comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dr q̃ talẽ sig̾cat gn̾ationẽ quatꝰ aĩalium
ł hõiũ solet eẽ ꝓgenies: necessario corpꝰ ẽ
⁊ is qui ꝓtulit & is qͥ ꝓlatꝰ ẽ. Non eñ di¬
cimꝰ sic̃ heretici putant partẽ aliquã sube
dei infiliũ u̾sam. aut ex nullis substanti¬
b filiũ ꝓcreatũ a ꝑatre .i. extͣ subam suã¬
ut fu̾it aliq̃n qñ ñ fu̾it. s absciso oĩ sensu
corporeo ex inuisibili ⁊ incorporeo d̃o u̾bũ
⁊ sapĩam genitã dicimꝰ absq ulla corꝑorali
passione. uelut si uoluntas ꝓcedat ẽm̃te.
Nec absurdũ uidebit᷑. cũ dicat᷑ filiꝰ caritatiꝰ
si ħ modo ⁊̃ uoluntatis putet᷑. S ⁊ ioħes
indicat qr ds lux ẽ : & paulus designat qr
filiꝰ splendor lucis et̾ne sit. Sic̃ gͦ ñ lux sñ¬

Expanded text:
r quæ talem significat generationem qualis animalium vel hominum solet esse progenies, necessario corpus est et is qui protulit, et is qui prolatus est. Non enim dicimus, sicut hæretici putant, partem aliquam substantiæ Dei in Filium versam, aut ex nullis substantibus Filium procreatum a Patre, id est extra suso omni sensu corporeo, ex invisibili et incorporeo Deo Verbum et Sapientiam genitam dicimus absque ulla corporali passione, velut si voluntas procedat e mente. Nec absurdum videbitur cum dicatur Filius charitatis, si hoc modo etiam voluntatis putetur. Sed et Joannes indicat, quia Deus lux est : et Paulus designat, quia Filius splendor lucis aeternae sit Hebr. I, 3. S
Abbreviated transcription (Latin):
sunt in tegre initiũ õũ. ⁊ fines uniu̾sitatis.
s intelligendũ ẽ scõs istos qͦs annum̾auit sp̃s
& iuirtutes ꝓximas qͥdẽ ẽẽ ipsis initiis. ⁊ at¬
ting̾e tm̃ qͣntũ conseq̃ ñualent reliqͥ. Uerun¬
tñ qͦdcũꝙ illud ẽ qͦd reuelante filio di ac sp̃u
scõ didicint iste uirtutes. qͣ plurima quidẽ
asseqͥ pot̾unt: & multo plura pͥores inferiori¬
b Om̃ia tñ cõp̃hend̾e ĩpossibile ẽ eis. quia
scͥptũ ẽ. Quã psurima ex oꝑib cłi insecretisst̃.¬

Expanded text:
fines universitatis. Sed intelligendum est sanctos istos quos annumeravit spiritus et virtutes proximas quidem esse ipsis initiis, et attingere tantum quantum consequi non valent reliqui: verumtamen quodcumque illud est quod revelante Filio Dei et Spiritu sancto didicerint istæ virtutes, quamplurima quidem assequi poterunt et multo plura priores inferioribus, omnia tamen comprehendere impossibile eis est, quia scriptum est: a Quamplurima ex o
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs potest: Seq ipsa rerũ ꝯseq̃ntia hoc re¬
cipi ꝑatit᷑. maxime cũ manifeste definiat
amortus dent᷑. s ħ ipsa q̃ uiuentes h̃ueraĩs
ex det̾iorib in meliꝰ tͣnsformata recipiant.
Ait enĩ. Seminat᷑ corpꝰ aĩale. resurget corpꝰ
sp̃ale. & seminat᷑ in corruptiõe. resurget ĩ
incorruptione. Seminat᷑ ĩ infirmitate. re

Expanded text:
uis potest, neque ipsa rerum consequentia hæc recipi patitur, maxime cum manifeste definiat a mortuis dentur, sed hæc ipsa quæ viventes habuerant, ex deterioribus in melius transformata recipiant. Ait enim: «Seminatur corpus animale, resurget corpus spirituale: seminatur in corruptione, resurget in incorrupt
Abbreviated transcription (Latin):
subam uͦ certũ ẽ ꝑmanere. ⁊ uoluntate
creatoris sui certoq tpre rursꝰ reparari
pͥmo fuit caro ex terra t̾rena. tũ deide
dissoluta ꝑmortẽ ⁊ it̾m fcã cinis ac terra.
q̃m t̾ra es inqͥt ⁊ int̾rã ibis. rursũ resusci¬
tetur eꝰ t̾ra. ⁊ post ħ iã ꝓut m̾itũ in habi¬
tantis aĩe ꝑoposcerit in głam corꝑis ꝓfici

Expanded text:
us certum est permanere, et voluntate Creatoris sui certoque tempore rursus reparari i, ut quæ primo fuit caro ex terra terrena, tum deinde dissoluta per mortem, et iterum facta cinis ac terra, «quoniam terra es, inquit, et in terram ibis,» rursum resuscitetur e terra, et post hoc jam prout meritum inhabit
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑis sentiendũ ẽ qd̃ ñ aliud corpꝰ ẽ quod
nc̃ in ignobilitate ⁊ in corruꝑtione ⁊ infir¬
mitate utim᷑. ⁊ aliud erit illud qͦ in incor¬
ruꝑtione ⁊ inuirtute ⁊ in gła utem᷑. s ħ
idẽ abiectis his infirmitatib in qͥb ñc ẽ.
in glam tͣnsmutabit᷑ sp̃ãle effectũ. ut qͦd
fuit indignitatis uas. ħ ipsũ ex purgatũ
fiat uas honoris ⁊ bitudinis habitacłm.¬
in qͦ statu ⁊̃ ꝑmanere semꝑ ⁊ ĩmutabilit̾¬

Expanded text:
ntiendum est, quod non aliud corpus est quo nunc in ignobilitate et in corruptione et infirmitate utimur, et aliud erit illud quo in incorruptione, et in virtute, et in gloria utemur; sed hoc idem, abjectis his infirmitatibus in quibus nunc est, in gloriam transmutabitur spirituale effectum, ut quod fuit indignitatis vas, hoc ipsum expurgatum fiat vas honoris, et beatitudinis habitaculuIn quo statu etiam per
Abbreviated transcription (Latin):
tis ⁊ imm̃sis labentib scłis. cũ sensum⁊
ꝑ singłos em̃datio fu̾it ⁊ correctio ꝑsecu¬
ta p̃currentib aliis ⁊ uelociore cursu ad
summã tendentib. aliis uͦ ꝓxima queq
spacia inseq̃ntib. tũ demde aliis longe
posteriꝰ : sic ꝑ multos ⁊ innum̾os ordines
ꝓficientiũ. ⁊ deo se ex inimicis reconcili¬
antiũ. ꝑuenit᷑ usq ad nouissimũ inimi¬

Expanded text:
ibus sæculis, cum sensim et per singulos emendatio fuerit et correctio prosecuta, præcurrentibus aliis et velociori cursu ad summa tendentibus, aliis vero proximo quoque spatio insequentibus, tum deinde aliis longe posterius: et sic per multos et innumeros ordines proficientium ac Deo se ex inimicis reconciliantium pervenitur usque ad novissimum inimi
Abbreviated transcription (Latin):
nuncuꝑatũ ẽ aĩale. ꝑ. ꝓfectũ quendã cũ
aĩa adiuncta do unꝰ cũ eo sp̃s fu̾it effecta.
iã tũ corpꝰ qͣsi spiu ministrans. in statum
qͣlitatẽq ꝓficiat sp̃alem. maxime cũ sic̃
seꝑe ostendimꝰ talis a conditore facta sit
nat᷑a corꝑorea ut in quãcũq uoluerit ł
res poposc̾it qualitatẽ facile stibsequatur.

Expanded text:
 profectum quemdam, cum anima adjuncta Deo unus cum eo spiritus fuerit effecta, jam tunc corpus quasi spiritui ministrans in statum qualitatemque proficiat spiritualem, maxime cum, sicut sæpe ostendimus, talis a Conditore facta sit natura corporea, ut in quamcumque voluerit, vel res poposcerit qualitatem, facile subsequatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ dicentẽ. Quã inscrutabilia st̃ iudicia
difficile posse scrutari iudicia cłi. s oĩo ñ
posse: nec dix̃ difficile inuestigari posse
uias eiꝰ. s ñ posse inuestigari. Quantum¬
eũq enĩqͥs inscrutando ꝓmoueat. ⁊ stt¬

Expanded text:
ipsum dicentem: Quam inscrutabilia sunt judicia difficile posse scrutari judicia Dei, sed omnino non posse: nec dixit difficile investigari posse vias ejus, sed non posse investigari. Quantumcumque enim quis in scrutando promoveat, et stu
Abbreviated transcription (Latin):
uocau̾it. ⁊ m̾itũ r̃onabił nat᷑e poposcerit.
Ueniq cũ uarietate ⁊ diu̾sitate mundꝰ indi¬
guit ꝑdiu̾sas rerũ facies spẽs q oĩ famu¬
latu p̃buit se mat̾ia conditori ut pote dño⁊
creatori suo. qͦ diu̾sas celestiũ t̾renoꝵ q ex
ea duc̾et formas. Cũ uͦ res ad illud ceꝑint
festinare ut sint õs unũ sic̃ ẽ ꝑat̾ cũ filio
unũ  ꝯseq̃nt̾ intelligi dat᷑ qd̾ sine dubio¬

Expanded text:
naturæ poposcerit. Denique cum varietate et diversitate mundus indiguit, per diversas rerum facies speciesque omni famulatu præbuit se materia Conditori, utpote domino et creatori suo, quo diversas cœlestium terrenorumque ex ea duceret formas. Cum vero res ad illud coeperint festinare ut sint omnes unum, sicut est Pater cum Filio unum, consequenter intelligi datur, quod ubi
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ aut̃ ñ uident᷑ et̾na st̃. om̃ib his corꝑib
q̃ siue in t̾ris siue in celis uidemꝰ. ⁊ q̃ uideri
ꝑosst̃. ⁊ manufacta st̃ ⁊ et̾na ñ st̃: multa
longe p̃latione p̃cellit illud qͦd ⁊ uisibile
parone conici pot̾ quantꝰ decor quantus
splendor qͣntꝰq fulgor sit corꝑis sp̃alis.

Expanded text:
his corporibus quæ sive in terris sive in cœlis videmus, et quæ videri possunt, et manu facta sunt, et æterna non sunt, multa longe prælatione præcellit illud quod et visibilparatione conjici potest quantus decor, quantus splendor, quantus fulgor sit corporis spiritualis;
Abbreviated transcription (Latin):
tione ł fine. oĩa inõib ds ẽ. In qͦ reqͥritur
innullis si rõ nat᷑e corporeȩ qͣ expurgatȩ
adliqͥdũ ⁊ penitꝰ sp̃alis effectȩ. ñ uidẽatur
obsist̾e. uł ad similicudinis dignitatẽ ł ad
unitatis ꝓpͥetatẽ qͦd nat᷑e diuine q̃ utiq
incorporalit incorporea ẽ. nec simił uideat᷑¬
posse dici q̃ in corpore ẽ nat᷑a. nec unũ cũ ea
uere ac m̾ito designari. maxime cũ id qđ
unũ ẽ filiꝰ cũ patre ad nat᷑e ꝓpͥetatẽ referen¬
dũ fidei ueritas doceat. Cũ gͦ in fine ds ẽe oĩa¬

Expanded text:
ia et in omnibus Deus est. In quo requiritur a nonnullis, si ratio naturæ corporeæ quamvis expurgatæ ad liquidum et penitus spiritualis effectæ, non videatur obsistere vel ad similitudinis dignitatem, vel ad unitatis proprietatem: quod naturæ divinæ quæ utique incorporur dici corporea natura posse, nec unum cum ea vere ac merito designari; maxime cum id quod unum est Filius cum Patre, ad naturæ proprietatem referendum fidei veritas doceat. II. Cum ergo in fine Deus esse o
Abbreviated transcription (Latin):
seruimꝰ. scłm qͦd diuine scͥpture indulsit
autoritas. q̃ suffic̾e ad instructionẽ ꝑucanꝰ.
paucis ĩ ñc admonitis. q̃m in bc̃ nos locũ
qstionis ordo ꝑduxit. Igit᷑ sũmũ bonũ ad
qd nat᷑a rõnabił uniu̾sa festinat. qͥ ⁊̃ finis¬

Expanded text:
seruimus, secundum quod divinæ Scripturæ indulsit auctoritas, quæ sufficere ad instructionem putamus, paucis etiam nunc admonitis, quoniam ad hunc nos locum quæstionis ordo perduxit. Igitur summum bonum ad quod natura rationabilis universa festinat, quod eti
Abbreviated transcription (Latin):
iũ ut quidam putant natura di ali¬
cui uisibilis est. & aliis muisibilis:
non enĩ dixit apłs imago inuisibi¬
lis d̃i hominib. aut inuisibilis pec¬
catorib s ualde constant̃ pronunti¬
at de ip̃a natura di dicens. imago in¬
uisibilis di. S ⁊ iohannes in eun¬
głio dicens. dcũ nemo iudit umqmͣ:
manifeste declarat omĩbr. qui intel¬
ligere possunt quia nulla natura ẽ
cui uisibilis sit deus. non quasi qui
uisibilis quidem sit ꝑ naturã. & ue¬
lut fragilioris creature euadat atq
exoedat aspectum: si qm̃ naturalit
uideri impossibilis est. Qd̃ si requiras
a me. quid etiã de ip̃o unigenito sen¬
tiamͥ si ne ipĩ quidẽ uisibilem dicã
naturã di q̃ naturalit̾ iuisibilis ẽ.
non tͥ statim ł impiũ uideatur ẽẽ ł
absurdum: ratione quiꝑꝑe dabimꝰ
consequent̃. Aliud est uidere aliud
cognoscere. Yidere & uideri. corporũ
res est: cognosci &e cognoscere. intel¬

Expanded text:
nim, ut quidam putant, natura Dei alinim, ut quidam putant, natura Dei alicui visibilis est, et aliis invisibilis: non enim dixit Apostolus, imago invisibilis Dei hominibus, aut invisibilis peccatoribus, sed valde constanter pronuntiat de ipsa natura Dei dicens: «Imago invisibilis Dei.» Sed et Joannes in Evangelio dicens: «Deum nemo vidit» unquam,» manifeste declarat omnibus qui intelligere possunt, quia nulla natura est cui visibilis sit Deus: non quasi qui visibilis quidem sit per naturam, et velut fragilioris creaturæ evadat atque excedat aspectum, sed quoniam naturaliter videri impossibile est. Quod si requiras a me quid etiam de ipso Unigenito sentiam, si ne ipsi quidem visibilem dicam naturam Dei, quæ naturaliter invisibilis est, ne tibi statim vel impium videatur esse vel absurdum; rationem quippe dabimus consequenter. Aliud est videre, aliud cognoscere: videri et videre corporum res est; cognosci et cognoscere, intel
Abbreviated transcription (Latin):
corporib accidentẽ uł consequentẽ.
Qd̃ qui dicunt. sine dubio in contu¬
meliam eius sustantie q̃ in ipĩs
melior est hec proferunt. ĩmo uͭ ex
hoc ꝙ̃ ad ipm̃ dm̃ refertur in uiria:
cum putant eum ꝑ natutã corpore¬
am posse intelligi quo scilicet sedm
ipõs corpus sit. & illud qd̃ ꝑ corpus
potest intelligi uł sentiri. & nolt̃
hoc intelligi qd̃ propinquitas q̃dã
sit m̃ti ad dm̃. cuius ip̃a mens intel¬
lectualis imago sit.⁊ ꝑ hec possit ali¬
quid de deitatis sentire natura: ma¬
xime si expurgatior & segregatior
sit a materia corporali. Uerũ iste asser¬
tiones minus fortassis auctoritatis
habere uideantur apud eos. qui ex
scĩs scripturis de reb diuinis insti¬
tui uolunt: etiã inde sibi approbari
q̃runt. quomͦ natura d̾i suꝑeminet
corporum naturã. Uide ergo si non
etiã apłs hoc idem ait cũ dexp̃o loqͥt᷑
dicens. Qui est imago inuisibilis di:
primogenitus omĩs creature. Non e¬

Expanded text:
corporibus accidentem vel consequentem? corporibus accidentem vel consequentem? Quod qui dicunt, sine dubio in contumeliam ejus substantiæ, quæ in ipsis melior est, hoc proferunt: imo vero ex hoc etiam ad ipsum Deum refertur injuria, cum putant eum per naturam corpoream posse intelligi, quo scilicet secundum ipsos corpus sit et illud quod per corpus potest intelligi vel sentiri; et nolunt hoc intelligi quod propinquitas quædam sit menti ad Deum, cujus et ipsa mens intellectualis imago sit, et per hæc possit aliquid de divinitatis sentire natura, maxime si expurgatior et segregatior sit a materia corporali. VIII. Verum istæ assertiones minus fortassis auctoritatis habere videantur apud eos qui ex sanctis Scripturis de rebus divinis institui volunt, et etiam sibi inde approbari quærunt, quomodo natura Dei supereminet corporum naturam. Vide ergo si non etiam Apostolus hoc idem ait, cum de Christo loquitur dicens: «Qui est imago invisibilis Dei primogenitus omnis creaturæ.» Non e
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ mens est. & intelligibilit̾ mouet᷑.
des cribere quis posset ac dicere. ñ ad¬
uerto. Adhuc ad confirmationẽ atq:
explanationẽ eorũ. q̃ de mente ł ani¬
ma diximus. eo qd̃ prestantior sit to¬
tiuis nature corporee. etiã hec addi
possunt. Ynicuiq: corporeo sensui
substantia q̃dam sensibilis subracet
propria. in quam ip̃e sensus corporał
intenditur. uerbi grã: iusui subiacent
colores: habitui magnitudo. auditui
uoces & sonus. Odoratui nidores. & bo
nił mali odores: gustui sapores: tac¬
tui calida ł frigida. dura ⁊ mollia: as¬
ꝑa ł lenia. Horum autẽ sensuũ de qͥb
supradiximus quia multo melior
sit sensus mentis: omĩb elarũ est.
Quomͦ ergo ñ uidetur absurdum
his quidem q̃ inferiora sunt substan¬
tias eẽ subiectas ad intendendii. huic
aũ uirtuti. q̃ melior est. idest m̃tis sen¬
sui nichil omĩno subici substantiale
s ẽẽ intellectualis nature uirtutẽ

Expanded text:
quod mens est et intelligibiliter movetur, quod mens est et intelligibiliter movetur, describere quis posset, aut dicere, non adverto. Adhuc ad confirmationem atque explanationem eorum quæ de mente vel anima diximus, eo quod præstantior sit totius naturæ corporeæ, etiam hæc addi possunt unicuique corporeo sensui substantia quædam sensibilis subjacet propria in quam sensus ipse corporalis intenditur. Verbi gratia, visui subjacent colores, habitus, magnitudo; auditui, voces et sonus; odoratui, nidores, boni vel mali odores; gustui, sapores; tactui, calida vel frigida, dura vel mollia, aspera vel lævia. Horum autem sensuum, de quibus supra diximus, quia multo melior sensus sit mentis, omnibus clarum est. Quomodo ergo non videtur absurdum, his quidem quæ inferiora sunt, substantias esse subjectas ad intendendum; huic autem virtuti quæ melior est, id est mentis sensui, nihil omnino subjici substantiale, sed esse intellectualis naturæ virtutem
Abbreviated transcription (Latin):
tam ꝙr difficiliũ tam q subtilrũ ra¬
tiones assertiones q recipiat. unde ei
uirtus memorie: unde rerũ inuisibi¬
lium contemplatio: unde certe incor¬
poralium intellectus corpori mest: qͦmͦ
natura corporea disciplinas artium.
rerũ contemplationes. rationes qi ri¬
matur. Unde etiam diuina dogmata
q̃ manifeste incorporea sunt sentire
atq intelligere potest: nisi forte ali¬
quis putet qd̾ sicut forma ista corpo¬
rea & habitus ip̃e auriũ itł oculoꝵ
confert aliquid ad audiendũ uł ad
uidendũ. et ut singula m̃bra q̃ a d̾o
formata sunt habent aliquid opor¬
tuntatis etiã ex ip̃a forme qualitate
ad hoc qd̾ agere naturalit̾ instituta
sunt: ita etiã habitum anime uł m̃¬
tis intelligere debere arbitrent᷑. qua¬
si apte accominode qi formatũ ad hoc
ut de singulis sentiat. uł intelligat.
atq ut uitalib motib moueatur.
Uerum qualem colorẽ m̃tis scd̾m hoc

Expanded text:
tam difficilium, tamque subtilium ratam difficilium, tamque subtilium rationes assertionesque recipiat. Unde ei virtus memoriæ? Et unde ei rerum invisibilium contemplatio? Unde certe incorporalium intellectus rerum corpori inest? Quomodo natura corporea disciplinas artium, rerum contemplationes rationesque rimatur? Unde etiam divina dogmata, quæ manifeste incorporea sunt, sentire ac intelligere potest? Nisi forte aliquis putet quod sicut forma ista corporea, et habitus ipse aurium vel oculorum, confert aliquid ad audiendum, et ad videndum, et ut singula membra quæ a Deo formata sunt habent aliquid opportunitatis etiam ex ipsa formæ qualitate ad hoc quod agere naturaliter instituta sunt: ita etiam habitum animæ vel mentis intelligi debere arbitretur, quasi apte accommodeque formatum ad hoc ut de singulis sentiat vel intelligat, atque ut vitalibus motibus moveatur. Verum qualem colorem mentis secundum hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ra quidẽ corpora intuendo diffundit᷑:
ad parua uͦ & exigua coartatur. & a¬
stringit᷑ ad uidendũ. Indiget sane
mens magnitudine intelligibisi:
quia ñ corporalit̃. s intelligibilit̃
cres cit. Non enĩ corporalib increm̃tis
simul cum corpore mens usq: ad uig¬
simũ uł tͥcesimũ annũ etatis auget᷑.
s eruditionibi atq exercitus adhi¬
bitis. acum̃ quidẽ elimat᷑ ingenii
q̃q sunt ei insita. ad intelligentiã
intellectus ñ corporalib increm̃tis
aucta s eruditionis exercitiis elima¬
ta. Que iccirco ñ statim a puero itł
a natiuitate reciꝑe potest: quia in¬
ualida ad huc & imbecilla m̃broꝵ
compago. quib uelut organis ad
exercitium sui mens utitur: neq: ope¬
randi iuim sustentare ualet. neq reci¬
piende discipline. exibere sufficit fa¬
cultatẽ. Si qui autẽ sunt qui m̃tẽ ipsã
animã qr corpus eẽ arbitrant᷑: uelim
mͥ responderent. quomͦ tantarũ rerũ

Expanded text:
ra quidem corpora intuendo diffunditur, ra quidem corpora intuendo diffunditur, ad parva vero et exigua coarctatur, et astringitur ad videndum. Indiget sane mens magnitudine intelligibili, quia non corporaliter, sed intelligibiliter crescit. Non enim corporalibus incrementis simul cum corpore mens usque ad vigesimum vel trigesimum annum ætatis augetur, sed eruditionibus et exercitiis adhibitis acumen quidem elimatur ingenii, quæque sunt ei insita ad intelligentiam intellectus, non corporalibus incrementis aucta, sed eruditionis exercitiis elimata. Quæ idcirco non statim a puero vel a nativitate recipere potest, quia invalida adhuc et imbecilla membrorum est compago, quibus velut organis ad exercitium sui mens utitur, neque operandi vim sustentare valet, nec percipiendæ disciplinæ exhibere sufficit facultatem. VII. Si qui autem sunt qui mentem ipsam animamque corpus esse arbitrentur, velim mihi responderent quomodo tantarum rerum,
Abbreviated transcription (Latin):
contra naturã. in mari degere corpꝰ
humanũ: & proptẽa uelut quadã
sui inequalitate motꝰ m̃tis incom¬
posite mn ordinateq sus cipere. & a¬
cuminis etus ictus obtusiore mini¬
sterio dispensare: ñminꝰ qm̃ si qui
etiam in terra positi febrib urgeant᷑.
Quorum certumen qd̃ si minus ali¬
quid ꝑ ium febriũ mens suũ ñ ser¬
uet officiũ: non loci culyam. s mor¬
bum corporis eẽ causandũ: ꝑ quẽ
turbatũ corpus atq confusum. ne¬
quaqmͣ notis ac naturalib lineis
solita m̃ti dependit officia. Qm̃qͥdẽ
nos homines anmal sumꝰ compo¬
situm ex corporis anime qi concur¬
su: hoc enĩ modo habitare nos suꝑ
terras possibile fuit. Deũ uͦ qͥ omĩ
ne forte priora ip̃o principio eẽ inue¬
niant᷑ elem̃ta. ex quib compositũ ẽ
ome quicquid illud est. qd̃ composi¬
tum dicitur. S nec magnitudine
corporali mens indiget. ut agat aliqͥd
uł moueatur. sicut oculus cũ in maio¬

Expanded text:
quasi contra naturam in mari degere corpus quasi contra naturam in mari degere corpus humanum, et propterea velut quadam sui inæqualitate motus mentis incomposite inordinateque suscipere, et acuminis ejus ictus obtusiori ministerio dispensare, non minus quam si qui etiam in terra positi febribus urgeantur: quorum certum est quod si minus aliquid per vim febrium mens suum non servet officium, non loci culpam, sed morbum corporis esse causandum, per quem turbatum corpus atque confusum nequaquam notis ac naturalibus lineis solita menti dependit officia, quandoquidem nos homines animal simus compositum ex corporis animæque concursu. Hoc enim modo habitare nos super terram possibile fuit. Deum vero, qui o est putandum: ne forte priora ipso principio inveniantur elementa esse, ex quibus compositum est omne quidquid illud est quod compositum dicitur. Sed nec magnitudine corporali mens indiget ut agat aliquid, vel moveatur: sicut oculus cum in majo
Abbreviated transcription (Latin):
bi uł inhiberi aliquatenus uideatur
diuine nature simplicitas: uti ne qd
est pͥncipium omĩum. compositũ in¬
ueniatur & diuersũ. & sit multa ñ u¬
nũ: qd̃ oportet tocius corporee admix¬
tionis alienũ. una sola ut ita dixerĩ
deitatis spẽ constare. Quia aũ mens
ñ indigeit loco. ut scdm naturã suã
moueatur: certũ est etiã ex nr̃e m̃tis
contemp latione: Hec enĩ si in sua men¬
sura consistat. nec ex qualibet causa
aliquid ei obtusionis ueniat: ni¬
chil umqm ex locorum diuersitate
tardabit᷑. quominus siuis montib
agat: neq rursũ ex locoꝵ qͣlitate augm̃¬
tum aliqd̃ uł increm̃tum. mobilita¬
tis acquirit. Qd̃ si obtendat aliqͥs
uerbi grã quia nauigantib & fluc¬
tib maris iactatis. minus aliquanto
mens iugeat quam uigere in terris
solet: non eos ex loci diuersitate id
pati. si ex corꝑis commotione uł con¬
turbatione credendum est: etu mens
adiuncta est ł inserta. Uidetur enĩ

Expanded text:
bi vel inhiberi aliquatenus videatur bi vel inhiberi aliquatenus videatur divinæ naturæ simplicitas, uti ne quod est principium omnium, cómpositum inveniatur et diversum, et sit multa, non unum, quod oportet totius corporeæ admixtionis alienum una sola, ut ita dixerim, deitatis specie constare. Quia autem mens, non indigeat loco, ut secundum naturam suam moveatur, certum est etiam ex nostræ mentis contemplatione. Hæc enim si in sua mensura consistat, nec ex qualibet causa aliquid ei obtusionis eveniat, nihil unquam ex locorum diversitate tardabitur, quominus suis motibus agat: neque rursus ex locorum qualitate augmentum aliquod, vel incrementum mobilitatis acquirit. Quod si obtendat aliquis, verbi gratia, quia navigantibus et fluctibus maris jactatis minus aliquanto mens vigeat quam vigere in terris solet: non ex loci diversitate id pati, sed ex corporis commotione vel conturbatione credendum est, cui mens adjuncta vel inserta est. Videtur enim
Abbreviated transcription (Latin):
nature oꝑa diine prouidentie. &
ars uerctatis huus: ad comparati¬
onẽ ip̃ius substantie eius ac nature.
Quia ergo mens nr̃a ipm̃ ꝑ seipãm
dm̃ sicut est non potest intueri. ex
pulchritudine oꝑm & decore creatu¬
rarũ parentẽ uniuersitatis intelligit.
Non ergo corpus aliquod aut in cor¬
pore eẽ ꝑutandus est d̾s: s intellec¬
tualis natura simplex. nichil in se¬
omĩno adiuntõnis admittens. utine
maiis aliquid & inferuis in se ha¬
bere credatur. s ut sit ex omĩ parte
ac fons ex quo inttiũ tocius intellec¬
tualis nature ł m̃tis est. Mens uͦ
ut moueat᷑. uł oꝑetur. ñ indiget
loco corporeo. neq: sensibili magnitu¬
dine ul corporali habitu uł colore:. neq
alio ullo proesus indiget horum q̃ corꝑis
uł materie propria sunt. Propt̾ qd̾ natura
illa simplex & tota mens ut moueat᷑
uł oꝑetur aliquid nichil dilationis
aut cunctationis habere potest: ne ꝑ
huius modi adiunctionem circumscri¬

Expanded text:
naturæ, opera divinæ providentiæ et naturæ, opera divinæ providentiæ et ars universitatis hujus, ad comparationem ipsius substantiæ ac naturæ. Quia ergo mens nostra ipsum per seipsam Deum sicut est non potest intueri, ex pulchritudine operum, et decore creaturarum, parentem universitatis intelligit. Non ergo aut corpus aliquod, aut in corpore esse putandus est Deus, sed intellectualis natura simplex, nihil omnino in se adjunctionis admittens: uti ne majus aliquid et inferius in se habere credatur, sed ut sit ex omni parte ac fons ex quo initium totius intellectualis naturæ, vel mentis est. Mens vero ut moveatur vel operetur, non indiget loco corporeo, neque sensibili magnitudine, vel corporali habitu, aut colore; neque alio ullo prorsus indiget horum quæ corporis vel materiæ propria sunt. Propter quod natura illa simplex et tota mens ut moveatur vel operetur aliquid, nihil dilationis aut cunctationis habere potest, ne per hujusmodi adjunctionem circumscri
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. & ꝓ talis materie partic̾ipatione
hebetior atq obtusior redditur. licet
ad comparationem nature corporee
longe p̃cellens habeatur. tñ dum ad
incorporea nititur. atq eoꝵ rimat᷑
intuitũ: tẽ scintule alicuiꝰ aũ lucerne
uix obtinet locũ. Quid aũ in omĩb
intellectualib idest incceporeis tã pre¬
stans om̃ib tam ineffabilit̾. atq inesti¬
mabiliter. p̃cellens qmͣ d̾s. cuiꝰ utiq
natura acie humane m̃tis intendi at¬
qr intueri quamuis ea sit ꝑurissima
mens atq limꝑidissima ñ potestͤ
Uerum non uidetur absurdum si ad
euidentiorẽ rei manifestationẽ etiã
alia utamur similitudine. Interdũ
oculi nr̃i ipãm naturam lucis idest
substantiam solis intueri ñ possunt:
splendorẽ uͦ eius tił radios fenestris
uł quibilibet luminũ breiub recep¬
taculis infusos intuentes: considerare¬
ac fons quantus sit corporei luminis
Ita ergo quasi radu quidam sunt di.

Expanded text:
tur, et pro talis materiæ participatione tur, et pro talis materiæ participatione hebetior atque obtusior redditur, licet ad comparationem naturæ corporeæ longe præcellens habeatur, tamen dum ad incorporea nititur atque eorum rimatur intuitum, tunc scintillæ alicujus aut lucernæ vix obtinet locum. Quid autem in omnibus intellectualibus, id est, incorporeis, tam præstans omnibus, tam ineffabiliter atque inæstimabiliter præcellens, quam Deus? cujus utique natura acie humanæ mentis intendi atque intueri, quamvis ea sit purissima mens ac limpidissima, non potest. VI. Verum non videtur absurdum, si ad evidentiorem rei manifestationem etiam alia utamur similitudine. Interdum oculi nostri ipsam naturam lucis, id est, substantiam solis intueri non possunt: splendorem vero ejus vel radios. fenestris forte et quibuslibet luminum brevibus recepta - culis infusos intuentes, considerarac fons quantus sit corporei luminis. Ita ergo quasi radii quidam sunt Dei
Abbreviated transcription (Latin):
Qui enĩ adorabant in ierosolimis. um¬
bre & imagini celestiũ deseruientes:
nĩ neritate neq spñ adorabant dnm̃.
Similit̃ aũ hii qui adorabant in mõ¬
te garram. Omĩ igitur sensu qui cor¬
poreum aliquid de dõ intelligi sugge¬
rit. ꝑ ut potuimus confutato: dicimꝰ
scd̃m ueritatẽ quidẽ dm̃ incomp̃hensi¬
bilem eẽ atqr mestimabilem. Si quid
enĩ illud est. qd̾ sentire ł intelligere
de deo potuerimus: multis longe mo¬
dis eum meliorẽ ab eo qd̾ sensimus
necesse est credi. Sicut enum si uidea¬
mus aliquem uix posse scintillam
luminis aut breuissime lucerne lu¬
ñ aspicere. & eum cuius acies ocu¬
lorũ. plus luminis capere qmͣ supra
diximus ñ ualet. si uelimus de clari¬
tate ac splendore solis edocere: nonne
oportebit nos ei dicere. quia omĩ hoc
lumine qd̾ uides ineffabilit & mesti¬
mabilit᷑ melior ac prestantior solis est
splendor. ita mens nr̃a cum intra
carnis ce sanguinis claustra concludi¬

Expanded text:
mis, umbræ vel imagini cœlestium deservientes, non veritate neque spiritu adorabant Deum: similiter autem et ii qui adorabant in monte Garizim. V. Omni igitur sensu qui corporeum aliquid de Deo intelligi suggerit, prout potuimus, confutato, dicimus secundum veritatem quidem Deum incomprehensibilem esse atque inæstimabilem. Si quid enim illud est quod sentire vel intelligere de Deo potuerimus, multis longe modis eum meliorem esse ab eo quod sensimus necesse est credi. Sicut enim si videamus aliquem vix posse scintillam luminis, aut brevissimæ lucernæ lumen aspicere; et eum cujus acies oculorum plus luminis capere quam supra diximus non valet, si velimus de claritate ac splendore solis edocere: nonne oportebit nos ei dicere, quia omni hoc lumine quod vides, ineffabiliter et inæstimabiliter melior ac præstantior est solis splendor? Ita mens nostra cum intra carnis et sanguinis claustra concludi
Abbreviated transcription (Latin):
remus. S &e nc̃ strictim licet tñ
ad monere necessariũ puto. qm̃qui¬
dẽ questio nobis de sapientia agitat᷑.
quemadmodũ aporrea. sit sapien¬
tia głe omĩpotentis purissima. ne
uideatur alicui anterior ẽẽ in deo
onũpotentis appellatio uatiuitate
sapientie ꝑ quam pater uocatur:
qnĩ dicta est aporrea omipotentis
głe. purissima ẽẽ sapientia. q̃ est fi¬
lius cłi. Audiat qui hec ita uult sus¬
picari. qd̃ manifeste scriptura pro¬
nuntiat dicens: quia omĩa in sapi¬
entia fecisti: & euuangłium docet. qͥa

Expanded text:
remus. Sed et nunc strictim licet, tamen remus. Sed et nunc strictim licet, tamen admonere necessarium puto, quoniam quidem quæstio nobis de Sapientia agitatur, quemadmodum aporrhoea sit Sapientia gloriæ Omnipotentis purissima, ne videatur alicui anterior esse in Deo omnipotentis appellatio nativitate Sapientiæ per quam Pater vocatur, quoniam dicta est aporrhoea Omnipotentis gloriæ purissima esse Sapientia quæ est Filius Dei. Audiat qui hæc ita vult suspicari, quod manifestissime Scriptura pronuntiat dicens, quia «Omnia in Sapientia fecisti:» et per Evangelium doce
Abbreviated transcription (Latin):
sine possessione uł seruo: ita ne
omĩpotens quidẽ d̾s̃ dici potest. si
ñ sint in quos exerceat potentatũ.
Et id̾o ut omĩpotens ostendat᷑ d̾s:
uult. cum nondum facta ceñt q̃ facta
sunt. sine dubio hoc ostendit qd̾ in
illis seculis uł spacris omnipotens
non erat ds. & postmodum onti potens¬
est factus. ex quo habere cepit in quos
ageret potentatũ. Et ꝑ hoc uidebit᷑
ꝓfectum̃ quendam accepisse: & ex in¬
feriorib ad meliora uenisse. Si quidẽ
melius ẽẽ non dubitatur. ẽẽ eũ omĩ¬
potentẽ: qmͣ non eẽ. Et quomͦ non
indetur absurdum ut cũ non haberet
aliquid ex his d̾s. que cum habere
Dignum erat. postmodũ ꝑ ꝓfectum
quendã in hoc uenerit ut haberet
Qd̾ si nunqm est qñ omnipotens
fuerit: necessario subsistere oportet
tatũ: & q̃ fuerint ab ip̃o itł rege ł
principe moderata. De quib pleniꝰ
m locis propriis in quib de creatu¬
ris eius disꝑ irtandum fuerit. disse¬

Expanded text:
sine possessione, sine servo: ita ne sine possessione, sine servo: ita ne omnipotens quidem Deus dici potest, si non sint in quos exerceat potentatum et ideo ut omnipotens ostendatur Deusvult, cum nondum facta essent quæ facta sunt; sine dubio hoc ostendet quod in illis sæculis vel spatiis omnipotens non erat Deus, et postmodum omnipotens factus est, ex quo habere cœpit in quos ageret potentatum: et per hoc videbitur profectum quemdam accepisse, et ex inferioribus ad meliora venisse; siquidem melius esse non dubitatur, esse eum omnipotentem quam non esse. Et quomodo non videbitur absurdum, ut cum non haberet aliquid ex his Deus quæ eum habere dignum erat, postmodum per profectum quemdam in hoc venerit ut haberet? Quod si nunquam est quando non omnipotens fuerit, necessario subsistere oportet tatum, et quæ fuerint ab ipso vel rege vel principe moderata: de quibus plenius in locis propriis in quibus de creaturis ejus disputandum fuerit, disse
Abbreviated transcription (Latin):
non fecerit. Qd̃ si aliqd semel initiũ
dederit quo uapor iste ex cli uirtute
processerit: iterum interrogabimꝰ
quare ñ & ante illud qd̃ dixit initiũ
& ita semper de anteriorib inqui¬
rentes. & uerbo interrogatõnis as¬
cendentes. ꝑ ueniemꝰ in illum intel¬
lectũ ut q̃m semꝑ poterat d̾s. & uo¬
lebat. nunqm ut decuerit uł causa
aliqua cristere potuerit. ut ñ hoc qd̾
uolebat bonũ. semꝑ habuerit. Ex qͦ
ostenditur semꝑ fuisse uaporẽ istũ
uirtutis dĩ nullũ habentẽ inttiũ ni¬
si ipm dm̃. Neq decebat aliud ẽẽ ini¬
tium nisi ip̃m. unde & est & nascit᷑¬
ds. Scdm apłm uero dicentẽ. quia
xp̃c dĩ uirtus est: iam non solum
uapor uirtutis dĩ. s uirtus ex uir¬
tute dicenda sit. Uideamus etiã de
eo qd̾ dictum est. qm̃ ãporroea est
purissima głe omĩpotentis. Et priꝰ
quidem consideremus. quid est gła
omĩpotentis: tum deinde etiã quid
sit eius aporrea sentiemus. Quem

Expanded text:
non fecerit. Quod si aliquod semel initium non fecerit. Quod si aliquod semel initium dederit, quo initio vapor iste ex Dei virtute processerit, iterum interrogabimus quare non et ante illud quod dixit initium et ita semper de anterioribus inquirentes, et verbo interrogationis ascendentes, perveniemus in illum intellectum, ut quoniam semper poterat Deus et volebat, nunquam vel decuerit, vel causa aliqua existere potuerit, ut non hoc quod bonum volebat semper habuerit. Ex quo ostenditur semper fuisse vaporem istum virtutis Dei, nullum habentem initium nisi ipsum Deum. Neque decebat aliud esse initium nisi ipsum unde et est et nascitm vero dicentem, quia Christus Dei virtus est; jam non solum vapor virtutis Dei, sed virtus ex virtute dicenda est. X. Videamus etiam de eo quod dictum est, quoniam aporrhoea est purissima gloriæ Omnipotentis:» et prius quidem consideremus quid est gloria omnipotentis Dei, deinde etiam quid sit ejus aporrhoea sentiemus. Quema
Abbreviated transcription (Latin):
rum adscribi uaporem. S cũ omĩ
proprictate ait. uirtisꝰ dĩ uaporẽ
ẽẽ sapientiã. Intelligenda est ergo
iurtus dĩ qua iuget: qua omiã uisi¬
bilia & inuisibilia uł instituit ⁊ cõ¬
tinet. uł gubernat: qua ad omĩa
sufficiens est quorũ prouidentiã ge¬
rit. quib uelut uni ita omĩb adest.
Huius igitur tocius uirtutis tan¬
de et tam immense uaꝑor. & ut ita
dixerim uap̃or ip̃e in propria subsi¬
stentia effectus. quamius ex ipã uͥtute
uelut uoluntas ex mente procedat.
tñ & ip̃ã uoluntas di nichilominus
d̾i uirtus efficit᷑. Efficitur ergo uircꝰ
altera in sua proprietate subsistens:
ut ait sermo scripture uapor qui¬
dã prime & ingenite uirtittis di.
hoc quidem qd̾ est inde trahens. Non
est autẽ quando non fuerit. Si enĩ
quis uoluerit dicere qd̃ quasi pͥus
non extiterit. si postea ad subsisten¬
tiam uenerit: dicat causam quare
qui eam subsistere fa̾cit pat̾. ante hoc

Expanded text:
rum ascribi vaporem: sed cum omni rum ascribi vaporem: sed cum omni proprietate ait virtutis Dei vaporem esse sapientiam. Intelligena viget, qua omnia visibilia et invisibilia vel instituit, vel continet, vel gubernat, quæ ad omnia sufficiens est quorum providentiam gerit, quibus velut uni, ita omnibus adest. Hujus ergo totius virtutis tante et tam immensæ vapor, et, ut ita dicam, vigor ipse in propria subsistentia effectus, quamvis ex ipsa virtute velut voluntas ex mente procedat, tamen et ipsa voluntas Dei nihilominus Dei virtus efficitur. Efficitur igitur virtus altera in sua proprietate subsistens, ut ait sermo Scripturæ, vapor quidam primæ et ingenitæ virtutis Dei, hoc quidem quod est inde trahens: non est autem quando non fuerit. Si enim quis voluerit dicere quasi prius non extiterit, sed postea ad subsistentiam venerit; dicat causam quare qui eam subsistere fecit Pater, ante hoc
Abbreviated transcription (Latin):
litudine patris in se immensam ac
inuisibilem magnitudinẽ designabat.
ꝑ hoc qd̾ dicebat ad discipulos suos
quia qui me uidit uidit & patrẽ:
ce ego &e pat̾ unum sumus. Quib
& illud simile intelligendum est qd̾ ait.
quia pater in me & ego in patre. Ui
deamus nc̃ etiã illud qualiter sentien¬
dum est qd̃ in sapientia salomonis
scriptum legimus qui ita ait de sapi¬
entia quia uapor est quidam uirtutis
deii & aporroea omĩpotentis głe pu¬
rissima: & splendor lucis et̾ne & specłm
ĩmacłatũ in oꝑationis siue uirtutis
di & imago bonitatis eius. Qusq
igit᷑ hic de deo definiens: ex quibq
singulis certa quedam ineẽ saꝑientie
dei designat. Uirtutẽ namq d̾i no¬
minat. & głam &e lucem eternã: &
inoꝑationẽ & bonitatem. Ait autẽ
sapientiam dĩ eẽ uaꝑorẽ: non gle
omni potentis neqi eterne lucis nec
inoꝑationis patris nec bonitatis eiꝰ:
neq enĩ conueniens erat alicui ho¬

Expanded text:
litudine Patris in se immensam ac litudine Patris in se immensam ac invisibilem magnitudinem designabat, per hoc quod dicebat ad discipulos suos quia «Qui me videt, videt et Patrem;» et: Ego et Pater unum sumus.» Quibus etiam illud simile intelligendum est quod ait, quia «Pater in me est, et» ego in Patre. IX. Videamus nunc etiam illud qualiter sentiendum est, quod in Sapientia Salomonis scriptum legimus, qui ita ait de Sapientia quia «vapor est quidam virtutis Dei, et aporrhoa Omnipotentis gloriæ purissima, et splendor lucis» æternæ, et speculum immaculatum inoperationis sive virtutis Dei, et imago bonitatis ejus . Quinque igitur haec de Deo definiens, ex singulis quibusque certa quaedam inesse sapientiae Dei designat. Virtutem namque Dei nominat, et gloriam, et lucem aeternam, et inoperationem, et bonitatem. Ait autem sapientiam vaporem esse non gloriae Omnipotentis, neque aeternae lucis, nec inoperationis Patris, nec bonitatis ejus; neque enim conveniens erat alicui ho
Abbreviated transcription (Latin):
posset fieret aũ alia statua men¬
brorum habitu ac uultus linidm̃tis
spẽ ac materia ꝑ omĩa similis ei¬
absq magnitudinis immensitate
ꝓ eo ut qui illam inimensã conside¬
rare atq intueri non possent hanc
uidentes illam se uidisse confiderent:¬
ꝓ eo qd̾ omĩa uł menbrorũ & uultus
liniam̃ta uł ipam̃ spem̃ materiã q¬
& similitudinẽ ꝑrorsus indiscreta ser¬
uaret. tali quadam similitudine exi¬
naniens se filius de equalitate patͥs
&e uiam nobis cognitionis eius osten¬
dens figura expressa substantie eius
efficit᷑. ut q̃ in magnitudine d̾itatis
sue positam głam mire lucis non po¬
teramꝰ aspicere: ꝑ hoc qd̃ nobis splen¬
dor efficitur. intuende lucis diume
uiã ꝑ splendoris capiamus aspectũ.
Comparatio sane de statuis quasi
in reb materialib posita. ad nichil
aliud recipitur qmͣ ad hoc qd̃ filius
d̾i. breuissime insertus humani cor¬
poris forme. ex oꝑm uirtutis q sumi¬

Expanded text:
posset; fieret autem alia statua memposset; fieret autem alia statua membrorum habitu ac vultus lineamentis, specie ac materia per omnia similis absque magnitudinis immensitate, pro eo ut qui illam immensam considerare atque intueri non possent, hanc videntes, illam se vidisse confiterent eo quod omnia membrorum et vultus lineamenta, vel ipsam speciem materiamque similitudine prorsus indiscreta servaret tali quadam similitudine exinaniens se Filius Dei de æqualitate Patris, et viam nobis cognitionis ejus ostendens, figura expressa, substantiæ ejus efficitur; ut qui in magnitudine deitatis suæ positam gloriam miræ lucis non poteramus aspicere, per hoc quod nobis splendor efficitur, intuendæ lucis divinæ viam per splendoris capiamus aspectum. Comparatio sane de statuis quasi in rebus materialibus posita, ad nihil aliud recipitur, quam ad hoc quod Filius Dei brevissimæ insertus humani corporis formæ ex operum virtutisque simi
Abbreviated transcription (Latin):
ne forte qm̃ filius dei qui & uerbũ
eius &e sapientia dr᷑. & qui solus nouit
patrẽ & reuelat quib uuit idest qui
capaces uerbi ip̃ius ce sapientie fuint.
scdm hoc ipm̃ qd̾ intelligi atq ag¬
noset facit dm̃ figuram substantie
uł subsistentie eius dicatur expri¬
mere. idest cum semetipãm primũ
describit sapientia. ea ꝙi reuelare
uult ceteris ex quib ab illis agnos¬
citur & intelligitur d̾s: & hec dicat᷑
figura exp̃ssa substantie di. Ut añ
plenius adhuc intelligat᷑ quom sal¬
uator figura substantie ẽ uł subsi¬
stentie dĩ utamur etiã exemplo qd̃
quamius rem ñ plene nec proprie
significet de qua agimus. tñ ad hoc
solum uideatur assumꝑtũ qd̾ exina¬
niens se filius qui erat in forma dei
ꝑ ipãm sui exinanitione studet no¬
bis deitatis plenitudinẽ demonstra¬
re. Uerbi causa si facta eẽt aliqua
statua talis q̃ magnitudine sui u¬
niuersũ orbem terre teneret. & ꝓ su¬
i immensitate considerari a nullo

Expanded text:
m Filius Dei qui verbum ejus et sapientia dicitur, et solus novit Patrem, et revelat quibus vult, id est, qui capaces verbi ipsius et sapientiæ fuerint, secundum hoc ipsum quod intelligi atque agnosci facit Deum, figuram substantiæ atque subsistentiæ ejus dicatur exprimere: id est, cum semetipsum primum describit sapientia ea quæ revelare vult cæteris, ex quibus ab illis agnoscitur et intelligitur Deus, et hoc dicatur figura expressa substantiæ Dei. Ut autem plenius adhuc intelligatur quomodo Salvator figura est substantiæ vel subsistentiæ Dei, utamur etiam exemplo quod, quamvis rem non plene nec proprie significet de qua agimus, tamen ad hoc solum videatur assumptum, quod exinaniens se Filius, qui erat in forma Dei, per ipsam sui exinanitionem studet nobis deitatis plenitudinem demonstrare. Verbi causa, si facta esset aliqua statua talis quæ magnitudine sui universum orbem terræ teneret, et pro sui immensitate considerari a nullo
Abbreviated transcription (Latin):
conuertibilis ꝙ filii eius ⁊̃ iꝑse sp̃s
sanctus haberetur: nisi quia et ip̃e
nom̃ ad sciscimus: simplicit᷑ & cum
uenia accipiendũ est. qm̃ nomi¬
nũ quudẽ horum significationes
demporales sunt. ea autẽ de quib
loquimur. tractatu quidẽ sermonis
temporalit̾ nominant᷑. natura aũ
sui omẽm intelligentiã sensus tempo¬
ralis excedunt. Rectum tñ uidetur
inquirere quid cause sit qd̾ qui re¬
generat᷑ ꝑ dñ salutẽ. optis habet &
salutẽ nisi sit integra trinitas: nec
possibile sit participem fieri patris
uł filii sine spũ scõ. De quib dis¬
cutientes sine dubio necessariũ erit
ut oꝑationẽ specialem sp̃s scĩ: & spe¬
cialem patris ac filii describamus.
Arbitror igit᷑ oꝑationẽ quidẽ eẽ pat̾s
& filii cam in sanctis qmͣ in pecc̃ous
Inom nib rationabilib & in mitio

Expanded text:
convertibilis, et Filii ejus, etiam Spiritus convertibilis, et Filii ejus, etiam Spiritus sanctus haberetur, nisi quia et ipse nomen asciscimus, simpliciter et cum venia accipiendum est: quoniam nominum quidem horum significationes temporales sunt, ea autem de quibus loquimur, tractatu quidem sermonis temporaliter nominantur, natura autem sui omnem intelligentiam sensus temporalis excedunt. V. Rectum tamen videtur inquirere quid causæ sit, quod qui regeneratur per Deum in salutem, opus habet et salutem nisi sit integra Trinitas; nec possibile sit participem fieri Patris vel Filii sine Spiritu sancto. De quibus discutientes sine dubio necessarium erit ut operationem specialem Spiritus sancti, et specialem Patris ac Filii describamus. Arbitror ergo operationem quidem esse Patris et Filii tam in sanctis quam in peccatoribus, in hominibus rational
Abbreviated transcription (Latin):
diuinis ac profundiorib doctriis
commemorans saluator q̃ nondũ ca¬
pere poterant discipuli sui itaait
ad apłos. Adhuc multa habeo q̃ uo¬
bis dicama: s non potestis illa mo¬
do capere. Cum autẽ uenerit con¬
dit: ille uos docebit omĩa & cõmo¬
nebit omĩa q̃ dixi nobis. Et ita
sentiendũ est. qd̃ sicut filius qui
solus cognoscit patrẽ. reuelat euui
uult: ita & sp̃s sẽs qui solus scru¬
tat᷑ ꝙ̃ alta di reuelat dm̃ cui uult.
putandum est: qͥd etiã sp̃s sc̃s filio
reuelante cognoscit. Si enim reuelan¬
te filio cognoscit patrem sp̃s sẽs: ergo
ex ignorantia ad scientiã uenit. qd̾
utiq & impium ꝑariter & stultũ ẽ¬
spm̃ sem̃ confiteri. & ignorantiã ei
adscribere. Non enĩ cũ aliud aliquid
audeat dicere quia tunc quidẽ cũ
postea uͦ qmͣ recepit scientiã sp̃s sc̃s
effectus est. Qd̃ si eẽt: nunqm utiq in
unitatem trinitatis idest di patris in¬

Expanded text:
divinis ac profundioribus doctrinis divinis ac profundioribus doctrinis commemorans Salvator quas nondum capere poterant discipuli sui, ita ait ad Apostolos: «Adhuc multa habeo quæ vobis dicam, sed non potestis illa modo capere: cum autem venerit contus, ille vos docebit omnia, et commonebit omnia quæ dixi vobis.» Et ita sentiendum est quod sicut Filius, qui solus cognoscit Patrem, revelat cui vult: ita Spiritus sanctus, qui solus scrutatur etiam alta Dei, revelat Deum cui vult. putandum est quod etiam Spiritus Filio revelante cognoscit. Si enim revelante Filio cognoscit Patrem Spiritus sanctus, ergo ex ignorantia ad scientiam venit: quod utique et impium pariter et stultum esanctum confiteri, et ignorantiam ei ascribere. Non enim cum aliud aliquid audeat dicere, quia tunc quidem cum postea vero quam recepit scientiam, Spiritus sanctus effectus est. Quod si esset, nunquam utique in unitate Trinitatis, id est, Dei Patris in
Abbreviated transcription (Latin):
S &e his qui ꝑ hoc qd̾ dictu est. qm̃¬
hoc mͦ respondendũ est. Consuetudo ẽ
scripture scẽ. cum aliquid contrariũ
corpori huic crassiori & solidiori de¬
signari uult. spm̃ nominare. sicut
dicit. littera occidit spẽ aũ uiuificat:
in quo sine dubio ꝑ littetã corporalia
significat ꝑ spm̃ intellectualia. q̃ et
spãlia dicimus. Apts quoq dicit ita.¬
Usq in hodiernum autẽ cum legitur
moyses uelam̃ est positum suꝑ cor eorũ.
cum autẽ conuersus quis fuerit ad
spc̃. ibi libertas. Donec enĩ quis ñ se
scriptura ip̃a uelari dicit᷑ ut putat᷑.
Et hoc est qd̾ ait suꝑpositũ est uelam̃
uultui moysi. cum loquit᷑ ad ppłm.
idest cum lex uulgo recitatur. Si aũ
conuertamꝰ nos ad dum̃. ubi est &e ũ¬
bum di. & ubi sp̃s sc̃s reuelat scien

Expanded text:
Sed et his qui per hoc quod dictum est qSed et his qui per hoc quod dictum est qesse respondendum: Consuetudo est Scripturæ sanctæ cum aliquid contrarium corpori huic crassiori et solidiori designare vult, spiritum nominare, sicut dicit: «Littera occidit, spiritus autem vivificat.» In quo sine dubio per litteram corporalia significat, per spiritum intellectualia, quæ et spiritualia dicimus. Apostolus quoque dicit: «Usque in hodiernum cum legitur Moyses velamen est positum super cor eorum: cum autem conversus fuerit quis ad ritus Domini, ibi libertas.» Donec enim quis non se Scriptura ipsa velari dicitur vel putatur: et hoc est quod ait superpositum esse velamen vultui Moysi cum loqueretur ad populum, id est, cum Lex vulgo recitaretur. Si autem convertamus nos ad Dominum, ubi est et Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
piat: & ueritatis inueniat intellec¬
tum.Si ergo acquies cunt huic as¬
sertioni nr̃e quam de natura lumi
ñ posse corpus intelligi dm̃ sed̾m lu¬
minis intellectũ: similis quoq ratio¬
etiã de igne consum̃ti dabitur. Qͥd e¬
nĩ consrmit deus: scd̾m hoc qd̃ ignis
est: Numquid nam putabitur con¬
sumere materiã corporalemꝰ ut est
lignum uł fenum. uł stipulam: Et
quid in hoc dignum de dei laudibr dr᷑
si d̾s ignis est. huiuscemodi materias
consumens: S si consideremus qui¬
a d̾s consumit quidẽ & exterminat. si
consumit malas m̃tium cogitationes.
consumit gesta turpia. consuit desi¬
deria pecc̃i. cum se credentiũ m̃tib in¬
serit. & eas animas q̃ uerbi eius &e sa¬
ꝑientie efficiunt᷑ capaces. una cũ filio
suo inhabitans. scdm qd̾ dictum est
ego & pat̾ uenicmus. & mansionẽ a¬
pud cum faciemus: om̃ib eorũ uiti¬
is passionib ꝙ consumptis. purum
sibi eas se qr dignum effe̾cit templũ.

Expanded text:
piat, et veritatis inveniat intellecpiat, et veritatis inveniat intellectum? II. Si ergo acquiescunt huic assertioni nostræ quam de natura luminr non posse corpus intelligi Deum secundum luminis intellectum, similis quoque ratio de igne consumente dabitur. Quid enim consumet Deus secundum hoc quod ignis est? Numquidnam putabitur consumere materiam corporalem, ut est lignum, vel fœnum, vel stipula? Et quid in hoc dignum Dei laudibus dicitur, si Deus ignis est hujusmodi materias consumens? Sed consideremus quia Deus consumit quidem et exterminat, sed consumit malas mentium cogitationes, consumit gesta turpia, consumit desideria peccati, cum se credentium mentibus inserit, et eas animas quæ verbi ejus ac sapientiæ efficiuntur capaces, una cum Filio suo inhabitans, secundum quod dictum est: «Ego et Pater veniemus, et mansionem apud eum faciemus,» omnibus eorum vitiis passionibusque consumptis purum sibi eas seque dignum efficit templum.