comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ssidue ds̃ dicit indurabo cor pha¬
raonis. Et uelut causam infert.
cur hoc faciat. Indurabo cor inquit
pharaonis: etiã implebo signa mea &
portenta mea in egypto: tanꝗͣ necessaria
fuerit induratio cordis pharaonis. ut sig-¬
na dĩ multiplicarent᷑ uł implerent᷑ in e¬
gẏpto. Utĩt gͦ d̃s bene cordib mabad id
qđ uult ostende bonis: uł qͦ s facturꝰ ÷
bonos. Et quãuis unꝰcuiꝰq cordis inma¬
litia qualitas. id÷ quale cor habeat ad
matũ. suo fiat uicio qđ in oleuit ex arbi¬
trio uoluntatis: ca tam̃ uoluntate ma¬
la ut huc ł illuc moueat᷑. cũ suie huc
siue illuc male moueat᷑ causis fit quib
animꝰ ꝓpellit᷑. Que cause ut existant ł
nexistant. ñ ẽ in homuis potestate.s
ueniunt ex occulta ꝓuidentia. iuistissima
plane ⁊ sapicutissima. uniu̾sum qđ crea-¬
uit disponentis ⁊ administrantis dĩ Ut
gͦ tale cor hab̾et ⁊ pharao. qđ patientia
dĩ ñ moueret᷑ ad pietatẽ.s potiꝰ ad impie¬

Expanded text:
ssidue deus dicit: indurabo cor Pharaonis et uelut causam infert cur hoc faciat. indurabo, inquit, cor Pharaonis et inplebo signa mea et portenta mea in Aegypto, tamquam necessaria fuerit obduratio cordis Pharaonis, ut signa dei multiplicarentur uel inplerentur in Aegypto. utitur ergo deus bene cordibus malis ad id quod uult ostendere bonis uel quos facturus est bonos. et quamuis uniuscuiusque cordis in malitia qualitas, id est quale cor habeat ad malum. suo fiat uitio, quod inoleuit ex arbitrio uoluntatis, ea tamen qualitate mala, ut huc uel illuc moueatur, cum siue huc siue illuc male moueatur, causis fit quibus animus propellitur. quae causae ut existant uel non existant, non est in hominis potestate, sed ueniunt ex occulta prouidentia iustissima plane et sapientissima uniuersum quod creauit disponentis et administrantis dei. ut ergo tale cor haberet Pharao, quod patientia dei non moueretur ad pietatem, sed potius ad inpie
Abbreviated transcription (Latin):
nicationẽ : sequit᷑ tam̃ ipse & dic̃ Oinne
petcatũ qđ cũq fecerit hõ extra corpꝰ ẽ. Qui
aut̃ forncat᷑. in corpꝰ ꝓpͥũ peccat: Quasi uͦ
illa quȩ durumerauit peccata dicens. Noli¬
te errare neq fornicatores. neq idolis ser¬
iuentes. neq adult̾i. neq molles. neq masca¬
loꝵ concubitores. neq fures. neq auari. neq
ebriosi. neq maledici. neq rapaces. regnũ
dĩ possidebunt. Ista omĩa facinora & fla¬
gica nunqͥd ñ nͥ ꝑ corpꝰ fieri aut exerceri
possunt. Quis hoc sani capitis homo ne¬
gauerit᷑: Tocũ quippe istũ locũ apłs ꝓpt̃ ip

Expanded text:
 ipse, et dicit, Omne peccatum quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat; quasi vero illa quae dinumeravit peccata, dicens, Nolite errare: neque fornicatores, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molles, neque mascu concubitores neque fures neque auari neque ebriosi neque maledici neque rapaces regnum dei possidebunt, ista omnia facinora et flagitia numquid non nisi per corpus fieri aut exerceri possunt? quis hoc sani capitis homo negauerit? totum quippe istum locum apostolus p
Abbreviated transcription (Latin):
Primoq incorꝑe hõssto hõ constitutꝰ. qͥcqͥd so¬
lo tantũ aĩo poterit inique ꝯcupiscere. dici ñ
põt extra corpꝰ hoc hominẽ facere cũ constet
eũ carnali sensu & carnali prudentia hoc age¬
re. isto adhuc circũ septꝰ in corꝑe. Nam & qđ in
in psalmo scͥptũ ẽ. Dix unpiꝰ incorde suo ñ
÷os. idem beatꝰ apłs. ñ potuit utiq seꝑare¬

Expanded text:
primum quia in corpore isto homo constitutus quidquid soprimum quia in corpore isto homo constitutus quidquid solo tantum animo poterit inique concupiscere, dici non potest extra corpus hoc hominem facere, cum constet eum carnali sensu et carnali prudentia hoc agere isto adhuc circumseptum in corpore. nam et quod in psalmo scriptum est: dixit impius in corde suo: non est deus, idem beatus apos
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cioso tẽplũq sp̃s sc̃i factũ ad ño ne talib
flagituis pollueret᷑ S potiꝰ intuolatũ tanqͣ
dĩ habitaculũ seruaret᷑. agebat & defende¬
bat. Quare gͦ sub uingere uoluit hoc unde.
difficił questio nasceret. id ÷ ut diceret omne
peccatũ qđ cũq fecerit hõ extra corpꝰ ẽ. Qui aũ
fornicat᷑ in corpꝰ ꝓpͥũ peccat. Cũ siue ipsa for¬
nicatio. siue alia huiꝰmodi quȩ ñ nͥ ꝑ corpꝰ fuid
peccata. turpitudini & forncationi sim illima.
ñnͥ ꝑ ipsũ corpꝰ generant᷑ atq exerceant᷑: Qͥd
gͦ: Poterit ne ee quispiã ut cet̾a iemorata
suꝑiꝰ taceã. fur. uł ebrios. uł maledicꝰ. ułra¬
pax. extra oꝑationẽ corꝑis huiꝰ: quãuis nec
ipsa ydolatria. nec ipsa auaritia: pt̃ seruitiũ
corꝑis poterit ad usum fructũq suũ ꝑuenire.
Quidẽ. gͦ oñe peccatũ qđcũq fecerit hõ extra
impꝰ.e. qui aut̃ forncat᷑ in corpꝰ ꝓpͥũ peccat:

Expanded text:
 ne talibus flagitiis pollueretur, sed potius inviolatum tanquam Dei habitaculum servaretur, agebat et defendebat. Quare ergo subjungere voluit hoc, unde difficilis quaestio nasceretur; id est, ut diceret, Omne peccatum quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat, cum siue ipsa fornicatio siue alia huius modi quae non nisi per corpus fiunt peccata turpitudini et fornicationi simillima non nisi per ipsum corpus generentur atque exerceantur? quid ergo? poteritne esse quispiam, ut cetera memorata superius taceam, fur uel ebriosus uel maledicus uel rapax extra operationem corporis huius? quamuis nec ipsa idololatria neque ipsa auaritia praeter seruitium corporis poterit ad usum fructumque suum peruenire. quid est ergo: omne peccatum, quodcumque fecerit homo, extra corpus est; qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat?
Abbreviated transcription (Latin):
estis p̃cio magno glorificate & portace tr m̃
in corpore ur̃o. Cum gͦ multa & horrersui¬
in hoc capitulo priꝰ enumerasset homirum
corpꝰ utiq iã fideliũ tẽplũ eẽ. dix sp̃s scĩ quẽ¬
habemꝰ adõ. ipsaq mbra corporis nr̃i m̃bra
eẽ asserat xp̃i. De quib arguendo & quodã
mͦ int̃ioganto ait. Tollens gͦ m̃bra xp̃i faciã
m̃bra meretricis: Responderitq sibi absit.
Subiungat adhuc & dicat. Nescitis qm̃ qͥ
adheret meretrici unũ corpꝰ ẽ. Erunt enim
inquit duo incarne una. Qui aut̃ adhe

Expanded text:
magno. glorificate et portate deum in corpore uestro — cum ergo multa et horrenda hoc capitulo prius enumerasset hominum corpus utique iam fidelium templum esse dixit spirituemus a deo, ipsaque membra corporis nostri membra esse asseuerat Christi, de quibus arguendo et quodam modo interrogando ait: tollens ergo membra Christi faciam membra meretricis? — responderitque sibi: absit, subiungat adhuc et dicat: nescitis, quoniam qui adhaeret meretrici, unum corpus est? erunt enim, inquit, duo in carne
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ ardentiꝰ. & fidentiꝰ p̃cem᷑. Hȩc ipsam
uitã facit nob̾ diligi formȩ illiꝰ dilectio.
scđ̾m quã uixisse tredunt᷑: Et illoꝵ uita
credita in eandẽ formã flagrantiorẽ exti¬
tat caritatẽ:ut qͣnto flagrantiꝰ diligimꝰ
dm̃. tanto certiꝰ seremꝰq uideamꝰ. Qͥa in
dõ ꝯspicimꝰ incõmutabilẽ formã iusti¬
tie: scđm quã hominẽ uiuere oporte

Expanded text:
mus ardentius et fidentius precemur. ita et ipsam mus ardentius et fidentius precemur. ita et ipsam uitam facit nobis diligi formae illius dilectio, secundum quam uixisse creduntur, et illorum uita credita in eandem formam flagrantiorem excitat caritatem, ut quanto flagrantius diligimus deum, tanto certius sereniusque uideamus, quia in deo conspicimus incommutabilem formam iustitiae, secundum quam hominem uiue
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatis. in uirtute deil arma iusticie
adextris & asinistris:. ẜ głam & ignobilita¬
tẽ. ꝑ infanriã & bonã famã. Ut sedac¬
tores & ueraces. Ut qͥ ignoram & cognos¬
cim÷ Quasi morientes: & ecce uiuimꝰ
Ntcoerciti &e mortificati . Ut tristes sẽꝑ
aut̃ gaudentes sic̃ egeni. multos autẽ
uitantes. tanꝗͣ nichil habentes. & omĩa
possidentes: Quid ÷ qđ accendim᷑ indi
dimꝰ eũ ita urixisse. U uendũ tam̃ sic eẽ dĩ
ministris. ñ de aliquib auditũ credimꝰ:
s intꝰ ap̃d nosauł potiꝰ supͣ nos. in ipsa
ueritate ꝯspicimꝰ. Illũ gͥ que sic uitisse
credimꝰ. ex hoc qđ uidemꝰ diligimꝰ. & nisi
hanc formã quã sẽꝑ stabilẽ atq in cõmy¬
tabilẽ cernimꝰ p̃cipue diligeremꝰ. ñ idõ
diligeremꝰ illũ qr eiꝰ uitã cũ in carne ui¬
& spem. qua nos qͦ ita posse uiuere qͥ
homĩes sumꝰ ex eo qđ aliqͥ homĩes ita ui¬
xer̃ minime desꝑamꝰ. iut hoc & desid̾ae¬

Expanded text:
stitiae dextra et sinistra, per gloriam et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam; ut seductores et ueraces, ut qui ignoramur et cognoscimur, quasi morientes et ecce uiuimus. ut coerciti et non mortificati, ut tristes semper autem gaudentes, sicut egeni multos autem ditantes, tamquam nihil habentes et omnia possidentes. quid enim hoc uiuendum tamen sic esse dei ministris non de aliquibus auditum credimus, sed intus apud nos, uel potius supra nos in ipsa ueritate conspicimus. illum ergo quem sic uixisse credimus, ex hoc quod uidemus diligimus, et nisi hanc formam, quam semper stabilem atque incommutabilem cernimus, praecipue diligeremus, non ideo diligeremus illum, quia eius uitam, cum in carne uiet spem, qua nos quoque ita posse uiuere, qui homines sumus, ex eo quod aliqui homines ita uixerunt minime desperamus, ut hoc et desidere
Abbreviated transcription (Latin):
occulti in ꝓphico enigniate. hoc gͦ: & in lu¬
nari nimero significat᷑. Quia enĩ septe¬
nanꝰ nunierͦ solet in scͥpturis ad quandam
ꝑfectionẽ misticꝰ appatere: t̾tia ebdomadȩ
pascha celebrat᷑. id ÷ qui dies occurrit a qͦr¬
ta detima inuicesimã pͥmã. Est illic ⁊ ali-¬
ud sacram̃tũ: qđ si tͥ obscurũ fuerit qr in
talib inquisitionib minꝰ eruditꝰ es. ñ con-¬
tristens. Nec idõ me putes ẽẽ meliorẽ. qr
hȩc in studus puerilib didici: qui enim
de expositione psal¬
mi decum inter cetera.

Expanded text:
ico aenigmate. hoc ergo et in lunari numero significatur. quia enim septenarius numerus solet in scripturis ad quandam significationem mysticus apparere, tertia hebdomade lunae pascha celebratur, id est qui dies occurrit a quarta decima in uicesimam primam. Est illic et aliud sacramentum. quod si tibi obscurum fuerit, quia in talibus inquisitionibus minus eruditus es, non contristeris nec ideo me putes esse meliorem, quia haec in studiis puerilibus didici; qui enim DE EXPOSITIONE PSALMI DECIMI INTER CETERA.
Abbreviated transcription (Latin):
estatutiq redẽpcio corꝑibar̃r quã
expectantes in nob̾ mecipsis inge¬
nieͥsciiiꝰ. Unde ÷ illud. Spe gaudentes: in
tribulatione patientes. hȩc gͥ imnouatio
uitȩ nr̃ȩ. ⁊ quȩͥdã transitꝰ de morce ad uitã.
qͥ fit pͥmo ꝑfidẽ. ut in spe gaudeanꝰ.⁊ intri-¬
bulatione patientes simꝰ. dum aohuc exte¬
rior hõ nr̃ corrũpit᷑ s interior renouat᷑ del
die in diẽ ꝓpt̃ ipsum initiũ noue uite ꝓpt̃
nouũ hominẽquẽ iu bem᷑ iuduere ⁊ exuđ¬
re ueterẽ. expurgantes uetꝰ ferintũ. ut si mꝰ
noua conspãrsio qm̃ pascha nr̃m immolatꝰ¬

Expanded text:
estat utique redemptio corporis nostri, quam expectantes in nobismet ipsis ingemescimus. unde est illud: Spe gaudentes, in tribulatione patientes. Haec igitur innouatio uitae nostrae est quidam transitus de morte ad uitam, qui fit primo per fidem, ut in spe gaudeamus et in tribulatione patientes simus, dum adhuc exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem. propter ipsum initium nouae uitae, propter nouum hominem, quem iubemur induere et exuere ueterem expurgantes uetus fermentum, ut simus noua consparsio, quoniam pascha nostrum immolat
Abbreviated transcription (Latin):
lebit: aut obhoc illos meliores ẽẽ iuidicabit
Cũ sit psertĩ in societate scõꝵ: qui ꝑ uirtutẽ
dĩ cui cuncta subiecta st̃ & minime fallacia
&e multo maiora fecerunt. siue homines.
siue angłi honi: de falsiso
e falsiso deceptoriis

Expanded text:
lebit, aut ob hoc illos meliores esse judicabit; lebit, aut ob hoc illos meliores esse judicabit; cum sit praesertim in societate sanctorum, qui per virtutem Dei cui cuncta subjecta set multo maiora fecerunt, siue homines siue angeli boni. . DE FALSIS ET DECEPTORIIS
Abbreviated transcription (Latin):
enim sp̃itibꝰ nequissimis ꝑ aera cor¬
pora facere multa.quȩ mirent᷑ aĩe t̾renis
corporib ad grauatȩ etiã melioris affectꝰ
Si em̃ corꝑa ipsa t̾rena ñnullis artib & ex¬
erritationib modificata inspectaculis chea¬
tricis tanta miracula hominib exhibent.
dant: quid magnũ : diabolo ⁊ angłis eiꝰde
corporeis elem̃tis ꝑ acra corꝑa facere quȩ ca¬
romiret᷑ Rut etiã occultis inspirationibꝰ
adilludendos humanos sensus phantas¬
mata imagnũ machinari. qbꝰ uigilantes
dormientesq dccipiat᷑ ł furentes exagitet:
S sic̃ fieri pot̾ ut homo uita ac morib me¬
lior ex pectet nequissimos homines uł in
fune ambulantes. ł inmultimodis motib
corpoꝵ multa in credibilia facientes. nec ul¬
eosꝓptea sibi p̃ponendos existimet: sic aĩa
fidelis & pia ñsolũ siuideat uerũ etiam
si ꝓpt̃ fragilitatẽ carnis exhorreat miracłã
demonũ. ñ idõ tam̃ aut ñ se posse talia do¬

Expanded text:
enim spiritibus nequissimis per aerea corpora facere multa, quae mirentur animae terrenis corporibus aggravatae, etiam melioris affectus. Si enim corpora ipsa terrena nonnullis artibus et exercitationibus modificata, in spectaculis theatricis tanta miracula hominibus exhibent,dant: quid magnum est diabolo et angelis ejus, de corporeis elementis per aerea corpora facere quae caro miretur; aut etiam occultis inspirationibus ad illudendos humanos sensus phantasmata imaginum machinari, quibus vigilantes dormientesve decipiat, vel furentes exagitet? Sed sicut fieri potest ut homo vita ac moribus melior spectet nequissimos homines, vel in fune ambulantes, vel multimodis motibus corporum multa incredibilia facientes, nec uleos propterea sibi praeponendos existimet: sic anima fidelis et pia, non solum si videat, verum etiam si propter fragilitatem carnis exhorreat miracula daemonum, non ideo tamen aut non se posse talia do
Abbreviated transcription (Latin):
on facietis uob deos t̾. lxxui.¬
argenteos: & deos aureos ñ facie¬
tis uob̃. Repetit᷑ qđ in pͥmo p̃cepto incul¬
catũe: & ex diis argenteis & aureis utiq
om̃ia simulacra intelligunt᷑. Sic etiã in il
lo psalmo ydola gentiũ argentũ & aurũ:
cxxuii. Quomͦ intelligat᷑ ñ coques agnũ

Expanded text:
on facietis uobis deos argenteos et deos aureos non facietis uobis. repetitur quod in primo praecepto inculcatum est; et ex dis argenteis et aureis omnia utique simulacra intelleguntur,, sicut in illo etiam psalmo: idola gentium argentum et aurum. CXII. QVOMODO INTELLEGATVR: NON COQ
Abbreviated transcription (Latin):
tna ñ querat. Scͥptumẽ da miscdiam.
& ne suscipias peccatorẽ. Posterior pars
huiꝰ sententie. udet uetare beneficen¬
tiã. Ait em̃ ne suscipias peccatorẽ. Intel¬
ligas gͦ peccatorẽ figurate positũ ꝓpec¬
debeamꝰ in obseruationib intelligendaꝵ
scripturarũ alia omunit p̾cipi. alia sin-¬
guł quibq generib ꝑsonarũ. Ex lib̾

Expanded text:
na non quaerat. Scriptum est: Da misericordi, et ne suscipias peccatorem; posterior pars hujus sententiae videtur vetare beneficentiam; ait enim: Ne suscipias peccatorem; intelligas ergo peccatorem figurate positum pro pecdebeamus in observationibus intelligendarum Scripturarum alia communiter praecipi, alia singulis quibusque generib
Abbreviated transcription (Latin):
rate dictũ ⁊ cũ possit du plicit̃ int̃ptari imo
mͦ ad nocendri. alto at p̃standũ. ad benesi¬
cientiã te potiꝰ caritas reuocet. ut intelligaᷤᷤ
carbones ignis ẽẽ. urentes penitentie ge¬
mitꝰ. quib suꝑbia sanat᷑ eiꝰ qͥdolet se inini¬
cũ fuisse homiris.a qͦ eiꝰ miscrie fubuenit᷑
Itẽ cũ ait dñs qͥ amat antinã suã ꝑdet
eã: ñ utilitatẽ uetare putandꝰ ÷. Qua
debet quisq conseruare animã suã:. sed
figurate dictũ ꝑdat animã. id̃ ꝑimat aqq
amitat usũ eiꝰ que nc̃ habet. ꝑu̾sum scili

Expanded text:
cum possit dupliciter interpretari, uno modo ad nocendum, altero ad praestandum, ad beneficientiam te potius caritas reuocet, ut intellegas carbones ignis esse urentes paenitentiae gemitus, quibus superbia sanatur eius, quo dolet se inimicum fuisse hominis, a quo eius miseriae subuenitur. item cum ait dominus: qui amat animam suam, perdet eam, non utilitatem uetare putandus est, qua debet quisque conseruare animam suam, sed figurate dictum perdet animam, id est perimat atque amittat usum eius, quem nunc habet, peruersum scil
Abbreviated transcription (Latin):
& eiꝰ corpore. uigilandũ ẽ ut intelligat᷑
cũ de una eadẽq ꝑsona scriptura idqͥst.
qͥd ouemat capiti. qd corpori. ita & in ista
nouisfima aliqͥndo indiabolũ dr̃ qđ non
in ipso. s potiꝰ ineiꝰ corpore poffit agnoscĩ
Qa ht̃ ñ solu in eis qui maui festissime foris
st̃. s. in eis etiã qui cũ ad ipsũ ꝑtineant.
tam̃ ad tẽpꝰ miscent ȩccłe. donec unꝰ qͥsq de
hac uita exeat. uł afrum̃to palea uentila
bro ultimo separet᷑. Qđ̃ eni scriptũ ẽ. ap̃d
ysanam qͦm cecidit de celo lucifer mane ori¬
ens. & cet̾a quȩ sub figura regis babiloniȩ
de eadẽ ꝑsona. ł ad eandẽ ꝑsonã dicta st̃.
in ipsa contex̃ione sermonis: de diabolo
utiq intelligunt. & tam̃ qđ ibi dictũ ẽ.
contritꝰ : in t̾ra qui mittit ad om̃s g̃s: ñto¬
tũ ipsi capiti congruit nã & simittit ad¬
om̃s gs diabolꝰ angłos suos. tam̃ in t̾ra
corpꝰ eiꝰ ñ ipse conterit᷑: nͥ qr ipse ẽ in corꝑe

Expanded text:
 ut intellegatur, cum de una eademque persona scriptura loquitur, quid conueniat corpori, quid capiti: ita et in ista nouissima aliquando in diabolum dicitur, quod non in ipso, sed potius in eius corpore possit agnosci, quod habet non solum in eis qui manifestissime foris sunt, sed in eis etiam qui, cum ad ipsum pertineant, tamen ad tempus miscentur ecclesiae, donec unusquisque de hbro ultimo separetur . Quod enim scriptum est apud Isaiam, Quomodo cecidit de coelo Lucifer mane oriens , et caetera, quae sub figura regis Babyloniae de eadem persona, vel ad eamdem personam dicta sunt in ipsa contextione sermonis, de diabolo utique intelliguntur; et tamen quod ibi dictum est, Contritus est in terra, qui mittit ad omnes gentes, non totum ipsi capiti congruit. Nam omnes gentes diabolus angelos suos, tamen in terra corpus eius, non ipse conteritur, nisi quia ipse est in corpore
Abbreviated transcription (Latin):
In illa hora qͥerit in tecto & uasa ciꝰ in domio:
ñ descendat tollere ula. Ꝙ qui in agrõ. si¬
milit̾ ĩ reu̾tat᷑ retro. Meminerit uxoris
loth. Nunqͥd cũ dñs fuerit reuelatꝰ tunc¬
st̃ ista sercianda ne quisq retro respici¬
at. id ÷ uitã p̃tĩtam cui renuntiauit inqui¬
rat. & ñ potiꝰ istot̃pr. Ut cũ diis fuerit re¬
uelatꝰ. retributionẽ ꝓ cis quȩ quisq serua.¬
uit ł otepsit inueniat: Q̾ tam̃ qr dictii ÷

Expanded text:
erit in tecto et uasa eius in domo, non descendat tollere illa; et qui in agro, similiter non reuertatur retro. meminerit uxoris Loth. numquid cum dominus fuerit reuelatus, tunc ista seruanda, ne quisquam retro respiciat, id est uitam praeteritam, cui renuntiauit, inquirat, et non potius isto tempore, ut, cum dominus fuerit reuelatus, retributionem pro eis quae quisque seruauit
Abbreviated transcription (Latin):
dr. ut aliud intelligat᷑: & si nom̃ ipsiꝰ
tiopi inloq̃ndi arte ñ iuenit᷑. tropi¬
ca locutio ẽ. Quȩ cũ fit ubi fieri solet:
sine labore sequit᷑ intellect᷑ cũ uͦ uͥ
ñ solet: laborat᷑ ut intelligat᷑ ab alus
magis. ab aliis minꝰ sic mag minꝰue
dona dĩ funt in ingenus hominũ. uł
ut dicunt᷑ intelligende st̃ sic in trans¬
latis quȩ faciunt tropicas locutiões.¬
ubi aliud ex alio intelligendũ ẽ. de qͥ¬
b hucusq ꝗͣtu uisũ e. satis egimꝰ: Non
solũ ammonendi st̃ studiosi. uenera¬
biliũ luterarũ. ut in scͥptis scĩs gene¬
ralocutionũ sciant̾. ⁊ qͦmꝰ ap̃d eas dici
aliqͥa soleat uigilant̃ adutant. memo¬
rit̃q retineant: uerĩ etiã qđ ẽ. p̃cipitũ
& maxime necessariũ orent ut intelli¬
gant. In eis quippe littis quarũ studi¬

Expanded text:
t aliud intelligatur, et si nomen ipsius tropi in loquendi arte non invenitur, tropica locutio est. Quae cum fit ubi fieri solet, sine labore sequitur intellectus; cum vero ubi non solet, laboratur ut intelligatur ab aliis magis, ab aliis minus, sicut magis minusve dona Dei sunt in ingeniis hominum vel ut dicuntur intelligendae sunt; sic in translatis quae faciunt tropicas locutioubi aliud ex alio intellegendum est, de quibus huc usque, quantum uisum est, satis egimus, non solum admonendi sunt studiosi uenerabilium litterarum, ut in scripturis sra locutionum sciant, et quomodo apud eas aliquid dici soleat, vigilanter advertant, memoriterque retineant; verum etiam, quod est praecipuum et maxime necessarium, orent ut intelligant. In eis quippe Litteris, quarum studi
Abbreviated transcription (Latin):
tet hereses eẽ. ut ꝓbati manifesti fiant in
uob̾. Multo iugilantiores diligentioresq
reddidit. ut aduerteremꝰ in scͥpturis scĩs
qđ istum tychoniũ minꝰ attentũ minꝰq si¬
ne hoste sollicitu fugit. etiã ipsã scilicet
fidẽ donũ illiꝰ eẽ. qui eiꝰ m̃surã unicuiq
paitĩt. Ex qua sententia quib dã dictũ ẽ.

Expanded text:
tet haereses esse, ut probati manifesti fiant in uobis, multo uigilantiores diligentioresque reddidit, ut aduerteremus in scripturis sanctis quod istum Tyconium minus attentum minusque sine hoste sollicitum fugit, etiam ipsam scilicet fidem donum esse illius qui eius mensuram unicuique partitur. ex qua sententia quibusdam dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
nis t̾ra. labiũ unũ. & uox una om̃ib. Hoc
itaq qđ adrunctĩi ẽ & erat om̃is t̾ra labiũ
unir & uox uma om̃ibꝰ id ÷ una lingua om̃i¬
nm: ita dictũ uidẽt tãꝗͣ eo iã t̃pr qͦ disꝑsi
fuerant. suꝑ trã. etiã scđ̾m insulas gentium
una fuerit om̃ibꝰ lingua omunis. Quod
ꝓculdubio reptignat suꝑiorib u̾bis ubi
dictũ e. intribub suis scđm linguas suas.
Neq em̃ dicerent᷑ habuisse ĩa linguas suas sin¬
gule trib quę g̃o singłas fecerant: qͣndo
erit om̃ibꝰ una omunis. Ac ꝑ hoc recapitu¬
tando adiunctii ẽ & erit omĩs tra labiũ unũ
& tiot una om̃ibꝰ latent̃ narrationẽ redeun¬
te. ut diceret qͣm facrũ sit ut ex una omiũ
lingua fuerint diuisi ꝑ multas. & continuo
de illa turris aedisicatione narrãt. ubi hec eiꝰ
fit ista recapitulatio etiã obscuriꝰ: sic̃ in
euangłio dñs dic̃. Die quo exũt lotꝰ a sodo¬
mis pluit igne de cęlo & ꝑdidit om̃s scd̾m¬

Expanded text:
 uox una omnibus. hoc itaque quod adiunctum est: et erat omnis terra labium unum, et uox una omnibus, id est una lingua omnium, ita dictum uidetur, tamquam eo iam tempore, quo dispersi fuerant super terram, etiam secundum insulas gentium una fuerit omnibus lingua communis. quod procul dubio repugnat superioribus uerbis, ubi dictum est: in tribubus suis, secundum linguas suas. neque enim dicerentur habuisse iam linguas suas singulae tribus, quae gentes singulas fecerant, quando erat omnibus una communis. ac per hoc recapitulando adiunctum est: et erat omnis terra labium unum, et uox una omnibus, latenter narratione redeunte, ut diceretur quomodo factum sit, ut ex una omnium lingua fuerint diuisi per multas, et continuo de illa turris aedificatione narratur, ubi haec eis fit ista recapitulatio etiam obscurius. sicut in euangelio dominus dicit: die, quo exiit Loth a Sodomis, pluit ignem de c
Abbreviated transcription (Latin):
lo israhele carnali qui ÷ umiꝰ gentis. no¬
uitate gr̃e: ñ nobilitate patrię. & m̃te
ñ gente distinguit: s altitudo ꝓpħica
dũ de illo ł ad ill ũ loquit᷑. latent transit
ad hunc: &̾ cũ iã de isto uił ad istũ loqͥt᷑.
adhuc de illo uł ad illĩ uidet loqͥnin
tellectũ scͥpturarũ nob̃ quasi hostilit̃
inuidens. s exercens medicinalit̾ nr̃m.
Unde & illud qđ ait. & inducã uosin
trã urã. & pauilo post tãꝗͣ id ipsũ repe¬
tens & habitabitis inquit int̾ra quã de

Expanded text:
lo Israhel ca.rnali, qui est unius gentis, nouitate gratiae, non nobilitate patriae, et mente, non gente distinguitur. sed altitudo prophetioa, dum de illo uel ad illum loquitur, latenter transit ad hunc et, cum iam de isto uel ad istum loquatur, adhuc de illo uel ad illum uidetur loqui, non intellectum scripturarum nobis quasi hostiliter inuidens, sed exercens medicinaliter nostrum. unde et illud quod ait: et inducam uos in terram uestram, et paulo post, tamquam id ipsum repetens
Abbreviated transcription (Latin):
uadicia mea custodiatis & faciatis & habi¬
tabitis in t̾ra quã dedi patrib uñs. & eri¬
tis mͥ in popłm. & ego ero uob in dm. Et
mundabo uas ex omib inmundicus ur̃is.
hoc de nouo testaĩto eẽ. ꝓphatũ ad qđ
ꝑtinet ñ solĩ una gens illa in reliquiis su¬
is. de quib alibi scͥptũ ẽ. si fuerit ntimerꝰ
filioꝵ isrł quasi arena maris reliquie
salue fient: uerii etiã cete gentes quȩ ꝓ

Expanded text:
faciatis; et habitabitis in terram, quam dedi patribus uestris, et eritis mihi in populum, et ego ero uobis in deum. et mundabo uos ex omnibus immunditiis uestris. hoc de nouo testamento esse prophetatum, ad quod pertinet non solum una gens illa in reliquiis suis, de quibus alibi. scriptum est: si fuerit numerus filiorum Israhel sicut harena maris, reliquiae saluae fient, ue
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ ille pars÷ relata darescunt. Nec spetie
sẽꝑ excedi̾t: sepe enĩ talia dicunt᷑: que uł ei
qͦ ł ei fortasse tantũmͦ aꝑtissune congruant.
S: cũ ab specie transit᷑ ad genꝰ. quasi adhuc
de specie loquente scͥpta: ibi uigilare debet
lectoras intentio. ne querat in spetie. qđ in
genere põt meliꝰ & certiꝰ inucnire. facile ẽ.
qu ippe illud qđ ait ꝓpħa et echiel. domꝰ is¬
rł habitabit in t̾ra. & polluer illã in uia
sua. & ii idoł suis & peccatis suis. Scđm
inmunditiã m̃struate facta ẽ. uia illoꝵ
ante faciẽ ieã. & effudi irã meã suꝑ eos.
& disꝑsi illos int̃ nationes. & uentilaui eos
in regiones. scđm uias eoꝵ & scđm peccata
eor iudicaui eo s. Facile ẽ. inꝗͣ hoc intelli¬
gere de illa domo isrł: de qua dic apłs.
Uidete isrł sca̾m carnẽ ⁊qr hȩc omĩa car¬
nał popłs ifr̃ł & fecit & passꝰ ẽ. Alia etiã
que secunt᷑ eidẽ incelligunt᷑ popło comie

Expanded text:
cuius ille pars est, relata clarescunt. nec species semper exceditur. saepe enim talia dicuntur, quae uel ei quoque uel ei fortasse tantummodo apertissime congruant: sed cum ab specie transitur ad genus, quasi adhuc de specie loquente scriptura, ibi uigilare debet lectoris intentio, ne quaerat in specie quod in genere potest melius et certius inuenire. facile est quippe illud quod ait propheta Ezechihel: domus Israhel habitauit in terra, et polluerunt illam in uia sua et in idolis suis et peccatis suis; secundum immunditiam menstruatae facta est uia eorum ante faciem meam. et effudi iram meam super eos et dispersi illos inter nationes et uentilaui eos in regiones, secundum uias eorum et secundum peccata eorum iudicaui eos - facile est, inquam, hoc intellegere de illa domo Israhel, de qua dicit apostolus: uidete Israhel secundum carnem, quia haec omnia carnalis populus Israhel et fecit et passus est. alia etiam quae secuntur eide
Abbreviated transcription (Latin):
in cantico canticoꝵ. fusca sum & spetiosa:
ut tab̾nacula cedar. ut pelles salomonis.
Non enĩ ait fusca fui ut tab̾nacula cedar.i
spetiosa sum tt pellis salomonis: s utrĩt¬
rethia pisciũ bonoꝵ & maloꝵ. Tab̾nacula
enĩ cedar adhismahelẽ ꝑtinent: qui ñ
erit heres cũ filio libere. Itaq cũ debona
parte ds dicat. ducã cetos inuiã quã ñ
nouer̃. & semitas qͣs ñ nouer̃ calcabunt
& faciã illis tenebras in uicẽ & praua
in directũ. hec u̾ba faciã & ñ derelinquã
eos: mox de alia parte que mala ꝑmixta
ẽ. dicit. ipsi aut ou̾si sunt retro. Quauis
ñ tam̃ sẽꝑ inuno erunt. Ipse ẽ. quippe
ille seruiis omemoratꝰ in euangłio: cutus
dñs cũ uenerit diuidet eũ. & patrẽ eiꝰ cũ
hypocritis ponet. ¶ ꝯercia regła ẽ. ae ꝓ¬
missis & lege que aliomͦ dici pot̃ de sp̃u
& littera: sic̃ eã nos appellauimꝰ cũ de hac

Expanded text:
in Cantico canticorum: «Fusca sum et speciosa, in Cantico canticorum: «Fusca sum et speciosa, ut tabernacula Cedar, ut pelles Salomonis .» Non enim ait: «Fusca fui, ut tabernacula Cedar, et speciosa sum ut pelles Salomonis,» sed utrumretia piscium bonorum et malorum. tabernacula enim Cedar ad Ismahelem pertinent, qui non erit heres cum filie liberae. itaque cum de bona parte dicat deus: ducam caecos in uiam, quam non nouerunt, et semitas, quas non nouerunt, calcabunt, et faciam illis tenebras in lucem et praua in directum. haec uerba faciam et non derelinquam eos, mox de alia parte, quae mala permixta est, dicit: ipsi autem conuersi sunt retro, quamuisnon tamen semper in uno erunt: ipse est quippe ille seruus commemoratus in euangelio, cuius dominus, cum uenerit, diuidet eum et partem eius cum hypocritis ponet. Tertia regula est "de promissis et lege". quae alio modo dici potest "de spiritu et littera", sicut eam nos appel
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo a capite ad corpꝰ. uł a corꝑe transit᷑ ad
caput: & tam̃ ñ recedit᷑ ab una eadẽq ꝑ¬
sona. Una enĩ ꝑsona loquit᷑ dicens. Sic̃
sponso imposuit mͥmitrã: & sic̃ sponsam
ornauit me ornam̃to & tam̃ qͥd hoꝵ duoꝵ
ueniat: utiq intelligendũ ẽ. Scđa ẽ. de
dñi corꝑe bi ꝑtito: qđ quidẽ ñ ita debuit
appellari: n enĩ reuera dnĩ corpꝰ ẽ. qđ cũ
illo ñ erit in et̃nũ: s dicendũ fuit deonĩ
uł quid aliud: qr ñ solũ in ȩt̾nũ uerũ etia
nc̃ hẏpocrite ñ cũ illo ẽe dicendist. ꝗͣuis
in eiꝰ ẽe uideant᷑ ȩccłia. Unde pot̾at istare¬
gła & sic appellari: ut dicerẽt de ꝑmixta
excłia. Que regła intellectorẽ uigilantem
requirit: qͥndo scͥpt᷑a cũ ad alios iã loqua̾t᷑.
tã ꝗͣ ad eos ipsos ad qͦs ioquebat indetͣ loqͥ:
Uł de ipsis cũ de aliis iã loquãt. tãqͣuiui
sit utroꝵq corpꝰ. ꝓpt̃ tẽꝑarian cõmixtionẽ

Expanded text:
quando a capite ad corpus uel a corpore transitur ad caput, et tamen non receditur ab una eademque persona. una enim persona loquitur dicens: sicut sponso imposuit mihi mitram, et sicut sponsam ornauit me ornamento, et tamen quid horum duorum iae conueniat, utique intellegendum est. Secunda est "de domini corpore bipertito". quod quidem non ita debuit appellare; non enim re uera domini corpus est quod cum illo non erit in aeternum, sed dicendum fuit: "de domini uel quid aliud, quia non solum in aeternum uerum etiam nunc hypocritae non cum illo esse dicendi sunt, quamuis in eius uideantur esse ecclesia. unde poterat ista regula et sic apEcclesia. Quae regula lectorem vigilantem requirit, quando Scriptura cum ad alios jam loquatur, tanquam ad eos ipsos ad quos loquebatur videtur loqui, vel de ipsis, cum de aliis jam loquatur; tanquam unum sit utrorumque corpus,
Abbreviated transcription (Latin):
alia gente in qua sunt plurimȩ ciuitates
at potiꝰ uiso. cuiꝰ hȩc pars ÷: uł sic̃ iste
appellat generi cuiꝰ hec speti es: unde & in
notitiã utulgrnerba istauener᷑ ut etiã idio¬
te intelligant quid spetialit̃ qͥd generalit̃
in quocũq p̃cepto ĩꝑ iali sit ostitutũ fit hoc ea¬
am de hominibꝰ: sic ea quȩ de salonione dicũ¬

Expanded text:
alia gente, in qua sunt plurimae ciuitates, alia gente, in qua sunt plurimae ciuitates, at potius uniuerso, cuius haec pars est, uel, sicuti iste appellat, generi, cuius haec species. unde et in notitiam uulgi uerba ista uenerunt, ut etiam idiotae intellegant, quid specialiter, quid generaliter in quocumque praecepto imperiali sit. constitutum. fit hoc etiam de hominibus; sic
Abbreviated transcription (Latin):
intelligent̃ audit utrũq donatuꝰ. Plura
st &e alia testimonia quib id ostenditur:
s hoc nc̃ ñ agimꝰ. Alibi aut̃ atq alibi. se¬
pissime ista egimus ¶Quarta tycho¬
nii regła ẽ. de spetie & generẽ sic enĩ eam
uocat: uolens intelligi spetiẽ paitẽ genꝰ
aut̃ totũ. Cuiꝰ ea pars ẽ. quã ñcupat spe¬
tiẽ. sic̃ una queq ciuitas pars ẽ. utiq uni¬
usitatis gentiũ: hanc ille uocat spetiẽ. Ge¬
nus aut om̃s gs. Neq hic ea discernẽdi sub¬
tilitas adhibenda ẽ. quȩ adialecticis tradit᷑:
qui int̾ partẽ & speciẽ. quid int̃ sit accutis¬
sime disputant. Cadem ratio ẽ: si ñ de
una quaq ciuitate. s de una quaq ꝓumi¬
tia uł gente uł regione tale aliqͥd in di¬
uinis reppit᷑ eloquiis. Non solũ enĩ ubigra
aliqͥd in scͥpturis scĩs qđ modũ eiꝰ excedat.
& ꝯueniat potiꝰomĩb gentibꝰ: uerũ etiã de
iudea. de aegypto. de asfyria. & quacũq

Expanded text:
atum? plura sunt et alia testimonia, quibus id ostenditur, sed hoc nunc non agimus, alibi autem atque alibi saepissime ista egimus. Quarta Tyconii ista regula est "do specie et genere". sic enim eam uocat, uolens intellegi speciem partem, genus autem totum, cuius ea pars est, quam nuncupat speciem, sicut unaquaeque ciuitas pars est utique uniuersitatis gentium. hanc ille uocat speciem, genus autem omnes gentes. neque hic es discernendi subtilitas adhibenda est, quae a dialecticis traditur, qui inter partem et speciem quid intersit acutissime disputant eadem ratio est, si non de unaquaque ciuitate, sed de unaquaque prouincia uel gente uel regione tale aliquid in diuinis reperitur eloquiis. non solum enim uerbi galiquid in scripturis sanctis, quod modum eius excedat et conueniat potius omnibus gentibus, uerum etiam de Iudaea, de Aegypto, de Assyria et quacumque
Abbreviated transcription (Latin):
tħri ante scła aet̾na: manifestata aut̃ nẽ
ꝑ aduentii saltiatoris nr̃i. Datã dix grãm.
qͣro nec erant adhuc quibꝰ daret. Qũin
dispositione ac p̃destinatione dĩ iã factũ
erat. qđ suo tẽꝑe futurũ fuerat. Qđ ẽẽ dĩc
manifestata quãtis hȩc possint intelli¬
gi & de tra futuri scłi qͣndo erit celũ no¬
uĩd& t̾ra notia: in qua inusti habitare
ñ poter. & idõ recte dr̃ piis qđ ipsa fit
ẽra eoꝵ. que ulla ex parte ñerit ipioꝵ: qr
& ipsa similit̾ data ẽ. quando danda fir¬
mata ẽ ¶ Quntã tychoniꝰ regłam pouit:
quã de tẽꝑib appellat qua regła plerũ¬
q uuieniri. uł conci possit. latens in scͥp¬
turis scĩs quantitas tẽpoꝵ. Duob autẽ
moĩs: uigere dic hanc regłati: aut tropo
sinedoche: aut legitinis numeris. Ro¬
pꝰosinedochȩ. aut aparte totũ. aut a coto
partẽ facit intelligi: sic̃ uꝰ euangłista
post dies octo factũ dĩc. qđ aliꝰ pꝰ di es sex

Expanded text:
 ante saecula aeterna, manifestata autem nunc per adventum Salvatoris nostri. Datam dixit gratiam, quando nec erant adhuc quibus daretur, quoniam in dispositione ac praedestinatione Dei jam factum erat quod suo tempore futurum erat, quod esse dicit manifestatum. Quamvis haec possint intelligi et de terra futuri saeculi, quando erit coelum novum et terra nova, in qua injusti habitare non poterunt. Et ideo recte dicitur piis quod ipsa sit terra eorum, quae ulla ex parte non erit impiorum, quia et ipsa similiter data est, quando danda firmata est. Quintam Tychonius regulam ponit, quam de Temporibus appellat, qua regula plerumque inueniri uel conici possit latens in scripturis sanctis quantitas temporum. duobus autem modis uigere dicit hanc regulam, aut tropo synecdoche ant legitimis numeris. tropo synecdoche aut a parte totum aut a toto partem facit intellegi, sicut unus euangelista post dies octo factum dicit quod alius post dies sex,
Abbreviated transcription (Latin):
quã factũ posuit hominẽ in paradiso: cũ
bretit utroq inemorato.id: qđ planta¬
uit ds̃ paradisum & pofuit ibi hominem
quẽ formauit. recapitulando redeat & di¬
cat qđ ptim serat. qͦmͦ scilicet paradis fu
so. & lignũ sciendi boni & mali. Deinde flu¬
m̃ quo paradisus irrigaret᷑ diuisũ in quatu¬
or pͥncipia fluuioꝵ. iiiͦi. explicat᷑: qđ to¬
tũ ꝑtinet ad instructionẽ paradisi. Qđ ubi
t̾minauit: repetunt iliro qđ ia dixerat. Et
reuera. hoc. sequebat̃ datq ait. Q sũpsit
oñs ds̃ hominẽ quẽ fuixit: & posuit eum
in paradiso & cetera. Post ista enĩ facta ibi
÷positꝰ homo. sic̃ nc̃ ordo ipse demonstrat:
ñ pꝰ hominẽ ibi positũ facta st̃ ista. sic̃ pͥus
dictũ pritari pot. nͥ recapitulatio illic uigi¬
lant intelligat᷑. quare drtũ ẽ. ad ei que
fuerant p̃tmissa. Itẽq in eodẽ libro cũ cõ¬
memorarent᷑ generationes filioꝵ noe. dic
tũ ei Hi filii cham in tribub suis scđ̾m lin¬

Expanded text:
in paradiso, cum breuiter utroque commemorato, id est quod plantauit deus paradisum et posuit ibi hominem, quem formauit, recapitulando redeat et dicat quod praetermiserat, quomodo scilicet paradisus fueso, et lignum scientiae boni et mali. deinde flumen, quo paradisus irrigaretur, diuisum in quattuor principia fluuiorum quattuor explicatur; quod totum pertinet ad institutionem paradisi. quod ubi terminauit, repetiuit illud quod iam dixerat et re uera hoc sequebatur, atque ait: et sumsit dominus deus hominem, quem finxit, et posuit eum in paradiso et cetera. post ista enim facta ibi est positus homo, sicut nunc ordo ipse demonstrat, non post hominem ibi positum facta sunt ista, sicut prius dictum putari potest, nisi recapitulatio illic uigilanter intellegatur, qua reditum est ad ea quae fuerant praetermissa. itemque in eodem libro, cum commemorarentum est: Hi filii Cham in tribubus suis, secundum lin
Abbreviated transcription (Latin):
ñ÷. nͥ qđ praue sentitis ͥ & saclege agitis:
& impie separamini. Nam si cet̾a omnia
uera ł habeatis ł sentiatis. & in eadẽ tam̃
sepatione duretis adu̾sus uiuculũ fr̃nȩ
pacis. ad u̾sus unitatẽ omĩum fr̃m qͥ toto
trarũ orbe sic̃ ꝓmissi st̃ ita exhibit. quoꝵ
om̃iũ causas &e corda nullomͦ unꝗͣ nosse
ac discutere potuistis. ut merito damna¬
retis. qui ñ possunt ꝓpt̃ea rei ẽẽ qr iudi-¬
cib eccłasticis potiꝰquã liriguatoribꝰ cre¬
diderunt:. hoc solũ munꝰ habetis. qđ mi-¬
nꝰ ht̃. qͥ caritatẽ ñ ht̃. Iam qͥd opꝰ÷ ut nos
retex eamꝰ: Uos ipsi in apło inspicite: qͥn¬
tũ  qđ minꝰ habetis. Quid aut̃ int̃ est.
ꝗͥ caritatẽ ñ ht̃ utrũ foras auolet aliquo
tiento tẽptationis ablatꝰ. anintꝰ de messe
dinca ñ recedat. inultima uentilatiõe
separandꝰ: Et tam̃ etiã talessi iã semel
ꝑbaptismũ nati sunt: iterũ eos nasci ñ

Expanded text:
nisi quod praue sentitis et sacrilege agitis et impie separamini. nam si. cetera omnia uera uel habeatis uel sentiatis et in eadem tamen separatione duretis aduersus uinculum fraternae pacis, aduersus unitatem omnium fratrum qui toto terrarum orbe sicut promissi sunt ita exhibiti, quorum omnium causas . et corda nullo modo umquam nosse ac discutere potuistis ut merito damnaretis, qui non possunt propterea rei esse, quia iudicibus ecclesiasticis potius quam litigatoribus crediderunt, hoc solum minus habetis, quod minus habet qui caritatem non habet. iam quid opus est ut nos retexamus? uos ipsi in apostolo inspicite, quantum sit quod minus habetis. quid autem interest, qui caritatem non habet utrum foras auolet aliquo uento temptationis ablatus an intus de messe dominica non recedat in ultima uentilatione separandus? et tamen etiam tales si iam semel per baptismum nati sunt, iterum eos nasci non
Abbreviated transcription (Latin):
rustra gͦ nob̾ dicunt. Si baptismũ
nr̃m acceptatis. quid mmnꝰ habemꝰ.
ut nob oe ur̾a omumone consulendum
putetis: Respondemꝰ eni: ñ baptisimĩ
ur̃m accepramꝰ : qr ñ ÷ baptismꝰ ille scifina¬

Expanded text:
rustra ergo nobis dicunt: "si baptismum nostrum acceptatis, quid minus habemus, quod nobis de uestra communione consulendum putetis?" respondemus enim: non baptismum uestrum acceptamus — quia non est baptismus ille schisma
Abbreviated transcription (Latin):
tuor resurtectio aut̃ nulliꝰ erat. donec ue
reͣt. & mors ei ultͣ n dominaret᷑: Ut postqꝗͣ
facta ẽ. tał renirrectio incorpore dom̃ut p̃¬
ciꝑet celebrari:. Ipsa etia causa intelligit
cur obseruandũ pascha ubi oue occide &
edere iubet: cũ manifestissime passionẽ
dĩ p̃figtiret. Neis ita p̃ceptũ ÷ ut actenden
occurrere sabbatũ. ⁊ eũ m̃ie nouoꝵ ao t̾cia
lune ebdomade occurrere: ut eundẽ qͦq
die dñs potiꝰ sua passione signares. qui etiã
aduenerat. Aitende gͥ sacratissimũ tnauũ
crucifixi. sepulti suscitati. hoꝵ triduũ qđ
sig̾cat crux in p̃sentiagimꝰ uita: qđ autẽ
sigcat sepult̾a ⁊ refurrectio. fide. ac spe geri

Expanded text:
surrectio autem nullius erat, qui retur, et mors illi ultra non dominaretur; ut postquam facta est talis resurrectio in corpore Domini ut principeret celebrari. ipsa etiam causa intellegitur, cur obseruandum pascha — ubi ouem occidere et edere iubentur, cum manifestissime passionem domini praefigurat, non eis ita praeceptum est, ut adtenderent occurrere sabbatum et cum mense nouorum ad tertiam lunae hebdomadem concurrere, ut eundem quoque diem dominus potius sua passione signaret, qui etiam aduenerat. Attende igitur sacratissimum triduum crucifixi, sepulti, suscitati. horum trium quod significat crux, in praesenti agimus uita; quod autem significat sepultura et resurrectio, fide ac spe geri
Abbreviated transcription (Latin):
tur. & .iiͦii. ann̾is tẽpoꝵ incib uanatur.
Decẽ aut̃ quati. in quadraginta confũ¬
mant᷑. Quadiagenariꝰ aut̃ paitib siscõ¬
putat᷑. addit ipsum denariũ. ⁊ fiunt qͥnꝰ¬
qͣgunita. tanq̃ merces laboris ⁊ ꝯrinentiȩ.
Nleq enĩ frustra ipse dñs ⁊ quadragiita
dies pꝰresurractionẽ inhact̾ra ⁊ in hac ui¬
decẽ diebꝰ intpositis. ꝓmissum misit sp̃m
sc̃m apleto die pentecosten. Q dies qͥnqͥge¬
nariꝰ ht̃ altum sacram̃tum: Qd septies sẽp¬
teni qͦdraginta nouẽ fiunt᷑ ⁊ c̃reddit᷑ ad ini¬
ꝯpset᷑ qͥcelebrant᷑ pꝰ dñi resurrectionẽ. ia
infigura ñ laboris .s. quietis & leticie ꝓpt̾
hoc ieiunia relaxant᷑: istantes oramꝰ. qd:
signũ resurrectiõis. Unde etiã dieb omibꝰ
dnĩcis ad altare obseruat᷑: ialleliua canit᷑:
Qaͣ sig̾tat actionẽ nr̃am futurã ñ eẽ nͥlau¬
de dĩ. sic scͥptũ ÷. Beati qui habitant in

Expanded text:
 variatur. Decem autem quater in quadraginta consummantur, quadragenarius autem partibus suis computatus, addit ipsum denarium et fiunt quinquaginta tanquam merces laboris et continentiae. Neque enim frustra ipse Dominus et quadraginta dies post resurrectionem in hac terra et in hac videcem diebus interpositis promissum misit spiritum sanctum completo die pentecostes. qui dies quinquagenarius habet alterum sacramentum, quod septies . septeni quadraginta nouem fiunt et, cum reditur ad inir, qui celebrantur post domini resurrectionem iam in figura non laboris sed quietis et laetitiae. propter hoc ieiunia relaxantur et stantes oramus, quod est signum resurrectionis. unde etiam diebus omnibus dominicis ad altare obseruatur et alleluia canitur. quod significat actionem nostram futuram non esse nisi laudem dei, sicut scriptum est: Beati
Abbreviated transcription (Latin):
tur ñ cantu in euangło. qr tunc sp̃s sc̃s
aduenit: s etiã in ueteribꝰ libris. Nam
&e ipsi postea qͣm pascha occiso agno cele¬
brauer: quinquaginta dies numerant᷑
usq indie quo lex dataẽ. in monte sona
famulo di moysi digico dĩ scͥpta. Item pꝰ

Expanded text:
tum in euangelio, quia tunc spiritus sanctus aduenit, sed etiam in ueteribus libris. nam et ipsi, posteaquam pascha occiso agno celebrauerunt, quinquaginta dies numerantur usque in diem, quo lex data est in monte Sina famulo dei Moysi digito dei scripta, in
Abbreviated transcription (Latin):
ude ñ inconuenient̃ intelligimꝰ ad
amore excitandũ quo ad requiẽ ten¬
dimꝰ ualerc omĩa q̃ figurate in scͥpturis di¬
cunt᷑: quando quidẽ id solũ indecalogo
figurate p̃cipit᷑. ubi requies ꝯmñdat᷑. quȩ uq
amat᷑ s in solodõ sc̃a i certã inuenit᷑. Dies
tam̃ dũicꝰ ñ iudeis s xp̃ians resurrectionẽ
dnro eclaratꝰ ÷ a&e ex illo hab̾e cepit festruita¬
tẽ suã. Anime quippe omĩum scõꝵ. ante
resurrectionẽ corꝑis st̃ quide in requie: s ĩ
ea ñ st̃ actione qua corꝑa recepta uegetant᷑.
Tale quipye actionẽ sigͥcat diesoctauus qui
& pͥmꝰ. qr ñ anfeit illã requiẽ .s. glorificat.
Nonem̃ redit c̃corpore difficultas ex corpore.
qr nec corruptio. O portet eiũ corruptibile
hoc indiu incorruptione: & mortale hoc in¬
dui inmortalitate. Quaꝓpt̃ ante oñĩ resur¬
rectionẽ quãuis scos patres plerios ꝓphico
sp̃i. octaui sacramtũ nequaꝗͣ lateret quo

Expanded text:
de non inconuenienter intellegimus ad amorem excitandum, quo ad requiem tendimus, ualere omnia, quae figurate in scripturis dicuntur, quando quidem id solum in decalogo figurate praecipitur, ubi requies commendatur, quae ubique amatur, sed in solo deo sancta et certa inuenitur. Dies tamen dominicus non Iudaeis sed Christianis resurrectione domini declaratus est et ex illo habere coepit festiuitatem suam. animae quippe omnium sanctorum ante resurrectionem corporis sunt quidem in reqea non sunt actione qua corpora recepta vegetantur. Talem quippe actionem significat dies octavus, qui et primus, quia non aufert illam requiem, sed glorificat. Non enim redit cum corpore difficultas ex corpore, quia nec corruptio: Oportet enim corruptibile hoc indui incorruptionem et mortale hoc indui inmortalitatem. quapropter ante domini resurrectionem quamuis sanctos patres plenos prophetico spiritu octaui sacramentum nequaquam lateret, quo
Abbreviated transcription (Latin):
nstatẽ &̃ exc uet̾ibꝰ libris. ⁊ ex ieumio moysi.i
helis. & ex cuanglio: qr totidẽ dieb unis ietui¬
nauit. demonstrans euangłiũn dissentire a
lege & ꝓpħis. Inpsona quippe moysolex:
in ꝑsona helie. ꝓpħe accipiunt. Int quof
in monte głosus appanut: ut euidentiꝰ emi
nei ͭ ad ce illodic apłs. testimoniũ habeis
alege x ꝓpħis. Inqua gͦ parte anni congru¬
entiꝰ obseruatio quadragesime ostitucretur.
nisi confinis atq tigua dñice passionis:
Qͥ uin ea sig̾cãt hec uita laboriosa. cuiꝰ opꝰ:
otinentia. ut ab ipsiꝰ mundi amicicia iegune¬
tur. Que utiq fallacit blandud. ⁊ illecebra¬
rii sucos eireũspargeret atq iacere ñ cessat.
Numero aũt quadragenario uitã istã ꝓpt̾ea
sigurari arbitror: qr denariꝰ in quo ẽ. ꝑfec¬
cio beatitudins nr̃e. sic̃ in octonarioq reꝰ¬
ait ad pͥniũ ita in hoc qr creatura que septe

Expanded text:
 ueteribus libris et ex ieiunio Moysi et Heliae et ex. euangelio, quia totidem diebus dominus ieiunauit demonstrans euangelium non dissentire a lege et prophetis. in persona quippe Moysi lex. in persona Heliae prophetae accipiuntur, inter quos in monte gloriosus apparuit, ut euidentius emineret quod de illo dicit apostolus: testimonium habens a lege et prophetis. in qua ergo parte anni congruentius obseruatio quadragesimae constitueretur nisi confinis atque contigua dominicae passionis, quia in ea significatur haec uita laboriosa, cui opus est continentia, ut ab ipsius mundi amicitia ieiunetur, quae utique fallaciter blandiri et inlecebrarum fucos circumspargere atque iacere non cessat ? numero autem quadragenario uitam istam propterea figurari arbitror, quia denarius, in quo est perfectio beatitudinis nostrae — sicut in octonario, quia redit ad primum, ita in
Abbreviated transcription (Latin):
ditia. luraria. anaritia. & cet̾a huiꝰ modi.
De quib dic. Si eñi scđm cariẽ inxeritis:
moriemini. Si aut sp̃u facta carnis morti¬
ficauentis: uiuetis. Hinc etiã de scipso dic
eund̾ incrucifitus.. ⁊ ego mundo. Ftalio
ut euacuet᷑ corpꝰ peccati quadiieitior homo
corrũpit᷑ ut int̾ior renouẽt ae aie in diem.
tepꝰ: erucis. Hec st̃ etiã bona oꝑa quidem.
tam adhuc laboriosa. quor meites: reqͥes.¬

Expanded text:
odi, de quibus dicit: Si enim secundum carnem uixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaueritis, uiuetis. hinc etiam de ipso dicit: Mundus mihi crucifixus est et ego mundo, et alio ut euacuetur corpus peccati, quam diu exterior homo corrumpitur, ut interior renouetur de die in diem, tempus est crucis. Haec sunt etiam bona opera quidem tamen adhuc laboriosa, quorum merces requies
Abbreviated transcription (Latin):
missꝰ tẽptare feminã. n ꝑserpentẽ : nec ui¬
rũ nͥ ꝑ feminã. S in serpente ipse locu¬
tꝰ ẽ. utens eo uelut organo. mouensq
eiꝰ naturã. eomͦ quo mouere ille. & mo¬
ueri illa potuit. ad expͥmendos u̾boꝵ
sonos ⁊ signa tẽꝑalia ꝑ que mulier
suadentis intelligeret uoluntatẽ: in
ipsa uͦ muliere q illa rationał creat᷑a
erat. quȩ motu suo possit uti ad u̾ba
facienda. ñ ipse locutꝰ ẽ. s eiꝰ oꝑatio atq
ꝑ suasio. quãuis o culto instinctu ad¬
iuuaret interiꝰ. qđ exteriꝰ egerat ꝑ serpẽ¬
tẽ. Qđ quidẽ si solo instinctu occultiꝰ
ageret. sic̃ egit in iuda. ut tradet xp̃m:
posset efficere in aĩa suꝑbo amore suȩ
potestatis inducta.S sic̃ iãdixi tẽptandi
uoluntatẽ ht̃ diabolꝰ: in potestate au

Expanded text:
ermissus temtare feminam nisi per serpentem nec uirum nisi per feminam. sed in serpente ipse locutus est utens eo uelut organo mouensque eius naturam eo modo, quo mouere ille et moueri illa potuit ad exprimendos uerborum sonos et signa corporalia, per quae mulier suadentis intellegeret uoluntatem. in ipsa uero muliere, quia illa rationalis creatura erat, quae motu suo posset uti ad uerba facienda, non ipse locutus est, sed eius operatio atque persuasio, quamuis occulto instinctu adiuuaret interius, quod exterius egerat per serpentem. quod quidem si solo instinctu occultius ageret, sicut egit in Iuda, ut traderet Christum, posset efficere in anima superbo amore suae potestatis induta. sed, sicut iam dixi, temtandi uoluntatem habet diabolus, in potes