comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quisq nr̃m recte. cũ sponsa
xp̃i se loqui & ab ea responsỹ
petere dicit᷑. cũ hoc sollicite
p̃uidet ne aliud qͥd loqͥ uel
audire a fratre uelit. qͣm qͦd
catholicȩ pacis regula dictat.
Dulcherrima aũ mulierum
eccłia nuncupat᷑: quia lica&
multa sit pulchritudo eccł̃i-¬
arũ xp̃i ꝑ orbem. qͣsi mulie¬
rũ sp̃uali flore fecundarum:
qͣnto amplior ẽ ꝑulchtudo
totiꝰ eiusdẽ catholicȩ quȩ ex
omnib illis uelut membris
suis una completͣ: Absit enĩ
ut mulieres hoc loco. uel he¬
gentiliũ. uel iudeoꝵ erranti¬
um synagogas accipiamus.
Non enĩ potest sponsa xp̃i illa¬
rũ pulcherrima mulierũ dici:
que nil uerȩ pulchritudins

Expanded text:
quisque nostrum recte cum sponsa quisque nostrum recte cum sponsa Christi se loqui, et ab ea responsum petere dicitur, cum hoc sollicite praevidet, ne aliud quid loqui vel audire a fratre velit, quam quod catholicae pacis regula dictat. Pulcherrima autem mulierum Ecclesia nuncupatur, quia licet multa sit pulchritudo ecclesiarum Christi per orbem, quasi mulierum spirituali flore fecundarum, quanto amplior est pulchritudo totius ejusdem catholicae, quae ex omnibus illis, velut membris suis, una completur. Absit enim, ut mulieres hoc loco, vel haegentilium, vel Judaeorum errantium synagogas accipiamus! Non enim potest sponsa Christi illarum pulcherrima mulierum dici, quae nil verae pulchritudinis
Abbreviated transcription (Latin):
signet᷑. Et uarietas confabu¬
lantiũ int̾ se ꝑsonarũ de
sponso: ipsa ut supͣ diximus.
iocunda illa fideliũ xp̃i colla¬
tio. qua se alterutrũ ad eiꝰ
concitant amorẽ. Adiura¬
uerat filias ierłm sponsa.
ut si inuenirent dilectũ ipsiꝰ
nuntiarent ei qͦd ipsa eius
amore langueret. qͥa nunt¬
rũ cominune ẽ gaudium
totiꝰ catholicȩ eccłiȩ. ut om̃s
electi ꝓ eiꝰ statu dñm p̃cent᷑.
Quesierant filiȩ ierłm a spon-¬
sa. qualis ẽẽt dilectꝰ iꝑsitis.
quia ñ nisi in unitate catho¬
lica. fides xp̃i & disci debet.¬
& doceri. Audientesq formã
eiꝰ quã obnixe petebant.
adiciunt etiã quo abierit
ipse. requirere. quia & hoc
in unitate sc̃ẽ eccłiȩ disci oꝑor¬
tet. in qualiũ corde potissimỹ
& in qͣ genere conu̾sationis
conuenientes ad inuicẽ. faci¬
mus de dño ꝑura intentione
sermonẽ: & om̃s sumus filie
suspiramꝰ: atq in t̾ris ꝑegri¬
nari. ac patriã nos hr̃e in
celis ueracit̃ ꝓfitemͣ. E tam̃

Expanded text:
signetur. Et varietas confabulantium inter se personarum de sponso, ipsa est, ut supra diximus, jocunda illa fidelium Christi collatio, qua se alterutrum ad ejus concitant amorem. Adjuraverat filias Jerusalem sponsa ut si invenirent dilectum ipsius, nuntiarent ei quod ipsa ejus amore langueret: quia nimirum commune est gaudium totius catholicae Ecclesiae, ut omnes electi pro ejus statu Dominum precentur. Quaesierant filiae Jerusalem a sponsa qualis esset dilectus ipsius, quia non nisi in unitate catholica fides Christi et disci debet et doceri; audientesque formam ejus, quam obnixe petebant, adjiciunt etiam quo abierit ipse requirere, quia et hoc in unitate sanctae Ecclesiae disci oportet, in qualium corde potissimum, et in quo genere conversationis convenientes ad invicem facimus de Domino pura intentione sermonem, et omnes sumus filiae suspiramus, atque in terris peregrinari ac patriam nos habere in coelis veraciter profitemur; et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
cũeisione. alia de p̃putio
collecta. s sieut unꝰ dñs .ii. na
sides. unũ baptismũ. unꝰ ds̃ ꝙ
pat̾ õĩum. ita ẽ una catholica
electoꝵ omniũ multitudo. ꝑ
omnia & mundi loca & tẽpo¬
ra scłi eidẽ uni ło & patri
subiecta. Quȩ ũn catholica
sit appellata. lucas docet di¬
cens. Eccłiȩ qͥdem õs ꝑ totã
habebant pacẽ. edificatȩ &
ãbulantes in timore dñi. &
consolatione sci sp̃s replebant᷑.
Qͥa enĩ hoc loco latine. una:¬
grece dr̃ catholos. Uñ liqͥdo
patet. qr inde catholica uo¬
cat᷑ eccłia. qͦd ꝑ totas munqi
partes in una pace in uno
Aqua unitate sp̃s. ipsa etiã¬
suꝑ dñm in specie columbe
descendit. tit & suã sĩplicita¬
tẽ et eiꝰ in qͣm descendebat
dñi. hac specie monstraret.
Quiꝰ simplicitatis & sỹs quia
particiꝑẽ fecit eccłiam suã
dñs. recte hanc columbam
nuneuꝑat suã. recte & ꝑfec¬
tam noĩat. ñ solũ qr ex oĩb
iustoꝵ ppłis ipsa unã com¬

Expanded text:
rcumcisione, alia de praeputio collecta; sed sicut unus Dominus, una fides, unum baptismum, unus Deus Pater omnium, id est, una catholica electorum omnium multitudo per omnia, et mundi loca, et tempora saeculi, eidem uni Deo et Patri subjecta. Quae unde catholica sit appellata, Lucas docet, dicens: Ecclesiae quidem omnes per totam habebant pacem aedificatae, et ambulantes in timore Domini, et consolatione sancti Spiritus replebantur . Quod enim hoc loco Latine, Graece catholos. Unde liquido patet quia inde catholica vocatur Ecclesia, quod per totas mundi partes in una pace, in unoA qua unitate Spiritus, ipsa etiaDominum in specie columbae descendit, ut et suam simplicitatem, et ejus in quem descendebat, Domini hac specie monstraret. Cujus simplicitatis spiritus, quia participem fecit Ecclesiam suam Dominus, recte hanc columbam nuncupat suam, recte et perfectam nominat, non solum quia ex omnibus justorum populis ipsa una com
Abbreviated transcription (Latin):
ris frui posset. enumerat illi
multifaria sp̃s ꝑignora. q̃ eidȩ
p̃rogauerit. ut patientus fe¬
rat dilationẽ uniꝰ summni ac
singłaris boni qͦd necdũ ꝑcepit.
s in tempore eternȩ retͥbutio¬
nis ẽ receptura. Sẽquit᷑ enim.

Expanded text:
ris frui posset, enumerat illi ris frui posset, enumerat illi multifaria spiritus pignora quae eidem praerogaverit, ut patientius ferat dilationem unius summi ac singularis boni, quod necdum percepit, sed in tempore est aeternae retributionis perceptu
Abbreviated transcription (Latin):
psalmistȩ. Accedet homo adcor
altũ: & exaltabit᷑ ds̃. Tanqͣ si
aliis u̾bis diceret᷑. Attollit
bumana fragilitas intentos
sui cordis oculos ad uidendũ
dm̃. & ipsi eũ auolare faciunt.
qͥa eadẽ inqͥsitione exercitati
atq illustrati sensus eiꝰ. excellen¬
tiorẽ ẽẽ diuinitatis eminentiã
noscuit. & uerissime dictũ in
alio psalmo. qr magnitudins
eiꝰ ñ ẽ finis. Flac aũ responsione
satisfac̾e uoluit scẽ eccłiȩ desi¬
derio dñs. quo eũ sollicita qͤre¬
bat. palam. & ñ in enigniate.
qͣm am̾abat. uidere concupi¬
scens. ut suꝑiora carminis hui
copiose declarant. Hortat᷑ gͦ eã
ut discreta ratione temporũ
ñ querat in uia premiũ qͦd ei
reseruat᷑ in patria. s memine¬
rit int̾im qđ ꝑ fidẽ abulare
debeat. ut ꝑuenire possit ad
speciẽ. Quȩ uidelic& tempora
pulcherrime distinguens. ait
enĩ eũ sicuti ẽ. Uerũ ne gͣuit̃
fortẽ ferret eccłia. qͦd necdum
plena cognitione sui condito¬

Expanded text:
Accedit homo ad cor altum, et exaltabitur Deus . Tanquam si aliis verbis diceretur, Attollit humana fragilitas intentos sui cordis oculos ad videndum Deum, et ipsi eum avolare faciunt, quia eadem inquisitione exercitati atque illustrati sensus ejus excellentiorem esse divinitatis eminentiam noscunt, et verissime dictum in alio psalmo, quia magnitudinis ejus non est finis . Hac autem responsione satisfacere voluit sanctae Ecclesiae desiderio Dominus, quo eum sollicita quaerebat palam, et non in aenigmate: quem amabat, videre concupiscens, ut superiora carminis hujus copiose declarant. Hortatur ergo eam ut discreta ratione temporum non quaerat in via praemium, quod ei reservatur in patria, sed meminerit interim quod per fidem ambulare debeat, ut pervenire possit ad speciem: quae videlicet tempora pulcherrime distinguens, ait enim eum sicuti est . Verum ne graviter forte ferret Ecclesia quod necdum plena cogitatione sui Condito
Abbreviated transcription (Latin):
ginta st̃ reginȩ: & octoginta
concubine: & adolescentu larũ
ñ ẽ numerꝰ. Reginȩ &e coneu¬
binȩ. utrȩq quidẽ ad thorũ
regis accedunt: filios regi ge¬
nerant: s ñ utrȩq diadema¬
te regiũ caput nobilitant.
trȩq gͦ animas. p̃dicationi
sidei ac fontẽ lauacri saluta¬
ris. sobolẽ regi ȩt̾no spũalem
generantes insinuant. s non
nulla ĩmo ñ ꝑauca suȩ m̃tis
illȩ m̃tes. q̃ intuitu regni cȩle¬
stis doctrinȩ inseruiunt: con¬
cubinȩ aũ illȩ quȩ carnaliũ
solũmͦ ac temporaliũ cõmodo

Expanded text:
ginta concubinae et adolescentularum non est numerus. Reginae et concubinae utraeque quidem ad thorum regis accedunt, filios regi generant, sed non utraeque diademate regni caput nobilitant. Utraeque ergo animas praedicatione fidei ac fontem lavacri salutaris sobolem regi aeterno spiritalem generantes insinuant, sed non nulla immo non pauca suae mentis illae mentes quae intuitu regni caelestis doctrinae inserviunt; concubinae autem illae quae carnalium solummodo ac temporalium commodo
Abbreviated transcription (Latin):
frustra ide dilectꝰ in horto
comp̃hendi passurꝰ. in horto
crucifigi. in horto sepeliri. in
horto uictor a morte resurg̾e.
hortolanꝰ uoluit ab ea q̃ pͥma
glam resurrectionis eiꝰ indere
meruit maria credi. nisi qr
in ipso suo horto. iudelics ec¬
clesia. int̾ alia diuinoꝵ cha-¬
rismatũ sata. etiã uirtutẽ
patientiȩ in hac uita. contẽp¬
tũ mortis ad t̃minandam
hanc uitã. spem beatȩ quietiᷤᷤ
post resolutionẽ corporis de¬
sideriũ beatȩ ĩmortalitatis
in receptione corporis planta¬
re curauit. E apte quidem
descendisse in hortũ suũ: non
aũ intrasse dilectꝰ dicit᷑. Est
enĩ locꝰ dilecti in sublimmi: qr
in altis habitat. & humilia
respicit. Est locꝰ horti in humi¬
li: est in conualle lacrimarũ.
S qͥ in illũ ab alto descendit.
ipse ascensus in corde eiꝰ dispo¬
suit. quib in locũ suꝑnȩ feli¬
citatis posset puenire. Unde
pecte de eodẽ horto. idz eccl̃ia¬

Expanded text:
frustra idem dilectus in horto frustra idem dilectus in horto comprehendi passurus, in horto crucifigi, in horto sepeliri, in horto victor a mortuis resurgere. Hortulanus voluit ab ea, quae prima gloriam resurrectionis ejus videre meruit Maria, credi, quia in ipso suo horto, videlicet Ecclesia, inter alia divinorum charismatum sata, etiam virtutem patientiae in hac vita contemptione mortis, ad terminandam hanc vitam spe beatae quietis post resolutionem corporis, desiderium beatae immortalitatis in receptione corporis plantare curavit. Et apte quidem descendisse in hortum suum, non autem intrasse dicitur: est enim locus dilecti in sublimi, quia in altis habitat, et humilia respicit . Est locus horti in humili, in convalle lacrymarum; sed qui in illum ab alto descendit, ipse ascensus in corde ejus disposuit, quibus in locum supernae felicitatis posset pervenire. Unde recte de eodem horto, id e
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ est ȩccłia: hortꝰ eiꝰ ẽ anima
q̃q electa. E bñ cũ dixisset
dilectꝰ m̃s descendit in hortũ.
addidit. suũ. id est quẽ ipse
fecit. ipse excoluit. ipse uir¬
tutũ ꝑigmentis conseuit.
ipse fonte gr̃ȩ suȩ ne defice̾t.
rigauit. ipse muro custodiȩ
suȩ ne ab exteris ꝓphanaret᷑
conclusit. Hinc ẽ. de qͦ iꝑse
ait. Simile ẽ regnũ cȩlorũ
grano sinapis. qđ acceptũ
homo misit in hortũ suũ
& creuit. & factũ ẽ in arbo¬
rẽ magnã. & uolucres cȩli
reqͥeuerunt in ramis eiꝰ. Gra¬
nũ quippe sinapis. u̾bum ẽ
eugłii. humile in facie. fer¬
uens in uirtute. Qđ accipi¬
ens a patre ipse ds & homo.
seminauit in eccł̃iam suam
antũ q ei increm̃ti dedit.
instar arboris exiniȩ. ut¬
latissime ꝑ orbẽ ramos fiłi
ac uirtutũ ꝓtenderet. in
quib etiã angelici sp̃s
humanȩ saluationi congau¬
derent. & sibi auctã requiẽ
celi enies. reuocatis ad suꝑna
t̾rigenis crederent. Neq enĩ

Expanded text:
 est Ecclesia, hortus ejus est anima quaeque electa. Et bene cum dixisset, Dilectus meus descendit in hortum addidit suum, id est, quem ipse fecit, ipse excoluit, ipse virtutum pigmentis consevit, ipse fonte gratiae suae, ne deficeret, rigavit; ipse muro custodiae suae, ne ab exteris profanaretur, conclusit. Hic est de quo ipse ait: Simile est regnum coelorum grano sinapis, quod acceptum homo misit in hortum suum, et crevit, et factum est in arborem magnam, et volucres coeli requieverunt in ramis ejus . Granum quippe sinapis verbum est Evangelii humile in facie, fervens in virtute; quod accipiens a Patre ipse Deus et homo seminavit in Ecclesiam suam, tantumque ei incrementi dedit, ut instar arboris eximiae latissime per orbem ramos fidei ac virtutum protenderet, in quibus etiam angelici spiritus humanae salvationi congauderent, et sibi auctam requiem, coeli cives revocatis ad superna terrigenis crederent. Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
ubi dicit. Uerbũ dulce amicoᷤ
multiplicat. & inimicos iuic¬
mitigat: & lingua eiicaris
in bono uiro abundat. De
Ibi enĩ homo seruare debet¬
disciplinã in habitu suo: &
disciplinã in cibo suo. Discipli¬
nã in babitu trib modis: in
disciplina tacendiͥ in discipli¬
na uidendi: in disciplina sese¬
continendi. Taciturnitas int̾
epulas necessaria ẽ: iccirco q̃m
lingua quȩ om̃i tempore ꝓna
ad peccatũ labit᷑: ꝑiculosiꝰ cũ
ꝑ crapulã inflaminata fuerit
ad loquendũ relaxat᷑. ꝓpterea
enĩ diues qui int̃ epulas loqͣci¬
tati seruierat: post in inferno
positꝰ. uehementiꝰ in lingua
ardebat. Custodia ocłoꝵ int̾
epulas ꝓpt̾ea necessaria ẽ: q
ñ decet ibi p̃cipue ut uagos
homo habeat ocłosͥ neq curi

Expanded text:
ubi dicit: Verbum dulce amicos ubi dicit: Verbum dulce amicos multiplicat, et inimicos mitigat, et lingua eucharis in bono viro abundat . CAIbi enim debet homo servare disciplinam in habitu suo, et disciplinam in cibo suo. Disciplinam in habitu, tribus modis, in disciplina tacendi, in disciplina videndi, in disciplina continendi sese. Taciturnitas inter epulas necessaria est idcirco, quoniam lingua quae omni tempore prona ad peccatum labitur, periculosius cum per crapulam inflammata fuerit, ad loquendum relaxatur. Propterea enim dives qui inter epulas loquacitati servierat, post in inferno positus vehementius in lingua ardebat . Custodia oculorum inter epulas propterea necessaria est; quia non decet ibi praecipue, ut vagos homo habeat oculos, neque curi
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ claudus tibias: sic indecen̾
ẽ in ore stultoꝵ parabola. Qd
uͦ tẏpus elationis sermonem
hõis ingratũ audientib red¬
dat. salomon iterũ testatur
dicens. Excelsa stulto sap̃ia:
in porta ñ aꝑiet os suũ. Ee ite¬
rũ. dicit. Cum obsecrationib
loquet᷑ pauꝑ: & diues effabit᷑
rigide. Quantũ aut̃ sermo
clamosus a disciplinatis cauen¬
dus sit. ipse autor discipline
ostendit: de quo ꝑ ysaiam
scriptũ ẽ. Non clamabit. neq
accipiet ꝑsonã: neq audiet᷑
foris uox eiꝰ. Uerbũ aũ asꝑum
& rixosũ omnino a sermoni¬
b disciplinatis secludendũ ẽẽ.
ꝑ euudẽ ꝓbatur: cũ dr̃. Labia
stulti ĩmiscent se rixis: & os
eiꝰ iurgia ꝓuocat. De uerbo
etiã mendoso qͣntũ sit cauen¬
dum: iddẽ ipse insinuat dicenꝰ.
Testis falsus ñ erit impunitꝰ:
& qui mendacia loquit᷑ non
effugiet. S & u̾bum dulce
qͣntũ ualeat in sermone: lib̃
eccłiasticꝰ patent̾ demonstrat

Expanded text:
habet claudus tibias, sic indecens habet claudus tibias, sic indecens est in ore stultorum parabola . Quod vero typus elationis sermonem hominis ingratum auditoribus reddat, Salomon iterum testatur, dicens: Excelsa stulto sapientia in porta non aperiet os suum . Et iterum dicit: Cum obsecrationibus loquetur pauper, et dives effabitur rigide . Quantum autem sermo clamosus a disciplinatis cavendus sit, ipse auctor disciplinae ostendit, de quo per Isaiam scriptum est: Non clamabit neque accipiet personam neque audietur foris vox ejus . Verbum autem asperum, et rixosum omnino sermonibus disciplinatis secludendum esse, per eumdem probatur cum dicitur: Labia stulti immiscent se rixis, et os ejus jurgia provocat . De verbo etiam mendaci quantum sit cavendum, idem ipse insinuat, dicens: Testis falsus non erit impunitus, et qui mendacia loquitur, non effugiet . Sed et verbum dulce, quantum valeat in sermone, liber Ecclesiasticus patenter demonstrat
Abbreviated transcription (Latin):
numꝰ audientiũ onerosiorꝰ qͣnto
atl aures durior uenit & inio¬
cundior. Significatio icł sen¬
tentia sermonis ideo debet esse
uera: quia fallax u̾bum etiãsi
facunde & cõposite dicit᷑: nichi¬
lominꝰ tam̃ ab auditore. aut
noxiũ aut ociosũ si fuerit intel¬
lectũ reputat᷑. S & cũ ueritate
necesse ẽ ut sermo loq̃ntis dul¬
cedinẽ habeat: quia sepe etiã
ueritas auditori amara efficit᷑:
si aut sine ratione aut sine
dilectione. hoc est uł ĩportune
uł impie contͣ eum ꝓferatur.
Singula hȩc sacre scripturȩ testi¬
moniis comꝓbemꝰ. Qđ babitꝰ
indisciplinatꝰ sermonẽ contẽp¬
tibilem faciat: salomon osten¬
dit dicens. son decent stultũ
u̾ba composita. Ee iterũ. Non
est speciosa in ore stulti parabo¬
la. E iterũ. fons uite eruditio
possidentis: doctrina stultoꝵ
fatuitas. E iterũ. Doctrina
sua noscit᷑ uir: qui aũ uamis
& excors est. patebit otemptui.
tem. Quom pulchras frustra

Expanded text:
nimis audientium onerosior, quanto nimis audientium onerosior, quanto ad aures durior venit, et injucundior. Significatio, id est sententia sermonis, ideo debet esse vera, quia fallax verbum etiam si facunde aut composite dicitur, nihilominus tamen ab auditore aut noxium aut otiosum si fuerit intellectum reputatur. Sed et cum veritate necesse est, ut sermo loquentis dulcedinem habeat, quia saepe etiam veritas auditori amara efficitur, si aut sine ratione, aut sine dilectione, hoc est, vel importune, vel impie contra eum proferatur. Singula haec Scripturae sacrae testimoniis comprobemus. Quod habitus indisciplinatus sermonem contemptibilem faciat, Salomon ostendit, dicens: Non decent stultum verba composita . Et iterum: Non est speciosa in ore stulti parabola . Et iterum: Fons vitae eruditio possidentis; doctrina stultorum fatuitas . Et iterum: Doctrina sua noscitur vir, qui autem vanus, et excors est, patebit contemptui . Item: Quomodo pulchras frustra
Abbreviated transcription (Latin):
sileat  nec semꝑ quando licet
loquat᷑. Restat nc̃ ut postquã
ostendimꝰ quid uł cui & uibi
& qͣndo loquendũ fit : & qua¬
lit̾ loquendũ sit demonstremꝰ.¬
ualitas id modus loq̃n¬
di in trib constat: hoc ẽ. quo
gestu. quo sono. qua significa¬
tione quid dicat᷑. Disciplina
iubet ut loquentis sit gestus
modestꝰ & humilis: sonus de¬
missus & suauis: significatio
uerax & dulcis. Modestiã deb&
hr̃e gestus loq̃ntis: ut nec mor¬
dinate nec impudice nec tur¬
bulent̃ int̾ loquendũ membra
moueat. neq ocłoꝵ nutib aut
aliqua indecenti conformatione
siue mutatione uultꝰ. placorẽ
sui sermonis ĩminuat. Humili
debet eẽ gestus loq̃ntis: ut apud
auditores gr̃am sermo eiꝰ inueni¬
at. Sonꝰ loquentis debet eẽ de¬
missus: ne strepitu & ĩmoderata
clamositate auditores suos aut
inuiste terreat. aut iniuste of¬
fendat. Suauis e̾ẽ debet: ne ꝓ¬
lationis asꝑitate tanto fiat a¬

Expanded text:
sileat, nec semper quando licet, sileat, nec semper quando licet, loquatur. Restat nunc ut, postquam ostendimus quid vel cui et ubi et quando loquendum sit, etiam qualiter loquendum sit, demonstremQualitas, id est motus loquendi in tribus constat, hoc est quo gestu, quo sono, qua significatione quid dicatur. Disciplina jubet ut loquentis sit gestus modestus et humilis, sonus demissus et suavis, significatio verax et dulcis. Modestiam debet habere gestus loquentis, ut nec inordinate, nec impudice, nec turbulenter inter loquendum membra moveat, neque oculorum nutibus, aut indecenti conformatione sive transmutatione vultus, placorem sui sermonis imminuat. Humilis debet esse gestus loquentis, ut apud auditores gratiam sermo ejus inveniat. Sonus loquentis esse debet demissus, ne strepitu, et immoderata clamositate auditores suos aut injuste terreat aut juste offendat. Suavis debet esse, ne prolationis asperitate tanto fiat a
Abbreviated transcription (Latin):
cũ int̾rogau̾is. corripe iuste.
Priusꝗͣ audias ne respondeas
u̾bum: & in medio semoꝵ ne
adicias loqui. Itẽ sepe ꝓpter
malitiã auditoꝵ tacendum
ẽẽ salomon docet. dicens.
In aurib insipientiũ ne loqͣ¬
ris: quia despicient doctrinã
eloquii tui. Item. Ne otendas
cũ pessimis: & ne emuleris
impios. Item. Uir sapiens si cũ
stulto contend̾it: siue irascat᷑
siue rideat ñ inueniet requiẽ.
Quisqͥs hec impedim̃ta loq̃ndi
cariere uoluerit: facile fortassiꝰ
& sine difficultate qͣndo sibi¬
sit loquendũ agnoscit: si tam̃
hoc attendit quia aliud tempꝰ
est quando ei qui uoluerit loqͥ
concedit᷑ : aliud ẽ tempꝰ quandõ
ei qui noluerit loqui ꝓ culpa
reputat᷑. Sapiens aut̃ ȩque
cauet uł ne eo tempore quando
loqui debet ꝑ negligentiã sileat:
uł ne omni tempore qͣndo loqui
licet. ꝑ licentiã concessam in
multiloquiũ cadat. Recte gͦ
tempꝰ loq̃ndi discernit᷑: si homo
nec unꝗͣ quando loqͥ debet

Expanded text:
cum interrogaveris corripe juste. Priusquam audias ne respondeas verbum, et in medio seniorum ne adjicias loqui . Item saepe, propter malitiam auditorum tacendum esse, Salomon docet, dicens: In auribus insipientium ne loquaris, quia despicient doctrinam eloquii tui . Item: Ne contendas cum pessimis, et ne aemuleris impios . Item. Vir sapiens si cum stulto contenderit, sive irascatur sive rideat, non inveniet requiem . Quisquis haece voluerit, facile fortassis et sine difficultate quando sit loquendum agnoscet, si tamen hoc attendit, quia aliud tempus est quando ei qui voluerit loqui conceditur, aliud est tempus quando ei qui noluerit loqui pro culpa reputatur. Sapiens autem aeque cavet, vel ne eo tempore quando loqui debet, per negligentiam sileat, vel ne omni tempore quando loqui licet, per licentiam concessam in multiloquium cadat. Recte ergo tempus loquendi discernitur, si homo nec unquam quando loqui debet,
Abbreviated transcription (Latin):
peccator ꝓbatur in duplici lin¬
gua. Esto mansuetꝰ ad audi¬
endũ uerbũ dĩ ut intelligas:
& cũ omni sapĩa ꝓferas respon¬
sum uerũ. Si est tibi intellectꝰ
responde ꝓximo: sin autẽ. sit
manꝰ tua suꝑ os tuũ: ne capi¬
aris in u̾bo indisciplinato.

Expanded text:
peccator probatur in duplici linpeccator probatur in duplici lingua. Esto mansuetus ad audiendum verbum Dei ut intelligas, et cum omni sapientia proferas responsum verum. Si est tibi intellectus, responde proximo; sin autem, sit manus tua super os tuum, ne capiar
Abbreviated transcription (Latin):
erga se reu̾entia loqueretur:
int̾ cet̾a sic ait. Qui me audi¬
ebant expectabant sententiã
meã: & intenti tacebant ad
consiliũ meũ. Uerbis meis ad¬
dere nichil audebant: & suꝑ
illos stillabat eloquiũ meum.
tẽ sepe ꝓpt̾ infirmitatẽ audi¬
toꝵ tacendũ ẽe. dñs suo exem¬
plo docet : qui cũ apłos adhuc
imbecilles & ad sublimioris
doctrinȩ eruditionẽ impareᷤᷤ
aspic̾et. ait. Adhuc multa
habeo uob dicere : s non
potestis portate mͦ. Item ali¬
quando tacendũ esse ꝓpter
p̃cipitationẽ loq̃ndi uitan¬
dam: salomon in ꝓuerbiis
ostendit dicens. Inmultilo¬
quio pecẽm ñ deerit: qui aũ
moderat᷑ labia sua. prudenteᷤ¬
simꝰ est. Item. Labia iusti con¬
siderant placita: & os impioꝵ
ꝑuersa. Item. Qui priꝰ respon¬
det ꝗͣ audiat: stultũ se esse de¬
monstrat. & confusione dignis¬
simũ. Itẽ in libro eccłiastico.
De uentiles te in omnẽ uentũ:
& ñ eas in omni uiaͥ sic enim

Expanded text:
erga se reverentia loqueretur, erga se reverentia loqueretur, inter caetera sic ait: Qui me audiebant, exspectabant sententiam meam; et intenti tacebant ad consilium meum, verbis meis addere nillos stillabat eloquium meum . Item saepe propter infirmitatem auditorum tacendum esse, Dominus suo exemplo docet; qui, cum apostolos adhuc imbecilles et ad sublimioris doctrinae eruditionem impares aspiceret, ait: Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo . Item aliquando tacendum esse propter praecipitationem loquendi vitandam, Salomon in Proverbiis ostendit, dicens: In multiloquio peccatum non deerit, qui autem moderatur labia sua prudentissimus est . Item: Labia justi considerant placita, et os impiorum perversa . Item: Qui prius respondet quam audiat, stultum se esse demonstrat et confusione dignissimum . Item in libro Ecclesiastico: Ne ventites te in omnem ventum, et non eas in omni via, sic enim
Abbreviated transcription (Latin):
Aliqͣndo tacendũ ẽ ꝓpt̾ multi¬
loquiũ uitandũ: uł etiã ꝓpte¬
rea qđ ipsi qui locuturi sumꝰ
nondũ apud nosmet ipsos o¬
gruã loquendi formã inueni¬
mus: quia ꝓfecto animꝰ audi¬
toꝵ magis offendit᷑. si sermo
qͥ edificare debet. confusus &
inordinatꝰ ꝓferat᷑. Aliqͣndo
tacendũ ẽ ꝓpt̾ea qđ hi qui
p̃sentes habent᷑ nequaꝗͣ tales
sunt ad qͦs uerbũ debeamus
ri potest: scilicet dum uel
rigibilis. atq ideo indigna
admonitione existimatur.
Singula hec exemplis script᷑arũ
ꝓbare possumꝰ. quia ñuno s
multis singła quȩq confirma¬
ri scripturarũ testimoniis in¬
uenimus. Qđ sermonẽ eoꝵ
qui priores nobis loqui ceꝑant
ñ debeamꝰ int̾rumꝑe. s semꝑ
loquentes alios. & p̾cipue eos
qui utilia & recta locuntur
ꝓpt̾ custodiã discipline reu̾en¬
ter sustinere atq expectare.
sc̃s iob nobis ostendit: qui cũ
de sua disciplina. & de alioꝵ

Expanded text:
Aliquando tacendum est propter multiAliquando tacendum est propter multiloquium vitandum, vel etiam propterea quod ipsi qui locuturi sumus, nondum apud nosmetipsos congruam loquendi formam invenimus, quia profecto animus auditorum magis offenditur, si sermo qui aedificare debet, confusus et inordinatus proferatur. Aliquando tacendum est propterea quod ii, qui praesentes habentur, nequaquam tales sunt, ad quos verbum debeamus ri potest, scilicet dum vel rigibilis atque ideo indigna admonitione existimatur. Singula haec exemplis Scripturarum probare possumus, quia non uno sed multis singula quaeque confirmari Scripturarum testimoniis invenimus. Quod sermonem eorum qui priores nobis loqui coeperant, non debeamus interrumpere, sed semper loquentes alios et praecipue eos qui utilia et recta loquuntur, propter custodiam disciplinae reverenter sustinere atque exspectare, sanctus Job nobis ostendit, qui cum de sua disciplina et de aliorum
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo aliquid: quia tempus
loquendi. Tempꝰ uͦ quando oĩa
nunꝗͣ: quia sicut idẽ salomon
ait. mala aurea in lectis ar¬
genteis qui loquit᷑ u̾bum in
tempore suo. Habet gͥ omne u̾bũ
tempꝰ suũ quando ꝓferri debe¬
at: & tempꝰ quando taceri.
Quando aut̃ loquendum sit
meliꝰ ostendimꝰ: si priꝰ quando¬
sit tacendũ demonstramus.
Tempꝰ enĩ tacendi tempꝰ loq̃n¬
di ddebet p̃cedere: quia prius
ꝑ silentiũ tempore tacendi
discit᷑: quod postea per
u̾bum tempore loq̃ndi
ꝓferat᷑. ꝓpt̾ea ñ ait salomon.
tempꝰ loqͥndi & tempꝰ tacendli
s tempꝰ tacendi & tempus lo¬
quendi: quia priꝰ sicut dictũ
ẽ. in silentio forma loquenddi
sumit᷑ quȩ postinodũ tẽpore
loq̃ndi in uoce teneat᷑. Aliq̃n
tacere debemꝰ ꝓpt̾ea qđ alter
prior loqui cepit: ne forte si
offendamꝰ. Aliqͣndo tacendũ
est: ꝓpt̾ea quia ad id qͦd dic̾e
uolumꝰ animos auditoꝵ para¬
tos adhuc ñ esse consideramꝰ.

Expanded text:
quando aliquid, quia tempus quando aliquid, quia tempus loquendi, tempus vero quando omnia, nunquam, quia sicut idem Salomon ait: Mala aurea in lectis argenteis, qui loquitur verbum in tempore suo . Habet igitur omne verbum tempus suum quando proferri debeat, tempus quando taceri. Quando autem loquendum sit, melius ostendemus, si prius quando tacendum sit demonstremus. Tempus enim tacendi tempus loquendi debet praecedere, quia prius per silentium tempore tacendi discitur, quod postea per verbum tempore loquendi proferatur. Propterea non ait Salomon: Tempus loquendi et tempus tacendi, sed tempus tacendi et tempus loquendi , quia prius, sicut dictum est, in silentio forma loquendi sumitur, quae postmodum tempore loquendi in voce teneatur. Aliquando tacere debemus propterea quod alter prior loqui coepit, ne forte si offendamus. Aliquando tacendum est propterea, quia ad id quod dicere volumus, animos auditorum paratos adhuc non esse consideramus.
Abbreviated transcription (Latin):
ne scripturarũ collationes.
cũ disciplina tam̃ & reu̾entia.
boc ẽ sine contentione & cla¬
more & qualibet turpitudi¬
ne u̾boꝵ hr̃i possunt. Postre¬
mo sunt alia loca. in quibus
magis loquendi licentia laxa¬
tur: ita ut ñ solũ dde sp̃ualib
reb s etiã de ext̾ioꝵ dispositi¬
one & ꝓuisione sermones ad¬
mittant᷑. Loca in quib uana
& suꝑflua dici debeant. in¬
uenire ñ possum. Neq gͥ m
diuinis & sacratis locis con¬
fabulationes inducere. neꝙ:
in illis locis ubi de disciplina
agendũ est. questiones & con¬
tentiones u̾boꝵ uentilare.
neq in illis ubi de intelligen¬
tia diuinarũ scripturarum
tractandũ ẽ. exteriora negotia
admiscere debemꝰ: nec ea que¬
reuelanda. in manifesto ꝓpa
est: quando qͥd dicendum sit
atcende. Est tempꝰ quando in¬
chil: & est tempꝰ quando aliqͥd̃
dicendũ ẽ. Nullũ uͦ tempꝰ est:
qͣndo dicenda st̃ omĩa. Tempꝰ
est qͣndo nichil est dicendum:
quia tempꝰ tacendi. E tempꝰ

Expanded text:
ne Scripturarum collationes cum disciplina tamen et reverentia, hoc est sine contentione et clamore et qualibet turpitudine verborum haberi possunt. Postremo sunt alia loca in quibus magis loquendi licentia laxatur, ita ut non solum de spiritualibus rebus, sed etiam de exteriorum dispositione et provisione sermones admittantur. Loca in quibus vana et superflua dici debeant, invenire non possum. Neque igitur in divinis et sacratis locis confabulationes inducere, neque in illis locis ubi de disciplina agendum est, quaestiones aut contentiones verborum ventilare, neque in illis ubi de intelligentia divinarum Scripturarum tractandum est, exteriora negotia admiscere debemus, nec ea qrevelanda, in manifesto propest quando quid dicendum sit attendere. Est tempus quando nihil, et est tempus quando aliquid dicendum est, nullum vero tempus est quando dicenda sunt omnia. Tempus est quando nihil dicendum est, quia tempus tacendi; et tempus
Abbreviated transcription (Latin):
namq. & cẏbos traicimus in
corpꝰ reficiendum: & uerba
secreta ꝓximis declaremus.
Uñ recte in collo eccłie doctoꝵ
ꝑsona designatur: qui & u̾bo
edificationis rudes institu¬
unt: & eiꝰdem institutionis
officio cybũ salutis in cõmis-¬
sa sibi ȩccłiȩ sc̃e membra tͣns-¬
mittunt. Quod iudelicet
collũ recte monilib assimilat᷑.
Monilia aũ sunt. ornamenta.
quȩ uirginũ solent collo pen¬
dere. Quãuis & moniliũ uoca¬
bulo plerumq omnia matro¬
narũ ornam̃ta disignentur:
quia doctoꝵ sp̃ualiũ constan¬
tia cȩlestium uirtutũ munit᷑
sumul & decorat᷑ insignibus:
utpote qui ea quȩ uerbo do¬
cent. oꝑib ostendunt. Mure-¬
nule quoq st̃ ornam̃ta colli
uirginalis: catenule iudelicos.
auri contextȩ uirgulis. & in-¬
terdũ etiã additis argenti
uirgulis uariatȩ ut hec sen¬
tentia ꝓbat: quȩ acdisimilitu¬
dinẽ murenȩ serpentis nom̃
accipiunt. łlȩ autem apte
contextũ diuitiarũ significauł

Expanded text:
namque et cibos trajicimus in corpus reficiendum, et verba secreta proximis declaremus. Unde recte in collo Ecclesiae doctorum persona designatur, qui et verbo aedificationis rudes instituunt, et ejusdem institutionis officio, cibum salutis in commissa sibi sanctae Ecclesiae membra transmittunt. Quod videlicet collum recte monilibus assimilatur. Monilia autem sunt ornamenta, quae virginum solent collo pendere. Quamvis et monilium vocabulo plerumque omnia matronarum ornamenta designentur: quia doctorum spiritualium constantia coelestium virtutum munitur, simul et decoratur insignibus, ut pote qui ea quae verbo docent, operibus ostendunt. Murenulae quoque sunt ornamenta colli virginalis; catenulae videlicet auri contextae virgulis, et interdum etiam additis argenti virgulis variatae, ut haec sententia probat, quae a similitudine murenae serpentis nomen accipiunt. Hae autem apte contextum divinarum significant
Abbreviated transcription (Latin):
in tranqͥllitate mundane
pacis dño famulari. & sobolẽ
ei celestẽ ꝓpagare atq edu
exerceri disponit. qͦ mundi¬
or ad ꝑpetua bona ꝑueni
at: & ne si cuncta tempora-¬
lia forte ꝓspera eurrant. in¬
colatu presentis exilii delec¬
tata. minus cȩlestem patriã
suspiret. Itaq sponsa xp̃i
quietã in illo uitã age de¬
siderans: quales sint domꝰ
in quib eũ suscipere uelit

Expanded text:
in tranquillitate mundanae in tranquillitate mundanae pacis, Domino fabulari, et sobolem ei coelestem propagare atque educationibus exerceri disponit, quo mundior ad perpetua bona perveniat, et ne, si cuncta temporalia forte prospera currant, incolatu praesentis exsilii delectata, minus coelestem patriam suspiret. Itaque sponsa Christi quietam in illo vitam agere desiderans, quales sint domus in quibus eum suscipere velit
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ contemplatione sese altiꝰ
attollunt. cũ serenum ab
extrinsecis ꝓturbationibus
tempꝰ accipiunt. Potest aũ
lectulus eccłiȩ floridꝰ recte
accipi. non tm̃ ꝓpter opera
munditiȩ quib electi quiq
ad fructũ uitȩ eterne ꝑueni¬
unt: s etiã ꝓpter prolem
fideliũ quã ipsa eccłia fidei
flore redolentem. cdo gĩgnere
ex aqua & spũ consueuit.
Cui uidelic& actioni tanto
studiosiꝰ se cooperante dño
& sermonẽ confirmante su¬
bicit: quanto qͥetũ pacatũq
ab inuidentiũ insecutione
tempꝰ ipso largiente ꝑciꝑit.
E notandũ ꝑ totum libelli
huiꝰ textũ. qđ sponsa semp
indomo uł in lectulo. ułalio
qͦlibe int̾iori loco eũ suo
dilecto manere concupiscat.
qͦd muliebri magis sexui
congruit: ipse aũ sponsus
q̃d masculo conuenit ad
forinseca potius. opera. uinea¬
rum uidelic& uel hortorũ
uł alioꝵ huiꝰmodi amicam
suã euocet: quia minirũ
scã eccłia si fieri posset. semꝑ

Expanded text:
rnorum contemplatione sese altius rnorum contemplatione sese altius attollunt, cum serenum ab extrinsecis perturbationis tempus accipiunt. Potest autem lectulus Ecclesiae floribus recte accipi, non tantum propter opera munditiae, quibus electi quique ad fructum vitae aeternae perveniunt, sed etiam propter prolem fidelium, quam ipsa Ecclesia fidei flore redolentem Deo gignere ex aqua et spiritu consuevit. Cui videlicet actioni tanto studiosius se, cooperante Domino et sermonem confirmante subjecit, quanto quietum pacatumque ab invidentium insecutione tempus, ipso largiente perceperit. Et notandum quod per totum libelli hujus textum sponsa semper in domo, vel in lectulo, vel alio quolibet interiori loco, cum suo dilecto manere concupiscat, quod muliebri magis sexui congruit; ipse autem sponsus, quod masculino convenit, ad forinseca potius opera, vinearumque videlicet, vel hortorum, vel aliorum hujusmodi amicam suam evocet: quia nimirum sancta Ecclesia, si fieri posset, semper
Abbreviated transcription (Latin):
tuȩ grẽ participib ut sit
&e ipsi uirtutib pulchri. tu
donasti. Pulcher esgͦ & decorꝰ.
splendor pulchritudinis. qͥa
quietis ab ext̾iori actu cordib
solet. quanto liberus tanto
liquidiꝰ innotescere. iuxta il¬
lud psalmistȩ. uacate & ui¬
dete qm̃ ego sum d̃s: recte
subiungit. Iectulus noster
floridus. Aliquando enĩ scã
eccłia quasi in lectulo cum
dño. sponso iudelic&e suo reqͥ¬
escit: aliqͣndo cũ ipso contra
hostes in acie consistit. Consi¬
stit namq in acie: cũ insur¬
gentib acriorib demptati¬
onũ incursib usq ad sangyi¬
nem contͣ imꝓbos agonem
exercet fidei. Requieseit uͦ
in lectulo. cũ pace tẽporũ
arridente liberũ ei reddit
obsequiũ: cum placidũ men-¬
tis intuitũ ad speculandã
głam maiestatis eiꝰ intendit.
Unde bñ idem lectulus floridͤ
ẽẽ dicitur: quia nimirum
sci quiq dũ tranqͥllitate tẽ¬
porũ utunt᷑. tẽ maxime lec̃

Expanded text:
tuae gratiae participibus, ut sint tuae gratiae participibus, ut sint et ipsi virtutibus pulchri, tu donasti. Pulcher es ergo et decolis. Cujus splendor pulchritudinis, quia quietis ab exteriori actu cordibus solet, quanto liberius, tanto liquidius innotescere, juxta illud Psalmistae, Vacate et videte, quoniam ego sum Deus , recte subjungit: Lectulus noster floridus. Aliquando enim sancta Ecclesia, quasi in lectulo cum Domino, sponso videlicet suo requiescit; aliquando cum ipso contra hostes in acie consistit; consistit namque in acie, cum insurgentibus acrioribus tentationum incursibus, usque ad sanguinem contra improbos agonem exercet fidei; requiescit vero in lectulo, cum pace temporum arridente, liberum ei reddit obsequium, cum placidum mentis intuitum, ad speculandam gloriam majestatis ejus intendit. Unde bene idem lectulus floridus esse dicitur, quia nimirum sancti quique tranquillitate temporum utuntur, et tunc maxime lecti
Abbreviated transcription (Latin):
nullo exterarũ rerũ appetitu
niluoꝵ more accenditur: nulli
uiuentiũ adu̾sum qͥd inferre
meditat᷑. Qd columbine fert᷑
ẽẽ mansuetudinis: quȩ cuncta
que occurrunt. simplici. miti.
& humili corde contemplat᷑
Audiens aũ geminã sibi a dño
pulchritudinẽ. & oꝑis iudelice
& intentionis. eũ simplicitate
puricordis ẽẽ contributam:
deuota mox uoce respondet.
Eoce tu pulcher es dilecte mi:
& decorus. Ac si aꝑte dicat.
Ego quidẽ quicqͥd pulchritu¬
dinis. simplicitatis. gr̃ȩ sp̃ualis
habeo. hoc te nimirũ largien¬
te percepiͥ ꝑ quẽ & remissio¬
nem peccatoꝵ & bone actionis
efficaciam possedi: tu autem
ueracit & sine cõparatione
pulcher es & decorus. qui &
ps es aute secula semper ex
patre genitꝰ. & ubi meȩ redem¬
ptionis tempꝰ aduenit. conce¬
ꝑtus ac natus de spũ sc̃o et
matre uirgine: ñ solũ immu¬
nis ab omni labe iniqͥtatis. s
nisti in mundũ & iuxisti in
mundo: quin etiã omnibus

Expanded text:
nullo exterarum rerum appetitu nullo exterarum rerum appetitu milvorum more accenditur, nulli viventium adversum quid inferre meditatur. Quod columbinae fertur esse mansuetudinis, quae cuncta quae occurrunt simplici, miti et humili corde contemplatur. Audiens autem geminam sibi a Domino pulchritudinem, et operis videlicet, et intentionis causa cum simplicitate puri cordis esse contributam, devota mox voce respondit: Ecce tu pulcher es, dilecte mi, et decorus. Ac si aperte dicat: Ego quidem quicquid pulchritudinis, simplicitatis et gratiae spiritualis habeo, hoc, te nimirum largiente, percepi, per quem et remissionem peccatorum, et bonae actionis efficaciam possedi. Tu autem veraciter, et sine comparatione pulcher es et decorus, quia et Deus es ante saecula, semper ex Patre genitus, et ubi meae redemptionis tempus advenit, conceptus ac natus de Spiritu sancto, et matre virgine; non solum immunis ab omni labe iniquitatis, sed nisti in mundum, et vixisti in mundo; quinetiam omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
addidit continuo in uineis
engaddi. id est. fontis hedi:
qͦd est aperte dicere. indonis
spũalib que ex tempore baꝑ¬
tismi fidelib conferuntur.
Lactenꝰ eccłia quȩ a redẽptore
onis pignora: testat᷑. Cui mox
ipse. remunerationis uice res-¬
pondit. Eoce tu pulchra es
tu pulchra es in operibus
mundis: quib sobrie & iuste
& pie conu̾saris. in hoc secuło.
Ecce tu pulchra in simplicita¬
te cordis: quia ꝓ sola intenti¬
one ȩt̾nitatis bonis actibus
insistis: expeostans beatam
spem & aduentum glorie
magni di. Oculi tui colum¬
barũ: ocłi cordis tui sĩplices
& mundi: atq ab oĩ dupli¬
citate fallendi ac simulandi
prorsus immiines. Ideo multũ
beati: quia tales dm̃ uide¬
bunt. Item ocłi tui colum¬
barum: quia sensus tui spũa-¬
li st̃ intellectu prediti. Nam
uel columbarũ uocabulo spũa¬
les sensus ac dona signantur.
Item oculos columbarum ht̃
amica xp̃i: quia omnis anima
quȩ illũ ueraciter intꝰ amat.

Expanded text:
addidit continuo, « in vineis addidit continuo, « in vineis Engaddi, » id est, fontibus haedi, quod est aperte dicere in donis spiritalibus, quae ex tempore batismi fidelibus conferuntur. Hactenus Ecclesia, quae a Redemptore onis pignora testatur. Cui mox ipse remunerationis vice respondit: Ecce tu pulchra es, pulchra es in operibus mundis, quibus sobrie, et juste, et pie conversaris in hoc saeculo. Ecce tu pulchra in simplicitate cordis, quia pro sola intentione aeternitatis, bonis actibus insistis, exspectans beatam spem et adventum gloriae magni Dei. Oculi tui columbarum, oculi cordis tui simplices et mundi, atque ab omni duplicitate fallendi ac simulandi prorsus immunes. Ideo multum beati, quia tales Deum videbunt. Item oculi tui columbarum, quia sensus tui spirituali sunt intellectu praediti: nam vel columbarum vocabulo spiritualis sensus ac dona signantur. Item oculos columbarum habet amica Christi, quia omnis anima quae illum veraciter intus amat,
Abbreviated transcription (Latin):
sacramenta ꝓfudit. Unde &
ipse qͥ uirtus & sapientia di
quasi balsamũ ñ mixtum
odor m̃s. Mirandus sane ordo
uerboꝵ: ut priꝰ sponsa dicat
accumbente rege nardum
suã odorem dedisse: deinde
ipsum fasciculo myrrȩ com¬
paret. & tercio eundẽ. botrũ
cypri cognominet: ad ulti¬
mũ in uineis engaddi eũ ẽẽ
cõmemoret: quia & prius
discumbentẽ in cena dñm
mulier deuota nardo ꝑfudit:
deinde discipuli crucifixũ
ad sepeliendũ myrra unctũ
linteis inuoluerunt: & post
hec ipse gaudio resurrectio¬
nis mox adueniente. sp̃alia
fidelib dona distribuit.
Nec pret̾eundũ qͦd engaddi
fons hedi int̃pretatur. Quo
nomine patent̃ lauachrũ
sacri baptismatis ostendit᷑.
in qͦ peccatores adhuc. & sim¬
stra parte digni descendimꝰ:
s iam mundati a peccatoꝵ
feditate. atq in agnoꝵ nume¬
ro computandi ascendimus.
¶ bñ cum leticiã dñioȩ resur¬
rectionis significaret dicendo
botrus cypri dilectus m̃s mͥ

Expanded text:
sacramenta profudit. Unde et sacramenta profudit. Unde et ipse, qui virtus et sapientia Dei quasi balsamum non mistum odor meus. » Mirandus sane ordo verborum, ut prius sponsa dicat accumbente rege nardum suam odorem dedisse; deinde ipsum fasciculo myrrhae comparet; tertio eumdem botrum Cypri cognominet; ad ultimum in vineis Engaddi eum esse commemoret, quia et prius discumbentem in coena Dominum mulier devota nardo perfudit. Deinde discipuli crucifixum ac sepeliendum myrrha unctum linteis involverunt, et post haec ipse gaudio resurrectionis mox adveniente, spiritalia fidelibus dona distribuit. Nec praetereundum quod Engaddi fons haedi interpretatur, quo nomine patenter lavacrum sacri baptismatis ostenditur, in quo peccatores adhuc et sinistra parte digni descendimus, sed jam mundati a peccatorum foeditate atque in agnorum numero computandi ascendimus. Et bene cum laetitiam Dominicae resurrectionis significaret dicendo: « Botrus Cypri dilectus meus mihi, »
Abbreviated transcription (Latin):
sustinent. Quippe uiti simili¬
ores qͣm myrto: ꝑpetua coma
insignes: ꝓceritas intra bina¬
cubita subsistit: semen earũ
uino ꝓximum gustu: colore
rufum: ramis crassiores quã
myrtus: quȩ certo anni tem¬
pore balsamũ sudant. Sed
& agricolȩ uirgulta earum
acutiᷤ lapidib suie osseis so¬
lent meidere cultellis. Nam
ferri tactus ledit. Per quas
incisionẽ emanat sucus odo¬
ris eximii: & lacruniꝰ pulehye
rorantib. exceptꝰ lanis. par¬
ua colligitur in cornua. Qd
quia ꝑ cauernã profluat
corticis: sepiꝰ oꝑobalsamum
nominat᷑. Ope & enĩ grece
cauerna nuncupat᷑. Singu¬
larũ q arborum largior
estib. Precipua aũ lacrimȩ
gr̃a: sccda seminiͥ t̃cia cortici:
minima ligno. Quȩ cuncta
redemptori nr̃o si sollicite
considerant᷑ aptissime conue¬
munt. Qui humilis in carne
s plenus gr̃ȩ & ueritatis ap¬
parens. uulneratꝰ est ꝓꝑter
iniqͥtates nr̃as: ac de sis uul¬
nerib uitȩ nob̃ & salutis

Expanded text:
sustinent, quippe viti similisustinent, quippe viti similiores quam myrto, perpetua coma insignes cubita subsistit; semen earum vino proximum gustu, colore rufum, ramis crassiores quam myrtus, quae certo anni tempore balsamum sudant. Sed et agricolae virgulta earum acutis lapidibus, sive osseis solent incidere cultellis; nam ferri tactus laedit. Per quas incisiones emanat succus odoris eximii, et lacrymis pulchre rorantibus exceptus lanis parva colligitur in cornua. Quod quia per cavernam profluat corticis, saepius opobalsamum nominatur  opi enim Graece caverna nuncupatur, singularumque arborum largior aestibus: praecipua autem lacrymae gratia, secunda semini, tertia cortici, minima ligno. Quae cuncta Redemptori nostro, si sollicite considerantur, aptissime conveniunt, qui humilis in carne, sed plenus gratiae et virtutis apparens « vulneratus est propter iniquitates nostras, » ac de suis vulneribus vitae nobis et salutis
Abbreviated transcription (Latin):
Derito int̾ ubera commoratur
sponse: quia idem in botrum
uersus ẽ uineȩ. Icleo sca eccłia
memoriã dominice mortis
nunꝗͣ de suo corde deponit:
quia ipse qͥ propt̃ delicta eius
ficationẽ a morte resurrexit::
atq ei uestigia ipsiꝰ sequenti
post angorem mortis resurgen-¬
di exemplũ tribuit. Qui bñ
etiã in uineis engaddi eẽ me¬
morat᷑. Namq in uineis engad¬
ꝑi. ut prefati sumꝰ. balsamũ
gignitur: qͦd in chrismatis
confectione liquori oluiȩ ad-¬
misceri. ac pontificali bñdicti¬
one solet conseerari: quatinꝰ
fideles omnes cũ impositione
manꝰ sacerdotalis qua sp̃s sc̃s
accipit᷑. hac unctione signent᷑.
Qua etiã altare dñicum dedi¬
catur: & cetera quȩ sacroscã
ẽẽ debent pungunt᷑. Unde
rectissime ꝑ uineas engaddi.
carismata diuina figurantur:
¶ sponsus in uineis est engaddi:
ꝑ & ipse dñs in carne appa
uineas appellat. quia in ui¬
nearũ morẽ extollunt᷑: que
sine adminiculis se ipsas non¬

Expanded text:
Merito inter ubera commoratur sponsae, quia idem in botrum versus est vineae. Ideo sancta Ecclesia memoriam dominicae mortis numquam suo de corde deponit, quia ipse qui propter delicta ejus ficationem a morte resurrexit. Atque ei vestigia ipsius sequenti, post angorem mortis, resurgendi exemplum praebuit. Qui bene etiam in vineis Engaddi esse memoratur; namque in vineis Engaddi, ut praefati gignitur, quod in chrismae confectione liquori olivae admisceri, a pontificali benedictione solet consecrari, quatenus fideles omnes cum impositione manus sacerdotalis qua Spiritus sanctus accipitur, hac unctione signentur, qua etiam altare Dominicum dedicatur, et caetera quae sacrosancta esse debent perunguntur. Unde rectissime per vineas Engaddi charismata divina figurantur; et sponsus in vineis est Engaddi, quia et ipse Dominus in carne apparvineas appellat, quia in vinearum morem extolluntur, quae sine adminiculis seipsae
Abbreviated transcription (Latin):
in eos qͥ non peccauert᷑. mox
rationẽ reddit. adiungens
in similitudinẽ p̃uaricatio¬
nis ade: id est ñ ꝓpter sua
ꝓpria peccata. s qm̃ sui sum¬
les genuit p̃uaricator adã.
Dicendũ gͦ nobis in hac par¬
te questionis qͦd dixisse au¬
diuimꝰ eundẽ apłm paulũ:
qui de esau & iacob geminoꝵ
ex uno concubitii nascenti¬
um disꝑari sorte dispuitans
ait. Quid gͦ dicemꝰ: Ntinqͥd
iniqͥtas aprid dm: Absit.
Moyses enĩ dicit. Miserebor
eui miserebor: miscdiam
prestabo eui misertꝰ fuero.
Igit̾ non uolentis neq cur-¬
rentis:. s miserentis ẽ dei.¬

Expanded text:
in omnes qui non peccaverunt, mox in omnes qui non peccaverunt, mox rationem reddit adjungens, In similitudinem praevaricationis Adae , id est, non propter sua propria peccata, sed quia sui similes genuit praevaricator Adam. Dicendum ergo nobis in hac parte quaestionis, quod dixisse audivimus eumdem apostolum Paulum, qui de Esau et Jacob geminorum ex uno concubitu nascentium dispari sorte, disputans ait, Quid ergo dicemus? Nunquid iniquitas apud Deum? Absit. Moyses enim dicit, Miserebor, cui miserebor; misericordiam praestabo, cui misertus fuero. Igitur non volentis, neque currentis; sed miserentis Dei
Abbreviated transcription (Latin):
filios adam: a die exitus cde
uentre matͥs eoꝵ. Qd dicit
dñm ñ impossibile aliquia
p̃cepisse qͥ iustꝰ est: uerũ ꝓfe¬
cto dicit si ad eiꝰ respicit auꝑi¬
lium. eui catholica uox suppli¬
cat. Deduc me in semitam
animi sui fidit: refellit eũ
ueridica eiꝰdem iusti condito¬
ris sententia qua dicit. dine
me nichil potestis fac̾e. Qd
dicit eũ qui ꝑuis ẽ non dam¬
naturũ ẽẽ hominẽ pro eo
qͦd uitare ñ potuit: contra¬
dicit eiusdẽ pii redemptoris
& iusti iudicis sententiȩ. qͣ
etiã de paruulis ait. Lisi
qͥs renatus fuerit ex aqua &
spũ: non potest uidere regnũ
dei. Quamuis ut sẽs augu¬
stinꝰ ait. mitissima prorsus
pena uel damnatio erit om¬
niũ qui pret̃ peccatũ quod
originale traxerunt nullũ
insuꝑ addiderunt. Nec tͣn
tales a cdamnatione ꝓrsus
ẽẽ possunt ĩmmnunes: cum
manifeste dicat apostolue
quia regnauit mors ab adã
usq ad moysen etiã in eos
qui ñ peccauert̃. E quasi
querere tͣ quare regnauerit

Expanded text:
ie exitus de ventre matris eorum . Quod dicit Dominum non impossibile aliquid praecepisse, qui justus est; verum profecto dicit, si ad ejus respicit auxilium, cui catholica vox supplicat, Deduc me in semitam viribus animi sui fidit, refellit eum veridica ejusdem justi Conditoris sententia, qua dicit, Sine me nihil potestis facere . Quod dicit, eum qui pius est, non damnaturum esse hominem, pro eo quod vitare non potuit, contradicit ejusdem pii Redemptoris et justi judicis sententiae, qua etiam de parvulis ait, Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest videre regnum Dei . Quamvis, ut sanctus Augustinus ait, « mitissima prorsus poena vel damnatio erit omnium, qui praeter peccatum, quod originale traxerunt, nullum insuper addiderunt. » Nec tamen tales a damnatione prorsus esse non possunt immunes, cum manifeste dicat Apostolus quia regnavit mors ab Adam usque ad Moysen, etiam in eos qui non peccaverunt . Et quasi quaereretur quare regnaverat