comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑfectio: sic̃ bonum & melius:
lex diuina in trib listinguit᷑
partib: idẽ in historia. inpre¬
ceptis. & in ꝓpħis: Historia est:
in his q̃ gesta sunt: Precepta:
in his que iussa sunt: ꝓphetia:
uhis q̃ futura ꝓnuntiata st̃ lex
cliuina̾: triplici sencienda ẽ mͦ
Orimo ut historiee⁊ sccło ut
tropologice. tercio ut nuistice in¬
telligat᷑. Historice naniq iuxta
litteram: tropologice uixta mo¬
ralem scientiã: mystice iuxta spi¬
ritalem intelligentiam: Ergo sic
historie oportet fidem tenere.⁊
ait eam et moraliter debeamꝰ int̾¬
ꝓtetari: & spiritalit̾ intelligere:
Tria & septẽ: decem p̾ceptafs Sed
tria ad amorẽ dei ꝑtinent: sep¬
tem adhomines: Illa tria que
adcłm ꝑtinent: inuna tabula
scripta fuerĩt: Reliqua septẽ:
insccła In prima tabula trium
manclatoꝵ: hoc primũ ẽ: Dili¬
ges dñm cłm tuum: In sccla:
honora patrem tuũ &. matrem:¬

Expanded text:
um et melius. 11. Lex divina in tribus distinguitur partibus: In historia, 164 in praeceptis, et in prophetia. Historia est in his quae gesta sunt, praecepta in his quae jussa sunt, prophetia in his quae futura praenuntiata sunt. 12. Lex divina triplici sentienda est modo. Primo, ut historice: 165 secundo ut tropologice, tertio ut mystice intelligatur. Historice namque juxta litteram, tropologice juxta moralem scientiam, mystice juxta spiritalem intelligentiam. Ergo sic historice oportet fidem tenere, ut eam et moraliter debeamus interpretari et spiritaliter intelligere. 13. Tria et septem decem praecepta sunt; sed tria ad amorem Dei 166 pertinent, septem ad homines. Illa tria quae ad Deum pertinent in una tabula scripta fuerunt, reliqua septem in secunda. In prima tabula trium mandatorum hoc primum est: Diliges Dominum Deum tuum. In secunda: Honora patrem tuum et matrem
Abbreviated transcription (Latin):
iam facta st̃ in liuina p̾destinati¬
one: Nobis gͥ temporaliter acce¬
dunt: que aconlitore omĩum si
tica rerum futuraꝵ gesta p̾sentib
miscet reb: ut ita creclant᷑ illa
futura: quẽadmoclum ista cer-¬
nunt᷑ esse completa: More enim
suo ꝑpresentia de futuris loquit᷑.

Expanded text:
jam facta sunt in divina praedestinatijam facta sunt in divina praedestinatione? Nobis igitur temporaliter accidunt, quae conditori omnium sineprophetia rerum futurarum gesta praesentibus miscet 163 rebus, ut ita credantur illa futura, quemadmodum ista cernuntur esse completa. More enim suo per praesentia de futuris loquitur,
Abbreviated transcription (Latin):
utrisq manet cõmunis & par¬
uulis & ꝑfectis: Scriptura sacra
tia uariat᷑: sic̃ manna q̃ popło
uet̾i ꝓsingłoꝵ delectatione uari¬
um clabat saporem: Iuxta sen¬
suum enĩ capacitatẽ singłis ser¬
mo cdominicus congruit: et clũ
sit ꝓuniꝰ cuiusq intellectũ diu̾¬
sus: inse tamen ꝑmanet unus.
studium augeat᷑: sam si cuncta
paterent: statim intellecta uilesce¬
rent. Rursus si cuncta clausa ex¬
isterent: confestim difficlentiam
gignerent: sle gͦ de obscuris des¬
ꝑatio fiat: ea que manifesta sunt
satiant: Et ne cle intellectis fastidi¬
um existat: ea que clausa sunt
desicderiũ excitant: siam pleraq
quantomagis latent: tantomagis
exercitium prebent: In scripturis
scĩs sepe ea q̃ futura sunt quasi
facta narrant᷑: sic̃ ẽ illud: declert̃
inescam meam fel: & in siti mea
potauert̃ me aceto: S cur futura
quasi preterita scribunt᷑: nisi qͥa
ea que adhuc facienda sunt moꝑe.

Expanded text:
utrisque, manet communis, et parutrisque, manet communis, et parvulis, et perfectis. 5. Scriptura sacra tia variatur, 162 sicut manna, quod populo veteri pro singulorum delectatione varium dabat saporem. Juxta sensuum capacitatem singulis sermo dominicus congruit. Et dum sit pro uniuscujusque intellectu diversus, in se tamen permanet unus. studium augeatur. Nam si cuncta paterent, statim intellecta vilescerent. Rursus si cuncta clausa existerent, confestim diffidentiam gignerent. Ne ergo de obscuris desperatio fiat, ea quae manifesta sunt satiant; et ne de intellectis fastidium existat, ea quae clausa sunt desiderium excitant. Nam pleraque quanto magis latent, tanto magis exercitium praebent. 7. In Scripturis sanctis saepe ea quae futura sunt quasi facta narrantur, sicut est illud: Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto. Sed cur futura quasi praeterita scribuntur, nisi quia ea, quae adhuc facienda sunt in opere
Abbreviated transcription (Latin):
quis famis tempore ubertatis re¬
gionẽ iudeat: & uiam ꝑ quam
ad il lam ꝑgat ignorat: Etce pa¬
triam quisq querit: s uiam ꝑdi¬
dit: Errando gradit᷑ ñ ꝓficiendo:
quantoq plus ambulat.: tanto
magis ab eo qd̾ querit elongat:
semecipsum recdarguat: dum in
lex ẽ: ꝑ quam uadunt ad dm hii
qui ut ẽ intelligunt eam: Scãꝵ
scripturaꝵ altitudo quasi mõ¬
tes pascue sunt: ad quos dum
quisq ustoꝵ conscencdit⁊ pas¬
cue indeficientis refectionẽ in¬
uenisse congaudet: In script᷑is
scĩs quasi in montib excelsis. &
uiri ꝑfecti habent sublimia in¬
telligentie. in quib gressus cõ¬
templationis quasi cerui eri¬
gunt: & simplices quasi parua
animalia in ueniunt modicos
intellectus: ad quos humiles
ipsi refugiant: Scriptura sacra
infirmis & sensu paruulis. scd̾m
historiam humilis udet᷑ in
uerbis: cum excellentiorib aũ
uiris altius in cedit. dum eis
sua misteria panclit: ac ꝑhoc

Expanded text:
quis famis tempore ubertatis requis famis tempore ubertatis regionem videat, et viam per quam ad illam pergat ignorat? Ecce patriam quisque quaerit, sed qui viam perdidit errando graditur, non proficiendo; quantoque plus ambulat, tanto magis ab eo quod quaerit elongatur. 6. semetipsum redarguat, dum in lex est, per quam vadunt ad Deum hi qui ut est intelligunt eam. 2. Sanctarum Scripturarum altitudo quasi montes pascuae sunt , ad quos dum quisque justorum conscendit, pascuae indeficientis refectionem invenisse se congaudet. 3. In scripturis sanctis, quasi in montibus excelsis, et viri perfecti habent sublimia intelligentiae, quibus gressus contemplationis quasi cervi erigant, et simplices quasi parva animalia inveniunt modicos intellectus, ad quos humiles ipsi refugiant. 4. Scriptura sacra infirmis et sensu parvulis, secundum historiam humilis videtur in verbis, cum excellentioribus autem viris altius incedit, dum eis sua mysteria pandit, ac per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
hilosophi gentium. ñsiẽt
oportet cłm querentes. in
angłos in ciclert̃ preuaricatores:
factusq ẽ illis mediator cliabolus
siderũ: ac discussione elementoꝵ:
u tamen hoc ñ nͥ aclo habuert̃:
uolando enĩ suꝑbe ut aues aerẽ
et emergentes in ꝓfundũ ut pis¬
ces mare: & ut pecora graclientes¬
tes terrã cdescripsert: ueruntam̃
tota mente auctorẽ eoꝵ intellige¬
re noluert̃: Quare ñ possunt am¬
malia bruta interrogare: Quia
nesciunt ratiocinare: Ideo ñ dis
plius diligentes. usq ad eorum
di: utiq d̃m cognouert̃. S quia
displicuit illis humilitas xp̃i:
inimuo transiert᷑ & ñ inuia:
Ideoq euanecentes głam dei in
menclatio mutauert̃: et recti¬
tudinẽ iue relinquentes. in am¬
fractus incidert̃ erroꝵ: primũ
unicuiq ẽ scire qͥd appetat: scd̾m
uͦ ẽ ut id qd̃ appetit. apprehencdat:
In ꝑfecta quippe sapientia ẽ quo
tendas scire: & nescire iter ꝑ qd̾
expediat ire: Quid enĩ ꝓdest. si

Expanded text:
hilosophi gentium non, sicut oportet, Deum quaerentes, in angelos inciderunt praevaricatores; factusque est illis mediator diabolus siderum, ac discussione elementorum; et tamen hoc non nisi a Deo habuerunt. Volando enim superbe, ut aves, aerem; et demergentes se in profundum, ut pisces, mare; et ut pecora gradientes, terram descripserunt, verumtamen tota mente Auctorem eorum intelligere noluerunt. 3. Quare non possunt animalia bruta interrogare? Quia nesciunt ratiocinari. Ideo non dissplius diligentes usque ad eorum di utique Deum cognoverunt, sed quia displicuit illis humilitas Christi, in invio transierunt, et non in via. Ideoque evanescentes, gloriam Dei in mendacium mutaverunt, et rectitudinem viae relinquentes, in anfractus inciderunt errorum. 5. Primum unicuique est scire quid appetat; secundum vero est ut id quod appetit apprehendat. Imperfecta quippe sapientia est, quo tendas scire, et nescire iter per quod expediat ire. Quid enim prodest si
Abbreviated transcription (Latin):
bilib surgens ad rationabilia:
a rationabilib surgens ad cre.
dum ea considerantes dm lau¬
damus. S ideo dicunt᷑ lauda¬
re ipsa: quia eandem laudem
earum parturit causa. Dixe¬
runt antiqui: qd̾ nichil tã
hebes sit qd̾ ñ sum habeat
inłm. Hinc est illud qd̾ ex
silice duro. scintilla excutit᷑.
Et siignis in saxo: utiq ibi
sensus sentit᷑. ubi se uita ñ
sentit

Expanded text:
bilibus surgens ad rationabilia, atque bilibus surgens ad rationabilia, atque a rationabilibus surgens ad Creat nos, dum ea considerantes Deum laudamus. Sed ideo dicuntur laudare ipsa, quia eamdem laudem earum parturit causa. Dixerunt antiqui quod nihil tam hebes sit quod non sensum habeat in Deum. Hinc est illud quod ex silice duro scintilla excutitur. Et si ignis in saxo, utique ibi sensus sentitur ubi se vita non sentit
Abbreviated transcription (Latin):
epe ad incorpoream crea¬
toris magnitudinem. crea¬
ture corporee magnitudo compo¬
nitur: ut magna considerentur
ex paruis: et ex uisibilib m¬
uisibilia estimentur: atq ex
pulcritudine factorum effector
oꝑum agnoscatur: ñ tamen
parilitate consimili: s exqua¬
dam subclita et creata specie bo¬
ni. Sicut ars in artifice retor¬
quet laudem.:⁊ ita rerum crea¬
tor ꝑcreaturam suam laudatur.:
et quanto sit excellentior. ex
ipsa oꝑis condicione monstra¬
tur. Ex pulcritudine circum¬
scripte creature pulcritudinem
suam q̃ circumscribi nequit. fa¬
cit cds intelligi. ⁊ ut ipsis uesti¬
giis reuertatur homo ad d̃m.
qͦuib auersus ẽ: ut quia ꝑ amo¬
rem pulcritudinis creature a
creatoris forma se abstulit.⁊ rur¬
sum ꝑcreature decorem ad cre¬
atoris pulcrituclinem reuerta¬
tur. Quibdam gradib intel¬
ligentie. ꝑ creaturam ꝓ gredit᷑
homo ad intelligendum d̃m
creatorem: id ẽ ab insensibilib
surgens ad sensibilia:⁊ a senfi¬

Expanded text:
epe ad incorpoream Creatoris magnitudinem creaturarum corporea magnitudo componitur, ut magna considerentur ex parvis, et ex visibilibus invisibilia aestimentur, atque ex pulchritudine factorum effector operis agnoscatur, non tamen parilitate consimili, sed ex quadam subdita et creata specie boni. Sicut ars in artificem retorquet laudem, ita rerum creator per creaturam suam laudatur. Et quanto sit excellentior ex ipsa operis conditione monstratur. Ex pulchritudine circumscriptae creaturae pulchritudinem suam, quae circumscribi nequit, facit Deus intelligi, ut ipsis vestigiis revertatur homo ad Deum quibus aversus est. Ut quia per amorem pulchritudinis creaturae a Creatoris forma se abstulit, rursum per creaturae decorem ad Creatoris pulchritudinem revertatur. Quibusdam gradibus intelligentiae per creaturam progreditur homo ad intelligendum Deum creatorem, id est, ab insensibilibus surgens ad sensibilia, et a sensi
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ dic̃: Dm̃ timere ẽ: nulla
que facienda st̃ bona p̾terire¬
semꝑ emendat: timor dñi¬
semꝑ expellit peccatũ: & timor
mor cautũ facit hominẽ atq
sollicitũ: Ubi uͦ timor ñ ẽ: ibi
dissolutio uite ẽ. Ubi timor
ñ ẽ: ibi scelerum abundan

Expanded text:
 Deum timere, est nulla quae facienda sunt bona praeteriresemper emendat. Timor Domini expellit peccatum. Et timor mor cautum facit hominem, atque sollicitum. Ubi vero timor non est, ibi dissolutio vitae est. Ubi timor non est, ibi
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ maxime assiduus esto: Alibi¬
Ipse dic̃: Qui tunet dm: erit in
oculis illiꝰ: Timor dei ẽ: ñ despicere
dic̃ Magnꝰ ẽ iudex & potens in
honore: & ñ ẽ maior illo qͥ tumet
cłm. Nich meliꝰ: qͣm timere d̾m¬
Itẽ dic̃: Omne execramentũ erroriᷤᷤ

Expanded text:
illius maxime assiduus esto.  time: qui timent Deum, erunt in oculis illius. Timor Domini est, non despicere . Magnus est judex et potens in honore, non est major illo qui timet Deum. Nihil melius quam timor Dei. Omne exsecramentum erro
Abbreviated transcription (Latin):
disus benedictionis: & suꝑ om¬
ẽ habere tuorẽ dei: Timor dñi:
initium dilectionis eiꝰ: Itẽ dic̃:¬
facultates & uictꝰ exaltant cor:
& suꝑ hec timor dni: Hiero¬
mius dic̃. Nulla res nos
miines: sic̃ timor supplicii &
amor cłi: Ambrosius clic̃: Qͥ¬

Expanded text:
ionis, et super omest habere timorem Domini. Timor Domini, initium dilectionis ejus. Facultates et victus exaltant cor, et supra haec timor Domini. HIERONYMUS. Nulla res nos ita munes, sicut timor supplicii et amor Dei. AMBROSIUS. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
tes eum: & ipse agnoscet omnia
piens in omĩb metuit: & in die¬
b delictoꝵ atcendit ab inercia:
Consũmatio timoris cłi: sapientia:
Qui timet dm excipiet doctͥnam

Expanded text:
ipse agnoscit omnia piens in omnibus metuit, et in diebus electorum attendit ab inertia. Confirmatio timoris Dei sapientia. Qui timet Dominum, accipiet doctrinam
Abbreviated transcription (Latin):
timor diũ : rami illius longeui:¬
Alibi dic̃: Timor dñi expellit pec.¬
catum: Nam qͥ sine timore ẽ:
ñ pot̃ iustificari: Sapientie clis¬
ciplina: timor dñi. Ipse dic̃: Nõ
sis in credibilis timori dni &
ne accesseris ad illum duplici cor¬
de Itẽ dic̃ Metuentes dm̃. susti¬
nete misccłiam eiꝰ: & ñ deflecta¬
tis ab illo ne cacdatis: It̾um dic̃:

Expanded text:
m illius longaevi. Timor Domini expellit peccatum: nam qui sine timore est, non poterit justificari . Sapientia et disciplina timor Domini . Non sis incredibilis timori Domini, et ne accesseris ad illum duplici corde . Metuentes Dominum, sustinete misericordiam ejus, et non deflectatis ab illo, ne cada
Abbreviated transcription (Latin):
abierit succedat aliud: uixta io¬
hel ꝓpħe testimoniũ qui ait. Re¬
siduum heruce comedit locusta:
et residuum loquuste comeclit
brucus: et residuum bruci come¬
allegoria ista colligunt᷑: qͥa seqͥt᷑
Ex ꝑgiscimini ebrii & flete: Ali¬
quando utiliter peccat᷑ in mini¬
mis uitiis: ut maiora utilius ca¬
ueant᷑. Lege paulum apłm mino¬
ra ꝑmittentem peccata: ne maio¬
nant᷑. que uirtutib ñ intiis ex¬
cludunt᷑. Quorũdam autẽ que
dam latentia uitia tunc apparẽt:
quando abaliis uitiis desinunt.
xxxiiii. De maleusis uirtuti

Expanded text:
abierit, succedat aliud, juxta Joelis prophetae testimonium, qui ait: Residuum erucae comedit locusta, et residuum locustae comedit bruchus, et residuum bruchi comeallegoria colliguntur, quia sequitur: Expergiscimini, ebrii, et flete. Aliquando utiliter peccatur in minimis vitiis, ut majora utilius caveantur. Lege Paulum apostolum minora permittentem peccata, ne majovitia quae virtutibus, non vitiis, excluduntur. Quorumdam audam latentia vitia tunc apparent, quando ab aliis vitiis desinunt. CAPUT XXXIV. De male usis virtuti
Abbreviated transcription (Latin):
eloquentissi mꝰ in diuinis scriptu¬
ris sufficient̾ instructꝰ greca lati¬
naq lingua eruditꝰ. cantilena ac
melodia p̾cipuus ac ineaꝵ sensi¬
b subtilissima exercita tatione li¬

Expanded text:
eloquentissimus. in divinis Scripturis sufficienter institutus, graeca latinaque lingua eruditus, cantilena ac psalmodia praecipuus, et in earum sensibus subtilissima exercita
Abbreviated transcription (Latin):
d .x. hic ordinat᷑ absq iussione pͥnci¬
pis eo qd̃ longobardi obsicdent ciui¬
fuerunt. ut om̃s dicerent qd̃ aque
diluuii suꝑ inundauerint & tanta
clacles qualem a scło nullus memi¬

Expanded text:
 X. Hic ordinatur absque jussione principis, eo quod Longobardi obsiderent civifuerunt, ut omnes dicerent, quia aquae diluvii superinundaverunt, et talis clades fuit, qualem a saeculo nullus memi
Abbreviated transcription (Latin):
qua p̾sentis tẽporis leticia ẽ:
sic ẽ agenda. ut numqͣm ama¬
ritudo sequentis iudicii recẽ¬
clat a memoria: Plerũq enĩ
hostis callidus mentẽ cum
pecato supplantat: cum cle
ruina afflictam respicit. securi¬
tatis pestifere blandiciis sedu¬
cit: Qui gͥ mente securus ẽ ꝑ¬
petratis iniquitatib: ipse sibi
testis ẽ qͥa in nocens ñ ẽ Cumq
niens secura reddit᷑: in torporẽ
reuocate: ut dum culpa cognoᷤᷤ¬
citur: numqͣm de bono oꝑe in¬
Horam uͦ ultimnam dñs nr̃ id¬
circo uoluit eẽ in cognitam: ut
semꝑ possit ẽẽ suspecta ut dum
illam uidere ñ possumꝰ: ad illã
sine int̾missione preparem᷑: y¬
sidorꝰ dĩc: Neq iustus de sua
iustitia confidat: neq peccator
de lĩ miscłia despet: s habeat.
incorde spem pariter & metũ:
Sic sꝑet misccłiam ut iustitiã
metuat. Sic spes indulgentie¬
q sit iustꝰ: numqͣm necesse ẽ ut
inhac uita sit securus. It̾um dic̃:¬
Quãuis scõꝵ conu̾satio ꝓbabilis

Expanded text:
praesentis temporis laetitia, ita est agenda, ut nunquam amaritudo sequentis judicii recedat a memoria. Plerumque enim hostis callidus mentem cum peccato supplantat: et cum ruina afflictam respicit, securitatis pestiferae blanditiis seducit. Qui igitur mente securus est perpetratis iniquitatibus, ipse sibi testis est quia innocens non est. Cumque mens secura redditur in corpore, revocate, ut dum caute culpa conspicitur nunquam de bono oHoram vero ultimam Deus noster idcirco voluit nobis esse incognitam, ut semper possit esse suspecta, ut dum illam videre non possumus, ad illam nos sine intermissione praeparemus. ISIDORUS. Neque justus de sua justitia confidat, neque de Dei misericordia desperet, sed habeat in corde spem pariter et metum: sic speret misericordiam, ut justitiam metuat; sic sit spes indulgentue sit justus, nunquam necesse est ut in hac vita sit securus. Quamvis sanctorum conversatio probabilis
Abbreviated transcription (Latin):
parit: Negligentia autẽ:
tem mors repentina preue¬
securi dep̾teritis: tantu
simꝰ solliciti de futuris. It̾ũ¬
dic̃: Omĩa enĩ crimina uł
peccata cito ad nos reuertunt᷑:
si ñ cotidie bonis oꝑib ex¬
pugnant᷑¬

Expanded text:
poris negligentiam, tem mors repentina praevesecurae de praeteritis, tantum sitis sollicitae de futuris. Omnia enim crimina vel peccata cito ad nos revertuntur, si non quotidie bonis operibus expugnant
Abbreviated transcription (Latin):
uit ignorantia: adam in clustria:
sciensq peccauit: Qui uͦ seducit᷑:
qͥd consentiat euident̾ ignorat:
De infirmitate autẽ petrus deli¬
quit. qnͣdo ad metum int̾rogan¬
tis ancille xp̃m negauit: unde
& pꝰ peccatũ amarissime fleuit:¬
Grauiꝰ infirmitate quã ignoran¬
tia quẽqͣm delinquere: grauiꝰq
industria qͣm infirmitate pec¬
care: Inclustria namq peccat.
tis malum agit: Infirmitate
autẽ: qͥ casu uel p̾cipitatione de¬
linquit: sequiꝰ autẽ ꝙ de indus¬
tria peccant: qͥ ñ solũ ñ bene ui¬
uunt: s ad huc & bene uiuenteᷤᷤ
si possunt a ueritate diuerturi:
Sunt enĩ qͥ ignorantes peccãt.:
& st̃ qͥ scientes: Sunt etiam &
qͥꝓignorantie excusatione sai¬
re nolunt ut minus culpabiles
habeant᷑: qͥ tamen seipsos ñ nu¬
niunt s magis decipiunt: slesci¬
re simpliciter ad ignorantiam ꝑ¬
tinet: nolle uͦ scire ad contuas¬
cem suꝑbram: Uolutatẽ cͥppe
ꝓprii dnĩ uelle nescire: qͥd ẽ ali¬

Expanded text:
stria, prudensque peccavit. Qui vero seducitur, quid consentiat evidenter ignorat. De infirmitate autem Petrus deliquit, quando ad metum interrogantis ancillae Christum negavit; unde et post peccatum amarissime flevitGravius enim infirmitate est quam ignorantia quemquam delinquere, graviusque industria quam infirmitate peccare; industria namque peccat qtis malum agit, infirmitate autem qui casu vel praecipitatione delinquit. Nequius autem et industria peccant, qui non solum non bene vivunt, sed adhuc bene viventes, si possunt, a veritate divertunt. Sunt enim qui ignoranter peccant, et sunt qui scienter, et sunt etiam et qui pro ignorantiae excusatione scire nolunt, ut minus culpabiles habeantur, qui tamen seipsos non minuunt, sed magis decipiunt. Nescire simpliciter ad ignorantiam pertinet. Noluisse vero scire ad contumacem superbiam. Voluntatem quippe proprii domini velle nescire quidem ali
Abbreviated transcription (Latin):
mocdis committit᷑ peccatũ:
ne incurrat qd̃ metuit: Quatuor
in corde sugͥgestione demonũ: de¬
lectatione tarnis: consensione
mentis: defensione elationis:
nẽ consuetudine. nc̃ desꝑatione:
Istis gͦ gradib et corde delinquit᷑:
et oꝑe malicia ꝑpetrat᷑: Erib mo¬
dis peceatũ geritur: hoc ẽ igno¬
rantia infirmitate industria ꝑi¬
cula autem penarũ diuersa sunt:
Ignorantie namq mͦ peccauit in

Expanded text:
modis committitur peccatum; ne incurrat malum quod metuit. Quatumittitur in corde, suggestione daemonum, delectatione carnis, consensione mentis, defensione elationis. nunc consuetudine, nunc desperatione. Istis ergo 216 gradibus et corde delinquitur, et opere malitia perpetratur. 3. Tribus modis peccatum geritur, hoc est, ignorantia, infirmitate, industria; periculo autem poenarum diverso. Ignorantiae namque modo pe
Abbreviated transcription (Latin):
ce Detractionẽ om̃s rep̾rehẽ¬
dunt: oms uituꝑant: Qnͣdo
alio detrahis: te discute Qnͣ¬
do alium mordes: tua pecca¬
quam det̾rahes: si te bene ꝓs¬
pexeris: Nterq simile crim̃
agit: & qui de trahentẽ au¬
die. & is qui detrahit. In ui¬
tas patrũ łr. Meliꝰ ẽ carnem
serpens euam de paradiso ex¬
cussit: sic qui detrahit frĩ
suo. ñ solum suam s etiam
audientis animam ꝑdit:
ĩs. xlii. De uoluntatib.

Expanded text:
ce. Detractores omnes reprehence. Detractores omnes reprehendunt, omnes vituperant. Quando alii detrahis, teipsum discute. Quando alium mordes, tua peccaquam detrahes, si te bene perspexeris. Uterque simile crimen impendit, et qui detrahentem audit, et is qui detrahit. EX VITIS PATRUM. Melius est comedere serpens Evam de paradiso expulit, sic qui detrahit fratri suo, non solum suam, sed etiam audientis animam perdit. CAPUT XLI. De voluntate.
Abbreviated transcription (Latin):
plices filii di sine reprehen¬
lite detrahere alterutrũ fr̃s
mei: Qui detrahit frĩ aut
iudicat frẽm suum: detͣhit
legi & iudicat legem: Salo¬
mon clic̃. Remoue ade os pͣ¬
uum: & detrahentia labia
alicuiꝰ rei: ipse se in futurũ
obligat: Qui autẽ timet pre¬
ceptum in pace uersatur: Cũ
detractorib ne commiscearis:
qm̃ repente consurgit ꝑditio
eoꝵ : & ruinam utriusqͣ quis
murmurationũ: ñ abscon¬
cdetur: Augustinꝰ dĩc: Ne
gͦ detrahas: nec audias detͣ¬
ulli detrahas: Accusamꝰ sepe
qd̃ facimus: & conta nosmet¬
ipsos in nr̃a utia in uenim᷑:
Non ẽ detͣ here: uerum di¬
cere: Caue ne aut linguam
aut aures habeas prurientes:
id ẽ ut ne ipse aliis detrahas:
aut audias alios detrahenteᷤ.
here: dum peccantium mul¬
titudine putant minui pec¬
enĩ regnum nullus murmu¬
rans accipit: nec ullus qͥ ac¬
cipit inurmurare pot̃ Hy
sidorus dĩc: Non cletrahas
peccanti: s dole: Qd̃ in alio
cdetrahas: in te potius ꝑtimes¬

Expanded text:
plices filii Dei sine reprehenlite detrahere alterutrum, fratres mei; qui detrahit fratri aut qui judicat fratrem suum detrahit legi, et judicat legem . SALOMON. Remove a te os pravum, et detrahentia labia alicui rei, ipse sese in futurum obligat . Qui autem timet praeceptum, in pace versatur . Cum detractoribus ne commiscearis: quoniam repente consurget perditio illorum, et ruinam utriusque quis murmurationum non abscondetur . AUGUSTINUS. Ne ergo detrahas, nec audias detrulli detrahes. Accusamus saepe quod facimus, et contra nosmetipsos nostra vitia invenimus. Noli detrahere, sed verum dicere. Cave ne linguam aut aures habeas prurientes: id est, ut nec ipse aliis detrahas, aut alios detrahentes pere, dum peccantium multitudine putant minui pecenim regnum nullus murmurans accipit, nullus qui accipit murmurare potest. ISIDORUS. Non detrahas peccanti, sed condole. Quo in alio detrahis, in te potius pertimes
Abbreviated transcription (Latin):
etiam si parum opetur. con¬
fidat & uiriliter agat: qͥa
ñ ꝑdet mercedem suam: Qͥ
uult edificare domum. mul¬
cere possit opus suum: Ita
monachum multam curam
habere oportet: ut possit oꝑ¬
a dei ꝑficere: Quanti mona¬
choꝵ dum patris matrisq
miserentur. suas animas ꝑ¬
diderunt: Melior ẽ scl̃aris
mansuetus: qͣm monachus
animosus & iracundus: Me¬
lior ẽ scłaris in infromitate
seruiens frĩ: suꝑ monachum
ñ miserentẽ ꝓximo suo: Mo¬
nachus bilingus conturbat
fr̃s: fidelis autẽ requiem ad¬
ducit: Pallor enĩ cum humi¬
litate ꝙ matie: decus ẽ mona¬
chi. Si poteris in iuiriari.&.¬
tacere: magna ẽ hec res suꝑ
alia mandata: Effrem dic
Sic̃ enĩ sata densa inbona
terra culta: sic anima mo¬
nachi fruetificans cogitatio¬
nib diuinaꝵ scripturarum:
Sicut lampas lucida in loco
tenebraꝵ refulgens: sic mona¬
chus mente sobria in corde ꝑ¬
uigili: in tempore psalmo¬
die sue ꝙ orationis: Sie pon¬

Expanded text:
etiamsi parum operetur, conetiamsi parum operetur, confidat, et viriliter agat, non perdet mercedem suam. Qui vult aedificare domum, mulperficere opus suum: ita monachum multam curam habere oportet, ut possit opus Dei perficere. Quanti monachorum, dum patris matrisque non miserantur, suas animas perdiderunt? Melior est saecularis mansuetus, quam monachus animosus et iracundus. Melior est saecularis infirmitas serviens fratri, super monachum non miserentem proximo suo. Monachus bilinguis turbat fratres. Fidelis autem requiem adducit. Pallor enim cum humilitate, et maceries, decus est monachi. Si potueris injuriarie, magna est haec res super alia mandata. EPHRAEM. Sicut enim sata in bona terra culta, sic anima monachi fructificans cogitationibus divinarum Scripturarum. Sicut lampas lucida in loco tenebroso refulgens, sic monachus mente sobria, in corde pervigil, in tempore psalmodiae suae et orationis. Sicut pon
Abbreviated transcription (Latin):
& dum in pauꝑtatem in cidit:
ornatior instat ornatu: Mona¬
cho specialius expetenda ẽ so¬
bitatio: Non queras in mona¬
cho lingue nitorem: s anime
pietatem. Quicqͥd in mona¬
chis dicit᷑. redundat in clericiꝰ.
Aduersum loquaces: ꝓ se sint
muti: Monachus cum corpore
clausus cella lateat: lingua ꝑ
orbem ñ uagetur. Gregorius¬
dic̃ Ipsi dispensationib in ser¬
ritualia ñ exornent: Qui pe¬
netrare intima nequeunt: sal¬
tem necessaria foris oꝑent᷑: Mo¬
nachus qui possessionem in¬
terra querit: monachus ñ est:
ysidorus dic̃: Tunc se qͥsq
monachum iudicet: cum se
rit: Basilius dic̃: Celeste
enim donum accipit mona¬
chus. qui terrenos actus a
semet ipso ꝓicit: nec impli
religiomi dei & seruitio ipsi
si uentrẽ suum & linguam¬
suam continuerit. q uaga¬
tionem ñ fecerit: confidat
qͥa ñ moriet᷑ mnet̾num: Mo¬
nachus edens multum & la
borans multum: ñ conficdat
in hoc: Qui autẽ parũ edit

Expanded text:
et cum in paupertatem incidit, et cum in paupertatem incidit, ornatior instat ornatu. Monachis specialis expetenda est socienda. Non quaeras in monacho gloriae nitorem, sed animi pietatem. Quidquid in monachos dicitur, redundat in clericos. Adversum nos loquaces, pro se muti. Monachus cum corpore clausa cellula lateat, lingua per orbem non discurrat. GREGORIUS. Ipsi dispensationibus terreritualia non exornant. Qui penetrare ad intima nequeunt, saltem necessaria foris operentur. Monachus qui intra possessionem quaerit, monachus non est. ISIDORUS. Tunc se quisque monachum judicet, cum se ctis. BASILIUS. Coeleste enim donum accipit monachus qui terrenos actus a semetipso projicit, nec implicreligioni Dei, et servitio ipsiusi ventrem suum et linguam contineat, et vacationem non fecerit, confidat quia non morietur in aeternum. Monachus edens multum, et operans multum, non confidat in hoc. Qui autem parum edit,
Abbreviated transcription (Latin):
dõ implicat se negociis scł̃a¬
rib: ut ei placeat cui se ꝓ¬
bauit: Salomon dic̃ Se¬
mita iustoꝵ declinat ma¬
la: custos autẽ anime sue
seruat uiam suam Iiero¬
monachi turpis sermo aut
lasciuus egrediat᷑: His enĩ
signis libidinosus animꝰ
ostenditur: & ꝑ exteriorẽ
hominẽ int̾ioris hominis
uitia demonstrãtur. Mo¬
nachus ñ desideret urbiũ
tate censetur: Monacho
sit uigil sensus: ne uanis
cogitationib polluatur:¬
Amet scientiam scripturaꝵ:
& carnis uitia ñ amabit:
nachi ꝑfectos patres: ut
quoꝵ honorem possident.
habere nitant᷑ & meritum:
Monachus habeat simpli¬
citatem columbe: nec cũ i qͣm
machinet᷑ dolos: Habeat &. ser¬
pentis astutiam: ne aliorum
supplantet᷑ insidi is: Monachꝰ
Monachus qui xp̃m desicłat
s ẽ ei cella ꝓparacliso: uariaꝵ
scripturarũ poma decerpit:
his utitur deliciis: harum
fruitur amplexui: Ille uerus
ẽ monachus. qui aurum con¬
tempnit. & scripturas sectatur:

Expanded text:
icat se negotiis saecularibus, ut ei placeat cui se probavit . SALOMON. Semita justorum declinat mala: custos autem animae suae servat viam suam . HIEROmonachi turpis aut lascivus sermo egrediatur. His enim signis libidinosus animus ostenditur, et per exteriorem hominem interioris hominis vitia demonstrantur. Monachus non desideret urbium tate censetur. Monachus sit vigil sensu, ne vanis cogitationibus polluaturAmet scientiam Scripturarum, et carnis vitia non amabit. nachi perfectos Patres: ut quorum honorem possident, habere nitantur et meritum. Monachus habeat simplicitatem columbae, nec cuiquam machinetur dolos. Habeat et serpentis astutiam, ne aliorum supplantetur insidiis. Monachus Monachus qui Christum desiderat, sed est ei cella pro paradiso, varia Scripturarum dona discerpit, his utitur deliciis, harum fruitur amplexu. Ille verus est monachus qui aurum contemnit, et Scripturas sectatur;
Abbreviated transcription (Latin):
nora medicum ꝓpt̾ necessitatẽ: &¬
enim illum creauit altissimmꝰ: Aclõ
ẽ omnis medela: Disciplina medi¬
ci exaltabit caput ipsius: & in me¬
dio magnatoꝵ collaudabit᷑: In¬
guentariꝰ faciens pigmenta suaui¬
tatis: unctiones conficit sanitatis:¬
Itẽ dic̃: Da locum medico: & enĩ il
Qui delinquit inconspectu eiꝰ qͥ
fecit illum: incidit in manus ini
medela fortiore curandum: Noci¬
feret᷑ & clamet licet. & conque¬
ratur eger. impatiens ꝑdolorẽ:
grãs agit pꝰmodum. cum sense¬

Expanded text:
nora medicum propter necessitatem, etenim Illum creavit Altissimus . A Deo est omnis medela. Disciplina medici exaltabit caput ipsius, et in conspectu magnorum collaudabitur . Unguentarius faciens pigmenta suavitatis et unctionis confert sanitatem. Da locum medico, etenim illQui delinquit in conspectu ejus qui fecit illum, incidit in manus medimedela fortiore curandum. Vociferetur et clamet, licet et conqueratur aeger impatiens per dolorem; gratias aget postmodum, cum sense
Abbreviated transcription (Latin):
lia omĩum uidioꝵ: ex quib qͣsi
radicib omĩa corrupte mentis
uł in cesti corporis. diuersaꝵ ui¬
tia pullulant in iqͥtatum: De
quib pauca dicere ratum duxi¬
mus: uł ex quib radicib : qui ra¬
mi uiciose germinationis cres¬
cere uideantur: ut sciat unꝰqͥsq
radicib extyrpatis. facilius ra¬
mos precidere posse: Primum
uitium ẽ spĩtale suꝑbia: de qͦ
dicit᷑ Initium omnis peccati su¬
ꝑbia: q̃ regina ẽ omĩum maloꝵ ⁊
ꝑ quam angłi ceciderunt de ce¬
lo: que fit ex contentu manda¬
toꝵ dei: Fit etiam qnͣdo at tol¬
litur mens de bonis oꝑibz suis
et se meliorem estimnat aliis:
dum in eo ipse peior aliis ẽ quo
se meliorem putat: fĩt etiam ꝑ
contumatiam suꝑbia: qͣndo
despicunt homines semorib
obedire suis Ex ipsa uͦ nascit᷑
omius in obedientia. & omĩs
p̾sumptio. & omĩs ꝑtinatia:
contentiones. hereses. arrogan¬

Expanded text:
omnium vitiorum, ex quibus quasi radicibus omnia corruptae mentis vel incasti corporis diversarum vitia pullulant iniquitatum. De quibus pauca dicere ratum duximus, vel ex quibus radicibus qui rami vitiosae germinationis crescere videantur; ut sciat unusquisque radicibus exstirpatis, facilius ramos praecidere posse. Primum vitium est spirituale, superbia, de qua dicitur: Initium omnis peccati superbia , quae regina est omnium malorum, per quam angeli ceciderunt de coelo, quae fit ex contemptu mandatorum Dei. Fit etiam, quando attollitur mens de bonis operibus, 142 et se meliorem aestimat aliis, dum in eo ipse pejor aliis est, quo se meliorem putat. Fit etiam per contumaciam superbia, quando despiciunt homines senioribus obedire suis. Ex ipsa vero nascitur omnis inobedientia, et omnis praesumptio, et omnis pertinacia, contentiones, haereses, arrogan
Abbreviated transcription (Latin):
dulcissime fili Rudo.
brem sermone sic̃ petisti dicta¬
ui. ut habeas ea cotidie qͣsi ma-¬
nualem in conspectu tuo libellũ:
in eiuo possis te ipsim conside¬
rare. qͥd cauere uł qͥd agere de¬
beas: atq ꝑsingłas uite huꝰ ps¬
ꝑitates uł ad u̾ersitates exorta¬
ri ⁊ quomͦ ad culmen ꝑfectio¬
nis ascencdere clebeas: Nec te
laici habitus uł conu̾sationis
scłaris terreat qualitas: qͣsi
in eo habitu uite celestis ianu¬
as intrare ñ ualeas: Igit᷑ sicut
omnib equalit̾ regni dei pre¬
dicata ẽ beatitudo: ita omni
sexui. etati. & ꝑsone. equaliter
scdm meritoꝵ dignitatẽ reg¬
ni dei pateat introitꝰ. Ubr ñ
ẽ distinctio qͥs eẽt in scło laicꝰ
uł clericus: diues uł pauꝑ ⁊

Expanded text:
dulcissime fili Wido, brevi sermone, sicut petisti, dictavi; ut habeas ea quotidie quasi manualem in conspectu tuo libellum, et in quo possis teipsum considerare, quid cavere, vel quid agere debeas, atque per singulas vitae hujus prosperitates vel adversitates exhortari, quomodo ad culmen perfectionis ascendere debeas. Nec te laici habitus vel conversationis saecularis terreat qualitas, quasi in eo habitu vitae coelestis januas intrare non valeas. Igitur sicut omnibus aequaliter regni Dei praedicata est beatitudo, ita omni sexui, aetati, et personae aequaliter secundum meritorum dignitatem regni Dei patet introitus. Ubi non est distinctio, quis esset in saeculo laicus vel clericus, dives vel pauper,
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ in euangłio: Omnẽ
decimationẽ ur̃am distribu¬
ite Ipse ꝑ ꝓpħam loquit᷑. In¬
ferte omnem decimationẽ
in horreum meum: ut sit
cib indomo mea: & ꝓbate

Expanded text:
dicit in Evangelio: omnem decimationem vestram distribuite. Ipse per prophetam loquitur: Inferte omnem decimam in horreum meum, ut sit cibus in domo mea; et probate
Abbreviated transcription (Latin):
Decime enĩ: tributa st̃ egen¬
tium animarũ: Qd̃ si deci¬
mam dederis: ñ solum ha¬
buncdantiam fructuum re
s honorem: Ds̃ enĩ nr̃ qui
dignatꝰ ẽ totum dare: deci¬
mum a nob̃ dignatur repe¬
tere: ñ sibi s nobis sine du¬
bio ꝓfuturum: Unde ꝑ ꝓ¬
pħam dixit: Primicias a¬
ree tue & torcularis tui: ñ
tarcdabis offerre mͥ. Si tar¬
das dare. peccatum ẽ: qͣnto
magis ñ dedisse: De mili¬
cia: de negotio: de artificio
redde decimas: Cum enum
decimas clando & t̾rena &
celestia possis munera ꝓme¬
reri: quare ꝑ auaritiam
duplici te benedictione de¬
dñi cli iustissima consue¬
tudo: ut si tu illi decimã
ñ dederis: tu ad decimam
reuoceris: Dabis impio militi:
facere ds semꝑ paratꝰ ẽ: s homi¬
num malitia ꝓhibet᷑. Decime
& enĩ exdebito requirunt᷑: &. qͥ
eas dare noluerit: res alienas ĩ¬
uadit: & qͣnti pauꝑes in locis
ubi ipse habitat. illo decimas ñ
dante mortui fueruit: tantoꝵ
homicidioꝵ reus ante tribunal

Expanded text:
Decimae enim tributa sunt egentium animarum: quod si decimas dederitis, non solum abundantiam fructuum recsed honorem. Deus enim noster qui dignatus est totum dare, decimam a nobis dignatur repetere, non sibi, sed nobis sine dubio profuturam. Unde propheta dicit: Primitias arae et vineae torcularis tui non tardabis offerre mihi . Si tardius dare peccatum est, quanto magis est non dedisse? De militia, de negotio, de artificio, redde decimas. Cum enim decimas dando, et ex terrenis coelestia possis promereri, quare per avaritiam duplici te benedictione deDomini justissima consuetudo, ut si tu illi decimam non dederis, tu ad decimam revoceris. Dabis impio militi facere Deus semper paratus est sed hominum malitia prohibetur. Decimae etenim ex debito requiruntur. Et qui eas dare noluerit, res alienas invasit; et quanti pauperes in locis ubi ipse habitat, illo decimas non dante, fame mortui fuerint, tantorum homicidiorum reus ante tribunal
Abbreviated transcription (Latin):
sant᷑ ex hauriant: Quando enim
iudicant. ñ causam s clona consi¬
cderant: et sĩc negligentes st̃ indis¬
cussione causantium: sic in eoꝵ
dampna solliciti st̃: Iudices p̾iu
iuxta ꝓpħe uerbum quasi lupi
uespe. ñ relinquunt inmane:
hoc ẽ de presentis inte tamtũ cõ¬
modis cogitant. ñ de futuris: Ni¬
ta enim ista uesꝑum: futura uͦ
mane accipit᷑:. Et bene ait quasi
lupi: qͥa lupoꝵ more cuncta diri¬
piunt.⁊ et uix pauca pauꝑib cle¬
relinquunt:

Expanded text:
santur, exhauriant. Quando enim santur, exhauriant. Quando enim judicant, non causam, sed dona considerant; et sicut negligentes sunt in discussione causantium, sic eorum damno solliciti sunt. 12. Judices pravi, juxta prophetae verbum, quasi lupi vespere, non relinquunt in mane ; hoc est, de praesentis vitae tantum commodis cogitant, non de futuris. Vita enim ista vesperum, futura vero mane accipitur. Et bene ait, quasi lupi, quia luporum more cuncta diripiunt, et vix pauca pauperibus derelinquunt.
Abbreviated transcription (Latin):
b ꝑcupicditatẽ fallit ipsam qmͣ
dielicit ueritatẽ: Grauiꝰ lacerant᷑
pauꝑes a prauis indicib: qmͣ a
cruentissimis hostib: Nullus
enim predo tam cupid̃ maliemꝰ:
qm iudex iniquus in siis: La¬
trones in accessis faucib aclatebro¬
sis latentes in siclias disponunt:
isti palam rapacitatis auaritia
seuiunt: Hostes in alioꝵ sangͥ¬
nem tantum intendunt: iudi¬
ces quasi crudelissimi carnifi¬
ces ciuium oppressione sua sub¬
iectoꝵ uitam extingunt: Qui
enĩ clestruant multi st᷑: rari st̃.
qͥ ppłos. legum mod̾amine regats.
Dlerumq et boni iudices st̃: s
ministros rapaces habent: Hoꝵ
figura ut ait qͥlam tanqͣm scil¬
la pingit᷑ atq describit᷑: ipsa qͥ¬
dem humana specie. s capitib ca¬
ninis accincta et cir cunclata: Non¬
aliter qͥb dam potestatib accidit:
ut ipsoꝵ humanitatẽ in humani
aut differt̃. aut ꝑuertunt iudi¬
cia: nec finiunt cepta parcium ne¬
gotia. quousq marsupia eoꝵ qͥ cau¬

Expanded text:
 cupiditatem corrumpit ipsam quam dicit veritatem. Gravius lacerantur pauperes a pravis judicibus, quam a cruentissimis hostibus. Nullus enim praedo tam cupidus in alienis, quam judex iniquus in suis. Latrones in accessis faucibus ac latebrosis jacentes insidias ponunt: isti palam rapacitatis avaritia saeviunt. Hostes in aliorum sanguinem tantum intendunt: judices quasi crudelissimi carnifices civium, oppressione sua subjectorum vitam extinguunt. Qui enim destruant multi sunt: rari sunt qui populos legum moderamine regant. Plerunque et boni judices sunt, sed ministros rapaces habent, horum figura, ut ait quidam, tanquam scilla pingitur, atque describitur. Ipsa quidem humana specie, sed capitibus caninis accincta et circunaliter quibusdam potestatibus accidit ut ipsorum humanitatem immanitaut differunt, aut pervertunt judicia; nec finiunt coepta partium negotia, quousque marsupia eorum qui cau
Abbreviated transcription (Latin):
uocat᷑ incluratio: ueniens de di¬
uina iustitia: hinc ẽ qd̾ ait ꝓ¬
pha: Inclurasti cor nr̃m netime¬
remꝰte Neq enĩ dum qͥeumq
iusti sunt.: a deo impellunt᷑ ut
mali fiant: s clum mali iam st̃
indurant᷑ ut det̾iores existant:
sict̃ & apłs dicit: Qm̃ ueritatẽ
inmisit illis cłs spm̃ erroris: Fa¬
cit gͦ d̾s quosdam peccare: s in
quib iam talia peccata p̾cessert̃:
ut iusto iuclicio eiꝰ mereant᷑ ire
indeterius: Talia qͥppe peccata:
ritum aliorũ compensantur
peccatorũ: Unde & ꝓpħa Ecce
in qͥt tu iratꝰ es. & nos peccaui¬
si cliceret. Qͥa semꝑ inpeccatis
fuimꝰ: iratꝰ es ut deterꝰ peccare¬
mus: Quid enĩ sit. iram cł̃i me¬
reri: qͥd uͦ ꝓuocare: prudens lec
rando peccamꝰ: Prouocamꝰ: qfłdo sci¬
nius bonimi fac̾e. nec uolumꝰ: Nc̃
iram cłi clum uiuimꝰ: iutare pos¬
sumꝰ: Cimeamꝰ gͦne ueniente illo
t̾rore iuidicii sentiri possit: uita¬
xx. De manifestis oc

Expanded text:
vocatur induratio veniens de divocatur induratio veniens de divina justitia. Hinc est quod ait propheta: Indurasti cor nostrum, ne timeremus te ; neque enim dum quicunque justi sunt, a Deo impelluntur, ut mali fiant; sed dum mali jam sunt, indurantur, ut deteriores existant, sicut et Apostolus dicit: Quoniam mmisit illis Deus spiritum erroris. Facit ergo Deus quosdam peccare, sed in quibus jam talia peccata praecesserunt, ut justo judicio ejus mereantur in deterius ire. Talia quippe peccata pmerito aliorum compensantur peccatorum. Unde et propheta: Ecce, inquit, tu iratus es, et nos peccavisi diceret: Quia semper in peccatis fuimus, iratus es, ut deterius peccaremus. 7. Quid enim sit iram Dei mereri, quid vero provocare, prudens lectrando peccamus; provocamus, quando scimus bonum facere, nec volumus. 8. Nunc iram Dei, dum vivimus, vitare possumus. Timeamus ergo ne, veniente illo terrore judicii, sentiri possit, vitaXX. De manifestis oc
Abbreviated transcription (Latin):
rius feriant᷑ ꝓmagnis scelerib
qͥ cle parius corrigi noluerunt:
Iudicio autẽ cliuino in reatum
nequiorem labunt᷑: qͥ distringe
re sua facta minora contempnut.
Multi acrimine corruunt in
crimen. qͥ cłi cognitionẽ haben¬
tes timorẽ eiꝰ negligunt: & quẽ
nouert̃ ꝑscientiam: ꝑactionem
ñ uenerant᷑: Icloq cecant᷑ diuino
iudicio punienda committere:
& inpenam cõmissi facinoris fa¬
cinus deterius addere:. Sepe pec
sua soboles orit᷑. sic̃ fieri solet
nascr libidinem exnimia uen¬
tris ingluuie: Pena uͦ peccati
peccatum admittit᷑⁊ qnͣdo ꝓ
merito cuiusq peccati ło dese¬
rente in aliud peccatum itur¬
de teriꝰ: de quo amplius qͥ ad mi¬
serit sordidat᷑: Ergo precedens
peccatum. causa ẽ sequentis
peccati: sequens uͦ peccatum.
pena ẽ p̾cedentis delicti. Prece¬
clentia itaq peccata sequentiũ
st̃ tͥminũ causa: ut illa que¬
sequunt᷑ sint p̾ceclentiũ pena:¬
Prececlentiũ peccatoꝵ pena ipsa

Expanded text:
rius feriantur pro magnis sceleribus, qui de parvis corrigi non noverunt. Judicio autem divino in reatum nequiorem labuntur, qui distringere minora sua facta contemnunt. Multi a crimine corruunt in crimen, qui Dei cognitionem habentes, timorem ejus negligunt, et quem noverunt per scientiam, per actionem non venerantur. Ideoque caecantur divino judicio punienda committere, et in poenam commissi facinoris facinus deterius addere. 3. Saepe peccsua soboles oritur, sicut fieri solet, nasci libidinem ex nimia ventris ingluvie. 4. Poena peccati peccatum admittitur, quando pro merito cujusque peccati, Deo deserente, in aliud peccatum deterius itur, de quo amplius qui admiserit sordidetur. Ergo praecedens peccatum causa est sequentis peccati: sequens vero peccatum poena est praecedentis delicti. Praecedentia itaque peccata sequentium sunt criminum causa, ut illa quasequuntur sint praecedentium poenaPraecedentium peccatorum poena ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
firma mens desiderata ꝑficere: &
cum indigere in mundo metuunt:
a gła suꝑna semetipsos abscidunt:
Multis consilioꝵ argumentis insi¬
diat᷑ eis diabolus in ad quirendo
plurima: qui inpaucis & modicis
uouerant eẽ contenti: Opponit gͥ
egenis sufficiant: quatinus his blã¬
dimentis intentionẽ bone deuotio¬
nis subuertat: abinternis lucris cde¬
ceptam mentẽ reducat: Multis ar
ri se substernant: Grauius autẽ il¬
los inconcupiscentiis scłi ferit. qͦs
post renuntiationẽ ad mundi amo¬
rem reduxerit: et maxime ꝑceno¬
doxiam subrcit sͥ cliabolus mona¬
chum ⁊ ut quem ꝑscłi amorem re¬
tinere ñ potuit. abhumilitatis cul¬
mine retrahat: et ꝑ suꝑbie tumorẽ
sibi subditum faciat: Dei seruus
semꝑ fallentis cliaboli preuidere
debet in sidias: & magis inbonis
oꝑib cordis debet adhibere caute¬
metipsum ac ꝑeat: cunctae bona
amittat. q̃ recce agendo obtinue¬
rat:
.xxiii. De iactantia.u

Expanded text:
firma mente desiderata perficere; et firma mente desiderata perficere; et cum indigere in mundo metuunt, a gloria superna semetipsos abscindunt. 7. Multis consiliorum argumentis insidiatur eis diabolus in acquirendo plurima qui paucis et modicis voverant esse contenti. Opponit igi sufficiat, quatenus his blandimentis intentionem bonae devotionis subvertat, atque in terrenis lucris deceptam mentem reducat. 8. Multis ri substernant. Gravius autem illos in concupiscentiis saeculi ferit, quos post renuntiationem ad mundi amorem reduxerit. Et maxime per cenodoxiam subjicit sibi diabolus monachum, ut quem per saeculi amorem retinere non potuit, ab humilitatis culmine subtrahat, et per superbiae tumorem sibi subditum faciat. 9. Dei servus semper fallentis diaboli praevidere debet insidias, et magis in bonis operibus cordis debet adhibere cautemetipsum, ac pereat, cunctaque bona amittat quae recte agendo obtinuerat. CAPUT XXIII. De jactantia.
Abbreviated transcription (Latin):
ulti conuolare.¬
ment carere oblectamentis mun¬
di: ꝓuocat quidem eos amor
xp̃i. reuocat cupiditas scłi: qui
ꝓinde obliuiscunt᷑ uoti: qͥa ca¬
piunt᷑ illecebris uanitatis: Que¬
ĩuolueris. lig̾num cõscende cru¬
tis: ut a mari id. ẽ tempestate
huiꝰ scłi liberis: Nam nullus te
suit: trãsgressionis reatu a strĩ¬
gitur si uotum mutauerit: Acrocit̾
enim in discussione cliuim iudicii
arguendi st̃: qͥ qd̃ ꝓfessione spopon¬
clert̃. implere oꝑe contempsert᷑: Qͥ¬
dormitat. exurgere conatur. et sopo
re deprimit᷑:. Iste uͦ ad bonum nouit
redire. s uoluptatum facib ñ sinit᷑:
iste melius eligit uigilare s sopo¬
ris torpore tenet᷑. Abono in cleterius
lapsos supra carbones frigidos fie¬
ri nigriores: qͥa ꝑtorporem mentis
abigne caritatis ilei extincti sunt:
et ꝑmundi appetitum aluce suꝑne
illuminationis priuati: nigredine
peccatoꝵ fuscantur: Quidam in¬
tentionẽ bone oꝑationis metu ex¬
tingunt in opre: nec ꝑmittit in¬

Expanded text:
unt convolarement carere oblectamentis mundi. Provocat quidem eos amor Christi, sed revocat cupiditas saeculi. Qui proinde obliviscuntur voti, quia capiuntur illecebris vanitatis. 2. Quaeinvolveris, lignum conscende crucis, ut a mari, id est, tempestate hujus saeculi libereris. Nam nullus te suit, transgressionis reatu astringitur, si votum mutaverit. Atrociter enim in discussione divini judicii arguendi sunt, qui, quod professione spoponderant, implere opere contempseruntdormitans exsurgere conatur, et sopore somni deprimitur. Ille enim ad bonum novit redire, et voluptatum facibus non sinitur. Iste melius eligit vigilare, sed soporis torpore tenetur. 5. A bono in deterius lapsos supra carbones frigidos fieri nigriores, quia per torporem mentis ab igne charitatis Dei exstincti sunt, et, per mundi appetitum a luce supernae illuminationis privati, nigredine peccatorum fuscantur. 6. Quidam intentionem bonae operationis metu exstinguunt inopiae, nec permittuntur in
Abbreviated transcription (Latin):
accuratius p̾ parata si ne gule concu¬
piscentia degustant᷑: et sepe abiec¬
ta et uilia edendi cupiditate sumũ¬
tur. Sicq fit. ut ñ sit in qualitate
ciborum culpa: s illud reputet᷑ in
uitium. qd̾ cum desiderio cdegustat᷑:
Quatuor st̃ genera distinctionum
ingule appetitu: id.ẽ. qͥd. qnͣdo.
quantum et quomͦ qͥd appetat᷑. Qͥd.
ad ipsam rem ꝑtinet que appetit᷑:
Quando: si ante legitimum tempꝰ
qͥd appetat᷑. Quantum uͦ: adimmo¬
clerationẽ refert᷑. Quom̃: ad impa¬
tientiam festinationis ascribit᷑. Nul
lus ẽ homim tam importunus ex¬
actor. qͣm uenter: qui cotidiana re¬
fectione cotidiana famis exactione
adimplet᷑. Cum ceteris enĩ uitiis et¬
si interclum nascimur: interdum
tamen eum eis ñ morimur: Cum
isto autem et nascim᷑: cum isto &
morimur: plerumq uoluntas ues¬
cendi ita sub obtentu necessitatis
obrepit. ut dum putatur serui¬
re necessitati. uoluptatis desid̾io

Expanded text:
accuratius praeparata sine gulae concuaccuratius praeparata sine gulae concupiscentia degustantur, et saepe abjecta et vilia edendi cupiditate sumuntur. Sicque fit ut non sit in culpa ciborum qualitas, sed illud reputetur in vitium, quod cum desiderio degustatur. 13. Quatuor sunt genera distinctionum in gulae appetitu, id est: quid, quando, quantum, et quomodo appetatur. Quid ad rem ipsam pertinet quae appetitur. Quando, si ante legitimum tempus quid appetatur. Quantum vero ad immoderationem refertur. Quomodo ad impatientiam festinationis ascribitur. 14. Nullus homini tam importunus exactor est quam venter, qui quotidianam refectionem quotidiana famis exactione adimplet. Cum caeteris enim vitiis etsi interdum nascimur, interdum tamen cum eis non morimur; cum isto autem et nascimur, cum isto et morimur. 15. Plerumque voluptas vescendi ita sub obtentu necessitatis subrepit, ut dum putatur serviri necessitati, voluptatis desiderio