comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Vigilantiore ad quae intellegentiore mente discutiat
lon quia omnempeccatum fornicatio est : ne quae
enim omnem peccantem ds̃ perdit. qui cottidi
escõssuos &audit dicentes. dimitte nobis debita
nr̃a. quumperdat omnem qui fornit᷑ur abeo
Sedquatenus intellegenda adquaȩ limitandasit
Hat fornicatio. & utrum &iam propter hanc
liceat dimittere uxorłm: latebro sissima
quaestio est : Licer&amen propter istam
quae instupris committitur: Nulla quaestio est:
&ubidixi hoc permissum esse non iussum. Non
adtendi aliam scripturam dicente m. quiten&
adulteram : stultus & impius est : Nec sane
dixerim adulteram fuisse deputanda millam
Mulierem : &iam poster quam audiuit adño
necegote cõdemnabo. uade  de incepsim noli pec¬
care si hoc oboedienter audiuit: Alio loco
peccatum fratris admortem. De quo dicitiohannis
a postolus. Nonpro illo dico utrog&ita definiui.
utdicerem. peccatum fratris ad mortem putoesse.
umpost agnicionem dĩ pergratiam dni nr̃i ihũ xp̃i¬

Expanded text:
igilantiore atque intellegentiore mente discutiat, non quia omne peccatum fornicatio est — neque enim omnem peccantem deus perdit, qui cotidie sanctos suos exaudit dicentes: dimitte nobis debita nostra, quum perdat omnem, qui fornicatur ab eo — sed quatenus intellegenda atque limitanda est haec fornicatio et utrum etiam propter hanc liceat dimittere uxorem, latebrosissima . quaestio est. licere tamen propter istam, quae in stupris committitur, nulla quaestio est. et ubi dixi hoc permissum esse, non iussum, non adtendi aliam scripturam dicentem: qui tenet adulteram, stultus et inpius est. nec sane dixerim adulteram fuisse deputandam illam mulierem, etiam posteaquam audiuit a domino: nec ego te damnabo; uade, deinc-eps iam noli peccare, si hoc oboedienter audiuit. Alio loco peccatum fratris ad mortem, de quo dicit Iohannes apostolus: non pro illo dico ut roget, ita definiui, ut dicerem: peccatum fratris ad mortem puto esse, cum post agnitionem dei per gratiam domini nostri Iesu Chri
Abbreviated transcription (Latin):
leger&ur : Cuius titulus est: probationꝰ m
& testimoniorum contradonat istas: in quo libro
abso lutionem felicȩs abtugnensis ordinatores
ceciliani non ordine posuimus. quod poste a nobis

Expanded text:
legeretur. cuius titulus est: probationum et testimoniorum contra Donatistas. In quo libro absolutionem Felicis Abtugnensis, ordinatoris Caeciliani, non ordine posuimus, quo postea nobis
Abbreviated transcription (Latin):
instante qui eum mihi miserat: Quanta potui
&iam breuitate & caeleritate respondi. Adiuncto
eodem
sermone a capite responsionis meae : &ad¬
hib&is
ad singula numeris: Quibus inspectis
quidcui loco responderẽ facile possit aduerti:
Sic liber posteorum sermonem quia capite adiunc¬
tus est sic incipiteorum praecedenti disputationi
Hac dis putatione respondeo L XXUIIII.
Denupaiis &concupis ceratia adualeriũ on iduo

Expanded text:
instante, qui eum mihi miserat, quanta potui iam breuitate et celeritate respondi adiuncto eodem sermone a capite responsionis meae et adhibitis ad singula numeris, quibus inspectis quid cui loco responderimus facile possit aduerti. Hic liber post eorum sermonem, qui a capite adiunctus est, sic incipit: Eorum praecedenti disputationi hac disputatione respondeo. CAPVT LXXVIIII. DE NVPTIIS ET CONCVPISCENTIA AD VALERIVM LI
Abbreviated transcription (Latin):
Icripsiduos libros adinlustrem uiruma
ũ lerium: cum audissem pelagianos. einescio
Quidscripsis sede nobis quod scilic& nuptus
damnaremus asserendo originale peccatũ
Quorum librorum titulus est denuptus
& concupiscentia: bonitatem quippe defendimus
nuptiarum : neputar& ur Earumesse uitium
concupiscentia carnis & lx in membris repugnans
legimentir : quomalo libidims bene utitur ad silios
procreandos pudititia coniugalis: Vt autem duo
libriessent : primus uenit iniulian pelagianimanus.
& scripsit aduersus eos libros ini & quiburdam

Expanded text:
cripsi duos libros ad inlustrem uirum, comitem Valerium, cum audissem Pelagianos ei nescio quid scripsisse de nobis, quod scilicet nuptias damnaremus asserendo originale peccatum. quorum librorum titulus est: de nuptiis et concupiscentia. bonitatem quippe defendimus nuptiarum, ne putaretur earum esse uitium concupiscentia carnis et lex in membris repugnans legi mentis, quo malo libidinis bene utitur ad filios procreandos pudicitia coniugalis. ut autem duo libri essent, primus uenit in Iuliani Pelagiani manus, et scripsit aduersus eum libros qua
Abbreviated transcription (Latin):
Huc monstro scã aecclesia quae ibiest: fide¬
lissime ac fortissimae restitit : remanserant
autemiste disputationes eius Inquorũ dam
sermunculis acsusurris. quas palam suadere
repentibus facultate quamdonabat dñs
occumendum fuit: Maximae qñm iacta¬
baturiouiniano responderi non potuiss e
cumlaude : sed cumui tuperatione nuptiarum :
Propter hoc librum edidi. cuius inscriptioest
Debono coniugali: ubi depropagine filiorũ

Expanded text:
huic monstro sancta ecclesia, quae ibi est, fidelissime ac fortissime restitit. remanserant autem istae disputationes eius in quorundam sermunculis ac susurris, quas palam suadere repentibus facultate, quam donabat dominus, occurrendum fuit, maxime quoniam iactabatur Iouiniano responderi non potuisse cum laude, sed cum uituperatione nuptiarum. propter hoc librum edidi, cuius inscriptio est: de bono coniugali. ubi de propagine filioru
Abbreviated transcription (Latin):
predistinauit ds̃ nascerentur homines . Non parentib:
succehsuri morientibus sed cum uiuentibus regnaturi:
essent ergo euam iste cognationes atque adfinitatem:
sinullus delinquer&. Hullus: que moritur itemalio

Expanded text:
praedestinauit deus, nascerentur homines non parentibus successuri morientibus, sed cum uiuentibus regnaturi. essent ergo etiam istae cognationes atque adfinitates, si nullus delinqueret nullusque moreretur. Item alio
Abbreviated transcription (Latin):
propositum fit uocatione tractauerim:
Hicliber sic incipit : sensus hi sut̃ in epła radii
XXIII. &x posicrio aepiscabar adsahatas
LIBER UUS.
oft hunc librum
& posui eiudem apostoli
aepistulam adgalatas. non carptim idẽ aliqua
praet̃ mit tens. sed continuanter & totam: hanc
autem & positionem uno uolumine conpraehendi :
inquo illud quod dictumest. priores ergo apostoli
ueraces. quinon ab hominibus sed adõ perhominem

Expanded text:
propositum fit, vocatione tractaverim. Hic liber sic incipit: Sensus hi sunt in Epistola Pauli ad XXIV. Expositio Epistolae ad Galatas, liber unus. 1. Post hunc librum exposui ejusdem apostoli Epistolam ad Galatas, non carptim, id est aliqua praeter mittens, sed continuanter et totam. Hanc autem expositionem uno volumine comprehendi. In quo illud quod dictum est, Priores ergo apostoli veraces, qui non ab hominibus, sed a Deo per hominem
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m itotum iandm̃ post resurreccione meius
pissus est. a propter in mortalitatem dictum est¬
totum iamdm̃ quam post resureccionem haberecepit :
non propter diuinitatem semper in mortalem.¬
aqua num quam recessit.
tia manifestat: adiunxienim dicens: prioressunt
C&eri a postoli perxpm Ad huc & parte hominem
idest mortalem: nouissimus est apostolus paulus
inmortalem:
Hocenim dixi : quodait a postolus

Expanded text:
resurrectionem eius missus est, propter inmortalitatem dictum estotum iam deum, quam post resurrectionem habere coepit, non propter diuinitatem semper ia qua numquam recessit, tia manifestant. adiunxi enim dicens: priores sunt ceteri apostoli per Christum adhuc ex parte hominem, id est mortalem; nouissimus est apostolus Paulus inmortalem. hoc enim dixi, quod ait apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
ita resistitur ut a mensint in nobis: potest quis quae
sc̃s iam subgratia positus dicere ista omnia quae
esse dixi uerba Hominis nondum subgratia positi
sed sublege quod hic ostendere longumest.:¬
& ubi ioostendi dictumest : Item quoddis putans

Expanded text:
ita resistitur, ut tamen sint in nobis, potest quisque ita resistitur, ut tamen sint in nobis, potest quisque sanctus iam sub gratia positus dicere ista omnia, quae esse dixi uerba hominis nondum sub gratia positi, sed sub lege. quod hic ostendere longum est et ubi id ostendi dictum est. Item quod disputans
Abbreviated transcription (Latin):
ixi hominem describi adhuc sublege nondũ
subgratia constitutum. bene facere uolentem.
seduictum concupiscentia carnis malefacientẽ :
Acuius concupiscentiae dominatu: non liberat
uincit carnis concupiscentiam: Ne consentia mus eis
admale faciendum sed potius bona faciamus : Vn de quidẽ
iam euertitur Heresis pelagiana: quae uult non
dõ nobis sed & nobis essecaritatem qͥue abene ac
pie uiumus: sedinillis libris quos aduersus cosedidi¬
mus. Etiam spĩtalis hominis iamquae sub gratia
constituti. Melius intellegi uerba ista monstrauimis
propter corpus carnis quod sp̃ĩtale non dumert.
Erit autem in resurreccione mortuorum. & propt̃
ipsam carnis concupiscentiam. cumqua ita confliguđ
scĩ. Nonei consentientes admalum. Vt tame neis
motibus quibus repugnantibus resistunt. Non
careant in hac uita: non eos autem habebunt in illa
ubi absorbitur mors inuictoria : Propt̃̾ hanc
itaquae concupiscentiam motus I quae ipsius quibus

Expanded text:
ixi hominem describi adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutum, bene facere uolentem, sed uictum concupiscentia carnis male facientem. a cuius concupiscentiae dominatu non liberat  cordibus nostris uincit carnis concupiscentias, ne consentiamus eis ad male faciendum, sed potius bona faciamus. unde quidem iam euertitur heresis Pelagiana, quae uult non ex deo nobis, sed ex nobis esse caritatem, qua bene ac pie uiuimus. sed in illis libris, quos aduersus eos edidimus, etiam spiritalis hominis iamque sub gratia constituti melius intellegi uerba ista monstrauimus propter corpus carnis, quod spiritale nondum est, erit autem in resurrectione mortuorum, et propter ipsam carnis concupiscentiam, cum qua ita confligunt sancti non ei consentientes ad malum, ut tamen eis motibus, quibus repugnantibus resistunt, non careant in hac uita. non eos autem habebunt in illa, ubi absorbebitur mors in uictoriam. propter hanc itaque concupiscentiam motusque ipsius, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
responderem: scribi potius quaedĩcebamquã
sine litteris fundi: ubicũers obtẽperarẽ liber
unus accessit superioribus opusculis meeis Inquo
libro Quod autẽ ait in quã scimus quial& spĩtalis
est. Ego autem carnalissum: satis ostendit
Non posse impleri legem Nisi abspĩtalibus qua¬
les facit gratia dĩ : Quodutique non & persona
accepi uolui. quiiam spĩtalis erat: Sed hominis
sublege positi nondũ subgratia : Sicenĩ
prius haec uerba sapiebam: quae postea
lectis quibus dam diuinorum tractatoribus
Eloquiorum quorum me mouerłt aucto¬
ritas. consideraui diligentius. & uidi &iã
de ipso apostolo posse intellegi quodait.
Scimus quial& spĩtalis est ego autem carnalissũ:¬

Expanded text:
oluerunt scribi potius, quae dicebam, quam sine litteris fundi. ubi cum eis obtemperarem, liber unus accessit superioribus opusculis meis. In quo libro: quod autem ait, inquam, scimus, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis sum, satis ostendit non posse inpleri legem nisi ab spiritalibus, quales facit gratia dei. quod utique non ex persona apostoli accipi uolui, qui iam spiritalis erat, sed hominis sub lege positi, nondum sub gratia. sic enim prius haec uerba sapiebam, quae postea lectis quibusdam diuinorum tractatoribus eloquiorum, quorum me moueret auctoritas, consideraui diligentius et uidi etiam de ipso apostolo posse intellegi, quod ait: scimus, quia lex spiritalis est; ego autem carnalis su
Abbreviated transcription (Latin):
otiam peruenire. & eorum quantum
fieri pernos poss& inherere memo¬
riae : psalmum quieis cantare tur
perlatinas litteras feci: Sedusquȩ
adlitteras quales abecedarias
ap̃pellant. Tres uero ultimas omisi sed pro
eis nouissimum quasi epilogum ad iunxi
amquameos mater adloquer&ur aecclesia:
ypo psalma &iam quod respondetur & proy

Expanded text:
tiam peruenire et eorum, quantum fieri per nos posset, inhaerere memoriae, psalmum, qui eis cantaretur, per latinas litteras feci, sed usque ad U litteram, quales abecedarias appellant. tres uero ultimas omisi, sed pro eis nouissimum quasi epilogum adiunxi, tamquam eos mater adloqueretur ecclesia. ypopsalma etiam, quod respondetur, et pro
Abbreviated transcription (Latin):
titulus est : contra quodadtulit centuriusadona¬
tistis : & incipitsic: Diciseo quodscriptũ est
in salmone: ab aqua aliena abstine te: XH UI
Ad inquisictiones ianuawi. Hroro duo
ibriduo quorumest titulus ad inquisitiones¬
Sianuari multa de sacramentis continemt
disputata siuequae uniuersaliterSiue parti

Expanded text:
titulus est: contra quod adtulit Centurius a Donatistis, et incipit sic: Dicis eo, quod scriptum est in Salomone: ab aqua aliena abstinere. CAPVT AD INQVISITIONES IANVARI LIBRI.DVO. Libri duo, quorum est titulus: ad inquisitiones Ianuari, multa de sacramentis continent disputata, siue quae uniuersaliter siue parti
Abbreviated transcription (Latin):
ra tunc non placebat. qnm nondũ &ꝑtis erã.
uel quantum malieorum auderit inpunitas:
Vel quantum eis in melius
mutandis. confferre
por& diligentia disciplinae
:Hocopus sic incipit:
qnm donatise nobis:
onfessionum mearum librix ui
& demalis & debonis meis
dm̃laudans iustum & bonum:
Adquae in eum xcitant humanũ
intellectum & affectum: interim
Quodadme adtin&. hoc in me
egerunt cum scriberentur.
& agunt cum leguntur : quidde
illis aliisentiant : ipsi uiderint : multis tamen
fratribus eos multum placuisse & placerescio:
cum deamiei morte animimei miseriam
confiterer
cens Quod anima nostra
una quodam modo facta fueraut & duabus
Uideo inquam forte mori m& uebam nolotus
ille moreretur quem multũ ama uerã:¬
quae mihi quasi
declamatio leuis quam
grauis confessio
uid&ur : quã uis ut cum quae
temperatasit. Haec in eptia: ineo quodadditum ẽ
forte : & in libro tertiademo  quod dixi fir mam̃tũ

Expanded text:
 tunc non placebat, quoniam nondum expertus eram, uel quantum mali eorum auderet inpunitas vel quantum eis in melius mutandis conferre posset diligentia disciplinae. Hoc opus sic incipit: Quoniam Donatistae nobis. Confessionum mearum libri tredecim, et de malis et de bonis meis Deum laudant justum et bonum, atque in eum excitant humanum intellectum et affectum; interim quod ad me attinet, hoc in me egerunt cum scriberentur, et agunt cum leguntur. Quid de illis alii sentiant, ipsi viderint; multis tamen fratribus eos multum placuisse et placere scio.cum de amici morte animi mei miseriam confiterer, dicens quod anima nostra una quodammodo facta fuerat ex duabus, et ideo, inquam, forte mori metuebam, ne totus ille moreretur, quem multum amaveraquae mihi quasi declamatio levis, quam gravis confessio videtur, quamvis utcumque temperata sit haec ineptia in eo quod additum est, forte. Et in libro tertio decimo quod dixi, Firmamentu
Abbreviated transcription (Latin):
łł qui eamfecit est ch̃ nr̃ Siautem nulla est nullorũ ds̃
potest esse iste: quanto minus noster : esse tamen spĩtalẽ
uitalem s: quae uirtutem s mnon sit animal mundus. quae

Expanded text:
 qui eam fecit, est deus noster; si autem nulla est, nullorum deus potest esse iste, quanto minus noster. esse tamen spiritalem uitalemque uirtutem, etiamsi non sit animal mundus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
porit cuiquae post mortem quo d
corpus eius aputscĩ alicuius memoriam
sepe.litur : Hicliber sic incipit scĩtatitu ae
coepis cope uenerande pauline. ACI
De octto dul cictii Quae sciopigus.

Expanded text:
osit cuique post mortem, quod corpus eius apud sancti alicuius memoriam sepelitur. Hic liber sic incipit: Sanctitati tuae, coepiscope uenerande Pauline.. CAPVT XCI. DE OCTO DVLCITI QVAESTIONIBVS
Abbreviated transcription (Latin):
inmutatione ᷤ angelicae Noniam caro erit
& sangus sedtantum corpus &c & era quaribide
corporum terrestrium incorpora caelestia
mutatione disserui. qm̃ dixit apostolus
Cuminde loquer&ur caro & sangius regnum dĩ
non possȩ debunt: Sedquis quis ea sic accipit ut
&istim&lta corpus terenum quale nunc
habemus incorpus caeleste resurreccione
mutari ut nec mẽbra
ista nec carnis sit
futura substantia :
Procul dubio
corripiendus est
commonitus decor¬
pore dñi qui post
resurreccionem
in eisdem membris non solum conspitiendus oculis.
uerum &iam manibus tractandus apparuit carnẽq

Expanded text:
inmutationis angelicae non iam caro erit et sanguis, sed tantum corpus et cetera, quae ibi de corporum terrestrium in corpora caelestia mutatione disserui, quoniam dixit apostolus, cum inde loqueretur: caro et sanguis regnum dei non possidebit. sed quisquis ea sic accipit, ut existimet ita corpus terrenum, quale nunc habemus, in corpus caeleste resurrectione mutari, ut nec membra ista nec carnis sit futura substantia, procul dubio corripiendus est commonitus de corpore domini, qui post resurrectionem in eisdem membris non solum conspiciendus oculis uerum etiam manibus tractandus apparuit carnemq
Abbreviated transcription (Latin):
XII Tunceciao deuera Relegione lrerũ
Serpsi. Inguo mul. cipliciger & copio¬
Sis Sime
misericordiaeius pertemporalem dispensationem

Expanded text:
etiam de uera religione librum scripsi, in quo multipliciter et copiosissime misericordia eius per temporalem dispensationem
Abbreviated transcription (Latin):
de genesi ad litteram : inruit causa respondendi
litteris p&ilianionatiste quas ad uer¬
sus catholicam scripsit : quam diffe reñ potui:
& scripsi in hanc rem tria uolumina :
quorum primo primae pirti epistalae ipsuis
Quam scripsit ad suos qua nontota in nostras manis

Expanded text:
de Genesi ad litteram, inruit causa respondendi de Genesi ad litteram, inruit causa respondendi litteris Petiliani Donatistae, quas aduersus catholicam scripsit, quam differre non potui, et scripsi in hanc rem tria uolumina, quorum primo primae parti epistulae ipsius, quam scripsit ad suos, quia non tota in nostras manus
Abbreviated transcription (Latin):
gestarum
Inquo opere multa
quaesita
& eorum quae
pauciora firmata: C&era uero
ita posita : uelud ad huc requirenda sint
Hos sane libros posterius caepi sedprius
terminaui
quam d&rinitate: ideo eos nunc
ordine quo coepire colui:̃ Inquinto libro
& ubi cumquae in eis libris posui Desemine
cui repromirumest: quod dis positum sit
perangelos inmanu mediatoris: Non sic hab&
a postolus sicut ueriores codices postinspexi
Frecos: delege enim diccumest
Quod tam quam
desemine dictum
multi
latini codices habent
per
inter praetantis errorem:
libro quod dixi adam
perdidi peccato: nonsic accipiendum est tã quã
in eo nulla remanserit : sed quod tam de formis
utre formationeopus haber& : Induo decimo
deinferis magis mihi uideor docere debuisse
quod subteris sint : Quamrationẽ reddere
quur subterra cumesse credantur siuedicantꝰ
quasi nonitasit :. Hocopus sic incipitomnȩs
diuina scripturabi pertitaest :
ntequam finirem libros d&rinitate & libros

Expanded text:
gestarum pere multa quaesita t eorum, quae pauciora firmata, cetera uero ita posita, uelut adhuc requirenda sint. hos sane libros posterius coepi, sed prius terminaui quam de trinitate; ideo eos nunc ordine, quo coepi, recolui. In quinto libro et ubicumque in eis libris posui de semine, cui repromissum est, quod dispositum sit per angelos in manu mediatoris, non sic habet apostolus, sicut ueriores codices post inspexi, maxime graecos. de lege enim dictum est, quod tamquam de semine dictum multi latini codices habent per interpretantis errorem. libro quod dixi: Adamperdidit peccato, non sic accipiendum est, tamquam in eo nulla remanserit, sed quod tam deformis, ut reformatione opus haberet. in duodecimo de inferis magis mihi uideor docere debuisse, quod sub terris sunt, quam rationem reddere, cur sub terra, terra cum esse credantur siue dicantur, quasi non ita sit. Hoc opus sic incipit: Omnis diuina scriptura bipcrtita est. IBRI TRES. Antequam finirem libros de trinitate et libros
Abbreviated transcription (Latin):
put&ur quasi non sint futura post resurreccio nẽ
corpor meliora Cum primorum hominum
in paradiso fuerunt. Cumillaum non sint alenda
corporalibus alimentis quibus alebantur ista sed pristina
stabilitas atenus accipiendaest quatentis ȩgritudinẽ

Expanded text:
putetur, quasi non sint futura post resurrectionem corpora meliora, quam primorum hominum in paradiso fuerunt, cum illa iam non sint alenda corporalibus alimentis, quibus alebantur ista; sed pristina stabilitas hactenus accipienda est, quatenus aegritudine
Abbreviated transcription (Latin):
Peruenerunt ad eum fratrer
Ntotiosusuuat xp̃ĩani Elimquae mihi rearguen¬
dum sin euila dilatione miserunt PNult
rogantes ut necego respondere dȩfeig̃resoliiũ¬
f

Expanded text:
pervenerunt ad eum fratres studiosissime christiani, eumque mihi redarguendum sine ulla dilatione miserunt, multum rogantes, ut nec ego respondere differrem. Ref
Abbreviated transcription (Latin):
infirmi &si quatalia tunc facta sunt. quae postea
cessasse manifestumest: sed non sic accipiendum est
quod dixi. Utnunc in xp̃i nomine fieri. miracula
nulla credantur: Namego ipse quando istum ipsũ
scripsi librum.Ad medio lanensium corpora martirũ
Ineadem ciuitate celum in luminatum fuisse lam nouerã
& alia nonnulla qualia tammulta Etiam istis tempo

Expanded text:
infirmi, et si qua talia tunc facta sunt, quae postea cessasse manifestum est. sed non sic accipiendum est, quod dixi,\'ut nunc in Christi nomine fieri miracula nulla credantur. nam ego ipse, quando istum ipsum scripsi librum, ad Mediolanensium corpora martyrum in eadem ciuitate caecum inluminatum fuisse iam noueram et alia nonnulla, qualia tam multa etiam istis tempo
Abbreviated transcription (Latin):
factũ : Illuda &iam quod commemorato iudae
a postoli testimonio ubiait Hu sunt quis egregant
sem& ipsos. animales spm̃ non habentes ad iunxi
&iamdicens. dequibus & paulus aposto ldelic&
animalis autem homo non peꝑcit quae sunt sp̃s dĩ:
Non sunt isti illis quoequandi quos omnino ab
aecclesiascisma praecedit: istos quippe
idẽ a postolus paulus par udlas dicitesse in xp̃o.
quos nondum escas ualentes capere lacte nutrit
ta menilli autem non insilus parudlis sed inmor¬
tus & perditis conputandisunt: Vt siquis
eorum corectus aecclesiae fuerit copulatus:
recte de illo diciposet: mortuus erat & re¬
uixit: perierat & inuentus est. Hic liber¬
titulum esseuolui. contra nescio quem
donatistam : ubi similiter De absolutione
ordinatoris ceciliani. uerus ordo tẽparis
non est : illuda&iã quoddixi Ad mutatu¬
dinemTzamiorum ubi intelleguntur

Expanded text:
factum. illud etiam, quod commemorato Iudae apostoli testimonio, ubi ait: hi sunt, qui segregant semet ipsos, animales, spiritum non habentes, adiunxi etiam dicens: de quibus et Paulus apostolus dicit: animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus dei, non sunt isti illis coaequandi, quos omnino ab ecclesia scisma praecidit. istos quippe idem apostolus Paulus paruulos dicit esse in Christo, quos nondum escam ualentes capere lacte nutrit tamen, illi autem non in filiis paruulis, sed in mortuis et perditis conputandi sunt, ut, si quis eorum correctus ecclesiae fuerit copulatus, recte de illo dici possit: mortuus erat et reuixit, perierat et inuentus est. Hic libertitulum esse uolui: contra nescio quem Donatistam. ubi similiter de absolutione ordinatoris Caeciliani uerus ordo temporis non est. illud etiam, quod dixi: ad multitudinem zizaniorum, ubi intelleguntur
Abbreviated transcription (Latin):
omnes hereses : : Nuncuero ia dictumest
quasi pra&er aecclesiam tateuinodo sine
Zizania nonaeciam in aecclesia Cum
ipsa sit regnum xp̃i. de quo conlecturisunt
angelieius messis tempore omnia scandala y
Vnde &exprianus martrr. & siuidentur inquit
in aecdesia esse tizania: nonta men in pedirideb et
autfides  auttaritar nr̃a. ut qnm̃ Tizania esse

Expanded text:
hereses. nunc uero ita dictum est, quasi praeter ecclesiam tantummodo sint zizania, non etiam in ecclesia, cum ipsa sit regnum Christi, de quo conlecturi sunt angeli eius messis tempore omnia scandala. unde et Cyprianus martyr: etsi uidentur, inquit, in ecclesia esse zizania, non tamen inpediri debet aut fides aut caritas nostra, ut, quoniam zizania esse
Abbreviated transcription (Latin):
. Ds̃ mortem non fecit:
s& &iam illud nonminus uerumest. uita
mors auindiaNe. Item quod dixi donatum. cuiꝰ¬
tus epistulam refellebam rogasse. ut impe¬
rator in ter ipsum & caecilianum trans

Expanded text:
s mortem non fecit. sed etiam illud non minus uerum est: uita mors a uindicante. Item quod dixi Donatum, cuius epistulam refellebam, rogasse, ut imperator inter ipsum et Caecilianum trans
Abbreviated transcription (Latin):
poss& utalerentur ab omimibus &iam defructibusterre¬
Si propter oboedientiam. qua ipsi homine dõ sineulla
iniquitate seruire merentur Omnes bestias & aues
omnimodo habere seruientes: Item mouere potest
quomodo dixerim depopulo israhel. Ad huc corpo
rali circũ cisione & sacrificus tam quam in magͣigentiũ
Populus ille legi seruebat. Quando quidem apud
gentes sacrisicare non poterat. sicuteos & nunc uidb̃n
sine sacrificus remansisse. nisi fort᷑ quod ꝑ pascha immola as¬
ouem hoc in sacrifitio deput&ur Insecundo &iam
libro illud quod posui nomine pasbuli significari
posse uitam. Melioris interpra&ationis codices
non habent pabulum sed fenum: non satis apte dictũ
uid&lur. Nonenim congruit feni nont̃ signifi¬
cationi uite quomodo parbuli: ĩdẽ nonin deoirate
appellas se uerba proph&ica quibus scriptumest
Quid superbit tera et cinis. quia nonineo libro legitur
quem certisimus appellandum esse proph&am

Expanded text:
possposssi propter obedientiam qua ipsi homines Deo sine ulla iniquitate servirent, mererentur omnes bestias et aves omni modo habere servientes. Item movere potest quomodo dixerim de populo Israel, Adhuc corali circumcisione et sacrificiis tamquam in mari gentium populus ille legi seruiebat, quandoquidem apud gentes sacrificare non poterat, sicut eos et nunc uidemus sine sacrificiis remansisse, nisi forte, quod per pascha immolaouem, hoc in sacrificio deputetur. In secundo etiam libro illud, quod posui, nomine pabuli significari posse uitam — melioris interpretationis codices non habent pabulum, sed faenum — non satis apte dictum uidetur. non enim congruit faeni nomen significationi uitae quomodo pabuli. item non uideor recte appellasse uerba prophetica, quibus scriptum est: quid superbit terra et cinis? quia non in eo libro legitur, quem certi simus appellandum esse prophetam.
Abbreviated transcription (Latin):
Quodomnes homities possunt siuellint. Nonpetent
Noui her&ia pelagiani secundum eos esse dictum.
Verumestenim ommino omnes homines Hoc possesiuelluđs
sed prȩpatur uolona dño & tantum augitur munere
caritatis Ii possint : quod hic ideodictum non est. Qnm̃
presenti necessirium nonerat quaestioni: quoduero.
ibi legitur Genedictionemhñ dequa ditumest Erescite
& mult plicamini in carnalem secundititem Post
peccatum conuersam esse credendam: sinon potest alio
modo dictum uidere. Nisiut putentur illi homines
non habituri fuisse filias homines nisi peccassent: omnino
Non ad probo: Illud&iam nonest consequens. Vtideo intelle¬
gatur in allegoria tantũ modo esse accipiendum. Quod herbe
uirides & ligna frustifera omnigeneri bestiarum &om¬
nibus auibus & omnibus serpentibus in libri geneseos
dantur ad cibum. Quia sunt & quad rupedia & uolatilia
quae solis carnibus uiuere uideantur: Fieri enim

Expanded text:
quod omnes homines possunt, si uelint, non putent quod omnes homines possunt, si uelint, non putent noui heretici Pelagiani secundum eos esse dictum. uerum est enim omnino omnes homines hoc posse, si uelint. sed praeparatur uoluntas a domino et tantum augetur munere caritatis, ut possint. quod hic ideo dictum non est, quoniam praesenti necessarium non erat quaestioni. quod uero ibi legitur, benedictionem domini, de qua dictum est: crescite et multiplica mini, in carnalem fecunditatem post peccatum conuersam esse credendam, si non potest alio modo dictum uideri, nisi ut putentur illi homines non habituri fuisse filios homines, nisi peccassent, omnino non adprobo. illud etiam non est consequens, ut ideo intellegatur in allegoria tantummodo esse accipiendum, quod herbae uirides et ligna fructifera omni generi bestiarum et omnibus auibus et omnibus serpentibus in libris Geneseos dantur ad cibum, quia sunt et quadrupedia et uolatilia, quae solis carnibus uiuere uideantur. fieri enim
Abbreviated transcription (Latin):
naturarum. Nec ullã essenaturam maliͥm siue substan
Inquantum natura est acq substantia Aduersus
manichecis nr̃a uigilar& intentio : istitamen duo libri
apertissime aduersus eas editi sunt. indefensionem u&eris
legis quam uehementistudio uesam erroris oppugnant: in prin
abeo quod scriptumest. In principio fecitds̃ caelum & terram
donec septem peragunstur dies. Vbilegitur ds̃ requieuiss
indieseptimo: In secundo autem abeo quod scriptumest
Hicliber creaturae caeli&terre . donec adam & mulier eius
dimissisunt deparadiso. & custodia posita est ligno inte. Demo
infine librierori manicheorum fidẽ catholicae uestas
opposui quidillidicant : Et qͦiud dicamus breuite raperteq
tonplectes: Quoduero dixi Illudautem lumen non
inratio nabilium auium ocũlos  pascit. Ced pura
cordieorum quidõ credunt &abamore Quisibilium
rerum & temporalium seadeius praecepta in plenda conuerarꝰ

Expanded text:
naturarum nec ullam esse naturam malum siue substantiam, naturarum nec ullam esse naturam malum siue substantiam, in quantum natura est atque substantia, aduersus Manicheos nostra uigilaret intentio, isti tamen duo libri apertissime aduersus eos editi sunt in defensionem ueteris legis, quam uehementi studio uaesani erroris oppugnant, in primo ab eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, donec septem peraguntur dies. ubi legitur deus requieuisse in die septimo, in secundo autem ab eo, quod scriptum est: hic liber creaturae caeli et terrae, donec Adam et mulier eius dimissi sunt de paradiso et custodia posita est ligno uitae. deinde in fine libri errori Manicheorum fidem catholicae ueritatis opposui, quid illi dicant et quid dicamus, breuiter aperteque conplectens. Quod uero dixi: illud autem lumen non inrationabilium auium oculos pascit, sed pura corda eorum, qui deo credunt et ab amore uisibilium rerum et temporalium se ad eius praecepta inplenda conuertunt;
Abbreviated transcription (Latin):
riã pelagiani nolunt exiusta damnatio discendere neguaTes
originale peccatum. quãuis ignorantia Et difficultas eciã¬
siessent hominis primordia naturalia. Nec sicculpindus
sedlaudandusds̃ essȩ̃ sicut in õdem libro tertio disputauimus:
quae disputatio contra manicheas habendaest. Qui
non accipiunt scripturas scãs u&eris instrumenti Inꝗbus
peccatum originale narratur & quid quidinde in litteris
apostolicis legitur decestabili inpudentia in misũ fuisse¬
contendunt acoruptoribus scripturarum tamquam non
fuerint ab a postolis dictum: contra pelagianos autem
Hoc defendendum est Quoditraquȩ scriptura com¬
mendat Quamse acciperit propfitentur. Nocopus
a muero inafrica constitutus scripsi duos libros degenes
contra manicheos : quimuis enim  superioribus libris
quicquid disputaui Vinde ostenderem dm̃ sum mebonũ
& inmutabilem creatorem esse ommum mutabilium

Expanded text:
riam Pelagiani nolunt ex iusta damnatione descendere negantes riam Pelagiani nolunt ex iusta damnatione descendere negantes originale peccatum, quamuis, ignorantia et difficultas etiamsi essent hominis primordia naturalia, nec sic culpandus, sed laudandus deus esset, sicut in eodem libro tertio disputauimus. quae disputatio contra Manicheos habenda est, qui non accipiunt scripturas sanctas ueteris instrumenti, in quibus peccatum originale narratur, et quidquid inde in litteris apostolicis legitur, detestabili inpudentia inmissum fuissecontendunt a corruptoribus scripturarum, tamquam non fuerit ab apostolis dictum. contra Pelagianos autem hoc defendendum est, quod utraque scriptura commendat, quam se accipere profitentur. Hoc opus MANICHEOS LIBRI DVO. Iam uero in Africa constitutus scripsi duos libros de Genesi contra Manicheos. quamuis enim superioribus libris quidquid disputaui, unde ostenderem deum summe bonum et inmutabilem creatorem esse omnium mutabilium
Abbreviated transcription (Latin):
Ante quam pelagina heresis exst& issa: sic disputauimus
uel utim contra illos disputaremus. Cume nimbona u¬
dicerentur & dõ Idest & magna & media &minima.
in medus quidẽbonis inuenitur liberum uoluntatis arbitriũ
Quii & male ut i possimus. sedtam̃ tle est utsine illo recte uiuese
neque amus Nonus autem usus eius lamuirtus est Quae
in magnis reppor&ur  suibus male uti nollus potest : & qͥa
omnia bona sicut dictumest & magna & ie dia & miima
& dõ sunt: Cequitur ut & dõsit &iambonus usus libere
uoluntatis quae uirtus est : Et in magnis numeratur
bonis: Deinde dictumest: Ex qua miseria peccantibus
iustissime inflicta liber& dĩgratia. Quia sponte homo
idẽ libero arbitrio cadere potuit. Non &iam surgere :
ad quã miseriã iuste dĩnationis ꝑtin& ignorantia & diffi¬
cultas. quampatitur omnis homo a beordio natiuitetiseȩ :¬
Necabisto malo quis quam nisidi gratia libera tur: quã mise¬

Expanded text:
antequam Pelagiana heresis extitisset, sic disputauimus, uelut iam contra illos disputaremus. cum enim bona dicerentur ex deo, id est et magna et media et minima, in mediis quidem bonis inuenitur liberum uoluntatis arbitrium, quia et male illo uti possumus; sed tamen tale est, ut sine illo recte uiuere nequeamus. bonus autem usus eius iam uirtus est, quae in magnis reperitur bonis, quibus male uti nullus potest. et quia omnia bona, sicut dictum est, et magna et media et minima, ex deo sunt, sequitur, ut ex deo sit etiam bonus usus liberae uoluntatis, quae uirtus est et in magnis numeratur bonis. deinde dictum est, ex qua miseria peccantibus iustissime inflicta liberet dei gratia, quia sponte homo, id est libero arbitrio, cadere potuit, non etiam surgere. ad quam miseriam iustae damnationis pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio natiuitatis suae, nec ab isto malo quisquam nisi dei gratia liberatur. quam mise
Abbreviated transcription (Latin):
unam breuem festinante ut asserure per¬
latore : aliam prolixam quasi plenius diligentius q¬
quae respondens: has mihi supra memoratos
tribunus & istimauit esse mittendar Viteas
potius ipse resellerem: quas ãbas unolibro rtar gui:
Quicum e iusdem gaudentii perueniss & manus
rescripnt quo dei uisumest ad me ipsũnulla ratione
Trespondens
Sedmage necrerpondere nectacuine declarans:

Expanded text:
unam breuem festinante, ut asseruit, perlatore, aliam prolixam quasi plenius diligentiusque respondens. has mihi supra memoratus tribunus existimauit esse mittendas, ut eas potius ipse refellerem. quas ambas uno libro redargui. qui cum in eiusdem Gaudenti peruenisset manus, rescripsit, quod ei uisum est, ad me ipsum, nulla ratione respondens, sed magis se nec respondere nec tacuisse declarans
Abbreviated transcription (Latin):
refrinante inusum naturalem red actalibi do eẽ ñ potests̃
malum est maleutibonis: itabonum beneutimalis:
Dequare alias. maxime contrauos her&icos pelagͥnos
diligentius disputaui: De abra ham quod dixi
& hac oboedientia pater ille abraham quis ine
uxore non fuit esse sine unico filio & ase occiso
paratus fuit: Nonsatis approbo: magis enim
filiũ siess& occisus resuscitationesibi mox fuisse
reddendum credidisse credendus est : sicut
inepistala legitur quae est adebreos Hic
liber sic incipit : qnm̃unus quis quae homo
humani generis parsest. A HUirri
ostea quamscripsi debono coniuli
x pectabatur utscriberem
descã uir ginitate nec distuli: adquerd dĩ
munus & quam magnum & quanta humilitate
custodiendum ess& uno sicut potui uolumine
ostendii
no con¬
nuper edidi mus
eridem tempus de genesi libros duodecĩ
scripsi: ab & ordio donec de paradiso
dimissus est adami & flamina rõphea
positaest custo dire uiam ligni uite.
Cumautem a hoc usquaeundecim libri

Expanded text:
refrenante in usum naturalem redacta libido esse non potest. malum est male uti bonis, ita bonum bene uti malis, de qua re alias, maxime contra nouos hereticos Pelagianos diligentius disputaui. de Abraham quod dixi: ex hac oboedientia pater ille Abraham, qui sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit, non satis approbo. magis enim filius si esset occisus, resuscitatione sibi mox fuisse reddendum credidisse credendus est, sicut in epistula legitur, quae est ad Hebreos. Hic liber sic incipit: Quoniam unusquisque homo humani gPosteaquam scripsi de Bono Conjugali, exspectabatur ut scriberem de Sancta Virginitate, nec distuli: atque id Dei munus, et quam magnum, et quanta humilitate custodiendum esset, uno, sicut potui, volumine ostendi. no Connuper edidimus. idem tempus de Genesi libros duodecim scripsi ab exordio, donec de paradiso dimissus est Adam et flammea romphaea posita est custodire viam ligni vitae. Cum autem ad hoc usque undecim libri
Abbreviated transcription (Latin):
inuene non prae propere d&estandum. Sed
adhuc ducendum quanta potui lenitate tractaui:
Q abeo  scripta coreccionis eius accepi: Huius
operis liber adrenatum sic incipit: Sinceritatẽ
tuam erganos: Ad p&rumautem siçdnõ dilectissimo
patri & conpresbitero p&ro: duorum ueronouis¬
simorum aduincentium uictorem: primus sic
incipit: quo tmim adte scribendum putauil XXXIII
Adpoll epaiuꝰ deadul teroipis coprusins. Hreui II.
cripni duos libros de comugiis
adulterinis: quantum potui secundũ
scripturas cupiens soluere
Difficillimam questionem: quod
utrum
enodatissimae seceri
uescio immouero non meperue¬
nisse adhuius rei perfeccionem sentio
quamuis multos sinus eius a perueri
q uodiudicare poteri: quis quis intellegent᷑
legit: Huius operis primus liber sic incip̃:
prima quaestio est frater dilectissimae
onistae siue cuius lib& eorum quorum
Ciror opmnatur quo distum non ds̃ focerit
necds̃ legis quaeda ta est permoysen& propi¬

Expanded text:
iuuenem non praepropere detestandum, sed adhuc docendum quanta potui lenitate tractaui et ab eo scripta correctionis eius accepi. Huius operis liber ad Renatum sic incipit: Sinceritatem tuam erga nos; ad Petrum autem sic: Domino dilectissimo patri et conpresbytero Petro; duorum uero nouissimorum ad Vincentium Victorem primus sic incipit: Quod mihi ad te scribendum putaui. CAPVT LXXXIII. AD POLLENTIVM DE ADVLTERINIS CONIVGIIS LIBRI II. cripsi duos libros de coniugiis adulterinis, quantum potui, secundum scripturas cupiens soluere difficillimam quaestionem. quod utrum enodatissime fecerim, nescio; immo uero non me peruenisse ad huius rei perfectionem sentio, quamuis multos sinus eius aperuerim, quod iudicare poterit, quisquis intellegenter legit. Huius operis primus liber sic incipit: Prima quaestio est, frater dilectissime onistae siue cuiuslibet eorum, quorum error opinatur, quod istum mundum non deus fecerit nec deus legis, quae data est per Moysen, et prophe
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s. filius dĩ uiui.Acsic p&rus abhac p&ra
appellatus personam a ecclesiae figurar&
Quȩ super hano p&ram aedificatur. Macceprt
claues regni caelorum: Nonenim dictum
illi est. Tues p&ra sed tues p&rus : p&ra
autem erat xp̃s. Quem confessus si mon
sicut & tota aecclesia conficetur dictus est
P&rus: harum autem duarum sententiarũ
quȩ sit probabilior eligat lector: alio loco dixi¬
sibi Atquesiuit mortem deserens dm̃ & ad¬
quirit Quinon redit addm̃ secundum

Expanded text:
Christus, filius dei uiui, ac sic Petrus ab hac petra Christus, filius dei uiui, ac sic Petrus ab hac petra appellatus personam ecclesiae figuraret, quae super hanc petram aedificatur et accepit claues regni caelorum. non enim dictum illi est: tu es petra, sed: tu es Petrus. petra autem erat Christus, quem confessus Simon, sicut et tota ecclesia confitetur, dictus est Petrus. harum duarum autem sententiarum quae sit probabilior, eligat lector. Alio loco dixisibi adquisiuit mortem deserens deum et adquirit, qui non redit ad deum, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
non alico carminis genere id fieri uolui¬
m&rica adaliqua
uerba que uulgo minussunt usitata
conpeller&. Iste psalmus sic incipit: õnes
quigaud&is¬
depace modo uerum iudicate :
quod eius ypops al maest :X conarra
ibrum&iam contra epistolam donati qͥ partis
Donati secundus post maiorinum
ep̃s aput carthaginem fuit eodem
pres biteri mei tempore scripsi. inqua e pistula
ille agit Ut nonnisi meius communionae
baptis ma xp̃i esse credatur : Cuinos contra¬
dicimus in hoc libro: in quodixi quodam loco
de apostolo p&ro : Quodinillo tamquam
in p&ra fundatasit a ecclesia: quisensus
&iam cantatur oremultorum inuersibus
beatissimi ambrosii.Uibi degallo gallinatio
ait. Hoc ipsȩꝰ p&re aecclesiae sanente
culpam diluit. Sed sciome poste a sepissime
sic &xposusse quod adnõ dictumest. Tues
p&rus & super hanc p&ra aedificabo a eccle¬
siam meam: Vt superhunc intelleger &ur
quem confessus est p&rus dicens.Tues

Expanded text:
non aliquo carminis genere id fieri voluimetrica ad aliqua verba quae vulgo minus sunt usitata compelleret. Iste Psalmus sic incipit: Omnes qui gaudde pace, modo uerum iudicate, quod eius ypopsalma est. CAPVT XX. CONTRA Librum etiam contra epistulam Donati, qui partis Donati secundus post Maiorinum episcopus apud Carthaginem fuit, eodem presbyterii mei tempore scripsi; in qua epistula ille agit, ut non nisi in eius communione baptisma Christi esse credatur. cui nos contradicimus in hoc libro. In quo dixi quodam loco de apostolo Petro, quod in illo tam- quam in petra fundata sit ecclesia. qui sensus etiam cantatur ore multorum in uersibus beatissimi Ambrosi, ubi de gallo gallinacio ait: hoc ipse, petra ecclesiae, canente culpam diluit. sed scio me postea saepissime sic exposuisse, quod a domino dictum est: tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam, ut super hunc intellegeretur, quem confessus est Petrus dicens: tu es
Abbreviated transcription (Latin):
uenerat sedprior parua pars eius quanta potiui
caeleritate &ueritate Respondii a&um¬
ipsa epistala est ad nostros : Sedideo inter libros
hab&ur : quia c&eri duo in eadem causa librisunt:
Hostea quippe inuenimus totamȩi quaetura¬
diligentia respondi quanta fausto manieheo
uerba scilic& eius subeius nomine prius ponens
particulatim & submeo per singulares ponsionẽ
meam : Sedprius quod scripseram ante quã
totam repperiremus. peruenit ad p&ilianum:
& iratus respondere conatusest inmepotius dicens
quid quidei libuit. in causa uero omnino defici¬
ens: quod cumpomt Conlatis utrius quaenrm̃
scriptis facillime aduerti tamen propterardiores
hoc ipse respondendo demonstrare curauĩ sicest
additus eidẽ operinr̃o libeptertius: Hocopus
in primo libro sicincipit: nostis nossae peuoliusa

Expanded text:
uenerat, sed prior parua pars eius, quanta potui celeritate et ueritate respondi. ipsa epistula est ad nostros, sed ideo inter libros habetur, quia ceteri duo in eadem causa libri sunt. postea quippe inuenimus totam eiqudiliuerba scilicet eius sub eius nomine prius ponens particulatim et sub meo per singula responsionem meam. sed prius, quod scripseram, antequam totam reperiremus, peruenit ad Petilianum, t iratus respondere conatus est in me potius dicens. quidquid eum libuit, in causa uero omnino deficiens. quod cum possit conlatis utriusque nostrum scriptis facillime aduerti, tamen propter tardiores hoc ipse respondendo demonstrare curaui. sic est additus eidem operi nostro liber tertius. Hoc opus in primo libro sic incipit: Nostis nos saepe uolu
Abbreviated transcription (Latin):
& rectissime inquirunt : Primi ergo sunt iam in ipsa
possessione. alteri inuia quatamencertissimae
peruenitur: in his uerbis meis si illi quiiam inue¬
nerunt quos in ipsa possessessione iam esse diximus
sic accipiantur beatissimi. ut non in hacuita sed inea
quam speramus. & adquam perfidei ui amtendimus
sint: non h ab &ifte sensus errorem: ipsienim iudicandi
sunt quod querendum est inuenisse : qui iam ibi sunt
quonos querendo & credendo. Idest uiam fidei
tenendo cupimus peruenire. Siautem in hac uita
isti esse putanturͥ uel fuisse : iouerum esse non mihi
uid&ur: non quia in hacuita nihil uerum omnino

Expanded text:
 rectissime inquirunt. primi ergo sunt iam in ipsa possessione, alteri in uia, qua tamen certissime peruenitur. in his uerbis meis, si illi, qui iam inuenerunt, quos in ipsa possessione iam esse diximus, sic accipiantur beatissimi, ut non in hac uita, sed in ea, quam speramus et ad quam per fidei uiam tendimus, sint non habet iste sensus errorem; ipsi enim iudicandi sunt quod quaerendum eat inuenisse, qui iam ibi sunt, quo nos quaerendo et credendo, id est uiam fidei tenendo, cupimus peruenire. si autem in hac uita isti esse putantur uel fuisse, id uerum esse non mihi uidetur, non quia in hac uita nihil uerum omnino
Abbreviated transcription (Latin):
sensura non sit quando erit optima que madmodũ
hiceis carendo fit melior. Hicopus hab& auertere
sea carnalibus sensibus adintellegibilia cãpienda
quia infirmaest & minus idonea utris quȩ simul
adhibere intentionem suam: & in his corporalibus
nunc inlitebra cauenda est. quam diu anima
in lici ad dilectationẽ turpem potest Tuncautẽ tã¬
firmaerit ad quae perfecta ut numeris corporalib
Non auertaitur a contemplatione sapientiae
& ista sentiat eos Vt non inliciatur abeis neceis carendo

Expanded text:
sensura non sit, quando erit optima, quemadmodum hic eis carendo fit melior. hic enim opus habet auertere se a carnalibus sensibus ad intellegibilia capienda, quia infirma est et minus idonea utrisque simul adhibere intentionem suam, et in his corporalibus nunc inlecebra cauenda est, quamdiu anima inlici ad delectationem turpem potest. tunc autem firma erit atque perfecta, ut numeris corporalibus non auertatur a contemplatione sapientiae et ita sentiat eos, ut non inliciatur ab eis nec eis carendo
Abbreviated transcription (Latin):
ribus fiunt. Vt ne comnia cognoscere. necea quae cog¬
noscimus enumerare possimus: & alio loco illud
quod dixi sicutait apostolus Onmneͥs ordo dõ est. non
eisdem uerbis Hoc dixit apostolus. Quamuis eadem
uideatur esse sententia: Ait quippe ille: quae autem
sunt. adõ ordinata sunt : & alibi: prorsus inquam
nemonus fallat: quid quid recte uituperatur. in me¬
lioris conparatione resputur. Hoc desubstantiis¬
Adque naturis dicamest: inde enim disputa batur. non de

Expanded text:
ribus fiunt, ut nec omnia cognoscere nec ea, quae cognoscimus, enumerare possimus. Et alio loco illud, quod dixi: sicut ait apostolus: omnis ordo a deo est, non eisdem uerbis hoc dixit apostolus, quamuis eadem uideatur esse sententia. ait quippe ille: quae autem sunt, a deo ordinata sunt. et alibi: prorsus, inquam, nemo nos fallat: quidquid recte uituperatur, in melioris conparatione respuitur. hoc de substantiisatque naturis dictum est; inde enim disputabatur, non de
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum intrauit in mundum: nonenim nulli homini
Sednulli naturae dixi peccata nocere nisi sua: Item ineo
quod paulo postdixi. Nullumesse malum naturale :
possunt quaerere similem latebram nisi hocdictum adnat᷑ã
talem referatur. Qualis sine uitio primitus condita est :
Ipsaenim uere & propriae naturae hominis dicitur
Trans lato autem uerbo utimur. Vtnaturam dicamus
Etiam quali nascitur homo: secundum quam locutionẽ
dixit apostolus Fuimus enim & nos aliquando natura
filiuirae. sicut & co&eri Hocopus sic incipit: sielȩgerent
manichei
quos decoͥeperint

Expanded text:
peccatum intrauit in mundum; non enim nulli homini, peccatum intrauit in mundum; non enim nulli homini, sed nulli naturae dixi peccata nocere nisi sua. item in eo, quod paulo post dixi, nullum esse malum naturale, possunt » quaerere similem latebram, nisi hoc dictum ad naturam talem referatur, qualis sine uitio primitus condita est. ipsa enim uere ac proprie natura hominis dicitur, translato autem uerbo utimur, ut naturam dicamus etiam, qualis nascitur homo, secundum quam locutionem dixit apostolus: fuimus enim et nos aliquando natura filii irae sicut et ceteri. Hoc opus sic incipit: Si eligerent Manichei, quos deciperent