comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
facta sunt eiꝰ bona oꝑa ꝓfuert̾: ideo
c̃ sequenter adiecit. NUNQUID OOORTUIS
facies MiRasilia: Hoc eni si dehis dictũ
÷: magna mirabilia facta sunt mortuiᷤ.
ascendit. magnũ mortuis miraculum
factũ ÷. Significat gͦ uerbo isto qͦ ait.
nunqͥd mortuis facies mirabilia: homineᷤ
corde ita mortuos. ut eos aduitã fidei
tanta xp̃i mirabilia ñ mouerent. Neq
enĩ ꝓpterea dixit n̾ eis fieri mirabilia.
qr non ea uident: s qr n̾eis ꝓsunt. Nã
sicut hie ait. tota die expandi manꝰ¬
meas ad te. qr om̃ia oꝑa sua ñ nͥ aduo-¬
luntatẽ referat patris. sepissime con¬
testans idõ se uenisse ut uoluntatem
patris impleret: ita qr eadem oꝑa etiã
infidelis popłs uidit. aliꝰ ꝓpħa dicit.
Tota die extendi manꝰ mẽas ad popłm

Expanded text:
facta sunt, ejus bona opera profuerunt; ideo facta sunt, ejus bona opera profuerunt; ideo consequenter adjecit: «Numquid mortuis facies mirabilia?» Hoc enim si de his dictum t; magna mirabilia facta sunt mortuis, ascendit, magnum mortuis miraculum factum est. Significat ergo isto verbo quo ait, «Numquid mortuis facies mirabilia,» homines corde ita mortuos, ut eos ad vitam fidei tanta Christi mirabilia non moverent. Neque enim propterea dixit non eis fieri mirabilia, quia non ea vident; sed quia non eis prosunt. Nam sicut hic ait, «Tota die expandi manmeas ad te;» quia omnia opera sua nonnisi ad voluntatem referat Patris, saepissime contestans ideo se venisse, ut voluntatem Patris impleret : ita, quia eadem opera etiam infidelis populus vidit, alius propheta dicit, «Tota die expandi manus meas ad populum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ mͥ occurrit exemplũ totũ ꝓparte etiã
tc̃ posse accipi. quando ipsum uerbũ ad¬
ditur. & dr̃ totũ. Nã in eo qͦd dix̾ dñs in
euangelio. sic erit filius hominis incorde
t̾rȩ. trib dieb & trib noctib: idõ totum
ꝓparte ñ in solent̾ accipit᷑. qr nͦ ait totis
trib dieb died: & totis trib noctib Unus
qͥppe mediꝰ fuit totꝰ dies. duoꝵ aut̃ parteᷤ.
pͥmi ultima. ultimi pͥma. Si aũt ñcrucẽ
suã in hac ꝓpħia psalmi significauit hiᷤ
uerb. s orationẽ quã eũ exforma serui
fudisse dõ patri euangłio teste didicimꝰ.
ubi eũ & longe ante passionẽ & subdie
passionis & in ipsa cruce orasse meminimꝰ:
nusquã hoc eũ tota die fecisse legimus.
ꝓinde c̃uenient̾ ꝑ extentas manus tota
die. c̃tinuationẽ bonoꝵ oꝑũ intelligere
possumꝰ: aquoꝵ nunquã intentione ces-¬
ñ aut̃ om̃ib hominib nec ipsis int̾ qͦs

Expanded text:
non mihi occurrit exemplum, totum pro parte etiam non mihi occurrit exemplum, totum pro parte etiam tunc posse accipi, quando ipsum verbum additur et dicitur totum. Nam et in eo quod dixit Dominus in Evangelio, «Sic erit et Filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus» ; ideo totum pro parte non insolenter accipitur, quia non ait, Totis tribus diebus et totis tribus noctibus: unus quippe medius fuit totus dies, duorum autem partes; primi ultima, ultimi prima. Si autem non crucem suam in hac prophetia Psalmi significavit his verbis, sed orationem, quam eum ex forma servi fudisse Deo Patri, Evangelio teste, didicimus, ubi eum et longe ante passionem, et sub die passionis, et in ipsa cruce orasse meminimus; nusquam hoc eum toto die fecisse legimus. Proinde convenienter per extentas manus tota die continuationem bonorum operum intelligere possumus, a quorum nunquam intentione cess inter quos
Abbreviated transcription (Latin):
s insuis interiorib occultꝰ. om̃ia qͣsi suꝑatꝰ
atq impotens ꝑ ferebat: infirmati sunt
ab inopia. uelut sub tͣcto sibi cibo suo.¬
& lumine suo. Et exclamoayi in ꝗͥt adte
oũe. hoc qͥdem & aꝑtissime fecit. cum
intellexerimꝰ: qͦmͦ intellecturi sumꝰ tota
die: Runqͥd totadie pependit in ligno.
cũ & nox ad totũ diẽ ꝑtineat: Si au̾tem
hoc loco diem uoluit intelligi. qͥ p̃t᷑ noctẽ
dies appellari solet: etiã talis diei quan¬
do erucifixus ÷ iã pars pͥma & ñ parua
transierat. Si aut̃ diẽ ꝓ tẽpore positũ
uelimꝰ acciꝑe. maxime qr hoc nomen
genere femmino posuit. qđ in latino
eoqͥo ñ nͥ tẽpꝰ significare solet. quãuis
ingreco ñ ita sit. semꝑ qͥppe in ea lingua
int̾pretari puto: artiꝰ questio colligabitur.
Quom enĩ toto tẽpore. sinec saltẽ uno toto
die manꝰ extendit incruce : Porro si totũ
ꝓparte accipiendũ. ẽẽ. dicamꝰ. qr isto genere
locutionis uti etiã scã scriptura consueuit:

Expanded text:
terioribus occultus, omnia quasi superatus atque impotens perferebat, «infirmati sunt ab inopia,» velut subtracto sibi cibo suo, lumine suo. 9. «Et clamavi,» inquit, «ad te, Domine.» Hoc quidem et apertissime fecit, cum intellexerimus; quomodo intellecturi sumus, «Tota die?» Numquid tota die pependit in ligno, cum et nox ad totum diem pertineat? Si autem hoc loco diem voluit intelligi, qui praeter noctem dies appellari solet; etiam talis diei, quando crucifixus est, jam pars prima et non parva transierat. Si autem diem pro tempore positum velimus accipere maxime quia hoc nomen genere feminino posuit, quod in latino eloquio nonnisi tempus significare solet: quamvis in graeco non ita sit; semper quippe in ea lingua ros sic interpretari puto, arctius quaestio colligabitur. Quomodo enim toto tempore, si nec saltem uno toto die manus extendit in cruce? Porro si totum pro parte accipiendum esse dicamus, quia isto genere locutionis uti etiam sancta Scriptura consuevit;
Abbreviated transcription (Latin):
beat. ac si dictũ sit. Nunqͥd enarrabit qͥs
ueritatẽ tuã inꝑditione : Miscđiam qͥppe
&ueritatẽ amat scriptura c̃iungere:
in sepulchro. Sic aut̃ dictum ÷ in sepulchro:
ut in telligant᷑ hi qͥ st̃ in sepulchro. qui &
suꝑiꝰ significati st̃ nomine mortuorũ ubi
ait. Nunquid mortuis facies mirabilia :
Animȩ qͥppe mortuȩ. corpꝰ sepulchrum ÷.
Unde dñs in euangłio talib dicit. Similes
estis sepulchris dealbatis. quȩ foris apparent

Expanded text:
 sit, Numquid enarrabit quis veritatem tuam in perditione? Misericordiam quippe et veritatem amat Scriptura conjungere, «in sepulcro.» Sic autem dictum est, «in sepulcro,» ut intelligantur ii qui sunt in sepulcro, qui et superius significati sunt nomine mortuorum, ubi ait, «Numquid mortuis facies mirabilia?» Animae namque mortuae corpus sepulcrum est. Unde Dominus in Evangelio talibus dicit: «Similes estis sepulcr
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ suscitat mortuos & uocat ea quȩ ñ
st̃. tanquã quȩ sunt. me inoccultis uo¬
cando & suscitando & trahendo atenebri
ooea preueniet te. lam mane postea
ubi illuminabunt᷑ occulta tenebrarum.
& manifestabuntur cogitationes cordis.
& laus erit unicuiq ate: nẽ mista uita.
in ista ꝑegrinatione. in hac luce fidei
quȩ incõparatione tenebrarũ infideliũ
iam dies ÷ s incõparatione diei ubi uide
bimꝰ facie ad faciẽ. adhuc nox÷: ad huc
& mala transitura crebrescunt. Idõseqͥt᷑.¬

Expanded text:
 suscitat, et vocat ea quae non sunt, tanquam quae sunt, me in occultis vocando, et suscitando, et trahendo, a tenebrmea praeveniet te.» Jam mane, posteaubi illuminabuntur occulta tenebrarum, et manifestabuntur cogitationes cordis, et laus erit unicuique a te ; nunc in ista vita, in ista peregrinatione, in hac luce fidei, quae in comparatione tenebrarum infidelium jam dies est, sed in comparatione diei ubi videbimus facie ad faciem, adhuc nox est, adhu mala transitura crebrescunt. Ideo seq
Abbreviated transcription (Latin):
brei nominis int̾p̾tatio ꝑ hibetur. id ÷
chore. Et hic ÷ IN TELLETUS FOAN ISRA-¬
helit ar. qđ intituli huiꝰ ultimo positũ :.
fr̃s suos xp̃c facere dignatꝰ ÷: qͥ sacram̃tũ
crucis eiꝰ intelligunt. & ñ solũ de illa ñ
erubescunt: uerũ etiam in illa fidelit̾
gł ant᷑. ñ se de suis meritis ex tollentes.
Sed eiꝰ gr̃ȩ ñ ingrati. ut unicuiq eoꝵ
dici possit ecce uere isrłita. in qͦ dolus
ñ ÷ sicut ipsũ isrł scriptura sine dolo
fuisse cõmendat. Iã itaq xp̃i uocẽ in ꝓ-¬
pħia p̃cinentis audiamꝰ. cui suus chorus
uł imitatione uł gratiarũ actione re¬
spondeat.

Expanded text:
braei nominis interpretatio perhibetur, id est, Core. Et hic est «intellectus Aeman Israelitae»: quod in tituli hujus ultimo positum est.  facere dignatus est, qui sacramentum crucis ejus intelligunt, et non solum de illa non erubescunt, verum etiam in illa fideliter gloriantur, non se de suis meritis extollentes, sed ejus gratiae non ingrati; ut unicuique eorum dici possit, «Ecce vere Israelita, in quo dolus non est» : sicut ipsum Israel Scriptura sine dolo fuisse commendat . Jam itaque Christi vocem in prophetia praecinentis audiamus, cui suus chorus vel imitatione, vel gratiarum actione respondeat.
Abbreviated transcription (Latin):
dicante : Aut qͦmͦ p̃dicabunt. nͥmit.¬
tantur : Sicut scriptũ ÷. Quã speciosi
pedes eorũ qͥ annuntiant pace̾. qui an-¬
nuntiant bona. Ipsi sunt medici curantes
a latronib sauciatũ. s dñs eũ ꝑduxit ad
stabulũ. Suia ipsi sunt etiã oꝑantes in agro
dñico. nec tam̃ qͥplantat ÷ aliqͥd. aut qͥ
rigat. s qͥ increm̃tũ dat ds̃. Idõ & ego
ad dñm clamaui. hoc ÷ dñm ut saluus
essẽ inuocaui. Quomͦ aut̃ inuocarem
nͥ crederẽ : Quomͦꝰ aut̃ crederẽ nͥ audirẽ:
S ut auditã crederẽ ipse me attraxit :
qr in occulto amorte cordis. ñ qͥlibet
medici s ipse excitauit. Nã multi audier̃t.
qr inomnẽ terram exiuit sonꝰ eoꝵ & in
fines orb̾ t̾rȩ uerba eoꝵ s ñ om̃iũ ÷ fides.

Expanded text:
cabunt, si non mittantur? sicut scriptum est, Quam speciosi pedes eorum qui annuntiant pacem, qui annuntiant bona» ! Ipsi sunt medici curantes a latronibus sauciatum; sed Dominus eum perduxit ad stabulum : quia ipsi sunt etiam operantes in agro Dominico; nec tamen qui plantat est aliquid, aut qui rigat, sed qui incrementum dat Deus . Ideo et ego ad Dominum clamavi; hoc essem invocavi. Quomodo autem invocarem, nisi crederem? quomodo crederem, nisi audirem? Sed ut audita crederem, ipse me attraxit; quia in occulto a morte cordis non quilibet medici, sed ipse excitavit. Nam multi audierunt; quia in omnem terram exiit sonus eorum, et in fi
Abbreviated transcription (Latin):
tanquã nescientib qͦd faciebant. uelut
uulnerati dormientes in sepulchro. &
ipsi expulsi sunt de manu tua. Id ÷ cum
hȩc ab eis factꝰ sum. ipsi expulsi sunt de
manu tua. Ipsi aditorio manus tuȩ
pͥuati sunt: qui me sine ad iutorio esse
putauerunt. Fodert̃ enĩsic̃ dicit in
alio psalmo ante faciẽ meã foueã. & inci-¬
derunt in eã. Meliꝰ enĩ sic intelligendũ
existimo: quã ut id qđ dictũ ÷ & ip̃si ex¬
pulsi sunt de manu tua. ad illos referat᷑
dormientes in sepulchro. quoꝵ nͦmenunit
adhuc: cum sint in eis iusti. quorũ liret
ñ meminerit ut ad huc resurgant. de
his tam̃ dictũ ÷. iustoꝵ animȩ in manu
dĩ sunt. hoc ÷ habitant in adiutorio al-¬
tissimi. & in ꝑtectione dĩ cęli cõmorant᷑.
S illi expulsi sunt de manu dĩ qͥ dñm

Expanded text:
quod faciebant, «velut vulnerati dormientes in sepulcro. Et ipsi expulsi sunt de manu tua:» id est, cum haec ab eis factus sum, «ipsi expulsi sunt de manu tua;» ipsi adjutorio manus tuae privati sunt, qui me sine adjutorio esse putaverunt. «Foderunt» enim, sicut dicit in alio psalmo, «ante faciem meam foveam, et inciderunt in eam» . Melius enim sic intelligendum existimo, quam ut id quod dictum est, «Et ipsi expulsi sunt de manu tua,» ad illos referatur dormientes in sepulcro, quorum non meminit adhuc: cum sint in eis justi, quorum licet non meminerit adhuc ut resurgant; de his tamen dictum est, «Justorum animae in manu Dei sunt» , hoc est, habitant in adjutorio Altissimi, et in protectione Dei coeli commorantur . Sed illi expulsi sunt de manu Dei, qui Dom
Abbreviated transcription (Latin):
potest. Dolere aut̃ corpꝰ sine anima non
potest. Cur itaq ñ dicamꝰ ñ humanis pec.¬
catis. s tam̃ humanis malis repletã fuisse
doluerit : Et euangelista. Assũpto inqͥt
petro & duob filiis zebedĩ: cȩpit c̃tristari
& mestꝰ eẽ. Et ipse dñs deseipso tc̃ ait illiꝰ.¬
repleta ÷ inquit malis anima mea. &
uita mea in infernũ appropinquauit.
Nam ipsam om̃ino sententiã uerbis aliiꝰ
explicauit: qr dictũ ÷ tristis ÷ anima mo
usq ad mortẽ. Qđ eñi ait tristis÷ animao

Expanded text:
potest; dolere autem corpus sine anima non potest; dolere autem corpus sine anima non potest. Cur itaque non dicamus non humanis peccatis, sed tamen humanis malis repletam fuisse quod pro nobis doluerit : et evangelista, «Assumpto,» inquit, «Petro et duobus filiis Zebedaei, coepit contristari et nuestus esse;» et ipse Drepleta est, inquit, malis anima mea, et vita mea in inferno appropinquavit. Nam ipsam omnino sententiam verbis aliis explicavit, quibus dictum est: Tristis est anima mea usque ad mortem. Quod enim ai
Abbreviated transcription (Latin):
Drauit aut̃ & cũ in letis reb ageret qđ
diei nomine. & cũ in aduersisꝰ qđ noctiᷤ
nomine significari arbitror. Ingressus
orationis in c̃spectũ dĩ. acceptatio eiꝰ est.
Inclinatio auris dĩ misericors exauditio
÷ Nã m̾bra talia qualia nos habemus in
corpore: ñ habet ds̃. Est aut̃ solita repe¬
titio. Nã qͦd ÷ intret in c̃spectu tuo oratio
mea. id ipsũ ÷ inclina aurẽ tuã ad p̃cẽ meã.
Qõͦo urpleta ÷ malis agiona aiea. et uita
MEA I INFERNŨ APΡROΡINOUAUIT. Au.¬
demusne dicere animã xp̃i repletã maliꝰ.
cum illa passionis afflictio incarne ua¬
luerit quicqͥd ualuit: Unde & ipse suoᷤ
ad tolerantiã passionis accendens. & tanqͣm
ad respondendũ exhortans chorũ suũ:
aꝑ secutorib anima ñ potest. malis aut̃
iniqͥtas animã illam repletã possumus
anima. quẽ in euitabilit̾ imminentem
p̾cedit tristitia. qͥ solius animȩ dolor:.
Dolere gͦ anima. etiã ñ dolente corpore

Expanded text:
it autem et cum in laetis rebus ageret, quod diei nomine; et cum in adversis, quod noctis nomine significari arbitror. Ingressus orationis in conspectu Dei, acceptatio ejus est; inclinatio auris Dei, misericors exauditio est: nam membra talia qualia nos habemus in corpore, non habet Deus. Est autem solita repetitio: nam quod est, «Intret in conspectu tuo oratio mea;» idipsum est, «Inclina aurem tuam ad precem meam. repleta est malis anima mea, et vita mea in inferno appropinquavit.» Audemusne dicere animam Christi repletam malis, cum illa passionis afflictio in carne valuerit, quidquid valuit? Unde et ipse suos ad tolerantiam passionis accendens, et tanquam ad respondendum exhortans chorum suum: a persecutoribus anima non piniquitas, animam illam repletam possumus anima, quem inevitabiliter imminentem praecedit tristitia, quae solius animae dolor est. Dolere ergo anima, etiam non dolente corpore,
Abbreviated transcription (Latin):
Qd ÷ intenebris. hoc ÷ int̾ra oblita. Infide.¬
les eñĩ significant᷑ nomine tenebrarum.
hinc dicit apłs. Fuistis enĩ aliquando tene¬
adtantas tenebras ꝑuenire: ut dicat stultꝰ
continuatur atq c̃texitur. Clamaui ad
te dñe int̾ passiones meas. tota die expan¬
di manꝰ meas ad te. Id ÷ ñ destiti ad te
glorificandũ extendere oꝑa mea. Cur
gͦ mme impii seuiunt. nͥ qr mortuis ñ
facies mirabilia. id ÷ ñ eis cõmouent᷑ ad fidẽ.
nec medici eos ex suscitabunt. ut c̃fiteant᷑
tͥ inqͥb occulta grã tua ñ oꝑat᷑. quatra¬
hat᷑ ut credantꝰ. qr nemo uenit ad me
nͥ quẽ tu attraxeris : Nã qͥs narrabit in
Et ueritatẽ tuã inꝑditione. hoc ÷ intali
morte nichil hoꝵ ualenti credere. atq
sentire : Nunqͥd enĩ intenebris huiꝰ mortĩ
hoc÷ in homine qͥte obliuiscendo uitȩ
lum̃ amisit. tua mirabilia & iustitia cogno
destinatis. qͥ scđm ꝓpositũ uocati sunt.
Inqͥb uerb̾ iã intelligendus ÷ dñs xp̃c ex

Expanded text:
t, «in tenebris;» hoc est, «in terra oblita.» Infideles enim significantur nomine tenebrarum: hinc dicit Apostolus, «Fuistis enim aliquando tenead tantas tenebras pervenire, ut dicat stultuscontinuatur atque contexitur: «Clamavi ad te, Domine,» inter passiones meas; «tota die expandi manus meas ad te:» id est, non destiti ad te glorificandum extendere opera mea. Cur ergo in me impii saeviunt, nisi quia mortuis non facies mirabilia? id est, non eis commoventur ad fidem, nec medici eos exsuscitabunt, ut confiteantur tibi, in quibus occulta gratia tua non operatur, qua trahantur ut credant; quia nemo venit ad me, nisi quem tu attraxeris. Nam «quis enarrabit in «et veritatem tuam in perditione;» hoc est, in tali morte nihil horum valenti credere atque sentire? «Numquid» enim «in tenebris» hujus mortis, hoc est, in homine qui te obliviscendo vitae lumen amisit, «tua mirabilia et justitia cognosaedestinatis, qui secundum propositum vocati sunt. In quibus verbis jam intellige
Abbreviated transcription (Latin):
gnatꝰ ÷. hoc ÷ m̃bra sua in scĩs ac fidelibꝰ sisꝰ
Ut sicui eoꝵ int̾humanas tẽptationesc¬
tristari & dolere c̃tingeret: ñ idõ se abeꝰ
gr̃a putaret alienũ. & ñ eẽ. ista peccata
s humanȩ infirmitatis indicia: tanquiꝰ
uoci p̾missȩ c̾cinens chorꝰ ita corpꝰ ens
exipso suo capite ad disceret. In hoc qͥp¬
pe corpore precipuũ m̃brũ. apłm pdu
lum legimꝰ: & audimꝰ c̃fitentẽ. talibus
malis repletã. ẽẽ. animã suã. cũ dicit
tristitiã sibieẽ magnã. & c̾tinuũ dolo¬
inqua illi se immanissimo scelere fue¬
rant obligaturi: ñ inc̾grue nos dicere

Expanded text:
delibus suis: ut si cui eorum inter humanas tentationes contristari et dolere contingeret, non ideo se ab ejus gratia putaret alienum; et non esse ista peccata, sed humanae infirmitatis indicia, tanquam voci praemissae concinens chorus, ita corpus ejus ex ipso suo capite addisceret. In hoc quippe corpore praecipuum membrorum apostolum Paulum legimus et audimus confitentem talibus malis repletam animam suam, cum dicit tristitiam sibi esse magnam, et continuum doloin qua illi se immanissimo scelere fuerant obligaturi, non incongrue nos dicere
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfunditatẽ. Factꝰ SŨ INQͥT SicOT hocio
Sine ao iołorio iN ter mortuos liser
In his uerb̾ maxime ꝑsona dñi apparet
Quis eñĩ aliꝰ int̾ mortuos lib̾. nͥ in simi¬
litu c arnis peccati. int̾ peccatores solus
sine peccato: Unde illis qͥ se insipient᷑
libos putabant: om̃is ait qͥfacit peccatũ
seruus ÷ peccati. Et qr ꝑ eũ qͥ non habebat

Expanded text:
. «Factus sum,» inquit, «sicut homo sine adjutorio, inter mortuos liber.» In his verbis maxime persona Domini apparet. Quis enim alius inter mortuos liber, nisi in similitudine carnis peccati inter peccatores solus sine peccato? Unde illis qui se insipienter liberos putabant, «Omnis,» ait, «qui facit peccacatum, servus est peccati.» Et quia per eum qui n
Abbreviated transcription (Latin):
teris mortuis animaduertenda dicre¬
tio. Nã & ipse uulneratꝰ ÷. & mortuus
positus in sepulchro.S illi qͥ nesciebans
quid faciebant. qͥs esset utiq nescienteᷤ.
similẽ illũ putauerunt aliis uulnere
occisis & dormientibus in sẽpulchro:
mortuos consueuit seriptura dicere dor:¬
mientes: qr euigilaturos id ÷ resurrectu¬
ros uult intelligi. S hic uulneratꝰ & dor¬
miens in sepulchro: dietꝰ tio euigi¬
lauit
passer singularis intecto id ÷
ad dexteram patris incȩlo. nec iã morit᷑.
& mors ei ultra ñ dominabit᷑. Unde
longe distat ab eis: quoꝵ ad talẽ resur¬
recfionem ds̃ ñ meminit adhuc.
Qđ eñi p̃cedere oportebat incapite:
meminisse quando facit. tẽ obliuisci
quando ñ facit. Nã neq obliuio cadit
indm̃ qr nullo mͦ mutat᷑. neq recordatio
qr ñ obliuiscit᷑. Factꝰ ego sũ ab eis nescientib¬

Expanded text:
teris mortuis animadvertenda discretio. Nam et ipse vulneratus est, et mortuus positus in sepulcro : sed illi qui nesciebant quid faciebant, quis esset utique nescientes, similem illum putaverunt aliis vulnere occisis et dormientibus in sepulcro, mortuos consuevit Scriptura dicere dormientes, quia evigilaturos, id est, resurrecturos vult intelligi. Sed hic vulneratus et dormiens in sepulcro, die tertio evigilavit, passer singularis in tecto , id est, ad dexteram Patris in coelo; nec jam moritur, et mors ei ultra non dominabitur . Unde longe distat ab eis quorum ad talem resurrectionem Deus non meminit adhuc: quod enim praecedere oportebat in capite,tur Deus meminisse, quando facit; tunc oblivisci, quando non facit: nam neque oblivio cadit in Deum, quia nullo modo mutatur; neque recordatio, quia non obliviscitur. «Factus sum» ergo, ab eis nescientib
Abbreviated transcription (Latin):
Sic̃ xp̃c ꝓnob̾ animã suã posuit: ita
& nos debemus animas ꝓfr̃ib ponere.
Hoc ÷ respondere. Chorus aut̃ concor¬
diam significat. quȩ in caritate c̃sistit.
Quis qͥs gͦ quasi emulator dñicȩ passio¬
nis tradiderit corpꝰ suũ ut ardeat: si
caritatẽ ñ habeat ñrespondet inchoro.
& ideo nichil ei ꝓdest. ꝓ inde quẽ admo¬
dum dicunt᷑ in arte musica. sicut ea docti
homines latine dicere potuert᷑. pͣcentor
& succentor. p̃centor scilicet qͥuocem
p̃mitat incantu. succentor aut̃ qui
sub sequenter canendo respondet: ita
in hoc cantico passionis. p̾cedentẽ xp̃m
subseqͥt᷑ chorꝰ martyrũ. infinẽ cęlestiũ
coronarũ. Hoc enĩ canit᷑ filiis chore.

Expanded text:
s pro nobis animam suam posuit, ita et nos debemus animam pro fratribus ponere» : hoc est respondere. Chorus autem concordiam significat, quae in charitate consistit. Quisquis ergo quasi aemulator dominicae passionis tradiderit corpus suum ut ardeat, si charitatem non habeat, non respondet in choro; et ideo nihil ei prodest . Proinde quemadmodum dicuntur in arte musica, sicut ea docti homines latine dicere potuerunt, praecentor et succentor; praecentor scilicet qui vocem praemittit in cantu, succentor autem qui subsequenter canendo respondet: ita in hoc cantico passionis, praecedentem Christum subsequitur chorus martyrum in finem coelestium coronarum. Hoc enim canitur «filii
Abbreviated transcription (Latin):
penetrare ñ potui. Et si qͥd de hac re
legi ab eis dictũ qͥante nos ista tracta¬
runt: ñ satis fecit expectationi siue
tarditati mee. In qͦ gͥ mysterio dictũ
mͥ uideat᷑ ꝓchoro ad respondendum.
id ÷ ut canenti ꝑchorũ respondeat᷑.
exponã. Dñi hic passio ꝓpħat᷑. Dicit dũt

Expanded text:
penetrare non potui: et si quid de hac re penetrare non potui: et si quid de hac re legi ab eis dictum, qui ante nos ista tractarunt, non satisfecit exspectationi, sive tarditati meae. In quo igitur mysterio dictum mihi videatur, Pro choro ad respondendum, id est, ut canenti per chorum respondeatur, exponam. Domini hic passio prophetatur. Dicit aut
Abbreviated transcription (Latin):
SaLOMI EUIUS OCTO¬
Gesioi septioni ti¬
tulus: habet aliqͥd qͦ
nouum negotiũ dis¬
putatori afferat. Nlus.¬
quã enĩ alioꝵ psalmoꝵ
positũ ÷ qđ hic legit᷑. Pro
aelech ad ResponseNdum. Nã de psalmo
eantici & cantico psalmi. alias iã qͥd nob̃
uderet᷑ diximꝰ. Et filius chore usitatum
intitulis psalmoꝵ sepissimeq tractatum
ste titulus. ꝓmelech aut̃ latine ꝓchoro
sonando respondeat. sic̃ ñ istũ solum.
sed alios quosq psalmos credendũ ÷. eẽ.
cantatos. quanuis alios titulos acceꝑint:
Qđ factũ existimo causa uarietatis. q̃ͣ
fastidium leuaretur. Non enĩ solus iste
psalmꝰ dignꝰ ÷ habitꝰ. ubi responderet
chorus : cum utiq ñsit solus de dñi pas-¬
sione c̃seriptus. Aut si ÷ alia causa cur
tanta sit uarietas tituloꝵ. qua possit
ostendi. ita psalmos om̃s. eẽ: prȩnotatos
qͥ sunt alit̾ atq alit̾ p̃notati. ut nulliꝰ
titulus ualeat alicui alteri conuenire:
ego eã fateor cũmultũ conatꝰ essem.

Expanded text:
salmi hujus octogesimi et septimi titulus habet aliquid quod novum negotium disputatori afferat. Nusquam enim aliorum psalmorum positum est quod hic legitur: «Pro melech ad respondendum.» Nam de Psalmo cantici et cantico psalmi alias jam quid nobis videretur diximus: et, «filiis Core,» usitatum in titulis psalmorum saepissimeque tractatum iste titulus. «Pro melech» autem, latine pro choro sonando respondeat? Sicut non istum solum, sed alios quoque psalmos credendum est esse cantatos, quamvis alios titulos acceperint; quod factum existimo causa varietatis, qua fastidium levaretur. Non enim solus iste psalmus dignus est habitus, ubi responderet chorus, cum utique non sit solus de Domini passione conscriptus. Aut si est alia causa cur tanta sit varietas titulorum, qua possit ostendi ita Psalmos omnes esse praenotatos, qui sunt aliter atque aliter praenotati, ut nullius titulus valeat alicui alteri convenire; ego eam, fateor, cum multum conotus essem,
Abbreviated transcription (Latin):
calcatur. p̃mitur. Iniuria uidet᷑ fieriuuȩ.
sedista iniuria sterilis ñ ÷. Immo si nulla
iniuria accederet: sterilitas remaneret.
quilonge facti sunt ascĩs: attendant
psalmũ istũ. agnoscant hic se. Dicañ
qđ hic dr̃. qui patiuntur qđ hic dr.
Certe qui ñpatitur ñdicat. Non astringo
ad uocẽ : quẽ uideo extrapassionem.¬
Seduide. necũ uult. ẽẽ. longe apassione:
longe fiat ascĩs. Qogitet gͦͦ unus quisq

Expanded text:
calcatur, premitur; injuria videtur fieri uvae, calcatur, premitur; injuria videtur fieri uvae, sed ista injuria sterilis non est; imo si nulla injuria accederet, sterilis remaneret. 4.qui longe facti sunt a sanctis, attendant psalmum istum, agnoscant hic se, dicant quod hic dicitur, qui patiuntur quod hic dicitur. Certe qui non patitur, non dicat: Non astringo ad vocem, quem videoextrapassionem.Sedvideatne,cumvultesse longe a passione, longe fiat a sanctis. Cogitet ergo unusquisque
Abbreviated transcription (Latin):
lum tenuerunt. sed tenent eũ allophili
in geth. Setꝰ diximꝰ. qđ cuutas sit Inter¬
rogata aut int̾ p̃tatio huiꝰ nominis. indi-
uator cor poris. ille natus ex uirgine.
crueifixus. qui ĩa nob exẽplũ resurrec¬
tionis nr̃ȩ in resurrectione suȩ carnis
ostendit. qͥ sedet ad dexterã patris. qui
& interpellat ꝓ nobis: est & hic. sed in
corpore suo quod ÷ eccła. Gorpus con-¬
iunctũ ÷ capiti suo. Caput ꝓcorpore¬
dere fecit incelestib. Et nos ibi sedemꝰ.
& ipse hic laborat. Nos ibi sedemꝰ scđm
spẽ. ille hic nobiscũ ÷ scđm caritatẽ.
Hȩc compago tanquã uniꝰ hominis. facit
duos incarne una sponsũ & sponsam.
Unde & ipse dñs dicit. Igit᷑ iã ñduo. sed
una caro. Quomͦ hic gͦ tenet᷑ ingethe
Tenetur intorculari corpꝰeiꝰ. id÷ eccła
Sed intorculari fructuosa p̾ssura:.
Uua inuite p̃ssurã ñ sentit. Integra uidet᷑.
s nihil inde manat. Mittitur intorcular.

Expanded text:
lum tenuerunt, sed et tenent adhuc Allophyli lum tenuerunt, sed et tenent adhuc Allophyli in Geth. Geth diximus quod civitas sit. Interrogata autem interpretatio hujus nominis, indicat Salvator corporis, ille natus ex virgine crucifixus, qui jam nobis exemplum resurrectionis nostrae in resurrectione suae carnis ostendit, qui sedet ad dexteram Patris, et pro nobis interpellat, est et hic, sed in corpore suo quod est Ecclesia. Corpus conjunctum est capiti suo, caput pro corporedere fecit in coelestibus . Et nos ibi sedemus, et ipse hic laborat: nos ibi sedemus secundum spem, et ille hic nobiscum est secundum charitatem. Haec compago tanquam unius hominis facit duos in carne una, sponsum et sponsam. Unde et ipse Dominus dicit: Igitur jam non duo, sed una caro . Quomodo ergo hic tenetur in Geth? Tenetur in torculari corpus ejus, id est Sed in torculari fructuosa pressura est. Uva in vite pressuram non sentit, integra videtur, sed nihil inde manat: mittitur in torcular,
Abbreviated transcription (Latin):
ligite cordis .ee. non corporis. Eit eni
plerũꝙ ut qͥcorpore longe ꝑegrinat᷑
ate. conuinctus sit tͥ: qr hoc amata
qͦdtu. Et sit plerũq ut stans iuxtatẽ.¬
exeo quia diligit mundũ cũ tu diligas
dm̃: longe sit ate. Qud gͦ sibi uult
qđ ad ipsum titulũ adhuc ꝑtinet.
quia tenuerunt eũ allofili ingeth: seth
ciuitas quȩdã erat allophiloꝵ id÷ alieni¬
genarũ utiq popłi longe asc̃is. Ex eo enĩ
quia altenigene: ñutiq ꝓpinquant sc̃ĩs.
sedlonge sunt a sc̃is. Om̃s qui recusant xp̃m
regẽ: alienigene fiunt. Quare alienigene
sunt ÷ Quia & illa uitis. quã uis ab illõ plan¬
tata. amara facta. quid audiuit: Quare
c̃uersa es inamaritudinẽ uitis aliena: Non
dictum ÷ uitis mea quia simea dulcis. sia¬
regem isrł. ꝑegrinatũ eẽ. apud allophilos
cũ quȩreretur asaule. & fuit inista ciui¬
tate apud regẽ ciuitatiꝰ huiꝰ s ibi retentũ
eẽ. non legimus. Ergo dauid nr̃m. iħm

Expanded text:
ligite cordis esse, non corporis. Fit enim ligite cordis esse, non corporis. Fit enim plerumque ut qui corpore longe peregrinatur a te, conjunctus sit tibi, quia hoc amat quod tu: et fit plerumque ut stans ex eo quia diligit mundum, cum tu diligas Deum, longe sit a te. 3. Quid ergo sibi vult, quod ad ipsum titulum adhuc pertinet, quia tenuerunt eum Allophyli in Geth? Geth civitas quaedam erat Allophylorum, id est alienigenarum, utique populi longe a sanctis. Ex eo enim quod alienigenae, non utique appropinquant sanctis, sed longe sunt a sanctis. Omnes qui recusant Christum regem alienigenae fiunt. Quare alienigenae fiunt? Quia et illa vitis quamvis ab illo plantata, amara facta quid audivit? Quare conversa es in amaritudinem, vitis aliena Non dictum est, Vitis mea: quia si mea, dulcis; si aregem Israel, peregrinatum esse apud Allophylos, cum quaereretur a Saüle ; et fuit in ista civitate et apud regem civitatis hujus: sed ibi retentum esse non legimus. Ergo David nostrum Do
Abbreviated transcription (Latin):
se ÷ enim ut tales patiamur usq infinẽ
quos non pateremur. nn ob̾ expediret
Om̃is eñĩ tẽptatio ꝓbatio ÷. & om̃is ꝓba¬
tionis effectus. habet fructũ suũ. Quia
homo plerũq & iam sibi ipsi ignotus.
qͥd ferat. qͥdue non ferat ignorat. & ali¬
quando psumit seferre quod ñ potest.
& aliquando desperat se posse ferre
qđ potest. Accedit tẽptatio quasi int̾ro¬
gatio & inuenit᷑ homo ase ipso. qͥa late¬
bat & se ipsũ. sed artificem ñ latebat.
petrus ignorabat sed dñs nouerat.
Respondit minus idoneũ qͥ fabricarat.
qͥ et iã fabricato ase uires idoneas da¬
turꝰ erat. Quid nondum dederat scie¬
bat. ille qui nondum acceꝑate nesciebat
tes & unde gr̃as agamꝰ tanquam accipi¬
entes: opus est sẽꝑ tẽptationib & tri¬
bulationib erudiri inisto scło. Sedtri¬
bulari ñ possumꝰ. nisi ab eis quilonge.
fiunt asc̃ĩs Longinqͥtatẽ istã fr̃s intel¬

Expanded text:
se est enim ut tales patiamur usque in finem: se est enim ut tales patiamur usque in finem: quos non pateremur, nisi nobis expediret. Omnis enim tentatio probatio est, et omnis probationis effectus habet fructum suum. Quia homo plerumque etiam sibi ipsi ignotus est: quid ferat, quidve non ferat, ignorat; et aliquando praesumit se ferre quod non potest, et aliquando desperat se posse ferre quod potest: accedit tentatio quasi interrogatio, et invenitur homo a seipso; quia latebat et seipsum, sed artificem non latebat.as Petrus ignorabat, sed Dominus noverat. Respondit minus idoneum qui fabricaverat, qui etiam fabricato a se vires idoneas daturus erat, quid nondum dederat, sciebat; ille qui nondum acceperat, nesciebat:tes, et unde gratias agamus tanquam accipientes, opus est semper tentationibus et tribulationibus erudiri in isto saeculo; sed tribulari non possumus, nisi ab eis qui longe fiunt a sanctis. Longinquitatem istam, fratres, intel
Abbreviated transcription (Latin):
& habere concupiscunt. Longe fidnt
a scĩs. qͥ ctradicentes titulo. respuerunt
regem dm̃. & elegerunt regẽ. hominẽ.
Om̃is gͦ popłs humano regno delectat᷑.
respuens inse regnare dm̃ͦ. quo reg¬
nante ita quisq subiectus ÷. ut regͦ¬
net & ipse cupiditatib suis. om̃is gͦ pͥo¬
pulus talis. longe fit ascĩs. Nolite itaq
fr̃s insolis udeis hoc aduertere. Mata
sunt qͥdem in illis quasi pͥmitiua exẽpla
ut in illo popło eluceret: qđ om̃is homo
caueret. Aꝑte illi xp̃m regẽ recus¬
uerunt. & regẽ cȩsarẽ delegerunt
Est quidem & cesar rex. homo hominib
renus subrege cȩlesti. rex cęlestis sup
omĩa. Nongͦ illi qͥa dixerunt. se habere
cȩsarẽ regẽm peccauerunt. sed quia
regẽ xp̃m habere noluerunt. Et mͦ
multi xp̃m rege̾ ia in cęlo sedentem
& ubiq regnantẽ habere nolunt. &
ipsi sunt qui tribulant nos. Contra
tales iste psalmꝰ confirmat nos. Neces¬

Expanded text:
et habere concupiscunt: longe fiant et habere concupiscunt: longe fiant a sanctis qui contradicentes titulo respuerunt regem Deum, et elegerunt regem hominem. Omnis ergo populus humano regno delectatus, respuens in se regnare Dominum, quo regnante ita quisque subjectus est, ut regnet et ipse cupiditatibus suis, omnis ergo populus talis longe est a sanctis. Nolite itaque, fratres, in solis Judaeis hoc advertere. Data sunt quidem in illis quasi primitiva exempla, ut in illo populo eluceret quod omnis homo caveret. Aperte illi regem Christum recusaverunt, et regem Caesarem elegerunt. Est quidem et Caesar rex homo hominibus renus sub rege coelesti, rex coelestis super omnia. Non ergo illi quia dixerunt se habere Caesarem regem, peccaverunt; sed quia regem Christum habere noluerunt. Et modo multi Christum regem in coelo sedentem et ubique regnantem habere nolunt: et ipsi sunt qui tribulant nos. Contra tales iste psalmus confirmat nos. Neces
Abbreviated transcription (Latin):
tus ÷ ascis. intituli inscriptione ⁊ pse
titulus ostendat nobis popłm istum:
Scriptꝰ .ẽ. eñi qͥdã titulus in dñica passi¬
one. quando dñs crucifixus ÷ Erat ibi
titulus scriptꝰ hebraice. grece. & latine:
rex iudeoꝵ. Tribus linguis tãquã trib
testibus titulꝰ approbatur. qͥa more duoꝵ
uel triũ testiũ stabit omne uerbũ. Istũ
titulũ cũ legissent udei. indignati sunt.¬
& dixert̃ adpilatũ. Noli scribere rex
udeoꝵ. sed quia ipse sedixit regẽ. ẽẽ.
iudeoꝵ. Ipsum dixisse scribe dixert̃.
non hoc eẽ. qđ dixit. Sed quia uerũ ÷
in alio psalmo. intituli inscriptione ne
corrumꝑas: respondit pilatꝰ. Od scrip¬
si scripsi. Tamquã dicens. Noncorrũpo
ueritatẽ. & si uos diligitis falsitatẽ. qͥi
ꝗͦ in maledicto isto indignati sunt udĩ
dicentes nos non habemus regẽ nisi solũ
cesarẽ. detituli offensione longe facti
sunt asc̃is ꝓpinquent scĩs &ag gluti¬
nentur sc̃d. qui regem xp̃m agnoscunt.

Expanded text:
tus est in tituli inscriptionem? Ipse titulus ostendat nobis populum istum. Scriptus est enim quidam titulus in dominica passione, quando Dominus crucifixus est: erat ibi titulus inscriptus, hebraice, graece, et latine, Rex Judaeorum; tribus linguis tanquam tribus testibus titulus approbatus, quia in ore duorum vel trium testium stabit omne verbum . Istum titulum cum legissent Judaeiet dixerunt ad Pilatum: Noli scribere, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit se regem esse Judaeorum. Ipsum dixisse scribe, dixerunt; non hoc esse quod dixit. Sed quia verum est in alio psalmo, In tituli inscriptionem ne corrumpas , respondit Pilatus, Quod scripsi, scripsi: tanquam dicens, Non corrumpo veritatem, etsi vos diligitis falsitatem. Quia ergo in maledicto isto indignati sunt Judaei, dicentes, Nos non habemus regem nisi solum Caesarem , de tituli offensione longe facti sunt a sanctis. Propinquent sanctis, et agglutinentur sancto qui regem Christum agnoscunt
Abbreviated transcription (Latin):
HiCIT ALIQͣM OOOUM UT¬
turi. cuiꝰ sit & adquẽ ꝑtineat
intitulo inspicimꝰ. neforte
importune irruamꝰ quo ñ
oportet. neq rursus timi-¬
ditate reuocem᷑ ab eo quo
oportet intͣre. tãquã gͦͥ si
legeremus in his pͣdus illiꝰ aut illius: ita
insuꝑ liminari psalmi huiꝰ habemus scrip¬
tũ. Infine ero popło ꝗͥ asc̃is lonoe
factꝰ esi. ipsi pauio in moli inscripn¬
one. coco tenpert eooo allophili in
oeth. Agnoscamꝰ gͦ popłm. qui longe
factus: a sc̃is intituli mscriptione. Pti¬
net hoc enĩ adipsũ đđ. quẽ iã nostis in-¬
telligere sp̃ualit̾. Neq enĩ cõm̾datur
nobis nͥ ille deqͦ dictũ ÷ finis legis xp̃c
adiusticiã om̃i credenti. Ergo infinẽ.
cum audis. inxp̃co intende. ne in ura
remanendo ñꝑuenias ad fine̾. Quic qͥd
enĩ ÷ ubi infra steteris. antequam ad
diuinus dicit. nisi accede. Nondum est
locꝰ ubi securitas sit. Est quidem locꝰ
ubi statio fidissima collocat᷑. Est qͣdã

Expanded text:
icut aliquam domum intraturi, cujus sit et ad quem pertineat in titulo inspicimus, ne forte importune irruamus quo non oportet, neque rursus timiditate revocemur ab eo quo oportet intrare: tanquam ergo si legeremus, Haec praedia illius aut illius; ita in superliminari psalmi hujus habemus inscriptum, In finem, pro populo qui a sanctis longe factus est, ipsi David in tituli inscriptionem, cum tenuerunt eum Allophyli in Geth. Agnoscamus ergo populum qui longe factus est a sanctis in tituli inscriptionem. Pertinet hoc enim ad ipsum David, quem jam nostis intelligere spiritualiter: neque enim commendatur nobis nisi ille de quo dictum est, Finis Legis Christus ad justitiam omni credenti . Ergo, In finem, cum audis, in Christum intende, ne in via remanendo non pervenias ad finem. Quidquid enim est, ubi infra steteris, antequam ad divinus sermo dicit, nisi, Accede, nondum est locus ubi securitas sit. Est quidam locus ubi statio fidissima collocatur; est quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
Orpuces. Irasceris & deducis. seuis & sal¬¬
uas t̾res & uocas. Quid ÷ eñi. inira popłos
deduces : Imples tribulationib omĩa.
ut in tribulationib positi homines re¬
currant ad te. nedelitus & securitate
ꝑuersa seducantur. Ate ira uidetur:
sed pat᷑na Irascit᷑ pat̾ filio c̃tẽptori
p̃ceptoꝵ suoꝵ. Iratꝰ ei colafizat. cȩdit. au¬
rem uellit. manu trahit. sed ad scolam
ducit. Inira popłos deduces. Quã multũ
gressi sunt. quãmulti impleuert̃ domũ
dñi mira eiꝰ deducti. id ÷ tribulationibus
t̾riti. & fide impleti. Ad hoc eñi exagitat
tribulatio. ut exinaniat uas qͦd plenũ ÷
nequitia. ut impleat᷑ gr̃a. In ira popłos
tisi. Ut uiuã enĩ tufecisti. & obhoc enim¬
tio uitã meã tibi. Itane ds̃ ignorabat
qđ dederat : Quid ÷ qͦd illi enuntias: Do¬
cere uis dm̃: Absit. Ergo quid ÷ enunti¬

Expanded text:
deduces. Irasceris et deducis, saevis et saldeduces. Irasceris et deducis, saevis et salvas, terres et vocas. Quid est enim, In ira populos deduces? Imples tribulationibus omnia, ut in tribulationibus positi homines recurrant ad te, ne deliciis et securitate perversa seducantur. A te ira videtur, sed paterna. Irascitur pater filio contemptori praeceptorum suorum: iratus ei eum colaphizat, caedit, aurem vellit, manu trahit, ad scholam ducit. In ira populos deduces. Quam multi ingressi sunt, quam multi impleverunt domum Domini, in ira ejus deducti, id est tribulationibus territi, et fide impleti! Ad hoc enim exagitat tribulatio, ut exinaniat vas quod plenum est nequitia, ut impleatur gratia. In ira populos tibi. Ut vivam enim tu fecisti, et ad hoc enuntio vitam meam tibi. Itane vero Deus ignorabat quod dederat? Quid est, quod illi enuntias? Docere vis Deum? Absit. Ergo quid ait, Enunti
Abbreviated transcription (Latin):
desꝑati sunt. sed tuuerbo curas. Non
laborabis incurando. quã uisnos stupe-¬
amus inspiciendo. Est & alius sensus
in hoc uersu. ꝓ nichilo saluos facies eos
nullis eorum meritis p̃cedentib saluoᷤ
facies eos. Qui pͥus fui blasphemus in¬
consecutus sum. Accipiebat littesas a
sacerdotib. ut ubicunq inueniret. xp̃i-¬
anos. alligaret & adduceret. Utiq ut
alligaret & adducexet. primo incole-¬
bat & ab scondebat. Nulla gͦ huius
bona merita p̾cesserant. mͦmo talia
p̾cesserant : de qͥbus dãnaretur. Nichil
boni attulit. & saluus factus ÷. Pronichilo
saluos facies eos. Non afferent hẏrcos.
arietes. tauros. ñdona & ornam̃ta affe¬
rent tẽplo tuo. ñ aliqͥd de c̃scientia bona
unde saluentur: ꝓnichilo saluos facies eos.
id ÷ gratis data gr̃a. Suid ille latro
at tulerat aderucẽ: De falce iniudiciũ.
deiudicio ad lignũ. deligno inparady sũ.
nichilo saluos facies eos. i ira populos

Expanded text:
desperati sunt, sed tu verbo curas: non desperati sunt, sed tu verbo curas: non laborabis in curando, quamvis nos stupeamus inspiciendo. Est alius sensus in hoc versu, Pro nihilo salvos facies eos: nullis eorum meritis praecedentibus salvos facies eos. Qui prius fui blasphemus, inosus . Accipiebat litteras a sacerdotibus, ut ubicumque inveniret Christianos, alligaret et adduceret . Utique ut alligaret et adduceret, primo incolebat, et abscondebat. Nulla ergo hujus bona merita praecesserant, imo talia praecesserant de quibus damnaretur; nihil boni attulit, et salvus factus est. Pro nihilo salvos facies eos. Non ad te afferent hircos, arietes, tauros, non dona et aromata afferent in templo tuo, non aliquid de conscientia bona unde salventur, Pro nihilo salvos facies eos, id est gratis data gratia tua. Quid ille latro attulerat ad crucem? De fauce in judicium, de judicio in lignum, de ligno in paradisum .nihilo salvos facies eos. 13. In ira populos
Abbreviated transcription (Latin):
SiCUT Sus TiNuit agiooa mea. Hoc dicõ
quod sustinui. Loquebat᷑ exꝑtꝰ. Sicut su-¬
stinuit anima mea. incolent & abscon¬
dent. Om̃s sustineat anima mea. Foris
latrantes. intꝰ occultantes sustineat.
For in secꝰ ueniens. quasi fluuius uenit tẽp¬
tatio inpetra te mueniat. impingat.
ñ deiciat: fundata ÷ domꝰ supͣ petrã. Intꝰ:
qͥ incolit & abscondit. ut palea tͥ uicinet᷑.
Intret tritura bou̾. intrent tribuli tẽp¬
tationũ. tupurgaris. illa cõminuit᷑. Sicut¬
eos saluos. Docuit & pistis orare. Nẽpe
incolent & abscondent. nẽpe dolosi nẽpe
simulatores. atq insidiatores sun: tu ora
ꝓ eis. & noli dicere. Nũ qͥd & talẽ hominẽ
ds correcturꝰ ÷ tã malũ. tãꝑuersũ: Holi
desꝑare. Quẽ roges attende. ñꝓqͦ roges.
Magnitudinẽ morbi uides. potentiam
medici non uides. Incolent & abscondeÑ.
sic̃ sustinuit anima mea. Sustine: ora. Et qͥd
id÷ ut nullus labor tͥ sit. hominibus

Expanded text:
Sicut sustinuit anima mea. Hoc dico Sicut sustinuit anima mea. Hoc dico quod sustinui. Loquebatur expertus: Sicut sustinuit anima mea. Incolent et abscondent. Omnes sustineat anima mea; foris latrantes, intus occultantes sustineat. Forinsecus veniens, quasi fluvius venit tentatio: in petra te inveniat, impingat, non dejiciat; fundata est domus supra petram . Intus est, incolet et abscondet: ut palea tibi vicinetur, intret tritura boum, intret tribula tentationum; tu purgaris, illa comminuitufacies eos. Docuit et pro ipsis orare. Nempe incolent et abscondent, nempe dolosi, nempe simulatores atque insidiatores sunt: tu ora pro eis, et noli dicere, Numquid et talem hominem Deus correcturus est, tam malum, tam perversum? Noli desperare: quem roges attende, non pro quo roges. Magnitudinem morbi vides, potentiam medici non vides? Incolent et abscondent: sicut sustinuit anima mea. Sustine, ora: et quidid est, ut nullus labor tibi sit. Hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
capiuntur ut ꝑeant. quã alios capiant
ut ꝑdant. Etenĩ recurrit homo in cor
sium. & inde recurrit addm̃. & nouit
dicere. Indõ laudabo sermones meos.
Quicqͥd honũ dixi. qͥcqͥd uerũ dixi: dĩ dixi.
& dedeo dixi. Quicquid forte aliud dixi
qđ dicere ñ debui: homo dixi. sed subdõ
dixi. qͥ confirmat ambulantẽ. minat᷑
erranti. ignoscit agnoscenti. reuocat
linguã. reuocat lapsum. Iustꝰ eñi septieᷤᷤ
cadit & resurgit. impii uͦ infirmabunt᷑
inmalis. Nongͦ timeat unusquisq nr̃m
callidos insectatores. aucupes uerborũ.
dinum eratores pene sillabarũ. & prȩ¬
uaricatores p̃ceptoꝵ. Quid inte arguat
Attende insermonib eius quẽ rep̃hendiᷤᷤ.
ne forte te aliqͥd salubrit doceat. Et qͥd me
inquit salubrit᷑ poterit docere. qͥsic laps
est in uerbo : Hoc ipsũ teforte salubrit᷑
docet. nesis auceps uerborũ. sed collector
p̃ceptoꝵ. Ipsi calcaneũ meũ obseruabuns

Expanded text:
capiantur et pereant, quam alios capiant capiantur et pereant, quam alios capiant ut perdant. Etenim recurrit homo in cor suum, et inde recurrit ad Deum, et novit dicere: In Deo laudabo sermones meos. Quidquid bonum dixi, quidquid verum dixi, Dei dixi, et de Deo dixi: quidquid forte aliud dixi quod dicere non debui, homo dixi, sed sub Deo dixi. Qui confirmat ambulantem, minatur erranti, ignoscit agnoscenti, revocat linguam, revocat lapsum. Justus enim septies cadet et resurget, impii vero infirmabuntur in malis . Non ergo timeat unusquisque nostrum callidos insectatores, aucupes verborum, dinumeratores pene syllabarum, et praevaricatores praeceptorum. Quid in te arguat, dit. Attende in sermones ejus quem reprehendis, ne forte te aliquid salubriter doceat. Et quid me, inquit, salubriter poterit docere, qui sic lapsus est in verbo? Hoc ipsum te forte salubriter docet, ne sis auceps verborum, sed collector praeceptorum. Ipsi calcaneum meum observabunt. 11.
Abbreviated transcription (Latin):
testib dormientib. Aut falsũ erat qđ
dormierunt. & mendacib credere ñ
debuerunt: aut uerum erat qđ dormiert᷑.
& qđ actũ ÷ nescierunt. Incolent & abscon¬
dent. Incolant & abscondant. Quid facturic.
Indõ sꝑaui. ñ timebo qͥd faciat mͥ caro.
psi calcaneo meuꝰ oBSERUasUN. Etenĩ
sic incolent & abscondent. ut obseruent.
ubi homo labit᷑. Intenti st̃ ad calraneũ
quando fiat lapsus. ut pedẽ teneant
adruinã. aut pedẽ supponant ad offen¬
sionẽ. certe ut inueniant qͦd accusent.
Et qͥs ita ambulet ut nusquã labatur.
certe qđ cito fit in lingua. Et enĩ scrip¬
tũ ÷. Siqͥs inlingua ñ oͦffendit: hic ꝑfectꝰ
est uir. Quis tande̾ se audeat dicere
aut putare ꝑfectũ : Ergo necesse est
ut aliqͥs labatur inlingua. Illi aũt qͥ in¬
colent & abscondent. aucupant᷑ uerba
omĩa. quęxt alicubi laqueos & nodosas
calũnias. quib pͥus ipsi implicant᷑. quã
quos implicare c̾tendunt. & prus ipsi

Expanded text:
erat quod dormierunt, et mendacibus credere non debuerunt: aut verum erat quod dormierunt, et quod factum est nescierunt. Incolent, et abscondent. Incolant, et abscondant: quid facturi? In Deo speravi, non timebo quid faciat mihi caro. 10. Ipsi calcaneum meum observabunt. Etenim sic incolent et abscondent, ut observent ubi homo labitur. Intenti sunt ad calcaneum, quando fiat lapsus, ut pedem teneant ad ruinam, aut pedem supponant ad offensionem, certe ut inveniant quod accusent. Et quis ita ambulet ut nusquam labatur? Certe quod cito fit vel in lingua. Etenim scriptum est: Si quis in lingua non offendit, hic perfectus est vir . Quis tandem se audeat dicere aut putare perfectum? Ergo necesse est ut aliquis labatur in lingua. Illi autem qui incolent et abscondent, aucupantur verba omnia, quaerentes alicubi laqueos et nodosas facere calumnias, quibus prius ipsi implicantur quam quos implicare contendunt; ut prius ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
toleraui. ꝑferre uolui qđ sciebãm. ut
tibi nescienti p̃berẽ solaciũ. qđ michi
fecit. hoc faciat &tͥ. ut multũ possit.
ut multũ sęuiat. accusaturꝰ÷. falsa
crimina dicturus ut p̃ualeant falsi¬
testes. numquid inte preualebunt. &
ime ñp̃ualuerunt. in me certe pͣualu¬
erunt. sed cęlũ mͥ ñ abstulerunt e Caro
ipsius ia sepulta. falsos testes ptulit.
Parũ fuit eos ꝑpeti iniudicio. ꝑpessꝰ
est & insepulchro. Acceꝑunt pecuniã
ut m̃tirent᷑. Dixerunt. Cũ dormiuimus¬

Expanded text:
toleravi, perferre volui quod sciebam, ut toleravi, perferre volui quod sciebam, ut tibi nescienti praeberem solatium. Quod mihi fecit, noc faciet et tibi: ut multum possit, ut multum saeviat, accusaturus est, falsa crimina dicturus est. Ut praevaleant falsitates, numquid in te praevalebunt, et in me non praevaluerunt? In me certe praevaluerunt, sed coelum mihi non abstulerunt. Caro ipsius jam sepulta, falsos testes pertulit: parum fuit eos perpeti in judicio, perpessus est in sepulcro. Acceperunt pecuniam ut m
Abbreviated transcription (Latin):
trum illum pͥmum adquẽ intrauit homo
ut uides et . incoluit & abscondit traditor
iudas. Om̃sgͦ ficto animo intrantes. in¬
colentes & abscondentes noli timere. Pat᷑
ipsorũ iudas cũ dño tuo fuit. & ille qͥdem
nouerat eum. Quã quã iudas traditor in¬
colebat & abscondebat : tam̃ cor ipsius
dño reũ patebat. Sciens ille elegit unuͦ.
unde tͥ solatiũ faceret nescituro quosde¬
uites. Poterat enĩ ille ñ eligere iudam.
quia nouerat iudã. Ait quippe discipłis.
Nonne ego uos duodetĩ elegi. & unus ex
uob̾ diabolus : : Ergo & diabolus electꝰ
est. Aut si electus non ÷. quomodo duo-¬
decim elegit. & non potius undecim :
Flectus & ille. sed ad aliud. Flecti undecĩ
adopus ꝓbationis. electus unus ad opus
tẽptationis. Unde posset tͥ exemplũ
dare. nescituro quos deuites malos.
quos caueas falsos & fictos incolentes
& abscondentes. nͥ ut dicat tͥ. ecce ego
mecũ habui unũ ipsoꝵ. p̃cessit exemplũ.

Expanded text:
trum illum primum, ad quem intravit homo trum illum primum, ad quem intravit homo ut videret, incoluit, et abscondit traditor Judas. Omnes ergo ficto animo intrantes, incolentes et abscondentes noli timere. Pater ipsorum Judas cum Domino tuo fuit, et ille quidem noverat eum: quanquam Judas traditor incolebat et abscondebat, tamen cor ipsius Domino rerum patebat; sciens ille elegit unum, unde tibi solatium faceret nescituro quos devites. Poterat enim ille non eligere Judam, quia noverat Judam; ait quippe discipulis: Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est Ergo et diabolus electus est? Aut si electus non est, quomodo duodecim elegit, et non potius undecim? Electus et ille est, sed ad aliud. Electi undecim ad opus probationis, electus unus ad opus tentationis. Unde possit tibi exemplum dare nescituro quos devites malos, quos caveas falsos et fictos, incolentes et abscondentes, nisi ut dicat tibi: Ecce ego mecum habui unum ipsorum? praecessit exemplum,