comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatis genus. sed diu̾sa tempora. ⁊
diũ sa geneta infirmitatis. faciunt
ut onera nrã inuicem portasse uale¬
amus : B̾bi gra. Itam frĩs tc̃ poxtabis.
cũ tu adu̾sus eũ nõ itasceris: ut rur¬
sum eo tempore quo te ira p̃occupa¬
uerit. ille te leuitate ⁊ tranquilli¬
tate supporto: Noc exemplũ ad id
ꝑtinq cũ diuersa sunt tempora por¬
tantium onera sua quam uis ipã¬
diu̾sa nõ sit infirmitas. In ambo¬
b em̃ ab inuicẽ ira portãtur: El du̾¬
sum aut̃ infirmitatis genus. a¬
liud exemplũ uidendũ est Ueluti.
lius uero sit adhuc loquaꝵ: s etiã
ꝑtinax nõ sit. debet ille huius lo¬
quacitats̃ et iste illius ꝑtinatiã
donet illud in illo et istud in isto
sanetur caritate portare: Par qͥp¬
pe infirmitas induob simmo acce¬
dit tempore: tolerare se muitẽ
nõ ualent. cum adu̾sus sem̃ten¬
ditut: Nam adu̾sus aliquent¬
ciũ. ⁊ dũo irati sibi conueniunt ⁊ se

Expanded text:
tatis genus; sed diuersa tempora et tatis genus; sed diuersa tempora et diuersa genera infirmitatis faciunt, ut onera nostra inuicem portare ualeamus. uerbi gratia, iram fratris tunc portabis, cum tu aduersus eum non irasceris, ut rursum eo tempore, quo te ira praeoccupauerit,, ille te lenitate et tranquillitate supportet. hoc exemplum ad id pertinet, cum diuersa sunt onera portantium onera sua, quamuis ipsa non sit infirmitas; in ambobus enim ab inuicem ira portatur. ad diuersum autem infirmitatis genus aliud exemplum uidendum est; ueluti lius uero adhuc loquax, sed iam pertinax non sit, debet ille huius loquacitatem donec illud in illo, et hoc in isto sanetur charitate portare: par quippe infirmitas in duobus, si uno accdat tempore, tolerare se inuicem non ualent, cum aduersum se intenditur. nam aduersus aliquem tertium et duo irati sibi conueniunt et se
Abbreviated transcription (Latin):
oneta ma que muicem portate iu¬
beamur siunt ueto cũ inhat uita
iẽ mnhad rua sumus. onera inui¬
cẽ nra portemus. uy ad eamuitã
icct enim deceruis nõ nullium cog¬
uitionum studiosi scripser̃. cõfretum
ad iirsulam transeunt pascuatum
gestant in cornib suꝑ inuicem
portent. ita ut posterior
suꝑ an teriorem ceruice ꝓiecta
caput collotꝙ ꝙ quia necesse est
unum ẽẽ. qui ceteros p̃cedens ñ
añ se habear cui caput inlinet ui¬
cib dicuntur id agere. ut lassatus
siucapitis onere ille qui p̃cedit post
om̃s redeat: & ei succedat cuius fe¬
rebat caput cum ip̃e p̃iret: Itaĩ¬
uicẽ ouera sua portantes. fte̾tũ tnͣ¬
seunt: donet uernant ad t̾re stabi¬
litatẽ.Istam cetuorũ natitrã for¬
quatur tecũ Nichil etñ sic ꝓbat ami¬
cum: quẽ ad modũ oneris amicipor¬
tatio Nec tam̃ inuicem portare¬
mus onera nr̃a siunũ tempus
eẽt infirmitatis amboꝵ. qui one¬
ra sua sustinẽt: aut imũ infirmi¬

Expanded text:
ostra, quae inuicem portare iubeamur. nunc uero, cum in hac I uita, id est in hac uia sumus, onera nostra portemus, ut ad eam uitam, icut enim de ceruis nonnulli talium cognitionum studiosi scripserunt, cum fretum ad insulas transeunt pascuorum gestant in cornibus, superinuicem portent, ita ut posterior super anteriorem ceruice proiecta caput collocet, et quia necesse est unum esse, qui ceteros praecedens non ante se habeat cui caput inclinet, uicibus dicuntur id agere, ut lassatus sui capitis onere ille qui praecedit post omnes redeat et ei succedat cuius ferebat caput, cum ipse praeiret: ita inuicem onera sua portantes fretum transeunt, donec ueniant ad terrae stabilitatem. istam ceruorum naturam forquatur tecum. nihil enim sic probat amicum quemadmodum oneris amici portatio. Nec tamen inuicem portaremus onera nostra, si unum tempus esset infirmitatis amborum, qui onera sua sustinent, aut unum infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ illo augetes. quib talia sana¬
ti solent ⁊ quantomagis cũ ea bo
na pcessetunt. que tamꝙͣ pigno¬
ra nos debent ad posteriora tolerã¬
da constringere: Ipã est lexxp̃i.
neamꝰ infirmitatem alterius: ꝙ iã
quẽ nõdum ꝓpt̾ sua bona diligi¬
mus Cogitamus emĩ. quia ile

Expanded text:
cum illo ageres, quibus talia sanacum illo ageres, quibus talia sanari solna praecesserunt quae tanquam pignora nos debent ad posteriora toleranda constringere? Ipsa est ergo lex nemus infirmitatem alterius, etiam quem nondum propter sua bona diligimus; cogitamus enim quia ille
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓptꝰ xͥ caritatẽ siã eũm qui oĩ
et parte fortassis egrotat. repel¬
lete abammo nõ debemꝰ qr̃a se¬
nari potest ꝑ ubum dei. quanto
minus eum qui ꝓpt̾ nos iuderi
potest totus egcotus. quia cruedã
enis sançia in primo ingressy a¬
iicitie. nõ potiumꝰ sustinere: ꝙad̃
est grauius. cum offensione ami¬
mi decoco homine ausi sumꝰ teme¬
rariam p̃ udiciis ferte sententiã.
nõ tĩmentes quod dc̃m est. nolite
iudicare ne rũdicemini: ꝙ ĩqua
mensura mensi fuerits in ea re
menetur nobid: sepe aut̃ illa que
bona sunt prius apparent. Inqͥb
⁊̃ temerarium bem uolentie indiciũ
cauendũ est ne cũ totum bomim
putaueris. ea que postea mala
apparuerint secutum q impa¬
ratum te. inueniant. q gratuus
offenidant. ut eũ que timete di¬
lexetas acetbius oderis qd̾ nefas
est: quia etiam si nulla eius bo¬
na p̾cedetent. ꝙ hec que postea
apparuetut mala pͥus eminetẽt.
toletanda tam̃ etant. donec oĩa

Expanded text:
ti charitatem, etiam eum qui omni ex parte fortassis aegrotat repellere ab animo non debemus, quoniam sanari potest per verbum Dei, quanto minus eum, qui propter nos videri potest totus aegrotus, quia quaedam ejus saucia in primo ingressu amicitiae non potuimus sustinere, et quod est gravius, cum offensione animi de toto homine ausi sumus temerariam praejudicii ferre sententiam? non timentes quod dictum est: Nolite judicare, ut non judicemini; et, In qua mensura mensi fueritis, in eamdem remetietur vobis . Saepe autem illa quae bona sunt, prius apparent: in quibus etiam temerarium benevolentiae judicium cavendum est, ne cum totum bonum putaveris, ea quae postea mala apparuerint, securum et imparatum te inveniant, et gravius offendant; ut eum quem temere dilexeras acerbius oderis, quod nefas est. Quia etiamsi nulla ejus bona praecederent, et haec quae postea apparuerunt mala, prius eminerent, toleranda tamen erant, donec omnia
Abbreviated transcription (Latin):
bentem ac mitiãtem ꝙ nõ ad inui¬
tem: ut sub illa eẽmus res nõꝑ
grãm dei ͤ frustra lex minatut qñ
miquitas dominatur. Lex emin
non est corporalis: nõ est cara¬
lis: Sed qm̃ deus sp̃s est ai
legẽ dedit: ꝓculdubio lex spuis¬
talis. Ss quid ait apłs : scinus
enĩ quia lex spiritalis est: ego ã
carnalis sum uenundatus sub
peccato: Noli gͦ mirari ouenimn¬
date sub peccato: sitͥ dominatur
cui es uenundatus. Eudi apłu
iohannẽ: pectatum iniquitas est
Contra gͦ talem dominam inio¬
camus dñm. cui dicimus gres¬
sus meos dirige scd̃m uerbum
miquitas: Uenundatus clamatꝰ
redemptor exaudiat. I ꝑse homo
se uendidit ꝑ liberum arbituis
sub dominante iniquitate. ⁊ aateꝑ¬

Expanded text:
jubentem ac minantem, et non adjuvantem, ut sub illa essemus rei ante gratiam Dei? Frustra Lex minatur, quando iniquitas dominatur. Lex enim non est corporalis, non est carnalis: sed quoniam Deus spiritus est qui Legem dedit, procul dubio Lex spiritualis est. Sed quid ait Apostolus? Scimus enim quia Lex spiritualis est; ego autem carnalis sum venumdatus sub peccato. Noli ergo mirari, o venumdate sub peccato, si tibi dominetur cui es venumdatus. Audi apostolum Joannem: Peccatum iniquitas est . Contra talem ergo dominam invocamus Dominum, cui dicimus, Gressus meos dirige secundum verbum to. Venumdatus clamat, redemptor exaudiat. Ipse homo se vendidit per liberum arbitrium sub dominante iniquitate, et acce
Abbreviated transcription (Latin):
tum inuenir& suppliciũ Qua¬
re aut̃ tetigitꝰ frẽs nuĩ: quid
illi deerat. ᷤ dicatur mͥ quid il¬
li de erat in ꝑadiso cõstituto.
ĩ media opulentia mediisq dẽ¬
liciis: cui magne delicie erant
ipã uisio dei. cuiꝰ faciem quasi ĩ¬
imici timuit post peccatũ: qͥd
illi de etat ut tangeret. nͥ qui¬
a sua potestate uti uoluit . p̃¬
ceptũ rumꝑe delectauit ut nł¬
lo sibi dominãte fieret sicut
deus. quia dõ nullus utiq do¬
miuatur : male elatus male
p̃sumens : futurus mortus. rece¬
dendo aui e iusticie: Ecce soluit
p̃ceptũ excussit aceruice ui¬
animositate ditupit. Ubi est
nunt: certe captiuus clamat.
Dñe quis similis tͥ: Nolu
sumlis peccori. Sub tua dña¬
tione. sub tuo p̃cepto. uere si¬
milis erã. S homo in hono¬
te positus nõ ingellexit. cõꝑa¬
tud est nimẽtis insipientib

Expanded text:
itum, inveniret supplicium. Quaitum, inveniret supplicium. Quare autem tetigit, fratres mei? Quid illi deerat? Dicatur mihi quid illi deerat in paradiso constituto, in media opulentia, mediisque deliciis; cui magnae deliciae erant ipsa visio Dei, cujus faciem quasi inimici timuit post peccatum? Quid illi deerat, ut tangeret, nisi quia sua potestate uti voluit, praeceptum rumpere delectavit; ut nullo sibi dominante fieret sicut Deus, quia Deo nullus utique dominatur? Male vagus, male praesumens, futurus mortuus, recedendo a via justitiae! ecce solvit praeceptum, excussit a cervice juanimositate disrupit; ubi est nunc? Certe captivus clamat: Domine, quis similis tibi? Volui similis pecori. Sub tua dominatione, sub tuo praecepto vere similis eram: sed homo in honore positus non intellexit; comparatus est jumentis ins
Abbreviated transcription (Latin):
cesse ab aliqua tephibendus e¬
ras. son ꝓpt̾ illius arboris ma
te quãtũ sit bonũ obedientie.
nͥ eum ꝓhibuissꝙ abeare. que
nõ erat᷑ mala Inqua obedientia
ten palmã. sola ibi in obediẽ¬
tia inuenit penã Honũ est:¬
s nolo tangas Non enĩ nõ tan¬
gendo morturus eras : funqͥd siͣ
qui hiunit ꝓhibinit: alia subtcite
¶Non est padisus fructuosio ple¬
nus arborib : quid tͥ de ẽ: hoc
nolo tangas. hinc nolo gustes:
Honũ est s obedientia meliqr
est: Pinde cum tetigeris. nũqͥd
arbor illa malũ erit ut moͬia¬
ris. S in obedientia te subicit
morti. qui ꝓhibita tetigisti. Idõ
arbor illa appellata est scientia
dinoscendi bon ⁊ mali: Nõ qͥa
inde talia quasi poma pendebãt:
s quicqͥd eẽt arbor illa cuiꝰlibq
pomi cuiꝰlibo fructus eẽt i¬
deo sic uocata est quia homo
qui nollo bonũ a malo discer¬
nere ꝑ p̃ceptũ. disciturus erat
ꝑ exꝑimẽtũ ut tangendo uen¬

Expanded text:
o, ab aliqua re prohibendus eo, ab aliqua re prohibendus eras; non propter illius arboris malare quantum sit bonum obedientiae, nisi cum prohibuit ab ea re quae non erat mala. Sola ibi obedientia tenet palmam; sola ibi inobedientia invenit poenam. Bonum est; nolo tangas. Non enim non tangendo moriturus es. Numquid qui hinc prohibuit, alia subtraxit? Nonne est paradisus fructuosis plenus arboribus? Quid tibi deest? Hoc nolo tangas; hinc nolo gustes. Bonum est, sed obedientia melior est. Proinde cum tetigeris, numquid arbor illa malum erit, ut moriaris? Sed inobedientia te subjecit morti, quia prohibita tetigisti. Ideo arbor illa appellata est scientiae dignoscendi boni et mali , non quia inde talia quasi poma pendebant; sed quidquid esset arbor illa, cujuslibet pomi, cujuslibet fructus esset, ideo sic vocata est, quia homo qui nollet bonum a malo discernere per praeceptum, discreturus erat per experimentum; ut tangendo vet
Abbreviated transcription (Latin):
potestatẽ: H omo aut̃ positus
sub p̃cepto audiuit adnõ deo
Noli tange̾ inquit hanc arb¬
rem: Quid est enĩ illa atłꝰ
Si bona est quare nõ tango
si maia est quid facit imꝑe¬
diso. Prorsis iõ est ĩpadiso.
quia bona est: Sed nolo tan¬
gas: Quare nõ tangoͨ qͥi ale¬
dientẽ te uolo: nõ ꝯtradicentẽ:
ł serue. Serue audi prius dñ
nssum. et tunc uibentis disce
onsiliũ. Hona est arbor Nolo tã-¬
gis Quare: quia dñs sum. ⁊ tu
senius es: Hec tota causa est:
Si parua est de dignatis ẽẽ ser¬
fus sub precepto: porro si expedͭ
abste Offer mͥ sacrificiũ dictutꝰ
est tͥ. Nõ ne ip̃e fecit omĩa in
quib te fecit: Obsequere mͥ. dic¬
turis est tͥ siue ad lectũ cũ reqͥes¬
co siue ad mẽsã cũ reficio. suie
ad balneũ cũ lauo. Quia gͦ ni
chil abste indiget deus. nichil
gꝰ debuit tͥ iubere. Si aut̃ de¬
buit aliquid iubere. ut te qd̾ tͥ
expedit sentires eẽ sub dño. ne¬

Expanded text:
potestatem. Homo autem positus potestatem. Homo autem positus sub praecepto, audivit a Domino Deo, Noli tangere. Quid? Hanc arborem . Quid est enim illa arbor? Si bona est, quare non tango? si mala est, quid facit in paradiso? Prorsus ideo est in paradiso, quia bona est; sed nolo tangas. Quare non tango? Qdientem te volo, non contradicentem. le, serve. Serve, audi prius Domini jussum, et tunc jubentis disce consilium. Bona est arbor: nolo tangas. Quare? Quia Dominus sum, et servus es. Haec tota causa est. Si parva est, dedignaris esse serfueris sub praecepto? Porro si expeditabs te? Offer mihi sacrificium, dicturus est tibi? Nonne ipse fecit omnia, in quibus et te fecit? Obsequere mihi, dicturus est tibi; sive ad lectum, cum requiesco; sive ad mensam, cum me reficio; sive ad balneas, cum lavo? Quia ergo nullo abs te indiget Deus, nihil tibi debuit jubere? Si autem debuit aliquid jubere, ut te, quod tibi expedit, sentires esse sub Domin
Abbreviated transcription (Latin):
minor qui Uoluit in sua pote¬
state habere substanciã que il¬
li apud patrẽ optime serua¬
batur: factus sue potestatis. ꝑ¬
fectus est in regionẽ longinꝙͣ.
He sit principi malo ⁊ porcos
pauit. Samc correptꝰ ẽ. qui
tutitate suꝑbias abscesserat
Ergo quisquis ita uult simils¬
eẽ deo. ut ad illũ stq. fortit¬
dĩemq suam sicut scriptũ est
ad illum custodiat: nõ ab illo n¬
cedat. Ei coherendo signetur
ymagiem eius faciens qd dc̃u
est: Michi aut̃ ad herere des lo¬
nũ est ut custodiat similitudi¬
ut quo mͦ deus nõ habet alium¬
aquo formetur. nõ habet aqui
regatur: Sic ip̃e uelit sua poit¬
state uti. ut quo mͦ deus tulli
formante. nullo regente iuiuat
qͥd restat fres. nͥ ut retedens ab
eius calore torpescat. recedens
a u̾itate uanescat: recedens ab
eo qd̾ sumie. atq in ꝯmutabi¬
liter est in detetiꝰ mutatꝰ deficut
Hoc dẏabolus focit: Imitari dñ
uoluit. sed ꝑu̾se. nõ esse sub illus
potestate: s habere contra illũ

Expanded text:
minor, qui voluit in sua potestate habere substantiam suam, quae illi apud patrem optime servabatur, factus suae potestatis, profectus est in regionem longinquam, haesit principi malo, porcos pavit; fame correctus est qui saturitate superbus abscesserat . Ergo quisquis ita vult esse similis Deo, ut ad illum stet, fortitudinemque suam, sicut scriptum est, ad illum custodiat , non ab illo recedat: ei cohaerendo signetur imaginem ejus, faciens quod dictum est, Mihi adhaerere Deo bonum est ; vere custodit similitudiut quomodo Deus non habet a quo formetur, non habet a quo regatur, sic ipse velit sua potestate uti, ut quomodo Deus, nullo formante, nullo regente vivat; quid restat, fratres, nisi ut recedens ab ejus calore torpescat, recedens a veritate vanescat, recedens ab eo quod summe atque incommutabiliter est, in deterius mutatus deficiat. 7. Hoc diabolus fecit: imitari Deum voluit, sed perverse; non esse sub illius potestate, sed habere contra illum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbe setue: uoluisti et̃ supbe
eẽ similis dño tuo. qui fepł
eras ad ymagĩe dñ tui. Bene
tͥ uelles ut esset recedenti ab
illo louo : prorsus dicit tͣ deus.
Si recedis ame et bene est c
ego nõ sũ bonũ tuũ Phs inde
nͥ malus: Itẽ si ipẽ est beatitu¬
do nrã qͥd etit recedenti: insi
misena: redi ergo post misetiã.
et dic Pne quis similis tͥ. qñ¬
tas ostendisti m tribulationes
multas et malas. S discipline
fu̾it amomitio: nõ desetior De¬
iuꝙ grãs agens quid dicit ͤ
et conũsus uiuificasti me: et de
abysis terit itetũ reduxisti me
Quando enĩ añaꝰ. Quid es
hoc iterũ  cecidisti ab altituds
ohomo mãcipiũ i obediens
suꝑle adu̾sus dniũ: cocidisti
factũ est inte oñis qͥ se ed¬
tat humiliabitur: fiat inte q¬

Expanded text:
be serve: voluisti enim perverse esse similis Domino tuo, qui factus eras ad imaginem Domini tui. Bene tibi velles ut esset recedenti ab illo bono? Prorsus dicit tibi Deus: Si recedis a me, et bene est tibi, ego non sum bonum tuum. Proinde nisi malus? Item, si ipse est beatitudo nostra, quid erit recedenti, nisi miseria? Redi ergo post miseriam, et dic: Domine, quis similis tibi? Quantas ostendisti mihi tribulationes multas et malas! 9. Sed disciplina fuit; admonitio, non desertio. Denique gratias agens quid dicit? Et conversus vivificasti me, et de abyssis terrae iterum reduxisti me. Quando enim antea? quid est hoc, iterum? Cecidisti ab altitudine, o homo, mancipium inobediens, superbe adversus Dominum, cecidisti! Factum est in te, Omnis qui se exaltat, humiliabitur: fiat in
Abbreviated transcription (Latin):
antur tanꝙͣ ignoti: uiles ⁊ i¬
ri Uidua aut̃ si qua fuerite
sic iniuriis ex agitatur ut
bat. aut si uoluerit in castita
ꝑmanere ꝓposito: dando mun
in facultate uix ꝑmanet: Cu
his gͦ fraudib repleuerint
culos suos. uideas il los let
accuratos ad eccłam ꝓperare.
deo grãs agere. quasi ab ip̃ i
hec pecuma conferatur: in hi
um uolunt ẽẽ participemi¬

Expanded text:
beantur tanquam ignoti, viles et mibeantur tanquam ignoti, viles et miseri. Vidua autem si qua fuerit, aut sic injuriis exagitatur ut nubat; aut si voluerit in castitatis permanere proposito, dando munera in facultate vix permanet. Cum his ergo fraudibus repleverint sacculos suos, videas illos laetos et accuratos ad ecclesiam properare, et Deo gratias agere, quasi ab ipso illis haec pecunia conferatur; illud Deum volunt esse participem
Abbreviated transcription (Latin):
derate p̾cipit. ut ꝙ iniquitas loc̃
nõ habeat: et constitutũ habeat
uestigal effectum: Non enĩ dix̾
nichil exigatis: sed nichil ampli¬
us exigatis: Unde intelligimus.
qd̃ apud d̾m̃ nõ tam ex actio: ꝙͣ
exactio initua dãpnetur. Hicit
em̃ ipẽ dñs: Reddite que sunt¬
dei deo: et que cesaris cesariz Igi
quod cesar precipit ferẽdũ est:
quod imperator indicit tolerãd̾
est. Sed fit intolerabile: dũ illd̾
p̃da exactionis accumulat: Hoc
ant̃ quale est. quod idem ip̃i qui
huius modi necessitates ꝓcurant.
pectatis sius. pectata cõge̾minãt.
Noc est qd̃ fraudes suas ac rapi¬
nas cõmodum uocant. cũ ipã p̃da
ĩferatur ĩcõmodũ: Illud autẽ ad¬
dunt scelerib sius. int quos inde¬
fensos uiderint. ipõs pociꝰ ꝑsen¬
tur. et putant se necessitattos
cepisse publicas. nisi domos
pat̾ añ biduũ forsitan fuerat
micus. collega uł fc̃t̾. inter in¬
ente morte. euisdem liberi hi¬

Expanded text:
derate praecipit, ut et iniquitas locum derate praecipit, ut et iniquitas locum non habeat, et constitutum habeat vectigal effectum. Non enim dixit, Nihil exigatis; sed, nihil amplius exigatis. Unde intelligimus quod apud Deum non tam exactio, quam exactio iniqua damnetur: dicit enim ipse Dominus, Reddite quae Dei sunt, Deo; et quae Caesaris, Caesari . Igitur quod Caesarquod imperator indicit tolerandum est. Sed fit intolerabile, dum illud praeda exactionis accumulat. Hoc autem quale sit quod iidem ipsi qui hujus modi necessitates procurant, peccatis suis peccata congeminant: hoc est, quod fraudes suas ac rapinas commodum vocant, cum ipsa praeda inferatur incommodum? Illud autem addunt sceleribus suis, ut quos indefensos viderint, ipsos potius persequantur; et putant se necessitates decepisse publicas, nisi domos pater ante biduum forsitan fuerit amicus, collega, vel frater, interveniente morte, ejusdem liberi ha
Abbreviated transcription (Latin):
sum ꝓfestus. aut clericus. Qua¬
si om̃ĩs qui clericus nõ est̾ aut
monachus: possit ei licere qd
nõ licet: Cunctis igitur officiis:
sacris literis p̃scribitur norma
iuuendi om̃is a bene agendum.
q dignitas Igitur nemo se ex¬
cuset publicis actibus: nemo
de occupatione milicie conq̃ra¬
tur Apud omẽm xͥanũ: pͥma
honestatis debet eẽ mlicia Nã
m
ut id qd̾ dicimꝰ auctoritate euã¬
gelica comꝓbemus: uideamus let¬
tionẽ que paulo ante decursa estz
Nit enĩ eunͣgłi Uenerũt aut̃
et publicaui ad ihohãnẽ ut bap¬
tizarentur ab eo. et dixerunt ad
eum Magister quid faciemus: At
ille dixit: Nichil amplius exigatis:
quã qd̾ constitutũ est uobis: Ho¬
nesta plane publicanoꝵ int̾roga¬
tio: ac sci ꝓpħe iusta responsio Illi
enĩ sollicite interrogant. ne aut ig¬
norantes plus exigendo pccm̃ inici¬
Dant. aut cessantes. publicam
decipiant functionẽ: hic autẽ mo¬

Expanded text:
sum professus, aut clericum? Quasum professus, aut clericum? Quasi omnis qui clericus non est aut monachus, possit ei licere quod non licet. Cunctis igitur officiis, sacris in Litteris, praescribitur norma vivendi, omnis ad bene vivendum et dignitas. Igitur nemo se excuset publicis actibus, nemo de occupatione militiae conqueratur. Apud omnem christianum prima honestatis debet esse militia. 2. m ut id quod dicimus, auctoritate evangelica comprobemus, videamus lectionem, quae paulo ante decursa est: ait enim Evangelium, Venerunt autem et Publicani ad Joannem, ut baptizarentur ab eo; et dixerunt ad eum: Magister, quid faciemus? At ille dixit: Nihil amplius exigatis, quam quod constitutum est vobis. Honesta plane Publicanorum interrogatio, ac sancti Prophetae justa responsio. Illi enim sollicite interrogant, ne aut ignorantes plus exigendo peccatum incidant, aut cessantes publicam decipiant functionem: hic autem mo
Abbreviated transcription (Latin):
ON nulli frẽs. quiaut
milicie cingulo detinẽ¬
tur. aut in actu sunt pu¬
blico. constitũti. cũ peccant graui¬
ter: hat solent apeccatis suis pͥ¬
ma se uoce ex cusare qd̾ militãt
¶⁊ ue bene aniquando faciante
occupatos se malis actib con¬
queruntur: Per inde quasi mi¬
licia hominũ. nõ uoluntas incł¬
pa sit. ita qd̾ ipĩ gerunt : officiis
sius ascribunt: Non enĩ militare
delictum est sed ꝓpt̾ p̃dam mili¬
tare: peccatũ estͦ Net rẽ publicã
gere criminosũ est: sed ideo age¬
te rem publitã. ut rem familia¬
nabile Proptetea enĩ ꝓuidenci¬
a quadã militantib sunt stipẽ¬
dia constituta. ne dũ sumptus
queritur p̃da grassetur Illud
autẽ quale est qd̾ cum ob erro¬
rẽ aliꝙ̃ a seniorib arguuntur ⁊
imputatur alicui de illis cur ebͥ¬
us fu̾it. cur tes alienas ꝓuaserit.
cedẽ cur turbulentuis ad mise¬
rit: statim respondeat: Quid ha¬
bebam facere homo secilaris
aut miles: Nunꝙͥ monachus

Expanded text:
onnulli fratres, qui aut militiae cingulo detinentur, aut in actu sunt publico constituti, cum peccant graviter, hac solent a peccatis suis prima se voce excusare, quod militant; et ne bene aliquando faciant, occupatos se malis actibus conqueruntur: perinde quasi militia hominum, non voluntas in culpa sit; ita quod ipsi gerunt, officiis suis adscribunt. Non enim militare, delictum est; sed propter praedam militare, peccatum est. Nec rempublicam gerere, criminosum est; sed ideo agere rempublicam, ut rem familianabile. Propterea enim providentia quadam militantibus sunt stipendia constituta; ne dum sumptus quaeritur, praedo grassetur. Illud autem quale est quod cum ob errorem aliquem a senioribus arguuntur, et imputatur alicui de illis cur ebrius fuerit, cur res alienas pervaserit, caedem cur turbulentus admiserit; statim respondeat, Quid habebam facere, homo saecularis et miles? Numquid monachum
Abbreviated transcription (Latin):
concuciatis. neq calũniã fis
sed contẽti estote stipendiisi
Hic iã cognosce̾ se debet on
homo: qui militat: Non enĩt¬
tũ de his milt̾tantib scriptus
loquitur: qui armata milicia d¬
lo utitur. dignitatis sue mill
ascribitur: atq idõ hec sental
potest dici uerbi grã milicib¬
ꝙ stipendia sibi publice tecs
muaqiutur. si amplius querit:
mipͣ calũnator ꝙ concussor ioh̾is
sententia cõdempnatur: Usq ado̾¬

Expanded text:
concutiatis, aut calumpniam faciatis, sed contenti estote stipendiis vestris’. Hic iam cognoscere se debet omnis homo qui militat. Non enim tantum de his militantibus Scriptura loquitur, qui armata milicia dlo utitur, dignitatis suę miles ascribitur. Atque ideo hec sententia potest dici, verbi gratia milie stipendia sibi publice data consequitur, si amplius querit, tanquam calumpniator et concussor Iohannis sententia condempnatur”. Et p
Abbreviated transcription (Latin):
tontra gram disputare uiuei
tebuentes nõ liberati hominos
infirtati: ⁊ iacentem inisuiss
homine io extollentes: nenda
de sup si porrecta ualeat slge
Dispurantes gͦ contra gramo
bero arbitrio. fecerunt auli
et catholicis offensionem. sepo
deuttari: Ceperunt de ilis ue
qd̾ contra gram̃ disputarentt
niuenerunt ad reuelandã istis
uidiã tale ꝯmẽtũ Nõ inqͥt oti

Expanded text:
ntra gratiam disputare, multum tribuentes non libertati hominis, sed infirmitati; et jacentem miserum hominem ideo extollentes, ne manu sibi desuper porrecta valeat surgere. Disputantes ergo contra gratiam pro libero arbitrio, fecerunt auribus piis et catholicis offensionem. Coepedevitari, coepit de illis dici quod contra gratiam disputarent: et invenerunt ad revelandam istam invidiam tale commentum. Non, inqui
Abbreviated transcription (Latin):
bom nichil merem᷑. Si gꝰ magni
est grã. qñ nichil boni meteban
qmͣta gr̃a est quando tantũ mali
merebamur: qui ñdũ erat bene
nõ merebatur. ⁊ peccator ⁊ maleme¬
rebatur: ñdũ etat qui fc̃s st.
nõdũ etat: sed nec offendetat
Nõ dum et factus est: offendit
⁊ saluus est. Qui nõdũ exat m¬
chil spetabat factus est: lapfus

Expanded text:
boni nihil mereremur. Si ergo magna est gratia quando nihil boni merebamur; quanta gratia est, quando tantum mali merebamur? Qui nondum erat, bene non merebatur; peccator et male merebatur. Nondum erat qui factus est, nondum erat; sed nec offenderat. Nondum erat, et factus est: offendit, et salvus est. Qui nondum erat, nihil sperabat; factus est
Abbreviated transcription (Latin):
homo Magis istam gr̃am cõrũ
nĩ deus. ⁊umis mediator de ⁊ͤ
hominũ. Non ait xp̃s iħs netu
putares scd̾m uerbum cuitum.
ti& ꝓpis separati iacebamꝰ. In mor¬
tẽ eramus: prorsus perieram̃us
homo: ne petit& homo ille qui¬
factus ẽ homo. Net uobis contra¬
nouellam heresim que temptat
assurgete sepe disputare coginuir:
quia uod firmos uolumus eẽ inbo

Expanded text:
homo. Magis istam gratiam commenim Deus, et unus mediator Dei et hominum. Non ait, Christus Jesus; ne tu putares secundum Verbum dictum; tis propriis separati jacebamus, in morte eramus, prorsus perieramus. Nhomo: ne periret homo, ille factus est homo. CAPUnovellam haeresim, quae tentat assurgere, saepe disputare cogimur: quia vos firmos volumus esse in bo
Abbreviated transcription (Latin):
mines: Non inde ꝓsalmus loque¬
batur. Illud scimꝰ. illud notum est.
illud patet. nec magna ut hoc
nouerimꝰ doctrina in digemꝰ: qͥa
homines ipse nos fecit: S im̃
ip̃i nos Quid nos fecit: nisi quod
aut̃ sumus: nos aut̃ ecte quod
sumus: quid: ppł̾s eius ⁊ oues pas¬
cie eius. Ipse nos fecit ppłm suum.
ipse nos fecit oues pascue sue: qͥ
misit iugulandam ouem in nori¬
am fecit ouem de lupis: Nec est
gta. excepta illa ꝯmuni grã na¬
tute qua homines facti sumus:
net digni fuimus qui nõ fuimꝰ
excepta illa gr̃a Hec est maior
grã qua facti sumus ppłs eius ꝙ

Expanded text:
mines. Non inde Psalmus loquemines. Non inde Psalmus loquebatur, illud scimus, illud notum est, illud patet: nec magna, ut hoc noverimus, doctrina indigemus, quia homines ipse nos fecit. CAPUT Vos, et non ipsi nos. Quid nos fecit, nisi quod autem sumus? Nos autem. Ecce quid sumus. Quid? Populus ejus et oves pascuae ejus. Ipse nos fecit populum suum, ipse nos fecit oves pascuae suae. Qui misit jugulandam ovem innoxiam, fecit oves de lupis. Haec est gratia. Excepta illa communi gratia naturae, qua homines facti sumus, nec digni fuimus, quia non fuimus: excepta illa gratia, haec est major gratia qua facti sumus populus ejus et
Abbreviated transcription (Latin):
pmetuit ut eꝙ̃: si meruit: iam erat:
nõ erat : ⁊ tam̃ fc̃s est. net ut pet¬
dra fc̃s est nec ut arbor fc̃s est. nͨ
it saxum st̃s est. sed fc̃s est ad yma¬
ginẽ creatoris: Hoc bñficuim qͥs
udit : deus qui erat. ⁊ exet̾no e¬
cat: sui dedit: homimi qui nõdũ
etat. Dedit qui etat: accepit qͥ cĩ
mundi constitutionem: Elegit̾ añ
mundi constitutionẽ: In mũdo isto
t̃ sumꝰ: nec mundꝰ etat qñ elecłi
sumus: In effabilia mirabilia frẽs
iĩ: Quis hoc explicare suffiterit.
Qus saremqos egpliet co¬
gitare : eliguntur qui ño sant. nec
errat qui eligit. nec uane eligit.
Eligit tamẽ: & habet electos quos
creaturus est eligendos: Habet aut̃
apud se ipm nõ in natura sua: sed
Nomines sumus: iꝑse fecit nos:
Ndeles sumus. si tam̃ sumus qnͣdo
ista contra grãm disputamus: S
ecte fideles sumus Etiam fideles.
⁊iustos. quia iustus exfite uiuit.
ipse fecit nos ⁊ nõ ipi nos Quero
quid nos feccrit: Dictutus es ho¬

Expanded text:
meruit, jam erat: non erat; et tamen factus est: nec ut pecora factus est, nec ut arbor factus est, nec ut saxum factus est; sed factus est ad imaginem Creatoris. Hoc beneficium quis dedit? Deus qui erat, et ex aeterno erat. Cui dedit? Homini qui nondum erat. Dedit qui erat, accepit qui nonmundi constitutionem . Elegit ante mundi constitutionem: in mundo isto facti sumus, nec mundus erat quando electi sumus. Ineffabilia, mirabilia, fratres mei! Quis hoc explicare suffecerit? quis saltem quod explicet, cogitare? Eliguntur qui non sunt: nec errat qui eligit, nec vane eligit. Eligit tamen, et habet electos, quos creaturus est eligendos: habet autem apud se ipsum, non in natura sua, sed homines sumus; Ipse fecit nos. Et fideles sumus; si tamen sumus, quando ista contra gratiam disputamus: sed ecce fideles sumus; etiam fideles, etiam justos, quia justus ex fide vivit , Ipse fecit nos, et non ipsi nos. Quaero quid nos fecerit? Dicturus es, Ho
Abbreviated transcription (Latin):
apud quem non est net mom̃ di
obumibratio: Nam tu intenebris
noctis tue iaces. Glb illo ettto
omĩa Nlemo illi prioe aliqͥd
dedit: nemo exigat debitum
Stã sali stĩ estił ⁊ fitem. et
quod ille per it ille barti.¬
audire. et me mouet: quia homo sĩ
Ds si ⁊ tu homo et ego lomo: am¬
be audiamus dicenteni O homo
utiq siio moueniur quia homi¬
nes sumus ip̃am naturam huma¬
nam infirmã ac debilem alloquit᷑
apło dicens: Ohomo tuquis es qui
respondeas deo: nunquid dicit fig¬
mentum ei qui se finxit. cur me sit
fecistiꝰ si posso loqui petus. et dicere
dõ quare istum hominem fecisti ⁊
me pecudem. ñ ne iuste succenseres
et diceres: opetus tuquis es qui tes¬
pedeas deo: et tu hymo es. sed adeo
pecus es ꝙ utinam sis pecus eius
ꝙ ouis pascue eius: Agnoste bñ¬
ficia pastoris: ⁊ nõ sequeris lupos
etroris: Lupi erimus. fiumus ⁊
nos natura filii ire situt ⁊ ccteri
s mortua est ouis ⁊ fecit nos oues.
Ecce agnus dei ecce qui tollit pet

Expanded text:
Apud quem non est, nec momenti obumbratio : nam tu in tenebris noctis tuae jaces. Ab illo ergo omnia: nemo illi prior aliquid dedit, nemo exigat debitum. Gratia salvi facti estis per fidem, et quod ille perit, ille baptiaudire, et me movet quia homo sum. Sed si et tu homo, et ego homo; ambo audiamus dicentem, O homo! Utique si ideo movemur, quia homines sumus, ipsam naturam humanam infirmam ac debilem Apostolus alloquitur, dicens: O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Cur me sic fecisti ? Si posset loqui pecus, et dicere Deo, Quare istum hominem fecisti, et me pecudem? nonne juste succenseres et diceres, O pecus, tu quis es qui respondeas Deo? Et tu homo es, sed ad Deum pecus es: et utinam sis pecus ejus et ovis pascuae ejus! Agnosce beneficia pastoris, et non sequeris lupos erroris. Lupi eramus: Fuimus et nos natura filii irae, sicut et caeteri : sed mortua est ovis, et fecit nos oves. Ecce Agnus
Abbreviated transcription (Latin):
suit baculum supra mortuuĩ nõ
surrexit: Si enim data eẽt lex q̃
posset uiuficare: oĩo ex lege esser
insticia Non gͦ potuit les niifica¬
te. Uenit ipse grandis ad paruulũ.
saluator ad saluandum. iuiiiuis ad
mortuũ: uenit ip̃e ꝙ quid fecitͦ
Iuuemilia m̃bra contraxit. tãqmͣ
se ipm ex maniens: ut formaiser¬
ui accipetet: Iuuenilia gͦ m̃bra ꝯ¬
traxit. paruum se paruo co apta¬
uit: ut efficetoꝵ corpus humilita¬
tis nr̃e. ꝯ forme corpori głe sue
Itaq in isto tỹpo xͥ ꝓphetisce exp̃s¬
so. suscitatꝰ ẽ. ⁊ mortiuis: tamqm̃
iustificatus est impiis sta gratia¬
⁊ resuscitatum: qui ascendit mo
lum ⁊ captiuauit captiuitatems
⁊ dedit dona hominib: Ista in qui
gr̃a p̃dicetur: contra istam gran
ab ingratis nõ dispntetur. Hacis
ꝓphetitus mortuo nõ sufficit pse
mortua natura sufficetoꝵ: Ꝙ istĩ
qua conditi sumꝰ qmͣ qui hoc nõe
appellatam nimme legetmii

Expanded text:
suit baculum supra mortuum, non suit baculum supra mortuum, non surrexit. Si enim data esset Lex quae possit vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Non ergo potuit Lex vivificare. Venit ipse grandis ad parvulum, salvator ad salvandum, vivus ad mortuum: venit ipse. Et quid fecit? Juvenilia membra contraxit, tanquam se ipsum exinaniens, ut formam servi acciperet . Juvenilia ergo membra contraxit, parvum se parvo coaptavit, ut efficeret corpus humilitatis nostrae conforme corpori gloriae suae . Itaque in isto typo Christi prophetice expresso suscitatus est mortuus , tanquam justificatus est impius. CAet resuscitatum, qui ascendit in coelum, et captivavit captivitatem, et dedit dona hominibus. Ista, inquam, gratia praedicetur, contra istam gratiam ab ingratis non disputetur. Baculus propheticus mortuo non suffecit: ipsa mortua natura sufficeret? Et istam qua conditi sumus, quanquam hoc nomine appellatam minime legerimus,
Abbreviated transcription (Latin):
qñ te adu̾satiũ ñdũ patiebatur:
Cepisti conari: ⁊ apparuit qui tene¬
bat: qñ sequebaris catenã nõ sen¬
tiebas Quesisti refugium: ⁊ appa¬
ruit uinculum: Uoluisti fugere:
⁊ cepisti trahi Quia gͦ cepisti tra-¬
hi: subueniar tͥ qui nõ est ligatus:
Quis nõ est ligatus. nisĩ qui dix̃¬
si mucnistis ĩ me pcc̃m dicites qͥs ñ ẽ ligatꝰ nͥ¬
ecce uenit princeps mundi. ꝙ ni qͥ dixit
me nichil inuemet: quare me ot¬
octidat nchil inucmet: quia mors
peccato iusta debetut. Quare etgo
moretis : ut sciant inquit om̃s.
quia uoluntatẽ patris mĩ facios
Ipse soluit qui ligatus nõ est: ip̃e
amortuis liberat. qui est ĩ mortu¬
no altoq misterio. tamꝙͣ ꝓph̾am
agendo p̃nuntianit: ñ solum loꝙ̃¬
do Mortuuis etat filius hospite
ip̃ius Quid significabat mortu¬
us puer. nisi adam: Nuntiatũ est
rexit ille. tamꝙͣ serius obedies
Eciebat ꝓpħ̾a quid fecerat. P¬

Expanded text:
Quando te adversarium nondum patiebatur. Quando te adversarium nondum patiebatur. Coepisti conari, et apparuit qui tenebat. Quando sequebaris, catenam non sentiebas: quaesisti refugium, et apparuit vinculum; voluisti fugere, et coepisti trahi. Quia ergo coepisti trahi, subveniat tibi qui non est ligatus. Quis non est ligatus, nisi qui dixSi invenistis in me peccatum, dicite ? Quis non est ligatEcce venit princeps mundi, et in me nihil inveniet? Quare me occidat, nihil inveniet: quia mors peccato juste debetur. Quare ergo moreris? Ut sciant, inquit, omnes quia voluntatem Patris mei facio . Ipse solvit, qui ligatus non est: ipse a mortuis liberat, qui est in mortuno altoque mysterio, tanquam prophetam, agendo praenuntiantem, non solum loquendo. Mortuus erat filius hospitae ipsius. Quid significabat mortuus puer, nisi Adam? Nuntiatum est rexit ille, tanquam servus obediens. Sciebat Propheta quid fecerat. Po
Abbreviated transcription (Latin):
płs : preuaricationis grã posita
est ut te facerꝙ p̃uaritatorẽ Qͣ¬
seut me facerq preuaricatoremͤ¬
quia nouerat deus suꝑbiam tuã
nouerat. quia dicebas Osi sit quido¬
ceat: osi sit qui ostõdat Etce lex dic̃.
tͥ nõ concupisces: Cognouisti legem
dicentem nõ concupisces: Surrex̃
concupiscentia: quam nõ noueras:
Inerat enĩ: sed nesciebatur sepisti
conari uincere qd̃ in erat: ⁊ apparuit
quod latebat. Supbe. ꝑ legem fc̃s
es p̃uaricator: Agnosce grãm: et
dedit: quia sunt homines uani ⁊ pe¬
ius impii. qui dicunt legem ab ali
ꝑuersam gr̃am uero recłamꝰ ꝙ uolũt
ita discernere duo testam̃ta: ut ue
putas legem datam ab alio nõ
aded. quia ꝑ illam fc̃s es p̃uari¬
cator: audi ip̃m apłm. legis lau¬
datorem Itaq inquid lex quidem
Edhuc adde ⁊ bonum Qd̃ gͦ bo¬
num est inquit: mͥ fcm̃ est mors
Absit. S peccatũ. ut appareat p̾¬
catum: Erat enuim peccatũ: sed la¬
tebat peccatũ Qñ latebat pccm̃:

Expanded text:
: praevaricationis gratia posita est, ut te faceret praevaricatorem. Quare, ut me faceret praevaricatoremQuia noverat Deus superbiam tuam: noverat quia dicebas, O si sit qui doceat! o si sit qui mihi ostendat! Ecce Lex dicit tibi, Non concupisces. Cognovisti Legem dicentem, Non concupisces. Surrexit concupiscentia, quam non noveras; inerat enim, sed nesciebatur: coepisti conari vincere quod inerat, et apparuit quod latebat. Superbe, per Legem factus es praevaricator: agnosce gratiam, et dedit? Quia sunt homines vani, et pejus impii, qui dicunt Legem ab alioperversam, gratiam vero rectam: et volunt ita discernere duo Testamenta, ut Veputas Legem datam ab alio, non a Deo, quia per illam factus es praevaricator; audi ipsum Apostolum Legis laudatorem. Itaque, inquit, Lex quidem adhuc adde, et bonum. Quod ergo bonum est, inquit, mihi factum est mors? Absit: sed peccatum ut appareat peccatum . Erat enim peccatum, sed latebat peccatum. Quando latebat peccatum?
Abbreviated transcription (Latin):
no imitire inecum: ⁊ exclama
mecum Oaltitudo diuitiaꝵ. A
b ex pauescamus. ambo clame¬
muis. O altitudo diuitiatũ. Am¬
b in panore cõeordemus: ne ĩ
ttore paueamus: O altitudo di¬
naꝵ sapientie ⁊ scienne dei
onͣ in scrutabilia sunt iuditia
us et in uestigabiles uic eiuis

Expanded text:
mo mirare mecum, et exclama mo mirare mecum, et exclama mecum, O altitudo divitiarum! Ambo expavescamus, ambo clamemus, O altitudo divitiarum! Ambo in pavore concordemus, ne in errore pereamus. O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et
Abbreviated transcription (Latin):
erat massa ꝑditiomis ex adam
eni nõ usi suppliciũ debelanat.
facta st̃ uasa inde in honorem
ex adam massa. Sabet em̃ po¬
testatem figulus luti ex eaden
Que massa certe iam
erat: certe iam illi masse u
dõnanio debebatur. Gratulate
ma euasisti Mortem quippe debi¬
m euasisti. & uitam nõ debitã
rpperisti. Halet potestarem figu¬
s luti ex eadem massa facere
iitumeliam. sed dicis. Me quare
sti in honorem. Ꝙ alium in cõ¬
umeliam: quid responsurus sũ
uditutus es augustinum. qui
u audisti apostolum dicentem.
mo tu quis es qui respondeas dõ:
uo pariuili nati st̾: Si debitũ
erais. ambo tenent massã
ptionis: S cur mat̾ allmpor
ad gr̃ãm. alium mater dor¬
mens suffocat  dicturꝰ es michi
uid ille meruit qui portaba¬
ut ad grãm : quid ille metuit
nem mat̾ dormiendo suffocat:
mlo nichil meruerunt sed
lbet figulus luti. potestatem
e eadem massa fatere aliud
us in honorem. aliud incõtume¬
lam Disprtare uis inccums ĩ¬

Expanded text:
erat massa perditionis ex Adam, cui nonnisi supplicium debebatur: facta sunt vasa inde in honorem ex eadem massa. Habet enim potestatem figulus luti, ex eadem massa. Qua massa? Certe jam perierat, certe jam illi massae justa damnatio debebatur. Gratulare, quia tu evasisti: mortem quippe debitam evasisti, et vitam non debitam reperisti. Habet potestatem figulus luti, ex eadem massa facere contumeliam. Sed dicis, Me quare fecit in honorem, et alium in contumeliam? Quid responsurus sum? Auditurus es Augustinum, qui non audisti Apostolum dicentem, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? Duo parvuli nati sunt: si debitum quaeras, ambo tenent massam perditionis. Sed cur mater alium portat ad gratiam, alium mater dormiens suffocat? Dicturus es mihi quid ille meruit qui portatur ad gratiam, quid ille meruit quem mater dormiendo suffocat? Ambo nihil boni meruerunt: sed habet figulus luti potestatem, ex eadem massa facere aliud vas in honorem, aliud in contumeliam. Disputare vis mecum? I
Abbreviated transcription (Latin):
Quis enim cegnouit sensum dñi.
aut quis consiliarius eiis fuit.
aut quis prior dedit illi et ret¬
re uellet: nichil uisi penam de¬
bitam retribuisset: Nichil deder̃
ut eis retribuetetur. ꝓnichilo
saluos facio eos Quis pͥor de¬
dit illi. quasi suoꝵ grã merito¬
sed ex debito redditur. Si autẽ
gratis nõ datur  grã quare no¬
cectur : quis gͦ prior dedit illi
et tetribuetur ei ÷ qm̃ ex ip̃o ⁊¬

Expanded text:
enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit? aut quis prior dedit illi, et retre vellet, nihil nisi poenam debitam retribuisset. Nihil dederunt, ut eis retribueretur. Pro nihilo salvos faciet illos . Quis prior dedit illi, quasi suorum gratia meritosed ex debito redditur. Si autem gratis non datur, gratia quare vocatur? Quis ergo prior dedit illi, et retribuetur ei? Q
Abbreviated transcription (Latin):
tũ arbitũ defendo uidete acuũ
sed iutreũ: Quasi lucet uaniues
s frãgitur uentate. Elttennites
arbitriũ hoĩs deffendo ⁊ dico i
libetũ arbitriũ sufficiẽs ẽ ut isꝰ
sim: ñ sũ dĩ grã dico Frecte st au¬
tes pioꝵ. Iam qui ista audit sipr
gratularĩ Deo grãs: Nõ sine dĩ gtõ
deffenda liberũ arbitenũ Est emin
Liberũ arbitrium: sed nichil uole
sine dĩ grã: Si ergo liberũ arbituĩ
nĩ sñ dĩ grã deffendunt: quid no¬
libetum dedit.: deus Si gͦ hõt
deus creauit. ⁊ homi deus lt
dnauit arbitruim: quid potest
himo de libero arbitrio. Quiuis grẽ
betur: nͥ eius qui eum condidit
umlibero arbitrio: et hoc qiͣ acute

Expanded text:
um arbitrium defendo. Videte acumen, sed vitreum. Quasi lucet vanitate, sed frangitur veritate. Attendite quam arbitrium hominis defendo, et dico quia liberum arbitrium sufficiens est ut justus sim, non sine gratia Dei dico. Erectae sunt aures piorum: jam qui ista audit, incipit gratulari. Deo gratias. Non sine Dei gratia defendit liberum arbitrium. Est enim liberum arbitrium, sed nihil valet sine Dei gratia. Si ergo liberum arbitrium non sine Dei gratia defendunt, quid maarbitrium dedit? Deus. Si ergo hominem Deus creavit, et homini Deus liberum donavit arbitrium; quidquid potest homo de libero arbitrio, cujus gratiae debetur, nisi ejus qui eum condidit cum libero arbitrio? Et hoc quasi acute
Abbreviated transcription (Latin):
Ili ꝗsͦ debent ⁊ pagani quod hoñes
creati sunt: ⁊ tanto magis pim¬
di quia dimiserũt eum aquo fcĩ
sunt. & coluerunt que ip̃i fecer̃.
est husnana nãtura: hec enim xͣ¬
auis paganisq cõmunis E hec
est maior gra. nõ quod ꝓubum
homines creati sumus. sed qd̃
ꝑuerbum carnem factum fide¬
les facti sumus Unus enim deus.
ppius mediator dei ⁊ hominũ

Expanded text:
lli ergo debent et Pagani quod homines creati sunt; et tanto magis puniendi, quia dimiserunt eum a quo facti sunt, et coluerunt quae ipsi fecerunt. est humana natura haec enim Christianis Paganisque communis est, haec est major gratia, non quod per Verbum homines creati sumus, sed quod per Verbum carnem factum fideles facti sumus. Unus enim Deus, et unus mediator Dei et hominum
Abbreviated transcription (Latin):
set nos et nõ ipĩ nos: Hinc dicit.
dar nos ⁊ nõ ip̃i nos: ¶It sumus
pils eius ⁊ oues pasdne eius. ipse
nit nos: Nam ⁊ pagani nascunt᷑.
it om̃s impii. om̃s i i̾sarii ecc̃e
nis. ut nascerẽtur ip̃e fecit eos:
Ion em̃ alius deus creauit eos.
qui de paganis nascuntar: Ab ip̃o
p̃ sunt. ab ipõ creati sunt. ⁊ nõ st̃
pss eius: nec oues pascue eius:¬

Expanded text:
os. Hinc dixit, Fecit nos, et non ipsi nos, ut simus populus ejus et oves pascuae ejus. Ipse fecit nos. Nam et Pagani nascuntur, et omnes impii, omnes adversarii Ecclesiae ejus, ut nascerentur, ipse fecit eos. Non enim alius Deus creavit eos. Qui de Paganis nascuntur, ab ipso facti sunt, ab ipso creati sunt; et non sunt populus ejus nec oves pascuae ejus
Abbreviated transcription (Latin):
malus: Quatdo facturus ẽ bonis
hominem masus homo: ꝑlilenis
abittium desetens dm̃: seruc re se
nõ potuit bonus bonũ: ⁊ facu
est se malus bonũ; Cum cet bi¬
nus. nõ se seruauit bonum. cr
sit malus dicit facio me bonim
Quid facis malus qui ꝑ isti bi¬

Expanded text:
mo: quando facturus est bonum hominem malus homo per liberum arbitrium deserens Deum? Servare se non potuit bonus bonum, et facturus est se malus bonum? Cum esset bonus, non se servavit bonum; et cum sit malus dicit, Facio me bonum? Quid facis malus, qui peristi bo
Abbreviated transcription (Latin):
se fecit nos. ⁊ nõ tp̃i nos i lor
est pͥmus homo in natuai
culpa: in nanita sine uitons
atus est rectus: nõ fecit reesꝰ
Quid sc aut̃ ip̃e fecerit notu
est: Cadens amanu figuli. te
ẽ Regebat enĩ ipe eũ qui fet¬
rat. Uoluit desere aquo facus
etat: ꝑmisit d̾s tamꝙͣ. dicens
Deserat me. ꝙ inueniat se. ⁊
seria sua ꝓbet. quia nichil pirs

Expanded text:
se fecit nos, et non ipsi nos. Creatus est primus homo in natura sine culpa, in natura sine vitio: creatus est rectus, non se fecit rectum. Quid se autem ipse fecerit, notum est: cadens a manu figuli fractus est. Regebat enim eum ipse qui fecerat, voluit deserere a quo factus erat; permisit Deus, tanquam dicens, Deserat me, et inveniat se, et miseria sua probet quia nihil potest
Abbreviated transcription (Latin):
gentius. quid sibi uelit xoia¬
quod ait qui nos fecit Qd ui¬
est enĩ ħomo adeo creatus nullꝰ
dubitat homo: nisi qui ingragꝰ
est. Nouimꝰ ciũ quia ita legimꝰ
et ita credimus: quod fecit deꝰ
hominem int̾ multa que fecit
ad ymaginem suam. Nec homi¬
nis ẽ prima conditio: hec hũa¬
na pͥma crearurer. Nõ taam̃ arbi¬
tror hoc nos ꝓ magno uoluisse
cõmonere sp̃m scm̃ in hoc ꝑsal¬
mo qd ait. fleamus añ dñm e
nõ solum deus creanit pͥmũ homi¬
nẽ ex quo om̃s homines. sed deus
hodie qui ereat singulos homines.¬
ille aiait cuidam scõ suo. pri
Ad istum itaq primũ uetboꝵ
istorum et facilem sensũ sed tũ
uerum: ad oremus eum frẽs. ⁊
ꝓternamus ei.q ploremus añ
dnm̃ qui nos fecit. Non eutm
fecit ⁊ deserit: Non enun cura¬
uit face̾: ꝙ nõ curat custodire
Ploremus añ dum̃ qui nos fecit.
quia uõ ploramiuius qñ nos fec̃
⁊̾ tam̾ fecit Qͥ gͦ fecit añqmͣ ro¬
garetut. desecit cum rogatur. tam

Expanded text:
gentius, quid sibi velit quod ait, Qui nos fecit. Quod enim homo a Deo creatus est, nullus dubitat homo, nisi qui ingratus est. Novimus enim, quia ita legimus, et ita credidimus, quod fecit Deus hominem, inter multa quae fecit, ad imaginem suam . Haec hominis est prima conditio, haec est humana prima creatura. Non tamen arbitror, hoc nos pro magno voluisse commonere Spiritum sanctum in hoc psalmo, quod ait, Fleamus ante Dominunon solum Deus creavit primum hominem, ex quo omnes homines, sed Deus hodieque creat singulos hominesille qui ait cuidam sancto suo, PriuAd istum itaque primum verborum istorum et facilem sensum, sed tamen verum, adoremus eum, fratres, et prosternamur ei, et ploremus ante Dominum qui nos fecit. Non enim fecit, et deserit: non enim curavit facere, et non curat custodire. Ploremus ante Dominum, qui nos fecit: quia non ploravimus quando nos fecit, et tamen fecit. Qui ergo fecit antequam rogaretur, deserit cum rogatur? Tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
pmissio inquid ex fide ihu xp̃i da¬
rettr credentib. Ecce quales nos
inuenit grã saluator  quos nͭ
lex sanos facere potuit. Quare ã
dibatur lex. si sufficiebat natura:

Expanded text:
promissio, inquit, ex fide Jesu Christi daretur credentibus. Ecce quales nos invenit gratia Salvatoris, quos nec Lex sanos facere potuit. Quare autem dabatur Lex, si sufficiebat natura?
Abbreviated transcription (Latin):
ad consecutionẽ gr̃e possit: ma¬
gis adultos et ꝓuectos ⁊ ma¬
iores natu possent im pedire p̾¬
cata grauiora Porto ant̃ sien
ami grauissimis delictorib et
in dnõ multe añ peccantib ẽ
postea crediderunt temissiꝰ pca¬
toꝵ datut. ⁊ abaptismo atq gra

Expanded text:
ad consecutionem gratiae posset, mag is adultos et prouectos et maiores natupossent in pedire peccata grauiora. porro autem si et iam grauissimis delictoribus et in deum multo ante peccantibus, c u m postea crediderint, remissa peccatorum datur et a baptismo atque gra