comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ber estaiel ad dominum si seruus est sed
bone fidei possessor qnulu ceꝑit seruũ
quia eo modo dominus fit: exomnibꝰ
non possidet l ht̃ ius utendi fruendi. de¬
inde. quia sit seruum alienura esse Nõ
fide possessidetis. uelperliberam perso¬
nam que bona fide seruit ad quirit᷑
uobis s etiam possessio. loquimiut aũt
inutriusꝙ personaseundum dissinitõ¬
nem quam prorime e posuimus .i. si ꝙͣ¬
adepti łuerint Ex hũ itaꝙ: apparet ꝑli
beros homines quos neq iuri uestro
iustsam: nulla excausa uobis adquiri pꝰ¬
se. ⁊ hoc est quod dicitur. perexͣneam
personam nichil ad quiri posse excepto eo
quod ꝑlibam personam uelum ꝓprocura ÷¬
corem. placet ⁊ non solum scientib sed ⁊̃
ignorantib uobis adquiripossessiõnem:
secundum dun seneri constraitionẽ.⁊ ꝑ
hanc possessionem etiam dominium.
si dominus fuit qru tradidit. uel usu ca¬
pionem aut lone temporis prescriptio¬

Expanded text:
ber est, uel ad dominum, si seruus est. Sed ber est, uel ad dominum, si seruus est. Sed bonae fidei possessor cum usucepit seruum, quia eo modo dominus fit, ex omni non possidet, sed habet ius utendi fruendi; deinde quia scit alienum seruum esse. De fide possidetis, vel per liberam personam, quae bona fide vobis servit, adquiritur vobis, sed etiam possessio: loquimur autem in utriusque persona secundum definitionem quam proxime exposuimus, id est adepti fuerint. Ex his itaque apparet, per liberos homines, quos neque vestro sessionem, nulla ex causa vobis adquiri posse. et hoc est quod dicitur, per extraneam personam nihil adquiri posse: excepto eo quod per liberam personam, veluti per procuratorem, placet non solum scientibus, sed etiam ignorantibus vobis adquiri possessionem secundum divi Severi constitutionem et per hanc possessionem etiam dominium, si dominus fuit qui tradidit, vel per usucapionem aut longi temporis praescriptio
Abbreviated transcription (Latin):
tin licͥuigͦ heredes fc̃i sitilsine cuus bono¬
rum possessiouem petieritis. uelsi quem
arrogaueritis. uel sicuius bona lib̾tatum
conseruandarum causa uobis addicta fu¬
erint: eius res omnes aduos omtͣaleunt.
quarnra dupplex condicio est. ilam uł ex
testamento uel ab intestato aduos perti¬
rient. Et priui̾ est ut dehis iuspiciamus
que extestamento uobil obueniunt cona

Expanded text:
 ergo heredes facti sitis sive cuius bonorum possessionem petieritis vel si quem adrogaveritis vel si cuius bona libertatum conservandarum causa vobis addicta fuerint, eius res omnes ad vos transeunt. quarum duplex condicio est: nam uel ex testamento uel ab intestato ad nos pertinent. 100 Et prius est, ut de his dispiciamus, quae nobis ex testamento obueniunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos sed etiam pereos quos inporestãte
habeas item pereosseruos inquibus u¬
sumfrrct̾um habetis. Item ꝑhomines lib̾¬
os et serues alienos quos bona fi de possi¬
detis. demubus singrais diligentius dis¬
piciamis Igcur liberi ur̃i utriusꝙ sexuᷤᷤ
quos inporestate habecis olim quidem que¬
quid adeos ꝑuenerat. exceptis uidelicet eais¬
trensibus pecnlus hoc parentibus suis adqͥ¬
rebant. sine ulla distingone. Et hoc ita pa¬
rentum fiebat. ut eis sicentia quod ꝑunũ
uel unam cortan adquisitum estãtũ filio
uel extraneo donare uel uendere uel quo¬
cumꝙ modouoluerant applicare. quod no¬
bis inhumanum nisum est et generalicõ¬
stidutione emissarecliberis pepertimus ⁊

Expanded text:
ipsos, sed etiam per eos quos in potestate habemus: item per eos servos in quibus usum fructum habemus: item per homines liberos et servos alienos, quos bona fide possidemus. de quibus singulis diligentius dispiciamus. Igitur liberi vestri utriusque sexus, quos in potestate habetis, olim quidem, quidquid ad eos pervenerat exceptis videlicet castrensibus peculiis, hoc parentibus suis adquirebant sine ulla distinctione: et hoc ita parentum fiebat, ut esset eis licentia quod per unum vel unam eorum adquisitum est alii filio vel extraneo donare, vel vendere vel quocumque modo voluerant applicare. quod nobis inhumanum visum est et generali constitutione emissa et liberis pepercimus et
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ qͥ ⁊ instrũta ẽptõnis suerint con¬
scͥpta. uel mami ꝓpria contrahentium.
uel abalio quidem scripta. a contrahea¬
de. audem subͣicpta: ⁊ si ꝑtabellationem
fiutit. uisi ⁊ cõ plediones acceperint. ⁊ fue¬
rint partibiis ab soluta. Donec enim aliqͥd¬
Sgmptoruel uenditor sine pena rͣetedere
sb emptione itatam̃ ipune recẽd̾e eis cõ¬
cedimꝰ nͥ iam arrarũ nõiealidͥd fu̾it datũ.
hoc ⁊ enim sub secuto fure inscriptis. siue
sine scriptis uenditio celebrata est. is q̾
⁊recusat adimplere condractum. si qui

Expanded text:
si et instrumenta emptionis fuerint conscripta vel manu propria contrahentium, vel ab alio quidem scripta, a contrahente autem subscripta et, si per tabellionem fiunt, nisi et completiones acceperint et fuerint partibus absoluta. donec enim aliqemptor vel venditor sine poena recedere ab emptione. ita tamen impune recedere eis concedimus nisi iam arrarum nomine aliquid fuerit datum: hoc etenim subsecuto, sive in scriptis sive sine scriptis venditio celebrata est, is qui recusat adimplere contractum, si qui
Abbreviated transcription (Latin):
terie quidem emptionem nenditionẽq
contrahi. oꝑeaurem locationeme cõ¬
ductionem s placuit daritam emptionẽ
⁊ uenditonem contrahi squod us̃icum
aurum titius ded̾it. m̃cede poꝑa consti¬
tuta. dubumi nonest. quin locatio etꝯ
ductio sit. ¶ Conductor autem onmia
serundum legem conductionis facere de¬
bet. ⁊ siquid uilege peetermssum fu̾it:
id exbono et equodeb et prestare qui
prouiu aut uesluneittirum. aut argra¬
ti aut ium̃ti mercetem aut ocuit. aut ꝑ

Expanded text:
teriae quidem emptionem venditionemque contrahi, operae autem locationem et conductionem. sed placuit, tantum emptionem et venditionem contrahi. quodsi suum aurum Titius dederit, mercede pro opera constituta, dubium non est quin locatio et conductio sit. Conductor omnia secundum legem conductionis facere debet et, si quid in lege praetermissum fuerit, id ex bono et aequo debet praestare. qui pro usu aut vestimentorum aut argenti aut iumenti mercedem aut dedit au
Abbreviated transcription (Latin):
et conductio ut inquib dam causis por
soleat utrum emptio et uẽditio contra¬
hatiu: an locatõ. et condactiolut eccede
prediis que ꝑpetuo quibdam fruenda
tͥradinitur .i. ut quamdui petisio siuie red¬
ditꝰ prohis dño prestetur. neꝙx ip̃i conduc¬
ue cuisid predium uendid̾it aut donaunit.
Aut dotisnomime ded̾it. alioue rgodo alie¬
uanerit: auferre liceat E talis contractus
qua inter ueteres dubitabatur ⁊ a quib¬
dam locatio ꝑaquibusdara uenditio existi¬
malittur lexre omana lata est. que er¬
phiteoseos contractus ꝓpuam ssatuit natu¬
ram. neꝙ ad locationem noꝑ aduenditio¬
nem meliantem. s suis pactionib fulciẽ
contractus Si aũ nich deꝑiculo irifue
interitus accessit ad dñm super hoc redũ¬
dare periculum. sin audem pnitiulctis as̃
enpͥhitarticarium huimodi dampnum ueꝰ¬
nire. quo iure uture. Itemaqueritur si q¬
cũ aulrisice ticius cõuenerit. it is ꝙanro

Expanded text:
et conductio, ut in quibusdam causis quaeri et conductio, ut in quibusdam causis quaeri soleat, utrum emptio et venditio contrahatur, an locatio et conductio. ut ecce de praediis quae perpetuo quibusdam fruenda traduntur, id est ut, quamdiu pensio sive reditus pro his domino prus id praedium vendiderit aut donaverit aut dotis nomine dederit aliove quo modo alienaverit auferre liceat. sed talis contractus quia inter veteres dubitabatur et a quibusdam locatio, a quibusdam venditio existimabatur: lex Zenoniana lata est, quae emphyteuseos contractui propriam statuit naturam neque ad locationem neque ad venditionem inclinantem, sed suis pactionibus fulciencontractus, sin autem nihil de periculo rei fueinteritus accesserit, ad dominum super hoc redundare periculum, sin particularis, ad emphyteuticarium huiusmodi damnum venire. quo iure utimur. Item quaeritur, si cum aurifice Titio convenerit, ut is ex auro
Abbreviated transcription (Latin):
ke et conduct̾ione dicta ẽẽ intelliganrus.
sialieno arbitrio uiersces promissafũit.
¶Cua decausa si fulloni polienda curan¬
daue. ant sarcinatori s arcienda uestim̃¬
ta quis dederit. nulla statĩz mercede con¬
stituta. sed postea daturus tantum quan¬
tum indereos comienerit: noupprie loca¬
tio et couduetio contiahi indesligiare .s
eo nomine prescriptis nerbis accio datur.¬
¶ Prederea sicut uulgo querebatur. an
ꝑuuitatis reb emptio etuenditio contra¬
hitur. ita queri solebat delocatine et
nem. ⁊ conductionem sed pprnim genus
ẽẽ. contractus. uelati sicum unum bo¬
uem quis hr̃et. e uicimis eius unum. pla¬
cuerit indereos ꝑdenos dies muicercib ous
cõmodarent. ut opus fac̾ent. ⁊ apud al¬
derum bos ꝑut. ꝯeꝙ locati neꝙ conduc¬
ti neꝙ cõmodati competitactio. quia ũ
fuit gratuitũ cõmodatum. ⁊ um presꝙͥ¬
tis uerbis agendia est Adeo autem fa¬
miliaritutem aliquam int̾se hĩe n
dentur. emitio etuenditio. Item locatõ

Expanded text:
e et conductione dicta esse intellegamus, si alieno arbitrio merces permissa fuerit. qua de causa si fulloni polienda curandave aut sarcinatori sarcienda vestimenta quis dederit nulla statim mercede constituta, sed postea tantum daturus quantum inter eos convenerit, non proprie locatio et conductio contrahi inteltis verbis actio datur. Praeterea sicut vulgo quaerebatur, an permutatis rebus emptio et venditio contrahitur: ita quaeri solebat de locatione enem et conductionem, sed proprium genus esse contractus. veluti si, cum unum quis bovem haberet et vicinus eius unum, placuerit inter eos, ut per denos dies invicem boves commodarent, ut opus facerent, et apud alterum bos periit: neque locati vel conducti neque commodati competit actio, quia non fuit gratuitum commodatum, verum praescriptis verbis agendum est. Adeo autem familiaritatem aliquam inter se habere videntur emptio et venditio, item locatio
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ualidioꝵib rationib arginuentatus est
quod tanteriores diui puncipes admisse¬
riunt ⁊ innostris digestis lacius sig̃catur
Cum audera empcio ⁊ uenditio contrac¬
ta sit quod effici diximus simul atꝙ de
p̃cu conuenerit. cimisine scriptura reᷤ
agicur. ꝑiculum rei uendite statim ad
emptorem ꝑtinet. tameñ et si adhuc ea
res emptoũ tuldita nonsit. itaꝙ si homo
mortiuis sit. uel aliqua ꝑte corporis les
fuent. aut edes tote uel aliqua exparte
incendio consumpte fu̾int. aut sundꝰ
uifluminis dotus .ł .lliqua &ꝑte abla¬
ditor securus est. S sipost emptionema
fundo aliquid ꝑ alluuionem accessit᷑ ad
emptoris cõmodium ꝑtinet Nam ⁊ cõ¬
modum eiuis ẽẽ debet cuiꝰ perculum¬
diam euisusq adtraditionem uendi¬
tor suscepetit. Sane enim si susceꝑit
adipsius ꝑiculumꝰ fasus ꝑtinet sinon

Expanded text:
et validioribus rationibus argumentatur. quod et anteriores divi principes admiserunt et in nostris digestis latius significatur. Cum autem emptio et venditio contracta sit quod effici diximus, simulatque de pretio convenerit, cum sine scriptura res agitur, periculum rei venditae statim ad emptorem pertinet, tametsi adhuc ea res emptori tradita non sit. itaque si homo mortuus sit vel aliqua parte corporis laesus fuerit, aut aedes totae aut aliqua ex parte incendio consumptae fuerint, aut fundus vi fluminis totus vel aliqua ex parte abladitor securus est. sed et si post emptionem fundo aliquid per alluvionem accessit, ad emptoris commodum pertinet: nam et commodum eius esse debet cuius periculudiam eius usque ad traditionem venditor susceperit. sane enim, si susceperit, ad ipsius periculum is casus pertinet: si non
Abbreviated transcription (Latin):
placuerit. erit cibi emptus aureis tot.
Toca sacͣ uel religiosa. ⁊tempublica.
uaut forum. baslicam. frustra quis
sciens emt que damensi ꝓpͥuatis uł
prophanis deceptus auienditore em̾̃it:
habebit actionema ex empto quod nõ
iuris est si hominem liberum ꝓseruo em̾̃it.

Expanded text:
placuerit, erit tibi emptus aureis tot ’. Loca sacra vel religiosa, item publica, veluti forum basilicam, frustra quis sciens emit, quas tamen si pro privatis vel profanis deceptus a venditore emerit, habebit actionem ex empto, quod noniuris est, si hominem liberum pro servo emerit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ scriptura neꝙ p̃sentia᷑ imsi opꝰ .ẽ. ac
mꝙ dati quiꝰ quam necẽe ẽ. ut subiam ca¬
piat obligatio. sed sufficit eos qui nego¬
tium geriuit ꝯsentire. uũ interabsentes
quoꝙ talia negotia contrahimtur. uel

Expanded text:
 scriptura neque praesentia omnimodo opus est, ac ne dari quidquam necesse est, ut substantiam capiat obligatio, sed sufficit eos qui negotium gerunt consentire. Unde inter absentes quoque talia negotia contrahuntur, vel
Abbreviated transcription (Latin):
ncħsuper arris ex pressum ẽ p̾ciũ aũ ꝯstitu
interaliquos ꝯuen̾it. ut qͣntiticiꝰtẽ esti
deꝙ̃ n dubitatur sine ꝯstat uenditõ sũ ñ.
Sẽd nr̃a decisioi hoc constituit ut quoti¬
ens composita sit uñdino quantulle essi¬
mauent: subhac conditione staret contrac¬
tus. ut liquidem ille cm nominatus est pre¬
cumi defimerit. ominmodo secundum emꝰ
estimationem et precium ꝑsoluatur. ⁊ res
tradatur. ut uendicio ad effectum ꝑroduca sp̃¬
tur. empdore quidem exempto actione.
quenditore autem exuendito agente Sn
autem ille qui nominatul est uel nolue¬
eit. uel non potuerit precium diffinire. ⁊t̃¬

Expanded text:
super arris expressum est. Pretium autem constitui inter aliquos convenerit, ut, quanti Titius rem aestiue hoc dubitabatur, sive constat venditio sive non. sed nostra decisio ita hoc constituit, ut, quotiens sic composita sit venditio ‘ quanti ille aestimaverit ’, sub hac condicione staret contractus, ut, si quidem ipse qui nominatus est pretium definierit, omnimodo secundum eius aestimationem et pretium persolvatur et res tradatur, ut venditio ad effectum perducatur, emptore quidem ex empto actione, venditore autem ex vendito agente. sin autem ille qui nominatus est vel noluerit vel non potuerit pretium definire, t
Abbreviated transcription (Latin):
atterius rei precium ẽe possit: ualde que¬
tebatux. ⁊abmus et casuis eatrm inal. a
Reꝓut᷑ant posse precium consistere.Uñ
ne rerum emptionem et uendiconem
contrabi. eamꝙ: spediem emptionis uendi¬
tionisꝙ ueustissimam eẽ. arguuento qͦ
utiłntur grecus poetahomerus. qͥ aliꝙͣ
ꝑtem excercitinmm achiuoer iumimsibi
cnpalasse. ait permutatis quibdam

Expanded text:
alterius rei pretium esse possit, valde quaerebatur. Sabinus et Cassius etiam in alia re putant posse pretium consistere: undpermutationem rerum emptionem et venditionem contrahi, eamque speciem emptionis venditionisque vetustissimam esse: argumentoque utebantur Graeco poeta Homero, qui aliqua parte exercitum Achivorum vinum sibi comparasse ait permutatis quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
re exquo radices egerit planta pprietas
eius cõmutatur. ut siuicini arborita di¬
intelligadur eẽ. quam cuius infundũ
radices egiss et ĩo ꝑꝑe confinium arbor
possita si inuicini siradum radices ege¬
tit comuuinis fit. qua ratione auter s¬
plante queͥ derra coalescunt solocedũt.
eadem ratione frumenta quoꝵ que sata
lunt solo ced̾e intelligintur seperumi. q̃¬
sicut is qui iualieno solo edificauerit.
si ab eo dominus petat edificums defen¬
di potest per exceptionem doli mali
secundum ea que dixinus: ita eiusdẽ
exceptionis auxilio tutus ẽẽ potest is
quĩ alienum fundure sua mpensa bo¬
na fide consueuit Igttere quaꝵ li¬
cet auree sint ꝑuide cartis ĩuembranis q
cedunt. ac si solõ oed̾e solent ea que¬
touam uel orationem titius scripserit.
huiiꝰ. corꝑoris nonticuis sed cudomimus
ue membranas ẽẽ. nec mnpensam scrip¬
ture soluere paratus sis. poterit ticuis¬
se desend̾e per exceptionemdoli mali

Expanded text:
 ex quo radices agit planta proprietas  ex quo radices agit planta proprietas eius commutatur, ut, si vicini arborem intellegatur quam cuius in fundum radices egisset. et ideo prope confinium arbor posita si etiam in vicini fundum radices egerit, communis fit. Qua ratione autem plantae quae terra coalescunt solo cedunt, eadem ratione frumenta quoque, quae sata sunt, solo cedere intelleguntur. ceterum sicut is qui in alieno solo aedificaverit si ab eo dominus petat aedificium, defendi potest per exceptionem doli mali, secundum ea quae diximus: ita eiusdem exceptionis auxilio tutus esse potest is qui alienum fundum sua impensa bona fide consevit. Litterae quoque, licet aureae sint, perinde chartis membranisque cedunt acsi solo cedtoriam uel orahuius corporis non Titius, sed tu dominus e membranas esse, nec impensam scripturae solvere paratus sis, poterit se Titius defendere per exceptionem doli mali,
Abbreviated transcription (Latin):
inumcto. Appellatione autem tigni oui
cia resemdi necesse lit. s si aliqua ercausa
dirutum sit edificium: potent matẽrie
dominus sinonfuerit dupplum iam coñ¬
secutus: tunc eam uendicare. et ad exhibẽ¬
ialieno solo suamateria domum edifi¬
cauerit aluis fic domus anus solum est.
tadem eius anuttit. quia uoluntate eius
alienata intellig̾camut ⁊ꝙ sii⁊ igno¬
rabat in alieno solose ecdificarẽ et ideoli¬
cet dirutabit domus uendicare materiam
nou̾possit certe illud constat. simpossessi¬
oue consrduto edificatore soli dominus
petat donłumm suam ẽe. nec soluat preciũ
culpa obici quod demere edificauerit or
meo sols quod intelligebat alienumn
ẽẽ. t cicius alienam plantam insolo
suo posuerit: ipsius erit. et exdiuerso
sidicius suam plantam iamenii solo
polui:it: menii planta etit. si modo ⁊¬
ntoq aisuradices egerit. Ianꝙe ãutẽ
q̃uam mdices egerit: eius permanet
cuius etfuerat. Ado autem exeo tempo¬

Expanded text:
iuncto appellatione autem tigni omniiuncto appellatione autem tigni omnicia rescindi necesse sit. sed si aliqua ex causa dirutum sit aedificium, poterit materiae dominus, si non fuerit duplum iam consecutus, tunc eam vindicare et ad exhibenin alieno solo sua materia domum aedificaverit, illius fit domus, cuius et solum est. tatem eius amittit, quia voluntate eius alienata intellegitur, utique si non ignorabat, in alieno solo se aedificare: et ideo, licet diruta sit domus, vindicare materiam non poterit. certe illud constat, si in possessione constituto aedificatore, soli dominus petat domum suam esse, nec solvat pretium culpa obici, quod temere aedificaverit in eo solo quod intellegeret alienum esse. 3 Si Titius alienam plantam in suo posuerit, ipsius erit: et ex diverso si Titius suam plantam in Maevii solo posuerit, Maevii planta erit, si modo utroque casu radices egerit, antequam autem radices egerit, eius permanet cuius et fuerat. adeo autem ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
totum id coepus quod exconfusioue
fit iiriusꝙ coramune estueluti si qui
eruino et melle mulsum aut exauro et
brtatur qd̾ si fortuitu et non uolunta
ticii tuosru mento mixtrm fuerit. Si ex
uoluntate uestra. comiune erit.quia
lingula corpora .i. singula grana que cuiꝰ
ꝙ ꝓpriasuerunt exconsensuuestro com̃ꝰ¬
miinicta sunt quod sisocasu admicũ q̃
suerit ul uicuis admiscuerit sineuolũ¬
tate dua: nonuidetur comune ẽẽ. quia
singula corpora insua suła ditrantł nec
magis istis casib commune sit frimen
si petora ticii perimita tius pecoribus
¶fuerintł s si abͥ alterut᷑ro uestruu
id totum fnimentum recineatur inrem
quidem actio promͦ frumenti cuusq
competit. aibicrio autem iudicil conti¬
neturut is estimet qualecuiusq: fru¬
mendum fuerit ¶cum isolosuo aliqͥs¬
domumn exaliena materia edificauent
ip̃e dominus intelligrarr edificii. quia
onine quod solo inedificatur: solo cabt
Nec tamen ideo is qui mat̾ie dominus e

Expanded text:
totum id corpus quod ex confusione totum id corpus quod ex confusione fit utriusque commune est, veluti si qui ex vino et melle mulsum aut ex auro etbitatur. quodsi fortuitu et non voluntatTitii tuo frumento mixtum fuerit, si quidem ex voluntate vestra, commune erit, quia singula corpora, id est singula grana, quae cuiusque propria fuerunt ex consensu vestro communicata sunt. quodsi casu id mixtum fuerit, vel Titius id miscuerit sine voluntate tua, non videtur commune esse, quia singula corpora in sua substantia durant nec magis istis casibus commune fit frumensi pecora Titii tuis pecoribus mixta fuerint: sed si ab alterutro vestrum id totum frumentum retineatur, in rem quidem actio pro modo frumenti cuiusque competit, arbitrio autem iudicis continetur, ut is aestimet, quale cuiusque frumentum fuerit. Cum in suo solo aliquis aliena materia aedificaverit, ipse dominus intellegitur aedificii, quia omne quod inaedificatur solo cedit. nec tamen ideo is qui materiae dominus
Abbreviated transcription (Latin):
consules qui missilia inuulgͥ iactant. igͦ¬
rant quideorum quisꝙ excepturussit
⁊ tamen quia uolunt quod quisꝙ exe¬
perio eius ẽẽ. statim eum dominum effi¬
cumt: Qua radione uerius ẽẽ uidr̃ et si
rem proderelicto adomino habitam occtu¬
pauerit quis. statim eum dominũ effici.
pderelicto autanhr̃ quod dominus ea
mende obiecerit ut id rerum suatum
indeilipestate. maris leuande nauis cã
ieciuntur. he enim dominorura ꝑma¬
tient. quia palam est eas non eo animo
eici. quo quis eas habere nonuult. sed
quoᷤ magis cũ ip̃anam periculũ maniᷤᷤ
effugiat. Qua decã siquis eas fluctib
expulsas. uel eti am mp̃o marinactus lu¬
cranddi animo Abstulerit. furtum comi¬
ut neclonge discedereuidetur abhͥis ã
de reda currente domituuis nonintelligen¬

Expanded text:
consules qui missilia iactant in vulgus ignoconsules qui missilia iactant in vulgus ignorant quid eorum quisque excepturus sit, et tamen, quia volunt quod quisque exceperit eius esse, statim eum dominum efficiunt. Qua ratione verius esse videtur et si rem pro derelicto a domino habitam occupaverit quis, statim eum dominium effici. pro derelicto autem habetur quod dominus ea mente abiecerit ut id rerum suaram in tempestate maris levandae navis causa eiciuntur. hae enim dominorum permanent, quia palam est, eas non eo animo eici quo quis eas habere non vult, sed quo magis cum ipsa navi periculum maris effugiat: qua de causa si quis eas fluctibus expulsas vel etiam in ipso mari nactus lucrandi animo abstulerit, furtum committit. nec longe discedere videntur ab his quae de rheda currente, non intellegen
Abbreviated transcription (Latin):
dotis. aut qualibet exalia caula tradã¬
tur sine dubio trasferuntur uendide ⁊
uero et tͣdite restionalider emptoriad¬
quiruntur. quam siis uendiaoi preciũ
loluerit. uelalio modo eisatis fecerit. ue¬
luti expromissor udpiguore dato quod
cauetur quidem eciamlege.xii. tabula¬
autem interest ꝑtrumipse domimis ⁊¬
dat alicui rem ͤ  uoluntate enis alui.¬
sia ratione sicui lib̾a umiuersorum
uegotiorum amministratio adomino
perinsa fuerã. is ꝙ exhis negotiit rem
uendiderit. et tͣdlident: facit eam acci¬
prentis Ititerdum etiam sine tͣlitione ⁊¬
nucla uoluntas sufficit domini adrẽ
transferendam. uelita si rem quani ali¬
quis cibi comodan aut locai̾nt st apud re
deposũit. uendid̾it abi aut donauerit: pos¬
quamiris eiumexea caula eamtibinõ
tradidit. eo tamen ipso quod ꝑ aditur
tuam esse ftatim ad quiritut tibi ꝓprie¬
tas. perideac si conomine tradita fri
cumad emptoreri. Hoc amplius inter¬

Expanded text:
dotis aut qualibet alia ex causa tradandotis aut qualibet alia ex causa tradantur, sine dubio transferentur: venditae vero et traditae non aliter emptori adquiruntur, quam si is venditori pretium solverit vel alio modo ei satisfecerit, veluti expromissore aut pignore dato. quod cavetur quidem etiam lege duodecim tabulaautem interest, utrum ipse dominus tradat alicui rem, an voluntate eius alia ratione, si cui libera negotiorum administratio a domino permissa fuerit isque ex his negotiis rem vendiderit et tradiderit, facit eam accipientis. Interdum etiam sine traditione nuda voluntas sufficit domini ad rem transferendam, veluti si rem, quam tibi aliquis commodavit aut locavit aut apud te deposuit, vendiderit tibi aut donaverit. quamvis enim ex ea causa tibi eam non tradiderit, eo tamen ipso, quod patitur tuam esse, statim adquiritur tibi proprietas perinde ac si eo nomine tradita fuisset. cium ad emptorem. Hoc amplius inter
Abbreviated transcription (Latin):
Becte entm coleit᷑ et qͣuasbonul pater¬
familias ia debet. ¶Tesauros quos quiꝰ¬
insuoloco inuenerit. Asłis adrianus ua¬
daullem aquitatem secutiis. ei concessit
qui eos sienerit. Itemꝙ statiit siqui
insacro aut inreligioso soco fortuito casu
inuenerre. aut siquis malieno locononda¬
ea adhoc opera sed fortuitu inuenerit.¬
uosoli concessit. ⁊ conuenienter. Si quis
incesaris loco inuenerit. dimidumꝑ muẽ¬
toris. dimictium ẽẽ cesaris statiut fui cõ¬
ip̃iuis eẽ. dimidium fisciuel ciuitatisꝰ dĩp¬
est. Pex tradicionem quidem iurena¬
turasi res nobis adquiruntur. Nicħ̾ enĩ
tam conuemens est uaturali ẽqͣuitati.
quam uoluntatem domimi uolentilrẽ
suam malium trausfexre ratambr̃i.
Et ideo cuiuscumꝙ generil sĩt cotpo¬
nantiu: uocantur autem stipendiaria.
et tributaria predia quemprouinais
suut. Ĩcer quenacnon et icalica pralia
exnr̃a constitutione nulla differentia
est .s. d si quidem ercauia donationis auͣ

Expanded text:
palam est, quod, sive is qui pinxit subripuit tabulas sive alius, competit domino tabu divus Hadrianus, naturalem aequitatem secutus, ei concessit qui invenerit. idemque statuit, si quis in sacro aut in religioso loco fortuito casu invenerit. at si quis in alieno loco non data ad hoc opera sed fortuitu invenerit,no soli concessit. et convenienter, si quis in Caesaris loco invenerit, dimidium inventis agere non potest. ei vero qui sciens aliipsius esse, dimidium fisci vel civitatis. Per traditionem quoque iure naturali res nobis adquiruntur: nihil enim tam conveniens est naturali aequitati, quam voluntatem domini, volentis rem suam in alium transferre, ratam haberi. et ideo cuiuscumque generis sit corponantur. vocantur autem stipendiaria et tributaria praedia quae in provinciis sunt, inter quae nec non Italica praedia ex nostra constitutione nulla differentia est. 4 Sed si quidem ex causa donationis aut
Abbreviated transcription (Latin):
fundo ad quisite cẽ Inlila que inmarinaᷤᷤ
aitur quod raro aceidit occupantis fit uultiꝰ
euim creditur eẽ aut inflmine nata ed̾
frequenter accidit. si quideui meliam dene¬
abutraꝙ perae flmmmis ꝓperiłam prediapͥ¬
sident promodoiatitudini cuinsꝙ sun¬
di que lattudo ꝑpexłam ic q uod u alterĩ
ꝑti proximio lit. corum est tantum qui
sule redogerit eisdem permanet isager
cuius etmuerat quod sinaturali a lireope¬
ndas iuuaiuerlum derelicto anaparte
fiucre ceperit: prior quidem aluens eorum
est qui ꝓpertam eius predia possident. pro
inodo scił laramidinis cuiusꝙ agnq̃lantu¬

Expanded text:
fundo adquisitae esse. Insula quae in mari nata est, quod raro accidit, occupantis fit: nullius enim esse creditur. at in flumine nata, quod frequenter accidit, si quidem mediam pis prope ripam praedia possident, pro modo latitudinis cuiusque fundi, quae latitudo prope ripam sit. quodsi alteri parti proximior sit, eorum est tantum, quisulae redegerit, eiusdem permanet is ager cuius et fuerat. Quodsi naturali alveo in universum derelicto alia parte fluere coeperit, prior quidem alveus eorum est qui prope ripam eius praedia possident, pro modo scilicet latitudinis cuiusq
Abbreviated transcription (Latin):
demet alie innumerabilesres Incorpo¬
rales autem sunt que tangi non possunt
quaquomodo contuacte. Nec adrem per
fundo pertipiuntur. corporalessunt. ⁊¬
id quod exaliqua obligatione nobis
debetur. plerumꝙ corporale est. ueluti
fundus homo pecunia. hamet pplumiꝰ
hereditatis et ipsum utendi fruendi is¬
et iplum uis obligationis incorporale ẽ.
rodem muero sunt iura prediorumur¬
banonim et rusticorum que ⁊̃ i̾uitu¬

Expanded text:
e res innumerabiles. Incorporales autem sunt quae tangi non possunt.quoquo modo contractae. nec ad rem perfundo percipiuntur corporales sunt, et id quod ex aliqua obligatione nobis debetur plerumque corporale est, veluti fundus, homo, pecunia: nam ipsum ius hereditatis et ipsum ius utendifruendi et ipsum ius obligationis incorporale est. Eodem numero sunt iura praediorum urbanorum et rusticorum, quae et
Abbreviated transcription (Latin):
re genduui tibi ad quiritur. Est autẽ
alsuuio incre mnentum latens. per
alluonem autem id uidetur adici.
est eam tuam permanere. plane silongioꝵq
̃pe fundo uicmi heserit. arbores quas
secum tͣxerit ueum funddumn radices e

Expanded text:
re gentium tibi adquiritur. est autem re gentium tibi adquiritur. est autem alluvio incrementum latens. per alluvionem autem id videtur adici, est eam tuam permanere. plane si longiore tempore fundo vicini haeserit, arboresque quas secum traxerit in eum fundum radices e
Abbreviated transcription (Latin):
¶Feruos quox ita quidam mansue
que exconisuetudine. Are et redire so
sisꝙ tua eẽ intelligantur donet animũ
reuertendi habeant. Nͥam si animum
reuerteudi habere desierint: eciã cua cẽ
desinunt ⁊ siunt occupantium. Reuertẽ¬
di animum Antem uidentur desir̃ie habe¬
pe: cium reuercendi consuetudinem desi¬
erint Gallinarum autem et anserũ
non est fera natura. id̾ꝙ exeo possuraꝰ
idellige quod alie sunt galline quas
feras uocanius tem alii anseres. t̾m aui
euolau̾int licet conspectum cuum esfu
di animo ea animalia retimient. fur
ri homines insernitudem nostram dedir¬
cantur qui tũ si euaserint nostram po¬
cestatem et ad suos reuerlifuerint: pͥsti¬
num statim ecipiunt item lapilli etge¬
mine et cetera que inlidee ĩueniuutur.
iure naturali statim inuentorsfiunt.
Item ea que exanimalibus domnotuo
subiectis nata sunt: eodem iure tibiad¬
quirumur. ¶MRederea quod pexallu¬
uionem agrotuo flumer adiecͥe. iu¬

Expanded text:
ceruos quoque ita quidam mansuetceruos quoque ita quidam mansuetquae consuetudine abire et redire sosque tua esse intelligantur, donec animum revertendi habeant. Nam cum revertendi animum habere desierint, et jam tua esse desinunt, et fiunt occupantium. Revertendi autem animum videntur desinere habere, cum revertendi consuetudinem deseruerint. Gallinarum et anserum non est fera natura idque ex eo possumus intellegere, quod aliae sunt gallinae quas feras vocamas, item alii anseres quos feroevolaverint, licet conspectum tuum effugdi animo ea animalia retinet, furtumri homines in servitutem nostram deducantur, qui tamen, si evaserint nostram potestatem et ad suos reversi fuerint, pristinum statum recipiunt. Item lapilli gemmae et cetera quae in litore inveniuntur, iure naturali statim inventoris fiunt. Item ea quae ex animalibus dominio tuo subiectis nata sunt eodem iure tibi adquiruntur. Praeterea quod per alluvionem agro tuo flumen adiecit, iu
Abbreviated transcription (Latin):
sit. statim ẽẽ intelligatur: Qluib dam pla¬
cuit statim tuam ẽẽ ⁊ eo usq tuaniuid̾i
donec eam persequaris. Quodsi desienis
persequi: desiñe tuam ẽẽ etrursus fie¬
ti occupantis. alii uonaliter putauerũt
tuam eẽ. quam si eam ceperii ł posterio¬
rem sendentiam nos confirmamus. quia
multa accid̾e solent ut eam necapial
¶Apum quoꝙ natura fera est. Ita ꝙ que
inarbore tua conced̾int antequam ina
lus oindudantur. nonmagis tue esse
indelligintur. quam uolucres que iraua
arbore indum fecerint. Ideoꝙ si alius eas
incluserit: is earum dominus eridĩ fã¬
uos quoꝙ si quos esteceriut. quilibet exi
iuingredientem infundum tuum podes
euin uire ꝓhibere. ne ingrediatur. Ex
spectutuo est nec difficilisperlerutio eiꝰ¬
est. alioquii: occupantilfit ꝑ auomii
et colunbarum fera natura est necadrẽ
pertinet. quod exconluetudine ad uolare
ũit. quarum eẽ feram constat uaturam:

Expanded text:
sit, statim tua esse intellegatur. quibusdam plasit, statim tua esse intellegatur. quibusdam placuit, statim tuam esse et eo usque tuam videri, donec eam persequaris; quodsi desieris persequi, desinere tuam esse et rursus fieri occupantis. alii non aliter putaverunt tuam esse, quam si ceperis. sed posteriorem sententiam nos confirmamus, quia multa accidere solent, ut eam non capias. Apium quoque natura fera est. itaque quae in arbore tua consederint, antequam a te alveo includantur, non magis tuae esse intelleguntur, quam volucres quae in tua arbore nidum fecerint: ideoque si alius eas incluserit, is earum dominus erit. favos quoque si quos hae fecerint, quilibet exiingredientem in fundum tuum, potes eum iure prohibere, ne ingrediatur. exaspectu tuo est nec difficilis eius persecutio est: alioquin occupantis fit. Pavonum et columbarum fera natura est. nec ad rem pertinet, quod ex consuetudine avolare unt, quarum constat feram esse naturam:
Abbreviated transcription (Latin):
inbor ut siue nousit. si tamen exboͣ¬
nis sit. locuni hee actio h̾ebit. quare siie
cormoͣta siuelocata. sine etiam pignora¬
ta. siue deposita apud ticium sic sit. ut ĩ¬
lutisi i redeposia culpam quoꝙ pro-¬
missit. siue bona fide possideat siuie usũ
fructum inea quis habeat. uel quod ali¬
ndins ut intersit eius nonrapi. dicendũ
uter dicendum eit. ex quibus caulissur¬
tractio competit ne clam facta. ex hisdem
anisis omanes hr̃e harc accõnem. De¬

Expanded text:
in bonis sit sive non sit, si tamen ex boin bonis sit sive non sit, si tamen ex bonis sit, locum haec actio habebit. quare sive commodata sive locata sive etiam pignerata sive deposita sit apud Titium, sic ut inluti si in re deposita culpam quoque promisit, sive bona fide possideat, sive usum fructum in ea quis habeat, vel quod aliud ius ut intersit eius non rapi: dicendum iter dicendum est, ex quibus causis furti actio competit in re clam facta, ex iisdem causis omnes habere hanc actionem.
Abbreviated transcription (Latin):
sicet mmimam rapiu̾t quadrupturm aũ
noutotun pena est. s extra penam rei
ꝑsecutio. sicut accione fuiti manifesti
dixttuis. s in quadruplo ĩ est. ⁊ rei perse¬
citio: ut pena triplint siue comprehen¬
ditux raptor impo delicto siue non. Radi¬
csim enim łemioris ẽẽ conditionis eũ
qui ui iapit. quam qui cͥam amouet.
Toia tamen ita compent h accio si dolo ma¬
ło quisq ripuerit. qui aliquo errore induc¬
tus suanreem oẽ existimet. ⁊ inprudens iꝰ¬
is eo animo rapuerit. quasi dommoliceat
rem suan etiam ꝑruni aufferre aposlesso¬
tibus. ab soli debet. qn scilicet conueniẽs
est nec furti teneri eum qui hoc eodem
post restitutionem eius ẽt estimationẽ
emisdem reipeestare. Auod ñ solum i nmo¬
bilibus rebus que rapi possunt conslitu¬
tiones opdinere censuerunt. sed etiam in
rauassionibus que circa res soli fuint. ut
exhac causa dmni rapind homines ab¬
slineant Sane iihac actione nonutiꝙẜ ex¬
peccur rem iubonis actoris ẽẽ Iams ue

Expanded text:
icet minimam, rapuerit. quadruplum autem non totum poena est et extra poenam rei persecutio, sicut in actione furti manifesti diximus: sed in quadruplo inest et rei persecutio, ut poena tripli sit, sive comprehendatur raptor in ipso delicto sive non. ridiculum est enim levioris esse condicionis eum qui vi rapit quam qui clam amovet. Quia tamen ita competit haec actio, si dolo malo quisque rapuerit: qui aliquo errore inductus, suam rem esse, et imprudens iuris eo animo rapuit quasi domino liceat rem suam etiam per vim auferre possessoribus, absolvi debet. cui scilicet conveniens est nec furti teneri eum qui eodem hoc post rei restitutionem etiam aestimationem eiusdem rei praestare. quod non solum in mobilibus rebus, quae rapi possunt, constitutiones optinere censuerunt, sed etiam in invasionibus quae circa res soli fiunt, ut ex hac omni rapina homines abstineant. In hac actione non utique exspectatur rem in bonis actoris esse: nam sive
Abbreviated transcription (Latin):
ciuctadem romanampenienerunt. ẽum
uec sunt alii lib̾ti: simul ⁊ dediticiis ⁊la¬
tinis sublatis. Eum latinorum legitame
suocessiones nulle penits erant. quia
liot utlib̾i ntam slam pes agebant at¬
damen ip̃o ultimo sp̃u sinuil am̃am atꝙ
libiatem amitcebant et quasi sernoꝵ
tta bona eorum ure quodam modo pe¬
ailii ex lege ua mamuissores detme¬
bant postea uerosenatus ꝯsulto largi¬
ano cautũ fu̾at ut lib̾i manumissoriᷤᷤ
non nominatĩ ex ħedati factiertranei
ħ̾edib eiꝵ ĩ bonis latinorũ p̃pon̾ent᷑.
quib suꝑuenit ⁊̃ diui traiam edictũ.
ꝙ eũdẽ hominem sumito uł ignoran¬
de patrono ad cii .ro. ueuire ex bene¬
ficio principis festinauit ⁊ faciebat iuũ
quidem ciuiem romanum. latinum au¬
tem moriendentẽ. Sed nostua constitõe
ꝓpter hurłii condicionũ iucẽ. ⁊ alias
difficultates cum ip̃ũ latinis ⁊̃ lagẽur¬
liam et senatus ꝯsultum largiamra
et edictum diundraiani iuꝑpetum de¬

Expanded text:
civitatem Romanam pervenerunt, cum nec sunt alii liberti simul et dediticiis et Latinis sublatis, cum Latinorum legitimae successiones nullae penitus erant, qui licet ut liberi vitam suam peragebant, attamen ipso ultimo spiritu simul animam atque libertatem amittebant, et quasi servorum ita bona eorum iure quodammodo peculii ex lege Iunia manumissores detinebant. postea vero senatus consulto Largiano cautum fuerat ut liberi manumissoris, non nominatim exheredati facti, extraneis heredibus eorum in bonis Latinorum praeponerentur. quibus supervenit etiam divi Traiani edictum, quod eundem hominem, si invito vel ignorante patrono ad civitatem venire ex beneficio principis festinavit, faciebat vivum quidem civem Romanum, Latinum autem morientem. sed nostra constitutione propter huiusmodi condicionum vices et alias difficultates cum ipsis Latinis etiam legem Iuniam et senatus consultum Largianum et edictum divi Traiani in perpetuum de
Abbreviated transcription (Latin):
patroni uel patrone uel duorum dua¬
tum ue. pluriurue sint. liberi qui
ximior. est. ad liberti seuliberte uõcetͤ
successionemi. ⁊ iñcapita non
istͥpes diuidatur suecessio
ẽodem modo ⁊ inhiis qui extransũ¬
so latere ue̾nunt seruando. Penie enĩ
consonantiaira ingeniutatis et lib̾ti

Expanded text:
patroni vel patronae vel duorum duapatroni vel patronae vel duorum duarum pluriumve sint liberi, qui proximior est ad liberti seu libertae vocetur successionem, et in capita non in stirpes dividatur successio, eodem modo et in his qui ex transverso latere veniunt servando. paene enim consonantia iura ingenuitatis et l
Abbreviated transcription (Latin):
sioneui parentum dedux imus. omnibus
pardrõnis una cũ sua ꝑgeme semoris Eĩ
antem sie ub̾is decestint. siquidera uites¬
tati ad omnem hereditadem patronos pa¬
tronasꝙ uõcauimus.  Si uero testam̃tũ
quidem fec̾int᷑. patronos autem uel pa¬
tronas prederierint aum nullos liberos
hũint uel habentes eos exhedanerint
uel mater siie auus maternus eos prede¬
rierint: ita ut nonpõssunt argiuino¬
fficbsa eorum destamenta tunc exnostra
constitucione ꝑ bonorum possessionem
Si quando minus tercia ꝑte bonorum
deue exea parde legata uel fidei ꝯmissa
prestentur. sed coheredes hoc onus re¬
dundaret./ Multis aliis casibus ano¬
bis inprefiata constitutione congrega¬
ti s quos necc̾ios. ẽẽ. ad huiusmodi di
spositionem uiris ꝑspeximus. ut tam
patroni patroneꝙ quam h̾b̾i eoeum nec
non qui extranuerso ladere ueniunt.
usq ad quitum gradum adsuccessionẽ
lib̾torum nocentur. sicut ex ista consti¬
tudione intelligend̾. est ut sieuisdem

Expanded text:
sionem parentum deduximus, omnibus patronis una cum sua progenie semotis. sin autem sine liberis decesserint, si quidem intestati, ad omnem hereditatem patronos patronasque vocavimus: si vero testamentum quidem fecerint, patronos autem vel patronas praeterierint, cum nullos liberos haberent vel habentes eos exheredaverint, vel mater sive avus maternus eos praeterierit, ita ut non possint argui inofficiosa eorum testamenta, tunc ex nostra constitutione per bonorum possessionem si quando minus tertia parte bonorurtaeve ex ea parte legata vel fideicommissa praestentur, sed ad coheredes hoc onus redundaret; multis aliis casibus a nobis in praefata constitutione congregatis, quos necessarios esse ad huiusmodi iuris dispositionem perspeximus ut tam patroni patronaeque quam liberi eorum nec non qui ex transverso latere veniunt usque ad quintum gradum ad successionem libertorum vocentur, sicut ex ea constitutione intellegendum est: ut si eiusdem
Abbreviated transcription (Latin):
asne hr̃edes reliquerat. tercia ꝑs debeba¬
tur padrono. sitees reliquerat repellebat᷑
patronus. ¶ Sed nostra constitucio quam
papie sũmaminter pretati simins. ut pro
loclumhãt pationus meoruum successionẽ.
sitamen quidem destamentum fecerunt.
Smi autem indestaa decesserint nullo
uberorum relicto. tunc patronttis ius ꝙ
erit exlege .xii. tabularum indegrimi re¬
seruaut. ¶suin uero maiores centena¬
rlu siit. si hedes uel bonorum possessores
libͥertus: nidebatur i ta testari. ut patrono
partẽ dimidiambonorum suorum relin

Expanded text:
asve heredes reliquerat, tertia pars debebaasve heredes reliquerat, tertia pars debebatur patrono: si tres reliquerat, repellebatur patronus. Sed nostra constitutio, quam Papiae summam interpretati sumus, ut pro  eorum successionem, si tamen testamentum fecerint. sin autem intestati decesserint, nullo liberorum relicto, tunc patronatus ius, quod erat ex lege duodecim tabularum, integrum reservavit. cum vero maiores centenariis sint, si heredes vel bonorum possessores libertus, iubebatur ita testari ut patrono partem dimidiam bonorum suorum relin
Abbreviated transcription (Latin):
iͭ atiquem siupi heredem reliquisset ura¬
lauidelrtur qłerela.  Sinero adoptui¬
lis filĩ fuisset: aparte inquum erat niħ̃
uiris patronosupereẽ. Eradecausa postea
pretoris edictoħ uũs miquitas emendato
queret. ⁊ si aut nich̾aut minus partis dimi¬
die relinquerat: dabatur patrono contͣ
tabulas testamenti partis dimidiebonoꝵ
pͥossessio. siue intestatus moriebatur: suo
herede relicto filio adoptiuo: dabatur eq̃
padrono contra s̾num hunc: partil dimi¬
die bonorum possessio. ¶prodẽẽ antera
lib̾to solebant ad excludendum patro
possessionem exedicto pecierant. namex
qui sest̾ciorii.e. milium pr̃imonium
reliquerit. et pantiores quam tres lib̾oᷤᷤ
h̾ebat. suieis testamento facto. siue iteᷤᷤ¬
tatus morduus erat. uirilis penrs patrono
debelutur. IItaꝙ eum filiu unum filiã¬
ne hr̃edemn deliq̃rit lib̾tus. ꝓiũ pars oini¬
diapatrono debeliam acsiis sine ullo filio.
filiaue uitestatus decessisset. cumouos du¬

Expanded text:
quem suum heredem reliquisset, nulla videbatur querela: si vero adoptivus filius esset, aperte iniquum erat nihil iuris patrono superesse. Qua de causa postea praetoris edicto haec iuris iniquitas emendata queret: et si aut nihil aut minus partis dimidiae reliquerat, dabatur patrono contra tabulas testamenti partis dimidiae bonorum possessio. si vero intestatus moriebatur, suo herede relicto filio adoptivo, dabatur aeque patrono contra hunc suum heredem partis dimidiae bonorum possessio. prodesse autem liberto solebant ad excludendum patronpossessionem ex edicto petierant: nam exqui sestertiorum centum milium patrimonium reliquerit et pauciores quam tres liberos habebat, sive is testamento facto, sive intestato mortuus erat, virilis pars patrono deberetur. itaque cum unum filium filiamve heredem reliquerit libertus, perinde pars dimidia patrono debebatur ac si is sine ullo filio filiave decessisset: cum duos du
Abbreviated transcription (Latin):
ta .i. ꝓaui frater ⁊ soror. Proauuicutus.
proslatertera. id est. proanie frater et
soror. Itensrs patruelis uelsororis pa¬
truelis consobrini ⁊ conlobrme amitrai
et amitine. filius filia. ꝓpior. sobrums
sobrma. Ihĩ iunt patrm magni aiute
magne. auunłi magni. matercere ma¬
gne. filius. filia. Sexto gradu sunt su¬
pra: tritauus. tritama. Infratrinepos. ł
ror. ab amunculus. abmadertera .i. ab a
patrueles appellantur. at eos qui ox fr̃e

Expanded text:
t proavi frater et soror; proavunculus, promatertera, id est proaviae frater et soror. Item fratris patruelis, sororis patruelis, consobrini et consobrinae, amitini et amitinae, filius, filia, propior sobrinus, sobrina hi sunt patrui magni amitae magnae avunculi magni materterae magnae filias filia. Sexto gradu sunt supra tritavus tritavia, infra trinepos trsoror abavunculus abmatertera id est patrueles appellantur. Qui ex fratre
Abbreviated transcription (Latin):
dꝰ cognatiorue numereudar. araiuire iu
primis admonendi sumus cognationẽ
Euperior cognatio. est. pareatum. Insi¬
ne corumꝙ: qui⁊ eque exhis progeu̾an¬
tiu. et conuementer patrurmute. a¬
nunculi. anater̃e ⁊ supetior quideta ł in¬
femoi cognatio aprimo gradu icipit.
aut ea que extransi̾so mimeratur:
ascdo. ¶primo gradu. est. sup̃: pater
mnater iufra: aluis filia. Sedͦ. mꝑras
aius ausa iusta: nepos neptis. extranᷤ¬
uerso : frater soror. ¶ercio. sube pros¬
aiuis proaua. infca: ꝓnepos. pronestiᷤ.
entnansueno: fcateñ siororis ꝙ falus. filia.
culus matert̾a. patriuis. est. patris fra¬
cer. qui grece. Napuic uocatur. aunu¬
culus iatris est fratet. qui apud grao
pprie. m it piue. appellatur. et pronustue.
celoc. oicitur. IAnta est patris soror.
to gradu. supra. abanus. abana Intra.
ab nepos. ab neptis. extrausuerso: fris
sorori nepos. neptis. et conuensenter
patriuis magnus. amita magna. id est
auifrater ⁊ soror. Idem ainculus ma¬

Expanded text:
 cognationis numerentur. Quare in primis admonendi sumus cognationem Superior cognatio est parentum, in ex his progenerantur, et convenienter patrui amitae avunculi materterae. et superior quidem et inferior cognatio a primo gradu incipit: at ea, quae ex transverso numeratur, a secundo. Primo gradu est supra pater mater, infra filius filia. Secundo supra avus avia, infra nepos neptis, ex transverso frater soror. Tertio supra proavus proavia, infra pronepos proneptis, ex transverso fratris sororisque filius filia culus matertera. patruus est patris frater, qui Graece πατρᾧος vocatur: avunculus est matris frater, qui apud Graecos proprie υητρᾧος appellatur: et promiscue θεἵος dicitur. amita est patris soror, to gradu supra abavus abavia, infra abnepos abneptis, ex transverso fratris sororisque nepos neptis et convenienter patruus magnus amita magna id est avi frater et soror, item avunculus ma
Abbreviated transcription (Latin):
paximuor cognatiis. nam padrui uepos uł
paonepos amunculo uł matertere prestum.
Tõtiens igitur dñis aut potiorem haberi eũ
qui proximiorem gradum cognationis ob¬
tinenit aut parider uocari eos qui cognati
suitt. quotiens naꝙ suoeum heredum uire
qͥꝙ indersuosẜedes sunt. naꝑ agnationis ue
aliquil preferci debeat. sedm ea que trãdi¬
ouniis excepas fc̃ẽ et sorore emantipatis.
qui adsuccessionem frñm nel soeori no¬
cantur. qͥ ⁊ si capite dirai̾nti sunt. tam̃
preferuntur ceteris ulterioris gradusagna
lc deboͣnis libertorum uideamus. olmmnã¬
ꝙ licebat uberto patronuim suum inpune
destamento preterire / ilamita demunilex
.xii. tabularum adhereditatem liberti uo¬
cabat patronu. si udestatus mortums ẽẽt

Expanded text:
ximior cognatus: nam patrui nepos vel pronepos avunculo vel materterae praefertur. totiens igitur dicimus aut potiorem haberi eum qui proximiorem gradum cognationis obtinet, aut pariter vocari eos qui cognati sint, quotiens neque suorum heredum iure quique inter suos heredes sunt, neque adgnationis iure aliquis praeferri debeat secumdum ea quae tradidimus, exceptis fratre et sorore emancipatis, qui ad successionem fratrum vel sororum vocantur, qui et si capite deminuti sunt, tamen praeferuntur ceteris ulterioris gradus adgnanc de libertorum bonis uideamus. Olim itaque licebat liberto patronum suum impune testamento praeterire; nam ita demum lex XII tabularum ad hereditatem liberti uocabat patronum, si intestatus mortuus esset
Abbreviated transcription (Latin):
euim qaa qui ꝓximior sit cognatus sent¬
per potiorẽ. ẽe Enmenim prima causasit
suorim heredum. quosꝙ intersuol herides
tam enumeranimus apparet pronepotem uł
abnepotem desuncti potiorem ẽẽ. quam
fratrem. aut patrem. matremꝙ deficti.
Iłum alioquin pader quidem ⁊ mater
ut supra quoq tradidimus primũ gra¬
dum cognationis obtineant. frater uero
secundum. pronepos autem tertio gradu
sit cognationis. ⁊ abnepos quarto. Nec
uterest aninpotestade itiorientis fu̾erit. ani
uonfuent. quod uel emancipatus. uel ex
cmancipato ant fem̾inino sexu ꝓpagatus. ẽ.

Expanded text:
eum quidem, qui proximior sit cognatus, semper potiorem esse. cum enim prima causa sit suorum heredum quosque inter suos heredes iam enumeravimus, apparet, pronepotem vel abnepotem defuncti potiorem esse quam fratrum aut patrem matremque defuncti, cum alioquin pater quidem et mater, ut supra quoque tradidimus, primum gradum cognationis optineant, frater vero secundum, pronepos autem tertio gradu sit cognatus et abnepos quarto: nec interest in potestate morientis fuerit an non fuerit, quod vel emancipatus vel ex emancipato