comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
thesautũ in ueniss. Malcꝰ u̾o uidens illos loqͥ
adinuicem. putauit ꝙ uellent eñ trahere ad
imꝑatorẽ ⁊ territꝰ rogauit eos ut dimitterent
panes ⁊ argenteos retineret. At illi tenentes
eũ dixerunt ei. Uñ es tu qr thesauros antiqͦꝵ
ĩꝑatoꝵ inuenisti: Indica nobis ⁊ erimꝰ socii te¬
cum ⁊ celabunꝰ te: qr ałr celari nõ potes. Malcͥ
uero nõ inueniebat quid dr̃et illis p̃ pauore. Ii
li gͦuidentes eñ tacentem: misso fune ĩ collo
eiꝰ trahebant ꝑ ucos usq ad mediũ ciuita¬
tis. Et exuit rumor ad õs qd̾ quidã iuuenis
mine cẽgnosci poterat. Et ꝓspiciens ĩ ppłm no¬
lebat cognosce̾ aliquẽ de cõsanguineis suis: qͥs
rieracit᷑ inu̾e ꝓutabat. EEt nullũ inueniẽs sta¬
bat q iuisanꝰ in medio ppłi cnutatis

Expanded text:
thesaurum inuenisset. Malcus uero uidens eos loqui thesaurum inuenisset. Malcus uero uidens eos loqui ad inuicem putabat quod uellent eum trahere ad imperatorem, et territus rogauit eos ut se dimitterent et panes et argenteos retinerent. At illi tenentes eum, dixerunt ei: «Vnde es tu, quia thesauros antiquorum imperatorum inuenisti? Indica nobis et erimus socii tecum et celabimus te, quia aliter celari non potes». Malcus uero non inueniebat quid diceret illis pre pauore. Illi uero uidentes eum tacentem misso fune in collo eius trahebant eum per uicos usque ad medium ciuitatis; et exiit rumor ad omnes quod quidam iuuenis mine cognosci poterat et prospiciens in populum uolebat cognoscere aliquem de consanguineis suis quos ueraciter uiuere putabat; et nullum inueniens stabat quasi insanus in medio populi ciuitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
s aliud cogitans parũ pro lapidib cogitauit. ue¬
nieus gͦtimidus ad portam urbis: ualde mi¬
ratꝰ est uidẽs suppositũ signũ crucis. Uñ ꝑgens
ad alteram portam dum idem signũ inuenit: ul¬
tra modũ admiratꝰ est. om̃ib signo crucis appo¬
sito. Et mutata ciuitate: signans se ad p̾mam
portam rediit se estimans sompniare. Inde se cõ¬
sirmans ⁊ nultũ oꝑiens urbem ingredit᷑ ⁊ ue¬
niens ad uenditores panũ audiit hoĩes dexͦ
laq̃ntes. Et ampliꝰ stupefc̃s: qͥd est inqͥt qd̾ heti
tur: Puto qd̃ hec nõ est ephesioꝵ ciuitas: qr
ałr edificata est. S aliam ciuitatẽ iuxta nes¬
cio. Et cũ int̾rogans audiss hanc ẽẽ ephesũ:
errare nexacit̾ se putauit. ⁊ redire ad secios co¬
gitauit. Accessit tñ ad eos qui panes uendebãt
Et cũ argenteos ꝓtuliss. mirati uenditores
dicebant ad inuicem qd̾ ille iuuenis antiquũ

Expanded text:
Sed aliud cogitans parum pro lapidibus cogitauit. VeSed aliud cogitans parum pro lapidibus cogitauit. Veniens ergo timidus ad portam urbis, ualde miratus est uidens superpositum signum crucis. Vnde pergens ad aliam portam, dum idem signum inuenit, ultra modum admiratus omnibus portis signo crucis apposito et mutata ciuitate, signans se ad primam portam rediit, se extimans sompniare. Inde se confirmans et uultum operiens urbem ingreditur et ueniens ad uenditores panum audiuit homines de Christo loquentes et amplius stupefactus «Quid est», inquit, «quod heri tur? Puto quod hec non est Ephesiorum ciuitas, quia aliter edificata est, sed aliam ciuitatem iuxta nescio». Et cum interrogans audisset hanc esse Ephesum, errare ueraciter se putauit et redire ad socios cogitauit. Accessit tamen ad eos qui panes uendebant et cum argenteos protulisset, mirati uenditores dicebant ad inuicem quod ille iuuenis antiquum
Abbreviated transcription (Latin):
emporib siquidẽ theodosii pullulauit he
qr tam impie agitari indebat. indut᷑ cilicio sedẽs
ĩ iuteriori cubiculo ꝑ singłos dies flebat. Qd̃ ui¬
dens misericors d̾s. consolari lugentes ⁊ cõfirma¬
pietatis ita p̾dictos mr̃es suscitauit. Misit si¬
quidẽ ĩ cor cuiꝰdam burgensis ephesi: ut ĩ illo
monte edificaret stabula. pastorib suis. Cemẽ¬
tariis gͥ speluncam aꝑientib surrexerũt scĩ ⁊
se inuicem salutantes putabant se una tm̃
nocte dormisse. Et p̾dianã tristitiã recordantes:
int̾rogauer̾t malcũ qui eis ministrau̾at quid
de eis deciꝰ decreuiss. t ille Rendit. Situt dixi se¬
ro: q̃siti sum̃ ut ydolis ĩmolemꝰ. ⁊ ecce de nobis
cogitat imꝑator. Endit maximuanꝰ. Ds scit qd̃
non sacrificabimꝰ. Cũq socios cõfortass. uissit
malco ut empturꝰ panes ad urbem descend̾et
⁊ plures qmͣ heti panes afferens quid uississ
de spelunca exiuit. Et uidẽs lapides miratꝰ est:

Expanded text:
mperii Theodosii pullulauit herrator quia fidem tam impie agitari uidebat, indutus cilicio sedens in interiori cubiculo per singulos dies flebat. Quod uidens misericors deus consolari lugentes et confirmaiens predictos martyres ita suscitauit. Misit siquidem in cor cuiusdam burgensis Ephesi ut in illo monte edificaret stabula pastoribus suis. Cementariis ergo speluncam aperientibus, surrexerunt sancti et se inuicem salutantes putabant se una tantum nocte dormisse et pridianam tristitiam recordantes interrogauerunt Malcum qui eis ministrauerat quid de eis Decius decreuisset. At ille respondit: «Sicut dixi sero, quesiti sumus ut ydolis immolemus, et ecce de nobis cogitat imperator». Respondit Maximianus: «Deus scit quod non sacrificabimus». Cumque socios confortasset, iussit Malco ut empturus panes ad urbem descenderet et plures quam heri panes afferens, quid iussisset e solidos de spelunca exiit et uidens lapides miratus est.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ fide solidat᷑ ut nõ multo post filio maiore ĩ
regnũ ordinato. ip̃e abrenũtians seculo mona¬
chus fc̃s sit. Sid cũ filiꝰ eiꝰ iuuenilit̾ agens ad
gentilitatis cultum uellet redire militie cin¬
culo et cultu regio resumpto filiũ ꝑsecutꝰ cepit
et oculis effossis eum ĩ carcerem trusit. ⁊ filio
iumuore ĩ regnũ locato. sacrũ Hĩtum recepit. ⁊
ĩ eo usq ad finem uite ꝑseuerauit.

Expanded text:
in fide solidatur, ut non multo post majore filio in in fide solidatur, ut non multo post majore filio in regem ordinato, ipse abrenuntians saeculo monachus factus sit. Sed cum filius ejus juveniliter agens ad gentilitatis cultum vellet redire, militiae cingulo et cultu regio resumpto, filium persecutus cepit, et oculis ejus effossis eum in carcerem trusit, et filio juniore in regnum locato sacrum habitum recepit, et in eo usque ad finem vitae perseveravit.
Abbreviated transcription (Latin):
nno eidẽ .uͦ. numeneus rex britonum dũ
iustaret regnũ francoꝵ deppłari. uisum
est assistere sͥ sc̃m maurilionẽ andegauensis
olim urbis ep̃m: a quo ĩ capite baculo ꝑcussus
bertꝰ abbas ⁊ dux frͣ teberge regine. pro repudio
sororis sue contra lothariũ insurgit. Gunta¬
rius ⁊ teggaudꝰ archiep̃i rome a ppͣ nicholao
ꝓ adult̾io regis lotharii examinati. cũ ⁊ sius
synodalib gestis q̃ ꝑferebant. ⁊ suo ⁊ ore cõuiat
fuissent epatu et sacris gradib exordinati a¬
natħatizatĩ sunt: eisq tm̃ laicał cõmunio cõ¬
cessa est. Anno eiusdẽ iͦ. excõicata pelice wal¬
drada alegato apłico. uidens lotharius rex ⁊̃¬
to post repũdiata uxore pelicem recepit nec
ultro ullo correctionis mͦ ab ea separari pota
ta. ĩ monast̾iis uoto religiosoꝵ scõ petro col¬
locatis. honorifice cumulant᷑. Rex bulgaroꝵ¬
sis ad eum a sede apłica sacri ordinis minis¬
tris acceptis ⁊̃ a rege ludouico subsidis adeo

Expanded text:
 16. 4. Numeneus rex Brittonum dum instaret regnum Francorum depopulari, visum est ei asistere sibi sanctum Maurilionem, Andegavensis urbis olim episcopum; a quo in capite baculo percussus, bertus abbas et dux frater Thiebergae reginae pro repudio sororis suae contra Lotharium insurgit. Guntharius et Tietgaudus archiepiscopi Romae a papa Nicholao pro adulterio Lotharii regis examinati, cum et suis synodalibus gestis, quae preferebant, et suo etiam ore convicti fuissent, episcopatu et sacris gradibus exordinati anathematizati sunt, eisque tantum laicalis communio concessa est. 864. 9. 20. 8. Excommunicata pelice Waldrada a legato apo repudiata, pellicem recepit; nec ultra ullo correptionis modo ab ea separari potuita, in monasteriis vero religiosorum sancto Petro collatis honorifice tumulantur. Rex Bulgarosis ad eum a sede apostolica sacris ordinis ministris, acceptis etiam a rege Ludovico subsidiis, adeo
Abbreviated transcription (Latin):
ligio. Bonos facit reꝵ distributõ. me¬
liores muridi renũtiatõ optimos u̾o religio¬
nis cohĩtatio. Mundus bonis est pessimꝰ. re¬
ligio autẽ ⁊̃ malis est optima facit .n. qñq
de malo bonũ. de bono meliorẽ. demeliori opti
tiatur iniista nec sic mente qͥeta ut bonum
non cogitet ociosa. nec sic secura ut dñm non
est ĩ cõtempłone sapiẽs. ĩ sui cirtũspectione
nobilis. qr libera est a pcc̃i seruitute. diues he¬

Expanded text:
ligio. Bonos facit rerum distributio, meliores mundi renuntiatio, optimos autem, religionis cohabitatio. Mundus bonis est pessimus, religio vero bonis et malis est optima. Facit enim quandoque de malo bonum, de bono meliorem, de meliori optitiatur injusta; nec sic mente quieta, ut bonum non cogitet; nec sic secura, ut Dominum non est in contemplatione, sapiens est in circumspectione, nobilis quia libera a peccati servitute, dives hae
Abbreviated transcription (Latin):
aliqñ cũ nat᷑a sine d̾o: aliqñ cum do̾ simul et
cũ natura. aliqñ sine d̾o parit̾ ⁊ sine nat᷑a. Cũ
ꝓpagandis quib nat᷑a incremẽtũ subicit. foris
industriam et studiũ apponit. Sñ nͣa qñ p̃t̾ ea
ĩ subiecta mat̾ia studiũ explicat ut aliqͥd qd̾cũ¬
terram: ex quib multa mortalis uite ncͣcs co¬
git. multa suadet cupiditas. multa uanitas

Expanded text:
aliquando cum natura sine Deo, aliquando cum Deo simul et aliquando cum natura sine Deo, aliquando cum Deo simul et cum natura, aliquando sine Deo pariter et sine natura. Cum propagandis, quibus natura incrementum subjicit, foris industriam et studium apponit. Sine naturain subjecta materia studium explicat, ut aliquid quodcunterram, ex quibus multa mortalis vitae necessitas cogit, multa suadet cupiditas, multa vanitas
Abbreviated transcription (Latin):
tuerũt. Opus itaq dei ẽ creare. formare dis¬
pon̾e unuiersa. Opꝰ nat᷑e ẽ. semĩa reꝵ de occul¬
to sinu ꝑ incrementa produc̾e: eademq rursũ
marcentia cũ cõcidũt ꝑ defectũ ad occultum
sinũ unde ꝓdierãt reuocare. Opus artificis
cũ nat᷑a est ea q̃ oriunt᷑ de t̾ra studio ⁊ ĩdu-¬
stria adiuuare. Opus solius artificis ẽ ĩsub¬
ĩ hoc mundo. deus nat᷑a ⁊ artifex imitans na¬
turã. S hii tres ualde dispari potentia id qd̾
ad effectũ ꝑducũt. efficiunt. Nã d̾s ĩ oꝑe suo.
nec nature oꝑa ĩdiget nec opificis imitantis
nat᷑am. Oꝑatur. ir deus aliqñ sine natura. alli¬
qñ in natłica aliqñ supͣ natura. Nlam sine
iori addita potentia aliquid ad effcm̃ ꝑducit
Om̃e gͦ qd̾ natura facit d̾s facit. s nõ õe qd̾ d̾s
facit. natura ⁊̃ facit: qui sñ nat᷑a naturã facit.
Tertio loco secunt᷑ oꝑa artificis imitantis natu-¬
ram. Et ip̃e qͥdem aliqñ cũ d̾o oꝑat᷑ sine natura.

Expanded text:
er. Opus itaque Dei est creare, formare, disponere universa. Opus naturae est semina rerum de occulto sinu per incrementum producere, eademque rursum marcescentia cum concidunt per defectum ad occultum sinum, unde prodierant revocare. Opus artificis cum natura est: ea quae oriuntur de terra, studio et industria adjuvare. Opus solius artificis ein hoc mundo, Deus, natura et artifex imitans naturam. Sed hi tres valde dispari potentia id quod ad effectum producunt, efficiunt. Nam Deus in opere suo, nec naturae opera indiget, nec opificis imitantis naturam. Operatur enim Deus aliquando sine natura, aliquando in natura, aliquando supra naturam. Nam sinet posse primum, majori addita potentia aliquid ad effectum producitOmne ergo quod natura facit, Deus facit, sed non omne, quod Deus facit, natura etiam facit: qui sine natura naturam facit. Tertio loco sequuntur opera artificis imitantis naturam, et ipse quidem aliquando cum Deo operatur sine natura,
Abbreviated transcription (Latin):
Dimidiã portionẽ õim censuũ suoꝵ iuste dũ¬
taxat acquisitoꝵ: monast̾iis delegauit. Cũc¬
ctos p̾terea redditꝰ ĩ duas diuisit partes: ⁊ pͥ¬
mam tursus ĩtres. Quaꝵ unã dedit mini¬
stris suis curialib. scd̾am oꝑatorib qͦs iugi¬
ter ĩnouarũ ediũ cõstructionib mirabili ⁊
ignoto anglis modo hẽbat: t̾ciã aduenis. se¬
cunda pars reddituũ ĩ diuisa est: ut prima
daretur pauꝑib regionis sue: scda mona¬
st̾iis. t̾cia scolasticis. quarta transmarinis
ecclesiis. Semꝑ ĩ sinu gestabat libellũ ĩ qͦ
cõtinebat᷑ diurnꝰ cursus psalmoꝵ: ut qñ

Expanded text:
Dimidiam portionem omnium censuum suorum juste dunDimidiam portionem omnium censuum suorum juste duntaxat acquisitorum monasteriis delegavit. Cunctos praeterea redditus in duas divisit partes, et deinde primam in tres: quarum unam dedit ministris suis curialibus; secundam operatoribus, quos jugiter in novarum aedium constructione mirabili, et ignoto Anglis modo construebat: tertiam advenis. Secunda pars reddituum ita divisa est, ut prima daretur pauperibus regionis suae, secunda monasteriis, tertia, . . .. . . quarta transmarinis ecclesiis. Semper in sinu gestabat libellum, in quo continebatur diurnus cursus Psalmorum, ut quando
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ angliam refugerunt. In quo spacio elfre¬
dus dotam ĩsulam p̃ter id qd dami hẽbant
sͥ subdiderat. Qui lundoniam caput regni
m̾cioꝵ dedit cuidã pͥmario cũ filia sua egel¬
fleda. Ex qua idem primariꝰ noĩe egelredus
tulit liberos ethelmũdã ⁊ edwardum. qui
post se regnauit. Hic el fredus iam drioden¬
nis. expers oĩs lict̾ature erat. S tũc a m̃re be¬
nigno ludo ĩuitatꝰ. ut ꝓmune qd̾ ĩ manib
tenebat susciꝑet. si cito addisceret: icco lit̾tas
ĩgressus auiditate sidiculosa cõbibit. Hos li¬
bros in anglicã linguam cõu̾tit. Orosiũ ꝑa¬
storalẽ sc̃i gregorii. gesta angloꝵ. bede boetiũ
de cõsolatĩoe. Tempꝰ diurnũ ĩ diuidebat. Octo
horas impendebat ĩ scribendo. ⁊ orando ⁊ legẽ¬
do. octo ĩ cura corporis: octo ł expediendis ne¬
goctiis regni. Eratq p̃p hoc ĩ capella sua can¬
dela. xxiiiiͣ. ꝑtiũ edituusq qui ꝑ cõbustionẽ
candele regem de singulis officiis ad mou̾et.

Expanded text:
am refugerunt. In quo spatio Elfredus totam insulam, praeter id quod Dani habebant, suis subdidit. Qui Cinidoniam caput regni Merciorum dedit cuidam primario cum filia sua Egelfreda; ex qua idem primarius, nomine Etelredus, tulit liberos Ethelendam et Edvardum, qui postea regnavit. Hic Elfredus jam duodennis expers omnis litteraturae erat. Sed tamen a matre benigno ludo invitatur, ut pro munere, quod in manibus tenebat susciperet, si cito addisceret, joco litteras ingressus, aviditate siticulosa combibit. Hos libros in Anglicam linguam convertit: Orosium, Pastorale sancti Gregorii, Gesta Anglorum, Boetii librum De consolat. Tempus diurnum ita dividebat: Octo horas impendebat in scribendo, orando et legendo; octo in cura corporis, octo in expediendis regni negotiis. Eratque propter hoc in capella ejus candela 24 partium, aedituusque, qui per combustionem candelae regem de singulis officiis admoneret.
Abbreviated transcription (Latin):
bilis quidem s ꝑ uetustatẽ absolita ꝓsa¬
pia noricoꝵ editus. regis p̾cepto prĩa pulsꝰ.
multos qͦs uł es alienũ uł ꝯstĩa scelerum
exagitabat magnis speb sollicitatos secũ
ppugnacula custodũ sͥ a pestorib uentis ex¬
antecedẽ nec retrotend̾e ualebant. Qd̃ uidẽ¬
tes oppidani: multa eorũ cede se saciarunt

Expanded text:
bili sed per vetustatem obsoleta prosapia Noricorum ortus, regis praecepto patria carens, multos, quos vel aes alienum vel conscientia scelerum exagitabat, magnis spebus sollicitatos secum propugnacula, custodum trita pectoribus, ventis exante tendere, nec retrocedere valebant. Qutes oppidani, mira eorum caede se satiarunt
Abbreviated transcription (Latin):
Opus dei est essentiam reꝵ de nichilo creare ma¬
t̾iam reꝵ ĩ formẽ dispone. motũ aũt reꝵ sub c̾to
ordine temperare. ꝓpt̾ea ta ħ ad opus deĩꝑti¬
nẽt idest essentia reꝵ ⁊ forma. et ordo. ħ a̾ tria
situt postea auctor ip̃e attestatur. de oꝑib dei
stabilia sũt. nͨ tp̃us capiũt muitabilitatẽ. qr
⁊ rerũ ẽẽntie hoc qd̾ sũt nũqmͣ ẽẽ definũt. ⁊ rex¬
forme ẜ pmã cõditoris sui institutionẽ ĩ suis
gen̾ib ꝑpetuã ĩdemptitatẽ custadiũt. ⁊ mot᷑
reꝵ pͥmi ordinis legẽ nũquã transcendunt

Expanded text:
Opus Dei est essentiam rerum de nihilo creare materiam rerum in formam disponere, motum autem rerum sub certo ordine temperare. Propterea tria haec ad opus Dei pertinent, id est essentia rerum, forma et ordo. Haec autem tria, sicut postea auctor ipse attestatur de operibus Dei, stabilia sunt, nec temporis capiunt mutabilitatem, quia et rerum essentiae hoc quod sunt nunquam esse desinunt, et rem primam Conditoris sui institutionem suis generibus perpetuam identitatem custodiunt, et motus rerum primi ordinis legem nunquam transcendunt.
Abbreviated transcription (Latin):
citq cumbros: totãq sꝑem suam ĩ dei pietate trans
sepulchrũ adiit: ibiq ĩ oĩone prostrata tota nocte
uigilans dep̃cabat᷑ dñm ne int̾ filios ciuile bellũ
consurg̾et. Cũq cõuenissẽt cũ hostib magnis contͤ
lothariũ ut sequenti die eũ int̾ficerẽt: mane fc̃o in
loco ĩ quo erant congregati orta est tempestas mag¬
na tentoria dirumpens cũ immixtis fulgoribus¬
atq cuncta subu̾tit irruentib ymbrib cũ toni¬
trius ualidis. Illi u̾o ꝓstrati in t̾ram corruen¬
tes cesi grandinib ualidissimis et grauit̾ u̾berati cor¬
rnũt. suillum eis tegnien remansit nisi solus clipens
et hoc marime timebant ne ab igne celesti cremarẽ¬
tur. S equi eoꝵ ita disꝑsi sunt: ut uix in icesimo
stadio reꝑirent᷑. Mlulti ⁊̃ de hiis nõ sunt inuenti. Tũc
alli lapidib cesi ⁊ humo ꝓstrati penitentiam agen¬
tes ueniam dep̃cabant᷑ a deo eo ꝙ talia ꝯtͣ sangui¬

Expanded text:
citque combros, totamque spem suam in Dei pietate transfsepulchrum abiit, ibique in oratione prosternitur, tota nocte vigilans, deprecans, ne inter filios suos bellum civile consurgeret. Cumque convenissent cum hostibus magnis contra Chlotharium, ut sequente die A. eum interficerent, mane facto, in loco, in quo erant congregati, orta est maxima tempestas, tenturia disrumpens, cum inmixtis fulgoribus; cuncta subvertit, inrumpentibus imbribus cum tonitruis validis. Illi vero prostrati, in terra corruentes, cesi grandinibus validis, graviter verberantes, corruunt. Nullum eis tegumen remansit, nisi clypeos tantum, hoc maxime timentes, ne ab igne celeste cremarentur. Sed et equi eorum ita dispersi sunt, ut vix in vicensimo stadio reperirentur; multi enim de his non sunt inventi. Tunc illi a lapidibus cesi et humo prostrati, penitentiam agentes, veniam precabantur a Deo, quod ista contra sangui
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ columbe specie descendentẽ. Cuiꝰ corꝰ õi candore
nitidius alarũ uͦ remigia scintillantis ignis
illud morientis matrone subintrantẽ cõspiciẽs.¬
si gr̃as agentẽ. Miratur colloquiũ: ⁊ dicendi
finem pacient̾ expectat. Deinde leuato uelo sub¬

Expanded text:
in columbae specie videt descendentem, cujus corpus omni candore nitidius, alarum vero remigia scintillantis ignis illud morientis matronae subintrantem conspicit.veli gratias agentem. Miratur colloquium, ac dicendi finem patiens auditor exspectat. Deinde levato velo pe
Abbreviated transcription (Latin):
do eiꝰ nõ amplius qͥnq pedum. lacitudo uero
duos senus pedes ht̃ Porro altitudo staturam
n. neq satis ad pestus porrigit᷑. Mediũ ostioli¬
fenestella aꝑit: ꝑ quam lumen oꝑanti irradi
tugurio. Fallax gͦ fallacem hõis adeptus y¬
maginem sub obscuro uesꝑe cellam adolescẽ¬
tis p̾etit. ĩmisso capite fenestre ĩcumbit. Cernẽs
illũ fabrili oꝑe occupatũ: postulat sͥ qͥppiam
oꝑi qd̵ postulabatur animũ intendit. Interim
cepit hostis ꝑusa cõpositione u̾ba facere mu¬
lierũ noĩa iliserere. luxurias cõmemorare. Dem̃
ferrũ teriebat cepit fortit᷑ ignire: ⁊ suppressis
celent̾ ea candentia de igne rapit. larualem
introrsus trahit. Iamq stando iures sume
tis se manib aufugerat: tales ĩmani rugi¬
Tenui namq s formosa cesarie erat. ⁊ ideo
ille clamor fuiss. qͥ tanta eos uehementia dor¬
miẽtes t̾ruisset. Demonis ait furor ille fuit.¬
Caute uos ab illo agite. Qͥa si uocem irati fer¬

Expanded text:
e non amplius quinque, latitudo vero duos semis pedes habet: porro altitudo staturam enim neque satis ad pectus porrigitufenestrellam aperit, per quam lumen operanti irraditugurio. Fallax ergo fallacem hominis adopertus imaginem, sub obscuro vespere cellam petit adolescentis, immisso capite fenestrae incumbit, cernit illum fabrili opere occupatum, postulat sibi quippiam od postulabatur animum intendit. Interim ille perversa compositione verba facere, mulierum nomina inserere, luxurias commemorare; deindferra tenebat fortiter ignire, suppressis celeriter ea de igne rapit, larvalem introrsum trahit. Jam stando vires sumebtis se manibus aufugerat, tales immani rugiTenui namque sed formosa caesarie erat, et ea rille clamor fuisset, qui tanta eos vehementia dormientes terruisset. « Daemonis, ait, fuit ille fuCaute vos agite ab illo, quia si vocem irati fer
Abbreviated transcription (Latin):
rans Nõ hẽbat uinũ: ⁊ tota suꝑ mortuũ ar¬
debat. Quo plus de manib ⁊ oculis aufereba
tur: eo ardentius animꝰ insequebat᷑. Si fieri
posset pro redimendo corꝑe sepulchrũ lacrimis
tem: ⁊ nesciebat. qr ih̃c est. O piũ. o delectabile
pietatis spectaculũ. ip̃e qui querit᷑ ⁊ desiderat
⁊ ectultat se ⁊ manifestat. Occultat seut ar¬
dentiꝰ requirat᷑ ⁊ requisitꝰ cũ gandio ĩueniat᷑
inuentus cũ sollitudine tencat᷑ ⁊ tentꝰ nõ di¬
nuitat᷑ donet in amous sui cubiculo mansio¬
nem facturus introducat᷑. Hac arte sap̃ia ludit
ĩ orbe t̾raꝵ: ⁊ delicie eiꝰ ẽẽ cũ filiis hõim. Data¬
es qͣi tenerrimꝰ ligni u̾miculus qui uirginalit̾
editus humilitate ⁊ caritate tua omnẽ ꝑforas
duriciã: uno ĩpetu sp̃c tui octingentos inter¬
ficiẽs principes malicie.

Expanded text:
rans; non habebat vivum, et tota super mortuum arrans; non habebat vivum, et tota super mortuum ardtur, eo ardentius animus insequebatur: si fieri posset pro redimendo corpore, sepulcrum lacrymis tem; et nesciebat quia Jesus est. O pium, o delectabile pietatis spectaculum! ipse qui quaeritur et desideratur, et occultat se, et manifestatur. Occultat se ut ardentius requiratur, et requisitus cum gaudio inveniatur, inventus cum sollicitudine teneatur et tentus non dimittatur, donec in amoris sui cubiculo mansionem facturus introducatur. Hac arte Sapientia ludit in orbe terrarum, et deliciae ejus esse cum filiis hominum. es quasi tenerrimus ligni vermiculus, qui virginaliter editus, humilitate et charitate tua omnem perforas duritiam, uno impetu spiritus tui octingentos interficiens princeps militiae.
Abbreviated transcription (Latin):
sibilasti: de qua non unũ s septem egyp
bentiũ. crcurrit ad pedes ih̃u: effundebat suꝑ
eos torrentes lacrimaꝵ. Tu uero ubi affectus¬
uehementior ĩcanduit. et uelut carbo lacri¬
maꝵ ymbre resꝑsus fortius exarsit. uideres
ab illa sacratis uestigiis crebia ⁊ ĩ satiabilia
infigi oscula uideres effuse unctionis suaui¬
tate totam domũ ĩpleri. Quid gͥ illa nisi ĩ
torrentib ualliũ requiescebat. de qͣ tot ⁊ tan¬
ti gr̃e torrẽtes effluebant: Unde ⁊̃ dimussis
ei peccatis multis qr multũ dilexerat. iam
sicut columba q̃ lacte est lota residebat ad pe¬
des iħ̃u uixta fluenta plenissima. cũ quidem
soror eiꝰ martha satageret circa frequens mi¬
iusteriũ. Quid memorest de sepulture officio
qd p̃uenit de pedib ascendens ad unctionẽ
capitis. cũ ĩ eam fremeret. illud auaricie se¬
pulchꝵ fetens. odorem pietatis ferre nõ susti¬
mori: fugientib ⁊latentib uiris hoc est apłis
mulier ĩꝑterrita stabat ad monumentũ plo¬

Expanded text:
sibilasti, de qua non unum, sed septem Aegyptbentium, cucurrit ad pedes Jesu; effundebat super eos torrentes lacrymaruvehementior incanduit, et velut carbo lacrymarum umbra respersus fortius exarsit, videres ab illa sacratis vestigiis creberrima et insatiabilia oscula infigi, videres effusae unctionis suavitate totam domum compleri. Quid igitur illa nisi in torrentibus vallium requiescebat, de qua tot et tanti gratiae torrentes effluebant? Unde etiam dimissis ei peccatis multis, quia multum dilexerat, jam sicut columba quae lacte est lota, residebat ad pedes Jesu juxta fluenta plenissima, cum quidem soror ejus Martha satageret circa frequens ministerium. Quid memorem de sepulturae officio quod praevenit, de pedibus ascendens ad unctionem capitis, cum in eam fremeret illud avaritiae sepulcrum fetens, odorem pietatis ferre non sustimori: fugientibus et latentibus viris, hoc est Apostolis, mulier imperterrita stabat ad monumentum plo
Abbreviated transcription (Latin):
ca salutis. suffocatrix uite m̃r tepiditatis q̃ d̾o
consilii angelus ⁊ quid aliena consilia p̃stola¬
ris: Quis fidelior illo uł sapientior: Seduc
putei gehenne eripior. ⁊ inducias petã ⁊ cun¬
ctabor exire: Si forte interim fiat aliqͥd abscon
ꝓpͥa rurtute psumit: nam diuina quidẽ ꝓba
mici hõis domestici eius. Quid frequentant¬

Expanded text:
ca salutis, suffocatrix vitae, mater tepiditatis ejus quconsilii Angelus; quid aliena consilia praestolaris? Quis enim fidelior, quisve sapientior illo? Seduc putei gehennae eripior; et inducias petam, et retardabo; et cunctabor exire si forte interim fiat aliquid? Abscondpropria virtute praesumit; nam divina quidem omnimici hominis domestici ejus . XXVIII.-- De t
Abbreviated transcription (Latin):
Ad extremũ rogatꝰ aleone archidiacono. postea
urbis rome ep̃o. scripsit adu̾sus nestorẽ de in¬
carnatione dñi libros .uii. Et in hiis scribendi
apud massiliam et iuuendi finẽ fecit. theodo¬
sio ⁊ ualentiniano regnantib. De hiis a̾ oĩb¬

Expanded text:
ad extremum rogatus a Leone archidiacono, postea urbis Romae episcopo, scripsit adversus Nestorium de Incarnatione Domini libros septem; et in his scribendi apud Massiliam, et vivendi finem fecit, Theodosio et Valentiniano regnantibus. S.
Abbreviated transcription (Latin):
meritoꝵ gła requiescit. Ibiq p̾stante do: ꝑ serui
sui reliquias nona sepius audiũt᷑ miratula ge¬
robustus: frequentabat orando sc̃i dei sepulcrũ
optatam subito sanitatẽ recepit. S ⁊ multi
liberabant᷑. Quodam uͦ tp̃re uinculati ⁊ cathe¬
derũt templũ: tioce magna clamare ceperunt.
Sc̃e richari. solue nos. Et statim ruptis uiucłis
soluici sũt om̃s. I tem clades magna que uo¬
cat᷑ panocula uel uenenosa lacerta longe late¬
q morte amara hĩtatores int̾fecit t̾re: ⁊ iux ali¬
quis ab ea tactus unus euasit ꝑcussusq est
ea peste quidam e fr̃ib sc̃i richarii. Qui licet
mortem timeret p̃p cladem: uitam tñ nõ despe¬
rauit ꝓpt̃ patronũ ⁊ .q. ad certa suffragia comi-¬
tantib fr̃ib cutucrit ad sepulihrũ serui dei.
ibiq cõiter or̃one fc̃a. ⁊ ip̃e liberatꝰ est amorte ⁊
õs defensi sunt a plaga. Nec aliq̃s ex illis fr̃ib.

Expanded text:
meritorum gloria requiescit. Ibi praestante Deo per serui meritorum gloria requiescit. Ibi praestante Deo per serui sui reliquias noua saepius audiuntur miracula gerobustus frequentabat orando sancti Dei sepulcrum, qui optata subito sanitate recepta, dat liberabantur. Quodam uero tempore dum uinculati et catederunt templum, uoce magna clamare coeperunt: «Sancte Richari solue nos» et statim ruptis uinculis, absoluti sunt omnes. Item cladis magna quae uocatur panocula seu uenenosa lacerta longe lateque morte amara habitatores interfecit terrae et uix aliquis ab ea tactus uiuus euasit. Percussusque est ea peste quidam e fratribus sancti Richarii, qui licet mortem timeret propter cladem, uitam tamen non desperauit propter patronum. Quasi ad certa suffragia, comitantibus fratribus cucurrit ad sepulchrum serui Dei, ibique communiter oratione facta, et ipse liberatus est a morte et omnes defensi sunt a plaga nec aliquis ex illis fratribus
Abbreviated transcription (Latin):
descius diei euocatiõis suc dũ salutifero
nuut inter graꝵ actiones ⁊ u̾ba ⁊ u̾ba oĩonis
sp̃m emisit. Posit᷑q est in sepulchro a discipło
ĩloco ubi ip̃e p̃ceperat. S mirũ dictu int̾ exeqͥ¬
as pat̾nas sũbito discipulus sopore opp̾ssus: ni¬
dit ĩuisu q raptꝰ eẽt in aulam splendidissimã
om̃iq decore palcherrimã ĩmo uisibili luce cla¬
tiorẽ. in qͣ bm̃a richariũ p̃claro ⁊ hylari uultu iu
dit ħitantẽ: sibiq loquentẽ. Ecce fr̃ sygobarde.
qͣlem mansionẽ p̃parauit mͥ deus: ꝓ uili qmͣ
hũi ĩ t̾ra pulcherrimã ĩ celo ꝓ cõtemptibili gło¬
sam. pro obscura lucidissimã ⁊ pro fumosa oĩ
su auitate renitentẽ. Qͥ eiugilans letior opus
erequiaꝵ ꝑfenit. d̾o prouidente ut filiꝰ cõsolaret᷑
tula monast̾io cũ suo adoẽ ocialdo uteo teligio¬
so ⁊̃ ⁊ successore uenerũt ⁊ corpꝰ sc̃i richarii tule¬
runt et posuerunt ĩ loco quo ⁊ nũc cũ magna

Expanded text:
lutifero nivit, inter gratiarum actiones et verba orationis spiritum emisit, positusque est in sepulchro a discipulo in loco ubi ipse praeceperat. Sed mirum dictu! Inter exequia paterna subito discipulus sopore oppressus, vidit in visu quasi raptus esset in aulam splendidissimam omnique decore pulcherrimam, immo solis luce clariorem, in qua beatum Richarium praeclaro et hr Sigobarde, qualem mansionem praeparavit mihi Deus, pro vili quam habui in terra pulcherrimam in caelo, pro contemptibili gloriosam, pro obscura lucidissimam et pro fumosa omni suavitate renitentem. Qui evigilans, laetior opus exequiarum perfecit, Deo providente, ut filius consolaretur tulo monasterio cum suo abbate Ocioaldo uiro religioam et successore uenerunt et corpus sancti Richarii tulerunt et posuerunt in loco quo et nunc cum magna
Abbreviated transcription (Latin):
tat ab hune sc̃m amandũ epła decretalis mar¬
tini ꝓp̃e ĩ qͣ significat᷑ eiuidem amandũ uolius¬
inquinabãt᷑. Aqua uoluntate illũ dehortatur
idem bĩssimꝰ pͥp ꝑsuadens eum ad pacĩam ⁊ cõ¬
monens ut nullam eis ĩ delicto cõpassionẽ exhi¬
beat. s lapsos õs ab officio deponat ⁊ eos ĩ iugem
pnĩam mittat. Si eñi inquit tales q̃timꝰ ad sa¬
tros ordines ꝓmonendos: quos nulla cuga nul¬
lum uite contagiũ ab ordinib sacris p̾pediat:
quantomagis si post ordinationem suam ĩ lap¬
sum ceciderit ⁊ p̾uaricatioĩs pcc̃o dep̾hendat᷑ obno¬
rius: õimode ꝓhibendꝰ est cũ manib luculentis
atꝙ pollutis myst̾iũ nr̃e salutis tractare: Sitq
dispositus: ut ab illo qui mentis int̾na scrutat᷑
nullũq de ouib errare cõgaudet. dũ aspexerit
sinceram pñiam eiꝰ in t̾ribili iudicio ħeat recõ¬
sis arcħiepe ⁊ reolus successor eiꝰ berchariꝰ quo

Expanded text:
tat ad hunc S. Amandum Epistola decretalis Martini papae, in qua significatur eumdem Amandum voluisinquinabantur: a qua voluntate illum dehortatur idem beatissimus papa, persuadens eum ad patientiam, et commonens, ut nullam eis in delicto compassionem exhibeat, sed lapsos omnes ab officio deponat, et eos in jugem poenitentiam mittat. Si enim, inquit, tales quaerimus ad sacros ordines promovendos, quos nulla ruga, nullum vitae contagium ab ordinibus sacris praepediat, quanto magis si post ordinationem suam in lapsum ceciderit, et praevaricationis peccato deprehendatur obnoxius, omnino prohibendus est cum manibus lutulentis atque pollutis mysterium nostrae salutis tractare? Sitque in hac vita depositus, ut ab illo qui mentis interiora scrutatur, nullamque de ovibus errare congaudet, dum aspexerit sinceram poenitentiam ejus, in terribili judicio habeat recosis archiepiscopus, et Reolus successor ejus, Bercharius quoque
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ p̾cedit ueros isrłitas nisi uerissimũ ⁊ sc̃issi¬
mũ corpꝰ tuũ qd̃ ĩ altari sumimꝰ. ĩ quo uelat᷑
nobis altitudo diei. imensitas maiestatis tue
cuiꝰ ⁊ calorem ⁊ splendorem mortalis infirmi¬
tas sustine non poss. nisi mediatrix nubes in¬
quo eat Relucet .n. de hac nube semita q̃ ducit
aduitam: semita humilitatis ⁊ pacĩe semita
neri ꝑ ĩcarnationis tue mysteriũ reuelare
dignatꝰ es. Relucet nobis ex hac luce legis ⁊
ruerũt in monte. s nubes lucida obumbra¬
uit eos: nec ip̃i simul sient ⁊ nos sine tua ꝓ¬
tectione saluari potuissent. Columpna tiero

Expanded text:
cedit veros Israelitas, nisi verissimum et sanctissimum corpus tuum quod in altari sumimus; in quo velatur nobis altitudo diei, immensitas majestatis tuae, cujus et calorem et splendorem mortalis infirmitas sustinere non possit: nisi mediatrix nubes inquo eat. Relucet enim de hac nube semita quae ducit ad vitam, semita humilitatis et patientiae, semita neri per Incarnationis tuae mysterium revelare dignatus es. Relucet nobis ex hac luce, legis eruerunt in monte, sed nubes lucida obumbravit eos : nec enim ipsi sicut et nos, sine tua protectione salvari potuissent; verumtamen
Abbreviated transcription (Latin):
forto. uino letifico. õigenis fructib oblecto di¬
u̾sis aĩalib mensas tuas repleo. uox cõmonẽ¬
tis est. Mundus dicit. Uide hõ qũo amauit
te pp̃ se. Si sentis beneficiũ redde debitũ accipis
benignitatem redde caritatẽ. hoc tribuit. ⁊ hoc exi¬
git deus. Uox cõminãtis est.Igius dicit. A me
cõbureris. Aqua dicit. ĩ me subingeris. Terra
dicit. a me absorbeberis. Infernꝰ dicit a me deglu¬
tieris. Quia om̃is creatrira sicut ex conditio¬
ne sua homini famulat᷑ sic ⁊̃ pectatorib pro
maloꝵ meritoꝵ cõscĩa cõminat᷑. ut insingulis
creaturis ꝑpeti timeant qd̾ se meruisse cognos¬
turalis infirmitatis subsidiũ s libidinis oble¬
ctamentũ. Hoc cculo eua lignũ iudit ⁊ comedit¬

Expanded text:
forto, vino laetifico, omnigenis fructibus oblecto, diforto, vino laetifico, omnigenis fructibus oblecto, diversis animalibus mensas teas repleo. Vox admonentis est. Mundus dicit: Vide homo quomodo amar te, et te propter se. Si sentis beneficium, redde debitum. Accipis benignitatem, redde charitatem. Hoc tribuit, et hoc exigit Deus. Vox comminantis est. Ignis dicit: A me combureris. Aqua dicit: In me submergeris. Terra dicit: A me absorbeberis. Infernus dicit: A me deglutieris. Quia omnis creatura sicut ex conditione sua homini famulatur, sic etiam peccatoribus pro malorum meritorum conscientia comminatur, ut in singulis creaturis perpeti timeant, quod se meruisse cognosturalis infirmitas subsidium, sed libidinis oblectamentum. Hoc oculo Eva lignum vidit,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ nr̃o merito erogando supplicia. In hoc gen̾e
cõtemplatiõis audimꝰ omnẽ creaturã. trib
uocib nobis loq̃ntem. Prima uox dicit. accipe
scd̾a dixit redde. tercia dicit furge. Accipe benefici¬
ũ. redde debitũ. fuge suppliciũ. Prima nox est
famulantis. scd̃a ãmonentis. tertia cõminan¬
tis. Uox famulãtis est celũ dicit ministro tͥ lu¬
cem ĩ die ut uigiles. tenebras ĩ nocte ut pauses
Ego ad oblectationẽ tuam grͣas temporum iu¬
tissitudines pario teporem ueris ⁊ estatis fecuo¬
rem. autũpni plenitudinẽ ⁊ algorem hyemis.
Ego alternantib incrementis dierũ et nocti¬
um spacia similirõne dissimilit̾ extendo. ut et
uarietas tollat fastidium ⁊ tͥ pariat oblectam̃¬
tũ. Aer dicit. Uitalem tͥ p̃beo flatũ et om̃e ge¬
nus auiũ ad tuũ mitto obsequiũ. Aqͣ dicit
Potum tͥ p̃beo sordes purgo. arentia rigo ⁊ di¬
u̾soꝵ genera pisciũ ad tuum esum ininistro.
Terra dicit. Ego te porto. ego te nutrio. pane cõ¬

Expanded text:
um. In hoc genere contemplationis audimus omnem creaturam tribus vocibus nobis loquentem. Prima vox dicit accipe, secunda dicit redde, tertia dicit fuge: « Accipe beneficium, redde debitum, fuge supplicium. » Prima vox est famulantis, secunda admonentis, tertia comminantis. Vox famulantis est. Coelum dicit: Ministro tibi lucem in die ut vigiles; tenebras in nocte ut pauses. Ego ad oblectationem tuam gratas temporum vicissitudines pario, tempore veris, et aestatis fervorem, autumni plenitudinem et algorem hiemis. Ego alternantibus incrementis dierum et noctium spatia simili ratione dissimiliter extendo, ut et varietas tollat fastidium et ratio pariat oblectamentum. Aer dicit: Vitalem tibi praebeo flatum, et omne genus avium ad tuum mitto obsequium. Aqua dicit: Potum tibi praebeo, sordes purgo, arentia vegeto, et diversorum genera piscium ad tuum esum ministro. Terra dicit. Ego te porto, te nutrio, pane con
Abbreviated transcription (Latin):
ctiones alie sunt carnales. idest que ad
usum corporis ꝑtinent alie sp̃uales q̃ ꝑ¬
tinent ad instructionẽ mentis ad utrasq bom
plationem. Primꝰ modꝰ est qñ consideramꝰ
omnẽ creaturã quid sit ex se. et inuenimꝰ
omĩa uanitatem. qr om̃is creatura sicut de
nichilo adẽẽ uenit. ita ⁊̃ cotidiana ĩmuta¬
tionẽ indicat. qr qͣntũ ĩ se est ad nichilum
atoris ⁊ cernimꝰ in ea diuine rõnis multitu¬
dinẽ. qr ip̃a q̃ pro sua cõditione mutabilitati
subiacent dum hoc ex beneficio creatoris ac¬
cipiũt. ut nũqm prorsus ẽẽ desinant quodã¬
modo opꝰ temporale et̾ni opificis mutat᷑ sta¬

Expanded text:
e aliae sunt carnales, id est quae ad usum corporis pertinent; aliae spirituales, qua pertinent ad instructionem mentis. Ad utrasque boni plationem. Primus modus est, quando consideramus omnem creaturam quid sit ex se, et invenimus omnia esse vanitatem, quia omnis creatura sicut de nullo adesse venit, ita et quotidiana immutatione indicat, quod quantum in se est ad nihilum atoris, et cernimus in ea divinae rationis similitudinem, quia ipsa, quae pro sua conditione mutabilitati subjacent, dum hoc ex beneficio Creatoris accipiunt, ut nunquam prorsus esse desinant, quodammodo opus temporale aeterni opificis imitatur sta
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ siue ꝑ negligentiam. siue alia de cã penit̾
amiserit. De hoc tñ oꝑe prout inuenire potui
ĩ hoc quo nr̃o oꝑe multa ꝑ diu̾sa loca inserui
suꝑiꝰ posita sũt inserere uolui. ⁊ ⁊̃ de quib dam
aliis eiuis scriptis unde flores exexpsi. Scrip¬
sit .n. ut legitur epłam cuiꝰ titulus ẽ. de reꝑa¬
libeꝵ se auoto existimans eo qd̃ minime fuiss
ꝓfessus rediens ad secularẽ uitam dixxit uxorẽ
nõie ricendã. Suꝑ quib regatꝰ helynandus
li ip̃ius elulynandi. scrĩpsit epłam ad eundẽ
gatterũ su euisdẽ guilli ꝑsona uarit ip̃ius
ẽẽ uideatm. Stripsit ⁊̃ idem helynandꝰ s ⁊ mones

Expanded text:
onem, sive per negligentiam, sive alia de causa penitus amiserit. De hoc tamen opere, prout invenire potui, in hoc quoque nostro opere multa per diversa loca inserui. s posita inserere volui, et etiam de quibusdam aliis ejus scriptis, unde flores excerpsi. Scripsit enim, ut legitur, epistolam, cujus titulus est, De repaliberum se a voto existimans, eo quod minime fuisset professus, rediens ad saecularem vitam, duxit uxorem, nomine Rixendam. Super quibus rogatus Helinandus,ali ipsius Helinandi, scripsit Epistolam ad eumdem Galterum sub ejusdem Guillelmi persona, ita ut ipsius esse videatur. Scripsit etiam idem He
Abbreviated transcription (Latin):
nachus. uir religiosus ⁊ facundia disertus
qui ⁊illos u̾sus de morte in uulgari nr̃o qͥ
ce clarius patet composurt ⁊ ⁊ cronicam dili¬
gent̾ ab mitio mundi usq ad tempus suũ
in marimo quodam uolumine digessit. Et ħ
quidem opꝰ ita dissipatum est ⁊ disꝑsũ ut nus-¬
quam totũ reꝑiatur. fert᷑ enim qd̾ idem he¬
lynandꝰ cuidam famuliari suo .s. bone memo¬

Expanded text:
s, vir religiosus, et facundia disertus; qui et illos versus De morte in vulgari nostro, qui t luce clarius patet, composuit; et etiam Chronicam diligenter ab initio mundi usque ad tempus suum in maximo quodam volumine digessit. Et hoc quidem opus dissipatum est et dispersum, ut nusquam totum reperiatur. Fertur enim quod idem Helinandus cuidam familiari suo, scilicet bonae memo
Abbreviated transcription (Latin):
leg̾e̾. quo alioꝵ debeas errata iudicare ⁊ re uera
quid iustius. quid couenienti. qmͣ ut spiritales
medici qͥ specialtt̾ ĩ firmantes insitant prius se¬
ip̃os iusitare studeant. ⁊ de statu suo interiore di¬
gitos discretionis int̾rogent uenasq pulsatiles
affectionum pulsent. ne forte cõtuigat illis nũ¬
dũ insitatis ⁊ iam iusitantib .i. nondũ correctis
⁊ iam alios corripientib audire hoc ꝓu̾biũ. Ab
sũ de illo apolluns oraculo notos helycos. id est nost

Expanded text:
legere quomodo aliorum debeas errata judicare. Et revera legere quomodo aliorum debeas errata judicare. Et revera quid justius, quid convenientius, quam ut spiritales medici, qui spiritualiter infirmantes visitant, prius seipsos visitare audeant, et de statu suo interiore digitos discretionis interrogent, vena que pulsatiles affectionum pulsent, ne forte contingat illis nondum visitatis et jam visitantibus, id est, nondum correctis, et jam alios corripientibus, audire hoc proverbium ab sum . CAPUT II. De illo Apollinis oraculo gnothi seauton, id est nos
Abbreviated transcription (Latin):
si. Helyriaudꝰ in cronicis. libro uiͦi. Errores
philosophoꝵ de ingressu aĩaꝵ ad corpora. ⁊ reg̾t¬
su a corporib ⁊ de locis inferorum latius expoͦ¬
sui ut meluis intellecti faciliꝰ caueant᷑. Itaq
de oracło apollinis de quo macrobiꝰ errorẽ siũ
nititur cõfirmare .s. e celo descendit notys hely¬
cos sermonẽ ĩ cõuentu fr̃m edidisse me menu¬
ni ĩ hũc modũ. ¶ egit᷑ in libro iob.uͦ. Uisitãs
spetiem tuam nõ peccabis. Sermo oportunꝰ est
optimꝰ. Qͥd est sermo oportunꝰ: Sermo optiꝰ
est tempore ⁊ loco acc̃o modatus. ⁊ ꝑsone. uixta
illud sapientis. Nichil tã cognatũ sapĩe quam
locis ⁊ temporib aptare sermones. Tempus de qͦ
loquimͣ tempꝰ iusitationis est locus in quo con¬
gregam᷑ ad hoc institutꝰ est ꝑsone ad qͣs loquim
uisitatores. sũt et iusitandi. O tu quisqͥs es iuisi¬
tator alioꝵ. si temetip̃m pͥus iuisitau̾is. postea
insitando ꝓximũ nõ pectab̾. Nam ĩ teip̃o poteris

Expanded text:
 examinare. In Chronicis, libro VIII, errores philosophorum de ingressu animarum ad corpora, et regressu a corporibus, et de locis inferorum latius exposui, ut melius intellecti caveantur. Itaque de oraculo Apollonis, de quo Macrobius errorem suum nititur confirmare, scilicet de coelo descendit gnothi seauton, sermonem in conventu fratrum edidisse me memini in hunc modum. Legitur in libro Job, cap. V: Visitans speciem tuam, non peccabis. Sermo opportunus est optimus. Quid est sermo opportunus? Sermo opportunus est tempori et loco accommodatus, et personae, juxta illud Sap.: « Nihil tam cognitum sapientiae, quam ocis et temporibus sermones aptare. » Tempus de quo loquimur, tempus visitationis est. Locus in quo congregamur ad hoc institutus est. Personae ad quas loquimur visitatores sunt, et visitandi. O tu quisquis es visitator aliorum, si temetipsum prius visitaveris, postea visitando proximum non peccabis, nam in teipso poteris
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ qͣrta feria post palmas tnsiens pontem diuini
fluminis udit demonũ gesta sua pͥncipi suo re¬
ferentiũ ⁊ int̾ eos ethiopem in manu sandaliũ
p̃ferentẽ ad iudiciũ qd̾ romanũ p̃sulẽ cuiꝰ hoc e¬
rat ꝑ .uii. annos ĩpugnatũ tandem ad lapsum
traxecit. Qui uocans ad se ethyopẽ ⁊ ĩ urtute dei
⁊ sc̃e crucis suꝑ eũ ascendẽs: p̃cepit ut eũ rome¬

Expanded text:
uando 3 feria post palmas transiens pontem Duvii fluminis, vidit agmen demonum, gesta sua principi suo referentium, et inter eos Ethiopem in manu sandalium preferentem, ad indicium quod Romanum presulem, cujus hoc erat, per 7 annos impugnatum, tandem ad lapsum traxerit. Qui vocans ad se Ethiopem, et in virtute Dei et sanctae crucis super eum ascendens, eo vectante Rom
Abbreviated transcription (Latin):
intende ⁊c̾. eo uectãte romam uenit. fix .uͣ. hora
celebrandi officii. Et demone ꝓforib expectante
paperem retulit: negantẽ ꝑ sandaliũ ad pñiam
mouit ⁊ missa uice eiꝰ celebrata: ⁊ ꝑte trisma¬
tis a se cõsecrati assumpta demone ren ectante
ad eccam suam rediit salbo sc̃o hora celebranda

Expanded text:
ascendens, eo vectante Romam venit feria 5, hora celebrandi officii; et demone pro foribus expectante, papae rem retulit, negantem per sandalium ad poenitentiam movit, et missa vice ejus celebrata, et parte crismatis a se consecrati assumpta, daemone revectante ad aecclesiam suam rediit, sabbato sancto, hora celebrandi
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmuis se correxerit. eos quos dampnauerat
conu̾tere nequiuit. Et adeo pessimũ est alio
carnotens fulbertũ p̾dixisse auunt. Nam eñ
eũ ĩ extremis positũ multi insitarent. ⁊ ediũ
capacitas uix cõfluentib capiendis sufficet.
ille int̾ oppositas cat̾uas cculos longe rimat᷑
berengariũ uisu quo potuit expellendũ cen¬
suit. ꝓtestatꝰ ĩmanẽ demonẽ p̃p eũ cõsistere.
młtos q ad eum seq̃ndum blandiente manu
⁊ illice anheliti corrũpere. S ⁊ ip̃e berengariꝰ
die epyphanioꝵ mories. pecordatꝰ ꝙ iniseros
qͦndam adolescens pͥmo sui erroris calore sec¬
ta sua infeciss: producto inquit gemitu ho
os ut timeo ad penam. De corporib sc̃oꝵ angli¬

Expanded text:
quamvis se correxerit, eos quos depravaverat quamvis se correxerit, eos quos depravaverat convertere nequivit: adeo pessimum est aliosCarnotensem Fulbertum praedixisse aiunt. Hic autem cum eum in extremis positum multi visitarent, et aedium capacitas vix confluentibus capiendis sufficeret, ille inter oppositas catervas oculos longe rimatus, Berengarium nisu quo potuit expellendum censuit; protestatus immanem daemonem prope eum consistere, multosque ad eum sequendum blandiente manu, et illice anhelitu corrumpere. Sed et ipse Berengarius die Epiphaniarum moriens, recordatus quot miseros quondam adolescens primo sui erroris calore secta sua infecisset, producto gemitu; « os, ut timeo, ad poenam. » Hoc an
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ berengariũ turonensẽ qui asserebat en¬
charistiam quã sumimꝰ ĩ altari non ẽẽ reuera
corpꝰ xp̃i et sangͥnem s figurã corporis et san¬
guiis. Contͣ quẽ multũ a multis ⁊ u̾bis et
seriptis disputatũ est. Int̾ quos domnꝰ grido
abbas de cruce sc̃i leufredi contra eum de cor¬
pore ⁊ sangͥne domini elegantẽ edidit librũ.
Guilłs. Leo ppͣ u̾cellis contͣ eum celebrauit cõ¬
siliũ. s post leonis obitum hyldebrandꝰ archi¬
diaconus cum ẽẽt turonis mox ppͣ rome adu¬
natis ꝯsiliis eum cõpulit ad sui dogmatis a¬
s p̾cipue et fortiter guimũdꝰ pus monachus
de sc̃o leufredo normannie. postea ep̃c. adu̾sariꝰ
apulie nr̃i tp̃ris eloq̃ntissimꝰ. Perengariꝰ ã ĩ
fine ĩ resipuit ut sine retractione a quib dam
sc̃s hẽatur plenus elemosinis. ⁊ humilitate
magnaꝵ possessionũ dñs disꝑciendo. ñ famul
abscondendo ⁊ adorando. Nullam feminã con¬
spectui suo patiebat᷑ ad mitti. Berengariꝰ tñ

Expanded text:
per Berengarium Turonensem, qui asserebat eucharistiam, quam sumimus in altari, non esse revera corpus Christi et sanguinem, sed figuram corporis et sanguinis: contra quem multum a multis et verbis et scriptis disputatum est. Inter quos domnus Guido abbas de Cruce Sancti Leufridi contra eum de corpore et sanguine Domini elegantem edidit librum. GUILLELMUS. Leo papa Vercellis contra eum celebravit concilium. Sed post Leonis obitum Hildebrandus, archidiaconus cum esset Turonis, mox papa, Romae adunatis conciliis, eum compulit ad sui dogmatis apus, sed praecipue et fortiter Guimundus, prius monachus de sancto Leufredo Normandiae, postea episcopus Aversanus Apuliae, nostri temporis eloquentissimus. Berengarius autem in fine ita resipuit, ut sine retractatione a quibusdam sanctus habeatur; plenus eleemosynis et humilitate, magnarum possessionum dominus dispertiendo, non famulus abscondendo et adorando, nullam feminam conspectui suo patiebatur admitti. Berengarius tamen,
Abbreviated transcription (Latin):
mens uł animus. Cui ceteta ꝑs hoĩs regen.¬
da subdita est. nec ei digiꝰ est aliquid ad
querendũ. nec dulcius ad inueniendũ. nec
ntiliꝰ ad habendũ. quam qd ip̃am solam mẽ¬
tem suꝑeminet qui est solus deus. Nec lon¬
rõnalis animꝰ. ut ad ip̃m sit cõu̾sio eius.
ut ip̃e sit bonũ eiꝰ. Hic autẽ ex illo bono bonꝰ
ad ymaginem ⁊ similitudinẽ eiꝰ conditꝰ est¬
hoc est ut quam diu hic uiuit᷑ qͣm ꝓpitius ꝙͣ¬
ꝓprius pot̃ accedat ad eum similitudĩe a quo
sola receditur dissimilitudĩe. ut sit hic sc̃s sic
ille sc̃s est. ĩ ficturo futurꝰ heatus sicut ille ũs
est. Hec studia scrutant᷑ uirtutũ nõ tam flo¬
res qmͣ radices. nõ ut luceant. s ut sint nõ
ut sciant᷑ s ut hẽantur. Uicium uero plus

Expanded text:
el animo, cui caetera pars hominis regenda subdita est, nec dignius est aliquid ad quaerendum, nec dulcius ad inveniendum, nec utilius ad habendum, quam quod solum ipsam mentem supereminet, qui est solus Deus. Nec lonrationalis animus, ut ad ipsum sit conversio ejus, ut sit ipse bonum ejus. Hic autem ex illo bono bonus, ad imaginem et similitudinem ejus conditus est: ut quamdiu hic vivitur, quam propius potest, accedat ad eum similitudine, a quo sola receditur dissimilitudine; ut sit is sanctus, sicut ille sanctus est; in futuro futurus beatus, sicut ille beatus est. res quam radices, non ut luceant, sed ut sint: non ut sciantur, sed ut habeantur. 7. Vitiorum vero plus
Abbreviated transcription (Latin):
est uirtꝰ: silia rõnis est. s magis gr̃e. Uis enĩ
q̃dam est ex natura. ut ã iurtus sit ht ex gr̃a
uis est ex iuditio approbantis rõnis uirtus
ã ex appetitu illuminate uoluntatis. Uirtus
enĩ est uolũtariꝰ in bonũ assensus. Uirtꝰ ẽ equa¬
litas q̃dam uite ꝑ oĩa congruẽs rõni. Uirtus¬

Expanded text:
est virtus? Filia rationis, sed magis gratiae. Vis enim quaedam est ex natura. Ut autem virtus sit, habet ex gratia. Vis est ex judicio approbantis rationis: virtus autem ex appetitu illuminatae voluntatis. Virtus enim est voluntarius in bonum assensus. Virtus est aequalitas quaedam vitae,