comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non solũ in agro fructũ nullũ decer¬
punt: sed nec in domo concidunt aut
coquunt. Uos aut̃ cessantes quid̃e ex
pascendos cultello uł falcicula arma¬
tus in ortũ ꝓsiliat homicida cucur¬
ctu uiua cadauera. Nam si non eas
occidit: qͥd uos in tali facto metuitis:
Si aut̃ occidunt᷑ cũ decerpuntur:
quomͦ eis in est uita cui purgandȩ atq
recreande manducando atq ructando
uos asseritis subuenire: Accipitis gͦ ui¬
uentes cucurbitas. quas si possetis de¬
glutire deberetis. ut post illud unũ
uulnus in quo eas cũ decerpsit uest̃
auditor reus factus est ur̃a indulgen¬
tia liberandus: saltẽ deinceps ad of¬
ficinã aqualiculi ur̃i ubi d̾m ur̃m
illo prelio confractũ reformare pos¬
setis. illesȩ atq integrȩ ꝑuenirent.
Nunc aut̃ antequã eis conterendis
dentes incũbant: minutatͣi si hoc pala¬
to placuerit concidunt᷑ a uobis. Quib
tam crebris uulnerib earũ quomͦ uos

Expanded text:
non solum in agro fructum nullum decernon solum in agro fructum nullum decerpunt, sed nec in domo concidunt aut coquunt. uos autem cessantes quidem exppascendos cultello uel falcicula armatus in hortum prosiliat, homicida cucurctu, uiua cadauera. nam si non eas occidit, quid uos in tali facto metuistis? si autem occiduntur, cum decerpuntur, quomodo eis inest uita, cui purgandae atque recreandae manducando atque ructando uos adseritis subuenire? accipitis ergo uiuentes cucurbitas, quas, si possitis, degluttire deberetis, ut post illud unum uulnus, in quo eas cum decerpsit uester auditor reus factus est uestra indulgentia liberandus, saltem deinceps ad officinam aqualiculi uestri, ubi deum uestrum illo proelio confractum reformare possitis, inlaesae atque integrae peruenirent. nunc autem antequam eis conterendis dentes incumbant, minutatim, si hoc palato placuerit, conciduntur a uobis; quibus tam crebris uulneribus earum quomodo uos
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sigͦnaculũ datũ abrahe iusti¬
ciȩ fidi in tali circũcisione: Uos
aut̃ nolite erubescere si potestis cũ
uobis dicit᷑. ergone deerat d̾o ur̃o
qͥd ageret ne sũȩ naturȩ partẽ istis
membris quȩ sic despuitis implica¬
ret: Pudenda quid̾e ista dicuntur
hõib ꝓpter nr̃ȩ mortalitatis corrup¬
tibilem pęnalemq ꝓpaginẽ quȩ inde
subsistit: quib casti adhibent uere¬
cundiam. impudici petulantiã. d̾s
iusticiã. Cessationẽ uͦ sabbatoꝵ iam
quide suꝑuacuam dicimus ad ob¬
seruandu ex quo spes reuelata est
nr̃e quietis eternȩ. non tam̃ ad legen¬
d̾u & intelligend̾ũ: qr ꝓpħicis tẽpo¬
rib cũ essent ista quȩ nobis hoc tem¬
pore patefacta sunt: non tantũ ser¬
monib sed & actionib p̃figuranda
& p̃nuntianda. illo signo qd̾ legimus
tes ista p̃notata est quã tenemus. Hos
aut̃ uolomͥ dicatis. cur ur̃am cessati¬
onẽ nolitis implere. Iudei quippe sab¬
bato suo qd̾ adhuc carnalit̃ sapiunt.

Expanded text:
 signaculum datum Abrahae iustitiae fidei in tali circumcisione. uos autem nolite erubescere, si potestis, cum uobis dicitur: ergone deerat deo uestro, quid ageret, ne suae naturae partem istis membris, quae sic despuitis, inplicaret? pudenda quidem ista dicuntur hominibus propter nostrae mortalitatis corruptibilem poenalemque propaginem, quae inde subsistit: quibus casti adhibent uerecundiam, inpudici petulantiam, deus iustitiam. Cessationem uero sabbatorum iam quidem superuacuam ducimus ad obseruandum, ex quo spes reuelata est nostrae quietis aeternae, non tamen ad legendum et intellegendum, quia propheticis temporibus cum essent ista, quae nobis hoc tempore patefacta sunt non tantum sermonibus, sed et actibus praefiguranda et praenuntianda, illo signo, quod legimus, res ista praenotata est, quam tenemus. uos autem uolo mihi dicatis, cur uestram cessationem nolitis inplere? Iudaei quippe sabbato suo, quod adhuc carnaliter sapiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
ab impudicis hõib ꝑpetrantur ip¬
sum d̾m ur̃m cui nichil est mund̾u
ex parte suȩ naturȩ cõmaculari atq
corrũpi: Qͥd eñĩ patitur in uatiis
turpibq corruptelis. quẽ coniuga¬
li quoq concubitu creditis inquina¬
ri: Ad id etiã qd̃ dicere soletis. ergo¬
ne deerat ubi d̾s prefiguraret sig¬
naculũ iusticiȩ fid̾i nisiꝰ in illo mem¬
bro: respondet᷑. Cur enĩ & ibi non:

Expanded text:
ab impudicis hominibus perpetrantur, ipab impudicis hominibus perpetrantur, ipsum Deum vestrum, cui nihil est mundum, ex parte suae naturae commaculari atque corrumpi? Quid enim patitur in variis turpibus corruptelis, quem conjugali quoque concubitu creditis inquinari? Ad id etiam quod dicere soletis, Ergone deerat, ubi Deus praefiguraret signaculum justitiae fidei, nisi in illo membro? respondetur, Cur enim non et ibi?
Abbreviated transcription (Latin):
fiat qͣntũ fieri potuerit: int̾im nunc
eũ ꝑpeti om̃ia quȩ carnes patiuntur
non tantũ in labore & dolore afflictio¬
nũ. sed etiã in uoluptate corruptelarũ.
Ei namq se dicunt parcere qd̵ non con¬
cũbunt: ne nodis carneis artius im¬
plicet᷑. & sordidius inquinet᷑. Cum ergo
apłs dicat. om̃ia munda mundis.utiq
hõib qui possunt in det̾us uolunta¬
tis ꝑuersitate mutari: qͥntomagis
om̃ia munda sunt d̾o qui semꝑ in¬
cõmutabilis & in contaminabilis ꝑ¬
manet. de cuius sapientia diuina
dictũ est in eis libris quos reỹhen¬
dendo uehementius inquinamini.
qd̾ nichil inquinatũ in eam incur¬
rit. & attingit ubiq ꝓpter suam
munditiã: Quaꝑpter õ immun¬
dissima uanicas. itane displicet tibi
in membro humano unde humana
generatio ꝓpagat᷑ signũ regenerati¬
onis humane illũ cui munda sunt
om̃ia d̾m iussisse constitui. & placet
tibi etiã in flagitiis quȩ illo membro

Expanded text:
fiat, quantum fieri potuerit, interim nunc fiat, quantum fieri potuerit, interim nunc eum perpeti omnia quae carnes patiuntur, non tantum in labore et dolore afflictionum, sed etiam in voluptate corruptelarum. Ei namque se dicunt parcere, quod non concumbunt, ne nodis carneis: artius inplicetur et sordidius inquinetur. cum ergo apostolus dicat: omnia munda mundis, utique hominibus, qui possunt in deterius uoluntatis peruersitate mutari, quanto magis omnia munda sunt deo, qui semper incommutabilis et incontaminabilis permanet? de cuius sapientia diuine dictum est in eis libris, quos reprehendendo uehementius inquinamini, quod nihil inquinatum in eam incurrit et adtingit ubique propter suam munditiam. quapropter, o inmundissima uanitas, itane displicet tibi in membro humano, unde humana generatio propagatur, signum regenerationis humanae illum, cui munda sunt omnia, deum iussisse constitui et placet tibi etiam in flagitiis, qu
Abbreviated transcription (Latin):
riderent cẽpore uet̾is testamenti: qͣm¬
uis iam tẽpore noui testamenti fieri
obseruariq non cogerent. In quo e¬
nĩ membro congruentius expoliati¬
o carnalis & mor̾talis concupiscentiȩ
figuratur.⁊ quã unde carnalis & mor¬
talis fȩtus exoritur : S sicut dicit
apłs om̃ia munda mundis. immun¬
dis aut̃ & infidelib nichil est mun¬
d̾u: sed polluta st̃ eorꝵs & mens & con
scientia. Itaq isti qui nimis mundisi
Da au̾santur aut au̾sari se fingunt.
in eas infidelitatis & erroris immundi¬
tias inciderunt᷑. ut cũ detestent᷑ cir¬
cũ cisionẽ carnis quã dixit apłs signa¬
culũ iusticiȩ fid̾i. in ipsis tam̃ carnali¬
b membris diuina di sui membra cre¬
dant colligata & inquinata detineri:
ut cũ carnẽ immund̾a dicunt. & d̾m
illic ex parte qua ibi tenet᷑ immund̾u
factũ dicere cõpellant᷑. quippe quem
mundari oportere asserunt. Qd̃ donec

Expanded text:
riderent tempore ueteris testamenti, quamriderent tempore ueteris testamenti, quamuis iam tempore noui testamenti fieri obseruarique non cogerent. in quo enim membro congruentius expoliatio carnalis et mortalis concupiscentiae figuratur, quam unde carnalis et mortalis fetus exoritur? sed, sicut dicit apostolus, omnia munda mundis; inmundis autem et infidelibus nihil est mundum, sed pscientia . Itaque isti, qui nimis mundi sirsantur, aut aversari se fingunt, in eas infidelitatis et erroris immunditias inciderunt, ut cum detestentur circumcisionem carnis, quam dixit Apostolus signaculum justitiae fidei , in ipsis tamen carnalibus membris divina Dei sui membra credant colligata et inquinata detineri: ut cum carnem immundam dicunt, et Deum illic ex parte, qua ibi tenetur, immundum factum dicere compellantur; quippe quem mundari oportere asserunt: quod donec
Abbreviated transcription (Latin):
bant illis : ostendit iam non opus esse
ut cũ res ipsas manifestatas agimus.
figuratũ prenunciantiũ celebratio¬
ni seruiamus. Unde dicit alio loco.
Nemo gͦ uos iudicet in cibo aut potu.
aut in parte diei festi. aut neomenie.
aut sabbatoꝵ: qd̾ est umbra futuroꝵ.
Hic etiã cum dicit. nemo uos in eis ui
dicet: declarat quã non sit necesse ut
iam hȩc obseruent᷑. Cum aut̃ dicit
qd̾ est umbra futuroꝵs. ostendit quã
oportuerit ut illo tẽpore obserua¬
rent᷑. quo ista quȩ nobis iam manife¬
stata eluxerunt ꝑ tales umbras figu¬
rarũ futura predicebant᷑. inde si
manichei resurrectione dñi iustifi¬
carent᷑. cuius resurrectionis dies ex
die quid̃e passionis tercius. post diem
tam̃ sabbati hoc est post sep̾timum
octauus fuit. ꝓfecto spoliarent᷑ car¬
nali uelamento mortaliũ desiderio¬
rũ & cordis circũcisione gaudentes. non
eã in carne adumbrat̃a figurataq de¬

Expanded text:
bant illis, ostendit iam non opus esse bant illis, ostendit iam non opus esse ut, cum res ipsas manifestas agimus, figurarum praenuntiantium celebrationi seruiamus. unde dicit alio loco: nemo ergo uos iudicet in cibo aut potu aut in parte diei festi aut neomeniae aut sabbatorum, quod est umbra futurorum. hic etiam cum dicit: nemo uos in eis idicet, declarat, quam non sit necesse, ut iam haec obseruentur; cum autem dicit: quod est umbra futurorum, ostendit, quam oportuerit, ut illo tempore obseruarentur, quo ista, quae nobis iam manifestata eluxerunt, per tales umbras figurarum futura praedicebantur.' Proinde si Manichaei resurrectione domini iustificarentur, cuius resurrectionis dies ex die quidem passionis tertius, post diem tamen sabbati. hoc est post septimum octauus fuit, profecto spoliarentur carnali uelamento mortalium desideriorum et cordis circumcisione gaudentes non eam in carne adumbratam figuratamque de
Abbreviated transcription (Latin):
quippe imꝑitia manichei & om̃s
quib displicent litterȩ uet̾is testa¬
menti qͥcqͥd d̾s mandauit pͥori po¬
pulo ad celebrand̾a umbrã futuro¬
rũ non intelligentes. & ea modo
non obseruari animadu̾tentes. ex
more presentis tẽporis illa reprehendun:
quȩ utiq illi tẽpou congruebant quo
ista quȩ nunc manifesta st̃ uentura si¬
gnificarent᷑. S qͥd dicturi st̃ adu̾sus apo¬
stolũ qui ait. hec om̃ia in figura con¬
tingebant illis. scripta st̃ au̾t᷑ ꝓꝓter
nos in quos finis scłoꝵ obuenit: Ecce
ipse aꝑuit cur illȩ litterȩ accipiant᷑
ã nobis & cur illa rerũ signa iam ne¬
cesse non sit ut obseruentur a nobis.
Cum enĩ dicit scripta st̃ ꝓꝑter nos. ꝓ.¬
cul dubio demonstrat quanta nobis
cura legenda & intelligenda. & in qͣn¬
ta auctoritate habenda sint: qr ꝓpter
nos utiq scripta st̃. Cum uͦ dicit figu¬
re nr̃ȩ fuerunt & in figura continge

Expanded text:
quippe inperitia Manichaei et omnes, quippe inperitia Manichaei et omnes, quibus displicent litterae ueteris testamenti, quicquid deus mandauit priori populo ad celebrandam umbram futurorum non intellegentes et ea modo non obseruari animaduertentes ex more praesentis temporis illa reprehendunt, quae utique illi tempori congruebant, quo ista, quae nunc manifestata sunt, uentura significarentur. sed quid dicturi sunt aduersus apostolum, qui ait: haec omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obuenit? ecce ipse aperuit, cur illae litterae accipiantur a nobis et cur illa rerum signa iam necesse non sit ut obseruentur a nobis. cum enim dicit: scripta sunt propter nos, procul dubio demonstrat, quanta nobis cura legenda et intellegenda et quanta auctoritate habenda sint, quia propter nos utique scripta sunt. cum uero dicit: figurae nostrae fuerunt et: in figura continge
Abbreviated transcription (Latin):
stificationẽ ueteris testamenti. Qd̃
ẜͦ obicis tibi mecũ cõmune est: siue
crimen putand̾u est. seu recte factũ
Uterq enĩ nr̃m uetus respuit testa¬
mentũ. Ergo qͥd intersit inter me¬
am fid̾e quęris & tuã. Hoc qr tibi
mentiri libet & illiberaliter age¬
re. ut qd̾ mente oderis. u̾bo collau¬
des: ego fallere non didici. qd̾ sentio
loquor.tam tur pium odisse me fa¬
teor preceptores quã ipsa p̃cepta.ui.¬
ugustinus respondit. Quẽadmo¬
dum & quare accipiatur testa¬
mentũ uetus ab heredib testamen¬
ti noui: iam supra diximus. S qr
paulo ante de ꝓmissis eius faustus
egit. nunc aut̃ de preceptis agere
uoluit: respondeo istos om̃ino ne¬
scire qͥd inter sit int̃ precepta uitȩ
agendȩ. & precepta uitȩ significan¬
dȩ. Exempli gr̃a. non concupisces.
preceptũ est agende uitȩ: cireũci¬
des om̃em masculũ octauo die. pre¬
ceptũ est significande uite. Ex hac

Expanded text:
stificationes ueteris testamenti. quod stificationes ueteris testamenti. quod ergo obicis, tibi mecum commune est, siue crimen putandum seu recte factum; uterque enim nostrum uetus respuit testamentum. ergo si quid intersit inter meam fidem quaeris et tuam, hoc, quia tibi mentiri libet et inliberaliter agere, ut quod mente oderis, uerbo conlaudes, ego fallere non didici; quod sentio, loquor, tam turpium odisse me fateor praeceptores quam ipsa praecepta. AUGUSTINUS respondit: Quemadmodum et quare accipiatur testamentum uetus ab heredibus testamenti noui, iam supra diximus. sed quia paulo ante de promissis eius Faustus egit, nunc autem de praeceptis agere uoluit, respondeo istos omnino nescire, quid intersit inter praecepta uitae agendae et praecepta uitae significandae. exempli gratia: non concupisces praeceptum est agendae uitae; circumcides omnem masculum octauo die praeceptum est significandae uitae. ei hac
Abbreviated transcription (Latin):
austus dixit. Accipis uetus te¬
stamentũ: Quomͦ cuius prece¬
pta non seruo: Puto quid̃e qr nec
tu: Nam perithomen ego ut puden¬
d̾a despui: ac si non fallor & tu. Ces¬
sationẽ salbatoꝵ ut suꝑuacuam:
credo qd̃ & tu. Sacrificia ut ydo¬
latriã. non dubito. qd̃ & tu. Porci¬
na certe non ego sola abstineo : tu itẽ
ñ solã ⁊ comedis. Ego qͥdem qr om̃em
carnẽ immund̾a existimem: tuuͦ qr
nichil immundu. Quo utroq ab
utroq nr̃m uetus destruit᷑ testa¬
mentũ. Atimoꝵ festa. ebdoma¬
das. scenophegia: uterq nr̃m tͣã¬
quã inutilia & uana contẽpsit.
Lineis uestib non inserere pur¬
puras. in adulteriis ponere uestẽ
linostinã. bouẽ & asinũ iungere
si necesse sit in sacrilegiis nume¬
rare. caluũ aut reburrũ & similis
notȩ hoĩem non constituere sacer¬
dotẽ. qr sint huius modi apud d̾m
immundi: uterq contẽpsimus. risi¬
mus. nec in scd̃is habuimus nec in
pͥmis : quȩ om̃ia p̃cepta sunt ad iu¬

Expanded text:
AUSTUS dixit: Accipis uetus testamentum? quomodo, cuius praecepta non seruo? puto quidem, quia nec tu; nam peritomen ego ut pudendam despui, ac, si non fallor, et tu; cessationem sabbatorum ut superuacuam, credo. quod et tu; sacrificia ut idolatriam, non dubito, quod et tu; porcina certe non ego sola abstineo, tu item non solam comedis. ego quidem, quia omnem carnem inmundam existimem, tu uero, quia nihil inmundum: quo utroque ab utroque nostrum uetus destruitur testamentum. azymophagiae hebdomadas, scenopegia uterque nostrum tamquam inutilia et uana contempsit; lineis uestibus non inserere purpuras, in adulteriis ponere uestem linostimam, bouem et asinum iungere, si necesse sit, in sacrilegiis numerare. caluum aut reburrum et similis notae hominem non constituere sacerdotem, quia sunt huiusmodi apud deum inmundi. uterque contempsimus, risimus nec in secundis habuimus nec in primis: quae omnia praecepta sunt et iu
Abbreviated transcription (Latin):
tũ: altera uͦ in oꝑe qd̾ est obseruatio
preceptoꝵ. Uide gͦ quã arduam
ego & difficiliorem michi parte
elegerim: tu uide quã leuissimam
& faciliorem. Nec immerito plebs
ad te confluit. a me refugit: ne¬
sciens utiq qr regnũ d̾i non sit in
u̾bo. sed in uirtute. Qͥd gͦ est qd̾ me
lacessis. si difficiliorem fid̾i aggres¬
sus partẽ. tibi ut infirmo resiqui
faciliorem: S ego ad tribuend̾a
inquit salut̃e animis hanc partẽ
fid̾i efficaciorem puto ac magis ido¬
neã quã tu reliquisti: id est xꝑm fa¬
teri natũ. Age gͦ. ipsum eunde in¬
terrogemis xp̃m & unde potissi¬
mũ nobis salutis oriatur occasio.
ex eius ore discamus. Qͥs hõium in¬
trabit in regnũ tuũ xp̃eꝰ Qui fece¬
rit in qͥt uoluntate patris mei qui
in cęlis est. Non dixit qui me ꝓfes¬
sus fuerit natũ. Et alibi ad d̾iscipu¬
los. Ite docete om̃s gentes baptizan¬
tes eos in nomine patris & filii et

Expanded text:
tum, altera uero in opere, quod est obseruatio tum, altera uero in opere, quod est obseruatio praeceptorum. uides ergo quam arduam ego et difficiliorem mihi partem elegerim; tu uide quam leuissimam et faciliorem. nec inmerito plebs ad te confugit. a me refugit, nesciens utique, quia regnum dei non sit in uerbo, sed in uirtute. quid ergo est, quod me lacessis, si difficiliorem fidei adgressus partem tibi ut infirmo reliqui faciliorem ? sed ego ad tribuendam, inquit, salutem animis hanc partem fidei efficaciorem puto ac magis idoneam, quam tu reliquisti, id est Christum fateri natum. Age ergo, ipsum eundem interrogemus Christum et, unde potissimum nobis salutis oriatur occasio, ex eius ore discamus. quis hominum intrabit in regnum tuum, Christe? qui fecerit, inquit, uoluntatem patris mei, qui in caelis est. non dixit: qui me professus fuerit natum. et alibi ad discipulos: ite, docete omnes gentes baptizantes eos in nomine patris et filii et
Abbreviated transcription (Latin):
austus dixit. Accipis euangłi¬
ums Tu me int̾rogas utrũ
accipiam: in quo id ipsum ac¬
ciꝑe apparet. qr quȩ iubet obser¬
uo an ego de te quȩrere debeo
utrũ accipias. in quo nulla acci¬
pientis euangłium uident᷑ indi¬
cia: Ego pat̾rẽ dimisi & matr̃e.
uxorem. filios. & cȩtera quȩ euan¬
głium iubet. & in terrogas utrũ
accipiam euangłium:⁊ nisi adhuc
nescis qͥd sit qd̾ euangłium nun¬
cupatur : Est eñi nichil aliud quã
¶predicatio et
reieci. & es in zonis habere destiti. cot¬
diano contentus cibo. nec de crasti¬
no curans. nec unde uenter im¬
plea. tur. aut corpus.Soꝑiatur
sollicitudinẽ gerens. & quęris a
Nides in me xp̃i beatitudines illas
quȩ euangłium faciunt᷑. & in¬

Expanded text:
AUSTUS dixit: Accipis euangelium? tu me interrogas. utrum accipiam, in quo id ipsum accipere adparet, quia quae iubet obseruo. an ego de te quaerere debeo. utrum accipias. in quo nulla accipientis euangelium uidentur indicia? ego patrem dimisi et matrem, uxorem. filios et cetera, quae euangelium iubet, et interrogas, utrum accipnescis quid sit quod Evangelium nuncupatur. Est enim nihil aliud quam praedicatio, et rejeci, et aes in zonis habere destiti, quotidiano contentus cibo, nec de crastino curans, nec unde venter impleatur, aut corpus operiatur, sollicitudinem gerens ; et quaeris a Vides in me Christi beatitudines illas qu
Abbreviated transcription (Latin):
ut in una earũ nobiscũ sitis
An audebitis in hac differentia
discedere a nobis qui d̾m p̃dicamꝰ
humana curare: & esse cũ epycu¬
reis qui hoc negant: Hic ꝓfecto
illos repudiantes ad nos curritis.
Sic ꝑ alias & alias oifferentias nc̃
¶hic. nunc illic re¬
ꝑiuntur. aliunde uincti. aliunde
disiunctii uicissim om̃s nobiscũ. &
nos cũ om̃ib. Et rursus nulli eoꝵ

Expanded text:
ut in una earum nobiscum sitis? ut in una earum nobiscum sitis? An audebitis in hac differentia discedere a nobis, qui Deum praedicamus humana curare; et esse cum Epicureis, qui hoc negant? Hic profecto illos repudiantes ad nos curritis. Sic per alias et alias differentias, nunc hic, nunc illic reperiuntur, aliunde juncti, aliunde disjuncti, vicissim omnes nobiscum, et nos cum omnibus, et rursus nulli eo
Abbreviated transcription (Latin):
substantia ꝑhibetis: quasi pagani
multos suos non ex una sta asse¬
rant. quãuis du̾sa illis officia.
& oꝑa. & potestates attribuant.
Sicut etiã apud uos alius expugnat
gentẽ tenebrarũ. alius ex ea capta
fabricat mundu. alius desuꝑ sũspen¬
dit. alius subter portat. alius rotas
igniũ uentoꝵ & aquarũ in imo
uersat: alius in cęlo circũiens radiis
suis. etiã de cloacis membra d̾i ur̃i
colligit. Et quis numeret oĩa õium
deoꝵ ur̃oꝵ officia fabulosa nulla
u̾itate manifesta: nullis enigma¬
tib figurata : Porro si alius ita di¬
uidat᷑ om̃s hoĩes ut alios esse dicat
qui credunt d̾m humana curare.
alios qui id omino non credunt:
in hac parte & pagani nobis con
sentiunt & iudei & uos & om̃s he¬
retici qui quo qͦ modo xꝑiani ap¬
pellantur: in illa uͦ epycurei re¬
ꝑiuntur. & si qui alii sunt qui ita
senserunt. Parua ne ista diffe¬
rentia est: Cur gͦ non & scd̾m
istã duȩ solȩ sectȩ esse dicantur:

Expanded text:
substantia perhibetis: quasi Pagani multos suos non ex una asserant; quamvis diversa illis officia et opera et potestates attribuant: sicut etiam apud vos alius expugnat gentem tenebrarum, alius ex ea capta fabricat mundum; alius desuper suspendit, alius subter portat; alius rotas ignium, ventorum, et aquarum in imo versat, alius in coelo circumiens radiis suis, etiam de cloacis membra dei vestri colligit. Et quis numeret omnia deorum vestrorum officia fabulosa, nulla veritate manifesta, nullis aenigmatibus figurata? Porro, si alius ita dividat omnes homines, ut alios esse dicat qui credunt Deum humana curare, alios qui id omnino non credunt: in hac parte et Pagani nobiscum sentiunt et Iudaei et uos et omnes haeretici, qui quoquo modo christiani appellantur: in illa uero Epicurei reperiuntur et si qui alii sunt, qui ita senserunt. paruane ista differentia est? cur ergo non et secundum istam duae solae sect
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ legẽ et
& incarna¬
tionem xꝑi. scripturas aut̃ noui
testam̃ti quib conuincit᷑ falsatas esse
dicentem. scripsi grande opus: uerbis
eiꝰ ppositis reddens responsiones meas.

Expanded text:
 Legem et et incarnationem Christi, Scripturas autem novi Testamenti, quibus convincitur, falsatas esse dicentem, scripsi grande opus, verbis ejus propositis reddens responsiones meas.
Abbreviated transcription (Latin):
tur heli. duceret alteri
riore melchi peꝑit heli
genitalib aliqua turpitudo. Dicun¬
tur quid̾e inhonesta: qr non habeg
eã speciem detoris quã membra quȩ
in ꝓmptu locata st̃. S ꝓbabilior in
aliis postea scͥptis nr̃is reddita ratio
est. cur ea dixerit etiã apłs inho¬
nesta: ꝓpter legẽ scilicet in membris
repugnantẽ legimentis quȩ de
peccato accidit. non de pͥma nr̃e
institutione naturȩ.

Expanded text:
tur Heli, duceret alter uriore Melchi peperit Heli, genitalibus aliqua turpitudo. dicuntur quidem inhonesta, quia non habent eam speciem decoris quam membra, . quae in promptu locata sunt, sed probabilior in aliis postea scriptis nostris reddita ratio est, cur ea dixerit etiam apostolus inhonesta, propter legem scilicet in membris repugnantem legi mentis, quae de peccato accidit, non de prima nostrae institutione naturae.
Abbreviated transcription (Latin):
quid̾a fuit gente
affer ciuitate
mileuitanus.
eloquio suauis.
ingenio calli¬
dus. secta ma¬
nicheus: ac ꝑ
hoc nefandoͬ
errore ꝑu̾sus.
Noueram ipse
hoĩem: quẽ admodu eũ cõmemo¬
raui in libris confessionũ me¬
arũ. Hic qͦddam uolumen e¬

Expanded text:
quidam fuit gente Afer, ciuitate Mileuitanus, eloquio suauis, ingenio callidus, secta Manichaeus ac per hoc nefando errore peruersus. noueram ipse hominem, quemadmodum eum commemoraui in libris Confessionum mearum. hic quoddam uolumen e
Abbreviated transcription (Latin):
idem uos ex more parentis sui ser.¬
pentis captiosis circũ uenire que¬
stiunculis uoluerint: & ipsi ad
respondendu uigilant̃ eis sitis in¬
structi. Ita enĩ fiet: ut ad ea ipsa
quȩ ꝓposuerint religati. ulteruis
hucꝰ atq illuc uagari non possint.
Ac ne ꝓfusa confusa ue oratione le¬
gentiũ inundarent᷑ ingenia: tam
breuit᷑ quã distincte ex adu̾so sibi

Expanded text:
idem uos ex more parentis sui seridem uos ex more parentis sui serpentis captiosis circumuenire quaestiunculis uoluerinrespondendum vigilanter eis sitis instructi. Ita enim fiet ut ad ea ipsa quae proposuerint religati, ulterius huc atque illuc vagari non possint. Ac ne profusa confusave oratione legentium inundarentur ingenia, tam breviter quam distincte ex adverso sibi,
Abbreviated transcription (Latin):
set in manus nr̃as. lectũq
e̾ẽt a fr̃ib. desiderauerun
& iure caritatis ꝑ quã eis
seruimus flagitauerunt
ut ei responderemus. Hoc
aggrediar nunc in nomine
at᷑qͦ adiutorio dñi & salua¬
toris nr̃i iñu xp̃i. ut omnes
qui hec legent. intelligant quam
nichil sit acutũ ingeniũ & lingua
expolita. nisi a dño gressus hoĩs
dirigant᷑. Qd̃ multis etiã tardiori¬
b & inualidiorib occulta equitate
diuinȩ miscdiȩ prestitũ est. cũ mul¬
ti acerrimi & facundissimi. deserti¬
ab adiutorio d̾i ad hoc uelocit᷑ & ꝑ
tinacit̃ currerent: ut au̾itatis
uia longius aberrarent. Commo¬
d̾u aut̃ arbitror sub eius nomine u̾ba
eius ponere: & sub meo responsionẽ
meam.
lucẽ iam̾ traductis errorib
noꝵ abunde detecta fallacia a do¬
ctissimo scilicet & solo nobis post be.¬
atũ patrẽ nr̃m manicheũ studen.
uobis & concinna responsa ꝓpter¬
callidas & astutas conferentium
nobiscũ ꝓpositiones scribere. quo cũ

Expanded text:
lectumque esset a fratribus; desideraverunt, et jure charitatis per quam eis servimus flagitaverunt, ut ei responderemus. Hoc aggrediar nunc in nomine atque adjutorio Domini et Salvatoris nostri Jesu Christi, ut omnes qui haec legent, intelligant quam nihil sit acutum ingenium et lingua expolita, nisi a Domino gressus hominis dirigantur . Quod multis etiam tardioribus et invalidioribus occulta aequitate divinae misericordiae praestitum est, cum multi acerrimi et facundissimi, deserti adjutorio Dei, ad hoc velociter et pertinaciter currerent, ut a veritatis via longius aberrarent. Commodum autem arbitror, sub ejus nomine verba ejus ponere, et sub meo responsionem meam. lucem jam traductis erroribusichristianorum abunde detecta fallacia, a doctissimo scilicet et solo nobis post beatum patrem nostrum Manichaeum studendoa vobis et concinna responsacallidas et astutas conferentium nobiscum propositiones scribere, quo cum
Abbreviated transcription (Latin):
errare me existimant: etlam dili
sis ipsi errent. Ego aut̃ẽ eũ ꝑ eos
qui meos laboris legunt. ñ solum do-¬
ctior. uerum & emendatior fio. ꝓpi¬
tium dñm agnosco: & hoc ꝑȩccłe do-¬
ctores maxime expct᷑o. si & in ipsoꝵ
manis uenit. dignant᷑ q nosse qđ¬

Expanded text:
errare me existimant, etiam atquesis ipsi errent. Ego autem cum per eos qui meos labores legunt, non solum doctior, verum etiam emendatior fio, propitium mihi Deum agnosco: et hoc per Ecclesiae doctores maxime exspecto; si et in ipsorum manus venit, dignanturque nosse q
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Nic gͦ sic incipit. De obscu¬
ris naturaliũ rerũ que om̃ipotente
do artifice facta sentimus: ñ affirmai¬
do s querendo tractandũ est. De ser
quoꝵ primo ꝓpter id qd scriptũ est
beati pacifici. qm̃ ipsi filii dei uocabũ¬
unt᷑. sapientia inꝙͣ congruit pacificis
in quib iam ordinata sunt om̃a. null¬
ꝙ motus aduersus rationẽ rebellis est.
ħcuncta obtemꝑant spm̃ hominis. cum
et ipse obtemꝑet d̾o. Qd̾ merito mouet
hactents hic ista posse co
sura scilicet ꝑfectionis hu

Expanded text:
tur. Hic ergo sic incipit: De obscuris naturalium rerum, quae omnipotente Deo artifice facta sentimus, non affirmando, sed quaerendo tractandum est. CAPUT Xquorum primo propter id quod scriptum est, beati pacifici, quoniam ipsi filii dei uocabuntur: sapientia, inquam, congruit pacificis, in quibus iam ordinata sunt omnia nullusque motus aduersus rationem rebellis est, sed cuncta obtemperant spiritui hominis, cum et ipse obtemperat deo. quod merito mouethactenus hic ista posse comsura scilicet perfectionis hu
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑamus. ut nullomͦ spes nr̃a fallatur.
Opterea de rebus continentib fidem
quantũ ꝓ tempore satis esse arbitra¬
tus sũ dicere uolui: quia in aliis uo¬
luminib suie ꝑ alios siue ꝑ nos mul-¬
ta iam dicta sunt. Nodus itaq sit
iste libri huius: cetera de signis qͣntũ
dñs dederit disseremus:¬

Expanded text:
amus, ut nullo modo spes nostra fallatur. Propterea de rebus continentibus fidem, quantum pro tempore satis esse arbitratus sum, dicere volui, quia in aliis voluminibus, sive per alios sive per nos multa jam dicta sunt. Modus itaque sit iste libri hujus. Caetera de signis, quantum Dominus dederit, disseremus
Abbreviated transcription (Latin):
suadibilis. plena misedia & fructib
bonis. inestimabilis. sine simulatio¬
ne. Qͥd boni gͦ ñ habet qui hane sa¬
pientiã postularit & impetrarit

Expanded text:
suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulatione Quid boni ergo non habebit, qui hanc sapientiam postularit et impetrarit
Abbreviated transcription (Latin):
descendit om̃e datum optim̃u et
om̃e donĩi ꝑfectum. sꝑare debe¬
tis. & cotidianis orationib posee¬
re: atq hoc faciendo confidere ñ
uos ẽẽ a p̃destinatione popłi eiꝰ
alienos: qr etiam hoc ut faciatis.
ipse largitur. Absit aut̃ a uobis
ldo desꝑare de uobis: q̃m sꝑem urã
in ipso habere iuibemini ñ inuobis.
Maledictus enĩ omĩs qui spem habet
in hoĩe. & bonũ est confidere in
dño. quã confidere in hõie: quia
beati om̃s qui confid̾t̾ in eum.
Hanc spem tenentes seruite dño in
timore. & exultate ei cũ tremore.
qm̃ de uita eterna quã fil. Pꝓmis¬
sionis ꝓmisit ñ mendax d̃s ante
tẽpora eterna. nemo potest ẽẽ secu¬
rus. nͥ consummata fuerit ista ui¬
ta q̃ temptatio est suꝑ terrã. sed
faciet nos ꝑseuerare usq in eiꝰ ui¬

Expanded text:
omne datum optimum, et omne donum perfectum , sperare debetis, et quotidianis orationibus poscere, atque hoc faciendo confidere, non vos esse a praedestinatione populi ejus alienos, quia etiam hoc ut faciatis ipse largitur. Absit autem a vobis, ideo desperare de vobis, quoniam spem vestram in ipso habere jubemini, non in vobis. Maledictus enim omnis qui spem habet in homine , et bonum est confidere in Domino, quam confidere in homine , quia beati omnes qui confidunt in eum. Hanc spem tenentes, servite Domino in timore, et exsultate ei cum tremore : quoniam de vita aeterna, quam filiis promissionis promisit non mendax Deus ante tempora aeterna, nemo potest esse securus, nisi consummata fuerit ista vita, quae tentatio est super terram : sed faciet nos perseverare in se us
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc etiã de alioꝵ libris quoꝵ ẽ in
ȩecła auctoritas faciunt. Qđ ꝑ
spicit scĩtas tua ñ parũ posse iuiuare
contradictores: nͥ maiora aut certe uel pa¬
ria ꝓferant᷑ a nobis. Non eñ igno¬
rat prudentissima pietas tua qͣn¬
to plures sint in eccła qui au tori¬
tate nominũ uisententia teneant᷑
aut ad sententiã transferant᷑. Ad
summa fatigatis om̃ib nobis. ad
id ꝓsecutio eoꝵ uł potiꝰ querela
conuertit᷑. consentientib etiã his
qͥ hanc diffinitionẽ imꝓbare ñ au¬
dent : ut dicant. Qͥd opꝰ fuit. hu¬
iuscemodi disputationis incerto
tot minꝰ intelligentiũ corda tur¬
bari: Neq enĩminꝰ utiliter sine
hac definitione auint tot annis
a tot tractatorib dot p̃cedentib
libris & tuis & alioꝵ. eñ contra
alios. tũ maxime contra pelagia¬
nos catholicã fidem fuisse defen¬
sam. Hȩc mi pater & alia inter¬
minabiliter plura. si ut summa
mea uota mea confitear. ꝑ me de¬

Expanded text:
Hoc etiam de aliorum libris, quorum est in Hoc etiam de aliorum libris, quorum est in Ecclesia auctoritas, faciunt quod perspicit Sanctitas tua non parum posse juvare contradictores, nisi majora, aut certe vel paria proferantur a nobis. Non enim ignorat prudentissima pietas tua, quanto plures sint in Ecclesia, qui auctoritate nominum in sententia teneantur, aut a sententia transferantur. Ad summam, fatigatis omnibus nobis, ad id prosecutio eorum uel potius querela conuertitur consentientibus etiam his, qui hanc definitionem inprobare non audent, ut dicant: Quid opus fuit huiusce modi disputationis incerto tot minus intellegentium corda turbari? neque enim minus utiliter sine hac definitione. aiunt, tot annis a tot tractatoribus tot praecedentibus libris et tuis et aliorum cum contra alios tum maxime contra Pelagianos catholicam fidem fuisse defensam. Haec, mi pater, et alia interminabiliter plura sic, ut summa mea uota confitear, per me de
Abbreviated transcription (Latin):
ut nullus habeat᷑ exceptus. Nec
hoc timendũ qđ quidam eo inui¬
to ꝑire dicant᷑. S quomͦ aiunt
ñ uult a quoquã peceari uł de¬
seri iusticiaur. & tñ iugitir illa
deserit᷑ contra eiꝰ uoluntatẽ cõmit¬
tunt᷑ q peccata : ita eũ saluare
om̃s homines. nec tñ om̃s homi¬
nes uelle saluari. Testimonia eti¬
am seript᷑aꝵ quȩ de saule uł dã
posuisti: ñ ꝑtinere putant ad q̃¬
stionẽ quȩ de exhortatione uer¬
sat᷑. Alia autẽ ad id refert. ut
ex his eam grãm accipiant cõmen¬
dari. qua unusqͥsq pꝰ uoluntatẽ
iuuat᷑. ut ad ipsam uocationem
q̃ prestat᷑ indignis Hoc
loꝵ. autẽ causam ad exemplum
maioꝵ ñ patiunt᷑ afferri: quã
& tuam scĩtatẽ clicunt eatenꝰ atti¬
glle ut mertu et uolueris ae
potiꝰ de eoꝵ penis malueris dubita¬
ri. Qđ in libro tercio de lib̾o arbi¬
trio ita positũ menunisti: ut hac
eis oceasionẽ potuerit exhibere.

Expanded text:
ut nullus habeatur exceptus. Nec ut nullus habeatur exceptus. Nec hoc timendum, quod quidam eo invito perire dicantur: sed quomodo, aiunt, non vult a quoquam peccari vel deseri justitiam, et tamen jugiter illa deseritur contra ejus voluntatem, committunturque peccata; ita eum salvari velle omnes homines, nec tamen omnes homines salvari. Testimonia etiam Scripturae quae de Saüle vel de David posuisti, non pertinere putant ad quaestionem, quae de exhortatione versatur: alia autem ad id referunt, ut ex his eam gratiam accipiant commendari, qua unusquisque post voluntatem juvatur; vel ad ipsam vocationem, quae praestatur indignis. Hoclorum autem causam ad exemplum majorum non patiuntur afferri: quam et tuam Sanctitatem dicunt eatenus attigisse, ut incertum esse volueris, ac potius de eorum poenis malueris dubitari. Quod in libro tertio de Libero Arbitrio ita positum meministi, ut hanc eis occasionem potuerit exhibere.
Abbreviated transcription (Latin):
illos qui sic concreti sunt his qͥeũ
uniu̾sa massa damnati st᷑. ut exciꝑ¬
ent᷑ ꝑ gr̃ãm liberandi. Unde in
hoc solo uolunt a pͥmo hõie omniũ
distare nat᷑am. ut illũ integris un¬
rib uoluntatis iiuaret gr̃a uolen¬
tem. sine qua ꝑseuerare ñ poterat:
hos autẽ amissis & ꝑditis uirib ert¬
dentes tm̃ ñ solũ erigat ꝑstratos. ut¬
rũ etiã suffult᷑iat ambulantes. Ee¬
terũ qͥcquidlibet donatũ sit p̃de¬
stinatis. id posse & a.. mitti & resi¬
neri ꝓpria uoluntate contendunt:
qd̃ tunc falsũ esset si uerũ puta¬
rent eã quosdã ꝑseuerantiã ꝑet¬
pisse. ut n ꝑscuerantes ẽẽ ñ posset̃
piunt. ut eligendoꝵ reiciendoꝵ¬
q esse definitũ numerũ nolunit:
atq illiꝰ sententiȩ expositione ñ e¬
am q̃ a te est depmpta suscipiant.
id ÷ lit ñ nͥ om̃s homines saluos fi¬
eri uelit. & ñ eos tm̃ qui ad sc̃oꝵ
numerũ ꝑtinebt̾ͥ s om̃s omĩno

Expanded text:
illos, qui sic concreati sunt his, qui cum illos, qui sic concreati sunt his, qui cum uniuersa massa damnati sunt, ut exciperentur per gratiam liberandi. unde in hoc solo uolunt a primo homine. omnium distare naturam, ut illum integris uiribus uoluntatis iuuaret gratia nolentem, sine qua perseuerare non poterat, hos autem amissis et perditis uiribus credentes tantum non solum erigat prostratos, uerum etiam suffulciat ambulantes. ceterum quicquid libet donatum sit praedestinatis, id posse et amitti et retineri propria uoluntate contendunt; quod tunc falsum esset, si uerum putarent eam quosdam perseuerantiam percepisse, ut nisi perseuerantes esse non possint. piunt, ut eligendorum rejiciendorumque esse definitum numerum velint: atque illius sententiae expositionem, non eam quae a te est deprompta suscipiant, id est, ut nonnisi omnes homines salvos fieri velit; et non eos tantum qui ad sanctorum numerum pertinebunt, sed omnes omnino,
Abbreviated transcription (Latin):
uerare ñ posset: ñc uͦ sc̃is in regnũ
ꝑ grãm p̃cestinatis ñ tale aduito¬
rium ꝑseuerantiȩ det᷑. s tale ut
eis ꝑ seuerantia ipsa donet᷑. ñ solũ
ut sine isto dono ꝑseuerantes eẽ ñ
possint. uerũ etiã ut ꝑ hoc donũ
ñ nͥ ꝑseuerantes sint. His u̾bis feͥte¬
tis tue ita mouent᷑ : ut dicant qi¬
dam desꝑatioñe hõib exhiberi
Si eñi auint. ita adam adiutus et
ut &stare posset in iustieia & ani¬
sticia declinare. & nc̃ ita scĩ ui
ulant᷑ ut declinare ñ possint. si qu¬
de eam acceꝑunt uolendi ꝑseueras¬
tiam ut aliud uelle ñ possint: ue
sie quidã deserunt᷑ ut aut nec dar¬
dant. aut si accesserint & recelan
ad illã uoluntatẽ ꝑtinuisse dieuin
exhortationis uł cõminationis u¬
tilitatem. q̃ & ꝑsistendi ae desisten¬
di obtineat liberã potestatẽ: ñ ac̃
hanc eui nolle iusticiã ineuitabi¬
li necessitate coniunctum ẽ: pret

Expanded text:
uerare non posset, nunc uero sanctis in regnum uerare non posset, nunc uero sanctis in regnum per gratiam praedestinatis non tale adiutorium perseuerantiae detur. sed tale, ut eis perseuerantia ipsa donetur, non solum ut sine isto dono perseuerantes esse non possint, uerum etiam ut per hoc donum nisi perseuerantes sint\\ his uerbis sanctitatis tuae ita mouentur, ut dicant quandam desperationem hominibus exhiberi. si enim, aiunt. ita Adam adiutus est, ut et stare posset in iustitia et a iustitia declinare, et nunc ita sancti iuuantur, ut declinare non possint, si quidem eam acceperunt uolendi perseuerantiam, ut aliud uelle non possint, uel sic quidam deseruntur, ut aut nec accedant aut, si accesserint, et recedant, ad illam uoluntatem pertinuisse dicunt exhortationis uel comminationis utilitatem. quae et persistendi ac desistendi obtinebat liberam potestatem, non ad hanc, cui nolle iustitiam ineuitabili necessitate coniunctum est praeter
Abbreviated transcription (Latin):
possit aecedere: quo ꝑtinet tanta
extͥnsecus correptionis instantia.
si ab hoĩe &̾si ñ fides integra. saltẽ
uł dolor cõpuncte infirmitatis ex¬
orit᷑. aut ꝑ icłm de monstratȩ mor¬
tis horretur: slã siñ potest time¬
re qͥs cũ deterret᷑. nͥea uoluntate
q̃ sumit᷑ : ñ ex eo culpandũ qđ nẽ
ñ uult. s ineo qui & cũ eo sic aliq̃n
noluit. ut eandẽ nationẽ eũ suis
posteris mereret᷑ incurrere. ut
nũquã recta semꝑ aut praua uel¬
let appetere. Si aut̃e ẽ qualiscũꝙ
dolor qui ad exhortationẽ corri¬
pientis oriat᷑: hanc ipsam causam
dicunt ꝓpter quã uel reiciat᷑ alius
uł aliꝰ assumat᷑ : atq ita ñ opꝰ esse
partes constitui quib nec adicien¬
dũ sit aliqͥd nec detrahendũ. Bẽ¬
inde moleste fir̃t ita diuidi gr̃am
q̃ uł tẽ primo hõi data ẽ. uł nunc
om̃ib detͣ. ut ille acceꝑit ꝑseue¬
rantiã ñ qua fieret ut ꝑseueraret.
s sine quã ꝑ liberũ arbitriũ ꝑse¬

Expanded text:
possit accedere, quo pertinet tanta extrinsecus correptionis instantia, si ab homine etsi non fides integra saltem uel dolor compunctae infirmitatis exoritur aut periculum demonstratae mortis horretur? nam si non potest timere quis, unde terretur, nisi ea uoluntate, quae sumitur, non ex eo culpandum, quod nunc non uult, sed in eo et cum eo, qui sic aliquando noluit, ut eam damnationem cum suis posteris mereretur incurrere. ut numquam recta, semper autem praua uellet appetere. si autem est qualiscumque dolor, qui ad exhortationem corripientis oriatur, hanc ipsam causam dicunt, propter quam uel reiciatur alius uel alius adsumatur, atque ita non opus esse partes constitui, quibus nec adiciendum sit aliquid nec detrahendum. Deinde moleste ferunt ita diuidi gratiam, quae uel tunc primo homini data est uel nunc omnibus detur, ut ille acceperit perseuerantiam, non qua fieret. ut perseueraret, sed sine qua per liberum arbitrium perse
Abbreviated transcription (Latin):
poposcit eccła: ita ds̃ uocatis siuis
daturũ se ẽẽ p̃sciuit. ut in ipsa p̃¬
destinatione iam dederit. Qđ apł̃s
sine ambiguitate declarat. seribeis
quoq ad timotħm. Collabora

Expanded text:
poposcit Ecclesia, ita Deus vocatis suis daturum se esse praescivit, ut in ipsa praedestinatione jam dederit. Quod Apostolus sine ambiguitate declarat. Scribens quippe ad Timotheum, Coll
Abbreviated transcription (Latin):
÷ quo clamamꝰ. aꝑiens uidelicet quo¬
modo dixerit elamantẽ. id est sicut
iam exposui clamare facientẽ. Ubi¬
& hoc intelligimꝰ. & hoc ipsũ esse donũ
đi. ut ueraci corde & sꝑualiter elame¬
mus ad dñm. Attendant gͦ quomo¬
do fallunt᷑. qui putant esse a nobis.
ñdari nobis ut petamꝰ. queramꝰ. pul¬
semꝰ. & hoc ẽẽ dicunt qđ̃ gr̃a prece¬
dit᷑ merito nr̃o. ut sequat᷑ illa cũ
accipimꝰ petentes & in uenimꝰ que¬
rentes. aꝑit᷑q pulsantib. nee uolt̾
intelligere etiã hoc diuini ẽẽ mune

Expanded text:
 quo clamamus: aperiens videlicet quomodo dixerit, clamantem, id est, sicut jam exposui, clamare facientem. Ubi intelligimus, et hoc ipsum esse donum Dei, ut veraci corde et spiritualiter clamemus ad Deum. Attendant ergo quomodo falluntur, qui putant esse a nobis, non dari nobis, ut petamus, quaeramus, pulsemus: et hoc esse dicunt, quod gratia praeceditur merito nostro, ut sequatur illa, cum accipimus petentes, et invenimus quaerentes, aperiturque pulsantibus: nec volunt intelligere e
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ dictũ sit penitet me qd̾
constituerĩ regem saul. Cercia
utrũ sp̃c immundꝰ qui erat in
phytonissa potuerit agere ut sa¬
inuela sau le uid̾et᷑: ⁊ loqueret᷑
cum eo. Quarta de eo qd̾ seͥptũ
est. intͣuit dauid rex ⁊ sedit añ
dnm. ꝯuinta de eo qd̾ dixit he¬
hras õ dñe testis huiꝰ uidue cũ
qua ego habito apud ipãm tu
male fecisti occidere filiũ eius.
Hoc opus sic incipit. ¶ Ratissi¬
tissimã sane atq sanissiman.

Expanded text:
quomodo dictum sit: paenitet me, quod constituerim regem Saul; tertia: utrum spiritus inmundus, qui erat in pythonissa, potuerit agere, ut Samuhel a Saule uideretur et loqueretur cum eo; quarta de eo, quod scriptum est: intrauit rex Dauid et sedit ante dominum; quinta de eo, quod dixit Helias: o domine, testis huius uiduae, cum qua ego inhabito apud ipsam, tu male fecisti occidere filium eius. Hoc opus sic incipit: Gratissimam sane atque suauissimam.
Abbreviated transcription (Latin):
ge nondũ sub gr̃a constitutꝰ. Lon¬
ge eium pꝰea etiã sp̃itał homĩs ⁊ hoc
ꝓbabiliꝰ posse e̾eᷤᷤ illa u̾ba cognoui
Posterior in hoc libro questio est
ab eo loco uͥ ait.ñ solum aũ. sed &
rebecca ex uno concubitu habens
ysaac patͥs nr̃i. usq ad illud uͥ ait.
nͥ dñs sabaoth reliquisset nob̾ se¬
men. sicut sõdoma facti essemꝰ. et
sicut gomorra similes fuisse mꝰ. In
cuiꝰ q̃stionis solutione. laboratũ:
quid̃ ꝓ lib̾o arbito uoluntatis hu¬
mane. s uicit d̾i gr̃a: nec nͥ ad illud
potuit ꝑueniri ut liqͥdissĩma ue¬
ritate dixisse intelligat᷑ apłs. quis
enĩ te discernit: quid aũ habes qd̾
nõ accepisti: S aũ accepisti quid
głaris quasi ñ acceꝑis: Qd̾ uolens
e martyr cipͥanꝰ ostendẽ. hoc to¬
tum ip̃o titulo definiũ dicens. in

Expanded text:
nondum sub gratia constitutus; longe enim postea etiam spiritalis hominis — et hoc probabilius - esse posse illa uerba cognoui. posterior in hoc libro quaestio est ab eo loco, ubi ait: non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri, usque ad illud, ubi aiet nobis semen, sicut Sodoma facti essemus et sicut Gomorra similes fuissemus. in cuius quaestionis solutione laboratum est quidem pro libero arbitrio uoluntatis humanae, sed uicit dei gratia, nec nisi ad illud potuit perueniri, ut liquidissima ueritate dixisse intellegatur apostolus: quis enim te discernit? quid autem habes, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? quod uolens etiam martyr Cyprianus ostendere hoc totum ipso titulo definiuit dicens: in
Abbreviated transcription (Latin):
in illo altero ñ sunt. Pterea u̾o
illius inscriptio est contͣ mendati¬
um. istius aũ de mendacio: quo
ꝑ illũ totum. oppugnatio ÷ aꝑca
mend cii. istius aũ magna pars.
in inquisitionis disputatione u̾¬
satur. ad eund̾e tñ finẽ ut̃q dirigr̃
He liber sic incip̃. O agna q̃stio᷑
Ad simplicianũ libri duo. cap̃.xxuii
mi duo sunt ad simplicianũ ecce
mediolanensis antistitẽ. qui beat̃¬
sumo successit ambrosio. de diu̾siᷤ
questionib quaꝵ duas ex epła
pauli apłi ad romanos in pͥmũ li¬
brum contuli. Harũ pͥor est de eo
qd̾ se̾ptum ÷ quid gͦ dicemꝰ. lex pec¬
catũ est. absit: usq ad illu̾dͣ qͥs me¬

Expanded text:
in illo altero non sunt. propterea uero illius inscriptio est: contra mendacium, istius autem: de mendacio. quoniam per illum totum oppugnatio est aperta mendacii, istius autem magna pars in inquisitionis disputatione uersatur; ad eundem tamen finem uterque dirigitur. Hic liber sic incipit: Magna quaestio est AD SIMPLICIANVM LIBRI DVO. Librorum, mi duo sunt ad Simplicianum, ecclesiae Mediolanensis antestitem, qui beatissimo successit Ambrosio, de diuersis quaestionibus, quarum duas ex epistula Pauli apostoli ad Romanos in primum librum contuli. Harum prior est de eo, quod scriptum est: quid ergo dicemus? lex peccatum est? absit, usque ad illud, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
stimulant. nisi ut roget᷑ bonus.
& ex malis qui corripiunt᷑ bonos
faciat qui laudent᷑. Qd̾ enĩ uult
ꝓ se fieri qui corripi ñ uult & di¬
eit. ora potiꝰ ꝑ me: ido corripi¬
endus ẽ ut faciat etiã ipse ꝓ se.
Dolor quippe ille quo sibi displi¬
eet qñ sentit correptionis aculeũ
excitat eũ in maioris orationis
affectum: ut d̃o miserante in¬
crem̃to earitatis aduitus. desi¬
nat agere pudenda & dolenda.
& agat laudanda atq gratanda.

Expanded text:
stimulat, nisi ut rogetur bonus, stimulat, nisi ut rogetur bonus, et ex malis qui corripiuntur, bonos faciat qui laudentur. Quod enim vult pro se fieri qui corripi non vult, et dicit, Ora potius pro me; ideo corripiendus est, ut faciat etiam ipse pro se. Dolor quippe ille, quo sibi displicet, quando sentit correptionis aculeum, excitat eum in majoris orationis affectum; ut Deo miserante, incremento charitatis adjutus desinat agere pudenda et dolenda, et agat laudanda atque gratanda.
Abbreviated transcription (Latin):
ex animo eũ bona uoluntate q̃ p̃¬
cipis faciam. Recte aut̃ eorri¬
ꝑer si eam mea culpa ñ haberem.
hoc ẽ si eã possem mnichi dare uł
sumert ipse nec facerem: uł si dan¬
te illo acciꝑe noluissem. Cũ gͦ &
ipsa uoluntas a dño p̃paretur
eur me corripis qr uides me p̃et
pta eus facere nolle. & ñ poti ipsũ
ripi ñ ius: etiã ꝓpterea corripi¬
endiis es qui corripi ñ uis. Non
uis eñĩ tibi tua uitia demonstra¬
ri ÷ ñuis ut feriant᷑: fiatq tibi
utilis dolor quo medicũ queras.
Non uis tibi tu ipse ostendi: ut
cũ deformẽ te uides reformato¬
rem desideres: eiq supplices ne
in illa remaneas feditate. Tuũ
qͥppe uitiũ est qđ malus es: et
magis uitiũ corripi nolle quia
malus es: quasi laudanda uł in¬
differenter habenda sint uitia.
ut neq laudent᷑ neq uituꝑent᷑:
aut uͦ nichil agant timor corre¬
pti hominis uel pudor. uł dolor.
aut aliud agant cũ salubriter

Expanded text:
ex animo cum bona voluntate quae prex animo cum bona voluntate quae praecipit faciam. Recte autem corriperer, si eam mea culpa non haberem; hoc est, si eam possem mihi dare vel sumere ipse, nec facerem, vel si dante illo ego accipere noluissem. Cum vero et ipsa voluntas a Domino praeparetur , cur me corripis, quia vides me ejus praecepta facere nolle; et non potius ipsum ripi non vis, etiam propterea corripiendus es, quia corripi non vis. Non vis enim tibi tua vitia demonstrari: non vis ut feriantur, fiatque tibi utilis dolor, quo medicum quaeras: non vis tibi tu ipse ostendi, ut cum deformem te vides, reformatorem desideres, eique supplices, ne in illa remaneas foeditate. Tuum quippe vitium est quod malus es, et majus vitium corripi nolle quia malus es: quasi laudanda vel indifferenter habenda sint vitia, ut neque laudentur neque vituperentur; aut vero nihil agat timor correpti hominis, vel pudor, vel dolor; aut aliud agat, cum salubriter