comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
electus que suscepit anima mea.
rudiciũ gentib ꝓferet. & in nomine
eiꝰ gentes sꝑabunt. Nec dicit se ẽẽ so¬
lum: s p̃ter uirtutẽ suã atq sapien¬
tiam. nullũ ẽẽ ext̾num dm̃. deorumq
multorũ opinionẽ. & sy mulachra cor¬
dẽpnans: quis inquit similis mei ẽ.ͣ
Uocet ea q̃ ñ sunt. quasi sint: & expo¬
nat ordinẽ creature mee. qua eun¬
Cta ratione librauerim ex quo feci
hominẽ suꝑ t̾ram. Nec hoc solũ uolo:
s quero ⁊̃ scientiã futuroꝵ. Un¬
de tu ifrł euiꝰ ego rex & redemptor
sũ: noli tim̃e symulachra q̃ ẽe ni
chili in syna monte didicisti. An
forsitan creator ẽ aliꝰ quẽ egoñ
nouerim. Aut p̃ter hẽ alt̾ est mun¬
dꝰ. qui ignoti dei monstret poten¬
tiã: Neq uͦ ea solũ q̃ fiunt. s ⁊ il¬
li qui faciunt habebunt᷑ ꝓ nichili.
Cũq uindicte tẽpꝰ aduenerit. ne¬
qua quã poter̃t eos manuũ suarũ
oꝑa libare: qr cȩca ⁊ insenfibilia

Expanded text:
electus meus, quem suscepit anima mea: electus meus, quem suscepit anima mea: judicium gentibus proferet: et in nomine ejus gentes sperabunt. Nec dicit se esse solum, sed praeter virtutem suam atque sapientiam nullum esse externum Deum, deorumque multorum opinionem, et simulacra condemnans: Quis, inquit, similis mei est? Vocet ea quae non sunt quasi sint, et exponat ordinem creaturae meae, qui cuncta ratione libraverim, ex quo feci hominem super terram. Nec hoc solum volo, sed quaero etiam scientiam futurorum. Unde tu, Israel, cujus et rex et redemptor sum, noli timere shil in monte Sinai didicisti. An forsitan alius creator est quem ego non noverim, aut praeter hunc alius est mundus qui ignoti Dei monstret potentiam? Neque vero ea solum quae fiunt, sed et illi qui faciunt habebuntur pro nihilo: cumque vindictae tempus advenerit, nequaquam poterunt eos manuum suarum opera liberare, quae caeca et insensibilia
Abbreviated transcription (Latin):
ego sũ. aliꝰ uocabit in nomine iacob
aliꝰ scribet manu sua ẽe sedñi. & cõ
ortus sit in infideli turba gentili¬
ũ in nomine assimilabit᷑ isrł. ut de
relictis ydolis. uniꝰ di cultor sit:
tã fimul ꝓposuimꝰ ne uniꝰ sens
diuideremꝰ continentiã. Et qr lxx.
in hoc capitulo exceptis paucis u̾¬
bis ñ discrepant ab hebraico. nr̃a
editione contenti sumꝰ: qua intelle¬
eta noscentur ⁊ cȩtere. Ẽ autẽ sermo
contra illiꝰ temporis ydolatras. quo
ysaias ꝓpħa uentura popłis nuntia¬
bat. Et arguit eos. qͥ di omĩpotentis
religione contẽpta symulachris lig¬
neis inclinent᷑. ⁊ adorent oꝑa manuũ
suarũ. Curramꝰ gͦ ꝑ singula. Hec di¬
cit dñs rex isrł qui in me crediturꝰ ẽ:
& redẽptor eiꝰ qͥ filii mei suscipiet ad¬
uentũ. dñs exercituũ. siue uirtutũ.
n omp̃s. hoc enĩ in hebraico sonat
sabaoth. Ego sũ pͥmꝰ ⁊ ego nouissiorꝰ.
puer que elegi in me ds ẽ. de quo
fupra dixi : Ecce puer m̃s que elegi.

Expanded text:
ego sum: alius vocabit in nomine Jacob: alius scribet manu sua se esse Domini, et cum ortus sit de infideli turba gentilium, in nomine assimilabitur Israel, ut relictis idolis, unius Dei cultor sit: tam simul proposuimus, ne unius sensus divideremus continentiam. Et quia in hoc capitulo exceptis paucis verbis non discrepant ab Hebraico, nostra editione contenti sumus, qua intellecta, noscentur et caeterae. Est autem sermo contra illius temporis idololatras, quo Isaias propheta ventura populis nuntiabat, et arguit eos, qui Dei omnipotentis religione contempta, simulacris ligneis inclinentur, et adorent opera manuum suarum. Curramus ergo per singula. Haec dicit Dominus rex Israel, qui in me crediturus est, et redemptor ejus, qui Filii mei suscipiet adventum: Dominus exercituum atque virtutum, et Omnipotens. Hoc enim in Hebraico sonat SABAOTH . Ego sum primus, et ego novissimus, puer quem elegi, in me Deus est. De quo supra dixi: Ecce puer meus, quem elegi:
Abbreviated transcription (Latin):
alt̾. Pat̾ enĩ in filio. ⁊⁊ filiꝰ in patre: qͥ
loquit᷑ in eugłio. Ego ⁊ pat̾ unũ su¬
mus. In hesdre uolumine positũ ẽ.
scripsisse eyrũ ad om̃s gentes. nul¬
lũ eẽ dm̃ nisi solum dm isrł. Siue ita
intelligendũ ẽ. qͦd captiuor laxa¬
tio. ⁊ łi in popłm suũ clem̃tia cunctis
gentib dm fecerit notiorẽ. Qͥ gͥ
ipse res int se contrarias. facio lucẽ
⁊ denebras. id ẽ die ⁊ noctẽ: pacẽ⁊
malũ. hoc ẽ. ociũ ⁊ bellũ. ꝑ que sig
nificat iratũ se fuisse popło suo. qͦn¬
do tenebras captiuitatis malaq su¬
stinuit seruitutis: ⁊ rursũ misertũ.
qͣndo remissi in patriã. pacẽ ⁊ gau¬
diũ receꝑunt. Quomͦ enĩ luci con¬
trariȩ tenebre st̃: ita paci contͣriũ
bellũ ẽ. Unde ⁊ confundat᷑ heresis.
q̃ malorũ arbitrat᷑ conditorẽ dm:

Expanded text:
. Pater enim in Filio, et Filius in Patre. Qui . Pater enim in Filio, et Filius in Patre. Qui loquitur in Evangelio: Ego et Pater unum sumus . Et in Esdrae volumine positum est, scripsisse Cyrum ad omnes gentes, nullum esse Deum, nisi solum Deum Israel. Sive ita intelligendum, quod captivorum laxatio, et Dei in populum suum clementia, cunctis gentibus Deum fecerit notiorem. Qui igipse res inter se contrarias facio, lucem et tenebras, id est, diem et noctem: pacem et malum, hoc est, otium et bellum, per quae significat iratum se fuisse populo suo, quando tenebras captivitatis, malaque sustinuit servitutis, et rursum misertum, quando remissi in patriam pacem et gaudium receperunt. Quomodo luci contrariae tenebrae sunt, ita paci contrarium est bellum. Unde et confunditur haeresis, quae malorum arbitratur con
Abbreviated transcription (Latin):
cyrũ. & ab isaiã de se certo uatici¬
natũ nomine. ⁊ ic circo iudeos qͣsi¬
dĩ familiares plurimũ dilexisse. h
autẽ inquit tribui tͥ ꝓpter iacob
seruũ meũ. ⁊ isrł electum meum.
Et uocaui te nomine tuo. sic̃ uoca¬
ni abraham. ysaac ⁊ iacob: Et mul¬
to ante p̃dixi. ut ysaac. ⁊ iosiã: ne
putareris ille ẽẽ xp̃s. cui assimilatus
es ⁊ in cuiꝰ typũ ⁊ imaginẽ p̃cessisti
su autẽ ñ cognouisti me: id ẽ simula¬
chra coliusti ñ d̾m. Acciuxi te fortitu¬
dine: multarũ gentiũ feci ẽe uictorẽ:
nñ cognonisti auxiliatorẽ tuũ. In qͦ
loco satis mirari nequeo. q̃ stulticia
sit legentiũ: ut hȩc ad xp̃m referant.
ꝑ que mundꝰ reconciliatus ẽ do. Ego
ait dñs. ⁊ ñ ẽ ampliꝰ extra me. Preter
sermonẽ quippe. atq rationẽ uirtutẽ¬
q meã. ⁊ sapientiã q̃ in me ẽ. nullꝰ
e alt̾ ds. Et hec feci ut ab oriente⁊
occidente om̃ĩs orbis agnoscat nullũ

Expanded text:
Cyrum ab Isaia de se certum vaticiCyrum ab Isaia de se certum vaticinatum nomine: et idcirco Judaeos quasi familiares plurimum dilexisse. Haec autem, inquit, tribui tibi propter Jacob servum meum, et Israel electum meum, et vocavi te nomine tuo, sicut vocavi Abraham, Isaac, et Jacob, et multo ante praedixi ut Isaac, et Josiam: ne putareris ille esse Christus, cui assimilatus es, et in cujus typo et imagine praecessisti: « Tu autem non cognovisti me, » id est simulacra coluisti, non Deum. « Accinxi te » fortitudine, multarum gentium feci esse victorem: « et non cognovisti » auxiliatorem tuum. In quo loco satis mirari nequeo, quae stultitia sit legentium, ut haec ad Christum referant: per quem mundus reconciliatus est Deo. « Ego, ait Dominus, et non est amplius extra mesermonem quippe atque rationem virtutemque meam et sapientiam, quae in me est, nullus est alter Deus. Et haec feci, ut ab Oriente et Occidente omnis orbis agnoscat, nullum
Abbreviated transcription (Latin):
a dño: ⁊ dixit dñs dño meo. Neq e¬
qͥ hebraice appellat᷑. chores. regi ꝑsarg.
qui babylonẽ chaldeosq suꝑauit: &
iunctis medis agitator bige. id ẽ ca¬
meli ⁊ asini supra legit᷑. Iste appella¬
apud hebreos insigne regiȩ potesta¬
tis. et quomͦ apud nos diadema. et
purpura solis imꝑatorib dat᷑. sic ⁊
dit ⁊ tenuit: ut nullꝰ fortitudini eiꝰ
ualeret resistere. Legamꝰ xenofontis
octo libroꝵ eyri maioris hystoriam:
& ꝓph̃iam isare cernimꝰ expletam.
Que enĩ ciuitas illi ñ patuit. Cuiꝰ
ñ regũ t̾ga subiecit. Qui muri
priꝰ in expugnabiles. ñ illiꝰ obsidio¬
ne subu̾si sunt. Unde ad ipscum ey¬
rũ ds̃ apostrophã facit. dedi tͥ the¬
sauros ⁊ absconditas opes euncta¬
rũ urbiũ: ut qͥ pͥus colebas y dola.
beneficiis unũ sentires dm p̃sertĩ
cũ scias multo anteqͣm nascereris
tuñ nom̃ ẽẽ p̃dictum. Qͦd quide
& iosephꝰ in undecimo iudaicȩ anti¬
quitatis uolumine refert. legisse

Expanded text:
: Dixit Dominus Domino meo . Neque equi Hebraice appellatur CHORES , regi Persarum, qui Babylonem Chaldaeosque superavit. Et junctis Medis, agitator bigae, id est, cameli et asini, supra legitur. Iste appellaapud Hebraeos regiae potestatis: ut quomodo apud nos diadema, et purpura solis imperatoribus datur, sic apdit et tenuit ut nullus fortitudini ejus valeret resistere. Legimus Xenophontis octo librorum Cyri majoris historiam, et prophetiam Isaiae cernimus expletam. Quae enim civitas illi non patuit? quis non regum terga subjecit? qui muri prius inexpugnabiles, non illius obsidione subversi sunt? Unde ad ipsum Cyrum Deus apostropham facit: « Dedi tibi thesauros absconditos, et opes cunctarum urbium, » ut qui prius colebas idola, beneficiis unum sentires Deum: praesertim cum scias multo antequam nascereris tuum nomen esse praedictum. Quod quidem et Josephus in undecimo Judaicae antiquitatis volumine refert, legisse
Abbreviated transcription (Latin):
parũ uideat᷑: ñ sit illi difficile. qͥ ex¬
tenderit celos solꝰ uixta qͦd alibile¬
gitur. Q extendit celũ sic̃ pellem.
Non quo filiꝰ excludatur ab exten¬
sione celors. omĩa enĩ ꝑ ipsũ facta
st̃. & sine ipso factum est nchib s¬

Expanded text:
parvum videatur, non sit illi difficile qui exparvum videatur, non sit illi difficile qui extenderit coelos solus. Juxta quod alibi legitur: Qui extendit coelum quasi pellem . Non quo Filius excludatur ab extensione coelorum: Omnia enim per ipsum facta sunt: et sine ipso factum est nihil,
Abbreviated transcription (Latin):
edificabis: & templo. fundaberis.
demit de: ⁊ format ex ut̾o. Ego dñs
qͥ cõpleo omĩa: extendi celũ solꝰ. ⁊ fir.¬
maui t̾ram. Quis aliꝰ dissipauit si¬
gna phytonũ: & diuinationes de cor¬
de Q au̾to potentes retrorsũ: et
consiliũ eor stultũ facio. Et staty¬
o u̾bum pueri mei: & consiliũ angło¬
rum eiꝰ uerũi ꝓbo. Qui dico hierłm.
edificab̾is: ⁊ ciuitatib uidȩ. edificabi¬
mim: E deserta eiꝰ orientur. Qͥ di¬
co abysso. desolab̾is & flumina tua
arefaciã. Q dico eẏro ut sapiat: ⁊ õs
uoluntates meas faciet. Q dico hie¬
rusalẽ. edificaberis. ⁊ domũ scãm
meã fundabo. Destructis ydolis
& iniquitatib isrł peccatisq deletis.
qͣndo om̃is creatura simul gaudebit.
⁊ iuxta euangelii fidẽ suꝑ peni¬
tentia peccators. angłi letabuntur
in celis. describitur potentia łi: qd
nequaqͣm ei grande sit. redimere ia¬
cob ⁊ ifrł. & instaurare correctum
quẽ formauit ex ut̾o. Et si hoc alicui

Expanded text:
o: fundaberis. demit te, et formans te ex utero. Ego Dominus, qui compleo omnia: extendi coelum solus, et firmavi terram. Quis alius dissipavit signa pythonum, et divinationes de corde? qui averto prudentes retrorsum, et consilium eorum stultum facio. Et statuo verbum pueri mei, et consilium Angelorum ejus verum probo. Qui dico Jerusalem, habitaberis: et civitatibus Judae: aedificabimini, et deserta illius orientur. Qui dico abysso, desolaberis, et flumina tua arefaciam. Qui dico Cyro, ut sapiat, et omnes voluntates meas faciat; qui dico Jerusalem, aedificaberis: et domum sanctam meam fundabo. Destructis idolis et iniquitatibus Israel, peccatisque deletis, quando omnis simul creatura gaudebit; et juxta Evangelii fidem , super poenitentia peccatorum Angeli laetabuntur in coelis, describitur potentia Dei, quod nequaquam ei grande sit redimere Jacob, et Israel instaurare cor rectum, quem formavit ex utero. Et si hoc alicui non
Abbreviated transcription (Latin):
me: tu iacob nequaqͣm meinuocare
uoliusti. nec postea laborare ut pec¬
catũ em̃dares penitentia. Qͦd autẽ
arbitraris obtulisse te mͥ uictimas
& a rietes immolasse: scias eos a me ñ
ẽẽ susceptos. qr mͥ ⁊ ydolis cõmunes
erant. Illũq sensum repetit. de quo
supra dixerat. Ut quid michi mul¬
titudinẽ ictimarũ nr̃arũ dicit
dñs. Plentis sũ. holocausta arietõ
⁊ adip̃e agnorũ. ⁊ sanguinẽ tau¬
rorum. & hyrcorũ noło. Neq enĩ
ait. p̃ciosum a de quippiã requifi¬
ui: ut in parandis eis laborare te
factrem. Non exegi a te oblationes.
nec thura quesiui. ñ calamũ neq
incensum. & diu̾si pigm̃ta generis.
quorum fumo inebriates me atq
satiares. s obedientĩa quȩ ẽ fupra

Expanded text:
me, tu Jacob, nequaquam me invocare me, tu Jacob, nequaquam me invocare voluisti, nec postea laborare, ut peccatum emendares poenitentia. Quod autem arbitraris obtulisse te mihi victimas, et arietes immolasse, scias eos a me non esse susceptos, quia mihi et idolis communes erant. Illumque sensum repetit, de quo supra dixerat: Ut quid mihi multitudinem victimarum vestrarum, dicit Dominus? Plenus sum holocausto arietum, et adipe agnorum, et sanguinem taurorum et hircorum nolo. Neque enim, ait, pretiosum a te quippiam requisivi: ut in parandis eis, laborare te facerem. Non exegi a te oblationes, nec thura quaesivi: non calamum, neque incensum, et diversa pigmenta generis, quorum fumo inebriares me atque satiares. Sed obedientiam, quae est supra
Abbreviated transcription (Latin):
nationũ flumina: ut bib̾et popłs
m̃s quͣe elegi mͥ. siuie genꝰ meũ e¬
lectum. ⁊ popłs que acquisim san¬
guine meo. ut laudes meas uirtil¬
tesq narraret. Non me inuocasti
iacob: nec laborasti in meisrł. Non ob¬
tulisti mͥ ariet̾e holocansti tur. et
uietimis tuis ñ glorificasti me. Non
te serure feci in oblatione: nec la¬
borem t p̃bui in thure. Non emisti
margento calamũ: & adipe uictina¬
rũ tuarũ ñ inebriasti me. Uerũta¬
m̃ seruire me fecisti in peccatis tuis:
p̃biusti m laborẽ in iniquitatib tuis.
te iacob᷑ neq laborare te feci isrł.
Non atculisti michi oues holocausti
tur neq in uictimis tuis magnifica¬
sti me. N ec seruire te feci in hostiis:
nec laborem tͥ p̃bui in thure. Nec
emisti mͥ argento thymiama: nec
adipẽ hostiarũ tuarum concupiui:
sed in peccatis tuis defendi te. & in
iniquitatib tuis. Bestiis agri. dra¬
chonibꝰ. ⁊ strutionib. laudantib

Expanded text:
nationum flumina, ut biberet populus nationum flumina, ut biberet populus meus, quem elegi mihi, sive genus meum electum, et populus quem acquisivi sanguine meo, ut laudes meas virtutesque narraret. Non me invocasti, Jacob: nec laborasti in me, Israel. Non obtulisti mihi arietem holocausti tui, et victimis tute servire feci in oblatione: nec laborem tibi prebui in thure. Non emisti mihi argento calamum: et adipe victimarum tuarum non inebriasti me. Verumtamen servire me fecisti praebuisti mihi laborem in iniquitatibus tuis. te, Jacob, neque laborare te feci, Israel. Non attulisti mihi oves holocausti tui: neque in victimis tuis magnificasti me: nec servire te feci in hostiis, nec laborem tibi praebui in thure, nec emisti mihi argento thymiama, nec adipem hostiarum tuarum concupivi, sed in peccatis tuis defendi te, et in iniquitatibus tuis. Bestiis agri, draconibus et struthionibus laudantibus
Abbreviated transcription (Latin):
& impleatur illud qͦd supͣ legimus.
Bibetis aquas de fontib saltiatoris.
Tẽ qͦd nũquã factum ẽ. fiet. ut om̃s
bestie. ⁊ drachones. ⁊ strutiones. qͥ i
solitudine gentiũ morabant᷑. ⁊ ydola-¬
trie sanguine morũq feritate be¬
stiarũsimiles erant. glorificent me
atq collaudent. Pdrachonib quos
solus theodotio. ut in hebraieo scͥꝑ
sẏrenas int̃pretati st̃ animalia por¬
tentosa quȩ dulci carmine ac mor¬
tifero. nauigantes scilleis canib la¬
cerandos p̃cipitant. Hocq significat.
qͦd uoluptati priꝰ & luxurie dedi¬
ti ad seruitutẽ dñi conutentur. Li¬
cet meliꝰ sit drachones intelligi qr
uingunt᷑ ⁊ strutiones: ut qr semel
de bestiis solitudinis loq̃batur. Hec
animantia poneret. quȩ deserto fa¬
miliaria st̃. Laudabunt autẽ inqt
me. & glorificabt̃ bestiȩ agri. ⁊ dra¬
chones. ⁊ strutiones: qr dedi in deser¬
to gentiui aquas. & in ariditate

Expanded text:
et impleatur illud quod supra legimus: et impleatur illud quod supra legimus: Bibetis aquas de fontibus Salvatoris . Tunc quod numquam factum est, fiet, ut omnes bestiae et dracones, et struthiones qui in solitudine gentium morabantur, et idololatriae sanguine, morumque feritate bestiarum similes erant, glorificent me atque collaudent. Pro draconibus, quos solus Theodotio, ut in Hebraico scripSirenas interpretati sunt, animalia portentosa, quae dulci carmine atque mortifero navigantes Scyllaeis canibus lacerandos praecipitabant. Hocque significat, quod voluptati prius et luxuriae dediti, ad servitutem Domini convertantur: licet melius sit dracones intelligi, quia junguntur et struthiones, ut quia semel de bestiis solitudinis loquebatur, haec animantia poneret, quae deserto familiaria sunt. Laudabunt autem, inquit, me, et glorificabunt bestiae agri, et dracones, et struthiones, quia dedi in deserto gentium aquas, et in ariditate
Abbreviated transcription (Latin):
dedit in marirubro uiã. ipse ⁊ in a¬
quis torrentib iordanis fluuii rep¬
perit semitã.: ut ⁊ egressio ex egypto.
⁊ introitus in t̾rã reꝑmissĩonis ha¬
beret miraculũ. Ipse currus ⁊ eqͦs.
nomine exercitũ pharaonis dimer¬
sit in ꝓfundũ. Q dormiert̃ somno
ꝑpetuo: contriti sc̃ ⁊ extincti quasi
linũ in breui tẽporis spacio. ⁊ in
puncto. atq mom̃to. Linũ enĩ nec¬
dũ igne correptũ ꝑ leuitate substan¬
tiȩ. statim extinctum in fauillã dis¬
soluitur. Igitur hoc p̃cipio uobis. ut
int̾ signa mea atq miracula quib ba¬
bylon urbs potentissima diruta ẽ.
n quib in mari rubro atq iordane
to sũ maiora. facturus: quorũ cõpara¬
tione p̃terita sileri debeant. Nequa¬
quã enĩ ultra in mari rubro: s in
deserto totiꝰ mundi repꝑiã uiam. slec
unꝰ fluuiꝰ siue fons erumpet de pe¬
tra: s multa flumina que ñ corpora
ut priꝰ. s animas sicientes reficiant

Expanded text:
dedit in mari Rubro viam, ipse et in adedit in mari Rubro viam, ipse et in aquis torrentibus Jordanis fluvii reperit semitam, ut et egressio ex Aegypto, et introitus in terram repromissionis haberet miraculum. Ipse currus et equos et omnem exercitum Pharaonis demersit in profundum, qui dormierunt somno perpetuo. Contriti sunt et exstincti, quasi linum in brevi temporis spatio, et in puncto atque momento. Linum enim necdum igne correptum, pro levitate substantiae statim exstinctum, in favillam dissolvitur. Igitur hoc praecipio vobis, ut inter signa mea atque miracula, quibus Babylon urbs potentissima diruta est, et quibus in mari Rubro atque Jordaneto sum majora facturus; quorum comparatione, praeterita sileri debeant. Nequaquam enim ultra in mari Rubro, sed in deserto totius mundi reperiam viam. Nec unus fluvius, sive fons erumpet de petra, sed multa flumina, quae non corpora ut prius, sed animas sitientes reficiant,
Abbreviated transcription (Latin):
darẽ potũ popło meo. electo meo ło¬
Ipulũ istũ formaui mͥ. laudẽ me¬
fic dicit dñs. qui dat in mariiuã.
& in aqua uehem̃ti semitã: qͥ edu¬
cit currus & equites ⁊ multitudinẽ
robustissimã: s dormier̃t. ⁊ ñ resur¬
gent: extincti st̃. quasi linũ extinctũ.
Nolite meminisse porum: ⁊ uetera
ne recogitetis. Ecce ego faciam noua
q̃ nẽ orientur: ⁊ cognoscetis ea. Et fa¬
ciam in deserto uiam: & in inaquo¬
so flumina. Benedicent mͥ bestiȩ
agriᷤ syrenes. & filie strutionũ: qͥa
dedi in deserto aquam. & flumina
in ina quoso: ut bibere faciam genꝰ
meũ electum. popłm meũ quem
acquisiui. ut uirtutes meas narret.
Dñs qui destruxit & abiecit baby¬
loñe. & fortissimos illiꝰ d etraxit de
potentia. om̃sq chaldeos qͥ in fluctib
huiꝰ scłi felicit̃ nauigabant. fecit ẽe
captiuos: ipse in aquis torrentib ma¬
ris rubri repperit uiã. ut tͣnsiret po¬
pulꝰ eiꝰ de egypto lib̾atus. Siue qui

Expanded text:
o, electo meo. Populum istum formavi mihi; laudem mesic dicit Dominus, qui dat in mari viam, et in aqua vehementi semitam. Qui educit currus, et equos, et multitudinem robustissimam. Sed dormierunt, et non resurgent: exstincti sunt quasi linum exstinctum. Nolite meminisse priorum, et vetera ne recogitetis. Ecce ego faciam nova, quae nunc orientur, et cognoscetis ea, et faciam in deserto viam, et in inaquoso flumina. Benedicent me bestiae agri, sirenes et filiae struthionum, quia dedi in deserto aquam, et flumina in inaquoso, ut bibere faciam genus meum electum, populum meum, quem acquisivi, ut virtutes meas narret. Dominus qui destruxit et abjecit Babylonem, et fortissimos illius detraxit de potentia omnesque Chaldaeos qui in fluctibus hujus saeculi feliciter navigabant, fecit esse captivos: ipse in aquis torrentibus maris Rubri reperit viam, ut transiret populus ejus de Aegypto liberatus. Sive qui
Abbreviated transcription (Latin):
montes leticiã. colles ⁊ omĩa ligna
q̃ in eis st̃: qm̃ redemit dñs iacob. n
isrł inclitus erit. Cũ hec ita se ha¬
beant. ⁊ ydola hominũ scias ẽẽ fig¬
m̃ta . oͥ iacob. ⁊ puer m̃s isrł ne obli¬
uiscaris creatoris tui tibiq ipsi in¬
iuriã facias. ut incurueris oꝑima¬
nuũ tuarũ. Quȩ qr in aduentu
pueri mei quẽ elegi penitus de¬
struenda st̃. ꝓpterea tota mentis
auiditate cognosce. qͦd sic̃ nubes. ca¬
ligo. ⁊ nebilla uł solis calore dissol¬
uitur. uł uento raptante tenuatur
ita iniquitates tuas. & umiu̾sa perra¬
ta tua. quib priꝰ me offendas dissoi¬
ui faciam. Tu tantũ reũtere ad me.
⁊ agepenitentiã: qr redim̃dus es p̃cio¬
so sanguine. Qͦd si feceris: scias in sa¬
lute tua cęlos t̃ramq letari ⁊ omĩa
elem̃ta concinerer Siue angłos qͥ mo¬
rant᷑ in cęlis. ⁊ alias potestates. quib

Expanded text:
ia ligna quae in eis sunt, quoniam redemit Deus Jacob: et Israel inclytus erit. Cum haec se ita habeant, et idola hominum scias esse figmenta, o Jacob, et puer meus Israel, ne obliviscaris Creatoris tui, tibique ipsi injuriam facias, ut incurveris operi manuum tuarum. Quae quia in adventu pueri mei, quem elegi, penitus destruenda sunt; propterea tota mentis aviditate cognosce, quod sicut nubes et caligo, et nebula, vel solis calore dissolvitur, vel vento raptante tenuatur: ita iniquitates tuas, et universa peccata, quibus prius me offenderas, dissolvi faciam. Tu tantum revertere ad me, et age poenitentiam, quia redimendus es pretioso sanguine. Quod si feceris, scias in salute tua coelos terramque laetari, et omnia elementa concinere. Sive angelos qui morantur in coelis, et ali
Abbreviated transcription (Latin):
bulatus: cor contritũ ⁊ humiliatũ
as̃ ñ despicit. Illa uolur illa quesiui.
Tu autẽ me seruire & laborare feci¬
sti in peccatis tuis. ut cogerer dicere.
laboraui sustinens: ⁊ nequaqͣm ul.
faciam.: Quafi adamã ponã te.
& quasi seboym. Qͦ d autẽ lxx. po¬
suerunt. s in peccatis tuis defendi
te. & in iniquitatib tuis: sic potest
suꝑiorib coaptari ut labor sĩt dñi
& lassitudo. defende peccatores.
Ego sum ego sum ipse qui deleo
iniquitates tuas ꝓpter me. & pecca¬
torum triorũ ñ recordabor Redue

Expanded text:
humiliatum Deus non despicit , illa volui, illa quaesivi. Tu autem me servire et laborare fecisti in peccatis tuis, ut cogerer dicere: Laboravi sustinens; et nequaquam ultrfaciam? quasi Adamam ponam te, et quasi Seboim? Quod autem LXX posuerunt, sed in peccatis tuis defendi te, et iniquitatibus tuis, sic potest superioribus copulari, ut labor sit Dei, et lassitudo defendere peccatores. Ego suiniquitates tuas propter me, & peccatorum tuorum non recordabor. Ite
Abbreviated transcription (Latin):
ut adhue in uentre matris plantã
fr̾is arriꝑes siue qͥ in pͥncipio nas¬
centis eccłiȩ. te de ꝑsecutorũ mani¬
b conseruauit. Noli timere crude¬
litatẽ eorũ serue m̃s ia cob: & rectis¬
sime que elegi. Alio nomine ifra¬
helem uocat. Isurin enĩ u̾bũ he¬
tẽi id ẽ rectissimũ: ⁊ rectũ int̃p̃tati
st̃: Soli lxx. dilectissimũ: iungen¬
tes de suo. isrł. Proprie eñ iuxta
hebreos. ⁊ litt̃atum fidem. isrt re¬
ctis dĩ dicit᷑. Uir autẽ uidens dm̃.
ñ in elem̃tis. s in sonitu uocis est.
Unde ⁊ liber geneseos. appellatur.
eyeys: id est iustorũ abraham. yo¬
saac ⁊ iacob. Noli gͥ timere. iacob

Expanded text:
ntam fratris arriperes. Sive qui in principio nascentis Ecclesiae te de persecutoribus conservavit. Noli timere crudelitatem eorum, serve meus Jacob, et Rectissime quem elegi. Alio nomine Israelem vocat; ISURUN enim verbum Heὐθῆ, id est, rectissimum, et rectum interpretati sunt: soli LXX dilectissimum, jungentes de suo, Israel. Proprie enim juxta Hebraeos et litterarum fidem, ISRAEL , rectus Dei dicitur. Vir autem videns Deum non in elementis, sed in sono vocis est. Unde et liber Geneseos appellatur εὐθεῖς id est, justorum, Abraham, Isaac, et Israel. Noli igitur timere,
Abbreviated transcription (Latin):
dieb usq ad consũmationẽ sełi
ab oriente enĩ ⁊ occidente addu¬
cã filios tuos qui requiescant in si¬
nu abraham: & de cunctis mundi
partib filiorũ meorũ ⁊ filiarũ popłs
congregabitur. qui uł inuocent no.¬
men meũ uł meo uocentur nomine.
ut appellentur xp̃iani in głam creato¬
ris sui. Qͦđq sequit᷑ educ foras popłm
cȩcum. ⁊ ocłos habentẽ. surdũ⁊ aures¬

Expanded text:
diebus usque ad consummationem saeculi diebus usque ad consummationem saeculi . Ab Oriente enim et ab Occidente adducam filios tuos, qui requiescant in sinu Abraham, et de cunctis mundi partibus filiorum meorum et filiarum populus congregabitur, qui vel invocent nomen meum, vel meo vocentur nomine, ut appellentur Christiani in gloriam conditoris sui. Quodque sequitur: Educ foras populum caecum, et oculos habentem; surdu
Abbreviated transcription (Latin):
aquas ⁊ flumina. ⁊ ignẽ ⁊ flammas:
ꝑsecutorũ impetum furorẽq descri¬
bit qui saluti gentiũ inuideant. ⁊
nolit sermonẽ eugłicum p̃dicari.
Qũaquã iudei inaquis egyptios. in
fluinib babylonios. in igne ma¬
cedonas: in fłama romanos intel¬
ligi uelint. Iccirco autẽ p̃cepit eis
ne timeant. qr dñs d̾s saluator e¬
orum sit: ⁊ sc̃s isrł sit eũ eis: qui fe¬
cerit eos egypto & ethyopie:⁊ sye¬
ne. ⁊ extremis mundi t̃minis p̃di¬
care. ẜ syene. reliqui int̃pretes po¬
suer̃t sabaͥ unde fuit regina austri
quȩ uenit sapientiã audire salomo¬
nis. Quãobrem honorabibis factus
ẽ apłorum chorus in conspectu dñt
⁊ dilectus ab eo ⁊ cunctorũ homi¬
nũ salus atq ppłorum qͥ ꝑ eos ad
eugłium funt uocati: ⁊ reputabun¬
tur in salutẽ animarũ eorũ. Unde
Iungit & dicit. Noli timere. ego
tecum sũ: qui uobis in euangetio
loquor. Ecce ego uobiscũ sũ om̃ib

Expanded text:
aquas et flumina, et ignem et flammas, aquas et flumina, et ignem et flammas, persecutorum impetum furoremque describit, qui saluti gentium invideant, et nolint sermonem evangelicum praedicari. Quamquam Judaei, in aquis Aegyptios, in fluminibus Babylonios, in igne Macedonas, in flamma Romanos intelligi velint. Idcirco autem praecipit eis ne timeant, quia Dominus Deus Salvator eorum, et sanctus Israel sit cum eis, qui fecerit eos Aegypto, Aethiopiae, et Syenae, et extremis mundi terminis praedicare. Pro Syene, reliqui Interpretes posuerunt SABA , unde fuit regina Austri, quae venit sapientiam audire Salomonis . Quamobrem honorabilis factus est Apostolorum chorus in conspectu Dei, et dilectus ab eo: et cunctorum hominum salus atque populorum, qui per eos ad Evangelium sunt vocati, et reputabuntur in salutem animarum eorum. Unde jungit et dicit: Noli timere, ego tecum sum, qui vobis in Evangelio loquor: Ecce ego vobiscum sum omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ri mei & surdi. nͥ qui dñantur eo¬
rũ. Et excecati sunt serui d̾i & rur¬
sum. factus ẽ popłs uastatus. atq
direptus. & his similia. uł deniq¬
Effudit suꝑ eũ indignationẽ furo¬
ris sui & forte bellũ: & cõbussit eũ
in cirruiti. ⁊ ñ cognouit: ⁊ succen¬
dit eũ. ⁊ ñ intellexit. Ergo qͦd su¬
pra diximꝰ duos ẽẽ iacob. ⁊ duos
ifrł. unũ carnalẽ ⁊ alterũ sp̾alem.
eorum qui in saluatorẽ crede nolu¬
erunt. ⁊ eorũ ⁊ qͥ receꝑunt filiũ dĩ
hoc ̃ nc̃ intelligendũ. quod ꝓuoce¬
tur apłorum chorus. & pͥma xp̃i ee
desia de iudeorũ popłis cong̃gata.
ut intelligat creatorem ⁊ factorẽ
suũ qͥ ⁊ animȩ ⁊ corporis eiꝰ sit con¬
dicor: nec timeat ꝑsecutores. qr
redẽptus sit sanguine xp̃i quo¬
cauerit eũ nomine suo. ⁊ ob fa¬
miliaritatẽ specialit̾ appellet po¬
pulũ suũ: s p̃dicet incunctant̃. ⁊ nul¬
la ꝑicula reformidet. Qͦdq infert

Expanded text:
 qui surdi, nisi qui dominantur eorum? et excaecati sunt servi Dei. Et rursum: Factus est populus vastatus atque direptus, et his similia. DeniqEffudit super eum indignationem furoris sui, et forte bellum: et combussit eum in circuitu, et non cognovit, et succendit eum, et non intellexit. Ergo quod supra diximus, duos esse Jacob, et duos Israel, unum carnalem, et alterum spiritualem, eorum qui in Salvatorem credere noluerunt, et eorum qui receperunt Filium Dei: hoc etiam nunc intelligendum, quod provocetur Apostolorum chorus, et prima Christi Ecclesia de Judaeorum populo congregata, ut intelligat Creatorem et factorem suum, qui et animae et corporis ejus sit conditor. Nec timeat persecutores quia redemptus sit Christi sanguine, qui vocaverit eum nomine suo: et ob familiaritatem specialiter appellet populum suum; sed praedicet incunctanter, et nulla pericula reformidet. Quodque infert:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit dñs redẽptor ũr. sc̃s isrł. Prop¬
Sic dicit dñs ds̃. qͥ redemit̾ uos:
sc̃s isrł. Propt̾ uos mittam in baby¬
lonẽ. & suscitabo fugientes uniner¬
sos: & chaldei in nauib suis uincien¬

Expanded text:
dicit Dominus redemptor vester Sanctus Israhel propSic dicit Dominus Deus, qui redemit vos ctus Israel: Propter vos mittam in Babylonem, et suscitabo fugientes universos, et Chaldaei in navibus vincien
Abbreviated transcription (Latin):
iqm redemi te: & uocaui te no¬
imine meo. m̃s es tu. & si transi.¬
eris ꝑ aquã tecum sum: & flu¬
mina ñ oꝑient te. Et si transie¬
ris ꝑ ignem non cõbureris: fłama
tionẽ tuã egẏptum: ⁊ ȩthyopiam.
& syenẽ ꝓte ex quohonorabilis sa¬
ctus es. & in conspectu meo glori¬
ficatus. Ego dilexi te: & dabo ho¬
mines ꝓ te. & principes ꝓ capite
tuo. Noli timere: qm̃ decum sum.¬
ab oriente adduca sem̃ turũ: &
ab occidente congregabo. Dicam
aquiloni adduc. affrico. noli ꝓhi
bere filios meos de t̃ra longinqua.
& filias mȩas a t̃minis t̃re: om̃s
qui uocant᷑ nomine meo. In gła
enĩ mea creaui eũ. ⁊ plasmaui eũ.
n feci illũ. ⁊ eduxit popłm cȩeũ
qui habet oculos ⁊ funt cȩcii sur.¬
de st̃ aures eiꝰ Om̃s gentes congre¬
gatȩ sunt simulꝰ ⁊ conuenerunt
principes earũ. Quis annuntiabit
hec: Aut quȩ apͥncipio sunt. qͥs
annuntiabit uobis: Adducant
testes suos ⁊ iustificentur. ⁊ audi¬

Expanded text:
edemi te: vocavi te nomine tuo, meus es tu: et si transieris per aquam, tecum sum, et flumina non cooperient te. Et si transieris per ignem, non combureris: flamma tionem tuam Aegyptum, et Aethiopiam, et Syenen pro te. Ex quo honorabilis factus es, et in conspectu meo glorificatus es: et ego dilexi te, et dabo homines pro te, et principes pro sapite tuo. Noli timere, qAb Oriente adducam semen tuum, et ab occasu colligam te. Dicam Aquiloni, Adduc, et Africo, Noli vetare; bere: adduc filios meos de terra longinqua, et filias meas a terminis terrae, omnes qui vocantur nomine meo: in gloria enim mea creavi illum, et plasmavi eum, et feci illum: et eduxi populum caecum, qui habent oculos, et sunt caeci, et surdae sunt aures ejus. Omnes gentes congregatae sunt simul, et convenerunt principes earum. Quis annuntiabit haec? aut quae a principio sunt, quis annuntiabit vobis? adducant testes suos, et justificentur, et audi
Abbreviated transcription (Latin):
uastitatis agnoscant. Qͥ nec facere.
tam irã suã. & indignationẽ furo¬
ris plenam: ut qui priꝰ tacuerat. ne¬
quaquã ultra reticeret. nec sermo¬
nib eos s penis. corm̃tisq corriperet
& comphenderet eosbellũ fortissimỹ
qͦd nequaquã possint euade. ostenns
ferociam romanorũ. Cũq ex om̃i par¬
te cõbustus sit. & nrichil in se habeat
sanitatis: tam̃ ñ intelligit eausam pe¬
ne sue. qͦd iecirco punitus sit. qr fi

Expanded text:
vastitatis agnoscant, qui nec audire vastitatis agnoscant, qui nec audire totam iram suam et indignationem furoris plenam, ut qui prius tacuerat, nequaquam ultra reticeret, nec sermonibus eos, sed poenis tormentisque corriperet, et comprehenderet eos bellum fortissimum, quod nequaquam possint evadere, ostendens ferociam Romanorum. Cumque ex omni parte combustus sit, et nihil in se habeat sanitatis, tamen non intelligit causam poenae suae quod idcirco punitus sit, quia Dei
Abbreviated transcription (Latin):
quit uoluit ut scĩficaret eũ. & mag¬
nificaret legẽ suã. & popłm iacen¬
t̃e extolleret ac leuaret: s ille dei
facere noluit uoluntatẽ. & id̾curo
ab adu̾sariis suis direptus ẽ atq ua¬
status: quos uł demones. uł hostes
intelligere debemꝰ. Laqueus uiue¬
num om̃s: ⁊ in domib carcerũ ab¬
sconditi sunt. Sine ut lxx. tͥnstule¬
runt. laqueus in cubieulis tibiq &
in domib simuil in quib absconde¬
r̃t eos. Scribas significat & pha¬
riseos. qui pleb̾e miserabilẽ dece¬
pert: & ubiq posuerunt insidias
bentes clauẽ scientiȩ. nec ipsi intran.¬
tes. & alios uolentes introire ꝓhiben¬
tes. Pulchreq pectora eorum in quib
habitabant cogitationes pessime. car¬
ceres appellauit. Ido facti sunt in
rapinã & indireptionẽ. nec fuit qui
libaret eos. & ꝓ eis sermonẽ faceret.
Simulq ꝓpħa cohortatur eos. ut si
om̃s audire ñ possint. saltẽ pauei
futura cognoscant. ⁊ intelligant
a quo ista ꝑpessi sunt: eausasq sue

Expanded text:
quit, voluit ut sanctificaret eum, et magnificaret Legem suam, et populum jacentem extolleret ac levaret. Sed ille Dei facere noluit voluntatem: et idcirco ab adversariis suis direptus est atque vastatus, quos vel daemones, vel hostes intelligere debemus. Laqueus juvenum omnes, et in domibus carcerum absconditi sunt. Sive ut LXX transtulerunt, Laqueus in cubilibus ubique: et in domibus simul, in quibus absconderunt eos: Scribas significans et Pharisaeos, qui plebem miserabilem deceperunt, et ubique posuerunt insidias bentes clavem scientiae, nec ipsi intrantes, et alios volentes introire prohibentes. Pulchreque pectora eorum in quibus habitabant cogitationes pessimae, carceres appellavit. Ideo facti sunt in rapinam, et in direptionem: nec fuit qui liberaret eos, et pro eis sermonem faceret. Simulque Propheta cohortatur eos, ut si omnes audire non possint, saltem pauci futura cognoscant et intelligant, a quo ista perpessi sint. Causasque suae
Abbreviated transcription (Latin):
stati. Ille gͥ cuiꝰ tanta p̃conia sunt. ħ
ad eum locutus ẽ. cuiꝰ legem insulȩ
p̃stolantur & gentes. Ego dñs uocaᷤ¬
ui te iniustitia: de qͥuo ipse loquit᷑
in ȩuangłio: ꝓat̃ iuste. ⁊ mundus
te ignorat: ut eẽs ñ solum iudeors.
s & gentium ds̃. Et app̃hendi ma¬
num tuã: qr quicquid oꝑatur filiꝰ
oꝑatur patͣ. Et seruani te: qͥ omĩa
ip̃se conseruas. Et dedi te infedus
popłi isrł. cui te uenturum ante
ꝓmiseram & in lucem gentiũ. q̃
sedebant in tenebris ⁊ umbra mor¬
tis. Ut aꝑires oculos cȩcorum: qͥ dñm

Expanded text:
stati. Ille igitur cujus tanta praeconia sunt, haec stati. Ille igitur cujus tanta praeconia sunt, haec ad eum locutus est, cujus legem insulae praestolantur et gentes: Ego Dominus vocavi te in justitia: de quo ipse loquitur in Evangelio, Pater juste, mundus te ignorat ; ut esset non solum Judaeorum, sed et gentium Deus. Et apprehendi manum tuam, quia quidquid operatur Filius, operatur Pater. Et servavi te, qui omnia ipse conservas. Et dedi te in foedus populi Israel, cui te venturum ante promiseram. Et in lucem gentium, quae sedebant in tenebris et in umbra mortis, ut aperires oculos caecorum q
Abbreviated transcription (Latin):
suscipiam eũ. electus m̃s. cõplacuit
sibi in illo anima mea. dedi spm meũ
suꝑ eũ. iudiciũ gentib ꝓferet. Post condẽ¬
nationẽ enim idolorũ. subitus sermo
ꝓruperat. ecce seruus m̃s.⁊ reliqua:
quȩ nos ex ꝑsona patris suꝑ xp̃o in¬
terp̃tati sumꝰ. Itaq ne relinqueret
ambiguum quis suꝑiora dixisset.
iungit & dicit Hȩc dicit dñs ds. cre¬
ans celos ⁊ extendens eosꝰ siue ut lxx.
eos. Uniu̾sitatis gͥ creator ⁊ dñs. ipse
extendit celos atq defixit. s t̃ram
quoq alta mole firmauit. ⁊ omĩa
q̃ nascuntur ex ea. ut ininsibilia eiꝰ
ex his quȩ facta sunt intellecta con¬
spiciantur. sempi̾tna quoq uirtꝰ
illiꝰ & diuinitas: qui spiram̃ om̃ib
dedit qͥ u̾santur in t̃ra. lege prima
mortalium. Insufflauit enĩ ds̃ infa¬
ciem adam sp̃m uitȩ : & factus ẽ
in animã uiuentẽ. Sp̃m autẽ his
ꝓprie. qui calcant terram ⁊ sapi¬
entiam carnis. sue subiciunt pote¬

Expanded text:
ipiam eum: electus meus, complacuit sibi in illo anima mea. Dedi spiritum meum super eum: judicium gentibus proferet. Post condemnationem enim idolorum subitus sermo proruperat. Ecce servus meus, et reliqua, quae nos ex persona Patris super Christo interpretati sumus. Itaque ne relinqueret ambiguum, quis superiora dixisset, adjungit et dicit: Haec dicit Dominus Deus, creans coelos, et extendens eos. Sive ut LXX tor et Dominus, ipse extendit coelos atque defixit; sed terram quoque alta mole firmavit, et omnia quae nascuntur ex ea: ut et invisibilia ejus ex his quae facta sunt, intellecta conspiciantur ; sempiterna quoque virtus illius et divinitas. Qui spiramen omnibus dedit qui versantur in terra, lege prima mortalium. Insufflavit enim Deus in faciem Adam, spiritum vitae, et factus est in animam viventem . Spiritum autem his proprie qui calcant terram; et sapientiam carnis, suae subjiciunt pote
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑ & tenuis. qui ñ habebat scien¬
tiam ueritatis. querit ꝑ diu̾sos ma¬
gistros. & uaria philosophoꝵ dog¬
mata. aquas salubres: & ñ inuenit.
quia ñ sunt. Lingua eorũ fiti aruit:
sine lege ac ꝓpħis. Omnẽ enĩ iuxta
euangelii fidem substantiã suam in
medicos consũpserat: ⁊ a cruore ydola¬
triȩ. & sanguine uictimarũ ñ pot̾at
liberari. Propterea dñs d̾s ifrł ñ eos
penitus dereliquit. nec in et̾num ꝑire
passus ẽ.: s aꝑuit in supinis collib. stue
in montib flumina: & in medio cam¬
porũ fontes. Quȩ flumina ex illo flu¬
uio duxere pͥnciprum. qͥ in psalmis
legitur. fluminis impetus letificat
ciutatẽ di. & in alio loco fluinꝰ dĩ re¬
pletus ẽ aquis. Quȩ aque ⁊ fontes. de
illo fonte manarunt. qui ꝑ ieremiã
loquitur. Me dereliquerunt fontẽ a¬
quȩ nuiȩ. & supra in hoc eodem ꝓpħa
dicitur. Bibent aquã de fontib saluato¬

Expanded text:
pauper et tenuis, qui non habebat scienpauper et tenuis, qui non habebat scientiam veritatis, quaerit per diversos magistros, et varia Philosophorum dogmata aquas salubres: et non invenit, quia non sunt; lingua eorum siti aruit, sine Lege ac Prophetis. Omnem enim juxta Evangelii fidem, substantiam suam in medicos comsumpserat ; et a cruore idololatriae, et sanguine victimarum non poterat liberari. Propterea Dominus Deus Israel non eos penitus dereliquit, nec in aeternum perire passus est; sed aperuit in supinis collibus, sive in montibus flumina, et in medio camporum fontes. Quae flumina ex illo fluvio duxere principium, qui in Psalmis legitur: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei . Et in alio loco: Fluvius Dei repletus est aquis. Quae aquae et fontes de illo fonte manarunt, qui per Jeremiam loquitur: Me dereliquerunt fontem aquae vivae . Et supra in hoc eodem Propheta dicitur: Bibent aquas de fontibus Salvato
Abbreviated transcription (Latin):
dñis exaudiam eos: ds̃ isrł ñ derelin
quã illos. aꝑiam in supinis collibus
flumina: & in medio camporũ fontes.
Ponã desertum in stagna aquarũ. &
t̃ram inuiã in riuos aquarum. Dabo
Im solitudine cedrum. ⁊ spinam. ⁊ mir¬
tum. & lignum oliue:. Ponã in deserto
abietẽ. ulmũ. ⁊ buxũ fimub ut uide
Iant ⁊ sciant. & recõgitent. ⁊ intelligañ
parit᷑. quia manꝰ dñi fecit hoc ⁊̃ sẽs
ultabunt pauꝑes ⁊ in opes: querent e¬
nĩ aquam ⁊ ñ erit. lingua eorũ p̃ fi¬
ti exaruit. Ego dñs d̾s exaudiã. ds¬
isrł. et ñ derelinquã eobs aꝑiam in
montib flumina ⁊ in medio campoꝵꝓ
fontes faciam desertũ in paludes: et
sicientẽ t̃ram in aquȩ ductus. Ponã
in t̾ram absq aqua cȩdrum. ⁊ buxũ
& myrtum⁊ cyptessum. ⁊ popłm: ut
uideant & sciant & cogitent. ⁊ noue-¬
rint simul quia manꝰ dñi fecit hec.
& sc̃s isrł ostendit. G entiliũ popłs

Expanded text:
Dominus exaudiam eos:Dominus exaudiam eos:quam eos. Aperiam in supinis collibus flumina, et in medio camporum fontes: Ponam desertum in stagna aquarum, et terram inviam in rivos aquarum. Dabo in solitudine cedrum, et spinam, et myrtum, et lignum olivae: Ponam in deserto abietem, ulmum, et buxgitent, et intelligant pariter, quia manus Domini fecit hoc, et Sanctus ultabunt pauperes et inopes: quaerent enim aquam, et non erit: lingua eorum prae siti exaruit. Ego Dominus Deus exaudiam Israel: et non derelinquam eos: sed aperiam in montibus flumina, et in medio camporum fontes: faciam desertum in paludes, et sitientem terram in aquaeductus. Ponam in terram absque aqua cedrum, et buxum, et myrtum, et cyparissum, et populum: ut videant, et sciant, et cogitent, et noverint simul quia manus Domini fecit haec, et Sanctus Israel ostendit. Gentium populus
Abbreviated transcription (Latin):
Qͦdq sequitur: ego posui te. quasi plau¬
strum. triturans. nouũ. Habens rostra
serrantia. hoc significat qͦd p̃dicatio
euanglica conterat adu̾sarias pote
states. ⁊ sp̃ualẽ nequiciã eleuantem
se contra scientiã duĩ. qui ꝓ uarietate
suꝑbiȩ montes appellantur ⁊ colles:
Illisq sublatis. & turbinis more disꝑ¬
sis. exultet isrł atq lecetur in dño
sc̃o ĩsrł. fossumꝰ quoq dicere. qͦd eccłia¬
sticus uir. habens euangłicȩ predica¬
tionis rostra serrantia. in plaustro no¬
uo. qͦd nequaqͣm oꝑetur in uetusta¬
te littere s in nouitate sp̃s. conterat
incredulorũ corda durissima: sepa-¬
rans triticũ a paleis ⁊ montes col¬
lisq cõminuens. id ẽ om̃s hereticorũ
pͥncipes: qui cõminuti atq contͥti
redigantur in puluerẽ. ⁊ nichili ẽẽ do¬
ceantur: ut qͥ male fuerant congre-¬
gati. diuidantur in bonũ suum.
Egeni ⁊ pauꝑes querunt aquas.
⁊ ñ sunt lingua eorũ siti aruit. Ego

Expanded text:
que sequitur: Ego posui te quasi plaustrum triturans novum, habens rostra serrantia, hoc significat, quod praedicatio Evangstates, et spiritalem nequitiam elevantem se contra scientiam Dei, quae pro varietate superbiae montes appellantur et colles, illisque sublatis, et turbinis more dispersis exsultet Israel in DoSancto Israel. Possumus quoque dicere, quod ecclesiasticus vir habens evangelicae praedicationis rostra serrantia in plaustro novo, quod nequaquam operatur in vetustate litterae, sed in novitate spiritus, conterat incredulorum corda durissima: separans triticum a paleis, et montes collesque comminuens, id est, omnes haereticorum principes, qui comminuti atque contriti, redigantur in pulverem, et nihil esse doceantur, ut qui male fuerant congregati, dividantur in bonum suum. Egeni et pauperes quaerunt aquas, et non sunt: lingua eorum siti aruit. Ego
Abbreviated transcription (Latin):
lentus: s ȩqualitatẽ uultꝰ om̃i tẽpo¬
re conseruabit. Qͦd falso de socrate
philosophi głantur: nunqͣm eum
plus solito. nec tristem fuisse nec
letum. ẜ quo aquila & theodotio in¬
terp̃tati sunt: ñ obscurabit. & ñ cur¬
ret. donec ponat in t̃ra udicium.
& ẽ sens Nullum nultus tristicia
det̃rebit: nec festinabit ad penam:
quia uidicii ueritatẽ ultimo tẽpo¬
re teseruabit. Qͦdq sequitur. & le¬
gem illiꝰ insulȩ expectabunt: manife¬
stiꝰ.lxx. posuerunt. in nomine eiꝰ gen¬
tes sꝑabunt. Que in scripturis ap¬
pellantur insule qr ex om̃i parteꝑ
secutorũ incursionib patent. Legẽ
autẽ eiꝰ. ñ quȩ ꝑ moysen data ẽ: s¬

Expanded text:
lentus; sed aequalitatem vultus omni tempolentus; sed aequalitatem vultus omni tempore conservabit: quod falso de Socrate Philosophi gloriantur, nunquam eum, plus solito, nec tristem fuisse, nec laetum. Pro quo Aquila et Theodotio interpretati sunt: Non obscurabit, et non curret, donec ponat in terra judicium. Et est sensus: nullum vultus tristitia deterrebit, nec festinabit ad poenam, qui judicii veritatem ultimo tempori reservavit. Quodque sequitur: et legem illius insulae exspectabunt, manifestius posuere LXX in nomine ejus gentes sperabunt: quae in Scripturis appellantur insulae, quia ex omni parte persecutorum incursionibus patent. Legem autem ejus, non quae per Moysen data est, s
Abbreviated transcription (Latin):
cens ad inulierẽ. Confide filia. di¬
mittunt᷑ tͥ peccata. Et linũ fumi¬
gans. siue ut cȩteri tͣnstulerunt. ob¬
scurum atq tenebrosum ñ extuni¬
griet. Qui uicini erant extinctiomi:
dñi elementia seruabuntur. Que
suꝑ iudeis ⁊ nationib in supradictis
opusculis disseruimꝰ. S eũ uitate
om̃ia idicabit. nequaqͣm metuens
scribas & phariseos. quos confident̃
hypochritas appellabat. Qͦ d autẽ
sequitur. splendebit. ⁊ ñ conteret᷑.
donec ponat suꝑ t̾ram uidiciũ: ma-¬
theus euangelista ñ posuit. Siue int̃
iudiciũ ⁊ udicium media: scͥptoris
errore sublata sunt. Significat au¬
tẽ quod resurgens ex mortuis. cun¬
ctos illuminauerit: nec morte con¬
tritus sit. donec poneret suꝑ t̃ram
iudiciũ: qui loquebatur in eͥri angłio.
In iudicium ego ueni in mundum
istum: ut ñ uidentes uideant. et
uidentes cȩci fiant. ꝑ quo nos int̃¬
p̃tati sumꝰ ñ erit tristis neq turbu¬

Expanded text:
cens ad mulierem: Confide, filia, dicens ad mulierem: Confide, filia, dimittuntur tibi peccata . Et linum fumigans, sive ut caeteri transtulerunt, obscurum atque tenebrosum, non exstinguet: qui vicini erant exstinctioni, Domini clementia servabantur quae super Judaeis et nationibus in supradictis opusculis disseruimus; sed cum veritate omnia judicabit; nequaquam metuens Scribas et Pharisaeos, quos confidenter hypocritas appellabat : Quod autem sequitur: Splendebit, et non conteretur, donec ponat super terram judicium, Matthaeus Evangelista non posuit : sive inter judicium et judicium media, scriptoris errore, sublata sunt. Significat autem quod resurgens ex mortuis, cunctos illuminaverit, nec morte contritus sit, donec poneret super terram judicium: qui loquebatur in Evangelio: In judicium ego veni in mundum istum: ut non videntes videant, et videntes caeci fiant . Pro quo nos interpretati sumus: Non erit tristis, neque turbu
Abbreviated transcription (Latin):
Qui cũ in forma di ẽẽt: humiliauit
se formã serui accipiens. ⁊ habitu
inuentus ut homo. In quo cõplacuit
sibi anima di: cernens in illo ẽẽ om̃s
uirtutes immo ipsum ẽe dĩ uirtutẽ
atq sapientiã. Dedi inquit sp̃m me¬
um suꝑ eum: qui descendit in specie
columbe. Iudiciũ gentib ꝓferet: qͦd
antea nesciebant. Non clamabit. e
rit mitis atq mansuetus. & ñ acci¬
piet ꝑsonam in iudicio. siue ñ leua¬
bit. subauditur in altum uocẽ suã:
uł iuxta syminachum ñ decipietur.
oñis insidias diaboli intelligens: aut
seđm .lxx. ñ relinquet. popłm scilicet
iudȩoiũ. uocans eũ ad penitentiam
slon audietur foris uox eiꝰ. neq enim
extra galileam atq uideam. in aliis gen¬
tur paneas: tam̃ sciendũ non ẽe scrip¬
tum. quod ipsas ingressus sit ciuita¬
tes. Calamũ quassatũ sine confractõ
ñ conteret. Cunctis enĩ placabilis e¬
rit: & ueniã dabit peccatorib. di¬

Expanded text:
Qui cum in forma Dei esset, humiliavit Qui cum in forma Dei esset, humiliavit semetipsum formam servi accipiens, et habitu inventus ut homo , in quo complasibi anima Dei, cernens in illo omnes esse virtutes: immo ipsum esse Dei virtutem atque sapientiam. Dedi, inquit, spiritum meum super eum: qui descendit in specie columbae. Judicium gentibus proferet, quod antea nesciebant. Non clamabit: erit enim mitis atque mansuetus; et non accipiet personam in judicio, sive non levabit, subauditur, in altum vocem suam. Vel juxta Symmachum, non decipietur; omnes insidias diaboli intelligens: aut, secundum LXX, non relinquet, populum scilicet Judaeorum: vocans eum ad poenitentiam. Nec audietur foris vox ejus, neque enim extra Galilaeam atque Judaeam in aliis gentur Paneas: tamen sciendum non esse scriptum, quod ipsas ingressus sit civitates. Calamum quassatum, sive confractum non conteret. Cunctis enim placabilis erit, et veniam dabit peccatoribus, di