comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ra urbe nichil fit reliqui uictis: sed per deos ĩ mortales ues ego
si uoluptantus uiftrs ocium pribeos iuultios ea pergiscimnimi aliquando
et capescite rem.p. nani nuc no agitur de uactigalibus neq. de ociore
miuriss libertas et anima nr̃a ni dubio est: sepeuuiuero patres
con multa ueroa ĩ hoc ordine feci: sepe de luxuria atq auarita
nostrorum ciuium questus sum: multosq mortales ea causa ad¬
uersos habeo: qui michi atq. auimo meo nullius unq. delicti
oratia fecisse haud facile alterius libidmi malefacta condonaba
sed ea tametsi pariupendebatis tamẽ.r.p. firma erat: opuleta
negugentiani collerabat. Nuuc uero nõ id agitur bonis anmaliss
moribus uiuamus neq quantum aut quã magnificũ impe
nobiscum una hostium futur̃a sint. hic michi quisq mã¬
suctudinem et misericordiam nominat: iam priden eqiudem
nos uera uocabula rerum aiisimus quia bona aliena largiri libe¬

Expanded text:
ta urbe nihil fit reliqui victis. Sed, per deos inmortalis, vos ego ta urbe nihil fit reliqui victis. Sed, per deos inmortalis, vos ego si voluptatibus vostris otium praebere voltis, expergiscimini aliquando et capessite rem publicam. non agitur de vectigalibus neque de sociorum iniuriis: libertas et anima nostra in dubio est. Saepenumero, patres conscripti, multa verba in hoc ordine feci, saepe de luxuria atque avaritia nostrorum civium questus sum, multosque mortalis ea causa advorsos habeo. qui mihi atque animo meo nullius umquam delicti gratiam fecissem, haud facile alterius lubidini male facta condonabam. sed ea tametsi vos parvi pendebatis, tamen res publica firma erat, opulentia neglegentiam tolerabat. nunc vero non id agitur, bonisne an malis moribus vivamus, neque quantum aut quam magnificum impernobiscum una hostium futura sint. hic mihi quisquam mansuetudinem et misericordiam nominat. iam pridem equidem nos vera vocabula rerum amisimus: quia bona aliena largiri libe
Abbreviated transcription (Latin):
in nobis qui ea bene parta iuix retinemus: placet ieitur eos di¬
aͥmitti et augeri &ecitum catiline : minime sedĩta censeo
publicandas eorum pecimas ip̃os in iunculis habendos permu¬
nicipia que maxime opibus ualent nequis de hiis poster ad se¬
natum referat neue cum populo agat. qui aliter fecerit senatũ
existimar eum contra rem p. et salucem onum facturum
Bostq̃ Cȩlr dicendi finem fecit ceteri uerto alius ali uarie
assentiebant at M. portius cato rogatus sententiã: huiuisct
modi habuit orationem
nr̃a considero et cum sententiam nõnullorum ipse
mecum reputo. illi michi dis seruisse uidentur de pena eoꝵ
qui patrie parentibus aris acq focis bellum parauer. res aũt
monet cauer ab illis magis quã quid in illos statuamus cosul¬
tare nam cetera maleficia tum per seque ubi facta sunt. hoc in¬
si prouuioders ne accidat ubi euenerit uidicia frustra implore cap¬

Expanded text:
in nobis, qui ea bene parta vix retinemus. Placet igitur eos diin nobis, qui ea bene parta vix retinemus. Placet igitur eos dimitti et augeri exercitum Catilinae? Minume. Sed ita censeo: publicandas eorum pecunias, ipsos in vinculis habendos per municipia, quae maxume opibus valent; neu quis de iis postea ad senatum referat neve cum populo agat; qui aliter fecerit, senatum existumare eum contra rem publicam et salutem omnium facturum." Postquam Caesar dicundi finem fecit, ceteri verbo alius alii varie adsentiebantur. At M. Porcius Cato rogatus sententiam huiusce modi orationemnostra considero et cum sententias nonnullorum ipse mecum reputo. Illi mihi disseruisse videntur de poena eorum, qui patriae, parentibus, aris atque focis suis bellum paravere; res autem monet cavere ab illis magis quam, quid in illos statuamus, consultare. Nam cetera maleficia tum persequare, ubi facta sunt; hoc, nisi provideris, ne accidat, ubi evenit, frustra iudicia inplores: cap
Abbreviated transcription (Latin):
siulle cui item eercitus in manu sit aliquid falsumi prouero credi
ubi hoc exemplo per senatus decritum consul giadiun eduxerit qꝗs̃
illi finem statuet: aut quis moderabitur: Maiores ñi patres cõ¬
quominus aliena instituta simodo proba erant imitarentur
arma atq tela militaria a/ samintious insignia magistratũ
ab tuscis pleraqi sumpserunt. postrano qđ ubĩq apud socio auc
hosta idoneum iuideibacur cum summo studio domi eequibantur.
imitari magis̃ mude bonos malebant. sed eodem temporꝰ
illo orecie morem nnitati uerberibus animaduertebãt ĩ eiues
as condemnatis sumum surplicium sumebant: postõ res ꝑ
ad oleuie et multitudine ciuiu factiones ualuer circumuemi
inocentes alia huiuiscemodi fieri cepes tunc lex portia alieq
ĩprimis magnam puto profecto uirtus atq sapientia ma¬
ior in illis fu̾it qui & parius copis tantum imperiũ fecer qua

Expanded text:
sule, quoi item exercitus in manu sit, falsum aliquid pro vero credi. sule, quoi item exercitus in manu sit, falsum aliquid pro vero credi. ubi hoc exemplo per senatus decretum consul gladium eduxerit, quis illi finem statuet aut quis moderabitur? Maiores nostri, patres coquo minus aliena instituta, si modo proba erant, imitarentur. Arma atque tela militaria ab Samnitibus, insignia magistratuum ab Tuscis pleraque sumpserunt. Postremo, quod ubique apud socios aut hostis idoneum videbatur, cum summo studio domi exsequebantur: imitari quam invidere bonis malebant. Sed eodem illo tempore Graeciae morem imitati verberibus animadvortebant in civis, de condemnatis summum supplicium sumebant. Postquam res publica adolevit et multitudine civium factiones valuere, circumveniri innocentes, alia huiusce modi fieri coepere, tum lex Porcia aliaeque in primis magnam puto. Profecto virtus atque sapientia maior illis fuit, qui ex parvis opibus tantum imperium fecere, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ea populus letar et merito dicer fieri: post ubi licentia paulati
creuit uixta bonos et malos libidiuose interfices ceteros inctri
terres ita ciuitas seruitute oppressa stuite letitie grauos pe¬
nas dedit. Nostra memoria uictor sylla cum damasippu
quis nõ factum eius laudabat: homines scelestos factiosos qui
seditionibus r.p. exagitauerant mento necatos aiebant sed ca
res magne mitium cladis fuit. naniuti quisq donũ auic uila
postremo uas aut uestimentum alicuius concupiuerat dlabat
operam ut is in proscriptorum numero esset ita illi quibus da¬
masippi mors letitis fuerat paulo post isi trahebantur neq pͥas
uiguiandi finis fuit q̃. sylla ois suos diuitiis e piẽuuie: atq ero
hec nõ m A ullio neq biis temponbus uertor sedin magna ci¬
uicate multa et uaria ingemia sunt potest alio tempor et alio c̃õ¬

Expanded text:
ea populus laetari et merito dicere fieri. Post, ubi paulatim licentia ea populus laetari et merito dicere fieri. Post, ubi paulatim licentia crevit, iuxta bonos et malos lubidinose interficere, ceteros metu terrere: ita civitas servitute oppressa stultae laetitiae gravis poenas dedit. Nostra memoria victor Sulla cum Damasippum quis non factum eius laudabat? Homines scelestos et factiosos, qui seditionibus rem publicam exagitaverant, merito necatos aiebant. Sed ea res magnae initium cladis fuit. Nam uti quisque domum aut villam, postremo vas aut vestimentum alicuius concupiverat, dabat operam, ut is in proscriptorum numero esset. Ita illi, quibus Damasippi mors laetitiae fuerat, paulo post ipsi trahebantur neque prius finis iugulandi fuit, quam Sulla omnis suos divitiis explevit. Atque ego haec non in M. Tullio neque his temporibus vereor, sed in magna civitate multa et varia ingenia sunt. potest alio tempore, alio con
Abbreviated transcription (Latin):
esse: cam cuncta mortalium mala dis soluer ultra neq curꝰ neq
gtiudio . locum esse. sed per deos nmortales quã ob rem in fenten¬
tiani nõ addidisti uti prius ueberibus in eos animaduertentur
an quia lex portia uetat: at alie leges. item de comdemnatis ciui¬
bus nõ ammã tripi sed exilium pcriitti uibent: an quia grauus
est uaberari q̃ necari: eiud aũt acerbura aueminis gralie est
in hommes tauti facmoris conuictos: sin quia leuius est qui
conuenit i minorꝰ negocio legem timesꝰ cum eam in maior ne¬
plexers : at enim quis reprehendat io qđ m parricidas .rp. decit
rum erit tempis dis fortuna cuius libido gentibus moderatur
merito accidet quicquid euenerit. Ceterum uos p.c. qͣđm alios
sunt sed ubi imperium adignaros autminus aut minus bonos
peruent nouuni illud exemplumr ab dignis et idoneis ad indi¬
gnos et nõ idoneos transfertur. Lacedemõnii deuictis athemen

Expanded text:
esse; eam cuncta mortalium mala dissolvere; ultra neque curae neque esse; eam cuncta mortalium mala dissolvere; ultra neque curae neque gaudio locum esse. sed, per deos inmortalis, quam ob rem in sententiam non addidisti, uti prius verberibus in eos animadvorteretur? an quia lex Porcia vetat? at aliae leges item condemnatis civibus non animam eripi, sed exilium permitti iubent. an quia gravius est verberari quam necari? quid autem acerbum aut nimis grave est in hconvenit in minore negotio legem timere, cum eam in maiore neglexeris? At enim quis reprehendet, quod in parricidas rei publicae decretum erit? Tempus, dies, fortuna, cuius lubido gentibus moderatur. Illis merito accidet, quicquid evenerit; ceterum vos patres conscriptsunt. Sed ubi imperium ad ignaros eius aut minus bonos pervenit, novum illud exemplum ab dignis et idoneis ad indignos et non idoneos transfertur. Lacedaemonii devictis Athenien
Abbreviated transcription (Latin):
cundia dicitur ea ĩ imperio superbia atq crudelitas appellatur
nora illorum esse.: sed plenq mortales postrema meminer etombus
impiis selens eorum obliti disserunt de pena. si ea paulo seuior fuit
D. syllanũ iurum fortem atq strenuũ certe scio que dixent stu¬
dio rei .p dixisse neq illimĩ i tãta re gratiã aut̃ mimicitia m
exerces cosinores atq modestiam uiri coonoui. uerum sententia
aius nõ uidetur michi crũdelis quid enũm in tales homines crude¬
le fieri potist sed aliena a re.p. sententia nr̃a uidetur nã prefecto
aut metus aut iniuria te subezit syllane consuler designatun
genus pene nouũ decerner de timor aũt superuaneum est disseres
cum prestitim diligentia darissimi uiri consulis tantã sint pre
sidia in armis de pena possuni equidem dicer ia q̃đ res habet m
luctu atq miseriis mortem eruminarum requiem ño cruciatũ

Expanded text:
cundia dicitur, ea in imperio superbia atque crudelitas appellatur.cundia dicitur, ea in imperio superbia atque crudelitas appellatur.nora illorum esse. sed plerique mortales postrema meminere et in hominibus inpiis sceleris eorum obliti de poena disserunt, si ea paulo severior fuit. D. Silanum, virum fortem atque strenuom, certo scio quae dixerit studio rei publicae dixisse, neque illum in tanta re gratiam aut inimicitias exercere: eos mores eamque modestiam viri cognovi. verum sententia eius mihi non crudelis — quid enim in talis homines crudele fieri potest? — sed aliena a re publica nostra videtur. nam profecto aut metus aut iniuria te subegit, Silane, consulem designatum genus poenae novom decernere. de timore supervacuaneum est disserere, quom praesertim diligentia clarissumi viri consulis tanta praesidia sint in armis. de poena possum equidem dicere, id quod res habet, in luctu atque miseriis mortem aerumnarum requiem, non cruciatum
Abbreviated transcription (Latin):
ac magnifict casum .r. ꝑ iniserati funt. que oclli seritia
es set que uictis acciderent enumerauerꝰ : rapi uiromos pue¬
ros diuelli liberos a parentum complexu: matrq̃ familiar
pati que uictoribus collibuuesset: phana atq: dom̃os spoliar
cedem incendia fieri: postremo armis cadaueribus cruore
atos. luctu om̃a compleri: sed per deos ĩmortales quo illa
oratio pertinuit: anuti uos infestos coniurationi faceret
scilicet quem res tanta atq tam atrox ñõ permouet eũ or̃o
accendet : ñõ ita est neq ciuquã mortalium miurie sut
parue iudentur: multi eas grauius equo habuer. sed alia
deliquer pauci sciunt fama atq fortuna eorum pares sunt
qui magno imperio prediti ĩ exceo etaten agunt: eorum facta
cunc ti mortales ita in maxima fortuna minima licentia est
neq stude neq odisse sed mimine irasci decet quȩ apud illos ira¬

Expanded text:
atque magnifice casum rei publicae miserati sunt. quae belli saevitia atque magnifice casum rei publicae miserati sunt. quae belli saevitia esset, quae victis acciderent, enumeravere: rapi virgines, pueros; divelli liberos a parentum conplexu; matres familiarum pati quae victoribus conlubuissent; fana atque domos spoliari; caedem, incendia fieri; postremo armis, cadaveribus, cruore atque luctu omnia conpleri. sed, per deos inmortalis, quo illa oratio pertinuit? an uti vos infestos coniurationi faceret? scilicet, quem res tanta et tam atrox non permovit, eum oratio accendet. non ita est, neque quoiquam mortalium iniuriae suae parvae videntur, multi eas gravius aequo habuere. sed aliadeliquere, pauci sciunt, fama atque fortuna eorum pares sunt; qui magno imperio praediti in excelso aetatem agunt, eorum facta cuncti mortales novere. ita in maxuma fortuna minuma licentia est; neque studere neque odisse, sed minume irasci decet; quae apud alios ira
Abbreviated transcription (Latin):
sui recte atq. ordinate fecei. bello macedonico qued cum.
rege perse gessunus rhodiorum ciuitas magna atq magnifica
que populum ro: opibus creuerat infida atq aduersa nobio fuit
sed postẽ hello confecto de rhociis consultum est maiores nostri
nequis diuitiarum magis q iniuris causa bellum ceptum
diceret ĩpuntes eos dinuĩserunt. Item bellis punicis omnibus
cũ sepe carthagmenses ĩ pace et per inducias multa nefina
facmora fecissent: niuo: tamen ipi per occasionem talia
prouidendum. ꝑ.c. ne plus apud uos ualeat .e lentuli et cete¬
roge scelus ꝙ̃ ur̃a dignitas. neu magis ire ur̃e quã fame cõsu¬
latis nam si digna pena pro factis eorum reperictur nouũ
consilium approbo: sin maguitudo sceleris omniũ ingema
exuperat his utendum cenfto que legious comparata sunt¬
ꝑ larique eorum qui ante me sententias dixerunt cõposite

Expanded text:
sui recte atque ordine fecere. bello Macedonico, quod cum sui recte atque ordine fecere. bello Macedonico, quod cum rege Perse gessimus, Rhodiorum civitas magna atque magnifica, quae populi Romani opibus creverat, infida et advorsa nobis fuit. sed postquam bello confecto de Rhodiis consultum est, maiores nostri, ne quis divitiarum magis quam iniuriae causa bellum inceptum diceret, inpunitos eos dimisere. item bellis Punicis omnibus, quom saepe Carthaginienses et in pace et per indutias multa nefaria facinora fecissent, numquam ipsi per occasionem talia providendum est, patres conscripti, ne plus apud vos valeat P. Lentuli et ceterorum scelus quam vostra dignitas, neu magis irae vostrae quam famae consulatis. nam si digna poena pro factis eorum reperitur, novom consilium adprobo; sin magnitudo sceleris omnium ingenia exuperat, his utendum censeo, quae legibus conparata sunt. Plerique eorum, qui ante me sententias dixerunt, conposite
Abbreviated transcription (Latin):
muss syllanus primus sententiam rogatus q̃dđ es tempor cos de¬
si quatus erat de his qui in custodis tenebantur et preterta de
L cassio ⁊. turio e umbreno /  Anno si depichensi forent
suppliciuni sumendum decreuerat iq postea permotus ora¬
tione.C Casaris pedibus in sententiam liberii neronis se itue
dixerat qđ de ea re presidiis abdicatis refcrendum censuerat. sed
cesar ubi ad eunt uentum est rogatus a / consule señtentiam
huuisceniodi uerba locutus est:
Mnos homines patres consenpti qui de rebus dubiis
consultant ab odio amicitia ira atq mnisericordia
uacuos ẽc decet haud facile animus uerum proiudet ubi
ilae officunt iueq hominuim quisquã libidimi sinul et usui
paret ubi intenderis ingenuni ualet: si libido possidet ca do
atq populi ira aut misericordia impulsi male consuluerunt
sed ea malo dicer que maiores nostri contra libidinẽ animi

Expanded text:
nius Silanus primus sententiam rogatus, quod eo tempore consul denius Silanus primus sententiam rogatus, quod eo tempore consul designatus erat, de iis, qui in custodiis tenebantur, et praeterea de L. Cassio, P. Furio, P. Umbreno, Q. Annio, si deprehensi forent, supplicium sumundum decreverat; isque postea permotus oratione C. Caesaris pedibus in sententiam Ti. Neronis iturum se dixit, quod de ea re praesidiis additis referundum censuerat. sed Caesar, ubi ad eum ventum est, rogatus sententiam a consule huiusce modi verba locutus est: 'Omnis homines, patres conscripti, qui de rebus dubiis consultant, ab odio, amicitia, ira atque misericordia vacuos esse decet. haud facile animus verum providet, ubi illa officiunt, neque quisquam omnium lubidini simul et usui paruit. ubi intenderis ingenium, valet; si lubido possidet, ea doti, quae reges atque populi ira aut misericordia inpulsi male consuluerint. sed ea malo dicere, quae maiores nostri contra lubidinem animi
Abbreviated transcription (Latin):
pcrreuli iuaonituame seu animi nobilitate impulsi quo studiui
suit in rem̃.p. clarius esset egredienti ex senatu egsari giadio
minitarentur. Dum hec in senatu aguntur et dimi legatis
Allobrogui et .I. Uolturcio comprobato eorum indicio prenis
dorermintur liberti et pauci & clientibus lentuli diuersis itiuerib:
opifics atq seruitia in uicis ad eum enpiendum sollicitabant
partim &ẽ quirebant duces multitudmum qui precio rem p uee
ant selici trant. cetherus pernuntios familiam atq libertos elec¬
tos suos et exercitatos orabat in aulaciam ut grege facto cum
tilis ad se se irrumperet. Consul ubi ea parari cognouit dispositis
presidii ut ris ac tempus monebat conuocato senatũ refert quid de
hiffier placeat qui in custodiami traditi erane: sed paulo ante sre¬
quens senatus indicauerat eos contra rem ꝑ fecisse. Iuuç diu¬

Expanded text:
periculi magnitudine seu animi mobilitate inpulsi, quo studium periculi magnitudine seu animi mobilitate inpulsi, quo studium suom in rem publicam clarius esset, egredienti ex senatu Caesari gladio minitarentur. Dum haec in senatu aguntur et dum legatis Allobrogum et T. Volturcio, conprobato eorum indicio, praemia decernuntur, liberti et pauci ex clientibus Lentuli divorsis itineribus opifices atque servitia in vicis ad eum eripiundum sollicitabant, partim exquirebant duces multitudinum, qui pretio rem publicam vexare soliti erant. Cethegus autem per nuntios familiam atque libertos suos, lectos et exercitatos, orabat in audaciam, ut grege facto cum telis ad sese inrumperent. consul ubi ea parari cognovit, dispositis praesidiis, ut res atque tempus monebat, convocato senatu refert, quid de iis fieri placeat, qui in custodiam traditi erant. sed eos paulo ante frequens senatus iudicaverat contra rem publicam fecisse. tum D. Iu
Abbreviated transcription (Latin):
crassum ego postea predicantem audiui tantam illi contu¬
meiam sici a cictrone impositam. sed hisdem temporbus q
Catuluos t .c. piso neq precibus neq gratia neq pretio cice¬
ronem impeller potuere uti ꝑ alobrogas auc per alium ndicem
Cgar falso nominartur nam ucerq cum illo oraus minuitias
cuiusdam transpadam sipplicium iniustum. Catulus ⁊ peti¬
tione consulatus odio nicensus qđ eetrema etate maxinus hono¬
rbus usuo ab ad ooscentulo cerar iuuctus discesserat rez autem opor¬
tuna iudebatur qͦd is priuatim egregia liberalicate publice maxic
munerious grandem pecumam debebat sedubi consulem ad
tantum facinus impelles nequeunt sigilatim circueundo atq
mentiendo que se & uolturtio aut allobrogibus audisse dicetet
magnam illi miudiã conflautrant usq adeo ut illi equites ro
qui presidi causa cum telis eraut circum edem concordie seu

Expanded text:
Crassum ego postea praedicantem audivi tantam illam contuCrassum ego postea praedicantem audivi tantam illam contumeliam sibi ab Cicerone inpositam. Sed isdem temporibus Q. Catulus et C. Piso neque precibus neque pretio neque gratia Ciceronem inpellere potuere, uti per Allobroges aut alium indicem C. Caesar falso nominaretur. nam uterque cum illo gravis inimicitias arum propter quoiusdam Transpadani supplicium iniustum, Catulus ex petitione pontificatus odio incensus, quod extrema aetate, maxumis honoribus usus, ab adulescentulo Caesare victus discesserat. res autem opportuna videbatur, quod is privatim egregia liberalitate, publice maxumis muneribus grandem pecuniam debebat. sed ubi consulem ad tantum facinus inpellere nequeunt, ipsi singillatim circumeundo atque ementiundo, quae se ex Volturcio aut Allobrogibus audisse dicerent, magnam illi invidiam conflaverant, usque eo ut nonnulli equites Romani, qui praesidi causa cum telis erant circum aedem Concordiae, seu
Abbreviated transcription (Latin):
ceterorum animos rficeret et illi facilius a perculo eripheñtu
ed uoi arquinius crassum nominauit homnis̃ nobilt maxi¬
mis diuitiio sum̃a potentia. ali rem incredibileni ratipare tã¬
et si uerum sistimabat tantum qua ĩ tali tempor canta uis
honns magio iemenda q̃ exagitanda uidebatur. pleriq crasso
ꝯe negociis priuatis obnoxii conclamant indicem fassum t
diq ea re postulant uti referatur. itaq consulentẽ ciceroue
frequens senatus decreuit tarquinii indicium falsiuideri
eumq in uinculis retinendum neq amplius potesttitẽ faciun¬
dam nis de et indicaret cuius consilio tancam rem esset
mentitus: Erant eo tempor qui existimarẽt indiciũ illud
a p. Antromo machinatum quo facilius appellato crasso
per socictatem periculi raiques illius potentia tegeret. uli
sarquinium a cicerone imissum cuebant necrassus mort
suõ fuscepto malorum patrocinio rem p. conturbart. ipmi

Expanded text:
ceterorum animos reficeret et illi facilius e periculo eriperentur. ceterorum animos reficeret et illi facilius e periculo eriperentur. Sed ubi Tarquinius Crassum nominavit, hominem nobilem, maxumis divitiis, summa potentia, alii rem incredibilem rati, pars, tametsi verum existumabant tamen quia in tali tempore tanta vis hominis magis leniunda quam exagitanda videbatur, plerique Crasso ex negotiis privatis obnoxii, conclamant indicem falsum esse, deque ea re postulant uti referatur. itaque consulente Cicerone frequens senatus decernit Tarquini indicium falsum videri eumque in vinculis retinendum neque amplius potestatem faciundam, nisi de eo indicaret, quoius consilio tantam rem esset mentitus. erant eo tempore qui existumarent indicium illud a P. Autronio machinatum, quo facilius appellato Crasso per societatem periculi reliquos illius potentia tegeret. alii Tarquinium a Cicerone inmissum aiebant, ne Crassus more suo suscepto malorum patrocinio rem publicam conturbaret. ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
primo cupida nouarum rerii bello minis fauebat mutata
mente caciline consilia &ecrari: Ciceronem ad celui toller
ueluti uros ex seruitute esset erepta gaudium atq letitiam
agitabant Nanq alia belli facinora prede magisq̃. detrmñeto
fore incendium utro crudele imoderatum ac ibi mare
calamitosum putabat: quippe cui õnes copie ĩ usu quotidi¬
ano et cultu corporis eraut: post eum dieni quidã.L Tarqui¬
nius ad senatum adductus erat quem ad catiluã prosi¬
ciscentem & itines retractum diebant : is cum dicent se
indicaturum de coniuratione si fides publica data esset uis¬
sus a consule que sciret edices eadem fes que uolturcius de
paratis mcendis. de cede bonorum. deitines hostiuã senatã
docet pretata se missum a: ui. crasso qui catiliue enun¬
aret ne eum lentulus et cet hegus aliq & coniuratione de¬
prehens terrerent eoq magis properarit ad urbem accedes quo

Expanded text:
primo cupida rerum novarum nimis bello favebat, mutata primo cupida rerum novarum nimis bello favebat, mutata mente Catilinae consilia exsecrari, Ciceronem ad caelum tollere, veluti ex servitute erepta gaudium atque laetitiam agitabat. Namque alia belli facinora praeda magis quam detrimento fore, incendium vero crudele, inmoderatum ac sibi maxume calamitosum putabat, quippe cui omnes copiae in usu cotidiano et cultu corporis erant. Post eum diem quidam L. Tarquinius ad senatum adductus erat, quem ad Catilinam proficiscentem ex itinere retractum aiebant. Is cum se diceret indicaturum de coniuratione, si fides publica data esset, iussus a consule, quae sciret, edicere, eadem fere, quae Volturcius, de paratis incendiis, de caede bonorum, de itinere hostium senatum docet; praeterea se missum a M. Crasso, qui Catilinae nuntiaret, ne eum Lentulus et Cethegus aliique ex coniuratione deprehensi terrerent eoque magis properaret ad urbem accedere, quo et
Abbreviated transcription (Latin):
socrum ac citum nichil amplius scir q legatos tantumodo au¬
di solitum ex gabino .R. Antoniũ seriuiũ ulam .Luar¬
gucruum multos preterea in ea coniuratione esse. eadem
galli fatentur.: at lentulum dissimulante coarguũt prattr he¬
teras sermombus quos ille habel folicus erat e libris sybillinis
regnum rome tribus cornelis portendi. cumã atq syllã antea
setetium eẽ cui fatum foret inbis potiri: preterea ab incenso
ces respondissent bello ciuili cruentum fore. Igitur perectio litteris
cum prius õmes signa sua cognouis sent. senatus decreuit uti ab¬
dicatus a magistratu lentulus itemq ceteri ĩ liberis custodiis ha¬
berentur. ittiq: sentulus R. Lentulo Spmteri qui tũ edilis erat
cethegus. Q cormificio. scatilius e egari: Gabinius .M. crasso
ceparius nã is poiulo aute de fuga retractus erat Cn. ierẽtio
senatori tradiunitur. interta plebe coniuratione patefacta q̃

Expanded text:
socium adscitum nihil amplius scire quam legatos; tantummodo ausocium adscitum nihil amplius scire quam legatos; tantummodo audire solitum ex Gabinio P. Autronium, Ser. Sullam, L. Vargunteium, multos praeterea in ea coniuratione esse. Eadem Galli fatentur ac Lentulum dissimulantem coarguunt praeter litteras sermonibus, quos ille habere solitus erat: Ex libris Sibyllinis regnum Romae tribus Corneliis portendi; Cinnam atque Sullam antea, se tertium esse, cui fatum foret urbis potiri; praeterea ab incenso ces respondissent bello civili cruentum fore. Igitur perlectis litteris, cum prius omnes signa sua cognovissent, senatus decernit, uti abdicato magistratu Lentulus itemque ceteri in liberis custodiis habeantur. Itaque Lentulus P. Lentulo Spintheri, qui tum aedilis erat, Cethegus Q. Cornificio, Statilius C. Caesari, Gabinius M. Crasso, Caeparius nam is paulo ante ex fuga retractus erat Cn. Terentio senatori traduntur. Interea plebs coniuratione patefacta, quae
Abbreviated transcription (Latin):
hensis quid facto opus es set penam ullorum fibi ongi impuni¬
tatimi perdende rei p. fere credebat. loitur confirmato aniio
uocari ad seubet lenculuni Cechegum. scaciliun gabiniũ
item quendam terracmensem qui in apuliani ad concitauda
saruitia proficisci parabat: ceteri sine mora ueniũt. cepaniss
pauioante domo egressus cognito inditio & urbe profugerat.
relquos cum custodibus in edem concordie uenir uibati es st¬
natum aauocat magnaq frequentia eius ordiis iolturciũ
cum legatis icoducit. Haccum pretorem scrmiũ cũ luttees
quas alegaitis acceperat eodem afferre ubet. uolturcius inter¬
rogitus ade itier de litens postremo quid aut qua de cciusa
consiui habus set primo finget auia om̃nia disminat de doniũ¬
ratione post ubi fide publica dic& iussus est omnia uti gesta
erant aperiit. docetq se paucis ante diebus a sabmio et a lepario

Expanded text:
hensis quid facto opus esset: poenam illorum sibi oneri inpunihensis quid facto opus esset: poenam illorum sibi oneri inpunitatem perdundae rei publicae fore credebat. Igitur confirmato animo vocari ad sese iubet Lentulum, Cethegum, Statilium, Gabinium itemque Caeparium Terracinensem, qui in Apuliam ad concitanda servitia proficisci parabat. Ceteri sine mora veniunt; Caeparius, paulo ante domo egressus, cognito indicio ex urbe profugerat. reliquos cum custodibus in aedem Concordiae venire iubet. Eo senatum advocat magnaque frequentia eius ordinis Volturcium cum legatis introducit; Flaccum praetorem scrinium cum litteris, quas a legatis acceperat, eodem adferre iubet. Volturcius interrogatus de itinere, de litteris, postremo quid aut qua de causa consili habuisset, primo fingere alia, dissimulare de coniuratione; post, ubi fide publica dicere iussus est, omnia, uti gesta erant, aperit docetque se paucis ante diebus a Gabinio et Caepario
Abbreviated transcription (Latin):
Miliuo per insidias allobroguii conntatus deprchendaut: rem
omnem aperit cuius rei gratia mittibantur cetera uti facto opꝰ
sitsita agant: prerittit Alis homines nulitares sie cũmultu
preidiis collocatis sicuti preceptum erat occulte ponten obsidunt
Posto adid loci legati cum uolturcio uenerunt et simul utniq
clamor eeertus q̃t galli cito eognito consilio sine mora pretonbus
se tradunt. Uolturcius primo cohortatus cettres gladio se a mui¬
titudiis dfendit: demde ubi a legatis disertius et prius mulca de
salute sua pomptuiũ obcestatus est qđ ei ñ otum erat postienio
timdus acuite diffidens uelut hõstibus sese pretoribus dedit: quib:
ribus confictis onua proper per iintios consuli declarcinit᷑. Ac iliũ
ingens cura acq letitia simul occupauer. Nam ietabatur mtelli¬
gens patefacta conuirationt ciuitatẽ periculis creptam ose: porro
autĩ auxius erat dubitans ĩ maxino sceler tantis ciubus depre¬

Expanded text:
Mulvio per insidias Allobrogum comitatus deprehendant. Rem Mulvio per insidias Allobrogum comitatus deprehendant. Rem omnem aperit, cuius gratia mittebantur; cetera, uti facto opus sit, ita agant, permittit. Illi, homines militares, sine tumultu praesidiis conlocatis, sicuti praeceptum erat, occulte pontem obsidunt. Postquam ad id loci legati cum Volturcio venerunt et simul utrimque clamor exortus est, Galli cito cognito consilio sine mora praetoribus se tradunt; Volturcius primo cohortatus ceteros gladio se a multitudine defendit, deinde, ubi a legatis desertus est, multa prius de salute sua Pomptinum obtestatus, quod ei notus erat, postremo timidus ac vitae diffidens velut hostibus sese praetoribus dedit. Quibus rebus confectis omnia propere per nuntios consuli declarantur. At illum ingens cura atque laetitia simul occupavere. Nam laetabatur intelligens coniuratione patefacta civitatem periculis ereptam esse: porro autem anxius erat dubitans, in maxumo scelere tantis civibus depre
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ eos impelui posse ceteri nichil suspicantes dant: Cassius se¬
met eo breui uenturũ pollicetur ac paulo ante legatos eeurbe
profticiscitur Lentulus cum inis T Uolturcium quendã croto¬
nensem mittit ut allobroges priusq domiu peterent cũ atiliua
data atq accepta fide societatem confirmarẽt : ip̃e ⁊ olturtio
litteras ad cacilinã dat quarum xemplum infrascriptũ est
Qui sin scies eteo queni ad te misi cura ut uir sis et cogita
quom i locum sis progressus: et uide quid iaui tibi sit uecesse:
cura ut omuin tibi auxilia aduingas etiã infimore: ad hoc
mandata uerbis dat cum ab senacu hostis iudicatus sit quo
consilio seruitia repudiet ii urbe parata esse que iusserĩt
ne cunctetur ĩpo prepius accedes Htio rebus ita actios cõsti¬
cuta nocte qua proficiscerentur cicero per legatos cuucta edectus
L ualerio fiacco et e pomptino pretoribus nuperat ut ĩ põtr

Expanded text:
tium inpelli posse. Ceteri nihil suspicantes dant, Cassius setium inpelli posse. Ceteri nihil suspicantes dant, Cassius semet eo brevi venturum pollicetur ac paulo ante legatos ex urbe proficiscitur. Lentulus cum iis T. Volturcium quendam Crotoniensem mittit, ut Allobroges, priusquam domum pergerent, cum Catilina data atque accepta fide societatem confirmarent. Ipse Volturcio litteras ad Catilinam dat, quarum exemplum infra scriptum est: quis sim scies ex eo quem ad te misi. cura ut vir sis et cogita quem in locum sis progressus. vide ecquid tibi iam sit necesse et cura ut omnium tibi auxilia adiungas, etiam infimorum.’ mandata verbis dat: Cum ab senatu hostis iudicatus sit, quo consilio servitia repudiet? In urbe parata esse, quae iusserit; ne cunctetur ipse propius accedere. His rebus ita actis constuta nocte, qua proficiscerentur, Cicero per legatos cuncta edoctus L. Valerio Flacco et C. Pomptino praetoribus imperat, ut in ponte
Abbreviated transcription (Latin):
derent quo tumultu facilior aditus ad consulem ceterosq quibus
insidie parabantur fieat: Cethepus ciceronis iauua obsideret
cumq ui asgrederetur. alius aut alium: sed filii familiarum
quorũ & nobilitate maxima pars erat parentes interscerẽt
si mnu cede et incendio perculsis ombus ad catiliua erumpeit :
nite hec parata atq decreta cethegus semper querebatur de
ignauia sociorum illos dubitando et dies prolatando magnas
õportunitates corrumpa. facto nõ consulto in tali periculo opus
Sse seq si pauci adiuuarẽt languentibus alis impetu in curã
facturin. Natura feror uehemens manu promptus erat
maxmiũ bonuni secleritate putabat: Sed allebroges ex pre¬
cepto ciceronis par gabinium ceteres conueniũt. Ab Lentulo
cithego. Statilio item cassio postulant iusiurandum quod si¬
onatum ad ciues perferant aliter haud facile ad tantis negõ¬

Expanded text:
derent, quo tumultus facilior aditus ad consulem ceterosque, quibus derent, quo tumultus facilior aditus ad consulem ceterosque, quibus insidiae parabantur, fieret; Cethegus Ciceronis ianuam obsideret eumque vi aggrederetur, alius autem alium, sed filii familiarum, quorum ex nobilitate maxuma pars erat, parentis interficerent; simul caede et incendio perculsis omnibus ad Catilinam erumperent. Inter haec parata atque decreta Cethegus semper querebatur de ignavia sociorum: illos dubitando et dies prolatando magnas opportunitates corrumpere; facto, non consulto in tali periculo opus esse seque, si pauci adiuvarent, languentibus aliis impetum in curiam facturum. Natura ferox, vehemens, manu promptus erat, maxumum bonum in celeritate putabat. Sed Allobroges ex praecepto Ciceronis per Gabinium ceteros conveniunt. Ab Lentulo, Cethego, Statilio, item Cassio postulant ius iurandum, quod signatum ad civis perferant; aliter haud facile eos ad tantum nego
Abbreviated transcription (Latin):
maxnne maisis tos habeant: Hiisdem fes temiporibus in
gallia citeriore acq ulteriore item in agro piceno oritiaq¬
et apulia motus erat. namo. illi quos antea catilina dñni.¬
serat inconsulee ac ueluti pe dementia cuncta sinui ageoait
nocturnis consiliis armerun atq teloruni portatiombũr fe¬
stinando agicando oma plus timoris q̃ periculi effreerant
cMurena qui ei prouincie legatus preerat. at rome sentulus
cum ceteris qui pricipes coniurationis erant parati sut iu¬
debatur magnis copiis constituerat uti cum catuma ĩ agrum
fesulanũ cum exeraitu uenisset L bestia ħri plibis concione
habita quereetur de actiombus ciceronis belliq orauissimam
iuidiam optnno consuli miponere eo signo in p̾toxima noc̾te
cetaa multitudo coniurationis suum quisq negrcii exequent
sed ea diuisa hoc modo dicebantur. statilius et Gabinius uti
cum magna manu duodecim simul oportuna loca uibis incẽ¬

Expanded text:
maxume manufestos habeant. Isdem fere temporibus in maxume manufestos habeant. Isdem fere temporibus in Gallia citeriore atque ulteriore, item in agro Piceno, Bruttio, Apulia motus erat. Namque illi, quos ante Catilina dimiserat, inconsulte ac veluti per dementiam cuncta simul agebant. Nocturnis consiliis armorum atque telorum portationibus, festinando, agitando omnia plus timoris quam periculi effecerant. C. Murena, qui ei provinciae legatus praeerat. At Romae Lentulus cum ceteris, qui principes coniurationis erant, paratis, ut videbatur, magis copiis constituerant, uti, cum Catilina in agrum Faesulanum cum exercitu venisset, L. Bestia tribunus plebis contione habita quereretur de actionibus Ciceronis bellique gravissumi invidiam optumo consuli inponeret; eo signo proxuma nocte cetera multitudo coniurationis suum quisque negotium exsequeretur. Sed ea divisa hoc modo dicebantur: Statilius et Gabinius uti cum magna manu duodecim simul opportuna loca urbis incen
Abbreviated transcription (Latin):
deruti perduxit q̃d foro propinqua erat neq aliena consili
propta semproniani. nam tum brutus adb roma aberat᷑ pre¬
terea gabmium arcessit quo maior auctoritas sermoni messet
eo presente coniurationem aperit nominat socios prete¬
rta multos cuiisq generis ininoxios quo legatis animus an¬
plior eset demde eos pollicitos optram suam domũ dinut¬
tit. Sed allobroges dui ĩ incerto habuer quidnam consili ca¬
perent in altra parte erat es alienum. studiumn belli ma¬
gna maxes in speuictone. At i altera maiores opes tuta
consilia pro mcerta spe carta premia: ⁊tec illis uoluentibus
tandem uicit forturia rei .p. itaq Q fabio Rauge ciuus
patrocimo ciuitas plurimũ utcbãtur omnemi remꝰ utie
gneucrant aperiunt: Cicero per Langam cognito consilis
elegatis precepit ut studium conuratioms uehenence sinui¬
lent: ceteros adeaut bene pollicetantur dentq operã uti eosq

Expanded text:
D. Bruti perducit, quod foro propinqua erat neque aliena consili D. Bruti perducit, quod foro propinqua erat neque aliena consili propter Semproniam; nam tum Brutus ab Roma aberat. Praeterea Gabinium arcessit, quo maior auctoritas sermoni inesset. Eo praesente coniurationem aperit, nominat socios, praeterea multos cuiusque generis innoxios, quo legatis animus amplior esset. Deinde eos pollicitos operam suam domum dimittit. Sed Allobroges diu in incerto habuere, quidnam consili caperent. In altera parte erat aes alienum, studium belli, magna merces in spe victoriae, at in altera maiores opes, tuta consilia, pro incerta spe certa praemia. Haec illis volventibus tandem vicit fortuna rei publicae. Itaque Q. Fabio Sangae, cuius patrocinio civitas plurumum utebatur, rem omnem, uti cognoverant, aperiunt. Cicero per Sangam consilio cognito legatis praecipit, ut studium coniurationis vehementer simulent, ceteros adeant, bene polliceantur dentque operam, uti eos quam
Abbreviated transcription (Latin):
eosq si possit impellat ad societatem belli estimans publice pri¬
uãtimq ee alieno oppressos preterra qd natura gens gallica bel¬
licoia esset facue tos al tale consilium adduci posse. Ombrenus
q̃d in galua nerociatus erat plersq principidus ciuitatũ notus
acq cos nouerãt itaq sine mora ubi primũ legatos ĩ foro con¬
sperit percunctatus pauca destatu ciuitatis et quasi doles eius
casum requires cepit quem exitum tantis malis speraret post&:
illos uidet queri de auaritia mnagistratuu. accusar senatum
qđ i eo auxilii uichil esset miseriss suis remedium morte ex
qua tanta ista mala effugiatis hec ubi dixit allobroges i maxi¬
mam spem adducti Umorenum orar ut sui nserctur inchil
tam asocrum neq tam difficile esse qum cupidis sime fac̾turi
essent dum ea re ciuitatem ere alieno liceraret i ble eos in donu

Expanded text:
eosque, si possit, inpellat ad societatem belli, existumans publice prieosque, si possit, inpellat ad societatem belli, existumans publice privatimque aere alieno oppressos, praeterea quod natura gens Gallica bellicosa esset, facile eos ad tale consilium adduci posse. Umbrenus, quod in Gallia negotiatus erat, plerisque principibus civitatum notus erat atque eos noverat. Itaque sine mora, ubi primum legatos in foro conspexit, percontatus pauca de statu civitatis et quasi dolens eius casum requirere coepit, quem exitum tantis malis sperarent. Postquam illos videt queri de avaritia magistratuum, accusare senatum, quod in eo auxili nihil esset, miseriis suis remedium mortem extionem ostendam, qua tanta ista mala effugiatis." Haec ubi dixit, Allobroges in maxumam spem adducti Umbrenum orare, ut sui misereretur: nihil tam asperum neque tam difficile esse, quod non cupidissume facturi essent, dum ea res civitatem aere alieno liberaret. Ille eos in domum
Abbreviated transcription (Latin):
placidius tractarent. Sed ubi primũ dubiis rebus moriandis spes
oblata est uetus certamen animos eorum arrecit: qđ srꝑmo
prdio catilma superior aue equa manu discessisset prosee̾ to
magna clades atq calamittisrem .p. oppressiset: neq illis qui
nictoriam adepti forent diicius ea uti liciuisset quin desessis
et eanguibus : quĩ plus posset libertatem atq: imperiũ extor¬
querent. Fua tamen xtra coniurationem complures qui
ad catiliuam ĩ initio profecti funt: in hiis erat filuius se¬
natons filius quem retractum exitiner̃ parens necari uissit
lisdem temporibus rome lentulus sicuti catilina preceperat
quoscumnq moribus aue fortuna noiuis rebus idoneos credebat
aut per se aut per alios sollicitabat: neq solum ciues sed cuiuscũ
modi genus hominũ qͥđ modo bello usui foret igitur.ꝑ. umii¬
breno cuidam negocium dat uti legatos Allobrogum requirat

Expanded text:
placidius tractarent. sed ubi primum dubiis rebus novandis spes placidius tractarent. sed ubi primum dubiis rebus novandis spes oblata est, vetus certamen animos eorum adrexit. quod si primo proelio Catilina superior aut aequa manu discessisset, profecto magna clades atque calamitas rem publicam oppressisset, neque illis, qui victoriam adepti forent, diutius ea uti licuisset, quin defessis et exanguibus qui plus posset imperium atque libertatem extorqueret. fuere tamen ad Catilinam initio profecti sunt. In iis erat Fulvius, senatoris filius, quem retractum ex itinere parens necari iussit. Isdem temporibus Romae Lentulus, sicuti Catilina praeceperat, quoscumque moribus aut fortuna novis rebus idoneos credebat, aut per se aut per alios sollicitabat, neque solum civis, sed cuiusque modi genus hominum, quod modo bello usui foret. Igitur P. Umbreno cuidam negotium dat, uti legatos Allobrogum requirat
Abbreviated transcription (Latin):
cribuntia potestas restituta est homines adolescentes sumam
potestatem nacti quibus etas animusq stroꝵ erat ceper senatum
ita ipsi clari potentesq fieri. contra eos suma ope itebatur ple¬
raq nobilitas sub senatus specie pro sua magiitudine: nãq uti
paucis uerum absoluam post illa tempora quicunq rem p. agita¬
uer honestis ombus alii sicuti iura populi defenderẽt: pars quo
senatus aue toritas maxima foret bonum publicum simulartes
pro iua quisq potentia certar: neq: illes modestia neq modus cõ¬
tentionis erat utriq uictoriam crudeliter ex ereebant. sed posto
cu. pompeius ad belliun maritimũ atq nuitridaticum missus
est. pledis oper iminuce sunt: paucorum potentia creuit: Nii ma¬
gistratus prtuincias alaq om̃a tenet ipri ĩoxi fiorentes sine mctu
ctatem age& cettrosq uidiciis terres quo plebent in magistratu

Expanded text:
tribunicia potestas restituta est, homines adulescentes summam tribunicia potestas restituta est, homines adulescentes summam potestatem nacti, quibus aetas animusque ferox erat, coepere senatum ndo magis incendere, ita ipsi clari potentesque fieri. Contra eos summa ope nitebatur pleraque nobilitas senatus specie pro sua magnitudine. Namque, uti paucis verum absolvam, post illa tempora quicumque rem publicam agitavere, honestis nominibus, alii, sicuti populi iura defenderent, pars, quo senatus auctoritas maxuma foret, bonum publicum simulantes pro sua quisque potentia certabant. Neque illis modestia neque modus, contentionis erat: utrique victoriam crudeliter exercebant. Sed postquam Cn. Pompeius ad bellum maritumum atque Mithridaticum missus est, plebis opes inminutae, paucorum potentia crevit. Ii magistratus, provincias aliaque omnia tenere; ipsi innoxii, florentes, sine metu aetatem agere ceterosque iudiciis terrere, quo plebem in magistratu
Abbreviated transcription (Latin):
aut facinus domo expulerat/ hii romã sicut in sencinã con¬
fluxeraut: deide multi memores syllaue uictorie qđ &
cregariis unlicibus alios senatores uidebant alios ita duuites
ut regio uictu atq. cultu etatem agerent: sibi quisq si ł̃ armis
foret ex uictoria talia sptradat: Preterea uiuentus que in
agris manũ mercede inopiani tollerauerat priuatis atq put¬
blicis largiciombus &cita urbanum ociumi ingrato labori
pretulerant: eos atq alios onmes malum publicum alebat.
quo minus mirandum est homines egentes malis inoribus max
spe rei.p. iuixta ac sibi consuluisse. preterea quorum uictoria
erat. haud sane alio animo belli euentum xpectabant. Ad hoc qui¬
cunq aliarum qua senatus partiumm erant conturbari rem .p.
q̃ minius ualere ipsi malebaut: id adeo malum multos pd̃s a̾uos
in erutatem reuerterat: Nam posto C pompeio.M. Crasso coss

Expanded text:
aut facinus domo expulerat, ii Romam sicut in sentinam conaut facinus domo expulerat, ii Romam sicut in sentinam confluxerant. Deinde multi memores Sullanae victoriae, quod ex gregariis militibus alios senatores videbant, alios ita divites, ut regio victu atque cultu aetatem agerent, sibi quisque, si in armis foret, ex victoria talia sperabat. Praeterea iuventus, quae in agris manuum mercede inopiam toleraverat, privatis atque publicis largitionibus excita urbanum otium ingrato labori praetulerat. Eos atque alios omnis malum publicum alebat. Quo minus mirandum est homines egentis, malis moribus, maxuma spe, rei publicae iuxta ac sibi consuluisse. Praeterea, quorum victoriaerat, haud sane alio animo belli eventum exspectabant. Ad hoc, quicumque aliarum atque senatus partium erant, conturbari rem publicam quam minus valere ipsi malebant. Id adeo malum multos post annos in civitatem revorterat. Nam postquam Cn. Pompeio et M. Crasso consulibus
Abbreviated transcription (Latin):
uisum est cui cum usq ad occasum ab ortu solis omnia domita
arinis parerẽt. domi ocium atq diuitie que prima mortales
animis perditum ir̃et: naq duobus senatus decretis & tanta
multitudine ueq premio inductus coniurationẽ patefectrat
neq e castris citati quisq onium discesserat. tanta us morbi
uti tabes plarsq ciuium aminos inuaserat. neq solum illis ali¬
ena mens erat qui conscii comurationis fuerant: sed omniuo
cuncta plebei nouarui rerum studio catiliue incepta proba¬
bat. id adeo mor suo uidebatur facer. Nam semipers ciuitate
quibus opes nulle funt bonis inudet malos extollunt. uetera
oda noua exoptant odio suarunt rerum mutari õuia studẽt
turbatione atq seditionibus sine eura aluntur. quonia egestas
facile habetur sine damno: sed urbana plebs preceps ed uero
atq petulantia maxime pretabant item qui per dedicora
patrimoniis amissis uagabantur. postremo ques fiagitium

Expanded text:
visum est. Cui cum ad occasum ab ortu solis omnia domita visum est. Cui cum ad occasum ab ortu solis omnia domita armis parerent, domi otium atque divitiae, quae prima mortales animis perditum irent. Namque duobus senati decretis ex tanta multitudine neque praemio inductus coniurationem patefecerat neque ex castris Catilinae quisquam omnium discesserat: tanta vis morbi ac veluti tabes plerosque civium animos invaserat. Neque solum illis aliena mens erat, qui conscii coniurationis fuerant, sed omnino cuncta plebes novarum rerum studio Catilinae incepta probabat. Id adeo more suo videbatur facere. Nam semper in civitate, quibus opes nullae sunt, bonis invident, malos extollunt, vetera odere, nova exoptant, odio suarum rerum mutari omnia student, turba atque seditionibus sine cura aluntur, quoniam egestas facile habetur sine damno. Sed urbana plebes, ea vero praeceque petulantia maxume praestabant, item alii per dedecora patrimoniis amissis, postremo omnes, quos flagitium
Abbreviated transcription (Latin):
filieq copiis persolueret. sed qͥd nõ dignos homines honor hone¬
statos iudebam meq fassa opimone alienatum et̃ senciebam
hoc nomme satis honestas pro meo casu spes relique dignitatis
conseruande sum secutus. plura cum seribe uellem nunciatũ
et michi uini parari. nuc orestillani comendo tueq fide nado
eã ab inuiria defendas per liberos tuos rogatus haueto. sed ipe¬
post paucos dies cõmoratus ap̃ .e tlamimum i aoro aretino duĩ
uiciitatem antea sollicitatã armiis ecornat cum fascibus atq alis
imperii insigmbus in castra ad maliumt contendit. Hec ubi ro¬
me comperta funt senatus catilinam et Manlium hostes uidi¬
cat cetere multitudini diem statuit antes̃ liceret sine fraude ab
armis discedes preter rerum capitalium condemnatis. Preterea
ercitu persequi maturet. Cutro urbi presidio sit. Ea tempesta¬
te michi imperium populi romani multo maxiue mniserabile

Expanded text:
filiaeque copiis persolveret -, sed quod non dignos homines honore honefiliaeque copiis persolveret -, sed quod non dignos homines honore honestatos videbam meque falsa suspicione alienatum esse sentiebam. Hoc nomine satis honestas pro meo casu spes reliquae dignitatis conservandae sum secutus. Plura cum scribere vellem, nuntiatum est vim mihi parari. Nunc Orestillam commendo tuaeque fidei trado; eam ab iniuria defendas per liberos tuos rogatus! Haveto!" Sed ipse paucos dies conmoratus apud C. Flaminium in agro Arretino, dum vicinitatem antea sollicitatam armis exornat, cum fascibus atque aliis imperi insignibus in castra ad Manlium contendit. Haec ubi Romae comperta sunt, senatus Catilinam et Manlium hostis iudicat, ceterae multitudini diem statuit, ante quam sine fraude liceret ab armis discedere praeter rerum capitalium condemnatis. Praeterea itu Catilinam persequi maturet, Cicero urbi praesidio sit. Ea tempestate mihi imperium populi Romani multo maxume miserabile