comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dia. fallacie sue arte corrumpat:
illudens simpliciorib animis. de
tam de natiuitate xp̃i. quam de
nebris obuoluta. & ab omni incre¬
mento uere lucis aliena sunt. Tra¬
huntur enim adhuc stultissimis
gentilitatis errorib. & ministra mũ¬
rantur: que & si mirandã habent
pulchritudinẽ: adorandã tam̃ ñ ha¬
bent ditatem. Illa ergo uirtus.illa
sapientia. illa ẽ adoranda sola ma¬
iestas:. quȩ uniuersitatem mundi
creauit ex nichilo: & in quas uo¬
luit formas atq mensuras. terre¬
nam celestemq substantiã. omni¬
potenti ratione ꝓduxit. Sol luna
sidera. sint commoda utentibus:
sint speciosa cernentib. Sed ita.
ut de illis gr̃e referantur auctori:
&̾ adoretur ds. qui hec condidit. ñ
creatura que seruit. Laudate igit
dñin dilectissimi. inomnib oꝑib
eius atq iudiciis: sit in uobis in¬
dubitata credulitas. uirginee inte¬
gritatis. & partus reformationis
humane: sacrum diuinũq miste¬

Expanded text:
suae fallaciae arte corrumpat, suae fallaciae arte corrumpat, illudens simplicioribus animis de qtam de nativitate Christi, quam de nebris obvoluta, et ab omni incremento verae lucis aliena sunt; trahuntur enim adhuc stultissimis gentilitatis erroribus, et quia supra icta: quia etsi mirandam habent pulchritudinem, adorandam tamen non habent Deitatem. Illa ergo virtus, illa sapientia, illa est colenda majestas, quae universitatem mundi creavit ex nihilo, et in quas voluit formas atque mensuras terrenam coelestemque substantiam omnipotenti ratione produxit. Sol, luna et sidera sint commoda utentibus, sint speciosa cernentibus; sed ita ut de illis gratiae referantur auctori, et adoretur Deus, qui condidit, non creatura, quae servit. Laudate igitur Deum, dilectissimi, in omnibus operibus ejus atque judiciis. Sit in vobis indubitata credulitas virgineae integritatis et partus. Reformationis humanae sacrum divinumque myste
Abbreviated transcription (Latin):
Redit in honorem suum ab anti¬
quis contagiis purgata natura:
mors morte destruitur: natiuitas
natiuitate reparat᷑ꝰ. qm simul &
redemptio aufert seruitutem: & re¬
generatio mutat originẽ. & fides
głaris: reconciliationis huius gr̃am.
iusto ꝑpende iudicio. Tibi enim
quondam abiecto. tibi extruso se
ga morienti. tibi in cinerẽ & pul¬
uerem dissoluto: cui iam ñ erat
spes ulla uiuendi. ꝑ incarnatio¬
nem uerbi potestas data ẽ: ut de
longinquo ad tuũ reuertaris au¬
ctoremꝰ recognoscas parentẽ: liber
efficiaris ex seruo. de extraneo pro¬
uearis in filium: ut qui ex corrup¬
tibili carne natus es. ex dĩ sp̃u re
nascaris.: & obtineas ꝑ gr̃am: qd̾
ñ habes ꝑ naturam. Habentes gͦ
tante spei fiduciam dilectissim in
fide qua fundati estis. stabiles ꝑ¬
manete. ne idem ille temptator cuiꝰ
a nob̃ dominationẽ xp̃c exclusit.
aliquib nos iterum seducat insi¬
diis: & hec ipsa presentis diei gau

Expanded text:
Redit in honorem suum ab antiRedit in honorem suum ab antiquis contagiis purgata natura, mors morte destruitur, nativitas nativitate reparatur: quoniam simul et redemptio aufert servitutem, et regeneratio mutat originem, et fidesgloriaris, reconciliationis hujus gratiam justo perpende judicio. Tibi enim quondam abjecto, tibi extruso a psilia morienti, tibi in pulverem et cinerem dissoluto, cui jam non erat spes ulla vivendi, per incarnationem Verbi potestas data est, ut de longinquo ad tuum revertaris auctorem, recognoscas parentem, liber efficiaris ex servo, de extraneo proveharis in filium; ut qui ex corruptibnascaris, et obtineas per gratiam quod non habes per naturam. Habentes ergo tantae spei fiduciam, dilectissimi, in fide qua fundati estis stabiles manete; ne idem ille tentator, cujus jam a vobis dominationem Christus exclusit, aliquibus vos iterum seducat insidiis, et haec ipsa praesenti diei gaudia
Abbreviated transcription (Latin):
nascentium putauit innoxiam
Uidit enim uagientem. atq lacr¬
mantem: uidit pannis obuolu¬
tum: circu̾cisioni subditũ. & le¬
gis sacrificii oblatione ꝑfunctũ:
agnouit deinceps solita increm̃ta
de naturalib ñ dubitauit aug¬
mentis. Inter hec intulit contu¬
melias. multiplicauit iniurias.
adhibuit maledicta. obꝓbria. blaᷤᷤ¬
phemias. conuitia: omnẽ postre¬
mo in ipsum uim furoris effudit.
omnia temptam̃toꝵ genera per¬
cucurrit: & sciens quo humanã
naturam infecisset ueneno. nequa¬
quam credidit transgressionis ex¬
ortemꝰ: quem docum̃tis didicit ẽẽ
mortalem. ꝑsistit ergo improbus
predo. & auarus exactor. in eũ qui
nichil ipsius habebat insurgere
Et dum uitiate originis preiudici¬
um generale ꝑsequitur: cirogra¬
phum quo nitebat᷑ excedit. ab illo
iniquitatis exigens penam: in qͦ
nullam repꝑit culpam. Soluit᷑
itaq pestifere pactionis male sua
pe captiuitatis uasa rapiuntur

Expanded text:
nascentium putavit obnoxiam. nascentium putavit obnoxiam. Vidit enim vagientem atque lacrymantem, vidit pannis involutum , circumcisioni subditum, et legalis sacrificii oblatione perfunctum. Agnovit deinceps solita pueritiae de naturalibus non dubitavit augmentis. Inter haec intulit contumelias, multiplicavit injurias, adhibuit maledicta, opprobria, blasphemias, convicia, omnem postremo in ipsum vim furoris sui effudit, omnia tentamentorum genera percurrit; et sciens quo humanam naturam infecisset veneno, nequaquam credidit primae transgressionis exsortem, quem tot documentis didicit esse mortalem. Perstitit ergo improbus praedo et avarus exactor in eum qui nihil ipsius habebat insurgere, et dum vitiatae originis praejudicium generale persequitur, chirographum quo nitebatur excedit, ab illo iniquitatis exigens poenam, in quo nullam reperit culpam. Solvitur itaque lethiferae pactionis malesuasape, captivitatis vasa rapiuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
stantiam ministrauit. Assumpta
ẽ de matre dñi natura. ñ culpa.
ereata ẽ forma serui.sine conditi¬
one seruili. Et nouus homo sic
contemperatus ẽ ueteri. ut ueri¬
tatem susciperet generis. & uitiũ
miscd̃ia dei.cum ad reparandum
humanũ genus ineffabiliter ei
multa suppeterent: hanc potissi¬
mum consulendi elegit uiam qͣ¬
ad destruendum opus diaboli.
ñ uirtute uteretur potentie: sed
ratione iusticiȩ. Nam suꝑbia ho¬
stis antiqui. non immerito sibi
in omnes homines ius tyranni¬
cum uendicabat: nec indebito do¬
minatu. premebat quos aman¬
dato cħ spontaneos in obsequiũ
sue uoluntatis illexerat. Non ita¬
q iuste amitteret originalẽ hu¬
mani generis seruitutem: nih de
eo quod subiecerat uinceret᷑. Cũ¬
igitur misericors omnipotenscy
saluator. ita susceptionis huma¬
ne moderaret᷑ exordia. ut uirtutẽ
inseparabilis a suo homine de¬
tatis. ꝑ uelamen nr̃e infirmita¬
tis absconderet: illusa est securi
hostis astutia:. qui natiuitatem

Expanded text:
. Assumpta est de matre Domini, natura, non culpa. Creata est forma servi sine conditione servili, quia novus homo sic contemperatus est veteri, ut et veritatem susciperet generis, et vitium misericordia Dei, cum ad reparandum humanum genus ineffabiliter ei multa suppeterent, hanc potissimum consulendi viam elegit, qua ad destruendum opus diaboli, non virtute uteretur potentiae, sed ratione justitiae. Nam superbia hostis antiqui non immerito sibi in omnes homines jus tyrannicum vindicabat, nec indebito dominatu premebat, quos a mandato Dei spontaneos in obsequium suae voluntatis illexerat. Non itaque juste amitteret originalem humani generis servitutem, nisi de eo quod subegerat vinceretur. Quigitur misericors omnipotensque Salvator ita susceptionis humanae moderaretur exordia, ut virtutem inseparabilis a suo homine Deitatis per velamen nostrae infirmitatis absconderet, illusa est securi hostis astutia, qui nativitatem
Abbreviated transcription (Latin):
cuius uigilias custodiebant suꝑ
gregem suũ. ꝑicula temptationũ
indicat: a quib se. suosq subiectoᷤᷤ
ommes qui ꝑfecte uigilant custo¬
dire ñ desistunt. Et bene nato dño.
pastores supra gregem uigilant:
Iue ecenim natus ẽ qui dicit. Ego
sum pastor bonus. Bonus pastor:
animã suam dat ꝓ ouibus suis.
Sed & tempus imminebat. qͦ idẽ
pastor summe bonus. missis in
mundũ pastorib. oues suas que
longe lateq disꝑse errabant. ad sẽ¬
per uirentia celestis uite pase ua
reuocaret. Quoꝵ summo pastori.p̃¬
cepit. Si diligis me: pasce ouesmeaᷤ.
tuos. Et factum ẽ ut discesserunt
ab eis angeli in celũ: pastores lo¬
quebantur ad inuicẽ.Transeamꝰ
usq bethleem: & uideamus hoc

Expanded text:
cujus vigilias custodiebant super cujus vigilias custodiebant super gregem suum, pericula tentationum indicat, a quibus se suosque subjectos omnes qui perfecte vigilant, custodire non desistunt. Et bene nato Domino pastores super gregem suum vigilant. Ille etenim natus est, qui dicit: Ego sum pastor bonus: bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis . Sed et tempus imminebat quo idem pastor summe bonus, missis in mundum pastoribus, oves suas, quae longe lateque dispersae errabant, ad semper virentia coelestis vitae pascua revocaret. Quarum curam summo pastori praecepit: Si diligis me, pasce oves meas tuos . Et factum est: ut discesserunt ab eis angeli in coelum, pastores loquebantur adinvicem: Transeamus usque Bet
Abbreviated transcription (Latin):
Ato in bechleem dño¬
N
saluatore. sicut sacra euã¬
gelii testatur hystoria. pa¬
storib qui in regione eadem erant
cum luce apparuit: exortumq
mundo solem iusticie. non solum
celestis uoce sermonis: uerum etĩã
claritate diuine lucis astruxit.
Dusquam enim intota ueteris in¬
strumenti serie repꝑimus angłos
qui tam sedulo apparuere patrib
cum luce apparuisse. Sed hoc pri¬
uilegium. recte hodierno tempori
seruatum ẽ: quando exortum est
in tenebris lumen rectis corde. mi¬
ne parua unius angłi uideretur
auctoritas: postquam unus sacra-¬
mentum noue natiuitatis edocu-¬
it: statim multituido celestiũ ag¬
minũ que głam deo caneret. pacẽq
simul omnib predicaret affuit. aꝑ¬
te demonstrans. quia ꝑ hanc nati¬
uitatem. homines ad pacem uniꝰ
fidei. spei. & dilectionis.atq ad glo¬
riam diuine laudationis essent cõ¬
uertendi. Significant autẽ misti¬
ce pastores isti gregũ. doctores qͦsq
ac rectores fidelium animarũ. Nox

Expanded text:
ato in Bethleem Domino Salvatore, sicut sacra Evangelii testatur historia, pastoribus qui in regione eadem erant cum luce apparuit, exortumque mundo Solem justitiae non solum coelestis voce sermonis, verum etiam claritate divinae lucis astruebat. Nusquam enim in tota Veteris Instrumenti serie reperimus angelos, qui tam sedulo apparuere patribus, cum luce apparuisse; sed hoc privilegium recte hodierno tempori servatum est, quando exortum est in tenebris lumen rectis corde, mine parva unius angeli videretur auctoritas, postquam unus sacramentum novae nativitatis edocuit, statim multitudo coelestium agminum, quae gloriam Deo caneret, pacemque simul hominibus praedicaret, adfuit, aperte demonstrans quia per hanc nativitatem homines ad pacem unius fidei, spei et dilectionis, atque ad gloriam divinae laudationis essent convertendi. Significant autem mystice pastores isti gregum doctores quosque ac rectores fidelium animarum. Nox,
Abbreviated transcription (Latin):
tyres distare potest: precipuus ta¬
triumphali morte precessit. Ac
sic qui erat inferior ordine: pͥmuᷤᷤ
factus ẽ passione. Et qui erat dis¬
cipulus gradu: magister cepit es¬
se martyrio. Considerate queso be
magnã & ammirabilẽ caritatem
In ꝑsecutione positus erat. & pro
ꝑsecutorib supplicabat: atq in
ilia lapidũ ruina. quando alius
obliuisci poterat etiam carissimoᷤᷤ
suos. ille dño commendabat ini¬
micos. Quid enĩ dicebał cum la¬
pidarẽt: Dñe. ne stacuas illis hoc
peccatũ. Plus itaq tunc illoꝵ
dolebat peccata. quã sua uulne¬
ra: plus illoꝵ impietatẽ. quã su¬
am mortẽ. Et recte plus. In illoꝵ
quippe iniquitate.erant multa
quȩ plangi. in illiꝰ autẽ morte.
eterna: huiꝰ autem mortem ui
magistri fidemꝰ tam preclari mar¬
tyris caritatẽ: qui ut nominis¬
sui coronam meruisset accipere.
caritatem ꝓ armis habebat: &
ꝑ ipsam ubiq uincebat. ꝑ cari¬
tatem dei. seuientib iudeis non¬

Expanded text:
tyres potest, praecipuustriumphali morte praecessit: ac sic qui erat inferior ordine, primus factus est passione; et qui erat discipulus gradu, magister coepit esse martyrio, complens illud quod bemagnam et admirabilem caritatem. In persecutione positus erat, et pro persecutoribus supplicabat, atque in illa lapidum ruina, quando alius oblivisci poterat etiam carissimos suos, ille Domino commendabat inimicos. quid enim dicebat, cum lapidaretur? domine, ne statuas illis hoc in peccatum. plus enim tunc illorum dolebat peccata quam sua uulnera, plus illorum impietatem quam suam mortem. et recte plus. in illorum quippe impietate erant multa, quae debent plangi, in illius autem morte naeterna, huius autem mortem uit fratres, tanti magistri fidem, tam praeclari martyris caritatem. disui coronam meruisset accipere, caritatem pro armis habebat, et per ipsam ubique vincebat. Per caritatem Dei saevientibus Judaeis non
Abbreviated transcription (Latin):
scribas: & ex illis occide¬
tis & crucifigetis:. & ex eis flagel¬
labitis in synagogis ur̃is. & ꝑse¬
quemini de ciuitate in ciuitatem
Hoc quod ante dixeramus. imple¬
te mensiuam patrũ ur̃orum. ad ꝑso¬
nam dñi ꝑtincre: eo quod occiden¬
dus esset abeis: potest & ad disci¬
pulos eius referri de quib nunc
dicit. Ecce ego mitto ad uos ꝓpħaᷤ.
& sapientes. & scribas. & ex illis
occidetis. & crucifigetis. & flagella¬
bitis in synagogis ur̃ĩs. & ꝑseque¬
mini de ciuitate in ciuitatẽ: ut
compleatis mensurã patrũ ur̃oꝵ
Simulq obserua iuxta apłm scri¬
bentem ad corinthios. uaria dona
esse discipulorum xp̃i. Alios ꝓpħaᷤ¬
qui uentura predicant. alios sapi¬
entes qui nouerunt quando de¬
beant ꝓferre sermonem. alios seri
lapidatus est stephanus: paulus
occisus. crucifixus petrus: fla¬
gellati in actib apłoꝵ discipuli:
& ꝑsecuti eos sunt de ciuitate in
ciuitatem. expellentes de udeaut
ad gentium popłm transmigrã¬

Expanded text:
detis, et crucifigetis, et ex eis flagellabitis in synagogis vestris, et persequemini de civitate in civitatem. Hoc quod ante dixeramus: Implete mensuram patrum vestrorum, ad personam Domini pertinere, eo quod occidendus esset ab eis, potest et ad discipulos ejus referri, de quibus nunc dicit: Ecce mitto ad vos prophetas, et sapientes, et scribas, et ex illis occidetis, et crucifigetis, et flagellabitis in synagogis vestris, et persequemini de civitate in civitatem, ut impleatis mensuram patrum vestrorum. Simulque observa juxta Apostolum scribentem ad Corinthios, varia esse dona discipulorum Christi, alios pqui ventura praedicant; alios sapientes, qui noverunt quando debeant proferre sermonem; alios scriblapidatus est Stephanus, Paulus occisus, crucifixus Petrus, flagellati in Actibus Apostolorum discipuli, et persecuti eos sunt de civitate in civitatem, expellentes de Judaea, ut ad gentium populum transmigra
Abbreviated transcription (Latin):
tinuo semꝑ amplectamur amore.
Diuinã. ꝑ quam creati sumus cũ
ñ essemus: humanã. ꝑ quam re¬
creati sumus. cum ꝑditi essemus.
Et quidem diuina conditoris nr̃s
uirtus. sine assumptione huma¬
nitatis nos recreare erat idonea.
humana autem eiusdẽ redemp¬
toris nr̃i infirmitas. sine assum̃te
diuinitate nos recreare nequiuit.
Atq ideo uerbũ caro factũ ẽ. id
ẽ ds homo factus ẽ. & habitauit
in nobis: ut ꝑ cognitũ nobis ho¬
minis habitũ. nobiscum conuer¬
sando congruere. nos alloquen¬
do instruere. nobis uiuendi ui¬
am prebere. pro nobis contra ho¬
stem confligere: nr̃am mortem
moriendo ac resurgendo posset
destruere: ꝑ cocternam patri di¬
uinitatem. nos interiꝰ uiuifican¬
do. ad diuina sustolleret: & remis¬
sionem nobis peccatoꝵ pariter
& sp̃s sc̃i dona concederet: & post
bonorum ꝑfectionem oꝑum. nõ
solum nos ad uidendam głam.
clarificate sue ꝑduceret humani¬
tatis: sed & incomiutabilẽ nob̾

Expanded text:
tinuo semper amplectamur amore. tinuo semper amplectamur amore. Divinam, per quam creati sumus, cum non essemus; humanam, per quam recreati sumus, cum perditi essemus. Et quidem divina conditoris nostri virtus, sine assumptione humanitatis nos recreare erat idonea: humana autem ejusdem Redemptoris nostri infirmitas, sine assumentedivinitate, nos recreare nequivit. Atque ideo Verbum caro factum est, id est, Deus homo factus est, et habitavit in nobis, ut per cognitum nobis hominis habitum nobis conversando congruere, nos alloquendo instruere, nobis vivendi viam praebere, pro nobis contra hostem confligere, nostram mortem moriendo ac resurgendo posset destruere: per coaeternam vero Patri divinitatem nos interius vivificando ad divina sustolleret, remissionem nobis peccatorum pariter ac Spiritus sancti dona concederet, et post bonorum perfectionem operum non solum nos ad videndam gloriam clarificatae suae perduceret humanitatis, sed et incommutabilem nobis
Abbreviated transcription (Latin):
Quib omnib manifeste cogno¬
uerunt. quod huius modi gloria
non cuilibet scõrum: sed illi soli
homini. qui esset in diuinitate
unigenitus a patre conueniret.
Quod autem sequitur plenum
munere pre ceteris mortalib da
tũ est. ut statim ex quo in utero
uirginis concipi. & homo fieri
inciperet. uerus esset đs. Unde
ñ solum hominis xp̃i. sed & dĩ
genitrix. recte credenda & confi¬
tenda ẽ. Idem ueritate plenus e¬
rat & ẽ: ipsa uidelicet uerbi di¬
uinitate. que hominẽ illum sin¬
gulariter electũ. cum quo una
xp̃i ꝑsona esset. assumere digna¬
ta ẽ. Non aliquid sue diuine sub¬
stantiȩ. ut heretici uolunt in faci¬
endam hominis naturã cõmu¬
tans: sed ipse apud patrem ma¬
nens totum quod erat: totã de se¬
mine naturã ueri hominis. quã
non habebat suscipiens. Unde
nam redemptoris nr̃i natiuitatẽ
hodic annua deuotione recolimꝰ:
& diuinam parit & humanam
eius naturam. ñ annuo. sed con¬

Expanded text:
Quibus omnibus manifeste cognoQuibus omnibus manifeste cognoverunt, quod hujusmodi gloria non cuilibet sanctorum, sed illi soli homini, qui esset in divinitate unigenitus a Patre, conveniret. Quod autem sequitur: Plenummunere prae caeteris mortalibus 471 datum est, ut statim ex quo in utero virginis concipi et homo fieri inciperet, verus esset et Deus. Unde non solum hominis Christi, sed et Dei genitrix recte credenda et confitenda est. Idem veritate plenus erat et est, ipsa videlicet Verbi divinitate, quae hominem illum singulariter electum, cum quo una persona Christi esset, assumere dignatus est: non aliquid suae divinae substantiae, ut haeretici volunt, in faciendam hominis naturam commutans, sed ipsa apud Patrem manens totum quod erat, totam de semine David naturam veri hominis, quam non habebat suscinam Redemptoris nostri nativitatem hodie annua devotione recolimus, et divinam pariter et humanam ejus naturam non annuo, sed con
Abbreviated transcription (Latin):
induendo & animam: ut sicut qͥs¬
q nr̃m unus homo ex carne con¬
stat & anima: ita unus ab incar¬
nationis tempore xp̃c. ex diuini¬
tate carne et anima constet.
Deus enim ab eterno et in
eternum existens uerus ut erat
hominem ex tempore assumens
in unitatem suȩ ꝑsonȩ uerum.
quem non habuerat. Sequitur.¬
Et uidimus głam eius. gloriam
quasi unigeniti a patre: plenum
gre & ueritatis. Gloriam xp̃i. qͣm
ante incarnationẽ uidere ñ pote¬
rant homines: post incarnatio¬
nem uiderunt. Aspicientes hu¬
manitatem miraculis refulgentẽ:
& intelligentes diuinitatẽ latitan¬
tem intus. Illi maxime. qui & cla¬
ritatem eius ante passionem trans¬
figurati in monte scõ. contempla¬
ri meruerunt᷑. uoce delapsa ad
eum huiuscemodi a magnifica
gła. hic ẽ filius meus dilectus.
in quo michi complacui: & post
passionem resurrectionis. ascensio¬
nisq ipsius gła conspecta. sp̃s
eius sunt dono mirifice refecti.

Expanded text:
induendo, et animam, ut sicut quisinduendo, et animam, ut sicut quisque nostrum unus homo ex carne constat, et anima, ita unus ab Incarnationis tempore Christus ex divinitate, carne et anima constet, Deus ab aeterno in aeternum existens: verus ut erat, hominem ex tempore assumens in unitatem suae personae, verum quem non habuerat. Et vidimus gloriam ejus, gloriam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis. Gloante incarnationem videre non poterant homines, post incarnationem viderunt, aspicientes humanitatem miraculis refulgentem, et intelligentes divinitatem intus latitantem; illi maxime, qui et ejus claritatem, ante passionem transfigurati in monte sancto, contemplari meruerunt, voce delapsa ad eum hujuscemodi a magnifica gloria: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi complacui . Et post passionem, resurrectionis, ascensionisque ipsius gloria conspecta, Spiritus ejus sunt dono mirifice refecti.
Abbreviated transcription (Latin):
quis hominũ dubitet filiũ se chĩ¬
& coheredem xp̃i posse fieri: dat
exemplũ euangelista: quia & ipse
filius di homo fieri. & inter ho¬
mines habitare dignatus ẽ : ut
humanȩ particeps existendo fra¬
gilitatis. homines diuinȩ uirtutis
sue. donaret esse participes. Et uer
bum caro factum ẽ. & habitauit
in nobis: quod ẽ dicere. & filius
dei homo factus ẽ: & inter ho¬
mines conuersatus est. Solet nã¬
q scͥptura modo anime. mͦ car¬
nis uocabulo. totum designare ho¬
minẽ. Animȩ uidelicet ut scͥptũ ẽ: qͥa
descendit iacob in egyptũ in ani¬
mabus septuaginta: carnis ue¬
ro ut rursus scͥptum ẽ: & uidebit
omnis caro salutare dei. Neq e¬
nim uel animȩ sine corporib in
egyptum descendere: uel caro si¬
ne anima uidere aliquid potest.
Sed hic ꝑ animam totus homo:
ibi signatur ꝑ carnem. Sic ergo
hoc loco quod dicitur: & uerbum
caro factum ẽ. nichil aliud debet
intelligi: quam si diceretur deus
homo factus ẽ: carnem uidelicet

Expanded text:
quis hominum dubitet filium se Dei cohaeredem Christi posse fieri, dat exemplum evangelista, quia et ipse Filius Dei homo fieri, et inter homines habitare dignatus sit, ut humanae particeps existendo fragilitatis, homines divinae virtutis suae donaret esse participes. Et Verbum, inquit, caro factum est, et habitavit in nobis. Quod est dicere: Filius Dei homo factus est, et inter homines conversatus. Solet namque Scriptura modo animae, modo carnis vocabulo, totum designare hominem. Animae, videlicet, ut scriptum est: Quia descendit Jacob in Aegyptum, in animabus septuaginta . Carnis vero, ut rursum scriptum est: Et videbit omnis caro salutare Dei . Neque enim vel animae sine corporibus in Aegyptum descendere, vel caro sine anima videre aliquid potest; sed hic per animam totus homo, ibi signatur per carnem. Sic ergo hoc in loco, quod dicitur: Et Verbum caro factum est, nihil aliud debet intelligi quam si diceretur: Et Deus homo factus est, carnem videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
ectio actuũ apłoꝵ que nob̃
hodie lecta ẽ dilectissimi fr̃s. cum
plurimũ habeat in ipsa specie ad¬
mirationis: ñ minus tam̃ con¬
tinet in mysterio dignitatis. Ec¬
siderate attentius dilectissimi.
cum beatus martyr dñm nr̃m
nis uidere testatus ẽ. & non potiꝰ
filium di: Cum utiq plus ho¬
noris dño delaturus uideret᷑: si
se di potius quam hominis fili¬
um uidere dixisset. Sed certa ra¬
tio postulabat. ut hoc ita & ostẽ
deretur in celo: & predicaretur in
mundo. Omne enim iudȩoꝵ scan¬
esse etiam filius di diceret᷑. Ideo gͦ
pulchre scͥptura diuina. filiũ ho¬
minis ad dexteram dĩ patris sta¬
re memorauit: ut ad confunden¬
dam iudeoꝵ incredulitatem illi
martyri ostenderet᷑ in cȩlo: qui. a
ꝑfidis negabatur in mundo. Et il¬
li testimoniũ daret celestis ueritaᷤͤ:
cui fidem terrena derogarat impi¬

Expanded text:
ectio Actuum apostolorum quae nobis hodie lecta est, dilectissimi fratres, cum plurimum habeat in ipsa specie admirationis, non minus tamen continet in mysterio dignitatis: EcDei . Considerate attentius, fratres dilectissimi, cum beatus martyr Dominum nonis videre testatus est, et non potius Filium Dei; cum utique plus honoris Domino delaturus videretur, si se Dei potius quam hominis Filium videre dixisset? Sed certa ratio posderetur in caelo et praedicaretur in mundo. omne enim Iudaeorum scanesse etiam Dei Filius diceretur. Ideo ergo pulchre Scriptura divina Filium hominis ad dexteram Dei Patris stare memoravit, ut ad confundendam Judaeorum incredulitatem, illi martyri ostenderetur in coelo, qui a perfidis negabatur in mundo; et illi testimonium coelestis veritas daret, cui fidem terrena impi
Abbreviated transcription (Latin):
altare. De abel. nulla ẽ ambigu
ex dñi nunc sententia. sed ex ge¬
nesis testimonio compbat᷑: ubi
accepta eius adeo narrant᷑ mu¬
uerimus quis sit iste zachari

Expanded text:
ro de Abel nulla est ambiguin solum ex Domini nunc sententia, sed ex Geneseos testimonio comprobatur, ubi accepta ejus a Domino narrantur muaerimus quis sit iste Zachari
Abbreviated transcription (Latin):
drinorum: & eorum qui erant a
cilicia & asia. disputantes cum
stephano: & ñ poterant resistere
sapientiȩ & sp̃ui. qui loquebatur.
Tunc summiserunt uiros. qui di¬
cerent se eum audisse dicentem
uerba blasphemie in moysen &¬
deum. Commouerunt itaq ple¬
bem. & seniores & scribas. & con¬
currentes rapuerunt eũ. & ad¬
duxerunt in conciliũ: & statue

Expanded text:
a Cilicia, et Asia, disputantes cum Stephano: et non poterant resistere sapientiae, et Spiritui, qui loquebatur. Tunc summiserunt viros, qui dicerent se audivisse eum dicentem verba blasphemiae in Moysen, et in Deum. Commoverunt itaque plebem, et seniores, et scribas: et concurrentes rapuerunt eum, et adduxerunt in con
Abbreviated transcription (Latin):
omnib głam eius ac laudẽ. non
solum uerbo. sed etiam factis pre¬
dicare: Neq umquã obliuisci.
quod ideo d̾s homo natus ẽ: ut
nos ad imaginem & similitudinẽ
sue diuinitatis renascendo refice
nr̃orum ablutionem scelerũ. om¬
nium fluenta fecundaret aqua¬
rum. Ideo temptatus in heremo:.
ut uincendo demptatorẽ. nobis
quoq uincendi ꝑiciam uirtutẽq
tribueret. Ideo mortuus: ut mor¬
tis destrueret imꝑiũ. Ideo surrex¬
it & ascendit in celũ : ut nobis rẽ¬
surgendi a mortuis. atq in celesti¬
bus ꝑpetuo regnandi spem. exem¬
plumq preberet. Pro quib singu¬
lis. reuersi ad intuitũ piissimȩ dis¬
pensationis eius. głificemus & lau¬
demus ipsum dm ac dñm nr̃m

Expanded text:
omnibus gloriam ejus ac laudem non omnibus gloriam ejus ac laudem non solum verbo, sed etiam factis praedicare; neque unquam oblivisci quod ideo Deus homo natus est, ut nos ad imaginem et similitudinem suae divinitatis renascendo reficerua, ut ad nostrorum ablutionem scelerum omnium fluenta fecundaret aquarum; ideo tentatus in eremo, ut vincendo tentatorem nobis quoque vincendi peritiam virtutemque tribueret; ideo mortuus, ut mortis destrueret imperium; ideo resurrexit et ascendit in coelum, ut nobis resurgendi a mortuis, atque in coelestibus perpetuo regnandi spem exemplumque praeberet. Pro quibus singulis reversi ad intuitum piissimae dispensationis ejus, glorificemus et laudemus ipsum Deum ac Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
rib. in loco qui a conuentu pecoꝵ
antiquitus turris gregis uocaba¬
tur. & ẽ uno miliario ad orientẽ
bethleem: ubi etiam nunc tria pa¬
storum illoꝵ monum̃ta. in eccła
monstrantur. Nouerat tunc ue¬
nisse in carne dnm. cui una & et̾na
ẽ cum patre potestas: qui regnũ
daret eccłe filie scilicet celestis ierłm.
Conferebat ergo maRia ea que fi¬
enda legerat. cum his que iam fac¬
ta cognouit: ñ hec tamen ore pro¬
mens. sed clauso seruans in corde.
Et reuersi sunt pastores głifican¬
tes & laudantes dm. in omnibus
que audierant. & uiderant. sicut
dictum ẽ ad illos. Discamus & noᷤᷤ
pie subuenire dignatus ẽ: ad agen¬
das semꝑ beneficiis eius grãs re¬
uerti. Si enim illi sola adhuc na¬
tiuitate eius cognita. reuersi st̃
głificantes & laudantes dm in
omnib que audierant & uiderãt:
quanto magis oportet nos. qui to¬
tam incarnationis illius seriem
ex ordine cognouimus: qui sacra¬
mentis illius imbuti sumus. in

Expanded text:
ribus in loco, qui a conventu pecorum ribus in loco, qui a conventu pecorum antiquitus turris gregis vocabatur, et est uno milliario ad orientem Bethleem, ubi etiam nunc tria pastorum illorum monumenta in ecclesia monstrantur. Noverat tunc venisse in carne Dominum, cui una et aeterna est cum Patre potestas, qui regnum daret Ecclesiae, filiae scilicet coelestis Hierusalem. Conferebat ergo Maria ea quae fienda legerat, cum his quae jam facta cognovit: non haec tamen ore promens, sed clauso servans in corde suo. Et reversi sunt pastores, glorificantes et laudantes Deum in omnibus quae audierant et viderant, sicut dictum est ad illos. Discamus et nos,pie subvenire dignatus est, ad agendas semper beneficiis ejus gratias reverti. Si enim illi, sola adhuc nativitate ejus cognita, reversi sunt glorificantes et laudantes Deum in omnibus quae audierant et viderant, quanto magis oportet nos, qui totam incarnationis illius seriem ex ordine cognovimus, qui sacramentis illius imbuti sumus, in
Abbreviated transcription (Latin):
ex te mͥ egredietur. qui sit domina¬
tor in isrł. & egressus eius ab initio.
a dieb eternitatis. Uidebat se in
bethleem pepisse dominatorẽ isrł:
qui eternus a patre ds ante scła
natus ẽ. Uidebat se uirginem con¬
cepisse & pepisse filium: & uocasse
nomen eius iħm. Legerat in ꝓphiͤ
ecce uirgo concipiet & pariet filiũ:
& uocabitur nomen eiꝰ ẽmanuhel.
Legerat. bos cognouit possessorem
suum: & asinus presepe dñi sui.
Uidebat dñm positum in p̾sepe.
quo bos & asinus solet nutriendꝰ
aduenire. meminerat sibi dictum
&̃ uirtus altissimi obumbrabit tͥ
Ideoq & quod nascetur ex te scm:
uocabitur filius ħ. Legerat mo¬
dum natiuitatis eius. ñ nͥ angło
reuelante potuisse cognosci: dicen¬
te ysaia. generationem eius quis
enarrabit: Legerat. & tu turris
gregis nebulosa. filie syon.usq ad
te uenient. & ueniet potestas pri¬
ma regnum filie ierłm. Audiebat
angłicas uirtutes. quȩ sunt filiȩ
suꝑne ciuitatis. apparuisse pasto¬

Expanded text:
ex te enim egredietur qui sit dominator in Israel, et egressus ejus ab initio a diebus aeternitatis. Videbat se in Bethleem peperisse dominatorem Israel, qui aeternus ex Patre Deus ante saecula natus est; videbat se virginem concepisse et peperisse Filium, et vocasse nomen ejus Jesum. Legerat in prophetis: Ecce virgo concipiet, et pariet Filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel . Legerat: Bos cognovit possessorem suum, et asinus praesepe domini sui. Videbat Dominum positum in praesepi, quo bos et asinus solent nutriendi advenire. Meminerat sibi dictum et virtus Altissimi obumbrabit tibi. Ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Legerat modum nativitatis ejus, non nisi angelo revelante, potuisse cognosci, dicente Isaia: Generationem autem ejus quis enarrabit ? Legerat: Et tu, turris gregis nebulosa, filia Sion, usque ad te veniet, et veniet potestas prima, regnum filiae Jerusalem . Audiebat angelicas virtutes, quae sunt filiae supernae civitatis, apparuisse pasto
Abbreviated transcription (Latin):
reseruauit. qͥa utrobiq salutem
errantiũ cogitauit. & inditio sc̃e
orationis ostendit. increpationẽ
illam ñ fuisse odii. sed amoris. Hoc
emplũ posteris dereliquit. Demõ¬
strauit enĩ geminã eccłastici dis¬
pensatoris industriã: ut ad corri¬
gendũ cuiuslibet peccantis erro¬
rem. & ñ desit in ore correptio: &
ad dm ꝓ eo supplex effundatur
oratio. Ut qui malum facit ꝑ ĩcre¬
pationẽ de malis oꝑibus consũda¬
tur: & ꝑ orationem apd̃ dcum ad¬
iuuetur. Ac sic ipsa caritas et in
corrigat: & in corde patientiã ser¬
uet: ut pro errante. orationẽ pu¬
ro affectu dilectionis effundat.
Qui enim errantem ñ corripuerit:
de negligentia iudicabit᷑. Qui au¬
tem pro eo ñ orauerit: de ꝑniciȩ
condempnabitur. Quappt̾ fra¬
nete: ipsam uobis adinuicem ex
ad premia eterna ꝑuenire uale¬

Expanded text:
reservavit, quia utrobique salutem errantium cogitavit, et indicio sanctae orationis ostendit increpationem illam non fuisse odii, sed amoris. 4. Hemplum posteris reliquit. Demonstravit enim 557 geminam ecclesiastici dispensatoris industriam: ut ad corrigendum cujuslibet peccantis errorem, et non desit in ore correptio, et ad Deum pro eo supplex effundatur oratio. Ut qui malum fecit, per increpationem de malis operibus confundatur, et per orationem apud Deum adjuvetur; ac sic ipsa caritas, et in corrigat; et in corde patientiam servet, ut pro errante orationem puro affectu dilectionis effundat. Qui enim errantem non corripuerit, de negligentia judicatur; qui autem pro eo non oraverit, de pernicie condemnatur. Quocirca, franete, ipsam vobis invicem exhad praemia aeterna pervenire
Abbreviated transcription (Latin):
rio cotidiano uiduȩ eoꝵ. Con¬
uocantes autem duodecĩ mul-¬
titudinem discipłorum. dixer̃t.
Non ẽ equum nos derelinquere
uerbum dĩ: & ministrare mensis.
Considerate ergo fr̃s ex uob̃ uiros
boni testimonii septem. plenos
sp̃u sc̃o & sapientia: quos consti¬
tuamus suꝑ hoc opus: nos uero
orationi & ministerio uerbi. in

Expanded text:
rio cotidiano viduae eorum convocantes autem duodecim multitudinem discipulorum dixerunt non est aequum nos derelinquere verbum Dei et ministrare mensis considerate ergo fratres viros ex vobis boni testimonii septem plenos Spiritu et sapientia quos constituamus super hoc opus nos vero orationi et ministerio verb
Abbreviated transcription (Latin):
ut mereamur conseqͥ. Nemo tar¬
det conuerti ad dñmꝰ. nec differat de
die in diem: ipsũ ꝑ omnia & ante
omnia precantes. ut gressus nr̃oᷤ
dirigat scđm eloquiũ suum: ut ñ
dominetur nr̃i omnis iniquitas.
Uidentes autẽ cognouerunt de uer¬
bo: quod dictum erat illis de pue¬
ro hoc. Et nos fratres dilectissimi.
que dicta sunt nobis de saluatore
nr̃o. deo uero & homine. interim
pia fide ꝑcipere. & plena dilectione
festinemus amplecti:ut hec infu¬
turo ꝑfecte cognitionis uifu comp̃¬
hendere ualeamus. Hec etenĩ sola
ac uera ẽ. beatorum ñ solũ homi

Expanded text:
ut mereamur consequi. Nemo tarut mereamur consequi. Nemo tardet converti ad Dominum, nemo differat de die in diem, ipsum per omnia et ante omnia precantes, ut gressus nostros dirigat secundum eloquium suum, et non dominetur nostri omnis injustitia. Videntes autem cognoverunt de verbo quod dictum erat illis de puero hoc. Et nos, fratres dilectisimi, quae dicta sunt nobis de Salvatore nostro Deo vero et homine, interim pia fide percipere, et plena dilectione festinemus amplecti, ut haec in futuro perfectae cognitionis visu comprehendere valeamus. Haec etenim sola ac vera est beatorum
Abbreviated transcription (Latin):
ergo inquiunt.hoc uerbũ quod
factum ẽ: quia antequã factũ eẽt
hoc uidere nequiuimus. quod fecit
dñs & ostendit nobis: quod incar¬
nari fecit dñs: & ꝑ hoc. uisibile
nobis exhibuit. Et uenerunt fe¬
stinantes. & inuenerunt mariã &
ioseph: & infantem positũ in pre¬
sepio. Uenerunt pastores festinan¬
tes. & inuenerunt d̾m hominem
natum:.simul & eiusdem natiuita¬
tis ministros. festinemus & nos
fratres mei. ñ passib pedũ. sed bo¬
norum ꝓfectib oꝑum. uidere ean¬
dem głificatam humanitatẽ cum
eisdem ministris: digna seruitutiᷤ
sue mercede remuneratis. fẽstine¬
mus uidere illum. in diuina patͥs
ac sua maiestate fulgentem: festi¬
nemus inquam. Nam tanta be¬
atitudo. non cum desidia. ac tor¬
pore querenda: sed alacrit̾ sunt
xp̃i sequenda uestigia. Nam ipse
cursum nr̃m data manui iuuare
desiderat: delectaturq a nobis
audire. Trahe noᷤᷤ post te:curremꝰ
in odore unguentoꝵ tuoꝵ. Citis
ergo uirtutũ gressib sequamur:

Expanded text:
erbum quod factum est, quia antequam factum esset, hoc videre nequivimus. Quod fecit Dominus et ostendit nobis, quod incarnari fecit Dominus, et per hoc visibile nobis exhibuit. Et venerunt festinantes, et invenerunt Mariam et Joseph, et infantem positum in praesepio. Venerunt pastores festinantes, et invenerunt Deum hominem natum, simul et ejusdem nativitatis ministros. Festinemus et nos, fratres mei, non passibus pedum, sed bonorum profectibus operum videre eamdem glorificatam humanitatem cum ejusdem ministris digna servitutis suae mercede remuneratis; festinemus videre illum in divina Patris ac sua majestate fulgentem. Festinemus, inquam, nam non est tanta beatitudo cum desidia ac torpore quaerenda, sed alacriter sunt Christi sequenda vestigia. Nam ipse cursum nostrum data manu juvare desiderat, delectaturque audire a nobis: Trahe nos post te, curremus in odorem unguentorum tuorum. Citius ergo virtutum gressibus sequamur,
Abbreviated transcription (Latin):
secreta xp̃i que nouerat. nemini
diuulgare uolebat: sed ipsum hec
secreta ore tacito. uigili tam̃ corde.
sedula scrutabat᷑. Et hoc ẽ qͦd ait.
conferens in corde suo. Conferebat
quippe ea que acta uidebat: his
que agenda legerat. Uidebat nãq
se de stirpe dauid ortam: in naza¬
reth de sp̃u sco filium dei concepis
eius ascendet. & requiescet suꝑ eũ¬

Expanded text:
secreta Christi quae noverat nemini secreta Christi quae noverat nemini divulgare volebat, sed ipsum haecsecreta ore tacito, vigili tamen corde sedula scrutabatur. Et hoc est quod ait, Conferens in corde suo. Conferebat quippe ea quae acta videbat his quae agenda legerat. Videbat namque se de stirpe David ortam in Nazareth de Spiritu sancto Filium Dei concepissejus ascendet, et requiescet supe
Abbreviated transcription (Latin):
acones. uel etiam rectores monaste¬
riorum sunt intelligendi: sed & õs
fideles.qui uel paruule sue domꝰ
custodiam gerunt. pastores recte
uocantur: inquantũ eidem sue
domui. sollicita uigilantia pre¬
sunt. Et quicumq ur̃m saltem
uiri. aut duob fratrib cotidiano
regimine preest.pastoris eius dẽ
debet officium implere: quia in
quantum sufficit. pascere hos uer¬
bi dapib iubetur. Immo unus¬
quisq ur̃m fratres.qui etiam pͥ¬
uatus uiuere credit᷑. pastoris of¬
ficium tenet: & spiritalem pascit
gregem: uigiliasq noctis custodit
supra illum: si bonoꝵ actuũ co¬
gitationumq mundarũ sibi ag¬
gregans multitudinem. hec ius¬
to moderamine gubernare.cele¬
stibus scͥpturarũ pascuis nutrire.
& ꝑuigili sollercia contra ĩmun¬
dorum sp̃uum insidias seruare
contendit. Maria autem con¬
seruabat omnia uerba hec:. confe¬
rens in corde suo. Maria uirgi¬
nalis pudiciciȩ iura custodiens.

Expanded text:
acones, vel etiam rectores monasteacones, vel etiam rectores monasteriorum sunt intelligendi, sed et omnes fideles, qui vel parvulae suae domus custodiam gerunt, pastores recte vocantur, in quantum eidem suae domui sollicita vigilantia praesunt. Et quicunque vestrum saltem uni aut duobus fratribus quotidiano regimine praeest, pastoris ejusdem debet officium implere. Quia in quantum sufficit, pascere hos verbi dapibus jubetur: imo unusquisque vestrum, fratres, qui etiam privatus vivere creditur, pastoris officium tenet, et spiritualem pascit gregem, vigiliasque noctis custodit super illum, si bonorum actuum cogitationumque mundarum sibi aggregans multitudinem, haec justo moderamine gubernare coelestibus Scripturarum pascuis nutrire, et pervigili solertia contra immundorum spirituum insidias servare contendit. Maria autem conservabat omnia verba haec, conferens in corde suo. Maria virginalis pudicitiae jura custodiens,
Abbreviated transcription (Latin):
rebo ante faciem di: Cuius soliꝰ
uisione. ñ autem ulla t̾renarum
rerum affluentia.desideriũ suum
saciari posse signauit. cum ait.Sa¬
ciabor.dum manifestabitur gła
tua. Uerum quia ñ ociosi ac de¬
sides. sed uirtutum oꝑibus insu¬
dantes. diuina contemplatione st̃
digni. sollicite premisit. Ego aut̃
cum iusticia apparebo in gonspec¬
tutuo. Uidentes ergo pastores
hominis uita: ipso dicente ac tes¬
tante: qui nos patri commendanᷤ
dicit inter alia. Hec est autẽ uita
eterna. ut cognoscant de eẽ uerum
& unum dm: & quem misisti iħm
xp̃m. Et omnes qui audierunt
mirati sunt: & de his que dicta e¬
rant a pastorib ad ipsos. Non ce¬
lauere silentio pastores archana.
que diuinitus agnouerant: sed
quib cumq potuere dicebant: qͥa
& spiritales eccłe pastores. in hoc
maxime sunt ordinati. ut uerbi
dei mysteria predicent: & mira qͦ
in scripturis didicerint. miranda
suis auditorib ostendant. Nonso
lum pastores. ep̃i. presbiteri. & di¬

Expanded text:
 Cujus solius visione non autem ulla terrenarum rerum affluentia desiderium suum satiari posse signavit, cum ait: Satiabor dum manifestabitur gloria tua Verum, quia non otiosi ac desides, sed qui virtutum operibus insudant, divina contemplatione sunt digni, sollicite praemisit: Ego autem cum justitia apparebo in conspectu tuo. Videntes ergo pastores hominis vita, homine ipso dicente ac testante, qui nos Patri commendans dicit inter alia: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te esse verum et unum Deum, et quem misisti Jesum Christum . Et omnes qui audierunt, mirati sunt, et de his quae dicta erant a pastoribus ad ipsos. Non celavere silentio pastores arcana quae divinitus agnoverant, sed quibuscunque potuere dicebant; quia et spirituales Ecclesiae pastores in hoc maxime sunt ordinati, ut Verbi Dei mysteria praedicent, et mira quae in Scripturis didicerint miranda suis auditoribus ostendant. Non solum autem pastores, episcopi, presbyteri et di
Abbreviated transcription (Latin):
at adorare compescit dicens: uide
ne feceris: conseruus tuus enĩ sũ.
& fr̃m tuorum. Quid est qđ an¬
te redemptoris aduentũ. angħ ab
hominib ad orant᷑ & tacent. post¬
modum uero adorari refugiunt:
nisi quod naturam nr̃am quam
prius despȩxerant. postquam hãc
suꝑ se assumptã conspiciunt. pro¬
stratam sibi uidere ꝑtimescunt:
Nec iam sub se uelut infirmã con¬
tempnere ausi sunt: quam suꝑ
se uidelicet in celis regem uenerã¬
tur. nec habere dedignantur ho¬
minem sociũ: qui suꝑ se adorant
luatꝰ. qui in eterna prescientia.
& dei ciues. & angłis equales sumꝰ
Uendicemus morib dignitatẽ
nr̃am. nulla nos luxuria inqui¬
ne& nulla turpis cogitatio accu¬
set: ñ malicia mentem mordeat:
non inuidiȩ rubigo consumat: ñ
elatio inflet. ñ ambitio ꝑ derrena
oblectam̃ta dilaniet: ñ ira inflam¬
met. Dii etenim uocati funt homi¬
nes. Defende ergo tibi homo contra
uitia honorem di. quia propter te

Expanded text:
at adorare compescit, dicens: Vide at adorare compescit, dicens: Vide ne feceris, conservus enim tuus sum ratrum tuorum . Quid est quod ante Redemptoris adventum angeli ab hominibus adorantur, et tacent, postmodum vero adorari refugiunt, nisi quod naturam nostram, quam prius despexerant, postquam hanc super se assumptam conspiciunt, substratam sibi videre pertimescunt? Nec jam sub se velut infirmam contemnere ausi sunt, quam super se videlicet in coeli Rege venerantur. Nec habere dedignantur hominem socium, qui super se adorant luat, qui in aeterna praescientia et Dei cives, et angelis ejus aequales sumus. Vindicemus moribus dignitatem nostram, nulla nos luxuria inquinet, nulla nos turpis cogitatio accuset, non malitia mentem mordeat, non invidiae rubigo consumat, non elatio inflet, non ambitio per terrena oblectamenta dilaniet, non ira inflammet. Dii etenim vocati sunt homines. Defende ergo tibi, o homo, contra vitia honorem Dei, quia propter te
Abbreviated transcription (Latin):
cat. Regem uero natum angelꝰ
nunciat: eiusq uoci angelorum
chori concinunt: & congaudentes
clamant. gła in excelsis deo: & in
terra pax hominib bone uolun¬
tatis. Prius quippe quam re
discordiam cum angelis habuimꝰ.
a quoꝵ claritate atq mundicia.
ꝑ pͥme culpe meritum. ꝑ cotidia¬
na delicta. longe distabamus. Qa
enim peccando extranei eramus
adeo: extraneos nos a suo consor¬
tio deputabant angłi.ciues dei.
Sed quia cognouimus regem no¬
strum: & cognouerunt nos ange
li ciues suos. Quia enim rex celi.
t̾ram nr̃e carnis assumpsit: infir¬
mitatem nr̃am. illa ia n angłica
celsitudo ñ despicit. Ad pacẽ nram
angłi redeunt. intentionem pͥoris
discordie postponunt: & quos pͥus
infirmos abiectosq despexerant.
iam socios uenerantur. Hinc est
enim quod loth & iosue angelos
adorant: nec tamen adorare pro¬
hibentur. Ioħs uero in apocalip¬
sim adorare angłm uoluit: sed ta¬
men isdem hunc angłs. ne se debe¬

Expanded text:
cat. 2. Regem vero natum angelus cat. 2. Regem vero natum angelus nuntiat, ejusque voci angelorum chori concinunt, et congaudentes clamant: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Prius quippe quam Redrnem, discordiam cum angelis habuimus, a quorum claritate atque munditia per primae culpae meritum, per quotidiana delicta longe distabamus. Quia enim peccando extranei eramus a Deo, extraneos nos a suo consortio deputabant angeli cives Dei. Sed quia nos cognovimus Regem nostrum, recognoveli cives suos. Quia enim rex coeli terram nostrae carnis assumpsit, infirmitatem nostram illa jam angelica celsitudo non despicit, ad pacem nostram angeli redeunt, intentionem prioris discordiae postponunt, et quos prius infirmos abjectosque despexerant jam socios venerantur. Hinc est enim quod Loth et Josue angelos adorant, nec tamen adorare prohibentur; Joannes vero in Apocalypsi adorare angelum voluit, sed tamen hunc idem angelus ne se debe
Abbreviated transcription (Latin):
Alienum uidelicet non scd̃m po¬
testatem dico: sed scđm naturã.
Nam de potestate eius. scͥptum ẽ.
In propria uenit. In natura ete¬
nim sua. ante tempora natus ẽ:
in nr̃a. uenit ex tempore. Qui er¬
go eternus ꝑmanens temporaliᷤᷤ
apparuit: alienũ est ubi descen¬
dit. Et quia ꝑ propħam dicitur.
omnis caro fenum: factus ho¬
mo. fęnum nr̃m uercit in frum̃¬
tumꝰ:. qui de semet ipso ait: nisi gra-¬
num frum̃ti cadens in terra mor¬
tuum fuerit: ipsum solum manet.
Unde & natus in presepio reclinat᷑:
ut fideles omnes. uidelicet sc̃a ani¬
malia. carnis sue frum̃to reficeret.
ne ab et̾no intelligentiȩ pabulo. ie¬
iuna remanerent. Quid est hoc
quod uigilantib pastorib angls
apparet: eosq claritas di circũ ful¬
get: nisi quod illi pre ceteris uide¬
re sublimia merentur. qui fidelib
gregib preẽẽ sollicite sciunt: Dũ¬
q ipsi pie suꝑ gregem uigilant:
diuina suꝑ eos gr̃a largius chorus¬

Expanded text:
Alienum videlicet non secundum poAlienum videlicet non secundum potestatem dico, sed secundum naturam. Nam de potestate ejus scriptum est: In propria venit . In natura etenim sua ante tempora natus est, in nostra venit ex tempore. Qui ergo aeternus permanens temporalis apparuit, alienum est ubi descendit. Et quia per prophetam dicitur: Omnis caro fenum , factus homo, fenum nostrum vertit in frumentum, qui de semetipso ait: Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet . Unde et natus in praesepio reclinatur, ut fideles omnes videlicet sancta animalia, carnis suae frumento reficeret, ne ab aeternae intelligentiae pabulo jejuna remanerent. Quid autem est quod vigilantibus pastoribus angelus apparet, eosque Dei claritas circumfulget, nisi quod illi prae caeteris videre sublimia merentur, 1462 qui fidelibus gregibus praeesse sollicite sciunt? Dumque ipsi pie super gregem vigilant, divina super eos gratia largius corus
Abbreviated transcription (Latin):
uia largiente dño missa¬
rum sollempnia.ter ho¬
die celebraturi sumus:
loqui diu de euangelica lectione
ñ possumus: sed nos aliquid uel
breuiter dicere: redemptoris nostri¬
ipsa natiuitas compellit. Quid ẽ
quod nascituro dño mundus de-¬
scribit᷑: nisi hoc quod aꝑte monstͣ
tur. quia ille apparebat in carne
qui electos suos asscriberet in eter¬
nitate: Quo contra. de reꝓbis ꝑ¬
ꝓpħam dicitur. Deleantur de li¬
bro uiuentiũ: & cum uistis non
scribantur. Qui bene ctiam in be¬
thleem nascit᷑. Bethleem quippe:
domus panis interpretatur. Ipse
namq ẽ qui ait. Ego sum panis
uiuus: qui de celo descendi. Locꝰ
ergo in quo dñs nascĩt. domus pa¬
nis ante uocatus ẽ: quia futurũ
ꝓfecto erat. ut ille ibi ꝑ materiam
carnis appareret: qui electorum
mentes. interna sacietate reficeret.
Qui non in parentũ domo. sed in
uia nascitur: ut ꝓfecto ostenderet.
quia ꝑ humanitatẽ quam assũp¬
serat. quasi in alieno nascebatur.

Expanded text:
uia, largiente Domino, missarum solemnia ter hodie celebraturi sumus, loqui diu de Evangelica lectione non possumus. Sed nos aliquid vel breviter dicere Redemptoris nostri nativitas ipsa compellit. Quid est quod nascituro Domino mundus describitur, nisi htur, quia ille apparebat in carne qui electos suos scriberet in aeternitate. Quo contra de reprobis dicitur: « Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur . Qui bene etiam in Bethlehem nascitur: Bethlehem quippe domus panis interpretatur. Ipse namque est qui ait: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . Locus ergo in quo Dominus nascitur, domus panis antea vocatus est, quia futurum profecto erat ut ille ibi per materiam carnis appareret, qui electorum mentes interna satietate reficeret. Qui non in parentum domo, sed in via nascitur, ut profecto 1461 ostenderet, quia per humanitatem suam quam assumpserat quasi in alieno nascebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
castigatione ꝓcuremus: ut quem
illi in presepio uidere uagientem:
nos in patris solio mereamur ui¬
dere regnantem. Et uideamus in¬
qͥunt hoc uerbum quod factũ est.
Quam recta & pura fidei confes¬
sio. In principio erat uerbũ. & uer¬
bum erat apud dm: & ds erat uer¬
bum. Hoc uerbũ natũ ex patre. ñ
factũ ẽ: quia creatura ds non est.¬

Expanded text:
castigatione procuremus, ut quem castigatione procuremus, ut quem illi in praesepio videre vagientem, nos in Patris solio mereamur videre regnantem. Et videamus, inquiunt, hoc verbum quod factum est. Quam recta et pura fidei sanctae confessio, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum! Hoc verbum natum ex Patre, non factu