comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tes ꝓ malo condẽpnet. penitentes ã malo iusti¬
ficẽt. Ecce quantos in summo conseruauit.
qnͣtos de summo p̃cipitauit: qͣnͣtos de ino e¬
rexit. quantos inimo deseruit. Manifesta sunt
iudicia eiꝰ:⁊ qui se ipsũ nouit. nouit quomꝰi hȩc
omĩa cot idie sapĩa oꝑatur insecreto cordis hu¬
mani semꝑ iudicio p̃sidens: ⁊ occulta retributio¬
ne ac dispensatione iniusibili merita examinan¬
do. nc̃ ꝑ grãm assumit. nc̃ ꝑ iusticiam deserit. ñc
ꝑ lenitatẽ parcit. nc̃ ꝑ districtionẽ punit. Icũ
deseruerit itm assumit. ⁊ cum assumpserit it̾m
derelinquit: ut nesciat hõ finẽ suum. ⁊ sollicit᷑
ambulet om̃i tempoie uitȩ suȩ: ut qui iacent nͥ
desperent. ⁊ qui stant non p̃sumant. Si in cę̧lo
iusticiȩ it̃. timeant ruinam: si in inferno culpȩ
ad infernum. postea ascendit ad cȩłui: ut descen¬
deus spem daret lib̃andis. ascendens uiam often¬

Expanded text:
tes pro malo condemnet, poenitentes a malo justites pro malo condemnet, poenitentes a malo justificet. Ecce quantos in summo conservavit, quantos de summo praecipitavit, quantos de imo erexit, quantos in imo deseruit. Manifesta sunt judicia ejus: et qui seipsum novit, novit quomodo haec omnia quotidie Sapientia operatur in secreto cordis humani semper judicio praesidens: et occulta retributione ac dispensatione invisibili, merita examinando, nunc per gratiam assumit, nunc per justitiam deserit, nunc per lenitatem parcit, nunc per districtionem punit. Et cum deseruerit iterum assumit, et cum assumpserit iterum derelinquit, ut nesciat homo finem suum, et sollicitus ambulet omni tempore vitae suae, ut qui jacent non desperent, et qui stant non praesumant. Si in coelo justitiae sunt, timeant ruinam. Si in inferno culpae,m descendit ad infernum; postea ascendit ad coelum, ut descendens, spem daret liberandis, ascendens viam osten
Abbreviated transcription (Latin):
motus animoi alt̾na fluctuadiõe incessanter qua¬
si contrariis flatib acti ascendentes ⁊ descendentes:
⁊ fiunt exaltationes ⁊ dep̾ssiones. ⁊ commotiones
sꝑc bonus. ⁊ sursum impellit. uenit sꝑe malus
iuimpellit deorsum: ⁊ ascendt̃ usq ad oȩlos. ⁊ des¬
cendunt usq ad abyssos: anima eoꝵ tabescente
mincerdo maloꝵ suorum. Iquid dicit: Si ascen¬
dero in cȩlum tu illic es: si descendero ad infernũ
ades. Si enim ascendis in cęlum iutticie. habesillic
tecum sapiãm continentem de ne cadas: si aũ des¬
cendis ad infernum culpȩ. ad est illic sapĩa app̃hen¬
dens te ne effugias. Sursum dext̾am ht̃ deorsũ
suust ram: ꝑtingens a fiue usq ad finẽ fortit᷑
& disponens omĩa suauiter Sursum fortis. deor¬
sum foitis: ubiq inuncibilis. Sursum fortis
ẽ. ut eos qui in ipsa confidunt: ã malo conseꝵ¬
uet. ⁊ eos qui de se p̃sumunt inmalu deseren¬
do p̃cipitet: deoisum foitis ẽ ut contempnen¬

Expanded text:
nimorum alterna fluctuatione incessanter quasi contrariis flatibus acti ascendentes, et descendentes; et fiunt exaltationes, et depressiones, et commotiones spiritus bonus, et sursum impellit. Venit spiritus malus, et impellit deorsum: et ascendunt usque ad coelos, et descendunt usque ab abyssos, anima illorum tabescente in incerto malorum suorum. Et quid dicit? Si ascendero in coelum, tu illic es; si descendero ad infernum, ades. Si enim ascendis in coelum justitiae, habes illic tecum sapientiam continentem te ne cadas; si autem descendis ad infernum culpae, adest illic sapientia apprehendens te ne effugias. Sursum dexteram habet, et deorsum sinistram, pertingens a fine usque ad finem fortiter, et disponens omnia suaviter. Sursum fortis, deorsum fortis, ubique invincibilis. Sursum fortis est ut eos, qui in ipsa confidunt a malo conservet, et eos qui de se praesumunt in malum deserendo praecipitet. Deorsum fortis est, ut contemnen
Abbreviated transcription (Latin):
etiam his qui sunt in cęlo. Angłi incęlo st̃. ⁊ a pͥn¬
cipio incȩlo st̃. ⁊ tñ supra id qͦd facti fuerant ꝑ
iusticiam ascenderunt. Liusticia altior cęlo ẽ: mni¬
quitas ꝓfundior inferno. Pfundior enim ẽ om̃i
ascencdit. tm̃ ascendit qui ad iusticiam ꝓficit.
& quantum descendit. qui ad infernũ descendit
tm̃ descendit. qui ad iniquitatẽ cadit. Quantũ
aut ascendit qui de inferno ad cȩłu ascendit: tm̃
ascendit. qui de iniquitate ad iusticiam redit.
Quantum uͦ descendit. qui de cȩlo ad infernũ descendit:
tm̃ descendit. qͥ de iusticia ad iniquitatẽ ruit: Lin
his om̃ib ascendunt usq ad cȩlos. ⁊ descendunt usq

Expanded text:
etiam iis qui sunt in coelo. Angeli in coelo sunt, et a prinetiam iis qui sunt in coelo. Angeli in coelo sunt, et a principio in coelo sunt; et inde supra id quod facti fuerant per justitiam ascenderunt. Et justitia altior coelo est, iniquitas profundior inferno. Profundior enim est omni, ascendit; tantum ascendit, qui ad justitiam proficit. Et quantum descendit, qui ad infernum descendit, tantum descendit qui ad iniquitatem cadit. Quantum autem ascendit, qui de inferno ad coelum ascendit, tantum ascendit qui de iniquitate ad justitiam redit. Quantum vero descendit qui de coelo ad infernum descendit, tantum descendit qui de justitia ad iniquitatem ruit. Et in his omnibus ascendunt usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
suum ꝓmouens. nicħ uniu̾sitatis concordiam
pacẽ q turbare ꝑmittit: s sic unicuiq quod suũ
ẽ. tribuit. ut dissimilit̾ currentia. ad unũ finẽ
conducat: ⁊ ut uniꝰ oꝑatio uim effecꝰtumq al¬
terius non impediat. Osap̃ia quã late diffundis
& tñ non dissiparis: quam in longinquum porrigis
te. ⁊ defectum nͥ pateris. Quantus ẽ excursus
tuus. a summo usq ad imum. Quantũ cęlũ distat
a terra. ⁊ infernus sub t̾ra. uͥ ẽ finis terrȩ ⁊ ultra
non ẽ terra. quantum distat summũ ab imo
totum penetrat sapĩa : Ibreuis ẽ tñ uia hȩc sapĩȩ ⁊ com¬
pendiosa porrec̾tio: ⁊ modicũ putat sibi om̃e qͦđ ÷.
ut tnͣseat ⁊ app̾hendat ⁊ penetret: nec longe esse
quicqd spatio porrigitur. qđ bonitate ꝑximũ sit.
Multo uͦ amplius distare a iusticia umquitatẽ: ⁊ lon¬
ginqua nimis duo : plus cȩlo a derra. ⁊ inferno sub
terra. Iusticia enim altior cęlo ẽ: ⁊ non solu cęlo. sed

Expanded text:
suum promonens, nihil universitatis concordiam pacemque turbare permittit; sed sic unicuique quod suum est tribuit, ut dissimiliter currentia ad unum finem conducat, et ut unius operatio vim effectumque alterius non impediat. O Sapientia, quam late diffunderis, et tamen non dissiparis. Quam in longinquum porrigis te, et defectum non pateris! Quantus est excursus tuus, a summo usque in infimum! Quantum coelum distat a terra, et infernus sub terra ubi est finis terrae, et ultra non est terra; quantum distat summum ab infimo, totum penetrat Sapientia. Et brevis est tamen via haec Sapientiae, et compendiosa porrectio, et modicum putat sibi omne quod est, ut transeat et apprehendat, et penetret; nec longe esse quidquid spatio porrigitur, quod bonitate proximum sit. Multo vero amplius distare a justitia iniquitatem et longinquius duobus, coelo a terra, et inferno sub terra. Justitia enim altior coelo est, et non solum coelo, sed
Abbreviated transcription (Latin):
patiuntur. Nam hoc ipsum qđ in quibusdam
eius oꝑibus pulchris non pulchrum uidet᷑. tur¬
pe tñ nonẽ ubi ẽ: s minꝰ in parte pulcͥtudinis ht.
qi ħ in toto pulchrum ẽ ad qͦd ẽ. Ergo innulla par¬
te turpitudo ẽ. s tñ in quibuscła partib maior.
inquibuss minor pulcͥtudo ẽ: qr ex eo in toto par¬
tium maxima ẽ. qͥ in partib differens. ⁊ multi¬
plicit̾ uariata. distenta q om̃iphariã pulcͥtudo ẽ:¬

Expanded text:
patiuntur. Nam hoc ipsum, quod in quibusdam patiuntur. Nam hoc ipsum, quod in quibusdam ejus operibus pulchris non pulchrum videtur, turpe tamen non est, ubi est; sed minus in parte pulchritudinis habet, quia hoc in toto pulchrum est ad quod est. Ergo in nulla parte turpitudo, sed tamen in quibusdam partibus major, in quibusdam minor pulchritudo est; quia ex eo in toto partium maxima est, quod in partibus differens, et multipliciter variata distinctaque omnifariam pulchritudo e
Abbreviated transcription (Latin):
conferre potuisset. Qͥđ dicimꝰ : Gͦmn faciendo
minorata ẽ sapĩa. di. ⁊ debilis ꝓsecuta opus suum
in finemsͤ. Dubi ẽ ꝑtingens ã fine usq ad finem
fortiter Si fordit̾ ꝑtingit sapĩa ã fine usq ad a¬
nem̃: gͦ non ẽ defectus opificis. differens pulcͥtudo
conditionis. Qr̃ gͦ non ȩque pulchra st̾ omĩa. nͥut
magis pulchra sint umu̾sa: Nam si non essent
different̾ pulchra singła. non essent incomparabi¬
lit pulchra uniu̾sa: qr si una eet pulcͥtudo insingłis.
quamlibet excellens il la foret ⁊ cet̾is om̃ib eminen¬
tior. non eet om̃is pulcͥtudo in uniu̾sis. Eigo sapia
ã fine usq ad finem fortit̾ ꝑtingit: qr sic oꝑa sua
usq ad funcłu rerum ꝑsequitur. ut &̃ defectum
inferioꝵ ad uniu̾soꝵ pulcͥtudinẽ moderet᷑: ut
inde uniu̾sitas mag̾ pulchra sit. quo in uniu̾sita¬
te quecła alioꝵ comꝑatione ⁊ respec̾tu defectum

Expanded text:
conferre potuisset. Quid dicimus? Ergo in faciendo conferre potuisset. Quid dicimus? Ergo in faciendo minorata est sapientia Dei? et debilis prosecuta opus suum in finem? Et ubi est pertingens a fine usque ad finem fortiter? Si fortiter pertingit Sapientia a fine usque ad finem: ergo non est defectu opificis, differens pulchritudo conditionis. Quare ergo non aeque pulchra sunt omnia, nisi ut magis pulchra sint simul universa? Nam si non essent differenter pulchra singula, non essent incomparabiliter pulchra universa; quia summa esset pulchritudo in singulis quaelibet excellens illa foret, et caeteris omnibus eminentior, non esset omnis pulchritudo in universis. Ergo Sapientia a fine usque ad finem fortiter pertingit; quia sic opera sua usque ad fundum rerum persequitur, ut etiam defectum inferiorum ad universorum pulchritudinem moderetur, ut inde universitas magis pulchra sit, quod in universitate quaedam aliorum comparatione et respectu defectum
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ ñ totum fec̃ in eo qđ fec̃. & quare ñ fec̃ut ñ
pulchrum nusꝗͣ eẽt in eo qđ fec̃: Fortassis fa¬
tigata erat pͥora illa faciendo in quib sũmam
quandam ꝑfectamq pulcͥtudinẽ effecerat: ⁊iccir¬
co cet̾a quomͦ potuit pꝰea ꝑsecuta ẽ. faciendo quidem
ut totum pulchrũ eet qđ in eis fecit. s nͥ faciendout
pulchrũ ineis non eeͬt quod nͥ fecit. s ꝑmisit. qr ut
omnino nͥ eet fac̾e non potuit. Deinde itaq ad alia
post alia descendendo. ⁊ alia pꝰ alia faciendo. tanto
minus semꝑ posterionbus oꝑum suoꝵ pulcͥtudinis
ac decoris contulit: quantomag̾ priora faciendo
⁊ uires fortitudinis suȩ qua ampliꝰ posset ⁊ qua
sciret amplius prudentiȩ suȩ uim ingeniũq con¬
sumpsit. Opt̾ea rerum ordo deorsum degenerauit
ad infima descendens: ⁊ nͥ sapĩa sibi ꝓspexisset. ut
in his tancde faciendi finem constitueret: n erat
fortasse ultra pulcͥcudinis aliquid qͦd faciendis

Expanded text:
 pulchrum fecit in eo quod fecit: et quare non fecit, ut non pulchrum nusquam esset in eo, quod fecit? Fortassis fatigata erat priora illa faciendo in quibus summam quamdam perfectamque pulchritudinem effecerat. Et idcirco caetera quomodo potuit, postea faciendo, ut non pulchrum in eis non esset, quod non fecit sed permisit; quia ut omnino non esset, facere non potuit. Deinde itaque ad alia post alia descendendo, et alia post alia faciendo, tanto minus semper posterioribus operum suorum pulchritudinis ac decoris contulit, quando magis priora faciendo, et vires fortitudinis suae qua amplius posset, et qua sciret amplius, prudentiae suae vim ingeniumque consumpsit. Propterea rerum ordo deorsum degeneravit ad infima descendens. Et nisi sapientia sibi prospexisset, ut in his tandem faciendi finem constitueret, non erat fortasse ultra pulchritudinis aliquid quod faciendis
Abbreviated transcription (Latin):
i suꝑeminenti pulcͥtudine disposuit: inferiora qͦq conse
sapĩa a fine usq usq ad ea quȩ in rebus omĩb infima
sunt: qr inhis &̃ aliquid eius inuenit᷑ quȩ ꝑuifirmu¬
tatem conditionis ⁊ defectũ naturȩ ã summis longe
recesserunt. Sed tñ ipsa sapĩa insummis quasi ꝑma¬
nendo consistit. ad infima uͦ quasi excurrendo ꝑtingit.
qr illa imꝑfecto decore suo inmutabilit̾ subsistentia.
nusꝗͣ ab eius similitudine deeluunt. ista uͦ ꝑ defectũ
fugientia. ꝑ id ipsum tñ qͦd insuo gn̾e retinent pulcͥtu¬
dinis. sibi qͦ sapientiam adesse onenidunt: ꝑtingit gͦ
u̾q sapĩa:. qr in om̃i quod ẽ p̾ulchum aliquid est
⁊ om̃e qͦd pulchrũ est. sapĩe opus ẽ. Quo duͦm eo qͦd

Expanded text:
 supereminenti pulchritudine disposuit; inferiora quoque consSapientia ad finem usque ad ea quae in rebus omnibus infima sunt; quia in his etiam aliquid ejus invenitur, quae per infirmitatem conditionis et defectum naturae a summis longe recesserunt. Sed tamen ipsa Sapientia in summis quasi permanendo consistit; ad infima vero quasi excurrendo pertingit, quia illa in perfecto decore suo immutabiliter subsistentia nusquam ab ejus similitudine defluunt. Ista vero per defectum fugientia per idipsum tamen, quod in suo genere retinent pulchritudinis, sibi quoque sapientiam adesse ostendunt. Pertingit ergo ubique sapientia, quia in omni quod est, pulchrum aliquid est, et omne quod pulchrum est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmitis suis retͥbutio separabit. Neq enĩ futur.
tempora obliuione cc̃ta oꝑient. s uenient in re¬
cordationem tẽpore. suo c̾cta quȩ facta st̃: ut in
iudicium aduocet᷑ om̃e opꝰ siue bonũ siue malũ¬

Expanded text:
pro meritis suis retributio separabit. Neque enim futura pro meritis suis retributio separabit. Neque enim futura tempora oblivione cuncta operient, sed venient in recordationem tempore suo cuncta quae facta sunt, ut in judicium advocetur omne opus, sive bonum sive malu
Abbreviated transcription (Latin):
seria de ȩt̾nitatis p̃mio habere fiduciã suadet:
iste statim pꝰꝗͣ ꝓuitȩ carnalis defec̾tu. oe fruc¬
tu iute ꝑpetuȩ dubitare ceperat. ꝓ eadem sla du¬
bitatione ex intina se considatione accusat di¬
cens. Locutꝰ q cum mente mea: animadu̾ti qͥ
hoc qͦ esset uanitas. & continuo causam ad¬
uingens q̃r supͣdictam dubitationẽ suã uanã
ee ᷤ testet᷑ ⁊ uanitatẽ : ipsum cuiꝰ respec̾tu u̾itas
ei indubium uenire. potuisset infert dicens.
Non eium erit memoria sapientis similit̾ ut stul¬
ti inppetuum. Sapĩa enim quȩ uitȩ p̃senti
mortalitatem ñ tollit. future uitȩ tribuit
ȩt̾nitatẽ: ⁊ licet sapientis. ⁊ stulti in eritu huiꝰ
uite similis conditio sit: infutura tñ uita simił
memoua nonerit. Sic̃ enim hic eos dispar uiuen¬
di conu̾satio dundit: ita illic qͦ cum in memoriã
uenerint ut ad iudiciũ adducant᷑. dissimilis

Expanded text:
seria de aeternitatis praemio habere fiduciam suadet, seria de aeternitatis praemio habere fiduciam suadet, iste statim postquam pro vitae carnalis defectu de fructu vitae perpetuae dubitare coeperat, pro eadem sua dubitatione ex intima se consideratione accusat, dicens: Locutusque cum mente mea, animadverti quod hoc quoque esset vanitas. Et continuo causam adjungens quare supradictam dubitationem rem vanam esse testetur, et vanitatem ipsam cujus respectu veritatis ei in dubium venire potuisset infert, dicens: Non enim erit memoria sapientis similiter, ut stulti in perpetuum. Sapientia enim, quae vitae praesenti mortalitatem non tollit futurae vitae tribuit aeternitatem: et licet sapientis et stulti in exitu hujus vitae similis conditio sit, in futura tamen vita similis memoria non erit. Sicut enim hic eos dispar vivendi conversatio dividit, ita illic quoque cum in memoriam venerint ut ad judicium adducatur, dissimilis
Abbreviated transcription (Latin):
tare cȩpit. utrum pꝰ hanc uitã diu̾sa meritoꝵ
p̃mia scđm hanc ipsam diu̾sam huiꝰ uitȩ con¬
uersationẽ debeant inueniri: Lsi hoc uerũ
ẽe ᷤᷤ constat: qr una uia ab hac uita exeunt.
sit una ꝑuentio: qr añ mortem dissimiliter laborando
currerent. qͥ simili morte ereuntes ad dissimi¬
le pꝰ mortem p̃miũ non ꝑuenirent: Hoc ẽ
enim qͦͦd sequit᷑. Dixi in corde meo. Si unus
stulti ⁊ meus occasus erit: qͥd mͥ ꝓdest qd maio¬
rem sapĩȩ dedi operam: his enim qͥ hane uit̃a
solam ee̾ credunt. studium sapĩȩ uanũ omĩno
iaborẽ fastidiunt: ⁊ facile ad ea conu̾tuntir
quȩ ⁊ si sapĩa nequaꝗͣ. appetenda e̾e doceat. qr
tñ eoꝵ fructus p̃sens ẽ. cõmodiora existimant᷑
infruc tuosum ee ᷤᷤ non sunt. eosq qui se sec¬
tant᷑ magna intꝰ ꝯsolatione refouet. ac ꝑ illu¬
minationẽ ueritatis in hac mortalitatis mi¬

Expanded text:
tare coepit, utrum post hanc vitam diversa meritorum tare coepit, utrum post hanc vitam diversa meritorum praemia secundum hanc ipsam diversam hujus vitae conversationem debeant inveniri. Et si hoc verum esse constat, quare una via ab hacfit una perventio: quare ante mortem dissimiliter laborando currerent, qui simili morte exeuntes ad dissimile post mortem praemium, non pervenirent? Hoc est enim quod sequitur: Et dixi in corde meo: Si unus, et stulti, et meus occasus erit, quid mihi prodest, quod majorem sapientiae dedi operam? His enim, qui hanc vitam solam esse credunt, studium Sapientiae vanum omnino laborem fastidiunt, et facile ad ea convertuntur, quae etsi sapientia nequaquam appetenda esse doceat, quia tamen eorum fructus praesens est, commodiora existimant. infructuosum esse non sinit, eosque qui se sectantur, magna intus consolatione refovet, ac per illuminationem veritatis in hac mortalitatis mi
Abbreviated transcription (Latin):
sicderet. utrum tñ tanto labore comꝑandũ sit
dubitat: cuiꝰ fructus an ꝑpetuus eẽ possit ñdũ
adhuc ei ratio ulla indubitata manifestat.
Hanc gͦ fluctuationẽ humani cordis iste in semo¬
ipso ⁊ ꝑ contemplationem u̾itatis uidens. ⁊ per
affectum cõmunis rifirmitatis senxiens. ꝑ sen¬
tentiam quoq assumit: ostendens qualit̾ post
quesitam iusam q sapiãm ipsa eum mortalis
uite consicdatio a studio sap̃iȩ reuocabat: ⁊ qͥ
iccirco alios in sapĩa p̃cedere uanum omĩno esti¬
mauerit. qr in reddendo mnortis debito parem
ceteris se eẽ agnouit. Hoc ẽ enim d pꝰ lauda¬
tam sapĩam. studii q eiꝰ cõmendationem: su¬
bito nc̃ ad considationẽ cominuius infirmi¬
tatis conuersus infert dicens. Didici qͥ unus
utriusq esset interitus. Qͥa enim udit u¬
trumq. id ẽ ⁊ sapientẽ ⁊ stultum uno mor¬
tis interitu ab hac uita subtrahrͥ ⁊̃ hoc oubi¬

Expanded text:
le esse consideret, utrum tamen tanto labore comparandum sit, le esse consideret, utrum tamen tanto labore comparandum sit, dubitat, cujus fructus an perpetuus esse possit, nondum adhuc ei ratio ulla indubitata manifestat. Hanc ergo fluctuationem humani cordis iste in semetipso, et per contemplationem veritatis videns, et per affectum communis infirmitatis sentiens, per sententiam quoque assumit, ostendens qualiter quaesitam visamque sapientiam, ipsa eum mortalis vitae consideratio a studio sapientiae revocabat, et quod idcirco alios in sapientia procedere vanum omnino existimaverit, quia in reddendo mortis debito, parem caeteris se esse agnovit. Hoc est enim quod, post laudatam Sapientiam studiique ejus commendationem, subito nunc ad considerationem communis infirmitatis conversus infert, dicens: Didici, quod unus utriusque esset interitus. Quia enim vidit utrumque, id est et sapientem et stultum uno mortis interitu ab hac vita subtrahi, etiam hoc dubi
Abbreviated transcription (Latin):
in tenebris st̃: necesse ẽ quantũ possibilitas sup¬
petit. &̃ mortalem hominẽ querendȩ atq in¬
uestigandȩ sap̃iȩ audium adhibere. Hec est
enim sapĩa hominis in hac uita: sapĩam quere
⁊ inuestigare. Nam inuenire sapiãm. ⁊ ꝑfec̾te
app̃hendere: uerum. non huic uitȩ: datum ẽ. s
futurȩ repositum. Ht̃ tn ipsa inquisitio sapĩȩ
nc̃ lucẽ suam: qua disceruat eos qui amant sa¬
pĩam ⁊ quer̃t. abhis qui ftulticiam amant
& ambulant intenebͥs. S mens carnalis iocun¬
ditate m uisibilis lucis amans. ꝓ int̾na luce slaeͤ
borare uanum estimat: qr euuis claritatẽ post
hanc lucem sublatã. in mentib scĩs mextunigui¬
bilem ꝑmanere aut dubitat aut ꝓrsus igno¬
rat. Namq pari sorte similiq conditione
sapientes parit̾ ⁊ stultos ab hac luce uisibili cer¬
nit pꝰmortẽ carnis subtrahi: dubium ei fit &̃
de luce sapĩȩ: an ipsa possit in mentib scĩs post
mortẽ carnis mertinguibilis conseruari. Ppt̾ea

Expanded text:
est, quantum possibilitas suppetit, etiam mortalem hominem quaerendae atque investigandae Sapientiae studium adhibere. Haec est enim sapientia hominis in hac vita, Sapientiam quaerere et investigare. Nam invenire sapientiam et perfecte apprehendere verum, non huic vitae datum est, sed futurae repositum. Habet tamen ipsa inquisitio Sapientiae nunc lucem suam, qua discernit eos qui amant Sapientiam et quaerunt ab iis qui stultitiam amant, et ambulant in tenebris. Sed mens carnalis jucunditatem visibilis lucis amans, pro interna luce quaerenda labore vanum existimat; quia ejus claritatem post hanc lucem sublatam, in mentibus sanctis inexstinguibilem permanere aut dubitat aut prorsus ignorat. Nam quia pari sorte similique conditione sapientes patitur et stultos, ab hac luce visibili cernit post mortem carnis subtrahi: dubium ei fit etiam de luce Sapientiae, an ipsa possit in mentibus sanctis post mortem carnis inextinguibilis conservari. Propterea
Abbreviated transcription (Latin):
uiua tenere ñ potuert̃: qui caput a coipore. po¬
mentis intentione ac desidĩo p̃cedat. postea studio
⁊ actione subsequatur: deiũ retͥbutiõe ꝑueniat.
Ocelat intentione: ut om̃e qͦd facit ꝓ illo acdipis¬
cendo faciat: subsequatur studio. ut in illo ꝑse¬
ueret: ꝑueniat in retbutione: ut illud in p̃mi¬
um accipiat. Tali modo gͥ oculi sapientis sunt
in capite eius. Ppt̾ea namq caput nr̃m cum ee̾t
deorsũ nobiscum. ne forte nr̃a qͦ intentio deorsũ
remaneret. ascendit sursum caput ad caput. ut
nos traheret post se: ⁊ ecce sursum st̃ non duo
capita. s unũ caput. Caput enim deorsũ fuit
xꝑc homo inmundo: ⁊ caput sursum fuit ds
pater in celo. Uis scire qi caput xꝑc ẽ: Caput

Expanded text:
viva tenere non potuerunt, qui caput a corpore prviva tenere non potuerunt, qui caput a corpore prmentis intentione ac desiderio praecedat, postea studio et actione subsequatur, deinde retributione perveniat. Praecedat intentione, ut omne quod facit, pro illo adipiscendo faciat; subsequatur studio, ut in illo perseveret; perveniat retributione, ut illud in praemium accipiat. Tali modo igitur oculi sapientis sunt in capite ejus. Propterea namque caput nostrum cum esset deorsum, nobiscum ne forte nostra quoque intentio deorsum remaneret, ascendit sursum caput ad caput, ut nos traheret post se: et ecce sursum sunt non duo capita, sed unum caput. Caput enim deorsum fuit Christus homo in mundo, et caput sursum fuit Deus Pater in coelo. Vis scire quod Christus caput
Abbreviated transcription (Latin):
abstinentẽ ab his quȩ lege ꝓhibent᷑. ñ homicidiũ
facientem̃: n rapientem. ñ falsum testimoniuun
ꝑhibentẽ. ñ concupiscentẽ rem pximmi sui: ⁊ dixis¬
tis. hominẽ bonum. bonȩ uitȩ. bonȩ conu̾sati¬
onis. dignum laude. dignũ recͥbutione. Iqͣ multi
fecer̃t hȩc. ⁊ deo non placuerunt. qi ꝓpt̾ dm̃ nͥ feceĩt.
fecerunt᷑. Uidistis alium adhuc altius ascenden¬
tem. ⁊ maiora bona facientẽ. non solum a malo
ͥstinentem. s &̃ in bono se erercentẽ. ieiunantem
orantẽ. elemosinas multas tͥbuente. compatientẽ
miseris. subuenientem in angustia ⁊ tribuladiõe
constitutis: ⁊ p̃dicastis magnũ. ⁊ imitatione. dignũ.¬
iam quasi deo ꝓximum. ⁊ dilectum. & tñ multi
ens: s intentionẽ suam deorsũ curuandes. uł sibi
uł aliis plac̾e cupientes. ⁊ de bono suo sine deo
głantes: ⁊ bonum sium ꝑdidert̃. ⁊ ad suminũ
bonum non ꝑuenerunt. Merito enim menbra

Expanded text:
abstinentem ab his quae lege prohibentur, non homicidium abstinentem ab his quae lege prohibentur, non homicidium facientem, perhibentem, non concupiscentem rem proximi sui, et dixistis hominem bonum, bonae vitae, bonae conversationis, dignum laude, dignum retributione. Et quam multi fecerunt haec, et Deo non placuerunt; quia propter Deum non fecerunt, fecerunt. Vidistis alium adhuc altius ascendentem et majora bona facientem, non solum a malo abstinentem, sed etiam in bono se exercentem, jejunantem, orantem, elemosynas multas tribuentem, compatientem miseris, subvenientem in angustia, et tribulatione constitutis, et praedicastis magnum et imitatione dignum, quasi Deo proximum et delectum. Et tamen multi ens, sed in tentationem suam deorsum curvantes, vel sibi, vel aliis placere cupientes et de bono suo sine Deo gloriantes, bonum suum perdiderunt, et ad summum bonum non pervenerunt. Merito enim membra
Abbreviated transcription (Latin):
malo om̃e malum. Gsummũ bonũ. om̃ũ bonoꝵ
⁊ caput ẽ ⁊ finis. Summũ malũ. om̃ium malorũ
caput non ẽ: s tm̃ finis. Igitur om̃e bonũ p̃t̾ sum¬
in tm̃ malum ẽ. quantũ conducit ad summum
malum. Qulti enĩ fuer̃t qui mecdia ista bona ha
grauia sustinuert̃. ⁊ mala eis non fuer̃t. qi ꝑ ea
ad summũ malum ñ descenderunt. Illi itaq fal¬
sis bonis elati. ad summũ malum coiruert̃: isti
falsis malis erercitati. ⁊ humiliati. ad summum
bonũ ꝓfecerunt. Ppt̾ea sapiens usq ad caput suũ
oc los leuat: ⁊ uon si ifficit ei aliqͥd qͦd intͣ ẽ. donec
ꝑueniat ad id d suminumẽ. Quidã enĩ ocłos
sursum habuer̃t. ⁊ usq ad caput ocłos ñ erexert̃:
s in corpore medio remanserunt. S qͥd face̾nt
menbra sine capite: Numquid uii̾e possent
menbra a capite p̃cisa: Ita om̃e bonum sine
summo bono non ẽ uerũ bonum. Uidistis hoĩem

Expanded text:
malo omne malum. Ergo summum bonum omnium bonorum, malo omne malum. Ergo summum bonum omnium bonorum, et caput est, et finis. Summum omnium malorum caput non est, sed tantum finis. Igitur omne bonum praeter sumin tantum malum est, quantum conducit ad summum malum. Multi enim fuerunt qui media ista bona habgravia sustinuerunt, et mala eis non fuerunt, quia per ea ad summum malum non descenderunt. Illi itaque falsis bonis elati ad summum malum corruerunt; isti falsis malis exercitati, et humiliati ad summum bonum profecerunt. Propterea sapiens usque ad caput suum oculos levat, et non sufficit ei aliquid, quod infra est, donec perveniat ad id quod summum est. Quidam enim oculos sursum habuerunt et usque ad caput oculos non erexerunt, sed in corpore medio remanserunt. Sed quid facerent membra sine capite? Nunquid vivere possent membra a capite praecisa? ita omne bonum, sine summo bono non est verum bonum. Vidistis hominem
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ponit. quȩ concupiscendũ aliquid hab̾e iudẽ¬
tur: ⁊ in eius cõꝑatione despicit uniu̾sa. Trec¬
te qr sapĩa summũ omĩum ẽ. cap̃ sapientis
sapientis non aliud rettuis accipit᷑ ꝙͣ ipsa sapientia:
qm̃ ab ipsa ẽ bonitatis origo. ⁊ inpsa consistit om̃is
boni consuminatio. Itaq sũmum omĩum caput
mum bonũ. ⁊ sũmũ malum. altͥnsecꝰ ex aduerso
constituta: ⁊ de medio uniu̾sa bona ⁊ mala ad
istos duos fines recurrt̃. Om̃e bonũ ad sũmum
bonum: ⁊ om̃e malũ ad summũ malum. Non eñi
ẽ uerum bonũ. nͥ conducat ad sũmũ bonũ: nec
uerum malũ nͥ recurrat ad sũmũ malum. Ergo
similit̾ om̃e malum ad sũmũ malum: sic̃ om̃e bo¬
num ad summũ bonum. S ñ similit̾ om̃e malũ
a summo malo: quẽadmodũ om̃e bonũ a sũmo
bono. Om̃e enim datum optimũ ⁊ om̃e donũ ꝑfec¬
tum desursum ẽ: descendens ã patre luminum
⁊ de malis qͥd: Initia inquit dolorũ st̃ hȩc. Prgo a

Expanded text:
d habere videntur, et in ejus comparatione despicit universa. Et recte, quia Sapientia summum omnium est; caput sapientis sapientis non aliud rectius accipitur, quam ipsa Sapientia; quoniam ab ipsa est bonitatis origo, et in ipsa consistit omnis boni consummatio. Itaque summum omnium caput mum bonum, et summum malum, altrinsecus ex adverso constituta, et de medio universa bona, et mala ad istos duos fines recurrunt. Omne bonum ad summum bonum, et omne malum ad summum malum. Non enim est verum bonum, nisi conducat ad summum bonum, nec verum malum nisi recurrat ad summum malum. Ergo similiter omne malum ad summum malum, sicut omne bonum ad summum. Sed non similiter omne malum a summo malo, quemadmodum omne bonum a summo bono. Omne enim datum optimum, et omne donum perfectum desursum est descendens a patre luminum . Et de malis quid? Initia, inquit, dolorum sunt haec . Ergo a
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ quasi pͥncipium. ⁊ origo ẽ supra quem nicħ: finiᷤ
uͦ qui deoisum ẽ quasi meta ⁊ t̾minꝰ ultͣ quem
nichil. Omĩum enim rerũ origo ⁊ pͥncipium ã
summo ẽ: terminꝰ aut̃ ⁊ finis in imo. Quaꝓpt̾ fi¬
nis deorsum. finis ẽ. ⁊ dm̃ finis: finis uͦ sursum.
non solum finis. s ⁊ caput ⁊ finis. Si ergo cȩłu
sursum ẽ. ⁊ infernus deoisum. ⁊ nic ħ altiꝰ cȩlo.
⁊ nicħ ꝓfundius inferno inueniri pot̾: pͥncipiũ
est cęsu. ⁊ infernus finis. Oqͣ bonum pͥncipiũ.
⁊ quam malus finis. Ideo fortassis ocłi sapientis
in capite eius st̃. qr in mecdio constitutꝰ respic̃ pͥnci¬
pium suum: ut ibi finem faciat. uͥ accepit originẽ.
Non est enim bonũ in alio fine finiri: uͥ finis ẽ consup¬
tionis. nͥ consuminationis. Ppt̾ea homo qui ad ȩt̾ni

Expanded text:
cipium et origo est, supra quem nihil. Finis vero qui deorsum est, quasi meta et terminus ultra quem nihil. Omnium enim rerum origo et principium a summo est; terminus autem et finis in infimo. Quapropter finis deorsum finis est, et tantum finis. Finis vero sursum, non solum finis, sed et caput et finis. Si ergo coelum sursum est et infernus deorsum, et nihil altius coelo, et nihil profundius inferno inveniri potest: principium est coelum, et infernus finis. O quam bonum principium, et quam malus finis. Ideo fortassis oculi sapientis in capite ejus sunt, quia in medio constitutus respicit principium suum, ut ibi finem faciat ubi accepit originem. Non est enim bonum in alium finem finiri, ubi finis est consumptionis non consummationis. Propterea h
Abbreviated transcription (Latin):
dit. finis ille ã quo exit sapĩa caput ẽ: ante quem
nichil: finis uͦ in quem excurrit: finis ultͣ quem
nichil. finis ille caput ẽ ⁊ finis. finis iste ñ caput
s tm̃ finis. Caput ẽ ille finis. qr ab ipso ⁊ ñ supͣ.
finis ẽ. qr usq ad ipsum ⁊ non ultra. Alius aut̾e
finis caput nͥ ẽ. qr ab ipso nichs tm̃ finis. qr qͥcqͥd¬

Expanded text:
dit. Finis ille a quo exit sapientia, caput est, ante quem nihil. Finis vero in quem excurrit, finis ultra quem nihil. Finis ille caput est et finis. Finis iste non caput, sed tantum finis. Caput est ille finis, quia ab ipso, et non supra; finis est, quia usque ad ipsum, et non ultra. Alter autem finis, caput non est; quia
Abbreviated transcription (Latin):
piciendum existimet. s mente quoq & cordis uisiõe
supͣ cȩlum usq ad inuisibilia cęli. ⁊ sꝑualia uirtutũ
ocłos interiores clariore atq ꝑspicatiore intuitu at¬
tollens:usq ad finem qui ñ ht finẽ. in lumine ȩt̾ni¬
tatis. contẽplatiõe conscendat. Illud ẽ uerũ cȩlum

Expanded text:
 sed mente quoque et cordis visione supra coelum usque ad invisibilia coeli, et spiritalia virtutum, oculos interiores clariore atque perspicaciore intuitu attollens, usque ad finem, qui non habet finem, in lumine aeternitatis contemplatione conscendat. Illud est verum coelu
Abbreviated transcription (Latin):
suminũ om̃ium mente ꝑuenat: ⁊ non solũ uisi¬
bile ħ cȩlũ qͦd ⁊ humana cogitatio suꝑare potest
transierat. s ea qͦ quȩ inuisibilia suꝑ ħ uisibile
totum creata st̾ omĩa tnͣsgssus. ad pͥmum pͥncipiũ
⁊ ȩt̾nitatis caput inspiciendu eleuatꝰ erat: ħ ẽ cȩłu
tercium. Primũ enim cȩłu. uisibile ẽ cȩłu: scdm
cȩlum ẽ. uisibilis cȩli inuisibile cȩlũ: terciũ glum

Expanded text:
summum omnium mente pervenerat: et non solum visibile coelum, quod et humana cogitatio superare potest transierat, sed ea quoque, quae invisibilia super hoc visibile totum creata sunt omnia transgressus ad primum principium, et aeternitatis caput inspiciendum elevatus erat. Hoc est coelum tertium. Primum enim coelum visibile est coelum. Secundum coelum est visibi
Abbreviated transcription (Latin):
sapĩa ꝑtingit a fine usq ad finẽ fortit̾ ⁊ disponit oĩa
suauiter. A pͥmo cęlo usq ad pͥmum infernũ: pͥmꝰẽ
excursus sapĩȩ. Incipiens enim a summo deorsũ. ⁊ a
supp̃mo usq ad ꝓfundũ rerum descendens comitat᷑
ac fouet cuncta quȩ oꝑata ẽ: ut non subsistant
sine ipsa. quȩ facta ⁊ creata sunt ab ipsa. A supp̃mo
aut̾ usq ad imum in uniu̾sis quȩ subsistunt singła
quȩq quantomagis a ꝑfecta pulcͥtudine consũmatoq
decore summoꝵ degenerant. tantomag̾ quasi fugi¬
entia quodammͦ ã sapĩa elongant. S ipsa sapĩa fu¬
gam rerum a fine usq ad finẽ fortit̾ sequit᷑: qr in
uniu̾sis quȩ fecit ex coco deserens. singła quȩq a sũmi
usq ad infima. ꝓpͥo conuenientiq suo gn̾i decore:
moderando. his qͦ se p̃sentem esse testat᷑. Eadem
enim ipsa quȩ excellentissima creaturarũ in sũma

Expanded text:
a: Pertingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter. A primo coelo usque ad primum infernum, primus est excursus sapientiae. Incipiens enim a summo deorsum, et a supremo usque ad fundum rerum descendens, comitatur ac fovet cuncta quae operata est, ut non subsistant sine ipsa quae facta et creata sunt ab ipsa. A supremo autem usque ad infimum in universis quae subsistunt, singula quaeque quanto magis a perfecta pulchritudine consummatoque decore summorum degenerant, tanto magis quasi fugientia quodammodo a sapientia elongant. Sed ipsa Sapientia fugam rerum a fine usque ad finem sequitur; quia in universis, quae fecit nihil ex toto deserens, singula quaeque a summis usque ad infima proprio convenientique suo generi decore moderando: his quoque se praesentem esse testatur. Eadem enim ipsa quae excellentissima creaturarum in summa
Abbreviated transcription (Latin):
currunt uicissim alia post alia: ⁊ subsequunt᷑
quȩ p̃cesserant. ⁊ rursum quȩ secuta fuerait
p̃cectunt: ⁊ sine int̾missione hoc agit᷑ in un-¬
dis magnaꝵ fluctuationum. Uienit post flecũ
risus. ⁊ pꝰ risum succedit fletus: ⁊ cum dolor
gaudium successerit. it̾m gaudia in dolorem cõ¬
mutantur. R omĩa hȩc tempus habent: cum

Expanded text:
currunt vicissim alia post alia; et subsequuntur currunt vicissim alia post alia; et subsequuntur quae praecesserant, et rursum quae secuta fuerant, praecedunt; et sine intermissione hoc agitur in undis magnarum fluctuationum. Venit post fletum risus, et post risum succedit fletus; et cum dolori gaudium successerit, iterum gaudia in dolorem commutantur. Et omnia haec tempus haben
Abbreviated transcription (Latin):
gitur. ⁊ ipsum qͦ transitorium esse demonstratir:
ut nicħ maneat sub sole. ⁊ leticia quȩ de natiui¬
tate uł plantatione suboritur. mortis ⁊ eradica¬
tionis memoria temperetur. Deinde sequntur
opera solius artificis sine opere nature: ⁊ ipsa plu¬
rima enumerant᷑ ⁊ om̃a transitoria esse demons¬
trantur. ut in gradibus suis uanitas excrescat:⁊
tñ uniu̾sa hȩc sic̃ mutabilitate uana sunt. ita
tp̃r congrua fiunt: ut in his om̃ib homo ⁊ si statũ
ȩt̾nitatis tenere non pocest. seruare tñ studeat
ordinem rationis. Tempus occidendi ⁊ tp̃s sanandi
tempus destruendi ⁊ tp̃s edificandi. tempus flen¬
di ⁊ tempus ridendi. tempus lugendi ⁊ tp̃s saltan
di. ⁊ multa alia quȩ enumerant᷑: ⁊ alia multa q̃
enumerari non possunt:⁊ mhis om̃ib uita hu¬
mana uicissitudinem patitur. ⁊ subiacet mutabi¬
litat. Eranseunt enim ista omĩa suꝑ eam. ⁊ in¬

Expanded text:
gitur; et ipsum quoque transitorium esse demonstratur, gitur; et ipsum quoque transitorium esse demonstratur, ut nihil maneat sub sole, laetitia quae de nativitate vel plantatione suboritur mortis et eradicationis memoria temperetur. Deinde sequuntur opera solius artificis sine opere naturae, et ipsa plurima enumerantur, et omnia transitoria esse demonstrantur, ut in gradibus suis vanitas excrescat; et tamen universa haec sicut mutabilitate vana sunt, ita tempore congrua fiunt, ut in his omnibus homo, et si statum aeternitatis tenere non potest, servare tamen studeat ordinem rationis. Tempus occidendi et tempus sanandi. Tempus destruendi et tempus aedificandi. Tempus flendi et tempus lta alia quae enumerantur, et alia multa quae enumerari non possunt. Et in his omnibus vita humana vicissitudinem patitur, et subjacet mutabilitati. Transeunt enim ista omnia super eam, et in
Abbreviated transcription (Latin):
moriuntur. ⁊ qui moriunt᷑ nascuntur: qm̃ qui
ad mortem nascuntur. ex eo mori incipiunt ex qͦ
sub mortalitatis defectu uiuere incipiunt: ⁊ qͥ
ad uitam moriunt᷑. ex eo iuuere ueracit̾ incipi¬
unt. ex quo pꝰ mortẽ iam mortales esse desierunt.
Quo circa bona mors optancla magis ẽ qm mala ui¬
ta: qr bona morte ad bonam uitã ꝑgitur. mala
uita ad mortẽ malam ꝑuenit᷑. Ppt̾ea omĩa tempus
habent. ⁊ nichil suo tempore abiciendum: qm̃ &
tempus nascendi ẽ. ut pͥma uita incipiat quȩ ꝑ
iusticiam exercetur intempore: ⁊ tp̃s moriendi
ut scđa uita succedat. quȩ p̃mio iusticie ꝑfruit᷑
inȩt̾nitate. Postea adiungit qͦd sequitur. Tempus
plantancli ⁊ tp̃s euellendi quod plantatum ẽ. Hoc
gͦ scdm: de opere ẽ artificis cum natura. Nam pͥmũ.
opus soluis naturȩ erat. ⁊ ipsum transitorium erat:
nunc aut̃ opus artificis cum natura simul subiun¬

Expanded text:
moriuntur, et qui moriuntur nascuntur, quoniam qui moriuntur, et qui moriuntur nascuntur, quoniam qui ad mortem nascuntur ex eo mori incipiunt, ex quo sub mortalitatis defectu vivere incipiunt; et qui ad vitam moriuntur, ex eo vivere veraciter incipiunt, ex quo post mortem jam mortales esse desierunt. Quocirca bona mors optanda magis est quam mala vita, quia bona morte ad bonam vitam pergitur, mala vita ad mortem malam pervenitur. Propterea omnia tempus habent, et nihil suo tempore abjiciendum: quoniam et tempus nascendi est, ut prima vita incipiat, quae per justitiam exercetur in tempore; et tempus moriendi, ut secunda vita succedat, quae praemio justitiae perfruitur in aeternitate. Postea adjungit quod sequitur: Tempus plantandi, et tempus evellendi quod plantatum est. Hoc ergo secundum de opere est artificis, cum natura. Nam primum opus solius naturae erat, et ipsum transitorium erat. Nunc autem opus artificis cum natura simul subjun
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ enim mors. ⁊ una natiuitas: ⁊ sic̃ post unã nati¬
iuitatem una mois. ita ante unã mortem ñ nͥ
una natiuitas. I nemo morit᷑ qui pͥus natus ñ
fuerit: nec cum semel mortuus fuerit. dem̃ nasci
potest aliquis. Principium uidȩ natiuitas ẽ. mors
finis: ⁊ oe natiuitate ad mortẽ itur. s pꝰmortẽ
ad natiuitatem reditus non patet: A natiuitate
enim incipit tempus hominis. ⁊ morte finit᷑.
& ꝓpt̾e̾a ista dissimilit̾ om̃ib tempus habent:
aliud ut in eo cempus pͥmum sit. ⁊ ipsum ampliꝰ
non sit: aliud ut meo tempus amplius non sit.
& illud semꝑ sit. Noc gͦ grauius cuncꝰtis ẽ. qͣita
tempus habet ut ipsum sit sine tempore: I pꝰeiꝰ
tp̃s non erit tempus quo possit denuo reparari
quod abstulit ⁊ consumpsit ens tempus. Ppt̾ea
melius uidet᷑ tempus nascendi qmͣ tempus mo¬
riendi: qr intempore nascendi uita datur. in tp̃r
aut̾ moriendi tollit᷑ uita. & tñ quinascuntur

Expanded text:
est enim mors et una nativitas: et sicut post unam natiest enim mors et una nativitas: et sicut post unam nativitatem una mors, ita ante unam mortem non nisi una nativitas. Et nemo moritur qui prius natus non fuerit; nec cum semel mortuus fuerit, deinde nasci potest aliquis. Principium vitae nativitas est, mors finis et de nativitate ad mortem itur, sed post mortem ad nativitatem reditus non patet. A nativitate enim incipit tempus hominis, et morte finitur. Et propterea ista dissimiliter omnibus tempus habent; aliud, ut in eo tempus primum sit, et ipsum amplius non sit; aliud, ut in eo tempus amplius non sit, et illud semper sit. Hoc ergo gravius cunctis est, quod ita tempus habet, ut ipsum sit sine tempore, quia post ejus tempus non erit tempus quo possit denuo reparari quod abstulit et consumpsit ejus tempus. Propterea melius videtur tempus nascendi quam tempus moriendi, quia in tempore nascendi vita datur, in tempore autem moriendi tollitur vita. Et tamen qui nascuntur
Abbreviated transcription (Latin):
cõmutantur. ⁊ rur sus bona inmala: ⁊ sepe fit hoc
ut alt̾natim sibi succedant utraq: nec graue om¬
nino illud ẽ qr mutuo temperant᷑. ut nec magna
sint mala quib bona succedunt. neq bona opti-¬
ma quȩ malis subsequentibus terminant᷑. ⁊ totũ
hoc sustineri potest. ⁊ comꝑationẽ ht̃ quodcumq
cum acciderit. ne nimium estimetur: Unumẽ
qͦd cum euenerit. quis potit sustinere: Tempus
tacendi ⁊ tp̃s loquendi: tempus cong̃gandi ⁊ tp̃s
ꝑdendi: tempus lugendi ⁊ tp̃s ridendi. Omĩa hȩc
portabilia sunt. ⁊ cum euenerit homini unum
aliquod horũ. transit illud ⁊ uenit aliud. ⁊ hoc qͦ
dum steterit. tempore suo transit. & redit aliud¬
i quod transierat: ⁊ hoc usquequaq fit item ⁊ itẽ
quamdiu uiuie᷑. ⁊ nuiquã ꝑmanet unum
aliquid ut solum sit semꝑ. Tempus nascendi et
tempus moriendi: hȩc hoꝵ similia non sunt: neq
recursum habent cum semel euenerint. Una

Expanded text:
commutantur, et rursum bona in mala; et saepe fit hoc commutantur, et rursum bona in mala; et saepe fit hoc ut alternatim sibi succedant utraque. Nec grave omnino illud est, quod mutuo temperantur, ut nec magna sint mala, quibus bona succedunt, neque bona optima, quae malis subsequentibus terminantur et totum hoc sustineri potest, et comparationem habet quodcunque cum acciderit, ne nimium existimetur, unum est quod cum evenerit, quis poterit sustinere. Tempus tacendi et tempus loquendi. Tempus congregandi et tempus perdendi. Tempus lugendi et tempus ridendi. Omnia haec portabilia sunt: et cum evenerit homini unum aliquod horum, transit illud et venit aliud; et hoc quoque dum steterit tempore suo transit, et redit aliud quod transierat; et hoc usquequaque fit item et item quandiu vivitur; et nunquam permanet unum aliquid ut solum sit semper. Tempus nascendi et tempus moriendi. Haec horum similia non sunt, neque recursum habent cum semel evenerit. Una
Abbreviated transcription (Latin):
& non sentiunt dicꝰtum ẽ tempus plantandi
⁊ tp̃s euellendi. Uel ꝓhis quȩ naturalem haberł
ortum pͥmum tempus nascendi ⁊ tp̃s moriendi
posuit: ac dem̃ ꝓhis quȩ studio ⁊ industria ad ui-¬
iuficationẽ aptant᷑. tempus plantandi ⁊ t̃p̃s
euellendi subiunrit. Hȩc ẽ gͦ illa magna uani¬
tas. uanitas uanitatum: cui parum ẽ ut muta¬
bilia sint omia: nͥ adhuc in contraria rapiantita
dum transeunt iniisa. Quantum ẽ enin elon-¬
gare ⁊ ꝑegrinarĩ aꝓpͥo esse. ⁊ire ac ꝑgere up
contrarium esse:. i non possis omnino esse quod
esse incipias. nͥ id qͦd esꝓrsus esse desieris. Iuic gͦ du¬
rus transitus ẽ: uͥ nulla ratione subsistere potest
quod sequitur. nͥ prius id qͦd p̃cedit totum ꝑinat᷑.
& quid putas cum de bonis admala itur. cũ bona
in mala contraria cõmutant᷑: qualis ẽ mutatio
illa. maxime illic uͥ rexursus nullus ẽ. neq reditꝰ
ullus speraripotest: Nam ⁊ nlala aliqñ in bona

Expanded text:
 non sentiunt; tempus plantandi, et tempus evellendi; vel pro iis quae naturalem habent ortum, primum tempus nascendi, et tempus moriendi posuit; ac deinde pro iis quae studio et industria ad vivificationem aptantur: tempus plantandi, et tempus evellendi subjunxit. Haec est ergo illa magna vanitas, vanitas vanitatum, cui parum est, ut mutabilia sint omnia, nisi adhuc in contraria rapiantur, dum transeunt universa. Quantum est enim elongare et peregrinari a proprio esse, et ire ac pergere in contrarium esse, ubi non possis omnino esse quod esse incipias, nisi id quod es prorsus esse desieris? Illic ergo durus transitus est, ubi nulla ratione subsistere potest quod sequitur, nisi prius id quod praecedit totum perimatur. Et quid putas cum de bonis ad mala itur, cum bona in mala contraria commutantur, qualis est mutatio illa, maxime illic ubi recursus nullus est: neque reditus ullus sperari potest? Nam et mala aliquando in bona
Abbreviated transcription (Latin):
Nam ⁊ sinatura aliqñ p̃terit. uoluntas tñ ñ offen¬
dit: qr ꝓculpa patienti non ponit᷑. qͦd non ipsius
circa se uoluntas . s: dispensatio dei iusta mode¬
ratur. Tunc gͦ tempus ẽ omni rei. quando ius¬
tum ẽ ut fiat qͦd faciendum ẽ: quicquid illud
fuerit uł a deo sine homine. uł ab homine cũ
deo. Nam sine cdeo abhomine ut aliqͥd frat
ita tempus nullum ẽ:ͥ sic̃ iustum nichil fieri
sine deo ab homine potest. Tempus nascendi.
⁊ tp̃s moriendi: tempus plantandi. ⁊ tp̃s euel¬
lendi. Possumus hic suminã quandam atq
uniu̾salem mutabilitatis om̃ĩum cõnp̃hensio¬
nem attendere: ut sic̃ in principio de tota oꝑis
serie distinximus. ita hic qͦ pͥmo illam cui omĩa
subiecta sunt mutabilicatẽ ex pͥmat: ac deincde
eam inqua humanȩ actiones fluctirant. latiꝰ
psequendo. immaniorẽ cunctis plusq metuen¬
dam ostendat. Nam pͥma ista quatuor quȩ

Expanded text:
Nam etsi natura aliquando praeterit, voluntas tamen non offenNam etsi natura aliquando praeterit, voluntas tamen non offendit, quia pro culpa patienti non ponitur quod non ipsius circa se voluntas, sed dispositio desuper justa moderatur. Tunc ergo tempus est omni rei quando justum est ut fiat quod faciendum est, quidquid illud fuerit. Vel a Deo sine homine, vel ab homine, cum Deo. Nam sine Deo ab homine ut aliquid fiat, ita tempus nullum est, sicut justum nihil fieri sine Deo ab homine potest. Tempus nascendi et tempus moriendi. Tempus plantandi et tempus evellendi. Possumus hic summam quamdam atque universalem mutabilitatis omnium comprehensionem attendere, ut sicut in principio de tota operis serie distinximus, ita hic quoque primo illam cui omnia subjecta sunt mutabilitatem exprimat, ac deinde eam in qua humanae actiones fluctuant, latius prosequendo immaniorem cunctis plusque metuendam ostendat. Nam prima ista quatuor quae
Abbreviated transcription (Latin):
deratur. Aliud ẽ gͦ tempus quod unicuiq rei
ꝑ dispositionẽ conditoris tribuitur: aliud quod
p̃sumptione humana contra dispositionẽ condito¬
ris usurpatur. In illo tempore hõ cum ceteris
legem patitur. hic uͦ solus p̃ ceteris legem p̃uar:¬
catir: ⁊ iccirco illic recte cum ed agitur &̃ in eo
quod ipse non uult: hic uͦ sepe contra rectũ agic
non agendo nͥ quod ipse uult. Tempus nascen¬
di:⁊ tp̃s moriendi. Nemo cum uult nascieur:
ẽ si quando uult aliquis mouatur. & tñ multi
& multi qui necessitate nascunt᷑ nascuntur q̃n
tempus ẽ. Etiam hi qui añ tempus nascunt᷑. nas¬
cuntur qñ tp̃s ẽ. ⁊ qui post tempus nascunt᷑ nas¬
cuntur qñ tempus ẽ: qr tempus nascendi confert
necessitas: tp̃s moriendi aliqũ eligie praua uoluntas.
Ideo nemo cum nascitur offendit intempoie:
& multi osfendune intempore cum moriunt᷑.

Expanded text:
deratur. Aliud est ergo tempus quod unicuique rei deratur. Aliud est ergo tempus quod unicuique rei per dispositionem Conditoris tribuitur; aliud quod praesumptione humana contra dispositionem Conditoris usurpatur. In illo tempore homo cum caeteris legem patitur; hic vero solus prae caeteris legem praevaricatur. Et idcirco illic recte cum eo agitur, etiam in eo quod ipse non vult; hic vero saepe contra rectum agit, non agendo nisi quod ipse vult. Tempus nascendi, et tempus moriendi. Nemo cum vult nascitur, etiam si quando vult aliquis moriatur. Et tamen multi s est, et multi qui necessitate nascuntur, nascuntur quando tempus est. Etiam ii, qui ante tempus nascuntur, nascuntur quando tempus est; et qui post tempus nascuntur, nascuntur quando tempus est: quia tempus nascendi confert necessitas, tempus moriendi aliquando eligit prava voluntas. Ideo nemo cum nascitur offendit in tempore; et multi offendunt in tempore cum moriuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
interibit: qr sic̃ in homine qͦd nascit᷑. nascit᷑ ite mo¬
riatur: ita qͦd plantatur ab homine. plantatur ut
euellatur. Non enim inuoluntate hominis tp̃s
ẽ omni rei sub cȩlo.s in arbitrio conditoris: qm̃ om̃i
rei sub cȩlo tempus ẽ cum uult ds edam sihomo cũ
tempus ẽ non uult quod uult ds̃. Ppt̾ea que facit
ds̃. facit semꝑcum tempus ẽ. quȩ uͦ facit hõ non
nescit. uł uoluntate praua appetit quod ẽ mordi¬
natum. Ideo omnirei tempus subẽ uoluntati cre¬
atous quando tempus ẽ ut fiãt quod facienditm ẽ
intempoie: & omne quod fit intempore si enis uo¬
luntati non concordat. tempus erat cum fieret:
s non erat tempus cum fieri debuisset. Opt̾ea
sola oꝑa hominum tempora sua non seruant. &
cum fiune in tempore: qr in ea parte solus homo
tempus statutũ non sequitur. uͥ arbitrii liberta¬
te abutens se sub conditoris uoluntate non mo¬

Expanded text:
interibit; quia sicut in homine quod nascitur, nascitur ut mointeribit; quia sicut in homine quod nascitur, nascitur ut moriatur, ita quod plantatur ab homine, plantatur ut evellatur. Non enim in voluntate hominis tempus est omni rei sub coelo, sed in arbitrio Conditoris. Quoniam omni rei sub coelo tempus est cum vult Deus, etiam si homo, cum tempus est, non vult quod vult Deus. Propterea, quae facit Deus, facit semper cum tempus est; quae vero facit hnescit, vel voluntate prava appetit, quod est inordinatum. Ideo omnis rei tempus subest voluntati Creatoris, quando tempus est ut fiat, quod faciendum est in tempore, et omne quod fit in tempore; si ejus voluntati non concordat tempus erat cum fieret, sed non erat tempus cum fieri debuisset. Propterea sola opera hominum tempora sua non servant, etiam cum fiunt in tempore; quia in ea parte solus homo tempus statutum non sequitur, ubi arbitrii libertate abutens se sub Conditoris voluntate non mo