comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciede qđ ñ mͥostendit᷑ : manifestum ali¬
qđ u̾bum ꝓme: quo uideam rerum oĩ¬
um pͥncipiũ. Io enĩ ẽ. in quo maxime
ac pͥmitꝰ in ardescit: siueri studiosus ÷
animꝰ rationał. Cui respondeat᷑. Pulcrũ
÷ quidẽ qđ desidas: & a mari dignissi¬
mũ: s pͥꝰ nouit liam. & pꝰea rachel. Ar-¬
dor gͦ iste adio ualeat. ut ordo ñ recuse¬
tur s potiꝰ toleret᷑. Sine quo ñ pot̃ ad id
ꝑuenireͥ: qđ canto ardore diligit᷑. Cum
aut̃ ꝑuentũ fuerit: simul habebitur
in hoc scło ñ solum spetiosa intel ligen¬
cia.s etiã laboriosa iusticia. Quãlibet
enĩ acute sinceritq cernat᷑ amortalibus
incõmutabile bonũ: adhuc corpꝰ qđ cor¬
rũpit᷑ ad grauat animã: & depͥmit t̃rena
inhabitatio sensum multa cogitantẽ. Ad
unũ gͦ tendendũ.s ꝓpt̃ hoc multa feren¬
da sunt. Itaq duȩ sunt ux ores iacoblibe
ambȩ quippe sunt filie remissionis pec¬

Expanded text:
"credere quod non mihi ostenditur manifestum? ali"credere quod non mihi ostenditur manifestum? aliquod uerbum prome, quo uideam rerum omnium principium. id enim est in quo maxime ac primitus inardescit, si ueri studiosus est animus rationalis". cui respondeatur: pulchrum est quidem quod desideras et amari dignissimum, sed prius nubit Lia et postea Rachel. ardor ergo iste ad id ualeat, ut ordo non recusetur, sed potius toleretur, sine quo non potest ad id perueniri quod tanto ardore diligitur. cum autem peruentum fuerit, simul habebitur in hoc saeculo non solum speciosa intellegentia sed etiam laboriosa iustitia. quamlibet enim acute sinceriterque cernatur a mortalibus incommutabile bonum, adhuc corpus, quod corrumpitur, aggrauat animam et deprimitinhabitatio sensum multa cogitantem. ad unum ergo tendendum, sed propter hoc multa ferenda sunt. Itaque duae sunt uxores Iacob liberae; ambae quippe sunt filiae remissionis pec
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendi que uera sunt. Ad hoc ua¬
let qđ scͥptũ ẽ. Concupis ti sapientiã:
serua mandata᷑ &e dñs p̃bec illã tͥ: man¬
data utiq adiusticiã ꝑtinentia. Iusticia
autẽ quȩ ex fide ẽ. quȩ int tẽpcationum
incerta uersat᷑: ut pie credendo qđ ñdum
intelligit. etiã intelligentie meritũ conse¬
quat᷑. Quantũ enĩ ualet qđ mͦ ꝯmeniora¬
ui ẽẽ scͥptũ concupisti sapientiã. serua
mandata &e dñs p̃bet illã tͥ. Tantũ &
illuo ualere arbitror.nͥ credidicis. ñ in¬
telligetis. Ut iusticia ad fidẽ. ad sapi¬
entiã uͦ intelligentia ꝑtinere monstrare¬
tur. Proinde inhis qui flagrant ingen¬
ti amore ꝑspicue ueritatis ñ ẽ ĩꝓbantũ
studiũ s ad oroinẽ reuocandũ: ut a fide
incipiat.ibonis morib enitat᷑. ꝑuenire
quo intendit. In eo quippe qͦđu̾satur
uirtꝰ ÷ laboriosa: in eouͦ qđ appetit lu¬
minosa sapientia. Quid opꝰ ÷ inquit

Expanded text:
intellegendi, quae uera sunt. Ad hoc uaintellegendi, quae uera sunt. Ad hoc ualet, quod scriptum est: concupisti sapientiam, serua mandata, et dominus praebet illam tibi: mandata utique ad iustitiam pertinentia; iustitiam autem, quae ex fide est, quae inter temptationum incerta uersatur, ut pie credendo, quod nondum intellegit, etiam intellegentiae meritum consequatur. quantum enim ualet, quod moiam, serua mandata, et dominus praebet illam tibi, tantum et illud ualere arbitror: nisi credideritis, non intellegetis, ut iustitia ad fidem, ad sapientiam uero intellegentia pertinere monstretur. proinde in his qui flagrant ingenti amore perspicuae ueritatis, non est improbandum studium, sed ad ordinem reuocandum, ut a fide incipiat et bonis moribus enitatur peruenire quo intendit. in eo quippe quod uersatur uirtus est laboriosa; in eo uero quod appetit luminosa sapientia. "quid opus est" inquit
Abbreviated transcription (Latin):
cides: s̃ furabis: ñ falsum testimonum
dices: ñ concupisces uxorẽ ꝓximi: ñ con¬
cupisces rem ꝓxim. Quib qͣntũ potue¬
rit obseruatis. pꝰea quã hontini ꝓ concu¬
pita ⁊ sꝑata pulcherrima deleccationedocẽ¬
trinȩ. ꝑtẽptationes uarias quasi ꝑ huiꝰ
scłi noctẽ tolerantia laboris adheserit. ue¬
lut ꝓ rachel lia inopinata coniuncta fit.
Et hanc fustinet. ut ad illa ꝑueniat. si ꝑ¬
seuerant̃ amat: acceptis aliis septẽ p̃ceptis.
Ac si erdicat᷑. Serui alios septẽ annos ꝓpt̃
racheł. Ut sit pauꝑ sp̃u: mitis. lugens. e¬
suriens. sitiensq iusticia: misericors: mũ¬
dicordis: pacificꝰ. Uellet eiu homo sifie¬
riposset. sine ulla colerantia laboris.que
iacob: nonẽ moris in loco nr̃o ut ninor
itubat pͥusꝗͣ maior. Quia ñ absuide ma¬
ior appellat᷑: quȩ tẽpore pͥor ẽ. Prior est
aut̃ in recta hominis eruditione labor
opandi que iusta sunt: quã uoluptas

Expanded text:
cides, non furaberis, non falsum testimonium cides, non furaberis, non falsum testimonium dices, non concupisces uxorem proximi. non concupisces rem proximi. quibus quantum potuerit obseruatis posteaquam homini pro concupita et sperata pulcherrima delectatione doctrinae per temptationes uarias quasi per huius saeculi noctes tolerantia laboris adhaeserit — uelut pro Rachel Lia inopinata coniuncta sit — et hanc sustinet. ut ad illam perueniat, si perseueranter amat, acceptis aliis septem praeceptis — ac si dicatur ei: serui alios septem annos pro Rachel - ut sit pauper spiritu, mitis, lugens, esuriens sitiensque iustitiam, misericors, mundi cordis, pacificus. uellet enim homo, si fieri posset. sine ulla tolerantia laboris, quae Iacob: non est moris in loco nostro, ut minor nubat prius quam maior, quia non absurde maior appellatur, quae tempore prior est. prior est autem in recta hominis eruditione labor operandi, quae iusta sunt, quam uoluptas
Abbreviated transcription (Latin):
acob ꝓpt̃ rachel. Neq enĩ se quisꝗ comĩ-¬
tit sub gr̃a remissionis peccatoꝵ seruire iusti-
cie: nisi ut quiete uiuat in u̾bo ex quo ui-¬
det᷑ pͥncipiũ qđ ẽ. d̃s. Ergo ꝓpt̃ rachel ñ
ꝓpt̃ lĩa. Nam quis tandẽ amauent in oꝑib
iusticie. labore actionũ atq passionũ: Quis
eam uitã ꝓpt̃ se ipsam expetiuerit: sic nec
iacobliam: S tam̃ sibi nocte subpositan:
ñ poterat: pͥmo ut ad rachel ꝑueniret᷑
tolerari fecit: dein de ꝓpt̃ filios comm̃da¬
uit. Ita uͦ unꝰ quisq utił dĩ seruus. sub de¬
albationis peccatoꝵ suoꝵ gr̃a constitutus.
quid aliud insua conu̾satione meditatꝰ
÷ quid aliud corde gestauit. Quid aliud
adamauit nͥdoctrinã sapientie: Quã ple¬
riq se adepturos & ꝑcepturos putant.
p̃ceptis legis exerruerint. que sunt de dilec̃¬
tione ꝓximi ne cuiꝗ homini noceat᷑. Id est
honora pacrẽ &e matre. n mechabis. ñ oc¬

Expanded text:
Iacob propter Rachel. neque enim se quisquam conuerIacob propter Rachel. neque enim se quisquam conuertit sub gratia remissionis peccatorum seruire iuiae, nisi ut quiete uiuat in uerbo, ex quo uidetur principium; quod est deus. ergo propter Rachel, non propter Liam. nam quis tandem amauerit in operibus iustitiae laborem actionum atque passionum ? quia eam uitam propter se ipsam expetiuerit? sicut nec Iacob Liam, sed tamen sibi nocte suppositam in non poterat, primo ut ad Rachel perueniretur tolerari fecit, deinde propter filios commendauit. ita uero unusquisque utilis dei seruus sub dealbationis peccatorum suorum gratia constitutus quid aliud in sua conuersione meditatus est, quid aliud corde gestauit, quid aliud adamauit nisi doctrinam sapientiae? quam plerique se adepturos et percepturos putant praeceptis legis exercuerint, quae sunt de dilectione proximi, ne cuiquam homini noceatur, id est: honora patrem et matrem, non moechaberis, non oc
Abbreviated transcription (Latin):
plabimͦ. Istam dñs passione: illã resur¬
rectione declarauit. Ammonent nos ad
hoc incelligendum. illarum etiã nomina
feminarũ. Dicunt enĩ qđ lia int̃p̃tẽt la¬
borans: rachel aut̃ uisum pͥncipiũ: siue
u̾bũ ex quo uidẽt pͥncipiũ. Actio gͦ huma¬
ne mortałq uite in qua uiuimꝰ ex fide.
multa laboriosa oꝑa facientes. incerti quo
exitu ꝓueniant ad ucilitatẽ eoꝵ quib con¬
sulere uolumꝰ: ipsa ẽ. lia pͥor uxor iacob Ac
ꝑ hoc infirmis ocłis fuisse cominemoratur.
Cogitationes enim mortaliũ timide: & in¬
certe ꝓuidentiȩ nr̃e. Spes uͦ aet̃ne otẽpla-¬
tionis dĩ habens certã ⁊ delectabilẽ intel¬
ligentiã ueritatis: ipsaẽ. rachel. Unde
etiã dr̃. bona facie & pulchra spetie. Hanc
enĩ amat omis pie studiosꝰ: & ꝓpt̃ hanc
seruit gr̃e dĩ: qua peccata nr̃a ⁊ si fueric
sic̃ fenitiũ. tanꝗͣ nix dealbabunt᷑. Laban
quippe: intp̃tat᷑ dealbatio. Cui seruiuit

Expanded text:
plabimur. Istam Dominus passione, illam resurrectione declaravit. Admonent nos ad hoc intelligendum illarum etiam nomina feminarum. Dicunt enim quod Lia interpretetur Laborans, Rachel autem Visum principium, sive "uerbum, ex quo uidetur principium". actio ergo humanae mortalisque uitae, in qua uiuimus ex fide multa laboriosa opera facientes, incerti quo exitu proueniant ad utilitatem eorum quibus consulere uolumus, ipsa est Lia, prior uxor Iacob; ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoratur; cogitationes enim mortalium timidae, et incertae prouidentiae nostrae. spes uero aeternae contemplationis dei habens certam et delectabilem intellegentiam ueritatis, ipsa est Rachel. unde etiam dicitur bona facie et pulchra specie. hanc enim amat omnis pie studiosus et propter hanc seruit gratiae dei, qua peccata nostra, etsi fuerint sicut phoenicium, tamquam nix dealbantur. Laban quippe interpretatur "dealbatio"; cui seruiuit
Abbreviated transcription (Latin):
efutato
crimine qđ nefarius error obie.¬
cit: de libro ut possumꝰ mist̾ioꝵ secreta ri¬
mem Pulsemꝰq fidei pietate. ut nob̃ aꝑi¬
res iacob quatuor: quarũ due libere: due
ancille fuer̃. Uidemꝰ enĩ apłm in lib̾a &
ancilla quas habuit habraham duotes¬
tam̃ta intelligere s ibi in una & una fa-¬
ciliꝰ apparet qđ dicit᷑ hic aut̃ due sunt
&e due Deinde ibi ancille filiꝰ exhere¬
dat: hic uͦ ancillarũ filii simul cũ filus
libarũ terrã reꝓmissionis accipiunt. Un¬
de hic ꝓcul dub o aliquid alicid signifi¬
cat᷑. Quã ꝗͣ enĩ duas lib̾as uxores iacob
ad norrũ cestam̃tũ. quo in lib̾tate uoca¬
ti sumꝰ existiniem ꝑtinere: ñ tam̃ frustͣ

Expanded text:
efutato crimine, quod nefarius error obiecit, de libero, ut possumus, mysteriorum secreta rimemur pulsemusque fidei pietate, ut nobis aperires Iacob, quarum duae liberae, duae ancillae fuerunt. uidemus enim apostolum in libera et ancilla, quas habuit Abraham, duo testamenta intellegere. sed ibi in una et una facilius adparet, quod dicitur; hic autem duae sunt et duae. deinde ibi ancillae filius exheredatur, hic uero ancillarum filii simul cum filiis liberarum terram promissionis accipiunt: unde hic procul dubio aliquid aliud significatur. Quamquam enim duas liberas uxores Iacob ad nouum testamentum, quo in libertatem uocati sumus, existimem pertinere, non tamen frustra
Abbreviated transcription (Latin):
runt. etiã nob̾ id ÷ eccłie dĩ ad illã celestem
ierłm ex huiꝰ scłi ꝑegrinatione redeundũ
Ciuꝰ figurã gerebat ihe. sac̃dos mnagnꝰ illtus
tẽporis. quo tẽplũ edificatũẽ pꝰ captiuitatẽ:
quẽ ꝓpħa zacharias uidit in sordido habitu:
deuictoq diabolo qui ad eiꝰ accusationẽ sta¬
bat. ablatã illi sordidã uestẽ. & datũ induintĩ
tu ꝑ egrinationis ingloriã sempit̾uã salutis
assumit᷑. Qđ et :ã in psalmodedicationis do¬
mꝰ. aꝑtissime canit᷑. Conu̾tisti luctũ meuin in
gaudiũ mͥ: conscidisti saccũ meũ & accixisti
me leticia: ut cantet tͥ gla mea & ñ conpũ

Expanded text:
runt, etiam nobis, id est Ecclesiae Dei, ad illam coelestem runt, etiam nobis, id est Ecclesiae Dei, ad illam coelestem Jerusalem ex hujus saeculi peregrinatione redeundum, cujus figuram gerebat ille Jesus sacerdos magnus illius temporis, quo templum aedificatum est post captivitatem, quem propheta Zacharias vidit in sordido habitu, devictoque diabolo, qui ad ejus accusationem stabat, ablatam illi sordidam vestem et datum indumentumtu peregrinationis in gloriam sempiternae salutis adsumitur. quod etiam in psalmo dedicationis domus apertissime canitur: conuertisti luctum meum in gaudium mihi. conscidisti saccum meum et accinxisti me laetitia, ut, cantet tibi gloria mea et non con
Abbreviated transcription (Latin):
tiones. int̾pellationes: grãrũ actiones: pro
om̃ibꝰ hominibꝰ ꝓregib & his qui in sublimita¬
te stuit: ut quietã & tranquillã uitã agamꝰ. ĩ¬
om̃i pietate & caritate. Hoc eñ bonũ & accep¬
tũe. cora saluatore nr̃odo: qui om̃s homines
uult saluos fieri&e magnitionẽ ueritatis
uenie. Ex hoc quippe etiã illis credentibꝰ con-¬
structa sunt domicilia pacis. basilice xp̃iana¬
rum congregationũ: & nouellate uineȩ popłi
fideliũ & plantati horti. Ubi etiã int̃ omĩa
holera granũ illud sinapis regnat: subcuiꝰ
umbracut longe lateq porrectis. etiã altipe¬
tax suꝑbia gentiũ. tamꝗͣ in celi uolatib con¬
fugiendo requiescit. Namqđ ce post septua¬
ginta anuos scđm eiusdẽ hierenne ꝓphetiam
redit᷑ ex captiuitate. & tẽplũ renouat᷑. Quis fide¬
lis xp̃ianꝰ ñ intelligat. pꝰ euoluta tẽpora quȩ
septenarii dicrũ numeri repetitione transcur¬

Expanded text:
tiones, interpellationes, gratiarum actiones pro tiones, interpellationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus, pro regibus et his qui in sublimitate s acceptum est coram Salvatore nostro Deo, qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire. Ex hoc quippe etiam illis credentibus constructa sunt domicilia pacis; basilicae Christianorum congregationum, et novellatae vineae populi fidelium et plantatio horti, ubi etiam inter omnia olera granum illud sinapis regnat, sub cujus umbraculis longe lateque porrectis, etiam altipetax superbia gentium, tanquam in coeli volatilibus confugiendo requiescit. Nam quod etiam post septuaginta annos secundum ejusdem Jeremiae prophetiam reditur ex captivitate, et templum renovatur, quis fidelis Christianus non intelligat post evoluta tempora, quae septenarii dierum numeri repetitione transcur
Abbreviated transcription (Latin):
mauit se nob̃. factꝰ particeps mortis nr̃e & ui¬
uificati sumꝰ. Cũ securib ligna cederent de
ligno ferrum exiliens. in ꝓfundũ fluminis
mersum ẽ: atq in lignũ desuꝑ ab heliseo ꝓiec¬
tum reu̾sumẽ itacũ ĩpios iudeos ꝑ corpꝰ oꝑa¬
ta p̃sentia xp̃i tamꝗͣ infructuosas arborescede¬
ret. qr de illo ioħs dixerat. Ecce securis ad rãdi¬
ces aiboꝵ posita ẽ. ab eis intueniente passione
corpꝰ ipsuni deseruit ininferni ꝓfunda des¬
cendens: quo insepultura desuꝑ posito canꝗͣ¬
ad in anubriũ suũ sp̃i redeunte. surrexit.
Quã multa p̃tereãbuitatis necessitate con¬
strictus: norunt qui legunt.
Iam ipsa in babiloniam transinigratio. quo
qđ in illoꝵ pace etiã pax eẽt istoꝵ & ȩdificarei
domos & nouellarent uineas. & plantarent
hortos. Quis ñ agnoscat quid p̃figurauerit.
qui attenderit uiros israhelitas in quib: dolꝰ
iñto ad regnũ gentiũ transiigrasse. Unde
lo gͦ pͥmũ omĩum fieri dep̃cationes: adora¬

Expanded text:
mauit se nobis factus particeps mortis nostrae et uiuificati sumus. cum securibus ligna caederentur, de ligno ferrum exiliens in profundum fluminis mersum est atque in lignum desuper ab Heliseo proiectum reuersum est: ita cum impios Iudaeos per corpus operata praesentia Christi tamquam infructuosas arbores caederet, — quia de illo Iohannes dixerat: ecce securis ad radices arboris posita est — ab eis interueniente passione corpus ipsum deseruit in inferni profunda descendens, quo in sepultura desuper posito tamquam ad manubrium suum spiritu redeunte surrexit. Quam multa praeteream breuitatis necessitate constrictus norunt qui legunt. iam ipsa in Babyloniam transmigratio, quo quod in illorum pace etiam pax esset istorum, et aedificarent domos et nouellarent uineas et plantarent hortos, quis non agnoscat quid figurauerit, qui attenderit ueros Israhelitas, in quibus dolngelico sacramento ad regnum gentium transmigrasse? unde lo ergo primum omnium fieri deprecationes, adora
Abbreviated transcription (Latin):
sti nos ꝑͥ quib ille ĩi rapinã arbitratꝰ eẽ. aeqͦ¬
uis ł factꝰ: subditꝰ usq ad mortẽ crucis : Unꝰ
ille inmortuis liber potestatẽ habens po¬
nendi ammã suã. & potestatẽ habens iterũ
sum̃di eã: ꝓ nob tͥ uictor & uictima. Et idõ
uictor. qr uictima: ꝓn ob tͥ sacerdos & sacri¬
ficiũ: & idõ sac̃dos q sacͥficiũ: Facienstͥ nos
de seruis filios: de te nascendo. nob̾ serui¬
endo. Merito mͥ spes ualida in illo ẽ: qđ sa¬
nab̾ om̃s languores meos ꝑ eũqͥ sedet ad
dexteram tuã: & te intpellat ꝓnob̾. Alio¬
quin: desparem. Multi enĩ ⁊ magni sunt
idem languores.: nulti st̃ & magni: s am¬
pliorẽ. medicina tua. Potumꝰ putare u̾bũ
tuũ remotũ ẽẽ. a conumctione hominis:
& desꝑare de nob̾: nisi caro fieret & habita¬
ret in nob

Expanded text:
amasti pro quibus ille non rapinam arbitratus esse aeqamasti pro quibus ille non rapinam arbitratus esse aequs est subditus usque ad mortem crucis! unus ille in mortuis liber, potestatem habens ponendi animam suam, et potestatem habens iterum sumendi eam; pro nobis victor et victima, et ideo uictor, quia uictima; pro nobis tibi sacerdos et sacrificium, et ideo sacerdos, quia sacrificium, faciens nos tibi de seruis filios de te nascendo, nobis seruiendo. merito mihi spes ualida in illo est, quod sanabis omnes languores meos per eum qui sedet ad dexteram tuam et te interpellat pro nobis; alioquin desperarem. multi enim et magni sunt idem languores, multi sunt et magni; sed amplior est medicina tua. potuimus putare uerbum tuum remotum esse a coniunctione hominis et desperare de nobis, nisi caro fieret et habitaret in nobis. VII
Abbreviated transcription (Latin):
q hominib similis. longe eẽt adõ: aut in
utroq do simił. longe eẽt ab hominib
atq ita mediator ñ eẽt. fallax itaq ille
mediator. qͦ ꝑ secreta uidicia tua suꝑbia
meret illudt. unũ cũ hominib habet.id:
peccatũ: aliud uidi uult habicũ dõ: ut¬
qr carnis mortalitate ñ tegit᷑. ꝓ in morta¬
lise ostendđ̾et S qr stipendiũ petcati mors
÷ hoc habet omune cũ hominib unde
simul daninat in mortẽ. Uerax aut̃ medi
ipsam discerent humilitatẽ. mediator ille
diũ iusticiȩ uita & pax ÷. ꝑ iusticiã con¬
iunctã dõ euacuaret mortẽ iustificatoꝵ ĩpior.
quã cũ illis uoluit hab̾e ꝯmunẽ. Hic demon¬
stratꝰ: antiqͥs scĩs: ut ita ipsi ꝑ fidẽ futurȩ
passionis eiꝰ. sic̃ & nos ꝑfidẽ p̃tite salui fie¬
rent. Inquantũ enĩ homo: intantũ media
amastipat bone. qui filio tuo unico ñ peꝑci

Expanded text:
que hominibus similis, longe esset a Deo; aut in que hominibus similis, longe esset a Deo; aut in utroque Deo similis, longe esset ab hominibus, atque ita mediator non esset. Fallax itaque ille mediator, quo per secreta judicia tua superbia mereretur illudi, unum cum hominibus habet, id est peccatuquia carnis mortalitate non tegitur, pro immortali se ostentet. Sed quia stipendium peccati mors est, hoc habet commune cum hominibus, unde simul damnetur in mortem. Verax autem mediator, ipsam discerent humilitatem, mediator ille dium iustitiae uita et pax est, per iustitiam coniunctam deo euacuaret mortem iustificatorum impiorum, quam cum illis uoluit habere communem. hic demonstratus est antiquis sanctis, ut ita ipsi per fidem futurae passionis eius sicut nos per fidem praeteritae salui fierent. in quantum enim homo, in tantum mediatamasti, pater bone, qui filio tuo unico non peper
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ omĩa p̃sidens: at egoꝑ
Queni imienirẽ. qui me reconciliaret
EAmbiendũ mͥ fuit ad angłos: Qua p̃ce:
Quibꝰ sacram̃tis: Multi conantes ad te re¬
dire. neq ꝑseipsos ualentessic̃ andio tẽptaue¬
tunt hec: & incider indesiãiũ curiosarum
uisioitũ: &e digni habiti sunit illusionib.
Eiaci enĩte que ebant doctrine fastu: exe¬
rentes potiꝰ ꝗͣ tuudentes pectora: & ad dux¬
erunt sibi ꝑ similitudines cordis sui. con¬
spirautes & socias suꝑbie suę potestates
aeris hui aquib ꝑ potentias magicas de¬
ciꝑens. querentes mediatorẽ ꝑquẽ purga¬
rent. & nerat. Diabolus enim erat. tranfi¬
gurans se in angłm lucis: & multũ illex
suꝑbam caruẽ. qđ carneo corꝑe ipse ñ eẽt.
Erant ent̃ illi morta les. & peccatores: cuaut̃
dñe cui reconciliari suꝑbe querebantin¬
mortit ⁊ sine peccato. Mediator aut̃ int̾
ani & homines. oportebat ut hab et aliqd
similȩ dõ: aliqͥd simile hominib. ne in utro¬

Expanded text:
 omnia praesidens, at ego pquem inuenirem qui me reconciliaret tibi? ambiendum mihi fuit ad angelos? qua prece, quibus sacramentis? multi conantes ad te redire neque per se ipsos ualentes, sicut audio, temtauerunt haec et inciderunt in desiderium curiosarum uisionum et digni habiti sunt inlusionibus. elati enim te quaerebant doctrinae fastu, exerentes potius quam tundentes pectora, et adduxerunt sibi per similitudinem cordis sui conspirantes et socias superbiae suae potestates aeris huius, a quibus per potentias magicas deciperentur, quaerentes mediatorem per quem purgarentur, et non erat. diabolus enim erat transfigurans se in angelum lucis et multum inlexit superbam carnem quod carneo corpore ipse non esset. erant enDomine, cui reconciliari superbe quaerebant, immortalis et sine peccato. Mediator autem inter Deum et homines oportebat ut haberet aliquid simile Deo, aliquid simile hominibus: ne in utro
Abbreviated transcription (Latin):
queris utrũ singillatim acreato¬
re dõ corpoꝵ limam̃ta forint᷑: ñ te mouebit
si qͣntũ pot̃ humana meus potentiã diuine
oꝑationis intelligas. Quomͦ eiĩ negare po
terimꝰ dm̃ etiã nc̃ oꝑari cuncta quȩ creant᷑.
illa cessatio septimi diei ab ipsis naturis
condendis intelligendaẽ. facta: ñ ab eaͦ¬
rũ amministratione que condita referũ.¬
tur. Cũ gͦ natura rerũ acreatore amminis

Expanded text:
quaeris, utrum singillatim a creatore deo corporum liniamenta formentur, non te mouebit, si, quantum potest humana mens, potentiam diuinae operationis inteterimus Deum etiam nunc operari cuncta quae creantur,illa cessatio septimi diei ab ipsis naturis condendis intelligenda est facta, non ab earum administratione quae conditae referuntur. Cum ergo natura rerum a Cre
Abbreviated transcription (Latin):
craut alicuiꝰ ceteroꝵ. dat aut̃ ili ds̃ corpꝰ
qͦmͦ uoluerit. Non dix dedit aut disposuit.
s dat: ut creatorẽ intelligas efficitiã sapien¬
tiȩ suę reb q̃ cotidie sins s̃porib oriunt᷑
condendis abhibe. Be qua sapientia dictũ
ẽ ꝓtendit a fine usq in finẽ fortĩt. & ñ
dĩx disposuit: s disponit omĩa suauiter.
palibͦ creaturis motibꝰ. s aetnaᷤ stabiliuir
fit in aniinabuit respondeo. Aut ipse
cit. Omẽni flatũ ego feci. Qđ seqñtia
satis indicant. Seqͥt᷑ enĩ. Ept̃ peccatũ
modicũ quid contristaui illu. id÷ ip¬
sum flatũ: & cet̾a que nͥde animabu¬
mana intelligine queunt. In hac enĩ
questione maxime cauendũ ẽ. nea ĩañ
adõ facta natura. s ipsiꝰ dĩ substantia
aliqͣ eiꝰ particula ẽẽ credat᷑: tanꝗ illana¬
tura atq substantia quad̃s̃ ẽ. Quicqͥd
nemo ñ sentit: qui se hab̾e animã sentit.
Nam qđ acuinet ad eiꝰ originẽ qua fit ut

Expanded text:
aut alicujus caeterorum; Deus autem illi dat corpus, quomodo voluerit. Non dixit, Dedit, aut, disposuit; sed, dat: ut Creatorem intelligas efficaciam sapientiae suae rebus, quae quotidie suis temporibus oriuntur, condendis adhibere. De qua sapientia dictum est, Pertendit a fine usque in finem fortiter: et non dixit, Disposuit; sed, disporalibus creatoris motibus, sed aeterna, stabili uirsit anima. breuiter respondeo: aut ipse cit: Omnem flatum ego feci, quod sequentia satis indicant; sequitur enim: Propter peccatum modicum quid contristaui illum, id est ipsum flatum, et cetera, quae nisi de anima humana intellegi nequeunt. in hac enim quaestione maxime cauendum est, ne anima non a deo facta natura sed ipsius dei substantia aliqua ejus particula esse credatur; tanquam illa natura atque substantia, qua Deus est, nemo non sentit, qui se habere animam sentit. Nam quod attinet ad ejus originem, qua fit ut
Abbreviated transcription (Latin):
marẽ in utero noui te: Quomi etũ accipi
põt. qđ si fenũ agri qa hodie ÷ & crasin
clibanũ mutit᷑ ds̃ sic uestit᷑ nisi forte cre¬
dendũ ÷ fenũ a dõ uestiri: & ado corpa ñ fur¬
mari. Cũ enĩ dix̃ uestit: ñ de p̃tita orciina.

Expanded text:
marem in utero, noui te? quomodo etiam accipi potest: quod si faenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, deus sic uestit? nisi forte credendum est faenum a deo uestiri et a deo corpora non formari. cum enim dixit: uestit, non de pra
Abbreviated transcription (Latin):
habitas religionstima deuotione sucipimꝰ
sic̃ de cet̾a creat᷑a de uentis. de mari. de tra.
de uolatilib de piscib de petorib de ar¬
borib. de hominib. ad sermonẽ quidem
multiplicit̃: ad celebrationẽ uͦ sacram̃tor.
iam xpiaua lib̾tate parcinsime. Sic deaqͣ.
de frumto. de uino de oleo. Inseruitute
aut uet̾is popłi multa etiã celebrari ĩpe¬
rata st̃: que nob̾tantumꝰ incelligenda tra¬
ed quantii int̃ sit int̾ obseruatio¬
nes sidum ad aerias qualitates
accomodatas. sic̃ agͥtolȩ ł naute obseruanł.
aut ad notandas partes mundi cursiiq
aliqͦ ⁊ alicunde dirigendũ. qđ gubnacoreᷤ
nauiũ faciunt. & hi qͥꝑsolituroines hare¬
nosas imnt̾iora austrinulla ceata semita
gͣdiunt᷑. aut ad aliqͥd doctrinae utilifigura
ratio: qͣntu & int̾ sit it has utilitates ⁊
uanitates hominu obseruantiũ seđaut

Expanded text:
habitas religiosissima deuotione suscipimus sicut de cetera creatura de uentis, de mari, de terra, de uolatilibus, de piscibus, de pecoribus, de arboribus, de hominibus ad sermonem quidem multipliciter, ad celebraiam christiana libertate parcissime, sicut de aqua, de frumento, de uino, de oleo. in seruitute autem ueteris populi multa etiam celebrari imperata sunt, quae nobis tantummodo intellegenda tra, Aliquantum interest inter obseruationes siderum ad aerias qualitates accommodatas, sicut agricolae uel nautae obseruant, ast ad natandas partes mundi cursumque aliquo et alicunde dirigendum, quod gubernatores nauium faciunt et hi qui per solitudines harenosas in interiora austri nulla certa semita gradiuntur; aut ad aliquid in doctrina utili figurate ratio: quantum ergo intersit inter has utilitates et uanitates hominum ad hoc obseruantium s
Abbreviated transcription (Latin):
uestigabiles uie. Qđ ut apłs diceret: qͥd
p̃dixerit intuemini. Agebat eni de ude¬
is & gentib cũ scrib̾et ad ronianos. idest
ad gentesce ait. Sĩc eñi altqͣndo uos ñ cre¬
didistis do. nc̃ aut̃ miscdiã ꝯsecuti estis
in illoꝵ incredulitate: ita & hinc ñ credi

Expanded text:
uestigabiles uiae. quod ut auestigabiles uiae. quod ut apraedixerit intuemini. Agebat enim de Judaeis et Gentibus, cum scriberet ad Romanos, id est, ad Gentes, et ait: Sicut enim aliquando vos non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis in illorum incr
Abbreviated transcription (Latin):
in eo u̾cuiꝰ miseret̃ gram dei ñ reodentis mala
hoc dicunt nicħ aliud ꝗͣ negare se grãm:
s ut dixi qđ uolunt de maiorib suspicen¬
tur: de paruulis Certe pelagiani quid
respondeant ñ inueniunt: quoꝵ nec uo¬
luntas ulla ẽ. in accipienda gr̃a. cuiꝰ uo¬
luntatis meritũ p̃cessisse dicant. & in suꝑ
eos etiã cũ fletu reluctari uidemꝰ qͣn dobap¬
tizant᷑. & diuina sacram̃ta ꝑcipiunt. Qđ
eis ad magnũ impietatis peccatũ imputa¬
ret᷑: si iã libo uterent᷑ arbicrio. & tam̃ he¬
ret etiã in reluctantib gr̃a. aꝑtissime nul¬
lo bono merito p̃cedente: alio quin: gr̃a ĩa
hȩc gra: cũ occulta d̃ĩ ꝓuidentia in manꝰ
pioꝵ quomͦ cũq ꝑuentunt. Aliquando
filii fideliũ ñ eã consequuntur: aliqͦ impe¬
dim̃to existente. ne possit ꝑiditantib sub-¬
ueniri. fiunt uͦ ista ꝑ occultã dĩ ꝓuiden¬
tia: cuiꝰ inscrutabilia sunt iudicia. & in¬

Expanded text:
in eo uero cuius miseretur gratiam dei non reddentis malain eo uero cuius miseretur gratiam dei non reddentis malahoc dicunt, nihil aliud quam negare se gratiam; sed, ut dixi, quod uolunt de maioribus suspicentur. de paruulis certe Pelagiani quid respondeant non inueniunt, quorum nec uoluntas ulla est in accipienda gratia, cuius uoluntatis meritum praecessisse dicant, et insuper eos etiam cum fletu reluctari uidemus, quando baptizantur et diuina sacramenta percipiunt, quod eis ad magnum impietatis peccatum imputaretur, si iam libero uterentur arbitrio. et tamen haeret etiam in reluctantibus gratia apertissime nullo bono merito praecedente. alioquin gratia iam haec gratia, cum occulta dei prouidentia in manibus piorum quomodocumque perueniunt, aliquando filii fidelium non eam consequantur aliquo impedimento exsistente, ne possit periclitantibus subueniri. fiunt uero ista per occultam: dei prouidentiam, cuius inscrutabilia sunt iudicia et in
Abbreviated transcription (Latin):
sa saluatioñ fiat sine iudicio. s occulto.
do ait. In udiciũ ueni in hunc mundũ.
ut qui ñ uident uideant: & qui uident ce¬
cifiant. Adocculta gͦ dĩ iudicia reuocate
qͣndo uidetis inuna causa quã certe habent
om̃s paruuli. hereditariũ malũ trahentes
ex adã. huic subueniri. ut baptizet᷑ illin
subueniriut in ipsa obligatione moriatur:
Illũbaptitatũ relinqui in hac uita quam
p̃sciuit ds̃ impiũ futurũ. istũ uͦ baptita¬
tũ rapi ex hac uita. ne malitia mutaret in
tellectũ eiꝰ. Et nolite in istisdare in iusticia
uł insipientiã deo. apud que iusticie fons
÷ & sapientie:s sic uos exhortatꝰ sum ab ini¬
tio sermonis huiꝰ. in quo ꝑuenistis meo am¬
ds̃ reuelabit. & siñ in hac uitacerte inalt̾a.
Nichil ẽ eni occultũ qđ ñ reuelabit. Quan¬
do gͦ auditis dicentẽ dnm ego diis seduxi
ret. & que uult obdurat: in eo quẽ seduci ꝑ¬
mittit. uł obdurari. mala eiꝰ merita credite.

Expanded text:
udicio, sed occulto; ideo ait: in iudicium ueni in hunc mundum, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. Ad occulta ergo dei iudicia reuocate, quando uidetis in una causa, quam certe habent omnes paruuli, hereditarium malum trahentes ex Adam, huic subueniri, ut baptizetur, illi non subueniri, ut in ipsa obligatione moriatur, illum baptizatum relinqui in hac uita, quem praesciuit deus impium futurum, istum uero baptizatum rapi ex hac utellectum ejus : et nolite in istis dare injustitiam vel insipientiam Deo, apud quem justitiae fons est et sapientiae: sed sicut vos exhortatus sum ab initio sermonis hujus, in quod pervenistis, in eo amDeus revelabit , et si non in hac vita, certe in altera: nihil est enim occultum quod non revelabitur . Quando ergo auditis dicentem Dominum, Ego Dominus seduxi retur, et quem uult obdurat, in eo quem seduci permittit uel obdurari mala eius merita credite,
Abbreviated transcription (Latin):
phario ꝑ lib̾um arbitriũ. Certi gͦ estote qr ñ
erit manis labor ur̃: si in bono ꝓposito ꝓfi¬
cientes ꝑseueretis usq in finẽ. Ds̃ enĩqͥmͦ
illis qͦs lib̾at ñ reddit scđm oꝑa eor: tõred¬

Expanded text:
Pharao per liberum arbitrium. certi ergo estote, quia non Pharao per liberum arbitrium. certi ergo estote, quia non erit inanis labor uester, si in bono proposito proficientes perseueretis usque in finem. deus enim, qui modo illis quos liberat non reddit secundum opera eor
Abbreviated transcription (Latin):
sue certã quidẽ ueritatẽ. s magnã ꝓfũ¬
ditatẽ qͦm ꝯcluserit õs om̃s in infideli¬
tate ut om̃iũ misereat᷑. quasi faciens ma¬
la ut uenirent bona. mox exclamauit
atq ait. O altitudo diuitiarũ sapientiȩ
& scientiȩ dĩ quã inscrutabilia sunt
iudicia eiꝰ. & inuestigabiles uie eiꝰ: hec
enĩ iudicia inscrutabilia & inuestiga¬
biles uias ꝑu̾ñ bomĩes ñ cogitantes. & ꝓ¬
dines ad rep̃hendendũ ñ idonei ad intel
ꝓmat s bona ꝓ mał. fidelit̃ & indubitant̃
agnoscite. Nec idõ auferatis apharaone libũ
arbitriũ: ꝙr multis locis dic̃ ds̃ ego induraui
pharaonẽ: uł induraui aui mdurabo cor
pharaonis ñ eñi ꝓptea ipse pharao ñ indu¬
ratut cor fuũ. Nam & hoc de illo legiͣt: qͣndo
ablata ẽ. ab egẏptiis cynonna. dicente scͥp¬
tura. & in grauauit pharao corsuĩ & inis¬
tot̃pr: & noluit dimittere popłm. Rcꝑ
hoc & ds̃ indurauit ꝑ iustũ iudiciũ. & ipse

Expanded text:
em ueritatem, sed magnam profunditatem, quomodo conclusit deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, quasi faciens mala, ut uenirent bona, mox exclamauit atque ait: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! haec enim iudicia inscrutabilia et inuestigabiles uias peruersi homines non cogitantes et procliues ad reprehendendum, non idonei ad intelis, sed bona pro malis fideliter et indubitanter agnoscite. nec ideo auferatis a Pharaone liberum arbitrium, quia multis locis dicit deus: ego induraui Pharaonem uel: induraui aut indurabo cor Pharaonis. non enim propterea ipse Pharao non indurauit cor suum. nam et hoc de illo legitur, quando ablata est ab Aegyptiis cynomyia dicente scriptura: et ingrauauit Pharao cor suum et in isto tempore, et noluit dimittere populum. ac per hoc et deus indurauit per iustum iudicium et ipse
Abbreviated transcription (Latin):
in cordib maloꝵ ꝓmeritis eoꝵ. quoꝵ ma¬
litiã ñ ipse fec̃.s. aut originalit̾ tracta ẽ. ab
ada. aut creauit ꝑ ꝓpͥam uoluntatẽ. quid
suoꝵ bonã. qui oꝑatꝰ ẽ ut ipsa cordaeent ex
bet merita bona. quȩ putant p̃cede ut¬
⁊Honitaq debent dicere faciamꝰ mala ut ueniant bona: s fecerimꝰ mala ⁊ uenerunt bona.¬

Expanded text:
in cordibus malorum, pro meritis eorum, quorum main cordibus malorum, pro meritis eorum, quorum malitiam non ipse fecit, sed aut originaliter tracta est ab Adam, aut suorum bona, qui operatus est ut ipsa corda essent ex bet merita bona, quae putant praeceon itaque debent dicere: Faciamus mala, ut veniant bona; sed: Fecimus mala, et venerunt bona
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑationẽ erroris. ut credant mendatio. ut
indicent᷑ om̃s qui ñ credid̾unt ueritatiͥs:
osenser̃ iniquitati. his & talib testimoni¬
is diuinoꝵ eloquioꝵ quȩ onĩa cõmemora¬
re nimis longũẽ: satis quantũ ex istimo
manifestat᷑ oꝑarrom̃ incordibꝰ hominũ
ad inclinandas eoꝵ uoluntates qͥcũq uo¬
luerit. siue adbona ꝓsua miscdia. siue ad
mala ꝓmeritis eoꝵ. Iudicioutiq suo ali¬
qͣndo aꝑto. aliqͣdo occulto seꝑ aut̃ tusto.
fixum enĩ debet ẽẽ. & inmobile incorde ũro:
qr ñ ẽ inquitas apud dm̃. Ac ꝑ hoc qͥndo
legitis in literis ueritatis ado seduci homi¬
nes. aut obtundiuł obdurari corda eoꝵ no
lite dubitare p̃cessisse mala merita eoꝵut
iuste ista paterent᷑. ne incurratis in illud
ꝓu̾biũ salomonis. Insipientia uiri inolat
scđm merita hominũ datur: alioquin gr̃ã
tur. Si aũt potens ÷ sine ꝑ angłos uł bo¬
nos uł malos. siteqc̃q alio mͦ oꝑari etiam

Expanded text:
mendacio, ut iudicentur omnes, qui non crediderunt ueritati, sed consenserunt iniquitati, ait. His et talibus testimoniis diuinorum eloquiorum, quae omnia commemorare nimis longum est, satis, quantum existimo, manifestatur operari deum in cordibus hominum ad inclinandas eorum uoluntates quocumque uoluerit, siue ad bona pro sua misericordia siue ad mala pro meritis eorum, iudicio utique suo aliquando aperto, aliquando occulto, semper autem, iusto. fixum enim debet esse et immobile in corde uestro, quia non est iniquitas apud deum. ac per hoc, quando legitis in litteris ueritatis a deo seduci homines aut obtundi lite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut juste ista paterentur: ne incurratis in illud proverbium Salomonis, Insipientia viri violat  non secundum merita hominum datur, alioquin gratiatur. Si autem potens est, sive per Angelos, vel bonos vel malos, sive quocumque alio modo operari etiam
Abbreviated transcription (Latin):
damꝰ. Qͥ diligit inqͥt frem suũ in lumine
manet: & scaudalũ in eo ñ ÷. Manifestũ
÷ qđ rusticie ꝑfectionẽ in fr̃ĩs dilectioe
posuerit: nã in quo scandalũ ñ ẽ. utiq
tacuisse. Qđ ñꝗͣ faceret: nͥ qr in ipsa frña
dilectione uult intelligi dm̃. Qñ diligit¬

Expanded text:
 in lumine manet, et scandalum in eo non est . Manifestum est quod justitiae perfectionem in fratris dilectione posuerit: nam in quo scandalum non est, utiqtacuisse: quod nunquam faceret, nisi quia in ipsa fraterna dilectione vult intelligi Deum. Apertissi
Abbreviated transcription (Latin):
te amare. susciꝑe. colere: mirari. tua¬
q dicta qͥsi mea desende: certe & in
dialogo quẽ nuꝑ edidobeatitudinis
tuȩ ut dignũ fuerat recordatꝰ sum:
magisq demꝰ oꝑam ut ꝑnitiosissim a
heresis de eccłia auferat᷑: quȩ sẽꝑ simu
lat penitentiã. ut docendi in ȩccłus ha-¬
beat facultatẽ. ne si aꝑta luce se ꝓdid̾̃it.
les filiȩ tae eustochia & paula. & ge¬
nere suo & exhortatione tua digne
gradiunt᷑: spetialit̾q salutant beati
p̃sbit̾um firmĩ anno p̃terito obrem
earũ rauennã. & inde affricã siciliã¬
q direxiniꝰ᷑ quẽ putamꝰ iã in affrice par¬
tibꝰ ꝯmorari:scõs tuos adherentes late¬

Expanded text:
te amare, suscipere, colere, mirari tuate amare, suscipere, colere, mirari tuaque dicta quasi mea defendere. certe et in dialogo, quem nuper edidi, beatitudinis tuae, ut dignum fuerat, recordatus sum magisque demus operam, ut perniciosissima hlat poenitentiam, ut docendi in Ecclesiis habeat facultatem, ne si aperta se luce prodiderit, les filiae tuae, Eustochium et Paula, et genere suo et exhortatione tua digne gradiuntur specialiterque salutant beatitpresbyterum Firmum anno praeterito ob rem earum Rauennam et inde Africam Siciliamque direximus, quem putamus iam in Africae partibus commorari
Abbreviated transcription (Latin):
pommꝰ in xp̃o salutẽ. Uirũ honorabilẽ
frẽm meũ. filiũ dignationis tuȩ oro¬
sium p̃sbit̾uim: & sui merito & te iu¬
bente suscepi. S incidit tẽpꝰ difficil¬
limũ. qͣndo mͥ tacere meliꝰ fuit quã lo¬
qui ita ut nr̃a studia cessarent. & iux
ta apiũ canina exeiteret᷑ facundia. Ita¬
q duobꝰ libellis tius qͦs meo nomine de¬
dicasti. eruditissime et om̃i eloquentie
splendore fulgentibꝰ ad tẽpꝰ respondere
ñ potii: ñ qđ̃ qͦcꝗͣ in illis rephendendũ
su abunddes. alius qͥdem sic alius autem
si. Certe qͥeqͥd dici potuit & tã sublumi
ingenio de scͥpturarũ searũ hauriri fon¬
tb: ate positũ atq dissertũ ÷. S queso
reuerentiã tuã parũꝑ patiaris metuum
landare ingenium. Nos enĩ int nos eru¬
ditionis causã disserimꝰ ecterc̃ emuli. &
maxime heretici si diu̾sas init̾ nos sen¬
tentias uiint: de animi calũm abunt᷑
tancore descende. Michi aut̃ decretũ ẽ.

Expanded text:
LUTEM. Virum honorabilem fratrem meum filium dignationis tuae Orosium presbyterum et sui merito et te iubente suscepi. sed incidit tempus difficillimum, quando mihi tacere melius fuit quam loqui, ita ut nta Appium canina exerceretur facundia. itaque duobus libellis tuis, quos nomini meo dedicasti, eruditissimis et omni eloquentiae splendore fulgentibus ad tempus respondere non potui, non quod quicquam in illis rsu abundet alius quidem sic alius autem sic. certe quicquid dici potuit et tam sublimi ingenio de scripturarum sanctarum hauriri fontibus, a te positum atque dissertum est. sed quaeso reuerentiam tuam, parumper patiaris me tuum laudare ingenium. nos enim inter nos eruditionis causa disserimus. ceterum aemuli et maxime haeretici, si diuersas inter nos sententias uiderint, de animi calumniabuntur rancore descendere. mihi autem decretum est
Abbreviated transcription (Latin):
ge lateq diffisa. innotescere gentib ad salu¬
tẽ. Quã legentes nichil alrad appetunt.
quã cogitationes uoluntatẽq illoꝵ aquib
conscͥptae. inuenire.: & ꝑ illas. uoluntatẽ dĩ:
scđm quã tales homines locutos credimꝰ.
S multis & multiplicib obscuritatib &
ambiguitatibꝰ decipiunt᷑: qui temere le¬
gunt: aliud ꝓ alio sentientes. Quib dam
aut locis qͥd uł falso suspicent᷑ ñ inueniũt:
ita obscure dicta quedã densissimã caligoᷤ¬
nẽ obducunt. Qđ totũ ꝓuisũ eẽ. diuinitꝰ
ñ dubito: ad edomandã labore suꝑbiã. le
intellectũ a fastidio renouandũ: cui facile
aliqua simi litudine scripture: suauiꝰ exci¬
tat amniũ: ⁊ illud exẽpli causa de canticis
canticoꝵ. dentes tui sic̃ grex de tonsarum.

Expanded text:
ge lateque diffusa innotesceret gentibus ad saluge lateque diffusa innotesceret gentibus ad salutem, quam legentes nihil aliud appetunt quam cogitationes uoluntatemque illorum a quibus conscripta est inuenire et per illas uoluntatem dei, secundum quam tales homines locutos credimus. Sed multis et multiplicibus obscuritatibus et ambiguitatibus decipiuntur qui temere legunt, aliud pro alio sentientes, quibusdam autem locis quid uel falso suspicentur non inueniunt: ita obscure dicta quaedam densissimam caliginem obducunt. quod totum prouisum esse diuinitus non dubito ad edomandam labore superbiam et intellectum a fastidio renouandum, aliqua similitudine Scriptura suavius excitet animum, ut illud exempli causa de Canticis canticorum: Dentes tui sicut grex detonsarum
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ti eiꝰ salua facta ẽ: ñ nichil significat: sed
inmimerabił multitudo signoꝵ quibꝰ fu¬
as cogitationes homines exerunt: in t̾ibis cõ¬
stitutaẽ. Nam illa signa omĩa quor gene¬
ra b̾uit attigi. potui u̾bis enuntiare: u̾ba
uͦ illis fignis nullo mͦ possem. s qr u̾berato
aere statini tͣnseunt nec duiciꝰ manent quã
sonant: instituta sunt ꝑ luteras signa u̾boꝵ
Ita uoces ołis ostendunt᷑: ñ ꝑ se ipsas .s ꝑ
signa queda sua Ista signa gͥ sua ñ potuer
omunia cẽ. om̃ib gentib peccato qͦdã dis¬
sensionłs humane: cũ ad se quisq pͥncipa-¬
tũ rapit. Cuiꝰ suꝑbiȩ signiie. erccta illa tur¬¬
ris in cęlũ. ubi homines impii ñ solũ aĩos.
s etĩa uoces dissonas hab̾e meruer. Ex qͦ fac¬
tũ ẽ: ut etĩa scͥptura diuina qͥ tantis morbis
humanarũ uoluntatũ subuenit᷑ ab ua lin¬
gua ꝓfecti qua oportue potuit ꝑ orbẽ t̾ra¬
rii disseminari. ꝑuarias int̃p̃tũ linguas lon¬

Expanded text:
 salua facta est, nonnihil significat. sed innumerabilis multitudo signorum, quibus suas cogitationes homines exerunt, in uerbis constituta est. nam illa signa omnia, quorum genera breuiter attigi, potui uerbis enuntiare, uerba uero illis signis nullo modo possem. Sed quia uerberato aere statim transeunt nec diutius manent quam sonant, instituta sunt per litteras signa uerborum. ita uoces oculis ostenduntur, non per se ipsas, sed per signa quaedam sua. ista peccato quodam dissensionis humanae, cum ad se quisque principatum rapit, cuius superbiae signum est erecta illa turris in caelum, ubi homines impii non solum animos sed etiam uoces dissonas habere meruerunt. Ex quo factum est, ut scriptura diuina, qua tantis morbis humanarum uoluntatium subuenitur, ab una lingua profecta,» qua opportune potuit per orbem terrarum disseminari, per uarias interpretum linguas lon
Abbreviated transcription (Latin):
irati seu tristis affectionẽ animi sig̾ficat.
ctiã nulla eiꝰ uoluntate qͥaut iratꝰ aut tris¬
tis ÷: Aut si quis alius motꝰ animi uultu
indice ꝓdit. etia nob̃ ñ idagentib ut ꝓdat᷑
nrãnr p̃teriri omino non potuit atq id
signa st̃: quȩ sibi queq uiuentia inuicẽ
dant. ad demonstrandos qͣntii posst̃ motꝰ
animi sui.uł sensa aut intellecta quelibet.
Nec ulla causaẽ. nob sig̾candi id: signidã¬
di: nͥ addeꝓmendii & traiciendũ in alteriꝰ
animũ. id qđ aĩo gerit qui signũ dat.
net. osidare atq tractare statumꝰ: qr isig¬
na diuinitꝰ data quę scͥpturis scĩs conti¬
nent᷑. ꝑ homines nob indicata sc̃. qui ea
bie ipotuer cunctis generib et cõmũ¬
mĩa signa u̾bis oꝑata paucissima
st̃. U̾ba enĩ ꝓrsꝰ int̾ homines obtinu¬
erunt pͥncipatii signficandi quȩcũq aĩo
concipiunt᷑: si ea quisq ꝓde uelit. Nanr iodo¬

Expanded text:
irati seu tristis affectionem animi significat, irati seu tristis affectionem animi significat, etiam nulla ejus voluntate qui aut iratus aut tristis est; aut si quis alius motus animi vultu indice proditur, etiam nobis non id agentibus ut prodatur. nostram, praeteriri omnino non potuit; atque id signa sunt, quae sibi quaeque uidentia inuicem dant ad demonstrandos, quantum possunt, motus animi sui uel sensa aut intellecta quaelibet, nec ulla causa est nobis significandi, id est signi dandi, nisi ad depromendum et traiciendum in alterius animum id quod animo gerit qui signum dat. net, considerare atque tractare statuimus, quia et signa diuinitus data, quae in scripturis sanctis continentur, per homines nobis indicata sunt, qui ea NON POTVERINT CVNCTIS GENTIBVS ESSE COMMVOmnia signa uerbis comparata paucissima sunt. uerba enim prorsus inter homines obtinuerunt principatum significandi quaecumque animo concipiuntur, si ea quisque prodere uelit. nam et odo
Abbreviated transcription (Latin):
ne qͥs in eis adtendet nͥ qd̃ st̃ ñ etiã
siqͥd altud p̃ter se significant: uicissini de
signis disserens. hoc dico ne qͥs in eis attendat
qđ st̃. s potiꝰ qđ signa st̃ id÷ qđ signific̾ant.
Signũ ẽ eni: res p̃ter spetie quã ingerit
sensib aliud aliquid ex se faciens in cogi¬
tationẽ uenire: Sic uestigio uiso. tnsisse
animal cuiꝰ uestigiũ ẽ. cogitamꝰ. N fumo
uiso. ignẽ subeẽ cognoscimꝰ. &e uoce aiuimã¬
tis audita. affectionẽ animi eiꝰ adu̾cimꝰ. ⁊e cu¬
qͥd aliud pugna postulat. oportere nouier.
turalia sunt: quȩ sine uoluntate atq ullo
appetitu significandi p̃t̃ se aliquid aliud
ex se cognosci faciunt᷑ : Sicuti ẽ. fumꝰ signi¬
ficans ignẽ. Non enĩ uolens significare id
facit: s rerũ expertarii anmadu̾sione &
notatione cognoscit᷑ ignẽ subẽe. etiã si fu¬
mꝰ solꝰ appareat. S & uestigiũ transeun¬
tis ammantis ad hoc genꝰ ꝑtinet et uultꝰ

Expanded text:
n eis attenderet nisi quod sunt, non etiam si quid aliud praeter se significant; vicissim de signis disserens hoc dico, ne quis in eis attendat quod sunt, sed potius quod signa sunt, id est, quod significant. Signum est enim res, praeter speciem quam ingerit sensibus, aliud aliquid ex se faciens in cogitationem venire: sicut vestigio viso, transisse animal cujus vestigium est, cogitamus; et fumo viso, ignem subesse cognoscimus; et voce animantis audita, affectionem animi ejus advertimus; et tuedi, et si quid aliud pugna postulat, oportere noveruntturalia sunt, quae sine voluntate atque ullo appetitu significandi, praeter se aliquid aliud ex se cognosci faciunt, sicuti est fumus significans ignem. Non enim volens significare id facit, sed rerum expertarum animadversione et notatione cognoscitur ignem subesse, etiam si fumus solus appareat. Sed et vestigium transeuntis animantis ad hoc genus pertinet: et vultus
Abbreviated transcription (Latin):
b ꝯm̃daret᷑ d̃s. & quã ꝗͣ signa rerũ spĩta¬
liu ꝓtpsis reb obseruarent uescientes qͦ re¬
ferrent᷑: id tam̃ insitũ habebant. qđ tali
seruitute uni omiũ quẽ ñ uidebant pla¬
cerent do. Quã custodiã tãꝗͣ sub pedago¬
go paruuiloꝵ fuisse scͥbit apłs: & idõ qͥ tali¬
b signis ꝑtinacit in heser. otẽpuentẽ isti
dñm cũ iã tẽpꝰ reuelationis eoꝵ uenisset¬
ferre ñ potuer.atq inde calummas qđ
sabbato curaret moliti sunt pͥncipes eoꝵ:
Popłsq signis illis tãꝗͣ reb astrictis. ñ cre¬
debardiñ eẽ. ł a dõ uenisse. qr ea sic̃ a iui¬
dcis obseruiabant᷑ nollet attende.S qui
cirdidunt ex quib factaẽ. pͥma eccłia ie¬
rosolioitana satis ostender̃ qͣnta utili¬
tas fuerit eo modo sub ꝑedagogo custo¬
diri: ut signa quȩ tẽꝑalit̃ imposita erant
seruientib ad uniꝰ dĩ cultũ qui fecit ce¬
lũ ⁊ trã opinionẽ obseruantiũ religareñ¬

Expanded text:
 spiritalium pro ipsis rebus obseruarent, nescientes quo referrentur, id tamen insitum habebant, quod tali seruitute uni omnium quem non uidebant placerent deo; quam custodiam tamquam sub paedagogo paruulorum fuisse scribit apostolus. et ideo qui talibus signis pertinaciter inhaeserunt, contemnentem ista deum, cum iaferre non potuerunt ; atque inde calumnias, quod sabbato curaret, moliti sunt principes eorum ; populusque signis illis tanquam rebus adstrictus, non credebat deum esse uel a deo uenisse, quia ea sicut Iudaeis obseruabantur nollet attendere. sed qui crediderant, ex quibus facta est prima ecclesia Hierosolymitana, satis ostenderunt, quanta utilitas fuerit eo modo sub paedagogo custodiri, ut signa, quae temporaliter imposita erant seruientibus, ad unius dei cultum, qui fecit caelum et terram, opinionem obseruantium religaren
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dilexer̃ scelus ꝑsequentiũ se quo tam̃
usi sunt ad ꝓmerendũ dm̃i: De quatu¬
or reb diligendis. & ordmatã hab̾i opor¬
tere dilectionẽ & coniunetiorib ꝓ sorte
consusendũ. Ex eod lib .i. cclxiiii.

Expanded text:
non dilexerunt scelus persequentium se, quo tamen non dilexerunt scelus persequentium se, quo tamen usi sunt ad promerendum dor diligendis, et ordinatam haberi oportere dilectionem, et conjunctioribus pro sorte consulendum; ex eodem libro. C