comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cubitorũ: ⁊ qͥnquaginta in lati¬
tudine:i triginta i altitudine.
Item qͦd eadem archa collecta.
m unum cubitũ desuꝑ consũ¬
matur. sicut eccl̃ia quȩ corpus
xp̃i. in unitate collecta sublima¬
gelio. Qui mecũ ñ colligit spaꝵ¬
git. Qd autẽ aditus fit ei a lat̾e.
nemo quippe intrat intrat in¬
eccłiam nisi ꝑ sacram̃tũ remissi¬
onis peccõrum: qd̾ de xp̃i late
arche bicamerata.⁊ tricamerata
construuntur. sicut ex om̃ib gẽ¬
tib uł biꝑtitam multitudinẽ
congregat eccłiara ꝓpter circũci¬
sionẽ ⁊ prepuciũ. uł triꝑtitam
ꝓpter filios noe: quorum proge¬
me repletus ẽ orbis. & ideo arͣ¬
che inferiora ista dictasunt: qͥa
gñtium. In summo autẽ om̃s in
uarietas: quia omĩa in om̃ib:
xp̃c ẽ. tanqͣm nos uno cubito de
suꝑ celesti unitate consũmans.
Quod cuncta animaliũ gña in¬
duduntur in archa:. sig̃cat. qͥa
ex om̃ib gñtib ⁊ nationib con¬

Expanded text:
cubitorum, et quinquaginta in laticubitorum, et quinquaginta in latitudine et triginta in altitItem eadem arca collecta in unum cubitum, desuper consummatur, sicut Ecclesia corpus Christi in unitate collecta, sublimagelio: Qui mecum non congregat, spargit . Quod autem aditus fit ei a latere; nemo quippe intrat Ecclesiam, nisi per sacramentum remissionis peccatorum, quod de Christi latere arcae bicamerata et tricamerata construuntur, sicut ex omnibus gentibus vel bipertitam multitudinem congregat Ecclesiam. Propter circumcisionem et praeputium, vel tripartitam propter filios Noe, quorum progenie repletus est orbis. Et ideo arcae inferiora ista dicta sunt quia gentium. In summo autem omnes cota varietas, quia omnia omnibus Christus est tanquam nos uno cubito de super coelesti unitate consummans. Quod autem cuncta animalium genera includuntur in arca, significat quia ex omnibus gentibus et nationibus con
Abbreviated transcription (Latin):
quo corda credentiũ dilatauit.
Qd̃ aut̃ ens altitudo. triginta
cubitis surgit. quẽ nũm decies
habet intrecentis cubitis longi¬
tudo: quia xp̃c ÷ altitudo nr̃a.
doctrinam eugłicam consetrair:
contestans legeni ñ se uenisse
soluere. sed adimplere.L ex aut̃.
in decem p̃ceptis agnoscitur.
Ande decies triceius arche lou¬
gitudo perficitur. Unde ⁊ ip̃e
noe. ab ad am decimus compu¬
tatur. Ooͦ sexies longa ad lati¬
tudinẽ suam:⁊ decies ad alti¬
tudinẽ suam. humani corporis
instar ostũdit. in quo xp̃c appa¬
ruit. Corporis enim longitudo.
a uertice usq ad uestigĩr. sexies
tantũ ħt. quam latitudo que ẽ
ab uno latere ad alterũ latus:
adorso ad uentrẽ. uelut si iacẽ¬
tem hoĩem metiaris supinũ siue
ꝓnum: sexies tantum longiudi¬
nis ẽ a capite usq ad pedes qͣm
latus a dextra in sinistram. uł
a sinistra in dexterã. ⁊ deties ꝗͣ
altus a terra. Unde facta ẽ ar¬
cha trecentorũ in longitudine

Expanded text:
quo corda credentium dilatavit. 7. quo corda credentium dilatavit. 7. Quod autem ejus altitudo in triginta cubitos surgit, quem numerum decies habet in trecentis cubitis longitudo, quia Christus altitudo nostra, doctrinam evangelicam consecravit, csolvere, sed adimplere . Lex autem in decem praeceptis agnoscitur, unde decies tricenis arcae longitudo perficitur. Unde et ipse Noe ab Adam decimus computatur, quod sexies longa ad latitudinem suam, et decies ad altitudinem suam humani corporis instar ostendit, in quo Christus apparuit. Corporis enim longitudo, quae a vertice usque ad vestigium sexies tantum habet quam latitudo, quae est ab uno latere ad alterum latus, a dorso ad ventrem, velut si jacentem hominem metiaris supinum, seu pronum, sexies tantum longitudinis est a capite usque ad pedes, quam latus a dextera in sinistram, vel a sinistra in dexteram, et decies quam altus a terra. Unde facta est arca trecentorum in longitudine
Abbreviated transcription (Latin):
eccłiam tẽptantib siue ab hiis
qui intus sunt. siue ab hiis qui
foris sunt ced at fraterna iune¬
turari soluatur uinculum pacis.
Est enim ferũntissuũ bitumã.¬
⁊ uiolentissimũ gluten: sig̃cans
dilectionis ardorẽ. ui magne for¬
titudinis. ad tenendam societa¬
tem sp̃ũ alem om̃ia tolerautem.
Qdͦ archa trecentis cubitis est¬
longa. ut sexies qͥnquaginta
cõpleantur: sic ⁊ sex etatibus
om̃e huius scl̃i tempus extendi
destitit p̃dicarrzin qͥnta ꝑ prophe¬
tiã prenunciatus. in sexta per
eugłium diffamatus. Potest
quidem ⁊ hiis trecentis cubitis:
signũ ligni passionis oftñdi.
Ip̃ius enim littere numerus. cru¬
cis demonstrat signum: quo so
mum. lougitudinẽ uite et̾ne adi¬
piscuntur. Qtͦ uͦ cubitis qnqua¬
guita latitudo eius expanditur:
sicut apłs dicit. cor nr̃m dilata¬
tũ est. Unde nisi caritate spua¬
li. Propter qͦd ip̃ẽ it̃m dicit. Cari¬
tas di diffusa ẽ in cordib nr̃is. ꝑ¬

Expanded text:
ecclesiam temptantibus siue ab eis, ecclesiam temptantibus siue ab eis, qui intus, siue ab eis, qui foris sunt, cedat fraterna iunctura et soluatur uinculum pacis. est enim bitumen feruentissimum et uiolentissimum gluten significans dilectionis ardorem ui magna fortitudinis ad tenendam societatem spiritalem omnia tolerantem.Quod arca trecentis cubitis longa est, ut sexies quinquaginta compleantur, sicut sex aetatibus omne hujus saeculi tempus extenditdestitit praedicari. In quinta per prophetiam praedictus, in sexta per Evangelium diffamatus. Potest quidem et in his trecentis cubitis signum ligni passionis ostendi. Ipsius enim litterae numerus crucis demonstrat signum quo socimum longitudinem vitae aeternae adipiscuntur. Quod vero cubitis quinquaginta latitudo ejus expanditur, sicut Apostolus dicit: Cor nostrum dilatatum est. unde nisi caritate spiritali? propter quod ipse item dicit: caritas dei diffusa est in cordibus nostri
Abbreviated transcription (Latin):
Et dñs dicit. Discite a me quia
mitis sum ⁊ humilis corde: ⁊ in¬
uenietis requiẽ animab ur̃is.
Solus ustus inuenitur noe.
in illa gente:cui septẽ hoĩes do¬
nantur. ꝓpter iusticiam suam.
tus: cui septẽ eccl̃iȩ ꝓpter septẽ¬
plicem sp̃m illuminantem in
una eccł̃ia condonãtur. Quod¬
uͦ noe ꝑ aquã ⁊ lignũ liberat᷑.
lignũ quippe ⁊ aqua. cruc̃e sig¬
nificat ⁊ baptisma. Sicut enim
saluatur. sic familia xp̃iꝑ bap¬
tismum. ⁊ crucis passionẽ sanat᷑.
Archam instruxit noe. de ligniᷤ
ñ putrescñtib. eccl̃ia construit᷑¬
Archa enĩ istam eccł̃iam demõstͣ¬
bat: que natat influctibr mun¬
di hiius. ¶d̾ autẽ eadem archa
de ligius quadratis fieri iubetur:
undiq stabilem uitam scorum
sig̃cat: ad om̃e opus bonũ para
tam. Quodcunq euim r̾tteris
quadratũ. firmiter stabit. Qoͦ
bitumine glutuantur arche
ligna. intrinsecus ⁊ extͥnsetus: ut
ui compage unitatis sig̃cetur
tolerantia caritatis. ne scandał

Expanded text:
t: Discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris . Solus justus invenitur Noe in illa gente, cui septem homines donantur propter justitiam suam. tus, cui septem Ecclesiae propter septemplicem Spiritum illuminantem in unam Ecclesiam condonantur. e per aquam et lignum liberatur; lignum quippe et aqua crucem designat et baptisma. Sicut enim salvatur, sic familia Christi per baptismum et crucis passionem sanatur. Arcam instruxit Noe de lignis non putrescentibus, Ecclesia construitArca enim ista Ecclesiam demonstrabat, quae natat in fluctibus mundi hujus. Quod autem eadem arca de lignis quadratis fieri jubetur, undique stabilem vitam sanctorum significat, ad omne opus bonum tam: quocunque enim verteris quadratum, firmiter stabit. Quod bitumine glutinantur arcae ligna intrinsecus et extrinsecus: ut in conpage unitatis significetur tolerantia caritatis, ne scandalis
Abbreviated transcription (Latin):
enoꝰ ħ̃o: qͥa ptꝰ luctũ reerectio. de resꝰ¬
rectiõe ħo inuocanꝰ dm̃. Itẽ end̾ geñ
caman. Cainan aut̃. genuit mala¬
leel. Ealaleel aut̃. genuit iared.
ares. genuit enoch. Hic aũ enoch.
septimus ab adam qui placuit
deo:⁊ tnͣslatus ẽ septimam reqͥẽ
sig̃rat. ad qͣm tͣns fertur om̃is qͥ
tanꝙ. sexta die. id: sexta etate scł̃i.¬

Expanded text:
Enos homo, quia post luctum resurrectio, de resuEnos homo, quia post luctum resurrectio, de resurrectione homo invocans Deum. Item Enos genuit Cainan, Cainan autem genuit Malalehel, Malalehel genuit Jared; Jared genuit Henoch. Hic autem Henoch septimus ab Adam, qui placuit Deo, et translatus est, septimam requiem significat, ad quam transfertur omnis qui tanquam sexta die, id est, sexta aetate s
Abbreviated transcription (Latin):
luiore meo.Septies uindicabit᷑
decam: de lamech aut̃ septua¬
gies septies. Iam alibi scd̃m histo¬
riam dictum ẽ: eo qͦd ab adam
usq ad xp̃m septuaginta ⁊ septẽ
gñationes inueniantur: in qui¬
bus pẽccm lamech. ib totiꝰ mũdi
sangͥniᷤᷤ xp̃i effusione solutumẽ.
Siquidem ⁊ in popło uideorũ
ꝓpter int̾fectionẽ xp̃i septuagĩ¬
ta septẽ uindicte sunt statute:¬
icta illud erigłicũ. in quo dcm¬
ẽ beato petro apło: nonsolum
septies. sed usq septuagies sep¬
natus ẽfilius: quem uocauit enõ.
Sech quippe inter pretatur resur¬
rectio. qui ẽ xp̃c: ⁊ enos filius euiˢ
interp̃tatur homo. Qui cepit in
uit om̃is homo qui ẽ filius re¬
surrectionisͥ qͣmdui ꝑegrinat᷑ in
terris: Item ex duob illis nõib
abel qui interpretat᷑ luctus:⁊ eus
frẽ sech. qui interptetatur resur¬
rectio. mors xp̃i ⁊ uita eius ex mor¬
tius figuratur. Igitur ut bremꝰ
dicam. abel luctus. sech resurrectio

Expanded text:
s vindicabitur de Cain, de Lamech septuagies septies. Jam alibi secundum historiam dictum est, eo quod ab Adam usque ad Christum septuaginta septem generationes inveniantur, in quibus peccatum Lamech, id est, totius mundi sanguinis Christi effusione solutum est. 24. Siquidem et in populo Judaeorum propter interfectionem Christi septuaginta septem vindictae sunt statutllud evangelicum, 284 in quo dictum est Petro apostolo: Non solum septies, sed etiam septuagies sepnatus est filius, quem vocavit Enos. Seth quippe interpretatur resurrectio, qui est Christus, et Enos filius ejus interpretatur homo, qui coepit invit omnis homo, qui est filius resurrectionis, quandiu peregrinatur in terris? Item ex duobus illis hominibus, Abel, qui interpretatur luctus, et ejus fratre Seth, quod interpretatur resurrectio, mors Christi et vita ejus ex mortuis figuratur. 27. Ergo, ut brevius dicam, Abel luctus, Seth resurrectio,
Abbreviated transcription (Latin):
b continet᷑. Decem quippe quater
ductr .xl. fiunt. Siueille reatus
qui ad dies ꝑtinet ex rerũ pro¬
sꝑitate. sine qtͦ ad noctes. ex reꝵ
adñsitate contractus sit: sacram̃¬
to baptismi celestis ablintur.
Qdͦ noe quingentorũ erat anno¬
rũ. cum ei locutus ẽ dñs. ut ar¬
cham sibi faceret: ⁊ serecentos ha

Expanded text:
bus continetur — decem quippe quater bus continetur — decem quippe quater ducta quadraginta fiunt — siue ille reatus, quod ad dies pertinet, ex rerum prosperitate siue, quod ad noctes ex rerum aduersitate contractus sit, sacramento baptismi caelestis abluitur. Quod Noe quingentorum erat annorum, cum ei locutus est dominus, ut arcam sibi faceret, et sescentos a
Abbreviated transcription (Latin):
uñtũ sc̃i sp̃c ꝑtinens in septies
septenis qui fiunt .xl. nouem.
uno addito consũmantur: ꝓpter
qͦd dc̃m ẽ. studñtes seruare umi¬
tatẽ sp̃c in uinoło pacis. A ali
aut̃ in binario nũo ad scisinata
faciles: ⁊ quodam diuisibiles
ostenduntur. Quͦ ip̃e noe cum
sins octauus nũatur: quia in xͦ
spes resurrectiõis nr̃e apparuit.
qui octauo die. id÷ post sabbati
septimũ. primus a mortuis resur
rexit: qui dies a passione ÷ t̾cius.
In nũo autẽ dierum. qui ꝑ om̃e
tempus uoluunt᷑. ⁊ octauus ⁊
pͥmus ẽ. Q dͦ post septẽ dies ex
quo ingressus ẽ noe in archain
factum ẽ diluinũ: quia inspe
future quietis. que septimo die
sig̃cata ẽ baptizamur. Qd̃ pret̾
archam om̃is caro qͣm terra su¬
st̃ntabat diluiuo consũmata
ẽ. quia p̃ter eccłie societatẽ aqua
baptisini qͣmius eadẽ sit ñ solũ
ualet ad salutemͥ s ualet poti
atus pec̃corum in decẽ preceptis
legis admittitur ꝑ uniuersum
orbem t̾rarũ: qui quatuor parti¬

Expanded text:
tus pertinens, in septies septenis, qui fiunt quadraginta novem, uno addito consummatur; propter quod dictum est: Studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis . Mali autem in binario numero ad schismata faciles, et quodam modo divisibiles ostenduntur. Quod ipse Noe cum suis octavus numeratur: quia in Christo spes resurrectionis nostrae apparuit, qui octavo die, id est, post sabbati septimum primo, a mortuis resurrexit; qui dies a passione tertius, in numero autem dierum qui per omne tempus volvuntur et octavus et primus est. 15. Quod post septem dies, ex quo ingressus est Noe in arcam, factum est diluvium, quia in spem futurae quietis, quae septimo die significata est, baptizamur. Quod praeter arcam omnis caro quam terra sustentabat diluvio consumpta est: quia praeter ecclesiae societatem aqua baptismi quamuis eadem sit, non solum non ualet ad salutem, sed ualet potiuatus peccatorum, qui in decem praeceptis legis admittitur, per uniuersum orbem terrarum, qui quattuor parti
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd malum. deus rogatur in psal¬
mo. Ne dederis in motii peiles
meos:⁊ manus pecc̃oris ñ moue¬
qui in diuersis errorib contu¬
maces sunt resistũdo ueritati.
carnali conturbatione contra io¬
cunditatẽ dei hoc ÷ contra eden.
qͦd interpretatur epulatio: ubi
plantatus ẽ paradisus. Cogno¬
pit ⁊ peꝑit enoch: ⁊edificauit
cain cunitatẽ. Quid ergo sibi ꝑ
figuram uult. qd impiorũ pro¬
genies cuntatem. in ip̃a mundi
origine construxit. nisi qͦd noue¬
ris impios. in hacuita ẽe funda
at ciues. in quib ꝑegͥnatur᷑. do¬
nec regni eius tempus adueniat.
Sam̃ ⁊ petrus ꝓpterea rep̃hendit᷑.
qͦt tab̾nacła in monte fieri cogita¬
uit:. quia sc̃i in hoc mundo tab̃na¬
culum ñ edificant. E dificauit aũ
eam: ex noĩe filii su enoch. Iste fi¬
lius in cuius nomine condita est
enoch. id÷ terrestris ierłm. quod
int̾pretatur possessio: sig̃cat istã
ciuitatẽ. ⁊ iniciũ ⁊ finẽ hr̃e t̾reuũ:
ubi nichil plusqͣ. qd̾ cernit᷑ spe¬

Expanded text:
d malum deus rogatur in psalmo: ne dederis in motum pedes meos, et: manus peccatorum non mouequi diversis erroribus contumaces sunt, resistendo veritati; carnali conturbatione, contra jucunditatem Dei, hoc est, contra Eden, quod interpretatur epulatio, ubi est plantatus paradisus. Seqificavit Cain civitatem. Quid ergo sibi per figuram vult, quod impiorum progenies civitatem in ipsa mundi origine construxit? nisi quod noveris impios in hac vita esse fundatat cives, in quibus peregrinatur, donec regni ejus tempus adveniat. 21. Nam et Petrus propterea reprehenditur, quod tabernacula in monte fieri cogitavit, quia sancti in hoc mundo tabernaculum non aedificant. Aedificavit autem eam ex nomine filii sui Henoch. Iste filius, in cujus nomine coEnoch, id est terrestris Jerusalem, quod interpretatur possessio, significat istam civitatem, et initium et finem habere terrenum ubi nihil plusquam quod cernitur spe
Abbreviated transcription (Latin):
dicio ⁊ renouatis celo ac terta. tus¬
fecñtur scĩ inuitam perpetue im¬
mortalitatis. Quod aut̃ ꝑ seth ab
adam usq ad noe. denarius nu¬
merus insinuatur: complem̾tũ
tur. Cui numero si adiciantur treᷤᷤ
filii noe. medio reꝓbato duode¬
uarius consummatur: qui in pa
nis habetur ꝓpter septenarii par¬
tes. altera ꝑ alterã multiplicatas.
finitur: transgressio mandatoꝵ.
siue pecc̃m ostũditur. Nam dũ
lamech septimus ab adam reppi¬
atur scriptus. adduntur ei tres
filii:⁊ una filia: ut undenarius
uumerus compleatur. per quod
demonstret᷑ pecc̃m. Nam &e ip̃e nu¬
merus afemina clauditur.a qͥ
sexu iuitiũ pecci commissum est.
ꝑ qͦd om̃s morimur: scilicet ut
uoluptas carnis. que sp̃ui resti¬
terat sequeretur. Unde ⁊ ip̃a fi¬

Expanded text:
dicio, et renovatis coelo et terra, transferentur sancti in vitam perpetuae immortalitatis. Quod autem per Seth ab Adam usque ad Noe denarius numerus insinuatur, complementumtur, cui numero si adjiciantur tres filii Noe, medio reprobato, duodenarius consummatur, qui in patnis habetur propter septenarii partes, altera per alteram multiplicatis. finitur, transgressio mandatorum, sive peccatum ostenditur. Nam dum Lamech septimus ab Adam reperiatur scriptus, adduntur ei tres filii, et una filia, ut undenarius numerus compleatur, per quod demonstratur peccatum. 30. Nam et ipse numerus femina clauditur, a quo sexu initium peccati commissum est, per quod omnes morimur, scilicet ut voluptas carnis, quae spiritui resisteret, sequeretur. Unde et ipsa fi
Abbreviated transcription (Latin):
enoch genuutirad. ⁊ irad genuit
mauiael. ⁊ mauiael genuit ma¬
tusael. ⁊ matusael genuit lamecͥ.
qui accep̃ duas uxores. nom̃ uni
ada ⁊ nom̃ secunde sella. Notan¬
natim expͥmitur.ai tm̃ in proge¬
nie cam femina cõmemoratur.
qͦd sigc̃at t̾renam ciuitatẽ. usq
infinem sui. carnales habiturã
generationes:que maritorũ acfe¬
minarũ conuinctione ꝓuenrũt.
Dix̃ quoq lamech incorib suis.

Expanded text:
Enoch genuit Irad; Irad genuit Mahuiael; Mahuiael genuit Matusael; MatQui accepit duas uxores; nomen uni Ada, et nomen secundae Sella. Notannatim exprimitur, sed tantum in progenie Cain femina commemoratur. Quo significatur terrenam civitatem usque in finem sui carnales habituram generationes, quae marium ac feminarum conjunctione proveniunt. 23. Dixit quoque Lamech uxoribus sui
Abbreviated transcription (Latin):
nis. ut oꝑetur terrã: io ut incor¬
pore isto laboret. ⁊ collocet sibi me¬
ritũ redeundi ad uitã beatã que
paradisi nõie sig̾catuꝵ: possitq
aliq̃n manũ porrigere ad arborẽ
Oans aut̾ porrectio bene sig̃eat
etiã tunicam pellicẽa diuino iu¬
ris sigcatur in historia: in allego¬
ria aut̃ a carualib sensib absictc¬
te uoluptates: que carnałr iu
uentẽ. diuina lege consequunt᷑ ⁊
temporales tribulationes pecc̃a¬

Expanded text:
nis, ut operaretur terram, id est in cornis, ut operaretur terram, id est in corpore isto laboret, et collocet sibi meritum redeundi ad vitam beatam, quae paradisi nomine significatur, possitque aliquando manum porrigere ad arborem Manus autem porrectio bene significetiam tunicam pelliceam divino jutas significatur in historia: in allegoria autem a carnalibus sensibus abstractae voluptates, quae carnaliter viventem divina lege consequuntur et, per tribulationes te
Abbreviated transcription (Latin):
basiliscũ pecẽm: leonẽ anti xp̃m¬
ris qͥt sig̃cat. quod ei dicitur
in dolore paries filios: nisi qͥa
uoluptas carualis. cum aliꝗͣ
malam consuetudinẽ uult
uincere. patitur in exordio dolo¬
res. atq: ita ꝑmeliorẽ consue¬
tudinẽ parit bonũ opus qifi
lios: Quod uͦ adiecit. ⁊ conuer¬
sio tua ad uirum tuũ ⁊ ip̃e do¬
min abitur tur hoc sig̾cat qͦt
illa carualis uoluptas que cũ
dolore reluctauerat. ut faceret
consuetudinẽ bouã. iam ip̃is
erudita dolorib cautior fit:
ne corruat obtemꝑat rationi.
⁊ libñter seruit quasi uiro iu¬
ria sut̃ pecẽa. que nõie mortuorũ
sig̾cantur. Iam uͦ ꝑsententiã. que
inuirũ infertur ratio nr̃a arguit᷑
que ⁊ supra pecc̃i concupiseñtia
seducta. a paradiso beatitudiniˢ
remota. ħt maledictionẽ t̾rene ope¬
ratiõis ħt ⁊ dolores temporaliũ
curarũ. qͣi spinas ⁊ tribulos. Sic
tã dimittitur a paradisob̾itudi¬

Expanded text:
basiliscum peccatum, leonem Antibasiliscum peccatum, leonem Antiris quid significat, quod ei dicitur: In dolore paries filios, nisi quia voluntas carnalis, cum aliquam malam consuetudinem vult vincere, patitur in exordio dolores, atque ita per meliorem consuetudinem parit bonum opus, quasi filios. 9. Quod vero adjecit: Et conversio tua ad virum tuum, et ipse dominabitur tui: hoc significat, quod illa carnalis voluntas, quae cum dolore reluctaverat, ut faceret consuetudinem bonam, jam ipsis erudita doloribus, cautior fit, et ne corruat, obtemperat rationi, et libenter servit quasi viro juaria sunt peccata, quae nomine mortuorum significantur. Jam vero per sententiam quae in virum infertur, ratio nostra arguitur; quae et supra peccati concupiscentia seducta, a paradiso beatitudinis remota, habet maledictiones terrenae operationis, habet et dolores temporalium curarum, quasi spinas et tribulos. Sic tamen dimittitur de paradiso beatitudi
Abbreviated transcription (Latin):
id⁊ om̃i tp̃r quo agis hanc
ante illam ultinã penã ui¬
dicii. Inimicitias ponã int̾ re
Semen diaboli. ꝑuersa sug¬
gestio est. Sem̃ mulieris. fru¬
ctus ẽ boni oꝑis: inquo ꝑu¬
se suggestioni resistitur. I p̃a
caput illius conteret: si eũ
mens in ip̃o micio male sug¬
gestionis excludit. Ille insi¬
diabitur calcaneo eiꝰ: quia
m̃tẽ quã pͥma suggestione
ñ decip̃. deciꝑe infinẽ tendit.
Quidam aut hoc qd̾ dcm̃ ẽ.
imimicitiaᷤ ponã int̾ te ⁊ mulie¬
tellexerũt. eo qd̃ illo tp̃r. ex ea
dñs nasciturus: ad inunicũ
deuincendũ. ⁊ ad mortẽ cuius
ille auctor erat destruendam
illuo qͦd subiunctũ est illa
conteret caput tuũ. ⁊ tu uisi¬
diabis calcaueo eius hoc de
bis ut moriat᷑. ille autem uictor
resurget:⁊ caput tuũ conteret.
qͦd est mors. Sic ⁊ dauid dixat.
ex persona patris ad filium.
Suꝑ aspidem ⁊ basiliscũ ambu¬
labis: ⁊ conculcabis leonẽ &
draconẽ. Aspidem dix inortẽ.

Expanded text:
id est, omni tempore quo agis hanc ante illam ultimam poenam judicii. Inimicitias ponam inter te Semen diaboli perversa suggestio; semen autem mulieris, fructus est boni operis, quo perversae suggestioni resistitur. Ipsa caput illius conteret, si eum mens in ipso initio malae suggestionis excludit; ille insidiatur calcaneo ejus, quia mentem quam prima suggestione non decipit, decipere in fine tendit. Quidam autem hoc quod dictum est: Inimicitias ponam inter te et mulietellexerunt, eo quod illo tempore ex ea Dominus nasciturus ad inimicum devincendum, et ad mortem, cujus ille auctor erat, destruendam, illud quod subjunctum est: Ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaberis calcaneo ejus, hoc de bis, ut moriatur. Ille autem, te victo, resurget, et caput tuum conteret, quod est mors. Sicut et David dixerat ex persona Patris ad Filium: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem . 8. Aspidem dixit mortem,
Abbreviated transcription (Latin):
ineternũ. Cherubin nanq: pleni¬
tudo scientiȩ iut̾pretatur. Framea
uͦ uersatilis posita ad custodien
test uenire ad arborẽ uite: nisi ꝑ
has duas res. ꝑ tolerantiã uide¬
licet molestiarũ ⁊ plenitudinẽ
scientie: id per caritatẽ dei ⁊ ꝓxi¬
mi. Plenitudo enim legis. ẽ cari¬
tas. Adam uͦ cognouit uxorẽ
suam: que concepit ⁊ peꝑit cam.
Rursumq peꝑit frẽm eiꝰ abel.¬

Expanded text:
Item: Cherubin namque plenitudo scientiae interpretatur; framea vero versatilis posita ad custodiendtest pervenire ad arborem vitae, nisi per has duas res, tolerantiam videlicet molestiarum, et plenitudinem scientiae, id est, per charitatem Dei et proximi. Plenitudo enim legis, charitas . Adam vero cognovit uxorem suam, quae concepit et peperit ei Cain; rursumque peperit fratrem ejus Abel
Abbreviated transcription (Latin):
sic̾ cam sacrificiũ ex terre fructi¬
bus reprobatur:abel aut̃ sacrifi¬
cium ex ouibr ⁊ earũ adipe susci¬
pitur:ita noui testaĩnti fides. ex
inuocũtie gr̃a dm̃ laudans: ue¬
teris testamti terrenis oꝑib: añ¬
ficio cam ocłos suos au̾tit: nͥ qͥa
ñ fuit caritas in camꝰ Et nͥ ẽẽt
caritas in abel: ñ acciꝑet ds̃ sacͥ¬
ficiũ eius. Cum enim ambo op¬
tulissent. ille de fructib t̾re. iste
deus fructus terre neglexit. ⁊ fe¬
tus ouiũ dilexit. Non intendit
oeus ad munus: si ui corde ui¬
dit. Et quẽ iuidit cum caritate
offerre: ip̃ius sacrificiũ respex̃.
Quem uidit cũ inuidia offerre:
ab ip̃ius sacrificio ocłos auertit.
Itẽ querit᷑ quomͦ scire potuit ca¬
iu quod frĩs innera suscepisse
ũs: ⁊ sua repudiasset: uisi illa int̾
⁊ iuflammauit dñs suꝑ abel ⁊ suꝑ
sacrificium eius: suꝑ cam autẽ ⁊
suꝑ sacͥficiũ eiꝰ. ñ inflammaũ. Iguẽ

Expanded text:
Sicut Cain sacrificium ex terrae fructibus reprobatur, Abel autem sacrificium ex ouibus et earum adipe suscipitur, ita noui testamenti fides ex innocentia gratiae deum laudans ueteris testamenti terrenis operibus antfn fuit charitas in Cain; et nisi esset charitas in Abel, non acciperet Deus sacrificium ejus. Cum enim ambo obtulissent, ille de fructibus terrae, ilDeus fructus terrae neglexit, et fetus ovium dilexit? Non intendit Deus ad manus; sed in corde vidit: et quem vidit cum charitate offerre, ipsius sacrificium respexit; quem vidit cum invidia offerre, ab ipsius sacrificio oculos avertit.espexit. Unde scire potuit Cain quod fratris munera suscepisset Deus, et sua repudiasset, nisi illa interEt inflammavit Dominus super Abel et sacrificium ejus; super Cain vero et super sacrificium ejus non inflam
Abbreviated transcription (Latin):
iste ad mulierẽ. Cur p̃cep̃
uobis d̃s̃: ut ñ comederetis ex
om̃i ligno paradisi᷑ Sicut⁊
hereticorũ curiosa cupiditas:
sicut p̃dicatores pͣui: ad dili¬
gendam erroris fallatiã. audito¬
rũ farnaliũ corda succendunt di¬
centes. Quare fugitis scientiam
hr̃e lateutem: Noua semꝑ exqͥri¬
te: boni maliq scientiã penetͣte.
Unde & ap̃ salomonẽ. mulier. il¬
la hereticorũ spem tenens ddicit.
Aque furtiue dulciores sunt:
pauis absconditus suamor. Sub¬
iecit deide idem serpens. Quac̃q
die comederitis ex eo: statim ape¬
rient᷑ ocłi ur̃i. ⁊ eritis sicut dii.
scientes bonũ ⁊ malum. Sio⁊¬
om̃s gnałr heretici diuinitatis
ineritũ ꝓfitent᷑. atq: scientie pol¬
licitatione decipiunt:⁊ rep̃hendt̃
eos quos simpliciter credñtes in¬
uenerint. Et quia om̃iuo cair¬
ualia persuadent: qͣi carualiũ
ocłorum adaꝑtionẽ conantur
adducere: ut int̾ior oculus ob
fructu illius:⁊ comedit. Asuli¬
er comedit antea ñ uir: ideo qͥa

Expanded text:
iste ad mulierem: Cur praecepit vobis Deus, ut non comederetis ex omni ligno paradisi? sic et haereticorum curiosa cupiditas, sic praedicatores pravi, ad diligendam erroris fallaciam, auditorum carnalium corda succendunt, dicentes: Quare fugitis scientiam habere latentem ? nova semper exquirite, boni malique scientiam penetrate. Unde illa in Salomone mulier haereticorum speciem tenens dicit: Aquae furtivae dulciores sunt, et panis absconditus suavis . Subjecit deinde idem serpens. Quacunque die comederitis ex eo, statim aperientur oculi vestri, et eritis ut dii, scientes bonum et malum. Sis haeretici divinitatis meritum profitentur, atque scientiae pollicitatione decipiunt et reprehendunt eos quos simpliciter credentes invenerint. Et quia omnino carnalia persuadent, quasi ad carnalium oculorum apertionem conantur adducere, ut interior oculus obsfructu illius et comedit. Mulier comedit antea, non vir; ideo, quia
Abbreviated transcription (Latin):
eccłia. que aꝑuit os suũ ini con¬
fessiõe pec̃corum acciꝑe sangui¬
nẽ xp̃i qui effusus ẽ in remissio¬
nẽ pesc̃oiũ oim̃um. de manu pers¬
secutoris nolentis ẽẽ sub gr̃a s. sub
lege: ut eẽt ab eccl̃ia maledictus:
id÷ ut ostũderet. eũ eccł̃ia male¬
dictũ. testificante apł̃o. Quic̃q
enun ex oꝑib legis sunt. sub

Expanded text:
uum in confessione peccatorum accipere sanguinem Christi, qui effusus est in remissionem peccatorum omnium de manu persecutoris, nolentis esse sub gratia, sed sub lege, ut esset ab Ecclesia maledictus, id est, ut ostenderet eum Ecclesia maledictum, testificante Apostolo: Quicunque enim ex operibus legis sunt, sub
Abbreviated transcription (Latin):
plectuntur. qui ꝓreligione uolup¬
tates carnales sectantur: quiq
decepti heretica pͤuitate:⁊ gr̃a dĩ
nudati. tegum̃ta ũadaciorũ tãꝙͣ.
folia fici colligant: facientes sͥ
succinetoria prauitatis cum de
comino uł eccłia m̃tiuntur. Cũq

Expanded text:
plectuntur, qui prurigine voluptatis carnalis haerent, quique decepti haeretica pravitate, et gratia Dei nudati, tegumenta mendaciorum, tanquam folia fici, colligunt, facientes sibi succinctoria pravitatis, cum de Domino vel Ecclesia mentiuntur. Tunica
Abbreviated transcription (Latin):
portauit. id: in eius carne. ip̃i
oꝑati sunt salutem nr̃am:
crucifigñdo xp̃m. qui mor¬
tuus ẽ ꝓpter delicta nr̃a. Nec¬
tanien eis dedit eadẽ terra irtu¬
tem suã: quia ũ iustificati sunt
urtute resurrectionis eius. qui
resurrex ꝓpter iustificationẽ no¬
stram. Qui & si crucifixus ẽ ex in¬
tute dei. Hec ẽ ergo uirtus terre
illius: qͣm non ostñdit impus
⁊ incredulis. On de uec resur¬
gens. eis a quib erat crucificus
apparuit: tanqͥ. cam oꝑanti ter¬
ram. ut granum illius seminare¬
tur. Uagus ⁊ profugus siue ut
in septuaginta scriptũ est gemenˢ
⁊ tremens eris int̾ra. Nunc ecce
quis non uideat. quis non ag¬
noscat in totam terra quac̃q:
dispersus ẽ ille populus. quomͦ
sit uagus ingentib ⁊ profugꝰ ab
ierłm quom gemat in errore a¬
missi regniͥ ⁊ tremat timore sub
iunum̃abilib popłis xp̃ianis:
Ideoq: respondit caiu dicens. Ma¬
ior ẽ iniquitas mea. qͣm ut ueni¬
am merear. Eece eicis me hodie

Expanded text:
e, ipsi operati sunt salutem nostram crucifigendo Christum, qui mortuus est propter delicta nostra. nec eis dedit eadem terra uirtutem suam, quia non iustificati sunt uirtute resurrectionis eius, qui resurrexit propter iustificationem nostram; quia etsi crucifixus est ex intute Dei. Haec est ergo virtus terrae illius, quam non ostendit impiis et incredulis. Unde nec resurgens eis a quibus erat crucifixus apparuit, tanquam Cain operanti terram, ut granum illud seminaretur. Vagus et profugus, sive, ut in Septuaginta scriptum est, Gemens et tremens eris in terra. Nunc ecce quis non videat, quis non agnoscat in tota terra, quacunque dispersus est ille populus, quomodo sit vagus in gentibus, et profugus a Jerusalem? quomodo gemat moerore amissi regni, et tremat tremore sub innumerabilibus populis Christianis? Ideoque respondit Cain dicens Major est iniquitas mea, quam ut veniam merear. Ecce ejicis me hodie
Abbreviated transcription (Latin):
ledictus eris inter omĩa ami¬
inautia. Suꝑ pectus tuũ ⁊
uentrem gradieris. figurałr
hio nõie pectoris: sig̃eatur su¬
perbia mentis. N oĩe aut̃ uen
nis. Hiis enĩ duab rebus.
repit diabolus ineos quos
uult deciꝑe: tor aut terrena
cupsoitate ⁊ luxuriaaut su¬
pbie insana ruina. Et terrã
manucabis: ioz adte ꝑtine¬
bunt. quos terrena cupidi¬
diabolo. terram manducabiꝰ:
Dc̃m ẽ ⁊ pecc̃ori terra es: ⁊ in
terramibis. Datus ergo ẽ in
cibus ip̃e scd̃m corpus hoc ef¬
ficiatur qd̃ nos sumus: sic

Expanded text:
ledictus eris inter omnia animantia, super pectus tuum et ventrem gradieris. Nomine etenim pectoris significatur superbia mentis, nomine autem vennis; his enim duabus rebus serpit diabolus ad eos quos vult decipere, id est aut terrena cupiditate et luxuria, aut superbiae insana ruina. Et terram manducabis. Id est ad te pertinebunt quos terrena cupididiabolo: terram manducabis, dictum est peccatori: terra es, et in terram ibis. datus est ergo in cibus ipse secundum corpus hoc efficiatur quod nos sumus, sic
Abbreviated transcription (Latin):
dio nãq ligni seabscõdit. qͥ aũ̾sus
ap̾cepto cͥatoriꝰ in erroriꝰatꝙ: arbsͣci
adã. ⁊ lix. Uhi es; Hic ostendit qͥso
m̃datia sua. desideriaq labunt᷑
ñ despicit illos deus. set ad huc
ut redeant ꝑpenitũtiã uocat.
quia ñ uutt mortẽ pẽccoris. s
ut conũtatur uiuat. Ergoñ
ẽ desperandũ quibuslibet

Expanded text:
aversus a praecepto Creatoris, in erroris atque arbitrii Adam: Ubi es? Hic ostendit quod mendacia sua desideriaque labuntur, non despicit illos Deus, sed adhuc ut redeant ad poenitentiam vocat, quia non vult mortem peccatoris, sed ut convertatur, et vivat . Ergo non est desperandum
Abbreviated transcription (Latin):
Igitur omnis qui inuen̾it me: oe¬
cidet mẽ. ¶ere unde nagus ⁊p¬
fugus geunit ⁊ tremit: ne regno
etiam t̾reno perdito. ista insibili
morte occidatur. Hanc dicit
maiorẽ causam qͣm illam: qtͦ ei
terra nr̃a. ñ dat uirtutẽ suam.
ne sp̃uałr moriat᷑. C arnalit̾ enĩ¬
sapit: i abscondit se afacie dei:
tur. Caruałr enim sapit. tamqͣ.
oꝑans terrã: cuius uirtutẽ non
accipit. Saꝑe aut̃ scd̃m carnẽ:
mors ẽ. Quã ille ñ intelligens:
amisso regno gemit:⁊ corporali
morte tremit. S quid respondit
qui occidit cam septuplũ puni

Expanded text:
it, omnis, qui inuenerit me, occidet me. uere inde gemit et tremit, ne regno etiam terreno perdito ista uisibili morte occidatur. hanc dicit maiorem causam quam illam, quod ei terra non dat uirtutem suam, ne spiritaliter moriatur. carnaliter enisapit, et abscondi a facie Dei, tur. Carnaliter enim sapit tanquam operans terram cujus virtutem non accipit. Sapere autem secundum carnem mors est, quam ille non intelligens, amisso regno gemit, et corporalem mortem tremit. Sed quid ei respondit qui occiderit Cain sept
Abbreviated transcription (Latin):
clesia dõ copulata ẽ. Appella¬
uitq: adam nõib suis cunc¬
ta aĩantia & uolatilia çȩli &
bestias terre: sig̾rans gentes
que salue fierent in eccłia. &e
tũ ẽ. Et uocabo seruos meoᷤ
nomine alio. Ade uͦ non in¬
uenteͥbat᷑ adiuitor sunil eius.
Utiq qm̃ qͣmuis fidelis aut
iustus sit quisq xp̃o tñ equari¬

Expanded text:
pulata est. Appellavit Adam nominibus suis cuncta animantia et volatilia coeli, et bestias terrae, significans gentes quae salvae fierent in Ecclesia, etum est: Et vocabo servos meos nomine alio. Adam vero non inveniebatur adjutor similis ejus; utique quamvis fidelis aut justus sit quisque,
Abbreviated transcription (Latin):
ni fontis fluentis unicus irri¬
pdicationis: & dono baptismi
exiliens interrã sitientẽ. Qua¬
tuor aũ paradisi flumina: qͣtu¬
in cunctis gentibus missa. Lig¬
na fructifera: om̃s sc̃ĩ sunt. fruc¬
tus eorũ oꝑa ip̃orũ. Lignum

Expanded text:
erno fonte fluentis, qui irripraedicationis et dono baptismi;iosus exsiliens in terram sitientem. Quatuor autem paradisi flumina quatuin cunctis gentibus missa. Ligna fructifera omnes sancti sunt, fructus eorum opera eorum. Lignum
Abbreviated transcription (Latin):
Quem etiam sensum uas petͦ
ostensum manifestauit᷑: ce
tur masculus ce femina: sic
in ista etate manifestatur
serpentib &e celi uolatilib:
b ppłis & nationib ut ab
eo regantur. uel carnali cõ¬
cupiscentiȩ dediti. sicuti
pecora uel t̾rena curiosita¬
te obscurati. qͦsi sespentes.
uel elati suꝑbia quasi aues.
Et sicut die pascitur hõ
⁊ animalia quecumq sub
illo sunt. herbis seminalib
talis homo qui bonus mi¬
nister est iħu xp̃i. cum ip̃o
pplõ spiritalit̾ pascitur.
sanctarum scͥpturarum
alimentis. & lege diuma¬

Expanded text:
Quem etiam sensum vas Petro Quem etiam sensum vas Petro ostensum manifestavit . Et tur masculus et femina, sic in ista saeculi aetate manifestatur serpentibus et coeli volatilibus, bus, populis et nationibus ut ab eo regantur, vel carnali concupiscentiae dediti sicuti pecora; vel terrena curiositate obscurati, quasi serpentes; vel elati superbia, quasi aves. Et sicut in illa die pascitur homo, et animalia, quae cum illo sunt, herbis seminalibustalis homo, qui bonus minister est Jesu Christi, cum ipso populo spiritaliter pascitur sanctarum Scripturarum alimentis et lege di
Abbreviated transcription (Latin):
lummaria in firmam̃to
celi. idest splendorem reg¬
ni tanqͣm solis excellentiã.¬
et in lunȩ specie plebem
obtemꝑantem. tanquam
synagogam: ce stellas pͥn¬
cipes eius. cuius etatis ue
sꝑa fuit in peccatis regum
quib gens illa meruit cap¬
tiuari in babiloniam. Por¬
ro quinto secło. idest ĩ tͣus¬
migratione babiloniȩ
facta sunt quasi anima
lia. in aquis ce uolatilia
cȩli: quia tunc uidei int̾
gentes tanquam in mari
uiuere ceperunt: nec ha¬
bebant stabilem locum
q diei. qͣsi uesꝑa est mul¬
mus homo adam de limo
terre ad imaginem dĩ for¬
matꝰ ẽ: sic ĩ ista sextaͤ etate
carne de maria iurgine
genitus est: ille autem in
animã uiuentẽ. hic uero¬
in spm̃uiuificantẽ. Et sic̃
sicut illo die fit anima ui¬
ua: sic in isto secło uitam
desid̾antes ȩt̾nami ce sicut
in illa sexta die serpentum
ce ferarum genera. t̾ra pro¬
duxit: ita &e in hac sexta eta¬
te secłĩ gentes uitam appeten¬
tes ȩternam. eccłia generauit:

Expanded text:
luminaria in firmamento luminaria in firmamento coeli, id est, splendorem regni tamqet in lunae speciem lumen obtemperantem tanquam synagogam, et stellas principes ejus: cujus aetas fit vespera in peccatis regum, quibus gens illa meruit captivari in Babyloniam. Porro quinto saeculo, id est, in transmigratione Babyloniae, facta sunt quasi anlia in aquis et volatilia coeli, quia tunc inter gentes tanquam in mari Judaei vivere coeperunt, nec habebant stabilem locum s diei quasi vespera est mulimus Adam de limo terrae ad imaginem Dei factus est, sic in ista sexta diei aetate carne de Virgine Maria natus est: ille in anima vivente, hic in spiritu vivificante. Et sicut in illa die fit anima viva, sic in isto saeculo vitam desiderantes aeternam. 9. Et sicut in illa sexta die serpentium et ferarum genera terra produxit, ita et in hac sexta aetate saeculi gentes vitam appetentes aeternam Ecclesia generavit.
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad abraham: t̾cia ab a¬
braham usq ad dauid: qͣr¬
ta a dauid. usq ad transmi¬
babiloniam: quinta usq ad
humilem aduentum dñi
tur. donec excelsus ueniat
ad uidicium: septima ue¬
ro intelligitur in requie
sanctoꝵ: que scilicet uespe
nullus t̾minꝰ claudet.
Egamus gͦ breuit̾ ꝑ has om̃i¬
mundi etates: &e mysticȩ ea¬
rum diffenrentias distingra¬
ctus tamquam lux homo
in ꝑadiso̾. in qua etate fili¬
os dĩ m lucis nomine duri¬
dit d̃s a filiis hominum.
quasi a tenebris: fitq huiꝰ
diei uesꝑa diliuium. Sed̃or
seculũ factum est quasi fir¬
mamentum. int̾ aquam
&e aqͦm: archa utiq illa. qͦ
natauit int̾ pluuiam cẽ
mariaꝰ. & huius uesꝑa fit.
confusio linguarum. Ter
ctum secłm factum est. qñ
seꝑauit ppłm suum a gen
ut ꝓferret g̾men herbarũ
atq lignoꝵ. idest scõs. &e fru¬
ctus sanctarum scͥpt᷑arum:.
huiusq uesꝑa fuit pecc̃m.
&e malicia pessimi regeꝰ saul. Iñ
iud: quando consti tuit ds̃

Expanded text:
aham; tertia ab Abraham usque ad David; quarta a David usque ad transmiBabyloniam; quinta deinde usque ad humilem adventum Domintur, donec Excelsus veniat ad judicium. 2. Septima vero intelligitur in requie sanctorum, quae scilicet non nullus terminus claudet. Pergamus ergo breviter per eas ommundi aetates, et earum differentias distinguaculo tanquam lux homo in paradiso, in qua aetate filios Dei in lucis nomine divisit Deus a filiis hominum, quasi a tenebris. Fitque hujus diei vespera diluvium. Secundo saeculo factum est, quasi firmamentum inter aquam et aquam, arca utique illa quae natavit inter pluviam et maria. Hujus vespera fit confusio ltium saeculum factum est quando separavit populum suum a gentut proferret germen herbarum atque lignorum, id est, sanctos et fructus sanctarum Scripturarum. Hujus vespera fuit peccatum atque malitia pessimi regis Saul. Inde vid, quando constituit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
paradisũ uoluptatis: apͥn¬
cipio. Caradisus eccłia ẽ. Sic eñi
de illa legr̃. u canticis canticoꝵ
Ortus conclusus soror mea. Apͥn¬
cipio aut̃ paradisus plantat᷑:
quia eccłia catholica. a xp̃o qui
ẽ pͥncipiũ om̃ium condita ẽe co¬
guoscitur. Fuuius de paradiso

Expanded text:
paradisum voluptatis a principio. Paradisus Ecclesia est; sic enim de illa legitur in Canticis canticorum: Hortus conclusus soror mea . A principio autem paradisus plantatur, quia Ecclesia catholica a Christo, qui est principium omnium, condita esse cognoscitur. Fluvius de para
Abbreviated transcription (Latin):
uenire de celori in dedicatione tẽ¬
pli sub salomone legimꝰ: ⁊ q̃n he¬
lias in monte carmelo construx̃
ds̃ adcam. Sirecte offeras. recte
aut̾ ũ diuidas: peccasti. Utiq: qͥa
⁊ si antea uidei recte illa fecerũt:
u eo tñ infidelitatis rei sunt. qͥa
xp̃o ueniente. iam tempus noui
testam̃ti a tp̃r uet̾is testam̃ti. ñ

Expanded text:
ur, sicut in dedicatione templi sub Salomone legimus, et quando Elias in monte Carmelo construxit Deus ad Cain, si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti. Utique quia etsi Judaei antea recte illa fecerunt, in eo tamen infidelitatis rei sunt, quia, Christo veniente, jam tempus Novi Testamenti a tempore Veteris Testamenti non
Abbreviated transcription (Latin):
ce sub te erit appetitus eiꝰ. ⁊ tu
dominaberis illius. ad se conũ¬
tiss pecc̃m̃ suũ. sibi hoc tribuenᷤ
⁊ confitens doͤ ac sic adiutus
indulgñtie gr̃a. ip̃e pecc̃o suo
dñaretur. ñ illo sibi dñante ser
uus pecti fẽs. frẽm occideret in¬
noc̃ntẽ. Sic ⁊ iudei in quorũ fi
gura hec gerebãtur. si quiescerñt
a sua pertur batiõe ⁊ tempus sa¬
lutis ꝑ grãm in pecc̃orũ remissio¬
nẽ cognoseñtes. audirent xp̃m di¬

Expanded text:
ce, sub te erit appetitus tuus, et tu dominaberis illius, ad se convertisset peccatum suum, sibi hoc tribuens, et confitens Deo; ac sic adjutus indulgentiae gratia ipse peccato suo dominaretur, non illo sibi duus peccati fratrem occideret innocentem. sic et Iudaei, in quorum haec figura gerebantur, si quiescerent a sua perturbatione et tempus salutis per gratiam in peccatorum remissione cognoscentes audirent Christum di
Abbreviated transcription (Latin):
siñ sequatur effectus: quia⁊
si ñ est in factis culpa: in con¬
scd̃m anagogen. Cet̾m iuxͣ
metaforã pot̾it callidus serpes.
iuxͣ hereticorũ ũsutiã designa¬
ri. Nonnulli enĩ loquatus
atq subtilius ꝑmitcunt il¬
licita curiositate secretorum.
adaꝑtionẽ atq scientiã boni
⁊ mali: ⁊ in ip̃o hoĩe tanqͣm
ui arbore que plantata ẽ in
medio paradisi. ea m dinoseu
tiam demonstrare. Contra he
serpentẽ clamat apłs: cum di¬
cit. Cetuo ne sic̃ serpenꝰ euã
sedux̃ astutia sua. sic sensus
nr̃i corrumpant᷑. Seducitur
aut̾ uerbis huiꝰ serpentis car¬
nalis nr̃a concupiscñtia:⁊ per

Expanded text:
si non subsequatur effectus, quia et si non subsequatur effectus, quia et si non est in factis culpa, in consecundum anagogen; caeterum juxta metaphoram poterat callidus serpens iste haereticorum versutiam designare. Nonnulli enim loquacius atque subtilius promittunt illicita curiositate secretorum adapertionem atque scientiam boni et mali, et in ipso homine tanquam in arbore, quae plantata est in medio ndam demonstrare. Contra hunc serpentem clamat Apostolus, cum dicit: Metuo ne sicut serpens Hevam seduxit astutia sua, sic sensus vestri corrumpantur . Seducitur autem verbis hujus serpentis carnalis nostra concupiscentia: et per
Abbreviated transcription (Latin):
que media ẽ: ut decepti post
scientiã expiamur & malum.
Serpens aut̃ ille sapientior
om̃ium bestiarũ: sig̃cat diabo¬
lum. Qui in serpens r: quia
uolubili u̾setur astutia. Set
p̃cedente delectatione carnali
infirmitatis effectir:que ma¬
in uno quoq homine gerit᷑ͣ
occulto quodam secretoq cõ¬
iugio. Suggestionẽ quippe:
serpentẽ accipiamus. Aulie¬
rem iͦ: auimalem corporis sẽ¬
sum. Rationẽ aut̃ uirũ. Igit᷑
q̃n occurrit mala suggestio:
qͣi serpens loquitur. Sed si
sola cogitatio oblectetur illiͦ
suggestionis & refrenante ra¬
tione consensus oꝑis explen
di ñ succedat. sola mulier ui¬
detur comedisse illicitũ. Qd̃
s ipm̃ pecc̃m etiam & mens ꝑ¬
petrandum decernat: iam uir
deceptus ẽ. iam mulier cibũ
dedisse iuro uidetur. Illecebͤ
enun consentire: de ligno pro¬
hibito manducare est.Lunc
qͥipeiurea uita beata tanꝗͣ.
a paradiso expelłr homo. pec¬
catumq ei imputatur. etiam

Expanded text:
quae media est, ut, decepti per quae media est, ut, decepti per scientiam, experiamur et malum. Serpens autem ille, sapientior omnium bestiarum, indicat diabolum, qui inde serpens dicitur quod volubili versetur astutia. 3. Spraecedente delectatione infirmitatis affectu, qui main unoquoque homine geritur in occulto quodam secretoque conjugio. Suggestionem quippe per mulierem accipimus, mulierem vero animalem corporis sensum, rationem autem virum. Ergo quando occurrit mala suggestio, quasi serpens loquitur; sed si sola cogitatio oblectetur, illius suggestionis et refrenantur ratione, consensus explendi operis non succedat. Sola mulier videtur comedisse illicitum; quod si ipsum peccatum, etiam et mens perpetrandum decernat, jam vir deceptus est, jam mulier cibum dedisse viro videtur. Illecebra enim consentire de ligno prohibito, manducare est. Tunc quippe jure a vita beata tanquam a paradiso expellitur homo, peccatumque ei imputatur, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
pletũ ẽ in adam: per ꝓpħiam
sig̃catur in xp̃o. qui reliquit
patrẽ cũ dicit. Ego a patre exi¬
ui. & ueni in hunc mundum.
Reliquit & matrẽ. id sinago¬
gam ueteri testam̃to. uiriliter
in herentẽ: que illi erat mater.
ex semine dauid sccłm carnẽ:
& adhesit uxori sue. id eccł̃ie:
ut pace noui testam̃ti eẽnt duo
incarne una. Quia cũ sit d̃s̃
ẽ ꝑ car nẽ particeps uriut illius
capitis corpus ẽe possimus. P ost
hec uocatur eua uita. & mater
uiuorũ: que de uiri sui latere
quis ũ manducau̾it catnẽ meã
am dehinc p̃ceptũ qͦd accepit
nus ñ iicongrue gestat perso
ligno paradisi comede: deligno
aut̾ scientie boni & mali ne co¬
medas. Precip᷑r eium nobis.
ut fruam om̃i ligno paradisi:
quo sig̃cant᷑ sp̃uales delitie.
fructus aut̃ sp̃c ẽ karitas.
gaudiũ. pax. longanimitas.¬
benignitas. bonitas. mansue
paradisi plantatũ. scientie bo¬
ni cr mali: sd÷ ñ uelumus suꝑ¬
bire de uatura arbitrii nr̃i.

Expanded text:
pletum est in Adam, per prophetiam significatur in Christo. Qui relinquit Patrem, cum dicit: Ego a Patre exivi, et veni in hunc mundum . Reliquit et matrem, id est, synagogam veteri testamento carnaliter inhaerentem, quae illi erat mater ex semine David secundum carnem. Et adhaesit uxori suae, id est, Ecclesiae, ut pace novi testamenti essent duo in carne una. Quia cum sit Deus est per carnem particeps nostri, ut illius capitis corpus esse possimus. Post haec vocatur Eva, vita et mater vivorum, quia de viri sui latere quis non manducaverit carnem meam, Jam dehinc praeceptum quod accepit nus non incongrue gestat personligno paradisi comede. Quoautem scientiae boni et mali ne comedas. Praecipitur enim nobis ut fruamur omni ligno paradisi, quo significantur spirituales deliciae. Fructus autem spiritus est charitas, gaudium, pax, longanimitas, bonitas, mansuetparadisi plantatum scientiae boni et mali, id est, ne velimus superbire de natura arbitrii nostri,
Abbreviated transcription (Latin):
per unctionẽ illam xpm̃. Xp̃
Dauid nanq: ab officio ꝑ asto¬
rali pecorũ ad hominũ regnũ
tnͣs fert᷑. Noster aut̾ dauid ip̃e
xp̃c ab ouib uidaice plebis
ablatus: ui regnũ gñtiũ tnͣs¬
satus ẽ. In iudaica enĩ plebe:
nunc gñtium greges pascit.
Erat aut̃ dauid incanticis
musicis eruditus. In diu̾sorũ
eium sonorũ rationabiles mo¬
deratosq: concentus:concordi
uarietate compactam ordina¬
tamiq eccłie insinuat unitatẽ:
que uariis modis cotidie reso¬
nat:i suauitate mystica modu¬
latur. Iste adhuc puer iucytha¬
ra. suauiter immo fortiter canẽs
malignũ sp̃m qui operabat᷑
in saule compescuitͣ. ũ quod ey¬
thare illius tanta uirtus erat.
sed quod figura crucis xp̃i: que
de ligno ⁊ excensione neruoꝵ
mistice gerebatur. ip̃aq passiõe
que cantabatur. iam tunc sp̃c
demonis opꝓͥmebat᷑. Leonẽ qͦq:
⁊ ursum dauid idem necauit:
ur sum uidelicet diabolum. le¬
onem antixp̃m. Alterum ñt¬

Expanded text:
per unctionem illam Christum, per unctionem illam Christum, David namque ab officio pastorali pecorum, ad hominum regnum transfertur. Dicitur autem David ipse Jesus, ab ovibus Judaicae plebis ablatus, in regno gentium translatus est. In Judaica enim plebe nunc gentium greges pascit. 3. Erat autem David in canticis musicis eruditus. Diversorum enim 516 sonorum rationabilis moderatusque concentus concordi varietate compactam ordinate Ecclesiae insinuat unitatem. Quae variis modis quotidie resonat, et suavitate mystica modulatur. 4. Iste adhuc puer in cithara suaviter, imo fortiter canens, malignum spiritum, qui operabatur in Saule, compescuit, non quod citharae illius tanta virtus erat, sed quod figura crucis Christi, quae de ligno et extensione nervorum mystice gerebatur, ipsaque passio, quae cantabatur, jam tunc spiritus daemonis opprimebat. Leonem quoque et ursum idem David necavit, ursum videlicet diabolum, leonem Antichristum; alterum