comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ sensui gustantis. Quȩ offensio uł
amaritudo uł asꝑitas uł insuauitas
uł qd̾libet aliud si ita nimiũ est. ut
aliena in cõpagem corporis concordiã¬
q dirũpat. aut si interimat. aut ui¬
res auferat. etiã uenenũ uocatur ñ
nisi ꝑ incongruentiã qd̾ alteri gene¬
ri ꝑ congruentiã cib est: sicut pa¬
nẽ qui cotidiana esca nr̃a est. si acipi¬
ter sumat extinquit᷑. & nos si ellẽ¬
boꝵ qͦ pecora pleraq uescunt᷑. Cuius
tam̃ herbȩ adhibendȩ quid̾a modꝰ
etiã medicament᷑ũ est. Qd̃ si sciret
aut consideraret faustus. non utiq
uenenũ & antidotũ ꝓ exemplo dua¬
rũ naturarũ mali & boni poneret
tã quã d̾s sit antidotũ & hyle uene¬
nũ: cũ ead̾e res ead̃eq natuta ñc
congruent̃ nunc incongruenter
sumpta siue adhibita uł ꝓsit uł no¬
ceat. Itaq scd̾m eoꝵ fabulã potest
dici d̾s eoꝵ fuisse uenenũ genti te¬
nebrarũ: cuius corpora tam firma

Expanded text:
nem sensui gustantis: quae offensio uel nem sensui gustantis: quae offensio uel amaritudo uel asperitas uel insuauitas uel quodlibet aliud, aut si ita nimium est, ut aliena ui conpagem corporis concordiamque disrumpat ac sic interimat aut uires auferat, etiam uenenum uocatur non nisi per incongruentiam, quod alteri generi per congruentiam cibus est: sicut panem, qui cotidiana esca nostra est, si accipiter sumat, extinguitur, et nos, si helleborum, quo pecora pleraque uescuntur; cuius tamen herbae adhibendae quidam modus etiam medicamentum est. quod si sciret aut consideraret Faustus, non utique uenenum et antidotum pro exemplo duarum naturarum mali et boni poneret, tamquam deus sit antidotum et hyle uenenum, cum eadem res eademque natura nunc congruenter, nunc incongruenter sumpta siue adhibita uel prosit uel noceat. itaque secundum eorum fabulam potest dici deus eorum fuisse uenenum genti tenebrarum, cuius corpora tam firma
Abbreviated transcription (Latin):
enda. Nonne ipsi nos hoĩes ita sumus
ut plerũq alter appetat alimentũ
qd̾ alter ex horreat.⁊ siue ꝓ temꝑati¬
one nature. siue ꝓ usu consuetudi¬
nis. siue ꝓ affectione ualitudinis:
Quanto magis longe diu̾si gen̾is cor¬
pora bestiarũ possunt illu̾d habe¬
re iocundu qd̾ nobis amarũ est: An
alit̃ caprȩ ad rodend̾u suspend̾en¬
tur oleastrũ: Nam sicut non nulli
morbo hoĩum mel amarũ est: ita
illi nature pecoꝵ suauis oleaster.
Sic insinuatur prudentib rerũ ex¬
aminatorib ordo qͥd ualeat: cũ sci¬
licet sua cuiq adhibent᷑ atq red¬
duntur: qͣntumq hoc bonũ sit ab
Imis usq ad summa. a corporalib
usq ad sp̃italia. Itaq in gente tene¬
brarũ cũ animal alicuius elemen¬
ti eo uescebat᷑ cibo qui nascebat᷑ in
eius elemento: ꝓcul dubio suauita¬
te ipsa congruentia faciebat. Si aut̃
in cidisset in alt̾ius elementi cibum :
ipsa in congruentia faceret offensio¬

Expanded text:
enda. nonne ipsi nos homines ita sumus. enda. nonne ipsi nos homines ita sumus. ut plerumque alter adpetat alimentum, quod alter exhorreat. siue pro temperatione naturae siue pro usu consuetudinis siue pro adfectione ualetudinis? quanto magis longe diuersi generis corpora bestiarum possunt illud habere iucundum. quod nobis amarum est! an aliter caprae ad rodendum suspenderentur oleastrum? nam sicut non nulli morbo hominum mel amarum est, ita illi naturae pecoris suauis oleaster. sic insinuatur prudentibus rerum examinatoribus ordo quid ualeat, cum scilicet sua cuique adhibentur atque redduntur, quantumque hoc bonum sit ab imis usque ad summa, a corporalibus usque ad spiritalia. itaque in gente tenebrarum cum animal alicuius elementi eo uescebatur cibo, qui nascebatur in eius elemento, procul dubio suauitatem ipsa congruentia faciebat: si autem incidisset in alterius elementi cibum, ipsa incongruentia faceret offensio
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ sagine leticiã ꝓlis quoq fȩcun¬
ditas tesfaretur: maxime ubi nullus
ibat: ut alc̃nantib tẽporib anni
transcurrerent. ꝓinde ꝑpetua fer¬
tilitas erat arboꝵ quib elemen¬
tũ & alimentũ sui generis sicut
gignendis affuerat: ita fȩtandis
ꝑpetuo suppetebat. & fructus nũ¬
quã deesse faciebat: sicut uidemus
arbores citrloꝵ toto anno & flore.
& fructus parere si iugit̃ irrigen¬
tur. Magna gͦ illic copia: & eius
habende magͦna securitas. Neq
enĩ uł grando timebat᷑: ubi ñ eras
luminis ex actores quos tonitrua
cõmouere fabulamini. Dulces aut̃
ac suaues si non haberent cibos su¬
os nũ quã eos appeterent: nũ quam
eis corpora uegẽtarent. Ita enĩ se
res habet. ut ꝓͦ cuiusq corporis con¬
gruentia uł delectat esca uł offen¬
dat. Si delectat dulcis aut suauis
dicit᷑. ⁊ si aut̃ offendit: amara siue
asꝑa. siue aliqua insuauitate respu¬

Expanded text:
quorum saginae laetitiam prolis quoque fecunquorum saginae laetitiam prolis quoque fecunditas testaretur, maxime ubi nullus ibat, ut alternantibus temporibus anni transcurrerent ? proinde perpetua fertilitas erat arborum, quibus elementum et alimentum sui generis, -sicut gignendis adfuerat, ita fetandis perpetuo subpetebat et fructus numquum deesse faciebat; sicut uidemus arbores citriorum toto anno flores et fructus parere, si iugiter inrigentur. magna ergo illic copia et eius habendae magna securitas; neque enim uel grando timebatur, ubi non erant luminis exactores, quos tonitrua commouere fabulamini. Dulces autem ac suaues si non haberent cibos suos. numquam eos adpeterent, numquam eis corpora uegetarent. ita enim se res habet, ut pro cuiusque corporis congruentia uel delectet esca uel offendat. si delectat, dulcis aut suauis dicitur; si autem offendit, amara siue aspera siue aliqua insuauitate respu
Abbreviated transcription (Latin):
gidu fuisse dixert̃. sed calorem eiꝰ utiq l
mabũ. Uerũ ut ista omittamus: illa
uideamus quȩ ita cõmemorauit bona
in his contrariis ut nolit in de dubi¬
tari. sanitatẽ. copiã. dulcedinẽ. Ita ne
in illa gente non erat sanitas corpoꝵ
in qua & nasci. & crescere. & gigne¬
re.& ita ꝑdurare potuert᷑ illa a¬
nimalia ut quibdam eoꝵ graui¬
dis sicut desipiunt captis & in cęlo col¬
ligatis nec saltẽ pleni tẽporis sed abor¬
tiui fȩtus de tam excelso in terra ca¬
dentes. & uiuere potuerint & cre¬
scere: & ista carniũ quȩ nunc st̃ in¬
numerabilia genera ꝓpagare: Aut
copia ibi ñ erat᷑ ubi arbores non tan¬
tũ in aquis & uentis. sed etiam in ig¬
ne & fumo & nasci potuert̃. & tan¬
ta fȩcunditate ditari. ut ex eoꝵ fru¬
ctib sui cuiusq generis animalia gi¬
gnerent᷑. & earũ arboꝵ. feracitate
nutrita atq pasta conseruarent᷑.

Expanded text:
gidum fuisse dixerunt, sed calorem eius utique gidum fuisse dixerunt, sed calorem eius utique malum. Uerum ut ista omittamus, illa uideamus, quae ita commemorauit bona in his contrariis, ut nolit inde dubitari, sanitatem, copiam, dulcedinem. itane in illa gente non erat sanitas corporum, in qua et nasci et crescere, gignere et ita perdurare potuerunt illa animalia, ut quibusdam eorum grauidis, sicut desipiunt, captis et in caelo conligatis nec saltem pleni temporis, sed abortiui fetus electam excelso in terram cadentes et uiuere potuerint et crescere et ista carnium, quae nunc sunt innumerabilia, genera propagare ? aut copia ibi non erat, ubi arbores non tantum in aquis et uentis, sed etiam in igni et fumo et nasci potuerunt et tanta fecunditate ditari, ut ex earum fructibus sui cuiusque generis animalia gignerentur et earum arborum feracitate nutrita atque pasta conseruarentur,
Abbreviated transcription (Latin):
riis ita uidet᷑ posuisse. ut tamquã ge¬
neralia uellet intelligiꝰ scilicet ut ad
bonũ ꝑtineat sanitas. copia. Album.
calid̾ũ. dulce: ad malũ aut̃ infirmitas.
egestas. nigrũ. frigid̾u. amarũ. Quã
imꝑite & inconsiderate.uideat qui po¬
tuerit. Ego aut̃ ne homini calumni¬
ari puter nichil obicio de albo & ni-¬
gro. calido & frigido: ne dulci & ama¬
ro & sanitati atͦq infirmitati prescri¬
bam. Si enĩ album & dulce duo bona
st̃. nigrũ aut̃ & amarũ duo mala.
quom᷑ plurima uua om̃isq oliua ni¬
grescendo dulcescit. id est mali ampluis
habendo fit melior: Item si duo bona
st̃ calor & sanitas. duo uͦ mala frigus
& infirmitas.⁊ cur calescendo corpo¬
ra egrescunt: An forte sana febriunt:
Non gͦ hȩc obicio quȩ forte non cautus
aut ꝓ quib libet contrariis potius qũã d¬
ꝓ bonis & malis cõmemorauit: presertĩ
qr ignẽ gentis tenebrarũ nũquã fri¬

Expanded text:
riis. ita uidetur posuisse, ut tamquam geriis. ita uidetur posuisse, ut tamquam generalia uellet intellegi, scilicet ut ad bonum pertineat sanitas, copia, album. calidum, dulce, ad malum autem infirmitas., egestas, nigrum, frigidum. amarum, quam inperite et inconsiderate. uideat qui potuerit. ego autem ne homini calumniari puter, nihil obicio de albo et nigro, calido et frigido, de dulci et amaro et sanitatem atque infirmitatem praescribam. si enim album et dulce duo bona sunt, nigrum autem et amarum duo mala, quomodo plurima uua omnisque oliua nigrescendo dulcescit, id est mali amplius habendo fit melior? item si duo bona sunt calor et sanitas, duo uero mala frigus et infirmitas, cur calescendo corpora aegrescunt r an forte sana febriunt? non ergo haec obicio, quae forte non cautus aut pro quibuslibet contrariis potius quam pro bonis et malis commemorauit, praesertim quia ignem gentis tenebrarum numquam fri
Abbreviated transcription (Latin):
gna & tam potens eloquentia: nunc tan¬
to studio ac labore uix parua & exigua.
O quã magna bona cõmixtione boni ꝑ¬
didit gen̾s tenebrarũ. Iste ipse faustus
in hoc ipso sermone cui nunc respondeo
multa sibimet contraria elegant̃ op¬
ponere uisus est: sanitatẽ & infirmi¬
tatẽ.copiã & egestate. albũ & nigtũ.
calid̾u & frigidũ. dulce & amarũ. In
quib omitto de albo & nigro aliquid
dicere. Aut si ullũ momentũ boni &
mali est in colorib ut album dicant
ad dm ꝑtinere. nigrũ aut̃ ad hylen
cũ om̃ia genera u̾olatiliũ hylen cre¬
asse ꝑhibeant: si albũ colorem plumis
earũ d̾s aspsit: ubi latebant cor¬
ui qͣndo cigni candore ꝑfusist̃.. Item
de calido & frigido disputare ñ opus est.
Itrũq enĩ temꝑanter adhibitũ salubre:
intempanter aut̃ ꝑniciosũ est. Cȩt̾a
uideamus. Bonũ &ͥ malũ qd̾ in pͥmis
forte ponere debuit in isdem contra¬

Expanded text:
gna et tam potens eloquentia, nunc tangna et tam potens eloquentia, nunc tanto studio ac labore uix parua et exigua. o quam magna bona conmixtione boni perdidit gens tenebrarum Iste ipse Faustus in hoc ipso sermone, cui nunc respondeo, multa sibimet contraria eleganter obponere uisus est: sanitatem et infirmitatem, copiam et egestatem, album et nigrum, calidum et frigidum, dulce et amarum: in quibus omitto de albo et nigro aliquid dicere, aut si ullum momentum boni et mali est in coloribus, ut album dicant ad deum pertinere, nigrum autem ad hylen. cum omnia genera uolati- ' lium hylen creasse perhibeant, si album colorem plumis eorum deus aspersit, ubi latebant corui, quando cygni candore perfusi sunt? item de calido et frigido deputare non opus est; utrumque enim temperanter adhibitum salubre, intemperanter autem perniciosum est. cetera uideamus. bonum et malum, quod in primis forte ponere debuit in iisdem contra
Abbreviated transcription (Latin):
pens a dracͥone usq ad cocleam li¬
bent̃ audiret: a lacrit̃ obȩdiret. Hic
aut̃ contra tenebras disp̾utantem
plures elo quentẽ quã doctũ: mul¬
ti aut̃ seductorem ꝑuersissimũ no¬
minabant. Int̃ paucos uͦ maniche¬
os tãquã magno magistro plau¬
dentes nullũm ei pecus annue¬
bant. nec ex illa doctrina saltẽ ca¬
ballus ei aliqͥd sciebat. tãquã om̃i¬
b animalib ad hoc pars diuina
concreta sit ut stolida fierent.
Qͥd est hoc rogo: Euigilate aliqͣn
miseri: & cõparate in fabula ur̃a
om̃iũ animantiũ pͥus tẽpus & p̃sens.
Tunc in terra sua. nunc in hoc mundo:
tunc firma erant corpora. nunc
infirma st̃. Tunc acris acies ocłoꝵ
ad uidend̾u cũ delectatione inua¬
dendi regionẽ d̾i: nunc ita obtun¬
sa ut a solis radiis au̾tatur. Tunc
acute mentes animaliũ ad intel¬
ligend̾u concionantis sermonẽ: nunc
he betss ab eiusmodi capacitate peni¬
tus alienȩ. Tunc naturalis tam ma¬

Expanded text:
pens a dracone usque ad cocleam lipens a dracone usque ad cocleam libenter audiret, alacriter oboediret; hic autem contra tenebras disputantem plures eloquentem quam doctum, multi antem seductorem peruersissimum nominabant; inter paucos uero Manichaeos tamquam magno magistro plaudentes nullum ei pecus adimebat nec ex illa doctrina saltem caballus eius aliquid sciebat, tamquam omnibus animalibus ad hoc pars diuina concreta sit, ut stolida fierent. quid est hoc, rogo? euigilate aliquando, miseri, et conparate in fabula uestra omnium animantium prius tempus et praesens, tunc in terra sua, nunc in hoc mundo; tunc firma erant corpora, nunc infirma sunt; tunc acris acies occulorum ad uiuendum cum delectatione inuadendi regionem dei, nunc ita obtunsa, ut a solis radiis auertatur; tunc acutae mentes animalium ad intellegendum contionantis sermonem, nunc hebetes et ab eiusmodi capacitate penitus alienae; tunc naturalis tam ma
Abbreviated transcription (Latin):
certe om̃ia quȩ tã quã hylesoꝑa
uituꝑat manicheus: fieri non
possunt sine membroꝵ concor¬
dia quã laudat & d̾o assignat apł
Dubitatis adhuc qͥsnam sectan¬
dus et qͥstiam anathema¬
tizandus sit: Qͥ d. qd̾ erant
ibi quȩd̃a quȩ etiã loquebant᷑
ut eis concionantib om̃ia ser¬
pentia. quad rupedia. uolatilia
natatilia audirent. intelligeret
consentirent: Miranda hec.
& om̃ino diuina eloquentia. Et
neminẽ grammaticũ aut retho¬
rẽ audierant: nec int̾ lacrimas
ferularũ atq uirgarũ ista didice¬
rant. Nempe iste faustus ut has
uanitates diserte garriret: ad dis¬
ciplinã faciendi sermonis etiã se¬
rus accessit. Et quãuis esset acer
ingenio. tam̃ legendo stomachũ ru¬
pit: ut ei loquenti tam pauci assenti¬
rent. O miserũ: qui in ista luce ac
non in illis tenebris natus est. Illic
enĩ eũ contra luc̃e concionantẽ om̃is
bipes. om̃is multipes. om̃is etiã ser¬

Expanded text:
certe omnia, quae tamquam hyles opera certe omnia, quae tamquam hyles opera uituperat Manichaeus, fieri non possunt sine membrorum concordia, quam laudat et deo adsignat apostolus. dubitatis adhuc, quisnam sectandus et quisnam anathemandus sit? quid? quod erant ibi quaedam, quae etiam loquebantur, ut eis contionantibus omnia serpentia, quadrupedia, uolatilia, natatilia audirent, intellegerent, consentirent ? miranda haec et omnino diuina eloquentia! et neminem grammaticum aut rhetorem audierant nec inter lacrimas ferularum atque uirgarum ista didicerant. nempe iste Faustus, ut has uanitates diserte garriret, ad disciplinam faciendi sermonis etiam serus accessit, et quamuis esset acer ingenio, tamen legendo stomachum rupit, ut ei loquenti tam pauci adsentirentur. o miserum, qui in ista luce ac non in illis tenebris natus est! illic enim eum contra lucem contionantem omnis bipes, omnis multipes, omnis etiam ser
Abbreviated transcription (Latin):
ora scõꝵ. Habes enĩ & paulo suꝑ̾ius.
ds posu̾it membra. singulũ qdq
eoꝵ in corpore ꝓut uoluit. Qͥs lam
non intelligat᷑ scd̾m hoc d̾m dictũ
temꝑatorem corporis: qd̃ ex mul¬
tis membris corpus fabricauit
officia diu̾soꝵ oꝑum in unitatis
cõpage seruantib: Dicant gͦ ma¬
nichei utrũ animalia quȩ scd̾m de¬
liramenta eoꝵ hyle fabricauerat
in gente tenebrarũ antequã illis
d̾s luc̃e suã miscuisset non habe¬
bant istã membroꝵ concordiã qͣm
sic laudat apłs: utrũ ibi diceret
caput pedib an ocłs manui opus
te non habeo. Nũquã hoc dixert̃
nec dicere potuert. Tales enĩ eis
actus & oꝑa tribuunt. Repebaq.
ambulabant. natabant. uolabat
quȩq ꝓ genere suo. Hidebant
quoq & audiebant: cȩterisq sensi¬
b sentiebant. Alimentis & temꝑa¬
mentis congruis nuctiebant et
fouebant corpora sua. hinc etiã
ꝓlis fecunditas suppetebat. Nam
& conuigia tribuunt eit. Hȩc

Expanded text:
ora sanctorum. habes enim et paulo superius: ora sanctorum. habes enim et paulo superius: deus posuit membra singulum quodque eorum in corpore prout uoluit. quis iam non intellegat secundum hoc deum dictum temperatorem corporis, quod ex multis membris corpus fabricauit officia diuersorum operum in unitatis conpage seruantibus ? Dicant ergo Manichaei, utrum animalia, quae secundum deliramenta eorum hyle fabricauerat in gente tenebrarum, antequam illis deus lucem suam miscuisset, non habebant istam membrorum concordiam, quam sic laudat apostolus, utrum ibi diceret caput pedibus aut oculus manui: opus te non habeo. numquam hoc dixerunt nec dicere potuerunt tales enim eis actus et opera tribuunt: repebant, ambulabant. natabant, uolabant quaeque pro genere suo; uidebant quoque et audiebant ceterisque sensibus sentiebant, alimentis et temperamentis congruis nutriebant et fouebant corpora sua. hinc etiam prolis fecunditas subpetebat; nam et coniugia tribuunt eis. haec
Abbreviated transcription (Latin):
Tale est enĩ & illud. Quoꝵ d̾s uent̃.
Nisi esset ibi quoꝵ: nullomͦ diceret
d̾s uent̃. Nec in psalmo demonia
possent dii appellari: nisi adderetur
gentiũ. Sic enĩ scriptũ est: qm̃ om̃s
dii gentiũ demonia. Hic aut̃ nec d̾s
huius scłi. nec quoꝵ d̾s uent̃. nec dii
gentiũ demonia: sed simplicit̃ posi
tũ est d̾s temꝑauit corpus. qui non
potest in telligi nisi d̃s uerus om̃iũ
creator. Illa enĩ cũ uituꝑatione
dicunt᷑: hoc aut̃ cũ laude᷑ dictũ est.
Nisi forte d̾m temꝑasse corpus ñ dis¬
positione membroꝵ hoc est fabri¬
cando & construendo. sed admixtio¬
ne lucis suȩ faustus intelligit: ut
cta & locata suis fedib. alt̃
posuerit qͥ hȩc fabricauit: deus ab̾faũt
miscendo bonitate suã huius fa¬
bricȩ maliciã temꝑauerit. Talib
enĩ fabulis pueriles animas hebe¬
tant. S neq hoc eos posse dicere ꝑ¬
misit: subueniens d̾s paruulis p̃

Expanded text:
tale est enim et illud: quorum deus uenter; tale est enim et illud: quorum deus uenter; nisi esset ibi quorum, nullo modo diceret: deus uenter. nec in psalmo daemonia possent dii appellari, nisi adderetur gentium; sic enim scriptum est: quoniam dii gentium daemonia. hic autem nec deus huius saeculi nec quorum deus uenter nec dii gentium dtum est: deus temperauit corpus; qui non potest intellegi nisi deus uerus omnium creator. illa enim cum uituperatione dicuntur, hoc autem cam laude dictum est. nisi forte deum temperasse corpus non dispositione membrorum, hoc est fabricando et construendo, sed admixtione lucis suae Faustus intellegit, ut cta et locata suis sedibus alter posuerit, qui haec fabricauit; deus autem miscendo bonitatem suam huius fabricae malitiam temperauit. talibus enim fabulis pueriles animas hebetant; sed neque hoc eos posse dicere permisit subueniens deus paruulis per
Abbreviated transcription (Latin):
impii aut̃ manib & u̾bis inqͥt ac¬
cersierunt illam: & estimantes illã
amic̾a defluxert̃. Alibi aut̃ bona
& ma a. uita & mors. diuitiȩ &
pau ꝑtas a dño d̾o st̃. Hic p̾tur.¬
bad hõies non intelligunt in unoͬ eo¬
demq oꝑe malo non postea conse¬
quente alia quȩ manifesta erit. sed
quad̾a continuo comitante uindicta
aliud uenire de astutia suadentis. ali¬
ud de nequitia uolentis. aliud de iusti¬
cia punientis: cũ diabolus suggerit.
homo consentit. d̃s deserit. Quo circa
in ope malo.id est excecatione infide
lium si intelligat᷑ & diabolus ꝓpter
suadendi malignitat̃e. ut sic distin¬
guat᷑ d̾s huius seculi: non mͥ uidetur
absurd̾u. Neq sine additamento dicit᷑
d̾s cũ adiungit᷑ huius scłi: id est ho¬
minũ impioꝵ. non nisi in hoc scło
florere uolentiũ. Scd̾m qd̾ dicit᷑ &
malũ scłm: sicut scͥptum est. Ut exi¬
meret nos de presenti scło maligno.

Expanded text:
impii autem manibus et uerbis, inquit, acimpii autem manibus et uerbis, inquit, accersierunt illam, et extimantes illam amicam defluxerunt; alibi autem: bona et mala, uita et mors, diuitiae et paupertas a domino deo sunt. hic perturbati homines non intellegunt in uno eodemque opere malo non postea consequente alia quae manifesta erit, sed quadam continuo comitante uindicta aliud uenire de astutia suadentis, aliud de nequitia uolentis, aliud de iustitia punientis: cum diabolus suggerit, homo consentit, deus deserit. quocirca in oplium, si intellegatur et diabolus propter suadendi malignitatem, ut sic distinguatur: deus huius saeculi, non mihi uidetur absurdum. neque enim sine additamento dicitur deus, cum adiungitur huius saeculi, id est hominum inpiorum non nisi in hoc saeculo florere uolentium; secundum quod dicitur et malum saeculum, sicut scriptum est: ut eximeret nos de praesenti saeculo maligno.
Abbreviated transcription (Latin):
excecare mentes infideliũ non nega¬
mus malis suasionib. quib qui consen¬
tiunt iusticiȩ lumen amittunt: d̾o
retribuente qd̾ iustũ est. Hȩc om̃ia le¬
gimus in scͥpturis scĩs. Nam & illud
dictũ est de seductione extͥnsecus¬
ueniente.timeo ne sicut serpens
euam seduxit in u̾sutia sua corrũ¬
pant᷑ mentes ur̃ȩ a simplicitate &
castitate quȩ est in xp̃o. Cui simile
est corrũpunt mores bonos colloquia
mala: & illud. qd̾ & sibi quisq seductor
sit. Qui aut̃ putat se ẽẽ aliqͥd cum
nichil sit: seipsũ seducit. Et illud de
d̾i uindicta qd̾ supra c̃õ. aemoraui.
tradidit illos d̾s in reꝓbum sensũ:
ut faciant quȩ non conueniunt.
ta & in ueterib libris cũ predixisset
d̾s mort̾ẽ non fecit. nec letat᷑ in ꝑdi¬
tione uiuoꝵ: paulo post inuidia in¬
quit diaboli mors int̾roiuit in orbem
terrarũ. Et rursus de ipsa morte
ne se hoĩes extra culp̃a ponerent.

Expanded text:
excaecare mentes infidelium, non negaexcaecare mentes infidelium, non negamus, malis suasionibus; quibus qui consentiunt, iustitiae lumen amittunt deo retribuente quod iustum est. haec omnia legimus in scripturis sanctis. nam et illud dictum est de seductione extueniente: timeo ne, sicut serpens Euam seduxit in uersutia sua, corrumpantur mentes uestrae a simplicitate et castitate, quae est in Christo. cui simile est: corrumpunt mores bonos colloquia mala; et illud, quod et sibi quisque seductor sit: qui autem putat se esse aliquid, cum nihil sit, se ipsum seducit; et illud de dei uindicta quod supra commemoraui: tradidit illos deus in reprobum sensum, ut faciant quae non conueniunt. ita et in ueteribus libris, cum praedixisset: deus mortem non fecit nec laetatur in perditione uiuorum, paulo post: inuidia, inquit, diaboli mors intrauit in erbe terrarum. et rursus de ipsa morte, ne se homines extra culpam ponerent:
Abbreviated transcription (Latin):
sollicita sint membra. Et siue pa¬
titur unũ membrũ compatiunt᷑
om̃ia membra: siue głiatur unũ
membrũ congaudent om̃nia mem¬
bra. Si ulla. non dico. fides xꝑiana
ut credatis apło. si ullus sensus
humanus in uobis est ut manife¬
sta cernatis: unusqͥsq in semetip¬
so ista uideat atq consideret quã
uera. quã certa sint. quã in paruo
magna. & in extremo quã bõna.
apłs: ut ꝑ hec infima corporalia
quȩ uident᷑. possint facilius illa
sublimia sꝑualia quȩ non uident᷑.
intelligi. Hoꝵ gͦ membroꝵ & cor¬
poris nr̃i quȩ sic cõmendat. sic lau¬
dat apłs. quisqͥs artificẽ d̾m ne¬
gat. usdetis eui contradicat: an¬
nuntians nobis p̃ter id qd̾ accepi¬
mus. Qͥd gͥ opus est ut ã me redar
hyle. non d̾s. Qͥd aptius his inimi¬
citiis ante anathematizandis quã
refellendis : Nlum qͥd & hic apłs cũ
diceret d̾s: addidit huius seculi:
Ubi etiq̃ siqͥs diabolũ intellexerit

Expanded text:
sollicita sint membra: et sive pasollicita sint membra: et sive patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra; sive glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra . Si ulla non dico fides christiana, ut credatis Apostolo, sed ullus sensus humanus in vobis est, ut manifesta cernatis; unusquisque in semetipso ista videat atque consideret, quam vera, quam certa sint, quam in parvo magna, et in extremo quam bona: qApostolus, ut per haec infima corporalia quae videntur, possint facilius illa sublimia spiritualia quae non videntur, intellegi. Horum ergo membrorum et corporis nostri, quae sic commendat, sic laudat apostolus, quisquis artificem deum negat, uidetis. cui contradicat adnuntians nobis praeter id, quod accepimus. quid igitur opus est, ut a me redarg"hyle, non deus." quid apertius his inimicitiis ante anathemandis quam refellendis? numquid et hic apostolus, cum diceret: deus, addidit: huius saeculi? ubi etiam si quis diabolum intellexerit
Abbreviated transcription (Latin):
corporis cũ sint multa unũ est cor¬
nos om̃s in unũ corpus baptixati
sumus siue iudei siue greci. siue ser¬
ui siue liberi: & om̃s unũ sp̃m po¬
tauimus. Et enĩ corpus non est̾ unũ
membrũ : sed multa. Si dixerit pes
qr non sũ manus non sũ de corpore:
num iðo non est de corpore: Helsi
dixerit auricula qr non sũ oculus
non sũ de corpore: num id̾o non est
de corpore: Et si totũ corpus oculus:
ubi auditus: Si totũ auditus : ubi
odoratus : Nunc aut̃ posuit deus
om̃ia membra unũ membrũ: ubi
corpus: Nunc aut̃ multa membra:
unũ aut̃ corpus. Non potest aut̃ẽ
dicere oculus manui opus te non
hab eo: aut it̾um caput pedibus¬
his abundantiorem honorem cilrcũ¬
ponimus. Et quȩ inhonesta st̃ nr̃a:
abundantiorem honestatẽ habent.
Quȩ aut̃ honesta sunt nr̃a: non
opus habent. S d̃s temꝑauit cor¬
pus ei cui deerat maiorem hono¬
rẽ dans: ut non esset scissura in
corpore. sed idem ipsũ ut ꝓ inuicem

Expanded text:
s cum sint multa, unum est cornos omnes in unum corpus baptizati sumus, siue Iudaei siue Graeci siue serui siue liberi; et omnes unum spiritum potauimus. etenim corpus non est unum membrum, sed multa. si dixerit pes: quia non sum manus, non sum de corpore, num ideo non est de corpore? uel si dixerit auricula: quia non sum oculus, non sum de corpore. num ideo non est de corpore? et si totum corpus oculus, ubi auditus? si totum auditus, ubi odoratus? nunc autem posuit deus omnia unum membrum, ubi corpus? nunc autem multa membra, unum autem corpus. non potest autem dicere oculus manui: opus te non habeo, aut ithis honorem abundantiorem circumdamus: et quae inhonesta sunt nostra, abundantiorem honestahonesta sunt nostra, non opus habent: sed Deus temperavit corpus, ei cui deerat majorem honorem dans, ut non esset scissura in corpore, sed idem ipsum, ut pro invicem
Abbreviated transcription (Latin):
bit. De sp̃italib aut̃ nolo uos ignora¬
re fr̃s. Scitis qͣndo gentes eratis. ad
simulachra sine uoce quomͦ ascende¬
batis inducti. ꝓpter qd̾ notũ facio uo¬
bis: qr nemo in sp̃u d̾i loquens dicit
anathema uiu. Et nemo potest dice¬
re dñs ũic: nisi in spũ scõ. Diuisiones¬

Expanded text:
bit. de spiritalibus autem nolo uos ignorabit. de spiritalibus autem nolo uos ignorare, fratres . scitis, quando gentes eratis, ad simulacra sine uoce quomodo ascendebatis inducti. propter quod notum facio uobis, quia nemo in spiritu dei loquens dicit anathema Iesu, et nemo potest dicere dominus' Iesus' nisi in sp
Abbreviated transcription (Latin):
nant: sed etiã bestiȩ fugiunt dolo¬
rẽ. formidant int̾itumꝰ: & qͥcqͥd illã
membroꝵ compagẽ copulamq carnis
& sꝑc a concordi iunctura dissiicere
ac dirimere potest.quanta ualent
agilitate deuitant: nutrientes etĩã
ipsȩ ac fouentes carnẽ suam: Nemo
enĩ umquã carnẽ suã odio habet: sed
eccłiam. Uidete unde. quo ascenderit.
Intuemini si potestis quã uim ducat
ã creatore creatura. ab ipsis cęlestib
apparatib usq ad carnẽ & sanguinẽ:
uniu̾sitatis plenitudine t̃minata. forma¬
rũ uarietate decorata. rerũ gradib ordi¬
nata. Rursus idem apłs cũ de sp̃italib
diu̾sis munerib et tam̃ ad unitate con¬
sonis. tem plane magnã & diuina et
abdit᷑a nos doceret᷑. de ipsa ista carne
nr̃a similitudiñe dedit: cuius artificẽ
d̾m cũ hȩc loqueret᷑ om̃ino ñ tacuit.
Qd̾ & si longũ est tam̃ qr ualde necessa¬
riũ. totũ ipsũ locũ ex eius ad corinthi¬
os epła huic oꝑi me inserere non pige¬

Expanded text:
stiae fugiunt dolorem, formidant interitum; et quicquid illam membrorum conpagem copulamque carnis et spiritus a concordi iunctura disicere ac dirimere potest, quanta ualent agilitate, deuitant nutrientes etiam ipsae ac fouentes carnem suam. nemo enim umquam carnem suam odio habet, sed  Christus ecclesiam. uidete, unde quo ascenderit; intuemini, si potestis, quam uim ducat a creatore creatura ab ipsis caelestibus adparatibus usque ad carnem et sanguinem uniuersitatis plenitudine terminata, formarum uarietate decorata, rerum gradibus ordinata. Rursus idem apostolus cum de spiritalibus diuersis muneribus et tamen ad unitatem consonis rem plane magnam et diuinam et abditam nos doceret, de ista ipsa carne nostra similitudinem dedit, cuius artificem deum, cum haec loqueretur, omnino non tacuit. quod etsi longum est, tamen, quia ualde necessarium, totum ipsum locum ex eius ad Corinthios epistula huic operi me inserere non pige
Abbreviated transcription (Latin):
rati qđ uestigate non sufficis: quã
ꝓpterea uelle alt̾um d̾m malũ fin¬
gere.qr unũbonũ non potusti cõ¬
prehendere. Non enĩ de nomine agit᷑.
sed de oꝑe. Nam cito uidet᷑ faustus
se defendisse cũ ait. Non dicimus du¬
os deos: sed d̾m & hylen. Porro cũ que¬
sieris quã dicat hylen: audies plane

Expanded text:
cis. quam propterea uelle alterum deum malum fingere, quia unum bonum non potuisti conprehendere ? non enim de nomine agitur, sed de opere. Nam cito uidetur Faustus se defendisse, cum ait: non dicimus duos deos, sed deum et hylen. porro autem cum quaesieris, quam dicat hylen, audies plan
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s scd̾m unitatẽ substantiȩ. Putamꝰ¬
ne respicitis quã immanit̃ blasphe¬
matis: Et tam̃ aliqͣndo uolentes qua¬
si defendere bonitate di. etiã ipsi
hẏle prestari dicitis aliqͥd boni:ut in¬
clusa in semet ipsa non seuiat. ha¬
bebit gͦ aliqͥd boniꝰ cũ ei nullũ mix¬
tũ erit bonũ: An forte sicut d̾s an¬
te bellũ sine cõmixtione malihabe¬
bat necessitatis malum: ita hẏle
post bellũ sine cõmixtione boni
habebit cessationis bonũ: Dicite qͦ
duo mala. sed unũ altero peuis:
aut duo non sũma bona. sed unũ
altero melius: ita sane ut qͦd est me¬
lius hoc dicatis miserius. Nam si il¬
lius tanti belli hic erit exitus. ut
separata hyle a ꝓpria uastatione.
& d̾i membris affixis in globo aliqͥd
boni prestitit hostib & tantũ ma¬
li infligat᷑ ciuib: cogitate qͥs uice¬
rit. S uidelicet uenenũ est hyle
quȩ formare. firmare. nutrire. ue¬
getare. ualuit animalia sua: et
antidotũ d̾s qui damnare potuit.

Expanded text:
secundum unitatem substantiae. Putamusne respicitis quam immaniter blasphematis? Et tamen aliquando volentes quasi defendere bonitatem Dei, etiam ipsi Hylae praestare dicitis aliquid boni, ut inclusa in semetipsa non saeviat. Habebit ergo aliquid boni, cum ei nullum mixtum erit bonum? An forte sicut Deus ante bellum sine commixtione mali habebat necessitatis malum, ita Hyle post bellum sine commixtione boni habebit cessationis bonum? Dicite ergo duo mala, sed unum altero pejus: aut duo non summa bona, sed unum altero melius; ita sane, ut quod est melius, hoc dicatis miserius: nam si illius tanti belli hic erit exitus, ut superata Hyle a propria vastatione et Dei membris affixis in globo, aliquid boni praestetur hostibus, et tantum mali infligatur civibus; cogitate quis vicerit. Sed videlicet venenum est Hyle, quae formare, firmare, nutrire, vegetare valuit animalia sua: et antidotum Deus, qui damnare potuit,
Abbreviated transcription (Latin):
deceptores: si aut̃ faciatis. decepti
sitis. Neq eñĩ xp̃c uobis precepit ut
herbam non euellatis. ne homici¬
dium ꝑpetretis. qui discipulos su¬
os ꝑ segetẽ transeuntes. & esuri¬
entes uellere spicas sabbato non ꝓhi¬
buit: unde conuinceret & p̃sentes
iudeos & futuros manicheos. Illos
qr sabbato fiebat: istos uͦ qr fiebat.
S plane manicheus p̃cepit ut oci¬
osis manib ur̃is. de homicidiis ui¬
uatis alienis. Et illa quid̾e falsa
st̃ homicidia. sed ur̃a st̃ uera: cũ
tali demonioꝵ doctrina miseras
animas trucidatis. Inest tam̃ ille
hereticus tẏpus. intolerabilisq suꝑ¬
bia. Uides in me inquit xp̃i beati¬
tudines illas quȩ euangłium faci¬
unt  & int̾rogas utrũ illud acci¬
piam: Hides pauꝑem. uides mitẽ.¬

Expanded text:
deceptores, si autem faciatis, decepti deceptores, si autem faciatis, decepti sitis. neque enim Christus uobis praecepit, ut herbam non euellatis, ne homicidium perpetretis, qui discipulos suos per segetem transeuntes et esurientes uellere spicas sabbato non prohibuit, unde conuinceret et praesentes ludaeos et futuros Manichaeos: illos, quia sabbato fiebat, illos, quia fiebat. sed plane Manichaeus praecepit, ut otiosis manibus uestris de homicidiis uiuatis alienis. et illa quidem falsa sunt homicidia, sed uestra sunt uera, cum tali daemoniorum doctrina miseras animas trucidatis. Inest tamen ille haereticus typhus intolerabilisque superbia. uides in me, inquit, Christi beatitudines illas, quae euangelium faciunt, et interrogas, utrum illud accipiam? uides pau
Abbreviated transcription (Latin):
manichei. satis qͥdem uana et
inepta. sed tam̃ que uos magna
existimatis. Quib cũ ur̃a infirmi¬
tas cederet: disꝑsi estis quisq in
uiã suã. Unde illi qui in eis ꝑdu¬
rare uos uoluerunt. a ur̃a soci¬
etate scisma fecerunt: & qr in
mactis dormiunt. mactarii ap¬
pellant᷑. N quoꝵs stratis longe
dissimiles fuerunt plumȩ fausti
& capͥnȩ lodices. qui deliciarũ af¬
fluentia non solum mattarios
fastidiebat. sed etiã domũ pacris
sui hõis pauꝑis mileuitani. Au¬
ferte gͦ ꝑditam simulationẽ si de
morib non uultis salt̾e de licteris
ur̃is: ne lingua ur̃a cũ uita ur̃a
tamquã ille pͥmus homo cũ gente
tenebrarũ non mendacib elemen¬
tis sed u̾bis pugnare uideat᷑.S.
ne in hoĩes pot̾ius non implentes
ea quȩ sibi precipiunt᷑ quã in ip¬
sam sectam uanissimi erroris me
ista dicere qͥsquã reprehendat:
hoc dico. Talia sunt ista p̃cepta
manichei. ut si ea non faciatis.

Expanded text:
Manichaei, satis quidem uana et Manichaei, satis quidem uana et inepta, sed tamen quae magna existimatis: quibus cum uestra infirmitas cederet, dispersi estis quisque in uiam suam. unde illi, qui in eis perdurare uoluerunt, a uestra societate schisma fecerunt, et quia in mattis dormiunt, Mattarii appellantur; a quorum stratis longe dissimiles fuerunt plumae Fausti et caprinae lodices, qua deliciarum adfluentia non solum Mattarios fastidiebat, sed etiam domum patris sui hominis pauperis Mileuitani. auferte ergo perditam simulationem, si de moribus non uultis, saltem de litteris uestris, ne lingua uestra cum uita uestra tamquam ille primus homo cum gente tenebrarum mendacibus non elementis, sed uerbis pugnare uideatur. Sed ne in homines potius non inplentes ea, quae sibi praecipiuntur, quam in ipsam sectam uanissimi erroris me ista dicere quisquam reprehendat, hoc dico: talia sunt ipsa praecepta Manichaei, ut si ea non faciatis,
Abbreviated transcription (Latin):
re mendaciis. qͣndo & pͥmũ hoĩem
ur̃m cũ suis hostib in suȩ naturȩ
u̾itate manentib mutabili fallacia
dimicasse predicatis: & ipsum xp̃m
qui dicit ego sum u̾itas speciem car¬
nis. mortẽ crucis. uulnera passio¬
nis. cicatrices resur rectionis. men
titũ esse suadetis :  inde uosxp̃o
ur̃o ante poni uultis: si illo men¬
tiente uos annuntiatis ueritatẽ.
qͥs non in uobis caueat falsitate
ut in his quoq mandatis quȩ uos
implere dicitis non sit nisi sola
fallacia: quippe cũ ausus sit fau¬
stus dicere qd̾ es in zonis ñ por¬
tetis. nisi forte id̾o uerũ dixit̾ qr
non es in zonis. sed & aurũ in sac¬
cellis & in arcellis habeatis: Nec
reprehenderent᷑ ista in uobis: nisi
qr ꝓficemini aliud & alit̾ uiuitis.
Adhuc in reb humanis est constan¬
tius ille. modo iam frat̃ nost̃ ca¬
tholicus xp̃ianus qui multos ur̃m
romȩ in domũ suam congrega¬
uerat ꝓpter implenda precepͦta

Expanded text:
re mendaciis, quando et primum hominem re mendaciis, quando et primum hominem vestrum, cum suis hostibus in suae naturae veritate manentibus, mutabili fallacia dimicasse praedicatis; et ipsum Christum qui dicit, Ego sum veritas , speciem carnis, mortem crucis, vulnera passionis, cicatrices resurrectititum esse suadetis P proinde uos Christo uestro anteponi uultis, si illo mentiente uos adnuntiatis ueritatem. quis non in uobis caueat falsitatem, ut in his quoque mandatis, quae uos inplere dicitis, non sit nisi sola fallacia? quippe cum ausus sit Faustus dicere, quod aes in zonis non portetis — nisi forte ideo uerum dixit, quia non aes in zonis, sed et aurum in arcellis et in sacculis habeatis — nec reprehenderentur ista in uobis, nisi quia profitemini aliud et aliter uiuitis. adhuc in rebus humanis est ille Constantius, modo iam frater noster catholicus christianus, qui multos uestrum Romae in domum suam congregauerat propter inplenda praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
qui negat xp̃m in carne uenisse.
Qͥ d gͦ uo̾s tamquã de mandatoꝵ eius
ꝑfectione iactatis: qd̃ ea quȩ in euan¬
głio precepta st̃ oꝑamini: Qͥd enim
illa ꝓdessent ubi non est fides ueraꝰ eti¬
am si uere implerent᷑ a uobis: Non¬
ne audistis apłm dicente. si distribue.¬
ro om̃ia mea paupib. & tradam cor¬
pus meũ ut ardeam. caritat̃e aut̃e
non habeam. nichil i ꝓdest: Qͥd gͦ
uos tamquã de xp̃iana pauꝑtate ia¬
ctatis: cũ xp̃iana caritate careatis:
Habent enim int̾ se quã caritatẽ uocatꝭ
& latrones sibi debentes facinorosam
flagitiosamq conscientiam: sed non
caritatẽ quã commendat apłs. Et
ut eam a cęteris imꝓbandis repudian¬
disq secerneret: ait alio loco. Finis
aut̃ precepti est caritas de corde pu¬
ro. & conscientia bona. & fide non fi¬
cta. Unde gͦ habere pocestis uerã ca
ritatẽ. ex ficta fide surgent̾e: Aut
qͣndo uos pigebit fidem ur̃ãm fuca¬

Expanded text:
qui negat Christum in carne uenisse. qui negat Christum in carne uenisse. Quid ergo uos tamquam de mandatorum eius perfectione iactatis, quod ea quae in euangelio praecepta sunt operamini? quid enim illa prodessent, ubi non est fides uera, etiamsi uere inplerentur a uobis ? nonne audistis apostolum dicentem: si distribuam omnia mea pauperibus et tradam corpus. meum, ut ardeam, caritatem autem non habeam, nihil mihi prodest? quid ergo uos tamquam de christiana paupertate iactatis, cum christiana caritate careatis ? habent enim inter se quam caritatem uocant etiam latrones sibi debentes facinorosam flagitiosamque conscientiam, sed non caritatem, quam commendat apostolus. et ut eam a ceteris inprobandis repudiandisque secerneret, ait alio loco: finis autem praecepti est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. unde ergo habere ritatem ex fide ficta surgentem? Aut quando vos pigebit fidem vestram fuca
Abbreviated transcription (Latin):
est & uerũ d̾i filiũ. & uerũ hõis filiũ:
uos manichei qui creditis in falsum
& fallac̾e. falsi & fallacis hõis filiũ
et a ipsum d̾m gentis adu̾se tumultu
ꝑterritũ. membra sua misisse crucianda.
nec postea tota purganda. uidetis
quã sitis alieni a uita ȩterna quã
ꝓmittit xp̃c illis qui credunt in e¬
um: At̾ enĩ dixit petro confiten¬
tieũ filium d̾i. Beatus es sẏmon
bariona. Numqͥd id̾o nichil ꝓmisit
eis qui in eum filiũ hõis crederent:
cũ idem ipse sit & filius d̾i & filius
hõis: Habes etiã aꝑte uitã eter¬
nã ꝓmissam credentib in filium
serpentẽ in deserto. sic oportet exal¬
tari filiũ hõis. ut om̃is qui credit in
eũ non ꝑeat sed habeat uitã eternã.
Qͥ d uultis amplius: Creditegͦ in fili¬
um hõis ut habeatis uitã eternã:
qr ipse est & filius di qui potest da¬
re uitã ęternã: qr ipse est uerus d̾s &
uita ȩterna sicut idem ioħes ait in
epła sua. ubi etiã dicit antixp̃m e̾e

Expanded text:
t uerum dei filium et uerum hominis filium: uos, Manichaei, qui creditis in falsum et fallacem, falsi et fallacis hominis filium, cum et ipsum deum gentis aduersae tumultu perterritum membra sua misisse crucianda nec postea tota purganda docetis, uidetis, quam sitis alieni a uita aeterna, quam promittit Christus illis, qui credunt in eum. at enim dixit Petro confitenti eum filium dei: beatus es, Simon Bariona. numquid ideo nihil promisit eis, qui in eum filium hominis crederent, cum idem ipse sit et filius dei et filius hominis ? habes etiam aperte uitam aeternam promissam credentibus in filium serpentem in heremo, sic oportet exaltari filium hominis, ut omnis, qui crediderit in eum, non pereat, sed habeat uitam aeternam. quid uultis amplius? credite ergo in filium hominis, ut habeatis uitam aeternam, quia ipse est et filius dei, qui potest dare uitam aeternam, quia ipse est uerus deus et uita aeterna, sicut idem Iohannes ait in epistula sua, ubi etiam dicit antichristum esse,
Abbreviated transcription (Latin):
ta sentientes & docentes & scd̃m hȩc
uiuentes. Audetis uos dicere euange¬
lica p̃cepta seruare. & catholicȩ ec¬
clesiȩ derogare. in qua st̃ tam multi
pusilli cũ magnis quos utrosq dñs
benedicet ꝓ suis gradib euangłica
mandata seruantes. & euangłica ꝓ¬
missa sꝑantes: sed ur̃m oculũ maliuo¬
lus error in solam paleã nr̃e segetis
ducit. Nam & triticũ ibi cito uide.¬
retis: si et esse uelletis. In uobis
aut̃ & qui manichei ficti st̃ mali
sunt: & qui ficti non st̃ uani tam̃

Expanded text:
ta sentientes et docentes et secundum haec ta sentientes et docentes et secundum haec uiuentes audetis uos et dicere euangelica praecepta seruare et catholicae ecclesiae derogare, in qua sunt tam multi pusilli cum magnis, quos utrosque dominus benedicit pro suis gradibus euangelica mandata seruantes et euangelica promissa sperantes. sed uestrum oculum maleuolus error in solam paleam nostrae segetis ducit; nam et triticum ibi cito uideretis, si et esse uelletis. in uobis autem et qui Manichaei ficti sunt, mali sunt; et qui ficti non sunt, uani
Abbreviated transcription (Latin):
manducaturi estis. ut ur̃is ructatib
cito purgent᷑: merito eos a mandatis
eu angłicis alienatis. S & uos ipsos
talia sentientes atq suadentes: maxi¬
me inde separare debetis. Si enĩ hȩc
uanitas ad fid̾e euangłicam ꝑtineret.
non debuit dicere dns. esuriui & de¬
distis mͥ manducare: sed esuristis et
manducastis me: aut esuriui & man¬
ducaui uos. Neq eñi ex illo iam mini¬
strationis merito scd̾m ur̃a delira¬
menta quisquã recipiet᷑ in regnũ di
qr manducare scĩs dedit᷑: sed quia uł
manducauit quos anhelaret. ułman¬
ducatus est a quib anhelaret᷑ in cȩ¬
lum. nec illi dicerent. dñe qͣndo te ui¬
dimus esurientẽ & dedimus tibi man¬
ducare: sed dicerent qͣndo te uidimus
esurientẽ & manducasti nos. Quib
ille non responderet. cũ uni ex mini¬
mis meis dedistis mͥ dedistis: sed cum
unus ex minimis meis uos manduca¬
uit ego manducaui uos. Hec porten¬

Expanded text:
manducaturi estis, ut uestris ructatibus manducaturi estis, ut uestris ructatibus cito purgentur: merito eos a mandatis euangelicis alienatis; sed et uos ipsos talia sentientes atque suadentes maxime inde separare debetis. si enim haec uanitas ad fidem euangelicam pertineret, non debuit dicere dominus: esuriui et dedistis mihi manducare, sed: esuristis et manducastis me, aut: esuriui et manducaui uos. neque enim ex illo iam ministrationis merito secundum uestra deliramenta quisquam recipietur in regnum dei, quia manducare sanctis dedit, sed quia uel manducauit, quos anhelaret. uel manducatus est, a quibus anhelaretur in caelum. nec illi dicerent: domine, quando te uidimus esurientem, et dedimus tibi manducare? sed dicerent: quando te uidimus esurientem, et manducasti nos? quibus ille non responderet: cum uni ex minimis meis dedistis, mihi dedistis, sed: cum unus ex minimis meis uos manducauit, ego uos manducaui. Haec porten
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝑfectionẽ: ibi statĩ & istos conso¬
latus est dicens: qui receꝑit iustũ in
nomine iusti merced̾e iusti accipiet:
& qui receꝑit ꝓpħam in nomine ꝓ¬
phecȩ mercede ꝓpħȩ accipiet. Unde
non tantũ qui modicũ uini timotheo
ded̾it ꝓpter stomacũ & frequentes
infirmitates eius. sed etiã qui sanio¬
ri atq firmiori calicẽ aque frigide por¬
rexerit tantũ in nomine discipuli :
sicut ibi seqͥtur. non ꝑdet merced̾e
suã. Qͥd aut̃ fallitis auditores ur̃os qui
cũ suis uxorib. & filiis. & familiis. & domib
& agris. uobis seruiunt: si qͥsqͥs om̃ia
accipit euangłium: S qr eis non
resurrectionem sed reuolutionẽ ad
istã mortalitatẽ ꝓmittitis. ut rur¬
sus nascant᷑. & uita electors ur̃oꝵ
uiuant. tam uana & mepta & sa¬
crilega quã uos uiuitis qͣndo ualde
laudaminiꝰ aut si melioris meriti
sunt in melones & cucumeres uł in
alios aliquos cibos ueniant quos uos

Expanded text:
ad perfectionem, ibi statim et istos consoad perfectionem, ibi statim et istos consolatus est dicens: qui receperit iustum in nomine iusti, mercedem iusti accipiet; et qui receperit prophetam in nomine prophetae, mercedem prophetae accipiet. unde non tantum qui modicum uini Timotheo dederit propter stomachum et frequentes infirmitates eius. sed etiam qui saniori atque fortiori calicem aquae J'rigidae porrexerit tantum in nomine discipuli, sicut ibi sequitur non perdet mercedem suam. Quid autem fallitis auditores uestros, qui cum suis uxoribus et filiis et familiis et domibus et agris uobis seruiunt, si quisquis ista accipiet euangelium? sed quia eis non resurrectionem, sed reuolutionem ad istam mortalitatem promittitis, ut rursus nascantur et uita electorum uestrorum uiuant, tam uana et inepta et sacrilega, quam uos uiuitis, quando ualde laudamini; aut si melioris meriti sunt, in melones et cucumeres uel in aliquos alios cibos ueniant, quos uos
Abbreviated transcription (Latin):
cia habetis uobiscũ. Et eoꝵs portais
infirmitate: paulopost dicit. Se¬
cularia gͥ iudicia si habueritis: eos
qui contemptibiles st̃ in eccłia.
hos collocate. Neq enĩ illi soli qui ut
sint ꝑfecti uendunt uł dimittunt
tiũ caritatis. subiungit᷑ etiã quȩ¬
da stipendiaria multitudo. cui
dicet᷑ in fine. esuriui & dedistis michi
manducare. & cetera. Alioqͥn dam¬
nandi erunt illi quoꝵ domos tam di¬
ligenti & sollicita cura cõponit apłs.
monens mulieres subditas esse uiris
suis. uiros diligere uxores suas. filios
obtemꝑare parentib. parentes fili¬
os nutrire in disciplina & correptione
dñi. seruos obȩdire cũ metu dñis carna¬
lib. dominos qd̾ iustũ est & equũ ser¬
uis prestare. S absit ut istos a man¬
datis euangłicis alienos. & a uita eter¬
na separandos iudicet apłs: qr ubi
ait dñs. siquis non tulerit cruc̃e suã
& secutus me fuerit non potest esse¬
meus discipulus. exhortans firmiores

Expanded text:
cia habetis uobiscum. et eorum portans infirmitatem paulo post dicit: saecularia igitur iudicia si habueritis. eos qui contemptibiles sunt in ecclesia hos conlocate. neque enim illi soli, qui ut sint perfecti, uendunt uel dimittunt cium caritatis subiungitur etiam quaedam stipendiaria multitudo, cui dicetur in fine: esuriui et dedistis mihi manducare et cetera. alioquin damnandi erunt illi, quorum domus tam diligenti et sollicita cura conponit apostolus monens mulieres subditas esse uiris suis, uiros diligere uxores suas; filios obtemperare parentibus, parentes filios nutrire in disciplina et correptione domini; seruos oboedire cum metu dominis carnalibus, dominos quod iustum est et aequum semis praestare. sed absit, ut istos a mandatis euangelicis alienos et a uita aeterna separandos iudicet, quia ubi ait dominus: si quis non tulerit crucem suam et secutus me fuerit. non potest esse discipulus meus, exhortans firmiores
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑit̾os: quãmulti hoĩes utriusq
sexus ab om̃i concubitu puri atq
integriꝰ quãmulti exꝑti & postea
continentes. quãmulti rerũ sua¬
rũ distributores & relictores. quã
multi ieiuniis uł crebris uł cotidi¬
anis uł etiã inoredibilit̃ continua¬
tis corpus seruituti subicientes. quã
multȩ frat̃nȩ congregationes ni¬
chil habentes ꝓprium sed om̃ia cõ¬
munia. & hec nonnisi ad uictũ
& tegimentũ necessaria. uña ani¬
mã & cor unũ in d̾m caritatis iq¬
ne conflantes. atq in his om̃ibus
ꝓfessionib. quãmulti fallaces et
ꝑditi dep̃henduntur: quãmulti eti¬
am latent. quãmulti pͥmo recte ambu¬
lantes ꝑuersa uoluntate cito defici¬
unt: quã multi temptationib in¬
ueniunt᷑ qd̃ alio animo talem uit̃a
adumbrata specie susceꝑunt: & quã
multi humilit̃ & fidelit scm custodi¬
entes ꝓpositũ usq in finẽ ꝑseueratͤ
& salui fiunt. In quoꝵ societate

Expanded text:
imperitos? Quam multi homines utriusque imperitos? Quam multi homines utriusque sexus ab omni concubitu puri atque integri, quam multi experti, et postea continentes, quam multi rerum suarum distributores et relictores, quam multi jejuniis vel crebris, vel quotidianis, vel etiam incredibiliter continuatis, corpus servituti subjicientes? Quam multae fraternae congregationes nihil habentes proprium, sed omnia communia, et haec nonnisi ad victum et tegumentum necessaria; unam animam et cor unum in Deum, charitatis igne conflantes? Atque in his omnibus professionibus quam multi fallaces et perditi deprehenduntur, quam multi etiam latent, quam multi primo recte ambulantes, perversa voluntate cito deficiunt; quam multi in tentationibus inveniuntur, quod alio animo talem vitam adumbrata specie susceperunt, et quam multi humiliter et fideliter sanctum custodientes propositum usque ad finem perseverant, et salvi fiunt? In quorum societate