comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ipsa epła doceat. nichil mutatũ ẽẽ
de sensu. nec res additas. nec aliquod dog¬
ma confictum: faciunt ne intelligendo ut
nichil intelligant: ⁊ dũ alienãm inperi¬
tiam uolunt redarguere. suã ꝓdunt.
Ego enĩ non solũ fatẽor. s libera uoce ꝓfi¬
teor me in int̾pretatione grecoꝵ. absq
scripturis sc̃is ubi ⁊ u̾boꝵ ordo mysteri¬
um est. non uerbũ e uerbo. s sensũ expͥ¬
mere de sensu. habeo q huiꝰ rei magistro
tulliũ. qui pytagora platonis. ⁊ econo¬
micum xenofontis. ⁊ eschini. ⁊ demoste¬
nis duas contra se orationes pulcherri¬
mas transtulit. Quanta in illis p̾ter¬
miserit. quanta ad diderit. quanta mu
temporis dicere. Sufficit michi ipsius
translatoris auctoritas: qui ita in ꝓlo
qui dem : ñ necessariũ. Conuerti enĩ ex atq¬
cis duoꝵ eloquentissimoꝵ nobilissimas
orationes int̾ seq contrarias eschini.¬
& demostenis. nec conuerti ut int̾pres sed

Expanded text:
cum ipsa epistula doceat nihil mutatum esse cum ipsa epistula doceat nihil mutatum esse de sensu nec res additas nec aliquod dogma confictum, faciunt ne intellegendo, ut nihil intellegant, et, dum alienam inperitiam uolunt coarguere, suam produnt. ego enim non solum fateor, sed libera uoce profiteor me in interpretatione Graecorum absque scripturis sanctis, ubi et uerborum ordo mysterium est, non uerbum e uerbo, sed sensum exprimere de sensu. habeoque huius rei magistrum Tullium, qui Protagoram Platonis et Oeconomicum Xenofontis et Aeschini et Demosthenis duas contra se orationes pulcherrimas transtulit. quanta. in illis praetermiserit, quanta addiderit, quanta muttemporis dicere. sufficit mihi ipsa translatoris auctoritas, qui ita in prolquidem ipsi non necessarium. conuerti enim ex Atticis duorum eloquentissimorum nobilissimas orationes inter seque contrarias, AeschinietDemosthenis, necconuertiutinterpres, sed
Abbreviated transcription (Latin):
latoq quod feceris me falsariũ uoces. cũ.
multo peuis crim̾ accusando. in te confi¬
tearis qũa in me arguis. Alius te hereti¬
cum. alius insimulat dogmatũ ꝑuersorẽ:
taces ipse. respondere non audes.: interp̃¬
tem laceras. de syllabis calũpniaris. ⁊ to¬
tum defensionẽ cui putas. si tacenti
detrahas. Finge in transferendo. uel erras¬
se. uel int̾misisse me aliquid quippiam.¬
Hic totus tui negotu cardo uersatur: hȩc
tua est defensio. Num uurio tu ñ es he¬
reticus. si ego malus int̾pretes sim:
Nec hoc dico quod te hereticũ noue¬
rimꝰ sciat ille qui accusauit. no¬
uerit ille qui scripsit : s quod stultis¬
simum sit accusatõ ab alio. aliũ crimi¬
nari. ⁊ confosso undiq corpore. de dor¬
mientis uulnere solaciũ querere. Hac¬
tenus sic locutꝰ sum. quasi aliquid de
epła cõmutaueri: ⁊ simplex translatio
possit errore habere ñ crim̃. Nunc uero

Expanded text:
latoque, quod feceris, me falsarium uoces, cum latoque, quod feceris, me falsarium uoces, cum multo peius crimen accusando in te confitearis, quam in me arguis? alius te hereticum, alius insimulat dogmatum peruersorum: taces,. ipsi respondere non audes, interpretem laceras, de syllabis calumniaris et totam defensionem tui putas, si tacenti detrahas. finge in transferendo uel errasse uel intermisisse me quippiamhic totus tui negotii cardo uersatur, haec tua est defensio —: num idcirco tu non es hereticus, si ego malus interpres sim? nec hoc dico, quo te hereticum nouerim — sciat ille, qui accusauit, nouerit ille, qui scripsit — sed quo stultissimum sit accusatum ab alio alium criminari et confosso undique corpore de dormientis uulnere solacium quaerere. Hactenus sic locutus sum, quasi aliquid de epistula commutarim etv simplex translatio possit errorem habere, non crimen. nunc uero,
Abbreviated transcription (Latin):
aduersario cõprobaret. Quod leges publi¬
cȩ. quod hostes tuent᷑. quod inter bella
⁊ gladios sc̃m ẽ: hoc nobis int̾ monachos
& sacerdotes xp̃i intutũ fuit: Et audet
quidam ex eis adducto suꝑcilio ⁊ concre¬
pantib digitis eructuare̾ ⁊ dicere. Qd
enim: Si redemit si sollicitauit: fecit qd̾
sibi ꝓfuit. Mira sceleris defensio: quasi
non ⁊ latrones ⁊ fures ac pyratȩ faciant
quod sibi ꝓdest. Certe annas ⁊ cayphas se¬
ducentes infelicem uidam: fecerunt quod
sibi utile ex istimabasUolo in cartulis me¬
is quaslibet ineptias scribere. commen¬
tari de scripturis. remordere ledentes.
digerere stomacħu. in locis me exercere
communib: ⁊ quasi limatas ad pug¬
nandum sagitas reponere.Quam dix
ñ ꝓfero cogitata. maledicta ñ crimina
sunt: umo necmaledicta quidem que
aures publice nesciant. Tu corrũpas ser¬
uulos. sollicites clientes. ⁊ ut in fabuliᷤ
legimus auro ad danaen penetres. dissimo¬

Expanded text:
aduersario conprobaret. quod leges publiaduersario conprobaret. quod leges publicae, quod hostes tuentur, quod inter bella et gladios sanctum est, hoc nobis inter monachos et sacerdotes Christi intutum fuit. et audet quidam ex eis adducto supercilio et concrepantibus digitis eructare et dicere: \'quid enim, si redemit, si sollicitauit? fecit, quod sibi profuit\'. mira sceleris defensio! quasi non et latrones et fures ac piratae faciant, quod sibi prodest. certe Annas et Caiphas seducentes infelicem ludam fecerunt, quod sibi utile existimabant. Uolo in chartulis meis quaslibet ineptias scribere, commentari de scripturis, remordere laedentes, digerere stomachum, in locis me exercere communibus et quasi limitas ad pugnandum sagittas reponere: quamdiu non profero cogitata, et maledicta non crimina sunt, immo ne maledicta quidem, quae aures publicae nesciunt. tu corrumpas seruulos, sollicites clientes et, ut in fabulis legimus, auro ad Danaen penetres dissimu
Abbreviated transcription (Latin):
erit: si nec parietib quidem ⁊ scriniis no¬
stra possumꝰ secreta celare Si ante tribu¬
nalia uidicũ hoc uobis crim̃ impingerẽ
reos legibus subuigarẽ. etiã que ꝑ utilita¬
te fisci. noxis delatorib penas statuuis:
⁊ cum suscipiant ꝓditionem. dampnant
ꝓditorem. Luchrum uidelicet placet: uo¬
luntas displicet. Dudũ esichiũ uirũ con¬
sularem contra que patriarcha gamali¬
hel grauissimas exertuit inimicitias. thȩ¬
odosius princeps capite dãpnauit: quod
sollicitato notario cartas illiꝰ inuasisset.
Legimꝰ in ueterib hystoriis ludi magistr̃õ
qui faliscoꝵ libros ꝓdiderat. uinctũ pu¬
eris traditum. ⁊ ad eos quos ꝓdebat
remissum: nec sceleratõ populõ
romanũ susce Episse uictoriã. Pyr¬
rum epyrotarũ regem. cũ in castris ex uul¬
nere curaretur. medici sui ꝓditione int̾¬
fici nefas duxit fabriciꝰ: quin potiꝰ uin¬
ctum remisit ad dñm: ut scelus nec us

Expanded text:
erit, si nec parietibus quidem et scriniis noerit, si nec parietibus quidem et scriniis nostra possumus secreta celare? si ante tribunalia iudicum hoc uobis crimen inpingerem, reos legibus subiugarem, quae etiam pro utilitate fisci delatoribus poenam statuunt et, cum suscipiant proditionem, damnant proditorem. lucrum uidelicet placet, uoluntas displicet. dudum Hesychium, uirum consularem, contra quem patriarcha Gamalihel grauissimas exercuit inimicitias, Theodosius princeps capite damnauit, quod sollicitato notario chartas illius inuasisset. legimus in ueteribus historiis ludi magistrum, qui Faliscorum liberos prodiderat, uinctum pueris traditum et ad eos, quos prodebat, remissum nec sceleratam populum Romanum suscepisse uictoriam. Pyrrum, Epirotarum regem, cum in castris ex uulnere curaretur, medici sui proditione interfici nefas duxit Fabricius, quin potius uinctum remisit ad dominum, ut scelus nec in
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo mutuo ut domi haberet exemplas:
nec facile in uulgus ꝓderet. Res ita an¬
no ⁊ sexm̃sib transut: donec supradic¬
ta int̾pretatio de scriniis eius nouo presti¬
gio iherosolimã cõmigrauit. Nam quid̾a
pseudo monachus. uel accepta pecunia ut
ꝑspuue intelligi datur. uel gratuita ma-¬
licia ut incassum corruptor nititur ꝑsu¬
adere. compilatis cartis eius ⁊ sũptibus.
uidas factus ÷ ꝓditor̾. dedit q aduersa¬
riis latrandi contra me occasionẽ: ut in¬
ter imperitos concionent᷑ me falsarium:
me uerbũ non expressisse de uerbo. pro
honorabili dixisse karissimũ. ⁊ malig¬
na interpretatione quod nefas dictu sit.
hec ⁊ istus modi nugȩ: crimina mea st̃. Ac
primũ antequ̾ã de translatione responde¬
am. uolo int̾rogare eos qui maliciã pru.¬
dentiam uocant. Unde apud uos exemplar
epłȩ. Quis dedit: Qua fronte ꝓfertis: qd̾
scelere redemistis: Quid apuð hõies tutũ

Expanded text:
ab eo mutuo, ut domi haberet exemplar ab eo mutuo, ut domi haberet exemplar nec facile in uulgus proderet. res ita anno et sex mensibus transiit, donec supra dicta interpretatio de scriniis eius nouo praestrigio Hierosolymam conmigrauit. nam quidam pseudomonachus uel accepta pecunia, ut perspicue intellegi datur, uel gratuita malitia, ut incassum corruptor nititur persuadere, conpilatis chartis eius et sumptibus ludas factus est proditor deditque aduersariis latrandi contra me occasionem, ut inter inperitos contionentur me falsarium, me uerbum non expres sisse de uerbo, pro \'honorabili\' dixisse \'carissimum\' et maligna interpretatione — quod nefas dictu sit haec et istius modi nugae crimina mea sunt. Ac primum, antequam de translatione respondeam, uolo interrogare eos, qui malitiam prudentiam uocant: unde apud uos exemplar epistulae? quis dedit? qua fronte profertis, quod scelere redemistis? quid apud homines tutum
Abbreviated transcription (Latin):
hanc epłam misi. que te ⁊ ꝑte alios qui
nos amare dignantur rei ordinẽ doceat
Ante hoc ferme bienniũ miserat ioħi ep̃o
supradictꝰ papa epiphaniꝰ litteras. argũ¬
ens eũ in quibusdam dogmatib s post¬
ea clementer ad penitentiam ꝓuocans.
Harum exemplaria certatim palestine rapi¬
ebantur: uel ob auctoris meritũ: uel ob
elegantiã scriptionis. Erat in monasterio
io nr̃o uir. apud suos haut ignobilis: euse¬
ora uolitaret. ⁊ mirarent᷑ eam ꝓ doctrina
⁊ puritate sermonis docti parit̾ ⁊ in docti.
cepit a me obnixe petere. ut sibi eã in lati¬
num uerterẽ. ⁊ ꝓpt̾ intelligendi facilita¬
tem apertiꝰ explicarẽ. Greci enĩ eloquii.
penitus ignarus erat. Feci quod uoluit:
accito q notario rapt̃i celerit̾q dictaui.
ex latere in pagina breuit̾ ad notans. quẽ
intrinsecus sensũ singula capitła conti¬
nerent. Si quidem ⁊ hoc ut sibi soli face¬
rem. oppido flagitauerat. Postulauiq

Expanded text:
hanc epistulam misi, quae te et per te alios, qui hanc epistulam misi, quae te et per te alios, qui nos amare dignantur, rei ordinem doceat. Ante hoc ferme biennium miserat Iohanni episcopo supra dictus papa Epiphanius litteras arguens eum in quibusdam dogmatibus et postea clementer ad paenitentiam prouocans. harum exemplaria certatim Palaestinae rapiebantur uel ob auctoris meritum uel ob elegantiam scriptionis. erat in monasteriolo nostro uir apud suos haut ignobilis, Eusea per multorum ora uolitaret et mirarentur eam pro doctrina et puritate sermonis docti pariter et indocti, coepit a me obnixe petere, ut sibi eam in Latinum uerterem et propter intellegendi facilitatem apertius explicarem; Graeci enim eloquii penitus ignarus erat. feci, quod noluit; accito notario raptim celeriterque dictaui ex latere in pagina breuiter adnotans, quem intrinsecus sensum singula capita continerent — siquidem et hoc, ut sibi soli facerem, oppido flagitarat — postulauique
Abbreviated transcription (Latin):
presente agrippa rege de crimini¬
bus responsurus: qđ posset intel¬
ligese qui auditurus erat. securuᷤ de
causa uictoriȩ: stat̃i in principio gratu¬
latur dicens. De õib quib accusor a iu¬
deis o rex agrippa estimo me beatũ. cum
apud te sim hodie defendendus: qui p̃¬
cipue nosti cunctas quȩ uideis sunt
consuecudines ⁊ questiones. Legerat enĩ
illud ysaiȩ Beatus qui in aures loquit᷑
audientis: nouerat tantũ oratoris uer¬
ba ꝓficere. quantũ uidicis prydentia
cognouisset. Unde ⁊ ego beatũ me in hoc
dum taxat negocio iudico. quod apud
eruditas aures imperitȩ linguȩ respon¬
surus sũ. que obicit michi uel m̾daciũ
Tuł ignorantiã. si aut nesciui alienas lit¬
teras uere int̾pretari aut nolui: quoꝵ¬
alterũ error alterũ crim̃ ÷. Ac ne forsitas
accusator meus facilitate qua cuncta
loquitur. ⁊ impunitate qua sibi licere
omnia putat. me quoq apud uos argue¬
ret. ut papã epiphaniom criminatus :

Expanded text:
esente Agrippa rege de criminibus responsurus, quae posset intellegere, qui auditurus erat, securus de causae uictoria statim in principio gratulatur dicens: de omnibus, quibus accusor a Iudaeis, o rex Agrippa, aestimo me beatum, cum apud te sim hodie defendendus, quipraecipuenosticunctas, quaeinludaeis sunt, consuetudines et quaestiones. legerat enim illud Esaiae: beatus, qui in aures loquitur audientis, et nouerat tantum oratoris uerba proficere, quantum iudicis prudentia cognouisset. unde et ego beatum me in hoc dumtaxat negotio iudico, quod apud eruditas aures inperitae linguae responsurus sum, quae obicit mihi uel ignorantiam uel mendacium, si aut nesciui alienas litteras uere intalterum error, alterum crimen est. Ac ne forsitan accusator meus facilitloquitur, et inpunitate, qua sibi licere omnia putat, me quoque apud uos argueret, ut papam Epiphanium criminatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tum aliter transtulert̾. an danda
pocius uenia ut hõibus uixta sententiã
iacobi dicentis. multa pecca.mꝰ om̃s. et.
si quis in uerbo non peccat iste ꝑfectꝰ est
iuir: potest refrenare om̃e corpꝰ: Iuud uͦ
quod in eode eugłista scribitur. ⁊ ueni¬
ens habitauit in cuutate que d̾r naza¬
reth. ut impleret᷑ quod dictũ est ꝑ ꝓphe

Expanded text:
sacramentum, aliter transtulerunt, an danda sacramentum, aliter transtulerunt, an danda potius uenia ut hominibus iuxta sententiam Iacobi dicentis: multa peccamus omnes; et, si quis in uerbo non peccat, iste perfectus est uir, potens refrenare omne corpus? illud uero, quod in eodem euangelista scribitur: et ueniens habitauit in ciuitate, quae dicitur Nazaret
Abbreviated transcription (Latin):
tͦ uͭ ꝓ cant᷑o. Quod int̾pretati sunt
latini. ⁊ aspicient ad me ꝓ his quȩ illuse¬
runt siue insultauerunt. Discrepat
cordat. In matheo quoq legimꝰ dñm p̾¬
dicentem apłis fugam: ⁊ hoc̃ ipsũ ⁊ acha¬
riȩ testimonio confirmantẽ. Scriptũ ẽ
s ex propħȩ deũ patre rogantis. Percu¬
te pastorem: ⁊ disperg intur oues. In ħ¬
pħȩ uerba ad d̾i referre ꝑsona. Scribit
supradictus eugłista. ad angeli monitũ
tulisse ioseph paruulũ ⁊ matrẽ eiꝰ. ⁊ in¬
trasse egyptum. ibiq mansisse usq ad¬
obitũ herodis: ut impleretur quod dictũ
lium meum. hoc nr̃i codices ñ habent.: s
in osee ꝓpheta uixta hebraic̃a scribitor
ueritatem. Quia puer isrł ⁊ dilexi eum:¬
⁊ ex egypto uocaui filis meũ. Equo in eo¬
dem loco.lxx. transtulert᷑. Quia paruu¬
lus ẽ isrł ⁊ dilexi eũ: ⁊ ex egypto uoca¬
ui filios ei. Num oĩo repudiandi sunt
quia istũ locũ qui ad xp̃i maxime ꝑtinet

Expanded text:
 ἐνωρχήσαντο, quod interpretati sunt Latini: et aspicient ad me pro his, quae inluserunt siue insultaueruut. discrepat cordat. in Matheo quoque legimus dominum praedicantem apostolis fugam et hoc ipsum Zachariae testimonio confirmantem: scriptum esed ex prophete Deum patrem rogantis: “Percute pastorem, et dispergphetae uerba ad dei referre personam. scribit supra dictus euangelista ad angeli monitum tulisse Ioseph paruolum et matrem eius et intrasse Aegyptum ibiqobitum Herodis, ut impleretur quod dictum ocavi filium meum. » Hoc nostri codices non habent: sed in Osee juxta Hebraicam scribitur Veritatem: « Quia puer Israel eet ex Aegypto uocaui filium meum. pro quo in eodem loco Septuaginta transtulerunt: quia paruulus est Israhel, et dilexi eum et ex Aegypto uocaui filios eius. num omnino repudiandi sunt, qui istum locum, quia ad Christi maxime pertinet
Abbreviated transcription (Latin):
terpres. qui non solũ uerba. s ethimologi¬
as quoq uerboꝵ tranfferre conatus ẽ. ui
re ꝑicitur a nobis. Quis eni ꝓ frum̃to. ui¬
no ⁊ oleo possit uel legere. uel intelligere.
nos possumꝰ dicere fusione. pomationem
q ⁊ splendentiã. aut qr hebrei ñ solum

Expanded text:
terpres, qui non solum verba, sed etymologiterpres, qui non solum verba, sed etymologias quoque verborum transferre conatus est, jure projicitur a nobis. Quis enim pro frumento et vino et oleo, possit, vel legere, vel intelligere, nos possumus dicere « fusionem, pomationemque, » et « splendentiam. » Aut quia Hebraei non solum
Abbreviated transcription (Latin):
rum statum si celeritate dictantis aliqͣ
uerba dimiserim. Longum ẽ n̾c euoluere.
quanta .lxx. de suo ad diderint. quanta
dimiserint. que in exemplarib eccłiȩ
obelis asteriscisq distincta st̃. Illud eni
quod legimꝰ in ysaia beatus qui habet
semen in syon ⁊ domesticos in iherłm. so¬
lent hebrei deridere cũ audierint. NIecñ
⁊ in amos post descriptionem ftantia po
sensus rechoricus ⁊ declamatio tulliana.
S quid s ad autenticos libros in quib hȩc
non fuerunt a.scripta ⁊ cetera hissimi¬
lia: quȩ si ꝑferre nitam᷑ infinitis libriᷤᷤ
opus est. Porro quanta dimiserint. uel aste¬
rici ut diximꝰ testes st̃ uel nr̃a int̾preta¬
tio si a diligenti lectore transiationi ue¬
teri conferatur. Et tam̃ uire .lxx. editio ob¬
tinuit in eccłiis. uel qr prima est. ⁊ ante
xp̃i fertur aduentũ. uel qr ab apłis in qui¬
bus tñ ab hebreo ñ discrepant usurpata.
Aquila autem ꝓselitus ⁊ contentiosus in

Expanded text:
rum statum, si celeritate dictantis aliqua rum statum, si celeritate dictantis aliqua uerba dimiserim. Longum est nunc euoluere, quanta Septuaginta de suo addiderint, quanta dimiserint, quae in exemplaribus ecclesiae obelis asteriscisque distincta sunt. illud enim, quod legimus in Isaia: beatus, qui habet semen in Sion et domesticos in Hierusalem, solent Hebraei ridere, cum audierint, nec non et in Amos post descriptionem luxuriae: ssensus rhetoricus et declamatio Tulliana; sed quid faciemus ad authenticos libros, in quibus haec non feruntur adscripta et cetera his similia? quae si proferre nitamur, infinitis libris opus est. porro, quanta dimiserint, uel asterisci, ut dixi, testes sunt uel nostra interpretatio, si a diligenti lectore translationi ueteri conferatur: et tamen iure Septuaginta editio obtinuit in ecclesiis, uel quia prima est et ante Christi fertur aduentum uel quia ab apostolis, in quibus tamen ab Hebraico non discrepat, usurpata. Aquila autem, proselytus et cont
Abbreviated transcription (Latin):
tentoria. ab emor patre sichem. centũ ag¬
nis. ⁊ statuisse ibi altare. ⁊ inuocasse deũ
isrł. Abraham non emit specũ ab emor
patre sichem.s ab efron filio saar. nec se¬
pultus est in sichem. s in hebron. que
corrupte dicitur arboch. Duodecim autẽ
patriarchȩ non sunt sepulti in arboch
s in sichem: qui ager non e̾ emptꝰ ab abra¬
ham. s ab iacob. Differo solutionem istis
questunculȩ: ut obtrectatores mei que¬
rant ⁊ intelligant non uerba in scriptu¬
ris consideranda s sensũ. Uicesimi primi
psalmi uixta hebreos id ipsũ exordium
est: quod dñs est locutꝰ in cruce. Hely. hely.
lamasabactani. quod int̾pretatur deus
meus. deus meus quare me dereliquisti.
terposuerunt respice me. Ita en̾i uerter̃t.
Deus deus meus respice me quare me de¬
reliquisti. Respondebunt utiq. nichil
in sensu dampni ẽẽ si duo uerba sunt ad¬
dita. Audiant ⁊ a me non ꝑiclitari ȩccła¬

Expanded text:
tentoria, ab Emmor, patre Sychem, centum agtentoria, ab Emmor, patre Sychem, centum agnis et statuisse ibi altare et inuocasse deum Israhel. Abraham non emit specum ab Emmor, patre Sychem, sed ab Efron, filio Saar; nec sepultus est in Sychem, sed. in Chebron, quae corrupte dicitur Arboc. duodecim autem patriarchae non sunt sepulti in Arboc, sed in Sychem, qui ager non est emptus ab Abraham, sed a Iacob. differo solutionem et istius quaestiunculae, ut obtrectatores mei quaerant et intellegant non uerba in scripturis consideranda, sed sensum. uicesimi primi psalmi iuxta Hebraeos id ipsum exordium est, quod dominus est locutus in cruce: heli heli lama zabtani, quod interpretatur: deus, deus meus, quare me dereliquisti? terposuerint: \'respice me\'. ita enim uerterunt: deus, deus meus, respice me, quare me dereliquisti? respondebunt utique nihil in sensu damni esse, si duo uerba sunt addita. audiant et a me non periclitari ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
one ueterũ scripturarũ iensum quesi¬
se non uerba. nec magnopere de ordine
sermonib q curasse. cũ intellectui res
pateret. Lucas uir apłicus ⁊ eugłista
scribit stephanũ primũ xp̃i martyrẽ
in uidaica contione narrantẽ. In .lxxu.
animabus descendit iacob in egyptum
⁊ defunctus est ipse ⁊ patres eũs. nr̃i.
& transiati sunt in sichem. ⁊ positi st̃
in sepulchro quod emit abraham p̾cio
argenti. a filus emor. filii sichem. Hic
locus in genesi multo alit̾ inuenitur.
quod scilicet abraham emerit ab efron
hecheo filio saar uixta hebron quadrin¬
gentis didragmnis argenti speluncã du-¬
plicem. ⁊ agrũ circa eã. sepelieritq in
ea saram uxorẽ suã. Atq in eodem libͦ
postea legimꝰ reuertentẽ de mesopotamia
iacob cum uxorib ⁊ filiis siuis. posuisse
tabernaculũ ante salem urbem sicy¬
morum que est in t̾ra chanaan. ⁊ habitas¬
se ibi ⁊ emisse parte agri in quo habebat

Expanded text:
one ueterum scripturarum sensum quaesisone ueterum scripturarum sensum quaesisse, non uerba, nec magnopere de ordinatione sermonibusque curasse, cum intellectui res paterent.\' Lucas, uir apostolicus et euangelista, scribit Stephanum, primum Christi martyrem, in Iudaica contentione narrantem: in septuaginta quinque animabus descendit Iacob in Aegyptum et defunctus est ipse etpatresnostri et translati sunt in Sychem; et positi sunt in sepulchro, quod emit Abraham pretio argenti a filiis Emmor, filii Sychem. hic locua in Genesi multo aliter inuenitur, quod scilicet Abraham emerit ab Efron Chetheo, filio Saar, iuxta Chebron quadringentis didragmis argenti speluncam duplicem et agrum circa eam sepelieritque in ea Sarram, uxorem suam. atque in eodem libro postea legimus reuertentem de Mesopotamia Iacob cum uxoribus et filiis suis posuisse tabernaculum ante Salem, urbem Sicimorum, quae est in terra Chanaan, et habitasse ibi et emisse partem agri, in quo habebat
Abbreviated transcription (Latin):
non uidit. nec auris audiuit nec audiuit¬
nec in cor hõis ascendit. quȩ p̾parauit
deus diligentib se. Solent in isto loco apo¬
criphoꝵ quidam deliram̃ta sectari ⁊ dice¬
re. quod de apocalipsi heliȩ testimoniom
sumptum sit: cum in ysaia uixta hebra¬
cum ita legatur. A scło non audierunt
neq aurib ꝑceperunt: oculus ñ uidit
non auduumꝰ. neq oculi nr̃i uidert̃ deũ ab¬
sq te: ⁊ opera tua uera. ⁊ facies expectas
dem sensũ alus sermonib indicauit. In
epła ad romanos idem beatꝰ apłs exempło
de ysaia ꝓpħa sumens. ecce inquit poña
in syon lapidem offensionis ⁊ petr̃ã scan¬
dali. Discordat a translatione ueteri:
nt̾n cũ hebraica ueritate concordat. In
pidi offensionis occurreretis. neq ut
petrȩ ruinȩ: cũ apłs quoq petrus. he¬
breis pauloq consentiens. ita posuerit
Incredulis autem: lapis offensionis ⁊⁊ pe¬
tra scandali. Ex quib uniuersis ꝑspicu¬
um est. apłos ⁊ eugłistas. in int̾pretati¬

Expanded text:
non uidit nec auris audiuit nec in cor hominis ascenderunt, quae praeparauit deus diligentibus s e. solent in hoc loco apocryphorum quidam deliramenta sectari et dicere, quod de Apocalypsi Heliae testimonium sumptum sit, cum in Isaia iuxta Hebraicum ita legatur: a saeculo non audierunt neque auribus perceperunt. oculus non uiditnon audiuimus neque oculi nostri uiderunt deum absque te et opera tua uera et facies expectantdem sensum aliis sermonibus indicauit. in epistula ad Komanos idem beatus apostolus exemplum de Isaia propheta sumens: ecce, inquit, ponam in Sion lapidem offensionis et petram scandali. discordat a translatione ueteri et tamen cum Hebraica ueritate concordat. in pidi offensionis occurretis neque ut petrae ruinae, cum apostolus quoque Petrus Hebraeis Pauloque consentiens ita posuerit: incredulis autem lapis offensionis et petra scandali. ex quibus uniuersis perspicuum est apostolos et euangelistas in interpretati
Abbreviated transcription (Latin):
modicus es ut sis in milib uida: in hebreo
paruulus es in milib uida. Sensusq con¬
trarius ẽ. lxx. sibi in hoc dũ. taxat loco
hebraico concordante. Eugłista enĩ dixit
quod ñ sit paruulus in ducib uida. cũ
apłi. Elegit infirma mundi d̾s: ut con¬
fundat fortia. Porro quod sequitur qui
esse ꝑspicuũ est. Hec repeto non ut eugłi¬
stas arguã falsitatis: hoc quippe impio¬
rum est. celsi. porphyrii.uiliani: s ut re¬
prehensores meos arguã imperitie: ⁊ im-¬
petrem ab eis ueniam. ut concedant mici
in simplici epła quod in scripturis scĩs
uelint nolint apłis concessuri fc̃. M ar¬
chus discipulus petͥ: ita sus ordit᷑ eugłi¬
um. Principiũ eugłii iħu xp̃i: sicut scrip¬
tum est in ysaia ꝓpħa. Ecce muto angłm

Expanded text:
\'modicus es, ut sis in milibus Iuda\', in Hebraeo \'paruulus es in milibus Iuda\' sensusque contrarius Septuaginta sibi in hoc dumtaxat loco et Hebraico concordante. euangelista enim dixit, quod non sit paruulus in ducibus luda, cum apostoli: elegit infirma mundi deus, ut confundat fortia\'. porro, quod sequitur: qui esse perspicuum est. Haec replico, non ut euangelistas arguam falsitatis — hoc quippe impiorum est, Celsi, Porphyrii, Iuliani —, sed ut reprehensores meos arguam inperitiae et inpetrem ab eis ueniam, ut concedant mihi in simplici epistula, quod in scripturis sanctis, uelint nolint, apostolis concessuri sunt. Marcus, discipulus Petri, ita suum orditur euangelium: principium euangelii Iesu Christi, sicut scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
am tuam: uox clamantis in deserto pa
de malachia uidelicet ⁊ ysaia. Nam pͥ¬
mum quod dicitur. ecce mitto angelum
meum qui ante faciẽ tuã qui p̾parabit
uiam tuã: in malachia in fine positũ
est. Sequens autẽ quod infertur. uox cla¬
mantis in deserto. ⁊ cet̾a: in ysaia legi¬
mus. Et quomodo marcͥus statim in p̃m̃
cipio uoluminis sui posuit. sic̃ scriptõ
est in ysaia ꝓpheta. ecce mitto angelum
meũ. quod non scribitur in ysaia ut
diximꝰ. s in malachia nouissimo .xui. ꝓ
cabor. Idem marchũs inducit ad phariseos
saluatorem loquentẽ. Nunqũa legistis
quid fecerit dauid q̃n necessitatẽ habuit¬
⁊ esuriuit ipse ⁊ socu eiꝰ: quomͦ ingressus
est domũ dei sub abiathar pontifice et
panes ꝓpositionis comedit. quib non li¬
cebat uesci nisi sacerdotib. Legamꝰ sa¬
muhelem siue ut cõmuni habetur ti¬
tulo regnoꝵ lbros: ibiq re periemꝰ nos
abiathar scriptũ esse. s abimelech pon¬

Expanded text:
amantis in deserto: pade Malachia uidelicet et Isaia. nam primum, quod dicitur: ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit uiam tuam, in Malachiae fine positum est; sequens autem, quod infertur: uox clamantis in deserto et cetera, in Isaia legimus. et qcipio voluminis sui posuit, « sicut scriptum est in Isaia Propheta: Ecce ego mitto Angelum meum » , quod non scribitur in Isaia, ut diximus: sed in Malachia novissimo duodecimcabor Idem Marcus inducit ad Pharisaeos saluatoremloquentem: numquam legistis, quid fecerit Dauid, quando necessitatem habuit et esuriuitipse et socii eius, quomodo ingressus est domum dei sub Abiathar pontifice et panes propositionis comedit, quibus non licebat uesci nisisolis sacerdotibus? legamus Samuhelem — siue, ut in communi habetur titulo, Regnorum libros — ibique repperiemus non \'Abiathar\' scriptum esse, sed \'Achimelech\' pon
Abbreviated transcription (Latin):
preciati que appreciauerunt a filiis isrł.
⁊ dederunt eos in agrũ figuli. sicut con¬
stituit michi dñs. Hoc in iheremia peni¬
tus non inuenitur. s in zacharia. aliis
multo uerbis. ac toto ordine discrepante.
Uulgata quippe editio. ita se ħt. Et dicam
ad eos. Si bonũ ÷ cora uobis. date merce¬
dem michi: aut si ñ. renuite. Et appende¬
runt me&cedem meã .xxx. argenteos. Di¬
xitq dñs ad me. Pone illos in conflatorio.
⁊ considera si ꝓbatũ sit. sicut ꝓbatꝰ sum
ab eis. Et tuli triginta argenteos: et
misi eos in domo dñi in conflatoriũ. Qn¬
tum distet ab eugłistȩ testimonio.lxx.
translatio: ꝑ spicuo ÷. S ⁊ in hebreo cũ
sensus dem sit: uerba prepostera sunt
⁊ pene diuersa.⁊ dixi inquit ad eos. Si bo
num ÷ in oculis ur̃is. afferte mercedem
meam: & si non. quiescite. & appendert
mercedem meã triginta argenteos. & di¬
xit dñs ad me. Proice ulud ad statuariũ.

Expanded text:
pretiauerunt a filiis Israhel, et dederunt eos in agrum figuli, sicut constituit mihi dominus. hoc in Hieremia penitus non inuenitur, sed in Zacharia aliis multo uerbis ac toto ordine discrepante; uulgata quippe editio ita se habet: et dicam ad eos: si bonum est coram uobis, date mercedem mihi aut rennuite. et adpenderunt mercedem meam triginta argenteos. dixitque dominus ad me: pone illos in conflatorio et considera, si probatum sit, sicut probatus sum ab eis. et tuli triginta argenteos et misi eos in domo domini in conflatorio. quantum distet ab euangelistae testimonio Septuaginta translatio, perspicuum est. sed et in Hebraeo, cum sensus idem sit, uerba praepostera sunt et paene diuersa: et dixi, inquit, ad num est in oculis vestris, afferte mercedem meam; si non, quiescite. Et appenderunt mercedem meam XXX argenteos. Et dixit Dominus ad me: Projice illud ad stat
Abbreviated transcription (Latin):
transtulerunt. ecce uirgo in utero accipi¬
et ⁊ pariet filiũ: ⁊ uocabitis nom̃ eiꝰ em¬
manu̾el. Si uerba calũpniant᷑. utiq nos
est ipsum habebit ⁊ accipiet: nec uocabuis.
⁊ uocabitis. Porro in hebreo ita scriptum
legimꝰ. Ecce uirgo concipiet. ⁊ pariet fili¬
um: ⁊ uocabit nom̃ eiꝰ emmanhel. Non
achar qui arguebatur infidelitatis: non
uidei qui erant dñm necaturi: s uoca¬
bit inquit ipsa quȩ concipiet: ipsa uir¬
go que pariet. In eodem euglista legimos
herodem ad aduentũ magoꝵ fuisse tur¬
batum. scribis q ⁊ sacerdotib congrega¬
tis sciscitatum ab eis ubi xp̃c nasceretur:.
illosq respondisse in bethleem uidȩ. Sic enĩ
scriptũ est in ꝓphetͣis. Et tu bethleem t̾ra¬
populũ meũ isrł. Hoc exemplum in uul¬
gata editione sic fert᷑. & tu bethleem do
raberis. si hebraicũ iudeas. in quo ita scrip¬
tum est. Et tu bethleem effrata: paruus es
in milib uida. Ex te mͥ egredietur. qͥ sit

Expanded text:
transtulerunt: ecce uirgo in utero accipiet et pariet filium et uocabitis nomen eius Emmanuhel. si uerba calumniantur, utique non est ipsud \'habebit\' et \'accipiet\' nec \'uocabunt\' et \'uocabitis\'. porro in Hebraeo ita scriptum legimus: ecce uirgo concipiet et pariet filium et uocabit nomen eius Emmanuhel. non Achaz, qui arguebatur infidelitatis, non Iudaei, qui erant dominum negaturi, sed uocabit, inquit, ipsa, quae concipiet, ipsa uirgo, quae pariet. in eodem euangelista legimus Herodem aduentu magorum fuisse turbatum scribisque et sacerdotibus congregatis sciscitatum ab eis, ubi Christus nasceretur, illosque respondisse: in Bethlem Iudae; sic enim scriptum est in prophetpopulum meum Israhel. hoc exemplum in uulgata editione sic fertur: et tu, Bethlem, doraberis, si Hebraicum uideas, in quo scriptum est: et tu, Bethlem Effratha, paruulus es in milibus Iuda; ex te mihi egredietur, qui sit
Abbreviated transcription (Latin):
exiet uirga de radice iesse. ⁊ flos de radi¬
ce eius conscendet: in hebreo iuxta linguȩ ei
ydioma ita scriptỹ est. Exiet uirga dẽ
radice iesse: ⁊ nazareus de radice eiꝰ cre¬
bum transferre ꝓ uerbo: Sacrileguim
est uel celasse uel ignorasse mysteriom.
Transeamꝰ ad cetera. Neq enĩ epłȩ breui¬
tas patitur duitiꝰ in singulis immora¬
ri. Idem matheus loquitor. hoc autem
totum factũ est: ut impleretur quod

Expanded text:
Exiet virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet » : in Hebrἰδίωμα ita scriptum est: exiet uirga de radice Iesse et Nazareus de radice eius crebum transferre pro uerbo, sacrilegium est uel celasse uel ignorasse mysterium. Transeamus ad cetera — neque enim epistulae breuitas patitur diutius in singulis morari —: idem Matheus loquitur: hoc autem totum factum est, ut conpleretur, a
Abbreviated transcription (Latin):
ad statuariũ in domo dñi. Accusent
apłm falsitatis. quod nec cũ hebraico. nec
cum lxx. congruat transiatorib: ⁊ quod
his maiꝰ est erret in nõie. Pz acharia quip¬
pe:iheremiam posuit. S absit hoc de pe¬
dissequo dicere xp̃i cui curȩ fuit ñ uer¬
ba ⁊ syllabas aucupari: s sententias do¬
gmatum ponere. Ueniamꝰ ad aliud eiuisdẽ
⁊ achariȩ testimoniũ: quod idħes eugłi¬
sta sumit iuxta hebraic̃a ueritatẽ. Uide¬
bunt in quẽ cõpunxert᷑. Pro quou.lxx.¬

Expanded text:
ad statuarium. accusent apost. olum falsitatis, quod nec cum Hebraico nec cum septuaginta congruat translatoribus et, quod his maius est, erret in nomine — pro Zacharia quippe Hieremiam posuit - ; sed absit hoc de pedisequo Christi dicere, cui curae fuit non uerba et syllabas aucupari, sed sententias dogmatum ponere. ueniamus ad aliud eiusdem Zachariae testimonium, quod Iohannes euangelista sumpsit iuxta Hebraicam ueritatem: uidebunt, in quem conpunxerunt, pro quo
Abbreviated transcription (Latin):
cum iacob tecta syon. canere in domati¬
bus. quod in cubiculis cognouisses. Ac¬
cingere queso te: accingere. Nichil si¬
ne magno uita labore dedit mortalib un¬
quam. Nobilem te eccłia habeat: ut priꝰ
senatus habuit. Prepara tͥ duucias quaᷤ
cotidie eroges. ⁊ nunquã deficiant. dum
uiget etas. dũ ad huc canis spargitur ca¬
put.antequa subeant morbi tristisq
senectus. ⁊ labor & dure rapiat incle¬
mentia mortis. Nichil in te medioere
contentꝰ sũ. Totũ sũmũ: totũ ꝑfectõ
desidero. Scm uigi. lantiu pb̃rm qua aui¬
ditate susceperim: melius ẽ ut ipsius u̾
bis quã meis discas litteris. Qui cur t̃ã
cito a nobis ꝓfectꝰ sit. ⁊ nos reliquerit.
ñ posũ dicere: ne ledere quẽpiã uidear.
Tamen quasi p̾tereuntẽ ⁊ festinantem
paululum tenui: ⁊ gustũ ei nr̃e amici¬
tiȩ dedi: ut ꝑ eũ discas quod in nobis ñ¬

Expanded text:
cura Ioab tecta Sion canere in domaticura Ioab tecta Sion canere in domatibus, quod in cubiculis cognouisses. accingere, quaeso te, accingere. nil sine magno uita labore dedit mortalibus. nobilem te ecclesia habeat, ut prius senatus habuit. praepara tibi diuitias, quas cotidie eroges et numquam deficiant, dum uiget aetas, dum adhuc canis spargitur caput, antequam \'subeant morbi tristisque senectus et labor et durae rapiat inclementia mortis.\' nihil in te mediocre contentus sum: totum summum, totum perfectum desidero. sanctum Uigilantium presbyterum qua auiditate srbis, quam meis discas litteris: qui cur tam cito a nobis profectus sit, et nos reliquerit, non possum dicere, ne laedere quempiam videar. Tamen quasi praetereuntem et festinantem paululum retinui, et gustum ei nostrae amicitiae dedi, ut per eum discas, qu
Abbreviated transcription (Latin):
firmare potuisset. qu̾a facile aliena de¬
struxit. Arnonius inequalis ⁊ niminus
est: ⁊ absq operis sui particione confo¬
sus. Sanctꝰ hylariꝰ gallicano coturno
attollitur: ⁊ cũ greciȩ florib adornet᷑:
longis int̾dum periodiꝰ inuoluit᷑: ⁊ a
lectione simplicior̃ frm ꝓcul ẽ. Taceo
de ceteris uel defunctis uel etiã adhuc
uiuentib. suꝑ quib in utr̃aq partem
post nos alii uidicabunt. ad te ipsũ ue¬
cum inquam meũ antequa notũ. et p̃¬
cabor ne assentationẽ in necessitudi¬
nem suspiceris. Quin potiꝰ uel errare
cum adulatione decipere. Magnũ
habes ingeniũ ⁊ infinitã sermonis su¬
pellectilem. ⁊ facile loqueris ⁊ pure
facilitasq ipsa & puritas. mixta pru¬
dentiȩ est. Capite quippe sano: oms
sensus iuigent. huic prudente ⁊ elo¬
quentiȩ si accederet uel studiũ uel in¬
telligentia scripturarũ: uiderem te
breiũ arcem tenere nr̃oꝵ: ⁊ ascendentẽ

Expanded text:
firmare potuisset, quam facile aliena defirmare potuisset, quam facile aliena destruxit! Arnobius inaequalis et nimius est et absque operis sui partitione confusus. sanctus Hilarius Gallicano coturno adtollitur et, cum Graeciae floribus adornetur, longis interdum periodis inuoluitur et a lectione simpliciorum fratrum procul est. taceo de ceteris uel defunctis uel adhuc uiuentibus, super quibus in utramque partem post nos alii indicabunt. Ad te ipsum uecum, inquam, meum, antequam notum; et precabor, ne assentationem in necessitudine al. necessitudinem  suspiceris: quin potius vel errarecum adulatione decipere. Magnum habes ingenium, infinitam sermonis supellectilem: et facile loqueris et pure, facilitasque ipsa et puritas mixta prudentiae est. capite quippe sano omnes sensus uigent. huic prudentiae et eloquentiae si accederet uel studium uel intellegentia scripturarum, uiderem te breui arcem tenere nostrorum et ascendentem
Abbreviated transcription (Latin):
stis ⁊ in apłis positũ ẽ. Torbis saluator
in parabolis loquebatur: ⁊ contestans
mysticũ esse quod dicebatur aiebat.
Qui habet audiendi: audiat. Nisi aperta
fuerint uniuersa quȩ scripta st̃. ab eo qͥ
habet clauem dauid. qui aperit ⁊ nemo
claudit. claudit ⁊ nemo aperit: nullo
alio reserante pandentur.Si haberes
hoc fundam̃tũ: inmo si quasi extrema
manus in tuo opere duceretur: nichil
pulcrius. nichu doctiꝰ nichilq latiniꝰ
tius haberemꝰ uoluminib. Tertullianꝰ
creber ẽ in sententiis: s difficilis in loq̃n¬
do. Beatus cyprianꝰ instar fontis puris¬
simi. dulcis incedit ⁊ placidꝰ: ⁊ cũ totꝰ
sit in exhortatione uirtutũ: occupatus
ꝑsecutionis angustiis scripturas duuinaˢ
nequaquã diseruit. Inclito uictorinꝰ mar¬
tẏrio coronatꝰ: quod intelligit eloqui ñ
potest. Lactantiꝰ quasi quid̾a fluuiꝰ elo¬
quentiȩ tulliane: utinam tam nr̃a af¬

Expanded text:
stis et in apostolis positum est. turbis saluator stis et in apostolis positum est. turbis saluator in parabolis loquebatur et contestans mysticum esse, quod dicebatur, aiebat: qui habetaures audiendi, audiat. nisi aperta fuerint uniuersa, quae scripta sunt, ab eo, qui habet clauem Dauid, qui aperit et nemo eludit, eludit et nemo aperit, nullo alio reserante pandentur. si haberes hoc fundamentum, immo quasi extrema manus in tuo opere duceretur, nihil pulchrius, nihil doctius nihilque Latinius tuis haberemus uoluminibus. Tertullianus creber est in sententiis, sed difficilis in loquendo. beatus Cyprianus instar fontis purissimi dulcis incedit et placidus et, cum totus sit in exhortatione uirtutum, occupatus persecutionis angustiis scripturas diuinas nequaquam disseruit. inclito Uictorinus martyrio coronatus, quod intellegit, eloqui non potest. Lactantius, quasi quidam fluuius eloquentiae Tullianae, utinam tam nostra ad
Abbreviated transcription (Latin):
sti. Macte uirtute qui talia habes rudi¬
menta: qualis exercitatꝰ miles eris: Osi
michi liceret istius modi ingeniũ. non ꝑ
aonios montes ⁊ elicones uertices ut po¬
etȩ canunt. s ꝑ syon ⁊ ithabiriũ ⁊ syna.
n excelsa ducere scripturarũ: si continge¬
ret docere quȩ didici. ⁊ quasi ꝑ manꝰ my¬
steria tradere ꝓphetarũ: nasceretur nobis
aliquid qđ docta grecia non haberet. Audi
ergo mi conserue: amice. germane. auscul¬
ta paulisper. quo in scripturis sc̃is calle
gradiaris. Totũ quod legimꝰ in diuinis
libris. nitet quidem ⁊ fulget etiam in cor¬
tice: s dulcis in medulla ẽ. Qui edere
uult nucleũ: frangit nuc̃e. Reuela in¬
quit daiud oculos meos: ⁊ considerabo mi¬
rabilia de lege tua. Si tantꝰ ꝓpheta te¬
nebras ignorantiȩ confitetur: qua nos
putas paruulos ⁊ pene lactentes insci¬
entie nocte circundari: Hoc aut̃e uela¬
men ñ solũ in facie moysi: s & in eu̾głi¬

Expanded text:
sti. macte uirtute: qui talia habes rudisti. macte uirtute: qui talia habes rudimenta, qualis exercitatus miles eris! o si mihi liceret istius modi ingenium non per Aonios montes et Heliconis uertices, ut poetae canunt, sed per Sion et Itabyrium et Sina et excelsa ducere scripturarum, si contingeret docere, quae didici, et quasi per manus mysteria tradere prophetarum, nasceretur nobis aliquid, quod docta Graecia non haberet. Audi ergo, mi conserue, amice, germane, ausculta paulisper, quo in scripturis sanctis calle gradiaris. totum, quod legimus in diuinis libris, nitet quidem et fulget etiam in cortice, sed dulcius in medulla est. qui esse uult nuculeum, frangit nucem. reuela, inquit Dauid, oculos meos et considerabo mirabilia de lege tua. si tantus propheta tenebras ignorantiae confitetur, qua nos putas paruulos et paene lactantes inscitiae nocte circumdari? hoc autem uelamen non solum in facie Moysi, sed et in euangeli
Abbreviated transcription (Latin):
cet mundo: qui xp̃o displicet. Hȩc non sic̃
auint mineruam. s ingredientem pelagꝰ
amicus amicũ monui: malens facultatem
meam queri qua uoluntatẽ. ut in qͦ ego lap¬
sus sum tu firmo ꝑgeres gradu. Librum
tuũ quẽ ꝓ theodosio principe prudenter
ornate q cõpositũ transmisisti. libenter
legi. ⁊ precipue michi in eo subdiuisio
placuit. Cũq in primis partib uincas al¬
os: in penultimis teipsum superas. S ⁊
ipsum genꝰ eloquii pressum ẽ ⁊ nitidũ: ꝯ
cũ tulliana luceat puritate: crebrũ est
in sententiis. Iacet enĩ ut ait quidã ora¬
tio: in qua tantũ uerba laudantur. Pre¬
terea magna ẽ rerũ consequentia: & al-
terum pendet ex altero. Quicquid assỹp¬
seris. uel finis suꝑioꝵ. uel iniciũ sequen¬
tium est. Felix theodosiꝰ: qui a tali xp̃i ora¬
tore defenditur. Illustrasti purpuras eiꝰ.
n utilitatem legum futuriꝰ scłc conseqa¬

Expanded text:
cent mundo, quae Christo displicent. haec non sus, cent mundo, quae Christo displicent. haec non sus, ut aiunt, Mineruam, sed ingredientem pelagus amicum amicus monui malens a te facultatem meam quaeri quam uoluntatem, ut, in quo ego lapsus sum, tu firmo pergeresgradu. Librum tuum, quem pro Theodosio principe prudenter ornateque conpositum transmisisti, libenter legi. et praecipue mihi in eo subdiuisio placuit; cumque in primis partibus uincas alios, in paenultimis te ipsum superas. sed et ipsum genus eloquii pressum est et nitidum et, cum Tulliana luceat puritate, crebrum est in sententiis. iacet enim, ut ait quidam, oratio, in qua tantum uerba laudantur. praeterea magna est rerum consequentia et aterum pendet ex altero. Quidquid assumpseris, vel finis superiorum, vel initium sequentium est. Felix Theodosius, qui a tali Christi oratore deet utilitatem legum futuris saeculis consecra
Abbreviated transcription (Latin):
astutiam ne alioꝵ supplanteris insidiis.
Non multum distat in uicio: uel decipere
posse. uel decipi xp̃ianũ. Quem senseris
tibi aut semꝑ aut crebro de nũmis loq̃n¬
tem. excepta elemosina quȩ indifferent̾
om̃ibus patet: institorẽ pocius habeto qͣ
monachum. Pret̾ uictũ ⁊ uestitũ ⁊ mani¬
festas necessitates. nichil cuiqu̾a tribu¬
rum xp̃i templũ: anima credentis est.
Illam exorna: illam uesti: illi offer dona¬
ria: in illa xp̃m suscipe. Quȩ utilitas
parietes fulgere geminis: ⁊ xp̃m in pau¬
pere fame mori: Iam ñ sunt tua quȩ poᷤ¬
sides: dispensatio tͥ credita ẽ. Memento
ananiȩ ⁊ saphyrȩ. Iili sua timide ser¬
dicio rem pauperũ tribuas ñ pauperib:
⁊ scd̃m dictũ prudentissimi uiri liberali¬
tate liberalitas pereat. Noli aspicere ad
faleras: ⁊ uana nõia catonũ. Ego te inqͥt.
utus ⁊ in cute noui. Esse xp̃ianũ grande
est: non uideri. Et nescio quomͦ plus pla¬

Expanded text:
astutiam, ne aliorum supplanteris insidiis. astutiam, ne aliorum supplanteris insidiis. non multum distat in uitio uel decipere posse uel decipi Christianum. quem senseris tibi aut semper aut crebro de nummis loquentem excepta elemosyna, quae indifferenter omnibus patet, institorem potius habeto quam monachum. praeter uictum et uestitum et manifestas necessitates nihil cuiquam triburum Christi templum anima credentis est: illam exorna, illam uesti, illi offer donaria, in illa Christum suscipe. quae utilitas parietes fulgere gemmis et Christum in paupere fame mori? iam non sunt tua, quae possides; dispensatio tibi credita est. memento Ananiae et Sapphirae. illi sua timide ser, ne inmoderato iudicio rem pauperum tribuas non pauperibus et secundum dictum prudentissimi uiri liberalitate liberalitas pereat. noli aspicere ad phaleras et nomina uana Catonum. ego te, inquit, intus et in cute noui. esse Christianum grande est, non uideri. et nescio quomodo plus pla
Abbreviated transcription (Latin):
uacuo sepuis dormiendũ. Rumuseolos
& głolas ⁊ palpantes adulatores: quasi
hostes fuge. Pauperib ⁊ fr̾ib refrigeria
sumptuum manu ꝓpria distribue. Ra¬
ra est in hõib fides. Non credis uerũ esse
quod dico: Cogita uide loculos. Humi¬
litatem uestium: tumenti animo non
appetas. Seculariũ ⁊ maxime potenti¬
um consortia. deuita. Quid tͥ necisse ẽ
ea uidere crebriꝰ: quoꝵ contẽptu mo¬
nachus ẽe cepisti: Soror p̾cipue tua.
matronarũ declinet colloquia: nes int̾
sericas uestes ⁊ gemmnas circũ sedentiõ
feminarũ se sordidatã aut doleat. aut
miretur: qr alterũ ꝓpositi penitenta
alterum iactantiȩ seminariũ est. Caue
ne quasi fidelis ⁊ famosus tuoꝵ quos¬
dam dispensator alienã pecuniã distri¬
buendam accipias. Intelligis quid lo¬
quar. Dedit enim tibi dñs in om̃ib in¬
tellectum. habeto simplicitatẽ colũbȩ
ne cuiquã machineris dolos: ⁊ sẽpenti

Expanded text:
uacuo saepius dormiendum. rumusculos uacuo saepius dormiendum. rumusculos et gloriolas et palpantes adulatores quasi hostes fuge. pauperibus et fratribus refrigeria sumptuum manu propria distribue; rara est in hominibus fides. non credis uerum esse, quod dico? cogita Indae loculos. humilitatem uestium tumenti animo non appetas, saecularium et maxime potentium consortia deuita. quid tibi necesse est ea uidere crebrius, quorum contemptu monachus esse coepisti? soror praecipue tua matronarum declinet colloquia nec inter sericas uestes et gemmas circumsedentium feminarum se sordidatam aut doleat aut miretur, quia alterum propositi paenitentia, alterum iactantiae seminarium est. caue, ne quasi fidelis et famosus tuorum quondam dispensator alienam pecuniam distribuendam accipias. intellegis, quid loquar; dedit enim tibi dominus in omnibus intellectum. habeto simplicitatem columbae, ne cuiquam machineris dolos, et serpentis
Abbreviated transcription (Latin):
regnoꝵ libro legitur currũ ascendisse
cum hieu: ⁊ huius fili sunt. qui in ta¬
bernaculis semꝑ habitantes. ad extre¬
mum ꝓpt̾ irruptionẽ caldaici popeat¬
exercitus. iherosolimã intrare cõpulsi
hanc prim̾a captiuitatẽ sustinuisse di¬
cuntur: quod pꝰ solitudinis libertatẽ
urbe quasi carcere sunt recbosi. Obsecro
du: siue hic. siue ibi multitudines ho¬
minum. ⁊ officia. ⁊ salutationes. et cor¬
uibia. uelittꝰ quasdam cathenas fugi¬
as uoluptatũ. Sit uilis. ⁊ uespertinos
cibus. olera ⁊ legumina. interdũ q pi¬
sciculos ꝓ sũmis ducas deliciis. Ꝙ xp̃m de¬
siderat. ⁊ illo pane uescit᷑: non querit
magnopere quã de p̾ciosis cibis stercus
conficiat. Quicquid pꝰ gulam non senti¬
tur : idem tibi sit. qd̾ panis ⁊ legumina
Habes aduersus iouinianũ libros: de cos¬
Frequenter orandũ. ⁊ flexo corpore mens
erigenda ad dñm. crebrȩ uigiliȩ. ⁊ uent᷑

Expanded text:
Regnorum libro scribitur currum ascendisse Regnorum libro scribitur currum ascendisse cum Hieu; et huius filii sunt, qui in tabernaculis semper habitantes ad extremum propter inruptionem Chaldaici exercitus Hierosolymam intrare conpulsi hanc primam captiuitatem sustinuisse dicuntur, quod post solitudinis libertatem urbe quasi carcere sunt reclnsi. Obsecro du, siue hic siue ibi multitudines hominum et officia et salutationes et conuiuia ueluti quasdam catenas fugias uoluptatum. sit nilis et uespertinus cibus holera et legumina interdumque pisciculos pro summis ducas deliciis. qui Christum desiderat et illo pane uescitur, non quaerit magnopere, quam de pretiosis cibis stercus conficiat. quicquid post gulam non sentitur, idem tibi sit, quod panis et legumina. habes aduersus Iouinianum libros de confrequenter orandum et flexo corpore mens erigenda ad dominum. crebrae uigiliae et uentre
Abbreviated transcription (Latin):
millos. fabricios. regulos. scipiones: phi¬
losophi ꝓponant sibi ptagorã. socratẽ.
platonem. aristotelem: poetȩ emulent᷑
homerũ. uirgiliũ. menandrũ. terenti¬
um. hystoricĩ tuchi. idem. salustiũ. ero¬
dotum. liuiũ: oratores. lisiam. graccos.
demostenen. tulliũ. Ꝙ ut ad nr̃a ueni
possidentes. habere nitantur ⁊ meritõ.
Nos autẽ habeamꝰ ꝓ posiq nr̃i principeᷤ.
paulos. antonios. uilianos. hylarioneᷤ.
habitabant in agris. ⁊ solitudine ⁊ fa¬
ciebant sibi tabernacula ꝓpe fluenta
iordanis. De his st̃ ⁊ illi fulii rechab qui
uinũ ⁊ sicerã non bibebant. qui mora¬
bantur in tentoriis: qui dei ꝑ iheremi¬
am uoce laudantur. ⁊ ꝓmittitur eis qđ
non deficiat de stirpe eoꝵ. iuir stans co¬
ram dño. Hoc reor ⁊ septuagesimi psal¬
mi titulũ significare.filioꝵ ionadab
⁊ eoꝵ qui primi in captiuitatẽ ducti
sunt. Iste est ionadab filiꝰ rechab. qͥ in

Expanded text:
millos, Fabricios, Regulos, Scipiones; phimillos, Fabricios, Regulos, Scipiones; philosophi proponant sibi Pythagoram, Socraten, Platonem, Aristotelen; poetae aemulentur Homerum, Uergilium, Menandrum, Terentium; historici Thucydiden, Sallustium, Herodotum, Liuium; oratores Lysiam, Gracchos, Demosthenen, Tullium; et ut ad nostra ueniapossidentes habere nitantur et meritum. nos autem habemus propositi nostri principes Paulos, Antonios, Iulianos, Hilarionas,  qui habitabant in agris et solitudine et faciebant sibi tabernacula propter fluenta Iordanis. de his sunt et illi filii Rechab, qui uinum et siceram non bibebant, qui morabantur in tentoriis, qui dei per Hieremiam uoce laudantur, et promittitur eis, quod non deficiat de stirpe eorum uir stans coram domino. hoc reor et septuagesimi psalmi titulum significare: filiorum Ionadab et eorum, qui primi in captiuitatem ducti sunt. iste est Ionadab, filius Rechab, qui in