comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓficient in peiꝰ: Ita ⁊ defectꝰ a bono u ma¬
lũ malꝰ eͣ.amalo in bonũ. bonꝰ eͣ. bono qͥp¬
pe defectu. dictũ ẽ. desiderat ⁊ deficit᷑
aĩa mea in atͥa dñi. Sic ⁊ hic ñ ait defe¬
cit a salutari tuo: s defec̾ in salutare

Expanded text:
ficient in pejus» . Ita et defectus a bono in malum malus est, a malo in bonum bonus est. Bono quippe defectu dictum est, «Desiderat et deficit anima mea in atria Domini» . Sic et hic non ait, Defecit a salutari tuo; sed, «Defecit in salutare
Abbreviated transcription (Latin):
si dice̾t latinꝰ. sanitatẽ dare tͥ. qd̾ gͥcus di¬
xisset sanare te. Non enĩ circũloqueretur
latinꝰ intͣpres dicẽdo intellectũ dare tͥ. si
q admodũ dici potest. a sanitate sanare
te: ita dici posset ab intellectu intellee
qd iste hoc a dõ sibi poscit ut faciat: An
eo loco uͥ ait ꝓpħa. Eit factũ ẽ cũ uid̃em
ego daniel uisũ. q̃rebã intellectũ: ⁊ ecre stetit
in cõspectu meo ut uisus uiri. E audiui uocẽ.
uiri. intͣ ulai. ⁊ clamaũ ⁊ dix̃. Fac intellige̾

Expanded text:
si diceret latinus, sanitatem dare tibi, quod graecus dixisset, sanare te. Non enim circumloqueretur latinus interpres dicendo, intellectum dare tibi: si quemadmodum dici potest a sanitate, sanare te; ita dici posset ab intellectu, intellec, quid est quod iste hoc a Deo sibi poscit ut fiat? An eo loco ubi ait Propheta, «Et factum est, cum viderem ego Daniel visum, et quaerebam intellectum, et ecce stetit in conspectu meo ut visus viri, et audivi vocem viri
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ significat em̃datoriã tribulationẽ accipi¬
endo discit᷑: id ẽ ñ audiendo. ł legendo ł co¬
gitando: si exꝑiendo. At uͦ scientia ꝙͣ t̾cio
posuit in his qͣ ait doce me : docendo dat᷑.
Nã qͥd ẽ aliud doc̾e : ꝙͣ. scientiã dare : Et hec
duo ita sibi conexa st̃: ut alt̾um sine alt̾o
ẽẽ ñ possit. Hemo enĩ docet᷑ nͥ discat: ⁊ ne¬
mo discit nͥ doceat᷑. Et iõ si discipłs capox
ñ sit eoꝵ ꝗͣ a docꝰtore dicunt᷑: ñ potest doc¬
tor dicere. ego docui eũ. s ipse ñ didicit.
Dicẽ aũ potest ego ei dixi. qd̾ dicendũ fuit.
s ille ñ didicit. q ñ ꝑcepit. ñ cõphendit
ñ intellexit. Nã ꝓfecto ⁊ ille didicisset: si iste
docuisset. & idõ ds̃ qnͣ uult docẽ pͥus dat in¬
tellectũ. sine qͦ ea q̃ ad diuinã docꝰtrinã ꝑ¬
tinent. hõ ñ potest. disce̾. Uñ ⁊ iste paulo
p̾t dic̃. da mͥ intellectũ ut discã mandata
tua. Potest itaq hõ cũ doce̾ alique̾ cupit.

Expanded text:
cipiendo discitur; id est, non audiendo vel legendo, vel cogitando, sed experiendo. At vero scientia, quam tertiam posuit in his quae ait, «Doce me,» docendo datur. Nam quid est aliud docere, quam scientiam dare? Et haec duo ita sibi connexa sunt, ut alterum sine altero esse non possit. Nemo enim docetur nisi discat, et nemo discit nisi doceatur. Et ideo si discipulus capax non sit eorum quae a doctore dicuntur, non potest doctor dicere, Ego eum docui, sed ipse non didicit: dicere autem potest, Ego ei dixi quod dicendum fuit, sed ille non didicit; quia non percepit, non comprehendit, non intellexit. Nam profecto et il prius dat intellectum, sine quo ea quae ad divinam doctrinam pertinent, homo non potest discere: unde et iste paulo post dicit, «Da mihi intellectum, ut discam mandata tua.» Potest itaque homo, cum docere aliquem cupit,
Abbreviated transcription (Latin):
mandata tua. Qua̾uis enĩ nͥ aliqͥd intel¬
ligant. nemo possit credere. in dm: tam̃
ipsa fide qua credit sanat᷑. ut intelligat
ampliora. Alia st̃ enĩ q̃ nͥ intelligant᷑ nõ
credimꝰ: ⁊ alia st̃ qͣ nͥ credamꝰ ñ intelligi¬
mꝰ. Nã cũ fides sit ex auditu. auditꝰ aũ

Expanded text:
mundantur . Quamvis enim, nisi aliquid intelligat, nemo possit credere in Deum; tamen ipsa fide qua credit, sanatur, ut intelligat ampliora. Alia sunt enim quae nisi intelligamus, non credimus; et alia sunt quae nisi credamus, non intelligimus. Nam cum fides s
Abbreviated transcription (Latin):
at cor meũ ĩmacłatũ: ut nec in illa nͦ
in ista sententia. q̃ utraq una. ẽ inue¬
niat᷑ audacia. de lib̾o arbit̾o cont᷑ gram
c̃fidentis. Qd̾ aũ ait ibi tẽ ñ ẽfundar:
ħ ait hic. ut ñ cõfundar. fiat gͦ cor ĩma

Expanded text:
at cor meum immaculatum:» ut nec in illa, nec in ista sententia, quae utraque una est, inveniatur audacia de libero arbitrio contra gratiam confidentis. Quod autem ait ibi, «Tunc non confundar;» hoc ait hic, «Ut non confundar.» Fi
Abbreviated transcription (Latin):
soluta sententia ambulabã in latitudine ni¬
chil de iusitato lequẽdi mͦ. hic deb̾et mo¬
ue lectorẽ. ut occultꝰ sensus qͣrendus hica¬
liqͥs putaret᷑. Nimirũ gͦ qd̾ ñ dixit intelagi
uoluit. id ẽ exauditũ se fuisse ac deinde
subiecit quał facꝰtꝰ fuerit tãqͣ dice̾t. & cũ
orarem exaudusti me. ⁊ ambulabã in la¬
titudinẽ. ⁊ cetã q̃ isto mͦ dicꝰta contexuit

Expanded text:
labam in latitudine;» nihil de inusitato loquendi modo hic deberet movere lectorem, ut occultus sensus quaerendus hic aliquis putaretur. Nimirum ergo quod non dixit intelligi voluit, id est, exauditum se fuisse; ac deinde subjunxit qualis factus fuerit: tanquam diceret, Haec cum orarem, exaudisti me, «Et ambulabam in latitudine;» et caetera quae isto modo dicta contexuit
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ tantũ sibi augeat᷑ hoc donũ: ut ñ solũ
ꝓ illo contẽpnat delectationes ceteras. s etiã
ꝓ illo quaslibet ꝑferat passiones. ita salubt
suauitati addit᷑ disciplina. Non enĩ quantu¬
lecũq suauitati ł bonitati. hoc ẽ caritat
scẽ poscenda eͣ ⁊ optinenda. s tã magne
ut sub eiꝰ pͣssura ñ possit extingui: s sic̃ in¬
gens fla̾ma sub impetu uenti. qͣntomagis
repͥmit᷑ tanto ardentiꝰ excitari. idõ parũ fi¬
it dice̾. suauitatẽ fecisti cũ seruo tuo. nisi
rursus pet̾et. ut eũ doceat suauitate᷑. tm̃
utiq ut disciplinã possit patientissime sus¬
tinẽ. Tercia ponr scientia: qm̃ si magnitu¬
diue sua p̃cedit soĩa magnitudinẽ caritatis.
ñ edificat s inflat. Cũ gͦ tanta fuit caritas
in bonitate suaui. ut tbulationib ñ possit
extingui. quas adhibet disciplina: tc̃ utilis
erat scientia. qua innotescat etiã sibi homo
qͥd ipse meruerit. ⁊ qͣ adõ donata ẽ ei. ꝑ q̃

Expanded text:
quo tantum sibi augeatur hoc donum, ut non solum pro illo contemnat delectationes caeteras, sed etiam pro illo quaslibet perferat passiones. Ita suavitati salubriter additur disciplina. Non enim quantulaecumque suavitati vel bonitati, hoc est, charitati sanctae poscenda et optanda est; sed tam magnae, ut sub ejus pressura non possit exstingui, sed sicut ingens flamma sub impetu venti, quanto magis reprimitur, tanto ardentius excitari. Ideo parum fuit dicere, «Suavitatem fecisti cum servo tuo;» nisi rursus peteret ut eum doceat suavitatem, tantam utique ut disciplinam possit patientissime sustinere. Tertia ponitur scientia; quoniam si magnitudine sua praecedit scientia magnitudinem charitatis, non aedificat, sed inflat . Cum ergo tanta fuerit charitas in bonitate suavi, ut tribulationibus non possit exstingui, quas adhibet disciplina; tunc utilis erit scientia, qua innotescit etiam sibi homo quid ipse meruerit, et quae a Deo donata sint ei, per quae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ me: id ẽ factũ ẽ ut ꝓdesset mͥ: Si enim
humilitas illa mortalitatis. ñ absurde in¬
telligrͣ nox. uͥ inuicẽ latent corda morta¬
liũ. ut de talib tenebris innumerabiles &
graues tẽptationes oriant᷑. ita ut in eadẽ
uocte ꝑtranseant etiã bestiȩ silue. catuli le¬
onis rugientes qͣrentes a dõ escã sibi. Uñ etiã
de illo leone rugiente. ⁊ qͣrente quẽ deuoͬret
dñs ait. qd̾ iã supͣ cõmemoraui. Hac nocꝰte
postulauit sathanas uexare uos sic̃ triti¬

Expanded text:
pro me, id est factum est ut prodesset mihi. Si enim pro me, id est factum est ut prodesset mihi. Si enim humilitas illa mortalitatis non absurde intelligitur nox, ubi invicem latent corda mortalium, ut de talibus tenebris innumerabiles et graves tentationes oriantur, ita ut in eadem nocte pertranseant etiam bestiae silvae, catuli leonum rugientes, quaerentes a Deo escam sibi ; unde etiam de illo leone rugiente et quaerente quem devoret , Dominus ait quod jam supra commemoravi, «Hac nocte postulavit satanas
Abbreviated transcription (Latin):
subuix̃. hec facta ẽ mͥ. Tãquã dicẽt. hec lex
facꝰta ẽ mͥ. S ũ ẽ remorandũ in exponendo:
qͦm sit ei facta lex dĩ. Greca enĩ loquutio. unͣ
ista transsata ẽ satis indicat. nͣ de lege dic
neris masculini ẽ. & feminino ꝓnoĩe etiam
ibi scriptũ ẽ. hec facta ẽ mͥ. Querit᷑ gͦ pͥus q̃
illi facta sit. dem̃ qͦmͦ illi facta sit. q̃cũq illa
sit hec inqͥt facta ẽ mͥ. ñ utiq hȩc lex. qͥa
hc̃ sensũ sic̃ dixi grecus expellit. forte gͦ hȩc
nox. qr tota suꝑior sententia sic se. ht̃. me¬
mor fui in nocte noĩs tui due. & custodi¬
ui legẽ tuã. Et seqͣr. hȩc facta ẽ mͥ. Iͥa itaq
ñ lex ꝓfecto nox ẽ q̃ facta ẽ illi. Qͥd ẽ gͥ nox
mͥ facta ẽ. qr iustificationes tuas ex quisiui:
Lux quippe potiꝰ ẽ ei facta qͣm nox : qr iusti¬
ficationes dĩ exquisiuit. An forte sic recte
intelligrͣ. facta ẽ mͥ. ac si diceret᷑. facta ẽ

Expanded text:
it, «Haec facta est mihi:» tanquam diceret, Haec lex facta est mihi? Sed non est remorandum in exponendo quomodo sit ei facta lex Dei. Graeca enim locutio unde ista translata est, satis indicat non de lege dictneris masculini est, et feminino pronomine etiam ibi scriptum est, «Haec facta est mihi.» Quaeritur ergo prius quae illi facta sit, deinde quomodo illi facta sit, quaecumque illa sit. «Haec,» inquit, «facta est mihi:» non utique, Haec lex, quia hunc sensum, sicut dixi, graecus expellit. Forte ergo, Haec nox: quia tota superior sententia sic se habet, «Memor fui in nocte nominis tui, Domine, et custodivi legem tuam:» et sequitur, «Haec facta est mihi:» n lex, profecto nox est quae facta est illi. Quid est igitur, Nox mihi facta est, «quia justificationes tuas exquisivi?» Lux quippe potius est ei facta, non nox, quia justificationes exquisivit Dei. Ac sic recte intelligitur, «facta est mihi,» ac si diceretur, facta est
Abbreviated transcription (Latin):
ex qͦ eũ sint õs hoĩes ꝓpagati: qͥs hominũ
qnͣ ille factꝰ ẽ etiã se facꝰtũ ñ potest dic̾e̾.
originis seminisq ratione: An etiã scdđ̾m
te illis gͥn̾antib : qmͣ si oꝑatoria dĩ potẽ¬
sia rebꝰ subtrahit᷑. int̾eunt: nec aliquid
omĩno suer de mundi elem̃tis. hue de
g̾iu̾b. siue de seminibꝰ nascit᷑. si ea ñ¬

Expanded text:
x quo cum sint omnes homines propagati, quis hominum, quando ille factus est, etiam se factum non potest dicere originis seminisque ratione? An etiam secundum te, illlis generantibus? Quoniam si operatoria Dei potentia rebus subtrahatur, intereunt; nec aliquid omnino sive de mundi elementis, sive de bus, sive de seminibus nascitur, si ea n
Abbreviated transcription (Latin):
qnͣ bonitatẽ. nrĩ intͣp̾tes transtuleruñ.
Uerũ qr suauitas potest eẽ ⁊ in malo qnͣ
illicita q̃q ⁊ ĩmunda delecꝰtant. potest
etiã ⁊ in ea q̃ cõcedit᷑ uoluptate carna¬
li: sic debemꝰ intelligere suauitatẽ. quam
lib deputet᷑. ꝓpt̃ hoc enĩ eã & bonita¬
tẽ nr̃i apellare uoluert̃. Nicħ hic gͦ
aliud dictũ existimo suauitatẽ fecisti
cũ seruo tuo. nͥ fecisti ut me delectaret &¬
bonũ. Qñ enĩ delectat bonũ: magnũ ẽ dĩ do¬
nũ. Qñ aũ bonũ opus. qđ lex imꝑat. fit timo¬

Expanded text:
nitatem» nostri interpretes transtulerunt. Verum quia suavitas potest esse et in malo, quando illicita quaeque et immunda delectant, potest etiam esse et in ea quae conceditur voluptate carnali; sic debemus intelligere «suavitatem,» quam libus deputetur: propter hoc enim eam et «bonitatem» nostri appellare voluerunt. Nihil hic ergo aliud dictum existimo, «Suavitatem fecisti cum servo tuo,» nisi, fecisti ut me delectaret bonum. Quando enim delectat bonum, magnum est Dei donum. Quando autem bonum opus quod lex imperat, fit timo
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ: dũ tam̃ nec ea q̃ facit manib u̾bo face̾
neget᷑. nec ea q̃ fecit u̾bo manib facere ñ
putet᷑: nec ꝓpt̾ manꝰ formã corporis. aut a¬
lia manꝰ sinistra. alia dextra: nec ꝓptͣ u̾bũ
sonꝰ oris. aut motꝰ animi transitoriꝰ oꝑan
ut aĩam dm̃ fecisse. corpꝰ aũ fiuxisse dicerens̃:
qr de aĩa ds̃ dixͣ. omnẽ flatũ ego feci. de cor¬
t̾re. Tamquã fiat quidẽ omẽ qd̃ fingit᷑.
nͣ tanĩ fingat᷑ ome̾ qd̾ fit: ⁊ idõ aĩam fac

Expanded text:
cit manibus, Verbo facere negetur; nec ea quae facit Verbo, manibus facere non putetur; nec propter manus forma corporis, aut alia manus sinistra, alia dextra, nec propter Verbum sonus oris, vel motus animi transitorius operut animam Deum fecisse, corpus autem finxisse dicerent; quia de anima dixit Deus, «Omnem flatum ego feci» ; de corterra» : tanquam fiat quidem omne quod fingitur, non ta
Abbreviated transcription (Latin):
Dossumꝰ etiã qd̾ dicꝰtũ ẽ hec facꝰta eͣ mͥ sic in¬
telligere: ut nec lex nec nox subaudiat᷑ s
ht̃ ille in alio psalmo locꝰ uͥ legit᷑. unã pe¬
tii a dño hanc reqͥrã. nec dic̃ quid unã ł
ꝙͣ unã de qua dixerat hanc reqͥrã. s femi¬
ninũ genꝰ quasi ꝓ neutro positũ ẽ. Inusita¬
te qͥppe dictũ ẽ unã petii hanc requiram.
uͥ ñ subaudiat᷑ q̃ illa una sit. qd usitatiꝰ di¬
deret᷑. Inũ petii a dño hoc reqͥrã. ut ĩ ha¬
bite᷑ iu domo dñi. In his enĩ neutris ñ so¬
let exigi neutrũ qd̃ subaudiendũ sit: ut
puta unũ bonũ aut unũ donũ. ł si quid
hiimodi. s. quicqͥd illud ẽ etiã si masculi¬
no ł femiuino gen̾e nu̾cupet᷑. ł sine ul¬
lo noĩe ulliꝰ gn̾is qͥb libet u̾bis insinuet᷑.
solita oĩno locutione sub gn̾e neutro in¬
telligr᷑. Ita gͦ ⁊ hic eo mͦ dici potuit. hec
Si aũ q̃ramꝰ qͥd illd̾ sit : occurrit qd̾ supra

Expanded text:
Possumus etiam quod dictum est, «Haec facta est mihi,» sic intelligere, ut nec lex, nec nox subaudiatur, sed habet ille in alio psalmo locus ubi legitur, «Unam petii a Domino, hanc requiram» . Nec dicit quid unam, vel quam unam, de qua dixerit, «Hanc requiram;» sed femininum genus quasi pro neutro positum est. Inusitate quippe dictum est, «Unam petii, hanc requiram;» ubi non subauditur quae illa una sit: quod usitatius diceretur, Unum petii a Domino, hoc requiram, ut inhabitem in domo Domini. In his enim neutris non solet exigi neutrum quod subaudiendum sit, ut puta, unum bonum, aut unum donum, vel si quid hujusmodi; sed quidquid illud est, etiamsi masculino vel feminino genere nuncupetur, vel sine ullo nomine ullius generis quibuslibet verbis insinuetur, solita omnino locutione sub genere neutro intelligitur. Ita ergo et hic eo modo dici potuit, «Haec Si autem quaeramus quid illud sit, occurrit quod supra
Abbreviated transcription (Latin):
siuie unũquẽq nascentiũ: ut ne̾ ei dicat.
manꝰ tuȩ fecert᷑ me ⁊ plasmauert᷑ me. da
mͥ intellectũ: Nonne ipsi nature huma¬
nȩ intellecꝰtus ẽ inditꝰ: ut eo discernatur
a peccore: An sic ẽ deformata peccando: ut
etiã hoc in ea reformandũ sit ꝓpt̃ qd̾¬

Expanded text:
e unumquemque nascentium, et nunc dicat ei, «Manus tuae fecerunt me, et plasmaverunt me; da mihi intellectum?» Nonne ipsi naturae humanae intellectus est inditus, ut eo discernatur a pecore? An sic est deformata peccando, ut etiam hoc in ea reformandum sit?
Abbreviated transcription (Latin):
uͥ parebt᷑ : hoc enĩ ait de ꝑsequutionib
quas patiebat᷑ eccłia: cũ funes peccatorũ
circũplecterent᷑ eã. Promͣ mediã nocꝰtẽ.
grauiora tribulationis intelligenda exis¬
timo: in qua dixͣ surgebã qr ñ eũ sic affli¬
gebat ut deiceret. s exercebat ut surg̾et.
id ẽ ut ea ipsa tribulatione ad fortiꝰ cõfi¬
hanc ꝓphetiã suo corpori adiungit ipse
tine arbitror. Particeps ego sũ omiũ tuñtium
te. ⁊ custodientiũ mandata tua. Sicuti
ẽ in epła q̃ ad hebreos scribit᷑. Qͥ enĩ scĩ

Expanded text:
ionibus quas patiebatur Ecclesia, cum funes peccatorum circumplecterentur eam. Proinde mediam noctem graviora tribulationis intelligenda existimo. In qua dixit «Surgebam:» quia non eum sic affligebat, ut dejiceret; sed exercebat, ut surgeret, id est, ut ea ipsa tribulatione ad fortius confihanc prophetiam suo corpori adjungit ipse itur pertinere arbitror, «Particeps ego sum omnium timentium te, et custodientium mandata tua.» Sicut est in Epistola quae ad Hebraeos inscribit
Abbreviated transcription (Latin):
spc: quasi ñ scriptũ sit. qͥ finxͣ spm hoĩs in
ipso. Uerũtnͣ qnͣ utrũq hoc u̾bũ de hoĩe
ter distribuunt᷑ singłis singła. ut aĩa fac¬
ta. corpꝰ aũ ficꝰtũ intelligat᷑. siue formatũ.
siue plasmatũ. Nã qͥdã int̾p̃tes noluert᷑
dice̾ finxert̃. s plasmauert᷑ me: magis di

Expanded text:
s; quasi non scriptum sit, «Qui finxit spiritum hominis in ipso» . Verumtamen quando utrumque hoc verbum de homine ter distribuuntur singulis singula, ut anima facta, corpus autem fictum intelligatur, sive formatum, sive plasmatum. Nam quidam interpretes noluerunt dicere, «fin
Abbreviated transcription (Latin):
Neq  pͣcepta legis sic̃ hic etiã ibi accepturi
ut dixi sine illo peccandi timore seruabi¬
mꝰ: qr dm̃ pleniꝰ cũ uiderimꝰ amabimꝰ.⁊¬
ꝓximũ: qr ds̃ erit oĩa in oĩb. Nec falsȩ
cuiꝗͣ de ꝓrimo suspicioni erit locꝰ: ubi
nullus nulli erit occultꝰ. Expł sermo xuꝰ¬
Itur de qͥb nc̃ disputandũ ẽ narra¬
tionẽ. Petebat enĩ hõ dĩ suꝑiꝰ ad¬
uttoriũ gr̃ẽ dĩ. cũ dicebat in tua iustitia
uiuifica me. ⁊ ueniat suꝑ me miͣa tua d.¬

Expanded text:
ecepta legis, sicut hic, etiam ibi accepturi itudinem sine ullo peccandi timore servabimus: quia et Deum plenius, cum viderimus, amabimximum, quia Deus erit omnia in omnibus ; nec falsae cuiquam de proximo suspicioni erit locus, ubi nullus ulli erit occultus. SERMO Xntur, de quibus nunc disputandum est, narrationem. Petebat enim homo Dei superius adjutorium gratiae Dei, cum dicebat, «In tua justitia vivifica me; et veniat super me misericord
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ tuã meditatꝰ sũ. Quã legẽ: Utiq ui¬
stissimã ⁊ miscłissimã. Uñ illi dr̃. ⁊ lege.
tua miserere mei. Suꝑbis resistit ds̃ ut ob¬
durent᷑ : humilib aũ dat gram. ut diligãt
obedientiã. ⁊ ne exeipiant excellentiam.
Meditatione qͥppe legis huiꝰ. uoluntaria ser¬
uat᷑ mͥ humilitas: ut penalis euadat᷑ hu¬

Expanded text:
egem tuam meditatus sum.» Quam legem? Utique justissimam et misericordissimam: unde illi dicitur. «Et lege tua miserere mei.» Superbis resistit, ut obdurentur; humilibus autem dat gratiam , ut diligant obedientiam, et recipiant excellentiam. Meditatione quippe legis hujus, voluntaria servatur humilitas, ut poenalis hu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfuit. qd̾ postea ꝙͣ. deliquit humiliata ẽ
humana natura. Ego aũ in toto corde me¬
o serutabor mandata tua. Quantalibet
inqͥt abundet iniquitas: ñ in me refri¬
geseit caritas. Tãꝗͣ. ille hoc dic᷑. qͥ in eiꝰ su¬
auitate. instificationes dĩ discit. Quanto
magis enĩ suauia stͣ qͣ iubet. qͥ iuuat: tã¬
tomagis ea serutat᷑ amans ut cognita
faciat. ⁊ faciendo cognoseat: qr ꝑfecꝰtus

Expanded text:
fuit, quod posteaquam deliquit, humiliata est humana natura. «Ego autem in toto corde meo scrutabor mandata tua.» Quantalibet, inquit, abundet iniquitas, non in me refrigescet charitas . Tanquam ille hoc dicit, qui in ejus suavitate justificationes Dei discit. Quanto magis enim suavia sunt quae jubet qui juvat, tanto magis ea scrutatur amans, ut cognita faciat et faciendo cognoscat; quia perfectius
Abbreviated transcription (Latin):
ratus sũ inqͥt. ⁊ ñ sũ turbatꝰ. ut eustodiã
mandata tua. Qd̃ aliqͥ int̾p̃tati st̃. ad cus¬
todiendũ mandata tua. aliqͥ ut custodi¬
custodienda diuina mandata. subdit dͥ¬
cens. E unes peccoꝵ circũplexi st̃ me : &
legis tuȩ ñ sũ oblitꝰ. funes peccatoꝵ im

Expanded text:
 «et non sum turbatus, ut custodiam mandata tua:» quod aliqui interpretati sunt, «ad custodiendum mandata tua;» aliqui, «ut custodicustodienda divina mandata subdidit, dicens: «Funes peccatorum circumplexi sunt me, et legis tuae non sum ob
Abbreviated transcription (Latin):
moris utiq casti ꝑmanentis in scłm scłi: timo¬
ris quo tunet᷑ offendi qͥ amat᷑: alit̾ qͥppe ti¬
met adultã uirũ suũ. alit̾ casta: adult̾a ne ue¬
niat. casta ne deserat. Ampitta obpbrium¬
meũ qd̾ suspicatꝰ sũ: qr iudicia tua suauia.
Quis ẽ qui suũ obꝓbriũ suspicat᷑: ⁊ ñ magis
nouit quisq siui obpbriũ qͣm cuiꝰlibet alie¬
nũ: Suspicari enĩ potiꝰ alienũ potest homo
ñ suũ: qm̃ qd̾ suspicat᷑ ignorat. In suo aũ ob¬
ꝓbrio. ñ ẽ cuiꝰq suspicio. s scientia. uͥ loqͥt᷑
conscientia. Ed ẽ gͦ qd̾ ait obpbriũ meũ qd
suspicatꝰ sũ: Nimirũ de suꝑiore sensu etiã
ifte ducendus ẽ: qm̃ quãdui ñ au̾tit homo
ocłos suos ne uideat uanitatẽ. qd̃ in seipso
agit᷑. hoc de aliis suspicat᷑: ut ꝓpt̾ qd ipse
at hõ iudicare de occultis hor̃m: ⁊ falsa ple
quẽ iustitiã face̾ debemus. ut ocłos nr̃os
a. contẽplatione au̾teret uanitatis: monu¬

Expanded text:
moris utique casti, permanentis in saeculum saeculi , timoris quo timetur offendi qui amatur. Aliter quippe timet adultera virum suum, aliter casta: adultera, ne veniat; casta, ne deserat. 4. «vercia tua suavia.» Quis est qui suum opprobrium suspicatur, et non magis novit suum quisque opprobrium, quam cujuslibet alienum? Suspicari enim potius alienum potest homo, non suum; quoniam quod suspicatur, ignorat: in suo autem opprobrio non est cujusque suspicio, sed scientia, ubi loquitur conscientia. Quid est ergo quod ait, «Opprobrium meum quod suspicatus sum?» Nimirum de superiore sensu etiam iste ducendus est: quoniam quamdiu non avertit homo oculos suos ne videant vanitatem, quod in seipso agitur, hoc de aliis suspicatur; ut propter quod ipse at homo judicare de occultis hominum, et falsa plerquem justitiam facere debemus, ut oculos nostros a contemplatione averteret vanitatis, monu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ꝓpħam dic̃. Et̃ faciã ut ĩ iustificati¬
onib meis ambuletis. ⁊ iudicia mea obser¬
uetis ⁊ faciatis. Qua ppt̃ dõ dicente ego fa¬
ciã ut iudicia mea obseruetis ⁊ faciatis. rec¬
tissime iste dic̃. hoc factũ ẽ mͥ: ut cũ qͣsie¬
ris qͥd illud sit respondeat qd supͣ dixerat
ut custodiret legẽ dĩ. S qr iste in longũ
sermo ꝓcessit: ea q̃ sequunt᷑ dño donante
magni nc̃ aggredim᷑ in dĩ uoluntate
tractandos. Pars mea dñs. qd̾ hñt¬

Expanded text:
m Deus dicit: «Et faciam» «ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis, et faciatis» . Quapropter Deo dicente, «Ego faciam ut judicia mea observetis, et faciatis;» rectissime iste dicit, Hoc factum est mihi: ut cum quaesieris quid illud sit, respondeat quod supra dixerat, Ut custodirem legem Dei. Sed quia iste in longum sermo processit, ea quae sequuntur, Domino donante,  magni nunc aggredimur in Dei voluntate tractandos, «Pars mea Domin
Abbreviated transcription (Latin):
saluator ore suo. qnͣ ait. hac nocꝰte postu¬
lauit sathanas uexare uos sic̃ triticũ. &
ego rogaui. ꝓ te petre. ne deficiat fides
tua. Hanc spẽ dedit in oratione quã do¬
euit uͥ monuit ut dicamꝰ. ne. nos inferas
in tẽptationẽ. Quodã mͦ enĩ ꝓmisit se da¬
turũ suis ꝑielitantib. qd̾ dici uoluit ab o¬
rantib. & nimirũ de hac spe magis iste
psalmus intelligendus eͣ dice̾. hec me con¬
solata ẽ in humilitate mea: qmͣ u̾bũ tuũ
uiuificauit me. Qd̃ exp̃ssius intͣptati sunt.

Expanded text:
it: «Hac nocte postulavit satanas vexare vos sicut triticum; et ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua» . Hanc spem dedit et in oratione quam docuit, ubi monuit ut dicamus, «Ne nos inferas in tentationem» : quodammodo enim promisit se daturum suis periclitantibus, quod dici voluit ab orantibus. Et nimirum de hac spe magis iste psalmus intelligendus est dicere, «Haec me consolata est» «in humilitate mea, quoniam verbum tuum vivificavit me.» Quod expres
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hoc qd̾ ambulabat in latitudine̾ ꝑ spm
do. ⁊ oꝑando. llã qd̃ ad cogitationẽ ꝑtinoe.
ait: ⁊ meditabar in mandatis tuis. Qd
aũ ad oꝑationẽ : & leuaui mauꝰ meas
ad mandata tua. Utriq aũ sententiȩ. ad¬
didit. q̃ dilexi. finis uͦ p̾cepti ẽ caritas.
de corde puro. Quando isto fine. id eͣ hu¬
ius rei contẽplatione fit mandatũ dĩ. tẽ
fit uere opꝰ bonũ: ⁊ tẽ leuant᷑ manꝰ. qͥa
suꝑnũ ẽ quo leuant᷑. ꝓptea de ipsa carita

Expanded text:
od ambulabat in latitudine; per Spdo et operando. Nam quod ad cogitationem pertinet, ait, «Et meditabar in mandatis tuis:» quod autem ad operationem, «Et levavi manus meas ad mandata tua.» Utrique autem sententiae addidit, «quae dilexi:» finis enim praecepti est charitas de corde puro . Quando isto fine, id est, hujus rei contemplatione fit mandatum Dei, tunc fit vere opus bonum; et tunc levantur manus, quia supernum est quo levantur. Propterea de ipsa charit
Abbreviated transcription (Latin):
acceptabiles. ibi sp̃ẽ dedit q̃ consolaretur
in humilitate: ⁊ dñs iħe cũ discipłis pͣdi¬
ee̾ uenturã. ñ eos sine spe reliquit. sed
hanc etiã qua cõsolarent᷑ dedit dicens.
In urã patientia possidebitis aĩaᷤᷤ ur̃as. De
ipso qͦ corpore qd̃ ab inimicis posset occidi.
⁊ quasi penitꝰ int̾ire: capillus in qͥt capitis

Expanded text:
us hanc humilitatem cum discipulis praediesse venturam, non eos sine spe reliquit; sed hanc etiam, qua consolarentur, dedit dicens, «In vestra patientia possidebitis animas vestras:» de ipso quoque corpore quod ab inimicis posset occidi, et quasi penitus interire, «Capillus,» inquit, «capitis
Abbreviated transcription (Latin):
ualde: a lege aũ tua ñ declinaui. Suꝑbos
intelligi uoluit ꝑsecutores pioꝵ: ⁊ ideo
subiecit. a lege aũ tua ñ declinaui: qr hoc
eũ facere illoꝵ ꝑsequutio cõpellebat. Quos
usq ualde iniq dic̃ egisse : qr ñ solũ erant
impii. uerũ etiã pios. impios eẽ cogebant.
In hac humilitate. hoc ẽ in hac tribulatio¬
ne. spes cõsolata ẽ: q̃ data ẽ in u̾bo dĩ polli¬
centis aduitoriũ. ne deficiat fides mrͣm.
⁊ pͣsentia spcͣ sui uires imꝑtientis. laboran¬
tib: ut euadentes de muscipula uenanti¬
um dic̾ent. Nisi qr dñs erat in nob̃: for¬
tasse uiuos obsorbuissent nos. An forte qd̃
ait. hȩc me consolata ẽ in humilitate
mea. illã dic̃ humilitatẽ. qua homo est
deiectꝰ ⁊ ꝓiectꝰ in mortẽ. ex peccato illo
qd̾ ualde infelicit᷑. in paradẏs felicitate
cõmissũ eͣ  In hac qͥppe humilitate. in qua
homo uanitati simił ẽ factꝰ ẽ. ⁊ dies eius

Expanded text:
valde; a lege autem tua non declinavi.» Superbos intelligi voluit persecutores piorum; et ideo subjecit, «A lege autem tua non declinavi,» quia hoc eum facere illorum persecutio compellebat. Quos «usque valde» inique dicit egisse, quia non solum erant impii, verum etiam pios impios esse cogebant. In hac humilitate, hoc est, in hac tribulatione spes consolata est, quae data est in verbo Dei pollicentis adjutorium, ne deficiat fides martyrum; et praesentia Spiritus sui vires impertientis laborantibus, ut evadentes de muscipula venantium dicerent: «Nisi quia Dominus erat in nobis, fortasse vivos absorbuissent nos» . 4. An forte quod ait, «Haec me consolata est in humilitate mea,» illam dicit humilitatem qua homo est dejectus et projectus in mortem, ex peccato illo quod valde infeliciter in paradisi felicitate commissum est? In hac quippe humilitate, in qua homo vanitati similis f
Abbreviated transcription (Latin):
tribuere digna peccantib. ł siqͥd huiꝰmo¬
di tãꝗͣ eiꝰ memoria sit elapsũ. qd sꝑat᷑
siue timet᷑ ⁊ ñ fit. Dicuntur ista locuti¬
one morali. qua humanꝰ moueat᷑ affec¬
tus: quãuis iõ ⁊ ds̃ faciat certa disposi¬
tione ñ deficiente memoria. nec obscu¬
rata intelligentia. nec uoluntate mu¬
tata. Cũ itaq drͣ ei mem̃to. orantis desi¬
deriũ qr ꝓmissũ poscit ostendr̃. ⁊ os
tendit᷑ nͣ ds̃ quasi ei de mͣte id excide¬
rit admonet᷑. Ilemͣto inqͥt u̾bi tui ser¬
uo tuo. hoc ẽ imple ꝓmissũ seruo tuo.
in quo spẽ dedisti mͥ. hoc eͣ in qͦ u̾bo

Expanded text:
tribuere digna peccantibus, vel si quid hujusmodi, tanquam ejus memoriae sit elapsum quod speratur sive timetur, et non fit. Dicuntur ista locutione morali, qua humanus movetur affectus; quamvis haec Deus faciat certa dispositione, non deficiente memoria, nec obscurata intelligentia, nec voluntate mutata. Cum itaque dicitur ei, «Memento,» orantis desiderium, quia promissum poscit, ostenditur, et extenditur; non Deus, quasi ei de mente id exciderit, admonetur. «Memento,» inquit, «verbi tui servo tuo:» hoc est, imple promissum servo tuo. «In quo spem dedisti
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. ⁊ custodiamꝰ mandata eiꝰ. Promͣ ipse
suis. ⁊ unitate corporis sui. tãquã in uno
quodã hoĩe. difuso toto orbe t̾rarũ. &
seipso capite nr̃o. Unͣ & hoc ẽ qđ ait. Parti¬
ceps ego sũ oĩũ tim̃tiũ te. ⁊ custodientiũ
mandata tua. E qr ꝓptͣ hoc qd̃ particeps

Expanded text:
custodiamus mandata ejus. Proinde ipse suis et unitate corporis sui, tanquam in uno quodam homine diffuso toto orbe terrarum, eseipso capite nostro. Unde et hoc est quod ait, «Particeps ego sum omnium timentium te, et custodientium mandata tua.» Et quia propter hoc quod particeps
Abbreviated transcription (Latin):
eis qͥ salubrit᷑ exercent᷑ in ea. ut discant
ñ suꝑbire. ꝓpt᷑ qd̾ malũ in ista nocꝰte pul¬
sus ẽ hoͣ. Iniciũ enĩ suꝑbie hoĩs apostatare
a dõ: s gratis iustificatꝰ. atq ut in ista
humilitate ꝓficiat. uariis temptationib hu¬
ius nocꝰtis expositus. iã intelligens dicat. qd̃
in hoc psalmo aliqͣnto pͦt dicit᷑. Bonũ est mͥ
qd̾ humiliasti me ut discã iustificationes tu¬
as. Nã qͥd ẽ aliud bonũ ẽ mͥ qmͣ humiliasti¬

Expanded text:
eis qui salubriter exercentur in ea, ut discant non superbire, propter quod malum in istam noctem pulsus est homo. Initium enim superbiae hominis apostatare a Deo . Sed gratis justificatus, atque ut in ista humilitate proficiat variis tentationibus hujus noctis oppositus, jam intelligens dicat, quod in hoc psalmo aliquanto post dicitur, «Bonum est mihi quoniam humiliasti me, ut discam justificationes tuas.» Nam quid est aliud
Abbreviated transcription (Latin):
it me ꝓ peccatorib derelinquentib legẽ
tuã. Cantabiles mͥ erant iustificationes
tuȩ : in loco incolatꝰ mei. Uł sic̃ alii codi¬
ces hnͣt. in loco ꝑ egrinationis meȩ. Ipsa:
illa humilitas in loco mortalitatis ⁊ ꝑegri¬
natioras hoiͣs de paradyso. ⁊ dr illa suꝑra¬

Expanded text:
it me a peccatoribus relinquentibus legem tuam. Cantabiles erant mihi justificationes tuae in loco incolatus mei:» vel, sicut alii codices habent, «in loco peregrinationis meae.» Ipsa est illa humilitas in loco mortalitatis peregrinantis hominis de paradiso et de illa su
Abbreviated transcription (Latin):
spc ꝑ quẽ diffundr̃ caritas in cordib nris.
ut Am̃ primũq diligendo duna mandata
ꝑe : ipse nos fac̃ querere quẽ cupimꝰ inueni¬
re: ipse nos fac̃ pulsare. ad quẽ nitim᷑ ꝑue¬
nire. hoc doret apłs. qͥ cũ dicit in spu sco
nos clamare alba patͣ. rursꝰ alio loco dicit.
Dedit dc̃ spm̃ filii sui in corda nr̃a clamantẽ
abba pat᷑. Quomͦ nos clamamꝰ si ipse elamat
re rit in nob: etiã hoc itaq agit acceptꝰ.
ut largꝰ accipiendꝰ petendo. q̃rendo. pulsan¬
do poscat᷑. Siue enĩ ut uita hona prtat᷑. s¬

Expanded text:
per quem diffunditur charitas in cordibus nostris, ut Deum proximumque diligendo divina mandata pere; ipse nos facit quaerere, quem cupimus invenire; ipse nos facit pulsare, ad quem nitimur pervenire. Hoc docet Apostolus, qui cum dicat in Spiritu sancto nos clamare, «Abba, Pater;» rursus alio loco dicit, «Dedit Deus Spiritum Filii sui in corda nostra clamantem, Abba, Pater» . Quomodo nos clamamus, si ipse clamat coeperit in nobis? Hoc itaque agit acceptus, ut largius accipiendus, petendo, quaerendo, pulsando poscatur. Sive enim vita bona petatur, s
Abbreviated transcription (Latin):
sari in hac uita. ł ad tẽpus cogit᷑ doner a¬
rea uentilet᷑. Posst̃ aũ isti duo u̾sus ao sui¬
gulas partes uniꝰ suꝑioris aptari. ut qd̃
ad hoc referͣt᷑. tediũ tenuit nie. a pec¬
catorib derelinquentib legẽ tuã. Qd uͦ ibia¬
it. & cõsolatꝰ sũ. ad hoc refert᷑. cantabiles

Expanded text:
ta vel ad tempus cogitur, donec area ventiletur. Possunt autem isti duo versus ad singulas partes unius superioris aptari: ut quod aad hoc referatur, «Taedium detinuit me a peccatoribus derelinquentibus legem tuam:» quod vero ibi ait, «Et consolatus su
Abbreviated transcription (Latin):
Et meditabar. in mandatis tiuis qͣ dilexi.¬
¶ Et leuaui manꝰ meas ad mandata tua quȩ
dilexi: ⁊ exercebor in iustificationibꝰ tuis.
U bi narrantis u̾ba st̃ ñ petentis: uelut impe¬
tratis qͣ petiu̾at cõfitebat᷑ in dĩ laudib

Expanded text:
tuis, quae dilexi. Et levavi manus meas ad mandata tua, quae dilexi; et exercebar in justificationibus tuis.» Ubi narrantis verba sunt, non petentis; velut, impetratis quae petiverat, confiteatur in Dei laudibus
Abbreviated transcription (Latin):
niã dicens. Nolite thesaurizare in t̾ra: &
ñ potestis dõ seriure. ⁊ mãmone. Monuit
ne. ꝓptͣ ipsũ uicꝰtũ necessariũ atq uestitum
dicens. Ne sollicitisitis aĩȩ ur̃ȩ qͥd mandu¬
cetis: neq corpri ur̃o qͥd induamini. E cũ
hec oiã monuisset. qr possumꝰ suspicari eos
qͦs iuste uiu̾e uidemꝰ. ⁊ qͦ fine faciant ñ ui¬
demꝰ. ꝓpt̃ aliqͥd huiꝰmodi bñface: cõtinuo
subiecit. Nolite iudicare: ut ñ iudicemi¬
ni. uñ ⁊ hic cũ dixisset amputa obꝓbriũ
meũ qd̾ suspicatꝰ suͣ: addidit. qr iudicia
tua suauia: id ẽ iudicia tua uera. uerita¬
tis enĩ amator. suaue clamat eẽ qd uerũ
ẽͣ. Hoĩm aũ iudicia de occultis hoi̾m non
suauia: qr temeraria. Et idõ suũ dix̃ obꝓ
ait. Comparantes semetipsos sibimetipsis
ñ intelligt᷑. Hoc eñ ꝓcliuus hõ suspicatur
in alio: qd̾ sentit in semetipso. Hoc itaq
obꝓbriũ suũ petebat auferri. qd̾ in se. sẽ¬

Expanded text:
zare in terra;» et, «Non potestis Deo servire et mammonae.» Monuit ne propter ipsum necessarium victum atque vestitum, dicens: «Ne solliciti sitis animae vestrae quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini» . Et cum aec omnia monuisset, quia possumus suspicari eos quos juste vivere videmus, et quo fine faciant non videmus, propter aliquid hujusmodi benefacere; continuo subjecit: «Nolite judicare, ne judicemini» . Unde et hic cum dixisset, «Amputa opprobrium meum quod suspicatus sum;» addidit, «quia judicia tua suavia,» id est, judicia tua vera. Veritatis enim amator suave clamat esse quod verum est. Hominum autem judicia de occultis hominum, non suavia, quia temeraria. Et ideo suum dixit oppait, «Comparantes semetipsos sibimetipsis» , non intelligunt: hoc enim proclivius homo suspicatur in alio, quod sentit in seipso. Hoc itaque opprobrium suum petebat auferri, quod in se sen
Abbreviated transcription (Latin):
det᷑ sequentia p̃cedentib debuisse conec¬
tere: s ait. & ambulabã in latitudine.
uͥ copulatiua coniunctio. id eͣ &. uelut
inconsequens posita ẽ. qr ñ ait & ambu¬
labo quomͦ digehat. ⁊ custodiã legrͣ tuã sem¬
ꝑ. Aut certe si optatiuo mͦ dictũ ei enstodiã
leg᷑ tuã. ñ ait ⁊ ambulẽ. in latitudine. q̃¬
si utrũq optau̾it. ⁊ poposcerit: s dit & am

Expanded text:
entibus debuisse connectere: sed ait, «Et ambulabam in latitudine.» Ubi copulativa conjunctio, id est, «Et,» velut inconsequens posita est; quia non ait, Et ambulabo, quomodo dicebat, «Et custodiam legem tuam semper.» Aut certe si optativo modo dictum est, «Custodiam legem tuam;» non ait, Et ambulem in latitudine, quasi utrumque optaverit, et po
Abbreviated transcription (Latin):
titudine ambulabat ille qͥ dioebat. os nrͣm
patet ad uos o chorintii. cor nr̃m dilatatũ
ẽ flec aũ caritas duob iłł mandatis tota
atq integra continet᷑. dilecꝰtione scłe dĩ ⁊
dilecꝰt one ꝓrimi: in quib tota lex pend¬

Expanded text:
titudine ambulabat ille qui dicebat, «Os nostrum patet ad vos, o Corinthii; cor nostrum dilatatum est» . Haec autem charitas duobus illis mandatis tota atque integra continetur, dilectione scilicet Dei, et dilectione proximi, in quibus tota Lex pend
Abbreviated transcription (Latin):
latitudine: causã subiunxit atq ait. q
mandata tua exquisiui. Nonnulli aũ codices
ñ hnͣt mandata: s testimonia. S mandata
in plurib inuenimꝰ. ⁊ maxime grecis: Cui
liuguȩ tãquã p̃cedenti uũ ad nos ista tͣns¬
lata st̃: magis credendũ eẽ qͥs ambigat:
rit. ł querenda sint. illud intueam᷑ qoͣ di¬
cit magist᷑ bonꝰ ⁊ doctor ⁊ ditr. Pette¬
et᷑ uob̃. Et paulo pꝰt. Si gͦ uos inqͥt cirai¬
dixerat petite querite pulsate: ñ nͥ ad poscẽ¬
di hoc ẽ orandi instaniã ꝑtine̾. Aliꝰ porro
eugłista ñ ait dabit bona petentib se. quȩ
multiplieit᷑ posftͣ intelligi ł corporalia ł spũ¬

Expanded text:
ubjunxit atque ait, «Quia mandata tua exquisivi.» Nonnulli autem codices non habent «mandata,» sed «testimonia;» sed «mandata» in pluribus invenimus, et maxime graecis: cui linguae tanquam praecedenti, unde ad nos ista translata sunt, magis credendum esse quis ambigat? rit, vel quaerenda sint, illud intueamur quod dicit magister bonus, et doctor, et dator: «Petiteetixerat, «Petite, quaerite, pulsate,» nonnisi ad poscendi, hoc est, orandi instantiam pertinere. Alius porro evangelista non ait, «Dabit bona petentibus se,» quae multipliciter possunt intelligi, vel corporalia,
Abbreviated transcription (Latin):
cupiui ex toto corde: ⁊ ex tota aĩa. ⁊ ex to¬
ta m̃te diligere te: ⁊ primũ sic̃ me: slon
in mea s in tua iustitia uiuifica me: hoc
ẽ ista caritate. ꝗͣ. cõcupiui imple me. La¬
uiua me: ut faciã qd̾ cõm̃das: dona ipse
qd̾ mandas. In tua iustitia uiuifica me:
qr ĩ me unͣ morerer habui. uñ aũ uiuã
ñ inuenio nͥ in te. Iustitia tua xͦ ẽ qͥ fac¬

Expanded text:
e, ex tota anima, ex tota mente diligere te, et proximum sicut me: non in mea, sed «in tua justitia vivifica me,» hoc est, ista charitate quam concupivi, imple me. Adjuva ut faciam quod commendas, dona ipse quod mandas. «In tua justitia vivifica me:» quia in me unde morerer habui; unde autem vivam non invenio nisi in te. Justitia tua Christus
Abbreviated transcription (Latin):
eͣ in cȩł. Ubi fine̾ posuit. hoc ẽ in głam dĩ.
hoc debemꝰ qnͣ aliquid boni facimꝰ intue¬
ri: si autunt᷑ a uanitate. ocłi nr̃i. Hors
hoĩni. s ipsas laudes hoĩm corrigamꝰ. ⁊ ad dĩ lau¬
aes dia referamꝰ: a quo nob̃ dat᷑ qͥcqͥd in nobis
sine laucdantis errore laudat᷑ Porro si uanũ¬
adipiscendã pecuniã ł augendã sue retinen¬
accedit ex trinsecus. qr oĩa uanttas: quȩ abun¬
dantia hoĩs in oĩ labore suo. quo ipse laborat
sub sole Pptͣ ipsã deniq tpr̃alẽ. salute᷑. nͣ de:¬
ꝗͣ sꝑaniꝰ. ubi bono ĩmictabili ꝑfruam̃ qd nobis
erit ex dõ. ĩmo qd̾ nob̃ ẽ ipse. Si enĩ scĩ dĩ. ꝓptͣ
hanc tpr̃alẽ salutẽ bona oꝑa facerent: nũ qͣm
amissione ꝑficerent. S accepert᷑ auxiliũ de
tribulatione ñ intuentes uanitatẽ. qr uana
salus hoĩs. ⁊ diẽ hoĩs ñ cõcupiert. qr hõ uani¬

Expanded text:
est» . Ubi finem posuit, hoc est in gloria Dei, hoc debemus quando aliquid boni facimus intueri, si avertuntur a vanitate oculi nostri. Non hominum, sed ipsas laudes hominum corrigamus, et ad Dei laudes omnia referamus, a quo nobis datur quidquid in nobis sine laudantis errore laudatur. Porro si vanuadipiscendam pecuniam, vel augendam, sive retinenaccedit extrinsecus? Quia «omnia vanitas: quae abundantia hominis in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole?» Propter ipsam denique temporalem salutem non deam, ubi bono immutabili perfruamur, quod nobis erit ex Deo, imo quod nobis est ipse Deus. Si enim sancti Dei propter hanc temporalem salutem bona opera facerent, nunquam amissione perficerent. Sed acceperunt auxilium de tribulatione, non intuentes vanitatem, quia vana salus hominis
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ in ꝓximis nr̃is. qͦs diligimꝰ sic̃ nosmet¬
ipsos. siue habeant eũ. siue ut habeant
illi dr̃. Inclina cor meũ in testimonia tua.
⁊ ñ in auaricia. S q̃ sequunt᷑. alio sermo

Expanded text:
ipsum in proximis nostris quos diligimus sicut nosmetipsum in proximis nostris quos diligimus sicut nosmetipsos, sive habeant eum, sive ut habeant illi dicitur. «Inclina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam.» Sed quae sequuntur, alio ser
Abbreviated transcription (Latin):
subũsi stͣ. Plus eniͣ uolentes habe quã ac¬
ceꝑant: ⁊ qd̾ acceꝑant amisert᷑. luꝰ uesti¬
gus ueritatis q̃ ubiq disꝑsa st̃. ⁊ in forensi
iure dep̾hensũ ẽ qd̃ institutũ ẽ: ut plus
petendo causa cadat: id ẽ ut qui plus pe¬
tierit ꝙͣ. ei debetur. ⁊ qd̾ ei debebat᷑ amit¬
tat. ĩs aũ a nob̃ circũcidit᷑ auaritia. si
gratis colat᷑ ds̃. Ad qd̃ scm̃ iob in agone
temptationis ipse ꝓuocat immicus. cũ de
illo dic̃. Nũquid gratis iob colit dm̃: Puta¬
bat enĩ diabolus qd̃ in dõ colendo uir ius¬
tus cor inclinatũ hab̾et in auaricia: ⁊ cau¬
sa emolum̃ti. ł utilitatis rerũ tẽporalium.
qͥb eũ ditauerat dñs. uelut m̾̃cẽnariꝰ ei ꝓ
tali mercede seruiret. S qm gratis dm̃i co¬
leret tẽptatꝰ apparuit. Si gͦ cor nͣ habea¬
mus inelinatũ in auariciã. dm̃ ñ colimus
nͥ ꝓpt̾ dm̃. ut sui cultꝰ ipse sit m̾ces. ipsũ
diligamꝰ in seipso: ipsũ diligamꝰ in nobis.

Expanded text:
nim volentes habere quam acceperant, et quod acceperant amiserunt. Cujus vestigium veritatis quae ubique dispersa est, et in forensi jure deprehensum est, quo institutum est ut plus petendo causa cadat: id est, ut qui plus petierit quam ei debetur, et quod ei debebatur amittat. Omnis autem a nobis circumciditur avaritia, si gratis colatur Deus. Ad quod sanctum Job in agone tentationis ipse provocat inimicus, cum de illo dicit: «Numquid gratis colit Job Deum» ? Putabat enim Diabolus quod in Deo colendo vir justus cor inclinatum haberet in avaritiam, et causa emolumenti vel utilitatis rerum temporalium quibus eum ditaverat Dominus, velut mercenarius ei pro tali mercede serviret: sed quam gratis Deum coleret, tentatus apparuit. Si ergo cor non habeamus inclinatum in avaritiam, Deum non colimus nisi propter Deum, ut sui cultus ipse sit merces. Ipsum diligamus in seipso, ipsum diligamus in nobis,
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃ patrẽ urm qͥ in ceł ẽ. Deide cũ ipsius
iustitiȩ quasdã partes exequeret᷑. p̃cipiens
de elemosinis. de orͣonib. de iẽ uiniis. ubiq
se. m̾cedẽ suã. id ẽ nͣ ȩtͣnã q̃ scĩs reposita ẽ
ap̃ patrẽ. s tẽporalẽ quã quertͣ qͥ contẽplã¬
tur in suis oꝑib uanitatẽ: nͣ qr ipsa laus
humana culpanda sit. Nã qͥd tã optandũ ẽ
hoib: quã ut eis placeant q̃ debeant uni¬
tari: S ꝓpt̾ ipsã laudẽ bñoꝑari. hoc ẽ uani¬
tatẽ in suis oꝑib intueri. qnͣqͥdẽ ipsa ab

Expanded text:
trum, qui in coelis est.» Deinde cum ipsius justitiae quasdam partes exsequeretur, praecipiens de eleemosynis, de oratione, de jejunio, ubique dem suam , id est non aeternam quae sanctis reposita est apud Patrem, sed temporalem quam quaerunt qui contemplantur in suis operibus vanitatem: non quia ipsa laus humana culpanda est nam quid tam optandum est hominibus, quam ut eis placeant quae debeant imitari?, sed propter ipsam laudem bene operari, hoc est vanitatem in suis operibus intueri. Quand
Abbreviated transcription (Latin):
Statue seruo tuo eloqͥũ tuũ in timore tuo.
qd loqueris: Neq enĩ statutũ ẽ eloqͥũ dĩ his
qͥ a se mouent illud contra faciendo. Eis aũ
statutũ ẽ in quib immobile ẽ. Statuit ita¬
ꝙ ds̃ eloqͥũ suũ in timore suo. eis qͥb dat
sp̃m timoris sui: timoris aũ ñ illiꝰ de qͦ dic̃ apłs.
ñ enĩ accepistis spm seruitutis in tumore: hinic¬

Expanded text:
Statue servo tuo eloquium tuum in timorem tuum». quod eloqueris? Neque enim statutum est eloquium Dei his qui in se movent illud contra faciendo; eis autem statutum est in quibus immobile est. Statuit itaque Deus eloquium suum in timorem suum eis quibus dat spiritum timoris sui: timoris autem non illius de quo dicit Apostolus. «Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in
Abbreviated transcription (Latin):
do in ꝑsequutionib ñ defecert᷑. Eoce etiã
qͥ de. se pͣsum̃do defecert̃. ⁊ tnͣ ad ipsũ cor¬
pus ꝑtinuert᷑. sibi innotescendo fleuert̃.
⁊ tuã gram solidiꝰ inuenert᷑. qr suã suꝑbiã
ꝑdidert᷑. Ergo ne auferas de ore meo u̾¬
bũ u̾itatis usq qͦ. qr in iudiciis tuis suꝑ¬

Expanded text:
secutionibus non defecerunt; ecce etiam qui de se praesumendo defecerunt, et tamen ad ipsum corpus pertinuerunt, sibi innotescendo fleverunt, et tuam gratiam solidius invenerunt, quia suam superbiam perdiderunt. Ergo «ne auferas ex ore meo verbum veritatis usque valde, quia in judiciis tuis su
Abbreviated transcription (Latin):
brȩ ipsȩ qͣntȩ ert᷑: Pinde magni int̾est
cũ aliquid boni facimꝰ: cuiꝰ rei contẽplatiõe
faciamꝰ. Officiũ qͥppe nrͣm. ñ uucio s fine.
cogitemꝰ. Hos ocłos quib contẽplam̃ qr facia¬
mꝰ qd̾ facimꝰ. auti poseit ne uideant uanita¬
tẽ: ideͣ ne hanc attenda t. ꝓpt᷑ quã faciat.
cũ boni aliquid facit. In qua uanitate p̾ci¬
puũ locũ obtinet amor laudis humane pp¬
t̃ qͣm multa magna fecert᷑. qͥ magni in hoc
scło nominati stͣ. multũq laudati in qui¬
tatib gentiũ: qͣrentes ñ ap̃ dm̃ s ap̃ hoĩes

Expanded text:
interest, cum aliquid boni facimus, cujus rei contemplatione faciamus. Officium quippe nostrum, non officio, sed fine pcogitemus. Hos oculos quibus contemplamur quare faciamus quod facimus, averti poscit ne videant vanitatem; id est, ne hanc attendat, propter quam faciat, cum boni aliquid facit. In qua vanitate praecipuum locum obtinet amor laudis humanae, propter quam multa magna fecerunt qui magni in hoc saeculo nominati sunt, multumque laudati in civitatibus gentium, quaerentes non apud Deum, sed apud homines
Abbreviated transcription (Latin):
quaq hoc ẽ ñ oĩmͦ. ex ore petri in qͦ erat
typus eccłie u̾bũ u̾itatis ablatũ eͣ. qͥ ⁊ si ad
horã negauit timore. turbatꝰ: tñ flendo ẽ
reparatꝰ. ⁊ cõfitendo ẽ postea coronatꝰ. To¬
sitas. In qͦ toto corpr. siue qr negantib plu¬
rinis remansertͣ fortes. qui usq ad mor¬
tẽ. ꝓ uitate certarent. siue qr ⁊ ex his qui
negauert̃ multi reparati st̃. ñ ẽ ablatũ
ex eiꝰ ore u̾bũ u̾itatis usq ualde. Qd̃ aut̃
ait. ne. auferas. intelligendũ ẽ ne aufer¬
ri sinas.: ꝓpt̃ qd orando dicimꝰ. ne nos in¬
feras in teptationẽ. Et dñs ipse ad petrũ.
Rogaui inqͥt ꝓ te ne defic̾e̾t fides tua.

Expanded text:
que,» hoc est non omnimodo, ex ore Petri, in quo erat typus Ecclesiae, verbum veritatis ablatum est: quia etsi ad horam negavit timore turbatus, tamen flendo est reparatus , et confitendo est postea coronatus. Tositas: in quo toto corpore sive quia, negantibus plurimis, remanserunt fortes qui usque ad mortem pro veritate certarent, sive quia et ex iis qui negaverant multi reparati sunt, non est ablatum ex ejus ore verbum veritatis «usque valde.» Quod autem ait, «ne auferas,» intelligendum est, ne auferri sinas; propter quod orando dicimus, «Ne nos inferas in tentationem» . Et ipse Dominus ad Petrum, «Rogavi,» inquit, «pro te, ne deficiat fides tua
Abbreviated transcription (Latin):
aũ si pocłm plenũ teneas. ⁊ sitienti dare in¬
cipias. ⁊ haurit bibendo. ⁊ poscit desideran¬
do: Qͥ b: aũ iniustis ⁊ ñ subditis lex in lapi¬
deis tabłis ponit᷑. p̃uaricationis reos. nͣ ꝓmis¬
eã diligit. eo mͦ reus ẽ: qr memoria eiꝰ lapis
illi eꝰ quodãmͦ scriptꝰ. ñ quo adornet᷑ s quo
pͣmat᷑. Pondus oneris. ñ titulus honoris.
fanc aũ lege᷑ iste iuã iustificationũ dĩ uo¬
cauit nec alia uia ẽ mandatoꝵ eiꝰ quã se eu¬
currisse iã dixerat. cũ dilatatũ ẽ cor epis.
Eigo ⁊ encurrit ⁊ currit: donec ueniat ad
palmã suꝑne uocationis dĩ Beniq eũ dixis¬
set legẽ pone mͥ dñe uiã iustificationum
cuaꝵ: addidit ⁊ exquirã eã semꝑ. Qͥd enĩ
ex quirit qd̾ ht̃: nͥ qrꝰ ht̃ agendo. ⁊ exqͥrit¬
ai ñ erit finis. sic̃ dic̾tũ ẽ. semꝑ laus eiꝰ in
ore meo. qr laudandi ñ erit finis: Neq e¬

Expanded text:
dum si poculum plenum teneas, et sitienti dare indum si poculum plenum teneas, et sitienti dare incipias; et haurit bibendo, et poscit desiderando. Quibus autem injustis et non subditis lex in lapideis tabulis ponitur, praevaricationis reos, non promiseam diligit, eo modo reus est; quia memoria ejus lapis illi est quodammodo scriptus, non quo adornetur, sed quo prematur; pondus oneris, non titulus honoris. Hanc autem legem iste viam justificationum Dei vocavit; nec alia via est mandatorum ejus, quam se cucurrisse jam dixerat, cum dilatatum est cor ejus. Ergo et cucurrit, et currit, donec perveniat ad palmam supernae vocationis Dei. Denique cum dixisset, «Legem pone mihi, Domine, viam justificationum tuarum;» addidit, «et exquiram eam semper.» Quid enim exquirit quod h non erit finis; sicut dictum est, «Semper laus ejus in ore meo» ; quia laudandi non erit finis: neque e