comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
neqz fieri quicꝙͣ sine rõne neqz
nasti potest. apparet esse du̾am
prouidenciã. cuius est ꝓpͥum
ꝯd̾ dicitur rõ. Deus igitur omĩ
reꝵ machinator fecit hoiẽm.
Qd̾ cicero ꝙͣus expers cele¬
stiũ lrãꝵ. uidit tñ. qui libro
delegibus pͥmo hoc id tradidͭ
qd̾ ꝓphete. cuius uerba subieci
Annial hoc prouidũ. sagax.
młtipplex accutũ. memor ple¬
nũ rõnis et consilii. quẽ uotã
hominem: p̾clara quad̾ cõdiͤ
gn̾atum esse a sũmo deo solũ.
Etemim ex tot ammanciũ gm̾i¬
bus atqz naturis: ꝑticeps roĩs
et cogitacionis cũ cetera sint
omĩa exꝑtia. uides ne hommnẽ
ꝙͣiis longe au̾itatis noticia
remotum. tamen qmĩ nnagi¬
nem sa pĩe tuebatur: intelle¬
xisse nõ nͥ a deo hommẽ potuis¬
se gn̾ari. Sed tñ dm̃is opus
est testimonus ne minus hu¬
mana sufficiant. sibilla hoĩez
dei opus esse testatur. qui solꝰ¬

Expanded text:
neque fieri quicquam sine ratione neque neque fieri quicquam sine ratione neque nasci potest, apparet esse diuinam prouidentiam, cuius est proprium quod dicitur ratio. deus igitur rerum omnium machinator fecit hominem. quod Cicero quamuis expers caelestium litterarum uidit tamen, qui libro de legibus primo hoc idem tradidit quod prophetae. cuius uerba. subieci. animal hoc prouidum sagax multiplex acutum memor plenum ra.tionis et consilii, quem uocamus hominem, praeclara quadam condicione generatum esse a supremo deo. solum est enim ex tot animantium generibus atque naturis particeps rationis et cogitationis, cum cetera sint omnia expertia. uidesne hominem quamuis longe a ueritatis notitia remotum tamen, quoniam imaginem sapientiae tuebatur, intellexisse non nisi a deo hominem potuisse generari? sed tamen diuinis opus est testimoniis, ne minus humana sufficiant. Sibylla hominem dei opus esse testatur: ὃς
Abbreviated transcription (Latin):
aute potest prouid̾e nͥ deus.
uideamus tñ an id ip̃m qd di¬
ctitant: fieri potuent ut ho¬
mines nast̾entur et̾ra. Si cõ¬
side̾t aliqͥs ꝙͣdiu et qͥbus mo¬
dis educitur infans intelliget
profecto non potuisse lugenas
illos pu̾os sine ullo educatore
9 pluribus mensibus iacere
proiectos. donec cõfirmatis
neruis mouere se. locũqz mu¬
tare possent. qd̾ uix intra uiꝰ
anm spaciũ fieri potest. Iam
uide utiu̾ ne infans eod̾ modo
et eod̾ loco quo effusus est ia¬
cere ꝑ mltos menses ualuent.
At non et humore illo t̾re qd̾
ahm̃ti graciã mĩstrabat. et
sui corporis purgamẽtis in
uine mixtis obrutus corruptꝰq
moreretur. Itaq nillo modo
fier potest. qͥn ab aliquo fu̾it
edutatus. nͥ forte aĩalia oĩã
non tenera nata st̃. sed excreta.
qd ut dic̾e̾nt nũꝙͣ ilł uenit
in mentem. Oĩs igitur illa
rõ impossibił et uana est: si
tñ racio dici pt̾. qr id agitur ut
nem non asẜit. sedeu̾tit. Q si

Expanded text:
autem potest prouidere nisi deus? autem potest prouidere nisi deus? uideamus tamen an id ipsum quod dictitant fieri potuerit, ut homines nascerentur e terra. si consideret aliquis quamdiu et quibus modis educetur infans, intelleget profecto non potuisse terrigenas illos pueros sine ullo educatore conpluribus mensibus iacere proiectos, donec confirmatis neruis mouere se locumque mutare possent: quod uix intra unius anni spatium fieri potest. iam uide utrumne infans eodem loco et eodem modo quo effusus est iacere per multos menses ualuerit ac non et umore illo terrae, quem alimenti gratia ministrabat, et sui corporis purgamentis in unum mixtis obrutus corruptasque moreretur? itaque nullo modo fieri potest quin ab aliquo fuerit educatus: nisi forte animalia omnia non tenera nata sunt, sed excreta, quod ut dicerent numquam illis uenit in mentem. omnis igitur illa ratio inpossibilis et uana est, si en ratio dici potest qua id agitur, ut ionem non adserit, sed euertit. quodsi
Abbreviated transcription (Latin):
sol et luma et astra tũc non erat̃:
aut cum essent meatus nõ hẽ¬
bant. ac non dĩa moderatio que
ita sit ut dicunt. esse prouiden¬
ciam nnt̾e est. et in idipm̃ inci¬
dunt qd maxĩe fuguit. Non¬
dum enm natis aĩalibus ali¬
quis utiqz prouidit ut naste¬
rentur. ne orbis t̾re desitus
atq incultus horreret. Ut at̾
det̾ra sine officio parentũ nasci
possent. ncc̃e est magna rõne
esse prouisum. Deinde ut hũor
ille concretus e t̾ra in uaras
magies corpoꝵ fing̾e̾tur. It
ut efolliculis qͥbus tegebant᷑.
accepta uiuendi senciendiqz ra¬
cione tamꝙͣ ab aluo matrũ pro¬
fundentur. mira mexplicabiłq
prouisio est. Sed putemus id
ꝙͦ casu accidisse. illa certe que
ut t̾ra cõtinuo lacte manaret.
ut aeris temꝑies esset equal.
Que si constat idcco esse facta
ut aĩalia recent̾ edita uel ha
b̾ent alimĩtum. uel non hr̃ent
ꝑiculũ: ncc̾e est ut aliqͥs diã
nestio qua rõne prouidenit. Qs

Expanded text:
sol et luna et astra. tunc non erant sol et luna et astra. tunc non erant aut cum essent, meatus non habeba-ut ac non diuina moderatio, quae ita sit ut dicunt, esse prouidentiam necesse est, et in id ipsum incidunt quod maxime fugiunt. nondum enim natis animalibus aliquis utique prouidit ut nascerentur, ne orbis terrae desertus atque incultus horreret. ut autem de terra sine officio parentum nasci possent, necesse est magna ratione esse prouisum; deinde ut umor ille concretus e terra in uarias imagines corporum fingeretur, item ut e folliculis quibus tegebantur accepta uiuendi sentiendique ratione tamquam ei aluo matrum profunderentur, mira inextricabilisque prouisio est. sed putemus id quoque casu accidisse, illa certe quae ut terra continuo lacte manaret, ut aeris temperies esset aequalis. Quae si constat idcirco esse facta, ut animalia recens berent alimentum uel non haberent periculum, necesse est ut aliquis diuina nescio qua ratione prouiderit. quis
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾siombus celi et a¬
stroꝵ motibus maturitatẽ quãd
extitisse aĩaliũ serendoꝵ Itaq
t̾ram nouã semen genitale re¬
tmentem folliculos ex se quosd̾
in uteroꝵ silĩtudine protulisse.
de qͥbus lucrecius. Crestebant uli
t̾ra radicibus apti. eosq cũ ma¬
turauissent. natura cogẽte rup¬
tos. aĩalia tenera profudisse.
demq t̾ram ipãm huõre quoda
qui esset lacti silĩs exuberasse.
eoq alnũto animãtes esse mitu¬
tos. Quomõ igitur uim caloris
aut frigoris ferre aut uitare
potuerunt. aut oĩo nasti cũ sal
exuret frigus astringeret. Nõ
erant inqͥunt in pͥncipio mũdi¬
nec hiems nec estas. sed ppetua
tempies et ber equabile. Cur gͦ
semel fi̾ nccͣm fuit. ut aĩalia na¬
st̾entur. postꝙͣ uero esse cepunt.
concessa his facultate gu̾andi
et t̾ra parere desrt et tprĩbus cõ¬
dicio nutata est. Oꝙͣ facile est
redarguere mendacia. Pͥmũ ꝙ
nichil pt̾ esse in ħ̾ mundo qd̾ nõ
sic ꝑmaneat ut cepit. Nlec em̾

Expanded text:
conversionibus coeli, et astrorum motibus maturitatem quamdam extitisse animalium serendorum; itaque terram novam, semen genitale retinentem, folliculos ex se quosdam in uterorum similitudinem protulisse, de quibus Lucretius: Crescebant uteri terrae radicibus apti; eosque, cum maturassent, natura cogente ruptos, animalia tenera profudisse. Deinde terram ipsam humore quodam, qui esset lacti similis, exuberasse, eoque alimento animantes esse nutritas. Quomodo igitur vim frigoris aut caloris ferre aut vitare potuerunt, aut omnino nasci, cum sol exureret, frigus astringeret? Non erant, inquiunt, in principio mundi hyems nec aestas, sed perpetua temperies, et ver aequabile. Cur ergo semel fieri necessarium fuit ut animalia nascerentur; postquam uero esse coeperunt, concessa. his facultate generandi et terra parere desiit et temporis condicio mutata est. o quam facile est redarguere mendacia! primum, quod nihil potest esse in hoc mundo, quod non sic permaneat ut coepit. nec enim
Abbreviated transcription (Latin):
sũma sut auctoritate digssima
qui millũ u̾bum non qd̾ reuo¬
care uellet. sed qd̾ reuocare debe̾t
enusit. hoc quisquis nondũ est
assecutus secundas ꝑtes habeat
modestie. qr pͥmas non potuit
hab̾e̾ sapiencie. Qui non ualuit
om̃a non penitendo dixisse pe

Expanded text:
summa sunt auctoritate dignissima, qui nullum uerbum, non quod reuocare uellet. sed quod reuocare deberet, emisit. hoc quisquis nondum est adsecutus, secundas habeat partes modestiae, quia primas non potuit habere sapientiae; quia non ualuit omnia non paenitenda diligente
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣtisq ꝑiculis degitur. hoc eui
Id̾tũq est. Quis hec ludibria
non rideat. qui hẽat aliquid sa¬
ntatis. cum uideat homines
uelut mente captos ea serio
fatere que si quis faciat in lusu
niinis lastius esse uideatur¬

Expanded text:
quantisque periclis Degitur hoc aevi, quantisque periclis Degitur hoc aevi, quodcumque est! Quis haec ludibria non rideat, qui habeat aliquid sanitatis? cum videat homines velut mente captos ea serio facere, quae si quis faciat in lusu, nimis lascivus et ineptu
Abbreviated transcription (Latin):
et terimomuis intellig̾e̾ debu̾nt
hõibꝰ se mortuis supplicare. lo
igitur exirto ut aliquis poe¬
tarum fictionibus credat. qul
hos mentu putat pontificĩ
ipõꝵ scripta consideret. et qͥqͣ
nos asfriius inueniet. Ex
gibus intelligat mama. mep¬
ta domenticia esse omnia que
hos̃ demenciũ. Illos dico qui
bel i honesto saltatu tripudiãt
bqui midi. iuncti. coronati. aut¬
ponati. aut luto obliti currũt.
qud de stutis uetustate iam pr¬
tudis dicam que cũ portant:
deos ipsos se gestare humeris
sus arbitrantur: nam furius
bibatulus int̾ p̾cipua pietatis
erempla nnim̾atur. qui cũ p̾tor
esset tñ httoribus p̾euntibus
anncille portauit: cũ hr̃et magi¬
ftratus beneficio mueris eiꝰ
uatationem. Non gͦ ille furiꝰ
sed plane funosus fuit. qui p̾¬
turam hoc misterio se putauit
oruare. Merto igitur cum hͨ
aut. lucretius exclamat. Ostul¬
tas hoñi mentes. o pectora ce¬
ta pre qͣlibus in tenebris uite

Expanded text:
et ceremoniis intelligere debuerunt, et ceremoniis intelligere debuerunt, hominibus se mortuis supplicare. Non igitur exigo, ut aliquis poetarum fictionibus credat. Qui hos mentiri putat, Pontificum ipsorum scripta consideret, et quidqnos afferimus, inveniet, ex quibus intelligat, inania inepta, commentitia esse omnia, quae pene dementium; illos dico, qui vel inhonesto saltatu tripudiant, vel qui nudi, uncti, coronati, personati, aut luto obliti currunt. Quid de scutis jam vetustate putridis dicam? quae cum portant, deos ipsos se gestare humeris suis arbitrantur. Nam Furius Bibaculus inter praecipua pietatis exempla numeratur, qui cum praetor esset, tamen lictoribus praeeuntibus, ancile portavit, cum haberet, magistratus beneficio, muneris ejus vacationem. Non ergo ille Furius, sed plane furiosus fuit, qui praeturam hoc ministerio se putavit ornare. Merito igitur, cum haant, Lucretius exclamat: O stultas hominum mentes, o pectora caeca! Qualibus in tenebris vitae,
Abbreviated transcription (Latin):
eius mist̾ium id̾ continet.
qd ouidius exponit in fastis.
Lidua iam dudum resonat
tiitibus ide. Tutus ut in¬
fanti uagiat ore puer. ꝑe¬
clipeos sudibus: galeas pare
tundit manes. hoc curetes hñt
hoc coribantes opus res latuit
Pristiq manent muitamina
facti. Era dee comites tautaq
terga mouent. Cinbala pro
galeis. pro scutis timpana pul¬
sant. Tibia dat frigios ut de¬
dit ante modos. hanc totam
opimionem qͣĩ apoetit fictam.
salustius respuit uoluitq inge¬
mose int̾pretari. cur altores io¬
uis dicantur fuisse curetes. et
sic ait. qr pͥncipes dñn intellᵈ
fuerunt uetustatem ut cetera
in maius componẽtem altores
ioiis celebrasse. ꝙͣtum erran̾it
homo eruditus: iam res ipãde
clarat. Si eniꝰ pͥnceps est iupi¬
ter et deoꝵ et religionum: si
qui coluntur. apparet curetes
ex diu̾so pͥncipes fuisse dñn nõ
intelligendi. ꝑ quos error om̃s
indictus est. et ueri dei intnõ
sublata Exipis itaq mistent

Expanded text:
eius mysterium idem continet; eius mysterium idem continet; quod Ouidius exponit in Fastis: ardua iam dudum resonat tinnitibus Ide, tutus ut infanti uagiat ore puer. paclipeos sudibus, galeas pars tundit inanes, hoc Curetes habent, hoc Corybantes opus. res latuit priscique manent imitamina facti, aera deae comites raucaque terga mouent. cymbala pro galeis, pro scutis tympana pulsant., tibia dat Phrygios ut dedit ante modos. hanc totam opinionem quasi a poetis fictam Sallustius respuit uoluitque ingeniose interpretari, cur altores. Iouis dicantur fuisse Curetes, et sic ait, quia principes diuini intellegendi fuerunt, uetustatem ut cetera in maius componentem altores Iouis celebrauisse. quantum errauerit homo eruditus, iam res ipsa dclarat. Si enim princeps est Jupiter, et deorum et religionum; si qui coluntur; apparet Curetes ex diverso principes fuisse divini non intelligendi, per quos error omnis inductus est, et Dei veri memoria sublata. Ex ipsis itaque mysteriis
Abbreviated transcription (Latin):
admiracionem uirtutis defu̾
placuit aciubus ara ei posi¬
ta est. quã defacto boius boy
quã duo iuncti bones minola¬
rentur. sicut illi quos abstu¬
lerat aratori. euꝰq ipmꝰ sͥ. cõ¬
stituit sacerdotem ac p̾cepit
ut iisdẽ maledictis semꝑ in ce¬
lebrandis sacuficuis ute̾tur.
st sed sacrilegia. In qͥbus id
scm̃ dicitur: qd̾ in ahis si fiat
etiã seu̾issime uindicatur. Ip¬
sius autẽ cretici ionis satra.
quid aliud ꝙͣ quomodo sit aut
substractus prĩ: aut mit̾tus
ostendũt. Capella est amalthee
imphe que uberibus suis a¬
luit infantem. dequa g̾maĩtꝰ
cesar inaratheo carmine sic
ait. Illa putatur mitrx esse
iouis. si u̾e iupit infans.u¬
bera cretee mulsit fedissiã
capre. Sid̾e̾ qe claro gratũ
testatur alũpmĩ. hꝰ capelle
corio usii̾ esse pro stuto iouẽ
contra titãnas dimicantem.
nuseus auctor est. unde apo¬
grestum est in abstondendo
puero: id ip̃m ꝑ imaginem
titur in sacris. sed et mrĩs

Expanded text:
admirationem uirtutis deferri admirationem uirtutis deferri placuit, a ciuibus ara ei posita est, quam de facto βούζυγον quam duo iuncti boues immolarentur sicut illi quos abstulerat aratori, eumque ipsum sibi constituit sacerdotem ac praecepit, ut isdem maledictis semper in celebrandis sacrificiis uteretur, acra sunt, sed sacrilegia, in quibus id sanctum ducitur, quod in aliis si fiat, etiam seuerissime uindicatur. ipsius autem Cretici Iouis sacra quid aliut quam quomodo sit aut subtractus patri aut nutritus ostendunt? capella est Amaltheae nymphae; quae uberibus suis aluit infantem: de qua Germanicus Caesar in Arateo carmine sic ait: illa putatur nutrix esse Iouis, si uere Iuppiter infans ubera Cretaeae mulsit fidissima caprae, sidere quae claro gratum testatur alumnum. huius capellae corio usum esse pro scuto Iouem contra Titanas dimicantem Musaeus auctor est, unde a pouid est gestum in abscondendo puero, id ipsum per imaginem geritur in sacris. sed et matris
Abbreviated transcription (Latin):
est rtus. si quid̾ non euffemia
ut greci appellant sed maledi¬
ctis et execracione celebñtur.
eaq pro uiolatis hñt. si qñ
inter sollemnes ritus uel in¬
prudenti alicui extidĩt bonũ
ubũ. tuius rei hec rõ redditur.
si tñ ulla esse rõ in rebus ua¬
nissimis pt̃. hertules cum eo
delatus esset. famẽq pat̾etur:
aratorẽ quendã cõspexit ope¬
rantem. ab eoq petere cepit
ut sͥ unu̾ bouem uenderet.
En uero ille neganit posse¬
fieri. ꝙ spes sua omĩs colẽde
t̾re duobus illis iuuencis in¬
tetur. hertules solita uiolen᷑.
usus qr unũ acciꝑe nõ potuit
utiũq sustulit. At ille infe¬
lix cum boues suos mactari
bideret: muriã suã male¬
dictis ultus est. qd homini e¬
leganti et urbano gratissim̃
fuit. Nam dũ comitibus suis
epulas apparat. dũq alienos
boues deuorat. illũ sͥ amia¬
rissime conuiciãtem cũ risu
et cachinis audiebat. Se d pͦꝰ¬
ꝙͣ hertuli dĩos honores ob

Expanded text:
est ritus, siquidem non εὺφημία̣ est ritus, siquidem non εὺφημία̣ ut Graeci appellant, sed maledictis et execratione celebrantur, eaque pro uiolatis habent, si quando inter sollemnes ritus uel inprudenti alicui exciderit bonum uerbum. cuius rei haec ratio redditur, si famen ulla esse ratio in rebus uanissimis potest. Hercules eo cum delatus esset famemque pateretur, aratorem quendam conspexit operantem ab eoque petere coepit, ut sibi unum bouem ueuderet. enimuero ille negauit fieri posse, quod spes sua omnis colendae terrae duobus illis iuuencis niteretur. Hercules solita uiolentia usus, quia unum accipere non potuit, utrumque sustulit. at ille infelix cum boues suos mactari uideret, iniuriam suam maledictis ultus est, quod homini eleganti et urbano gratissimum fuit. nam dum comitibus suis epulas apparat dumque alienos boues deuorat, illum sibi amarissime conuiciantem cum risu et cachinnis audiebat. sed postquam Hercoli diuinos honores ob
Abbreviated transcription (Latin):
loquũtur qͣs greci ꝯnoys uocat̃
asellos fusse qui liberũ patrẽ
tũsuer̾int. cum amnẽ tñsire nõ
posset: quoꝵ alt̾i hoc p̾mium
dedĩt. ut hũana uoce loqretur.
Itaq int̾ eum priapũq ortũ
esse certamen de obstem menbri
magnitudine pͥapũ uictũ et
iratũ int̾emisse uictorẽ. hoc
u̾o mltomagis ineptũ est: S
poetis licet quicq̃d uelint. Non
excussio tam deforme mist̾ium:
nec pͥapũ denudo. ne quid ap¬
pareat risu dignũ. fuix̾unt
hec sane poete. sed nccͣe est ma¬
ioris alicuius turpitudinis te¬
gende gracia ficta sint. Que
sit gͦ queramus. At ea profe¬
co manifesta est. nam sicut
lune taurus mactatur. qr silĩa
ht̃ cormua. et placat equo ꝑsis
radns hiꝑiona ciictũ. ne det ͦ
celeri uictima tarda deo. Ita in
hoc qr magnitudo menbri uiri¬
lis enormis est non potuit ei
mitari. Apud lindũ qd̾ est o¬
ꝑidũ rhodi. hertulis sacra st̃.
quor aceteris longe diu̾sus

Expanded text:
locuntur quas Graeci ο̌νους uocant, locuntur quas Graeci ο̌νους uocant, asellos fuisse qui Liberum patrem transuexerint, cum amnem transire non posset, quorum alteri hoc praemium dederit, ut humana uoce loqueretur? itaque inter eum Priapumque ortum esse certamen de obsceni magnitudine: Priapum uictum et iratum interemisse uictorem. hoe uero multo magis ineptum est, sed poetis licet quidquid uelint. non excutio tam deforme mysterium nec Priapum denudo, ne quid appareat risu dignum. finxerint haec sane poetae, sed necesse est maioris alicuius turpitudinis tegendae gratia ficta sint. quae sit ergo quaeramus. at ea profecto manifesta est. nam sicut Lunae taurus mactatur, quia similia habet cornua, et placat equo Persis radiis Hyperiona cinctum, ne detur celeri uictima tarda deo, ita in hoc quia magnitudo membri uirilis enormis est, non potuit ei mitari. aput Lindum, quod est oppidum Rhodi, Herculis sacra sunt, quorum a ceteris longe diuersus
Abbreviated transcription (Latin):
monnĩ rapta pros̾pnnia. qua̾e
facibus ex ethne u̾tice accensis
quesisse in sicilia ceres dicitit
Idcto sacra euis ardentui tedr
iactacione celebñtur. Apud lap¬
bilis uictima est a sellus cuius
sacrificii rõ in fastis hec reddi¬
tur. Cum du omnes ad festum
magne mat̾s cõuenissent: epa¬
lisq saciati nocte̾ lusibus dic¬
cerent quieuisse huni uestam
sompmĩq cepisse. ibi pͥapum
sompno enis ac pudicicie insi¬
diatũ: sed illã intempestino
clamore a selli quo si lenus ue¬
hebaturexcitatam: libidinẽ
uero insidiatoris esse decepti
hac de causa lapsaccrios aseli
papo qi in ulcione mactare con¬
fienisse. Apud rõnos u̾o̾ eund̾
bestalibus sacus in honorẽ pu¬
dicias confiuate panibus corõri.
Qeuid turpius. quid flagicõsius:
ꝙ si besta beneficõ asim birgo
est. At poeta fabulã fureit. Nũ
t̃ illud est uerius qd referunt
Im̃ qui senomena cõscripẜunt.
cum de duabus cancri stellis

Expanded text:
imonium rapta Proserpina: quam quia imonium rapta Proserpina: quam quia facibus ex Aetnae uertice accensis quaesisse in Sicilia Ceres dicitur, idcirco sacra eius ardentium taedarum iactatione celebrantur. aput Lampbilis uictima est asellus, cuius sacrificii ratio in Fastis haec redditur. cum dii omnes ad festum Matris Magnae conuenissent epulisque satiati noctem lusibus ducerent, quieuisse humi Vestam somnumque cepisse; ibi Priapum somno eius ac pudicitiae insidiatum, sed illam intempestiuo clamore aselli quo Silenus uehebatur excitatam, libidinem uero insidiatoris esse deceptam ; hac de causa Lampsacenos asellum Priapo quasi in ultionem mactare consuesse, aput Romanos uero eundem Vestalibus sacris in honorem pudicitiae conseruatae panibus coronari. quid turpius, quid flagitiosius, quam si Vesta beneficio asini uirgo est? at poeta fabulam finxit. num ergo illut est uerius quod referunt ii qui Phaenomena conscripserunt, cum de duabus Cancri stellis
Abbreviated transcription (Latin):
tur puer qi inuentis: et in
letitiã luctus ille mutatur.
Ideo lucanus nãꝙͣ satis q̃situs
osiris. semper eni ꝑdunt. se¬
per et inuemint. Refertur gͦ
in sacris imago rei q̃ uerege¬
sta est.: que profecto si quidsa¬
pinius declarat mortalẽ mu¬
lierẽ fuisse ac pene orbam nͥ
unitã repperisset. Qd̾ illum
apud ꝙ̃ pompenis a dolestẽs
morte prĩs audita hec loqͥtur.
Euoluam busto iam numen¬
gentibus isim Et tectum ligua
spergam ꝑ uulgus orisim. hic̃
est osiris quẽ serapim bel serap¬
dem uulgus appellat. Solent q
mortius consecratis nomna nu¬
tari: credo ne quis eos putet
hoĩes fuisse. Nam et romulus
post mortem qͥrmus factus et¬
et leda ł ledea nemesis. et cute
marica. et mo postꝙͣ se p̾cipi¬
tauit lencothea mat̾q matu¬
cta: et mellicertus filius ene
palenon: atq portumus. Sic
uero c̾eris eleusme non st hie
dissilia. nlam sicut ibi osiris
puer planctu mat̾s inqͣritur
ita hic ad incestũ patriu mat̾¬

Expanded text:
tur quasi inuentus et in tur quasi inuentus et in laetitiam luctus ille mutatur. ideo Lucanus: numquamque satis quaesitus Osiris. semper enim perdunt, semper inueniunt. refertur ergo in sacris imago rei quae uere gesta est, quae profecto si quid sapimus declarat mortalem mulierem fuisse ac paene orbam, nisi unicum repperisset. quod illum apud quem Pompeius adulescens morte patris audita haec loquitur: euoluam busto iam numengentibus Isim et tectum lino spargam per uulgus Osirim. hic est Osiris, quem Serapim uel Serapidem uulgus appellat. solent enim mortuis consecratis nomina immutari, credo ne quis eos putet homines fuisse. nam et Romulus post mortem Quirinus factus est et Leda Nemesis et Circe Marica. et Ino postquam se praecipitauit, Leucothea materque Matuta et Melicertes filius eius Palaemon atque Portunus. sacra uero Cereris Eleusinae non sunt his dissimilia. nam sicut ibi Osiris puer planctu matris inquiritur, ita hic ad incestum patrui matr
Abbreviated transcription (Latin):
ne agathodes quid occidãt.¬
Ab isto gn̾e sacroꝵ nõ mino¬
illa satra. quor alia st̃ mat̾e
in qͥbus hoiẽs suis ipi uirilibꝰ
litant. Amputato eniꝰ sexii.
nee uiros se nec feminas fa¬
cunt. Alia untutis qua̾ eand̾
bellonam uocant in quibus
ipsi sacerdotes non alieno
sed suo cruore sacrificant. Se¬
ctis namq humeris et utraq
manii distractos gladios exerẽ
tico istud inquit. Si deus cogit
iratus est: eciã ne hec sacra st̃.
Ne sacius᷑ pectudũ modo uiuere:
ꝙr deos tam imipios. tam ꝓphanos.
tam saniguinanos colere. Sed
unde isti enores. et hec tanta
Flagicia manabunt: suo loto
disẜenius. Int̾im uideamus et
cetera que carent scelere: ne stu¬
dio insectandi uide amͣ. eligere
pciora ysidis egiptie sacra st
quatenus fihũ pmulũ uel ꝑdi¬
derit bel muen̾it. Ilam pͥmo
sacerdotes enis deglobrato cor¬
pore pectora sua tondunt. la¬
mentantm sicut ipa cũ ꝑdi¬
derit fecerat. Demide produci¬

Expanded text:
ne Agathocles quidem uictne Agathocles quidem uictminoilla sacra, quorum alia sunt Matris, in quibus homines suis ipsi uirilibus litant — amputato enim sexu nec uiros se nec feminas faciunt — alia Virtutis, quam eandem Bellonam uocant, in quibus ipsi sacerdotes non alieno, sed suo cruore sacrificant. sectis namque umeris et utraque manu destrictos gladios exerenttico istud inquit si deus cogit, iratus est. etiamne haec sacra sunt? non satius est pecudum modo uiuere quam deos tam inpios, tam profanos, tam sanguinarios colere? sed unde isti errores et haec tanta flagitia manauerint, suo loco disseremus. interim uideamus et cetera, quae carent scelere, ne studio insectandi uideamur eligere peiora. Isidis Aegyptiae sacra sunt, quatenus filium paruulum uel perdiderit uel inuenerit. nam primo sacerdotes eius deglabrato corpore pectora sua tundunt lamentantur, sicut ipsa cum perdidit fecerat; deinde puer produci
Abbreviated transcription (Latin):
xie est etas parentibus
dulcior sine aliquo respectu
pietatis extinguerent: in¬
manitate qz om̃i bestiaꝵ que
tamen fetus suos amant. fe¬
ritate saꝑarent. O dementiã
insanabilem.: quid illis isti dni
facere amplius possent si esset᷑
iratissum ꝙͣ facũt propicii.
cũ suos cultores paricidus in¬
qͥuant. orbitatibus mactant
humanis sensibus spoliant.
Quid pt̾ esse his homĩbus san¬
ctuis. aut nud in prophanis
locis faciunt. qui inter aras dõr
si̾ma scelera cõmictunt. Pestẽ¬
nus festus in libus historiaꝵ
ꝑsatuam refert. Cartagmẽses
saturno hũanas hostias solitos
inmolare. et cum uiti essent
ab atathocle rete siculoꝵ ir̃a¬
tũ s᷑ deun putauisse: Itaq
ut diligencius piaculum sol¬
uerent. ducentos nobilium fi¬
lios inmolasse. tantũ religio
potuit suadere maloꝵ: qe pe¬
sa facta. Cum gͦ dementiffi
homines illo sacrificio consu¬
lebant. cum tantam ꝑtem ciui¬
tatis occide̾nt. quãtam fortasse

Expanded text:
xime est aetas parentibus xime est aetas parentibus dulcior, sine ullo respectu pietatis extinguerent immauitatemque omnium bestiarum, quae tamen fetus suos amant, feritate superarent! o dementiam insanabilem! quid illis isti dii facere amplius possent, si essent iratissimi, quam faciunt propitii, cum suos cultores parricidiis inquinant. orbitatibus mactant, humanis sensibus spoliant? quid potest esse his hominibus sancti? aut quid in profanis locis faciant qui inter aras deorum summa scelera committunt? Pescennius Festus in libris historiarum per saturam refert Karthaginienses Saturno humanas hostias solitos immolare et cum uicti essent ab Agathocle rege Siculorum, iratum sibi deum putauisse; itaque ut diligentius piaculum soluerent, ducentos nobilium filios immolasse. tantum religio potuit suadere malorum. quae peia facta. cui ergo dementissimi homines illo sacrificio consulebant, cum tantam partem ciuitatis occiderent, quantam fortasse
Abbreviated transcription (Latin):
molaretur. sed ut in tiberim
deuee responso ꝙd factitatũ: uar¬
co auctor est. Cuius responsi ultiꝰ¬
innem. qd quia uidetur ambignũ
et fas illi et homo iaci solet. u̾m
Igenus sacrificii ab hertule cũ
ee hispania rediret: dicititr esse
sublatum. ritu tn ꝑmanente: ut
pro uens hoĩbus imagines ia¬
tentur. ecirpo ut ouidius in fa¬
stis docet. donec in hec uenit co¬
rinthius arua quot annis. Tri¬
stia lencadio sacra ꝑacta modo.
Illum stramieos in aqmͣ misis¬
se quirites. hertulis exemplo
corpora fła iacit. Hec sacra ue¬
stales uirgines faciunt ut ait
idem. Tu qͦ pͥstoꝵ uirgo simła¬
tra unror. Mictere roboreo stir¬
pia ponte solet. Nam de infã¬
tibus qui eid saturno in mo¬
labantur pp̃ odium iouis. Qd
ditam: Non inuenio tam bar¬
baros. tam mimanes fuisse ho¬
mines ut paricidiũ suũ id est
tetrũ atq execrabile hũano
genen facinus. sacrificium
uotarent. cum teneras atq
iuocentes ammas que ma¬

Expanded text:
molaretur, sed uti in Tiberim molaretur, sed uti in Tiberim d ex responso quodam factitatum Varro auctor est; cujus responsi ultimminem quod quia uidetur ambiguum, et fax illi et homo iaci solet. uerum id genus sacrificii ab Hercule, cum ex Hispania rediret, dicitur esse sublatum, ritu tamen permanente ut pro ueris hominibus imagines iacerentur e scirpo, ut Ouidius in Fastis docet: donec in haec uenit Tirynthius arua, quotannis tristia Leucadio sacra peracta modo. illum stramineos in aquam misisse Quirites, Herculis exemplo corpora falsa iaci. haec sacra Vestales uirgines faciunt, ut ait idem: tum quoque priscorum uirgo simulacra uirorum mittere roboreo scirpea ponte solet. nam de infantibus qui eidem Saturno immolabantur propter odium Iouis quid dicam non inuenio. tam barbaros, tam immanes fuisse homines, ut parricidium suum id est taetrum atque exsecrabile humano generi facinus sacrificium uocarent, cum teneras atque innocentes animas, quae ma
Abbreviated transcription (Latin):
desatris ac misterus eorum.
huanã hostiã ioui tentrus ĩ¬
molauit. idq sacrificiũ post̾is
tradidit. qd̾ est nper adnano
imꝑante sublatũ. Erat lex apd
tem uti diane hospites inmola¬
rentur. et id sacrificiũ multis
temporibus celebratũ est. Gal¬
li esum atq tentantẽ huãno
cruore placabant. ne latim qͥd
ab hns bom p̾cantur qui sic sa¬
crificant: aut quid tales dei ho
ꝓpiciantur: Sed de barbaris
non est adeo mirand̾ quoꝵ re¬
ligio cum moribus congruit.
nri uero qui semꝑ mansuetu¬
dinis et hũanitatis sͥ gliam
uendicauer̃t. nonne sacrile¬
gns hus sacris inmaniores
reppenuntur. hii enĩ pocus
stelerati st̃ hñdi. qui cũ suit
lib̾aliũ disciplinaꝵ studnis ex
politi ib humanitate de sistĩt
ꝙ̃ qui rudes et imperiti ad ma¬
la facmora bonor ignoracõe
labuntur. Apparet tñ inquũ
esse hũc inmolandoꝵ hom̃i n
tum. Si quid̃ saturnus in la¬
tio eod̃ qne sacrificii est cultꝰ
nõ quid̾ ut homo ad arã in¬

Expanded text:
c mysteriis eorum manam hostiam Ioui Teucrus immolauit idque sacrificium posteris tradidit; quod est nuper Hadriano imperante sublatum. erat. lex aput tem, ut Dianae hospites immolarentur, et id sacrificium multis temporibus celebratum est. Galli Esum atque Teutaten humano cruore placabant. ne Latini quiab his boni precantur qui sic sacrificant? aut quid tales dii pra poenis propitiantur? sed de barbaris non est adeo mirandum, quorum religio cum moribus congruit: nostri uero qui semper mansuetudinis et humanitatis sibi gloriam uindicauerunt, nonne sacrilegis his sacris immaniores reperiuntur? ii enim potius scelerati sunt habendi, qui cum sint liberalium politi, ab humanitate desciscunt, quam qui rudes et imperiti ad mala facinora bonorum ignoratione labuntur. Apparet tamen antiquum esse hunc immolandorum hominum ritum: siquidem Saturnus in Latio eodem genere sacrificii cultus est, non quidem ut homo ad aram im
Abbreviated transcription (Latin):
sibilla quecũqz est cum profeire
se ad homines uocem dei diceret: sic
testimonia cet̾aꝵ nͥ et hec suffi¬
t̾ent. et illa opportunioribus lo¬
tis refuarem. Sed cũ deffendamꝰ
cãm ueritatis. apud eos qui ab¬
errantes a u̾itate flĩs rłionibus
seruiunt. qd genus probacõnis
adu̾sus eos magis ad hibere de¬
bemus ꝙͣ ut eos deor suoꝵ testi¬
momis cõuincamus:¬

Expanded text:
Sibylla quaecumque est cum perferre se ad homines uocem dei diceret, sic testimonia ceterarum, nisi et haec sufticerent et illa opportunioribus locis reseruarem. sed cum defendamus causam ueritatis aput eos qui aberrantes a ueritate falsis religionibus seruiunt, quod genus probationis aduersus eos magis adhibere debemus quam ut eos deorum suorum testimoniis reuincamus
Abbreviated transcription (Latin):
inter cet̾as ac nobilior hẽtur. si qͥd
fenestella diligentissimꝰ scͥptor de
qͥndecim uiris dicens ait. Restituto
capitolio retulisse ad senatũ G. cu¬
nonẽ consulem ut legati erictreas
mictentur qͥ carmĩa sibille cõqͣsita
romã de portarent. Itaqz missos
esse ꝑ. gabnnũ .in. octatiliũ .l. ua¬
lerũ. qui descriptos apͥuatis u̾sus
gati attulerunt de uno deo. hec st̃
testimonia. unus deus qui solus z¬
isq implissimꝰ. increatus. hunc
solus unus emmentissimꝰ qui fe¬
tit celum solemqz et stellas atqz
sit ita edificator mũdi et artifer
reꝵ uel quibus constat uel que in
eost̃: solũ coli oportere testatur.¬

Expanded text:
inter ceteras ac nobilior habetur, siquidem inter ceteras ac nobilior habetur, siquidem Fenestella diligentissimus scriptor de quindecim uiris dicens ait restituto Capitolio rettulisse ad senatum C. Curionem consulem, ut legati Erythras mitterentur, qui carmina Sibyllae conquisita Romam deportarent: itaque missos esse P. Gabinium M. Otacilium L. Valerium, qui descriptos a priuatis uersus gati adtulerunt de uno deo haec sunt testimonia: usque amplissimus, increatus; hunc solus unus eminentissimus qui fecit celum atque solem et stellas et sit aedificator mundi et artifex rerum uel quibus constat uel quae in eo sunt, solum coli oportere testatur
Abbreviated transcription (Latin):
grecis. et p̾cipue enteris coacti alla¬
ti qz sunt romam cuiꝰcũq sibille
nomine fuerũt. Octauam hellespõ¬
ciam in agro troiano natam uiro
marmesso ccͥa opidũ gergithĩ
solonis et ciri fuisse temporibus.
Nonã frictiam que uatitina ta sit
ancire. Detimam tiburtinam noie
albuneam que tiburti colitur ut
dea iuxta ripas annis amenis. cꝰ
in guigite simmulacrũ eius inue̾¬
tũ esse dicitur tenens in manu li
na et feruntur et hñtur p̾terꝙͣ
tantur. nec eos ab ullo nͥ a qͥndeaĩ
uiris inspici fas hñt. et sunt su¬
gulaꝵ singuli libu. qui quia sibil¬
le nomine inscribuntur: unus eẽ
creduntur. suntqz confusi. nec di¬
scerm ac suũ cuiq assignau pt̾
ñ et errittree que et nomen suĩ
uerum tarnnꝰ inseruit et eritieam se
nominat ubi prolocuta est.cum
esset orta babilone. Sed et nos cõ¬
mis eaꝵ fuerit abutend̾. Oumes
igitur hee sibille unũ deu̾ p̾dicãt
maxmie tñ eritrea que celebnor

Expanded text:
Graecis, et praecipue Erythraeis coacti, allaGraecis, et praecipue Erythraeis coacti, allatique sunt Romam, cujuscumque Sibyllae nomine fuerint: octavam Hellespontiam in agro Trojano natam; vico Marpesso, circa oppidum Gergithium; Solonis et Cyri fuisse temporibus: nonam Phrygiam, quae vaticinata sit Ancyrae: decimam Tiburtem, nomine Albuneam, quae Tiburi colitur ut dea, juxta ripas amnis Anienis, cujus in gurgite simulacrum ejus inventum esse dicitur, tenens in manu libna et feruntur et habentur, praetuntur, nec eos ab ullo, nisi a quindecim viris inspici fas habent. Et sunt singularum singuli libri: qui quia Sibyllae nomine inscribuntur, unius esse creduntur; suntque confusi, nec discerni ac suum cuique assignari potest: nisi Eruthraeae, quae et nomen suum verum carmini inseruit, et Erythraeam se nominatum iri praelocuta est, cum esset orta Babylone: sed et nos conniis earum fuerit abutendum. Omnes igitur hae Sibyllae unum deum praedicant, maxime tamen Erythraea, quae celebrior
Abbreviated transcription (Latin):
memmerit euripedes in lamie
prologo. Tertiã delphicã dequa
crisippus loqͥtur in eo libro quẽ
de dmnacione cõposuit. Quartã
nemus in libro punici belli pi¬
affirmat suam fuisse ciuem eã
qz grans ylium petentibꝰ uati¬
cinatã. et ꝑiturã esse troiam.
et homerũ mendacia scͥpturum.
Sextã sannã de qua scribit era¬
thostenes inantiqͥs analibus
samioꝵ reꝑpisse se scͥptum. Sep¬
timã cumanã noĩe amaltheã
que ab ahis herophile e demo¬
phile noĩatur. eamq nouem
libros attulisse ad regem tar¬
qͥmum pristum. ac pro his trecente
philippeos postulasse regemqz asper¬
natum p̾cii magnitudĩe derifisse
mulieris insaniam. illam in cõspͣtu
regis tres cobusisse. ac pro reliquis
tasse. que demio tribus ahis exu¬
stis cũ in eod̾ p̾cio ꝑseu̾aret. motũ
esse regem. ac residuos trecentis
aureis emisse quoꝵ postea nimer
sit anuctus capitolio refecto. ꝙ ex
omĩbus ciuitatibus et italicis et

Expanded text:
meminerit Euripides in Lamiae meminerit Euripides in Lamiae prologo; tertiam Delphida, de qua Chrysippus loquatur in eo libro quem de diuinatione conposuit; quartam Naeuius in libris belli Puniaque Graiis Ilium petentibus vaticinatam, et perituram esse Trojam, et Homerum mendacia scripturum: sextam Samiam de qua scribit Eratosthenes in antiquis annalibus Samiorum repeisse se scriptum: septimam Cumanam nomine Amaltheam, quae ab aliis Demophile vel Herophile nominatur; eamque novem libros attulisse ad regem Tarinium Priscum, ac pro eis trecentos Philippeos postulasse; regemque aspernatum pretii magnitudinem, derisisse mulieris insaniam: illam in conspectu Regis tres combussisse, ac pro reliquis tasse. Quae denuo tribus aliis exustis, cum in eodem pretio perseveraret, motum esse regem, ac residuos trecentis aureis emisse: quorum postea numerus sit auctus, Capitolio refecto, quod ex omnibus civitatibus et Italicis, et
Abbreviated transcription (Latin):
solus est. nec opus est ꝓprio
uocabulo. nͥ cũ dist̾mĩe exigit
młtitudo. ut unã quãq ꝑsonã
sua nota et appellacõe designes.
fortasse hn contra quos agimꝰ
nec poetes putent esse credend̾
tamꝙ̃ uana fingentibus. nec
et ipĩ hoĩes fuerit.i. uarro
quo nemo umiꝙͣ doctior ne apͦ.
grecos quid uixit. in libris di
uinaꝵ reri quos ad Eneu̾ cesa¬
rem pontificẽ maxim̃ scpsit.
cum de qͥndecun uiris al libus¬
loq̾retur: sibillmos libros ait nõ
fuisse unius sibille. sed appellari
uno noĩe sibillios. ꝙ omnes fe¬
mine uates sibille sint a uet̾ibꝰ
nũcupate uel ab unius delphidis
noĩe. uel aconsibis deoꝵ enuĩciã¬
dis. Socios eni deos. non theos.
ueteres appellabãt eolico ẜmoĩs
gn̾e. Itaq sibillã dictã esse qiͣ
nũo fuisse. easqr omnes enu̾a¬
uit sub auctoribus qui de singu¬
lis scriptitarint. pͥmã fuisse de.
ꝓsis cuius mencõnem fecit in¬
chanor qui res gestas alex mace¬
dons stͥpsit. Scdãm libitã cuiꝰ

Expanded text:
solus est; nec opus est proprio vocabulo, nisi cum discrimen exigit multitudo, ut unamquamque personam sua nota et appellatione designes. fortasse ii contra quos agimus nec poetis putent esse credendum tamquam uana fingentibus nec pet ipsi homines fuerint. M. Varro, quo nemo umquam doctior ne apud Graecos quidem uixit, in libris rerum diuinarum quos ad C. Caesarem pontificem maximum scripsit, cum de quindecimuiris loqueretur, Sibyllinos libros ait non fuisse unius Sibyllae, sed appellari uno nomine Sibyllinos, quod omnes feminae uates Sibyllae sint a ueteribus nuncupatae uel ab unius Delphidis nomine uel a consiliis deorum enuntiandis. atouq enim deos, non Osouc,  appellabant Aeolico genere sermonis. itaque Sibyllam dictam esse quasi numero fuisse, easque omnes enumerauit sub auctoribus qui de singulis scriptitauerint. primam fuisse de Persis, cuius mentionem fecerit Nicanor, qui res gestas Alexandri Macedonis scripsit; secundam Libyssam, cuius
Abbreviated transcription (Latin):
unũ proferam qd̾ est silẽ dñio et
ob mimã uetustate̾. et ꝙ is quẽ
noĩabo ex hoĩbus in deos relatus
est apud cic̾onem. Gneus cocta põ¬
tifex disputans cõtra stoitos de
religionibus et u̾itate opĩonũ
que solent esse de dus. ut more
achademicoꝵ omĩa faceret incer¬
ta: qͥnq fuisse m̾curios ait. et
enu̾atis ꝑ ordinẽ qͣtuor. qͥntum
obeamq causam in egiptũ profu¬
gisse. atqr egi ptis litteras et le¬
ttes tradidisse hũc egipcii thoith¬
i factorẽ appellant a quo apud
eos pͥmus anni sui mensis idẽ
septemb̾ nomꝰ accepit. Idem opi¬
dũ condidit qd et̾ nĩc grece uo¬
et tolut̾ eũm religiose. Qui tam¬
et si homo fuit antiquissimꝰ et
instructissimꝰ oñ gn̾e doctͥne.
adeo ut ei młtaꝵi reꝵ ac artiũ
scĩa trimegisto cognom̃ im̃pon̾et.
hie scripfit libros et qͥd̾ młtos

Expanded text:
unum proferam, quod est simile divino, et ob nimiam vetustatem, et quod is, quem nominabo, ex hominibus in deos relatus est. Apud Ciceronem C. Cotta pontifex disputans contra Stoicos de religionibus, et de varietate opinionum, quae solent esse de diis, ut more academicorum omnia faceret incerta, quinque fuisse Mercurios ait; et enumeratis per ordinem quatuor, quintum ob eamque causam in Aegyptum profugisse, atque Aegyptiis leges ac litteras tradidisse. Hunc Aegyptii Thoyth appellant, a quo apud eos primus anni sui mensis, id est september, nomen accepit. Idem oppidum condidit, quod etiam nunc Graece voeum religiose. Qui tametsi homo, fuit tamen antiquissimus, et instructissimus omni genere doctrinae: adeo ut ei multarum rerum et artium scientia Trismegisto cognomen imponeret. Hic scripsit libros, et quidem multos,
Abbreviated transcription (Latin):
dei corpus: maria extruũtur.
montes extiduntur. et ad eruẽ¬
das opes int̾i̾ora t̾re uistera ef¬
fodiuntur. Quid: ꝙ ne arari qͥd
sine laceracione dñn corporis pͭ.
ut iam scelerati atq impii simꝰ
qui dei menbra uiolemus. pa¬
titur ne gͦ uiolari corpus suũ
deus. et debile̾ se lipe facere
ab hoie fieu sinit. nisi forte
est: pͥmam t̾re suꝑficiẽ reliqͭ
ac se in mia demersit: ne qd
doloris de assidua la ceracione

Expanded text:
dei corpus: maria extru- . dei corpus: maria extru- . montes exciduntur, et ad eruendas opes interiora terrae viscera effodiuntur. Quid quod ne arari quidem sine laceratione divini corporis potest? ut jam scelerati et impii simus, qui Dei membra violemus. Patiturne ergo vexari corpus suum Deus, et debilem se vel ipse facere, vel ab homine fieri sinit? nisi forte est, primam terrae faciem reliquit, ac se in ima demersit, ne quid doloris de assidua laceratione
Abbreviated transcription (Latin):
mundo id est oꝑi suo. unde est
illud uirgilianũ. Totamq infu¬
sa ꝑ artus Mens agitat molẽ
et ma gno se corpore mistet.
ubi est gͦ illud qd̾ ndem ipĩ aũt.
et factum esse diã prouidencia et
regi. Si em̾ fecit mundũ. fuit
gͦ sine mũdo. Si regit non utiqr
sicut mens corpus regit: sed tãꝙͣ
domũ dñs. naue̾̃ gabernator. au¬
riga curũ. nec tñ nuixti st̃ his
rebus qͣs regunit. Nam si hec oĩã
q̃ uidemꝰ dei menbra st̃. iamm
sensibil ab hris constitutur deꝰ
qmꝰ menbra sen su carent. et mor¬
bre uel desedint in abruptũ. quo¬
ciens demerse fluctibꝰ et urbes
et insule abiert in profundũ.
fiugi feros campos paludes mũ¬
dauerint. fluĩa et stagna sicta¬
rint. montes eciã uel decideruit
abiupti: ł planis fuernit adeq̃ti.
phmas regiones et młtoꝵ fũ¬
damenta montiũ. latens et in¬
t̾mis ignis absumit. et hoc pa¬
nm est. si menbris suis non ꝑ¬
cit deus. ñ ec̾ hoĩ liceat aliqͥd ĩ

Expanded text:
mundo, id est, operi suo. Unde est mundo, id est, operi suo. Unde est illud Virgilianum: Totamque infusa per artus Mens agitat molem, et magno se corpore miscet. Ubi est ergo illud, quod iidem ipsi aiunt, et factum esse divina providentia, et regi? Si enim fecit mundum, fuit ergo sine mundo. Si regit, non utique sicut mens corpus regit, sed tanquam dominus domum, navim gubernator, auriga currum. Nec tamen mixti sunt iis rebus, quas regunt. Nam si haec omnia, quae uidemus dei membra sunt, iam insensibilis ab his constituitur deus, quoniam membra sensu carent, et morterrae uel desederint in abruptum, quotiens demersae fluctibus et urbes et insulae abierint in profundum, frugiferos campos paludes inundauerint, flumina et stagna siccauerint, montes etiam uel deciderint abrupti uel planis fuerint adaequati; plurimas regiones et multorum fundamenta montium latens et internus ignis absumit. et hoc parum est si membris suis non parcit deus, nisi etiam homini liceat aliquid in
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmur stoiti naturam ĩ
duas ꝑtes diuidunt. unam que
efficiat. alt̾am que se ad faciẽ¬
dum tractabilem p̾beat. In illa
pͥma esse uimi senciendi. in hac
mat̾iam nec alt̾am fine alt̾a
posse. Quomodo potest id̾ esse
qd̾ tractat et qd̾ tractatur. Si
qͥs dicat id̾ esse figulũ qd lu¬
tum. aut lutum id̾ esse qd̾ figu¬
lum. none aꝑte insamre uide¬
atur. At isti uero nature nom̃
duas res diu̾sissimas comp̾hẽ¬
dunt. deum et mundũ. artificẽ
et opus dicuntq alt̾m sineal¬
tero nichil posse: tamꝙͣ nat᷑a
sit deus mundo ꝓmixtus. Nã
interdũ sic cõfundũt ut sit de
ipẽ mens mũdi. et mundus
sit corpus dei. qiͣ uõ siml esse
ceꝑint deus et mũdus: ac nõ
ipse mundũ fecerit. qd̾ et ipĩ
fatentur alias cũ hominum
cã p̾dicant esse fabricatũ et sñ
mundo esse. Si uelit. possit. Si qͥd
deus est dña et et̾na mens a
corpore soluta. et libera cuius
uimi maiestate̾qr qm̃ intelligere
non pot̾ant. mistuerunt eum

Expanded text:
quimur, Stoici naturam in duas partes dividunt: unam, quae efficiat; alteram, quae se ad faciendum tractabilem praebeat. In illa prima esse vim sentiendi; in hac, materiam; nec alterum sine altero posse. Quomodo potest idem esse quod tractat, et quod tractatur? Si quis dicat idem esse figulum quod lutum, aut lutum idem esse quod figulum, nonne aperte insanire videatur? At isti uno naturae nomine duas res diversissimas comprehendunt, Deum et mundum, artificem et opus; dicuntque alterum sine altero nihil posse, tanquam natura sit Deus mundo permixtus. Nam interdum sic confundunt, ut sit Deus ipse mens mundi et mundus sit corpus Dei. Quasi vero simul esse coeperint mundus, et Deus; ac non ipse mundum fecerit: quod et ipsi fatentur alias, cum hominum causa praedicant esse fabricatum, et sine mundo esse, si velit, possit; siquidem Deus est divina et aeterna mens a corpore soluta et libera. Cujus vim majestatemque quoniam intelligere non poterant, miscuerunt eum
Abbreviated transcription (Latin):
rõ gub̾net. cũ celi temꝑacio. et
eqͣlis in ipã uarietate oirsus a¬
stroꝵ lumimũ̾q celestiũ. tempoꝵ
constans ac mira destycio. t̾raꝵ
uaria fecunditas. plana campoꝵ
munimenta. et aggeres mon¬
ciũ uiriditas. ub̾tasq siluaꝵ.
fonciũ salub̾rima eruptio flumi¬
nũ opportuã mundacio. maris
opulenta. et copiosa inter fuste
uentoꝵ diu̾sa et utilis aspiraͦ.
Quis tam cecus ut existimet.
sme cã esse facta in q̃bus mira
dispõ prouidentissime rõms
elucet. Si gͦ sine cã nec est. nͨ
fit oĩo quicꝙͣ. Si et prouiden᷑.
su̾midei ex dispõne reꝵ et uir¬
tus ex magnitudine et ptas
ex gubnatione maifesta est.
hebetes gͦ et insam qui proui¬
denciã non esse dix̾unt. Non
nullum qui eos delirasse non¬
putat ipse delirat. Q¬

Expanded text:
ubernet, cum caeli temperatio et ubernet, cum caeli temperatio et aequalis in ipsa uarietate cursus astrorum luminumque caelestium, temporum constans ac mira descriptio, terrarum uaria fecunditas, plana camporum, munimenta et aggeres montium, uiriditas ubertasque siluarum, fontium saluberrima eruptio, fluminum opportuna inundatio, maris opulenta et copiosa interfusio, uentorum diuersa et utilis aspiratio quis tam caecus est ut existimet sine causa esse facta in quibus mira dispositio prouidentissimae rationis elucet? si ergo sine causa nec est nec fit omnino quicquam, si et prouidentia sutus ex magnitudine, et potestas ex gubernatione manifesta est: hebetes ergo et insani, qui providentiam non esse dixerunt. Non nullum, qui eos delirasse nonputat, ipse delirat. C
Abbreviated transcription (Latin):
dus semꝑ fuit nullam pt̾ habe̾
rõuem. Quid em̾ potuit in eo
ro̾ moliri: qd̾ mĩꝙͣ sumpsit exor¬
diũ. Nam pͥusꝙͣ fiat aliqd aut
stiuatur opus est consilio. ut di¬
spom possit ꝙͣadmod̾ fiat. nec
incipi quicꝙͣ pt̾ sine prouisioẽ
rõns. Itaq omne opus ratio
ht̾ rõnem quia et constat et re¬
gitur. gͦ et factus est. et si fa¬
ctus est et resoluetur. reddant
gͦ isti rõnem si pñt: cur aut
factus in pͥncipio sit. aut pra
resoluatur. Qd̾ qr doce̾ nõ po¬
terat epicurꝰ sue democritus
sua sponte natum esse dixit se¬
minibus inter se coenitibus:
quibus itm resolutis discidiũ
atq int̾itũ secuturũ. Corrupit
gͦ qd̾ recte uida̾t. et totam roem̃
penitus ignorancia rõms eũ¬
tit. Redegitq mundũ. et omia
q̃ in eo geruntur ad silĩtudinẽ
cuiꝰdam uanissim sompii si qͥd̾
rebus hũanis rõ milla subsi¬
stat. Cam uero mundũ omnesq
ꝑtes eius ut uidemꝰ mirabilis

Expanded text:
dus semper fuit, nullam potest habere dus semper fuit, nullam potest habere rationem. Quid enim potuit in eo ratio moliri, quod nunquam sumpsit exordium? Nam prius quam fiat aliquid, aut struatur, opus est consilio, ut disponi possit quemadmodum fiat, nec incipi quidquam potest sine provisione rationis. Itaque omne opus ratio rationem habet, qua et constat, et regitur; ergo et factus est: si factuergo isti rationem, si possunt, cur aut factus in principio sit aut postea resoluatur. quod quia docere non poterat Epicurus siue Democritus, sua sponte natum esse dixit seminibus inter se passim coeuntibus: quibus iterum resolutis discidium atque interitum secuturum. corrupit ergo quod recte uiderat et totam rationem penitus ignorantia rationis euertit redegitque mundum et omnia quae in eo geruntur ad similitudinem cuiusdam uanissimi somnii, siquidem rebus humanis ratio nulla subsistet. cum uero mundum omnesque partes eius ut uidemus mir