comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
&ideo pastor per scipsum in traet lumencum alia monstraet quae uidentur in lumina
Num quid aliquo alio indig& ut monstr&ur . lume nergo & alia de monstrat & seipsim
quaecumq: intellegimus intellestu intellegimus & ipsum intellectum unde nisi intel¬
lestu intellegimus Num quid sic oculo carnis & aliauides & ipsum quamuis enim uide¬
ant homines oculissuis non tamen uident oculos suos. Ocule carnis alia uid & se non po
&xp̃s prredicat se Si praedicatse & pacedicando intrat adte perse intrit ade & ad
p̃atrem Ipse ẽ ostium quia non est quaueniacur ad patremnisi peripsum unuse umdẽ
unus mediator dĩ & hominum homo xp̃si hs̃. Verba multa dicuntur haec ipsa q
utq uerbo dixi Siuelimdicere & ipsum uerbum undedico nisi uerbo : Acperhoc peruerbũ
& aliadituntur quae non sunt quoduerbum & ipsum uerbum dici nom pocest nisi ꝑuerbũ
iuuante dño exemplo abundabimus Ten&ergo quomodo dñs xp̃s & ustiuins

Expanded text:
ideo pastor per seipsum intrat. Lumen cum alia monstrat quae videntur in lumine, numquid aliquo alio indiget ut monstretur? Lumen ergo et alia demonstrat et seipsum. Quaecumque intelligimus, intellectu intelligimus; et ipsum intellectum unde, nisi intellectu, intelligimus? Numquid sic oculo carnis et alia vides et ipsum? Quamvis enim videant homines oculis suis, non tamen vident oculos suos. Oculus carnis alia videt, se non p se, sic et Christus praedicat se. Si praedicat se, et praedicando intrat ad te, per se intrat ad te. Et ad Patrem ipse est ostium; quia non est qua veniatur ad Patrem, nisi per ipsum. Unus enim Deus et unus mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus . Verbo multa dicuntur: haec ipsa quae dixi, utique verbo dixi. Si velim dicere et ipsum verbum, unde dico, nisi verbo? Ac per hoc per verbum et alia dicuntur, quae non sunt quod verbum; et ipsum verbum dici non potest, nisi per verbum. Adjuvante Domino exemplis abundavimus. Tenete ergo quomodo Dominus Jesus
Abbreviated transcription (Latin):
uisermonem dĩ nr̃i non solum libenter sed &iam diligenter auditis pro¬
missionis nitce ꝓcul dubio meministis. Ipsa quippe lestio e uangelica & hodie
a ẽ quaelesta fuenat proximo dominicodie propt̃ ea qñminquibus das
necessitatibus inmoracti non potuimus omnia discutere quae uestris sensib:
debeamus proinde qua eiam dista atq tuxstata sunt hodie non qua erimus
ne adhuc eatem rep&endo adilla quae nondum dicta sunt peruenire miinme
permittatur. Nostisiam in nomine dm̃ qui sit pastor bonus & quemad modum
astores boni membra sint eius & ideo sit pastor unus Nostis quis sit mercennarius
endusquis lupus & fures & latrones cauendi quae sintoues quod sit ostiũ quo & oues
ediuntur & pastor quomodo sit intellegendus ostiarius. Nostis &ia tũm quis¬

Expanded text:
ui sermonem Dei nostri non solum libenter, sed etiam diligenter auditis, promissionis nostrae procul dubio meministis. Ipsa quippe lectio evangelica et hodie lecta est, quae lecta fuerat proximo dominico die: propterea quoniam in quibusdam necessitatibus immorati, non potuimus omnia discutere quae vestris sensibus debebamus. Proinde quae jam dicta atque tractata sunt, hodie non quaerimus; ne adhuc eadem repetendo, ad illa quae nondum dicta sunt pervenire minime ubsequentibus: Nostis iam in nomine Domini, qui sit pastor bonus, et quemadmodum pastores boni membra sint eius, et ideo sit unus pastor bonus. Nostis, quis sit mercennarius ferendus, qui lupus et fures et latrones cavendi, quae sint oves; quod sit hostium, qua et oves ingrediuntur et pastor; quomodo sit intellegendus hostiarius. Nostis etiam, qu
Abbreviated transcription (Latin):
tũest id ẽ prtredestinatio. secundum & testium factum .e. & fit & fi& Idẽ uocatio & iustifica¬
to quastũ uero nuncinspe est: in reautẽ futuru est id est glorificatiohuius rei sacramentũ
d est unitatis corporis & sanguini fxp̃i: Alicubi cotidie alicubi cestis inuallis dierum indo¬
minicamensa prrepartetur. & demensa dominica sumitur. Quibusdam aduitam.
busda madexitum: Resuero ipsa cuius sacrae mentum est omnihominiaduitã
uitam a xernam tt quieam sumerentiamnon corpore morerentur: huic cogitationi est¬
binuatus occurrere : Namcumdixis s& quimanducat meam carnem & bibitmeum sangui

Expanded text:
tum est, id est praedestinatio; secundum et tertium factum est et fit et fiet, id est vocatio et justificatum est, id est praedestinatio; secundum et tertium factum est et fit et fiet, id est vocatio et justificatio; quartum vero nunc in spe est, in re autem futurum, id est glorificatio. Hujus rei sacramentum, id est unitatis corporis et sanguinis Christi alicubi quotidie, alicubi certis intervallis dierum in Dominica mensa praeparatur, et de mensa Domini sumitur quibusdam ad vitam, quibusdam ad exitium: res vero ipsa cujus sacramentum est, omni homini ad vitvitam aeternam, ut qui eam sumerent, jam nec corpore morerentur; huic cogitationi dignatus est occurrere. Nam cum dixisset, Qui manducat meam carnem, et bibit meum sangui
Abbreviated transcription (Latin):
adiunxit Quimanducat mea carnem & bibit meum sanguine i hab& uitam
a&ernã. Hancergo non hab& quu stũ panem non manducat necistu sanguinembibit
uantomporelemuitã sinc illo habere homines possunt a &ernamuero omnino non possunt
quimanducat eius carnem & bibit eius sanguinem. hab& uitã : Adutrũq autẽ respondit
uod dixit acernã. Nonita est in hac esca quã sustentandae huius tẽporalis uitae causa
umimus : Nam qui eam non sumpserit : non uiu&. Nectamenquieã sumpserit uiu&
ierienii potest ut senio uel morbo uel aliquo casu: plurimi & quieã sumpserint moriantur.
in hoc uero cibo & potu idest corpore & sanguine dñi nonita est : Nam& quieã non sumuno:
non habent uitam. & qui eam sumit hab& uitã : & hancutiq a&ernã : Hunc itaq cibum
& potum soc i& atem uult intellegicorporis & membrorũ suorũ quod est scã ecclesia inprȩ
destinatis & uocatis & iustificatis & glorificatisscis & sidelib: eius. Quorũ primũ iam fac¬

Expanded text:
adjunxit, Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam. Hanc ergo non habet, qui istum panem non manducat, nec istum sanguinem bibit: nam temporalem vitam sine illo habere homines possunt, aeternam vero omnino non possunt.qui manducat ejus carnem, et bibit ejus sanguinem, habet vitam. Ad utrumque autem respondet quod dixit, aeternam. Non ita est in hac esca, quam sustentandae hujus temporalis vitae causa sumimus. Nam qui eam non sumpserit, non vivet: nec tamen qui eam sumpserit, vivet. Fieri enim potest ut senio, vel morbo, vel aliquo casu, plorimi et qui eam sumpserint moriantur. In hoc vero cibo et potu, id est corpore et sanguine Domini, non ita est. Nam et qui eam non sumit, non habet vitam: et qui eam sumit, habet vitam, et hanc utique aeternam. Hunc itaque cibum et potum societatem vult intelligi corporis et membdestinatis, vocatis, justificatis, glorificatis. Quorum primum jam fac
Abbreviated transcription (Latin):
Intellegite fr̃smei quid dixerim. Homo es & sp̃mhabes: & corpus habes Spindico qua e anima
tur qua constat qđ homo es. Constatenim exanima & corpore. Habesitaq sp̃minuis
corpus uisibile. Dic mihi quid ex quouiuat: sp̃stuus : Viuit excorpor&uo ancorpustuũ exspũ
tuo: Respondit omnis quiuiuit. Quiautem hoc non potest respondere: nesciosiuiuit
uid respondit omnis quiuiuit. Corpusutiq meũ : uiuit despũ meo. Visergo& tuuiuer
decuo. Non potest uiuere corpusxpi: nisi despuxp̃i. Inde est quod exponens nobis a postolus¬
Accedat credat uiuat indõ.dõ incor por&ur: ut uiuific&ur: Non abhorreat a conpage mem¬
brorũ non sit patro membrum quod re secari mereatur nonsit distortũ de quoerubescatus
Sit pulcbrum sitaptum. sit sanum. Hereat corpori: uiuat dõ dedõ. Nunc labor& interra
postea regn& incaelo. Litigabantergo iudaei adinuicem dicentes. Quomodo poterthis

Expanded text:
Intelligite, fratres mei, quid dixerim. Homo es, et spiritum habes, et corpus habes. Spiritum dico quae anima Intelligite, fratres mei, quid dixerim. Homo es, et spiritum habes, et corpus habes. Spiritum dico quae anima vocatur, qua constat quod homo es: constas enim ex anima et corpore. Habes itaque spiritum invisibilem, corpus visibile. Dic mihi quid ex quo vivat: spiritus tuus vivit ex corpore tuo, an corpus tuum ex spiritu tuo? Respondet omnis qui vivit: qui autem hoc non potest respondere, nescio si vivit: quid respondet omnis qui vivit? Corpus utique meum vivit de spiritu meo. Vis ergo et tu vide tuo. Non potest vivere corpus Christi, nisi de SpAccedat, credat,; incorporetur, ut vivificetur. Non abhoreat a compage membrorum, non sit putre membrum quod resecari mereatur, non sit distortum de quo erubescatur: sit pulchrum, sit aptum, sit sanum; haereat corpori, vivat Deo de Deo: nunc laboret in terra, ut postea regnet in coel
Abbreviated transcription (Latin):
Aliudilli aliudnos. sed specie ui sibili. quod tamen hocidem significare uistute spiritali
Quomodo enimeundem potum. Bibebant inquit despiritali : sequenti p&ra. P&ra autẽ : erat sp̃s
Et quo mod ibiber̃ : Percussa ẽ. pane de uirgabis. Cemina ꝑcussio duo ligna crucis significat
Hicestergo panis decaelo descendens. Vt siquis exipsomanducauerit: non moriatur.
Sed quod pestin& aduistutem sacrtomenti: non quod pertin& ad uisibile sacstomentum.
uimanducat intus nonforis. quimanducat in corde. non qui praemitdente. Ego su
manna umbrterat. iste uerita s est. Siquis manduca uerit ex hoc pane: uiu& in a&ernum
tpanisque mego dabocaro mea est. promundiuita. Hoc quan docaper& caro : qđ dix panẽtasse
Vocatur caro: quod non capit caro. Et ideo magis non capit caro: quia uocatur caro.
a romea est inquit ꝓmundiuita. Nor̃ fideles corpus xp̃i si corpus xpiesse non negli

Expanded text:
Aliud illi, aliud nos; sed specie visibili, quod tamen hoc idem significaret virtute spirituali. Aliud illi, aliud nos; sed specie visibili, quod tamen hoc idem significaret virtute spirituali. Quomodo enim eumdem potum? Bibebant, inquit, de spirituali sequente petra: petra autem erat Christus Et quomodo biberunt? Percussa est petra de virga bis : gemina percussio, duo ligna crucis significat. Hic est ergo panis de coelo descendens, ut si quis manducaverit ex ipso, non moriatur. Sed quod pertinet ad virtutem Sacramenti, non quod pertinet ad visibile Sacramentum: qui manducat intus, non foris; qui mandmanna umbra erat, ista veritas est. Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum; et panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Hoc quando caperet caro, quod dixit panem carnem? Vocatur caro, quod non capit caro: et ideo magis non capit caro, quia vocatur caro. Caro mea est, inquit, pro mundi vita. Norunt fideles corpus Christi, si corpus Christi esse non negligunt.
Abbreviated transcription (Latin):
is accepit. Vid& eergo fr̃s panem caelestem spiritalitermanducate. in no
ad altare adpostate. Peccata & si sunt cotidiana uel non sint mostifera. antequã ad altare
accedatis. ad tendite quiddicatis. Dimicte nobis debitanne. sicut & nosdimittimus debito¬
ribus uostris. Dimittis dimitt&urtibi. Securusactede . panisest nonuenenum. teorco¬
S ediude sidimittis. Nãsinondimictis mentiris. & cimentiris quẽ non fallis. Mentirido potes
fall eredimn non potes. Nouitille quidagat. intuste uid&. Intusteexaminat: intus in spicit
in usiudicat: intus ut damnat aut coronat. Patres aute istorum idest mali. patres maloꝵ¬
in fileles pacres infideliũ murmunte toros patresmurmuratorit. Namdenulla tt
om ftendisse illepopulus dictus ẽ quam contite dm̃mur murando. Idec & du
uibu s illisimiles fuerunt. Et adiungit. Et omnes eundem pocũ spirita lembiben

Expanded text:
malus accepit. Videte ergo, fratres, panem coelestem spiritualiter manducate, innocentiam malus accepit. Videte ergo, fratres, panem coelestem spiritualiter manducate, innocentiam ad altare apportate. Peccata etsi sunt quotidiana, vel non sint mortifera. Antequam ad altare accedatis, attendite quid dicatis: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Dimittis, dimittetur tibi: securus accede, panis est, non venenum. Sed vide si dimittis: nam si non dimittis, mentiris, et ei mentiris, quem non fallis. Mentiri Deo potes, Deum fallere non potes. Novit ille quid agat. Intus te videt, intus te examinat, intus inspicit, intus judicat, intus aut damnat, aut coronat. Patres auteinfideles patres infidelium, murmuratores patres murmuratorum. Nam de nulla re magis Deum offendisse ille populus dictus est, quam contra Deum murmurando: ideo et Douibus illi similes fuerunt. Et adjungit: Et omnes eumdem potum spiritualem biberunt.
Abbreviated transcription (Latin):
quantuin adtin& ut dixi ad mostem huiuscorporis uisibilematq: carnalem: quantũ autem
e tin & ad illam mostem dequaterr& dñs: quia mortui sunt patres istorun
Mandu cauit manna & morses: manducauit manna & aaron. Manducauit manna &
finees: manducauerunt ibi multi quid ñõ placuerunt. & mostui non sunt. Quare.
u sibilem cibum spiritaliter intellexerunt. Spiritaliter esurier: spirit
gustiuerunt ut spiritaliter satiarentur. Nam & nos hodie accipimus uisibilem cibum.
sed a liudest sac iementum aliud uistus sacrtomenti. Quã multi de altari accipiunt
moriuntur. & accipiendo moriuntur. Vndedicit a postolus. Iudicium sibi m
& bihit. Nonenimbuccella dominica uenenum fuitiudae. & tamen accepit.
Et cum accepit: in euminimicus intrituit. Nonquiamalũ accepit: sedqui a bonũ. male

Expanded text:
quantum attinet, ut dixi, ad mortem hujus corporis visibilem atque carnalem. Quantum autem quantum attinet, ut dixi, ad mortem hujus corporis visibilem atque carnalem. Quantum autem pertinet ad illam mortem, de qua terret Dominus, qua mortui sunt patres istorum; manducavit manna et Moyses, manducavit manna et Aaron, manducavit manna et Phinees, manducaverunt ibi multi qui Domino placuerunt, et mortui non sunt. Quare? Quia visibilem cibum spiritualiter intellexerunt, spiritualiter esurierunt, spiritualiter gustaverunt, ut spiritualiter satiarentur. Nam et nos hodie accipimus visibilem cibum: sed aliud est Sacramentum, aliud virtus Sacramenti. Quam multi de altari accipiunt et moriuntur, et accipiendo moriuntur? Unde dicit Apostolus, Judicium sibi manducat et bibit . Non enim buccella Dominica venenum fuit Judae. Et tamen accepit, et cum accepit, in eum inimicus intravit: non quia malum accepit, sed quia bonum male
Abbreviated transcription (Latin):
dicouobis omnis quiaudicuit a patre & didicit : dicatis apuduos. sednumquam uidius
patrem quomodo discerepotuimus a patre : amoipso audite. Nonquia pa
moneat quod sequitur. A menamendico uobis. Quicredit im aederpa
uit quidess&. Nam conpendio dicero potuit. e
Vitaenim aerna uerbum in principio estec apud dm̃. &dserat uerbum & uitaerat lux
hominum. Ipseuita a&erna dedit & carni susceptae uicam a&ernam. Moriuenit:
sedde testioresurrexit. Inter uerbum suscipiens & carnem resurgentem: mo
tina & mostui sunt. Quare manducauerunt & mostui sunt᷑. Quia quodiuo
credebant: quod non uidebant non intellegebant. Ideo patresuestri : quia similes
estis illorum. & infidelium filiorum infideles patres. Nam quantũ pestin& fr̃s mei ad
stemistamui sibilem & corponalem nũquid nos non morimur quimanduca mus
decaelo descendentem. Sic sunt mostui & illi. quemadmodũ nossumus morituri.

Expanded text:
dico vobis: Omnis qui audivit a Patre et didicit, dicatis apud vos: Sed nunquam vidimus dico vobis: Omnis qui audivit a Patre et didicit, dicatis apud vos: Sed nunquam vidimus Patrem, quomientem. 10. Admoneat quod sequitur: Amen, amen dico vobis, qui credit in me, hauit, quid esset: nam compendio dicere potuit: QuVita enim aeterna Verbum: in principio erat apud Deum, et Deus erat Verbum et vita erat lux hominum . Ipse vita aeterna, dedit et carni susceptae vitam aeternam. Mori venit, sed die tertio resurrexit. Inter Verbum suscipiens, et carnem resurgentem, mormanna, et mortui sunt. Quare manducaverunt, et mortui sunt? Quia quod videbant, credebant: quod non videbant, non intelligebant. Ideo patres vestri, quia simestis illorum, et infidelium filiorum infideles patres. Quantum pertinet ad mortem istam visibilem et corporalem, numquid nos non morimur qui manducamus panem de coelo descendentem? Sic sunt mortui et illi, quemadmodum nos sumus morituri;
Abbreviated transcription (Latin):
sim illum doceo qui audit uerbum meum: illum doc& & pater qui audit uerbum eius.
Siillum do c& pater qui audit uerbum eius. quaerequid sit xp̃s. & inuenies uerbum eius
caelum &terram. Eccequianon est creatura. disce trirhi ad filium a patre.
Doceatte pater : audi uerbumeius. Quod uerbumeius inquisaudio. In principio enot
im. Non factum est sedenrt. Et uerbumerat apuddm. &dserat uei¬
Quomodo homines incarne constituti. audiant tale uerbum. Quia uerbum caro factum
est & habitauit in nobis. Exponithoo &ipse. & ostendit nobis quid dixerit.
ui audiuita patre & didicit: uenitadme. Continuo subiecit quod cogitare
Egouidi patrem uos non uidistis patrem. & tamen non ad meuenitis nisi trahamini a patre s¬
uidestautem uobis taxhia patre: nisi discere a patre : Quid est discere a patre: nis audite
apatre : Quidest audire a patre : nisi audire uerbum patris. idest me : Ne foste ẽrgocum

Expanded text:
ego cum homo sim, illum doceo qui audit verbum meum; illum docet et Pater, qui audit Verbum ejus: ego cum homo sim, illum doceo qui audit verbum meum; illum docet et Pater, qui audit Verbum ejus: si illum docet Pater qui audit Verbum ejus; quaere quid sit Christus, et invenies Verbum ejus: rincipio fecit Deus coelum et terram : ecce quia non est creatura. Disce trahi ad Filium a Patre; doceat te Pater, audi Verbum ejus. Quod Verbum ejus, inquis, audio? In principio erat Verbum; non factum est, sed erat: Et Verbum erat apud Deum, ediant tale Verbum? Quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . 9. Exponit hoc et ipse, et ostendit nobis quid dixerit, Qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Continuo subjecit quod cogitare Ego vidi Patrem, vos non vidistis Patrem; et tamen non venitis ad me, nisi trahamini a Patre. Quid est autem vos trahi a Patre, nisi discere a Patre? q Patrem  Ms., a Patre? Et quid est audire a Patre, nisi audire Verbum Patris, id est me? Ne forte ergo cum
Abbreviated transcription (Latin):
non ab hominibus audient. Et si ab hominibus audiunt : tamen quod intellegunt intusdacur
Intuscoruscat. in tusreuelatur. Quid faciunt homines forinsecus adnuntiantes:
uid facio ego modocumloquor. Strepitum uerborũ ingero aurib: ur̃is : fsergos
quintus est quid dico aut quidloquor : Exterior cultor arboris interior ẽ creator
Quiplantat &rigit extrinsecus opentetur: hoc facimusnos. Sed neq qui plantit est alique
neq quirigat sed qui incrementũ datds̃. Hocest erun tomnes docibiles dĩ Quiomnes÷
Omnis qui auditapatre & didicit uenitadme. Vide e quomodo tiechit pat̃. Docendo ddec¬
itatur non necessi tatẽ inponendo. Eccequomodo trrhit. Erunt omnes docibiles dr
ithere dĩest : Omnisqui audit a patre & didicit. uenitadme: Ttcherediẽ, Quidign
trum homines non uiderunt: filium uiderunt. Filius dicebat sed pater docebat:
gocum homo sim quem doceo : quem fr̃s. nisicumquiaudit uerbum meum: Su

Expanded text:
non ab hominibus audient. Et si ab hominibus audiunt, tamen quod intelligunt, intus datur, intus coruscat, intus revelatur. Quid faciunt homines forinsecus annuntiantes? quid facio ego modo cum loquor? Strepitum verborum ingero auribus vestris. Nisi ergo revelet ille qui intus est, quid dico, aut quid loquor? Exterior cultor arboris, interior est Creator. Qui plantat et qui rigat, extrinsecus operatur: hoc facimus nos. Sed neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum aat Deus : hoc est, Erunt omnes docibiles Dei. Qui, omnes? Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Videte quomodo trahit Pater: docendo delectat, non necessitatem imponendo. Ecce quomodo trahit. Erunt omnes docibiles Dei: trahere Dei est. Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me: trahere Dei est. 8. trum homines non viderunt, Filium viderunt? Filius dicebat, sed Pater docebat. Ego cum homo sim, quem doceo? quem, fratres, nisi eum, qui audivit verbum meum? Si
Abbreviated transcription (Latin):
sed gaudio pariter perfruentur mercedem simula ccepturi sunt uitam a&ernam
bum mulieris testimonium perhibentis quiad ixit mihi omnia quaecumq
Cumuenissent autem ad illum samaritani rogauerunt ut apud eos maner& & mansit
ibi duos dies: & multo plures crediderunt propter sermonemeius & mulieridiceban
terminata est mulier prima nunti auit & admulieris testimonium credider̃ samaritam
rogauerunteum ut apud eos maner& & mansitibibiduo & plures crediderur
credidissent dicebant mulieri: Noniam propter uerbũ tuũ credimus. sed ipsi cognouimus
& scimus quia uere hic ẽ saluatormundi : primoperfeminam poste a perpriresentiam
amicos tam quam illamuliere hoc estecclesianuntiante : ad xp̃m ueniuN credun ꝑistam
famam man& apud eosbiduo : hocestdat illis duo praecepta caritatis & multoplures¬
IN CP̃ISGRMO XUI ABEOQUOODIGITIOÕ. A IIENIM

Expanded text:
sed gaudio pariter perfruentur, mercedem simul accepturi sunt vitam aeternamsed gaudio pariter perfruentur, mercedem simul accepturi sunt vitam aeternamverbum mulieris testimonium perhibentis: Quia dixit mihi omnia quaecunque feci. Cum venissent autem ad illum Samaritani, rogaverunt ut apud eos maneret; et mansit ibi duos dies, et multo plures crediderunt propter sermones ejus; et mulieri dicebant: terminata est. Mulier prima nuntiavit, et ad mulieris testimonium crediderunt Samaritani, et rogaverunt eum ut apud eos maneret; et mansit ibi biduo, et plures crediderunt. Et cum credidissent, dicebant mulieri: Non jam propter verbum tuum credimus, sed ipsi cognovimus et scimus quia hic est vere Salvator mundi. Primo per famam, postea per praesentiam. amicos; tanquam illa muliere, hoc est, Ecclesia annuntiante, ad Christum veniunt. Credunt per istam famam; manet apud eos biduo, hoc est, dat illis duo praecepta charitatis; et multo plurei
Abbreviated transcription (Latin):
non labo rastis : Mii laborxuerunt & uosa in eorum laborem introistis: Quidergo
messores misit non seminatores : quomessores ubiiam alii labo tuerunt : Nã ubiam
laboratumerat seminatum erat. & quod seminatum erat lam maturũ factum erat:
alcem & tritunem desiderabat : Quoergo erent in essores mittendi ubiiam proph&ae
peaediciuerunt ipsienim seminatores : nam supsin an sominatores. unde a dillã muliere
messes & falcem qua erebant : mini
Qui seminant in larimis ingaudiom&ent : ad istamergo messem non apłi sedangel
nittentur: messores in quit angeli sunt: istaergo messis crescit inter zi:
& exspestat purgari in fine . Illa uero messis iam matura erat quo prius missi suNt
discipuliubi pro ph&ae laborauerunt: sed tamen fr̃s uide& equid dietumsit sim ul
gaudeat & qui seminat & quim &it: Dis pares temporis labores habuerunt

Expanded text:
non laborastis: alii laboraverunt, et vos in laborem eorum introistis. Quid ergo? non laborastis: alii laboraverunt, et vos in laborem eorum introistis. Quid ergo? messores misit, non seminatores? Quo messores? Ubi jam alii laboraverunt. Nam ubi jam laboratum erat, utique seminatum erat; et quod seminatum erat, jam maturum erat factum, falcem et trituram desiderabat. Quo ergo erant messores mittendi? Ubi jam Prophetae praedicaverant; ipsi enim seminatores. Nam si ipsi non seminatores, unde ad illam mulierem messes, et falcem quaerebant. MisiQui seminant in lacrymis, in gaudio metent . Ad istam ergo messem non apostoli, sed angeli mittuntur  Ms., mittentur. Messores, inquit, angeli sunt . Ista ergo messis crescit inter zizania, et exspectat in fide purgari. Illa ergo messis jam matura erat, quo prius missi sunt discipuli, ubi prophetae laboraverunt. Sed tamen, fratres, videte quid dictum sit: Simul gaudeat et qui seminat, et qui metit? Disparis temporis labores habuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes : rabbimanduca. Terantenime merecibos & uenerant Ille autem dixit
Ego abum habeo manducare que muos non scitis Dicebant ergo discipuli ad inuicem
num quid aliquis at tuliteimanducare  Quid mirum simuli erilla non intellegebat.
aquam. Eccediscipulinon intellegebantescam. Audiuit autem cogitationes
illorum. &iam in struit ut magister non perciruitum sicut illam cuius adhuc uirum
requirebat : sediam apeste meus in quittbus ẽ. ut facam uoluntatem eius quimemisit
Ergo & potus ipseerat in illa muliere ut facer& uoluntatem eius qui eum miserat. ideo
ut faciam uoluntatem eius qui memisit: Non neuos dicitis quo adhuc quattuor menses
menses computatis ad messem : ego uobis aliam messem albam & paratam ostendo:
eccedico uobis leuateo culos ur̃os & uid &equia iam alb aesunt regiones ad messem : ergo
messores missurus ẽ : in hoc enim ẽ uerbum uerum quia alius ẽ quim &it. alius qu
seminat . ut & qui seminat simulgaudeat & quim&it : ego misiuos in&ere quoduos

Expanded text:
bi, manduca. Ierant enim emere cibos et venerant. Ille autem dixit: Ego habeo cibum manducare quem vos non scitis. Dicebant ergo discipuli ad invicem: Numquid aliquis attulit ei manducare? Quid mirum si mulier illa non intelligebat aquam? ecce discipuli nondum intelligunt escam. Audivit autem cogitationes illorum, et jam instruit ut magister; non per cirrequirebat, sed jam aperte. Meus, inquit, cibus est ut faciam voluntatem ejus qui me misit. Ergo et potus ipse erat in illa muliere ut faceret voluntatem ejus qui eum misit. Ideo ut faciam voluntatem ejus qui me misit. Nonne vos dicitis quod adhuc quatuor menses  quatuor menses computatis ad messem, ego vobis aliam messem albam et paratam ostendo. Ecce dico vobis: Levate oculos vestros, et videte, quia jam albae sunt regiones ad messem. Ergo messores missurus est. In hoc enim est verbum verum, quia alius est qui metit, alius est qui seminat, ut qui seminat simul gaudeat, et qui metit. Ego vos misi metere quod vos
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatem. Discantquiuolunt euangelitare. proiciant hi driamad puteum Reco rdamno
ui duperius dixerim dehrdria: uaserat undeaqua hauriebatur. Greco nomine appellat᷑
S dria qm̃ grecea quahi dordicitur tam quã sia quarium dicer&ur Proiecitergo hidria
hndeiamnon usui sedoneri fuit : Auida quippe desiderabat aqua illa satiari utnuntiar&
quidixit mihiomnia quae feci. ped eemtim neilli quasiam ira scerentur & indignarentur¬

Expanded text:
eritatem. Discant qui volunt evangelizare, projiciant hydriam ad puteum. Recordamini quid superius dixerim de hydria. Hydria vas erat, unde aqua hauriebatur; Graeco nomine appellatur hydria, quoniam Graece, aqua, ὕδωρ dicitur, tanquam si aquarium diceretur. Projecit ergo hydriam, quae non jam usui, sed oneri fuit, avida quippe desiderabat aqua illa satiari. Ut nuntiarqui dixit mihi omnia quaecunque feci.
Abbreviated transcription (Latin):
adoramus quod scimus : expersona quidem iuda eorum dictum .ẽ. : sed non omniũ iuda eorũ
Non reproborumiuda eorum sed dequalibus fuerunt apłi. quales fuerunt proph&ae quales
erunt illiomnes sc̃i qui omnia suauendiderunt & pra&ia rerum suarum ad pec
posuerunt : nonreppulit enim ds̃ plebemsuam quam praesciuit. Audiuithaamu lierista
lam plus es sent ad proph&am &quid respondit uid&e. Dicte imulier. Scio quia
mes siasueni& quidicitur xp̃s : cumergouenerit ille nobis omnia de monstnabit
Qquid ẽ hocmodo in quit d&emplocontendunt iudaei & nos demonte contendimus cumille
uenerte c mon temspern& &i tem plumeuest& : Docebitnos isteomnia utinspũ du tete
nouerimus adorare Sciebatquis eam poss& docere : sediam docentem nondũ agnos cebat
a mergodignaerat cuimani festar&cur : messias autem unstus ẽ. unctus gore exosegu

Expanded text:
adoramus qadoramus qnon reproborum Judaeorum: sed de qualibus fuerunt apostoli, quales fuerunt prophetae, quales fuerunt illi omnes sancti, qui omnia sua vendiderunt, et pretia rerum suarum ad pedes apostolorum posuerunt . Non repulit enim Deus plebem suam quam praescivit. Audivit hoc mulier ista,  quid respondit, videte: Dicit ei mulier: Scio, quia Messias veniet, qui dicitur Christus; cum ergo venerit, ille nobis omnia demonstrabit. Quid est hoc? Modo, inquit, de templo contendunt Judaei, et nos 504 de monte contevenerit, et montem spernet, et templum evertet; docebit nos iste omnia, ut in spiritu et veritate noverimus adorare. Sciebat quis eam posset docere, sed jam docentem nondum agnoscebat. Jam ergo digna erat cui manifestaretur. Messias autem unctus est; unctus graece Chris
Abbreviated transcription (Latin):
a scendereuis. ascende noli montem quaerere: Ascensiones inquit in cordeeius ha¬
dicit in conualle plorationis : Conuallis humilitatem hab&: ergo intus agetotũ &si foste quaȩ¬
ris aliquem locum altum aliquem locum scm in tus ex hibetem plumdo. Templum enim dĩ
scm̃ ẽ quodestisuos Intemplouis onrre inteora. sed priusestotem plumdi : quia ille
intemplosuo ex audi & orantem : Venitergohora & nuncest quandoueriadoratores ad¬
orabunt patrem in spũ & ueritate : nos adoramus quod scimus uos adoratis quod nescitis
qm̃ salus exiudaeis ẽ multum dedit iudaeis: sed nolistos reprobos accipere: pari&em
illum accipe cuia diunctus ẽ. aliu s ut pacati in lapide angulari quod ẽ. xp̃scopulentus
Vnus enim paries aiuda eis unus a gentibus. longea se istipari&es sed donec in angulo coniungar
alieni genae hospiteserant : & peregrini atesta mentis dĩ Scđm hoc ergo dictum est nos

Expanded text:
Sed ascendere vis? ascende: noli montem quaerere. Ascensiones, inquit, in corde ejus Sed ascendere vis? ascende: noli montem quaerere. Ascensiones, inquit, in corde ejus dicit, in convalle plorationis . Convallis humilitatem habet. Ergo intus age totum. Et si forte quaeris aliquem locum altum, aliquem locum sanctum, intus exhibe te templum Deo. Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos . In templo vis orare? in te ora. Sed prius esto templum Dei, quia ille in templo suo exaudiet orantem. 26. Venit ergo hora, et nunc est, quando veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. Nos adoramus quod scimus, vos adoratis quod nescitis; quoniam salus ex Judaeis est. Multum dedit Judaeis: sed noli istos reprobos accipere. Parietem illum accipe cui adjunctus est alius, ut pacati in lapide angulari, quod est Christus, copulentur. Unus enim paries a Judaeis, unus a Gentibus: longe a se isti parietes, sed donec in angulo conjungantur. Alienigenae
Abbreviated transcription (Latin):
mulier. Dñe uideo quia proph&aestu: patres nostriinmonte hocadora uerunt E tuos
dicitis quia hiero solimis adorare opost&. Dicitenhs̃ muliercredemihi ueni& enim
audit mulier credemihi: lamest eniminte quicredat . quia prresens ẽ. uistuus
Coepistiadesse intellestu. quandome prophea appellasti: Muliercredemihi quia
ne que in monte hoc neque inbiero¬
Credo enim quia in alto est ds̃ magis meex audit ex alto : quia in montees propinquumte
dõputas & ci tote ex audiri. qua sideproximoclam antem. in excelsis habitat sed humibarespicit
ro peest dñs: quibus foste altis hisqui obtriuerunttor : mire res ẽ. & in altis habitat & humilb
propinquat humilia respicit : excelsa autema longecognoscit : superbos longeuid& eo illis
minus propinquat. quo sibiuidentur altiores : quaerebas ergo montem descende ut attingas

Expanded text:
mulier: Domine, video quia propheta es tu, patres nostri in monte hoc adoraverunt, et vos mulier: Domine, video quia propheta es tu, patres nostri in monte hoc adoraverunt, et vos dicitis quia Jerosolymis adorare oportet. Dicit ei Jesus: Mulier, crede mihi. Credit enim audit mulier, « crede mihi. » Jam enim est in te qui credat, quia praesens est vir tuus. Coepisti adesse intellectu, quando me prophetam appellasti. Mulier, crede mihi, qneque in monte hoc, neque in Hierocredo enim quia in alto est Deus, magis me exaudit ex alto. Quia in monte es, propinquum te Deo putas, et cito te exaudiri, quasi de proximo clamantem? In excelsis habitat, sed humilia respicit. Prope est Dominus. Quibus? forte altis? His qui obtriverunt cor . Mira res est: et in altis habitat, et humilibus propinquat: humilia respicit, excelsa autem a longe cognoscit ; superbos longe videt, eo illis minus propinquat, quo sibi videntur altiores. Quaerebas ergo montem? descende ut attingas.
Abbreviated transcription (Latin):
Sro indeiam non multum errat mulierista : uid eo inquit quia proph&aestu. Incipituirum
adulterum exdudere : uideo quia proph&aes & incipitquaerere quod illam sol& mou ero
Contentio quippefuerat intersamaritanos & iuda eos quia iuda ei intemplo a salo mone
fabricato adorabantdm̃: Sa maritanilonge indepositi nonin eo ad orabant : Ideo iuda
se ẽẽ meliores iastabant : qui a in templo adorabanedm̃ : ton enim coutunturiuda es
quiatem plumhab&is quod nos non habemus : tium quid patres nri quidõ placuerunt
in illo templo adorauerunt: non ne inistomonte adorauerunt ub in ossumus meliu serg
nos inquiunt in hoc monte dm̃ rogamus ubi patres nri rogauerunt : Contendebantutriq:
ignari qui auirum non habentes. illi protemplo. illi promonte inflabantur aduessus inuicẽ
Oñs tamen modo quid doc& mulierem tamquamcuius uir coeperit praesens esse. Dicites

Expanded text:
Proinde jam non multum errat mulier ista. Video, inquit, quia propheta es tu. Incipit vocare virum, Proinde jam non multum errat mulier ista. Video, inquit, quia propheta es tu. Incipit vocare virum, adulterum excludere: Video quia propheta es tu. Et incipit quaerere quod illam solet movere. Contentio quippe fuerat inter Samaritanos et Judaeos, quia Judaei in templo a Salomone fabricato adorabant Deum; Samaritani longe inde positi, non in eo adorabant. Ideo Judaei meliores se esse jactabant, quia in templo adorabat Deum. Non enim coutuntur Judaei ibetis, quia templum habetis quod nos non habemus? Numquid patres nostri qui Deo placuerunt in illo templo adoraverunt? nonne in monte isto adoraverunt, ubi nos sumus? Melius ergo nos, inquiunt, in hoc monte Dignari, quia virum non habentes, illi pro templo, isti pro monte inflammabantur adversus invicem. Dominus tamen modo quid docet mulierem, tanquam cujus vir coeperit praesens esse? Dicit ei
Abbreviated transcription (Latin):
ensiscarnis primorexerunt : uenistiada datemutendaerationis uecad sapientiamper¬
uenssti sedinerporem in cidisti : Ergo post illos quin que uiros iste quem habes nonestuusur
Etquiderat siuir nonerat nisi adulter : Vocaita que nonadulterũ sediurũ tuũ ut intellestu
mecapias ponerrore aliquid falsum demesentias : adhucenimerrabat mulier qua e
ulterum nonuirum habebat ÷ tollehincergo stum adulterum qui te corrum pit᷑ &uadeuoca
uirum tuum : uoca &ueniut intellegasme: Dicite imulier. Dñ e uideo quia proph&aestu
Coepit uenireuir : Nondum pleneuent: proph&am dñm putarat: eratquidem & proph&a
Namde seipsoait. Non ẽ proph&asinehonore nisiin patriasua. Item deillo distum est ad
morsen proph&am eis suscitabodefratribus eorum similemtui : similem sclic& ad formam
carnis non ademinentiam maiestatis. Ergo inuenimus dñmihm dictum proph&am.

Expanded text:
ensus carnis primo rexerunt; venisti ad aetatem utendae rationis, nec ad sapientiam pervenisti, sed in errorem incidisti. Ergo post illos quinque viros, iste quem habes, non est tuus vir. Et quid erat, si vir non erat, nisi adulter? Voca itaque non adulterum, sed virum tuum; ut intellectu me capias, non errore de me aliquid falsum sentias. Adhuc enim errabat mulier, quae ulterum, non virum habebat? Tolle ergo hinc istum adulterum qui te corrumpit, et vade, voca virum tuum. Voca, et veni, ut intelligas me. 23. Dicit ei mulier: Domine, video quia propheta es tu. Coepit venire vir, nondum plene venit. Prophetam Dominum putabat. Erat quidem et propheta: nam de seipso ait, Non est propheta sine honore, nisi in patria sua . Item de illo dictum est ad Moysen, Prophetam eis suscitabo de fratribus eorum, similem tui . Similem scilicet ad formam carnis, non ad eminentiam majestatis. Ergo invenimus Dominum Jesum dictum prophetam.
Abbreviated transcription (Latin):
tania diuda eorũ gentem n on pestinebant: a lienigenae fuerunt : quamuis uicinas
tentaxs incolerent : longum ẽ. originemsa maritanorum recexere : ne n osmulta teneant
& necessaria nonloquamur : Sufficitergo utsamaritanos inter alieni genas deputemus:
& ne boc audacius mearbi tremini dixis sequamuerius : audice ipsum dñmiħm quiddixerit
deillo samarita no un odedecemleprosis quos mundauerat: qui solus rediit utgratia sager&e
adimaginem rei quod ab alieni genis uenit istamulier quae crpumgerebat ecdesiae:
Venturaenim erat ecła degentibus alienigena agenereiuda eorum: Audiamusergo
mollao os & i illa agnoscamus nos &in illa gratias agamus dõ pronobis : Illa en ĩ figuraerat
nopuerttas : quia & ipsa pntemi sit figunrm & facta est ueritas nãcrediditineũ quideiala

Expanded text:
itani ad Judaeorum gentem non pertinebant: alienigenae enim fuerunt, quamvis vicinas itani ad Judaeorum gentem non pertinebant: alienigenae enim fuerunt, quamvis vicinas terras incolerent. Longum est originem Samaritanorum retexere, ne nos multa teneant, et necessaria non loquamur: sufficit ergo ut Samaritanos inter alienigenas deputemus. Et ne hoc audacius me arbitremini dixisse quam verius, audite ipsum Dominum Jesum, quid dixerit de illo Samaritano, uno de decem leprosis quos mundaverat, qui solus rediit ut gratias ageretad imaginem rei, quod ab alienigenis venit ista mulier, quae typum gerebat Ecclesiae: ventura enim erat Ecclesia de Gentibus, alienigena a genere Judaeorum. Audiamus ergo in illa nos, et in illa agnoscamus nos, et in illa gratias Deo agamus pro nobis. Illa enim figura erat, non veritas; quia et ipsa praemisit figuram, et facta est veritas. Nam credidit in eum, qui de illa
Abbreviated transcription (Latin):
in carne tam quamin firmus ÷ xp̃s ẽ &ecclesia: illius in firmitas nr̃a ẽ. fostitudo : Quareergo
horax sexta : quia & ate saeculi sexta computa : in euangelio tamquã unã horã una a&atem
ab adamusque ad noe : Secundã a noe usquead abraham : testiam iamab abra hã usquead dauid:
uastam a dauidusq: ad tirons migrationẽ babrloniae : Quintã atran smigrationeb abyloniae :
us que adbaptis mũ iohannis : In desex taagitur : Quid miraris uenitihs & humiliando seuenit
adputeum : fatigatus uenit quia in firmã carnem postauit : horas extaquia &ate sacđ sexta:
adputeum quiad profunditatem huius habitationis nr̃ace : Vndediciturin psalmis : Depro¬
fundis clamaui ad ted ñe : sedit utdixi : Quia humiliatus ẽ : & uenit mulier forma ecdae :
noniamiustificatȩ sediustificandae : Nam hoc agit sermo uenitignant: inueniteũ & agitur
cunilla uideamus: quiduid eamus: Quareuenit mulier desamaria haurire aquam: Samas¬

Expanded text:
in carne tanquam infirmus. Christus est et Ecclesia, illius infirmitas nostra est fortitudo. 9. Quare ergo hora sexta? Quia aetate saeculi sexta. Computa in Evangelio tanquam unam horam, unam aetatem ab Adam usque ad Noe; sQuarta a David usque ad transmigrationem Babyloniae. Quinta a transmigratione usque ad baptismum Joannis: inde sexta agitur. Quid miraris? Venit Jesus, et humiliando se venit ad puteum. Fatigatus venit, quia infirmam carnem portavit. Hora sexta, quia aetate saeculi sexta. Ad puteum, quia ad profunditatem hujus habitationis nostrae. Unde dicitur in Psalmis, De profundis clamavi ad te, Domine . Sedit, ut dixi, quia humiliatus est. 10. Et venit mulier. Forma Ecclesiae, non jam justificatae, sed jam justificandae; nam hoc agit sermo. Venit ignara, invenit eum, et agitur cum illa. Videamus quid, videamus quare: Venit mulier de Samaria haurire aquam. Samar
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ dñs fi& in eo fons a quae salienti: inuitam a&ernam : Quibiberitdea qla ista non siti& iterum
Quideuidentius quia nonaquamuisibilem sed inuisibilem promitebat. Quid enidentius qui a nen
carnaliter sed spiritaliter loquebatur : Adhuc ta menillamuliertarnem sapit. delestata. ẽ non
surrestionemostuorum : lam hoc uolebat illan. Dederatenimdĩ aliquando seruo suoheliae :
Suspinebat tamenilla nolen sindigere nolens laboneret asuidue uenire adillure bnteot oba¬
oserari pondesen quo odigentda suplereur & finitoqued hauseratrursus redicet ogebat᷑
&remtidunus en funtis telabor quia in digentia illa reficiehatur nonexetingorbituut tamus¬

Expanded text:
est Dominus, Fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Qui biberit de aqua ista, non sitiet in aeternum. est Dominus, Fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Qui biberit de aqua ista, non sitiet in aeternum. Quid evidentius, quia non aquam visibilem, sed invisibilem promittebat? quid evidentius, quia non carnaliter, sed spiritualiter loquebatur? 15. Adhuc tamen illa mulier carnem sapit: delectata est non surrectione mortuorum. Jam hoc volebat illa. Dederat enim Deus aliquando servo suo Eliae, uSuspirabat tamen illa, nolens indigere, nolens laborare. Assidue venire ad illum fontem, onerari pondere, quo indigentia suppleretur; et finito quod hauserat, rursus redire cogebatur: et quotidianus ei fuit iste labor; quia indigentia illa reficiebatur, non exstinguebatur. D
Abbreviated transcription (Latin):
Dñe ne que in quohaurias habes aiputeus altus ẽ : Vid&e quo modo intellexerit a quãuiuam:
A quã scilic& quee rat in illo fonte : tumihiuisdare aquamuiuam :&ego feroundebhauriã & tunon
fers : A quauiuahic .ẽ. quomodomihidaturus es: aliud intellegens & carnalit
Quodam modo pulsat: ut aperiat magister quod clausum ẽ: pulsabat ignorantia non studio:
adhuc miseranda nondum instruenda : Dicitali quid euidentius dñs deilla a quauiua:
ixeratenimmulier ꝓumquidtum aior espatrenro ia cobqui dedit nobis pucẽũ¬
foste aliũ fontem promictis : patrenr̃o meliorpotes ẽẽ qui huncputeum fodit: & ipsetũ suis
usus ẽ .eo ÷ dñ sergo dicat quid dixeritaquamuiuam : Responditihs & dixiten : oimnis quibiben
ex aqua hac siti& iterum: Quiautem biberit exaqua quam ego dab aei non siti & in aeernum:
Seda quaquam ego daboesi fi& in eo fons a quaes alientis inuita maccernam : Apestius loquutus

Expanded text:
ne, neque in quo haurias habes, et puteus altus est. Videte quomodo intellexerit aquam vivam, aquam scilicet quae erat in illo fonte. Tu mihi vis dare aquam vivam, et ego fero unde hauriam, et tu non fers. Aqua viva hic est, quomodo mihi daturus es? Aliud intelligens et carnaliter sapiens quodammodo pulsat, ut aperiat magister quod clausum est. Pulsabat ignorantia, non studio; adhuc miseranda, non dum instruenda. 14. Dicit aliquid evidentius Dominus de illa aqua viva. Dixerat enim mulier, Numquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis puteumforte alium fontem promittis? Patre nostro melior potes esse, qui hunc puteum fodit, et ipse cum suis usus est eo? Dominus ergo dicat quid dixerit aquam vivam. « Respondit Jesus, et dixit ei: Omnis qui biberit ex aqua hac, sitiet iterum: qui autem biberit ex aqua quam ego dabo ei, non sitiet in aeternum; sed aqu
Abbreviated transcription (Latin):
&us diquim babesionestuit tuusi hocueredixisti Iterum cogit deistis qun q urei. snbtdis
ali quidyserutari multi quidem in tellexerunt non quidemab surdeirecun uuequa q. mpros¬
anuncquemb abes uon est cuusuit uide urmihi facilius non posse acapere quinꝗuuros puio¬
resanimaen quin quesen sus corporis ẽ: Quando etim quis que na sciturante quã posstut
menteata rationdi inonregitur nis senibus carnisanima mouero paruu lo qađdit diticq us¬

Expanded text:
et iste quem habes, non est vir tuus, hoc vere dixisti. 21. Iterum cogit de istis quinque viris subtilius et iste quem habes, non est vir tuus, hoc vere dixisti. 21. Iterum cogit de istis quinque viris subtilius aliquid perscrutari. Multi quippe intellexerunt, non quidem absurde, nec usquequaque improbEt nunc quem habes, non est vir tuus; videtur mihi facilius nos posse accipere quinque viros priores animae, quinque sensus corporis esse. Quando enim quisque nascitur, antequam uti possit mente atque ratione, non regitur nisi sensibus carnis. Anima in puero parvulo, quod auditur,
Abbreviated transcription (Latin):
& tamquamdicer& dñs adhibeca puttuum ut illesus cipiat caputsuum : Ergouo caut
tuum & uenihuo Id est adesto pnresensesto uelutenim ab sensesdum non intellegis pnre¬
sentis uocem ueritatis : prresensesto sed nolisola cum uirotuo adesto : & ad hucilla nondum
aduo cato illo uiro non intellegit adhuc carnem sapit: absens ẽ en imuit: uon habeo in quito
uirum & dñs sequitur & mrsteria loquitur. Intellegas reuera istam mulierẽ non babu¬
issetun curum sed quo utebatur nescio quo non legitimo uiro adultero magis qua muno
Stdñs eii benedixisti qui a non habeo uirum : undeergotudixistiuo ca uirumtuum & auidi
quiabene nouit dns non eam habereuirum dicitei. & e&lera nefoste patar& moler
ideo dixis sedñm benedixisti quia non habeo uirum quodhocamuliere didicert uonquodunte
istuds duinitate cognouerit.: audidi quid quod nondixist: Quin qaeñuros habinsti

Expanded text:
 tanquam diceret Dominus, Adhibe caput tuum ut ille suscipiat caput suum: ergo voca virum tuum, et veni huc; id est, adesto, praesens esto: velut enim absens es, dum non intelligis praesentis vocem veritatis; praesens esto, sed noli sola; cum viro tuo adesto. 20. Et adhuc illa nondum advocato illo viro, non intelligit, adhuc carnem sapit; absens est enim vir: Non habeo, inquit, virum. Et Dominus sequitur, et mysteria loquitur. Intelligas revera istam mulierem non habuisse tunc virum; sed coutebatur nescio quo non legitimo viro, adultero magis quam viro. Et Dominus ei: Bene dixisti, Quia non habeo virum. Unde ergo tu dixisti, Voca virum tuum? Et audi quia bene novit Dominus eam non habere virum, Dicit ei, etc. Ne forte putaret mulier ideo dixisse Dominum, Bene dixisti, Quia non habeo virum, quod hoc a muliere didicerit, non quod ipse istud divinitate cognoverit, audi aliquid quod non dixisti: Quinque enim viros habuisti,
Abbreviated transcription (Latin):
Nquten gdintelletus ut capiatur & iosein tellestuserit fosta sie uiranimae : uiden sergoihis
enia muliernon intellegebat i& uolen seamintellegere uocainquit uirumtuum: ⁊deo
enin nescis quid dicoquia intellestus tuus non ad ẽ. : Lo quo rego secundum sp̃m cuaudis
seđi carnem quaelo quor nec aduo luptatem aurium ꝑtinent n eca do culos necadol factũ
necad gustumpet ad tastum mente sola capiuntur intellestu solohauriuntur. ille intelletis
nontibiad est: quomodo capis quod dico : uoca uirumtuum: prere senta intellestum tuum
Quid ẽemim anim amhabere ñ on estmagnũ pam & pecus hab& undȩ tam elior : quia it¬
tellestum habes quodpoecus non hab&: quide ergo uocaurumtuum ais dumeliis. nunet

Expanded text:
adsit ergo intellectus ut capiatur, et ipse intellectus erit fortasse vir animae. 19. Videns ergo Jesus adsit ergo intellectus ut capiatur, et ipse intellectus erit fortasse vir animae. 19. Videns ergo Jesus quia mulier non intelligebat, et volens eam intelligere, Voca, inquit, virum tuum. Ideo enim nescis quod dico, quia intellectus tuus non adest: loquor ego secundum spiritum, tu audis secundum carnem. Quae loquor, nec ad voluptatem aurium pertinent, nec ad oculos, nec ad olfactum, nec ad gustum, nec ad tactum; mente sola capiuntur, intellectu solo hauriuntur: ille intellectus non tibi adest, quomodo capis quod dico? Voca virum tuum, praesenta intellectum tuum. Quid tibi est enim animam habere? Non est magnum, nam et pecus habet. Unde tu melior? Quia intellectum habes, quod pecus non habet. Quid est ergo, Voca virum tuum? Non me capis, non me
Abbreviated transcription (Latin):
ut mlebat aquam illamdare : an qui a non intellegebat peruirum suum eam uolebat docere
foste quomodo ait a postolus demulieribus. Si quid autem discereuolum. domiui rossuos interro¬
gent sedib dicitur domiuiros suos interrogent ubinon .ẽ. ihs̃ quid oceat. Denique dicitur
mulieribus quas prohibebat apłs loqui in ecłã : Cumuero ipsed ñs aderat & praesens prae¬
sentilo quebatur. quid opus erat ut peruirum eius eiloquer&ur : Numquid peruirum suum
lo que baturmariae sedentiad pedessuos & excipienti uerbum suum quandomartha circa
nultum ministerium &iam de sororis suae felicitate occupatissimamurmurabat᷑ ergo
fratres inei audiamus & intellegamus quod aitdñs uoca uirumtuum mulieri : fortce nim
&i anima e nr̃re dicit uocauirumtuum. Quaeramus & deuiro animae quuriam nom ipse
bĩ iuranim aeuerus ẽ: ad sit intellectus qm̃ quoddieturi sumus uixcapitur nisi abintertis

Expanded text:
lebat aquam illam dare? An quia non intelligebat, per virum suum eam volebat docere? Forte quomodo ait Apostolus de mulieribus, Si quid autem volunt discere, domi viros suos interrogent? Sed ibi dicitur, domi viros suos interrogent, ubi non est Jesus qui doceat: denique dicitur mulieribus quas prohibebat Apostolus loqui in Ecclesia . Cum vero ipse Dominus aderat, et praesens praesenti loquebatur? quid opus erat ut per virum ejus ei loqueretur? Numquid per virum suum loquebatur Mariae sedenti ad pedes suos, et excipienti verbum suum, quando Martha circa multum ministerium etiam de sororis suae felicitate occupatissima murmurabat? . Ergo, fratres mei, audiamus et intelligamus quod ait Dominus, Voca virum tuum, mulieri. Forte enim et animae nostrae dicit, Voca virum tuum. Quaeramus et de viro animae. Cur jam non ipse Jesus vir animae verus est? Adsit intellectus, quoniam quod dicturi sumus, vix capitur nisi ab intentis: