comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
na suspiciens. unͣ mͥ auxiliũ uenit
a qño. qui ñ scdm iniquitates retri¬
buens illuminauit oecũ. soluit cõpe¬
ditũ humiliauit erecꝰtũ ualde ma¬
le. ut erigeret humiliatũ pie. Se¬
quor gͥ ñ equis adhuc passib mag¬
na iustoꝵ uestigia si possĩ ꝯõibus
uris appͣhend̾ere: in quo dĩ misera¬
tiõib app̃hensus sũ. Rege gͦ paruui¬
lũ in t̾ra reptantẽ : ⁊ tuis gressib
ingredi doce. Nolo enĩ me corporał
ortus magis ꝗͣ. spiritał exortꝰ ętate
consideres. quippe ȩtas mͥ scđ̃m carnẽ
ã :a ẽ : qua fuit ille ab apłis ĩ por¬
ta speciosa. u̾bi portestate sanatus.
In natalib aũ aĩe. illiꝰ adhuc mͥ tẽ¬
pus infantie ẽ : quȩ intentatis xp̃o
uulnerib immolata. digno sanguine
agni uictimã p̃cueurrit. ⁊ dnĩcam
auspicata ẽ passionẽ. Atq idõ ut
infante. adhuc u̾bo dĩ ⁊ spĩtali ętate
lacꝰtentẽ: educa u̾bis tuis ub̃ib fidi

Expanded text:
na suspiciens, unde mihi auxilium uenit na suspiciens, unde mihi auxilium uenit a domino, qui non secundum iniquitates retribuens inluminauit caecum, soluit compeditum, humiliauit erectum male, ut erigeret humiliatum pie. Sequor igitur non aequis adhuc passibus magna iustorum uestigia, si possim orationibus uestris adprehendere, in quo dei miserationibus adprehensus sum. rege ergo paruulum incerta reptantem et tuis gressibus ingredi doce. nolo enim me corporalis ortus magis quam spiritalis exortus aetate consideres. quippe aetas mihi secundum carnem iam ea est, qua fuit ille ab apostolis in porta Speciosa uerbi potestate sanatus. in natalibus autem animae illius adhuc mihi tempus infantiae est, quae intentatis Christo uulneribus immolata digno sanguine agni uictimam praecucurrit et dominicam auspicata est passionem. atque ideo ut infantem adhuc uerbo dei et spiritali aetate lactantem educa uerbis tuis uberibus fidei,
Abbreviated transcription (Latin):
fontis ȩtͣni merito dixerim: qr fons
in te aquȩ sallentis in uitã etͣnam
xp̃s effectus ẽ : cuiꝰ desiderio situit a
nima mea. ⁊ ub̾tate tui fluminis ine¬
briari tͣra mea concupiuit. Idõq cũ
hoc pentateuco tuo: contra maniche¬
os me satis armaueris. Si qua in ahos
q̃ q̃ hostes catholice fidĩ munimpna
cõparasti. quia hostis nr̃ cui mille
nocendi artes. tã uariis expugnan¬
ius ẽ telis. quã oppugnat insidus.
ucso ꝓmere michi de armamenta¬
pio tuo. ⁊ conferre ñ abnuas arma
ustitie. Sum enĩ laboriosus etiam
u me sub magno honore. peccator
ueteranus. in numero peccatoꝵ: sed
etno regi nouus in corpore tiro mi¬
sicie. Sapientiã mundi miser hucus¬
q miseratus sũ: ⁊ ꝑ iutiles litteras
tepbatamq prudentiam. dõ stultus
i mutus fui. Postꝗͣ inueteraui inter
mimicos meos. ⁊ euanui in cogita¬
tionib meis. leuaui oculos meos
m montes: ad p̃cepta legis ⁊ gr̃ȩ do¬

Expanded text:
fontis aeterni merito dixerim, quia fons fontis aeterni merito dixerim, quia fons in te aquae salientis in uitam aeternam Christus effectus est. cuius desiderio sitiuit in te anima mea et ubertate tui fluminis inebriari terra mea concupiuit. ideoque cum hoc Pentateucho tuo contra Manichaeos me satis armaueris, si qua in alios quoque hostes catholicae fidei munimina comparasti, quia hostis noster, cui \'mille nocendi artes\\ tam uariis expugnandus est telis, quam oppugnat insidiis, quaeso promere mihi de armamentario tuo et conferre non abnuas arma iustitiae. sum enim laboriosus etiam nunc sub magno onere peccator, ueteranus in numero peccatorum, sed aeterno regi nouus incorporeae tiro militiae. sapientiam mundi miser hucusque miratus sum et per inutiles litteras reprobatamque prudentiam deo stultus et mutus fui. postquam inueteraui inter inimicos meos et euanui in cogitationibus meis, leuaui oculos meos in montes ad praecepta legis et gratiae do
Abbreviated transcription (Latin):
b affluentes. ⁊ de celestib fauis
dulces: ut animȩ meg dicas. &. alto¬
ces in quinq libris int̾im teneo. qͥs
tantũ. s etiam ꝓ ecolie multarũ ur¬
biũ utilitate suscepimꝰ. hos gͥ nunc
libros lectioni habeo. in his me oblec¬
nr̃o: cũ fides nr̃a quȩ uisibiliũ negligis
inussibilib inhiat. ꝑ caritatẽ omĩa se¬
cundũ ueritatẽ om̃ĩpotentis dei cre¬
dentẽ. literis ⁊ exemplis fideliũ robo¬
ret᷑. Ouere sal t̃rȩ: quo p̃cordia nr̃a ne
possint scłi errore uanescere condi¬
unt᷑. Olucerna digne supra candela¬
brũ posita ẽccłiȩ : quȩ late. catholieis
urbib. de septiformi ligno pastum
oleo lȩtitiȩ lumen effundens. densas
licet hereticoꝵ caligines discutis: &
luce̾. ueritatis a confusione tenebra¬
rũ. splendore clarifici sermonis enu
stupore. quã magno cõplectar amo
re: qui cotidie colloquio litterarum
tuarũ fruor. ⁊ oris tui spũ uescor Os
enĩ tuũ fistulam aquȩ uiue. ⁊ uenã

Expanded text:
 affluentes, et de coelestibus favis dulces, ut animae meae medicas et altrices, in quinque libris interim teneo, quos tantum, sed etiam pro Ecclesiae multarum urbium utilitate suscepimus. Hos igitur nunc libros lectioni habeo; in his me oblecstra, quae visibilium negligens invisibilibus inhiat, per caritatem omnia secundum veritatem omnipotentis Dei credentem, litteris et exemplis fidelium roboretur. O vere sal terrae, quo praecordia nostra, ne possint seculi errore vanescere, condiuntur ! O lucerna digne supra candelabrum Ecclesiae posita, quae late catholicis urbibus de septiformi lychno pastum oleo laetitiae lumen effundens, densas licet haereticorum caligines discutis, et lucem veritatis a confusione tenebrarum splendore clarifici sermonis enubstupore, quam magno amore complectar, qui quotidie colloquio litterarum tuarum fruor et oris tui spiritu vescor. Os enim tuum fistulam aquae vivae et venam
Abbreviated transcription (Latin):
tos sibi nos. ⁊ longinqua sali intͣ ca¬
pedine disparatos. sp̃ũ uere dilectio¬
nis. qui ubiq ⁊ penetrat ⁊ diffundit᷑¬
⁊ uidere diligendo potuit: ⁊ alloqͦn¬
do ꝑtingere. Elic nob̃ pͥma affectus
sui documta ⁊ caritatis tue pigno¬
ra in supͣdicto munere libroꝵ de¬
dit. ⁊ quanto studuit impendio. ut
scĩtatẽ tuã ñ ipsiꝰ tantũ u̾bis. s ple¬
niꝰ eloquentia ⁊ fide tua cognitam.
nͣ possemus amare mediocrit᷑: tanto
ꝑcurasse eundẽ credimꝰ. ut nos uicis¬
sim. ipsiꝰ imitatione plurimũ diligas.
Sr̃a dĩ tecũ ut ẽ in ętͣnũ maneat: op

Expanded text:
tos sibi nos et longinqua soli uel sali intercatos sibi nos et longinqua soli uel sali intercapedine disparatos spiritu uerae dilectionis, qui ubique et penetrat et effunditur, et uidere diligendo potuit et adloquendo pertingere. hic nobis prima affectus sui documenta et caritatis tuae pignora in supra dicto munere librorum dedit. et quanto studuit impendio, ut sanctitatem tuam non ipsius tantum uerbis, sed plenius eloquentia et fide tua cognitam non possemus amare mediocriter, tantopere curasse eundem credimus, ut nos uicissim ipsius imitatione plurimum diligas. gratia dei tecum, ut est, in aeternum maneat op
Abbreviated transcription (Latin):
in me fuit elogeram ac̃ iectus esse
in domo diui: s eui placuit segre¬
gare me ab ut̾o matris : uee.⁊ as
amicicia cornis ⁊ sanguiis ad gra¬
tiã suã trahere. eidem placuit in¬
opẽ me omĩs boni meriti suscita¬
re de t̾ra ⁊ de lacu miseriarũ. ac
de luto fecis educere: ut illocaret
me cũ pͥncipib ppłi sui. ⁊ partẽ
meã in tua parte uł sorte pone̾t.
ut te p̃stante meritis. officio so¬
ciatꝰ ȩquaret. Prescuĩptione gͥ non¬
mea. s placito ⁊ ordinatione dñi. fr̃¬
nitatis tuȩ mͥ fedus usurpans. tanto
indignꝰ honore me dignor: qr te ꝓ
tua sc̃itate certũ scio. Nam ueritate
sapis. ñ alia saꝑe s humilib congru¬
ere. Idõ q ꝓmpte ⁊ intime receptu¬
rũ sꝑo caritatẽ bumilitatis nr̃e : qͣm
quidẽ iã recepisse te ꝑ beatissimũ sa¬
cerdotẽ alipium qr dignat᷑ patrem
nrͣm confido. Is enĩ sine dubio de se
tͥ exemplũ p̾buit. nos ante notitiã
⁊ supͣ meritũ diligendi: qui incogni¬

Expanded text:
in me fuit, elegeram abjectus esse in domo Domini. Sed cui placuit segregare me ab utero matris meae, et ab amicitia carnis et sanguinis ad gratiam suam trahere, eidem placuit inopem me omnis boni meriti suscitare de terra, et de lacu miseriarum, ac de luto faecis educere, ut collocaret me cum principibus populi sui, et partem meam in tua sorte poneret, ut te praestante meritis, officio sociatus aequarer. 5. Praesumtione igimea, sed placito et ordinatione domini fraternitatis tuae mihi foedus usurpans tanto indignus honore me dignor, quia te pro tua sanctitate certo scio — nam ueritate sapis — non alta sapere, sed humilibus congruere. ideoque prompte et intime recepturum spero caritatem humilitatis nostrae, quam quidem iam recepisse te per beatissimum sacerdotem Alypium, quia dignatur, patrem nostrum, confido. is enim sine dubio de se tibi exemplum praebuit nos ante notitiam et supra meritum diligendi, qui incogni
Abbreviated transcription (Latin):
De u̾tendis autẽ in linguã latinã
scĩs litteris canonicis laborare te
nollem. nͥ eo modo quo iob int̃pre¬
tatꝰ es: ut signis adhibitis qͥd int̃
hanc tuam & septuaginta quoꝵs
est grauissima auctoritas interp̃¬
tationẽ distet appareat. Satis aũ
nequeo mirari. si aliqͥd adhuc in
hȩbreis exemplarib inuenitur:
quod tot interp̃tes illiꝰ linguȩ ꝑitis

Expanded text:
de uertendis autem in linguam Latinam de uertendis autem in linguam Latinam sanctis litteris canonicis laborare te nollem nisi eo modo, quo Iob interpretatus es, ut signis adhibitis, quid inter hanc tuam et Septuaginta, quorum est grauissima auctoritas, interpretationem distet, appareat. satis autem nequeo mirari, si aliquid adhuc in Hebraeis . exemplaribus inueni. tur, quod tot interpretes illius linguae peritis
Abbreviated transcription (Latin):
tis qͥb ille antecellit. Qͥ a gͦ me pri¬
mitus cõmunione spẽ qͦ in unũ niti¬
mur. deinde illiꝰ ex ore iam diligis.
nequaꝗͣ impudenter quasi aliquis
ignotus. comm̃do germanitati tuȩ
frẽm ꝓfuturũ. quẽ nr̃is conatibus
adiutorio tuo uere ꝓfuturum sꝑamꝰ:
nisi forte qd̃ talis est. ut ipse tͥ ꝑ eũ
fiam cõmendatior. quã ille ꝑ me.
Hactenus fortasse scribere debuerim:
si eẽ uellem epłaꝵs sollemnium mo¬
re contentus. S scatet animꝰ in lo¬
quelas cõmunicandas tecũ de stu
& uiatica quȩdam demonstrastia
se itineris. etiam ꝑ tuam caritatẽ
non mediocrit ministrare dignat᷑.
Petimꝰ gͦ & nob̃cum petit omĩs af¬
fricanaꝵ eccłaꝵs studiosa societas.
ut in int̃pretandis eoꝵ libris qͥ¬
qͥ grece. scripturas nr̃as quãopti¬
me tractauerunt: curã atq oꝑam
impendere non graueris. Potes enĩ
efficere. ut nos quoq habeamꝰ ta¬
les illos uiros: & unum potissimũ
quẽ libentius in tuis litteris sonas.

Expanded text:
tis, quibus ille antecellit. quia ergo me primitus communione spiritus, quo in unum nitimur, deinde illius ex ore iam diligis, nequaquam inpudenter quasi aliquis ignotus commendo germanitati tuae fratrem Profuturum, quem nostris conatibus, deinde adiutorio tuo uere profuturum speramus; nisi forte, quod talis est, ut ipse tibi per eum fiam commendatior, quam ille per me. hactenus fortasse scribere debuerim, si esse uellem epistularum sollemnium more contentus; sed scatet animus in loquelas communicandas tecum de studet uiatica quaedam demonstrati a se itineris etiam per tuam caritatem non mediocriter ministrare dignatur. Petimus ergo et nobiscum petit omnis Africanarum ecclesiarum studiosa societas, ut interpretandis eorum libris, qui Graece scripturas nostras quam optime tractauerunt, curam atque operam inpendere non graueris. potes enim efficere, ut nos quoque habeamus tales illos uiros et unum potissimum, quem libentius in tuis litteris sonas.
Abbreviated transcription (Latin):
iii. quo tantũ ẽ. sũ uͦ dixerit in qua
m̃sura m̃si fueritis. metiet᷑ uobis. cumq
manifestũ sit aliud eẽ m̃surã. in qua
metit᷑ aliquid. aliud ipsã re que meti¬
tur: Iam fiexi potest. ut in qua m̃sura
homines m̃si essent. u̾bi gr̃a modũ tri¬
tici. in ea illis metirent᷑ milia modioꝵ
ut ⁊ tã multũ int̾ee̾t in quantitatẽ
frum̃ti. ⁊ nicħ in mͣsura. ut taceã de ip

Expanded text:
, in quo tantum est. > Cum uero dixerit: In qua , in quo tantum est. > Cum uero dixerit: In qua mensura mensi fueritis, metietur uobis cumque manifestum sit aliud esse mensuram, in qua metitur aliquid, aliud ipsam rem, quae metitur, iam fieri potest, ut, in qua mensura homines mensi essent uerbi gratia modium tritici, in ea illis metirentur milia modiorum, ut et tam multum interesset in quantitate frumenti et nihil in mensura, ut taceam de ip
Abbreviated transcription (Latin):
peccato isto fecit legi. hoc ei lex faciat.
id eͣ qr legẽ talia ꝓhibentẽ de sua uita
abstulit. auferat eũ etiã ipsa lex de ho¬
mnũ. uita quã regit. Itẽ si dixisset qͣn¬
tũ m̃si fueritis. tantũ metiet᷑ uob̃: nec
sic eẽt consequens. ut omĩmͦ equales pec¬
catis penas intelligere deberemꝰ. Neq
enĩ equalia sunt u̾bi gr̃a tritieũ ⁊ ordeũ:
⁊ ꝓfecto dici posset. quantũ m̃si fueritis.
tantũ metietur uob̃. hoc ẽ quantũ triti¬
ci. tmͣ ordei. Qd si de dolorib ageretur
atq diceret᷑. quantũ dolorem ingesse¬
ritis. tantus ingeretur uob̃. fieri posset.
ut tantus dolor ẽẽt. quãuis tempore di¬
uturnior. hoc eͣ mora maior ut par.
Neq enĩ si de duab lucernis dicamꝰ tm̃
ignis iste caluit quantũ ilbe: idõ fal¬
sũ erit qr una earũ forte citiꝰ extinc¬
ta ẽ. Non itaq si aliquid scđm aliud
onĩmodo tantũ ẽ: idõ falsus ẽ modus¬

Expanded text:
peccato isto fecit legi, hoc ei lex faciat, peccato isto fecit legi, hoc ei lex faciat, id est quia legem talia prohibentem de sua uita abstulit, auferat eum etiam ipsa lex de hominum uita, quam regit. item si dixisset: \'Quantum mensi fueritis, tantum metietur uobis\\ nec sic esset consequens, ut omni modo aequales peccatis poenas intellegere deberemus; neque enim aequalia sunt uerbi gratia triticum et hordeum et profecto dici posset: \'Quantum mensi fueritis, tantum metietur uobis\', hoc est quantum tritici tantum hordei. quod si de doloribus ageretur atque diceretur: \'Quantum dolorem ingesseritis, tantus ingeretur uobis\\ fieri posset, ut tantus dolor esset quamuis tempore diuturnior, hoc est mora maior, ui par. neque enim, si de duabus lucernis dicamus: \'Tantum ignis iste caluit, quantum ille\\ ideo falsum erit, quia una earum forte citius extincta est. non itaque, si aliquid secundum aliud omni modo tantum est, ideo falsus est modus
Abbreviated transcription (Latin):
orbis habere mͣsurã. Quia ⁊ͣ si compͣ¬
hendt᷑ quantꝰ sit: m̃surã eiꝰ cõphen¬
dunt. Et si hoc ñ assecunt᷑. m̃surã eius
utiq non comp̃hendunt: nec ideo nulla
ẽ. qr hoĩes eam nosse ñ possunt. Potest
gͥ aliquid sempit᷑nũ eẽ : ⁊⁊ certã sui mo¬
di habere m̃suram. Sodm ipsos enim
de solis ȩtͣnitate loquutus sũ: ut sua
sententia conuncant᷑ ⁊ concedant ẽẽ
posse aliquid cũ m̃sura sempit̾num:
tis. remetiet᷑ uob̃. Si enĩ dixisset qd
m̃si fueritis hoc metiet᷑ uob̃: etiã sic
ñ omĩno ad eandẽ rẽ ex omĩ parte ue¬
cesse ẽẽt referre sententiã. Possumꝰ enim
recꝰte dicere. Qd̃ plantaueris hoc decerpes:
quãus nemo plantet pomũ s lignum.
decerpat aũ poniti magis quã lignum.
S illud dicimus scdm arboris genus: qͥa
ñ ficũ plantat. unde nuce̾ decerpat.
Ita dici posset qđ feceris patieris: ut ñ
si stuprũ fecerit stuprũ patiat᷑. sed qd̾

Expanded text:
orbis habere mensuram, quia et, si comprorbis habere mensuram, quia et, si comprehendunt, quantus sit, mensuram eius comprehendunt et, si hoc non adsequuntur, mensuram eius utique non comprehendunt nec ideo nulla est, quia homines eam nosse non possunt. potest igitur aliquid et sempiternum esse et certam sui modi habere mensuram. secundum ipsos enim de solis aeternitate locutus sum, ut sua sententia conuincantur atque concedant esse posse aliquid cum mensura sempiternum. tis, remetietur uobis. Si enim dixisset: Quod mensi fueritis, hoc metietur uobis, etiam sic non omnino ad eandem rem ex omni parte necesse esset referre sententiam. possumus enim recte dicere: \'Quod plantaueris, hoc decerpes\', quamuis nemo plantet pomum sed lignum, decerpat autem pomum magis quam lignum; sed illud dicimus secundum arboris genus, quia non ficum plantat, nnde nucem decerpat. ita dici posset: \'Quod feceris, patieris,\' non ut, si stuprum fecerit, stuprum patiatur, sed quod
Abbreviated transcription (Latin):
si fueritis. in ea remetiet᷑ uob̃. Satis in¬
quit ridicule. atq contrarie. Nlã si ad
m̃surã redditurus ẽ penã. ⁊ om̃is m̃sura
circũscripta ẽ fine temporis: quid sibi uo¬
lunt mine infiniti supplicii: Istã ques¬
tionẽ a qualicũq philosopho ẽẽ obiec¬
tam. atq ꝓpositã difficile ẽ credere. Ꝙp¬
pe qui ait. Omis m̾sura circu̾scribitur
tpr̃e. quasi ñ soleat nͥ tempoꝵ ẽẽ m̃sura.
sic̃ horarũ ⁊ dierũ ⁊ annoꝵ. uł sic̃ dici¬
mus breuẽ sillabã simplũ habere tpris
ad sillabã longã. Puto enĩ modios. ⁊ rabo¬
nes. urnas. ⁊ amphor as. ñ tempoꝵ esse
m̃suras. Quomͦ gͦ om̃is m̃sura circu̾seri¬
bit᷑ tempore: Nonne ipsi dicunt solẽ
istũ sempitͣnũ eẽ: qui tam̃ quantus sit
ad t̾rã m̃suris geometricis ꝑserutari
audent ⁊ renuntiare: Qd̃ siue possit
siue. ñ possit. constat eũ tñ ꝓpriã sui

Expanded text:
nsi fueritis, in ea remetietur uobis, satis, innsi fueritis, in ea remetietur uobis, satis, inquit, ridicule atque contrarie; nam si ad mensuram redditurus est poenam et omnis mensura circumscripta est fine temporis, quid sibi uolunt minae infiniti supplicii?\' Istam quaestionem a qualicumque philosopho esse obiectam atque propositam difficile est credere, quippe qui ait: <Omnia mensura circumscribitur tempore,1 quasi non soleat nisi temporum esse mensura sicut horarum et dierum et annorum. uel sicut dicimus breuem syllabam simplum habere temporis ad syllabam longam. puto enim modios et rabones, urnas et amphoras non temporum esse mensuras. quo modo ergo omnis mensura circumscribitur tempore? nonne ipsi dicunt solem istum sempiternum esse? qui tamen quantus sit ad terram, mensuris geometricis perscrutari audent et renuntiare. quod siue possit siue non possit, constat eum tamen propriam sui
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ex ipsa uera ⁊ in uniꝰ sac̾dotis uicꝰti¬
ma. hoc ẽ ex fuso xp̃i sanguine ministra¬
tur. ⁊ aliud nc qđ hiuic manifestatioĩ
congruũ qͥ iã declarato noĩe. xpiani¬
appellamur offerimꝰ: ñ solũ eugłicis ue¬
rũ etiã ꝓpħicis litteris demonstratur.
Mutatio qͥuippe ñ dĩ. ñ ipsus religionis.
s sacrificioꝵ ⁊ sacram̃toꝵ impudenter
nunc uideret᷑ p̃dicata nͥ fuisset ante
p̃dicta. Quẽadmodũ enĩ unus idemq
hemo. si do̾ mane aliud offerat. alud
uesꝑe ꝓ congruentia diurni temporis.
ñ dñ mutat nec religionẽ. sic̃ nec sa¬
lutẽ qui alio mͦ mane alio uesꝑe salu¬
oblatũ ẽ ab antiquis scĩs. aliud ab eis qͥ
nunc sunt offertur. ñ humana pͣsump¬
tione. s auctoritate diina temporib
quale sit qd̾ de m̃sura peccati atq sup¬
plicii ꝓposuit. sic eugłio calumpniatus.
supplicia. Et alibi ait. In qua m̃sura m̃¬

Expanded text:
quod ex ipsa uera et unius sacerdotis uictiquod ex ipsa uera et unius sacerdotis uictima, hoc est ex fuso Christi sanguine ministratur, et aliud nunc, quod huic manifestationi congruum, qui iam declarato nomine Christiappellamur, offerimus, non solum euangelicis uerum etiam propheticis litteris demonstratur. mutatio quippe non dei non ipsius religionis sed sacrificiorum et sacramentorum inpudenter nunc uideretur praedicata, nisi fuisset ante praedicta. quem ad modum enim unus idemque homo, si deo mane aliud offerat aliud uespere pro congruentia diurni temporis, non deum mutat nec religionem sicut nec salutem, qui alio modo mane alio uespere saluoblatum est ab antiquis sanctis aliud ab eis, qui nunc sunt, offertur, non humana praesumptione sed auctoritate diuina temporibus quale sit, quod de mensura peccati atque supplicii proposuit sic euangelio calumniatus: dentibus aeterna supplicia et alibi ait: In qua mensura me
Abbreviated transcription (Latin):
cere suo p̃destinata ẽ supplicio sempit᷑no:
Quã obrẽ etiã cũ se hoĩes suꝑiorib oelestib
potestatib q̃ ñ sunt demonia sacrificare. di¬
cunt. ⁊ soluis nominis unt̾ ẽẽ arbitrant᷑. qd̾
aili dõs nos eos angłos appellamus. ñ se oppo¬
nunt eis ludificandis multiplici fallacia nisi
demones. qui errore. delectant᷑. ⁊ quodãmo¬
do pascunt᷑ humano. qm scĩ angłi ñ appro¬
bant sacrificiũ: nͥ qd̾ ex docꝰtrina uere sapi¬
entiȩ uerȩq religionis offert᷑ uni uero
deo. cui sca societate deseruiunt. m̃ sicut
impia suꝑbia siue hominũ siue demonum
sibi hos diuinos honores exhiberi uł iubet
uł cupit. ita pia humilitas. uł hoĩm uł an
deberentur ostendit: cuiꝰ rei manifestissi¬
ma in sacris litt̾is nr̃is exempla monstrã¬
tur. Disꝑtita. aũ diuinis eloquiis sacrifi¬
cia ꝑ temꝑũ congruentiã. ut alia fieren
ante manifestationẽ noui testamenti.

Expanded text:
cere suo praedestinata est supplicio sempiterno! cere suo praedestinata est supplicio sempiterno! quam ob rem etiam cum se homines superioribus caelestibus potestatibus, quae non sunt daemonia, sacrificare dicunt et solius nominis interesse arbitrantur, quod illi deos, nos eos angelos appellamus, non se opponant eis ludificandis multiplici fallacia nisi daemones, qui errore delectantur et quodam modo pascuntur humano, quoniam sancti angeli non adprobant sacrificium, nisi quod ex doctrina uerae sapientiae ueraeque religionis offertur uni uero deo, cui sancta societate deseruiunt. proinde sicut impia superbia siue hominum siue daemonum sibi hos diuinos honores exhiberi : uel iubet uel cupit, ita pia humilitas uel hominum uel deberentur, ostendit. cuius rei manifestissima in sacris litteris nostris exempla monstrantur. Dispertita autem diuinis eloquns sacnncia pro temporum congruentia, ut alia fierent ante manifestationem noui testamenti,
Abbreviated transcription (Latin):
ce appellat᷑. nec nos dicimꝰ t̾rã. maria.
celũ. solẽ. lunã. stellas. ⁊ quasdã ñ in prom¬
tusitas glestes potestates s̾e demomoꝵ. S
eũ omis creatura partim corporalis sit par
uoluatate: animi ꝓficisci ꝙͣ creatura spĩta¬
uis ẽ ⁊ omi corporali p̃ponenda. Uñ colligi¬
tur corporali cyeaturȩ ñ e̾ẽ sacrificandũ.
Restat spiritalis quȩ uł pia uł impia est.
pia scilicet in hoĩb ⁊ ange lis iustis:
idõ rite. seruientib. Impia uͦ in hõĩb
⁊ angłis iniquis: quos etiã demones dicimꝰ.
lo ꝑhoc nec spiritali quãuis iustȩ creaturȩ
sacrificandũ ẽ: qm̃ quantomagis pia ẽ⁊
subdita dõ. tantominus se tali honore dig¬
natur quẽ scit ñ deberi nͥ dõ. Iuanto g̃
ꝑnitiosus ẽ sacrificare demoniis. hoc ẽ. mi¬
quȩ spiritali creaturȩ: q̃ in hoc ꝑximo ⁊̃ ca¬
lignioso celo habitans. tãquã in aerio car¬

Expanded text:
ce appellatur. nec nos dicimus terram, maria, ce appellatur. nec nos dicimus terram, maria, caelum, solem, lunam, stellas et quasdam non in promptu sitas aelites potestates esse daemonia; sed cum omnis creatura partim corporalis sit partuoluntate animi proficisci, quae creatura spiritalis est et omni corporali praeponenda. unde colligitur corporali creaturae non esse sacrificandum. restat spiritalis, quae uel pia uel impia est: pia scilicet in hominibus et angelis iustis et deo rite seruientibus, impia uero in hominibus et angelis iniquis, quos etiam daemones dicimus. ac per hoc nec spiritali quamuis iustae creaturae sacrificandum est, quoniam, quanto magis pia est et subdita deo, tanto minus se tali honore dignatur, quem scit non deberi nisi deo. quanto ergo perniciosius est sacrificare daemoniis, hoc est iniquae spiritali creaturae, quae in hoc proximo et caliginoso caelo habitans tamquam in aerio car
Abbreviated transcription (Latin):
lũ. Qͥd gͦ dico: Qd̃ idolis immolatũ sit ali¬
qͥd: aut qd̾ idolũ ẽ aliquid: S q̃ immolat̃
gentes. demoniis ⁊ ñ dõ immolant. Nolo
aũ uos socios fieri demonioꝵ. Uñ satis in¬
telligi potest. ñ tã ipsã ĩmolationẽ. nam
uero dõ prisci scĩ ĩ molauert᷑: s qd̃ diis fal¬
sis ⁊ impus demoniis immolat᷑. rep̃hendi
a uera religione in suꝑstitionib genti¬
um. Sic̾ enĩ u̾itas hortat᷑ hoĩes fieri soci¬
os scõꝵ angłoꝵ : ita seducit impietas ad
societatẽ demonioꝵ: eui p̃parat᷑ ignise
Nt̃nus. sic̃ regnũ ȩtͣnum societati sc̃oꝵ.
Neq illine impii excusant sua sacrilega.
sacra ⁊ simulachra. qd̾ elegant᷑ int᷑pre¬
tant᷑. quid quȩq significent. oĩs quippe
illa intͣp̃tatio ad creaturã refert᷑. ⁊ non
ad creatorẽ. cui uni debet᷑ seruitus re¬
ligionis. illa qͣ uno nomine latriã gre¬

Expanded text:
lum: Quid ergo dico? quod idolis immolatum sit alilum: Quid ergo dico? quod idolis immolatum sit aliquid aut idolum est aliquid? sed quae immolant gentes, daemoniis et non deo immolant; nolo autem uos socios fieri daemoniorum. unde satis intellegi potest non tam ipsam immolationem, nam uero deo prisci sancti immolauerunt, sed quod diis falsis et impiis daemoniis immolatur, reprehendi a uera religione in superstitionibus gentium. sicut enim ueritas hortatur homines fieri socios sanctorum angelorum, ita seducit impietas ad societatem daemoniorum, cui praeparatur ignis aeternus sicut regnum aeternum societati sanctorum. Neque illinc excusant impii sua sacrilega sacra et simulacra, quod eleganter interpretantur, quid quaeque significent. omnis quippe illa interpretatio ad creaturam refertur, non ad creatorem, cui uni debetur seruitus religionis illa, quae uno nomine Xatpeta Grae
Abbreviated transcription (Latin):
osis affecꝰtib medet᷑ scriptura diuina. ⁊
rem quidẽ notã. s tñ salubri remedio
ammonitionis inculcat dicens. Ocłos hñt
⁊ ñ uident: ⁊ aures hñt ⁊ ñ audiunt.
oȩtã talia. Hȩc enĩ uba quo magis aꝑta
i popłarit᷑ uera st̃. eo magis incutiunt
salubrẽ pudorẽ illis qui cũ talib sumu¬
lachris diuinũ cũ timore cultũ exhibent
eaq uiuentib similia uenerantes adoran¬
tesq contuent᷑: eisq uelut p̃sentib p̃ces
allegant. uictimas immolant. uota ꝑsol¬
uunt. sic afficiunt᷑ omĩno. ut ea sensu ca¬
rentia putare ñ audeant. Ne arbitrent᷑
aũ isti hoc solũ nr̃os libros uelle sonare.
qd huiꝰcemodi affectꝰ humano cordi. exi¬
dolis innascit᷑.: aꝑtissime. seriptũ ẽ. Qm̃
om̃s dii gentiũ demonia. Uñ ⁊ apłica dis¬
ciplina. ñ solũ dic̃. qd̾ ap̃ ioħem legit᷑. frẽ
cauete a simulachris. uerũ etiã qd ap̃ pau¬

Expanded text:
osis affectibus mederetur scriptura diuina, quae osis affectibus mederetur scriptura diuina, quae rem quidem notam sed tamen salubri remedio admonitionis inculcat dicens: Oculos habent et non uident, aures habent et non audiunt et cetera talia. haec enim uerba quo magis aperta et populariter uera sunt, eo magis incutiunt salubrem pudorem illis, qui, cum talibus simulacris diuinum cum timore cultum exhibent eaque uiuentibus similia uenerantes adorantesque contuentur eisque uelut praesentibus preces allegant, uictimas immolant, uota persoluunt, sic afficiuntur omnino, ut ea sensu carentia putare non audeant. ne arbitrentur autem isti hoc solum nostros libros uelle sonare, quod huiusce modi affectus humano cordi ex idolis innascitur, apertissime scriptum est: Quoniam omnes dii gentium daemonia. unde et apostolica disciplina non solum dicit, quod apud Iohannem legitur: Fratres, cauete a simulacris, uerum etiam quod apud Pau
Abbreviated transcription (Latin):
rib suis quos decipunt expetissent. ue¬
rũ hec cũ exhibent᷑ dõ. scđm eiꝰ inspira¬
tionẽ atq doctrinã uera religio ẽ: cũ
aũ demonib scdm eoꝵ impiã suꝑbiã noꝰ¬
xia suꝑstitio ẽ. Quappt᷑ qui xpĩanas lit¬
teras utriusq testamͣti sciunt. ñ hoe cul¬
pant in sacrilegis ritib paganoꝵ quod̃
construant templa ⁊ instituant sacer¬
dotia. ⁊ faciant sacrificia: s qd̾ hȩc de¬
moniis ⁊ idolis ex hibeant. Et idola
quidẽ omĩ sensu carere quis dubitet.
Uerũtam̃ cũ his locant᷑ sedib honorabi¬
li sublimitate. ut a p̃cantib atq un¬
molantib attendant᷑. ipsa similitu di¬
ne animatoꝵ menbroꝵ atq sensuum.
quãuis insensata ⁊ ex anima afficiunt
infirmos animos. ut uiuere. ac spirare
uideant᷑ : accedente p̃sertim ueneratio¬
ne multitudinis. qua tantus eis cultus
impenditur. Quib morbidis ⁊ pestetenti¬

Expanded text:
ribus suis, quos decipiunt, expetissent. ueribus suis, quos decipiunt, expetissent. uerum haec cum exhibentur deo secundum eius inspirationem atque doctrinam, uera religio est, cum autem daemonibus secundum eorum impiam superbiam, noxia superstitio. quapropter qui Christianas litteras utriusque testamenti sciunt, non hoc culpant in sacrilegis ritibus paganorum, quod construant templa et instituant sacerdotia et faciant sacrificia, sed quod haec idolis et daemoniis exhibeant. et idola quidem omni sensu carere quis dubitet? uerum tamen cum his locantur sedibus honorabili sublimitate, ut a precantibus atque immolantibus adtendantur, ipsa similitudine animatorum membrorum atque sensuum quamuis insensata et exanima afficiunt infirmos animos, ut uiuere ac spirare uideantur accedente praesertim ueneratione multitudinis, qua tantus eis cultus inpenditur. Quibus morbidis et pestilenti
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ colendus sit : nͣ̃ solũ sua nulla indi ⁊¬
gentia facit: s nr̃a maxima utilitate:. Sig¬
nificatua ftͣ aũ omĩa talia sacrificia.⁊
quarũdã rerũ similitudines. quib nos
ammoneri oportet ad ea ipsa quoꝵ simi¬
litudines st̃ : siue scrutanda. siue noscen¬
da. siue recolenda. De qua re quantũ satis
ẽ. disserenda. ñ breuis sermo flagitandus
ẽ: quo nc̃ respondere nob̃ ꝓpositũ ẽ. p̾ser¬
tĩ qr in aliis opusculis nr̃is de hac re mul¬
ta iã diximꝰ: ⁊ qui ante nos dĩ eloquia tͣc¬
tauert᷑. de similitudinib sacrificioꝵ ue¬
teris testam̃ti. tãquã umbris figurisq
futuroꝵ copiose loquuti st̃. Hoc sane. nec
in ista breuitate p̃t̾eundũ ẽ qd templũ.
sacerdotẽ. sacrificium. ⁊ alia quȩcũq ad
hȩc ꝑtinentia. nͥ uni uero dõ deberi nos¬
sent dii falsi hoc ẽ demones. qui st̃ p̃ua¬
ricatores angłi. nũquã hȩc sibi a culto¬

Expanded text:
quo modo colendus sit, non solum sua nulla indiquo modo colendus sit, non solum sua nulla indigentia facit sed nostra maxima utilitate. significatiua sunt autem omnia talia sacrificia et quarundam rerum similitudines, quibus admoneri nos oportet ad ea ipsa, quorum similitudines sunt, siue scrutanda siue noscenda siue recolenda. de qua re, quantum satis est, disserenda non breuis sermo flagitandus est, quo nunc respondere nobis propositum est, praesertim quia in aliis opusculis nostris de hac re multa iam diximus et, qui ante nos dei eloquia tractauerunt, de similitudinibus sacrificiorum ueteris testamenti tamquam umbris figurisque futurorum copiose locuti sunt. Hoc sane nec in ista breuitate praetereundum est, quod templum, sacerdotem, sacrificium et alia quaecumque ad haec pertinentia nisi uni uero deo deberi nossent dii falsi, hoc est daemones, qui sunt praeuaricatores angeli, numquam haec sibi a culto
Abbreviated transcription (Latin):
am uideamꝰ eam q̃ sequit᷑ etiotiie
questionẽ. Accusant inquit ritus fa¬
eroꝵ hostias. thura. ⁊ cȩt̾a quȩ tẽploꝵ
cultꝰ exercuit: eũ idem cultus ab ipsis in¬
quit uł a dõ quẽ colunt exorsus ẽn tem¬
porib priseis. cũ inducit᷑ ds primitus
eguisse. huic respondet᷑. qmͫ ex illo sep¬
turarũ nr̃aꝵ loco hee questio ꝓposita
agnoscit. u scriptũ ẽ. cam ex fructib
t̾re. Abel aũ ex pͥmituus ouiũ obtulis¬
se munꝰ dño. llinc potius ẽẽ intellige̾¬
dũ quã sit res antiqua sacrificiũ. qd̃
ñ nͥ uni uero dõ offerri oportere uera¬
ces ⁊ sacrȩ litterȩ monent. nͣ qd illo ege¬
at ds̃. cuͣ in eisdẽ ipsis litteris aꝑtissimeꝰ
scriptũ sit. dixi dño ds̃ mͣs es tu. qmͣ bo:¬
noꝵ meoꝵ nͣ eges: s qd etiã in his ut ac¬
ceptandis. uł reꝓbandis. uł ꝑcipiendis. ñ
nͥ hominib consulat. Nob̃ enĩ ꝓdest co¬
lere dm̃. nͣ ipsi dõ. Lũ gͦ inspirat ⁊ docet

Expanded text:
am uideamus eam, quae sequitur, quaestionem. <accusant\', inquit, \'ritus sacrorum, hostias, tura et cetera, quae templorum cultus exercuit, cum idem cultus ab ipsis, inquit, uel a deo, quem colunt, exorsus est temporibus priscis, cum inducitur deus primitiis eguisse.\' Huic respondetur, quoniam ex illo scripturarum nostrarum loco haec quaestio proposita agnoscitur, ubi scriptum est Cain ex fructibus terrae Abel autem ex primitiuis ouium obtulisse munus deo, hinc potius esse intellegendum, quam sit res antiqua sacrificium, quod non nisi uni uero deo offerri oportere ueraces et sacrae litterae monent, non quod illo egeat deus, cum in eisdem ipsis litteris apertissime scriptum sit: Dixi domino: \'Deus meus es tu, quo non eges\\ sed quod etiam in his uel acceptandis uel reprobandis uel percipiendis non nisi hominibus consulat. nobis enim prodest colere deum, non ipsi deo. cum ergo inspirat et docet,
Abbreviated transcription (Latin):
gioni xp̃iane. in qua nob̃ ipsi ꝓdigiis suis
aut respondere ñ possunt. aut si possun
in eo ipso sibi etiã ꝓ nr̃a religione respon¬
deant: Ita nichil int᷑est ꝓ diu̾sa tẽpoꝵ lo¬
coꝵq congruentia. quã diu̾sis sacram̃tis
colatur. si qd̵ colit᷑ scm̃ ẽ: sic̃ nichil intͣ eͣ
ꝓ diu̾sa linguarũ auditoꝵq congruentia.
tͣ se sua sensa cõmunicent etiã hoĩes pac¬
to quodã societatis instituere sibi posst᷑.
Quib autͣ sacris diuinitati congruerent.
uoluntatẽ dĩ sequiti stͣ qui recꝰte sapue¬
rt̃: quȩ omĩno nũquã defuit. ad salutẽ
iustitiȩ pietatisq mortaliũ. Et si qua ĩ
aliis atq aliis ppłis una eademq religio¬
ne sociatis uarie celebrant᷑. quatinꝰ fiat
plurimũ refert : qd ⁊ humana exhortet᷑
uł toleret᷑ infirmitas. ⁊ diuina ñ oppug¬
net᷑ auc̾toritas. Quã obrem cũ xp̃m di¬

Expanded text:
gioni Christianae, in qua nobis ipsi pro diis suis gioni Christianae, in qua nobis ipsi pro diis suis aut respondere non possunt aut, si possunt, in eo ipso sibi etiam pro nostra religione respondeant ita nihil interesse pro diuersa temporum locorumque congruentia, quam diuersis sacramentis colatur, si, quod colitur, sanctum est, sicut nihil interest pro diuersa linguarum auditorumque congruentia, os, quibus inter se sua sensa communicent, etiam homines pacto quodam societatis instituere sibi possunt, quibus autem sacris diuinitati congruerent, uoluntatem dei secuti sunt, qui recte sapuerunt. quae omnino numquam defuit ad salutem iustitiae pietatique mortalium et, si qua in aliis atque aliis populis una eademque religione sociatis uarie celebrantur, quatenus fiat, plurimum refert, quo et humana exhortetur uel toleretur infirmitas et diuina non oppugnetur auctoritas. Quam ob rem cum Christum di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfiusse. ad animarũ salutẽ: nob̾cũ ea de¬
Struunt. ⁊ ee̾ mania cõfitent᷑. Nlos quidẽ
etiã ꝑniciosa monstramꝰ S parũ ñ ẽ: ut
upsi pͣus interim mania fateant᷑. S. uͦ ea
defendunt: ⁊ sapient᷑ atq utilit᷑ assert᷑
instituta quero qͥd actũ sit de his qui
anteqͣ hȩc instituta ẽent. morte obie¬
uͣt łsae enĩ utiq salute atq utilitate
fraudati sc̃.Si aũ potuert alio mͦ pur¬
gari: cur ñ idem modus ꝑseuerauit in
posteros: Qͥd opus erat instituere no¬
uitias cõsecrationes: q̃ antiquitꝰ ñ fue¬
rti hie si dicunt deos quidẽ ipsos sẽꝑ
fiusse: ⁊ ad libandos cultores suos parit
ubiq ualuisse. s ꝓ uarietate rerũ tem¬
prͣaliũ ac t̾renarũ q̃ scirent certis tpͣrib
locisq congruere: in his alias atq alias. a¬
libi atq alibi. alit atq alitͣ sibi uoluisse
seruiri: cur hanc questionẽ ingert᷑ reli¬

Expanded text:
profuisse ad animarum salutem, nobiscum ea deprofuisse ad animarum salutem, nobiscum ea destruunt et esse inania confitentur. nos quidem etiam perniciosa monstramus; sed parum non est, ut ipsi interim prius inania fateantur. si uero ea defendunt et sapienter atque utiliter adserunt instituta, quaero, quid actum sit de his, qui ante, quam haec instituta essent, morte obierunt; hac enim utique salute atque utilitate fraudati sunt. si autem potuerunt alio modo purgari, cur non idem modus perseuerauit in posteros? quid opus erat instituere nouitias consecrationes, quae antiquitus non fuerunt? Hic si dicunt deos quidem ipsos semper fuisse et ad liberandos cultores suos pariter ubique ualuisse, sed pro uarietate rerum temporalium ac terrenarum, quae scirent certis temporibus locisque congruere, in his alias atque alias alibi atque alibi aliter atque aliter sibi uoluisse seruiri, our hanc quaestionem ingerunt reli
Abbreviated transcription (Latin):
religiones ritusq ualuere temploꝵ. N
pauciorib scłis ipsa roma longo scłoꝵ
tractu sine. xpiana lege: fuit. Qd inqͥt
auẽtũ de tã innumeris animis. q̃ omĩ¬
no in culpa nulla ft̃. si quidẽ is credi pos¬
set. nͣdũ aduentũ suũ hoĩb cõm̃darat:
orbis qͣ cũ ipsa roma in ritib tẽploꝵ ea¬
luit qͣr inqͥt saluator qͥ dic̾tus ẽ. sese tot
scłis subduxit: S ne dicant inqͥt lege
uidaica uetere hoĩm curatũ genꝰ. lon¬
go pͥ tpre lex pua̾goꝵ apparuit ac ui¬
guit angusta siriȩ regione: Postea uͦi ꝓ¬
repsit etiã in fines italos: s pꝰ cesarem
gaum. aut certe ipso imꝑante. Eͥd gͥ ac¬
tũ de romanis animis. itł latinis. ꝗͣ grͣa
ñdũ auenientis xp̃i uiduatȩ st̃ usq in
cesarũ tempus: huic ꝓpositioni respon¬
det᷑ ut pͥmo ipsi dica̾nt. utrũ ꝓposuerut
hõib dõꝵ suoꝵ sacra. ꝗͣ constat certis te¬
porib instituta. Que si negant aliquid

Expanded text:
religiones ritusque ualuere templorum. non religiones ritusque ualuere templorum. non paucioribus saeculis ipsa Roma longo saeculorum tractu sine Christiana lege fuit. quid, inquit, actum de tam innumeris animis, quae omnino in culpa nulla sunt, si quidem is, cui credi posset, nondum aduentum suum hominibus commodarat? orbis quoque cum ipsa Roma in ritibus templorum caluit. quare, inquit, saluator qui dictus est, sese tot saeculis subduxit? sed ne dicant, inquit, lege Iudaica uetere hominum curatum genus, longo post tempore lex Iudaeorum apparuit ac uiguit angusta Syriae regione, postea uero prorepsit etiam in fines Italos sed post Caesarem Gaium aut certe ipso imperante. quid igitur actum de Romanis animis uel Latinis, quae gratia nondum aduenientis Christi uiduatae sunt usque in Caesarum tempus? Huic propositioni respondetur, ut primo ipsi dicant, utrum profuerint hominibus deorum suorum sacra, quae constat certis temporibus instituta. quae si negant aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
hoc qd̃ erucifixũ uiderant resurrexisse
nera exciꝑet. ⁊ ꝑitissimo medico qͥ hec
curare ita ualeret. ut cicatrices nullȩ
apparerent. ipse potiꝰ dic̾et. sic se uelle
sanari. ut magis eẽnt in corpore suo ue¬
stigia uulnerũ tãꝙͣ tituli głarũ. idõ ille
medicus cicatrices fuxisse diceret᷑: qr cũ
ꝑ artẽ efficere potuerit. ut ñ ẽẽnt. cer¬
ta existente: causa. ꝑ artẽ effecit potiꝰ ut
ẽent. quȩ uno solo mͦ sic̃ suꝑiꝰ dixi false
conuincerent᷑. si nulla uulnera sanarent᷑.
he tempore xp̃ianȩ electionis.
tem alia ꝓposuert q̃ dic̾e̾nt de porphi¬
rio contrã xpͣianos tãꝙͣ ualidiora decerp
⁊ u̾tatẽ. in seq solo ponit animis sibi
credentib reditũ: qͥd egert̃ tot scłoꝵ
hoĩes aute. xp̃m: Ut dimittã inqͥt tprͣa
ante: latiũ regnatũ ab ipso latio quasi
pͥncipiũ humani noĩs sumamꝰ. In ipso la¬
tio ante albã dii culti st̃: in alba eque

Expanded text:
hoc, quod crucifixum uiderant, resurrexisse hoc, quod crucifixum uiderant, resurrexisse nera exciperet et peritissimo medico, qui haec curare ita ualeret, ut cicatrices nullae apparerent, ipse potius diceret sic se uelle sanari, ut magis essent in corpore suo uestigia uulnerum tamquam tituli gloriarum, ideo ille medicus cicatrices finxisse diceretur, quia, cum per artem efficere potuerit, ut non essent, certa existente causa per artem effecit potius, ut essent. quae uno solo modo, sicut superius dixi, falsae conuincerentur, si nulla uulnera sanarentur. II. DE TEMPORE CHRISTIANAE RELIGIONIS. Item alia proposuerunt, quae dicerent de Porphyrio contra Christianos tamquam ualidiora decerptet ueritatem in seque solo ponit animis sibi credentibus reditum, quid egerunt tot saeculorum homines ante Christum? ut dimittam, inquit, tempora ante Latium regnatum, ab ipso Latio quasi principium humani nominis sumamus. in ipso Latio ante Albam dii culti sunt. in Alba aeque
Abbreviated transcription (Latin):
future gͣ resurrectiõnis corpus imꝑfectȩ
potestatis erit. si cibos sumere ñ potu¬
erit. Imꝑfectȩ. felicitatis: si cibis eguerit.
osse hic de cõmutationib corporaliũ qͣ¬
atu ⁊ de p̃potenti ualentia inferioꝵa
orpora corpoꝵ suꝑioꝵ latiꝰ disputare: s
ureuit᷑ respondere ꝓpositũ ẽ. ⁊ talib in¬
geniis hoc scribitur. q̃ ammon̾e suffe¬
erit. Sciat sane qui has ꝓposuit ques¬
tiones xpm̃ pꝰ resurrecꝰtionẽ cicatrioes
ñ uulnera demonstrasse dubitantib. ꝓpt̃
qͦs etiã cibũ ac potũ sumere uoluit. ñ
semel s sepi ne illud ñ corpꝰ s sp̃m esse
arhitrarent᷑. ⁊ sibi ñ solide s imaginalit̾
apparere. Tc̃ aũ ille false cicatrices fuis¬
sent. si nulla uulnera p̃cessissent: ⁊ tam̃
nee ipse. ẽent. si eas ẽẽ noluisset. Uoluit
aũ cerse dispensationis gr̃a.: ut eis qͦs edifi¬
cabat in fide ñ fic̾ta. ñ aliud ꝓ alio. s

Expanded text:
futurae ergo resurrectionis corpus inperfectae futurae ergo resurrectionis corpus inperfectae felicitatis erit, si cibos sumere non potuerit, inperfectae felicitatis, si cibis eguerit. possem hic de commutationibus corporalium qualitatum et de praepotenti ualentia in inferiora corpora corporum superiorum latius disputare; sed breuiter mihi respondere propositum est et talibus ingeniis hoc scribitur, quae admonere suffecerit. Sciat sane, qui has proposuit quaestiones, Christum post resurrectionem cicatrices, non uulnera demonstrasse dubitantibus, propter quos etiam cibum ac potum sumere uoluit non semel sed saepius, ne illud non corpus sed spiritum esse arbitrarentur et sibi non solide sed imaginaliter apparere. tunc autem illae falsae cicatrices fuissent, si nulla uulnera praecessissent; et tamen nec ipsae essent, si eas esse noluisset. uoluit autem certae dispensationis gratia, ut eis, quos aedificabat in fide non ficta, non aliud pro alio sed
Abbreviated transcription (Latin):
plena mirarulis. ut ñ quasi facili ꝑuesti¬
gatione rationis. s uidendi consuetudi¬
ne mira ñ sint: atq ob hoc nec consida¬
tione nec inquisitione digna uideant᷑.
Nã ego ⁊ mecũ quicũq inuisibilia dĩ ꝑ ea
q̃ facta st̃ intelligere moliunt᷑. aut non
minus aut ampliꝰ adnuram᷑ in uno semi¬
nis tã paruulo grano oĩa q̃ laudamꝰ in
arbore tãquã litiata latuisse. quã mun¬
di huiꝰ tã ingentẽ sinũ q̃ de corporib
humanis dũ dilabunt᷑ assumit. resur¬
rectioni futurȩ tota ⁊ integra red̾ditu¬
resurrectionẽ cibatũ. ⁊ in resurrecꝰtione
de: pmtttitur ciboꝵ indigentiã ñ futu¬
ba:. eni ⁊ angelos legamus eiusdẽ mocdi
abãs eodeq modo sumpsisse: ñ fic̾to phã¬
esmate. s manifestissima u̾tate: nec ꝯ̃¬
tã necessitate. s potestate: Aut enĩ ab¬
sebet aquã t̃ra sitiens. alit̾ soł radius
canens. Illa indigentia: iste potentia.

Expanded text:
plena miraculis, ut non quasi facili pervestiplena miraculis, ut non quasi facili pervestigatione rationis, sed videndi consuetudine, mira non sint, atque ob hoc, nec consideratione, nec inquisitione digna videantur. Nam ego, et mecum quicumque invisibilia Dei per ea quae facta sunt intelligere moliuntur minus aut amplius admiramur, in uno seminis tam parvulo grano, omnia quae laudamus in arbore tanquam liciata latuisse, quam mundi hujus tam ingentem sinum, quae de corporibus humanis dum dilabuntur assumit, resurrectioni futurae tota et integra reddituresurrectionem cibatum et in resurrectione, quae promittitur, ciborum indigentiam non futuram, cum et angelos legamus eiusdem modi escas eodemque modo sumpsisse non ficto phantasmate sed manifestissima ueritate nec tamen necessitate sed potestate? aliter enim absorbet aquam terra sitiens aliter solis radius candens, illa indigentia iste potentia.
Abbreviated transcription (Latin):
tã multos fuisse atq eẽ miramur: ⁊ tnͣ
ab mnitio generis humani alias occultiꝰ
alias euidentꝰ sic̃ congruere tẽyorib di¬
uinitus iuisũ ẽ. nec ꝓpħari destitit. nec
qui in eũ crederent Sefuerunt ab adam
usq ad moysen: ⁊ in ipso popło isrł. que
speciali quodã misterio gens ꝓpħica fuit.¬
⁊ in aliis gentib anteqͣ. uenisset in carne.
Csũ enĩ ñnulli cõmemorent᷑ in scĩs hebrai¬
eis libris iã ex tp̃r abrahe. nec de stirpe
carnis eiꝰ. nec ex popło isrł. nec auentitia
societate in popło isrł. qui tnͣ huiꝰ saera¬
menti participes fuer̃t: cur ñ credamus
etiã in ceteris hac atq illac gentib ali¬
as alios fuisse. quãuis eos cõmemoratos
in eisdẽ aucꝰtoritatib ñ legamus: lta sa¬
lus religionis huiꝰ ꝑ quã solã uerã. salus
uera ueracit᷑q ꝓmittit᷑. nulli umquã de¬
fuit. qui dignus fuit: ⁊ cui defuit dig¬

Expanded text:
tam multos fuisse atque esse miramur. Et tamen tam multos fuisse atque esse miramur. Et tamen ab initio generis humani alias occultius alias euidentius, sicut congruere temporibus diuinitus uisum est, nec prophetari destitit nec, qui in eum crederent, defuerunt ab Adam usque ad Moysen et in ipso populo Israhel,. quae speciali quodam mysterio gens prophetica fuit, et in aliis gentibus, antequam uenisset in carne. cum enim nonnulli commemorantur in sanctis Hebraicis libris iam ex tempore Abrahae nec de stirpe carnis eius nec ex populo Israhel nec aduenticia societate in populo Israhel, qui tamen huius sacramenti participes fuerunt, cur non credamus etiam in ceteris hac atque illac gentibus alias alios fuisse, quamuis eos commemoratos in eisdem auctoritatibus non legamus? ita salus religionis huius, per quam solam ueram salus uera ueraciterque promittitur, nulli umquam defuit, qui dignus fuit, et, cui defuit, dig
Abbreviated transcription (Latin):
apͣ eos p̃dicari docꝰtrinã suã. qnͣ sciebat
⁊ uͥ sciebat ẽẽ qui in eũ fuerant creditu
ri: łlis enĩ tẽporib. ⁊ his locis quib eugłi¬
um nͣ ẽ eius p̃dicatũ. tales om̃s in eiꝰ p̃di¬
catione futuros eẽ p̃sciebat. quales ñ qͥdẽ
tuis credere noluert̃: quales etiã nunc
multos uidemꝰ cũ tanta manifestatione
de illo cõpleant᷑. p̃conia ꝓpħarũ. nolle
adhuc credere. ⁊ malle humana astu¬
tia resistere. ꝗͣ. tam clare atq ꝑspicus
tamq sublimi ⁊ sublimit᷑ diffamate di¬
⁊ infirmus ẽ intellectꝰ hominis diuinȩ
credere u̾itati. Qͥd gͦ mirũ si tã infidẽ¬
lib plenũ orbẽ t̾rarũ. xp̃c priorib se¬
cłis nouerat. ut eis apparere uł p̃dica¬
ri merito nollet: quos nec u̾bis. nec mi¬
raculis suis credituros ee̾ p̾sciebat: Neq
enĩ incredibile ẽ tales fuisse tunc om̃s
quales ab eiꝰ adiuentu. usq ad hoc tempꝰ

Expanded text:
apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat et ubi sciebat esse, qui in i. His enim temporibus, et his locis, quibus Evangelium non est praedicatum, tales omnes in ejus praedicatione futuros esse praesciebat, quales non quidetuis voluerunt credere. Quales etiam nunc multos videmus, cum tanta manifestatione de illo compleantur praeconia prophetarum, nolle adhuc credere, et malle humana astutia resistere, quam tam clarae atque perspicuae, tamque sublimi et sublimiter diffamatae didiuinae cedere ueritati. quid ergo mirum, si tam infidelibus plenum orbem terrarum Christus prioribus saeculis nouerat, ut eis apparere uel praedicari merito nollet, quos nec uerbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat? neque enim incredibile est tales fuisse tunc omnes, quales ab eius aduentu usque ad hoc tempus
Abbreviated transcription (Latin):
erañ disciplinã. qr pitagoras homo fuit.
nea hoc in potestate habere potuit. nũ¬
qus etiã hoc possunt dicere. eo ipsotem¬
pore qñ fuit. ⁊ t̾rarũ locis uͥ ilia philo¬
ophia iuguit. om̃s qui eũ potuert᷑ au¬
dire. etiã credere sectariq uoluisse: Ac
pl&c magis si tantȩ potestatis fiuisser
pithagoras. ut uͥ uellet. ⁊ qñ uellet sua
dogmata p̃dicaret: ⁊ si haberet etiã cũ
potestate ea sũmã rerũ p̃scientiam. nus
seuunt᷑. sentiunt enĩ ⁊ ipsi nequaꝗͣ. hoc
recte obici posse. uł sapientiȩ philosopho¬
rũ. uł etiã nomini deoꝵ suoꝵ: qͥd respon¬
debt᷑ si excepta illa altitudine sapientie
⁊ scientie dĩ. uͥ fortassis aliud diuinũ lon¬
ge secretiꝰ latet. sine p̃uiditio etiã alia
rũ causarũ forte q̃ a prudentib iuesti¬
gari queunt. hoc solũ eis breuitatis grͣa
in huiꝰ questionis dispictatione. dicamus.
tunc uoluisse hominib apparere xp̃m. ⁊

Expanded text:
ricam disciplinam,. quia Pythagoras homo fuit ricam disciplinam,. quia Pythagoras homo fuit neque hoc in potestate habere potuit, numquid etiam hoc possunt dicere eo ipso tempore, quando fuit, et terrarum locis, ubi illa philosophia uiguit, omnes, qui eum potuerunt audire, etiam credere sectarique uoluisse? ac per hoc magis, si tantae potestatis fuisset Pythagoras, ut, ubi uellet et quando uellet, sua dogmata praedicaret, et si haberet etiam cum ea potestate summam rerum praescientiam, nusqsequuntur, sentiunt enim et ipsi nequaquam hoc recte obici posse uel sapientiae philosophorum uel etiam numini deorum suorum, quid respondebunt, si excepta illa altitudine sapientiae et scientiae dei, ubi fortassis aliud diuinum consilium longe secretius latet, sine praeiudicio etiam aliarum forte causarum, quae a prudentibus inuestigari queunt, hoc solum eis breuitatis gratia in huius quaestionis disputatione dicamus tunc uoluisse hominibus apparere Christum et