inquit hec fe¬
ceritis arguite me si ñ reddido p̃mia q̃ pol¬
licitus sũ. Qndo autẽ dicit. querite iudiciũ:
ostendit ñ ẽẽ omĩum recte iudicare. s eors qͥ

Expanded text:
ad bella procedant. Cum autem, inquit, haec fead bella procedant. Cum autem, inquit, haec feceritis, arguite me, si non reddidero praemia quae pollicitus sum. Quando autem dicit: Quaerite judicium, ostendit non esse omnium r
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃s sc̃i. A ferte malum cogitationum
Quod & iohannes baptista dicebat. ge¬
nimina inꝑarum qͥs ostendit uob̃ fuge̾re
ab ira uentura. facite gͦ fructus dignos
penitentiȩ: ut qͥ xp̃i baptisma consecutus
ẽ. auferat malũ de corde suo. & quiescat a¬
gere ꝑuerse: ac postea discat bonũ fac̾e scdni
illud qđ alibi p̃cipitur. Declina a malo. &
fac bonũ. Discite bene facere Virtus
nis. Ihesus qͦq filiꝰ sẏrach tale ꝗd loquitur.
Desid̾asti sapientiã: serua mandata: & dñs
tribuet tͥ eã. & in seqñtib idem ysaias com¬
memorat. Omĩs qͥ ñ didicerit iustitiã suꝑ
t̾ram: ueritatẽ ñ faciet. Discenda ẽ gͦ iusti¬
tia: & magistrorũ sapientie terẽndã st̃ li¬
mina. Qoerite udiciũ subuenite opp̃sso.
iudicate pupillo defendite uiduã: & ueni¬
te & arguite me dicit dñs. Uictimis iu¬
deors eũ głica mandata succedunt: & ideo
pupillis ac uiduis ꝓuidet᷑. ut securi de tu¬
tela coniugũ ac lib̾orum suorũ martyres

Expanded text:
. Auferte malum cogitationum Quod Joannes Baptista dicebat: Genimina viperarum, quis ostendit vobis fugere ab ira ventura? Facite ergo fructus dignos poenitentiae : ut qui Christi baptisma consecutus est, auferat malum de corde suo, et quiescat agere perverse, ac postea discat bonum facere, secundum illud quod alibi praecipitur: Declina a malo, et fac bonum . Discite benefacere. Virtus nis . Jesus quoque filius Sirach tale quid loquitur: Desiderasti sapientiam, serva mandata, et Dominus tribuet tibi eam. Et in sequentibus idem Isaias commemorat: Omnis qui non didicerit justitiam super terram, veritatem non faciet . Discenda est ergo justitia, et magistrorum sapientiae terenda sunt limina. Quaerite judicium, subvenite judicate pupillo, defendite viduam: et venite, et arguite me, dicit Dominus. Victimis Judaeorum evangelica mandata succedunt, et ideo pupillis ac viduis providetur, ut securi de tutela conjugum ac liberorum suorum, martyres
Abbreviated transcription (Latin):
nĩctãs. eo qđ in nocte uolitẽt: paruũ a¬
nimal ẽ & muriũ simile. ñ tã cioce et̃
cantu resonans qͣm stridore. Qđ cũ ui¬
deat᷑ uolitare lucifugũ ẽ: & solẽ uide
ñ patct᷑. Istiꝰ modi animantib ydola cõ¬
parata ft̃. q̃ ceca & tenebrosa colunt᷑
a cȩcis: & omĩa dogmata contͣria u̾ita¬
ti. Quȩ cũ in die dñi fuerint delicta:
ingredient᷑ hi qui ꝓiecerint ea infissuras
petrarũ. cau̾nasq saxorum: ut ñ in t̾re
puluere & uili luto. s in firma ratione
ũsentur. & inueniant sibi diu̾sa uirtu¬
tũ foramina. ꝑ q̃ ad u̾itatẽ ualeant ꝑue¬
nire. Hȩc iuxta anagogen ut potui
breui sermone ꝑstrinxi. Que hebrei
ad babylonia referunt tempora. & sub¬
u̾sionem iersin: qͣndo surrexit dñs t̾

Expanded text:
νυκτερὶς, eo quod in nocte volitet, parvum aνυκτερὶς, eo quod in nocte volitet, parvum animal est, et murium simile, non tam voce et cantu resonans, quam stridore: quod cum videatur volitare, lucifugum est, et solem videre non patitur. Istiusmodi animantibus idola comparata sunt, quae caeca et tenebrosa coluntur a caecis: et omnia dogmata contraria veritati. Quae cum in die Domini fuerint derelicta, ingredientur hi qui projecerint ea in fissuras petrarum, cavernasque saxorum, ut non in terrae pulvere et vili luto, sed in firma ratione versentur, et inveniant sibi diversa virtutum foramina, per quae ad veritatem valeant pervenire. Haec juxta anagogen, ut potui, brevi sermone perstrinxi, quae Hebraei ad Babylonia referunt tempora et subversionem Jerusalem, quando sur
Abbreviated transcription (Latin):
tis eiꝰ cũ surrexerit ꝑcutere terram.
Sepe diximꝰ. argentũ & aurũ ꝓ sẽr¬
mone & seusu accipi. Quȩ cũ a do homi¬
nib data sint ut uł loqntur uł senti¬
ant dm̃. & laudent creatorẽ suũ: illi
abutunt᷑ hoc munere in ydoloꝵ simu¬
lationẽ. uxta illud qđ scͥptum ẽ. Dedi
eis argentũ & aurũ: ipsi uͦ de argento
et aur̃o meo oꝑati sunt baal. Cũ gͦ qͥs
pectoris sui ydola ꝯdid̾it. & in uoragini¬
b t̾re abscondit ñ audens ꝓferre quod
male finxerat: scd̾s ꝓfectus ẽ ut pͥus cȩ¬
lata ꝓiciat & in se ẽẽ ñ patiat᷑. Pro talpis
qͣs nos int̾pretati sumꝰ lxx. uaña. aqͥlã
oRictas. Syminachꝰ infructuosa. theodo¬
tio ipsum hebraicũ posuit farfãroch. ẽ
autẽ animal absq ocłis. qđ semꝑ t̾ra in
fodit. & humũ egerit. & radices subter
comedens frugib noxiũ ẽ: qđ greci ãs¬
falãcã uocant. Uesꝑtilio autẽ noctur¬
na anis q̃ congruũ ab eis nom̃ accepit.

Expanded text:
tis ejus: cum surrexerit percutere terram. Saepe diximus argentum et aurum pro sermone, et sensu accipi, quae cum a Deo hominibus data sint, ut vel loquantur, vel sentiant Deum, et laudent creatorem suum, illi abutuntur hoc munere in idolorum simulationem; juxta illud quod scriptum est: Dedi eis argentum et aurum; ipsi vero de argento et auro meo operati sunt Baal . Cum ergo qpectoris sui idola condiderit; et in voraginibus terrae absconderit, non audens proferre quod male finxerat: secundum profectus est, ut prius caelata projiciat, et in se esse non patiatur. Pro talpis, quas nos interpretati sumus, LXX vana, Aquila ὀρυκτὰ, Symmachus infructuosa, Theodotio ipsum verbum Hebraicum posuit PHARPHAROTH . Est autem animal absque oculis, quod semper terram fodit, et humum egerit, et radices subter comedens, frugibus noxium est: quod Graeci ἀσπάλακα vocant. Vespertilio autem nocturna avis, quae congruum ab eis nomen accepit
Abbreviated transcription (Latin):
de xii. gẽmis lapidẽ appeulari. qͥ apud
nos uocatur crisolitꝰ. obmarini coloris
similitudinẽ. Meliꝰ autem ẽ. tharsis
uł mare. uł pelagus absolute accipere
Neq: enĩ ionas de ioppe nauigans. ad
indiam poterat ꝑuenire. ad qũã illo
mari ñ potest nauigari. s simplicit᷑ ire
in pelagus. & ad quascũq insulas ꝑg̾e.
Qaq sequitur. & suꝑ om̃e qđ uisu pul¬
chrum ẽ. siue ut lxx tͣnstulert̃. & suꝑ

Expanded text:
de duodecim gemmis lapidem appellari, qui apud de duodecim gemmis lapidem appellari, qui apud nos vocatur Chrysolithus, ob marini coloris similitudinem. Melius autem est, Tharsis vel mare, vel pelagus, absolute accipere. Neque enim Jonas de Joppe navigans, ad Indiam poterat pervenire, ad quam illo mari non potest navigari; sed simpliciter ire in pelagus, et ad quascumque insulas pergere. Quodque sequitur: Et super omne, quod visu pulchrum est: sive ut LXX transtul
Abbreviated transcription (Latin):
cos refert᷑ & hereticos in quib nehił ẽ
aliud nͥ fulgor eloquentie. & sensus
diabolica arte constructus. & sermo
mortuus qđ int̃pretatur in dentib &
similitudo rationis humanȩ qđ sentit᷑
in simiis: ic circo in psalmis legitur. In sp̃u
uiolento confringes naues tharsis. Et de
his nauib idem ysaias loquit᷑. Ue alis
aauiũ. q̃ st̃ tͣns ęthyopiam. St̃ autem
econtͣrio & bone naues: de quib in eis¬
dem psalmis dr̃. Qͥ descendunt in ma¬
re in nauib. & faciunt opꝰ in aquis mul¬
tis. ipsi uid̾unt oꝑa dñi. & mirabilia
eiꝰ in ꝓfundo. Qͥ enĩ in scłi huiꝰ flucti¬
b ñ sunt otiosi s oꝑantur & m̾ces por¬
tant dominicas. & ad portũ quietis
uenire festinant: ipsi uident oꝑa dñi.
& mirabilia eiꝰ in ꝓfundo. qͣndo ad ꝓ¬
fundã scientiã ꝑuenerint. & uniuer¬
bem cylicie tharsum arbitrat᷑. Alii regi¬
oñe putant indiȩ: & hoc nomine etiam

Expanded text:
cos refertur, et haereticos, in quibus nihil est cos refertur, et haereticos, in quibus nihil est aliud nisi fulgor eloquentiae, et sensus diabolica arte constructus, et sermo mortuus, quod interpretatur in dentibus, et similitudo rationis humanae, quod sentitur in simiis; idcirco in Psalmis legimus, In spiritu violento confringes naves Tharsis . Et de his navibus idem Isaias loquitur; Vae alis navium, quae sunt trans Aethiopiam . Sunt autem econtrario et bonae naves, de quibus in eisdem psalmis dicitur: Qui descendunt mare in navibus, et faciunt opus in aquis multis. Ipsi viderunt opera Domini, et mirabilia ejus in profundo . Qui enim in saeculi hujus fluctibus non sunt otiosi, sed operantur, et merces portant dominicas, et ad portum quietis venire festinant, ipsi vident opera Domini, et mirabilia ejus in profundo, quando ad profundam scientiam pervenerint, et univerbem Ciliciae Tarsum arbitratur: alii regionem putant Indiae, et hoc nomine etiam
Abbreviated transcription (Latin):
In leuitico quoq legimꝰ. domũ q̃ in urbib
muratis sit. si intra annũ redempta ñ fu¬
erit. emptori et̾na possessione firmari:
qđ si in uillis & uiculis sit q̃ muros ñ ha¬
beant. semꝑ posse redimi. & emptoris p̃ci¬
ũ fluctuare. Et suꝑ om̃s naues tharsis.
& suꝑ om̃e qđ uisu pulchrum ẽ. Pro
tharsis qd om̃s similit̾ tͥħstuler̃t: soli . lxx.
mare int̃pretati st̃. Hebrei putant lin¬
gua proprie suaꝰ mare tharsis appellari qͣn¬
do autẽ dicit᷑ iaiñ. ñ hebraico sermone
appellari. s syriaco. habuit & iosaphat
naues quas mittebat in tharsis: s contͥ¬
tȩ st̃ in asyongaber. Habuit & Salomos
q̃ ibant in tharsis: & pꝰ tres annos reu̾te¬
bant᷑. afferebantq regi argentũ & aurũ.
ebur & simias. S quia rex utq peccau̾at.
alius deditus uoluptati & ext̾narum
gentiũ amans feminas. aliꝰ secti regem
samariȩ copulans. qđ utrũq ad ethni¬

Expanded text:
In Levitico quoque legimus, domum, quae in urbibus In Levitico quoque legimus, domum, quae in urbibus muratis sit, si intra annum redempta non fuerit, emptori aeterna possessione firmari, quod si in villis et in viculis sit, quae muros non habeant, semper posse redimi, et emptoris pretium fluctuare . Et super omnes naves Tharsis, et super omne, quod visu pulchrum est. Pro Tharsis, quod omnes similiter transtulerunt, soli LXX mare interpretati sunt. Hebraei putant, lingua proprie sua mare THARSIS appellari, quando autem dicitur IAM , non Hebraico sermone appellari, sed Syriaco. Habuit et Josaphat naves, quas mittebat in Tharsis , sed contritae sunt in Asiongaber. Habuit et Salomon quae ibant in Tharsis , et post tres annos revertebantur, afferebantque regi argentum et aurum, ebur et simias. Sed quia rex uterque peccaverat, alius deditus voluptati, et externarum gentium amans feminas: alius se cum rege Samariae copulans: quod utrumque ad ethni
Abbreviated transcription (Latin):
homines int̾fecit. Unde & dñs loqͥtur
ad audientes: & uos si ñ egeritis pe-¬
nitentiã. similit̾ ꝑ ibitis. In conseq̃n¬
tib quoq lecturi sumꝰ. qđ dñs in ui¬
nea sua ȩdificau̾it turrim. & fecit tor¬
cular & maceriam circũ dedit. Sed hec
omĩa destructa sint atq uastata: quia ua¬
no suꝑbiȩ suꝑcilio intumuerint. Muri
quoq ex truunt᷑ excelsi. ne eito ciuitas
destruat᷑. ne hostib pateat. Qui circũ¬
dant᷑ eccłiȩ a sapientissimis uiris & oĩ
ratione firmantur: ne qđ dogrna ꝑuer¬
sum p̃ualeat ad u̾itatẽ De istiꝰ modi mu¬
ris ds loquitur ad hierlm. Ecce suꝑ ma¬
nꝰ meas depixi muros tuos: & in conspe¬
ctu meo st̃ semꝑ. Sin autẽ hi qͥ pͥus in¬
pugnauerant eccłiam cognita u̾itate tͣn¬
sierint ad fidẽ. & pugnau̾int ꝓ ea quã
ante impugnau̾ant: te̾ illud implebit᷑ ci¬
to. Edificabis ab his quib destructa er̃as.

Expanded text:
homines interfecit. Unde et Dominus loquitur homines interfecit. Unde et Dominus loquitur ad audientes: Et vos si non egeritis poenitentiam, similiter peribitis . In consequentibus quoque lecturi sumus, quod Dominus in vinea sua aedificaverit turrim, et fecerit torcular, et maceriam circumdederit, sed haec omnia destructa sint atque vastata, quia vano superbiae supercilio intumuerint . Muri quoque exstruuntur excelsi, ne cito civitas destruatur, ne hostibus pateat, quia circumdantur Ecclesiae sapientissimis viris, et omni ratione firmantur, ne quod dogma perversum praevaleat veritati. De istiusmodi muris Deus loquitur ad Jerusalem: Ecce super manus meas depinxi muros tuos, et in conspectu meo sunt semper . Sin autem hi qui prius impugnaverant Ecclesiam, cognita veritate, transierint ad fidem, et pugnaverint pro ea, quam ante impugnaverant, tunc illud implebitur: Cito aedificaberis ab his, a quibus destructa eras .
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃ȩ. & reliqua. Et suꝑ omnẽ turrim
excelsã. & suꝑ omue murũ munitum.
Qui ad uespasiani adrianiq hec refe¬
rũnt tẽpora. corporalit̾ dicunt imple¬
ta q̃ scͥpta st̃. qđ ñ turris excelsa. ñ fir¬
missimus murꝰ. ñ ulla nauiũ multitudo
& negociationis industria adu̾sum uim
romani exercitus potuerit p̃ualere: s in
tantã habitatores ideȩ uenisse formi¬
dinẽ. ut & ipsi cũ conuigib ac libis. auro
& argento q̃ sibi auxilio fore estimabant.
in foueas t̾rȩ dimsi sint. & ꝓfundissima
antra sectati. Si enĩ uoraciũ ⁊ luxurioso
speculã. ut longe ueniens cernat᷑ hostis
Ynusqͥsq gͦ nr̃m debet edificare turrĩ
pͥus sũptib supputatis: ne iuxta eũgłi¬
cã parabolã cũ explere opꝰ nequiuerit.
rideat᷑. Hȩc turris bene ꝯstructa. ꝑsistit.
Sin autẽ erecta in suꝑbiã firma ñ ha¬
buerit fundam̃ta: cadet suꝑ eũ a quo
edificata ẽ sic̃ illa in syloa q̃ decẽ & unͣi

Expanded text:
rae, et reliqua . Et super omnem turrim excelsam, et super omnem murum munitum. Qui ad Vespasiani Adrianique haec referunt tempora, corporaliter dicunt impleta quae scripta sunt, quod non turris excelsa, non firmissimus murus, non ulla navium multitudo, et negotiationis industria, adversum vim Romani exercitus potuerit praevalere; sed in tantam habitatores Judaeae venisse formidinem, ut et ipsi cum conjugibus et liberis, auro et argento quae sibi auxilio fore aestimabant, in foveas terrae demersi sint, et profundissima antra sectati. Si enim voracium et luxuriosospeculam, ut longe veniens cernatur hostis. Unusquisque ergo nostrum debet aedificare turrim, prius sumptibus supputatis, ne juxta Evangelicam parabolam , cum explere opus nequiverit, rideatur. HSin autem erecta in superbiam firma non habuerit fundamenta, cadet super eum a quo aedificata est: sicut illa in Siloa, quae decem, et octo
Abbreviated transcription (Latin):
nouissent: nũquã dñm̃ głȩ crucifixis.¬
sent. E rgo ñ solũ iuxta apocalypsin io¬
hannis & apłm paulũ s in uet̾i quoq te¬
pellatur.Si enĩ omĩa patris filii st̃. & ip¬
se loquit᷑ in eu̾głio. data ẽ mͥ omĩs pote¬
stas in celo & in t̾ra. & omĩa mea tua st̃.¬

Expanded text:
novissent, numquam Dominum gloriae crucifixissent . Ergo non solum juxta Apocalypsim Joannis, et apostolum Paulum; sed in veteri quoque TeChristus appellatur. Si enim omnia Patris Filii sunt; et ut ipse loquitur in Evangelio: Data est mihi omnis potestas in coelo et in ter
Abbreviated transcription (Latin):
cia lacͥmis penitentie molliret᷑. Pro fascio¬
lis quib isrłis neqͦquã curcũligata st̃ uul¬
nera.lxx. malagina tnstulerunt. Iacet gͦ
confossus & contrucidatus isrł. qr int̾fe¬
cit medicũ qͥ ad curandũ uenerat domũ
na babylonis loquunt᷑ angłi. Curauimꝰ bã¬
bylonẽ & ñ ẽ sanata urbẽ uidelicet con¬
fusionis atq uiciorũ. & in eugłio legimꝰ des¬
cendentẽ de hierłm in hierico a latronib
uulneratũ. curatũq a samaritano: & pꝰ ax

Expanded text:
tia lacrymis poenitentiae molliretur. Pro fasciotia lacrymis poenitentiae molliretur. Pro fasciolis, quibus Israelis nequaquam circumligata sunt vulnera, LXX malagma transtulerunt. Jacet ergo confossus et contrucidatus Israel, quia interfecit medicum, qui ad curandam venerat domum na Babylonis loquuntur Angeli: Curavimus Babylonem, et non est sanata , urbem videlicet confusionis atque vitiorum. Et in Evangelio legimus, descendentem de Jerusalem in Jericho a latronibus vulneratum, curatumq
Abbreviated transcription (Latin):
regib tẽplũ augustiꝰ fabricatum ẽ. in tan¬
tũ ut etiã ext̾narũ gentiũ lacedemoniorũ
et atheniensiũ ac romanorũ mererent᷑ a¬
micitias. Ergo qđ dicit ñ est in eo sanitas
ad extremã refert captiuitatẽ: qͣndo pꝰ ti¬
tũ & uespasianũ & ultimã eu̾sionẽ hiẽ¬
rusalẽ sub helio adriano usq ad p̃sens
tempꝰ nullũ remediũ ẽ. impleturq qđ
scͥptum ẽ. Om̃s declinauert simul in u¬
tiles facti st̃. ñ est qͥ faciat bonũ. ñ est
usq ad unũ. Qͦđq infert᷑. ñ ẽ in eo sani¬
tas: uł in popło intellige. uł in corpore.
uł in capite. Non ẽ cucũligata. nec eu¬
rata medicamine. neq fota oleo. Pro qͦ
lex. t̾nstuleĩt. Non est malagmia impo¬
nere. neq oleũ. neq alligaturas. Usq ho¬
die uulnꝰ & liuorac plaga tumens popłi
isrł. ñ est circũligata fasciolis. nec curata
saniẽ. & prurulentias extrabendas imei¬
unt᷑ uuln̾ib. Neq fota oleo: ut eorũ duri¬

Expanded text:
emplum augustius fabricatum est, in tantum ut etiam externarum gentium, Lacedaemoniorum, et Atheniensium, ac Romanorum mererentur amicitias. Ergo hoc quod dicit: Non est in eo sanitas, ad extremam refert captivitatem: quando post Titum et Vespasianum, et ultimam eversionem Jerusalem, sub Aelio Hadriano usque ad praesens tempus nullum remedium est: impleturque quod scriptum est: Omnes declinaverunt: simul inutiles fusque ad unum . Quodque infertur: non est in eo sanitas, vel in populo intellige, vel in corpore, vel in capite. . Non est circumligata, nec curata medicamine: neque fota oleo. Pro quo LXX transtulerunt: Non est malagma imponere, neque oleum, neque alligaturas. Usque hodie vulnus et livor, et plaga tumens populi Israel non est circumligata fasciolis, nec curata saniem, et purulentias extrahendas injiciuntur vulneribus. Neque fota oleo: ut eorum duri
Abbreviated transcription (Latin):
& usq ad finẽ mundi ꝑseuerabit uasti-¬
tas iudeorũ. Possumꝰ autẽ heo tropolo.¬
gice de peccatorib acciꝑe. qui de scĩta¬
te pͥstina corruerunt: pꝰqũã contͣriis fu¬
erint traditi potestatib. qͦđ omĩa eorũ bo¬
na ueniant ad desertum: & pͥoris iuisti¬
tie ds̃ ñ recordet᷑. & igne diaboli omĩa
suecendant᷑. & suit pabulũ bestiarum. De
quib & in alio loco septum ẽ. Ne tradas
bestiis animã confitentẽ tͥ. Derelinquet᷑
filia syon sic̃ umbraculũ inuinea. & sic̃

Expanded text:
et usque ad finem mundi perseverabit vastitas Judaeorum. Possumus autem haec tropologice de peccatoribus accipere, qui de sanctitate pristina corruerunt, postquam contrariis fuerint traditi potestatibus: quod omnia eorum bona veniant ad desertum: et prioris justitiae Deus non recordetur: et igne diaboli omnia succendantur; et sint pabulum bestiarum, de quibus et in alio loco scriptum est: Ne tradas bestiis animam confitentem tibi . Derelinquetur filia Sion si
Abbreviated transcription (Latin):
te. semini nequã. filiis sceleratis. Dereliq̃it̃
dñm: blasphemauerunt sc̃m isrł. ab aliena¬
ti st̃ retrorsum. Hoc qđ in ultimo posui
abalienati st̃ retrorsum . lxx. int̃pretes ñ
habent. & ꝓblasphemart̃ scribit᷑ in eis ad
iracundiã concitauert̃. E ꝓ semini neqͣm.
sem̃ pessimũ. Qd cęt̾i seq̃ntes hebraicum.
merechim̃. int̃p̃tati st̃ pessimorũ: ut ñ tã
te ꝓpͥa dm dereliq̃runt. In pͥncipio uolu¬
minis titulus ẽ. ꝑsonã. causã tempꝰq cõme¬
morans. In scđ̾o. intentos auditores facit.
Tercio narrat qͥd locutus sit dñs. In qͣrto
quasi in excessib gentẽ increpat peccatͥcem.
& popłm plenũ uł grauẽ iniquitate. Non
qd alia sit gens. & aliꝰ popłs ut qͥdã putañ:
s ipse isit & gens appellat᷑ & popłs. & filii
scelerati siue iniqui: ut qͥ pͥmũ ꝑ benefici¬
ũ filii appellati sunt dñi. postea uicio foo
uocarent᷑ filii iniquitatis: siue ut reliqui

Expanded text:
e, semini nequam, filiis sceleratis: dereliquerunt Dominum: blasphemaverunt sanctum Israel: abalienati sunt retrorsum. Hoc quod in ultimo posui: abalienati sunt retrorsum, LXX Interpretes non habent et pro blasphemaverunt, scribitur in eis, ad iracundiam concitaverunt: et pro semine nequam, semen pessimum. Quod caeteri sequentes, Hebraicum MEREIM interpretati sunt, pessimorum: ut non tam te propria Dominum dereliquerunt. In principio voluminis titulus est, personam, causam, tempusque commemorans: in secundo intentos auditores facit: in tertio narrat quid locutus sit Dominus: in quarto quasi in excessibus gentem increpat peccatricem, et populum plenum vel gravem iniquitate. Non quo alia sit gens et alius populus, ut quidam putant, sed ipse Israel, et gens appellatur et populus, et filii scelerati, sive iniqui: ut qui primum per beneficium filii appellati sunt Domini: postea vitio suo vocarentur filii iniquitatis; s
Abbreviated transcription (Latin):
atq in cęno libidinũ uolutantur: dñi uin¬
dicta consurget. Quod si prudens le¬
ctor quesierit. cur in templo dñi cedri¬
na ligna sint posita. & in centesimo .uͦi.
psalmo legamꝰ iuxta hebraicã u̾itatẽ.
saturabunt᷑ ligna dñi & cedri libani qͣs
tu plantasti. ibi passeres nidificabt̃:
& int̾ cȩt̾a ligna etiã cędri ad laudes dñi
ꝓuocent᷑. & in aduentu saluatoris. qͣn¬
do om̃s arbores & ligna cãpi applaudes̃
ramis suis. scͥptũ sit ponã int̾ra in aqͦsa
cẽdrũ. & buxũ. & cypressum. & pinũ:
& nc̃ diem dñi suꝑ cedros libani ser

Expanded text:
atque in coeno libidinum volutantur, Domini vinatque in coeno libidinum volutantur, Domini vindicta consurget. Quod si prudens lector quaesierit, cur in templo Domini cedrina ligna sint posita, et in centesimo tertio psalmo legamus juxta. Hebraicam veritatem, Saturabuntur ligna Domini, et cedri Libani, quas tu plantasti: ibi passeres nidificabunt ; et inter caetera ligna etiam cedri ad laudes Domini provocentur: et in adventu Salvatoris, quando omnes arbores, et ligna campi applaudent ramis suis, scriptum sit: Ponam in terra inaquosa cedrum et buxum, et cypressum et pinum : et nunc diem Domini super cedro
Abbreviated transcription (Latin):
grãm. Qui de die iudicii intelligunt.
suꝑbũ & excelsum. & sublimẽ. & arro¬
gant̾ẽ de diabolo dici putant.: qͥ suꝑ¬
biens loquit᷑. suꝑ astra cęli ponã se¬
dẽ meã. sedebo in monte excelso. suꝑ
om̃s montes excelsos. ad aquilonẽ as.¬
cendã suꝑ nubes. ero similis altis¬
simo: qͣndo ex ore infantium & lacten¬
tiũ ꝑficiet᷑ laus. ut destruat᷑ immicus
& ultor. Et suꝑ om̃s cedros libami sub¬
limes & erectas. & suꝑ om̃s quercus
tũ & eleuatũ quasi cedros libani: & tͣn¬
tus locus eiꝰ. Quercus quoq basan. qͣs
aqͥla oRias. Symiachus & theodotio.
bodonis int̾pretati st̃: glandiferas notu¬
mꝰ. Quȩ & si fecerint fructus: porcorũ
st̃ alim̃ta ñ hominũ. Basan regio ẽ ara¬
biȩ. cui imꝑauit og. qͥ appellatus ẽ rex
minia. Quã si confusionẽ tͣnsferre uoly
erimꝰ: magis sinchis in id ẽ babylonẽ sig¬
nificat qmͣ basan. Suꝑ om̃s gͦ qui erigun¬
tur in suꝑbiã. & faciunt oꝑa ignominie.

Expanded text:
judicii intelligunt, superbum et excelsum, et sublimem, et arrogantem, diabolum dici putant. Qui superbiens loquitur: Super stellas coeli ponam sedem meam: sedebo in monte excelso, super omnes montes excelsos ad Aquilonem: ascendam super nubes, ero similis Altissimo : quando ex ore infantium et lactentium perficietur laus, ut destruatur inimicus et ultor . Et super omnes cedros Libani sublimes et erectas, et super omnes quercus tum et elevatum quasi cedros Libani, et trantus locus ejus . Quercus quoque Basan, quas Aquila δρύας, Symmachus, et Theodotio βαλάνους interpretati sunt, glandiferas novimus, quae etsi fecerint fructus, porcorum sunt alimenta, non hominum. Basan regio est Arabiae, cui imperavit Og, qui appellatus est rex minia, q significat quam Basan. Super omnes ergo qui eriguntur in superbiam, et faciunt opera ignominiae,
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit᷑ uicina eu̾sione samariȩ in cõmo¬
nitione duarũ tribuũ hȩc uniu̾sa narrari.
Orias autẽ ipse ẽ qͥ et ararias. duplici no¬
mine. & uno quidem atq eodẽ tempore
ysaiam. osee. Iohel. et amos ꝓphetasse ex
regib qͥ ponunt᷑ in titulo cognoscimꝰ: s pͥn.¬
cipiũ uerbi dñi fuit in osee filio beheri.
Sade.: ille au & Samech. & iste scd̾m qͦs¬
dã int̾pretatur fortitudo siue robustus:
ille popłs durus uł grauis. De quo in amos
pleuiꝰ diximꝰ. Non solũ autẽ hic ꝓph̃a. s
et alii eũ habeant in titulo. uisio quã ui¬
dit ysaias. siue abdias inferunt qͥd ui

Expanded text:
ostenditur, vicina eversione Samariae in commoostenditur, vicina eversione Samariae in commonitionem duarum tribuum haec universa narrari. Ozias autem ipse est, qui et Azarias, duplici nomine. Et uno quidem atque eodem tempore Isaiam, Osee, Joel, et Amos prophetasse, ex regibus qui ponuntur in titulo, cognoscimus: sed principium verbi Domini fuit in Osee filio Beeri. SADE ; ille AIN et SAMECH : et iste secundum quosdam interpretatur fortitudo, sive robustus; ille populus durus vel gravis: de quo in Amos plenius diximus. Non solum autem hic propheta, sed et alii cum habeant in titulo: Visio quam vidit Isaias
Abbreviated transcription (Latin):
exechie. regũ uida. Pro
iuida in quo significant᷑
due tribꝰ.lxx. & theodo¬
tio posuere iudẽa: que
tõtam t̾ram . xii tribuũ
ostendit. Et pro eo qđ nos ex hebreo uerti¬
mus suꝑ uidam & hierłm: illi int̾p̃tati
sunt contra uideã & hierłm. Sy machꝰ
more suo manifestiꝰ de iuda & hierłm. ut
nec ꝓsꝑa nec adu̾sa uelit titulo demon¬
strari: s ea q̃ de iuda et hierłm in utramq
partẽ ꝓpħicus sermo p̃dixerit. Ergo ySa¬
ias pͥncipalit̾ de duab loquit᷑ tribubꝰ iu¬
da et beniamin. exceptis decẽ q̃ in samaria
erant & uocabant᷑ ephraun & isrł: et quas
sub oria rege iuda & hierłm phul rex as¬
Syriors uastare iã ceꝑat. Deniq qͥnquage¬
simo & scđ̾o imꝑii eiꝰ anno. regnante ap̃
samariã phacee filio Romeliȩ uenit the
glathphalasar rex assẏriorꝑ. & cepit achion.
& abel domũ in aacha. et ianoe. & cedes. et
asor. et galaad. & galileam. omnẽ t̾ram nep¬
tbalym: & transtulit eos in assyrios. Ex qͦ

Expanded text:
Ezechiae, regum Juda. Pro Juda, in quo significantur duae tribus, LXX et Theodotio posuere, Judaeam, quae totam terram duodecim tribuum ostendit. Et pro eo quod nos ex Hebraeo vertimus, super Judam et Jerusalem: illi interpretati sunt, contra Judaeam et Jerusalem. Symmachus more suo manifestius, de Juda et Jerusalem; ut nec prospera, nec adversa velit titulo demonstrari: sed ea quae de Juda et Jerusalem in utramque partem Propheticus sermo praedixerit. Ergo Isaias principaliter de duabus loquitur tribubus, Juda et Benjamin: exceptis decem, quae in Samaria erant, et vocabantur Ephraim et Israel; et quas sub Ozia rege Juda, et Jerusalem, Phul rex Assyriorum vastare jam coeperat. Denique quinquagesimo et secundo imperii ejus anno, regnante apud Samariam Phglathfalassar rex Assur et cepit Aiom et Abel domum Maacha et Ianoe Asor et Galaad et Galilaeam, omnem terram Nephthali, et transtulit eos in Assyrios . Ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
cogis me uirgo xꝑi eu¬
Stochiuor transire ad y¬
saiam: et qđ sc̃ȩ matri
tuȩ paulȩ dũ uiueret pollicitus sum
tͥ redde. Qđd quidem ⁊ eruditissimo uiro
fr̃ĩ tuo pammachio ꝓmisisse me memi¬
ni.Cũq in affectu pac sis: uincis p̃sen¬
tia. Itaq et tͥ et illi ꝑ te reddo qđ debeo:
obediens xp̃i p̃ceptis qͥ ait. scruta minĩ
scͥpturas. et. querite et inuenietis: ne il¬
lud audiã cũ iudeis. Erratis nescientes
seͥpturas. neq uirtutẽ di. Si enĩ iuxta
tia. et qui nescit sc̃ͥpturas nescit di uir¬
tutẽ eiꝰq sapientiã: ignoratio scͥpturã¬
rum. ignoratio xꝑi ẽ. Unde orationũ
tuarũ fultus auxilio q̃ dieb ac nocti¬
b in dĩ lege meditaris. et templũ es sp̃s
scĩ ĩmitabor patrẽ familias qͥ de thesay¬
ro suo ꝑfert noua et uet̾a. et sponsam di¬
centẽ in cantico canticor noua et uet̾a
fratruelis meus seruauit mͥ. Sieq ex¬
ponã ysaiã. ut illũ ñ solũ ꝓpħ̾am. s eũ¬

Expanded text:
cogis me, virgo Christi Eustochium, transire ad Isaiam: et quod sanctae matri tuae Paulae, dum viveret, pollicitus sum, tibi reddere. Quod quidem et eruditissimo viro fratri tuo Pammachio promisisse me memini; cumque in affectu par sis, vincis praesentia. Itaque et tibi et illi per te reddo quod debeo, obediens Christi praeceptis, qui ait: Scrutamini Scripturas ; et, Quaerite, et invenietis . Ne illud audiam cum Judaeis: Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei . Si enim juxta tia; et qui nescit Scripturas, nescit Dei virtutem ejusque sapientiam: ignoratio Scripturarum, ignoratio Christi est. Unde orationum tuarum fultus auxilio, quae diebus ac noctibus in Dei lege meditaris, et templum es Spiritus sancti, imitabor patremfamilias, qui de thesauro suo profert nova et vetera; et sponsam dicentem in Cantico Canticorum: Nova et vetera, fratruelis meus, servavi tibi ; sicque exponam Isaiam, ut illum non solum Prophetam, sed eva
Abbreviated transcription (Latin):
scribunt᷑. asaph. & idithun. & eman. & fi¬
lii chore constituti st̃: ut paulatĩ a sacͥfi¬
ciis uictimarũ ad laudes dm̃ tͣnsiret
religio. Ciuitas gͦ fideliũ q̃ priꝰ ple¬
uit in ea: nẽ plena ẽ homicidis.

Expanded text:
s Asaph, et Idithun, et Eman, et filii Chore constituti sunt, ut paulatim a sacrificiis victimarum ad laudes Domini transiret religio . Civitas ergo fidelium, quae prius fuvit in ea, nunc plena est homic
Abbreviated transcription (Latin):
disse se scribat. Homo gͥ dĩ faciem uide ñ¬
potest: angłi autẽ etiã minimor in ȩcelia
semꝑ uident faciem dĩ. E nẽ in speculo ui¬
demꝰ in eniginate. tẽ autẽ facie ad faciẽ.
qͣndo de hominib in angłos ꝓfecerimꝰ.
& potuerimꝰ cũ apło dicere. Nos autem
om̃is reuelata facie głam dñi speculantes.
riã: quasi a dñi spũ. Licet faciem di iuxta
nature suȩ ꝓpͥetatẽ nulla uideat creata:
& tẽ m̃te cernat̃ qͣndo inuisibilis creditur.
Quo mͥ multitudinẽ uictimarũ ur̃arũ
dicit dñs: Penꝰ sũ Holocausta arietum.
& adipe pinguiũ. & sanguinẽ uituloꝵ
& agnorũ. & hyrcorũ nolui. PRo eo qđ ẽ
nolui. lxx tͣnstuler̃t nolo: p̃sens tempꝰ pro
p̃terito. Porro iuxta hebraicũ. nunꝗͣm se
ds̃ hostias udeorũ uoluisse demonstrat᷑.
Qđ & in quadragesimo nono psalmo le¬
gimꝰ son accipiã de domo tua uitulos.
neq de gregib tuis hyrcos: qm̃ mee st̃¬

Expanded text:
disse se scribat. Homo disse se scribat. Homo potest; angeli autem etiam minimorum in ecclesia semper uident faciem dei. et nunc in speculo uidemus, in aenigmate, tunc autem facie ad faciem, quando de hominibus in angelos profecerimus et potuerimus cum apostolo dicere: Nos autem omnes reuelata facie gloriam domini speculantes tamquam a Domini spiritu . Licet faciem Dei juxta naturae suae proprietatem nulla videat creatura: et tunc mente cernatur quando invisibilis creditur. Quo mihi multitudinem victimarum vestrarum, dicit Dominus? plenus sum. Holocausta arietum, et adipem pinguium, et sanguinem vitulorum, et agnorum, et hircorum nolui. Pro eo quod est, nolui, LXX transtulerunt nolo, praesens tempus pro praeterito. Porro juxta Hebraicum, numquam se Deus hostias Judaeorum voluisse demonstrat: quod et in quadragesimo nono psalmo legimus: Non accipiam de domo tua vitulos, neque de gregib
Abbreviated transcription (Latin):
cipes sodomor & popłs gomorre. qr cogi¬
tauer̃t̃ consiliũ pessimũ & alligauerunt
iustum atq dixerunt. Non habemꝰ regẽ nͥ
cesarem. & rursum. Nos scimꝰ qm̃ moỹsi
locutus ẽ d̾s: istũ autẽ qͥ sit nescimꝰ. Si¬
mulq głantes in eu̾glio. sem̃ abrahe su¬
mꝰ. & nemini unqͣm seruiuimꝰ. Audiunt
a dño saluatore. Si essetis filii abrahe. uti¬
q ab rahȩ oꝑa faceretis & rursũ. Uos ex di¬
abolo patre nati estis: & oꝑa patris uestri
uultis facere. Tale qͥd & in ietechiel ad hie¬
rusalẽ loquit᷑. Pat̾ tuus amorreus: & ma-¬
tͥ tua cethea. Qiunt hebtei ob duas cau¬
sas intfectum ysaiam. qđ pͥncipes sodomo¬
rum & popłm gomorre eos appellau̾it. &
qͦd dũo dicentẽ ad moysen ñ pot̾is uide
faciẽ ineã. iste ausus sit dicere uidi dñor
sedentẽ suꝑ thronũ excelsũ & eleuatũ. ñ
consid̾antes qđ faciem & pedes dĩ siue su¬
os. qđ in hebreo ambigue legitur. seraphio
texerint: & media tantum eiꝰ ysaias ui.¬

Expanded text:
 Sodomorum, et populus Gomorrhae, quia cogitaverunt consilium pessimum, et alligaverunt justum, atque dixerunt, Non habemus regem nisi Caesarem . Et rursum: Nos scimus quia Moysi locutus est Deus; istum autem quis sit, nescimus . Simulque gloriantes in Evangelio: Semen Abrahae sumus: et nemini unquam servivimus : audiunt a Domino Salvatore: Si essetis filii Abraham, utique opera Abraham faceretis; et rursum: Vos ex diabolo patre nati estis: et opera patris vestri vultis facere . Tale quid et Ezechiel ad Jerusalem loquitur: Pater tuus Amorrhaeus, et mater tua Gethaea . Aiunt Hebraei ob duas causas interfectum Isaiam, quod principes Sodomorum et populum Gomorrhae eos appellaverit, et quod Domino dicente ad Moysen: Non poteris videre faciem meam , iste ausus sit dicere: Vidi Dominum sedentem super thronum excelsum et elevatum ; non considerantes quod faciem et pedes Dei, sive suos, quia in Hebraeo ambigue legitur, Seraphim texerint: et media tantum ejus Isaias vi
Abbreviated transcription (Latin):
illud qͦd in eugłio scͥptum ẽ. Suf¬
ficit diei malicia sua. ossumꝰ iux¬
ta tropologiam. Hec ⁊ de eccli̾astico in¬
ro dicere: cui d̾s dedit sermonẽ atq
sapientiã ut om̃s sectas contrarias
ueritati sua disputatione subu̾tat:
sic̃ ⁊ de stephano scã scͥptura cõme¬
morat. qͦd nullꝰ potuerit respondere
sapientiȩ eiꝰ Et ut reges id ẽ patͥar¬
chas singularũ hereseon sue subici¬
at potestati: Et aꝑiat atq confrin.¬
gat qͦd priꝰ uidebatur dialectica ar¬
te conclusũ: Et in mediũ ꝓferat ar-¬
chana hereticoꝵ. suꝑans eos atq
conuincens. Uel xp̃i secreta cognos

Expanded text:
elio scriptum est: Sufficit diei malitia sua . Possumus juxta tropologiam haec et de ecclesiastico viro dicere, cui Deus dedit sermonem atque sapientiam, ut omnes sectas contrarias veritati sua disputatione subvertat. Sicut et de Stephano sancta Scriptura commemorat , quod nullus potuerit resistere sapientiae ejus, et ut reges, id est, patriarchas singularum haerese ωn, suae subjiciat potestati: et aperiat atque confringat, quod prius videbatur dialectica arte conclusum: et in medium proferat arcana haereticorum, superans eos atque convincens, ut Christi secreta cogno
Abbreviated transcription (Latin):
me: tu iacob nequaqͣm meinuocare
uoliusti. nec postea laborare ut pec¬
catũ em̃dares penitentia. Qͦd autẽ
arbitraris obtulisse te mͥ uictimas
& a rietes immolasse: scias eos a me ñ
ẽẽ susceptos. qr mͥ ⁊ ydolis cõmunes
erant. Illũq sensum repetit. de quo
supra dixerat. Ut quid michi mul¬
titudinẽ ictimarũ nr̃arũ dicit
dñs. Plentis sũ. holocausta arietõ
⁊ adip̃e agnorũ. ⁊ sanguinẽ tau
rorum. & hyrcorũ noło. Neq enĩ
ait. p̃ciosum a de quippiã requifi¬
ui: ut in parandis eis laborare te
factrem. Non exegi a te oblationes.
nec thura quesiui. ñ calamũ neq
incensum. & diu̾si pigm̃ta generis.
quorum fumo inebriates me atq
satiares. s obedientĩa quȩ ẽ fupra

Expanded text:
me, tu Jacob, nequaquam me invocare me, tu Jacob, nequaquam me invocare voluisti, nec postea laborare, ut peccatum emendares poenitentia. Quod autem arbitraris obtulisse te mihi victimas, et arietes immolasse, scias eos a me non esse susceptos, quia mihi et idolis communes erant. Illumque sensum repetit, de quo supra dixerat: Ut quid mihi multitudinem victimarum vestrarum, dicit Dominus? Plenus sum holocausto arietum, et adipe agnororum et hircorum nolo. Neque enim, ait, pretiosum a te quippiam requisivi: ut in parandis eis, laborare te facerem. Non exegi a te oblationes, nec thura quaesivi: non calamum, neque incensum, et diversa pigmenta generis, quorum fumo inebriares me atque satiares. Sed obedientiam, quae est supra
Abbreviated transcription (Latin):
ut adhue in uentre matris plantã
fr̾is arriꝑes siue qͥ in pͥncipio nas¬
centis eccłiȩ. te de ꝑsecutorũ mani¬
b conseruauit. Noli timere crude¬
litatẽ eorũ serue m̃s ia cob: & rectis¬
sime que elegi. Alio nomine ifra¬
helem uocat. Isurin enĩ u̾bũ he¬
tẽi id ẽ rectissimũ: ⁊ rectũ int̃p̃tati
st̃: Soli lxx. dilectissimũ: iungen¬
tes de suo. isrł. Proprie eñ iuxta
hebreos. ⁊ litt̃atum fidem. isrt re
ctis dĩ dicit᷑. Uir autẽ uidens dm̃.
ñ in elem̃tis. s in sonitu uocis est.
Unde ⁊ liber geneseos. appellatur.
eyeys: id est iustorũ abraham. yo¬
saac ⁊ iacob. Noli gͥ timere. iacob

Expanded text:
ntam fratris arriperes. Sive qui in principio nascentis Ecclesiae te de persecutoribus conservavit. Noli timere crudelitatem eorum, serve meus Jacob, et Rectissime quem elegi. Alio nomine Israelem vocat; ISURUN   enim verbum Heὐθῆ, id est, rectissimum, et rectum interpretati sunt: soli LXX dilectissimum, jungentes de suo, Israel. Proprie enim juxta Hebraeos et litterarum fidem, ISRAEL  , rectus Dei dicitur. Vir autem videns Deum non in elementis, sed in sono vocis est. Unde et liber Geneseos appellatur εὐθεῖς id est, justorum, Abraham, Isaac, et Israel. Noli igitur timere,
Abbreviated transcription (Latin):
Qͦs ic circo contaminasse se dicit. qd
t̃ram repmissionis ñ intrauerint.
his qui de egypto egressi erant. intra¬
ret in iudeam: s cadauera eorũ iace¬
rent in solitudine. Iuxta lxx. qͥ ad¬
didunt de suo. dic tu inquitates
tuas prior ut iustificeris. ad peni¬
tentiam eos ꝓuocat d̾s: ut intelli¬
gant scelera sua. atq peccata ⁊ ue¬
niã consequantur. Seriptum ẽ enĩ
& in alio loco. Iustuis accusator sin
ẽ in pͥncipio sermonis. Principes qͦq
eorũ ⁊ patres dicunt᷑ scã dñi uiolas.¬
se. ñ seruientes legi di. s traditio¬
nes & mandata. hominũ requiren¬
tes ꝓpter quos periit iacob. ⁊ in obp¬
brium datus ẽ isrł eiectuis de suã
ꝓiuncia ⁊ totius orbis exubatq¬

Expanded text:
Quos idcirco contaminasse se dicit, quod Quos idcirco contaminasse se dicit, quod terram repromissionis non intraverint. his qui de Aegypto egressi erant, intraret in Judaeam: sed cadavera eorum jacerent in solitudine. Juxta LXX, qui addiderunt de suo: Dic tu prior iniquitates tuas, ut justificeris, ad poenitentiam eos provocat Deus, ut intelligant scelera sua atque peccata, et veniam consequantur. Scriptum est enim et in alio loco: Justus accusator sui est in principio sermonis . Principesque eorum et patres dicuntur Domini sancta violasse, non servientes Legi Dei: sed traditiones et mandata hominum requirentes: propter quos periit Jacob, et in opprobrium datus est Israel, ejectus de sua provincia, et totius orbis exul atq