comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui bona fecer̃: in resurectionẽ uitȩ. Aui aut̃ male eger̃: infurrectionẽ
uditii. Neq id dictũ est. hoc qui credider̃. allud aut̃ qui non credider. sea
hoc illi quibona fecerunt. illud uero qui mala eger. In seꝑabił est quippe bo¬
na uita. a fide que perdilectionem oꝑat᷑. un mo uero ea ipsa est. bona uita.
uidemꝰ itaq resurrectionẽ uiditii dixisse dñm. ꝓ recurrectione dampna¬
tionis ȩt̃nȩ : de om̃ib qui ppe resurrecturis ubi proculdubio erant etiam
hii qui omino non credunt. Neq euim non funt ipsi in monum̃tis. duas
partes fecit. alios in resurrectionẽ uitȩ. alios inresurrectionẽ iuditii. resi¬
rrecturos eẽ declarans. Qđ sidicunt in telligendos ibi non eẽ: etiã eos qui õmo¬
non credunt. sed eos qui ꝑ ignẽ salui erunt: quia credider̃ etiam si male in¬
xer̃. ut eoꝵ tͣnsitoriam penam uiditii nomine significatã eẽ arbitrent᷑: qͥqͥ m

Expanded text:
qui bene fecerunt in resurrectionem uitae; qui autem male egerunt in resurrectionem iudicii. neque hic dictum est hoc qui crediderunt, illud autem qui non crediderunt\', sed: hoc illi qui bene egerunt, illud qui male egerunt. inseparabilis est quippe bona uita a fide, quae per dilectionem operatur; immo uero ea ipsa est bona uita. uidemus itaque resurrectionem iudicii dixisse dominum pro resurrectione damnationis aeternae, de omnibus quippe resurrecturis — ubi procul dubio erunt etiam hi, qui omnino non credunt; neque enim ipsi non sunt in monumentis — duas partes fecit, alios in resurrectionem uitae, alios in resurrectionem iudicii resurrecturos esse declarans. Quodsi dicunt non ibi intellegendos etiam eos quinon credunt, sed eos qui per ignem salvi erunt, quia crediderunt, etiamsi male vixerunt, ut eorum transitoriam poenam judicii nomine significatam arbitrentur. Quanquam
Abbreviated transcription (Latin):
Restã in his bonis usq insinẽ ꝑseuerantia. ꝗ̃ frustra cotidie adño poscitur
aueritate ꝗsit aliȩnum. negare doñ dĩ. esse ꝑseuerantiam usq in huiꝰ uitę
finẽ: cũ inte hiuic qͣndo uoluerit ipse det finẽ. ꝗͣ sidat añ in minentẽ lapꝰ¬
sum fac̾ hoiem ꝑseuerare usꝗ infinẽ. S mirabilior ⁊ fidelibꝰ euidentior
largitas bonitatis dĩẽ. qͦd oe̾ paruulis qͥb obȩdientia ñ ẽ illiꝰ etatis ut de¬

Expanded text:
Restat in his bonis usque in finem perseuerantia, quae frustra a domino cotidie poscitur,Restat in his bonis usque in finem perseuerantia, quae frustra a domino cotidie poscitur,a ueritate quam sit alienum negare donum dei esse perseuerantiam usque in finem huius uitae, cum uitae huic, quando uoluerit, ipse det finem: quem si dat ante imminentem lapsum, facit hominem perseuerare usque in finem. sed mirabilior et fidelibus euidentior largitas bonitatis dei est, quod etiam paruulis, quibus oboedientia non est illius aetatis ut de
Abbreviated transcription (Latin):
omnib ut credatur scđdm merita nr̃a dari: acsi gr̾a iam non sit gr̾a. Etnos
nolumus dicere qͦd teste scriptura possumuis dic̃ẽ: timemꝰ enim nidelicet
ne loq̾ntib nob̾ offendatur qui ueritatem non pot̾ cape. ⁊ ñ timemus
ne tacentib nob̾ qui ueritatẽ pot̃ caꝑe falsitate capiatur. Aut enĩ sic
p̃destinatio p̃clicanda ẽ. quẽ admodum scã scriptura euident̃ ȩloquitur
ipsiꝰ pelagiam ore danpnata. Apelagianoꝵ porro hȩretica ꝑu̾sitate tan¬
datur gr̃ã. sicut ueritas loquitur: s potuis scđm p̃cedentis merita uolunta¬
tis. sicut contra ueritatẽ pelagianus error obloquitur Preuenit gͦ ⁊ fidem
gr̃a. Alioquim si fides eamp̃uenit. ꝓculdubio p̃uenit. et uoluntas: qm̃ fides
nem obędientiam. p̃uenit ȩtiam ⁊ caritatẽ: qu a una dõ ueracit᷑ ⁊ suaur̃
obeditur. & hȩc om̃ia gr̃a in eo cui datur ⁊ euiꝰ hȩc om̃ia p̃uenit oꝑatur.

Expanded text:
omnibus, ut credatur secundum merita nostra dari, ac sic gratia jam non sit gratia : et nos omnibus, ut credatur secundum merita nostra dari, ac sic gratia jam non sit gratia : et nos nolumus dicere, quod teste Scriptura possumus dicere? timemus enim videlicet, ne loquentibus nobis offendatur, qui veritatem non potest capere; et non timemus, ne tacentibus nobis, qui veritatem potest capere, falsitate capiatur? 41. Aut enim sic praedestinatio praedicanda est, quemadmodum eam sancta Scriptura evidenter eloquitur, ius Pelagii ore damnata . A Pelagianorum porro haeretica perversitate tandatur gratia, sicut veritas loquitur; sed potius secundum praecedentis merita voluntatis, sicut contra veritatem Pelagianus error obloquitur. Praevenit ergo et fidem gratia: alioquin si fides eam praevenit, procul dubio praevenit et voluntas, quoniam fides nem obedientiam; praeoboeditur. et haec omnia gratia in eo cui datur et cuius haec omnia praeuenit operatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ccultat᷑.s alia ẽ. ratio uerũ tacendi. alia uerũ dicendi necessitas. causas uerũ
tacendi: Longũ ẽ om̃s querere ł inserere. Quarum tam̃ẽ.⁊ hec una: nepe¬
iores faciamus eos qui ñ intellign̾t dũ uolumꝰ. eos qui intelligunt fac̾e doctiores.
qui nob aliꝙͥ tac entib. dectiores quidem ñfuint: s nec potiores fuint. Cũ aut̃¬
res uera ita se ht̃. ut fiat peior nob eam dicentib illȩ qui caꝑȩ non potest
nob aut̃ tacentib ille qui pot̾: quid putamus esse faciendum: nonne dicen
dumẽ. potus uerum. ut qui potest caꝑe capiat. Quam tacendum ut non so¬
lum id ambo non capiant uerum᷑ quiẽ. intelligentior ipse sit peior. qui
siaudixte &xcaꝑeret: ꝑillum &riam plures dicerent qͦenĩ capatior ut dis¬
cat: en magis est idoneuꝰ ut alios doceat. Instat immicꝰ gr̾e : atq urgar mod

Expanded text:
Sed alia est ratio verum tacendi, alia verum dicendi necessitas. Causas verum Sed alia est ratio verum tacendi, alia verum dicendi necessitas. Causas verum tacendi longum est omnes quaerere vel inserere: quarum tamen est et haec una, ne pejores faciamus eos qui non intelligunt, dum volumus eos qui intelligunt facere doctiores; qui nobis aliquid tale tacentibus doctiores quidem non fiunt, sed nec pejores fiunt Cum autres vera ita se habet, ut fiat pejor nobis eam dicentibus ille qui capere non potest, nobis autem tacentibus ille qui potest, quid putamus esse facest dicendum verum, ut qui potest capere capiat; quam tacendum, ut non solum id ambo non capiant, verum etiam qui est intelligentior, ipse sit pejor? Qui si audiret et caperet, per illum etiam plures discerent. Quo enim est capacior ut discat, eo magis est idoneus ut alios doceat. Instat inimicus gratiae, atque urget modis
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas deserenda aut ex euangłio delenda putabitur: ĩmmo cũ constet alia
Cauendum ẽ. gͥ nedũ timemus netepęscat oratio extingat᷑ oratio: accendat᷑¬
datio dicat᷑ gͦ uerũ maximȩ u̾ aliqͣ u dicat᷑ impellit: ⁊ capiant qͥ posst̃. nefortȩ
cũ tacetur ꝓpt᷑ eos qͥ caꝑȩ non possunt. ñ solũ ueritate fraudent᷑: uerũ ętiã falsi¬
tate capiantur qͥuerũ caꝑe quo caneatur falsitas possut. Facile ẽ. enĩ inmo
et utile : ut taceatur aliqͦd uerũ ꝓpt̾ incapaces. Nam unde ẽ. illud dñi ad¬
huc multa habeo uob̾ dicȩ. s non potestis portare illa modo. & illud apłi. non
potui uob̾ loqͥ quasi sp̃italib s  arnalibꝰ. quasi paruulis. inxͦ lac uob̾ potũ
dedi ñescam non dũ enĩ pot̾atis: s nec ad huc qͥdem potestis. ꝙͣ. uis mͦ qͦdã di¬

Expanded text:
veritas deserenda, aut ex Evangelio delenda putabitur? Imo cum constet alia veritas deserenda, aut ex Evangelio delenda putabitur? Imo cum constet alia Cavendum est igitur, ne dum timemus ne tepescat hortatio, exstinguatur oratio, accendat impellit; et capiant qui possunt: ne forte cum tacetur propter eos qui capere non possunt, non solum veritate fraudentur, verum etiam falsitate capiantur, qui verum capere, quo caveatur falsitas, possunt. Facile est enim, imo et utile, ut taceatur aliquod verum propter incapaces. Nam unde est illud Domini, Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo ? et illud Apostoli, Non potui vobis loqui quasi dedi, non escam; nondum enim poteratis, sed nec adhuc quidem potestis ? Quamvis modo quodam di
Abbreviated transcription (Latin):
leseritis pͥea quales uos ds̃ futuros ẽẽ p̃scunt uel honi sibonos uel mali simalos:
Nuqͥd enĩ sihoc audito non nulli in torporem segnitiamꝙ uercantur ⁊ labore ꝓ¬
cliues adubidinẽ pꝰ concupiscentias suas eant. Propt̾a dep̃scientia dĩ falsum pu¬
tandum ẽ. essẽ qͦd clictũ ẽ. Nonne Si ds̃ ulos bonos futuros e̾e̾ p̃senut boni er̃ inꝗͣ
tate cernantur: fuit qͥdam in nr̃o monasterio: qui corripientib fr̃ib quur q̃ dã
non facienda faceret: respondebat. qualis cũꝙ nc̃ sim: talis ero qualẽ as̃ me fu
s us ꝙ ad eo ꝑ fecit umalĩ. ut deserta monasterii societatȩ. fieret canis reu̾sꝰ
animas. ea q̃ cp̃scientia dĩ uera dicunt᷑: ł negandas: ł tacenda. tc̃ scilicet q̃n sinon
scire dm̃i qͥd nob necessarims it: p̾usꝗͣ petamꝰ ab eo. Nam ꝓpt̾ tales huiꝰ sentencie

Expanded text:
les eritis postea quales vos Deus futuros esse praescivit, vel boni si bonos, vel mali si malos. les eritis postea quales vos Deus futuros esse praescivit, vel boni si bonos, vel mali si malos. Nunquid enim, si hoc audito nonnulli in torporem segnitiamque vertantur, et a labore proclives ad libidinem post concupiscentias suas eant, propterea de praescientia Dei falsum putandum est esse quod dictum est? Nonne si Deus illos bonos futuros esse praescivit, boni erunttate cernantur? Fuit quidam in nostro monasterio qui corripientibus fratribus cur quaedam non facienda faceret, et facienda non faceret, respondebat. Qualiscunque nunc sim, talis ero qualem Deus me futsed usque adeo profecit in malum; ut, deserta monasterii societate, fieret canis reversus animas, ea quae de praescientia Dei vera dicuntur vel neganda sunt vel tacenda, tunc scilicet quando, si non scire Deum quid nobis necessarium sit, priusquam petamus ab eo . Num propter tales hujus sententiae
Abbreviated transcription (Latin):
in uenire: Ss auunt ut scribitis. neminẽ posse correptionis stimulis
excitarȩ. sidicatur in conuentu eccłie audientib multis: itase ht̃.
de p̃ destinacione definita sententia uoluntatis dĩ. ut alii ex uob de
insi delitate accepta obediendi uoluntate ueneritis ad fidem ł ac¬
cepta ꝑseuerantia maneatis infide. cęt̾i uͦ qui in peccatoꝵ delectacio¬
ne remoramini. ideo nondum surrexistis: qr nec dñ uos ad nitoriũ
gr̃e miserantis erex. Ueruntam̃ si qͥ estis nondum uocati. qͦs gr̾a
sua p̃destina uerit ȩligendos accipietis eandem gr̃ãm qua uelitis & sitis elec̾ti ⁊ si
qͥ obeditis si p̃ destinati estis reiciendi sub trahentur obediendi uires. ut obedire
cefsetis. Ista cũ dicunt. ita nos ad confitenda uera dĩ gr̃a. idẽ q̃ non scđm merita n
timnacione scõꝵ deferre ñ debñt sic̃ non det̾remur ad confitenda p̃scientiã dĩ. S
quis deilla populo sic loquatur ut dicat siue ᷤ recte inuatis. siue non recte: ta¬

Expanded text:
 IX. Sed aiunt, ut scribitis, neminem posse correptionis stimulis excitari, si dicatur in conventu Ecclesiae audientibus multis: Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex vobis de infidelitate, accepta obediendi voluntate, veneritis ad fidem, vel accepta perseverantia, permaneatis in fide; caeteri vero qui in peccatorum delectatione remoramini, ideo nondum sugratiae miserantis erexit: verumtamen si qui estis nondum vocati, quos gratia sua praedestinaverit eligendos, accipietis eamdem gratiam, qua velitis, et sitis electi: et si qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. Ista cum dicunt, ita nos a confitenda vera Dei gratia, id est quae non secuntinatione sanctorum deterrere non debent: sicut non deterremur a confitenda praescientia Dei, si quis de illa populo sic loquatur, ut dicat: sive nunc recte vivatis sive non recte, ta
Abbreviated transcription (Latin):
hab̾et: ħ ꝑseuerasset. Uerboꝵ contiouersas auferamꝰ. & ñ nulla etiã quȩ ñ habent᷑. s
habenda sꝑabant᷑: ꝓ osse dicamꝰ amiiti. Dicat mͥ quisquis audet. utrũ d dare ñ possit.
qđ ase posci ĩꝑauit. Hoc certe qͥ sapit. ñ dico desipit s insanit. Imꝑauit aut̃ ds. ut ei
sua quisq deserit. dm̃: ut merito deserat᷑ adeo. Quis hoc negauerit: S idõ petimus
nũ flectere uoluntates.⁊ inlaplũ ꝓnas conu̾t̾e. ac dirg̃e insibi placitũ gressũ: cui ñ
non frust᷑ dicit᷑. netͣdafme dnẽ adefid̾io mõ pecõri ł ostremo nemulta comemore. cũ
uobis plura fottassis occurrant: ñ frust᷑ dr̃ nenos inferas itentationẽ a laqiisqras en
tẽptationẽ non infert᷑ ꝓfecto nec intẽptationẽ suȩ male uoluntatis infertꝰ. Et qͥnicẽp¬
tacionẽ suȩ male uoluntatisᷤ ñ infert᷑: innulla ꝓrfus infert᷑. Uñ quisq enĩ tẽptat᷑ ũ scͥptũ ẽ.

Expanded text:
auferamus, et nonnulla etiam quae non habentur, sed habenda sperantur, posse dicamus amitti. Dicat mihi quisquis audet, utrum Deus dare non possit, quod a se posci imperavit. Hoc certe qui sapit, non dico desipit, sed insanit. Imperavit autem Deus, ut ei sua quisque deserit Deum, ut merito deseratur a Deo. » Quis hoc negaverit? Sed ideo petimus num flectere voluntates, et in lapsum pronas convertere, ac dirigere in sibi placitum gressum. Cui non Ne tradas me, Domine, a desiderio meo peccatori : postremo, ne multa commemorem, cum vobis plura fortassis occurrant, non frustra dicitur, Ne nos inferas in tentationem. Nam quisquis in tentationem non infertur, profecto nec in tentationem suae malae voluntatis infertur: et qui in tentationem suae malae voluntatis non infertur, in
Abbreviated transcription (Latin):
s nolunt tt seribitis isti fis tra hanc ꝑseuerantiã p̃dicari: ut non uł supplicit᷑ heg
emereri uł amnitt contumacit̃ possit: ubi quid dicant parũ diligent̃ attendunt. De illa
eniꝰ pseuerantia loquim᷑: qua ꝑseuerat᷑ usq infinẽ. Quȩ siita ẽ data: ꝑseueratũ: usq
itaq dicant homines ꝑ secerantiã cinq datã usq infinẽ. insi cũ ipse uenerit fimi s:
sit ineadẽ castitate mansurus.: isi quad aliud aiuini mun̾is habeat. qđ ten̾i ⁊ amitti
potest. aicimꝰ eũ hab̾e: ꝙͣ diic̃ꝙ habet. Et si amiserit dicimꝰ habtrsse. ꝑseuerantiã uͦ

Expanded text:
 nolunt, » ut scribitis, « isti fratres, ita hanc perseverantiam praedicari, ut non vel suppliciter emereri, vel amitti contumaciter possit » . Ubi quid dicant, parum diligenter attendunt. De illa enim perseverantia loquimur, qua perseveratur usque in finem: quae si data est, perseveratum est itaque dicant homines, perseverantiam cuiquam datam usque in finem, nisi cum ipse venerit finis, et sit in eadem castitate mansurus; et si quid aliud divini muneris habeat, quod teneri et amitti potest, dicimus eum habere quamdiucumque habet; et si amiserit, dicimus habuisse: perseverantiam vero
Abbreviated transcription (Latin):
mor. fatiã cũ potuero. cũ cõmodũ fuerit. Id siñ faciã. ñ tam̃ sine xp̃i saeͣm̃to hãc̃
uitã fimã. Ne ds̃ exigat animã meã de manib tuis. liud hicie respondendum
existimant. an placet ut ãmtitat᷑ : absit. Nullomͦ crediderĩ intantũ eos ꝑgredi
debuit. ante babtifiũ. sic̃ nichil inde ante mare rubrũ ppłs ille primꝰ audiuit.¬

Expanded text:
mor: faciam, cum potuero, cum commodum fuerit; quod etsi non faciam, non tamen sine Christi samor: faciam, cum potuero, cum commodum fuerit; quod etsi non faciam, non tamen sine Christi savitam finiam, ne Deus exigat animam meam de manibus tuis. Quid huic respondendum existimant? An placet ut admittatur? Absit: nullo modo crediderim in tantum eos progredi. debuit ante Baptismum, sicut nihil inde ante mare Rubrum populus ille primus audivit
Abbreviated transcription (Latin):
patre⁊ matre. ñ mechandũ ñoccidendũ. ⁊ cet̾a honȩ atꝙ innoc̾nas com̃isatioĩs.
humans. Sig ͥs ꝙ uemat adsĩ lauac̾. peticionẽ. u ꝓficeat᷑ se abidoloꝵ sacͥficiis.¬
ñretessurũ. n forte p̾ea qͥn placuerit. baptismũ tñ uãiamꝙ deposcat. templũ ꝙ dĩ
legoᷤ ꝑseuerans. Quero abistis utrũ eũ faciendũ ł cathe cumiñ censeant. qͥ ꝓculdudio
fieri ñ debȩ clamabt̃. Neꝙ ȩnĩ aliud deilloꝵ cordȩ sentiendũȩ. Reddant itag
racionẽ scđm testimonia scritaxũ. q̃ sic intelligenda putant. quomi hiue audeant
cont᷑ dic̾ẽ. nec admittendũ ẽe confirment. reclamantẽ atꝙ dic̾ntẽ. didici ⁊ uene¬
philippꝰ. eũ baptiare ñ distulit. Quidme abidoloꝵcultu ꝓhibes. nec ad sacram̃tũ xp̃i
admittis Eruis mde. discessero: Illd̃ apueritia didici. consuetudine ibi grauissima p̃-¬

Expanded text:
patrem et matrem, non moechandum, non occidendum, et caetera bonae atque innocentis conversationis patrem et matrem, non moechandum, non occidendum, et caetera bonae atque innocentis conversationis humanae. non recessurum, nisi forte postea quando placuerit, Baptismum tamen jam jamque deposcat, templumque Deiperseverans; quaero ab istis utrum eum faciendum vel catechumenum censeant: quod procul dubio fieri non debere clamabunt. Neque enim aliud de illorum corde sentiendum est. Reddant itaque rationem secundum testimonia Scripturarum, quae sic intelligenda putant, quo modo huic audeant contradicere, nec admittendum esse confirment reclamantem atque dicentem: Didici et venePhilippus eum baptizare non distulit. quid me ab idolorum cultu prohibes nec ad sacramentum Christi admittis, priusquam inde discessero? illud a pueritia didici, consuetudine ibi grauissima pre
Abbreviated transcription (Latin):
rando q fiat uan sui g ꝓfitet᷑: ab ad uisterio. nolle se mutare. quomodo ꝑmare rubrũ
diceci cũ tͣgipto adhuc retuset absceder Peindȩ ñ adcendunt inea legȩ q̃ pꝰ cran¬
situa maris rubri illi s̾pło datas̃. pͥmũ ẽt. p̃ceptum qi er̃ tͥ di alii p̃termȩ. Fi facies
t idola neꝗ ullũ similagiã. q̃ũꝙ incȩlost̃. sursũ. ⁊ q̃cũꝙ intra seorsũ. ⁊ quecũ ꝙ in¬
asi siboluna cont̃ ipsam suã. assertione &ẽ adcuniꝰ di cultu cauendaꝙ idolatͥa. ñ adhũc
baptizandis. s bapcrratis ẽt pdicandũ ñia dicant eis qͥ baptisimin ꝑcepturit᷑. fidẽ
tantũ q̃ in dm̃ẽ. intim ancdã ⁊ pꝰ eiꝰ sacranti. ꝑceptionẽ. demoribꝰ. uite tanꝗͣ de sccio p̃cepto¬
cos ꝙͥ aadileclionẽ ꝓrimi ꝑtiner insruendos. utrũꝙ enĩ i ex continet. ꝙ pꝰ marȩ ru¬
brũ tanqͣ pꝰ baptismũ spłs accep̃. necita facta ÷ distributio p̃ceptoꝵ. ut añ illiꝰ maris

Expanded text:
runt. Qui ergo profitetur ab adulterio nolle se mutare, quomodo per mare Rubrum ducetur, cum ab Aegypto adhuc recuset abscedere? Deinde non attendunt in ea lege, quae post transitum maris Rubri illi populo data est, primum esse praeceptum, Non erunt tibi alii dii praeter me. Non facies tibi idola, neque ullum simulisti, si uolunt, contra ipsam suam adsertionem etiam de unius dei cultu cauendaque idololatria non adhuc baptizandis, sed iam baptizatis esse praedicandum et non iam dicant eis, qui baptismum percepturi sunt, fidem tantum quae in deo est intimandam et post eius sacramenti perceptionem deeos quod ad dilectionem proximi pertinet instruendos. Utrumque enim lex continet, quam post mare Rubrum tanquam post Baptismum populus accepit; nec ita facta est distributio praeceptorum, ut ante illius maris
Abbreviated transcription (Latin):
omẽm sidem ita ut montes cransferam caritatem autem non habeam nichil fiem. Et
quiꝰ ꝓderit fr̃s mei. si fidem dicat se quis habere. opera autẽ non habeat: Numquid po-¬

Expanded text:
omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum; et, omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum; et, Quid proderit, fr
Abbreviated transcription (Latin):
bona oꝑa addicͥunt. Illi aut̃ femini. ligna. stipulam. qui cum eandem fidem habe¬
ant male oꝑantur. Uñ arbitrantur ꝑ quasdam penas ignis eos posse purgari adsa-¬
lutem ꝑcipiendam merito fundamenti. Hoc si ita est fatemur istos laudabili carna¬
te conari. ut om̃s indiscrete adbabtisinum. Non solum adulteri et ad ulterȩ ontra
sententiam dñi falsas nuptias pretendentes. uerum etiam publice meretrices intur¬
pissima ꝑfessione ꝑseuerantes. Iuas certe nulla etian negligentissima ȩccła confueuit
admittere nisi iulla primitus ꝓstitutione liber̾tas. s ista ratione. cur non om̃i modo ad mit¬
tantur: om̃ino non uideo. duis enim non malit eas positõ licet ligna et fenum etsi¬
pulam congerat. aliquanto certe diuturni or igne purgari. quam in ȩternum
perire: Set falsa erunt illa qua obscuritatẽ ambigiitate Inon habent. Sihabeam

Expanded text:
bona opera adjiciunt; illi autem fenum, ligna, stipulam, qui cum eamdem fidem habebona opera adjiciunt; illi autem fenum, ligna, stipulam, qui cum eamdem fidem habeant, male operantur. Unde arbitrantur per quasdam poenas ignis eos posse purgari ad salutem percipiendam merito fundamenti. 25. Hoc si ita est, fatemur istos laudabili charitate conari ut omnes indiscrete admittantur ad Baptismum, non solum adulteri et adulterae, contra sententiam Domini falsas nuptias praetendentes; verum etiam publicae meretrices in turpissima professione perseverantes, quas certe etiam nulla negligentissima Ecclesia consuevit admittere, nisi ab illa primitus prostitutione liberatas. Sed ista ratione cur non omni modo admittantur, omnino non video. Quis enim non malit eas posito fundamento, licet ligna, fenum et stipulam congerant, aliquanto certe diuturniore igne purgari, quam in aeternum perire? Sed falsa erunt illa, quae obscuritatem ambiguitatemque non habent: Si habeam
Abbreviated transcription (Latin):
at. numquid poterit fide saluare eum : dicit etiam quia fides sine opib mortua est.
Quo usꝙ igitua falluntur. qui fide mortua sibi uitam ꝑpetuam pollicentur: qua¬
ꝓꝓcer diligenter oportet adtendere quo modo accipienda sit apostoli pauli illssen¬
tentia. plane ad intelligendum difficilis ubi ait. Fundam̃tum enim aliua nemo
potest ponere preter id quod positum est. qđ est xp̃c iħs. Si quis aut̃ fuꝑ el fem
suꝑ fundamentum aurum. argentum. lapides. pretiosos. ligna. fenum. stipulam.
untus cuiusq opus manifestabitur. Dies enim dm̃ declarabit quia in igne reuelabit
cedem accipiet. Si cuius aut̃ opus arserit: daninum patietur. Ipse aut̃ saliuis ent
sic cñ quasi ꝑignem. Quod intelligendũ putant ut illi uideantur edificare. super
hoc fundamentum aurum. argentum. lapides preciosos. quȩ fidei quȩ in xꝑo est¬

Expanded text:
at? numquid poterit fides saluare eum? dicit etiam, quia fides sine operibus mortua est. at? numquid poterit fides saluare eum? dicit etiam, quia fides sine operibus mortua est. quousque igitur falluntur, qui de fide mortua sibi uitam perpetuam pollicentur! Quapropter diligenter oportet adtendere, quo modo accipienda sit apostoli Pauli illa sententia, plane ad intellegendum difficilis, ubi ait: fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est, quod est Christus Iesus. si  fundamentum hoc, aurum, argentum, lapides pretiosos, ligna, fenum, stipulam, uniuscujusque opus manifestabitur. Dies enim declarabit, quia in igne revelabitur, cedem accipiet; si cuius autem, opus arserit, damnum patietur; ipse autem saluus erit, sic tamen quasi per ignem. quod ita intellegendum putant, ut illi uideantur aedificare super hoc fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos, qui fidei, quae in
Abbreviated transcription (Latin):
ineis. dehis inquibus sunt diffitilia intellectu quȩ indocti et instabiles ꝑuertunt. siẽ
et alias scripturas adppriũ suũ interitũ. Uos gͥ amantissim prescientes cauete ne ifaus¬
toꝵ errore seducti. decidatis a corroboratiõe ur̃a. Crescite ertgo in grã et intellectu cñinr̃i
et sal uatoris shũ xp̃i. ipsi gla et uẽ et indiẽ ȩteritatis. Iacobus aut̃ uehem̃t᷑ infestus eis
qui sapiunt fidẽ sine oꝑibus ualere ad salutẽ ut illos eniã demonibus comparet dicens
Tu credis quia unus: deus: bene facis. & demones ctedunt et contremiscunt: Hud breuius
uehementius ueruis dici potuit. cumet in euanglio legamus. hec dixisse demonia.
cum xp̃m filtum di confiterentur et ab illo coripentur. quła in petri confesfione lau¬
datum est. Auid ꝓderit ait iacob fr̃s mei sifidem quis dicat habe se. oꝑa aut̃ non habe¬

Expanded text:
in eis de his, in quibus sunt difficilia intellectu, quae indocti et instabiles peruertunt sicut in eis de his, in quibus sunt difficilia intellectu, quae indocti et instabiles peruertunt sicut et ceteras scripturas ad proprium suum interitum. uos igitur, amantissimi, praescientes cauete, ne infaustorum errore seducti decidatis a corroboratione uestra, crescite uero in gratia et intellectu domini nostri et saluatoris Iesu Christi. ipsi gloria et nunc et in diem aeternitatis. Iacobus autem tam uehementer infestus est eis, qui sapiunt fidem sine operibus ualere ad salutem, ut illos etiam daemonibus conparet dicens: tu credis quoniam unus est deus? bene facis; et daemones credunt et contremescunt. quid breuius, uerius, uehementius dici potuit, cum et in euangelio legamus hoc dixisse daemonia, cum Christum filium dei confiterentur et ab illo corriperentur, quod in Petri confessione laudatum est? quid proderit, ait Iacobus, fratres mei, si fidem quis dicat se habere, opera autem non habe
Abbreviated transcription (Latin):
quibus dã sub obscuris sententiis ñ nullos iniquos accepise occasionem. Ut tãquã securi.
de salute que infide est. bene uiiere ñcurarent: commemoraint. quędam ad intelli¬
pͥum suum interitum. ẽ tñ & ille apłs de salitte. eterna que nsi bene uiuentib ñ daret᷑.
eadem sentiret quȩ cȩt̾i apłi. Sic itaꝙ petrus. his eigo inquit hominibus peuntibus
quales oportet uos eẽ. in scĩs conuersationibus. et pietatib eypectantes et ppantes ad
presentiã diei dñi. Perquã cęli ardentes soluentur. et elem̃ta ardore ignis dequo¬
titia habitat. Iua ꝓpt̃ hm̃i hec expectantes satis agite in molati et in macdati apua
eum repperiri in pace et dñi nr̃i patientiã salutẽ existimate sieut et dilectissimꝰ fr̃ nr̃
paulus. scdm eã quȩ data: illi sapientiã scripsit uobis. ut inom̃ib epłis suis loquens

Expanded text:
quibusdam subobscuris sententiis nonnullos iniquos accepisse occasionem, ut tamquam securi quibusdam subobscuris sententiis nonnullos iniquos accepisse occasionem, ut tamquam securi de salute, quae in fide est, bene uiuere non curarent, commemorauit quaedam ad intelleum: cum tamen et ille apostolus de salute aeterna, quae nisi bene viventibus non daretur, eadem sentiret, quae caeteri apostoli. Sic itaque Petrus: His ergo, inquit, omnibus pereuntibus, quales oportet vos esse in sanctis conversationibus et pietatibus, exspectantes et properantes ad praesentiam diei Domini, per quam coeli ardentes solventur, et elementa ardore ignis decoit, carissimi, haec exspectantes satis agite inuiolati et immaculati apud deum reperiri in pace et domini nostri patientiam salutem existimare, sicut et dilectissimus frater noster Paulus secundum eam quae data est illi sapientiam scripsit uobis, ut et in omnibus epistulis loquens
Abbreviated transcription (Latin):
maximȩ dirigunt intentionẽ. ut uehem̃ter astruant. fidẽ sine oꝑibus non ꝓdesse.
Sic̃ etiam ipsẽ paulus non qualemlibet fidem qua in dm̃ credit᷑.s. xã sal ubrem
plane quam euangelicã definuit: oꝑa cuius exdilectione ꝓcedunt: et fides in¬
quit que pailectionẽ oꝑatur uñ illã fidem. quȩ sufficere ad salutẽ quib dam
nudetur ita nichil ꝓdesse asse uerat. ut dicat. Si habeam omẽm fidẽ ita ut mon-¬
tes transferam. caritatẽ autẽ non habeã: nichil sum. Ubi aut̃ fidel ẽ. cͤaritas oꝑat᷑:
sine dubio bene iuuitua. Plenitudo enĩ legis caritas. Uñ euident̃ in scđa epła petrꝰ¬
cum ad uitȩ morum scĩtatẽ ortaret᷑. mundũq istũ transiturũ p̃nuntiaret. celos uero
nouos et cerrã nouiã expectari. quȩ iustis inhabitanda tradetur. ut ex hęc attenderent:
qualit̃ eos oporteret ut habitanda uthabitatione illa digni fierent. Sciens de apłi pauli

Expanded text:
maxime dirigunt intentionem, ut vehementer astruant fidem sine operibus non prodesse: sicut etiam ipse Paulus, non qualemlibet fidem, qua in Deum creditur, sed eam salubrem planeque evangelicam definivit, cujus opera ex dilectione procedunt: Et fides, inquit, quae per dilectionem operatur . Unde illam fidem quae sufficere ad salutem quibusdam videtur, ita nihil prodesse asseverat, ut dicat: Si habeam omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum . Ubi autem fidelis charitas operatur, sine dubio bene vivitur. Plenitudo enim legis charitas . 22. Unde evidenter in secunda Ecum ad uitae morumque sanctitatem hortaretur mundumque istum transiturum praenuntiaret, caelos uero nouos et terram nouam expectari, quae iustis inhabitanda traderetur, ut ex hoc adtenderent, qualiter eos oporteret uiuere, ut habitatione illa digni fierent, sciens de apostoli Pauli
Abbreviated transcription (Latin):
Sic enim dicit. Ideoꝙ remittentes initia xp̃i uerbum in consũ macionẽ respi¬
ciamus. nĩt̾m iacientes fundamentũ penitencie amortuis oꝑibus. ⁊ fidĩ in
testatur. Quid ÷ aũ amortuis oꝑibus penitencia nͥ abhis que oportet mor¬
tificari u̾uiuamus: Quȩ si adulteria fornicacionesꝙ nonsunt: quidiam
int̾ oꝑa mortua. nominandũ ẽ. Sic aũ non sufficit ꝓfessio recessionis
atalibꝰ. nͥ ȩtiam lauacro regeneracionis cuncta p̃terita q̃ uelut ꝑsecunt᷑.

Expanded text:
Sic enim dicit: Ideo remittentes initia Christi verbum, in consummationem respiSic enim dicit: Ideo remittentes initia Christi verbum, in consummationem respiciamus, non iterum jacientes fundamentum poenitentiae a mortuis operibus, et fidei in testatur. quid est autem a mortuis operibus paenitentia nisi ab his, quae oportet mortificari, ut uiuamus? quae si adulteria fornicationesque non sunt, quid iam inter opera mortua nominandum est? sic autem non sufficit professio recessionis a talibus, nisi etiam lauacro regenerationis cuncta praeterita, quae uelut persequuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
At ȩnim popłs isrł p̾mum ꝑmarȩ rubrum duet̾ ẽ. qͦ significat᷑. baptisinꝰ. ⁊ p̾ea
legem accepit. uͥ disceret. quẽ ad modum uueret. Cur gͦ bapti andis ł symbo¬
illos quos ꝑmarȩ rubrum cls ab egrptiis uberaũ. Si aũ recte intelligunt s signifi¬
cari p̾cedentibus misteriis. de sanguine ouis postibꝰ uuto. ⁊ de a hi mis syn¬
ceritatis ⁊ ueritatis. cur non ⁊̃ illur consequent intelligunt. ipsam abegrp¬
tiis seꝑationẽ significare discessionẽ apeccatis. quã baptizandi ꝓfitentur:
Adhoc enĩ ꝑtinet. qͦd apetro dictum ÷ Agite penitenciam ⁊baptiretur unꝰ¬
guisꝙ ur̃m innomine dñi nr̃i tħu ap̃i. Tam quam diceret. Recedite ab egṙpto
iꝑmare rubrũ transite. Unde ⁊ epistola que adhebreos. inseribitur. cũ eoꝵ qu
baptirantur conmemoiantur initia. posita ẽ. ibi penitentia amortuis oꝑibus.

Expanded text:
At enim populus Israel primum per mare Rubrum ductus est, quo significatur Baptismus; et postea At enim populus Israel primum per mare Rubrum ductus est, quo significatur Baptismus; et postea legem accepit, ubi disceret quemadmodum viveret. Cur ergo baptizandis vel Symboillos quos per mare Rubrum Deus ab Aegyptiis liberavit. Si autem recte intelligunt hoc significari praecedentibus mysteriis de sanguine ouis postibus inlito et de azymis sinceritatis et ueritatis, cur non etiam illud consequenter intellegunt ipsam ab Aegyptiis separationem significare discessionem a peccatis, quam baptizandi profitentur? ad hoc enim pertinet, quod a Petro dictum est: agite paenitentiam, et baptizetur unusquisque uestrum in nomine dominiet per mare Rubrum transite. Unde et in Epistola quae ad Hebraeos inscribitur, cum eorum qui baptizantur commemorarentur initia, posita est ibi poenitentia a mortuis operibus.
Abbreviated transcription (Latin):
ges dñm dm̃ cuum. extoto corde tuo ⁊ extota anima tua. ⁊ extota mente tua
tizandum. uͥ dilectio dĩ p̃cipitur. Scd̾m aũ adbaptitatos uͥ uidentur esse mores am¬
uersacionis humane. sic obliti qͥd scriptũ ẽ. Si fr̃em quẽ uides ñ diligis. am̃ quẽ nũ
uides quo modo diligere poteris. csilut aliuo in eadem epła ioħ̃s. Siquis dili¬
git mundum. non ÷ caritas patris in eo. Quo aũ ꝑtinent oĩa flagitia moꝵ maloꝵ
nisi admundi huius. dileetionẽ: Ac ꝑhoc illut pͥmũ p̃ceptũ quod adbaptiiandos
ꝑtinere arbitrantur. sine bonis moribus obseruari nullo pacto pot̾. Nolo pluraꝰ
in morari. Nam diligent̃ considerata ista duo p̃cepta. ita exalterutro conexa rep¬
ꝑiuntur. ut nec dilectio dĩ possit. esse in homine. siñdiligit ꝓoimũ. nec dilectioꝵ
ximi sindiligit dm̃. S ad rem q̃nc̃ agitur qͥd dehis duob p̃ceptis diximꝰ. sufficit.¬

Expanded text:
ges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex totges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tottizandos, ubi dilectio Dei praecipitur, secundum autem ad baptizatos, ubi videntur esse mores conversationis humanae: sic obliti quod scriptum est, Si fratrem tuum quem vides non diligis, Deum quem non vides quomodo diligere poteris git mundum, non est caritas patris in illo. quo autem pertinent omnia flagitia morum malorum nisi ad mundi huius dilectionem? ac per hoc illud primum praeceptum, quod ad baptizandos pertinere arbitrantur, sine bonis moribus obseruari nullo pacto potest. nolo pluribus inmorari; nam diligenter considerata duo ista praecepta ita ex alterutro conexa reperiuntur, ut nec dilectio dei possit esse in homine, si non diligit proximum, nec dilectio proximi, si non diligit deum. sed ad rem, q
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m crucifixum ꝑtinere concedunt. seiant in xp̃o crucisixo multa homines.
discere :i maxime quod uetus homo nr simui crucifixis ẽ. ut euacuetur corpꝰ.
percati: ulera ñ seruamus petcato. Uñ ⁊ leasc ĩpso dcit. oncti aul aust gleipi
ꝑtñȩ. qͦd ⁊̃ nos ineius corꝑe crucifigimur mundo. uͥ intelligit᷑ oĩs cohȩrtiotio malaꝵ conar¬
piscentiar̃: ac ꝑħ fieri non potest ut eis qui cruce xͥ infirmantur ꝑfessa adultera n¬
mittantur. Nam et apłs petrus desacramento ipsius crucis. hẽ. passionis &ͥ ammone
desideriis s uoluntati dñi dĩ. reliquum in carne uiuat. et cȩt̾a quibus consequenr
ostendit eũꝑtinere ad ap̃m crucifixum. hoc ÷ ꝑcarnem passum. qui ineus corre
cracifixis carnalibus desideriis bene uiuit ꝑęuuangłm. Quid quod ⁊̃ dno ua
p̃cepta in quibus dominus ait totam legem ꝓphetasꝙ pendere. huic sue opmori
suffragari arbitrantur. ⁊ sic ea conmemorant. Ut qm̃ p̾mum p̃ceptũ dictumẽ. añi¬

Expanded text:
m crucifixum pertinere contendunt, sciant in Christo crucifixo multa homines discere et maxime, quod uetus homo noster simul crucifixus est, ut euacuetur corpus peccati, et ultra non seruiamus peccato. unde etiam de se ipso pertinere, quod etiam nos in eius corpore crucifigimur mundo: ubi intellegitur omnis cohercitio malarum concupiscentiarum. ac per hoc fieri non potest, ut eis, qui cruce Christi formantur, professa adulteria permittantur. nam et apostolus Petrus de sacramento ipsius crucis, hoc est passionis Christidesideriis, sed uoluntate domini dei reliquum in carne uiuat et cetera, quibus consequenter ostendit eum pertinere ad Christum crucifixum, hoc est per carnem passum, qui in eius corpore crucifixis carnalibus desideriis bene uiuit per euangelium. Quid? quod etiam duo illa praecepta, in quibus dominus ait totam legem prophetasque pendere, huic suae opinioni suffragari arbitrantur? et sic ea commemorant, ut, quoniam primum praeceptum dictum est: dili
Abbreviated transcription (Latin):
redeant. tierũ hoc ñ mͥ ad insipientiã facies. s potiꝰ ut sapiã quid iã ꝑ gr̃am¬

Expanded text:
redeant, uerum hoc non mihi ad insipientiam facies, sed potius ut sapiam, quid iam perredeant, uerum hoc non mihi ad insipientiam facies, sed potius ut sapiam, quid iam per
Abbreviated transcription (Latin):
inttas uocẽ uerbi ꝑ qͦd facta st̃ om̃ĩa: dudi potiꝰ uocẽ cernis quȩ facta ÷ int̾
om̃ia. qm̃ uerbũ caro factũ ÷ ⁊habitauit ur nobis. Andiꝑoeiꝰ medicinȩ uocẽ
qua sanaris ut uideas dm̃. quẽ tͥ uidendũ distulit. Hoiem aut̃ uidendũ at¬
tulit. oceidendũ obtulit. iniitandũ contulit. credendũ eͣnstulit. ut ista fide
ds̃ ms respiceme quare me dereliquisti. sic auditumꝰ eciã xp̃i uocẽ inȩcła
patientis. saule saule quid me ꝑsoqueris. Cũ itaq non exaudim᷑ adtẽ¬
poralia bona retinenda. uł adipiscenda. qñ pro eis deprecam᷑ dm̃. in eo qͦd nos
non exaudit derelinquit nos s ad potiora quȩ uultͣ incelligemꝰ & p̃feiomꝰ &
concupiscamꝰ ñ nos derebinqͥt. Uñ seqͥt᷑ psalmꝰ & dic̃. Clamaui adce ꝑdiẽ nec erati
dies. & nocte. Etiã hic fub audit᷑ nec exa uidies. S uide qͥd ad iungit. & nõ
adin sipientiã michi. Hoc gͦ dic̃. Ñ me qͥdẽ exaudies clamantẽ ꝑdiẽ. id ẽ. in

Expanded text:
is, quae facta est inter omnia, quoniam uerbum caro factum est et habitauit in nobis; audi potius medicinae uocem, qua sanaris, ut uideas deum, quem tibi uidendum distulit, hominem autem uidendum adtulit, occidendum obtulit, imitandum contulit, credendum transtulit, ut ista fide deus meus, respice me; quare me dereliquisti? sic audiuimus etiam Christi uocem in ecclesia patientis: Saule, Saule, quid me persequeris? Cum itaque non exaudimur ad temporalia bona retinenda uel adipiscenda, quando pro his deprecamur deum, in eo, quod nos non exaudit, derelinquit nos; sed ad potiora, quae uult, ut intellegamus et praeferamus et concupiscamus, non nos derelinquit. unde sequitur psalmus et dicit: Clamauauditur nec exaudies\' —: sed uide\\ quid adiungit: et non ad insipientiam mihi. hoc ergo dicit: Non me quidem exaudies clamantem per diem, id est in
Abbreviated transcription (Latin):
cui de negandafuerant bona uet̾is cestam̃ti: ut bona noui testam̃ci optare
atq sꝑare iã disceret. In illis aut̃ uet̾is testam̃ti bonis aduec̾em hominẽ ꝑtinen-¬
tib p̃cipue concupiscit᷑ uitȩ huiꝰ ꝓductio tẽꝑalis: ut aliquanto duitiꝰ teneat᷑.

Expanded text:
cui deneganda fuerant bona ueteris testamenti, ut bona noui testamenti optare cui deneganda fuerant bona ueteris testamenti, ut bona noui testamenti optare atque sperare iam disceret. In illis autem ueteris testamenti bonis ad ueterem hominem pertinentibus praecipue concupiscitur uitae huius productio temporalis, ut aliquanto diutius teneatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣfidelib faciendis lib̾andisq attulit. inꝓphetia tanco ante cantatꝰ : Bomde eundẽ
psalmũ cuꝰ ꝓpheciã dñs adse ꝑtin̾e de monstͣns pͥmũ u̾sũ eiꝰ. exclamaũ inligno¬
cũpender&. cõmemorando exponendoq ꝑcurrã. ut ex hoc intelligas quẽ ad mods
grã testam̃ti noui nec eo tẽꝑe tacebat᷑ quando inuet̾i uelabat᷑. Dicit᷑ exꝑsona ap̃i
q̾ adformã serui. attinec. in qͣ nr̃a portabat᷑ infirmitas. dix̃ enĩ de illo &isaias.
Ille infirmitates ñas portat & pro nob̾ in dolorib est. Ex huiꝰ gͥ uoce. infir¬
mitatis de qͣ paulus ineo qđ pecebat ñ ẽrauditꝰ. & id̃o quodã mͦ derelictus.
audiute tñ a dño stiffic̃ cibi grã mea nã untꝰ in infirmitace ꝑficit᷑ ex uoce gͦ¬
ñ exaudit᷑. hanc inse uocẽ tranffigͣauit iħe. uocẽ scilicet corꝑis suu. hoc ẽ excłe
fuȩ a uet̾e hõe innouũ hominẽ reformandȩ: uocẽ scdicet infirmitatis nr̃e

Expanded text:
fidelibus faciendis liberandisque adtulit, in prophetia tanto ante cantatus est. Proinde eundem psalmum, cuius prophetiam dominus ad se pertinere demonstrans primum uersum eius exclamauino, commemorando exponendoque percurram, ut ex hoc intellegas, quem ad modum gratia testamenti noui nec eo tempore tacebatur, quando in uetere uelabatur. dicitur eni ad formam serui adtinet, in qua nostra portabatur irfirmitas. dixit enim de illo et Esaias: Ille infirmitates nostras portat et pro nobis in doloribus est. ex huius igitur infirmitatis uoce, de qua Paulus in eo. quod petebat, non exauditus et ideo quodam modo derelictus audit tamen a domino: Sufficit tibi gratia mea; nanon exauditur. hanc in se uocem transfigurauit Iesus, uocem scilicet corporis sui, hoc est ecclesiae suae a uetere homine in nouum hominem reformandae, uocem scilicet infirmitatis humanae,
Abbreviated transcription (Latin):
i illo qͥcaro factꝰ ẽ: & habreauit in nobis. Neq em̃ iã desꝑandũ ẽ. participatione
ũbi fierposse hoĩes filios dĩ. qñ filiꝰdĩ participatioẽ carnis factus: filiꝰ hominis.
Hositaq mittabiles in meliꝰ cõmutati: parcicipes efficim᷑ ũbi. u̾bũ aũ incõ¬
mittabile nichil in dec̾iꝰ cõmitatũ particeps carnis effectũ ÷: rationali aĩa medi
habuit rationalẽ .s more suo script᷑a ut xp̃i humilteatẽ magis ostend̾et. ne cat-¬
nis nom̃ quasi indigñ aliqͥd refugisse uidet᷑. carnẽ ꝓhoĩe posuit. Neq enĩ quia¬

Expanded text:
m iam desperandum est participatione uerbi fieri posse homines filios dei, quando filius dei participatione carnis factus est filius hominis. Nos itaque mutabiles in melius commutandi participes efficimur uerbi; uerbum autem incommutabile nihil in deterius commutatum particeps carnis effectum est rationali anima mediahabuit rationalem; sed more suo scriptura. ut Christi humilitatem magis ostenderet. ne carnis nomen quasi indign
Abbreviated transcription (Latin):
la dubitatioẽ credemꝰ. aiãm rationale ñ eẽ nat᷑am dĩ illa qͥppe in cõmu¬
Stabilis ÷:
patione illuminat᷑. s participatione illuminant᷑ quȩ ab illo illuminant᷑. dema
sequit᷑. Eait lum̃ uerũ. Et̾ãq. queremꝰ quomͦ discern̾et᷑ a lumine illuminato lum̃
uerũ: id est xp̃s a ioħe: erat in qͥt lum̃ uerũ. qđ illuminat ominẽ hominẽ uem¬
entẽ inhunc mundũ. Si oẽm hominẽ: gͦ & ioh̾em. atq ut magis ostendat di
uinteatẽ huiꝰ longe prestantioro destantia: in hoc mundo inqͥt erae. & mundꝰ
ꝑ eũ factꝰ sit. hoc÷ celũ & t̾r̾a. s mundũ ñ cognoscentẽ in crepando: significauit
infideles constitutos. in mundo. dem̃ adiung̃. In sua pͥa tieñ: & fui eũ ñ receꝑut᷑ ⁊

Expanded text:
a dubitatione credamus animam rationalem non esse naturam Dei; illa quippe incommutabilis est: pando illuminatur, sed ejus participatione illuminantur quae ab illo illuminantur. 8. Denique sequitur, Erat lumen verum : et tanquam quaereremus quomodo discerneretur lumen verum a lumen uerum, quod inluminat omnem hominem uenientem in hunc mundum. si omnem hominem, ergo et Iohannem. atque ut magis ostendat huius diuinitatem longe praestantiore distantia: In hoc mundo, inquit, erat et munper eum factus sit, hoc est caelum et terra, sed mundum non cognoscentem increpando significauit infideles constitutos in mundo. Deinde adiungit: In sua propria uenit et sui eum non receperunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ut eos qui fub lege erant tedim̾et. continuo subumx̃: ut ad optionẽ filioꝵ
reciꝑemꝰ: ut uidelicet grãm huiꝰ beneficii discern̾et ab illa filii natura
qͥ misus:. filiꝰ ñ adoptione fact᷑ꝰ. s sẽꝑ genitꝰ filiꝰ: ut participata nat᷑a filioꝵ
homiñ adpartipandã eciã suã nat᷑am ad optaret filios homiñ. Iuaꝑpt̾
intelligeret᷑ natiuitas qđ scilicet eisprestiteroͥt qui credunt in nomine
eius. ⁊ꝑ grãm renascunt᷑ sp̃ualẽ. ñ ex sanguinb neq ex uoluntate utris
exdõ nati fẽ. mox cõm̃dauit huiꝰ quasi uicissitudinis sacram̃tũ. Tãq. enĩ
mirati tantũ boñ ñ auderemꝰ optare: statĩ fub tunx̃. Q u̾bũ caro factũ est.

Expanded text:
ub lege erant, redimeret, continuo subiunxit: Ut adoptionem filiorum reciperemus, ut uidelicet huius gratiam beneficii discerneret ab illa filii natura, qui missus est filius non adoptione factus sed semper genitus filius, ut participata natura filiorum hominum ad participandam etiam suam naturam adoptaret filios hominum. quapropintellegeretur natiuitas, quod scilicet eis id praestiterit, qui credunt in nomine eius et per gratiam renassed ex deo, mox commendauit huius quasi uicissitudinis sacramentum. tamquam enim mirati tantum bonum non auderemus optare, statim subiunxit: Et uerbum caro factum est
Abbreviated transcription (Latin):
inpeniaᷤ. Uolens itaq ds ostendere etiã terrenã cẽꝑalẽq felicitatẽ suũ
donĩ eẽ. nec aliunde nisi ab illo fꝑari oportere priorib scłi tẽꝑib dispen¬
sandũ iudicauit testam̃tũ uetꝰ. quod ꝑtiñet. ad hominẽ ueterẽ:a qͦ ista
utta necesse: incipiat. S ille felicitates patrũ dĩ beneficio concesse pre-¬
dicant᷑. quã uis ad istã uitã transitoriã ꝑtinentes. Illa quippe terre¬
na munera in manifesto ꝓ miccebant᷑. & cribuebant : in occulto aũ
illis om̃ib reb nouũ cestam̃tũ frgurate prenantiabat᷑. & capiebat᷑ intelli-¬
gentia paucoꝵ. quos eadẽ gr̃a propħico min̾e dignos fecerat. difpensabant

Expanded text:
in poenis. Volens itaque deus ostendere etiam terrenam temporalemque felicitatem suum in poenis. Volens itaque deus ostendere etiam terrenam temporalemque felicitatem suum donum esse nec aliunde nisi ab ipso sperari oportere prioribus saeculi temporibus dispensandum iudicauit testamentum uetus, quod pertineret ad hominem ueterem, a quo ista uita necesse est incipiat. sed illae felicitates patrum dei beneficio concessae praedicantur quamuis ad istam uitam transitoriam pertinentes. illa quippe terrena munera in manifesto promittebantur et tribuebantur; in occulto autem illis omnibus rebus nonum testamentum figurate praenuntiabatur et capiebatur intellegentia paucorum, quos eadem gratia prophetico munere dignos fecerat. dispensabant
Abbreviated transcription (Latin):
ab ipsa rationali creat᷑a usq ad infimũ corpꝰ: ita bene agit in his aĩa racio-¬
nalis. si ordinẽ seruet: & distinguendo. eligendo.pendendo. fubdat maio-
rib minora corꝑalia spũalib. inferiora suꝑiorib. tẽpalia sẽpit̃nis. ne supi¬
oꝵ neglectu. & appecitu inferioꝵ : qm̃ hinc fit ipsa deterior. & se & corpũs
suũ itccat inpeius: s potius or dinata haritate. se & corpꝰ suũ. conuertat
inmelis. Cũ enĩ sint os substantiȩ nat̾alit̾ bonȩ. ordo in eis. laudat᷑. hono¬
rat᷑. ꝑuersitas culpata dãpnat᷑. Nec efficit aĩa ꝑuerse utens creaturis. tt or¬
dmacionẽ effugiat creatonis. qm̃ sulla male utit᷑ bonis. ille bene utit᷑ etiã
malis. Ac ꝑhoc illa ꝑuerse bonis utendo fit mala. ille or dinate eciã malis
utendo. ꝑ manet bonꝰ. Iui enĩ in iꝰte se oidinat in pecc̃is: tuste or dmat᷑

Expanded text:
ab ipsa rationali creatura usque ad infimum corpus, ita bene in his agit anima ratioab ipsa rationali creatura usque ad infimum corpus, ita bene in his agit anima rationalis, si ordinem seruet et distinguendo, eligendo, pendendo subdat minora maioribus, corporalia spiritalibus, inferiora superioribus, temporalia sempiternis, ne superiorum neglectu et appetitu inferiorum, quoniam hinc fit ipsa deterior, et se et corpus suum mittat in peius, sed potius ordinata caritate se et corpus suum conuertat in melius. cum enim sint omnes substantiae naturaliter bonae, ordo in eis laudatus honoratur, peruersitas culpata damnatur. nec efficit anima peruerse utens creaturis, ut ordinationem effugiat creatoris, quoniam, si illa male utitur bonis, ille bene utitur etiam malis ac per hoc illa peruerse bonis utendo fit mala, ille ordinate etiam malis utendo permanet bonus. qui enim iniuste se ordinat in peccatis, iuste ordinatur
Abbreviated transcription (Latin):
pocest refugit. huiꝰ appecit uoluptates. Nichil ãpłiꝰ ualet. S postea quã
uenerit in ȩtatẽ qua i eo rationis usus euigilet. pot̾it ad uita driunit᷑
ioluntate elig̾e alteram uitam. cuiꝰ in m̃te gaudiũ÷ cuiꝰ int̾na atq ec̃na felicitas. ẽ.¬
In est. quippe honiini aĩa rationalis. s int̾ est eiꝰdẽ racionis ufũ quo nãpotiꝰ
uoluntate conuertat. utrũ adbona exterioris. & inferioris. an adbona in
nitate atq et̃nitate. In quadã quippe medietate posica: infra se.habens
corpalẽ creacurã. fupͣ se auc̃ sui a corꝑis creacorẽ. Pocest igͥ aĩa racionalis eciã
cẽpali & corꝑali felicteate bene uti. si ñ se dederio creatore neglecto. creaturȩ¬
s eã potus felicitatẽ fecerit seruire creatori. qui & ipsã suȩ bonitatis abtin-¬
dancissima largitate donauie. Sic̃ enĩ bonasunt oĩa quę creauit deus.

Expanded text:
potest, refugit, huius appetit uoluptates, nihil amplius ualet. sed posteaquam potest, refugit, huius appetit uoluptates, nihil amplius ualet. sed posteaquam uenerit in aetatem, qua in eo rationis usus euigilet, poterit adiuta diuinitus uoluntate eligere alteram uitam, cuius in mente gaudium est, cuius interna atque aeterna felicitas. inest quippe homini anima rationalis, sed interest, eiusdem rationis usum quonam potius uoluntate conuertat, utrum ad bona exterioris et inferioris an ad bona innitate atque aeternitate. in quadam quippe medietate posita est infra se habens corporalem creaturam supra se autem sui et corporis creatorem. Potest igitur anima rationalis etiam temporali et corporali felicitate bene uti, si non se dedent creaturae creatore neglecto, sed eam potius felicitatem fecerit seruire creatori, qui et ipsam suae bonitatis abundantissima largitate donauit. sicut enim bona sunt omnia, quae creauit deus,