comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne: sic erit semen tuũ. Nec mide
inquã. si dicit᷑ ad abrahã. qr se ss
smen tuũ. sicut stellȩ st̃ cęli: de illis
ilicet qui ex fide eiꝰ geniti. racionabi¬
irer uuant: ac diuinas leges & pre¬
cepta custodiant. Audi amplius ali¬
quo saluatorẽ ad discipłos dicentẽ:
os estis lux mundi. Dubitas ne eẽ
lux sis mundi: Uis ad huc amplius
aliquid de te ipso audire: ne forte
parua de te & humilia cogitans.
tanquã uilem negligas uitã tuã:
habet hic mundus gubernatorẽ suũ:
habet qui eũ regat. et habitet in
uso. om̃ipotentẽ dm̃: sicut &e ipse ꝑ
ipħam dicit. Nonne cȩlũ et terrã
ago impleo dicit dñs: audi gͦ. ipse
omp̃s ds̃. quid etiã de te. hoc ẽ qͥd
de hominib dicat. Habitabo inquit
mneis: & in ipsis ambulabo. Plus aliqͥd
adhuc addit erga ꝑsonã tuã. Et ero
inquit eis in patrẽ: & ipsi ert̃ mͥ in
silios & filias: dicit dñs. Habet hic mun¬

Expanded text:
sic erit semen tuum . Nec mireris, inquam, si dicitur ad Abraham, quia sic erit semen tuum, sicut sunt stellae coeli: de illis scilicet qui ex fide ejus geniti rationabiliter vivant, ac divinas leges et praecepta custodiant. Audi amplius aliquid Salvatorem ad discipulos dicentem: Vos estis lux mundi : dubitas ne essecitur: Quia lux sis mundi. Vis adhuc amplius aliquid de teipso audire! ne forte parva de te et humilia cogitans tanquam vilem, negligas vitam tuam. Habet hic mundus gubernatorem suum, habet qui eum regat et habitet in ipso, omnipotentem Deum, sicut ipse per Prophetam dicit: Nonne coelum et terram ego repleo? dicit otens quid etiam de te hoc est, quid de hominibus dicat: Habitabo, inquit, in eis et in ipsis ambulabo . Plus aliquid adhuc addidit erga personam tuam: Et ero, inquit, eis in patrem, et ipsi erunt mihi in filios et filias, dicit Dominus. Vide quam mu
Abbreviated transcription (Latin):
his. Quedã st̃ sacerdotũ. ꝙ filioꝵ ac filiarũ
eoꝵ: s de qͥbꝰ ede liceat etiã filiis isrł.
& in illis quidẽ hostiis de quib licet
edere filios isrł. sine dubio haberent
participiũ etiã sacerdotes. & filii sa¬
cerdotũ: non tam̃ ex om̃i hostia quã
edet sacerdos. etiã filios isrł edere li¬

Expanded text:
t sacerdotum et filiorum ac filiarum earum; sed de quibus edere liceat etiam filios Israel, et in illis quidem hostiis de quibus licet edere filios Israel, sine dubio habent participium etiam sacerdotes et filii sacerdotum, non tamen ex omni hostia, quam edet sacerdos, etiam filios Israel edere li
Abbreviated transcription (Latin):
Si gͦ caro cuiꝰ ꝑsonã gerit ismaheli
qͥ est isaac. et inlecebrosis cũ eo du¬
tionib agat: si delectacionib inlĩ
uoluntatib molliat : huiuscẽ mob
ẽ uirtus offendit: & huiꝰcemodi b¬
dim̃ta acerbissimã ꝑsecutionẽ iul
gentilium ad immolandũ ydols
geris: sed si forte uoluntas carnis illici¬
at: si tibi libidinis alliidat illecebra hȩc:
si uirtutis es filius. tanquã ꝑsecutionẽ
maximã fuge. Idcirco eñĩ & apłs dicit:
fugite fornicationẽ. S et si iniusticia¬
tibi blandiat᷑ ut ꝑsonã potentis acci-¬
pias: et grã eiꝰ flexus. ñ rectũ iudiciũ
feras: intelligere debes. qͥa sub speciȩ
ludi blandã ꝑsecutionẽ ab in iusticia
pateris. Uerũ et ꝑsingulas maliciȩ spe¬
cies etiam si mollis. & delicatus sis. et
ludo similis: ꝑsecutionẽ sp̃s dicito:
qͥa in his om̃ib uirtus offendit᷑. Duo

Expanded text:
Si ergo caro, cujus personam gerit Ismael, qui qui est Isaac, et illecebrosis cum eo deceptionibus agat, si delectationibus illiciat, voluptatibus molliat, hujuscemodi est virtus, offendit; et hujusmodi blandimenta acerbissimam persecutionem judicat gentilium ad immolandum idolis cogeris; sed si forte voluptas carnis te illiciat, si tibi libidinis illudat illecebra, haec, si virtutis es filius, tanquam persecutionem maximam fuge, idcirco enim dicitur: « Fugite fornicationem . » Sed et si injustitia blandiatur, ut personam potentis accipias, et gratia ejus flexus non recte judicium feras, intelligere debes quia sub specie ludi blandam persecutionem ab injustitia pateris. Verum et per singulas malitiae species, etiam si molles et delicatae sint et ludo similes, persecutionum species dicito, quia in his omnibus virtus offenditur. Ita
Abbreviated transcription (Latin):
ad orauerimꝰ: reuertem᷑ ad uos. Dic mͥ
abrahã. Uere dicis ad pueros. qđ adores
et redeas cũ infante : An fallis: si uerũ
dieis: gͦ non facies eum holocaustũ.Si
failis: tantũ patriarchã ñ decet fallere
Quid gͦ animi inte hic indicat sermoe
Perũ inquit dico. Et holo caustũ offe¬
ro puerũ: id circo enĩ &e ligna mecũ¬

Expanded text:
adoraverimus, revertemur ad vos. Dic mihi, Abraham: vera dicis ad pueros, quod adores et redeas cum infante, an fallis? Si verum dicis, ergo non facis eum holocaustum, sed fallis: tantum patriarcham non decet fallere. Quid ergo animi in te dicat hic sermo? Verum, inquit, dico, et offero holocaustum puerum. Idcirco eni
Abbreviated transcription (Latin):
santib curis pat̾na uiscera cruciant᷑.
ut omi hoc spacio tã ꝓlixo. intueret᷑
filium pater: cibũ cũ eo sumeret:
tot noctib puer penderet in ample-¬
xibus patris: in hereret pectori: cubi-¬

Expanded text:
scentibus curis paterna viscera cruciantur, ut omni hoc spatio tam prolixo intueretur filium pater, cibum cum eo sumeret, tot noctibus puer penderet in amplexibus patris, inhaereret pectori, cubi
Abbreviated transcription (Latin):
tractari audierint quȩ leguntur.
lam discedunt. Nulla exhis quȩ
la st inquisitio ad inuicẽ: nulla
latior nusquã memoria mandati
lus quȩ te diuina lex commonet
bstuos et annuntiabt̃ tibi. alii
hoc ipsũ quidẽ pacient̃ expec¬
t usꝙ dũ lectiones in eccła reci¬
tent᷑. Alii uero nec si recitent᷑ sciunt:
s in remotiorib dñicȩ domꝰ locis. scła¬
rib fabulis occupant᷑. de quib ego
ausus sũ dicere: quia cũ legit᷑ moy¬
ses. iã non uelamen suꝑ cor eoꝵ: sed
paries quidã et murus est positus.¬

Expanded text:
ut recitari audierint quae leguntur, statim discedunt; nulla ex his quae lecta sunt inquisitio adinvicem, nulla collatio, nusquam memoria mandati illius, quo te divina lex commonet: ; presbyteros tuos, et annuntiabunt tibi . Alii ne hoc ipsum quidem patienter exspectant, quod lectiones in ecclesia recitentur. Alii vero nec si recitentur sciunt, sed in remotioribus Dominicae domus locis, saecularibus fabulis occupantur. De quibus ego ausus sum dicere, quia cum legitur Moyses, jam non velamen super cor eorum, sed paries quidam et murus est positus
Abbreviated transcription (Latin):
Omĩs qui cũ recitant᷑ uerba iegisil
munib fabulis occupat᷑: auersus ceħ
Omĩs qui cũ legit᷑ moyses. de negols
scłi. de pecunia. de iuchris. solicl¬
nẽ gerit: auersus est. Omis qͥ palẽ¬
nũ curis stringit᷑ & diuutiari asꝰ¬

Expanded text:
Omnis qui, cum recitantur verba legis, communibus fabulis occupatur, aversus est. Omnis qui, cum legitur Moyses, de negotiis saeculi, de pecuniis, de lucris sollicitudinem gerit, aversus est. Omnis qui possessionum curis stringitur, et divitiar
Abbreviated transcription (Latin):
est: quomodo głosa efficitur facies
moysi. Habent enĩ głam ea quȩ lo¬
et omĩs gła eius intrinsecus. Illud
quoq intuere quale sit. qđ in lege
fertur: licet uelaminȩ contegatur:¬

Expanded text:
e ad habent enim gloriam ea quae loet omnis gloria ejus intrinsecus. Illud quoque intuere quod in lege tur, licet velamine contegatur
Abbreviated transcription (Latin):
ins qͥdem uidet᷑ alienus: assistit
s et audit uerba legis. et uultu.
Mocdis intentus. corde tamen et
tationib. euagat᷑: auersus est:
Duo gͥ est conuerti: Si his om̃ibus
slicitudine. uerbo dĩ oꝑam demꝰ:
nige eiꝰ die ac nocte meditemur:

Expanded text:
is quidem videtur alienus, assistit autem et audit verba legis, et vultu atque oculis intentus, corde tamen et cogitationibus evagatur, aversus est. Quid ergo est converti? Si his omnibus sollicitudine verbo Dei operam detis, in lege ejus die ac n
Abbreviated transcription (Latin):
mus: ait. Qđ si ministeriũ mortis in
litteris formatũ in lapidib. fuit ad
in faciem moysi. ꝓpter głam uultus eiꝰ
quȩ aboletur: quomͦ non magis mi¬
nisteriũ sp̃s erit in gła: ꝙ iterũ paulo¬

Expanded text:
it: Quod si ministerium mortis in litteris formatum in lapidibus, factum in faciem Moysi propter gloriam vultus ejus, quae destruitur; quomodo non magis ministerium Sp
Abbreviated transcription (Latin):
gni. et demonia immunda. Nullus
utest inuocare magus michael:
i potest inuocare raphael: neq
gbriel. Multomagis inuocare non¬
Nos soli accepimꝰ potestatẽ in uo¬
undi dm̃ patrẽ: nos soli habemus
ptestatẽ inuocandi unigenitũ fi¬

Expanded text:
igni, et daemonia immunda. Nullus poterat invocare magus Michaelem, non poterat invocare Raphael neque Gabriel. Multo magis magus nonNos soli accipimus potestatem invocandi Deum Patrem, nos soli habemus potestatem invocandi unigenitum
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc asina id est ȩccłia pͥus portabat
blasphemiã: nunc aut̃ xp̃m ex quo
soluta ẽ. a discipłis. et aquib in nexa
uinculis erat relaxata. ut filius dei
sederet suꝑ eã. et cũ ipsa ingrederet᷑
cõpleret᷑ scriptura quȩ dicit. Letare
filia syon. predica filia ierłm. ecce rex¬

Expanded text:
ec asina, id est, Ecclesia, prius portabat Balaam, nunc autem Christum, ex quo soluta est a discipulis, et a quibus innexa erat vinculis relaxata, ut Filius Dei sederet super eam, et cum ipsa ingrederetur compleretur Scriptura quae dicit, Laetare, filia Sion:
Abbreviated transcription (Latin):
dunt: nec in meditatione uerbi dei
diutius immorant᷑. Iam̃ ꝓhis quisti¬
diosi st̃. & sitiunt audire. posuinto
caꝑe sp̃alem sensũ: parica aliqua duer¬
cat ppło. inuocati demones. faciant qo
possunt: nũquid potest ds̃ defendlert
endo destruere: Quid gͦ opus erat it
ipse ueniret ad balaam. et consuetis
demones ꝓhiberet accedere. ne uel
tẽptarent. aut conarent᷑ ledere uelle
possunt occurrere ꝓferenda sint. ti¬
men dicemꝰ ex parte. qͥa ñ uult deue.
demonũ genus ante tẽpus damnari
Sciunt enĩ et ipsi demones. qͥa temi
eoꝵ presens hoc scłm continet. Propt¬
rea deniq et dñm rogabant ut nol
torqueret eos ante tempꝰ. neq i abs¬
sũ mitteret. Et obhoc neq diaboliss
remouit aprincipatu scłi huiꝰ. qt a
huc opus est. oꝑa eiꝰ ad ꝑfectionẽ¬

Expanded text:
dunt, nec in meditatione verbi dunt, nec in meditatione verbi diutius immorantur. Tamen pro his qui studiosi sunt et sitiunt audire, possuntque capere spiritalem sensum pauca aliqua dicicat populo: invocari daemones faciant quod possunt: nunquid non potest Deus defendere ciendo destruere? Quid ergo opus erat, ut ipse veniret ad Balaam, et consuetos daemones prohiberet accedere, ne vel tentarent aut conarentur laedere velle possunt occurrere proferenda sunt, tamen dicimdaemonum genus ante tempus damnare. Sciunt enim et ipsi daemones, quia tempus eorum praesens hoc saeculum continet. Propterea denique et Dominum rogabant, ut non torqueret eos ante tempus, neque in abyssum mitteret. Et ob hoc neque diabolum removit a principatu saeculi hujus, quia adhuc opus est opera ejus ad exercit
Abbreviated transcription (Latin):
culis acceptis. cũ solerent demones
ad se uenire. fugatos qͥdem demones
uidet. et ad eẽ dm̃: & ideo dicit inter-¬
rogare se dm̃. qͥa consuetos sibi pare¬
re nusquã demones uidet. Uenit gͦ
ipse balaã non quo dignꝰ ẽẽt ad quẽ
ueniret ds̃: s ut fugarent᷑ illi qͥ ei ad
maledicendũ et admalefaciendũ. ad¬
eẽ consueuerant. Iam hinc enĩ ꝓuide¬
bat ds̃ ppło suo. Adest gͦ: et dicit ds̃
ad eum. Quid homines isti uenert̃
ad te: & dixit balaã ad dm̃. Balac
filius sephor rex moab. misit eos ad
me dicens. Ecce ppłs exiit ex egipto.
et cooꝑuit faciem terrȩ: & hic sedet
iuxta me. Ueni gͦ nunc et maledic¬
mͥ eum: si forte poterimꝰ ꝑcutere eũ
et eicere. Et dixit ds̃ ad balaã. Non
eas cũ eis. ut maledicas ppłm: est eni
benedietus. Altior hic exorit ques
et nescio utrũ conueniat remtan.
et ꝓferre ad turbas: et ad eas uibis
quȩ ad auditoriũ uerbi dĩ non nss
paucis dieb adueniunt. & cito aset¬

Expanded text:
culis acceptis, cum solerent daemones ad se venire, fugatos quidem daemones videt, sed adesse Deum; et ideo dicit interrogare se Deum, quia consuetos sibi parere nusquam daemones videt. Venit ergo ipse ad Balaam, non quod dignus esset ad quem veniret Deus, sed ut fugarentur illi qui ei ad maledicendum et male faciendum adesse consueverant. Jam hinc enim providebat Deus populo suo. Adest ergo, et dicit Deus ad eum: Quid homines isti venerunt at te? Et dixit Balaam ad Deum: Balac filius Sephor rex Moab, misit eos ad me, dicens: Ecce populus exivit de Aegypto et cooperuit faciem terrae, et hic sedit juxta me. Veni ergo nunc et maledic eum, si forte poterimus percutere eum et ejicere. Et dixit Dominus ad Balaam: Non eas cum eis, neque maledicas populum. Est enim benedictus. Altior hic exoritur quaestio; et nescio utrum conveniat rem tam et proferre ad turbas, et eas turbas, quae ad auditorium verbi Dei, non nisi paucis diebus adveniunt, continuo disce
Abbreviated transcription (Latin):
nes. et benedictionib locũ daret: & ꝓ
malerdietis ꝑferre facit balaam benedi¬
etiones aciphetias quȩ possunt ȩlia¬
st uoluminib: quantomagis desc̃ptȩ
sunt abhis qͥ habitabant tunc cũ eo¬
mesopotamiã. apud quos magnificꝰ
habebatur balaã: quosq artis eiꝰ con¬
stat fuisse discipłos: Ex illo deniq
fert᷑ magoꝵ genus. et institutio in
habentes apud se omia. quȩ ꝓpħaue¬
rat balaã: etiã hoc habuert᷑ scriptũ
qđ oriet᷑ stella ex iacob. et exsurget
homo de isrł. Hȩc scͥpta habebant
magi apud semetipsos: et ideo quando
natus est. iħc. agnouert̃ stellã. et in¬
tellexert̃ adimpleri ꝓpħiã. magis

Expanded text:
locum daret, et pro maledictis proferre faciat Balaam benedictiones ac prophetias, quae possint aedifsunt voluminibus, quanto magis descriptae sunt ab his qui habitabant tunc Mesopotamiam, apud quos magnificus habebatur Balaam, quosque artis ejus constat fuisse discipulos? Ex illa denique fertur magorum genus et institutio in habentes apud se omnia quae prophetaverat Balaam, etiam habuerunt hoc scriptum, quod orietur stella ex Jacob et exsurget homo de Israel . Haec scripta habebant magi apud semetipsos; et ideo quando natus est Jesus, agnoverunt stellam, et intellexerunt adimpleri prophetiam magis
Abbreviated transcription (Latin):
mus ad ꝓpositũ. Molestus est dõ balaã.
et extorquet ꝓpemodũ ꝑmitti sibi ut
eat maledicere filiis isrł: et inuocet
demones ad quẽ uenerat ds̃. Ascendit¬
asinam: occurrit ei angłs. qͥ excubabat
ꝓ isrł: de quo scriptũ est. dicente dño
ad moysen. anglłs m̃s ibit tecũ. Perten¬
denti gͦ ire. concedit᷑ uia: conterit᷑ ab
asina: s magus demones uidet. angłm
ñ uidet. Asina tam̃ uidet: ñ qͦ digna
eẽt uidere angłm. sicut nec loqͥ digna¬
erat: s ut confutaret᷑ balaam. Et ut
animal humana uoce respondens. ar-¬

Expanded text:
 ergo Deus. Molestus est Deo Balaam, et prope extorquet permitti sibi, ut eat maledicere filiis Israel, et invocet daemones ad quem jam venerat Deus. DiBalaam: occurrit ei angelus qui excubabat pro Israel, de quo scriptum est, dicente Domino ad Moysen: Angelus meus ibit tecum . Pertendenti ergo ire conceditur: in via conteritur ab asina. Sed magus daemones videt, angelum non videt; asina tamen videt: non quod digna esset videre angelum, sicut nec loqui dignaerat; sed ut confutaretur Balaam, et, utanimal humana voce respondens ar
Abbreviated transcription (Latin):
ore abrũpit herbã de campo qll¬
qu tanꝗͣ falce quȩcũq inuenerit
nit: ita et ppłs hic quasi uitulus
qe et labiis pugnat: &e arma habet
nuerbis ac precib. Hȩc gͥ sciens rex.¬
matit ad balaam: ut ipse ferat uer¬
uerb̾ contraria. et precib preces.
Ir mireris. si est in magica arte
de aliqͥd. Esse enĩ hanc artẽ desig
t scriptura: s ut eam ꝓhibeat.
sam et demones scriptura eẽ desig-¬

Expanded text:
abrumpit herbam de campo, lingua tanquam falce, quaecunque invenerit secat. Ita et populus hic quasi vitulus, ore et labiis pugnat, et arma habet in verbis ac precibus. Haec igitur sciens mittit ad Balaam, ut et ipse deferat verba contraria, et precibus preces. Nec mireris, si est in magica arte tale aliquid. Esse enim hanc artem designat etiam Scriptura, sed uti ea prohibet. Nam et daemones Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa figuras legis et enigmata sp̃aliter in¬
telligunt. enigmatistȩ appellant᷑. Hoc ẽ.
qd̃ et iheremias figurali nichilominus
sermone designat: cũ ad eum dr̃ adño
Eece dedi uerba mea in os tuũ: ecce con¬
stitui te hodie suꝑ gs̃ et regna: eradica¬
re & subuertere. et reȩdificare. & re-¬
plantare. Quid eradicat. & qͥd subuertit:
Ciutatẽ esebon: quȩ erat regis seon:
Qͥd eradicat in ea: Cogitationes impias.
et impuiras. uid reȩdificat in ea. &. qͥd
replantat: Cogitationes pias &. castas:
ut efficiat᷑ esebon ciuitas ñ amorreoꝵ.¬

Expanded text:
ii, quia figuras legis et aenigmata spiritaliter inii, quia figuras legis et aenigmata spiritaliter intelligunt, aenigmatistae appellantur. Hoc est, quod et Jeremias figurato nihilominus sermone designat, ubi ad eum dicitur a Domino: Ecce dedi verba mea in ore tuo, ecce constitui te hodie super gentes et regna, eradicare et subvertere, et reaedificare et replantare . Quid eradicat et quid subvertit? Civitatem Hesebon, quae erat regis Seon. Quid eradicat in ea? Cogitationes impias et impuras. Quid reaedificat in ea, et quid replantat? Cogitationes pias et castas. Ut efficiatur Hesebon civitas Seo
Abbreviated transcription (Latin):
infructuosus et elatus. Adhunc si ac-¬
cedat isrł. hoc est ȩccłiȩ filius. & adhibeat
iacula uerbi dĩ. & destringat contra eũ
gladiũ sp̃s. destruat in eo om̃s munitio¬
nes gentiliũ dogmatũ. & elationes ar-¬
gumentoꝵ eiꝰ igne ueritatis exurat:
dicito de hoc. quia subuersa ẽ. esebon
ciuitas regis seon. S ñ continuo desertꝰ
&r destitutus relinquit᷑ iste: in qͦ sub¬
uersa st̃ gentiliũ dognata. Non enĩ
disciplina ẽ filiis isrł destructas relin-¬
quere. quas destruxerint ciuitates:
s cũ subruerint et euerterint in ho-¬
mine malas cogitationes. et impios
sensus: reedificant rursus in corde eiꝰ.
quẽ destruxert̃. bonas cogitationes.
pios sensus. doctrinã ueritatis: inserent.
religionis ritũ.⁊ tradent ordinẽ iuiuen-¬
di : docebunt honestatẽ moꝵ. & obser-¬
uantiȩ: ista tota monstrabunt: & tunc
uere dicent isti enigmatiste. ad semetip-¬
sos inuicẽ. Uenite edificemꝰ esebon qͦ fuit

Expanded text:
infructuosus et elatus. Ad hunc, si acinfructuosus et elatus. Ad hunc, si accedat Israel, hoc est, Ecclesiae filius, et adhibeat jacula verbi Dei, et distringat contra eum gladium spiritus, et destruat in eo omnes munitiones gentilium dogmatum, et elationes argumentorum ejus, igne veritatis exurat, dicito de hoc, quia subversa est Hesebon civitas Seon. Sed non continuo desertus et destitutus relinquitur iste in quo subversa sunt gentilium dogmata. Non enim disciplina est filiis Israel destructas relinquere, quas destruxerunt civitates, sed cum subruerint et everterint in homine malas cogitationes et impios sensus, reaedificant rursus in corde ejus, quam destruxerant bonas cogitationes, pios sensus, doctrinam veritatis inserent, religionis ritum tradent, ordinem vivendi docebunt, honestatem morum, observantiam statim monstrabunt, et tunc vere dicent isti aenigmatistae ad semetipsos invicem: Venite et aedificemus Hesebon, quae fuit
Abbreviated transcription (Latin):
irgͦ intelligendus est. ordo uerboꝵ.
iasi dicant isti enigmatistȩ. Uenite
Apiam in parabolis os meũ: loquar ꝓpo¬
sitiones abinitio. S ysaias qͥa enigniata
sint quȩ scripsit: hoc mͦ declarat. Et¬
erunt inquit uerba libri huiꝰ sicut uer¬
ba libri signati: quẽ si dederint it
manus hominis nescientis litteras. et
dixerint ei lege. dicit non noui litteras:
si aut̃ dederint scienti litteras. dicit non
possũ legere. signatus ẽ. eñi. Signatus
enĩ dicit᷑ liber. ꝓeo qd̃ figuris ꝑplexus
ẽ. et enigmatib inuolutus. dicunt gͦ
isti enigmatistȩ. Uenite in esebon. ut
ȩdificetur. Excidit pͥma illa esebon. im¬
mo subuersa est. et incensa: reȩdifican¬
da ẽ alia. S quomͦ hoc fiat: assũpto
ostendamꝰ exemplo.Si uideas gentilem
in dedecore uitȩ positũ. ac religionis
errore: non dubites de eo dicere. qđ
sit hic esebon ciuitas in regno regis
seon. Regnat in cogitationib eiꝰ. rex

Expanded text:
Sic ergo intelligendus est ordo verborum, Sic ergo intelligendus est ordo verborum, quia dicunt isti aenigmatistae: VeniAperiam in parabola os meum, loquar propositiones ab initio at. Erunt, inquit, verba libri, sicut verba libri signati: quem si dederint in manus hominis nescientis litteras et dixerint ei, Lege, dicet, Non novi litteras. Si autem dederint scienti litteras, dicet, Non possum legere, signatus est enim . Signatus autem dicitur liber, eo quod figuris perplexus est, et aenigmatibus involutus. Dicunt ergo isti aenigmatistae: Venite in Hesebon, ut aedificetur. Cecidit prima illa Hesebon, imo subversa est et incensa, reaedificanda est alia. Sed quomodo hoc fiat, assumpto ostendamus exemplo. Sed videamus gentilem in dedecore vitae positum, ac religionis errore, non dubites de eo dicere, quod sit haec Hesebon civitas in regno regis Seon. Regnat enim in cogitationibus ejus, rex
Abbreviated transcription (Latin):
a deiectus est. rex elatus: & sumus
eo rege qͥ dicit. discite a me. quia
assũ. et humilis corde. Post hȩc sin¬
llatim iã ciuitas suꝑbi et infructuo
ngis enumerat᷑: & dicit᷑ in esebon. &¬
onĩb finib maritimis eiꝰ. Quid ẽ.
. qd̃ precipuã urbem de regno se
nominauit esebon: łsebon inter¬
nitat᷑. cogitationes. Merito gͦ pars ma-¬
ima regni diabolici. et potestas eius
untationes male. homicidia. adulteria.
uta. falsa testimonia. blasphemiȩ:
ste st̃ quȩ coinquinant hominem:
ileo necessario incendit᷑ ista ciuitas.
igni exurit᷑. Quo igne Illo ꝓfecto
uo dicit saluator. ignẽ ueni mittere
nterrã. et quãuolo ut accendatur:
Et pauca aut̃ refert᷑. de ipsa ciuita
ulropt̾ hoc inquit dicent enigma-¬
ste. Uenite inesebon. ut ȩdificetur &
instruat᷑ ciuitas seon: qm̃ ignis ꝓces-¬
t le esebon. et flãma de ciuitate seon.
deuorauit usq moab. Seon ut di-¬
mius erat rex: cuiꝰ erat ciuitas esebon:

Expanded text:
et dejectus est rex elatus, et sumus et dejectus est rex elatus, et sumus sub eo rege, qui dicit: Discite a me, quia mitis sum et humilis corde . Et post haec sigillatim jam civitates superbi et infructuosi regis enumerat, et dicit: In Hesebon et in omnibus finitimis ejus. Quid est hoc quod praecipuam urbem de regno Seon nominavit Hesebon? Hesebon interpretatur cogitationes. Merito ergo pars maxima regni diabolici, et potestas ejus cogitationes malae, homicidia, adulteria, furta, falsa testimonia, blasphemiae: et ista sunt, quae inquinant hominem . Et ideo necessario incenditur ista civitas et igni exuritur. Quo igni? illo profecto quo dicit Salvator: Ignem veni mittere in terram, et quam volo, ut accendatur . Post pauca autem refertur de civitadicent aenigmatistae: Venite in Hesebon, ut aedificetur et construatur civitas Seon, quoniam ignis processit de Hesebon, et flamma de civitate Seon, et devoravit Ar Moabitarum. Seon, ut diximus, erat rex, cujus erat civitas Hesebon.
Abbreviated transcription (Latin):
minus. Hic balaã famosissimꝰ erat inarte
enĩ habebat potestatẽ uel artẽ uerboꝵ
ad benedicendũ: s habebat ad maledi-¬
cendũ. Demones enĩ ad maledicendum
inuitant᷑. ñ ad benedicendũ: & idõ qͣsi
exꝑtus in talibus. in opinione erat om̃ibꝰ.
qui erant inoriente. Nisi enĩ exꝑim̃ta
eius plurima precessissent. qđ frequent̃
maledictis hostem uertisset armatũ:
ñ utiq presumpsisset rex hoc posse fi¬
eri sermonib. qđ ferro et acie uix pos¬
sset impleri. Certus gͦ balac de hoc et
frequent̃ exꝑtus: omissis om̃ib instru¬
mentis. et auxiliis bellicis. mittit ad

Expanded text:
. Hic Balaam famosissimus erat in arte enim habebat potestatem vel artem verborum ad benedicendum; sed habebat ad maledicendum. Daemones enim ad maledicendum invitantur, non ad benedicendum. Et ideo quasi expertus in talibus, in opinione erat omnibus qui erant in Oriente. Nisi enim experimenta ejus plurima praecessissent, quod frequenter maledictis hostem vertisset armatum, non utique praesumpsisset rex hoc posse fieri sermonibus, quod ferro et acie vix posset impleri. Certus ergo Balac de hoc, et frequenter expertus, omissis omnibus instrumentis et auxiliis bellicis, mittit ad
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ nr̃ dolere facit: & iterũ restituit. Con¬
traria aut̃ uirtus. male qͥdem facere
aliqͥd potest: s restituere in integrũ
ñ potest. hec aut̃ om̃a premisimꝰ: ut
oꝑa balaam uel uerba eiꝰ possimus ad¬
uertere. Sunt enĩ et magoꝵ nonnullȩ¬

Expanded text:
er dolere facit, et iterum restituit; contraria autem virtus male quidem facere aliquid potest, sed restituere in integrum non potest. Haec autem omnia praemisimus, ut opera Balaam vel verba ejus, possimus advertere. Sunt e
Abbreviated transcription (Latin):
dine nullo penitus indigemꝰ. nehl
ex ea relinquimꝰ: excidenda om̃ue
subuertenda st̃ oꝑa turpitudins
Innullo enĩ potest eẽ honestũ. qud
iuxta iordanẽ contra iherico. Qul
balac filius sephor: ae reliqua onsl
nquȩ de balaam et asina eiꝰ scribunt᷑.¬
toria plena negociis: interior uero
tillectus multo negociosior: & nescio
eile sit. uel ipsas tantũ historicas
planare sententias: dõ donante tam̃¬

Expanded text:
dine, nullo penitus indigemus, nihil dine, nullo penitus indigemus, nihil ex eo relinquamus. Excidenda omnia, omnia subvertenda sunt opera turpitudinis. In nullo enim potest honestum esse, quod juxta Jordanem contra Jericho, et vidit Balac filius Sephor, et reliqua omnia quae de Balaam et asino scribit historia plena negotiis . Interior vero intellectus multo negotiosior: et nescio si facile sit vel ipsas tantum historicas explanare sententias: Deo tam
Abbreviated transcription (Latin):
quã obtinuert filii isrł ciuitates amor-¬
reoꝵ: ascendert̃ etiã uiã quȩ ducit in
basan. ubi erat og rex basan. S neq
adhunc legatos mittere dignantur.
neq petere ab eo ut ꝑterrã ei tean
pitudo. Merito gͦ nec legati mitiut
abinitio statim expugnanda. et oñs¬
modis cauenda est. Og aut̃ qͥrer ist
dr̃ basan: interclusio interpretat᷑ b
test hic figurã tenere om̃iũ earnau
et materialiũ rerũ. quarũ amore tt
desidio. detenta anima exeludit᷑ os
paratur adeo. Aduersus hos gͦ ta m¬
cipit᷑ bellũ gerendũ: ut ñ relinquis¬
inquit ex eo uiuentẽ. Nullũ gͦ aflis
isrł oportet relinqui in regno turp¬
isrłiticã uirtutẽ. excidere & reserare
turpia: &e pia quȩq in anima reedisi¬
care. atq honesta. ac religiosa planti¬
re. De regno aut̃ seon non ẽ. scrptu
ut nullus uiuus relinquat᷑: nee de
regno moab. Forte enĩ ex illis opus
habemꝰ aliquib: et ñnullis eoꝵ puie
exisse. De basan tam̃ hoc ẽ. de tupil¬

Expanded text:
quam obtinuerunt filii Israel civitates Amorrhaeorum, ascenderunt etiam viam quae ducit in Basan, ubi erat Og rex Basan. Sed ad hunc neque legatos mittere dignantur, neque pturpitudo. Merito ergo nec legati mittuntur ab initio statim expugnanda, et omnimodis cavenda est. Og autem, qui rex esse dicitur Basan, interclusio interpretatur. Potest hic figuram habere omnium carnalium et materialium rerum, quarum amore et desiderio detenta anima excluditur, et separatur a Deo. Adversus hos ergo ita praecipitur bellum gerendum, ut non relinquatur ex eo vivens. Nullum enim a filiis Israel oportet relinqui in turpIsraeliticam virtutem excidere et resecare turpia, et pia quaeque in animo reaedificare atque honesta ac religiosa plantare. De regno Sehon non est scriptum ut nullus vivus relinquatur, nec de regno Moab. Forte enim ex illis opus habemus aliquibus, et nonnullis eorum exisse. De Basan tamen, hoc est de turpitu
Abbreviated transcription (Latin):
gra. Erant in egypto incantatores et
magi. Quis potest hominũ. fortitudine
corporis uirgã mutare in serpentem⁊
qđ ab illis factũ refert᷑: Aut quis potest
uirib corporis aquã in sanguinẽ uer¬
tere: fecerunt tam̃ hoc. egiptioꝵ in¬
cantatores magi: fecerat enĩ hoc pͥus
moyses. S quia sciebat rex egipti quod
possunt hȩc arte quadã fieri uerboꝵ.
quȩ habet᷑ inter homines: putauit et
moysen ñ hȩc dĩ uirtute. s magica arte
fecisse: & qđ humana arte fecerat. id
dĩ uirtute simularet. Conuocat con¬
tinuo egiptioꝵ incantatores. & magoᷤᷤ:
inter eum qͥ inuirtute dĩ oꝑabat᷑. et
eos qͥ demones inuocabant. facit eẽ cer-

Expanded text:
gratia, erant in Aegypto incantatores et magi. Quis potest hominum fortitudine corporis virgam mutare in serpentem, quod ab illis factum refertur? Aut quis potest viribus corporis aquam in sanguinem vertere? Fecerunt tamen hoc Aegyptiorum incantatores et magi. Fecerat enim haec prius Moyses. Sed quia sciebat rex Aegypti, quod possent haec arte quadam fieri verborum, quae habentur inter homines, putavit et Moysen non haec Dei virtute, sed magica arte fecisse, et quod humana arte fecerit, id Dei factum virtute simulare. Convocat continuo Aegyptiorum incantatores et magos, inter eum qui virtute Dei operabatur, et eos qui daemones invocaba
Abbreviated transcription (Latin):
ieñi demonib auferat᷑ libertas ar¬
trii: nullus ultra impugnabit ath¬
tas xp̃i: nullo aut̃ oppugnante.
ie certam̃ aliquid erit. & sublato
utamine. Nullũ erit premium:
ulla uictoria. Iccirco igit᷑ tali uia
ut᷑ as̃. ut et ppłs adhuc rudis. et
iu nuꝑ abstrahi ceꝑat acultura
demonũ. demonib non tradatur:
inuocanti mago responsa deferan-¬
ur: et genus demonũ non nudet᷑
rbitrii potestate. & idõ preuenit
bet ire balaam atq inuocare de-¬
lones ad maledicendũ ꝓhibet: si
iñ acupiditate cessasset.S quia
stit in desidio pecuniȩ: indulgeis
arbitrii lib̾tati rursus ire ꝑmit¬

Expanded text:
enim daemonibus auferatur libertas arbitrii, nullus ultra impugnabit athletas Christi. Nullo autem oppugnante, nec certamen aliquod erit; et sublato certamine, nullum erit praemium, nulla victoria. Idcirco igitur tali via utitur Deus, ut et populus adhuc rudis, et qui nuper abstrahi coeperat a cultu daemonum, daemonibus non tradatur; et invocanti mago responsa deferantur, et genus daemonum non nudetur arbitrii potestate. Et ideo praevenit Deus adire Balaam, atque invocare daemones ad maledicendum prohibet, si tamen a cupiditate cessasset. Sed quia stit in desiderio pecuniae, indulgens Deus arbitrii libertati rursus ire p
Abbreviated transcription (Latin):
unt ad balaam legati. Uenert̃ enĩ
inquit seniores moab. et semores
madian: et diuinacula in manibꝰ eoꝵ:¬
In illis diuinationis artibus. quas curio¬
sitas humana cõposuit: sunt quȩdã
quȩ scriptura qͥdem diuinacula no¬
minauit. Gentilis consuetudo aut̃. uł¬
tripodas uł cortinas uel aliis uocabuł¬
huiꝰmodi appellat: quȩ quasi ad hoc¬
ipsũ consecrata moueri ab eis & contre-
ctari solent. Scͥptura sane diuna e¬
phod quodã uernaculo sermone no-¬
minat in ꝓpħis: qđ indumentũ tra-¬

Expanded text:
unt ad Balaam legati. Venerunt enim, unt ad Balaam legati. Venerunt enim, inquit, seniores Moab et seniores Madian, et divinacula in manibus eo Alii: Divinacula in artibus, quas curiositas humana composuit. Sunt quaedam quae Scriptura divinacula nominavit. Gentilis autem consuetudo vel tripodas vel cortinas, vel hujusmodi vocabulis appellat, quae quasi ad hoc consecrata, moveri ab eis et coctari solent. Scriptura divina sane Ephot quoddam vernaculo sermone nominat in prophetis, quod indumentum tra
Abbreviated transcription (Latin):
Iti gͦ demones arte quadã ce cõposi¬
tione uerboꝵ. inamicicias ut ita di¬
cam cesserunt balaam: inquib amici¬
ciis fructus magnus apud homines
uidebat᷑. Obhoc mittit ad eũ rex. et
ait. Ueni nunc et maledic ppłm hunc
simus ꝑcutere aliquos ex eis. et eicere
eos de terra. Uidet᷑ mͥ rex hic ñ ex in¬
tegro confidere in balaã diuino: in¬
genti credo de uirtutib quȩ in ppło
dei sunt factȩ. auditione ꝑterritus: &
ideo dicit. si forte. uel eo usq p̃ualeañ
maledictiones balaam. ut aliquos ex
ipsis possit ꝑcutere: ceteros uͦ fugare
ꝑ territos. et appria terra repellere
Addit preterea. qͥa scio inquit quod
ñ credo quia sciret rex qđ quibuscũq
benedixisset benedicti eẽnt: s uidetur
mͥ adulandi gr̃a hȩc dicere. ut artẽ
eiꝰ efferens et extollens. ꝓmptiorẽ sibi
eũ reddat ad facinus. Ars enĩ magi-¬
ca nescit benedicere: qͥa nec demones
sciunt benedicere. Noscit benedicere
isaac. et iacob. et om̃s scĩ: impioꝵ nul¬

Expanded text:
Ergo daemones arte quadam et compositione verborum, in amicitias, ut ita dicam, cesserant Balaam, quorum amicitiis fretus, magnus apud homines videbatur. Ob hoc ergo mittit ad eum rex et ait: Veni nunc et maledic mihi populsimus percutere aliquos ex eis, et ejicere eos a terra. Videtur mihi rex hic non ex integro confidere in Balaam divino ingenti; credo de virtutibus quae in populo Dei factae sunt auditione perterritus, et ideo dicit, si forte vel eo usque praevaleant maledictiones Balaam, ut aliquos ex ipsis possit percutere, caeteros vero fugare perterritos, et propria terra depellere. Addidit praeterea, Quia scio, inquit, quodn credo quia sciret rex quod quibuscunque benedixisset Balaam, benedicti essent. Sed videtur mihi adulandi gratia haec dicere, ut artem ejus efferens et extollens, promptiorem sibi eum reddat ad facinus. Ars enim magica nescit benedicere, quia nec daemones sciunt benefacere. Noscit benedicere Isaac et Jacob, et omnes sancti: impiorum nul
Abbreviated transcription (Latin):
tui fueris. luctu. lacrimis. &. lam̃tatio¬
ne confectus: si carnẽ tuã macera¬
ueris. &. ieuiniis ac multa abstinentia
aridã feceris: & dixeris quia sicut fri¬
xorium confrixa st̃ ossa mea: tunc sa-¬
crificiũ similã asartagine uł acrati¬
cula obtuleris: & hoc mͦ inuenieris
tu uerius & ꝑfectius scđ̾m eugłium
offerre sacrificia: quȩ scđm legem of

Expanded text:
tui fueris luctu, lacrymis et lamentatiotui fueris luctu, lacrymis et lamentatione confectus, carnem tuam maceraveris, et jejuniis ac multa abstinentia aridam feceris, et dixeris: Quia sicut in frixorio confrixa sunt ossa mea , tunc sacrificium similam a sartagine vel a craticula obtuleris: Et hoc modo inveniris tu verius et perfectius secundum Evangelium offerre sacrificia, quae secundum legem
Abbreviated transcription (Latin):
tumore de posito. mitem intra te &
simplicẽ recollegeris animũ: immo¬
lasse te arietẽ. uł agnũ in sacrificiũ
obtulisse confide. Porro aut̃ si diui¬
nis lectionib instructus. meditando
sicut columba. et in lege dñi uigilan¬
do die ac nocte. ab errore suo conuer¬
teris peccatorẽ: & abiecta nequitia
ad simplicitatẽ eum columbȩ reuo-¬
caueris: atq ad herendo scĩs. feceris
eum societatẽ turturis imitari: par
turturũ. aut duos pullos colũbarũ
dño obtulisti. Qđ si illa quȩ spe et
fide maior est caritas. abundauerit
in corde tuo: ita ut diligas ꝓximũ
tuũ. non solũ sicut te ipsũ. s sicut o¬
stendit ille qui dicebat maiorẽ hac
caritatẽ nemo habet quã ut animã
suã ponat ꝓ amicis sius: panes simila¬
tios caritatis oleo sub actos. sine ullo
ferm̃to maliciȩ & nequitiȩ. inazimiᷤ
sinceritatis et ueritatis. te obtulisse
cognosce. Si aut̃ in amaritudine fletꝰ

Expanded text:
tumore deposito, mitem intra te et tumore deposito, mitem intra te et simplicem recollegeris animam, immolasse te arietem, vel agnum in sacrificium obtulisse confide. Porro autem si divinis lectionibus instructus meditando sicut columba, et in lege Domini vigilando die ac nocte ab errore suo converteris peccatorem et a via nequitiae ad simplicitatem eum columbae revocaveris, atque adhaerendo sanctis, feceris eum societatem turturis imitari, par turturum aut duos pullos columbarum Domino obtulisti. Quod si illa, quae spe et fide major est, charitas abundaverit in corde tuo, ita ut diligas proximum tuum non solum sicut teipsum; sed sicut ostendit ille qui dicebat: Majorem hac charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis , panes similaceos in charitatis oleo subactos, sine ullo fermento malitiae et nequitiae in azymis sinceritatis et veritatis te obtulisse cognosce. Sin autem in amaritudine fletus
Abbreviated transcription (Latin):
Ꝙ apłs dicit: qm̃ caritas cooperit
multitudinẽ peccatoꝵ. Est ad huc
et septima licet dura. & laboriosa.
ꝑpenitentiã remissio peccatoꝵ: cũ
lauat peccator in lacrimis stratum
suũ: & fuint ei lacrimȩ suȩ panes
die ac nocte: cũ non erubescit sa¬
cerdoti dñi indicare peccatũ suũ:¬
& querere medicinã scđm eũ qui
ait. Dixi: confitebor aduersũ me
iniusticias meas: & tu remisisti un¬
pietatẽ cordis mei. In quo impletur
et illud quod iacob apłs dicit. Si
quis aut̃ infirmat᷑. uocet presbitos
eccłȩ: & imponant ei manus. ungen
tio fidei saluabit infirmũ: & si in
lum obtulisti: quia in morte xp̃i
baptizaris. Cũ uero ad martirium
diiceris hyrcũ obtulisti: qͥa auctorẽ
peccati diabolũ iugulasti. Cũ aut̃
elemosinã feceris: & erga indigen¬
tes. affectũ miscđiȩ sollicita pietate
dependeris: altare sacrũ edis pin¬
guib onerasti. Nã si ex corde dimi¬
seris peccatũ fr̃i tuo: ꝙ iracundiȩ

Expanded text:
s dicit: Quoniam charitas cooperit multitudinem peccatorum . Est adhuc et septima, licet dura et laboriosa, per poenitentiam remissio peccatorum, cum lavat peccator in lacrymis stratum suum, et fiunt ei lacrymae suae panis die ac nocte , dum non erubescit sacerdoti Domini indicare peccatum, et quaerere medicinam, secundum eum qui ait: Dixi, pronuntiabo adversum me injustitiam meam, et tu remisiti impietatem cordis mei . In quo impletur et illud quod Jacobus apostolus dicit: Si quis autem infirmatur, vocet presbyteros Ecclesiae, et imponant ei manus, ungenttio fidei salvabit infirmum, et si inlum obtulisti, quia in morte Christi baptizaris; cum vero ad martyrium duceris, hircum obtulisti, quia auctorem peccati diabolum jugulasti. Cum autem eleemosynam feceris, et erga indigentem affectum misericordiae sollicita pietate dependeris, altare sacrum haedis pinguibus onerasti: nam si ex corde remiseris peccatum fratri tuo, et iracundiae
Abbreviated transcription (Latin):
s peccantib uenia prestabatur:
spud nos una tantũmodo ẽ uenia
pitatoꝵ: quȩ ꝑ lauacri gr̃am inini¬
cis datur: nulla post hȩc peccanti
nsdia. nec uenia ulla conceditur:
Iret qͥdem districtioris esse disciplinȩ¬
apianũ: ꝓ quo xp̃s mortuus ẽ. Pro
iis oues. hyrci. boues. iugulabantur:
et aues. & simila consꝑgebat᷑. Ero te
dĩ filius iugulatus est. & iterum te
pearcare delectat: & tam̃ ne tibi hȩc
non tam erigant animos ꝓuirtute.
quã ꝓdesꝑatione deiciant: audisti
quanta sint in lege sacrificia ꝓpecca-¬
us: audi nunc quante sint remis¬
lines peccatoꝵ in eugłiis. Est ista
prima: qua baptizamur. in remissio¬
sum peccatoꝵ. Scd̃a remissio est: in
passione martirii. Tercia ẽ: quȩ ꝑ
elemosinã datur. Dicit eñi saluator.
erutam̃ date quȩ habetis: & ecce

Expanded text:
peccantibus venia praestabatur, apud nos uno tantummodo est venia peccatorum, quae per lavacri gratiam in initiis datur, nulla post haec peccati misericordia nec venia ulla conceditur. Decet quidem districtionis esse disciplinianum pro quo Christus mortuus est; pro illis oves, hirci, boves jugulabantur et aves, simila conspergebatur; pro te Dei Filius jugulatus est, et iterum te peccare delectat! Et tamen ne tibi haec non tam erigant animos pro virtute quam pro desperatione dejiciant, audisti quanta sint in lege sacrificia pro peccatis, audi nunc quantae sunt remissiones peccatorum in Evangeliis. Et est prima qua baptizamur in remissionem peccatorum. Secunda remissio est in passione martyrum. Tertia est, quae per eleemosynas datur. Dicit enim Salvator: Verumtamen date quae habeti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpeccato.S ille qͥ offert᷑ in munere.
suꝑ holocausti altare consumit᷑: qui uͦ
ꝓpeccato: extra castra. cũ corio. et in
teraneis ac stercore. in loco mundo
iubet᷑ exuri: adipib solis in altari ob¬

Expanded text:
pro peccato; et ille qui offertur pro munere, super holocausti altare consumitur: qui vero pro peccato extra castra cum corio et in terraneis et fimo in loco mundo jubetur exuri, adipibus solis in altari ob
Abbreviated transcription (Latin):
mero hydriam: deponit enĩ elatam
grece facundiȩ arrogantiam: & ad hu¬
milem ac simplicẽ ꝓpheticũ se inclinas
sermonẽ. dicit. Bibe tu: et camelos ad
phetici sermonis tenet figurã: quomͦ
potatur a rebecca quã ip̃se magis pota
animas esurientes: ipse rursũ esurire
se fatetur cũ dicit. esuriui. & dedistis
mͥ manducare: & iterũ cũ ipse sit aqͣ
uiua. et potũ det omĩb sicientibus:
rursum ipse dicit. ad samarithanã a
mͥ bibere. Sic et ꝓpheticus sermo. cin
ipse potũ det sitientib⁊ nichilominꝰi
abhis potari dr̃: cũ studiosoꝵ exeriu
et uigilias suscipit. Ista gͦ talis anini
quȩ agit cuncta pacient̃. quȩ tã ꝓi¬
ta est. et tanta eruditione subniri
quȩ deꝓfundis haurire scientiȩ fur¬
ta consueuit: ipsa potest copularin¬
ciis xp̃i. Nisi gͦ cotidie uenias ad pit
nisi cotidie haurias aquas: ñ solũ ai
potare ñ poteris: s ipse quoq sitimue
dei pacieris. Audi et dnm dicentem

Expanded text:
 elatam  elatam graecae facundiae arrogantiam: et ad humilem et simplicem propheticum se inclinans sermonem dixit, Bibe tu, et camelos adaphetici sermonis tenet figuram; quomodo potatur a Rebecca, quam ipse magis potaranimas esurientes; ipse rursum esurire se fatetur, cum dicit, Esurivi, et dedistis mihi manducare : et iterum cum ipse sit aqua viva, et potum det omnibus sitientibus; rursum ipse dicit ad Samaritanam, Da mihi bibere : sic et propheticus sermo, cum ipse potum det sitientibus; nihilominus ipse ab his potari dicatur, cum studiosorum exercitia et vigilantiam suscipit. Talis ergo ista anima, quae agit cuncta patienter, quae tam prompta est, et tanta eruditione subnixa; quae de profundis haurire scientiae fluenta consuevit, ipsa potest copulari nuptiis Christi. Nisi ergo quotidie venias ad puteos, nisi quotidie haurias aquas; non solum alios potare non poteris, sed ipse quoque sitim verbi Dei patieris. Audi et Dominum in Ev
Abbreviated transcription (Latin):
cessarent inquit bibentes. Misteria sunt
cuncta. quȩ scripta st̃. Uult et te sibi¬
te mͥ in ȩternũ: & desponsabo te mͥ in
fide et miscdia & agnosces dñm. Quia
gͦ uuit te sibi desponsare: p̃mittit ad
te istũ puerũ. Puer iste sermo ꝓpheti¬
cus est: quẽ nisi prius susceꝑis. nubere
xp̃o non poteris. Scito tam̃ quia nemo
in exercitatꝰ et imꝑitus. sermonẽ ꝓphe¬
ticũ suscipit: s qui scit haurire aquam
de ꝓfundo putei: & qui in tantũ scit hau-¬
rire. ut etiam his sufficiat qͥ in raciona¬
cameli: ut et ipse possit dicere qͥa sapi-¬
entib et insipientib debitor sũ. Deniq
sic dixerat in corde suo. puer iste. Ex
his inquit uirginib quȩ ueniunt ad
aquã: quȩcũq dixerit mͥ bibe tu. et
camelos tuos adaquabo: ipsa erit spon¬
sa dñi mei. Sic gͦ rebecca quȩ int̾preta-¬
tur pacientia: ut uidit puerũ & in¬
spexit ꝓpheticũ uerbũ. deponit de hũ

Expanded text:
cessarent, inquit, bibentes . Mysteria sunt cessarent, inquit, bibentes . Mysteria sunt cuncta, quae scripta sunt. Vult et te sibite mihi in aeternum, et desponsabo te mihi in fide et misericordia, ut agnoscas Dominum . Quia ergo vult te sibi desponsare, praemittit ad te puerum istum. Puer iste sermo propheticus est, quem nisi prius susceperis, nubere Christo non poteris. Scito tamen, quia nemo inexercitatus et imperitus sermonem propheticum suscipit; sed qui scit haurire aquam de profundo putei: et qui in tantum scit haurire, ut etiam iis sufficiat qui irrationatenent; ut et ipse possit dicere, quia sapientibus et insipientibus debitor sum . Denique sic dixerat in corde suo puer iste, Ex his, inquit, virginibus, quae venerunt ad aquam, quaecumque dixerit mihi, Bibe tu, et camelos tuos adaquabo, ipsa erit sponsa domini mei . Sic ergo Rebecca, quae interpretatur Patientia, ut vidit puerum, et inspexit propheticum verb
Abbreviated transcription (Latin):
addiscendũ: qm̃ uos inquit inbecilles
facti estis ad audiendũ. Uideamꝰ tamen
hoc: qđ nob̃ modo recitatũ est. Rebec
haurire aquã de puteo. Rebecca coti¬
die ueniebat ad puteos: cotidie haurie¬
bat aquã. Et qͥa cotidie uacabat ad
puteos: icirco inueniri potuit apuero
abrahã: et in matrimonium sociari isa¬
ac. hȩc fabulas putatis eẽ. & historias
narrare in scripturis sp̃m sc̃m: Anima¬
rũ est ista eruditio & sp̃alis doctrina.
quȩ te instituit & docet cotidie uenire
ad puteos scripturarũ. idest ad aquas
sp̃s scĩ: & haurire semꝑ. ac plenũ uas
domũ referre. sicut faciebat & sc̃a re-¬
becca: quȩ ñ aliter iungi potuisset tan¬
to patriarchȩ isaac qͥ ex repmissione
natus est. nisi hauriendo aquas: & ñ
tantũ hauriendo. ut ñ solum potare
possit eos qͥ domi st̃. s et puerũ abrahȩ:
et ñ tantũ puerũ: s & eo usq ab un¬
daret aquis quas hauriebat de puteis.
ut et camelos possit ad aquare: usq qͦ

Expanded text:
uoniam vos, inquit, imbecilles facti estis ad audiendum . Videamus tamen hoc quod nobis recitatum est. Rebecchaurire aquam de puteo . Rebecca quotidie veniebat ad puteos, quotidie hauriebat aquam: et quia quotidie vacabat ad puteos, idcirco inveniri potuit a puero Abrahae, et in matrimonio sociari Isaac. Haec fabulas putatis esse, et historias narrare in Scripturis Spiritum sanctum? Animarum est ista eruditio, et spiritualis doctrina, quae te docet quotidie venire ad puteos Scripturarum, ad aquas Spiritus sancti, et haurire semper, ac plenum vas domum reportare: sicut faciebat etiam sancta Rebecca; quae non aliter jungi potuisset tanto patriarchae Isaac, qui ex repromissione natus est, nisi hauriendo aquas: et in tantum hauriendo, ut non tantum posset potare eos qui domi sunt, sed et puerum Abrahae: et non tantum puerum, sed et eousque abundaret aquis, quas hauriebat de puteis, ut et camelos posset adaquare, Usquequo
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ assistitis: pacient̃ accipite: dn
paululũ negligentes et desides con¬
mus. Habetõte pacientiam: qͥa deis¬
ca nob. idest de pacientia sermoet
necesse est nos eos qui collectã negls
et audire declinant uerbũ dĩ. pas
de castris. nec ꝓcedunt de domibs
ut colligant sibi manna: quiñ ue
ad petrã. ut bibant de sp̃ali petial

Expanded text:
er assistitis, patienter audite; donec paululum negligentes ac desides commoneamus. Habetote patientiam: quia de Rebecca vobis, id est, de patientia sermo est: et necesse est nos eos qui collectam negligunt, et audire declinant verbum Dei, paulde castris, nec procedunt de domibus luteis, ut colligant sibi manna, qui non veniunt ad petram, ut bibant de spiritual
Abbreviated transcription (Latin):
Popłs m̃s qui beatificant uos. sediicunt
uos : o semitas pedũ ur̃oꝵ conturbant:
lanquã filios meos carissimos moneo:
Miror si nondũ uob innõtuit uia xp̃i:
sne hoc qͥdem audistis ꝗđ non ẽ iata
Et spaciosa s arta et angusta uia est:
que ducit ad uitã. Et uos gͦ intrare ꝑ
angustã portã: relinquite pereuntib

Expanded text:
Populus meus, qui beatificant vos, seducunt Populus meus, qui beatificant vos, seducunt vos, et semitas pedum vestrorum conturbant . Tanquam filios meos charissimos moneo. Miror si nondum vobis innotuit via Christi, si nec hoc quidem audistis, quod non est lata et spatiosa, sed arcta et angusta via est, quae ducit ad vitam . Et vos ergo intrate per an
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃m tempꝰ inueniam : Plurimũ exss
immo pene totũ mundanis occupis
teritis: in foro aliud. aliud in negols
consumitis: alius agris. alius litibil
ci admodũ uacant. s. qͥd uos de as¬
tionib culpo: Quid de absentib conque-¬
ior: ẜresentes etiam et in ȩccła positi ñ
estis intenti: s cõmines et ex usu fabu-
creditũ est: Quȩ legunt᷑ mistica st̃: in
allegoricis exponenda st̃ sacram̃tis. Possũ¬
ne surdis et auersis aurib in gerere mar-¬
garitas uerbi dĩ: Non ita egit apłs. Uide
enĩ quid dicit. Qui legẽ inquit legistis:
legẽ non audistis: Abrahã enĩ duos filioᷤ
habuit. & cet̾a. Quib addit: quȩ st̃ alle¬
gorica. Nũqͥd sacram̃ta legis eis aperuit.
qui neq legunt. neq audiunt legẽ :S
legẽ legentib dicebat. Legẽ ñ audistis:
Quomͦ ergo potero misteria legis &. alle¬
gorias quas ab apło edocti sumꝰ aꝑire ꝙ
ꝓdere his quib et auditio et lectio legiꝰ
tem. Timeo enĩ illud: qđ scriptũ est:

Expanded text:
um tempus inveniam? Plurimum ex hoc, imo pene totum mundanis occupationibus teritis: in foro aliud, aliud in negotiatione consumitis; alius agris, alius litibus pauci admodum vacant. Sed quid vos de occupationibus culpo? Quid de absentibus conqueror? Praesentes etiam et in ecclesia positi non estis intenti; sed communes et ex usu fabulacreditum est? Quae leguntur mystica sunt, in allegoricis exponenda sunt sacramentis. Possumne surdis et aversis auribus ingerere margaritas verbi Dei? Non ita egit Apostolus; vide enim quid dicit: Qui Legem, inquit, legistis, Legem non audistis? Abraham enim duos filios habuit, etc, quibus addit, Quae sunt allegorica . Numquid sacramenta Legis eis aperuit, qui neque legunt, neque intelligunt? Sed Legem legentibus dicebat, Legem non audistis? Quomodo ergo potero mysteria Legis, et allegorias, quas ab Apostolo edoctus sum, aperire et prodere iis, quibus et auditio et lectio Legis tem. Timeo enim id quod scriptum est: