comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut enim in quolibet corꝑe
sine detrim̃to sube. albedo ni¬
gredine. uł quȩ tͣ libet quali¬
tas suꝑueniente contraria qͣ¬
litate dispellitur: sic in sacram̃¬
to xp̃i quic qͥd mutationis
qualitatũ. seu sorieũ corrosio¬
ne. seu uetustatis mucore. uł
mus incorruptũ ꝑmanere
in celis. qͥeqͥd in eius sacram̃¬
to contingere uideat᷑ in t̾ris.
Sicut enĩ in ꝓprio corpore. mͦ
hortolanus. mͦ ꝑegrinus. mͦ
fantasma ꝓut erat fides in
tuentiũ. apparuit. extͥnsecus
stinuit: sic etiã ad ꝓbationẽ
fidelium et scandalũ infideliũ.
usq in finẽ scłi talia fieri ꝑ¬
mittet in suo sacram̃to. uñ
electi exerceantur. repbi indu¬
occultatus. tantaq sua indigus¬
tate dissimulatus. ñ minus tͣn
ibi ẽẽ creditur. nec ininori reue¬
rentia a fidelib colit᷑. fides hoc
modo ꝓbata. dum contͣ hoc qd̃
uidet de deo sentit. maiora me¬
retur. infidelitas aũ maiori
suo seandalo indurata damna¬

Expanded text:
Sicut enim in quolibet corpore Sicut enim in quolibet corpore sine detrimento substantiae, albedo nigredine, vel quaelibet qualitas superveniente contraria qualitate dispellitur, sic in sacramento Christi, quidquid mutationis qualitatum seu soricum corrosione, seu vetustatis mucore, velmus incorruptum permanere in coelis, quidquid in ejus sacramento contingere videatur in terris. Sicut enim in proprio corpore, modo hortulanus, modo peregrinus, modo phantasma, prout fides erat intuentium, apparuit, extrinsecus stinuit, sic etiam ad probationem fidelium et scandalum infidelium usque in finem saeculi talia fieri permittet in suo sacramento, unde electi exerceantur, reprobi induramento occultatus, tantaque sua indignitate dissimulatus, non minus tamen ibi creditur esse, nec minore reverentia a fidelibus colitur; fides hoc modo probata, dum contra hoc quod videt de Deo sentit, majora meretur: infidelitas autem majori suo scandalo indurata damna
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑuit augm̃itum: qd mirum.
si eodem uolente. caro humana
in sua digestione ñ patiatur de¬
fectum: Aliquos quid̃e de scĩs
patrib legimus nullũ aliud
eduliũ sumentes. sola cõmuni¬
one dñica dieb dñicis refectos
multis annis uixisse:. sieut he¬
lẏam in fortitudine cibi illius
quẽ angłs ministrauerat . xl.¬
dieb ieumasse: s cuius poten¬
tia nͥ illius qui omĩa quecũq
uoluit fecit in celo et in terra:
Qui enim de nichilo fecit omĩa.
sicut potest carnẽ alere sine car¬
nali uictu: sic etiam ei secessũ¬
dare sine carnali defectu. S
it̾m opponunt heretici ad tan¬
ti sacram̃ti indignitatẽ. qd̃ pa-¬
nis ⁊ umũ in sacram̃to muci¬
dum uł pittͥdum fiat: panis a
murib corrodat᷑. et in uent eoꝵ
inueniat᷑: ignib etiam cõburat᷑.
S quia ut ait ausꝰ. ideo sacram̃¬
ta dñr quia in eis aliud uidet᷑.
aliud intelligit᷑: ita qd fit in e¬
is. aliter uid̾r. alit̃ intelligitur.

Expanded text:
ceperint augmentum, quid mirum ceperint augmentum, quid mirum si eodem volente caro humana in sua digestione non patiatur defectum? Aliquos quidem de sanctis Patribus legimus nullum aliud edulium sumentes, sola communione Dominica diebus Dominicis refectos, multis annis vixisse, sicut Eliam in fortitudine cibi illius quem angelus ministraverat, diebus jejunasse sed cujus potentia, nisi illius, qui omnia quaecunque voluit fecit in coelo et in terra? Qui enim de nihilo fecit omnia, sicut potest carnem alere sine carnali victu, sic etiam ei dare secessum sine carnali defectu. Sed iterum opponunt haeretici ad tanti sacramenti indignitatem, quod panis et vinum in sacramento mucidum vel putridum fiat, panis a muribus corrodatur, et in ventre eorum inveniatur, ignibus etiam comburatur. Sed quia, ut ait Augustinus, ideo sacramenta dicuntur, quia in eis aliud videtur, aliud intelligitur, ita quod fit in eis, aliter videtur, aliter intelligitur.
Abbreviated transcription (Latin):
quos ne defectu ꝓpriȩ carnis
ut in infirmitatib solet. secessũ
h̾abuisse uideat᷑. ita eos carne
uegetatos his cibis et sagma¬
tos sicut et cõmunib eibis as¬
serunt. ut cũ negat᷑ defectꝰ
carnis : ꝓbetur secessus fuisse
sacrȩ cõmunionis. S do an¬
nuente nec sie uincent here¬
tici: quia credendũ quid̾e est
uitã ȩt̾nam. potest quib sibi
placuerit conferre tpr̃alem:
s ne in digestionẽ solui credat᷑.
qui de defectu carnis suȩ se¬
cessum facit infirmo. de ipsa
carne. nec tam̃ deficiente. ñ
potest secessum dare sano:
Sareptenȩ uiduȩ lechitus con¬
sunmebat᷑. nec minuebat᷑ .s. qͥd
mirũ. si ꝑ tanti cibi uirtutẽ
caro alieuiꝰ comedentis et ue¬
getetur ut crescat: et dige¬
latur ne ͤ deficiat: Quinq
panes ordeacei post saturcta¬
tem quq milium hõium usꝙ¬
usq ad implendos .xͦiiͫ. cophi¬
nos creuerunt: et cum illi u
bente deo in sua consũptione ac¬

Expanded text:
quos ne defectu propriae carnis, quos ne defectu propriae carnis, ut in infirmitatibus solet, secessum habuisse videantur, ita eos carne vegetatos his cibis et saginatos, sicut et communibus astruunt, ut cum negatur defectus carnis, probetur secessus sacrae fuisse communionis. Sed, Deo annuente, nec sic vincent haeretici, quia credendum quidem est, vitam aeternam potest, quibus sibi placuerit, conferre temporalem; sed, ne indigestionem solvi credatur, qui defectu carnis suae secessum facit infirmo, de ipsa carne nec tamen deficiente non potest secessum dare sano? Sareptanae viduae lecythus consumebatur, nec minuebatur; et quid mirum si per tanti cibi virtutem caro alicujus comedentis et vegetetur, et crescat, et digeratur, nec deficiat? Quinque panes hordeacei post saturitatem quinque millium hominum usque ad implendos duodecim cophinos creverunt; et cum illi, Deo jubente, in sua consumptione ac
Abbreviated transcription (Latin):
subiectum. ne ad suꝑflua uel
noxia relaret᷑. Uñ ausꝰ ad ianu¬
arium. Placuit sp̃ui sc̃o. ut in¬
honorẽ tanti sacram̃ti in os xͥa¬
ni prius dñicum corpus intͣret.
prius cibos corꝑis dedit dñs.
ꝓpterea pransi aut cenati fr̃s
ad illud sacram̃tum accipien¬
diun conuenire debebunt. aut
sicut faciebant quos apłs ar¬
guit et emendat. mensis suis
ista miscere. ¶S et siquis spũ¬
alit̾ refectus. ob eandem saeͣ¬
menti reuerentiã aliquandiu
ieunet. ut hospiti suo xp̃o so¬
bria hilaritate condelectet᷑.
bonũ est: qͣmius ablata om̃i
suspicione stercoris. sicut añ
cibum. sic et post. in ꝑiculo
uitȩ constitutiꝰ dari conceda¬
tur. si necesse est. S oppo¬
uunt herotici. si multi panes en
nuba uorna sacrent᷑. diu hoĩem
uide posse uniere: ut ñ de p̃te¬
rito s de hoc p̃senti et duit᷑no
uictu illum astruant interim
eo desiderio ut etiam in hac
uita cibo alerentur angłieo:

Expanded text:
subjectum, ne ad superflua vel subjectum, ne ad superflua vel noxia relaxetur. Unde Augustinus ad Januim placuit Spiritui sancto, ut honore tanti sacramenti in os Christiani prius Dominicum corpus intret, prius cibos dedit Dominus, propterea pransi aut coenati fratres ad illud sacramentum accipiendum convenire debent, aut sicut faciebant quos Apostolus arguit et emendat, mensis suis ista miscere. Sed etsi quis spiritualiter refectus, ob eamdem sacramenti reverentiam aliquandiu jejunet, ut hospiti suo Christo sobria hilaritate condelectetur, bonum est, quamvis ablata omni suspicione stercoris, sicut ante cibum, sic et post, in periculo vitae constitutis dari concedatur si necesse est. Sed opponunt haeretici: Si multi panes et multa vina sacrentur, diu hominem inde posse vivere, ut non de praeterito, sed de hoc praesenti et diuturno victu illum astruant interim ertos, eo desiderio, ut etiam in hac vita cibo alerentur angelico,
Abbreviated transcription (Latin):
dñs in eena post esum agni
pascalis. sacram̃ta sui corꝑis
dedisset discipulis. si ex ciboꝵ
cõmuniũ admxtione. corru¬
ptionẽ uidisset suis accide¬
re sacram̃tis: qͣmuis eccłia
ñ hoc putabile ui ip̃o decer¬
nat certis ex causis. s ꝓrsus
aliis. Dignum enĩ erat ut
ipẽ mediator dĩ ÷ homuiũ.
fiuis legis. iuitiũ gr̃e. post
esum agni pascalis. post cõ¬
pletionem legis ueteris. no¬
uo sacram̃to nouum. gr̃e
sacram̃tum iustrueret ad
uesꝑum: ut utrũq hoc in
fine mundi se agere declara¬
ret. Dignũ nichilonunus. ut
eccła eui talis officii causa
ñ suppetit ut post umbr̃ã ue¬
ritatem instituat. talem or¬
deceruens ob reuerentiã
tanti sacram̃ti. ut ieurno corꝑe
dum sobrietas uiget. carnis fer¬
uor quiescit. animius ad intelli¬
gendum serenior est. cibo sptis¬
sp̃uali homo int̾ior pruis refici¬
atur: quatinus ip̃e qui in nobis
p̃minet. celestis cibi fortitudinie
roboratus. faciluis regat corpꝰ s

Expanded text:
Dominus in coena post esum agni Dominus in coena post esum agni paschalis sacramenta corporis sui dedisset discipulis, si ex ciborum communium admistione corruptionem vidisset suis accidere sacramentis, quamvis Ecclesia non hoc imitabile in ipso decernat certis de causis, sed prorsus aliis. Dignum enim erat, ut ipse mediator Dei et hominum, finis legis, initium gratiae, post esum agni paschalis, post completionem legis veteris, novo sacramento, novum gratiae testamentum institueret ad vesperam, ut utrumque hoc in fine mundi se agere declararet. Dignum nihilominus ut Ecclesia, cui talis officii causa non suppetit, ut post umbram veritatem instituat, talem ordecernens ob reverentiam tanti sacramenti, ut jejuno corpore dum sobrietas viget, carnis fervor quiescit, animus ad intelligendum serenior est, cibo spirituali homo interior prius reficiatur, quatenus ipse qui in nobis praeeminet, coelestis cibi fortitudine roboratus facilius regat corpus sibi
Abbreviated transcription (Latin):
sita defecari ñ potest cũ suiᷤ
qualitatib forma. qua etiam
ibi de stercore suspieandum
ubi ñ est aliqua huius fedita¬
tis natura: s tantũmͦ diui¬
ne uirtutis miraclm. Non
sunt gͥ obseruanda g̾corũ
hereticoꝵ qui merito sterco¬
raniste uocantur. delur. m̃i¬
ta: qͥ dicunt participati¬
oue corꝑis et sangunus xp̃i
solui eccłastica ieuinia usq
ad crapulam et ebrietatẽ
uentͥsq distensionẽ: putan¬
tes celestem escam uelut t
uentͥs secessum dunitti .S
absit a cordib fidelium. ut
in dieb ieunioꝵ quotacũq
hora misse celebrent᷑. solui
credant ieuiniũ: quia cum
ñ sit corꝑalis s spũał esca:¬
ꝑ eam corꝑał ñ soluit᷑ abstiuen¬
tia. S nec obseruandum est.
qd̾ in quibda apocriphorũ
monim̃tis decernitur ne scił
cõmunis cibus accipiat᷑. donec
sũpta sacram̃ta ꝑ se digeran¬
tur. ne uł cõmxtione alt̾uis
cibi corrũpantur. Neq enim

Expanded text:
sed ita defoedari non potest cum suis sed ita defoedari non potest cum suis qualitatibus forma, qua etiam ibi de stercore suspicandum, ubi non est aliqua hujus foeditatis natura, sed tantummodo divinae virtutis miraculum. Non sunt igitur observanda Graecorum haereticorum, qui merito Stercoranistae vocantur, deliramenta, qui dicunt participatione corporis et sanguinis Christi, solvi ecclesiastica jejunia usque ad crapulam et ebrietatem ventrisque distentionem, putantes coelestem escam velut teventris secessum emitti. Sed absit a cordibus fidelium, ut in diebus jejuniorum quotacunque hora missae celebrentur, solvi credant jejunium; quia, cum non sit corporalis, sam non solvitur abstinentia. Sed nec observandum est quod in quibusdam apocryphorum monumentis decernitur, ne scilicet communis cibus accipiatur, donec sumpta sacramenta per se digerantur, ne vel commistione alterius cibi corrumpantur. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
fidelit̃ et honeste cõmittatur.
Melius est enĩ dõ humilit̃ com¬
inittere. qd scire ñ possumus:
qͣm ꝑuerse contra confingere
et sentire qd̾ tantũ nescimꝰ.
S querunt dialectiei. cũ sub̾a
panis in xp̃i corpus conuersa.
lam ñ sit panis: in quo funda¬
mento remanentes qualitateᷤ
ut idem qui fuerat panis eolor
et sapor. habeant fundari et
existere.: cũ sub̃a ipsius sacram̃¬
ti id est corpus xp̃i. nec colore
panis sit coloratũ. nec sapore
sapidũ. Ad qd̾ respondendũ
est. qd̾ sieut d̾s in om̃ib ẽ mi¬
rabił. sic et in istis. Facit eñ
in suo sacram̃to accidentales qͣli¬
tates existere ꝑ se: qd̾ in ext̾is
est impossibile. S qui uirgi¬
ni dedit fecunditatem siue se¬
miie. qͥd mirũ si sine subͣe
fundam̃to facit qualitates ex¬
istere.Lũm gͦ in tanto saera¬
m̃ito ñ qͣue corrumpi possit pa¬
nis et iuni sub̾a: s tantũ pamiᷤ
et uni que deficere quidem

Expanded text:
fideliter et honeste committatur? fideliter et honeste committatur? Melius est enim Deo humiliter committere quod scire non possumus, quam perverse contra eum fingere, et sentire quod tamen nescimus. Sed quaerunt dialectici, cum substantia panis in corpus Christi conversa, jam non sit panis, in quo fundamento remanent qualitates ut idem qui fuerat panis color et sapor habeant fundari et existere, cum substantia ipsius sacramenti, id est, corpus Christi, nec colore panis sit coloratum, nec sapore sapidum. Ad quod respondendum est, quod sicut Deus in omnibus est mirabilis, sic et in istis. Facit enim in suo sacramento accidentales qualitates existere per se, quod in caeteris est impossibile. Sed qui virgini dedit fecunditatem sine semine, quid mirum si sine substantiae fundamento facit qualitates existere? Cum ergo in tanto sacramento non sit quae corrumpi possit panis et vini substantia, sed tantum panis et vini, quae deficere quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
Uerbi gr̃a. Cuni albedo muta¬
tur i nigredinẽ. nũquid¬
in defectu suo alicuius secẽ¬
sus patitur digestionem:
Sic in formis et qualitatib
corꝑis xp̃i et sangunus si
aliquis dep̾henditur defe¬
ctus. ñ usq ad secessum ẽ
humiliandus: quia cum a
corꝑib quib naturaliter
insunt. sine stercore defici¬
ant. quomͦ que deficienti¬
bus substantiis suis in saeͣ¬
m̃to xp̃i mirabilit̾ reseruan¬
tur. in defectu suo indigni¬
tatem secessus nature suȩ
contrariã incurrant. Sed
et cum de cet̾is sacram̃tali¬
bus spẽbus columba scił &
spẽs ꝑacto sig̃cationis offi¬
cio. transierunt et ẽẽ ulte¬
rius destiterunt. nicħ in¬
dignius de his corꝑalibus
spẽbus quȩ xp̃i contegunt
eorpus est sentiendũ. Otficiũ
euim huius uisibił sacram̃¬
ti est corꝑali comestione ⁊ potu
poretur. quid deinceps de ip̃o
fiat. si supͣdicte rationes ñ
uident᷑ sufficere. d̾o cuiꝰ est.

Expanded text:
Verbi gratia: cum albedo mutaVerbi gratia: cum albedo mutatur in nigredinem, nunquid defectu suo alicujus secessus patitur digestionem? Sic in formis et qualitatibus corporis Christi et sanguinis, si aliquis deprehenditur defectus, non usque ad secessum est humiliandus, quia cum a corporibus, quibus naturaliter insunt, sine stercore deficiant, quomodo quae deficientibus substantiis suis in sacramento Christi mirabiliter reservantur, defectu suo indignitatem secessus naturae suae contrariam incurrant? Sed et cum de caeteris sacramentalibus speciebus, columba scilicet et species, peracto significationis officio, transierunt et esse ulterius destiterunt, nihil indignius de his corporalibus speciebus quae Christi contegunt corpus, est sentiendum. Officium enim hujus visibilis sacramenti est corporali comestione et potu poretur: quid deinceps de ipso fiat, si supradictae rationes non videntur sufficere, Deo cujus est,
Abbreviated transcription (Latin):
Non gͦ corꝑalis esca: s spualis est
¶ Si gͣ spũalis et ñ corꝑalis esca:
quomͦ corꝑali secessui obnoxia :
Cibus enim sp̃ualis nobis cõmu¬
nis est cum angłis: quia panẽ
angłoꝵ manducauit homo. Sib
carnał: cõmunis est nobis cum
bestiis. Bestialis defectũ patit᷑
digestionis: angłicus głam ser¬
uat incorruptionis. S notan¬
dum quia escam qͣm ambrꝰ
ñ corꝑalem astruit. aususti¬
nus corꝑalem dicit: in quo
ne dissentiant. sciendum est.
saeram̃to tenus corꝑalit̾ su¬
mitur: ambrꝰ corꝑalem negat.
quia cum substantialit̾ spuał
sit. non corpus s aiãm uegetat.
lem: ne ipsis spẽbus sacram̃¬
talib corꝑalis deputet᷑ se¬
cessus. quomͦ nec in ipsis esse
possit. uideamus. In quib¬
libet substantiis formarũ.
coloꝵ. sapoꝵ ꝙ qualitates
fundantur. quȩ qualibet al¬
teritate suꝑueniente. ñ ma¬
nent in eis et qd̾ sic mutant᷑
non c̃orruptione secessus. s
sola sui alt̾atione defectus.

Expanded text:
Non ergo corporalis esca, sed spiritualis est. » Si ergo spiritualis et non corporalis esca, quomodo corporali secessui obnoxia? Cibus enim spiritualis nobis communis est cum angelis, quia panem angelorum manducavit homo; cibus carnalis, communis est nobis cum bestiis. Bestialis, defectum patitur digestionis; angelicus, gloriam servat incorruptionis. Sed notandum quia escam quam Ambrosius non corporalem astruit, Augustinus corporalem dicit: in quo ne dissentiant, sciendum est qsacramento tenus corporaliter sumitur; Ambrosius corporalem negat; quia, cum substantialiter spiritualis sit, non corpus, sed animam vegetat. lem, ne in ipsis speciebus sacramentalibus corporalis deputetur secessus, quomodo nec in ipsis esse possit videamus. In quibuslibet substantiis formarum, colorum, saporumque qualitates fundantur,quae qualibet alteritate superveniente, non manent in eis, et quod sic mutantur, non fit corruptione secessus, sed sola sui alteratione defectus.
Abbreviated transcription (Latin):
tenus etiam existimari
debeat. nisi quia ipse est
d̃s. qui om̃la quęcũq uo¬
luit fecit in celo et in ter¬
ra: nͥ quia etiani caro eiꝰ
ipsa est eu data est om̃is
potestas in celo et in t̾ra:
ut potestate tali sit in uni¬
tate ꝑsone et in celo& in
terra. qͣndocũq quomͦi¬
cũq sibi placuerit. Hac
fide ip̃m sacram̃tum qͣi
diuinũ qͥddam adoramꝰ.
qͣsi uiuũ qͥddam et ratio¬
nabile allo.qͥmur &
roganius. agnus di

Expanded text:
tenus etiam aestimari tenus etiam aestimari debeat, nisi quia ipse est Deus, qui omnia quaecunque voluit fecit in coelo et in terra, nisi quia etiam caro ejus ipsa est cui data est omnis potestas in coelo et in terra, ut potestate tali sit in unitate personae in coelo et in terra quandocunque, quomodocunque sibi placuerit. Hac fide ipsum sacramentum quasi divinum quiddam adoramus, quasi vivum quiddam et rationabile alloquimur et rogamus: Agnus Dei
Abbreviated transcription (Latin):
escit. nec intiori inqͥsitio¬
ne comp̃hendens. de ue¬
ritate ñ titubat. fit ꝑ di
grãm ut in tali suo ago¬
ne fides nr̃a exerceat᷑
exercendo augeatur. augen¬
do ꝑficiatur. ꝑfecta corone
eoꝵ qui d̾m iusuri sunt.
qͣm dui ꝑegrinant᷑. corda
mundantur: qd ñ uidet
credit. Nam si uides. ñ ẽ
fides: credenti colligitur
meritũ: uidenti reddit᷑
p̃miũ. Eat gͦ dñs. eat ne
uideat᷑. lateat ut credat᷑
creditus desid̾etur. desid̾¬
atus habeatur. ¶ Quia gͦ
in hac ꝑegͥnatione nr̃a
expedit latere xp̃m ut
credat᷑ et cet̾aͥ bene igit᷑
xp̃c sub sacramĩto dedit
nob̾ se ip̃m. ut ꝑ hoc nob̾
et fid̾i meritum. et gr̃e
suȩ augeat beneficium:
dũ in terrena quada et
ꝓrsus stolida panis .s. u¬
ni forma. maiestatẽ sapi¬
entie uerbi di sub̾aliter
comp̃hensam. in comp̃¬
hensiblem credere & ue¬
nerari ñ erubescimus.
quȩ qͣntitate .s. qͣlitate
sua. ita eius excellentie
uidet᷑ indigna. ut nulla¬

Expanded text:
escit, nec interiore inquisitioescit, nec interiore inquisitione comprehendens, de veritate tamen non titubat; fit per Dei gratiam, ut in tali suo agone fides nostra exerceatur, exercendo augeatur, augendo perficiatur, perfecta coroneteorum, qui Deum visuri sunt, quandiu peregrinantur, corda mundantur; quod non videt, credit. Nam si vides, non est fides. Credenti colligitur meritum, videnti redditur praemium. Eat ergo Dominus, eat ne videatur, lateat ut credatur; creditus desideretur, ut desideratus habeatur. Quia ergo in hac peregrinatione nostra expedit latere Christum ut credatur, » etc. Bene igitur Christus sub sacramento dedit nobis seipsum, ut per hoc nobis et fidei meritum, et gratiae suae augeat beneficium: dum in terrena quadam, et prorsus stolida panis et vini forma, majestatem sapientiae Verbi Dei substantialiter comprehensam, incomprehensibilem credere et venerari non erubescimus, quae quantitate et qualitate sua ita ejus excellentiae videtur indigna, ut nulla
Abbreviated transcription (Latin):
calix ẽ. qd̾ etiam oculi
fides postulat instruen¬
da. panis ẽ corpus. ealix
est sanguis:s potest ani¬
mo cuspiam cogitatio
dit. illuc leuauit corpus
suũ. inde uenturus ẽ u¬
di care uiuos et mortu
quomͦ ẽ sanguis eius.
sta fr̃s ideo dñr sacram̃ta
quia in eis aliud uidet᷑.
aliud intelligit᷑. qd iudet᷑.
telligĩ. fru
spũlem. In quo uidet᷑ in¬
nui quãsi querat᷑. cũ xp̃e
i humana forma rationa¬
bilit᷑ se gesserit uł natura
humana uł potentia di¬
uina. et in celo usq ad di¬
corꝑalit̃. quis corpus xp̃i
huc dedux̃it. uł panẽ nrm̃
illuc leuauerit: ut tam
subito in corpus xp̃i mu¬
tari possit. Qd̾ quia inef¬
fabile est. quomͦ corpꝰ xp̃i
hic fiat. et ibi maueat.
ad intelligentiã et fid̾e̾
credi potest: quia qd̾ i¬
detur. ñ mat̾iale corpus
panis est. s spẽs corꝑalis:
qui om̃ia quȩc̃q uult in
celo et ni terra potest.
Sieq dum extiorũ sen¬
suum testimonio ñ ac qͥ¬

Expanded text:
calix est, quod etiam oculi calix est, quod etiam oculi fides postulat instruenda, panis est corpus, calix est sanguis. » Sed potest animo cujuspiam cogitatio dit; illuc levavit corpus suum; inde est venturus ut judicet vivos et mortuoquomodo est sanguis ejus? Ista, fratres, ideo dicuntur Sacramenta, quia in eis aliud videtur, aliud intelligitur. Quod videtur, telligitur, fruitualem. In quo videtur innui, quasi quaeratur cum Christus in humana forma rationabiliter se gesserit, vel natura humana, vel potentia divina, et in coelo usque ad diit: quis corpus Christi huc deduxerit, vel panem nostrum illuc levaverit, ut tam subito in corpus Christi mutari possit? Quod quia ineffabile est, quomodo corpus Christi hic fiat, et ibi maneat, ad intelligentiam spiritualecredi potest; quia quod videtur, non materiale corpus panis est, sed species corporalis; qui omnia quaecunque vult in coelo et in terra potest. Sicque dum exteriorum sensuum testimonio non acqui
Abbreviated transcription (Latin):
sapore. ipsum qd fuerat
mentiendo panẽ s. uinũ
qd̾ ñ est. nitunt᷑ astruere.
int̾ior aũ intellectus ip̃m
qd̾ est corpus scił xp̃i con¬
tẽplans. nec comp̃hend̾e
sufficiens. ñ tam̃ desistit
credere. Hanc credendi dif¬
ficultatẽ scĩ attendentes
et cauentes. de hac saera¬
m̾tali confectione astru¬
enda diu multũq labora¬
uerunt: quia ñ solum in¬
uisibͥse s eciam musitatũ
ut inuisibił sacerdos ui
sibiles creaturas in sub̾am
suȩ carnis inuisibliter
conũtat. et qd t̃renũ est.
celeste faciat: ut quiꝰ ꝓ
nob̾ tanta in se oꝑatur.
nobis de nobis maiora ꝓ¬
mittat. Qui enĩ aquã ꝓ
nob̾ figurate oblatam. si¬
cut et uinũ ꝓ se oblatũ.
in ueritatẽ et unitatem
sui sanguinis mittat. in
ciet unum
in ȩ̨t̾nitatis suȩ p̃mio.: S
et in tanti mysterii fide
intellectus intͥnseci et ex¬
terior sensuũ luctam sub¬
innuens. ait ausꝰ in ser¬
mone de uerbis am̃i. Qd̾
uidetis in altari. panis ⁊

Expanded text:
sapore, ipsum quod fuerat sapore, ipsum quod fuerat mentiendo, panem et vinum quod non est nituntur astruere; interior autem intellectus, ipsum quod est corpus scilicet Christi contemplans, nec comprehendere sufficiens, non tamen desistit credere. Hanc credendi difficultatem sancti attendentes et caventes, de hac sacramentali confectione astruenda diu multumque laboraverunt, quia non solum invisibile, sed etiam inusitatum ut invisisibiles creaturas in substantiam suae carnis invisibiliter convertat, et quod terrenum est coeleste faciat, ut qui pro nobis tanta in se operatur, nobis de nobis majora promittat. Qui enim aquam pro nobis figurate oblatam sicut et vinum pro se oblatum in veritatem et unitatem sui sanguinis mutat in sciet unum in aeternitatis suae praemio? Sed et in tanti mysterii fide, intellectus intrinseci et exteriorum sensuum luctam subinnuens ait Augustinus in sermone De verbis Domini: « Quod videtis in altari panis et
Abbreviated transcription (Latin):
digni fuerimus: nec decet
ad ext̾iora distendi. ad mul¬
tiplicia dissipari. quos ab
om̃ib ut unũ cũ xp̃o sint.
oportet recolligi. Qd̃ tam̃
eccle̾ sue d̃s uoluit eẽ tam
fructuosũ. ñ om̃im uoluit eẽ
ociosum: quia in misterio dũ¬
qd̃ ñ est apparet. qd̃ est. occul¬
tat᷑. fidei lucta ꝓponit᷑. ut
meritũ augeatur. dũ contͣ
hoc qd̃ uidet. credens qd̃ ñ
uidet. de credita intus ue¬
ritate. de suꝑata ext̾ius
falsitate. duplicẽ assequit᷑
grãm. Cet̾a enĩ xp̃i mira¬
cula. cum mnͣfidelib in sig¬
nũ ut conũtant᷑: hoc so¬
lum fidelib datur ad me¬
ritũ. ut illo erudiantur.
n illis enĩ quȩ dĩ in extͥn¬
seca fecit materia. roborat᷑
fides: in hoc autẽ solo qd̾
ex se ipso facit. fides exerci¬
tatur. ut uicta et in uicta
felicius coronet᷑. uicta inꝙͣ
ne comp̃hendat. s inuicta
ne diffidat : dũ ext̾̃iores qͥ¬
dem sensus obiecta pauis
et uini spẽ. colore. odore .S.

Expanded text:
digni fuerimus; nec decet digni fuerimus; nec decet ad exteriora distendi, nec ad multiplicia dissipari, quos ab omnibus, ut unum cum Christo sint, oportet recolligi. Quod tamen Ecclesiae suae Deus voluit esse tam fructuosum, non omnimodo voluit esse otiosum; quia, dum in mysterio, quod non est apparet, quod est occultatur, fidei lucta proponitur ut meritum augeatur; dum contra hoc quod videtur, credens quod non videtur, de credita intus veritate, de superata exterius falsitate duplicem assequitur gratiam. Caetera enim Christi miracula cum sint infidelibus in signum ut convertantur, hoc solum fidelibus datur ad meritum ut illo erudiantur. In illis enim quae Deus in extrinseca materia fecit, roboratur fides, in hoc autem solo quod ex seipso facit, fides exercitatur, ut victa et invicta felicius coronetur. Victa, inquam, ne comprehendat, sed invicta ne diffidat; dum exteriores quidem sensus, objecta panis et vini specie, colore, odore et
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. in panis et uini sp̃e et
sapore sumendi fecit aptitudiuẽ.
ne ut suꝑius dictũ est. si carniᷤ
et sanguinis humani colorẽ
uideret. saporemq sentiret.
humana pietas abhorreret.
Splendore aũ eius si intołabͥli
p̃stringeret᷑. stuporem u̾itis
incurreret: si gloso demulce¬
retur. bonoꝵ oꝑum torpore
hebesceret. Sieut enĩ nobis¬
carnalem occupationẽ abstu¬
lit exstirpata multitudine
saerificioꝵ uet̾um ut men¬
tem spũalib expediret. ita
fieii sui circũstantiis impe¬
dire noluit. quo spũalius
et liberuis nos sibi in suo
sacram̃to uniret. Ne ergo¬
mens insolita uisione tur¬
baret᷑. consuetã suo sacra¬
m̃to reliquit spẽm: ut ad
int̾iora contẽplanda. puri¬
orem fidei dirigeremus a¬
ciem. ꝑ acceptionẽ enĩ hu¬
ius sacram̃ti xp̃o ꝑfecte u¬
niri et concorꝑari debemꝰ.
et in hac uita conformita¬
te innocentiȩ quantum
possumꝰ. et post hane uitã
simili beatitudine qͣntum

Expanded text:
tem, in panis et vini specie et tem, in panis et vini specie et sapore sumendi fecit aptitudinem, ne, ut superius dictum est, si carnis et sanguinis humani colorem videret, saporemque sentiret, humana pietas abhorreret; splendore autem ejus si intolerabili praestringeretur, stuporem mentis incurreret; si glorioso demulceretur, bonorum operum torpore hebesceret. Sicut enim carnalem nobis occupationem abstulit, exstirpata multitudine sacrificiorum veterum, ut mentem spiritualibus expediret; ita ficii sui circumstantiis impedire noluit, quo spiritualius et liberius nos sibi in suo sacramento uniret. Ne ergo insolita visione mens turbaretur, consuetam suo sacramento reliquit speciem, ut ad interiora contemplanda puriorem fidei dirigeremus aciem. Per acceptionem enim hujus sacramenti Christo perfecte uniri et incorporari debemus, et in hac vita conformitate innocentiae quantum possumus, et post hanc vitam simili beatitudine quantum
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ faciens: ꝓfectus fidei
cȩt̃arumq uirtutũ. ad ui¬
taui ȩc̾nam ꝑducens. Sei¬
endũ enim qd̾ ideo ds̃ tam mul¬
ta sacrificia dedit in lege. ut
nullũ eoꝵ sufficiens ẽẽ osten¬
deret. quia cet̾a ẽẽnt suꝑflua.
si unũ sufficere posset: ut
unũ suũ sufficiens desidera¬
ret᷑ mag̃: et interim in eis
et si modicũ sentirent sur̃¬
fragiũ. in eoꝵ tam̃ multtui¬
dine. maiori occuparentur
ex̃citio: quo dm discerent co¬
lere. et ab idoloꝵ cultura re¬
cedere: et certiori tot fig̾arũ
instruerent᷑ cestimonio.
quo fut᷑am ueritatẽ ñ du¬
bitarent sꝑare. Eg̃gium gͥ
et suꝑ omĩa excellens saera¬
in saerificio suo. quo corꝑis
et sanguinis sui ueritatem
panis & uini qualitatib
tectũ abscondit. digna cau¬
sa. ne scił infidelib pateat.
et eor blasphenus uilescat.
ne ue nos iudicent inhuma¬
nos et crudeles. iitpote hu¬
mani corꝑis comestores et
sanguinis bibitores: fideli¬
b aũ quib parauit ad salu¬

Expanded text:
 faciens, profectuque fidei, caeterarumque virtutum, ad vitam aeternam perducens. Sciendum enim quod ideo Deus tam multa sacrificia dedit in lege, ut nullum eorum sufficiens esse ostenderet, quia caetera essent superflua, si unum sufficere posset, ut unum suum sufficiens magis desideraretur, et interim in eis, et si modicum sentirent suffragium in eorum tamen multitudine majori occuparentur exercitio, quo Deum discerent colere, et ab idolorum cultura recedere, et certiori tot figurarum instruerentur testimonio quo futuram veritatem non dubitarent sperare. Egregium igitur et super omnia excellens sacrain sacrificio suo, quo corporis et sanguinis sui veritatem panis et vini qualitatibus tectum abscondit digna causa, ne silicet infidelibus pateat, et eorum blasphemiis vilescat, neve nos judicent inhumanos et crudeles, utpote humani corporis comestores et sanguinis bibitores. Fidelibus autem quibus paravit ad salu
Abbreviated transcription (Latin):
care ñ desinat. Item ambrosiꝰ.
Si quotiensẽq effu̾dit᷑ sangͥs
xp̃i. in remissionẽ pecc̃orum
effundit᷑: qui semꝑ pecco. semꝑ
debeo acciꝑe. debeo semꝑ habe¬
re medicnam. Item b̃s eypͥa¬
nus. Euehar istia cotidie ad
cibum salutis accipit᷑. Qd̾ di¬
stinguens ausꝰ scribit ad ia¬
nuariũ. Dixerit quispiam
ñ cotidie accipiend̾a eucha¬
ristiam: alius affirmat coti¬
die. F. iciat unusqͥsq quod
scd̾m fidem suam pie credit
ẽẽ faciendum. Nseq enim li¬
tigauerunt inter se aut
qͥsqͣm eoꝵ se alteri pp̃osuit.
racheus et ille centurio:
cũ alter eoꝵ gaudens in do¬
mo sua susceꝑit dñm: alter
diẽit. dñe non sum dignus
ut intres sub tectum meũ:
ambo saluatorẽ honortfican¬
tes. qͣmius ñ uno mͦ ᷤ ambo
peccatis miseri. anibo inscd̃i¬
am consecuti. Item ide alibi.
Cotidie eucharistiȩ sumere
cõmunionẽ nec laudo nec

Expanded text:
care non desinat. » Item Ambrosius : care non desinat. » Item Ambrosius : « Si quotiescunque effunditur sanguis Christi, in remissionem peccatorum effunditur: qui semper pecco, debeo semper accipere, debeo semper habere medicinam. » Item beatus Cyprianus : « Eucharistiam quotidie ad cibum salutis accipimus. » Quod distinguens Augustinus scribit ad Januarium : « Dixerit quispiam non quotidie accipiendam eucharistiam, alius affirmet quotidie: faciat unusquisque quod secundum fidem suam pie credit esse faciendum. Neque enim litigaverunt inter se, aut quisquam eorum se alteri praeposuit Zachaeus et ille centurio, cum alter eorum gaudens in domo sua susceperit Dominum, alter dixerit: Domine, non sum dignus ut intres sub tectum meum . Ambo Salvatorem honorificantes, quamvis non uno modo, ambo peccatis miseri, ambo misericordiam consecuti. » Item idem alibi: « Quotidie eucharistiae communionem percipere, nec
Abbreviated transcription (Latin):
male sumere sacram̃ta¬
I s tam̃ uere ostendimus : nẽ
qualit̾ boni ñ solum uere. s
salubrit sumere ualeant uide¬
amus. Ait clemens ppͣ in epła sua.
In ꝑceptione corꝑis ⁊ sanguinis
dñi: magna discretio adhibenda
est. Cauendũ est enĩ ne si nimiũ
in longũ differat᷑. ad ꝑniciẽ aĩȩ ꝑtineat
dicente dño. Nisi manducaue¬
ritis carnem filii hominis et bi¬
beritis eius sangumẽ. ñ habebi¬
tis uitam in uobis. Si uͦ indi¬
screte accipiatur: timendũ ẽ
illud qd̾ ait apłs. Qui mandu¬
cat et bibit indigne: iudiciũ
sibi manducat et bibit. Ideo
iuxta eiusdẽ apłi uocem. pro¬
bet se ip̃m homo. et sic de pa¬
ne illo edat et de calice bibat:
ficans corpus aĩamq suam.
pparet se ad ꝑcipiendum tan¬
tum sacram̃tum. Item beatꝰ
hylarius ep̃c. Si tanta ñ sunt
pecẽa ut excõmunucet᷑ quis:
ñ se debet a medicina corꝑis
dñi separare. Uñ timendũ ẽ.
alienus remaneat a salute.
Qui peccare quieuit: cõmuni¬

Expanded text:
sacramenta, sed tamen vere ostendimus: nunc qualiter boni non solum vere, sed et salubriter sumere valeant, videamus. Ait Clemens papa in epistola sua: « In perceptione corporis et sanguinis Domini, magna diest. Cavendum enim est ne si nimium in longum differatur, ad perniciem animae pertineat, dicente Domino: Nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis . Si screte accipiat, timendum est illud quod ait Apostolus: Qui manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit. Ideo juxta ejusdem Apostoli vocem; Probet seipsum homo et sic de pane illo edat, et de calice bibat ,ficans corpus animamque suam, praeparet se ad percipiendum tantum sacramentum. » Item beatus Hilarius: « Si tanta non sunt peccata ut excommunicetur quis, non se debet a medicina corporis Domini subtrahere. Unde timendum est alienus remaneat a salute. Qui peccare quievit, communi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ humidꝰ: humiditate sua illiꝰ
temꝑat siccitatẽ. Flegna cũ sit
frigidũ et humidũ: frigidi¬
tate sua seruit calori sangui¬
nis. humiditate. subuenit sic¬
citati melancoliȩ. eui ex frigi¬
ditate concordat. Unota filioᷤᷤ
elem̃toꝵ inced̾e. scd̃m uiã pa¬
trũ suoꝵ. Eod̾e enĩ mͦ elem̃ta
oꝑant᷑ in mundo maiori. quo

Expanded text:
et humidus, humiditate sua illius et humidus, humiditate sua illius temperat siccitatem. Flegma, cum sit frigidum et humidum, frigiditate sua servit calori sanguinis, humiditate subvenit siccitati melancholiae, cui ex frigiditate concordat. Et nota filios elementorum incedere secundum viam patrum suorum. Eodem enim modo elementa o
Abbreviated transcription (Latin):
quia in digestione alii ft̃
cibi qui mutant ⁊ ñ mu¬
tant᷑. ut diagridiũ : alii¬
tant. ut cepe ⁊ allia: q̃ et
cibi sunt ⁊ medicina. Epar
p̃dictum sucũ suscipiens
porta: in sui nat᷑am tͣnsmu¬
tat iterũ digerendũ. Qͥe qͥd
enĩ in eo igneũ est. ad nutͥ¬
mentũ sui assumit colera
rubea: qͥc qͥd aeriũ sangͥs.
qͥc qͥd aquosum uł humi¬
dũ. flegina : qͥoqͥd gͦssum
et t̾renum. melancolia.
Sic gͥ humores uii in epate
ereati. ⁊ ab ẽpate in totũ
corpus distributi. si scd̾m
rectam naturȩ regłam ince¬
dunt: qͣmius diuerse suit
qualitatis. unã tam̾ formã
oꝑaut᷑ sanitatis : inuicem
cooꝑando. inuicẽ se adiuuan¬
do. Coła quippe rubea cũ sit
calida ⁊ sicca caliditate sua
sangumẽ subtiliat: ⁊ cum ea
uadit sine acumine. subtiliatꝰ.:
ut eis m̾bris quȩ subtilia st̃
et subtilem cibum desid̾ant.
congruũ sangus p̾beat alim̃¬
tum. Sanguis uͦ cũ sit calidꝰ

Expanded text:
quia in digestione alii sunt quia in digestione alii sunt cibi qui mutant et non mutantur, ut diagridium; aliitant, ut caepe et allia, quae et cibi sunt et medicina. Epar praedictum succum suscipiens porta, in sui naturam transmutat, iterum digerendum. Quidquid enim in eo igneum est, ad nutrimentum sui assumit cholera rubea; quidquid aereum, sanguis; quidquid aquosum vel humidum, flegma; quidquid grossum et terrenum, melancholia. Sic igitur humores quatuor in epate creati, et ab epate in totum corpus distributi, si secundum rectam naturae regulam incedunt, quamvis diversae sint qualitatis, unam tamen formam operantur sanitatis, invicem cooperando, invicem se adjuvando. Cholera quidem rubea, cum sit calida et sicca, caliditate sua sanguinem subtiliat, et cum ea vadit sine acumine, subtiliatus, ut eis membris quae subtilia sunt, et subtilem cibum desiderant, congruum sanguis praebeat alimentum. Sanguis vero, cum sit calidus
Abbreviated transcription (Latin):
ni ñ carent. ħͥ aũ fuint ꝑ pͥ¬
mã digestionem: quȩ in sto¬
macho ꝑagit᷑. Est aũ digestio.
cuiꝰlibet᷑ rei ꝑ nat᷑alẽ calorẽ
ebullitio. Porro quȩ ꝑ iuferi¬
orem portã egeruntur: susci¬
pit duodenũ intestinũ: qd sic
uocatũ est. quia ad m̃surã ÷
.xͦii. digitor : et statim cum fã¬
cta ẽ digestio. ⁊ ꝑ digestionẽ
rei digeste alt̾atio: sequitur
eoꝵ quȩ feculenta sunte¬
gestio. Suscipiunt ⁊ alia
intestina quȩ egerunt᷑ tͥa
subtilia subtilia suꝑiꝰ cirea
os stomachi: tria grossa in¬
feruis. Est aũ infernis inte¬
stinũ unũ. subtile uocatũ:
In qͦd posteã quã diximiꝰ
digestionẽ factam in stoma¬
cho. cum descend̾it qd ege¬
stũ est: aliquãdui ibi ĩmo¬
rat᷑: donec ibi sod̾a quada
digestione meluis sueus ille
depuratus ⁊ subtiliatꝰ: ꝑ uenas
quas dicunt messaraicas.
qd̃ subtile ÷ ⁊ purũ. remit¬
cit ad epar. Sciendũ autẽ

Expanded text:
ni non carent. Haec autem fiunt per prni non carent. Haec autem fiunt per primam digestionem, quae in stomacho peragitur. Est autem digestio cujuslibet rei per naturalem calorem ebullitio. Porro, quae per inferiorem portam egeruntur, suscipit duodenum intestinum; quod sic vocatum est, quia ad mensuram est duodecim digitorum; statim cum facta est digestio, et per digestionem rei digestae alteratio, sequitur eorum quae faeculenta sunt egestio. Suscipiunt et alia intestina quae egeruntur, tria subtilia superius circa os stomachi, tria grossa inferius. Est autem inferius intestinum unum subtile vocatum, in quod post eam quam diximus digestionem factam in stomacho, cum descenderit quod egestum est, aliquandiu ibi immoratur, donec ibi secunda quadam digestione melius succus ille depuratus et subtiliatus, per venas quas dicunt mesaraicas, quod subtile est et purum, remittit ad epar. Sciendum autem
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit. cet̾a. porta inferiori
aꝑta. egerit in inferiora. Oꝑ¬
atur aũ hȩc stomachꝰ ꝑ qua
qͣtuor quasdam uirtutes
que insunt ei naturales. ap¬
petituiã. contentiuã. digesti¬
uam. expulsiuam: qͥb etiã
cȩt̾ȩ ñnullȩ partes corꝑis ñ
carent: s maxime quatuor
ille partes. q̃ corꝑis dicunt᷑
fundam̃ta .i. cerebrũ ꝓpter
animalẽ uł sensualẽ uirtu¬
nat᷑alem: genitalia ꝓpt̾ ge¬
neratiuã uirtutẽ. Appeti¬
tiua ⁊ digestiua desid̾ium fa¬
ciunt: media conͣtiua seruit
digestioni. continens scił cibũ
ne redeat unde descendit. &¬
stringens ⁊ paulatĩ ꝑ partes
tͣnsmittens inferius: ⁊ ut cõ¬
pecit ordinat. digestioni. Ap¬
petitio aũ stomachi uł conten¬
tio uł expulsio. sicut de meri
dictum ÷. fit minist̾ĩo qͦꝵd̾a
piloꝵ. ꝑ stomachũ in longi¬
tudinẽ et in tͣnsu̾sum porre¬
ctoꝵ : quib etiã quid̃a infe¬
riores sub stomacho intesti¬

Expanded text:
invenit, caetera, porta inferiori invenit, caetera, porta inferiori aperta, egerit in inferiora. Operatur autem haec stomachus per quatuor quasdam virtutes quae sunt ei naturales, appetitivam, contentivam, digestivam, expulsivam; quibus etiam caeterae nonnullae partes corporis non carent, sed maxime quatuor illae partes quae corporis dicuntur fundamenta, id est cerebrum propter animalem vel sensualem virtunaturalem, genitalia propter generativam virtutem. Appetitiva et digestiva desiderium faciunt; media contentiva servit digestioni, continens scilicet cibum, ne redeat unde descendit, et stringens et paulatim per partes transmittens inferius, et, ut competit, ordinat digestioni. Appetitio autem stomachi, vel contentio, vel expulsio, sicut de meri dictum est, fit ministerio quorumdam pilorum per stomachum in longitudinem et in transversum porrectorum; quibus etiam quidam inferiores sub stomacho intesti
Abbreviated transcription (Latin):
caliditatẽ ⁊ frigiditatẽ. sicci¬
tatẽ ⁊ humiditatẽ: liber gͣ¬
duũ demonstrat. Cũ gͥ cib
accipit᷑: os pͥmũ adaptat
illũ in subtiles ⁊ nunutas
partes. cum dentib ⁊ luigua.
Lingua quippe ministrat᷑:
dentes frangunt ⁊ cõminu¬
unt. Sic p̾parata esta esca tͣnͣs¬
mittit᷑ stomacho ꝑ guitur
et merĩ: uix ad mensuram
palmi uĩ saporis ꝓducens. Est
aũ meris m̃brũ longũ et ro¬
tundũ et coneauũ ⁊ intus iul¬
losum: habens int᷑sum pilos
longos. alios i tͣnsu̾sum. alioᷤᷤ
sursum ad os directos. Pili sur¬
sũ directi. nat᷑alit̾ cibum attͣ¬
siti. stringunt. ⁊ stringendo
in sucũ tͣnsmutant. ⁊ paula¬
tim in os stomachi demittũt.
Stomachꝰ uͦ duo ht̃ ora: alte¬
rũ suꝑuis. alt̾m inferiꝰ: quȩ
etiã portȩ uocant᷑. quia clau¬
dunt᷑ ꝑ horas ⁊ aꝑiunt᷑. Su¬
ꝑius enĩ os stomachi accepto
cibo claudit᷑. donec digerat᷑
Deinde de ipsa digestione re¬
tinens qd suis aptũ nittm̃tis

Expanded text:
 frigiditatem, siccitatem et humiditatem, liber graduum demonstrat. Cum igitur cibus accipitur, os primum adaptat illum in subtiles et minutas partes cum dentibus et lingua. Lingua quippe ministrat, dentes frangunt et comminuunt. Sic praeparata esca transmittitur stomacho per guttur et merim, vix ad mensuram palmi vim saporis producens. Est autem meris membrum longum et rotundum et concavum et intus villosum, habens introrsum pilos longos, alios in transversum, alios sursum ad os directos. Pili sursum directi naturaliter cibum attrmachi, stringunt, et stringendo in succum transmutant, et paulatim in os stomachi demittunt. Stomachus vero duo habet ora, alterum superius, alterum inferius; quae etiam portae vocantur, quia clauduntur per horas, et aperiuntur. Superius enim os stomachi accepto cibo clauditur donec digeratur. Deinde de ipsa digestione retinens quod suis aptum nutrimentis
Abbreviated transcription (Latin):
cibi sequit᷑. ⁊ os amaricatũ.
et potus appetitus. Acre uͦ de¬
bilitat potus appetitũ cibũq
ꝓuocat: cibo ñ digesto. ⁊ in in¬
feriori parte stomachi colle-¬
cto. suꝑiori parte relicta uacua.
quȩ cibũ appecit. Uitreũ fle¬
gnia cibũ ⁊ potũ destruit. ri¬
gores facit p̃ nimia frigidita-¬
de. Quatuor gͦ hi humores.
suꝑiora appetentes. ibi pͣgant᷑
naturali quada purgatio ẽ:
coła ꝑ aures: melancolia ꝑ
oculos: flegnia ꝑ nares ⁊os.
Urina uͦ. colatura ⁊ purga¬
mentũ sanguinis ẽ. cũ ꝑꝑ¬
humiditatẽ suã  abun¬
dantiã sanguis ⁊ flegina
facilius ferant᷑. ⁊ suꝑfluita¬
tes suas foras eiciant: ꝑ reneᷤ
eas ⁊ uesicam egerunt nulla
ꝓpͥa uasa habentes. siẽ coła
rubea fel. melancolia splen.
Melancolia enĩ in splene
sedem ht̃. ubi ab epatis
sanguine decolat᷑. ⁊ inde
iterum ad os stomachi remit¬
tit᷑. ut appetitũ confortet. hec

Expanded text:
cibi sequitur, et os amaricatum cibi sequitur, et os amaricatum et potus appetitus. Acre vero debilitat potius appetitum cibumque provocat, cibo non digesto, et in inferiori parte stomachi collecto, superiori parte relicta vacua, quae cibum appetit. Vitreum flegma cibum et potum destruit, rigores facit prae nimia frigiditate. Quatuor ergo hi humores superiora appetentes, ibi purgantur naturali quadam purgatione: cholera per aures, melancholia per oculos, flegma per nares et os. Urina vero colatura et purgamentum sanguinis est. Et humiditatem suam et abundantiam sanguis et flegma facilius ferantur, et superfluitates suas ejiciant, per renes eas et vesicam egerunt, nulla propria vasa habentes, sicut cholera rubea fel, melancholia, splen. Melancholia enim in splene sedem habet, ubi ab epatis sanguine decolatur, et inde iterum ad os stomachi remittitur, ut appetitum confortet. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
nem: si spumeus. uentositatẽ:
si coagulatus ⁊ aquosꝰ. signi
significat nimiũ flegina. et
expussiue iurtutis defectũ.
Qd̾ enĩ ꝑ urinã uł sudorem
aliis ue modis debuit expelli
remansit in sanguine. Ile¬
gina semicrudꝰ est cibus ꝓpt̾¬
qd̾ frigidum est ⁊ humidũ.
Flegnia in nutͥm̃tũ corꝑis
aliquando oꝑatur defici¬
ente sanguine: et decoctũ
iutatur in sanguinem.
flegnia si liquidũ emiitit᷑
et sine sapore. naturale ẽ:
si dulce. uifectũ sanguine:
si salsum. infectũ colera ru¬
bea: si aerum. melancolia:
si uitreũ ⁊ coagulatũ ex frigi¬
ditate ẽ. Ex actionib sic co¬
gnoseet᷑. Si flegina nat᷑ale
redundau̾it. cibi potus q
appetitũ remittit ꝓpt̾ hu¬
moris abundantiam in
stomacho: ⁊ cibi potusq sa¬
poren minuit. sic̃ aqua
cuiꝰq cibi sibi admixti sa¬
porem solet minuere. Si
dulce flegnia dũat᷑. cib oĩs
dulce sapit.⁊ eito digerit᷑.
si salsum dñat᷑: minoratio

Expanded text:
nem; si spumeus, ventositatem; nem; si spumeus, ventositatem; si coagulatus et aquosus, significat nimium flegma et expulsivae virtutis defectum. Quod enim per urinam vel sudorem aliisve modis debuit expelli, remansit in sanguine. Flegma semicrudus est cibus; propterea frigidum est et humidum. Flegma in nutrimentum corporis aliquando operatur deficiente sanguine, et decoctum mutatur in sanguinem. Flegma si liquidum emittitur et sine sapore, naturale est; si dulce, infectum sanguine; si salsum, infectum cholera rubea; si acrum, melancholia; si vitreum et coagulatum, ex frigiditate est. Ex actionibus sic cognoscetur. Si flegma naturale redundaverit, cibi potusque appetitum remittit, propter humoris abundantiam in stomacho; cibi potusque saporem minuit, sicut aqua cujusque cibi sibi admisti saporem solet minuere. Si dulce flegma dominatur, cibus omnis dulce sapit, et cito digeritur, si salsum dominatur, minoratio
Abbreviated transcription (Latin):
in partes se innum̾as diffim¬
dit ꝑ uenas et uenarũ furcu¬
los. Est quȩ uitrat stomachũ:
et inde fert cibum ad epar.
si quẽ inuen̾it. Alt̾a ing̾ditur
stomachi latitudinẽ. portans
illuc ab epate cibũ: unde uen¬
tͥculus stomachi cibũ digerens
sibi sumat nutrun̾tũ. Altera
ad splenẽ usq ꝓcedens : feces
sanguinis ab epate tͣhit. Sed
añquã illiic ueniat. diuidit᷑ in
partes plures : et ad carnẽ nut¬
endã mittit᷑. Hec uena. a medi¬
cis panagͣs uocat᷑. ꝓpriũ : enĩ
sangumi. corpꝰ nutͥre. Est etiã
ꝓpͥum sanguni. ut aeris imi¬
cet᷑ qualitatẽ: euiꝰ sieut iam di¬
ctum ẽ. ht nat᷑am. in qͣntum
plurimas patit᷑ sui mutatio¬
nes sicut aer. Si enun fuerit
grossꝰ et turbidꝰ. sigc̃at calidi¬
tatem ⁊ hunuditatẽ nimuam
si subtilis ⁊ a quosus. sigec̃at fri¬
giditatem epatis: si rubeus et
fetidꝰ. significat infectionem
colȩ rubee ⁊ sui putrefactio¬

Expanded text:
in partes se innumeras diffunin partes se innumeras diffundit, per venas et venarum furculos. Una est, quae intrat stomachum, et inde fert cibum ad epar, si quem invenerit. Altera ingreditur stomachi latitudinem, portans illuc ab epate cibum, unde ventriculus stomachi cibum digerens sibi sumat nutrimentum. Altera ad splenem usque procedens, faeces sanguinis ab epate trahit. Sed antequam illuc veniat, dividitur in partes plures, et ad carnem nutriendam mittitur. Haec vena a medicis panagras vocatur; proprium est enim sanguini corpus nutrire. Est etiam proprium sanguini ut aeris imitetur qualitatem, cujus, sicut jam dictum est, habet naturam, inquantum plurimas patitur sui mutationes, sicut aer. Si enim fuerit grossus et turbidus, significat caliditatem et humiditatem nimiam; si subtilis et aquosus significat frigiditatem epatis; si rubeus et fetidus, significat infectionem cholerae rubeae, et sui putrefactio
Abbreviated transcription (Latin):
medio stomachi albi efficiunt᷑
id ÷ fleginatici : circa inferiora.
ꝓpe epar. quasi sangius aquosꝰ:
decoctus in epate. sanguis: plꝰ
decoctus. colera rubea: nimis d̾¬
coctus. coła nigra. Coła uͦ rubea
ab epate eg̃dieus. multiplieit̃
se in corpus infundens: ꝑ uenã
quãdã se ad inferiora cũ qͣdam
corrosione deponeus. feculenta
que remanserant. exire ꝓuo¬
cat ꝑ egestionẽ. In quo qui co¬
git uaturam añ uoluntatem:
facit contͣ sanitatẽ. Ledit etiã
sanitatẽ : qui cũ uenit uolun¬
tas naturȩ differt necessitatẽ.
ꝑ aliũ uͦ uene cutꝰ dam fur¬
culũ. stomachũ ing̃ssa colera
rubea : digestionem ibi oꝑat᷑
et appetitũ. Duudit᷑ exiam in
alias corꝑis parces : retͥmenta
sangune cõmorans eũ incen¬
dat. Quȩ ubi ꝑ se nimiũ dñat᷑.
oĩa incendens. pessimnas infirmi¬
tates oꝑat᷑. Sanguis ab epate
ꝑ uenas duas eg̾diens. quarũ
una. coucaua uocat᷑. porta alt̾a:

Expanded text:
medio stomachi albi efficiuntur, medio stomachi albi efficiuntur, id est flegmatici; circa inferiora prope epar quasi sanguis aquosus: decoctus in epate sanguis; plus decoctus cholera rubea; nimis decoctus cholera nigra. Cholera vero rubea ab epate egrediens, multipliciter se in corpus infundens, per venam quamdam se ad inferiora cum quadam corrosione deponens, faeculenta quae remanserant, exire provocat per egestionem. In quo qui cogit naturam ante voluntatem, facit contra sanitatem. Laedit etiam sanitatem, qui cum venit voluntas, naturae differt necessitatem. Per alium vero venae cujusdam furculum stomachum ingressa cholera rubea, digestionem ibi operatur et appetitum. Dividitur etiam in alias corporis partes, cujus retrimenta sanguine commorans eum incendat. Quae ubi per se nimium dominatur, omnia incendens pessimas infirmitates operatur. Sanguis ab epate per venas duas egrediens, quarum una concava vocatur, porta altera,