comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cõprehenderent. Nunc aut̃ quando eũ illo
modo comp̃henderunt: tẽ ab eo longius reces¬
serunt. & ligauerunt eũ a quo solui potius
uelle debuerunt: & erant fortassis in eis. qui
tunc imposuerunt xpõ uincula suia: atq ab
eo postea liberati dixerunt: dirupisti uincula
mea. Hec hodie satis sint: tractabuntur dõ
uolente. sermone alio quȩ sequuntur. finit

Expanded text:
comprehenderent. Nunc autem quando eum illo comprehenderent. Nunc autem quando eum illo modo comprehenderunt, tserunt, et ligaverunt eum a quo solvi potius velle debuerunt. Et erant fortassis in eis qui tunc imposuerunt Christo vincula sua, atque ab eo postea liberati dixerunt: Dirupisti vincula mea. Haec hodie satis sint, tractabuntur, Deo volente, sermone alio quae sequentur. Post
Abbreviated transcription (Latin):
igir. Sed cũ accessit sanitas: figurata ẽ ⁊ lib̾¬
uo. Factum tam̃ petri dñs imꝓbauit: et ꝓ¬
gidi ultra ꝓhibuit dicens. Mitte gladitim
i uagina. Calicem quẽ dedit mͥ pater non
lbam illum: In suo quippe facto ille disci¬
pulus magistrũ defendere uoluit: non quod
significatũ est cogitauit. Et ille gͥ ad patienti¬
an cõmonendus fuit: & hoc ad intelligentiã
enseribendũ. Quod aut̃ a patre sibi dic̃ datũ
prio. non pepercit: s ꝓ nob̾ omĩb tradidit eũ.
Uerũ auctor calicis huiꝰ est: etiã ipse qui bibit.
Unde idem apłs item dicit. Ap̃c dilexit nos:
& tradidit semet ipsum ꝓ nob̃ oblationem &
hostiam dõ. in odorem suauitatis. Cohors gͦ
et tribunus & ministri uideoꝵ cõprehende¬
runt iħm : & ligauerunt eũ. Cõ prehendert̃
ad quẽ non accesserunt: qm̃ dies ille. illi uero
tenebre ꝑ manserunt: nec audierunt accedite
ad eũ & illuminani. Si enĩ sic accederent: ñ
eũ manib occidendũ. s recipiendũ corde

Expanded text:
accessit sanitas, figurata est et libertas. Factum tamen Petri Dominus improbavit, et progredi ultra prohibuit dicens: Mitte gladium in vaginam. Calicem quem dedit mihi Pater, non bibam illum? In suo quippe facto ille discipulus magistrum defendere voluit, non quod significandum est cogitavit. Et ille igitur ad patientiam commonendus fuit, et hoc ad intelligentiam conscribendum. Quod autem a Patre sibi dicit datumprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum . Verum auctor calicis hujus est etiam ipse qui bibit. Unde idem apostolus item dicit: Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in oministri Judaeorum comprehenderunt Jesum, et ligaverunt eum. Comprehenderunt ad quem non accesserunt: quoniam dies ille, illi vero tenebrae permanserunt; nec audierunt, Accedite ad eum et illuminamini . Si enim sic accederent, non eum manibus occidendum, sed recipiendum corde
Abbreviated transcription (Latin):
ortũ fuerit in gressus: s ad hoc ualeat qđ
dictũ est. hec cũ dixisset iħc ut ñ eũ aute o¬
pinem᷑ in gressũ quã illa uerba finiret. Scie¬
bat aut̃ inqͥt et uidas qui tradebat eũ locũ.
Ordo uerboꝵ est. Sciebat lo cũ qui tradebat
eũ: qr frequent̃ in qͥt iħe conuenerat illuc
cũ discipłis sius. Ii gͦ lupus otina pelle
contectus. et inter oues alto patris familias con¬
silio toleratuo: didicit ubt ad tẽpus origus au¬
ꝑgeret gregem: in sidis appetendo pastori i
das gͦ inqͥt eũ accepisset gͦ co hortem et abriu¬

Expanded text:
sed ad hoc valeat quod dictum est: Haec cum dixisset Jesus, ut non eum ante opinemur ingressum quam illa verba finiret. Sciebat autem, inquit, et Judas qui tradebat eum, locum. Ordo verborum est: Sciebat locum, qui tradebat eum. Quia frequenter, inquit, Jesus convenerat illuc cum discipulis suis. Ibi ergo lupus ovina pelle contectus, et inter oves alto Patrisfamilias consilio toleratus, didicit ubi ad tempus exiguum dispergeret gregem, insidiis appetendo pastorem. Judas ergo, inquit, cum accepisset cohortem, et a pri
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. A preside itaq intelligit᷑ accepta tai
ad tenendũ reũ: seruato ordine legitiune p.¬
quã quã et manus tanta fuerat congregtta
&e sic armata ueniebat ut uel terreret nel eũ
reptignaret: si qͥs quã xp̃m defendere audert
Ita quippe eiꝰ ab scondebat᷑ potestas &e obtenda et᷑
infirmitas: ut hȩc immicis necessaria uderea¬
tur ad uersus eñ. in quẽ nichil ualiussent nis
qđ ipse uoluisset: bene itens bonus malis.
ce faciens bona de malis. ad faciendos bonos re
malis: & discernendos amalis. Iħc itaq sicut.
euglłista secitiꝰ adiungit. sciens omĩa quȩ uentura
erant suꝑ eũ: ꝓcessit et dicit eis. Quid queri¬
tis: Responderunt ei. Iħ̃m natarenũ. dic̃

Expanded text:
fuit. A praeside itaque intelligatur accepta, tanquam ad tenendum reum, servato ordine legitimae poquanquam et manus tanta fuerat congregata, et sic armata veniebat, ut vel terreret vel etiam repugnaret, si quisquam Christum defendere aIta quippe ejus abscondebatur potestas, et obtendebatur infirmitas, ut haec inimicis necessaria viderentur adversus eum in quem nihil valuissent, nisi quod ipse voluisset, bene utens bonus malis, et faciens bona de malis, ad faciendos bonos ex malis, et discernendos a malis. Jesus itaque sicut evangelista secutus adjungit sciens omnia quae ventura erant super eum, processit, et dixit eis: Quid quaeritis? Responderunt ei: Jesum Nazar
Abbreviated transcription (Latin):
sigͦ me queritis. sinite hos ab ire: ut impleret᷑
simo quẽ dixit . qr quos declisti mͥ ñ ꝑdidi ex
s quemquam. Si me inqͥt queritis: sintte hos
ubire. Inimicos uidet: & hoc faciunt qđ iubet.
suunt eos abire: quos ñ uult ꝑire. Nũquid
nit ñ erant postea morituri : Cur gͦ si tunc
norerent᷑ ꝑderet eos: nͥ qr nondũ in eũ sic cre¬
uiant. quomͦ ñ credunt quicũq ñ pereunt e
hymon gͦ petrus habens gladiũ eduxit eũ: &¬
sindexterã. Erat aut̃ nom̃ seruo malchus.
snlus hic eugłista etiã nom̃ serui huiꝰ exp̃ssit:
sic lucas solus qđ eiꝰ auriculã dñs tetigerit
e sanauerit eũ Malchus aut̃ int̃pretatur
regnaturus. Quid gͦ auris ꝓ dño amputata
e a dño sanata significat. nͥ auditũ amputa¬
a uetustate renouatũ: ut sit in nouitate sp̃c.¬

Expanded text:
me quaeritis, sinite hos abire. Ut impleretur sermo quem dixit, Quia quos dedisti mihi, non perdidi ex eis quemquam. Si me, » inquit, « quaeritis, sinite hos abire. » Inimicos videt, et hoc faciunt quod jubet; sinunt eos abire, quos non vult perire. Numquid autem non erant postea morituri? Cur ergo si tunc morerentur, perderet eos, nisi quia nondum sic in eum credebant, quomodo credunt quicumque non pereunt? 5. Simon ergo Petrus habens gladium, eduxit eum, dexteram. Erat autem nomen servo Malchus. Solus hic evangelista etiam nomen hujus servi expressit: sicut Lucas solus, quod ejus auriculam Dominus tetigerit, et sanaverit eum . Malchus autem interpretatur Regnaturus. Quid ergo auris pro Domino amputata et a Domino sanata significat, nisi auditum amputata vetustate renovatum, ut sit in novitate sp
Abbreviated transcription (Latin):
rat: ñ tu bis sermonib s in aliis laboriosis
litteris querat: nec stando et audiendo. s potiꝰ
sedendo et legendo. uel legenti aurẽ mentẽq
intentissimã p̃bendo illa condiscat. Credat
tam̃ ante quã sciat. siue id etiã scire in hac ui¬
ta possit. siue ꝑ aliqua impedim̃ta ñ possit:
nichil ab aliquo ȩuangłista eẽ conseriptũ qnͣtũ
ad hos attinet quos in auctoritatẽ canonicã
recepit eccła: qd̾ uel ipsius uel alteriꝰ ñ mints
ueraci narrationi possit ẽẽ contrariũ. Nunc
ttaq huiꝰ beati ioħis narrationẽ ut suscepimꝰ
tractandam. sine alioꝵ cõꝑatione uideamus:
in eis quȩ manifesta st̃ non immorantes: ut
hoc ubi opus est causa poscente faciamꝰ. Non
gͦ sic accipiamꝰ qđ ait. hȩc cũ dixisset iħo egres¬
sus ẽ cum discipłis suis trans torrentẽ cedron.

Expanded text:
rat, non in his sermonibus, sed in aliis laboriosis rat, non in his sermonibus, sed in aliis laboriosis litteris quaerat; nec stando et audiendo, sed potius sedendo et legendo, vel legenti aurem mentemque intentissimam praebendo, illa condiscat. Credat tamen antequam sciat, sive id etiam scire in hac vita possit, sive per aliqua impedimenta non possit, nihil ab aliquo evangelista esse conscriptum, quantum ad hos attinet quos in auctoritatem canonicam recepit Ecclesia, quod vel ipsius vel alterius non minus veraci narrationi possit esse contrarium. Nunc itaque hujus beati Joannis narrationem, ut suscepimus tractandam, sine aliorum comparatione videamus, in eis quae manifesta sunt non immorantes; ut hoc ubi opus est, causa poscente faciamus. Non ergo sic accipiamus quod ait, Haec cum dixisset Jesus, egressus est cum discipulis suis trans torren
Abbreviated transcription (Latin):
erminato magno ꝓlixoq sermo¬
ne quẽ post cęnam dñs fundendo
pro nobis ꝓxcimus sanguini ad
discipłos habuit qui cũ illo tẽ
erant: ad iuncta oratione quã direxit ad patrẽ.
deinceps eiꝰ passionẽ ioħs eciangłista sic or sus est.
hec cũ dixisset ib̾o egresus ẽ cũ discipłis sius trans
torrentẽ cedron. ubi erat or tus. in quẽ introi
uit ipse et discipłi eiꝰ. Sciebat aut̃ et uidas qͥ
tradebat eũ. locũ: qr frequent̃ iħc conuenerat
illtic cũ discipłis siuis. Hoc qđ narrat ingris¬
sum dñm cũ discipłis suis in ortũ. ñ conti¬
nuo factũ est. cum eiꝰ illa finita eẽt oratio:
de cuiꝰ uerbis ait. hȩc cũ dixisset iħc: s alia
quedam sunt int̾posita quȩ ab isto pret̾iis¬
sa apud alios eugłistas leguntur᷑ sic̃ apud
hunc inueniunt᷑ multa. que illi similtt̃ in
sua narratione tacuerunt. Quomͦ aut̃ inter
se om̃s conueniant. nec ueritati quȩ ꝑ alium
ꝓmittir ab alio repugnet᷑. quisqͥs nosse deside¬

Expanded text:
erminato magno prolixoque sermone quem post coenam Dominus, fundendo pro nobis proximus sanguini, ad discipulos habuit qui cum illo tunc erant, adjuncta oratione quam direxit ad Patrem, deinceps ejus passionem Joannes evangelista sic orsus est: « Haec cum dixisset Jesus, egressus est cum discipulis suis trans torrentem Cedron, ubi erat hortus, in utem et Judas, qui tradebat eum, locum; quia frequenter Jesus convenerat illuc cum discipulis suis. » Hoc quod narrat ingressum Dominum cum discipulis suis in hortum, non continuo factum est, cum ejus illa finita esset oratio, de cujus verbis ait, Haec cum dixisset Jesus: sed alia quaedam sunt interposita quae ab isto praetermissa apud alios evangelistas leguntur; sicut apud hunc inveniuntur multa quae illi similiter in sua narratione tacuerunt. Quomodo autem inter se omnes conveniant, nec veritati quae per alium promitur, ab alio repugnetur, quisquis nosse deside
Abbreviated transcription (Latin):
surũ se angłos suos: ut colligant electos eiꝰ
a quatuor uentis. Quod quid ẽ. nͥ a quatuor.
partib mundi. oriente. occidente. aqͥlone.
os meridie: Tunica uͦ illa sortita. omĩum
patrũ significat unitatẽ: quȩ karitatis um.¬
culo continet᷑. De karitate aut̃ locuturus
apłs. suꝑ eminentiorẽ inqͥt uiã uob̃ demon¬
stro: & alio loco ait. cognoscere etiã suꝑ emi.¬
nentẽ scientiȩ haritatẽ xp̃i. Itẽq alibi:
Suꝑ omĩa aut̃ hȩc : Raritatẽ quȩ ẽ uincu
lũ ꝑfectionis. Si gͦ karitas & suꝑeminen¬
tiorẽ habet uiã. et suꝑeminet scientiȩ. et
suꝑ omĩa p̃cepta est: merito uestis qua signi¬
ficatur. desuꝑcontexta ꝑhibet᷑. In consitilis
aut̃. ne aliqnͣdo dissuat᷑ : & ad unũ ꝑuenit.
qr in unũ om̃s colligit : sic̃ in apłis. cũ eẽt
etiã ipse numerꝰ duo denariꝰ. id ẽ qͣdriꝑtitꝰ int̾ noᷤ.

Expanded text:
surum se angelos suos, ut colligant electos ejus surum se angelos suos, ut colligant electos ejus a quatuor ventis . Quod quid est, nisi a quatuor partibus mundi, Oriente, Occidente, Aquilone, et Meridie? Tunica vero illa sortita, omnium partium significat unitatem, quae charitatis vinculo continetur. De charitate autem locuturus Apostolus: Supereminentiorem, inquit, vitam vobis demonstro . Et alio loco ait: Cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem Christi . Itemque alibi: Super omnia autem haec, charitatelum perfectionis . Si ergo charitas et supereminentiorem habet viam, et supereminet scientiae, et super omnia praecepta est, merito vestis, qua significatur, desuper contexta perhibetur. Inconsutilis autem, ne aliquando dissuatur; et ad unum pervenit, quia in unum omnes colligit; sicut in apostolis cum esset etiam ipse numerus duoden
Abbreviated transcription (Latin):
est. Omiũ quippe uestim̃toꝵ eiꝰ diuisio cõpleta
ñ eẽt: nͥ sorte claruisset quis etiã illã tunicã
tolleret: ut sic contentio diuidentiũ finiret᷑.
uelnulla potiꝰ oriretur. Quod gͦ ait. qͥs quid
tolleret quando qͥdem hoc sorti deputat᷑. ñ ad
omĩa quȩ diuisa st̃ uestim̃ta referendum ẽ.
Sorsenĩ missa est: quis illã tunicã tolleret.
De qua qm̃ narrare pret̾̃misit qualis fuerit:
& quẽ admodũ equalib factis partib sola
remanserit. quȩ ne conscinderetur ueniret in
sortẽ: ꝓ ea positũ est qđ ait qͥs quid tolleret.
id est quis eam tolleret: tanquã si totũ ita di
lib suꝑ fuerat tolleret. Querat forte aliqͥs
quid significet in tot partes uestim̃toꝵ
facta diuisio: & de tunica illa sorticio. Qua
tuor partib constat. t̾rarũ orbe diffusam:
omĩb eisdem partib equaltt̃ id est concor¬
diter distributã. Propt̃ qđ alibi dicit mis¬

Expanded text:
est. Omnium quippe vestimentorum ejus divisio completa est. Omnium quippe vestimentorum ejus divisio completa non esset, nisi sorte claruisset quis etiam illam tunicam tolleret, ut sic contentio dividentium finiretur, vel nulla potius oriretur. Quod ergo ait, Quis quid tolleret, quandoquidem hoc sorti deputatur, non ad omnia quae divisa sunt vestimenta referendum est; sors enim missa est, quis illam tunicam tolleret: de qua quoniam narrare praetermisit qualis fuerit, et quemadmodum aequalibus factis partibus sola remanserit, quae ne conscinderetur, veniret in sortem; propterea positum est quod ait, Quis quid tolleret, id est, quis eam tolleret: tanquam si totum ita dicequalibus superfuerat, tolleret. 4. Quaerat forte aliquis, quid significet in tot partes vestimentorum facta divisio, et de tunica illa sortitio. Quadtuor partibus constat, terrarum orbe diffusam, omnibus eisdem partibus aequaliter, id est, concorditer, distributam. Propter quod alibi dicit mis
Abbreviated transcription (Latin):
sortiti sunt. Tale est qđ ait etiã lucas. Diui.¬
dentes uestim̃ta eiꝰ miserunt sortes. Duudenteᷤ
enĩ uener̃ ad tunicã. de qua facta sortio: est
ut int̾ eos uniuersa uestim̃toꝵ eiꝰ diuisio cõ¬
pleret᷑. Quid aut̃ inter ẽ utrũ dicat᷑ diui¬
dentes miserunt sortes. qđ ait lucas. an di¬
iuserunt sortẽ mittentes qđ ait matheus: nͥ
qͣ lucas dicendo sortes. pluralẽ ꝓsingulari
numerũ posuit: Quȩ loquutio scripturis
scĩs in solita non est: quãius nonnulli codi¬
es sortẽ repiant᷑ habere ñ sortes. Marchus
itaq solus uidetur aliquã intulisse questio¬
nem. Dicendo enĩ mittentes sortẽ suꝑ eis qͥs
qͥd tolleret: tanquã suꝑ omĩb uestim̃tis ñ
suꝑ sola tunica sor  missa sit. locutꝰ uidetur.
S etiã hic breuitas obscuritatẽ facit. Sic enĩ
dictũ est. mitentes sortẽ suꝑ eis: ac si diceret᷑
mittentes sortẽ cũ diuiderent᷑. qđ et factũ

Expanded text:
sortiti sunt. Tale est quod ait etiam Lucas: Divisortiti sunt. Tale est quod ait etiam Lucas: Dividentes vestimenta ejus, miserunt sortes . Dividentes enim venerunt ad tunicam, de qua facta est sortitio, ut inter eos universa vestimentorum ejus divisio compleretur. Quid autem interest utrum dicatur: Dividentes miserunt sortes, quod ait Lucas, an: Diviserunt sortem mittentes, quod ait Matthaeus? nisi quod Lucas dicendo sortes, pluralem pro singulari numerum posuit: quae locutio Scripturis sanctis insolita non est, quamvis nonnulli Codices sortem reperiantur habere, non sortes. Marcus taque solus videtur aliquam intulisse quaestionem. Dicendo enim: Mittentes sortem super eis, quis quid tolleret , tanquam super omnibus vestimentis, non super sola tunica sors sit missa, locutus videtur. Sed etiam hic brevitas obscuritatem facit. Sic enim dictum est mittentes sortem super eis, ac si diceretur: Mittentes sortem cum dividerentur. Quod et fac
Abbreviated transcription (Latin):
nefacerent: ad unũ eam ꝑuenire sortione ma¬
luerunt. Huꝰ eugłiste narrationi consonat
etiã ꝓpheticũ testimoniũ: qd et ipse continuo
subiungens. ut scriptura impleretur inqͥt
dicens: partiti sunt uestim̃ta mea sibi: & in
uestem meã miserunt sortẽ. Non enĩ ait
sortiti s partiti : nec ait. sortientes p artiti st̃.
hinceteris uestim̃tis sortem omĩno ñ nomi¬
nans: postea dixit. & in uestẽ meã miser̃ sortẽ:
yter illam reliquã tunicã. De qua re dicã
is̃ ipse donauerit. cũ prius eam que ab oriri
itest. tanquã eugłiste int̾ se discrepent ca-¬
lũpniam ꝓpulsauero: demonstrans nullius
ceteroꝵ uerba. narrationi ioħis eẽ contraria.
Matheus enĩ dicendo. diuiserunt uestim̃ta eiꝰ
sortem intitentes: ad totam diuisionẽ uesti¬
m̃toꝵ uoluit intelligi.etiã illam tunicã ꝑti.¬
uere de qua sortẽ miserunt: qr utiq om̃s ue¬
stes di uidendo inquib & illa fuit. de ipsa

Expanded text:
ne facerent, ad unum eam pervenire sortitione mane facerent, ad unum eam pervenire sortitione maluerunt. Hujus evangelistae narrationi consonat etiam propheticum testimonium, quod et ipse continuo subjungens: Ut Scriptura, inquit, impleretur, dicens: Partiti sunt vestimenta mea sibi, et in vestem meam miserunt sorem. Non enim ait sortiti, sed partiti. Nec ait: Sortientes partiti sunt in caeteris vestimentis sortem, omnino non nominans, postea dixit: et in vestem meam miserunt sortem, propter illam reliquam tunicam. De qua re dicam quod ipse donaverit, cum prius eam quae oboriri potest, tanquam evangelistae inter se discrepent, calumniam propulsavero, demonstrans nullius caeterorum verba narrationi Joannis esse contraria. Matthaeus enim dicendo: Diviserunt vestimenta ejus sortem mittentes , ad totam divisionem vestimentorum voluit intelligi etiam illam tunicam pertinere, de qua sortem miserunt, quia utique omnes vestes dividendo, in quibus et illa fuit, de ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
lerent. Unde apparet quatuor fuisse milites
qui in eo erucifigendo. p̃sidi paruer̃ Mlaui¬
feste quippe ait. Milites gͦ cũ crucifirxisent
eum acceꝑunt uestim̃ta eiꝰ: & fecerunt qua¬
tuor partes: unicuiq militi partẽ. Et tu¬
nicam. sub audiendũ est acceꝑunt ut iste sit
sensus. Acceperunt uestim̃ta eiꝰ. & feceruit
quatuor partes: unicuiq militi partem
Acceꝑunt et cunicã. Et si locutus est it
de ceteris uestim̃tis nullã sortẽ missam
De hac enĩ seqͥtur exponens. Erat aut̃ tuni¬
ea inconsutulis: desuꝑ contexta ꝑ totum:
Cur aut̃ de illa sortẽ miserint narrans: dixe¬
runt gͦ inqͥt adinuicẽ. N on scindamꝰ eam:
si sortiam᷑ de illa cuiꝰ sit. Apparet itaq in a¬
ius uestib equales eos habuise partes. ut
sotiri necesse non fuerit: in illa uͦ una non
eos habere potuisse partes singulas nͥ scin¬
deret᷑: ut pannos eiꝰ in utilit̾ tollerent. Qd̃

Expanded text:
lerent. Unde apparet quatuor fuisse milites lerent. Unde apparet quatuor fuisse milites qui in eo crucifigendo praesidi paruerunt. Manifeste quippe ait, Milites ergo cum crucifixissent eum, acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique militi partem, et tunicam; subaudiendum est, acceperunt: ut iste sit sensus, Acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique militi partem; acceperunt et tunicam. Et sic locutus est, ut de caeteris vestimentis nullam sortem missam De hac enim sequitur exponens: Erat autem tunica inconsutilis, desuper contexta per totum. Cur autem de illa sortem miserint narrans: Dixerunt ergo ad invicem, inquit, Non scindamus eam, sed sortiamur de illa, cujus sit. Apparet itaque in aliis vestibus aequales eos habuisse partes, ut sortiri necesse non fuerit: in illa vero una non eos habere potuisse singulas deretur, ut pannos ejus inutiliter tollerent. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
de illa cuiꝰ sit: ut scriptura impleret᷑ dicens.
partiti sunt uestim̃ta mea sibi: & inuestem
meã miserunt sortẽ. Factũ est qđ uoluerunt
iudei. Non ipsi s milites qui parebant pi¬
lato: iudicante ipso crucifixerunt iħm. Et
tam̃ si uoluntates. si insidias. si oꝑa. si tra¬
ditionẽ. postremo si extorquentes clamores
eoꝵ ex cogitemꝰ: magis utiq uidei crucifiur̃
iħm. Sed de particione & sorticione uestim̃¬
toꝵ eiꝰ : non ẽ p̃tereunt̃ loquendũ. Quãuis
enĩ om̃s eugłiste quatuor. huiꝰ rei memine¬
rint: ceteri tam̃ breuius quã ioħs. Et clau¬
se illi: iste uͦ aꝑtissime. Nam matheus ait.
Post quã aut̃ crucifixerunt eũ: diuiserunt
uestim̃ta eiꝰ sortẽ maitentes. Marchus. Et
crucifigentes eũ diuiserunt uestim̃ta eiꝰ: mit¬
tentes sortẽ suꝑ eis. qͥs quid tolleret. Lucas.
Diuidentes uͦ uestim̃ta eiꝰ : miserunt sortes.
Ioħs aut̃ et qͦt partes de uestim̃tis eiꝰ fece¬
rint dixit: id est quatuor: ut singulas tol¬

Expanded text:
icens: Partiti sunt vestimenta mea sibi, et in vestem meam miserunt sortem. Factum est quod voluerunt Judaei. Non ipsi, sed milites qui parebant Pilato, judicante ipso, crucifixerunt Jesum; et tamen si voluntates, si insidias, si opera, si traditionem, postremo si extorquentes clamores eorum cogitemus, magis utique Judaei crucifixerunt Jesum; sed de partitione et sortitione vestimentorum ejus non est praetereunter loquendum. Quamvis enim omnes Evangelistae quatuor hujus rei meminerint, caeteri tamen brevius quam Joannes: et clause illi, iste vero apertissime. Nam Matthaeus ait: Postquam autem crucifixerunt eum, diviserunt vestimenta ejus, sortem mittentes . Marcus: Et crucifigentes eum, diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, quis quid tolleret . Lucas: Dividentes vero vestimenta ejus, miserunt sortes . Joannes autem et quot partes de vestimentis ejus fecerint, dixit, id est, quatuor, ut singulas tol
Abbreviated transcription (Latin):
crux xp̃i hoc solum significet qđ ait apso
qui aut̃ iħu xp̃i st̃. carnẽ suã eum crucifir¬
runt cũ passionib & concupiscentus qm̃ mat¬
nũ bonũ est: Hec tam̃ facit hoc. nͥ concupis¬
cens ad uersus carnẽ spc̃ bonus: cũ illã crucẽ
xp̃i fecerit inimicus. id est spc malus. Postre
frontib credentiũ. siue ipsi a quȩ ex qua re¬
generant᷑. siue oleo quo chru̾mate ungunt᷑¬
siue sacrificio quo alunt᷑: nichil eoꝵ rite ꝑfi
boni significat᷑: qͣnͣdo ꝑ crucẽ xp̃i quã fecer̃
mali in celebratione sacram̃toꝵ eiꝰ. bonum

Expanded text:
crux Christi hoc solum significet, quod ait Apocrux Christi hoc solum significet, quod ait Apom crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis , quam magnum bonum est? Nec tamen facit hoc, nisi concupiscens adversus carnem spiritus bonus, cum illam crucem Christi fecerit inimicus, id est spiritus malus. Postremfrontibus credentium, sive ipsi aquae ex qua regenerantur, sive oleo quo chrsive sacrificio quo aluntur, nihil eorum rite peboni significatur, quando per crucem Christi quam fecerunt mali, in celebratione sacramentorum ejus, bonum
Abbreviated transcription (Latin):
ea significari recte intelligit᷑ qđ ait apłs.
quȩ sit latitudo. & longitudo. & altitudo. &
ꝓfundum: Lata ẽ quippe intransuerso lig¬
no qͦ extendunt᷑ pendentis manus: & signifi.¬
cat oꝑa bona. in latitudine karitatis. Lon
ga a transuerso ligno usq ad terrã. ubi dor.¬
sum pedesq figuntur: & sig nificat ꝑ seue¬
rantiã in longitudine temporis. usq infinẽ.
Alta est in cacumine quo transuersũ lignũ
sursũ uersus excidit᷑. & significat sup̃mũ
finẽ. quo cuncta oꝑa referunt᷑: qm̃ cuncta
quȩ latitudine. ac longitudine bene acꝑse¬
uerant̃ fiunt: ꝓpt̾ altitudinẽ diuinoꝵ faci¬
enda sunt p̃miors. Profunda ẽ in ea parte
qua in t̾ra figitur: ibi qͥppe occulta ẽ nec
uideri potest: s cuncta eiꝰ apparentia & emi¬
nentia. inde consurgunt: sic̃ bona nr̃a dep.¬
funditate gr̃ẽ dĩ quȩ cõprehendi ac diuiq.¬
cari ñ potest: uniuersa ꝓcedunt. Sed & si

Expanded text:
ea significari recte intelligitur quod ait Apostolus, ea significari recte intelligitur quod ait Apostolus, Quae sit latitudo, et longitudo, et altitudo, et profundum . Lata est quippe in transverso ligno, quo extenduntur pendentis manus; et significat opera bona, in latitudine charitatis: longa est a transverso ligno usque ad terram, ubi dorsum pedesque figuntur; et significat perseverantiam in longitudine temporis usque in finem: alta est in cacumine, quo transversum lignum sursum versus exceditur; et significat supernum finem, quo cuncta opera referuntur; quoniam cuncta quae latitudine ac longitudine bene ac perseveranter fiunt, propter altitudinem divinorum facienda sunt praemiorum: profunda est in ea parte qua invideri potest, sed cuncta ejus apparentia et eminentia inde consurgunt; sicut bona nostra de profunditate gratiae Dei, quae comprehendi ac dijudicari non potest, universa procedunt. Sed et si
Abbreviated transcription (Latin):
ligãdi & soluendi solꝰ acceꝑit potestatẽ: cũ & illud unꝰ
ꝓ oĩb dicerit: & hoc cũ oĩb tanꝗͣ ꝑsonã gerens ipsiꝰ
unitatiᷤᷤ acceꝑit: ideo unus ꝓ omĩb. qr unitas ẽ
in omnibus. Unde et hic cũ dixisset desuꝑ
contexta : addidit ꝑ totũ. Quod si referamꝰ
ad id qd significat : nemo eiꝰ est exꝑs. qui ꝑ¬
tnere inuenit᷑ ad totũ: a quo toto. sic̃ greca
indicat lingua. catholica uocat᷑ eccła. In sorte
aut̃ quid. nͥ dĩ grã cõmendata ẽ: Sic quippe
in uno ad om̃s ꝑuenit. cũ sor omĩb placuit: qr
et dĩ gr̃a. in unitate ad om̃s ꝑuenit: & cũ
sors mittit᷑. ñ ꝑsonȩ cuiꝰq. uel meritis. uel oc¬
culto iudicio dĩ ceditur. Nec ideo ista ñ ali.¬
qͥd boni significasse quis dixerit. qͥa ꝑ malos
facta st̃: ñ scilicet ꝑ eos qui xp̃m secuti. sed
qui st̃ ꝑsecuti. Quid enĩ de ipsa cruce di¬
cturi sumꝰ: quȩ certe similit̾ ab inimicis
atq impiis xp̃o facta et impacta ẽ. & tam̃

Expanded text:
i et solvendi solus acciperet potestatem: cum et illud unus pro omnibus dixerit, et hoc cum omnibus tanquam personam gerens ipsius unitatis acceperit; ideo unus pro omnibus, quia unitas est in omnibus. Unde et hic cum dixisset, desuper contexta, addidit, per totum. Quod si referamus ad id quod significat, nemo est ejus expers, qui pertinere inveniatur ad totum: a quo toto, sicut Graeca indicat lingua, Catholica vocatur Ecclesia. In sorte autem quid, nisi Dei gratia commendata est? Sic quippe in uno ad omnes pervenit, cum sors omnibus placuit, quia et Dei gratia in unitate ad omnes pervenit; et cum sors mittitculto judicio Dei ceditur. 5. Nec ideo ista non aliquid boni significasse quis dixerit, quia per malos facta sunt, non scilicet per eos qui Christum secuti, sed qui sunt persecuti. Quid enim de ipsa cruce dicturi sumus, quae certe similiter ab inimicis atque impiis Christo facta et impacta est? Et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
quis enĩ in uerbo non offendit: hic ꝑfactus ẽ
uir. Et quis est ꝑfectus: Quif est qui non of¬
fendit in tanta habundantia iniqͥtatis. tanto
frigore Raritatis: Laui pedes mebs quomͦ in¬
quinabo eos: quandoqͥdem lego et audio. nolt
ui pedes meos: quomͦ inqͥnabo eos: Sd uce
surgo et aꝑio. Ap̃e laua eos. Dumttte nobis le¬
bita nr̃a: qm̃ non est extincta karitas nr̃a
qua et nos dimitimꝰ debitorib nr̃is. Quandi
te audiermus: exultant tecũ in celestib ossa
humiliata. Sed quando te p̃dicamus terram
calcamꝰ: ut tibi aperiamus. Et ideo si repre¬
hendimur ꝑturbamꝰ: si laudam᷑ inflamis
Latia pedes nr̃os ante mundatos: s cũ adap¬
endum tibi ꝑ t̾ram ꝑgimus. inqͥnatos. Ho
uob̾ hodie satis sint dilectissimi. Si quid se
quam oportuit dicentes fortassis offendins
uel laudibus nr̃is immoderaciꝰ q̃m oportuo
leuati scimꝰ. ĩ pet̾e mundationẽ pedib nt̃is hᷤ

Expanded text:
isquis enim in verbo non offendit, hic perfectus est isquis enim in verbo non offendit, hic perfectus est vir. Et quis est perfectus? quis est qui non offendit in tanta abundantia iniquitatis, tanto frigore charitatis? Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? Quandoquidem lego, et audio, Nolite d ecce surgo, et aperio. Christe, lava eos, Dimitte nobis debita nostra, quoniam non est exstincta charitas nostra: quia et nos dimittimus debitoribus nostris . Quando te audimus, exsultant tecum in coelestibus ossa humiliata . Sed quando te praedicamus, terram calcamus ut tibi aperiamus: et ideo si reprehendimur, perturbamur; si laudamur, inflamur. Lava pedes nostros ante mundatos, sed cum ad aperiendum tibi per terram pergimus, inquinatos. Haec vobis hodie satis sint, dilectissimi. Si quid secus quam oportuit dicentes fortassis offendimus, vel laudibus vestris immoderatius quam oportuit elevati sumus; impetrate mundationem pedibus nostris, Deo
Abbreviated transcription (Latin):
hensione agenda se sentiunt. mallent si fie¬
ri possit scõs apłos et p̃dicatores ueritatis an¬
tiquos excitari ad uersus babundantiã iniqͥ¬
tatis.: qua feruor friguit haritatis. Seliucs
iam de corpore exierunt et carnis in dnnati
poliati sunt. neq enĩ abea separati sunt: ro.
nunc quando feruere faciendi sunt frigidi ass
tunc quando resurrecti sunt mortui. Pasa sͦ de¬
ficultatẽ ꝓpt̾ inopiam p̃dicatoꝵ. et recolens il
sua menbra. sana sermonib scã moribus. ea
iam exuta corporibus: ingemit. et dicit xceli
Eociu me tunica mea : quomͦ induar ea: lti¬
bra illa mea quȩ xp̃o aꝑire euugłitando e¬
lentissime potuerunt: quomͦ ad corpora quibis
exuta sunt redire nunc possunt: Deinde resi¬
ciens ad eos qui p̃dicare et popłos acquiren.
regere. ac sic xp̃o aꝑire ut cũq possunt: s n
his difficultatibus actionum peccare metium.
laui inqͥt pedes meos. Quomͦ inqͥnabo eos: Nu¬

Expanded text:
hensione agenda se sentiunt; mallent, si fiehensione agenda se sentiunt; mallent, si fieri posset, sanctos apostolos et praedicatores veritatis antiquos excitari adversus abundantiam iniquitatis, qua fervor friguit charitatis. Sed in eis qui jam de corpore exierunt, et carnis indumento exspoliati sunt neque enim ab ea separati sunt, resnunc quando fervefaciendi sunt frigidi, sed tunc quando resurrecturi sunt mortui. Passa ergo difficultatem propter inopiam praedicatorum, et recolens illa sua membra sana sermonibus, sancta moribus, sed jam exuta corporibus, ingemit et dicit Ecclesia, Exui me tunica mea; quomodo induam eam? Membra illa mea quae Christo aperire evangelizando excellentissime potuerunt, quomodo ad corpora quibus exuta sunt, redire nunc possunt? 6. Deinde respiciens ad eos qui praedicare, et populos acquirere ac regere, ac sic Christo aperire utcumque possunt, sed in his difficultatibus actionum peccare metuunt, Lavi, inquit, pedes meos; quomodo inquinabo illos? Qu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecta mea: quia captit meũ repletũ est rore:
&e crines mei guttis noctis. Uelut si diceret.
Tu uacas. et contra me clatisũ est: tu studes
ocio paucor: et abundante iniqͥtate. refriges¬
cit ħ aritas multort. Nox quippe iniqͥtas est. Ros
uͦ eus et guttȩ : hii sunt qui frigescunt. et ca¬
dunt et faciunt frigescere caput xp̃i: hoc est ut
non ametur ds̃. Caput enĩ xp̃i ds̃. Sed por¬
tantur incrinib id est in sacram̃tis uisibilib
tolerant᷑: & nequaquam interiora sensus at¬
tingunt. Pulsat gͦ ut excuciat quietẽ scĩs ocio¬
sis: & clamat. A peri michi de sanguine meo.
soror mea : de accessu meo ꝓxima mea: de sp̃u
meo colamba mea : de sermone meo quem
predica me. Ad eoᷤ qͥpe qͥ clauserunt contra me.
quomͦ intrabo sine aꝑiente: Quomͦ enĩ audi¬
ent sine p̃dicante : hinc fit. ut etiã hii qui
amant ocium studiore bonoꝵ. & nolunt ꝑpe¬
ti laboriosarũ molestias actionũ. eo quod mi¬
nus ydoneos ad hȩc ministranda & sine rep̃¬

Expanded text:
fecta mea; quia caput meum repletum est rore, et crines mei noctis guttis. » Velut si diceret, Tu vacas, et contra me ostium clausum est: tu studes otio paucorum, et abundante iniquitate refrigescit charitas multorum . Nox quippe, iniquitas est: ros vero ejus et guttae, hi sunt qui refrigescunt et cadunt, et faciunt refrigescere caput Christi, hoc est, ut non ametur Deus. Caput enim Christi Deus . Sed portantur in crinibus, id est, in sacramentis visibilibus tolerantur: nequaquam interiora sensus attingunt. Pulsat ergo ut excutiat quietem sanctis otiosis, et clamat, Aperi mihi, de sanguine meo soror mea, de accessu meo proxima mea, de spiritu meo columba mea, de sermone meo quem praedica me. Ad eos quippe qui clauserunt contra me, quomodo intrabo sine aperiente? quomodo enim audient sine praedicante ? 5. Hinc fit ut etiam hi qui amant otium studiorum bonorum, et nolunt perpeti laboriosarum molestias actionum, eo quod minus idoneos ad haec ministranda, et sine repre
Abbreviated transcription (Latin):
quiesco a noxiis et negociosis actib: et animus
meus diuinis se intendit affatib. S in his
qui in isto modo suauit̃ et bumiliter requies¬
cunt. dum ociose oblectat᷑ eccła: eece pulsat ille
qui ait. Quȩ dico uob̾ intenebris. dicite in lu¬
mine: & quod in aure auditis p̃dicate super
tecta. Uox gͦ euus pulsat ad ianuam : & dicit.

Expanded text:
quiesco a negotiosis actibus, et animus quiesco a negotiosis actibus, et animus meus divinis se intendit affectibus. 4. Sed in iis qui isto modo suaviter et humiliter requiescunt, dum otiose oblectatur Ecclesia, ecce pulsat ille qui ait: « Quae dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta
Abbreviated transcription (Latin):
tate: quamquã etiã cũ forinsecus insonat ꝑ
etiã cantantẽ atq psallentẽ. ipsi qui hȩc a-
gunt inquinare pedes suos timeant: cum
placere hominibus subrepente a more huma¬
ne laudis affectant. Ceterũ qui eos audit
libenter et pie. non habet locum iactandi se
in laboribus alienis: et non inflatis ossibus
s humiliatis gaudio gaudet ꝓpt̾ uocẽ dnicȩ
ueritatis. Promde in eis qui libenter & humi¬
liter audire nouerunt. et uitã quiȩtã instu¬
diis dulcibus et salubribus agunt: scã deliciet᷑
eccła et dicat. Ego dormio: et cor in eũ uigilat.
Quid est ego dormio et cor meũ iugilat: nisi ita
quiesco ut autliam: Ocium meũ non impen¬
ditur nutriendȩ desidiȩ: s ꝑcipiendȩ sapien¬
tiȩ. Ego dormio: & cor meũ ugi lat. Uaco et
uideo qm̃ tu es dñs. quia sapientiã scribȩ uitẽ¬
pore ocii. et qti minorant᷑ actu ipse percipiet
eam. Ego dormio: et cor meũ uigilat. Ego re¬

Expanded text:
tate. Quanquam etiam cum forinsecus insonat per tate. Quanquam etiam cum forinsecus insonat per egunt, inquinare pedes suos timeant, cum placere hominibus subrepente amore humanae laudis affectant. Caeterum qui eos audit libenter et pie, non habet locum jactandi se in laboribus alienis; et non inflatis ossibus, sed humiliatis gaudio gaudet propter vocem dominicae veritatis. Proinde in eis qui libenter et humiliter audire noverunt, et vitam quietam in studiis dulcibus et salubribus agunt, sancta delicietur Ecclesia, et dicat, Ego dormio, et cor meum vigilat. Quid est, Ego dormio, et cor meum vigilat; nisi, ita quiesco ut audiam? Otium meum non impenditur nutriendae desidiae, sed percipiendae sapientiae. Ego dormio, et cor meum vigilat: vaco, et video quoniam tu es Dominus : quia sapientia scribae in tempore otii; et qui minoratur actu, ipse percipiet eam . Ego dormio, et cor meum vigilat: ego re
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad consũmationẽ scłi: An non ipse ait.
uidebitis celos aꝑtos et angłos dĩ ascendentes et
descendentes suꝑ filiũ hominis: Si ascendunt
ad eum ꝓpterea quia sursum est. quomͦ ad eũ
descendunt si non etiã hic est: Dicit gͦ eccła.
Laui pedes meos: quomͦ inquinabo eos: In eis
um. ut habitet ꝑfidem in cordib hominũ. In
eis hoc dicit n cum deliberant utrũ ministeriũ
tales suscipiant cui se minus ydoneos existimaNT:
ut sine culpa impleant. ne forte aliis p̃dicantes.
ipsi reꝓbi fiant. Tittus enĩ ueritas auditur.
quã p̃dicat᷑: qm̃ cum auditur. humilitas custo¬
ditur n cũ aut̃ p̃dicatur uix non subrepit ciu¬
ius hominũ quantulacũq iactantia: in qua
utiq inqͥnant᷑ pedes. Ergo ut apłs iacob dicit.
sit om̃is homo uelox ad audiendũ: tardus aut̃
ueritas audit᷑ humilitas custoditur. Dicit et
tu sine strepitu nob̾ loquente in trinsecus ueri¬

Expanded text:
ue ad consummationem saeculi ? An non ipse ait, ue ad consummationem saeculi ? An non ipse ait, Videbitis coelos apertos, et Angelos Dei ascendentes et descendentes ad Filium hominis ? Si ascendunt ad eum propterea quia sursum est, quomodo ad eum descendunt, si non etiam hic est? Dicit ergo Ecclesia: Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? In eis um, ut habitet per fidem in cordibus hominum . In his hoc dicit, cum deliberant utrum ministerium tale suscipiant, cui se minus idoneos existimant, ut sine culpa impleant, ne forte aliis praedicantes, ipsi reprobi fiant . Tutius enim veritas auditur quam praedicatur: quoniam eum auditur, humilitas custoditur; cum autem praedicatur, vix non subrepit cuivis hominum quantulacumque jactantia, in qua utique inquinantur pedes. 3. Ergo, ut apostolus Jacobus dicit, Sit omnis homo velox ad audiendum, tardus autemveritas auditur, humilitas custoditur. Dicit et tu, sine strepitu nobis loquente intrinsecus veri
Abbreviated transcription (Latin):
st nta: ac sic etiã inde mundat᷑ ab eo qui pe-¬
is lauit discipłis suis⁊ nec desinit int̃pellare
ubis. hinc occurrerunt ex cantico cantiors¬
nłs uerba dicentis: laui pedes meos. quomodo
nqunabo eos: cũ uellet ire. et aperire illi qͥ
unerat ad eam & pulsauerat. sibiq aperiri
pscelut. ille spetiosus forma pre filiis bomi¬
im. hinc questio nata est. quam coartare
iluimus angustus temporis: ideoq distulimꝰ
um ipse. Aperi mͥ soror mea. ꝓxima iea. co¬
linbi mea. ꝑfecta mea: quia caput meum re¬
Acum est rore i ⁊ crmes mei gutis noctis. Et
is pondit illa. Exrui me tunica mea: quomͦ
uiliar ea: Laui pedes meos quomͦ inquinabo
ps Pad mirabile sacram̃tũ: o grande misteri.¬
um. Ergone timet inqͥnare pedes. ueniendo ad
te quia ꝑterrã uenit ad eum: qui etiã in t̾ra
est. quia suos hic constitutos. non deserit. An
non ipse ait. ecce ego uobiscũ sum omĩbus dieb¬

Expanded text:
bita nostra . Ac sic etiam inde mundatur ab eo qui pedbita nostra . Ac sic etiam inde mundatur ab eo qui pedes lavit discipulis suis , nec desinit interpellare pro nobis . Hinc occurrerunt ex Cantico canticor verba dicentis, Lavi pedes meos; quomodo inquinabo eos? cum vellet ire, et aperire ei qui venerat ad eam, et pulsaverat, sibique aperiri poposcerat, ille speciosus forma prae filiis hominum . Hinc quaestio nata est quam coarctare noluimus angustiis temporis, ideoque distulimutiam ipse: « Aperi mihi, soror mea, proxima mea, columba mea, perfecta mea; quia caput meum repletum est rore, et crines mei tunica mea; quomodo induam eam? Lavi pedes meos; quomodo inquinabo illos » ? O admirabile sacramentum! o grande mysterium! Ergone timet inquinare pedes, veniendo ad te, quia per terram venit ad eum, qui etiam in terra est, quia suos hic constitutos non deserit. An non ipse ait, Ecce ego vobiscum sum usq
Abbreviated transcription (Latin):
on inmemor mei debiti: iam redden¬
dendi tempus agnosco. Donet uñ
reddam: qui donauit ut debeam:
Donauit dilectionẽ enĩ de qua di¬
ctum est. nemini quicqͣm debea¬
Q uisi it᷑ inuicẽ diligatis: donet etiã sermo¬
qmi auẽ uideo me debere dilectis. Expectatio
mi trãm ad hoc nempe distuleram. ut expli¬
atem sic possem: quẽ admodũ etiã ꝑ terram
mmitur ad xp̃m: cum potius iubeam᷑ quȩ sur
im so querere. non quȩ suꝑ t̾ram. Sursum
niꝰ p̃c est: sedens ad dexteram patris. Sed
qtias & hic est: ꝓpt̃ quod saulo in terra seiui¬
mi dicit. Quid me ꝑsequeris: Ut aut̃ hoc
urendũ susciꝑemuis: id tractabatur qđ pe¬
as dñs discipłis lauit: cũ iam ipsi discipuli
uisent: nec opus haberent nisi pedes latia
ii uisũ est intelligendt̃. qđ baptismo qͥ¬
in homo totus abluitur: s dum isto postea
unt in scło. humanis affectibus terrã uelut
plibus calcans. ipsa scilicet conuersatione ui¬
t huiꝰ contrabit. unde dicat. dimitte nob̾ de¬

Expanded text:
on immemor mei debiti, jam reddendi tempus agnosco. Donet unde reddam, qui donavit ut debeam. Donavit enim dilectionem, de qua dictum est, Nemini quidquam debentis, nisi ut invicem diligatis ; donet etiam sermonem, quem video me debere dilectis. Exspectationem vestram ad hoc nempe distuleram, ut explicarem sicut possem, quemadmodum etiam per terram veniatur ad Christum; cum potius jubeamur quae sur non quae super terram . Sursum enim Christus est sedens ad dexteram Patris: sed profecto et hic est; propter quod et Saulo in terra saevienti dicit, Quid me persequeris ? Ut autem hoc quaerendum susciperemus, id tractabatur quod pedes Dominus discipulis lavit, cum jam ipsi discipuli loti essent, nec opus haberent, nisi pedes lavare. Ubi visum est intelligendum quod Baptismo quidem homo totus abluitur; sed dum isto postea vivit in saeculo, humanis affectibus terram velut pedibus calcans, ipsa scilicet conversatione vitae hujus, contrahit unde dicat, Dimitte nobis de
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ quadraginta dies. intrans et exiens. mandu-¬
cans et bibens: ñ quidẽ habens esuriendi ac siti¬
endi egestatem. s usq ad ista. carnis insinuans
ueritatẽ : quȩ cibandi ac potandi iam ñ habe¬
bat necessitatẽ. sed potestatem. Hos gͦ quadra¬
ginta dies significauit dicendo: ad huc modicũ
uob̾cum sũ. an aliquid aliud: Po test enĩ &e
sic intelligi. ad huc modicũ uob̾cum sũ. ad huc
sic̃ uos in hac infirmitate caruis etiã ipse sum.
donec scilicet moreret᷑. atq resurgeret: qr post¬
ea quã resurrexit. cũ illis qͥdem fuit diebus
ut dictũ est quadraguita. exhibitione corporał¬
presentie: sed non cũ illis fuit consortio ini fra
humane. Est &e alia diuina p̃sentia sensibrs.
mortalibus: de qua item dicit. E ece egs usa¬

Expanded text:
nem quadraginta dies intrans et exiens, mandunem quadraginta dies intrans et exiens, manducans et bibens : non quidem habens esuriendi ac sitiendi egestatem, sed usque ad ista carnis insinuans veritatem, quae cibandi ac potandi jam non habebat necessitatem, sed potestatem. Hos ergo quadraginta dies significavit dicendo, Adhuc modicum vobiscum sum, an aliquid aliud? Potest enim et sic intelligi, Adhuc modicum vobiscum sum, Adhuc, sicut vos, in hac infirmitate carnis etiam ipse sum, donec scilicet moreretur atque resurgeret: quia posteaquam resurrexit, cum illis quidem fuit diebus, ut dictum est, quadraginta exhibitione corporalpraesentiae; sed non cum illis fuit consortio infirmitatis humanae. 2. Est et alia divina praesentia sensibus ignota mortalibus, de qua item dicit: Ecce ego
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃ors etiã corporali conuersatione se¬
unctus est. nc̃ clarificatus est filius
hominis. et ds̃ clarificatus est in eo: qđ siue futu¬
rum regnũ significans. dixit qͣn mali separabun¬
tur a bonis. siue qđ eiꝰ resurrectio tunc futura eẽt.
id est differenda non eẽt. sicut in fine scłi nr̃a dif¬
fertur ⁊ ac deinde ad didisset si ds̃ clarificatus est
in eo. & ds̃ clarificabit eũ in semet ipso. & conti¬
nuo clarificabit eũ. qđ sine ulla ambiguitate de
sua resurrectione continuo futura testatus est:
ad iecit atq ait. Filioli ad huc modicũ tob̾cũ sũ.
Ne putarent gͦ qł sic eũ clarificaturus eẽt ds̃. ut ñ
eis conungeretur ulteriꝰ. ea conuersatione qua
in terra est: ad huc in quit modicũ uob̾cũ sũ
Tanquã diceret. Continuo quidẽ resurrectio¬
ne clarificabor : non tam̃ continuo ascensurus in
celũ. s ad huc modicũ uob̾cũ sũ. Sicut enĩ scrip¬
tũ est in actib apłoꝵ. fecit cũ eis post resurrectio¬

Expanded text:
ersatione sejunctus est, Nunc clarificatus est Filius hominis, et Deus clarificatus est in eo: quod sive futurum regnum significans dixit, quando mali separabuntur a bonis, sive quod ejus resurrectio tunc futura esset, id est, differenda non esset, sicut in finem saeculi nostra differtur: ac deinde addidisset, Si Deus clarificatus est in eo, et Deus clarificabit eum in semetipso, et continuo clarificabit eum, quod sine ulla ambiguitate de sua resurrectione continuo futura testatus est: adjecit, atque ait, Filioli, adhuc modicum vobiscum sum. Ne putarent ergo quod sic eum clarificatureis conjungeretur ulterius ea conversatione qua in terra est: Adhuc, inquit, modicum vobiscum sum, tanquam diceret: Continuo quidem resurrectione clarificabor, non tamen continuo ascensurus in coelum, sed adhuc modicum vobiscum sum, sicut enim scriptum est in Actibus Apostolorum, fecit cum eis post resurrectio
Abbreviated transcription (Latin):
cõpiitatis omĩb crescens. ad centũ qͥnquasun¬
ta tres. ꝑuenit. Ad unũ enĩ si adicias dudu
siunt utiq tres. His si ad icias tres. Qqͥtim.¬
fiunt om̃s clecẽ. Deinde si ad das om̃s umne¬
ros qui secunt᷑ usq ad de cẽ & septẽ ad surra¬
dictũ numerũ sũma ꝑducit᷑. id est si ad diẽ
quo ab uno usq quatuor ꝑ ueneras adidas q̃nq
&e fiant qͥndecĩ: his si ad das sex. & fiant u¬
guiti unũ: his si addas septẽ. & fiuit uigii¬
ti occto: his si addas occto. & nouẽ & decẽ. e
fiant qͥnquaguita quinq: his si addas uide¬
cĩ & duodecĩ. & tredecĩ. & fiant nonaginta
lnũi: his rursũ qͣtuor decĩ. & qͥndecĩ. & sedic̃.
& fiunt centũ triginta sex. Huic numero ad¬
de illũ qui restat de qͦ agitur. id ẽ decẽ esep¬
tẽ : & pisciũ numerꝰ ille cõplebit᷑. Non ergo
tantũmͦ centũ qͥnquaginta tres sci. ad uitã

Expanded text:
computatis omnibus crescens, ad centum quinquagincomputatis omnibus crescens, ad centum quinquaginta tres pervenit. Ad unum enim si adjicias duo, fiunt utiqfiunt omnes decem. Deinde si addas omnes numeros qui sequuntur, usque ad decem et septem, ad supradictum numerum summa perducitur. Id est, si ad decem quo ab uno usque quatuor perveneras, addas quinque, et fiant quindecim; his si addas sex, et fiant viginti unus; his si addas septem, et fiant viginti octo, his si addas octo, et novem et decem, et fiant quinquaginta quinque; his si addas undecim et duodecim et tredecim, et fiant nonaginta unum; his rursum quatuordecim et quindecim et sedecim, et fiant centum triginta sex; huic numero adde illum qui restat de quo agitur, id est, decem et septem, et piscium numerus ille complebitur. Non ergo tantummodo centum quinquaginta tres sancti ad vitam
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ diem pͥmũ in quo fecit lucẽ: aut sed̾m in
quo fecit firmam̃tũ: aut terciũ in qͦ discre¬
uit mare a t̾ra. & terra herbã lignũq ꝓduxit:
aut quartũ. in qͦ sydera st̃ creata  aut qͥntũ.
in quo anumalia quȩ in aqͥs uiuunt & in aere
uolitant. aut sextũ in quo terrestris anima ui¬
ua & ipse homo: s scĩficauit diem septimũ.
ceps comm̃dans oꝑe uel munere septenario:
sp̃c in qͥt sapientiȩ & intellectꝰ. sp̃c confilii et
fortitudinis. sp̃c scientiȩ & pietatis: & ĩple¬
bit illũ sp̃c timoris dĩ Quid in apocalẏpsi :
Nonne septẽ sp̃c dĩ dicũtur. cũ sit unus atq
idem sp̃c diuidens ꝓpria unicuiq ꝓ ut uult:
S oꝑatio septenaria unius sp̃c. sic appellata ẽ
ab eodẽ spũ qui scribenti affuit. ut septi iq.
dicerent᷑. Cũ itaq legis denario sp̃e spes
septẽ: qui numerus ab uno usq ad seipũ

Expanded text:
Deus diem primum, in quo fecit lucem, aut secundum, in Deus diem primum, in quo fecit lucem, aut secundum, in quo fecit firmamentum, aut tertium, in quo discrevit mare a terra, et terra herbam lignumque produxit, aut quartum, in quo sidera sunt creata, aut quintum, in quo animalia quae in aquis vivunt, et in aere volitant, aut sextum, in quo terrestris anima viva, et ipse homo; sed sanctificavit diem septimum, ceps commendans ab opere vel munere septenario, Spiritus, inquit, sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, et implebit illum spiritus timoris Dei . Quid in Apocalypsi? nonne septem spiritus Dei dicuntur , cum sit unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult ? Sed operatio septenaria unius Spiritus sic appellata est ab eodem Spiritu, qui scribenti adfuit, ut septem spiritus dicerentur. Cum itaque Legis denario Spiritus sseptem: qui numerus ab uno usque ad seipsum
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ numeri ratio dño ad iuuante redenda ẽ.
Si enĩ numerũ constituamꝰ qui legẽ signifi¬
cet: qͥd erunt nͥ decẽ: Decalogũ qͥppe legis id
ẽ decẽ notissima illa p̃cepta. digito dĩ duab
lapideiᷤᷤ tabulis fuisse pͥmũ conscripta: cer-¬
tissimũ ẽ nob̃. S lex qnͣdo ñ ad iuuat gr̃ã.
p̃uaricatores facit: & tantũmͦ in littera est.
Propt̾ hoc enĩ: maxime ait apłs. Littera occi¬
dit: sp̃c aut̃ uuificat. Accedat qͦ ad litterã
sp̃c. ne occidat littera quẽ ñ iuiuificat sp̃c:
s ut oꝑemur p̃cepta legis. ñ uirib nr̃is s
grã saluatoris. Cũ aut̃ accedit ad legẽ gr̃a.
id ẽ ad literã sp̃c : qͦdammꝰ denario numero
ad dit᷑ septenariꝰ. Isto qͥppe numero id ẽ sep¬
tenario: significari spm̃ scm̃ ad uertenda lit¬
terarũ sacraꝵ docum̃ta testant᷑. Nẽpe enĩ scĩ¬
ter sc̃s. & filiꝰ sc̃s sit: ꝓpͥo tam̃ nomine amboꝵ

Expanded text:
cujus numeri ratio Domino adjuvante reddenda est. 8. cujus numeri ratio Domino adjuvante reddenda est. 8. Si enim numerum constituamus qui Legem significet, quid erunt nisi decem? est, decem novissima illa praecepta, digito Dei in duabus lapideis tabulis primum fuisse conscripta , certissimum est nobis. Sed lex, quando non adjuvat gratia, praevaricatores facit, et tantummodo in littera est. Propter hoc enim maxime ait Apostolus: Littera occidit, spiritus autem vivificat . Accedat ergo ad litteram spiritus, ne occidat littera quam non vivificat spiritus; sed ut operemur praecepta legis, non viribus nostris, sed re Salvatoris. Cum autem accedit ad Legem gratia, id est, ad litteram spiritus, quodammodo denario numero additur septenarius. Isto quippe numero, id est septenario, significari Spiritum sanctum, advertenda Litterarum sacrarum documenta testantur. Nempe enim sanctiter sanctus, et Filius sanctus sit, proprio tamen nomine amboru