comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pturis clarum ẽ audire delectat:
 his duob qui sufficere debuerunt.
sem̃ gregoriũ ⁊ addamꝰ: qui et
ri di donũ testat᷑ esse dicens. Uniꝰ
deitatis queso uos confitemini trini¬
tatem. Si uͦ aliter uultis: dicite u¬
niꝰ esse nat᷑e. & uocẽ dari uobis a sc̃o
sꝑu. Deprecabit᷑ id̃ est rogabit᷑ ds
ut ꝑmittat uobis dari uocem: ut qđ̃
ereditis. confiteri possitis. Dabit enĩ
certussum. Qui dedit qđ primũ
sti tales tantiq doctores dicentes
ñ esse aliquid de quo tamquã de nr̃o
qd̃ nobis d̃s ñ dederit glemur. nec
in potestate nr̃a esse. & totũ dantes
d̃o. atq ab ipso nos acciꝑe confiten¬
tes. ut ꝑmansuri conuertam᷑ add eũ.
ut ĩ qđ bonũ est nobis quoq ui¬
deat᷑ bonũ & uelimꝰ illud̃. ut ho¬
ex indeuotis efficiam᷑ de uoti & reli¬
giosi. ut in ipsam trinitat̃e creda¬
mus. & confiteam᷑ etiã uoce qđere¬
dimꝰ: Hec utiq gr̃e tribuunt. dei

Expanded text:
pturis clarum est, audire delectat? pturis clarum est, audire delectat? Sed his duobus, qui sufficere debuerunt, sanctum Gregorium addamus et ri, Dei donum esse testatur, dicens: « Unius deitatis, quaeso vos, confitemini Trinitatem: si vero aliter vultis, dicite unius esse naturae; et Deus vocem dari vobis a sancto Spiritu deprecabitur: » id est, rogabitur Deus, ut permittat vobis dari vocem, qua quod creditis, confiteri possitis. « Dabit enim, certus sum; qui dedit quod primusti tales tantique doctores dicentes non esse aliquid, de quo tanquam de nostro, quod nobis Deus non dederit, gloriemur; nec in potestate nostra esse; et totum dantes Deo, atque ab ipso nos accipere confitentes, ut permansuri convertamur ad eum; ut id quod bonum est, nobis quoque videatur bonum, et velimus illud, ut hoex indevotis efficiamur devoti et religiosi, ut in ipsam Trinitatem credamus, et confiteamur etiam voce quod credimus: haec utique gratiae Dei tribuunt, Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ehil sit. Qui uͦ ait. ñ est in nr̃a pote¬
state cor nr̃m & nr̃ȩ cogitationes: nec
ipsa facta p̃teriit. Non enĩ est ul-
ratione dñica etiam ꝓ inimicis fi¬
di xꝑiane orare oportere cõmo¬
nuit: U̾bi de initio fid̃i qđ etiam
hoc donũ d̃i sit qͥd sentiret ostendit:
donat. eccłam x ꝑi cotidie orare
monstrauit. Beatus quoq ambro¬
ñ soli uisum ẽe qđ sibi uisum e̾t̃ decla¬
rat. NIon enĩ uoluntate tm hu¬
mana uisum ẽ: s sicut placuit ei qͥ
cat. &idd̃o qui xꝑm sequit᷑. potest
int̾rogatus eur esse uoluerit xꝑi¬
anus respondere : uisum ẽ & michi.
Qđ eũ dicit: ñ negat do uisum. A
do eni p̃parat᷑ uoluntas hominũ.
Ut em̃ĩ d̾s honorificet᷑ a sc̃o: dĩgr̃a ẽ.¬
tem samaritani reciꝑe noluerunt.
ñ simplici ĩnte conuersis. Nlam siuo¬
luisset: ex inde uotis deuotos fecis¬
set. Cur aut̃ ñ receꝑint eũ. euange
stiebant. s d̃s quos dignat᷑ uocat
& quẽ uult religiosum facit. Quid

Expanded text:
hil sit. » Qui vero ait, « Non est in nostra potestate cor nostrum, et nostrae cogitationes, » nec ipsa facta et dicta praeteriit: non enim est ulluratione dominica etiam pro inimicis fidei christianae orare oportere commonuit? ubi de initio fidei, quod etiam hoc donum Dei sit, quid sentiret ostendit: donat, Ecclesiam Christi quotidie orare monstravit. Beatus quoque Ambron soli uisum esse quod uisum sibi esse declarat. non enim uoluntate tantum humana uisum est, sed sicut placuit ei qui cat. et ideo qui Christum sequitur potest interrogatus cur esse uoluerit Christianus respondere: uisum est mihi. quod cum dicit, non negat deo uisum; a deo enim praeparatur uoluntas hominum. ut enim deus honorificetur a sancto, dei gratem Samaritani recipere noluerunt: non simplici mente conversis. Nam si voluisset, ex indevotis devotos fecisset. Cur autem non receperint eum, Evangelstiebant. Sed Deus quos dignatur vocat, et quem vult religiosum facit » . Quid
Abbreviated transcription (Latin):
bus nr̃is. ñ precedentib bonis meri¬
tis nr̃is. faciens hoc sed̾m graturt̃ã
misediam suã. Qđ plemꝰ saꝑe cȩpi
in ea disputatione quã seripsi adbe-¬
atȩ memoriȩ simplicianũ ep̃m me¬
diolanensis eccłȩ in mei ep̃atus exor
confessionũ mearũ. cũ & ipsos edi¬
derim antequã pelagiana heresis
extitisset: In eis certe dixi do nr̃o.
& sepe dixi. Da qđ iubes: & iube
qđ ius. Quȩ mea uerba pelagius
romȩ eũ a quodã fr̃e & coep̃o meo
fuissent eo presente cõmemorata.
ferre ñ potuit. & contradicens a¬
liquanto cõmotiꝰ pene eũ eo qui
illa cõmemorauerat litigauit.
Qͥd uͦ primitꝰ & maxime d̾s iubet.
nut credamꝰ in eum: & hoc gͦ ipse
dat. Si bene illi dictum ẽ. da qđ
iubes. & in eisde etiã libris qđ de
mea confessione narraui ddo me con¬
uer tente ad eã fidem quã miserri¬
ma & furiosissima loquacitate uasta¬
bam i ñne ita narratũ esse memi

Expanded text:
bus nostris, non praecedentibus bonis meribus nostris, non praecedentibus bonis meritis nostris, faciens hoc secundum gratuitam misericordiam suam. Quod plenius sapere coepi in ea disputatione, quam scripsi ad beatae memoriae Simplicianum episcopum Mediolanensis Ecclesiae, in mei episcopatus exordConfessionum mearum? Cum et ipsos ediderim antequam Pelagiana haeresis exstitisset; in eis certe dixi Deo nostro, et saepe dixi: « Da quod jubes, et jube quod vis » . Quae mea verba Pelagius Romae, cum a quodam fratre et coepiscopo meo fuissent eo praesente commemorata, ferre non potuit, et contradicens aliquanto commotius, pene cum eo qui illa commemoraverat litigavit. Quid vero primitus et maxime Deus jubet, nisi ut credamus in eum? Et hoc ergo ipse dat, si bene illi dictum est, « Da quod jubes. » Et in eisdem etiam libris quod de mea conversione narravi , Deo me convertente ad eam fidem, quam miserrima et furiosissima loquacitate vastabam, nonne ita narratum esse memi
Abbreviated transcription (Latin):
pit reiciat. dũ tam̃ qui capit sumat¬
& bibat. bibat & uiuat. Sicut eñ
p̃dicanda ẽ pietas. ut ab eo qͥ habet
aures audiendi ds recte colatur. p̃¬
dicanda ẽ pudicicia. ut ab eo qui
habet aures audiendi nichil gen¬
talib membris illicitũ ꝑ petretur
p̃dicanda ẽ caritas ut ab eo qui ha¬
bet aures audiendi ds & ꝑximꝰ dͥi¬
ligat᷑. ita p̃dicanda ẽ ista p̃destina¬
tio bñficioꝵ di. ut qͥ habet aures
audiendi ñ in se ipso s indño głetur
Qđ autẽ dicunt ñ opꝰ fuisse. huiuisee
modi disputationis incerto minꝰ in¬
telligentiũ tot corda turbari. q̃ñ
minus utiliter sine hac definitione
tum maxime contra pelagianos dos¬
tib libris. multũ miror eos dieert
nec attendere ut de aliis hic taceã. ip¬
sos libros nr̃os & antequã pelagiani
apparere cepissent conseriptos & edi¬
tos: & uidere quã multis eoꝵ. locis
fut᷑am nescientes pelagianã heresem
cedebamꝰ. p̃dicando gr̃am quã nos
ds liberat a malis errorib & mori¬

Expanded text:
pit, rejiciat: dum tamen qui capit, sumat et bibat, bibat et vivat. Sicut enim praedicanda est pietas, ut ab eo qui habet aures audiendi, Deus recte colatur; praedicanda est pudicitia, ut ab eo qui habet aures audiendi, nihil genitalibus membris illicitum perpetretur; praedicanda est charitas, ut ab eo qui habet aures audiendi, Deus et proximus diligatur: ita praedicanda est et ista praedestinatio beneficiorum Dei, ut qui habet aures audiendi, non in se ipso, sed in Domino glor ut dicant: Quid opus fuit huiusce modi disputationis incerto tot minus intellegentium corda turbari? neque enim minus utiliter sine hac definitione.tum maxime contra Pelagianos tibus libris » : multum miror eos dicere; nec attendere, ut de aliis hic taceam, ipsos libros nostros et antequam Pelagiani apparere coepissent, conscriptos et editos, et videre quam multis eorum locis futuram nescientes Pelagianam haeresim caedebamus, praedicando gratiam, qua nos Deus liberat a malis erroribus et mori
Abbreviated transcription (Latin):
uerã sicut p̃dicanda ẽ p̃dicarent. id
est quã nulla merita humana
p̃cedant : & ad facienda diuma p̃et¬
pta instanter hortati st̃: ut qͥ habe¬
rent donũ obedientiȩ. quib iussis
obediendũ esset audirent. Sienim
cto aut facti alicuiꝰ aut dicti ait
cogitationis ẽ meritu. ubi & ipsa in¬
telligit᷑ uoluntas bona. Breuissime

Expanded text:
veram, sicut praedicanda est, praedicarunt, id veram, sicut praedicanda est, praedicarunt, id est, quam nulla merita humana praecedunt; et ad facienda divina praecepta instanter hortati sunt, ut qui haberent donum obedientiae, quibus jussis obediendum esset, audirent. Si enim cto aut facti alicujus, aut dicti, aut cogitationis est meritum, ubi et ipsa intelligitur voluntas bona: sed brevissim
Abbreviated transcription (Latin):
cut eredenda atq p̃dicand̾a est ꝑ
ande p̃dicationẽ predicationi qua
hortam᷑ pigros uł corripimꝰ malos
ñ opinent᷑ aduersã: qr & isti uiri eũ
sic predicarent gr̃am di. ut unꝰ eoꝵ
nr̃a cor nr̃m & nr̃ȩ eogitationes : ñ ta¬
men hortari & corriꝑe destitert̃ ut
fierent p̃cepta duuina: nec timurrt᷑
ne diceret᷑ eis. qͥd nos hortamin qͥd̃
& corripitis si nicħ ut habeamꝰ ẽ nr̃m.
& siñ est inpotestate nr̃a cor nr̃m.
Hȩc ne dicerent᷑ eis. nequaquã illi seĩ
ea m̃te timere potuert᷑. qua intelli¬
gebant paucissimis ẽe donatũ. ut
nullo sibi homine p̃dicante ꝑ ipsũ
dm̃ uł ꝑ angl̃os celoꝵ. doctrinã sali¬
tis accipiant. multis uͦ id esse dona¬
tum. ut dm̃ ꝑ homines credant.
Quolibet tñ modo dicat᷑ homini uer¬
bum d̃i ꝓculdubio quodl sic aul̃iat
ut illi obȩdiat. donũ est dĩ. Unde
res diumoꝵ. eloquiorũ. & gr̃amd̃i

Expanded text:
cut credenda atque praedicanda est, per cut credenda atque praedicanda est, per eamdem praedicationem praedicationi qua hortamur pigros, vel corripimus malos, non opinentur adversam: quia et isti viri, cum sic praedicarent Dei gratiam, ut unus eorum nostra cor nostrum et nostrae cogitationes » ; non tamen hortari et corripere destiterunt, ut fierent praecepta divina. Nec timuerunt ne diceretur eis, Quid nos hortamini? quid et corripitis, si nihil boni ut habeamus est nostrum, et si non est in potestate nostra cor nostrum? Haec ne dicerentur eis, nequaquam illi sancti ea mente timere potuerunt, qua intelligebant paucissimis esse donatum, ut nullo sibi homine praedicante, per ipsum Deum vel per Angelos coelorum doctrinam salutis accipiant; multis vero id esse donatum, ut Deo per homines credant. Quolibet tamen modo dicatur homini verbum Dei, procul dubio, quo sic audiat ut illi obediat, donum Dei est. 49. Unde rum eloquiorum, et gratiam Dei
Abbreviated transcription (Latin):
pulit d̾s plebem suam quã p̃sciuit.
p̃destinationem significare uoluisse.
resciuit enĩ reliquias quas seđm ele¬
etionẽ gr̃ȩ fuerat ipse facturus.
Hoc est ergo p̃destinauit. Sine dubio
enĩ presciuit. E p̃destinasse ẽ hoc p̃¬
seisse qd fuerat ipse facturus. Ql d
tiam. & agit᷑ de uocatione electoꝵ.
eandẽ predestinationẽ intelligere e
Magis enĩ fortasse uoluert̾ hoc uerbo
in ea re uti. qđ & faciliꝰ intelligit᷑ &
ñ repugnat immo & congrtut ueri¬
tati. quȩ de p̃destinatione gr̃ȩ p̃dica¬
tur. Hoc seio. nemiñe contra istã
p̃destinationẽ quã sed̾m seripturas
scãs defendimꝰ. nisi errando disputa¬
re potuisse. Puto t̃n eis qui de. hac
re sententia tractatoꝵ requirt̃.
scõs & infide atq doctrina xꝑiana
laudabiliter usquequaq defamatos
uiros eẏprianũ & ambrosiũ quo¬
rum tam elara testimonia posuimꝰ
debere sufficere: & debere adutrũ¬
q id est ut & gr̃am di gratiutã si¬

Expanded text:
pulit Deus plebem suam, quam praescivit, praedestinationem significare voluisse. Praescivit enim reliquias, quas secundum electionem gratiae fuerat ipse facturus, hoc est ergo praedestinavit; sine dubio edestinavit: sed praedestinasse, est hoc praescisse quod fuerat ipse facturus. CAPUTtiam, et agitur de vocatione electorum, eamdem praedestinationem intelligere? Magis enim fortasse voluerunt hoc verbo in ea re uti, quod et facilius intelligitur, et non repugnat, imo et congruit veritati quae de praedestinatione gratiae praedicatur. Hoc scio, neminem contra istam praedestinationem, quam secundum Scripturas sanctas defendimus, nisi errando disputare potuisse. Puto tamen eis qui de hac re sententias tractatorum requirunt, sanctos et in fide atque doctrina christiana laudabiliter usquequaque diffamatos viros, Cyprianum et Ambrosium, quorum tam clara testimonia posuimus, debere sufficere, et debere ad utrumque, id est, ut et gratiam Dei gratuitam, si
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑo it̃ fieri ñ posse: tñ ut dicer or¬
ꝑam prudenter syxtus admonuit.
ne cũ fuerit qͥsq talis factus & ꝑhocri¬
Cte int̃ dĩ filios deputatꝰ. putet᷑ ipsuis
fuisse potestatis quã ꝑ grãm accepit
ã dõ: cũ eam ñ hab̾et in nat᷑a ĩa uitiata
atq deprauata: sicut in euangłio le¬
gitur. Quotqͦt aut̃ receꝑunt eũ : de¬
dit eis potestatẽ filios d̃ifieri. Qd̾inti¬
q ñerant ꝑ naturã : nec om̃ino essent.

Expanded text:
n. ut dicere coeperam, prudenter Xystus ammonuit, ne cum fuerit quisque talis factus et per hoc recte inter dei filios deputatus, putetur ipsius fuisse potestatis, quam per gratiam accepit a deo, cum eam non haberet in natura iam uitiata atque deprauata, sicut in euangelio legitur: quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios dei fieri; quod utique non erant per naturam nec o
Abbreviated transcription (Latin):
Quia lib̾tatem arbitrii sui ꝑmisit ds̃¬
hominib. ut pure & sine pecc̃o ui¬
uentes suniles do fiant. E ad ipsum
arbitriũ ꝑtinet uocante audire.
eredere. & ab eo inquẽ credit ñ pec¬
candi adiutoriũ postulare. Nã uti¬
q eũ dicit. similes fiant do: ꝑcarita¬
tẽ di futuri st̾ similes d̃o: q̃ diffusa ẽ
incordib nr̃is: ñ nat᷑e possibilitate
pura. & altare optimũ est ei cor m̃¬
dũ & sine pecẽo: quis nescit adistam
ꝑfectionẽ ꝑdicendũ cor mundũ : Ura

Expanded text:
uia libertatem arbitrii sui permisit hominibus deus, ut pure et sine, peccato uiuentes similes fiant deo\'? sed ad ipsum arbitrium pertinet uocantem audire et credere et ab eo in quem credit non peccandi adiutorium postulare. nam utique cum dicit \'similes fiant deo\', per caritatem dei futuri sunt similes deo. quae diffusa est in cordibus nostris non naturae possibilitate pura et altare optimum est ci cor mundum et sine peccato, quis nescit ad istam rfectionem perducendum cor mundum. dum
Abbreviated transcription (Latin):
dam quisic gr̃am d̃i defen¬
dunt ut negent hominis liberũ
arbitriũ. Aut qñ gr̃a defendit᷑
negari existiment liberũ arbi¬
trium: hinc aliqͥd scribere ad
ur̃am caritatẽ ualentine fr̃ &
ceteri qui simul do seruitis cõ¬
pellente mutua caritate cura¬
ui. Nuntiatũ est michi fr̃s de
uobis ab aliquib qui in ur̃a
gregatione sunt. & ad nos inde
uenerunt. ꝑ quos ista direximꝰ:
qđ de hac re dissensiones in uobis
suit. Itaq dilectissumi ne uos ꝑ¬
tur bet huiꝰ questionis obseuritas:
moneo uos primũ ut de his q̃ intel¬
ligitis agatis do gr̃as. Quicqͥd
autẽ qͣuo ꝑuenire ñdũ pocest ur̃e
m̃tis uitentio: pacem inter uos &
caritatẽ seruantes ad dñm ut in¬
telligatis orate. & donec uos ipse
ꝑdueat adea q̃ ñdum intelligitis:
ibi ambulate quo ꝑuenire potu¬
istis. Hoc admonet apls paulus.
Qui cũ dixisset ñdum se ẽẽ ꝑfectũ:
paulopꝰ ait. Quotqͦt gͦ ꝑfecti
hoc sapiamꝰ: id est ita nos ẽẽ ꝑfe

Expanded text:
dam, qui sic gratiam Dei defendunt, ut negent hominis liberum arbitrium; aut quando gratia defenditur, negari existiment liberum arbitrium; hinc aliquid scribere ad vestram Charitatem, Valentine frater, et caeteri qui simul Deo servitis, compellente mutua charitate curavi. Nuntiatum est enim mihi de ab aliquibus qui in vestra congregatione sunt, et ad nos inde venerunt, per quos et ista direximus, quod de hac re dissensiones in vobis sint. Itaque, dilectissimi, ne vos perturbet hujus quaestionis obscuritas, moneo vos primum, ut de iis quae intelligitis, agatis Deo gratias: quidquid est autem quo pervenire nondum potest vestrae mentis intentio, pacem inter vos et charitatem servantes, a Domino ut intelligatis orate; et donec vos ipse perducat ad ea quae nondum intelligitis, ibi ambulate quo pervenire potuistis. Hoc admonet apostolus Paulus, qui cum dixisset nondum se esse perfectum, paulo post ait, Quotquot ergo perfecti hoc sapiamus; id
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ nobis ꝑ script᷑as suas scãs esse in
tatis. Quomͦ aut̃ reuelauerit
cõmemoro uobis: ñ humano elo
nisi haberet liberũ uoluntatis
arbitriũ: quo ea faciens ad pinis¬
sa p̃mia ꝑueniret. Ido eñidata
stͥ: ut homio exeusatioñe de igno¬
rantia ñ haberet: sicut dñs dicit in

Expanded text:
tem nobis per Scripturas suas sanctas, esse in trium. Quomodo autem revelaverit, commemoro vos, non humano eloqnisi haberet liberum voluntatis arbitrium, quo ea faciens ad promissa praemia perveniret. Ideo enim data sunt, ut homo excusationem de ignorantia non haberet: sicu
Abbreviated transcription (Latin):
sit futura substantia. ꝓculdubio cor¬
rigendus ẽ: commionitꝰ de corpore dñi.
qui post resurrectionẽ in eisdem m̃¬
bris. ñ solum conspiciendus oculis.
uerũ etiam manib tractandus appa-¬
riuit:⁊ carnẽq se habere ẽ ser mone
firmauit dicens. Palpate et iudete
quia sp̃c ossa ⁊ carnẽ non habet: si¬
cut me uidetis habere. Unde con¬
stat apłm ñ carnis substantiã negas¬
sse inłi regno futuram: s aut ho¬
mines qui scđm carnẽ uiuunt. car¬
nis ⁊ sanguinis nomine nuncupasse:
aut ipsam carnis corruptionẽ. que
tunc utiq nulla erit. Nam cũ di-¬
xisset caro ⁊ sanguis regnũ di non
possidebunt. bene intelligit᷑ tam¬
qͣm exponendo quid dixerit conti¬
nuo subdidisse: neq corruptio in¬
corruptionẽ possidebit. De quare
ad ꝑsuadendũ infidelib difficili:
diligent̃ quantũ potui disseruisse
me re ꝑiet. quisqͥs de ciuitate dei
librũ nouissimũ legerit: Nic li¬

Expanded text:
sit futura substantia, procul dubio corsit futura substantia, procul dubio corripiendus est commonitus de corpore domini, qui post resurrectionem in eisdem membris non solum conspiciendus oculis uerum etiam manibus tractandus apparuit carnemque se habere etiam sermone firmauit dicens: palpate et uidete, quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere. unde constat apostolum non carnis substantiam negasse in dei regno futuram, sed aut qui secundum carnem uiuunt carnis et sanguinis nomine nuncupasse aut ipsam carnis corruptionem, quae tunc utique nulla erit. nam cum dixisset: caro et sanguis regnum dei non possidebunt - bene intellegitur tamquam exponendo, quid dixerit — continuo subdidit: neque corruptio incorruptionem possidebit. de qua re ad suadendum infidelibus difficili diligenter, quantum potui, me disseruisse reperiet, quisquis de ciuitate dei librum nouissimum legerit. Hic li
Abbreviated transcription (Latin):
coram ep̃is hoc mͥ iubentib qui
plenariũ totius affrice conciliũ ippo¬
ne regio habebant. de fide ac de sym¬
bolo parit̾ disputaui ÷ quã disputati¬
onem ñnullis eoꝵ qui nos familiariꝰ
diligebant studiosissime instantibus
in librũ contuli: in quo de reb ipsis
ita disseritur. ut tam̃ ñ fiat uerboꝵ
illa contextio. que tenenda memorit̃
cõpetentib traditur. In hoc libro cum
de resurrectione carnis ageret᷑: re¬
surget inq̃m corpus scdm xp̃ianã fidẽ
que fallere ⁊ falli ñ pocest. Quod cui
iudetur incredibile. qualis sit ñc caro
atdendit. qualis aut̃ tunc futura sit
non considerat: quia illo tempore un¬
mutationis angelice ñ iam caro erit
et sanguis. s tantũ corpus. ⁊ cet̾a. que
xit apłs cum inde loqueretur. caro
et sanguis regnũ di ñ possidebunt.
S quisquis ea sic accipit ut existimet
ita corpus t̾renum quale nunc habe¬
mus. in corpus celeste resurrectione
mutari. ut nec m̃bra ista nec carnis

Expanded text:
copis hoc mihi jubentibus, qui plenarium totius Africae concilium Hipponeregio habebant de Fide et Symbolo presbyter disputavi. Quam disputationem, nonnullis eorum qui nos familiarius diligebant studiosissime instantibus, in librum contuli; in quo de rebus ipsis ita disseritur, ut tamen non fiat verborum illa contextio, quae tenenda memoriter competentibus traditur. In hde resurrectione carnis ageretur: resurget, inquam, corpus secundum Christianam fidem, quae falli non potest. quod cui uidetur incredibile, qualis sit nunc caro adtendit, qualis autem futura sit non considerat, quia illo tempore inmutationis angelicae non iam caro erit et sanguis, sed tantum corpus et cetera, quae  dixit apostolus, cum inde loqueretur: caro et sanguis regnum dei non possidebit. sed quisquis ea sic accipit, ut existimet ita corpus terrenum, quale nunc habemus, in corpus caeleste resurrectione mutari, ut nec membra ista nec carnis
Abbreviated transcription (Latin):
duos libros contra maniche¬
os condidissem: qm̃ scđm
allegoricam significationẽ scͥpture
uerba tractaueram. ñ ausus natu¬
raliũ rerũ tanta secreta ad litt̾am
exponere. hoc ẽ quẽadmodũ possent
scdm hystoricã ꝓprietatẽ que ibi di¬
cta st̃ accipi⁊ uolui exꝑiri in hoc
quoq negociosissimo ac difficilli¬
mo oꝑe quid ualerem: s in scͥptu¬
ris exponendis tirociniũ meũ sub
tanta sarcine mole suc cubuit ⁊ et
nondũ ꝑfecto uno libro. ab eo qũẽ
sustinere non poteram labore conqͥe¬
ui. S in hoc oꝑe cum mea opuscu¬
la retractarem. iste ipse ut erat im¬
ꝑfectus uenit in manus : quẽ neq

Expanded text:
duos libros contra Manicheos condidissem, quoniam secundum allegoricam significationem scripturae uerba tractaueram non ausus naturalium rerum tanta secreta ad litteram exponere, hoc est quemadmodum possent secundum historicam proprietatem, quae ibi dicta sunt, accipi, uolui experiri in hoc quoque negotiosissimo ac difficillimo opere, quid ualerem. sed in scripturis exponendis tirocinium meum sub tantae sarcinae mole succubuit, et nondum perfecto uno libro ab eo, quem sustinere non poteram, labore conquieui. sed in hoc opere cum mea opuscula retractarem, iste ipse, ut erat inperfectus, uenit in manus, quem neq
Abbreviated transcription (Latin):
ris instrum̃ti seript᷑as in nulla aucto¬
ritate habent. uerũ etiã cas q̃ ad
nouu ꝑtinent testamentũ sic accipi¬
unt. ut suo quod̃a pͥuilegio immo
sacrilegio qđ uolunt sumant. qđ
ꝑosissimas incidentes enucleate sol¬
uere nolui. ne numiũ longũ opus
esset ubi me aduersus tam ꝑu̾sos te-¬
stimonioꝵ. diuinoꝵ ñ adiuuabat
auctoritas. & poterã sicut feci qđ li
interponebã. certa tam̃ ratione eos¬
cludere in om̃ib dm̃ esse laudandũ.¬
& sine ulla necessitate eredendi du
mo retractationũ libro qđ opus
meũ ñdum legistis. cũ ad eosdem
libros retractandos uenissem. hoc
ẽ de libero arbitrio. ita locutus sũ.
bi his inquã libris ita multa disser¬
ta st̃. ut incidentes ñnullȩ questi¬
ones quas uł enodare ñ poterã. uł
longã sermocinationẽ in p̃senti re¬
quirebant. ita differunt᷑. ut ex u-¬
traq parte uł ex om̃ib earundem
questionũ partib. in quib ñ ap¬
parebat qͥd potiꝰ congrueret ueri-¬

Expanded text:
umenti scripturas in ulla auctoritate non habent; verum etiam eas quae ad Novum pertinent Testamentum sic accipiunt, ut suo quodam privilegio, imo sacrilegio, quod volunt sumant, quod perosissimas incidentes enucleate solvere nolui, ne nimium longum opus esset, ubi me adversus tam perversos testimoniorum divinorum non adjuvabat auctoritas. Et poteram, sicut feci, quodlinterponebam, certa tamen ratione concludere, in omnibus Deum esse laudandum, sine ulla necessitate credendi duamo Retractationum libro, quod opus meum nondum legistis, cum ad eosdem libros retractandos venissem, hoc est, de Libero Arbitrio, ita locutus sum: « In his, » inquam, « libris ita multa disserta sunt, ut incidentes nonnullae quaestiones quas vel enodare non poteram, vel longam sermocinationem in praesenti requirebant, ita differrentur, ut ex utraque parte uel ex omnibus earundem quaestionum partibus, in quibus non apparebat, quid potius congrueret ueri
Abbreviated transcription (Latin):
seriptũ ẽ. ꝑ unũ hominẽ peecatũ in¬
trauit inmundũ & ꝑpecẽm mors.
&̾ita in om̃s homines ꝑtransiit. ali
ter recte intelligi ñ potest. Nec a mor¬
te ꝑpetua q̃ iustissime ẽ retributa pec¬
cato. liberat quẽquã pusilloꝵ atq
magnoꝵ.: nͥ ille qui ꝓpter remitten¬
da & originalia & ꝓpria nr̃a peccata
mortutis ẽ sine ullo suo origmali
ꝓprio ue peecato. S quare illos po¬
tiuis ꝗͣ illos: tterũ atq iterũ dicimꝰ.
nec nos piget. o homo tuqͥs es qui re-¬
spondeas o. Inserutabilia st̃ ui¬
dieia eiꝰ. & inuestigabiles uiȩ erus.
hoc adiciamꝰ.: Altiora te ne quesie

Expanded text:
scriptum est, Per unum hominem peccatum inscriptum est, Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita inter recte intelligi non potest: nec a morte perpetua, quae justissime est retributa peccato, liberat quemquam pusillorum atque magnorum, nisi ille qui propter remittenda et originalia et propria nostra peccata mortuus est, sine ullo suo originali proprioque peccato. Sed quare illos potius quam illos? Iterum atque iterum dicimus, nec nos piget, O homo, tu quis es qui respondeas Deo ? Inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus . Et hoc adjicia
Abbreviated transcription (Latin):
cłi ñ sed̾m merita hominũ dari ꝑspi¬
eue ueritatis luee conuinẽã. Si enĩ
q̃n libros dde libero arbitrio laicus
cepi. prb̃r explicaui. adhuc de dam¬
natione infantiũ ñ renascentiũ & de
rmascentiũ liberatione dubitarem:
nemo ut opinor esset tam inuistꝰ atq
nudus qui me ꝓficere ꝓhiberit.
atq in hac dubitatione remanendũ
mͥ esse uidicaret. Cum uͦ recte eis
possit intelligi ñ me de hac re ꝓpt̾ea
dubitasse ereqͥi oportere. qr contra
quos mea dirigebat᷑ intentio sic mͥ
uisi sunt refellendi. ut siue pęna
esset peecati originalis inparuulis
qd ueritas habet. siue ñ esset qđ ñ¬
nulli errantes opinant᷑: nullo modo
tñ quã manicheoꝵ error inducit duaꝵ
naturaꝵ boni seilicet &̾ mali ꝑmix¬
tio erederet᷑. Absit ut causam par¬
dicamꝰ incertũ. utr̃u in xꝑo regene¬
rati si moriant᷑ paruuli transeant
un eterña salut̃e. ñ regenerati autem
transeant in morte secł̃am: qm̃ qđ

Expanded text:
Dei non secundum me rita hominum dari, perspicuae veritatis luce convincam. Si enim quando libros de Libero Arbitrio laicus coepi, presbyter explicavi, adhuc de damnatione infantium non renascentium et de renascentium liberatione dubitarem; nemo, ut opinor, esset tam injustus atque invidus, qui me proficere prohiberet, atque in hac dubitatione remanendum mihi esse judicaret. Cum vero rectius possit intelligi, non me propterea de hac re dubitasse credi oportere, quia contra quos mea dirigebatur intentio, sic mihi visi sunt refellendi, ut sive poena esset peccati originalis in parvulis, quod veritas habet; sive non esset, quod nonnulli errantes opinantur; nullo modo tamen quam Manichaeorum error inducit, duarum naturarum, boni scilicet et mali, permixtio crederetur: absit ut causam pardicamus incertum, utrum in Christo regenerati, si moriantur parvuli, transeant in aeternam salutem; non regenerati autem transeant in mortem secundam: quoniam quod
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m seilieet. qui obstrictos origina¬
li peccato paruulos dicimꝰ. & sed̾m
pelagianoꝵ qui originale negant
esse peccatum. nec tam̃ idõ michi
ẽ ambigendũ habere paruulos qͥ
eis dimittat qui saluũ facit popłm
stuĩ a peccatis eoꝵ. Ita int̃cio li¬
bro de libero arbitrio sedm utrũq
senfũ restiti manicheis. siue suppli¬
cia siue pͥmordia nat᷑e iͥgͣnorantia
& difficultas sine quib nullus ho¬
muñi nascit᷑. & tam̃ unũ hoꝵ te¬
neo. ibi quoq a me satis eiudent̃¬

Expanded text:
nostrum scilicet, qui obstrictos originanostrum scilicet, qui obstrictos originali peccato parvulos dicimus, et secundum Pelagianorum, qui originale negant esse peccatum; nec tamen ideo mihi est ambigendum, habere parvulos quod eis dimittat qui salvum facit populum suum a peccatis eorum : ita in tertio libro de Libero Arbitrio secundum utrumque sensum restiti Manichaeis, sive supplicia, sive primordia naturae sint ignorantia et difficultas, sine quibus nullus hominum nascitur; et tamen unum horum teneo, ibi quoque a me satis evident
Abbreviated transcription (Latin):
est eñ debitũ sine euiꝰquã fraude do¬
nat᷑. Defendit᷑ autẽ sine meritisdi
gr̃a id est uera gr̃a etiamsi pari¬
li baptrzati sicut pelagiani senti¬
unt ñ eruunt᷑ de potestate: tenebrax
qr nullo peccato sicut putant pela¬
giani tenent᷑ obnoxii. s tm̃ inrt¬
gnũ dñi transferunt᷑. Etiã fie m̃
sine ullis bonis meritis dat᷑ eis rt¬
gnũ quib dat᷑. & sine ullis mals
meritis ñ dat᷑ quib ñ dat᷑. qđ adũ¬
sus eosde pelagianos dicert solemus
qͣn nobis obienint quofato tribuan̾
dłi grãm. dicendo eam ñ seđr merl¬
ta nr̃a dari. Ipsi eñĩ potiꝰ dĩ gc̃aul
fato in paruulis tribuunt qui diẽt.
fatum ẽ ubi meritũ ñ est. Nul¬
la qͥppe merita etiã scdđm ipsos pe¬
lagianos possunt in paruulis inue¬
niri: cur alii eoꝵ mittant᷑ in regnũ.
alii uͦ alienent᷑ a regno. Sicut aut̃
ñe ut ostenderem grãm d̃i ñ scdmi
merita nr̃a dari. sođm utrũq sen¬
sum hoc defendere malui. & scđ̃m

Expanded text:
est, cum indebitum sine cujusquam fraude donatur. 29. Defenditur autem sine meritis Dei gratia, id est vera gratia, etiamsi parvuli baptizati, sicut Pelagiani sentiunt, non eruuntur de potestate tenebrarum, quia nulli peccato, sicut putant Pelagiani, tenentur obnoxii, sed tantum in regnum Domini transferuntur: etiam sic enim sine ullis bonis meritis datur eis regnum quibus datur, et sine ullis malis meritis non datur eis quibus non datur. Quod adversus eosdem Pelagianos dicere solemus, quando nobis objiciunt, quod fato tribuamus Dei gratiam, dicendo eam non secundum merita nostra dari. Ipsi enim potius Dei gratiam fato in parvulis tribuunt, qui dicunt fatum esse, ubi meritum non est. Nulla quippe merita, etiam secundum ipsos Pelagianos, possunt in parvulis inveniri, cur alii eorum mittantur in regnum, alii vero alienentur a regno. Sicut autem nunc, ut ostenderem gratiam Dei non secundum merita nostra dari, secundum utrumque sensum hoc defendere malui; et secundum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ hominib dat quib uult qͣm m
sericors ẽ. qđ etsi ñdat iustus est.
& ñdat quib ñ uult ut notas faciãt
esse uoluit. ñ om̃ib dando. qͥd om̃s
merent᷑ ostendit. Bonꝰ in bñficio ar

Expanded text:
: qui hominibus dat quibus vult, quoniam misericors est; quod et si non det, justus est: et non dat quibus non vult, ut notas faciat desse voluit: non omnibus dando, quid omnes merentur ostendit. Bonus in benefici
Abbreviated transcription (Latin):
q script᷑a cõmendat. quã se acciꝑe
ꝓfitent᷑. Hȩe dixi in pͥmo libro retra¬
ctationũ: cũ retractarẽ libros de li¬
bero arbitrio. Bec sola sane ista i¬
bi a me dicta sunt de his libris. ue¬
rũ & alia multa. qͦs hiuic aduos oꝑi
inserere longũ putaui & ñ necessariũ.
qd̃ & uos existimo ẽẽ udicat᷑os eum
omĩa legeritis. Qũaus gͦ in libro
tercio de libero arbitrio ita de par¬
uulis disputauerimꝰ etiamsi uerũ
esset qd dieunt pelagiani ignoran¬
tiam & difficultatẽ sine quib nullꝰ
hominũ nascit᷑. primordia ñ suppli¬
cia ẽẽ nat᷑e. uincerent᷑ tñ manichei.
qui uolunt duas boni scilicet et
mali eoet̾nas esse nat᷑as. Num qͥd
id̾o fides in dubiũ uocanda uł de¬
serenda ẽ. quã contra ipsos pelagi¬
anos catholica defendit ȩccła. quȩ
asserit ẽt̃ originale peccatũ. eniꝰ
reatus generatione contractus re
generatione soluendus ẽ: Qđ si &
causa pelagianoꝵ. destruamꝰ erro¬

Expanded text:
 Scriptura commendat, quam se accipere profitentur » . Haec dixi in primo libro Retractationum, cum retractarem libros de Libero Arbitrio. Nec sola sane ista ibi a me dicta sunt de his libris; verum et alia multa, quae huic ad vos operi inserere longum putavi, et non necessarium: quod et vos existimo esse judicaturos, cum omnia legeritis. Quamvis ergo in libro tertio de Libero Arbitrio ita de parvulis disputaverim, ut etiamsi verum esset quod dicunt Pelagiani, ignorantiam et difficultatem, sine quibus nullus hominum nascitur, primordia, non supplicia esse naturae; vincerentur tamen Manichaei, qui volunt duas, boni scilicet et mali, coaeternas esse naturas: numquid ideo fides in dubium vocanda vel deserenda est, quam contra ipsos Pelagianos catholica defendit Ecclesia, quae asserit originale esse peccatum, cujus reatus generatione contractus, regeneratione solvendus est? Quod sicausa Pelagianorum destruamus erro
Abbreviated transcription (Latin):
ñ accipiunt seript᷑as sc̃ãs ueteris in¬
strum̃ti. in quib peccatũ origina¬
le narrat᷑. & quicquid inde litteris
apłicis legit᷑ detestabili impudentia
immissũ fuisse contendunt a corrii¬
ptorib seript᷑aꝵe. tamquã ñ fuerit
ab apłis dictum. Contra pelagia¬
nos aut̾ hoc defendendũ est qd utra

Expanded text:
non accipiunt scripturas sanctas ueteris innon accipiunt scripturas sanctas ueteris instrumenti, in quibus peccatum originale narratur, et quidquid inde in litteris apostolicis legitur, detestabili inpudentia inmissum fuisse contendunt a corruptoribus scripturarum, tamquam non fuerit ab apostolis dictum. contra Pelagianos autem hoc defendendum est, quod utra
Abbreviated transcription (Latin):
tio illa suscepta ẽ. qͥnegant ex libero
uoluntatis arbitͥo mali originẽ duci.
& dm̃ si ita ẽ creatorẽ omniũ nat᷑aꝵ
culpandũ esse contendunt. eo modo
uolentes scdm suȩ impietatis errortm.
manichei enĩ sunt. immutabilẽ quan-¬
dam & d̃o coȩterña introducere natu-¬
rã mali. Item pꝰ aliquantũ alio loco.
einde dictum ẽ inquã ex qua miseria
peccantib iustissime inflicta. libe-
bero arbitrio cadere potuit ñ etiã
surgere. ad quã miseriã iuste dam¬
nationis ꝑtinet ignorantia & diffi-¬
cultas quã patit᷑ om̃is homo ab ex-¬
ordio natiuitatis suȩ. nec ab isto ma¬
lo qͥsquã nisi d̃i gr̃a liberat᷑. Quam
miseriã pelagiani nolunt ex iusta
damnatione descendere. negantes ori¬
ginale peccato: quãuis ignorantia et
difficultas etiamsi essent hominis pri¬
mor dia nat᷑alia. nec sic culpandus s
laudandus d̃s ẽẽt. sicut in eodẽ libro
t̃cio disputauimꝰ. Quȩ disputatio
contra manicheos habenda ẽ. qui

Expanded text:
tio illa suscepta est, qui negant ex libero voluntatis arbitrio mali originem duci, et Deum, si ita est, creatorem omnium naturarum culpandum esse contendunt: eo modo volentes secundum suae impietatis errorem Manichaei enim sunt, immutabilem quamdam, et Deo coaeternam introducere naturam mali » . Item post aliquantum alio loco: « Deinde dictum est, » inquam, « ex qua miseria peccantibus justissime inflicta, liberabero asurgere. ad quam miseriam iustae damnationis pertinet ignorantia et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio natiuitatis suae, nec ab isto malo quisquam nisi dei gratia liberatur. quam miseriam Pelagiani nolunt ex iusta damnatione descendere negantes originale peccatum, quamuis, ignorantia et difficultas etiamsi essent hominis primordia naturalia, nec sic culpandus, sed laudandus deus esset, sicut in eodem libro tertio disputauimus. quae disputatio contra Manicheos habenda est, qui
Abbreviated transcription (Latin):
meritis. s cũ eo cuiꝰ miserct᷑ plerũ¬
q cõmunib. sicut dnoꝵ geminoꝵ
quoꝵe unꝰ assumit᷑ & alder relinqui¬
tur dispar est exitus merita fõ¬
munia. in quib tñ sic alter ma¬
gna di bonitate liberat᷑. ut alter
nulla iniquitate damnet᷑. Num
& ueritatẽ in his qui puniunt᷑ sine
dubitatione credamꝰ: neq inseru¬
tabilia serutari. aut inuestigabi¬
lia uestigare conem᷑. Ex ore quippe
infantium & lactentiũ ꝑ fecisti lau¬
dem. ut qđ in his uidemꝰ quoꝵ li¬
berationẽ bona eoꝵe. merita nulla
p̃cedunt. & in his quoꝵ damnatio¬
nem utrisq cõmunia originalia so¬
la precedt̃. hoc & in maiorib ficri
nequaquã om̃ino cunctem᷑. id est
ñ putantes uł seđm sua merita ga¬
tiã euiquã dari. uł nisi suis meritis
quẽq puniri. siue pares qui liberan¬
tur atq puniunt᷑. siue dispares ha¬
beant eausas malas. ut qui uidet᷑
stare uideat ne cadat. & quigłas¬

Expanded text:
meritis, sed cum eo cujus miseretur plerummeritis, sed cum eo cujus miseretur plerumque communibus. Sicut duorum geminorum, quorum unus assumitur, unus relinquitur, dispar est exitus, merita communia: in quibus tamen sic alter magna Dei bonitate liberatur, ut alter nulla ejus iniquitate damnetur. Numet veritatem in his qui puniuntur, sine dubitatione credamus: neque inscrutabilia scrutari, aut investigabilia vestigare conemur. Ex ore quippe infantium et lactentium suam perficit laudem : ut quod in his videmus quorum liberationem bona eorum merita nulla praecedunt, et in his quorum damnationem utrisque communia originalia sola praecedunt, hoc et in majoribus fieri nequaquam omnino cunctemur, id est, non putantes, vel secundum sua merita gratiam cuiquam dari, vel nisi suis meritis quemquam puniri, sive pares qui liberantur atque puniuntur, sive dispares habeant causas malas; ut qui videtur stare, videat ne cadat ; et qui
Abbreviated transcription (Latin):
eturi eẽ si uuerent. etiã refelle¬
re pudeat: ne uideam᷑ & nos existi¬
masse alicuiꝰ esse mom̃ti. qũã ma¬
luimꝰ disputatione cohibere quã
ait. ñ uolentis neq currentis s mi¬
ferentis ẽ d̃i. qui &e paruulis qui¬
bus uult etiã ñ uolentib nec cur¬
rentib subuenit. quos ante con¬
stitutionẽ mundi elegit inxꝑo. da¬
turus eis gr̃am gratis. hoc est nul-¬
lis eoꝵ. uel fidi uł oꝑum meritis
p̃cedentib: & maiorib etiã his
quos p̃uidit si apud eos facta ẽent
suis miracłis credit᷑os. Quib noti
unlt subuenire ñ subuenit: de quib
in sua p̃destinatione occulte quidẽ s
iuste alud uidicaũ. Non enĩ ẽ ini¬
quitas apud dm̃ : s inscrutabilia st̃
iudicia eiꝰ. & inuestigabiles uie eius.
ritas. Inuestigabilis ergo ẽ mise¬
ricordia: qͣ. euiꝰ uult miseret᷑ nul¬
lis tiꝰ precedentib meritis : & inue¬
stigabilis ueritas qua quẽ uult
obdurat. eiꝰ quid̃e precedentib

Expanded text:
cturi esse si viverent, etiam refellere pudeat, ne videamur et nos existimasse alicujus esse momenti, quam maluimus disputatione cohibere, quamait, Non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei : qui et parvulis quibus vult, etiam non volentibus neque currentibus subvenit, quos ante constitutionem mundi elegit in Christo, daturus eis gratiam gratis, hoc est, nullis eorum vel fidei vel operum meritis praecedentibus: et majoribus etiam his quos praevidit, si apud eos facta essent, suis miraculis credituros, quibus non vult subvenire, non subvenit; de quibus in sua praedestinatione occulte quidem, sed juste aliud judicavit. Non enim est iniquitas apud Deum; sed inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus : ritas . Investigabilis ergo est misericordia, qua cujus vult miseretur, nullis ejus praecedentibus meritis: et investigabilis veritas, qua quem vult obdurat , ejus quidem praecedentibus
Abbreviated transcription (Latin):
et si qua talia tunc facta sunt que
postea cessasse manifestum ẽ: s non
sic accipiendũ est quod dixi ut nẽ
in xp̃i nomine fieri miracula nulla
credant᷑. Nlam ego ipse qñ istum ip¬
sum scripsi librum ad mediolanen¬
sium corpora martyrũ in eadem ci¬
uitate cecũ illuminatũ fuisse iam
noueram ⁊ et alia ñnulla qualia
tam multa etiam temporib istis fi¬
unt: ut nec om̃ia cognoscere nec ea
quȩ cognoscimꝰ enumerare possimus.
Et alio loco. illud quod dixi sicut ait
apłs om̃is ordo a do ẽ non eisde uer¬
bis dixit apłs hoc: quãuis eadem ui-¬
deatur esse sententia. Ait quippe il
le. Que aut̃ sunt. a do ordinata st̃.
Et alibi. Prorsus inqͣm nemo uos
fallat: quicqͥd recte iuituꝑatur. in
melioris comparatione respuit᷑. Hoc
de substantiis atq naturis dictum
est. Inde eñĩ dubitabatur: ñ de boniᷤᷤ
actionib atq peccatis Itemq alibi
s nec sic quidẽ in quã ab homine

Expanded text:
et si qua talia tunc facta sunt, quae et si qua talia tunc facta sunt, quae postea cessasse manifestum est. sed non sic accipiendum est, quod dixi,\'ut nunc in Christi nomine fieri miracula nulla credantur. nam ego ipse, quando istum ipsum scripsi librum, ad Mediolanensium corpora martyrum in eadem ciuitate caecum inluminatum fuisse iam noueram et alia nonnulla, qualia tam multa etiam istis temporibus fiunt, ut nec omnia cognoscere nec ea, quae cognoscimus, enumerare possimus. Et alio loco illud, quod dixi: sicut ait apostolus: omnis ordo a deo est, non eisdem uerbis hoc dixit apostolus, quamuis eadem uideale: Quae autem sunt, a Deo ordinatae sunt . Et alibi: Prorsus, inquam, nemo nos fallat: quidquid recte vituperatur, in melioris comparatione respuitur . Hoc de substantiis atque naturis dictum est: inde enim disputabatur, non de bonis actionibus atque peccatis. Itemque alibi: Sed nec sic quidem, inquam, ab homine
Abbreviated transcription (Latin):
do eiecit e templo. S quid hoc. aut
quantũ est : Quamuis ⁊ demones no¬
lentes ab hominib ñ sermone suasi¬
onis: s ui potestatis eiecerit. Item a
lio loco. Prius inqͣm isti sequendi st̃:
colendum esse dicunt. Si apud hos
ueritas ñ eluxerit: tunc demũ mi¬
grandũ est. Quod ita potest uide¬
ridictum: quasi de huiꝰ religionis
ueritate dubitauerĩ. Dixi aut̃ sicut
ei congruebat ad quẽ scribebã. Sic
enĩ dixi si apud hos ueritas ñ eluxe¬
rit. nichil dubitans quod apud eos
tans quod resurrexit. Item quod dixi.
nec miracula illa in nr̃a tempora du-¬
rare ꝑmissa sunt. ne anima semꝑ ui¬
sibilia quereret. ⁊ eoꝵ consuetudine
frigesceret genus humanũ. quoꝵ no¬
uitate flagrauit: uerum ẽ quidem.
Non enim nunc usq cũ manus im¬
ponitur baptizatis sic accipiunt sp̃m
scm̃ ut loquant᷑ linguis om̃iũ gen¬
tium ÷ aut ñcusq ad umbrã transe¬
untiũ p̃dicatoꝵ xp̃i sanant᷑ infirmi.

Expanded text:
do eiecit de templo. sed quid hoc aut do eiecit de templo. sed quid hoc aut quantum est, quamuis et daemones nolentes ab hominibus non sermone suasionis, sed ui potestatis eiecerit? item alio loco: Prius, inquam, isti sequendi sunt,colendum esse dicunt: si apud hos veritas non eluxerit, tum demum migrandum est. Quod ita potest videri dictum, quasi de hujus religionis veritate dubitaverim. Dixi autem sicut ei congruebat ad quem scribebam. Sic enim dixi, si apud hos veritas non eluxerit, nihil dubitans quod apud eos tans quod resunec miracula illa m nostra tempora durare permissa sunt, ne anima semper uisibilia quaereret et eorum consuetudine frigesceret genus humanum, quorum nouitate flagrauit, uerum est quidem; non enim nunc usque, cum manus inponitur baptizatis, sic accipiunt spiritum sanctum, ut lo quantur linguis omnium gentium, aut nunc usque per umbram transeuntem praedicatorum Christi sanantur infirmi,
Abbreviated transcription (Latin):
qui concupiscente adũsus sp̃m car¬
ne. ñ ea que uult facit. concupiscit
quide nolens⁊ et in eo ñ facit quod
uult. s si iuncitur concupiscentie
consentit uolens. et in eo ñ facit nisi
quod uult: liber scilicet iusticie. ser¬
uusq peccati. Et illud quod in par¬
uulis dr̃ originale peccatũ. cum ad¬
huc non utantur arbitrio uolunta¬
tis. ñ absurde uocatur etiam uolun
tarium: quia ex pͥma hominis mala
uoluntate contractũ. factum ẽ quo¬
damm᷑ hereditariũ. Non itaq falsũ
est quod dixi. usq adeo peccatum
uoluntariũ malum ẽ: ut nullomͦ
sit peccatum si ñ sit uoluntarium.
Iđo gr̃ã di non solum reatus omniũ
p̃teritoꝵ soluitur in om̃ib qͥ bapti¬
rantur in xp̃o. quod fit sp̃u regene¬
rationis: uerũ etiam in grandibus
uoluntas ipsa sanatur. ⁊ p̃paratur a
dño : quod fit sp̃u fidei ⁊ caritatis.
do et monendo: non mͥ occurrerat¬
quod uendentes ⁊ ementes flagellan-¬

Expanded text:
qui concupiscente aduersus spiritum carqui concupiscente aduersus spiritum carne non ea quae uult facit, concupiscit quidem nolens et ideo non facit quod uult, sed, si uincitur, concupiscentiae consentit uolens, et ideo non facit nisi quod uult, liber scilicet iustitiae seruusque peccati. et illud, quod in paruulis dicitur originale peccatum, cum adhuc non utantur arbitrio uoluntatis, non absurde uocatur etiam uolun- . tarium, quia ex prima hominis mala uoluntate contractum factum est quodam modo hereditarium. non itaque falsum est, quod dixi: usque adeo peccatum uoluntarium malum est, ut nullo modo sit peccatum, si non sit uoluntarium. ideo gratia dei non solum reatus omnium praeteritorum soluitur in omnibus, qui baptizantur in Christo, quod fit spiritu regenerationis, uerum etiam in grandibus uoluntas ipsa sanatur et praeparatur a domino, quod fit spiritu fidei et carido et monendo, non mquod uendentes et ementes flagellan
Abbreviated transcription (Latin):
corporalib sustentet᷑. s ad sufficienti-¬
am uiuificetur solo sp̃u. cũ resurre¬
xerit in sp̃m uiuificantẽ: qua causa
etiam sp̃itale erit. Ilud aut̃ quod pͥ¬
mũ fuit ÷ quãuis ñ moriturũ nisi ho¬
mo peccasset: tam̃ animale factum
est hoc ẽ in animã uiuentẽ. Et alibi.
Usq adeo inqͣm peccatũ uoluntariũ
malũ est: ut nullomͦ sit peccatũ si ñ
sit uoluntariũ. Potest uideri falsa
hec diffinitio: s si diligent᷑ discutia¬
tur inuenietur esse uerissima. Pec¬
catum quippe illud cogitandũ est.
quod tantũmͦ peccatũ est. ñ quod ẽ
etiam peceati pena ÷ sicut suꝑius
ostendi: cũ queclã cõmemorarem
ex libro t̾cio de libero arbitrio. Qm-¬
uis et illa que ñ imm̾ito ñ uolunta¬
ria peccata dicunt᷑ quia uł a nesci¬
entib uł a coactis ꝑpetrant᷑. ñ omni
mͦ possunt sine uoluntate commita :
qm̃ ⁊ ille qui peccat ignorans. uolun¬
tate utiq facit. quod cum faciendũ
non sit. putat esse faciendũ ⁊ & ille

Expanded text:
poralibus sustentetur, sed ad sufficientiam uiuificetur solo spiritu, cum resurrexerit in spiritum uiuificantem, quia iam etiam spiritale erit. illud autem, quod primum fuit quamuis non moriturum, nisi homo peccasset, tamen animale factum est, hoc est in animam uiuentUsque adeo, inquam, peccatum voluntarium malum est, ut nullo modo sit peccatum, si non sit voluntarium. Potest videri falsa haec definitio; sed si diligenter discutiatur, invenietur esse verissima. Peccatum quippe illud cogitandum est, quod tantummodo peccatum est, non quod est etiam poena peccati, sicut superius ostendi, cum quaedam commemorarem ex libro tertio de libero arbitrio, quamuis et illa, quae non inmerito non uoluntaria peccata dicuntur, quia uel a nescientibus uel a coactis perpetrantur, non omni modo possunt sine uoluntate committi, quoniam et ille, qui peccat ignorans, uoluntate utique peccat, quod, cum faciendum non sit, putat esse faciendum, et ille,
Abbreviated transcription (Latin):
onis exp̃ssionem. Ubi merito queritur
utrum ista ꝑfectio sic possit¬
intelligrꝰ ut tñ uerũ sit neminem
iam utentẽ uoluntatis arbit̾o hic ui¬
uere sine pecc̃o. A quo enim usq ad
unium apicẽ lex ꝑfici potest: nisi a quo
fiunt uniu̾sa duuna mandata : S in

Expanded text:
onis expressionem . Ubi merito quaeritur, onis expressionem . Ubi merito quaeritur, utrum ista intellegi, ut tamen uerum sit neminem iam utentem uoluntatis arbitrio hic uiuere sine peccato. a quo enim usque ad unum apicem lex perfici potest, nisi a quo fiunt uniuersa diuina mandata? sed in
Abbreviated transcription (Latin):
motũ arbitremur spui repugnasse: s
hactenus hic ssta posse compleri. quate¬
nus in apłis credimꝰ ẽẽ completa: ea men¬
sura scilicet ꝑfectionis humanȩ. quanta
in hac uita potest ẽẽ ꝑfectio. Non enĩ
dictũ est ista in hac uita copleri posst̃.
nã completa ẽẽ in apłis credimꝰ: s dictũ
est sicrit cõpleta eẽ in apłis credimꝰ ut
ita compleant᷑ sicut in ilł completa
sunt: id÷ quadã ꝑfectione cuiꝰ capax
est ista uita. non sic̃ complenda sunt in¬
illa quã sꝑamus pace plenissima: qͣndo
dicet᷑ ubi est mors contentio tua. Alio
loco qd̵ int̃posui testimoniũ. ñ enim
ad mensurã dat deus sp̃m: nondum
intellexeram de xp̃o ꝓprie ueruis ac
cipi. Aliis quippe hominib nisi ad
mensurã daretur sp̃c: non duplum
peteret helyseus quam fuit in helya.
Itẽ qd̾ scriptum est. iota unũ et unꝰ
apex ñ transiet a lege donec omnia
fiant. cum exponerẽ. dixi nicħ posse
aliud intelligi nisi uehementẽ ꝑfecti¬

Expanded text:
motum arbitremur spiritui repugnasse, sed hactenus hic ista posse conpleri, quatenus in apostolis credimus esse conpleta, ea mensura scilicet perfectionis humanae, quanta in hac uita potest esse perfectio. non enim dictum est: \'ista in hac uita conpleri possunt; nam conpleta esse in apostolis credimus\', sed dictum est: sicut conpleta esse in aposita compleantur sicut in illis completa sunt, id est quadam perfectione, cujus capax est ista vita, non sicut complenda sunt illa, quam speramus, pace plenissima, quando dicetur: ubi est, mors, contentio tua? Alio loco quod interposui testimonium: non enim ad mensuram dat deus spiritum, nondum intcipi. Aliis quippe hominibus nisi ad mensuram daretur spiritus, non duplum peteret Elisaeus quam fuit in Elia. Item quod scriptum est, Iota unum, aut unus apex non transiet a lege donec omnia fiant , cum exponerem, nihil dixi posse aliud intelligi, nisi vehementem perfecti