comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sola intelligentia: qua una ueritas
quomͦ attingi potest. attingitur.
¶ũ gͦ talia sentirent platonici. que
neq docerent carni deditos homines.
neq tanta ee̾nt auctoritate apud ppłos
ut credenda ꝑsuaderent. donec ad eum
habitum ꝑduceretur animus quo ista ca¬
piuint᷑: elegerunt occultare. sententiam
suã. ⁊ contra eos disserere. qui uerũ se in¬
uenisse iacꝰtarent. cũ inuentionẽ ipsam
ueri. in carnis sensib ponerent. Et eoꝵ
quidẽ consiliũ quale. fuerit. quid atti¬
net querere: Diuinũ certe uł diuna a¬
liqua auctoritate. pͣditum ñ fuit. Tan¬
tũ illud attende. qm̃ plato a cicerone
multis modis aꝑtissime ostendit᷑. in sa¬
pientia ñ humana s plane diuina. unde
humana quodammͦ accenderet᷑ in illa
utiq sapientia ꝓrsus immutabili. atq
eodem modo semꝑ se habente u̾itate.
constitusse. ⁊⁊ finẽ boni. ⁊ causas rerũ.
⁊ rationandi fiduciam. Oppugnatis aũ

Expanded text:
sola intelligentia, qua una veritas, sola intelligentia, qua una veritas, quomodo attingi potest, attingitur? 20. Cum ergo talia sentirent Platonici, quae neque docerent carni deditos homines, neque tanta essent auctoritate apud populos, ut credenda persuaderent, donec ad eum habitum perduceretur animus quo ista capiuntur, elegerunt occultare sententiam suam, et contra eos disserere, qui verum se invenisse jactarent, cum inventionem ipsam veri in carnis sensibus ponerent. Et eorum quidem consilium quale fuerit quid attinet quaerere? divinum certe vel divina aliqua auctoritate praeditum non fuit. Tantum illud attende, quoniam Plato a Cicerone multis modis apertissime ostenditur, in sapientia non humana, sed plane divina, unde humana quodammodo accenderetur, in illa utique sapientia prorsus immutabili, atque eodem modo semper se habente veritate, constituisse et finem boni, et causas rerum, et ratiocinandi fiduciam: oppugnatos autem
Abbreviated transcription (Latin):
darent : quis ñ uideret stultoꝵ abun¬
dantiam corpori deditã. cũ incorpoream
potentiã conditricẽ rerũ nequaꝗͣ. uale¬
ret intueri. in quarũ potiꝰ suffragium
raperet᷑.Restabat pars rationabilium
questionũ. Nosti enĩ quicqͥd ꝓpt̾ adipis¬
cendã sapientiã quęrit᷑ : aut̃ de morib
aut de natura. aut de ratione hab̃e
corporis falli dicerent. sthoici aũ ali
qn falli cõcederent: utriq tam̃ regu
quis istis contradicentib audiret pla¬
tonicos: Iuis ñ modo in sapientiũ sed
omĩno in hominũ numero habendos
putaret. si ab eis ꝓmpte diceret᷑. non
solũ eẽ aliqͥd qđ neq tacꝰtu corporis.
neq olfatu uł gustatu. neq his auribꝰ
aut oculis ꝑcipi possit. neq omĩno ta¬
liũ rerũ quȩ ita sentirentur aliqua
imaginatione cogitari. s id solũ uere
ẽẽ.atq id solũ posse ꝑcipi: qr incom¬
mutabile ⁊ sempit̃nũ ẽ. Pcipi aut̃

Expanded text:
darent; quis non videret stultorum abundarent; quis non videret stultorum abundantiam corpori deditam, cum in corpoream potentiam conditricem rerum nequaquam valeret intueri, in quorum potius suffragium raperetur? 19. Restabat pars rationalium quaestionum. Nosti enim quidquid propter adipiscendam sapientiam quaeritur, aut de moribus, aut de natura, aut de ratione quaestcorporis falli dicerent, Stoici autem falli aliquando concederent, utrique tamen regulquis istis contradicentibus audiret Platonicos? Quis non modo in sapientium, sed omnino in hominum numero habendos putaret, si ab eis prompte diceretur, non solum esse aliquid quod neque tactu corporis, neque olfactu vel gustatu, neque his auribus aut oculis percipi possit, neque omnino talium rerum, quae ita sentirentur, aliqua imaginatione cogitari; sed id solum vere esse, atque id solum posse percipi, quia incommutabile et sempiternum est; percipi autem
Abbreviated transcription (Latin):
aliquã rem diuinã. ⁊ suꝑ omĩa incõ¬
mutabilẽ. q̃ nullo attingeret᷑ cor¬
poris sensũ. s sola mente intellige¬
retur. quȩ tam̃ etiã naturã ipsius
mͣtis excederet: cũq ẽẽ dm̃ ꝓpositum
animo humano ad fruendũ. purgato
ab omĩ labe humanarũ cupiditatũ. in
quo uno adquiesceret om̃is beatitudi¬
nis appetitus: ⁊ in quo nob̃ uno bonoꝵ
omĩũ finis eẽt. ñ eos intellecꝰturos. ⁊ re¬
pugnantib uł epicureis uł sthoieis. mul¬
to qͣ sibi faciliꝰ palmã daturos. ut uer
salubrisq sententia. qd̵ ꝑniciosissimum
ẽ generi humano imꝑitoꝵ popłoꝵ irri¬
sione sordesceret. Et hoc in moralib.
In naturalib aũ questionib si isti dice¬
rent effecꝰtricem omĩũ naturarũ eẽ in¬
cpoream sapientiã. illi aũ a corpore
nusquã discederent: cũ alii atomis. alii
quatuor elem̃tis. in quib ad efficienda
omĩa ignis p̃ualeret. principia rerum

Expanded text:
aliquam rem diuinam et supra omnia incomaliquam rem diuinam et supra omnia incommutabilem, quae nullo adtingeretur corporis sensu, sed sola mente intellegeretur, quae tamen etiam naturam ipsius mentis excederet, eumque esse deum propositum animo humano ad fruendum purgato ab omni labe humanarum cupiditatum, in quo uno adquiesceret omnis beatitudinis appetitus et in quo nobis uno bonorum omnium finis esset, non eos intellecturos et repugnantibus uel Epicureis uel Stoicis multo quam sibi facilius palmam daturos, ita ut uera salubrisque sententia, quod perniciosissimum est generi humano, imperitorum populorum irrisione sordesceret: et hoc in moralibus. 18. In naturalibus autem quaestionibus, si isti dicerent effectricem omnium naturarum esse incorpoream Sapientiam, illi autem a corpore nusquam discederent, cum alii atomis, alii quatuor elementis, in quibus ad efficienda omnia ignis praevaleret, principia rerum
Abbreviated transcription (Latin):
guentes. S ñ sic̃ illi erroꝵ suoꝵ. ita pla¬
tonici uerȩ rationis ꝑsonã implere po¬
tuert. Omĩb enĩ defuit dimnȩ humili¬
tatis exemplũ. qđ oportunissimo tẽpore
uni exemplo in cuius uim animo ferro¬
cit̾ arrogantis. omĩs suꝑbia cedit ⁊ frã¬
git᷑. ⁊ emorit᷑. Idõq ñ ualentes illi aue¬
toritate turbas t̾renaꝵ rerũ delecꝰta¬
tione oȩcatas. ad musibiliũ fidẽ duce:
cũ eas uiderent epicureis maxime cõ¬
tentionib cõmoueri. nͣ solũ ad hau¬
riendã quo ultro ferebant᷑. s etiã ad
defensitandã corporis uoluptatẽ. ut
mi ea sũmũ bonũ hominis constitueret᷑.
eos aũ qui adu̾sus hanc uoluptatẽ uir¬
tutes laude mouerent᷑. minꝰ difficult̃
eã contemplari in animis hominum:
unde facta bona de quib uteũq po¬
terant uidicare ꝓcederent. simul ui¬
debant si eis conarent᷑ insinuare:.

Expanded text:
guentes. Sed non sicut illi errorum suorum ita Plaguentes. Sed non sicut illi errorum suorum ita Platonici uerae rationis personam implere potuerunt. omnibus enim defuit diuinae humilitatis exemplum, quod opportunissimo tempore uni exemplo in cuiusuis animo ferociter adrogantis omnis superbia cedit et frangitur et emoritur. ideoque non ualentes illi auctoritate turbas terrenarum rerum dilectione caecatas ad inuisibilium fidem ducere, cum eas uiderent Epicureis maxime contentionibus commoueri non solum ad hauriendam, quo ultro ferebantur, sed etiam ad defensitandam corporis uoluptatem, ut in ea summum bonum hominis constitueretur, eos autem, qui aduersus hanc uoluptatem uirtutis laude mouerentur, minus difficulter eam contemplari in animis hominum, unde facta bona, de quibus utcumque poterant iudicare, procederent, simul uidebant, si eis conarentur insinuare
Abbreviated transcription (Latin):
auditoꝵ ipsa successio. Archesilas enĩ
qui primus oocultata sententia sua ni¬
chil. aliudd istos quã refellere statuit.
quere eui successerit: polemonẽ in¬
uenies. Quere cui polemon: xenocrate᷑.
Xenocrati autͣ discipło. achadãmiã scolã
suam reliquit plato. Quantũ gͥ ꝑtinet
ad questionẽ de summo hominis bono.
remoue ꝑsonas hominũ. atq ipsam
disceptationẽ constitue : ꝓfecto reppe¬
ries duos errores se adu̾sa fronte colli¬
di. unũ constituentẽ in corpore. alium
in animo suminũ bonũ. Rationi aut̃
iu̾tatis qua sũmũ bonũ nr̃m ds̃ ẽẽ in¬
s ñ pͥus docentẽ uera. ꝙͣ praua dedo¬
centem. Id ipsũ rursũ aduncꝰtis ꝑsonis
constitue. repperies epicureos ⁊ sthoicos
int̃ se acerrime dimicantes. eoꝵ uͦ litẽ
conantes diiudicare. platonicos occul¬
tantes sententiã u̾itatis. ⁊ illoꝵ uanam
in falsitate. fidutiã cõuncentes ⁊ redar¬

Expanded text:
auditorum ipsa successio. Arcesilas enim auditorum ipsa successio. Arcesilas enim qui primus occultata sententia sua, nihil aliud istos quam refellere statuit, quaere cui successerit, Polemonem invenies; quaere cui Polemon, Xenocratem: Xenocrati autem discipulo Academiam scholam suam reliquit Plato. Quantum igitur pertinet ad quaestionem de summo hominis bono, remove personas hominum, atque ipsam disceptationem constitue; profecto reperies duos errores inter se adversa fronte collidi: unum constituentem in corpore, aliuin animo summum bonum, rationem autem ueritatis, qua summum bonum nostrum deus esse insed non prius docentem uera quam praua dedocentem. id ipsum rursum adiunctis personis constitue: reperies Epicureos et Stoicos inter se acerrime dimicantes, eorum uero litem conantes diiudicare Platonicos occultantes sententiam ueritatis et illorum uanam in falsitate fiduciam conuincentes et redar
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ gaudet. quã si ad dĩ potestatẽ gau¬
deat: q̃ utiq maior ẽ. hoc ñ uidentes.
⁊ potentias intuentes animi humani.
magna̾q pulchritudinẽ facꝰtoꝵ atꝙ
dicꝰtoꝵ. etiã si in corpore puduit pone¬
re summũ bonũ: in ipso tam̃ animo po¬
nentes. infra utiq posuerunt. quã ubi
sincerissima ratione ponendũ ẽ. Inter
hos qui ita sentiunt. ap̃ grecos philo¬
sophos. ⁊ numero ⁊ disputandi subtili¬
tate. sthoici pͣualuert : qui tñ in natu¬
ralib corporea omĩa ẽẽ arbitrantes. ma¬
gis a carne quã a corpore animũ auer¬
tere potuerunt. Int̾ eos aũ qui in fru¬
endo dõ. a quo ⁊ nos ⁊ omĩa facta stͣ.
unũ atq summũ bonũ nr̃m ẽẽ dicuñ.
ap̃ illos eminuerunt platonici. qͥ non
immerito ad officiũ suũ ꝑtinere arbi¬
trati st̃. sthoicis ⁊ epicureis maxime
⁊ ꝓpe solis om̃ino resistere. laem qͥ ipe¬
achademiei qui platonici. qd docet

Expanded text:
enim gaudet, quam si ad potestatem Dei gauenim gaudet, quam si ad potestatem Dei gaudeat, quae utique major est. Hoc non videntes, et potentias intuentes animi humani, magnamque pulchritudinem factorum atque dictorum, etiamsi in corpore puduit ponere summum bonum, in ipso tamen animo ponentes, infra utique posuerunt, quam ubi sincerissima ratione ponendum est. Inter hos qui ita sentiunt apud graecos philosophos, et numero et disputandi subtilitate Stoici praevaluerunt, qui tamen in naturalibus corporea omnia esse arbitrantes, magis a carne quam a corpore animum avertere potuerunt. 16. Inter eos autem qui fruendum deo, a quo et nos et omnia facta sunt, unum atque summum bonum nostrum esse dicunt, apud illos eminuerunt Platonici, qui non inmerito ad officium suum pertinere arbitrati sunt Stoicis et Epicureis maxime et prope solis omnino resistere. idem qAcademici qui Platonici, quod docet
Abbreviated transcription (Latin):
s etiã ipsã capacitatẽ formationis an¬
te formationẽ. cũ uł informe aliqͥd
drͣ. qd formari potest. Itaq tantomi¬
nus se ẽe̾ stabilẽ sentit: quanto mi¬
nus heret dõ qui sũme ẽ. ⁊ idõ illum
sũme ẽẽ. qr nulla mutabilitate. ꝓfi¬
cit seu deficit. Sibi aũ illã cõmutatio¬
ne expedire qua ꝓficit. ut ꝑfecte illi
cohereat : eam uͦ cõmutationẽ quȩ in
defectu ẽ. eẽ uitiosam. Omnẽ Aũ defec¬
tũ. ad interitũ uergere. Quo utrũ ali¬
qua res ꝑueniat. tam ⁊ si ñ apparet: tñ
apparere omĩb eo ducere intͣitum. ut
ñ sit qđ erat. Unde colligit. ñ ob aliud
res deficere uł posse deficere: nisi qđ
u̾sitatis complexum ordinant᷑ ad eius
bonitatẽ omĩpotentiamq ꝑtineat: qui
summe ẽ ⁊ conditor. qui potens eͣ etiã
ex nichilo ñ tantũ aliquid. s etiam
magnũ aliquid facere. Erimũ aũ pecca¬
tũ. hoc ẽ primũ uoluntariũ defectũ ẽẽ:

Expanded text:
sed etiam ipsam capacitatem formationis ansed etiam ipsam capacitatem formationis ante formationem, cum uel informe aliquid dicitur, quod formari potest. itaque tanto minus se esse stabilem sentit, quanto minus haeret deo, qui summe est, et illum ideo summe esse, quia nulla mutabilitate proficit seu deficit; sibi autem illam commutationem expedire, qua proficit, ut perfecte illi cohaereat, eam uero commutationem, quae in defectu est, esse uitiosam; omnem autem defectum ad interitum uergere, quo utrum aliqua res perueniat, tametsi non apparet, tamen apparere omnibus eo ducere interitum, ut non sit, quod erat. unde colligit non ob aliud res deficere uel posse deficere, nisi quouersitatis complexum ordinantur, ad eius bonitatem omnipotentiamque pertineat, qui summe est et conditor, qui potens est etiam ex nihilo non tantum aliquid sed etiam magnum aliquid facere; primum autem peccatum, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
citant. int̾ quos epicurei. ap̃ indocꝰtam
uideat animũ quoq ipsũ. ñ suo bono
beatũ eẽ cũ beatus ẽ: alioquin nũquã
ẽet miser. ⁊ recedetur aquerendo utr̃
in animo sit summũ illud atq ut ita
dixerim beatificiũ bonũ. uł aliqua par
eius. Nã cũ seipso sibi quasi suo bono ani¬
mus gaudet: suꝑbus ẽ. Cũ uͦ ꝑspicit se
ẽẽ mutabilẽ. uł hoc uno saltẽ quod de
stulto sapiens efficitur : sapientiãq esse
incõmutabilẽ cernit. simul oportet cer¬
nat ẽe illã supͣ suã naturã: eius partici¬
patione atq illustratione se uberiꝰ &
certius gaudere quã seipso. lta cessans
atq detumescens a iactatione atq in¬
flatione ꝓpria. inherere. doͣ. atq ab il¬
lo incõmutabili refici ⁊ reformari nitit᷑.
a quo ẽẽ iam capit ñ solũ omñe speciẽ
rerũ omĩũ. siue q̃ sensu corporis. siue
q̃ intelligentia mentis attinguntur:

Expanded text:
citant; inter quos Epicurei apud indoctam mcitant; inter quos Epicurei apud indoctam muideat animum quoque ipsum non suo bono beatum esse, cum beatus est, alioquin numquam esset miser, et recedetur a quaerendo, utrum in animo sit summum illud atque, ut ita dixerim, beatificum bonum uel aliqua pars eius. nam cum se ipso sibi quasi suo bono animus gaudet, superbus est. cum uero perspicit se esse mutabilem uel hoc uno saltem, quod de stulto sapiens efficitur, sapientiamque esse incommutabilem cernit, simul oportet cernat esse illam supra suam naturam eiusque participatione atque inlustratione se uberius et certius gaudere quam se ipso. ita cessans atque detumescens a iactatione atque inflatione propria inhaerere deo atque ab illo incommutabili refici et reformari nititur, a quo esse iam capit non solum omnem speciem rerum omnium, siue quae sensu corporis siue quae intellegentia mentis adtinguntur,
Abbreviated transcription (Latin):
gatur: melior ẽ animus eorpore. ltẽ
stultissime negatur. meliorẽ eũ esse
qui dat beatã uitã. uł partẽ aliquã
beatȩ uitȩ: quã qͣlu accipit. Non
gͥ accipit animus a corpore.: uđł sũ¬
niũ bonũ uł partẽ aliquã summi boni.
hoc qui ñ uident cȩcati sunt dulcedine
carnaliũ uoluptatũ: quã ex indigentia
sanitatis uenire ñ intuent᷑. Sanitas aut̃
ꝑfecꝰta corporis: illa extrema totiꝰ homi
nis immortalitas erit. Tam potenti enim
natura ds̃ fecit animã: ut ex eius plenis¬
sima beatitudine. quȩ in fine temporuͣ
sc̃ĩs ꝓmittit᷑. redundet etiã in inferiorẽ
naturã qd̾ ẽ corpus. ñ beatitudo quȩ fru¬
entis ⁊ intelligentis ẽ ꝓpͥa. s plenitudo
sanitatis. id ẽ incorruptionis uigor. Qd
qui ñ uident ut dixi bellant in quietis
alt̾eationib uarie ꝓ suo quisq captu in
cmpore constituentes summũ hominis
bonũ. ⁊ carnaliũ sediciosoꝵ. turbas con¬

Expanded text:
gatur, melior est animus corpore; item gatur, melior est animus corpore; item stultissime negatur meliorqui dat beatam vitam, vel partem aliquam beatae vitae, quam eum qui accipit. Non igitur accipit animus a corpore vel summum bonum, vel partem aliquam summi boni. Hoc qui non vident caecati sunt dulcedine carnalium voluptatum, quam ex indigentia sanitatis venire non intuentur. Sanitas autem perfecta corporis, illa extrema totius honis immortalitas erit. Tam potenti enim natura Deus fecit animam, ut ex eius plenissima beatitudine, quae in fine temporum sanctis promittitur, redundet etiam in inferiorem naturam, quod est corpus, non I beatitudo, quae fruentis et intellegentis est propria, sed plenitudo sanitatis, id est incorruptionis uigor —, quod qui non uident, ut dixi, bellant inquietis altercationibus uarie pro suo quisque captu in corpore constituentes summum hominis bonum et carnalium seditiosorum turbas con
Abbreviated transcription (Latin):
hoꝵ. aut certe in om̃ib. Id si didiceris
neq summũ bonũ. neq aliquã partem
restabunt. animus ⁊ ds̃: quoꝵ uł in
uno uł in ambob sit. Si aũ adieceris
⁊ didiceris hoc idem de animo qđ̃ de
corpore : quid aliud iã nisi ds̃ occur¬
ret: in quo summũ hominis bonum
constitutũ sit. Non quo alia bona ñ
sint: s sũmũ id drͣ. quo cuncta refe¬
runt᷑. Eo enĩ fruendo quisq beatus
eͣ ꝓpt̾ qd̃ cetera uult habere. cũ il¬
lud iã ñ ꝓpt̃ aliud. s ꝓptͣ semetipsũ
diligat᷑: ⁊ ideo finis ibi dr̃. quia iã
quo excurrat. ⁊ quo referatur ñ in¬
uenit᷑. Ibi requies appetendi. ibi fru¬
endi securitas : ibi tranquillissimumi
gaudiũ optime uoluntatis. Da gͥ qui
cito iuideat. ñ corpus ẽẽ animi bonũ:
s animũ potius ẽẽ corporis bonum.
Receditur iã ab inquirendo utrũ sum¬
mũ illud bonũ. uł aliqua pars eius
sit in corpore: Qd̃ enĩ stultissime ne¬

Expanded text:
horum aut certe in omnibus. quod si didiceris horum aut certe in omnibus. quod si didiceris neque summum bonum neque aliquam partem restabunt, animus et deus, quorum uel in uno uel in ambobus sit. si autem adieceris et didiceris hoc idem de animo quod de corpore, quid aliud iam nisi deus occurret, in quo summum hominis bonum constitutum sit, non quo alia bona non sint, sed summum id dicitur, quo cuncta referuntur; eo enim fruendo quisque beatus est, propter quod cetera uult habere, cum illud iam non propter aliud sed propter se ipsum diligatur, et ideo finis ibi dicitur, quia iam, quo excurrat et quo referatur, non inuenitur, ibi requies appetendi, ibi fruendi » securitas, ibi tranquillissimum gaudium optimae uoluntatis. : Da igitur, qui cito uideat non corpus esse animi bonum, sed animum potius esse corporis bonum; recedetur iam ab inquirendo, utrum summum illud bonum uel aliqua pars eius sit in corpore. quod enim stultissime ne
Abbreviated transcription (Latin):
te magnã. facere : dubitandũ tibi est
dicere. te ista nescire. cũ ei qui rogarit.
qd̃ noueris. respondere possis te nosse
quomͦ etiã sine istis homo ẽẽ possit be¬
atus. Qð si adhuc ñ tenes tã ꝑu̾se ista
conquiris. quã ꝑu̾se si aliquo corpr̃is
ꝑiculoso morbo grauareris. deliciosas
⁊ tenerrimas uestes potius quã medica¬
menta medicosq conquireres. Non enĩ
ullo mͦ differenda ẽ ista cognitio. aut
illa huic a te p̾sertim iã in hac etate.
uł discendi ordine p̾ferenda ẽ. Uide. aũ
quã facile posses hoc scire si uelles. Qui
enĩ querit quomͦ ad beatã uitã ꝑueni¬
at. nichil aliud ꝓfecto quęrit nisi uͥ sit
finis boni: hoc est uͥ constitutũ sit non
praua opinione atq temeraria. s certa
atq inconcussa u̾itate: sũmũ homuus
bonũ. Qd̃ a quolibet ubi constituat᷑ ñ
inuenit᷑: nisi aut in corpore. Aut ina¬
nima. aut in deo: aut in duob aliqͥb

Expanded text:
ua magnam facere\', dubitandum tibi est ua magnam facere\', dubitandum tibi est dicere te ista nescire, cum ei, qui rogarit, quid noueris, respondere possis nosse te, quo modo etiam sine istis homo esse possit beatus? quod si adhuc non tenes, tam peruerse ista conquiris, quam peruerse, si aliquo corporis periculoso morbo grauareris, deliciosas et tenerrimas uestes potius quam medicamenta medicosque conquireres. non enim ullo modo differenda est ista cognitio aut illa huic a te praesertim iam in hac aetate uel discendi ordine praeferenda est. uide autem, quam facile posses hoc scire, si uelles. qui enim quaerit, qua ad beatam uitam perueniat, nihil aliud profecto quaerit, nisi ubi sit finis boni, hoc est ubi constitutum sit non praua opinione atque temeraria sed certa atque inconcussa ueritate summum hominis bonum. quod a quolibet, ubi constituatur, non inuenitur nisi aut in corpore aut in animo aut in deo aut in duobus aliquibus
Abbreviated transcription (Latin):
greges turbãq uenturus es arrianoꝵ
eunomianoꝵ macedonianoꝵ. catafrigaꝵ.
cetͣarũ q pestiũ innumerabilit᷑ ꝑstrepañ.
nob̃ ẽ ꝓpt̾ defensionẽ xpĩane religionis
querere. quid senserit anaximenes. ⁊ olĩ
sopitas lites inani curiositate recoquere:
cũ quoꝵdam etiã heretiooꝵ qui noĩe.
xp̃iano głari uoluert̃. ut martionis¬
tarũ ⁊ sabellianoꝵ. multoꝵq p̾t̾ea iã
dissensiones questionesq sileantur: Tam̃
si opus eͣ ut dixi. u̾itati adu̾santes p̃nos¬
cere aliquas ⁊ ꝑtracꝰtatas habere senten¬
tias. de hereticis potiꝰ qui se. xp̃ianos
uocant. quã de anaxagora. ⁊ democri¬
to nob̃ cogitandũ fuit. Ille aũ quisqͥs
abs te quesierit. quȩ tu a nob̃ quȩris.
audiat qd̵ ea docꝰtus ⁊ prudentius nes¬
cias. Si enĩ te mistocles ñ curauit ñ eu¬
rauit qđ ẽ habitus in doctior. eũ canere
uerus in epulis recusasset. ubi cũ dixis

Expanded text:
greges turbamque uenturus es, Arrianorum, greges turbamque uenturus es, Arrianorum, Eunomianorum, Macedonianorum, Cataphrygarum ceterarumque pestium innumerabiliter perstrepant. nobis est, propter defensionem christianae religionis, quaerere quid senserit Anaximenes, et olim sopitas lites inani curiositate recoquere, cum quorumdam etiam haereticorum, qui nomine christiano gloriari voluerunt, ut Marcionitarum et Sabellianorum multorumque praeterea iam dissensiones quaestionesque sileantur? tamen si opus est, ut dixi, ueritati aduersantes praenoscere aliquas et pertractatas habere sententias, de haereticis potius, qui se Christianos uocant, quam de Anaxagora et Democrito nobis cogitandum fuit. Ille autem, quisquis abs te quaesierit, quae tu a nobis quaeris, audiat, quod ea doctius et prudentius nescias. si enim Themistocles non curauit, quod est habitus indoctior, cum canere neruis in epulis recusasset, ubi cum se nes
Abbreviated transcription (Latin):
Proemiare apud te ñ solũ su¬
ꝑfluum ẽ: s etiã molestum.
qui rem ñ u̾ba desideras. Ideo q sim¬
plicit᷑ audi. Senex alipuis rogatus a
me sepuis. pollicitus erat. tecũ respon¬
dere dialogoꝵ pauculis int̾rogatiun¬
culis. Et qmͣ in mauritania dr̃ hodi¬
tu solus respondere digneris: qd etiã
p̃sente ipso fr̃e tuo sine dubio factu¬
rus eras. Non ẽ pecunia. ñ ẽ aurum
qd ꝓ quonus daturus eras: ꝓcul dubio
haberes. Nõ uero sine labore. loqueris.
d requiro. Possem plus te. n ꝑ multos
caros tuos exorare. S noui animĩ. tuum
qun rogari desiderat. s omĩb pͣstare.¬

Expanded text:
Prooemiari apud te non solum superfluum est, sed etiam molestum, qui rem, non verba desideras. Ideoque simpliciter audi. Senex Alypius rogatus a me, saepius pollicitus erat, tecum respondere dialogorum pauculis interrogatiunculis; et quoniam in Mauritania dicitur hoditu solus respondere digneris, quod etiam praesente ipso fratre tuo, sine dubio facturus eras. Non est pecunia, non est aurum, quod pro quovis daturus eras procul dubio, si haberes; nunc vero sine labore loqueris quod requiro. Possem te plus et per multos charos tuos exorare; sed novi animum tuum, qui non rogari desiderat, sed omnib
Abbreviated transcription (Latin):
hominib. Qd̾ ⁊ si semꝑ ad certa ⁊ recta
tendentib ꝑiculosũ eẽ iudicaui: nunc
tam̃ in te maxime exꝑior. Nlon aliunde¬
enĩ quã ex eadẽ ꝑnitie ñ uidisti. qua
tandem re possemus moueri: ut t̃ qd̃
petebas daremꝰ. Quã enĩ ꝑu̾se tu ipse ñ
ob alud ad ea discenda quȩ int̾rogas
raperis. nͥ ut lauderis. aut ñ uituꝑis ab ho¬
minib: tam ꝑu̾se etiã nos putas intua
petid̾ne talib causis alligatis moueri.
Et utinã possemus efficere. ut tu quoq
tã inani atq fallaci humanȩ laudis bo¬
no minime mouereris: cũ tibi nos udi¬
caremus ñ ad p̾standũ tibi qd̾ petis. qmͣ
hȩc de te scribis. s ad te corrigendum
moueri. Mores hominũ in quis ꝓcliues
sunt ad iutuperandũ. Qͥd deinde: Si m¬
t̃rogatus quis ñ responderit inqͥs. in¬
doctus ⁊ hebes putabit᷑. ¶soce ego te int̾¬
rogo ñ de ciceronis libris aliquid. euius

Expanded text:
hominibus. quod etsi semper ad certa et recta hominibus. quod etsi semper ad certa et recta tendentibus periculosum esse. iudicaui, nunc tamen in te maxime experior. non enim aliunde quam ex eadem pernicie non uidisti, qua tandem re possemus moueri, ut tibi, quod petebas, daremus. quam enim peruerse tu ipse non ob aliud ad ea discenda, quae interrogas, raperis, nisi ut lauderis aut non uitupereris ab hominibus, tam peruerse etiam nos putas in tua petitione talibus causis allegatis moueri. et utinam possemus efficere, ut tu quoque tam inani atqno minime movereris, cum tibi nos indicaremus, non ad praestandum tibi quod petis, quoniam haec de te scribis, sed ad te corrigendum moveri! Mores hominum, inquis, proclives sunt ad vituperandum. Quid deinde? Si interrogatus quis non responderit, inquis, indoctus et hebes putabitur. Ecce ego te interrogo non de Ciceronis libris aliquid, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
pendentẽ ex linguis hominũ atq nu¬
tantẽ. a tam infelici retinaculo abrũ¬
ꝑem: ⁊ cuidã sedi omĩno inconcusse sta¬
biliq religarem. Tu ne o diosoore nec
ꝑsium tuũ respicis insultantẽ tͥ contor¬
to u̾siculo. s plane puerile caput si sẽ¬
sus assit. idoneo oolapho contundentem
atq cohercentẽ: Scire tuũ nichil ẽ. nͥ
te scire hoc sciat alt᷑. Tot ut suꝑius
dixi legisti dialogos. tot philosophor
ma uulgi. aut in lingua hominum.
uł bonoꝵ atq sapientiũ: Tu aũ ⁊ qd̃ mi¬
gis pudendũ ẽ iam nauigaturus satis p̃¬
clare. te in affrica ꝓfecisse testaris. cũ di¬
aui ob causã te oneri ñ ẽẽ asseris. negoti¬
osissimis ⁊m alia longe. distantia inten¬
tis ep̃is. tibi ut exponant ciceronẽ. msi
qr times homines ꝓclues ad uttuꝑandũ.
ne init̾rogatus ab eis si ñ responderis. in¬
ris aliunde dies nocꝰtesq cogitare. nͥ ut
in studus tuis atq doctrma lauderis ab

Expanded text:
pendentem ex linguis hominum atque nupendentem ex linguis hominum atque nutantem a tam infelici retinaculo abrumperem et cuidam sedi. omnino inconcussae stabilique religarem. tune, o Dioscore, nec Persium tuum respicis insultantem tibi contorto uersiculo sed plane puerile caput, si sensus adsit, idoneo colapho contundentem atque cohercentem: Scire tuum nihil est, nisi te scire hoc sciat alter? tot, ut superius dixi, legisti dialogos, tot philosophoruma uulgi aut in lingua hominum uel bonorum atque sapientium. tu autem et, quod magis pudendum est, iam nauigaturus satis praeclare te in Africa profecisse testaris, cum aliam ob causam te oneri non esse adseris negotiosissimis et in alia longe distantia intentis episcopis, ut tibi exponant Ciceronem, nisi quia times homines procliues ad uituperandum, ne interrogatus ab eis, si non responderis, inris aliunde dies noctesque cogitare, nisi ut in studiis tuis atque doctrina lauderis ab
Abbreviated transcription (Latin):
disti nauigaturo. An ego nͥ nauigaturus
ẽes. p̃stare tibi aliquid dedecoris ñ debe¬
rem: Nimirũ putas. qd aqua marina de¬
decus abluat᷑. Qđ si ita eẽt mecũ certe
qui nauigaturus ñ sum in expiatũ rema¬
neret. Scribis etiã nosse me quã tibi
molestissimũ sit oneri ẽẽ. euipiã: ⁊ at¬
testaris solũ dm̃ nosse qd̾ ninuia necessi¬
tate impulsus hoc feceris. Hinc sane cum
epłam tuã legerẽ: satis adũti animum
cognoscere. necessitatẽ tuã. Cũ eoce mͥ af¬
fers ⁊ dicis mores hominũ ñ ignoratis.
qui ꝓcliues sunt ad uituꝑandũ: ⁊ quã
si int̾rogatus quis ñ respondit. indoctꝰ
& hebes putabit᷑. łloc loco uͦ exarsi ad
rescribendum tibi. hoc enĩ languore ani¬
mi tui penetrasti mͥ pectus. ⁊ irrupisti
in curas meas. ut dissimulare ñ possem
quantũ me ds̃ adiuuaret. mederi tibi.
nͣ ut de tus questionib enodandis expli¬
candisq cogitarem. s ut felicitatẽ tuã

Expanded text:
disti \'nauigaturo\'? an ego, nisi nauigaturus disti \'nauigaturo\'? an ego, nisi nauigaturus esses, praestare tibi aliquid dedecoris non deberem? nimirum putas, quod aqua marina dedecus abluatur. quod si ita esset, meum certe, qui nauigaturus non sum, inexpiatum remaneret. Scribis etiam nosse me, quam tibi molestissimum sit oneri esse cuipiam, et adtestaris solum deum nosse, quod nimia necessitate inpulsus hoc feceris. hic sane, cum epistulam tuam legerem, satis aduerti animum cognoscere necessitatem tuam, cum ecce mihi adfers et dicis: Mores hominum non ignoratis, qui procliues sunt ad uituperandum, et quam, si interrogatus quis non responderit, indoctus et hebes putabitur\'. hoc loco uero exarsi ad rescribendum tibi; hoc enim languore animi tui penetrasti mihi pectus et inrupisti in curas meas, ut dissimulare non possem, quantum me deus adiuuaret, mederi tibi, non ut de tuis quaestionibus enodandis explicandisque cogitarem, sed ut felicitatem tuam
Abbreviated transcription (Latin):
ris tam̃ quodecũq eͣ peto p̃stes naui¬
gaturo. in his u̾bis epłe tus recꝰte qui¬
dẽ de me existimas. quod om̃ib pͣstare
aesiderem: si absit qd̾ dedecet. s in hac
re nichil eẽ dedecoris ñ mͥ uidetur.
slon enĩ decora facies rerũ attingit sen¬
sum meũ. cũ cogito ep̃m eccłiasticis
curis eircũstrepentib districtũ. Asp
distentum repente quasi obsur descen¬
te cohibere ab his omĩb ⁊ dialogoꝵ
tuslianoꝵ questiunculas uni scolasti¬
co gxponere. Qđ quantũ dedeceat.
quãquã tuoꝵ studioꝵ raptus ardore. pr¬
sus nolis attendere: tu etiam sentis tñ.
Quid enĩ alud̃ indicat qd̾ cũ dixisses in
hac re penitus nichil cẽ dedecoris. statim
adiunristi. tam̃ qđ cumq est peto pͣstes
nauigaturo:s hoc enĩ sonat. uideri tibi
quidẽ nichil in hac re ẽẽ dedecoris: tam̃
qđ cumq ẽ dedecoris petere te. ut p̾ste̾
nauigaturo. S quid ẽ queso te. qd addi¬

Expanded text:
ris. tamen quodcumque est, peto praestes nauiris. tamen quodcumque est, peto praestes nauigaturo\\ in his uerbis epistulae tuae recte quidem de me existimas, quod omnibus praestare desiderem, si absit, quod dedecet; sed in hac re nihil esse dedecoris, non mihi uidetur. non enim dedecora facies rerum adtingit sensum meum, cum cogito episcopum ecclesiasticis curis circumstrepentibus districtum atque distentum repente quasi obsurdescentem cohibere se ab his omnibus et dialogorum Tullianorum quaestiunculas uni scholastico exponere? quod quantum dedeceat, quamquam tuorum studiorum raptus ardore prorsus nolis adtendere, tu etiam sentis tamen. quid enim aliud indicat, quod, cum dixisses in hac re penitus nihil esse dede. coris, statim adiunxisti: \'Tamen quodcumque est, peto praestes nauigaturo\'. hoc enim sonat uideri tibi quidem nihil in hac re esse dedecoris, tamen, quodcumque est dedecoris, petere te, ut praestem nauigaturo. sed quid est, quaeso te, quod addi
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc potius impenditur. ut resecentur
uane atq fallaces eupid̾itates tus. que
tantomagis cauendȩ suit. quanto faei¬
lius magis decipiunt: nescio qua umbͣ
honestatis ⁊ liberalium studioꝵ nomi¬
ne uelate atq palliate: quã ut nostro
ministerio. atq ut ita dixerim satelli¬
tiou dominatũ. quo tã bonã mentẽ¬
tiã p̾mant. uehementꝰ excitent᷑. Ee¬
ce eni tot dialogi lecꝰti. si ad uddendũ
sine ⁊ capessendũ omĩũ actionũ tuarũ
nichil te auuerunt: quid ꝓst̃ dicm.
Nam ubi fine̾ constitueris totius hicius
fagrantissimi studii tui. ⁊ tibi infruc¬
tuosi ⁊ nob̃ molesti: epła tua satis in¬
dieas. sum enĩ de soluendis questionib
quas misisti apud me ꝑlitteras satage¬
res. ita scripsisti. Possem te inquis plus
ꝑ multos caros tuos exorare. s noui
animũ tuũ qui ñ rogari desiderat sed
om̃ib p̃stare. si tantũ absit qd dedecet.
qđ in hac re penitus nichil ẽ dedleco¬

Expanded text:
ad hoc potius inpenditur, ut resecentur ad hoc potius inpenditur, ut resecentur uanae atque fallaces cupiditates tuae, quae tanto magis cauendae sunt, quanto facilius decipiunt nescio qua umbra honestatis et liberalium studiorum nomine uelatae atque palliatae, quam ut nostro ministerio atque, ut ita dixerim, satellitio in dominatum, quo tam bonam tuam mentem premant, uehementius excitentur! Ecce enim tot dialogi lecti si ad uidendum finem et capessendum omnium actionum tuarum nihil te adiuuerunt, quid prosunt? dic niihi. nam ubi finem constitueris totius huius flagrantissimi studii tui et tibi infructuosi et nobis molesti, epistula tua satis indicas. cum enim de soluendis quaestionibus, quas misisti, apud me per litteras satageres, ita scripsisti: Possem te\\ inquis, plus et per multos caros tuos exorare, sed noui animum tuum, qui non rogari desiderat sed omnibus praestare, si tantum absit, quod dedecet, quod in hac re penitus nihil est dedeco
Abbreviated transcription (Latin):
merabilium questionũ turba re¬
pente circũuallandũ uł potius
obruendũ putasti. etiã si uae¬
cantẽ ociosũq credidisti: Iuando enĩ
ego in quolibet ocio tot rerũ nodos.
tam festinanti. ⁊ ut scribis iã pene ꝓ¬
ficiscenti possem dissoluere: Numero
enĩ rerũ ipsarũ impedirer: etiã si nõ¬
difficiles ad soluendũ forent. Tanta s
aũ ꝑplexitate inuoluti. ⁊ tenacitate
constricti. ut etiã si pauci eẽnt. ociosis¬
simũ me occupantes. magna mora tẽ¬
poris fatigarent intentionẽ: atq atte¬
rerent ungues meos. Ego te aũ uellẽ
abriꝑe de medio deliciarũ inquisitio¬
nũ tuarũ. ⁊ constipare int̾ curas meas:
ut ut disceres ñ ẽe̾ manit᷑ curiosus.
uł curiositatẽ tuã cibandã atq nutri¬
endã imponere ñ auderes eis. quoꝵ iut̃
curas ut maxima cura ẽ reprimere. ae
nefronare. curiosos. Quanto enĩ melus
quantoq fructuosius si in dandis ad te
ullis litteris tẽpus atq oꝑa impendit᷑

Expanded text:
merabilium quaestionum turba repente circumuallandum uel potius obruendum putasti, etiam si uacantem otiosumque credidisti. quando enim ego in quolibet otio tot rerum nodos tam festinanti et, ut scribis, iam paene proficiscenti possem dissoluere? numero enim rerum ipsarum impedirer, etiam si nodi faciles ad soluendum forent; tanta sunt autem perplexitate inuoluti et tenacitate constricti, ut, etiam si pauci essent, otiosissimum me occupantes magna mora temporis fatigarent intentionem atque attererent ungues meos. ego te autem uellem abripere de medio deliciosarum inquisitionum tuarum et constipare inter curas meas, ut uel disceres non esse inaniter curiosus uel curiositatem tuam cibandam atque nutriendam inponere non auderes eis, quorum inter curas uel maxima cura est reprimere ac refrenare curiosos. quanto enim melius quantoque fructuosius, si in dandis ad te ullis litteris tempus atque opera inpenditur,
Abbreviated transcription (Latin):
betur: ⁊ a bonis tanto meliꝰ habetur
quanto minus amat᷑. S int̾ hec tole¬
rat᷑ iniquitas male habentiũ. ⁊ q̃dan
int̾ eos uira construunt᷑ quȩ appellan¬
tur ciuibia. ñ qđ̃ hinc fiat ut bene
utentes sint. s ut male utentes mi¬
nus molesti sint: donec fideles ⁊ pi
uł intͣ illos tantisꝑ uiuentes. malis en
ñ obstringunt᷑ s exercentur. ꝑueniant
ad illã ciuitatẽ. ubi hereditas et̾ntas
pͥncipatũ. Ibi possidebunt quicũq ibi
erunt uere sua.S tnͣ etiã hic ñ it̾¬
cedimus ut scdm mores legesq tͣrenas
ñ restituant᷑ aliena. quãuis placabiles
uos uelius malis: ñ ut placeant ut nͣ¬
ꝑmaneant mali. s qr ex illis fuint qui¬
cũq fuint boni: ⁊ sacrificio miscđiȩ
placat᷑ ds̃. quẽ nisi ꝓpitiũ haberent
mali. nulli ẽẽnt boͣni. Diu ẽ qd oceu¬
pationib tuis loquendo uideor one¬
rosus: cũ tibi homini acuto ⁊ docꝰto

Expanded text:
betur et a bonis tanto melius habetur, betur et a bonis tanto melius habetur, quanto minus amatur. sed inter haec toleratur iniquitas male habentium et quaedam inter eos iura constituuntur, quae appellantur ciuilia, non quod hinc fiat, ut bene utentes sint, sed ut male utentes minus molesti sint, donec fideles et pii, uel inter illos tantisper uiuentes malis eorum non obstringuntur, sed exercentur, perueniant ad illam ciuitatem, ubi hereditas aeternitprincipatum, ubi possidebunt, quicumque ibi erunt, uere sua. sed tamen etiam hic non intercedimus, ut secundum mores legesque terrenas non restituantur aliena, quamuis placabiles uos uelimus malis, non ut placeant uel permaneant mali, sed quia ex illis fiunt, quicumque fiunt boni, et sacrificio misericordiae placatur deus, quem nisi propitium haberent mali, nulli essent boni. Diu est, ut occupationibus tuis loquendo uideor onerosus, cum tibi homini acuto et docto
Abbreviated transcription (Latin):
qui subtrahit aliquid uł eripit dpuiti.
an qui trucidat pauꝑem fenore.: Hec
atq huiꝰ modi male utiq possidentur :¬
⁊ uellẽ ut restituerentur: s ñ ẽ quo
iudice repetant᷑. lã uͦ si prudent᷑ intu¬
eamur qd scriptũ ẽ fidelis hominis totꝰ
mundus duitiarũ ẽ. infidelis aũ nec
obolus. nonne om̃s qui sibi uidentur
gaudere licite conquisitis. eisq uti nes¬
cuint aliena possidere conuincimusͤ
h oc enĩ certe alienũ ñ ẽͣ: qd iure pos¬
sidetur. hoc aũ iure qd iuste: ⁊ hoc ru¬
ste qđ bene. Om̃e gͥ qd male possidet᷑:
alienũ ẽ. Alale aũ possidet: qui male
utit᷑. Cernis gͦ quã multi debeant red¬
dere aliena. si uł pauci quib reddant᷑
repperiant᷑. Qui tam̃ ubi st̃ tantomagiꝰ
ista contemnunt. quanto ea iustiꝰ pos¬
sidere potuert̃. Istitiam qͥppe ⁊ ne¬
mo male ht̃ : ⁊ qui ñ dilexerit non
habet. Pecunia uͦ ⁊ a malis male. hi¬

Expanded text:
qui subtrahit aliquid uel eripit diuiti, qui subtrahit aliquid uel eripit diuiti, quam qui trucidat pauperem faenore? haec atque huius modi male utique possidentur et uellem restituerentur; sed non est, quo iudice repetantur. Iam uero si prudenter intueamur, quod scriptum est: Fidelis hominis totus mundus diuitiarum est, infidelis autem nec obolus, nonne omnes, qui sibi uidentur gaudere licite conquisitis eisque uti nesciunt, aliena possidere conuincimus? hoc enim certe alienum non est, quod iure possidetur, hoc autem iure, quod iuste, et hoc iuste, quod bene. omne igitur, quod male possidetur, alienum est, male autem possidet, qui male utitur. cernis ergo, quam multi debeant reddere aliena siue pauci, quibus reddantur, reperiantur; qui tamen ubiubi sunt, tanto magis ista contemnunt, quanto ea iustius possidere potuerunt. iustitiam quippe et nemo male habet et, qui non dilexerit, non habet. pecunia uero et a malis male ha
Abbreviated transcription (Latin):
Postremo aut ꝑmanente lite exhibu¬
isti. aut finita dimisisti. S illud cur
aduocato ñ dicat᷑ in ꝓmptum ẽ: qͥa
sciłc ita ñ uult homo repetere qd
patrono ut male uinceret dedit. sic̃
ñ uult reddere qđ ab adu̾sario cum
male uicisset accepit. Quis tandẽ ad¬
uocatus. aut ex aduocato ita uir opti¬
mus facile repperit᷑. qui suscepto suo
dicat. recipe qd mͥ cũ tibi male adeeͬm
dedisti. ⁊ redde adu̾sario tuo qd̾ me a¬
gente inique abstulisti : Et tam̃ quẽ
prioris ñ recꝰte uite rectissime penits
etiã hoc facere debet: ut si ille qͥ uu¬
que litigauit. ñ uult ammonitus cor¬
rigere: iniquitatẽ. eius tam̃ iniquita¬
tis nolit iste. habere mercedẽ. nͥ forte
restituendũ ẽ alienũ qđ ꝑ furtũ clan¬
culo aufert᷑. ⁊ restituendũ nͣ ẽ qđ in
ipso foro uͥ peccata puniunt᷑. decepto
iudice. ⁊ circũuentis legib obtinetur.
Quid dicã de usuris quas etiã ipsȩ leges
⁊ uidices reddi uibent: An crudelior ẽ

Expanded text:
postremo aut permanente lite exhibuisti aut finita dimisisti. sed illud cur aduocato non dicatur. in promptu est, quia scilicet ita non uult homo repetere, quod patrono, ut male uinceret, dedit, sicut non uult reddere, quod ab aduersario, cum male uicisset, accepit. quis tandem aduocatus aut ex aduocato ita uir optimus facile reperitur, qui suscepto suo dicat: Recipe, quod mihi, cum tibi male adessem, dedisti, et redde aduersario tuo, quod me agente inique abstulisti? et tamen, quem prioris non rectae uitae rectissime paenitet, etiam hoc facere debet, ut, si ille, qui inique litigauit, non uult admonitus corrigere iniquitatem, eius tamen iniquitatis nolit iste habere mercedem, nisi forte restituendum est alienum, quod per furtum clanculo aufertur, et restituendum non est, quod in ipso foro, ubi peccata puniuntur, decepto iudice et circumuentis legibus obtinetur. quid dicam de usuris, quas etiam ipsae leges et iudices reddi iubent? an crudelior est,
Abbreviated transcription (Latin):
turus sum. ⁊ mores hominũ ñ ignoratis.
qui peliues sunt ad uituꝑandũ. ⁊ quã si
interrogatus ñ responderit. indoctus &
hebes putabitur. Uides gͦ. obsecro te ad
omĩa sine cunc̾tatione responde. ne me
tristẽ dimittas: sic uideas parentes meos.
qͥa ꝓpt᷑ hoc solũ cerdonẽ misi. ⁊ ipsũ ex pec¬
to solum. fr cenobius magister memorie.
factus ẽ: ⁊ misit nobis euectionẽ eũ an¬
nonis. Si ego d̾ignus ñ sum. ut respon¬
deas int̾rogatiunculis meis. saltem time¬
ant᷑ annonȩ. Incolumem te sũma diui¬
aitas longa nob̃ tueat᷑ etate. Papas plu¬
rimũ dignationẽ tuã salutat. Explicit¬

Expanded text:
ignoratis, qui procliues sunt ad uituperandum, et, quam, si interrogatus quis non responderit, indoctus et hebes putabitur, uides. ergo, obsecro te, ad omnia sine cunctatione responde, ne me tristem dimittas; sic uideam parentes meos, quia propter hoc solum Cerdonem misi et ipsum expecto solum. frater Zenobius magister memoriae factus est et misit nobis euectionem cum annonis. si ego dignus non sum, ut respondeas interrogatiunculis meis, saltem timeantur annonae. incolumem te summa diuinitas longa nobis tueatur aetate. Papas plurimum dignationem tuam salutat. a C
Abbreviated transcription (Latin):
res uenisse in manus tuas luteras
meas quas ꝑ di seruũ filiũ nr̃m cy¬
prianũ diaconũ misi. qͥbus certissime
cognosceres meã ẽẽ epłam: euiꝰ exem¬
plaria illuc ꝑuenisse cõmemorasti. Un¬
de iam me arbitror rescriptis tuis
uelut entellinis glandibus atq acri¬
bus cestibus: tãquã audacẽ daretam
cepisse pulsari atq uersari. Nunc
tam̃ eis ipsis respondeo luteris tuis.
quas mͥ ꝑ sc̃m filiũ nr̃m astertum
mutere dignatus es: inquibus mul¬
ta inme cõꝑi tue beniuolentissima
caritatis & rursus quedam ñ nullius
ame tue offensionis indicia. Itaq ubi

Expanded text:
manus tuas litteras meas, quas per dei seruum, filium nostrum 4 Cyprianum diaconum misi quibus certissime agnosceres meam esse epistulam, cuius exemplaria illuc peruenisse commemorasti — unde iam me arbitror rescriptis tuis uelut Entellinis grandibus atque acribus caestibus tamquam audacem Dareta coepisse pulsari atque uersari —, nunc tamen eis ipsis respondeo litteris tuis, quas mihi per sanctum filium nostrum Asterium mittere dignatus es. in quibus multa in me comperi tuae beniuolentissimae caritatis et rursus quaedam nonnullius a me tuae offensionis indicia. itaque, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
si eẽ uellem epłaꝵs sollemnium mo¬
re contentus. S scatet animꝰ in lo¬
quelas cõmunicandas tecũ de stu
& uiatica quȩdam demonstrastia
se itineris. etiam ꝑ tuam caritatẽ
non mediocrit̃ ministrare dignat᷑.
Petimꝰ gͦ & nob̃cum petit omĩs af¬
fricanaꝵs ȩccłaꝵs studiosa societas.
ut in int̾pretandis eoꝵ libris qͥ¬
qͥ grece scripturas nr̃as quãopti¬
me tracdauerunt: curã atq oꝑam
impendere non graueris. Potes enĩ
efficere. ut nos quoq habeamꝰ ta¬
les illos uiros: & unum potissimũ
quẽ libentius in tuis litteris sonas.
De u̾tendis autẽ in linguã latinã
scĩs litteris canonicis laborare te
nollem. nͥ eo modo quo iob int̃pre¬
tatꝰ es: ut signis adhibitis qͥd int̃
hanc tuam &e septuaginta quoꝵ
est grauissima auctoritas interp̃¬
tationẽ distet appareat. Satis aũ
nequeo mirari. si aliqͥd adhuc in
hebreis exemplarib inuenitur:

Expanded text:
si esse uellem epistularum sollemnium mosi esse uellem epistularum sollemnium more contentus; sed scatet animus in loquelas communicandas tecum de studet uiatica quaedam demonstrati a se itineris etiam per tuam caritatem non mediocriter ministrare dignatur. Petimus ergo et nobiscum petit omnis Africanarum ecclesiarum studiosa societas, ut interpretandis eorum libris, qui Graece scripturas nostras quam optime tractauerunt, curam atque operam inpendere non graueris. potes enim efficere, ut nos quoque habeamus tales illos uiros et unum potissimum, quem libentius in tuis litteris sonas. de uertendis autem in linguam Latinam sanctis litteris canonicis laborare te nollem nisi eo modo, quo Iob interpretatus es, ut signis adhibitis, quid inter hanc tuam et Septuaginta, quorum est grauissima auctoritas, interpretationem distet, appareat. satis autem nequeo mirari, si aliquid adhuc in Hebraeis . exemplaribus inueni. tur,
Abbreviated transcription (Latin):
eque qͥd¬
quam fa¬
cile cuili¬
bet inno¬
tuit: quã
in dño stu¬
exexitatio
liberalis.
omĩno te nosse: tam̃ ęxiguum quiddã
tui mints habeo: p̃sentiam uidelicet
corporis: quã ipsam etiam postea quã
patu dignꝰ frat̃ alipius uidit. remeasq
a me uisus ẽ. negare ñ possũ magna
ex parte. mͥ esse relatu eiꝰ imp̃ssam. Et
ante reditũ cum te ille ibi uidebat. e¬
go uidebam: s ocłis eiꝰ. Non enĩ aso
me atq illum. s corpore duos qͥ noue¬
rit dixerit. concordia dumtaxat &
familiaritate fidissima non meri¬
tis qͥb ille antecellit. Qͥ a gͦ me pri¬
mitus cõmunione spẽ qͦ in unũ niti¬
mur. deinde illiꝰ ex ore iam diligis.
nequaꝗ᷑ impudenter quasi aliquis
ignotus. comm̃do germanitati tuȩ
frẽm ꝓfuturũ. quẽ nr̃is conatibus
ad iutorio tuo uere ꝓfuturum sꝑamꝰ:
nisi forte qd talis est. ut ipse tͥ ꝑ eũ
fiam cõmendatior. quã ille ꝑ me.
Hactenus fortasse scribere debuerim:

Expanded text:
aeque quisquam facie cuilibet innotuit quam in domino stuexercitatio liberalis. omnino te nosse, tamen exiguum quiddam tui minus habeo, praesentiam uidelicet corporis. quam ipsam etiam, posteaquam patu dignus frater Alypius uidit remeansque a me uisus est, negare non possum magna ex parte mihi esse relatu eius inpressam et ante reditum, cum te ille ibi uidebat, ego uidebam, sed oculis eius. non enim animo me atque illum, sed corpore duos, qui nouerit, dixerit, concordia dumtaxat et familiaritate fidissima, non meritis, quibus ille antecellit. quia ergo me primitus communione spiritus, quo in unum nitimur, deinde illius ex ore iam diligis, nequaquam inpudenter quasi aliquis ignotus commendo germanitati tuae fratrem Profuturum, quem nostris conatibus, deinde adiutorio tuo uere profuturum speramus; nisi forte, quod talis est, ut ipse tibi per eum fiam commendatior, quam ille per me. hactenus fortasse scribere debuerim,
Abbreviated transcription (Latin):
mo
STINꝰ¬
UMQm
eque qͥd¬
quam fa¬
cile cuili¬
bet inno¬
tuit: quã
in dño stu¬
diors qua¬
exeͥcitatio
liberalis.
Quame¬

Expanded text:
mo stinNumquam aeque quisquam facie cuilibet innotuit quam in domino studiorum quexercitatio liberalis. quam
Abbreviated transcription (Latin):
mo pape augustino iero¬
Trebras ad me epłas di-¬
rigis & sepe compellis. ut respondeam
cuidã epłe tue. cuiꝰ adme ut ante iam
scripsi. ꝑfisinnium diaconũ exempla-¬
ria ꝑuenerunt absq subscriptione tua

Expanded text:
MO PAPAE AUGUSTINO HIEROCrebras ad me epistulas dirigis et saepe compellis, ut respondeam cuidam epistulae tuae, cuius ad me, ut ante iam scripsi, per Sisinnium diaconum exemplaria peruenerunt absque subscriptione tua
Abbreviated transcription (Latin):
aterea Rooa gothoryo
irruptione agentuim sub rege alarĩco.
atq̃p impetu magnȩ cladis euersa est:
cuius euersionẽ deoꝵ falsoꝵ mutoꝵq cul¬
tores. qͦs usitato nomine paganos uocam᷑.
in xꝑianam religionẽ referre conantes. so¬
uto acerbiꝰ et amarus dm utrũ blasphema¬
re ceꝑunt. Unde exardescens ego ⁊ elo dom̃:
dei aduersus eoꝵ blasphemias uel errores: libͦs
de ciuitate cdei scribere institui. Quod opus ꝑ
aliquot annos me tenuit. eo qͦd alia multa
uiterturrebant. qͣ differriñ oportebat: & me
priꝰ ab soluenda occupabant. Hoc autẽ de ciui:¬
tatt̃ dei gͣnde opus: tandẽ uiginti duob li¬
bris est terminatũ. Quoꝵ quinq pͥmi eos refel̃¬
lunt qui res humanas ita ꝓsꝑari uolunt. ut
ad hoc multoꝵ deoꝵ cultũ. quos pagani cole¬
re consuerunt. necessariũ ẽeͣ arbitrent᷑: & qi¬

Expanded text:
terea Roma Gotthorum inruptione agentium sub rege Allaricho atque impetu magnae cladis euersa est. cuius euer-. sionem deorum falsorum multorumque cultores, quos usitato nomine paganos uocamus, in Christianam religionem referre conantes solito acerbius et amarius deum uerum blasphemare coeperunt. unde ego exardescens zelo domus dei aduersus eorum blasphemias uel errores libros de ciuitate dei scribere institui. quod opus per aliquot annos me tenuit eo, quod alia multa intercurrebant, quae differri non oporteret et me prius ad soluendum occupabant. {hoc autem de ciuitate dei grande opus tandem uiginti duobus libris determinatum. quorum quinque primi eos refellunt, qui res humanas ita prosperari uolunt, ut ad hoc multorum deorum cultum, quos pagani colere consuerunt, necessarium esse arbitrentur