comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ubi scriptũ ẽ. Usq in uelocitatẽ currit uerbũ eiꝰ:
qr nichil uentis uelociꝰ. Norunt homines: qͦmͦ illa fa-¬¬
cilitas cõmendabat᷑ in pelle. Nichil enĩ faciliꝰ ab ho-¬
mine: quã pellis extendit᷑. Sic et hic insinuans dm̃
uel u̾bũ eiꝰ ubiq p̃sentẽ uelocitate motꝰ nichil de¬
serere. qr tu ñ noueras aliqͥd uento uelociꝰ: ambulat
inquit suꝑ pennas uentoꝵ. id. ẽ. uelocitas eiꝰ suꝑat
uelocitatẽ uentoꝵ: ut ꝑ pennas uentoꝵ incelligas
uelocitatẽ uentoꝵ. et uerbũ dei intelligas uelocius
om̃ibꝰ uentis. Et sic in pͥma facie considerationis. pul¬¬
semꝰ ad aliqͥd interiꝰ: et figurate aliqͥd nobis indi-¬
cent istȩ licterȩ. Uentos qͥd intelligimꝰ in figura :¬
Hon absurde animas. ñ qr uentꝰ ẽ anima: sed q
inuisibilis ẽ uentꝰ. quãuis res corporea corpora
impellens: tamen qr humani oculi aciem fugit. Est
autẽ anima iniusibilis: ꝓpcerea bene incelligimus

Expanded text:
ubi scriptum est: «Usque in velocitatem currit verbum ejus» . Quia nihil ventis velocius norunt homines. Quomodo illa facilitas commendabatur in pelle; nihil enim facilius ab homine quam pellis extenditur: sic et hic insinuans Deum vel Verbum ejus ubique praesentem, velocitate motus nihil deserere, quia tu non noveras aliquid vento velocius, «Ambulat,» inquit, «super pennas ventorum,» id est, velocitas ejus superat velocitatem ventorum: ut per pennas ventorum intelligas velocitatem ventorum, et verbum Dei intelligas velocius omnibus ventis. Et sic in prima facie considerationis: pulsemus ad aliquid interius, et figurate aliquid nobis indicent istae litterae. 13. Ventos quidem intelligimus in figura non absurde animas: non quia ventus est anima, sed quia invisibilis est ventus, quamvis res corporea, corpora impellens, tamen quia humani oculi aciem fugit; est autem anima invisibilis, propterea bene intelligimus
Abbreviated transcription (Latin):
ponit nubes ascensũ eiꝰ.:
Qui ambulat suꝑ pen¬¬
nas uentoꝵ. Hoc iã ꝑiculosũ est acciꝑe ad litteram.
Aut quȩ sunt pennȩ uentoꝵ: Aut uͦ qͦmͦ in pictu-¬
ra facturi sumꝰ nobis uentos uolantes. et alas haben-¬¬
tes: Uentꝰ ñ .ẽ. fr̃s nisi quẽ sentimꝰ. motꝰ qͥdã. et qͦsi
fluctꝰ aeris: impellens qđ potest ꝓ uiribꝰ. Quȩ st̾¬
pennȩ uentoꝵ : Sed et quȩ alȩ dei : Et tamen dictũ
ẽ: sub umbra alarũ tuarũ sꝑabunt. Conem᷑ gͦ et
hoc acciꝑe ad litterã: ueluti ꝓpͥe factũ increatura
ista. Uelocitatẽ uerbi forte cõmendat scriptura: de

Expanded text:
ponit nubes ascensum ejus.» 12. ponit nubes ascensum ejus.» 12. «Qui ambulat super pennas ventorum.» Hoc jam periculosum est accipere ad litteram. Aut quae sunt pennae ventorum? aut vero quomodo in pictura, facturi nobis sumus ventos volantes, et alas habentes? Ventus non est, fratres, nisi quem sentimus, motus quidam et quasi fluctus aeris, impellens quod potest pro viribus. Quae pennae ventorum sunt? Sed et quae alae Dei? Et tamen dictum est: «Sub umbra alarum tuarum sperabunt» . Conemur ergo et hoc accipere ad litteram, veluti proprie factum in creatura ista. Velocitatem verbi fortasse commen
Abbreviated transcription (Latin):
homo. cõpluit uineã suã. fr̃s gͦ dilectissim. uis¬
tus ẽ. ds̃illi uineȩ atrocissima cõminatione: manda¬
bo nubibꝰ meis inquit. ne pluant suꝑ eã. Et factũ
ẽ. Uenert̾ apłi ad iudȩos: respuert̾ eos. Et dixer̃ illis.
Ad uos missi eramꝰ: sed qr repulistis uerbũ dei. imꝰ ad
gentes. Uidemꝰ qͦmͦ in eodẽ spũ dei illo ubente intrin-¬
secus qui habitat in cordibꝰ suoꝵ. mandatũ sit nubi-
bꝰ ne cõpluerent uincã: quȩ cũ expectaret᷑ ut face¬
ret uuã. fecit spinas. Ideo et nubes fecit ascensũ eiꝰ:
et celũ cetendit sic̃ pellẽ. Non.ẽ. qđ queramini. Au¬
ctoricas scripturarũ extenta ẽ suꝑ orbẽ t̾rarũ: nubes
ñ dest̾. Predicat᷑ ũbũ ueritatis. exponunt᷑ omĩa quȩ
obscura st̾: ut corda urã ꝑ nubes ascendant. Uidece
qͦmͦ recedatis: udece qͥd suscipiatis. Post predicatorẽ
ueniet iudex: pꝰ dispensatorẽ ueniet exactor. Qui

Expanded text:
homo compluit vineam suam. Fratres ergo dilectissimi, vishomo compluit vineam suam. Fratres ergo dilectissimi, vistus est Deus illi vineae atrocissima comminatione: «Mandabo nubibus meis,» inquit, «ne piuant super eam.» Et factum est: venerunt Apostoli ad Judaeos, respuerunt eos; et dixerunt illis, «Ad vos missi eramus, sed quia repulistis verbum Dei, imus ad Gentes» . Viden cordibus suorum, mandatum sit nubibus Dei ne compluerent vineam, quae cum exspectaretur ut faceret uvam, fecit spinas. Ideo et nubes fecit ascensum ejus, et coelum tetendit sicut pellem. Non est quod queramini: auctoritas Scripturarum extenta est super orbem terrarum, nubes non desunt, praedicatur verbum veritatis, exponuntur omnia quae obscura sunt, ut corda vestra per nubes ascendant. Videte quomodo credatis, videte quid suscipiatis: post praedicatorem veniet judex, post dispensatorem veniet exactor. «Qui
Abbreviated transcription (Latin):
gerẽ. ut bene agatis. Nã et hoc scriptũ ẽ. Noluit intel¬
ligere ut bene ageret. Tollite om̃s suspiciones ur̃as
de medio. Uinea dñi sabaoth domꝰ isrł.ẽ: et homo
iuda nouellũ dilectũ. Dilectũ cũ plantatũ ẽ. dã¬
pnatũ cũ spinas creauit. Ergo fr̃s. forte uinea fuit
domꝰ isrł. et nos ñ sumꝰ uinea : Cũ timore audiamꝰ:
qđ iudȩis dictũ uidemꝰ. Uidete quẽ ad modũ apłs
t̃reat ramos insertos de ramis fractis: et in ramis
fractis cõmendet timendã seueritatẽ. in ramis in¬
sertis cõmendet amandã bonitatẽ. Noli ee̾. infru¬
ctuosus in bonitate: ne sterilis sentias seueritatẽ.
Sed ñ sũ uitis: dicis mͥ. Ubi ẽ. dñi uox : Ego uitis.
uos estissarmenta: pat̾ m̃s agricola. Ubi uex apłi:
Qͥ splantat uineã. et de fructu eiꝰ ñ ꝑcipit: Uinen
gͦ es o ȩccłia: et habes agricolã dm̃. Nemo agricela

Expanded text:
gere ut bene agatis. Nam et hoc scriptum est: «Noluit intelgere ut bene agatis. Nam et hoc scriptum est: «Noluit intelligere ut bene ageret» . Tollite omnes suspiciones vestras de medioJuda, novellum dilectum» . Dilectum, cum plantatum est; damnatum, cum spinas creavit. Ergo, fratres, forte vinea fuit domus Israel, et nos non sumus vinea? Cum timore audiamus quod Judaeis dictum videmus. Videte quemadmodum Apostolus terreat ramos insertos de ramis fractis, et in ramis fractis commendet timendam severitatem, in ramis insertis commendet amandam bonitatem . Noli esse infructuosus in bonitate, ne sterilis sentias severitatem. Sed non sum vitis, dicis mihi. Ubi est Domini vox: «Ego sum vitis, vos estis sarmenta; Pater meus agricola» ? Ubi vox Apostoli: «Quis plantat vineam, et de fructu ejus non percipit» ? Vinea ergo es, o Ecclesia, et habes agricolam Deum. Nemo agricola
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ qđ dictũ ẽ qͥ ponis nubes ascensũ eiꝰ: ecce iã in¬
tellectũ ẽ qͣntũ dñs donauit. predicantibꝰ nob. Non
enĩ nubes de suo munere pluunt. Uos intelligendo
ascendite. in intellectu ipso fructificate: ne sicis qͣlis
meis ne pluant suꝑ eã. Accusabat᷑ enĩ quȩdã uinea
qđ ꝓuua spinas dederat: ñ reddiderat dignã giãm
dulci pluuiȩ. Qui enĩ bona audit et mala oꝑatur:
dulei pluuia cõpluit᷑. et spinas generat. Non. ẽ. ut
suspicem᷑ fr̃s. de aliqͦ t̾rena et uisibili uinea dñm¬
ista locutũ. Nãq ibi ne sub obscuritate sermonis
lateret excusatio iniquitatis: ipse dñs ꝑ ꝓpħam
exposuit cui uineȩ loqueret᷑. et de qͣ uinea ista di¬
ceret. Uinea inqͥt dñi sabaoth: domꝰ isrł. ẽ. Quid
uagantur o innqͥ corda urã ꝑ montes et colles uinito¬
rũ: Noui inqͥt de qua uinea loquar: noui ubi que¬
rebã uuã. et inueni spinas. Sine causa aliud atq
aliud suspicamini et opinamini: nolentes in celli¬

Expanded text:
ponit nubes ascensum ejus;» ecce jam intellectum est, quantum Dominus donavit, praedicantibus nobis; non enim nubes de suo munere pluunt. Vos intelligendo ascendite, in intellectu ipso fructificate; ne sitis qualismeis ne pluant super eam.» Accusabatur enim quaedam vinea, quod pro uva spinas dederat, non reddiderat dignam gratiam dulci pluviae. Qui enim bona audit, et mala operatur, dulci pluvia compluitur, et spinas generat. Non est ut suspicemur, fratres, de aliqua terrena et ista visibili vinea Dominum locutum. Namque ibi ne sub obscuritate sermonis lateret excusatio iniquitatis, ipse Dominus per ipsum prophetam exposuit cui vineae loqueretur, et de qua vinea ista diceret: «Vinea,» inquit, «Domini Sabaoth, domus Israel est.» Quid vagantur, o iniqui, corda vestra per montes et colles vinitorum? Novi, inquit, de qua vinea loquar, novi ubi quaerebam uvam, et inveni spinas; sine causa aliud atque aliud suspicamini et opinamini, nolentes intelli
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾ scđm int̾iorẽ hominẽ habitare xp̃m ꝑ fidẽ in cor¬
dibꝰ ur̃is ut in caritate radicati et fundati. lã dat illis
caritatẽ. dat illis alas et pennas: ut possitis inqͥt com¬
p̃hendere quȩ sit latitudo. altitudo. longitudo. et
ꝓfundũ. fortassis: crucẽ dñi significat. Erat enĩ latitu¬
do: in qua porrectȩst̾ manꝰ. Longitudo a t̾ra surgens
in qͦ erat corpꝰ infixũ. Altitudo: ab illo deuexo ligno
sursũ qđ eminet. Profundũ: ubi fixa erat crux. et ibi
om̃is spes uitȩ nr̃ȩ. Latitudo enĩ ẽ in bonis oꝑibꝰ lon¬¬
gitudo in ꝑseuerando usq in finẽ. Altitudo ꝓpt̃ sur

Expanded text:
abitare Christum per fidem in cordibus vestris, ut in charitate radicati et fundati.» Jam dat illis charitatem, jam dat illis alas et pennas. «Ut possitis,» inquit, «comprehendere quae sit latitudo, longitudo, altitudo et profundum.» Fortassis crucem Domini significat. Erat enim latitudo, in qua porrectae sunt manus; longitudo a terra surgens, in qua erat corpus infixum; altitudo, ab illo devexo ligno sursum quod eminet; profundum, ubi fixa erat crux, et ibi omnis spes vitae nostrae. Latitudo enim est in bonis operibus, longitudo in perseverando usque in finem, a
Abbreviated transcription (Latin):
habebat spetiẽ neq decorẽ: Audi ubieũ uidit qui
dix̃ speciosus forma p̃filiis hominũ. Cũ informa dei
eẽt: ñ rapinã arbitratꝰ ẽ eẽ. ȩqualis deo. Merito pre
filuis hominũ : qr ȩqͣlis deo. Ecce accepi et agnoui ubi
eũ uiderit qͥ dix̃. spetiosus forma p̃filiis hominum.
Respondet enĩ nob̾. Ubi uiderĩ queris: In forma dei.¬
Et unde uidisti in forma dei : Q mͦ uidisti in forma dĩ:
qr inusibilia eiꝰꝑ ea quȩ factast̾ intellecta conspici-¬
unt᷑. Bene. optime agnoui. accepi. et quẽ uideris et
qualẽ uideris. et ubi uideris. et unde uideris. Quẽ
uidisti ꝰ Sponsũ nr̃m. Qualẽ uidisti: Spetiosũ forma
p̃filiis hominũ. Ubi uidisti: Cũ informa dei esset.
Unde uidisti : Per ea quȩ factast̾ intellecta conspici¬
unt᷑. Uideamꝰ et iste qͥd dicat aliꝰ ꝓpħa. sed ñ aliꝰ sp̃s.
Non enĩ discordant int̾ se. Exhibuit nob̃ ille spetio¬
sũ forma pre filiis hominũ: exibeat et iste qđ ait.

Expanded text:
dit qui dixit, «Speciosus forma prae hominum. Cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo.» Merito «prae filiis hominum,» quia aequalis Deo: ecce accepi et agnovi ubi eum viderit qui dixit, «Speciosus forma prae filiis hominum.» Respondit enim nobis, Ubi viderim, quma Dei? quomodo vidisti in forma Dei? Quia «invisibilia ejus per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur» . Bene, optime; accepi, agnovi et quem videris, et qualem videris, et ubi videris, et unde videris. Quem vidisti? Sponsum nostrum. Qualem vidisti? Speciosum «forma prae filiis cta sunt intellecta conspiciuntur.» Videamus et de isto quid dicat alius propheta, sed non alius spiritus; non enim discordant inter se. Exhibuit nobis ille speciosum forma prae filiis hominum, exhibeat et iste quod ait
Abbreviated transcription (Latin):
mirabilis: iã uix contẽplabilis. Ad mirantis ẽ. enĩ di-¬
cere. quȩ. ẽ. ista quȩ ascendit dealbata. tã pulchra.
tã luminosa. tã sine macula et ruga. Nonne ista.ẽ.
quȩ iacebat in cęno inqͥtatũ : Honne ista ẽ. quȩ
immunda erat in om̃i cupiditate desiderioq car-¬
nali : Quȩ. ẽ. gͦ ista quȩ ascendit dealbata : Attende
qͥs sit ille qͥ ꝓ ea factꝰ. ẽ. ñ habens spetiẽ neq deco-¬
rẽ: et intelliges huiꝰ claritatis honorẽ. Si miraris
illiꝰ humilitatẽ ꝓpt̾ hanc: noli iã mirari huiꝰ celsitu¬¬
dinẽ ꝓpt̃ illũ. Quantȩ felicitatis ẽ. ista dealbata. ut
et cũ ee̾t nigra pulchrũ ad se deponeret: qͥ ꝓ im-¬
pus moreret᷑. Ergo indiuit se dñs ds̃ nr̃ confessionẽ
et decorẽ: induit ecclłiã. Ipsa enĩ ȩccłia. confessio et

Expanded text:
mirabilis, jam vix contemplabilis. Admirantis est enim dimirabilis, jam vix contemplabilis. Admirantis est enim dicere, «Quae est ista quae ascendit dealbata,» tam pulchra, tam luminosa, tam sine macula et ruga ? Nonne ista est quae jacebat in coeno iniquitatum? nonne ista est quimmunda erat in omni cupiditate desiderioque carnali? «Quae est» ergo «ista quae ascendit dealbata?» Attende quis sit ille qui pro ea factus est non habens speciem neque decorem, et intelligis hujus claritatis honorem. Si miraris illius humilitatem propter hanc, noli jam mirari hujus celsitudinem propter illum. Quantae felicitatis est ista dealbata, ut et cum esset nigra, pulchrum ad se deponeret, qui pro impiis moreretur? Ergo induit se Dominus Deus noster confessionem et decorem, induit se Ecclesiam:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. in forma dei. Ergo tu ȩccłia habes decorẽ. Dicit᷑ et
tibi in canticis canticoꝵ. Odecora int̾ mulieres. Dici¬
t᷑ dete. Quȩ ẽ. ista quȩ ascendit dealbata: Qͥd .ẽ. de¬
albata: Illuminata. Non dealbata sic̃ fucata: quẽ ad¬
modũ se dealbant feminȩ. quȩ uolunt uideri qđ ñ
st̃. Non dealbata: si c̃ paries cdealbatꝰ. Destruet᷑ enĩ sic̃
dic̃ apłs paries dealbatꝰ. y pocrisis et simulatio. Paries
dealbatꝰ foris tectoꝵ: intꝰ lutũ. Nongͦ illa. sic dealba¬
ta. Sed dealbata illuminata: qr ñ ꝑse alba. Priꝰ inqͥt
fuiblasphemꝰ. Et itẽ. fuimꝰ enĩ et nos aliquando natu¬
ra filiu irȩ: sic̃ et cȩceri. Accedit grã: illuminans et
dealbans. Primo nigra fusti. sed facta es alba ex grã
ipsiꝰ. fiusti enĩ aliqͦndo tenebrȩ: mnc autẽ lux in dño.¬
dr̃ gͦ et de te. Iuȩ ẽ. ista quȩ ascendit dealbata: Iã

Expanded text:
est in forma Dei. Ergo tu, Ecclesia, habes decorem: dicitur et est in forma Dei. Ergo tu, Ecclesia, habes decorem: dicitur et tibi in Canticis canticorum, «O decora inter mulieres» . Dicitur de te: «Quae est ista quae ascendit dealbata» ? Quid est, «dealbata?» Illuminata: non dealbata, sicut fucata, quemadmodum se dealbant feminae quae volunt videri quod non sunt: non dealbata, sicut paries dealbatus; destruetur enim, sicut dicit Apostolus, paries dealbatus , hypocrisis et simulatio. Paries dealbatus, foris tectorium, intus lutum. Non ergo illa sic dealbata; sed dealbata, illuminata, quia non per se alba. «Prius,» inquit, «fui blasphemus» ; et item, «Fuimus enim et nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri» . Accedit gratia illuminans et dealbans: primo nigra fuisti, sed facta es alba ex gratia illius. «Fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in Dorgo et de te, «Quae est ista quae ascendit dealbata?» Jam
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ factꝰ. et habitu inuentꝰ ut homo. humilia-¬
uit semecipsũ factꝰ obȩdiens usq ad mortẽ: mortẽ
autẽ crucis. Merito udert̾ eũ et ñ habebat spetiẽ
neq decorẽ: merito ante crucẽ agitabant caput: hic¬
cine. ẽ. totꝰ filiꝰ dei : Si filiꝰ dei. ẽ: descendat de cruce.
Sed ñ habebat speciẽ neq decorẽ. Oagitantes ca-
put ante crucẽ: et ñ figentes caput in capite qđ
pendebat in cruce. Merito nutat insultantiũ ca-¬
put: donec sit eoꝵ caput ille ipse cui insultabat᷑.
fcce resumit decorẽ: et magnũ decorẽ: Ecce qđ dicis
tu minꝰ ẽ: quã qđ fecit. Dicistu. Si filiꝰ dĩ ẽ descen-¬
dat de cruce. Ecce de cruce ñ descendit: sed de se¬
pulchro surrex̃. Ergo anima decora ee̾ ñ potest: in¬
si confessa fuerit fęditatẽ ei qͥ sẽꝑ pulcher. et ꝓpt̾
ce ad tẽpꝰ ñ pulcher. Et sic ad tẽpꝰ ñ pulcher in for-¬
ma serui: ue nũꝗ̃ deficeret a pulchritudine quȩ

Expanded text:
 et habitu inventus ut homo; humiliavit se, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis» . Merito viderunt eum, et non habebat speciem neque decorem. Merito ante crucem agitabant caput: Hiccine est totus Filius Dei? «Si Filius Dei est, descendat de cruce» . Sed non habebat speciem neque decorem. put ante crucem, et non figentes caput in capite quod pendebat in cruce! Merito nutat insultantium caput, donec sit eorum caput ille ipse cui insultabatur. Ecce resumit decorem, et magnum decorem. Ecce quod dicis tu, minus est quam quod fecit. Dicis tu, «Si Filius Dei est, descendat de cruce:» ecce de cruce non descendit, sed de sepulcro resurrexit. 6. Ergo, anima, decora esse non potes, nisi confessa fueris foeditatem ei qui semper pulcher, et propter te ad tempus non pulcher; et sic ad tempus non pulcher in forma servi, ut nunquam defecerit a pulchritudine quae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ cantis beneficiis eiꝰ ꝓ tã multis et magnis muneribꝰ
giãrũ eiꝰ. Quȩ munera inuenimꝰ in hoc psalmo inten¬
ti et exclusa nebula carnalis cogitationis: quantuo
possumꝰ erecta mente. et qͣntũ possumꝰ directa acie. et
qͣntũ possumꝰ puro oculo cordis nr̃i. qͣntũ ñ impedit
p̃sens uita. qͣntũ ñ occupant rerũ presentiũ deside¬
ria. qͣntũ ñ excȩcat cupiditas scłi. Frecti gͦ auditu¬
ri sumꝰ magnalia. et pulchra desideria. et plena leci¬
tiȩ gaudioꝵq munera eiꝰ quȩ iã ille qͥ conceperat
istũ psalmũ uidebat anmo: et ipsiꝰ iusionis exultatio¬
ne ructabat dicens. Benedic anima mea dñm. Pnẽ¬

Expanded text:
 tantis beneficiis ejus, pro tam multis et magnis muneribus gratiarum ejus: quae munera invenimus in hoc psalmo intenti, et excussa nebula carnalis cogitationis, quantum possumus erecta mente, et quantum possumus directa acie, et quantum possumus puro oculo cordis nostri, quantum non impedit praesens vita, quantum non occupant rerum praesentium desideria, quantum non excaecat cupiditas saeculi. Erecti ergo audituri sumus magna, laeta et pulchra, desiderabilia et plena laetitiae gaudiorumque munera ejus; quae jam ille qui conceperat istum psalmum, videbat animo, et ipsius visionis exsultatione ructabat dicens: «Benedic, anima mea, Dominu
Abbreviated transcription (Latin):
IE QUIDẼ NUDUS TERCIANO: QUANTBOR
meminisse dignamini. abundant᷑ refec¬
tiestis Sed qr nos etiã pꝰ longũ sermonẽ
usidisumi dimisistis: ñ putauimꝰ sc̃ĩtatẽ urãm hodi-¬
erni diei debito fraudandã. ut hoc sit de debito. il¬¬
lud de luero. Psalmꝰ qͥlect᷑ ẽ ꝓpe totꝰ figuris rerũ mi¬
sterusq texit᷑. et opꝰ habet ñ solũ nr̃a. sedetiã urã ñ
parua intentione: quanq̃ etiã cuncta quȩ dictast̾
possint ad litterã religiose accipi. Enumerant᷑ enĩ
et si ñ omĩa. multa tamen oꝑa dei. quȩ noca st̃ om̃i-¬
bꝰ intuentibꝰ. qui nort̾ ex his quȩ factast̾ et uident᷑.
illiꝰ niusibilia intelletu conspicere. Uidemꝰ enĩ fabri.

Expanded text:
ie quidem nudiustertiano, quantum meminisse dignamini, abundanter refecti estis: sed quia nos etiam post longum sermonem avidissimi dimisistis, non putavimus Sanctitatem Vestram hodierni diei debito fraudandam; ut hoc sit de debito, illud de lucro. Psalmus qui lectus est, prope totus figuris rerum mysteriisque contexitur, et opus habet non solum nostra, sed etiam vestra non parva intentione; quanquam etiam cuncta quae dicta sunt, possint ad litteram religiose accipi. Enumerantur enim etsi non omnia, multa tamen opera Dei, quae nota sunt omnibus intuentibus, qui norunt et ex his quae facta sunt et videntur, illius invisib
Abbreviated transcription (Latin):
Odñe ds̃nĩs qͥ magnificatꝰ esnimis. unde magnificatꝰ es
nimis: Nonne sẽꝑ magnꝰ: Nonne sẽꝑ magnificus: nũ¬
qͥd ꝑfectꝰ ñ es ut crescas: Hũqͥd deficis. ut aliqͣndo mi¬
nuaris: Sed qr es qđ es et uere es: utiq nomen tuũ di-¬
xisti famulo tuo moysi. Ego sũ qui sũ. Utiq magnꝰ es:
et magnitudo tua sẽpic̃na ẽ. Nec cepit. nec desinit:
nec abinitio tẽporis incipit. nec usq ad finẽ tẽporis
excurrit: nec in medio aliqͥd p̾atit᷑. In cõmutabilis enĩ
magnitudoes. Quomꝰ gͦ magnificatꝰ esnimis : Alius
psalmꝰ admonet nos. ait enĩ. Mirificata ẽ scientia
adhuc querendũ ẽ. Ex me magnificat᷑ ds̃m̃s. gͦ fit ex
me magnꝰ. Docet nos aliqͥd et quotidiana oratio salu¬
tis nr̃ȩ. Sc̃ificet᷑ nomen cuũ quotidie petimꝰ: qͦti die
fieret. Alia ẽ enĩ gratulatio: alia oratio. Gratulamur

Expanded text:
Deus meus, qui «magnificatus es nimis,» unde «magnificatus es nimis?» Nonne semper magnus? nonne semper magnificus? Numquid perfectus non es, ut crescas? numquid deficis, ut aliquando minuaris? Sed quia es quod es, et vere es, utique nomen tuum dixisti famulo tuo Moysi, «Ego sum qui sum» : utique magnus es, et magnitudo tua sempiterna est, nec coepit, nec desinit; nec ab initio temporis incipit, nec usque ad finem temporis excurrit, nec in medio aliquid patitur: incommutabilis enim magnitudo est. Quomodo ergo «magnificatus es nimis?» Alius psalmus admonet nos; ait enim, «Mirificata est scientia adhuc quaerendum. Ex me magnificatur Deus meus? Ergo ex me fit magnus. Docet nos aliquid et quotidiana oratio salutis nostrae. «Sanctificetur nomen tuum» : quotidie petimus, quotidie fieret. Alia est enim gratulatio, alia oratio: gratulamur,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ fedasis. tͥ ipsi adhuc displices: pulchro iã places.
Qͥd gͦ: Im displicet cͥ feditas cua: incipis ei in confes¬
sione. si c̃ alibi dr̃ Incipite dño in confessione. Primo
accusa fȩditatẽ tuã. fȩditas enĩ animȩ: de peccatis.
de iniqͥtatibꝰ. Accusando fȩditatẽ tuã: incipe con¬
fiteri. A confessione: incipis decorari. Quo decoran¬
te. uisi spetioso forma pre filus hominũ: Ut autẽ
et decorã faceret audeo dicere. amauit et fȩdam.

Expanded text:
cum foeda sis, tibi ipsi adhuc displices, pulchro jam places. cum foeda sis, tibi ipsi adhuc displices, pulchro jam places. Quid ergo? Quoniam displicet tibi foeditas tua, incipis ei in confessione; sicut alibi dicitur: «Incipite Domino in confessione» . Primo accusa foeditatem tuam: foeditas enim animae de peccatis, de iniquitatibus. Accusando foeditatem tuam incipe confiteri, a confessione incipis decorari: quo decorante, nisi specioso forma prae filiis hominum? 5. Ut autem et decoram faceret, audeo dicere, amavit et foedam.
Abbreviated transcription (Latin):
filus hominũ. Et si fili hominis: tamen pre filiis ho¬
minũ. Huic tu placere uis oanima humana: o una
in multis. Audiamꝰ eccłiã: qr erat illis anima una. et
corunũ in dm̃. hanc alloqͥt᷑ psalmꝰ. Uis ei placere :
Non potes: quãdiu deformis es. Qͥd facies ut pulchra
sis: Priꝰ tͥ displiceat deformitas cua: et tunc ab illo
ipso eui ins placere pulchra. mereberis pulchritudi¬¬
nẽ. Ipse enĩ erit reformator tiuis: qͥ fuit formatortu-¬¬
us. Ergo priꝰ attende quȩ sis: ne audeas ire fȩda in pũl¬
chrioscula. Et qͥd intuens inqͥt. me uidebo: Posuit
tͥ speculũ: scripturã suã. Legit᷑ ibi. Beaq̃mundo cor¬
de. qm̃ ipsi dm̃ uidebt̾. Speculũ in haclectione ꝓpo¬
sitũ ẽ. Uide si hoc es qđ dix̃. Si ñdũ es: geme ut sis Re¬
nunciabit tͥ speculũ. faciẽ tuã. Sic̃ speculũ ñ senties
adulatorẽ: sic nec te palpes. Hoc tͥ ostendit intor ille:
qđ es. Uide qdđ es. Et si tͥ displicit: quere ut ñ sis. Si eñ

Expanded text:
filiis hominum;» etsi filius hominis, tamen «prae filiis hominum.» Huic tu placere vis, o anima humana, o una in multis? Audiamus Ecclesiam; quia erat illis anima una et cor unum in Deum : hanc alloquitur Psalmus. Vis ei placere? Non potes, quamdiu deformis es: quid facies ut pulchra sis? Prius tibi displiceat deformitas tua, et tunc ab illo ipso cui vis placere pulchra, mereberis pulchritudinem. Ipse enim erit reformator tuus, qui fuit formator tuus. Ergo prius attende quae sis, ne audeas ire foeda in pulchri oscula. Et quid intuens, inquis, me videbo? Posuit tibi speculum Scripturam suam; legitur tibi: «Beati mundi corde, quoniam ipsi Deum videbunt» . Speculum in hac lectione propositum est: vide si hoc es quod dixit; si nondum es, geme ut sis. Renuntiabit tibi speculum faciem tuam: sicut speculum non senties adulatorem, sic nec te palpes. Hoc tibi ostendit nitor ille quod es: vide quod es; et si tibi displicet, quaere ut non sis. Si enim
Abbreviated transcription (Latin):
uemebat ad fȩdã ut faceret pulchr̃a: dicã et hoc
qr in scripturis inuenio. fȩdus factꝰ ẽ. Non me in
hoc audiatis: ne in hoc uerbo temere lapsussim. Siẽ
enĩ dixerã amauit et fȩdã. ñ autẽ quasi congruent᷑
dixerã qͥbꝰdã illũ amantibꝰ nisi mͥ testis ꝓcederet. et

Expanded text:
veniebat ad foedam, ut faceret pulchram, dicam et hoc, quia in Scripturis invenio foedus factus est. Non me in hoc audiatis, ne in hoc verbum temere lapsus sim. Sicut enim dixeram, Amavit et foedam; non autem quasi congruenter dixeram quibusdam illum amantibus, nisi mihi testis procederet; et
Abbreviated transcription (Latin):
lã miror: conuersus ad eã. Illa autẽ et si ñ conũtar.
et si pꝰ conuersionẽ auertar: integra ꝑmanet. Sed
ego iã magnꝰ factꝰ in ea. et ex diminuto factꝰ integer
in ea: miror qđ ñ nouerã. ñ qđ mͦ magnũ factũ ẽ ex
Sẽꝑ magnꝰ: magnificat᷑ nimis in oꝑibꝰ suis ad nos.
onfessionẽ et decorẽ indiusti. Ante decoiẽ: confessi¬
onẽ posuit. Decus in pulchritudine. Iueris pulchri¬
tudinẽ: bonã rẽ queris. Sed quare queris pulchritu.¬
dinẽ õ anima: Ut amet te sponsus tuus. Etenĩ displi¬
ces ei fȩda. Ille enĩ qualis ẽ: Speciosus forma p̃filiis
hominũ. Osculari uis fȩda pulchrũ : sed ñ actendis
qr tu iniqͥtatibꝰ plena es. Diffusa ẽ eñgrã in labiis eiꝰ.¬

Expanded text:
lam miror conversus ad illam; illa autem etsi non convertar, lam miror conversus ad illam; illa autem etsi non convertar, etsi post conversionem avertar, integra permanet. Sed ego jam magnus factus in ea, et ex deminuto factus integer in ea, miror quod non noveram; non quod modo magnum factum est ex semper magnus; magnificatus enim nimis in operibus suis ad nos. 4. «Confessionem et decorem induisti.» Ante decorem confessionem posuit, decus in pulchritudine. Quaeris pulchritudinem; bonam rem quaeris. Sed quare quaeris pulchritudinem, o anima? Ut amet te sponsus tuus; etenim displices ei foeda. Ille enim qualis est? «Speciosus forma prae filiis hominum.» Osculari vis foeda pulchrum; sed non attendis quia tu iniquitatibus plena es. «Diffusa est» autem «gratia i
Abbreviated transcription (Latin):
magnificatꝰ esnimis. Hoc. ẽ scificet᷑ nomen tuũ: scm̃
sit apud homines nomen tuũ. Scm̃. ẽ. enĩ sẽꝑ nomen
tuũ. sed qͥbꝰdã immundis ñdũ ẽ. scm̃ nomen tuuor
et infidelibꝰ: nichil ẽ. mundũ Siimmundis et infide
dũ nec ds̃. Nisi forte putatis mundũ uideri dm̃. illis
qͥ qͦtidie blasphemant eũ. Simundꝰ ẽ: placeat. Si
placet. laudet᷑. Si autẽ blasphemat᷑. displicet. Si dis-¬
plicet. qͦmͦ tͥ potest mundũ eẽ. qđ displicet: Qͥ a gͦ
rogamꝰ sc̃ĩficet᷑ nomen tuũ: Et illis hominibꝰ qͥ ꝑ infide-¬
mano. rogamꝰ ꝓ orbe t̾rarũ. ꝓ om̃ibꝰ gentibꝰ quotidie
ad illiꝰ recticudinẽ ducant. et adherentes ei de re¬
cto ad rectũ ñ iã uituꝑent. sed placeat rectis rectꝰ.
Magnꝰ sẽꝑ etiã occultꝰ sed mͥ tunc magnꝰ quando
apparuisti. Magnificatꝰ es gͦ ex me: qͦmͦ mirificata ẽ
scientia tua ex me. Alira enĩ facta ẽ ex me. Ego il¬¬

Expanded text:
magnificatus es nimis.» Hoc est, «Sanctificetur nomen tuum,» sanctum sit apud homines nomen tuum. Sanctum est enim semper nomen tuum, sed quibusdam immundis nondum est sanctum nomen tuum. et infidelibus nihil est mundum.» Si immundis et infideleis, nec Deus; nisi forte putatis mundum videri Deum illis, qui quotidie blasphemant eum. Si mundus est, placeat; si placet, laudetur: si autem blasphematur, displicet; et si displicet, quomodo tibi potest mundus esse qui displicet? Quid ergo rogamus, «Sanctificetur nomen tuum?» Ut illis hominibus qui per infidemano, rogamus pro orbe terrarum, pro omnibus gentibus, quotidie ad illius rectitudinem ducant; et adhaerentes ei, directi ad rectum, non jam vituperent, sed placeat rectis rectus:Magnus semper, etiam occultus; sed mihi tunc magnus, quando apparuisti. Magnificatus es ergo ex me: quo modo «Mirificata est scientia tua ex me;» mira enim facta est ex me. Ego il
Abbreviated transcription (Latin):
nirdinẽ et pulchrituelinẽ. et si ñdũ uidemꝰ :
iã tamen amamꝰ. Nan enĩ cessauit qͥ ñdũ potest
niĩ cordis puritate conspici. ante oculos nr̃os po¬
nere oꝑa sua: ut uidentes quȩ possumꝰ. amemus
quȩ uidere ñ possumꝰ: ut ipsiꝰ amoris merito aliqͥn¬¬
do uidere possimꝰ. Tamen in om̃ibꝰ quȩ dictast̾. que¬
rendus ẽ etiã intellectꝰ spiritalis. atq ꝑscrutandus.
Adiuuabunt nos in xp̃i nomine desideria ur̃a:
qͥbꝰ quasi manibꝰ iniuisibilibꝰ ad inuisibilẽ ianuam
intretis. et inuisibilit̃ sanemini. Eigo dicamꝰ om̃s.

Expanded text:
em, etsi nondum videmus, jam tamen amamus. Non enim cessavit, qui nondum potest nostri cordis puritate conspici, ante oculos nostros ponere opera sua, ut videntes quae possumus, amemus quem videre non possumus, ut ipsius amoris merito aliquando videre possimus. Tamen in omnibus quae dicta sunt, quaerendus est etiam intellectus spiritualis, ad quem perscrutandum adjuvabunt nos in Christi nomine desideria vestra; quibus quasi manibus invisibilibus ad invisibilem januam intretis, et invisibiliter sanemini. 2. «vers.
Abbreviated transcription (Latin):
gioꝵ in t̾ra cham. Non ita dedrmꝰ acciꝑe u̾ba signoꝵ
et ꝓdigioꝵ quasi uerba quibꝰ uerbis fierent signa
et ꝓdigia: id ẽ. quȩ dicerent ut fierent signa et ꝓ¬
digia. Multa enĩ sine uerbis factast̾. uł uirga. uł ma-¬
nuextenta: uł fauilla in cęlũ missa. Sed qr illa ipsa quȩ
factast̾. ñ erant alicuiꝰ significationis in ania. sic̃ u̾ba

Expanded text:
giorum in terra Cham.» Non ita debemus accipere, «verba signorum et prodigiorum,» quasi verba, quibus verbis fierent signa et prodigia, id est, quae dicerent ut fierent signa et prodigia. Multa enim sine verbis facta sunt, vel virga, vel manu extenta, vel favilla in coelum missa. Sed quia illa ipsa quae facta sunt, non eran
Abbreviated transcription (Latin):
poraliũ rerũ ꝓsꝑitas adiacet: ñ ꝓpt̃ ipsã deo sed
ipsa utimini ꝓpt̾ dm̃. Nec eũ existimetis ꝓpt̃ uite
hiuiꝰ necessaria necessariũ cultoribꝰ suis quȩ donat
et blasphematoribꝰ suis: sed querite pͥmũ regnũ dei
et iustitiã eiꝰ. et hȩc omnia apponentur uobis.¬

Expanded text:
temporalium prosperitas adjacet, non propter ipsam Deo, sed temporalium prosperitas adjacet, non propter ipsam Deo, sed ipsa utimini propter Deum: nec eum existimetis propter vitae hujus necessaria coli a cultoribus suis, quae donat et blasphematoribus suis; sed quaerite primum regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia apponentur vobis
Abbreviated transcription (Latin):
referant. atq copũtant: id. ẽ. ut custodiant iusti¬
ficationes eiꝰ et legẽ eiꝰ reqͥrant. Quȩcũq igit̾ alia
bona dat ds̃. referenda st̾ ad gratuitũ cultũ eius:
ipse autẽ cultꝰ eiꝰ ñ. ẽ referendꝰ ad aliabona quȩ dat
ds̃. Tunc enĩ erit gratuitꝰ. Ad qđ certam̃ ꝓuocans
hostis.: ausus ẽ dicere dño. Nũqͥd iob gratis colit de
ũ : Porro si inseruũ uenundatꝰ ẽ ioseph. et humilia.¬
tꝰ et exaltatꝰ locũ fecit ad tẽporalia bona populo
dei ut firmaret᷑ suꝑ inimicos eiꝰ: quantomagis iħs
uenundatꝰ et humiliatꝰ a fribꝰ suis scđm carnẽ. et
exaltatꝰ in cęlis. locũ facit ad ȩtna bona ppło dei.
triũphanti de diabolo et angelis eiꝰ: Audi gͦ semen
abrahȩ. ñ de carne glorians. sed fidẽ imitans: audi¬
te serui dei et electi dei ꝓmissionẽ habentes uitȩ
p̃sentis et futurȩ. Si tẽptationes dinȩ sunt in hoc
scło: ioseph in carcere. iħim in cruce cogitate. Si tẽ

Expanded text:
 atque convertant; id est, «Ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Quaecumque igitur alia bona dat Deus, referenda sunt ad gratuitum cultum ejus: ipse autem cultus ejus non est referendus ad alia bona, quae dat Deus; tunc enim erit gratuitus. Ad quod certamen provocans hostis, ausus est dicere Deo: «Numquid Job gratis colit Deum» Job I, 9? Porro si in servum venundatus Joseph, et humiliatus, et exaltatus, locum fecit ad temporalia bona populo Dei, ut firmaretur super inimicos ejus; quanto magis Jesus venundatus et humiliatus a fratribus suis secundum carnem, et exaltatus in coelis, locum facit ad aeterna bona populo Dei, triumphanti de diabolo et angelis ejus? Audi ergo, semen Abrahae, non de carne glorians, sed imitans fidem; audite, servi Dei, et electi Dei, promissionem habentes vitae praesentis et futurae . Si tentationes durae sunt in hoc saeculo, Joseph in carcere, Jesum in cruce cogitate. Si rerum
Abbreviated transcription (Latin):
Usit tenebras et obscurauit. Seriptũ ẽ. hoc int̾ pla¬
gas quibꝰ egiptii ꝑcussist̾. Id autẽ seqͥt᷑: in diũsis
codicibꝰ uarie legit᷑. Alii nãq habent et exacerba-¬
uert̾ sermones eiꝰ: alii uͦ et ñ exac̃bauer̃ sermones
eiꝰ. Sed qđ priꝰ dixi: in pluribꝰ inuenimꝰ. Ubi autẽ addi-¬
ta ẽ negatiua particula: uix duos codices potuimꝰ
reꝑire. Sed ne forte mendositas ꝓpt̾ sensũ faciliorem
abundauerit. qͥd enĩ faciliꝰ intelligit᷑ quã id qđ dic-
tũ. ẽ. exacerbauert̾ sermones eiꝰ: utiq mendacibꝰ con-¬
tradictionibꝰ suis: conati sumꝰ scd̾m aliquã rectã sen-¬
tentiã etiã illud exponere. Et hoc interĩ occurrit. ñ
exacerbauert̾ sermones eiꝰ id. ẽ. in moyse et aaron :
qr eosetiã durissimos patientissime ꝑtulert᷑. donec
omĩa quȩ ds̃ineis facere disposuerat. ex ordine cõple-¬

Expanded text:
nter plagas quibus Aegyptii percussi sunt. Quod autem sequitur, in diversis codicibus varie legitur. Alii namque habent, «Et exacerbaverunt sermones ejus;» alii vero, «Et non exacerbaverunt sermones ejus:» sed quod prius dixi, in pluribus invenimus; ubi autem addita est negativa particula, vix duos codices potuimus reperire. Sed ne forte mendositas propter sensum faciliorem abundaverit; quid enim facilius intelligitur quam id quod dictum est, «Et exacerbaverunt sermones ejus,» utique contumacibus contradictionibus suis? conati sumus secundum aliquam rectam sententiam etiam illud exponere: et hoc interim occurrit, «Non exacerbaverunt sermones ejus,» id est, in Moyse et Aaron; quia eos etiam durissimos patientissime pertulerunt, donec omnia quae Deus in eis facere disposuerat, ex ordine comple
Abbreviated transcription (Latin):
placitũ ẽ deo. Quia gͦ tales psalmꝰ iste cõmendat: ni-¬
chil hic dixit de iniqͥtatibꝰ et irritationibꝰ et amarica
dei. et tamen utriq in uno ppło fuert̾. nec istos illi
suarũ iniqͥtatũ contagione polluert̾. Nouit enim
dñs qͥ st̃ eiꝰ. Et si in hoc scło ñ potest ab iniustis: rece
eiꝰ aminã cõmendemꝰ. hoc. ẽ in uerb̵ quasi extĩoribꝰ
int̾iorẽ intellectũ: uidet᷑ mͥ admonere semen abrahȩ
qͥ st̾ om̃s filii ꝓmissionis. ꝑtinentes ad ȩtnã hereditatẽ
testamenti et̾ni. ut tanꝗͣ ipsã hereditatẽ sibi eligant
emolum̃tũ mercedis extͣ ipsũ. Et hoc faciant lau¬
dantes. inuocantes. annunciantes. nec in suã sed in eiꝰ¬

Expanded text:
placitum est Deo:» quia ergo tales psalmus iste commendat, niplacitum est Deo:» quia ergo tales psalmus iste commendat, nihil hic dixit de iniquitatibus et irritationibus et amaricatDei. Et tamen utrique in uno populo fuerunt, nec istos illi suarum iniquitatum contagione polluerunt. «Novit» enim «Dominus qui sunt ejus:» et si in hoc saeculo non potest ab injustis, «receejus animam commendemus, hoc est, in verbis quasi exterioribus interiorem intellectum: videtur ms filii promissionis pertinentes ad aeternam haereditatem testamenti aeterni, ut tanquam ipsam haereditatem sibi eligant emolumentum mercedis extra ipsum; et hoc faciant laudantes, in
Abbreviated transcription (Latin):
bono ista data st. ne hoc ipsũ putaret᷑ sũmũ boni
qđ ista felicitas ppło dei tẽporaliũ rerũ data ẽ. con¬
tino eã ad aliud reculit. ubi sũmũ bonĩ opos¬
cet inquiri. Ut custodiant inqͥt iustifications
eiꝰ. et legẽ eiꝰ exqͥurant. Ubi intelligendũ ẽ dei
seruos et electos filios ꝓmissionis. uerũ et germanũ
semen ab rahȩ. imitantes fidẽ abrahȩ ꝓptẽa ista bo-¬
nat̾rena a deo sumere. ut ñ in eis luxu disfluant
siue ꝑũsa securitate torpescant: sed ideo habeant
gotiosissimis laboribꝰ occupari: ut ad hoc uacent
unde bonũ ȩc̃nũ possit acqͥri. hoc ẽ. ut custodiant
iustificationes eiꝰ. et legẽ eiꝰ reqͥrant. Deniq qm̃ sem̃
abrahȩ tales hic incelligi uoluit. qͥuere essent sem̃
abrahȩ. quales uitiq nec in illo ppło defuert. qđ eciã
paulus apłs satis ostendit eũ dicit sedñ in pluribꝰ
eoꝵ beneplacitũ ẽ deo ꝓfecto fuert̾ ibi qͥdã in qͥbꝰbene

Expanded text:
putaretur summum bonum, quod ista felicitas rerum temporalium populo Dei data est; continuo eam ad aliud retulit, ubi summum bonum oportet inquiri: «Ut custodiant,» inquit, «justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Ubi intelligendum est Dei servos et electos filios promissionis, verum et germanum semen Abrahae, imitantes fidem Abrahae, propterea ista bona terrena sumere a Deo, ut non in eis luxu diffluant, sive perversa securitate torpescant; sed ideo habeant gotiosissimis laboribus occupari, ut ad hoc vacent unde bonum aeternum possit acquiri, hoc est, «Ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Denique, quoniam semen Abrahae tales hic intelligi voluit, qui vere essent semen Abrahae, quales utique nec in illo populo defuerunt: quod etiam apostolus Paulus satis ostendit, cum dicit, «Sed non in omnibus illis beneplacitum est D
Abbreviated transcription (Latin):
enda ut roborent᷑ infide. de patriarchis ꝓponunt᷑¬
et illoꝵ fides et ꝓmissiones dei: ut imitando et spe
istã grãm suscipiunt in om̃i t̾ra. Qđ totũ his uer¬
sibꝰ continet᷑. Mem̃tote mirabiliũ eiꝰ quȩ fec̃ ꝓdi-¬
gia eiꝰ et uidicia oris eiꝰ. Sem̃ abrahã serui eiꝰ. filii ia-

Expanded text:
enda, ut roborentur in fide, de Patriarchis proponuntet illorum fidei et promissionis Dei, ut imitando et speristam gratiam suscipiunt in omni terra. Quod totum his versibus continetur: «Mementote mirabilium ejus quae fecit, prodigia ejus et judici
Abbreviated transcription (Latin):
animo paruulȩ fidei. Sigͦ ds̃ gratis ẽ. colendꝰ et testa¬
menti ȩtñi hereditas. ipse ascipso reqͥrendꝰ. mortalẽ
istã uitã cur p̃stat querentiũ eũ. et tẽporales necessica¬
tes : An et ipsas suȩ miscdĩȩ multiplicatione ñ deserit:
Nã intente audite qͥd p̃stit̾it patribꝰ nr̃is: uł in qͥbꝰ fidei
exempla constituit. uł qͥ ex illoꝵ carne ꝓpagati etiã
fidẽ imitatist. Cũ eent ipsi numerobreui. paucissi¬
miet incolȩ in ea: id ẽ. in tra chanaan. Et ꝑt̾nsiert̾
degente ingentẽ: et de regno in ppłm alterũ. Non

Expanded text:
animo parvulae fidei: Si ergo Deus gratis est colendus, et testamenti aeterni haereditas ipse a seipso requirendus; mortalem istam vitam quaerentium eum, et temporales necessitates, an et ipsa suae misericordiae multiplicatione non deserit? Nam intente audite quid praestiterit patribus nostris, vel in quibus fidei exempla constituit, vel qui ex illorum carne propagati etiam fidem imitati sunt. «Cum essent ipsi numero brevi, paucissimi et incolae in ea:» id est, in terra Chanaan. «Et pertransierunt de gente in gentem, et de regno
Abbreviated transcription (Latin):
fectione eoꝵ: qr incubuit timor suꝑ eos. Ecce qͦmͦ
ppłm suũ firmauit suꝑ inimicos eiꝰ. Cũ autẽ inimi-¬
cis eoꝵ ista mala iustitia eiꝰ inflixerit: quȩ ipsis lar-¬
gita sit etiã cẽporalia misccłia eiꝰ accipite. Ex pan¬
dit nubẽ in ꝓtectionẽ eoꝵ: et ignẽ ut luceret eis ꝑ
noctẽ. Petier̃ et uenit coturnix: et pane cęli satu¬
rauit eos. Difrupit petrã et fluxert̾ aque: abiert᷑
in sicco flumina. Im̃ memor fuit ũbi seĩ fui: qđ ha-

Expanded text:
os.» Ecce quomodo populum suum firmavit super inimicos ejus. 40. Cum autem inimicis eorum ista mala justitia ejus inflixerit; quae ipsis largita sit etiam temporalia misericordia ejus, accipite: «Expandit nubem in protectionem eorum, et ignem ut luceret eis per noctem. Petierunt, et venit coturnix, et pane coeli saturavit eos. Disrupit petram, et fluxerunt aquae; abierunt in sicco flumina. Quoniam memor f
Abbreviated transcription (Latin):
turnix. Non coturincẽ concupiert̾. sed carnes. Iuia
uͦ coturnix caro. ẽ: et in isto psalmo ñ loqͥt᷑ de ama¬
ricatione eoꝵ in qͥbꝰ ñ ẽ beneplacitũ deo sed de fide
electoꝵ qd ẽ uerũ semen abrahȩ: ipsi intelligendist
petisse. ut ueniret unde amaricantiũ murmura pre¬
merent᷑. lãin uersu qͥ seqͥt᷑ Et pane cęli saturauit
eos. manno qͥdẽ ñ nominauit: sed nulli obscurũ ẽ qͥ

Expanded text:
turnix.» Non coturnicem concupiverunt, sed carnes. Quia vero et coturnix caro est, et in isto psalmo non loquitur de amaricatione illorum in quibus non est beneplacitum Deo, sed de fide electorum, quod est verum semen Abrahae; ipsi intelligendi sunt petisse ut veniret unde amaricantium murmur opprimeretur. Jam in versu qui sequitur, «Et pane coeli saturavit eos,» manna quidem non nominavit, sed nulli obscurum est qui
Abbreviated transcription (Latin):
egrotꝰ. Lȩcata ẽ egiptꝰ in ꝓfectione eoꝵ: qi in cubu¬
it timor eoꝵ suꝑ eos. Timor utiq ebreoꝵ. suꝑ egipti¬
os. Nonenĩ timor eoꝵ qͦ timebant ebrei: sed qͦ timeban-¬
tur. dicet aliqͥs. Cͦ mͦ gͦ nolebant eos dimittere egiptii.
qͦmꝰ tanꝗͣ redicuros dimisert̃ : qͦmͦ tanꝗ̃ redituris.
et reddicuris aurũ et argentũ petentibꝰ cõmodaue.¬
runt. si letata ẽ ȩgiptꝰ in ꝓfectione eoꝵ: Sed intelli.¬
gendũ ẽ post illã ultimã ȩgiptioꝵ mortẽ. et tantã
stragẽ in mari rubrotã magni ꝑsequentis exereitꝰ
egiptios timiusse residuos ne redirent ebrei et eog
reliquias magna facilitate contererent. Tunc inple¬
tũ ẽ. qđ suꝑiꝰ cũ dixisset. et auxit ppłm suũ uehe¬
ment̃ : mox addidit. et firmauit eũ suꝑ inimicoses
hanc em̃ sententiã uno ũsiculo ꝓpositã ut explica¬
ret qͦmͦ id factũ sit. adiungit cȩtã quȩ in hac laude

Expanded text:
38. Laetata est Aegyptus in profectione eorum, quia incubu38. Laetata est Aegyptus in profectione eorum, quia incubuit timor eorum super eos.» Timor utique Hebraeorum super Aegyptios. Non enim «timor eorum,» quo timebant Hebraei, sed quo timebantur. Dicet aliquis: Quomodo ergo nolebant eos dimittere Aegyptii? quomodo tanquam redituros dimiserunt? quomodo tanquam redituris et reddituris aurum et argentum petentibus commodaverunt, si «laetata est Aegyptus in profectione eorum?» Sed intelligendum est, post illam ultimam Aegyptiorum mortem, et tantam stragem in mari Rubro tam magni persequentis exercitus, Aegyptios timuisse residuos ne redirent Hebraei, et eorum reliquias magna facilitate contererent. Tunc impletum est quod superius, cum dixisset, «Et auxit populum suum vehementer,» mox addidit, «Et firmavit eum super inimicos ejus.» Hanc enim sententiam uno versiculo propositam ut explicaret, quomodo id factum s
Abbreviated transcription (Latin):
dei. qđ argento et auro dicatos isrłitas edux̃ ex egip-¬
Nec in eo qđ egiptios deceꝑunt. a quibꝰ sibi ut cõmo-¬
daret᷑ aurũ argentũq petiuert̾: putandus ẽ. ds̃ do¬
los huiꝰmodi eis qͥ sursũ cor habent uel uibere. uł si
fecerint apꝓbare. Magis enĩ ꝑ illa dei uerba utiq ab
illo qͥ cor eoꝵ uidebat. et cupiditates examinabat. ꝑ-¬
missi st̾ facere ista quã ussi: ñ tamen sine aliqͦ ꝓuectu
Et quãuis ꝑ dolũ ab iniqͥs hominibꝰ: tamen qđ sibi red¬
di debebat abstulert̾. Si c̃ autẽ egiptioꝵ iniqͥtate. sic
istoꝵ infirmitate. ad id qđ opꝰ erat illis factis figuran-¬
dũ et p̃nunciandũ diuine usus ẽ. ds̃. Et eduxit
eos in argento et auro. Et ista locutio scripturarũ ẽ.
cheo qͥppe dictũ ẽ. in argento et auro: ac si diceret᷑ cũ
argento et auro. Et ñ erat in tribubꝰ eoꝵ infirmus.
Sed corpore ñ animo. Etiã hoc magnũ dei benefiei¬
ũ fuit: ut in illa necessitate migrandi. nullus esset

Expanded text:
 Dei, quod argento et auro ditatos Israelitas eduxit ex Aegypnec in eo quod Aegyptios deceperunt, a quibus sibi ut commodaretur aurum argentumque petiverunt, putandus est Deus hujusmodi dolos, eis qui sursum cor habent, vel jubere, vel, si fecerint, approbare. Magis enim per illa Dei verba, utique ab illo qui cor eorum videbat et cupiditates examinabat, permissi sunt facere ista, quam jussi: non tamen sine aliquo provecet quamvis per dolum, ab iniquis hominibus tamen quod sibi reddi debuit, abstulerunt. Sicut autem Aegyptiorum iniquitate, sic istorum infirmitate, ad id quod opus erat illis factis figurandum et praenuntiandum divine usus est Deus. «Et eduxit eos in argento et auro.» Et ista locutio Scripturarum est. Pro eo quippe dictum est, «in argento et auro,» ac si diceretur, cum argento et auro. «Et non erat in tribubus» «eorum infirmus:» sed corpore, non animo. Etiam hoc magnum Dei beneficium fuit, ut in illa necessitate migrandi nullus esset
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ ꝓpositũ ẽ: ut quẽ admodũ factũ sit. deinde nar¬
in faciendis lateribꝰ conterebuant᷑. uł quando in manu
pocenti ꝑsigna et portenta dñi sui metuendi et honoran¬
di factist̾ doncc duri regis contentio iunceret᷑: et mare
rubrũ ꝑsecutorẽ cũ exercitu eiꝰ obrueret. Qđ gͦ bieui¬

Expanded text:
positum est, ut quemadmodum factum sit, deinde narpositum est, ut quemadmodum factum sit, deinde narin faciendis lateribus conterebantur; sed quando in manu potenti, per signa et portenta Domini Dei sui, metuendi et honorandi facti sunt, donec duri regis contentio vinceretur, et mare Rubrum persecutorem cum exercitu ejus obrueret. 17.
Abbreviated transcription (Latin):
b̾ hoc loco legit᷑ cham: chanaan emendandũ ẽ Meliꝰ
autẽ intp̃tatũ ẽ accola fuit. quã sic̃ alii codices ha¬
bent in habitauit: qd tantũ dẽ ee̾t. si et incola dice.¬
ret᷑. Nichil enĩ aliud significat. Nã idipsũ. ẽ. ũbũ
in greco isto loco: qđ ẽ et suꝑiꝰ. ubi dictũ ẽ: paucis¬
simi et in colȩ inea.Incolatꝰ porro uel accolatꝰ. no
indigenã sed aduenã ostendit. Eece qͦmͦ transieit de
gente ingentẽ: de regno inppłm alterũ. Qd breut̃
ꝓpositũ fuerat: breuit᷑ narrando explicatũ ẽ. Sed
de qͦ regno transiert̾ inppłm alterũ: merito queripo¬
cest. Nondũ enĩ regnadant in t̾ra chanaan: qr ñdũ
ibi fuerat regnũ constitutũ ppłi isrł. Quomͦ gͦ pocest
intelligi. nisi forte scđm anticipationẽ. qr ibi regnũ
egipto gesta sunt. Ex auxit in qͥt ppłm suũ uehie¬
ment̃: et firmauit eũ suꝑ inimicos eiꝰ. Etiã hoc breud

Expanded text:
us hoc loco legitur «Chanaan,» emendandum est. Melius us hoc loco legitur «Chanaan,» emendandum est. Melius autem interpretatum est, «accola fuit,» quam, sicut alii codices habent, «inhabitavit:» quod tantumdem esset, si et incola diceretur; nihil enim aliud significat. Nam idipsum est verbum in graeco isto loco, quod est et superius, ubi dictum est, «Paucissimi et incolae in ea.» Incolatus porro, vel accolatus, non indigenam, sed advenam ostendit. Ecce quomodo «transierunt de gente in gentem, de regno in populum alterum.» Quod breviter propositum fuerat, breviter narrando explicatum est. Sed de quo regno transierunt in populum alterum, merito quaeri potest. Nondum enim regnabant in terra Chanaan, quia nondum ibi fuerat regnum constitutum populi Israel. Quomodo ergo potest intelligi, nisi forte secundum anticipationem, quia ibi regnum Aegypto gesta sunt. «Et auxit,» inquit, «populum suum vehementer, et firmavit eum super inimicos
Abbreviated transcription (Latin):
et semores ei sapientes faceret. Erb̃os eñ habet qͦs clicere
qđ uno ũbo latino dici ñ potest. a sapientia dictũ ẽ:
appellat᷑. Neq hoc tamen legimꝰ in illa sublimitate io¬
seph: sic̃ nec cõpedes in eiꝰ humilitate. Sed unde fieri
posset. ut uir tantꝰ uniꝰ dei cultor. in egipto alendis
tantũ mͦ corporibꝰ. et rebꝰtantũ corporalibꝰ gub̾nandis
eẽt intentꝰ. et qͦ eos meliores redderet curã ñ gereret ani¬
marũ : Sed ea conscripta st̃ in illa historia: quȩ scdđ̃m
incentionẽ seribentisin qͦ erat sp̃s sc̃s rebꝰ futuris illa
narratione significandis. sufficere iudicatast̃. Et¬
intrauit isrł in egipcũ: et iacob accola fuit in t̾ra
cham. Qđ ẽ. irł. hoc ẽ. iacob: et qđ ẽ. egiptꝰ hoc ẽ.
t̾ra cham. Hic eni aꝑtissime demonstratũ ẽ. de semi¬
ne cham filii noe cuiꝰ filiꝰ pͥmitiuus fuit chanaan:
exortã suisse etiã gentẽ egiptioꝵ Pinde in qͥbꝰ codici.¬

Expanded text:
s dicere quod uno verbo latine dici non potest, a sapientia dictum est, appellatur. Neque hoc tamen legimus in illa sublimitate Joseph, sicut nec compedes in ejus humilitate. Sed unde fieri posset ut vir tantus, unius veri Dei cultor, in Aegypto alendis tantummodo corporibus, et rebus tantum corporalibus gubernandis esset intentus, et quo eos meliores redderet, curam non gereret animorum? Sed ea conscripta sunt in illa historia, quae secundum intentionem scribentis, in quo erat Spiritus sanctus, rebus futuris illa narratione significandis sufficere judicata n Aegyptum, et Jacob accola fuit in terra Cham.» Quod est Israel, hoc est Jacob; et quod est Aegyptus, hoc est terra Cham. Hic enim apertissime demonstratum est, de semine Cham filii Noe, cujus primitivus fuit Chanaan exortam fuisse etiam gentem Aegyptiorum. Proinde in quibus codicib