comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corp habebat: illa uerba
ex tali intellectu accipi possim̃.
Ds̃ modo irati loquens de hoie
suꝑbo. ait. Uidete ne forte mit¬
tat manũ suã. & cet̾a. ld est
cauete uos angłi ne comedat
de ligno uitȩ qͦ indignꝰ ẽ: de q̃
dixit: ita oꝑe impleuit. Emisit
enĩ d̃s eũ de parad̃. uolupt. in
locũ sibi congruũ: sic̃ plerũq
malus cũ int̾ bonos uiue ceꝑit.
si in meliꝰ mutari noluerit. de
bonoꝵ congͥgatione pellit᷑. pon¬
dere prauȩ consuetudins yssus.
De flãmeo gladio ãn ꝑarad̃ posito.
accedere. collocauit d̃s ante
parady sũ cherubym & flãmeũ
gladiũ atq u̾satilẽ: ad custodi¬
endã uiã ligni uitȩ. Qͦd iuxta
litterã potest hoc modo accipi.
qr ꝑ ministeriũ angłoꝵ ignea st¬
custodia ibi constituta fuit.
Hoc enĩ ꝑ celestes potestates angͥ se g¬
in paradyso uisibili factũ ẽẽ nesyr
credendu ẽ. ut ꝑ angelicũ mi¬
nisteriũ ibi ẽẽt quȩdã ignea
eustodia. ñ tam̃ frustra. s qr

Expanded text:
corpus habebat, illa verba ex tali intellectu accipi possunt: Deus modo irati loquens, de homine superbo ait: Videte ne forte mittat manum suam, etc., id est: Cavete vos, angeli, ne comedat de ligno vitae, quo indignus est; de quo, dixit, ita opere exhibuit. Emisit enim eum Deus de paradiso voluptatis in locum sibi congruum; sicut plerumque malus cum inter bonos vivere coeperit, si in melius mutari noluerit, de bonorum congregatione pellitur, pondere pravae consuetudinis pressus. 5. De flammeo gladio ante paradisum posito. accedere, collocavit Deus ante paradisum cherubin, et flammeum gladium atque versatilem, ad custodiendam viam ligni vitae. Quod juxta litteram potest hoc modo accipi, quia per ministerium angelorum ignea custodia ibi constituta fuit. Hoc enim per coelestes potestates in paradiso visibili factum esse credendum est, ut per angelicum ministerium ibi esset quaedam ignea custodia; non tamen frustra, sed quia
Abbreviated transcription (Latin):
De aliis nõib q̃ tẽporalit̃ do con¬
gruunt. & ñ relatiue dicunt᷑.
nõia q̃ ex tempore d̃o con¬
ueniunt. nec relatiue dicunt᷑: ut
Ecce sex nominũ differentias assi¬
gnauimꝰ: quib utimͣ loquentes
de ddo: de quib singłis agendũ ẽ.

Expanded text:
aliter Deo congruunt, et non relative dicuntur. nomina quae ex tempore Deo coneniunt, nec relative dicuntur, ut Ecce sex nominum differentias assignavimus, quibus utimur loquentes de Deo; de quibus singulis agendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
pec̾em in sp̃m sc̃m: quia aug̃
dieit. impenitentia ẽ pecc̃m
sit aliqͥs ut ñ peniteat: discn¬
ti oportet an alud̃ obstinatio.
aliud ĩpenitentia sit in eo
pecẽm: an ĩem. s diu̾sis mo¬
dis cõmissũ. Scd̃m istos peccm̃
illud qr irremissibile: eo qđ
nunꝗͣ dimittat᷑. Uñ aug̾ etiã
dicit qđ hoc solũ pecẽm ueniã
mereri ñ potest: & ieroñ. quoq̾
talit̾ peccans digne penitere ñ
potest: & ideo recte ioħes d̾ieit
ut ñ ꝓ eo oret quis: qr si qͥs sic
peccat. orationibꝰ eccłiȩ hic uł
in futuro iuuari ñ potest. hñs
cor induratũ tanꝗͣ laꝑis. sic̃
de diabolo legit᷑. Post hanc
uitã qͥ ualde mali st̾. meritiᷤᷤ
eccłiȩ iuuari ñ posst̃. Qd alit̃¬
alia huiꝰ peccati assignatio.
Hoc enĩ pecẽm aug̾ diffinens
in libͤ de sermone dm̃ in mon
oppugnat aliqͥs frat̾nitatẽ:
& adu̾sus ipsã grãm qua re¬
ꝯciliatꝰ ẽ deo. inuidentie faci¬
b agitat᷑: qͦd fortasse ẽ pecẽm

Expanded text:
Sed quia August. dicit impoenitentiam esse peccatum est aliquis, ut non poeniteat, discuti oportet an aliud sit obstinatio, aliud impoenitentia sit in eo peccatum, an idem, sed diversis modis commissum. Secundum istos peccatum illud dicitur irremissibile, eo quod nunquam dimittatur. Unde Aug. etiam dicit, quod hoc solum peccatum veniam mereri non potest; et Hier. quod taliter peccans, digne poenitere non potest. Et ideo recte Joannes dicit: Ut non pro eo oret quis; quia qui sic peccat, orationibus Ecclesiae hic vel in futuro juvari non potest, habens cor induratum tanquam lapis, sicut de diabolo legitur. Post hanc vitam qui valde mali sunt meritis Ecclesiae juvari non possunt. 3. Quod alialia hujus peccati assignatio. Hoc enim peccatum August. definiens in lib. de Sermone Domini in montoppugnat aliquis fraternitatem, et adversus ipsam gratiam qua reconciliatus est Deo, invidiae facibus agitatur, quod for
Abbreviated transcription (Latin):
irremissibile: ñ quin aliq̃n
remittat᷑: s quia uix & raro
ac difficult̃ dimittat᷑. Non enĩ
soluit᷑ cristallus. nͥ uehem̃ti
Ali uͦ tradt. ñ quãlibet obsti¬
nationẽ uł despationẽ appella¬

Expanded text:
emissibile, non quin aliquando remittatur, sed quia vix et raro et difficulter dimittitur. Non enim solvitur cristallus, nisi vehementi  tradunt non quamlibet obstinationem vel desperationem appella
Abbreviated transcription (Latin):
eũ cdĩx peccaui. faciliꝰ despe¬
rans eucurrit ad laqueum.
ꝗͣ humilitate ueniã peteret.
qđ ꝓpt̾ magnitudinẽ peccati
iã ex damnatione peccati
tales hr̃e credendũ ẽ. Ecce
quȩdã assignatio peccati in
sp̃m sc̃m uel ad mortem hic
posita ẽ. qua illud peccatũ
esse traditur oppugnatio fr̃¬
nitatis post agnitionẽ. & in¬
uidentia gr̃e post reconeiliã¬
tionẽ: qͦd species quȩdã obsti¬
nationis intelligi potest. Illã
tam̃ diffinitionẽ aug̃ in libꝰ

Expanded text:
ilius desperans cucurrit ad laqueum quam humilitate veniam peteret; quod propter magnitudinem peccati jam ex damnatione peccati tales habere credendum est. Ecce quaedam assignatio peccati in Spiritum sanctum, vel ad mortem, hic posita est, qua illud peccatum esse traditur, oppugnatio fraternitatis post agnitionem, et invidentia gratiae post reconciliationem, quod species quaedam obstinationis intelligi potest. Illam tamen definitionem Aug
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ desꝑatissimi ꝯu̾tunt᷑. uͭ aug̃ ait suꝑ
illũ locũ ꝑsalmi. conu̾tant᷑ in
ꝓfundũ maris. id ÷ eos qͥ erant
despatissimi. E ibi. mittit
id. obstinatos facit alioꝵ do¬
ctores. Taliũ coni̾sio ibi eni
dent̃ ostendit᷑ ubi ait. qͥ edu¬

Expanded text:
ut Aug. ait super illum locum psal. 14: Convertam in profundum maris, id est, eos qui erant desperatissimi; et ibi: Mittit , id est. obstinatos facit aliorum doctores. Talium conversio ibi etiam evidenter ostenditur ubi ait,
Abbreviated transcription (Latin):
amor ẽ patris & filii: & beni¬
gnitas qua se inuicẽ & nos
diligunt. quȩ tanta ẽ cuius
finis ñẽ. Recte gͦ in sp̃m sc̃m
delinquere dicunt᷑ qui suã¬
malitiã dei bonitatẽ suꝑare.
putant. & ideo penitentia non
assumunt: & qͥ iniquitati tam
ꝑtinaci m̃te adherent. ut eã
nunꝗͣ relinquere ꝓponant. &

Expanded text:
amor Patris et Filii, et benignitas qua se invicem et nos diligunt; quae tanta est, cujus finis non est. Recte ergo in Spiritum sanctum delinquere dicuntur, qui suamalitia Dei bonitatem superare putant, et ideo poenitentiam non assumunt; et qui iniquitati tam pertinaci mente inhaerent, ut eam nunquam relinquere proponant, et
Abbreviated transcription (Latin):
se. sieut piis bonitas. Isti numia
ꝑtinacia & p̃sumptione peccañ
autumantes c̃m ñ esse uistũ:
illi desꝑatione qm ñ bonũ esti¬
mant. tollentes in hoc turbu¬
lentissimo iniquitatũ mari
portũ diuine indulgentiȩ. qͥ se
recipiant fluctuantes: atq ip¬
sa despatione addunt peccata
peccatis. dicentes misccłiam
saria damnatio debet᷑. An oĩs

Expanded text:
ti nimia pertinacia et praesumptione peccant, aestimantes Deum non esse justum. Illi desperatione, Deum non bonum existimant, tollentes in hoc turbulentissimo iniquitatum mari portum divinae indulgentiae, quo se recipiant fluctuantes. Atque ipsa desperatione addunt peccata peccatis, dicentes misericordsaria damnatio debetur. 2. Utrum
Abbreviated transcription (Latin):
eodẽ. Meliꝰ iudicauit qd̾s de ma¬
lis bona fac̾e: ꝗͣ mala nulla ꝑ¬
mitte. Ex hoc itaq sensu dictũ
est ac uerũ ẽ. bonũ ẽẽ mala fie¬
enĩ ut ait apł̃s. in bonũ cooꝑauͭ
omĩa. etiã mala: quia eiᷤ ꝓsunt
quȩ aliis facientib obsunt. Uñ
etiã aliq̃n in scriptura legitur
malũ appellari bonũ: ut ieroñ.
ẽ illi uł illis. inde sequit᷑ qͦd sim¬

Expanded text:
 Melius judicavit Deus de malis bona facere, quam mala nulla permittere. Ex hoc itaque sensu dictum est ac verum est: Bonum est mala fieenim, ut ait Apostolus, in bonum cooperantur omnia etiam mala, quia eis prosunt, quae aliis facientibus obsunt. Unde etiam aliquando in Scriptura legitur malum appellari bonum, ut Hieron.,est illi vel illi, inde sequitur quod sim
Abbreviated transcription (Latin):
mala fieri bonũ ẽ. nec sine¬
rent᷑. mala ab oĩpotente bono
fieri nisi hoc eẽt bonũ. ut ea
ẽẽnt: ea ratione dictũ esse asse¬
runt. qđ ex malis quȩ fiunt
d̾s bona elicit. nec ipse ꝑmittet
ea fieri nisi de eis bñ aliqͥd fa¬
ceret. Un aug̃ in eode libro en¬
chirid. aꝑte indicans p̃dictoꝵ¬

Expanded text:
Mala fieri bonum est, nec sinerentur mala ab Omnipotenti bono fieri, nisi hoc esset bonum, ut ea essent, ea ratione dictum esse asserunt, quia ex malis quae fiunt Deus bona elicit; nec ipse permitteret ea fieri nisi de eis boni aliquid faceret. Unde August., in eodem lib. Ench., c. 11, aperte indicans praedicto
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec uidendũ ẽ. utrũ ꝑ¬
beatitudine nec in miseria cre¬
eẽ ñ potuerunt: qr ex peccato
miseria ẽ. Nã si ñ fuisset pecca¬
tũ: nulla ẽet miseria. Beati
qͦq nunqͣ fuerunt illi qͥ ceci¬
dert̃: qr sui euentꝰ ignari fue¬
runt. id÷ peccati & supplicii
futuri. Si enĩ lapsũ suũ presci
aut potuert̃ s noluer̾t: & ita
erant stulti & maligni. Iđoq
dicimꝰ qr ñ erant p̾scii euentus
sui: nec eis data ẽ cognitio eoꝵ
quȩ fut᷑a erant suꝑ eos: boni
uͦ qui ꝑstiterunt. forte suȩ bea¬
titudinis p̃scii fuert̃. Uñ aug̃¬

Expanded text:
ost haec videndum, utrum pbeatitudine creati sunt. Miseri eesse non potuerunt, quia ex peccato miseria est. Nam si non fuisset peccatum, nulla esset miseria. Beati quoque nunquam fuerunt illi qui ceciderunt, quia sui eventus ignari fuerunt, id est, peccati et supplicii futuri. Si enim lapsum suum praesciaut potuerunt, sed noluerunt, et ita erant stulti et maligni. Ideoque dicimus quia non erant praescii eventus sui, nec eis data est cognitio eorum quae futura erant super eos. Boni vero et qui perstiterunt, forte beatitudinis praescii fuerunt. Unde Aug
Abbreviated transcription (Latin):
alio qͦq imꝑfecti. Beati uͦ non
fuert̾ usq ad confirmationẽ:
nisi beatitudo accipiat᷑ ut lã
dictũ ẽ ille statꝰ innocentiȩ &
bonitatis in qͦ conditi sunt. De

Expanded text:
o modo imperfecti. Beati vero non fuerunt usque ad confirmationem, nisi beatitudo accipiatur, ut jam dictum est, ille status innocentiae et bonitatis in quo conditi sunt. DIS
Abbreviated transcription (Latin):
nationis incerti erant. Uñ augͥ.
in eodẽ. Dicere inqͥt de angłis
qđ in suo genere beati ẽẽ non¬
possent dãnationis uł salutiᷤ
incerti. quib nec spes eͥẽt qđ
mutandi e̾ent in meliꝰ: nimia
p̃sumptio ẽ. Qmͦ enĩ beati ẽẽ
posst̾ quib ẽ incerta sua beati

Expanded text:
nationis incerti erant. Unde Aug. nationis incerti erant. Unde Aug. in eodem: Dicere, inquit, de angelis quod in suo genere beati esse possent, damnationis vel salutis incerti, quibus nec spes esset quod mutandi essent in melius, nimia praesumptio est. Quomodo enim beati esse possunt quibus e
Abbreviated transcription (Latin):
noluit qͥd facturꝰ uł passurꝰ
in ueritate mansuri erant.
Nis ubis uidet᷑ aug̃ significare
qđ angłi qui corruert̃ ñ fuert̾
prescii sui casus. ideo q beati ñ
beatitudinẽ sibi affuturã p̃sci¬
erunt. atq de ea certi spe exti¬
tert᷑. unde qͦdamm iam beati
erant. E reuera si ita fuisset.
posset illos dici aliqͦ modo fuis¬
se beatos: alios uͦ qui nescieruis
dicit aug̃. qͣm asserendo: & huic
opinioni opponens consequent̃
subdit. S quare discernebant᷑
illi a cęt̾is. ut ds istis que ad ipsoᷤ
ꝑtinerent ñ reuelaret. aliis uͦ
reuelaret: cũ non priꝰ sit ipse
ultor ꝗͣ aliquis peccator: Non
enĩ damnat ipse innocentes.
Nic uidet᷑ innuere qđ nec pecca¬
turis futurũ malũ. nec ꝑman¬
suris futurũ bonũ reuelau̾it:
ideoq nec illi qͥ cecidert̃ umꝗͣ
nec illi qui ꝑstitert̃ usq ad con¬
sũmationẽ beati fuerunt: qr
beati ñ pot̾ant ẽẽ si de beatity¬
dine certi ñ erant. uł si dam¬

Expanded text:
noluit quid facturus vel passurus in veritate mansuri essent. His verbis videtur Augustinus significare quod angeli qui corruerunt non fuerunt praescii sui casus, ideoque beati non beatitudinem sibi affuturam praesciverunt, atque de ea certi in spe extiterunt, unde quodammodo jam beati erant. Et revera si ita fuisset, posset illos dici modo fuisse beatos, alios vero non, qui nesciverunt inus quam asserendo. Unde et huic opinioni opponens consequenter subdit: Sed quare discernebantur illi a caeteris, ut Deus istis quae ad ipsos pertinerent non revelaret, aliis vero revelaret, cum non prius sit ipse ultor quam aliquis peccator? non enim damnat ipse innocentes. Hic videtur innuere quod nec peccaturis futurum malum, nec permansuris futurum bonum revelaverit. Ideoque nec illi qui ceciderunt unquam, nec illi qui perstiterunt usque ad consummationem beati fuerunt; quia beati non poterant esse si de beatitudine certi non erant, vel si dam
Abbreviated transcription (Latin):
in qͦ fuert ante peccatũ. Illi uͦ
qͥ ꝑstiterunt. auit suã beatitudi¬
nem futurã do reuelante p̾scie¬
ruñ. & ita spei certitudine aliqͦ
modo beati fuert̃: uł incerti ex¬
titert̾ suȩ beatitudinis. & ita
alit̾ beati ñ fuert̃ ꝗͣ reliqui qͥ
cecidert̃. Michi aũ qͦd posteriꝰ¬
aũ qđ querebat᷑ utrũ perfecti
uł imꝑfecti fuerint creati: dici
uno modo d̃r aliquid ꝑfectũ: s¬

Expanded text:
t ante peccatum. Illi vero qui perstiterunt, aut suam beatitudinem futuram Deo revelante praescierunt; et ita spei certitudine aliquo modo beati fuerunt, vel incerti extiterunt suae beatitudinis, et ita aliter beati non fuerunt quam reliqui qui ceciderunt. Mihi autem quod posteriautem quod quaerebatur, utrum perfecti vel imperfecti fuerint creati, dici uno modo aliquid dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
& est uniu̾salit̾ ꝑfectũ. Scd̃m
tempꝰ ꝑfectũ ẽ. qͦd ht̃ quicquid
tempꝰ requirit: & conuenit scđm
tempꝰ haberi. E hoc modo angłi
erant ꝑfecti. ante confirmatio¬
nẽ uł lapsũ. Scd̾m naturã ꝑfe¬
ctum ẽ quod ht̃ qͥcqͥd debitũ ẽ
uł expedit naturȩ suȩ ad glori¬
ficationẽ: & hoc modo ꝑfecti
fuerunt angłi post confirmati¬
onẽ: & ert scĩ post resurrectionẽ.

Expanded text:
fectum. Secundum tempus perfectum est quod habet quidquid tempus requirit, et convenit secundum tempus haberi, et hoc modo angeli erant perfecti ante confirmationem vel lapsum. Secundum naturam perfectum est quod habet quidquid debitum est vel expedit naturae suae ad glorificationem, et hoc modo perfecti fuerunt angeli post confirmationem, et erunt sancti post
Abbreviated transcription (Latin):
ita posset fieri. Qͣre h̃o extͣ para¬
disũ creatꝰ in paradyso sit positꝰ.¬
tum d̾s tulit ut scriptura¬
docet: & posuit in paradyso uo¬
luptatis. quẽ plantau̾at a pͥn¬
cipio. His u̾bis aꝑte moyses insinuat
qͣ homo extra paradysũ creatus
postmodũ in paradyso sit positꝰ.
au paradysus localis & corpora¬
res enĩ generales de parady¬
so sententiȩ st̃: una eoꝵ qͥ
corporalit̾ intelligi uolił̃ t̃m:
alia eoꝵ qui sp̃u alit̾ tantũ:

Expanded text:
ita posset fieri . 5. Quod homo extra paraita posset fieri . 5. Quod homo extra paradisum creatus, in paradiso sit positustum set posuit in paradiso voluptatis, quem plantaverat a principio. His verbis aperte Moyses insinuat quod homo extra paradisum creatus postmodum in paradiso sit positus.autem paradisus localis, et corporares enim generales de paradiso sententiae sunt. Una eorum qui corporaliter intelligi volunt tantum; alia eorum qui spiritualiter tantum;
Abbreviated transcription (Latin):
& hoc scđm suꝑiores ñ inferiores
causas. id est scdm uoluntatem
e potentiã di quã natͣȩ gen̾ib
ñ alligauit: qualit & uirga
moysi conu̾isa ẽ in drachonem.
Nec talia contͣ naturã fiunt nisi
nobis. qͥb alit̾ nature cursus
innotuit: do aũ natura ẽ qͦd
facit. Non gͦ contͣ dispositionẽ
suã illud fecit d̃s. Erat enimm in
pͥma carisarũ conditione sic ho¬
minẽ posse fieri: s ñ ibi erat ne¬
cesse ut sic fieret. Hoc enĩ ñ erat
in conditione creat᷑ȩ. s in b̃npla¬
cito creatoris: cuiꝰ uoluntas nece ᷤᷤ¬
sitas ẽ. Hoc enĩ necessario fut᷑um
est: qͥd uult & p̾scit. Multa uͦ
scđm inferiores causas fut᷑a suis:
s in prescĩa di futura ñ st̃. Si
aũ ibi alit̾ futura st̃: potiꝰ fut᷑a
st̾ sicut ibi st̾ ubi p̃scit ille qͥ ñ
potest falli. Sic gͦ factꝰ ẽ adam
ñ scd̃m inferiores causas: quia
ut ita fieret: s scd̃m suꝑiores.
ñ contͣ naturã oꝑantes quia in
rerũ causis naturalib erat ut

Expanded text:
et hoc secundum superiores, non inferiores causas, id est, secundum voluntatem et potentiam Dei quam naturae generibus non alligavit, qualiter et virga Moysi conversa est in draconem. Nec talia contra naturam fiunt, nisi nobis, quibus alter naturae cursus innotuit; Deo autem natura est quod facit. Non ergo contra dispositionem suam illm creatarum conditione sic hominem posse fieri; sed non ibi erat necesse ut sic fieret: hoc enim non erat in conditione creaturae, sed in beneplacito Creatoris, cujus voluntas necessitas est. Hoc enim necessario futurum est quod vult et praescit. Multa vero secundum inferiores causas futura sunt, sed in praescientia Dei futura non sunt. Si autem ibi aliter futura sunt, potius futura sunt sicut ibi sunt, ubi praescit ille qui non potest falli. Si ergo factus est Adam, non secundum inferiores causas, quia ut ita fieret; sed secundum superiores, non contra naturam operantes, quia in rerum causis naturalibus erat ut
Abbreviated transcription (Latin):
cialit̾ ex pressit: qr hec pars sen¬
sib ornata ẽ ad intuenda suꝑi¬
ora. S quicqͥd de anima primi
hõis estimet᷑. de aliis certissime
sciendũ ẽ qd in corpore creant᷑.
Cando .N. ĩfundit ea ds ⁊ ĩfũdendo cͤat.¬

Expanded text:
cialiter expressit, quia haec pars sencialiter expressit, quia haec pars sensibus ornata est ad intuenda superiora. Sed quidquid de anima primi hominis aestimetur, de aliis certissime sentiendum est quod in corpore creentur; creando enim infundit eas
Abbreviated transcription (Latin):
Non st̃ gͦ audiendi: qͥ ꝑutañ ani¬
mã ẽẽ partẽ di. Si enĩ hoc esset:
ñ a se nec ab alio decipi posset. nͦ
ad malũ faciendũ uł patiendũ
cõpelli: uł in meliꝰ uel deterius
mutari. Flatꝰ gͦ quo hominem
animauit factꝰ est acdo. ñ de do.
nec de aliq̃ mat̾ia: s de nichilo.
Qn facta sit aĩa. an in corꝑe an ext̃.
S utrũ in corpore an extra corpꝰ.
etiã int̾ doctos scrupulosa q̃stioẽ.
Aug̃ enĩ suꝑ genesĩ tradit animã
cũ angłis sine corpore fuisse crea¬
tã. postea uͦ ad corpꝰ accessisse: neq
cõpulsa ẽ incorporari. s naturalit
illud uoluit. id ÷ sic ereata fuit
ut uellet. sicut nat᷑ale nobis est
uelle uiu̾e. Male aũ uelle urue:
ñ nat᷑e. s uoluntatis ẽ peru̾se.
Alii uͦ diciã animã pͥmi hominiꝰ
in corpore fuisse creatã: ita ex po¬
nentes u̾ba illa. Inspirariit in
faciẽ eiꝰ spiracłm uite. iõ animã¬
in corpore creauit. quȩ totum
corpꝰ animaret. Faciẽ tam̃ spe¬

Expanded text:
Non sunt ergo audiendi qui putant animam esse partem Dei. Si enim hoc esset, nec a se nec ab alio decipi posset, nec ad malum faciendum vel patiendum compelli, nec in melius vel deterius mutari. Flatus ergo quo hominem animavit factus est a Deo, non de Deo, nec de aliqua materia, sed de nihilo. 3. Quando facta ss, vel in corpore, vel extra corpus, etiam inter doctos scrupulosa quaestio est. Aug. enim, super Gen., tradit animam cum angelis sine corpore fuisse creatam, postea vero ad corpus accessisse; neque compulsa est incorporari, sed naturaliter illud voluit, id est, sic creata fuit, ut vellet, sicut naturale nobis est velle vivere. Male autem velle vivere, non naturae, sed voluntatis est perversae. Alii vero dicunt animam primi hominis in corpore fuisse creatam, ita exponentes verba illa: Inspiravit in faciem ejus spiraculum vitae, id est, animain corpore creavit, quae totum corpus animaret; faciem tamen spe
Abbreviated transcription (Latin):
cere. ut homo in parady so
corporali sit positꝰ. qͣ ab illo
pͥncipio plantatꝰ accipi potest
quo terrã omnẽ remotis aquis
herbas & ligna ꝓduc̾e iussit.
qͥ & si p̾sentis ȩccłie uel future
typũ tenet. ad litterã tamen
intelligendũ est ẽẽ locũ ame¬
nissimũ. fructuosis arborib
magnũ. & magno fonte fecun¬
dũi. Qͦd dicimꝰ a pͥncipio: antiqͣ
tͣnslatio dicit ad orientẽ. Uñ
uolunt in orientali parte ẽẽ
paradysũ. longe int̾lacente
spacio uł maris uł terre a re¬
gionib quas incolunt hoĩes
secretũ. & in alto sitũ. usq ad

Expanded text:
 Ut homo in paradiso corporali sit positus, qui ab illo principio plantatus accipi pquo terram omnem remotis aquis herbas et ligna producere jussit. Qui etsi praesentis Ecclesiae vel futurae typum tenet, ad litteram tamen intelligendum est esse locum amoenissimum fructuosis arboribus, magnum et magno fonte foecundum. Quod dicimus a principio, antiqua translatio dicit ad Orientem. Unde volunt in orientali parte esse paradisum, longo interjacente spatio vel maris vel terrae a regionibus quas incolunt homines secretum, et in alto situm, usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
sua auimã creasse. u̾bis script᷑e
ꝑtinacit̾ inherentes qͥb dicit᷑
inspirauit uł sufflauit. & cȩta
Cum flat inqͥunt uel spirat hõ:
faciẽ hõis. ex se sp̃m hominiᷤᷤ emi¬
sisse intesligit᷑. id÷ de substantia¬
sua. Qͥ hoc dicĩ. ñ caꝑunt troa¬

Expanded text:
a animam creasse, verbis Scripturae pertinaciter inhaerentes, quibus dicitur inspiravit vel insufflavit, etc. Cum flat, inquiunt, vel spirat homo, dfaciem hominis, ex se spiritum hominis emisisse intelligitur, id est, de sua substantia. Qui hoc dic
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ bonũ est illud euiꝰ partici¬
patione ft̾ cet̾a bona. & õe qͦd
mutabile ẽ. non ꝑse s boni illiꝰ
participatione inqͣntũ ẽ. bonũ ẽ:
qͦd diuinã etiã ꝓuidentiã uoca¬
mꝰ. Nichil gͥ casu fit in mundo.
His testimoniis innitunt᷑: ad o¬
stendendũ omne qͦd ẽ. inqͣntũ ẽ.

Expanded text:
est illud bonum, cujus participatione sunt caetera bona, et omne quod mutabile est, non per se, sed boni illius participatione, in quantum est, bonum est; quod divinam etiam providentiam vocamus. Nihil ergo casu fit in mundo. His testimoniis innituntur ad ostendendum omne quod est, in quantum est,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbans nichil casu fieri in mun¬
do: ait in eode. Quicqͥd casu fit
tem̾e fit: qͥcqͥd tenie fit non fit
ꝓuidentia. Sigͦ casu aliqͣ fiunt
in mundo: ñ ꝓuidentia uniu̾s
mundꝰ administrat᷑. Si ñ ꝓuiden¬
tia uniu̾sus mundꝰ administrat᷑.
aliqua nat᷑a uel sub̃a ẽ quȩ ad

Expanded text:
hil casu fieri in mundo, ait: Quidquid casu fit, temere fit; quidquid temere fit, non fit providentia. Si ergo casu aliqua fiunt in mundo, non providentia universus mundus administratur. Si non providentia universus mundus administratur, aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
ex arbore mala. ꝓcedunt opera
diligent̃ attendentes u̾ba aug̃.
qͥb supͣ & in aliis script᷑e locis
utit᷑. ñ indocte trad̾t uoluntatẽ
malã & actus malos in qͣntũ st̃
tum uͦ mala st̃. pecc̃a ẽẽ: qͥ uolun¬
tatẽ & actũ quãcũq bonã dei

Expanded text:
ro diligenter attendentes verba Aug. quibus supra et in aliis Scripturae locis utitur, non indocte tradunt voluntatem malam et actus malos, in quantum sunt tum vero mala sunt, peccata esse, qui voluntatem et a
Abbreviated transcription (Latin):
stiũ mobedientia p̃ceptoꝵ. Er¬
go in p̃uaricante pecẽm ẽ: s in
mandante culpa ñ ẽ. Non enĩ
ꝯsisteret pecc̃m si int̾dictio non
fuisset: ñ ꝯsistente aũ peccato
ñ solũ malitia. s etiã uirtꝰ for¬
tasse ñ eect: que nͥ aliqua mali¬
tiȩ fuissent semina. uł subsiste
ł eminere ñ posset. Ecce p̃uari¬
cationẽ legis & inobedientiã

Expanded text:
stium inobedientia praeceptorum? Ergo in praevaricante peccatum est, sed in mandante culpa non est. Non enim consisteret peccatum, si interdictio non fuisset. Non consistente autem peccato, non solum malitia, sed etiam virtus fortasse non esset; quae nisi aliqua malitiae fuissent semina, vel subsistere, vel eminere non posset. Ecce praevaricationem legis et inobedientiam
Abbreviated transcription (Latin):
pec̃em ostend̾ dicens. Peccare ql
aluid ẽ. nisi in ueritatis p̃crpts
ł in ipsa ueritate errare: Qa si
ñ uoluntate faciunt: peccatores
iriuste indicant᷑. Q  gͥ in has
tanta uarietate tenendũ: qͥd
pecẽm ẽẽ actũ malũ int̾iorẽ & ext̾i¬

Expanded text:
peccatum ostendit, dicens: Peccare quid aliud est, nisi in veritatis praeceptis vel in ipsa veritate errare? Quod si non voluntate faciunt, peccatores injuste judicantur. Quid ergo in hac tanta varietate tenendum, quidpeccatum esse actum malum interiorem et exteri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯseq̃ndi qͦd iusticia uetat. In
ut᷑q assignatione de actuali
pec̃c̃o agit᷑: & mortali. ñ ueniali.
Ex pͥma descͥptione ostendit᷑ eẽ
pecc̃m uoluntas mala. sirie locii¬
tio & oꝑatio pͣua: id ÷ actꝰ malꝰ
tã int̾ior qͣ ext̾ior. Ex alt̾a uͦ
tantũ ostendit᷑ ẽẽ actus int̾ior¬

Expanded text:
sequendi quod justitia vetat. In utraque assignatione, de actuali peccato agitur et mortali, non veniali. Ex prima descriptione ostenditur peccatum esse voluntas mala, sive locutio et operatio prava, id est, actus malus tam interior quam exterior; ex altera vero, tantum ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
ed ad hȩc opponit᷑. si filius
a se iꝑso missus ẽ. cur gͦ ait
scđm formã serui. scđm quam
ñ fecit ut mitteret᷑. id ÷ non ẽ
oꝑatꝰ incarnationẽ. s scd̃m

Expanded text:
ed ad hoc opponitur: Si Filius a seipso missus est, cur ergo ait:secundum formam servi secundum quam non fecit ut mitteretur, scilicet non est operatus incarnationem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tia esse ñ potest: potest autẽ ẽẽ
Predestinatione qͥppe ds ea p̃sci¬
uit quȩ fuerat ipse facturꝰ. sed
p̃sciuit d̾s etiã quȩ ñ est ipse
facturꝰ: id est omnia mala. Pre¬
destinauit eos qͦs elegit. reliqͦs
uͦ reꝓbauit. id ÷ ad mortẽ eternã
p̃sciuit peccaturos. An aliqͥs p̃de¬
stinatoꝵ possit dãnari. uł aliqͥs¬
redestinatoꝵ nullus uidetur
posse damnari: nec reꝓboꝵ aliqͥs

Expanded text:
 potest: potest autem sine Praedestinatione quippe dicitur ea praescire quae fuerat ipse facturus. Sed praescit Deus etiam quae non est ipse facturus, id est omnia mala. Praedestinavit eos, quos elegit; reliquos vero reprobavit, id est ad mortem aeternam praescivit peccaturos. Praedestinatorum possit damnari, vel repaedestinatorum nullus videtur posse damnari, nec reproborum ali
Abbreviated transcription (Latin):
ideo apłs dicit qr ñ ẽ cura deo
de bob. Puidet tam̃ omnib &
om̃ib solẽ suũ facit oriri & plu¬
uiam dat. Scit itaq d̃s qͣnta
sit multitudo pulicũ. culicũ &
muscarũ atq pisciũ. & quot
nascant᷑ qͦt ue moriant᷑. s ñ
scit hoc ꝑ mom̃ta singł̃a. ĩmo
simul & semꝑ omnia. Neq ita
scit ut eandẽ habeat ꝓuiden¬
tiã irrationabiliũ & rationa¬
biliũ: id ÷ ut eodẽ modo penitꝰ
ꝓuideat irrationabilib & rati¬
& p̃cepta dedit: & angelos ad
custodiã delegauit. Simul ita¬

Expanded text:
eo de bobus; providet tamen omnibus et omnibus solem suum facit oriri, et pluviam dat. Scit itaque Deus quanta sit multitudo pulicum, culicum et muscarum et piscium, et quot nascantur quotve moriantur; sed non scit hoc per momenta singula; imo simul et semel omnia. Neque ita scit, ut eamdem habeat providentiam irrationabilium et rationabilium, id est, ut eodem modo penitus provideat irrationabilibus. Ratipraecepta dedit, et angelos ad custodiam delegavit. 5.
Abbreviated transcription (Latin):
na qͣm mala: prescit qͦq omnia
futura. tã bona ꝗͣ mala Qͥd sit¬
scĩa. Predestinatio uͦ de bonis
salutarib ẽ: & de omnib saluan¬
dis. Ut enĩ ait aug̃ in libro de

Expanded text:
na quam mala, praescit quoque omnia futura, tam bona quam mala. SIT PRAEDESTINATIO, salutaribus est, et de hominibus salvandis; ut enim ait Aug. in lib. de
Abbreviated transcription (Latin):
scire uł p̾scire aliqͥd. sicut non
potest nouit̾ uł ex tempore
uelle aliqͥd: & tam̃ potest uelle
qͦd nunqͣ uoluit. Utrũ possit¬
scire plura quam scit. clxui¬
tem a qͥbusdã dicit᷑ d̾s posse
plura scire qͣm sciat. qr potest
face quȩ nunꝗͣ erunt: & illa
potest scire. Non enĩ aliqua in¬
cognita fac̾e potest. Si uͭ om̃ia
ẽent quȩ mͥ sunt. & alia quȩd̃a
faceret quȩ ñ ft̃ nec erunt. &
illa omnia sciret: ꝓ certo plu¬
ra sciret ꝗͣ mͦ sciat. nec tam̃ eiꝰ
scientia augeri potest. qr hoc
totũ fieri posset sine mutabili¬
tate scientiȩ. Constat gͦ d̃i scien¬
tiã omnino ẽẽ immutabilem.
nec augeri posse uł minui: s ei

Expanded text:
on potest noviter vel ex tempore velle aliquid, et tamen potest velle quod nunquam voluit. 3. Utrum Deus possitscire plura quam scit. Item a quibusdam dicitur Deus posse plura scire quam sciat, quia potest facere quae nunquam erunt, et illa potest scire, non enim aliqua incognita facere potest. Si vero omnia essent quae modo sunt, et alia quaedam faceret quae non sunt nec erunt, et illa omnia sciret pro certo, plura sciret quam modo sciat; nec tamen ejus scientia augeri potest, quia hoc totum fieri posset sine mutabilitate scientiae. Constat ergo Dei scientiam omnino esse immutabilem, nec augeri posse vel minui, sed ei
Abbreviated transcription (Latin):
ieron̾. in expositione abbaciic.
Absurdũ ẽ inqͥt ad ħ deduc̾e dĩ
maiestatẽ ut sciat ꝑ momenta
singła quot culices nascuntur
qͣt ue moriant᷑. quota pulicũ
& muscarũ sit multitudo. qͦt¬
ue pisces natant in aquis: &
similia. Non simꝰ tam fatui adu¬
latores d̃i. ut dũ ꝓuidentiã eiꝰ
etiã ad ima retrudimus. in noᷤ
ipsos iniuriosi simꝰ: eandẽ irra¬
tionabiliũ & rationabiliũ ꝓui¬
dentiã esse dicentes. Hic uidet᷑
scientiã siue ꝓuidentiã ñ habe¬
at: qͦd si est. tunc ñ omĩa simul
scit & semꝑ. Ex tali gͦ sensu illud
dictũ ẽe nouerimꝰ. ut dm illa
alt̾natim uł particulatim scire
neget. neq ꝑ diu̾sa temporum
mom̃ta sic illa cognouerit. sicut
ꝑ uaria mom̃ta illoꝵ quȩdam
deficiunt. quȩdã incipiunt:
ñ ẽ cura deo de bobus: ita nec
de aliis irrationabilib. Dicit tñ
tis quȩ condidit ht̃. ut habeat
unum qͦdq qͦd sibi debetur &
conuenit: s specialẽ ꝓuidentiã

Expanded text:
on. in Expositione Abacuc.: Absurdum est, inquit, ad hoc deducere Dei majestatem, ut sciat per momenta singula quot culices nascantur, quotve moriantur, quota pulicum et muscarum sit multitudo, quotve pisces natent in aquis, et similia. Non simus tam fatui adulatores Dei, ut dum providentiam ejus etiam ad ima retrudimus, in nos ipsos injuriosi simus, eamdem irrationabilium et rationabilium providentiam esse dicentes. Hic viscientiam sive providentiam non habeat; quod si hoc est, tunc non omnia simul scit et semper. Ex tali itaque sensu illud dictum esse noverimus, ut Deum illa alternatim vel particulatim scire neget, nec per diversa temporum momenta sic illa cognovit, sicut per varia momenta illorum quaedam deficiunt, quaedam incipiunt. non est cura Deo de bobus, ita nec de aliis irrationabilibus. Dicit tamen tis quae condidit habet, ut habeat unumquodque quod sibi debetur et convenit. Sed specialem providentiam
Abbreviated transcription (Latin):
d̃s scire uł p̾scire omne qͦd potest
facere: & potest facere qͦd nunꝗͣ
fiet. Potest gͥ scire uł prescire
qͥd nunꝗͣ fiet nec est nec fuit.
nec illud scit uł sciuit. neq pre¬
scit neq p̾sciuit : quia scientia
eiꝰ non ẽ nisi de his quȩ sunt uł
fuerunt uł erunt: & p̃scientia
ñ ẽ nisi de fut᷑is. Q licet possit
scire uł p̾scire qͦd nunꝗͣ fuit.
aliqͥd scire uel p̾scire ex tẽpore.
Potest utiq scire uł p̃scire quod
nunꝗͣ est uł erit. nec illud scitũ
uł p̃scitum ẽ ab et̾no: nec tam̃
potest inciꝑe scire uel prescire
illud. s ita potest mͦ scire uel
p̃scire. sicut potest scisse uł pre¬
scisse ab et̾no. Si enĩ dicas eũ
m posse scire uł prescire qͦd ab

Expanded text:
s scire vel praescire omne quod potest facere, et potest facere quod nunquam fiet. Potest ergo scire vel praescire quod nunquam fiet, nec est, nec fuit; nec illud scit vel scivit, neque praescit vel praescivit, quia scientia ejus non est nisi de his quae sunt vel fuerunt vel erunt, praescientia non est nisi de futuris. Et licet possit scire vel praescire quod nunquam aliquid scire vel praescire ex tempore. Potest utique scire vel praescire quod nunquam est nec erit, nec illud scitum vel praescitum est ab aeterno; nec tamen potest incipere scire vel praescire illud, sed ita potest modo scire vel praescire, sicut potest scisse vel praescisse ab aeterno. Si enim dicatur eum modo posse scire vel praescire quod ab
Abbreviated transcription (Latin):
trũq enĩ uidet᷑ posse probari.
Qd diuina scientia possit auge¬
ri uł minui. hoc modo ꝓbatur:
quia ds potest scire qđ nunqͣ
scit. Est enĩ aliqͥs qui ñ ẽ lectur
hodie. & tam̃ potest eẽ ut legat
hodie. potest enĩ hodie legere:
nichil aũ potest fieri qͦd non
possit a do sciri. Potest gͦ deus
scire hc̃ lecturũ hodie. Potest
gͦ aliquid scire qͦd non scit.
Ergo potest eiꝰ scientia augeri uł
mutari: eadẽq uidetur posse
minui. Est enĩ aliqͥs hodie lectu¬
rus: quẽ d̃s scit lecturũ. At potest
e̾ẽ tam̃ ut ñ legat. Ergo potest
ds non scire h̃c lecturũ. Potest gͥ
ñ scire aliquid qͦd scit. Ergo potest
minui eiꝰ scientia uł mutari. Resp
qd cdĩ scientia omnino ĩmutabił
est: nec augeri potest nͣec minui.
Nã ut ait aug̃ in xu. libro de tͥu. n¬
entia di est ipsa eẽntia sire sub

Expanded text:
probari. Quod enim divina scientia possit augeri vel mutari, hoc modo probatur: quia potest Deus scire quod nunquam scit. Est enim aliquis qui non est lecturus hodie, et tamen potest esse ut legat hodie: potest enim hodie legere. Nihil autem potest fieri, quod non possit a Deo sciri. Potest ergo Deus scire hunc lecturum hodie; potest ergo aliquid scire quod non scit, ergo potest ejus scientia augeri vel mutari, eademque videtur posse minui; est enim aliquis hodie lecturus quem Deus scit lecturum. At potest esse ut non legat; ergo potest Deus non scire hunc lecturum; potest ergo non scire aliquid quod scit; ergo potest minui ejus scientia vel mutari. Ad Dei scientia omnino immutabilis est, nec augeri potest vel minui. Nam, ut ait August. in lib. 15 de Trine
Abbreviated transcription (Latin):
uident. Sicut gͦ ñ potest augeri
uł minui diuina ẽentia. ita nec
diuina scientia: & tam̃ concedit᷑
posse scire qͦd ñ scit. & posse ñ
seire qͦd scit: quia posset aliquid
& posset aliqͥd non ẽẽ subiectũ¬

Expanded text:
dent. Sicut ergo non potest augeri vel minui divina essentia, ita nec divina scientia; et tamen conceditur posse scire quod non scit, et posse non scire quod scit; quia posset aliquid et posset non esse subjectu
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ nouit ꝑat̾: s ei nosse de pat᷑
est. sicut e̾ẽ. Nosse enĩ & esse ibi
unũ ẽ: & ideo patri sicut ẽe ñ ẽ
a filio. ita nec nosse. Pinde tanqͥ
se ipsũ dicens pat̾ genuit u̾bũ
sibi equale ꝑ omnia. Non enĩ se
ipsũ integre ꝑfecteq dixisset
si aliqͥd minꝰ aut ampliꝰ eẽt in eiꝰ
u̾bo quã in seipso. Hoc est ergo
omnino u̾bũ qͦd pat̃: non tam̃
pat̾ est. quia iste filiꝰ. ille pater.
Sciunt gͦ inuicẽ pat̾ & filiꝰ: s ille
gignendo. ille nascendo: & om̃ia
quȩ st̾ in eoꝵ scientia. in eoꝵ sa
simul udet ñ particulatum
aut singillatim uelut alt̾nan¬
te conspectu hinc illuc. & inde
huc. & rursus inde uel inde in
aliud atq aliud. ut aliqͣ uide¬
re ñ possit nisi ñ uidens alia. s
omnia simul uidet. quoꝵ nullũ
ẽ qͦd non semꝑ uideat & sciat.

Expanded text:
quae novit Pater: sed ei nosse de Patre est, sicut esse. Nosse enim et esse ibi unum est. Et ideo Patri sicut esse non est a Filio, ita nec nosse. Proinde tanquam se ipsum dicens Pater genuit Verbum sibi aequale per omnia. Non enim se ipsum integre perfecteque disi aliud minus aut amplius esset in ejus Verbo quam in seipso. Hoc est ergo omnino Verbum quod Pater, non tamen est Pater, quia iste Filius, ille Pater. Sciunt ergo invicem Pater et Filius, sed ille gignendo, iste nascendo. Et omnia entia, in eorum sapientia, in eorum simul videt; non particulatim aut singillatim, velut alternante conspectu hinc illuc, et inde huc, et rursus inde vel inde in aliud atqre non possit, nisi non videns alia; sed omnia simul videt, quorum nullum est quod non semper videat et sciat.
Abbreviated transcription (Latin):
augeri. cũ nullũ meritũ sit sñ
libero arbitͥo. & qͥdd sit ipsa gr̃a:
an uirtꝰ an non. & si uirtus an
actus annon: ut hoc aꝑte insi¬
nuari ualeat. p̃mittendũ est
tria ẽẽ genera bonoꝵ. Alia nãq
st̃ magna. alia minima. alia
media: ut aug̃ ait in pͥmo libꝰ
ugretctationũ. Uirtutes inqͥt qͥb
recte uiuit᷑. magna bona st̃. Ide
ui potest. minora bona ft̃. Po¬
tentiȩ uͦ animi sine qͥb recte
uiui ñ potest. media bona suĩ.

Expanded text:
i, cum nullum meritum sit absque libero arbitrio: et quid sit ipsa gratia, an virtus, an non; et si virtus, an actus vel non: ut hoc aperte insinuari valeat, praemittendum est tria esse genera bonorum. Alia namque sunt magna, alia minima, alia media, ut Augustinus ait in primo lib. Retract. Virtutes, inquit, quibus recte vivitur, magna bona sunt. ui potest, minima bona sunt; potentiae uero animi, sine quibus recte uiui non potest, media bona sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ singula generũ utraq locu¬
tione includi intelligantur.
Nullũ quippe genꝰ ꝑeccati ẽ. qͦđ
int̾dũ ex suꝑbia ñ ꝓueniat:
nullũ etiã qͦd ex cupiditate
aliq̃n ñ descendat. Sunt enĩ
ñ nulli hominũ qͥ ex cupidita¬
te fuunt suꝑbi: & aliqui ex su¬
ꝑbia fuint cupidi. Est enĩ ut
ait aug̾ͥ homo qui ñ ẽẽt ama au¬
tor pecuniȩ. nisi ꝑ hoc putaret
se excellentiorẽ ẽẽ: ideo ꝙ ut
excellat. diuitias cupit. Tali
ex suꝑbia oborit᷑ cupiditas.
E est aliqͥs qui ñ amaret excelłe
tias habere: ideo ꝙ excellere
laborat. qr diuitias hr̃e amat.
Huic innascit᷑ suꝑbia. id÷ amor
excellentie ex cupiditate. Pa¬
tet gͦ q ex superbia aliq̃n cu¬
piditas. & ex cupiditate aliq̃n
suꝑbia oritur: & ideo de utͣq

Expanded text:
lorum, non singula generum utraque locutione includi intelligantur. Nullum quippe genus peccati est quod interdum ex superbia non proveniat; nullum etiam, quod ex cupiditate aliquando non descendat. Sunt enim nonnulli hominum qui ex cupiditate fiunt superbi: et aliqui ex superbia fiunt cupidi. Est enim, ut ait Aug., homo qui non esset amator pecuniae, nisi per hoc putaret se excellentiorem esse; ideoque ut excellat, divitias cupit; tali homini ex superbia oboritur cupiditas. Et est aliquis qui non amaret excellers majores habere. Ideo ergo excellere laborat, quia divitias habere amat. Huic innascitur superbia, id est, amor excellentiae, ex cupiditate. Patet ergo quod ex superbia aliquando cupiditas, ex cupiditate aliquando superbia oritur, et ideo de utraque
Abbreviated transcription (Latin):
& mutabilit̾: & si corporaliter
dicat᷑ sonuisse uox di. nͨ lingua
erat qua loqueret᷑. nec erat quẽ
oporteret audire & intelligere.
Bene gͦ uox d̃i ad naturã uerbi
ꝑ qͦd omnia facta st̃ refert᷑. Dix̃
ñ sono uocis. s in u̾bo sibi coet̾no:
ĩ ÷ u̾bum genuit intẽporalit̾
in qͦ erat & ddisposuit ab et̾no ut
fieret in tẽpore. & in eo factũ est:¬

Expanded text:
et mutabiliter. Et si corporaliter dicatur sonuisse vox Dei, nec lingua erat qua loqueretur, nec erat quem oportet et audire et intelligere. Bene ergo vox Dei, ad naturam Verbi, per quod omnia facta sunt, refertur. Dixit non sono vocis, sed in Verbo sibi coaeterno, id est, Verbum genuit intemporaliter in quo erat, et disposuit ab aeterno, ut fieret in tempore, et in eo factum est
Abbreviated transcription (Latin):
expletꝰ ẽ. Uñ beda. Occidente
luce paulatĩ. & post spaciũ ddi¬
urnȩ longitudinis inferiores
partes subeunte. factũ ẽ uesꝑe.
sic̃ nc̃ usitato cursu solis fieri
solet: factũ ẽ aũ mane. eadem
suꝑ terrã redeunte. & aliũ diẽ
inchoante. & dies expletꝰ ẽ unꝰ¬
xͥxiiii. horarũ: fuit q nox illo
triduo omnino tenebrosa. qui
post creata sẏdera aliqua luce
claruit. Cur sol factꝰ ẽ. si lux illa
sufficiebat. Solet aũi queri qͣre
factꝰ ẽ sol: si lux illa faciendo
diei sufficiebat. Nd̃ qͦd dici po¬
test qm lux illa forte suꝑiores
partes illustrabat: & ad illu¬
minationẽ inferioꝵ. solẽ fieri
oportebat. Uel potiꝰ ideo quia
facto sole diei fulgor auctus ẽ:
ampliori enĩ multo luce radi¬
auit dies postea qͣ ante. Si uͦ
querit᷑ qͥd de illa luce factũ sit
cũ mͦ ñ appareat: potest dici
aut de ea corpꝰ solis formatũ.
aut in ea parte celi ẽẽ inqua

Expanded text:
expletus est. Unde Beda: Occidente expletus est. Unde Beda: Occidente luce, et paulatim post spatium diurnae longitudinis inferiores partes subeunte, factum est vespere, sicut nunc usitato cursu solis fieri solet. Factum est autem mane eadem super terram redeunte, et alium diem inchoante, et dies expletus est un horarum. Fuitque nox illo triduo omnino tenebrosa, quae post creata sidera aliqua luce claruit. 6. Cur sol factus est, si lux illa sufficiebat. Solet autem quaeri quare factus est sol, si lux illa ad faciendum diem sufficiebat. Ad quod dici potest quoniam lux illa forte superiores partes illustrabat, et ad illuminationem inferiorum solem fieri oportebat. Vel potius ideo, quia facto sole diei fulgor auctus est. Ampliori enim multo luce radiavit dies postea, quam ante. Si autem quaeritur quid de luce illa factum sit, cum modo non appareat, potest dici aut de ea corpus soli formatum, aut in ea parte coeli non esse in qua
Abbreviated transcription (Latin):
mox suꝑ terrã plenꝰ atq p̾clarꝰ
dies extitit. qͥ ñ ab aurora s a
plena luce inchoauit: & in ma¬
ne seq̃ntis diei consũmatꝰ est.
Un beda suꝑ genesim. Decebat
ut dies a luce inciꝑet & in ma¬
ne seq̃ntis diei tenderet: ut oꝑa
di a luce inchoasse & in lucem
cõpleta ẽẽ significarent᷑. Reliqͥ
au dies mane habuert & uespe¬
ram: quoꝵ qͥsq a suo mane
incipiens. usq ad alteriꝰ diei
ne cõputationis dierũ & de illo
ic est nat᷑alis ordo distincti¬
onis dierũ. ut distinguat
atq cõputent᷑ dies a mane usq¬
ad mane. Postea uͦ in my sterio
factũ ẽ. ut dies cõputentur a
uesꝑa in uesperã. & adiungat᷑
dies p̃cedenti nocti in cõputati¬
one: cũ uixta nat᷑alẽ ordinẽ
p̃cedens dies seq̃nti nocti adiun¬
a luce ꝑ peccatũ corruit in te
qͣndo tenebre: nc̃ aũ lux in dño
Primꝰ itaq dies ñ ab aurora s¬
a plena luce incipiens. & post
excipiens: in mane seq̃ntis cdiei

Expanded text:
mox super terram plenus atque praeclarus dies exstitit, qui non ab aurora, sed a plena luce inchoavit, et mane sequentis diei consummatus est. Unde Beda super Genesim: « Decebat, ut dies a luce inciperet, et in mane sequentis diei tenderet, ut opera Dei a luce inchoasse, et in luce completa esse significaretur. Reliqui autem dies mane habuerunt et vesperam, quorum quisque a suo mane incipiens usque ad alterius diei ne computationis dierum, et de illo Hic est naturalis ordo distinctionis dierum, ut distinguantur atque computentur dies a mane ad mane. Postea vero in mysterio factum est ut dies computentur a vespera in vesperam, et adjungatur dies praecedenti nocti in computatione, cum juxta naturalem ordinem praecedens dies sequenti nocti adjuna luce per peccatum corruit in tenquando tenebrae, nunc autem lux in Domino. Primus itaque dies non ab aurora, sea plena luce incipiens, et post excipiens mane sequentis diei,
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃. Quom gͦ hoc accipiendũ ẽe
Dutauert̃ quidã heretici quod
pat̾ uelut autor & artifex fi¬
lio & sp̃u scõ in rerũ oꝑatione
qͣsi instrum̃to uteret᷑. ex p̃dicts̃
u̾bis errandi occasionẽ sum̃tes:
qͦd uelut blasphemũ atq sa¬
ne doctrinȩ adusum abicit pia
fides. Non ẽ itaq intelligendũ

Expanded text:
m. Quomodo ergo hoc accipiendum est? Putaverunt quidam haeretici quod Pater, velut auctor et artifex, Filio et Spiritu sancto in rerum operatione, quasi instrumento, uteretur; ex praedictis verbis errandi occasionem sumentes, quod velut blasphemum atque sanae doctrinae adversum abjicit pia fides. Non est itaque intelligendu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ filiũ minorẽ mittat᷑ uł sit :
s quia ex patre & filio ẽ. et
mittit᷑ ab utͦqͥ s hoc ipsum
filiꝰ ht̃ a patre. ut ab ipso &¬
sit & mittat᷑ sp̃s sc̃s. Hoc gͦ
uoluit significare hył. distin¬
ctionẽ faciens in locutione:
ut ostendet in patre eẽ auto¬
ritatẽ. Inde ẽ etiã qđ ueritaᷤ
ostendens patrẽ ẽẽ autorem
ꝓcessionis qua ꝓcedit sp̃s a
filio. dix̃ in eugłio. de patre
ꝓcedit: cũ de pat᷑ & filio ꝓce¬
Si de patre & filio ꝓcedit sp̃s
sc̃s: cur filiꝰ dix̃. de patͤ ꝓcedit¬
Solutio. Cur putas: nisi quia
solet ad eũ referre etiã qđ
s patͥs: qͣntomagis illic intelli
ubi sic ait. de patre ꝓcedit. ut
ñ dic̾et de me ñ ꝓcedit: A quo
aũ ht̃ filiꝰ ut sit d̾s. est enĩ de
de illo ꝓcedat sp̃s sc̃s. E ideo sp̃s¬

Expanded text:
 minorem mittatur vel sit, sed quia ex Patre et Filio est et mittitur ab utroque, sed hoc ipsum habet Filius a Patre, ut ab ipso sit et mittatur Spiritus sanctus. Hoc ergo voluit significare Hilar., distinctionem faciens in locutione, ut ostenderet in Patre esse auctoritatem. Inde est etiam quod veritas ostendens Patrem esse auctorem processionis, qua procedit Spiritus a Filio, dixit in Evangelio: De Patre procedit, cum et de Patre et Filio proceSi de Patre et Filio procedit Spiritus sanctus, cur Filius dixit: De Patre procedit? Cur putas, nisi quia solet ad eum referre etiam quosed Patris, quanto magis illic intelligubi sic ait: De Patre procedit; ut non diceret: De me non procedit. A quo autem habet Filius ut sit Deus est enim Deus de illo procedat Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
in semet ipso. ñ sine uita existen¬
ti iã filio uitã patrẽ dedisse:
sita eũ sine tempore genuisse.
ut uita quã pat̃ filio gignen¬
do dedit coet̃na sit uite patris.
qͥ dedit: intelligat etiã. sicut
ht̃ pat̾ in seipso ut de illo ꝓce¬
dat sp̃s sc̃s. sic dedisse filio ut
etiã de illo ꝓcedat ide sp̃s sc̃s.¬

Expanded text:
in semetipso; non sine vita existenti jam Filio vitam Patrem dedisse, sed ita eum sine tempore genuisse, ut vita quam Pater Filio gignendo dedit, cooeterna sit vitae Patris qui dedit; intelligat etiam sicut habet Pater in seipso ut de illo procedat Spiritus sanctus, sic dedisse Filio ut etiam de isto procedat idem Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ ꝑ filiũ. Uñ hylariꝰ ad dm
patrẽ de spu scõ & filio loquens
eũ misso. Itẽ. Ante tempora
unigenitus tuus ex te natus¬
dS
manet: ita qđ̃ ex te per eum
Itẽ in eodẽ. Conserua hanc oro
fidei meȩ religionẽ: ut qđ in
regenationis meȩ symbolo ꝓ¬
fessus sũ semꝑ obtineã: ꝑatrẽ

Expanded text:
esse per Filium, unde Hilar. ad Deum Patrem de Spiritu sancto et Filio loquens, eum misso. Item: Ante tempora Unigenitus tuus ex te natus manet, ita quod ex te per eum Item in eodem: Conserva hanc, oro, fidei meae religionem, ut quod in regenerationis meae symbolo professus sum, semper obtineam: Te Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ñ ita ẽ intelligendũ tanꝗͣ
priꝰ uł pleniꝰ a patre ꝓcedat
ꝗͣ. a filio: s qr hoc ht̃ ꝑat̃ a se
ñ ab alio ut de ipso sit & pro¬
cedat sp̃s sc̃s: filiꝰ aũ non a se
s a patre hoc ht̃ ut de ipso sit

Expanded text:
 ita intelligendum, tanquam prius vel plenius a Patre procedat quam a Filio, sed quia hoc habet Pater a se non ab alio, ut de ipso sit et procedat Spiritus sanctus. Filius autem non a se, sed a Patre hoc habet, ut de ipso sit
Abbreviated transcription (Latin):
S anteꝗͣ de hõis creatione tͣcte¬
mus: qͦd supͣ breuit tetigimus
pleniꝰ u̾santes clarius faciamꝰ.
In hac enĩ rerũ distinctione ca
centib res creatas atq distinctaᷤᷤ
scdm species suas ꝑ int̾ualla sex
dierũ. quoꝵ sententiȩ qr litt̾a
genesis magis inseruire uidet᷑

Expanded text:
Sed antequam de hominis creatione tractemus, quod supra breviter tetigimus, plenius versantes clarius faciamus. In hac enim rerum distinctione cat dicentibus res creatas atque distinctas secundum species per intervalla sex dierum; quorum sententiae quia littera Genes. magis inservire videtur,
Abbreviated transcription (Latin):
trinit̾. Pat̃ inqͥt solus non est
de alio: ideo solus appellatur
ingenitꝰ: ñ quidẽ in scripturiͤ
s in consuetudine disputanti¬
um & de re tanta sermonem
qualẽ ualuerint ꝓferentiũ:
filiꝰ aũ de patre natꝰ ẽ. & sp̃s

Expanded text:
25: Pater, inquit, solus non est de alio. Ideo solus appellatur ingenitus, non quidem in Scripturis, sed in consuetudine disputantium, et de re tanta sermonem qualem valuerint proferentium. Filius autem de Patre natus est; et S
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt p̾missa diuisio uera. scilice
omne qͦd ẽ. aut ingenitũ est
aut genitũ ẽ. aut factũ: atq
in diuisionis huiꝰ ꝓsecutione
in assignatione ingeniti. ubiq
ponit non natũ. De gemina¬

Expanded text:
era, scilicet, omne quod est, aut ingenitum est, aut genitum, aut factum. Atque in divisionis hujus prosecutione, in assignatione ingeniti, ubique ponit non natum. DISTIN