comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
simultatũ. &. uincere in bono malũ.
S qͥa nunaris interitũ nͥ tacuero.
respondere compellor:ne uidear ta¬
cendo crim̃ agnoscere. &. lenitatem
meã male conscientie signũ inter¬
p̃teris. dialectica arte quã nescis.
S ex carnificũ officina ⁊ meditacio¬
ne ꝓbato. si tacuero cͥminosus ero.
si respondero maledicus. Tu me gͦ
⁊ ꝓhibes ⁊ cogis. ad respondendũ. n
quo utrũq moderabor: ut & obiec¬
ta diluam. & ab inuiria temperem.
Qͥs enĩ ñ timeat. qͥ ẽ paratus occidere:
Seq̃rq uestigia ꝓpositionis tue. ser¬
uans cet̾a illis eruditissimis libris.
qͣs ante quã legerẽ confutaui. Dicis
te accusationẽ meã ad eos tantũ mi¬
sisse qͥ meis uerbis lesi fuerant. & ñ
ad plures: qͥa ñ ad ostentationẽ. s
ad edificationẽ xp̃ianis loquendũ
ẽ. Et unde oro te libroꝵ tuoꝵ. ad
me fama ꝑuenit. Qͥs eos rome. qͥs
in italia. qͥs in dalmatie insulas

Expanded text:
simultatum, et vincere in bono malum; simultatum, et vincere in bono malum; sed quia minaris interitum, nisi tacuero, respondere compellor, ne videar tacendo crimen agnoscere, et lenitatem meam, malae conscientiae signum interpreteris. IDEsed ex carnificum officina et meditatione prolatum. Si tacuero, criminosus ero: si respondero, maledicus. Tu me ergo et prohibes, et cogis ad respondendum. In quo utrumque moderabor, ut et objecta diluam, et ab injuria temperem. Quis enim eum non timeat, qui est paratus occidere? Sequarque vestigia propositionis tuae, servans caetera illis eruditissimis libris, quos antequam legeram, confutavi. Dicis « te accusationem meam ad eos tantum misisse, qui meis verbis laesi fuerant, et non ad plures: quia non ad ostentationem, sed ad aedificationem Christianis loquendum est. » Et unde, oro te, librorum tuorum ad me fama pervenit? Quis eos Romae? quis in Italia? quis per Dalmatiae insulas
Abbreviated transcription (Latin):
deam epłs tue: expostulare tecũ li¬
bet. Uenustissime monachoꝵ bo¬
ne prb̃r. imitator xp̃i. fr̃em tuũ
potes occid̾e: quẽ si tantũ oderis ho¬
micida es. Hoc a saluatore didicis¬
ti: ut uerb̾anti maxillam. p̃beres
⁊ serpentes inferre posst̃. Mors.
omniũ ẽ: homicidiũ pessimoꝵ.
Qͥd enĩ: Nisi tu me occideris: ego
inmortalis ero: Quin potiꝰ habebo
grãm qd̾ facis de necessitate uirtu¬
tem. Nonne i apłi saluis int̾ se
amicitus dissensert̃: cũ paulus &.
barnabus ꝓpt̃ ioħem cognom̃to
em petro restitit. qͦd̾ ñ recto pede
currerẽ aut cucurrissẽ. Nonne
in religione etiã a parentib liberi¬
÷ conuiges a maritis salua pietate
dissentiunt: Uos si ita habetis ut
habemꝰ: cur nos oditis: Si alit̾ cre¬
ditis: qͥd uultis occidere: An qui a
uob̾ dissenserit. occidendus ẽ Testẽ
inuoco iłim conscientie mee qui &
has litteras & tuã epłam iuidicaturꝰ
ẽ: me ad cõmonitionẽ sc̃i chroma¬
cii uoliusse reticere. &. finẽ facere

Expanded text:
deam epistolae tuae, expostulare tecum libet, vetutissime monachorum, bone presbyter, imitator Christi, fratrem tuum potes occidere, quem si tantum oderis, homicida es? Hoc a Salvatore didicisti, ut verberanti maxillam, praebereuam et serpentes inferre possunt. Mors omnium est, homicidium pessimorum. Quid enim? nisi tu me occideris, ego immortalis ero? Quin potius habeo gratiam, quod facis de necessitate virtutem. Nonne et Apostoli salvis inter se amicitiis dissenserunt; cum Paulus et Barnabas propter Joannem, cognomento em Cephae restitit, quod non recto pcurrisset aut curreret, in religione etiam liberi a parentibus, et conjuges a maritis salva pietate dissentiunt? Vos si ita habetis. ut habemus, cur nos odistis? Si aliter creditis, 533 quid vultis occidere? An qui a vobis dissenserit, occidendus est? Testem invoco Jesum conscientiae meae, qui et has litteras, et tuam epistolam judicaturus est, me ad commonitionem sancti papae CHROMATII voluisse reticere, et finem facere
Abbreviated transcription (Latin):
ista querebas tres explanationũ in
osee ꝓpħa libros ad me. me rogante
dict᷑auit: ex quo apperet qͥd re qͥd
uł lucrecii oppinuones uirta epycu¬
rũ. ł aristocelis uixta ꝑipateticos. ł
platonis atq renonis uixta achade¬
micos ⁊ stoicos dr̃e. Et ut ad eccłam
tͥnseã uͥ norma ẽ ueritatis. multa

Expanded text:
ista quaerebas, tres explanationum in ista quaerebas, tres explanationum in Osee prophetam libros ad me, me rogante, dictavit. Ex quo apparet, quid me, quid vel Lucretii opiniones juxta Epicurum, vel Aristotelis juxta Peripateticos, vel Platonis atque Zenonis secundum Academicos et Stoicos dicere. Et ut ad Ecclesiam transeam, ubi norma est veritatis, multa
Abbreviated transcription (Latin):
cũ elefantus tanta moles. qͣtuor pe¬
dib incedat: cur serpentes.⁊ colu¬
bri uentre sabant᷑ ⁊ pectore. cũ
uermiculus quẽ uulgus mille pediã
uocat teinto pedũ agmine scateat.
de animaꝵ statu scire ñ potero
Queris ams qͥd ipse de aniab sen
uadas. Et si dedero illud eccłasticũ
eas mittit nascentiũ. ilico magistͥ
tendicła ꝓferas. Et uͥ ẽ iusticia dei.
ut de adulterio in cestuq nascenti¬
b. animas largiat᷑. Ergo cooꝑator
ẽ maloꝵ hominũ. &. adulteris se¬
minantib corꝑa ⁊ ipse fabricat᷑
animas. qͣsi uiciũ sementis in tri
at gremio suo friunta confouere
qͥa sator inmunda en ꝓiecit manu.
Hinc ẽ ⁊ illa tua archana int̾rogatio
qͣre moriant᷑ infantes: cũ p̃ter pecca¬
ta corꝑa acceꝑint. Estat liber didimi
ad te: quo sciscitanti tͥ respondit ñ
cos multa peccasse: & ideo corporũ
carceres tantũ eis terigisse sufficere.
Magister m̃s ⁊ cuus eo tẽꝑe qͦ tu ab eo

Expanded text:
cum elephantis tanta moles quatuor pecum elephantis tanta moles quatuor pedibus incedat: cur serpentes et colubri ventre labantur et pectore: cur vermiculus quem vulgus millepedam vocat, tanto pedum agmine scateat, de animarum statu scire non potero? Quaeris a me quid ipse de animabus sevadas. Et si dixero illud Ecclesiastict in corpore eas mittit nascentium, illico magistri tendiculas proferas: et ubi est justitia Dei, ut de adulterio incestuque nascentibus animas largiatur? Ergo cooperator est malorum hominum, et adulteris seminantibus corpora, ipse fabricatur animas? quasi vitium sementis in tritat gremio suo semina confovere, quia sator immunda ea projecerit manu. Hinc est et illa tua arcana interrogatio, 558 quare moriantur infantes; cum propter peccata, corpora acceperint. Exstat liber Didymi ad te, quo sciscitanti tibi respondit, non eos multa peccasse, et ideo corporum carceres tantum eis tetigisse sufficere. Magister meus et tuus eo tempore, quo tu ab eo
Abbreviated transcription (Latin):
tus solis uarios. luneq labores. unde
hominũ genꝰ ⁊ pecudũ. unde ymber
⁊ ignes. arcturũ pluiasq hiadas.
geminosq triones. qͥd tantũ ꝓꝑent
oceano se tingere soles hyberiii. uł
que tardis mora noctib obstet. Hemi
celestia deserens. ⁊ ad t̾rena descen¬
dens: in minorib philosopharis.
Int̾rogas enĩ me. Bic nob̾ que fon¬
pluuȩ. qͥd mare salsũ. qͥd flumina
dulcia. qͥd nubes aut ymbres. ful¬
gura ⁊ conitrua. aut fulmina: ut
postꝗͣ. me hec nescire respond̾o. totũ
mos meos uentilas: ñ intelligis ui¬
dere nos caligines tuos ⁊ turbines:
Nam ut tͥ sciolus ẽẽ iudearis. ⁊ ap̾
calpurnianos discipłos doctrine
głam tentas: totĩ mͥ phisicã oppo¬
nis: ut frustra sodrates ad ethicã
tͣnsiens dixeric que supͣ nos nichil
ad nos. Ergo nͥ tͥrationẽ reddidero
qͣre formiea paruũ animal. ⁊ punc¬
tũ ut ita dicã corꝑis sex pedes habtat.

Expanded text:
tus Solis varios, Lunaeque labores; 557 Unde tus Solis varios, Lunaeque labores; 557 Unde hominum genus, et pecudum: unde imber et ignes, Arcturum, pluviasque hyadas, geminosque Triones. Quid tantum Oceano properent se tingere soles Hiberni, vel quae tardis mora noctibus obstet. Deinde coelestia deserens, et ad terrena descendens, in minoribus philosopharis. Interrogas enim me: « Dic nobis quae fonpluviae? quid mare salsum? quid flumina dulcia? quid nubes, aut imbres, fulgura, aut tonitrua, aut fulmina? » Ut postquam me haec nescire respondero, tuto mos meos ventilas, non intelligis videre nos caligines tuas et turbines? Nam ut tibi sciolus esse videaris, et apud Calpurnianos discipulos doctrinae gloriam teneas, totam mihi Physicam opponis ut frustra Socrates ad ethicam transiens dixerit: Quae supra nos, nihil ad nos. Ergo nisi tibi rationem reddidero: quare formica parvum animal, et punctum, ut ita dicam, corporis, sex pedes habeat,
Abbreviated transcription (Latin):
dignũ fateris: cũ eloqͦntẽ p̾dicas. in¬
peritie ultͣ ñ arguis: cũ catholicũ
in om̃ib ꝓfiteris. hereseos mͥ crim̃¬
ñ poteris impingere. Extra hec tͥa
siqͥd ume rep̃henderis: ñ tͥ uideberi
ẽẽ contͣriꝰ. Ex qua supputatioe illa
sũma nascit᷑. &. ce errare ea in me
rep̾hendentẽ que pͥus laudaueras.
⁊ me ñ eẽ in uicio. si in eisdẽ hõib
⁊ laudanda p̾dicẽ. ⁊ iutuꝑanda rep̃¬
hendã. Transis ad animaꝵ statũ.ꝙ.
at ignorare qͦd consulto te scire dis¬
simulas. queris a me pͥmũ de celestib
qͦmͦ angłi. qͦ mͦ archangłi sint: que
eis uł qͣlis habitatio. qͦ ue iit̾ ipsos
differentia: aut si nulla omino: que
solis sit ratio. uude argum̃ta lune.
unde defectꝰ: qͥ uł qͣlis sit syderũ
cursus. Miror qͦmͦ oblitꝰ sis illos u̾si¬
culos pon̾e. unde tremor t̾ris. qͣ ui
maria alta tumescant obicib rup¬
tis. rursusq in seipsa resid̾ant. defec¬

Expanded text:
dignum fateris. Cum eloquentem praedicas, imdignum fateris. Cum eloquentem praedicas, imperitiae ultra non arguis. Cum catholicum in omnibus profiteris, hn impingere. Extra haec tria si quid in me reprehenderis, non tibi videberis esse contrarius. Ex qua supputatione illa summa nascitur, et te errare ea in me reprehendentem, quae prius laudaveras; et me non esse in vitio, si in eisdem hominibus et laudanda praedicem, et vituperanda reprehendam. at ignorare, quod consulto te scire dissimulas, quaeris a me primum de coelestibus, quomodo Angeli, quomodo Archangeli sint? quae eis, vel qualis habitatio? quaeve inter ipsos differentia, aut si nulla omnino? quae solis sit ratio; unde augmenta lunae, unde defectus; quis vel qualis sit siderum cursus? Miror quomodo oblitus sis illos versiculos ponere: Unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant, Obicibus ruptis, rursusque in seipsa residant: Defec
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ didimũ rep̾hende qͦs antea laudaue¬
rã. Audi gͦ uir sapientissime ⁊ roma¬
ne dialectice cap̃. ñ ẽẽ iuicii hominẽ
unũ laudare in aliis ⁊ en aliis accusare.
s eandẽ rem ⁊ ꝓbare ⁊ imꝓbare. Ponã
exemplũ: ut qͦs ñ intelligis pruderis.
tecũ incelligat. In t̾tulliano lau¬
damꝰ ingeniũ: s dãpnamꝰ heresim
In origene nuram᷑ scientiã scͥpturaꝵ:
⁊ tam̃ dognatũ ñ recipimꝰ falsitatẽ.
In didimõ uͦ ⁊ memoriam p̾dicamꝰ. &
suꝑ tͥuitate fidei puritatẽ: s in cet̾is
qͤ origeni male credidit. nos ab eo re¬
trahimꝰ. Magistroꝵ enĩ ñ uitia uni¬
tanda st̃: s uirtutes. Gramaticũ qͥ¬
dã rome affrũ habuit uirũ erudi¬
tissimũ. & in eo se emulũ p̃ceptoris
gã: dicis eloqͥntissimũ. fidei mee p̃¬
dicas ueritatẽ. His tͥb det̾here ñ po¬
teris: cet̾a carpe ut libet. ne udeariᷤᷤ
tuo de me testimonio repugnare.
Cũ fr̃em ⁊ collegã dicis. amicitia tua

Expanded text:
ante laudaverim. Audi ergo, vir sapientissime, et Romanae dialecticae caput, non esse vitii hominem unum laudare in aliis, et in aliis accusare; sed eamdem rem probare et improbare. Ponam exemplum; ut quod non intelligis, prudens tor intelligat. In Tertulliano laudamus ingenium, sed damnamus haeresim. In Origene miramur scientiam Scripturarum, et tamen dogmatum non recipimus falsitatem. In Didymo vero et memoriam praedicamus, et super Trinitate fidei puritatem; sed in caeteris quae Origeni male credidit, nos ab eo retrahimus. Magistrorum enim non vitia imitanda sunt, sed virtutes. Grammaticum quidam Afrum habuit Romae virum eruditissimum; et in eo se aemulum praeceptoris gam dicis eloquentissimum, fidei meae praedicas veritatem. His tribus detrahere non poteris; caetera carpe ut libet, ne videaris tuo de me testimonio repugnare. Cum fratrem et collegam dicis, amicitia tua
Abbreviated transcription (Latin):
Poterã & ego ui te falsa congerere.
& dicerẽ me uł audisse ł uidisse
que nullus ignorat: ut aput ig¬
norantes ipudentia ueritas. is
furor constantia putaretur. Sed
absit ut imitator tui sim. & qd¬
inte rep̃hendo ipse faciam. Ille lo¬
quit᷑ spurcicias. qͥ potest spurca
cõmictere. Malus hõ de malo the
sauro cordis sui ꝓfert ea que ma¬
la st̃. Ex habundantia cordis oslo¬
qͥtur. Habeto interĩ lucrũ. qd̾ ami¬
cus qͦndã tuus nec accusatꝰ turpia
tͥ uult obicere. E hoc dico ñ qͦ ac¬
cusatiõis tue gladiũ ꝑtimescã:s
qͦ magis accusari uelim qͣm accu¬
sare. & pati iniuriam qͣ facere:
sciens p̾ceptũ ab apło. ñ uosmet¬
ire. Scͥptũ ẽ enuĩ. Michi uindictã:

Expanded text:
re, et dicere me, vel audisse, vel vidisse, quae nullus notat, ut apud ignorantes impudentia veritas, et furor constantia putaretur. Sed absit ut imitator tui sim; et quin te reprehendo, ipse faciam. Ille loquatur spurcitias, qui potest spurca committere: Malus homo de malo cordis thesauro profert ea quae mala sunt. Ex abundantia cordis os loquitur . Habeto interim lucrum, quod amicus quondam tuus nunc 532 accusatus, turpia tibi non vult objicere. Et hoc dico, non quod accusationis tuae gladios pertimescam; sed quod magis accusari velim, quam accusare, et pati injuriam, quam facere, sciens praeceptum ab Apostolo: Non vosmetirae; scriptum est enim : Mihi vi
Abbreviated transcription (Latin):
hereticũ ex tuis amicitiis uidicabat.
Cui cũ satisfecissem dãpnationis
doginatũ origenis. tu clausus do¬
mi nũqͣm eũ uidere ausus es: ne aut
damnares qd̾ nolebas. aut ꝑ te resis¬
tens. herescos inuidiã sustineres.
An iccrco testis contͣ ce ẽẽ ũ poterit:
qr accusator tui ẽ:Anteꝗͣ. sc̃s epyfa¬
nius ueniret iherosolimã. & ore
qͥdẽ ⁊ osculo tͥ pacem daret. mala
aut̃ ⁊ dolos in suo corde seruaret. an
lił ñ litteraꝵ s dextere tue. quo tu
canes abigere consueiusti. Cur in
ti: Quare pꝰ int̾pretationẽ meã au¬
sus es in libris ꝑiarchon stilũ figere:
Aut si errauera̾m ut hõ. debiusti
me pͥuatis litteris conuenire. & sic

Expanded text:
haereticum ex tuis amicitiis judicabat? haereticum ex tuis amicitiis judicabat? Cui cum satis fecissem damnatione dogmatum Origenis, tu clausus domi, nunquam eum videre ausus es, ne aut damnares quod nolebas, aut aperte resistens, haereseos invidiam sustineres. An idcirco testis contra te esse non poterit, quia accusator tui est? Antequam sanctus Epiphanius venisset Hierosolymam, et ore quidem et osculo tibi pacem daret, mala autem et dolos in suo corde servaret; antlum non litterarum, sed dexterae tuae, quo tu canes abigere consuevisti. 34. De ti? Quare post interpretationem meam, ausus es in libris περὶ Ἀρχῶν stylum figere? num si erraveram ut homo, debuisti me privatis litteris convenire, et sic
Abbreviated transcription (Latin):
refert qͥd alius uidit cũ in luculen¬
tissimis libris tuis hac te ad int̾pretan¬
dũ dicas ratiõe cõmonitũ. ne uir illus¬
tris de te somniũ ꝓd̾et᷑. Hic ẽ om̃is co¬
natus tuus. si me ꝑuirũ docũeris: tu
heretieus ñ eris. Uenio ad
guissimũ crim̃: in qͦ post
reconeiliatas amicitias
me infidelitatis aocusat. Fateor int̾
cunct̾a maledicta que uł obicit uł
minat᷑. nichil ita a me repellendũ
ẽ: quã fraus. dolus. infidelitas. Pec¬
care enĩ hominis ẽ: insidias tendere
diaboli. Ergo ideo in anastasii im¬
molato agno dextras uinximꝰ. ut
tuas rome scedulas furarem᷑: ut un¬
missi canes inem̃datas cartulas te
dormiente corroderent: &. hoc cre¬
dibile ẽ ante nos accusatores paras¬
se qͣm tu crim̾ admitteres: Scilicet
noueramꝰ qͥd in animo uolueres.
qͥd alius de te somniaturꝰ ẽẽt: ut
um ego ad latrandũ miserã: qͥs
concitauit Nonne iste ẽ qͥ & me

Expanded text:
refert quid alius viderit, cum in luculenrefert quid alius viderit, cum in luculentissimis libris tuis, hac te ad interpretandum dicas ratione commotum, ne vir illustris de te somnium perderet. Hic est omnis conatus tuus; si me perjurium docueris, tu haereticus non eris. 33. Dgravissimum crimen, in quo post reconciliatas amicitias, me infidelitatis accusas. Fateor, inter cuncta maledicta, quae vel objicis, vel minaris, nihil a me ita repellendum est, quam fraus, dolus, infidelitas. Peccare enim hominis est: insidias tendere, diaboli. Ergo ideo in Anastasi immolato agno dexteras junximus, ut 561 tuas Romae schedulas furaremur? Ut immissi canes inemendatas chartulas, te dormiente, corroderent? Et hoc credibile est, ante nos accusatores parasse, quam tu crimen admitteres? Scilicet noveramus quid in animo volveres? quid alius de te somniatus esset? Ut ium ego ad latrandum miseram, quisconcitavit? Nonne ille est, qui et me
Abbreviated transcription (Latin):
Hi st̃ fumi. he caligines qͥb ex oculis
hominũ conaris lum̃ auferre. De cͥ
mine aut̃ ꝑuirii. qͥa me remittis ad
codicẽ tuũ. ⁊ ex magna parte in aliis
libris tͥ calpurnioq respondi: nẽ hre¬
uiter dixisse sufficiat. te exigere a dor¬
miente qd̾ nũꝗͣ. uigilans p̃stitisti
Magni cͥminis reus sũ: si puelle q
gendos: ꝙ. me in somnis cõmonitũ
pollicet᷑. ⁊ aluid effic̾it. Mathemati¬
coꝵ uenerat soluere questionẽ: &.
soluit fidẽ xp̃ianoꝵ. Que ꝑ ioniũ
⁊ egeum. adriaticũ atq tyrrenum¬
mano naufragiũ fecit. Non te pu¬
det istiꝰmodi deliram̃ta conqͥrere: &.
mͥ similia obiciendi ipon̾e neces
sitatẽ Esto: aliꝰ de te somniũ uid̾at
gloriosũ. uerecundie tuȩ fuerat et
prudentie dissimulare qd̾ audieras.
⁊ ñ qͣsi magno testimonio alteriꝰ sõ¬
nio głari. Uide qͥd uit̾ tuũ ⁊ meũ sit
soniuiũ. Ego me humilit̾ rep̃hensũ
refero. tu ractanter laudatũ te esse
congemunas: nec dr̃e potes nichil mea

Expanded text:
paupertatem, non sum ita ut tu in oriente ditatus. Te multo tempore Pharus docuit, quod Rmine autem perjurii, quia me remittis ad codicem tuum, et ex magna parte in aliis libris, tibi, Calpurnioque respondi, nunc breviter dixisse sufficiat, te exigere a dormiente quod numquam vigilans praestitisti. Magni criminis reus sum, si puellis egendos, et me in somnis commonitum pollicetur, et aliud efficit. Mathematicorum venerat solvere quaestiones, et solvit fidem Christianorum. Quae per Ionium unum esse quod verum sit? Si est aliquid, cur disrtu naufragium fecit. Nonne te pudet istiusmodi deliramenta conquirere, et msitatem? Esto, alius de te somnium viderat gloriosum; verecundiae tuae fuerat et prudentiae dissimulare quod audieras, et non, quasi magno testimonio, alterius somnio gloriari. Vide quid inter tuum et meum intersit somnium. Ego me humiliter reprehensum refero, tu jactanter laudatum te esse congeminas. Nec dicere potes, Nihil mea
Abbreviated transcription (Latin):
ante gentes audiunt xp̃m eẽ uen¬
turũ quã ueniat. & ceteros interp̃¬
tes ñ reꝓbandos. qͥa ñ sua s diuina
uolumina tͥnstulert᷑. & familiarẽ
Imeũ id a xp̃iano ⁊ amico debere¬
ꝗ susciꝑe qd magno sũptu a uideis¬
sͥ describ̾e festinauit. Excessi epłe
pectans tria amici uolumina .&. ad
ci nõie sustinere. Expł. lib scds.¬

Expanded text:
nte gentes audiunt Christum venturum esse quam veniat; et caeteros interpretes non reprobandos, quia non sua, sed divina volumina transtulerunt, et familiarem meum id a Christiano et amico debere suscipere, quod magno sumptu sibi a Judaeis describere festinavit. Excessi Epistpectans tria amici volumina, et ad ci nomine sustinere. LIB
Abbreviated transcription (Latin):
sa doginata xp̃iana & hoc putasse in
apłis qd̾ in pytagora ⁊ platone ⁊ em¬
pedocle legerã. de dogniatib eoꝵ. ñ de
libris locutus sũ: que potui in cicero¬
ne. bruco. seneca. discere. Lege ꝓ uati¬
cinio oratiunculã. & alias uͭ sodaliũ
mentio fit: reuolue dialogos tullii.
respice omnẽ oram italie. que qͦndai
magna grecia dicebat᷑: & pytagoricoꝵ
dogiatũ incisa publicis litteris era
⁊ in qua elatissimo oꝑe philosophꝰ
cõmentatꝰ ẽ iambicus: imitatꝰ ex parte
las habuere. qͥ memoriter tenentes p̃¬
cepta doctoris. ingenio ꝓ libris utebant᷑.

Expanded text:
se dogmata Christiana, et hoc putasse in se dogmata Christiana, et hoc putasse in Apostolis, quod in Pythagora et Platone et Empedocle legeram. » De dogmatibus eorum, non de libris locutus sum, quae potui in Cicerone, Bruto, ac Seneca discere. Lege pro Vatinio oratiunculam, et alias ubi sodalitiorum mentio fit. Revolve dialogos Tullii. Respice omnem oram Italiae, quae quondam magna Graecia dicebatur: et Pythagoricorum dogmatum incisa publicis litteris aera  in quae latissimo opere philosophus commentatus est Jamblichus, imitatus ex parte las habuere, qui memoriter tenentes praecepta doctoris, ingenio pro libris utebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
la fiducia qua inflatis buccis creb¬
rune ꝑsonabas. te que in aliis libͥs
origenis legeras em̃dasse in libris
ꝑiarchon. &. ñ aliena s sua reddidiᷤᷤ¬
se suis. De tanta libroꝵ. silua. unũ¬
fruticẽ ac surculũ ꝓferre ñ potes.
hisc̃ ueri fumi. he nebule. qͣs dũ
in me cͥminaris. in te extinctas dis¬
sipatasq cognoscis. Nec frac̾tam
ceruicẽ deicis. s maiori impuden¬
cia quã
imꝑicia dicis me ne¬
gare quȩ in ꝓmptu st̃.
ut cũ montes aureos
pollicitꝰ fueris. ne scorteũ
quide nũmũ de thesauris
tius ꝓferã. Iusta contͣ me odia re¬
cognosco: &. uera in uos debacharis
insania. Nsisi enĩ ego qd̃ ñ ẽ audacter
exigerem: tu uidebaris hr̃e qd̃ ñ habes.
Pytagore a me libros flagitas. Quis
enĩ tibi dixit illiꝰ extare uolumina.
Nonne in epła mea qͣm cͥminaris hec
uerba st̃. S me errasse in adolescen¬
tia. & philosophoꝵ id ẽ gentiliũ stu¬
diis eruditũ. in pͥncipio fidei ignoras¬

Expanded text:
la fiducia qua inflatis buccis creberrime personabas te quae in aliis libris Origenis legeras emendasse in libris Peri archon et non aliena, sed sua reddidisse suis? De tanta librorum silva fruticem ac surculum proferre non potes.Hi sunt veri fumi, hae nebulae, quas dum in me criminaris, in te exstinctas dissipatasque per me cognoscis, nec fractam cervicem dejicis, 565 sed majori impudentia, quam imperitia, dicis me denegare, quae in promptu sunt, ut cum montes aureos pollicitus fueris, ne scorteum quidem nummum de thesauris tuis proferas. Justa contra me odia recognosco, et vera in nos debaccharis insania. Nisi enim ego quod non est, audacter exigerem, tu videbaris habere quod non habes. Pythagorae a me libros flagitas. Quis enim tibi dixit illius exstare volumina? Nonne in epistola mea, quam criminaris, haec verba sunt? « Sed fac me errasse in adolescentia, et philosophorum, id est, Gentilium studiis eruditum, in principio fidei ignoras
Abbreviated transcription (Latin):
rantẽ legit. & qͣliscũq peccatoris
rp̃iani tͣnslationẽ fastidiat. Queso
te anuce dulcissime qͥ tam curiosꝰ
es ut etiã somnia mea noueris. oĩaq
que ꝑ tot annos absq metu future
scripsi calũniȩ. in accusatione uo¬
cas: ut respondeas quomͦ eoꝵ libroꝵ
uaticinio future caliumnie respon¬
dotũ quam uenenũ. Qͥd nocet eccłiis
nr̃a tͣnslatio: Magnis ut scio sũp¬
tib redemisti aquile & sẏmachi ⁊ teo¬
dotionis. qͥnteq & sexte editionis iu¬
daicos tͣnslatores. Origenes tuus . &
ne forte queraris figurata te laude
ꝑcussũ origenes nr̃. nr̃m uoco ob
explanat & disserit. Eusebiꝰ quoq
⁊ didimꝰ. idem faciunt. Pret̾mitto
apollinarẽ. qui bono qͥdem studio
s ñ scdm scientiã. de om̃ium tͣnsla¬
tionib in unũ uestunentũ pannoᷤ
assuere conatus ẽ.&. consequentiã
scͥpture ñ ex regula ueritatis s ex
suo iudicio texere. Apłici uiri scͥp¬

Expanded text:
zantem legit, et qualiscumque peccatoris zantem legit, et qualiscumque peccatoris christiani translationem fastidit. 34. Quaeso te, amice dulcissime, qui tam curiosus es, ut etiam somnia mea noveris, omniaque quae per tot annos absque metu futurae scripsi calumniae, in accusationem vocas; ut respondeas, quomodo eorum calumniae respondotum, quam venenum. » Quid nocet ecclesiis nostra translatio? Magnis, ut scio, sumptibus redemisti Aquilae, et Symmachi, et Theodotionis, quintaeque et sextae editionis Judaicos translatores. Origenes tuus, et ne forte queraris figurata te laude percussum Origenes noster nostrum voco ob explanat et edisserit. Eusebius quoque et Didymus idem faciunt. Praetermitto Apollinarium, qui bono quidem studio, sed non secundum scientiam, de omnium translationibus in unum vestimentum pannos assuere conatus est, et consequentiam Scripturae, non ex regula veritatis, sed ex suo judicio texere: apostolici viri Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
ico ñ habentur hebrei soleant dr̃e.
qͥ in me criminant᷑: stultũ se syco¬
phantã ꝓbant. Non enĩ qͥd ipse
sentirem. s qͥd illi contͣ nos dr̃e so¬
leant explicaui. Quoꝵ opinioni si
ñ respondi in ꝓlogo breuitati stu¬
dens. ne ñ p̾facionẽ. s librũ uder
scͥbere: puto qd̾ statim subiecerim
Dixi enĩ. de quo ñ ẽ huiꝰ temꝑis edis¬
serere. Alioqͥn & ex eo qđ asserui
porphiriũ contͣ hc̃ ꝓpłiam multa
dixisse. uicauiq huiꝰ rei testes. me¬
thodiũ. eusebiũ. appollinarem. qͥ
multis uersuũ milib illiꝰ uesanie
respondert̃. me accusare poterit q̃re
ñ in p̃facione contra libros porphi¬
ru scripserĩ. Qui istiꝰmodi nenias
consectatur. scripture hebrahice ue¬
ritatẽ non uult reciꝑe: audiat li¬
bere ꝓclamantẽ. Nemo eũ. cogit
legere qui ñ uult. E go petentib scͥp¬
si ñ fastidiosis. gratis ñ inidis. stu¬
diosis ñ obscitantib: & tam̃ miror
qͦmͦ theodotionẽ hereticũ ⁊ uidai¬

Expanded text:
ico non habentur, Hebraei soleant dicere, qui me criminatur, stultum se sycophantam probat. Non enim quid ipse sentirem, sed quid illi contra nos dicere soleant, explicavi. Quorum opinioni, si non respondi in Prologo, brevitati studens, ne non praefationem, sed librum viderer scribere, puto quod statim subjecerim; dixi enim, « De quo non est hujus temporis disserere. » Alioquin et ex eo, quod asserui Porphyrium contra hunc prophetam multa dixisse, vocavique hujus rei testes Methodium, Eusebium, et Apollinarium, qui multis versuum millibus illius vesaniae responderunt, me accusare poteriorphyrii scripserim. Qui istiusmodi naenia consectatur, et Scripturae Hebraicae veritatem non vult recipere, audiat libere proclamantem: 528 Nemo enim cogitur legere, quod non vult. Ego petentibus scripsi, non fastidiosis; gratis, non invidis; studiosis, non oscitantibus. Et tamen miror quomodo Theodotionem haereticum et judai
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ in latinũ possumꝰ uertere. fugan¬
da st̃ om̃ib modis ⁊ abscidenda. lan¬
gor a corꝑẽ. imꝑitia ab animo. sururia¬
a uentre. a cuitate sedicio. a domo
discordia: & in cõmuine a cunctis
reb intẽꝑantia. Pytagorica ⁊ illa
gesseruꝰ. pꝰ dm̃ ueritatẽ colendã. qͤ
sola hoĩes deo ꝓrimos faciat. illaq
eniginata qͦ diligentissime aristo¬
tiles in siuis libris ꝑseqͥt᷑. Staterã ne
tͣnsilias: id ẽ ne pͣtergrediaris iusti¬
ciã. Ignẽ gladio ne foueas. iratum
uidelicet & tumidũ animũ uerbis
maledicis ne lacesses. Coronã mini¬
me carpendã: id ẽ leges urbiũ conser¬
uandas. Cor ñ comedendũ: id ẽ mero¬
uitã istã ne desid̾es. ꝑ uiã publicam
ne ambules: idẽ ne multoꝵ seqͣris

Expanded text:
d in Latinum ita possumus vertere: Fuganda sunt omnibus modis et abscindenda, languor a corpore, imperitia ab animo, luxuriaa ventre, a civitate seditio, a domo discordia, et in commune a cunctis rebus intemperantia. 566 Pythagorica et illa gesserimus. Post Deum veritatem colendam, quae sola homines Deo proximos faciat. Illaque aenigmata, quae diligentissime Aristoteles in suis libris prosequitur: Stateram ne transilias, id est, ne praetergrediare justitiam. Ignem gladio ne fodias. Iratum videlicet et tumidum animum verbis maledicis ne lacessas. Coronam minime carpendam, id est, leges urbium conservandas. Cor non comedendum, id est, moerovitam istam ne desideres. Per viam publicam ne ambules; id est, ne multorum sequaris
Abbreviated transcription (Latin):
studiũ scripturaꝵ anteꝗͣ. eiꝰ heresĩ
pleniꝰ nossem in iiuenili etate lau¬
daui: & ego tͥ dabo ueniã qđ apolo¬
giã libroꝵ eiꝰ cano scͥpseris capite.
libellos meos in manꝰ tuas uenisse
testaris: & iccirco ñ habuisse spacuĩ
ex ocio respondendi. Alioqͥn si me¬
ditatus in nos paratusq dixisses:
Et qͥs tͥ credit homini ueracissimo
ut negotiator orientaliũ mertiũ qͥ
ꝙ huic deportata uend̾e necesse habe¬
bat. &. ibi emere que huc rursus
adueheret. bidui tantũ aqͥleie fuerit.
ut raptĩ ⁊ ex temꝑe contͣ nos epłani
dictare cogereris. Libri enĩ tui qͦs
limasti ꝑ trienniũ disertiores st̃: nͥ
forte ñ fuit in p̾sentiaꝵ. qͥ tuas ne

Expanded text:
sim plenius nossem, in juvenili aetate laudavi; et ego tibi dabo veniam, quod Apologiam librorum ejus cano scripseris capite.  scriberes, libellos meos in manus tuas venisse testaris, et idcirco non habuisse spatium ex otio respondendi: alioqui si meditatus in nos paratusque dixisses, Et quis tibi credet homini veracissimo, ut negotiator orientalium mercium, qui et hinc deportata vendere necesse habebat, et ibi emere, quae huc rursus adveheret, biduum tantum Aquileiae fuerit, ut raptim et ex tempore contra nos dictare epistolam cogereris? Libri enim tui quos limasti per triennium, disertiores sunt? Nisi forte non fuit impraesentiarum, qui tuas e
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtũ temꝑis m̃datiũ ẽ: ut ñ dicã
respondere s nec legere bidui mea
scͥpta occurreris. Ex quo apparet te
sis meditat᷑. deterior fueris. Illud
lisse de greco. que ego pͥus latino
sermone tͣnstulerum. ñ satis intel¬
ligo qͥd uelis dr̃e: nͥ forte adhuc
cõmentarios ad ephesios cͥminariᷤ.
⁊ qͣsi nichil tͥ suꝑ hoc responsum
sit obduras frontis impudentiã:
ca. Hic ẽ enũ cõmentarioꝵ mos
⁊ explanantiũ regula. ut uari
serant. Et hoc ñ solũ sc̃aꝵ int̾p̃¬
tes scͥpturaꝵ. s scłariũ qͦq litte¬
raꝵ explanatores faciunt. tam
latine linguȩ quã grece. Tu in li¬
potes. Arguet enĩ te p̾faciuncula
tua. in qua polliceris tdetruncatis
malis ⁊ que ab hereticis addita fue¬
rant remansisse: ut quicqͥd uł bo
nũ uł bonũ ł malũ dixeris. iam ñ

Expanded text:
apertum temporis mendacium est, ut non dicam respondere, sed legere biduo mea scripta non potueris. Ex quo apparet te sis, meditatus deterior fueris. 11. Colisse de Graeco, quae ego prius Latino sermone transtulerim, non satis intelligo quid velis dicere: nisi forte adhuc Commentarios ad Ephesios criminaris, et quasi nihil tibi super hoc responsum sit, obduras frontis impudentiam; ca. Hic est enim Commentariorum mos, et explanantium regula, ut opiniserant. Et hoc non solum sanctarum interpretes Scripturarum, sed saecularium quoque litterarum, explanatores faciunt, tam Latinae linguae, quam Graecae. Tu in lipotes. Arguet enim te Praefatiuncula tua, in qua polliceris, detruncatis malis, et quae ab haereticis addita fuerant, optima remansisse: ut quidquid ibi vel bonum, vel malum dixeris, jam
Abbreviated transcription (Latin):
mala tuleris. & origenis integra dere¬
liqueris. ꝑs onne ꝑspicuũ ẽ qͥd̃ mala
origenis ex parte sub hereticoꝵ nun¬
cupatiõe damnaueris. & ex parte
dei uidicabas: Hec st̃ de qͥb quesiui
cione tua laudasti. quȩ amputatis
pessimis qͣsi optima remansisse con¬
fessus es: & te in uere argum̃tationis
appendi in equleo. ut si boua dixeris
as. Cur gͦ que mala st̃. in p̃facioe lau¬
dasti: Q᷑ ñ illud adiunxi qđ̾ tu callide
simulas:cur que mala erant ad lati¬
noꝵ noticiã tͣnstulisti. Mala enĩ os¬
tis: ut caueat lector ñ ut sequat᷑ errores.¬
ut nota contẽnat. que ñnũꝗͣ. igno¬
ta miracula st̃. Et audes pꝰ hec dr̃e

Expanded text:
mala tuleris, et Origenis integra deremala tuleris, et Origenis integra dereliqueris? Nonne perspicuum est, quod mala Origenis ex parte sub haereticorum nuncupatione damnaveris, et ex parte fidei judicabas? Haec sunt de quibus quaesivi, tione laudasti, quae amputatis pessimis, quasi optima remansisse confessus es, et te in verae argumentationis appendi equuleo, ut si bona dixeris,as: Cur ergo quae mala sunt, in Praefatione laudasti? Et non illud adjunxi, quod tu callide simulas: Cur quae mala erant, ad Latinorum notitiam transtulisti? Mala enim ostis: ut caveat lector, non ut sequatur erroresut nota contemnat, quae nonnunquam ignota miraculo sunt. Et
Abbreviated transcription (Latin):
quedã uł addideris. uł mutaueris.
⁊ te quasi in eculeo apensũ int̾¬
rogauerit. bona st̃ an mala que
tͥnstulisti. frustra simulas inno¬
centiã. ut int̾rogatione stulta are¬
ram
ꝑcunctationẽ extenues. Ego ñ ac¬
cusaui qͣre origenẽ ꝓ tua uoluntate
tͣnstuleris. hoc enĩ ĩ ipse feci. ⁊ ante
me uictormꝰ. hylariꝰ. amibrosiꝰq fece¬
rt̃: s quare tͣnslationẽ hereticã p̃fa¬
cionis tue testimonio roborasti. Co¬
gis me eadẽ rursus iterare: q ꝑ me¬
as lineas incecdere. Dicis enĩ in eodẽ
ꝓlogo te ea que ab hereticis addita
fuerant amputasse: &. ꝓ his reposuis¬
se bona. Si hereticoꝵ mala abstulisti:
gͦ que dimisisti ł addidisti. aut orige¬
nis erant aut tua. quȩ utiq qͣsi boua
posuisti. S multa in his mala nega¬
re ñ poteris. Qͥd inqͥes ad me: Ori¬
geni imputa. Ego enĩ ea tantũ que
ab hereticis addita fuerant cõmuta¬
ui. Expone causas quare hereticoꝵ

Expanded text:
quaedam, vel addideris, vel mutaveris, quaedam, vel addideris, vel mutaveris, et te quasi in equuleo appensum interrogaverit: bona sunt, an mala 544 quae transtulisti? Frustra simulas innocentiam, ut interrogatione stulta, veram percontationem extenues. Ego non accusavi quare Origenem pro voluntate transtuleris: hoc enim et ipse feci, et ante me Victorinus, Hilarius, Ambrosiusque fecerunt; sed quare translationem haereticam Praefationis tuae testimonio roborasti? Cogis me eadem rursus iterare, et per meas lineas incedere. Dicis enim in eodem Prologo te ea quae ab haereticis addita fuerant, amputasse, et pro his reposuisse bona. Si haereticorum mala abstulisti, ergo quae dimisisti vel addidisti, aut Origenis erunt, aut tua, quae utique quasi bona posuisti. Sed multa in his mala negare non poteris. Quid, inquies, ad me? Origeni imputa: ego enim ea tantum quae ab haereticis addita fuerant, commutavi. Expone causas, quare haereticorum
Abbreviated transcription (Latin):
Proponis etiã tͥ qd̃ nemo obicit: ꝙ.
dilui qđ nemo accusat. Ais enĩ qd̾
in meis literis legeris. Bic qͥs tͥ ꝑ
misit ut int̾pretans quedã adderes
queso qͥs ꝑmiserit. ut in cõmenta¬
ruis tius quedã de origene. quedã de
apollinari. quedã a te ipso scͥberes:
⁊ ñ de origene totũ aut a te aut ex
alio: Inte interĩ dũ aliud agis. cri¬
men fortissimũ ꝓdidisti. &. oblitꝰ
es ueteris ꝓuerbu. in daces memo¬
res ẽẽ debere. Nicis eiũ in cõmentarus
meis quedã de origene. quedã de apo¬
linare. quedã ex me ipso posuisse.
higͦ apollinaris st̃ ⁊ origenis qui
sub alioꝵ noĩe posui. quomͦ in
libris tius mͥ cͥmen impingis qd
qͣndo scribo alios. hoc dicit quidã
sic suspicat᷑ aliꝰ. ille ⁊ quidã ego sum
Inter apollinarẽ ⁊ didimũ. &.¬
explanationis stilũ ⁊ dogmatum:
magna diu̾sitas ẽ. Cũ in uno ca¬
pitulo diu̾sas sententias pono. nũ
contͣrios sensus seqͥ credendus sũ
cerit q̃re de origene uł abstuleris

Expanded text:
Proponis etiam tibi, quod nemo objicit, et diluis quod nullus accusat. Ais enim quod in meis litteris legeris: « Dic quis tibi permisit, ut interpretans quaedam auferres, ut in Commentariis tuis, quaedam de Origene, quaedam de Apollinario, quaedam de te ipso scriberes, et non de Origene totum, aut ex te, aut ex alio? » Interim in te dum aliud agis, crimen fortissimum prodidisti, et oblitus es veteris proverbii: Mendaces memores esse debere. Dicis enim me in Commentariis meis, quaedam de Origene, quaedam de Apollinario, quaedam ex me ipso posuisse. Si ergo Apollinarii sunt et Origenis, quae sub aliorum nomine posui: quomodo in libris tuis mihi crimen impingis, quod quando scribo: « Alius hoc dicit; Quidam sic suspicatur; » alius ille, et quidam, ego sim. Inter Apollinarium et Didymum explanationis, styli, et dogmatum magna diversitas est. Cum in uno capitulo diversas pono sententias, num contrarios sensus sequi credendus sum? cerit, quare de Origene vel abstuleris
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ me tu ꝓuocares. semꝑ taciturũ fu¬
isse. Deniq noli accusare: ⁊ ego cessa¬
bo defend̾e. Que ẽ enĩ audientiũ edi¬
ficatio duos senes it̾ se ꝓpt̾ hereti¬
cos digladiari: p̃sertĩ cũ ambo catho¬
licos
tentio. Eodẽ feruore qͦ origenẽ ante
laudauimꝰ: nc̃ damnatũ toto orbe
dãnemꝰ. Iungamꝰ dextras. animos
incessu. E rrauimꝰ iuuenes: em̃denꝰ
senes. Si fr̃ es: me gaude correctũ.
Si amicus sũ: de correctione tua de¬
beo gͣtulari. Quãdui int̾ nos uirgi¬
necessitatẽ dr̃e. ñ uoluntatẽ. I ni¬

Expanded text:
nisi tu provocares, semper taciturum fuisse. Denique noli accusare, et ego cessabo defendere. Quae enim est audientium aedificatio, duos senes inter se propter haereticos digladiari: praesertim cum ambo Catholicos tentio. Eodem fervore quo Origenem ante laudavimus, nunc damnatum toto orbe damnemus. Jungamus dextras, animos incessu. Erravimus juvenes, emendemur senes. Si frater es, me gaude correctum. Si amicus sum, de conversione tua debeo gratulari. 540 Quamdiu inter nos jurginecessitate ducere, non voluntate. Ini
Abbreviated transcription (Latin):
monis inte ẽẽ completũ. In ore
stulti baculus contumelie: q ñ re¬
ciꝑit stultus uerba prudentie. nͥ
ea dixeris que uersantur in corde
eiꝰ. E ysaias. Fatuus inqͥt fatua lo¬
quet᷑. q cor eiꝰ uana intelliget: ut cõ¬
pleat iniqͥtates. & loquat᷑ cout᷑ dm̃
mendatiũ. Qd enĩ necesse fuit ac¬
cusationis uolumina muttere ꝙ
maledicta ꝓferre in mediũ: si tu
in ultima parte epłe denuntiata
morte deterres. ne audeam respon¬
dere cͥminib inmo laudib tuis:.
de uno s. onte dulce amarũq ꝓcedit.
Unde obscero te ut uerecundiam &
pudorem quẽ a me exigis. pͥor exhi¬
beas: &. qui m̃dacii alterũ cͥminariᷤ.
desinas ipse mentiri. Ego nulli
scandalũ facio: nec accusator inttrĩ
tui sũ. Non enĩ considero qͥd tu
merearis s qͥd me deceat. & salua¬
toris eloquium ꝑtimesco dicentiᷤ.
qͥ scandalizauerit unũ de pusillĩ
istis qͥ in me credt̃. expedit ei ut

Expanded text:
monis in te esse completum: In ore stulti baculus contumeliae . Et, non recipit fatuus verba prudentiae: nisi ea dixeris, quae versantur in corde ejus . Et Isaias: Fatuus, inquit, fatua loquetur, et cor ejus vana intelliget: ut compleat iniquitates, et loquatur contra Deum mendacium . Quid enim necesse fuit accusationis volumina mittere, et maledicta proferre in medium; si tu in ultima parte epistolae, denuntiata morte me deterres, ne audeam respondere criminibus, immo laudibus tuis? de uno fonte dulce amarumque procedit. Unde obsecro te, ut verecundiam et pudorem, quem a me exigis, prior exhibeas; et qui mendacii alterum criminaris, desinas ipse mentiri. Ego nulli scandalum facio, nec accusator interim tui sum. Non etenim considero, quid tu merearis, sed quid me deceat; et Salvatoris eloquium pertimesco dicentis: Qui scandalizaverit unum de pusillis ist
Abbreviated transcription (Latin):
em̃dare debueris .&. origenis bona
ꝓferre in mediũ. S de hõc qͥa nos
renuttis ad codicẽ: ante tͥ respondi¬
phili libro ñ ridiculosa ut cuscri¬
bis s ridicula forte mͥ res accidit.
ut postꝗͣ. eusebu asseruerĩ illũ eẽ¬
ñ pamphili. ad extremũ dixerim
etiã me aute annos plurimos hoc
putasse qd̾ pamphili fuerit.& a te
exemplar huiꝰ uoluminis mutuas¬
se. Uide qͣntũ timeam cachinnos tu¬
os: ut etiã nẽ eadẽ ingerã de tuo co¬
dice. qͣsi pamphili exemplar accepi
tantũ sceleris a te posse confingi.
Postea uͦ ꝑ int̾pretationẽ tuã qͣstione
contͣ origenẽ toto orbe cõmota. in
querendis exemplarib diligentior
fui. & in cesariensi biblioteca euse

Expanded text:
nis mala proferre in medium. Sed de hoc, quia nos remittis ad codicem, ante tibi respondiphili libro, non ridiculosa, ut tu scribis, sed ridicula mihi forte res accidit, ut postquam Eusebii asseruerim esse, non Pamphili, ad extremum dixerim, etiam me annos plurimos hoc putasse, quod Pamphili fuerit, et a te exemplar hujus voluminis mutuatum. Vide quantum timeam cachinnos tuos, ut etiam nunc eadem ingeram. De tuo codice quasi Pamphili exemplar accepimtantum sceleris a te posse confingi. Postea vero per interpretationem tuam, quaestione contra Origenem toto orbe commota, in quaerendis exemplaribus diligentior fui, et in Caesariensi Bibliotheca Eusebii
Abbreviated transcription (Latin):
tem epłam plenã iniuriaꝵ & cri¬
minũ. Ꝙd me uis facere bone ami¬
ce:Si tacerm. uidebor crĩ aguos¬
cere: si loquar terres me gladuis tu¬
is .&. accusationẽ iã ñ ecclesiasticã.
s tͥbunaliũ cõminaris. Qͥd fecr od
cõmerui: In quo te lesi: Quia nomi
naui hereticũ. qͥa tius laudib dixi
me udignũ. quia hereticoꝵ frau¬
dulentias ⁊ ꝑuiria aꝑto sermone

Expanded text:
tem epistolam, plenam injuriarum et criminum. Quid me vis facere, bone amice? Taceam? Videbor crimen agnoscere. Loquar? Terres me gladiis tuis, et accusationem non jam Ecclesiasticam, sed tribunalium comminaris. Quid feci? quid commerui? in quo te laesi? Quia me negavi haereticum? quia me tuis laudibus duxi indignum? quia haereticorum fraudulentias
Abbreviated transcription (Latin):
uas semꝑ expetant uoluptates q
gule eoꝵ uicinia maria ñ suffici¬
ant. cur in solo studio scͥpturaꝵ
ueteri sapore contenti st̃ Nec hoc
dico qd̃ p̃cessores meos mordeam.
aut quicꝗͣ de his arbitrer. quoꝵ¬
nẽ olu mee lingue hõib dedi .s.
qd̃ aliud sit in eccłiis xp̃o credenci¬
um ꝑsalinos legere. aliud uideis
⁊ asteriscis in latinũ uerteram ex
hebraico tͣusferens & dedicans scĩs
ep̃is chromatio ⁊ helydoro: hec in
p̃faciuncule meȩ fine subieci. Si

Expanded text:
mper novas expetant voluptates, et mper novas expetant voluptates, et gulae eorum vicina maria non sufficiant: cur in solo studio Scripturarum, veteri sapore contenti sunt? Nec hoc dico, quo praecessores meos mordeam, aut quidquam de his arbitrer dam olim meae linguae hominibus dedi: sed quod aliud sit in ecclesiis Christi credentium Psalmos legere, aliud Judaeiset asteriscis in Latinum verteram, ex Hebraico transferens, et dedicans sanctis episcopis Chromatio et Heliodoro, haec in Praefatiunculae meae fine subjeci: « Si
Abbreviated transcription (Latin):
int̾pretes nr̃o labore dudũ roma
suscepit: rursũ uixta hebrai cũ
uertens p̃facione minui: & sic in
tuli:uolensq ille me illude. ꝑ ser¬
mones pene singłos asserebat ñ ita
tib opponebas. studiosisissime pꝰtu¬
lasti. ut pꝰ aquilã symachũ ⁊ theo¬
dotionẽ. nouã editionẽ latino ser¬
mone transferrem. Aiebas enĩ te
inagis int̾pretũ uarietate turbari.
& amore qͦ laberis uł tͣnslatiõe uł
uidicio meo ẽẽ contentũ. Unde cõ¬
pulsus a te cui & que ñ possũ nega¬
re ñ possũ. rursũ me obtrecꝰtatoꝵ.
latratib tͣdidi: in aliuq uires me
as ꝗͣ uoluntatẽ in amicitia qͦrere.
s erte confident᷑ dicã .&. multos hui
testes citabo: me nichil dũtarat
scientẽ de hebraica ueritate mu¬
tasse. Sicubi gͦ edicio mea a uete¬
rib discreparit. in t̾roga quẽlibet
hebreoꝵ. &. liqͥdo ꝑuidebis me ab
emulis frustra lacerari: qͥ malunt
contemnere uideri p̾clara ꝗͣ disce¬
re. ꝑuersissimi hões. Nam cũ no¬

Expanded text:
interpretes nostro labore dudum Roma suscepit, rursum juxta Hebraicum vertens, Praefatione munivi, et sic in rotulisti; volensque ille te illudere, per sermones pene singulos asserebat, non ita  interpretibus opponebas, studiosissime postulasti, ut post Aquilam, Symmachum, et Theodotionem, novam editionem Latino sermone transferrem. Aiebas enim te magis interpretum varietate turbari, et pro amore quo laberis, vel translatione, vel judicio meo esse contentum. Unde impulsus a te, cui et quae non possum, negare non debeo, rursum me obtrectatorum latratibus tradidi, maluique te am voluntatem in amicitia quaerere. Certe confidenter dicam, et multos hujus testes citabo, me nihil, dumtaxat scientem, de Hebraica veritate mutasse. Sicubi ergo editio mea a veteribus discreparit, interroga quemlibet Hebraeorum, et liquido pervidebis, me ab aemulis frustra lacerari, qui malunt contemnere videri praeclara, quam discere. Perversissimi homines. Nam cum se
Abbreviated transcription (Latin):
palpari. Aꝑte accusaberis: ut qui
laudantẽ respius. sentias cͥminan¬
tẽ. Imꝑicie̾m aut̃ tuã non tã stul¬
tus erã ut rep̃hend̃em. qͣm nemo
potest fortiꝰ accusare. nͥ tu ipse dũ
scribis: s uolui ostendere condisci
tatẽ disertitudinẽ. &. maledic̾ere
om̃ib bone conscientie signũ ar¬
bitraris. ꝑec ut dicis ferulas adhi¬
tores ferre ñ possumus: & acumi
ne ingenu ꝑstringis oculos nr̃os.
intantũ ut om̃s tuos inuidos pu¬
tes. Eertatĩ opͥmere te cupimꝰ: nͥ
semel in scͥbendo obtinueris pͥnci¬
patũ. &. in arce eloqͣntiȩ steteris.
cunctis nobis qͥ aliqͥd scire uolumꝰ
nittere ñ liceat. Ego philoso phꝰ
guis. H oc mͦ ⁊ tu bilingius eris.
qr tantã habes greci latiniq sermo¬
nis scientiã ut & greci te latinũ.
⁊ latini grecũ putent. qr papa epy¬

Expanded text:
palpari? Aperte accusaberis, ut qui palpari? Aperte accusaberis, ut qui laudantem respuis, sentias criminantem. Imperitiam autem tuam, non tam stultus eram, ut reprehenderem; quam nemo potest fortius accusare, quam tu ipse dum scribis. Sed volui ostendere condisciptatem, disertitudinem, et maledicere omnibus, bonae conscientiae signum arbitraris. Nec tibi, ut dicis, ferulas adhitores ferre non possumus, et ingenii acumine perstringis oculos nostros, intantum ut omnes 537 tuos invidos putes, certatim opprimere te cupimus: ne si semel in scribendo obtinueris principatum, et in eloquentiae arce steteris, cunctis nobis qui aliquid scire volumus, mutire non liceat. Ego philosophus,guis. Hoc modo et tu bilinguis eris, qui tantam habes Graeci Latinique sermonis scientiam, ut et Graeci te Latinum, et Latini te Graecum putent: et papa Ep
Abbreviated transcription (Latin):
cos fuisse. & te ipso confitente subuer¬
sũ sit qđ nullus habuerit: ubi est
illud qd̃ quereris auro redemptũ
notariũ tuũ: Dic nom̃ notarii. qͣn¬
tum auri datũ sit: ꝑ quẽ. ubi. aut
cui datũ. Utiq ꝓditorem tuũ abie
consortio separasti. Uide ne magis
illud uerũ sit. a paucis amicis tuis
⁊ eusebio ⁊ ceteris data exemplaria
que ita int̾ se congruunt atq con¬
sentiunt. ut ne puncto quidem ab
tuos iã alii possidebant. Sentisne
ticulo temꝑis ꝓfuit. ut ep̃oꝵ sen¬
tentias subter fugeres patere discus¬
sum & tuis uerbis redarguiꝰ Ex qͦ
um te uoluntatẽ hr̃e m̃ciendi. ar
nectam. Eloquentiã ut dicis tuã
⁊ ñ p̃facionẽ meam laudasse m ẽ
fateor. Etiã nc̃ laudarem. nͥ tu eã
contͣ tullii tui sententiã multa
iactancia faceres odiosam. Ubi iac¬
taui eloquentiã meã. qui etiã a te
laudatã ñ libent̾ accepi:. An hoc di¬
cis qͥa ñ uis subdola p̾dicatione

Expanded text:
cos fuisse; et te ipso confitente subvercos fuisse; et te ipso confitente subversum sit, quod nullus habuerit, ubi est illud, quod quereris, auro redemptum notarium tuum? Dic nomen notarii, quantum auri datum sit, ubi, per quem, aut cui datum. Utique proditorem tuum abjecconsortio separasti. Vide ne magis illud verum sit, a paucis illis amicis tuis, et Eusebio et caeteris data exemplaria; quae ita inter se congruunt, atque consentiunt, ut ne puncto quidem alterum ab tuos jam alii possidebant. Sentisne ticulo temporis profuit, ut episcoporum sententias subterfugeres, patere discussum, et tuis te verbis redargui? Ex quoum, te voluntatem habere mentiendi, artnectam. « Eloquentiam, ut dicis, tuam, et in Praefatione mea laudasse me fateor; et etiam nunc laudarem, nisi tu eam contra Tullii tui sententiam, multa jactantia faceres odiosam. » Ubi jactavi eloquentiam meam, qui etiam a te laudatam non libenter accepi? An hoc dicis, quia non vis subdola praedicatione
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipio alie sint riune: qͥd habes
em̃dare nͥ cuncta mutaueris.
Qd̾ si facere uolueris: iã ñ libros
alienos int̾pretabis. sed condes tuos.
Hoc aut̃ cuiꝰ modi argum̃tũ sit ñ
intelligo. qͥa inqͥs inem̃date .q. non¬
dũ ad purũ digeste erant scedule
iocirco ab eusebio faciliꝰ falsate st̃.
Aut ego tardior sũ. aut mͥ satis fa¬
tuũ ⁊ obtusũ uidet᷑. Si necdũ em̃¬
date nec ad purũ digeste erant sce¬
dule. error earũ ñ eusebio impu¬
tabit᷑. s more ⁊ tarditati tuȩ qui
em̃dare cessasti. ꝙ. in eo solo erit il¬
le culpabilis qr scͥpta tua cito dis¬
seminauit in uulgus. quȩ tu pau¬
latim em̃dare decreueras. Sin aut̃
purũ digestas in publicũ prupisse:
cipiunt falsitatẽ. Psullus inqͥs ha
bebat eosdẽ libros. aut admodũ pau¬
ci. In uno quanta diu̾sitas. Si nul¬
lus eos habebat: qͦm ap̃ paucos erant:
Si pauci habebant. qͦm apud nullos¬
ẽe m̃tiris: Cũ aut̃ dicis apud pau¬

Expanded text:
ncipio aliae sint ruinae; quid habes emendare, nisi cuncta mutaveris? Quod si facere volueris, jam non libros alienos interpretaberis, sed condes tuos. Hoc autem cujusmodi argumentum sit, non intelligo. Quia, inquit, inemendatae, et nondum ad purum digestae erant scilius ab Eusebio falsatae sunt. Aut ego tardior sum; aut mihi satis fatuum et obtusum videtur. Si nondum emendatae, nec ad purum digestae erant schedulae, error earum non Eusebio imputabitur, sed morae et tarditati tuae, qui emendare cessasti. Et in eo solo erit ille culpabilis, quia scripta tua cito disseminavit in vulgus, quae tu paulatim emendare decreveras. Sin autempurum digestas in publicum prorupisse? cipiunt falsitatem. Nullus, inquis, eos habebat libros, aut admodum pauci. In uno sermone quanta diversitas! Si nullus eos habebat, quomodo apud paucos erant? Si pauci habebant, cur nullum habuisse mentiris? cum autem dicas 536 apud pau