comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de quib maxime disceptatur inutiliora & aliis
uiliora sunt: cũ patuerint. Si ꝓgrederis. si pudet¬
& piget in nugis diutius occupari: ad diu̾ticula
ꝓposite questionis relabitur: & quasi ad sinum
matris recurrens. more antei ab eo in quo genitꝰ
& nutritus est: uires reꝑare contendit. Sic cir¬
cuit. tot facit anifractus: ut ad usitata recurrat.
ac si laberuitũ oporteat circĩuri. Serpente cico¬
nia pullos nutrit: & inuenta ꝑ deuia rura lacer¬
ta. Illi eadem sumptis querunt animalia peniuᷤ.
Uultur iumñto & canib crucibq relictis: ad fetꝰ
ꝓperat. partẽq cadaueris affert. Hic ẽ gͦ cibus
magni quoq uulturis & se pascentis: ꝓpria cũ
iam facit arbore nidos. Sed leporẽ aut cap̃am
faniule iouis. & generose in saltu uenant᷑ aues.
tunc predara cubili ponitur. Inde autẽ cũ se ma
tura leuabit ꝓgenies. stimulante faie ststiuat
ad illam quam pͥmã rupto p̃dam gustauerat

Expanded text:
de quibus maxime disceptatur, inutiliora, et aliis de quibus maxime disceptatur, inutiliora, et aliis viliora sunt, cum patuerint. Si progrederis, si pudet, et piget in nugis diutius occupari, ad diverticula propositae quaestionis relabitur, et quasi ad sinum matris recurrens, more Antei, ab eo, in quo genitus et nutritus est, vires reparare contendit. Sic circumit, tot facit anfractus, ut ad usitata recurrat, ac si labyrinthum oporteat circumiri. . . . . Serpente ciconia pullos Nutrit, et invento per devia rura lacerto, Illi eadem sumptis quaerunt animalia pennis. Vultur jumento et canibus crucibusque relictis, Ad fetus properat, partemque cadaveris affert. Hic est ergo cibus magni quoque vulturis, et se Pascentis, propria cum jam facit arbore nidos. Sed leporem aut capream famulae Jovis, et generosae In saltu venantur aves, tunc praeda cubili Ponitur: inde autem cum se ma ura levabit Progenies, stimulante fame festinat ad illam, Quam primam rupto praedam gustaverat
Abbreviated transcription (Latin):
inuemes occupates: aut ut multũ pauculas q̃sti¬
ones aptas uirgus elegerunt: in quib ingenium
suũ exerceant & consumant etatẽ. Eas tam̃ non
sufficiunt euodare: s nodũ & totam ambiguitatẽ
cũ intricatione sua ꝑ auditores suos transmittũt
posteris dissoluendũ. Eo loci ut congrediaris inui¬
tant. iustant. postulantq conflictũ: si differs ma¬
nũ conserere. si paululũ moraris insiliunt. Si acce¬
dis. si tandẽ inuitus congrederis. si p̃mis. latebras
querunt. uariant faciẽ. u̾ba distorquent p̃rigiis
conformantur: lubricũ & uolubilem ꝓthea mira¬
beris rediisse: nisi qd̾ teneri facilius potest. si in
eo ꝑstiteris. ut quocũq uerba defluant & uoluan¬
tur. quid uelit intelligas. & qͥd senciat in tanta
uarietate uerboꝵ: & tandẽ uincietur suo sensu
& capietur in uerbo oris sui: si substantiã eorũ q̃
dicuntur attigeris firmiterq tenueris. Ea tam̃

Expanded text:
invenies occupatos, aut ut multum pauculas quaestiinvenies occupatos, aut ut multum pauculas quaestiones aptas jurgiis elegerunt, in quibus ingenium suum exerceant, consumant aetatem. Eas tamen non sufficiunt enodare, sed nodum, et totam ambiguitatem cum intricatione sua per auditores suos transmittunt posteris dissolvendum. Eo loci ut congrediaris invitant, Instant, postulantque conflictum: si differs manum conferre, si paululum moraris, insiliunt. Si accedis, si tandem invitus congrederis, si premis, latebras quaerunt, variant faciem, verba distorquent, praestigiis conformantur, lubricum et volubilem Protea miraberis rediisse, nisi quod teneri facilius potest, si in eo perstiteris, ut quocunque verba defluant et volvantur, quid velint intelligas, et quid sentiant in tanta varietate verborum, et tandem vincientur sensu suo, et capientur in verbo oris sui, si substantiam eorum, quae dicunt, attigeris, firmiterque tenueris. Ea tamen,
Abbreviated transcription (Latin):
reluctatur: qui ui paucitate rerũ addiscenda con¬
sumꝓsit etatẽ. & tanta u̾boꝵi angustia premit᷑.
ut si uerbũ unũ aut duo subdrixeris. elinguns
fiat. & quauis statua taciturnor. Marmoreum
putes. & in auditorio pithagore aut monachor
claustro ñ tam usũ quã necessitatẽ silentũ didicis¬
se. Si quis istor in manus tuas forte erudiend
inciderit: merito facies qd̾ timotheũ qui in arte
tibiarũ excellebat fecisse refert quintilianus in
libro de institutione oratoris. Hic duplas mercedes
exigebat & accipiebat ab his qui fuerant male
p̃instituti: quã si om̃ino rudes accederenit. Error
enĩ duplicẽ laborẽ exigit: cũ & delenda sint ꝑu̾se
institutionis semina. & bone sint fidelius inseren¬
da. Suspice ad moderatores philosophoꝵ tẽporis
nr̃i: illos qui altius p̃conantur. quos auditorum
multitudo circũstrepit diligenter attende: eos
in recła una aut duob. aut paueulis uerbis

Expanded text:
reluctatur, qui in paucitate rerum addiscenda, conreluctatur, qui in paucitate rerum addiscenda, consumpsit aetatem, et tanta verborum angustia premitur, ut si verbum unum aut duo subduxeris, elinguis fiat, et quavis statua taciturnior. Marmoreum putes, et in auditorio Pythagorae, aut monachorum claustro, non tam usum quam necessitatem silentii didicisse. Si quis istorum in manus tuas forte erudiendus inciderit, merito facies quod Timotheum, qui in arte tibiarum excellebat, fecisse refert Quintilianus in libro De institutione oratoris. Hic quidem duplas mercedes exigebat, et accipiebat ab his, qui fuerant male praeinstituti, quam si omnino rudes accederent. Error enim duplicem laborem exigit, cum et delenda sint perversae institutionis semina, et bonae fidelius sint inserenda. Suspice ad moderatores philosophorum temporis nostri illos qui altius praeconantur, quos auditorum multitudo circumstrepit, diligenter attende eos in regula una, aut duobus aut pauculis verbis
Abbreviated transcription (Latin):
collatione ꝓpositoꝵ quasi ex quadam rationum
collisione ueritas illucescat. Sed de his latius in
sequentib dicetur. Nunc sufficiat ostendisse:. in
quib academichos uacillantes liceat unitari. ix.¬
auci tam̃ st̃ qͥ achademicori imitatores ẽẽ
dignentur. eũ unusquisq ꝓlibitu potius
quã ratione eligat quid sequat᷑. Alii nãq
ꝓprus. alii doctoꝵ opinionib. alui multitudins
consortio distrahuntur. Quid enĩ dubitat: qui
uiratus in u̾ba magistri ñ quid s a quo quid dicat᷑
actendit : Quidius enĩ elatrat acriter. & qͥ ibuta
est puerdis etas. de intimis pħie abditis erutum
putat. Paratus & de lana caprina contendere. ere¬
dens in opiuabile siquid ignotũ aurib eiꝰ insonuit:
nec rationib ad quiescit. quẽ doctoris captiuauit
opinio. Qiueqͥd enĩ ille ptulit: autentic̃ &e sacro¬
sanctũ est. Iille tamĩ cicius contradicit. & ꝑtinatiꝰ

Expanded text:
collatione propositorum, quasi ex quadam rationum collatione propositorum, quasi ex quadam rationum collisione, veritas illucescat. Sed de his latius in sequentibus dicetur. Nunc sufficiat ostendisse, in quibus academicos vacillantes liceat imitari. auci tamen sunt qui academicorum imitatores esse dignentur, cum unusquisque pro libitu potius, quam ratione, eligat quod sequatur. Alii namque propriis, alii doctorum opinionibus, alii multitudinis consortio distrahuntur. Quid enim dubitat, qui juratus in verba magistri, non quid, sed a quo quid dicatur attendit? Quidvis enim elatrat acriter, et quo imbuta est puerilis aetas, de intimis philosophiae abditis erutum putat. Paratus et de lana caprina contendere, credens inopinabile, si quid ignotum, auribus ejus insonuit, nec rationibus acquiescit, quem doctoris captivavit opinio. Quidquid enim ille protulit, authenticum et sacros
Abbreviated transcription (Latin):
bandi contemptus bonoꝵ omniũ exclusio est.
sst oiligitest qd̾ quanto quis pħie ditigentius
nsst. cofioelius & rectius ad beatitudint puit.
Dam iurtutes quib itur in singulis officus illa dis¬
pensat. Sed quia ueteres licet ex parte animas
crederent in mortales. uite eterne. que post istam
futura est. nondũ instructionẽ acceperant: suri¬
nũ bonũ in uirtute constituerunt. quoplane
nichil meliꝰ est. nisi frui eo qui sũme bonus & sũ¬
mũ bonũ est. Usus enĩ urtutis optimus ẽ &e uten¬
i ds̃ ipse est fructus. Cũ gͦ uirtus sola beatum
faciat: ad thronũ eiꝰ sũpta occasione extradicioni¬
bus doctior. ꝑuarioᷤ calles ascendere conatisunt
Stoichiis enĩ ut rerũ contemptũ doceat. in mor¬
tis meditatione u̾satur. ꝑipatheticus in inquisi¬
tione ueri. Uolutatur in uoluptatib epicurus.
& licet ad unũ tendant. uarias sententias quasi
uias beatitudinis auditorib sius aperiunt. de
quibꝰ dubitare & querere liberũ est. donec ex

Expanded text:
andi contemptus bonorum omnium exclusio est. Unde colligitur, quod quanto quis philosophiae diligentius insistit, eo fidelius et rectius ad beatitudinem pergit. Nam virtutes, quibus itur in singulis officiis, illa dispensat. Sed quia veteres, licet ex parte animas crederent immortales, vitae aeternae, quae post istam futura est, nondum instructionem acceperant: summum bonum in virtute constituerunt, quo plane nihil melius est, nisi frui eo, qui summe bonus, et summum bonum est. Usus enim virtutis optimus est, et utendi Deus ipse est fructus. Cum vero virtus sola beatum faciat, ad thronum ejus, sumpta occasione, ex traditionibus doctiorum per varios calles ascendere conati sunt. Stoicus enim ut rerum contemptum doceat, in mortis meditatione versatur. Peripateticus in inquisitione veri volutatur: in voluptatibus Epicurus: et licet ad unum tendant, varias sententias, quasi vias beatitudinis auditoribus suis aperiunt. De quibus dubitare et quaerere liberum est, donec ex
Abbreviated transcription (Latin):
tiam mulieris atq pecunie magnitudine ictus
expauidusq demostenes auertitur: & discedens.
ego inquit penitere tanti non emo. Uisne pro¬
ximiora: Nosti quis dixerit. quia habet hoc uolup¬
tas om̃s. stimulis agit fruentes apũq paruolan¬
tũ. ubi grata mella fudit. fugit. & nimis tenaci
ferit icta corda morsu. Initia nanq cupidinis: oul¬
cia st̃ suꝑ mel & fauũ. Ait nouissima eiꝰ: quouis
absintio. a mariora st̃. Quis est enĩ finis confa

Expanded text:
tia mulieris atque pecuniae magnitudine ictus, tia mulieris atque pecuniae magnitudine ictus, expavidusque Demosthenes avertitur, et discedens: « Ego, inquit, poenitere tanti non emo. » Visne proximiora? Nosti quis dixerit, quia habet hoc voluptas omnis: Stimulis agit furentes, Apumque par volantum, Ubi grata mella fudit, Fugit, et nimis tenaci Ferit icta corda morsu. Initia namque cupidinis, dulcia sunt super mel et favum: at novissima ejus quovis absinthio amariora sunt. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
u isus &e alloquiũ contactus & oscula factũ sicut
peunt ordine:ita & ex necessitate doloris infe¬
runt partũ. Uoluptatis siquidẽ finis penitentia
est. Si michi non credis. uel demosteni crede. qͥ
satis urbane hoc laidi dicitur respondisse. Hec autẽ
lais coriithia obelegantiã uenustatẽq forme: gran¬
dem pecuniã dem̾ebat. Conuendꝰq adeam diuorũ
hominũ ex om̃i grecia celebres erant: nec admitte¬
bat. nisi qui dabat que poscebat᷑. Poscebat autẽ
illa: nimiũ quantũ. Hinc natũ est frequens il¬
lud ꝓuerbiũ apud grecos. Frustra quis corintum
tendit ad laidem: nisi queat aut uelit dare quod
poscitur. Adhanc ille demostenes danculo adit:
&e ut copiã sui faceret. petit. At lais hoc quantũ
poposcit qd̃ nr̃atiꝰ nummi denariũ faciat decies
nulle. Equaturq medietati talenti maioris: quod
nr̃atis deuarii.xx. milia claudit. Tali petulan¬

Expanded text:
Visus, et alloquium, contactus, et oscula, factum. sicut se Visus, et alloquium, contactus, et oscula, factum. sicut se praecedunt ordine, ita et ex necessitate doloris inferunt partum. Voluptatis siquidem finis, poenitentia est. Si mihi non credis, vel Demostheni crede, qui satis urbane hoc Laidi dicitur respondisse. Haec autem Lais Corinthia ob elegantiam venustatemque formae grandem pecuniam demerebat. Conventusque ad eam divorum hominum ex omni Graecia celebres erant, nec admittebat nisi qui dabat, quae poscebatur. Poscebat autem illa nimium quantum. Hinc natum est frequens illud proverbium apud Graecos: « Frustra quis Corinthum tendit ad Laidem, nisi queat, aut velit dare, quae poscitur. » Ad hanc ille Demosthenes clanculo adit, et ut copiam sui faceret, petit. At Lais hoc quantum poposcit, quod nostratis nummi denarium faciat decies mille, aequaturque medietati talenti majoris, quod nostratis denarii viginti millia claudit. Tali petulan
Abbreviated transcription (Latin):
sequunt᷑ coniuiua. uenandi multiplicisq luxurie
leuitas comitat᷑. In cestũ pariunt hec: incendium.
desolationẽ ciuiũ. & ꝑpetue hostilitatis ꝓrogant
causas. Hic finis feminei &e effeminati regni quod
licet uirtutis habuerit funoamentũ. succedentib
ꝓsperis minime potuit inuenire ꝓcessũ. Leuiter
admissus est. qui quãuis expietatis officio ut hos¬
pes ñ fuerat excludendiis: oportumꝰ tam̃ fuerat eũ
ut aduenam non quasi iudicẽ introire. xxiiii.
om̃ia inquit fac cũ consilio: & post factũ ñ
penttebis. Pret̾ea sicut principẽ leuia ꝑfer¬
re ñ decet: sic nec facilẽ quidẽ ẽẽ ad leuia
andieuda. Ait enĩ sapientia. Princeps qui libenter
Audit uerba mendacũ. om̃s ministros ht̃ impios.
Sũ fabulationib & conunuiis se totis uirib in mis¬
Et uenus. cuiꝰ qui pͥma missilia libenter admit¬
d. qum postetiorib grauiꝰ uulneret᷑ iux euadit.

Expanded text:
sequuntur convivia, venandi, multiplicisque luxuriae sequuntur convivia, venandi, multiplicisque luxuriae levitas comitatur incestum. Pariunt haec incendium, desolationem civium, et perpetuae hostilitatis prorogant causas. Hic finis feminei et effeminati regni, quod licet virtutis habuerit fundamentum, succedentibus, prosperis minime potuit invenire processum. Leviter admissus est, qui, quamvis ex pietatis officio ut hospes non fuerat excludendus, opportunius tamen fuerat eum ut advenam, non quasi judicem introire. CAP.Omnia, inquit, fac cum consilio, et post factum non poenitebis . Praeterea sicut principem levia proferre non decet, sic nec facilem quidem esse ad levia audienda. Ait enim Sapientia: Princeps qui libenter audit verba mendacii, omnes ministros habet impios . Confabulationibus et conviviis se totis viribus immiscet Venus, cujus qui prima missilia libenter admittit, quin posterioribus gravius vulneretur, vix evadit.
Abbreviated transcription (Latin):
qiũ. aut agmine facto ignauũ fucos pecus a p̃sepibus
arcent. feruet opus. redolentq thimo fraglantia
sic colunt᷑ officia singuloꝵ ut uniuersitati ꝓspiciat᷑.
dũ iusticia colitur. fines omniũ mellea dulcedo ꝑfun¬
dit. Ueruntam̃ nulliꝰ rei politice est duturna felici¬
tas. nsi uniuersitati ꝓspiciat caput in colume. Quod
si ñ noueras: uel didonis docearis exemplo. Quanta
enĩ leuitate eneas admittitur: quanta cito inuenit
gram homo ignotus. exul fugitiuus. cuiꝰ cã ignota ẽ
ꝑsona suspecta : Quanta curiositate excepte st̃ ab au¬
rib principũ fabulose narrationes hominis suam
euacuantis culpã. ꝓpriã querentis głam: & id captan¬
tis unde posset auditoꝵ. subuertere mentes: Prece¬
dunt ergo ad introitũ hominis sermones blandi. il¬
lecebre laudũ conciliant hospicii grãm conuiuium
accuratiꝰ instruit omniũ captata sedulitas.: fabule

Expanded text:
tum, aut agmine facto ignavom fucos pecus a praesepibus tum, aut agmine facto ignavom fucos pecus a praesepibus arcent: fervet opus, redolentque thymo fragrantia sic coluntur officia singulorum, ut universitati prospiciatur, dum justitia colitur, fines omnium mellea dulcedo perfundit. Verumtamen nullius reipublicae est diutina felicitas, nisi universitati prospiciat caput incolume. Quod si non noveras, vel Didonis docearis exemplo. Quanta enim levitate Aeneas admittitur, quantam cito invenit gratiam homo ignotus, exsul, fugitivus, cujus causa ignota est, persona suspecta? Quanta curiositate exceptae sunt ab auribus principum fabulosae narrationes hominis, suam evacuantis culpam, propriam quaerentis gloriam, et id captantis, unde posset auditorum subvertere mentes? Praecedunt ergo ad introitum hominis sermones blandi, illecebrae laudum conciliant hospitii gratiam, convivium accuratius instruit omnium captata sedulitas, fabulae
Abbreviated transcription (Latin):
ut nullis insidiantiũ dolis p̃pediatur. & quasi inui¬
sibilis. iua gerendoꝵ ñ publicata: ad finẽ intemõi
ꝑueuiat destinatũ. Eleganter equidẽ cũ nec res mi¬
litaris nec pietatis opus: sine sollicitudine & pru¬
dentia ualeat exerceri. fidelis utiq contractus est:
cũ sollicitudo prudentie sociatur: quia & ingeniũ
ꝑspicax retunditur ocio : & sollicitudo ñ ꝓficit. nisi
diuitis uene fundamento nitatur. Aiterius sic altera
poscit opẽ res. & coniurat amice. Sed eulibet rei
quãlibet recta initia non ꝓcedunt. minerua rece¬
dente. ꝓcedat tͥ poeta mantuauꝰ. qui sub imagine fa¬
bularũ: tociꝰ philosophie exprimit ueritatẽ. Attende
ergo nouoꝵ ciuiũ diligentiã. Qualis apes estate noua
ꝑflorea rura exercet sub sole labor: cũ gentis adultos
educunt fetus. aut cũ liquentia mella stipant & dulci
distendunt nectare cellas: aut onera accipunt uenien¬

Expanded text:
ut nullis insidiantium dolis praepediatur, et quasi inviut nullis insidiantium dolis praepediatur, et quasi invisibilis via gerendorum non publicata, ad finem intentionis perveniat destinatum. Eleganter equidem, cum nec res militaris, nec pietatis opus sine sollicitudine et prudentia valeat exerceri. Fidelis utique contractus est, cum sollicitudo prudentiae sociatur, quia et ingenium perspicax retunditur otio, et sollicitudo non proficit, nisi divitis venae fundamento nitatur. Alterius sic Altera poscit opem res, et conjurat amice Sed cujuslibet rei quantumlibet recta initia non procedunt, Minerva recedente. Procedat tibi poeta Mantuanus, qui, sub imagine fabularum, totius philosophiae exprimit veritatem. Attende ergo novorum civium diligentiam: Qualis apes aestate nova per florea rura Exercet sub sole labor, cum gentis adultos Educunt fetus, aut cum distendunt nectare cellas, aut onera accipiunt venien
Abbreviated transcription (Latin):
ad uitam. Uide apud maronẽ fundamenta cartagi¬
nis. & earũ collatione beate urbis auspicia poteris
ad nurari. Om̃iũ nãq laborẽ cõmunẽ agnosces & ne¬
minẽ ociari. ipsamq reginam cuiꝰ ope ciuitatis
structura consurgit: & si labori inferioꝵ manus
suas nequaꝗͣ inmnisceat: oculos tam̃ impendit oꝑi.
& totiꝰ mentis exercet sollicitudinẽ. Nam sine pru¬
dentia & sollicitudine non modo res publica ñ ꝓce¬
dit: s nec minuna consistit domus. Unde in cõmen¬
datione ulixis homerus ei comitẽ docet semꝑpruden¬
tiã affusse: quã ritu poetico mineruã nuncupauit.
Imitator quoq illiꝰ maro uirũ insignẽ armis & pieta¬
te describens. & quẽ dignũ censuit ut patrẽ fac̾et
romanorũ: ei in recte gerendis om̃ib acatẽ sociauit.
eo qd̾ sollicitudo prudentie que gerenda st̃. rectissime
ꝓmouet. & uiro circũspecto sic negotia sepe ꝓcedũt.

Expanded text:
ad vitam. Vide apud Maronem fundamenta Carthagiad vitam. Vide apud Maronem fundamenta Carthaginis, et earum collatione beatae urbis auspicia poteris admirari. Omnium namque laborem communem agnosces, et neminem otiari, ipsamque reginam, cujus ope civitatis structura consurgit, etsi labori inferiorum manus suas nequaquam immisceat, oculos tamen impendit operi, et totius mentis exercet sollicitudinem. Nam sine prudentia et sollicitudine non modo respublica non procedit, sed nec minima consistit domus. Unde in commendatione Ulyssis Homerus ei comitem docet semper prudentiam adfuisse, quam ritu poetico Minervam nuncupavit. Imitator quoque illius, Maro, virum insignem armis et pietate describens, et quem dignum censuit, ut patrem faceret Romeo quod sollicitudo prudentiae, quae gerenda sunt, rectissime promovet, et viro circumspecto sic negotia saepe procedunt,
Abbreviated transcription (Latin):
amor floꝵ & geuerandi gła mellis. Ergo ipsas ꝗͣuis
angusti terminus eui excipiat. neq enĩ plus septi¬
ma ducitur estas: at genus ĩmortale manet. mul¬
tosq ꝑ annos stat fortuna domus. & aui numerant᷑
auoꝵ. Pret̾ea. regẽ non sic egiptus & ingeus lidia.
nec popli parthoꝵ aut medius hidaspes obseruant.
Rege incolumi mens om̃ib una est. Amisso. rupere
fidem constructaq mella dirripuere. Ipse etiã erates
soluere fauorũ. Ille operũ custos illũ admirantur.
& om̃s circũstant strepitu denso stipantq freq̃ntes.
Et sepe attollunt humeris. & corpora bello obiectant
puleramq petunt ꝑ uulnera mortẽ. Rei publice om̃s
auctores ꝑcurre. rerũ publicart̃ reuolue historias.
uita cuilis tibi rectiꝰ & elegantiꝰ nusquã occurret.
Essentq ꝓculdubio beate cuutates: si hanc sͥ uiuen¬
di p̃scriberent formam. xxiii.
giis: uia cõpendiosissima & expedita ꝓficiscuntur

Expanded text:
amor florum, et generandi gloria mellis. Ergo ipsas quamvis amor florum, et generandi gloria mellis. Ergo ipsas quamvis angusti terminus aevi Excipiat, neque enim plus septima ducitur aestas  At genus immortale manet, multosque per annos Stat fortuna domus, et avi numerantur avorum. Praeterea regem non sic Aegyptus et ingens Lydia nec populi Parthorum aut Medus Hydaspes observant. Rege incolumi mens omnibus una est; amisso rupere fidem constructaque mella diripuere ipsae et crates solvere favorum. Ille operum custos, illum admiruntur et omnes circumstant fremitu denso stipantque frequentes et saepe attollunt umeris et corpora bello obiectant pulchramque petunt per vulnera mortem. His quidam sauctores percurre, rerum publicarum revolve historias, vita civilis tibi rectius et elegantius nusquam occurret. Essentque procul dubio beatae civitates, si hanc sibi vivendi praescriberent formam. CAP. giis, via compendiosissima, et expedita, proficiscuntur
Abbreviated transcription (Latin):
rursus easdem uesꝑ ubi epastu tandem deced̾e
campis admonuit: tũ tecta petunt. tũ corpora
curant. Fit sonitus. mussantq horas & limina cir¬
cũ. Post ubi iam thalamis se cõposuere: siletur in
noctem. fesstisq sopor suus occupat artus. Nec uero
astabulis pluuia impendente recedunt. longuis. aut
credunt sese aduentantib euris. s circũtute submne¬
nib urbis aquantur. Excursusq breues temptant.
& septe lapillas ut cĩbe instabiles fluctu iactante
saburrã tollunt. his sese ꝑinania nubila librant.
Illũ adeo placuisse apib mirabere morem. quod nec
concubitu indulgent: nec corpora segnes inuenerẽ
soluunt. aut fetus nexib edunt. Uerũ ipse folus
natos & suauibus herbis. ore legunt. ipse regem
paruosq quirites sufficiunt. aulasq &e cerea reg¬
na refigunt. Sepe etiã duris errando in cotibꝰ alas
atriuere. ultroq animã sub fasce dederunt. Tantus

Expanded text:
rursus, easdem Vesper ubi e pastu tandem decedere rursus, easdem Vesper ubi e pastu tandem decedere campis Admonuit, tum tecta petunt, tum corpora curant. Fit sonitus, mussantque oras et limina circum. Post ubi jam thalamis se composuere, siletur In noctem, fessosque sopor suus occupat artus. Nec vero a stabulis pluvia impendente recedunt Longius, aut credunt coelo adventantibus Euris. Sed circum tutae sub moenibus urbis aquantur, Excursusque breves tentant: et saepe lapillos, Ut cymbae instabiles fluctu jactante saburram, Tollunt, his sese per inania nubila librant. Illum adeo placuisse apibus mirabere morem, Quod nec concubitu indulgent, nec corpora segnes In Venerem solvunt, aut fetus nixibus edunt: Verum ipsae foliis natos, et suavibus herbis Ore legunt: ipsae regem, parvosque Quirites Sufficiunt, aulasque et cerea regna refigunt. Saepe etiam duris errando in cotibus alas Attrivere, ultroque animam sub fasce dederunt: Tantus
Abbreviated transcription (Latin):
dia sorti inq uicẽ speculant᷑ aquas & nubila celi
aut onera accipiunt uenientiũ. aut agmine fae¬
to: ignauũ fucos pecus ap̃sepib arcent. feruet
opus redolentq thimo fraglantia mella. Tũ uelu
ti lentis ciclopes fulmina massis. cũ ꝓperant:
alii taurinis follibꝰ auras accipiunt redountq
alii stridentia. tingunt era lacu. gemit ĩpositis
incudib antrũ. Illi inter sese magna ui brachia
tollunt in numerũ. uersantq teuaci forcipe fer¬
rũ. Non aliter si parua licet cõponere magnis:
cicropias innatus apes amor urget habendi. mu¬
nere quãq suo. Grandeuis opida cure. & munire
fauos & dedala fingere tecta. At fesse multa refe¬
runt se nocte minores crura thimo plene. pascũ¬
tur & arbuta passim. & glaucas salices. casiãq
crocũq rubentẽ. & pinguem tiliam. ⁊ ferrugi¬
neos iacinctos. Om̃ib uua quies operũ. labor om¬
nib unus. Mane ruunt portis. nusquã mora.

Expanded text:
dia sorti, inque vicem speculantur aquas et nubila caeli dia sorti, inque vicem speculantur aquas et nubila caeli aut onera accipiunt venientum aut agmine facto ignavum fucos pecus a praesepibus arcent. Fervet opus, redoleti lentis Cyclopes fulmina massis Cum properant, alii taurinis follibus auras Accipiunt, redduntque, alii stridentia tingunt Aera lacu, gemit impositis incudibus Aetna. Illi inter sese magna vi brachia tollunt In numerum, versantque tenaci forcipe ferrum. Non aliter si parva licet componere magnis  Cecropias innatus apes amor urget habendi, Munere quamque suo: grandaevis oppida curae, Et munire favos, et Daedala fingere tecta. At fessae multa referunt se nocte minores, Crura thymo plenae: pascuntur et arbuta passim, Et glaucas salices, casiamque, crocumque rubentem, Et pinguem tiliam, et ferragineos hyacinthos. Omnibus una quies operum, labor omnibus unus. Mane ruunt portis: nusquam mora
Abbreviated transcription (Latin):
minauimus. Alioquin: ñ modo in ciuilis. sed potiꝰ
bestialis & bruta rite censebitur. Que sit autẽ
nature institutio: ipsa rõnis exꝑientia monstrare
sufficiunt. Poetarũ doctissimꝰ maro ad quẽ plutar¬
chus suũ destinat traianũ ut cuulẽ uitã ab apib
mutuetur: ad miratida canit leuiũ spectacula re¬
rũ. Sole cõmunes natos consortia tecta urbis hũt.
magnisq agitant sublegib euũ. Et patriã sole
certos nou̾e penates. Uentureq hiemis memores:
estate laborẽ exꝑiunt᷑. & in mediũ q̃sita repont̃.
Naniq alie uictu inuigilant: & federe pacto ex¬
ercentur agris. Pars intra septa domoꝵ narcisi
lacrimã & lentum de cortice gluten: pͥma fauis
ponunt fundamina: de inde tenaces suspendunt
ceras. Alie spemgentis adultos educunt fetus. alis
purissima mella stipant. & liquido distendunt
nectare cellas. Sunt quib ad portas cecidit custo¬

Expanded text:
minavimus. Alioquin, non modo incivilis, sed potius minavimus. Alioquin, non modo incivilis, sed potius bestialis et bruta rite censebitur. Quae sit autem naturae institutio, ipsa rationis experientia monstrare sufficit. Poetarum doctissimus Maro, ad quem Plutarchus suum destinat Trajanum, ut civilem vitam ab apibus mutuetur, Admiranda canit levium spectacula rero. Solae communes natos, consortia tecta urbis habent magnisque agitant sub legibus aevum, et patriam solae et certos novere penates, venturaeque hiemis memores aestate laborem experiuntur et in medium quaesita reponunt. Namque aliae victu invigilant et foedere pacto exercentur agris; pars intra saepta domorum Narcissi lacrimam et lentum de cortice gluten prima favis ponunt fundamina, deinde tenaces suspendunt ceras: aliae spem gentis adultos educunt fetus, aliae purissima mella stipant et liquido distendunt nectare cellas. Sunt quibus ad portas cecidit custo
Abbreviated transcription (Latin):
cedit. Ea gͦ cã instituti st̃ magistratus: ut a subdi¬
tis iniurie ꝓpulsent᷑: ipsaq res publica quasi illoꝵ
opificio calciet᷑. Est enĩ quasi discalciata quando
iniuriis exponitur: quo nichil potest ignominiosiꝰ¬
esse getentib magistratũ. Afflictus nanq popłs.
quasi principis podagr̃a arguit & conuineit. Tunc
autẽ tociꝰ rei publice salus incolumis preclaraq erit:
si suꝑiora mẽbra se impendant inferiorib. & inferi¬
ora suꝑibrib pari iure respondeant: ut singula sĩt
quasi alioꝵ adinuicẽ mẽbra: & in eo sibi quisq
maxime credat ẽẽ consultũ. in quo aliis utilius
nouerit esse prospectum. xxii.
cicero & plato: cũ alter qualis ẽẽ debeat
disseruerit: alter qualis fuerit a maiorib
instituta. Hanc tam̃ uterq & institute & institu¬
ende p̃scripsit formulam. ut uita ciuilis naturã
imitetur: quã optimã uiuendi ducẽ sepissime no¬

Expanded text:
cedit. Ea ergo causa instituti sunt magistratus, ut a subdicedit. Ea ergo causa instituti sunt magistratus, ut a subditis injuriae propulsentur, ipsaque respublica quasi illorum opificio calcietur. Est enim quasi discalciata, quando injuriis exponitur, quo nihil potest ignominiosiesse gerentibus magistratum. Afflictus namque populus, quasi principis podagram arguit et convincit. Tunc autem totius reipublicae salus incolumis praeclaraque erit, si superiora membra se impendant inferioribus, et inferiora superioribus pari jure respondeant, ut singula sint quasi aliorum ad invicem membra, et in eo sibi quisque maxime credat esse consultum, in quo aliis utilius noverit esse prospectum. CAP. XCicero et Plato, cum alter qualis esse debeat disseruerit, alter qualis fuerit a majoribus instituta. Hanc tamen uterque et institutae, et instituendae praescripsit formulam, ut vita civilis naturam imitetur, quam optimam vivendi ducem saepissime no
Abbreviated transcription (Latin):
secundationes. & multiplices uictus adquirendi u¬
teq sustentande. aut rem familiarẽ amplifican¬
di forme. qui nec ad p̃sidendi ꝑtinent auctoritatẽ.
& uniu̾sitati rei publice usqueqͦq ꝓficiunt. Hec
autẽ tot sunt: ut res publica non octipedes cran¬
cros. s & centipedes pedũ numerositate transcen¬
dat. Et quidẽ premultitudine numerari ñ posst:
cũ tamen ñ infinita sint ꝑnaturã: s quia tam
uarie figure st̃: ut nullus unquã officioꝵ scrip¬
tor insingulas species eoꝵ sp̃alia p̃cepta dederit.
Ueruntam̃ qd̾ generale ẽ om̃ib & singulis ꝑcura¬
tur: ut legis .s. limites ñ excedant. & ad publicam
utilitatẽ omĩa referant᷑. Debent autẽ obsequiũ
inferiora suꝑioribus: que om̃ia eisdem uicissum de¬
bent necessariũ subsidiũ ꝓuidere. Uñ plutarchus
ea dicit in om̃ib exequenda: que humilioribus .i.
multitudini ꝓsunt. Nam paucitas semꝑ plurib

Expanded text:
secundationes, et multiplices victus acquirendi, vsecundationes, et multiplices victus acquirendi, vitaeque sustentandae, aut rem familiarem amplificandi formae; quae nec ad praesidendi pertinent auctoritatem, et universitati reipublicae usquequaque proficiunt. Haec autem tot sunt, ut respublica non octipedes cancros, sed et centipedes pedum numerositate transcendat. Et quidem prae multitudine numerari non possunt, cum tamen non infinita sint per naturam, sed quia tam variae figurae sunt, ut nullus unquam officiorum scriptor, in singulas species eorum specialia praecepta dederit. Verumtamen quod generale est omnibus et singulis procuratur, ut legis scilicet limites non excedant, et ad publicam utilitatem omnia referantur. Debent autem obsequium inferiora superioribus, quae omnia eisdem vicissim debent necessarium subsidium providere. Unde Plutarchus ea dicit in omnibus exsequenda, quae humilioribus, id est multitudini, prosunt. Nam paucitas semper pluribus
Abbreviated transcription (Latin):
Quo circa qui miles esse uoluerit: p̃discat artẽ.
eamq usu & exercicio firmet: ut cũ electis fuerit
& milicie sacram̃to ascriptꝰ rei publice & sibi
utiliter uuat. & ñ sit ꝓut plutarchus ait matiꝰ
manca. His enĩ u̾bis in iustitutione traiani nouis¬
sime usus est: cũ a manib plapsus est ad pedes.
Se quamur ergo eũ. & sicut ipse ait quasi soc¬
cos pedib faciamus: ut non offendantur ad la¬
pidem obiceniue aliũ quẽ multiplex ĩgerit casꝰ.¬
edes quidẽ qui humiliora. xx.¬
exercent officia appellant᷑: quoꝵ. obseqͥo¬
tociꝰ rei publice membra ꝑ t̾ram gradi¬
untur. In his quidẽ agricolarũ ratio ũtitur qͥ
terre semꝑ adherent: siue in sacionabilibꝰ suie
in consitius siue in pascus siue infloreis agi¬
tentur. His etiã aggregant᷑ multe species la¬
nificii artesq mecanice. que in lignoferro. ere.
metallisq uariisq consistunt: seruiles quoq ob¬

Expanded text:
Quocirca qui miles esse voluerit, praediscat artem, Quocirca qui miles esse voluerit, praediscat artem, eamque usu et exercitio firmet, ut cum electus fuerit, et militiae sacramento ascriptus, reipublicae et sibi utiliter vivat, et non sit, prout Plutarchus ait, manus manca. His enim verbis in institutione Trajani novissime usus est, cum a manibus prolapsus est ad pedes. Sequamur ergo eum, et sicut ipse ait, quasi soccos pedibus faciamus, ut non offendantur ad lapidem, obicemve alium, quem multiplex ingerit casedes quidem, qui humiliora exercent officia, appellantur, quorum obsequio reipublicae membra per terram gradiuntur. In his quidem agricolarum ratio vertitur, qui terrae semper adhaerent, sive in sationalibus, sive in consitivis, sive in pascuis, sive in floreis agitentur. His etiam aggregantur multae species lanificii, artesque mechanicae, quae in ligno, ferro, aere, metallisque variis consistunt, serviles quoque ob
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ dissocies: utilior sit usus exꝑs artis ꝗͣ ats que sui
usũ non ht̃. Nam & dauid in funda & lapide quoꝵ
piciama r usũ habebat allophilĩ strauit: & in bacu¬
lo suo aggredi ausus est iurũ. cunctis terribilẽ ae
bellatorẽ ab adolesentia sua. A cie dit q loria irgiã.
& arma quib exercitatus non fuerat. ratus om̃ia
ẽẽ impedimento milicie. quoꝵ usus exercicio non
firmatur. Ceterũ sic̃ arsterilis est usus ignara. sic
& usus inꝑfectus ẽ qui ex arte ñ ꝑuenit. Est ergo
singuloꝵ initiũ a natura. qua reluctante & ut di¬
ei solet inuita minerua nichil recte aggredimur.
ꝓgressus ab usu. ab arce ꝑfectio: si tamen uigi ex¬
ercitatione fuerit solidata. Obtinet hoc inlibe¬
ralib iurilib & mecanicis. aut si que sunt qua¬
rũ u̾dũ audierimus mentionẽ: ut ars infecun¬
da sit sine usu & usus temerariꝰ sine arte. Mui¬
cia ergo sine arte iners est: inofficiosa sine usu.

Expanded text:
que dissocies, utilior sit usus expers artis, quam ars quae sui que dissocies, utilior sit usus expers artis, quam ars quae sui usum non habet. Nam et David in funda et lapide, quorum peritiam et usum habebat, allophylum stravit, et in baculo suo aggredi ausus est virum cunctis terribilem, et bellatorem ab adolescentia sua. Rejecitque loricam regiam et arma, quibus exercitatus non fuerat, ratus esse omnia impedimento militiae, quorum usus exercitio non firmatur. Caeterum sicut ars sterilis est usus ignara, sic et usus imperfectus est, qui ex arte non provenit. Est ergo singulorum initium a natura, qua reluctante, et ut dici solet invita Minerva, nihil recte aggredimur. Progressus ab usu, ab arte perfectio, si tamen jugi exercitatione fuerit solidata. Obtinet hoc in liberalibus, virilibus et mechanicis, aut si quae sunt, quarum nondum audierimus mentionem, ut ars infecunda sit sine usu, et usus temerarius sine arte. Militia ergo sine arte iners est, inofficiosa sine usu.
Abbreviated transcription (Latin):
maxima ẽ & ꝑnecessaria: & sine qua ut u̾bis plutar¬
chi utar. manchus quilibet intelligit᷑ principatus.
Quã siquis ediscere uoluerit. ad eat catonem censori¬
que uegetiꝰ renatus. cuiꝰ eo qd̃ elegantissime & diligen¬
tissime rei militaris artẽ tradidit licet exempla per¬
strinxerit pła inserui: legat inquã que isti posteris
p̃scribenda duxerunt. Hoc tam̃ in omniũ arciũ utili¬
tate u̾satur: ut nequaquã p̃ceptis exercicium desit.
Dam sic̃ ait cccero. in unamquãq rem dare p̃cepta.
facillimũ est: s eã efficaciter exequi laboriosissimũ.
Quoduͦ inp̃ceptis eloquentie ad hereuniũ scribens de
arte discendi asseruit. eam scił in efficacem & in uti¬
lem esse sine usu & exercitatione dicendi: ad omnes
artes arbitror tranfferendũ. quatenꝰ si ñ firmant᷑ usu.
n̾exticio roborant᷑ inutiles st̃. Adeo quidẽ ut si artẽ usũ¬

Expanded text:
maxima est, et pernecessaria, et sine qua ut verbis Plutarmaxima est, et pernecessaria, et sine qua ut verbis Plutarchi utar mancus quilibet intelligitur principatus. Quam si quis ediscere voluerit, adeat Catonem Censoriquae Vegetius Renatus; cujus, eo quod elegantissime et diligentissime rei militaris artem tradidit, licet exempla praestrinxit, plura inserui: legat, inquam, quae isti posteris praescribenda duxerunt. Hoc tamen in omnium artium utilitate versatur, ut nequaquam praeceptis exercitium desit. Nam, sicut ait Cicero, in unamquamque rem dare praecepta facillimum est, sed eam efficaciter exsequi laboriosissimum. Quod vero in praeceptis eloquentiae ad Herennium scribens, de arte dicendi asseruit, eam scilicet inefficacem et inutilem esse sine usu et exercitatione dicendi, ad omnes artes arbitror transferendum, quatenus non firmantur usu, nec exercitio roborantur. Adeo quidem ut si artem usum
Abbreviated transcription (Latin):
incitetur. Sint ubiq campi doctores & militarium
exercicioꝵ magistri. & his ipsis era ꝓueniant: & ui¬
debis in breui gentẽ in id uirtutis esse reductam:. quo
iugebat qñ maximus imꝑator uiliꝰ cesar territa q̃si¬
tis ostendit terga britannis. Sed & deliberationes
castrenses ficticie tam̃ frequentiꝰ agitent᷑: ut in his ex¬
ercitatus miles cũ usus exegerit. quid maxue expe¬
diat sciat eligere. Si uͦ res fuerit seria. lateat militẽ.
eo qd̃ militare p̃ceptũ est: quid fieridebeat tractato
cũ multis. qͥd uero facturuis sis. cũ paucissimis & fi¬
delissimis. ł potiꝰ ipse tecũ. Raro enĩ manet abscondi¬
tũ: qd̾ ad noticiã multitudinis uenit. Militaria qͦꝙ
p̃cepta & exempla strenuoꝵ uuniorib sepe referen¬
dasunt: ut his ad scientiã instruantur. illis accen¬
dantur & animentur ad uirtutẽ. Nec tame n ꝓposi¬
tũ meũ est rei militaris hic artẽ tradere. que quidẽ

Expanded text:
incitetur. Sint ubique campi ductores, et militarium incitetur. Sint ubique campi ductores, et militarium exercitiorum magistri, et his ipsis aera proveniant, et videbis in brevi gentem in id virtutis esse reductam, quo vigebat quando maximus imperatorum Julius Caesar, Territa quaesitis ostendit terga Britannis. Sed et deliberationes castrenses, fictitiae tamen, frequentius agitentur, ut in his exercitatus miles, cum usus exegerit, quid maxime expediat, sciat eligere. Si vero res fuerit seria, lateat militem, eo quod militare praeceptum est: quid fieri debeat tractato cum multis, quid vero facturus sis, cum paucissimis et fidelissimis, vel potius ipse tecum. Raro enim manet absconditum, quod ad notitiam multitudinis venit. Militaria quoque praecepta et exempla strenuorum, junioribus saepe referenda sunt, ut his ad scientiam instituantur, illis accendantur et animentur ad virtutem. Nec tamen propositum meum est, rei militaris hic tradere artem, quae quidem
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ. Qui uictoriã cupit: diligenter imbud
militẽ. Qui sedos oꝑtat eueutus: dimicet art
non casu. Nemo ꝓuocare. ne mo offend̃e. audes
quem scit suꝑiorem fore si pugnet. Athenienses
unũ p̃ceteris mandasse militib: prisci loquunt᷑
annales. Miles nondũ em̃itus: exercicio & labori
iugiter assuescat. Nam hec solent in castris sanitatẽ
& in conflictu pr̃are uictoriam. Idem etiam tradi¬
derunt. quia in peditib robur consistit exercitus:
& parũꝑ aptũ ẽẽ milicie. qui nisi eques sit. pugna¬
re non nouit. Ueruntam̃ nec exerceri. nec ad pug¬
nam uocatur utiliter: eui stipendia non ꝓcedunt.
Si enĩ subtrahas alimenta: tibi miles obsequiũ ue¬
gabit aut fidem. faines enĩ ut dici soler: pugnat in¬
teriꝰ: & sola hec que tutissima uidentur expugnat.
Hescit plebes ieiuna timere. Si uͦ alimenta ꝓcesse¬
rint: nunc timore pene. nc̃ premioꝵ spe ad officium

Expanded text:
bellum. Qui victoriam cupit, diligenter imbuat bellum. Qui victoriam cupit, diligenter imbuat militem. Qui secundos optat eventus, dimicet arte, non casu. Nemo provocare, nemo offendere audeat, quem scit superiorem fore, si pugnet. Athenienses unum prae caeteris mandasse militibus, prisci loquuntur annales: Miles nondum emeritus exercitio et labori jugiter assuescat. Nam haec solent in castris sanitatem, et in conflictu praestare victoriam. Iidem eam tradiderunt, quia in peditibus robur consistit exercitus, et parumper aptum esse militiae, qui, nisi eques sit, pugnare non novit. Verumtamen nec exerceri, nec ad pugnam vocatur utiliter, cui stipendia non procedunt. Si enim subtrahas alimenta, tibi miles obsequium negabit, aut fidem. Fames enim, ut dici solet, pugnat interius, et sola haec, quae tutissima videntur, expugnat. Nescit plebs jejuna timere. Si vero alimenta processerint, nunc timore poenae, nunc praemiorum spe ad officium
Abbreviated transcription (Latin):
honorari. Unde liquet milites oportere armis
quã uestib nitidiores esse. ¶Tneas a digitis gem¬
mas ad ensem: uirro ad potula legitur transtu¬
lisse. Machabeos quoq constat clipeos inaurasse.
& ex fulgore eoꝵ fortitudinẽ gentiũ dissipatã.
Cos tamen credibile est ueste cõmuni fuisse con¬
tentos. Nichil est qd̾ minus deceat militem quã
cultus mollior & delicie uestiũ exquisite. nisi
forte cũ trasone ad inunitionẽ taidis expugnan¬
dam. ueneri deuou̾it miliciã suã. marte antẽ¬
to. Sordes quoq uitande sunt: & mediocͥtti q̃
aureo incedit tramite ugiter insistendũ. x
autẽ uolo ire ꝑsuasũ nr̃atib. si exerceant᷑ uie¬
tutẽ ñ de esse. que tamen frequent̾ intercidt.
si non dissciplitia firmatur. Artẽ uͦ rei milla¬
ris: lacedemonii tradidisse dicunt᷑. Unde et
hanuibal italiã petiturus: lacedemoniũ quell¬
uit ductorẽ armoꝵ. Qui desiderat pacẽ: p̃pall

Expanded text:
honorari. Unde liquet milites oportere armis, honorari. Unde liquet milites oportere armis, quam vestibus nitidiores esse. Aeneas a digitis gemmas ad ensem, Virro ad pocula legitur transtulisse. Machabaeos quoque constat clypeos inaurasse, et ex fulgore eorum fortitudinem gentium dissipatam. Eos tamen credibile est veste communi fuisse contentos. Nihil est quod minus deceat militem, quam cultus mollior, et deliciae vestium exquisitae, nisi forte cum Thrasone ad munitionem Thaidis expugnandam, Veneri devoverit militiam suam, Marte contempto. Sordes quoque vitandae sunt, et mediocritati, quae aureo incedit tramite, jugiter insistendum. Hoc autem volo ire persuasum nostratibus, si exerceantur, virtutem non deesse, quae tamen frequenter intercidit, si non disciplina firmatur. Artem vero rei militaris, Lacedaemonii tradidisse dicuntur. Unde et Annibal Italiam petiturus, Lacedaemonium quaesivit ductorem armorum. Qui desiderat pacem, praeparet
Abbreviated transcription (Latin):
inuitare ad p̃dam. Unde & hanuibal cũ apud
regẽ antiochũ moraritur cã ꝓfugii. facetissime
cauillatus est: rege ostentante exercitũ insignib
aurets & argendeis florentẽ. inducentẽ currus
cũ falcib & cũ turrib elefantos & omnẽ eqͥtatũ
frenis epiphiis monilib ac faleris p̃fulgentẽ.
Cũ gͦ rex contemplatione tanti ac tam ornati
exercitus głabundus hannibalẽ aspexissetͥ pu¬
tas ne inquit satis ẽẽ romanis hec om̃iaͤ. Tune
penus eludens ignauiam inbelliãq militũ eiꝰ
p̃ciose armatoꝵ: plane inquit satis ẽẽ credo ꝙ¬
si romani auarissimi sint. Lepide quidẽ breui¬
ter & ac̃be. Nam rex de numero exercitꝰ. & de
estimanda equiꝑatione quesiu̾at: & illũ liqua
respondisse de precda. Deniq sinaso amilicia ar
na comptos: quis credat eas ad robustã miliciuã
admittendos : Opifices arciũ singularũ idrerũ
suarũ p̃ceteris ornant: a quib se sciunt p̃ceteris

Expanded text:
invitare ad praedam. Unde et Annibal, cum apud invitare ad praedam. Unde et Annibal, cum apud regem Antiochum moraretur causa profugii, facetissime cavillatus est, rege ostentante exercitum insignibus aureis, et argenteis florentem, inducentem currus cum falcibus, et cum curribus elephantos, et omnem equitatum, frenis, ephippiis, monilibus, ac phaleris praefulgentem. Cum ergo rex contemplatione tanti ac tam ornati exercitus, gloriabundus Annibalem aspexisset: « Putasne, inquit, satis esse Romanis haec omnia? » Tunc Poenus, illudens ignaviam, imbelliamque militum ejus pretiose armatorum: « Plane, inquit, satis esse credo, etsi Romani avarissimi sint. » Lepide quidem, breviter, et acerbe. Nam rex de numero exercitus, et de aestimanda aequiparatione quaesierat et illum liquet respondisse de praeda. Denique si Naso a militia ana comptos, quis credat eos ad robustam militiam admittendos? Opifices artium singularum id rerum suarum prae caeteris ornant, a quibus se sciunt prae caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
Ceterũ adolescentie exitus: aliquib suspectus
est: & utinã frustra ab om̃ibꝰtimeatur. xix¬
uidmoror in cõmendatione gentis: quã
de natura constat ẽẽ laudabilẽ : Beatus
eugeniꝰ eã ad quecũq uellet applicari
dixit ẽẽ idoneã: & p̃ferendã aliis nisi leuitas im¬
pediret. Setd sicuti hannibal negabat posse un¬
ci romanas nisi in ꝑatria sua: ita & hec dũ ꝑeg¬
uatur inuincibilis est. Nam in sedib sius faciꝰ
expugnatur. Hoc autẽ forte cõmune habent cũ
ceteris gentib: incole britanniarũ atq italie.
Si recte uͦ fuerint instituti. & doctrinã exeretta¬
tione firmauerint: honorati incedant. habeant᷑
patrie de feusores. niteant cultu qui tamen uirrs
deceat: nam cultus lascurior nec in muliebri sexu
uicio caret aut nota. ¶ Crebro nanq comꝑtum
ẽ in bellis milicie lascuuentẽ & splendidũ appa¬
ratũ. ñ tam ciuib conferre uictoriã quã hostes

Expanded text:
Caeterum adolescentiae exitus ab aliquibus suspectus Caeterum adolescentiae exitus ab aliquibus suspectus est, et utinam frustra a bonis timeatur. uid moror in commendatione gentis, quam de natura constat esse laudabilem? Beatus Eugenius eam ad quaecunque vellet applicari, dixit esse idoneam, et praeferendam aliis, nisi levitas impediret. Sed sicuti Annibal negabat posse vinci Romanos nisi in patria sua, ita et haec, dum peregrinatur, invincibilis est. Nam in sedibus suis facilius expugnatur. Hoc autem forte commune habent cum caeteris gentibus incolae Britanniarum atque Italiae. Si vero recte fuerint instituti, et doctrinam exercitatione firmaverint, honorati incedant, habeantur patriae defensores, niteant cultu, qui tamen viros deceat, nam cultus lascivior nec in muliebri sexu vitio caret, aut nota. Crebro namque compertum est in bellis, militiae lascivientem et splendidum apparatum, non tam civibus conferre victoriam, quam hostes
Abbreviated transcription (Latin):
& tociꝰ regni ꝓceres & miliciã fidelitate prestita
obligare. ¶ Transeo ad obsidionẽ chinonis : quia
ibi anglos & normanuos quos iam multiplex con¬
federatio uniuit p̃cipuos & magis strenuos in
captione castri extitisse: nullus ignorat. Nã sileo
de nanneto & toto minoris britantue. quamius
grandis ꝓuncia sit comitatu: qui rebellis ẽẽt in
hodiernũ diẽ: nisi robur gentis angloꝵ eẽt for¬
midini. Hoc ipsũ aut ueritus. aut amore &
turtute allectus. incertũ enĩ est. illustris ble¬
sensiũ &e carnotensiũ comes castra que pupillariᷤᷤ
etatis tempore amissa fuerant: ducatui noͬman¬
norũ restituit. ¶ Longũ est simelita gesta tan¬
ti principis enumerare contendã. que sic̃ om̃s
admirari necesse est: ita plene describere impos¬
sibile. Nec ego uirib meis arrogo: in quosi iuxta
p̃cedentis gr̃e cursũ sibi dui successerint ꝓspera.
sudare poterunt. orosius. Egisippus. & trogus.

Expanded text:
et totius regni proceres et militiam fidelitate praestita et totius regni proceres et militiam fidelitate praestita obligare. Transeo ad obsidionem Chinonis, quia ibi Anglos et Normannos, quos jam multiplex confoederatio univit, praecipuos et magis strenuos in captione castri exstitisse, nullus ignorat. Nam sileo de Nanneto, et toto minoris Britanniae, quamvis grandis provincia sit, comitatu, qui rebellis esset in hodiernum diem, nisi robur gentis Anglorum esset formidini. Hoc ipsum aut veritus, aut amore et virtute allectus incertum est enim illustris Blesensium et Carnotensium comes castra, quae pupillaris aetatis tempore amissa fuerant, ducatui Normannorum restituit. Longum est si inclyta gesta tanti principis enumerare contendam; quae sicut omnes admirari necesse est, ita plene describere impossibile. Nec ego viribus meis arrogo, in quo, si juxta praecedentis gratiae cursum sibi diu successerint prospera, sudare poterunt Orosius, Hegesippus, et Trogus.