comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tutum eccłe p̃uisorẽ. iste ex
eque latrone ex ĩpio raptore.
uer facit dni sacerdote Ded
nebis ista interim replcantib
pensanda occurrit inmensa
pietas conditoris. qui post lapsũ
peccatoresi ad innocentiã uenire
acuauit. lamaex illius sentent
maxillam leuuathan. armiua
Aiuinitatis sue perforatam &
credimus & gaudemus. dĩ uiro
uii. semel infaueib: enis lapso
& euadendi aditum aperuit.
& ne ulterius relaberetur custo¬
diuit
Cerccorum nobilissima. lobo¬
lesceus quida. inelitis ortus na¬
medum exercitatus. sed & fides
morib adornatus exispirato¬
ne suꝑni amoris. patrã puen¬
tesq deserere. eursumq lene
peregrinationis. medita batus
assuĩnere. quatinus. upensi
tẽporalis exili. mercaretur pi¬
Igitur. roniam aducnens. ortuor
apostolortm. orationis gratia
Iustrando. aliquant uium tẽpo
expleuit. Quiꝰ nocte quado
lassescentib ex itiuere artub
in somnunm resolutus diuiie
iussionis uoce monetur eoci¬

Expanded text:
tutum Ecclesiae provisorem, iste ex tutum Ecclesiae provisorem, iste ex aeque latrone, et ex impio raptore, verum fecit Domini sacerdotem? Sed nobis ista interim replicantibus pensanda occurrit immensa pietas Conditoris, qui post lapsum peccatores ad innocentiam venire donavit. Item ex illius sententia maxillam Leviathan, armilla divinitatis suae perforatam, et credimus et gaudemus, dum viro huic semel in fauces ejus lapso et evadendi aditum aperuit, et, ne ulterius relaberetur, custodivit. Graecorum nobilissima, adolescens quidam inclytis ortus naum exercitatus, sed et fidei moribus adornatus, ex inspiratione superni amoris, patriam parentesque deserere cursumque longae peregrinationis meditabatur assumere, quatenus impensis temporalis exsilii mercaretur aeIgitur Romam veniens, oratoria apostolorum orationis gratia lustrando aliquantulum temporis explevit. Qui, nocte quadam, lassescentibus ex itinere artubus, in somnum resolutus, divinae jussionis voce monetur occi
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesiastice intitutionis. &quos
ante habuerat socios eriminiũ
post nedũ fecit cooperatores diui
e inuetu&: preertim cu monaste¬
riales habitat iones. quas ipse con¬
struxit p̃sentib potius appareant
quã nr̃o sermone explicentur
Nam ut de reliquis taceam. que
fortasse. non beniuolis auditorib
astidio sitit: abud laubias. ex¬
truxit monasteriuni. in honore
ecati petri apłi: quod cernentib
quidem. ad inditium egregil la¬
horis sufficere potest. quod &iã.
regus catauit munerib: Ac uil
arũ familieq repleuit copia
ubi. quic quid piorũ regũ mu¬
eenta passim per francorũ
adqiusiuit regna. delegauit.
inde fratrum congregatio ibidẽ
seruans uon eger& his. que mo¬
uacis feruntur esse congrua
Qo u ioco. regende ecle beatũ
uersmarum prefecit. uirũ. mo¬
ra ornatũ signis ac mtraculis
coruscum: euius dotem meritoꝵ
uite ipsiis uo ecutas. insinuas
np̃sentis autem exẽpli negotis
quis non similẽ igħi. aibleret᷑
autb tumi. dũ ille. ex latrone.

Expanded text:
ecclesiasticae institutionis; et quos ante socios habuerat criminum, postmodum fecit cooperatores divinle inveniet, praesertim cum monasteriales habitationes quas ipse construxit, praesentibus potius appareant quam nostro sermone explicentur. Nam, ut de reliquis sileam quae fortasse non benevolis auditoribus fastidio sint, apud Laubias exstruxit monasterium in honore B. Petri apostoli. Quod cernentibus quidem ad judicium egregii laboris sufficere potest; quod etiam regiis ditavit muneribus, ac vilae aeque replevit copia. Cui quidquid priorum regum munificentia passim per Francorum acquisivit regna delegavit, ne fratrum congregatio ibidem serviens egeret his quae monachis feruntur esse congrua. Quo in loco regendae ecclesiae beatum Ursmarum praefecit, virum moribus ornatum, signis et miraculis coruscum; cujus dotem meritorum vitae ipsius libellus editus insinuat. In praesentis autem exempli negotio, quis non similem Joanni arbitraretur Autbertum, dum ille ex latrone
Abbreviated transcription (Latin):
manib edifirre gestiens oratorium
Desideralum equidẽ tuã expetere
sc̃itate petiturus licentĩ agendi
que sunt cepta sed p̃uenit᷑ gr̃a
tua que me accersiuit. Int̾uitꝰ
autẽ almus ep̃s uiri seriuones.

Expanded text:
manibus, aedificare gestiens Deo oratorium. Desiderabam equidem tuam expetere sanctitatem, petiturus licentiam agendi quae sunt coepta, sed praevenit gratia tua, quae nos accersivit. » Intuitus autem almus episcopus viri ser
Abbreviated transcription (Latin):
qusnã prouide itiã. sibi ses ad fu¬
aram laboriesi carsus ñ pauere
iniuriam. donec ad locũ perueni
ili iuenir& qui sibi ueregrinati¬
onis portum indulger&. & perũ
ad iumenta prenar&. Qua noce
diuina. beati portendi autbtũ
squentia maicant. Sed uissiore
qni explere desideraus .iuii.
segionib duiersis insuls & urbio
iagratis prasocio cursu tandem
puert ad locũ. qui tunc tẽporis
ex consuetudine uicne& urse
uarturienteis: nimnc uere ceua uo¬
citur. Qui locis distat trictus
sere milib ab urhe eo ueracensi
Iille noxiis auulsis arborib basi¬
licam iubonore apostooru ee pie
elifucare. micdusq bonorum se
eptrum exereitare. Eisseminan

Expanded text:
nam providentiam sibi semper affuturam, laboriosi cursus non paveret injuriam donec ad locum perveniret, ubi inveniret qui sibi peregrinationis portum indulgeret, et rerum adjumenta praestaret. Qua voce divina beatum portendi Authertum sequentia indicant. Sed jussionem Domini explere desiderans vir Dei regionibus diversis, insulis et urbibus peragratis, prospero cursu tandem pervenit ad locum qui tunc temporis ex consuetudine videlicet ursae parturientis; nunc vero Cella vocatur. Qui locus distat tricenis fere millibus ab urbe Cameracensi; At ille noxiis avulsis arboribus, basilicam in honore apostolorum coepit aedificare, et studiis bonorum se operum exercitare. Dissemina
Abbreviated transcription (Latin):
dies gra hxspitalitatis retentum
& corporalis alimonie subsidio &
sacro sp̃italis uite colloquio saci¬
auit. Dehinc benedictionis sue
niunere donatum accepta regre¬
diendi licentia. eũ uenerabilis
pater hortatur ꝑficere studio
que ceperat. seq ꝑactis que con¬
ruerent oratoriũ sue auctori¬
tatis benedictione consecratu¬
rum promisit. Qua ep̃i pronus¬
sione letus oꝑi ardentius instalat
adiuimaduertens iã sioi exrerũ
euentu ulum inuenisse que ad
innusterium socialis laboris di¬
unuius audierat sibt ꝓmissũ
Ex pletis uero ꝓmodulõ suo que mͦ¬
nasticis usib congruebant. uir

Expanded text:
a hospitalitatis retentum, et corporalis alimoniae subsidio, et sacro spiritualis vitae colloquio satiavit. Dehinc benedictionis suae munere donatum, acceptaque regrediendi licentia, eum venerabilis Pater hortatur perficere studiose quae coeperat, seque, peractis quae congruerent, oratorium suae auctoritatis benedictione consecraturum promisit. Qua episcopi promissione laetus, operi ardentius instabat, animadvertens jam ex rerum eventu se illum invenisse quem ad ministerium socialis laboris divinitus audierat sibi promissum. Expletis vero pro modulo suo quae monasticis usibus congruebant, vir
Abbreviated transcription (Latin):
censuri. puer ad huc modic̃
agebatur ex quo. nulla sibi
insolentię patebat occasio. frus¬
tratam sib malignus sp̃s¬
Iolis.ns euasit: quę etas
liberior adqueq agenda sẽꝑ
uidetur: continuo. nostis
abus. se totis uuribi ad re¬
bellionis artes reparauit.
cepitq. subdola tenptationis.¬
uiuenis aninũ pulsare. eo¬
sitationesq uarias .&. illicits
ingerere. nunc quidẽ. in mit¬
tens ei memarĩ tepreni
atrimonis. generis nobili¬
tatẽ: samilie numerasa
lpitate rerum gloriam &.
reliqua uite las. suors blan¬

Expanded text:
censura puer adhuc modicus agebatur, ex quo nulla sibi insolentiae patebat occasio, frustratam sibi malignus spolescens evasit, quae aetas liberior ad quaeque audendum semper videtur, continuo hostis improbus se totis viribus ad rebellionis artes praeparavit. Coepit subdola tentatione juvenis animum pulsare, cogitationesque varias et illicitas ingerere, nunc quidem immittens ei memoriam terreni patrimonii, generis nobilitatem, familiae numerosam dignitatem, rerum gloriam, et reliqua
Abbreviated transcription (Latin):
paruo adhuc sub tugurio. boni obseruare discipuli Nec muitopost
cellulã sibi obdiscipulorũ suorũ copiã. & ꝓpt̾ frequentiã aduentan¬
tiũ ad bethleemiticã portã. queq ad oecidentẽ conspieit. & egredien¬

Expanded text:
parvo adhuc sub tugurio, boni observavere discipuli. Nec multo post parvo adhuc sub tugurio, boni observavere discipuli. Nec multo post cellulas ibi ob discipulorum suorum copiam, et propter frequentiam adventantium, ad Bethlehemiticam portam, quae ad Occidente
Abbreviated transcription (Latin):
sterdotio iidicaret᷑. quidã eze olericorũ monachorũq or dinib propetul autia
pros ingluuia discursantes ad esfugand ũ urbe ieronimũ qui ut runq eorũ sera
ep̃m sũpplex docilisꝙͣ discipulus accessit: ut searũ seripturarũ studis erieͥ
nde in syriã ꝑrexit: in possessione e uagrii prbti aliquantulũ cõmoratis
Ad deserta demde loca. ita letus accine tusq accessit: ut uolasse eũ magis
quã measse crederes Qua d̾riennũ itaq in illa uasta solitudine. quȩ en¬
usta solis ardorib horridũ monachis p̃stabat habitaculũ excegit indea
idb  lce oppidũ reme auit ubi prudens aimal. ad pręsepe dñi sese
optulit ꝑmansurũ: Bibliothecã sane suã quã sibi summostudio ipse co¬
diderat om̃iũq librorũ orationes quas penȩ memorit᷑ retinebat. iters
re legens: diẽ ieiunans ducebat ad uesperã: Hlure d eũ religioserũ quis
uite eius fana cõꝑta est. protinꝰ confluxerunt: bonumq doc tor

Expanded text:
sacerdotio decernitur, quidam ex Clericorum Monachorum ordinibus pro petulantia proque ingluvie discursantes, ad effugandum Urbe Hieronymum, qui utrorumque eorum vitia is episcopum, supplex docilisque discipulus accessit, ut sanctarum Scripturarum studiis erudiretur. Inde in Syriam perrexit, in possessione Evagrii presbyteri aliquantulum commoratus. Ad deserta deinde loca ita laetus accinctusque accessit, ut volasse eum magis quam measse crederes. Quadriennium itaque in illa vasta solitudine, quae exusta solis ardoribus horridum monachis praestat habitaculum, exegit; indeque ad Bethlehem oppidum remeavit, ubi prudens animal ad praesepe Domini se obtulit permansurum. Bibliothecam sane suam, quam sibi summo studio ipse condiderat, omniumque librorum orationes, quas pene memoriter retinebat, iterum relegens, diem jejuniis ducebat ad vesperam. Plures ad eum religiosorum, quibus vita ejus fama comperta est, protinus confluxerunt, bonumque doctorem,
Abbreviated transcription (Latin):
a dispensatione. c̃tigit unu. ex
lipra die ias furuncuus. morte
dephens um. sp̃m exalasse: ciũ
iimã. cerporeo carcere reso¬
intani. percatis exigentib diaboł
sã ad uecrualia claustra traxe¬
rit. Idcuius exequias. dũ iu¬
mi reliaionis stuctioisociĩ excu¬
arent & inuiposus. defuncti
doore. uengñter afflictus. se¬
uululiumm. ex lassitudine & tristi

Expanded text:
positione contigit unum ex supradictis furunculis morte deprehensum spiritum exhalasse, cujus animam corporeo carcere resolutam, peccatis exigentibus, diabolus secum ad infernalia claustra traxerat. Ad cujus exsequias dum inani religionis studio socii excubarent, et Maurosus, defuncti dolore vehementer afflictus, se ex lassitudine et tristi
Abbreviated transcription (Latin):
ta ieppen. ut habeat sem
eiꝰ collegũ ad. laudẽ condi¬
toris. quo se die sollepni in
diuinis culab et eiceat &
ademulationẽ scĩ operis
quoꝓficiat. Qua inte leo¬
torẽ meũ obseoro. ut si
fortasse i cultus sermope¬
ritas aures ꝑeulerie. discat
inpericię ueniã dare. cũ sci¬
it. in humanis partib nichil
pfectũ ẽe. nec tantũ ꝑieli¬
cet᷑. aput eũ audatia scri¬
bentis. quant̃ ualeat dig¬
nitas inperantis lo nͦ. lecꝰ¬
or a nobis curosus ⁊ eqͥre¬
re non deb&. ut beati
uri gesta. continenti or¬
dine scribant̾. udelic&
quib oriundus natalib
a. quib adolescencia mi¬
raculis claruit. dũ intel¬
ligat miracul& eiꝰ sum¬
mã & maximã partẽ. a
nr̃a noticia latere. qđ
cerge dubiũ est.utrũ id
script& ignauie. debeat
inputari. Aniusto di iu¬
dicio ascribi. qui stellas
claudit. quasi sub signa¬
culo. dũ uidelic& erigen¬
tib peccatis malꝙ. uita
abscondit̃ bono. ł. UELicit

Expanded text:
ta reperi, ut habeat sanctum ta reperi, ut habeat sanctum ejus collegium ad laudem Conditoris quo se die solemni in divinis cultibus exerceat, et ad aemulationem sancti operis quo proficiat. Qua in re lectorem meum obsecro ut, si fortasse incultus sermo peritas aures perculerit, discat imperitiae veniam dare, cum sciam in humanis partibus nihil perfectum esse; nec tantum periclitetur apud eum audacia scribentis quantum valeat dignitas imperantis. Id vero lector a nobis curiosus requirere non debet ut beati viri gesta continenti ordine scribantur, videlicet quibus oriundus natalibus, a, quibus adolescentia miraculis claruit, dum intelligat miraculorum ejus summam et magnam partem a nostra notitia latere. Quod certe dubium est utrum id scriptorum ignaviae debeat imputari an justo Dei judicio ascribi, qui stellas claudit quasi sub signaculo , dum, videlicet exigentibus peccatis malorum, vita absconditur bonorum. I. Igit
Abbreviated transcription (Latin):
seius ignib Digna plane
sed flenda errorũ suorũ
remuneratu. Ilichil adue¬
rã beatitudine. hec eorũ
incencio aspirabat. quos
constat. suorũ fructũ la¬
borũ quesisse. in reb. qui¬
bus. nulla sibi oriretur
causa salutis. nec pfuture
eet admemoriã post ritatis.
Sed quia script̃ est. in memo¬
ria dec̃na erunt iusti. lic&
eis nr̃a fragilis momoria non
sufficiat ad propriã głam.
qu&̧ nomina. iã in libro uitę
sunt seripta. tam̃ digni ualde
est. & sũmũ utile. ex ad liu¬
dẽ diũ. imnitanda gesta reco¬
lere. quꝙ aita scitatis ꝓfutura
est. adedifficationẽ legena¬
b. & ademulationẽ urtutũ
audientib Igitur non sretꝰ.
sollertis ope ingenii. sed sp̃s
ri: pauca quidẽ emultis serbe¬
re ꝓposuirquȩ ꝑ beatũ aut¬
bertu suꝑna grã. ad lauđe
sui. & ostensionẽ fidelis su
confessoris. Ayguatus est ope¬
rari. que ꝙia piobatis simꝙͣ
iiiꝙ. relatione didici. aut
sparsi. in sacris cartulis. scrip¬

Expanded text:
saevis ignibus? Digno plane, saevis ignibus? Digno plane, sed flenda, errorum suorum remuneratio! Nihil ad veram beatitudinem haec eorum intentio aspirabat quos constat suorum fructum laborum quaesisse in rebus, quibus nulla sibi oriretur causa salutis, nec profuturi essent ad memoriam posteritatis. Sed quia scriptum est: In memoria aeterna erunt justi , licet eis nostra fragilis memoria non sufficiat ad propriam gloriam quorum nomina in libro vitae sunt scripta, tamen dignum valde est et summe utile eorum ad laudem Domini imitanda gesta recolere quorum vita sanctitatis profutura est ad aedificationem legentibus, et ad aemulationem virtutum audientibus. Igitur non fretus solertis ope ingenii, sed Spiriri, pauca quidem e multis scribere proposui quae per beatum Autbertum superna gratia ad laudem sui et ostensionem fidelis sui confessoris dignata est operari. Quae etiam probatissimorum virorum relatione didici, aut sparsim in sacris chartulis scrip
Abbreviated transcription (Latin):
Tultos scłariũ gle¬
tẽpora lis spes ua¬
na sepe delusit.
quos imoderat̾ lau¬
dis appetit ad sub eindos la¬
bores & coleranda picula
accendit. arbitrantes se. ui¬
uere posse post mortẽ si fui
nominis memoriã ĩ posteros
usq dilatarent. dũ ꝑ trium¬
phales corruptibilis pompe
titulos. fabula eos in anis reci¬
tar& Qua rerũ speciȩ quidã
philosophorũ in anit̾ excita¬
gram captantes. dũ se infir¬
mos tolerandis laborib sen¬
tirent. non simili labore. sed
consorti errore. ad scribenda
gesta scłariũ uirꝙ se studio
accinxere: qli dũ uitã aliã
nesciebant. hoc sibi ad quen¬
dã quasi fructũ beatituditis.
proficere estimabant: si scri¬
bendi occasione. ingenia suȩ
sollercię. in memoriã posteris
ieliquissent. Sed lectorem
meu. suꝑ his obseero: quid
alt alt̃i. quid sibi ut̃q. pres¬
ttrit. talib studiis Quid eni
dardanius ductor. aut ru¬
tilus ferox. suo maroni. aut
iste contulit illis. cũ corpo¬
ra uermib animas dedere

Expanded text:
ultos saecularium glotemporalis spes vana saepe delusit, quos immoderatus laudis appetitus ad subeundos labores et toleranda pericula accendit, arbitrantes se vivere post mortem, si sui nominis memoriam in posteros usque dilatarent, dum per triumphales corruptibilis pompae titulos fabula eos inanis recitaret. Qua rerum specie quidam philosophorum inaniter excitagratiam captantes, dum se infirmos tolerandis laboribus sentirent, non simili labore, sed consorti errore, ad scribenda gesta saecularium virorum se studio accinxere; qui, dum vitam aliam nesciebant, hoc sibi ad quemdam quasi fructum beatitudinis proficere aestimabant, si scribendi occasione, ingenia suae solertiae in memoriam posteris reliquissent. Sed lectorem meum super his obsecro quid alter alteri, quid sibi uterque praestitit talibus studiis? Quid enim Dardanus ductor aut Rutulus ferox suo Maroni, aut iste contulit illi, cum corpora vermibus, animas dedere
Abbreviated transcription (Latin):
siga.uel falsa hominu
eristimatione. egisse dice¬
ret̾. procul duhio se pro¬
phetas estimarent. cũ do¬
na non accepissent S̾ ed
nullo inpulsu i actancie.
abarçe humilitatis uir
cia ipsa pontisicalis ho¬
noris sublimatal.quę ꝑle¬
usq pompe fom̃ta mi-

Expanded text:
figura vel falsa hominum figura vel falsa hominum aestimatione egisse dicerentur, procul dubio se prophetas aestimarent, cum dona non accepissent. Sed nullo impulsu jactantiae ab arce humilitatis vir etiam ipsa pontificalis honoris sublimitas, quae plerisque pomp
Abbreviated transcription (Latin):
Qui tandẽ a quodã familiario
eiꝰ audiuit. hoc millo alio
pacto facilius promerert:
quã sires ecclesię beatę ma¬
Niȩ̨. cui ipse pat̾ uenerabi¬
lis dõ auctore deseriuebit.
de luo iure. augendas esti¬
mass& Nichil enim i
reb transitonis episcopo
placere: p̾t̾ quod expen¬
deret᷑ inusib ecclesie
eunc rer ut erat hilaru
dator frĩb qui in oratõno
beatȩ marię famalaban¬
tur. unũ regalis munificeu¬
cie fiscun donauit. Ad sub¬
sidia tẽporalia fratrũ:
cui oneng. antiquitas no¬
Uiianen inpofuerat d ed nos
dũ regis mansuetũ diiẽ
extollendo p̃dicamus n
io dĩ quanta fuera ho¬
militatis constancia. non
estimare qui lib & pocesi¬
pocius qua ad mirar:
qui int̾ tanta regię sedu¬
nitatis tẽpiamine. supplan¬
tari potuit Quod uicium.
in multis nimin exꝑi su-¬
mus: quod adunius ho-¬
miculi salutatione. Aut
simulatrice̾ adulationẽ.
uideas facile. iactancie
spũ inflari: quisi aliqͣ

Expanded text:
et. Tandem a quodam familiari et. Tandem a quodam familiari ejus audivit hoc nullo alio pacto facilius se posse promereri quam si res ecclesiae Beatae Mariae, cui ipse Pater venerabilis, Deo auctore, deserviebat, de suo jure augendas curaret: nihil enim in rebus transitoriis episcopo placere praeter quod expenderetur in usus ecclesiae. Tunc rex, ut erat hilaris dator, fratribus qui in oratorio Beatae Mariae famulabantur unum regalis munificentiae fiscum donavit ad subsidia temporalia fratrum, cui Oveng antiquitas nomen imposuerat. III. Sed nos dum regis mansuetudinem extollendo praedicamus, in viro Dei quanta fuerit humilitatis constantia non tam aestimare quilibet potest quam admirari; qui, inter tanta regiae sedunitatis tentamine supplantari potuit. Quod vitium in multis nimium experti sumus, quos ad unius homunculi salutationem aut simulatricem adulationem videas facile jactantiae spiritu inflari. Qui si aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
e& festinantẽ. a dconsultus uiil¬
pontisicisNa dagobertus
qui tunc tẽporiss intt̃ franci¬
genas regni monarchi am
iegebat. cele berrimȩ opinio¬
nis. nuncus semel excitatꝰ.
deposito fastu regalis excel-¬
lenciȩ. crebro. adeũ ueni¬
ebat : & lic& t̾reni regnir
inperio sublimatꝰ. cupiebat
tam̃ de cęlesti adquisicione
auiro dĩ ecdfficari Qui cũ
eũ de tẽporalis regni sollici¬
tudine. defucuri beatitudi
et̃nitatis. familiari colloqui¬
o p̃moner&: ille eũ liben¬
ter audiebat. & audito nul¬
ta faciebat: non ut incestꝰ
herodes uidebat᷑ audisse
iohannẽ arguentẽ. sed ut¬
crechias fidelis. ifaiam con:¬
solantẽ. U erũ estimari
non potelt. quanto regis
aniinus resultabat gaudio:¬
quod tanti uiri hospicio
recipi. benedictione foue¬
ri. collo cutione meriusse
edificari. Igtͣ ne ingatus
tantis beneficiis uide¬
retur: Aestuabat animo.
quo nãmodo uberius sc̃ĩ
iuri grãmi sibi coniliar&.¬

Expanded text:
cet festinantem ad consulta cet festinantem ad consulta pontificis. Nam Dagobertus, qui tunc temporis inter Francigenas regni monarchiam regebat, celeberrimae opinionis nuntiis semel excitatus, deposito fastu regalis excellentiae, crebro ad eum veniebat et, licet terreni regni imperio sublimatus, cupiebat tamen de coelesti acquisitione a viro Dei aedificari. Qui cum eo de temporalis regni sollicitudine, de futuri saeculi aeternitatis familiari colloquio praemoneret, ille eum libenter audiebat et audito eo multa faciebat; non, ut incestus Herodes videbatur audiisse Joannem arguentem, sed Ezechias fidelis Isaiam consolantem. Verum aestimari non potest quanto regis animus resultabat gaudioquod tanti viri hospitio recipi, benedictione foveri, collocutione meruisset aedificari. Igitur ne ingratus tantis benificiis videretur, aestuabat animo quonam modo uberius sancti viri gratiam sibi conciliar
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ esse. quod ad tẽptandũ
aitib suis. ulterius patuiss&
ad uersus trrannidis uis
in petũ. ualidũ defensionis
nobis parauit obstaculũ: danꝰ
nobis aut bertũ audelic&
gregis sui pastorẽ iugilan-¬
tissimũ & custodẽ animarũ
fidissimũ. Constitutus au.¬
tẽ in sede pontificali. qua¬
lis quantꝰq in ea uixit. non
est nr̃ę possibilitatis euolue¬
re: altius enim emin& qua
nullo sermone in cludi
ualeat Animalis & enim¬
I homo ꝑcipere non pocest.
quantꝰ hic fuerat inocu¬
lis sumi creatoris: cui ni¬
chil erat cõmune cũ ama¬
torib mundi. p̃ter quod
curę ꝑ astoralis necessitu.¬
dine uidebat᷑ artari Quã
si moffense declinare po¬
tuiss&. uera fides est. qui
remotis urbib. cat᷑uatim
ad cũ confluentibus:
qui eximię conuersacio¬
nis fama excitati. uide¬
re eũ anxie siciebant.
pediat. cũ ꝑ sonę dignitã
faueat: uide as reginã
austrirequirere sapi¬
enciã salomonis. regẽ uideli¬

Expanded text:
superesse quod ad tentandum superesse quod ad tentandum artibus suis ulterius potuisset, adversus tyrannidis ejus imperium validum defensionis nobis paravit obstaculum, dans nobis Autbertum, videlicet gregis sui pastorem vigilantissimum et custodem animarum fidissimum. II. Constitutus autem in sede pontificali, qualis quantusque in ea vixerit, non est nostrae possibilitatis evolvere. Altius enim eminet quam ullo sermone includi valeat. Animalis enim homo percipere non potest quantus hic fuerit in oculis summi Creatoris, cui nihil erat commune cum amatoribus mundi, praeter quod curae pastorali necessitudine videbatur arctari; quam si inoffense declinare potuisset, vera fides est quia remotis urbibus catervatim ad eum confluentibus. Qui, eximiae conversationis fama excitati, videre eum anxie sitiebant. pediat, eum personae dignitati faveat, videas reginam Austri requirere sapientiam Salomonis, regem videli
Abbreviated transcription (Latin):
ruĩ numero ses uir d̾ñi aut¬
bertus & sacerdos xp̃i ꝓba¬
issimus refulsit: tempori¬
U da gobera regis francorũ
meliti. Qui ab ipsis sacrę
puericiȩ annis. suꝑna grã
ispiratus. Annosos uiros
seis p̃ibat morib littera¬
lib deuiq studiis traditꝰ.
& ecclesiastieis Canctio¬
nib decent̃ insormatus:
ꝑgradus singulos ꝓficiens.
sccedentib utrtut̃incre¬
mentis. ꝓuectus est ad cul¬
men sacerdotalis honoris.
Arigente itaq
sorte mortalis nacurȩ:
contigit aPUIBERL̃ ea¬
meracensis sedis episcopũ.
deposito carnis honere.
de hoc mundo cransisse.
Diuma gͥ operatione cunc.¬
tasalubrit ordinante.
authertus uir conspieuus
e successor eme̾ritꝰ.: p̃ro¬
ficiens deuntute inuntu¬
tẽ. eiusdẽ sedis pontificałe
sorticus est dignicatẽ. Porro
humant salits autor.
p̃seuus antiquũ hostẽ tan¬
to ardencius gregẽ dominicũ
insecurũ. quanto uicinius
instance sine scłi. scit& nichil

Expanded text:
rum numero sanctus vir, dominus Autrum numero sanctus vir, dominus Autbertus et sacerdos Christi probatissimus, refulsit, temporibus Dagoberti regis Francorum inclyti. Qui, ab ipsis sacrae pueritiae annis, superna gratia aspiratus annosos viros sanctis praeibat moribus. Litteralibus denique studiis traditus et ecclesiasticis sanctionibus decenter informatus, per gradus singulos proficiens, succedentibus virtutum incrementis, provectus est ad culmen sacerdotalis honoris. Ex gente itaque sorte mortalis naturae contigit Albertum Cameracensis sedis episcopum, deposito carnis onere, de hoc mundo transiisse. Divina igitur operatione cuncta salubriter disponente, Autbertus vir conspicuus et successor emeritus, proficiens de virtute in virtutem, ejusdem sedis pontificalem sortitus est dignitatem. Porro humanae salutis Auctor, praescius antiquum hostem tanto ardentius gregem Dominicum insecuturum quanto vicinius, instante fine saeculi, sciret nihil
Abbreviated transcription (Latin):
gitur humanę ꝑlitionis sor
tionis sacrantas. ad celũ redi¬
turus. nouãq uctricis cariis
glam. pat̾nis uultibꝰ p̃sentatu¬
riis. nouos nascentis excłȩ
cultores. quib gregis nouelli
cura mandaretur elegit:
qui luinine fidei irradiaa.
sp̃s scĩ munere dititi. mundũ
ignoranciȩ tenebris caligan¬
tẽ. ueritatis lumine illustiaren:
& uirulenta antiqui seduc.¬
toris semina. de agro a eccłę
constanter resecarent. Huius
dominicȩ̨ insticucionis exle¬
cutores primi discipuli. dem:¬
de successores eoꝵ scĩ scilice
doctores extiterunt: quosui
fige se nescentis mundiad
excolendas mentes fideliũ.
prouidencia diuina poidi¬
nauit. Qui sp̃ualiũ talen¬
ta donorũ. asumo patre¬
familias accipientes. & pse¬
dicandi negotio. adusiura
animarũ expendentes: tui:¬
to inpensius amplificate
studuert᷑. quanto cerciores
erant. de remuneratibne
largitoris : & ex eiuui angelica
sentencia cont̃rta. de dapna-¬
tione torpentis serui De quo¬

Expanded text:
Igitur humanae perditionis sorttionis sacramentis, et ad coelum rediturus novamque victricis carnis gloriam paternis vultibus praesentaturus, novos nascentis Ecclesiae cultores, quibus gregis novelli cura mandaretur, elegit. Qui, lumine fidei irradiati, Spiritus sancti munere ditati, mundum ignorantiae tenebris caligantem veritatis lumine illustrarent, et virulenta antiqui seductoris semina de agro Ecclesiae constanter resecarent. Hujus Dominicae institutionis exsecutores primi discipuli, deinde successores eorum, sancti videlicet doctores exstiterunt quos in fine senescentis mundi ad excolendas mentes fidelium providentia divina praeordinavit. Qui spiritualium talenta donorum a summo Patrefamilias accipientes et, praedicandi negotio, ad usuram animarum expendentes, tanto impensius amplificare studuerunt quanto certiores erant de remuneratione Largitoris, et evangelica sententia conterriti de damnatione torpentis servi. De quo
Abbreviated transcription (Latin):
uerat a se recedentẽ Sinũq ei
diuinȩ aperiens misedĩę: ted¬
didit eũ scę matri eccłȩ. Ita¬
q subscłari habitu in monaste¬
rio de gens. agebat p̃teritaũ pe¬
ntenciã criminũ: macerans
corpus ieiuniis. qđ scli macu¬
larat illecebris. Diut̃na igit̃
ex coctus penicencia. destinaũ¬
.I. adpurũ relinquere scłi nego¬
cia: ut plenurs meditaret᷑ ce-

Expanded text:
verat a se recedentem, sinumque ei verat a se recedentem, sinumque ei divinae aperiens misericordiae, reddidit eum sanctae matri ecclesiae. Itaque sub saeculari habitu in monasterio degens agebat praeteritorum poenitentiam criminum, macerans corpus ieiuniis, quod saeculi macularat illecebris. Diuturna igitur excoctus poenitentia, destinavit ad purum relinquere saeculi negotia, ut plenius meditar
Abbreviated transcription (Latin):
boris: cũ qualipena tui socii
anima. deducat᷑ adinferni
loca Hide ergo quid tͥ me¬
lirs sit. cũ tali torm̃to de¬
dici ĩ baratrũ gehennę: an
nobiscũ ꝑ frui celesti mansio¬
ne. Derelinq igit᷑ opera ui¬
diaboli & assume miliciam
xp̃i: abscide ate tenebrosi
cordis cecitatẽ : quo possis in¬
tueri clarissimũ xp̃i lune.
Aefuge iã nc̃ hostis antiqui
seruitutẽ : quo possis cũ xp̃o
regnare post mortẽ. Audigͦ
beatũ autbtũ ancistitẽ. & recog¬
nosce tuũ ẽe spũ alẽ patrẽ.
Suscipe abore eiꝰ: monita celes¬
tis doctrine. Hec uͦ aliaq
multa cũ ẽdocens: suꝑnꝰ ille
angelicus sp̃s celos peciit.
x surgens ergo landelinus.
Nuistualde cont̾rit. re lin¬
quens sodales suos omĩaq. sua.
pedib suis maturauit ire ka¬
meracũ: ubi scm̃ nouerat e̾̃e
petutenciã sibi rogat darire¬
tro actorii lccletũ At pius
pat̾ eiꝰ uotis congaudens. sus¬
cepit eũ penitentẽ: quẽ diusle¬

Expanded text:
boris, cum quali poena tui socii boris, cum quali poena tui socii anima deducatur ad inferni loca. Vide ergo, quid tibi melius sit, cum tali tormento deduci in baratrum gehennae, an nobiscum perfrui caelesti mansione. Derelinque igitur opera diaboli et assume militiam Christi; abscide a te tenebrosi cordis caecitatem, quo possis intueri clarissimum Christi lumen. Refuge iam nunc hostis antiqui servitutem, quo possis cum Christo regnare post mortem. Audi ergo beatum Audbertum antestitem et recognosce tuum esse spiritualem patrem. Suscipe ab ore eius monita caelestis doctrinae'. Haec vero aliaque multa eum edocens, supernus ille angelicus spiritus caelos petiit. 3. Exurgens ergo Landelinus, visu valde conterritus, relinquens sodales suos omniaque sua, pedibus suis maturavit ire Camaracum, ubi sanctum noverat esse paenitentiam sibi rogat dari retroactorum scelerum. At pius pater eius votis congaudens suscepit eum poenitentem, quem diu fle
Abbreviated transcription (Latin):
maurosũ iub&: ne scilie& indi¬
cio inueniret᷑ nominis: qui ꝑdi¬
cionis se occultanerat latebis
Interea multis dieb in hoc ne¬
fario opere ꝑ duraus. leriuebat
diabolo qui fugituus extiterat
xpo Tandẽ diuina potencia
p̃cib heati aut berti pontificis
inuocata affuit: & solito more.
Ac inguta henignitate. erroue¬
ũ filiũ. disposuit reddere scẽ
matri ecłę Accidit igt ut
ciuusdã diuitis domũ. dmpere
cũ suis cõplicib solio more
festinar&. Cumq adeee
nox. in qua tã nefariũ opusꝑ¬
ficere festinabant: accidit di
disposicione. ut quidã ex soda¬
lib eiꝰ morte dephensus.
spin ex alar&. Interta mau¬
rosus. dolore sedalis suiue¬
hemne afflictubeũ se de disse
quieci: uid& museri iluus aus¬
nimã. a demonib adingͥernĩ
deduci Cumq hoc cũ ingn¬
a cremore aspicer&: astitit
angłs dñi. trem̃tiq ei t̾ribi¬
lit in fit. O landeline. mͦ con¬
spice remunerationẽ tui la¬

Expanded text:
Maurosum iubet, ne scilicet indiMaurosum iubet, ne scilicet indicio inveniretur nominis, qui perditionis se occultarat latebris. 2. Interea multis diebus in hoc nefario opere perdurans serviebat diabolo, qui fugitivus extiterat Christo. Tandem divina potentia, precibus beati Audberti pontificis invocata, affuit et solito more ac inolita benignitate erroneum filium disposuit reddere sanctae matri ecclesiae. Accidit igitur, ut cuiusdam divitis domum diripere cum suis complicibus solito more festinaret. Cumque adesset nox, in qua tam nefarium opus perficere festinabant, accidit Dei dispositione, ut quidam ex sodalibus eius morte deprehensus spiritum exalaret. Interea Maurosus dolore sodalis sui vehementer afflictus, cum se dedisset quieti, videt miseri illius animam a daemonibus ad infernum deduci. Cumque hoc ing tremore aspiceret, astitit angelus Domini trementique et terribiliter infit: 'O Landeline, modo conspice remunerationem tui la
Abbreviated transcription (Latin):
iuuentutis ꝑ su adet᷑ mundo
renunciare. Ne quesumus
fr̃ ita agas: quia siita egs¬
ris nescinus sitꝰ. aut tiuss
parentib in nullo penitꝰ
utilis eris: Melius est eigo
riũ. & nobilcũ ꝑgens utaniꝰ
scło & deliciis eiꝰ : qua ue¬
lud mortuus hic quięscas
Na si nobiscũ ꝑgas. dabimus
tibi omĩa quę libuerute
animo tuo : & faciemus te
diuiciis affluere & honore.
Hec & his similia reuoluen¬
tes ꝑ suaserunt ei. ac fugã
iniens. discessit ascõ audbet¬
to: ac sinuil cũ eis ꝑgens.
more latronũ uiuebat rra Ii¬
pinis & cedib occupatus
Sro quo pius pat audbertus
merore confectus: lugebat
eũ uelud mortuũ Et re¬
uera mortuus erat: quia
diabolo seruiebat. Orabat tañ
sc̃s pontifex assidue dñm. ut
libertatẽ reddera captiuato:
uitã mortuo : medelã tribuet&
diabolico uulnere sauciato. d
plura : Male sane mensi quod
miq ceperat ꝑ ficere laborabat.
nomq suũ mutans. apellari se

Expanded text:
iuventutis persuadetur mundo iuventutis persuadetur mundo renuntiare! Ne, quaesumus, frater, ita agas, quia si ita egeris, nescimus, si tibi aut tuis parentibus in nullo penitus utilis eris. Melius est ergo,rium et nobiscum pergens utaris saeculo et deliciis eius, quam velut mortuus hic quiescas. Nam si nobiscum pergas, dabimus tibi omnia quae libuerint animo tuo et faciemus te divitiis affluere et honore'. Haec et his similia revolventes persuaserunt ei, ac fugam iniens discessit a sancto Audberto, ac simul cum eis pergens, more latronum vivebat, rapinis et cedibus occupatus. Pro quo pius pater Audbertus merore confectus, lugebat eum velut mortuum, et revera mortuus erat, quia diabolo serviebat. Orabat tamen sanctus pontifex assiduę Dominum, ut libertatem redderet captivato, vitam mortuo, medelam tribueret diabolico vulnere sauciato. Quid plura? malesane mens quod inique coeperat perficere laborabat, nomenque suum mutans, apellari se
Abbreviated transcription (Latin):
no timore. naliquanculũ pro¬
loqui plumo. sed pocensest
ds os meũ adppalanda suc
serui magalia aperire. qͥ
os asme. adiucrepatione re¬
serauit prophete Itaꝙ ex his
quę nuchi ueridicq narrati¬
one cõꝑta sẽ aliqua incipi¬
am euarrare. EPLIEAT
PROLOGUS II CACIT
loriosus i go᷑ & ac
cepcabilis đo lan¬
delinꝰ. exꝓ genie
celsa francotũ ac nobilis¬
simaan pago camerac enn
in uilla quȩ uocat uallis:
tẽporib da goberti inclici
regis excitit oriundus. Eũq
bone in dolis pucrulus. pri¬
mis adolescere incipera
anius. gentores iplius eũ
beato audberto pontifici.
qui eum de Iacro fonte sus¬
ceperat. liceris it huendũ
cõmendare studuerunt
Cũq iã adiiuieulẽ uenisl&
etatẽ: uoluit eũ supradic¬
E pontiter a delericatꝰ of¬
ficiũ tonsorare. Qđ audien¬
tes quidã ex cognatis eius:
uenientes.cepert eum ab
amore celestium suis ꝑ sua¬
sionib reuocare dicentes:
O quantu pulchittudo

Expanded text:
no timore aliquantulum prono timore aliquantulum proloqui praesumo; sed potens est Deus os meum ad propalanda sui servi magnalia aperire, qui os asinae ad increpationem reseravit prophetae. Itaque ex his, quae mihi veridicorum narratione comperta sunt, aliqua incipiam enarrare. EXPLICAT PROLOGUS. INCIPIT loriosus igitur et cceptabilis Deo Landelinus ex progenię celsa Francorum ac nobilissima in pago Camaracensi et in villa quae vocatur Vallis temporibus Dagoberti inclyti regis exstitit oriundus. Cumque bonae indolis puerulus primis adolescere inciperet annis, genitores ipsius eum beato Audberto pontifici, qui eum de sacro fonte susceperat, litteris inbuendum commendare studuerunt. Cumque iam ad iuvenilem venisset aetatem, voluit eum supradictus pontifex ad clericatus officium tonsorare. Quod audientes quidam ex cognatis eius, venientes coeperunt eum ab amore Caelestium suis persuasionibus revocare, dicentes: 'O quanta pulchritudo
Abbreviated transcription (Latin):
lutẽ eꝙ. quos p̃destin auit.
id capes enda future p̾mia
ine It sicut ipse ĩ euuange¬
ho spualit̾ docuit. quosdã ma¬
ne. quolda hora t̾cia. quosda
serta. & nona. quosda &iam
unde cimna ad excolendã uine¬
a suam conuecat: quia quib¬
de ininfatcia. quibusda inui¬
uentute. ad olescencia. aliqͥ¬
.I. in senectute. sp̃ii alis assume¬
re sacionis concedit laborẽ.
Nec ddifficile est manu ipsius in¬
ueteratos selerũ motes co¬
rigere. qui miã louia chan
dentib absor cõs: armilla suę
adꝑcipienda suę bonitais
fiducia: cos ipsos quos taliter
dentĩd eius excussit. partici¬
pesie lasti curia asciuit.
x his etum seiius ee ꝓphe¬
ias exhis quã maxime
constat iudix ille apł e nu
muerus. ex ins martpri cr¬
umpholis otercitus. ex lusin¬
siguis centessoru numerus
ac mona chorũ mirabilit̃
consistit ornatꝰ Requq colle¬
gio &iã sem̃ landelinũ esse
constat. de cui uita ego pau¬
ꝑculus ingenio: nou sine mag¬

Expanded text:
lutem eorum, quos praedestinavit ad capescenda futurae praemia vitae, et sicut ipse in euangelio spiritualiter docuit, quosdam mane, quosdam hora tertia, quosdam sexta et nona, quosdam undecima ad excolendam vineam suam convocat, quia quibusdam in infantia, quibusdam in iuventute vel adolescentia, aliquibus in senectute spiritualis assumere sationis concedit laborem. Nec difficile est in manu ipsius inveteratos scelerum mores corrigere, qui etiam Leviathan dentibus absortos armilla suae ad percipiendam suae bonitatis fiduciam eos ipsos, quos taliter dentibus eius excussit, participes in caelesti curia ascivit. Ex his enim scimus esse propbetas, ex his quam maxime constat iudex ille apostolorum numerus, ex his martyrum triumphalis exercitus, ex his insignis confessorum numerus ae monachorum mirabiliter consistit ornatus. De quorum collegio etiam sanctum Landelinum esse constat, de cuius vita ego pauperculus ingenio non sine mag
Abbreviated transcription (Latin):
partib adipsũ cat̾uatui
consluere. adunata
miscerinolens solliatudi¬
nẽ p̃ om̃ib scłi reb cara
habens. ne scilic& multa
achones suę mentis abstacu
itctitudinis hebetarent
obcutũ: non longe a loco
codẽ secedens. sequ stiata
mansione semotat Aneo dut
loco ub fluuius in sese sonos
ctispinu cellige suiũ. in hono¬
re sc̃i petri apł& principis¬

Expanded text:
partibus ad ipsum catervatim partibus ad ipsum catervatim confluere, adunataqmisceri nolens, solitudinem prae omnibus saeculi rebus caram habens, ne scilicet multorum actiones suae mentis ab statu rectitudinis hebetarent obtutum, non longe a loco eodem secedens, sequestrata mansione semoratur. In eo autem loco, ubi fluvius in sese fontis Crispinii colligit sinum, in honore sancti Petri ap
Abbreviated transcription (Latin):
lare. Simulq uouens qđ
eiusdẽ siłue mediũ dõ ꝑ ma¬
nus tradero scĩ. si ei pius dus
quod uiq egerat donare
dignaret᷑. Mox mirũ in
modũ ab eato landelino
pristinę sanitate redditus.
duuniq uerbi p̃dicatione
edoct. adppria est cũ pace
dimissus Dir aut̃ dm̃i gr̃as agen
qd̃ sibi ubiq. aa et misedia
Sonditoris. construcsit ibidẽ
oratoriolũ in honore hea¬
ti martuu episcopi. & illic
cũ supra dictis discipulis
mnis diuinis orationib.q.
uacaus. beniguitatẽ cotidie
postulabat dñi
R sacerdos landeiuius
omĩa circũquaq lustrans
Loca repperit fontẽ ibidẽ
de ce quo frs aquã suis
usib haurrite debuis ses
Facta aut̃ oracione bacu¬
lo suo ictu t̾rã ꝑ cussit uno.
statimq fons murę profun¬
ditatis atq suauitatis e¬
bulliuit. qui crispantib
undis decuirere cepu lli¬
co obrẽ quę̧ accidit locu
Alũ crispiniu nominaũ.
Ceper igt̾ tẽ nou nulli
Aaudita eiꝰ sc̃itate ediuerlis

Expanded text:
lare, simulque vovens, quod lare, simulque vovens, quod eiusdem silvae medium Deo per manus traderet sancti, si ei pius Dominus quod inique egerat donare dignaretur. Mox mirum in modum a beato Landelino pristinae sanitati redditus divinique verbi praedicatione edoctus, ad propria est cum pace dimissus. Vir autem Domini gratias agens, quod sibi ubique adesset misericordia conditoris, construxit ibidem oratoriolum in honore beati Martini episcopi, et illic cum supradictis discipulis ymnis divinis orationibusque vacans, benignitatem cotidię postulabat DomiDei sacerdos Landelinus, omnia circumquaque lustrans loca, repperit fontem ibidem deesse, quo fratres aquam suis usibus haurire debuissent. Facta autem oratione, baculo suo ictu terram percussit uno, statimque fons mirae profunditatis atque suavitatis ebullivit, qui crispantibus undis decurrere coepit. Illico ob rem quae accidit locum illum Crispinum nominavit. Coeperunt igitur tunc nonnulli, audita eius sanctitate, e diversis
Abbreviated transcription (Latin):
nigraũ in aliũ locũ. qui est fitꝰ
suꝑ fluuiũ hon . adiacq. ei
silua mincupata. ambidgis. ibi¬
q. cũ duob discipulis fuis ade¬
leno scilica & domiciano extir¬
pare cepit adiacencia uirgul¬
ta. ut ibide quoq sibi acsus
construer& dignũ habitationis
locellũ. Quo equidẽ tep̃ri
mirũ dicturus sũ. Cũ aut̃
instant̾ laborarent. & ut
solet fieri cappȩ e& suꝑ ar¬
boris truncũ iacerent posite.
contigie ut suꝑueniens dñs
loci illius. siluãq suã cos
extirpantes in ueniens.
cappas e& quasi ꝓuadio
auferens a bire inciper&.
Sed mira omĩpotentis clem̃¬
cia. ad est statim in uoca¬
ta llã dũ isdẽ homo gres¬
sũ uerter& ab eundi. mox
om̃ib menbris stupe factus.
& uelud inspecie mortis
dephensus. in sua pena sen¬
sit qđ non recte circa seruos
ager& dĩ. Prouolutꝰ ergo
e& pedib rogat sibi ueniam
dari cõmissi sceleris. cap¬
pasq suas ut reciperent
maguis cepit uocib ex postu¬

Expanded text:
mmigravit in alium locum, qui est situs mmigravit in alium locum, qui est situs super fluvium Hon, adiacetque ei silva nuncupata Amblidgis, ibique cum duobus discipulis suis, Adeleno scilicet et Domitiano, exstirpare coepit adiacentia virgulta, ut ibidem quoque sibi ac suis construeret dignum habitationis locellum. Quo equidem tempore – mirum dicturus sum – cum autem instanter laborarent, et, ut solet fieri, cappae eorum super arboris truncum iacerent positae, contigit, ut superveniens dominus loci illius silvamque suam eos exstirpantes inveniens, cappas eorum quasi pro vadio auferens, abire inciperet. Sed mira omnipotentis clementia adest statim invocata. Nam dum isdem homo gressum verteret abeundi, mox omnibus membris stupefactus et velut in specię mortis deprehensus, in sua poena sensit, quod non recte circa servos ageret Dei. Provolutus ergo eorum pedibus, rogat sibi veniam dari commissi sceleris, cappasque suas ut reciperent, magnis coepit vocibus expostu
Abbreviated transcription (Latin):
trib iuxta sambr̃ã milib qđ
fulg& principis apłꝙ sacris
pignerib ac munit̃ p̃elaris eiꝰ
urtutib Terciũ quoq edifica¬
uit cenobiũ in tẽplucensi pago
guaslaris dictũ. disparat̃ octo
milib alaubus primitiuo suo
monasterio. qđ ut superiora.
claueri regis suꝑni. scĩ scilie&
petri consectari fecit nomine
atq sc̃itate. H&x quidẽ du
magnis ditaũ cõmeren̾s habi¬
tacula. sed laubias regnis ho¬
nor auit munerib ac uillat̃
famuloꝵq. in edicibili repleũ
copia. Quidquid & ia pieꝵ regũ
munificeneia passi ꝑ francoꝵ
adquisiuit regna. p̃fuco lau¬
biensi cenobio delegaut.
ut uenerauda fr̃m congregatio
ibide dõ seruiens non egera
his quę monachis feruitt᷑ eẽ
congruencia. His ita gestis. ap̃¬
senptis locis hon orifice siructis.
frĩb.q. illic xp̃o militantib uic¬
tib necessarus affatim at tribu¬
tis. dĩ om̃ipotentis ut credimus
instinctu ac prouisione co¬

Expanded text:
tribus iuxta Sambram milibus, quod tribus iuxta Sambram milibus, quod fulget principis apostolorum sacris pigneribus ac munitur praeclaris eius virtutibus. Tertium quoque aedificavit coenobium in Templutensi pago, Guaslaris dictum, disparatum octo leuguis a Laubias primitivo suo monasterio, quod ut superiora clavigeri regis superni, sancti scilicet Petri, consecrari fecit nomine atque sanctitate. Horum quidem duorum magnis ditavit commertiis habitacula, sed Laubias regiis honoravit muneribus ac villarum famulorumque inedicibili replevit copia. Quicquid etiam piorum regum munificentia passim per Francorum adquisivit regna, praefato Laubiensi coenobio delegavit, ut veneranda fratrum congregatio ibidem Deo serviens non egeret his, quae monachis feruntur esse congruentia. 6. His itaque gestis ac praescriptis locis honorifice structis, fratribusque illic Christo militantibus victibus necessariis affatim attributis, Dei omnipotentis, ut credimus, instinctu ac provisione co
Abbreviated transcription (Latin):
ercens nec ullo mͦ dar&
suo corpori requiem. in edus
nuditate. frigore. sitd. Ac
multis tribulationib sem &
ac felicit̃ remeans. a beato
autb̃to episcopo presbite¬
tii suscepit officiũ. Subli¬
matꝰ uͦ in huiꝰ apicẽ honoris.
enarrari non pot est quantũ
excreuerit culmine scĩtatis.
Lterũ ergo augnitare sibi la¬
bores cupiens. quã ius defes¬
sus iã eẽt corpore. rursus
roma adiit cũ duob. seilic&
discipulis a deleno uidelic&
& do miciano. qui ei ia du¬
dũ in p̃dicatione uerbi di
adheserant. & aploꝵ limina
aut berto ꝓfectus eit in pa¬
gũ nuncupatũ hamou inlo¬
cũ suꝑ fluuiũ sambrã sitũ
qͥ ex nomine riuuli decut
teri ales habitationes. It qđ
ille dõ annuente si delit̃ ee¬
pit. post modũ asuscessorib
qui ꝑ eius ministeriũ inlo¬
co eodẽ aggregati sunt.
felicit̃ est ꝑ actũ. Consctiũ
&iã aliud monasteriũ m
pago sambrȩo nemine al¬
neo diseretũ al aubrac

Expanded text:
erceret nec ullo modo daret erceret nec ullo modo daret suo corpori requiem, inediis, nuditate, frigore, siti ac multis tribulationibus se ipac feliciter remeans, a beato Audberto episcopo presbiterii suscepit officium. Sublimatus vero in huius apicem honoris, enarrari non potest, quantum excreverit culmine sanctitatis. Iterum ergo augmentare sibi labores cupiens, quamvis defessus iam esset corpore, rursus Romam adiit, cum duobus scilicet discipulis, Adeleno videlicet et Domitiano, qui ei iam dudum in praedicatione verbi Dei adheserant, et apostolorum limina Audberto, profectus est in pagum nuncupatum Hainou in locum super fluvium Sambram situm, qui ex nomine rivuli decurrteriales habitationes, et quod ille Deo annuente fideliter coepit, postmodum a successoribus, qui per eius ministerium in loco eodem aggregati sunt, feliciter est peractum. Construxit etiam aliud monasterium in pago Sambreo nomine Alneo, discretum a Laubaco
Abbreviated transcription (Latin):
pompã. peregrinatioiu qq¬
umere aret᷑ coronã. Cũ bene¬
dictione gͥ profectus pi patris
autbti. squalida assumensiti¬
nera taudẽ romã ꝑuenit. quo
nouerat corpore qui escere
iudices scłi Predulcia ergo
me᷑ liminib figens oscula
orab ac adpurũ sua emunda.¬
ri crimina Perfecto aut̃ suo
desiderio. celerit galliã re¬
diit. diu nolens. ee asuo pa¬
trono. Iunc uir dm̃i autber¬
tus. scĩtatis in eo consideranꝰ
iugere uirtutẽ. ꝓmouit ad
dia conatꝰ oordinationẽ Ad
qđ ita app aruit aptꝰ. ut li¬
quido clarescer& om̃ib quia
dĩ grã ad hoc fuerat electꝰ.
rat enim anino benignus.
supplex. humilis. ac deuotꝰ.
obedienciã cunctis inpendenꝰ.
om̃sq puro affectũ diligens.
antũ gĩã ardorẽ. & cordis cõ¬
punctionẽ dns ei largitꝰ est.
ut uita bon cenobitarũ ñ
eet content̾. sed magis ac
magis semetipsũ erigens indĩ
famulatu & eũ gemitu & la¬
crimis in afflictione uigilia¬
quent̾ positus. uitã soq ex¬

Expanded text:
pompam, peregrinationis quoque mercaretur coronam. Cum benedictione igitur profectus pii patris Audberti, squalida assumens itinera, tandem Romam pervenit, quo noverat corpore quiescere iudices saeculi. Praedulcia ergo in eorum liminibus figens oscula, orabat ad purum sua emundari crimina. Perfecto autem suo desiderio, celeriter Galliam rediit, diu nolens abesse suo patrono. Tum vir Domini Autbertus sanctitatis in eo considerans vigere virtutem, promovit ad diaconatus ordinationem; ad quod ita apparuit aptus, ut liquido claresceret omnibus, quia Dei gratia ad hoc fuerat electus. Erat enim animo benignus, sitaplex, humilis ac devotus, oboedientiam cunctis inpendens omnesque puro affectu diligens. Tantum etiam ardorem et cordis conpunctionem Dominus ei largitus est, ut vita bonorum coenobitarum non esset contentus, sed magis ac magis semet ipsum erigens in Dei famulatum et cum gemitu et lacrimis in afflictione vigiliaquenter positus, vitam sanctorum ex