comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mo ioħis sic̃ ñ nulli arbitrant᷑. siue qđ ma¬
gis ẽ credibile baptistno xp̃i. Neq enĩ
ministerio baptizandi de fuit. ut haberet
baptizatos seruos ꝑ quos ceteros baptiza¬
ret. qui ñ defuit mirab memorabilis illiuis
humilitatis ministerio. quando eis lauit
pedes: & petenti petro ut ñ tantũ pedes.
uerũ etiam manus. & caput ei lauaret:
respondit. Qui lotus ẽ ñ indiget nͥ ut pe¬
des lauet. s ẽ mundus totus. Ubi intelli¬
git᷑. qđ iã petrus fuerat baptizatus. Quo
euident̾ ex pressũ ẽ. Si enĩ ꝓ baptis mo
ideo dicit quia ꝑ pęnitentiã remittunt᷑
pecc̃a:. habet aliquid rationis qͦd dicit.
S talis pęnitentia post baptisma potest
utilis eẽ: si quis peccauerit. Iste aũ qm̃ ne¬
gat post baptismũ dari pęnitentiȩ locum.
cũ dicit sic̃ scripsisti pęnitentiã solã ante
baptismũ eẽ. dat᷑ intelligi. sic eũ dixisse
qđ apłi dederant pęnitentiã ꝓ baptismo.
ut ante baptismũ eã dederint. atq hii qͥb

Expanded text:
is, sicut nonnulli arbitrantur, siue. quod magis credibile est, baptismo Christi. neque enim ministerium baptizandi defugeret, ut haberet baptizatos seruos, per quos ceteros baptizaret, qui non defugit memorabilis illius humilitatis ministerium, quando eis lauit pedes et petenti Petro. ut non tantum pedes uerum etiam manus et caput ei lauaret, respondit: Qui lotus est, non indiget, nisi ut pedes lauet, sed est mundus totus. ubi intellegitur, quod iam Petrus fuerat baptizatus. Quo euidenter expressum est. si enim pro baptismo\' ideo dicit. quia per paenitentiam remittuntur peccata, habet aliquid rationis. quod dicit. sed talis paenitentia post baptismum potest utilis esse. si quis peccauerit. iste autem quoniam negat post baptismum dari paenitentiae locum, cum dicit, sicut scripsisti. paenitentiam solam ante baptismum esse, dquod Apostoli dederint poenitentiam pro Baptismo, ut ante Baptismum eam dederint, atque ii quibus
Abbreviated transcription (Latin):
tu feceris qd ego uolo ex illa. Si enĩ diues
ille suꝑb atq impius sic̃ in eugło dñs lo¬
quitur qͥ induebatur purpura & bysso &
epulabatur quotidie splendide: cum
maloꝵ meritoꝵ pęnas apud inferos lueret.
neq de digito contẽpti ante ianuã suam
de pauperẽ mitti. cuius requiem insi¬
nu habrahȩ longe ꝓspiciebat: ne& ipsi
uenirent in hc̃ locum tormentoꝵ. Quanto
magis coniunx tua te recordatur. quanto
magis te casta ñ uult ad pęnas uenire me¬
choꝵ. si fr̃s suos nec suꝑb ad penas uenire
se ẽẽ c̃iunctũ. quantominꝰ uult inbonis c̃¬
stituta coniuix. uirũ in malis habere se
pia:. crede deo. Doles uidelicet c̃iuge̾ mor¬
tuã. & putas si eã laudauero. qͦd in eis affati¬
b consolaberis. Disce qđ doleas. si cũ illa
ñ eris. An magis tͥ dolendũ ẽ. qͦd ame ñ¬
dũ laudat᷑. quã mͥ qͦd ate ñ amat᷑. Nam
utiq si amares: cũ illa pꝰ mortẽ ẽẽ deside¬

Expanded text:
15 tu feceris. quod et ego uolo et illa. Si enim diues 15 tu feceris. quod et ego uolo et illa. Si enim diues ille superbus atque impius. sicut in euangelio dominus loquitur, qui induebatur purpura et bysso et epulabatur cotidie splendide, cum malorum meritorum poenas apud inferos lueret neque de digito contempti ante ianuam suam dem pauperem mitti, cuius requiem in sinu Abrahae longe prospiciebat, ne et ipsi uenirent in illum tormentorum locum, quanto magis tua coniux te recordatur! quanto magis te casta non uult ad poenas uenire moechorum, si fratres suos nec superbus ad poenas uenire se esse coniunctum, quanto minus uult in bonis constituta coniux uirum in malis habere seppia; crede deo. doles uidelicet coniugem mortuam et putas, si eam laudauero, quod meis affatibus consolaberis. disce. quod doleas. si cum illa non eris. an magis tibi dolendum est, quod a me nondum laudatur, quam mihi, quod a te non amatur? nam utique, si amares, cum illa esse post mortem deside
Abbreviated transcription (Latin):
q ep̃i amici tui uerba sꝑnis incorde tuo:
corpꝰ dñi cogita in corꝑe tuo. Postremo
qm̃ de die indiem differendo peccas. cũ
extremũ diem tuũ nescias. nẽ ꝓbato qͣn¬
tũ ab ore nr̃o laudes ciprianȩ desideres.
Certe si adhuc in scola rethoris uerba di¬
scipulis uenderẽ: prius ab eis mercedẽ
sumerẽ. Hendere tͥ uolo laude pudicissi¬
to qđ sit te digna cipriana. cuiꝰ laudib
ante ponis amorem concubinarũ tuarũ.
Qđ utiq faciens. ꝑ manere in illo amore
quã ad istas laudes ꝑuenire malueris.
Quid mͥ uis extorquere poscendo. cũ ꝓte
uideas eẽ qd̃ poscoͦ Quid p̃caris subiectus.
qͦd potes iubere correctus: Mit tamꝰ mu¬
nera spiritalia c̃iuigi tuȩ. tu imitacionẽ.
ego laude. Q. uãquã sic̃ supͣ dixi. laude ab ho¬
minib iã illa ñ querat. imitationẽ uͦ tuã
tantũ querit. etiã defuncta: qͣntũ re dilexit
etiã dissimiłe uiua. Faciã de illa qd uis. cũ

Expanded text:
que episcopi amici tui uerba spernis in corde tuo, que episcopi amici tui uerba spernis in corde tuo, corpus domini tui cogita in corpore tuo. postremo quonam de die in diem differendo peccas, cum extremum diem tuum nescias? Nunc probabo, quantum ab ore nostro laudes Cyprianae desideres. certe. si adhuc in schola rhetoris uerba discipulis uenderem, prius ab eis mercedem sumerem. uendere tibi uolo laudem pudicissit apud te digna Cypriana, cujus laudibus anteponis amorem concubinarum tuarum: quod utique facies, si permanere in illo amore, quam ad istas laudes pervenire malueris. Quid mihi vis extorquere poscendo, cum pro te videas esse quod posco? quid precaris subjectus, quod potes jubere correctus? Mittamus munera spiritualia conjugi tuae; tu imitationem, ego laudem. quamquam, sicut supra dixi, laudem ab hominibus iam illa non quaerat, imitationem uero tuam tantum quaerit etiam defuncta, quantum dilexit etiam dissimilem uiua. faciam de illa, quod uis, cum
Abbreviated transcription (Latin):
aũ numerr̃. dñm. immo uͦ seruũ insaci¬
abilem ꝑ tot scorta libidinis defluentẽ:
et laudes defunctȩ castȩ: c̃uigis a nobis ue¬
lud ad mitẽgandũ mesticiã. suã iure amiciei¬
ȩ flagitantem: ep̃i pacient̾ audimus: Taͣ¬
cũ eẽs ñ dicã catheminus. s inerrore nobiᷤ¬
cũ ꝑniciosissimo constitutus. iuuenis iuni¬
orib nobis. ab hoc uicio te temperantissima
uoluntate correxeras: qͥ ñ pꝰ longũ temps
sordi es reuolutus. Beinde extremo uitȩ
ꝑiculo baptizatus. ñ dicã te s etiã nobis
Uis de bonȩ uxoris morte ꝑ nos c̃solari. noᷤ
de hac tua ueriore morte quis consolatur:
An quia ñ possumus obliuisci tanta erga
nos merita tua. ideo cruciandi ad huc su¬
mus morib tius. idđo contempnendi & ꝓ
nichilo habendi. qͣndo gemimꝰ adte de
te: S fatem᷑ nos ñ eẽ aliquid adte corri
bra xp̃i. faciã m̃bra meret̾ricis: Si qualiscũ¬

Expanded text:
autem numeri dominum, immo uero seruum insatiautem numeri dominum, immo uero seruum insatiabili per tot scorta libidine diffluentem et laudes defunctae castae coniugis a nobis uelut ad mitigandam maestitiam suam iure amicitiae flagitantem episcopi patienter audimus? cum esses non dicam catechumenus sed in errore nobiscum perniciosissimo constitutus iuuenis iunioribus nobis, ab hoc te uitio temperantissima uoluntate correxeras, quo non post longum tempus sordidius reuolutus deinde in extremo uitae periculo baptizatus non dicam te fideli sed etiam nobis uis de bonae uxoris morte per nos consolari; nos de hac tua ueriore morte quis consolatur? an, quia non possumus obliuisci tanta erga nos merita tua, ideo cruciandi adhuc sumus moribus tuis, ideo contemnendi ct pro nihilo habendi, quando gemimus ad te de te? sed fatemur nos non esse aliquid ad te corribra Christi faciam membra meretricis? si qualiscum
Abbreviated transcription (Latin):
ne unã quide ac licitã pꝰ ilła conuigẽ que¬
reres: Hic tu dicturus es. Quid mecum
aspere agis. quid dure obuirgas: Non¬
ne inter hec uerba ecce senuimꝰ. dũ uita
ducit᷑ prius finienda quã corrigenda:
Nis ut ignoscã saciabili securitati tuȩ:
Quanto sacius tu ignoscis. si ñ amabili.
certe miserabili. sollicitudini meȩ: In¬
imico quide animo tullius inuehebatut:
& longe alit̾ erat t̾renã rem publicã gu¬
bernantis intentio. E tam̃ ait. Cupio pa¬
tres conscripti me ẽẽ clementem. cupio ĩ
tantis rei publicȩ periculis ñ dissolutũ
uideri. Quanto iustius ego dico. cũ ipse
noueris quã tͥ amicũ animũ gerã. in ęt̾¬
nȩ ciuitatis seruicio c̃stitutus. minister
uerbi sacramentiq diuini: Cupio fr̃
corneli me eẽ clem̃tem. cupio urtantis
tius meisq periculis ñ dissolutũ uideri.
Plebs mulierũ excubat laterib tuis.
crescit indie speculoꝵ numerus. Euisde

Expanded text:
ne unam quidem ac licitam post illam coniugem quaene unam quidem ac licitam post illam coniugem quaereres? Hic tu dicturus es: \'Quid mecum aspere agis? quid dure obiurgas?\' nonne inter haec uerba ecce senuimus. dum uita ducitur prius finienda quam corrigenda? uis. ut ignoscam exitiabili securitati tuae; quanto satius tu ignoscis si non amabili certe miserabili sollicitudini meae! inimico quidem animo Tullius inuehebatur et longe aliter erat terrenam rem publicam gubernantis intentio et tamen ait: \'Cupio, patres conscripti, me esse clementem, cupio in tantis rei publicae periculis non dissolutum uideri.\' quanto iustius ego dico, cum ipse noueris, quam tibi amicum animum geram, in aeternae ciuitatis seruitio constitutus minister uerbi sacramentique diuini: Cupio, frater Corneli, me esse clementem, cupio in tantis tuis meisque periculis non dissolutum uideri! Plebs mulierum excubat lateribus tuis; crescit in dies pellicum numerus; eiusdem
Abbreviated transcription (Latin):
cornelio. aus̃. Seripsisti mͥ ut ad te ali¬
quã ꝓlixam c̃solatoriã epłam darem:
qđ grauiter obtimȩ uxoris morte᷑ me¬
rearis: sic̃ sc̃m paulinum ad macharium
fecisse meministi. Et illa quidẽ aĩa in so¬
cietate recepta fideliũ atq castarũ: lau¬
des nec curat nec querit humanas. S
quia ꝓpt̾ eos fiunt ista qͥ uiuunt. prius
ẽ: ut tu qui eiꝰ laude ẽsolari desideras.
ita uiuas: ut illic ubi ipsa ẽ ẽẽ merearis.
Neq enĩ dubito qͦd eam ñ credas ibi ñ eẽ
ubi illȩ sunt: que uł ad ulteriis lectułu
coniugalem polluerunt. uł nullo c̃u¬
gio delicate fornicatione fluxert̃. Quare
de illuis laude uiro longe dissimili quasi
fugare uelle mesticiam. adulatio ẽ ñ ẽso¬
latio. Nã si eã diligeres sic̃ te ipsa dilexit.¬
erit. seruasses ei quod ipsa tͥ seruauit.
Et cũ illa si prior obisses nullom̾ credenda
sit cuiquã fuisse nupturã. nonnie si uere
obitũ eius laudib eiꝰ consolandus doleres.

Expanded text:
d te aliquam prolixam consolatoriam epistulam darem, quod grauiter optimae uxoris morte mouereris, sicut sanctum Paulinum ad Macarium fecisse meministi. et illa quidem anima in societatem recepta fidelium atque castarum laudes nec curat nec quaerit humanas, sed quia propter eos fiunt ista, qui uiuunt. prius est, ut tu, qui consolari eius laude desideras, ita uiuas, ut illic. ubi ipsa est, esse merearis. neque enim dubito, quod eam non credas ibi esse, ubi illae sunt, quae uel adulteriis lectulum coniugalem polluerunt uel nullo conugio deligatae fornicatione fluxerunt. quare de illius laude uiro longe dissimili quasi fugare uelle maestitiam adulatio est non consolatio. nam si eam diligeres, sient te ipsa dilexit, seruasses ei, quod tibi ipsa seruauit; et cum illa, si prior obisses, nullo modo credenda sit cuiquam fuisse nuptura, nonne, si uere obitum eius laudibus eius consolandus doleres,
Abbreviated transcription (Latin):
nelius centurio & illi qͥ cũ illo erant. etiã
lã accepto spũ sc̃õ fuerint baptizati.Siẽ
antiqͥ usti si ñ circũciderentur ñ erat eis
peccatũ. postea uͦ quã uissit ds ut circũcide¬
ret᷑ abrabã eiusq posteritas. iã si ñ fieret gͣue
siqͥs ñ renatus fuerit exaqͣ & spu sco. ñ in¬
trabit in regnũ cęloꝵ: iã ñ debemꝰ querere
quando qͥsq fuerit baptizatus. s quoscũq
ad regnũ cȩloꝵ. nͣ nͥ baptizatos intelligere
debemus. nͥ forte quos angustia passionis
inuenit. & nolentes negare. xp̃m. ante qͣm
baptizarent᷑ occisi sunt: quib ipsa passio
ꝓ baptismo deputata ẽ. S nũquid hoc
possumus de apłis dicere. qͥ usq adeo lar¬
gũ tempus habuer̃t qͦ baptizarentur. ut
alios etiã baptizarent : S ñ oĩa que facta
st̃ etiã scripta inueniunt᷑ uerũtam̃ facta
eẽ ex cet̾is docum̃tis ꝓbant᷑. Scriptũ ẽ qͣn¬

Expanded text:
nelius centurio et hi, qui cum illo erant. etiam nelius centurio et hi, qui cum illo erant. etiam iam accepto spiritu sancto fuerint baptizati. Sicut antiqui iusti si non circumciderentur, non erat eis peccatum, postea uero quam iussit deus, ut circumcideretur Abraham eiusque posteritas, iam si non fieret, graue Si quis non renatus fuerit ex aqua et spitrabit in regnum caelorum. iam non debemus quaerere, quando quisque fuerit baptizatus. sed, quoscumque ad regnum caelorum, nonnisi baptizatos intellegere debemus, nisi forte quos angustia passionis inuenit et nolentes negare Christum, antequam baptizarentur, occisi sunt, quibus ipsa passio pro baptismo deputata est. sed numquid hoc possumus de apostolis dicere, qui usque adeo largum tempus habuerunt, quo baptizarentur, ut alios etiam baptizauerint? sed non omnia, quae facta sunt, etiam scripta inueniuntur; uerum tamen facta esse ei ceteris documentis probantur. scriptum est, quan
Abbreviated transcription (Latin):
uit dñs postea quã resurrexit amortiuis.
cũ sufflauit in eoꝵ faciem dicens. accipite
sp̃m sc̃m. Unde recte dicipot᷑. q cũ petrus
negauit dũm. ñdũ fuerant apłi baptizati.
ñ tam̃ aqua. s spũ sc̃o. Hoc enĩ eisdixit post¬
quã resurrexit: & c̾uersatus ẽ cũ eis. Ioħis
quidẽ baptizauit aqua: uos aũ sp̃u sc̃o bap.¬
tizabimini. quẽ accepturi estis ñ pꝰ multos
sp̃ũ sc̃o incipietis baptizari. S siue dicat᷑
baptixabimini. siue incipietis baptizari
ad rem nichil int̾ ẽ. Nã inquib cũq codici¬
b inuenit᷑ baptizabitis aut incipietis bap¬
titari: ñdost st̃. qͥ exgrecis facillime con¬
uincunt᷑. Si aũ dicimꝰ aqua ñ fuisse bap¬
tizatos. metuendũ ẽ ne grauit̾ in eis er¬
remꝰ. ne demꝰ hominib auctoritatẽ ẽtemp¬
nendi baptismũ: quẽ usq adeo ñ c̃tẽpnen¬
dũ ipsa apłica disciplina cõmendat. ut cor¬

Expanded text:
uit dominus, posteaquam resurrexit a mortuis, uit dominus, posteaquam resurrexit a mortuis, cum sufflauit in eorum faciem dicens: Accipite spiritum sanctum. Unde recte dici potest, quia, cum Petrus negauit dominum, nondum fuerant apostoli baptizati non tamen aqua sed spiritu sancto. hoc enim eis dixit, posteaquam resurrexit et conuersatus est cum eis: Iohannes quidem baptizauit aqua. uos autem spiritu sancto baptspiritu sancto incipietis baptizari. sed siue dicatur baptizabimini, siue dicatur incipietis baad rem nihil interest. nam in quibuscumque codicibus inueniuntur \'baptizabis\' aut \'incipietis baptizare\', mendosi sunt, qui ex Graecis facillime conuincuntur. si autem dicimus aqua non fuisse baptizatos, metuendum est, ne grauiter in eis erremus, ne demus hominibus auctoritatem contemnendi baptismum. quem usque adeo non contemnendum ipsa apostolica disciplina commendat, ut Cor
Abbreviated transcription (Latin):
salutem. Lectis litteris tuis. de salute ur̃a
letatꝰ. ad ea que scͥpsisti. respondere ñ dis¬
tuli. Et pͥmũ miratus sum. quomͦ dicat
nouatianus iste. petrũ baptizatũ ñ fuisse.
cũ paulo suꝑius scripseris eũ dixisse. quod
ro. Et ideo exempłui ȩpłȩ tuȩ ne forsitan
tu ñ habeas misi tͥ. in quo dilentius conside¬
rares ad ea me respondere.que inueni in
litt̾is tius. Si enĩ notarius ñ m̃dose erce¬
pit aut scͥpsit: nescio quale cor habeat. qͥ
cũ apłos baptizatos dicat. petrũ baptiza¬
tũ negat. Quod aũ dr̃ petrus egisse pęni¬
tentiam: cauendũ ẽ ne ita putet᷑ egisse. qͦmͦ
agunt in ȩccła. qͥ propͥe penitentes uocant᷑.
Et quis hoc ferat. ut primũ apłoꝵ uter ta¬
les pęnitentes numerandũ putemus: Peni¬
tuit enĩ eũ negasse xp̃m: qđ eius indicant
lacrimȩ. Sic enĩ scriptũ ẽ: qr fleuit amare.
Nondũ enĩ fuerant resurrectione dñi c̃firma¬
tecostes. uł illa inspiratione quã demonstra-¬

Expanded text:
SALUTEM. Lectis litteris tuis de salute uestra laetatus ad ea, quae scripsisti, respondere non distuli. et primum miratus sum, quo modo dicat Nouatianus iste Petrum baptizatum non fuisse, cum paulo superius scripseris eum dixisse. quod ro et ideo exemplum epistulae tuae. ne forsitan tu non habeas, misi tibi, in quo diligentius consideres ad ea me respondere, quae inueni in litteris tuis: si enim notarius non mendose excepit aut scripsit, nescio. quale cor habeat. qui, cum apostolos baptizatos dicat. Petrum baptizatum negat. Quod autem dicitur Petrus egisse paenitentiam, cauendum est, ne ita putetur egisse, quo modo agunt in ecclesia. qui proprie paenitentes uocantur. et quis hoc ferat, ut primum apostolorum inter tales paenitentes numerandum putemus? paenituit enim eum negasse Christum, quod eius indicant lacrimae; sic enim scriptum est, quia fleuit amare. nondum enim fuerant resurrectione domini confirmatecostes, uel illa inspiratione. quam demonstra
Abbreviated transcription (Latin):
errorẽ suũ. latas. quas iã nichis ualere ar¬
bitrant᷑ & iactant. ne uel sic nob̾ aliquate¬
nus parcere possint. Plurimũ aũ labores
ꝙ pericula nr̃a quo fructuosa sint adiuua¬
bis: sieoꝵ uanissimã & ĩpiȩ suꝑbiȩ ple¬
nissimã sectam ñ ita cures ĩꝑialib legib
cõprimi. ut sibi uel suis uideant᷑ quales¬
cũq molestias ꝓueritate atꝙ usticia susti-¬
nere. S eos cum hoc abs te petit᷑. rerũ cer¬
tarũ manifessimis documentĩs. approba: uł
prestantiȩ tuȩ uel minoꝵ udicũ conuinoi.
atq instrui paciaris: ut erupsi qͥ te iubente
attinent᷑. durã sifieri potest flectant in
melus uoluntatẽ. & ea ceteris salubriter
legant. Onerosior ẽ quippe quã ut ilior di¬
ligentia. qua uis ut magnũ deserat᷑ malũ.
& magnũ bonũ teneat᷑. cogi tantũ homi

Expanded text:
errorem suum latas, quas iam nihil ualere arerrorem suum latas, quas iam nihil ualere arbitrantur et iactant, ne uel sic nobis parcere aliquatenus possint. plurimum autem labores et pericula nostra, quo fructuosa sint, adiuuabis, si eorum uanissimam et impiae superbiae plenissimam sectam non ita cures imperialibus legibus comprimi, ut sibi uel suis uideantur qualescumque molestias pro ueritate atque iustitia sustinere, sed eos, cum hoc abs petitur, rerum certarum manifestissimis documentis apud acta uel praestantiae tuae uel minorum iudicum conuinci atque instrui patiaris, ut et ipsi, qui te iubente adtinentur, duram, si fieri potest, flectant in melius uoluntatem et ea ceteris salubriter legant. onerosior est quippe quam utilior diligentia, quamuis ut magnum deseratur malum et magnum bonum teneat
Abbreviated transcription (Latin):
ne occidant᷑. ꝓ quib dñm rogamꝰ ut corrigan-¬
t᷑ excepto etiã qͦd a ꝑpetuo ꝓposito recede
ñ debemus. uincendi in bonoꝰ malũ. Illud qͦ
prudentia tua cogitet: qͦd causas eccłasti¬
cas in sinuare uobis nemo p̃ter eccłasticos
curat. Proinde si occidendos homines pu¬
taueritis: det̾rebitis nos ne ꝑ oꝑam nrãm
ad ur̃m iudiciũ aliqͥd tale ꝑueniat. Suo
cõꝑto. illi in nram ꝑniciem licentiore au¬
daria crassabunt᷑. necessitate nobis ĩpacta:
ut etiã occidi ab eis eligamꝰ: quã eos ocei¬
dendos ur̃is iudiciis ingeramus. Hãc add¬
monicionẽ. peticionẽ. obsecrationẽ meam:
ne queso asꝑnendo aecipias. Neq enĩ te
arbitror ñ recolere magnũ me adte. ⁊ mul-¬
to quã nc̃ es. altius sublimatũ. Etiã si ep̃c
ñ essem. fiduciã tam̃ habere potuissem. ci¬
to inte ẽẽ p̃dictȩ excellentiȩ tuȩ. Nouerĩt
heretici donatistȩ manere leges contra

Expanded text:
ne occidantur, pro quibus dominum rogamus, ut corrigantne occidantur, pro quibus dominum rogamus, ut corrigantur. excepto etiam, quod a perpetuo proposito recedere non debemus uincendi in bono malum, illud quoque prudentia tua cogitet, quod causas ecclesiasticas insinuare uobis nemo praeter ecclesiasticos curat. proinde si occidendos in his homines putaueritis, deterrebitis nos, ne per operam nostram ad uestrum iudicium aliquid tale perueniat, quo comperto illi in nostram perniciem licentiore audacia grassabuntur necessitate nobis impacta, ut etiam occidi ab eis eligamus, quam eos occidendos uestris iudiciis ingeramus. hanc admonitionem, petitionem, obsecrationem meam ne, quaeso, aspernanter accipias. neque enim te arbitror non recolere magnam me ad te et multo, quam nunc es, altius sublimatum, etiam si episcopus non essem, fiduciam tamen habere potuisse. cito interim per edicta excellentiae tuae nouerint haeretici Donatistae manere leges contra
Abbreviated transcription (Latin):
si in aliis talia cõmittant᷑: tu quoq ꝓĩma¬
nitate facinoꝵ. ac ñ pocius ꝓ lenitatis
xp̃ianȩ consideratione censeas cohercen¬
dũ. Quod te ꝑ ip̃m xp̃m. ne facias obse¬
cramus. Neq enĩ uindictã de inimicis in
hac t̾ra requirimꝰ. aut uͦ adeas angustias
animi nos debent coartari que patumn᷑. ut
obliuiscam᷑ quid nobis p̾ceperit ꝓ cuius ue¬
ritate ac nomine patimur qͥ diligimꝰ inimi¬
cos nõrs: & oramꝰ ꝓ eis. Unde ex occasione
dant. corrigi eos cupimꝰ ñ necari: nec disci¬
plinã circa eos negligi uolumꝰ. nec supplicia
quib digni sunt ex erceri. Sic gͦ eoꝵ pec¬
cata cõpesce: ut sint quos peniteat pecca
dis. quãlibet nefariis in uiriis appetitã uel
afflictã eẽ cognoueris: potestatem occiden¬
tis te habere obliuiscaris: & peticionẽ nrãm
ñ obliuiscaris. Non tͥ uile sit neq cõtẽptibi¬
le fili honorabilit̾ dilectissime. qͦd uos rogamꝰ

Expanded text:
si in alios talia committantur, tu quoque pro immasi in alios talia committantur, tu quoque pro immanitate facinorum ac non potius pro lenitatis Christianae consideratione censeas cohercendum. quod te per ipsum Christum ne facias obsecramus. neque enim uindictam de inimicis in hac terra requirimus aut uero ad eas angustias animi nos debent coartare, quae patimur, ut obliuiscamur, quid nobis praeceperit, pro cuius ueritate ac nomine patimur; diligimus inimicos nostros et oramus pro eis. unde ex occasione dant, corrigi eos cupimus, non necari; nec disciplinam circa eos neglegi uolumus nec supplicia, quae digna sunt, exerceri. sic ergo eorum peccata compesce, ut sint, quos paeniteat peccaudis, quamlibet nefariis iniuriis appetitam uel afflictam esse cognoueris, potestatem occidendi te habere obliuiscaris, petitionem nostram non obliuiscaris. non tibi uile sit neque contemptibile, fili honorabiliter dilectissime, quod uos rogamus,
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ dilectissimo meritoꝙ honora¬
bili in signiterq laudabili filio donato. au¬
gustinꝰ in dño salutẽ. Nollem quidem inhis
afflictionib ẽẽ affricanã eccłiam constitu.¬
tã: ut terrenȩ ullius potestatis indigeret
auxilio. S quia sic̃ apłs dicit. ñ ẽ potestaᷤᷤ
nisi a deo ꝓculdubio eũ ꝑ uos sincerissimoᷤᷤ
catholicȩ matris filios eisde. subuenit᷑. au¬
terrã. Q uis enĩ ñ senciat in tantis malis ñ
paruã nob̾ c̃solationẽ diuinitꝰ missã. cũ tu
uir talis &. xp̃i nominis amantissimꝰ ꝓ c̃su¬
larib es sublimatꝰ insignib. ut abscele¬
ratis & sacrilegis ausib inimicos ȩccłȩ
bonȩ tuȩ uoluntati potestas sociata cohi¬
beret. dñe eximie meritoq honorabilis
insigniter ꝙ laudabilis fili : Deniq unũ
solum ẽ qđ intua iusticia pertimescimus:
cietatẽ ab hominib iniquis ingratisq cõ¬
murit᷑ profecto grauuis ẽ ⁊ attrocius. quã

Expanded text:
NO EXIMIO MERITOQVE HONORABILI INSIGNITERQVE LAUDABILI FILIO DONATO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Nollem quidem in his afflictionibus esse Africanam ecclesiam constitutam, ut terrenae ullius potestatis indigeret auxilio. sed quia, sicut apostolus dicit, non est potestas nisi a deo, procul dubio, cum per uos sincerissimos catholicae matris filios eidem subuenitur, auterram. quis enim non sentiat in tantis malis non paruam nobis consolationem diuinitus missam, cum tu uir talis et Christi nominis amantissimus proconsularibus es sublimatus insignibus. ut ab sceleratis et sacrilegis ausibus inimicos ecclesiae bonae tuae uoluntati potestas sociata cohiberet. domine eximie meritoque honorabilis insigniterque laudabilis fili? denique unum solum est, quod in tua iustitia pertimescimus, cietatem ab hominibus impiis ingratisque committitur, profecto gravius est et atrocius, quam
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ipsas baptizatas minime dubitams.
ꝓpt̾ illã dñi sententiã nͥ qͥs renatꝰ fuerit ex
Utrũq aũ de dño seriptũ est. & qr bapti¬
⁊abat plus quã iołis. & quia ipse ñbapti¬
rabat. s discipuli eius. ut intelligeremꝰ
us enĩ erat baptismi sacram̃tũ. ad discpłos
aũ baptizandi ministeriũ ꝑtinebat. Tc̃gͦ
qͣndo adiecit ioħs euangelista in ȩuangłio
suo. postea exiit iħe & discpłi eiꝰ cũ eo iniu¬
deã terrã. & illic morabatur cũ eis & bap¬
tizabat. tẽ paulo post de illo loquens ait.
¶t gͦ cognouit iħe quia audierunt pha¬
risei. q iħc plures discpłos faceret. &
baptizaret plures quã ĩħes. quãquã non¬

Expanded text:
ptum: et tamen etiam ipsas baptizatas minime dubitamus, propter illam Domini sententiam: Nisi quis renatus fuerit ex Utrumque autem de domino scriptum est, et quia baptizabat plus quam Iohannes et quia ipse non baptizabat sed discipuli eius, ut intellegeremus us enim erat baptismi sacramentum, ad discipulos autem baptizandi ministerium pertinebat. tunc ergo, quando dicit Iohannes euangelista in euangelio suo: Post haec exiit Iesus et discipuli eius in Iudaeam terram et illic morabatur cum eis et baptizabat, tunc paulo post de illo loquens ait: Ut ergo cognouit Iesus, quia audierunt Pharisaei, quod Iesus plures discipulos haberet et baptizaret plures quam Iohannes, quamquam
Abbreviated transcription (Latin):
cã pacẽ c̃uersi sunt. Pro quoꝵ salute sem¬
piterna: nos in ac temporali etiã pericli¬
tari delectat. Propt̾ea enĩ maxime ab ho¬
minib nimiũ dureq ꝑuersis. nẽ iimci¬
ciarũ gͣuidres ĩperus susturemꝰ: quos non¬
nulli eoꝵ nobiscũ pacientissime sustinẽt.
S plurimũ in firmitati metuimꝰ. donee
discant & ualeant ad iuuante misecordissi
cũ robore cordis ualentiore c̃tempnere. Cõ¬
monitoriũ quod misi fr̃ib epĩs: qr sic̃ pu¬
to ñdũ ibi sunt. ab eximietate tua illis
tradat᷑ cũ uenerint. Tantã qͥppe tui since¬
te uelimꝰ uerũ etiã consilii participem.

Expanded text:
cam pacem conuersi sunt, pro quorum salute semcam pacem conuersi sunt, pro quorum salute sempiterna nos in hac temporali etiam periclitari delectat. propterea enim maxime ab hominibus nimium durumque peruersis nunc inimicitiarum grauiores impetus sustinemus, quos nonnulli eorum nobiscum patientissime sustinent; sed plurimum infirmitati metuimus, donec discant et ualeant adiuuante misericordissimnum diem robore cordis ualentiore contemnere. commonitorium, quod misi, fratribus episcopis, si, ut puto, nondum ibi sunt, ab eximietate tua illis tradatur, cum nenerint. tantam quippe tui sincete uelimus uerum etiam consilii participem.
Abbreviated transcription (Latin):
dis uł corrigendis quẽ admodũ meliore
dius ep̃i qui ꝓpterea nauigauerunt
cũ tanta benĩgnitate tui cordis acturi
sunt. qͥ potuerunt cõmuni ẽsilio diligen¬
us deliberatũ aliquid ferre. quantum
tẽꝑis ꝑmittebat angustia. Illud tamen
quo animũ clem̃tissimi & religiosissimi
principis erga ȩccłam ꝓuincia nouerit:
nullomodo esse differendũ. S etiã ante¬
qͣm ep̃os qͥ profecti sunt uideas. quã pri¬
mũ tua prestantissima ꝓ xp̃i menbris
intribulatione maxima constitutis ui¬
gilantia potuerit accelerandũ sugge¬
ro. peto. obsecro. flagito. Neq enĩ paruũ
in his inalis solatiũ dñs obtulit: qđ te
uoluit multo amplius quã poteras. p̃o¬
sse. quando iã de tuis multis ꝙ mag¬
nis bonis oꝑib gaudebamus. Aultum
sane de quorundã nec paucoꝵ fide fir¬
ma & stabili gͣtulam᷑. qui ex occasione le-¬
gũ ipsarũ ad xp̃ianã religionẽ uł catholi¬

Expanded text:
ndis uel corrigendis quem ad modum meliore ndis uel corrigendis quem ad modum meliore dius episcopi, qui propterea nauigauerunt, cum tanta benignitate tui cordis acturi sunt, qui potuerunt communi consilio diligentius » deliberatum aliquid ferre, quantum temporis permittebat angustia. illud tamen, quo animum clementissimi et religiosissimi principis erga ecclesiam prouincia nouerit, nullo modo esse differendum, sed etiam antequam episcopos, qui profecti sunt, uideas, quam primum tua praestantissima pro Christi membris in tribulatione maxima constitutis uigilantia potuerit, accelerandum suggero, peto, obsecro, flagito. neque enim paruum in his malis solatium dominus obtulit, quod te uoluit multo amplius posse, quam poteras, quando iam de tuis multis et magnis bonis operibus gaudebamus. Multum sane de quorundam neque paucorum fide firma et stabili gratulamur, qui ex occasione legum ipsarum ad Christianam religionem uel catholi
Abbreviated transcription (Latin):
meum qͥ urgenti necessitate sua ꝓsalite ci¬
cius sua. etiam media hẏeme quomͦcũq ad
illas partes uenire cõpulsus ẽ. & salutare ꝙ
admonere caritatẽ tuã. quã habes in xp̃o
ssima acceleret᷑ instantia: qͦ nouerint ini¬
mici eccłȩ leges illas que de idolis c̃fringen¬
lissimi c̃stitutas. Quo nesciente uel nolen¬
reddunt. nobisq periculose ac uehem̃t̾
infestos. Noc aũ qđ petendo. uł suggeren¬
do. ammoneo prestantiã tuã: ñ dubito om¬
niũ ꝑ affricã collegarũ meoꝵ fieri uolun¬
tate. Arbitror quacũq primitus ex occa
sione facillime posse ac debere matura¬
theodosii filiũ. quã stilichonem eurasse
mittendas. ꝓpterea quippe memoratus¬
pbr harũ ꝑlator cũ de regione sit mile¬
uitana. ab ep̃o suo uenerabili fr̃e meo se¬
uero qͥ tuã sincerissimã dilectionẽ mecũ
multũ salutat. ꝑ ipponẽ regiũ ubi ego sũ
transire uissus est: qr cũ forte simul esse
uehementius agitarent. Quib cõprim̃¬

Expanded text:
meum, qui urgenti necessitate pro salute ciuis sui etiam media hieme quomodocumque ad illas partes uenire compulsus est, et salutare et admonere caritatem tuam, quam habes in Chrisssima acceleretur instantia, quo nouerint inimici ecclesiae leges illas, quae de idolis confringenlissimi constitutas; quo nesciente uel nolenreddunt nobisque periculose ac uehementer infestos. Hoc autem, quod petendo uel suggerendo admoneo praestantiam tuam, non dubito omnium per Africam collegarum meorum fieri uoluntate. arbitror quacumque psione facillime posse ac debere maturaTheodosii filium quam Stilichonem curasse mittendas. Ppresbyter harum perlator, cum de regione sit Mileuitana, ab episcopo suo uenerabili fratre meo Seuero, qui tuam mecum sincerissimam dilectionem multum salutat, per Hipponem-Regium, ubi ego sum, transire iussus est, quia, cum forte simul essemuae nos uehementius agitarent, quibus comprime
Abbreviated transcription (Latin):
uideos & dicente. agente pęnitentiã. ⁊ bap¬
trret᷑ unusquisq ur̃m in nomine dñi nr̃i
etiã homines penitentiã. si pꝰ baptismũ
ita peccauerint ut excõmunicari &
postea rec̃ciliari mereant᷑: sic̃ agunt ĩ
omnib eccłiis. illi qͥ proprie pęnitentes
appellant᷑. De tali enĩ pęnitentia locutus
ẽ apłs paulus: ubi ait. Ne iterũ cũ uene¬
ro humiliet me ds ad uos. & lugeã multoᷤᷤ
ex his qͥ ante peccauert̃ & ñ egerunt peni

Expanded text:
poenitentiam, et baptizetur unusquisque vestrum in nomine Domini etiam homines poenitentiam, si post Baptismum ita peccaverint, ut excommunicari et postea reconciliari mereantur: sicut in omnibus Ecclesiis illi qui proprie poenitentes appellantur. De tali enim poenitentia locutus est apostolus Paulus, ubi ait: Ne iterum cum venero humiliet me Deus apud vos; et lugeam multos ex iis qui ante peccaverunt, et non egerunt poeni
Abbreviated transcription (Latin):
ñ occulta ep̃i iniquitate. s manifesta xp̃i¬
ani ĩperatoris liberalitate possideat. Q uod
si fieri ñ potest. melius in opiȩ laborem̃ serui
dei tolerant. quã ut necessarioꝵ facilitatem
cũ conscientia frãdis obtineant. Ad hoc tu¬
um suffragiũ petimus ĩpertire digneris:
quia id quod primo imperatũ ẽ noluit
allegare. ne iterũ sibi supplicandi inter¬
cluderet facultatem. Non enĩ erat aq̃desi¬
derata responsũ. Nunc uͦ cũsis eadem be¬
nignitate qua soles. s & amplior potesta¬
te: ñ desperamꝰ adiuuante dño meritis
tuis hoc facile posse concedi. Cũ etiã si
p̃henderet: Aut quis ñ maxime p̃dica¬
ret peticionẽ tuã. non t̾renȩ cupiditati.
s xp̃ianȩ pietati seruientem: Bñi nr̃i¬

Expanded text:
non occulta episcopi iniquitate sed manifesta Chrinon occulta episcopi iniquitate sed manifesta Christiani imperatoris liberalitate possideat. quod si fieri non potest, melius inopiae laborem serui dei tolerant, quam ut necessariorum facultatem cum conscientia fraudis obtineant. A.d hoc tuum suffragium petimus impertire digneris, quia id, quod primo impetratum est, noluit allegare, ne iterum supplicandi sibi intercluderet facultatem; non enim erat ad desiderata responsum. nunc uero cum sis eadem benignitate, qua soles, sed amplior potestate, non desperamus adiuuante domino meritis tuis hoc facile posse concedi, cum, etiam si prehenderet aut quis non maxime praedicaret petitionem tuam non terrenae cupiditati sed Christianae pietati seruientem?
Abbreviated transcription (Latin):
quãuis sub alieno nomine cõꝑauerat. q
sub eccłȩ nomine possidere iã cȩperat.
c̃sequent̾ etiã ipse retinere. noluimꝰ tam̃
qm̃ fisci debitor fuit. hẽ scrupulum ha¬
beret inconscientia. Neq fraus ista quia fisco
omnib reb ꝓpt̾ ĩmensum cumulũ fiscali¬
um debitoꝵ exacta quadã cautione: in
qͣ ei certũ debebat᷑ pondus argenti. hoc
exiguo saccello unde uictũ sustentaret.
tanquã eccłȩ cõꝑauit. sub nomine tõ po¬
tentissimȩ domusꝰ ut etiã ex ipsis morẽ
suũ sequens cũ fisco ñ solueret. nullas
eractoꝵ molestias pateret᷑. Iste aũ qͥ eide
eccłȩ illo defuncto ẽ ordinatꝰ: tinuit hos
agros suscipere. Et cũ posset ꝓ illis fiscalib
debitisq de memoratis possessiunculis ille
contraxerat ĩperiale benificiũ postulare.
totũ maluit confiteri. qd eas paulus de ar¬
gento proprio cũ eẽt fisco obnerius de
astario emerat: ut eas eccła si fieri potest.

Expanded text:
quamuis sub alieno nomine comparauerat et quamuis sub alieno nomine comparauerat et sub ecclesiae nomine possidere iam coeperat, consequenter etiam ipse retinere, nolumus ergo, quoniam fisci debitor fuit, hunc scrupulum habere in conscientia. neque enim fraus ista quia fisco omnibus rebus propter inmensum cumulum fiscalium debitorum exacta quadam cautione, in qua ei certum pondus debebatur argenti, hos exiguos agellos, unde uictum sustentaret, tamquam ecclesiae comparauit sub nomine tunc potentissimae domus, ut etiam ei ipsis morem suum sequens, cum fisco non solueret, nullas exactorum molestias pateretur. iste autem, qui eidem ecclesiae illo defuncto est ordinatus, timuit hos agros suscipere et, cum possit pro solis fiscalibus debitis, quae de memoratis possessiunculis ille contraxerat, imperiale beneficium postulare, totum maluit confiteri, quod eas Paulus de argento proprio, cum esset fisco obnoxius, de hastario emerat, ut eas ecclesia, si fieri potest,
Abbreviated transcription (Latin):
scłi huiꝰ eursũ. nos tãm̃ carissimo ꝙ since¬
rissimo ẽseruo nr̃o olimpio xp̃iano. fidelis¬
mius: fama quippe ad nos ꝑtulitꝰ honorẽ
te adeptũ eẽ celsiorem. Iue utrũ uera eẽt:
nondũ apud nos fuerat c̃firmatũ. cũ hec¬
a dño didicisse ñ alta sapere. s humilibus
ẽsentire. quolibet culmine ꝓuectus esses:
ñ alit̃ quã soles litteras nr̃as te acepturũ
ẽẽ psumimꝰ. dĩe dilectissime: & in xp̃i m̃briᷤ
honorande fili. Temꝑali uͦ felicitate. a̾et̾¬
na lura te prudent̾ usurũ minie dubi¬
tamꝰ. ut quanto plus potes in hac t̾rena
re publica. tanto plus impendas cȩlesti illi
que te ĩ xp̃o peperit ciuitati. qđ tͥ ube¬
rius rependat᷑ ui regione iuuentiũ: &. ĩ
uera pace scłoꝵ acsine fine gaudioꝵ. Sc̃ĩ
frĩs &. coep̃i mei bonefacii peticionẽ tuȩ
rursus karitati cõm̃do. ne forte ñe forte
fieri possit. qđ ante ñ potuit. Cũ enĩ poss
sine ulla forsitan questione qđ p̃cessor eiꝰ

Expanded text:
i huius cursum, nos tamen carissimo et sincerissimo conseruo nostro Olympio Christiano fidismius. fama quippe ad nos pertulit honorem te adeptum esse celsiorem, quae utrum uera esset, nondum apud nos fuerat confirmatua Domino didicisse non alta sapere, sed humilibus consentire, quolibet culmine provectus esses, non aliter quam soles litteras nostras te accepturum esse praesumimus, domine dilectissime, et in Christi membris nde fili. temporali uero felicitate ad aeterna lucra te prudenter usurum minime dubitamus, ut, quanto plus potes in hac terrena re publica, tanto plus inpendas caelesti illi, quae te in Christo peperit. ciuitati, quod tibi uberius rependatur in regione uiuentium et in uera pace securorum ac sine fine gaudiorum. Sancti fratris et coepiscopi mei Bonifatii petitionem tuae rursus caritati commendo, ne forte nunc fieri possit, quod ante non potuit. cum enim posset sine ulla forsitan quaestione, quod praecessor eius
Abbreviated transcription (Latin):
No eximio meritoq presfantissimo
multũq in xp̃i caritate honorando filio
auduimꝰ temerito sublimatũ. cũ ipsa
fama ñdũ certissima nob̃ eẽt. nichil ali¬
ud de animo tuo credidimus erga eccłam
d̃ cuiꝰ te ueracit̾ filiũ ẽẽ gaudemꝰ.: quam
qͦd tuis litteris mox aꝑuisti. tam̃ etiã illiᷤᷤ
lectis. qͥb ultro dignatus es etiã si pigri
& cunctantes essemus hortationẽ beniuo¬
lentissimã mittere. ut istruente humili¬
tate nr̃a ꝑreligiosissimã obedientiã tuã
ds cuiꝰ munere talis es: eccłȩ sue iã iãq
subueniat. maiore fiducia tͥ scribimꝰ. dñe
eximie. & merito prestantissime: multũq
ĩ xp̃i haritate honorande fili. Et fr̃i qui¬
dem multi scĩ college mei grauit̾ ȩccła tur¬
bata ꝓfecti sunt: pene fugientes ad głoriosi¬
ssimum comitatũ. Quos siue iã uideris. siue
litteras eoꝵ ab urbe roma oportunitate cu¬
uisquã occasionis acceperis: ego tam̃ nul¬

Expanded text:
NO EXIMIO ET MERITO PRAESTANTISSIMO MULTUMQVE IN CHRISTI CARITATE HONORANDO FILIO audiuimus te merito sublimatum, cum ipsa fama nondum certissima nobis esset, nihil aliud de animo tuo credidimus erga ecclesiam dei, cuius te ueraciter filium esse gaudemus, quam quod tuis litteris mox aperuisti, tamen etiam illis lectis, quibus ultro dignatus es, etiam si pigri et cunctantes essemus, exhortationem beniuolentissimam mittere, ut instruente humilitate nostra per religiosam oboedientiam tuam dominus, cuius munere talis es, ecclesiae suae iam iamque subueniat, maiore fiducia tibi scribimus, domine eximie et merito praestantissime multumque in Christi caritate honorande fili. Et fratres quidem multi sancti collegae mei grauiter ecclesia perturbata profecti sunt paene fugientes ad gloriosissimum comitatum, quos siue iam uideris siue litteras eorum ab urbe Roma opportunitate cuiusquam occasionis acceperis, ego tamen
Abbreviated transcription (Latin):
Uir illustrissimꝰ castinꝰ sacram̃to se ꝓdi¬
dit. qͦd sit ab om̃i culpa & errorib alienꝰ.
Quẽ tͥ ut dicit fed̾atꝰ illesonia ad huc
te ĩ palatio posito falsis suggestionib
concitabat. S ne totũ qd t̃c agebat᷑. mittat᷑
ĩ mediũ. det᷑ plixitati cõpendiũ. Dauid ille opi¬
lio. regnũ parcendo inimicis obtinuit: Ep̃e
patrẽ ne irasceret᷑ rogauit. & ĩ dignis ho¬
minib ueniã misericors c̃donauit. C rede

Expanded text:
imus Castinus sacramento se prodidit, quod sit ab omni culpa et erroribus alienus. Quem tibi, ut dicit, foederatus ille Sonia, adhuc te in palatio posito, falsis suggestionibus concitabat. Sed ne totum quod tunc agebatur, mittatur in medium, detur prolixitati compendium. David ille opilio regnum parcendo inimicis obtinuit. ChrisPatrem, ne irasceretur, rogavit, et indignis hominibus veniam misericors condonavit. Crede
Abbreviated transcription (Latin):
lu. minuci muero nr̃a pectora pulsat. Dõ¬
mes: Lanca bucina. t̾rifica tuba: puto qđ
& sid̾a t̾reat. Hostiũ clamor ĩmanis ad est.
s his ñ t̾rem᷑. Nouimꝰ enĩ ista. ñ hodie. Er¬
go uenande xp̃i sac̾dos. pete đm ut ia¬
cula ĩ hostes dirigat nr̃a. ac se ipsi truci¬
dent mutua cede. Augustinus bone

Expanded text:
lum. Inimici mucro nostra pectora pulsat: Dtio. Rauca buccina, terrifica tuba, puto quod et sidera terreat; hostium clamor immanis est, sed his non terremur: novimus enim ista non hodie. Ergo, venerande Christi sacerdos, pete Deum ut jacula in hostes dirigat nostra, ac se ipsi trucident mutua caede. EPISTOLA XIII.
Abbreviated transcription (Latin):
totã questionẽ dissensionis nr̃e placide ꝑ-¬
tractemus. ut error qͥ iã manifestus ẽ ma¬
nifestius innotescat. libent̾ amplector.
Audiui enĩ qͦd dixerit ut sine tumultu
populari assint nobiscũ deni exutraq
parte gues & honesti uiri. & sccłm scrip¬
turas quid inuero sit ꝑquiramꝰ. Nã illud
qđ rursus eũ dixisse ñ nulli ad me ꝑtule¬
rt̃. cur ñ ierim c̃stantinã qͣndo ibi plures
ipsi erant. uł me debere ire nuleuũ. qđ
illic sic̃ ꝑhibent conciliũ ꝓxime habitu
st̃. ridicułu ẽ dicere. qͣsi ad me ꝑtineat
cura ꝓpria nͥ ypponiensis eccłȩ. Aichi
tota huiꝰ questionis ratio. maxime cũ ꝓcu¬
liano ẽ. S si forte ĩparẽ se putat cuiꝰ uo¬
luerit college sui ĩploret auxiliũ. In aliis
enĩ ciuitatib tantũ agimꝰ qđ ad ȩccłam¬

Expanded text:
totam quaestionem dissensionis nostrae placide petotam quaestionem dissensionis nostrae placide pertractemus, ut error, qui iam manifestus est, manifestius innotescat, libenter amplector. audiui enim, quod dixerit, ut sine tumultu populari adsint nobiscum deni \'ex utraque parte graues et honesti uiri et secundum scripturas, quid in uero sit, perquiramus. nam illud, quod rursus eum dixisse nonnulli ad me pertulerunt, cur non ierim Constantinam, quando ibi plures ipsi erant, uel me debere ire Mileum, quod illic, sicut perhibent, concilium proxime habituri sunt, ridiculum est dicere, quasi ad me pertineat cura propria nisi Hipponiensis ecclesiae. mihi tota huius quaestionis ratio maxime cum Proculiano est. sed si forte inparem se putat, cuius uoluerit, collegae sui inploret auxilium. in aliis enim ciuitatibus tantum agimus, quod ad ecc
Abbreviated transcription (Latin):
tamen ego tanto animi dolore ꝑcussus qͥd face¬
rẽ. nͥ saltẽ loquerer : An uͦ ista illi faciunt. &
mͥ dicit᷑ tace. Auertat ame ds hanc amenti
ab ep̃o refelli oportere docentes que ñ opor¬
tet. gͦ illoꝵ indignationib t̾ritus taceã. Qđ
enĩ publicis gestis herere uolui tã sacrile¬
gũ nefas. ad hoc utiq uolui. ne me qͥsquã
maxime in aliis ciuitatib ubi oportunum
fuerit ista deplorantẽ fingere aliqͥd arbi¬
tret᷑. q̃ndo etiã apud ipsã ypponẽ iã dicit᷑
ñ hoc ꝓculianũ mandasse. qđ publicũ re¬
ñciauit officiũ. Nuid aũ modestius age¬
re possũ. quã ut tã grauẽ causam ꝑte
tam̃ agã. uirũ & clarissima dignitate
ꝓculiani pb̃r uictor ñ hoc ab ep̃o suo man¬
cdatũ acceꝑit. qđ officio publico renuntia¬
liit. an forte cũ ĩpse uictor aliudd dixerit.
falsum illi apud acta ꝓsecuti sint. eũ sint
cõmunionis eiusde. Aut si c̃sentit ut ipsam

Expanded text:
tamen ego tanto animi dolore percussus quid facetamen ego tanto animi dolore percussus quid facerem, nisi saltem loquerer? an uero ista illi faciunt et mihi dicitur: Tace?. auertat a me dominus hanc amentiaum et dicat ab episcopo refelli oportere docentes, quae non oportet, ego illorum indignationibus territus taceam. quod enim publicis gestis haerere uolui tam sacrilegum nefas, ad hoc utique uolui, ne me quisquam maxime in aliis ciuitatibus, ubi opportunum fuerit, ista deplorantem fingere aliquid arbitretur, quando etiam apud ipsam Hipponem iam dicitur non hoc Proculianum mandasse, quod publicum renuntiauit officium. Quid autem modestius agere possumus, quam ut tam grauem causam per te tamen agam, uirum et clarissima dignitate Proculiani presbyter Victor non hoc ab episcopo suo mandatum acceperit, quod officio publico renuntiauit, an forte, cum et ipse Victor aliud dixerit, falsum illi apud acta prosecuti sint, cum sint communionis eiusdem; aut, si consentit, ut ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
cepi. ambas matres meas seiuis crucia¬
tib torqueã. que me posterior peperit.
efferat prior. ad huiꝰ dolorẽ spiritalit̾ mo¬
riar. ad illuis cede carnalit̾ uiuã. Quid
aliud expectamꝰ uir honorabilis eusebi.
nͥ ut inmulierẽ miserã senectute decre¬
pitã. uiduitate destitutã. a cuiꝰ cedib
in catholica ꝓhibebat᷑. iã donatista se¬
curus armetur: Quid enĩ aliud furi¬
bundo corde c̃cepit cũ diceret matri
tͣnsferã me in partẽ donati. & bibam
sanguinẽ tumm᷑. Ecce iã c̃scientia cru¬
entus. ueste dealbatꝰ. ꝑficit partẽ polli¬
citationis suȩ. Restat pars altera: ut
matris sanguinẽ bibat. Si gͦ placent
ista. urgeatur a clericis os scificatori¬
b suis. ut intͣ octauas suas totũ qđ uo¬
uit ꝑsoluat. Potens ẽ qͥde dextera dñi
que furorẽ illius a misera uidua & deso¬
lata cõpescat. & eũ qͥb modis nouit. a
tã scelerata dispositione det̾reat. Uerũ

Expanded text:
cepi; ambas matres meas saeuis cruciacepi; ambas matres meas saeuis cruciatibus torqueam; quae me posterior peperit, efferat prior; ad huius dolorem spiritaliter moriar, ad illius caedem carnaliter uiuam\'. quid aliud expectamus, uir honorabilis Eusebi, nisi ut in miseram mulierem senectute decrepitam, uiduitate destitutam, a cuius caedibus in catholica prohibebatur, iam Donatista securus armetur? quid enim aliud furibundo corde concepit, cum diceret matri: \'Transferam me in partem Donati et bibam sanguinem tuum? ecce iam conscientia cruentus, ueste dealbatus perficit partem pollicitationis suae; restat pars altera, ut itiatris sanguinem bibat. si ergo placent ista, urgeatur a clericis et sanctificatoribus suis, ut intra octauas suas totum, quod uouit, exoluat. Potens est quidem dextera domini, quae furorem illius a misera uidua et desolata compescat et eum, quibus modis nouit, a tam scelerata dispositione deterreat. uerum
Abbreviated transcription (Latin):
cedere ꝑempturũ. Minat᷑ ei. Transit ad¬
partẽ donati. rebaptizat᷑ furens. & ĩ ma¬
t̾nũ sacguinẽ fremens albis uestib can¬
didat᷑. Constituit᷑ ut̾ cancellos enunens atq
c̃spicuus. & omniũ gem̃tiũ oculis matri¬
cidii meditator tanquã renouatus oppo¬
nit᷑. Heccine tand̾e tͥ placent uir gra¬
uissime: Nequaquã hoc de te credide¬
run. Noui consid̾ationẽ tuã. Cedit᷑ ma¬
ter carnalis in menbris quib genuit &
nut riuit ingratũ ꝓhibet hoc eccła ma¬
t̃ spiritalis. Cedit᷑ & ipsa insacram̃tis.:
quib genuit & nutriuit in gͣtũ. Nonne
tͥ udet᷑ dixisse parricidaliter frendens.
qͥd faciã eccłȩ que me ꝓhibet cedere ma¬
trẽ meã: Inueni qͥd faciã. Iniuriis quib
potest etiã ipsa feriat᷑. fiat inme aliqͥd¬
unde m̃bra eiꝰ doleant᷑ Yadã mͥad eos
qͥ nouert̃ exsufflare grãm in qͣ ibi natꝰ
sũ. destruere formã quã in utero eiꝰ ac¬

Expanded text:
caedere, perempturum; minatur ei, transit adcaedere, perempturum; minatur ei, transit adpartem Donati, rebaptizatur furens et in maternum sanguinem fremens albis uestibus candidatur; constituitur intra cancellos eminens atque conspicuus et omnium gementium oculis matricidii meditator tamquam renouatus opponitur. Haecine tandem tibi placent, uir grauissime? nequaquam hoc de te crediderim; noui considerationem tuam. caeditter carnalis in membris quibus genuit et nutrivit ingratum; prohibet hoc Ecclesia mater spiritualis, caeditur et ipsa in Sacramentis quibus genuit et nutrivit ingratum. Nonne tibi videtur dixisse parricidaliter frendens: Quid faciam Ecclesiae quae me prohibet caedere matrem meam? inveni quid faciam: injuriis quibus potest etiam ipsa feriatunde membra eius doleant; uadam mihi ad eos, qui nouerunt exsufflare gratiam, in qua ibi natus sum, destruere formam, quam in utero eius ac
Abbreviated transcription (Latin):
Nõ meritoq suscipiendo¬
eximio atq honorabili fr̃i eusebio.
aus̃. Scit ds cui manifesta st̃ ar¬
chana cordis humani. qͣntũ pacẽ diligã
xp̃ianã. tantũ me moueri sacrilegis eoꝵ
factis qͥ in eiꝰ dissensione indigne atq ĩpie
ꝑseuerant. eũq motũ animi mei ẽẽ paci¬
ficũ: neq me id agere ut ad cõmunionẽ ca¬
tholicã qͥsquã cogat᷑ inuitꝰ. s ut omnib
errantib aꝑta ueritas declaret᷑. & ꝑ nr̃m
ministeriũ do adiuuante manifestata. se
ãplectendã atq sectandã satis ipsa ꝑsua-¬
deat. Quid enĩ exec rabilius queso te ut
alia taceã. quã id qd nc̃ accidit. Corri¬
pit᷑ ab ep̃o suo iuuenis crebris cedib ma¬
tris insanꝰ. & ĩpias manꝰ nec illis dieb eĩt
cũ etiã seueritas legũ sceleratissimis par¬
cit a uiscerib unde natꝰ ẽ reuocans. Mi¬
nat᷑ eidem matri se in partẽ donati tͣns¬
laturũ. & eã quã in credibili furore solet

Expanded text:
O MERITOQVE SUSCIPIENDO ATQVE HONORABILI FRATRI EUSEBIO AUGUSTINUS. Scit deus, cui manifesta sunt arcana cordis humani, quantum pacem diligo Christianam, tantum me moueri sacrilegis eorum factis, qui in eius dissensione indigne atque impie . perseuerant, eumque motum animi mei esse pacificum neque me id agere, ut ad communionem catholicam quisquam cogatur inuitus, sed ut omnibus errantibus aperta ueritas declaretur et per nostrum ministerium deo iuuante manifestata se amplectendam atque sectandam satis ipsa persuadeat. Quid enim execrabilius, quaeso te, ut alia taceam, quam id, quod nunc accidit? corripitur ab episcopo suo iuuenis crebris caedibus matris insanus et impias manus nec illis diebus, cum etiam seueritas legum sceleratissimis parcit, a uisceribus, unde natus est, reuocans; minatur eidem matri se in partem Donati translaturum et eam, quam incredibili furore solet