comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non potest consistere ut non corruat impulsa a uentis & im¬
brib. ita oꝑa ñ possunt esse bona neq do accepta sine fide ꝑ¬
fecta: quia sine fide impossibile ẽ placere dõ. & sicut domus
firmũ fundamentũ habens immota ꝑmanet. ita qͥcũq sinceriꝰ¬
bit: qr uistus ex fide iuuit. Sed sicut fundam̃tũ sine structu¬
ra parietũ nichil utilitatis habet: ita quicũq fidem sine: oꝑib
habere uidetur. ñ ideo ꝑfectus habebitur: quia fides sine oꝑib
mortua ẽ. Quaꝓpt̾ exornanda est bonis oꝑib: ut qđ credimꝰ
corde. confitemur ore. bona oꝑa sectando studeamꝰ decorare.
Fundam̃tũ gꝰ aliud. nemo philosophoꝵ. nemo pseudo apłoꝵ.
nemo hereticoꝵ potest ponere p̃ter id quod positũ ẽ: qđ est

Expanded text:
non potest subsistere, ut non corruat impulsa a ventis et imnon potest subsistere, ut non corruat impulsa a ventis et imbribus: ita opera non possunt esse bona neque Deo accepta sine fide perfecta, quia sine fide impossibile est Deo placere; et sicut domus firmum fundamentum habens immota permanet, ita quicunque verbit, quia justus ex fide vivit . Sed sicut fundamentum sine structura parietum nihil utilitatis habet, ita quicunque fidem sine operibus habere videtur, non ideo perfectus habebitur, quia fides sine operibus mortua est . Quapropter exornanda est bonis operibus, ut quod corde credimus, confiteamur ore, et bona opera sectando studeamus decorare. Fundamentum ergo aliud nemo philosophorum, nemo pseudoapostolorum, nemo haereticorum potest ponere praeter id quod positum est, quod est
Abbreviated transcription (Latin):
nam imitando: non alia p̾dicans. quã quȩ ab ipso ꝑcipie¬
bat. & in m̃te uidebat. Uel sapiens architectus est. qui suꝑ
aliud fundam̃tũ non ponit suũ. ne sit infirmũ: s suꝑ uiuã
t̾ram. Similit̾ paulus ut sapiens architectus fundam̃tum
posuit : qr corinthiis ipse pͥmꝰ p̾dicauit. Nullus enĩ ante ip¬
sũ fundam̃tũ fidi in illis locauerat. Aliꝰ autẽ aut bonꝰ aut
malus edẏficator. aut oꝑator. uideat & conside̾t qͦmͦ suꝑedifi¬
cet: ut scdm firmitatem fidĩ siue fundam̃ti ꝓcedant parietes:
idest bona oꝑa. fundam̃tũ aliud nemo potest ponere p̾ter io
fidem xͥ iħu. Qui bene fundam̃to comparatur: qr sic̃ in do¬
mo primũ fundam̃tũ ponit᷑. ac deinde parietes eriguntur.:
ita primũ fides collocanda est in cordib auditoꝵ. ac deide.
bona oꝑa debent surgendo apparere. E sicut domꝰ sine. funda¬
into si fuerit. uel si fundam̃tũ infirmũ e ñ solidũ habuerit¬

Expanded text:
nam imitando, non alia praedicans quam quae ab ipso percipiebat, et in mente videbat; vel, sapiens architectus est qui super arenam fundamentum non ponit suum, ne sit infirmum, ne super vacuam terram: similiter Paulus, ut sapiens architectus, fundamentum posuit, quia Corinthiis ipse primum praedicavit. Nullus enim ante ipsum fundamentum fidei in illis locaverat: alius autem, bonus aut malus aedificator vel operator, videat, et consideret quid superaedificet, ut secundum firmitatem fidei sive fundamenti procedant parietes, id est bona opera. Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter id i Jesu, quae bono fundamento comparatur; quia sicut in domo primum fundamentum ponitur, ac deinde parietes eriguntur, ita primum fides collocanda est in cordibus auditorum, ac deinde bona opera debent surgendo apparere: et sicut domus sine fundamento si fuerit, vel si fundamentum infirmum et non solidum habuerit
Abbreviated transcription (Latin):
in comp̾hensibilis & incorporeus. homo fieri posset: nec esse
credibile ut uirgo hominẽ sine semine. uirili conciꝑet.
aut post partũ uirgo esse posset: nec posse. fieri ut homo
post mortem de puluere t̾re: resurgeret. E alia luculentis¬
simo sermone ꝓferebant. & ut credat᷑ stultũ eẽ dicebant:
ido qr ipsi ꝑ humanã sapientiã penetrare ñ ualebant. Spi¬
ritalis autẽ uir diiudicat omĩa. idest discernit & ꝓbat oĩa.
quȩ audit. uidet. cogitat. qͥd uerũ & falsũ. quid sit bonũ
& malũ. & cognoscit uera esse que p̾dicamꝰ: uel discernit
omĩa genera hominũ carnaliũ. Ipse aute a nemine iudica¬

Expanded text:
incomprehensibilis et incorporeus homo fieri posset, et nec esse incomprehensibilis et incorporeus homo fieri posset, et nec esse credibile ut virgo hominem sine virili semine conciperet, aut post partum virgo esse posset, nec posse fieri ut homo post mortem de pulvere terrae resurgat, et alia luculentissimo sermone proferebant: et ut hoc credatur stultum esse dicebant, ideo quia ipsi per humanam sapientiam penetrare non valebant. Spiritalis autem vir dijudicat omnia, id est discernit et probat omnia quae audit, videt, et cogitat: quid sit verum et falsum, quid sit bonum et malum, et cognoscit vera esse quae praedicamus, vel discernit om
Abbreviated transcription (Latin):
miracłoꝵ uirtute spiritalib uiris qui possunt penetra¬
re sp̾cttilia que dicimꝰ: sp̾italia mysteria comparantes.
Quod tunc fit: quando capatiorib duuna cõmittuntur
ratione ñ bene utit᷑. qr ñ putat aliqͥd esse post mortem:
sapit. Quaꝓpt̾ & animalis dictus ẽ ab anuna. carnalis a
carne: eo qđ totus conter ex anima & carne. Stulticia ẽ
enĩ illi. subaudis qđ audit de mysteriis dĩ. & non . potest
intelligere. quia sp̃italiter examinat᷑. id÷ discutitur ꝙ
diuidicat᷑: idest dũ non potest intelligere qd̾ audit. nec
uult credere. a spiritalib uiris duudicatur & condempnat᷑
Philosophi humana sapientes. & heretici apud chorintios
degentes ut faciliꝰ animos auditoꝵ ꝑu̾tere possent. & a
rectitudinis statu deicere. sua praua dogmata honesto ser¬
mone polibant: idoq dix̃ apłs parũꝑ suꝑiuis. non loqͥm᷑
nos in uerbis doctis humane sapientie. Dicebant enim
culto sermone quod humana natura non reciꝑet. ut deus

Expanded text:
miraculorum virtute, spiritalibus viris qui possunt penetrare quae dicimus, spiritalia mysteria comparantes. Quod tunc fit, quando capacioribus divina committuntur ratione non bene utitur, quia non putat aliquid esse post mortem satur. Ideoque animalis dictus est ab anima, carnalis a carne, eo quod totus ex anima constet et carne. Stultitia est enim illius, subaudis quod audit de mysteriis Dei; et non potest intelligere, quia spiritaliter examinatur, id est, discutitur et dijudicatur. Et quia homo non potest intelligere quod audit, nec vult credere, a spiritalibus viris dijudicatur et condemnatur. Philosophi mundana sapientes, et haeretici apud Corinthios degentes, ut facilius animos auditorum pervertere possent, et a rectitudinis statu deficere, sua prava dogmata honesto sermone poliebant. Ideoque dixit parumper superius: Non loquimur nos in verbis doctis humanae sapientiae. Dicebant enim culto sermone quod humana natura non reciperet ut Deus
Abbreviated transcription (Latin):
meo. id÷ laudes refero deo meo semꝑ ꝓ uobis. Cũ dicit apłs
gras ago do meo. id laudes: ñ sine causa addidit meo.
Cũ eñi om̃iũ creaturarũ unus sit ꝑ naturã atq potentiam
rito fidei iusticie eiꝰ cultores esse ꝓbantur: sicut pauli apłi
do semꝑ ꝓ salute illoꝵ: cũ nemo hominũ semꝑ possit intent¬
ẽẽ in orationib aut gratiarũ actionib : nam sicut in scrip¬
turis patrũ legimꝰ: apłs ab hora prima usq ad qͥntã. labori
manuũ insistebat. Ab hora autẽ quinta usq decimã. p̃dica¬
tioni oꝑam dabat. P ost decimã uͦ. iterũ ꝓcurabat pauꝑum¬

Expanded text:
el laudes refero Deo meo, semper pro vobis. Cum dixit Apostolus: Gratias ago Deo, id est laudes, non sine causa addidit meo. Cum enim omnium creaturarum unus sit per naturam atque potentiam,rito fidei et justitiae ejus cultores esse probantur, sicut beati Pauli Deo semper pro salute illorum, cum nemo hominum semper possit intentus esse orationibus aut gratiarum actionibus. Nam sicut in scripturis Patrum legimus, Apostolus ab hora prima usque ad quintam operi manuum insistebat; ab hora autem quinta usque ad decimam praedicationi operam dabat; post decimam vero iterum, procurabat pau
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m iminolatꝰ est. xp̃c. P ascha appellabat᷑ festiuitas quã ce¬
lebrabant uidei ꝑ singłos annos ob memoriã egressionis sue
de t̾ra egypti: et agnꝰ immolabat᷑ in eadẽ festiuitate. & ap¬
labat᷑ pascha. sic̃ discipłoꝵ uerbis ostendit᷑: qͥ dñt domino

Expanded text:
nostrum immolatus est Christus. Pascha appellatur festivitas, quam cenostrum immolatus est Christus. Pascha appellatur festivitas, quam celebrabant Judaei per singulos annos ob memoriam egressionis suae de terra Aegypti, et agnus qui immolabatur in eadem festivitate appellabatur pascha, sicut discipulorum verbis ostenditur, qui d
Abbreviated transcription (Latin):
accepit dilectionẽ dĩ & ꝓximi. cognitionẽq sc̃e trinitatis. &¬
p̃dicauit. asie. europe. & africe. donec ferm̃taret᷑ totu: idest
donec ꝑ quadrifidũ orbem istam p̾dicationẽ sparggͥet : & ex
om̃ib gentib ad fidem. xͥ traheret. P onit᷑ & ꝓ mala doctͥna
& mala conu̾satione : ut idem redemptor nr̃ ait. Cauete a
ferm̃to phariseoꝵ: idẽ a mala illoꝵ doctrina: & cauete a fer¬
m̃to herodis. idest ab homicidio illiꝰ & adulterio. Sic in hoc¬
loco ponit᷑ ꝓ conu̾satione ueteris hominis. & ꝓ mala doctrina.
qr erãt apud corinthios pseudo apłi qͥ prauã doctrinã semi¬
nabant int̾ illos: quam p̾cepit apłs sꝑnere. Ut sitis noua
consparsio. sic̃ estis arimi. fe̾rm̃tũ greco uocabulo. dr ⁊imã:
sic̃ noui effecti estis ab om̃ib peccatis originalib ⁊ actualib
in baptismate. manentes sine ⁊ imã. idest sine peccato: in qͣn¬
tũ humana fragilitas cũ di adiutorio ualet. Etenim pascha

Expanded text:
ae dilectionem Dei et proximi cognitionemque sanctae Trinitatis praedicavit Asiae, Europae et Africae, donec fermentaretur totum, id est, donec per quadrifidum orbem istam praedicationem spargeret, et ex omnibus gentibus ad fidem Christi traheret. Ponitur et pro mala doctrina et mala conversatione, ut idem Redemptor noster ait: Cavete autem a fermento Pharisaeorum , id est a mala illorum doctrina: et cavete a fermento Herodiso pro conservatione veteris hominis, et pro mala doctrina: quia erant apud Corinthios pseudoapostoli, qui pravam doctrinam seminabant inter illos, quam praecepit Apostolus spernere. Ut sitis nova conspersio, sicut estis azymi. Fermentum, Graeco vocabulo dicitur zyma, sicut novi effecti estis ab omnibus peccatis originalibus et actualibus in baptismate, manentes sine zyma, id est sine peccato, in quantum humana fragilitas cum Dei adjutorio valet. Etenim pascha
Abbreviated transcription (Latin):
ob causã supͦ memoratã. So gͥ est appollo ueo uͦ paulus
Subaudꝰ. nicħ comparatione xͥ. Et ipse. expouit quid suit
ministrat: qui recte p̾dicat. E uniciuq sic conueuit mani¬
trare : sic̃ dñs ministeriũ dedit. E go plantari. p̾dicando

Expanded text:
ob causam supra memoratam. Quid est Apollo? quid vero Paulus? ob causam supra memoratam. Quid est Apollo? quid vero Paulus? subaudinuit. Ille ministrat qui recte praedicat, et unicuique sicut convenit ministrat, sicut Dominus ministerium dedit. Ego plantavi, praedican
Abbreviated transcription (Latin):
homo. instruat & doceat siue corrigat ipsũ dm̃ & dicat. hoc
& illud non bñfecisti: ita debes corrigere istud. & ita melicrare
illud:  sub̃. nullus. Insuꝑ magnificabit & laudabit sensum
dñi & intellectũ eiꝰ atq potentiã: si cognouerit ab illo omĩa
esse facta: dicens eũ sapienter cuncta fecisse. Nos autem
lio: Et est sensus. Ideo qr nemo potest penetrare indellectũ cs sã¬
pentian dera ipso conante: iecireo uemo debet dubut ataten
iteariera non sint quȩ dicinꝰ: de natuutate & humaniouielib¬
quiaos toñi scm̃ habemꝰ. Non potui uob lodͥ quasi spualib.
carditate sensus ur̃ĩ non mei p̃peditꝰ. Needũ enĩ poteratis
subaudis mẏsteria cdiuuitatis. xpĩ capere. E ne illi dicerennto
poslui .: subdidit. nec ñẽ qͥdem potestis: in futurũ tam̃ donante
filiꝰ sũ: aliꝰ. eigo appollo: nonne homines estis. Sia nonne
carnaliter sapitis: fideliũ apłoꝵ nomina. ꝓ falsoꝵ ponite

Expanded text:
baudis homo, instruat, et doceat, sive corrigat ipsum Dominum, et dicat: Hoc et illud non bene fecisti, ita debes corrigere istud, et ita meliorare illud? subaudis nullus. Insuper magnificabit et laudabit sensum et intellectum Domini atque potentiam, si cognoverit ab illo omnia esse facta, dicens eum sapienter cuncta fecisse. Nos autem lio; et est sensus: ideo quia nemo potest penetrare intellectum et sapientiam Dei, nisi ipso donante, idcirco nemo debet dubitare quin ista vera sint quae dicimus de nativitate et humanitatees, non potui vobis loqui quasi spiritalibus, tarditate sensus vestri, non mei praepeditus. Nondum enim poteratis, subaudis mysterium Divinitatis Christi capere. Ne illi dicerent: modo possumus, subdidit: Nec nunc quidem potestis: in futurum tamen Deo filius sum; alius autem: Ego Apollo; nonne homines estis? id est: nonne carnaliter sapitis? Fidelium apostolorum nomina pro falsorum ponit
Abbreviated transcription (Latin):
non hab̾ent. E qͥd seqͥtur: nunc autẽ excusationẽ ñ habent
de peccato suo. E quauis dm̃ esse nescirent. tam̃ qr rem un¬
piam faciebant & iniustam igͣnocentẽ dampnantes non erais
nescii: idoq rei tenent᷑. Alio modo. Principes huiꝰ scł̃i possumꝰ
intelligere aerias potestates. demones iudeł ꝑ hunc aerẽ dis¬
curentes: de qͥb dr in epła ad ephesios. Non ẽ nob̃ collucta

Expanded text:
non haberent . Et quid sequitur: Nunc, inquit, excusationem non habent de peccato suo. Et quamvis Deum esse nescirent, tamen, quia rem impiam faciebant et injustam, innocentem damnantes, non erant nescii, ideoque rei tenentur. Alio modo: principes hujus saeculi possumus intelligere aereas potestates, daemones videlicet per hunc aerem discurrentes,
Abbreviated transcription (Latin):
uus fieret in diem dnĩ. Expurgate inquit uetꝰ fermentum.
idest. illũ fornicatorẽ qͥ incestũ ꝑpetrauit uxorem patris acci¬
piendo. Quem iccirco uetus ferm̃tũ apellat: qr in conu̾satiõe
et peccato ueteris hominis ade adhuc erat positus: qͥ primꝰ
peccauit. Onine enim peccatũ: ad uetere̾ hominẽ ꝑtinet.
Ponit᷑ etiam ferm̃tũ. aliquando ꝓ bona doctrina: aliquando
ꝓ mala. Pro bona ponitur: ut in eugłio scdđ̾m matħm ait dñs¬

Expanded text:
fieret in die Domini: Expurgate, inquit, vetus fermentum, id est fornicatorem qui incestum perpetravit, uxorem patris accipiendo. Quem idcirco vetus fermentum appellat, quia in conversatione et peccato veteris hominis Adae adhuc erat positus qui primus peccavit. Omne enim peccatum ad veterem hominem pertinet. Ponitur etiam fermentum aliquando pro bona doctrina, aliquando pro mala. Pro bona ponitur, ut in Evangelio secundum Matthaeum, ait D
Abbreviated transcription (Latin):
philosophis. Spc̃ enĩ scs qui est in nob̾ omĩa scrutat᷑. id
omĩa secreta inuestigat. Non solũ secreta coediũ. sed etiã
ꝓfunda subaudis mysteria dĩ. & p̃sentiã illiꝰ: qr uniꝰ substan¬
tie ẽ cũ patre & filio. Quis enĩ scit hominũ que st̃ in
corde hominis: nͥ spc̃ hominis qui in ipso ẽ sub̾ nullus¬
Et ẽ sensus. Sicut que st̃ hominis nemo nouit nͥ sp̃e hõis

Expanded text:
us. Spiritus enim sanctus qui est in nobis omnia scrutatur, id est, omnia secreta investigat, et non solum secreta cordium, sed etiam profunda, subaudis mysteria Dei, et praescientiam illius, quia unius substantiae est cum Patre et Filio. Quis enim scit hominum quae sunt in corde hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est? subaudis nullus. Est sensu
Abbreviated transcription (Latin):
regabant illi qđ filius di non esset natus ex uirgine sine se¬
mine uiri. eo qđ humana natura hoc non admitteret. dum
p inuocationẽ eiꝰdem filii di apłi mortuos suscitabant. euacua¬
batiir. s destruebat᷑ eoꝵ sapientia: & illi stulti reputabantur
Segs apłi sapientiã humanã ñ loquebant᷑: qͥd p̃dicabant:

Expanded text:
verbi gratia: negabant illi quod Filius Dei esset natus ex virgine sine semine viri, eo quod humana natura hoc non admitteret; dum per invocationem ejusdem Filii Dei apostoli mortuos suscitabant, evacuabatur et destruebatur eorum sapientia, et ipsi stulti reputabantur. Si ergo apostoli sapientiam humanam non loquebantur, quid praedicabant?
Abbreviated transcription (Latin):
nob sapientia a do patre. Non debemꝰ puerilit̾ intelligere fuliũ
dĩ scđm diuinitatẽ eẽ factũ. s genitũ a do patre ante omĩa
scła : licet scđm humanitatem factus sit in utero uirginali oꝑe
ut nob̵ fieret sapientia: & nos faceret sapientes. ⁊̃ ale quid
in psalmo habetur. factus ẽ mͥ dominus in refugiũ. Q uod ni¬
cħ est aliud: nͥ factũ est ut in illo refugiũ habemꝰ. E ꝓͣpheti¬
cis libris. factũ est u̾bũ dnĩ ad iohel. & ad osee: idest factũ
ut loqueretur u̾bũ dñi ad iohel. Uerbũ et̾enĩ domini ñ est
factũ.: s genitũ. Dicamꝰ & aliter. fãctus ẽ nob̃ sapientia a do
patre. idest ille qͥ est genitus ante omĩa scła factus ẽ homo
ut nos faceret sapientes. Simili modo factus ẽ nob̾ iusticia.
q nos iustificat. Ꝙ sc̃ificatio. qi scõs nos facit: a scificat per

Expanded text:
Filium Dei secundum divinitatem esse factum, sed genitum a Deo Patre ante omnia saecula, licet secundum humanitatem factus sit in utero virginali operut nobis esset sapientia, et nos faceret sapientes. Tale quid in Psalmo habetur: Factus est mihi Dominus in refugium , quod nihil est aliud nisi, factus est, ut in illo refugium haberemus. Et in propheticis libris: Factum est Verbum Domini ad Joel et ad Osee, id est, factum est ut loqueretur Verbum Domini ad Joel: Verbum etenim Domini non est actum, sed genitum. Dicamus et aliter: Factus est nobis sapientia a Deo Patre, id est, ille qui est genitus ante omnia saecula, factus est homo, ut nos faceret sapientes. Simili modo factus est nobis. Et justitia, quia nos justificat, et sanctificatio, quia sanctos nos facit, et sanctificat nos per
Abbreviated transcription (Latin):
in .xͦ: idest in doctrina fidei xͥ: s non multos patres potestis
habere. Pedagogi đur. eo qd̃ pedib agant. idest educant. siue
acceꝑunt multos pedagogos. ñ solũ bonos sed etiam malos: pse¬
udo uidelicet apłos. Quappt̾ ipse dicit. L icet multoᷤ magistroᷤ
& doctores habeant. tam̃ non possunt habere multos patres:
theũ : qͥ est fidelis in domino. Latenter eos ꝑcutit: & in laude
istius uituꝑat illos. Q uasi dicat. uos ñ estis fideles. Qͥ uos con¬
monefaciat uias meas : idest qͥ uos cõmoneat et adnuntiet qͥd

Expanded text:
in Christo, id est in doctrina fidei Christi, sed non multos patres potestis in Christo, id est in doctrina fidei Christi, sed non multos patres potestis habere. Paedagogi dicuntur eo quod pedibus agant, id est ductent, sive acceperunt multos paedagogos, non solum bonos, sed etiam malos, pseudo videlicet apostolos. Quapropter ipse dicit: Licet multos magistros et doctores habeant, tamen non possunt habere plures patres, us et fidelis in Domino. Latenter eos percutit, et in laude ipsius vituperat illos, quasi dicat: Vos non estis fideles. Qui vos commonefaciat vias meas, id est, qui vos commoneat et denuntiet et quid
Abbreviated transcription (Latin):
manib nr̃is. Iaborabat paulus scenofactoria arte. a pͥma
decimã: qm̃ nolebat a corinthiis aliqͥd accipe. neq ab aliis
auditorib: ut libere potuisset eoꝵ uitia redarguere & corri¬
ꝑe. M aledicim̃. idest blasphemam᷑ ab infidelib quasi magi
malefici. atꝙ sacrileggi: & benedimꝰ p̃dicando illis xp̃m. Blas¬
phemamꝰ quasi seductores: & obsecramꝰ. subaudis. ut libere
audiant doctrinã dñi. quam illi decestant᷑ uelut blasphemi¬
am. petimꝰq ut dent nobis locũ reddende rationis: qua ma¬
ma. idest despectissimi & uilissimi hominũ. Peripsima est
ꝓprie limatura et rasura exis. aut alicuiꝰ metalli. uel purga¬
m̃tũ pomi: siue qͥsquilie domꝰ. Non ut confundam uos hec
scribo: idest ñ ut uerecundari uos faciam: s ut filios meos
karissimos moneo. quid agere in exemplũ patris debeatis.
uel indico uobis qualia ꝑferam. ut & uos similia non dubite¬
tetis sustinere ꝓ.xͦ. Nam si decem milia pedagogoꝵ habeatiᷤ

Expanded text:
us nostris. Laborabat Paulus scenofactoria arte a prima cimam insistebat: quoniam nolebat a Corinthiis aliquid accipere, neque ab aliis auditoribus, ut libere posset eorum vitia redarguere et corripere. Maledicimur, id est blasphemamur ab infidelibus, quasi magi, malefici, atque sacrilegi, et benedicimus praedicando illis Christum. Blasphemamur quasi seductores, obsecramus, subaudis ut libere audiant doctrinam Domini, quam illi detestantur velut blasphemiam; petimusque ut dent nobis locum reddendae rationis, quo mamnium peripsema, id est despectissimi et vilissimi omnium. Peripsema est proprie limatura et rasura aeris, aut alicujus metalli, vel purgamentum pomi, sive quisquiliae domus. Non ut confundam vos, haec scribo, id est, non ut verecundari vos faciam, sed ut filios meos charissimos moneo quid agere in exemplum Patris debeatis, vel indico vobis qualia perferam, ut et vos similia non dubitetis sustinere pro Christo. Nam si decem millia paedagogorum habeatis
Abbreviated transcription (Latin):
tes. ꝑ quas sperant se sapientes esse. illã ad nichilũ dedu¬
cit: & stultã eẽ manifestat. Ubi sapiens:  ybi scriba: hoc
ad uideoꝵ sapientes: ad seribas uidelicet & phariseos ꝑtinet
bi inquisitor. uel conqͥsitor hutꝰ scłi: hoc ad philosophos gen
tiũ. qui de sapientia conquirebant. & de ceteris occultis et
abditis reb. & de naturis creaturarũs e maximos ad astrolo¬
gos. qͥ cursu & mod̾atione duodecĩ signoꝵ. solis qͦ ac lune. O
quinq planetarũ dixert̾ omĩa que in t̾ris agunt᷑ consistere

Expanded text:
tes per quas sperant sapientes esse, illam ad nihilum dedutes per quas sperant sapientes esse, illam ad nihilum deducit, et stultam esse manifestat. Ubi sapiens? ubi scriba? Hoc ad Judaeorum sapientes, scribas videlicet et Pharisaeos, pertinet, ubi inquisitor vel conquisitor hujus saeculi? Hoc ad philosophos pertinet gentium, qui de sapientia conquirebant et de caeteris occultis et abditis rebus, et de naturis creaturarum, et maxime ad astrologos, qui cursu et moderatione duodecim signorum, solis quoque et lunae, et quinque planetarum, dixerunt omnia quae in
Abbreviated transcription (Latin):
neq surrexit qi ñ ẽ mortuus. Ista om̃ia philosophi & heretici
qr ꝑ humanã sapientiã penetrare illa non poterant dicebant
simplicib uerbis. xp̃m natũ esse de uirgine. mortiiuĩ & resur¬
rexisse : ut auditores eiꝰ intelligere possent que: loquebatur.
Qͥ cũq enĩ fidem xͥ u̾bis uult exornare: ñ d̃i głam s ꝓpriã
querit. Uerbũ enĩ crucis ꝑeuntib qͥdem stulticia est: his au̾
qui salui fiunt. id nob̾ uirtus di ẽ. Qͥd est qđ dicit u̾bum
crucis:Crux que inanunata & insensibilis res ẽ: quomodo
potest loqui u̾bũ: uerbũ crucis dixit. idest eugłm & p̾dicatio¬
crucifixi. xͥ. in infidelitate manentib & ñ intelligentib uir¬
tut̾ẽ & sapientiã di. stulcia est filiũ di dicere erucifixum.
Credentib uͭ & fidem habentib qͥ ꝑ passionẽ eiꝰ st̃ redẽpti. uir¬
tus di est ipsa passio: qi ꝑ illam merent᷑ saluari. S criptũ ẽ
adinueniunt do ꝑmittente: dialecticã uidelicet cȩterasq ar¬

Expanded text:
ophi et haeretici, quia per humanam sapientiam penetrare non poterant, dicebant simplicibus verbis Christum esse natum de Virgine, mortuum et resurrexisse, ut auditores ejus intelligere possent quae loquebatur. Quicunque enim fidem Christi verbis vult exornare, non Dei gloriam, sed propriam quaerit. Verbum enim crucis pereuntibus quidem stultitia est; his autem qui salvi fiunt, id est nobis, virtus Dei est. Quid est quod dicit verbum crucis? Crux quae inanimata et insensibilis res est, quomodo potest loqui verbum Dei? Verbum crucis dixit, id est Evae manentibus et non intelligentibus virtutem Dei et sapientiam, stultitia est Filium Dei dicere crucifixum; credentibus vero et fidem habentibus quod per passionem sunt redempti, virtus Dei est ipsa passio, quia per illam merentur salvari. Scriptum estadinveniunt Deo permittente, dialecticam videlicet, caeterasque ar
Abbreviated transcription (Latin):
tas latebat in petro. quando qͥd intus in se ageretur nesci¬
ebat: & se cũ domino uel ꝓ dño moriturũ temere ꝓmittebat.
Nam hoc illi. xp̃c prenuntiabat: quod ipse in se ignorabat. Itaq
subaudis. quia nescitis quid sit in homine. & dominus ẽ qui
discernit & iudicat me: nolite ante tempꝰ uidicare. quoadusq
reniat dominꝰ ad iudiciũ. De aꝑtiꝰ rebꝰ que cognosci possunt
quo animo fiant. ꝑmittit᷑ nob̃ iudicare. uerbi grã. sicut est
homicidiũ. adulteriũ publicũ. fornicatio. & cetera talia. cuiꝰ

Expanded text:
tas infirmitatis latebat in Petro, quando quid intus in se ageretur nescitas infirmitatis latebat in Petro, quando quid intus in se ageretur nesciebat, et se cum Domino, vel pro Domino, moriturum temere promittebat. Nam hoc illi Christus praenuntiabat quod ipse in se ignorabat. Itaque, subaudis qui nescitis quid sit in homine, et Dominus est qui discernit et judicat me, nolite ante tempus judicare, quoadusque veniat Dominus ad judicium. De apertis rebus quae cognosci possunt quo animo fiant, permittitur nobis judicare, verbi gratia: sicut est homicidium, adulterium publicum, fornicatio
Abbreviated transcription (Latin):
placeant ei que ago. aut qualiter ea accipiat. qui
melius cognoscit quid sit in me quam ego: qm̃ & si in maxi¬
mis oꝑib peccatoꝵ ñ deliqui. saltem in cogitationib pecca¬
iudicatis & detrahitis : & meliꝰ ds quã ego. Unde sequitur
Qͥ autem uidicat me dñs est. Non ido bona ẽ conscientia
ũ rep̾hendere. qͥ aliqͥd rep̃hensibile in eo uidet. qd̃ ocłos offen¬
dit. uos aũ nolite me iudicare. & detrahere quasi seducto¬
rẽ. & rusticanũ. aliudq ostentantẽ exteriꝰ. & aliud oꝑantẽ
interiꝰ. qr dñs uidicat me. idest discernit & ꝓbat causam
meam. et considat actus meos. quia nouit ñ solũ de oꝑib
sed etiam de cogitationib udicare. Quantũ ẽenĩ possunt
homines dde alio iudicare. plus homo utiq de seipso: sed ds̃
plus de. homine. quã homo de se. ẽ anta ꝓfunditas est in ho¬
mine: ut lateat plerũq hominẽ in quo est. Q uanta ꝓfundi

Expanded text:
placeant ei quae ago, aut qualiter ea accipiat, qui placeant ei quae ago, aut qualiter ea accipiat, qui melius cognoscit quid sit in me quam ego, quoniam et si in maximis operibus peccatorum non deliqui, saltem in cogitationibrahitis, et melius Deus quam ego. Unde et sequitur: Qui autem judicat me, Dominus est. Non ideo bona est conscientia um reprehendere, qui aliquid reprehensibile in eo videt, quod ejus oculos offendit. Vos autem, nolite me judicare et detrahere quasi seductorem et rusticum, aliudque ostentantem exterius, et aliud operantem interius, quia Dominus judicat me, id est, discernit et probat causam meam et considerat actus meos, qui novit non solum de operibus, sed etiam de cogitationibus judicare. Quantum enim possunt homines de alio judicare, plus homo utique de seipso: sed Deus plus de homine, quam de se homo. Tanta profunditas est in homine, ut lateat plerumque ipsum hominem in quo est, quanta profundi
Abbreviated transcription (Latin):
comparat: qi illi habent᷑ & uident᷑ eclari e iocundi qͥ in illĩ¬
sunt edocti. & qui ab hominib extollunt᷑. Sed neq meipsũ iu¬
dico: idest neq ego meipsũ in aliquo rep̃hendo. contra leges
diuinas aut humanas egisse: quia nulli iudicio subiaceo. Qua¬
re : nicħ enim. subaudis mali. mͥ conscius sũ : idest nulliꝰ cͥmini
me irreprehensibilem inuenio qͥ meliꝰ meipsũ noui quã uos:
qͦm potestis iudicare conscientiã meã. qͦmͦ ualetis ex amina¬
re quo animo & qua intentione facio quicqͥd facio. maxime
cũ nemo sciat hominũ que st̃ in homine. nͥ spc̃ hominis qui
in ipso est: ᷤ felix conscientia: que ita secure de se audet loqui.
Sed non in hoc iustificatus sum. subaudis apud me. uel apud
dm̃. Ac si diceret aliis u̾bis. L icet ego in me nicħ mali ni¬
chilq rep̃hensibile dignũ inueniam. & quidam mͥ
detrahant iniuste . quidam extollant suis fauori

Expanded text:
 videntur clari et jucundi qui in illi videntur clari et jucundi qui in illis edocti sunt, et qui ab hominibus extolluntur. Sed neque me ipsum judico, id est, neque meipsum reprehendo in aliquo contra leges divinas aut humanas egisse, quia nulli vitio subjaceo. Quare: Nihil enim, subaudis mali, mihi conscius sum, id est, nullius criminis meipsum irreprehensibilem invenio qui melius meipsum novi quam vos, quomodo potestis dijudicare conscientiam meam, quomodo potestis examinare quo animo et intentione facio quidquid facio, maxime cum nemo sciat hominum quae sunt in homine, nisi spiritus hominis qui in ipso est? Felix conscientia quae ita secure de se audet loqui. sed non in hoc justificatus sum, subaudis apud me vel apud Deum, ac si diceret aliis verbis: Licet ego in me nihil mali nihilque reprehensione dignum inveniam, ut quidam mihi detrahant injuste, quidam extollant suis favorib
Abbreviated transcription (Latin):
paulus imitator illoꝵ sit. rustice & ñ philosoph ice siue di¬
alectice disputans. qͥ legis doctor extitit: hoc mirũ est. Non
ẽ gͦꝰ aliudd. nͥ qr et magus & seductor ẽ: ut quia non potuit
ꝑsequendo. xp̃ianos ꝑdere. saltem scđo sua falsa p̃dicatione de¬
cipiat: fingens se sociũ esse petri. alioꝵq apłoꝵ. Aliter enim
predicat ext̾uis: atq aliter agit interiꝰ in occulto. Sed apłs ñ
curans de eorũ detractionib et irrisionib. sciens ꝓfecto quia
nichil nocent homini aliena u̾ba quẽ ꝓpria non maculat cons¬
cientia: subintulit inquiens. Michi inquit ꝓ minimo eͥ idest
ꝓ nichilo duco. & non est michi cure. si iudicer. idest detra¬
har et irridear a uob̃ uel dampner. qͥ legib diuinis debu¬
loquentes & p̾dicantes philosophice. ut ab hominib laudent᷑.
quos neq contra leges diuinas. neq contra humanas legges aliei¬

Expanded text:
Paulus, imitator illorum, rustice, et non philosophice, sive diPaulus, imitator illorum, rustice, et non philosophice, sive dialectice disputet, qui doctor legis exstitit, hoc mirum est. Non est ergo aliud, nisi quia magus et seductor est, ut qui ante non potuit persequendo Christianos perdere, saltem seducendo sua praedicatione falsa decipiat, fingens se socium esse Petri aliorumque apostolorum. Aliter enim praedicat exterius, atque aliter agit interius in occulto. Sed Apostolus, non curans de eorum detractionibus et irrisionibus, sciens pro certo quia nihil nocent homini aliena verba quem propria non maculat conscientia, subintulit, inquiens: Mihi, inquit, pro minimo est, id est, pro nihilo duco, et non est mihi cura si judicer, id est si detrahar et irridear a vobis, vel damner quia legibus divinis debuloquentes et praedicantes philosophice, ut ab omnibus laudentur: quia neque contra leges divinas, neque contra humanas ali
Abbreviated transcription (Latin):
laudet᷑ ab auditorib suis: s ut ds honorificet᷑ ꝑ illos: & qͥ non
ꝓ lueris temporalib & ut uentrẽ suũ impleat p̾dicationi insis¬
tit. sed ut a ddõ premiuĩ sui laboris ꝑcipiat. Igitur si eugłm ꝑ
malos non dispensaret᷑: nequaquã dominꝰ diceret. Que dñt
bona facite: & que faciunt mala facere nolite. Rursus si per
bonos non dispensaret᷑: neqͣquã apłs alibi diceret. Imitatores
mei estote: sicut & eggo xͥ. Multi gͦ dispensatores st̃: ꝑ quoru̾
ministeriũ ꝑuenitur ad et̾nam salutem. Sed queritur a deo
uiter dispensatores in p̾senti. ut fidelis quis inueniatur: ui¬
ut a uobis udicer: aut ab humano die.  seudo apłi atq phi¬
losophi. & quidã corinthioꝵ seducti ab illis. diuidicabant siue
deridebant paulũ apłm. eo quod non discreparet a p̾dicatione
Si petrus. andreas. iacobus. iohes. qͥ piscatores fuerunt rustice
p̃dicant & non scolastice: non est adeo mirũ. Quare autem

Expanded text:
s, sed ut Deus glorificetur ipse illos: et qui non pro lucris temporalibus, et ut ventrem suum impleat praedicationi insistit, sed ut a Domino praemium sui laboris percipiat. Igitur si Evangelium per malos non dispensaretur, nequaquam Dominus diceret: Quae dicunt bona, facite: et quae faciunt mala, facere nolite . Rursus, si per bonos non dispensaretur nequaquam Apostolus alibi diceret: Imitatores mei estote, sicut et ego Christi . Multi ergo dispensatores sunt per quorum ministerium pervenitur ad aeternam salutem; sed quaeritur a Deo inter dispensatores in praesenti, ut fidelis quis inveniatur, viut a vobis judicer, aut ab humano die. Pseudoapostoli atque philosophi et quidam Corinthiorum seducti ab illis, dijudicabant seu deridebant Paulum, eo quod non discreparet a praedicatione Si Petrus, Andreas, Jacobus et Joannes, qui piscatores fuerunt, rustice praedicabant, et non scholastice, non est adeo mirum; quare autem
Abbreviated transcription (Latin):
non habuisse animã ut apollinariste : quidã minore̾ patre ut
arrus. N ũquid paulus ꝓ uob̃ erucifixus ẽ:  subaudis. non. E eͣ
sensus. In illiꝰ nomine debetis baptirari. & illiꝰ baptismate debe
dicerent illi heretici. Iccirco paulus talia ꝓhibet. ne aliquis di¬
cat se nr̃o baptismate baptiratũ ⁊ nr̃m filiũ esse : ut ipse gͥ
uendicet omñe honorẽ. Gratias ago do meo quod neminẽ
ur̃m baptizaui. nisi crispũ & gauiꝰ: qui fuert̃ pͥmitie: acha¬
ie. B aptirabat quidem paulus tamquã minister. ñ tamquam
ipsa potestas: & iccireo ipse gratulabat᷑ qđ plurimos illoꝵ non
baptirauerat. ut qr error sub hac re ceꝑat oriri si ipse plurimoꝰ
haptirasset. multõmagis ex eiꝰ nomine augeret᷑: & dicerent. Ego
an in infidelitate ꝑmanserit: ignoratur. N on enĩ misit me

Expanded text:
norem Patre, ut Arius. Nunquid Paulus pro vobis crucifixus est? subaudis non, et est sensus: in illius nomine debetis baptizari, et in illius baptismate debetdicerent illi haeretici: Idcirco Paulus talia prohibet ne aliquis dicat se nostro baptismate baptizatum, et nostrum filium esse, ipse sibi vendicet omnem honorem. Gratias ago Deo meo, quod neminem vestrum baptizavi, nisi Crispum et Caium, qui fuerunt primitiae Achaiae. Baptizavit quidem Paulus tanquam minister, non tanquam ipsa potestas; et idcirco ipse gratulabatur quod plurimos illorum non baptizaverat ut, quia error sub hac re coeperat oriri, si ipse plurimos baptizasset, multo magis ex ejus nomine augeretur error, et dicerent: Ego an in infidelitate permanserit ignoratur. Non enim misit me
Abbreviated transcription (Latin):
sua fide & bonis oꝑib: usq in finẽ. id÷ usq ad diem mortis
ur̾e : uel usq ad diem iudicii. Sine cͥmine. Non dicit sine
peccato. sed sine crimine : id÷ sine capitali peccato. qđ a reg¬
no celoꝵ separat. Nͥ am nullus ẽ homo suꝑ t̾ram qui faciat
bonũ & non peccet: aut in uerbo aut in cogitatione. Unde
ioħes ait. Si dixerimꝰ qr peccatũ ñ habemꝰ nos ipsos sedu¬
cimꝰ: & ueritas in nob̾ non est. Quod aute dicit confirma¬
cundũ oꝑa sua. Due autẽ st̃ uocationes. Una t̾ que fit sin¬
głis hominib quando ab hac uita ꝑ mort̾ẽ a corporib tͣnse¬
unt uocati a d̃o: altera erit generalis in die iudicii. quando
om̃s tam boni qũa mali. ad iudiciũ uocabunt᷑. E quos in
ista pͥma uocatione inuenerit d̾s om̃pc bene laborantes:
illos utiq. in scda ñ uocabit ad hoc ut dampnet cũ reꝓbis.
apparebit : sicut sequentia manifestabunt. Fidelis ds per

Expanded text:
sua fide et in bonis operibus, usque in finem, id est usque ad diem mortis sua fide et in bonis operibus, usque in finem, id est usque ad diem mortis vestrae, vel usque ad diem judicii, sine crimine. Non dicit sine peccato, sed sine crimine, id est sine capitali peccato, quod a regno coelorum separat. Nam nullus homo est super terram qui faciat bonum et non peccet, aut in verbo, aut in cogitatione. Unde et Joannes ait: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nosipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Quod autem dicit: confirmacundum opera sua. Duae autem sunt vocationes: una est quae fit singulis hominibus, quando ab hac vita per mortem corporis transeunt vocati a Domino: altera erit generalis in die judicii, quando omnes, tam boni quam mali, ad judicium vocabuntur; et quos in ista prima vocatione invenerit Deus omnipotens bene laborantes, illos utique in secunda non vocabit ad hoc ut damnet cum reprobis,apparebit, sicut sequentia manifestabunt. Fidelis Deus, per
Abbreviated transcription (Latin):
re pericissimi medici agens. qͥ uulnus secandũ iudens
s egrũ timidũ. et̃ conspiciens. du palpat sana mẽbra.
subitoq ꝑcutit. More etiã arietis qui pͥmũ humiliato ea¬
pite incedit: s postmodũ fortit᷑ ferit. P rimũ enĩ lauda¬
uit bonos: & deinde ꝑcussit malos. uerecunde eteni m̃¬
des nͥ fuerint palpando rep̾hense. ita ut ex aliis rebus
audiant qdđ in consolationẽ sumant: ꝑ inerepationem
nͥ mente. Uidebitur autẽ in die uidicii quando se manifes
& tunc dabit electis głam quã eis ꝓmisit: & uitã sine fine
mansurã. Unde apłs alias. Mortui inquit estis peccato: et
uita ur̃a abscondita ẽ cũ xp̃o in do. Cũ aũ. xp̃c apparuerit
uita ur̃a: tunc & uos apparebitis cũ ipso in gła: qr eritis sic̃
angłi dei in celo. & quod mauis ẽ. similes ei erimꝰ: qm̃ uide¬
bimꝰ eũ sicuti ẽ. Qyi & confirmabit uos. id ÷ roborabit in

Expanded text:
re peritissimi medici agens, qui vulnus secandum videns, re peritissimi medici agens, qui vulnus secandum videns, sed aegrum timidum esse conspiciens, diu palpat sana membra, subitoque percutit: more etiam arietis, qui primum humiliato capite incedit, sed postmodum fortiter ferit. Primum enim laudavit bonos, et deinde percussit malos. Verecundae etenim mentes, nisi fuerint palpando reprehensae, ita ut ex aliis rebus audiant quod in consolationem sumant, per increpationem nisi mente. Videbitur autem in die judicii, quando se manifesttare Dei, et tunc dabit electis gloriam quam eis promisit, et vitam sine fine mansuram; unde Apostolus alias: Mortui, inquit, estis peccato et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo. Cum autem Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apcoelo, et quod majus est: Similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Qui et confirmabit vos, id est roborabit in
Abbreviated transcription (Latin):
a militib illusus. est occisus: et die tercia resurrexit. Un¬
de. dicit apłs. Sicut testimoniũ. xp̃i. idest enuangelium
confirmatũ ẽ in. uobis. hoc est creditũ ẽ uob̃. & confirma¬
tũ in ur̃is cordib: qr omĩa creditis uera esse que ibi conti¬
nent᷑. Ita ut nicħ uob̃ desit in ulla grã: id÷ neq in fide
neq in doctrina. neq in diu̾sitate linguarũ: neq in uirtu¬
te niracłoꝵ. Q uestio oritur in hoc loco. Si corinthii diui¬
tes erant in om̃i uerbo s in om̃i scientia. & si tanta gr̃a
contentiosos esse. & insuꝑ addat. ad uerecundiã urãm
dico: Quȩ hoo modo soluitur. Sicut in om̃ĩb eccłiis duo
os tunc tp̾ris erant. Primũ gͦ apłs a laudib cepit s gͣ¬
tiaꝵ actione. alloquens illos qui in fide bonisq oꝑib ꝑ¬
fecti erant. abundantes diuitiis sp̃italib ut ipsi semꝑ in
meliꝰ ꝓficerent: sicq postinodũ cepit fortit᷑ redarguere
illos qui in fide errabant. dissensionesq seminabant: mo¬

Expanded text:
 militibus ejus illusus est, occisus, et die tertia resurrexit. Unde dicit Apostolus: Sicut testimonium Christi, id est Evangelium, confirmatum est in vobis, hoc est, creditum est a vobis, et confirmatum in vestris cordibus, quia omnia creditis fide, neque in doctrina, neque in diversitate linguarum, neque in virtute miraculorum. Quaestio oritur in hoc loco: si Corinthii divites erant facti in omni verbo et in omni scientia, et si tanta gratia contentiosos esse, et insuper addat, ad verecundiam vestram dico? Quae hoc modo solvitur: Sicut in omnibus ecclesiis duo os tunc temporis erant. Primum ergo, Apostolus a laudibus coepit et gratiarum actione, alloquens eos qui in fide bonisque operibus perfecti erant, abundantes divitiis spiritalibus, ut ipsi semper in melius proficerent, sicque postmodum fortiter coepit redarguere illos qui in fide errabant, dissensionesque seminabant, mo
Abbreviated transcription (Latin):
bant. ut om̃s a quo baptiabant᷑ illiꝰ essent filii. quasi euis
baptismate baptitati: quot eẽnt baptizatores. tot essent bap
grãm aut̃e baptirandi. id ÷ peccata dimittendi. nulli tribuit
ebam quod potestatẽ baptirandi sibi esset reseruaturus. S qui
misit me baptizare ds pat̃ uideł: ipse mͥ dixit. Suꝑ quem

Expanded text:
bant, ut omnes a quo baptizabantur illius essent filii, quasi ejus bant, ut omnes a quo baptizabantur illius essent filii, quasi ejus baptismate baptizati, quot essent baptizatores, tot essent baptgratiam autem baptizandi, id est peccatam dimittendi nulli tribuit, ebam quod potestatem baptizandi sibi esset reservaturus, sed qui misit me baptizare, Deus Pater videlicet, ille m
Abbreviated transcription (Latin):
rabant. suos esse credebant filios: baptirantes in nomine
suo. E illi qui ab illis baptirabant᷑: gaudebant se appellari filioᷤ
esse illoꝵ a quib bapturati fuerant. Credentes uͦ qui erant
fidem & doctrinã apłi tenentes: dicebant. E go sũ. xp̃i. quod
utiq bñdicebant: quia sic ẽ dicendũ. Similit̾ factũ est qͦdã
tpre. quando exurrexit donatus & nouatus heretici: qͥ quos¬
cũq poterant ab eccła expellebant. iterũq rebaptirabant.
dicebant suos esse illos. & illi gaudebant se appellari donatiᷤ¬
tas & nouatianos. Ergo apłs ut comperit talia geri apud co¬
rinthios. scripsit eis ista que hic dñr: errorẽ quidẽ illoꝵ os¬
tendens. nomina aut̃e illoꝵ auctoꝵ ñ ꝓdens. M aluit enim
in suã & alioꝵ fideliũ doctoꝵ ꝑsonas istas transferre. quã illoᷤᷤ
ꝓdere: ne deteriores efficerentur. Si enĩ ita eẽt ut illi uole¬

Expanded text:
zabant suos esse dicebant filios, baptizantes eos in nomine zabant suos esse dicebant filios, baptizantes eos in nomine suo, et illi qui ab eis baptizabantur gaudebant suos appellari filios esse illorum a quibus baptizati fuerant; credentes vero, qui erant fidem et doctrinam Apostoli tenentes, dicebant: Ego sum Christi, quod utique bene dicebant, quia sic est dicendum. Similiter factum est quodam tempore, quando exsurrexerunt Donatus et Novatianus, haeretici, qui quoscunque poterant ab Ecclesia expellebant, iterumque rebaptizabant, et dicebant suos esse filios: et illi gaudebant se appellari Donatistas et Novatianos. Ergo Apostolus, ut comperit talia geri apud Corinthios, scripsit eis ista quae dicuntur hic, errorem illorum ostendens, sed nomina auctorum non prodens. Maluit enim in suam et in aliorum fidelium doctorum personam ista transferre, quam illos prodere, ne deteriores efficerentur. Si enim ita esset ut illi vole
Abbreviated transcription (Latin):
Qad mulieres post resurrectionẽ: ite inquit nunciate fr̃ib
in uob̃ scismatha. Hactenꝰ laudauit illoᷤᷤ qͥ ꝑmanserant uera¬
cit̾ in fide: a mͦ uͦ & hoc loco incipit redarguere illoᷤ qui
diuisiones que: scismata grece appellant᷑ seminabant: dicen¬
tes se potiꝰ filios hominũ a qͥb baptirabant᷑. quã filios d̾i.¬
ꝑ quod saluati estis. ut id ipsũ dicatis om̃s. subaudis que e¬
go dixi suꝑuis : quia filii estis. non dicentes uos ͭ alicuiꝰ hõis
s đĩ. Sitis autẽ ꝑfecti in eodem sensu. & in eadem scientia:
qd̾ unũ eͣ. idest in eodem intellectu manete quẽ a me accepi¬
tis: & dicite uos filios eẽ dĩ. sicut dicebatis quando a uobis
si diceret ab his qͥ sunt anchiochie : aut aliqͥd tale. Ego qͥdẽ
sũ pauli. sub audis filiꝰ: uł baptismate baptizatus. Apud
coruithios emerserant heretici post discessũ apłi: maxime
hi qͥ ex circũcisione erant iudei credentes. qͥ qͦscũq. bapti¬

Expanded text:
ad mulieres post resurrectionem: Ite, inquit, nuntiate fratribus in vobis schismata. Hactenus laudavit illos qui permanserunt veraciter in fide, amodo vero ex hoc loco incipit redarguere illos, qui divisiones quae schismata Graece appellantur seminabant, dicentes se potius filios hominum a quibus baptizabantur, siper quod salvati estis, ut idipsum dicatis omnes, subaudis quod ego dixi superius, quia filii Dei estis, non dicentes vos filios alicujus hominis, sed Dei. Sitis autem perfecti in eodem sensu et in eadem scientia, quod unum est; id est in eodem intellectu manete, quem me accepistis et dicite vos filios esse Dei, sicut dicebatis quando a vobis si diceret: ab his qui sunt Antiochiae, aut aliquid tale. Ego quidem sum Pauli, subaudis filius, vel baptismate baptizatus. Apud Corinthios emerserant haeretici post discessum Apostoli; maxime hi qui ex circumcisione erant Judaei credentes, qui quoscunque bapti
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Pat̾ manifestaui nom̃ tuũ hominib. Quia qđ stultũ
ẽ di. id÷ qđ stultũ ab hominib putat᷑. sapientiꝰ ẽ hominib.
idest humanã sapientiã transcendit. Et ẽ sensus. Qđ hoiẽs
philosophicam antecedit. E quia penetrari ab ipsi non potest.
stultũ dñt esse: & nolunt credere: non qr uere stultũ ẽ: sed
sapientius est oĩ sapientia mundana. Est qđ infirmũ ẽ cłi
fortius ẽ hominib. idest quod illi putant & dicunt infirmũ
esse qd filius di potuisset mori: fortuis est hominib om̃ib &
omĩ fortitudine gigantũ. Quomͦ : Quia mortẽ quã gigantes
euade non potuerunt. infirmitas crucifixi xp̃i suꝑauit: qͣm¬
obrem infirmũ dei quod illi dicunt ẽẽ infirmũ non ẽ in¬
firmũ : quia infirmitas. xp̃i magna uictoria est. Suꝑauit e¬
nim dhabolũ: suꝑauit mort̾e. uidete. idi considate. ꝙ in uob̃¬

Expanded text:
ltum est Dei, id est quod stultum ab hominibus putatur, sapientius est hominibus; id est, humanam sapientiam transcendit, et est sensus: Quod homines philosophicam transcendit; et quia penetrari ab ipsis non potest, stultum dicunt esse, et nolunt credere, non quia vere stultum est, sed sapientius omni sapientia mundana; et quod infirmum est Dei, fortius est hominibus, id est quod illi putant et dicunt infirmum esse, quod Filius Dei potuisset mori, fortius est omnibus hominibus, et omnium fortitudine gigantum. Quomodo? quia mortem quam gigantes evadere non potuerunt, infirmatas crucifixi Christi superavit. Quamobrem infirmum Dei, quod illi dicunt esse infirmum, non est infirmum, quia infirmitas Christi magna victoria est. Superavit enim diabolum, superavit mortem. Videte, id est considerate, et in vob
Abbreviated transcription (Latin):
siue contendebant: dicentes nullomͦ hoc esse uerũ. ut uirgo pa¬
reret. ut ipsi filiũ di interfecissent: s magũ quendã. a cuius
discipłis dñt inuenta esse illa que: in eugłio de eiꝰ resurrectiõe
et ascensione referuntur: que illi omĩa denegant uera esse. Qñt
int̾ cetera. x pc̃ qu̾e uos dicitis iam uenisse ꝑ uirgine̾. non¬

Expanded text:
sive contendebant, dicentes nullo modo esse verum ut virgo pareret, ut ipsi Dei Filium interfecissent, sed magnum quemdam a cujus discipulis dicunt inventa esse illa, quae in Evangelio de ejus resurrectione et ascensione referuntur, quae omnia denegant vera esse. Dicunt inter caetera: Christus, quem dicitis vos jam venisse
Abbreviated transcription (Latin):
eiũ ceteroꝵ mẽbroꝵ. & apłs qͥ pontifex erat. om̃s gradus ec¬
clesiasticos in se habebat: idoq & baptizare & eugłnare pote¬
rat. s maxime p̃dicationi insistebat sicut alii apłi: discipłi uͦ
eiꝰ baptizabant. Sic legimꝰ quod petro ueniente ad domũ cor¬
trus a suis discipłis baptirari. In pͥmordio enĩ fidei om̃s fi¬
deles baptizabant. & ñ solũ uiri. sed etiã mulieres: si quando
necessitas unminebat. S ne tantũ misteriũ uilesceret. & non
recte a simpliciorib impleret᷑: crescente numero fideliũ per
& philosophi p̃dicabant in sapientia u̾bi. hoc culto & polito ser¬
mone. ut placerent suis auditorib: & ipsi apparerent docti.
Uel etiã in sapientia u̾bi p̾dicabant. qr ea que mundus. idest
amatores huiꝰ mundi. & philosophi humane sapientie. stulta
gine. mort̾ẽ. resurrectionẽq. que omĩa illi denegabant. dicen¬
tes ñ posse aliquid gigni. nͥ ex commixtione alteriꝰ seminis:

Expanded text:
dus ecclesiasticos habebat. Ideoque et baptizare et evangelizare poterat, sed maxime praedicationi insistebat, sicut alii apostoli. Discipuli vero ejus baptizabant, sicut legimus , quod Petro veniente ad domum Cortrus a suis discipulis baptizari. In primordio etenim fidei omnes baptizabant, et non solum viri, sed etiam feminae, si quando necessitas imminebat. Sed ne tantum ministerium vilesceret, aut non recte a simplicioribus impleretur, crescente numero fidelium per t philosophi praedicabant in sapientia verbi, hoc est culto et polito sermone, ut placerent suis auditoribus, et ipsi apparerent docti: vel etiam in sapientia verbi praedicabant, quia ea quae mundus, id est amatores hujus mundi et philosophi humanae sapientiae, stulta gine, mortem, et resurrectionem, quae omnia illi denegabant, dicentes non posse aliquid gigni, nisi ex commistione alterius seminis: