comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dere quia deus unꝰ deus est: & qr deus sit
remunerator inquirentib se: Si hoc solum
crederẽt gentiles. qr creatoi uuꝰ eeͣt. & sin¬
głis ꝓ eoꝵ actib recribueret: satis eẽt illĩ.
Ioe etiam accepto responso de his quȩ uide¬
bant᷑ ad huc. id ÷ de diluuio fut᷑o. metueis
cham in salutẽ. domꝰ suȩ. id.ẽ inqͣ saluaret
filios et filias ꝑ qͣm fidẽ. qr scd̾m uerbũ dĩ
fut᷑um. credidit diluuiũ: dãpnauit. id: dã
.pnabilem fecit. Dum .it. noe credidit. &
homines stulcũ egͣ crediderũt: qr p̾ꝑabat
archam. in qͥ saluaret domũ suã. cõꝑatione
fidei dãpnati sunt: ⁊ ipse noe ÷ institutꝰ
heres iusticie eiꝰ quȩ est ꝑ fidẽ. Nunc ad
pat᷑s udeoꝵ descendit: ostendens in ei ⁊ in
priorib omnẽ iusticiam ex fide habuisse.
originẽ. Ille etrã qui nunc merico fidei
uocatur abraham priꝰ dictꝰ abrã. ꝑ fidem
obediuit deo exire de urbe chaldeoꝵ ĩ

Expanded text:
dere quia Deus unus est, et quia Deus sit dere quia Deus unus est, et quia Deus sit remunerator inquirentibus se. Si hoc solum crederent gentiles, quod creator unus esset, et singulis pro eorum actibus retribueret, satis esset illis. Noe etiam accepto responso de his quae non videbantur adhuc, id est de diluvio futuro, metuens salutem domus suae, id est in qua salvaret filios suos et filias. Per quam fidem, quia secundum verbum Dei futurum credidit diluvium, damnavit, id est damnabilem fecit mundum. Dum enim Noe credidit, et homines stultum esse crediderunt quod praeparabat arcam, in qua salvaret domum suam, comparatione fideihaeres justitiae ejus quae est per fidem. Nunc ad patres Judaeorum descendit, ostendens in eis et in prioribus omnem justitiam ex fide habuisse originem. Ille etiam qui merito fidei nunc vocatur Abraham, prius dictus Abram per fidem, obedivit Deo exire de Ur Chaldaeorum in
Abbreviated transcription (Latin):
in cemꝑe formationis singłoꝵ. Uere consecu¬
ci sunt senes cestimonium ꝑfidẽ. Abel enĩ
fide. id .ẽ ꝑ fidẽ optulit hostiam płimam:
abel grata fuisse deo cognoscitur: quia agnꝰ
quem optulit igne diumo consũptus est.
Fostia caim repbat᷑: quia non suꝑueniente ig¬
ne mamipłs frugũ quẽ optulit integ̃ mansit.
ꝑ quã fidem abel iustꝰ consecutus ÷ cestimoniũ:
fidem abel defunctus loquit᷑ adhuc: quia
facit nos loquentes de fide eius. E nochetiã
ꝑ fidem quam habuit. tͣnslatus est ad alias
partes. ideo. ne. uideret mortẽ. &. tͣnslatus ñ
inueniebatur: quia deus tͣnstulit illum. qr
si ab homine tͣnslatus eẽt. facile inuenireture
Deus ideo tͣnstulit eum: qr ante tͣnsiationẽ
habebat cestimoniũ placuisse deo. ꝑfidẽ isti¬
sic placuerunt deo: sine fide. aut̾ inpossibi¬
le est aliquẽ placere deo. Uere sine fide
nemo placebit deo. Nam antecedentẽ. id:
uolentem ad ꝓximare ad dm̃. oportet cre¬

Expanded text:
 senes consecuti sunt testimonium per fidem Abel enim fide, id est per fidem obtulit hostiam plurimam, Abel grata Deo fuisse cognoscitur, quia agnus quem obtulit igne divino consumptus sit. Hostia Cain reprobatur, quia, non superveniente igne, manipulus frugum quem obtulit integer mansit. Per quam fidem Abel justus consecutus est testimonium fidem Abel defunctus loquitur adhuc, quia facit nos loquentes de fide ejus. Henoch etiam per fidem quam habuit, translatus est ad alias patrias, ideo ne videret mortem, et translatus non inveniebatur, quia Deus transtulit illum; qui si ab homine translatus esset, facile inveniretur. Deus ideo transtulit eum quia ante translationem habebat testimonium placuisse Deo. Per fidem sic isti placuerunt Deo. Sine fide autem impossibile est aliquem placere Deo. Vere sine fide nemo placebit Deo; nam accedentem, id est volentem approximare ad Deum, oportet cre
Abbreviated transcription (Latin):
mata fuerint. quod tamen nemo hominũ
uidit ÷ credamꝰ similit̾ ꝑfidẽ de reb nondũ
apparentib. Secła in quã credimꝰ aptata u̾bo
dei. ita ut fierent uisibilia: id÷ res uisibiles
ex inuisibilib. Quando enĩ chaos erat. sicut
scriptum ÷: tenebrȩ ferebant᷑ suꝑ faciem a¬
byssi: Tenebȩ ideo. quia elementa illa uid̾i
non poterant : etiam si cunc gẽt qui uisum
humanum haberet. S postquã elementa se¬
parata sunt. & creaturis formatis in quandã
spissitudinẽ coalescendo: & creuerunt elemen¬
ta pͥus uisibilia. iam fuerunt uisibilia. Nec
mirum siuidit. nec tarde. licer res ȩeͣnt cor¬
poreꝵ. cum humorẽ illum qui÷ ing̾no senuñ¬
⁊ inde culmꝰ. ⁊ spica pullulat. uidere nec dis¬
cernere possumꝰ: licet in illa massa gͣna con¬
tineantur. Uł ita sunt uerbo dei. ut fierẽt

Expanded text:
mata sint quod tamen nemo vidit mata sint quod tamen nemo vidit hominum credamus similiter per fidem de rebus nondum apparentibus. Saecula, inquam, credimus aptata verbo Dei, ita ut fierent visibilia, id est res visibiles ex invisibilibus, quando enim chaos erat sicut scriptum est: « Tenebrae erant super faciem abyssi . » Tenebrae ideo, quia elementa illa videri non poterant, etiamsi tunc esset, qui visum humanum haberet. Sed postquam elementa separata sunt, et creaturis formatis in quamdam spissitudinem coalescendo creverunt, elementa prius invisibilia, jam fuere visibilia. Nec mirum si videri non poterant, licet res essent corporeae, cum humorem illum, qui est in grano seminis, unde culmus et spica pullulat, videre nec discernere possimus, licet in illa massa grani contineatur. Vel ita sunt verbo Dei ut fierent
Abbreviated transcription (Latin):
dei: Tunc substͥtunt hona illa ineo: qͥ fidem
in hoc mundo habuit. Rerũ dico ꝑ fidẽ sꝑan¬
darum. fides etiã est argumentũ. id est ap¬
ꝓbatio rerũ si apparentũ: id: bonoꝵ quȩ dũ
in hoc mundo manemꝰ uidere non possumꝰ.
Si quis enĩ confiderat abraham. quomͦ u̾rito
fidei possederit głam. idem de se pbtest
fide seues. id: antiquiores patres consecuti
sunt bonum testimoniũ. Senes dicit ñ eta¬
te: s temꝑis p̃cessione. Abel enĩ & si iuni¬
oi annis. senior tamen quã abrahã: anti¬
quitate p̃tereuntis temꝑis. Diceret aliqͥs
Fidem dicis argumentũ esse rerũ quȩ non
apparent: s quomͦ credi possunt. quȩ ud̾i
nequeunt: Ad hec paulus fides utiq :
argumentũ rerum non apparentũ. Nam fi¬
de. inl est ꝑfidem. incelligimꝰ secła aptata
id÷ apte formata eẽ. Aptata dico uerbo
.id est filio: uł imꝑio dei quod idẽ est.
Et si de scłis credimꝰ. quod ꝑ uerbũ dei for¬

Expanded text:
dei tunc subsistunt bona illa in eo qui fidem dei tunc subsistunt bona illa in eo qui fidem in hoc mundo habuit; rerum dico nunc per fidem sperandarum. Fides etiam est argumentum, id est approbatio rerum non apparentium, id est bonorum, quae dum in hoc mundo manemus videre non possumus. Si quis enim considerat Abraham, quomodo merito fidei possedit gloriam, idem de se potest fide, senes, id est antiquiores patres consecuti sunt bonum testimonium. Senes dicit non aetate, sed temporis praecessione. Abel enim, etsi junior annis, senior tamen quam Abraham antiquitate praeeuntis temporis. Sed opponeret aliquis: Fidem dicis argumentum esse rerum, quae non apparent. Sed quomodo credi possunt quae videri nequeunt? Ad hoc Paulus: Fides utique argumentum est rerum non apparentium. Nam fide, id est per fidem intelligimus saecula aptata, id est apte formata esse. Aptata dico verbo, id est Filio vel imperio Dei, quod idem est. Et si de saeculis credimus, quod per verbum Dei for
Abbreviated transcription (Latin):
ex fide uiuit. Si uero uistꝰ subtͣrit se
a fide: non placebit animȩ. id÷ uolun¬
tati mex. Dico si subtͣxit se: s nos ñ
sumus filii subtractionis ituri in ꝑdi¬
cionem: s sumꝰ fidei id: in ad qͥsicõne:
id est ad hoc ut ꝑ fidẽ adqͥramꝰ salutẽ
animȩ nr̃e Quia de fide sermonẽ in¬
cepit. dicens nos sumꝰ filii dei & cȩt̾a:
subiungit quasi diffinitionẽ fidei. q̃
tamen non ÷ diffinitio. s fidei cõmen¬
datio. Ad cuiꝰ fidei cõmendationẽ dui
im morando multa necessaria exempla
supponet. Ait enim. Nos autem sumꝰ filii dei¬
E ides aut̃ est substantia. d ÷ existentia. & ad¬
quistio rerũ sꝑandarũ id÷ fut᷑oꝵ bonboꝵ: quȩ¬
singłaris & p̃cipue sꝑanda est. firdes inquam
est substantia futaroqꝵ bonoꝵ : qula hec si¬
s tide in quolibet subsistunt. nec nͥ ꝑ fidẽ
ad quirunt᷑. Uł ita dicamus. fides in presetti
hebita. est in fut᷑o substantia ferui: id: bo¬
noꝵ celestium. Merita enim hic habitȩ fi¬

Expanded text:
ex fide vivit . Si vero justus subtraxerit se a fide, non placebit animae, id est voluntati meae. Dico si subtraxerit se, sed nos non sumus filii subtractionis, ituri sic in perditionem, sed sumus fidei in acquisitionem, id est ad hoc ut per fidem acquiramus salIO. Quia de fide sermonem incoepit, dicens: Nos sumus filii fidei etc., subjungit quasi diffinitionem fidei; quae tamen non est diffinitio, sed fidei commendatio. Ad cujus fidei commendationem diu immorando, multa veterum exempla supponet. Ait autem: Nos sumus filii fidei: Fides autem est substantia, id est existentia et acquisitio rerum ssingulariter et praecipue speranda sunt. Fides, inquam, sic est substantia futurorum bonorum, quia nec sine fide in quolibet susbsistunt, nec nisi per fidem acquiruntur. Vel ita dicamus: Fides in praesenti habita est in futuro substantia rerum, id est bonorum coelestium. Merito enim hic habitae fi
Abbreviated transcription (Latin):
est: quicumq baptizatus:. Ille eciã qͥ¬
deceriora merebit᷑: quicũq fecerit con¬
dicit peccata dimicti: in sp̃m scm contu¬
meliose dicit. Spiritui dico grȩ: id est
qui gratis datur. & gratis pecca dunictit.
Diceret ille Licet lex moysi quȩ sine
mniscd̾ia erat dãpnaret preuaricatores
tulit. licet peccemꝰ non tam̃ dabit. s in
dulgebit. Ad hoc remouendũ paulus
miscd̃iam deseruisse iudicium dicens.
Sere conculcans filiũ dei: det̾iora patiet᷑
Nos enĩ scimꝰ eũ quidixit in salomone¬

Expanded text:
est quicunque baptizatus. Ille etiam est quicunque baptizatus. Ille etiam deteriora meretur quidicit peccata remitti, in Spiritum contumeliose agit. Spiritui dico gratiae qui gratis datur, et gratis peccata remittit. Diceret ille: Licet lex Moysi quae sine misericordia erat, damnaret praevaricatores tdulgebit. Ad hoc removendum Paulus misericordiam deseruisse judicium, dicens: Vere conculcans Filium Dei, deteriora patietur. Nos enim scimus eum qui dixit ho
Abbreviated transcription (Latin):
bilis exspectatio iudicii fut᷑i: & relinqͥ¬
tur nobis emulatio. id÷ niudra ignis.
quȩ emulatio consũpca ÷ adt̾sariõ ũitati
ꝓbat a minori puniendos ẽẽ peccantes
in xp̃m dicens. Uere qui uoluntarie
peccat. in ueritate puniet᷑ : nã aliquis
puaricando faciens irritã leg̃e moꝵy si
quȩ non erat nisi umbra uericatiꝰ moricur
sine ulla miseratione. & uictus de peccato:
sub duob: uł crib testib. Et si p̃uaricans
in lege mos si morit᷑: quantomagis puta¬
tis ei herere deteriora supplicia. qui concul¬
cauerit filiũ derꝰ Ille concubilem. & nimiꝰ
uilem intelligit filium dei: qui ad remit¬
tenda peccata eum umpocendicit. nisi ad¬
iungatur circũcisio. Et qui dixerit. id:
intellȩrerit sanguinẽ cestamenti eẽ pol¬
inundare omne delicꝰtum. Sieñ xp̃c
munda hostia fuit: ⁊ ab om̃i culpa mun¬
dare potuit. Quod si mundare non po¬
tuit: sequit᷑ ut polluca hostia fuerit.
In quo sanguine scilicet: xp̃i mundatus

Expanded text:
elinquitur nobis aemulatio, id est invidia ignis, quae aemulatio consumptura est adversarios veritatis. Probat a majori puniendos esse peccantes in Christum, dicens: Vere qui voluntarie peccat, in veritate punietur. Nam aliquis praevaricando faciens irritam legem Moysi, quae non erat nisi umbra veritatis, moritur sine ulla miseratione convictus de peccato sub duobus vel tribus testibus. Et si praevaricans in lege Moysi moritur, quanto magis putatis eum mereri deteriora supplicia, qui conculcaverit Filium Dei? Ille conculcabilem et nimis vilem intelligit Filium Dei, qui ad remittenda peccata eum impotentem dicit, nisi adjungatur circumcisio; et qui duxerit, id est intellexerit sanguinem testamenti esse polmundari omne delictum. Si enim Christus munda hostia fuit, etiam ab omni culpa mundare potuit: quod si mundare non potuit, sequitur ut polluta hostia fuerit, in quo sanguine sanctificatus
Abbreviated transcription (Latin):
ideo suꝑbe indignantes seꝑem̃ ab eis. sic̃
consuecudinuᷤ quibdã est: ut labenti fr̃i
dedignent᷑ cõpati. s consolantes nr̃am col¬
lectionẽ. Et tauto magis ꝑ copassionẽ
reuocate eos a malis: quanto iud̾itis appro¬
pinquantẽ diem recbutionis. mał male.
bonis bene. Ideo teneamꝰ fidẽ. & confessi¬
onẽ: non deferenteᷤ collectionẽ nrãm.
h ec omia p̾dicta faciamꝰ: qr nob̃ peccanti¬
bus uoluntarie: id÷ ex uoluntate. &. ex ꝓͥa
deliberatione in peccato manentib noti
est ipsa uerica̾ti cognouimꝰ. fidẽq suscepi¬
mus: si uoluntas peccandi. ꝑdurat in nob̾.
ꝓ nobis hostia ꝓ peccatis delendis. Sł ita
rã non delinqͥmꝰ: id÷ non reseruat᷑ xp̃c¬

Expanded text:
ideo superbe indignantes separemur ab eis, sicut est consuetudinis quibusdam, ut labenti fratri dedignentur compati; sed consolantes nostram collectionem, et tanto magis per compassionem revocate eos a malis, quanto videritis appropinquantem diem retributionis. Malis male, bonis bene. Ideo teneamus fidem et confessionem non deserentes collectionem nostram. Haec omnia praedicta ideo faciamus, qui nobis peccantibus voluntarie, id est ex voluntate et propria deliberatione in peccato manentibus, posest ipsa veritas cognovimus, fidemque suscepimus: si voluntas peccandi perdurat in nobis, factus hostia pro peccatis delendis. Vel ita jam non
Abbreviated transcription (Latin):
teram declinemꝰ. nec ad sinistrã: que con¬
fessio est causa nr̃e spei. Si enĩ fidẽ. xp̃i
in conspectu ꝑsecutoꝵ non timuerunus
confiteri: tunc ꝓ certo sꝑare pot̾imꝰ fu¬
rando rem fortasse numꝗͣ habendã: ad
hoc dicit. quia si audacter coufitem᷑. sal¬
ua spes est nobis ÷ quia deus est fidelis. &
mentiri non potest. qͥ reꝓmisit confiten¬
tib se bona quȩ sꝑamus seneamus gͦ¬
confessionem. ⁊ consideremꝰ inuicẽ: id est¬
alter alterũ non litigio & decͣctione:
s in ꝓuocatione caritatis & bonoꝵ oꝑm
id est ut alter exemplo alteriꝰ ꝓuocet᷑
ad dilecꝰtionẽ. & ad bene oꝑandũ. Nos
dico non deserentes. collectionẽ nr̃am.
Dt congregationẽ ȩccłe timore irruen¬

Expanded text:
teram declinemus, nec ad sinistram, quae conteram declinemus, nec ad sinistram, quae confessio est causa nostrae spei. Si enim fidem Christi in conspectu persecutorum non timuerimus confiteri, tunc pro certo sperare possumus furare rem fortasse nunquam habendam? Ad hoc Paulus: Si audacter confitemini, salva spes est vobis, quia Deus est fidelis, et mentiri non potest, qui repromisit confitentibus se bona quae speratis. Teneamus confessionemalter alterum, non in litigio et detractione: sed in provocatione charitatis et bonorum operum, id est alter exemplo alterius provocetur ad dilectionem et ad bene operandum. Nos, dico, non deserentes collectionem nostram, id est congregationem Ecclesiae, timore urgen
Abbreviated transcription (Latin):
C arnẽ dico & sanguinẽ specie uelatã pa¬
nis. Iniciauit nob̾ ꝑ carnẽ suam: & ꝑ se
sacerdocẽ coctidie: patrẽ ꝓ nob̾ interpel¬
lantem. Sacerdotẽ dico magnũ ad cõ¬
ꝑationẽ legaliũ: Magnũ dico constitu¬
tum suꝑ domũ dei: id: presentẽ & fut᷑am
ȩccłiam. Nos inquã frẽs habentes calẽ fi¬
duciam. accedamꝰ. id ÷ ad ꝓrimemꝰ ad dĩcũ
uero corde. idest uera ⁊ recta intelligentia
in pletudine fidei. id: habentes fidẽ nou
de. quib dã tantũ: s de omĩb credendi᷑
plenariã. Accedamꝰ inquã mundati corda.
idest habentes mundata corda non solũ a
peccato. s etiam a mala conscientia: qd̃ nͨ
ciuuslibet mali conscientia nos mordere¬
possit. Et abluti corpꝰ aqua munda: id est
habentes purificatã carnẽ. baptisio mũ¬
dante: hos teneamꝰ corde & oꝑe confessio¬
nem: quod si ingruant mala. non. formi¬
demus cunc conficeri xp̃m. Confessionẽ.
dico indeclinabilem: id est qd nec ad der¬

Expanded text:
Carnem dico et sanguinem specie panis velatam. Initiavit nobis per carnem suam, et per se sacerdotem quotidie Patrem pro nobis interpellantem. Sacerdotem dico magnum ad comparationem legalium. Magnum dico constitutum super domum Dei, id est praesentem et futuram Ecclesiam. Nos, inquam, fratres, habentes talem fiduciam accedamus, id est approximemus ad Dominum cum vero corde, id est cum recta intelligentia in plenitudine fidei, id est habentes fidem, non de quibusdam tantum, sed de omnibus credendis plenariam. Accedamus, inquam, aspersi corda, id est habentes mundata corda, non solum a peccato, sed etiam a mala conscientia, quod nec cujuslibet mali conscientia nos mordeat; et abluti corpus aqua munda, id est habentes purificatam carnem baptismo mundante nos, teneamus opere et corde confessionem; quod si ingruant mala, inde non formidemus ideo confiteri Christum. Confessionem dico indeclinabilem, quod nec in dex
Abbreviated transcription (Latin):
se nobis in cribulationib adiutorẽ tãg̃
filiis. Benedico camꝗͣ filiis: qr quis est
filius quẽ non corripiat pater: Deus
utiq fillium non habebit incorrectũ.
Filius non erit. nͥ qui corripit᷑. Quod si
id est si uero uos extra disciplinã estis qd
subtrahatis uos a disciplina dñi: cuiꝰ disci¬
plinȩ parcicipes facti sunt om̃s filii dex
Si inquã extͣ disciplinã estis. gͦ non esta¬

Expanded text:
se vobis in tribulationibus adjutorem tanquam filiis. Bene dico tanquam filiis, quia quis est filius quem non corripiat pater? Deus utique filium non habebit incorrectum. Filius non erit nisi qui corripitur. Quod si, id est si vero vos estis extra disciplinam, quod subtrahatis vos a disciplina Domini, cujus disciplinae participes facti sunt omnes filii Dei. Si, inquam, extra disciplinam estis
Abbreviated transcription (Latin):
minori. & de fut᷑is quoꝵ typum gerebãt:
scilicet quomͦ pͥmogenitꝰ iudaitꝰ popłs
pͥmogenita sua. scilicet cultũ dei desere¬
ret: & iunior gentił sibi usurparet. Iacob
in egipto moriens. ꝑ fidẽ benedixit sin¬
głos filioꝵ ioseph. scilicet manasem & effra¬
im: & adorauit fastigium eius ioseph iurge.
qͥ scd̃s a rege egipti sceptrũ gerebat in
signũ suȩ dignicatis. Ad orauit fastigiũ

Expanded text:
futuris, quorum typum gerebant, scilicet, quomodo primogenitus Judaicus populus primogenita sua cultum scilicet Dei desereret, et minor, gentilis sibi usurparit. Jacob in Aegypto moriens, per fidem benedixit singulos filiorum Joseph, scilicet Manassem et Ephraim, et adoravit fastigium virgae ejus Joseph, qui secundus a rege Aegypti sceptrum gerebat, in signum suae dignitatis, adoravit fastigium
Abbreviated transcription (Latin):
tem appetunt : ideo d̾s ñ confundit᷑ id: ñ
erubescit uocari deus eoꝵ. ut dicant.
Ds abrahã. deus ysãas. & deus iacob. Ideo
deus eoꝵ uocat᷑: qr parauit illis celestem
ciuitatem. Abraham icerũ ꝑ fidẽ opculit
ysaa̾c. Cum tẽptaret᷑ deus non tẽ ptabat
ipse abraham etiam ut mundꝰ uirtutẽ fi¬
ham qui susceꝑat reꝓmissiones. ad quẽ dic¬
tum est: in ssaac qr uocabit᷑ tibi senen. of
ferebat ipse hunc unigenitũ. arbitus qr
deus potens eẽt suscitare eum a morcius:
⁊ ꝑ eum suscitatatũ abrahȩ uocare semen.
Unde. qr ita credidit: accepit eũ filuĩ E in mł¬
tiplicatione seminis. ⁊ in parabolã. id: in xͥ

Expanded text:
tem appetunt, ideo Deus non confunditur, id est non tem appetunt, ideo Deus non confunditur, id est non erubescit vocari Deus eorum: ut dicatur Deus Abraham, Isaac et Jacob. Ideo Deus eorum vocatur, quia paravit illis coelestem civitatem. Abraham iterum per fidem obtulit Isaac, cum tentaretur; Deus non tentabat ipse Abraham et mundus virtutem suham qui susceperat repromissiones ad quem dictum est: Quia in Isaac vocabitur tibi semen, ipse offerebat hunc unigenitum, arbitrans quia Deus potens est eum suscitare a mortuis, et per eum suscitatum Abrahae vocari semen. Unde quia ita credidit, accepit eum filium, et in multiplicationem seminis, et in parabolam, id est in
Abbreviated transcription (Latin):
uum̃ abilitatẽ eoꝵ qͣ arena: ad horã mari
id est iuxta ritus gentilicatis. Mułti enĩ de
filiis abrahȩ uirtutib micuerũt ut sidera
misti steriles & infructuosi in ritꝰ gentilium
cob defuncti sunt. Et cũ morerent᷑ existente
uirta fidẽ. id: credentes se accept̃os iurta ꝓ¬
missa dei. Defunctisunt inquã non acceptĩ
repmissionib in uita: s aspicientes eas ꝓmis¬
siones fut᷑as. Et longe: id: in diebus xp̃i
Et salutantes sicut nautȩ patͥam: quã alonge
uidentes multũ desiderant. & confitentes
significant se uerã pat̾am inquirere. Dic̃et
aliquis. In quirebant alienã: qr fortasse ad
suam reuerti non poterant. Ad hȩc ƿauł.¬
Quia ħ dicebant. & si quid̾ illius meminissẽt
patriȩ de qua exierũt: uolences illuc re¬
uerti. utiq habebant tempꝰ. id÷ oportuni¬
tacem reuertendi. S nunc postquã illius
non meminerant: appetunt meliorẽ pa¬
triam. id: oelestem. Et quia cȩlestẽ appe¬

Expanded text:
numerabilitatem eorum; quae arena est ad oram maris, id est juxta littus gentilitatis. Multi enim de filiis Abrahae virtutibus micuerunt, ut sidera, multi steriles et infructuosi in littus  al., ritus gentilium cob, defuncti sunt, etiam cum morerentur, existentes juxta fidem, id est credentes se accepturos promissa Dei. Defuncti, inquam, sunt, non acceptis repromissionibus in vita, sed aspicientes eas repromissiones futuras a longe, id est in diebus Christi, et salutantes, sicut nautae patriam, quam a longe videntes multum desiderant, et confitentes significant se veram patriam inquirere. Diceret aliquis: Inquirebant alienam, quia fortassis ad suam patriam reverti non poterant. Ad hoc Paulus: Haec dicebant, et si quidem meminissent illius patriae, de qua exierunt, volentes illuc reverti, utique habebant tempus, id est opportunitatem, revertendi. Sed nunc, postquam illius non meminerant, appetunt meliorem patriam, id est coelestem. Et quia coeles
Abbreviated transcription (Latin):
habitauit. inqͥrens cũ patͥb suis ñ illã. s
ueram cerrã reꝓmissionis. Ysãac & iabob
dico cum heredib eiusdẽ reꝓmissionis
Illis enĩ frequent̾ deus sic̃ abtahe reꝓmm¬
sit. Abrahã ideo habitabat in casulis: qi
fex. id est sua arte disponens ibi singła:
& idem eoꝵ quȩ disponit conditor ipsem
fabricans illa. Abrahã habitans ĩcasuł
ostendebat se ñ curare ierłm terrenã.
s inquirere gelestẽ. Ipsa etiã sarra
sterilis & nonagenaria. ꝑ fidẽ accepit
uirtutẽ in conceptioue: id÷ concipiendi
seminis. Ipsa dico ñ solũ sterił. s etiã p̃cer
tempꝰ etatis: quia sicut dictũ ÷ nonagena¬
ria erat. Accepit ideo. qm̃ credidit dm̃
fidelem eg̃. id: ueracẽ: qui illi ꝓmiserat
semen. Apud dm̃ qͥd̾. qr dm̃ credidit fid̃¬
lem esse ÷ & ab uno uentre uł ab uno pr̃e.
Et ħ uno emortuo: uł uentre: uł patre.
Orti sunt filii tamꝙ̃ sidera celi. nec scd̃m
claritatẽ uirtutũ cõparo sid̾ib s eundo

Expanded text:
atribus suis non illam, sed veram terram repromissionis. Isaac et Jacob dico, cohaeredibus ejusdem repromissionis; illis enim frequenter Deus, sicut Abrahae, repromisit. Abraham ideo habitabat in casulis, quifex, id est arte sua disponens sibi singula; et idem eorum quae disponit est conditor ipsemet fabricans illa. Abraham habitans in casulis ostendebat se non curare Hierusalem terrenam, sed inquirere coelestem. Ipsa etiam Sara sterilis, et nonagenaria per fidem accepit virtutem in conceptione, id est concipiendi seminis. Ipsa dico non solum sterilis, sed etiam praeter tempus aetatis, quia sicut dictum est nonagenaria erat, accepit ideo, quoniam credidit Deum esse fidelem, id est veracem qui illi promiserat semen, propter quod quia Deum credidit fidelem, et ab uno ventre vel ab uno patre, et hoc uno emortuo vel ventre, vel patre, orti sunt filii tanquam sidera coeli, nec secundum 404 claritatem virtutum comparo sideribus, sed eundo
Abbreviated transcription (Latin):
celis substantiam meliorẽ : quia sp̃ua¬
lem manentẽ. & quandoquid̾ cales in
pͥncipio fidei fiustis: itaq nolite dege¬
neraudo amitt̾e confidentiã ur̃ãm.
id est bona oꝑa. ꝑ que licet confidere. Quȩ
confidentia si ꝑseuerat magnã habet remu¬
nerationẽ. Dicerent illi. Difficile est cot
patiendo: quia patientia longanuis :
uobis necessaria. ut paciendo facientes
uoluntatẽ dei reporcetis ꝓmissionẽ. id:
ꝓmissam głam. Nec semꝑ oportebit pa¬
ti: quia  modicũ quidẽ tẽꝑis s leue &¬
momentaneũ restat. & post ħ ueniet uo¬
bis ille qui uenturꝰ est. Et postquã ue¬
nerit. id: non tardabit. id: nontarde da¬
bit nobis głam quã ꝓmisit. Martyrib
non tardat᷑ gła: s statĩ exeuntib dͣ mun¬
do datur. his autem qui in pace ecclȩ¬
requiescunt. tardare uidet᷑ ꝑpeti. qr

Expanded text:
re in coelis substantiam meliorem, quia spiritare in coelis substantiam meliorem, quia spiritalem et permanentem. Et quando quidem tales in principio fidei fuistis, itaque nolite degenerando amittere confidentiam vestram, id est bona opera, per quae licet confidere: quae confidentia si perseverat, magnam habet remunerationem. Dicerent illi: Difficile est tot patiendo, quia patientia longanimis est vobis necessaria, ut patiendo facientes voluntatem Dei, reportetis promissionem, id est promissam gloriam. Nec semper oportebit pati, quia adhuc modicum quidem temporis et momentaneum restat. Et post hoc veniet vobis ille qui venturus est. Et postquam venerit, 401 non tardabit, id est non tarde dabit vobis gloriam quam promisit, martyribus non tardatur gloria, sed statim exeuntibus de mundo datur. His autem qui in pace Ecclesiae quiescunt tardare videtur, pr
Abbreviated transcription (Latin):
deserit in ꝓrimũ: quanto magis in se ipsumr
Et iterum scripta approbat iudiciũ der: ubi ait.
Quia udicabit dñs popłm suum: & quia dñs
iudicans reddet unicuiq uindictã peccati.
Uidete ne peccetis ait paulus: quia horrendũ
est incidere in manꝰ dei uiuentis. id est qͤ¬
cumque uult potentis.
ost quam asꝑe corripuit illos nũc re¬
memorando priora bona eoꝵ: ut qpo
nus dei: s remoramini pͥstinos dies in quib
uos illuminati ꝑ fidẽ: statim accepta fide
sustinuistis magnũ certamen passionũ.
Multi enĩ tũc passi estis ã contͥbulib ur̃is.
Sustiiustis utiq passiones. Et enĩ in alt̾o.
autem. id est ex una parte effecti estis
socii conuersantiũ talit̾: sicut uos. id. ẽ
omniũ eoꝵ qui in religione fidei conuer¬
sabantur uobiscũ. Uere socii: nam uos
cõpassi estis uinctis. ministrando eius in
uudis necessaria de bonis ur̃is. Et oppro¬
bria: id÷ tribulationes ƿassi estis Hos
enim suscepistis cum gaudio rapinã bo

Expanded text:
psum? Et iterum Scriptura approbans judicium Dei ait: Quia judicabit Dominus populum suum. Et quia Dominus judicans reddet unicuique vindictam peccati, videte ne peccetis ait Paulus. Quia horrendum est incidere in manus Dei viventis, id est quaecunque vult potentis. Postquam asperius corripuit illos, nunc rememorando priora bona illorum, blanus Dei, sed rememoramini pristinos dies in quibus vos illuminati per fidem, statim accepta fide sustinuistis magnum certamen passionum; multa enim tunc passi estis a contribulibus vestris. Sustinuistis utique passiones, et enim in altero, autem, id est ex una parte effecti estis socii conversantium taliter, sicut nos, id est omnium illorum qui in religione fidei conversabantur vobiscum. Vere socii. Nam et vos compassi estis vinctis, ministrando eis in vinculis necessaria de bonis vestris, et opprobria et tribulationes passi estis. Vos enim suscepistis cum gaudio rapinam bon
Abbreviated transcription (Latin):
sum: & ꝓpeccato. id÷ hostiaquȩ uocabat᷑
peccatũ. lsł ꝓ peccato. ħ inquã non placuert̃
cibi. tunc postquã uidihec displicẽre tibi.
ut munda & placens hostia offerret᷑: dixi
id.ẽ deliberaui apud melchisedec. Ecce
oportune uenio: quia nunc reꝓbacis illis
legalibus hostia ero nona. ⁊ beneplacens
deo. Uenio ad hoc ut faciam noluntatẽ
tibi me ipsum sacrificium nouum in odorẽ
suauitatis. Quod ita construere debemꝰ.
Uenio ut faciam. Idem dicit in sequentib
Faciam enĩuoluntatẽ. Sic enĩ de me scͥp¬

Expanded text:
hostia quae vocabatur peccatum vel pro peccato. Haec, inquam, non placuerunt tibi, et tunc postquam vidi hoc displicere tibi, ut munda et placens hostia offerretur tibi; dixi, id est deliberavi apud me hoc: Ecce opportune venio, quia nunc reprobatis illis legalibus, hostia nova ero et beneplacens Deo. Venio ad hoc ut faciam voluntatem fferam tibi meipsum sacrificium novum, in odorem suavitatis. Quod ita construere debeamus: Venio ut faciam, 398 idem docet in sequentibus: Faciam voluntatem tuam; sic enim sc
Abbreviated transcription (Latin):
catione scificauit. & scĩficatos ꝑfectione
Mos quidẽ dicimꝰ xp̃m una oblatione cõsũ
masse. In hoc autẽ contestat᷑. id: confir¬
mat uos idem. nobiscum affirmãs et iã
Hoc autem testamentũ qd̵ contestabor ad
illos Et hȩc dicit dñs. Post dies illos dan¬
do leges meas in cordib eofũ: & suꝑ scͥbã
eas inmente eoꝵ. Post qͣm hȩc dixit. ad
dabor peccadoꝵ. & iaquitatum eoꝵ.
In hĩs autẽ uerbis concestat᷑ sp̃c sanctus
una oblatione:. xp̃c consummasse scĩfi¬
catos: quia ubi est peccatoꝵ remissio.
iã non ÷ necessaria oblatio peccatoꝵ
ostquã ꝑ pontificium xp̃i suffici

Expanded text:
latione sanctificavit, et sanctificatos virtutum latione sanctificavit, et sanctificatos virtutum Nos quidem dicimus Christum una oblatione sanctificatos consummasse. In hoc autem contestatur, id est confirmat nos; idem nobiscum affirmans etiam SHoc autem est testamentum quod testabor ad illos, et hoc dicit Dominus: post dies illos dabo leges meas in cordibus eorum, et superscribam eas in monte edabor peccatorum, iniquitatum eorum. In his autem verbis contestatur Spiritus sanctus unam oblationem consummasse sanctificatos: quia ubi est peccatorum remissio, jam non est necessaria oblatio pro peccato. Postquam per pontificium Christi, suffici
Abbreviated transcription (Latin):
cata. Ad hoc remouendũ ait. Sicut pon¬
tifex semel facto sacrificio auferre pecca
repetendo referens eandẽ hostiã. Heri.n.
hy rcum. hodie iterũ hẏrcũ: quia sicut
heri. sic & hodie nec ꝓderit. Offerens inꝙͣ
eadem hostias: quȩ hostiȩ nũꝙ᷑. possunt
auferre peccata. Pontifex seu quilibec
sacerdos legalis repet̾itis hostiis peccata
nequit auferre : sic hic pontifer xp̃c offe¬
reus hostiam non repecitã. ħ unã solã pro
peccatis omĩum: sedet id est quiescit et
regnat positus in dext̾ã. id ÷ in equalitate
dei patris sessurꝰ in sempit̾nũ. Non iterũ
reuersurꝰ ut offerat. quasi hostia euis sue¬
rit insufficiens: s de cecero. id est de fuc᷑o
exspectans ibi in dextera dei. donec inimi¬
ci eius ponantur scabellum pedũ euis .i.
omn modo subiectionis subiciant᷑ ei: qd̾
fucurum est in die uidicii. Offerens hos¬
tiam unã. Ideo unã: quia una sola sc̃ifi¬

Expanded text:
cata. Ad hoc removendum ait: Sicut poncata. Ad hoc removendum ait: Sicut pontifex semel facto sacrificio auferre peccatrepetendo referens easdem hostias heri hircum, hodie iterum hircum, quia sicut non heri, sic nec hodie proderat; offerens, inquam, easdem hostias, quae hostiae nunquam possunt auferre peccata. Pontifex seu quilibet sacerdos legalis repetens hostias, peccata nequit auferre, sed hic pontifex Christus offerens hostiam non repetitam, sed unam solam pro peccatis omnium, sedet, id est quiescit et regnat positus in dextera, id est in aequalitate Dei patris sessurus ibi in sempiternum. Nec reversurus ut iterum offerat, quasi hostia ejus fuerit insufficiens, sed de caetero, id est de futuro exspectans ibi in dextera Dei donec inimici ejus ponantur scabellum pedum ejus, id est omni modo subjectionis subjiciantur ei, quod futurum est in die judicii. Offerens hostiam unam, ideo unam, quia una sola ob
Abbreviated transcription (Latin):
habitans in xp̃o: quȩ regit om̃s in ꝑfecti¬
one. Uł in capite libri: id: in pͥncipio
genesis. uł psalcerii. Scriptũ est ini lege
dñi uoluntas eiuis. ⁊ cȩcera. Premissam
auctoritatẽ quom̃ intelligenda sit:
iussi. non sunt bene placita tibi dic̾et aliqͥs.¬
Ideo fortasse non placent: quia non fiunt or¬
dinabiliter scd̾m legẽ. Ad ħ remouendũ
ait. Non sunt beneplacita tͥ ea quȩ offerũ¬
tur scd̾m legẽ : id: licet siant scd̾m legis
institutionẽ. Tunc reꝓbatis legalib hosti¬
testamentũ. ita ut statuat. id÷ ꝑpetuo du¬
randum stabiliat sequens: scilicet nouũ¬
testamentũ. In qua uoluntate .u. in qͦ
nouocestamento ex uoluntate di consti¬
tuto. nos sumꝰ mundati positione uirtu¬
facta oblatione: sufficiens fuit ad purgati¬
onem omĩũ macłaꝵ. Opponeret aliquis.
Sacrificium pontificis ideo insufficiens fuit.
qr semel tantũ in anno fiebat: s coctidi¬
aua sacrificia ꝓderunt ad auferenda pec¬

Expanded text:
habitans in Christo, quod regit eum in omni perfectione. Vel in capite libri, id est in principio Genesis vel Psalterii scriptum est in lege Domini voluntas ejus, etc. Praemissa auctoritas quomodo intelligenda sit, jussi non sunt placita tibi. Diceret aliquis fortasse: Ideo non placent, quia non fiunt ordinabiliter secundum legem. Ad hoc removendum ait: Non sunt placita tibi ea quae offeruntur secundum legem, id est licet fiant secundum legis institutionem tunc reprobatis legalibus hostitestamentum, ita ut statuat, id est perpetuo durandum stabiliat sequens, Novum scilicet Testamentum, in qua voluntate, id est in quo Novo Testamento ex voluntate Dei constituto, nos sumus sanctificati, positione virtufacta oblatione sufficiens fuit ad purgationem omnium macularum. Opponeret aliquis: Sacrificium pontificis ideo insufficiens erat, quia semel tantum in anno fiebat; sed quotidiana sacrificia proderant ad auferenda pec
Abbreviated transcription (Latin):
głis reatib singłas cruces portent: uł abra¬
ham e ceteri scĩ non erunt redẽpti. Sic
est qd̾ semel xp̃c apparuit in consũmatio
uit. Et cum ante eũ nullo fuerit consuminat̾o
id est uera ꝑfectio: ipse. omniũ ꝑfectionẽ attu¬
lit. Apparuit inqu̾a ad destitutionẽ. id est
ad destructionẽ: ꝑhostiã non alienã. s suã.¬
Et quia plene peccatũ destruxit. non opor

Expanded text:
gulis aetatibus, singulas cruces portaret, vel Abragulis aetatibus, singulas cruces portaret, vel Abraham et caeteri sancti non erunt redempti. Sic est quod semel Christus apparuit in consummationuerat, consummavit. Et cum ante in nullo fuerit consummatio, id est vera perfectio, ipse omnium perfectionem attulit. Apparuit, inquam, ad destitutionem, id est ad destructionem per hostiam 396 non alienam, sed suam. Quia plene
Abbreviated transcription (Latin):
uultur. idest beneplacito dei. ꝓ nobis in ce¬
lum secum introducendũ. Introuit quid̃
celum: s neque ita introiuit ut sepe ind̾
reuertens iterũ offerat semet ipsũ. quasi
non omnib & in omni tẽꝑe sufficiat sacri¬
ficium semel oblatũ. Nonut sepe offerat
quemadmodũ pontifex legalis ꝑ singłos an¬
nos: quia non sufficit sacrificiũ sium. Ite¬
rans uitrat in sc̃a sc̃oꝵ : non in suo sicut xͦ.
s in alieno sangnine. Quare : quia alienꝰ
sanguis est: ideo iustificare ñ potest. In ħ¬
uersu. & sacrificuini suũ sufficͥens. ⁊ lega¬
le insufficiens ostendit. Alioquin id est si
aliter uis dicere. ut rp̃c sepe se debeat of¬
ferre : tunc ꝓculdubio si ita est. oportebat
eum frequent̾ pati. incipiendo ab origine
stiundi. Si illis cantũ qͥ fuerunt in cẽꝑe
suo ꝓfuit passio euis : ꝓfuit & singłis fut᷑is
reatib. Oporteat eum iterato pati. tunc
utiq erat ut incipiendo ãdiebus abel sin¬

Expanded text:
vultui, id est beneplacito Dei pro nobis in coevultui, id est beneplacito Dei pro nobis in coelum secum introducendis. Introiit quidem in coelum, sed neque ita introiit, ut saepe inde revertens iterum offerat semetipsum quasi non omnibus, et omni tempore sufficiat sacrificium suum semel oblatum. Non ut saepe offerat quemadmodum pontifex legalis per singulos annos quia non sufficit, sacrificium suum iterans intrat in Sancta sanctorum: non in suo sicut Christus, sed in alieno sanguine. Quare, quia alienus sanguis est, justificare non potest. In hoc et sacrificium suum sufficiens, et legale insufficiens ostendit. Alioquin, id est si aliter vis dicere, ut Christus saepe debeat se offerre, tunc procul dubio si ita est oportebat eum frequenter pati, incipiendo ab origine mundi. Si enim illis tantum qui in tempore suo fuerunt, passio ejus profuit, et singulis futuris aetatibus oporteat eum iterato pati: tunc utique necesse erat ut incipiendo a diebus Abel sin
Abbreviated transcription (Latin):
& sanguine redeunt. & redemptis sp̾m
sapientiȩ & scientiȩ tribuit: & omnia se¬
cundũ legẽ xp̃i mundant᷑ in sanguine
llud pene nichil habet in Ssuo.¬
allegoria. & sine effusione sanguinis
xp̃i non fit remissio cuilibet peccati: et
quia omĩa oportet mundari in sanguine.
& sine effusione sanguinis nulla fit re¬
missio: ergo necesse est exemplaria qͥdẽ
celestiũ. id est legalia quȩ sunt fig̃a spi¬
ricualium mundari. his supradictis sci¬
licet uituloꝵ & hyrcoꝵ ȩremplaria ue¬
roꝵ necesse fuit mundari. his hostus.
S ipsa cȩlestia cuiꝰ hereant figͣa. necesse
fuit mundari meliorib hostiis quã his
supͣdictis: hyreo & uitulo. Et uere me¬
lior hostia fuit: ꝑ quã mundata sunt celestia.
Iam iħc.Ex uere ista sunt celestia: niã non ma¬
manu facta scã. qd fuere exemplaria uero¬
rum: s irtrorsum in ipsum celum. Ad hoc
introuut. ut nunc postquã ostensum est
uiutilia ẽẽ manufacta sancta: appareat

Expanded text:
redemptis spiritum sapientiae et scientiae tribuit, et omnia secundum legem Christi mundantur in sanguine ejus. Illud pene nihil habet in allegoria. Et sine effusione sanguinis Christi non fit remissio cujuslibet peccati. Et quia omnia oportet mundari in sanguine, et sine effusione sanguinis nulla fit remissio. Ergo necesse est exemplaria quidem coelestium, id est legalia quae sunt figura spiritalium, mundari his supra dictis, scilicet vitulorum et hircorum. Exemplaria verorum necesse fuit mundari his hostiis, sed ipsa coelestia, cujus haec erant figura necesse fuit mundari melioribus hostiis quam istis praedictis, hirco et vitulo. Et vere melior hostia fuit qua mundata sunt coelestia: nam Jesus, et vere ista sunt coelestia, nmanu facta sancta quidem fuere exemplaria verorum, sed introiit in ipsum coelum. Ad hoc introiit, ut nunc postquam ostensum est, inutilia esse manu facta sancta appareat
Abbreviated transcription (Latin):
dei nichil aliudsit quã mutabilit̾ stabi¬
lire. homines uirant ꝑ maiorẽ sui. & iu¬
ramentũ fus est om̃is contͦuersie. idẽ
altercationis eoꝵ : ualens ad confirma¬
tionẽ alteriꝰ partis: in qͦ scilicet ꝑuira¬
mentũ deus uolens habundantius os¬
cendere. habundant᷑ enĩ ꝑ reꝓmissionẽ:
habundanciꝰ ostendit ꝑ uiramentũ. uo¬
lens ostendere immobilitatẽ. id in
mutabilitatẽ. sui consulii. Consiliũ dei
fuit quod uir aliqui cognoueraut ꝑ
fioẽ xp̃i saluari homines. Hoc inqͣm
consilium immobile ostendens here¬

Expanded text:
Dei nihil aliud sit, quam immutabiliter stabiDei nihil aliud sit, quam immutabiliter stabilire. Homines jurant per majorem sui, et juramentum finis est omnis controversiae, id est altercationis eorum, valens ad confirmationem alterius partis, in quo, scilicet per juramentum, Deus volens abundantius ostendere. Abundanter enim per promissionem, sed abundantius ostendit per juramentum. Volens ostendere immobilitatem, id est immutabilitatem sui consilii. Consilium Dei fuit quod vix aliqui cognoverant per fidem Christi salvare homines. Hoc, inquam, consilium ostendens
Abbreviated transcription (Latin):
qm maiorẽ nõ habuit ꝑ se iurauit: sub¬
dit. s uerba iusiurandi premittit. Iitra¬
uit inquã dicens. O abrahã mͥ benedi-¬
camter id est incremento uirtutũ dita¬
bo te in hac uita. Benedicã dico benedi¬
cens: id est ita ut in officio benedicendi
semꝑ maneã. Et multiplicabo te in fu¬
tura beatitudine: remuñando fidem
tuam. Multiplicabo inqu̾a mulciplicans.
id. ẽ sĩ huius multiplicationis finẽ fa¬
ciens. Hisiħ fecero : defectio locutionis
sequit᷑ qd̾ cumq inconueniens. Et sic
abraham certificat᷑. Abrahã ferens lon¬
ganimitatẽ. quia diuu. ⁊ multa aduersa
sustinuit: adeptus est tandẽ reꝑmis¬
sionẽ .i. sepe ꝓmissam beatitudinem.
Ideo iurauit: quia homo iurat. Rideo
ꝑse: quia maior est homines ensi ꝑ¬
dini homiũ. quoꝵ ussus est cercos fieri
ꝑ nsiurandũ sicut iħe in dieb suis sed̾m
mortẽ illius regionis in paraboł. & simili¬
tudinib loquebat᷑ illis: cũ cam̃ iurare.

Expanded text:
quia majorem non habuit, per se juravit subdet, sed verba jurisjurandi praemittit: juravit, inquam, dicens: O Abraham nisi benedicam te, id est incremento virtutum ditavero te in hac vita. Benedicam dico, benedicens, id est ita ut in officio benedicendi semper maneam, et nisi multiplicabo te in futura beatitudine remunerando fidem tuam. Multiplicabo, inquam, multiplicans, id est non hujus multiplicationis finem faciens nisi hoc fecero, defectio locutionis sequatur quodcunque inconveniens. Et sic Abraham certificatus, Abraham ferens longanimiter, quia et diu et multa adversa sustinuit, adeptus est tandem repromissionem, id est saepe promissam beatitudinem. Ideo juravit quia homo jurat. Ideo per se, quia major eo non est; homines enidini hominum, quorum usus est certos fieri per jusjurandum, sicut Jesus diebus suis secundum morem illius regionis, in parabolis et similitudinibus loquebatur illis, cum tamen jurare
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa faciam eis quia ꝓpitius eriniqui¬
tatib eoꝵ : & iam non mer abor peccatoꝵ
eoꝵ. Iniquitas ait quando ñ seruant eqͥ¬
tatẽ ad ꝓrimũ: peccata qͣndo in se ipsis
quitatibus eoꝵ. Et quia ꝓpitiatio dici pos¬
set. si absq ultione dimittet᷑ etiã pre¬
senti: ideo addit. Ita ꝓpicius ero qd̾ iam
ultra memorabor peccatoꝵ eoꝵ in futo.
hoc loco incipit paulus. Pixit ꝓpħa:
dabo nouũ cestamentũ. Dicendo aut̃

Expanded text:
omnia faciam eis, quia propitius ero iniquiomnia faciam eis, quia propitius ero iniquitatibus eorum, et jam non memorabor peccatorum illorum. Iniquitates ait, quando non servant aequitatem ad proximum suum; peccata, quando in seipsis quitatibus eorum. Et quia propitiatio dici posset, si absque ultione dimitteret in praesenti, ideo addit: Ita propitius ero quod jam ultra non memorabor peccatorum eorum in futuro. hoc loco incipit Paulus. Dixit propheta: Dabo testamentum novum. Dicendo autem
Abbreviated transcription (Latin):
quã in mentes & in corda eoꝵ leges scͥptas
habebunt. ero illis in dm̃: quia dicecur.
Uere deus in istis habicat: quiatot reful¬
gent miraculis. Et ipsi erunt mͥ in popłm:
dicetur quia de eis. hii re uera sunt po¬
płss dei. hȩc pars ꝓpħiȩ complet᷑ in hoc
mundo: qd̃ sequit᷑ cõplendũ restat in fu¬
curo. Erit michi i popłm. Et nondo¬
cebit unusqͥsq ꝓximũ suũ. Niceret ali¬
quis. fortassis quia ñ curabunt de eo. Id̾o
addit. Nec unusquisq etiã docebit fra
trem suum qu̾e multũ diliget: dicens ita
fratͥ. Cognosce dm̃. Ideo alter ñ docebit
alterũ : quia scient me a minore usq ad
maiorem eoꝵ. Hoc aut̾ implebitur in die
iudicii: qͣndo etiam impii conficebunt᷑ xp̃m
filiũ dei. Hotant scĩ qd̾ aut aminore issq
ad maiorem.⁊ ñ econuerso: ut ostendat
om̃s tũc ꝑfecte dm̃ cognoscere. Amino¬
re enĩ inpossibile doceri maiorẽ. Ero
eis in dm̃. Deum iterũ scient me hec

Expanded text:
quam in mente et in corde eorum leges meas scriptas quam in mente et in corde eorum leges meas scriptas habebunt; ero eis in Deum, quia dicetur: Vere Deus in istis habitat, qui tot refulgent miraculis, et ipsi erunt mihi in populum: quod dicetur de eis. Hi revera sunt populus Dei. Haec pars prophetiae impletur in hoc mundo; quod sequitur implendum restat in futuro. Erunt mihi in populum, et non docebit unusquisque proximum suum. Diceret aliquis fortassis, quia non curabit de eo, ideo addit nec unusquisque docebit etiam fratrem suum, quem multum diligit, dicens ita: Frater, cognosce Deum. Ideo alter non docebit alterum, quoniam scient me a minore usque ad majorem eorum. Hoc autem complebitur in die judicii, quando etiam impii confitebuntur Christum Filium Dei. Notant sancti, quod ait a minore usque ad majorem. et non e converso: ut ostendat omnes tunc perfecte Deum cognoscere; a minore enim hoc impossibile est doceri majorem. Et ero eis in Deum, omnes iterum scient me, et haec
Abbreviated transcription (Latin):
dit manũ ab ea similitudine dicit. qua
aliquis manũ in luto iacentis. & ꝑ se
surgere inpocentis. apprehendit ⁊ eri¬
git: sic deus ꝑ se inpocences eos appre¬
hendit. & de erũpna egyptioꝵ extͣrit.
Q uomͦ eos uituꝑauit nunc ait. Ego qͥdẽ
neglexerunt me: & ego neglexi eos.
Et sic dico neglectos a deo. ne molesti
sitis michi: qͥa hȩc dicit dñs. Uere
dabo cestamentũ nouũ. & sĩ scd̾m illd̃
qd̃ dedi patrib eoꝵ: quia ħ est testa¬
mentũ qd̃ ego disponã. id÷ ordinabiłr
dabo doniui isrł. id est omniũ iuden¬
ciũ dem. Nec mͦ: sed
dicit dñs. Disponã utiq dando leges meas
in mentes: id.ẽ intelligentias eoꝵ Nec so¬
lum disponã. s etiam scribam eas. ut in e¬
ternũ maneant in corda eoꝵ id.ẽ. in uolũ¬
tate : quia & intelligent. ⁊ ex uoluntate
leges meas cooꝑabunt᷑. Scribam dicor qͣsi
illud qd̾̃ suꝑesse debet eisq dñari. Et post¬

Expanded text:
di manum, ea similitudine dicit qua di manum, ea similitudine dicit qua aliquis manum in luto jacentis, et per se surgere impotentis apprehendit, et erigit; sic Deus eos per se impotentes apprehendit, et de aerumna Aegyptiorum extraxit. Quomodo eos vituperaverit nunc ait: Ego quidemneglexerunt me, et ego neglexi eos: et si dico vos neglectos a Deo, ne molesti sitis mihi: quia hoc dicit Dominus: Vere dabo testamentum novum, et non secundum illud quod dedi patribus eorum: quia hoc est testamentum quod ego disponam, id est ordinabiliter dabo domui Israel, id est omnium videntium Deum, nec modo, sed dicit Dominus. Disponam utique dando leges meas in mentes, id est in intelligentias eorum, nec solum disponam, sed etiam scribam eas, ut in aeterno maneant, in corda, id est in voluntates eorum: quia et intelligent et ex voluntate leges meas operabuntur. Scribam dico quasi illud quod superesse debet eisque dominari, et post
Abbreviated transcription (Latin):
mo isrł. et in domo uida. dd litte ram
enĩ ꝑ isrł & iuda iudei cautũ intelligũ¬
tur: s scd̾m interpͣtationes uocũ. om̃is
iuideus conficens dm̃ intelligit᷑ Isrł &
iuda diuidit: quia post mortẽ salomo¬
nis qui in utrisq regnũ habuit roboã
filius eius. tribũ iuda. ⁊ dimidiã tribũ
beniamin tantũ habuit. Et aliȩ trib¬
heserunt roboam. hoc testamentum
nouum dabo suꝑ domũ isrł. id: ut qua¬
si de suꝑnis ueniens dominet᷑ isrł ⁊ nd̾:
et non sit quasi lex ueus ancilla sub ina¬
nu sacerdotis. Et quia posset esse testa¬
mentũ nouũ. quia noua terrena ꝓmit¬
teret & preciꝑet: decerminat dicens.
N ouum ita ÷ ut non sit scd̃m illud testam̃
cũ qd ego feci patrib eoꝵ. Et quia qui¬
busdã ƿatrib ut ab rahã sp̃uale testaĩ¬
cũ fecerat: ideo determinans ait. Qd̃ feci
indie qua apprehendi manũ eoꝵ: ut edu¬
cereni illos de terra egypt. App̾hen¬

Expanded text:
mo Israel et in domo Juda. Ad litteram mo Israel et in domo Juda. Ad litteram per Israel et Judam, Judaei tantum intelliguntur, sed secundum interpretationes vocum, omnis videns et confitens Deum intelligitur. Israel et Juda dividit, quia post mortem Salomonis, qui in utrisque regnum habuit, Roboam filius ejus tribum Juda et dimidiam tribum Benjamin tantum habuit, et aliae tribhaeserunt Jeroboam . Hoc testamentum novum dabo super domum, id est ut quasi de supernis veniens dominetur Israel et Judae: et non sit quasi lex vetus ancilla in manu sacerdotis. Et quia posset esse testamentum novum, quia nova terrena promitteret et praeciperet, determinat hoc dicens: Novum ita ut non sit secundum illud testamentum 388 quod ego feci patribus eorum. Et quia quibusdam patribus, ut Abraham, spiritale testamentum fecerat, ideo determinans ait quod feci in die qua apprehendi manum illorum, ut educerem illos de terra Aegypti. Apprehen