comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suã moyses ut diuideretur
mare rubrũ: s diuinȩ imꝑi¬
o potestatis obtemꝑans. Unde
& ipse ait. Dextera manꝰ tua
dñe glificata ẽ in uirtutȩ: dex¬
dera manꝰ tua dñe confregit i¬
nimicos. Illo gͥ sc̃a plebs eleua
mentẽ tuã: & totũ animũ tu¬
um eo confer. Non sic usdet¬
d̃s qͥmad modũ homo. Ds incor¬
de: homo in facie. Nec sic gͥ homo
usdet: quemadmodũ deus. Audiᷤᷤ
quia d̃s uidit. & landauit. Noli
gͥ tuis oculis estimare quȩ facta
deus. Fiat firmam̃tum int̾ medi¬
um aquȩ: & sit dicernens inter¬
aquã & aquam. Et factũ est sic.
Audi u̾ba dei. Fiat dicit. Iuben¬
tis est: non estimantis. Imꝑat
nat᷑ȩ: ñ possibilitati obtemꝑat.
Non m̃suras colligit: ñ pondus ex¬
aminat. Uoluntas eiꝰ: mensura
rerum est. Sermo eiꝰ: finis ẽ oꝑis.
Fiat inqͥt firmam̃tum int̾ medi¬
am aquam. Firmũ est omne q̃d
statuit d̾s. Et satis pulchre p̾mi¬
sit. fiat firmam̃tũ ante qͣm subi¬

Expanded text:
suam Moyses, ut divideretur suam Moyses, ut divideretur mare Rubrum, sed divinae imperio potestatis obtemperans. Unde et ipse ait: Dextera manus tua, domine, glorificata est in uirtute, dextera manus tua, domine, confregit inimicos. illo igitur, sancta plebs, eleua mentem tuam et totum animum tuum eo confer. non sic deus uidet quemadmodum homo. deus in corde, homo in facie. nec sic igitur homo uidet quemadmodum deus. audis quia deus uidit et laudauit. noli igitur tuis oculis aestimare quae facta deus: fiat firmamentum inter medium aquae et sit discernens inter aquam. et factum est sic. audi uerba dei: fiat dicit. iubentis est, non aestimantis, imperat naturae, non possibilitati obtemperat, non mensuras colligit, non pondus examinat. uoluntas eius mensura rerum est, sermo eius finis est operis. \'fiat\' inquit \'fauorum inter mediam aquam\'. firmum est omne quod statuit deus. et satis pulchre praemisit ferunt firmamentum\\ antequam subi
Abbreviated transcription (Latin):
ut nat᷑aliter estimare quȩ dici¬
mꝰ: ꝓbabilit̾ ac simplici mente
& sedulo ingenio pensare digne¬
mini: ñ scd̃m philosophiȩ tra¬
ditiones & in anẽ seductionem.
suasorie ueri similia colligen¬
tes. s scd̃m regłam ueritatis. qͣ
oracłis diuini sermonis expri¬
mit̾. & concẽplatione tantȩ
maiestatis fideliũ pectorib in¬
fundit᷑: qͥa scͥptũ est. Confir¬
ma me in u̾bis tuis. Harra¬
uer̃t mͥ iniusti exercitatio¬
nes: s ñ sicut lex tua domine.
Om̃ia p̃cepta tua ueritas. Non
cit. abundans plemcudine di¬
umitatis suȩ. consideremꝰ quȩ
facta sunt: & nacurȩ possibilira¬
dem int̾rogemꝰ. Neq enĩ cũ in
eungłio lepsos curaret. cecis ui¬
sum refunderet. popłs qͥ aderat
& spectabat illa medicine ordi¬
nem recognouit: s potestatem
dñi miratꝰ. dedit ut scͥptũ ẽ deo
laudem. Neq scđm numeros e¬
gyptioꝵ. & cursus syderũ & men¬
suras elem̃toꝵ extendit manũ

Expanded text:
ut naturaliter aestimare quae diciut naturaliter aestimare quae dicimus probabiliter ac simplici mente et sedulo ingenio pensare dignemini, non secundum philosophiae traditiones et inanem seductionem suasoriae ueri similia colligentes, sed secundum regulam ueritatis, quae oraculis diuini sermonis exprimitur et contemplatione tantae maiestatis fidelium pectoribus infunditur, quia scriptum est: confirma me in uerbis tuis: narrauerunt mihi iniusti exercitationes, sed non sicut lex tua, domine. omnia praecepta tua ueritas. non cit abundans plenitudine diuinitatis suae, consideremus quae facta sunt et naturae possibilitatem interrogemus. nequeEvangelio leprosos curaret, caecis visum refunderet, populus qui aderat et spectabat illa, medicinae ordinem recognovit: sed potestatem Domini miratus, dedit, ut scriptum est, Deo laudem . Neque secundum numeros Aegyptiorum et concursus siderum, mensuras elementorum extendit manum
Abbreviated transcription (Latin):
altera qd̃ indiguerint mutuan¬
des: Nã si increata mat̾ia uidet᷑.
gͦ deo creande potestas defuisset
mat̾iȩ: & ab ea oꝑationis subiacen¬
tia mutuat᷑. Si uͦ imcõposita :÷
mirũ admodũ coet̾nam deo ma¬
teriam decorẽ. sibi ñ potuisse
ferre: quȩ substantiã ñ a crea¬
tore acceꝑit. s sine tẽpore ip̃a pos¬
sederit. Plus ergo inuenit oꝑator:
quã contulit. Inuent mat̾iam
in qͥ posset oꝑari: contulit autẽ
figurã quȩ decorẽ inuentis reb
conferret. Unde excipiend̾ a cere¬
ris tanꝗͣ dies unꝰ. ñ conferendus
cũ cet̾is tanꝗͣ dies primꝰ est: qͦ
fundam̃ta rerũ om̃iũ posita. &
cause ẽẽ ceꝑunt: qͥb mundi hu¬
ius atq uniu̾sȩ iusibilis creat᷑e
fulta substantia est. Qua re
ad scd̃i diei miranda oꝑa. sermo
nobis ꝓdeat. Quoꝵ eminentia
ñ scd̾m tͣctatus nr̃i possibilita¬
tẽ : s scd̃m scͥpturã. ad laudem
referenda ẽ creatoris. Uos gͥ q̃so.

Expanded text:
altera quo indiguerint mutuanaltera quo indiguerint mutuantes? nam si increata materia, uidetur ergo deo creandae potestas materiae defuisse et ab ea operationi subiacentia mutuatus: si uero inconposita, mirum admodum coaeternam deo materiem decorem sibi B non potuisse conferre, quae substantiam non a creatore acceperit, . sed sine tempore ipsa possederit. plus ergo inuenit operator omnium quam contulit: inuenit materiem, in qua posset operari, contulit autem figuram, quae decorem inuentis rebus adferret. unde excipiendus a ceteris tamquam dies unus, non conferendus cum ceteris tamquam dies primus est, quo fundamenta rerum omnium posita et causae esse coeperunt, quibus mundi huius atque uniuersae uisibilis creaturae fulta substantia est. quare ad secundi diei miranda opera sermo nobis prodeat, quorum eminentia non secundum tractatus nostri possibilitatem, sed secundum scripturam ad laudem refe- renda est creatoris. uos igitur quaeso
Abbreviated transcription (Latin):
iem primum
uel potiꝰ unũ.
maneat enĩei
prophici p̃ro¬
gatiua sermo¬
nis. ut potuimꝰ ab soluimꝰ: in qͦ
conditũ cȩlũ terrã creatã. aqͥrũ
ex undantiã. circũfusum aerem.
discretionẽ factã lucis ac tenebra¬
sp̃s sc̃i ꝙͦ oꝑacione cognouimus.
Qͥs gͦ ñ miret᷑ dissimilib m̃bris
disparẽ mundũ in corpꝰ unũ assur¬
gere .&. insolubili concordie cari¬
tatisq lege. in societatẽ & comun¬
ctionẽ sui tã distantia conuenire:
ut quȩ discreta nat᷑a st̃. in unita¬
hec uidens possibilitatẽ rationis.
in firmo ingenio rimet᷑: quȩ
om̃ia uis diuina incõprehensibi¬
lis humanis m̃tib. & ineffabił
sermonib nr̃is. uoluntatis suȩ
auctoritate contexuit: Fecit gͥ
d̃s cȩlũ & terrã: & ea qͣsi auctor
ẽẽ precepit: ñ tanqͣm figure in¬
uentor. s tanꝗͣ oꝑator nat᷑e. Nã
qͦmͦ sibi conueniunt oꝑatoria un¬
passibilis d̃i uirtꝰ. & passibił ma¬
teriȩ natura: tanqͣm altera ab

Expanded text:
Diem primum uel potius unum — maneat enim ei pro- phetici praerogatiua sermonis — ut potuimus absoluimus. in quo conditum caelum, terram creatam, aquarum exundantiam, circumfusum aerem, discretionem factam lucis atque tenebraspiritus operatione cognouimus. quis ergo non miretur dissimilibus membris disparem mundum in corpus unum adsurgere et insolubili concordiae caritatisque lege in societatem et coniunctionem sui tam distantia conuenire, ut quae discreta natura sunt in unitahaec uidens possibilit.atem rationis infirmo ingenio rimetur? quae omnia uis diuina inconprehensibilis humanis mentibus et ineffabilis sermonibus nostris uoluntatis suae auctoritate contexuit. fecit igitur deus caelum et terram et ea quasi auctor esse praecepit, non tamquam figurae inuentor, sed tamquam operator naturae. nam quomodo sibi conueniunt operatoria inpassibilis dei uirtus et passibilis materiae natura tamquam altera ab
Abbreviated transcription (Latin):
uenientib m̃sib. & a u̾tice mon¬
tium & colliũ ȩt̃noꝵ dedit: eo qd
mod̾atione cȩlesti. t̾rarũ fecun¬
ditas nutriat᷑. Ferreũ gͦ cȩlũ qd
nullũ exsudat humorẽ: q̃n nul¬
lis nubib ymber rũpit᷑. Est &̃
ferreũ cęlũ sub obcurus aer p̾s¬
sus atq nebulosus colore ferrugi¬
neo: q̃n rigore frigoris stringit᷑
t̾ra. tẽ ueluti suꝑ caput nr̃m
humor suspensus uidet᷑. & ꝑ mo¬
m̃ta ĩminere. Plerũq etiã gla
firmam̃tũ hoc potest sine aliqͦ¬

Expanded text:
venientibus mensibus, et a vertice monvenientibus mensibus, et a vertice montium et collium aeternorum dedit, eo quod moderatione coelesti terrarum fecunditas nutriatur. Ferreum ergo coelum, quod nullum exsudat humorem, quando nullis nubibus imber rumpitur. Est etiam ferreum coelum subobscurus aer, pressus atque nebulosus colore ferrugineo, quando rigore frigoris stringitur terra, tunc veluti super caput nostrum humor suspensus videtur, et per momenta imminere. Plerumque etiam glacm hoc potest sine aliq
Abbreviated transcription (Latin):
pͣar u̾c̃ nuncupat᷑. qͥa lucidior
est tanqͣm uisibilis. Unde puto
& illud dictũ. Uolatilia cęli. sẽꝑ
uident faciem patͥs mei qui in
celis est. Et uolatilia cirra fir¬
mam̃tum cęli: eo qd̾ potestates
quȩ st̃ in illo inuisibili loco spe¬
ctent hec omĩa. & subiecta suis
habeant ꝯspectib. Deniq elau¬
sũ celũ dictũ est tẽporib helie.
qnͣdo in achab & iezabel ꝑfidi¬
a regnabat. cũ popłs regali sacͥ¬
legio deseruiret: eo qd̃ nemo ad
cȩlos ocłos erigebat. nemo eius
auctorẽ uen̾abat᷑: s ligna & la¬
pides adorabant. Unde & hoc col¬
ligimꝰ: qͥa & in maledictionibus
popłi isrł dixit d̃s. Erit tͥ celũ
suꝑ caput tuũ ereũ. & t̾ra tua
ferrea: qͣnͣdo p̃cium ꝑfidiȩ lueis
in fecunditate multat᷑. De cęlo¬
est enĩ causa om̃is fertilitatis.
Deniq & moyses bñdictiones tri¬
bui ioseph a finib cȩli & rore: &¬
abyssis fontiũ deorsũ uenientib.¬
& scd̃m horam a solis cͦsu. & a con¬

Expanded text:
pav6? nuncupatur, quia lucidus est, tamquam uisibilis. unde puto et illud dictum uolatilia caeli semper uident faciem patris mei, qui in caelis est et uolatilia circa firmamentum caeli, eo quod potestates, quae sunt in illo uisibili loco, spectent haec omnia et subiecta suis habeant conspectibus. denique clausum caelum dictum est temporibus Heliae, quando in Achab etlezabel perfidia regnabat, cum populus regali sacrilegio deseruiret, eo quod nemo ad caelum oculos erigebat, nemo eius auctorem uenerabatur, sed ligna et lapides adorabant. unde hoc colligimus? quia et in maledictionibus populi Istrahel dixit deus: erit tibi caelum super caput tuum aereum et terra tua finfecunditate mulctatur; de coelo enim causa fertilitatis. Denique et Moyses benedictiones tribui Joseph a finibus coeli et rore abyssi fontium deorsum, et secundum horam a solis cursu, et a con
Abbreviated transcription (Latin):
ad intelligibiles nat᷑as referimꝰ:
s ad ueritatẽ. Laudant etiam
Dracones dñm: qͥa nat᷑a eoꝵ &
sp̃es cũ uidet᷑. ñ minimũ uł de¬
coris offundit. uł inesse racioniᷤ
ostendit. Et uidit d̃s qr bonũ
est. facit filiꝰ qd̃ uult pat̾: lau¬
dat pat̾ qd̾ facit filius. Nich
in illo nat᷑e degeneris inuenit᷑:
cuiꝰ opꝰ a pat̾na degen̾at uolun¬
tate. Uidit. utiq ñ ocłis corꝑa¬
lib intendit: s definiuit ple¬
iudiciũ cognosc̃e daret᷑. Nos e¬
nĩ solemꝰ etiã de his quȩ diui

Expanded text:
ad intellegibiles naturas referimus, sed ad ueritatem. laudant etiam dracones dominum, quia natura eorum et species, cum uidetur, non minimum uel decoris offundit uel inesse rationis ostendit. Et uidit deus quia bonum est. facit filius quod uult pater, laudat pater quod facit filius. nihil in illo naturae degeneris inuenitur, cuius opus a paterna non degenerat uoluntate. uidit utique: non oculis corporalibus intendit, sed definiuit pleiudicium cognosceretur; nos enim solemus etiam de iis quae di
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ ꝑ ea que uident᷑ agnoscitur.
ciale firmam̃tum. Si qͥdem &
ita hic Habet. Et uocauit d̃s¬
firmam̃tũ cȩlũ: ut uideat᷑ supͣ
generalit̾ dixisse. in pͥncipio cȩ¬
lũ factũ. ut omnẽ cȩ̨lestis crea¬
turȩ fabricã comp̃hend̾et. hic
autẽ specialem firmam̃ti huius
ext̾ioris soliditatẽ. qd̃ dicit᷑ cęli
firmam̃tũ. sicut legimꝰ in hym¬
no ꝓpħico. Bñdictꝰ es in firmam̃¬
uoc grece dicit᷑. latine quia ĩ p̃s¬
sa stellarũ lumina uelut signa
habeat tanqͣm celatũ appellat᷑:
sicut argentũ qd stellis eminen¬
tib refulget celatũ dicimꝰ oy pa¬

Expanded text:
itur. ciale firmamentum, siquidem et hic ita habet: et uocauit firmamentum caelum, ut uideatur supra generaliter dixisse in principio caelum factum, ut omnem caelestis creaturae fabricam conprehenderet, hic autem specialem firmamenti huius exterioris soliditatem, quod dicitur caeli firmamentum, sicut legimus in hymno prophetico: benedictus es in firmameνός graece dicitur, latine, quia inpressa stellarum lumina uelut signa habeat, tamquam caelatum appellatur, sicut argentum, quod signis eminentibus refulget, caelatum dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
tani ora littoris. & inde in ma¬
re rubrũ extrema. circũ fuso
orbem t̾rarũ includit occeano:
int̾iꝰ qͦ tirreno adrias. ad rie
cet̾a maria miscent᷑ nominib
distincta ñ fluctib. Unde pul¬
chre habes. qͥa d̃s ꝯgregatio¬
nes aqͣrũ uocauit maria. Ita
& una ẽ generalis collectio qͣ
dicit᷑ mare: & multȩ collectio¬
nes quȩ maria ꝓ regionib nun¬
cupant᷑. Sicut enĩ multȩ t̾re

Expanded text:
tani oram litoris et inde in matani oram litoris et inde in mare rubrum extremum circumfuso orbem terrarum includit oceano; interius quoque Tyrreno Hadrias, Hadriae cetera maria miscentur nominibus distincta, non fluctibus. unde pulchre habes quia deus congregationes aquarum uocauit maria. ita et una est generalis collectio, quae dicitur mare, et multae collectiones, quae maria pro regionibus nuncupantur. sicut enim multae t
Abbreviated transcription (Latin):
campis. om̃ib ꝙ plamorib lo¬
cis cͤrentes. fontib atq flumin¬
b. una potuerit reciꝑe collecti¬
o: aut qͦmͦ una collectio. cũ ho¬
dieꝙ diu̾sa maria. Nam & oc¬
ceanum dicimꝰ mare & tirrenũ
& adriaticũ. & indicũ. & egyp¬
tiũ. & ponticũ. & ꝓpontidem.
& hellespontũ. & euxmũ. egeũ.
yonicũ. athlanticũ. Pleriq e¬
tiã creticũ. & septẽtrionale ca¬
spium appellant mare. Unde
& ꝯsideremꝰ scͥpt᷑e uerba. que
librato st̃ trutinata ex ami¬
ne. Colligat᷑ inqͥt aqͣ in colle¬
ctionem unam. Una aquarũ
tio est. s diu̾si sinꝰ maris. ut qͥ¬
d̾a de scͥptorib forensib ait.¬
Nãq pontꝰ maris nr̃i. sinꝰ ãplis¬
simꝰ. Meritoq in diu̾sis locis
diu̾sa st̃ nomina: qͥa uocabula
aqͥs ex regionũ uocabulis ad¬
heser̃t. Una autẽ ꝯgregatio a¬
qͦꝵ eo qd iuigiᷤᷤ unda atq ꝯtinu¬
a. ab indico mari usq ad gadi¬

Expanded text:
campis omnibusque planioribus locampis omnibusque planioribus locis currentes fontibus atque fluminibus una potuerit recipere collectio, aut quomodo una collectio, cum hodieque diuersa sint maria? nam et oceanum mare dicimus et TTrrenum et Hadriaticum et Indicum et Aegyptiuet Hellespontum, et Euxinum, Aegaeum Ionium, Atlanticum. Plerique etiam Creticum, et Septentrionale Caspium appellant mare. Unde consideremus Scripturae verba, quae librato sunt trutinata examine. Colligatur, inquit, aqua in collectionem unam. Una aquarum, tio est, sed diversi sinus maris, ut quidam de Scriptoribus forensibus aitnamque Pontus maris nostri sinus amplissimus meritoque in diuersis locis diuersa sunt nomina, quia uocabula aquis ex regionum uocabulis adhaeserunt, una autem congregatio aquarum, eo quod iugis unda atque continua ab indico mari usque ad Gadi
Abbreviated transcription (Latin):
uiolentiq eqͦris motꝰ in sese fian¬
git᷑: acq in reductos sinꝰ suos scin¬
dit᷑. Cecerũ nisi uis statuti cȩle¬
slis inhiberet. qͥd obstaret. qͥn
ꝑ plana egypti que maxime¬
in humnliorib iacens uallib
campestris asserit᷑. mare rubrũ
egyptio pelago misceret᷑. De¬
niq: docent hoc qͥ uoluer̃t hȩc
duo sibi maria ꝯnectere. atq
in se transfundere: sesostris e¬
gyptiꝰ qui antiquior fuit. et
dariꝰ medus qͥ maioris ꝯtuitu
potentie in effectũ uoluit ad¬
duc̾e qd̾ ab indigena fuerat an
temptatum. Quȩ res indicio ẽ.
qd̃ suꝑiꝰ est mare indicũ. so est
mare rubrũ. ꝙͥ eqͦr egyptium
Qd̾ inferiꝰ fuit. & fortasse ne la¬
tiꝰ se mare effund̾et. de suꝑiori¬
b ad inferiora p̾cipitans. sdeo
molimina sua rex ut̃q reuoca¬
uit. Quero nc̃ cũ dixerit colli¬
gat᷑ aqua incollectionẽ unã: qͦ¬
mͦ diffusas ꝑ lacus. paludes stag¬
na. aqͣs. & suꝑfusas uallib et

Expanded text:
uiolentique aequoris motus in sese franuiolentique aequoris motus in sese frangitur atque in reductos sinus suos scinditur. ceterum nisi uis statuti caelestis inhiberet, quid obstaret quin per plana Aegypti, quae maxime humilioribus iacens uallibus campestris adseritur, mare rubrum Aegyptio pelago misceretur ? denique docent hoc qui uoluerunt haec duo sibi maria conectere atque in se transfundere, Sesostris Aegyptius, qui antiquior fuit, et Darius Medus, qui maioris contuitu potentiae in effectum uoluit adducere quod ab indigena fuerat ante temptatum. quae res indicio est quod superius est mare Indicum, in quo mare rubrum, quam aequor Aegyptium, quod inferius alluit. et fortasse ne latius se mare effunderet de superioribus ad inferiora praecipitans, ideo molimina sua rex uterque reuocauit. Quaero nunc cum dixerit: colligatur aqua in congregationem unam, quomodo diffusas per lacus paludes stagna 25 aquas et superfusas uallibus et
Abbreviated transcription (Latin):
cũscͥpta gͥ ĩposito fine maria
claudunt᷑. ne suꝑfusa t̾ris inun¬
dent om̃ia: & destituto aruoꝵ
cultu. munꝰ t̾renȩ fecunditacis
impẽdiant. Cognoscant gͥ diui¬
ni eẽ p̾cepti: oꝑationis  cęlestis.
Ait enĩ dñs ꝑ nubem ad iob inter
alia.et iã de maris claustro. Po¬
sui ei fines: apponens claustra &
portas. Dixi aurẽ ei. usq huc
uenies nec transgredieris: s in
te ipso ꝯterent᷑ fluctꝰ tuii. Nõ¬
ne ipsi usdemꝰ mare frequenter
undosũ. ita ut in alcũ fluctꝰ eiꝰ tan¬
qͣm mons aꝗͣ p̾ruptꝰ insurgat. uͥ
impetũ suũ ad litꝰ illiserit. in
spumas resolui. repagulis qͥb¬
dam harenȩ humilis reꝑcussũ.
scdm qd̃ scͥptũ est. aut ñ timebis
me dicit dñs. qͥ posui harenã fi¬
nes maris: Infirmissimo itaq
om̃ium uilis sabulonis puluere.
uis maris in tẽpestate cohibet᷑:¬
& uelut habenis qͥbdã celestis
imꝑii p̃scͥpto sibi fine reuocat᷑:

Expanded text:
cumscripta igitur imposito fine maria cumscripta igitur imposito fine maria clauduntur, ne superfusa terris inundent omnia, et destituto arvorum cultu, munus terrenae fecunditatis impediant; cognoscant igitur divini esse praecepti, operationisque coelestis. Ait enim Dominus per nubem ad Job inter alia etiam de maris claustro: Posui ei fines, apponens claustra et portas. Dixi autem ei: Usque huc venies, nec transgredieris, sed in te ipso conterentur fluctus tui . Nonne ipsi videmus mare frequenter undosum, ita ut in altum fluctus ejus tamquam mons aquae praeruptus insurgat, ubi impetum suum ad litus inliserit, in spumas resolui repagulis quibusdam harenae humilis repercussum, secundum quod scriptum est: aut non timebitis me, dicit dominus, qui posui harenam fines mari? infirmissimo itaque omnium uilis sablonis puluere uis maris intempesta cohibetur et uelut habenis quibusdam caelestis imperii praescripto sibi fine reuocatur
Abbreviated transcription (Latin):
in mars. ut inde aque cͣrant un¬
De flauerit uentꝰ. Si cemꝑe mo¬
ysi excicato austro ualido sicca¬
tum est mare: eodem modo sicea¬
ri ũ potuit ꝯgregatio aqͣrum.
& in mare ꝓfluere aqua: qͣ pꝰea
diuisa ẽ a ꝓfundo: S discant
nat᷑am posse ꝯu̾ti. qͣnͣdo petra a¬
tauit: qd̃ utiq helyseus orando
fac̾e merut. ñ imꝑando. Siagit᷑
helyseus ferrũ leuauit ꝯtra na
t᷑am: xp̃c aqͣs mouere ñ potuit :
S mouit qͥ potuit dice̾: lazare
ueni foras. & mortuũ suscitauit.
Ds̃ enĩ qd iubet facit. Itaq pari
exẽplo dictũ accipe. Congreget᷑
aqua: & congregata est. Dicendo
autẽ ꝯgreget᷑ ñ solũ mouit eam
de loco s etiã statuit in loco: ut
ñ p̾terflueret. s maneret. Hoc
itaq maioris miracłi est. quomͦ
om̃s ꝯgregationes inunã ꝯgre¬
gationẽ defluxerint: & una
gregatio ñ adimpleta sit. Nã
& scͥpta ħ int̾ mirabilia ꝯstituit
dicendo. Omnes correntes eunt
fluat aqua. & ñ inꝑfluat. Cir¬

Expanded text:
in mari, ut inde aquae currant, unde flauerit uentus. si tempore Moysi excitato austro ualido siccatum est mare, eodem modo siccari non potuit congregatio aquarum et in mare profluere aqua, quae postea diuisa est a profundo? sed discant naturam posse conuerti, quando petra atauit, quod utique peruius orando facere meruit, non imperando. si igitur Helisaeus ferrum leuauit contra natus aquas mouere patientis potuit ? sed mouit qui potuit dicere: Lazare ueni foras et mortuum suscitauit; deus enim quod iubet fecit. itaque pari exemplo dictum accipe: congregetur aqua, et congregata est. Dicendo autem congregetur, non solum movit eam de loco: sed etiam statuit in loco, ut non praeterflueret, sed maneret. Hoc itaque majoris miraculi est, quomodo omnes congregationes in unam congregationem defluxerint, et una congregatioet Scriptura hoc inter mirabilia constituit, dicendo: Omnes torrentes eunt fluat aqua, et non superfluat. Cir
Abbreviated transcription (Latin):
at᷑ foliis. etiã flaminã adolet:
acsi de igne accendas facem.
siue de flammȩ lumine lum̃
accendas. eadem sp̃es & nat᷑a ẽ
luminis. acsi illud ñ nat᷑alis
ignis adoleuerit. s quẽ acci¬
dens causa generau̾it. Uel hige
saltẽ contẽplent᷑ solis calorem.
qd̾ diu̾sa ei d̃s ꝯstutuit cursus
sui loca & temꝑa: ne si semꝑ
in hisdem moraret᷑ locis cocidi¬
ano ea uapore exureret. Mare
ip̃m ideo fer̃t ip̃si salsam atq
amaram aqͣm habere. qd̃ ea qͣ
fluuiis infreta influat calore
absumat᷑. tantũq uapore diuir¬
no consumi: qͣnͣtũ cocidie ex di¬
u̾sis fluuioꝵ csib inuehat᷑. Qd̾
ex solis qͣdam diudicatione fie
riꝑhibet᷑. qͥ qd purũ ac leue ẽ
sibi rapit: qd̾ graue atq terre¬
num relinqͥt. Ex qͦ remanet
salsũ illud atq aridũ. qd sine
usu & suauitate potandi sit.
S reu̾tam ad ꝓpositũ. Fiat fir¬
mam̃tum inter medium aquȩ.
Non te moueat sicut iam dixi.

Expanded text:
atur foliis, etiam flamma adolet, atur foliis, etiam flamma adolet, ac si de igne accendas facem: sive de flammae lumine lumen accendas, eadem species et natura est luminis, ac si illud non naturalis ignis adoleverit, sed accidens causa generaverit. Vel hinc saltem contemplentur solis calorem, quo diversa ei Deus constituit cursus sui loca et tempora; ne si semper in iisdem moraretur locis, quotidiano ea vapore exureret. Mare ipsum ideo ferunt ipsi salsam atque amaram aquam habere, quod ea quae fluviis in freta influat, calore absumatur, tantumque vapore diurno consumi, quantum quotidie ex disis fluuiorum cursibus inuehatur. quod ex solis quadam diiudicatione fieri perhibetur, qui quod purum ac leue est sibi rapit, quod graue atque terrenum relinquit, ex quo remanet salsum illud atque aridum, quod sine usu et suauitate potandi sit. Sed reuertamur ad propositum. fiat firmamentum inter medium aquae. non moueat, sicut iam dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
pleant᷑. ipsa maria exundent:
unde frequent̾ & solem uidemꝰ
madidũ atq rorantẽ. In quo
eusdens dat indiciũ: qd̾ alim̃¬
tum sibi aqͣrũ ad tẽꝑiem sui sũp¬
serit. Tancũ autẽ inest illis ĩ¬
pignande ueritatis studiũ: ut
solem ip̃m negent calide nat᷑e
esse. eo qd̾ alb sit ñ rubicundꝰ
aut rucilꝰ in spẽm ignis. Et
ideo auint qd nec ignitꝰ nat᷑a
sit: & siqͥd habet caloris. fert
ex nimio motu ꝯu̾sionis acci¬
dere. Qd̃ ideo dicendũ putant.
ut nichil uideat᷑ humoris⁊
sumere: qͥa calorẽ qͦ humoruł
minuit᷑ uł plerunq ex hau
rit᷑. ñ habet nat᷑alem.S nicħ
agunt cũ ista cõponunt. qͥa
nicħ int̾est utrũ ex nat᷑a calo¬
rem qͥs habeat. an ex passione
aliqͣ atq ex causa: qͥa ignis õĩs
consũptor humoris est. uł huiꝰ
modi mat̾ie. ꝗͣ flamina ꝯsueuit
exurere. Nam siue ex lignis.
haut qͣqͣm semiustatis. s inter
se collisis. ignis excussus excipi¬

Expanded text:
pleantur, ipsa maria exundent. pleantur, ipsa maria exundent. Unde frequenter et solem videmus madidum atque rorantem. In quo evidens dat indicium, quod alimentum sibi aquarum ad temperiem sui sumpserit. 14. Tantum autem inest illis impugnandae veritatis studium, ut solem ipsum negent calidae naturae esse; eo quod albus sit, non rubicundus, aut rutilus in speciem ignis. Et ideo aiunt quod nec ignitus natura sit, et si quid habet caloris, ferunt ex nimio motu conversionis accidere. Quod ideo dicendum putant, ut nihil videatur humoris consumere: quia calorem quo humor vel minuitur, vel plerumque exhauitur, non habet naturalem. Sed nihil agunt, cum ista componunt; quia nihil interest, utrum ex natura calorem quis habeat, an ex passione, aut aliqua ex causa; quia ignis omnis consumptor humoris est, vel hujus modi materiae, quam flamma consuevit exurere. Nam sive ex lignis haud quaquam semiustulatis, sed inter se collisis, ignis excussus excipi
Abbreviated transcription (Latin):
ficiat. Et erit qͥdem qnͣdo di¬
cat abysso deserta eris. & om̃s
fluuios siccabo: sicut ꝑ ysaiã
fucurũ annuntiauit. S eciã
ante qm ille dies adueniat. di¬
uino p̾sticutꝰ arbicrio: ñ mi¬
nimũ incer se ipsa elem̃toꝵ
ariditate uexat᷑. Noli gͥ in¬
multicudinẽ: s respice ad uĩ
caloris. & incredulus ñ eris.
Multũ est qd ignis absorbet: qd
uel ex illo nobis debet esse ma¬
nifestum: cũ medici uasa que¬
dam angusto ore planiora de¬
suꝑ. int̾ concaua leui lucerne
ꝯcepto lumine affigunt corpo¬
ri: quẽ admodũ calor ille omne
in se rapiat humorẽ. Qͥs gͥ du¬
bicet qd̾ ignitꝰ ether. & magno
feruens uapore inflãmaret at¬
q exureret om̃ia: nisi lege qͣ¬
dam sin cohiberet᷑ auctoris. ut
nec flumĩa nͨ lacus nec ipsa
maria uim eiꝰ possent restin¬
guere: Et ioeo desuꝑ aqua ĩ¬
petu qͦdam descendens. in tan¬
tos plerunq imbres rumpit᷑.
ut flumina lacus repente re¬

Expanded text:
ficiat. et erit quidem quando dificiat. et erit quidem quando dicat abysso: deserta eris, et omnes fluuios siccabo, sicut per Esaiam futurum adnuntiauit. sed etiam antequam ille dies adueniat diuino praestitutus arbitrio, non minimum inter se ipsa elementorariditate uexatur. Noli igitur inmultitudinem, sed respice ad uim caloris et incredulus non eris. multum est qvel ex illo nobis debet esse manifestum, cum medici vasa quaedam angusta ore, planiora desuper, intus concava, levi lucernae concepto lumine affigunt corpori quemadmodum 29 calor ille omnem in se rapiat humorem? Quis igitur dubitet quod ignitus aether, et magno fervens vapore inflammaret atque exureret omnia, nisi lege quadam sui cohiberetur auctoris, ut nec flumina, nec lacus, nec ipsa maria vim ejus possent restinguere? Et ideo desuper aqua impetu quodam descendens, in tantos plerumque imbres rumpitur, ut flumina et lacus repente re
Abbreviated transcription (Latin):
rumpant maximoꝵ fluenta
amniũ. nylus effuso egyptũ
stagnans flumine danubius
de occidentalib partib bar¬
baroꝵ atq romanoꝵ int̾secans
populos donec ponto ipse con¬
dat᷑. renꝰ de iugo alpium usq
in occeam ꝓfunda cursus su¬
os dirigens. romam memoran¬
dus aduersus feras gentes mu¬
rus imꝑii: padus maritimoꝵ
cõmeatuum italicis subsidiis
fidus inuector. romanꝰ rapido
conditꝰ cursu. tirrem equoris
freca scindit. in qͦ ñ mediocre
fert᷑ nauigantiũ ꝑiculũ: dũ
inter se maris fluctꝰ & amnis
fluenta decertant: itemq de
septentrionali parte.fasis cau¬
caseis montib fusus. cũ plurib
aliis in euxinũ se p̾cipitat ma
Cum tanta gͥ ub̾tas aquarũ sit.
tam̃ plerũq t̾ra meridiane pla¬
ge torret᷑ ardorib atq estu solu¬
ta fatiscit inpuluerẽ. miseran¬
di agͥcole labore ꝯsũpto: ut fre¬
quent̾ ad potũ siccatis puteis. a¬
rsdo gͣgite subsidiũ uitale de¬

Expanded text:
rumpant maximorum fluenta rumpant maximorum fluenta amnium, Nilus effuso Aegyptum stagnans flumine, Danubius de occidentalibus partibus barbarum atque Romanorum intersecans populos, donec ponto ipse condatur, Renus de iugo Alpium usque in oceani profunda cursus suos dirigens, Romani memorandus aduersus feras gentes murus imperii, Padus maritimorum commeatuum Italicis subsidiis fidus inuector: Rodanus rapido concitus cursu Tyrreni aequoris freta scindit, in quo non mediocre fertur nauigantum periculum, dum inter se maris fluctus et amnis fluenta decernunt, itemque de septentrionali parte Phasis Caucaseis montibus fusus cum pluribus aliis in Euxinum se praecipitat marcum tanta igitur ubertas aquarum sit, tamen plerumque terra meridianae plagae torretur ardoribus atque aestu soluta fatiscit in puluerem miserandi agricolae labore consumpto, ut frequenter ad potum siccatis puteis arido gurgite subsidium uitale de
Abbreviated transcription (Latin):
exordia insolitꝰ uapor lederet.
Quanti fontes & fluuii lacus
irrigant t̾ras: quia eas int̾nꝰ
quide ignis uaporat. Unde
em̃ aut arbores germinarert
aut frum̃ta uel sata ꝓrumꝑert
uel orta co querent᷑: nisi ea¬
qͦ interior ignis animaret. qͥ
etiã de saxis frequent̾ excuti
ria ignis creat᷑a. ut ordinata
& dispensata ꝑmaneat. cęliq
clem̃tia temꝑet aquarũ rigo¬
rum altero consu meretur:
qͥa nisi conueniens utriꝰꝙ
mensura sit. ficut ignis a¬
quam exsiocat: ita & aqua
extinguit ignem. Ideo qui
pondere & m̃sura examina
sicut in libro iob legimꝰ. sci¬
ens uel rerũ facilem defec¬
tum fore. uel solucionẽ uni¬
u̾sitatis si alterũ suꝑet᷑ ab al¬
dero: ita utriꝰq temꝑauit dis¬
pendia. ut neq plus ignis ex¬
coqueret. neq exuberaret aqͣ
ne qͥ ĩminutio fieret utriꝰq im
moderata. quȩ et suꝑfluum de¬
traheret & necessariũ reserua¬
ret. Itaq cũ tanta de t̾ris e¬

Expanded text:
exordia insolitus uapor laederet. exordia insolitus uapor laederet. quanti fontes fluuii lacus inrigant terras, quia eas internus quidam ignis uaporat! unde enim aut arbores germinarent aut frumenta uel sata prorumperent uel orta coquerentur, nisi ea interior quoque ignis animaret? qui etiam de saxis frequenter exeutiria ignis creatura, ut ordinata et disposita permaneant caelique clementia temperet aquarum rigorum altero consumeretur, quia nisi conueniens utriusque mensura sit, sicut ignis aquam exsiccat ita et aqua restinguit ignem. ideoque pondere et mensura examinausicut in libro Iob legimus. sciens uel rerum facilem defectum fore uel solutionem uniuersitatis, si alterum exsuperaretur altero, ita utriusque temperauit dispendia, ut neque plus ignis exquoqueret neque exuberaret aqua quam inminutio fieret utriusque moderata, quae et superfluum detraheret et necessarium reseruaret. itaque cum tanta de terris e
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ habet unde descendat.
Deinde qͥd obstat si confiteant᷑.
qͥa aqͥ suꝑ cȩlos suspensa sit: Nã
qͦ u̾bo dicunt t̾rã in medio ẽẽ su¬
spensã & ĩmobilem manere. cũ
utiq gͣuior sit qͣm aqua: ea ra¬
tione possunt dicere ñ preci¬
pitari aqũã orbis illiꝰ cȩlestis
conu̾sione que suꝑ celos est.
Sicut enĩ terra in mam suspen¬
dit᷑ uel pondere librato undi¬
ꝙ ĩmobilis ꝑseuerat: ita & a¬
qua aut grauiorib. aut eqͥs
cum t̾ra p onderib exa¬
minat᷑. Ideoq ñ facile
suꝑfun dit᷑ mare t̾ris :
nͥcũ iubet᷑ exire. De¬
inde cũ ipsi dicant uolui
orbem oȩli stellis ardentibus
refulgentẽ: ñne diuina ꝓui¬
dentia necessario ꝓspexit. uͭ
intra orbem celi & suꝑ orbem
redundaret aqua. que illa
feruentis axcis incendia tẽpe¬
raret: Ppt̃ea qͥa exundat ig¬
nis & feruet. etiã aqua exun¬
dat in t̾ris: ne eas solis ardor
surgentis. & stellarũ micanti
um exureret: & tenera rerũ

Expanded text:
quae habet unde descendat. quae habet unde descendat. deinde quid obstat, si confiteantur quia aqua super caelos suspensa sit? nam quo uerbo dicunt terram in medio esse suspensam et immobilem manere, cum utique grauior sit quam aqua? ea ratione possunt dicere non praecipitari aquam orbis illius caelestis conuersione, quae super caelos est. sicut enim terra <in> inani suspenditur uel pondere librato undique immobilis perseuerat, ita et aqua aut grauioribus aut aequis cum terra ponderibus examinatur. ideoque non facile superfunditur mare terris, nisi cum iubetur exire. deinde cum ipsi dicant uolui orbem caeli stellis ardentibus refulgentem, nonne diuina prouidentia necessario prospexit, ut intra orbem caeli et supra orbem redundaret aqua, quae illa feruentis axis incendia temperaret? propterea quia exundat ignis et feruet, etiam aqua exundauit in terris, ne eas surgentis solis et stellarum micantium ardor exureret et tenera rerum
Abbreviated transcription (Latin):
sti estimares ẽẽ credenda. Iorda¬
nis qͦ reflexo amne in suum
fontem reu̾tit᷑. Herere aquam
cum labit᷑ inusitatũ: redire
in suꝑiora sine ullo repagulo
impossibile habet᷑. S qͥd ĩpos¬
it: Dedit posse infirmis: ut
infirmꝰ dicat. omia possum in
eo qͥ me confortat. Dicant cer¬
te quẽadmodũ aer cogat᷑ in nu¬
bem: utrũ pluuia nubib ge¬
neret᷑. an sinu nubiũ colligat᷑.
Ui demꝰ plerunꝙ exire nubes de
montib. Quero utrũ de terris
ascendat aqua: an ea que suꝑ
celos ẽ largo ymbre descendat.
Si ascendit. utiq contͣ nat᷑am ẽ
ut ascendat in suꝑiora quȩ gͣ¬
uior est: & portetur aere cũ aer
subtil ior sit. At si conciti orbiᷤ
totiꝰ motu rapit᷑ aqua. sicuti¬
mo orbe rapit᷑ : sic sũmo orbe
diffundit᷑. Si fundi ut uolurt
ñ desinit. utiq ñ desinit rapi:
quia si acis cȩli semꝑ mouet᷑. &
aqua semꝑ haurit᷑. Si descen¬
dit. manet gͦ iugit̾ supra cȩlos:

Expanded text:
sti aestimares esse credenda. Iordasti aestimares esse credenda. Iordanes quoque reflexo amne in suum fontem uertit. haerere aquam, cum labitur, inusitatum, redire in superiora sine ullo repagulo inpossibile habetur: sed quid inposi dedit posse infirmis, ut infirmus dicat: omnia possum in eo qui me confortat. dicant certe quemadmodum aer cogatur in nubem, utrum pluuia nubibus generetur an sinu nubium colligatur. uidemus plerumque exire nubes de montibus. quaero utrum de terris ascendat aqua an ea quae super caelos est largo imbre descendat. si ascendit, utique contra naturam est, ut ascendat in superiora quae grauior est et portetur aere, cum aer subtilior sit. aut si conciti orbis totius motu rapitur aqua, sicut imo orbe rapitur ita summo orbe diffunditur. si fundi, ut uolunt, non desinit, utique non desinit rapi, quia si axis caeli semper mouetur, et aqua semper hauritur. si descendit, manet ergo iugiter supra caelos,
Abbreviated transcription (Latin):
teribit: An ñ uidet᷑ auctor¬
tibi iooneus : qͥ legem suo oꝑi
daret: Ds̃ est qͥ dicit: uenera¬
bilis natura. inestimabilis
magnitudine. imm̃sus in re
re facilis: S dicit filio. id est¬
dicit brachio suo. dicit uirtuti
sue. dicit sapiencie suȩ: dicit
iusticie : & facit filiꝰ qͣsi potens.
facit quasi uirtꝰ dei. facit qͣsi
sapientia dei: facit qͧsi iusti¬
cia dei. Cum hec auodis: quid
miraris si supra firmam̃tum
cęli. potuit tante maiestatis o¬
peratione unda suspendi: De
aliis hec collige: de his que in¬
derunt ocłi hominũ. qͦmͦ ad iu¬
deoꝵ transitũ. si rationẽ queriꝰ
se unda dnuserit. Non solet
hoc esse nat᷑e. ut aqͥ se discer¬
nat ab aqua: & in ꝓfundo in¬
terfusiones aqͣrũ terre medio
separent᷑. Gelauert̃ inqͥt flu¬
ti specie cursũ suũ in solito fi¬
ne frenauer̃t. Nne potuit eti¬
am alit̾ hebreũ popłm liberare:
S tͥ uoluit ostendere: ut eospe¬
ctaculo. etiam illa quȩ ñ usdi¬

Expanded text:
teribit. an non uidetur tibi auctor idoneus, qui legem suo operi daret? deus est qui dicit, uenerabilis naturae, inaestimabilis magnitudine, inmensus in remre facilis ? dicit brachio suo, dicit virtuti suae, dicit sapientiae suae, dicit justitiae suae. Et facit Filius quasi potens, facit quasi virtus Dei, facit quasi sapientia Dei, facit quasi justitia divina. Cum haec audis, quid miraris si supra firmamentum coeli potuit tantae majestatis operatione unda suspendi? De aliis haec collige, de iis quae viderunt oculi hominum, quomodo ad Judaeorum transitum, si rationem quse unda diuiserit. non solet hoc esse naturae, ut aqua se discernat ab aqua et in profundo interfusiones aquarum terrae medio separentur. gelauerunt inquit fluti specie cursum suum insolito fine frenarunt. nonne potuit etiam aliter Hebraeum populum liberare ? sed tibi uoluit ostendere, ut eo spectaculo etiam illa quae non uidi
Abbreviated transcription (Latin):
greget᷑ aqua quȩ ẽ sub celo in
congregationẽ unã. De qͦ pre¬
facionẽ adoriri placet. Cong¬
get᷑ aqua dictũ est: & congrega¬
dei insensibilia elem̃ta pare¬
re. & homines ñ obedire: qͥb
sensus ab ipso tributꝰ auctore ẽ.
Et fortasse hic pudor fecerit. uͭ
hodie plures ꝯueniretis: ne qͦ
die ꝯgregata ẽ aqua in ꝯgrega¬
tionẽ unã: eo die popłs neqͣqͣm
ꝯgregatꝰ in eccłiam dñi uid̾et᷑.

Expanded text:
gregetur aqua quae est sub caelo in gregetur aqua quae est sub caelo in congregationem unam. de quo praefationem adoriri placet. congregetur aqua dictum est, et congregadei insensibilia elementa parere et homines non oboedire, quibus sensus ab ipso tributus auctore est. et fortasse hic pudor fecerit, ut hodie plures conueniretis, ne quo die congregata est aqua in congregationem unam, et hodie populus nequaquam congregatus in ecclesiam domini uide
Abbreviated transcription (Latin):
ne oꝑis: s in suȩ p̾destinatio¬
ne ẽ uoluntatis. Laudat sin¬
gula qͣsi ouementia fut᷑is: lau¬
dat plenitudinẽ singłoꝵ uenu¬
state cõpositam. Illa ẽ enĩ uera
pulchritudo & in singłis men¬
bris ẽẽ qd̾ deceat. & in toto: uͭ
in singłis gr̃a: in om̃ib formȩ
ꝯuementis plenitudo laudet᷑.
S iã & iã scds nobis claudat᷑ di¬
es. ne dum opus astruimꝰ firma¬
m̃ti. infirmiores eos qͥ audiuit
dicendi ꝓlixitate faciamꝰ: dũ
innoctem sermo ꝓducit᷑. quȩ
adhuc carens lunȩ stellarũꝙ
lumine. ñdum enim lumina¬
ria creata sunt: cęli obscuri¬
tatem possit afferre. remean¬
tibus simul ut cibo potuq
curentur corpora. ne animis
epulantibus. fragilitas carnis
de nocturno qͦq ieiunio con¬
queratUN.
ies tercius no¬
bis hodie in
sermone nasci¬
tur: qͥ ortꝰ est
in lectione. ꝑ¬
clarus dies qui trã a naufra¬
gio liberauit: dicente deo. Con¬

Expanded text:
ne operis, sed in suae praedestinatione operis, sed in suae praedestinatione est voluntatis, laudat singula, quasi convenientia futuris: laudat plenitudinem singulorum venustate compositam. Illa est enim vera pulchritudo, et in singulis membris esse quod deceat et in toto, ut in singulis gratia, in omnibus formae conuenientis plenitudo laudetur. sed iam secundus nobis claudatur dies, ne dum opus astruimus firmamenti, infirmiores eos qui audiunt dicendi florentibus faciamus, dum in noctem sermo producitur, quae adhuc carens lunae stellarumque lumine — nondum enim luminaria creata sunt caeli — obscuritatem possit adferre remeantibus: simul ut cibo potuque curentur corpora, ne animis epulantibus fragilitas carnis de nocturno quoque ieiunio conqueratur. ies tertius nobis hodie in sermone nascitur, qui ortus est in lectione, praeclarus dies, qui terram a naufragio liberauit dicente deo: con
Abbreviated transcription (Latin):
s ego & qͥ misit me pater. Hoc
misticum ẽ: illud ygorale. Ui¬
bauit: tu rep̾hensibile ne di¬
xeris. Qm̃ qd̾ deus mundauit.
tu cõmune ne dixis. scriptũ
tibi ẽẽ meministi. Ergo bonũ
nemo dei blasphemet. Et si fir¬
mam̃tũ bonũ: qnͣcomagis bonꝰ
eiꝰ creator: Etiã si arriam no¬
lint.eunominiani reclament:
radicis degen̾is fructꝰ deterior.
Uidit inqͥt ds qͥa bonũ est. So¬
lent artifices singła priꝰ fac̾e.
&postea habili cõmissione
nectere: ut qͥ uultꝰ hominũ.
uł corꝑa exculpunt. de mar¬
more uł ere fingunt. uł ceris
expͥmunt : ñ tam̃ sciunt quẽ¬
admodũ sibi posst̃ menbra sin¬
fut᷑a conexio: & ideo aut lauda¬
re ñ audent. aut ꝓparte lau¬
dant. Ds̃ uͦ tanqͣm estimator u¬
mu̾sitatis. p̃uidens quȩ fut᷑a
st̃. qͣsi ꝑfecta iam laudat. quȩ
adhuc in oꝑis primi exordio st̃ :
finem oꝑis cognitione p̾ueni¬
ens. Nec mirũ apud quẽ re¬
rum ꝑfectio. ñ in consũmatio¬

Expanded text:
sed ego et qui me misit pater. hoc mysticum est, illud morale. uibauit tu reprehensibile ne dixeris, quoniam quod deus mundauit, tu commune ne dixeris scriptum tibi esse meministi. ergo bonum dei nemo blasphemet. et si firmamentum bonum, quanto magis bonus eius creator, etiamsi Ariani nolint, Eunomiani reclament, radicis degeneris fructus deterior. uidit inquit deus quia bonum est. solent artifices singula prius facere et postea habili commissione conectere, ut qui uultus hominum uel corpora excudunt de marmore uel aere fingunt uel litorali exprimunt, non tamen sciunt quemadmodum sibi possint membra sinfutura connexio; et ideo aut laudare non audent, aut pro parte laudant. Deus vero tamquam aestimator universitatis, praevidens quae futura sunt, quasi perfecta jam laudat, quae adhuc in primi operis exordio sunt, finem operis cognitione praeveniens. Nec mirum si apud quem rerum perfectio, non in consummatio
Abbreviated transcription (Latin):
sicut scriptũ est. Immittet
angelus dñi in cͥcuitu timen¬
tiũ eũ: & eripiet eos. Deinde
uelut uallos quoslam qͥb
fulciremur erexit: ꝯstitittis
ita nos exemplis ueterum
scõeum suscitans. in subli¬
me ꝓuexit: nͨ omnino pas¬
sus est mentem nostrã. hu¬
mi iacentẽ. fieri dignã cal¬
cationib aliorũ. Uult etiã
nos uelut qͥbdã uiteis cla¬
uicłis. idest amplexib cari¬
tatis astrictos. & ꝓximũ quẽ¬
q diligentes. impetu animi
semꝑ ad superiora ꝯtendere:
similes effectos sarmentis que
solent paulatĩ crescendo ad
sũmos arborum uertices per¬
uenire. Exigit nos ce fossionẽ
pati. Foditur autẽ mens se¬
culariũ depositione curarũ:
que cordib nr̃is onus graue
ꝯfigunt. Ergo qui illecebras
corporee uoluptatis abiecerit.
&e execrabilis ambitũ glorie.
diuiciarũq ꝯtempserit ⁊ tan¬
qͣm fossionis cultura nites¬
cens. aspirare libere incipit:
nos scd̃m prouerbii rationẽ

Expanded text:
sicut scriptum est: Immittit sicut scriptum est: Immittit angelum Dominus in circuitu timentium eum, et eripiet eos . Deinde velut vallos quosdam quibus fulciremur erexit: constitutisita nos exemplis veterum sanctorum suscitans in sublime provexit: nec omnino passus est mentem nostram humi jacentem, fieri dignam calcationibus aliorum. Vult etiam nos velut quibusdam viteis claviculis, id est, amplexibus caritatis astrictos, et proximum quemque diligentes, impetu animi semper ad superiora contendere: similes effectos sarmentis quae solent paulatim crescendo, ad summos arborum vertices pervenire. Exigit nos etiam fossionem pati. Foditur autem mens, saecularium depositione curarum; quae cordibus nostris onus grave conficiunt. Ergo qui illecebras corporeae voluptatis abjecerit, et exsecrabilis ambitum gloriae divitiarumque contempserit, tanquam fossionis cultura nitescens, aspirare libere incipit, nos secundum proverbii rationem,
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ferens que uultũ exhila¬
rat in miscd̃a. Qͣnta aliat̃
simł emergebant: urgentet
bec producente nat᷑a. Itaꝙ
radix uinee habet in circo sar¬
menta uirentia. diffusa per
tecrã ÷ ex qͥb pͥmo germen ori¬
uir quod fit labrusca: pꝰ hec
uua. Sufficit gͥ uinea qͦq pru¬
denter inspecta: recordationẽ
tͥ nature subicere. Meministi
enĩ dñici sermonis exẽplũ
quo se dicit ẽẽ uitem. patrẽ
uero cultorẽ: Singulos ã no¬
strum qͥ per fidem inserti su¬
mus. eccl̃e sarmenta nũcupa¬
uit. ꝓrouocans nos ad fructi¬
ficationẽ copiosam: ne desi¬
die accusati. flãmis otrũda¬
mur eternis. Deniq ñ cessat
uͥq animas hominum uitib
cõparando. Sic enĩ dicit. Ui¬
nea fc̃a est dilecto. in cornu pin¬
gui. Et iterũ. Uineam plan¬
taui. & sepe circondedi. ani¬
mas uidelicet indicans homi¬
num. quas celestiũ mandato¬
rũ munitione ꝯsepsit: apposi¬
ta nͥlominꝰ angeloꝵ custodia:

Expanded text:
tum ferens, qui vultum exhilatum ferens, qui vultum exhilarat, in misericordia. Quanta alia tunc simul emergebant urgenter, haec producente natura. Itaque radix vineae habet in circo sarmenta virentia, diffusa per terram: ex quibus primo germen oritur, quod fit labrusca, post hoc uva. Sufficit igitur vinea quoque prudenter inspecta, recordationem tibi naturae subjicere. Meministi enim dominici sermonis exemplum, quo se dicit esse vitem, Patrem vero cultorem. Singulos autem nostrum, qui per fidem inserti sumus Ecclesiae, sarmenta nuncupavit: provocans nos ad fructificationem copiosam, ne desidiae accusati, flammis contradamur aeternis. Denique non cessat; ubique animas hominum vitibus comparando. Sic enim dicit: Vinea facta est dilecto in cornu pingui . Et iterum: Vineam plantavi, et sepe circumdedi , animas videlicet indicans hominum, quas coelestium mandatorum munitione consepsit: apposita nihilominus angelorum custodia,
Abbreviated transcription (Latin):
inquirentibus patefiet. aut
seminarias esse omnes arbo¬
res: aut similem seminiha¬
bere uirtutẽ : Populus eñ
uł ulmus e salix. & alie tales
fructum quidẽ nullũ uiden¬
tur afferre: s manifestũ se
men in eis siqͥs attentiꝰ scrute¬
tur. inueniret. Subiectũ est
enĩ earũ foliis gͣnum. qͦd mis¬
chum nuncupare solent hii
qui uocabuloꝵ cõpositionst
operã dederunt: hoc uimse¬
minis obtinet. Nam ea que de
ramoꝵ plantatione nascurt᷑
ex semetip̃is qͣm plurimũ ta¬
dices fundunt ⁊ forsitan egẽ¬
me ille que de stirpe ꝓdiret¬
dunt᷑. rationẽ qͣndã seminis
habent: qͣs agricultores auis¬
sas reparandi causa gñis pa¬
stinare ꝯsueuerunt. Oximo
tũ ut supͣdiximꝰ. arbores
ille digne memoratu habent᷑
que nr̃am uitã suis fructib
sustentantes atq hominem
nutͥentes. inuidiosam ei fac¬
ture erant fruendi libertait
sicut uitis que uinũ gnãt
letificans cor hõis: & olea ftic¬

Expanded text:
inquirentibus patefiet aut inquirentibus patefiet aut seminarias esse omnes arbores, aut similem semini habere virtutem. Populus enim vel ulmus, et salix et aliae tales, fructum quidem nullum videntur afferre manifestum; semen tamen in eis, si quis attentius scrutetur inveniet. Subjectum est enim earum foliis granum quod mischum nuncupare solent hi qui vocabulorum compositionibus operam dederunt, hoc vim seminis obtinet. Nam ea quae de ramorum plantatione nascuntur, ex semetipsis, quamplurimum radices fundunt. Forsitan et illae gemmae quae de stirpe truduntur, rationem quamdam seminis habent, quas agricultores avulsas reparandi causa generis, pastinare consueverunt. Primo tamen, ut supra diximus, arbores illae dignae memoratu habentur, quae nostram vitam suis fructibus sustentantes, atque hominem nutrientes invidiosam ei facturae erant fruendi libertatem: sicut vitis quae vinum generat laetificans cor hominis, et olea fruc
Abbreviated transcription (Latin):
sermonis om̃ia ꝯfestĩ nemora
densabãtur ⁊ arbores cẽ qͥbr
mos est in altũ surgere. idest
olea. uł cedrus & cypressus.
& pinꝰ. necũ frutices foliis
uestiebant᷑: & frondib uir-¬
gulta. Qͥn cẽ que coronaria
uocitant᷑. roseta dico & mir¬
teta. & laureta. sub uno tẽ¬
poris mom̃to. cũ ante ñ eẽnt.
singula cũ sui ꝓpͥetate sur¬
gebant : alterũ ab altero ma¬
nifestissima ꝓbatione discre¬
tũ:& certa designatione
ꝓductũ. Uerũtam̃ illo tẽꝑe
rosa sine spina fuit ⁊ nã post¬
ea pulchritudini eiꝰ adiũcta
est: ut ẽẽt uideł uoluptati
sollicitudo ꝯtigua: reminis¬
centib nobis peccatũ: cuius
gr̃a dumos & uepres generare
t̾ra damnata ẽ. Que quidẽ
iubetur. & lignum faciens
fructũ ꝓducere: s multa lig¬
na uidemꝰ. neq semen neq
fructũ. ferentia. Ad hoc dice¬
mus qͥa que sunt utiliora
mandari memorie pͥncipalit᷑
meruerunt:Deinde subtilit̾

Expanded text:
sermonis omnia confestim nemora sermonis omnia confestim nemora densabantur, arbores etiam quibus mos est in altum surgere, id est, olea, vel cedrus, et cypressus, et pinus, nec non frutices foliis vestiebantur, et frondibus virgulta. Quin etiam quae coronaria vocitantur, roseta dico, et myrteta, et laureta sub uno temporis momento, cum ante non essent, singula cum sui proprietate surgebant: alterum ab altero, manifestissima probatione discretum, et certa designatione productum. Verumtamen illo tempore rosa sine spina fuit. Nam postea pulchritudini ejus adjuncta est, ut esset videlicet voluptati sollicitudo contigua, reminiscentibus nobis peccatum, cujus gratia dumos et vepres generare terra damnata est. Quae quidem jubetur et lignum faciens fructum producere; sed multa ligna videmus, neque semen, neque fructum ferentia. Ad hoc dicemus, quia quae sunt utiliora, mandari memoriae principaliter meruerunt, deinde subtiliter