comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quoqͦmodo & ex qͣntacũq parte
cogitare possitis. Qd̃ qͣndui non po¬
testis. heresis quippe ur̃a nichil ãip¬
ud nouit quã & corpus & amraã
& dm ꝑ locoꝵ spacia uł finitã uł m̾
I finita distendere:: cũ solũ coĩpts
Atalia occupet spacia uł spaciis cali¬
b occupet᷑. consultius feceritis si uos huic
questioni non cõmiseritis. ubi nec dicere
potestis aliqͥd ueri. sicut nec in cęt̾is nec
discere estis idonei. Qd fortasse potestis in
cȩt̾is si suꝑbi litigiosiq non sitis. Cum eni quȩ¬
ri cȩꝑit quomͦ sit d̾s finitus quẽ nullus lo¬
cus capit quomͦ infinitus quẽ totũ filius
nouit: ͥ quomͦ finitus immensus. quomͦ in¬
finitus ꝑfectus: quomͦ finitus nullum ha¬
bens moðu. quomͦ infinitus modus om̃ium:
om̃is cogitatio carnis euanescit. Et si uult
se fieri qd̾ nondu est: prius ex eo qd̾ est eru¬
bescit. Quappter hoc qd̾ nobis ꝓponitis de

Expanded text:
quoquo modo et ex quantacumque parte quoquo modo et ex quantacumque parte cogitare possitis. quod quamdiu non potestis — haeresis . quippe uestra nihil aliud nouit quam et corpus et animam et deum per locorum spatia uel finita uel infinita distendere, cum solum corpus talia occupet spatia uel spatiis talibus occupetur — consultius feceritis, si uos huic quaestioni non commiscueritis, ubi nec docere potestis aliquid ueri — sicut nec in ceteris — nec discere estis idonei, quod fortasse potestis in ceteris, si superbi litigiosique non sitis. cum enim quaeri coeperit, quomodo sit deus finitus, quem nullus locus capit, quomodo infinitus, quem totum filius nouit — quomodo finitus, inmensus; quomodo infinitus, perfectus; quomodo finitus, nullum habens modum; quomodo infinitus, modus omnium — omnis cogitatio carnalis euanescit; et si uult se fieri, quod nondum est, prius ex eo, quod est, erubescit. quapropter hoc, quod uobis proponitis de
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ cositis: liquet admodu ex hoc qd̾
habeat finẽ. Si uͦ infinitũ d̾m esse
uultis: huic uos ante renuntiare
necesse est: & oratione mutata erro¬
ris pret̾iti ur̃i pęnitudiñe gerere. Et
hoc quid̾e dictũ ita est ut de ur̃o
uos uicisse uideamur. Alio qͥn sũmus &
uerus d̾s utrũ sit id̾e infinitus nec¬
ne. si quę̧rit᷑: de hoc uͦ nos boni & ma¬
li contrarietas breuit pot̾it edoce¬
re.¶m̃ quid̾e si non est malũ: ꝓfecto
infinitus est d̾s. Habet aut̃ finẽ
si malũ est. Constat aut̃ esse ma¬
lũ. Non gͥ infinitus est d̾s. Illinc¬
enĩ esse mala accipunt: ubi bono¬
rũ est finis. disputat᷑ xxuͣ.
Augustinꝰ respondit. Absit ut hoc
Auos qͥsquã int̃̾roget qui uos no¬
uit: aut de hac omino re cũ talib
disputet. Prius enĩ estis a fiꝯmen¬
to carnaliũ corporaliũq cogitatio¬
nũ pia fide & quantulacũqͦ u̾ita¬
tis ratione muna̾andi: ut sp̃italia

Expanded text:
quem colitis, liquet ex hoc admodum, quod quem colitis, liquet ex hoc admodum, quod habeat finem. si uero infinitum deum esse uultis, huic uos ante renuntiare necesse est et oratione mutata erroris praeteriti uestri paenitudinem gerere. et hoc quidem dictum ita est, ut de uestro uos uicisse uideamur; alioquin summum et uerum deum utrum sit idem infinitus necne, si quaeritur, de hoc uero nos boni et mali contrarietas breuiter poterit edocere. quoniam quidem si non est malum, profecto infinitus est deus; habet autem finem, si malum est; constat autem esse malum . non igitur infinitus est denim esse mala accipiunt, ubi bonorum est finis. CAPUT II. AUGUSTINUS respondit: Absit ut hoc vos quisquam interroget, qui vos novit, aut de hac omnino re cum talibus disputet. Prius enim estis a figmento carnalium corporaliumque cogitationum pia fide et quantulacumque veritatis ra
Abbreviated transcription (Latin):
ipse quide eos circũcisionis obsceno ca¬
ractere signauit: quo ubicũq terra.¬
rũ fuerint᷑. ubicũq gentiũ. ꝑ circũc¬
sionẽ tam̃ ipsuis esse noscantur. Idem
uͦ suũ uicissim d̾m parentũ suoꝵ cog¬
nomine signauert̃: quo ubicũq et̃
ipse fuerit᷑ in magnãiqirãuis deoꝵ
frequentia. cũ d̾s abraham audie¬
rit. & d̾s ysaac. & d̾s iacob. ꝓtinus se
inuocari cognoscat. Qd̃ fere in mul¬
tis fieri solet᷑ unũ habentib nomen.
ut eoꝵ nemo appellatus respondeat:
nisi audito cognomine. Sic namq
& pastor atq armentariꝰ pecorib
Inurunt: ne eoꝵ qͥsq ꝓ suo usurpet
alienũ. Quib qr & uos similit̃ fas¬
tis d̃m abraham dicentes. & đm ysa¬
ac. &. d̾m iacob: non solũ fine ostendi.¬
tis habere d̾m. sed quo sitis etiã uos ab
eode alieni. signi eiꝰ ac sacramenti ex ꝑ¬
tes qd̾ est uiriliũ mutilatio. ꝑ quã id̾e
suos agnoscit. Quappter si hic est d̾s

Expanded text:
ipse quidem eos circumcisionis obscaeno chaipse quidem eos circumcisionis obscaeno charactere signauit, quo, ubicumque terrarum fuerint, ubicumque gentium, per circumcisionem tamen ipsius esse noscantur; idem uero suum uicissim deum parentum suorum cognomine signauerunt, quo, ubicumque et ipse fuerit, in magna quamuis deorum frequentia, cum deus Abraham audierit et deus Isaac et deus Iacob, protinus se inuocari cognoscat. quod fere in multis fieri solet unum habentibus nomen, ut eorum nemo appellatus respondeat nisi audito cognomine. sic namque et pastor atque armentarius pecoribus notas inurunt, ne eorum quisque pro suo usurpet alienum. quibus quia et uos similiter facitis deum Abraham dicentes et deum Isaac et deum Iacob, non solum finem ostenditis habere deum, sed quod sitis etiam uos ab eodem alieni signi eius ac sacramenti expertes, quod est uirilium mutilatio, per quam idem suos agnoscit. quapropter hic si est deus,
Abbreviated transcription (Latin):
cũcisionis insigni carebant. ne ipsoꝵ qui¬
de uultis esse d̾m. sed solius abrahȩ & semi¬
nis eiꝰ. Igit᷑ si est unus & infinitus
d̃s. qd sibi uult hȩc inuocationis
ur̃ȩ tam diligens & ta sollicita cau¬
tio: ut non contenti nominasse
d̾m. adiciatis & cuiꝰ. abrahã scillicet
& ẏsaac. & iacob. taquã in turba ali¬
qua deoꝵ erratura aut naufragiũ
passura ur̃a oratione nisi ad signũ
nauiget abrahȩ: Et hȩc quide cer¬
ta de causa iudeos orare haud absur¬
du est: utpote circũcisos. Sic eñi cir¬
cũcisionis se inuocare designant
d̾m: ꝓꝓter deos p̃putii. Uos uͦ quorsũ
hoc faciatis parũ intelligo:cũ mi¬
nime geratis signũ qd̾ habuerit
abrahã cuius uõs inuocatis d̾m. Ue¬
re enĩ qd̃ incelligi datur. cognitionie
mutuȩ causa nẽ a se scił inuic̃e oberra¬
rent: notas sͥmet huiꝰ modi alt̾ius ĩ po.¬
suisse uident᷑ iudei ac iudeoꝵ d̾s. Atq

Expanded text:
cumcisionis insigni carebant, ne ipsorum quicumcisionis insigni carebant, ne ipsorum quidem uultis esse deum, sed solius Abrahae et seminis eius. igitur si est unus et infinitus deus, quid sibi uult haec inuocationis uestrae tam diligens et sollicita cautio, ut non contenti nominasse deum adiciatis et cuius, Abraham scilicet et Isaac et Iacob, tamquam in turba aliqua deorum erratura aut naufragium passura uestra oratione, nisi ad signum nauiget Abrahae? et haec quidem certa de causa Iudaeos orare haud absurdum est utpote circumcisos; sic enim circumcisionis se inuocare designant deum propter deos praeputii . uos uero cur hoc ipsum faciatis, parum intellego, cum minime geratis signum, quod habuerit Abraham, cuius uos uocatis deum. uere enim, quod intellegi datur, cognitionis mutuae causa, ne a se scilicet inuicem aberrarent, notas sibimet huiusmodi alternis inposuisse uidentur Iudaei ac Iudaeorum deus . atque
Abbreviated transcription (Latin):
missam: nec peccato inuet̾atũ. sed neces¬
sitate captiuatũ & deformat᷑ũ ab inimi¬
cis: & cȩt̾a quȩ iam tedet dicere. Ibi enĩ et
bͥmum hoĩem cõmemorauit᷑. non quẽ dicit
apłs de terra terrenũ: sed nescio quẽ suũ
ꝓprium ex archa mendacioꝵ ꝓsilientẽ. De
quo faustus tacet om̃ino cũ d̾e hoĩe sibi ꝓpo¬
suerit questionẽ: timens ne aliqͦmodo eis
contra quos disputat innotescat.
est: Si oratio ur̃a non fallit quȩ dicit
d̃s abrahã. & ds ysaac. & d̾s iacob. habet
fine d̾s: nisi forte alter ẽ hic de quo ꝑro¬
gas. & alter quẽ oratis. Alioqͥn circũcisi¬
onis t̃minus qui abraham. & ysaac. &.
lacob a gentiũ cȩt̾arũ societate designat.
etiã d̾i ipsius circa eos terminat potesta¬
tẽ. Cuius aut̃ finita potestas est: & ipse
non caret fine. Deniq & antiquoꝵ qui
ac reliquos eoꝵ si miles quos fuisse qͥdem
iustos in p̃putio ñ negatis: sed qr idem cir¬

Expanded text:
missam; nec peccato inueteratum, sed necesmissam; nec peccato inueteratum, sed necessitate captiuatum et deformatum ab inimicis et cetera, quae iam taedet dicere. ibi enim et primum hominem commemorant, non quem dicit apostolus de terra terrenum, sed nescio quem suum proprium ex arca mendaciorum prosilientem: de quo Faustus tacet omnino, cum de homine sibi proposuerit quaestionem, timens, ne aliquo modo eis, contra quos disputat, innotescat.est? si oratio uestra non fallit, quae dicit: deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob, habet finem deus, nisi forte alter est hic, de quo perrogas, et alter, quem oratis; alioquin circumcisionis terminus, qui Abraham et Isaac et Iacob a gentium ceterarum societate dissignat, etiam dei ipsius circa eos terminat potestatem, cuius autem finita potestas est, et ipse non caret fine. denique ne antiquorum ac reliquos eorum similes, quos fuisse quidem iustos in praeputio non negatis, sed quia idem cir
Abbreviated transcription (Latin):
ex d̾o. Qͥd ad hec dicit᷑ in epta fallacia ho¬
minũ alienatoꝵ a uita di ꝑ ignorantiam
quȩ est in illis ꝓpter cecitat᷑e cordis eorũ:
nisi in apłicis licteris qd̾ uolumꝰ. uerũ est.
& qd̾ nolumꝰ. falsũ est: Sic delirent ma¬
nichei & resipiscant: & non sint mani¬
chei. A quib si quęrit᷑. qm̃ int̾iorem hoĩem
renouari ad imaginẽ di fatent᷑ & hoc
testimonium. etiã ultro etiã ꝓferunt.
tu̾nc aut̃. dicit faustus qd̃ d̾s faciat hoĩem
qͣndo int̾ior in di agnitione renouat᷑. u
trũ eũ ipse fecerit᷑ qui reficit. ipse condi¬
derit qui renouat: respondebunt. Ipse. Cui
responsioni eoꝵ si adiciamus quȩrentes qͣn¬
do eũ formauerit quẽ nunc reformat: quȩ¬
runt ubi se abscondant. ne fabulȩ suȩ dede¬
cus aꝑire cogant᷑. Neq enĩ dicunt ad̾o for¬
matũ uł condicũ uł institut᷑ũ: sed de sub¬
stantia eiꝰ ꝑ artẽ ꝓrsus eiꝰ adu̾sus hostes

Expanded text:
ex deo. quid ad haec dicit inepta fallacia hoex deo. quid ad haec dicit inepta fallacia hominum alienatorum a uita dei per ignorantiam, quae est in illis propter caecitatem cordis eorum, nisi: in apostolicis litteris quod uolumus, uerum est, quod nolumus, falsum est? sic delirent Manichaei; et resipiscant et non sint Manichaei. a quibus si quaeritur — quoniam interiorem hominem renouari ad imaginem dei fatentur et hoc testimonium ultro etiam proferunt: tunc autem dicit Faustus quod deus faciat hominem, quando interior in dei agnitione renouatur — utrum eum ipse fecerit, qui reficit, ipse condiderit, qui renouat, respondebunt "ipse." cui responsioni eorum si adiciamus quaerentes, quando eum formauerit, quem nunc reformat, quaerent, ubi se abscondant, ne fabulae suae dedecus aperire cogantur. neque enim dicunt a deo formatum uel conditum uel institutum, sed de substantia eius partem prorsus eius aduersus hostes
Abbreviated transcription (Latin):
cũ resurget corpus sp̃itale. qd̾̃ seminatur¬
animale. etiã ext̾ior ꝑcipiet cęlestis habi¬
tudinis dignitatẽ: ut totũ qd creatũ est
recreetur. & totũ qd̾ factũ est reficiatur:
illo recreante qui creauit. & reficiente
qui fecit. Qd̾ breuit̃ explicat ubi ait. Cor¬
pus quide mortuũ est ꝓpter peccatũi: sꝑc
aut̃ uita est ꝓpter iusticiã. Si aũt̃ sꝑͣc
eiꝰ qui suscitauit inm a mortuis. habitat
in uobis: qui suscitauit xꝑm a mortuis.
uiuificabit & mortalia corpora ur̃a. ꝑ in
habitantẽ sꝑm eiꝰ in uobis. Nam qͥs catho¬
lica u̾itate instructus. ignorat scd̾m cor¬
pus esse alios hoĩes sed̾m corpus masculos.
renouam᷑ scd̾m imaginiẽ d̾i : Herũtam̃
qr utrũq d̾s fecit: rursũ idem apłs testis
est ubi dicit. Neq mulier sine uiro: neq
uir sine muliere in dño. Sicut enĩ muli¬
er ex uiro: ita & uir ꝑ mulierẽ. Om̃ia aut̃

Expanded text:
cum resurget corpus spiritale, qcum resurget corpus spiritale, qanimale, etiam exterior percipiet coelestis habitudinis dignitatem: ut totum quod creatum est recreetur, et totum quod factum est reficiatur, illo recreante qui creavit, et reficiente qui fecit. Quod breviter explicat, ubi ait: Corpus quidem mortuum est propter peccatum, spiritus autem vita est propter justitiam. Si autem Spiritus ejus qui susciuobis, qui suscitauit Christum a mortuis, uiuificabit et mortalia corpora uestra per habitantem spiritum eius in uobis. nam quis catholica ueritate instructus ignorat secundum corpus esse alios homines masculos, renouamur secundum imaginem dei? uerumtamen quia utrumque deus fecit, rursum idem apostolus testis est, ubi dicit: neque mulier sine uiro neque uir sine muliere in domino; sicut enim mulier ex uiro, ita et uir per mulierem; omnia autem
Abbreviated transcription (Latin):
pus sꝑitale. Atq inde uolens osten¬
dere originẽ corporis animalis. si est
inquit corpus animale. est & sꝑita¬
le.Sicut scͥptum est. Factus est
pͥmus homo ada in animã uiuen¬
tem. Hõc aut̃ in genesi scͥptum est.
ubi narratur quomͦ d̾s hoĩem fe¬
cerit: & corpus qd de terra forma¬
uerat. animau̾it. Uetem aũt ho¬
minẽ nichil aliud apłs quã uit̃a ue¬
ter̃e dicit quȩ in peccato est: in quo
scd̾̃m adam uiuitur. De quo dicit.
Punũ hoĩem peccatũ intrauit in
mundu & ꝑ peccatũ mors: & ita
in om̃s hoĩes ꝑtransiuit in quo
om̃s peccauert̃. Ergo totus ille homo
id est & int̾iore & extͣiore sui parte inue¬
terauit ꝓpter peccatũ: & penȩ mortali¬
tatis addictus est. Renouat᷑ aut̃ nunc
scd̃m int̾iorem hoĩem. ubi scd̾m sui crea¬
toris imaginẽ reformat᷑ ⁊ exuens se in¬
iusticiã. hoc est uet̾em hoĩemi & induers
iusticiã. hoc est nouũ hoĩem. Tunc aut̃

Expanded text:
pus spiritale. atque inde uolens ostenpus spiritale. atque inde uolens ostendere originem corporis animalis, si est, inquit, corpus animale, est et spiritale; sic et scriptum est: factus est primus homo Adam in animam uiuentem. hoc autem in genesi scriptum est, ubi narratur, quomodo deus hominem - fecerit et corpus, quod de terra formauerat, animauerit. ueterem autem hominem nihil aliud apostolus quam uitam ueterem dicit, quae in peccato est, in quo secundum Adam uiuitur: de quo dicit: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiuit, in quo omnes peccauerunt. ergo totus ille homo, id est et interiore et exteriore sui parte, inueterauit propter peccatum et poenae mortalitatis addictus est; renouatur autem nunc secundum interiorem hominem, ubi secundum sui creatoris imaginem reformatur, exuens se iniustitiam, hoc est ueterem hominem, et induens iustitiam, hoc est nouum hominem. tunc autem,
Abbreviated transcription (Latin):
est qd̃ d̃s etiã terrenũ hoĩem fecͥit.
Nam cũ ageret quomͦ resurgent¬
¶ mortiui. & quo corpore uenent
cũ dedisset sunilitudines de semini¬
b frum̃toꝵ qd̾ nuda grana seminen¬
t᷑ & d̾s illis det corpus quomͦ uoluerit
unicuiq seminũ ꝓpriũ corpus. uͥ ni¬
chilominꝰ manichei euertit er¬
rorem qui & grana. & herbas. &
om̃s radices acͦ frutices gentẽ te¬
nebrarũ dicit creare nion d̾m. & in
eis formis atq generib rerũ d̾m
potius credit alligari quã hoꝵ ali¬
quid oꝑariͫ cũ gͦ contra manichei
sacrilegã uanitatẽ etiã ista dixis¬
set: uen̾it ad carniũ differentias.
Non om̃is inquit caro. eade caro.
Inde ad corpoꝵ celestiũ atq terre¬
striũ: inde ad mutationẽ corporis
nr̃i qua fieri posset sꝑitale atq cȩ¬
leste.Seminatur in contumelia:
surget in głia. Seminat᷑ in infir-¬
mitate: surget in uirtute. Semi¬
nat᷑ corpusͦ animale: surget cor¬

Expanded text:
est, quod deus etiam terrenum hominem fecit. est, quod deus etiam terrenum hominem fecit. nam cum ageret, quomodo resurgent mortui et quo corpore uenient, cum dedisset similitudines de seminibus frumentorum, quod nuda grana seminentur et deus illis det corpus, quomodo uoluerit. unicuique seminum proprium corpus — ubi nihilominus Manichaei euertit errorem, qui et grana et herbas et omnes radices ac frutices gentem tenebrarum eis formis atque generibus rerum Deum potius credit alligari, quam horum aliquid operari: cum ergo contra Manichaei sacrilegam vanitatem etiam ista dixisset, venit ad carnium differentias: Non omnis, inquit, caro eadem caro: inde ad corporum coelestium atque terrestrium, inde ad mutationem corporis nostri qua fieri possit spirituale atque coeleste: Seminatur, inquit, in contumelia, surget in gloria: seminatur in infirmitate. surget in uirtute; seminatur corpus animale, surget cor
Abbreviated transcription (Latin):
fecit non scdm id qd̾ habet᷑ corpus
corporalemq uita. sed scd̃m id qd̾ ha¬
bet rationalem mentẽ qua cogno¬
scat d̾m. & om̃ib irtationabilib ea¬
de rationis excellentia p̃ponatur
S illud int̾uis concedit faustus a
do fieri: cũ renouat᷑ inquit in ag¬
nitione d̾i scd̾m imaginẽ eiꝰ quicre¬
auit eũ. Hanc apłicam plane cog¬
nosco sententiã. Quare ipse alte¬
rã non agnoscit: D̾s posuit m̃e¬
bra: singulũ qͦdq eoꝵ in corpore
ꝓut uoluit. Ecce d̾s etiã exterio¬
ris hõis effector: ab eode apło p̃di¬
catur. Quare inde eligit qd̃ ꝓ se
putat: & tacet aut respuit᷑. qd
manichei fabulas amputat: Itẽ
cũ de terreno & cȩlesti hõĩe disse¬
reret idem paulus. int̃ mortalem
immortalemq discernens int̃ id qͦo
in adam sumꝰ. & illud qd̾ in xꝑo eti¬
mus: ex ipsa lege: ex ip̃so libro. & ex ip¬
so loco adhibuit terreni id est ani¬
malis corporis testimoniũ. ubi scͥptũ

Expanded text:
fecit, non secundum id quod habet corpus fecit, non secundum id quod habet corpus corporalemque vitam; sed secundum id quod habet rationalem mentem, qua cognoscat Deum, et omnibus irrationalibus eadem rationis excellentia praeponatur. Sed illud interius concedit Faustus a Deo fieri, Cum « renovatur, » inquit, « in agnitione Dei, secundum imaginem ejus qui creavit eum. » Hanc Apostolicam plane agnosco sententiam : quare ipse alteram non agnoscit, Deus posuit membra, singulum quodque eorum in corpore prout voluit ? Ecce Deus etiam exterioris hominis effector ab eodem apostolo praedicatur: quare inde eligit quod pro se putat, et tacet aut respuit quod Manichaei fabulas amputat? Item cum de terreno et coelesti homine dissereret idem Paulus, inter mortalem immortalemque discernens, inter id quod in Adam sumus, et illud quod in Christo erimus, ex ipsa Lege, ex ipso libro et ex ipso loco adhibuit terreni, id est, animalis c
Abbreviated transcription (Latin):
d̾e uobis placuerit hoc uet̾i & ext̾iori ho¬
mini ac terreno tribuere ut sit a do for¬
matus: nos uͦ contra cȩlesti hoc dederimꝰ.
& int̾iori ac nouo hõi deferemꝰ. Neq id
temere aut presũptiue: sed a xꝑo discen¬
tes & eius apłis. qui pͥmi eade in mundo
docuisse monstrantur. xxiiiii.¬
Iugustinꝰ respondit. Paulus quid̾e apłs
int̾iorem hoĩem ꝓ sꝑu mentis: ext̾iorem
uͦ in corpore atq ĩstã mortali uita uult
intelligi. Non tam̃ utrũq hoꝵ simul duoᷤᷤ
hoĩes cũ dixissẽ aliq̃ndo in eiꝰ litt̃s legicur:
sed utiũ que totũ d̾s fecerit. so est &
ad imaginẽ suã non fecit nisi scd̃m
id qd̾ int̾erius est: non solũ incorpore¬
um uerũ etiã rationale qd pecorib
non inest. Non itaq unũ hoĩem
fecit ad imaginẽ suã. & alt̾um fecit
ñ ad imaginẽ suã: sed qr hoc utrũ¬
q int̾ius & ext̾ͥius simul unꝰ homo
est. hunc unũ hoĩem ad unaginẽ suã

Expanded text:
dem uobis placuerit hoc ueteri et exteriori hodem uobis placuerit hoc ueteri et exteriori homini ac terreno tribuere, ut sit a deo formatus, nos uero contra caelesti hoc dederimus et interiori ac nouo homini deferamus neque id temere aut praesumptiue, sed a Christo discentes et eius apostolis, qui primi eadem in mundo docuisse monstrantur. AUGUSTINUS respondit: Paulus quidem apostolus interiorem hominem per spiritum mentis, exteriorem uero in corpore atque ista mortali uita uult intellegi; non tamen utrumque horum simul duos homines eum dixisse aliquando in eius litteris legitur, sed ad imaginem suam non fecit, nisi secundum id quod interius est, non solum incorporeum, verum etiam rationale, quod pecoribus non inest. Non itaque unum hominem fecit ad imaginem suam, et alterum fecit non ad imaginem suam: sed quia hoc utrumque interius et exterius simul unus homo est, hunc unum hominem ad imaginem suam
Abbreviated transcription (Latin):
eos pͥmus ortus idest corporalis: scd̃s adii¬
nat intelligibilis ac diuimnus: eoq rectissi¬
me nos hunc quide corporis naturȩ ascri¬
bendu putamus: illũ uͦ suꝑnę maiestati.
Qu appter ide rursũ apłs ad corinthios di¬
cit. In xꝑoit̃iu ꝑ euangłium ego uosgenui.
Et ad galathas de semet ipso. Cũ placuit
ei qui me segregauit de utero matͥs meȩ. ut
reuelaret filium suũ in me. ut eũ annun¬
tiarẽ in gentes: continuo ñ acquieui carni
& sangu̾ini. Uides gͦ ubiq eũ in hac alte¬
ra natiuitate nr̃a sꝑitali d̾utaxat asseue¬
rant̾e nos ado formari: non in pͥore illa ob¬
sceria ac ꝓpudiosa quȩ nos nichilo prestan¬
tius. neq mundius animalib cęt̾is in ute¬
ro mat̃no & concepit. & formauit. & genu¬
it. Qua de re animadu̾tere si uolueritis: in¬
uenietis hac in parte nos non tam ꝓfessi¬
one a uobis distare. quã incellectu. Si qui¬

Expanded text:
nos primus ortus, id est corporalis; secundus adunos primus ortus, id est corporalis; secundus adunat, intellegibilis ac diuinus: eoque rectissime nos hunc quidem corporis naturae ascribendum putauimus, illum uero supernae maiestati. quapropter idem rursum apostolus ad Corinthios dicit: in Christo Iesu per euangelium ego uos genui et ad Galatas de semet ipso: cum placuit ei, qui me segregauit de utero matris meae, ut reuelaret filium suum in me, ut eum adnuntiarem in gentes, continuo non adquieui carni et sanguini. uides ergo ubique eum in hac altera natiuitate nostra, spiritali dumtaxat adseuerantem nos a deo formari, non in priore illa obscaena ac propudiosa, quae nos nihilo praestantius neque mundius animalibus ceteris in utero materno et concepit et formauit et genuit. qua de re animaduertere si uolueritis, inuenietis hac in parte nos non tam professione a uobis distare quam intellectu, siqui
Abbreviated transcription (Latin):
tur edocuit idest in agnitione di: qd̾
significat credulitatis t̾empus. Et ad huc
Scd̃m imaginẽ inquit. eiꝰ qui creauit e¬
um: ut ex hoc liqueat uet̾em hoĩem
nec imagiriẽ esse d̾i. nec ab ipso forma¬
tũ.Nam & illud quid̾e qd̾ sequit᷑ dicens.
ubi non est masculus & femina. iudeus.
& grecus. barbarus. & scita. magis ac̾
magis ostendit natiuitate hanc quȩ
nos mares fecit ac feminas. grecos. ac
iudeos. scytas ac barbaros. non eã esse
in qua d̾s oꝑatur cũ hoĩem format:
sed illam quȩ nos om̃i exutos nationũ
uarietate sexusq & conditionis. unũ
reddet ad instar eiꝰ qui unus est. id est
xꝑc: sicut idem rursus apłs dicit. Quot¬
quot in xꝑo baptizati sunt: xꝑm indue¬
runt. Non est udeus. neq grecus. ⁊ non est
masculus. neq femma non est seruus & li¬
ber: sed om̃s in xꝑo unũ st̃. Ergo cunc fit
homo a do cũ fit unꝰ ex multis: non cũ¬
⁊ ex uno est diuisus in multa. Diuisit aut̃

Expanded text:
tur. edocuit, id est in agnitione dei, quo tur. edocuit, id est in agnitione dei, quo significatur credulitatis tempus. et adhuc secundum imaginem. inquit, eius, qui creauit eum, ut ex hoc liqueat ueterem hominem nec imaginem esse dei nec ab ipso formatum. nam illud quidem, quod sequitur dicens: ubi non est masculus et femina, Iudaeus et Graecus, barbarus et Scytha, magis ac magis ostendit natiuitatem hanc, quae nos mares fecit ac feminas, Graecos et Iudaeos, Scythas et barbaros. non eam esse, in qua deus operatur. cum hominem format, sed illam, quae nos omni exutos nationum uarietate sexusque et condicionis unum reddit ad instar eius, qui unus est, id est Christus: sicut idem rursum apostolus dicit: quotquot in Christo baptizati sunt, Christum induerunt; non est Iudaeus neque Graecus, non est masculus neque femina, non est seruus et liber, sed omnes in Christo unum sunt. ergo tunc fit homo a deo, cum fit unus ei multis, non cum ex uno est diuisus in multa. diuisit autem
Abbreviated transcription (Latin):
atur homo ad imaginꝰẽ di: uides
hic & hoĩem ostendiꝰ altum & nati¬
uitatẽ aliam: & aliũ nascendi mod̾u. Nam
cũ. exuite uos & induite. dicit: tẽpus uti¬
q credulitatis significat. Cum uͦ homi¬
nẽ nouũ a d̾o creari testatur: tum in¬
dicat uet̾em nec ab ipso esse. nec scd̾m
eũ formatũ. Et cũ ꝓsequit᷑ dicens illũ
quide fieri in scĩtat᷑e. & iusticia. & u̾ita¬
te.⁊ tunc designat atq demonstrat al¬
tum illũ natiuitatis morem quẽ dixi lon¬
ge dissimilem huic. qui corpora nr̃a furi¬
osis genitoꝵ cõplexib seminauit: quẽq
et iã ostendit ex do ñ e̾ẽ. cũ illũ solũ monstra¬
uit esse ex d̾o. Necnon & ad colosenses id
ipsũ denuo dicit. Expoliati uet̾em hoĩem
cũ actib eiꝰ : induite nouũ qui renouat᷑
in agnitione di scd̾m imaginẽ eiꝰ qui cre¬
auit eũ in uobis. Et hinc gͦ non solum
hoĩem nouũ ostendit eũ esse quẽ d̾s fa¬
ciat.⁊ sed qͣndo etiã & quib modis forme¬

Expanded text:
des hic et hominem ostendi alterum et natiuitatem aliam et alium nascendi modum. nam cum "exuite uos et induite" dicit. tempus utique credulitatis significat; cum uero hominem nouum a deo creari testatur, tum indicat ueterem nec ab ipso esse nec secundum eum formatum. et cum prosequitur dicens illum quidem fieri in sanctitate et iustitia et ueritate, tunc designat atque demonstrat alterum illum natiuitatis morem, quem dixi longe dissimilem huic, qui corpora nostra furiosis genitorum conplexibus seminauit quemque etiam ostendit ex deo non esse, cum illum solum monstrauit esse ex deo. necnon et ad Colossenses id ipsum denuo dicit: expoliate ueterem hominem cum actibus eius et induite nouum, qui renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius, qui creauit eum in uobis. et hinc ergo non solum hominem nouum ostendit eum esse, quem deus faciat, sed quando etiam et quibus modis forme
Abbreviated transcription (Latin):
ritatẽ. dicis esse & in euangłio falsi¬
tate. Ego aut̃ manicheo ista dicen¬
ti ñ crederẽ: nec si non mͥ xꝑm men¬
titũ mentitũ esse laudaret. Qd̃ qͥd̾e
Et ego respondeo: nec nasci pote¬
rat. nisi d̾s non esset. Aut si potuit
& d̾s esse & nasciꝰ quare & non na¬
sci potuerit & mori: Uides gͦ uti¬
le satis ñ esse in his consequentiã
quęrere. aut argum̃tis anniti
cũ de reb agitur quȩ ꝑtineant ad
iũm: sed quęrendu potius est qͥd
ipse de se. qͥd ue apłi sui de eode p̃¬
dicarint. ipsaq adeo ꝑtractan¬
da genealogia est. & uidendu si
sibi conueniat ñ ex coniectura passionis
natiuitatis eiꝰ exquirere u̾itatem qr et
pati ñ natus potuit. & natus minime

Expanded text:
ritatem, dicis esse in euangelio falsiritatem, dicis esse in euangelio falsitatem. ego autem Manichaeo ista dicenti non crederem nec si non mihi Christum mentitum esse laudaret. quod quideet ego respondeo: nec nasci poterat, nisi deus non esset; aut si potuit et deus esse et nasci, quare non et non nasci potuerit et mori ? uides ergo utile satis non esse in his consequentiam quaerere aut argumentis adniti, cum de rebus agitur, quae pertineant ad Iesum; sed quaerendum potius est, quid ipse de se quidue apostoli sui de eodem praedicarint. ipsaque adeo pertractanda genealogia est et uidendum, si sibi conueniat, non ex coniectura passionis natiuitatis eius exquirere ueritatem, quia et pati non natus potuit et natus minime
Abbreviated transcription (Latin):
pedit. m credite. in his reb conse-¬
quentiã quȩrere naturȩ. Alioqͥn. in¬
firmabit᷑ om̃is ur̃a fides. infirmabi¬
t᷑. Nam & uos ĩm ex u̾gine natũ
sine uiri coitu creditis. Et si ex con¬
sequentib pͥora ꝓbanda st̃ : erit
hoc falsum. Poterit eñĩ & uobis respon¬
deri in hunc mod̾u. qr si nacus est ex
femina uĩc : gͦ & seminatus ex uito ẽ.
Si uͦ seminatus ex uro ñ est: gͦ nec natꝰ
ex femina est. Potuit aut̃ ut uos cre¬
ditis. nasci. non satus. Quare gͦ non
potuerit & patinon partus: xxuii¬
Augustinꝰ respondit. Nemo tͥ ꝓponit
cipis. non instructus a quo conuince¬
ris. Nam uic & nasci potuit ñ satus.
& ꝑati non partus: sed unũ horum
uoluit. alt̾um noluit. Nascieñ non
satus uoluit. pati aut̃ non partus
noluit: qr partus est passus. Dicismͥ.¬
IInde scis: Qͥa hoc in euangłio u̾itatis
lego. Si aut̃ tibi dic̃a und̾e scis ista
quȩ dicis: manichei mͥ opponis air to¬

Expanded text:
pedit, mihi credite, in his rebus consepedit, mihi credite, in his rebus consequentiam quaerere naturae; alioquin infirmabitur omnis uestra fides. nam et uos Iesum ex uirgine natum sine uiri coitu creditis et, si ex consequentibus priora probanda sunt, erit hoc falsum. poterit enim et uobis responderi in hunc modum, quia "si natus est ex femina Iesus, ergo et seminatus ex uiro est; si uero seminatus ex uiro non est, ergo nec natus ex femina est." potuit autem, ut uos creditis, nasci non satus; quare ergo non potuerit et pati non partus? AUGUSTINUS respondit: Nemo tibi propocipis, non instructus, a quo conuinceris. nam Iesus et nasci potuit non satus et pati non partus; sed unum horum uoluit, alterum noluit. nasci enim non satus uoluit, pati autem non partus noluit, quia partus est passus. dicis mihi: unde scis? quia hoc in euangelio ueritatis lego. si autem tibi dicam: unde seis ista, quae dicis? Manichaei mihi obponis aucto
Abbreviated transcription (Latin):
Uerastra euangłium concessurus est. quod
iol om̃s humanȩ condicionis simula¬
Iuit affectus: ꝓrsus si dixit eũ gli¬
sta dormiuit iñc. si dixit esuriuit:
contristatus est. exhilaratꝰ ẽ. & si
qͥd aluidꝰ om̃ia uera st̃ quȩ ita nar¬
rata st̃ ut non eũ simulasse. sed pla¬
ne fecisse uł ex hibuisse conscͥpta st̃
sane non necessitate conditionis sed
magisterii uoluntate. & diuina et¬
am potestate. Nam homo plerũq
& si nolit irascit᷑ & si nolit contri¬
stat᷑. & si nolit dormit: & si nolit esu¬
rit & sitit. Ille aut̃ om̃ia ista: qr uo¬
luit. Sic etiã nascunt᷑ hoĩes atq
patiuntur: non qr uolunt nec qd̃
uolunt. Ille aut̃ etiã ista: qr uoluit.
Tam̃ uera hec & de illo fidelit ueraci¬
terq conscͥpta st̃: ut qͥsqͥs eu angło eiꝰ
crediderit u̾itate instruat᷑. non
mendaciis illudatur.
iñic: nec ꝑ assus est. Si aũt̃ pas¬
sus est: gͦ & natus est. Non uobis ex¬

Expanded text:
tra euangelium concessurus est, quod tra euangelium concessurus est, quod omnes humanae condicionis simulauit adfectus? prorsus si dixit euangelista: dormiuit. Iesus, si dixit: esuriuit, sitiuit, contristatus est, exhilaratus est et si quid aliud: omnia uera sunt, quae ita narrata sunt, ut non eum simulasse. sed plane fecisse uel exhibuisse conscripta sint sane non necessitate condicionis, sed magisterii uoluntate et diuina etiam potestate. nam homo plerumque etsi nolit, irascitur; etsi nolit, contristatur; etsi nolit, dormit; etsi nolit, esurit ac sitit: ille autem omnia ista, quia uoluit. sic etiam nascuntur homines atque patiuntur, non quia uolunt nec quod nolunt; ille autem etiam ista, quia uoluit. tamen uera haec et de illo fideliter ueraciterque conscripta sunt, ut quisquis euangelio eius crediderit, ueritate instruatur, non mendaciis inludatur. Iesus, nec passus est; si autem passus est, ergo et natus est. non uobis ex
Abbreviated transcription (Latin):
militudine om̃s humane conditionis simu¬
lauit affectus: sic ab re nͣ erat si in fine con
signandȩ ȩchonomie gr̃a. fuisset usus & mori.
Homo pessime & fallacissime. quomͦ tibi gͦ cre¬
ła quasi uera dicenti cũ xꝑm dicas morte
potuisse m̃tiri: Ergo ille mentiebat᷑ qͣn do
dicebat oportet filiũ hõis occidi & t̃cia die
resurgere: & tu non m̃tiris & dicis. ut tibi
uera dicenti credamꝰ : Gerat᷑ior gͦ petrus
qͣndo ei dixit: absit dñe ñ fiet istud: et
unde meruit audire. redi retro sathanas:
Et ille quide ñ hoc infructuose audiuit. qui
eã postea u̾itatẽ mortis xꝑi usq ad suã mor¬
tẽ correctus ꝑfectusq p̃dicauit. Uerũ si ille
qr tantũ put̾auit xꝑm non moriturũ audi¬
re meruit sathanas. tu qͥd meterss au.¬
dire qui non solũ negas mortuũ: seo
etiã dicis mortẽ fuisse mentitũ: s.
ido inqͥs mortẽ qͦq simulasse credentꝰ
est: qr om̃s humanȩ conditionis simu¬
lauit affectus. Qͥs enĩ tihi hoc con¬

Expanded text:
nis simulauit adfectus, sic ab re non erat, si in fine quoque consignandae oec.onomiae gratia fuisset uisus et mori. homo pessime ac fallacissime, quomodo tibi ego credam quasi uera dicenti, cum Christum dicas mortem potuisse mentiri? ergo ille mentiebatur, quando dicebat: oportet filium hominis occidi et tertia die resurgere, et tu non mentiris et dicis, ut tibi uera dicenti credamus? ueracior ergo Petrus, quando ei dixit: absit, domine, non fiet istud. et unde meruit audire: redi retro, satanas. et ille quidem non hoc infructuose audiuit, qui eam postea ueritatem mortis Christi usque ad suam mortem correctus perfectus'Iue praedicauit. uerum si ille, quia tantum putauit Christum non moriturum, audire meruit: satanas, tu quid mereris audire, qui non solum negas mortuum, sed etiam dicis mortem fuisse mentitum ? sed ideo, inquit, mortem quoque simulasse crest, quia omnes humanae condicionis simulauit adfectus. quis enim tibi hoc con
Abbreviated transcription (Latin):
si & natiuitas ñ ea sola est qua in cor¬
pore gignimur. sed & illa alia quare¬
nascimur sꝑu:non minor eque cura
est & hoc ip̃sũ quęrere in quanam
earũ nos faciat d̾s. ¶odus quoq na¬
scendi duplex est. Unus ille furoris
& intemꝑantiȩ ꝓprius quo sumus a
genitorib turpit̃ & ꝑ libidinẽ sati:
ana ad sacramentũ rudes infantes
at. Nam si cũ in utero fingimur ut
f erẽgentib placet. iudeis. & ipsis
uobisꝰ tunc nos format ad imaginẽ
suã. & uetes nos facit. & ꝑ furorem
ac libidiñẽ creat: qd̾ haud scio utrũ
diuinitati eiꝰ conueniat. Si uͦ cũ
credimꝰ. & ad meliorem uite con¬
u̾timur statũ. tunc formamur a
d̃o ut fere xꝑo placet & eiꝰ apłis.
& nobis: ꝓfecto & nouos nos facit
d̃s & honeste facit ac pure quo
qͥd consentaneũ qͥd ue conuenieis
magis. scẽ eiꝰ est uenerabili maiesta¬
ti: Qd̾ si & uos au toritat̃e pauli ñ
sꝑnitis: ex ipso uobis quẽnam. & qͣn¬
do. & quẽadmod̾u d̾s hoĩem faciat

Expanded text:
si et natiuitas non ea sola est, qua in corpore gignimur, sed et illa alia, qua renascimur spiritu, non minor aeque cura est et hoc ipsum quaerere, in quanam earum nos faciat deus. modus quoque nascendi duplex est: unus ille furoris et intemperantiae proprius, quo sumus a generatoribus turpiter et per libidinem sati; ana ad sacramentum rudes infantes at. nam si cum in utero fingimur, ut fere gentibus placet et Iudaeis et ipsis uobis. tunc nos deus format ad imaginem suam et ueteres nos facit et per furorem ac libidinem creat — quod haud scio utrum diuinitati eius conueniat — si uero cum credimus et ad meliorem uitae conuertimur statum, tunc formamur a deo, ut fere Christo placet et eius apostolis et nobis: profecto et nouos nos facit deus et honeste facit ac pure. quo quid consentaneum quidue conueniens magis sanctae eius est ac uenerabili maiestati? quodsi et uos auctoritatem Pauli non spernitis, ex ipso uobis quemnam et quando et quemadmodum deus hominem faciat,
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩes duo. quoꝵ alt̾um qͥdem interdu
ext̾iorem uocat. plerũq uͦ terrenũ.
nonnũquã etiã uet̾em: alt̾um uͦ in¬
teriorem & cȩlestem dicit ac nouũ.
Unũ illud quo nos irretitos carnalib
uinculis hanc in luc̃e natura ꝓdunt:
alt̾um uͦ cũ u̾itas nos ex errore conui¬
sos ad se regeaiauit initiatos ad fid̾e.
Qd̾ tempus scd̃ȩ natiuitatis in eugło
iic significans dicit. Nisi qͥs natus
fuerit denuo: non potest uidere re¬
gnũ di. Qd̃ cũ nichodemꝰ parũ in¬
telligens hesitaret. & qualit idfi

Expanded text:
homines duo, quorum alterum quidem interdum exteriorem uocat, plerumque uero terrenum, nonnumquam etiam ueterem, alterum uero interiorem et caelestem dicit ac nouum. duo sunt: unum illud, quo nos inretitos carnalibus uinculis in lucem hanc natura produxit, alterum uero, cum ueritas nos ex errore conuersos ad se regenerauit initiatos ad fidem. quod tempus secundae natiuitatis in euangelio Iesu significans dicit: nisi quis natus fuerit denuo, non potest uidere regnum dei. quod cum Nicodemus parum intellegens haesi
Abbreviated transcription (Latin):
suit: & ꝓpter seruos suos de corruptionis
seruitsite liberandos in ea formã serui
hoc est mortale corpus accepit: acceptũ
monstrauit. monstratũq & morte ꝓstra¬
tũ resurrectione sursũ erexit: & tã quã
tẽplũ solutũ it̾um edificauit. Nos tam̃ qͥ
hȩc credere quasi sacrilega formidatis:
ñ membra di ur̃i in utero uͥginis. sed in
uteris om̃ium feminarũ carnaliũ ab ele¬
phantis usq ad muscas includitis. An id̾o
uobis uidetur uillor uerus xꝑc qr sic u̾bum
dicimus catnẽ factũ in utero u̾ginali¬
dout nulla sui cõmutatione in na¬
tura ꝓpria iuolabilit̾ ꝑmanens. tẽplũ
sibi hoĩem coaptarit & id̾o uobis carus
est d̾s ur̃ qr tot uinculis carmũ colliga¬
tus & inquinatus. in illa parte qua etiã
in globo figendꝰ est sine causa sub p̃ȩnas
dep̃catur. cur etiã penitus oppres
sus dep̃cari non sinitur:
tis fieri a d̾o: Non quide nos om̃i¬

Expanded text:
suit et propter seruos suos de corruptionis suit et propter seruos suos de corruptionis seruitute liberandos in ea formam serui, hoc est mortale corpus accepit, acceptum monstrauit monstratumque et morte prostratum resurrectione sursum erexit et tamquam templum solutum iterum aedificauit. uos tamen, qui haec credere quasi sacrilega formidatis, non membra dei uestri in utero uirginis. sed in uteris omnium feminarum carnalium ab elephantis usque ad muscas includitis. an ideo uobis uidetur uilior uerus Christus, quia sic uerbum dicimus carnem factum in utero uirginali, ut nulla sui commutatione in natura propria inuiolabiliter permanens templum sibi hominem coaptarit, et ideo uobis carus est deus uester, quia tot uinculis carnium conligatus et inquinatus in illa parte, qua etiam in globo figendus est, sine causa subpetias deprecatur aut etiam sus deprecari non sinitur? tis fieri a Deo? Non quidem nos omni
Abbreviated transcription (Latin):
tatis & xꝑm dicit ex semine dauid.
& eiꝰ matrẽ sine ullius concubitu uͥgi¬
¶ne mariã. Quã uͭ sibi faustꝰ cuiusda
quasi turpitudinis
uisus est uerecun¬
dissimꝰ detestator
cũ diceret. frustra
uos calumniã ingeritis scͥptori. t̾aꝗͣ di ille
filiũ in ut̾o mulieris incluserit. Non plane ca¬
tholica fides quȩ xꝑm di filiũ natũ scd̾m car¬
nẽ credit ex uͥgine. ullomͦ eund̾e d̾i filium
sic in utero mulieris includit quasi ex¬
tra ñ sic: quasi cęli & terrȩ administra¬
tionẽ deseruerit. quasi a patre reces¬
serit. S uos manichei corde illo quo
nichil potestis nisi corporalia phanta¬
smata cogitare. ista omino ñ capitis.
quomͦ di uerbũdi uirtus atq saplentia.&
in se manens & apud patrẽ. & uniu̾sam
creaturã regens. ꝑtendens a fine usq ad
finẽ fortit̃ &. dispõnat om̃ia su auĩt.⁊ in
cuiꝰ dispositionis ad mirabili & ineffabili
felicitate sibi etiã matr̃e in terra dispo¬

Expanded text:
it ex semine David, et ejus matrem sine ullius concubitu virginem Mariam. Quam vero sibi Faustus cujusdam quasi turpitudinis visus est verecundissimus detestator, cum diceret: Frustra vos calumniam ingeritis scriptori, tanquam Dei ille Filium in utero mulieris incluserit! Non plane catholica fides, quae Christum Dei Filium natum secundum carnem credit ex virgine, ullo modo eumdem Dei Filium sic in utero mulieris includit, quasi extra non sit, quasi coeli et terrae administrationem deseruerit, quasi a Patre recesserit: sed vos, Manichaei, corde illo, quo nihil potestis nisi corporalia phantasmata cogitare, ista omnino non capitis, quomodo Dei Verbum, Dei Virtus atque Sapientia, in se manens et apud Patrem, et universam creaturam regens, pertendat a fine usque ad finem fortiter et disponat omnia suauiter. in cuius dispositionis admirabili et ineffabili facilitate sibi etiam matrem in terra dispo
Abbreviated transcription (Latin):
mina separatus cui eũ conunge¬
bat mentis affectus.⁊ & ne hoies
iuges car̾ne miscent᷑. tam iagnũ
in conuigio deputarent ut sine
hoc coniuiges ẽẽ non crederent. sed
potiꝰ discerent fidelia conuigia mul¬
to familiariꝰ se adherere membris

Expanded text:
mina separatus, cui eum coniungebat mentis adfectus, et ne homines iuges carne miscentur, tam magnum in coniugio deputarent, ut sine hoc coniuges esse non crederent, sed potius dicerent fidelia coniugia multo familiarius se adhaerere membri
Abbreviated transcription (Latin):
sis. Idituri st̃. nam inde erant & apłi.
sociata st̃. in de eccłie de quib ad
galathas dicit. erã aut̃ ignotus fa¬
cie ȩccłiis iudeȩ quȩ st̃ in xꝑo. unde &
lapid̾e angularẽ in psalmis appella¬
tũ dũm. sicꝰ int̃pretatur qd duos parie¬
tes in seipso coniunxerit cireũcisionis
uidelicet & preputiiꝰ ut duos conderet
in se. in unũ nouũ hoĩem faciens pace.
& cõmutaret utrosq in uno corpore do
ꝑ cruc̃ẽ int̃ficiens inimicitias in semet¬
ipso. & ueniens euangłizare pacẽ his qui
longe. & his qui ꝓpe. id est gentib longe.
& iudeis ꝓpe. ipse est enĩ pax nr̃a qui fe̾¬
cit utraq unũ: merito & iste ꝓpħa fili¬
os iuda ponens ꝓ iudeis. & filios isrł ꝓ
gentib. & congregabunt᷑ inqͥt filii iu¬
dȩ & filii isrł parit᷑. & ponent sibimet
caput unũ & ascendent de terra. Huic
itaq ꝓpħiȩ tam manifeste ipso rerum
effectu declaratȩ qͥsqͥs contradicit: non

Expanded text:
dituri sunt — nam inde erant et apostoli, dituri sunt — nam inde erant et apostoli, sociata sunt, inde ecclesiae, de quibus ad Galatas dicit: eram autem ignotus facie ecclesiis Iudaeae. quae sunt in Christo, unde et lapidem angularem in psalmis appellatum dominum sic interpretatur. quod duos parietes in se ipso coniunxerit, circumcisionis uidelicet et praeputii, ut duos condein se in unum novum hominem, faciens pacem, et commutaret utrosque in uno corpore Deo, per crucem interficiens inimicitias in semetipso, et ueniens euangelizaret pacem his, qui longe, et his, qui prope, id est gentibus longe et Iudaeis prope; ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum — merito et iste propheta filios Iuda ponens pro Iudaeis et filios Israhel pro gentibus, et congregabuntur, inquit. filii Iudae et filii Israhel pariter et ponencaput unum, et ascendent de terra. Huic itaque prophetiae tam manifeste ipso rerum effectu declaratae, quisquis contradicit, non
Abbreviated transcription (Latin):
harena maris que sine mensura est:
& ñ numerabit᷑. Et erit. in loco ubi
dictũ est eis ñ popłs meus uos di¬
cet᷑ eis filii d̾i uiui. Et congregabun¬
tur filii uda & filii isrł: & ponent
sibimet caput unũ. & ascendent de
terra. qr magnus dies iezrahel. Dici
facti huiꝰ figur̃ã ipse dñs ꝑ eand̾e
scͥpturã euident̃ aꝑiat: cũq aplicȩ
litterȩ hanc ꝓpħiam cõpletam in no
ui testamenti p̃dicatione testentur:
qͥs est qui audeat dicere non ꝓpt̾ealus¬
sum. & factũ. ꝓꝑtet qd̾ se iussisse &ꝓ
phetã fecisse. ipse in sc̃is littis quius¬
sit exponit: Ait enĩ apłs paulus. Ut
notas faceret diuitias głiȩ suȩ in uasa

Expanded text:
ra est et non numerabitur; et erit in loco, ubi dictum est eis: non populus meus uos, dicetur eis, filii dei uiui. et congregabuntur filii Iuda et filii Israhel et ponent sibimet caput unum et ascendent de terra, quia magnus dies Iezrahel. dicitfacti huius figuram ipse dominus per eandem scripturam euidenter aperiat cumque apostolicae litterae hanc prophetiam conpletui testamenti praedicatione testentur: quis est, qui audeat dicere non propterea iussum et factum, propter quod se iussisse et prophetam fecisse ipse in sanctis litteris qui iussit exponit? ait enim apostolus Paulus: ut notas faceret diuitias gloriae suae in uasa
Abbreviated transcription (Latin):
ditoq suo cuiq sermone congruo
qͦuł defensi st̃ hoĩes d̾i adu̾sus hereticoꝵ
carnaliumq calumnias. uł rep̃hen¬
sis hõib. cũ scriptura laudabilis uene¬
rabilisq monstrata est:uideamꝰ dein¬
ceps ex ordine qͦ eos hoĩes faustus ac¬
cusando cõmemorauit. qͥd etiã signi¬
ficenit ipsa facta hõium. qͥd ꝓpħiȩ¬
gerant.quȩ futura p̃nuntient :

Expanded text:
ditoque suo cuique sermone congruo, ditoque suo cuique sermone congruo,  defensi sunt homines dei aduersus haereticorum carnaliumque calunmias uel reprehensis hominibus tamen scriptura laudabilis uenerabilisque monstrata est, uideamus deinceps ex ordine, quo eos homines Faustus accusando commemorauit, quid etiam significent ipsa facta hominum, quie futura praenuntient:
Abbreviated transcription (Latin):
ut pareret. De salomone aut̃ quid
dicamus : nisi qr grauius ipsius fide¬
Ilis & scȩ̃. scͥpturȩ testimonio tedar¬
guit᷑. quã petulantib & nugacib
Fausti conuiciis: Illa enĩ de illo &
qͥd boni pͥus habuissẽt. & qͥd malifa¬
ciendo bonũ in quo pͥmũ fuerat re¬
liquisset ueracit᷑ fidelit̃q locuta ẽ:
iste aut̃ ocłis clausis uł potius extin¬
ctis. non quo lumine manifestante du¬
cebat᷑ ibat. sed quo maliuolentia p̃ci¬
pitante ferebat᷑ irruebat. Hoc ipso
enĩ magis insinuauert̃ scĩ libri religi¬
osis lectorib & dilectorib suis quã ca¬
ste habuerint scĩ uiri plures uxores.
qd̾ salomon qui eas ñ illomodo sed
magis ad libidine quã ad ꝓpaginẽ
hab̾uit imꝓbatus est. & rep̃hensus
his u̾bis ut appellaret᷑ amator mu¬
lierũ: & inde ãd ꝓfund̾u ydolacriȩ
lapsus atq demersus eaðe u̾itate ꝑ¬
sonã nullius acceptante ꝓderetur.
teris testamenti esse culpandas. red¬

Expanded text:
ut pareret. De Salomone autem quid ut pareret. De Salomone autem quid dicam, nisi quia grauius ipsius fidelis et sanctae scripturae testimonio redarguitur quam petulantibus et nugacibus Fausti conuiciis? illa enim de illo et quid boni prius habuisset et quid mali faciendo bonum, in quo primum fuerat, reliquisset, ueraciter fideliterque locuta est; iste autem oculis clausis uel potius extinctis non quo lumine manifestante ducebatur, ibat, sed quo maliuolentia praecipitante ferebatur, inruebat. hoc ipso enim magis insinuauerunt sancti libri religiosis lectoribus et electoribus suis, quam caste habuerint sancti uiri plures uxores, quod Salomon, qui eas non illo modo, sed magis ad libidinem quam ad propaginem habuit. inprobatus est et reprehensus his uerbis, ut appellaretur amator mulierum et inde ad profundum idolatriae lapsus atque demersus eadem ueritate personam nteris Testamenti esse culpandas, red
Abbreviated transcription (Latin):
& fac filios de fornicaria. In qua scͥptura
sic excecatũ est ĩmundum cor eoꝵ. ut
nec aꝑtissima u̾ba euangłica intel¬
ligant dñi dicentis ad iudeos. mere¬
trices & publicani p̃cedent uos in
regno celoꝵ. Qͥd enĩ adu̾sum cle¬
mentiȩ u̾itatis. qͥd inimicũ fidixp̃¬
¶de Iane: si meretͥx relicta fornicatione¬
con in castũ coniugiũ cõmutetur: Et
io qͥd tam incongruũ & alienũ a fide
ꝓpħȩ:⁊ quã si non crederet ꝯm̃ia pec¬
Pcata impudicȩ dimissa esse in meli.¬
us cõmutatȩ : Itaq cũ meretrice
ꝓpħa fecit uxorem. & ad uit̃a corri¬
gend̾a mulieri consultũ est: & figu¬
rȩ sacramentũ de quo mox loquem
expressũ. S quis non uideat in hoc
facto. qͥd potius manicheoꝵ osten¬
dat errorem: Scilicet qr solent da¬
re oꝑam meretrices: ne grauidȩ fi¬
ant. ꝓinde istis fornicaria magis ꝑ¬
manens placebat. ut d̾m ipsoꝵ non
ligaret: quã unius uiri facta uxor

Expanded text:
et fac filios de fornicaria. in qua scriptura et fac filios de fornicaria. in qua scriptura sic excaecatum est inmundum cor eorum, ut nec apertissima uerba euangelica intellegant domini dicentis ad Iudaeos: meretrices et publicani praecedent uos in regno caelorum. quid enim aduersum clementiae ueritatis, quid inimicum fidei christianae, si meretrix relicta fornicatione in castum coniugium commutetur? et quid tam incongruum et alienum a fide prophetae, quam si non crederet omnia peccata inpudicae dimissa esse in melius commutatae ? itaque cum meretricem propheta fecit uxorem, et ad uitam corrigendam mulieri consultum est et figurae sacramentum, de quo mox loquemur, expressum. sed quis non uideat, in hoc facto quid potius Manichaeorum offendat errorem ? scilicet. quia solent dare operam meretrices, ne grauidae fiant. proinde istis fornicaria magis permanens placebat, ut deum ipsorum non ligaret, quam unius uiri facta uxor