comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
miraculis illustrãdo. Sed ne inparẽ meritis. idẽ conditor ac
redẽptor humani generis. ih̾us xp̃s. sc̃ĩssimũ ostenderet be¬
nedictũ. ĩmo ne aliquid minꝰ intelligere ualẽtes diuinam
dispensationẽ. głiosiores quã maxime. apud dñm hos putarẽt
existere martyres. qui sanguinis effusione ꝓprii coronã sibi
pararint. felicitatis ꝑpetue. quã illũ. qui absq martyrii pal¬
ma. in pace animã sedib patrie. celestis immiserit. placuit
illi haut disparia. per seruũ suũ dilectissimũ patrare mira¬
cula. apud sacratissimã edem. quo cõdita eiusdẽ pris mẽbra
seruant᷑. Nãq delatus a parẽtib puer paruulus: ad
memoriã sanctoꝵ mrͣm. cũ salutẽ nequiquã diutiꝰ opperiret᷑.¬
erat enĩ crurũ exsictatione. neruoꝵq cõtractione a deo
debilis. quin et iã taxilli ita natib tenaciter inheserant.
quo nũquã a natiuitate gressuũ. incessũ experiri quiret.

Expanded text:
ractus sanatus. Sed ne imparem meritis idem Conditor ac Redemptor humani generis Jesus Christus sanctissimum ostenderet Benedictum, imo ne aliqui minus intelligere valentes divinam dispensationem, gloriosiores quam maxime apud Dominum nos putarent existere martyres, qui sanguinis effusione proprii coronam sibi pararint felicitatis perpetuae, quam illum qui absque martyrii palma in pace animam sedibus patriae coelestis immiserit; placuit illi, haud disparia per servum suum dilectissimum patrare miracula apud sacratissimam aedem qua condita ejusdem Patris membra servantur. Namque delatus a parentibus puer parvulus ad memorias sanctorum martyrum, cum salutem nequidquam diutius expetiterat enim crurium exsiccatione, nervorumque contractione adeo debilis, quin etiam taxilli ita natibus tenaciter inhaeserant, quod nunquam a nativitate gressuum incessum experiri quiret,
Abbreviated transcription (Latin):
seniorib.Et post pauca. Ecd̾m uiã eoꝵ fatiã eis. ⁊ scd̾m
iudicia eoꝵ. iudicabo eos. ⁊ sciẽt quia ego dñs. Est itaq cer¬
nere cõminationẽ ꝓpheticã. nr̃o assignari euo. quãdo ob sce¬
lerũ ĩmanitatẽ ppłus quõdã dei. ⁊ oues manuũ eiꝰ. date sunt
nationib. in depredationẽ. captiuitatẽq durissimã. atq solũ¬

Expanded text:
ca: Secundum viam eorum faciam eis, et secundum judicia eorum judicabo eos, et scient quia ego Dominus . Est itaque cernere comminationem propheticam nostro assignari aevo, quando ob scelerum immanitatem populus quondam Dei et oves manuum ejus dati sunt nationibus in depraedationem capti
Abbreviated transcription (Latin):
diuine religionis. quomodo ꝓcesserit. utrũ nec ne floruerit.
in prõptu est. cuilib. licet tardioris ingenii mortaliũ ꝑsen¬
tiscere. Quis enĩ xp̃iane religioĩs. ordo normã eo ꝓpositi
ad liquidũ exeqͥt᷑. ut nõ magis. p̃uaricator mãdatoꝵ xp̃i iudi¬
cet᷑. si actuũ executio rite uestiget᷑. ut inde nõ ĩmerito talibus:
hoc est nobis trãsgressorib p̃ceptoꝵ suoꝵ. ultidnis uindictam
olĩ ꝑ ꝓphetã reꝓmissa dñs uideat᷑ infligere: Dicit enĩ cõmii¬

Expanded text:
divinae religionis quomodo processerit, utrum necne floruerit divinae religionis quomodo processerit, utrum necne floruerit in promptu est cuilibet, licet tardioris ingenii, mortalium persentiscere. Quis enim Christianae religionis ordo normam eo propositi ad liquidum exsequitur, ut non magis praevaricator mandatorum Christi judicetur, si actuum exsecutio rite vestigetur? Unde non immerito talibus, hoc est nobis transgressoribus praeceptorum suorum, ultionis vindictam olim per prophetam repromissam videtur infligere. Dicit enim commi
Abbreviated transcription (Latin):
dam bello p̃ferat dextrã. siusq orbata luminib. ducibus egeat
alienis: Etenĩ ip̃a quoq obtimos quosq genitalis soli in sese
elidens. patet nũc preda gẽtib alienis: Ab ip̃o qͥppe. ut ita lo¬
quar occeani littore orientẽ uersus auernũ. usq clarissimam
ueteri tẽpestate. aquitanie urbẽ. nulla libertatẽ retinere ualu¬
it regio. nõ oppidũ. aut uicus. nõ deniq ciuitas. que nõ strage
ferali cõciderit paganoꝵ. T estat᷑ id pictauis fecũdissima quõ¬
dam urbs aquitanie. hoc sanctonus. hoc engolisma. hoc petro¬
goriũ. hoc lemouegas. hoc certe aruenꝰ terminꝰ. nũc usq barba¬
nulla scilicet bellica obuiãte manu. hostili tã grauit̾. sese
concidisse incũrsu.
is atq huiꝰcemodi m̃atis. ꝑ xxx. ferme ãnoꝵ spatium
galliis nõ absq piaculo. quoꝵlib detritis. oultꝰ quoq

Expanded text:
dam bello praeferat dextram, suisque orbata luminibus, ducibus egeat dam bello praeferat dextram, suisque orbata luminibus, ducibus egeat alienis? Etenim ipsa quoque optimos quosque genitalis soli in sese elidens, patet nunc praeda gentibus alienis. Ab ipso quippe ut ita loquar Oceani littore, orientem versus, Arvernum usque clarissimam veteri tempestate Aquitaniae urbem, nulla libertatem retinere valuit regio, non oppidum aut vicus, non denique civitas, quae non strage ferali ceciderit paganorum. Testatur hoc Pictavis fecundissima quondam urbs Aquitaniae: hoc Santonum, hoc Engolisma, hoc Petrocorium, hoc Lemovica, hoc certe Arvernus, terminus nuncusque barbanulla scilicet bellica obviante, manu hostili graviter sese concidisse incursu. His atque hujuscemodi malis per triginta ferme annorum spatium, Gallis non absque piaculo quorumlibet detritis, cultus quoque
Abbreviated transcription (Latin):
uid deniq solius neutrie clades memorando stilũ
protrahimꝰ: Aut sole quatuor supra memorate ur¬
bes extidiĩ damna sensere: Quid lutetia parisioꝵ nobile
capũt resplendẽs. quondã głia. oꝑib fertilitate soli. in co¬
laꝵ quietissima pace. quã nõ immerite regũ diuitias. em¬
puriũ dixero ppłoꝵ: Non magis ãbustos oineres. quam
urbẽ nobilẽ. potis est cernere : Quid ꝓinde bellouagus:
quid nouiomagus. et ipse quondã galliaꝵ p̃stantissime
urbes : Nõne et ip̃e irruptionib nort mãnicis. atq hosti¬
li gladio cõcidere: Piget referre cenobioꝵ nobilissimoꝵ
tam uiroꝵ quã feminaꝵ. deo deuote seruientiũ excidia.
stragesq non ignobiliũ plebiũ. captiuitates matronarũ.
uirginũ ludibria. ac cũcta que uictis uictores inferre ua¬
lent. infanda tormẽtoꝵ genera. QDuid aquitanite gẽtis
ingentẽ referã afflictationẽ. que olim belloꝵ nutrix. nũc frigi¬

Expanded text:
Quid denique solius Neustriae clades memorando stylum Quid denique solius Neustriae clades memorando stylum protrahimus? haud solae quatuor supra memoratae urbes excidii damna sensere. Quid Lutetia Parisiorum nobile caput, resplendens quondam gloria, opibus, fertilitate soli, incolarum quietissima pace, quam non immerito regum divitias, emporium dixero populorum? Num magis ambustos cineres, quam urbem nobilem potis est cernere? Quid proinde Bellovacus, quid Noviomagum et ipsae quondam Galliarum praestantissimae urbes, nonne et ipsae irruptionibus Nortmannicis, atque hostili gladio concidere? Piget referre coenobiorum nobilissimorum tam virorum quam feminarum Deo devote servientium excidia, stragesque non ignobilium plebium, captivitates matronarum, virginum ludibria, ac cuncta quae victis victores inferre valent infanda tormentorum genera. Quid Aquitanicae gentis ingentem referam afflictationem, quae olim bellorum nutrix, nunc frigi
Abbreviated transcription (Latin):
a labore reficerẽt. expeditioni ilico seruitura. Ex qua in
opinatos discursus agitãtes. modo nauib. modo equis de¬
lati. totã circũ cirta deleuere ꝓuintiã. Et pͥmo quidẽ ad¬
uentu. urbẽ nãneticã. incendio cremauere. dein andega¬
uensẽ. ꝑcurrẽtes regionẽ. ipsã quidẽ ciuitatẽ concremãt
pictauoꝵ u̾o castella. atq uicos. omnẽq pacriã. a mari.
usq ad eandẽ ꝑictauã urbẽ populant᷑. uastãt. cedib replẽ¬
de more stragibus cõplentes. ad postremũ ignib tradunt.
populata omni circum quaq regione. Haut longo post.
suꝑiora ligeris. ãnis nauib expetẽtes. aurelianis ꝑueniũt.
urbis gerẽte. Sicq ad tẽpus recedẽtes. scd̾o aduẽtu. predictã
ciuitatẽ cõbustione dissipãt. matre dũtaxat eccłia. que in
honore sc̃e crucis. iubẽte cõstãtino augusto. a beato presule
erorcio. sacrata erat. studio bonoꝵ hominũ remanẽte

Expanded text:
a labore reficerent exa labore reficerent exopinatos discursus agitantes, modo navibus, modo equis delati, totam circumcirca delevere provinciam. Et primo quidem adventu urbem Nanneticam incendio cremavere. Dein Andegavensem percurrentes regionem, ipsam quidem civitatem concremant. Pictavorum vero castella atque vicos, omnemque patriam a mari usque ad eamdem Pictavensem urbem populantur, vastant, caedibus replenm, eamque de more stragibus opplentes, ad postremum ignibus tradunt, populata omni circumquaque regione. Haud longo post, superiora Ligeris amnis navibus expetentes, Aurelianis perveniunt, um gerente: sicque ad tempus recedentes, secundo adventu praedictam civitatem combustione dissipant, matre duntaxat ecclesia, quae in honore sanctae Crucis, jubente Constantino Augusto, a B. praesule Evurtio sacrata erat, studio bonorum hominum remanente.
Abbreviated transcription (Latin):
uadendo omnẽ oram maritimã pessum dedit. atq ut uerius
dicã. in uastã redegit solicudinẽ. Fuerãt enĩ pessimi conatus.
eoꝵ. sepe a ducib illaꝵ regionũ. sibimet succedentiũ frustrati.
lamberto scilicet atq roberto. necnõ ragnulfo. sed illis uaria
pereũtib. sorte omĩs fere neustria. quo agenabensi urbe. ꝑ
trãsuersũ lucetiã. usq parisioꝵ ꝑcingit oppidũ. nortinãnice.
patuit feritati. Irruptionib nãq creberrimis. cũcta ua¬
stando circueũtes. pͥmo pedites quidẽ. eo quod equitandi pe¬
ricia deesset. deinde equis euecti more nr̃oꝵ. oĩa ꝑuagantur.
Interea stationẽ nauiũ suaꝵ. ac si asilũ omniũ ꝑiculoꝵ.
in insula quadã cenobio sc̃i florẽtii. subposita cõponentes:
mappalia quoq instar exedificauere burgundi. quo captiuoꝵ
greges cathenis astrictos aseruarẽt. ipsiq pro tẽpore corꝑa

Expanded text:
endo, omnem oram maritimam pessumdedit, atque ut verius endo, omnem oram maritimam pessumdedit, atque ut verius dicam in vastam redegit solitudinem. Fuerant eorum pessimi conatus saepe a ducibus illarum regionum sibimet succedentium frustrati, Lamberto scilicet atque Rotberto necnon Rainulfo: sed illis varia pereuntibus sorte, omnis fere Neustria, quae a Genabensi urbe per transversum Lutetiam usque Parisiorum pertingit oppidum, Nortmannicae patuit feritati. Irruptionibus namque creberrimis cuncta vastando circumeuntes, primo pedites quidem, eo quod equitandi peritia deesset, deinde equis evecti more nostrorum, omnia pervagantur. Interea stationem navium suarum, ac si asylum omnium latrunculorum in insula quadam coenobio S. Florentii supposita componentes, mapalia quoque instar aedificaverunt burgi, quo captivorum greges catenis astrictos asservarent ipsique pro tempore corpora
Abbreviated transcription (Latin):
gauit damno. At pͥmũ marchisis britãnici limitis. inter
se graui. ꝑ duellione dissidentib. bellũ orit᷑ utriq lugubre
parti. Quãuis enĩ rainaldo. occũbente uictor. lambertus
extiterit. nõ adeo tamẽ uictritia ab hoste retulit signa:
dũ milia suoꝵ ꝓsperit ob petiisse satellitũ. Idq adu̾sũ heri¬
ueũ. repetẽs pͥmũ natoꝵ rainaldi. arma ob uindictã pa¬
terne resumentẽ necis. eundẽ male depugnantẽ uicit.
telisq cõfossũ. neci tradidit. Hoc discidii genere. bellatorib
utrĩq pereũtib. pene omĩs illa regio defensorib. nudata
suis. preda gentib. patuit externis. Britonũ siquidem
ꝓrrima uis. limitẽ trãsgressa. antiquum nãmeticã regionẽ.
lambertꝰ. iã pridẽ id adintentib. sed iussu regis. loco cedẽs
britonib explere conatꝰ ꝑmisit barbaricos. Preterea
nortinãni. gens aquilonaris. nr̃o generi plũs ẽquo p̃cogniti

Expanded text:
gavit damno, ac primum Marchisis Britannici limitis inter gavit damno, ac primum Marchisis Britannici limitis inter se gravi perduellione dissidentibus, bellum oritur utraeque lugubre parti. Quamvis enim Rainoldo occumbente victor Lambertus exstiterit, non adeo tamen victricia ab hoste retulit signa. Dum millia suorum prospexit oppetisse satellitum, idque adversum Heriveum repetens, primus natorum Rainoldi arma ob vindictam paternae resumentem necis, eumdem male depugnantem vicit, telisque confossum neci tradidit. Hoc dissidii genere bellatoribus utrinque pereuntibus, pene omnis illa regio defensoribus nudata suis, praeda gentibus paruit externis. Brittonum si quidem proxima vis limitem transgressa antiquum, Namneticam regionem, Lambertus jampridem id adnitentibus: sed jussu regis loco cedens, Brittonibus explere conatus permisit barbaricos. Praeterea Nortmanni, gens Aquilonalis, nostro generi plus aequo praecognita,
Abbreviated transcription (Latin):
seruũ suũ. carnis sartina. absolutũ oꝑari dignatꝰ est. que
inertia eoꝵ. quoꝵ studiis nota populis debuere fieri. p̃t̾missa
sunt. Ceterũ ea que uisu corporeo nos cognoscere quiuimꝰͣ
que ue fideli narratione cõperimꝰ. sũmisso genere loquendi.
quod uel maxime in agendis reb ualet. ad posteroꝵ noticiam.
hortatu maioꝵ trãsmittere curauimus.
fuerat effectũ. trifariã diuidit᷑. atq a trib eiusdẽ imꝑatoris
filiis ad regendũ suscipit᷑. Et maior quidẽ natu locharius.
frantiã cũ ytalia. ludouicus. saxoniã. omnẽq germaniam.
karolus autẽ iunior. burgundiã cũ aquitania possedit. Sed
ut de regnis taceã. bellis ne attrita decreuerint. an pace
cõtinua aliquãto floruerint. nr̃e partis erũnas. breui loqͥo
excurrere libet. Rarolo regni nõ minimã assecuto partẽ.
infortuniũ iunctum fortune. rem publicã. maximo ꝓfli¬

Expanded text:
servum suum carnis sarcina absolutum operari dignatus est: quae servum suum carnis sarcina absolutum operari dignatus est: quae inertia eorum, quorum studiis nota populis debuere fieri, praetermissa sunt. Caeterum ea quae visu corporeo nos cognoscere quivimus, quaeve fideli narratione comperimus, submisso genere loquendi, quod vel maxime in agendis rebus valet, ad posterorum notitiam hortatu majorum transmittere curavimus. fuerat effectum, trifariam dividitur, atque a tribus ejusdem imperatoris filiis ad regendum suscipitur. Et major quidem natu Lotharius Franciam cum Italia, Ludovicus Saxoniam omnemque Germaniam, Carolus autem junior Burgundiam cum Aquitania possedit. Sed ut de regnis taceam, bellisne attrita decreverint, an pace continua aliquanto floruerint, nostrae partis aerumnas breviloquio excurrere libet. Carolo regni non minimam assecuto partem, infortunium junctum fortunae, rempublicam maximo profli
Abbreviated transcription (Latin):
hormentionẽ uocabulo sitũ. adiacenti regioni nomẽ
indidit. Nãqꝙ a tornodero uicina regio todeonẽsis dicitur.
huic preerat quidã nobili ortꝰ ꝓsapia. uocabulo raculfus. ex
officio uicẽ comitis gerẽs agens. qui ob prauitatẽ moꝵ pessimoꝵ¬
q actuũ. ĩmanitatẽ mente captus. in rabiẽ uertit᷑. Cũq semet¬
ipsũ. ac reliquos circũquaq. sibi adstãtes gladio. fustib cet̾isq
sibimet occurrẽtib. telis petere uellet. tenet᷑ a sius. uinctusq
cũ magno apparatu. bti opulẽtissimꝰ uiroꝵ. ad monasteriũ
deducit᷑. Ibiq diu debacchans. in tancũ. ut dẽtib frendendo
minaret᷑. Si licitũ foret. accedẽtes ad se. morsib saniare. euo¬
lutis ferme dieb quindeci. int̾uentu beati prĩs benedicti.
melius sapere cepit.Nec longo post. ad prime saluti restitu¬
tus. cũ gaudio. nõ tantũ uniꝰ uiri. sed et multoꝵ. natiuũ
repetit solũ. Hec et alia multa. ea tẽpestate mirãda. dñs ꝑ

Expanded text:
rmençon  vocabulo situm, adjacenti regioni nomen indidit: namque a Tornodoro  Tonnerre  vicina regio Tornodorensis dicitur. Huic praeerat quidam nobili ortus prosapia, vocabulo Raculfus, ex officio vicem comitis agens, qui ob pravitatem morum pessimorumque actuum immanitatem mente captus in rabiem vertitur. Cumque semetipsum ac reliquos circumquaque sibi astantes gladio, fustibus, caeterisque sibimet occurrentibus telis petere vellet; tenetur a suis, vinctusque cum magno apparatu uti opulentissimus virorum ad monasterium deducitur: illicque diu debacchatus, in tantum ut dentibus frendendo minaretur si licitum foret accedentes ad se morsibus laniare; evolutis ferme diebus quindecim, interventu B. Benedicti melius sapere coepit; nec longe post apprime saluti restitutus, cum gaudio non tantum unius viri, sed et multorum, nativum repetit solum. Haec et alia multa ea tempestate miranda Dominus per
Abbreviated transcription (Latin):
onagri uocabulo figurãt᷑. dũ uiolẽta gule desideria repͥmũt. quasi
q̃rit. ⁊ nõ que edendi libido suggerit. S magnꝰ discretõis labor est
huit exactori et aliqͥd ĩpend̾e. ⁊ aliqͥd denegare. ⁊ nõ dando gulã restr̃ig̾e. Ciii.
itaq onager exactoris huiꝰ. sermonẽ audit. clamorẽ nõ audit. qͥa discretꝰ
uir ac ꝯtinẽs. ⁊ usq ad ꝯparandã necissitatẽ. uentrẽ reficit. et a uolup

Expanded text:
onagri vocabulo figurantur, dum violenter gulae desideria reprimunt, quasi quaerit, et non quae edendi libido suggerit. Sed magnus discretionis labor est huic exactori et aliquid impendere, et aliquid denegare; et non dando gulam restringere, e. Hic itaque onager exactoris hujus sermonem audit, clamorem non audit, quia discretus vir ac continens et usque ad temperandam necessitat
Abbreviated transcription (Latin):
bolus potest. qͥ semel in ꝑadiso hõĩ. male ꝑsuasioĩs nũmũ ꝯtulit. et co¬
tidie ab eo huiꝰ delicti exig̾e reatũ q̃rit. huiꝰ exactoris sermo. ẽ male
suggestioĩs inchoatio. huiꝰ exactoris clamor. est iã non leuis. s uio¬
tionũ motib mĩme ꝯsẽtire. Audiret si ea q̃ suggerit fac̾et. S cũ ꝑu̾sa
ag̾e despicit recte dicit᷑. clamorẽ exactoris nõ audit. Nõnulli u̾o. ut¬

Expanded text:
bolus? qui semel in paradiso homini malae persuasionis nummum contulit, et quotidie ab eo hujus debiti exigere reatum quaerit. Hujus exactoris sermo est malae suggestionis inchoatio. Hujus exactoris clamor est jam non lenis, sed viotionum motibus minime consentire. Audiret enim si ea quae suggerit faceret. Sed cum perversa agere despicit, recte dicitur: Clamorem exactoris non audit. Vet.
Abbreviated transcription (Latin):
sus sũ. ut dona õĩpotẽtis dñi. parit̾ sumamꝰ. Gñdicẽtes igit᷑ dñm
sũpserũt cibũ. Expleta itaq refectione et colloqͥo. ad eccłiam pbrr
recessit. Eodẽ queq tp̃e. hũc in specu latitantẽ. etiã pastores ĩuene¬
runt. Quem dũ uestitũ pellib. inter frutecta cernerẽt. aliquã bestiam.
esse crediderũt. Sͦ cognoscẽtes dei famulũ. eoꝵ multi. ad pietatis gr̃am.
a bestiali mẽte mutati sũt. Nomẽ itaq eius. ꝑ uicina loca. cũctis ĩnotu¬
it. Factũq est. ut ex illo iã tp̃e. a multis frequẽtari cepiss. Qui cũ ei ei¬
bos deferrẽt corꝑis. ab eiꝰ ore. in suo pectore. alimẽta referebãt uite.

Expanded text:
sus sum, ut omnipotentis dona Dei pariter sumamus. Benedicentes igitur Dominum sus sum, ut omnipotentis dona Dei pariter sumamus. Benedicentes igitur Dominum sumpserunt cibum. Expleta itaque refectione et colloquio, ad ecclesiam presbyter recessit. Eodem quoque tempore hunc in specu latitantem etiam pastores invenerunt: quem dum vestitum pellibus inter fruteta cernerent, aliquam bestiam esse crediderunt: sed cognoscentes Dei famulum, eorum multi ad pietatis gratiam a bestiali mente mutati sunt. Nomen itaque ejus per vicina loca innotuit cunctis: factumque est ut ex illo jam tempore a multis frequentari coepisset, qui cum ei cibum afferrent corporis, ab ejus ore in suo pectore alimenta referebant vitae.
Abbreviated transcription (Latin):
ta suꝑ candelabrũ luc̾na claresc̾et. qͣtinꝰ õĩb qͥ in domo dei sũt luceret.
cuidã p̃sbit᷑o lõgiꝰ manẽti. qͥ refectionẽ sibi.in paschali festiuitate pa¬
rauerat.ꝑ uisionẽ dñs appar̾e dignatꝰ est dicẽs. Tu tibi delicias paras
et seruꝰ meꝰ illo in loco fame crutiat᷑: Qui ꝓtinꝰ surrexit. atq in ipsa
et uirũ dei ꝑ abrupta mõtiũ. ꝑ cõcaua ualliũ. ꝑ defossa t̾raꝵ q̃siut.
Surge et sumamꝰ cibũ. qͥa hodie pascha est. Cui uir dei respondit.
dicẽs. Stio qd̾ pascha est. quia te uid̾e merui. Longe qͥppe ab hõibus
positus. qͥa die eodẽ paschalis ess sollẽpnitas ignorabat. Der̾abilis
autẽ pb̾r. rursus asseruit dicẽs. Ueracit̾ hodie resurrectõis dñite
paschalis dies est.abstin̾e tibi minime ꝯgruit. qͥa et ego ad hoc mis¬

Expanded text:
ta supra candelabrum lucerna claresceret, quatenus omnibus qui in domo Dei sunt luceret, ta supra candelabrum lucerna claresceret, quatenus omnibus qui in domo Dei sunt luceret, cuidam presbytero longius manenti, qui refectionem sibi in Paschali festivitate paraverat, per visum Dominus apparere dignatus est, dicens: Tu tibi delicias praeparas, et servus meus illo in loco fame cruciatur. Qui protinus surrexit, atque in ipsa et virum Dei per abrupta montium, per concava vallium, per defossa terrarum quaesivit, Surge, sumamus cibum, quia hodie Pascha est. Cui vir Dei respondit, dicens: Scio quia Pascha est, quia videre te merui. Longe quippe ab hominibus positus, quia die eodem Paschalis solemnitas esset ignorabat. Venerabilis autem presbyter rursus asseruit, dicens: Veraciter hodie Resurrectionis Dominicae Paschalis dies est; abstinere tibi minime congruit, quia et ego ad hoc mis
Abbreviated transcription (Latin):
mano moͣcho. incognitꝰ hõib mãsit. Qui uidelie romanꝰ. nõ longe
ĩ moͣst̾io. sub deodati patris regula degebat. S pie eiusdẽ pr̃is sin ocu¬
lis furabat᷑ horas. et quẽ sibi ad manducandũ subriꝑe poterat. diebus
certis. bñdc̃o panẽ ferebat. Ad eundẽ u̾o specũ. a romani cella iter nõ
erat. qͥa excelsa desuꝑ rupes eminebat. S ex eadẽ rupe. in lõgissimo
fune religatũ. romanꝰ depon̾e panẽ ꝯsueuerat. In quo etiã resti ꝑuũ
tintĩnabulũ inseruit. ut ad sonũ tintinabuli. uir dei cognosceret.
qͣndo sibi romanꝰ panẽ p̃beret. quẽ exiens acciꝑet. S antiquus hostis
uniꝰ caritati ĩuidẽs. alteriꝰ refectioni. cũ quã die submitti panẽ con¬
spiceret. iactauit lapidẽ. ⁊ tinfĩnabulũ fregit. Romanꝰ tñ modis cõ
uellet a labore qͥesc̾e. ⁊ bñdc̃i uitã in exẽplũ hõib demõstrare. ut posi¬

Expanded text:
minibus incognitus mansit: qui videlicet Romanus non longe in monasterio sub Adeodati patris regula degebat. Sed pie ejusdem Patris sui oculis furabatur horas, et quem sibi ad manducandum subripere poterat, diebus certis Benedicto panem ferebat. Ad eumdem vero specum a Romani cella iter non erat, quia excelsa desuper rupes eminebat; sed ex eadem rupe in longissimo fune religatum Romanus deponere panem consueverat; in qua etiam resti parvum tintinnabulum inseruit, ut ad sonum tintinnabuli vir Dei cognosceret quando sibi Romanus panem praeberet, quem exiens acciperet. Sed antiquus hostis unius charitati invidens, et alterius refectioni, cum quadam die submitti panem conspiceret, jactavit lapidem, et tintinnabulum fregit. Romanus tamen modis ct Romanum vellet a labore quiescere, et Benedicti vitam in exemplum hominibus demonstrare, ut posi
Abbreviated transcription (Latin):
nutricẽ suã. blande ꝯsolatꝰ ei sanũ capisteriũ reddidit. qͦd fractũ acceꝑat.
Que res in loco eodẽ a cũctis est agnita. atq in tãta ãmiratõe habita.
ut hoc ip̃m capisteriũ. eiꝰ loci incole. in eccłie ingressu suspẽderent.
fatigari. qͣm uite huiꝰ fauorib extolli. nutricẽ suã occulte fugiẽs. de¬
serti loci secessũ petiit. cui sublacus uocabulũ est. qͥ a romana urbe
quadragĩta fere milib distãs.frigidas atq ꝑspicuas emanat aquas
Que uidelicet illic aqͣꝵ habũdãtia. in extẽso prius lacu colligit᷑. ad
postremũ uo̾ in amnẽ deriuat᷑. Quo dũ fugiẽs ꝑg̾et. mochus qͥdam
romanꝰ noĩe. hũc eũtẽ repperit. qͦ tend̾et reqͥsiuit. Cuiꝰ cũ desideriũ

Expanded text:
suam blande consolatus, et sanum capisterium reddidit, quod fractum tulerat Quae res in eodem loco a cunctis est agnita, atque in tanta admiratione habita, ut hoc ipsum capisterium ejus loci incolae in ecclesiae ingressu suspenderent: fatigari quam vitae hujus favoribus extolli, nutricem suam occulte fugiens, deserti loci secessum petiit cui Sublacus vocabulum est, qui ab Romana urbe quadraginta fere millibus distans, frigidas atque perspicuas emanat aquas. Quae illic videlicet aquarum abundantia in extenso prius lacu colligitur, ad postremum vero in amnem derivatur. Quo dum fugiens pergeret, monachus quidam Romanus nomine, hunc e
Abbreviated transcription (French):
minime p̃sũpserũt. sed ad suũ regẽ reu̾si. nũtiauerũt trepidi in qͣn
lhe couient piere ke te or ratens. pour chu ke te cognosse plus grande
chose. Car es tens des gothes. quãt leur rois totila. oist ke li sains home
auoit lespir de ꝓphecie. ilhenalans a son monasteir. unc pou lons sera¬
stirt. se li nũchat ke ilh deuoit la uenir. A cui quãt teilemẽt fut man¬
de ses cheualiers ki estoit dis rigo. a cui ilhdonat ses chalcemẽs. ⁊ si
li fist uestir ses royals uestures. le q̃il ilh comãdat daleir al home de
dieu. ensi come en sa ꝓpe ꝑsone. En cui seruiche illi enuoiat trois contes.
ki a soy soloient aherdre deuãt tos les altres. loist asauoir. uold. ruderio¬
deuãt les yoes lhome de dieu. simulans ke ilh fut le roy totila. A cui
ilh donat encor altre seruans et cheualiers. par quels ill penseroit estre

Expanded text:
minime praesumpserunt, minime praesumpserunt, l couient, Pieres, ke tu or taces, par ke tu conoisses plus grandes choses. Car es tens des Gothes quant lur rois Totila oist ke li sainz hom auoit l'espir de prophetie, il alanz a son monstier un poi lonz restiut, se li nunzat ke il deuoit la uenir. A cui cant enhelement fut mans ses cheualiers astoit diz Riggo, a cui il donat ses chalcemenz, et si lo fist uestir de roiaz uestures, lo queil il comandat aleir al homme de deu, alsi com en la sue persone. En cui porsiwance il enuoiat trois contes ki a soi soloient aherdre deuant toz les altres, loist a sauoir : Vult, Ruderiles oez del homme deu, foindant ke il fust li rois Totyles. A cui il donat encor altres seruises et cheualiers, par ke il seroit estre quidiez
Abbreviated transcription (Latin):
uestib indui fecit. quẽ qͣsi in ꝑsona sua. ꝑg̾e ad dei hõiem precepit.
In ciuꝰ obseqͥo tres qͥ sibi pre cet̾is adher̾e cõsueuerãt comites misit. sci¬
licet uld. ruderio. et blidiii. ut ante serui dei oculos ip̃m ẽẽ regem
totilã simulãtes. eiꝰ lateri ob ambularẽt. Cui alia qͦ obseqͥa atq
spatariũ dedit. ut tã ex eisdẽ obseqͥis. qͣm ex purpureis uestil. rex
esse putaret᷑. Cũq idem rigo. decoratꝰ uestib. obsequẽtiũ frequẽtia
comitatꝰ. moͣsteriũ fuiss ingressus. uir dei eminꝰ sedebat. Quẽ ue¬
nientẽ ꝯspitiens. cũ iã ab eo audiri potuiss. clamauit dicẽs. Pone
fili pone. hoc qͦd portas. nõ est tuũ. Qui rigo protinꝰ in terrã cecidit.
et quia tãto uiro illud̾e p̃sũsisset. expauit. omnesq qͥ cũ illo ad dei ho¬
minẽ ueniebãt. t̾re ꝓst̾nati sũt. Surgẽtes autẽ. ad dei hoĩem ꝓpĩqͣre

Expanded text:
sona sua pergere ad Dei hominem praecepit. In cuius obsequio tres, qui sibi prae ceteris adherere consueverant, comites misit, scilicet Vul, Ruderic et Blidin, ut ante servi Dei oculos ipsum esse regem Totilam simulantes, eius lateri obambularent. Cui alia quoque obsequia atque spathari praebuit, ut tam ex eisdem obsequiis quam ex purpureis vestibus rex esse putaretur. Cumque isdem Riggo decoratus vestibus, obsequentum frequentia comitatus, monasterium fuisset ingressus, vir Dei eminus sedebat. Quem venientem conspiciens, cum iam ab eo audire potuisset, clamavit, dicens: 'Pone, fili, pone; hoc quod portas non est tuum'. Qui Riggo protinus in terram cecidit et, quia tanto viro inludere praesumpsisset, expavit. Omnesque qui cum eo ad Dei hominem veniebant; terrae consternati sunt. Surgentes autem, ad eum propinquare
Abbreviated transcription (French):
dent. par lune et lautre maniere. suelent ilh fair signes. si ke illi
facent al fois. cascunes meruelheus chose par proier. et al fois ꝑ
poesteit.Car quãt iohan dist. ki kionkes le rechuront ilh leur do¬
nat poesteit ke illi soient fait le filhe de dieu. Et se ilhsunt les filhe¬
de dreu. queil meruelhe est chu dunc. se ill pulent signes faire. ꝑ
poesteit.Car ke ilh par lune et lautre maniere funt miracles.
chu tesmongne piere. Ki thabitam morte resuscitat en orant.
maĩs ananiam. et saphiram. ki mentirẽt.donat amort en re-¬
prendant.Car on ne list pas. ke ilh orast en leur mort. maĩs tant
seulement.Re ilh blamat la culpe ke ilh auoient fait Por chu est
ciertaine chose. ke ilh al fois. les miracles se font par poesteit. et ali¬

Expanded text:
det, par l'une et l'altre maniere suelent il faire signes, ke il det, par l'une et l'altre maniere suelent il faire signes, ke il facent a la fie cascunes merueilhouses choses par proiere, a la fie par poesteit. Quar cant Iohans dist : Ki ki onkes lo receurent, il lur donat poesteit ke il soient fait li filh de deu, et se il sont li filh queiz merueilhe est ce dunkes, se il puent signes faire par poesteit ? Quar ke il par l'une et l'altre maniere font miracles, ce tesmonget Pirres ki Thabitam morte suscitat en orant, mais Ananie et Saphiram ki mentirent donat a mort en chosant. Quar om ne list pas ke il orast en lur mort, mais tan solement ke il chosat la culpe cui il auoient fait. Poruec est certe chose ke il a la fie les miracles font par poesteit, a l
Abbreviated transcription (French):
meisme la haltece del montangne. adunt uient encõtre lu li
anchiens anemis. sour unc mulet. par le semblante dunc meide.
portans unc cor. et unc trepier. li queil quãt ill auoit demandeit
a cas une pussons. Adunc sen alat li uenerable benois al orisõ.
Qruãt ilh out a cõplie. tantost reuient.Mains li maligne espirs
trouat unt anchiens moyne.puisant aiene.el queil ilh entrat
tantost. si le ietat ius en terre. et mult fortemẽt le comenchat¬
a trauelhier. Li queil quãt li home de dieu. reuient del ou son¬
et le ueoit si crueusemẽt estre trauelhiet. ilh li donat tant seule¬
ment une palmee. et tantost enferit fours de celui le maligne
espirs. si ke ilh noisat iamais reuenir alui. piere. ¶euolroie
cognostre. se ilb ches si grans mirades. enpetroit toũtens par la
uertut de louson.ou se ill les faisoit al fois meisme. par le seu
comandemẽt.de sa uolenteit. Grigoire. Chil ki par deuoit
pensee saherdent a dieu. quãt la necessiteit des choses le deman¬

Expanded text:
ce del mont, dunkes uint encontre li anciens anemis sor un mulet par la semblance d'un meide portanz un cor et une gueruise. Lo queil cant il auoit demandeit a eaz une potion. Dunkes s'en alat li honorables Benoiz a l'orison. Quant il l'ot emplie, enhelement repairat. Mais li maloiz espirs trouat un uielhart moine puisant aigue, el queil il entrat manes, si lo gettat ius en terre, et mult forment lo trauilhat. Lo queil cant li hom de deu repairanz de l'orison uit si crueilment estre trauilhiet, il li donat tan solement une caneie, et enhelement escost fors de celui lo maligne espir, si ke il n'osat mais repairier a lui.  Pirres. Ge uoldroi conoistre, se il cez si grandes miracles prist toz tens par la uertut de l'orison, u se il les faisoit a la fie meismes par lo soul comant de sa uolenteit.  Gregoires. Cil ki par deuote pense aerdent a deu, quant la necessiteiz des choses lo deman
Abbreviated transcription (Latin):
regalia eg̾rime suscepis. nõ se posse depositũ redd̾e dixit. qͦd ad ser¬
uandũ. non autẽ resticuẽdũ se suscepisse gaudebat. ita subiciens.
Ip̃e scissimꝰ pr ꝓpͥa spõte huc se deferri ꝑmisit. ip̃e uisione sacra
suos ob sui deuectionẽ ĩuitauit seruulos. Suscepimꝰ indigni egͤ¬
gii ir̃is sacͣtissĩa mẽbra. extepimꝰ cineres pios. deuote nũc usq
asseruare curaiumꝰ. at si nr̃is int̾ueniẽtib pcc̃is reliq̃re galli¬
as. ruraq eũ natiua repet̾e placuerit. fateor potiꝰ id ei existere.
tas. expetiit uolũtarie sedes. c̾tissime habetote. ĩpotes uoti ur̃i.
uosmet ad ꝓpͥa redituros. Hiis dictis. n¬

Expanded text:
regalia aegerrime suscepisset, non se posse depositum reddere dixit, quod ad servandum, non autem restituendum se suscepisse gaudebat. Ita subjiciens: Ipse sanctissimus Pater propria sponte huc se deferre permisit, ipse visione sacra suos ob sui devectionem invitavit servulos: suscepimus indigni, egregii Patris sacratissima membra, excepimus cineres pios, devote nunc usque asservare curavimus. At si nostris intervenientibus peccatis relinquere Gallias ruraque eum nativa petere placuerit, fateor potis id ei exsistere,tas expetiit voluntarie sedes; certissimum habetote, impotes voti vestri vosmet ad propria redituros. His dictis,
Abbreviated transcription (Latin):
lacrimis ora ꝑfusus. dñi auxiliũ expostulabat. qͣtinꝰ dilcĩssimi
cõfessoris sui pignꝰ quod nullis p̃cedẽtib mitis. sed solo gͣtuito
munere famulis suis cõtulerat. nulla sceleꝵ enormitate irri¬
tatus. auferri ꝑmitteret. Quod qͥb flecib. qͥbusq gemitib.
quoq ululatiũ clamore ꝑoratũ sit. qͥs mortaliũ exsolu̾e q̃at.¬

Expanded text:
lacrymis ora perfusus Domini auxilium expostulabat, quatenus dilectissimi sui confessoris pignus quod nullis praecedentibus meritis, sed solo gratuito munere famulis suis contulerat, nulla scelerum enormitate irritatus auferri permitteret. Quod quibus fletibus quibusque gemitibus, quove ululatuum clangore peroratum sit, quis mortalium exsolvere va
Abbreviated transcription (Latin):
germanꝰ filii nr̃i pipini excellẽtissimi maioris domꝰ ꝑ hos religiosos
dei seruos moͬchos. cõcordie et pacis sermones int̾ eũ. Grosonẽ frẽm¬
ablatũ est. a suo sepulcro. ut ei restituat᷑. In hoc oꝑe pietatis et mĩe
libẽter aurẽ accomodare hortamͣ dilectionẽ ac sc̃itatẽ ur̃am. ut p̃fati
bt̃i bñdt̃i corpꝰ uirta petitionẽ seruoꝵ dei. sublimitas dilci filii nr̃i
pipiti. ur̃a cooꝑãte sc̃itate. indubitãter ad ꝓpͥum remittat locũ. et
iã dicti serui dei. de suo gaudeãt sibi restituto pr̃e. uosq ꝑhẽnẽ habe¬
atis mercedẽ et laudẽ. pro eo qͦd iuste oꝑati fueritis. ut ad suũ sc̃issimi
uiri corpꝰ referat᷑ tumulũ. ex qͦ dam ablatũ est. Nec enĩ hab sc̃ĩtas

Expanded text:
germanus filii nostri Pippini excellentissimi majoris domus, per hos religiosos Dei servos monachos, concordiae et pacis sermones inter eum et Griphonem frablatum est a suo sepulcro, ut ei restituatur. In hoc pietatis et misericordiae libenter aurem accommodare hortamur dilectionem ac sanctitatem vestram, ut priitionem servorum Dei, sublimitas filii dilecti nostri Pippini vestra cooperante sanctitate indubitanter ad proprium remittat locum; ut et jam dicti servi Dei de suo gaudeant sibi restituto Patre, vosque perennem habeatis mercedem et laudem, pro eo quod juste operati fueritis, ut ad suum sanctissimi viri corpus referatur tumulum, ex quo clam ablatum est. Nec enim habet sanctitas
Abbreviated transcription (Latin):
itaq lr̃is sc̃i pape. karlomãnꝰ. ⁊ fr̃es qͥ cũ eo erãt. gallias expetũt. pi
subitiũt lacͥmis. orãt subueniri sibi. pios pr̃is cineres. ossaq cũctis
reuerẽda mortalib. furtĩ sublata. deuotissimis filiis auͣcte regia.
iusticieq respectu affatim restitui. nulliꝰ offense in hac re ꝑtimesc̾e
culꝑã. cui suffragari agnoscit᷑. in offensus rt̃itudinis trames.
nasteriũ dirigit. ut ex p̃cepto regis. etiã nolẽcib frib. sacrũ effossũ
pignꝰ. karlomãno et fr̃ib cũ eo ꝑgẽtib. ocissime reddat. Medo¬

Expanded text:
itaque litteris S. papae, Carlomannus et fratres qui cum eo erant Gallias expetunt, Pipsubjiciunt lacrymis. Orant subveniri sibi, pios Patris cineres ossaque cunctis reverenda mortalibus furtim sublata devotissimis filiis auctoritate regia justitiaeque respectu affatim restitui. Non ullius offensae in hac re pertimescere culpam, cui suffragari agnoscitur inoffensus rectitudinis trames. nasterium dirigit: qui ex praecepto regis etiam nolentibus fratribus sacrum effossum pignus Carlomanno ac fratribus cum eo pergentibus ocissime reddat.
Abbreviated transcription (Latin):
ppłiq acclamatõe ordinatꝰ. mirabilit̾ in põtificatu uiu̾e̾ studuit. ac
demũ h̾emiticã eligẽs uitã. leprosis uniu̾sa p̃bẽs obseqͥa. cõtinẽtissiẽ
usq ad obitũ uixit. Ea gͥ tẽpestate. monachi sepedicti cenobii cassi¬
nẽsis. auctore karlomãno. de qͦ supͣ retulimꝰ. romã ueniũt. doloris
apud sc̃issimũ papã zachariã deposituri q̃relã. ꝓpt̾ corpꝰ scil sactissi¬
eoꝵ dẽ fr̃m ob t̾raꝵ lõgiqͥtatẽ. necnõ uetustatẽ tp̃m. ad modũ restrĩxe
p̃sulẽ. ut lr̃as pipino regi fr̃acoꝵ dirigat. qͣlit̾ auctoritati ac p̃tib
tãti fauẽs põtificis. egregii pr̃is corpꝰ. auito restituit loco. Prefatꝰ
u̾o põtifex. fr̃m p̃cib lac̾mosis ãnuẽs auctoritatis apłice epłam edi
tã. ꝑ eũdẽ karolomãnũ. ac fr̃es qͥ cũ eo uenerãt. frãcie pipino diri¬
git regi. ¶odꝰ autẽ relatoꝵ sacroꝵ hic erat. zacharias ep̃s seruꝰ¬

Expanded text:
 voto ordinatus, mirabiliter in pontificatu vivere studuit: ac demum eremiticam eligens vitam, leprosis universa praebens obsequia, continentissime usque ad obitum vixit. Anastnensis, auctore Carlomanno de quo supra retulimus, Romam veniunt, doloris apud sanctissimum papam Zachariam deposituri querelam, propter corpus scilicet sacratissieorumdem fratrum ob terrarum longinquitatem nec non vetustatem temporum admodum refrixerapraesulem, ut litteras Pippino regi Francorum dirigat, qualiter auctoritati ac precibus tanti favens pontificis, egregii Patris corpus avito restituat loco. Praefatus vero pontifex prtam, per eumdem Carlomannum ac fratres qui cum eo venerant, Franciam Pippino dirigit regi. Modus autem relectorum sacrorum hic erat. « Zacharias episcopu
Abbreviated transcription (Latin):
miracula. quib in mũdo claruit. doctͥne quoq uerbo. non
mediocriter fulsit. Nã scripsit monachoꝵ regulã. discretione preci¬
puam. sermone luculentã. Cuiꝰ si qͥs uelit subtilius mores. uitãq
cognosc̾e. potest in eadẽ institutione regule. omẽs magisterii illi
actus ĩuenire. quia sanctus uir. nullomodo potuit aliter docere
quam uixit

Expanded text:
miracula quibus in mundo claruit, doctrinae quoque verbo non mediocriter fulsit. Nam scripsit monachorum Regulam discretione praecipuam, sermone luculentam. Cujus si quis velit subtilius mores vitamque cognoscere, potest in eadem institutione Regulae omnes magisterii illius actus invenire; quia sanctus vir nullo modo potuit aliter docere quam vixit
Abbreviated transcription (French):
uoiel fours geteis uient es pieres. Maĩs il remanit ensi entier
ensi com illi ne fust pas fours geteis. si ke il ne fut pas brie
siet. ne li oile espandus.Le queil li home de dieu comandat
leueir. et ensi come ilhastoit entiers doneir a proians.
Adunc assembleis les freires. li moyne nient obeissant. repist
de sa mescreandise. et de son orguelh deuãt trescous les freires.
Quant fineit fut chis reprendemẽt. adunc soy donat en
orison auoec cheas meisme freires.

Expanded text:
uoire fors getteiz uint es pirres, mais il remeist ensi entiers, uoire fors getteiz uint es pirres, mais il remeist ensi entiers, alsi com il ne fust pas fors geteiz, si ke il ne pout pas estre brisiez ne li oiles espanduz. Lo queil li hom del sanior comandat leueir, et alsi com il astoit entiers doneir al proiant. Dunkes assembleiz les freres lo moine nient obeissant chosat de sa mescreandise et de son orguelh deuant trestoz.  Quant fineiz fut cil chosemenz, dunkes soi donat en orison auoc ceaz meismes freres.
Abbreviated transcription (French):
songnans. auoit doneit toutes les choses de son monasteir; si ke
pres de nule choses ne remanit en cellier: four ke unc pou doile.
en unc uaseal deuoile. Adunt uient a lui uns diake agapitus.
a doneir.par queiles en chiel ilh garderoit toutes choses.cel me¬
isme petit uaseal doile.ki remanut estoit.comandat a doneir
al proiant. Et li moyne ki tenoit le cellier: ilhoit uoiremẽt
les parolles del comandant.maĩs ilh les refusat a emplir. Et
ke ilh comandat. Adunc respondit li moyne.Ki ne lauoit niẽt¬
doneit.Car se ilh ycel li donast.del tout nule chose ne remãroit
as freires. Adunc torochies. comandat as altres. ke il cel me¬
isme uaissel de uoile. en queil cel pou doile. astoit ueut auoir
remanu. ke ilh le getassent fours ꝑmy la fenestre. par que
nule chose. ne remanroit en cellier ꝑ mobedienche. Et chu fut
fait. Et desous cele meisme fenestre astoit uns grans tresbu¬
chemens. plains de pesentumes depieres. Ensi li uasial de

Expanded text:
e pres nule chose ne remeist el cellier, se un petit d'oile non en un uaissel de uoire. Dunkes uint a lui uns diakenes Agapitus  doneir, par ke il el ciel garderoit totes choses, cel meisme petit d'oile ke remeis astoit commandat doneir al proiant. Et li moines ki tenoit le celier, il oit uoirement les paroles del comandant, mais il les respitat aemplir. Et ke il comandat, dunkes respondit li moines soi nient auoir doneit ; car se il icel petit li donast, del tot nule chose ne remanroit az freres. Dunkes corrociez comandat az altres, ke il cel meisme uaissel de uoire en cui cel petit d'oile astoit ueut auoir remeis, ke il lo gettassent fors parmei la fenestre, par ke nule chose ne remanroit el cellier par inobedience. Et ce fut fait. Et desoz cele meisme fenestre astoit uns granz trebuchemenz plains de pesantumes de pirres. Gieres li uaisseaz de
Abbreviated transcription (Latin):
Cui tantũ hoc stupescenti miraculũ. uir dei ꝑ ordinẽ. q̃ fuerant
gesta narrauit. statimq in cassinũ castrũ. religioso uiro theappo
mandauit. ut ad capuanã urbẽ. sub eadẽ transmitteret nocte. et
quid de germano ep̃o ageret᷑. agnosceret. ⁊ indicaret. Ffactũq est.
et reuerẽtissimũ uirũ germanũ ep̃m. is qͥ missus fuerat. iã defũctũ¬

Expanded text:
Cui tantum hoc obstupescenti miraculum, vir Dei per ordinem quae fuerant Cui tantum hoc obstupescenti miraculum, vir Dei per ordinem quae fuerant gesta narravit, statimque in Cassinum castrum religioso viro Theoprobo mandavit ut ad Capuanam urbem sub eadem nocte transmitteret, et quid de Germano episcopo ageretur agnosceret et indicaret. Factumque est, et reverentissimum virum Germanum epis
Abbreviated transcription (Latin):
nocturne or̃onis. tẽpora p̃ueniss. ad fenestrã stans. ⁊ oĩpotencẽ deũ
deprecãs. subito in tẽpesta noctis hora respiciẽs. uidit fusã lucẽ desuꝑ.
cũctas noctis tenebras effugasse. tãcoq splendore claresc̾e. ut diem
uinceret lux illa. q̃ int̾ tenebras radiass. Mira autẽ ualde res. in
hac speculatione secuta est. qͥa sicut post ip̃e narrauit. omĩs etiam
mũdus. uelud sub uno solis radio collectꝰ. ante oculos eiꝰ adductꝰ est.¬
¶ Qui uen̾abilis pater. dñ in tantã oculoꝵ atiem. in hoc splendore.
chorusce lucis infigeret. uidit germani. capuani ep̃i. aĩam in spera
ignea. ab angelis in celũ deferri. Tunc tanti sibi. testẽ uolẽs adhib̾e
miraculi. seruandũ diaconũ. iterato. bis. terq eiꝰ noĩe. cũ clamo¬
ris magnitudine uocauit. Cũq ille fuisset. insolito tanti uiri cla¬
more turbatꝰ. ascendit. respexit. partẽq iã lucis exiguam uidit.

Expanded text:
cturnae orationis tempora praevenisset, ad fenestram stans, et omnipotentem Deum deprecans, subito intempesta noctis hora respiciens, vidit fusam lucem desuper cunctas noctis tenebras effugasse, tantoque splendore clarescere, ut diem vinceret lux illa quae inter tenebras radiasset. Mira autem res valde in hac speculatione secuta est: quia, sicut post ipse narravit, omnis etiam mundus velut sub uno solis radio collectus, ante oculos ejus adductus est. Qui venerabilis Pater, dum intentam oculorum aciem in hoc splendore coruscae lucis infigeret, vidit Germani Capuani episcopi animam in sphaera ignea ab angelis in coelum ferri. Tunc tanti sibi testem volens adhibere miraculi, Servandum diaconum iterato bis terque ejus nomine, cum clamoris magnitudine vocavit. Cumque ille fuisset insolito tanti viri clamore turbatus, ascendit, respexit, partemque jam lucis exiguum vidit.
Abbreviated transcription (Latin):
nisi in dei lumine poterat. Quid itaq mirũ. si mũdũ collectum
ante se uidit. qui subleuatꝰ. in mẽtis lumine. extra mũdũ fuit ͤ
Quod autẽ collectꝰ mundꝰ. ante eius oculos dicit᷑. non celũ et terra
contracta est. sed uidẽtis animꝰ dilatatꝰ. qui in deo raptꝰ. uidere sine
difficultate. potuit om̃e quod infra deũ est. In illa igit᷑ luce. q̃ exte¬
rioribus oculis fulsit. lux interior in mẽte fuit. q̃ uidẽtis animũ.
quia ad suꝑiora rapuit. ei qͣm angusta essent. oĩa inferiora mon¬
strauit. Petrus Cideor mͥ utilit̾ nõ intellexisse qͦd dixeras. qͣndo
ex tarditate mea. tantũ creuit expositio tua. S qͥa hec liquide
meis sensib infudisti. queso te. ut ad narratioĩs ordinẽ redeas.
Gregorius. Nibet petre. adhuc de uenabili patre multa narrare.
sed quedã eius studeose p̃tereo. qͥa ad alioꝵ gesta uoluenda festino.

Expanded text:
nisi in Dei lumine poterat. Quid itaque mirum si mundum ante se nisi in Dei lumine poterat. Quid itaque mirum si mundum ante se collectum vidit, qui sublevatus in mentis lumine extra mundum fuit? Quod autem collectus mundus ante ejus oculos dicitur, non coelum et terra contracta est, sed videntis animus est dilatatus, qui in Deo raptus videre sine difficultate potuit omne quod infra Deum est. In illa ergo luce quae exterioribus oculis fulsit, lux interior in mente fuit, quae videntis animum cum ad superiora rapuit, ei quam angusta essent omnia inferiora monstravit. Petr. Videor mihi utiliter non intellexisse quae dixeras, quando ex tarditate mea tantum crevit expositio tua. Sed quia haec liquido meis sensibus infudisti, quaeso ut ad narrationis ordinem redeas.Gregorius. Libet, Petre, adhuc de hoc venerabili Patre multa narrare: sed quaedam ejus studiose praetereo, quia ad aliorum gesta evolvenda festino.
Abbreviated transcription (Latin):
ualde. S hoc qͦd dc̃m est. qͥa ante oculos ip̃iꝰ. quasi sub uno solis radio.
collectus omĩs mũdꝰ. adductꝰ est. sicut nũqͣm. exꝑtꝰ sũ. ita nec conice̾
scio. quonã ordine fieri possit. ut mũdus omĩs. ab homĩe uno
uideat᷑. Gregorius. Nirũ tene petre quod loquor. qͥa anime
uidẽti creatorẽ. angusta est omĩs creatura. Quãlibet etenim
parũ. de luce creatoris aspexerit. breue sit ei om̃e qͦd creatũ est.
quia ip̃e luce uisioĩs. intime mẽtis. laxat᷑ sinꝰ tantũq expãdit᷑
in deo. ut suꝑior existat mũdo. Fit u̾o ip̃a uidẽtis aĩa. etiã super
semetipsã. Cũq in dei lumine rapit᷑. suꝑ se in interiorib ãpliat᷑.
et dũ sub se cõspicit. exaltata cõprehendit. qͣm breue sit qͦd cõpre¬
hendere humiliata nõ poterat. Bir quoq qͥ intueri globũ igneũ.
angelos quoq. ad celũ redeũtes uidebat. hec ꝓculdubio cernere. non¬

Expanded text:
a. Sed hoc quod dictum est, quia ante oculos ipsius quasi sub uno solis radio collectus omnis mundus adductus est, sicut nunquam expertus sum, ita nec conjicere scio quonam ordine fieri potest, ut mundus omnis ab homine uno videatur. Gregor. Fixum tene, Petre, quod loquor: quia animae videnti Creatorem angusta est omnis creatura. Quamlibet etenim parum de luce Creatoris aspexerit, breve ei fit omne quod creatum est: quia ipsa luce visionis intimae, mentis laxatur sinus, tantumque expanditur in Deo, ut superior existat mundo: fit vero ipsa videntis anima etiam super semetipsam. Cumque in Dei lumine rapitur super se, in interioribus ampliatur; et dum se sub se conspicit exaltata, comprehendit quam breve sit quod comprehendere humiliata non poterat. Vir ergo Dei, qui intuens globum igneum, angelos quoque ad coelum redeuntes videbat, haec procul dubio cernere non
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃e. seruãdus dyaconꝰ. atq albas
eius mõsterii. qͦd in cãpanie partib. a liberio quõdã patritio fuerat
constructũ. ad eũ uisitatõis gr̃a. ex more cõuenerat. Eius qͥppe mona¬
steriũ frequẽtabat. ut qͥa idem uir: quoq doctͥna gr̃e celestis influebat.
dulcia sibi ĩuicẽ uite u̾ba transfunderẽt. ⁊ suauẽ cibũ celestis patrie
quia adhuc ꝑfecte gaudendo nõ poterãt. saltẽ suspirãdo gustarent.
Cũ uo̾ iã hora qͥetis exigeret. in euiꝰ turris suꝑiorib. se uen̾abilis
bñdcũs. in eius quoq inferiorib. se seruandus dyaconꝰ collocauit.

Expanded text:
e Servandus diaconus atque abbas ejus monasterii quod in Campaniae partibus a Liberio quondam patricio fuerat constructum, ad eum visitationis gratia ex more convenerat. Ejus quippe monasterium frequentabat; ut quia idem quoque vir doctrina gratiae coelestis influebat, dulcia sibi invicem vitae verba transfunderent, et suavem cibum coelestis patriae, quia adhuc perfecte gaudendo non poterant, saltem suspirando gustarent. Cumque hora jam quietis exigeret, in cujus turris superioribus se venerabilis Benedictus, in ejus quoque inferioribus se Servandus diaconus co