comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quis ÷ qui hoc dicit. nisi unum quodq mebrũ
xp̃i. uł potius uniuersum corpus xp̃i: Et qͥ
est tu prȩcepisti mandata tua custodiri nnis
Utrum nimis prȩcepisti. an nimis custodiriꝰ
Qd libet eorum intelliganius: contra illam nẽ¬
morabilem nobilemq sententiam hoc dicaꝰ
iudetur quam greci laudant insapientibus
suis. & latini laudando consentiunt. nequs
nimis. Si enim hoc uerum ÷ ut nequid nimis
aliquid uł nimis preciperet uł nimis custodis
uellet. si om̃e nimium reprehensione digns
esset: Diceremus gͦ. nos nulla grecorum sa¬
pientium auctoritate terreri. intuentesqł¬
scriptum ÷. nonne stultam fecit ds̃ sapientiã
huius mundi & potius istam sententiã falsã
ẽẽ crederemus. quia dictum ÷ nequid nimis.
quam diuinum eloquium ubi legimus atq
cantamus. tu prȩcȩpisti mandata tua custo¬
diri nimis. nisi nos non greca elatio seduera
ratio reuocaret. Nimis quippe dr̃: quicquid
plus fuerit quam oportet. Nam parum &

Expanded text:
odque membrum Christi, vel potius universum corpus Christi? Et quid est, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis?» utrum, «nimis praecepisti;» an, «nimis custodiri?» Quodlibet horum intelligamus, contra illam memorabilem nobilemque sententiam hoc dictum videtur, quam Graeci laudant in sapientibus suis, et Latini laudando consentiunt: «Ne quid nimis» . Si enim hoc verum est, ut ne quid nimis aliquid vel nimis praeciperet, vel nimis custodiri vellet, si omne nimium reprehensione dignum esset? Diceremus ergo nos nulla graecorum sapientium auctoritate teneri, intuentes quscriptum est, «Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi» ? et potius istam sententiam falsam esse crederemus, qua dictum est, «Ne quid nimis», quam divinum eloquium, ubi legimus atque cantamus, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis;» nisi nos non graeca elatio, sed vera ratio revocaret. Nimis quippe dicitur, quidquid plus fuerit quam oportet. Nam parum et
Abbreviated transcription (Latin):
nem. fit etiam quod adiungit. INIUSTIficatio¬
NIBUS TOIS MEOrIABOR NON OBLIUISCARUER¬
BoRUM ⁊ooruoꝰ. Edeo utiq meditabor: ut
non obliuiscar. Unde beatus ille inp̾mo psalmo
in lege dñi meditabitur die ac nocte In his
omnibus quȩ ut potuimus disputauimus :
me minerimus km̃i eum qui abscondit in
corde suo eloquia dñi. & enuntiat in labiis
suis om̃a iudicia oris eius. & in uia testimonioꝵ
eius delectatur sicut in om̃ib diuitus. &
garriens uł sese exercens in mandatis eius
considerat uias eius. & meditatur in iustifica¬
tionibus eius. ne obliuiscatur uerborum eiꝰ

Expanded text:
nem fit etiam quod adjungit: «In justificationem fit etiam quod adjungit: «In justificationibus tuis meditabor, non obliviscar verborum tuorum.» Ideo utique «meditabor,» ut «non obliviscar.» Unde beatus ille in primo psalmo, in lege Domini meditabitur die ac nocte . 5. In his omnibus quae, ut potuimus, disputavimus, meminerimus, charissimi, eum qui abscondit in corde suo eloquia Domini, et enuntiat in labiis suis omnia judicia oris ejus, et in via testimoniorum ejus delectatur sicut in omnibus divitiis, et garriens vel sese exercens in mandatis ejus, considerat vias ejus, et meditatur in justificationibus ejus, ne obliviscatur verborum e
Abbreviated transcription (Latin):
nos que sempiterna ꝓmissa sunt expectamꝰ
& speramus implenda. Qui enim proprio
filio non pepercit. sed pro nob̾ omnibus tͣ¬
didit eum. quomodo non & cum illo om̃a
nobis donauit : Sequitur. INMANDATIS TUIS
Garriam. et consioerabo vias tuas. Quod
grecus habet ad oliscesso. latini interp̃tes
quidam garriam. quidam exercebor inter¬
pretati sunt. quȩ duo interse uidentur ẽẽ
diuersa. Sed si exercitatio intelligatur ingeni
cum quadam delectatione disputationis: utrũq
coniungitur. & quasi exutroq unum aliquid
temperatur. ut sit aliena ab huiuscemodi exercita¬
tione garrulitas. Solent enim garruli. uocari
loquaces. Sic autem se indĩ mandatis exercet
ȩccła aduersus om̃s inimicos fidei xp̃ianȩ
atq catholicȩ. copiosis doctorum disputatio¬
nibus garrula quȩ tunc fructuose sunt
miscđa & ueritas. quorum duorum plenitudo
inuenitur in xp̃o. Per hanc suauem exercitatio¬

Expanded text:
nos, quae sempiterna promissa sunt, exspectamus nos, quae sempiterna promissa sunt, exspectamus et speramus implenda. Qui enFilio non pepercit, sed pro omnibus nobis tradidit illum. Quomodo non cum illo omnia  16. Sequitur: «In mandatis tuis garriam et considerabo vias tuas.» Quod graecus habet ἀδολεσχήσω, latini interpretes quidam «garriam,» quidam «exercebor,» interpretati sunt; quae duo inter se videntur esse diversa: sed si exercitatio intelligatur ingenii, cum quadam delectatione disputationis, utrumque conjungitur, et quasi ex utroque unum aliquid temperatur, ut non sit aliena ab hujusmodi exercitatione garrulitas. Solent enim garruli vocari loquaces. Sic autem se in Dei mandatis exercet Ecclesia, adversus omnes inimicos fidei christianae atque catholicae copiosis doctorum disputationibus garrula: quae tunc fructuosae sunt  et» «veritas» ; quorum duorum plenitudo invenitur in Christo. Per hanc suavem exercitatio
Abbreviated transcription (Latin):
in reuelationib scõrum pluribus & testam̃tis
duobus quȩ om̃a iudicia usq quaq in labiis
suis enuntiare non cessat eccła. Deinde sub¬
iungit & dicit. Inoia tes timoniorum tboꝵ
Uiam testimoniorum dĩ. nichil citius nichil certiꝰ.
nichil breuius. nchilq grandius intelligimꝰ
ẽẽ quam xp̃m: in quo sunt om̃s thesauri
sapientie & scientiȩ absconditi. Inde & iste
ait se iocundatum uł delectatum in hac
uia: quasi in om̃ib diuitiis. Testimonia qͥp¬
pe dĩ sunt. quib quantum noshiligat:
nob̾ probare dignatur. C omendat autem
suam caritatemꝰ ds̃ innob̾. qm̃ cũ ad huc
peccatores essemus: xp̃s pronob̾ mortuus ÷.
Cum gͦ ipse dicat. egosum uia. & humilitas
eius carnalis natiuitatis atq passionis eui¬
dentia sint testimonia diuinȩ erga nos
dilectionis: ꝓculdubio uia testimoniorum
dĩ xp̃s ÷. Per hȩc quippe testimonia que
in illo uidemus impleta: etiam futura erga

Expanded text:
in revelationibus sanctorum pluribus, et Testamentis in revelationibus sanctorum pluribus, et Testamentis duobus; quae omnia judicia usquequaque in labiis suis enuntiare non cessat Ecclesdicit, «In via testimoniorum tuorum Viam testimoniorum Dei nihil citius, nihil certius, nihil brevius, nihilque grandius intelligimus esse quam Christum, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Inde et iste ait se jucundatum vel delectatum in hac via, «quasi in omnibus divitiis.» Testimonia quippe Dei sunt, quibus quantum nos diligat, nobis probare dignatur. Commendat autem suam charitatem Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est . Cum ergo ipse dicat, «Ego sum via» , et humilitas ejus carnalis nativitatis atque passionis, evidentia sint testimonia divinae erga nos dilectionis; procul dubio via testimoniorum Dei Christus est. Per haec quippe testimonia quae in illo videmus impleta, etiam futura erga
Abbreviated transcription (Latin):
tamen accedite ad eum & illuminamini.
Que utiq ita soluitur quęstio. ut maccessibilis
sit uiribus nr̃is. accedatur autem ad eũmune¬
ribus suis. Quanquam & si nemini omnino
scõrum quamdiu corpus qđ corrumpitur
aggrauat animam. om̃a iudicia dĩ scire con¬
ceditur. quia reuera multum ÷ ad hominẽ.
cum profecto ut aliquid exempli grãdicam.
unde iudiciorum dĩ coniciatur inmensitas.
nemo sine iudicio dĩ sit tardus in animo. uł
claudus incorpore: habet tamen unde dicat
eccła. hoc ÷ popłs ad quisitionis. & ueraciter
dicat. in labiis meis enuntiaui om̃a iudicia
oris tui. id ÷ nichil iudicioꝵ tuoꝵ tacui. quȩ
michi per eloquia tua in notescere uoluisti:
sed om̃a ꝓrsus in labiis meis enuntiaui. Hoc
enim uidetur michi significare uoluisse.
quod non ait om̃a iudicia tua. sed om̃a u¬
dicia oristui. id ÷ quȩ mͥ dixisti. ut per os enis
eloquium eius intelligamus quod fecit ad noᷤ

Expanded text:
tamen, «Accedite ad eum, et illuminamini» . tamen, «Accedite ad eum, et illuminamini» . Quae utique ita solvitur quaestio, ut inaccessibilis sit viribus nostris, accedatur autem ad eum muneribus suis. Quanquam etsi nemini omnino sanctorum, quamdiu corpus quod corrumpitur aggravat animam , omnia judicia Dei scire conceditur, quia revera multum est ad hominem, cum profecto ut aliquid exempli gratia dicam, unde judiciorum Dei conjiciatur immensitas nemo sine judicio Dei sit tardus in animo, vel claudus in corpore: habet tamen unde dicat Ecclesia, hoc est populus acquisitionis, et veraciter dicat, «In labiis meis enuntiavi omnia judicia oris tui;» id est, nihil judiciorum tuorum tacui, quae mihi per eloquia tua innotescere voluisti, sed omnia prorsus in labiis meis enuntiavi. Hoc enim mihi videtur significare voluisse, quod non ait, omnia judicia tua; sed, «omnia judicia oris tui,» id est, quae mihi dixisti: ut per os ejus eloquium ejus intelligamus, quod fecit ad nos
Abbreviated transcription (Latin):
sit ite in ignem eternum. Scit inquam neq
fornicatores. neq idolis seruientes. neq illos
atq illos. quos ibi apłs paulus enumerat:
regnum dĩ possessuros. Scit iram & indigna¬
tionem tribulationem & angustias. momnẽ
animam hominis operantis malum. uideo
primum & greco głam uero & honorem &
pacem omni operanti bonum. iudeo pͥmii
& greco. hȩc atq hinus modi iudicia dei eui¬
denter expressa nouit ȩccła. sed non ipsa sunt
omnia: cum sint quȩdam inscrutabilia. & sic̃¬
multa abissus. profunda & occulta. An &
ipsa nota sunt quibusdam excellentioribus
membris hominis huiꝰ. qui cum suo capite
saluatore totus ÷ xp̃s. In scrutabilia enim for¬
tasse dicta sunt homini. quia uiribus suis
ea non potest perscrutari. Sed cur non pos¬
sit dono sp̃s scĩ. cuicunq hoc dñs conferre
dignatur:. Sic enim & illud dictum ÷ ds
habitat lucem in accesñbilem. & audimus

Expanded text:
sit, «Ite in ignem aeternum» . Scit, inquam, neque sit, «Ite in ignem aeternum» . Scit, inquam, neque fornicatores, neque idolis servientes, neque illos atque illos, quos ibi apostolus Paulus enumerat, regnum Dei possessuros : scit iram et indignationem, tribulationem et angustias in omnem animam hominis operantis malum, Judaei primum et Graeci; gloriam vero, et honorem, et pacem omni operanti bonum, Judaeo primum et Graeco . Haec atque hujusmodi judicia Dei evidenter expressa novit Ecclesia: sed non ipsa sunt omnia; cum sint quaedam inscrutabilia, et sicut abyssus multa, profunda et occulta. An et ipsa nota sunt quibusdam excellentioribus membris hominis hujus, qui cum suo capite Salvatore totus est Christus? Inscrutabilia enim fortasse dicta sunt homini, quia viribus suis ea non potest perscrutari. Sed cur non possit dono Spiritus sancti, cuicumque hoc Dominus conferre dignatur? Sic enim illud dictum est, «Deus habitat lucem inaccessibilem» ; et audimus
Abbreviated transcription (Latin):
posuit. benedictus es dñe doce me iustificatio¬
nes tuas. quomͦ conueniat homini cuius mn
corde iam sunt eloquia dĩ & qui labussus
enuntiauit om̃a iudicia dĩ. ut ad huc uelit
discere iustificationes dĩ: non inuenitur nͥ
ut eas discere uelle intelligatur faciendo. ñ
memoria retinendo & loquendo. Et iclacño
de monstrauit deb̾e nospetere: sine quo i¬
chil possumus facere. Sed ante istum. alio
iam sermone tractauimus.
Nc̃ uero quomͦ sedixerit om̃a
iudicia oris dĩ in labiis sus enuntiasse. cum
dicta sint inscrutabilia. & de quorum pro¬
funditate alibi scriptum ÷ iudicia tua abis¬
sus multa: quantum ds̃ donat tractare su¬
scepimus. Quid gͦ hic intelligamus: attendite.
Nunquid iudicia dĩ nescit eccła : Scit plane.
Nam scit utiq qualibus dicturus sit iudex ui¬
uorum & mortuorum. uenite benedictipa¬
tris mei percipite regnum. & qualibus dieturꝰ

Expanded text:
posuit, «Benedictus es, Domine; doce me justificatioposuit, «Benedictus es, Domine; doce me justificationes tuas,» quomodo conveniat homini cujus in corde jam sunt eloquia Dei, et qui labiis suis enuntiavit omnia judicia Dei, ut adhuc velit discere justificationes Dei, non invenitur, nisi ut eas discere velle intelligatur faciendo, non memoria retinendo et loquendo; et id a Domino demonstravit debere nos petere, sine quo nihil possumus facere. Sed hoc ante istum alio jam sermone tractavimus: nunc vero quomodo se dixerit omnia judicia oris Dei in labiis suis enuntiasse, cum dicta sint inscrutabilia, et de quorum profunditate alibi scriptum est, «Judicia tua abyssus multa» ; quantum Deus donat, tractare suscepimus. 2. Quid ergo hic intelligamus, attendite. Numquid judicia Dei nescit Ecclesia? Scit plane. Nam scit utique qualibus dicturus sit judex vivorum et mortuorum, «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum;» et qualibus dicturus
Abbreviated transcription (Latin):
sed facta iustitiȩ. opera scilicet iustorum quȩ
imperat ds̃. Ideo autem dĩ dicuntur. quam¬
us anobis fiant: quia nisi ipso donante non
fiunt. Iudicia porro dĩ sunt quibus ab eo mun¬
dus & nc̃ & infine scłi iudicatur. Sed cum elo¬
quiis dĩ om̃ia contineantur. & iustificatio¬
nes uidelicet & iudicia: cur quęrit ad huc iu¬
stificationes discere. qui eloquia dĩ se abscon¬
disse dicit in corde:: Ait enim In corde meo
ab sondi eloquia tua. ut non peccem tibi.
Tunc secutus ad iunxit. Benedictus es dñe. do¬
ce me iustificationes tuas. Ac de inde. in la¬
biis meis inꝗt enuntiaui om̃a iudicia oris
tui. Uidentur quidem duo ista inter sẽ non
ẽẽ contraria. immo ẽẽ potius amica atq c̃¬
iuncta: ut qm̃ corde suo abscondit eloquia
dĩ. in labiis suis iudicia eius enuntiet. Corde
creditur adiusticiam. ore autem c̾fessio fit
ad salutem. Sed quod inter hȩc duo mediũ

Expanded text:
sed facta justitiae, opera scilicet justorum, quae sed facta justitiae, opera scilicet justorum, quae imperat Deus. Ideo autem Dei dicuntur, quamvis a nobis fiant, quia nisi ipso donante non fiunt. Judicia porro Dei sunt, quibus ab eo mundus et nunc et in fine saeculi judicatur. Sed cum eloquiis Dei omnia contineantur, et justificationes videlicet et judicia; cur quaerit adhuc justificationes discere, qui eloquia Dei se abscondisse in corde dicit? Ait enim, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi:» tum secutus adjunxit, «Benedictus es, Domine; doce me justificationes tuas;» ac deinde, «In labiis meis,» inquit, «enuntiavi omnia judicia oris tui.» Videntur quidem duo ista inter se non esse contraria, imo esse potius amica atque conjuncta, ut quoniam in corde suo abscondit eloquia Dei, in labiis suis judicia ejus enuntiet; «Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem» : sed quod inter haec duo medium
Abbreviated transcription (Latin):
rum sapientiȩ & scientiȩ dĩ. quam inscruta¬
bilia sunt iudicia eius. & inuestigabiles iuȩ
enis. Dñs dicit. Adhuc multa habeo uob̃
dicere : sed non potestis portare modo.
Et quamuis continuo promiserit eis omnẽ
ueritatem per sp̃m scm. clamat tamenbeatꝰ
PAULUs exparte scimus ut intelligamus
sp̃u quidem scõ unde pignus accepimus
perduci nos ad omnem ueritatem sed cum
in alia uita post huius uitȩ speculum &¬
modo gͦ iste dicit. in labiis meis enuntiaui
om̃a iudicia oris tui: Et ille hoc dicit. qui
paulo ante superiore uersu proximo dixerat.
doce me iustificationes tuas. Quo pacto gͥ
enuntiauit om̃a iudicia oris erus. qui uult
ad huc discere iustificationes eius: Aniudicia
quidem cuncta iam nouerat iustificationes
autem adhuc discere cupiebat: Hoc uero
ẽẽt mirabilius. si iam sciebat inscrutabilia.
dĩ & ea quȩ hominib prȩcepit facienda ne¬
sciebat Iustificationes enim sunt non dicta

Expanded text:
apientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus» ! Dominus dicit, «Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo:» et quamvis continuo promiserit eis omnem veritatem per Spiritum sanctum ; clamat tamen beatus Paulus, «Ex parte scimus;» ut intelligamus Spiritu quidem sancto, unde pignus accepimus, perduci nos ad omnem veritatem; sed cum in aliam vitam, post hujus vitae speculum modo ergo iste dicit, «In labiis meis enuntiavi omnia judicia oris tui?» Et ille hoc dicit, qui paulo ante superiore versu proximo dixerat, «Doce me justificationes tuas.» Quo pacto igitur enuntiavit omnia judicia oris ejus, qui vult adhuc discere justificationes ejus? An judicia quidem cuncta jam noverat, justificationes autem adhuc discere cupiebat? Hoc vero est mirabilius, si jam sciebat inscrutabilia Dei, et ea quae hominibus praecepit facienda nesciebat. Justificationes enim sunt, non dicta,
Abbreviated transcription (Latin):
perquȩ om̃a utiq uerbo dĩ atq doctrina in¬
structus apparet: orare tamen & dicere.
Benedictus es dñe. doce me nstificationes
tuas. Ubi nichil aliud intelligitur postere.
nisi adiutorium gr̃ȩ. ut qđ iam nouit
sermone. discat & opere.¬

Expanded text:
Dei atque doctrina instructus apparet; orare tamen et dicere, «Benedictus es, Domine; doce me justificationes tuas.» Ubi nihil aliud intelligitur poscere, nisi adjutorium gratiae, ut quod jam novit sermone, discat et opere.
Abbreviated transcription (Latin):
in eius passione defecisse usq ad negationẽ
quȩ apparuit inpeteo: tanquam ad eos
confir mandos ne succumbendo penitus
caderent. & caro mea inquit immutata
÷ ꝓpter oleum. ut illos amea morte defici¬
entes mea resurrectione firmarem. emisso
sp̃u scõ unguerem. qui non ad eos uenisset.
nisi ego abissem. hoc enim dixerat. Non
potest ille uenire : nisi ego abiero. Et
eugłista dixit. Nondum erat sp̃s datus:
quia iħs nondum fuerat głificatus. Non¬
dum erat immutata caro enis. Siue aut̃
ꝑaquam ꝓpter ablutionem & irrigationẽ.
siue ꝑoleum ꝓpter exultationemꝰ & in¬
flammationem caritatis significetur
signa diuersa sunt. Multum enum di
ꝓpter aliud. non tamen alius. Quia nec
fortis ÷ agnus nec in nocens leo. xp̃s aut̃
& in nocens ÷ ut agnus: & fortis ut leo
Dicit enim apud isaiam ipse ih̃s xp̃s:¬

Expanded text:
in ejus passione defecisse usque ad negationem, in ejus passione defecisse usque ad negationem, quae apparuit in Petro; tanquam ad eos confirmandos, ne succumbendo penitus caderent, «Et caro mea,» inquit, «immutata est propter oleum,» ut eos mea morte deficientes, mea resurrectione firmarem, et misso Spiritu sancto unguerem, qui non ad eos venisset, nisi ego abiissem. Hoc enim dixerat, «Non potest ille venire, nisi ego abiero» : et Evangelista dixit, «Nondum erat Spiritus datus, quia Jesus nondum fuerat glorificatus» . Nondum erat immutata caro ejus. Sive autem per aquam propter ablutionem vel irrigationem, sive per oleum propter exsultationem et inflammationem charitatis, significetur signa diversa sunt. Multum enim divpropter aliud; non tamen alius: quia nec fortis est agnus, nec innocens leo; Christus autem et innocens est ut agnus, et fortis ut leo. Dicit autem apud Isaiam ipse Jesus
Abbreviated transcription (Latin):
sum SicUT Locustȩ. Iam hoc in membriꝰ
eius hoc ÷ fidelibus eius. conuenientius
intelligi existimo. Qđ ut aliquanto apertiꝰ
poneret: in aluit dicere sicut locustȩ. quã
sicut locusta. Quam uis & numero singu¬
lari possent accipi etiam multȩ: sicut &̾¬
illud ÷ dixit & uenit locusta. sed eẽt ob¬
scurius. Excussi st̃ gͦ. id ÷ fugati apersecu¬
torib fideles eius: quorum multitudine
significare uoluit nomine locustarum.
Legimus dñm ihm xp̃m quadraginta dierũ
habuisse ieiunium. Sed tantumne in eo ua
luit illa inedia. ut genua eius infirmarent᷑ :
Et hoc inmembris eius hoc ÷ in sc̃ĩs eius: aptiꝰ
oleum non indeterius sed in meluis im¬
mutata ẽ: hoc ÷ amortis contumelia in
głam immortalitatis exurgens. Cum itaq
dixisset & genua mea infirmata sunt aie¬
iunio. ubi significatum ẽẽ arbitror eos. qui
in membris eius fortes uidebantur. tanqͣm
p̃sentia panis qͦ sustentabantur abstracta

Expanded text:
sum sicut locustae. Jam hoc in membris sum sicut locustae. Jam hoc in membris ejus, hoc est fidelibus ejus, convenientius intelligi existimo. Quod ut aliquanto apertius poneret, maluit dicere, «sicut locustae,» quam sicut locusta: quamvis et numero singulari possent accipi etiam multae, sicut illud est, «Dixit, et venit locusta» ; sed esset obscurius. Excussi sunt ergo, id est, fugati a persecutoribus fideles ejus, quorum vel multitudinem significari voluit nomine locustarum, Legimus Dominum Christum quadraginta dierum habuisse jejunium : sed tantumne valuit in eo illa inedia, ut genua ejus infirmarentur? An et hoc in membris ejus, hoc est sanctis ejus, aptius oleum non in deterius, sed in melius immutata est, hoc est, a mortis contumelia in gloriam immortalitatis exsurgens. Cum itaque dixisset, «Genua mea infirmata sunt a jejunio,» ubi significatum esse arbitror eos qui in membris ejus fortes videbantur, tanquam praesentia panis quo sustentabantur abstracta,
Abbreviated transcription (Latin):
ras quȩ testimoniũ perhibent de illo.
non super ficie ꝑtransiri. Non eñĩ tantũ¬
modo ait. tu dñe dñe fac mecum. sed
ait & tu. Quid ÷ & tu. nisi quia & egos
Qd aut̃ non semel dũe. sed repetens
ait dñe dñe habet in hoc orantisaf¬
ꝓpter nom̃ tuum: gr̃am cõm̃da-¬
uit. Nullis enim operum meritis
precedentibus in tantam celsitudi¬
nem sub uecta ÷ humana natura:
ut totum simul uerbum & caro. hͦc¬
÷ ds̃ & homo unigenitus dĩ filiue
diceretur. Hoc autem factum ÷: ut
ab illo qui creauerat. per id quod ñ¬
& hic sequitur. quia suauis ÷ miscđia¬
paoper eoo som. Egestas & pauꝑtas:
infirmitas ÷ exqua crucifixus ÷. Et
cor mrom ⁊ orBatom ÷ iNt ra one.
Hoc ad illud refertur. qđ ait pro¬
pinquante passione tristis ÷ ani¬
ma mea usq ad mortem. Sicui¬
uonsra com oeeliniat aslatos sucn
Hoc ipsam mortem significauit. Sicut
enim ex umbra declinante fit nox: sic¬
ex mortali carne fit mors. Excossos

Expanded text:
ras, quae testimonium perhibent de illo , ras, quae testimonium perhibent de illo , non in superficie pertransiri. Non enim tantummodo ait, «Tu, Domine, Domine, fac mecum;» sed ait, «Et tu.» Quid est, «Et tu,» nisi quia et ego? Quod autem non semel «Domine,» sed repetens ait, «Domine, Domine;» habet in hoc orantis af«propter nomen tuum;» gratiam commendavit. Nullis enim operum meritis praecedentibus in tantum celsitudinem subvecta est humana natura, ut totum simul est Deus et homo, unigenitus Dei Filius diceretur. Hoc ideo factum est ut ab illo, qui creaverat, id quod pe et sequitur: Quia suavis espauper ego sum.» Egestas et paupertas, infirmitas est, ex qua crucifixus est. «Et cor meum conturbatum est intra me.» Hoc ad illud refertur, quod ait propinquante passione, «Tristis est anima mea usque ad mortem» umbra cum declinat, ablatus sum. In hoc ipsam mortem significavit. Sicut enim ex umbra declinante fit nox, ita mortali carne fit mors. Excussus
Abbreviated transcription (Latin):
in me. uł fac super me uł aliquid huius.¬
modi. sed ait fac mecũ: bene intelligimꝰ
& patrem & filium simul facere miscđam.
in cotidiana loquendi consuetudine
habemus. cum de aliqua re quȩ ꝓpartib
nr̃is est dicimus. nobiscum facit᷑. Pat̃
quippe ad iuuat filium in quantum
d̾s hominem propt̾ formã serui. Cui
homini ds̃ & cui forme serui etiã dñs
÷ pater. Nam informa dĩ. filius adiu¬
torio non indiget. Equaliter enim
cum patre om̃ps ÷ ex quo & ipse adiutor
÷ hominis. Sicut enim pat̃ suscitat
mortuos & uiuificat: sic & filius quos
uult uiuificat. Nec alios pater. alios
filius. aut aliter pater aliter filius:
quia & eadem facit. & similiter. Unde
Suscita me & reddam illis. In quantum
autem ds ÷: etiam ipse se suscitauit.
Propter qđ dicit. Soluite templum
hoc & intriduo suscitabo illud. Qđ
etiam hic significauit. siquis diligent᷑
intendat. Serutari enĩ iusũt scriptu¬

Expanded text:
in me; vel Fac super me; vel aliquid hujusin me; vel Fac super me; vel aliquid hujusmodi; sed ait, «Fac mecum;» bene intelligimus et Patrem et Filium simul facere misericorin quotidiana loquendi consuetudine habemus, cum de aliqua re quae partibus nostris est, dicimus: Nobiscum facit. Pater quippe adjuvat Filium, in quantum Deus hominem, propter formam servi: cui homini Deus, et cui formae servi etiam Dominus est Pater. Nam in forma Dei, Filius adjutorio non indiget; aequaliter enim cum Patre omnipotens est, ex quo et ipse adjutor est hominis. «Sicut enim Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat» : nec alios Pater, alios Filius, aut aliter Pater, aliter Filius; quia et eadem facit, et similiter. Unde «Suscita me, et reddam illis» : in quantum autem Deus est, etiam ipse se suscitavit; propter quod dicit, «Solvite templum hoc, et triduo suscitabo illud» . Quod etiam hic significavit, si quis diligenter intendat: scrutari enim jussit Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
÷ enim qđ indumento & opertorio &
aqua & oleo & zona ipsa opera descri¬
bebat : quib ȩterna maledictio cõparat᷑
Non ergo est unus iudas. sed multi de
quibus dr̃. hoc opus eorum qui detra¬
hunt michi apud dñm. Quã quam &
pluralis mimerus poni potuit ꝓnumero
singulari: sicut herode mortuo dictũ
est ab angelo. mortui sunt quiquȩre¬
bant animam pueri. Sed qui magis
detrahunt xp̃o apud dñm. nͥ illiqui
ipsis uerb̾ dñi detrahunt. dicentes ñ
uersus animam meam. Negando eũ.
cum uoluisset potuisse resurgere. cum
dicat potestatẽ habeo ponendi animã
meam. & potestatem habeo iterũ sum̃di
sub audiendam putauerunt miscdam.
quidam uero ad didert̃. Sed em̃datioreᷤ
codices sic habent. Et tu dñe dñe fac mecũ
propter nomen tuum. Unde sensus
altior non ÷ p̃ter mittendus. ita dixisse
filium patri. fac mecũ quia eadem st̃
opera patris & filii. Ubi etiam simiscđiã

Expanded text:
est enim quod indumento, et opertorio, et est enim quod indumento, et opertorio, et aqua, et oleo, et zona, ipsa opera describebat quibus aeterna maledictio comparatur. Non ergo est unus Judas, sed multi, de quibus dicitur, «Hoc opus eorum qui detrahunt mihi apud Dominum.» Quanquam et pluralis numerus poni potuit pro numero singulari; sicut, Herode mortuo, dictum est ab angelo: «Mertui sunt qui quaerebant animam pueri» . Sed qui magis detrahunt Christo apud Dominum, nisi illi qui ipsis verbis Domini detrahunt, dicentes non versus animam meam:» negando eum, cum voluisset, potuisse resurgere; cum dicat, «Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendisubaudiendam putaverunt «misericordiam,» quidam vero et addiderunt; sed emendatiores codices sic habent: «Et tu, Domine, Domine, fac mecum, propter nomen tuum.» Unde sensus altior non est praetermittendus, ita dixisse Filium Patri, «Fac mecum,» quia eadem sunt opera Patris et Filii. Ubi etiamsi misericor
Abbreviated transcription (Latin):
foris. animam intus. Ei sicoi oleuoꝯ
INI OSSIB EIUS. Ostendit eum cum de¬
lectatione male facere. & comparare sibi
maledictionem. hoc ÷ ȩternã penã. quia
benedictio uita ȩterna ÷. Modo quippe
male facta de lectant: sicut aqua in in¬
teriora & sicut oleum in ossib Sedidõ
maledictio uocatur. quia talib ds̃ tor¬
menta p̾dix̃. Tanquã in ossib aut̃ oleu̾
÷ maledictio cũ homines inde se fortes
putant. quia licet eis mala tanquam
repetit : Anquia dixerat induit male¬
dic tionem sicut uestimentum. differt
ab eo uestimento quo ñ induitur sed oꝑit᷑ :
Induitur enim quisq tunica. oꝑitur
pallio. Et quid ÷ hoc nisi & iam in con¬
spectu hominum de iniquitate głari
Precinoitor. Maxime homines
idõ precinguntur. ut ad operandũ
sint aptiores: ne uestis sinibus
prȩpediantur. Ergo maledictione¬
se p̃cingit. qui malũ ñ repentinum sed
dispositũ aggreditur. & ita discit male

Expanded text:
foris, animam intus. «Et sicut oleum foris, animam intus. «Et sicut oleum in ossibus ejus.» Ostendit eum cum delectatione malefacere, et comparare sibi maledictionem, hoc est, poenam aeternam; quia benedictio vita aeterna est. Modo quippe malefacta delectant, sicut aqua in interiora, et sicut oleum in ossibus; sed ideo maledictio vocatur, quia talibus Deus tormenta praedixit. Tanquam in ossibus autem oleum est maledictio, cum homines inde se fortes putant, quia licet eis mala tanquam repetit? An quia dixerat, «Induit maledictionem sicut vestimentum,» differt ab eo «vestimentum quo» non induitur, sed «operitur?» Induitur enim quisque tunica, operitur pallio. Et quid est hoc, nisi etiam in conspectu hominum de iniquitate gloriari? praecingitur.» Maxime homines ideo praecinguntur, ut ad operandum sint aptiores, ne vestis sinibus praepediantur. Ergo maledictionese praecingit, qui malum non repentinum, sed dispositum aggreditur, et ita discit malef
Abbreviated transcription (Latin):
Et factus cõpunctuis corde: cȩpit talia pati
qualia faciebat cõpunctis corde. Denide
quam & iudas maledictionẽ dilex¬
erit & furando de loculis & dñm uen¬
dendo atq tradendo: tam̃ apertius popłs
ille dilexit maledictionẽ. quando dixit.
Sanguis eiꝰ suꝑ nos. & super filios nr̃os. Et
NolUIT BeNe oictionem. ET eLONGABITOR
noluit benedictionẽ popłs iudeoꝵ: cui
dixit illuminatus adño. nunquid & uos
uultis discipłi eiꝰ fieri Et noluit bene¬
dictionẽ. & ꝓ maledicto habuit & respon¬
dit. Tu sis discipłs eiꝰ. Et longe facta est
ab eo benedictio: quia transitum fecit
ad gentes. Et iiouit maleoic ⁊ ionem
Sico⁊ uestiogentõ. Siue iudas. siue ille
popłs. ET II TRΑUΙ SICOT̃ AQUΑ IN INTE¬
Riora eiꝰ. Ergo & foris & intus. forissic̃
uestimentum. intus sicut aqua. qͥa in eius
incidit iudicium. qui potest & corpus &
animam occidere ingehennam. Sorpus

Expanded text:
et factus compunctus corde, coepit talia pati, et factus compunctus corde, coepit talia pati, qualia faciebat compunctis corde . 20. «quam et Judas maledictionem dilexerit, et furando de loculis, et Dominum vendendo atque tradendo; tamen apertius populus ille dilexit maledictionem, quando dixit: «Sanguis ejus super nos et super filios nostros» . «Et noluit benedictionem, et elongabitur noluit benedictionem populus Judaeorum, cui dixit ille illuminatus a Domino: «Numquid et vos vultis discipuli ejus fieri?» Et noluit benedictionem, et pro maledicto habuit; et respondit, «Tu sis discipulus ejus» : et longe facta est ab eo benedictio, quia transitum fecit ad Gentes. «Et induit maledictionem sicut vestimentum:» sive Judas, sive ille populus. «Et intravit sicut aqua in interiora ejus.» Ergo et foris et intus; foris sicut vestimentum, intus sicut aqua: quoniam in ejus incidit judicium, qui potest et corpus et animam occidere in gehenna ; corpus
Abbreviated transcription (Latin):
facere miscđiam ꝑ secutus ÷ hominẽ in opẽ
& mendicum sed in membris suis de quibus
dicturus ÷ qđ attinet ad ipsa oꝑa miscđȩ
Gando uni exminimis meis non fecistis: mͥ
ñ fecistis. Et cõpunctum corde mortificare.
Plane cõpunctum corde: sed in memibris
suis. De his aut̃ qui persecuti st̃ ut cõpun-¬
ctum corde mortificarent: erat & saulus
c̃sentiens in necẽ stephani cõpuncti
corde. quia & ipse stephanus de ipsis
erat. qui cõpuncti sunt corde. Sed
saulus recordatꝰ ÷ facere miscdam.
& qui mane rapiebat: ad uesperũ
diuisit escas. Et ipse cõpunctus¬
est corde: ut etiam in pso illi per¬
sequerentur in opem. uolentes morti¬
ficare cõpunctum corde. hoc quippe
oderant in paulo apło: quia cõpunetꝰ
corde prȩdicabat. quem fuerat ante
persecutiis. In opem quippe & mendicũ
& cõpunctum corde in membris suis &
ipse ut mortificaret ꝑsequens: audiuit
decęlo. Saule saule quid me persequersꝰ :

Expanded text:
facere misericordiam; persecutus est hominem inopem et mendicum, sed in membris suis: de quibus dicturus est, quod attinet ad ipsa opera misericordiae, «Quando uni ex minimis meis non fecistis, mihi non fecistis» . «Et compunctum corde mortificare:» plane «compunctum corde,» sed in membris suis. De his autem qui persecuti sunt, ut compunctum corde mortificarent, erat et Saulus consentiens in necem Stephani compuncti corde ; quia et ipse Stephanus de illis erat qui compuncti sunt corde. Sed Saulus recordatus est facere misericordiam; et qui mane rapiebat, ad vesperum divisit escas : et ipse compunctus corde, ut etiam in illo ipsi persequerentur inopem, volentes mortificare compunctum corde. Hoc quippe oderant in Paulo apostolo, quia compunctus corde praedicabat quem fuerat ante persecutus. Inopem quippe et mendicum et compunctum corde in membris suis et ipse ut mortificaret, persequens, audivit de coelo, «Saule, Saule, quid me persequeris?»
Abbreviated transcription (Latin):
erat & fecit eam: quia inpͥncipio erat
uerbum. & uerbum caro factum est.
Et erat sine tempore sełm diuinitatẽ¬
& factus ÷ ei exsemine dd̃ scđm carnen.¬
Maledicent illi & tu benedices. Uana ÷ gͦ &
falsa maledictio filioꝵ hominũ diligentiũ
uanitatem. & quęrentium mendacium.
Os autem cum benedicit: facit qđ dicit.
Qui in surgunt in me confundantur. Ut
enim insurgant: aliquid se aduersus me
ꝓficere arbitrantur. Sed cum exaltatus
fuero super cęlos. & ẽẽ ceꝑit suꝑ omnẽ t̾rã
gła mea: confundentur. Seruus aut̃ tuus
letabitur: siue indextera patris. siue insuis
membris lȩtantib. & inter temptationes

Expanded text:
et erat, et fecit eam; quia, «In principio erat Verbum, et Verbum caro factum est» : et erat sine tempore secundum divinitateet factus est ei ex semine David secundum carneMaledicent illi, et tu benedices.» Vana est ergo et falsa maledictio filiorum hominum, diligentium vanitatem, et quaerentium mendacium ; Deus autem cum benedicit, facit quod dicit. «Qui insurgunt in me, confundantur». Ut enim insurgant aliquid se adversus me proficere arbitrantur; sed cum exaltatus fuero super coelos, et esse coeperit super omnem terram gloria mea, confundentur. «Servus autem tuus laetabitur:» sive in dextera Patris, sive in membris suis laetantibus, et inter t
Abbreviated transcription (Latin):
tempꝰ incolumẽ: sed U⁊ saluã faceret in¬
quit aꝑgequentis: aniogam meam.
Salua fit autem apersequentib anima:
si non eis consentiatur ad malum. Non eis
autem consentitur : cum afsistit dñs
adextris pauperis. ne ipsa paupertate id ÷
infirmitate succũbat. Hoc adiutorium
prestitum ÷ corpori xp̃i in scĩs martirib
omnibus.

Expanded text:
tempus incolumem; sed «ut salvam faceret,» intempus incolumem; sed «ut salvam faceret,» inquit, «a persequentibus animam meam.» Salva fit autem a persequentibus anima, si non eis consentiatur ad malum; non eis autem consentitur, cum assistit Dominus a dextris pauperis, ne ipsa paupertate, id est infirmitate, succumbat. Hoc adjutorium praestitum est corpori Christi in sanctis martyribus omnibus.
Abbreviated transcription (Latin):
An ideo laudat in medio multoꝵ. quia cum
ȩccła sua ÷ hic usq ad consũmationem scłi.
ut qđ ait in medio multoꝵ. hoc accipiamꝰ
qđ ab eisdẽ multis honoratur. In me¬
dio quippe ẽẽ dr̃: cui honor p̃cipuus ex¬
hibetur. Si autẽ cor÷ tanquam hominis
mediũ: nichil melius intelligitur dictũ.
quam in cordib multorum laudabo eũ.
Habitat enim xp̃s per fidem incordibus
nr̃is: & idõ ait in ore meo. id ÷ inore cor¬
poris mei . qđ ÷ ȩccła. Corde enim credit᷑
ad iustitiam. ore autem confessio fit ad
De iuda dictum erat. & diabolus stet adex¬
tris eius: qui suas diuitias augere uoluit̾
xp̃o uendito. Hic aut̃ dñs astitit ad extris ut
dextris pauperis: ut diuitie pauꝑis sit
ipse dñs. Astitit quippe adextris pͥauperiꝰ.
non ut ei multiplicaret annos uitȩ quan¬
doq finiendȩ. neq ut eiꝰ augeret pecumã.
aut eum faceret corporis uirib fortẽ uł ad

Expanded text:
An ideo laudat in medio multorum, quia cum An ideo laudat in medio multorum, quia cum Ecclesia sua est hic usque in consummationem saeculi ; ut quod ait, «in medio multorum,» hoc accipiamus quod ab eisdem multis honoratur? In medio quippe esse dicitur, cui honor praecipuus exhibetur. Si autem cor est tanquam hominis medium; nihil melius intelligitur dictum, quam in cordibus multorum laudabo eum. Habitat enim Christus per fidem in cordibus nostris : et ideo ait, «in ore meo,» id est in ore corporis mei, quod est Ecclesia. Corde enim creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad De Juda dictum erat, Et diabolus stet a dextris ejus; qui suas divitias volebat augere, Christo vendito. Hic autem Dominus astitit a dextris paudextris pauperis,» ut divitiae pauperis sint ipse Dominus. «Astitit» quippe «a dextris pauperis,» non ut ei multiplicaret annos vitae quandoque finiendae, neque ut ejus augeret pecuniam, aut eum faceret corporis viribus fortem, vel ad
Abbreviated transcription (Latin):
& in bono accipi: dum corriguntur. Fio¬
peruͣntor sicoiꝰ diploide confosionesua
Diplois. dupplex pallium ÷. Nam quidam¬
etiam sic interpretati sunt. istum uersum.
Et oꝑiantur sicut pallium dupplex confusi¬
one sua. Intelligitur autem confundant᷑
& intus & foris. id ÷ & coram dõ & corã ho¬
Meo. Nimis dici solet in consuetudine
sermonis latini:. qͦd plus ÷ quani debet.
Cui contrarium ÷ parum. qđ minus ÷ quã
debet. Sed nimis grece at᷑ an dr̃. Iste
autem uersus non habet atͦ aN. sed habet
spodra. Qđ quidam nr̃i interp̾tati sunt.
ut ꝓeo ponerent aliquando nimis. aliqͣndo
ualde. S si nimis ꝓ eo qͦd ÷ ualde intelligat᷑:
potest & in laude poni. Nam & ista confessio:
laudem significat. Ita enim sequitur. Et
iN coedio cobliorum laboaso som. Dicit
etiam in alio psalmo: inmedio ȩccłȩ cantabo
ipsi laudant ille laudat qui ÷ in medio
eis. quomͦ in medio multoꝵ laudat. quando
ipsis multis laudantib dicitur ipse laudare:

Expanded text:
o potest accipi, dum corriguntur. Et operiantur sicut diploide confusione sua. Diplois dupetiam sic interpretati sunt istum versum: «Et operiantur sicut pallium duplex confusionem suam.» Intelligitur autem, confundantur et intus et foris, id est et coram Deo et coram homeo, Nimis» dici solet in consuetudine sermonis latini, quod plus est quam debet: cui contrarium est parum, quod minus est quam debet. Sed «nimis,» graece ἄγαν dicitur; iste autem versus non habet ἄγαν, sed habet σφόδρα. Quod quidam nostri sic interpretati sunt, ut pro eo ponerent aliquando «nimis,» aliquando «valde.» Sed si «nimis» pro eo quod est «valde» intelligatur, potest et in laude poni; nam et ista confessio laudem significat. Ita enim sequitur: «Et in medio multorum laudabo eum.» Dicit etiam in alio psalmo, «In medio Ecclesiae cantabo ipsi laudant, ille laudat, quia membra sunt ejus; quomodo in medio multorum laudat, quando ipsis multis laudantibus dicitur ipse laudare?
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a sicut & nos dimittimus debitorib
nr̃is: & oratio eiꝰ inquit fiat illi inpeccatũ
quia non fit per xp̃m. quẽ noluit seqͥ¬
fuerunt : am̃ ante dñi passionem scelere
ipsius & morte consumpti sunt. Et tan¬
quam diceretur. quid gͦ fiet denumero
sacratissimo duo denario. in quo ñfru¬
stra dñs duodecim habere primos apłos
uoluit: continuo subiecit. Et epis copa¬
Toꝰ eiꝰ accipiat alter. Ianquam diceret.
Et ipse pro suo merito puniatur. & ille
numerus suppleatur. Qd siquis quem¬
admodum factum sit scire desiderat:

Expanded text:
nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris: Et oratio ejus,» inquit, «fiat in peccatum;» quia non fit per Christum, quem noluit sequfuerunt, quoniam ante passionem Domini scelere ipsius et morte consumpti sunt. Et tanquam diceretur, Quid ergo fiet de sacratissimo numero duodenario, in quo non frustra Dominus duodecim habere primos Apostolos voluit? continuo subjecit, «Et episcopatum ejus accipiat alter.» Tanquam dicens, Et ipse pro suo merito puniatur, et ille numerus, suppleatur. Quod si quis quemadmodum factum sit, scire desiderat,
Abbreviated transcription (Latin):
illo possideret᷑. cuiꝰ opera iꝑse xp̃s soluit
ẽẽ. cui diceret᷑. intͣ ingaudiũ dñi tui: sed
talis de quo dicatur. ꝓicite eũ intenebras
uendidit immanitate peccati. Oratio
autem quȩ non fit ꝑ xp̃m: non solum
non potest delere peccatum. sed etiam
ipsa fit inpeccatum. Quando autem
iudas ita orare potuerit ut oratio eiꝰ
fieret inpeccatum : queri potest. Credo
antequam dñm tͣderet. & de illo tͣdendo
iam cogitaret. Non enĩ poterat orare
per. xp̃m . Nam pꝰea quam illum tradi¬
dit. eumq pęnituit: si per. xp̃m oraret.
indulgentiam rogaret. Si indulgentiã
rogaret: spem haberet. Si spem haberet :
miscđiam speraret. Si miscđiam spera¬
ret: non sibi desperatione collũ ligaret
Pro uide cum dixisset. cum iudicatur
exeat condẽnatus. ne ab imminente c̃¬
demnatione putaretur se potuisse ora¬
tione liberare. quam didicerat cũ con¬
discpłis suis ubi dr̃. dimitte nob̾ debita

Expanded text:
illo possideretur, cujus opera ipse Christus solvit, illo possideretur, cujus opera ipse Christus solvit, esse cui diceretur, «Intra in gaudium domini tui;» sed talis de quo dicitur, «Projicite illum in tenebras vendidit immanitate peccati: oratio autem quae non fit per Christum, non solum non potest delere peccatum, sed etiam ipsa fit in peccatum. Quando autem Judas ita orare potuerit, ut oratio ejus fieret in peccatum, quaeri potest. Credo, antequam Dominum traderet, et de illo tradendo jam cogitaret: non enim jam poterat orare per Christum. Nam posteaquam illum tradidit, eumque poenituit, si per Christum oraret, indulgentiam rogaret; si indulgentiam rogaret, spem haberet; si spem haberet, misericordiam speraret; si misericordiam speraret, non sibi desperatione collum ligaret. Proinde cum dixisset, «Cum judicatur, exeat condemnatus;» ne ab imminente condemnatione putaretur se potuisse oratione liberare, quam didicerat cum condiscipulis suis, ubi dicitur, «Dimitte nobis debita
Abbreviated transcription (Latin):
diabolum. id÷ diabolo subditus sit. qui
xp̃o ẽẽ subditus noluit. Stet aut̃ adextri
eis dictum est: quia opera diaboli p̃po¬
suit oꝑi dĩ. Hoc eni cuiq non immerito
dextrum dr̃ qđ preponit: sicut sinistre
dextra prȩponitur. Idõ & de illis qui scłi
huius gaudia p̃ponentes dõ. beatum
dixert̃ popłm cui hȩc st̃: rectissime dictũ
est. dextera eoꝵ dexteri iniquitatis. Un de
quo dixert̃ beatũ popłm cui hȩc sunt : os
coꝵ locutũ est uanitatẽ. qđ de illis supra
dictum ẽ. Cuiꝰ aut̃ os loquitur ueritatẽ
contra illud qđ dixert̃ isti beatũ popłm
cui hec sunt: debet etiam ipse dicere qđ
in eodem psalmo sequitur. Beatus popłs
uidebam dñm inconspectu meo semper:
qm̃ adextris ÷ michĩ ne cõmouear. Diabolus
gͦ stetit adextris eius: quando p̃posuit aua¬
ritiam sapientię. & pecuniã saluti suȩ. ut
eum tͣderet aquo debuit possideri: ne ab

Expanded text:
diabolum, id est, diabolo subditus sit, qui diabolum, id est, diabolo subditus sit, qui Christo subditus esse noluit. «Stet» autem «a dextris ejus,» dictum est, quia opera diaboli praeposuit operibus Dei. Hoc enim cuique non immerito dextrum dicitur, quod praeponit; sicut sinistrae dextra praeponitur. Ideo et de illis qui saeculi hujus gaudia praeponentes Deo, beatum dixerunt populum cui haec sunt, rectissime dictum est, «Dextera eorum dextera iniquitatis.» Unde, quod dixerunt beatum populum cui haec sunt, os eorum locutum est vanitatem; quod de illis supra dictum est. Cujus autem os loquitur veritatem, contra illud quod dixerunt isti beatum populum cui haec sunt, debet etiam ipse dicere quod in eodem psalmo sequitur, «Beatus populvidebam Dominum in conspectu meo semper, quoniam a dextris est mihi, ne commovear» . Diabolus ergo stetit a dextris ejus, quando praeposuit avaritiam sapientiae, et pecuniam saluti suae, ut eum traderet, a quo debuit possideri, ne ab
Abbreviated transcription (Latin):
lum promalo reddat. sibi blandiant᷑
iniusti. Audiamus gͦ de inde quiddiuinꝰ
sermo contexat. & m̾uerbis quasi mala
rela de plurib fuerit: nunc de uno loqͥt᷑
psalmus. Supriꝰ autem dixerat. locuti st̃
aduersum me lingua dolosa. & sermonib
odii circundederunt me. & expugnauer̃t
me gratis. pro eo ut me diligerent de tra
hebant michi. ego autẽ orabam. & posu¬
erunt aduersum me mala ꝓbonis. &
odium prodilectione mea. om̃a deplurib.
nc̃ uͦ quid digni eẽnt ꝓhis iniquitatibus
suis. & quid eis diuino iudicio futurum
eẽt. prȩnuntians. constitue inqͥt suꝑ eũ
peccatorem. tanquã intendens ineum
qui se tradidit talib. de qualib suis ini¬
hic iudam traditorem scđm scripturam
actuum apłoꝵ supplicio debito p̾nuntiet
puniendum. quid ÷ constitue super eum
peccatorem. nisi eum quem sequenti uersu
indicat cum dicit. & diabolus stet ad extriᷤ
eius: Hoc itaq meruit. ut super se habeat

Expanded text:
lum pro malo reddat, sibi blandiantur lum pro malo reddat, sibi blandiantur injusti. Audiamus ergo deinde quid divinus sermo contexat; et in verbis quasi mala rela de pluribus fuerit, nunc de uno loquitur Psalmus. Superius autem dixerat: «Locuti sunt adversum me lingua dolosa, et sermonibus odii circumdederunt me, et expugnaverunt me gratis: pro ehebant mihi; ego autem orabam: et posuerunt adversum me mala pro bonis, et odium pro dilectione mea.» Omnia de pluribus. Nunc vero quid digni essent pro his iniquitatibus suis, et quid eis divino judicio futurum esset praenuntians, «Constitue,» inquit, «super eum peccatorem:» tanquam intendens in eum qui se tradidit talibus, de qualibus suis inihic Judam traditorem secundum scripturam Actuum Apostolorum supplicio debito praenuntiet puniendum ; quid est, «Constitue super eum peccatorem,» nisi eum quem sequenti versu indicat, cum dicit, «Et diabolus stet a dextris ejus?» Hoc itaque meruit, ut super se habeat
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ꝓipsa impietate recipiant incipit
ꝓpħare. & eo modo illa dicit. tanqua
ulciscendi cupiditate optet utifiant
cum dicantur futura certissima ueri¬
tate. & ꝑ dĩ iustitiam super tales di¬
gna uentura. Quem modũ futura p̾di¬
cendi. uelut speciem male optandi qͥ¬
dam non intelligentes: putant odiũ
odio. & malo animo malum animũ
reddi: qm̃ reuera paucorum ẽ. dino¬
scere quomodo placeat pena iniquoꝵ
accusatori inimicitias saturare cupien¬
ti. & quam longe alio modo placeat
iudici recta uoluntate peccata puni¬
enti. Ille quippe reddit malum ꝓmalo:
iste autem &iã cum uindicat. non reddit
malum ꝓmalo. qm̃ iustum reddit aniusto
¶ qͣ autem iustum ÷ : utiq bonum: Sunit
g non delectatione aliene miserie qͦa est
malum ꝓmalo: seddilectione iustitiȩ. qđ
est bonum ꝓmalo. Etaq nec lumini scri¬
pturarum calumnientur cęci opinantes
qđ ds̃ peccata nonpuniat: nec quasi ma¬

Expanded text:
quae pro ipsa impietate recipiant, incipit quae pro ipsa impietate recipiant, incipit prophetare; et eo modo illa dicit, tanquam ulciscendi cupiditate optet ut fiant; cum dicantur futura certissima veritate, et per Dei justitiam super tales digne ventura. Quem modum futura praedicendi, velut specie male optandi, quidam non intelligentes, putant odium odio, et malo animo malum animum reddi: quoniam revera paucorum est dignoscere, quomodo placeat poena iniquorum accusatori inimicitias exsaturare cupienti, et quam longe alio modo placeat judici recta voluntate peccata punienti. Ille quippe reddit malum pro malo; iste autem etiam cum vindicat, non reddit malum pro malo, quoniam justum reddit injusto: quod autem justum est, utique bonum est. Punit ergo non delectatione alienae miseriae, quod est malum pro malo; sed dilectione justitiae, quod est bonum pro malo. Itaque nec lumini Scripturarum calumnientur caeci, opinantes quod Deus peccata non puniat; nec quasi ma
Abbreviated transcription (Latin):
innaui qui turbationem cordis nr̃itẽ¬
pestatẽq tranquillet: animo sedato tq
placato. oremus etiã ꝓipsis detracto¬
rib nr̃is. ut securi dicamus. dimitte noꝰ¬
dñe. sicut & nos dimitaimus. S ille di¬
mittebat. qui peccatũ qđ ei dimittert᷑
pos uerunit aouersõme mala ꝓsoqiͦ
Et quasi quereremus quȩ mala ꝓquibus
bonis: e ⁊ odium inquit ꝓdilee ⁊ ione
mea. Hic ÷ om̃is & magnus reatus illoꝵ
Nam quid nocere potuerunt. perseques¬
tes uoluntate non necessitate morientẽ
Sed ipsum odium ẽ crimen maximum
per sequentis : quamuis sit uoluntaria
pęna patientis. Satis autem exposuit
quem ad modum supra dixerit. ꝓeo
ut diligerent me. quia dilectionem ũ
ut cunq sed dilectioni eius debebant:
cum hie addidit ꝓdilectione mea.
Hanc dilectionem in eugło cõmemorat.
colligere filios tuos tanquã gallina pul¬
los suos subalas suas. & noluisti. Deinde

Expanded text:
in navi, qui perturbationem cordis nostri temin navi, qui perturbationem cordis nostri tempestatemque tranquillat, animo sedato atque pacato, oremus etiam pro ipsis detractoribus nostris, ut securi dicamus, Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus; sicut et ille dimittebat qui peccatum quod ei dimitteretur posuerunt adversum me mala pro bonis.» Et quasi quaereremus, Quae mala? pro quibus bonis? «Et odium,» inquit, «pro dilectione mea.» Hic est omnis et magnus reatus illorum. Nam quid nocere potuerunt persequentes, voluntate, non necessitate morientem? Sed ipsum odium est crimen maximum persequentis, quamvis sit voluntaria poena patientis. Satis autem exposuit quemadmodum supra dixerit, «Pro eo ut me diligerent,» quia dilectionem non utcumque, sed dilectioni ejus debebant; cum hic addidit, «pro dilectione mea.» Hanc dilectionem in Evangelio commemorat, colligere filios tuos, tanquam gallina pullos suos sub alas suas et noluisti» . 7. Deinde