comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adtrena & inforna iura trans inittunt: Non uideo queni-¬
ad modum uocabuld animarum secundum scripturas scãs
forsitan possit ostendi: Quando quidem hic nonnisi angelos
scãs intellegi uolui quos habere animas numquam
melegise in diuinis eloquus canonicis recolo hic liber
eridem tempus scripsi librum cuius est ttulus
demagistro. inquo disputatur & quer&ur & in¬
uenitur magistrum nonesse quidoc& hominẽ
sic incipit: quid tibi uideamur efficere uel cumloquimur

Expanded text:
rena et inferna iura transmittunt, non uideo, quemadmodum uocabulum animarum secundum scripturas sanctas forsitan possit ostendi, quandoquidem hic non nisi angelos sanctos intellegi uolui, quos habere animas numquam me legisse in diuinis eloquiis canonicis recolo. Hic liber  LIBER VNVS. Per idem tempus scripsi librum, cuius est titulus de magistro. in quo disputatur et quaeritur et inuenitur magistrum non esse, qui docet hominem Hic liber sic incipit: Quid tibi uidemur efficere uelle, cum \'loquimur
Abbreviated transcription (Latin):
commoueatur sine dubio Verum quidẽ non est
incorporibus resuirectionis incorruptibilibus : sed
nunçea nullos nr̃i corporis sensus adtingit:
Nisiforte diuinitus tale aliquid reuelletur: .X
natus sit: XIͦI Loco ubititulus est sententia cuiusdã
sapientis: Non est mea sed quia perme innotuit
Quibus dam fratribus qui tunc caso ista diligen

Expanded text:
commutatur, sine dubio verum quidem non est corporibus resurrectionis incorruptibilibus; sed nunc ea nullus nostri corporis sensus attingit, nisi forte divinitus tale aliquid reveletur. Decinatus sit. Duodecima, loco ubi titulus est, Sentesapientis, non est mea, sed quia per me innotuit quibusdam fratribus, qui tunc casu ista diligen
Abbreviated transcription (Latin):
meis de genesi adlitteram. secundum scripturas
scãs quanta potui manifestatione dissolui: aliolo co.
propterea inquam corporeadiligendo peccamus.
Quia sp̃italia diligere & iustita iubemur &na¬
tura possumus: & tunc in nr̃o genere obtimi
& beatissimi sumus : Vbi quaeri potest. quurnatura
Et nongratia possumus dixerim sed contramanic.¬
heus denatura quaescio uersabatur : & utiquȩ
idagit gratia utista natura quod uitiata non potest

Expanded text:
meis de Genesi ad litteram secundum scripturas sanctas quanta potui manifestatione dissolui. Alio loco: propterea, inquam, corporea diligendo peccamus; quia spiritalia diligere et iustitia iubemur et natura possumus, et tunc in nostro genere optimi et. beati sumus. ubi -quaeri potest, cur natura et non gratia possumus dixerim. sed contra Manicheos de natura quaestio uersabatur, et utique id. agit gratia, ut ista natura, quod uitiata non potest
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc arbitratussum nomina eorum siceos
posse corigi sperans: immo&iam intertio
quae est epistola sed inlibris habita propt̃
duos quibus eam coneetendã putaui: pelagii
ipsius nomen non sine aliqua laude posui
Quia uitaeius amultis praedicabatur: & eiusilla
redargui quae insuis scriptis non &persona sua
posuit sed quid ab aliis dicer&ur & posuit :
quae tamen postea iam her&ids pertinacissima
animositate defendit : Caelestius uero disci¬
pulus eius. iamproptertales assertiones apud
carthaginẽ in epis copali iudio ubiego noninter¬
fui & communicationem merat: in secundo libro
quodamloco. hoc quibus dam &iam infine largi&

Expanded text:
adhuc arbitratus sum nomina eorum sic eos posse corrigi sperans, immo etiam in tertiquae est epistula, sed in libris habita propter duos, quibus eam conectendam putaui, Pelagi ipsius nomen non sine aliqua laude posui, quia uita eius a multis praedicabatur, et eius illa redargui, quae in suis scriptis non ex persona sua posuit, sed quid ab aliis diceretur exposuit, quae tamen postea iam hereticus pertinacissima animositate defendit. Caelestius uero discipulus eius iam propter tales assertiones apud Carthaginem in episcopali iudicio, ubi ego non interfui, excommunicationem meruerat. In secundo libro quodam loco: hoc quibusdam, inquam, etiam in fine largi
Abbreviated transcription (Latin):
& sine substãtia. quamuis incorrupabili tamen
carnis accipiatur: Nulto autem melius in ope¬
re deciuitxte dĩ quaestio ista tractataest: deuiden
facto adimaginem & similitudinẽdĩ : Vbi quidẽ E
quod dixi. Homo scilit&ł uita non recte appellatur.
cumdicaturomo &iam cataber homini sergo
saltem dicere debui Non propriae dicitur.
Vbidixi non recte dicitur: Item dixi ne qua e in scite
disguitur Quod aliud sit imago & similitudo dĩ.
aliud adimaginem & similitudinem dt̃ sicut adima

Expanded text:
 sine substantia quamuis incorruptibilis, tamen carnis accipiatur, erratur. multo autem melius in opere de ciuitate dei quaestio ista tractata est de uidendfacto ad imaginem et similitudinem dei. ubi quid est, quod dixi: homo scilicet uita non recte appellatur, cum dicatur homo etiam cadauer hominis? ergo saltem dicere debui: non proprie dicitur, ubi dixi: non recte dicitur. item dixi: neque inscite distinguitur, quod aliud sit imago et similitudo dei, aliud ad imaginem et similitudinem dei, sicut ad ima
Abbreviated transcription (Latin):
dixi Vdesigitur iam ut & istimo inuoluntate nostra
eẽ constitutã. Vt hoc uel fruamur uel careamus Tantũ
& tã usrobono: quidenim tam taminuoluntate quã ipsa
quur dubitandum putemus Etiam sinumquam antea
sapientes fuimus uoluntate nos tamen lauda bilem & beatã
uitam uoluntatem turpem & miserã mereriac degere :
Item quȩ alioloco: & quo conficitur inquam utquis quis
recte honestes: que uult uiuere sud seuelle p̃fugacibus rebus
uel itas sequatur tantam rem tanta facilitate ut nihil aliua dĩ
quamipsum uelle sit habere quoduoluit: Item quȩ a libidixi
Hocenim a&erna l& illa adiuius considerationem redire
lam tẽpus est incommutabili stabilitate firmauit. Vtinuo¬
luntate meritum sit : in beatitate autem & miseria praemiũ
adqͥuae supplitium : &alio loco quid inquamquisq sestandũ
& amplestendum eligat: in uoluntate esse positum conisti it

Expanded text:
dixi: uides igitur iam, ut existimo, in uoluntate nostra esse constitutum, ut hoc uel fruamur uel careamus tanto et tam uero bono; quid enim tam in uoluntate quam ipsa  est, inquam, cur dubitandum putemus, etiamsi numquam antea sapientes fuimus, uoluntate nos tamen laudabilem et beatam uitam, uoluntate turpem et miseram mereri ac degere? itemque alio loco: ex quo conficitur, inquam, ut quisquis recte honesteque uult uiuere, si id se uelle prae fugacibus rebus uelit, adsequatur tantam rem tanta facilitate, ut nihil aliud ei quam ipsum uelle sit habere, quod uoluit. itemque alibi dixi: hoc enim aeterna lex illa, ad cuius considerationem redire iam tempus est, incommutabili stabilitate firmauit, ut in uoluntate meritum sit, in beatitate autem et miseria praemium atque supplicium. et alio loco: quid, inquam, quisque sectandum et amplectendum eligat, in uoluntate esse positum constitit
Abbreviated transcription (Latin):
amnonerit caro & san¬
gius sed caeleste corpus: Nonsic accipiendũ est
quasi carnis non sit futura substantia sed carnis
& sanguis nomine ipsam coruptionem carnis
& sanguinis intellegendus est apostolus nuncu¬
passe. quae utiquae in regno illo nonerit
ubicaro incorruptibilis eria. Quamuis & aliter
possit intellegi : ut carnem & sanguinem opera
carnis & sanguinis dixisse acci piam
apostolum: &eos dĩregnum noposses urtis
quiper seueranterista dil&er̃: hic liber
sic incipit: corona uictoriae:
XXX
ibros dedoctrina xp̃iana cum inperfector
comperinem. perficere maluii quameis¬
I sicrelictis adalia retractanda conpleui
ergo tertium quiscriptus fuerat us quae
adeũlocum Vbi cam memoratum est e euan¬
gelio testimonium demuliere quae abscondit

Expanded text:
am non erit caro et sanguis, sed caeleste corpus, non sic accipiendum est, quasi carnis non sit futura substantia, sed carnis et sanguinis nomine ipsam corruptionem carnis et sanguinis intellegendus est apostolus nuncupasse, quae utique in regno illo non erit, ubi caro incorruptibilis erit, quamuis et aliter possit intellegi, ut carnem et sanguinem opera carnis et sanguinis dixisse accipiamus apostolum, et eos dei regnum non possessuros, qui perseueranter ista dilexerint. Hic liber sic incipit: Corona uictoriae. CAPVT XXX. Libros de doctrina Christiana cum inperfectos conperissem, perficere malui quam eis sic relictis ad alia retractanda transire. conpleui ergo tertium, qui scriptus fuerat usque ad eum. locum, ubi commemoratum est ex euangelio testimonium de muliere, quae ferment
Abbreviated transcription (Latin):
e duabus animabus quarum dicunt unam
partem dĩ esse. alteram degente tenebrarum
quam non condederit ds̃. & quȩ sit dẽ quo a &erna :¬
& has ambas animas Vnambonam  alteram malã
In homine uno esse delerant : istamscilic& malam
propriam carnis essedicentes. Quam carnem &iam
dicunt gentis esse tenebrarum :Illam uero bonam
ex aduenticia dĩ parte. quaccum tenebrarum
gente conflixerit atque utrum quae misceri &om

Expanded text:
e duabus animabus, quarum dicunt unam partem dei esse, alteram de gente tenebrarum. quam non condiderit deus et quae sit deo coaeterna, et has ambas animas, unam bonam, alteram malam, in homine uno esse delirant, istam scilicet malam propriam carnis esse dicentes, quam carnem etiam dicunt gentis esse tenebrarum, illam uero bonam ex aduenticia dei parte, quae cum tenebrarum gente conflixerit, atque utrumque misceri
Abbreviated transcription (Latin):
heas condidisem: om̃ secuitoũ allegopisaon
Si quipicacioneor
cripturae uerba tracta ueram nonausus
naturalium rerumtam secreta: adlittẽ ram

Expanded text:
heos condidissem, quoniam secundum allegoricam significationem scripturae uerba tractaueram non ausus naturalium rerum tanta secreta ad litteram
Abbreviated transcription (Latin):
ad generalem dĩ gratiam pertinere. Quomodo
inpopulo dĩ aliud specialiter israhel. aliud iuda.
& tamen utrumquae generaliter israheb:
tem cum &ponerem. qui dergo l& trans gressioni
gratia proposita est : Ita distinguendũ putaui.
ut interrogatio en& quidergo. acdeinde responsio.
l& trans gressionis gratia propositaest: Quod
quidem non aboir& a uero: Sed melior mihi
uid&ur ista distinctio. ut interr ogatiosit. Quid
ergo l& & inferatur responsio. Trans gressionis
gratia proposita est: Quod autem dixi. ordina¬
tissimae itaquae subiungit. Quodsi spũ ducimini
Non adhuc estis sublege. ut intellegamus eos esse
sublege quorum sps ita concupiscit aduersus carnẽ
Vtnon eaquae uolunt faciant. Idest non se tene¬
ant inuictos incaritate iustitiae. seda concupis¬
cente aduersũse carne uincantur. Hoc&illo
sensuest Quosentiebam id quod dictum est. caro

Expanded text:
ad generalem dei gratiam pertinere, quomodo in populo dei aliud specialiter Israhel, aliud ludas, et tamen utrumque generaliter Israhel. item cum exponerem: quid ergo? lex transgressionis gratia proposita est, ita distinguendum putaui, ut inter- rogatio esset: quid ergo? ac deinde responsio: lex transgressionis gratia proposita est. quod quidem non abhorret a uero; sed melior mihi uidetur ista distinctio, ut interrogatio sit: quid ergo lex? et inferatur responsio: transgressionis gratia proposita est. quod autem dixi: ordinatissime itaque subiungit: quod si spiritu ducimini, non adhuc estis sub lege, ut intellegamus eos esse sub lege, quorum spiritus ita concupiscit aduersus carnem, ut non ea, quae uolunt, faciant, id est, non se teneant inuictos in caritate iustitiae, sed a concupiscente aduersus se carne uincantur, hoc ex illo sensu est, quo sentiebam id, quod dictum est: caro
Abbreviated transcription (Latin):
tamen aepistula estQuam nolui atribus
ca&eris separarȩ : in his autem omnibus inquib:
multa necessaria. disseruntur: Defendideor igine
animarum quae singulis hominibus dantur
contat ionem meam. Ꝙ iuitos emores atłquae

Expanded text:
tamen epistula est, quam nolui a tribus ceteris separare. in his autem omnibus, in quibus multa necessaria disseruntur, defendi de origine animarum, quae singulis hominibus dantur, cunctationem meam et multos errores atque
Abbreviated transcription (Latin):
Quae sciones e uanqel iorum lipriduo
Tunt quaedam &positiones corundam
locorum &euangelio secundum matheũ.
& aliae similiter Secundum lucam:
inunum librum illae. in alterum iste redactȩ
sunt : titulus operis huius est: quaestiones
euangeliorum : sed quare illa rde supra dictis
euangelistis  & positaa fuerint : Quae his libris

Expanded text:
QVAESTIONES EVANGELIORVM, LIBRI DVO. Sunt quaedam expositiones quorundam locorum ex euangelio secundum Matheum et aliae similiter secundum Lucam; in unum librum illae, in alterum istae redactae sunt. titulus operis huius est: quaestiones euangeliorum. sed quare illa sola de supra dictis euangelistis exposita fuerint, quae his libris
Abbreviated transcription (Latin):
mundumdõ seruit: &aquibus non intellegitur. rectissimae
creditur. Angelorum autem scõrum nomine omnem scãm
creaturam spĩtalem indĩ secr&o adquȩ occulto ministerio

Expanded text:
mundum deo seruit, et a quibus non intellegitur rectissime creditur. angelorum autem sanctorum nomine omnem sanctam creaturam spiritalem in dei secreto atque occulto ministerio
Abbreviated transcription (Latin):
torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis
operibus tẽperare : Non est natura institti hominis sed poera
damnati : cumautem deuolunta resta faciendi loquitur:
Scilla scilic& inqua homo factusest loquimur Ecce tam longȩ

Expanded text:
torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non est natura instituti hominis, sed poena damnati. cum autem de uoluntate recta faciendi loquimur, de illa scilicet, in qua homo factus est, loquimur. Ecce tam . longe
Abbreviated transcription (Latin):
isti sequendisunt quiunum summum & solum colendũ
essedicunt : Ciapud hos ueritas none luxerit : tunc demũ
migrandum est : Quodita potest iuideri distum. quasi
dehuius relegionis ueritate dubita uerim. Dixiautẽ
sicutei congruebat. adquem scribebam: Sicenim dixi faput
hosueritas noneluxerit . Nihildubitans quod aput eos eluciscer&
quem ammodum ait apostolus sixp̃s non resurrgit . non
utiquȩ dubitans quod resurr&it : Item quod dixi: nec
miracula illa in nr̃a tempora durarepermissasunt.
Neamma semper uisibilia querer&. &eorum consu&u¬
dudine frigescer& genus humanum. Quorum nouitate
flagrauit: Uerumest quidem: nonenim nuncus quae
Vtloquantur linguis omnium gentium: Autnunc usquae
per umbrã transe untem predicatorum xp̃i sanantur

Expanded text:
isti sequendi sunt; qui unum summum et solum colendum esse dicunt; si apud hos ueritas non eluxerit, tunc demum migrandum. quod ita potest uideri dictum, quasi de huius religionis ueritate dubitauerim. dixi autem, sicut ei congruebat, ad quem scribebam. sic enim dixi: si apud hos ueritas non eluxerit, nihil dubitans, quod apud eos elucesceret, quemadmodum ait apostolus: si Christus non resurrexit, non utique dubitans, quod resurrexit. Item quod dixi: nec miracula illa m nostra tempora durare permissa sunt, ne anima semper uisibilia quaereret et eorum consuetudine frigesceret genus humanum, quorum nouitate flagrauit, uerum est quidem; non enim nunc usque, anctum, ut lo quantur linguis omnium gentium, aut nunc usque per umbram transeuntem praedicatorum Christi sanantur
Abbreviated transcription (Latin):
unc uere liberi eritis. diligentius disputare.
Qnm̃talis erat cumquo ageliamus. nulla sumus
necenitate conpulsi : Hoc opus sic incipit: honorio

Expanded text:
unc vere liberi eritis , diligentius disputare, quoniam talis erat cum quo agebamus, nulla sumus necessitate compulsi. Hoc opus sic incipit: Honorio
Abbreviated transcription (Latin):
quantum lacum quae facultate soluuntur
Quae sunt omnes descriptura quae regnorum
appellatur : Harum prima est deeo quod
scriptumest & insiliuit sp̃s dñi insaul. cum
alibi dicatur. & sp̃s dñi malus insaun
Quamcum & ponerem dixi Quamus sit incuiisq
potestate quiduellit : Non est tamen incuius
quam potestate quid possit: quodideo dictũ est.
Quia nondicimus esse potestate nostra. Nis i quod
cumuolumus fit ubiprius & maximae est ipsũ
uelle sineullo quippe interuallo Temporis.
praestoest uoluntas ipsa cumuolumus sed
hanc quoquae adbene uiuendum de super accg¬
pimus potestatẽ : cumprae paratur uoluntas
adnõ: Secunda quaestio est : quomodohictũ
sit paenit&mȩ quod constituerim regẽ saul
Tertia : utrum sp̃s̃ inmundus quierat in phitonissa
potuerit agere Vt samuhel a saule uider&ur
& loquaer&ur cumeo : quarta : De eo quod scrip¬
tumest In trauitr&̧ dauid & sedit ante dñm: Quinta:
De eo quoddixit helias.. Odñe testis huius uiduȩ

Expanded text:
quantulacumque facultate solvuntur, quae sunt omnes de scriptura quae Regnorum appellatur. Harum prima est de eo quod scriptum est, Et insiliit spiritus Domini in Saül ; cum alibi dicatur, Et spiritus Domini malus in Saül . Quam cum exponerem, dixi: Quamvis sit in cujusque potestate quid velit, non equam potestate, quid possit. quod ideo dictum est, quia non dicimus esse in potestate nostra,. nisi quod, cum uolumus, fit; ubi prius et maxime est ipsum uelle. sine ullo quippe interuallo temporis praesto est uoluntas ipsa, cum uolumus; sed hanc quoque ad bene uiuendum desuper accipimus potestatem, cum praeparatur uoluntas a domino. secunda quaestio est: quomodo dictum sit: paenitet me, quod constituerim regem Saul; tertia: utrum spiritus inmundus, qui erat in pythonissa, potuerit agere, ut Samuhel a Saule uideretur et loqueretur cum eo; quarta de eo, quod scriptum est: intrauit rex Dauid et sedit ante dominum; quinta de eo, quod dixit Helias: o domine, testis huius uiduae,
Abbreviated transcription (Latin):
uanȩ opinionis. xp̃iane relegioni aduersariae
refelluntur: sed nequis quã nos alie natantũ
re dirguise non autemnr̃a asseruisse rep̃henderet.
idagit par saltera operis huius quae libris duode cĩ
contin&ur: Quãquam ubi opus est & inprsonibus
decem quae nostrasunt asseramus: & in duo decim
posterioribus redarguamus aduersa duo decim
ergo librorum sequentium primĩ continent
&ortum duarum ciuitatum: Quarum& una dĩ
altera huiurmundi. sec undquattuor & cursu
earum siue procursum : tertiuero qui& postremi
debitos fines : itaomnes igintiduo librigums int
deutraquae ciuitatẽ conscripoatulum tamen
a meliore acceperant: ut deciuitate dĩ potius
uo carentur : in quorum det imolibro Non debuit
promiraculo poninabrahae sacrificio flammã:
caelidis factam interdiuisas uictimas concurisse.
Qnm̃ hoc illi inuisionemonstratum est : inseptimõ
decimo quod dictumestesamuhel nonerat
defiluis a aron Dicendum potius fuit. nonerat

Expanded text:
uanae opiniones Christianae, religioni aduersariae refelluntur. Sed ne quisquam nos aliena tantum redarguisse, non autem nostra asseruisse reprehenderet, id agit pars altera operis huius, quae libris duodecim continetur, quamquam, ubi opus est, et in prioribus decem, quae nostra sunt, asseramus et in duodecim posterioribus redarguamus aduersa. duodecim ergo librorum sequentium primi quattuor continent exortum duarum ciuitatum, quarum est una dei, altera huius mundi, secundi quattuor excursum earum siue procursum, tertii uero, qui et postremi, debitos fines. ita omnes uiginti duo libri cum sint de utraque ciuitate conscripti, titulum tamen a meliore acceperunt, ut de ciuitate dei potius uocarentur. In quorum decimo libro non debuit pro miraculo poni in A.brahae sacrificio flammam caelitus factam inter diuisas uictimas cucurrisse, quoniam hoc illi in uisione monstratum est. in septimo decimo, quod dictum est de Samuhel: non erat de filiis Aaron, dicendum potius fuit: non erat
Abbreviated transcription (Latin):
uehe mentereos habere cupiebãt. subtracti sunt
mihi minus emendati quam deberrent
acpossent. quando eos edere uoluissẽ : quod
apudnos &emplaria remanserant : Staturã
eos iamipse nonedere sed sic habere utalio
aliquo opusculo meo. quid mih dehis euenerit¬
dicerẽ : ur guentibus tamen fratribus quib:
resistere noneif ualui. emendaui eosquantũ
emendandus putaui. & conpleui &edidi.¬

Expanded text:
uehementer eos habere cupiebant, subtracti sunt mihi minus emendati, quam deberac possent, quando eos edere voluissem. Quod papud nos exemplaria remanserant, statueram eos jam ipse non edere, sed sic habere ut in alio aliquo opusculo meo quid mihdicerem. urguentibus tamen fratribus — quia resistere non eis ualui — emendaui eos, quantum andos putaui, et conpleui et edidi
Abbreviated transcription (Latin):
adiungens eis accipite aepistulam quam¬
aduenerabilem aurllium epm̃
carthaginiensis a ecclesiae. quatam quam pro¬
logo & posui & quid accediss& & quid facere
mea cogitatione uoluissem & quid fratrum
compellente caritate fecisse : Inquorũ libro
undecimo cum de corpore uisibili agerem: dixi
quocirca : idamare alie nariest : Quo dsecundũ
eum morẽ dictumest. Quo aliquid sic
amatur uteo fruendo & istim& beatũ se
esse Quihoc amat: nam non est alienari.
In laudem creatoris amare speciem corpo¬
ralemVitipso cretarẽ frues. quis quae
uere beatussit: Itemquae in eodem ubi
dixi Nec quadrupedem memini quia non

Expanded text:
adjungens eis a capite epistolam, quamad venerabilem Aurelium episcopum Carthaginensis Ecclesiae; quo tanquam prologo exposui et quid accidisset, et quid facere mea cogitatione voluissem, et quid fratrum charitate compellente fecissem. 2. In quorum libro undecimo cum de corpore visibili agerem, dixi: Quocirca id amare, alienari est . Quod secundum eum amorem dictum est, quo aliquid sic amatur, ut eo fruendo existimet beatum se esse qui hoc amat. Nam non est alienari, in laudem Creatoris amare speciem corporalem, ut ipso creatore fruens quisque vere beatus sit. Itemque in eodem, ubi dixi, Nec avem quadrupedem memini, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
Hicesse quae non sint &illic. Quamuis illic¬
Item quod dixitribus modis inscripturis filiorũ
nomen accipitur minus considerate dictũ est:
alios enim quosdam modos sine dubio prat¬
misimus Sicut dicitur filius gehennȩ uelfilius
adoptiuos. Quae utiquae nec secundum naturã
Nec secundum doctrinam. nec secundum imita¬
tionẽ dicuntur : Quorumtrium modorum
famaqua solisint &empla reddedimus :

Expanded text:
hic esse, quae non sunt in illis: quamvis et ilItem quod dixi, Tribus modis in Scripturis sanctis filiorum nomen accipitur , minus considerate dictum est. Et alios enim quosdam modos sine dubio praetermisimus; sicut dicitur filius gehennae , vel filius adoptivus : quae utique nec secundum naturam, nec secundum doctrinam, nec secundum imitationem dicuntur. Quorum trium modorum tanquam sola sint exempla reddidimus
Abbreviated transcription (Latin):
Inccerilla quae scrrysimus quoddamn pro¬
hix um opus quitamen deputatur liber cuius
multas Quas abipso primo tempore conuersioms
meae. Postea quamina frica uenimus. sicut
inteirogabar a fratribus quandome uacaͣtam
uidebansNulla seruata ordinatione dictate sunt :
Iussieas iam ep̃s collegi & unum &eis librum
fieri. adhibitis numeris ut quod quis quae legere
uoluerit . facile inueniat : Harum quaestionum
Prima est. utrum anima a seipsasit: secunda:
delibero arbitrio : Tertia utrum deo austore
sit homo deterior: IlIl. quae sit causasit homo

Expanded text:
inter illa, quae scripsimus, quoddam prolixum opus, qui tamen unus deputatur liber, cuius multas, quoniam ab ipso primo tempore conuersionis meae, posteaquam in Africam uenimus, sicut interrogabar a fratribus, quando me uacantem uidebant, nulla seruata ordinatione dictatae sunt, iussi eas iam episcopus colligi et unum ex eis librum fieri adhibitis numeris, ut quod quisque legere uoluerit facile inueniat. Harum quaestionum prima est: utrum anima a se ipsa sit; secunda de libero arbitrio; tertia: utrum deo auctore sit homo deterior; quarta: quae sit causa, ut sit homo
Abbreviated transcription (Latin):
fictis criminibus calomniostis fuiss& xpertds.
mordine temporum postea consideratum aliter
inuentumest : Namprius memoratus imperator
causam felicis fecit audiri apro consule ubilegitur
absolutus : & postea ipse cecilianum cumaccusa¬
toribus eius auditum comperk in nocentem:
Vbieos &pertus est in eius criminibus calomnosus:
quiordo temporum perconsules declaratur.
multo uehementius mea causa calumnias dona¬
starum comuicit penitus ꝥ quaes ubuertĩ: quod
alibi ostendimus :
Hicliber sic incipit
respondere aduersa sentientibus. LXI¬

Expanded text:
fictis criminibus calumniosos fuisset expertus, in ordine temporum postea consideratum aliter inuentum est. nam prius memoratus imperator causam Felicis fecit audiri a proconsule, ubi legitur absolutus, et postea ipse Caecilianum cum accusatoribus eius auditum comperit innocentem, ubi eos expertus est in eius criminibus calumniosos. qui ordo temporum per consules declaratus multo uehementius in ea causa calumnias Donatistarum conuincit penitusque subuertit, quod alibi ostendimus. Hic liber sic incipit: Respondere aduersa sentientibus.
Abbreviated transcription (Latin):
scribere : contra quamcumopus erat.
nonscriptis s sermonibus & conlocuti¬
onibus agebamus : se&quis que nostrum poterat
aut debebat Missis ergomihi acarthagine
questiomibus eorum quas rescribendo dissoluer
scripsi primumtres libros: Quorũ titulus
est. depeccatorum mer&is & remissione:
Ubi maxime disputatur Debaptis mate
paruulorum Propter originale peccatũ.

Expanded text:
scribere, contra quam, cum opus erat, non scriptis, sed sermonibus et conlocutionibus agebamu., ut quisque nostrum poterat aut debebat. missis ergo mihi a Carthagine quaestionibus eorum, quas rescribendo dissoluerem, scripsi primum tres libros, quorum titulus est De peccatorum meritis et remissione. Vbi maxime disputatur de baptismate paruulorum propter originale peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
ia cobi ubiait: Quicumque totam legem seruaue rit
offendat autem inuno. factusest omniũ reus.
Deutroquae consolens eum: sedinillo
priore quaestionem quam & posui. ipse
non solui : in posterbre autem quid mihi deilla
soluenda uider&uripse nontacui : sedũnum

Expanded text:
Iacobi, ubi ait: quicumque totam legem seruauerit, offendat autem in uno, factus est omnium reus, de utroque consulens eum. sed in illo priore quaestionem, quam exposui, ipse non solui; in posteriore autem, quid mihi de illa soluenda uideretur, ipse non tacui, sed utrum
Abbreviated transcription (Latin):
uerumest. sed adhuc quendam erat utrũ & meritum
fidei demiseri cordia dĩ ueniat. idest utrum ista miseri¬
cordia. Ideo tantum modo fiat in homine quia fide¬
lis est. An a&iam facta fuerit ut fidelis ess&:
legimus enim dicente apostolo miseri cordiã conse¬
cutus ut fidelis essem. non ait qua fidelis eram: fideli
ergo datur quidem : seddataest a&iam ut ess& fidelis:
rectissimae Ita quacalio loco in eodem libra dixi
Inm̃ sinon & operibus sed misericordia dĩ & uocamur
ut credamus & credentibus praestatur: beneo pere¬
mur: Nonest gentibus ista in uidenda miseri¬
cordia quamuis ibi diligenter deilla quae ꝑdĩ

Expanded text:
uerum est, sed adhuc quaerendum erat, utram-et meritum fidei de misericordia dei ueniat, id est utrum ista misericordia ideo tantummodo fiat in homine, quia fidelis est, an etiam facta fuerit, ut fidelis esset. legimus enim dicente apostolo: misericordiam consecutus, ut fidelis essem, non ait: quia fidelis eram. fideli ergo datur quidem, sed data est etiam, ut esset fidelis. rectissime itaque alio loco in eodem libro dixi: quoniam si non cx operibus, sed misericordia dei et uocamur, ut credamus, et credentibus praestatur, ut bene operemur, non est gentibus ista inuidenda misericordia, quamuis minus ibi diligenter de illa, quae
Abbreviated transcription (Latin):
LIBPI UII
Ueptem libros
deseptemlibris diuinarum
scripturarum idestmorse quinque & uno
Iesunaue & altero iudicum fecinotatis
locutionibus singulorum quae minus
usitate sunt linguae nostrae. Quas parũ
aduertendo sensum quaerũt quileguiT
diuinorum eloquiorumums it locutionis
genus & nonnunquã xculpłnt aliquid quod aueri¬
tate quidẽ non aboireat non tamen idsensisse au

Expanded text:
LIBRI VII. Septem libros de septem libris diuinarum scripturarum, id est Moysi quinque et uno Iesu Naue et altero Iudicum, feci notatis locutionibus singulorum, quae minus usitatae sunt linguae nostrae, quas parum aduertendo sensum quaerunt, qui legunt, diuinorum eloquiorum, cum sit locutionis genus, et nonnumquam exculpunt aliquid, quod a ueritate quidem non abhorreat, non tamen id sensisse au
Abbreviated transcription (Latin):
Duo posteriora crura quibus locusta e saliunt
quas dicit mundas. &ideo discernit ab inmundis
talibus uolatilibus quae non saliunt illis
cruribus: sicut sunt scaraba ei: omnia quippe
huius modi uolatilia: quad rupedia uocantur
inlege : induo decimo uelut &positio uerborum
apostoli ubiait Omne peccatum quocũ quae
fecerit homo &tra corpus est Non mihisatis¬
facit: nec sic puto intellegendum. quod dictũ est
Quiautem fornicatur incorpus proprium peccat.
tam quam hoc faciat qui propter a dipiscenda

Expanded text:
duo posteriora crura, quibus locustae saliunt, quas dicit mundas, et ideo discernit ab inmundis talibus uolatilibus, quae non saliunt illis cruribus, sicut sunt scarabei. omnia quippe huius modi uolatilia quadrupedia uocantur in lege. In duodecimo uelut expositio uerborum apostoli, ubi ait: omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est, non mihi satisfacit, nec sic puto intellegendum, quod dictum est: qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat, tamquam ille hoc faciat, qui propter adipiscenda
Abbreviated transcription (Latin):
Vbi  cumque autem in his libris commemoraui¬
a ecclesiam non habentem maculam autrugam.
nonsic ac cipiendumest quasi iamsit. sed quae
praeparatur ut sit quando apparebit eciã glori¬
osa: Poenim propter quasdam ignorantias

Expanded text:
Vbicumque autem in his libris commemoraui ecclesiam non habentem. maculam aut rugam, non sic accipiendum. est, quasi iam sit, sed quae praeparatur, ut sit, quando apparebit etiam gloriosa. nunc enim propter quasdam ignorantias
Abbreviated transcription (Latin):
coneiuderđur : Vtquodlibaeorum Uerum essde laudant᷑s
creder&ur uel&ium ostender&ur ds̃. Propt̾eos quippe
dispitationla susceptaest. Qunegant & libero uolun¬
tatis arbitrio malioriginẽ dici. & dm̃ sutaest creatorem
omniũ neturarũ culpandũ esse contendurs. Eomodouo

Expanded text:
concluderetur, ut, quodlibet eorum uerum esset, laudandus concluderetur, ut, quodlibet eorum uerum esset, laudandus crederetur uel etiam ostenderetur deus. propter eos quippe disputatio illa suscepta est, qui negant ex libero uoluntatis arbitrio mali originem duci et deum, si ita est, creatorem omnium naturarum culpandum esse contendunt, eo modo uo
Abbreviated transcription (Latin):
hicliber sic incipit : Cnmuideo te habundare otio:
quaerere . Vnde sit malum: &eo modo disputauimus
Vt si posst̃mus id quod de hac rediuinae Austaritati
subditi credebamus. Etiã ad intellegentiam nostrã
Quantũ disserendum itulantedõ agere possimus satio
considerata & ꝑtractata perduceret. Et qum̃ constit
internos diligenter ratione discussa malum non
exortum uisi ex libero uoluntatis arbitrio :
Tres libri quos eadem disputatio peperit apellati suũ.
delibero arbitrio: Quorum secundum & tercium
inafrica iam in pponeregio presbiter ordinatus
sicut tunt potui terminaui : In his libris itamul¬
ta disserta su Ut incidentes non nullae
questiones quas uelena darenon poteram. uel
longam sermoꝰ nationem in presei requere bait¬
÷ tadffefalir : ut ecitra ue parte uele comnibus cogcuidt̃
questonum partibus in quibus non aꝓparelat qud pocius
congruer& ueritati. Adhoetam̃ ratiotintto nostra

Expanded text:
Hic liber sic incipit: Quoniam uideo te abundare otio. Hic liber sic incipit: Quoniam uideo te abundare otio. quaerere, unde sit malum, et eo modo disputauimus, ut, si possemus, id quod de hac re diuinae auctoritati subditi credebamus etiam ad intellegentiam nostram, quantum disserendo opitulante deo agere possemus, ratio considerata et pertractata perduceret. et quoniam constitit inter nos diligenter ratione discussa malum non exortum nisi ex libero uoluntatis arbitrio, tres libri, quos eadem disputatio peperit, appellati sunt de libero arbitrio. quorum secundum et tertium in Africa iam Hippone Regio presbyter ordinatus, sicut tunc potui, terminaui. In his libris ita multa disserta sunt, ut incidentes nonnullae quaestiones, quas uel enodare non poteram uel longam sermocinationem in praesenti requirebant, ita differrentur, ut ex utraque parte uel ex omnibus earundem quaestionum partibus, in quibus non apparebat, quid potius congrueret ueritati, ad hoc tamen ratiocinatio nostra
Abbreviated transcription (Latin):
medicinae sicuta stro logiae omnia nisi quod hic didicerit
non potest dicere: ea uero quae sola intellegentia capit
propt̃ id qđ dixi Cuuela s eipsa uelalio fuerit bencint̃rogita
& retordita respondit: Alio locquelle inquã inc plura
dicere a me ipsũ constringere dũ quasitibi precipio utnihil
aliud agerẽ quã redderesmihi. Cui me maxime debeo:
Vbi uideor dicere potius debuisse reddererdõ Cui me max¬
ime debeo. Sed qnm̃ prius sibi ipse homo redde ndisest.
Vtillic quasi gradi facto in de surgat: Ad quaȩ ad tollatur
addm̃. Sicut filius ille minor prius reuersus est ad se¬
m& ipsũ & tuncait Surgã &ibo ad patrẽ meũ ideo
sic sũlocutus. Deniquȩ mox addidi : Ad quae ita fieri
amicũ mancipiũ dño. Quodergo dixi cuimȩ maxime
debeo : Ad homines retuli : Magis enĩ mihi me debeo :¬
Quã hominibus ci &eris : Quãuis dõ magis Quã mihi:

Expanded text:
medicinae, sicut astrologiae omnia, nisi quod hic didicerit medicinae, sicut astrologiae omnia, nisi quod hic didicerit non potest dicere. ea uero, quae sola intellegentia capit, propter id, quod dixi, cum uel a se ipsa uel ab alio fuerit bene interrogata et recordata, respondet. Alio loco: uellem, inquam, hine plura dicere ac me ipsum constringere, dum quasi tibi praecipio, ut nihil aliud agerem, quam redderer mihi, cui me maxime debeo. ubi uideor dicere potius debuisse: redderer deo, cui me maxime debeo. sed quo- Diam prius sibi ipse homo reddendus est, ut illic quasi gradu facto inde surgat atque adtollatur ad deum, sicut filius ille minor prius reuersus est ad semet ipsum et tunc ait: surgam et ibo ad patrem meum, ideo sic sum locutus. denique mox addidi: atque ita fieri amicum mancipium domino. quod ergo dixi: cui me maxime debeo, ad homines rettuli; magis enim mihi me debeo quam hominibus ceteris, quamuis deo magis quam mihi.
Abbreviated transcription (Latin):
Exhacuna inquisitione totus liber nom̃ accepit. Vltappel¬
lar&ur deanimae quantitate. In eo libro illud qđ dixiõnes
artes animã secũ adtulisse Mihi uideri. necaliud quid quã
esse id quoddicitur discere quã reminisci & recordari:
Nonsic accipiendũest. Quasi & hoc approb&ur animã Vel
in alio corpore uel inalibi siue in corpore siue & tracorpus
aliquando uixisse & eaquae interrogata respondit̃ cum hic
non didicerit. in aliauita ante didicisse. Fierienimpotest
sic̃ iamͫ hoc opere supra diximus. Vthoc idepossit qͥa
natura intellegibilis est ut cõnectatur non solũ intellegi¬
bilibus uerũ &iã inmutabilibus rebus: eo ordine factaẽ
utcũseadeas res moust̃ quibus congaest uel ad seipsam.
inquantũ eas uid& intantum dehis uera respondit Nec
sane omnes artes eomodo secũ adtulit. Hac secũ hab&
Iamd eartibus quae adsensus corporis ꝑtinent sicut multa

Expanded text:
ex hac una inquisitione totus liber nomen accepit, ut appelex hac una inquisitione totus liber nomen accepit, ut appellaretur de animae quantitate. In eo libro illud, quod dixi, omnes artes animam secum adtulisse mihi uideri nec aliud quicquam esse id, quod dicitur discere, quam reminisci et recordari, non sic accipiendum est, quasi ex hoc adprobetur animam uel in alio corpore uel alibi siue in corpore siue extra corpus aliquando uixisse et ea, quae interrogata respondet, cum hic non didicerit, in alia uita ante didicisse. fieri enim potest, sicut iam in hoc opere supra dixi-mus, ut hoc ideo possit, quia natura intellegibilis est, ut conectatur non solum intellegibilibus uerum etiam inmutabilibus rebus, eo ordine facta, ut, cum se ad eas res mouet, quibus conexa est, uel ad se ipsam, in quantum eas uidet, in tantum de his uera respondeat. nec sane omnes artes eo modo secum adtulit ac secum habet; nam de artibus, quae ad sensus corporis pertinent, sicut multa
Abbreviated transcription (Latin):
recurrunt. N sonenimre current addm̃ ad quo defecert̃
quis epit̃no igne pumentur. Quã uis omnia deficientia
sicordinentur. Vtibi sint ubi congruentissimae posseͥntẽ
Quia & illi: qui non recurunt congruentissimae in poena st̃
Qlioloco ne mofere inquã descarabeis dubitat. quin desimo
inpilam rotundato ab his adquae obruto &xistaNT. Cũhor
& emplo uerũ sit mnula dubitant: Multi neauherint quidi
Hocopus sicincipit: In alus libris satis opine rre gissenos
neadẽ drbe scripsidialogum in quo deanima multa quaer untur
Acdiseruntur : Id est undesit. Qualissit Quantasit cũ corpor
fueritdata . Cumad corpus uenerit qualis efficiatur. qualis
cũ abscesserit. Sed qm̃ quanta sit. Diligentissimae hac sub¬
tilissimȩ disputatũ est. Uteã si possimus ostenderemus
corporalis quantitatis nonẽe & tam̃ agnũ aliquidesse

Expanded text:
recurrunt. non enim recurrent ad deum, a quo defecerunt, recurrunt. non enim recurrent ad deum, a quo defecerunt, qui sempiterno igne punientur, quamuis omnia deficientia sic ordinentur, ut ibi sint, ubi congruentissime possint esse, quia et illi, qui non recurrunt, congruentissime in poena sunt. alio loco: nemo fere, inquam, de scarabeis dubitat, quin de limo in pilam rotundato ab his atque obruto existant, cum hoc exemplum utrum uerum sit multi dubitant, multi ne audierint quidem. Hoc opus sic incipit: In aliis libris satis opinor egisse nos.ATE LIBER VNVS. In eadem urbe scripsi dialogum, in quo de anima multa quaeruntur ac disseruntur, id est unde sit, qualis sit, quanta sit, cur corpori fuerit data, cum ad corpus uenerit qualis efficiatur, qualis cum abscesserit. sed quoniam quanta sit diligentissime ac subtilissime disputatum est, ut eam, si possemus, ostenderemus corporalis quantitatis non esse et tamen magnum aliquid esse,
Abbreviated transcription (Latin):
uitiorum sine quibus eẽ non potest humana in hoc saeculo
infirmitas. sic̃ accipiendũest Etiã quoduta postolus xp̃s
dil&it aecclesiã & sem& ipsũ tradidit proea mundans eum
lauacro Aquae in uerbo ut &iber& sibi gloriosã aecclesiam
Non habentẽ maculã autrugã autaliquid eius modi Hicest
enĩ lauacrũ aquae in uerbo quomundatur aecclesia : sed cum
tota dicat quã diuhic est. Dimittenobis. debita nr̃a:¬
Nonuti quae hiceftsine macula Autruga autaliquid huiusmnode
& eotam̃ quod hic acceͥpit : Adillã gloriã quae hicñẽ ꝑfecci¬
onẽ squae perducitur Ina lio libro cinus estatulus demorib
manicheorũ. illud qđ dixid̃ bonitas omnia defitientia sic
ordinat. Vtibisit̃ Vbi congruentissimae posseNTesse
Donec ordinatiꝰ motibus Ad idrecurrant. Vnde de fecerunt
Nonsic accipiendũest. tã quã omnia recurrant acdidunde
defecerunt. Sicutorigłm uisumẽ : sedea omnia quae

Expanded text:
vitiorum, sine quibus humana esse non potest in hoc saeculo vitiorum, sine quibus humana esse non potest in hoc saeculo infirmitas. Sicut accipiendum est etiam quod ait Apostolus: Christus dilexit Ecclesiam, et seipsum tradidit pro ea; mundans eam lavacro aquae in verbo, ut exhiberet sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam aut rugam, aut aliquid hujusmodi . Hic est enim lavacrum aquae in verbo quo mundatur Ecclesia. Sed cum tota dicat quanon utique hic est sine macula aut ruga aut aliquid huius modi, ex eo tamen, quod hic accipit, ad illam gloriam, quae hic non est, perfectionemque perducitur. In alio libro, cuius est titulus: de moribus Manicheorum, illud. quod dixi: dei bonitas omnia deficientia sic ordinat, ut ibi sint, ubi congruentissime possint esse, donec ordinatis motibus ad id recurrant, unde defecerunt, non sic accipiendum est, tamquam omnia recurrant ad id, unde defecerunt, sicut Origeni uisum est, sed ea omnia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
tus est idoneus ubieius maiestas &tanta parte quanta
Aniii dũterrae huius in habitator est sufficit aperire
secoeperit : Tantus caritatis ardor innascitur & tantũ
diuini amoris consurgit incendiũ uta ustis omnibus
dictũ sit. Egosũ ignis consumens ¶Ponunt puare
pelagian Istã ꝑfeccionẽ In hac mortali uita me
dixisse posse contingere sedñ hoc patent: Ardorꝰ quippe
aritatis siue sequendõ dõ factus idoneus & tã magniis
bbruitia cunta consumat in hac uita nasci & crescere
potest: ꝑficere uero propt̃ quod nascitur. Vt nullum
insit hominiuitiũ non consequent̃ hic potes ł quãuis canta
istares eodẽ ardorecarititis ꝑ ficiatur. ub iꝑficiet quando
perfici pote st. ut quẽ amꝰ modũ lauacrũ regenerationis pur¬
gat a. reatu omniũ peccatorũ quaehumana traxit natiuitas
& contraxit iniꝗtas : Ita illa ꝑfeccio purgitꝰ ab õmnium labe¬

Expanded text:
tus est idoneus; ubi eius maiestas ex tanta parte, quanta tus est idoneus; ubi eius maiestas ex tanta parte, quanta animi, dum terrae huius inhabitator est, sufficit, aperire se coeperit, tantus caritatis ardor innascitur et tantum diuini amoris consurgit incendium, ut exustis omnibus dictum sit: ego sum ignis consumens, possunt putare Pelagiani istam perfectionem in hac mortali uita me dixisse posse contingere. sed non hoc putent. ardor quippe caritatis sequendo deo factus idoneus et tam magnus, ut uitia cuncta consumat, in hac uita nasci et crescere potest, perficere uero, propter quod nascitur, ut nullum insit homini uitium, non consequenter hic potest, quamuis tanta ista res eodem ardore caritatis perficiatur, ubi perfici et quando perfici potest, ut. quemadmodum lauacrum regenerationis purgat a reatu omnium peccatorum, quae humana traxit natiuitas et contraxit ini
Abbreviated transcription (Latin):
tem snonuantantur  E hoc casione tam̃ huius
mendositutis  Quecũ quaȩ disserui ueraese
ipsis rebus apparai. Quodutẽ dixitũ ipsum¬
quẽ cognoscerẽ uolumus hocest dm̃. Prius plena caritate
diligamus Melius dicer&ur sincera Quam plena
isi forte pucitur carita tẽdĩ non futurã esse maiorem quando
uidimus faciae ad faciẽ. Sic itaquae hoc accipiatur
tã quã plena dictłł fat Quamaior esse non possit: quã diu
ambulamus perfidẽ. Erit enim plenior immoplenissima
sed ꝑspeciẽ. Itẽ qđ chxi dehisquis ubueniuns indigentibus
quia misericordes uocantur. Etiam sisapientes usquae
adeossint. Vtiã nullo animi dolore turbentur. Nonsic
accipiendũ est tã quã defimerĩ. In hacuita essetalessapientes:
Nonenĩ dxicũ sint sed dixi etũ sisint. Alio loco ubidixi
iã uero cũ haec humanadilectio inherentẽ uberibus
suis nutrierit & roborauerit animũ. sequendodõ fac¬

Expanded text:
tum, non uanitantium. ex occasione tamen huius tum, non uanitantium. ex occasione tamen huius mendositatis quaecumque disserui, uera esse ipsis rebus apparet. Quod autem dixi: eum ipsumquem cognoscere uolumus, hoc est deum, prius plena caritate diligamus, melius diceretur: sincera quam plena, nisi forte putatur caritatem dei non futuram esse maiorem, quando uidebimus facie ad faciem. sic itaque hoc accipiatur, tamquam plena dicta sit, qua maior esse non possit, quamdiu ambulamus per fidem; erit enim plenior, immo plenissima, sed per speciem. item quod dixi de his, qui subueniunt indigentibus, quia misericordes uocantur, etiam si sapientes usque adeo sint, ut iam nullo animi dolore turbentur, non sic accipiendum est, tamquam definierim in hac uita esse tales sapientes; non enim dixi: cum sint, sed dixi: etiam si sint. Alio loco, ubi dixi: iam uero, cum haec humana dilectio inhaerentem uberibus suis nutrierit et roborauerit animum, sequendo deo fac
Abbreviated transcription (Latin):
significat Ampicaui. & actionis probitatẽ quã perdudi
alu intellegi uio lui periustitiũ acdque urtite : Cũcodies
eius de Int̃ practitionis ueriores habeant : sobria esatẽ
eni &sapientĩ docent. &iistitiũ &iurtitẽ. His enim
omnibus lranus int̃pres. Quattuor illis urtites
quaemaximiȩ Inhore philosophorũ eẽ ad solent nomi¬
naun Sobria&aitem appellans tẽperantĩ pruden¬
tiae inponens nomen sapientie. fortitudinẽ uero uirtua¬
tis uocabulo enuntians solã iustiaã suo nomine int̃¬
praetatus est. Hasautẽ quattuor urtutes Ineodẽ
libro sapentiaesuis nomimbus appellatas. ficut aere¬
s uocantur longe postea reperimus ineocdieibus
es cuosainue quodposiui delibro sealomomis uasqius
uin sutie quodrosae cle sustes. In mulas quidẽ
codicibus legr sechioc grecus non lub& haba
Autobuintas uantantiũ: quod postenandi eĩm¬
uenicos latinos esse ueriores qui habent uanta¬

Expanded text:
significatam putaui, et actionis probitatem, quam per duo significatam putaui, et actionis probitatem, quam per duo alia intellegi uolui, per iustitiam atque uirtutem, cum codices eiusdem interpretationis ueriores habeant: sobrietatem enim et sapientiam docet et iustitiam et uirtutem? his enim omnibus latinus interpres quattuor illas uirtutes, quae maxime in ore philosophorum esse adsolent, nominauit, sobrietatem appellans temperantiam, prudentiae inponens nomen sapientiam, fortitudinem uero uirtutis uocabulo enuntians, solam iustitiam suo nomine interpretatus est. has autem quattuor uirtutes in eodem libro Sapientiae suis nominibus appellatas, sicut a Graecis uocantur, longe postea repperimus in codicibus graecis. item quod posui de libro Salomonis: uanitas idem codicibus legi, sed hoc graecus non habet; habet autem: uanitas uanitatum, quod postea uidi, et inueni eos latinos esse ueriores, qui habent uanita
Abbreviated transcription (Latin):
nostri codicis me fefellit minus memorẽ scripturarum
in quibus nondũ ad su&us erã Nã eiusdẽ inter praslationis
Ali codices non habent. Propt̃te ad ficimur sed ꝓpt̃ aemorte
adficimur Quoduno uerbo alichxerunt mortificamur
docẽ uerus greci libri indicant : Ex qualingia in litinam
secund̃ septuginta iñ praaes u&erũ diuinarũ scripturarũot
facta trans latio: &t tam̃ sec̃dum haccuerba idbesi prortie
adficimur multa d sputans dixi Quaempsis rebus non
tãquomfasa in probo: uerũtam̃ conuenientiũ scripturaru
ueerum & nouarũ qũ demonstrare cupiebã & hisdũ¬
torut uerbis nonutiquie demonstrauis Qncsoautem
miliu entor be obrepserit choreacailis uoroteftimo¬
nis eandem conuomentiã sufficientor ostencdi¬
Similit̃ & pulo post cestimonum posu delbro spertiae secdũ
E haec uerba disserures quidẽ ueras sed ex hocasione
mendostatis inuentas. Quidenm uerius quo d sapientia
doceat ueritatẽ contẽ plationis quã nomine sobria&ltis

Expanded text:
nostri codicis me fefellit minus memorem scripturarum, in quibus nondum adsuetus eram. nam eiusdem interpretationis alii codices non habent: propter te adficimur, sed propter te morte adficimur, quod uno uerbo alii dixerunt mortificamur. hoc esse uerius graeci libri indicant, ex qua lingua in latinam secundum Septuaginta interpretes ueterum diuinarum scripturarum est facta translatio. et tamen secundum haec uerba, id est: propter te adficimur, multa disputans dixi, quae in ipsis rebus non tamquam falsa inprobo, uerum tamen conuenientiam scripturarum ueterum et nouarum, quam demonstrare cupiebam, ex his dumtaxat uerbis non utique demonstraui. unde autem mihi error obrepserit, dixi; ex aliis uero testimoniis eandem conuenientiam sufficienter ostendiEt paulo post testimonium posui de libro Sapientiae seeundum  haec uerba disserui res quidem ueras, sed ex occasione mendositatis inuentas. quid enim uerius, quod sapientia doceat ueritatem contemplationis, quam nomine sobrietatis
Abbreviated transcription (Latin):
fermentum intribus mensuris farinae
nouissimum librum & quat tuor libris
opus illud in pleui: Quorum primitres
adiuuant ut scripturae intellegantur
quartus autem Quomodo quae intellegimus

Expanded text:
fermentum in tribus mensuris farinae am novissimum librum, et quatuor libris opus illud implevi; quorum primi tres adjuvant ut Scripturae intelligantur, quartus autem quomodo quae intelligimus