comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& uen̾abilit̾ carissimo fr̃i & coep̃o.c.
ũmicꝰ. qͥ ñ desinit ĩsidiari. ut ꝑdat aĩas
tã magno p̃cio cõꝑatas. Mallianensem
quendã sub diaconũ uictorinũ. ap̃ nos c̃sti¬
tit ẽẽ manicheum. & ita sacrilego errore
sub noĩe clerici latitabat. Nã ẽ etiã etate
iã senex. Ita ẽ aũ manifestatus. ut etiam
ipse a me ĩt̾rogatꝰ. ante qͣm a testib coar¬
gueret᷑: negare ñ posset. Tot enĩ q tales
iã ẽẽ sciebat quib se incautꝰ effudat. ut ni¬
chil aliud si negare tẽptaret. qͣm ñ dico
ĩpudentissimꝰ. s insanissimꝰ appareret. Au¬
ditore sane manicheoꝵ. ñ electũ se ẽẽ ẽfes¬
sus ẽ. auditores aũ qͥ appellant᷑ ap̃ eos. & car¬
nib uescunt᷑ & agros colunt. & si uolue
rint uxores habent. quoꝵ nichil facuĩt
qͥ electi uocant᷑. S ipsi auditores ante elec¬
tos genua figt᷑. ut eis manꝰ supplicib ĩ po¬
eis adorãt & orant. Die qͦq dñico cũ illis

Expanded text:
 VENERABILITER CARISSIMO FRATRI ET COEPISCOPO inimicus, qui non desinit insidiari, ut perdat animas tam magno pretio comparatas. Mallianensem quendam subdiaconum Victorinum apud nos constitit esse Manichaeum et in tam sacrilego errore sub nomine clerici latitabat; nam est etiam aetate iam senex. ita est autem manifestatus, ut etiam ipse a me interrogatus. antequam a testibus coargueretur, negare non posset. tot enim et tales iam esse sciebat, quibus se incautus eftuderat. ut nihil aliud, si negare temptaret, quam non dico inpudentissimus sed insanissimus appareret. auditorem sane Manichaeorum, non electum se esse confessus est. Auditores autem qui appellantur apud eos, et carnibus ueacunrint, uxores habent; quorum nihil faciunt qui vocantur electi. Sed ipsi auditores ante electos genua figunt, ut eis manus supplicibus impoeis adorant et orant. Die quoque dominico cum illis
Abbreviated transcription (Latin):
b̾ qͣm ante audistiᷤ in u̾bo ueritatis eugłis
qd aduenit ĩ uos: sic̃ & ĩ om̃i mundo est
fructificans & crescens. quãius engl̃m ñ¬
du mundu tenebat uniu̾sũ. s fructificare
illud ĩ unin̾so mundo dix̃ & crescere. ut
ita significaret qͦusq fuiss frudificando
&s crescend̾o futurũ. Si gͦ latet qͣndo ȩccła
fructificante atq crescente uniu̾sus om¬
nino a mari usq ad mare orb ĩplebitur:
ꝓculdubio latet qͣndo finis erit. ante qͥppe
ñ erit. Ut aũ tͥ tanqͣm scõ homini dĩ &
sincerissimo fr̃i. aꝑiã de hac questione qͦd
sentiã. error quide in utroq uitandꝰ ẽ. qnͣ¬
tũ ab homine uitari pot̃. siue citiꝰ. siuie tar¬
dius qͣm futurũ ẽ dñs uenturus ẽẽ credat᷑.
cire scit: s cũ se putat scire qđ nescit. Remo¬
ueamꝰ itaq de medio seruũ ilłu mału. qͥ dicẽs
ĩ corde suo morã fac̃ dñs m̃s uenire. dñat᷑
c̃ seruis suis. & ebriosis c̃iuuando miscet᷑.

Expanded text:
ante audistis in uerbo ueritatis euangelii, quod aduenit in uos, sicut et in omni mundo est fructificans et crescens, quamuis euangelium nondum mundum tenebat uniuersum; sed fructificare illud in uniuerso mundo dixit et crescere, ut ita significaret, quousque fuisset fructificando et crescendo uenturum. si ergo latet. quando ecclesia fructificante atque crescente uniuersus omnino a mari usque ad mare orbis implebitur, ocul dubio latet. quando finis. erit; ante quippe non erit. Ut autem tibi tamquam sancto homini dei et sincerissimofratri aperiam, de hac quaestione quid sentiam, error quidem in utroque uitandus est. quantum ab homine uitari potest. siue citius siue tardius, quam futurum est, dominus uenturus esse credatur; cire se scit, sed cum se putat scire quod nescit. remoueamus itaque de medio seruum illum malum, qui dicens in corde suo: Moram facit dominus meus uenire dominatur conseruis suis et ebriosis conuiuando miscetur;
Abbreviated transcription (Latin):
nistrationis tuȩ claritas. &. fama uirnutũ.
pietatis qͦq xp̃ianȩ laudanda diligentia
& fida sinceritas. que tͥ diuina munera eo
donante gaudes tributa. aqͦ speras. ꝓmit¬
tente potiora. excrtauer̃t me ut hoc epła¬
ri allo quio ȩstus causarũ mearũ excellen¬
tiȩ aperirẽ tuȩ. Quantũ enĩ ꝑ alias affri¬
cȩ t̾ras te unitati catholice mirabili effi¬
nes numidiȩ. p̃sidali edicti tui uigore ñdu
ad uiuari meruisse. dñe eximie. & ĩ xp̃i ea
ritate uere meritoq hono rabił. ac susci¬
piende fili. Qd̃ ne meȩ neglientiȩ potiꝰ¬
deputet᷑. qͥ episcopałe sarcinã yppone sus¬
tineo. tue magnificentie ñ tacendu pu¬
taui. Nuantũ etiã in cãpo ypponiensi he¬
retica p̾sumat audatia. si ex fr̃ib & colle¬
gis meis qͥ hec tuȩ sublimitati narrare po¬
tuerint. uł ex pb̃ro quẽ cũ litt̾is misi. fueriᷤᷤ
taris terrendo sanet᷑. potiꝰ qͣm ulciscendo re¬

Expanded text:
nistrationis tuae claritas et fama virtutum, pietatis quoque christianae laudanda diligentia et fida sinceritas, quae tibi divina munera eo donante gaudes tributa, a quo speras promittente potiora, excitaverunt me, ut hoc epistolari alloquio aestus causarum mearum cum Excellentia partirer tua. Quantum enim per alias Africae terras te unitati catholicae mirabili effines Numidiae, praesidiali edicti tui vigore nondum adjuvari meruisse, domine eximie, et in Christe charitate vere meritoque honorabilis ac suspiciende fili. Quod ne meae potius negligentiae deputetur, qui episcopalem sarcinam Hippone sustineo, tuae Magnificentitaui. quantum etiam in campo Hipponiensi haeretica praesumat audacia, si ex fratribus et collegis meis, qui haec tuae sublimitati narrare potuerint, uel ex presbytero, quem cum litteris misi, fueris atatis terrendo sanetur potius, quam ulciscendo re
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃s insule dix̃. tanqͣm dice̾t etiã om̃s
ĩsulȩ. huic ostendens qͣm nulla relinqͣt᷑
t̾rarũ uͥ ñ sit eccła. qͣndo nulla relinqͥ¬
t᷑ insularũ. quaꝵ ñ nullȩ etiã ĩ occeano
st̃ c̃stitutȩ. & q̃sdam earũ eugłm iã suscepis¬
se didicimꝰ. Atq ita & ĩ insulis singuł qͥb: q
ĩplet᷑ qͦd dictũ ẽ. dñabit᷑ ã mari usq ad ma¬
re. qͦ una queq insula cingit᷑. sic̃ in uniu̾so
orbe t̾rarũ que tanqͣm omniũ qͦdãmͦ maxi¬
mna ẽ insula: qͥa & ipsã cingit occeanꝰ. ad cuiꝰ
littora ĩ occidentalib partib eccłam ꝑuenisse
nit. ꝑuentura ẽ utiq fructificando atq
crescendo. Si gͦ q ꝓphetia ueritatis men¬
tiri ñ pot̾. necesse ẽ ut om̃s gentes qͦtqͦt
fec̃ d̾s adorent eũ. qͦmͦ adorabt̃ eũ. nͥ uiuo¬
cent eũ ͦ Q uomͦ aũ inuocabt̃. ĩ quẽ ñ ere¬
didert: Aut qͦmͦ credent ei. quẽ ñ audier̃:¬

Expanded text:
Omnes insulae dixit, tanquam diceret, Etiam omnes Omnes insulae dixit, tanquam diceret, Etiam omnes insulae; hinc ostendens quam nulla relinquatur terrarum ubi non sit Ecclesia, quando nulla relinquitur insularum, quarum nonnullae etiam in Oceano nt constitutae, et quasdam earum Evangelium jam suscepisse didicimus. Atque ita et in insulis singulis quibusque impletur quod dictum est, Dominabitur a mari usque ad mare, quo unaquaeque insula cingitur; sicut in universo orbe terrarum, quae tammam omnium quodammodo maxima est insula, quia et ipsam cingit Ocpartibus ecclesiam peruenisse nit, peruentura est utique fructificando atque crescendo. Si ergo, quia prophetia ueritatis mentiri non potest, necesse est, ut omnes gentes, quotquot fecit deus, adorent eum, quo modo adorabunt eum, nisi inuocent eum? quo modo autem inuocabunt, in quem non crediderunt? aut quo
Abbreviated transcription (Latin):
ti romanis finib adherent. ita ut habe¬
ant reges suos. s suꝑ eos p̃fecti a romano
c̃stituant᷑ ĩꝑio. & illi & ipsi eoꝵ p̃fecti xp̃i¬
ani ẽẽ cepert. Interiores aũ qͥ nulla sũt
potestate romana. ꝓrsus nec religiosa¬
xp̃iana ĩ suoꝵ aliquib detinent᷑. neq
ullo mͦ recte dici potest istos ad ꝓmissio¬
gentes dñs media qͦqͣ suratione ꝓmisit.
Ex qͣ ꝓmissione iã factũ ẽ ut ñ nullȩ gen¬
tes que ñ tenent᷑ dicione romana recipe¬
rent eugłm .& ad uingerent᷑ eccłȩ. que
fructificat & crescit inuniu̾so mundo. Ad¬
huc enĩ habet qͦ crescat donec fiat qͦd de
bt̃ corã te dñe: Non enĩ de locis suis migͣn¬
do uenient. s ĩ locis suis credendo. De cre¬
dentib qͥppe dñs dix̃. Nemo pot̃ adme ue
nire. nͥ datũ fuerit ei apatre meo. ꝓ pħa
aũ dic̃. Et adorabt̃ eũ uuꝰqͥsq de loco suo.
om̃s insulȩ gentiũ. Om̃s ĩsulȩ gentum.¬

Expanded text:
ti Romanis finibus adhaerent, ita ut non habeti Romanis finibus adhaerent, ita ut non habeant reges suos, sed super eos praefecti a Romano constituantur imperio, et illi ipsi eorum praefecti Christiani esse coeperunt. interiores autem, qui sub nulla sunt potestate Romana, christiana in suorum aliquibus detinentur, neque ullo modo recte dici potest istos ad promissio media quoque iuratione promisit. ex qua promissione iam factum est, ut nonnullae gentes. quae non tenentur dicione Romana, reciperent euangelium et adiungerentur ecclesiae, quae fructificat et crescit in uniuerso mundo. adhuc enim habet, quo crescat. donec fiat, quod de bunt coram te, domine? non enim de locis suis migrando uenient sed in locis suis credendo. de credentibus quippe dominus dixit: Nemo potest uenire ad me, nisi datum fuerit ei a patre meo; propheta autem dicit: Et adorabunt eum unusquisque de loco suo, omnes insulae gentium. \'omnes insulae
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ teste ñ ait. ĩ omnẽ t̾rã exiturus ẽ. s exiit
inqͥt sonꝰ eoꝵ: qđ utiq ñqdu erat factum.
Quale ẽ etiã illud. foder̃t manꝰ meas & pe¬
des. qđ tã longe postea factũ ẽe nouimus
fuisse credamꝰ. ñ ne idẽ ipse apłs ait. que
ẽ eccła di uiui. cołupna & firmam̃tũ ue¬
ritatis. & sine dubio magnũ ẽ pietatis.

Expanded text:
est teste, non ait \'in omnem terram exiturus\', sed: Exiit. inquit, sonus eorum. quod utique nondum erat factum: quale est etiam illud: Foderunt manus meas et pedes, quod tam longe postea factum nouimus. sedfuisse credamus. nonne idem ipse apostolus ait: Quae est ecclesia dei uiui, columna et firmamentum ueritatis. et sine dub
Abbreviated transcription (Latin):
aliq̃ eoꝵ. hoc uidelicet excepto qđ dictũ
ẽ.&. tc uidebt filiũ hõis uenientẽ. & cet̾a:
Ipse qͥppe finis erit: ñ tẽ ꝓximꝰ erit. S ma¬
tłis aperuit nullis exceptis ẽẽ accipiendu
qđ positũ ẽ. cũ iud̾itis hec fieri llã & apud

Expanded text:
aliqua eorum hoc uidelicet excepto, quod dictum est: Et tunc uidebunt filium hominis uenientem et cetera? ipse quippe finis erit, non tunc proximus erit. sed Matthaeus aperuit nullis exceptis esse accipiendum, quod positum est: Cum uideritis haec fieri; nam et apud
Abbreviated transcription (Latin):
iudebit᷑ filiꝰ hominis ueniens. & intitet
angłos suos & de qͣtuor mundi partib.
idẽ de toto orbe t̾rarũ ẽgregabit electos
suos. qͦd tota hora nouissima facit ueni
na fructificante atq crescente ĩ uniu̾so
mundo. ex qͦ cepit p̃dicare & dicere. agite
penitentiã appropinqͣuit enĩ regnũ cęloꝵ.
ita ut fortasse oĩa qͦ ab his trib eugłistis
dicta st̃ de eiꝰ aduentu. diligentius int̾ se
collocata atq discussa. ĩueniant᷑ ad hoc ꝑti¬
nere. qd̾ cotidie uenit ĩ corꝑe suo. qđ ẽ ȩccła.
de qͦ aduentu suo dix̃. amodo uidebitis fi¬
liũ hoĩs sedentẽ adextris nͥtutis. & uenien¬
tẽ ĩ nubib cęli. exceptis his locis uͥ ab eo
ille aduentus ultimꝰ in se ipso. qͣndo ẽ ui¬

Expanded text:
ittet angelos suos et de quattuor mundi partibus, id est de toto orbe terrarum congregat electos suos, quod tota hora nouissima facit ueniena fructificante atque crescente in uniuerso mundo, ex quo coepit praedicare et dicere: Agite paenitentiam; adpropinquauit enim regnum caelorum, ita ut fortasse omnia, quae ab his tribus euangelistis dicta sunt de eius aduentu, diligentius inter se conlata atque discussa inueniantur ad hoc pertinere, quod cotidie uenit in corpore suo. quod est ecclesia, de quo aduentu suo dixit: Amodo uidebitis filium hominis sedentem a dextris uirtutis et uenientem in nubibus caeli, exceptis his locis, ubi ab eo ille aduentus ultimus in se ipso, quando e
Abbreviated transcription (Latin):
bt̃ filiũ hõis uenientẽ ĩ nube cũ potes¬
tate magna & maiestate. Puide etiam
hoc cũ uisũ fuerit: ñ iã erit regnũ dĩ
s ꝓpe erit. Hlunc ordinẽ uidemꝰ & d̾uos
alios eugłistas tenere. Apud marcũ enĩ
eũ dictum eẽt & uirtutes qͣ st̃ ĩ celis
mouebunt᷑: ꝙ. tẽ inqͥt uidebt̃ filiũ hõis

Expanded text:
bunt Filium hominis venientem in nube cum potestate magna et majestate. Proinde etiam hoc cum visum fuerit, non jam erit regnum Dei, sed prope erit. 43. Hunc ordinem videmus et duos alios evangelistas tenere. Apud Marcum enim cum dictum esset, Et virtutes quae sunt in coelis, movebuntur; Et tunc, inquit, videbunt Filium hominis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑ eccłam s ꝑ se ip̃m quando uentu¬
rus ẽ ad uiuos & mortuos uidicandos.
S qm̃ scͥpturȩ scrutandȩ st̃. nec earũ
suꝑficie debemꝰ ẽẽ ẽtenti. que ad ex er¬
citationẽ nr̃am ita modificatȩ st̃. ut
altius se penetrare uelint. diligent̃ st᷑
inspicienda sequentia. Sũ enĩ dixisset. &
tẽ iudebt̃ filiũ hõis uenientẽ in nube cũ
potestate magna & maiestate. ad unxit

Expanded text:
 quando uenturus est ad uiuos et mortuos iudicandos. sed quoniam scripturae scrutandae sunt nec earum superficie debemus esse contenti, quae ad exercitationem nostram ita modificatae sunt, ut altius se penetrari uelint, diligenter sunt inspicienda sequentia. cum enim dixisset: Et tunc uidebunt filium hominis uenientem in nube cum potestate magna et maiesta
Abbreviated transcription (Latin):
suscepit eũ &. sublatus ẽ ab eis. S qͥa illic
dictum ẽ etiã ab angłis. sic ueniet qͦtͦ eu̾
uidetis euntẽ ĩ cȩłu. merito credendꝰ ẽ ñ
solũ in eode corꝑe. uerũ etiã innube uen¬
turus. qm̃ sic ueniet sic̃ abiit. & nubes
suscep̃ eũ abeuntẽ. S hoꝵ duoꝵ qͥd hic
potius legendũ sit iudicare difficile ẽ.
ꝓp̃tior qͥd̾e sensus ẽ: ut qͥsq cũ audierit
uł legerit. & tc̃ uidebt᷑ filiũ hominis ue

Expanded text:
us est ab eis. et quia illic etiam dictum est ab angelis: Sic ueniet, quo modo eum uidistis euntem in caelum, merito credendus est non solum in eodem corpore uerum etiam in nube uenturus. quoniam sic ueniet, sicut abiit et nubes eum suscepit abeuntem. Sed horum duorum quid hic potius eligendum sit, iudicare difficile est. promptior quidem sensus est, ut-quisque. cum audierit uel legerit: Et tunc uidebunt filium hominis
Abbreviated transcription (Latin):
amodo uidebitis filiũ hominis sedentem
adextris uirtutis. & uenientẽ ĩ nubib cȩ¬
li. s ideo tc̃ cũ potestate magna &. maies¬
tate. qͥa maior potestas & maiestas illiꝰ ap¬
parebit scĩsꝰ quib magnã uirtutẽ dabit
ne tanta ꝑsecutione uincant᷑ : siue ĩ corꝑe su¬
o inqͦ sedet ad dexterã patͥs. in qͦ etiã mortu¬
us ẽ. & resurrexit. & ascendit ĩ cełu. scdm

Expanded text:
m a dextris uirtutis et uenientem in nubibus caeli. sed ideo tunc cum potestate magna et maiestate, quia maior potestas et maiestas illius apparebit sanctis, quibus magnam uirtutem dabit, ne tanta persecutione uincantur, siue in corpore suo, in quo sedet ad dexteram patris, in quo etiam mortuus est et resurrexit et ascen
Abbreviated transcription (Latin):
tessere. multa & uaria genera sonoꝵ atq lu¬
doꝵ. Noccine ẽ arescere p̃tunore. an potius
madescere p̃ libidine: S hec filii tenebrarũ
abiuidantiꝰ habebt̃ &. exercebt̃. cũ dixerint
pax & securitas. Suid ipsi filii lucis & filii di¬
ei. qͥ ñ st̃ intenebris. ut eos tanqͣm fur dies ille
cõp̃hendat: llonne ad huc utunt᷑ hoc mundo
tanqͣm ñ utentes: qr & si ante multos annos
a maxima parte eoꝵ nouellat᷑. edificat᷑. emi¬
tur. possidet᷑. gerunt᷑ adhuc honores. ducunt᷑
uxores: De his loqͣ qͥ expectantes dñm suũ
qͣndo ueniat a nuptiis. ñ se tam̃ abstinent
a carnalib nuptiis: s obedientissima cari¬
tate audiunt apłm p̃cipientẽ quẽ admodu
uiuere debeant uxores cũ uiris suis uiri
eũ uxorib. filii cũ parentib. parentes cũ
filiis. serui cũ dñis. dñi cũ seruis. Nonne hii
om̃s ĩ his oĩb utunt᷑ hoc mundoᷤ arant.

Expanded text:
tesserae, multa et uaria genera sonorum atque lutesserae, multa et uaria genera sonorum atque ludorum. hocine est arescere prae timore an potius madescere prae libidine? sed haec filii tenebrarum abundantius habebunt et exercebunt, cum dixerint: Pax et securitas. Quid ipsi filii lucis et filii diei, qui non sunt in. tenebris, ut eos tamquam fur dies ille comprehendat? nonne adhuc utuntur hoc mundo tamquam non utentes, quia, etsi ante multos annos a maxima parte eorum nouellatur, aedificatur, emitur, possidetur, geruntur adhuc honores, ducuntur uxores ? de his loquor, qui expectantes dominum suum, quando ueniat a nuptiis, non se tamen abstinent a carnalibus nuptiis, sed oboedientissima caritate audiunt apostolum praecipientem, quem ad modum uiuere debeant uxores cum uiris, uiri cum uxoribus, filii cum parentibus, parentes cum filiis, serui cum dominis, domini cum seruis. nonne hi omnes in his omnibus utuntur hoc mundo? arant,
Abbreviated transcription (Latin):
ne forte melus ĩtelligat᷑. ñ ea mͦ ĩpleri que
p̃dicta st̃ illis u̾bis. s tc̃ potiꝰ ẽẽ uentura.
qͣndo sic erit tribulatio uniu̾so orbi ut ad
eccłam ꝑtineat qͦ uniu̾so orbe tribulabi¬
t᷑. ñ ad eos qͥ tribulabt̃ eã. Ipsi enĩ dicturi
st̃ pax & securitas. ut repentinꝰ ilł suꝑue¬
niat ĩteritus: ꝙ eos aduentus dñi sic̃ fur
ĩ nocte cõp̃hendat. qͣndo e contͣrio gaudebt
& ex ultabt̃ qͥ diligunt manifestationem
dñi. Nc̃ aũ ista mala que tanqͣm summa
& extrema credunt᷑ ut riq genti. & utri¬
ꝙ regno. & xp̃i scilicet & diaboli. uide¬
mꝰ eẽ cõmunia. Parit̾ qͥppe his & boni affli¬
gunt᷑ & mali. nec ẽ qui dicat pax & secu¬
ritas. ubicũq contingunt. uł metuit᷑ ne
c̃tingant. Int̾. que. tam̃ mala adhuc usq
qͣq frequentant᷑ lux uriosa ẽniuia . feruet
ebriositas. auaricia crassat᷑. ꝑstrepunt
lasciui cantus. organa. tibiȩ. lirȩ. cytharȩ.

Expanded text:
forte melius intellegatur non ea modo impleri, quae praedicta sunt illis uerbis, sed tunc potius esse uentura, quando sic erit tribulatio uniuerso orbi. ut ad ecclesiam pertineat, quae uniuerso orbe tribulabitur. non ad eos, qui tribulabunt eam. ipsi enim dicturi sunt: Pax et securitas, ut repentinus illis superueniat interitus et eos aduentus domini sicut fur in nocte comprehendat, quando e contrario gaudebunt et exultabunt, qui diligunt manifestationem domini. nunc autem ista mala, quae tamquam summa et extrema creduntur, utrique genti et utrique regno et Christi scilicet et diaboli uidemus esse communia; pariter quippe his et boni affliguntur et mali nec est, qui dicat: Pax et securitas. ubicumque contingunt uel metuitur, ne contingant. inter quae tamen mala adhuc usque quaque frequentantur luxuriosa conuiuia, feruet ebriositas, auaritia grassatur, perstrepunt lasciui cantus, organa, tibiae, lyrae, citharae,
Abbreviated transcription (Latin):
tuoꝵ iudicẽ om̃s gentes. Utraq pars enim
erit ĩ om̃ib gentib. una qͤ p̃mat. alt̾a qͦ
p̃mat᷑. Una que dicat pax & securitas. al¬
tera ĩ qͣ sol obscuret᷑. & ñ det luna lum̃ suũ:
& de qͣ cadant stellȩ. & ĩ qͣ uirtutes celoꝵ

Expanded text:
tuorum omnes gentes. Utraque pars enim erit in omnibus gentibus; una quae premat, altera quae prematur: una quae dicat, Pax et securitas; altera in qua sol obscuretur, et non det luna lumen suum, et de qua cadant stellae, et in qua virtutes coelorum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ uelut nouissima & omniũ maxima
horrescimꝰ. plura ĩ historia gentiũ. et
multa maiora leger̃t. Eeccła ẽ enĩ sol
& luna & stelle. cui dictũ ẽ speciosa siẽlu¬
na. electa sic̃ sol. Ab hac adorat᷑ ioseph
nr̃. ĩ hoc mundo. uelut ex egipto ex
humillimo sublimatꝰ. Nã ullũ ioseph
mat̾ adorare ñ potuit. qͤ ante defunctaẽ
qͣm iacobuenisset ad filiũ. ut illiꝰ sõnii ꝓpħi¬
ci ueritas ad ĩplenda xp̃o dño seruareuit.
Quando enĩ sol obscurabit᷑.&. luna ñ dabit lu¬

Expanded text:
 uelut nouissima et omnium maxima horrescimus, plura in historia gentium et multo maiora legerunt. ecclesia est enim sol et luna et stellae, cui dictum est: Speciosa sicut luna, electa sicut sol. ab hac adoratur Ioseph noster in hoc mundo uelut in Aegypto ex humillimo sublimatus: nam illum Ioseph mater certe adorare non potuit, quae ante defuncta est, quam Iacob uenisset ad filium, ut illius somnii prophetici ueritas adimplenda Christo domino seruaretur. quando enim sol obscurabit
Abbreviated transcription (Latin):
qͥđe. s docere ꝓhibitos fuisse qͥs credat:
Quã qͣm si hoc ita ẽ utilit̾ nesciunt gentes.
qd̃ dñs docere ꝓhibuit eos. qͦs gentiũ uolu¬
it eẽ doctores. Si aũ iã cõplete st̃ qͥa iã ẽ
ciuitatis eiꝰ. iã de tẽplo illo sublatũ ẽ sacri¬
ficiũ. sublata unctio. merito apłis de fine
querentib responsũ ẽ. Non ẽ ur̃m seire
tp̃ra qͤ pat̾ posuit ĩ sua potestate. qm̃ tp̃ra¬
que ꝑ danieł ꝓphetiã scire poterãt. ñ ad fi¬
nẽ scłi d̾e qͦ quesierãt ꝑtinebãt. Signa uͦ
de cȩlo & t̾ra. nũqͥd maiora nos uidimꝰ
qͣm qͥ fuert̃ ante nos: Nonne si gentiũ
legatur historia. tanta nuira reꝑuintur
extitisse de cęlo t̾raq. ut aliqͣ etiã ñ ere¬
dant᷑:. S ut multa omittã. que ꝑsequi
longũ ẽ. duos soles qͣndo nos iudimꝰ qͦs ui¬
sos litt̾is mandauert. qͥ tẽ fuer̃t ante qͣm
dñs uenisset ĩ earne: Quando uos uidimꝰ sołe
sic obscuratũ quẽ admodu obscuratꝰ ẽ cũ

Expanded text:
quidem, sed docere prohibitos fuisse quis credat? Quanquam si hoc ita est, utiliter nesciunt gentes quod Dominus docere prohibuit eos quos gentium voluit esse doctores. Si autem jam completae sunt, quia jam est ciuitatis eius, iam de templo illo sublatum est sacrificium, sublata unctio, merito apostolis de fine quaerentibus responsum est: Non est uestrum scire tempora, quae pater posuit in sua potestate, qetiam scire poterant, non ad finem saeculi, de quo quaesierant, pertinebant. Signa uero de caelo et terra numquid maiora nos uidimus. quam qui fuerunt ante nos? nonne, si gentium legatur historia, tanta mira reperiuntur extitisse de caelo terraque, ut aliqua etiam non credantur? sed, ut multa omittam, quae persequi longum est, duos soles quando nos uidimus, quos uisos litteris mandauerunt, qui tunc fuerunt, antequam dominus uenisset in carne? quando nos uidimus solem sic obscurat
Abbreviated transcription (Latin):
gens contͣ gentẽ. & regnũ suꝑ regnũ.
qd ñ desinit fieri ex qͦ dictũ ẽ agite
penitentiã:. appropinquauit enĩ reg¬
nũ cȩloꝵ. d uide qͣndo dictũ ẽ. & ex¬
illo quot anni tͣnsiert̃: & tam̃ uerisi¬
me dictũ ẽ. nouissimis enĩ dieb dñs ꝑ uirginẽ
uenit. Nec diceret᷑ hora ista nouissima. nͥ regno
ꝓpinqͣnte celoꝵ: ꝑ qͣm totã horã fiunt que
dñs ꝓpinqͣnte suo regno futura p̾dix̃. S hec¬

Expanded text:
gens super gentem et regnum super regnum, gens super gentem et regnum super regnum, quod non desinit fieri, ex quo dictum est: Agite paenitentiam: adpropinquauit enim regnum caelorum. quod uide quando dictum est illo quot anni transierunt; et tamen verissime dictum est. Novissimis enim diebus Dominus per virginem venit: nec diceretur ista hora novissima, nisi regno appropinquante coelorum, per quam totam horam fiunt quae Dominus propinquante su
Abbreviated transcription (Latin):
mouebunt᷑. qmͣ multi qͥ gr̃a fulgere inde¬
bant᷑ ꝑsequentib cedent. & cadent. & qui¬
dã fideles fortissimi turbabunt᷑. Ide aut
tota illa ꝑsecutione accident ista. s qͥa p̃¬
cedet tͥbulatio ut sequat᷑ quoꝵdã defec¬
tio. Et qͥa ꝑ om̃s dies illos ita fiet. ꝓpt̾ea
post tͥbulationẽ dierũ illoꝵ. s tam̃ in eis¬

Expanded text:
movebuntur; quoniam multi, qui gratia fulgere videbantur, persequentibus cedent et cadent, et quidem fideles fortissimi turbabuntur. Ideo autota illa persecutione accident ista; sed quia praecedet tribulatio, ut sequatur quorumdam defectio: et quia per omnes dies illos ita fiet, propterea post tribulationem dierum illorum, sed tamen in eis
Abbreviated transcription (Latin):
tollere aliquid de domo sua. & qͥ in acͦs ñ reu̾¬
tat᷑ tolłe tunicã suã: potest ẽgruentius ĩtelli¬
gi spiritalit᷑. qd iu tribulationib om̃ib ẽ ca¬
uenłu. ne qͥsq deuictus ad carnałe uitã de
spiritali sublunitate descendat. aut qͥ ꝓfece¬
rat ĩ anteriora se extendens. deficiendo in
posteriora respiciat. Qđ si ĩ om̃i tͥbulatione.
qͣntomagis ĩ illa cauendu p̃cipi debiit que
talis futura p̃dicta ẽ illi ciuitati. qͣlis ñ fu¬
it ab inicio neq fiet. Et si ĩ ista. qͣntomagiᷤᷤ
ĩ illa. qͦ nouissima futura ẽ orbi t̾rȩ. idest
ȩccłȩ toto orbe diffusȩ. Nã & ipse lucas ñ qͥ¬
dłe qͣnddo a discpłis suis de aduentu suo dñs
ĩ t̾rogatꝰ ẽ. nͥ hoc matħs cõmemorauit &. mar¬
cus. s alio loco uͥ pharisei quesiert̃ ab illo
qͣndo ueniet regnũ di: tale aliqͥd eũ dixis¬
se narrauit. In illa inqͥt hora qͥ fuerit ĩ tec¬

Expanded text:
llere aliquid de domo sua et, qui in agro, non reuertatur tollere tunicam suam, potest congruentius intellegi spiritaliter, quod in tribulationibus omnibus est canendum, ne quisque deuictus ad carnalem uitam de spiritali sublimitate descendat ant, qui profecerat in anteriora se extendens. deficiendo in posteriora respiciat. quod si in omni tribulatione. quanto magis in illa cauendum praecipi debuit. quae talis futura praedicta est illi ciuitati, qualis non fuit ab initio neque fiet, et si in ista, quanto magis in illa, quae nouissima futura est orbi terrae, id est ecclesiae toto orbe diffusae! nam et ipse Lucas non quidem, quando a discipulis suis de aduentu suo dominus interrogatus est, ubi hoc Matthaeus commemorauit et Marcus, sed alio loco, ubi Pharisaei quaesierunt ab illo, quando ueniet regnum dei, tale aliquid eum dixisse narrauit: In illa, inquit, hora, qui fuerit in tec
Abbreviated transcription (Latin):
det illis cibũ ĩ tẽꝑe: Beatꝰ ille seruus quẽ
ueniens dñs eiꝰ inuen̾it sic facientẽ. Eami¬
lia xp̃i u̾bo p̃dicationis pascit᷑. & fidelis fa¬
malus inuenit᷑. qͥ in tẽꝑe expectantib dͥñm
necessariã escã credentib prestat. Malus
enĩ seruus. sic rep̃hendit᷑. Qđ si dixerit ma¬
lꝰ seruus morã facit dñs nĩs uenire. ueniet
dñs eiꝰ indie qͣ nescit. & hora qͣ ignorat. & re¬
liqͣ. Itẽ arguit qͣre tempꝰ ñ agnoscat᷑ dicen

Expanded text:
in tempore? beatus ille seruus, quem ueniens dominus eius inuenerit sic facientem! familia Christi uerbo praedicationis pascitur et fidelis famulus inuenitur, qui in tempore expectantibus dominum necessariam escam credentibus praestat. malus enim seruus sic reprehenditur: Quod si dixerit malus seruns: \'Moram facit dominus meus uenire\', ueniet dominus eius in die, qua nescit, et hora, qua ignorat, et reliqua. item arguit, quare tempus non cognoscatur, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
seͥpsit istoriã. talia mala dic̃ illi ppło te ac¬
eidisse. ut ux credibilia uideant᷑. Nnde ñ
ĩ merito dictũ ẽ. tałe tͥbulationẽ nec fuisse
a creaturȩ ũicio. nec futurã. S &. si tp̃r an¬
tixp̃i talis aut maior forsitan erit. intel¬
ligendũ ẽ de illo ppło dictũ. qđ ei talis am¬
plius futura ñ erit. Si enĩ antixp̃m illi
primitꝰ & p̃cipue recepturi sunt. facꝰtu¬
rus ẽ tẽ ide ppłs tribulationẽ potiꝰ qͣm pas¬
surus. Non ẽ gͦ eur putemꝰ ebdomadas ꝓpħȩ¬

Expanded text:
illi populo tunc accidisse, ut uix credibilia uideantur. unde non inmerito dictum est talem tribulationem nec fuisse a creaturae initio nec futuram. sed etsi tempore Antichristi talis aut maior forsitan erit, intellegendum est de illo populo dictum. quod ei talis amplius futura non erit; si enim Antichristum illi primitus et praecipue recepturi sunt, facturus est tunc idem populus tribulationem potius quam passurus. Non est ergo, cur putemus hebdomadas p
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ dest̃ qͥ &. hos exestiment. ita scilicet dictoᷤᷤ
breuiores dies futuros. sic̃ fuit longior dies
orante iesunaue. tam̃ lucas eugłista &. hanc
qierũ breuiationẽ & abominationẽ desola¬
tiouis. qͦ duo ipse ñ dix̃. s matħis marcꝰq di

Expanded text:
enim desunt, qui et hoc existiment, ita scilicet dictos enim desunt, qui et hoc existiment, ita scilicet dictos breuiores dies futuros, sicut fuit longior dies orante Iesu Naue —, tamen Lucas euangelista et hanc dierum breuiationem et abominationem desolationis, quae duo ipse non dixit, s
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ serłm ꝑtin̾e id qđ dictũ ẽ de abomina¬
tione desolationis. & qđ dictũ ẽ de dierum
breuiatione ꝓpt̾ electos. q & siea ipse ñ dix̃.
dix̃ tam̃ aꝑtus. cet̾a de hoc ipso. qͦ & ista
ꝑtinere monstrauit. Non enĩ debemꝰ ambi¬
gere qͣndo eu̾sa ẽ ierłm fuisse ĩ illo ppło
electos di qͥ ex circũcisione crediderãt. siue
fuerãt credituri: electi ante ẽstitutionẽ
mundi. ꝓpt̾ qͦs breuiarent᷑ dies illi. ut
tolerabilia mala fierẽt. Nã qͥdã c̃uenien¬
tiꝰ ĩtellexisse̾ iuident᷑ mͥ. mala ipsa signi¬
ficata nomine dierũ: sic̃ dicti st̃ dies mali
ĩ aliis atuinȩ scͥpturȩ locis. Neq enĩ dies
ipsi mali st̃. s ea qͣ fumt ĩ eis. Ipsa gͦ ducła
st̃ breuiari. ut dõ dõnante tolerantiã minꝰ
sentirent᷑. ac sic que magna eeñt breuia fie¬
rẽt. S siue isto mͦ ĩtelligenda sit dierũ illa
breuiatio. siue qd̾ ad paucitatẽ redigerent᷑.
siue qͦd cursu solis celeriore breiarent᷑. ñ

Expanded text:
em pertinere id. quod dictum est de abominatione desolationis et quod dictum est de dierum breuiatione propter electos, quia, etsi ea ipse non dixit, dixit tamen apertius cetera de hoc ipso, quo et ista pertinere monstrauit. non enim debemus ambigere, quando euersa est Hierusalem, fuisse in illo populo electos dei, qui ex circumcisione crediderant siue fuerant credituri, electi ante constitutionem mundi, propter quos breuiarentur dies illi, ut tolerabilia mala fierent. nam quidam conuenientius intellexisse mihi uidentur mala ipsa significata nomine dierum, sicut dicti sunt dies mali in aliis diuinae scripturae locis; neque enim dies ipsi mali sunt sed ea, quae fiunt in eis. ipsa ergo dicta sunt breuiari, ut deo donante tolerantiam minus sentirentur ac sic, quae magna essent, breuia fierent. Sed sine isto modo intellegenda sit dierum illa breuiatio sine quod ad paucitatem redigerentur sine quod cursu solis celeriore breuiarentur — non
Abbreviated transcription (Latin):
ra eeñt qͦ de tẽpli eu̾sioneldixerat. & qͦd signũ
eẽt aduentꝰ eiꝰ & c̃sũmationis scłi. Non enĩ dis¬
crepant reb si alius aliqͥd dic̃ qͦd aliꝰ tacet. aut
aliꝰ alio mͦ dic̃: magis aũ collata inuicẽ iu¬
uant. ut legentis ĩtellectꝰ regat᷑. S de om̃ibus
disputare nc̃ longũ ẽ. Int̾ rogantib enĩ dñs
ea respondit. qͣ iã ex illo tp̃r fuerãt secutura.
siue de excidio ierłm. unde orta ẽ ipsiꝰ int̾ro¬
gationis occasio. siue de aduentu suo ꝑ eccłam
in qͣ usq ad finẽ uenire ñ cessat. In suis enĩ
ueniens agnoscit᷑. dũ eiꝰ cotidie m̃bra nascunt᷑.
De qͦ aduentu ait. amodo uidebitis filiũ homi¬
nis uenientẽ in nubib. de qͥb nubib dicꝰtũ
ẽ ꝑ ꝓpħam. mandabo nubib meis ne pluant
suꝑ eã. siue de ipso fine. in qͦ apparebit uiuoᷤᷤ
iudicaturos & mortuos. Cũ itaq signa dicat.
que ad ista tria ꝑtinent. idẽ ad excidi ũ illusᷤs

Expanded text:
ent, quae de templi euersione praedixerat, et quod signum esset aduentus eius et consummationis saeculi. non enim discrepant rebus, si alius aliquid dicit, quod alius tacet aut alio modo dicit; magis autem conlata inuicem iuuant. ut legentis intellectus regatur. sed de omnibus disputare nunc longum est. interrogantibus enim dominus ea respondit, quae iam ex illo tempore fuerant secutura. siue de excidio Hierusalem. unde orta est ipsius interrogationis occasio, siue de aduentu suo per ecclesiam, in qua usque ad finem uenire non cessat — in suis enim ueniens agnoscitur, dum eius cotidie membra nascuntur, de quo aduentu ait: Amodo uidebitis filium hominis uenientem in nubibus, de quibus nubibus dictum est per prophetam: Mandabo nubibus meis, ne pluant super eam — siue de ipso fine, in quo apparebit uiuos iudicaturus et mortuos. Cum itaque signa dicat, quae ad ista tria pertinent, id est ad excidium illius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet ad eu̾sionẽ uerłm. ad fiñe r e ferendu
putemꝰ. aut e contͣrio qđ ad finẽ scłi ꝑtinet.
affirmemꝰ ad ciuitatis illiꝰ excidi ũ ꝑtinere.
aut qͦd ꝑtinet ad eiꝰ aduentũ ĩ corꝑe suo qđ
ẽ eccła. dicamꝰ ꝑtinere ad eiꝰ aduentũ nouissi¬
mũ ĩ corꝑe suo qdđ ẽ eaput eccłȩ. arit rursus
qdd ꝑtinet ad aduentũ eiꝰ nouissimũ ꝑse ip̃m.
ad eũ ꝑtinere asseueremꝰ aduentũ qͥ ẽ ꝑ eccłam.
In quib oumib st̃ qued̾a manifesta. quedam¬

Expanded text:
referendum putemus aut e contrario, quod ad finem saeculi pertinet, adfirmemus ad ciuitatis illius excidium pertinere aut, quod pertinet ad eius aduentum in corpore suo, quod est ecclesia, dicamus pertinere ad eius aduentum nouissimum in corpore suo, quod est caput ecclesiae, aut rursus, quod pertinet ad aduentum eius nouissimum per se ipsum, ad eum pertinere adseueremus aduentum, qui est per ecclesiam. in quibus omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
uł etiã nouissimꝰ dies. qͥa scͥptũ ẽ. mille
anni ante oculos tuos tanqͣm dies unꝰ:
ut qͥcqͥd ꝑ eosde mille annos gereret᷑.
qđ in hac causa sepe dicendii ẽ. sonside¬
reinꝰ ante qͣm multos annos dixerit beat᷑
iołs eugłista. nouissima hora ẽ. Nã si tẽ esse¬
mꝰ. hoc audito qͣndo crederemꝰ tot annos
postea tͣnsituros. ac ñ potiꝰ ipso adhuc ioħe
in corꝑe c̃stituto. dñm sꝑaremꝰ ẽẽ uecturũ:
Neq enĩ dix̃. nouissimũ tempꝰ ẽ.: aut nouis
simꝰ annꝰ. aut m̃sis. aut dies. s nouissima
hora ẽ.  ecce ista hora qͣm longa ẽ . Nec ta¬
m̃ ẽ ille m̃titus. s utiq ĩtelligendꝰ ẽ ho¬
rã ꝓ tp̃re posuisse. Id̾ ñ nulli sic accipi¬
unt. ut sex annoꝵ milia ẽstituant ue¬
lut unã diem. eãq in partes uelut horas
duodecĩ parciant᷑. ut sic quingenos annoᷤᷤ
postremos hora uideat᷑ habere postrema.
ĩ qͥb annis iã ioħs inquiunt loquebat᷑.

Expanded text:
iam nouissimus dies, quia scriptum est: Mille anni ante oculos tuos tamquam dies unus, ut, quicquid per eosdem mille annos gereretur,quod in hac causa saepe dicendum est: consideremus, ante quam multos annos dixerit beatus Iohannes euangelista: Nouissima hora est. nam si tunc essemus, hoc audito quando crederemus tot annos postea transituros ac non potius ipso adhuc Iohanne in corpore constituto dominum speraremus esse uenturum? neque enim dixit \'nouissimum tempus est\' aut \'nouissimus annus, aut mensis, aut dies; sed, Novissima hora est: et ecce ista hora quam longa est! nec tamen est ille mentitus, sed utique intellegendus est horam pro tempore posuisse. quod nonnulli sic accipiunt, ut sex annorum milia constituant uelut unum diem eumque in partes uelut horas duodecim partiantur. ut sic quingentos annos postremos hora uideatur habere postrema; in quibus annis iam Iohannes, inquiunt, loquebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
agere sic̃ apłi. s multomagis qͥ fuert
post illos ante nos. & multomagiꝰ noᷤ
& magis qͣm nos. qͥ er̃t pꝰ nos do necad
illos ueniat᷑ qͥ erunt si dici potest nouissimoꝵ
nouissimi. atq ad ip̃m om̃ino nouissimũ quẽ
uult ĩtelligi dñs uͥ dic̃. & resuscitabo eũ in no¬
uissimo die: qͥ qͣm longe absit cõp̃hendi ñ pot̃.
Signa q̃ ĩ eugło futura p̃dicta st̃ sic̃ cõmemo¬
rat scĩtas tua. scđm lucã. eade st̃ scdm matħm.¬

Expanded text:
stoli sed multo magis, qui fuerant post illos ante nos, et multo magis nos et magis quam nos. qui erunt post nos, donec ad illos ueniatur, qui erunt, si dici potest, nouissimorum nouissimi, atque ad ipsum omnino nouissimum, quem uult intellegi dominus, ubi dicit: Et resuscitabo eum in nouissimo die. qui quam longe absit, comprehendi non potest. Signa, quae in euangelio futura praedicta sunt, sicut commemorat sanctitas tua, secundum Luca
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ posuit ĩ sua potestate. Id enĩ alio loco
ait. de die aũ illa & hora nemo scit. sunt
qͥ sic accipiunt. ut putent se posse tẽꝑa
cõputare. diem uͦ tantũmͦ ip̃m & horã
neminẽ scire. Ubi omitto dicere. quẽ
admodu soleant scͥpturȩ diem uł horã
etiã ꝓtẽꝑe ponere. S certe illud. de ig¬
norantia tẽpoꝵ aꝑtissime dictũ ẽ. Nlã cũ
hĩc dñs ĩt̾rogatꝰ eẽt adiscipulis suis ne¬
mo inqͥt potest cognoscere tẽꝑa que pa¬
t posuit ĩ sua potestate. Non enĩ dix̃ di

Expanded text:
ter posuit in sua potestate. Quod enim alio loco ter posuit in sua potestate. Quod enim alio loco ait: De die autem et hora nemo scit, sunt qui sic accipiunt, ut putent se posse tempora computare; diem uero tantum modo ipsum et horam neminem scire. ubi omitto dicere, quem ad modum soleant scripturae diem uel horam etiam pro tempore ponere. sed certe illud de ignorantia temporum apertissime dictum est. nam cum dominus hinc interrogatus esset a discipulis suis: Nemo. inquit, potest cognoscere tempora, quae pater posuit in sua potestate. non enim dixi
Abbreviated transcription (Latin):
pi. qͥb exiguitatẽ meã uisitare dignatꝰ
es. tande rescͥpta ꝑsoluo. & debitũ resalu¬
tationis obsequiũ. multũ me cõmendans ac¬
ceptissimis dũo p̃oib tuis. dñe beatissime
fr̃. De ꝓpħicis aũ dictis. siue p̃dictis de qͥb
uoluisti ut aliqͥd scͥberẽ. meliꝰ mͥ uisũ ẽ scĩ ie¬
tonimi hominis doctissum. ex positiones
eoꝵde u̾boꝵ ne illas forte ũ habeas. de opu¬
sculis eiꝰ excerptis. dirigere beatitudini tuȩ.
Si aũ iã eas habebas. nec ĩqͥsitioni tuȩ sa¬
tis faciebant. qͥd de his sentias. peto mͥ rescͥ¬
bere ñ gueris: ꝙ. quẽ adinodu ipse eadem
ꝓpħica oracula ĩtelligas. Ego enĩ maxime
illud de ebdomadib damelis scãm tempꝰ
qdđ iã tͣnsactũ ẽ ĩtelligendu puto. Nã de
saluatoris aduentu qͥ expectatur ĩ fine. tẽ¬
pora dinumerare ñ audeo. nec aliquẽ
ꝓpħam de hacre numerũ aunoꝵ existi¬
ait. nemo potest cognoscere tẽꝑa que pa¬

Expanded text:
meam uisitare dignatus es, tandem rescripta persoluo et debitum resalutationis obsequium multum me commendans acceptissimis domino precibus tuis. domine frater. de propheticis autem dictis, saepe praedictis, de quibus uoluisti ut aliquid scriberem, melius mihi uisum est sancti Hieronymi. hominis doctissimi, expositiones eorundem uerborum, ne illas forte non habeas, de opusculis eius excerptas dirigere beatitudini tuae. si autem iam eas habebas nec inquisitioni tuae satisfaciebant, quid de his sentias, peto mihi rescribere non graueris, et quem ad modum ipse eadem prophetica oracula intellegas. ego enim maxime illud de hebdomadibus Danihelis secundum tempus, quod iam transactum est, intellegenSalvatoris adventu qui exspectatur in fine, tempora dinumerare non audeo, nec aliquem prophetam de hac re numerum annorum existiait: Nemo potest cognoscere tempora, quae pa
Abbreviated transcription (Latin):
ex pon̾e. qͦmͦ ista ꝑtineant ad cognoscendu
tp̃rm spaciũ. pꝰ qđ erit saluatoris aduentꝰ.
ita ut inueniantur sine ulla ambiguitate
manifesta. fatebor etiã ipse cũ magnaac-¬
tione gr̃arũ. illud qđ ait dñs ñ ẽ urm sci¬
eoꝵ qͥ ea fuerant cognituri. Diligendꝰ gͦẽ
& expectandus. dñi sic̃ sc̃e hortaris aduen¬
tus: magnã dicens ẽẽ beatitudinẽ dili¬
gentib eiꝰ aduentũ. & adhibes apłi testi¬
moniũ: cuiꝰ u̾ba sic ponis. De cetero repo¬
sita ẽ mͥ corona iusticiȩ qͣm reddet mͥ dñs
iustus uidex ĩ illa die. ñ sołu aũ mͥ. s &

Expanded text:
exponere, quo modo ista pertineant ad cognoscendum exponere, quo modo ista pertineant ad cognoscendum temporum spatium, post quod erit saluatoris aduentus, ita ut inueniantur sine ulla ambiguitate manifesta, fatebor etiam ipse cum magna actione gratiarum illud, quod ait dominuseorum, qui ea fuerant cognituri. Diligendus ergo est et expectandus domini, sicut sancte hortaris, aduentus, magnam dicens esse beatitudinem diligentibus eius aduentum et adhibens apostoli testimonium, cuius uerba sic ponis: De cetero reposita est mihi corona iustitiae, quam reddet mihi dominus iustus iudex in illa die, non solum autem
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ ab oculis tius. S hoc ad tẽpꝰ pͥmi ad¬
uentus dñi ꝑtinet. ñ scdi. de qͦ nc̃ ques¬
tio ẽ. De scđo qͥppe aduentu suo dix̃. ñ ẽ
ur̃m scire tp̃ra. ñ de pͥmo. De illo enĩ ab
eo quesiert̃ discipuli quẽ spłrabant.
ñ de isto quẽ iã uidebant. Si enĩ pͥmũ eiꝰ
aduentũ iudei sognouissent. nũ qͣm
dñm głe crucifixissent. & ideo ñ eu̾ti
s ꝑmanere potuissent. Iã uͦ qd ait ad eoᷤᷤ
penitentiã agite. cõpleta st̃ tp̃ra. credi¬
te ĩ eugło. etiã ipse firmasti de his tẽꝑib
dictum ẽẽ iudeoꝵ. que c̃tinuo pꝰ paucos
annos fuerant transitura: & n̾c noui¬
mꝰ iã ẽẽ tͣnsacta. eu̾sa scilicet ciuitate.
ĩ qͣ regnũ eoꝵ fuerat c̃stitutũ. Pinde
qͦd ex daniele de ĩt̾fecta bestia posuit
uen̾abilitas tua. & de reliqͣrũ bestiaꝵ
regno. & int̾ hec de filio hominis ue¬
niente cũ nubib cęli. manifestũ ẽẽ dixisti.
ĩtelligentib scͥpturã. S si fueris dignatus

Expanded text:
oculis tuis\'. sed hoc ad tempus primi aduentus domini pertinet, non secundi, de quo nunc quaestio est. de secundo quippe aduentu suo dixit: Non est uestrum scire tempora, non de primo: de illo enim ab eo quaesierunt discipuli, quem sperabant, non de isto, quem iam uidebant. si enim primum eius aduentum Iudaei cognouissent, nume crucifixissent et ideo non euerti sed permanere potuissent. iam uero quod ait ad eos: Paenitentiam agite, completa sunt tempora, credite in euangelio, etiam ipse firmasti de his temporibus dictum esse Iudaeorum, quae continuo post paucos annos fuerant transitura et nunc nouimus iam esse transacta euersa scilicet ciuitate, in qua regnum eorum fuerat constitutum. Proinde, quod ex Danihelo de interfecta bestia posuit uenerabilitas tua et de reliquarum bestiarum regno et inter haec de filio hominis ueniente cum nubibus caeli, manifestum esse dixisti intellegentibus scripturam. sed si fueris dignatus
Abbreviated transcription (Latin):
penetrant domos.&. captiuas ducunt mu¬
lierculas. Non ait ducent uł ducturist̃. s
iã duẽt. Nec putandꝰ ẽ hoc loco ꝓ tp̃ris fu¬
turi u̾bis p̃sentis tp̃ris u̾ba posuisse. qͣndo
quide illos ab eo cui scͥbit euitari ãmone¬
bat. Nec tam̃ frustra dix̃. ĩ nouissimis die¬
b instabt̃ tp̃ra ꝑiculosa. & hinc ea ꝑicu¬
losa futura demonstrans tales homines
qͥd si abundantiores ert̃ pꝰ nos. & om̃ino
abundantissimi. qͣndo iã iãq ipse finis
instabit. qͥ qͣmdui aberit ignorat᷑. Nouis¬
sus. quando die pentecosten misit ꝓmis
eos qͥ linguis quas ñ didicerãt loqueban¬
t᷑. quidã uͦ irridentes musto plenos ẽẽ
dicebãt. Iuo die petrus loquens ad illoᷤᷤ
qͥ de hac re uarie mouebant᷑. ñ enĩ sic̃
inqͥt suspicamini ebrii st̃ isti. cũ sit ho¬
ra diei tercia. s attendite qm̃ hoc ẽ qd̾¬
uissimi. qͣntomagis nc̃ etiã ñ tantum
dierũ remansit usq infinẽ. qͣntũ ad

Expanded text:
Penetrant domos et captiuas ducunt muPenetrant domos et captiuas ducunt mulierculas; non ait \'ducent\' uel ducturi sunt\' sed \'iam ducunt.\' Xec putandus est hoc loco pro temporis futuri uerbis praesentis temporis uerba posuisse, quando quidem illos ab eo, cui scribit, euitari admonebat. nec tamen frustra dixit: In nouissimis diebus instabunt tempora periculosa et hinc ea periculosa futura demonstrans tales homines quid, si abundantiores erunt post nos et omnino abundantissimi, quando iam iamque ipse finis instabit, qui quam diu aberit, ignoratur? nouissus, quando die pentecostes misit promieos, qui linguis, quas non didicerant, loquebantur, quidam uero inridentes musto plenos esse dicebant. quo die Petrus loquens ad illos, qui de hac re uarie mouebantur: Non enim, sicut, inquit, suspicamini, ebrii sunt isti, cum sit hora diei tertia. sed adtendite, quoniam uissimi; quanto magis nunc, etiamsi tantum dierum remansit usque in finem, quantum ad
Abbreviated transcription (Latin):
te sp̃c inqͥd manifeste dic̃. qͥa ĩ nouissimiᷤᷤ
rt᷑. ac ꝑ hoc ĩ nouissimis tẽꝑib uidem᷑ e¬
tiã ꝑ ipsos de fine scłi cõmoneri. Itẽq
alibi dicens. hoc aũ scitote. qmͣ ĩnouis¬
simis dieb instabt̃ tp̃ra seua. uł siẽ alii
codices habent ꝑiculosa. deinde qͣlia fu¬
tura suit exprimens. ert̃ enĩ homines
inqͥt se ipsos amantes. amatores pecu¬
niȩ. elati. suꝑbi. blasphemi. parentib ñ
obedientes. ingͣti. scelesti. irreligiosi. si¬
ne affectione. detͣctores. inẽtinentes. im¬
mites. sine benignitate. ꝓditores. ꝓca¬
ces. cecati uoluptatũ amatores magis
qͣm di. habentes speciẽ pietatis. uirtu¬
tẽ aũ eiꝰ ab negantes. Mirũ: si tales ho¬
mines aliqͣndo defuert̃. Deniq qͥa & tc̃
erãt. adiungit & dic̃. & hos deuita. Ex
his enĩ st̃ qͥ penetͣnt domos. Non dixit¬
penetͣbt̃ tanqͣm & hic futurũ p̃nuncians.
sic̃ supͣ dixerat ĩstabt̃ tp̃ra ꝑiculosa. s ait

Expanded text:
tus, inquit, manifeste dicit quia in novissimis runt: ac per hoc in novissimis temporibus videmur etiam per ipsos de fine saeculi commoneri. Itemque alibi dicens, Hoc autem scitote, quoniam in novissimis diebus instabunt tempora saeua uel, sicut alii codices habent, periculosa, deinde, qualia futura sint, exprimens: Erunt enim homines. inquit, se ipsos amantes, amatores pecuniae, elati, superbi, blasphemi, parentibus non oboedientes. ingrati, scelesti, inreligiosi, sine affectione, detractores, incontinentes, inmites, sine benignitate, proditores, procaces, caecati, uoluptatium amatores magis quam dei, habentes speciem pietatis, uirtutem autem eius abnegantes. mirum, si tales homines aliquando defuerunt. denique, quia et tunc erant, adiungit ac dicit: Et bos deuita; ex his enim sunt, qnuntians, sicut supra dixerat: Instabunt tempora periculosa, sed ait:
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ dñs iħic int̾ficiet sp̃u oris sui. Iue u̾ba
apłica. utinã ñ tantũmͦ pon̾e. uerũ etiã
expon̾e dignareris. Ita sane obscura st̃¬
& mystice dicta. ut tam̃ appareat eũ ni¬
chil de statutis dixisse tẽꝑib. nullumq
eoꝵ int̾ualłu. spatiũq apperuisse. Ait
enĩ ut reuelet᷑ ĩ suo tp̃re. Nec dix̃ post
qͣntũ tẽꝑis hoc futurũ sit. Deide sub¬
iunxit Iã enĩ misteriũ oꝑat᷑ inqͥtatis.
lloc ĩqͥtatis misteriũ. qͦmͦlibet intelli¬
gat᷑ qͥd sit: ab alio sic. ab alio aũ sic. qͣm
di tam̃ oꝑet᷑ occultũ ẽ. Neq id ex pres¬
sit apłs. tanqͣm homo ex eoꝵ numero qͥb
dictum ẽ. ñ ẽ ur̃m scire tp̃ra. Quãuis enĩ
ñdũ ĩter eos erat qͣndo hoc dictũ ẽ. ad eoꝵ

Expanded text:
nus Iesus interficiet spiritu oris sui. quae uerba apostolica utinam non tantum modo poneres, uerum etiam exponere dignareris; ita sane obscura sunt et mystice dicta, ut tamen appareat eum nihil de statutis dixisse temporibus nullumque eorum interuallum spatiumque aperuisse. ait enim: Ut reueletur in suo tempore nec dixit, post quantum temporis hoc futurum sit. deinde subiunxit: Iam enim mysterium operatur iniquitatis. hoc iniquitatis mysterium quo modo libet intellegatur quid sit ab alio sic ab alio autem sic; quam diu tamen operetur, occultum est. neque id expressit apostolus tamquam homo ex eorum numero, quibus dictum est: Non est uestrum scire tempora; quamuis enim nondum inter eo
Abbreviated transcription (Latin):
re opꝰ ẽ.: ut curent filii lucis ẽẽ. & parato
corde uigilare. qͥ nolunt ab illa hora sicut
a nocturno fure cõp̃hendi. Nã si ad cauen¬
du hoc małn. idẽ ne hora dñi tanqͣm fur
s hoc eis potiꝰ eẽ scͥbendu: tanqͣm doctor
ꝓuidentissimꝰ iudicaret. Nc̃ aũ nec illis
hoc opꝰ eẽ monstrauit. qͥb sufficiebat ut
scirent ĩparatis atq dormientib horã dñi
sic̃ furẽ eẽ uenturã. atq hoc sciendo ipsi¬
ee̾n̾t uigilant̾ parati. post qͣntalibet tp̃ra
ueniret. & suũ seruauit modu. ut licet
Ponis etiã qđ ide ipse dix̃ apłs. Non retine¬
tis menoria. qr cũ eẽm apud uos hec di¬

Expanded text:
re opus est. ut curent filii lucis esse et parato re opus est. ut curent filii lucis esse et parato corde uigilare, qui nolunt ab illa hora sicut a nocturno fure comprehendi. nam si ad cauendum hoc malum, id est ne hora domini tamquam fur sed hoc potius eis esse scribendum tamquam doctor prouidentissimus iudicaret. nunc autem nec illis hoc opus esse monstrauit. quibus sufficiebat, ut scirent inparatis atque dormientibus horam domini sicut furem esse uenturam atque hoc sciendo essent ipsi uigilanter parati, post quanta libet tempora ueniret, et suum seruauit modum, ut licetPonis etiam, quod idem ipse dixit apostolus: Non retinetis memoria, quia, cum essem apud uos, haec di