comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fixȩ. uł abiegnis. uł certe de lignis
oliuarũ paratis: quȩ om̃ia ligna esse
egreg ia constat. Ei sulgo. dñicȩ dilectio¬
nis ꝑ memoriam sacratissimȩ passionis
ipsius quȩ precioso nerucis ligno consũ¬
mata est: fideliũ cordib ne labat᷑ impri¬
mitur. Templum ipsum uelam̃to medii
parietis discretũ est: domusq ext̃ior.
scũarium: int̾ior aut̃ ubi archa testa¬
m̃ti posita erat. scm̃ scõꝵ uocabatur. Et
eccłia partim in t̾ris ꝑegrinatur a dño:
partim cũ dño tegnat in cȩlis. Medius
namq paries ipsum intelligit᷑ cȩlum:
archa testam̃ti dñs: qui solus pat̾noꝵ
conscius archanoꝵ. cȩli int̃na penetra¬
uit. Ascensus qui in suꝑiorem & t̾ciam
domũ ducebat ꝑ uiscera meridiani
parietis. quasi inuisibili gressu factus
est: ita ut initiũ tantũ eiusdẽ ascen¬
sus ab orientali angulo memorati parie¬
tis appareret: ꝓfectũ uͦ ascensionis ipsi¬

Expanded text:
fixae vel abiegnis, vel certe de lignis fixae vel abiegnis, vel certe de lignis olivarum paratis: quae omnia ligna esse egregie constat. Et fulgor Dominicae dilectionis per memoriam sacratissimae passionis ipsius, quae pretioso crucis ligno consummata est, fidelium cordibus, ne labatur imprimitur. Templum ipsum velamento medii parietis discretum est, domusque exterior sanctuarium, interior autem ubi arca testamenti posita erat, sanctum sanctorum vocabatur. Et Ecclesia partim in terris peregrinatur a Domino, partim cum Domino regnat in coelis. Medius namque paries ipsum intelligitur coelum, arca testamenti Dominus, qui solus paternorum conscius arcanorum, coeli interna penetravit. Ascensus qui in superiorem et tertiam domum ducebat per viscera meridiani parietis quasi invisibili gressu factus est, ita ut initium tantum ejusdem ascensus ab orientali angulo memorati parietis appareret, profectum vero ascensionis ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
intentionẽ ad illius dirigit gram. de
quo zacharias ait. uisitauit nos ori¬
ens ex alto: illuminare his qui in te¬
nebris & in umbra mortis sedent. Me¬
morq semꝑ ꝓmissi ipsus quo dicit. di¬
lata os tuũ. & ego adimplebo illud:
lȩta respondet. os meũ aꝑui. & attra¬
xi sp̃m: quia mandata tua desidera¬
bam. Qd̃ est dicere. Deuotionẽ cordis
mei aꝑui. & lucẽ tui sp̃c haurire ꝓme¬
rui: quia non alia in mundo quã obser¬
uationẽ mandatoꝵ tuoꝵ desidare di¬
dici. Foris albo lapide constructum pa¬
rebat: intus laquearia. parietes. paui¬
mentũ. trabes. ostia. & quicquid erat
uasors. aurũ tegebat obrixum. Et ec¬
clesia. foris quide om̃ib fortitudine in¬
ꝑfectȩ monstrat actionis: sed soli qui
hanc pie considando intrare didice¬
rint. quot animȩ uͥtutib p̃mineat in¬
terius. quanta in singłis his carita¬
tis luce flagret intelligunt. Ipsȩ au¬
ri lamminȩ cedrinis sunt tabulis af¬

Expanded text:
intentionem ad illius dirigit gratiam, de intentionem ad illius dirigit gratiam, de quo Zacharias ait: Visitavit nos oriens ex alto illuminare his qui in tenebris et in umbra mortis sedent . Memorque semper promissi ipsius quo dicit, Dilata os tuum, et ego adimplebo illud ; laeta respondet: Os meum aperui et attraxi spiritum, quia mandata tua desiderabam ; quod est dicere: Devotionem cordis mei aperui, et lucem tui spiritus haurire promerui, quia non alia in mundo quam observationem mandatorum tuorum observare didici. Foris albo lapide constructum parebat, intus laquearia, parietes, pavimentum, trabes, ostia, et quidquid erat vasorum aurum tegebat obrisum. Et Ecclesia foris quidem omnibus fortitudinem perfectae monstrat actionis; sed soli qui hanc pie considerando intrare didicerint, quot animae virtutibus praemineat interius, quanta in singulis his charitatis luce flagret intelligunt. Ipsae auri laminae cedrinis sunt tabulis af
Abbreviated transcription (Latin):
tus magnitudine augeat᷑. Sex aut̃ &
nouem. & duodecĩ. & decẽ & octo: qua¬
draginta quinq faciunt. Quib si ad
iecerimus unũ. id est ipsum diem quo
discretũ ꝑ m̃bta corpus crem̃tum sume¬
re incipit: tot nimirũ dies in ȩdificati¬
one corporis dñi. quot in fabrica tem¬
yli annos inuenimus. Et quia tẽplum
illud manufactum. sacroscãm dñi car¬
nẽ quã ex uͥgine sumpsit. ut ex hocloco
discimus figurabat. ꝙr ȩque corpus eius
qđ est ȩccłia. quia uniꝰcuiusq fideliũ
corpus animaniq designabat. ut in ple¬
risq scͥpturarũ locis inuenimus: libet
aliqua de tẽpli ipsius factura cõmemo¬
rare: quib ur̃a frat̃nitas. quo mͦ om̃ia quȩ
de eo scͥpta sunt. xp̃o & ȩccłiȩ conuenianꝰ.
agnoscat. Conu̾sum stabat ad orientem.
habens ostiũ contra ortũ solis: qui statĩ
exortus cuncta eius int̾iora suo iubare
ꝑfunderet. Et ȩccłia sca totam mentis

Expanded text:
tus, magnitudine augeatur. Sex autem, et tus, magnitudine augeatur. Sex autem, et novem, et duodecim, et decem, et octo, quadraginta quinque faciunt; quibus si unum adjecerimus, id est, ipsum diem, quo discretum per membra corpus cremre incipit, tot nimirum dies in aedificatione corporis Domini, quot in fabrica templi annos invenimus. Et quia templum illud manufactum sacrosanctam Domini carnem quam ex Virgine sumpsit, ut ex hoc loco discimus, figurabat; quia aeque corpus ejus quod est Ecclesia, quia uniuscujusque fidelium corpus animamque designabat, ut in plerisque Scripturarum locis invenimus, libet aliqua de templi ipsius factura commemorare, quibus vestra fraternitas quomodo omnia quae de eo scripta sunt Christo et Ecclesiae conveniant agnoscat. Conversum stabat ad orientem, habens ostium contra ortum solis, qui statim exortus cuncta ejus interiora suo jubare perfunderet. Et Ecclesia sancta totam mentis
Abbreviated transcription (Latin):
ȩdificatũ. non pͥmam sed scdam illius ȩdifi¬
cationẽ significant. Primus enĩ salomon
tẽplum in maxima regni sui pace. citis¬
ctum a chaldeis. post septuaginta annos
ad iussionẽ cyri ꝑsȩ laxata captiuitate
reȩilificari ceptũ est: sed filii transmi¬
grationis opus qđ sub pͥncipib zoroba¬
bel & iħu faciebant. ꝓpter impugnati¬
onẽ gentiũ uicinarũ. ante quadragin¬
ta & sex annos implere nequiuerunt.
Qui etiã numerus annoꝵ: ꝑsectioni
dnici corporis aptissime congruit. Tra¬
dunt etenĩ naturaliũ scͥptores rerum.
formã corporis humani tot dierũ spa¬
cio ꝑfici: quia uidelicet pͥmis sex a con¬
ceptione dieb lactis habeat similitudi¬
nem. sequentib nouẽ conu̾tatur in
sanguinẽ : deinde duodecim solidet᷑:
reliquis decẽ & octo formet᷑ usq ad ꝑfe¬
cta liniam̃ta om̃ium m̃broꝵ: & hinc
iam teliquo tẽpore usq ad tẽpus par¬

Expanded text:
aedificatum, non primam, sed secundam aedifiaedificatum, non primam, sed secundam aedificationem illius significant. Primus enim Salomon tectum a Chaldaeis, post septuaginta annos ad jussionem Cyri Persae laxata captivitate, reaedificari coeptum est. Sed filii transmigrationis opus, quod sub principibus Zorobabel et Jesu faciebant, propter impugnationem gentium vicinarum, ante quadraginta et sex annos implere nequiverunt. Qui etiam numerus annorum perfectioni Dominici corporis aptissime congruit. Tradunt etenim naturalium scriptores rerum, formam corporis humani tot dierum spatio perfici: quia videlicet primis sex a conceptione diebus, lactis habeat similitudinem, sequentibus novem convertatur in sanguinem, deinde duodecim solidetur, reliquis decem et octo formetur usque ad perfecta lineamenta omnium membrorum; et hinc jam reliquo tempore, usque ad tempus par
Abbreviated transcription (Latin):
bo illud. De quo tẽ plo diceret. eugłista
post aꝑuit: uidelicet de tẽplo corporis
sui. qđ ab illis passione solutũ. ipse
post tͥduum excitauit de morte. Qͥ a gͦ
signũ querebant a dño. quare solita
respondit idõ se rectissime impios ext̃
minate de templo: qr ipsum tẽ plum
significauerit tẽplum corporis sui in qͦ
nulla esset ꝓrsus alicuius macula pec¬
cati. Neq immerito typicũ purgauerit
a scelerib tẽplum: qui uerũ di tẽ plum
ab hominib morte solutũ diuinȩ po¬
tentia maiestatis excitare posset a
mortuis. Dixerunt gͦ iudei. Quadra¬
ginta & sex antuis edificatũ est tẽplũ
hoc. & tu trib dieb excitabis illud:
Quo mͦ intellexerunt: ita responde¬
runt. S ne nos quoq spũalem dñi
sermonẽ carnalit̃ sentiremus: eug łi¬
sta consequent̃ de quo tẽplo loque¬
retur exposuit. Qͦd aut̃ auunt.
tẽplum quadraginta ce sex anins

Expanded text:
bo illud. De quo templo diceret, evangelista bo illud. De quo templo diceret, evangelista post aperuit; videlicet de templo corporis sui, quod ab illis passione solutum, ipse post triduum excitavit de morte. Quia ergo signum quaerebant a Domino, quare solita respondit; ideo se rectirminare de templo, quia ipsum templum significaverit templum corporis sui, in quo nulla prorsus esset alicujus macula peccati. Neque immerito typicum purgavit a sceleribus templum, qui verum Dei templum ab hominibus morte solutum divinae potentia majestatis excitare posset a mortuis. Dixerunt ergo Judaei: Quadraginta et sex annis aedificatum est templum hoc, et tu tribus diebus excitabis illud? Quomodo intellexerunt, ita responderunt. Sed ne nos quoque spiritalem Domini sermonem carnaliter sentiremus, evangelista subsequenter de quo templo loqueretur exposuit. Quod autem aiunt, templum quadraginta et sex annis
Abbreviated transcription (Latin):
in huius capite lectionis. descendens
in capharnaũ. matrẽ comitẽ habuis¬
discipuli eius. qr scͥptũ est. ⁊elus do¬
mus tuȩ comẽdit me: Zelo domus pa¬
tris: saluator elecit impios de tẽplo.
quantũ possumus ne qͥd in ea prauũ
gerat᷑ insistamus. Si uidimus frẽm
qui ad domũ di ꝑtinet suꝑbia tumi¬
dum. si detractionib assuetũ: si ebri¬
etati seruientẽ: si luxuria eneruatũ.
si iracundia turbidũ. si alii ciriquã
uicio substratũ: studeamus in quã¬
tum facultas suppetit castigare.
polluta ac ꝑuersa corrigere: & si
quid de talib em̃dare nequimus. nonsi¬
ne acerrimo m̃tis sustinere dolore: q
maxime in ipsa domo orationis ubi cor¬
pus dñi consecrat᷑. ubi angłoꝵs p̃sentia
semꝑ adesse non dubitat᷑. ne quid inep¬
tionẽ impediat: totis uirib id agamus.
runt ei. Qͥd signũ ostendis nob̾ qr hȩc
facis: Respondit iħc: & dixit eis
Soluite tẽplum hoc: & in tͥb dieb excita¬

Expanded text:
in hujus capite lectionis descendens in hujus capite lectionis descendens in Capharnaum, matrem comitem  Bdiscipuli ejus, quia scriptum est: Zelus domus tuae comedit me. Zelo domus Patris Salvator ejecit impios de templo. quantum possumus, ne quid in ea pravum geratur, insistamus. Si viderimus fratrem qui ad domum Dei pertinet, superbia tumidum, si detractionibus assuetum si ebrietati servientem, si luxuria enervatum, si iracundia turbidum, si alii cuiquam vitio substratum, studeamus, in quantum facultas suppetit, castigare polluta ac perversa corrigere, et si quid de talibus emendare nequimus, non sine acerrimo mentis sustinere dolore, et maxime in ipsa domo orationis, ubi corpus Domini consecratur, ubi angelorum praesentia semper adesse non dubitatur, ne quid ineptionem impediat, totis viribus agamus. ostendis nobis, quia haec facis? Respondit Jesus, et dixit eis: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excita
Abbreviated transcription (Latin):
dis. uł etiã honoris inquirunt: uerũ
hi quoq qui gradũ uł gr̃am in ȩccła
spũalem. quã dño largiente ꝑcepere
ñ simplici intentione. sed cuius libet
humanȩ causa retributionis exercent.
contra illud apłi petri. Qui loquit᷑ quasi
sermones di: qui ministrat. tanquã ex
uͥtute quã administrat d̾s: ut in om̃ib
honorificet᷑ ds. ꝑ iħm xp̃m. Quicũq gͦ
tales sunt. si nolunt. ueniente dño de
eccłia auferri. auferant ista de suis ac¬
tibus: ne faciant domũ di domũ ne¬
gociationis. Nec pret̾eundum: qr solli¬
cite nobis scͥpturautr̃aq saluatoris nr̃ina¬
turã. & humanã uidelicet comindat
& diuinã. Ut enĩ uerus dĩ filius intelli¬
gatur: audiamus qd̃ ipse dicit. Holite
facere domũ patris mei: domũ negoci¬
ationis. Aꝑte namq se filiũ dĩ patris
ostendit: qui tẽplum di. domũ sui pa¬
tris cognominat. Et rursum. ut uerus
hominis filius sentiat᷑: recolamus qd̾

Expanded text:
verum verum hi quoque qui gradum vel gratiam in Ecclesia spiritalem, quam Domino largiente percepere, non simplici intentione, sed cujuslibet humanae causa retributionis exercent, contra illud apostoli Petri: Qui loquitur quasi sermones Dei, qui ministrat tanquam ex virtute, quam administrat Deus, ut in omnibus honortales sunt, si nolint veniente Domino de Ecclesia auferri, auferant ista de suis actibus, ne faciant domum Dei domum negotiationis. Nec praetereundum quia sollicite nobis Scriptura utramque Salvatoris nostri naturam, et humanam videlicet commendat et divinam. Ut enim verus Dei Filius intelligatur, audiamus quod ipse dicit: Nolite facere domum Patris mei, domum negotiationis. Aperte namque se Filium Dei Patris ostendit, qui templum Dei domum sui Patris cognominat. Et ut rursum verus hominis filius sentiatur, recolamus quod
Abbreviated transcription (Latin):
gitur. Qui e nĩ peccata peccatis ꝓ quib
acrius dapnetur accumulat: quasi fu¬
niculos quib liget᷑ ac flagellet᷑. paula¬
tim augendo ꝓlongat. Nĩmularions
quoq quos expulerat effudit ȩs. & men¬
sas subu̾tit: quia dapnatis in fine reꝓ¬
bis. etiã ipsarũ quas dilexere rerũ tol¬
let figutam: iuxta hoc qł scͥptum est.
Et mundus transibit: & concupiscentia
eius. Et eis qui colũbas uendebant dixit.
Auferte ista hinc: & nolite facere domũ
patris mei. domũ negotiacionis: Uendi¬
tionẽ columbarũ. de tẽplo auferri p̾ce¬
pit: qr gr̃am sp̃s qui gratis accepit.
gratis debet dare. Unde symon ille
magus qui hanc emere pecunia uolu¬
it. ut malore p̃cio uendet: audiut
Pecunia tua. tecũsit in ꝑditione: non
est tibi pars neq sors in sermone hoc.
Notandũ aut̃ quia nonsoli uenditores
sunt columbarũ. & domũ di faciunt
domĩ negociationis. qui sacros ordi¬

Expanded text:
gitur . » Qui enim peccata peccatis pro quibus gitur . » Qui enim peccata peccatis pro quibus acrius damnetur accumulat, quasi funiculos quibus ligetur ac flagelletur paulatim augendo prolongat. Numulariorum quoque quos expulerat effudit aes, et mensas subvertit, quia damnatis in fine reprobis etiam ipsarum quas dilexere rerum tollet figuram, justa hoc quod scriptum est, « et mundus transiet et concupiscentia ejus . » Et eis qui columbas vendebant dixit: « Auferte ista hinc, nolite facere domum Patris mei, domum negotiationis. Venditionem columbarum de templo auferri praecipit, quia gratia Spiritus gratis accipi, gratis debet dari . Unde Simon ille magus, quia hanc emere pecunia voluit, ut majore pretio venderet, audivit: Pecunia tua tecum sit in perditione, non est tibi pars, neque sors in sermone hoc . Notandum autem quia non soli venditores sunt columbarum et domum Dei faciunt domum negotiationis, qui sacros ordi
Abbreviated transcription (Latin):
questum pecuniȩ. ad uulgi tam̃ fauo¬
rem tribuunt: qui sacros ordines non
ad uitȩ meritũ. sed ad gr̃am largiunt᷑.
Numtnos mutuo dant in tẽplo. qui
non simulate celestib. sed aꝑte t̃renis
reb in ȩccłia deseruiunt: sua querentes
rios fraudulentos quȩ merces maneat
ostendit dñs: cum facto de funiculis fla¬
gello om̃s eiecit de tẽplo. Piciunt᷑ enim
de parte sortisscõꝵ: qui int̾ scõs positi.
uł ficte bona. uł aꝑte faciunt oꝑa ma¬
la. Oues quoq & boues eiecit: qr talium
uitam parit᷑ & doctrinam ostendit
esse repbam. funiculi quib flagellan¬
do impios de iẽplo expulit. crem̃ta sunt
actionũ malarii: de quib materia dam¬
nandi reꝓbos districto iudici datur. Hinc
etenĩ dicit isayas. He qui trahitis iniqui¬
tatẽ in funiculis uanitatis. Ei in ꝓu̾biis
salomon. Iniquitates inquit suȩ capiuis
impiũ: & funib peccatoꝵs suoꝵ constrin¬

Expanded text:
quaestum pecuniae, ad vulgi tamen favoquaestum pecuniae, ad vulgi tamen favorem tribuunt, qui sacros ordines non ad vitae meritum, sed ad gratiam largiuntur. Nummos mutuo dant in templo qui non simulate coelestibus sed aperte terrenis rebus in Ecclesia deserviunt, sua quaerentes, rios fraudulentos quae merces manet, ostendit Dominus, cum facto de funiculis flagello, omnes ejecit de templo. Ejiciuntur autem de parte sortis sanctorum, qui inter sanctos positi, vel ficte bona, vel aperte faciunt opera mala. Oves quoque et boves ejecit, quia talium vitam pariter et doctrinam ostendit esse reprobam. Funiculi quibus flagellando impios de templo expulit, incrementa sunt actionum malarum, de quibus materia damnandi reprobos districto judici datur. Hinc etenim dicit Isaias: « Vae qui trahitis iniquitatem in funiculis vanitatis . » Et in Proverbiis Salomon: « Iniquitates, inquit, suae capiunt impium, et funibus peccatorum suorum constrin
Abbreviated transcription (Latin):
te sua aliud quã ipse diligit agentes
diligimus districtus redditor ostendat:
ne nos in tẽplo nũmularios. ne uendi¬
tores boum. ouiũ. columbarunue repe¬
riens damꝑnet. Boues quippe. doctrinã
uitȩ glestis: oues. oꝑa mundiciȩ & pieta¬
tis: columbȩ sp̃c scĩ dona designant: qr
nimirũ boum iuuamine solet ager exer¬
ceri. Ager aut̃ est dñi. cor celesti excultũ
doctrina: ꝙ suscipiendis u̾bi dĩ prepara¬
tum rite seminib. Oues. innocentes sua
uellera uestiendis hominib prestant.:¬
sp̃c̃ suꝑ dñm in columbȩ specie descendit.
Uendunt aut̃ boues. qui u̾bum engłis
non diuino amore. sed t̃reni questus intu¬
itu audientib impendunt: quales rep̃
non sincere. Hendunt oues. qui huma¬
nȩ gr̃a laudis oꝑa pietatis exercent:
de quib dñs ait. quia receꝑunt merce¬
dem suã. Uendunt columbas. qui ac¬
ce ptã sp̃c gr̃am non gratis ui p̃ceptum
est. sed ad p̃mium dant: qui impositio

Expanded text:
te sua aliud quam ipse diligit, agenteste sua aliud quam ipse diligit, agentesdiligimus, districtus redditor ostendat; ne nos in templo nummularios, ne venditores boum, ovium, columbarumve reperiens damnet . Boves quippe doctrinam vitae coelestis, oves opera munditiae et pietatis, columbae sancti Spiritus dona designant. Quia nimirum boum juvamine solet ager exerceri; ager autem est Domini, cor coelesti excultum doctrina, et suscipiendis verbi Dei praeparatum rite seminibus. Oves innocenter sua vellera vestiendis hominibus praestant.per Dominum in columbae specie descendit. Vendunt autem boves, qui verbum Evangelii non divino amore, sed terreni quaestus intuitu audientibus impendunt, quales repre« non sincere . » Vendunt oves, qui humanae gratia laudis opera pietatis exercent, de quibus Dominus ait: « Quia receperunt mercedem suam. . » Vendunt columbas, qui acceptam Spiritus gratiam non « gratis , » ut praeceptum est, sed ad praemium dant, qui imposition
Abbreviated transcription (Latin):
uandũ ne quid ineptũ geramus: ne cũ
corinthiis audiamus ab apło. Numqͥd
domos non habetis ad agenda uł loqñ¬
da tẽporalia: aut ȩccłiam dĩ contẽpnitis:
Et a ꝓpħa cũ iudeis. Dilectus meus in
domo mea. fecit scelera multa. Et quidẽ
gaudendũ est. quia ipsi sumus in bapti¬
smo tẽplum di facti. teste apło qui ait.
tẽplum dĩ scm̃ est qđ estis uos: ipsi ciui¬
tas regis magni de qua canit᷑. fũdam̃ta
cens. si quis aut̃ templum di uiolauerit
disꝑdet illum ds: & ipse iudex iustus. dis¬
ꝑdam inquit de ciuitate dĩ om̃s qui ope¬
rant᷑ iniquitatẽ. Gaudendũ quia in no¬
bis paschȩ solłetinitas agitur: cũ de ui¬
tiis ad u̾tutes iransire satagimus. Pascha
quippe transitus dr. Gaudendũ qr dñs
nr̃a pectora. ciuitatẽ uidelicet suam ui¬
sitare: quia idẽ pascha nr̃ȩ bonȩ actio¬
nis p̃sentia suȩ pietatis illustrare digna¬
tur: sed timendũ satis. ne nos in ciuita¬

Expanded text:
vandum ne quid ineptum geramus, ne cum vandum ne quid ineptum geramus, ne cum Corinthiis audiamus ab Apostolo: Nunquid domos non habetis ad agenda vel loquenda temporalia ? aut Ecclesiam Dei contemnitis? Et a Propheta cum Judaeis: Dilectus meus in domo mea fecit scelera multa . Et quidem gaudendum est, quia ipsi sumus in baptismo templum Dei facti, teste Apostolo, qui ait: Templum Dei sanctum est, quod estis vos . Ipsi civitas regis magni, de qua canitur: Fundamenta cens: Si quis autem templum Dei violarit, disperdet illum Deus . Et ipse judex justus, Disperdam, inquit, de civitate Domini omnes, qui operantur iniquitatem . Gaudendum, quia in nobis Paschae solemnitas agitur, cum de vitiis ad virtutes transire satagimus. Pascha quippe transitus dicitur. Gaudendum quia Dominus nostra pectora, civitatem videlicet suam visitare, quia idem Pascha nostrae bonae actionis, praesentia suae pietatis illustrare dignatur. Sed timendum satis, ne nos in civita
Abbreviated transcription (Latin):
augent: insuꝑ &e arguentes se ꝓhuius¬
modi stulticia. conuiciis odiisq uł etiã
detractionib insecunt᷑. addentes uide¬
licet peccata peccatis ⁊ & quasi funem
sibi longissimii incauta eoꝵ augm̃tatio¬
ne texentes: nec tum̃tes ex eo districti u¬
dicis examinatione dampnari. N ambis
cerit: nunc uidelicet. id est t̾cio ante
passionẽ suam anno. sicut ex huius eu¬
angłii sequentib scͥptis agnoscimus: ce
ipso quo passus est anno: cũ ante quinq
dies paschȩ sedens asino ierosolimam ue¬
nisset. S hoc ide eum in tẽplo sc̃ȩ eccł̧.
examine cotidianȩ uisitationis agere:
om̃is qui recte sapit intelligit. Inde
multũ tremenda sunt hȩc dilectissimi.
& digno expauescenda timore: sedula¬
q p̃cauendum in dustria: ne ueni¬
ens imꝓuisus ꝑuersum quid in nobis un¬
de merito flagellari ac de ȩccłia eici debe¬
amus inueniat. Et maxime in illa quȩ
specialit domus orationis uocat᷑. obser¬

Expanded text:
augent; insuper et arguentes se pro hujusaugent; insuper et arguentes se pro hujusmodi stultitia, conviciis odiisque, vel etiam detractionibus insequuntur, addentes videlicet peccata peccatis, et quasi funem sibi longissimum incauta eorum augmentatione texentes, nec timentes ex eo districti judicis examinatione damnari. Nam biscerit; nunc videlicet, id est, tertio ante passionem suam anno, sicut ex hujus evangelistae sequentibus scriptis agnoscimus; et ipso quo passus est anno, cum ante quinque dies Paschae sedens asino, Hiersolymam venisset. Sed et hoc idem eum in templo sanctae Ecclesiae examine quotidianae visitationis agere, omnis qui recte sapit, intelligit. Unde multum tremenda sunt haec, dilectissimi, et digno expavescenda timore; sedulaque praecavendum industria, ne veniens improvisus perversum quid in nobis, unde merito flagellari, ac de Ecclesia ejici debeamus, inveniat. Et maxime in illa, quae specialiter domus orationis vocatur, obser
Abbreviated transcription (Latin):
quoq & boues & nũmularioꝵ effudit
es. & mensas subu̾tit. Boues. oues. &
columbȩ. ad hoc emebant᷑ ut offerren¬
tur in tẽplo: nũmularii ad hoc sede¬
bant ad mensas. ut int emptores. uen¬
ditoresq hostiarũ. ꝓmpta esset hecuniȩ
taxatio. U idebant᷑ ergolicite uendi
in tẽplo: quȩ ad hoc emebant᷑ ut in
eodẽ templo offerre nt᷑ dño. S nolens ipse
dnis aliquid in domo sua t̾renȩ negociati¬
onis. nec eius quiđe quȩ honesta putaret᷑
exhiberi: dispulit negotiatores in iustos:
& foras om̃s simul cũ his quȩ negotia¬
bant᷑ eiecit. Qͥd gͦ fr̃s mei. quid putamus
faceret dñs. si rixis dissidentes. si fabulis
uacantes. si rilu dissolutos. uł alio quoli¬
bet scelere reꝑiret irretitos: qui hosti¬
as quȩ sibi immolarent᷑ ementes in tẽ¬
plo uidit. & eliminare festinauit:
hȩc ꝓpter illos diximus. qui ȩccłiã ingres¬
si. non solum intentione orandi negliguis:
uerũ etiam ea ꝓ quib orare debuerant

Expanded text:
fudit aes, et mensas subvertit. Boves, 487 oves, et columbae ad hoc emebantur ut offerrentur in templo. Nummularii ad hoc sedebant ad mensas, ut inter emptores venditoresque hostiarum prompta esset pecuniae taxatio. Videbantur ergo licite vendi in templo, quae ob hoc emebantur ut in eodem templo offerrentur Domino. Sed nolens ipse Dominus aliquid in domo sua terrenae negotiationis, ne ejus quidem quae honesta putaretur, exhiberi, dispulit negotiatores injustos, et foras omnes simul cum his quae negotiabantur, ejecit. Quid ergo, fratres mei, quid putamus faceret Dominus? Si rixis dissidentes, si fabulis vacantes, si risu dissolutos, vel alio quolibet scelere reperiret irretitos? Qui hostias quae sibi immolarentur ementes in templo vidit, et eliminare festinavit? Haec propter illos diximus qui ecclesiam ingressi non solum intentionem orandi negligunt, verumetiam ea pro quibus orare debuerant,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ dilexisset suos qui erant in mun¬
do infinẽ dilexit eos: id est in tantũ
dilexit. ut ipsa dilectione utã ad tem¬
pus finiret corporalem: mox de morte
ad uitã. de hoc mundo transiturus ad
patr̃ẽ. M aiorem namq hac dilectionẽ
nemo habet: ut animã suam quis po¬
nat ꝓ amicis suis. Unde tecte uterq tran
situs. & legalis uidelicet & eugłicus. san¬
guine consecratus est. Ille
agni
paschalis: iste eius de
quo
dicit apłs. Etenim
pas¬
cha nr̃m immolatus est xp̃s¬
Iste sanguine fuso in cruce: ille in cru¬
cis modũ medio limini. & suꝑliminar
mediis asꝑso in postib. Et cȩna inquit
facta. cũ diabolus iam misisset in corde
ut traderet eũ iudas symonis scariothis:
sciens iħc. quia om̃ia dedit ei pater

Expanded text:
Cum dilexisset suos, qui erant in munCum dilexisset suos, qui erant in mundo, in finem dilexit eos , id est, in tantum dilexit, ut ipsa dilectione vitam ad tempus finiret corporalem, mox de morte ad vitam, de hoc mundo transiturus ad Patrem. Majorem enim hac dilectionem nemo habet, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis . Unde situs, et legalis videlicet et evangelicus, sanguine consecratus est. Ille agni paschalis, iste ejus de quo dicit Apostolus: Etenim pascha nostrum immolatus est ChriIste sanguine fuso in cruce, ille in crucis modum medio limine, et superluminari mediis asperso in postibus. Et coena, inquit, facta, cum diabolus jam misisset in cor ut traderet eum Judas Simonis Iscariotae, sciens quia omnia
Abbreviated transcription (Latin):
lud dñi ministeriũ. qđ disci¬
pulis in pascha pͥus quã ad passionẽ
itet. pedes lauate dignatus est: pͥmo
ipsum nomen pascȩ. qͥd mystice signa¬
ret aꝑire curauit. ita incipiens. an¬
te diem festum paschȩ. sciens iħc qi
uenit eius hora ut transeat ex hoc
mundo ad patr̃e: cũ dilexisset suos qͥ
erant in mundo. in finẽ dilexit eos.
Pascha quippe transitus int̃pretatur:
nom̃ ex eo uetus habens. qđ transierit
in eo dñs ꝑ egyptũ ꝑcutiens pͥmoge¬
nita egypti. & filios isrł liberans: &
qđ ipsi filii isrł transierint illa nocte
de egyptia seruitute. ut uenirent ad
mystice aut̃ significans. qđ in eo dñs
transiturus esset ex hoc mundo ad pa¬
trem: & qđ eius exemplo. fideles ab¬
iectis tẽporalib desideriis. abiecta ui¬
tioꝵ seruitute. continuis uͥtutum stu¬
diis. transire debeant ad ꝓmissionem
patriȩ cȩlestis. Quo mͦ aut̃ transierit
iħc ex hoc mundo ad patr̃e. pulchto
sermone designat eugłista cũ dicit:

Expanded text:
lud Domini mysterium, quo discipulis in Pascha, priusquam ad passionem iret, pedes lavare dignatus est, primo ipsum nomen Paschae, quid mystice significaret aperire curavit, ita incipiens: Ante diem festum Paschae, sciens Jesus quia venit hora ejus, ut transeat ex hoc mundo ad Patrem, cum dilexisset suos qui erant in mundo, in finem dilexit eos. Pascha quippe transitus interpretatur, nomen ex eo vetus habens quod transierit in eo Dominus per Aegyptum, percutiens primogenita Aegypti, et filios Israel liberans, et quod ipsi filii Israel transierint illa nocte de Aegyptia servitute, ut venirent ad Mystice autem significans quod in eo Dominus transiturus esset ex hoc mundo ad Patrem, et quod ejus exemplo fideles abjectis temporalibus desideriis, abjecta vitiorum servitute, continuis virtutum studiis transire debeant ad promissionem patriae coelestis. Quomodo autem transierit Jesus ex hoc mundo ad Patrem, pulchro sermone designat evangelista cum dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
non inconuenient intelligi. De quib
in fine dicturus est. Quandu fecistis
uni de his fr̃ib meis minimis: mͥ fe¬
cistis. Et ceput ungimus dñi. cũ
tis dulcedine cõplectimur: cũ laude
nominis eius bene uiuendo dilatamus.
Pedes unguimus dñi: cum pauꝑes eius.
u̾bo consolationis ne desꝑare in pressu¬
ris debeant refouemus. Eosdẽ capillis
nr̃is ext̃gimus: cum de reb quȩ nobis
suꝑf luunt. egentiũ necessitati cõmuni¬
camus. Fitq & de nobis qđ sequitur.
& domus impleta est ex odore unguen¬
bitur ex opinione deuotionis. qua dm̃
& ꝓximũ simplici puro corde uenerari
ac diligere ꝓbamur. Fitq qđ in amoris
cantico sponsa głatur. Dum esset rex
in accubitu suo: nardus mea dedit
odorem suũ. Ubi aꝑte quid maria se¬
mel fecerit: typice aut̃ qͥd om̃is ȩccłia.
qͥd anima quȩq ꝑfecta semꝑfaciat osten¬
ditur. Dicit gͦ unus ex discipłis eius ui

Expanded text:
non inconvenienter intelligi, de quibus non inconvenienter intelligi, de quibus in fine dicturus est: Quandiu fecistis uni de his fratribus meis minimis, mihi fecistis . Et caput ungimus Domini, cutis dulcedine complectimur, cum laudem nominis ejus bene vivendo dilatamus. Pedes ungimus Domini, cum pauperes ejus verbo consolationis ne desperare in pressuris debeant, refovemus. Eosdem capillis nostris extergimus, cum de rebus quae nobis superfluunt egentium necessitati communicamus: fitque de nobis quod sequitur: Et domus impleta est ex odore unguenbitur ex opinione devotionis, qua Deum et proximum simplici puroque corde venerari ac diligere probamur: fitque quod in amoris Cantico sponsa gloriatur, dum esset rex in accubitu suo, nardus mea dedit odorem suum. Ubi aperte quid Maria semel fecerit, typice autem quid omnis Ecclesia, quid anima quaeque perfecta semper faciat, ostenditur. Dixit ergo unus ex d
Abbreviated transcription (Latin):
iustȩ oꝑationis. & pedes ungiere.
& ad caput quoq ungendũ non dubita¬
uit erigi. Ibi quippe rudim̃ta pęnitenti¬
um: hic iusticiam ꝑfectarũ designat
animarũ. Unde recte tunc m̃sura un¬
guenti non dicit᷑: nunc aut̃ libra fuisse
ꝑhibetur. Qͥd namq ꝑ libram unguenti:
nisi ꝑfectio iusticiȩ expͥmitur: Tunc qua¬
le fuerit unguentũ tacetur: nunc autẽ¬
quia nardi pistici. id est fidelis: neq ex¬
traneis specieb adultati. sed p̃ciosi fue¬
rit indicat᷑. ut ꝑfectȩ fidi & actionis quȩ
sit castitas intimet᷑. Per caput aut̃ dñi
qđ unxit maria sublimitas diuinita¬
tis eius: ꝑ pedes. humilitas incarnationis
expͥmitur. Et pedes ungimus eius: cũ
mysteriũ susceptȩ incarnationis debi¬
ta laude p̃dicamus. Caput ungunus:
cũ excellentiam diuinitatis. digna u̾bi
opinione ueneram᷑. Qͥd enĩ ꝑ unguen¬
tũ. nisi bonus odor opinionis insinuat᷑.
þedes aut̃ ultima quȩlibet m̃bra euis

Expanded text:
justae operationis et pedes ungere, et ad caput quoque ungendum non dubitavit erigi. Ibi quippe rudimenta poenitentium, hic justitiam perfectarum designat animarum, unde recte tunc mensura unguenti non dicitur, nunc autem libra fuisse perhibetur. Quid namque per libram unguenti, nisi perfectio justitiae exprimitur? Tunc quale fuerit unguentum tacetur, nunc quia nardi pistici, id est fidelis neque extraneis speciebus adulterati, sed pretiosi fuerit indicatur, ut perfectae fidei et actionis quae sit castitas intimetur. Per caput autem Domini quod unxit Maria, sublimitas divinitatis ejus, per pedes humilitas incarnationis exprimitur. Et pedes ungimus ejus, cum mysterium susceptae incarnationis debita laude praedicamus; caput ungimus, cum excellentiam divinitatis digna verbi opinione veneramur. Quid enim per unguentum, nisi bonus odor opinionis insinuatur?pedes autem ultima quaelibet membra ejus
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ce ipse ꝓpħam se uocare dignat᷑
ubi ait: qr non capit ꝓpħam perire
extra ierłm. S necdũ plena fide ꝓfici¬
ebant: qui hunc etiã dm̃ dicere nesci¬
ebant. Ergo illi uidentes signũ qđ
fecerat iħs. dixerunt. quia hic est uere
ꝓpħa qui uenturus est in mundũ: nos
certiori agnitione ueritatis & fidi ui¬
dentes mundũ quẽ fecit iħc. & signa quib
illum repleuit. dicamus qr hic est uere
mediator di & hominũ: qui in mundo
erat diuinitate. & mundus ꝑ ipsum fa¬
ctus est: qui in ꝓpria uenit humanitate
querere & saluare qd ꝑierat ac recrea¬
re mundũ quẽ fecerat: qui cũ suis fide¬
lib ꝑ p̃sentiam diuinitatis est in mun¬
do om̃ib dieb usq ad consummationẽ
scłi: qui in consummationẽ scłi. ꝑ huma¬
nitatẽ uenturus est in mundũ. ut red¬
dat singłis scam oꝑa eoꝵs: impios quidẽ
ꝙ peccatores ȩt̃num ꝓiciens in ignem:
iustos aut̃ in uitam introducens ȩt̃nam:
in qua uiuit & regnat cũ patre in unita¬

Expanded text:
am se vocare dignatur, ubi ait: Quia non capit prophetam perire extra Jerusalem . Sed nondum plena fide proficiebant, qui hunc etiam Deum dicere nesciebant. Ergo illi videntes signum quod fecerat Jesus, dixerunt, Quia hic est vere propheta qui venturus est in mundum. Nos certiori agnitione veritatis et fidei videntes mundum quem fecit Jesus, et signa quibus illum replevit, dicamus: Quia hic est vere Mediator Dei et hominum, qui in mundo erat divinitate, et mundus per ipsum factus est; qui in propria venit humanitate quaerere et salvare qre mundum, quem fecerat, qui cum suis fidelibus per praesentiam divinitatis est in mundo omnibus diebus usque ad consummationem saeculi, qui in consummatione saeculi per humanitatem venturus est in mundum, ut reddat singulis secundum opera eorum: impios quidem et peccatores aeternum projiciens in ignem, justos autem in vitam introducens aeternam, in qua vivit
Abbreviated transcription (Latin):
spũ simpliciora monita cõmittens. ꝙ
aꝑtiora credens sacram̃ta. celsior ibus
ꝯut̃ quibusq & ꝑfecticoib sensu. secre¬
tiora maiestatiᷤ suȩ archana reserans:
altiora deuotȩ conu̾sationis itinera sug¬
gerens: & altiora p̃mics cȩlestiũ dona
ꝓtnittens. Deniq cuida sciscitanti qͥd
facierii uitam ȩt̃nam possideret. qua¬
ihuc interius posito: cõmunia
suꝑ dona largitatis mnendir dicens.
Non occides: non mechaberis: nonfur¬
tum facies: non falsum testimonium di¬
ces: honcia patr̃e tuũ & matr̃e. Cui

Expanded text:
spiritu simpliciora monita committens, et spiritu simpliciora monita committens, et apertiora credens sacramenta: celsioribus autem quibusque, et perfectioribus sensu secretiora suae majestatis arcana reserans, altiora devotae conversationis itinera suggerens, et altiora praemiorum coelestium dona promittens. Denique cuidam sciscitanti quid faciens vitam aeternam possideret, quasi inferius adhuc posito, communia suae dona largitatis impendit, dicens: Non occides, non moechaberis, non furtum facies, non falsum testimonium dices.
Abbreviated transcription (Latin):
pͥusquam dñs in carne appareret. sola illũ
gens iudea sequebat᷑ credendo. Postquã
uͦ ꝑ incarnationis suȩ dispensationem
fluctus uitę corruptibilis adiit. calcauit.
transiit: maxima mox eũ multitudo
credentiũ secuta est nationum: spũalit̃
instrui. sanari. ac saciari desidans: &
cũ psalmista de p̃cans. Dñe ad te confu¬
gi: doce me sacere uoluntatẽ tuam.
Et itum. Miserere mͥ dñe qm̃ infirmꝰ
om̃ia ossa mea. Et iterũ de ꝑcipiendis
ab eo uitȩ ꝑpetuȩ alimoniis confisa:
dñs inquit pascit me & nichil mͥ deerit:
in loco pascuȩ ibi me collocauit. Qd̃ aut̃
subiens in montẽ iħc. ibi sedebat cum
discipulis suis. sed ueniente ad eũ mul¬
titudine descendit. atq hanc in inferio¬
rib reficit. quã in suꝑiorib paulo ante
curauerat: nequaquã frustra factum
credamus: sed ad significandu mystice.
quia doctrinam & carismata sua dñs
iuxta ꝑcipientiũ capacitatẽ distribu¬
it: infirmis adhuc m̃tib ac paruulis

Expanded text:
usquam Dominus in carne appareret, sola illum gens Judaea sequebatur credendo; postquam vero per incarnationis suae dispensationem fluctus vitae corruptibilis adiit, calcavit, transiit, maxima mox eum multitudo credentium secuta est nationum, spiritaliter instrui, sanari, ac satiari desiderans, et cum Psalmista deprecans: Domine ad te confugi, doce me facere voluntatem tuam . Eomnia ossa mea ; et iterum de percipiendis ab eo vitae perpetuae alimoniis confisa: Dominus, inquit, pascit me, et nihil mihi deerit; in loco pascuae ibi me collocavit . Quod autem subiens in montem Jesus, ibi sedebat cum discipulis suis, sed veniente ad eum multitudine, descendit, atque hanc in inferioribus refecit, quam in inferioribus paulo ante curaverat, nequaquam frustra factum credamus, sed ad significandum mystice quia doctrinam et charismata sua Dominus juxta percipientium capacitatem distribuit, infirmis quidem adhuc mentibus parvulis
Abbreviated transcription (Latin):
huc positus. sed post in tẽplo cognoscit:
mystice nos instituit. ut si uere condi¬
toris nr̃i gram cognoscere. si eius amo¬
re confirmari: si ad eius uisionẽ ꝑue¬
nire desidamus: fugiamus solliciti tur¬
bam ñ solum nos turbantiũ cogitatio¬
nũ affectuũq ptauoꝵ: uerũ etiã ho¬
minũ nequã. qui nr̃ȩ sinceritatis pos¬
sint impedire ꝓpositũ: uł malum ui
delicet exempiũ suũ monstrando. uł
bona nr̃a oꝑa deridendo. aut etiam
ꝓhibendo. Confugiamus seduli ad do¬
mũ orationis: ubi secreta libertate
dñm inuocantes. & de ꝑceptis ab eo
beneficiis gr̃as agamus : & de ꝑcipi¬

Expanded text:
huc positus, sed post in templo cognoscit, huc positus, sed post in templo cognoscit, mystice nos instruit ut si vere conditoris nostri gratiam cognoscere, si ejus amore confirmari, si ad ejus visionem pervenire desideramus, fugiamus sollicite turbam non solum nos turbantium cogitationum affectuumque pravorum, verum etiam hominum nequam qui nostrae sinceritatis possint imdelicet exemplo suo monstrando, vel bona nostra opera deridendo, aut etiam prohibendo. Confugiamus seduli ad domum orationis, ubi secreta libertate Dominum invocantes, et de perceptis ab eo beneficiis gratias agamus, et de percepti
Abbreviated transcription (Latin):
non una. sed om̃i die nos ab om̃i inqui¬
etudine uitioꝵ manere feriatos. Si
enĩ iuxta uoce dñicam. om̃is qui facit
peccatũ seruus est peccati: patet liqui¬
oo. q peccata recte oꝑa seruilia intelli¬
gunt᷑: a quib quasi in die septima in
ꝑceptione gr̃ȩ spũalis immunes incedere
iubem᷑: nec solum a prauis continere. sed
& bonis infistere factis. Qͦd in hac quoq
lectione dñs typice ostendit: cũ eum
qui duo dequadraginta annos langue¬
bat. in die sabbati non solum surgere.
uerũ etiã grabbatũ tollere & ambu¬
lare p̃cepit: uidelicet insinuans eos
qui longo uicioꝵ languore tabescunt.
& di ac ꝓximi dilectionis inanes. quasi
a ꝑfecta uirtutũ summa duo minus ha¬
bent. lam ꝑ donũ sc̃i sp̃c a uitiis posse
resurgere: eoꝵq discusso torpore. cũ
frat̾nȩ dilectionis onere ad uisionẽ de¬
bere sui ꝓꝑare conditoris. Qd aut̃ is
qui sanatus est. iħm non in turba ad¬

Expanded text:
non una, sed omni die, nos ab omni inquinon una, sed omni die, nos ab omni inquietudine vitiorum manere feriatos. Si enim juxta vocem Dominicam, omnis qui facit peccatum servus est peccati, patet liquido quia peccata recte opera servilia intelliguntur, a quibus quasi in die septima in perceptione gratiae spiritualis immunes incedere jubemur: nec solum a pravis continere, sed et bonis insistere factis. Quod in hac quoque lectione Dominus typice ostendit, cum eum qui duodequadraginta annos languebat, in die sabbati non solum surgere, verum etiam grabatum tollere et ambulare praecepit: videlicet insinuans, eos qui longo vitiorum languore tabescunt, et Dei ac proximi dilectionis inanes, quasi a perfecta virtutum summa duo minus habent, jam per donum sancti Spiritus a vitiis posse resurgere, eorumque discusso torpore, cum fraternae dilectionis onere ad visionem debere sui properare conditoris. Quod autem is qui sanatus est Jesum non in turba ad
Abbreviated transcription (Latin):
dem̃tia: qui ad tam inopinatã diu lan¬
guentis sanationẽ credere ac spũalit̃
sanari debuerant. econtra scandalizan¬
tur: & saluato parit ac saluatori calũp¬
nias struunt: saluato quidẽ. quia sab¬
bato gralbatũ tulerit: saluatori autẽ qr
sabb̃o & illũ saluari. & grabbatũ tolli pre¬
tanta diuinitatis potentia nosset. Dice¬
bant gͦ udei illi qui sanatus fuerat.
Sabbatũ est: non licet tibi tollere gra¬
batum tuũ. Lit terã legis stulte defen¬
debant: ignorando dispensationẽ eius.
qui legis quonda edicta ꝑseruũ decer¬
nens. nunc ipse adueniens eandẽ legẽ
gr̃a mutare disposuit: ut qđ iuxta litte¬
tan diu carnales carnalit̃ obseruabans:
deinceps spũales spũalit obseruandum
cognoscerent. Salbato quippe carnali.
qđ iuxta litterã custodiebat᷑. popłs ab
om̃i oꝑe seruili. die septima uacare p̃cep¬
tus est: spũale aut̃ salbatũ est in luce
gr̃ȩ spũalis quȩ septiformis accipitur.

Expanded text:
dementia! qui ad tam inopinatam diu landementia! qui ad tam inopinatam diu languentis sanationem credere ac spiritaliter sanari debuerant, e contra scandalizantur, et salvato pariter ac Salvatori calumnias struunt. Salvato quidem, quia sabbato grabatum tulerit; Salvatori autem, quia sabbato illum salvari, et grabatum tolli praetanta divinitatis potentia nosset. Dicebant, inquit, Judaei illi qui sanus Ms.Sabbatum est, non licet tibi tollere grabatum tuum. Litteram legis stulte defendebant, ignorando dispensationem ejus qui legis quondam edicta per servum decernens, nunc ipse adveniens eamdem legem gratia mutare disposuit, ut quod juxta litteram diu carnales carnaliter observabant, deinceps spirituales spiritualiter observandum cognoscerent. Sabbato quippe carnali, quod juxta litteram custodiebatur, populus ab omni opere servili die septima vacare praeceptus est; spirituale autem sabbatum est in luce gratiae spiritualis, quae septiformis accipitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑpetuo salueris erigere. Tolle grabbatũ
tuũ: porta diligens ꝓximũ tuũ. pati¬
enter eius infirma tolerando: qui te ad¬
huc tẽptationũ fasce depressum. diu
patient̃q sustinuit. Alter enĩ altius
onera portate: & sic adimplebitis legẽ
xp̃i. Et sicut alibi dicit. supportantes
inuicẽ in caritate: solliciti seruare u¬
nitatẽ sp̃c in uinculo pacis. Ambula
aut: toto corde. tota anima. tota uir¬
tute dm̃ dilige: & ut ad eius uisionẽ
ꝑtingere merearis. cotidianis bonois
oꝑum passib de uͥtute in uͥtutem ꝓgre¬
dere: nec frẽm quẽ sufferendo ducas.
nec ob fr̃is amorem ab illo querendo
cũ quo manere desidas intentionẽ re¬
saluari surge. tolle grabbatũ tuum
&e ambula. id est telinque peccata pͥsti
tui festines redeptoris. Surge bona ope¬
rando: porta gralbatũ diligendo ꝓximũ:
& ambula expectando beatã spem. & ad¬
uentũ głȩ magni đi. S mira ꝑfidorum

Expanded text:
perpetuo salveris, erigere. Tolle grabatum perpetuo salveris, erigere. Tolle grabatum tuum, id est, porta. Diligis proximum tuum? Patienter ejus infirma tolerando porta, qui te adhuc tentationum fasce depressum diu patienterque sustinuit. Alter, enim, alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi . Et sicut alibi dicitur: Supportantes invicem in charitate, solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis . Ambula autem; toto corde, tota anima, tota virtute Deum dilige, et ut ad ejus visionem pertingere merearis, quotidianis bonorum operum passibus de virtute in virtutem progredere, nec fratrem quem sufferendo ducis onec ob fratris amorem, ab illo quaerendo cum quo manere desideras, intentionem recsalvari, surge, tolle grabatum tuum et ambula, id est, relinque peccata pristintui festines Redemptoris. Surge bona operando, porta grabatum diligendo proximum, et ambula exspectando beatam spem et adventum gloriae magni Dei . Sed o mira perfidorum
Abbreviated transcription (Latin):
locũ patere salutis. Erat aut̃ quidam
homo inquit ibi: triginta & octo annos
habens in infirmitate sua. homo iste
multoꝵs infirmitate detentus annoꝵ.
significat peccatorem quẽ libet enor¬
mi scelerũ magnitudine uł numero¬
sitate depressum: cuius significando
reatui. etiã modus tẽporis quo iste
languebat congruit. Ham dus ꝯequa¬
draginta annos habehat in infirmi¬
tate. Quadragenarius aut̃ numerus
qui denario quat᷑ ducto conficuir.
pfectione rectȩ conu̾sationis solet in scͥptu¬
ris accipi: quia quisq ꝑfectȩ conu̾sationis
oꝑa egerit. legis ꝓfecto decalogũ ꝑ qua¬
tuor sc̃i eugłii libros implet. A qua ni¬
mirũ ꝑfectione duo minus habet: qui
a dĩ & ꝓximi dilectione quã legis parit̃
& eugłii scͥptura comindat. uacuus inice¬
dit. Qd̃ etiam mystice dñs sanans infir
uitioꝵ torporem in quib dui languebas
excute: & ad exercitiũ uͥtutum quib

Expanded text:
patere locum salutis. Erat autem quidam patere locum salutis. Erat autem quidam homo ibi, inquit, triginta et octo annos habens in infirmitate sua. Homo iste multorum infirmitate detentus annorum significat peccatorem quemlibet enormi scelerum magnitudine vel numerositate depressum, cujus significando reatui etiam modus temporis quo iste languebat congruit. Nam duodequadraginta annos habebat in infirmitate. Quadragenarius autem numerus qui denario quater ducto conficitur pro perfectione rectae conversationis solet in Scripturis accipi; quia quisquis perfectae conversationis opera egerit, legis profecto decalogum per quatuor S. Evangelii libros implet: a qua nimirum perfectione duo minus habet, qui a Dei et proximi dilectione, quam legis pariter et Evangelii scriptura commendat, vacuus inceditvitiorum torporem, in quibus diu languebas, excute, et ad exercitium virtutum, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ante apło: quia quicũq baptizati
sumus in xp̃o iħu. in morte ipsius bapti
ꝑbaptismũ in mortẽ: ut quo mͦ surre¬
x it xp̃s a mortuis ꝑ głam patris: ita
& nos nouitate uitȩ ambulemus. Bene
aut̃ dicit᷑. quia qui pͥmus descendisset
post motũ aquȩ samis fiebat a quocũq
languore detineret᷑: quia unus dñs.
una fides. uinũ baptisma. unus deus.
Et qui in unitate catholica xp̃i myste¬
riis imbuit᷑. sanus fit a quocũq pec¬
catoꝵ latiguore detineat᷑: quisq aut̃
ab unitate discrepat. salutẽ que ab u¬
no est consequi non ualet. Hȩc de pͥmo
eugłicȩ lectionis miraculo qđ dñs de¬
dit locuti: nunc de scđo qđ ipse dede¬
rit. frat̾nitati ur̃ȩ loquam᷑. In quo
etiã ipso unus cõmendat᷑ sanatus: ñ
quia om̃ipotentis pietas saluatoris
om̃s quos ibi lãguentes inuenit sana¬
re nequiuerit: sed ut doceret preter
unitatẽ catholicȩ fidi nullum cuilibet

Expanded text:
stante Apostolo: Quia quicunque baptizati stante Apostolo: Quia quicunque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte baptismum in mortem, ut quomodo surrexit Christus a mortuis per gloriam patris, ita et nos in novitate vitae ambulemus . Bene autem dicitur quia qui primus descendisset post motum aquae sanus fiebat a quocunque languore detineretur, quia unus Dominus, una fides, unum baptisma, unus Deus: et qui in unitate catholica Christi mysteriis imbuitur sanus fit a quocunque peccatorum languore detineatur: quisquis autem ab unitate discrepat, salutem quae ab uno est, consequi non valet. Haec de primo evangelicae lectionis miraculo quod Dominus dedit locuti, nunc de secundo quod ipse dederit fraternitati vestrae loquamur: in quo etiam ipso unus commendatur sanatus, non quia omnipotentis pietas Salvatoris omnes quos ibi languentes invenit sanare nequiverit, sed ut doceret praeter unitatem catholicae fidei nullum cuilibet
Abbreviated transcription (Latin):
id est pat̾nȩ uoluntatis nuntius in
popłm iudeoꝵ. & mouit peccatores
factis ac doctrina sua: ut occideret᷑
ipse qui sua morte corporali. non solum
spũaliter languentes sanare: sed &
mortuos uiuificare sufficeret. Motus
Et quia ꝑeande passionẽ redẽpti sus
credentes a maledicto legis: quasi
descendentes in aquã piscinȩ turbatã
sanabant᷑: qui eatenus lacuerant in
porticibus egroti. Legis siquidẽ litte¬
ra quȩ nescientes qͥd agendũ. quid
uitandũ esset edocuit. nec tam̃ edoctos
ut sua decreta cõpletent᷑ adiuuit:
quasi eductos de sedib ignorantiȩ pͥo¬
ris. in porticibus suis continebat. nec
sanabat languidos. Gr̃a aut̃ eugłii
nis sanat om̃s languores iniquitatũ
nr̃arum. a quib in lege moysi non
potu mus iustificari. quasi eiectos de
porticibus legis egrotos. in aquã pisci¬
nȩ turbida ut sanari possint ĩmittit:
quia a hȩccatis quȩ lex ostenderat.
ꝑaquã baptismatis ⁊um abluit te¬

Expanded text:
id est, paternae voluntatis nuntius, in id est, paternae voluntatis nuntius, in populum Judaeorum, et movit peccatores factis ac doctrina sua, ut occideretur ipse, qui sua morte corporali non solum spiritaliter languentes sanare, sed et mortuos vivificare sufficeret. Motus et quia per eamdem passionem redempti sunt credentes a maledicto legis, quasi descendentes in aquam piscinae turbatam sanabantur, qui eatenus jacebant in porticibus aegroti. Legis siquidem littera, quae nescientes quid agendum, quid vitandum esset, docuit; nec tamen edoctos, ut sua decreta complerentur, adjuvit, quasi eductos de sedibus ignorantiae prioris, in porticibus suis continebat, nec sanabat languidos: gratia autem Evannis sanat omnes languores iniquitatum nostrarum, a quibus in lege Moysi non potuimus justificari, quasi electos de porticibus legis aegrotos in aquam piscinae turbidam, ut sanari possint, immittit, quia a peccatis quae lex ostenderat per aquam baptismatis abluit, te