comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nitatẽ pauꝑis. ꝓ suꝑbię suȩ tu-¬
more reliquerunt : eoꝵq om¬
nino obliti sunt. dum p̾dicatio¬
nis suȩ semina. ad solam fructifi.¬
cationẽ gentiũ transtulerunt :
Quos recte quoq & inuios uocat:
qͥa dũ infidelitate sua obdurati
sunt. uerbis uitȩ. ad cor. uiã pre.¬
bere noluerunt. Sed iudȩa hȩc q̃
sic obdiiruit: uel qualis dudum
fuerit. uel quid post ꝑtulerit.
ne subuersa est. Pane iudȩa dare
re non poterant: ꝓpħa iheremi.¬
as in lamentis deplorat: dicens
loco suo igne subuersa. ẽ: qͥa fide.¬
liũ signa conspiciens: inuidiȩ se
face concremauit. Quia enĩ sẽꝑ
inuidia de suꝑbia nasci sol&: in
loco suo igne periit: quȩ iccirco
arsit inuidia: quia suꝑbiã ñ re¬
linquit. Terra gͦ quȩ priꝰ pane
habuit: post igne subuersa. ẽ:
qm̃ sinagoga quȩ mandata dei
ꝑ legemꝰ ꝓtulit: nascentẽ ȩccłam
ꝑsequens. inuidiȩ se igne consũp¬

Expanded text:
nitatem pauperis, pro superbiae suae tunitatem pauperis, pro superbiae suae tumore reliquerunt, eorumque omnino obliti sunt, dum praedicationis suae semina ad solam fructificationem gentium transtulerunt? Quos recte quoque et invios vocat, quia dum in infidelitate sua obdurati sunt, verbis vitae ad cor viam praebere noluerunt. Sed Judaea haec, quae sic obduruit, vel qualis dudum fuerit, vel quid post pertulerit, destructa est.---Panem Judaea dare re non poterant, propheta Jeremias in lamentis deplorat, dicens: loco suo igne subversa est, quia fidelium signa conspiciens, invidiae se face concremavit. Quia enim semper invidia de superbia nasci solet, in loco suo igne periit, quae idcirco arsit invidia, quia superbiam non reliquit. Terra ergo quae prius panem habuit, post igne subversa est, quoniam synagoga, quae 579 mandata Dei per legem protulit, nascentem Ecclesiam persequens, invidiae se igne consump
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ ꝓfecto p̃sentiã. gentilitatẽ
circuiens: mundũ ꝑ ambulauit
uniuersum. De quibꝰ ꝑ ꝓpħam
dicit᷑. Et in ambulabo in eis. An
pes eius non erat qui tentus in
compedibus dicebat: ꝓ quo le.¬
gatione fungor in cãthena: Sed
eorũ qui umbra mortis & lapis
caliginis extiterunt. pes homi.¬
nis egentis oblitus est: quia in
chil omnino ꝓficerent: ad pre¬
dicandum gentibus deflexert̃:
sicut ipsi in suis actibus dicunt
Nobis oportebat primũ loqui
uerbũ dei: sed qm repellitis illud
& indignos uos iudicatis ȩt̃nae
uitȩ: ecce conuertim᷑ ad gentes
De quibus & ꝑ psalmistã dicit᷑:
transferent᷑ montes in cor maris:
quia repulsi a iudea apłiꝰ in hoc
gentilitatis salo sunt translati
Qui sunt gͦ qui immensa du¬
ricia. ꝓ obscuritate cordis. qͣsi¬
quidam lapis caliginis & umbra
mortis. a ꝑegrinante scoꝵ popło
diuiduntur: nisi hi qͦs egentis
hominis. ẽ. pes oblitus. id. ẽ. quos
p̾dicatores dñi uidelic& ꝑ huma¬

Expanded text:
sentiam gentilitatem circumiens, mundum perambulavit universum. De quibus per prophetam dicitur: Et inambulabo in eis . An pes ejus non erat, qui tentus in compedibus dicebat: Pro quo legatione fungor in catena ? Sed eorum qui umbra mortis et lapis caliginis exstiterunt, pes hominis egentis oblitus est, quia in hil omnino proficerent, ad praedicandum gentibus defluxerunt, sicut ipsi in suis Actibus dicunt: Vobis oportebat primum loqui verbum Dei; sed quoniam repellitis illud, et indignos vos judicatis aeternae vitae, ecce convertimur ad gentes . De quibus et per Psalmistam dicitur: Transferentur montes in cor maris , quia repulsi a Judaea apostoli in hoc gentilitatis saeculum translati sunt. Qui sunt ergo qui immensa duritia pro obscuritate cordis, qquidam lapis caliginis et umbra mortis, a peregrinante sanctorum populo dividuntur, nisi hi quos pes egentis hominis est oblitus, id est quos praedicatores Domini, videlicet per huma
Abbreviated transcription (Latin):
tratione. dñs infideliũ corda
transfixit. Et qui infir mꝰ priꝰ
despectusq fuerat ꝑ terrena
negocia: fortis postmodũ facłꝰ
est ad cȩlestia p̃dicam̃ta. Unde
adhuc subiungitur. Et lapis
solitus calore: in es uertitur:
Tunc lapis calore soluit᷑ cũ cor
durũ. atq a diuini amoris ig¬
ne frigidum. eodem diuini amo¬
ris igne tangit᷑: & in feruore
spc̃ liquatur: ut ad sequentem
uitam. desiderioꝵ ȩstu ardeat:
quã priꝰ audiens. insensibilis ma.
emollitur ad amorẽ: & roborat᷑
ad operationẽ: ut sicut priꝰ durꝰ
fuerat in amorẽ scłi: ita se pꝰmo¬
dum fortẽ exerat in amore dei:
& quod antea audire renuebat:
iam & credere & p̃dicare incipi.¬
at. Lapis gͦ solutus calore. in
esuertitur: quia dura mens.
suꝑni amoris igne liquefacta.
ad uerã fortitudinẽ cõmutat᷑.
ut peccator qui priꝰ insensibilis
extiterat᷑: postmodũ & ꝑ auc¬
toritatẽ fortis. & ꝑ p̃dicationẽ

Expanded text:
tratione Dominus infidelium corda tratione Dominus infidelium corda transfixit; et qui infirmus prius despectusque fuerat per terrena negotia, fortis postmodum factus est ad coelestia praedicamenta. Unde adhuc subjungsolutus calore in aes vertitur. - Tunc lapis calore solutus, cum cor durum atque a divini amoris igne frigidum, eodem divini amoris igne tangitur, et in fervore spiritus liquatur, ut ad sequentem vitam desideriorum aestu ardeat, quam prius audiens insensiemollitur ad amorem, et roboratur ad operationem, ut sicut prius durus fuerat in amore saeculi, ita se postmodum fortem exerat in amorem Dei; et quod ante audire renuebat, jam et credere et praedicare incipiat. Lapis ergo solutus calore, 576 in aes vertitur, quia dura mens superni amoris igne liquefacta ad veram fortitudinem commutatur, ut peccator, qui prius insensibilis exstiterat, postmodum et per auctoritatem fortis et per praedicationem
Abbreviated transcription (Latin):
litur. Solent heretici de iusti¬
ciȩ suȩ contra nos elatione glan
atq opera sua. ostentationis in¬
flatione iactare: nosq iniquos
ut p̃diximus. aut esse aut fuiss
criminantur. Per humilliman
ergo confessionẽ: & ueracẽ des¬
sionẽ: contra eos uir sc̃s loqu
dicens. ferrũ de terra tollitu
Ac si aꝑte dicat. Fortes uiri qͥ
acutissimis linguarũ gladuis
in hac acie defendendȩ fidei . fer.¬
rũ fiunt: aliquando terra in
infimis actionibus fuerunt:
Peccanti qͥꝓpe homini dictum
est. Terra es. & in terrã ibis
Sed de terra ferrũ tollitur.
cum fortis ꝓpugnator ȩccłȩ a
terrena quam prius tenuit
actione. separatur. Non gͦ in
eo deb& despici quicqͥd fuit.
qui iam cepit esse quod ñ fut
An non matheus in terra in.¬
uentus est. qui terrenis nego.¬
ciis implicatus. thelonei usibꝰ
seruiebat: Sed de terra tultꝰ
in fortitudine ferri conualust
cuiꝰ uidelicae lingua quasi a¬
tissimo gladio. eugłi ad minis.¬

Expanded text:
litur. - Solent haeretici de justilitur. - Solent haeretici de justitiae suae contra nos elatione gloriari, atque opera sua ostentationis inflatione jactari, nosque iniquos ut diximus, aut esse, aut fuisse criminantur. Per humillimam ergo confessionem et veracem defensionem contra eos vir sanctus loquitur dicens: Ferrum de terra tollitur. Ac si aperte dicat: Fortes igitur qui acutissimis linguarum gladiis in hac acie defendendae fidei ferrum fiunt, aliquando terra in infimis actionibus fuerunPeccanti quippe homini dictum est: Terra es, et in terram ibis . Sed de terra ferrum tollitur , cum fortis propugnator Ecclesiae a terrena quam prius tenuit actione separatur. Non ergo in eo debet despici quidquid fuit, qui jam coepit esse quod non fuit. An non Matthaeus in terra inventus est, qui terrenis negotiis implicatus telonii usibus serviebat ? Sed de terra sublatus, in fortitudinem ferri convaluit, cujus videlicet lingua quasi acutissimo gladio Evangelii adminis
Abbreviated transcription (Latin):
& p̾teritam ignominiã debilita¬
tis tegat. Sic gͦ nonnunqu̾ã
quidam in dei seruitio ex ante¬¬
acta acrius debilitãte roborant᷑.
eosq ad custodienda mandata.
& futuroꝵ trahit desiderium:
& impellit memoria p̃teritoꝵ:
ut hinc ad uentura amor ꝓuo.¬
c&: illinc de p̃teritis uerecundia
eccłȩ . dum sũmis p̃ditos uirtu¬
tibus uiderintꝰ eisq in p̾senti
uita unde derogent. quia inue¬
nire nequaquã possunt: accusa¬
re illos de p̾teritis moliunt᷑: sic̃
moysen nr̃m manicheus ĩpetit :
in quo sequentiũ uirtutũ gr̾am.
transacti homicidii conat᷑ cul.¬
pa fecdare: in quo ñ at tendit
postmodũ. quã patiens ad su¬
stinendum: sed priꝰ quã p̃ceps
ad feriendum fuerit. Talibus ꝙ
aduersariis beatus iob subtilis.¬
ma consideratione obuians: po¬
stquã dixit hab&e argentũ ue¬
narũ suarum pͥncipia. & aun
locus est in quo conflatur: ap
te subdit᷑. Terrũ de terra tol¬

Expanded text:
et praeteritam ignominiam debilitaet praeteritam ignominiam debilitatis tegat. Sic ergo nonnunquam quidam in Dei servitio ex anteacta acrius debilitate robarantur, eosque ad custodienda mandata et futurorum trahit desiderium, et impellit memoria praeteritorum, ut hinc ad ventura amor provocet, illinc de praeteritis verecundia Ecclesiae dum summis praeditos virtutibus viderint, eisque in praesenti vita unde derogent quia invenire nequaquam possunt, accusare illos de praeteritis moliuntur, sicut Moysen nostrum Manichaeus impetit, in quo sequentium virtutum gratiam, transacti homicidii conatur culpa foedare. In quo non attendit postmodum quam patiens ad sustinendum, sed prius quam praeceps ad feriendum fuerit. Talibus ergo adversariis beatus Job subtilissima consideratione obvians, postquam dixit: Habet argentum venarum suarum principia, et auro locus eVERS. 2. Ferrum de terra tol
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. Pensandum p̃terea. ẽ: qđ
occulto consilio om̃pe deus qͦs.¬
dam ab ipsis exordiis suis inno¬
centes custodiensꝰ usq ad uir¬
crescente. simul in eis ꝓficiat
& annoꝵ numerositas: & celsi.¬
tudo meritoꝵ. Alios uͦ in exor¬
diis suis deserens. scaturientibꝰ
uiciis ire ꝑ abrupta ꝑmitcit:
plerunq tam̃ etiã eos respicit᷑:
& ad sequendum se. scĩ amoris
igne succendit: atq inolitas
in eoꝵ cordibus prurigines ui-¬
cioꝵ. uertit in feruor̾e uirtu.¬
tũ: & eo magis ignescunt. ad
desideriũ requirendũ pietatis
dei. quo magis erubescunt me.¬
moriam iniquitatis suȩ: sicut
sȩpe contingit. ut in pugnȩ
certamine. miles ante ducis sui
oculos constitutus: hostili uir¬
tuti turpit̾ cedat: & eneruit᷑
prebens terga. feriatur. Qui
tam̃ hocipsum quod tur piter
cessit. erubescens ante ducis
sui oculos. maiores ex ipsa ue.¬
recundia uires sumit : tantaq
post. fortia exerc&: quantis &
prȩsente głam uirtutis ꝑagat:

Expanded text:
am.---Pensandum praeterea est quod occulto consilio omnipotens Deus quosdam ab ipsis exordiis suis innocentes custodiens, usque ad vircrescente, simul in eis proficiat et annorum numerositas, et celsitudo meritorum. Alios vero in exordiis suis deserens, scaturientibus vitiis ire per abrupta permittit. Plerumque tamen etiam eos respicit, et ad sequendum se sancti amoris igne succendit, atque inolitas in eorum cordibus prurigines vitiorum vertit in fervorem virtutum, et eo magnis ignescunt ad desiderium requirendae pietatis Dei, quo magis erubescunt memoriam iniquitatis suae, sicut saepe contigit ut in pugnae certamine miles ante ducis sui 575 oculos constitutus, hostili virtuti turpiter cedat, et enerviter praebens terga feriatur: qui tamen hoc ipsum quod turpiter gessit erubescens, ante ducis sui oculos majores ex ipsa verecundia vires sumit, tantoque post fortia exercet, quantum et praesentem gloriam virtutis peragat,
Abbreviated transcription (Latin):
non habemꝰ: nosipsos seducimus:
Qui uidelic& corui. subsannan.¬
tis oculum effodiunt: quia pra.¬
loꝵ ac ꝑuicaciũ hominũ inten¬
tionẽ uincunt. Ex hoc itaq te.¬
stimonio. si hic quoq torrens
p̃dicatio deb& intelligi: lapidẽ
caliginis & umbrã mortis. diui¬
d& torrens a populo ꝑegrinante:
quia scõrum p̾dicatio. obduratas
mentes reproboꝵ deserit: & ad
pia humilium se corda conuer¬
tit. Unde adhuc subdit᷑. Et eos¬
quos oblitus. ẽ. pes egentis homi¬
nis & inuios. Quis hoc loco aliꝰ
accipitur egens homo: nisi ille
de quo ꝑ paulũ dicit᷑. qͥ propt̾
uos egenus factus. ẽ. dũ diues ẽẽt:
Cuius uidelic& egentis hominis

Expanded text:
non habemus, nos ipsos seducimus . non habemus, nos ipsos seducimus . Qui videlicet corvi subsannantis oculum effodiunt, quia pravorum ac pervicacium hominum intentionem vincunt. Ex hoc itaque testimonio, si hic quoque torrens praedicatio debet intelligi, Lapidem caliginis et umbram mortis dividit torrens a populo peregrinante, qui sanctorum praedicatio obduratas mentes reproborum deserit, et ad pia humilium se corda convertit. Unde adhuc subditur: quos oblitus est pes egentis hominis, et invios. - Quis hoc loco alius accipitur egens homo, nisi ille de quo per Paulum dicitur: « Qui propter nos egenus factus est dum esset dives? » Cujus videlicet egentis
Abbreviated transcription (Latin):
tionis intelligi: iuxta id qđ ꝑ
salomonẽ dicit᷑ Oculũ qͥ subsan.¬
nat patrẽ: & despicit partum
matris suȩ: effodiant illũ corui
de torrentibus. Peruersi qͥppe.
dum diuina iudicia reprehen-¬
dunt: subsannant patrem. Et
quilib& heretici. dum p̃dicatio¬
nem sc̃e eccłȩ. fecunditatẽq illiꝰ
deridendo contempnunt: quid
aliud quã partũ matris despici.¬
unt : Quam. non immerito eoꝵ
quoq matr̾ẽ dicimꝰ: quia de ipsa
exeunt qui contra ipsam locun.¬
tur: iohanne at cestante qͥ ait
Ex nobis exierunt: sed non eraq̃
ex nobis. Nam si fuissent ex nob̃:
mansissent utiq nobiscũ. Corui
uero de torrentibus ueniunt:
cum p̾̃dicatores ueri ad defensi¬
onem sc̃ȩ eccłȩ. a sacroꝵ libroꝵ
fluentis ꝓcedunt. Qui recte etiã
corui uocati sunt: quia nequã
sed ꝑ humilitatis grãm. peccatoꝵ
in se iuigredinẽ confitentur. Un.¬
de etiã ab ȩc̃cła electoꝵ dicitur.
Nigra sum sed formosa. Et ioħs
ait. Si dixerimus quia peccatũ

Expanded text:
lligi, juxta id quod per Salomonem dicitur: Oculum qui subsannat patrem, et qui despicit partum matris suae, effodiant illum corvi de torrentibus . Perversi quippe dum divina judicia reprehendunt, subsannant patrem. Et quilibet haeretici dum praedicationem sanctae Ecclesiae fecunditatemque illius deridendo contemnunt, quid aliud quam partum matris despiciunt? Quam non immerito eorum quoque matrem dicimus, quia de ipsa exeunt, qui contra ipsam loquuntur; Joanne attestante, qui ait: A nobis exierunt, sed non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum . Corvi vero de torrentibus veniunt, cum praedicatores veri ad defensionem sanctae Ecclesiae a sacrorum librorum fluentis procedunt. Qui etiam recte corvi vocati sunt, quia neqsed per humilitatis gratiam peccatorum in se nigredinem confitentur. Unde etiam ab electorum Ecclesia dicitur: Nigra sum, sed formosa . Et Joannes ait: Si dixerimus quia peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
plus homo cȩ̃perit scire qͥd ꝑu¬
dit: tanto plus lugere incipit or¬
ruptionis suȩ sententiã. quã in.¬
uenit. Considerat nãq unde qͥ
lapsus. ẽ: quod a paradysi giu.¬
diis. ad erumpnas uitȩ p̃sentis
ab angeloꝵ societatibus. uent
ad curas necessitatũ. Pensat inq
iam ꝑiculis iac&e: qui priꝰ sire
ꝑiculo stare contempsit. Luge
exiliũ quod dampnatꝰ patitur
& suspirat ad cȩlestis głȩ statumꝰ
quo ꝑfrui securus poss&. si pa¬
care noluissae. Quod bene psalm¬
sta considerans ait. Ego dixi in
pauore meo ꝓiectus sum a uil.¬
tu oculoꝵ tuoꝵ. Contemplas

Expanded text:
plus homo coeperit scire quid peplus homo coeperit scire quid perdidit, tanto plus lugere incipit corruptionis suae sententiam quam invenit. Considerat namque unde quo lapsus est; quod a paradisi gaudiis ad aerumnas vitae praesentis, ab angelorum societatibus venit ad curas necessitatum; pensat in quot jam periculis jacet, qui prius sine periculo stare contempsit; luget exsilium quod damnatus patitur, et suspirat ad coelestis gloriae statum, quo perfrui securus posset si peccare noluisset. Quod bene Psalmista considerans, ait: Ego dixi in pavore meo: Projectus sum a vultu oculorum tuorum . Contemplatus
Abbreviated transcription (Latin):
operari. Quia gͦ nil boni oꝑis de.¬
dimꝰ. quo hanc sapientiã ꝑcipere
mererem᷑: dicat᷑ recte. nescit ho¬
mo p̃ciũ eius: qm̃ qͥsqͥs iam ratio¬
ne utit᷑. tanto altius sub huiꝰ sa¬
pientiȩ intellectu se despicit᷑: qͣn.¬
to eiusdem sapientiȩ uerius int̾¬
na cognoscit: ut indignũ se ad
hanc ꝑuenisse uideat: ꝑ quam
gratinto agit᷑. ut dignus fit
De qua bene mex subdit᷑. Ne¬
inuenit᷑. in terra suauit᷑ uiuꝗ¬
tiũ. Quid hoc in loco terrȩ s
natur nomine nisi anima humi¬
na: de qua psalmista dicit. an¬
ma mea sicut terra sine aquatꝰ
Hȩc autẽ sapientia inuemiri in
terra suauiter uiuentiũ ñ ualeꝰ
quia quisqͥs adhuc huiꝰ uitȩ u¬
luptatibus pascit᷑: ab ęt̾nȩ sap¬
entiȩ intellectu separat᷑. Pans
uere saperae: expulsus ab int̾ns¬
gaudiis: de ea in qua cecidit exl
sui oecitate. luger&. Hinc nãc
salomonẽ dicit᷑. Qui apponit
entiã: apponit dolorẽ: qͥa qͣnto

Expanded text:
operari. Quia ergo nil boni operis deoperari. Quia ergo nil boni operis dedimus quo hanc sapientiam percipere mereremur, dicatur recte: Nescit homo pretium ejus, quoniam quisquis jam ratione utitur, tanto altius sub hujus sapientiae intellectu se despicit, quanto ejusdem sapientiae verius interna cognoscit, ut indignum se ad hanc pervenisse videat, per quam gratuito agitur ut dignus fiat. De qua bene mox subditur. invenietur in terra suaviter viventium. - Quid hoc loco signatur terrae nomine, nisi anima humana? de qua Psalmista ait: « Anima mea sicut terra, sine aqua tibi . » Haec autem sapientia inveniri in terra suaviter viventium non valet, quia quisquis adhuc hujus vitae voluptatibus pascitur, ab aeternae sapientiae intellectu separatur. Nam si vere saperet, expulsus ab intgaudiis, de ea in quam 587 cecidit, exsilii sui caecitate lugeret. Hinc namque per Salomonem dicitur: Qui apponit scientiam, apponit et dolorem , quia quanto
Abbreviated transcription (Latin):
qui regni eius aditũ postula¬
uit dicens. Memento mei dum
ueneris in regnũ tuũ. Karita¬
tem quoq in morte sua uiuacit᷑¬
tenuit: qui frẽm & conlatronẽ
ꝓ simili scelere morientẽ. & de
iniquitate sua arguitꝰ: & ei ui¬¬
tã quã cognouerat. p̃dicauit.
dicens. Neq tu times dm̃᷑ qđ in¬
eadem dampnatione es : Qe nos
qͥdem iuste: nã digna factis re.¬
cipimꝰ: hic uͦ nichil mali gessit
Ille qͥ talis ad cruc̃e uenit excul¬
pa: ecce qualis a cruce recedit ex
grã. Confitebat᷑ dnm̃n: quẽ uide.¬
bat secũ humana infirmitate¬
apłi: quẽ miracula uiderant diui.¬
na uirtute facientẽ. Sed hi qͥ sal.¬
uari hominẽ ꝓpriis uiribꝰ astru-¬
unt: eandem confessionẽ homi¬
nis. ab ipsius esse uircute hominiᷤᷤ
suspicant᷑. Quod si ita essae: in dĩ
laude psalmista non dicera&e. Con-¬
fessio & magnificentia opus eius
Ab eo itaq accipimꝰ recta confi¬
teri: a quo nobis & magna dant᷑

Expanded text:
qui regni ejus aditum postulaqui regni ejus aditum postulavit, dicens: Memento mei cum veneris in regnum tuum. Charitatem quoqtenuit, qui fratrem et conlatronem pro simili scelere morientem, et de iniquitate sua arguit, et ei vitam, quam cognoverat, praedicavit dicens: Neque tu times Deadem damnatione es. Et nos quidem juste: nam digna factis recipimus; hic vero nihil mali gessit . » Ille, qui talis ad crucem venit ex culpa, ecce qualis a cruce recedit ex gratia. Confitebatur Dominum, quem videbat secum in humana infirmitatequi eum miracula viderant divina virtute facientem. Sed hi, qui salvari hominem propriis viribus astruunt, eamdem confessionem hominis ab ipsius esse virtute hominis suspicantur; quod si ita esset, in Dei laude Psalmista non diceret : Confessio et magnificentia opus ejus. Ab eo itaque accepimteri, a quo nobis et magna datur
Abbreviated transcription (Latin):
de fauce ascendit cruce̾: de cruce
paradẏsum. Intueamur qualis ad
patibulum uenerit: & a patibu¬
lo qualis abscessit. Uenit reus fra.¬
terno sanguine: uenit cruentus:
sed intͣna gr̃a. ẽ. mutatus in cru¬
ce. Et ille qui mort̾ẽ fr̃i intulit:
morientis dñi uitã p̃dicauit di¬
cens. Memento mei: dũ ueneris
in regnũ tuũ. In cruce claui manꝰ¬
eiꝰ pedesq ligauerant: nichilq
in eo a penis liberũ. nisi cor & lin.¬
gua remanserat. Inspirante dõ. to¬¬
tũ illi optulit. quod in se liberũ
inuenit: ut iuxta hoc qđ scrip¬¬
tum est corde creder& ad iusticiã:
ore autẽ confiteret᷑ ad salutem
In corde autẽ fideliũ: tres sũmo¬
pere manere uirtutes testatur
apłs dicens. Nunc autẽ manent
fides. spes. caritas. Quas cunctas.¬
subita repletus gr̃a. & accȩpit
latro. & seruauit in cruce. fidẽ
nanq habuit: qͥ regnaturum
dnm̃ credidit: quem secũ parit̃
morientẽ uidit. Spem habuit:

Expanded text:
de fauce diaboli ascendit crucem, de cruce de fauce diaboli ascendit crucem, de cruce paradisum. Intueamur qualis ad patibulum venerit, et a patibulo qualis abscessit. Venit reus fraterno sanguine, venit cruentus, sed interna gratia est mutatus in cruce; et ille qui mortem fratri intulit, morientis Domini vitam praedicavit, dicens: Memento mei, Domine, dum veneris in regnum tuum . In cruce clavi manejus pedesque ligaverant, nihilque in eo a poenis liberum nisi cor et lingua remanserant; inspirante Deo, totum illi obtulit, quod in se liberum invenit, ut juxta hoc quod scriptum est, corde crederet ad justitiam, ore confiteretur ad salutem . In corde vero fidelium tres summopere manere virtutes testatur apostolus dicens: Nunc autem manent fides, spes, charitas ; quas cunctassubita repletus gratia, et accepit latro, et servavit in cruce. Fidem namque habuit qui regnaturum Dominum credidit, quem secum pariter morientem vidit. Spem habuit
Abbreviated transcription (Latin):
ut ex libero quoq arbitrio sub.¬
sequat᷑ actio: eui post hanc uita
retributio ȩt̾na respondeat: ilico
adiecit. Et gr̃a eius: in me uacua
non fuit. Sed sunt non nulli qui
sanos se suis uiribus exultant:
susq p̃cedentibis merttis redẽp¬
tos se esse gloriant᷑. Quoꝵ ꝓfec¬
to assertio inuenitur sibim & ip¬
si contraria: quia dũ & innocen
tes se asserunt & redemptos: hoc
ipsum in se redemptionis nomen
euacuant. Om̃is nanq qͥ redimit᷑:
ex aliqua ꝓculdubio captiuitate
liberatur. Unde gͦ quilib& iste re.¬
demptus est. si priꝰ non fuit sub
culpa captiuus: Liquet itaq qͥa
multũ desipit: quisquis hȩc sa-¬
pit. Hominis qͥppe meritũ. suꝑ.¬
na gr̃a non ut ueniat inuenit:
sed postquã uenerit facit: atq &
ad indignam mentẽ ueniens ds̃.
dignam sibi exhib&e ueniendo:
& facit in ea meritũ qđ remiine¬
r&: qui hoc solum inuenerat qđ
punir&e. Lib& inter hȩc mentis
oculos ad illũ latronẽ ducere: qͥ

Expanded text:
ut ex libero quoque arbitrio subut ex libero quoque arbitrio subsequatur actio, cui post hanc vitam retributio aeterna respondeat, illico adjecit: Et gratia ejus in me vanon fuit . Sed sunt nonnulli, qui se sanctos suis viribus exsultant, suisque praecedentibus meritis redemptos se esse gloriantur; quorum profecto assertio invenitur sibimetipsis contraria; quia, dum inntes se asserunt, et redemptos, hoc ipsum in se redemptionis nomen evacuant. Omnis namque qui redimitur, ex aliqua procul dubio captivitate liberatur. Unde ergo quilibet iste redemptus est, si prius non fuit sub culpa captivus? Liquet itaque quia multum desipit quisquis haec sapit. Hominis quippe meritum superna gratia non ut veniat invenit, sed postquam venerit, facit; atque Ad indignam mentem veniens Deus dignam sibi exhibet veniendo, et facit in ea meritum quod remuneret; qui hoc solum invenerat quod puniret. Libet inter haec mentis oc
Abbreviated transcription (Latin):
fui blasphemus & ꝑsequutor &
contumeliosus: sed miscdiã con-¬
sequutus sum. quia ignorans fȩ
eim incredulitate. Festet᷑. ꝓ
qualibus mori. xp̃c dignatus ẽ:
sapientia impii inuenti sumꝰ:
quid boni oꝑis dedimꝰ. quo acci.¬
pere eandem sapientiã merere-¬
nur: Huiꝰ itaq sapientiȩ homo
p̃eiũ nescit: quia quisquis a brui¬
tis animalibus rationis intellec-¬
non sit saluatus intelligit᷑ nicħ
se dedisse boni oꝑis ut ad fidẽ
uenir& agnoscit. Quasi enĩ ad
ꝑxipiendam sapientiã p̃ciũ da-¬
re.ẽ: cognoscendum deũ. actiõ.¬
nis suȩ mercede p̃uenire. Non
dedit illi: & retribuet᷑ ei: Hinc
iteru̾ scriptũ est. Gr̃a salui fac¬
ti estis ꝑ ficdem: & hoc ñ ex uob:
dei em̃ donũ. ẽ: non ex operibꝰ.
ut ne quis gloriet᷑. Hinc de se.¬
m& ipso tterum loquit᷑ dicens
br̃a dei sum id quod sum. Ex cuiꝰ
nimirũ aspiratione gr̃ȩ. qͥa uir¬
tutũ oꝑa ꝓtinꝰ in corde generant᷑:

Expanded text:
fui blasphemus, et persecutor, et fui blasphemus, et persecutor, et contumeliosus; sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci in incredulitate . Testetur pro qualibus Christus mori dignatus est: sapientia impii inventi sumus, quid boni operis dedimus, quo accipere eamdem sapientiam mereremur? Hujus itaque sapientiae homo pretium nescit, quia quisquis a brutis animalibus rationis intellecnon sit salvatus intelligit, nihil se dedisse boni operis ut ad fidem veniret agnoscit. Quasi enim ad percipiendam sapientiam pretium dare est cognoscendum Deum actionis suae mercede praededit illi, et retribuetur ei . Hinc iterum scriptum est: Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis: sed Dei donum est; non ex operibus, ut ne quis glorietur . Hinc de semetipso iterum loquitur, dicens: Gratia Dei sum id quod sum . Ex cujus nimirum aspiratione gratiae, quia virtutum opera protinus in corde generantur,
Abbreviated transcription (Latin):
cisti. Huiꝰ nimirũ sapientiȩ hon
p̃cium nescit: quia nil dignum
estimatione illius inuenit. Ro
autẽ hoc sapientiȩ p̾ciũ & ess
dicit᷑ & nesciri: sed iccirco nesei.¬
ri quia deest: eo scilic& loqua¬
di genere. quo in angustiis qͥsꝙ
deprehensus. cũ remediũ subuen¬
tionis non inuenit: fateri solet
quia qͥd faciat nescit. Huiꝰ gͦ sa.¬
pientiȩ p̃ciũ nescire. ẽ: digni oꝑ
meritũ quo illam ꝑcipiat ñ in.¬
uenire. Ad hoc nanq p̃ciũ di.¬
mus: ut eius uice. rem quã appe¬
timꝰ posside̾re debeamꝰ. Quid ait
nos dedimꝰ: ut hanc sapientiam
Grã qͥppe redempti sumꝰ. Illa nĩ
sola opera male uiuendo dedimͦꝰ
quibus si iusta retributio serua.¬
retur. non xp̃c sed supplicia m¬
derent᷑. Sed quia aliud homoꝑ
iusticiã meruit᷑: aliud ꝑ gr̃an
accepit: testẽtur paulus pri p
mens iliꝰ sem̃ gratuttȩ ueritãs
acripere. quibus sentibus p̃me.¬
hatur erroris: qui priꝰ inquit

Expanded text:
cisti . » Hujus nimirum sapientiae homo cisti . » Hujus nimirum sapientiae homo pretium nescit, quia nihil dignum aestimatione illius invenit; non autem hoc sapientiae pretium et esse dicitur et nesciri, sed idcirco nesciri quia deest, eo scilicet loquendi genere, quo in angustiis quisque depressus cum remedium subventionis non invenit, fateri solet, quia quid faciat nescit. Hujus ergo sapientiae pretium nescire est, dignum operis meritum quo illam percipiat non invenire. Ad hoc namque pretium damus, ut ejus vice rem quam appetimus possidere debeamus. Quid autem non dedimus, ut hanc sapientiamGratia quippe redempti sumus. Illa namque sola opera male vivendo dedimus, quibus si justa retributio servaretur, non Christus, sed supplicia redderentur. Sed aliud homo per justitiam meruit, aliud per gratiam accepit. Testatur Paulus priusquam mens illius semen gratuitae veritatis acciperet, quibus sentibus premeretur erroris: Qui prius, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
loco᷑ uel emi diuitiis potest. Sed
uir sanctus mysticis sensibꝰ plenꝰ:
ad alia nos intelligenda transmit.¬
tit: ut non creatam. sed creantẽ
sapientiã requiramꝰ. Nam nͥ in
uerbis istis allegoriarũ secreta
rimemurꝰ ea utiq quȩ secunt᷑
omnino sunt digna despectui:
si ex sola hẏstorica narratione
pensentur. Paulõ post nãq dicit:
Non adęquabit᷑ ei aurũ uel ui¬
trũ. Et cũ sicut nouimꝰ uitri
longe atq dissimilit̾ auro sit
uiliusꝰ cur post auri nom̃. me¬
talli itiq p̾ciosi ꝓ immensa
laude. uitrũ quoq dix̃ sapien¬
tiȩ non ȩquari: Ipsa gͦ littero
difficultate cõpellimur: ut ad
sententias hoꝵ uerboꝵ mystireas
uigilemꝰ Hir itaq sanctus qũ
sapientiam contemplat᷑ : nͥ ean
de qua paulus apłs dicit. xp̃m
dei uirtitẽ & dei sapientiã Be
qua ꝑ salomonẽ dr̃. sapientia ȩh¬
ficauit sibi domũ: & de qua psl¬
mista ait: om̃ia in sapientia fȩ¬

Expanded text:
loco, vel emi divitiis potest. Sed loco, vel emi divitiis potest. Sed vir sanctus, mysticis sensibus plenus, ad alia nos intelligenda transmittit, ut non creatam sed creantem sapientiam requiramus. Nam nisi in verbis istis allegoriarum secreta rimemur, ea utique quae sequuntur omnino sunt digna despectu, si ex sola historica narratione pensentur. Paulo post namque dicit: Non adaequabitur ei aurum vel vitrum. Et cum, sicut novimus, vitrum longe atque dissvilius; cur post auri nomen, metalli utique pretiosi, pro immensa laude, vitrum quoque dixit sapientiae non aequari? Ipsa ergo litterae dificultate compellimur, ut ad sententias horum verborum mysticas vigilemus. Vir itaque sanctus, quam sapientiam contemplatur, nisi eam de qua Paulus apei virtutem, et Dei sapientiam? » De qua per Salomonem dicitur: « Sapientia aedificavit sibi domum ; » et de qua Psalmista ait: « Omnia in sapientia fe
Abbreviated transcription (Latin):
dũ priꝰ. ẽ. quod duo sibi ꝓposuit:
& duo subdidit respondendo:
Ad id nãq quod suꝑiꝰ dix̃. sa.¬
pientia uͦ ubi inuenitur. & quis
est locus intelligentiȩ: isto uer¬
su respondit. abyssus dicit non. ẽ.
in me. & mare loquit᷑ non. ẽ. me.¬
cũ. Ad id uͦ quod dixerat ne¬¬
scit homo p̾cium eius. nec inue¬¬
nitur in terra suauit̃ uiuentiũ:
inferiorem uersum reddidit
dicens: non dabit᷑ aur̃u obriz̾u
pro ea. nec appendet᷑ argentum
in cõmutatione eius. Ad utraq
ergo respondit: sed augendo qđ
obiecerat. non soluendo. Cũ sapi.¬
entiȩ nãq locũ quereroe ac de¬
inde inferius respondae. abys¬
sus dicit non. ẽ. in me: non ubi
ess&e. sed ubi non ess&e. indicauit.
Rursus cũ ab homine. eiꝰ p̃cium
dicer&e ignorari: atq ad hoc in.¬
feriꝰ redder&. non dabit᷑ aurũ
obrizũ ꝓ ea: non. quid ess&e eius
p̃ciũ. sed quid ñ esse ostendit:
Cunctis autẽ liquet: qđ neq
hȩc humana sapientia. uel tenẽri

Expanded text:
dum prius est quod duo sibi proposuit, et duo subdit respondendo. Ad id namque quod superius dixit: Sapientia vero ubi invenitur, et quis est locus intelligentiae? Isto versu respondit: Abyssus dicit: Non est in me, et mare loquitur: Non est mecum. Ad id vero quod dixerat: Nescit homo pretium ejus, nec invenitur in terra suaviter viventium, inferiorem versum reddidit, dicens: Non dabitur aurum obryzum pro ea, nec appendetur argentum in commutatione ejus. Ad utraque ergo respondit, sed augendo quod objecerat, non solvendo. Cum sapientiae namque locum quaereret, ac deinde inferius responderet: Abyssus dicit: Non est in me, non ubi esset, sed ubi non esset indicavit. Rursus cum ab homine ejus pretium diceret ignorari, atque ad hoc inferius redderet: Non dabitur aurum obrysum pro ea, non quid esset ejus pretium, sed quid non esset ostendit. Cunctis autem liquet quod neque haec humana sapientia vel teneri
Abbreviated transcription (Latin):
ridei & hominũ aliquẽ cõparare
tur ꝓ ea uasa auri excelsa & emi.¬
nentia. Excelsum quippe uas au.¬
ri helias extitit: excelsum uas
auri iheremias: excelsa atq emi¬
nentia auri uasa. priores patres
fuere. Sed hȩc sapientia dei ut
a carnali nos conuersatione re¬
dimer&: apparuit in carne. Et
qui illam ueracit᷑ non agnouit:
mediatorẽ dei & hominu homi.¬
putauit: quẽ electoꝵ oculi fi.¬

Expanded text:
ro tur pro ea vasa auri, excelsa et eminentia. - Excelsum quippe vas auri Helias exstitit, excelsum vas auri Hieremias, excelsa atque eminentia auri vasa priores Patres fuerunt. Sed haec Dei sapientia, ut a carnali nos conversatione redimeret, apparuit in carne, et qui illam veraciter non agnovit, mediatorem Dei et hominum Chrisputa
Abbreviated transcription (Latin):
in excelso: E rursum. Et dixẽ¬
r̃t̃: non uidebit dñs: nec intelli¬
g& deus iacob. Uir gͦ iste. sanctȩ
ȩccłȩ typũ gestans : in ipsa affli-¬
ctionis suȩ amaritudine constitui.¬
tus: contra utrosq respondit
Nam quia essentiam uitta habet.
mors non hab&: ut deũ esse fate.¬
retur. ait. uiuit deus: ut uͦ eum
res humanas curare ꝑhiber&. sub.¬
didit: qui abstulit iudiciũ meũ.
& ad a maritudinẽ ad dux̃ ani¬
mã meã. Ista enĩ quȩ pitit᷑. non
casu se ꝑpeti. sed deo om̃ia dispo¬
nente. testatur. Nec temptatori suo
amaritudinis suȩ potestatem tri-¬
buit: sed auctori. Scit namq¬
quia diabolus licae afflictionem
iustoꝵ semꝑ appetat: tam̃ si ab
auctore nr̃o potestat̾e non acci¬
pitꝰ ad temptationis articulũ
nullatenus conualescit. Unde &
omnis uoluntas diaboli iniusta. ẽ:
iniuste appetit: sed eo qͥ tẽptandi st̃.
et prout temptandi sunt
non nisi temptari deus iuste ꝑmit¬
tit. Unde etiã in libris regũ de

Expanded text:
sus: Et dixerunt, non videbit Dominus, nec intelliget Deus Jacob . Vir ergo iste sanctae Ecclesiae typum gestans in ipsa afflictionis suae amaritudine constitutus, contra utrosque respondit. Nam quia essentiam vita habet, mors non habet, ut Deum esse fateretur, ait: Vivit Deus. Ut vero eum res humanas curare perhiberet, subdidit: Qui abstulit judicium meum, et ad amaritudinem adduxit animam meam. Ista etenim quae patitur, non casu se nente, testatur; ne tentatori suo amaritudinis suae potestatem tribuit, sed auctori. Sequia diabolus licet afflitionem justorum semper appetat, tamen si ab auctore nostro potestatem non accipit, ad tentationis articulum nullatenus convescit. Unde et omnis voliniuste appetit, sed eos qui temptandi set prout tentandi sunt, non nisi tentari Deus juste permittit. 6. Unde etiam in libris Regum de
Abbreviated transcription (Latin):
reptoꝵ uͦ exultatione cantat᷑
Dnẽ deus meus clamaui ad te &
sanasti me: dñe abstraxisti ab
inferis anim̾a meã: saluasti me
opprim& eum tempestas. Qd
hic noctẽ: nisi absconditũ dempꝰ
repentini exitus appellat: Tem¬
pestatis uero nomine: iudicũ
turbinẽ designat. Quod etiam
psalmista testat᷑ dicens. Deus
manifestus ueni&: deus nr &
non silebit. Ignis in conspectu
eius ardebit: & in circuitu eiꝰ
tempestas ualida. De qua tẽpe.¬
state. etiã sapientia ꝑ salomõnẽ
dicit. Ego quoq in interitu ue.¬
stro ridebo: & subsannabo. cum
uobis quod timebatis adueneritꝰ
cũ irruerit repentina calami
ingruerit. Et quia ipsa uenti¬
ri exitus ignorantia nox uocat
nocte opprimit eũ tempestas
id est turbo eũ diuini iudicũ
dum ignorat. apprehendit:¬

Expanded text:
reptorum vero exsultatione cantatur: reptorum vero exsultatione cantatur: Domine Deus meus, clamavi ad te, et sanasti me; Domine, abstraxisti ab inferisopprimet eum tempestas. Quid hoc loco noctem, nisi absconditum tempus repentini exitus appellat? Tempestatis vero nomine, judicii turbinem designat. Quod etiam Psalmista testatur, dicens: Deus manifeste veniet, Deus noster, et non silebit; ignis in conspectu ejus ardebit, et in circuitu ejus tempestas valida . De qua tempestate etiam Sapientia per Salomonem dicit: Ego quoque in interitu vestro ridebo, et subsannabo, cum vobis quod timebatis advenerit, cum irruerit repon silebit . » Et quia ipsa venturi exitus ignorantia nox vocatur, nocte eum opprimet tempestas, id est, turbo divini judicii eum dum ignorat, apprehendit
Abbreviated transcription (Latin):
Nicdeamus nunc inopiã ardentis
diuitis: cuiꝰ tanta habundantia
fuit ȩpulantis. Ait enĩ. Pater
abraham miserere mei : & mitte
lazarũ ut intinguat extre-¬
mũ digiti sui in aqua: & refrige¬
rae linguã meã: quia crucior
in hac flamina. Quibus uerbis
nobis non hoc innotescit᷑ : qͥa
illic in tanto ardore una t̃c ad
sufficientiã refrigerii aquȩ stil.¬
la requirat᷑: sed quod is qui de
habuncdantia peccauerit: illic
ȩstuanti nimis cremet᷑ inopia:
Nideamꝰ enĩ in uerbis diuitis: ex
subtilissimo dei iudicio. quã di.¬
gna tali culpȩ pęna respondĩt:
Agente nanq inopia illic usq
ad minima petenda cõpulsus. ẽ:
quia hic agente tenacia. usq
Quid retribui subtilius: quid
districtiꝰ potest: Gut tã aquȩ
petiit: qui micã negauit. App̃.
hendit eum quasi aqua. inopia:
Nĩ merito aquȩ tẽ illa inopia
cõparat᷑: quia in inferno crui-¬
ciat: qui susceptos in ꝓfundis
absorbens. sol& lacus nomine
Lapsa est in lacu uita mea. E.¬

Expanded text:
ideamus nunc inopiam ardentis divitis, cujus tanta abundantia fuit epulantis. Ait enim: Pater Abraham, miserere mei, et mitte Lazarum, ut intingat extremum digiti sui in aquam, eret linguam meam: quia crucior in hac flamma. Quibus verbis nobis non hoc innotescitur quia illic in tanto ardore una tunc ad sufficientiam refrigerii aquae stilla requiratur, sed quod is qui de abundantia peccaverat illic aestuanti nimis cremetur inopia. Videmus enim in verbis divitis, ex subtilissimo Dei judicio, quam magna tali culpae poena responderit. Agente namque inopia, illic usque ad minima petenda compulsus est, qui hic agente tenacia usque Quid tribui subtilius, quid districtius potest? Guttam aquae petiit qui micas panis negavit. CAP.hendit ergo eum quasi aqua inopia. Non immerito aquae tunc illa inopia comparatur, quia in inferno cruciat, qui susceptos in profundis absorbens, solet lacus nomine Lapsa est in lacum vita mea . E
Abbreviated transcription (Latin):
subdidit recta plantare: in his
uero quȩ p̾̃misit. euulsisse per.¬
manu dei: quȩ omp̃c habeat nec
abscondam. Sic beatus iob loqͥt᷑
uerbis suis: ut aliquid sign& ex
nr̃is. Nam sc̃a ȩccła. docens in qͣn.¬
tũ cognoscere expedit: nil ueri.¬
tatis abscondit. Quia enĩ manus
dei uocatur filius: om̃ia qͥppe ꝑ
ipsum facta sunt : ꝑ manum dei
docere se ꝑhib&. eos. quos in ꝓpͥa
sapientia remanere fatuos uid&
Ac si aꝑte dicat. Ego ex me ali.¬
quid nescio: sed quioquid de ue.¬
ritate sentio: hoc ex eiusdẽ ue.¬
ritatis largitate. comp̃hendo
Nos iccirco recta non sapitis: qͥa
hanc eandem urãm sapientiam.
non dei manui sed uobism&e ip.¬
sis datis. Nam hostes scẽ eccłae
siquid ueri aliquando sentiunt:
id ꝓpriis uiribus tribuunt: &
tantomagis se priuant suꝑna
sapientiaꝰ: quanto illam quasi ex
suo ingenio habere priuatã. uo¬
lunt. Quibus aliquando datur
ad iudiciũ suũ: ut recta qͥdem

Expanded text:
subdidit recta plantare, in his subdidit recta plantare, in his vero quae praemisit evulsisse pervmanum Dei, quae Omnipotens habeat, nec abscondam. - Sic beatus Job loquitur verbis suis, ut aliquid signet ex nostris. Nam sancta Ecclesia docens in quantum cognoscere expedit, nil veritatis abscondit. Quia enim manus Dei vocatur Filius Omnia quippe per ipsum facta sunt , per manum Dei docere se perhibet eos quos in propria sapientia remanere fatuos videt. Ac si aperte dicat: Ego ex me aliquid nescio; sed quidquid de veritate sentio, hoc ex ejusdem Veritatis largitate comprehendo. Vos idcirco recta non sapitis, quia hanc eamdem vestram sapientiam non Dei manui, sed vobismetipsis datis. Nam hostes sanctae Ecclesiae, si quid veri aliquando sentiunt, id propriis 565 viribus tribuunt; et tanto magis se privant superna sapientia, quanto illam quasi ex suo ingenio habere privatam volunt. Quibus aliquando datur ad judicium suum ut recte quidem
Abbreviated transcription (Latin):
Tum qͥꝓpe dm̃ hypochrita in
uocat: cum hc̃ terrenarũ rerũ
tribulatio angustat. Nam cũ
in hoc scło effectũ quesitȩ felici.¬
tatis inuenerit: auctorẽ qui
hanc ipsam fęlicitatẽ tribuit. ñ
reqͥrit. Quia uͦ ut p̃diximus
esse ars docentiũ deb&. ut in
auditoꝵ suoꝵ mentibus prius
studeant ꝑuersa destruere. et
postmodum recta p̃dicare: ne
bonũ scȩ p̃dicationis semen. ple.¬
na malis corda non cãpiant: un.¬
de ad iheremiã dicit᷑. ecce con.¬
stitui te hodie suꝑ gentes & re¬
gna. ut euellas & destruas. &
destruat. & postmodũ edific&ꝰ
priꝰ ut euellat. & postmodum
plantae: quia nequaquã recte
ueritatis fundamentũ ponit᷑.
nisi priꝰ erroris fabrica destruat᷑.
beatus iob postquã causas uni.¬
uersalis ȩccłȩ amicoꝵ suoꝵ dic-¬
tis. quasi contra hereticoꝵ uer-¬
ba respondit. eoꝵq elationem
multimoda responsione destru.¬
xitꝰ iam docere se ꝑhib&: ut
uidelicae aꝑte uideat᷑ in his quȩ

Expanded text:
Tunc quippe hypocrita Deum invocat, cum hunc terrenarum rerum tribulatio angustat. Nam cum in hoc saeculo effectum quaesitae felicitatis invenerit, auctorem qui hanc ipsam felicitatem tribuit non requirit. Quia vero, ut praediximus, esse ars docentium debet ut in auditorum suorum mentibus prius studeant perversa destruere, et postmodum recta praedicare, ne bonum sanctae praedicationis semen plena malis corda non capiant; unde ad Jeremiam dicitur: Ecce constitui te hodie super gentes et regna, ut evellas et destrudestruat, et postmodum aedificet; prius ut evellat, et postmodum plantet, quia nequaquam rectae veritatis fundamentum ponitur, nisi prius erroris fabrica destruatur; beatus Job postquam causas universalis Ecclesiae amicorum suorum dictis quasi contra haereticorum verba respondit, eorumque elationem multimoda responsione dextruxit, jam docere se perhibet, ut videlicet aperte videatur in his quae
Abbreviated transcription (Latin):
nos. & misit in abẏssum & clau.¬
sit & signauit suꝑ illũ: ut non
sedicat ampliꝰ gentes: donec
consũmentur mille anni. M il¬
lenario enĩ numero: non qͣntita¬
tẽ temporis. sed uniuersitatem
qua regnat eccła designauit:
Antiquus autẽ serpens ligatꝰ
cathena. in abẏssum mitcitur:
quia relegatꝰ abonoꝵ cordibus.¬
& apud repboꝵ mentes. reclusꝰ:
eis atrocius dominat᷑. Qui pau.¬
lõpost quoq de piteo abyssi e¬¬
diici describit᷑ : quia de iniquoꝵ
cordibus nc̃ occulte sȩuientibus.
tc̃ accepta contra ȩccłam potesta¬
te. in uim aꝑtȩ ꝑsequutionis
erumpit Hec itaq abyssus in
qua nunc diabolus seruat᷑ occul-¬
tus. non esse in se sapientiã di¬
cit: quia alienã se a uera sapien.¬
tia. iniquis oꝑibus ostendit. Dũ
enĩ maliciã quisq degit in corde.
ore autẽ blandimenta exhib&:
dũ cogitationes suas. duplicitate
obnubilat. dum puritatis uer¬
ba quasi fatuitatẽ deuitat. dũ
uias simplicis innocentiȩ declinat:

Expanded text:
e, et misit in abyssum, et clausit, et signavit super illum, ut non seducat amplius gentes, donec consumentur mille anni . Millenario etenim numero non quantitatem temporis, sed universitatem, qua regnat Ecclesia, designavit. Antiquus autem serpens ligatus catena in abyssum mittitur, quia religatus a bonorum cordibus, apud reproborum mentes reclusus, eis atrocius dominatur. Qui paulo post quoque de puteo abyssi educi describitur, quia de iniquorum cordibus nunc occulte saevientibus, tunc accepta contra Ecclesiam potestate, in vim aperte persecutionis erumpet. Haec itaque abyssus, in qua nunc diabolus servatur occultus, non esse in se sapientiam dicit, quia alienam se a vera sapientia iniquis operibus ostendit. Dum enim malitiam quisque tegit in corde, ore autem blandimenta exhibet, dum cogitationes suas duplicitate obnubilat, dum puritatis verba quasi fatuitatem devitat, dum vias simplicis innocentiae declinat,
Abbreviated transcription (Latin):
xerit malus seruus ille in corde
suo: morã facit dñs meus uenire.
& cȩperit ꝑcutere conseruos su.¬
os÷ manducae autẽ & bibat cum
ebriis: ueniae dñs serui illiꝰ inde
qua non sperat: & hora qua ig¬
norat Hinc paulus discipulis
dicit. Uos autẽ fr̃s non estis in
tenebris: ut uos dies ille tanqui
fur cõp̃hendat. Om̃s enim uos

Expanded text:
n corde suo: Moram facit dominus meus venire, et coeperit percutere conservos suos; manducet autem et bibat cum ebriis; veniet dominus servi illius in die qua non sperat, et hora qua ignorat . Hinc Paulus discipulis dicit: Vos autem, fratres, non estis in tenebris, ut vos dies illa tanquam fur comprehend
Abbreviated transcription (Latin):
mat: ita iudicare bona de malis
recusat: dicens. Absit a me: ut
iustos uos iudicem. Donec defici.¬
am. non recedam ab in nocentia
mea. Ubi & apte subiungit. u.
non deseram. Ceptam nãq iusti.¬
ficationẽ deserer&: si in peccan¬
tium laudem declinar&e. Sed qͥa
tunc uerius a peccatis alienis ab.¬
sistimus: cum prius nos a ꝓpriis
custodimus: cur de eis peccare ꝑ¬
timescat. rationis causas insinu.¬

Expanded text:
mat, ita judicare bona de malis mat, ita judicare bona de malis recusat, dicens: Absit a me ut justos vos judicem, donec deficiam, non recedam ab innocentia mea. Ubi aperte subjunxit: VERit tenere, non deseram. Coeptam namque justificationem desereret, si in peccantium laudem declinaret. Sed quia tunc verius a peccatis alienis absistimus, cum prius nos a propriis custodimus, cur de eis peccare pertimescat, rationis causas insinu
Abbreviated transcription (Latin):
de malis estimar&e: salomone at¬
testante qui ait. Qui iustificat
impiũ: & qui condempnat iustũ:
uterq abhominabilis est ante
efferunt: augent. quȩ increpa-¬
re debuer̃. Hinc enĩ ꝑ ꝓpħam
dicitur. Ne qui consuunt pul¬
uillos sub omni cubito manꝰ: &
faciunt ceruicalia. sub capite u¬
uniuersȩ ȩtatis. Ad hoc quppe¬
puliullus ponit᷑: ut mollit̃ qui¬
escatur. Quisquis ergo male a¬
gentibus adulat᷑ puluillũ sub
capite uel cubito iacentis. ponit:
ut qui corripi ex culpa debuerat:
in ea fultus laudibus mollit̾ qui¬
escat. Hinc rursus scriptum est
Ipse edificabat parietẽ: illi autẽ
liniebant eum. Parietis quippe
nomine: peccati duricia desig¬
natur. Edificare gͦ est parietem:
contra se. quempiam obstacula
peccati construere. Sed parietẽ
liniunt: qui peccata ꝑpetrantibꝰ.
adulant᷑: ut quod illi ꝑuerse a¬¬
gentes. ȩdificant: ipsi adulantes
quasi nitidum reddant. Sed sc̃s
uir. sicut mala de bonis non esti¬

Expanded text:
aret, Salomone attestante, qui ait: Qui justificat impium, et qui condemnat justum, uterque abominabilis est ante efferunt, augent quae increpare debuerunt. Hinc enim per prophetam dicitur: Vae qui consuunt pulvillos sub omni cubito manus, et faciunt cervicalia sub capite universae aetatis . Ad hoc quippepulvillus 560 ponitur, ut mollius quiescatur. Quisquis ergo male agentibus adulatur, pulvillum sub capite, vel cubito jacentis ponit, ut qui corripi ex culpa debuerat, in ea fultus laudibus molliter quiescat. Hinc rursum scriptum est: Ipse aedificabat parietem, illi autem liniebant eum . Parietis quippe nomine peccati duritia designatur. Aedificare ergo parietem est contra se quempiam obstacula peccati construere. Sed parietem liniunt, qui peccata perpetrantibus adulantur, ut quod illi perverse agentes aedificant, ipsi adulantes quasi nitidum reddant. Sed sanctus vir sicut mala de bonis non aesti
Abbreviated transcription (Latin):
sas scientiȩ suȩ sententias. collec¬
tione obscurissima constringebañ:
at contra. doctrina sc̃e eccłȩ. riui
& lati & patentes sunt. quia eiꝰ
dicta & inuenientibus multa st̃:
& querentibus plana. Ait ergo
Profunda fluuioꝵ scrutatus est
& abscondita ꝓduxit in luc̃ẽ: qͥa
dum suis expositoribus intelligen¬
tiȩ spm̃ infudit: antiquas ꝓphe¬
tantiũ obscuritates aperuit. Et
quod sinagoga priꝰ per litterã
intelligere omnino non ualuit
Unde & moyses cũ popło loque¬
retur. faciem uelabat: ut uidelic&
designare. quod ille iudeoꝵ põ¬
pulus. legis uerba cognoscere: s
eiusdem claritatẽ legis omnimͦ
non uidẽr&. Unde recte & per
paulũ dicit᷑. Usq in hodiernũ eñi
diem cũ legit᷑ moyses: uelamen. ẽ.

Expanded text:
584 scientiae suae sententias collec584 scientiae suae sententias collectione obscurissima constringebant. At contra doctrina sanctae Ecclesiae rivi et lati et patentes sunt, quia ejus dicta et invenientibus multa sunt et quaerentibus plana. Ait ergo: Profunda fluviorum scrutatus est, et abscondita produxit in lucem. Quia dum suis expositoribus intelligentiae spiritum infudit, antiquas prophetantium obscuritates aperuit. Et quod Synagoga prius per litteram intelligere omnino non valuit. Unde et Moyses cum populo loqueretur , faciem velabat, ut videlicet designaret quod ille Judaeorum populus legis verba cognosceret, sed ejusdem claritatem legis omnimodo non videret. Unde recte et per Paulum dicitur: Usque in hodiernum enim diem cum legi
Abbreviated transcription (Latin):
talia querimus. eoꝵ ꝓfunda ri.¬
mamur. Quod ipse dñs facere
dicit᷑: quia id nos agere ipso do¬
nante p̾ualẽmꝰ. Per nos ergo qͥ
non litcerã quȩ occidit. s spm̃
qui uiuificat sequim᷑. ꝓfunda
fluuioꝵ dñs serutat᷑ꝰ & abscon¬
dita in lucẽ ꝓducit: qͥa dicta le.¬
gis quȩ caligosa nimis historia
obscurat: nuc expositio spiritalis
illuminat. Unde & loquens in
parabolis ꝑ eugłiũ ueritas: dis¬
cipulis p̃cipit dicens. Qđ dico
uobis in tenebris. dicite in lumi¬
ne: & quod in aure auditis. p̃di.¬
cate suꝑ tecta. Aꝑta nãq dicta
exponentiũ: fȩcer̃ nobis esse ĩã
conspicuas sententias antiquoꝵ
patrũ. Unde & isaias ꝓpha pla¬
na scẽ eccłȩ expositionis uerba
conspiciens: & non allegoriarũ
tenebris obscura: exclamauit
dicens. Locus fluuioꝵ: riui la.¬
tissimi & patentes. Testamenti
enĩ ueteris dicta. quasi angusti &
clausi riui fuerant: qui immen-

Expanded text:
talia quaerimus, eorum profunda ritalia quaerimus, eorum profunda rimamur. Quod ipse Dominus facere dicitur, quia id nos agere ipso donante praevalemus. Per nos ergo qui non litteram quae occidit, sed spiritum qui vivificat sequimur, profunda fluviorum Dominus scrutatur, et abscondita in lucem producit, quia dicta legis, quae caliginosa nimis historia obscurat, nunc expositio spiritalis illuminat. Unde et loquens in parabolis per Evangelium Veritas discipulis praecepit, dicens: Quod dico vobis in tenebris, dicite in lumine; et quod in aure auditis, praedicate super tecta . Aperte namque dicta exponentium fecerunt nobis esse jam conspicuas sententias antiquorum Patrum. Unde Isaias propheta plana sanctae Ecclesiae expositionis verba conspiciens, et non allegoriarum tenebris obscura, exclamavit dicens: Locus fluviorum rivi latissimi et patentes. . Testamenti enim veteris dicta quasi angusti et clausi rivi fuerant, qui immensas