comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
¶Lone noua allior ecchinuei talara
ꝑo gra fortuna la sua rota
come le piace el uillã la suamara.
Qͥa ad prudentiã spectar ẜm senecam
nõ solum ordinare presetia .⁊ p̃meditari
preteea ẜ et̃ preuidere fut᷑a. Hĩc ẽ ꝙ ħosa¬

Expanded text:
è nova alli orecchi miei tal arra; però giri fortuna la sua rota come le piace, e 'l villan la sua marra. Quia ad prudentiam spectat, secundum Senecam, non solum ordinare presentia et premeditari preterita, sed etiam previdere futura. Hinc es
Abbreviated transcription (French):
¶Quale queltoro che sislaccia inquella
ca riceunto gia il colpo mortale
chegirnõsa maqua ⁊ la saltella
uidio lomino tauro far cotale. Lictera
plana ẽ ⁊ explanata nichominus est.
suꝑius.

Expanded text:
Qual è quel toro che si slaccia in quella c'à ricevuto già il colpo mortale, che gir non sa, ma qua et là saltella, vid'io lo Minotauro far cotale. Lictera plana est, et explanata nichilominus est superius.
Abbreviated transcription (Latin):
gib sibi fuit methaphorice ĩuisioẽ mon¬
strata. Illa nẽpe que cũ.uii. capitib orta
ẽ ⁊ cirea.x.cornua huit argum̃tum oͦ¬
usq uͥtꝰ placuit uiro suo.fecistis eͥ reu̾a
uobis deos aureos ⁊ argenteos. Et que
differẽtia ẽ int̾uos ⁊ ydolatras : nͥ ꝙ ip̃i
ydolatre adorãt unũ ⁊ nos adoratis cẽtũ.
finita u̾o curiosissima ex ꝓbatõe qͣm ꝯtͣ
symoniacos fec̃ aucor ad cõstantinum
impatorẽ cũ quadã admiratõe part̾ ⁊¬
dolore sua u̾ba ꝯu̾tit dicẽs. Hai cõstan¬
tine ꝙͣtimali fui t mat̾ nõtua dico ꝯu̾¬
sio sed illa dos quã a te recep̃ primꝰ diueᷤᷤ
morsus fortit̾ cum ambob pedib se u̾ge¬
bat. Ideo ait intextu. forte spĩgaua con
ambo lepiote. His aũt oͥb sic ꝯpletis
uͥgꝰ cũ ambob brachiis cepit Dantem.
⁊ ꝑillã uiã ꝑquam descẽderat reascẽdit.
Et ipm non deposuit quousq sr̾ quartũ

Expanded text:
gibus sibi fuit methaphorice in visione mongibus sibi fuit methaphorice in visione monstrata; illa nempe que cum VII capitibus orta est, et circa X cornua habuit argumentum quousque virtus placuit viro suo. Fecistis enim, re vera, vobis deos aureos et argenteos. Et que differentia est inter vos et ydolatras? nisi quod ipsi ydolatre adorant unum, et vos adoratis centum?» Finita vero curiosissima exprobatione quam contra symoniacos fecit autor, ad Constantinum imperatorem cum quadam admiratione pariter et dolore sua verba convertit, dicens: «Hai Constantine, quanti mali fuit mater, non tua, dico, conversio, sed illa dos quam a te recepit primus dives morsus, fortiter cum ambobus pedibus se urgebat. Ideo ait in textu: «forte spingava con ambo le piote». His autem omnibus sic completis, Virgilius cum ambobus brachiis cepit Dantem, et per illam viam per quam descenderat reascendit; et ipsum non deposuit quousque super quartum
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥa post ip̃mueniet oꝑis trpioris ex ꝑ¬
te occidentali unus pastorsine lege eui
Nouus enĩ Iason erit de quo legit᷑ ĩ ma¬
chabeis ꝙ sicut sͥ fuit mollis anthyocuᷤ
suus rex itaent ei mollis ille qui frãci
nẽ dieẽs. Egonesciosi hic fui nunis p̃¬
sũptuosus ciandax. ꝙ ego respõdidi tm̃
testate. Certe nõ q̃ sunt abeo/ nͥ ueni pꝰt
thia aurũ siue argentum qñ sorte fuit
electꝰ ad locum q̃ ꝑdidit aĩa praua .i. Ix
das seanioch. Et ideo hieremane tues
eͥ sicẽ decet bene punirus. ⁊ custodias bñ
pecumiã male captã q̃ te fee ꝯtra karolũ
sic audacẽ. Et sinõ esset ꝙ adhue mͥue
tat reu̾entia sũmaꝵ claniũ quas tu ĩui¬
ta alacͥ tenuisti ego uterer uerbis ad huc
grauiorib qr auaritia ur̃a mundũ ꝯtri¬
stat depͥmendo bonos ⁊ sulleuãdo p̃uos.
De uõb enĩpastorib aĩaduertit euãgłi¬
sta. qñ illa q̃ sedet sr̾ aqͣs m̾etͥcar cũre¬

Expanded text:
Quia post ipsum veniet operis turpioris ex pQuia post ipsum veniet operis turpioris ex parte occidentali unus pastor sine lege, cuNovus enim Iason erit de quo legitur in Machabeis quod sicut sibi fuit mollis Anthyocus suus rex, ita erit ei mollis ille qui Francianem dicens: Ego nescio si hic fui nimis presumptuosus et audax, quod ego respondidi tantum testate? Certe non quesivit ab eo nisi <veni post thia aurum sive argentum quando sorte fuit electus ad locum quem perdidit anima prava, idest Iudas Scarioth. Et ideo hic remane; tu es enim, sicut decet, bene punitus; et custodias bene pecuniam male captam, que te fecit contra Karolum sic audacem. Et si non esset quod adhuc michi vetat reverentia summarum clavium, quas tu in vita alacri tenuisti, ego uterer verbis adhuc gravioribus, quia avaritia vestra mundum contristat, deprimendo bonos et sullevando pravos. De vobis enim pastoribus animadvertit Evangelista, quando illa que sedet super aquas meretricari cum re
Abbreviated transcription (Latin):
ficiunt᷑ illi qui nõ intelligunt id qd respõ¬
det᷑ eisdẽ qĩ elusi ⁊ nesciunt respondere.
nõ sũ ille nõ sum ille quẽ tucredis. Et ille
respondit sic̃ oͥ amag̾ro fu̾a̾t imꝑatum.
uñ ille spe transplantatus fortiter pedes
torsir c⁊ pea suspirando uoce lugubri ait
ei. Si tu ꝗm loqueris nõ es Bonifatiꝰ ꝗd
ecto fui iam magna clamide cooꝑtus. et
uere filius urse fui sie cupidus ⁊ auani
ꝙ ut possẽ ursiculos sublimaresrius in
mundo es inbursa reposui ⁊ istud es me
inisto foramine imbursauit. Subteruͦ
caput meum sunt alii mei predecessores
qui symoniçando me muita alia p̃cesse¬
runt ꝑistius petre fissuras abscõsi. Illuc
infenus ⁊̃ ego cadam qñ ueniet ille quẽ
credebam te ẽẽ qñ int̾rogatõem subitam
tͥ feci. M pluo ẽ tp̃o quo pedes ho sie com¬
bustos/ ⁊ quo steti capite sic inu̾so ꝙ ip̃e
nõ stabit pedib rubeis hic plantatus.

Expanded text:
ficiuntur illi qui non intelligunt id quod responficiuntur illi qui non intelligunt id quod respondetur eisdem, quasi elusi, et nesciunt respondere. non sum ille, non sum ille quem tu credis». Et ille respondit sicut sibi a magistro fuerat imperatum. Unde ille spiritus transplantatus fortiter pedes torsit, et postea suspirando voce lugubri ait ei: «Si tu qui michi loqueris non es Bonifatius, quid ego fui iam magna clamide coopertus, et vere filius urse fui, sic cupidus et avarus quod ut possem ursiculos sublimare, superius in mundo es in bursa reposui, et istud es me in isto foramine imbursavit. Subter vero caput meum sunt alii mei predecessores qui symonizando me in vita alia precesserunt per istius petre fissuras absconsi. Illuc inferius etiam ego cadam, quando veniet ille quem credebam te esse quando interrogationem subitam tibi feci. Sed plus est tempus quo pedes habeo sic combustos, et quo steti capite sic inverso, quod ipse non stabit pedibus rubeis hic plantatus.
Abbreviated transcription (Latin):
ripã q̃ plus iacet ab ip̃o scies dese ⁊ desuĩ
tortis .i. abip̃o scies quis ⁊ q̃ pẽca ꝯmisit.
Cui dantes. Tãtũ ẽ michi pulerũ ꝙͣtũ tͥ
dulcit᷑ apphendit. ⁊ per illã ripã que mi¬
nus ẽ ardũa ipm̃ portauit usq ad illuz
qui sic dolorose pedum cõmotionib ꝯdo¬
lebat. Cũ aũt Dantes applicuisset ad illũ
ait. O ꝗcũq es ꝗ caput tenes inu̾sũ aĩa
tͥstis sicut palus fixa mͥ loq̃re si tu potes.
Scabat ãt ip̃e autor uͣx illã aiãm sic de¬
fixã sic̃stat aliqñ fr̾ qui ꝯfessione audit
ꝑfidisicarii. ⁊ illa aĩa subito exclamaũ.
Es tuistio Bonifati: De duob eĩ annis in
ẽscͥptum m̃tita. Es tu sie tãcito illo ere
satiatus atq repletus ꝓ qͦ nõ timiuisti pł¬
crã dñam fraudulent̾ au ferre ⁊ ipam
p̾ea uituꝑabilit̾ ꝑtractare: Tunc autor
audies isca u̾ba tal est effẽs quales ef¬

Expanded text:
ripam que plus iacet, ab ipso scies de se et de suis ripam que plus iacet, ab ipso scies de se et de suis tortis, idest ab ipso scies quis et que peccata commisit». Cui Dantes: «Tantum est michi pulcrum quantum tibi dulciter apprehendit, et per illam ripam que minus est ardua ipsum portavit, usque ad illum qui sic dolorose pedum commotionibus condolebat. Cum autem Dantes applicuisset ad illum, ait: «O quicunque es qui caput tenes inversum, anima tristis sicut palus fixa, michi loquere, si tu potes». Stabat autem ipse autor iuxta illam animam sic defixam, sicut stat aliquando frater qui confessionem audit perfidi sicarii, et illa anima subito exclamavit: «Es tu istic, Bonifatius? De duobus enim annis michi est Scriptura mentita. Es tu sic tam cito illo ere satiatus atque repletus, pro quo non timuisti pulcram dominam fraudulenter auferre, et ipsam postea vituperabiliter pertractare?» Tunc autor audiens ista verba, talis est effectus, quales ef
Abbreviated transcription (Latin):
rauit ostendit quõ ⁊ qualit̾ in uno qͦl fo¬
ramine stat una aĩa cũ accẽsis pedib trã¬
splãtata dicens ꝙ ex os cuuslibet forami¬
nis suꝑabant .i. exibant unius pẽcoris pe¬
des ⁊ crura usz adnates/. ⁊ totum aliuid a
natib us ad cap̃ int̾ius ibi stabat. Plã¬
te at cuiusl põcoris erant ita accẽse ꝙ sic
fortit̾ palpitabant ꝙ fregissent strũbas at¬
q ritortas. Qualit̾ u̾oilloꝵ plante arde¬
rent exẽplificando declarat dicẽs ꝙ quẽ¬
admodũ signũ uł aliud aliquod unetuo¬
sum dum inflam̃at᷑ nõ statĩ ꝯburit᷑ s flã¬
miger ignis lambit sosũ modo illam sr̃¬
ficiem unctuosã sic ille ignis diuinꝰ ꝑit̾
⁊ et̾nus sambebat pedes illor a calcanciᷤᷤ
usꝙ ad pũctas pedum. ¶ Exẽplificatis gͥ
tam locis penaꝵ ꝙͣ ip̃is penis dum ip̃e ay¬
tor uniu̾sos attentissime respexisset uides
unũ ꝗplus aliis in suo foramine torq̃ba

Expanded text:
ravit, ostendit quomodo et qualiter in uno quolibet foravit, ostendit quomodo et qualiter in uno quolibet foramine stat una anima cum accensis pedibus transplantata, dicens quod extra os cuiuslibet foraminis superabant, idest exibant, unius peccatoris pedes et crura usque ad nates, et totum aliud a natibus usque ad caput interius ibi stabat. Plante autem cuiuslibet peccatoris erant ita accense, quod sic fortiter palpitabant quod fregissent strambas atque ritortas. Qualiter vero illorum plante arderent, exemplificando declarat dicens, quod quemadmodum lignum vel aliud aliquod unctuosum, dum inflammatur, non statim comburitur, sed flammiger ignis lambit solummodo illam superficiem unctuosam, sic ille ignis divinus pariter et eternus lambebat pedes illorum a calcaneis usque ad punctas pedum. Exemplificatis igitur tam locis penarum quam ipsis penis, dum ipse autor universos attentissime respexisset, videns unum qui plus aliis in suo foramine torqueba
Abbreviated transcription (Latin):
Osẽs autor de Symoniacis ꝑtin¬
Ictare more exclamatorio ĩ toãt
ꝯ̃ ipõs dicẽs. O symon mage
qr in tͥ bulgia statis. Facta u̾o exclama¬
tioe more poetico dic̃ ip̃e autor ꝙiã deue¬
nenait ad sequentẽ tumbam .i. ad t̾tiã bul¬
giã. in qua symoniaci stant sepulti. ⁊⁊ ui¬
dens eoꝵ penã ad deum admiratorie se ꝯ¬
u̾tit dicens. O sũma sapĩa ꝙͣ admirabił
postꝙͣ apostrophauit ad deum ad nos apo¬
strophat ĩ hune modũ dicẽs. egouiduillã
bulgiã ꝑ costas ⁊ fundũ quibusdã foramĩ¬
bus totam plenam. Et quodl foram̃ erat
larum uniformit ⁊ rotũdũ. Et cuiusmoͥ
forme eẽnt exẽplificãdo declarat dicẽs.Nõ
uidebant᷑ mͥ illa foramina ãpliora n ma
quoꝵ foraminum nõ sunt ad huc multi
anni ꝙ ego fregi ꝑꝑ unum pucrum ꝗ suf¬
focabat᷑ in illo. Et istud sit sigillũ ꝙ oẽm
hoĩem ꝗ ẽẽt deceptus clarficet ⁊ declaret.
¶Postꝙͣ aũt illa foramina exẽplant̾ decla¬

Expanded text:
olens autor de symoniacis pertractare, more exclamatorio intonat contra ipsos, dicens: «O Symon mage,quia in tertia bulgia statis». Facta vero exclamatione more poetico, dicit ipse autor, quod iam devenerat ad sequentem tumbam, idest ad tertiam bulgiam, in qua symoniaci stant sepulti; et videns eorum penam, ad Deum admiratorie se convertit, dicens: «O summa sapientia, quam admirabilis postquam apostrophavit ad Deum, ad nos apostrophat in hunc modum, dicens: «Ego vidi illam bulgiam per costas et fundum quibusdam foraminibus totam plenam. Et quodlibet foramen erat largum uniformiter et rotundum». Et cuiusmodi forme essent, exemplificando declarat, dicens: «Non videbantur michi illa foramina ampliora neque quorum foraminum non sunt adhuc multi anni quod ego fregi propter unum puerum qui suffocabatur in illo. Et istud sit sigillum quod omnem hominem qui esset deceptus clarificet et declaret». Postquam autem illa foramina exemplariter decla
Abbreviated transcription (French):
perchel ma estro accorto lo sospinse
benedecta colei chente sincise
che qui staranno come porei inbrago
sapressa la citta canome dite
cogram cittadin colgrande stolo
Et io maestro gia le sue mischite
la entro certo ne laualle cerno
uermiglie come se difoco uscite
osser ⁊ quei midisse il foco etemo
chentro laffoca le dimostra rosse
come tu uedi inquesto basso inferno
Ioi pur giugnemo dentralalte fosse
cheuallanquella terra sconsolatu
lemura mi parea che ferro fosse
Nonsança prima far grande a girata
uenimino in parte douelnocchier forte
el sauio mumaestro fecẽ segno
⁊ disser mentusolo ⁊ quei senuada¬
cheliçi scorta si buia contrada
nel suon dele parole mala dette
uolte mai sicurta renduta ⁊ tratto¬

Expanded text:
per che 'l maestro accorto lo sospinse,benedetta colei che 'n te s'incche qui staranno come porci in bragopressa la città c'ha nome Dite, coi gravi cittadin, col grande stuolo". E io: "Maestro, già le sue meschite là entro certe ne la valle cerno, vermiglie come se di foco uscite fossero". Ed ei mi disse: "Il foco etterno ch'entro l'affoca le dimostra rosse, come tu vedi in questo basso inferno". Noi pur giugnemmo dentro a l'alte fosse che vallan quella terra sconsolata: le mura mi parean che ferro fosse. Non sanza prima far grande aggirata, venimmo in parte dove il nocchier forte  mio maestro fece segno e disser: "Vien tu solo, e quei seiscorta sì buia contradanel suon de le parole maladette,  sicurtà renduta e tratt
Abbreviated transcription (Latin):
tiam uidebatur/ auisa ẽ michi altitudi¬
nis tante fore quante meis temꝑibus
aliquam aliamunꝙ̃ uidi. Quam uidẽ¬
tes fuimus denr̃a uisioẽletati. S tãcito
ip̃a setitia fuit inmerorem ⁊ tristitiã cõ¬
mutata. Quia denoua t̾munus turbo
exiuit qui in parte anteriori ꝑcutiẽs no¬
strum lignum ipm̃ tribus uicibus cũ u̾¬
tiginegiauit aquaꝵ. ⁊ quarta iee ip̃z
incurcuitu sic girando puppĩ sulleuan¬
do ⁊ proram inclinãdo a quarum fuit
uoragine deglutitum. Ideo ait intextu.
Tre uoltelfegirar contucte lacque
alaquarta leuar lapoppa insuso
⁊ la ꝑra ue ingiu comastrin ꝑiaque
Infin chelmar fu soumnoi rchiuso.
Ex põĩtio lictere.

Expanded text:
tiam videbatur, et visa est michi altituditiam videbatur, et visa est michi altitudinis tante fore quante meis temporibus aliquam aliam unquam vidi. Quam videntes, fuimus de nostra visione letati. Sed tam cito ipsa letitia fuit in merorem et tristitiam commutata, quia de nova terra unus turbo exivit, qui in parte anteriori percutiens nostrum lignum, ipsum tribus vicibus cum vertigine giravit aquarum, et quarta vice ipsum in circuitu sic girando, puppim sullevando et proram inclinando, aquarum fuit voragine deglutitum. Ideo ait in textu: «Tre volte 'l fè girar con tutte l'acque; a la quarta levar la poppa in suso, et la prora ire in giù, com'altrui piaque, infin che 'l mar fu sovra noi richiuso». EXPOSITIO LICTERE.
Abbreviated transcription (Latin):
tummilia ꝑicula applicuistis ad occidẽ¬
tem nolite urorum sen suam isti tam
modiceiigilie que est de remanentib
expenentiam denegare post solemmũ¬
di sinegente. Considerate id qd̾ inuo¬
bis extitit seminatum.⁊ Lõ enim facti
estis uelut bruta ammalia aduiuen¬
dum sedut sequamini intelligentia
⁊ mitutes. Cumista itaq modica ora¬
tione sie meos comites acui adeundũ
ꝙ non siñ difficultate ip̃os postea tenu¬
issem. Et uoluentes matutino tẽpore
nr̃amproram/ de remis fecimus alas
uolatii temerario semꝑ sinistro la teri
applicando ⁊ tantum tenuimus a si¬
nistrs litora relinquentes ⁊ nos alto pe¬
lago commutentes ꝙ de nocte uidebamꝰ
ilłas stellas que alterum polum undiq
circũcingunt.Tantumq illud mare i¬
meridianum sulcauimus/ ꝙ lanam ui¬
dimus extinctam suo lumine quinqui¬
es ⁊⁊ accensam. Et tune apparuit nobiꝰ
una montana que nigra ꝓpter sui distã¬

Expanded text:
tum milia pericula applicuistis ad occidentum milia pericula applicuistis ad occidentem, nolite vestrorum sensuum isti tam modice vigilie que est de remanentibus experientiam denegare, post solem, mundi sine gente. Considerate id quod in vobis extitit seminatum. Non enim facti estis veluti bruta animalia ad vivendum, sed ut sequamini intelligentiam et virtutes». Cum ista itaque modica oratione sic meos comites acui ad eundum, quod non sine difficultate ipsos postea tenuissem. Et volventes matutino tempore nostram proram, de remis fecimus alas volatui temerario, semper sinistro lateri applicando, et tantum tenuimus a sinistris litora relinquentes et nos alto pelago committentes, quod de nocte videbamus illas stellas que alterum polum undique circumcingunt. Tantumque illud mare meridianum sulcavimus quod lunam vidimus extinctam suo lumine quinquies et accensam. Et tunc apparuit nobis una montana, que nigra propter sui distan
Abbreviated transcription (Latin):
uno anno ⁊ plus detinuit molenter ibi
ꝓpe caetam/ prius ꝙͣ sic eneas nominaᷤᷤ¬
set eandem nec dulcedo filii nec pietas se¬
nis patris/ nec debitus amor qui penolo¬
pen lecificare debebat uincere potuerũt
ardorem quem habui maxime cirea tͥa.
Ui delicet circa mundum cirea uitia cir¬
caq uirtutes ut ex hiis tribus certam i¬
experientiam reportarẽ sed alto mario pe¬
lago me cominitens solumcum uno na¬
uigio ⁊ cum illa societate modica a qua
nunꝙͣ extiti derelictus utrũq lituo us
m ispanam ⁊ usq ĩ morroccõ ⁊ insulaz
sardoruin ac c̃ usq alias insulas quas
illud mare incirciitu circundat aspexi.
Ego autẽ ⁊ socii mei ermus uet̾es ato
tardi qñ uenimus ad illas fauces strie¬
tas ubi hercules posuit sua signa ad hoe
ne aliquis ultenus sennmittat. Et ibi
amanu dextera dimisi sobiliam a sini¬
strau̾o iam dimiẜam seetam. Et tune
sociis loqueno dixi. O fratres qui ꝑcen¬

Expanded text:
uno anno et plus detinuit violenter, ibi uno anno et plus detinuit violenter, ibi prope Caetam, prius quam sic Eneas nominasset eandem, nec dulcedo filii, nec pietas senis patris, nec debitus amor qui Penolopen letificare debebat, vincere potuerunt ardorem quem habui maxime circa tria, videlicet circa mundum, circa vitia, circaque virtutes, ut ex hiis tribus certam experientiam reportarem; sed alto maris pelago me committens, solum cum uno navigio et cum illa societate modica a qua nunquam extiti derelictus, utrunque litus usque in Ispaniam et usque in Morrocco et insulam Sardorum ac etiam usque alias insulas quas illud mare in circuitu circundat aspexi. Ego autem et socii mei eramus veteres atque tardi quando venimus ad illas fauces strictas ubi Hercules posuit sua signa, ad hoc ne aliquis ulterius se immittat. Et ibi a manu dextera dimisi Sobiliam, a sinistra vero iam dimiseram Sectam. Et tunc sociis loquens dixi: «O fratres, qui per cen
Abbreviated transcription (Latin):
tum quousq flamma ueniat huc cor¬
nuta ides enum ꝙ u̾sus eam ex magno
desiderio me inclino. Et ille michi. Tua
precamina multa laude sunt digna Id¬
cuxo ip̃a acçepto sed facias ꝙ linguatra
aliquantulum requiescat. ꝑmitte nã¬
q meloqui quiaiam habeo ĩnmẽte con¬
ceptum quiequid tuuis qr forte de tua
ip̃os appłicuit dicit autor ꝙ uirgilius i
captato loco citpre mista forma ad illos
sua uerba direxit. Ouos qui estis ĩ uno
igne. Siego de nobis meriu q̃nuixi si de
u̾obis dic̃o merimodicum siue satis/ qn
inmundo alta caimina fabriçaui non
uos moueatio sed unuo ex uobis dicat
quo ad moriendum ꝑ ipm̃ ꝑditumitum
fuit tunc maius cornu illius antique
flamme cep̃ se ip̃am murmurando mo¬
uere illo nãq dicõ murmure quo flã¬
maignis fatigatur auento. Indeq hac
⁊ illae ducendo cachumen sieut esset
linqua que lo queretur iecit uocem fora
⁊ ait. Quãdo ego recessi a circe que me

Expanded text:
tum, quousque flamma veniat huc cortum, quousque flamma veniat huc cornuta; vides enim quod versus eam ex magno desiderio me inclino». Et ille michi: «Tua precamina multa laude sunt digna. Idcirco ipsa accepto, sed facias quod lingua tua aliquantulum requiescat. Permitte nanque me loqui, quia iam habeo in mente conceptum quicquid tu vis, quia forte de tua ipsos applicuit, dicit autor quod Virgilius, captato loco et tempore, in ista forma ad illos sua verba direxit: «O vos qui estis in uno igne: si ego de vobis merui quando vixi, si de vobis dico merui modicum sive satis, quando in mundo alta carmina fabricavi, non vos moveatis, sed unus ex vobis dicat quo ad moriendum per ipsum perditum itum fuit». Tunc maius cornu illius antique flamme cepit se ipsam murmurando movere; illo namque dico murmure, quo flamma ignis fatigatur a vento. Indeque hac et illac ducendo cachumen, sicut esset lingua que loqueretur, iecit vocem foras et ait: «Quando ego recessi a Circe, que me
Abbreviated transcription (Latin):
dat quo ut conspicis ẽ incensus. Ad quẽ
ego. Magister audita tua responsionei
sumego magis certificatus sed iam nu¬
chiuidebatũr ꝙita esset ⁊ tibi dicereiã
uolebam. Quis est milloigne qui ueĩt
in suo ea cumine sic diuisus ꝙ uidetur
surgere de pira in qua ethyoeles cum suo
gennano subaudi polinice fuit missus.
Et ille m. Intenus inquit ibi ulixes et
Uyomedes pumunt̃ ⁊ itauadunt insimł
aduindictam .i. ad penam sicut ad culpã
solitierant ire. Et intra ip̃orum flãmã
planguntur insidie illius .s. equi qui fe¬
eit portam uñ exunt sem̃nobile romaõ¬
nim: Płoratur etiam ibi intus cã propt̾
quam̃ deydamia ad huc condolet de ae¬
chille. ⁊ de palladio pena ibi etiã irroga¬
tur. Ad quem ego magister si infra illaᷤᷤ
scuitillas isti spintus ualent loqui te ro¬
go cuterum rogo ut istud unum meũ ro¬
gamen a te ꝓmille rogaminib accepte¬
tur ut nõ facias isto desi deno me priua¬

Expanded text:
dat, quo ut conspicis est incensus». Ad quem dat, quo ut conspicis est incensus». Ad quem ego: «Magister, audita tua responsione, sum ego magis certificatus; sed iam michi videbatur quod ita esset, et tibi dicere iam volebam. Quis est in illo igne qui venit in suo cacumine sic divisus, quod videtur surgere de pira in qua Ethyocles cum suo germano – subaudi Polinice – fuit missus?» Et ille michi: «Interius», inquit, «ibi Ulixes et Dyomedes puniuntur, et ita vadunt insimul ad vindictam, idest ad penam, sicut ad culpam soliti erant ire. Et intra ipsorum flammam planguntur insidie illius, scilicet equi, qui fecit portam unde exivit semen nobile Romanorum. Ploratur etiam ibi intus causa propter quam Deydamia adhuc condolet de Acchille, et de Palladio pena ibi etiam irrogatur». Ad quem ego: «Magister, si infra illas scintillas isti spiritus valent loqui, te rogo et iterum rogo ut istud unum meum rogamen a te pro mille rogaminibus acceptetur, ut non facias isto desiderio me priva
Abbreviated transcription (Latin):
habet noctilucas infinitas illo dũ taxat
tp̃re quo culici musca cedit ita tot flaĩnis
oetaua bulgia resplendebat sicut ꝑpendi
statim ꝙ fui in illa ꝑte un fundus subar¬
di istius bulgie iidebatur. Et siẽ ille qui
se uindicauit cum ursis uidens cunum
elye quando equi se ipsos ad celum forti¬
ter erexerunt ip̃m non poterat oculis tã¬
tum sequi ꝙ uideret aliud ꝙ̃ solam flam¬
mam tanquã nubeculam ascendentem
tali reuera modo quelibet anima moyet
pistam bulgiam se metipam quia nulla
monstrat furtum ⁊ quelibet flamma
unum inse contraet peccatorẽ Ego aũt
stabam supra pontem aduidendum totꝰ
inferius reclinatus intantũ ꝙ siego unx̃
cespitem uł scopulũ non cepissem cecidis¬
seminferuis sine spe aliqua inde ꝓtinu
exeundi. Gunc dux meus qui me uidit¬
intanta mentis solicitudine sic intentũ.
ait. Infraignes quos cernis spiritus st̃
absconsi. quilibet enun illo seigne circẽ¬

Expanded text:
habet noctilucas infinitas; illo dum taxat, habet noctilucas infinitas; illo dum taxat, tempore quo culici musca cedit, ita tot flammis octava bulgia resplendebat, sicut perpendi statim quod fui in illa parte unde fundus – subaudi istius bulgie – videbatur. Et sicut ille qui se vindicavit cum ursis, videns currum Elye, quando equi se ipsos ad celum fortiter erexerunt, ipsum non poterat oculis tantum sequi quod videret aliud quam solam flammam, tanquam nubeculam ascendentem; tali re vera modo quelibet anima movet per istam bulgiam se metipsam, quia nulla monstrat furtum, et quelibet flamma unum in se continet peccatorem. Ego autem stabam supra pontem ad videndum totus inferius reclinatus, intantum quod si ego unum cespitem vel scopulum non cepissem, cecidissem inferius, sine spe aliqua inde protinus exeundi. Tunc dux meus qui me viditin tanta mentis solicitudine sic intentum, ait: «Infra ignes quos cernis spiritus sunt absconsi; quilibet enim illo se igne circum
Abbreviated transcription (Latin):
u̾ba sua sie dicens. Nos inde recessimu.
subandi aseptima ma labulgia. ⁊ ꝑilla
scalas quas nobis fecerant uestigia nr̃n
prius reascendit magister meus me srb¬
audi debilem post setrahens. Et sic uiã
solitanam prosequendo int̾ acutas sili¬
ces ⁊ frusta scoprili pes sine manu nõ po¬
terat expediri: Tune dolui ⁊ nc̃ similiter
dolore constringor qñ dingo mentema dx
id quod uidi. ⁊ magis ingenium nunc re¬
freno ꝙ̃ sim solitus refrenare. Ad hoc ut
non currat sine ducatu nututis ita ꝙ si
aliqua bona stella seu res melior tribuit
mͥbonum ꝙ ego more inuidi illud datu
bonum non auferammͥ ip̃i. Quare aũt
ista premiẜit subiungendo declarat dicẽs.
ꝙ quẽ admodum nisticus qñ dieb estiuiᷤ
inquib sol qui mundum clanficat sua
luce minus absconsam suã faciem nob̃
tenet: in aliquo podio requiescens uidet
inuallib ubi forte areas ⁊ torcularia sya

Expanded text:
verba sua, sic dicens: Nos inde recessimus verba sua, sic dicens: Nos inde recessimus – subaudi a septima malabulgia – et per illas scalas quas nobis fecerant vestigia nostra prius reascendit magister meus, me – subaudi debilem – post se trahens. Et sic viam solitariam prosequendo inter acutas silices et frusta scopoli pes sine manu non poterat expediri. Tunc dolui, et nunc similiter dolore constringor, quando dirigo mentem ad id quod vidi, et magis ingenium nunc refreno quam sim solitus refrenare, ad hoc ut non currat sine ducatu virtutis; ita quod si aliqua bona stella seu res melior tribuit michi bonum quod ego more invidi, illud datum bonum non auferam michi ipsi. Quare autem ista premiserit, subiungendo declarat dicens quod quemadmodum rusticus, quando diebus estivis in quibus sol, qui mundum clarificat sua luce, minus absconsam suam faciem nobis tenet, in aliquo podio requiescens, videt in vallibus, ubi forte areas et torcularia sua
Abbreviated transcription (Latin):
cedentibus cantibus de frax¬
de ⁊ dolo funum ac c̃i de corũ
transformationib ꝓsecutu
ẽ nunc misto cantu sequenti de fraudu¬
lentis ꝯsilianis ⁊ dolosis lo quacib ac
⁊ oratorib uersipellib prosequitur in
hunc modumn presentia cum precedẽtib
concordando. Le tare inquit florentia ⁊
postquam es ita grãdis ꝙ ꝑterras ⁊ ma¬
na pandis alas et ꝑinfernum tui noĩs
titulus dilatatur. Inter latrones enĩ
inuem quinque tales tuos ciues ꝙ uide
inmente ꝯfunidor ⁊ infacie uerecundor
ci tuinhonorem maximũ non ascendis.
Sed si ppe auroram uem sõma sõnian¬
tur tu senties citra modicum tẽpus id ꝙ
pratum nedum alii tibioptant. Et si ia
eẽt ip̃orum optatum desiderium adim¬
pletum non esset nimium tẽpestiuum
quod utinamiã adesset ex quo omnõ
sine dubio esse deber. quia quanto ma¬
gio senuero/ tanto magis iñ grauabor.
¶Facta ista exclamatione ꝯtrasuam ciui¬
tatem yronice isteantor adnos dixigit

Expanded text:
bus cantibus de fraude et dolo furium, ac etiam de eorum transformationibus prosecutus est, nunc in isto cantu et in sequenti de fraudulentis consiliariis et dolosis loquacibus ac etiam oratoribus versipellibus prosequitur in hunc modum, presentia cum precedentibus concordando: «Letare», inquit, «Florentia, postquam es ita grandis quod per terras et maria pandis alas, et per infernum tui nominis titulus dilatatur. Inter latrones enim inveni quinque tales tuos cives quod inde in mente confundor et in facie verecundor, et tu in honorem maximum non ascendis. Sed si prope auroram vera somnia somniantur, tu senties citra modicum tempus id quod Pratum, nedum alii, tibi optant. Et si iam esset ipsorum optatum desiderium adimpletum, non esset nimium tempestivum; quod utinam iam adesset, ex quo omnino sine dubio esse debet, quia quanto magis senuero, tanto magis inde gravabor». Facta ista exclamatione contra suam civitatem, yronice iste autor ad nos dirigit
Abbreviated transcription (Latin):
¶ tu checoledita ti dismallie
cominciolduca mio alun diloro
eche fai desse taluolta tanagle. Hic cõpat
autor unques istorum le prosorum forcipib
fabrorum que uulgo canaglie dicũt᷑. Qͥ a
siẽ cum forcipib euellitur seu extrahitur
clauus aligno/ ita cñunguib isti leprosi
duram scabiem decarnib extrahebant. Et
nota ꝙ ĩueniũt forcipes forfices. ⁊ fõpi¬
ces. ¶ Forcipes sunt fabrorum ⁊ dicuntur
ab accipiendo/ eo ꝙ formum.i. calidũ capi¬
ant. formũ eͥ antĩa dixert calidum. Inde
formosus ut ait ysidorus libro xxͦ etħ. ¶fõ¬
fices u̾o sunt sartorũ ⁊ dicũt afilo ¶for¬
pices at sunt consoꝵ ⁊ dicunt apilo.

Expanded text:
 tu che co' le dita ti dismallie», cominciò 'l duca mio a l'un di loro, «e che fai d'esse talvolta tanaglie», Hic comparat autor ungues istorum leprosorum forcipibus fabrorum, que vulgo tanaglie dicuntur. Quia sicut cum forcipibus evellitur, seu extrahitur, clavus a ligno, ita cum unguibus isti leprosi duram scabiem de carnibus extrahebant. Et nota quod inveniuntur forcipes, forfices, et forpices. Forcipes sunt fabrorum, et dicuntur ab accipiendo, eo quod formum, idest calidum, capiant; formum enim antiqui dixerunt calidum; inde formosus, ut ait Ysidorus libro XX Eth.. Forfices vero sunt sartorum et dicuntur a filo. Forcipes autem sunt tonsorum, et dicuntur a pilo.
Abbreviated transcription (Latin):
gendo declanit dicens. Ego uidicerte. ⁊
adhuc michi uidetur ut uideam unum
corpus humanum sine capite ita ire sic̃
ibant alii mesti gregis. Et caput truncẽ
tenebat ꝑ crnes suspensum cum manu
ad modum lat̾ne. et illud respiciebãt noᷤᷤ
⁊ dicebat heu mͣ. Dese faciebat sibi ip̃i lu¬
cernam ⁊ erant duo muno cuinus ĩdro¬
bus quomõ istud põt esse ille seit qui se
gubernat. Quando aũt ad pedempõtis
fuit brachium in altum cumtoto capite
elenauit ut appropinquaret ad nos u̾ba
sua que fuerunt.Aide q̃so penã molestẽ
tu qui spirandouadis uidendo de functos.
Uide si est grandis aliqua sicutista. Et
ad hoc ut tũ de me noua reportes/ scias qyod
di regi iohi malas confortatioẽs. Ego feci
patrem ⁊ filium inse ipõs rebelles. achi¬
tophel certe de absalone ⁊ dauid cuminiꝗᷤᷤ
ꝑsuasiombus nõ plus fecit. Et quia ego
dunsi ita coniunctas ꝑsonas ĩdeoporto
heu me misum cerebrummeũ a suo prĩ¬

Expanded text:
gendo declarat dicens: Ego vidi certe, et gendo declarat dicens: Ego vidi certe, et adhuc michi videtur ut videam, unum corpus humanum sine capite ita ire sicut ibant alii mesti gregis. Et caput truncum tenebat per crines suspensum cum manu ad modum laterne, et illud respiciebat nos et dicebat: «Heu michi». De se faciebat sibi ipsi lucernam, et erant duo in uno et unus in duobus. Quomodo istud potest esse, ille scit qui se gubernat. Quando autem ad pedem pontis fuit, brachium in altum cum toto capite elevavit, ut appropinquaret ad nos verba sua, que fuerunt: «Vide, queso, penam molestem, tu qui spirando vadis videndo defunctos. Vide si est grandis aliqua sicut ista. Et ad hoc ut tu de me nova reportes, scias quod di regi Iohanni malas confortationes. Ego feci patrem et filium in se ipsos rebelles. Achitophel certe de Absalone et David cum iniquis persuasionibus non plus fecit. Et quia ego divisi ita coniunctas personas, ideo porto, heu me miserum, cerebrum meum a suo prin
Abbreviated transcription (Latin):
stratus. O quantum inquit mͥ uidebatũ
attonitus cum lingua infaucib ampu¬
Et unus alius qui ambas manus habe¬
bat incisas eleuando ꝑ fuscum aerẽ bra¬
chia mutilata ita ꝙ sanguis faciem de¬
turpabat exclamauir ad pantem. Re¬
miniscaris etiã de musca heu qui dixireᷤᷤ
facta caput ht̃. quod quidem dictum pro
gente tusea fuit subau di exẽplanter ma¬
lum semen. Et uances illico sit subiũxit
⁊ mors etiam tue tribus. Uñ ille musca
accumulando dolorem cum dolore reces¬
sit abeo sicut ꝑsona tristis ciuicta. Sed
ego subaudi Dantes remansi ad uidendũ
exercirum subaudi qui ꝑ illam bulgiam
ꝑtransibat. ⁊ uidi unanrem quam ego
timerem solus sine pluri ꝓbatiõe .i. autẽ¬
tico testimonio decantare.nisi ꝙ meam
ꝯscientiam bona societas subaudi uingi¬
lii asseeurat que qui dembona societas ho¬
minem facit francum sub loriea sentien¬
dise puram. Quid autem uiderit subiũ¬

Expanded text:
stratus. O quantum, inquit, michi videbatur stratus. O quantum, inquit, michi videbatur attonitus cum lingua in faucibus ampuv. 103-142 Et unus alius qui ambas manus habebat incisas, elevando per fuscum aerem brachia mutilata, ita quod sanguis faciem deturpabat, exclamavit ad Dantem: «Reminiscaris etiam de Musca, heu qui dixi <Res facta caput habet>; quod quidem dictum pro gente tusca fuit – subaudi exemplariter – malum semen». Et Dantes illico sic subiunxit: «Et mors etiam tue tribus». Unde ille Musca, accumulando dolorem cum dolore, recessit ab eo sicut persona tristis et victa. Sed ego – subaudi Dantes – remansi ad videndum exercitum – subaudi qui per illam bulgiam pertransibat – et vidi unam rem quam ego timerem solus sine pluri probatione – idest autentico testimonio – decantare, nisi quod meam conscientiam bona societas – subaudi Virgilii – assecurat, que quidem bona societas hominem facit francum sub lorica sentiendi se puram. Quid autem viderit, subiun
Abbreviated transcription (Latin):
te cypri ⁊ maiorice nunquã uidit tam ⁊¬
grande scelus neptunus subaudi ppetra¬
tum. nõ apyratis non agente argolica .i.
greca. Ille erum ꝓditor qͣui cum ũno sub¬
audi oeulo uidet solum. et tenet termin
quam talis est hic mecum iciunuo uidẽ¬
di protinus esseueller faciet ip̃os ad col¬
loquendum secum uenire postea faciet
sie ꝙ aduentum focarie non ent opus
uota facere siue preces. ¶Aũditis autor
uerbis ⁊ uaticimo petri de medicina ait
ad eum. Demonstra mͥ ⁊ me queso decla¬
ra siuis ut tua uerba suꝑius ego portem
quis ẽ ille uisionis amare. tune ille po¬
suit manumad mandibulã unius sui
socii, ⁊ os illius aperiens exclamainit. Iste
inquit est ille de quo supple tibi dixemz
⁊ non fatur. Iste expulsus subaudi de ro¬
ma dubitare submersit .i. fugauit in cesa¬
re affirmando ꝙ munitus cum dãno sẽ¬
ꝑ sustinuit expectare. Et hie exclamati
autor contra illum qui sibi fuerat demõ¬

Expanded text:
te Cypri et Maiorice nunquam vidit tam te Cypri et Maiorice nunquam vidit tam grande scelus Neptunus – subaudi perpetratum – non a pyratis, non a gente Argolica, idest Greca. Ille enim proditor, qui cum uno – subaudi oculo – videt solum, et tenet terram quam, talis est hic mecum ieiunus videndi protinus esse vellet, faciet ipsos ad colloquendum secum venire, postea faciet sic quod adventum Focarie non erit opus vota facere sive preces». Auditis autor verbis et vaticinio Petri de Medicina ait ad eum: «Demonstra michi, et me, queso, declara, si vis ut tua verba superius ego portem, quis est ille visionis amare». Tunc ille posuit manum ad mandibulam unius sui socii, et os illius aperiens exclamavit: «Iste», inquit, «est ille de quo – supple tibi dixeram – et non fatur. Iste expulsus – subaudi de Roma – dubitare submersit, idest fugavit, in Cesare, affirmando quod munitus cum danno semper sustinuit expectare». Et hic exclamat autor contra illum qui sibi fuerat demon
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ uictualibus sic se armet ꝙ coartatio in¬
uis noarensib uictoriam non reportet: qr
aliter ne qua quam acquirere leue eẽt. Et
hoe dicto macumeth ab autore recessit.
¶Post recessum u̾o machumech unus a¬
liue qui habebat gulamꝑforatami ⁊ na¬
sum usq sub ciliis detruncatum ⁊ qui nõ
habebat nisi una maunculam solam fi¬
matus cum aliis ad uidendum ad mira¬
tuic autorem ante alios aperuit guitur
quod erat ex omni ꝑte ext̾ius rbĩcundũ.
Et ait. Tu quem culpa non contẽnat, et
que ego int̾ra latina conspexi. si similitu¬
donimia me non fallit. Recordare petrix
de medicina si unquam reu̾tens aduiden¬
dum dulce planum qui a uercellis ad mã¬
chabo declinat. Et facias notum duobu
meliorib de fano domino.s. Guidoni et
angelello quia si preuidere hic non est ua¬
num eiecti erunt de ip̃orum uase ⁊ subm̾¬
si ꝓpe catholicam ꝓditione unius iniꝗ ty¬
ranni nequit oꝑante. Int̾ insulam cer¬

Expanded text:
quod victualibus sic se armet, quod coartatio niquod victualibus sic se armet, quod coartatio nivis Noarensibus victoriam non reportet, quia aliter nequaquam acquirere leve esset». Et hoc dicto, Macumeth ab autore recessit.o Machumeth, unus alius qui habebat gulam perforatam, et nasum usque sub ciliis detruncatum, et qui non habebat nisi unam auriculam solam, firmatus cum aliis ad videndum admirative autorem, ante alios aperuit guttur quod erat ex omni parte exterius rubicundum, et ait: «Tu quem culpa non condemnat, et quem ego in terra latina conspexi, si similitudo nimia me non fallit, recordare Petri de Medicina, si unquam reverteris ad videndum dulce planum qui a Vercellis ad Marchabo declinat. Et facias notum duobus melioribus de Fano, domino scilicet Guidoni et Angelello, quia si previdere hic non est vanum, eiecti erunt de ipsorum vase et submersi prope Catholicam, proditione unius iniqui tyranni nequiter operante. Inter insulam cer
Abbreviated transcription (Latin):
dolentemstratam nũ uulnera sunt priu
reclusa quam añ ipm̃ aliquis nr̃m uadat.
Postquam u̾o machumet ista enarasset
autori ipm interrogat dicens Sedtu ꝗs
es qui suꝑ scopulum qͣi otiosando moran
forte quia differs ire ad penam que super¬
tuas accusationes noscitur iudicata. Ad
que u̾ba uingilius sie respondit. nec mõs
eum ad huc ĩnuasit nec ad tormentandũ
culpa aliqua ip̃m dueit. sed ut dem illi ple¬
nam exꝑientiam michi qui sũmortuus
ꝯuenit ipm̃ ducere ꝑinfernum huc infe¬
rius degiro inquum. et hoc ẽueram sieut
est uerum ꝙ tibi loquor. Tunc plus quã
centum anime que ista u̾ba uirgilii audi¬
uerant in illo fossato se fumarnt ad ꝯ¬
templandum aucorem ꝓ quodã quasi mi¬
rabili. sua martiria oblimoni tradendo.
Audiens aũt Macumeth responsionem a
uirgilio sibi factam ait ad Dantem. Uicaᷤᷤ
ergo fratri dulcino/ o tu qui forte uidebis so¬
lem in breui ꝙ si nõ uult hie cito me sequi

Expanded text:
dolentem stratam, nostra vulnera sunt prius dolentem stratam, nostra vulnera sunt prius reclusa quam ante ipsum aliquis nostrum vadat». Postquam vero Machumet ista enarrasset autori, ipsum interrogat dicens: «Sed tu quis es, qui super scopulum quasi otiosando moraris, forte quia differs ire ad penam que supertuas accusationes noscitur iudicata?» Ad que verba Virgilius sic respondit: «Nec mors eum adhuc invasit, nec ad tormentandum culpa aliqua ipsum ducit. Sed ut dem illi plenam experientiam, michi qui sum mortuus convenit ipsum ducere per infernum huc inferius de giro in girum, et hoc est verum sicut est verum quod tibi loquor». Tunc plus quam centum anime que ista verba Virgilii audiverunt in illo fossato se firmarunt ad contemplandum autorem, pro quodam quasi mirabili sua martiria oblivioni tradendo. Audiens autem Macumeth responsionem a Virgilio sibi factam, ait ad Dantem: «Dicas ergo fratri Dulcino, o tu qui forte videbis solem in brevi, quod si non vult hic cito me sequi,
Abbreviated transcription (Latin):
dummodum none bulgie esset nichil.
garum ⁊ uulneniminbellis apulis infli¬
ctorum ad enanandas plagas ⁊ uulnera
istius none bulgie manumtendit.Iam
inquit ueges non sie ꝑforatur uel aperitũ
quando perdit tỹpanum ul assidem lat̾a¬
lem sicutego uidi unum fractũ ⁊ aꝑtum
a mento usq ad illam partem unde homo
trullat. Incertibias enim intestina pen¬
debant ⁊ tristio uenter qui saccus efficit
stereoris uidebatur.Et intantum ꝙ ego
in eum totus incendo merespexit ⁊ cum
manib apiens sibi pectus ait. uide quõ
me dilanio. Uide quõ diuisus ẽ macumet
ante me uadit plangendo ali scissus am̃¬
to usq ad sinciput. Et om̃s alii quos tu
uides hie seminatores fuerunt scandali
ciscismatis dum uiuebant. Et ideo talit
scissi sunt. Unus diabolus est retro post
nos qui ita crudeliter nos trucidat a cie syi
ensis cuilibet istius cunei uulnera iterã¬
do. Et hor quia qñ completam habemus

Expanded text:
dum modum none bulgie esset nichil. dum modum none bulgie esset nichil. garum et vulnerum in bellis Apulis inflictorum, ad enarrandas plagas et vulnera istius none bulgie manum tendit. Iam, inquit, veges non sic perforatur vel aperitur quando perdit tympanum vel assidem lateralem, sicut ego vidi unum fractum et apertum a mento usque ad illam partem unde homo trullat. Inter tibias enim intestina pendebant, et tristis venter, qui saccus efficitur stercoris, videbatur. Et in tantum quod ego in eum totus intendo me respexit, et cum manibus aperiens sibi pectus ait: «Vide quomodo me dilanio. Vide quomodo divisus est Macumet; ante me vadit plangendo Ali, scissus a mento usque ad sinciput. Et omnes alii quos tu vides hic seminatores fuerunt scandali et scismatis dum vivebant; et ideo taliter scissi sunt. Unus diabolus est retro post nos qui ita crudeliter nos trucidat acie sui ensis, cuilibet istius cunei vulnera iterando. Et hoc quia quando completam habemus
Abbreviated transcription (Latin):
Ulis posset unquã inquit
autor cumu̾bis solummõ
absolutis dicere de sãguine
atqr plagis adplenum qͣs
nune pluries ego uidi: Omnis linqua cẽ¬
te ad istud deficeret enarrandum qi nost̾
ẜino ac q̃ mens ad tantum comprehendẽ¬
dum modicum sinum habent ¶Quales
autem plagas ibi ꝯspexent exemplifican¬
do declarat. Si aduuaretur ad huc inquit
tota illa gens que minfortunata t̾rn apu¬
lie de suo sanguine fuit dolens ꝑ romac̃s
⁊ ꝑ longam guerram que de anulis taz
alta spolia reportauit sieut serbit liuius
qui nonerrat. cum illa subaudi gente qre
sensit penas ietuũ bellicoꝵ qñ Roberco
guiscardo se opponere fuit ausa. Et alt̾a
subaudi si adunaretur cum istis cuius ossa
at huc colliguntur apud ciperanum ubi ꝗ¬
libet apulus fuit mendax. cum illa subau¬
di ctiam que fuit gd tagliacoço ubi sine ã¬
mis uicit senex alardus. Et istarumgen¬
tium unus suum mẽbrum ꝑ foratum ⁊
alius ostenderet mutilatum/ ad adequan¬

Expanded text:
uis posset unquam, inquit autor, cum verbis solummodo absolutis, dicere de sanguine atque plagis ad plenum quas nunc pluries ego vidi? Omnis lingua certe ad istud deficeret enarrandum, quia noster sermo ac etiam mens ad tantum comprehendendum modicum sinum habent. Quales autem plagas ibi conspexerit, exemplificando declarat. Si adunaretur adhuc, inquit, tota illa gens que in infortunata terra Apulie de suo sanguine fuit dolens per Romanos et per longam guerram que de anulis tam alta spolia reportavit, sicut scribit Livius, qui non errat, cum illa – subaudi gente – que sensit penas ictuum bellicorum quando Roberto Guiscardo se opponere fuit ausa; et altera – subaudi, si adunaretur – cum istis cuius ossa adhuc colliguntur apud Ciperanum, ubi quilibet Apulus fuit mendax, cum illa – subaudi etiam – que fuit ad Tagliacozzo, ubi sine armis vicit senex Alardus; et istarum gentium unus suum membrum perforatum et alius ostenderet mutilatum, ad adequan
Abbreviated transcription (Latin):
dit uidet̾ desubter aspicientib ꝙ ip̃a cor¬
mat carisenda. Exemplificat hie autor
⁊ dic̃ ꝙ talio fuit sibiuisus antheus qñ
se ĩclinauit ad ungilium capiendum.
Cetã planasunt.
Inisto cautu continent. uuii ꝯꝑationes ⁊

Expanded text:
dit, videtur desubter aspicientibus quod ipsa cordit, videtur desubter aspicientibus quod ipsa corruat Carisenda. Exemplificat hic autor et dicit quod talis fuit sibi visus Antheus quando se inclinavit ad Virgilium capiendum. Cetera plana sunt. In isto cantu continentur VIII comparationes et
Abbreviated transcription (Latin):
ubi tractat de penatigantum/ ait.
Hͥ genꝰ anti quũ t̾re chitania ꝓles
fulmine deiecti fũdo uoluuntur iymo
¶Questi ꝑuo dar diquel che qui sibrama
Moraliter om̃s supbi nominari appe¬
tunt ⁊ laudari. Iõ ungꝰ ait ad ãtheum
ut ip̃ius patrocinium ualeat impẽtre
Iste qui uiuus ẽ te pot̾it sr̾ius collauda¬
alios gigantes catenis ligatos tu sol
solutus existis.S si queris quare solu
antheuo est solutus ⁊ no ligatue ur ⁊¬
alii duplex põt ratio assignarii. ¶Pma
est licteralis ¶Sccuda uẽro allegorica ⁊¬
qui possit proditorum aĩas deponẽ in ꝓ¬
fundum. ¶lia ratio ẽ quia antheus
inpugna flegre nõ affuit. Et ideo bra¬
chia que contra deos non mouit ligata
nõ hr̃. Cct̾a plana st̾ usq ibi.
¶Qualpare anguardar laçarisenda. Ca¬
nsenda ẽ quedamtumis in bonoĩa qye ⁊¬
ex una ꝑte mirabiliter pendet intantũ
ꝙ qũnubes aliqua suꝑ ip̃am eꝯtraĩo ya¬

Expanded text:
ubi tractat de pena gigantum ait: ubi tractat de pena gigantum ait: Hoc genus antiquum Terre, Thitania proles, Fulmine deiecti fundo volvuntur in ymo. questi può dar di quel che qui si brama; Moraliter omnes superbi nominari appetunt et laudari. Ideo Virgilius ait ad Antheum, ut ipsius patrocinium valeat impetrare: «Iste, qui vivus est, te poterit superius collaudaalios gigantes catenis ligatos tu solus solutus existis». Sed si queris quare solus Antheus est solutus et non ligatus ut alii, duplex potest ratio assignari. Prima est licteralis; secunda vero allegorica cet sit qui possit proditorum animas deponere in profundum. Alia ratio est quia Antheus in pugna Flegre non affuit: et ideo brachia que contra deos non movit, ligata non habet. Cetera plana sunt usque ibi: Qual pare a riguardar la Carisenda. Carisenda est quedam turris in Bononia, que ex una parte mirabiliter pendet, in tantum quod quando nubes aliqua super ipsam e contrario va
Abbreviated transcription (Latin):
Ethenas ausũ spare thyphoea sedeo
Nicit᷑ ille ꝗ dem pugnatq reẜgere sepe
Dextra s ausonio manꝰ ẽ subiecta peloro
Leua pachine tͥ lilibeo crura p̃mũtur
Degrauat ethna cap̃ sub qͣ resupinꝰ arenaᷤᷤ
Eiectat. flaminãq fero uomit ore typheꝰ.
¶Ad huc nolo ꝙ attente tunotes ꝙ poete si¬
ue uere cognouerunt siue enigmatice sõ¬
marunt multa cũ fide catholica ꝑ senẜũt
ut suꝑius ⁊ dictumẽ Nam sacra pagia
ponit ꝙ gigantes seugenus humanum
sub ducatũ gyganteo turre edificauit
ut ascendere possent incelum ⁊ ꝙ corũ
suꝑbia fuit a deo punita. Un Iob. Gi¬
gantes gemunt sub aquis.i. in ꝓfũdo
inferni ubi ẽ magnumgelu. quia ꝙͣto
locus magis distat acelo tanto frigidi¬
or iudicatur. Simili modo poete poñt
gygantes intalem suꝑbiam exarsisse
ꝙ incelumascendere uoluerunt/ ⁊ ꝙ a
Ioue sint fulminati ⁊ inꝓfundum in¬
ferni deiecti. Uñ iurgilius.uiͦ. eneydoꝵ

Expanded text:
Etherias ausum sperare Thyphoea sedes. Etherias ausum sperare Thyphoea sedes. Nititur ille quidem pugnatque resurgere sepe, Dextra sed Ausonio manus est subiecta Peloro, Leva, Pachine, tibi, Lilibeo crura premuntur, Degravat Ethna caput, sub qua resupinus arenas Eiectat, flammamque fero vomit ore Typheus. Adhuc volo quod attente tu notes quod poete sive vere cognoverunt, sive enigmatice somniarunt, multa cum fide catholica persenserunt, ut superius etiam dictum est. Nam Sacra Pagina ponit quod gigantes, seu genus humanum, sub ducatu gyganteo turrem edificaverit ut ascendere possent in celum, et quod eorum superbia fuit a Deo punita. Unde Iob: Gigantes gemunt sub aquis, idest in profundo inferni, ubi est magnum gelu, quia quanto locus magis distat a celo, tanto frigidior iudicatur. Simili modo poete ponunt gygantes in talem superbiam exarsisse, quod in celum ascendere voluerunt, et quod a Iove sint fulminati et in profundum inferni deiecti. Unde Virgilius, VI Eneydorum,