comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ie hoc induere immortalitatẽ. Ut gͦ induat᷑
immortalitatẽ: exuet᷑ mortalicate hoc ẽ. cir¬
cũcisionis misteriũ: quȩ occauo die fieriius¬
saẽ. ⁊ occauo die id ÷ dnica pꝰ sabbatũ.iã in
ueritate a dño impleta. Unded̾r. Exuens se
carne: pͥncipatꝰ .⁊ potestates exemplauit. Per
hanc eñ mortalitatẽ nob imudȩ diabolice
potestates dominabant᷑: quas exemplasse
dictꝰ ÷ qr in se ipso capite p̃buit exemplum.
qđ in toto eiꝰ corpore id ÷ ecctia. ex diabolipo¬
testate lib̾anda. inultima refurrectione cõ-¬
plebit᷑. hecẽ fides nr̃a. Et qm̃ sic̃ testimoni-¬
um ꝓpħicũ paulꝰ ꝯmemorat. iustꝰ ex fide ui-¬
uit: hȩc ẽ. iustificatio nr̃a. Mortuũ quippe
xp̃m & pagam credunt: resurrexisse aut̃

Expanded text:
tatem. ut ergo induatur inmortalitate, exuitur mortalitate. hoc est circumcisionis mysterium, quae octauo die fieri iussa est, et octauo die, id est dominica post sabbatum, iam in ueritate a domino inpleta. unde dicitur: exuens se carnem principatus et potestates exemplauit. per hanc enim mortalitatem nobis inuidae diabolicae potestates dominabantur; quas exemplasse dictus est, quia in se ipso capite nostro praebuit exemplum, quod in toto eius corpore, id est ecclesia ex diaboli potestate liberanda, in ultima resurrectione conplebitur. haec est fides nostra. et quoniam, sicut testimonium propheticum Paulus conmemorat, iustus ex fide uiuit, haec est iustificatio nostra. mortuum quippe Christum et pagani credunt; resurrexisse autem
Abbreviated transcription (Latin):
imortalitate ñ erit. ꝓpt̾ea scͥptũ ẽ. Caro
& sanguis regnũ dĩ ñpossidebunt. Ut gͦ ĩ
duat immortalitatẽ: de quib u̾bis soletis
calũpniari fidĩ ur̃ȩ. qua credimꝰ huiꝰ corꝑis
futurã resurrectionẽ. quę inpsodño ia
p̃cessitͣ dissimulantes ea que seciuit᷑. in
lens enĩ ostende quid eo loco dixerit car-¬
nẽ: continuo subiecit. Neq corruptio in¬
corruptionẽ possidebit. Hoc enĩ corpꝰ qđ
ꝓpt̃ mortalitatẽ ꝓpͥe caro nominat᷑: mu¬
tari dic in resurrectione. ut iã ñ sit corrup¬
tibile atq mortale. Qđ ne pucet᷑ nr̃a sus¬
pitione dici: ipsa eiꝰ que secunt᷑ u̾ba con¬
sulite. Ecce inquit misteriũ dico. Om̃s qͥdẽ
resurgemꝰ: ñ tam̃ om̃s inmutabim᷑. In atho¬
moi̾nictu ocłi in nouissima tuba. Canet
enim cuba. & mortui resurgent incortup¬
tr & nos immutabimͦ. O portet eni corrup

Expanded text:
immortalitate non erit. propterea scriptum est : caro immortalitate non erit. propterea scriptum est : caro et sanguis regnum doletis calumniari fidei nostrae, qua credimus huius corporis futuram resurrectionem, quae in ipso domino iam praecessit, dissimulantes ea quae secuntur; inlens enim ostendere quid eo loco dixerit carnem, continuo subiecit: neque corruptio incorruptionem possidebit. hoc enim corpus, quod propter mortalitatem proprie caro nominatur, mutari dicit in resurrectione, ut iam non sit corruptibile atque mortale. quod ne putetur nostra suspicione dici, ipsa eius quae secuntur uerba consulite: ecce, inquit, mysterium dico: omnes quidem resurgimus, non tamen omnes immutabimur, in atomo, in ictu oculi, in nouissima tuba; canet enim tuba, et mortui resurgent incorrupti, et nos immutabimur; oportet e
Abbreviated transcription (Latin):
ex eodẽ. lib̾ contͥ faustum. xui.¬
llud sabbatum qđ imꝑite atq impie deri¬
detis nͥ ⁊ ipsum int̃ ꝓphetias que de xp̃o
scͥpte sunt. hab̾et intellectũ. ñ ei xp̃s sic at¬
testaret᷑. Qui cũ ꝓpͥa uoluntate sic̃ ipse in
eiꝰ laude posuisti pateret᷑ idõq tẽꝑa passio¬
nis & resurrectiomis suȩ habet in potestate.
id egit ut caro eiꝰ insepultura sabbato reqͥ¬
esceret ab om̃ib opib: suis. ut t̾cio die re¬
surgens quẽ dñcũ dicimꝰ qui pꝰsabbatũ
numerat᷑ octauus. etiã curũeisionẽ octa¬
ut diei adse ꝓpħandũ ꝑtinere decdaratur.
Quid eñi sig̾cat circũcisio camis: Quia
nͥexpoliationẽ mortalitatis qͥuã de cama¬
li generatione portamꝰ: ꝓpter hoc dic apłs.
exuens se carnẽ. pͥncipatꝰ ⁊ potestates exem¬
mortalitatẽ carnis intelligimꝰ. Scdm quã
ꝓpͥe corpꝰ hoc caro nominat᷑. Quȩ morcalitaᷤ.
ꝓpͥe caro appellataẽ: qr in illa resurrectiõis

Expanded text:
EX EODEM LIBRO CONTRA FAVSTVM XVI. Illud sabbatum, quod imperite atque impie deridetis, nisi et ipsum inter prophetias, quae de Christo scriptae sunt, haberet intellectum, non ei Christus sic attestaretur. qui cum propria uoluntate, sicut ipse in eius laude posuisti, pateretur, ideoque tempora passionis et resurrectionis suae haberet in potestate, id egit ut caro eius in sepultura sabbato requiesceret ab omnibus operibus suis, ut tertio die resurgens, quem dominicum dicimus, qui post sabbatum numeratur octauus, etiam circumcisionem octaui diei ad se prophetandum pertinere declararet. quid enim significat circumcisio carnis ? quid nisi expoliationem mortalitatis, quam de carnali generatione portamus? propter hoc dicit apostolus: exuens se carnem principatus et potestates exemmortalitatem carnis intellegimus, secundum quam proprie corpus hoc caro nominatur. quae mortalitas proprie caro appellata, quia in illa resurrectionis
Abbreviated transcription (Latin):
si ille ciiꝰ u̾ba intelligere querimꝰ. eĩ forte
ñ serist. S hȩc ꝯsuctudo ꝑiculosa ẽ: per
scͥpt᷑as enĩ diuinas multo tutiꝰ ambulat:
qͦͣs ub transiatis opacatas cũ scrutari uolu¬
mꝰ aut hoc inde exeat qđ ñ habeat otro¬
u̾siã ͥ aut siht̃. ex eadẽ scͥpt᷑a ubicũq eius
inuentis atq aohibitis testib t̃minetur.
De modis locutionũ quoꝵ cognitionẽ neces¬
sariam dicit scripturarum obscuritatibus

Expanded text:
si ille cujus verba intelligere quaerimus, eum forte si ille cujus verba intelligere quaerimus, eum forte non sensit. sed haec consuetudo periculosa est; per scripturas enim diuinas multo tutius ambulatur. quas uerbis translatis opacatas cum scrutari uolumus, aut hoc inde exeat quod non habeat controuersiam, aut, si habet, ex eadem scriptura ubicumque eius inuentis atque adhibitis testibus terminetur. De modis locutionum, quorum cognitionem necessariam dicit Scripturarum obscuritatibus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ caritatis. Quando aut ex eisdẽ scͥpture
sibis ñ unũ aliquids auo uł plura senti¬
iuit: etiã silatet quid senserit ille qui scͥp
tati exalus locis scãrum scͥpturarũ doceri
pot . Ia tam̃ eo conauit quid diuina scruc¬
hoc assequãt siue aliã sentetia de illis ub
quȩ sidĩ teste ñ refragat᷑ ex culpa testimo¬
nium habens a quoc̃q alio loco diumoꝵ elo¬
quior: ille quippe auctoꝵ in eisdẽ ub q̃
ipsam occurfurã lectori uł auditori sine
aubitatione p̃uidit. immo ut occurreret
qr & ipsa ẽ. ueritate subnixa ꝓuidit. Nã
quid in diuinis eloquiis largiꝰ & ubnis
potuit diuinitꝰ ꝓuidi quã ut eadẽ t̾ba
plurib intelligant᷑ modis.: qͦs alia ñminꝰ
diuina otestantia faciant ad ꝓbari. Ubi aũ
taliꝰ sensus eruiꝰt cuiꝰ incertũ cerais sc̃arum
scͥpturarũ testimoniis ñ possit aꝑiri. restat
ut ratione redilita mani festꝰ appareat etiã¬

Expanded text:
et charitatis. Quando autem ex eisdem Scripturae et charitatis. Quando autem ex eisdem Scripturae verbis, non 55 unum aliquid, sed duo vel plura sentiuntur, etiam si latet quid senserit ille qui scriptati ex aliis locis sanctarum Scripturarum doceri potest. Id tamen eo conante qui divina scruhoc assequatur, sive aliam sententiam de illis verbis quae fidei recte non refragatur, exculpat, testimonium habens a quocunque alio loco divinorum eloquiorum. Ille quippe auctor, in eisdem verbis quae ipsam occursuram lectori uel auditori sine dubitatione praeuidit, immo ut occurreret, quia et ipsa est ueritate subnixa, prouidit. nam quid in diuinis eloquiis largius et uberius potuit diuinitus prouideri, quam ut eadem uerba pluribus intellegantur modis, quos alia non minus diutalis sensus eruitur cujus incertum certis sanctarum Scripturarum testimoniis non possit aperiri, restat ut ratione reddita manifestius appareat, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
spm scm̃. unde ẽ. illuo fltimina aquę
unue fluent de uentre eiꝰ: & si quid ali¬
ud atq aliud ꝓlocis in quib ponit᷑ aqͥ
significare intelligit᷑. Sic & alie res non
singłe s uia queq earũ ñ solũ duo aliqͣ
sententie sic posita repꝑit᷑. U̾bi aut̃ aptꝰ
poniit᷑ ibi discendũ ẽ. quonͦi inlocis intel¬
ligant᷑ obscuris. Neq enĩ inmeliꝰ põt intel¬
ligi. qđ dictii e. dõ app̃hende arma & scu¬
tũ. & exirge maditoriũ mͥ. quã loco illo
ubi legit᷑. aue ut scuto bonȩ uoluntatistue
coronastinos. Nec tam̃ ita: ut iaubicũq
scuti ꝓ aliqͦ munim̃to positũ legerimꝰii ac
cipiamꝰ nͥ bonã uoluntatẽ di: Aictĩ ẽ. eñi &̃
scutũ fidĩ in quo possitis inquit om̃s sagit¬
tas maligni ignitas extinguere. Nec iursꝰ
idõ debemꝰ ui arinis huiꝰcemõi spĩtalibꝰ scu¬
to tantumꝰ fidẽ tribuere. cũ alio loco etiã lo¬
rica dicta sit fidĩ unduti inquit loricã fidĩ

Expanded text:
sanctum, unde est illud: Flumina aquae vivae fiuent de ventre ejus: et si quid aliud atque aliud pro locis in quibus ponitur aqua significare intelligitur: sic et aliae res, non singulae, sed unaquaeque earum, non solum duo aliqua sententiae, sicut posita reperitur. Ubi autem apertius ponuntur, ibi discendum est, quomodo locis intelligantur obscuris. Neque enim melius potest intelligi quod dictum est Deo: Apprehende arma et scutum, et exsurge in adjutorium mihi, quam ex loco illo ubi legitur: Domine, ut scuto bonae voluntatis tuae coronasti nos. Nec tamen ita ut jam ubicunque scutum pro aliquo munimento positum legerimus, non accipiamus nisi bonam voluntatem Dei. Dictum est enim, Et scutum fidei, in quo possitis, inquit, omnes sagittas maligni ignitas exstinguere. Nec rursus ideo debemus in armis hujuscemodi spiritalibus scuto tantummodo fidem tribuere, cum alio loco etiam lorica dicta sit fidei: Induti, inquit, loricam fidei
Abbreviated transcription (Latin):
mundi quedã occultȩ seminariȩ ratio¬
nes: q̃uib cũdata fuerit oportunitas tẽ
ꝑał atq causał. ꝓrupunt in speties debi¬
tas suis modis ⁊ finib. & sic ñdicunt᷑
angłi qui ista facunt animaliũ creattreᷤ:
sic nec agricole. segetũ uł arboꝵ uł quoꝵq
int̾ra gignentiũ creatores dicendi sunt
Quauis nouerint p̃bere quasoa uisibile
oportunitates ⁊ causas. ut illa nascant᷑.
Qd aut isti faciunt uisibilit: hoc angłi
inuisibilit. ds uͦ solus unꝰ creatorẽi qui
causas ipsas & rationes semmarias reb
inseruit. Res ħuit̃ dictaẽ: quȩ siexẽplis
& copiosa disputatione explicet᷑. ut faciliꝰ
intelligat᷑. longe sermone opꝰ ẽ. A quo se
ratio nr̃e festinationis excusat.
in sanguinẽ uertere. si iã ubiq factũ erat

Expanded text:
mundi quaedam occultae seminariae ratiomundi quaedam occultae seminariae rationes, qporalis atque causalis, prorumpunt in species debitas suis modis et finibus, et sic non dicuntur angeli qui ista faciunt animalium creatores: sicut nec agricolae segetum uel arborum uel quorumque in terra gignentium creatores dicendi sunt, quamuis nouerint praebere quasdam uisibiles oportunitates et causas, ut illa nascantur. quod autem isti faciunt uisibiliter, hoc angeli inuisibiliter; deus uero solus unus creator est, qui causas ipsas et rationes seminarias rebus inseuit. res breuiter dicta est: quae si exemplis et copiosa disputatione explicetur, ut facilius intellegatur, longo sermone opus est, a quo se ratio nostrae festinationis excusat. in sanguinem uertere, si iam ubique factum erat
Abbreviated transcription (Latin):
t ab sorbiit uirga aaron uirgas
illoꝵ. Si dictum eẽt absorbuit dra-¬
cõ aaron uirgas illoꝵ. intelligeret᷑ uerus
draco a aron fantastica illa figm̃ta ñ ab¬
sorbuisse.s uirgas: Hoc em̃ potuit absor
absorbere ñ uirga. S co nomine appel¬
lata res ÷ unde uersa ẽ: ñ in qđ u̾sa ẽ: qͥ a
in id etiã reu̾sa ẽ. Et idõ hoc uocari debe¬
bat: qđ pͥncipalit erat. Quidgͦ dicendũ
ẽ. de uirgis magoꝵ utrii ⁊ ipse ueridra¬
cones factȩ fuerint: S ea ratione uirge
appellate sunt: qua & uirga aaron. An
potiꝰ idebant᷑ eẽ qđ ñ erant ludisicatio¬
ne uenefica: Cur gͦ ex utraq parte & uir¬
ge dicunt᷑ ⁊ dracones. ut de figiñtis ilis
uchil differat loquendi modꝰ: S. demon¬
strare difficile ẽ qͦm etiã si ueri dracones
facti sunt ex uirgis magoꝵ. ñ fueruit
tam̃ creatores draconũ. nec magi. nec an¬
głi maliquib ministris illa oꝑabant᷑.
In sunt enĩ reb corporeis ꝑ omĩa elenita

Expanded text:
t absorbuit uirga Aaron uirgas illorum. si dictum esset: "absorbuit draco Aaron uirgas illorum", intellegeretur uerus draco Aaron phantastica illa figmenta non absorbuisse, sed uirgas. hoc enim potuit absorbabsorbere, non uirga. sed eo nomine appellata res est, unde uersa est. non in quod uersa est, quia in id etiam reuersa est; et ideo hoc uocari debebat quod principaliter erat. quid ergo dicendum est de uirgis magorum? utrum et ipsae ueri dracones factae fuerant, sed ea ratione uirgae appellatae sunt qua et uirga Aaron? an potius uidebantur esse quod non erant ludificatione uenefica? cur ergo ex utraque parte et uirgae dicuntur et dracones, ut de figmentis illis nihil differat loquendi modus? sed demonstrare difficile est quomodo, etiam si ueri dracones facti sunt ex uirgis magorum. non fuerint tamen creatores draconum nec magi nec angeli mali, quibus ministris illa operabantur. insunt enim rebus corporeis per omnia elementa
Abbreviated transcription (Latin):
lis ueritatis luce potiat᷑. & mente pe¬
nitꝰ aosuetudine uite huiꝰ alienata il¬
li ꝯstant & indeclinabilit hereat: nec
quid querat uecquis querat intelli¬
git. Credat gͦ potiꝰ sublimi auctoritato
mmnimeq fallaci quã diu sumꝰ incorpe
ꝑegrinari nos adno & ambulare ꝑ fidẽ.
ñdũ ꝑspetiẽ. Nc si ꝑseuerant̃ retinens
atq custodiens fidẽ. spem. & caritatẽ.
intendat inspetiẽ ex pignore qđ accepi

Expanded text:
lis veritatis luce potiatur, et mente pelis veritatis luce potiatur, et mente penitus a consuetudine vitae hujus alienata, illi constanter et indeclinabiliter baereat, nec quid quaerat nec quis quaerat intelligit. Credat ergo potius sublimi auctoritati minimeque 115 fallaci, quandiu sumus in corpore peregrinari nos a Domino et ambulare per fidem, nondum per speciem, ac sic perseveranter retinens atque custodiens fidem, spem et charitatem, intendat in specie ex pignore quod sancti
Abbreviated transcription (Latin):
ideo sic manebit donec ueniat. Ex lib̾
iscipłis etiã insufflando dedit sp̃m
scm̃ neipse sp̃s qui trinitati consub
se amanti eumq amorẽ ter confitenti
cõm̃dans: dic̃ eundẽ ioħm sic se uelle
manere donec ueniat. Ubi etiã mͥ uide¬
tur alto dociusse misterio. istam ipsam
ioħis erangłiste dispensationẽ. qua in
lucẽ liquidissimã libi sublimitate
fertur. ubi trinitatis aequalitas & in¬
ontutabilitas uidi pot̃. & qua maxime
ꝓpͥetate disteͥt a cet̾is homo cuiꝰ suscep¬
tione u̾bũ caro factũ ẽ. ꝑspicue cerni
cognosciq ñ posse: nͥ cũ ipse dñs uene¬
rit. Id eo sic manebit̃. donec ueniat. Ma¬
nebit aut̃ nc̃ in fide credentiũ: tunc
aut facie at faciẽ ꝯtẽplandii erit. cum
apparuerit uita nr̃a: & nos cũ ipso appa
rebimꝰ in gła. Quisqͥs aut arbitratur
homini uitã ista mortalẽ adhuc agẽ¬
ti posse ꝯtingere. ut dimoto atq discu¬
sso om̃i nubilo phatasiarũ corꝑalium
atq carnaliũ. serenissima incõmutabi¬

Expanded text:
ideo sic manebit donec veniat, ex libro scipulis etiam insufflando dedit Spiritum sanctum, ne ipse Spiritus qui Trinise amanti eumque amorem ter confitenti commendans dicit eundem Iohannem sic se uelle manere, donec ueniat. ubi etiam mihi uidetur alto docuisse mysterio istam ipsam Iohannis euangelistae dispensationem, qua in lucem liquidissimam uerbi sublimitate fertur, ubi trinitatis aequalitas et incommutabilitas uideri potest, et qua maxime proprietate distet a ceteris homo, cuius susceptione uerbum caro factum est, perspicue cerni cognoscique non posse, nisi cum ipse dominus uenerit. ideo sic manebit, donec ueniat. manebit autem nunc in fide credentium, tunc autem facie ad faciem contemplandum erit, cum apparuerit uita nostra et nos cum ipso apprebimus in gloria. Quisquis autem arbitratur homini vitam istam mortalem adhuc agenti posse contingere, ut dimoto atque discusso omni nubilo phantasiarum corporalium atque carnalium, serenissima incommutabi
Abbreviated transcription (Latin):
positꝰ ÷ ad patres fuos. ł appositꝰ ẽ. ad po¬
płni suũ. Ecce eñ deracobdr̃. iã qͥdem
mortuo. s ñdii sepulto. Et ad quẽ popłm
apponat: ñ in ꝓmptue uide. E xillo eni
tur: ut cos popłm appellare cuncteñ.
Nam si dictũ ẽet appositꝰ ẽ ad patres suõ
nulla questio fieret. Anforte popłs ẽ. ñ
solũ hominũ scõꝵ. uerũ ⁊ angłor. popłs
citutatis illiꝰ unde d̃r ad hebreos.s ac¬
cessistis ad montẽ sẏon .i ad ciuitatẽ oi
ierłm. iat milia angłoꝵ exultantium᷑:
Huic popło apponiuit᷑: qui hanc uitã
placentes dõ finiunt. Tunc enĩ dicunt᷑
apponi. qͣndo nulla iã remanet sollici
intuens: ait scͥptitra. Ante mortẽ ne lau¬
ginta diebꝰ sepulturȩ iacob. Ex lib̾ supra¬

Expanded text:
 ad patres suos, uel: adpositus est ad populum suum. ecce enim de Iacob dicitur iam quidem mortuo sed nondum sepulto et ad quem populum adponatur non in promtu est uidere. ex illo enimtur, ut eos populum appellare cunctemur. nam si dictum esset "adpositus est ad patres suos", nulla quaestio fieret. an forte populus est non solum hominum sanctorum uerum et angelorum populus ciuitatis illius, unde dicitur ad Hebraeos: sed accesset ad milia angelorum exultantium? huic populo adponuntur qui hanc uitam placentes deo finiunt. tunc enim dicuntur adponi. quando nulla iam rm. quod intuens ait scriptura: ante mortem ne lauXL DIEBVS SEPVLTVRAE IACOB. EX LIBR
Abbreviated transcription (Latin):
iħm xp̃m ex mortuis uiificabit & mor¬
talia corꝑa ur̃a. ꝑ inhabitantẽ spm̃ eius
in uobis.
uic gͦ duple morti nre saluator ĩpen¬
dit simplam suam: & ad faciendã utranq
resurrectionẽ nrãm. in sacram̃to & exemplo
p̃posuit & ꝓposuit unã suã. Neq eñi fuit
peccator aut impius ut ei tanꝗͣ spu mortuo.
in int̾iore homine renouareͥ opꝰ eẽt. & tanꝗͣ
resipiscendo ad uitã iusticiȩ renouari. s
indutꝰ carne mortalrae sola moriens. solare¬
surgens. ea sola nob ad utrũq concinurt:
cũ i ea fieret interioris hominis sacram̃tũ:
exterioris exemplũ. Interioris enĩ hominis
nr̃i sacram̃to data ẽ. uoxilla ꝑtinens ad
mortẽ animȩ nr̃e significandam: ñ solum
in psalmo. uerũ etiã incruce. ds̃ c̃s ds̃ c̃s.
ut.quid me dereliquisti: Cui uoci: congro¬
it apłs dicens. Scientes qr uetꝰ homo nr si¬
ul crucifixus: cũ illo an enacuet᷑ corpͦ¬
cifixio quippe interioris hominis penitẽ¬

Expanded text:
ortalia corpora uestra per inhabitantem spiritum in uobis. huic ergo duplae morti nostrae saluator impendit simplam suam et ad faciendam utramque resurrectionem nostram in sacramento et exemplo praeposuit et proposuit unam suam. neque enim fuit peccator aut impius, ut ei tamquam spiritu mortuo in interiore homine renouari opus esset et tamquam resipiscendo ad uitam iustitiae reuocari; sed indutus carne mortali et sola moriens, sola resurgens, ea sola nobis ad utrumque concinuit, cum in ea fieret interioris hominis sacramentum, exterioris exemplum. interioris enim hominis nostri sacramento data est uox illa pertinens ad mortem animae nostrae significandam non solum in psalmo uerum etiam in cruce: deus meus, deus meus, ut quid me dereliquisti? cui uoci congruit apostolus dicens: scientes quia uetus homo noster simul crucifixus est, ut euacuetur corpcifixio quippe interioris hominis poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
ei. quousq se ꝓpt̃ ipsũ dep̃sserit᷑ &e ñ te¬
nereͥ sensib quib uident᷑ illa miranda.
s ad intellectii iubet euolare. Simulde¬
monstrans. & quanta hic possit: & cur
hec faciat: & qua paruipendat. Doceat
enĩ oportet &e factis potestatẽ suã ⁊i hu¬
militate clem̃tiã: & p̃ceptione naturã.
quȩ omĩa sacris quib initiam᷑. secretiꝰ
firmiꝰq tradunt᷑. In quib bonoꝵ uita.
facillime ñ disputationũ ambagib sed
mist̾ĩoꝵ auctoritate purgat᷑. humana
uͦ auctoritas: plerũq fallit. In eis tam̃
iure uidẽt᷑ excellere: qui quantũ imꝑi¬
toꝵ sensus capit. multa dant indicia
doctrinarũ suanimiͥ ͤ tñ uiunt aliter.
quã uiuendũ eẽ p̃cipiunt. Quib si ali¬
qua etiã fortiine munera accesserint. qꝵ
appareant usumagni. contẽptuq maiores.¬
difficillimui omĩno ẽ. ut eisquisq uiuẽ¬
do p̃cepta dantib credens. recte uitupe¬

Expanded text:
ei, quo usque se propter ipsum depresserit, et non teei, quo usque se propter ipsum depresserit, et non teneri sensibus, quibus uidentur illa miranda, sed ad intellectum iubet euolare simul demonstrans, et quanta hic possit et cur haec faciat et quam parui pendat. doceat enim oportet et factis potestatem suam et humilitate clementiam et praeceptione naturam, quae omnia sacris, quibus initiamur, secretius firmiusque traduntur, in quibus bonorum uita facillime non disputationum ambagibus sed mysteriorum auctoritate purgatur. humana uero auctoritas plerumque fallit, in eis tamen iure uidetur excellere, qui, quantum imperitorum sensus capit, multa dant indicia doctrinarum suarum et non uiuunt aliter, quam uiuendum esse praecipiunt. quibus si aliqua etiam fortunae munera accesserint, quorum appareant usu magni contemtuquemaiores.difficillimum omnino est, ut eis quisque uiuendi praecepta dantibus credens recte uitupe
Abbreviated transcription (Latin):
tũ morib rectisq uotis constant̃ oꝑam de¬
dint: aut contẽpnentes. aut ñ ualentes
disciplinis lib̾alib atq optinus erudiri:
beatos eos quidem cũ int̃ homines uiuunt
nescio quo m appellẽ : tam̃ inconcusse cre¬
do. mox ut hoc corpꝰ reliquerint eos quo be¬
ne magis minꝰue uixerint. eo facilius aut
difficiliꝰ lib̾ari. Ructoritas aut̃ partĩ diuina
ẽ: partĩ humana.S uera. firma funma ẽ
ea: quȩ diuina nominat᷑. In qua metuen¬
daẽ. aerioꝵ animaliũ mira fallatia: quȩ
ꝑ rerũ ad istos sensus corporis ꝑtinentiũ.
quasdã diuinationes ñ nullasq potentias
deciꝑe animas facillime consuerunt. Aut
ꝑiturarũ fortunaiũ curiosas: aut fragili¬
um cupidas potestatũ. autinamũ formi¬
dolosas miraculoꝵ. Illa gͦ auctoritas diui¬
na dicenda ẽ: que ñ sõlum in sensibilib
signis transcendit omne humanã facul¬
tatẽ s & ipsum hominẽ agens. ostendit

Expanded text:
tum moribus rectisque votis constanter operam detum moribus rectisque votis constanter operam dederint, aut contemnentes, aut non valentes disciplinis liberalibus atque optimis erudiri, beatos eos quidem, cum inter homines vivunt, nescio quomodo appellem; tamen inconcusse credo mox ut hoc corpus reliquerint, eos quo bene magis minusve vixerunt, eo facilius aut difficilius liberari. 27. Auctoritas autem partim divina est, partim humana, sed uera firma summa ea est, quae diuina nominatur. in qua metuenda est aeriorum animalium mira fallacia, quae per rerum ad istos sensus corporis pertinentium quasdam diuinationes nonnullasque sententias decipere animas facillime consuerunt aut periturarum fortunarum curiosas aut fragilium cupidas potestatum aut inanium formidulosas miraculorum. illa ergo auctoritas diuina dicenda est, quae non solum in sensibilibus signis transcendit omnem humanam facultatem sed et ipsum hominem agens ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
pluris in appetendo estimat᷑. Itaq quan-¬
quã bonoꝵ auctoritas imꝑite multitu¬
dini uideat᷑ ẽẽ salubrior: ratio uero apti¬
or cruditis. Lam̃ qr uullus hominũ nisi
ex imꝑios pitus fit. nullus aut̃ imꝑitꝰ no¬
uit qualẽ sedebeat p̃bere docentibꝰ. & qͣli
uita docilis eẽ possit. euenit ut om̃ib bo¬
na magna & occulta discere cupientib naꝑ-
sus. sine ulla dubitatione uitȩ optimȩ p̃¬
cepta sectat᷑: ꝑquȩ cũ docilis factus fuerit:
tum demũ discet ⁊ quanta ratione p̃dita
sint ea ipsa que secutꝰ ẽ. ante rationẽ: &
quid sit ipsa ratio. quã pꝰ auctoritatis cu¬
nabula firmꝰ & idoneus iã sequit᷑ atq cõ¬
p̃hendit: & quid intellectꝰ. in quo uniu̾sa
uniu̾sa uniu̾soꝵ pͥncipiũ. Ad quã cogni¬
tionẽ in hac uita ꝑuenire pauci: ultra ꝗͣ
uͦ ctiã pꝰ hanc uitã nemo ꝓgredi potest.
Qui aut sola auctoritate contentibonis tã¬

Expanded text:
pluris in appetendo aestimatur. itaque quampluris in appetendo aestimatur. itaque quamquam bonorum auctoritas imperitae multitudini uideatur esse salubrior, ratio uero aptior eruditis, tamen, quia nullus hominum nisi ex imperito peritus fit, nullus autem imperitus nouit, qualem se debeat praebere docentibus et quali uita esse docilis possit, euenit, ut omnibus bona magna et occulta discere cupientibus non sus sine ulla dubitatione uitae optimae praecepta sectatur, per quae, cum docilis factus fuerit, tum demum discet et quanta ratione praedita sint ea ipsa, quae secutus est ante rationem, et quid sit ipsa ratio, quam post auctoritatis cunabula firmus et idoneus iam sequitur atque conprehendit, et quid intellectus, in quo uniuersa universa universorum principium. Ad quam cognitionem in hac vita pervenire pauci, ultra quam vero etiam post hanc vitam nemo progredi potest. Qui autem sola auctoritate contenti, bonis tan
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecti. ꝑfici aut̃ ł intͣ aetatẽ senatoriã festi¬
tient: ł certe uitra iuiuentutẽ. S qͥsqͥs sero
se ad ista conuerterit: non arbitretur ut¬
cil sibi ẽẽ pceptũ. Hamista utiq faciliꝰ
decocta etate seruabit. In omĩ aut̃ uita
loco t̃pre: amicos aut habeant: aut ha-¬
be instent. Obsequant᷑ dignis. etiã ñ hoc
expectantib Suꝑbos minus curent: mi¬
niime sint: apte congruent̃q uiuant: dm̃
colant: cogitant: qua erant fide. spe. ca¬
ritate subnixi optent tranquillitatẽ.
atq certũ cursũ studus suis omĩumq
socioꝵ: & sibiꝰ quibq possunt. m̃tẽ bonã.
pacatãq uitã. Sequit᷑ ut dicã qͦmͦ studio¬
si crudiri debeant: qui sic dictũ ẽ. uiuere
instituer. Ad discendũ itẽ necessario dupli¬
ait̃ ducim᷑: Auctoritate atq ratione. Tẽpo¬
te auctoritas. se aut̃ ratio prior. ẽ. Niud
ẽ eñi qđinagendo ante ponit: aliud qđ

Expanded text:
perfecti, perfici autem uel intra aetatem senatoriam festiperfecti, perfici autem uel intra aetatem senatoriam festinent uel certe se ad ista conuerterit, non arbitretur nihil sibi esse praeceptum: nam ista utique facilius decocta aetate seruabit. in omni autem uita, loco, tempore amicos aut habeant aut habere instent. obsequantur dignis etiam non hoc expectantibus; superbos minus curent, minime sint. apte congruenterque uiuant; deum colant, cogitent, quaerant fide, spe, caritate subnixi; optent tranquillitatem atque certum cursum studiis suis omniumque sociorum et sibi quibusque possunt mentem bonam pacatamque uitam. Sequitur, ut dicam, quomodo studiosi erudiri debeant, qui sicut dictum est uiuere instituerunt. ad discendum item necessario dupliciter ducimur, auctoritate atque ratione. tempore auctoritas, re autem ratio prior est. aliud est enim, quod in agendo anteponitur, aliud, quod
Abbreviated transcription (Latin):
stineant: Amorẽ aut pecuniȩ totiꝰ suȩ spei
certissimũ uenenũ eẽ credant: nichilener¬
uit faciant: nichil audact̃. In peccatis aut
suoꝵ ł pellant omĩno irã: ł ita frenent.
ut sit pulsȩ similis. Neminẽ odint: nul¬
la uitia ñ ciuareͥ uelint. Magnopere ob¬
seruent cũ uindicant. ne nimĩ sint: cũ ig¬
noscunt. ne parũ. Nichil puniant qđ ñ uã¬
leat ad meliꝰ: inchil indulgeant. qđ uer¬
tat in peuis. Suos putent om̃s. Inqͦs sibi
potestas data fuerit: ita seruiant. ut eis do¬
minari pudeat: ita dominent᷑. ut eis ser¬
uire delectet. In alienoꝵ auit peccatis. moles¬
ti ñ sint inuito. Inmicicias uitent can¬
tissime: ferant equisstine: fimant citissime.
In om̃i uͦ contractu atq comu̾isatione cum
hominib satis ẽ. seruare unii hoc uulga¬
re ꝓu̾biũ : nenuni faciant. qđ patinolunt.
Rem publicã nolint amministrare inisi

Expanded text:
stineant, amorem autem pecuniae totius suae spei stineant, amorem autem pecuniae totius suae spei certissimum uenenum esse credant. nihil eneruiter faciant, nihil audacter. in peccatis autem suorum uel pellant omnino iram uel ita frenent, ut sit pulsae similis. neminem oderint, nulla uitia non curare uelint. magnopere obseruent, cum uindicant, ne nimium sit, cum ignoscunt, ne parum. nihil puniant, quod non ualeat ad melius, nihil indulgeant, quod uertat in peius. suos putent omnes, in quos sibi potestas data fuerit. ita seruiant, ut eis dominari pudeat, ita dominentur, ut eis seruire delectet. in alienorum autem peccatis molesti non sint inuito. inimicitias uitent cautissime, ferant aequissime, finiant citissime. in omni uero contractu atque conuersatione cum hominibus satis est seruare unum hoc uulgare prouerbium: nemini faciant, quod pati nolunt. rem publicam nolint administrare nisi
Abbreviated transcription (Latin):
& dñi atq animas tantũ amantib ani-¬
ettit. ut ñ
nob̾ sumȩ numeroꝵ possint ẽẽ certiores.
Hȩc aut̃ disciplina ipsa dĩ lexẽ: que ap̃d
eũ fixa & inconcussa sẽꝑ manens. insapi¬
entes anmas quasi transcribitur᷑. Ut tã¬
to sesciant uiu̾e meliꝰ. tantoq sublumꝰ. qͥn¬
to & ꝑfectiꝰ eã contẽplant᷑ intelligendo: &
uiuendo custodiunt diligentiꝰ. Hec gͥ dis¬
ciplina eis qui illã nosse desid̾ant: simul
geminũ ordinẽ seqͥ iubet. Cuiꝰ una parsui¬
tȩ: altã eruditionis ẽ. Rdolescentib gͦ stu¬
diosis ciꝰ. ita uruendũ ẽ: ut aueneri is reb
ab illecebris uentris & guituris. ab immo¬
dato corporiᷤcultu. & ornatu. ab innanib
negotiis ludoꝵ. a torpore somni atq pign¬
tiȩ. ab iemulatione. obtrectatione. inuidẽ¬
tia. ab honoꝵ potestatũq ambitionib ab
ipsiꝰ etiã laudis immodica cupiditate se ab¬

Expanded text:
et deum atque animas tantum amantibus aniet deum atque animas tantum amantibus aniittit, ut non nobis summae numerorum possint esse certiores. Haec autem disciplina ipsa dei lex est, quae apud eum fixa et inconcussa semper manens in sapientes animas quasi transcribitur, ut tanto se sciant uiuere melius tantoque sublimius, quanto et perfectius eam contemplantur intellegendo et uiuendo custodiunt diligentius. haec igitur disciplina eis, qui illam nosse desiderant, simul geminum ordinem sequi iubet, cuius una pars uitae, altera eruditionis est. adulescentibus ergo studiosis eius ita uiuendum est, ut a ueneriis rebus, ab inlecebris uentris et gutturis, ab inmodesto corporis cultu et ornatu, ab inanibus negotiis ludorum ac torpore somni atque pigritiae, ab aemulatione obtrectatione inuidentia, ab honorum potestatumque ambitionibus, ab ipsius etiam laudis immodica cupiditate se ab
Abbreviated transcription (Latin):
A u om̃s cernerẽ studiosissime ac
ꝓsuis quẽq uirib diñ querere.
s ipsim de quo agebamꝰ ordinẽ ñtenere.
quo ad illiꝰ ineffabił maiestatis incelli¬
gentiã ꝑuenit᷑: oro uos inꝗͣ si ut ut uideo
multũ diligitis oroinẽ. ne nos p̃poste¬
ros ⁊ inordinatos eẽ patiamini. Quãꝗͣ
enĩ occultissima ratio se demonstratu¬
rã polliceat᷑. nichil p̃ter diuinũ ordi¬
nẽ fieri: tam̃ si quẽpiã ludi magis¬
trũ audiremꝰ conantẽ docere puerum
sillabas. quẽ pͥmo litteras nemo docuis¬
set. non dicoridendũ tanqͣ stultũ. s uin-¬
ciendũ tanꝗ furiosum putaremꝰ. Non
obaliud opinor. nisi qđ docendiordi¬
nẽ ĩteneret. Ac multa talia ⁊ ĩꝑitos
que a doctis rep̃hendant᷑ acderideant᷑.
& dem̃tes homines quȩ nec stultoꝵ ui
diciũ fugiunt. facere neno ambigit:
&e tam etiã ista omĩa que fatem ẽẽ. ꝑ¬
dã ⁊ amultitudinis ł suspitione re¬
motissima disciplina se ita studiosis.

Expanded text:
 omnes cernerem studiosissime ac pro suis quemque uiribus deum quaerere, sed ipsum de quo agebamus ordinem non tenere, quo ad illius ineffabilis maiestatis intellegentiam peruenitur, oro uos, inquam, si, ut uideo, multum diligitis ordinem, ne nos praeposteros et inordinatos esse patiamini. quamquam enim occultissima ratio se demonstraturam polliceatur nihil praeter diuinum ordinem fieri, tamen si quempiam ludi magistrum audiremus conantem docere puerum syllabas, quem prius litteras nemo docuisset, non dico ridendum tamquam stultum, sed uinciendum tamquam furiosum putaremus, non ob aliud, opinor, nisi quod docendi ordinem non teneret. at multa talia et imperitos, quae a doctis reprehendantur ac derideantur, et dementes homines, quae nec stultorum iudicium fugiunt, facere nemo ambigit; et tamen etiam ista omnia quae fatemur dam et a multitudinis uel suspicione remotissima disciplina se ita studiosis
Abbreviated transcription (Latin):
constare: quadragesimũ numerũ confi¬
cit. Ita impetrat etiã stabilẽ & nulliꝰ tẽꝑis
partes aequales quadragenarii numeri si
binis. deinde decẽ in quat̾nis octo in
quinis: qͥnq in octonis: uiͦii. in denis:
duas in uicenis. Unũgͦ & duo. & quatu¬
mul ducti: efficiunt quinqͣginta. Qd¬
ꝓpt sic̃ quadragenariꝰ numerꝰ aequalibꝰ
suis partibꝰ cõputatis. parit ampliꝰ dena¬
riũ. & fit quinqͥgenariꝰ. sic tpꝰ fidĩ rerũ
ꝓnĩa salute gestarũ ⁊ gerendarũ cũ ae¬
qualitate uitȩ actũ impetrat intellectũ
stabił sapientiş. ut ñ solũ credendo .s intel¬
ligendo disciplina firmet᷑. & idõ ea quę
nc e. eccłã quãuis filii dĩ simꝰ. ante tam̃
quã appareat quid erimꝰ. in laboribꝰ & in
affliccionib agit: & in ea iustꝰ ex fide ui¬
uit. Nisi eñĩ credideritis inquit: ñ incelli¬
getio. Et hoc ẽ t̃pꝰ qͦ đ ingenidscimꝰ & dole¬

Expanded text:
constare, quadragesimum numerum conficonstare, quadragesimum numerum conficit: ita impetrat etiam stabilem et nullius temporis m; quia et partes aequales quadragenarii numeri, sibinis, deinde decem in quaternis, octo in quinis, quinque in octonis, quatuor in denis, duas in vicenis. Unum ergo, et duo, et quatumul ducta, efficiunt quinquaginta. Quapropter sicut quadragenarius numerus, aequalibus suis partibus computatis, parit amplius denarium, et fit quinquagenarius; sic tempus fidei, rerum pro nostra salute gestarum et gerendarum, cum aequalitate uitae actum impetrat intellectum stabilis sapientiae, ut non solum. credendo sed etiam intellegendo disciplina firmetur. Et ideo quae nunc est ecclesia, quamuis filii dei simus, ante tamen quam appareat quid erimus, in laboribus et in afflictionibus agit et in ea iustus ex fide uiuit. nisi enim credideritis, inquit, non intellegetis. et hoc est tempus, quod ingemescimus et dole
Abbreviated transcription (Latin):
mida. & siccã Umu̾se gͦ creature: septena¬
riꝰ. Quaꝓpt̃ omnis disciplina dinoscens
& discernens creatorẽ atq creaturã: dena¬
rio numero insinuat᷑ quę disciplina ꝗͣ¬
diu corporeis motibꝰ tẽꝑalit significat᷑. cre¬
dendo constat: & rerii gestarũ uenientiũ
atq transerintiũ auctoritate quasi lacte
paruulos mitrit᷑ ut idoneos faciat cõtem¬
plationi que ñ uenit & transit. s semꝑ
manet. In qua quisq narracis sibi reb
diuinitꝰ tẽꝑalit̃ ꝓ salute hominũ gestis.
siue gerendis.que adhuc futura p̃di-¬
cant᷑. si ꝑmanserit in fide & ꝓmissa sꝑa¬
uerit. & quȩ diuina auctoritas p̃cipit in¬
fatigabili caritate implere curauerit:
recte agit uitã huiꝰ necessitatis & tẽporis:
que numero quadragesimo cõm̃datur.
Qm̃ denariꝰ numerꝰ qui totã insinuat
disciplina quat̃ ductꝰ. id÷ numero qͥ cor¬
pori tribuit᷑ multiplicatꝰ. qr ꝑ motꝰ corpora¬
les amministratio gerit quã dictũ ẽ fide

Expanded text:
midam et siccam; uniuersae ergo creaturae septenarius. quapropter omnis disciplina dinoscens et discernens creatorem atque creaturam denario numero insinuatur. quae disciplina quamdiu corporeis motibus temporaliter significatur, credendo constat et rerum gestarum uenientium atque transeuntium auctoritate quasi lacte paruulos nutrit, ut idoneos faciat contemplationi, quae non uenit et transit, sed semper manet. in qua quisque narratis sibi rebus diuinitus temporaliter pro salute hominum gestis siue gerendis quae adhuc futura praedicantur, si permanserit in fide et promissa sperauerit et quae diuina auctoritas praecipit infatigabili caritate implere durauerit, recte agit uitam huius necessitatis et temporis, quae numero quadragesimo commendatur, quoniam denarius numerus, qui totam insinuat disciplinam, quater ductus, id est numero, qui corpori tribuitur, multiplicatus, quia per motus corporales administrati
Abbreviated transcription (Latin):
quã dñsñr resurrȩ̃c amortius quadra¬
ginta dieb ꝑaccis cũ discipłis suiseadent
ipsa scilicet ꝑhunc numerũ insinuata
tẽꝑali dispensatione quȩ ad fidẽ ꝑtinet.
ascendit in celũ & decẽ alus dieb ꝑactis.
qͦdã amoris & caritatis spiram̃to & inceñ¬
dio quadragenario denariꝰ adderetur.
numerꝰ leticie celebratione signandꝰ est.
Hȩc aut duo tẽꝑa. id÷ unũ laboris & sol¬
licitudinis. alterũ gaudii & securitatiꝰ.
etiã rethib missis in mare dñsnr signifi¬
cat. Na ante passionẽ de rechiculo dicit᷑
inisso in mare: qr tantũ pisciũ ceꝑunt
rã partẽ habet enĩ multos malos eccła
huiꝰ tẽꝑis: neq in sinstra.ħt̃ etĩa bonos:
s passim ut ꝑmixtionẽ maloꝵ bonoꝵq¬

Expanded text:
resurrexit a mortuis, quadraginta diebus peractis cum discipulis suis, eadem ipsa scilicet per hunc numerum insinuata temporali dispensatione, quae ad fidem pertinet, ascendit in coelum , et decem aliis diebus peractis mquodam amoris et charitatis spiramento et incendio, quadragenario denarius adderetur. dierum, laetitiae celebratione, signandus est. 3. ec autem duo tempora, id est unum laboris et sollicitudinis, alterum gaudii et caritatis, etiam retibus missis in mare dominus noster significat. nam ante passionem de reticulo dicitur misso in mare, quia tantum piscium ceperunt, ram partem; habet enim multos malos ecclesia huius temporis; neque in sinistram; habet etiam bonos, sed passim, ut permixtionem bono
Abbreviated transcription (Latin):
muis sapientia & disciplina ẽ. q̃
ao homines erudiendos ꝑtinet: cre¬
atorẽ. creaturãq dinoscere: & alũ colere
dominantẽ. istã subiectã fateri. Est autẽ
creator ds̃: ex quo omĩa. ꝑ quẽ omĩa. in qͦ
omĩa . Et ido tͥnitas. pat & filiꝰ & sp̃s sc̃s¬

Expanded text:
mnis sapientia et disciplina est, quae ad homines erudiendos pertinet, creatorem creaturamque dinoscere et illum colere dominantem, istam subiectam fateri. est autem creator deus, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, et ideo trinitas pater et filius et s
Abbreviated transcription (Latin):
rꝰ uͦ ipsam disciplinã & tẽꝑali dispensa¬
tione. & aet̾na regeneratione ꝑfectamꝰ.
quã diximꝰ qͥnquagenario numero cõ¬
indari. Quia eni ñ opꝰ erat tc̃ corꝑalib
adiumtis. & animo continebit fides
atq sapientia. qr amimo t̾nariũ nume¬
rũ tributũ diximꝰ: quinquaginta duci¬
rotrinitas addit: Quia om̃is ista ꝑfectio
in uoĩe pats & filii & sp̃s scĩ consecrata est.

Expanded text:
am et temporali dispensatione et aeterna regeneratione perfectam, quam diximus quinquagenario numero commendari. quia enim non opus erit tunc corporalibus adiumentis et animo continebitur fides atque sapientia — quia animo ternarium numerum tributum diximus — quinquaginta duciro trinitas additur, quia omnis ista perfectio in nomine patris et fi
Abbreviated transcription (Latin):
Post resurrectionẽ uͦ cum uellec ȩccłiam
futuri t̃ꝑis p̃monstrare. ubi om̃s ꝑfecti
atq scĩ futuri st̃: iussit mitdirechia in
dexterã paitẽ.: & capti st̃ ingentes pisces
centii quinqͥginta & tres. Mirantibꝰ disci-¬
płis qđ cũtam magni eẽnt. rechia n st
difruta. hoꝵ magnitudo magnitudinẽ¬

Expanded text:
post resurrectionem vero, cum vellet Ecclesiam futuri temporis praemonstrare, ubi omnes perfecti atque sancti futuri sunt, jussit mitti retia in dextram partem, et capti sunt ingentes pisces centum quinquaginta tres, mirantibus discipulis, quod cum tam magni essent, retia non sunt disrupta. Horum magnitudo magnitudine
Abbreviated transcription (Latin):
indicauit. Ergo aliomͦ quodã etiã ipse de¬
ceptꝰ ÷: s dolo illo serpentino quo mulier
seducta ẽ. nullomͦꝰ illum arbitror potuis¬
se seduci. hanc aut ꝓͥe seduccionẽ appel¬
eẽt. uerũ putatũ ẽ dest qđ ds̃ ideo lig¬
nũ illud tangere ꝓhibuerit. qđ sciebat
eos si tetigissent ueluc deos futuros: tan¬
quã eis diuinitatẽ ininderet. quieos ho¬
mines fecerat. Sed etiã si uirũ ꝓpt̾ aliquã
m̃tis clationẽ quȩ dm̃ nt̾noꝵ scrutatorẽ
latere ñ potuerat. sollicitauit aliqͣ ex ꝑiendi
cupiditas. cũ mulierẽ uideret accepta illa
esca ñ ẽẽ mortuam. scđm ea que suꝑiꝰ trac¬
tauimꝰ: ñ tam eum arbitror si iam sp̃ĩtali
inte p̃ditꝰ erat. ullo mͦ crede potuisse qd̾ eos
ds̃ ab esca illiꝰ ligni inuidendo uetuisset.
¶ lui. De creatione pͥm hominis. & de causa¬
erechiȩ regi ad uitã. quem predixerat
non ticturum. Ex libro de genesis

Expanded text:
indicauit. Ergo alio modo quodam etiam ipse deindicauit. Ergo alio modo quodam etiam ipse deceptus est; sed dolo illo serpentino, quo mulier seducta est, nullo modo illum arbitror potuisse seduci. hanc autem proprie seductionem appelesset, uerum putatum est, id est quod deus ideo lignum illud tangere prohibuerit, quod sciebat eos, si tetigissent, uelut deos futuros, tamquam eis diuinitatem inuideret qui eos homines fecerat. sed etiam si uirum propter aliquam mentis elationem, quae deum internorum scrutatorem latere non poterat, sollicicum mulierem uideret accepta illa esca non esse mortuam, secundum ea quae superius tractauimus non tamen eum arbitror, si iam spiritali mente praeditus erat, ullo modo credere potuisse quod eOs deus ab esca illius ligni inuidendo uetuisset. XXXVIII. DE CBEATIONE PRIMI HOIUNIS ET DE CAVSAEzechiae regi ad vitam, quem praedixerat non victurum, ex libro VI de Genesi
Abbreviated transcription (Latin):
s ipsam inqͥt dedita uigno & manducaui.
Iua uͦ: serpens inquit sedux̃ me. Ita salomon.
uir tante sapientiȩ. ñqͥd nã credendũ ẽ. qđ
in simula croꝵ cultu credidit ẽẽ aliquid utili¬
tatis: S mulierũ amori ad hoc malĩ cra¬
henti resistere ñ exaluit: faciens qđ sciebat
ñ ẽẽ faciendũ. ne suas quib deꝑibat atq de¬
fluebat mortiferas delicias contristaret. Itas
&e adam postea quã deligno ꝓhibito seducta
inulier manducauit. eiq dedit ut simul
ederent: noluit eã concristari.quã credebat
posse sine suo solatio contabescere. si ab eiꝰ alie¬
naret᷑ ammo: & omino illa interire discordia:
Non quidẽ carnis uictus concupiscentia.
qua ñdum senserat in resistente lege m̃broꝵ
legi m̃tis sue s amicali quadã beniuolen¬
tia: qua plerũq ut offendat᷑ d̃s. ne homo ex
anuco fiat immicꝰ. Qđ eum facere ñte¬
buisser diuina sententia. i iustus exitus

Expanded text:
sed, ipsa mihi, inquit, dedit a ligno, et manducaui; sed, ipsa mihi, inquit, dedit a ligno, et manducaui; illa uero, serpens, inquit, seduxit me. Ita Salomon, uir tantae sapientiae, numquidnam credendum est, quod in simulacrorum cultu credidit esse aliquid utilitatis? sed mulierum amori ad hoc malum trahenti resistere non ualuit, faciens quod sciebat non esse faciendum, ne suas, quibus deperibat atque defluebat, mortiferas delicias contristaret. ita et Adam, posteaquam de ligno prohibito seducta mulier manducauit eique dedit, ut simul ederent, noluit eam contristare, quam credebat posse sine suo solacio contabescere, si ab eius alienaretur animo, et omnino illa interire discordia, non quidem carnis uictus concupiscentia, quam nondum senserat in resistente lege membrorum legi mentis suae, sed amicali quadam beniuolentia, qua pleramqe fit, ut offendatur deus, ne homo ex amico fiat inimicus: quod eum facere non debuisse diuinae sententiae iustus exitus
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃itał erat ada. quãuis m̃te ñ corpore: quo¬
mnͦ cređe potuerit. qđ ꝑ serpentẽ dictũ ẽ. idõ
dm̃ ꝓhibuisse ne de fructu ligni illiꝰ uesce¬
rentur. qr sciebat eos si fecissent futuros
ut dõs ꝓpt̃ dinoscentiã boni &̾ mali tanqͣ hoc tantũ
bonũ creaturȩ suę creator inuid̾it. hoc mirõ
si homo spĩtali m̃te preditus cred̾e potuisset:
anqr hoc crede ipse ñ posset ꝓptea mulier
nẽ dĩ. Sic enim ait. Uir quideni ñdebet ue¬
lare caput.cũ sit imago ⁊ gładi: inulier aut̃
gła uiriẽ. Non qđ uiens femine eandẽ ima
ginẽ caꝑe n possit᷑. cum in illa gr̃a nos dicat
nec masculũ ẽẽ. nec feminã : s qđ fortas¬
sis illa hoc ndui ꝑceꝑat qđ fit in agnitione
dĩ & uiro regente ac dispensante paulatĩ
fuerat ꝑceptura. Neq eni frustra & illud
cationis ade.qui ẽ. forma futuri: seductũ
tam̃ negat. Nam &e intr̃ogatꝰ. ñ ait mulier
quã de distrccũ seduxit me. ⁊ manducauie

Expanded text:
amuis mente, non corpore, quomodo credere potuerit, quod per serpentem dictum est, ideo deum prohibuisse, ne fructu ligni illius uescerentur, quia sciebat eos, si fecissent, futuros ut deos propter dinoscentiam boni et mali, tamquam hoc tantum bonum creaturae suae creator inuiderit . hoc mirum si homo spiritali mente praeditus credere potuisset. an quia hoc credere ipse non posset, propterea mulier nem dei? sic enim ait: uir quidem non debet uelare caput, cum sit imago et gloria dei; mulier autem gloria uiri est, non quo mens feminae eandginem capere non possit, cum in illa gratia nos dicat nec masculum esse nec feminam ; sed quod fortassis illa hoc nondum perceperat quod fit in agnitione Dei, et viro regente ac dispensante paulatim fuerat perceptura. Neque enim frustra est illud cationis Adae, qui est forma futuri . Seductum tamen negat. Nam et interrogatus non ait, Mulier quam dedisti mecum, seduxit me, et manducaui,
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ qͥdã qͥ se purant ad contẽplandũ
dmai in herendũ dõ uirtute ꝓpria posse pur¬
gari: quos ipsa suꝑbia maxime maculat.
Nullũ eñi uitiũ ẽ. cui magis diuina lege re¬
sistit᷑.: & in qd maiꝰ accipiat dominandi uis ille
suꝑbissimꝰ sp̃s. Adima mediator. ad summa
intelusor: nisi occulte insidians alia uia de¬
uitit᷑: autspopłin deficientẽ. qđ intp̃tat᷑ ama¬
lech. aꝑte seuiens. & ad trã ꝓmissionis repug¬
nando transitũ negans. ꝑ crucẽ dñi que mo¬
ysi manib extentis ẽ. p̃sigurata. suꝑet᷑. hinc
enĩ sibi purgationẽ isti uutute ꝓpͥa pollicẽ¬
t᷑: qr ñ nulli eoꝵ potuer̃ aciẽ m̃tis ultra omnẽ
creaturã transmutere: & lucẽ in comutabił
ueritatis qͦntulacũq ex parte contingere.
Qđ xꝑianos multos ex fide int̾ĩm sola uiuẽ¬
tes nundũ potuisse derident. S qͥd ꝑdest
suꝑbienti. ⁊ ob hoc erubescenti lignum ascen¬
de̾ de longinquo ꝓspicere patriã transinari-¬

Expanded text:
autem qui se putant ad contemplandum deum et inhaerendum deo uirtute propria posse purgari; quos ipsa superbia maxime maculat. nullum enim uitium est, cui magis diuina lege resistitur et in quod magis accipiat dominandi ius ille superbissimus spiritus, ad ima mediator, ad summa interclusor, nisi occulte insidians alia uia deuitetur aut per populum deficientem, quod interpretatur Amalech, aperte saeuiens et ad terram repromissionis repugnando transitum negans per crucem domini, quae Moysi manibus extentis est praefigurata, superetur. hinc enim sibi purgationem isti uirtute propria polliceomnem creaturam transmittere et lucem incommutabilis ueritatis quantulacumque ex parte contingere, quod christianos multos ex fide interim sola uiuentes nondum potuisse derident. sed quid prodest superbienti et ob hoc erubescenti lignum ascendere, de longinquo prospicere patriam transmari
Abbreviated transcription (Latin):
tii ẽ. tanꝗͣ solus omĩno sufficiat. Cũ ue¬
nerit ille sp̃s ueritatis. docebit uos om¬
nem ueritate. Il unqͥd gͦ hinc seꝑatur.
tanꝗͣ ipse ñ doceat omne uentate. Aut
it docere filiꝰ: Dicant gͦ si placet maiorẽ
ẽẽ. filio sp̃m sc̃m: que minorẽ illo solent
dicere. An quia ñ dictũ ẽ. ipse solusaut
nemo nͥ ipse uos docebit omnẽ ueritatẽ.
idõ ꝑmittunt ut cũ illo docere credat᷑
sciendis his que st̃ dĩ. ubi ait. Sic & q̃
st̃ di uemio scit nͥ sp̃s diꝯut iã isti ꝑu̾¬
ut diceret qr hec locutꝰ sum uob tristi¬
cia cor urm impleu̾it. S ed ego uerita¬
tẽ dico. expedit uob ut ego uadam:¬
Nam sin abierd: aduocatꝰ ñ ueniet ad
nus ueniret ille qui minor ñ eẽt: qr n
semet ipsum exinantuit. sicuc filiꝰ for¬
mam serui accipiens. Qđ utile crede¬

Expanded text:
cum uenerit ille spiritus ueritatis, docebit uos omnem ueritatem. numquid ergo hinc separatur, tamquam ipse non doceat omnem ueritatem ? aut it docere filius? dicant ergo, si placet, maiorem esse filio spiritum sanctum, quem minorem illo solent dicere. an quia non dictum est: "ipse solus" aut: "nemo nisi ipse uos docebit omnem ueritatem", ideo permittunt, ut cum illo docere credatursciendis his quae sunt dei, ubi ait: sic et quae sunt dei nemo scit nisi spiritus dei, ut iam isti perueut diceret: quia haec locutus sum uobis, tristitia cor uestrum impleuit. sed ego ueritatem dico: expedit uobis, ut ego eamon abiero, aduocatus non ueniet ad nus ueniret ille qui minor non esset, quia non semet ipsum exinaniuit sicut filius, formam serui accipiens. QVOD VTILE CBEDE
Abbreviated transcription (Latin):
Uid gͦ ẽ. cũ tradid̾it
regnum dõ & patri quasi mͦ
ñ habeat regnum ds & pater: S qr omnes
iustos quib nc̃ regnat ex fide uiuentibꝰ
mediator dĩ & hominũ homo xp̃c iħs.¬
ꝑducturꝰ ẽ. ad speciẽ. quã usionẽ dicit
idem apłs facie ad faciẽ: ita dictii ẽ. cũ
tradidit regnũ do & patri. ac si diceret᷑
cũ ꝑduxerit credentes ad contẽplatio¬
nem di & patris. Sic enĩ dic̃ omnia
mͥ tradita sunt a patre meo. & nemono¬
uit filiũ nisi pater. neq patrẽ quis no¬
uit nisi filiꝰ. & cui uoluerit filiꝰ reuelare:

Expanded text:
uid ergo est: cum tradiderit regnum deo et patri? quasi modo non habeat regnum deus et pater. sed quia omnes iustos, quibus nunc regnat ex fide uiuentibus, mediator dei et hominum homo Chris ad speciem, quam visionem dicit idem Apostolus, Facie ad faciem: ita dictum est: Cum tradiderit regnum Deo et Patri, ac si diceretur, cum perduxerit credentes ad contemplationem Dei et Patris. Sic enim dicit, Omnia mihi tradita sunt a Patre meo, et nemo novit Filium nisi Pater, neque Patrem quis novit