comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
desaguntinis pereuntibus responde¬
bunt : Nisi quod de illo regulo extinc¬
to : hoc quippe interẽ : quod ille unus
homo haec totaciuitas ut riusq tam̃
interitus causa conseruatio fidei fuit ::
propt̃ hanc enĩ ad hostes sere dire ille
uoluit & noluit ista transire . Conser¬
uata ergo prouocat deorum iram
fides annon possunt & diis propitus
perire non solum quiq homines uerũ
&iam integrae ciuitates : utrum uo¬
lunt eligant. sienĩ fidei seruatae
ira scuntur illidii quaerant ꝑfidos
a quibus colantur. Siaut̃ &iam illis
propitus multis grauibusq cruciatib
affligi interire homines ciuitatesq
possunt nullo fructu felicitatis huiꝰ
coluntur. Desinant igitur suscen¬
sere quis acris deorum suorum ꝑditis
se infelices esse factos putant . Possent
enim illis non solum manentibus uerum
&iam fauentibus non sicut modo de
miseria murmurare sed sicut tuno
regulus & saguntini excruciati hor¬
ribiliter &iam penitus interire

Expanded text:
de Saguntinis pereuntibus respondede Saguntinis pereuntibus respondebunt, nisi quod de illo Regulo extincto? Hoc quippe interest, quod ille unus homo, haec tota ciuitas; utriusque tamen interitus causa conseruatio fidei fuit. Propter hanc enim ad hostes et redire ille uoluit, et noluit ista transire. Conseruata ergo prouocat deorum iram fides? an possunt et dis propitiis perire non solum quique homines, uerum etiam integrae ciuitates? Utrum uolunt. eligant. Si enim fidei seruatae irascuntur illi di, quaerant perfidos, a quibus colantur; si autem etiam illis propitiis multis grauibusque cruciatibus adflicti interire homines ciuitatesque possunt, nullo fructu felicitatis huius coluntur. Desinant igitur suscensere, qui sacris deorum suorum perditis se infelices esse factos putant. Possent enim illis non solum manentibus, uerum etiam fauentibus non sicut modo de miseria murmurare, sed sicut tunc Regulus et Saguntini excruciati horribiliter etiam penitus interire
Abbreviated transcription (Latin):
gerent fidem & nullã opem tunc ha¬
bentibus quã pro ipsiromanis qui prose
pugnabant atq ad uersus annibalem
opulentierant potuisse tempestates¬
acuires siergo tutores essent romanȩ
felicitatis & gloriae tam graue abea
crimen saguntinae calamitatis a uer¬
terent. Nunc uero quam stultae
creditur dus illis defensorib: romã
uictore annibale non perisse. quisa¬
guntinae urbi nom potuerunt ne pro
eius perir& amicitia subuenire : si
saguntinorum xp̃ianus populus e&̃
& hui modi aliquid profide euange¬
lica pater&ur quã quã scipse nec ferro
nec ignibus corripuiss&. sed tamen
si profide euangelica excidium pate¬
r&ur : easpe pater&ur qua in xpm̃
crediderat non mercede breuis simi
tẽporis sed a&ernitatis in terminae.¬
ar proistis aũt disqui propterea coliper¬
hibentur propterea colendi requirun¬
tur ut harum labentium atq transe¬
untium rerum felicitas tuta sit quid
nobis defensores & excusatores corũ

Expanded text:
gerent fidem, et nullam opem tunc hagerent fidem, et nullam opem tunc habentibus quam pro ipsis Romanis, qui pro se pugnabant adque aduersus Hannibalem opulenti erant, potuisse tempestate saeuire. Si ergo tutores essent Romanae felicitatis et gloriae, tam graue ab ea crimen Saguntinae calamitatis auerterent; nunc uero quam stulte creditur, dis illis defensoribus Romam uictore Hannibale non perisse, qui Saguntinae urbi non potuerunt, ne pro eius periret amicitia, subuenire! Si Saguntinorum Christianus populus esset et huius modi aliquid pro fide euangelica pateretur, quamquam se ipse nec ferro nec ignibus corrupisset, sed tamen si pro fide euangelica excidium pateretur: ea spe pateretur, qua in Christum crediderat, non mercede breuissimi temporis, sed aeternitatis interminae. Pro istis autem dis, qui propterea coli perhibentur, propterea colendi requiruntur, ut harum labentium adque transeuntium rerum felicitas tuta sit, quid nobis defensores et excusatores eorum
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde omniũ fessarerum nes altem
captiua inmanus annibalis ꝑuenir&
ingentẽ rogum publice instruxit.
inquem ardentem ferro &iam trucida¬
tos omnes sesuosq miserunt. Hic aliꝗd
agerent dii helluones atq nebulones:
sacrificiorum adipibus inhiantes . &
fallatium diuinationũ caligine decipien¬
tos: quid aliquid agerent: c̃iuitati popu¬
li rom ani amicissimae sub uenirent.
fidei conseruatione pereuntem perire
non sinerent: ipsiutiq medu praefuer
cum romanae rei publicae inter lecto
foedere copulataẽ. Custodiens itaq
fideliter quod ipsis praesidibus placito
iunxerat fideuinxerat̃ iuratione cons¬
trinxerat a ꝑfidis obsessa oppressa
consumptaẽ. Suipsidii tempestateatq
fulminibus annibalẽ postea romanis
proximũ moenibus terruerunt lon¬
geq miserunt : tunc primũ tale aliꝗd
facerent. Audeo quippedicere ho¬
nestius illos proamicis romanorum
id eo periditantibus nero manis fran¬

Expanded text:
Deinde omnium fessa rerum, ne saltem Deinde omnium fessa rerum, ne saltem captiua in manus Hannibalis perueniret, ingentem rogum publice struxit, in quem ardentem ferro etiam trucidatos omnes se suosque miserunt. Hic aliquid agerent di helluones adque nebulones, sacrificiorum adipibus inhiantes et fallacium diuinationum caligine decipientes; hic aliquid agerent, ciuitati populi Romani amicissimae subuenirent, fidei conseruatione pereuntem perire non sinerent. Ipsi utique medii praefuerunt, cum Romanae rei publicae interiecto foedere copulata est. Custodiens itaque fideliter, quod ipsis praesidibus placito iunxerat, fide uinxerat, iuratione constrinxerat, a perfido obsessa obpressa consumta est. Si ipsi di tempestate adque fulminibus Hannibalem postea Romanis proximum moenibus terruerunt longeque miserunt: tunc primum tale aliquid facerent. Audeo quippe dicere honestius illos pro amicis Romanorum ideo periclitantibus, ne Romanis fran
Abbreviated transcription (Latin):
pro exxtrema salute conlata sunt
sed in his omnibus belli punici secundi
malis nihilmiserabilius acmiserabi¬
liquerella dignius quam exitium sa¬
guntinorum fuit. Haec quippe his¬
pania e ciuitas amicissima populiro¬
mani dum eidem populo fidem seruat
euersaẽ. Hinc enim annibal fracto
foedere romanorum causas quae siuit
quibus eos inritar& adbellum
Saguntum ergo feliciter obsidebat.
quod ubi romae auditumẽ missi lega¬
ti ad annibalem ut ab eius obsidione
disceder& contempti carthaginẽ
pergunt quaerimoniãq deponunt
foederis rupti. infectoq negotio
romam redeunt dum haec morȩ
aguntur misera illa ciuitas opulen¬
tissima suae rei publicae romanaeq
carissima octauo uel nono a poenis
mense del&aẽ. Cuius interitum
legere quantomagis scribere hor¬
roris est. Breuiter tam̃ eum cõme¬
morabo. Adrem quippequa eagit᷑
multum ꝑtin&. primo fame conta¬
buit nam &iam suorum cadauerib
a non nullis pasta perhib&ur

Expanded text:
pro extrema salute conlata suntpro extrema salute conlata suntSed in his omnibus belli Punici secundi malis nihil miserabilius ac miserabili querella dignius quam exitium Saguntinorum fuit. Haec quippe Hispaniae ciuitas amicissima populi Romani, dum eidem populo fidem seruat, euersa est. Hinc enim Hannibal fracto foedere Romanorum causas quaesiuit, quibus eos inritaret ad bellum. Saguntum ferociter ergo obsidebat. Quod ubi Romae auditum est, missi legati ad Hannibalem, ut ab eius obsidione discederet. Contemti Carthaginem pergunt querimoniamque deponunt foederis rupti infectoque negotio Romam redeunt. Dum hae morae aguntur, misera illa ciuitas opulentissima, suae rei publicae Romanaeque carissima, octauo uel nono a Poenis mense deleta est. Cuius interitum legere, quanto magis scribere, horroris est. Breuiter tamen eum commemorabo; ad rem quippe quae agitur multum pertinet. Primo fame contabuit; nam etiam suorum cadaueribus a nonnullis pasta perhibetur.
Abbreviated transcription (Latin):
militum in opia secutaẽ . ut romani reos
facinorum proposita inpunitate colli¬
gerent seruitia libertate donarent
atq illis pudendus nontam suppler &ur
quam instituer &ur exercitus. seruis
itaq immone faciamus in iuriã lam
libertis. proromana republica pug¬
naturis arma defuerunt. De trac¬
ta sunt templis tamquã romanidiis
suis dicerent. ponite quae tam diu
in aniter habiustis. neforte aliquid
utile indefacere possint nramancipia.
tis. Tunc &iam stipendus sufficien¬
discumde feciss& aerarium in usus
publicos opes uenere priuatae. ad eo
uno quoq: id quod habuit conferente
ut pra&er singulos anulos singulasq
bullas miserabilia dignitatis insignia
nihil sibi aurisenatus ipsequanto
magis c&eri ordines tribusq relin¬
querent. Quis ferr& istos sinrĩs
temporibus adhanc inopiã cogerent᷑
cum eos modo uix feramus quando
prosuperflua uoluptate plura donan¬
tur histrionibus quamtunc legionib

Expanded text:
militum inopia secuta est, ut Romani reos militum inopia secuta est, ut Romani reos facinorum proposita inpunitate colligerent, seruitia libertate donarent adque illis pudendus non tam subpleretur quam institueretur exercitus. Seruis itaque, immo, ne faciamus iniuriam, iam libertis, pro Romana re publica pugnaturis arma defuerunt. Detracta sunt templis, tamquam Romani dis suis dicerent: Ponite quae tam diu inaniter habuistis, ne forte aliquid utile inde facere possint nostra mancipia, tis. Tunc etiam stipendiis sufficiendis cum defecisset aerarium, in usus publicos opes uenere priuatae, adeo unoquoque id quod habuit conferente, ut praeter singulos anulos singulasque bullas, miserabilia dignitatis insignia, nihil sibi auri senatus ipse, quanto magis ceteri ordines tribusque relinquerent. Quis ferret istos, si nostris temporibus ad hanc inopiam cogerentur. cum eos modo uix feramus, quando pro superflua uoluptate plura donantur histrionibus, quam tunc legionibus
Abbreviated transcription (Latin):
Annibale quippe abhis pania surgente
& prreneis montibus superatis gal¬
lia transcursa alpibusq dirruptis
tam longo circuitu auctis uiribus
cuncta uastando aut subigendotor¬
rentis modo it aliae faucibus in ru¬
ente quã cruenta proelia gesta sunt
quotiens romani superati quã mul¬
ta ad hostẽ oppida defecerunt
quã multa capta &oppressa quam
dirae pugnae & totiens annibali
romana clade gloriosae : decannen¬
si aut̃ mirabiliter horrendo malo
quid dicam : ubi annibal cumess&
crudelissimus tamen tanta inimico¬
rum a trocissimorũ caede satiatus
parciius sisse perhib&ur. Vnde
tres modios anulorũ aureorum
carthaginem misit. quo intellegerent
tantam in illo proelio dignitatem ceci¬
disse romanã ut facilius eam capero
mensura quã numerus atq hinc stra¬
ges turbae c&erae tanto utiq nume¬
rosioris quanto in firmioris qui sine
anulis iacebat conicienda potius quã
nuntianda putar&ur. Deniq tanta

Expanded text:
Hannibale quippe ab Hispania surgente Hannibale quippe ab Hispania surgente et Pyrenaeis montibus superatis, Gallia transcursa Alpibusque disruptis, tam longo circuitu auctis uiribus cuncta uastando aut subigendo torrentis modo Italiae faucibus inruente quam cruenta proelia gesta sunt, quotiens Romani superati! quam multa ad hostem oppida defecerunt, quam multa capta et obpressa! quam dirae pugnae et totiens Hannibali Romana clade gloriosae! De Canr.ensi autem mirabiliter horrendo malo quid dicam, ubi Hannibal, cum esset crudelissimus, tamen tanta inimicorum atrocissimorum clade satiatus parci iussisse perhibetur? Unde tres modios anulorum aureorum Carthaginem misit, quo intellegerent tantam in illo proelio dignitatem cecidisse Romanam, ut facilius eam caperet mensura quam numerus, adque hinc strages turbae ceterae tanto utique numerosioris, quanto infimioris, quae sine anulis iacebat, conicienda potius quam nuntianda putaretur. Denique tanta
Abbreviated transcription (Latin):
poterant adiuuare : sicut &iam
res ipsa nihilea prorsus potuisse
patefecit. haec istis nequaquã
obicerentur a nobis sulla sacra
dicerent non tuendis hisbonis
tẽporalibus instituta sed signifi
candis a & ernis. &i deo cum ea qđ
corporalia uisibiliaq essent pe¬
rire contingerent. nibilhis reb:
minui propt̃ quas fuerant insti¬
tuta & posse ad eosdẽ usus denuo
reparari. Nunc uero caecitate
mirabili eissacris quae perire
possent fieri potuis se existimant ut
salus terrena & tẽporalis felicitas
ciuitatis perire nom poss&. Pro inde
cumillis &iam manentibus sacris uel
salutis contritio uel infelicitas in ru¬
is semonstratur. mutare sententiam
quam defendere nequeunt erubescunt
Secundo aũt punico bellonimis longũ
ẽ cõmemorare clades duorum populo¬
rum tam longe secum lateq pugnan¬
tium. It authis quoq fatentibus qui
nontam narrare bella romana quã
romanũ imperiũ laudare instituer̃
similior uicto fuerit ille quiuicit.

Expanded text:
poterant adjuvare? sicut etiam poterant adjuvare? sicut etiam res ipsa nihil ea prorsus potuisse patefecit. Haec istis nequaquam objicerentur a nobis, si illa sacra dicerent, non tuendis his bonis temporalibus instituta, sed signicandis aeternis, et ideo, cum ea, quod corporalia uisibiliaque essent, perire contingeret, nihil his rebus minui, propter quas fuerant instituta, et posse ad eosdem usus denuo reparari. Nunc uero caecitate mirabili eis sacris, quae perire possent, fieri potuisse existimant, ut salus terrena et temporalis felicitas ciuitatis perire non posset. Proinde cum illis etiam manentibus sacris uel salutis contritio uel infelicitas inruisse monstratur, mutare sententiam, quam defendere nequeunt, erubescuntSecundo autem Punico bello nimis longum est commemorare clades duorum populorum tam longe secum lateque pugnantium. ita ut his quoque fatentibus, qui non tam narrare bella Romana quam Romanorum imperium laudare instituerunt, similior uicto fuerit ille qui uicit.
Abbreviated transcription (Latin):
aliis ueluti stagno diuturno made¬
factis atq sublapsis Istã de inde
pestẽ ignis ꝑnitiosior subsecutus ẽ
Quicorreptis circahorã quibusq celsi¬
oribus &iam tẽplouestae suo fami¬
liarissimo non pepercit ubi ei ueluti
uitã ꝑp&uã diligentissima substi
tutione lignorum. nontã honoratae
quã damnatae uirgines donare com¬
sueuerant. Tum uero illic ignis
non tantũ uidebatur sed &iam sae¬
uiebat cuius imp&u exterritae uir¬
ginos sacra illa fatalia quae lam
tres in quib fuerant presserant
ciuitates cũ ab illo incendio liberare
non possent m&ellus pontifex
suae quodammodo salutis oblitus
inruens ea semiusdlatus abripuit
Neq enĩ uel ipsum ignis agnouit aut
uero erat ibinumen quod non lam
si fuiss& fugiss&. homolgitur po¬
tius sacris uestae quam illa homini
prodesse potuerunt si autẽ a seip¬
sis ignẽ non repellebant ciuitatem
cuius salutẽ tueri putabantur
quid contra illas aquas flammasq

Expanded text:
aliis uelut stagno diuturno madealiis uelut stagno diuturno madefactis adque sublapsis. Istam deinde pestem ignis perniciosior subsecutus est. qui correptis circa forum quibusque celsioribus etiam templo Vestae suo familiarissimo non pepercit, ubi ei ueluti uitam perpetuam diligentissima substitutione lignorum, non tam honoratae quam damnatae virgines donare consueverant. Tunc vero illic ignis, non tantum vivebat, sed etiam saeviebat. Cujus impetu exterritae virgines, sacra illa fatalia, quae jam tres, in quibus fuerant, presserant civitates, cum ab illo incendio liberare non possent, Metellus pontifex suae quodam modo salutis oblitus irruens ea semiustulatus abripuit. Neque enim vel ipsum ignis agnovit: aut vero erat ibi numen, quod non etiam, si fuisset, fugisset. Homo igitur potius sacris Vestae, quam illa homini prodesse potuerunt. Si autem a se ipsis ignem non repellebant, civitatem, cujus salutem tueri putabantur, quid contra illas aquas flammasque
Abbreviated transcription (Latin):
tabat. Cum profecto miseri homines
ipsa rabid abella & cruentas animo¬
sitatos funer easq hino atq inde
uictorias magnos agerent ludos
daemonum &opimas epulas infe¬
rorum nihilsane miserabilius pri¬
mopunico bello accidit. quam quod
it a romani uicti sunt ut &iam regu¬
lus ille caper&ur cuius in primo & in
altero libromentionẽ fecimus uir
plane magnus &uictor antea domi¬
torq poenorum qui&iam ipsum
primũbellum punicũ confeciss&.
nisi auiditate nimia laudis & gloriȩ
duriores conditiones quam ferro
possent fessis carthaginensibus im¬
perass& Illius uiri & captiuitas
in opinatissima & seruitus indignis¬
sima &iuratio fidelissima & mors
crudelissima sideos illos non cogit
erubescere uerumẽ quod aeru st̃
& non habent sanguinẽ. Nec mala
illo tempore grauissima intramoe¬
nia de fuer̃ nam exundantenimis
ultra morem fluuio tiberino pene
omã urbis plana subuersa sunt.
aliis imp&u quasi torrentis in pulsis

Expanded text:
tabat, cum profecto miseri homines tabat, cum profecto miseri homines ipsa rabida bella et cruentas animositates funereasque hinc adque inde uictorias magnos agerent ludos daemonum rorum. Nihil sane miserabilius primo bello Punico accidit, quam quod ita Romani victi sunt, ut etiam Regulus ille caperetur, cujus in primo et in altero libro mentionem fecimus plane magnus et uictor antea domitorque Poenorum, qui etiam ipsum primum bellum Punicum confecisset, nisi auiditate nimia laudis et gloriae duriores condiciones, quam ferre possent, fessis Carthaginiensibus imperasset. Illius uiri et captiuitas inopinatissima et seruitus indignissima, et iuratio fidelissima et mors crudelissima si deos illos non cogit erubescere, uerum est quod aerei sunt et non habent sanguinem. Nec mala illo tempore grauissima intra moenia defuerunt. Nam exundante nimis ultra morem fluuio Tiberino paene omnia urbis plana subuersa sunt, aliis impetu quasi torrentis inpulsis,
Abbreviated transcription (Latin):
regna contrita sunt quae urbes am¬
plae nobilesq del&e quot ad flictae
quot ꝑditae ciuitate squã longe lateq
tot regiones terraeq uastatae sunt.
quotiens uicti hinc atq in deuictores
quid hominũ consũptũ ẽ. uel pugnan¬
tiũ militũ uel armis uacantiũ populo¬
rũ : quantauis nauiũ marinis &iam
proeliis oppressa & diuersarũ tem¬
pestatũ uari&ate sub mersaẽ : si e¬
narrare uel cõmemorare conemur
nihil aliud quã scriptores &iam nos
erimus historiae : tunc magnom&u
ꝑturbata romanacuutas. ad re¬
media uana & ridenda currebat.
instaurati st̃ ex auctoritate librorũ
sybillinorũ ludisaeculares quorũ
celebritas int̃centũ annos fuerat
instituta feliciorib .q. tẽporib: me¬
moria neglege perierat renouar
& pontifices ludos sacros inferis
&iam ipsos ab olitos annisr&ror sum
melioribus. Nimirũ enĩ quando
renouati sunt .tanta copia morien¬
tiũ ditatos inferos &iã iudere delec¬

Expanded text:
regna contrita sunt! quae urbes amregna contrita sunt! quae urbes amplae nobilesque deletae, quot adflictae, quot perditae ciuitates! Quam longe lateque tot regiones terraeque uastatae sunt! Quotiens uicti hinc adque inde uictores! Quid hominum consumtum est uel pugnantium militum uel ab armis uacantium populorum! Quanta uis nauium marinis etiam proeliis obpressa et diuersarum tempestatum uarietate submersa est! Si enarrare uel commemorare conemur, nihil aliud quam scriptores etiam nos erimus historiae. Tunc magno metu perturbata Romana ciuitas ad remedia uana et ridenda currebat. Instaurati sunt ex auctoritate librorum Sibyllinorum ludi saeculares, quorum celebritas inter centum annos fuerat instituta felicioribusque temporibus memoria neglegente perierat. Renouarunt etiam pontifices ludos sacros inferis et ipsos abolitos annis retrorsum melioribus. Nimirum ergo, quando renouati sunt, tanta copia morientium ditatos inferos etiam ludere delec
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ causam pestilentiae quod plurimas
aedes sacras multi occupatas priuatĩ
tenerent sicutterima magno impe¬
ritiae uel desidiae criminae escula¬
pius liberatus est. Vnde aũt̃ amultis
aedes illae fuerant occupate nemine
prohibente nisiquia tantae numinũ
turbae diufrustra fuerat supplica¬
tum : atq ita paulatim loca desere¬
bantur acultoribus ut tamquam
uacua sine ullius offensione possent
humanis saltẽ usibus uindicari. Nãq
tunc uelut ad sed andam pestilentiã
diligenter rep&ita atq paratanisi
postea eadẽ modo neglecta atq u¬
surpata latit arent : Nonutiq mag¬
nae peritiae uarronis tribuer&ur
quod scribens de aedibus sacris tam
multa ignorata cõmemorat᷑ sed tunc
interim elegans non pestilentiae
depulsio sed deorum excusatio procu¬
inter utrumq imperium uictoria
diu anceps atq incertapender&
populiq duo praeualidi imp&us
in alterutrum fortissimos &opulen¬
tissimos agerent quotminutiora

Expanded text:
esse causam pestilentiae, quod plurimas esse causam pestilentiae, quod plurimas aedes sacras multi occupatas priuatim tenerent: sic interim a magno inperitiae uel desidiae crimine Aesculapius liberatus est. Unde autem a multis aedes illae fuerant occupatae nemine prohibente. nisi quia tantae numinum turbae diu frustra fuerat supplicatum, adque ita paulatim loca deserebantur a cultoribus, ut tamquam uacua sine ullius offensione possent humanis saltem usibus uindicari? Namque tunc uelut ad sedandam pestilentiam diligenter repetita adque reparata nisi postea eodem modo neglecta adque usurpata latitarent, non utique magnae peritiae Varronis tribueretur, quod scribens de aedibus sacris tam multa ignorata commemorat. Sed tunc interim elegans non pestilentiae depulsio, sed deorum excusatio procuinter utrumque imperium uictoria diu anceps adque incerta penderet populique duo praeualidi impetus in alterutrum fortissimos et opulentissimos agerent, quot minutiora
Abbreviated transcription (Latin):
xime alio proelio romani abscede¬
rent superiores atq intanta strage
bellorum &iam pestilentia grauis
exorta ẽ mulierum. Nam prius¬
quã maturos partus ederent. graui¬
dae moriebantur. ubi secredo escula¬
pius excus abat quod archiã trum
non obst&ricẽ profitebatur. Pecudes
quoq similiter interiebant it aut
iam defecturũ genus animaliũ cre¬
der&ur : quid hiemps illa memora¬
bilis tam incredibili inmanitate sȩ¬
uiens ut niuib: horrenda altitudine
ris quoq glacie durar&ur. sinrĩs
tẽporibus accidiss&. quaeisti &
quanta dixissent : quid illa itidem in¬
genspestilentia quamdiu saeuiuit:
quã multos ꝑemit : quaecũ in annum
aliũ multo grauius tender&ur. frus¬
tra praesente escolapio aditũ ẽ ad li¬
bros srbillinos inquo genere oraculo¬
rum sicut cicero in libris dediuinatione
cõmemorat magis inter p̃tibus ut
possunt seuuolunt dubia coniectantib
credisol& : Tuncergo dictum ẽ eam

Expanded text:
xime alio proelio Romani abscedexime alio proelio Romani abscederent superiores. Adque in tanta strage bellorum etiam pestilentia grauis exorta est mulierum. Nam priusquam maturos partus ederent, grauidae moriebantur. Ubi se, credo, Aesculapius excusabat, quod archiatrum, non obstetricem profitebatur. Pecudes quoque similiter interibant, ita ut etiam defecturum genus animalium crederetur. Quid? hiems illa memorabilis tam incredibili inmanitate saeuiens, ut niuibus horrenda altitudine ris quoque glacie , duraretur, si nostris temporibus accidisset, quae isti et quanta dixissent! Quid? illa itidem ingens pestilentia, quamdiu saeuiit, quam multos peremit! Quae cum in annum alium multo grauius tenderetur frustra praesente Aesculapio, aditum est ad libros Sibyllinos. In quo genere oraculorum, sicut Cicero in libris de diuinatione commemorat, magis interpretibus ut possunt seu uolunt dubia coniectantibus credi solet. Tunc ergo dictum est eam
Abbreviated transcription (Latin):
qui plebere uocata in eodem magis¬
tratu exspirauit quod nulli dictatori
ante contigerat & quod illis dus lam
praesente escolapio grauius crim̃fuit
Tum uero tãmulta bella ubiq crebru¬
erunt ut inopiamilitũ protelari illi
quieo quod proligignendae uaca¬
bant obegestatẽ militarẽ non ualen¬
tes hoc nomen acceperant militiae
conscriberentur : accitus &iam
a tarentinis pyrrus rex graeciae
tunc ingenti gloria celebratus ro¬
manorum hostis effectus est cuis ane
dererum futuro euentu consulenti
satis urbane apollo sic ambiguum
oraculum edidit ut eduobus quicꝗd
accidis s& ipsediuinus haber&ur
aitenim. Di cote prrre uincere pos¬
se romanos atq ita siue pyrrus aro¬
manis siue romani a prrro uince¬
rentur securus fatidicus utrũ lib&
expectar& euentum. quae tuno
& quam horrenda utriusq exercitus
clades in quatam̃ superior pyrrus
extitit ut lamposs& apollinẽ prosuo
intellectu praedicare diuinũ nisi pro¬

Expanded text:
qui plebe reuocata in eodem magisqui plebe reuocata in eodem magistratu exspirauit, quod nulli dictatori ante contigerat, et quod illis dis iam praesente Aesculapio grauius crimen fuit? Tum uero tam multa bella ubique crebruerunt, ut inopia militum proletarii illi, qui eo, quod proli gignendae uacabant, ob egestatem militare non ualentes hoc nomen acceperant, militiae conscriberentur. Accitus etiam a Tarentinis Pyrrhus, rex Graeciae, tunc ingenti gloria celebratus, Romanorum hostis effectus est. Cui sane de rerum futuro euentu consulenti satis urbane Apollo sic ambiguum oraculum edidit, ut, e duobus quidquid accidisset, ipse diuinus haberetur ait enim: <Dico te, Pyrrhe, uincere posse Romanos\' adque ita, siue Pyrrhus a Romanis siue Romani a Pyrrho uincerentur, securus fatidicus utrumlibet expectaret euentum. Quae tunc et quam horrenda utriusque exercitus clades! In qua tamen superior Pyrrhus extitit, ut iam posset Apollinem pro suo intellectu praedicare diuinum, nisi pro
Abbreviated transcription (Latin):
minibus subiugum hostiũ inuestimtis
singulis mitterentur. uel quando gra¬
ui pestilentia c&eris laborantibus
multi &iam in exercitu uicti fulmine
perierunt uel quando item alia in¬
tolerabili pestilentiae scolapium ab
epid auro quasi medicum dm̃ romam
ad uocare atq ad hibere compulsaẽ.
qm̃ regemomnium iouem qui iam diu
incapitolio sedebat multa stupra quib
adulescens bachabatur non ꝑmiserat
fortasse discere medicinã uelcum
conspirantibus uno tempore hostibus
lucanis bruttis samnitibus etruscis¬
& senonibus gallis primo ab eis legati
perempti sunt. Deinde cum pra&ore
oppressus exercitus septẽ tribunis
cumillo pereuntibus & militũ trede¬
cimmilibus uel quando postlongas
& graues romae seditiones quibus
adultimũ plebs in ianiculũ hostili
direptione secesserat cuius mali tam
dira calamitas erat ut eius reicausa
quod in extremis periculis fueri sole¬
bat dictator crear&ur hortensius

Expanded text:
minibus, sub jugum hostium cum vestimentis minibus, sub jugum hostium cum vestimentis singulis mitterentur? Vel quando gravi pestilentia caeteris laborantibus multi etiam in exercitu icti fulmine perierunt? Vel quando item alia intolerabili pestilentia Aesculapium ab Epidauro quasi medicum deum Roma advocare atque adhibere compulsa est? quoniam regem omnium Jovem, qui jam diu in Capitolio sedebat, multa stupra, quibus adolescens vacaverat, non permiserant fortasse discere medicinam. Vel cum conspirantibus uno tempore hostibus, Lucanis, Brutiis, Samnitibus, Etrusciset Senonibus Gallis primo ab eis legati pel\'emti sunt, deinde cum praetore obpressus exercitus septem tribunis cum illo pereuntibus et militum tredecim milibus? uel quando post longas et graues Romae seditiones, quibus ad ultimum plebs in Ianiculum hostili diremtione secesserat, huius mali tam dira calamitas erat, ut eius rei causa, quod in extremis periculis fieri solebat, dictator crearetur Hortensius,
Abbreviated transcription (Latin):
lepugnando crebras & magnas clades
apud ueios exercitus romanus acce¬
perat nisiperfurium camillũ tandem
subuenir &ur quẽ postea ciuitas lni¬
grata damnauit: ubierant quando
galli romam coeperunt spolia uerunt
incenderunt caedibus inpleuerunt :
Vbierant cumilla in signispestilentia tam
ingentẽ stragem dedit qua &ille furi¬
us camillus extinctus ẽ quir ẽpublicã
ingratã & aueientibus ante defendit¬
& degallis poste a uindicauit : in hac
pestilentia scenicos ludos aliam nouã
pestem non corporibus romanorum
sed quod ẽ multo ꝑniciosius moribus
intulerunt. Vbierant quando alia
pestilentia grauis deuenenis matrona¬
rum exorta creditaẽ : quarũ supra
fidem multarũ atq nobilium mores
de prehensi sunt omni pestilentia grauio¬
res. uel quando incaudinas furculas
a samnitibus obsessi ambocũ exercitu
consules foedus cũ eis fedum facere co¬
acti sunt ita ut equitibus romanis sex
centis obsidibus datis c&eri: amissis
armis aliisq spoliati priuatiq teg¬

Expanded text:
le pugnando crebras et magnas clades aput Veios exercitus Romanus acceperat, nisi per Furium Camillum tandem subueniretur, quem postea ciuitas ingrata damnauit? Ubi erant, quando Galli Romam ceperunt spoliauerunt, incenderunt caedibus inpleuerunt? Ubi erant, cum illa insignis pestilentia tam ingentem stragem dedit, qua et ille Furius Camillus extinctus est, qui rem publicam ingratam et a Veientibus ante defendit et de Gallis postea uindicauit? In hac pestilentia scaenicos ludos aliam nouam pestem non corporibus Romanorum, sed, quod est multo perniciosius, moribus intulerunt. Ubi erant, quando alia pestilentia grauis de uenenis matronarum exorta credita est, quarum supra fidem multarum adque nobilium mores deprehensi sunt omni pestilentia grauiores? uel quando in Caudinas furculas a Samnitibus obsessi ambo cum exercitu consules foedus cum eis foedum facere coacti centis obsidibus datis, caeteri amissis armis aliisque spoliati privatique teg
Abbreviated transcription (Latin):
IORIOSISSIMAMCIUITA¬
tem dĩ siue in hoc temporum
cursucum inter impios peregri¬
natur exfide uiuens siue iilla stabilita¬
te siedis a &ernae quam nunc expectat
perpatientiam quo adusq iustitia conuer¬
tatur inudicium. de inceps adeptura per
excellentiam uictoriam ultimã . & pacem
perfectam. hoc opere adte in stituto &
mea promissione debito defendere aduer¬
suseos qui conditor ic̃ydeossuos praefert̃
filicarissime marcelline suscepi. Magtep¬
num opus & arduum sedds̃ adiutor nõster
enam scio quibus uiribus opus sit ut persua¬
deatur superbis. quanta sit uirtus humili¬
tatis quafit ut omã terrena cacumina
temporali mobilitate nutantia. non hu¬
mano usurpata fastu. sed diuina gratia
donata celsitudo transcendat
Rex emĩ ex conditor ciuitatis huius de qua
lo qui instituimus inscriptura populi sui.
sententiã diuinae legis aporuit quadic¬
tũ est Ds̃ superbis resistit. humilibus aũt
dat gratiam. Hoc uero quod dĩ est suꝑbȩ

Expanded text:
oriosissimam ciuitatem Dei siue in hoc temporum cursu, cum inter inpios peregrinatur ex fide uiuens, siue in illa stabilitate sedis aeternae, quam nunc expectat per patientiam, quoadusque iustitia conuertatur in iudicium, deinceps adeptura per excellentiam uictoria ultima et pace perfecta, hoc opere ad te instituto et mea ad te promissione debito defendere aduersus eos, qui conditori eius deos suos praeferunt, fili carissime Marcelline, suscepi, magnum opus et arduum, sed Deus adiutor noster est. Nam scio quibus uiribus opus sit. ut persuadeatur superbis quanta sit uirtus humilitatis, qua fit ut omnia terrena cacumina temporali mobilitate nutantia non humano usurpata fastu, sed diuina gratia donata celsitudo transcendat. Rex enim et conditor ciuitatis huius, de qua loqui instituimus, in scriptura populi sui sententiam diuinae legis aperuit, qua dictum est: Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Hoc uero, quod Dei est, superbae
Abbreviated transcription (Latin):
tatumẽ. Lucr&ius quoq qui in locũ
conlatini fuerat subrogatus morbo
ante quã idem annus terminar&ur
absumptus est It a publius ualerius
qui successerat conlatino & marcus
oratius quipro defuncto lucr&io suf¬
fectus fuerat annum illum funer eum
atq tartareum qui consules quinq
habuit compleuerunt: quo anno
consulatus ipsius nouum honorem
acpotestatẽ auspicataẽ romana
respublica . tunclam deminuto¬
paululum m&u non qui abella con¬
qui euerant sed qui a nontã graui
pondere urgebant. finito scilic&
tempore quo aequo ac modesto iure¬
agitatum est secut a sunt quaeidem
sallustius breuiter explicat. De in
seruili imperio patres plebẽ exer¬
cere deuita atq tergore regiomore
consulere a gropellere & c&eris
expertibus soli in imperio agere

Expanded text:
tatum est\'. Lucretius quoque, qui in locum tatum est\'. Lucretius quoque, qui in locum Bruti fuerat subrogatus, morbo, antequam idem annus terminaretur, absumtus est. Ita P. Valerius, qui successerat Collatino, et M. Horatius, qui pro defuncto Lucretio suffectus fuerat, annum illum funereum adque tartareum, qui consules quinque habuit, conpleuerunt, quo anno consulatus ipsius nouum honorem ac potestatem auspicata est Romana res publica. Cpaululum metu, non quia bella conquieuerant, sed quia non tam graui pondere urgebant, finito scilicet tempore, quo aequo iure ac modesto agitatum est, secuta sunt quae idem Sallustius breuiter explicat: \'Dein seruili imperio patres plebem exercere, de uita adque tergo regio more consulere, agro pellere et ceteris ex
Abbreviated transcription (Latin):
isse perhib&ur. Sed conlatinum ui¬
delic& similitudo nominis pressit.
quia &iam tarquinius uocabatur
Mutare ergo nomen non patriam
coger&ur postremoineĩ nomine
hoc uocabulum minus e& lucius con¬
latinus tantũ modo uocar&ur
sedideo non amisit quod sine ullo
d&rimento poss& amittere ut
& honore primus consul & ciuitate
bonusciuis carere iuber&ur. &iã¬
neistaẽ gloria iunibruti d&estan¬
da iniquitas & nihilo utilis rei pub¬
licȩ : &iam neadhanc ꝑp&randã
uicit amorpatriae laudum que
in men sa cupido. lam expulso utiq
tarquinio tiranno consulcũbruto
creatus est maritus lucr&iae lucius
tarquinius conlatinus: quamiuste
populus mores inciue non nomen at¬
tendit quam impie brutus collegã pri¬
mae ac nouae illius potestatis quem
poss& si hoc offendebatur nomine
tantum priuare & patria priuauit
&honore. haec mala facta sunt haec
aduersa acciderunt quando in illa
republica aequo & modesto iure agi¬

Expanded text:
isse perhibetur; sed Collatinum uiisse perhibetur; sed Collatinum uidelicet similitudo nominis pressit, quia etiam Tarquinius uocabatur. Mutare ergo nomen, non patriam cogeretur; postremo in eius nomine hoc uocabulum minus esset, L. Collatinus tantummodo uocaretur. Sed ideo non amisit quod sine ullo detrimento posset amittere, ut et honore primus consul et ciuitate bonus ciuis carere iuberetur. Etiamne ista est gloria, Iunii Bruti detestanda iniquitas et nihilo utilis rei publicae? Etiamne ad hanc perpetrandam \'uicit amor patriae laudumque inmensa cupido? Iam expulso utique Tarquinio tyranno consul cum Bruto creatus est maritus Lucretiae L. Tarquinius Collatinus. Quam iuste populus mores in ciue, non nomen adtendit! Quam inpie Brutus collegam primae ac nouae illius potestatis, quem posset, si hoc offendebatur, nomine tantum priuare, et patria priuauit et honore! Haec mala facta sunt, haec aduersa acciderunt, quando in illa re publica \'aequo et modesto iure agi
Abbreviated transcription (Latin):
neribus occisis a seipso primitus fi¬
lus suis & uxoris suae fratribus
quod eos prorestituendo tarquinio
coniurasse cognouerat: quod factõ
uirgilius postea quam laud abilit̃
cõmemorauit continuo lementer
ex horruit cum enĩ dixiss& na¬
Stosq pater noua bella mouentes
ad poenam pulchra prolibertate
Suocauit mox deinde exclamauit¬
& ait infelix utcũq. ferent ea
factaminores. Quomodo lib & inquit
ea facta posteri ferant id est p̃ferant
& extollant qui filios occidit infelixẽ
Ettamquam ad consolandum infelicẽ
sub iungcit uicit amor patriae lau¬
dumq in mensacupido: Nonne in
hoc bruto qui & filios occidit &ase
percus sohostifilio tarquinii mutuo
ꝑcussus super uiuere nom potuit eiq
potius ipse tarquinius super uixit
conlatini collegȩ uid&ur in nocen¬
tia uindicata quibonus ciuis hoc
tarquinio pulso passus ẽ quodtiran¬
nus ipse tarquinius : Nam &idem
brutus consanguineus tarquinii fu¬

Expanded text:
neribus, occisis a se ipso primitus fineribus, occisis a se ipso primitus filiis suis et uxoris suae fratribus, quod eos pro restituendo Tarquinio coniurasse cognouerat. Quod factum Vergilius postea quam laudabiliter commemorauit, continuo clementer exhorruit. Cum enim dixisset: Natosque pater noua bella monentes Ad poenam pulchra pro libertate uocabit, mox deinde exclamauit et ait: Infelix, utcumque ferent ea facta minores. Quomodolibet, inquit, ea facta posteri ferant, id est praeferant et extollant, qui filios occidit, infelix est. Et tamquam ad consolandum infelicem subiungit: Vincit amor patriae laudumque inmensa cupido. Nonne in hoc Bruto, qui et filios occidit et a se percusso hosti filio Tarquinii mutuo percussus superuiuere non potuit eique potius ipse Tarquinius . superuixit, Collatini collegae uidetur innocentia uindicata, qui bonus ciuis hoc Tarquinio pulso passus est, quod tyrannus ipse Tarquinius? Nam et idem Brutus consanguineus Tarquinii fu
Abbreviated transcription (Latin):
ad expulsionẽ tarquinii superbi
perducentos ferme & qua d raginta
& tres annos cum illae omnes uicto¬
riae tãmulto sanguine & tantis
emptae calamitatibus uix illud im¬
perium intrauiginti ab urbemilia
dilatauerint: quantum spatium ab¬
Esit ut saltem alicuius g&ulae ciuitatis
nunc territorio compar&ur. huico¬
tompori adiciamus &iam tẽpusillud
quousq dicit sallustius aequo & mo¬
desto iure agitatum dũ m&us a tar¬
quinio &bellum graue cum&ruria
positumẽ. Qum diuenĩ etruscitar¬
quinio redire in regnum conantiopi¬
tulati sunt. grauibello roma concus¬
saẽ Ideo dicit aequo & modesto iure
gestam rẽpublicã m &u premente
non ꝑsuadente iustitia : In quobre¬
uissimo tempore quã funestus ille
annus fuit quo primi consules crea¬
tisunt expulsa regia potestate.
Annumqui ppesuum non cõpleuerunt
nam iunius brutus ex honoratum
eiecit urbe collegam lucium tarqui¬
nium conlatinum deinde mox ipse
inbello cecidit mutuis cum hoste uul¬

Expanded text:
ad expulsionem Tarquinii Superbi ad expulsionem Tarquinii Superbi per ducentos ferme et quadraginta et tres annos, cum illae omnes uictoriae tam multo sanguine et tantis emtae calamitatibus uix illud imperium intra uiginti ab Urbe milia dilatauerint; quantum spatium absit ut saltem alicuius Getulae ciuitatis nunc territorio conparetur. Ctempori adiciamus etiam tempus illud, quo usque dicit Sallustius aequo et modesto iure agitatum, dum metus a Tarquinio et bellum graue cum Etruria positum est. Quamdiu enim Etrusci Tarquinio in regnum redire conanti opitulati sunt, graui bello Roma concussa est. Ideo dicit aequo et modesto iure gestam rem publicam metu premente, non persuadente iustitia. In quo breuissimo tempore quam funestus ille annus fuit, quo primi consules creati sunt expulsa regia potestate! Annum quippe suum non conpleuerunt. Nam Iunius Brutus exhonoratum eiecit Urbe collegam Lucium Tarquinium Collatinum; deinde mox ipse in bello cecidit mutuis cum hoste uul
Abbreviated transcription (Latin):
lio regnum recipere non eualuit. in
oppido tusculo romȩ uicinus quat¬
tuor decim ut fertur annos priuatã
uitã qui &us habuit &cũ uxore con¬
senuit optabiliore fortassis exitu
quam socer eĩ generisui facinore
nec ignorante filia sicut perhib&ur
extinctus. Nec tamen istum tar¬
quinium romani crudelem aut scele¬
ratum sed suꝑbum. appellauerunt
fortus se regios eius fastus alia suꝑ¬
bia nonferentes : Namscelus occi¬
si ab eo soceri optimi regissui usq
ad eo conteniserunt ut eum regẽsuũ
facerent. ubimiror si non scelere
grauiore mercedẽ tantam tan¬
to sceleri reddiderunt nec disces¬
sere aditis arisq relictis du : nisi
forte quispiam sic defendat istos deos
ut dicat eos id eo mansisse romae quo
possent romanos magis punire sup¬
plicis quã beneficus adiuuare. se¬
ducentes eos uanis uictoriis &bellis
grauissimis conterentes. haec fuit
romanorum uita subregibus lau¬
dabili tempore illius reipublicȩ usq

Expanded text:
lio regnum recipere non eualuit, in lio regnum recipere non eualuit, in oppido Tusculo Romae uicino quattuordecim, ut fertur, annos priuatam uitam quietus habuit et cum uxore consenuit, optabiliore fortassis exitu quam socer eius, generi sui facinore nec ignorante filia, sicut perhibetur, extinctus. Nec tamen istum Tarquinium Romani crudelem aut sceleratum, sed superbum appellauerunt. fortasse regios eius fastus alia superbia non ferentes. Nam scelus occisi ab eo soceri optimi regis sui usque adeo contemserunt, ut eum regem suum facerent; ubi miror, si non scelere grauiore mercedem tantam tanto sceleri reddiderunt. Nec \'discessere adytis arisque relictis di\'. Nisi forte quispiam sic defendat istos deos, ut dicat eos ideo mansisse Romae. quo possint magis Romanos punire suppliciis quam beneficiis adiuuare, seducentes - eos uanis uictoriis et bellis grauissimis conterentes. Haec fuit Romanorum uita sub regibus laudabili tempore illius rei publicae usque
Abbreviated transcription (Latin):
uiderunt & regemsuum iouem in
illo altissimo templo hoc ẽ inopere
parricdaesibi praesidere atq reg¬
nare perpessi sunt. Neq enĩ adhuo
in nocens capitolium instruxit.
& postea malis meritis urbepulsus ẽ.
sed ad ipsum regnum in quo capitoliũ
fabricar& in manissimi sceleris per¬
p&ratione ꝑuenit : quoduero eum
regno romani postea depulerunt
acsecluser̃ moenibus ciuitatis non
ipsius deluor&iae stupro sed filu
peccatum fuit : Illo non solum nesci¬
ente sed &iam absente commissum:
ardeam ciuitatẽ tunc obpugnabat.
propopulo romano bellum gerebat.
Nescimus quid facer& si ad eius noti¬
tiã flagitium filii deferr&ur. & ta¬
men in explorato iudicio eĩ & in ex¬
ꝑto ei populus ademit imperiũ & re¬
cepto ex ercitu a quo deseriius sus ẽ.
clausis deinde portis non siuit intra¬
re redeuntẽ at ille postbella gra¬
uissima quib: eosdẽ romanos conci¬
tatis finitimis at triuit postea quã
desertus ab eisquorum fidebat auxi¬

Expanded text:
uiderunt et regem suum louem in uiderunt et regem suum louem in illo altissimo templo, hoc est in opere parricidae, sibi praesidere adque regnare perpessi sunt. Neque enim adhuc innocens Capitolium struxit et postea malis meritis Urbe pulsus est. sed ad ipsum regnum, in quo Capitolium fabricaret, inmanissimi sceleris perpetratione peruenit. Quod uero eum regno Romani postea depulerunt ac secluserunt moenibus ciuitatis, non ipsius de Lucretiae stupro, sed filii peccatum fuit illo non solum nesciente, sed etiam absente commissum. Ardeam ciuitatem tunc obpugnabat, pro populo Romano bellum gerebat: nescimus quid faceret, si ad eius notitiam flagitium filii deferretur; et tamen inexplorato iudicio eius et inexperto ei populus ademit imperium et recepto exercitu, a quo deseri iussus est, clausis deinde portis non siuit intrare redeuntem. At ille post bella grauissima, quibus eosdem Romanos concitatis finitimis adtriuit, postea quam desertus ab eis quorum fidebat auxi
Abbreviated transcription (Latin):
timuit hominis interitum dicere
qui a disputator magis quã lauda¬
tor fuit. C&eriaut̃ regespopuli
romani excepto numa popilio &
ancomarco quimorbo interierunt
quã horrendos exitus habuerunt
Tullius ut dixi hostilius uictor &euer¬
sor albae cũ totadomosua fulmine
concrematus ẽ. priscus tarquinius
persui decessoris filios int̃emptus ẽ
seruius tullius generisui tar quinii
suꝑbiqui ei successit in regnũ nefa¬
rio scelere occisus est nec discessere
aditis arisq relictis diitanto in op¬
timũ illius populi regem parricidio
perp&rato : quos dicunt ut hocmi¬
sere troiae facerent eamq. grecis
diruendã exurendãq relinquerent
ad ultero paridis fuis se commotos
Sed in suꝑ interfecto a sesocero tar¬
quinius ipse successit. Hunc illidii ne¬
farium parricidam soceri interfectio¬
ne regnantem in suꝑ multis bellis uio¬
toriisq gloriantẽ & demanubis
capitolium fabricantẽ non absce¬
dentes sed praesentes manentesq

Expanded text:
timuit hominis interitum dicere, timuit hominis interitum dicere, quia disputator magis quam laudator fuit. Ceteri autem reges populi Romani, excepto Numa Pompilio et Anco Marcio, qui morbo interierunt, quam horrendos exitus habuerunt! Tullus, ut dixi, Hostilius, uictor et euersor Albae, cum tota domo sua fulmine concrematus est. Priscus Tarquinius per sui decessoris filios interemtus est. Seruius Tullius generi sui Tarquinii Superbi, qui ei successit in regnum, nefario scelere occisus est. Nec \'discessere adytis arisque relictis di tanto in optimum illius populi regem parricidio perpetrato, quos dicunt, ut hoc miserae Troiae facerent eamque Graecis diruendam exurendamque relinquerent, adulterio Paridis fuisse commotos; sed insuper interfecto a se socero Tarquinius ipse successit. Hunc illi di nefarium parricidam soceri interfectione regnantem, insuper multis bellis uictoriisque gloriantem et de manubiis Capitolium fabricantem non abscedentes, sed praesentes manentesque
Abbreviated transcription (Latin):
aut caedis facinorisq secr&um. Nã
& aliiscriptores eorum defectioni
solis addunt &iam subitã tẽpestatẽ
quae profecto aut occasionẽ sceleri
prebuit aut romulum ipsa consũpsit
D&ullio quippe &iam hostilio quiter¬
tius a romulo rexfuit qui a & ipse
fulmine absumtus ẽ dicit in eisdem
libris idem cicero. propterea &istũ
non creditũ indeos receptum tali
morte quia fortasse quod erat in
romulo probatum id est persuasũ
Romani uulgare noluerunt id est
uile facere si hoc & alteri facile
tribuer&ur. Dicit &iam aperte
inuectilis lllum quihanc urbem con¬
didit romulum ad deos in mortales
beniuolentia famaq sustulimus
Vt non uere factum sed propt̃ merita
uirtutiscius beniuole lactatũ dif¬
famatumq monstrar&. in ortensio
uero dia logo cum desolis canonicis
defectionibus loquer&ur ut easdẽ
inquit tenebras efficiat quas effecit¬
in interitu romuli qui obscuratione
solis est factus. Certe hic minime

Expanded text:
aut caedis facinorisque secretum; nam aut caedis facinorisque secretum; nam et alii scriptores eorum defectioni solis addunt etiam subitam tempestatem, quae profecto aut occasionem sceleri praebuit aut Romulum ipsa consumsit. De Tullo quippe etiam Hostilio, qui tertius a Romulo rex fuit, quia et ipse fulmine absumtus est, dicit in eisdem libris idem Cicero, propterea et istum non creditum in deos receptum tali morte, quia fortasse quod erat in Romulo probatum, id est persuasum, Romani uulgare noluerunt, id est uile facere, si hoc et alteri facile tribueretur. Dicit etiam aperte in inuectiuis: <Illum, qui hanc urbem condidit, Romulum ad deos inmortales beniuolentia famaque sustulimus\', ut non uere factum, sed propter merita uirtutis eius beniuole iactatum diffamatumque monstraret. In Hortensio uero dialogo cum de solis canonicis defectionibus loqueretur: Ut easdem, inquit, tenebras efficiat, quas effecit interitu Romuli, qui obscuratione solis est factus\'. Certe hic minime
Abbreviated transcription (Latin):
nesciens multitudo meritis romuli
tribuebat . quasi uero siluctus ille
soli sfuiss& non magis ideo credide¬
ber& occisus ipsumq scelus auersione
&iam diurni luminis indicatũ. sicut
reuera factum ẽ cumdñs crucifixus
ẽ crudelitate atq impi& ate ludȩorũ
quam solis obscurationẽ non ex canonico
siderum cursu accidisse satis ostendit
quod tunc erat pascha iudaeorum.
Namplena luna sollemniter agitur
regularis autẽ solis defectio non nisi
lunaefine contingit: satis & cicero
illam interdeos romuli receptionem
putatam magis significat eẽ factam.
Quando & laudanseum in libris dere
publica scipionisq sermone : tantũ ẽ
inquit consecutus ut cum subito sole
obscurato non conparuiss& deorum
innumero collocatus putar&ur.
quam opinionẽ nemoumquã morta¬
lis assequi potuit sine eximia uirtutis
gloria: quod autẽ dicit eum subito
non conparuisse: profecto ibi intelle¬
gitur. aut uiolentia tempestatis

Expanded text:
nesciens multitudo meritis Romuli nesciens multitudo meritis Romuli tribuebat. Quasi uero si luctus ille solis fuisset, non magis ideo credi deberet occisus ipsumque scelus auersione etiam diurni luminis indicatum; sicut re uera factum est, cum Dominus crucifixus est crudelitate adque inpietate Iudaeorum. Quam solis obscurationem non ex canonico sideruin cursu accidisse satis ostendit, quod tunc erat pascha Iudaeorum; nam plena luna sollemniter agitur, regularis autem solis defectio non nisi lunae fine contingit. Satis et Cicero illam inter deos Romuli receptionem putatam magis significat esse quam factam, quando et laudans eum in libris de re publica Scipionisque sermone: \'Tantum est, inquit, consecutus, ut, cum subito sole obscurato non conparuisset, deorum in numero conlocatus putaretur, quam opinionem nemo umquam mortalis assequi potuit sine eximia uirtutis gloria\'. Quod autem dicit eum subito non conparuisse, profecto ibi intellegitur aut uiolentia tempestatis