comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sertum. & exitus aquarum insitim.
ĩerram frociiferam iiisalinas. Que¬
ris ibi fidem xp̃i. non in uenis Queris
ꝓpħiam. ñ inuenis. Queris sacer̃ dotem.
non inuenis. Queris sacrificiũ. ñ inuens
Queris templum. ñ inuenis. Quare hoc:
Quia posuit flumina indesertum. & extꝰ
aquarum insitim terram fructiferam
insalinas. Unde : Quo merito : Amali¬
⁊ia in has VNoantium in ea. Ecce qͦmͦ
superbis resistit audi quomodo humilb
dat gr̃am. Pos uri deseriboꝯ iNsu¬
ona aouarum et terram SiNe agua
IN eXIIOS agUarUM. Et hagriare
fẽcit illic esurientes. Qm̃ illi dictĩ
est tues sacerdos in ȩternum. scđm or¬
dinem melchi sedech. Quȩris enĩ sacri¬
ficium apud iudeos: non habes scđ̾m
ordinem a aron. quia posuit flumi¬
na indesertum. Quȩ̨ris scđm ordinẽ
melchi sedech apud illos non inuenss.
sed ꝑ totum orbem celebratur in ec¬
clesia. A solis ortu usq ad occasum.
laudatur nomen dñi. Et dicit ds

Expanded text:
sertum, et exitus aquarum in sitim, sertum, et exitus aquarum in sitim, terram fructiferam in sanitas.» Quaeris ibi fidem Christi, non invenis; quaeris prophetam, non invenis; quaeris sacerdotem, non invenis, quaeris sacrificium, non invenis; quaeris templum, non invenis. Quare hoc? Quia, «Posuit flumina in desertum, et exitus aquarum in sitim; terram fructiferam in salinas.» Unde, quo merito? «A malitia inhabitantium in ea.» Ecce quomodo superbis resistit: audi quomodo humilibus det gratiam. «Posuit desertum in stagna aquarum, et terram sine aqua in exitus aquarum. Et habitarientes.» Quoniam illi dictum est: «Tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedec» . Quaeris enim sacrificium apud Judaeos; non habes secundum ordinem Aaron, quia posuit flumina in desertum: quaeris secundum ordinem Melchisedec; apud illos non invenis, sed per totum orbem celebratur in Ecclesia. «A solis ortu usque ad occasum laudatur nomen Domini» . Et dicit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
laboent rom. Et exaltent eum hoc est
laudent eum. & laudent eum hoc ÷ ex¬
altent eum. Exaltent. laudent popłi &
geniores. negotiatores & gubernatores.
Quid enim fec̾it in hac ęccta : Quid consti¬
tuit :: Unde illam eruit : Quid ei p̾stitit:
Quem ad modum superbis restitit. humili¬
bus autem gr̃am dedit. Suꝑ scilicet.
primo popło iudeorum arroganti &
extollenti se de genere abrahȩ. & qͦd illi
genti sint credita eloquia dĩ. Non eis
hȩc ualebant ad sanitatẽ. sed ad exaltati¬
onem cordis. ad tumorẽ potius quam
ad magnitudinem. Quid gͦ fecit ds̃ su¬
perbis resistens. humilib autem dans
grãm. ramos naturales ꝓpter su¬
ꝑbiam amputans. oleastrum ꝓpter hu¬
NIA INDes eribm. Currebant ibi aquę.
currebant ꝓphetie. Quȩre mͦ apud ui¬
deos ꝓpħam. non inuenis. Posuit enim
flumina indesertum. esexitos aoua¬
rum iisitim. Posuit flumina indeser
cognoscet adhue. Posuit flumina inde¬

Expanded text:
laudent eum. Et exaltent eum,» hoc est, laudent eum. Et exaltent eum,» hoc est, «laudent eum:» et laudent eum,» hoc est, «exaltent eum.» Exaltent, laudent populi et seniores, negotiatores et gubernatores. Quid enim fecit in hac Ecclesia? quid constituit? unde illam eruit? quid ei praestitit? Quemadmodum superbis restitit, humilibus gratiam dedit : superbis, scilicet primo populo Judaeorum, arroganti et extollenti se de genere Abrahae, et quod illi genti sint credita eloquia Dei . Non eis haec valebant ad sanitatem, sed ad exaltationem cordis, ad tumorem potius quam ad magnitudinem. Quid ergo fecit Deus, superbis resistens, humilibus dans gratiam; ramos naturales propter superbiam amputans, oleastrum propter huna in desertum.» Currebant ibi aquae, currebant prophetiae: quaere modo apud Judaeos prophetam, non invenis. «Posuit» enim «flumina in desertum, et exitus aquarum in sitim. Posuit flumina in desert nos non cognoscet adhuc» . «Posuit flumina in de
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝓpterea illi defecerunt ut ille apud
eos głam re ꝑiret : Deniq qͥd sequitur :¬
Sed ipsi in nobis mecipsis responsum mor¬
tis habuimus. ut non fidentes in nobis
simus. sed indõ qui suscitat mortuos.
Et imperauit ꝓcelle. & stetit inauram.
Iam illi de se apud se responsum mortis
habuerunt : quorum om̃is sapientia ab¬
sorta erat. Et siluerunt fluctus eiꝰ. Et̾io¬
CONDATI ST̃ ꝯOIA SILUERT. ET DEDUXIT EOS
in portom uolontatis forum. Contĩ¬
⁊ eatior oh̃o oiserationes eios. Ubiq
omnino. ubiq confiteantur dño. ñ merita
nr̃a. non uires nr̃ȩ. non sapientia nr̃a. sed
miserationes eius. Alle ametur in omni
nr̃a lib̾atione. qui ÷ inuocatus in omni
nr̃a tribulatione. Confiteantur dño mi¬
serationes eiꝰ. Et MiRasilia eiꝰ filus ho¬
ista pręlocutus sit. unde hȩc om̃a enume¬
rauerit. ubi agantur hȩc Exaltent̃ eom
ieccła popoli. eiiiicatheora segiorum

Expanded text:
non propterea illi defecerunt, ut ille apud non propterea illi defecerunt, ut ille apud eos gloriam reperiret? Denique quid sequitur? «Sed ipsi in nobismetipsis responsum mortis habuimus, ut non fidentes in nobis simus, sed in Deo qui suscitat mortuos» . «Et imperavit procellae, et stetit in auram.» Jam illi de se apud se responsum mortis habuerant, quorum omnis sapientia absorpta erat. «Et siluerunt fluctus ejus. Et jucundati sunt, quoniam siluerunt: et deduxit eos in portum voluntatis eorum. Confiteantur Domino miserationes ejus.» Ubique omnino, ubique «confiteantur Domino,» non merita nostra, non vires nostrae, non sapientia nostra, sed «miserationes ejus.» Ille ametur in omni nostra liberatione, qui est invocatus in omni nostra tribulatione. «Confiteantur Domino miserationes ejus, et mirabilia ejus filiis hoista praelocutus sit, unde omnia haec enumeraverit, ubi agantur haec. «Et exaltent eum in Ecclesia populi, et in cathedra seniorum
Abbreviated transcription (Latin):
sos. foris pugnȩ. in tus timores. Anima eoꝵ
iN malis tas escesat. ⁊orbati sĩ et
moti sĩ sicot esRiꝰ. Qui sedent ad gub̾¬
nacula. & qui fidelit̾ nauem amantꝰ sen¬
tiunt qđ dico. Turbati sont et oooni
Sł sicoł esuiꝰ. Gerte quando loquunt᷑.
quando legunt quando tractant. sapi¬
entes apparent. We a tempestate. E⁊ omis
inouit sapientia eorũ assorta est
Aliquando deficiunt om̃a humana con¬
silia. Quacunq sequisq conuerterit :
fluctus fremunt. tempestas seuit. brachia
deficiunt. Quo prora ĩpingatur. cui flu¬
ctui latus nudetur. quo nauis impulsa
dimittatur. a quib saxis ne ꝑ eat refrenet᷑:
om̃ino a rectorib non uidetur. Et quid
restat. nisi qđ sequitur : Et exclama¬
et oenecessitatis: EoRuM eoUxT fos
Nonstetit intempestate. sed inauram. e t
siluerUNT Eluetos eiꝰ. Audite de hac
re uocem cuiusdam gub̾natoris ꝑiclitati.
Et quid ille: Ita deficientes de serer et. aut

Expanded text:
sos:» foris pugnae, intus timores. «Anima eorum sos:» foris pugnae, intus timores. «Anima eorum in malis tabescebat. Turbati sunt, et moti sunt, sicut ebrius.» Qui sedent ad gubernacula, et qui fideliter navem amant, sentiunt quod dico: «Turbati sunt, et moti sunt sicut ebrius.» Certe quando loquuntur, quando legunt, quando tractant, sapientes apparent: vae a tempestate! «Et omnis,» inquit, «sapientia eorum absorpta est.» Aliquando deficiunt omnia humana consilia: quacumque se quisque converterit, fluctus fremunt, tempestas saevit, brachia deficiunt; quo prora impingatur, cui fluctui latus nudetur, quo navis impulsa dimittatur, a quibus saxis ne pereat refrenetur, omnino a rectoribus non videtur. Et quid restat, nisi quod sequitur? «Et exclamaet de necessitatibus eorum eduxit eos. Non stetit in tempestatem, sed «in auram. Et siluerunt fluctus ejus.» Audite de hac re vocem cujusdam gubernatoris periclitati, Et quid? ille ita deficientes desereret? aut
Abbreviated transcription (Latin):
portantur. simul tam̃ om̃s & intẽpestate
periclitant᷑. & in portu saluantur. Pest
hȩc om̃a sequitur. Qui descenDUNt¬
IN oꝯaRE INNaUIS: facientes oꝑationẽ
IN aQUis moltis. id ÷ inppłis multis.
A quas enim sepe ꝓpopłis poni. testis ÷ apo¬
calipsis ioħis. ubi in terrogat iohannes
quid illȩ aquȩ essent. responsũq ẽ ei. popłi
sunt. Qui gͦ faciunt oꝑationẽ in aquis
multis: ipsi uidert᷑ oꝑa dñi. et mira¬
bilia eios in profondo. Quid enĩ ꝓfim¬
dius cordib humanis: Inde plerũq uenti
erumpunt. tempestates seditionũ & dis¬
sensionum nauem perturbant. Et quid
agitur in his : Uolens ds̃ ut ad eũ clama¬
rent. & ii qui gub̾nant. & ii qui portant᷑ :
oixit et stei sp̃s procelle. Quid ÷
stetit. Permansit. perdurauit. Ad hue t᷑¬
bat. diu iactat. seuit & nontransit. Dix̃
enim & stetit sp̃s ꝓcellȩ. Et quid egit iste
dunt incęlos. descendunt usq adabis¬

Expanded text:
portantur; simul tamen omnes et in tempestate portantur; simul tamen omnes et in tempestate periclitantur, et in portu salvantur. Post haec enim omnia sequitur, «Qui descendunt mare in navibus, facientes operationem in aquis multis:» id est, in populis multis. Aquas enim saepe pro populis poni, testis est Apocalypsis Joannis, ubi interrogans Joannes quid illae aquae essent, responsum est ei, «Populi sunt» . Qui ergo faciunt operationem in aquis multis, «ipsi viderunt opera Domini, et mirabilia ejus in profundo.» Quid enim profundius cordibus humanis? Inde plerumque venti erumpunt, tempestates seditionum, et dissensionum navem perturbant. Et quid agitur in his? Volens Deus ut ad eum clamarent et hi qui gubernant, et hi qui portantur, «Dixit, et stetit spiritus procellae.» Quid est, «stetit?» Permansit, perduravit: adhuc turbat, diu jactat, saevit, et non transit. «Dixit» enim, «et stetit spiritus procellae.» Et quid egit iste dunt usque in coelos, descendunt usque in abys
Abbreviated transcription (Latin):
atq languore ꝑiclitans: fac qđ sequitur.
Et exclacoaorran⁊ ad oq̃m eom ⁊ RiBola¬
RENTOR. ET DENECESSITATIB EORUM
lieeRAIT eos. Et quia languor erat
non delectari: misri uersum suom
ETSANAUIT eos. Uide quid mali habeat
fastidium. uide unde lib̾at ille. ad quem
clamant fastidientes. Misit uerbum
suum & sanauit eos. et eripori eos.
Unde: Non de errore. ñ de fame. non
de difficultate uincendi peccata. sed oe
corruptela Eoruoꝰ. Quedam corruptela
mentis ÷: fasti dire qđ dulce ÷. Ergo
& de hoc beneficio. sicut deceteris suꝑi¬
orib: conf̃rieantur do miserationes
eios. et coirabilia eiꝰ filuis hominooo.
ET SACRIFICENT SACRIFICIOM LAGDIS
Iam enim ut laudetur : suauis ÷ dñs. Et
ANNONTIENT opera eiꝰ inexoltatione.
Non cum tedio. non cum merore. ñ cum
anxietate. non eum fastidio: sed in exultatione.
Om̃s eñi innaui sumꝰ. Alii oꝑantur. alii

Expanded text:
atque languore periclitans, fac quod sequitur: atque languore periclitans, fac quod sequitur: «Et exclamaverunt ad Dominum, cum tribularentur, et de necessitatibus eorum liberavit eos.» Et quia languor erat non delectari: «Misit verbum suum, et sanavit eos.» Vide quid mali habeat fastidium; vide unde liberat ille, ad quem clamat fastidiens. «Misit verbum suum, et sanavit eos: et eripuit eos.» Unde? Non de errore, non de fame, non de difficultate vincendi peccata, sed «de corruptela eorum.» Quaedam corruptela mentis est, fastidire quod dulce est. Ergo et de hoc beneficio, sicut de caeteris superioribus, «Confiteantur Domino miserationes ejus, et mirabilia ejus filiis hominum. Et sacrificent sacrificium laudis.» Jam enim ut laudetur, suavis est Dominus. «Et enuntient opera ejus in exsultatione:» non cum taedio, non cum moerore, non cum anxietate, non cum fastidio, sed «in exsultationeOmnes enim in navi sumus: alii operantur, alii
Abbreviated transcription (Latin):
Sonrt. Quia sibi tribuebant non dõ. quia
suam iusticiam constituebant ignoranteᷤᷤ
dĩ iustitiam: humiliati sunt. inuenerunt
se non posse sine eiꝰ adiutorio. qui desuis
genus restat: Ooonem escaoo as hoci¬
hata est agiona eorum. Iam fastidiũ
patiuntur. fastidio languent. fastidio ꝑ¬
ielitantur. Nisi forte putas occidi eos fãme
potuisse. & non posse fastidio. Uide quid
sequatur. Cum dixisset omnẽ escã ab ho¬
minata ÷ anima eorum. ne quasi eos putareᷤᷤ
de satietate securos. non magis uideres
de fastidio moriturus: eT ApPROΡINOGΑ¬
uerunt inquit uso ao portas oꝯortis.
Quid gͦ restat: Ut & qđ te delectat uerbũ
dĩ non tibi tribuas. neq hinc aliqua in¬
fleris arrogantia. & auidus cibi in eos qui
fastidio periclitantur. superbe insilias.
Intellige etiam prestitum tibi ẽẽ hoc:
non ate tibi ẽẽ. Quid enĩ habes qđ non
accepisti: Hoc gͦ intelligens. & hoc uitio

Expanded text:
sunt.» Quia sibi tribuebant, non Deo: quia sunt.» Quia sibi tribuebant, non Deo: quia suam justitiam constituebant, ignorantes Dei justitiam, humiliati sunt. Invenerunt se non posse sine ejus adjutorio, qui de suisgenus restat? «Omnem escam abominata est anima eorum.» Jam fastidium patiuntur, fastidio languent, fastidio periclitantur: nisi forte putas occidi eos fame potuisse, et non posse fastidio. Vide quid sequatur, cum dixisset, «Omnem escam abominata est anima eorum;» ne quasi eos putares de satietate securos, non magis videres de fastidio morituros: «Et appropinquaverunt,» inquit, «usque ad portas mortis.» Quid ergo restat? Ut quod te delectat verbum Dei, non tibi tribuas, neque hinc aliqua infleris arrogantia, et avidus cibi, in eos qui fastidio periclitantur superbe insilias. Intellige etiam tibi praestitum esse hoc, non a te tibi esse. Quid enim habes quod non accepisti ? Hoc ergo intelligens, et hoc vitio
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt iustitia. Sed conclusit scriptura om̃a
sub peccato: ut ꝓmissio exfide ihũ xp̃i da¬
retur credentib Lex autem sub intraut.
ut abundaret de lictum. Accepisti uer¬
bum. accepisti prȩceptum. nec desinis fa¬
cere qđ male faciebas. & accepto p̃cepto au¬
ges peccata ꝑprȩuaricationẽ suꝑbie. Site
ignorabas. uł discete humiliatꝰ. Clamabis.
anecessitatib lib̾aberis. lib̾atus miseratio¬
nes dĩ confiteberis. Et exclaorauerañ
ao oñm com ⁊ risolarentor. et deireces¬
Si tat̾is: eorom saluos fecri eos. Lib̾ati
sunt de scđa temptatione. restat tedui
atq fastidii. Sed primo quid istis presti¬
tit lib̾atis: uidete. Et eouxn eos oe
tenesRis et uorbra mortis. et ouco¬
la eoꝵ omupriꝰ. Confiteantor oño
mis era⁊iones eiꝰ. e⁊ mirrazilia rios
filus hominom. Quare ÷ Quas difficul¬
tates uicit : Quia contriort portas
aereas. e⁊ uecies Ferreos confreonꝰ
soscepit eos pedia unguitatis eoꝵ
Proeter iNios ticias et̃i suas hoomiliati

Expanded text:
a sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus» . «Lex autem subintravit, ut abundaret delictum» . Accepisti verbum, accepisti praeceptum, nec desinis facere quod male faciebas; et accepto praecepto, auges peccata per praevaricationem. Superbe, si te ignorabas, vel disce te humiliatus: clamabis, a necessitate liberaberis; liberatus miserationes Domini confiteberis. «Et clamaverunt ad Dominum, cum tribularentur, et de necessitatibus eorum salvos fecit eos.» Liberati sunt de secunda tentatione, restat taedii atque fastidii. Sed primo quid istis praestitit liberatis, videte. «Et eduxit eos de tenebris et umbra mortis, et vincula eorum disrupit. Confiteantur Domino miserationes ejus, et mirabilia ejus filiis hominum.» Quare? quas difficultates vicit? «Quia contrivit portas aereas, et vectes ferreos confregit. Suscepit eos de via iniquitatis eorum: propter injustitias enim suas humiliati
Abbreviated transcription (Latin):
dii. Quarta:. tempestatis & periculorum in
gub̾nandis ȩccłiis. Et in his om̃ib exclama-¬
tiones & lib̾ationes. & miserationũ dĩ confessio¬
nes. Ad extremum ipsius ȩccłȩ fit cõmen
permeritum suum. & cõmemoratur inimicoꝵ
afflictio ꝓpter superbiam. quib extinctis
onis abhereticis. & detrimentoꝵ quodã mͦ
domesticorum. & ex his circa ȩccłam diuina
beneficia & psalmi conclusio. Legamꝰ iã magiꝰ
quam disseramꝰ. Dicant qui redempti sunt
adño. quos redemit demanu inimicorum.
Deregionib congregauit eos ab oriente & occasu.¬
& ab aquilone & mari. p̾iani gͦ ipsi dicant.
uimus. Quidde iopia : Esurientes et
Sitientes. aniora eorum ni ipsis de fecri:
Sed quare defecit: Cui bono: Non enim
crudelis ÷ ds̃. sed se cõm̃dat qđ expedit nob̾
ut nob̾deficientib rogetur. & ut subueniens amet᷑.
Et idõ post hunc errorem & famem & sitĩ:
exclamauerunt AD DÑM COMTBGLAREN¬

Expanded text:
dii; quarta tempestatis et periculorum in dii; quarta tempestatis et periculorum in gubernandis Ecclesiis: et in his omnibus exclamationes, et liberationes, et miserationum Dei confessiones. Ad extremum ipsius Ecclesiae fit commeper meritum suum: et commemoratur inimicorum afflictio propter superbiam; quibus exstinctis, onis ab haereticis, et detrimentorum quodammodo domesticorum, et ex his circa Ecclesiam divina beneficia; et Psalmi conclusio. Legamus jam magis quam disseramus. 9. «Dicant qui redempti sunt a Domino, quos redemit de manu inimicorum; de regionibus congregavit eos, ab oriente et occasu, et aquilone et mari.» Christiani ergo ipsi dicant, vimus: quid de inopia? «Esurientes et sitientes, anima eorum in ipsis defecit.» Sed quare defecit? cui bono? Non enim crudelis est Deus; sed se commendat, quod expedit nobis, ut nobis deficientibus rogetur, et ut subveniens ametur. Et ideo post hunc errorem et famem et sitim, «Et clamaverunt ad Dominum, cum tribularen
Abbreviated transcription (Latin):
nes. quattuor miserationum dñicarum
confessiones: generaliter in hoc psalmo con¬
sequenter ipsa cõmendatur ȩccła. ut eui¬
dentissime noueritis dequa psalmus ab
exordio loquebatur. Cõmendatur autẽ
ita. ut nob̾ in om̃ib dĩ gr̃a p̃dicetur. qui
superb resistit. humilib autem dat grãm
Quia idõ ille uenit. ut qui non uident ui¬
deant. & qui uident ceci fiant: quia om̃is
uallis implebitur. & om̃is mons & collis
tanquam ciuilib bellis quatitur eccła.
& concluditur psalmꝰ quẽ iam ex posui
breuius fortasse quam putabatis. Nam
usq ad eo me istum totum psalmum ali¬
quantum ꝓ lixum exposuisse arbitror:
ut iam officium ame ñ expectetis dis¬
putatoris. sed pene lectoris. si tenetis quȩ
dixi. Puto enim ante ur̃os oculos con
stituta. sed ut melius cõmendentur. breuit᷑
replicentur. Prima temptatio: erroris. &
famis uerbi. Scd̾a: difficultatis uincendarũ
concupiscentiarũ: Tertia: tedii atq fasti¬

Expanded text:
nes, quatuor miserationum dominicarum nes, quatuor miserationum dominicarum confessiones, generaliter in hoc psalmo consequenter ipsa commendatur Ecclesia; ut evidentissime noveritis, de qua Psalmus ab exordio loquebatur. Commendatur autem ita ut nobis in omnibus Dei gratia praedicetur, qui «superbis resistit, humilibus autem dat gratiam» : quia ideo ille venit, «ut qui non vident, videant, et qui vident, caeci fiant» ; quia «omnis vallis implebitur, et omnis mons et collis tanquam civilibus bellis quatitur Ecclesia; et concluditur Psalmus, quem jam exposui, brevius fortasse quam putabatis. Nam usque adeo me istum totum psalmum aliquantum prolixum exposuisse arbitror, ut jam officium a me non exspectetis disputatoris, sed pene lectoris, si tenetis quae dixi. Puto enim, sunt ante oculos vestros constituta; sed ut melius commendentur, breviter replicentur. Prima tentatio erroris et famis verbi; secunda difficultatis vincendarum concupiscentiarum; tertia taedii atque fasti
Abbreviated transcription (Latin):
maris quatientis ęccłam. turbantis gub̾ na¬
torem. Deniq illas tres tẽptationes experiri
potest om̃is pius fidelis inpopło dĩ. Quarta
ista. nr̃a ÷. Quanto enim plus honoramur:
tanto plus ꝑielitamur. Metuendum est ne
auertat aliquem ur̃m aueritate periculũ
erroris. Metuendum. ẽ. ne uincat unum quẽq
cupiditas sua & eligat eam sequi. quã exenis
difficultatib exclamare addm̃. M etuendũ¬
÷ enim. ne unusquisq ur̃m minꝰ sapiat uer¬
bum dĩ: & fastidio moriatur. Temptatio
uͦ gub̃nandi. temptatio periculorum in re¬
genda ȩccła: nos potissimum tangit. Sed
quomͦ & uos alieni eritis. si nauis tota per¬
iclitabitur: Qđ idõ dixi: ne in hac quarta
temptatione tanquam nr̃a ꝓpria. minus¬
ut ab orationib non de sistatis. Nam uos pͥmo
gub̾nacula ñsedetis. ñ in eadem naue naui¬
gatis : Post has quattuor temptationes.
quattuor exclamationes. quattuor lib̾atio¬

Expanded text:
maris quatientes Ecclesiam, turbant gubernamaris quatientes Ecclesiam, turbant gubernatorem. Denique tres illas tentationes experiri potest omnis pius fidelis in populo Dei; quarta ista nostra est. Quanto enim plus honoramur, tanto plus periclitamur. Metuendum est ne avertat aliquem vestrum a veritate periculum erroris; metuendum est ne vincat unumquemque cupiditas sua, et eligat eam sequi, quam ex ejus difficultatibus exclamare ad Dominum; metuendum est ne unicuique vestrum minus sapiat verbum Dei, et fastidio moriatur: tentatio vero gubernandi, tentatio periculorum in regenda Ecclesia nos potissimum tangit. Sed quomodo et vos alieni eritis, si tota navis periclitabitur? Quod ideo dixi, ne in hac quarta tentatione, tanquam nostra propria uut ab orationibus non desistatis, nam vos primo gubernacula non sedetis, non in eadem navi navigatis? 8. Post has quatuor tentationes, quatuor exclamationes, quatuor liberatio
Abbreviated transcription (Latin):
querela malorum morum: excipitur tẽ¬
ptatione tertia tedii cuiꝰdam inmoram
huius uitȩ. ita ut aliquando eum nec lege¬
re nec orare delectet. Tertia tẽptatio
pͥori contraria. Prius enim periclitabat᷑
fame. postea fastidio. Unde hoc. nisi de
quodam languore animȩ: Iam non te
illicit adulterium. nec tamen delectat
dĩ uerbum. Iam post ꝑiculum imperi¬
tie & concupiscentie. dequib duob te
euasisse letaris: uide ne tedium fastidiũq
te necet. Non ÷ & ista leuis tẽptatio.
Agnosce te in illa & exclama addnm. ut
denecessitatib tuis etiam hic lib̾ et
te. & de hac temptatione lib̾atus cum
fueris. confiteantur illi miserationes
enis. Lib̾atus autem ab errore. lib̾atꝰ
adifficultate bene oꝑandi. lib̾atus a
tedio fastidioq uerbi dĩ: fortassis di¬
gnus eris cui popłs cõmittatur. con¬
stituaris ingubernaculis nauis. recturus
ȩccłam. Ibi quarta temptatio tempestatis

Expanded text:
querela malorum morum, excipitur tequerela malorum morum, excipitur tentatione tertia taedii cujusdam in mora hujus vitae, ita ut aliquando eum nec legere nec orare delectet. Tertia tentatio priori contraria: prius enim periclitabatur fame, postea fastidio. Unde quodam languore animae? Jam non te illicit adulterium, nec tamen delectat Dei verbum. Jam post periculum imperitiae et concupiscentiae, de quibus duobus te evasisse laetaris, vide ne taedium fastidiumque te necet. Non est et ista levis tentatio: agnosce te in illa, et exclama ad Dominum, ut de necessitatibus tuis etiam hic liberet te; et de hac tentatione liberatus cum fueris, confiteantur illi miserationes ejus. 7. Liberatus autem ab errore, liberatus a difficultate bene operandi, liberatus a taedio fastidioque verbi Dei, fortassis dignus eris cui populus committatur; constituaris in gubernaculis navis, recturus Ecclesiam. Ibi quarta tentatio. Tempestates
Abbreviated transcription (Latin):
operandi: tertia temptatio excipit hominẽ
Ci loquor qui iam transiit has duas. Nami
iste due fateor. multis note sunt. Quis enim
nescit se ab ignorantia uenisse adueritatẽ.
ab errore aduiam. a fame sapientiȩ ad uerbũ
fidei:. Deinde mutti luctantur cum diffi¬
cultatib uitiorum suorum. & adhuc con¬
suetudine colligati gemunt tanquam in
Melausura & compedib Agnoscunt &istã
temptationem. quamuis iam dicant si forte
dicunt. Infelix ego homo. quismeliberabit
de corpore mortis hunus. Nam uide artissima
uitus sp̃u ut quem admodum noluit ẽẽ
adulter sic non sit. quomͦ noluit ẽẽ fur
sic non sit. & cetera illa omĩa quę uolunt
homines uincere. & sepe inflexi superant᷑
ut exclament ad dñm. & denecessitatibus
eorum eruat eos. & lib̾ati confiteantur
dño miserationes enis. quisquis gͦ talis est
& uincit illas difficultates. & ꝓbabiliter
iam conuersatur inter homines sine ulla

Expanded text:
operandi, tertia tentatio excipit hominem: operandi, tertia tentatio excipit hominem: ei loquor qui jam transiit has duas. Nam istae duae, fateor, multis notae sunt. Quis enim nescit se ab ignorantia venisse ad veritatem, ab errore ad viam, a fame sapientiae ad verbum fidei? Deinde multi luctantur cum difficultatibus vitiorum suorum, et adhuc consuetudine colligati gemunt tanquam in clausura et compedibus. Agnoscunt et istam tentationem, quamvis jam dicant, si forte dicunt: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus» ? Nam vide arctissima jutus spiritu, ut quemadmodum noluit esse adulter, sic non sit; quomodo noluit esse fur, sic non sit; et caetera illa omnia, quae volunt homines vincere, et saepe inflexi superantur, ut exclament ad Deum, ut de necessitatibus eorum eruat eos, et inde liberati confiteantur Domino miserationes ejus: quisquis ergo talis est, et vicit illas difficultates, et probabiliter jam conversatur inter homines, sine ulla
Abbreviated transcription (Latin):
Scd̾a gͦ tẽptatio ÷ difficultatis in bene oꝑan¬
do: sicut in illa pͥma erroris & famis. Ex¬
clama & in hac ad dñm. lib̾at dñs deneces¬
sitatib Rumpit uincula difficultatis. c̃¬
stituit inoꝑatione ȩquitatis. Incipit euã
facile ẽe quod dificile fuerat. ab stinere
amalis. non ad ulterare. non furtũ facere
non homicidiũ. ñ sacrilegiũ. non alienum
concupiscere. ꝑ acta ÷ facultas. quȩ fue¬
rat ante difficultas. Potuit dñs hoc sine
difficultate pręstare. Sed si hoc sine dif¬
ficultate haberemꝰ: largitorẽ huiꝰ boni
non agnosceremꝰ. Si enim primitus cũ
uellet posset. & non sentiret aduersus
se obnitentes cupiditates. nec uinculis
suis grauata anima collideret᷑: suis uirib
tribueret. qđ se posse sentiret. & ñcon¬
fiterent᷑ dño miserationes eiꝰ. Post has
duas temptationes: pͥmã erroris atq
in opiȩ ueritatis. scdnm difficultatis bens

Expanded text:
Secunda ergo tentatio est difficultatis in bene operanSecunda ergo tentatio est difficultatis in bene operando, sicut illa prima erroris et famis. Exclamat et in hac ad Dominum: liberat Dominus de necessitatibus, rumpit vincula difficultatis, constituit in operatione aequitatis. Incipit ei jam facile esse quod difficile fuerat, abstinere a malis, non adulterare, non furtum facere, non homicidium, non sacrilegium, non alienum concupiscere: facta est facultas quae fuerat antea difficultas. Potuit hoc Dominus sine difficultate praestare; sed si hoc sine difficultate haberemus, largitorem hujus boni non agnosceremus. Si enim primitus, cum vellet, posset, et non sentiret adversus se obnitentes cupiditates, nec vinculis suis gravata anima collideretur; suis viribus tribueret quod se posse sentiret, et non confiterentur Domino miserationes ejus. 6. Post has duas tentationes, primam erroris atque inopiae veritatis, secundam difficultatis bene
Abbreviated transcription (Latin):
potest. uagatur qua potest. Pamem etiã
patitur ipsius ueritatis. Prima gͦ tẽpta¬
tio est erroris & famis. Ubi in hacͦ tẽpta¬
tione fatigatus exclamauerit ad dnm̃: ꝑ¬
ducitur ad uiam fidei. unde incipiat per¬
gere adciuitatẽ quietis. Perducitur gͦ ad
multũ sibi tribuendo. & quasi de suis uiro
presumendo: incipit confligere uelle ẽtra
peccata. & propter superbiam superari
Inuenit gͦ se ligatum difficultatib cupi¬
ditatum. & non posse uiã ꝓpter compedes
ambulare. Inclusum se sentit difficultate
uitioꝵ. & tanquam muro impossibilitatis
erecto portisq clausis. qua euadat ut recti
uiuat non inuenit. Lam scit quomͦ uiuere
debeat. Prius enim mnerrore erat & fa¬
mem ueritatis patiebatur. Accepit
autem iam cibum ueritatis. & positus est
muia. Audit. uiue bene scđm qđ nosti
Ante enim non noueras quẽ ad modũ uiue¬
res. mͦ accepisti & nosti. Conatur. nonpo¬
test. ligatum se sentit. exclamat ad dnm̃.

Expanded text:
potest, vagatur qua potest, famem etiam potest, vagatur qua potest, famem etiam patitur ipsius veritatis. Prima ergo tentatio est erroris et famis. Ubi in hac tentatione fatigatus exclamaverit ad Deum, perducitur ad viam fidei, unde incipiat pergere ad civitatem quietis. Perducitur ergo amultum sibi tribuendo, et quasi de suis viribus praesumendo, incipit confligere velle contra peccata, et propter superbiam superari. Invenit ergo se ligatum difficultatibus cupiditatum, et non posse viam propter compedes ambulare: inclusum se sentit difficultate vitiorum; et tanquam muro impossibilitatis erecto, portisque clausis, qua evadat ut recte vivat, non invenit. Jam scit quomodo vivere debeat: prius enim in errore erat, et famem veritatis patiebatur; accepit autem jam cibum veritatis, et positus est in via: audit, Vive bene, secundum quod nosti; antea enim non noveras quemadmodum viveres, modo accepisti et nosti. Conatur, non potest; ligatum se sentit, exclamat ad Dominum.
Abbreviated transcription (Latin):
& mirabilia eiꝰ filiis hominum. Istos uersus
quantum anim aduertere potui qđ potesti
& uos : quater repetit. In quo numero quantũ
dño adiuuante scrutari ualuimꝰ: significat
nob̾ quattuor quasdam temptationes exquib
nos lib̾at. cui confitentur sue miserationes.
Fac eñi hominẽ pͥmo nichil querentẽ scđm
uitam ueterem. seductoria securitate uiuentẽ.
nichil putantem aliud eẽ. pꝰ hanc uitam qͣndoq
finiendam. neglegentẽ quendam & socordẽ.
obrutũ corhabentẽ. illecebris mundi & morti¬
feris delectationib consopitũ. ut exctetur
iste adquęrendam grãm dĩ. ut fiat sollicitꝰ.
& tanquam de somno uigilet. Nonne manꝰ
dĩ excitat eũ: Sed tam̃ a quo sit excitatꝰ
ignorat. Incipit autem. ẽẽ. iam dĩ cũ
cognouerit ueritatis fidem. sed ante quã
cognoscat. dolet errorem suum. Inuenit
enim se inerrore. uult cognoscere ueri¬
tatem. Pulsat ubi potest. temptat qđ

Expanded text:
et mirabilia ejus filiis hominum.» Istos versus, et mirabilia ejus filiis hominum.» Istos versus, quantum advertere potui, quod potestis et vos, quater repetit; in quo numero, quantum Domino adjuvante scrutari valuimus, significat nobis quatuor quasdam tentationes, ex quibus nos liberat cui confitentur suae miserationes. Fac enim hominem primo nihil quaerentem, secundum vitam veterem seductoria securitate viventem, nihil putantem aliud esse post hanc vitam quandoque finiendam; negligentem quemdam et socordem, obrutum cor habentem illecebris mundi, et mortiferis delectationibus consopitum: ut excitetur iste ad quaerendam gratiam Dei, ut fiat sollicitus, et tanquam de somno evigilet, nonne manus Dei excitat eum? Sed tamen a quo sit excitatus, ignorat. Incipit autem esse jam Dei, cum cognoverit veritatis fidem. Sed antequam cognoscat, dolet errorem suum. Invenit enim se in errore, vult cognoscere veritatem, pulsat ubi potest, tentat quod
Abbreviated transcription (Latin):
est de egipto. semel permare rubrũ ducta
semel ad terram ꝓmissionis ꝑ ducta. Simul
enim om̃s erant in quib hȩc contingebant.
Hec autẽ infigura contingebant in illis. Scri¬
pta sunt autem ad correptionem nr̃am.
in quos finis scłorũ obuenit. Nos uͦ non simul
om̃s. sed paulatim singulatimq credentes.
congregamur in unam quandam ciuitatẽ.
& in unum popłm dĩ. sed in uno quoq nr̃m
popłs de singulis: non singuli de popło. Hun¬
quid enim unus homo expopłis: Sed po¬
pulus ex singulis hominib constat. Quic qͥd
gͦ cum loquor agnoueris inte quisquis ex¬
pertus es: noli cogitando quasi remanere
inte. & putare qđ in solo te contigit. sed crede
ista congͥere aut inom̃ib aut ꝓpe inom̃ib
qui ueniunt adhunc popłm & de manu ini¬
micorum pretioso sanguine redimuntur.
Repetiturus ÷ enim assidue. qđ cantauimꝰ
modo. Confiteantur dño miserationes eiꝰ

Expanded text:
est ex Aegypto, semel per Rubrum mare ducta, est ex Aegypto, semel per Rubrum mare ducta, semel ad terram promissionis perducta; simul enim omnes erant in quibus haec contingebant: «Haec autem omnia in figura contingebant in illis; scripta sunt autem ad correptionem nostram, in quos finis saeculorum obvenit» . Nos vero non simul omnes, sed paulatim singillatimque credentes congregamur in unam quamdam civitatem, et in unum populum Dei; sed in unoquoque nostrum populus de singulis, non singuli de populo: numquid enim unus homo ex populis? Sed populus ex singulis hominibus constat. Quidquid ergo, cum loquor, agnoveris in te, quisquis expertus es, noli cogitando quasi remanere in te, et putare quod in solo te contingit; sed crede ista contingere aut in omnibus, aut prope in omnibus qui veniunt ad hunc populum, et de manu inimicorum pretioso sanguine redimuntur. 4. Repetiturus est enim assidue quod cantavimus modo: «Confiteantur Domino miserationes ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
hec uult̾ psalmus iste cantari. DeREGIONIB
conGRGAoIT eos. Possunt ẽẽ adhuc re¬
giones egipti. Multe enim etiam unius
puintie regiones sunt. Aperte dicat.
As oRieitẽ ET OCCASO ABAQUILONE ET
MaRi. Istos gͦ iam redemptos intelligimꝰ
in toto orbe terrarum. Popłs hic dei
de magna & lata ȩgipto lib̾atus. tanqͣm
ꝑ mare rubrum ducitur: ut inbaptismo
finiat inimicos. Sacramento enim tan¬
quam rubri maris. baptismo scilicet xp̃i
sanguine consecrato. insequentes egiptii
peccata delentur. & te euadente nullus
qui te premebat relinquitur inimicus.
qm̃ ducitur iste popłs dĩ: quid hic agat᷑
in congregatione omnium gentium re¬
dempta ꝑͥ xp̃m. Non quasi simul contin¬
gant hȩc quȩ cantantur in om̃ib gentib.
sed insingulis quibq credentib In popło
autem illo aliter. Totus enim popłs. tota
illo gens ex semine abrahȩ scđm carnem.
tota multitudo domus isrł semel educta

Expanded text:
haec vult psalmus iste cantari. «De regionibus haec vult psalmus iste cantari. «De regionibus congregavit eos.» Possunt esse adhuc regiones Aegypti, multae enim etiam unius provinciae regiones sunt. Aperte dicat: «Ab oriente et occasu, ab aquilone et mari.» Istos ergo jam redemptos intelligimus in toto orbe terrarum. Populus hic Dei de magna et lata Aegypto liberatus, tanquam per mare Rubrum ducitur, ut in Baptismo finiat inimicos. Sacramento enim tanquam rubri maris, Baptismo scilicet Christi sanguine consecrato, insequentes Aegyptii, peccata delentur; et te evadente, nullus qui te premebat, remanet inimicus. es, quoniam ducitur iste populus Dei quid hic agatur in congregatione omnium gentium redempta per Christum: non quasi simul contingant haec quae cantantur, in omnibus, sed in singulis quibusque credentibus; in populo autem illo aliter. Totus enim populus, tota illa gens ex semine Abrahae secundum carnem, tota multitudo domus Israel semel educta
Abbreviated transcription (Latin):
siue in exꝑtos. ut exꝑti approbent. in¬
exꝑti desiderent᷑. & in om̃ib suauis sit
disputatio mea. quȩ pͥmũ dño suauis
erit siueridica erit. Ueridica autem
erit: si ñ mͥ ame sed ab illo erit. Sic cepit
Hoc confitemini. qm̃ suauis ÷. Sigustastiᷤ.
confitemini. Non potest autẽ confiteri:
qui gustare noluit. Unde enĩ dicturus
sericordia eiꝰ ad tempꝰ ÷. & non inet̾num:
cum ido sit suꝑ homines hȩc eius mi¬
sericordia. ut uiuant cum angelis inet̾nũ.
DicaNT oi Reoeoopti sunt adg̃o. Re¬
demptus quidem uidetur & popłs ifrł
deterra ȩgipti. demanu serurtutis ex
laborib infructuosis. exoꝑib luteis.
Uideamus tamen utrum ipsi sint qui
hȩc dicunt: qui ab egipto lib̾ati sunt
adño. Nonita ÷. Sed qui sunt isti : Qoos
Reoeont oe manio iiogicorum. Adhuc
potest quisq & illos accipere redemptos
de manu inimicorum. hoc ÷ egiptiorũ.
Proprie exprimantur qui sint: ꝓpter qͦs

Expanded text:
sive inexpertos, ut experti approbent, insive inexpertos, ut experti approbent, inexperti desiderent, et omnibus suavis sit disputatio mea: quae primum Domino suavis erit, si veridica erit; veridica autem erit, si non mihi a me, sed ab illo erit. Sic coepit Hoc confitemini, quoniam suavis est: si gustastis, confitemini. Non potest autem confiteri qui gustare noluit: unde enim dicturus sericordia ejus ad tempus est, et non in aeternum; cum ideo sit super homines haec ejus misericordDicant qui redempti sunt a Domino.» Redemptus quidem videtur et populus Israel de terra Aegypti, de manu servitutis, ex laboribus infructuosis, ex operibus luteis: videamus tamen utrum ipsi sint qui haec dicunt, qui ab Aegypto liberati sunt a Domino. Non ita est. Sed qui sunt isti? «Quos redemit de manu inimicorum.» Adhuc potest quisque et illos accipere redemptos de manu inimicorum, hoc est, Aegyptiorum. Proprie exprimantur qui sint propter quos
Abbreviated transcription (Latin):
aliud nichil sit abba quam pater.
Non tam̃ frustra dixit apłs in quo ela-¬
mamus abba pater: nisi quia unus
quidem paries ueniens ad lapidem an¬
gularem clamat abba. alius exalio la-¬
tere clamat pater. in illo utiq lapide
angulari qui ÷ pax nr̃a qui fecit utraq
unum. Uideamus gͦ hic quid ad moneam.
& unde gratulemur. & unde gemamꝰ
& unde auxilium postulemus. unde de¬
seramur. unde nob̾ subueniatur. quid
simus ꝑ nos. quid ꝑmiscdiã dĩ. quo modo
nr̃a suꝑbia conteratur: ut illius gr̃a
głificetur. Unicuiq hominũ qđ dicturꝰ
sum. si fieri potest occurrat inse. Loquor
autem hominib qui ambulant uiam
dĩ & constituti st̃ in aliquo ꝓfectu sp̃uali.
Unde siqui forte ꝓpt̾ hoc minus me in¬
telligunt: inueniant ubi sint. & ꝑficiendo
ad intellectũ festinent. Non autẽ arbi¬
tror deserturũ dm̃ conatũ nr̃m. ut ad
om̃s perueniat qđ loquimur siue exꝑtoᷤᷤ

Expanded text:
aliud nihil sit «Abba,» quam «Pater:» aliud nihil sit «Abba,» quam «Pater:» non tamen frustra dixit Apostolus, «In quo clamamus, Abba, Pater» : nisi quia unus quidem paries veniens ad lapidem angularem, clamat, «Abba;» alius ex alio latere clamat, «Pater;» in illo utique lapide angulari, qui est pax nostra, qui fecit utraque unum . Videamus ergo hic quid admoneamur, et unde gratulemur, et unde gemamus, et unde auxilium postulemus; unde deseramur, unde nobis subveniatur; quid simus per nos, quid per misericordiam Dei; quomodo nostra superbia conteratur, ut illius gratia glorificetur. Unicuique hominum quod dicturus sum, si fieri potest, occurrat in se. Loquor autem hominibus qui ambulant viam Dei, et constituti sunt in aliquo provectu spirituali: unde si qui forte propter hoc minus me intelligunt, inveniant ubi sint, et proficiendo ad intellectum festinent. Non autem arbitror deserturum Deum conatum nostrum, ut ad omnes perveniat quod loquimur, sive expertos,
Abbreviated transcription (Latin):
Salogos isTE Miserano¬
Nes õĩ cõmendat nob̃
probatas in nob̾. & idõ
exꝑtis ÷ dulcior. Et mirũ
si poterit suauis ẽẽ cuilibet
nisi illi qͥ qđ in isto psalmo
audit. in sedidicit. Nontam̃ uni alicui
uł duob sed popło dĩ c̃scriptus ÷. & adse
agnoscendum tanquam in speculo ꝓpo¬
situs. Quius titulus non nune tractandꝰ
cantare certo tempore solenniter moris
enim & hoc sine. Certis dieb cantamus alła
Certis quidem dieb cantamꝰ. sed om̃i die co¬
gitamus. Si enim hoc uerbo significatur
laus dĩ: & ñ inore carnis. certe more cordis
semper laus eiꝰ inore meo. Qd aut̃ ñ semel
sed bis habet alła titulus iste: non huius
psalmi ꝓpriũ ÷ sed & alius superior sic ha¬
bet. & quantũ apparet ex eiꝰ textu. cantatus
est ille de popło isrł. Cantatur autem
iste de uniuersa eccła dĩ: diffusa toto orbe
terrarum. Forte non in merito bis habet
alła: propter qđ clamamꝰ abba pat̾. cũ

Expanded text:
Psalmus iste miserationes Dei commendat nobis, probatas in nobis, et ideo expertis est dulcior. Et mirum si potuerit suavis esse cuilibet, nisi illi qui id quod in isto psalmo audit, in se didicit. Non tamen uni alicui vel duobus, sed populo Dei conscriptus est, et ad se agnoscendum tanquam in speculo propositus. Cujus titulus non nunc tractandus.» Quod nobis cantare certo tempore solemniter moris ento certis diebus cantamus. Alleluia certis quidem diebus cantamus, sed omni die cogitamus. Si enim hoc verbo significatur laus Dei, etsi non in ore carnis, certe in ore cordis, «Semper laus ejus in ore meo» . Quod autem non semel, sed bis habet «Alleluia» titulus iste, non hujus psalmi proprium est, sed et alius superior sic habet. Et quantum apparet ex ejus textu, cantatus est ille de populo Israel; cantatur autem iste de universa Ecclesia Dei diffusa toto orbe terrarum. Forte non immerito bis habet «Alleluia:» propter quod clamamus et «Abba, Pater.» Cum
Abbreviated transcription (Latin):
eonis. Piue gͦ bene. iam inua positus es.
iam audisti quid agere debeas. quid sperare.
Quid aliud excipit : Qm̃ conaris & suꝑaris.
Seoentes IN TEΠEBRIS ETUMBRA MOETIs. com¬
peorios iNiooenoicrate et in ferro. Endeha
nͥ quia tͥ tribuabas. quia gr̃am dĩ non agno¬
scebas. quia consilium dñi circa te reꝓbabas:
Nam uide quid adiungat Qaĩ inamaricantiꝰ
siliom altissio exacensaoer̃t. Et ho¬
aulia tom est iqlasoris: cor eorum. Et
nunc pugna contra concupiscentiã. Deo
de sistente ab nutorio laborare potes. uin¬
cere non potes. Et cum fueris pressus con¬
suetudine tua praua. humiliabitur cor
tuum in laborib ut iã corde humiliato
discas clamare. Infelix ego homo. quisme
lib̾abit de corpore mortis huius: humili¬
atum ÷ gͦ in laborib cor eorum. i firanat¬

Expanded text:
ive ergo bene; jam in via positus es, jam audisti quid agere debeas, quid sperare. Quid aliud excipit, quoniam conaris et superaris? «Sedentes in tenebris et in umbra mortis, compeditos in mendicitate et ferro.» Unde hoc, nisi quia tibi tribuebas, quia gratiam Dei non agnoscebas, quia consilium Domini circa te reprobabas? Nam vide quid adjungat: «Quoniam inamaricaverunt nsilium Altissimi exacerbaverunt. Et humiliatum est in laboribus cor eorum.» Et nunc pugna contra concupiscentiam. Deo desistente ab adjutorio, laborare potes, vincere non potes. Et cum fueris pressus consuetudine tua prava, humiliabitur cor tuum in laboribus; ut jam corde humiliato discas clamare: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Humiliatum est» ergo «in laboribus cor eorum; infir
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet dĩ & dilectione ꝓximi. inquibus
tota lex pendet & ꝓpħȩ. Unde & hic cũ
dixisset. ambulabam in latitudine: causã
subiunxit atq ait. Quia mandata tua ex¬
quisiui. Non nulli autem codices non ha¬
bent mandata: sed testimonia. Sed man¬
data in pluribus inuenimus. & maxime
grecis. Qui lingue tanquam precedenti
unde ad nos ifta trans lata sunt. magiscre¬
dendum ẽẽ quis ambigat : Si ergo scire
uolumus quomodo hȩc mandata quesi¬
erit. uł quȩrenda sint : illud intueamur
quod dicit magister bonus & doctor &
dator. Petite & accipietis. quęrite & inueni¬
etis pulsate & aperietur uob̃. Et paulopꝰ.¬

Expanded text:
scilicet Dei, et dilectione proximi, in quibus scilicet Dei, et dilectione proximi, in quibus tota Lex pendet et Prophetae . Unde et hic cum dixisset, «Et ambulabam in latitudine;» causam subjunxit atque ait, «Quia mandata tua exquisivi.» Nonnulli autem codices non habent «mandata,» sed «testimonia;» sed «mandata» in pluribus invenimus, et maxime graecis: cui linguae tanquam praecedenti, unde ad nos ista translata sunt, magis credendum esse quis ambigat? Si ergo scire volumus quomodo haec mandata quaesierit, vel quaerenda sint, illud intueamur quod dicit magister bonus, et doctor, et dator: «Petite, et accipietis; quaerite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis.» Et paulo
Abbreviated transcription (Latin):
quasi utrumq optauerit & poposcerit
sed ait & ambulamͦ in latitudine. Ubi
si coniunctio ista non esset. sed asuꝑio
connexione lib̾a inferretur & soluta.
sententia. ambulabam in latitudine :
nichil deͥusitato loquendi modo hic
deberet mouere lectorem. ut occultꝰ
sensus quȩ rendus hic aliquis putaret᷑.
Nimirum ergo quod non dixit intelli¬
gi uoluit. id ÷ ex auditum se fuisse ac
de inde sub iunxit qualis factus fu¬
erit. tanquam diceret. Hȩc cumorarẽ
ex audisti me. & ambulabam inlati¬
tudine. Et cȩtera quȩ isto modo dicta con¬
texuit. Quid ÷ igitur & ambulam in lati¬
tudine. nisi ambulabam incaritate quȩ
diffusa ẽ incordibus nr̃is per sp̃m sc̃m qͥ
datus est nob̾: In hac latitudine ambula¬
bat ille qui dicebat. Os nostrum patet
ad uos ochorinthii. cor nr̃m dilatatum
ẽ. hec autem caritas duobus illis mandatiᷤ
tota atq integra continetur. dilectione

Expanded text:
quasi utrumque optaverit, et poposcerit: quasi utrumque optaverit, et poposcerit: sed ait, «Et ambulabam in latitudine.» Ubi si conjunctio ista non esset, sed a superiorum connexione libera inferretur et soluta sententia, «Ambulabam in latitudine;» nihil de inusitato loquendi modo hic deberet movere lectorem, ut occultus sensus quaerendus hic aliquis putaretur. Nimirum ergo quod non dixit intelligi voluit, id est, exauditum se fuisse; ac deinde subjunxit qualis factus fuerit: tanquam diceret, Haec cum orarem, exaudisti me, «Et ambulabam in latitudine;» et caetera quae isto modo dicta contexuit. 2. Quid est igitur, «Et ambulabam in latitudine,» nisi, ambulabam in charitate, quae diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis ? In hac latitudine ambulabat ille qui dicebat, «Os nostrum patet ad vos, o Corinthii; cor nostrum dilatatum est» . Haec autem charitas duobus illis mandatis tota atque integra continetur, dilectione
Abbreviated transcription (Latin):
TaBAR IN MANDΑTIS TOIS. QUΕ dilexi
Et le uaoi manios meas ao mandatatoa
quȩ oilexi. et exercesar iNistifica¬
TionibUs ⁊uis. Ubi narrantis uerba st᷑
non petentis. uelut impetratis quȩ peti¬
uerat confiteatur indĩ laudibus qualẽ
illum fecerat miscda dñi: quam super
se uenire poposcerat. Neq enim hȩc
ita superioribus conunxerat ut diceret.
& neauferas de ore meo uerbum usq¬
ualde quia in iudiciis tuis speraui. &
custodiam legem tuam semper insełm
& in seculum seculi. & ambulabo in lati¬
tudine quia mandata tua exquisiui.
& loquar intestimoniis tuis inẽspectu
regum. & non confundar. & cȩtera isto
mõdo. sic enim uidetur sequentia pͥ¬
cedentibus debuisse connectere: sedait.
& ambulabam in latitudine. Ubi co¬
pulatiua coniunctio id ÷ & uelut in¬
consequens posita ÷ quia non ait. & amni¬
labo. quomodo dicebat. & custodiam
legem tuam semper. Aut certe si op¬
tatiuo modo dictum ÷ custodiam legẽ
tuam: non ait. & ambulem in latitudine

Expanded text:
is, quae dilexi. Et levavi manus meas ad mandata tua, quae dilexi; et exercebar in justificationibus tuis.» Ubi narrantis verba sunt, non petentis; velut, impetratis quae petiverat, confiteatur in Dei laudibus qualem illum fecerat misericordia Domini, quam super se venire poposcerat. Neque enim haec ita superioribus conjunxit, ut diceret, Et ne auferas ex ore meo verbum valde, quia in judiciis tuis supersperavi, Et custodiam legem tuam semper, in saeculum et in saeculum saeculi, Et ambulabo in latitudine, quia mandata tua exquisivi, Et loquar in testimoniis tuis in conspectu regum, et non confundar; et caetera isto modo; sic enim videtur sequentia praecedentibus debuisse connectere: sed ait, «Et ambulabam in latitudine.» Ubi copulativa conjunctio, id est, «Et,» velut inconsequens posita est; quia non ait, Et ambulabo, quomodo dicebat, «Et custodiam legem tuam semper.» Aut certe si optativo modo dictum est, «Custodiam legem tuam;» non ait, Et ambulem in latitudine,
Abbreviated transcription (Latin):
cogitationem pertinet: ait. Et medi¬
tabar in mandatis tuis. Quod autem ad
operationem: & le uaui manus meas ad man¬
ata tua.Utriq autem sententiȩ ad¬
didit. quȩ¬
opus bonum. & tunc leuantur manus:
quia supernum ÷ quo leuantur. P roptaea
de ipsa caritate loquitur apłs & dicit.
Super eminentem uiam uobis de monstro.
Et alio loco. Cognoscere inquit etiam suꝑ¬
eminentem scientiȩ caritatem xp̃i. Nam
si de oꝑe mandatoꝵ dĩ. merces terrenȩ
felicitatis ex petitur: de ponuntur manꝰ
potius quam leuantur. quia terrena emo¬
lumenta quȩ non sursum seddeorsum sunt :
illo opere requiruntur. Ad utrumq autẽ
pertinet quod sequitur: & exercebar in iu¬
stificationib tuis. Quod plures interpretes
dicere maluerunt quam letabar aut
garriebam. quod aliqui int̾pretati sunt.
exeo quod grecus habet edolescum. Exer¬
cetur quipp̾e in iustificationib dĩ letus.
& quodã modo garrulus : qui mandata

Expanded text:
cogitationem pertinet, ait, «Et medicogitationem pertinet, ait, «Et meditabar in mandatis tuis:» quod autem ad operationem, «Et levavi manus meas ad manata tua.» Utrique autem sententiae addidit, «quopus bonum; et tunc levantur manus, quia supernum est quo levantur. Propterea de ipsa charitate locuturus Apostolus ait, «Supereminentem viam vobis demonstro» : et alio loco, «Cognoscere,» inquit, «etiam supereminentem scientiae charitatem Christi» . Nam si de opere mandatorum Dei merces terrenae felicitatis expetitur, deponuntur manus potius quam levantur; quia terrena emolumenta quae non sursum, sed deorsum sunt, illo opere requiruntur. Ad utrumque autem pertinet quod sequitur, «Et exercebar in justificationibus tuis:» quod plures interpretes dicere maluerunt, quam «laetabar,» aut «garriebam,» quod aliqui interpretati sunt ex eo quod graecus habet ἠδολέσχουν. Exercetur quippe in justificationibus Dei laetus, et quodam modo garrulus, qui mandata