comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rem possidet anima sed fuscatur cõmixtione carnis. exqua retinetur in¬
cdusa Et x eiꝰ eñi parte: uertitur ad peccandi infirmitatẽ: salomone
dicente. Corpus corruptibile ad grauat animam: & deprimit terrena
Non uirtute. non sensu corporis. sed ratione mentis excellimus anima.¬
lib cȩteris. Pro reb corporeis utendis sufficit sensus carnis. non spi¬
italib capiendis. Inlecti aut̃ homines usu corporearũ rerũ nihil putan
aliter esse. prȩterquã carnis sensu concipunt. sicut prȩcellent sibi corpo-¬
rei sensus diuersitate locorũ: ita sibim& uirtute fentiendi prȩcellunt.
um prestantior est odoratus sapori: & positione loci & sentiendi lon¬
ginquitate. Sic auris odoratui. longius enĩ audimus: quam odoramus.¬
ic oculi aurib longius enim uidemus. quam audimus. Animus aut̃ & loco
& merito: his uniuersis sensib suꝑfertur. In arce enĩ capitis constitutꝰ

Expanded text:
rem possidet anima, sed fuscatur commistione carnis, qua retinetur inrem possidet anima, sed fuscatur commistione carnis, qua retinetur inclusa. Ex ejus enim 146 parte vertitur ad peccandi infirmitatem, Salomone docente: Corpus corruptibile aggravat animam, et deprimit terrena sibus carnis. 1. Non virtute, non sensu corporis, sed ratione mentis excellimus animalibus caeteris. 2. Pro rebus corporeis utendis sufficit sensus carnis, non pro spiritualibus capiendis. Illecti autem homines usu corporearum rerum nihil putant aliter esse praeterquam quod carnis sensu concipiunt. Sicut praecellunt sibi corporei sensus diversitate locorum, ita sibimet virtute sentiendi praecellunt; nam sicut praestantior est odoratus sapore, et positione loci, et sentiendi longinquitate, sic auris odoratu. Longius enim audimus quam odoramus; et sic oculi auribus: longius enim videmus quam audimus. 3. Animus autem et loco, et merito his universis sensibus superfertur. In arce enim capitis constitutus,
Abbreviated transcription (Latin):
pudetui Phylosophorum fententiȩ dicunt animam ẽẽi priusquã nascat᷑
incorpore. qđ utrum esse nullis ad probatur indicus. Nã utiũ autea fuissemus
nec ipsi nouimus. nec quis hominum dicat habemus.
disputare conantur. Sed quomͦ de illa aliquid recte sentire possunt. qui
auctorẽ ad cuius imaginem facta ẽ. non nouerunt: Et idõ multa errori dig¬
na digerunt. Mutabilis est anima non localiter: sed temporaliter suis af¬
fectionib Corpus aut̃ & loco est & tempore mutabile: quia & tempore
mutatur. & uariatur loco. Quod est ad corpus mutatio locoꝵ. hoc efo ad
animum mutabilitas cogitationum. Quae uarietas malȩ motionis tẽ
menti inhȩsit: quando ab aeternorum contemplatione primus homo rece-¬
dens. in illo stare noluit. aquo mabe recessit. Et iusta dampnatione incon¬
stans ꝑ rerum raptus uarietatem defluxit. Multum ex sua natura splendo¬

Expanded text:
videtur. Philosophorum sententiae dicunt esse animam, priusquam nascatur videtur. Philosophorum sententiae dicunt esse animam, priusquam nascatur in corpore. Quod verum esse nullis approbatur indiciis. Nam utrum antea fuissemus, nec ipsi novimus, nec quis hominum dicat habemus. disputare conantur, sed quomodo de illa aliquid recte sentire possunt, qui auctorem ad cujus imaginem facta est non noverunt? Et ideo multa errore digna dixerunt. 6. Mutabilis est anima, non localiter, sed temporaliter, suis affectionibus. Corpus autem, et loco, et tempore mutabile est, quia et tempore mutatur, et loco variatur. Quod est ad corpus mutatio locorum, hoc est ad animam mutabilitas cogitationum. Quae varietas malae motionis tunc menti inhaesit, quando ab aeternorum contemplatione primus homo recedens in illo stare noluit, a quo male recessit, et justa damnatione inconstans, per rerum raptus varietatem defluxit. 7. Multum ex sua natura splendo
Abbreviated transcription (Latin):
ita corporis anima. uita animȩ ds̃ est. Et sicut corpus mortuum
est sine anima: ita auima mortua ẽ. sine dõ. Anima hominis ñ ẽ. hon
sed corpus qđ ex humo factum est. id tantũ homo est. Inhabitando aute
in corpore anima. exipso principio carnis. homo nomen accepit: sicut et¬
apłs uiteriorẽ hominem dicit animã. ñ carnẽ esse conditã ad dĩ imaginꝰ
Male ergo aquib dam creditur animã hominis esse corporeã:. Quar ꝓ id
ta ut as ox isteret. Sicut angłi. ita & animȩ. Habent enĩ initium. funiẽ
nullum. Nam quȩdam in reb temporalia sunt. quȩdam ꝑpętua: quȩdam
uo sempiterna. Temporalia sunt: quib est ortus & obitus. Perpetua. quib
ortus non terminus. Sempiterna: quib nec ortus nec terminus. Animã¬
non esse partem diuinȩ substantiȩ uł nature. nec esse eam prius quã cor-¬
ri misceatur sed tunc eam creari quando & corpus creatur. cui ad misci¬

Expanded text:
1. Vita corporis anima, vita animae Deus est. Et sicut corpus mortuum 1. Vita corporis anima, vita animae Deus est. Et sicut corpus mortuum est sine anima, ita anima mortua est sine Deo. 2. Anima hominis non est homo, sed corpus, quod ex humo factum est, id tantum homo est. Inhabitando autem in corpore anima, ex ipso participio carnis hominis nomen accepit, sicut Apostolus interiorem hominem dicit animam, non carnem, conditam esse ad Dei imaginem. Male ergo a quibusdam creditur animam hoporea, ut Deus, existeret. Sicut angeli, ita et animae: habent enim initium, finem nullum. Nam quaedam in rebus temporalia sunt; quaedam perpetua, quaedam vero sempiterna. Temporalia sunt, quibus inest ortus et obitus; perpetua quibus ortus et non terminus; sempiterna quibus nec ortus nec terminus. Animanon esse partem divinae substantiae vel naturae, nec esse eam prius quam corpori misceatur
Abbreviated transcription (Latin):
Et qui inperanti dño noluit esse subiectus. fieret sibimetipsi rebellis atq con¬
rius. Unde nec sibi potuerit subiugari: si prius dõ non fuerit subiugatus.
Sibiq seruiae uolens: qui dõ noluit uolens. Quam uarie ꝑdiuersa humanum
defluxit genus. dum se abuna stabili semꝑq manente diuinitatis solidita
subtraxit. Nam duni opus quodlib& appetit. quasi ut ibi iam requiem
mentis infigat. duni ei non sufficit: mutata intentione ad alias atq alias
actiones transit. Dumq ꝑ diuersa regurem solidam quęrit nec inui
in labore miser & uarietate uiuit. & uacuus manet arequie Quãuis
eadem inutabilitas non sit honuni concreata: sed promerito primę prȩui¬
ricatiotus illi accessit: ⁊am tamen naturalis facta ẽ: quia originalite
Iaprimo homine sicut & mors in om̃s homines transit:¬
DEANIMLA CEEERISA SENSIBUS

Expanded text:
et qui imperanti Domino noluit esse subjectus, fieret sibimetipsi rebellis atque contraet qui imperanti Domino noluit esse subjectus, fieret sibimetipsi rebellis atque contrarius. Unde nec sibi poterit subjugari, si prius Deo non fuerit subjugatus, sibique serviet nolens, qui Deo noluit volens. 10. Quam varie per diversa humanum defluxit genus, dum se ab una stabili semperque manente divinitatis soliditate subtraxit! Nam dum opus quodlibet appetit, quasi ibi jam requiem mentis infigit. Sed dum ei non sufficit, mutata intentione, ad alias atque alias actiones transit; dumque per diversa requiem solidam quaerit, nec invenit, in labore miser et varietate vivit, et vacuus a requie manet. Quamvis eadem mutabilitas non sit homini concreata, sed pro merito primae praevaricationis illi accesserit, jam tamen naturalis facta est, quia originaliter, a primo homine, sicut et mors, in omnes homines transitDe anima caeterisque sensibus.
Abbreviated transcription (Latin):
tus est. mulier ad imaginẽ uiri formata ẽ. unde & illi lege naturȩ subrecti
est. Item. Uir propter semetipsum factus ẽ. multer obadiutoriũ uiri crea¬
ta est. Homo propter peccatum tunc traditus est diabolo quando audiit.
terra es & interram ibis. Tunc eñi dictum est diabolo. terram manducabis.
Unde & propħa ait. serpenti puluis panis eiꝰ. Serpens eñi diabolus: puluis
impu: Et ipsi s̃ cibus diaboli: quia praua uoluntate adima conlabuntor
Recte adbene agendum cũ labore consurgimus. Qđ non esset. si delectatio
flagitium primoꝵ hominum non ꝑsuasisset: Quib adbeneuiuendum tantum
uelle sufficeret: & sine difficultate statim actio obtemperat&. Diuisio &
pugna ut sit in honunis animo pęna peccati est. exprimo homine in om̃s eꝰ
filios propagata: ut qui noluit cum dõ effe unitus: esset insem& ipso diuisus

Expanded text:
factus est, mulier ad imaginem viri formata est; unde et illi lege naturae subjecta factus est, mulier ad imaginem viri formata est; unde et illi lege naturae subjecta est. 6. Item vir propter semetipsum factus est, mulier ob adjutorium viri creata est. 7. Homo propter peccatum tunc traditus est diabolo, quando 143 audivit: Terra es, et in terram ibis. Tunc enim dictum est et diabolo: Terram manducabis. Unde et propheta ait: Serpenti pulvis panis ejus. Serpens enim diabolus est; pulvis, impii; et ipsi sunt cibus diaboli. 8. Quia prava voluntate ad ima collabimur, recte ad bene agendum cum labore consurgimus: quod non ita esset, si delectatio flagitium primorum hominum non persuasisset quibus ad bene vivendum tantum velle sufficeret, et sine difficultate statim actio obtemperaret. 9. Divisio et pugna, ut sit in hominis animo, poena peccati est, ex primo homine in omnes ejus filios propagata, ut qui noluit cum Deo esse unitus, esset in semetipso divisus,
Abbreviated transcription (Latin):
ue om̃ia contineri  atq in eo om̃ium perũ naturam consistere. Uniuersi
ite creaturȩ homo magna quȩdã portio est: Tantoq gradu ẽ. ceteris
excellentior: quanto unagiii diuinȩ uicinor. Quantũ ceteris creaturis
prestet homo dignitate uirtutis. ex ipsa reuerentia discitur creationis.
Dum om̃ia dixit as fiat & facta sunt: creare uero hominẽ qui de
arterni consilii deliberatione uolutrit dicens. Faciamus hominẽ ad imagoiẽ
& similitudinẽ nr̃am. Qui enim boni sumus naturaliter conditi: culpȩ quod
merito contra natutam mali sumus effecti. Sicut prȩsciuit as hominẽ pecei¬
turum: ita & presciuit qualiter illum ꝑ suam gr̃am repararet. qui suo arbituo
deperire potuisset. Originaliter adam & eua. fimul creati sunt. Specialite
uero postea mulier. de latere uiri formata est. Pariter ergo conditi sunt
utriq rationis ordine: non paris temporis unitate. Uir ad unaginẽ dĩ

Expanded text:
ne omnia contineri, atque in eo omnium rerum naturam consistere patet. Une omnia contineri, atque in eo omnium rerum naturam consistere patet. Universitatis creaturae homo magna quaedam portio est; tantoque gradu est caeteris excellentior, quanto imagini divinae vicinior. Quantum caeteris creaturis praestat homo dignitate virtutis, ex ipsa reverendum omnia, dixit Deus, fiant, et facta sunt. Creare vero hominem, cum quadam aeterni consilii deliberatione voluerit esse, dicens: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Quia enim boni sumus naturaliter conditi, culpae quodammodo merito contra naturam mali sumus effecti. Sicut praescivit Deus hominem peccaturum, ita et praescivit qualiter illum deperire potuisset. 4. Originaliter Adam et Eva simul creati sunt, specialiter vero postea mulier de latere viri formata est. Pariter ergo conditi sunt uterque, rationis ordine, non pariter temporis unitate. 5. Vir ad imaginem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
st. Discordia igitur ante aduentũ xp̃i hominũ & anglorum fuisse ꝑ id maxi¬
me agnoscitur. quod salutati in ueteri testamento ab hõib angłi despiciuis
se salutari ab eis. ađ in nouo testamento a iohanne factum: non solum reue¬
reuter angelus suscipit: uerum & iant faciat interdic̃. Obhoc homo inuxteri
testamento despicitur. Nec resalutatur ab angelo. eoquod homo adhuc ñ tran:¬
sisset in dm̃. Suscipitur aut̃ homo adõ: & reuerent᷑ salutat᷑ ab angelo Na
& mariam angelus gabrihel legitur salutasse. & iohanmi angłm salutanti¬
ab eodem angelo dicitur. Uide nefeceris. conseruus eĩ tuus sum. & frũm
iorum. ꝑ quod.agnoscitur ꝑ in carnationẽ dominieam pacem hominib
Inde & om̃ia ꝑ figuram ad eius similitudinem referuntur. E omu¬
uia homini om̃ia naturalia esse cum om̃ib reb quar constant & in homi¬

Expanded text:
est. 27. Discordia igitur ante adventum Christi hominum et angelorum fuisse per id maxiest. 27. Discordia igitur ante adventum Christi hominum et angelorum fuisse per id maxime agnoscitur, quod salutati in Veteri Testamento ab hominibus angeli, despiciunt se salutari ab eis. Quod in Novo Testamento a Joanne factum non solum reverentTestamento despicitur, nec resalutatur ab angelo, eo quod homo adhuc nondum transisset in Deum. Suscipitur autem homo a Deo, et reverenter salutatur ab angelo. Nam et Mariam angelus Gabriel legitur salutasse , et Joanni angab eodem angelo dicitur: Vide ne feceris, conservus enim tuus sum, et fratrum tuorum. Per quod agnoscitur 141 per incarnationem dominicam pacem hominibusinde et omnia per figuram ad ejus similitudinem referuntur. Communia homini omnia naturalia esse cum omnibus quae constant, et in hom
Abbreviated transcription (Latin):
fastidire non posse. Quid ergo est: nisi ut miro modo. simul utrumq credamus
quia &e desiderant & satiantor. sed desiderant sine libore. & satiantur sine
fastidio. Ne enim sit in desiderio necessitas. desiderantes sitiantur. Eet iteram
ne sit ini satietate fastidium. satiati desiderant. Uident ergo angdi faciem patris
psatretatem : sed quia satirtas ista fastiuti nescit: angl̃i desiderant in eo ꝑspicere
semꝑ Ubicumq inscripturis sc̃is pro dõ angelus ponituꝵ: non patꝰ ñ sp̃s sos.
incarnationis aduintũ: discordia iiter angłos & homines fuit. Ueniens aut̃
p̃s. pacem inse.&. angłis. & hominib fecit. Eo quippe nato clamaueruãs
angłi interra pax hominib bonȩ uoluntatis. Per incarnationẽ igitur xp̃i ñ
solum dõ reconciliatus ẽ. homo. uerum & iã pax inter homines & angelos reformata

Expanded text:
fastidire non posse. 24. Quid ergo est nisi ut miro modo simul utrumque credamus, fastidire non posse. 24. Quid ergo est nisi ut miro modo simul utrumque credamus, quia et desiderant, et satiantur? Sed desiderant sine labore, et satiantur sine fastidio. Ne enim sit in desiderio necessitas, desiderantes satiantur. Et iterum, ne sit in satietate fastidium, satiari desiderant. Vident ergo angeli faciem Patris per satietatem; sed quia satietas ista fastidium nescit, angeli desiderant in eum prospicere semper. 25. Ubicunque in Scripturis sanctis, pro Deo angelus ponitur, non Pater, non Spirituincarnationis adventum discordia inter angelos et homines fuit. Veniens autem Christus pacem in se, et angelis, et hominibus fecit. Eo quippe nato, clamaverunt angeli: In terra pax hominibus bonae voluntatis. Per incarnationem igitur Christi non solum Deo reconciliatus est homo, verum etiam pax inter homines et angelos reformata
Abbreviated transcription (Latin):
est. Unde & petrus in actib apłorum cum pulsar& ianuam: dixerunt
intus apłi. Non est petrus. sed angłs eus est. Si dm̃ angeli contuentur
& uident. cur petrus apłs dicit: inquem desiderant angeli dĩ conspicere:
erum si eũ non conturut᷑ neo uident qͦm̾do iuxta fententiã dñi angeli
eorum semꝑ uident faciem patris qui est in olis. Sed bent utrumq est. Nam
ulmuater crelimus qđ am̃ angłi & uident. & uidere aesiderant. Et habent. &
babere festinant: Et amant. & amare nituntur. Si enim sic uidere desider¬
rabe ut esfectu desideru non ꝑfruant᷑. desiderium hoc necessitate habent. Neces¬
sitas ista prnilis est: Etbtatis angłis om̃is pena longe ÷: Quia numquam sii¬
pena. &b eatitudo conueniunt. Rursũ si eos dicimus dĩ uisione satiari sati¬
eems fastiduim habere solet. Et scimus illos diꝰ uisione quam & desiderant.

Expanded text:
s. Unde et Petrus, in Actibus apostolorum, cum pulsaret januam, dixerunt s. Unde et Petrus, in Actibus apostolorum, cum pulsaret januam, dixerunt intus apostoli: Non est Petrus, sed angelus ejus est. 22. Si Deum angeli contuentur et vident, cur Petrus apostolus dixit: In quem desiderant angeli Dei conspicere? Iterum, si eum non contuentur, nec vident, quomodo, juxta sententiam Domiris mei qui in coelis est? Sed bene utrumque est: nam veraciter credimus, quod Deum angeli et vident, et videre desiderant; et habent, et habere festinant; et amant, et amare nituntur. Si enim sic videre desiderant ut effectu desiderii non perfruantur, desiderium hoc necessitatem habet. Necessitas illa poenalis non est, et beatis angelis omnis poena longe est, quia nunquam sipoena et beatitudo conveniunt. Rursum si eos dicimus Dei visione satiari, satietas fastidium habere solet, et scimus illos Dei visionem, quam et desiderant,
Abbreviated transcription (Latin):
ui tamen diuina potestate cohercentur. ne tantũ noceant: Quantũ cupian
Boni aut̃ angłi ad ministerium salutis humane deputati sunt. ut curas ad¬
ministrent mundi. & regant om̃ia uissu dĩ: testante apło. Nonno om̃s
inquit sunt administratoru sp̃s. inministertũ misi propt̃ eos qui hereditai
capiunt salutis: Angeli corpora inqua hominib apparent. desuꝑno aero
sumunt solidamq speciem. ex cȩlesti elemento indueunt: Qua humanis ob¬
tutibus manifestius demonstrentyt. Ningulȩ gentes prȩpositos angelos
habere creduntur. quod ostenditur testimonio angłi daniheli loquentis.
Eł go inquit ueni. ut nuntiarem tibi. sed princeps regni persarum restiat
mͥ Et post alia. non est qui me adiuuet. nisi michahel princeps ur̃. Item
om̃s homines angelos habere probantur: Loquente dño in ruangłio. Amuen
dico uobis: quia angeli eorum semꝑ uident faciem patris mei qui incęlis¬

Expanded text:
qui tamen divina potestate coercentur, ne tantum noceant, quantum cupiunt. qui tamen divina potestate coercentur, ne tantum noceant, quantum cupiunt. Boni autem angeli ad ministerium salutis humanae deputati sunt: ut curas admininquit, sunt administratorii spiritus, in ministerium missi, propter eos qui haereditatem capiunt salutis? 19. Angeli corpora in quibus hominibus apparent, de superno aere sumunt, solidamque speciem ex coelesti elemento induunt, per quam humanis obtutibus manifestius demonstrentur. 20. Singulae gentes praepositos angelos habere creduntur, quod ostenditur testimonio angeli Danieli loquentis: Ego inquit veni ut nuntiarem tibi, sed princeps regni Persarum restitit mihi. Et post alia: Non est qui me adjuvet, nisi Michael princeps vester. 21. Item omnes homines angelos habere probantur, loquente Domino in Evangelio: Amen dico vobis quia angeli eorum semper vident faciem Patris mei, qui est in coeli
Abbreviated transcription (Latin):
quos apostata angłs ante lapsum quasi inuestimento ornamenti sui adfixos h¬
buit. Ad quorã cõparationem. dum fe clariorem cunctis aspexit. confestim
intumuit. & cor suum ad suꝑbiam eleuauit. Angłi semꝑ in dõ gaudent ñ
infe. Malus uo inde est diabolus: quia non quȩ dĩ sed quȩ sua st̃ requisit.
Nulla autꝰ maior iniquitas. quã non in dõ. sed infe uelle quempiam głiri. An¬
geli uerbo dĩ cognoscunt om̃ia antequã inte funt. & quae apud homines ad¬
huc futura sunt : angłi iam reuelante dõ nouerunt. Prȩuaricatores angeli a¬
im scĩtate amissa. non tamen amiserunt uiuacem oreaturȩ angliee sensu
Criplici eñi modo p̃scientiȩ acumine uigent. Idest subtilitate naturae. ex pe¬
rientia temporũ. reuelatione suꝑiorũ potestatum. Quoziea as quocũq fla¬
gello huic mundo irascitur: administerium uindicte apostate angłi mittunt᷑

Expanded text:
Quos apostata angelus ante lapsum quasi in vestimento ornamenti sui affixos haQuos apostata angelus ante lapsum quasi in vestimento ornamenti sui affixos habuit: ad quorum comparationem dum se clariorem cunctis aspexit, confestim intumuit, et cor suum ad superbiam elevavit. Angeli semper in Deo gaudent, non in se. Malus vero inde est diabolus, quia non quae Dei, sed quae sua sunt requisivit. Nulla autem major iniquitas quam non in Deo, sed in se velle quempiam gloriari. Angeli vero Dei cognoscunt omnia antequam in re fiant: et quae apud homines adhuc futura sunt, angeli jam revelante Deo noverunt. Praevaricatores angeli, etiam sanctitate amissa, non tamen amiserunt vivacem creaturae angelicae sensum. Triplici enim modo praescientiae acumine vigent, id est, subtilitate naturae, experientia temporum, revelatione superiorum potestatum. Quoties Deus quocunque flagello huic mundo irascitur, ad ministerium vindictae apostatae angeli mittuntur:
Abbreviated transcription (Latin):
soli dõ ẽ. cognitus. Inter angelos distantia potestatum ẽ: & pro graduũ digni¬
tate ininisteria eisdem sunt distributa. Alusq alii preferuntor. tã culmine
potestatis: quam scientia uirtutis. ⁊ubministrant igtaor alii aliorum prȩceptis
atq obȩdiunt iussis. Unde & ad propham ⁊achariam angelus angłm mittit.
quȩcumq adnuntiare debeat prȩcipit. Nouem esse distinctiones uł ordines ange¬
lorum sacrae scripture testantur. idẽ angłi. archangeli throni dominationes
uiitutes. principatus. potestates. cherubin. & seraphinꝰ Horum ordinẽ. nume
rum. &iam erechihel propha descripsit subtotidem nominib lapidum : cun
deprimatu apostate angłi loqueretor. Om̃is inquit lapis prȩtiosus oꝑiment
tuũ Sardius. topacius. & laspis chrisolitus. onix & berillus: Saphiras carbunculꝰ¬
& łmaragdus. Quo numero lapidum: ipsi ordines desiguati sunt angeloram

Expanded text:
soli Deo est cognitus. Inter angelos distantia potestatum est, et pro graduum dignisoli Deo est cognitus. Inter angelos distantia potestatum est, et pro graduum dignitate ministeria eisdem sunt distributa; aliisque alii praeferuntur tam culmine potestatis, quam scientia virtutis. Subministrant igitur alii aliorum praeceptis, atque obediunt jussis. Unde ad prophetam Zachariam angelus angelum mittit, et quaecumque annuntiare debeat, praecepit. Novem esse distinctiones vel ordines angelorum, sacrae Scripturae testantur, id est, angeli, archangeli, throni, dominationes, virtutes, principatus, potestates, crum etiam Ezechiel propheta describit sub totidem nominibus lapidum, cum de primatu apostatae angeli loqueretur: Omnis, inquit, lapis tuum, sardius, topazius et iaspis, chrisolitus, onix et berillus, carbunculet smaragdus. Quo numero lapidum, ipsi ordines designati sunt angelorum.
Abbreviated transcription (Latin):
sicut & psalmus dicit. Ipse scit fignientum nr̃m M em̃to dñe quod terra sum:
t iterum. Memorare inquit quae sit mea substantia. Postqua apostatȩ angi
cȩciderunt. reliqui ꝑ seuerantia aeternȩ beatitudinis solidati sunt. Unde & post
cęli creationem in principio repetitur. fiat firmamentum. & uocatum est fir-¬
nanientũ cęlũ: nimirum ostendens. Q uod post angelorum ruinam. hi qui ꝑman¬
ferunt. firmitatẽ meruerunt aeternȩ ꝑfeuerantiȩ & beatitudinis: quam antea¬
inus acceꝑant. Post diaboli derectionem. angłorũ scõrũ conlatã scĩtatis ꝑ seue.¬
rantiam: & beatitudinem quam minus acceperant. Unde oport& agnoscere
quod malorum iniquitas. scõꝵ seruiat humilitati: quia unde mali corruunt.
nde boni proficiunt. Honorum angeloꝵ numerus. qui post ruinã angeloram
malorũ est diminutus: ex numero electorũ om̃ium supplebitur Qui numerus.

Expanded text:
sicut et Psalmus dicit: Ipse scit figmentum nostrum. Memento Domine quod terra sumus . sicut et Psalmus dicit: Ipse scit figmentum nostrum. Memento Domine quod terra sumus . Et iterum: Memorare, inquit, quae sit nostra substantia. Postquam apostatae angeli ceciderunt, reliqui perseverantia aeternae beatitudinis solidati sunt. Unde et post coeli creationem in principio reperitur: Fiat firmamentum. Et vocatum est firmamentum coelum, numerum ostendens quod post angelorum ruinam hi qui permanserunt, firmitatem meruerunt aeternae perseverantiae et beatitudinis, quam minus acceperant: post diaboli dejectionem angelorum sanctorum collatam sanctitatis perseverantiam et beatitudinem quam minus acceperant. Unde oportet cognosci, quod malorum iniquitas sanctorum serviat humilitati: quia unde mali corruunt, inde boni proficiunt. Bonorum angelorum numerus qui post ruinam angelorum malorum est diminutus, ex numero electorum omnium supplebitur, quia numerus
Abbreviated transcription (Latin):
uo non solum in hoc contentus. qđ se dõ aequalem ȩstimans cȩcidit: insuper
satur & extollitur supra omne qđ dicitor ds̃: aut quod colitur. Diabolus idõ
iam non petit ueniam: Quia non conpungitur ad pęnitentiã. Membra uero
ius sepe ꝑ ypoctisin deprecantur: quod tamen promala conscientia adipisci
non merentir. Discat humana miseria quade causa citius prouocetur ds pres.¬
tare uenian: dum infirmo ampatitur homini. Quia ipse homo traxit ex paite
nferiorem infirmitatem peccandi: hoc est ex carne qua inclusa anima deti¬
netur. & postate angłi idõ ueniam non habent. Quia carnalis fragilitatis
nulla infirmitate grauati sunt ut peccarent. Homines autẽ post peccatũ
lcurto reuertuntur ad ueniam: propt̃ qđ exlutea materia pondus traxerunt infir¬
mitatis. Idõq pro infiria carius conditione: reditum patet homini ad salutem:

Expanded text:
vero non solum in hoc contentus quod se Deo aequalem existimans cecidit, insuper vero non solum in hoc contentus quod se Deo aequalem existimans cecidit, insuper satur et extollitur supra omne quod dicitur Deus, aut quod colitur. Diabolus ideo jam non petit veniam, quia non compungitur ad poenitentiam. Membra vero ejus saepe per hypocrisin deprecantur, quod tamen pro mala conscientia adipisci non merentur. Discat humana miseria quod ea causa citius permovetur Deus praestare veniam, dum infirmo compatitur homini: quia ipse homo traxit ex parte inferiori infirmitatem peccandi, hoc est ex carne, qua exclusa anima detinetur. Apostatae angeli ideo veniam non habent, quia carnalis fragilitatis nulla infirmitate gravati sunt, ut peccarent: homines autem post peccatum idcirco revertuntur ad veniam, propter quod ex lutea materia pondus traxerunt infirmitatis, ideoque pro infirma carnis conditione, reditum patet hominis ad salutem:
Abbreviated transcription (Latin):
ditio angeli: aconditione hominis. Homo enim addĩ similitudint̃ conditus ẽ.
rehangelus uero qui lapsus est. signaculum dĩ similitudinis appellatus esta
estante año ꝑedechihelem. ¶u signaculum similitudinis eius plenus sapientia.¬
perfectus decore in delicus paraclysi dĩ fuisti. Quanto eium subtilioraẽ.ei
itura : tanto plenius. extitit ad similitudinem diuinȩ ueritatis expressa. Prius
de celo cecidisse diabolum: Quam homo conderetur. Nam mox ut factꝰ ẽ an
suꝑbiam erupit & prȩcipitatus dei celo ẽ. Nam iuxta ueritatis testimonium.
abiuitio nrendax fuit. & inueritate nonsteat: Quia statim ut factus ẽ. cecidit.
uit quidem inueritate conditus. sed non stando. confestim aueritate ẽ. lapsus.
o suꝑbiȩ lapsu. dum dõ ꝑtimorem se conferunt. & homo cȩcidit & diabolus.
Sed homo reuersus ad pęnitentiam: dõ se inferiorẽ esse cognouit. Diabolus

Expanded text:
ditio angeli a conditione hominis; homo enim ad Dei similitudinem conditus est, ditio angeli a conditione hominis; homo enim ad Dei similitudinem conditus est, archangelus vero qui lapsus est signaculum Dei similitudinis appellatus est, testante Domino per Ezechielem: Tu signaculum similitudinisperfectus decore, in deliciis paradisi Dei fuisti. Quanto enim subtilior est ejus natura, tanto plenius exstitit ad similitudinem divinae veritatis expressa. Prius de coelo cecidisse diabolum, quam homo conderetur. Nam mox ut factus est, in superbiam erupit, et praecipitatus de coelo est. Nam, juxta Veritatis estimonium, ab initio mendax fuit, et in veritate non stetit, quia statim ut factus est, cecidit: fuit quidem in veritate conditus, sed, non stando, confestim a veritate est lapsus. Uno superbiae lapsu, dum Deo per tumorem se conferunt, et hoc cecidit et diabolus. Sed homo reversus ad poenitentiam, dum se inferiorem esse cognoscit: diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura. Prior om̃ium creata est sapientia. Qux enim dicuntur: partio¬
pando luci aeternȩ. Sapientia uero dicuntũr. genitȩ inherendo sapren.¬
tat. Et dum fint mutabiles natura: non tamen suit eos contemplatio
mutari diuina. Ante onẽm creationem mtindi. creati sunt angeli: &
ante omẽm creationem angelorum. diabolus conditus ẽ: sicut scriptum ẽ.
pse enim principium uiarum dĩ. Unde & ad comparationem angelorum
archangelus appellatus : Prius enim creatus existit ordinis prȩlatione: non
temporis quantitate. Primatum habuisse inter angłos diabolum: exqua fidu¬
tia cecidit. itaut sine reparatione laberetur. Ciuius piglationis excellento
propha his uerbis annuntiat. Ciedri non fuerunt altiores illo in paradyso
dĩ. Abietes non ad ȩquauerunt sũmitatem illius. Ont̃e lignum parady¬
si non est adsimilatum illi. Qm̃ speciosiorem fecit eum dõ. Distat cor¬

Expanded text:
Scriptura: Prior omnium creata est sapientia. Lux enim dicuntur particiScriptura: Prior omnium creata est sapientia. Lux enim dicuntur participando luci aeternae. Sapientia enim dicuntur ingenitae inhaerendo Sapientiae. Et dum sunt mutabiles natura, non tamen sinit eos contemplatio mutari divina. 4. Ante omnem creationem mundi creati sunt angeli, et ante omnem creationem angelorum diabolus conditus est, sicut scriptum est: Ipse est principium viarum Dei. Unde et ad comparationem angelorum archangelus appellatus est. Prius enim creatus exstitit ordinis praelatione, non temporis quantitate. 5. Primatum habuisse inter angelos diabolum, ex qua fiducia cecidit, ita ut sine reparatione laberetur. Cujus praelationis excellentiam propheta his verbis annuntiat: « Cedri non fuerunt altiores illo, in paradiso Dei, abietes non adaequaverunt summitatem illius: Omne lignum paradisi non est assimilatum illi » ; quoniam speciosiorem fecit eum Deus. 6. Distat con
Abbreviated transcription (Latin):
est : ille potius subicitur eis. qui suam uoluntatẽ subiugat amori earum qu
sibi subiecta existimantur: IBEANEELIS:
ngełorum nomen officii ẽ. non naturȩ. Nam scđm naturam. sp̃s nuncu¬
Apantur. Quando enim de cęlis ad adnuntiandum hominib mittunt
ex ipsa annuntiatione angłi nominantur. Natura enim sp̃s st̃. Tunc autꝰ
angłi uocantur: quindo mittuntur. Natura angelorum mutabilis ẽ quua
in est illis mutabilitas in natura. sed facit eos incorraptos caritas sempt̃
Gr̃a non natura esse in cõmutabiles angelos. Nam si natura in commutabiles
essent: diabolus non utiq cecidisset. Mutabilitatem itaq naturȩ suffra.¬
gatur in illis. contemplatio ereatoris. Inde & priuatus est apostata angeli
dum fortitudinem suam non ado. sed ase uoluit custodire. AAnte omnem
creaturam angłi facti sunt: Num dictum ẽ. fiat lux. De ipsis enim dicit

Expanded text:
est, ille potius subjicitur eis, qui suam voluntatem subjugat amori eorum quae est, ille potius subjicitur eis, qui suam voluntatem subjugat amori eorum quae sibi subjecta existimat. CAPUT X. De angelis. Angelorum nomen officii est, non naturae; nam secundum naturam spiritus nuncupantur. Quando enim de coelis ad annuntiandum hominibus mittuntur, ex ipsa annuntiatione angeli nominantur; natura enim spiritus sunt. Tunc autem angeli vocantur quando mittuntur. 2. Natura angelorum mutabilis est, quia inest illis mutabilitas in natura; sed facit eos incorruptos charitas sempiterna. Gratia dicimus, non natura esse incommutabiles angelos. Nam si natura incommutabiles essent, diabolus non utique cecidisset. Mutabilitatem itaque naturae suffragatur in illis contemplatio Creatoris; inde et privatus est 135 apostata angelus, dum fortitudinem suam, non a Deo sed a se voluit custodiri. 3. Ante omnem creaturam angeli facti sunt, dum dictum est Fiat lux; de ipsis enim dicit
Abbreviated transcription (Latin):
cent. Nam lux dum sit bona. infirmis oculis noxia est: & tunc oculorũ uit
non lucis est. Sic & cȩtera. cum creaturarum stimulis ex elementorum ad¬
uersitatib homo uerberatur. peccati hoc exigere pęnam: ut dõ superbieis
homo ea quae in fra ipsum sunt patiatur aduersa. Unde & insapientia
legitur pro dõ. Eugnabit cum eo orbis terrarum contra insensatos. Merito
ergo peccatoꝵ hoc actum est: ut naturaliter prospera. mutentur homini n
aduersis. Unde & salomon. Creatura exardescit intormentum aduersus in¬
iustos. & lenior ẽ adbenesiciendum his qui uidm̃ confidunt. Non erit caro suls¬
iecta anime. non uitia rationi: si animus non est subditus conditori. Tunc di
recte subicintur nobis om̃ia quae subuos sunt. si nos subicimur ei aquo tiob
illa fubiecta funt. Nam & quaẽ uidentor esse subiecta ei. qui dõ subrectus ñ

Expanded text:
cent. Nam lux, dum sit bona, infirmis oculis noxia est, et tunc oculorum vitium, cent. Nam lux, dum sit bona, infirmis oculis noxia est, et tunc oculorum vitium, non lucis est; sic et caetera. 10. Cum creaturarum stimulis et elementorum adversitatibus homo verberatur, peccati hoc exigere poenam, ut Deo superbiens homo ea quae infra ipsum sunt patiatur adversa. Unde et in Sapientia legitur pro Deo: Pugnabit cum eo orbis terrarum contra insensatos. Merito ergo peccatorum hoc actum est, ut naturaliter prospera mutentur homini in adversa. Unde et Salomon: Creatura exardescit in tormentum, adversus injustos, et lenior est ad benefaciendum his qui in Deo confidunt. 134 11. Non erit caro subjecta animae, nec vitium rationi, si animus non est subditus Conditori. Tunc autem recte subjiciuntur nobis omnia quae sub nobis sunt, si nos subjicimur ei a quo nobis illa subjecta sunt. Nam et quae videntur esse subjecta ei qui Deo subjectus non
Abbreviated transcription (Latin):
rosperis proferantur. Ita in reb ꝑmixtum est malum: ut naturae bonũ ad com¬
parationem excelleret mali. Siradas suꝑcilium hominis paruã rẽ demis. sed toti¬
us corporis ingeris fȩditatẽ. Ita & q̃ uniuersitate creaturȩ. si extremũ uermi.¬
ulum. natura malum dixeris. uniuersȩ oreaturae inuiriam facis. E uncta
mala ꝑpeccatum primi hominis. pro pęna sunt: trans lata in uniuersum genus
hutianum. Proinde quȩcumq uidentur mala: partim nobis seuiunt origine.
atim culpa. Mala dicuntꝰ multa in creaturis ꝑuersi: ut ignem quia urit
ut ferrum quia occidit. ut feram quia mordet. Sed commoda ipsorum ñ
intendens homo accusat in illis. Quod sibi debet potus inputari: cuiusq¬
ropeccato ista effecta sunt noxia: quae illi om̃i ex parte futratt ante¬
peccatũ subiecta. Nr̃o uitio. non sua natura. nobis mala sunt: ea quar nobis no¬

Expanded text:
positis proferuntur. Ita et in rebus permistum est malum, ut naturae bonum ad compositis proferuntur. Ita et in rebus permistum est malum, ut naturae bonum ad comparationem excelleret mali. 6. us corporis ingeris foeditatem; ita et in universitate creaturae est: si extremum vermiculum natura malum dixeris, universae creaturae injuriam facis. 8. Cuncta mala per peccatum primi hominis pro poena sunt translata in universum genus humanum. Proinde quaecunque videntur mala, partim nobis saeviunt origine, partim culpa. 9. Mala dicunt multa in creaturis perversi, ut ignem, quia urit; ut ferrum, quia occidit; ut feram, quia mordet, sed commoda ipsorum non intendens homo, accusat in illis quod sibi debet potius imputare; cujus pro peccato ista effecta sunt noxia, quae illi omni ex parte fuerunt antepeccatum subjecta. Nostro vitio, non sua natura, nobis mala sunt ea quae nobis no
Abbreviated transcription (Latin):
sine dõ factum ẽ. nihil Ds̃ aut̃ malum non fecit. Non quia alicubi. aut ali
est: Quia accedendo inbonam naturam. efficit eam uitiosam. Quod tum qisce¬
it natura manet:. & malum qđ inerat nusquã ẽ. Ex eo qu̾od uitiũ noceł
naturam. lgnoscitor uitium natura non esse: Quia nihil quod naturale est
nocet. Dumꝰ natura bona dampnatur ꝓpt̾ uoluntatẽ malam: ipsa mala¬
oluntas. testis est naturat bonȩ. Quae intantũ testatur eam esse bonam.
ut illam ds̃ ꝓmalo non relinquatꝰ in ultam. Cireditur abhereticis mentẽ adõ
itia adiabolo fuisse creata. Inde & abipsis duae naturae: bona & mala pu-¬
tantur. Sed uitia natura non sunt & dum uero adiabolo sint. non tamen
creata sunt. Quam obcausam ꝑmiserit dr̃ mali abo riristatum: nisi ut ex con¬
trarus malis bonae naturȩ decor emineret.Modus iste. & iam in uerbis
sse comperitur. Qui modꝰ anthitheta dicitur. Quod latine oppositum uł
contrapositum nominatur. Et fit pulebra loquutio. Quando mox contraria

Expanded text:
sine Deo factum est nihil, Deus autem malum non fecit. Non quia alicubi aut aliquest, quia accedendo in bonam naturam efficit eam vitiosam, quod cum discedit, natura manet, et malum quod inerat nusquam est. Ex eo quod vitium nocet naturae, agnoscitur vitium naturam non esse, quia nihil quod naturale est nocet. 3. Dum natura bona damnatur propter voluntatem malam, ipsa voluntas mala testis est naturae bonae, quae in tantum testatur eam esse bonam, ut illam Deus pro malo non relinquat inultam. 4. Creditur ab haereticis mentem a Deo, vitia a diabolo fuisse creata. Unde et ab ipsis duae naturae, bona et mala putantur. Sed vitium natura non est; et dum vere a diabolo sit, non tamen creatum est. 5. Quam ob causam permiserit Deus mali oboriri statum, nisi ut ex contrariis malis bonae naturae decor emineret? Modus iste etiam in verbis esse comperitur. Qui modus antitheton Graece dicitur, quod Latine oppositum, vel contrapositum nominatur 133, et fit pulchra locutio, quando mox contraria
Abbreviated transcription (Latin):
uinta tegula est de temporibus. ꝑ quam aut pars maxia temporis ꝑ partẽ
minorẽ uiducitur. aut pars minima temporis ꝑ partẽ maiorẽ intelligit᷑.
sicut est de trduo dominicȩ sepulturȩ. dum nec trib plenis dieb ac noctio
aeuent in se pulchio. Sed tamen apaite totum triduũ accipitur. uł sic
resi&si sic inde egressuros. Qui tamen dominante iosepħ egẏpto domi¬
nati sunt iec statim post quadringentis annis egressi sunt ut fueiatom
repronssum. sed quad ringentis triginta ꝑactis. ab xgypto recesseruo.
preteritarũ causȩ futuris miscuntor gestis. sicut in genesi dum
sexto die hominem dicit fuisse factum: denuo recapitulat formatũ.
dicens. Formauit asͦ hominẽ adimaginẽ suam. N ec non ec ubi exple¬
tis om̃ib oꝑib dum dm̃ dic̃ septima die requitusse recapitulando sub.¬
iuingit. Iste generationes cȩli & terre quando creatȩ sunt Indie qu

Expanded text:
Quinta regula est de temporibus, per quam aut pars maxima temporis per partem Quinta regula est de temporibus, per quam aut pars maxima temporis per partem minorem inducitur, aut pars minima temporis per partem majorem intelligitur. Sic est de triduo Dominicae sepulturae, dum nec tribus plenis diebus ac noctibus jacuerit in sepulcro, sed tamen a parte totum triduum accipitur. Vel sicut egypto, et sic inde egressuros. Qui tamen dominante Joseph Aegypto, damnati sunt; nec statim post quadringentos annos egressi sunt, ut fuerat repromissum, sed annis quadringentis triginta peractis, ab Aegypto recesserunt. praeteritarum causae futuris miscentur gestis, sicut et in Genesi, dum sexto die hominem dicit factum fuisse, denuo recapitulat formatum dicens: Formavit Deus hominem ad imaginem suam . Nec non et ubi expletis omnibus operibus, dum Deum dicit septimo die requievisse, recapitulando subjungit: Istae generationes coeli et terrae, quando creatae sunt, in die quo
Abbreviated transcription (Latin):
ad genus de specie. & conuerat contra totum mundũ sermonẽ. Etera
si non dicer& aduersus uniuersum orbem ñ adderet infra gentraliter.
&e disꝑdam omẽm terrã & uisitabo suꝑ orbis mala & cȩcera quȩ sequint᷑
ad int̾nitionem mundi ꝑtinentia. Unde & adiecit. Hhoc est consilium
qđ cogitaui suꝑ om̃em terrã & hȩc ẽ. manus extenta suꝑ oñis gentes.
Item posta sub ꝑsonȩ babyloniȩ arguit uniuersum mundumrurrꝰ.
ad eandem quasi de genere. ad speciem teuertitur dicens: Que eidem
ciuitati spetialiter contigerẽ. E cce ego suscitabo suꝑ eos medos. Nam
regiuaite balthasar: amedis optenta ẽ. babylonia. Sic & inonus empti¬
exꝑsona eiusdem. totum uult intelligere mundum dicendo & concurre¬
re faciam egyptios aduersus egyptios regnum aduersus regnum: cum
egyptus non multa regna sed unum habuisse de scribatur regnum.

Expanded text:
ad genus de specie, et convertit contra totum mundum sermonem. Certe ad genus de specie, et convertit contra totum mundum sermonem. Certe si non diceret adversus universum orbem, non adderet infra generaliter, ut disperdat omnem, terram et visitabo supernde et adjecit: Hoc est consilium quod cogitavi super omnem terram, et haec manus extensa super omnes gentes . Item postquam sub persona Babyloniae arguit universum mundum, rursus ad eamdem quasi de genere ad speciem revertitur, dicens quae eidem civitati specialiter contigerunt. Ecce ego suscitabo super eos Medos . Nam regnante Balthassar, a Medis obtenta est Babylonia. Sic ex persona unius Aegypti totum vult intelligere mundum dicendo: Et concurrere faciam Aegyptios adversus Aegyptios, regnum adversus regnum . Cum Aegyptus non multa regna, sed unum habuisse describatur regnum.
Abbreviated transcription (Latin):
notandum inscripturis. quando specialiter caput describitur: qndo
& caput & corpus. aut quando exutroq transeat ad utrũq : aut ab
altero ad alterum. Sieq quid capiti quid corpoti conurniat: prudetis
lestor intelligit. Scdã regula ẽ. de dñi corpois uero & ꝑmixto. Si eñi
ad om̃is loquitur scriptura. ut & boni tedarguantur cum malis & mali lui¬
dentur ꝓbonis. Sed quid ad quem ꝑtintat: qui prudenter legertt. di scx
non tantũ historice. sed & iam spiritaliter sencienda sit. Namq a. hifa
rice  porite fidem tenere : & spintaliter legẽ intelligere. Quarta reguli
eu de spacie & genere. ꝑ quam pars ꝓtoto & totum ꝓparte accipitur.
litti siuni populo uł cuutati loquatur ds̃: & tamen intelligitur omẽm
contingere mundum. Nam lic&e aduersus unam ciuitatẽ baby lomiam
ꝑ isaiam ꝓpħ̃am dñs cõminet᷑: tamen dum contra eam loquitur: transt

Expanded text:
notandum in Scripturis quando specialiter caput describitur, quando notandum in Scripturis quando specialiter caput describitur, quando et caput, et corpus; aut quando ex utroque transeat ad utrumque, aut ab altero ad alterum, sicque quid capiti, quid corpori conveniat, prudens lector intelligat. 4. Secunda regula est de Domini corpore vero et permisto. Nam viad omnes loquitur Scriptura, ut et boni redarguantur cum malis, et mali laudentur pro bonis. Sed quid ad quem pertineat, qui prudenter legerit discet. non tantum horice oportet fidem tenere, et spiritualiter legem intelligere. Quarta regula est de specie et genere, per quam pars pro toto, et totum pro parte accipitur, veluti si uni populo vel civitati loquatur Deus, et tamen intelligatur omnem contingere mundum. Nam licet adversus unam civitatem Babyloniam per Isaiam prophetam Dominus comminetur; tamen dum contra eam loquitur, transit
Abbreviated transcription (Latin):
mum ẽ. Diliges dnm dm̃ tuũ. In sedã: honora patrem tuũ. & matiẽ.
Hinc est quod & saluator scribe interroganti ait. Qđ prȩceptu pͥmũ
est in lege: Audi isrł dñs ds̃ tuus. ds unus ẽ. Hoc est primũ. Sedm̃ uõ¬
simile huic. Diliges proximum tuũ. sicut teipsum. U num namq pre¬
eptum de prima tabula dixit. qđ ad dĩ ꝑtinet amorẽ. Alterũ uero
eptem esse inter cȩteras regulas loquutionũ scãrũ scripturarum.
quidam sapientes dixerunt. Prima regula ẽ. de dño : & eiꝰ corpo¬
re. quȩ deuno ad unum loquitur. atq inuna ꝑsona modo caput.
modo corpus ostendit: sicut isaias ait. Induit me dñs uestimenti
salutari. quasi sponsum decoratũ corona: & quasi sponsam ornatam
monilib suis. In una enim ꝑsona duplici uocabulo nominata. &¬
caput idẽ. sponsum. &. eccłam idẽ sponsam manifestauit. Pro ide

Expanded text:
mum est: Diliges Dominum Deum tuum. In secunda: Honora patrem tuum et matrem. 14. mum est: Diliges Dominum Deum tuum. In secunda: Honora patrem tuum et matrem. 14. Hinc est, quod Salvator scribae interroganti quod praeceptum est simile est huic: Diliges proximum tuum, sicut te ipsum. Unum namque praeceptum de prima tabula dixit, quod ad Dei pertinet amorem; alterum vero egulis. 1. Septem esse, inter caeteras, regulas locutionum sanctarum Scripturarum quidam sapientes dixerunt. 167 2. Prima regula est de Domino et ejus corpore, quae de uno aut ad unum loquitur, atque in una persona, modo caput, modo corpus ostendit, sicut Isaias ait: Induit me vestimento salutari, quasi sponsum decoratum corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. In una enim persona duplici vocabulo nominata caput, id est, sponsum, et Ecclesiam, id est, sponsam, manifestavit. 3. Proinde
Abbreviated transcription (Latin):
sed dicindi impcrio oꝑatur: sicut scriptum ẽ. Dixit oo factu sionteman¬
Qautt & cregta sunt. Quod in scripturis sacris una bis repetitur sententia.
aut confirmationis causa ẽ. aut mysteru: sicut lex & gr̃a. sicut initum &i
ꝑfectio sicut bonum & melius. Lex diuina: intrib distinguitur partib.¬
id est in historia. in prȩceptis. & in propħis. Historia est. inhis quȩ gesta
sunt. Prȩcepta: in his quae iussa sunt. Prophetia: inhis quae ꝓmunti
sedo ut trophologice tertio ut mystice intelligatur. Historiee nams.
uixta litteram.  rophologicȩ. iuxta moralem scientiam MMystice. uiixta
spiritalem intelligentiam. Ergo sic historice oporta fidem tenere. ui
eam & moraliter debramus interprȩtate: & spiritaliter intelligere
Tna & septem. decem p̾ccpta sunt Sed tria ad amorẽ dĩ ꝓtinent septe
a homines. Illa tria quȩ ad dm̃ ꝑtinent: in una tabula scripta fuert.
Reliqua septẽ in scdã. In primã tabula trium mandatorum: boc pris¬

Expanded text:
i imperio operatur, sicut scriptum est: Dixit, et facta sunt; mandavit, et creata sunt. 10. Quod in Scripturis sacris una bis repetitur sententia, aut confirmationis causa est, aut mysterii, sicut lex et gratia, sicut initium et perfectio, sicut bonum et melius. 11. Lex divina in tribus distinguitur partibus: In historia, 164 in praeceptis, et in prophetia. Historia est in his quae gesta sunt, praecepta in his quae jussa sunt, prophetia in his quae futura secundo ut tropologice, tertio ut mystice intelligatur. Historice namque juxta litteram, tropologice juxta moralem scientiam, mystice juxta spiritalem intelligentiam. Ergo sic historice oportet fidem tenere, ut eam et moraliter debeamus interpretari et spiritaliter intelligere. 13. Tria et septem decem praecepta sunt; sed tria ad amorem Dei 166 pertinent, septem ad homines. Illa tria quae ad Deum pertinent in una tabula scripta fuerunt, reliqua septem in secunda. In prima tabula trium mandatorum hoc pri
Abbreviated transcription (Latin):
ignis gebeniȩ & lucebit miferis
Ad auguientum penarum. ut udtant unde doleant: & non lucebit ad con¬
solatione  ne uidtant unde gaudrant. Inter huiꝰ uite & future infeli¬
itatis misenam. multa discrctio ẽ. Illuc enim & miscria ẽ ꝓpter en¬
ciationẽ dolorũ. & tenebrȩ ꝓpt̃ lucis auersionem. Quorum unũ in hac

Expanded text:
ignis gehennae et lucebit miseris ad augmentum poenarum, ut videant unde doleant, et non lucebit ad consolationem, ne videant unde gaudeant. Inter hujus vitae et futurae infelicitatis miseriam multa discretio est. Illic enim et miseria est propter cruciationem dolorum, et tenebrae propter lucis aversionem. Q
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia ualde bontim corpus efficiunt. Decor edementoꝵ om̃rum. in pul¬
chro & apto confistit. Sed pulchrum esfe quod ꝑ seipsum est pulchrum
ut homo exanimat & membris om̃ib constans: aptum uero esse ut
uestimentum & uictum. Idõq honuiẽ dici pulchrum ad se: Quia non
uestimento & uidtui ẽ. homo necessarius: fed ista homini. Idõ autẽ ill
apta. quia non sibi sicut homo pulchta aut ase. sed ad aliud ia est adbominem

Expanded text:
omnia valde bonum corpus efficiunt. 18. Decor elementorum omnium in pulomnia valde bonum corpus efficiunt. 18. Decor elementorum omnium in pulchro et apto consistit; sed pulchrum ei quod se ipsum est pulchrum, ut homo ex anima et membris omnibus constans. Aptum vero est, ut vestimentum et victus. Ideoque hominem dici pulchrum ad se, quia non vestimento et victui est homo necessarius, sed ista homini; ideo autem illa apta, quia non sibi, sicut homo, pulchra, aut ad se, sed ad aliud, id est, ad hominem