comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fiet. s in resurrectione mortuor Iam
hoc uolebat illa dederat enĩ ds̃ aliquan¬
do seruo suo helye. ut ꝑ quadraginta dies
nec esuriret nec sitiret: Qui hoc potuit da¬
re ꝑ quadraginta dies: non potuit dare
semꝑ: Suspirabat tam̃ illa nolens indi-¬
gere: nolens laborare assidue uenire ad il¬
lũ fontẽ. onerari pondere. quo indigentia
suppleret᷑. Et finito qd̾ hauserat. rursus
redire cogebat᷑: Et cotidianꝰ ei fuit iste
labor. quia indigentia illa reficiebat᷑: non
extinguebatur: Delectata gͦ tali munere:
rogat ut ei aquã uiuã daret Weruntam̃
sitiet iterũ: Et uerũ est secłm hanc aqͣm
et uerũ est sccłm qd significabat illa aqui
Et enĩ aqua in puteo: uoluptas scłi est inp¬
funditate tenebrosa: Hic eam hauriunt h¬
mines: hydria cupiditatũ: Cupiditatem
quippe ꝓni submittunt ut ad uoluptatem
haustam de ꝓfundo ꝑueniant. & fruantur
uoluptate : ꝓcedente & p̃missa cupiditate: li
qͥ ñ p̃miserit cupiditatẽ.: ꝑuenire non potit

Expanded text:
fiet, sed in resurrectione mortuorum. Jam hoc volebat illa. Dederat enim Deus aliquando servo suo Eliae, ut per quadraginta dies nec esuriret, nec sitiret . Qui hoc potuit dare per quadraginta dies, non potuit dare semper? Suspirabat tamen illa, nolens indigere, nolens laborare. Assidue venire ad illum fontem, onerari pondere, quo indigentia suppleretur; et finito quod hauserat, rursus redire cogebatur: et quotidianus ei fuit iste labor; quia indigentia illa reficiebatur, non exstinguebatur. Delectata ergo tali munere, rogat ut ei aquam vivam daret. 16. Verumtsitiet iterum? Et verum est secundum hanc aquam; et verum est secundum quod significabat illa aqua. Etenim aqua in puteo, voluptas saeculi est in profunditate tenebrosa: hinc eam hauriunt homines hydria cupiditatum. Cupiditatem quippe proni submittunt, ut ad voluptatem haustam de profundo perveniant; et fruuntur voluptate, praecedente et praemissa cupiditate. Nam qui non praemiserit cupiditatem, pervenire non potest
Abbreviated transcription (Latin):
braham. ysaac. & iacob Legite labores illorũ.
seminatores: Moyses & ceteri patriarchȩ.
gore quando seminabant: Ergo iam in ui¬
dͥea messis parata erat : M ercto ibi tanquã
natura seges fuit: qnͣdo tot milia homi¬
nĩ p̃cia rerũ suarũ afferebant: & ad pedes
apłoꝵ ponentes. expeditis humeris a sarci
latura messis: Quid inde factũ est de ip
nesse: Eiecta sunt patica grana: & semi¬
iuerunt orbem trarũ: & surgit illa mes
leus in fine scłi metenda est De ista mes¬
se dicitur: Qui seminant in lacrimis: in gau¬
gari in fine : illa uͦ messis iam matura erat qͦ
priꝰ missi st̃ dicipłi. ubi ꝓpħe laborauerunt:
S tam̃ fr̃s uidete qͥd dictũ sit: simul gaude¬
at. & qui seminat & qui metit: Disparis tem¬
poris labores habuerunt: s gaudio pariter
ꝑ fruent᷑ Mercedẽ simul accepturi st̃: uitam

Expanded text:
braham, 505 Isaac, et Jacob. Legite labores illorum: braham, 505 Isaac, et Jacob. Legite labores illorum: seminatores. Moyses et caeteri patriarchae, gore quando seminabant? Ergo jam in Judaea messis parata erat. Merito ibi tanquam matura seges fuit, quando tot millia hominum pretia rerum suarum afferebant; et ad pedes apostolorum ponentes, expeditis humeris a sarcintur . Vere matura messis! Quid inde factum est? De ipsa messe ejecta sunt pauca grana, et seminaverunt orbem terrarum, et surgit alia messis quae in fine saeculi metenda est. De ipsa  Aug., ista messe dicitur: Qui seminant in lacrymis, in gaufide purgari. Illa ergo messis jam matura erat, quo prius missi sunt discipuli, ubi prophetae laboraverunt. Sed tamen, fratres, videte quid dictum sit: Simul gaudeat et qui seminat, et qui metit? Disparis temporis labores habuerunt, sed gaudio pariter perfruentur, mercedem simul accepturi sunt vitam
Abbreviated transcription (Latin):
ad hric quatuor menses st̃. & messis ue
In opus feruebat: & oꝑarios inittere
disponebat Uos quatuor menses cõputatis
ad messem: ego uobis aliã messem albam &
paratã ostenclo: Ecce dico uobis: Leuate ocu
osuros & uidete: qͥa iam albȩ sunt regio¬
nes ad messem: Ergo messores missurus est:
hoc enĩ est uerbũ uerũ qͥa alius ẽ qui me¬
it alius qui seminat: ut qui seminat simul
guideat. & qui metit: Ego misi uos mete¬
re: qđ uos non laborastis: Alii laborauerant:
& uos in eoꝵ laborem in troistis: Quid ergo:
Messores misit ñ seminatores: Quo messores :
ubi alii iam laborauert̃: Nam ubi iã labo¬
uatũ erat: seminatũ erat: Et qđ seminatũ¬
um desiderabat: Quo gͦ erant mesores mit¬
tendi: ubi iam ꝓpħe p̃dicauerant: Ipsi enĩ
seminatores: Nam si ipsi non seminatores:
turus erat: Et erant albe messes: & falcem
querebant: Misi uos: Quo: Metere qđ ñ se¬
minastis Alii seminauert̃: & uos in labores
oꝵ introistis: Qui laborauerunt: Ipse a¬

Expanded text:
adhuc quatuor menses sunt, et messis venit? In opus fervebat, et operarios mittere disponebat. Vos quatuor menses computatis ad messem, ego vobis aliam messem albam et paratam ostendo. Ecce dico vobis: Levate oculos vestros, et videte, quia jam albae sunt regiones ad messem. Ergo messores missurus est. In hoc enim est verbum verum, quia alius est qui metit, alius est qui seminat, ut qui seminat simul gaudeat, et qui metit. Ego vos misi metere quod vos non laborastis. Alii laboraverunt, et vos in eorum laborem introistis. Quid ergo messores misit, non seminatores? Quo messores? ubi jam alii laboraverunt. Nam ubi jam laboratum erat, et seminatum erat, jam maturram desiderabat. Quo ergo erant messores mittendi? ubi jam prophetae praedicaverunt: ipsi enim seminatores. Nam si ipsi non seminatores, turus erat, et erant albae messes, et falcem quaerebant. Misi vos: quo? Metere quod non seminastis: alii seminaverunt, et vos in eorum labores introistis. Qui laboraverunt? Ipse A
Abbreviated transcription (Latin):
mulieri dicebant qͥa iam ñ ꝓpt̃ tuã loquelã
credmꝰ: Ipsi enĩ nos audiuimꝰ & scimꝰ: qͥa hic
ẽ uere saluator mundi Et hoc paululum
animaduertendũ est: qͥa lectio t̾minata est.
Mulier pͥma nuntiauit: & ad mulieris testi¬
moniũ crediderunt samaritani ⁊ & rogauert̃
eũ ut apud eos maneret: & mansit ibi biduo:
& plures credidert̃ Et cũ credidissent: dice¬
bant mulieri: Non iam ꝓpt̾ u̾bũ tuũ credidimꝰ ⁊i
tor mundi Primo ꝑ famã: postea ꝑ p̃sen¬
tiam: Sic agitur hodie cũ eis qui foris sunt.
amicos: tanquã illa muliere hoc est ȩccła an¬
nuntiante. ad xp̃m ueniunt: Credunt per
istam famam: manetapud eos biduo: hoc ẽ
dat illis duo p̃cepta caritatis: & multo plu¬
res. & fi riniꝰ in eũ credunt. qm̃ uere ipse est
saluator mundi
dies exiit inde & abiit in galileam: usq ad

Expanded text:
icebant: Quia jam non propter tuam loquelam credimus; ipsi enim nos audivimus, et scimus quia hic est vere Salvator mundi. Et hoc paululum animadvertendum est, quia lectio terminata est. Mulier primum nuntiavit, et ad mulieris testimonimum crediderunt Samaritani, et rogaverunt eum ut apud eos maneret, et mansit ibi biduo, et plures crediderunt: et cum credidissent, dicebant mulieri, Non jam propter verbum tuum credimus, tor mundi; primo per famam, postea per praesentiam. Sic agitur hodie cum eis qui foris sunt, amicos; tanquam illa muliere, hoc est Ecclesia annuntiante, ad Christum veniunt, credunt per istam famam; manet apud eos biduo, hoc est, dat illis duo praecepta charitatis; et multo plures et firmius in eum credunt, quoniam vere ipse est Salvator mundi. dies exiit in
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i rogauerunt: Contendebant utriq ig¬
nari : qr uirũ ñ habentes. illi ꝓ templo. illi
uir ceꝑit p̃sens eẽ : dicit ei mulier: Dñe ui¬
deo qͥa ꝓpħa es tu. P atres nr̃i in monte hoc ad¬

Expanded text:
nostri rogaverunt. Contendebant utrique ignostri rogaverunt. Contendebant utrique ignari, quia virum non habentes: illi pro templo, illi vir coeperit praesens esse? Dicit ei mulier: Domine, video quia propheta es tu. Patres n
Abbreviated transcription (Latin):
Sñẽ tudeo quia ꝓpħa es tu Cepit uenire cur.
nondũ plene uenit: Propħam dñm putarat
Quat quidẽ & ꝓpħa: nã & de se ipso ait Ñ
est ꝓpha sine honore: nͥ in patria sua Item
de illo dictũ est ad moysen Propħam eis
susetabo. de frĩb eoꝵ similẽ tui: similẽ sci¬
querere: qđ illam solet mouere: Contẽtio qͥlpe
fuerat int̃ samaritanos & uidȩos: qͥa iudei in
templo a salomone fabricato ad orabant dm̃n
samaritani longe inde positi ñ in eo ad orabãt.:
e co udei meliores se ẽẽ iactabant. quia in tẽ¬
plo ad orabant dm̃: Non enim ce utuntur
iudei samaritanis: quia dicebant eis: Quo¬
mͦ uos iactatis: & ideo uos nob̃ meliores ẽẽ ꝑ
hibetis. qͥa tẽplũ habetis qđ nos ñ habemus:
Nũquid patres nr̃i qui dõ placuert̃ in illo
tẽplo ad orauer̃t: Nonne in isto monte ad¬
orauerunt ubi nos sumꝰ: Meliis gͦ nos inqͥ¬
unt in hoc monte dm̃ rogamꝰ: ubi patres

Expanded text:
Domine, video quia propheta es tu. Coepit venire vir, Domine, video quia propheta es tu. Coepit venire vir, nondum plene venit. Prophetam Dominum putabat. Erat quidem et propheta: nam de seipso ait, Non est propheta sine honore, nisi in patria sua . Item de illo dictum est ad Moysen, Prophetam eis suscitabo de fratribus eorum, similem tui . Similem sciquaerere quod illam solet movere. Contentio quippe fuerat inter Samaritanos et Judaeos, quia Judaei in templo a Salomone fabricato adorabant Deum; Samaritani longe inde positi, non in eo adorabant. Ideo Judaei meliores se esse jactabant, quia in templo adorabat Deum. Non enim coutuntur Judaei Samaritanis: quia dicebant eis, Quomodo vos jactatis, et ideo vos meliores nobis esse perhibetis, quia templum habetis quod nos non habemus? Numquid patres nostri qui Deo placuerunt in illo templo adoraverunt? nonne in monte isto adoraverunt, ubi nos sumus? Melius ergo nos, inquiunt, in hoc monte Deum rogamus, ubi patres
Abbreviated transcription (Latin):
mala: utilia & in utilia. castitatẽ ꝙ impi¬
dicitiã : hanc ut amet. illã ut uitet : can¬
tatẽ & odiũ: in hac ut sit. in illo ut non si.
Hic uir: quinq illis uiris in ista muliere ĩ
successerat. Ubi enĩ ñ succedit ille: erim
eam uentilabat: Error aut̃ iste non en
legitimꝰ uir: s ad ulter: Ideo ei dñs at
Bene dixisti: qͥa non habeo uirũ: Quns
enĩ uiros habusti: qͥnq te sensus carns
pr̾mo retexer̃t: Uenisti ad ȩtatẽ utend
rationis: nec ad sapientiã ꝑ uenisti. s iet¬
rorẽ incidisti Ergo post illos qͥnq uits
iste quẽ habes ñ est tuus uir: Et quidea
si uir ñ erat. nͥ adulter. Uoca itaq ñ adil¬
terũ. s uirũ tuũ: ut in tellectu me capis
non errore de me falsũ aliquid sentias A¬
huc enĩ errabat mulier. quȩ aquã illam
habebat: Tolle hinc gͦ istũ adulterũ. qd
te corrũpit: & uade uoca turũ tuũ Ua
& ueni: ut intelligas me: Dicit ei nuls

Expanded text:
mala, utilia et inutilia, castitatem et impumala, utilia et inutilia, castitatem et impudicitiam, hanc ut amet, istam ut vitet; charitatem et odium, in hac ut sit, in illo ut non sit. 22. Hic vir quinque illis viris in ista muliere non successerat. Ubi enim non succedit ille, error eam ventilabat. Error autem iste non erat legitimus vir, sed adulter: ideo ei Dominus, ait, Bene dixisti, Quia non habeo virum. Quinque enim viros habuisti: quinque te sensus carnis primo rexerunt; venisti ad aetatem utendae rationis, nec ad sapientiam pervenisti, sed in errorem incidisti. Ergo post illos quinque viros, iste quem habes, non est tuus vir. Et quid erat, si vir non erat, nisi adulter? Voca itaque non adulterum, sed virum tuum; ut intellectu me capias, non errore de me aliquid falsum sentias. Adhuc enim errabat mulier, quae aquam illam habebat? Tolle ergo hinc istum adulterum qui te corrumpit, et vade, voca virum tuum. Voca, et veni, ut intelligas me. 23. Dicit ei mulier:
Abbreviated transcription (Latin):
ceperit optima disciplina. & doctrina sa¬
pientiȩ. quinq illis uiris ad regendũ ñ
succedit nͥ uir uerus & legitimꝰ. & illis me¬
uor. & qui meliꝰ regat. & qui ad ȩtñita¬
tẽ regat. ad ȩt̾̃nitatẽ excolat. ad et̾nitatẽ insii¬
at: Nam isti quinq sensus ñ ad et̃nitatem
nos regunt: s ad ista tẽporalia uel appeten¬
cda. uel fugienda: S̾bi uͦ intellectꝰ sapien¬
tia imbiitus regere ceꝑit animã: scot lam
non solũ foueam fugere. & ambulare ieq¬
li. qđ ocłĩ ostendunt animȩ infirme ⁊ nec
tantũ canoras uoces suauit̾ audire. disso¬
nasq repellere. uel blandis odorib delaci¬
ri. putoresq respuere. aut dulcecline c¬
pi. & a maritudine offendi: aut lenib mus¬
ceri. & asꝑis ledi: Ista enĩ omĩa: infirmi
ammȩ st̃ necessaria: Quid gͦ regiminis
hibet᷑ ꝑ illũ intellectũ: N on alba & nigi
discreturus ẽ: s uista & in iusta ⁊ bona et

Expanded text:
ceperit optima disciplina et doctrina saceperit optima disciplina et doctrina sapientiae; quinque illis viris ad regendum non succedit, nisi vir verus legitimus et illis melior, et qui melius regat, et qui ad aeternitatem regat, ad aeternitatem excolat, ad aeternitatem instruat. Nam nisi quinque sensus non ad aeternitatem nos regunt, sed ad ista temporalia vel appetenda vel fugienda. Ubi vero intellectus sapientia imbutus regere coeperit animam, scit jam non solum fugere foveam, et ambulare in aequali quod oculi ostendunt animae infirmae: nec tantum canoras voces suaviter audire, dissonasque repellere; vel blandis odoribus delectari, putoresque respuere; aut dulcedine capi, et amaritudine offendi; aut lenibus mulceri, et asperis laedi. Ista enim omnia infirmae animae sunt necessaria. Quid ergo regiminis adhibetur per illum intellectum? Non alba et nigra discreturus est, sed justa et injusta, bona et
Abbreviated transcription (Latin):
quinq libros moysi Utebãtur enĩ eis sa¬
maritani. & sub eatdẽ lege erant: Nã inde
illis & circu̾cisio inerat S qm̃ angustat
nos qd̾ sequit᷑. & nũc quẽ habes non est tu¬
us uir: uidet᷑ mͥ faciliꝰ nos posse accipere
quinq uiros pͥores animȩ. quinq sensus
corporis eẽ: Quando enĩ qͥsq nascitur: an¬
tequã possit uti mente atq ratione. non
regit᷑ nisi sensibus carnis: Anima in pue
git: Appetit qͥcqͥd mulcet: fugit qͥcquid
offendit os qͥnq sensus: hof qͥnꝙ enĩ sensus mul¬
cet uoluptas: offendit dolor: Scđm hos qͥn¬
q sensus. tanquã quinq uiros. prius ui¬
uit anima: quia istis regit᷑ Quare aut̃
uiri dicti sunt: quia legitimi. a dõ qͥppe
facti: & a dõ donati anima. In firma est
ad huc quȩ istis quinq sensib regitur.
& sub istis qͥnq uiris agit: A tubi uene¬
rit ad annos exerende rationis: si eam sus¬

Expanded text:
quinque libros Moysi. Utebantur enim eis Saquinque libros Moysi. Utebantur enim eis Samaritani, et sub eadem Lege erant: nam inde illis et circumcisio inerat. Sed quoniam angustat nos quod sequitur, Et nunc quem habes, non est vir tuus; videtur mihi facilius nos posse accipere quinque viros priores animae, quinque sensus corporis esse. Quando enim quisque nascitur, antequam uti possit mente atque ratione, non regitur nisi sensibus carnis. Anima in puergit. Appetit quidquid mulcet, fugit quidquid offendit hos quinque sensus. Hos enim quinque sensus mulcet voluptas, offendit dolor. Secundum hos quinque sensus, tanquam quinque viros, prius vivit anima; quia istis regitur. Quare autem viri dicti sunt? Quia legitimi. A Deo quippe facti, et a Deo donati animae. Infirma est adhuc quae istis quinque sensibus regitur, et sub istis quinque viris agit: at ubi venerit ad annos exserendae rationis, si eam sus
Abbreviated transcription (Latin):
illa nondũ ad uocato illo uiro non intelli¬
git: ad huc carnẽ sapit: Absens est enĩ uir:
Non habeo inqͥt uirũ Etdñs sequit᷑: & mi¬
steria loquit᷑. Intelligas reuera istã mulierẽ
non habuisse tunc uirũ. s quo utebatur
nescio quo non legitimo uiro: ad ultero ma¬
gis quiã uiro Et dñs ei: Bene dixisti. qͥa
non habeo uirt̃: Un gͦ tu dixisti uoca ui¬
rũ tuũ. &e atidi: Quia bene nouit dñs ñ
eam habere uirũ: dicit ei & cetera: Ne for¬
te putaret mulier ideo dixisse dñm bene
dixisti quia non habeo uirũ: qđ hoc ama¬
liere didicerit: non qđ ipse istud diuinita¬
te cognouerit. audi aliquid qđ non dixi¬
sti: Quinq enĩ uiros habuisti: & iste quẽ
habes non est tuus uir: Hoc uere dixisti
Iterũ cogit de istis quinq uiris: subtilius
aliqͥd ꝑscrutari: Multi quidẽ intellexe¬
runt non quidẽ ab surde: nec usq quaq ĩ¬
ꝓbabiliter. quinq uiros mulieris huius.

Expanded text:
illa nondum advocato illo viro, non intelliilla nondum advocato illo viro, non intelligit, adhuc carnem sapit; absens est enim vir: Non habeo, inquit, virum. Et Dominus sequitur, et mysteria loquitur. Intelligas revera istam mulierem non habuisse tunc virum; sed coutebatur nescio quo non legitimo viro, adultero magis quam viro. Et Dominus ei: Bene dixisti, Quia non habeo virum. Unde ergo tu dixisti, Voca virum tuum? Et audi quia bene novit Dominus eam non habere virum, Dicit ei, etc. Ne forte putaret mulier ideo dixisse Dominum, Bene dixisti, Quia non habeo virum, quod hoc a muliere didicerit, non quod ipse istud divinitate cognoverit, audi aliquid quod non dixisti: Quinque enim viros habuisti, et iste quem habes, non est vir tuus, hoc vere dixisti. 21. Iterum cogit de istis quinque viris subtilius aliquid perscrutari. Multi quippe intellexerunt, non quidem absurde, nec usquequaque improbabiliter, quinque viros mulieris hujus,
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ uenientẽ in hunc mundũ. Talis lux
xp̃c erat. talis lux cũ muliere loquebatur.
& illi intellectꝰ non ad erat: qui illa luce il¬
luminaret᷑. nec tantũ ꝑfunderet᷑: uerum
etiã frueret᷑ Ergo dñs tanquã diceret illu¬
strare uoloꝯnon ad est quẽ : uoca uirũ tuum
inqͥt. ad hibe intellectũ. ꝑ quẽ docearis quo
regaris: Ergo constitue animã excepto in¬
tellectu tanquã feminã: intellectũ aut̃ ha.¬
bere tanquã uirũ S iste uir non bene re-¬
git feminã suã : nisi a suꝑiore cũ regitur:
Capud aũt mulieris uir: caput aũt̃ uiri axp̃c¬
est. Loquebat᷑ caput uiri cũ femina: & non
erat uir: & tanquã diceret dñs. adhibe ca-¬
put tuũ. ut ille suscipiat caput suũ. Ergo
uoca uirũ tuũ & ueni huc: id est ad esto.
presens esto WUelut enĩ absens es: dũ non
in telligis p̃sentis uocẽ ueritatis Presens esto.
s noli sola: cũ uiro tuo ad esto Et ad huc

Expanded text:
enientem in hunc mundum . Talis lux Christus erat, talis lux cum muliere loquebatur: et illa intellectu non aderat, qui illa luce illuminaretur, nec tantum perfunderetur, verum etiam frueretur. Ergo Dominus tanquam diceret, Illustrare volo, et non adest quem; Voca, inquit, virum tuum: adhibe intellectum per quem docearis, quo regaris. Ergo constitue animam excepto intellectu tanquam feminam: intellectum autem habere, tanquam virum. Sed iste vir non bene regit feminam suam, nisi cum a superiore regitur. Caput enim mulieris vir, caput autem viri Christus . Loquebatur caput viri cum femina, et non aderat vir. Et tanquam diceret Dominus, Adhibe caput tuum ut ille suscipiat caput suum: ergo voca virum tuum, et veni huc; id est, adesto, praesens esto: velut enim absens es, dum non intelligis praesentis vocem veritatis; praesens esto, sed noli sola; cum viro tuo adesto. 20. Et adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
bit omĩa: Dicit ei iħc Ego sũ qui loquor
tecũ Uocauit gͦ uirũ suũ: Factus est uir¬
eiꝰ caput mulieris : factus est. xp̃c caput ui¬
ri Iam mulier ordnat᷑ in fide & regitur:
lieri. cui dixerat crede mͥ Et continuo
uenerunt discipłi: & mirabant᷑ quia cũ¬
muliere loquebat᷑: Quia querebat ꝑdita.
qui uenerat querere qđ ꝑierat: hoc illini¬
rabantur: Bonũ enĩ mirabant᷑: ñ malum
suspicabant᷑: Et nemo tam̃ dixit: quid
queris. aut quid loqueris cũ ea: Reliquis¬
gͦ mulier hydriam suã: Mulier aucdito
ego sũ qui loquor tecũ. & recepto in cor ap̃i
dño ⁊ qͥd faceret. nͥ iã hydriã dimitteret.
ditatẽ: & ꝓperauit annuntiare ueritatem
Discant: qui uolunt eugłitare: ꝓhiciant
hydriam ad puteũ: Recordamini qͥd supꝰ
dixerĩ de hydria Uas erat unde a qua hui¬
riebat᷑ Greco nomine appellat᷑ hydria: qu
rium diceret᷑ Piecit gͦ hydriã: quȩ iam nn
usui s oneri fuit A uida qͥppe desideralit

Expanded text:
or tecum. Vocavit virum suum, factus est vir caput mulieris, factus est Christus caput viri. Jam mulier ordinatur in fide, et regitur blieri, cui dixerat, crede mihi? Et continuo venerunt discipuli ejus, et mirabantur, quia cumuliere loquebatur. Quia quaerebat perditam, qui venerat quaerere quod perierat , hoc illi mirabantur. Bonum enim mirabantur, non malum suspicabantur. Nemo tamen dixit: Quia quaeris, aut quia loqueris cum illa? Reliquiergo mulier hydriam suam audito: Ego sum qui loquor tecum, et recepto in corde Christo Domino, quid faceret, nisi jam hydriam dimitteret, ditatem, et properavit annuntiare veritatem. Discant qui volunt evangelizare, projiciant hydriam ad puteum. Recordamini quid superius dixerim de hydria: vas erat unde aqua hauriebatur, graeco nomine appellatur hydria, quoniam arium diceretur. Projecit ergo hydriam, quae jam non usui, sed oneri fuit: avida quippe desiderabat
Abbreviated transcription (Latin):
pularent᷑ Unus enĩ paries a iudeis: unus
agentibus Longe ase isti parietes: s donec
in angulo coniungant᷑: A uenigene autem
hospites erant: & ꝑegrini a testamentis dei¬
Sccłm hoc gͦ dictũ est: nos ad oramꝰ qđ scimꝰ:
fuert̃ apłĩ. quales fuerunt ꝓpħȩ. quales fue¬
runt illi om̃s scĩ. qui omĩa sua uendiderũt:
dudũ ꝓpħam dixerat: iudit talia dicere. eũ
Et qͥd respondit : uidete Dicit ei mulier:
ẽ hoc: Modo gͦ de templo contendunt iu¬
dei: & nos de monte contendimꝰ: Cũ ille ue¬
nerit: & montẽ sꝑnet. & tẽplũ euertet Do¬
cebit nos iste omĩa: ut in spu & ueritate no¬
uerimꝰ adorare: Sciebat quis eam posset do¬
cere: s iam docentẽ. nondũ agnoscebat: Iã
gͦ digna erat cui manifestaret᷑. Messias aut̃
hebraice messias est Unde & punice messe
dr̃ unge Cognate qͥppe st̃ linguȩ istȩ et
uicinȩ: ebraica. punica. & sira Ergo dicit

Expanded text:
copulentur. Unus enim paries a Judaeis, unus copulentur. Unus enim paries a Judaeis, unus a Gentibus: longe a se isti parietes, sed donec in angulo conjungantur. Alienigenae autem hospites erant, Secundum hoc ergo dictum est: Nos adoramus quod scimus. fuerunt apostoli, quales fuerunt prophetae, quales fuerunt illi omnes sancti qui omnia sua vendiderunt, dudum prophetam dixerat; vidit talia dicere eum et quid respondit, videte: Dicit ei mulier, est hoc? Modo, inquit, de templo contendunt Judaei, et nos de monte contendimus: cum ille venerit, et montem spernet, et templum evertet; docebit nos iste omnia, ut in spiritu et veritate noverimus adorare. Sciebat quis eam posset docere, sed jam docentem nondum agnoscebat. Jam ergo digna erat cui manifestaretur. Messias autem hebraice Messias est: unde et punice, Messe dicitur unge. Cognatae quippe sunt linguae istae et vicinae, hebraica, punica, et syra. 28. Ergo dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Quibus: Forte altis: His qui obtriuerunt
cor: Mira res est Et in altis habitat: & hu¬
inglib ꝓpinquat: Humilia respicit: excelsa
aũt alonge cognoscit Suꝑbos longe uidet:
eo illis minus ꝓpinquat. quo sibi uidentur
altiores: Querebas gͦ montẽ: descende ut at¬
tingas: S ascendere uis: Ascende: noli mon¬
tẽ querere: A scensiones inqͥt in corde eiꝰ: Hoc
psalmus dicit: inconualle plorationis: Con¬
tus exhibe. tẽplũ dõ: Templũ enĩ dĩ scm̃ ẽ:
qł estis uos In templo uis orare: in te ora:
S prius esto templũ dĩ: qͥa ille intẽplo suo
exatidiet orantẽ: Uenit gͦ hora & nunc est:
qͣnͣdo ueri ad oratores ad orabunt patrẽ. in
spu & ueritate Nos adoramꝰ qđ scimꝰ: uos
adoratis qd nescitis: ꝗ m̃n salus ex iucleis est
Multũ dedit iuideis: s noli istos repbos accipe¬
Parietẽ illum accipe cui ad iunctus ẽ alius:
ut pacati in lapide angulari qđ est xp̃e co

Expanded text:
Quibus? forte altis? His qui obtriverunt Quibus? forte altis? His qui obtriverunt cor . Mira res est: et in altis habitat, et humilibus propinquat: humilia respicit, excelsa autem a longe cognoscit ; superbos longe videt, eo illis minus propinquat, quo sibi videntur altiores. Quaerebas ergo montem? descende ut attingas. Sed ascendere vis? ascende: noli montem quaerere. Ascensiones, inquit, in corde ejus hoc Psalmus dicit, in convalle plorationis . Contus exhibe te templum Deo. Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos . In templo vis orare? in te ora. Sed prius esto templum Dei, quia ille in templo suo exaudiet orantem. 26. Venit ergo hora, et nunc est, quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. Nos adoramus quod scimus, vos adoratis quod nescitis; quoniam salus ex Judaeis est. Multum dedit Judaeis: sed noli istos reprobos accipeParietem illum accipe cui adjunctus est alius, ut pacati in lapide angulari, quod est Christus,
Abbreviated transcription (Latin):
quia salus ex ideis est S ueniet hora Quan¬
do: & nunc est:. Que gͦ hora: Quando ueri
ad oratores ad orabt̃ patrẽ: in spũ & ueritate
Non in monte isto non in templo: s in spu &
ueritate: Nam & pater tales querit: qui ad¬
orent eũ: Quare pater tales querit qui ad-¬
orent eũ. ñ in monte ñ in tẽplo. s in sp̃u &s
ueritate: Sp̃s est ds̃ Si corpus eẽt ds̃: opor¬
tebat eũ ad orari in monte. qͥa corporeus est
mons: oportebat eũ ad orari intẽplo. quia cor¬
poreũ est tẽplũ: Sp̃s ẽ ds̃.: & eos qui ad orant
eũ in spu & ueritate oportet adorare: Audiui-¬
mus & manifestũ est Foris eramus: in tro
missi sumꝰ: O si in uenirẽ dicebas: montẽ ali¬
quẽ altũ. & solitariũ Credo enĩ quia in al¬
to est: magis me exaudit ex alto: Quia in
monte es ꝓpinquã dõ te putas : & cito te exau¬
diri quasi de ꝓroximo clamantẽ : In excelsis
habitat: s humilia respicit: Prope est dñs:

Expanded text:
et hora. Quando? Et nunc est. Quae ergo hora? Quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate; non in monte isto, non in templo, sed in spiritu et veritate. Nam et Pater tales quaerit, qui adorent eum. Quare Pater tales quaerit qui adorent eum, non in monte, non in templo, sed in spiritu et veritate? Spiritus est Deus. Si corpus esset Deus, oportebat eum adorari in monte, quia corporeus est mons; oportebat eum adorari in templo, quia corporeum est templum. Spiritus est Deus; et eos qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare. 25. Audivimus, et manifestum est; foras ieramus, intro missi sumus. O si invenirem, dicebas, montem aliquem altum et solitarium! credo enim quia in alto est Deus, magis me exaudit ex alto. Quia in monte es, propinquum te Deo putas, et cito te exaudiri, quasi de proximo clamantem? In excelsis habitat, sed humilia respicit. Prope est Dominus.
Abbreviated transcription (Latin):
gabant eũ discipłi dicentes: Rabbi. man¬
ca: Ierant enĩ emere cibos: & uenerant: Ill
aut̃ dixit: Ego cybũ habeo manducare qu
uos non scitis: Dicebant gͦ discipłi ad inuces
Nũqͥd aliquis attulit ei manducare: Quid
mirũ si mulier illa non intelligebat a qua
Ecce discipłi non intelligunt escam: du¬
diuit aũt cogitationes eors. & iam instrust
ut magister: ñ ꝑcircurtũ sic̃ illã. cuiꝰ ad¬
huc uirũ requirebat : s iam aꝑte: Meus
inqͥt eybus est: ut faciam uoluntatẽ eiꝰ qu
misit me Ergo & potus ipse erat in illa n¬
uere: ut faceret uoluntatẽ eiꝰ qui miserat
Ideo dicebat sitio. da mͥ bibere ⁊ seilicet is
fidem in ea oꝑaret᷑: & fidẽ eiꝰ biberet & qͥ
in corpus suũ traiceret: Corpus eñ el side

Expanded text:
gabant eum discipuli dicentes: Rabbi, manduca. Ierant enim emere cibos et venerant. Ille autem dixit: Ego habeo cibum manducare quem vos non scitis. Dicebant ergo discipuli ad invicem: Numquid aliquis attulit ei manducare? Quid mirum si mulier illa non intelligebat aquam? ecce discipuli nondum intelligunt escam. Audivit autem cogitationes illorum, et jam instruit ut magister; non per circuitum, sicut illam cujus adhuc virum requirebat, sed jam aperte: Meus, inquit, cibus est ut faciam voluntatem ejus qui misit me. Ergo et potus ipse erat in illa muliere, ut faceret voluntatem ejus, qui miserat eum. Ideo dicebat, Sitio, da mihi bibere; scilicet ut fidem in ea operaretur, et fidem ejus biberet, et eam in corpus suum trajiceret: corpus enim ejus E
Abbreviated transcription (Latin):
quid animȩ est intellectꝰ: quomͦ non aliud aliqͥd
quã caro est oculus. s aliqͥd carnis est ocłs
Cũ aut̃ aliqͥd carnis sit oculus. solus tam̃ lu¬
ce ꝑfruit᷑: cetera tam̃ menbra carnalia lu¬
ce ꝑfundi possunt. lucẽ sentire non posst̃.
Solus ea oculus. & ꝑfundit᷑ & ꝑfruit᷑. Sic
in anima nr̃a est qͥddã quod intellectus
uocat᷑ Hoc ipsũ animȩ qđ intellectꝰ & mens
dicit᷑ : illuminat᷑ luce suꝑiore Iam suꝑior¬

Expanded text:
quid animae est intellectus: quomodo non aliquid aliud quid animae est intellectus: quomodo non aliquid aliud quam caro est oculus, sed aliquid carnis est oculus. Cum autem carnis aliquid sit oculus, solus tamen luce perfruitur: caetera autem membra carnalia luce perfundi possunt, lucem sentire non possunt; solus ea oculus et perfunditur et perfruitur. Sic in anima nostra quiddam est quod intellectus vocatur. Hoc ipsum animae quod intellectus et mens dicitur, illuminat
Abbreviated transcription (Latin):
uirũ tuũ: p̃senta intellectũ tuũ: Quid ẽ
enĩ ammã habere: Non est magnũ: Nam &
petus habet: Unde tu melior: quia in tel¬
lectũ habes: qđ pecus non habet Quid ẽ gͦ
uoca uirũ tuũ: Non me capis: non me in¬
telligis: De dono dĩ tͥ loquor: tu aut car¬
nẽ cogitas: scłm carnẽ sitire non uis Ego
sp̃m alloquor. absens est intellectus tuus:
uoca uirũ tuũ: N oli eẽ sicut equus & mu¬
lis: quib non ẽ in tellectꝰ. E rgo fr̃s mei.
animã habere. & intellectũ non habere. hoc
st non ad hibere. nec scdm eũ uiuere bestia
est: Motus enĩ animȩ scd̾m carnẽ se mouen¬
tis: & in delicias carnales in moderate difflue¬
re cupientis: regit desuꝑ intellectꝰ Qui
debet diciuir. qui regit an quȩ regitur:
Proculdubio cũ ordinata uita est. intellectꝰ
animã regit: ad ipsam animã ꝑtinens:
Non enĩ aliquid aliud est quã anima. s ali¬

Expanded text:
virum tuum, praesenta intellectum tuum. Quid tibi est virum tuum, praesenta intellectum tuum. Quid tibi est enim animam habere? Non est magnum, nam et pecus habet. Unde tu melior? Quia intellectum habes, quod pecus non habet. Quid est ergo, Voca virum tuum? Non me capis, non me intelligis: de dono Dei tibi loquor, tu autem carnem cogitas; secundum carnem sitire non vis, ego spiritum alloquor: absens est intellectus tuus, Voca virum tuum. Noli esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus . Ergo, fratres mei, animam habere, et intellectum non habere, hoc est, non adhibere, nec secundum eum vivere, bestiaest. Motus enim animae secundum carnem se moventis, et in delicias carnales immoderate diffluere cupientis, regit desuper intellectus. Qui debet dici vir? qui regit, an qui regitur? Procul dubio cum ordinata vita est, intellectus animam regit, ad ipsam animam pertinens. Non enim aliquid aliud est quam anima, sed ali
Abbreviated transcription (Latin):
ineccła: Cũ uͦ ipse dñs ad erat. & p̃sens
psenti loquebat᷑. qͥd opus erat ut ꝑ uirũ eiꝰ
aloqueret᷑: Nũquid ꝑ uirũ suũ loqueba¬
tur mariȩ sedenti ad pedes suos & excipien¬
e u̾bũ suũ: quando martha circa multũ
mini steriũ etiã de sororis suȩ felicitate occu¬
patissima murmurabat: E rgo fr̃s mei: au¬
diamꝰ & intelligamꝰ qd ait dñs uoca uirũ
cuũ mulieri: Forte enĩ & animȩ nr̃ȩ dicit:
uoca uirũ tuũ: Queramꝰ & de uiro animȩ:
cur iam non ipse iħc uir animȩ uerus est c
Ad sit intellectus: qm̃ qđ dicturi sumꝰ uix
& uolens eam intelligere : uoca inqͥt uirum
tuũ: Ideo enĩ nescis quid dico: quia urtelle¬
ctus tius non adest: Loquor ego scdm spm:
tu audis sedm carnẽ: Quȩ loquor nec ad uo-¬
luptatẽ auriũ ꝑtinent: nec ad oculos nec ad
olfatũ. nec ad gustũ. nec ad tactũ: Mente so¬
la capiunt᷑: in tellectu solo hauriunt᷑ Intel¬
loctꝰ nͥ tibi ad est. quomͦ capis qđ dico: oca

Expanded text:
ia . Cum vero ipse Dominus aderat, et praesens praesenti loquebatur? quid opus erat ut per virum ejus ei loqueretur? Numquid per virum suum loquebatur Mariae sedenti ad pedes suos, et excipienti verbum suum, quando Martha circa multum ministerium etiam de sororis suae felicitate occupatissima murmurabat? . Ergo, fratres mei, audiamus et intelligamus quod ait Dominus, Voca virum tuum, mulieri. Forte enim et animae nostrae dicit, Voca virum tuum. Quaeramus et de viro animae. Cur jam non ipse Jesus vir animae verus est? Adsit intellectus, quoniam quod dicturi sumus, vix et volens eam intelligere, Voca, inquit, virum tuum. Ideo enim nescis quod dico, quia intellectus tuus non adest: loquor ego secundum spiritum, tu audis secundum carnem. Quae loquor, nec ad voluptatem aurium pertinent, nec ad oculos, nec ad olfactum, nec ad gustum, nec ad tactum; mente sola capiuntur, intellectu solo hauriuntur: ille intellectus non tibi adest, quomodo capis quod dico? Voca
Abbreviated transcription (Latin):
in spũ. ñ in corpore: qͥsi uͦ alteriꝰ dono quam
illiꝰ qͥsquã etiã sacram̃to corporalis & uisibilis
baptis matis in buat᷑. Uis nosse qͥa ipse bapti¬
tat non solũ spũ. s etiã aqua: Audi apłm
riosã non habentẽ maculã aut rugã: aut
aliqͥd eiꝰmodi Mundans eã Unde : laua¬
cro aquȩ in uerbo Quid est baptismꝰ xp̃i :
Lauacrũ aquȩ in uerbo: Tolle aquã non
est baptismꝰ : tolle uerbũ. ñ est baptismus.
Iam gͦ his ꝑactis ꝑ quȩ ꝑuenit ad collocu¬
tionẽ cũ illa muliere. uideamꝰ que restant.
plena misteriis & grauida sacram̃tis: O porte¬
bat aũt inqͥt eũ transire ꝑ samariã Uenit

Expanded text:
itu, non in corpore. Quasi vero alterius dono quam illius quisquam etiam sacramento corporalis et visibilis baptismatis imbuatur. Vis nosse quia ipse baptizat non solum spiritu, sed etiam aqua? Audi Apostolesiam, non habentem maculam aut rugam, aut aliquid hujusmodi » . Mundans eam. Unde? Lavacro aquae in verbo. Quid est baptismus Christi? Lavacrum aquae in verbo. Tolle aquam, non est baptismus: tolle verbum, non est baptismus. 5. Jam ergo his praejactis, per quae venit ad collocutionem cum illa muliere, videamus quae restant plena mysteriis, et gravida sacramentis. « Oportebat a
Abbreviated transcription (Latin):
etiã si filios non uideas. matrẽ tam̃ intel¬
ligas Sicgͦ infirmꝰ iħc: fatigatꝰ ab itiu¬
quã de est: Quo it. aut unde it. nͥ qͥt
non ad nos ueniret. nͥ formã uisibilis cr¬
nis assumeret. Quia gͦ uenire ad nos
eo modo dignatus est. ut in forma seruia¬
sũpta carne appareret: ipsa carnis assũp
est iter ipsiꝰ: I deo fatigatus ab itinere. qͥl
est aluid quã fatigatꝰ in carne: Infirmꝰ
in carne iħc: s noli tu in firmari: In ill
in firmitate tu fortis esto: qͥa qđ infirmi
ẽ dĩ fortiꝰ est hominibus: Sub hac rerĩ
imagine. adam qui erat forma futuri.¬

Expanded text:
etiamsi filios non videas, matrem tamen inteletiamsi filios non videas, matrem tamen intelligas. Sic ergo infirmus Jesus, fatigatus ab itinesquam deest? Quo it, aut unde it, nisi quia non ad nos veniret, nisi formam visibilis carnis assumeret? Quia ergo venire ad nos eo modo dignatus est, ut in forma servi assumpta carne appareret, ipsa carnis assumptio est iter ipsius. Ideo fatigatus ab itinere quid est aliud, quam fatigatus in Carne? Infirmus in carne Jesus: sed noli tu infirmari; in illius infirmitate tu fortis esto, quia quod infirmum est Dei, fortius est hominibus . 8. Sub hac rerum imagine Adam qui erat forma futuri
Abbreviated transcription (Latin):
in firmitas xp̃i te recreauit: fortitudo xp̃i
fecit ut qd non erat eẽt: in firmitas xp̃i fe¬
cit: ut qł erat non ꝑiret: Condidit nos
fortitudine sua: quesiuit nos in firmitate
sua Nutrit gͦ ipse infirmus in firmos:
tanquã gallina pullos suos: Huic enĩ se si¬
milẽ fecit Quotiens uolui inquit ad ihe¬
rłm congregare filios tuos sub alas tanquã
gallina pullos suos: & noliusti Uidetis
aut fr̃s: quẽ ad modũ gallina infirmet᷑
cũ pullis sius Nulla enĩ alia auis: sic¬
qđ sit mat̾ agnoscit᷑ Uidemus nidifica¬
re passeres qͦslibet ante oculos nr̃os. hyran¬
dines. cyconias. colũbas. cotidie uidemꝰ
nidificare: quos nͥ quando in nidis uide¬
mus: parentes eẽ non agnoscimꝰ: Gallin
uͦ sic in firmat᷑ in pullis suis: ut etiã si ips
pulli non sequant᷑ & filios non uideas ma¬
trẽ tam̃ agnoscas Ita fit alis dimissis: pli¬
mis hispida: uoce rauca: om̃ib menbris
dimissa & abiecta: ut quẽ ad modũ dixi

Expanded text:
i te recreavit. Fortitudo Christi fecit ut quod non erat esset: infirmitas Christi fecit ut quod erat non periret. Condidit nos fortitudine sua, quaesivit nos infirmitate sua. 7. Nutrit ergo ipse infirmus infirmos, tanquam gallina pullos suos; huic enim se similem fecit: Quoties volui, inquit ad Jerusalem, congregare filios tuos sub alas, tanquam gallina pullos suos, et noluisti ? Videtis autem, fratres, quemadmodum gallina infirmetur cum pullis suis. Nulla alia avis quod sit mater agnoscitur. Videmus nidificare passeres quoslibet ante oculos nostros; hirundines, ciconias, columbas quotidie videmus nidificare; quos nisi quando in nidis videmus, parentes esse non agnoscimus. Gallina vero sic infirmatur in pullis suis, ut etiamsi ipsi pulli non sequantur, filios non videas, matrem tamen agnoscas. Ita fit alis demissis, plumis hispida, voce rauca, omnibus membris demissa et abjecta, ut quemadmodum dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
plures bapticaret. ut hoc eis ad salutẽ uale¬
ret sequendi eũ ut & ipsi eẽnt discipłi. & ip¬
si uellent ab eo baptitari: magis ñ relinque
u̾ cognouit eor scientiã. simul cognouit & in¬
undentiã. quia non hoc ꝓpt̾ea didicerunt ut
siquerent᷑. s ut ꝑsequerent᷑. abiit inde:
eterat quidẽ ille & p̃sens ab his non teneri si
uellet. ñ occidi si nollet: quia potuit & non
uisi si nollet: S quia in omĩ re quã gessit
it homo. hominib inse credituris p̃bebat
sẽplũ. quia unusqͥsq seruus dĩ ñ peccat si¬
siserit in aliũ locũ. uidens furorẽ forte ꝑ¬
siuentiũ se. aut querentiũ in malũ animã
dũ uderet᷑ aut̃ ibi seruus dĩ peccare si fa¬
int. n in facienclo dñs p̃cessisset: fecit hoc
ille magist᷑ bonus. ut doceret qđ non timeret:
Fortassis etiã hoc moueat. cur dictũ sit baptira¬

Expanded text:
plures baptizaret, ut hoc eis ad salutem valeplures baptizaret, ut hoc eis ad salutem valeret sequendi eum, ut et ipsi essent discipuli, et ipsi vellent ab eo baptizari; magis non relinquevero cognovit eorum scientiam, simul cognovit et invidentiam, quia non hoc propterea didicerunt ut sequerentur, sed ut persequerentur; abiit inde. Poterat quidem ille et praesens ab his non teneri, si nollet; non occidi, si nollet; quia potuit et non nasci, si nollet: sed quia in omni re quam gessit ut homo, hominibus in se credituris praebebat exemplum quia unusquisqsecesserit in alium locum, videns furorem fortem persequentium se, aut quaeri in malum animam suam; videretur autem ibi servus Dei peccare si faceret, nisi in faciendo Dominus praecessisset: fecit hoc ille Magister bonus, ut doceret, non quod timeret. Fortassis etiam hoc moveat, cur dictum sit: Baptiza
Abbreviated transcription (Latin):
altius. caliginẽq terrȩ transcende¬
re.: & lucẽ ueritatis firmiorib ocłis
Ex ordine aũt sequit᷑ hȩc lectio: quȩ hodie recita¬
taest Ea quȩ dicturus sũ donante dño mul¬
ai sic audituri estis. ut magis recognoscatis qͣm
discatis: Non ideo tam̃ pigra debet eẽ inten-¬
tio: quia non est cognitio. s recognitio Hoc
lectũ est. & hanc lectionẽ tractandã gestamus
batur. cũ samaritana muliere: Dicta enĩ ibi
sunt magna misteria. & magnarũ similitu¬
dines rerũ pascentes animã esurientẽ: reficien
phariseos. qđ plures discipłos faceret quam
ioħs: & plures baptizaret quã qͣm iħx non bap¬
ciaret. s discipłi eiꝰ: reliquit uideã terrã. & a¬
bit iterũ in galileã: Hĩc diutiꝰ disputandũ
non est: ne in morantes in manifestis. angu¬
stias tẽporis patiam᷑ ad obscura scrutanda &
apienda: Utiq dñs si sciret phariseos ita de
se cognouisse qđ plures discipłos faceret. et qd̾

Expanded text:
altius, caliginemque terrae transcendere, et lucem veritatis firmioribus oculis ex ordine autem sequitur haec lectio, quae hodie recitata est. Ea quae dicturus sum Domino donante multi sic audituri estis, ut magis recognoscatis quam discatis. Non ideo tamen pigra debet esse intentio, quia non est cognitio, sed recognitio. Hoc lectum est, et hanc lectionem tractandam gestamus batur cum Samaritana muliere. Dicta enim ibi sunt magna mysteria, et magnarum similitudines rerum; pascentes animam esurientem, reficientPharisaeos quod plures discipulos faceret quam Joannes, et plures baptizaret quanquam Jesus non baptizaret, sed discipuli ejus, reliquit Judaeam terram, et abiit iterum in Galilaeam. » Hinc diutius disputandum non est, ne immorantes in manifestis, angustias temporis patiamur ad obscura scrutanda et aperienda. Utique Dominus si sciret Pharisaeos ita de se cognovisse, quod plures discipulos faceret, et quod
Abbreviated transcription (Latin):
Non erat alius qui cdaret głam dõ: nis
alienigena iste Pertinet ad imaginẽ rei.
qd ab ahenigenis uenit ista mulier: quȩ
tipũ gerebat eccłȩ. Uentura enĩ erat ȩccła
de gentibus: alienigena a genere uideoꝵ
A idiamꝰ gͦ in illa nos. & in illa agnoscamꝰ
sos: & in illa gras agamus dõ ꝓ nobis.
Illa enĩ figura erat non ueritas. qͥ a & ipsa p̃¬
misit sigurã & facta est ueritas Nam cre¬
tendebat Uenit gͦ haurire aquã: Sim-¬
plicit̾ uenit haurire aquã : sic̃ solent uel

Expanded text:
non erat alius qui daret gloriam Deo, nisi non erat alius qui daret gloriam Deo, nisi alienigena iste . Pertinet ad imaginem rei, quod ab alienigenis venit ista mulier, quae typum gerebat Ecclesiae: ventura enim erat Ecclesia de Gentibus, alienigena a genere Judaeorum. Audiamus ergo in illa nos, et in illa agnoscamus nos, et in illa gratias Deo agamus pro nobis. Illa enim figura erat, non veritas; quia et ipsa praemisit figuram, et facta est veritas. Nam cretendebat. Venit ergo haurire aquam. Simpliciter venerat hau
Abbreviated transcription (Latin):
humiliãdo se uenit ad piteũ: Fatigatus ue¬
nit: qͥa infirmã carnẽ portauit: H ora sexta:
qͥa etate scłi sexta Ad puteũ: quia ad pro¬
funditatẽ huiꝰ habitationis nr̃ȩ: Uñ dicit᷑
in psalmis: De ꝓfundis clamaui ad te dñe
Sedit ut dixi qͥa humiliatus est: & uenit
mulier forma ȩccłȩ. non iã ustificata. sed
iustificanda: Nã hoc ait sermo: Uenit
ignara. inuenit eũ: & agit᷑ cũ illo: Uidea¬
mus quid: uideamus quare Uenit mu¬
lier de samaria haurire aquã: Sa marita-¬
ni: ad iudeoꝵ gentẽ non ꝑtinebant. Alie-¬
nigene enĩ fuerunt: quãuis uicinas ter¬
ras incolerent: Longũ est originẽ samari¬
tanoꝵ retexere: ne nos multa teneant. et
necessaria non loquam᷑ Sufficit gͦ: ut sa¬
maritanos int̾ alienigenaᷤ deputemꝰ: E ne
hoc audatiꝰ me arbitremini dixisse quã
uerius: audite ipsũ dñm iħm quid dixe¬
rit de illo samaritano uno de decẽ lepsis
quos mundauerat : qui solus rediit ut

Expanded text:
iando se venit ad puteum. Fatigatus venit, quia infirmam carnem portavit. Hora sexta, quia aetate saeculi sexta. Ad puteum, quia ad profunditatem hujus habitationis nostrae. Unde dicitur in Psalmis, De profundis clamavi ad te, Domine . Sedit, ut dixi, quia humiliatus est. 10. Et venit mulier. Forma Ecclesiae, non jam justificatae, sed jam justificandae; nam hoc agit sermo. Venit ignara, invenit eum, et agitur cum illa. Videamus quid, videamus quare: Venit mulier de Samaria haurire aquam. Samaritani ad Judaeorum gentem non pertinebant: alienigenae enim fuerunt, quamvis vicinas terras incolerent. Longum est originem Samaritanorum retexere, ne nos multa teneant, et necessaria non loquamur: sufficit ergo ut Samaritanos inter alienigenas deputemus. Et ne hoc audacius me arbitremini dixisse quam verius, audite ipsum Dominum Jesum, quid dixerit de illo Samaritano, uno de decem leprosis quos mundaverat, qui solus rediit ut
Abbreviated transcription (Latin):
fontẽ. Erat aũt ibi fons iacob Puteus
erat: S om̃is puteus fons: ñ om̃is fons
puteus. Ubi enĩ aqua de tra manat. &¬
usui p̃betur haurientibus: fons dieitur:
S si in ꝓnitu & suꝑficie sit: fons tantũ dicit.
Si aũt in alto & in ꝓfundo sit: ita piteus uo¬

Expanded text:
oseph. Erat autem ibi fons Jacob. » Puteus erat: sed omnis puteus fons, non omnis fons puteus: Ubi enim aqua de terra manat, usui praebetur haurientibus, fons dicitur: sed si in promptu et superficie sit, fons tantum dicitur; si autem in alto et profundo sit, ita puteus vo
Abbreviated transcription (Latin):
uxor: q̃m de xp̃o in cruce dormiente.
tura erat eccła de latere eiꝰ: De latere seal¬
cet dormientis. qͥa & de latere pendentis
ibi imago p̾cessit: Potuit ds̃ carnẽ det¬
here homini unde faceret feminã: & n¬
gis uideret᷑ quasi congruere potiuse: Ii¬
bat enĩ sexus in firmior & magis de caris
in firmitas fieri debuit: quã de osse Qli
enĩ in carne firmiora st̃. N on detiget
nẽ unde faceret mulierẽ: s detraxit osid
ce trac a to osse formata est mulier: & ul
cũ ossis caro ad impleta est Poterat ꝓ e
os reddere: poterat ad faciendã mulis
non costam s carnẽ detrahere: Quid gͥ sig-¬
nifieauit: facta est mulier in costa tanquã
sutis: factus est adam in carne tanquã in¬
ẽ fortitudo Quare gͦ hora sexta: Quia eta¬
te scłi sexta cõputa in eugłio tanquã unam

Expanded text:
uoniam de Christo in cruce dormiente futura erat Ecclesia de latere ejus, de latere scilicet dormientis; quia et de latere in cruce ibi imago praecessit. Potuit Deus carnem detrahere homini unde faceret feminam, et magis videtur quasi congruere potuisse. Fiebat enim sexus infirmior, et magis de carne infirmitas fieri debuit quam de osse: ossa enim in carne firmiora sunt. Non detraxit carnem unde faceret mulierem; sed detraxit os, et detracto osse formata est mulier, et in locum ossis caro adimpleta est. Poterat pro osse os reddere, poterat ad faciendam mulierem non costam, sed carnem detrahere. Quid igitur significavit? Facta est mulier in costa tanquam fortis: factus est Adam in carne tanquam inest fortitudo. 9. Quare ergo hora sexta? Quia aetat
Abbreviated transcription (Latin):
baptitabat s discipłi eiꝰ: An utrunq uerũ ẽ
qͥa ih̾c & baptizabat: & ñ baptitabat: B apti¬
tabat enĩ: qͥa ipse mundabat: Non baptira¬
bat: qͥa non ipse tingubat: Prebebant disci¬
płi ministeriũ corporis: p̃bebat ille ad iutoriũ
maiestatis: Quando enĩ cessaret abaptitan¬
do: quandu ñ cessat a mundando: de qͦ di¬
ctũ est ab eodẽ ioħe. ꝑ ioħis baptistȩ ꝑ sonã
dicentis: hic est qui baptirat: E rgo iħe ad¬

Expanded text:
 sed discipuli ejus? An utrumque verum est, quia et Jesus baptizabat, et non baptizabat? Baptizabat enim, quia ipse mundabat; non baptizabat, quia non ipse tingebat. Praebebant discipuli ministerium corporis, praebebat ille adjutorium majestatis. Quando enim cessaret a baptizando, quamdiu non cessat a mundando? De quo dictum est ab eodem Joanne, per Joannis Baptistae personam dicentis, Hic est qui baptizat . Ergo Je
Abbreviated transcription (Latin):
De hac aqua uiua dare mͥ non potes: qm̃
hauritoriũ non habes: forte aliũ fontẽ ꝓmittiꝰ.
Patre nr̃o melior potes eẽ. qui hunc puteũ
fodit: & ipse cũ suis usus ẽ eo : Dñs gͦdicat:
quid dixerit aquã uiuã: Respondit iħe &
dixit ei Omĩs qui biberit ex aqua hac:
sitiet iterũ: Qui aũt biberit ex aqua quã
ego dabo ei non sitiet in ȩt̾nũ: S a qua
quã ego dabo ei. fiet in eo fons aquȩ salien¬
tis in uitã ȩt̾nam: Aꝑcius locutus est dñs:
fiet in eo fons aque salientis in uitã et̃nam
Qui biberit de aqua ista : sitiet iterum:¬
ternũ: Quid euidentiꝰ. qͥa non a quã uisi¬
bilẽ s in uisibilẽ ꝓ mittebat: Quid eu

Expanded text:
De hac aqua viva dare mihi non potes, quoniam De hac aqua viva dare mihi non potes, quoniam hauritorium non habes: forte alium fontem promittis? Patre nostro melior potes esse, qui hunc puteum fodit, et ipse cum suis usus est eo? Dominus ergo dicat quid dixerit aquam vivam. « Respondit Jesus, et dixit ei: Omnis qui biberit ex aqua hac, sitiet iterum: qui autem biberit e aqua quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. » Apertius locutus est Dominus, Fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Qui biberit de aqua ista, non sitiet in aeternum. Quid evidentius, quia non aquam visibilem, sed invisibile