comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
imminentes penas cuadimus. sed cõmuni cũ mar¬
tiribus gła remuncramur. Nam quamuis ocea¬
sio persecutionis desit : habet tamen & pax nr̃a
martiriũ suum. quia & si carns colla ferro non
subdimus: sp̃uali. tamen gladio carnalia desidc¬
ria in mente trucidamus

Expanded text:
imminentes poenas evademus, sed una cum marimminentes poenas evademus, sed una cum martyribus gloria remunerabimur. Nam quamvis occasio persecutionis desit, habet tamen et pax nostra martyrium suum, quia etsi carnis colla ferro non subdimus, spiritali tamen gladio carnalia desideria in mente trucidamus
Abbreviated transcription (Latin):
etiam per ferrũ exut. nihilq esse quod
obsisteret estimauit. Nos ad pręcepta
dñica largiri nr̃a saltem superflua nolumus:
haec non solum dõ suam substantiam contu¬
lit. sed pro illo etiam propriam carnem de¬
dit Nos cum ex diuina iussione filios ammit¬
timus : sine consolatione lugemus. Haec cos
uelut mortuos plangeret. si non obtulisset. Cum
ergo ad illud terribile examen districtus udex
uenerit: quid nos uiri dicemus. cum huius fe
detur quac cum scło & sexum uicit: Sequam
uiam. Usu quippe uirtutum ita iam plana fac¬
ta est: ut per eam feminis libuerit Ambulare
Despiciamus cuncta prȩsentia. Nulla sunt et cñi
quae transire possunt. Turpe sit diligere. qđ
constat citius perire. Non nos terrenarum rerũ
amor superet. non superbia inflit. non ira dila¬
niet. non luxuria polluat. non inuidia consu
buit. & nos amore eius discamus uincere nos¬
metipsos. Quod si perfecte agimnus. non solum

Expanded text:
etiam per ferrum exiit, nihilque esse quod etiam per ferrum exiit, nihilque esse quod obsistebat aestimavit. Nos ad praecepta dominica largiri nostra saltem superflua nolumus; haec non solum Deo suam substantiam contulit, 1447 sed pro illo etiam propriam carnem dedit. Nos cum ex divina jussione filios amittimus, sine consolatione lugemus; haec eos velut mortuos plangeret, si non obtulisset. Cum ergo ad illud terribile examen districtus judex venerit, quid nos viri dicemus, cum hujus femdetur, quae cum saeculo et sexum vicit? Sequamuviam; usu quippe virtutum ita jam plana facta est, ut per eam feminis libeat ambulare. Despiciamus cuncta praesentia, nulla sunt etenim quae transire possunt. Turpe sit diligere quod constat citius perire. Non nos terrenarum rerum amor superet, non superbia inflet, non ira dilaniet, non luxuria polluat, non invidia consumoster occubuit, et nos amore ejus discamus vincere nosmetipsos. Quod si perfecte agimus, non solum
Abbreviated transcription (Latin):
martyru palmã uicit. Fert᷑ apud uctores
mos fuisse. ut quisquis consul existeret
iuxta ordinẽ temporũ honoris sui locum
teneret. At siquis posterior ad consulatum
consul non semel sed bis fortasse. aut tertio
fieret: etiam illos laude & honore transcen¬
deret. qui non plus quã semel consules era¬
tissent. Uicit ergo beata felicitas margreᷤᷤ
quȩ tot ante se morientibus silus pro ap̃o
frequenter occubuit. quia & Amori illius
sola sua mors minime suffecit. Consideremꝰ
fr̃s hanc feminã. consideremꝰ nos qui m̃bris
corporis uiri sumꝰ. in eius cõparatione quid
existimabim᷑: Sepe enĩ agenda aliqua bona
ꝓponimꝰ sed si unꝰ contra nos leuissimꝰ sermo
ab ore inridentis eruperit: ab intentione
Ecce nos plerumq A bono opere uerba reuo¬
cant. felicitatẽ uero a sc̃ã intentione. fran¬
gere nec torm̃ta potuerunt Nos in aura
maledictionis inpingimꝰ. hȩc ad regnum

Expanded text:
martyrii palmam vicit. Fertur apud veteres martyrii palmam vicit. Fertur apud veteres mos fuisse ut quisquis consul existeret juxta ordinem temporum honoris sui locum teneret; at si quis posterius ad consulatum veniens consul non semel, sed bis fortasse aut tertio fieret, etiam illos laude et honore transcenderet qui non plus quam semel consules exstitissent. Vicit ergo beata Felicitas martyres, quae, tot ante se morientibus filiis, pro Christo frequenter occubuit, quia et amori illius sola sua mors minime suffecit. 4. Consideremus, fratres, hanc feminam, consideremus nos, qui membris corporis viri sumus, in ejus comparatione quid existimabimur. Saepe namque agenda aliqua bona proponimus, sed si unus contra nos vel levissimus sermo ab ore irridentis eruperit, ab intentione Ecce nos plerumque a bono opere verba revocant. Felicitatem vero a sancta intentione frangere nec tormenta potuerunt. Nos in auram maledictionis impingimus; haec ad regnum
Abbreviated transcription (Latin):
Neq enĩ filios quos carnẽ suã nouerat. sine
dolore poterat morientes uidere. sed erat
uis amoris interior. quȩ dolorẽ uinceret
carnis. Unde & passuro petro dicitur
tuisset sed marcyriũ qđ ꝑ infirmitatem
carnis noluit: ꝑ uirtutẽ sp̃s amauit. Qui
dũ per carnẽ. Ad penas trepidat. & ꝑ sp̃m
ad głam exultat: actũ est ut cruciatum
marcyrii nolendo uoluisset. sicut nos quoq
cum gaudiũ querimꝰ salutis. amarũ poculũ
sumimꝰ purgationis. Amaritudo quidem
in poculo displicet. sed restituenda ꝑ ama¬
ritudinẽ salus placet. Amauit ergo iuxta
carnẽ. felicitas filios. sed prȩ amore çęlestiᷤ
patriȩ mori corã se uoluit quos amauit
psa eorũ uulnera accepit. sed ipsa in eisdẽ
regnũ pręuenientib excreuit Recte ergo
hanc feminã ultra martyrã dixerĩ. quȩ &¬
totiens in filus & desiderabilit̃ extincta dũ
multiplex margriũ obtinuit. ipsa quoq

Expanded text:
Neque enim filios quos carnem suam esse noverat sine Neque enim filios quos carnem suam esse noverat sine dolore poterat morientes videre, sed erat vis amoris interior quae dolorem vinceret carnis. Unde tuisset, sed martyrium, quod per infirmitatem carnis noluit, per virtutem spiritus amavit. Qui dum per carnem ad poenas trepidat, per spiritum ad gloriam exsultat; actumque est ut cruciatum martyrii nolendo voluisset. Sic nos quoque cum gaudium quaerimus salutis, amarum poculum sumimus purgationis. Amaritudo quidem in poculo displicet, sed restituenda per amaritudinem salus placet. Amavit ergo juxta carnem Felicitas filios suos, sed pro amore coelestis patriae mori etiam coram se voluit quos amavit. Ipsa eorum vulnera accepit, sed ipsa in eisdem ad regnum praevenientibus excrevit. Recte ergo hanc feminam ultra martyrem dixerim, quae toties in filiis desiderabiliter exstincta, dum multiplex martyrium obtinuit, 1446 ipsam quoque
Abbreviated transcription (Latin):
neo corpore uirile pectus. Ad mortẽ steat
inꝑterrita. amittere se in filiis lumen ue¬
ritatis timuit. si non fuisset orbata. Nũꝗͥd
existis in desertũ uidere: Prophetam
requisitꝰ respondit dicens. Non sũ ꝓpheta
Quia eni se. plus quã ꝓphetam nouerat: esse
se ꝓphecã negabat Qui idcirco plusquam
ꝓpheta dicit᷑ . quia prophetȩ est officiũ. uen¬
tura pręnuntiare. non eciã ostendere. Iołis
uͦ plusqũã ꝓpheta est. quia quẽ uerbo dixit
digito ostendit. Non ergo hanc feminã mar¬
tyrã sed plusquã martytã dixerini. quae.
septẽ pignoribus ad regnũ prȩmissis ante¬
se totiens moritura ad pęnas prima uenit.
sed ꝑuenit octana. Asperit mat̾ & cruciata
& imꝑterrita filioꝵ. mortẽ Spei gaudium
debit. dolorẽ naturȩ: Timuit uuentibus.
gauisa morientib Optauit nullũ post se
relinquere. ne siquẽ haberet suꝑstitẽ non
etiã carnalis affectus minime pulsauerit

Expanded text:
neo corpore virile pectus. Ad mortem stetitneo corpore virile pectus. Ad mortem stetit 1445 imperterrita. Amittere se in filiis lumen veritatis timuit, si non fuisset orbata. Nunquidexistis in desertum videre? Prophetam?requisitus respondit, dicens: Non sum propheta . Qui enim se plus quam prophetam noverat, esse prophetam negabat. Qui idcirco plus quam propheta dicitur, quia prophetae officium est ventura praenuntiare, non etiam ostendere. Joannes vero plus quam propheta est, quia quem verbo dixit digito ostendit. Non ergo hanc feminam martyrem, sed plus quam martyrem dixerim, quae, septem pignoribus ad regnum praemissis, toties ante se mortua, ad poenas prima venit, sed pervenit octava. Aspexit mater et cruciata et imperterrita filiorum mortem, spei gaudium adhibuit dolori naturae. Timuit viventibus, gavisa est morientibus. Optavit nullum post se relinquere, ne si quem haberet superstitem, non etiam carnalis affectus minime pulsarit.
Abbreviated transcription (Latin):
est ualde quomͦ etiã mater dicat᷑. Fideles
ergo discipulos fr̃s uocare dignatꝰ est dicenᷤᷤ
ite nuntiate. frĩbus meis. Qui ergo fr̃ dni
fieri ad fidẽ ueniendo potuerit: quęrendũ
efficit᷑ prȩdicando. Quasi enĩ parit dtm
quẽ cordi audientis infuderit. & mater euis
efficit᷑. si ꝑ eiꝰ uocẽ amor dñi in ꝓdimi iñte
generat᷑  Ad quã rem nobis idonee confir¬
mandã. ad est beata felicitas cuiꝰ hodie nata¬
licia celebramꝰ. Credendo excitit ancilla xp̃i
& prȩdicando facta est mat̾ ap̃i Septem
quippe filios sicut ingestis eiꝰ emendatiorib
legit᷑. sic post se tinuit uiuos in carne relin¬
quere. sicut carnales parentes solent metuere
ne mor tuos prȩmittant. In ꝑsecutionis en un
labore deprehensa. filioꝵ. corda in amorem
suꝑnȩ patriȩ prędicando roborauit. et
parturiuit sp̃ũ quos carne pepererat. ut
prȩdicatione pareret đo quos carne pepe¬

Expanded text:
vero valde est quomodo etiam mater dicatur. Fideles vero valde est quomodo etiam mater dicatur. Fideles enim discipulos fratres vocare dignatus est, dicens: Ite, nuntiate fratribus meis . Qui ergo frater Domini fieri ad fidem veniendo potuerit, quaerendum efficitur praedicando. Quasi enim parit Dominum, quem cordi audientis infuderit. Et mater ejus efficitur, si per ejus vocem amor Domini in proximi mente generatur. 3. Ad quam rem nobis idonee confirmandam adest beata Felicitas, cujus hodie natalitia celebramus, quae credendo exstitit ancilla Christi, et praedicando facta est mater Christi. Septem quippe filios, sicut in gestis ejus emendatioribus legitur, sic post se timuit vivos in carne relinquere, sicut carnales parentes solent metuere ne mortuos praemittant. In persecutionis enim labore deprehensa, filiorum corda in amore supernae patriae praedicando roboravit, et parturivit spiritu quos carne pepererat, ut praedicatione pareret Deo quos carne pepe
Abbreviated transcription (Latin):
lectio recitata. sd magnis mysteri¬
orum ponderib grauida. Itic et¬
enim conditor & redẽptor nr̃ matrem se
nosse dissimulat. & quȩ ei mater sit. qui
ꝓpinqui. non ꝑ cognationem caruis. sed
ꝑ coniunctionem sp̃s designat dicens¬
Quȩ est mat̾ mea. & qui sunt fr̃s meiꝰ. Qui¬
cumq fecerit uoluntatẽ patris mei qui in
cęlis est. ipse nieus frat̃ & soror & mater est
Quib nobis uerbis quid aliud uinuit. nisi
qđ obsequentes iussionib sius. multos ex
gentilitate collegit. & udȩã excuiꝰ carne
est genitꝰ non agnoscit: Unde & mater
eius cũ quasi non agnoscit᷑. foris stare
ꝑ hibet᷑. quia uidelicet synagoga id circo
ab auctore suo non recognoscit᷑. quia
legis obseruationẽ. tenens. sp̃ualem intellectũ
ꝑdidit. & sese ad custodiã litterȩ foriᷤᷤ fixit
Sed cũ is qui uoluntatẽ patris fecerit soror
& fr̃ dñi dicit᷑. propter utrũq sexũ qui ad
sidem colligit᷑ mirũ non est. sed nurandum

Expanded text:
lectio recitata, sed magnis mysteriorum ponderibus gravida. Jesus etenim conditor et redemptor noster matrem se nosse dissimulat, et quae ei mater sit, et qui propinqui, non per cognationem carnis, sed per conjunctionem spres mei? Quicunque enim fecerit voluntatem Patris mei qui in coelis est, ipse meus frater, et soror, et mater est. Quibus nobis verbis quid aliud innuit, nisi quod obsequentes jussionibus suis multos ex gentilitate colligit, et Judaeam, ex cujus carne est genitus, non agnoscit? Unde et mater ejus cum quasi non agnoscitur, foris stare perhibetur, quia videlicet Synagoga idcirco ab auctore suo non recognoscitur, quia, legis observationem tenens, spiritalem intellectum perdidit, et sese ad custodiam litterae foris fixit. 2. Sed cum is qui voluntatem Patris fecerit soror et frater Domini dicitur, propter utrumque sexum qui ad fidem colligitur mirum non est; mirandum
Abbreviated transcription (Latin):
gaudia. patriã quoq nr̃am paradysum
cũ illis cõputemꝰ. Parentes patriarchas ha¬
bere iam cepimꝰ. Quid non ꝓperamus et
currimꝰ. ut patriam nram udere. & pa¬
rentes salutare possimus: Magnus illic
caroꝵ numerꝰ expectat. parentũ. fratrũ
filiorũ frequens nos & copiosa tͣba desiderat.¬
iã de sua incolumitate secura. adhuc de
nr̃a salute sollicita. Ad eꝙ complerum &
conspectũ uenire quanta & illis & nobis
in cõmune lȩcitia est. Qualis illic cȩlestiũ
uoluntas conseruꝙ societatẽ expectantiũ
quã summa & ꝑpetua felicitas. Illic apłꝙ
głosus chorus. illic ꝓphetarũ exultantiũ
numerꝰ insignis. illic martyrũ popłs innu¬
merabilis. ob certaminũ uictoriã coronatꝰ
illorũ remuneratio censet᷑. qui prȩcepta
dnica seruantes. ad cęlestes thesauros t̃rend
cito esse. cito ad xp̃m uenire nos c̃tingat
eũq huiꝰ itineris ducẽ habeamꝰ. salutis

Expanded text:
gaudia. Patriam quoque nostram paradisum gaudia. Patriam quoque nostram paradisum  computamus: parentes Patriarchas habere jam coepimus. Quid non properamus et currimus ut patriam nostram videre, ut parentes salutare possimus? Magnus illic nos charorum numerus exspectat, parentum, fratrum, filiorum frequens nos et copiosa turba desideratjam de sua incolumitate secura, adhuc de nostra salute sollicita; ad eorum complexum et conspectum venire, quanta et illis et nobis in commune laetitia est, qualis illic coelestium voluptas conservorum societate exspectantium, quam summa et perpetua felicitas! Illic apostolorum gloriosus chorus, illic prophetarum exsultantium numerus insignis, illic martyrum populus innumerabilis ob certaminum victoriam coronatusillorum remunerationi censentur, qui, praecepta dominica servantes, ad coelestes thesauros terrena cito esse, et cito ad Christum venire contingat: eum per hujus itineris ducem habeamus salutis
Abbreviated transcription (Latin):
consona. cuncta conuenientia. quia
sunt om̃a & quieta. iugis splendor. non
ille qui nunc est. sed tanto clarior quan¬
to felicior. quia ciuitas ut legit᷑ illa non
egebit lumine. solis. sed d̾s̃ omp̃s illumi¬
res esse debemus uoluntatẽ non nrãm
sed dĩ facere. quia qui eiꝰ fecerit uolun¬
tatẽ : manet in eternũ. quomͦ & ille.
integra. fide sirma. urtute. robusta. ca¬
ritate ꝑfecta. parati ad om̃en uolun¬
tatem dĩ simus. conseruantes fortit̃ dnica
mandata. in simplicitaie inuocentiã. in
caritate concordiã. modestiã in humilitate
diligentiã in administratione. uigilautiã
in adiuuandis laborantibus. misdam in
fouendis pauperibus. in defendenda ueritato
constantiã: in disciplinȩ seueritate censurã.
ne. aliquid exemplum bonoꝵ factoꝵ. desit¬
in nobis Hęc sunt enĩ uestigia quę̧ nobis
sc̃i quiq reuertentes in patriam reliquert̃.
ut illo semitis in herentes. sequeremur et

Expanded text:
consona, cuncta convenientia quia oconsona, cuncta convenientia quia osunt omnia et quieta. Jugis splendor, non iste qui nunc est, sed tanto clarior quanto felicior. Quia civitas, ut legitur, illa non egebit lumine solis, sed Dominus omvoluntatem non nostram, sed Dei facere debere: quia qui fecerit ejus voluntatem, manet in aeternum, quomodo et ille mintegra, fide firma, virtute robusta, charitate perfecta parati ad omnem voluntatem Dei simus, conservantes fortiter dominica mandata. In simplicitate servate innocentiam, in caritate concordiam, modestiam in humilitate, diligentiam in administratione, uigilantiam in adiuuandis laborantibus, misericordiam in fouendis pauperibus, in defendenda ueritate constantiam, in disciplinae seueritate censuram. ac ne aliquid ad exemplum bonorum factoin nobis. Haec sunt enim vestigia quae nobis sancti quique revertentes in patriam reliquerunt, ut, illorum semitis inhaerentes, sequeremur et
Abbreviated transcription (Latin):
concussis pręceptoꝵ çȩlestiũ disciplinis
unita pace obseruauerunt. Agite nunc
fr̃s. aggrediam᷑ iter uitȩ. reuertamur
ad celestem hncrłm in qua scripti sumus
& ciues decreti. Nonsumꝰ hospites & ad¬
uenȩ sed ciues sc̃&ꝵ & domestici dĩ. etiam
illius heredes. coheredes autẽ xp̃i. Huius
nobis urbis ianuas aperiet fortitudo. et
fidutia latũ prebebit ingressũ. Conside
inquantũ considerare possibile est. Ut
enim uere est. cõprehendere nullusser¬
mo sufficit. Dicitur de ea in quodam
loco sic. qđ aufugiet ibi dolor & tristitia¬
& gemitꝰ. Quid hac uita beatius. ubi
nemo. inuidet nemo. cupiditas nulla
exardescit. nullum cibi desideriũ. nulla
honoris pulsat aut potestatis ambitio
Nullus ibi diaboli mȩtus. insidiȩ dȩmonũ
nullȩ. terror gehenne. ꝓcul. Ibi mors
neq corporis erit neq animȩ. sed un¬
mortalitatis munere uita iocunda: Nulla
erit tunc umquã discordia. sed cuncta

Expanded text:
concussis praeceptorum coelestium disciplinis concussis praeceptorum coelestium disciplinis unita pace observaverunt. Ergo agite nunc, fratres aggrediamur iter vitae, revertamur ad civitatem coelestem, in qua scripti sumus et cives decreti. Non sumus hospites, sed cives sanctorum et domestici Dei ; etiam illius haeredes, cohaeredes autem Christi. Hujus nobis urbis januas aperiet fortitudo, et fiducia latum praebebit ingressum. 3. Vitaein quantum considerare possibile est. Ut enim vere est, comprehendere nullus sermo sufficiet. Dicitur de ea in quodam loco sic, qet gemitus, » quid hac vita beatius? ubi nemo invidet, nulla cupiditaexardescit, nullum cibi desiderium, nulla honoris pulsat aut potestatis ambitio, nullus ibi diaboli metus, insidiae daemonum nullae, terror gehennae procul, mors nulla neque corporis, neque animae, sed immortalitatis munere jucunda vita. Nulla erit tunc usquam discordia, sed cuncta
Abbreviated transcription (Latin):
nec longũ faceret aut ęternũ. sed breue
& ut ita dicã momentaneũ. & in hac breui
& exigua uita agones essent & labores in
lla uero quę ęterna est corone & pręnua
meritox. ut labores quidẽ cito finirent᷑
meritoꝵ uero pręmia sine fine durarent.
ut post mundi huiꝰ tenebras uisuri essent
candidissima lucẽ. & accepturi maiorem
passionũ cuuctarũ acerbitatib beatitud inẽ
testante hoc apło. ubiait. Non sunt c̃dign
passiones huiꝰ temporis. ad suꝑuenturã głam
quę reuelabitꝰ in nobis. Qũa lȩto sinu de
prelio reuertentes ciuitas cȩlestis excipit. de
hoste ꝓstrato trophea ferentibus occurrit.
Cũ triumphantib uiris & feminę ueniunt.
quȩ cũ scło serum quoq uicerunt. & ge¬
minata głȩ militiȩ urgines cum pueris
teneros annos uirtutibus transeuntes.
sed & cetera fideliũ turba aulȩ ꝑpetuȩ̨
regiã intrant. qui sinceritatẽ fidei in¬

Expanded text:
nec longum faceret aut aeternum; sed breve nec longum faceret aut aeternum; sed breve et, ut ita dicam, momentaneum: ut in hac brevi et exigua vita agones essent et labores; in illa vero quae aeterna est, corona et praemia meritorum: ut labores quidem cito finirentur, meritorum vero praemia sine fine durarent: ut post hujus mundi tenebras visuri essent candidissimam lucem, et accepturi majorem passionum cunctarum acerbitatibus beatitudinem, testante hoc Apostolo, ubi ait, Non sunt condignae passiones hujus temporis ad superventuram gloriam quae revelabitur in nobis . Quam laeto sinu de praelio revertentes civitas coelestis excipit, de hoste prostrato tropaea ferentibus occurrit! Cum triumphantibus viris et feminae veniunt, quae cum saeculo sexum quoque vicerunt, et geminata gloria militiae virgines cum pueris teneros annos virtutibus transeuntes. Sed et caetera fidelium turba aulae perpetuae regiam intravit, qui sinceritatem fidei in
Abbreviated transcription (Latin):
tior: tauto est clarior in honore. quia
dum creuit pugna: creuit & puguantiũ
gła & martyrũ triumphus multiplie
passionũ genere ad ornat᷑. perq graiuora
tormenta grandiora fuere & prenua. dũ
catholica mat̾ deccła ꝑ totũ orbẽ louge
lateq diffusa in ipso capite suo xp̃o itĩu
edocta. contumelias. cruces. & mortẽ non
dito carcer penalis incdusit. pari & simili
calore untutis ad gerendũ certamen głȩ
triumphalis inspirauit. Obeata uere.
mater acccła quã sic honor diuine dig¬
nationis illumminat. quã uincentiũ glo¬
riosus martyru sanguis exornat. quam
inuiolate confessionis candida induit
uirginitas. Floribus eius nec rose nec
lilia desunt Certent nunc km̃i singuli
tatis coronas. uel de uirginitate candidas
uel de passione purpureas In celestib castri
par & acies habent flores suos. quib militeᷤ
sa bonitas etiã hoc pręuidit. ut laborum
quidem tempus & agonis non extenderet

Expanded text:
tior, tanto est clarior in honore; quia tior, tanto est clarior in honore; quia dum crevit pugna, crevit et pugnantium gloria, et martyrii triumphus multiplici passionum genere adornatur, perque graviora tormenta, gratiora fuere et praemia. Dum catholica mater Ecclesia per totum orbem longe lateque diffusa, in ipso capite suo Christo Jesu edocta est contumelias crucis et mortem non clyto carcer poenalis inclusit, pari et simili calore virtutis ad gerendum certamen gloria triumphalis inspiravit. O vere beata mater Ecclesia, quam sic honor divinae dignationis illuminat, quam vincentium gloriosus martyrum sanguis exornat, quam inviolatae confessionis candida induit virginitas! Floribus ejus nec rosae, nec lilia desunt. Certent nunc, charissimi, tatum coronas, vel de virginitate candidas, vel de passione purpureas. In coelestibus castris pax et acies habent flores suos, quibus militessa bonitas etiam hoc providit, ut laborum quidem tempus et agonis non extenderet,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃i uero sacerdotibus atq doctorib siue
Confessoribus huuis festiutatẽ dici non
liciter ꝓferre imarcessibilem bonorũ
operum possint fructum qui talenta sibi
credita non solum reddere. uerũ et iam
intelligendo didicere non sibimet tau
inserere nitebantur. Quorũ nens luci¬
dissima manꝰ uͦ plenę sunt munditia.
eoqđ in mensa altaris sacroscã xp̃i corpo¬
ris & sanguinis mysteria celebrantes. &
in sui cordis penitralibus hostiã uiuã dõq
placentẽ id est semetipsos sine macula atq
ammixtione praui operis offerte non de¬
sistant Et licet ꝑsecutoꝵ. non sensissent
gladiũ: tamen per uitȩ meritũ do digna
martyrio non priuant᷑. quia martyrium
non salũ sanguinis effusione sed abstinentia
Odie dilectissimi omniũ scõrum
sub una sollẽpnitatis lȩcitia celebramꝰ¬
sollempnitatẽ. quorũ societate. cęlum
exultat. quorũ patrocinus terra lȩtat᷑.
quorũ triumphis aecda sc̃a coronatur.
quorũ confessio quanto in passione for¬

Expanded text:
i vero sacerdotibus atque doctoribus, confessoribus, hujus festivitatem diei non liciter proferre immarcescibilem bonorum operum possint fructum, qui talenta sibi credita non solum reddere, verum etiam itus sancti intelligendo didicere, non sibimet tantinserere nitebantur. Quorum mens lucidissima, manus vero plenae sunt munditia, eo quod in mensa altaris sacrosancta Christi corporis et sanguinis mysteria celebrantes, et in sui cordis penetralibus hostiam vivam Deoque placentem, id est, semetipsos sine macula atque admistione pravi operis offerre non desistant; et licet persecutorum non sensissent gladium, tamen per vitae meritum Deo digni martyrio non privantur, quia martyrium non sola sanguinis effusione, sed abstinentia ctorum sub una solemnitatis laetitia celebramus festivitatem, quorum societate coelum exsultat, quorum patrociniis terra laetatur, quorum triumphis Ecclesia sancta coronatur: quorum confessio quanto in passione for
Abbreviated transcription (Latin):
anta ac talis est scripture diuinae
sublimitas. ut non solũ uerba quae
a scĩs uel ab ipso dño dicta referunt᷑.
sed etiã circunistantia rerũ quę simpli¬
citer posita uidet᷑. spualib sit plena mysteruᷤ

Expanded text:
anta ac talis est divinae Scripturae sublimitas, ut non solum verba, quae a sanctis vel ab ipso Domino dicta referuntur, sed etiam circumstantia rerum, quae simpliciter posita videntur, spiritualibus sint plena mysteriis.
Abbreviated transcription (Latin):
nomen. qui ꝑ diuersa tormentoꝵ genera
xp̃i passionem non lassescentib prȩcordi&
mentib imitabant᷑. alii ferro ꝑempti
alii flãmis exusti. alii flagellis uerberat
alii uectibus ꝑforati. alii cruciati patibu¬
lo. ali pelagi periculo submersi: alii uiui
decoriati. alii uinculis mancipati. alii
linguis priuati. alii lapidib obruti. Abi
frigore afflicti. alii fame cruciati.
alii uͦ truncatis manib siue cȩteris cesis
menbris. spectaculũ contumeliȩ in popłis
nudi propter nomen dni portabant. Hift̾
triumphatores & amici dĩ. qui contẽpncateᷤᷤ
sceleratorũ iussa principũ. modo coronant̃

Expanded text:
 genera Christi passionem non lacessantibus praecordiorum mentibus imitabantur. Alii ferro perempti, alii flammis exusti, alii flagris verberati, alii vectibus perforati, alii cruciati patibulo, alii pelagi periculo subjecti, alii vivi decoriati, alii vinculis mancipati, alii linguis privati, alii lapidibus obruti, alii frigore afflicti, alii fame cruciati; alii vero, truncatis manibus, sive caeteris caesis membris, spectaculum contumeliae in populis nudi propter nomen Domini portantes. Hi sunt triumphatores et amici Dei, qui, contemnentes sceleratorum jussa princip
Abbreviated transcription (Latin):
unc ergo reuertam ad eos quos unda
baptismatis & effusio sanguinis xp̃i ab
errore paterni delicti ac squalore uetustȩ
beati qui ap̃m in carne. uenientẽ uidere
meruerunt Huius tã predarȩ uii onq
iołis baptista qui eodẽ. angło quo apc̃
denuntiante conceptꝰ est. in exordio prȩ¬
dicationis atq baptismatis primatũ teue
bat: qui iñm peccata mundi tollendem
Ap̃o attestante. qui merito prȩ̃cursor
dñi. preco iudicis. ꝓpheta altissiri nun¬
cupatur quia nõndũ editꝰ xp̃n mundo
uenturũ ꝓphetauit. & ad redeptionem
animarum ad inferos descende tem
numerꝰ: quos a primis miraculoꝵ. uirtutib
ad componendũ nouȩ fidei fundamentũ.
erigendũq adhiic tenerȩ statũ aecdae
diuma ꝓuidentia ex omnib quos capiebat
niundũs elegit. ut in om̃em terrã sonus
prȩdicationis eoꝵ exiret. & in fines orbis

Expanded text:
unc vero revertamur ad eos quos unda baptismatis, et effusio sanguinis Christi, ab errore paterni delicti, a squalore vetustae beati, qui Christum in carne venientem videre meruerunt. Hujus tam praeclarae visionis Joannes Baptista, qui eodem angelo, quo Christus denuntiante conceptus est, in exordio praedicationis atque baptismatis primatum tenebat, qui Jesum peccata mundi tollentem, Christo attestante. Qui merito praecursor Domini, praeco judicis, propheta Altissimi, nuncupatur; qui nondum editus, Christum mundo venturum prophetavit, et ad redemptionem animarum ad inferos descendentem numerus, quos a primis miraculorum virtutibus, ad componendum novae fidei fundamentum, erigendumque adhuc tenerae statum Ecclesiae divina Providentia, ex omnibus quos capiebat mundus, elegit, ut in omnem terram sonus eorum praedicationis exiret, et in fines orbis
Abbreviated transcription (Latin):
qđ eis ad obȩdiendũ alia angłorũ agmina
subiecta sunt Alii tanta diuinitatis gr̃a
replent᷑. ut in eis dñs sedeat. & ꝑ eos sua
iudicia decernat. Alii tanto ꝓuectioris
scientiȩ pleni sunt. quanto claritatem dĩ
uicinius contẽplant᷑. Alia uͦ ita do c̃iuncta
sunt angłoꝵ. agmina. ut int̾ hȩc & dm̃
nulli alii sp̃s int̾sint. ac tantomagiᷤᷤ ardent
amore. quanto subtilius claritatẽ diuini¬

Expanded text:
quod eis ad obediendum alia angelorum agmina quod eis ad obediendum alia angelorum agmina subjecta sunt; alii tanta Divinitatis gratia replentur, ut in eis Dominus sedeat, et per eos sua judicia decernat; alii tanto perfectiori scientia pleni sunt, quanto claritatem Dei vicinius contemplantur; alia vero ita Deo conjuncta sunt angelorum agmina, ut inter haec et Deum nulli alii intersint, et tanto magis ardent amore, quanto subtilius claritatem Divini
Abbreviated transcription (Latin):
regni cęlestis. & propter spẽ aeternę remu¬
nerationis ardentissimo amore. tolerantes.¬
indesinent̃ atq libenter insistebant. & sic
in caritate dĩ ac ꝓxini&. Amore. ꝑseueran¬
tes. do soli uitam finire gaudebant
ła dõ. qui suꝑna celoꝵ regna spiritibus
angłicis ad laudem & głam atq honorem
sui nominis ac maiestatis in ꝓpetuum miro
ordine collocauit. De. quib plura loqui ꝑti¬
mescimꝰ. quia soli dõ scire est. quamodo uel
que ad modũ eoꝵ  nobis inuisibilis absq con¬
tagione seu diminutione in sua sola c̃sistit
natura. Sed tam̃ nouẽ esse. angłoꝵ ordine ᷤ
ad dĩ iudicia ac ministeria cõplenda tes¬
tante sacro eloquio didicimꝰ. quoꝵ prin¬
cipatꝰ atq potestates subtiliter atq mira¬
biliter dĩ om̃ipotentis nutu distinguntur
Alii ex illis ad nos in mundũ missi futura
prȩdic endo ꝑueniunt. alii adhoc c̃stituti
ut ꝑ eos signa & miracula frequentius fiant.
alii mira uirtute. cęteris pręminent. ꝓ eo

Expanded text:
lestis, et propter spem aeternae remunerationis, ardentissimo amore indesinenter atque libenter insistentes, sic in charitate Dei ac proximorum amore perseverantes, Deo soli vitam finire gaudebantAmen, qui superna coelorum regna spiritibus angelicis ad laudem et gloriam, atque honorem sui nominis ac majestatis in perpetuum miro ordine collocavit. De quibus plura loqui pertimescimus, quia soli Deo scire est quomodo vel quemadmodum eorum invisibilis absque contagione seu diminutione in sua sola puritate consistat natura. Sed tamen novem esse angelorum ordines, ad Dei judicia ac ministeria complenda, testante sacro eloquio, cognovimus, quorum principatus atque potestas subtiliter ac mirabiliter Omnipotentis nutu distinguitur. Alii ex illis ad nos in mundum missi, futura praedicando, perveniunt; alii ad hoc sunt constituti, ut per eos signa et miracula frequentius fiant; alii mira potentia caeteris praeeminent, pro eo
Abbreviated transcription (Latin):
uit unusquisq credentiũ quis sibi noceat.
uel in quo sollicitet᷑ animꝰ. ac sepe teneatur
Melius est uitã solitariã ducere. quã ob uitę
pręsentis necessaria ęternã uitam ꝑdere
Uidete. ne contẽpnatis unũ ex his pusillis
Sic inquit prȩcipio seueritatẽ. ut cõnuxtĩ
clementiã doceã. Quantũ in uobis est nolite
contẽpnere. sed ꝑ ur̃am salutẽ etiam illox
quęrite sanitatẽ. Sin autẽ ꝑseuerantes in
peccatis uideritis & uitus seruientes. meliu̾
est uos solos saluos fieri. quã perire cũ plu

Expanded text:
vit unusquisque credentium, quid sibi noceat, vit unusquisque credentium, quid sibi noceat, vel in quo sollicitetur animus, ac saepe tentetur. Melius est vitam solitariam ducere, quam ob vitae praesentis necessaidete ne contemnatis unum ex pusillis istis. Sic, inquit, praecipio severitatem, ut, commisceri clementiam doceam. Quantum in vobis est, nolite contemnere, sed per vestram salutem etiam illorum quaerite sanitatem. Sin autem perseverantes in peccatis videritis, et vitiis servientes, melius est vos solos salvos fi
Abbreviated transcription (Latin):
ut ueniant scandala. Non quo necesse est
uenire scandala hoc dicit. alioquin absq
culpa essent qui scandalũ faciunt. sed cum
necesse sit in isto mundo uenire scandgla
unusquisq suo uitio scandalis patet. Hic¬
etiã per generalem sententiã ꝑcutit᷑ uidas
qui pditioni animũ prȩparauerat. Sin¬
Necesse est quidem uenire scandala. ue tam̃
est ei homini qui qđ necesse est ut in mundo¬
fiat. uitio suo facit ut ꝑ se. fiat Igitur om̃is
truncat᷑ affectus. & uniuersa ꝓpinquitas
amputat᷑. ne ꝑ occasionẽ piẽtatis unusquisq
credentiũ scandalis pateat. Si inquit ita est
qui tibi coniunctꝰ ut manꝰ. pes. oculus. & est
utilis atq sollicitꝰ & acutus ad ꝑspiciendum.
scandalũ autem tibi facit. & proptes disso¬
nantiã morum te ꝑtrahit in gehennã: me
& necessarios. causam habeas ruinarum
taq non fr̃. non uxor. non filii. non amici.
non om̃is affectus qui nos excludere potest
a regno cȩlorũ amori dñi prȩponat᷑. No¬

Expanded text:
um venit. Non quo necesse sit venire scandala alioquin absque culpa essent qui scandalum faciunt, sed cum necesse sit in isto mundo fieri scandala, unusquisque suo vitio scandalis patet; simulque per generalem sententiam percutitur Judas, qui proditioni animum praeparaverat. Necesse est quidem venire scandala: Vae tamen ei est homini, qui quod necesse est ut fiat in mundo, vitio suo facit, ut per se fiat. Igitur omnis truncatur affectus, et universa propinquitas amputatur, ne per occasionem pietatis unusquisque credentium scandalis pateat. Si, inquit, ita est quis tibi conjunctus, ut manus, pes, oculus, et est utilis atque sollicitus, et acutus ad perspiciendum: scandalum autem tibi facit, et propter dissonantiam morum te pertrahit in gehennam: melet necessarios, causam habeas ruinarum. Itaque non frater, non uxor, non filii, non amici, non omnis affectus qui nos excludere potest a regno coelorum, amori Domini praeponatur. No
Abbreviated transcription (Latin):
rũ copula. spretaq liberoꝵ ꝓpagine
sponso qͥ in celis est ꝑhenni mente. actu.
sectantes: pauperes recreantes. nudos uestien¬
tes: infirmos uisitantes. in tribulatione. gau¬
dentes: in uerbis calũpnię uel contumelide

Expanded text:
us, spretaque liberorum propagine, sponso qui in coelis est, perenni mente, actu, sectantes, pauperes recreantes, nudos vestientes, infirmos visitantes, in tribulatione gaudentes, in verbis calumniae vel contumeli
Abbreviated transcription (Latin):
genitricis atq omniũ martyrũ ap̃i. ut
exclusa multitudine demonũ: multitudo
ibi scorum a fidelibus in memoria haberet᷑.¬
& plebs uniuersa in capite kalendarum
nouembriũ sicut in die natalis dñi ad aec¬
clesiam in honore om̃ium sc̃oꝵ consecratã
conueniret. ibiq missarũ sollempnitate
a presule sedis apłicȩ celebrata. omnibusq
rite ꝑfectis: unusquisq in sua cũ gaudio
remearet. Ex hac ergo consuetudine. sc̃ȩ
romanȩ deccłe: crescente. religione ap̃iana
decretũ est: ut in aecdesus dĩ quȩ ꝑ orbẽ
terrarũ longe lateq: construunt᷑. honos &
memoria omniũ scõrum indie qua prędi¬
ximꝰ haberet᷑: ut quicquid humana fragi¬
litas ꝑ ignorantiã uel negligentiã. seu per
occupationẽ rei scłaris in sollẽpnitate siꝵ
minus plene ꝑegisset: in hac obseruatione
solueretur quatinꝰ eorũ patrociniis ꝓtecli¬

Expanded text:
genitricis, atque omnium martyrum Christi, ut, exclusa multitudine daemonum, multitudo ibi sanctorum a fidelibus in memoria haberetur; et plebs universa in capite Kalendarum Novembrium, sicut in die natalis Domini, ad ecclesiam in honore omnium sanctorum consecratam conveniret, ibique missarum solemnitate a praesule sedis apostolicae celebrata, omnibusque rite peractis, unusquisque in sua cum gaudio remearet. Ex hac ergo consuetudine sanctae Romanae Ecclesiae, crescente religione Christiana, decretum est ut in Ecclesiis Dei, quae per orbem terrarum longe lateque construuntur, honor et memoria omnium sanctorum, in die qua praediximus, haberetur, ut quidquid humana fragilitas per ignorantiam, vel negligentiam, seu per occupationem rei saecularis, in solemnitate sanctorum minus plene peregisset, in hac observatione solveretur, quat
Abbreviated transcription (Latin):
nitate omniũ Sc̃o
EGINUS
IN ACCCł aStICIS
HISTORIIS QŨ
a foca cesare impetrarit. donari aeccłae
xp̃i templũ romȩ. qđ ab antiquis panteon
ante uocabat᷑: quia hoc quasi simula chrũ

Expanded text:
NITATE OMNIUM SANCTORUM. Legimus in ecclesiasticis historiis quoda Phoca Caesare impetraret donari Ecclesiae Christi templum Romae, quod ab antiquis Pantheon ante vo
Abbreviated transcription (Latin):
sententia aduersum om̃s qui aliquẽ scauda¬
lizat. tanen iuxta consequentia sermoniꝰ
etiã contra apłos dicta intelligi potest qui
inter rogando quis idior esset in regno cę¬
lorum uidebant᷑ inter se de. dignitate con¬
tendere. & si hoc uitio ꝑmansissent poterant
eos quos ad legem uocabant ꝑ suum scandalũ
nare Quod dutẽ dixit. expedit ei ut sus¬
pendat᷑ mola asinaria in collo eius. scđ̾m ritũ
piuntiȩ loquit᷑. quia maioꝵ. criminũ ista
dum ligato saro demergerent᷑. Expedit
lutẽ ei. quia multo melius est ꝓculpa bre¬
uem recipere pęnã. quam ȩternis seruari
crucidtibus. Non eñi uindicabit dñs bis in

Expanded text:
s qui aliquem scandalizent, tamen juxta consequentiam sermonis etiam contra apostolos dictum intelligi potest. Qui interrogando quis major esset in regno coelorum, videbantur inter se de dignitate contendere; et si in hoc vitia permansissent, poterant eos quos ad fidem vocabant per suum scandalum nare. Quod autem dixit: Expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, secundum ritum provinciae loquitur, quo majorum criminum ista dum ligato saxo demergerentur. Expedit autem ei, quia multo melius est pro culpa brevem recipere poenam, quam aeternis servire cruciatibus. Non enim judicab
Abbreviated transcription (Latin):
ris dulcis & nimiũ lucida guttatĩ aqua
dilabit᷑. quam incolȩ stillã uocant. Ob
hoc & uitreũ uas ciusdẽ receptui prępa¬
ratũ argentea pendet catena suspensum
Morisq est popło cõmunicato singulos ad
hoc uasculũ ascendere per gradus. donũq
cȩlestis degustare liquoris. Nam& guslu
suauis est re tactu salubris. Detiq ñ nulli
post longas febriũ flammas hanc haustã
sillã celeri confestĩ refrigerio potiuntus
salutis Innumeris quoq & inultis modis
ibi crebro sanant᷑ egroti. & multa quae
angelica tantũ illic potestate licet geri
miracula cõprobantur. maxime tamen
eiusdẽ die natalis cũ & de ꝓuintis circũ¬
positis plus solito conflua turba recurrat
& angłicȩ uirtutis maior quod ã modo cre¬
dat᷑ adesse frequentia. ut qđ sp̃ualiter dint
apłs &e corporalit̃ agi uideat᷑. quia Augli¬

Expanded text:
ris dulcis et nimium lucida guttatim aqua ris dulcis et nimium lucida guttatim aqua delabitur, quam incolae stillam vocant. Ob hoc et vitreum vas eiusdem receptui preparatum argentea pendit catena suspensum, morisque est populo communicato singulos ad hoc vasculum ascendere per gradus donumque caelestis degustare liquoris. Nam et gustu suavis est et tactu salubris. Denique nonnulli post longas foebrium flammas hac austa stilla celeri confestim refrigerio potiuntur salutis. Innumeris quoque et aliis modis ibi et crebri sanantur aegroti, et multa quae angelicae tantum licet potestati geri miracula conprobantur. Maxima tamen eiusdem die natalis, cum et de provinciis circumpositis plus solito conflua turba recurrat et angelicae virtutis maior quodammodo credatur adesse frequentia, et quod spiritaliter dixit apostolus et corporaliter agi videtur: 'Quia ang
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ gradus ascendit᷑. hȩc cũ ipsa porticu
sua quingentos fere homines capere uide¬
bat᷑ altare uenerandũ rubro coopertum
palliolo ꝑ mediũ parietis meridiani osten¬
dens. Erat autẽ ipsa domꝰ angulosa. non
in morẽ operis humani parietib erectis.
sed instar speluncȩ prȩruptis & sepius emi
alibi manu uix possit attingi. credo do¬
cente archangło dm̃ non ornatũ lapidũ
sed cordis quęrere & diligere puritatem
Uertex uͦ montis extrinsecus partĩ dornea
silua tegit᷑. parcĩ uirenti planicie dilatat᷑
Missarum itaq celebratione cõpleta. magno
atconiti gaudio quiq redierunt in suaͦ
dotũq officio & mansione cõpleta. omiẽm
ibidem cotidic psalmoꝵ. missarũq cursũ.
congruo pręcepit ordine celebrari Nullꝰ
Autem huc nocturno est tempore ausus
ingredi. sed aurora transacta matutinoᷤ
ibidẽ cantant ymnos Ex ipso autẽ saxo
quo sacra contegit᷑ edes. ad aquilonẽ alta¬

Expanded text:
per gradus ascenditur. Haec cum ipso porticu per gradus ascenditur. Haec cum ipso porticu suo quingentos fere homines capere videbatur, altare venerandum rubroque contectum palliolo prope medium parietis meridiani ostendens. Erat autem ipsa domus angulosa, non in morem operis humani parietibus erectis, sed instar speluncae preruptis et sepius eminalibi manu vix posset adtingi; credo docente archangelo Domini, non ornatus lapidum, sed cordis quaerere et diligere puritatem. Vertex vero montis extrinsecus partim cornea silva tegitur, partim virenti planitiae dilatatur. 6. Missarum itaque caelebratione conpleta, magno attoniti gaudio quique redierunt in sua. dotumque offitio, et mansione constructa, omnem ibidem cotidie psalmorum missarumque cursum congruo precepit ordine celebrari. Nullus autem huic nocturno tempore est ausus ingredi, sed aurora transacta matutinos ibidem cantant ymnos. Ex ipso autem saxo, quo sacra contegitur aedis, ad aquilonem alta
Abbreviated transcription (Latin):
data est oportet fieri Sin autẽ alias sc̃o¬
ꝓuisori placuerit: codẽ precipue die illuiᷤᷤ
in hoc uoluntas est quęrenda Hoc ergo tẽ¬
pore imminente agamꝰ anibo triduanũ
cũ ciub nr̃is ieiunium. scãm trinitatẽ
rogantes ut munera quȩ ꝑ sunimũ sude
sedis ministrũ conferre dignatꝰ est ad cer
ieiuni suprema. angłs dñi michael ep̃o
sepontino ꝑ uisionẽ apparens. non est inqͥt
uobis opus hanc quã ego dedicaui dedica¬
re aeccłam Ipse. enĩ qui condidi etiam
dedicaui. Uos tantũ intrate. & me astan¬
te patrono locũ pręcib frequentate. Et
te quidẽ cras ibi missas celebrante. popłs
iuxta morẽ comunicet. meũ autem erit
magna instantia precũ. intrant regiam
australen. & ecce longa porticꝰ in aquilo¬
nẽ porrecta. atq illã attingens poste¬
rulam uixta quã uestigia marmori im
pressa diximꝰ. sed priusquã huc ꝑuenias
apparet in oriente basilica ꝑgrandis. quo

Expanded text:
data est fieri oportet; sin autem alias prodata est fieri oportet; sin autem alias provisori placuerit, eodem precipue die illius in hoc voluntas est quaerenda. Hoc ergo et tempore inminente agamus ambo triduanum cum civibus nostris ieiunium, sanctam Trinitatem rogantes, ut munera, quae per summum suae sedis ministrum conferre dignatus est, ad certieiunii supprema angelus Domini Michael episcopo Sepontino per visionem apparens: 'Non est vobis', inquit, 'opus hanc quam ego edificavi dedicare basylicam. Ipse enim qui condidi etiam dedicavi. Vos tantum intrate et me adstante patrono precibus locum frequentate. Et te quidem cras ibi missas caelebrante, populus iuxta morem communicet; meum autera eritmagna instantia precum, intrant regiam australem, et ecce longa porticus in aquilonem porrecta atque illam attingens ianuam, extra quam vestigia marmori diximus inpressa; sed priusquam huc pervenias, apparet ad orientem basylica grandis, qua
Abbreviated transcription (Latin):
onalem quã prȩdixi instar posterulȩ pusillȩ
quasi hominis uestigia marmori artius im¬
pressa. agnoscuntq beatũ michaelẽ hoc
prȩsentiae suȩ signum uoluisse. monstrari
Ubi postea culmen appositũ & altare impo¬
situm. ipsa eccł̃a ob signa uestigiorũ ypodonta
est uocata. Multa dubitatio fuit inter
sepontinos orta quid de hoc loco agerent.
& si intrare uel dedicari illic debeat ecda
U nde collatione facta ad orientẽ loci illius
beati petri apłorum prucipis nomine con¬
dunt uel dedicant ȩccłam: In qua etiam
iohaunis altaria statuunt. Tandem antistes
salubri reꝑto consilio romanũ ep̃m quid de
his sit agendũ per nuntios siscitat᷑. qui tunc
forte in monte quinquagesimo miliario a
romana urbe. distante. aberat quẽ incolȩ
qͥuondã exulauerit & ꝓfidei ꝑsecutione
delituerit in syrapti monte. taliaq man¬
data remittit. Si hominis est illã dedica¬
re aeccłam. hoc maxime die qͦ uictoria

Expanded text:
onalem, quam predixi, instar posteruli pusilla onalem, quam predixi, instar posteruli pusilla quasi hominis vestigia marmori artius inpressa, agnoscuntque, beatum Michaelem hoc presentiae suae signum voluisse monstrare. Ubi postea culmen adpositum et altare inpositum, ipsa ecclesia ob signa vestigiorum Apodonia est vocata. 4. Multa interea dubitatio inter Sepontinos erat, quid de loco agerent, et ubi intrari vel dedicari illa debeat ecclesia. Unde conlatione facta, ad orientem loci illius beati Petri apostolorum principis nomine condunt ecclesiam et dedicant. In qua etiam tae Iohannis altaria statuunt. Tandem antistes, salubri reperto consilio, Romanum episcopum, quid de his agendum sit, per nuntios sciscitabatur. Qui tunc forte in monte fere quinquagesimo miliario a Romana urbe distante degebat, quem incolae quondam exulaverat et pro fidei persecutione delituerat in Zirapti monte, taliaque mandata remittit: 'Si hominis est illam dedicare basylicam, hoc maxime die quo victoria
Abbreviated transcription (Latin):
quarta dici hora bello premonet hostibus
occurrendũ. Leti ergo mane & de Anglica
iuant ap̃iani paganis. atq in primo belli
paratu garganus inim̃so tremore concutit᷑.
fulgura crebra uolant. & caligo tenebrosa
totũ montis cacumen obduxit. impleta ꝓ¬
phetia quȩ dũm laudans ait:. Qui facit an¬
gelos suos sp̃s. & ministros suos flamiam
ignis Fugiunt pagani. partĩ ferro hostiũ.
parcĩ igniferis impulsi sagittis. Et ncapolĩ
usq sequentib atq extrena quęq cedentib
aduersarus: męnia tandẽ suȩ urbis moribundi
sub intrant. Qui autẽ euasere periculũ: com¬
perto qđ angłs dĩ in adiutoriũ uenerit xp̃i¬
anis. nam&e sexcentos ferme suoꝵ uidebant
fulmine interemptos: regi regũ ap̃o grãs¬
agunt & continuo colla sũmittentes armiᷤᷤ
induunt᷑ fidei. Cumq douiũ reuersi uictoreᷤ
uota dño gratiarũ ad templũ referrent ar¬
changeli: uident mane uixta ianuã septẽtri¬

Expanded text:
quarta diei hora bello premonet hostibus quarta diei hora bello premonet hostibus occurrendum. Laeti ergo mane et de angelicobviant christiani paganis, atque in primo belli apparatu Garganus inmenso tremore concutitur; fulgura crebra volant, et caligo tenebrosa totum montis cacumen obduxit, impleta prophetia, quae Dominum laudans dicit: 'Qui facit angelos suos spiritus et ministros suos flammam ignis'. Fugiunt pagani, partim ferro hostium, partim igniferis inpulsi sagittis, et Neapolim usque sequentibus atque extrema quaeque cedentibus adversariis, moenia tandem suae urbis moribundi subintrant. Qui autem evaserant periculum, comperto, quod angelus Dei in adiutorium venerat christianis – nam et sexcentos ferme suorum fulmine videbant interemptos –, regi regum Christo continuo colla submittentes, armis induuntur fidei. Cumque domum reversi victores vota Domino gratiarum ad templum referebant archangeli, videntes mane iuxta ianuam septemtri
Abbreviated transcription (Latin):
terris incolere. ritũq seruare instituens
hoc uolui ꝓbare indicio omnium quae ibi
gerunt᷑ ip̾siusq loci inspectorẽ me esse¬
scere michaelẽ. Duas quidem ibi ianas
cernentes quarũ austir alis quȩ &e maior erat
aliquib gradibus inoccasũ uergentibus
adiri poterat. Sed nec ultra criptã uitrare
ausi ꝓforibus cotidie orationib uacabant
nter hȩc neapolitani paganis ad huc ritibus
oberrantes. sepontinos & beneuentinos qui
ducentis quinquaginta milibus a seponto
distant bello lacessere tẽptant. Qui antistitiꝰ
sui monitis edocti triduo petunt indutias.
ut triduano uacare ieiunio mibi liceret.
quatinꝰ fidele. patrocinũ sc̃ĩ michaelis implo¬
rarent pręsidiũ. Quo tempore pagani ludi
scenicis falsꝙ. inuitant auxilia deoꝵ Cece
autẽ nocte ipsa quę belli precederet diem.
adest in uisione sc̃s michael. antistitis preceᷤᷤ
dixit exauditas. spondet se affuturũ. &

Expanded text:
terris incolere tutumque servare instituens, terris incolere tutumque servare instituens, hoc volui probare judicio, omnium me quae ibi geruntur ipsiusque loci esse inspectorem scere Michaelem. Duas quippe januas ibi cernentes, quarum australis, quae et major erat, aliquot gradibus in occasum vergentibus, adiri poterat, sed nec ultra cryptam intrare ausi, prae foribus quotidie orationi vacabant. Inter haec Neapolitani paganis adhuc ritibus aberrantes, Sepontinos et Beneventanos, qui centum quinquaginta milliaribus a Seponto distant, bello lacessere tentant. Qui antistitis sui monitis edocti, triduo petunt indutias, ut triduano ieiunio liceret eis quasi fideli patrocinio sancti Michaelis implorare presidium. Quo tempore pagani ludis scenicis falsorum invitant auxilia deorum. Ecce autem nocte ipsa quae belli precederet diem adest in visione sanctus Michael antistiti, preces dixit exauditas, spopondit se affuturum, et