comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nã in quib dã codicib ⁊ hoc legit᷑. qͥa
ñ custodiu lege̾ tuã. Descendert̃ gͦ
exitꝰ aquarũ. id ẽ effusiones lacrima¬
rũ. ex ea loquutione ẽ. qua dic̾e potu¬
it. montes descendert᷑ pedes mei. &¬
si ñ diceret ꝑ montes ł in montes. Ea lo¬
quutione dr̃ sealas descendit. ⁊ si nͣ. Aica¬
dit: ⁊ si ñ dicat᷑ in pisemã. E bene ait
descendert᷑. humilitate. sciłc penitendi.
bant᷑ qñ ignorantes dĩ iustitiã. consti¬
tuere uolebant suã: in qua fatigati.⁊
legis p̃uaricatione cõfusi. ab illa elati¬
one descendert̃ flendo. ut iustitiã dĩ
pociꝰ impetrarent petendo. Sunt codi¬
ces qͥ ñ hñt descendert᷑. s transiert. tã¬
quã exaggerant᷑ diceret transisse. se
manant aquȩ de suis exitib. Csur aũ
ñ custodita lege sic fletur : nͥ ut impe¬
tret᷑ grã. quȩ penitentis delet iniqui¬
fatẽ. ⁊ credentis adiuuat uoluntatẽ:
ixerat suꝑiꝰ qui cantat
hunc psalmũ. exitus a¬

Expanded text:
quibusdam codicibus et hoc legitur, «Quia non custodivi legem tuam. Descenderunt» ergo «exitus aquarum,» id est effusiones lacrymarum. Et ea locutione qua dicere potuit, Montes descenderunt pedes mei; etsi non diceret, per montes, vel, in montes: ea locutione dicitur, Scalas descendit, etsi non dicadit, etsi non dicatur, in piscinam. Et bene ait, «descenderunt,» humilitate scilicet poenitendi. bantur, quando ignorantes Dei justitiam, constituere volebant suam : in qua fatigati et legis praevaricatione confusi, ab illa elatione descenderunt flendo, ut justitiam Dei potius impetrarent poenitendo. Sunt codices qui non habent «descenderunt,» sed «transierunt,» tanquam exaggeranter diceret transisse se manant aquae de suis exitibus. Cur autem non custodita lege sic fletur, nisi ut impetretur gratia, quae poenitentis delet iniquitatem, et credentis adjuvat voluntatem?  qui cantat hunc psalmum, «Exitus a
Abbreviated transcription (Latin):
hoc iste inicio cognouit. nͥ qr eccłia loqͥtur
q̃ t̾ris ñ defuit ab nucio gen̾is humani.
euiꝰ pͥmitie abel sc̃s ẽ immolatꝰ. ⁊ ipse in
testimoniũ futuri sangͥnis mediatoris ab
impio fr̃e fundendi: Nã ⁊ illud ab initio
dictũ ẽ. erunt duo in carne una. Qd̃ mag¬
nũ sacram̃tũ apłs paulus exponens ego ĩ¬

Expanded text:
Ecclesia loquitur, quae terris non defuit ab initio generis humani, cujus primitiae Abel sanctus est, immolatus et ipse in testimonium futuri sanguinis Mediatoris ab impio fratre fundendi? Nam et illud ab initio dictum est, «Erunt duo in carne una» : quod magnum sacramentum apostolus Paulus exponens, «Ego
Abbreviated transcription (Latin):
sionis attendã. ut fides eiꝰ ex eoꝵ morib
pendeat : ne aliquib cadentib quosꝓ
magno habebat ipse scandalo pereab
s ipsã dĩ legẽ diligat. ⁊ erit pax multa.
nullũq scandalũ. Securiis enĩ diligit eã.
in ꝗa etiã si multi peccant. peccare ipse
ꝓfusset antiqͥs diͣ dilexisse mandata. nͥ
Cuiͦ etiã spũ imꝑtito mandata dĩ diligere
potuert᷑. Si gͦ ex pecꝰtabant salutare dĩ

Expanded text:
sionis attendat, ut fides ejus ex eorum moribus pendeat; ne aliquibus cadentibus quos pro magno habebat, ipse scandalo pereat: sed ipsam Dei legem diligat, et erit ei pax multa, nullumque scandalum. Securus enim diligit eam, in qua etiamsi multi peccant, peccare ipsa profuisset antiquis Dei dilexisse mandata, nisi cujus etiam spiritu impertito mandata Dei diligere potuerunt? Si ergo exspectabant salutare Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
Exultabo ego suꝑ eloqͥa tua: sic̃ qui in¬
uenit spolia multa. ꝑ ea u̾ba uieit. a
qͥb formidauit. Uictis enĩ spolia detra¬
hunt᷑. Sic̃ uicꝰtus ⁊ spoliatꝰ ÷ ille de quo
drͣ in eugłio. Nemo intrat in domũ for¬
tis. ut uasa eiꝰ diripiat. nͥ pͥus alligaue¬
rit fortẽ̾. S spolia multa inuenta sunt.
qͣnͣ patientiã mirati martyrũ etiã qui
insuꝑ acquisiti. Qͥsqͥs gͦ a u̾bis dĩ ne in
illa formidine. odiũ u̾boꝵ dĩ potusse sub¬
riꝑe. quãuis dixit exultaui suꝑ eloquia
tua. qd utiq ñ dic̾e̾t si odiret ea. tamen¬

Expanded text:
super eloquia tua, sicut qui invenit spolia multa.» Per ea verba vicit, a quibus formidavit. Victis enim spolia detrahuntur; sicut victus et spoliatus est ille de quo dicitur in Evangelio, «Nemo intrat in domum fortis, ut vasa ejus diripiat, nisi prius alligaverit fortem» . Sed spolia multa inventa sunt, quando patientiam mirati martyrum, etiam quiinsuper acquisiti. Quisquis ergo a verbis Dei, ne in illa formidine odium verborum Dei potuisse subrepere: quamvis jam dixerit, «Exultavi super eloquia tua,» quod utique non diceret, si odi
Abbreviated transcription (Latin):
dicit P reuenert᷑ ocłi mei ad matutinũ.
ut meditarer eloqͥa tua. Ponamꝰ enĩ matu¬
tinũ: qnͣ qͥ sedebant in umbra mortis. lux
orta eͣ eis. Nonne ĩ scĩs qͥ pͥus erant ĩ t̾ra.
ad hoc matutinũ ocłi ȩccłiȩ p̃uenert᷑: qr
hoc futurũ antea p̃uidert᷑. ut medita¬
rent᷑ eloqͥa dĩ qͣ tẽ erant ⁊ in lege acꝓ
pħis. hȩc futura nuntiabant: Uocem
penã: eisq postea uistis scđm iudicium
dabit uitã. qr ñ frustra illi hoc ordine

Expanded text:
dicit, «Praevenerunt oculi mei ad matutinum, ut meditarer eloquia tua.» Ponamus enim matutinum, quando qui sedebant in umbra mortis, lux orta est eis ; nonne in sanctis qui prius erant in terra, ad hoc matutinum oculi Ecclesiae praevenerunt, quia hoc futurum antea praeviderunt, ut meditarentur eloquia Dei, quae tunc erant, et in Lege ac Prophetis haec futura nuntiabant? 6. «vpoenam, eisque postea justis secundum judicium dabit vitam; quia non frustra illi hoc ordine
Abbreviated transcription (Latin):
pociꝰ consolant᷑ serte ꝓpt̃ eos qͥ ⁊ intͣ se ꝑ¬
tinacit᷑ agunt. ⁊ qnͣ bonos pͣmunt. nr̃a iu¬
dicia contẽpnunt faciuntq nob̃ ꝑire tpr̃a
reb eroganda diuinis: certe in qͣm ꝓpt᷑ istos
inob liceat exclaniare in hac uoce. corpo¬
ins. xpi. Beclinate a me maligni. ⁊ scruta¬
bor mandata diͣmei. Beinde postea quã¬
uelut ab oculis cordis sui muscas irruen¬
tes abegit. redit ad eũ eui dicebat. adiutor
in u̾bũ tuum speraui.¬
Suscipe me inquit. scłm eloqͥũ tuũ ⁊ uiuã.
⁊ ne confundas me. ab expectatione mea.
Q iã dixerat susceptor m̃s poseit magis ma¬
gisq suscipi:⁊ ad illud ꝓpt᷑ qd̾ tolerat. tam
multa molesta ꝑduci ueriꝰ. uͥ se. quã ⁊̃ istis
humanaꝵ rerũ somniis fidens ẽẽ ucturuͬ.
Sic enĩ de. futuro dic̾tũ eͣ ut uiuã. tãquam
in hoc corpore mortuo ñ uiuat᷑. Corpꝰ enim
mortuũ eͣ ꝓpt̾ peccatu: & expectantes re¬

Expanded text:
potius consolantur. Certe propter eos qui et inter se ppotius consolantur. Certe propter eos qui et inter se pertinaciter agunt, et quando bonos premunt, nostra judicata contemnunt; faciuntque nobis perire tempora rebus eroganda divinis, certe, inquam, propter istos et nobis liceat exclamare in hac voce corporis Christi, «Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei.» velut ab oculis cordis sui muscas irruentes abegit, redit ad eum cui dicebat «Adjutor verbum tuum speraviSuscipe me,» inquit, «secundum eloquium tuum, et vivam; et ne confundas me ab exspectatione mea.» Qui jam dixerat, «Susceptor meus,» poscit magis magisque suscipi, et ad illud propter quod tolerat tam multa molesta, perduci; verius ibi se, quam in istis humanarum rerum somniis fidens esse victurum. Sic enim de futuro dictum est, «et vivam,» tanquam in hoc corpore mortuo non vivatur. Corpus enim mortuum est propter peccatum: et exspectantes re
Abbreviated transcription (Latin):
dam̃ efflagitant. aut certe infirmos pͣnͣt.
⁊ causas suas ad nos deferre cõpellant quibꝰ
dice̾ ñ audemꝰ. Bic hõ qͥs me cõstituit iudicẽ:
aut diui sore᷑ int̾ uos: sonstituit enĩ talibꝰ
te ab oĩ cupiditate. cõstituentes eis ante ocłos
hoiẽm cui dic̾tũ ẽ. Stulte hac noc̾te. aufere¬
tur a te aĩa tua. q̃ parasti euiꝰ ert̃ : Qͥa ⁊ qnͣ
dicimꝰ ñ recedt᷑. nec declinant a nob̃. s instañ
urgent. p̃cant᷑. tumultuant᷑. extorquent: ut
ipsis pociꝰ ad ista q̃ diligt̃: quã scrutandis dĩ
mandatis q̃ diligimꝰ occupemur. Oqͣnto tedio
turbarũ turbatarũ. ⁊ quanto desiderio di¬
uinq eloqͥor dictũ ẽi declinate a me malig¬
ni ⁊ scrutabor mandata dĩ mei. Ignoscant
obȩdientes fideles. qͥ ꝓ suis scłarib causis ra¬
ro nos qͣrt᷑. ⁊ iudiciis nr̃is facillime acqͥes¬
cunt: nec nos contert᷑ litigando. s obtẽꝑando

Expanded text:
damus, efflagitant; aut certe infirmos premunt, damus, efflagitant; aut certe infirmos premunt, et causas suas ad nos deferre compellunt: quibus dicere non audemus, «Dic, homo, quis me constituit judicem aut divisorem inter vos» ? Constituit enim talibus te ab omni cupiditate, constituentes eis ante oculos hominem cui dictum est, «Stulte, hac nocte auferetur a te anima tua; quae praeparasti cujus erunt» ? quia et quando dicimus, non recedunt nec declinant a nobis; sed instant, urgent, precantur, tumultuantur, extorquent, ut ipsis potius ad ista quae diligunt, quam scrutandis Dei mandatis quae diligimus occupemur. O quanto taedio turbarum turbulentarum, et quanto desiderio divinorum eloquiorum dictum est, «Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei!» Ignoscant obedientes fideles qui pro suis saecularibus causis raro nos quaerunt, et judiciis nostris facillime acquiescunt; nec nos conterunt litigando, sed obtemperando
Abbreviated transcription (Latin):
tate dĩ disputaturi sumꝰ. sic inepp̃.
Iniquos odio habui. ⁊ lege̾ tuã
ailexi. Noñ ait miqͦs odio habui. ⁊ ustos di¬
lexi: aut iniqͥtatẽ odio habui. ⁊ lege̾ tuam
dilexi. S cũ dixisset iniquos odio habui.
exposuit addendo qrͣ. ⁊ legẽ tuã dilexi:
ut demonstraret ñ se in hõib iniquis odis¬
se naturã qͣ hoĩes st̃. s iniquitatẽ. Deinde
seqr. Nduitor m̃s ⁊ susceptor mł es tu. dã¬
utor ad bona facienda: susceptor ad mala
euadenda. Qꝙ aũ achungit. in u̾bũ tuũ
sibi uult u̾sus qui seq̃r. declinate a me ma¬
ligni.⁊ scrutabor mandata dĩ mei: Non
derat declinare: eosq etiã cõpelletido¬
a se abigit. Nã maligni exercent ad facien¬
da mandata. a serutandis auocant. ñ solũ
cũ ꝑsequunt᷑. aut litigare nob̾cũ uolunt.
uerũetiã eũ obsecunt᷑ ⁊ honorant: & tam̃
sius utiosis ⁊ negociosis. cupiditatib ad iu¬
uandis ut occupem̃. ⁊ eis nr̃a tpr̃a impen¬

Expanded text:
disputaturi sumus, sic incipit: «Iniquos odio habui, et legem tuam dilexi.» Non ait, Iniquos odio habui, et justos dilexi; aut, Iniquitatem odio habui, et legem tuam dilexi: sed cum dixisset, «Iniquos odio habui,» exposuit quare, addendo, «et legem tuam dilexi,» ut demonstraret, non se in hominibus iniquis odisse naturam, qua homines sunt; sed iniquitatem, qua lesequitur, «Adjutor meus et susceptor meus es tu: Adjutor,» ad bona facienda; «susceptor,» ad mala evadenda. Quod autem adjungit, «In verbum tuum sibi vult versus qui sequitur: «Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei?» Non nare desiderat, eosque etiam compellendoa se abigit. Nam maligni exercent ad facienda mandata, a scrutandis autem avocant; non solum cum persequuntur, aut litigare nobiscum volunt; verum etiam cum obsequuntur et honorant, et tamen suis vitiosis et negotiosis cupiditatibus adjuvandis ut occupemur, et eis nostra tempora impen
Abbreviated transcription (Latin):
¶rini itineris saxũ. uͥ tã p̃ciosarũ rerũ neces¬
sariũ pati naufragiũ. Qd̃ ut ñ contingat
longe inde uelificat qͥ in ligno crucis cum
niandatoꝵ diuinoꝵ mercib nauigat. Expł.¬

Expanded text:
rini itineris saxum, ubi tam pretiosarum rerum necesrini itineris saxum, ubi tam pretiosarum rerum necesse est pati naufragium. Quod ut non contingat, longe inde velificat, qui in ligno crucis cum mandatorum divinorum mercibus navigat.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑhibent e̾ẽ p̃ciosũ. In testam̃to aũ uet̾i la¬
tentẽ grãm. tãquã uelo int̾posito nͣ intel¬
ligentes. qd̃ significabat᷑ qnͣ in faciẽ moy¬
si intende ñ ualebant ꝓpt̾ m̾cedẽ tͣrenã.
atq carnalẽ. dĩ mandata face̾ conabant᷑.
neq faciebant: qr ñ ipsã s aliud diligebañ.
uñ illa ñ erant oꝑa uolentiũ. s onera pociꝰ
ĩuitoꝵ. Cũ uͦ ipsa mandata diligunt᷑ super
ex parte cõparant᷑. q̃c̃q alia hoĩs bona his
rigebar qr diligebã: atq illis rectis ut e¬
tiã ipse rectꝰ fierẽ dilectione coherebã.
lã illd̃ qd̃ adiungit consequens erat. O m¬
nẽ inqͥt uiã iniquã. odio habur. Unde
enĩ fieri poterat. ut iniquã uiã ñ odis¬
set diligens recꝰtã: Nã sic̃ aurũ ⁊ lapi¬
dẽ p̃ciosũ si diligeret: odisset. ꝓfecto
qͥcqͥd taliũ rerũ dãpnũ posset inferre: ita
Aqm̃ mandata dĩ diligebat. oderat iniqui¬
Statis uiã. quẽ admodũ aliqd̃ ĩmanissimũ ma¬

Expanded text:
 veteri latentem gratiam, tanquam velo interposito, non intelligentes, quod significabatur quando in faciem Moysi intendere non valebant , propter mercedem terrenam atque carnalem Dei mandata facere conabantur, neque faciebant; quia non ipsa, sed aliud diligebant. Unde illa non erant opera volentium, sed onera potius invitorum. Cum vero ipsa mandata diliguntur superex parte comparantur quaecumque alia hominis bona, hisrigebar, quia diligebam; atque illis rectis ut etiam ipse rectus fierem, dilectione cohaerebam. Jam illud quod adjungit, consequens erat: «Omnem,» inquit, «viam iniquam odio habui.» Unde enim fieri poterat, ut iniquam viam non odisset diligens rectam? Nam sicut aurum et lapidem pretiosum si diligeret, odisset profecto quidquid ei talium rerum damnum posset inferre: ita quoniam Dei mandata diligebat, oderat iniquitatis viam, quemadmodum aliquod immanissimum ma
Abbreviated transcription (Latin):
diũ in etͣnũ. ab illo dicͣ fundata. ⁊ hoc
se inicio cognouisse testat᷑: nec abun:¬
de cognouisse. ꝗͣ. de ipsis utiq testimo¬
niis. Iue st̃ ista testimonia. nͥ quib
testatꝰ ẽ ds̃. daturũ se regnũ suis fili¬
is sempit᷑nũ: ⁊ qr hoc in unigenito se
daturũ ẽẽ testatꝰ ẽ. de quo dictũ est.
testimonia teͣ ñ ertͣ necessaria: qͣndo
res ipsa uidebit᷑. ꝓpt̾ quã credenda
nc̃ testimonia requirunt᷑. & iõ bene intelli¬

Expanded text:
 in aeternum ab illo dicit esse fundata, et hoc se initio cognovisse testatur, nec aliunde cognovisse quam de ipsis utique testimoniis. Quae sunt ista testimonia, nisi quibus testatus est Deus daturum se regnum suis filiis sempiternum? Et quia hoc in Unigenito se daturum esse testatus est, de quo dictum est, testimonia tunc non erunt necessaria, quando res ipsa videbitur, propter quam credendam nunc testimonia requiruntur. Et ideo bene intelli
Abbreviated transcription (Latin):
lib inspirat sius ds̃. Amoris enĩ ẽ. ñ
liuoris. Nã q̃ fuit causa ut hoc apłs di¬
ceret. aptaui enĩ uos inqͥt uni uiro iur¬
ginẽ castã exhibere. xp̃o. timeo aũ ne
siẽ serpens euã seduxit u̾sitia sua. sic
÷ ur̃e eotrũpant᷑ a simplicitate ⁊ cas¬
titate q̃ ẽ in xp̃o iħu: Comedebat eum
sibi. Sponsus enĩ sibi zelat sponsã suã.
Amicus aũ sponsi. ñ eã sibi debet zelare
s sponso. bonꝰ gͥͣ ⁊ huꝰ intelligendus ẽ¬

Expanded text:
is inspirat Deus: amoris enim est, non livoris. Nam quae fuit cura ut hoc Apostolus diceret? «Aptavi enim vos,» inquit, «uni viro virginem castam exhibere Christo: timeo autem ne sicut serpens Evam seduximentes corrumpantur a simplicitate et castitate quae est in Christo» . Comedebat eum sibi. Sponsus enim sibi zelat sponsam suam: amicus autem sponsi non eam sibi zelare debet, sed sponso. Bonus ergo et hujus intelligendus e
Abbreviated transcription (Latin):
u̾boꝵ tuoꝵ illuminat: ⁊ intellig̾e facit ĩ¬
fantes. Qͥd ẽ paruulus. nͥ humilis ⁊ infir¬
nius.  Noli gͦ suꝑbire. noli de tua q̃ nulla
ẽ uirtute p̃sume: ⁊ intelligere qrͣ sit a
bono doͣ bona lex data. q̃ tñ uiuificare non
possit. Ad hoc enĩ data ẽ. ut te de magno
paruulũ fac̾e̾t. ut te ad faciendã lege̾ ui¬
res de tuo nͣ hab̾e monstraret: ac sic in¬
ops. indiguus. ⁊ egenꝰ ad grãm cõfugeres
qd̾ minimꝰ apłoꝵ paulus. id eͣ paruulus ostẽ¬
dit. idõdatã lege̾ q̃ uiuificare nͣ posset. qr
cõclusit oĩa scriptura sub peccato. ut ꝓmis¬
sio ex fide iħu xp̃i daret᷑ credentib. Ita
dñe ita fac misericors dñe. imꝑa qđ̵ non
res adimplere neqͥuerint. omẽ os obstru¬
atur. ⁊ nemo sibi magnꝰ uideat᷑ Sint om̃s
paruuli. ⁊ reus fiat oĩs mundus tͥ: qr nͣ iu¬
stificabit᷑ ex lege oĩs caro corã te. ꝑ legeni

Expanded text:
um illuminat, et intelligere facit parvulos.» Quid est parvulus, nisi humilis et infirmus? Noli ergo superbire, noli de tua, quae nulla est, virtute praesumere; et intelliges quare sit a bono Deo bona lex data, quae tamen vivificare non possit. Ad hoc enim data est, ut te de magno parvulum faceret, ut te ad faciendam legem vires de tuo non habere monstraret; ac sic opis indigus et egenus ad gratiam confugeres, quod minimus Apostolorum Paulus, id est parvulus, ostendit, ideo datam legem quae vivificaConclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretur credentibus: ita, Domine, ita fac, misericors Domine, impera quod non res adimplere nequiverunt, omne os obstruatur, et nemo sibi magnus videatur, sint omnes parvuli, et reus fiat omnis mundus tibi, quia non justificabitur ex lege omnis caro co
Abbreviated transcription (Latin):
mał drͣ querite ⁊ inuenietis. cũ rursũ di¬
cat᷑ q̃rent me mali ⁊ inuenient: an aliud
eos dñs ꝗͣ sapientiã q̃rere uolebat: qnͣ eos
inuenturos si quererent ꝓmittebat: In
ea qͥppe stͣ oĩa. q̃ ab eis qͥ beati ẽẽ cupiunt
in qͥrenda stͣ. Ibi gͦ st̃ ⁊ iustificationes dĩ.
Quappt᷑ restat ut intelligamꝰ ñ om̃s malos
ñ inuenire. sapientiã si qͣsieruit: s eos qui

Expanded text:
 «Quaerite, et invenietis;» cum rursus dicatur, «Quaerent me mali, et non invenient?» An aliud eos Dominus quam sapientiam quaerere volebat, quando eos inventuros si quaererent promittebat? In ea quippe sunt omnia, quae ab eis qui beati esse cupiunt, inquirenda sunt. Ibi ergo sunt et justificationes Dei. Quapropter restat ut intelligamus, non omnes malos non inven
Abbreviated transcription (Latin):
nire s corpori. Fb omi uia mala ꝓhibu pe¬
des meos. ut custodiã u̾ba tua. Neq enĩ ca¬
put illud nr̃m. ipse saluator corporis. in ali¬
quã malignã uiã carnali cupiditate fere¬
batur. ut ei necesse ee̾t pedes suos inde ꝓ¬
hibere: quasi illuc euntes motib suis. qd̾ nos
facimꝰ. qnͣ illa ꝗͣ ille nͣ habuit. ne uias ma¬
lignas teneant. desidia nr̃a praua cohibemꝰ.
Sic enĩ dĩ uba possumꝰ eustodire. si pꝰt nr̃aͣs
malas concupiscentias nͣ eamꝰ ut ad male
cõcupita pedes ur̃i ꝑueniant: s eas pociꝰ ad¬
u̾sus carne̾ spũ cõcupiscente. frenemꝰ. ne nos
tu legẽ posiusti mͥ. Bix̃ qͥd tunuerit. ut ab
omĩ uia maligua ꝓhiberet pedes suos. Qd
ẽ enĩ a iudiciis tius ñ declinaui: nͥ qd̃ alio
loco dicit. a uidiciis aũ tius timuii: ꝑseue¬
rant᷑ eis credidi: qr tu legẽ posusti mͥ. Tu
int̾ior intimis meis. tu iitꝰ in corde legẽ
posiusti mͥ spũ tuo tãꝗͣᷤ digito tuo. ut ea

Expanded text:
nire, sed corpori: «Ab omni via maligna prohibui pedes meos, ut custodiam verba tua.» Neque enim caput illud nostrum, ipse Salvator corporis, in aliquam malignam viam carnali cupiditate ferretur, ut ei necesse esset pedes suos inde prohibere, quasi illuc euntes motibus suis: quod nos facimus, quando ea quae ille non habuit, ne vias malignas teneant, desideria nostra prava cohibemus. Sic enim verba Dei possumus custodire, si post nostras malas concupiscentias non eamus , ut ad mala concupita perveniant; sed eas potius adversus carnem spiritu concupiscente frenemus , ne nos tu legem posuisti mihi.» Dixit quid timuerit, ut ab omni via maligna prohiberet pedes suos. Quid est enim, «A judiciis tuis non declinavi;» nisi quod alio loco dicit, «A judiciis autem tuis timui?» Perseveranter eis credidi, «quia tu legem posuisti mihi.» Tu interior intimis meis, tu intus in corde legem posuisti mihi spiritu tuo, tanquam digito tuo; ut eam
Abbreviated transcription (Latin):
titia testimonia tua in et̾nũ: intellectum
da mͥ ⁊ iuiuã. Intellectũ poscit iste. iunior
quẽ si ñ hab̾et. ñ suꝑ seniores uitelligere:
s eũ poscit in tribulatione ⁊ necessitate.
quo intelligat. quã sit cõtẽpnendũ qd̾ ei pos¬
st̃ auferre ꝑsequentes inimici. a qͥb se dic̃
ẽẽ contẽptũ. Idõ dix̃ ⁊ uiuã: quasi eo usq
tribulatio necessitasq ꝑuen̾it: ut ꝑ iimi¬

Expanded text:
titia testimonia tua in aeternum, intellectum da mihi, et vivam.» Intellectum poscit iste junior; quem si non haberet; non super seniores intelligeret: sed eum poscit in tribulatione et necessitate, quo intelligat quam sit contemnendum quod ei possunt auferre persequentes inimici, a quibus se dicit esse contemptum. Ideo dixit, «et vivam:» quia si eo usque tribulatio necessitasque
Abbreviated transcription (Latin):
tia dĩ in ipso. In huiꝰ gͥ eloqͥũ iustitie dĩ de¬
fecisse dic̃ ocłos suos. ardent᷑ ⁊ sitient᷑ in¬
tuenda dũ memor infirmitatis humanȩ
scđm iustitiã meã: & iustificationes inquit¬
tuas doce me. Illas ꝓculdubio qͥb ds̃ facit
iustos. ñ ipsi se. S eruus tuus sũ ego. Neq
enĩ bene mͥ cessit: qnͣ e̾e̾ uolui liber m̃s.
ñ seruus tuus. Da mͥ intellectũ. ut discã
testimonia tua. Nũꝗͣ ẽ int̾mittenda ista pe¬
titio. Non enĩ sufficit accepisse intellecꝰtum.
⁊ dĩ testimonia didicisse nͥ semꝑ accipiatur.
⁊ quodã mͦ semꝑ bibat᷑ de fonte lucis etͣnȩ.
Testimonia qͥppe dĩ quanto fit qͥsq intel¬
ligentior. tanto magis magisq sciuntuR.

Expanded text:
tia Dei in ipso . In hujus igitur eloquium justitiae Dei detia Dei in ipso . In hujus igitur eloquium justitiae Dei defecisse dicit oculos suos, ardenter et sitienter intuendo, dum memor infirmitatis humanae, secundum justitiam meam. Justificationes tuas doce me. Illas procul dubio, quibus facit justos, non ipsi se. Servus tuus sum ego. Neque enim bene mihi cessit, quando esse volui liber meus, non servus tuus. «Da mihi intellectum, et sciam testimonia tua.» Nunquam intermittenda est ista petitio. Non enim sufficit accepisse intellectum, et Dei testimonia didicisse, nisi semper accipiatur, et quodam modo semper bibatur de fonte lucis aeternae. Testimonia quippe Dei, quanto fit quisque intelligentior, tanto magis magisque sciuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
calũpnia utrisq infidelib. id eͣ iudȩis gen¬
tib q cõmunis ẽ. łlabent calũpnias suas he
retici. singulis qͥb q heresib ꝓpͥas. habent
⁊ scismatici. quos os suꝑbia de m̃broꝵ xp̃i cõ¬
page pͣcidit. Ipsiꝰ aũ diaboli calu̾nia quanta
ł quał sit. qua calit̃pniatꝰ ẽ iusto dicens. nun¬
cũ uigilantissima ⁊ diligentissima pietate. xͤ
erucifixus attendit᷑. Propt᷑ qđ p̃figurandum
moyses dõ miserante ac iubente exaltauit
in heremo similitudinẽ serpentis in ligno.
ut similitudo carnis peccͣi. crucifigenda pre¬
figuraret᷑ in xp̃o. Elanc intuentes salutife¬
rã crucẽ: omẽ calũniantiũ suꝑboꝵ uirꝰ ex¬
pellimꝰ. Quã ꝓrsus iste etiã quodãmͦ ualde
intente intuens ait. O culi mei defecert᷑
in salutare tuũ. ⁊ in eloquiũ iustitiȩ tuȩ.
xpͣm qͥppe ipsũ ds᷑ ꝓpt̾ similitudinẽ carnis pec¬
cati. peccatũ ꝓ nob̾ fecit : ut nos simꝰ iusti¬

Expanded text:
calumnia utrisque infidelibus, id est, Judaeis Gentibusque communis est. Habent calumnias suas etiam haeretici, singulis quibusque haeresibus proprias: habent et schismatici, quos omnes superbia de membrorum Christi compage praecidit. Ipsius autem diaboli calumnia quanta vel qualis est, qua calumniatus est justo, dicens, «Numcum vigilantissima et diligentissima pietate Christus crucifixus attenditur. Propter quod praefigurandum Moyses Deo miserante ac jubente exaltavit in eremo similitudinem serpentis in ligno , ut similitudo carnis peccati crucifigenda praefiguraretur in Christo. Hanc intuentes salutiferam crucem, omne calumniantium superborum virus expellimus: quam prorsus etiam iste quodammodo valde intente intuens, ait, «Oculi mei defecerunt in salutare tuum, et in eloquium justitiae tuae.» Christum quippe ipsum Deus propter similitudinem carnis peccati , peccatum pro nobis fecit, ut nos simus justi
Abbreviated transcription (Latin):
amant: ⁊ ad hoc se faciliꝰ putant ꝑuenty¬
ros ꝑ ipsã. Multi stͣ enĩ qui dic̾ta sapientie
iubet sapientia. ꝑueniant. ad dĩ lucẽ qd̃
ẽ ipsa sapĩa: s ꝑ sermones qͦs ht̃ sapientia
ꝑueniant ad hoĩm laudẽ qd ẽ uana gła.
s uolt̃ u̾bis eiꝰ inflari: ⁊ qͣntomagis inflã¬
tur. tantomagis efficiunt᷑ extra ipsã. Iste
aũ hoc ipsũ poscens a dño. qd̾ eũ iubet fa¬
cẽ dñs. ut ipse in illo etiã qd̾ imꝑat oꝑet᷑.
Ds̃ ẽ enĩ qui oꝑat᷑ in nob̃ ⁊ uelle ⁊ oꝑari
ꝑ bona uoluntate. Clamaui inqͥt in toto¬

Expanded text:
t, et ad hoc se facilius putant perventuros per ipsam? Multi enim sunt qui dicta sapientiae res quos jubet sapientia, perveniant ad Dei lucem, quod est ipsa sapientia, sed per sermones quos habet sapientia, perveniant ad hominum laudem, quod est vana gloria. sed volunt verbis ejus inflari; et quanto magis inflantur, tanto magis efficiuntur extra ipsam. Iste autem hoc ipsum poscens a Domino, quod eum jubet facere Dominus, ut ipse in illo etiam quod imperat operetur; Deus est enim qui operatur in nobis et velle et operari, pro bona voluntate : «Clamavi,» in
Abbreviated transcription (Latin):
ȩtas eiꝰ ueniret ĩ m̃te. qͣ nob̃ innotuit ex
eugłio. qua etate puerili intͣ etates maior¬
est. hoc ẽ iunior int̾ seniores sedebat. &
suꝑ om̃s docentes se intelligebat. Solent
enĩ iunior ⁊ senior ad se inuicẽ dici minor
⁊ maior: ⁊ si neut᷑ eoꝵ senili accessit. aut
ꝓpinquauit ȩtati. quãꝙͣ si etiã expͣssum
nom̃ senioꝵ in eugłio uelimꝰ inquirere.
supͣ quos intellexit. inuenimꝰ. quando ei
dixert̃ scribe ⁊ pharisei. Quare discipłi
tiu transgrediunt᷑ traditionẽ senior:
Non enĩ lauant manꝰ suas cũ panẽ manducant

Expanded text:
 quae nobis innotuit ex Evangelio, qua aetate puerili inter aetate majores, hoc est, junior inter seniores sedebat, et super omnes docentes se intelligebat. Solent enim junior et senior ad invicem dici minor et major, etsi neuter eorum senili accessit aut propinquavit aetati: quanquam si et expressum nomen seniorum in Evangelio velimus inquirere, supra quos intellexit, invenimus quando ei dixerunt Scribae et Pharisaei, «Quare discipuli tui transgrediuntur traditionem seniorum? Non enim lavant manus suas, cum panem manducant
Abbreviated transcription (Latin):
tã uehem̃t̃ ⁊ ardent᷑: ut eo relo tabefac¬
tũ se dice̾t. Illi aũ ob hoc ipsũ inimicitias
exercebant. q utiq ut dm̃ amarent. uo¬
lebat quos amando ⁊ elabat. Non ingra
eos ⁊ elabat dõ̾. dolens ⁊ tabescens qd̾ eẽnt
in ubis dĩ. qua flãma dilec̾tionis ardero:
ignitũ inqͥt eloquiũ tuũ ualde. ⁊ seruus
tuus dilexit illud. Alerito ⁊elabat ĩ suis
inimicis cor impenitens: qr fuerant obliti

Expanded text:
zelo tabefactum se diceret; illi autem ob hoc in ipsum inimicitias exercebant: quia utique ut Deum amarent volebat, quos amando zelabat. Non ingrateos zelabat Deo, dolens et tabescens quod essenin verbis Dei qua flamma dilectionis arderet: «Ignitum,» inquit, «eloquium tuum valde, et servus tuus dilexit illud.» Merito zelabat in suis inimicis
Abbreviated transcription (Latin):
uũ me. fac: uł sic̃ ñnulli codices hnͣt.⁊
t eustodiã testimonia tua: ne te scilioet
infirmitate negẽ. Salus qͥipe. anime facit
ut fiat  faciendũ ẽẽ cognoscit᷑: ⁊ usq ad
mortẽ corporis si hoc flagitat extrema tẽp¬
tatio. ꝓ testimonioꝵ diuinoꝵ ueritate cer¬
tet᷑. Ubi aũ ñ ẽ salus. succũbit infirmitas:

Expanded text:
vum me fac:» vel, sicut nonnulli codices habent et «Et custodiam testimonia tua:» ne te scilicet per infirmitatem negem. Salus quippe animae facit ut fiat quod faciendum esse cognoscitur, et usque ad mortem corporis, si hoc flagitat extrema tentatio, pro testimoniorum divinorum veritate certetur: ubi autem non est salus, succumbit infirmitas,
Abbreviated transcription (Latin):
id qd̾ ait ipsi sibi st̃ lex: ñ ĩmerito p̃uari¬
catores estimant᷑ om̃s peccatores t̾re. Nu¬
lus enĩ ẽ qͥ faciat alt̾i iniuriã. nͥ qͥ fieri no¬
lit sibi . & in hoc transgredit᷑ naturalẽ le¬
ge̾: i ꝗͣ ñ sinit᷑ ignorare: dũ id qd̾ facit
ñ uult pati. Nũqͥd aũ lex ista naturał ñ
erat in ppło isrł: Erat plane: qm̃ ⁊ ipsi ho¬
siue. aucta. siue firmata ẽ. Iã uͦ si ĩ oĩb pecra¬
torib t̾rȩ. ñ incõgrue deputant᷑. ⁊ paruuli
ꝓpt̃ originał uincla peccati. etiã ipsi in simili¬
tudinẽ p̃uaricationis adȩ. ad illã p̃uaricatio¬
nẽ ꝑtinere monstrant᷑. q̃ data lege ĩ parachyso¬

Expanded text:
rito praevaricatores aestimantur omnes peccatores terrae. Nullus enim est qui faciat alteri injuriam, nisi qui fieri nolit sibi: et in hoc transgreditur naturae legem, quam non sinitur ignorare, dum id quod facit non vult pati. Numquid autem lex ista naturalis non erat in populo Israel? Erat plane, quoniam et ipsi hosive aucta, sive firmata est. 5. Jamvero si in omnibus peccatoribus terrae non incongrue deputantur et parvuli, propter originalis vincula peccati, etiam ipsi in similitudine praevaricationis Adae , ad illam praevaricationem pertinere monstrantur, quae, data lege in para
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. ne discedas inqͥt a me qmͣ tribulatio
pxima ẽ. cũ ea dicant᷑ q̃ ñ iminente s iã
pͣsente ipsa passione ꝑpessus e᷑: s ꝓximam
dix̃ tribulationẽ q̃ fiebat in carne: Nichil
ẽ qͥppe aĩe ꝓpius. carne ꝗͣ gestat. Ppinqua¬
uert᷑ gͦ ꝑsequentes. affligendo eoꝵ carnem
quos ꝑsequebant᷑. S attende qd̃ seqrͣ. Nlege
aũ tua longe facꝰtist᷑. Quantomagis ꝓpin¬
quauert̃ ꝑsequendis iustis: tanto longe fac

Expanded text:
Ne discedas,» inquit, «a me, quoniam tribulatio proxima est» ; cum ea dicantur quae non imminente, sed jam praesente ipsa passione perpessus est. Sed proximam dixit tribulationem, quae fiebat in carne; nihil est quippe animae propius carne quam gestat. Propinquaverunt ergo persequentes, affligendo eorum carnem, quos persequebantur. Sed attende quod sequitur: «A lege autem tua longe facti sunt.» Quanto magis propinquaverunt perseque
Abbreviated transcription (Latin):
bet .⁊ bonũ ⁊ magnũ. qr talia iubet ce̾ tes¬
tant᷑. Nũqͥd audemꝰ hominẽ ab eoꝵ scrutati¬
one reuocare: acñ potiꝰ ut sedulo id agat. ⁊
tantȩ rei oꝑam quantũ potest. impẽdat hor¬
tabĩ: An forte. dĩ p̃cepta testimonia qͥdem
bonitatis eiꝰ eẽ fatebim᷑. s mirabilia ẽẽ nega¬
bimꝰ : Qͥd enĩ mirũ. si bona imꝑat bonꝰ dñs:
Imuio uͦ id ipsũ ẽ omĩno mirandũ. ⁊ cur ita
sit ꝑscrutandũ. Qđ cũ ds̃ bonꝰ bona p̾ceꝑit.
eis tam̃ dederit bonã lege̾. qͦs eadẽ lex iii¬
uificare ñ posset. nec ulla ee̾t ex bona le¬
ge iustitia. Si enĩ data ee̾t lex qͣ posset ui¬
uficare: omĩno ex lege ẽe̾t iustitia. Cur gͦ
data ẽ q̃ uiuificare ñ posset: ⁊ ex qua nulla
eẽt iustitia: Nempe inirandũ: nẽpe. stupen¬
dũ.Flec stͣ gͦ mirabilia. testimonia dĩ. ꝓpter
hoc huiꝰ aĩa scrutata ẽ ea. qm̃ de his nͣ ei
dici possit. fortiora te ne scrutatꝰ fueris.

Expanded text:
bet, et bonum et magnum, quia talia jubet, esse testantur: numquid audebimus hominem ab eorum scrutatione revocare, ac non potius ut sedulo id agat, et tantae rei operam quantam potest impendat, hortabimur? An forte Dei praecepta testimonia quidem bonitatis ejus esse fatebimur, sed mirabilia esse negabimus? Quid enim mirum, si bona imperat bonus Dominus? Imo vero idipsum est omnino mirandum, et cur ita sit perscrutandum, quod cum Deus bonus bona praeceperit, eis tamen dederit bonam legem, quos eadem lex vivificare non posset, nec ulla esset ex bona lege justitia. «Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino ex lege esset justitia.» Cur ergo data est quae vivificare non posset, et ex qua esset nulla justitia? Nempe mirandum est, nempe stupendum. Haec sunt ergo mirabilia testimonia Dei: propter hoc hujus anima scrutata est ea, quoniam de his non ei dici posset, «Fortiora te ne scrutatus fueris;
Abbreviated transcription (Latin):
data tua desiderabã. Qͥ d desiderabat. nisi
fac̾e mandata diuina: S ñ erat unͣ fac̾e̾t
infirmꝰ fortia. pariuilus magna. Aꝑuit os
face̾t. Aꝑuit os petendo. querendo. pulsã¬
do. ⁊ siciens hausit spmͣ bonũ: unͣ fac̾e̾t qd̾
ꝑ seipsũ ñ poterat. mandatũ scmͣ. ⁊ iustũ
⁊ bonũ. Si enĩ cũ simꝰ mali nouimꝰ bona
data dare filiis nr̃is. qͣntongis patͣ nrͣ de

Expanded text:
data tua desiderabam.» Quid desiderabat, nisi facere mandata divina? Sed non erat unde faceret infirmus fortia, parvulus magna: aperuit os,faceret: aperuit os petendo, quaerendo, pulsando; et sitiens hausit Spiritum bonum, unde faceret, quod per seipsum non poterat, mandatum sanctum et justum et bonum . Si enim nos cum simus mali, novimus bona data dare filiis nostris; quanto magis Pa
Abbreviated transcription (Latin):
eci inquit iudiciũ ⁊ iustitiã. ne tradas
Ime nocentib me: id eͣ feci iudiciũ rectũ.
ꝑsequentib me. Qd̃ enĩ grece dictũ est.
qͦs in ꝓmptu habere potui codicũ nũꝙͣ me
legisse adu̾santib : cũ sine controu̾sia qd̃
appellat᷑. Orans itaq ne tradat᷑ a dño ad¬
u̾santib sibi. qͥd orat nͥ qd̃ oramꝰ cũ dicimꝰ.
ne nos inferas in tẽptationẽ: Adu̾sariꝰ ẽ
enĩ de quo dic̃ apłs. ne forte tẽptauit
uos qͥ tẽptat: ⁊ ei tradit ds̃ quẽ deserit.
Eũ qͥipe ille ñ decipit. quẽ iste ñ deserit.
in uoluntate sua p̾stans decori hoĩs uirtu¬
tẽ. ab illo aũ qͥ dix̾at. in abundantia sua.
ñ mouebor in et̾nũ. au̾tit faciẽ suã: ⁊ facꝰtꝰ
eͣ cõturbatꝰ. sibiq monstratus. Qsqͥs gͥ a¬
timore dĩ casto crucifixas htͣ carnes suas.
⁊ nulla carnali corruptꝰ illecebra facit iu¬
diciũ. opꝰq iustitiȩ. orare debet. ne aduer¬
santib tradat᷑. id ẽ ne tuñdo ꝑpeti mala

Expanded text:
eci,» inquit, «judicium et justitiam: ne tradas me nocentibus me:» id est, Feci judicium justum; persequentibus me:» quod enim graece dictum est, quos in promptu habere potui codicum nusquam me legisse «adversantibus;» cum sine controversia quod appelletur. Orans itaque ne tradatur a Domino adversantibus sibi, quid orat, nisi quod oramus cum dicNe nos inferas in tentationem» ? Adversarius est enim de quo dicit Apostolus, «Ne forte tentaverit vos qui tentat» . Ei tradit Deus quem deserit. Eum quippe ille non decipit, quem iste non deserit, in voluntate sua praestans decori hominis virtutem: ab illo autem qui dixerat in abundantia sua, «Non movebor in aeternum,» avertit faciem suam, et factus est conturbatus , sibique monstratus. Qtimore Dei casto crucifixas habet carnes suas, et nulla carnali corruptus illecebra facit judicium opusque justitiae, orare debet ne adversantibus tradatur, id est, ne timendo perpeti mala,
Abbreviated transcription (Latin):
dandũ: uͥ seriptũ ẽ zelus domꝰ tuȩ come¬
dit me. Qd̾ cõmemoratũ etiã in eugłio
nouimꝰ. simile tanĩ aliqͥd ẽ tabefecit.
res codices hnͣt: nullã ingerit questio¬
nẽ. Qͥd enĩ mirũ ẽ. si ⁊ elo suo qͥsq ta¬
bescit : Id uͦ habent aliqui zelus tius.
significat hominẽ dõ zelantẽ ñ sibi.
S: ñ repugnat si ipse dicat᷑ ⁊ m̃s. Nam
qͥd aliud dic̃ apłs. emulor enĩ uos dei
emulatione: Nã dicendo emulor uos:¬

Expanded text:
t, «Zelus domus tuae comedit me:» quod commemoratum etiam in Evangelio novimus . Simile tamen aliquid est, «tabefecit,»res codices habent, nullam ingerit quaestionem: quid enim mirum est si zelo suo quisque tabescit? Quod vero habent aliqui, «zelus tuus,» significat hominem Deo zelantem, non sibi; sed non repugnat si ipse dicatur et «meus.» Nam quid aliud dicit Apostolus, «Aemulor enim vos Deo, aemulatione Dei?» Nam dicendo, «Aemulor
Abbreviated transcription (Latin):
considaui oꝑa tua ⁊ ex paui: ce tam̃ iste nͣ¬
ẽ ex ista rerũ admiratione ꝑt̾ritꝰ. s eã pociꝰ
dix̃ e̾ẽ causã. cur ea debuerit scrutari: qͥa
mira st̃. Cũ enĩ dixisset mirabilia testi¬
monia tua. sequutꝰ adiungit. ꝓpt̾ hoc
scrutata ẽ ea aĩa mea: quasi factꝰ sit ipsa
ꝑ uestigandi difficultate curiosior. Quan¬
to enĩ q̃q res abstrusiores ht̃ causas. tan
qr mirabilia st̃: cũ plena sit eis ⁊ qͣ conspi
centes. altiora te ne qͣsieris. ⁊ fortiora

Expanded text:
tua, et expavi» ? Et tamen iste non est ipsa rerum admiratione perterritus, sed eam potius dixit esse causam cur ea debuerit scrutari, quia mira sunt. Cum enim dixisset, «Mirabilia testimonia tua:» secutus adjunxit, «propter hoc scrutata est ea anima mea;» quasi factus sit ipse pervestigandi difficultate curiosior. Quanto enim quaeque res abstrusiores habet causas, tantquia mirabilia sunt, cum plena sit eis et quae conscentes: «Altiora te ne quaesieris, et fortiora
Abbreviated transcription (Latin):
ti. Nac enĩ dãpnant᷑ diuinitꝰ qͥc̃q dam¬
nant᷑: nec ẽ omĩno qͥ de sua dampnati¬
one contra dm̃ iustũ. recte cõqͣri possit.
Inde fletus rectus ẽ penitentis: qm̃ si
cor eiꝰ impenitens dampnaret᷑. uistissi¬
me utiq puniret᷑. Sane istitiã. dicit
testimonia dĩ. Iustũ qͥppe se ꝓbat. mã¬
dando iustitiã. Est enĩ hec ueritas ut¬

Expanded text:
 divinitus quicumque damnantur; nec est omnino qui de sua damnatione contra Deum justum recte conqueri possit. Inde fletus rectus est poenitentis; quoniam si cor ejus impoenitens damnaretur, justissime utique damnaretur. Sane justitiam dicit testimonia Dei: justum quippe se probat mandando justitiam. Est e
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ suã crucifixert̃ cũ passionib ⁊ cõcupiscen¬
tiis. Cũ hic dictũ sit qd ipsi crucifixerint car¬
nẽ suã: in isto tnͣ psalmo ds rogat᷑. ut id fa¬
ciat. cui dr̃. Confige clauis a timore tuo carne ᷤᷤ
meas. ut utelligamꝰ etiã qd recte facimꝰ gr̃e
dĩ eẽ tribuendũ. qͥ ĩ nob̾ oꝑat᷑. ⁊ uelle ⁊ oꝑari¬
ꝓ bona uoluntate. S qͥd sibi uult qd̾ cũ dixis¬
set cõfige dauis a timore tuo carnes meas:
addidit. a iudiciis enĩ tuis timui: Qͥdẽ con¬
fige timore tuo: Timuit enĩ. Si enĩ iã timu¬
erat ł timebat. cur addhuc ut a timore suo
ds̃ crucifigeret carnes eiꝰ orabat: an adddi si¬
bi uolebat timorẽ. ut tm tim̾et quantum
sufficet. crucifigendis sius carnib. id ẽ cõcu¬
piscentis affec̾tib q carnalib: tãquã diceis.
ꝑfice in me timorẽ tuũ. timui enĩ a iudici¬
is tuis: S hic ẽ aliꝰ altior sensus. qͣntũ dsͣ do¬
nat scrutato sinu scripture huiꝰ erudiendꝰ.

Expanded text:
nem crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis» . Cum hic dictum sit quod ipsi «crucifixerunt carnem suam,» in isto tamen psalmo Deus rogatur ut id faciat, cui dicitur, «Confige clavis a timore tuo carnes meas;» ut intelligamus etiam id quod recte facimus, gratiae Dei esse tribuendum, qpro bona voluntate . 7. Sed quid sibi vult, quod cum dixisset, «Confige clavis a timore tuo carnes meas;» addidit, «a judiciis enim tuis timui?» Quid est, «Confige a timore tuo; timui enim?» Si jam timuerat, vel timebat, cur adhuc, ut a timore suo Deus crucifigeret carnes ejus, orabat? An addi sibi volebat timorem, ut tantum timeret, quantum sufficeret crucifigendis suis carnibus, id est concupiscentiis affectibusque carnalibus: tanquam dicens, Perfice in me timorem tuum; timui enim a judiciis tuis? Sed est hic alius altior sensus, quantum Deus donat, scrutato sinu Scripturae hujus eruendus.
Abbreviated transcription (Latin):
usitatꝰq nature. quo tẽpoꝵ rapacitas uolui¬
t᷑. ĩ rerũ quarũc̃q generib. quãuis tpra¬
lib atq mortalib. quȩ certe consuetudi¬
ne uiluert̃. si pius considerator adu̾tat.ꝑ
tione metiam᷑. Si uͦ tãquã sub uniꝰ contẽ¬
plationis aspectu. uelut ut audeamꝰ cunc

Expanded text:
e, quo temporum rapacitas volvitur, in rerum quarumque generibus, quamvis temporalibus atque mortalibus, quae certe consuetudine viluerunt, si pius considerator advertat, tione metiamur? Si vero tanquam sub unius contemplationis aspectu velut aud
Abbreviated transcription (Latin):
nus. Deniq iste adhuc petit. Os quidem
aꝑuit ⁊ attraxit sp̃m: s adhuc ad patrẽ
pulsat ⁊ querit. Bibit: s quanto suauius
sensit. tanto ardentiꝰ adhuc sitit. Audi
gt᷑ nom̃ tuũ.: qmͣ ut diligerent te pͥus di¬
diligere. fecit. adixit. qmͣ ipse pͥor di¬

Expanded text:
 Denique iste adhuc petit. Os quidem aperuit, et attraxit spiritum; sed adhuc ad Patrem pulsat, et quaerit: bibit, sed quanto suavius sensit, tanto ardentius adhuc sitit. Audi gunt nomen tuum; quoniam ut diligerent te, prius didiligere fecit; adjunxit, «Quoniam ipse prior di
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ tuã: nͥ p̃uaricationis iniqͥtate eiꝰ
integritatẽ ñ custodiert᷑: Oportebat
gͦ ut suꝑbis. ⁊ de lib̾tate sui arbitris
p̾sumͣtib. lex daret᷑. Qua p̃uaricata. qͥ¬
cũq cõpuncti. humiliarẽtꝰ ñ iã ꝑ legẽ
s ꝑ fidẽ ad subuenientẽ currerent gr̃am.
Dissipata gͦ lege tẽpus fuit: ut ꝑ uiugeni¬
tũ filiũ dĩ miscdia mitteret᷑. Lex enĩ sub¬
intrauit ut abundaret delictũ. quo de¬
licto lex dissipata ẽ: ⁊ oportuno iã tpre

Expanded text:
aevaricationis iniquitate, ejus integritatem non custodierunt? Oportebat ergo ut superbis et de libertate sui arbitrii praesumentibus lex daretur, qua praevaricata quicumque compuncti humiliarentur, non jam per legem, sed per fidem ad subvenientem currerent gratiam. Dissipata ergo lege, tempus fuit ut per unigenitum Filium Dei misintravit, ut abundaret delictum , quo delicto Lex dissipata est; et opportuno jam te
Abbreviated transcription (Latin):
siue in paradyso data. siue naturalit᷑ insita.
siue in litt̾is ꝓmulgata. p̃uaricatores fecit
om̃s peccores t̾re: ꝓptea dilexi testimonia tua.
q̃ st̃ in lege tua de gr̃a tua. ut nͣ sit inme
iustitia mea s tua. Lex enĩ ad hoc ꝓdest. ut
mittat ad gr̃ãm. Non solũ enĩ qd̾ attestatur
manifestande iustitiȩ dĩ q̃ sine. lege . ẽ. ue¬
rũetiã hoc ipso qd̾ p̃uaricantes fecit. ita ut
etiã litta̾ occidat. ad uiuificante̾ spm̃. cõfu¬
gere timore cõpellit: ꝑ quẽ peccoꝵ deleat᷑
uniu̾sitas. ⁊ recte fac̾toꝵ caritas inspiretuR.
Propt᷑ea inqͥt dilȩxi testimonia tua. Qdam
piendũ ẽ semꝑ: ut sic intelligat᷑ quãdiu hie
uiuit᷑. hic st̃ enĩ testimonia necessaria de
lege ⁊ ꝓpħis. at testantia iustitiȩ dĩ qͦ iusti¬
ficamur gratis. hic st̃ ⁊ nr̃a testimonia ne¬
cessaria: ꝓ quib ipsã quȩ hic agit᷑ uitam

Expanded text:
sive in paradiso data, sive naturaliter insita, sive in litteris promulgata, praevaricatores fecit omnes peccatores terrae; «Propterea dilexi testimonia tua,» quae sunt in lege tua, de gratia tua; ut non sit in me justitia mea, sed tua. Lex enim ad hoc prodest, ut mittat ad gratiam. Non solum enim quod attestatur manifestandae justitiae Dei, quae sine lege est; verum etiam hoc ipso quod praevaricantes facit, ita ut etiam littera occidat; ad vivificantem Spiritum confugere timore compellit, per quem peccatorum deleatur universitas, et recte factorum charitas inspiretur: «Propterea,» inquit, «dilexi testimonia tua.» Quidam piendum est «semper,» ut sic intelligatur, Quamdiu hic vivitur. Hic sunt enim testimonia necessaria, de Lege et Prophetis, attestantia justitiae Dei, qua justificamur gratis: hic sunt et nostra testimonia necessaria, pro quibus ipsam quae hic agitur, vitam
Abbreviated transcription (Latin):
stos magni psalmi huꝰ u̾sus considerandos
nc suscepimꝰ atq tractandos. E eci iudici¬
ũ ⁊ iustitiã. ne tradas me nocentib me.
Non mirũ ẽ eũ fecisse iudiciũ ⁊ iustitiã. qͥ
suꝑiꝰ poposcerat a timore dĩ. utiq casto con¬
figi elauis carnes suas: hoc ẽ carnales cõcu¬
piscentias. q̃ solent qͦ muiꝰ rectũ sit nr̃m un
pedire iudiciũ. Quãius aũ siue rec̾tũ siue.¬

Expanded text:
stos magni psalmi hujus versus considerandos nunc suscepimus atque tractandos: «Feci judicium et justitiam; ne tradas me nocentibus me.» Non mirum est eum fecisse judicium et justitiam, qui superius poposcerat a timore Dei, utique casto, configi clavis carnes suas, hoc est carnales concupiscentias, quae solent, quominus rectum sit, nostrum impedire judicium. Quamvis au
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonalit᷑. s rectũ iudiciũ iudicate: tam̃ hoc
loco positũ ita ẽ iudiciũ. tãquã si rectũ ñ
fuerit. ñ debeat iudiciũ nominari. Alioqͥn
ñ suffic̾e̾t dice̾. feci iudiciũ. s dic̾e̾t᷑ feci rec¬
tũ iudiciũ. hoc gen̾e locutꝰ ẽ dñs iħc. uͥ

Expanded text:
personaliter, sed rectum judicium judicate» : tamen hoc loco ita positum est judicium, tanquam si rectum non fuerit, non debeat judicium nominari; alioquin non sufficeret dicere, «Feci judicium,» sed diceretur, Feci rectum judicium. Hoc genere locutus es
Abbreviated transcription (Latin):
tũ illud geminũ quo iubet᷑ ds̃ ⁊ ꝓximus
diligi. Quid aũ latiꝰ. quã ut ibi pendeat
tota lex ⁊ om̃s ꝓpħȩ: Explic̃ sermo xx i.
imꝰ laudabilẽ latitudinẽ. in qua
nullas cũ mandata dĩ facimꝰ. pa¬
tiam᷑ angustias. intelligendã eẽ
caritatẽ. Propt᷑ qd̾ etiã in mag¬
no isto psalmo cũ suꝑiꝰ dixisset.
latũ mandatũ tuũ ualde: in hoc sequen¬
ti u̾su ostendit unde sit latũ. dicens.
latitudo mandati. Uñ qͥppe fieri potest. ut
diligat᷑ qd̾ ds̃ iubce diligi. ⁊ ipsa iussio ñ
diligat᷑ : Ipsa enĩ lȩx. tota inquit die me¬
ditatio mea ẽ. Ecce quomͦ eã dilexi ut to¬
ta die meditatio mea ẽet. ł potiꝰ sic̃ gre¬
eus ht̃. totã dieͣ: ubi magis cõtinuatio
meditantis expͥmit᷑. Id aũ intelligit᷑ per
omẽ tẽpus qd ẽ semꝑ. Tali expugnatur
dilectione cupiditas. ꝗͣ semꝑ faciendis le
piscens ita debet dilig̾e lege̾ di. itt to¬

Expanded text:
tum illud geminum, quo jubetur Deus et proximus tum illud geminum, quo jubetur Deus et proximus diligi. Quid autem latius, quam ut ubi pendeat tota Lex et omnes Prophetae ? SERMO XXII. imus laudabilem latitudinem, in qua nullas, cum mandata Dei facimus, patiamur angustias, intelligendam esse charitatem. Propter quod etiam in magno isto psalmo cum superius dixisset, «Latum mandatum tuum valde;» in hoc sequenti versu ostendit unde sit latum, dicens: latitudo mandati. Unde quippe fieri potest ut diligatur qipd Deus jubet diligi, et ipsa jussio non diligatur? Ipsa est enim lex. «Tota,» inquit, «die meditatio mea est.» Ecce quomodo eam dilexi, ut tota die meditatio mea esset: vel potius, sicut graecus habet, «totam diem», ubi magis continuatio meditantis exprimitur. Id autem intelligitur per omne tempus, quod est semper. Tali expugnatur dilectione cupiditas, quae saepe faciendis legpiscens , ita debet diligere legem Dei, ut to
Abbreviated transcription (Latin):
matio. mͥ uidet᷑ hoc loco intelligendum.
usq ad mortẽ ꝓ ueritate certare. & ꝓ
uero ac sũmo bono mala omĩa tolerare:
cuiꝰ cõsũmationis finis ẽ excellere in reg
morte. sine dolore: ⁊ cũ magno honore
uitã. morte huiꝰ uitȩ ac dolorib ⁊ ob¬
ꝓbriis adquisitã. Qd̃ aũ addidit latũ
mandatũ tuũ ualde: ñ intelligo nͥ ca¬
ritatẽ. Qͥd enĩ ꝓfuisset quacũq morte
ĩminente: ⁊ int̾ quantaẽq torm̃ta illa
martyria confiteri: si caritas in confitẽ¬
te nͣ e̾e̾t. Audiamꝰ apłm. Et si tradide¬
ro inqͥt corpꝰ meũ ut ardeã. caritatem
aũ ñ habeã. nichil mͥ ꝓdest. Caritas
aũ dĩ diffusa ẽ in cordib nrĩs. ꝑ spm
scm̃ qͥ datꝰ eͣ nob̃. In hac diffusione la¬
titudo ẽ: in qua sine angustiis. uia qͦ
ambulat᷑ angusta. donante. illo cui
dictũ ẽ. dilatasti gressus meos subter
me. ⁊ ñ st̃ infirmata uestigia mea.
Latũ ẽͣ gͦ mandatũ caritatis: manda¬

Expanded text:
matio mihi videtur hoc loco intelligenda, usque ad mortem pro veritate certare , et pro vero ac summo bono mala omnia tolerare: cujus consummationis finis est excellere in regnmorte, sine dolore, et cum magno honore vitam, morte hujus vitae ac doloribus et opprobriis acquisitam. Quod autem addidit, «Latum mandatum tuum valde;» non intelligo nisi charitatem. Quid enim profuisset quacumque morte imminente, et inter quantacumque tormenta illa martyria confiteri, si charitas in confitente non esset? Audiamus Apostolum: «Etsi tradidero,» inquit, «corpus meum ut ardeam, charitatem autem non» «habeam, nihil mihi prodest» . Charitas autem Dei diffusa est in cm, qui datus est nobis . In hac diffusione latitudo est, in qua sine angustiis via quoque ambulatur angusta, donante illo cui dictum est, «Dilatasti gressus meos subter me, et non sunt infirmata vestigia mea» . Latum est ergo mandatum charitatis, manda
Abbreviated transcription (Latin):
nitas: cũ uͦ pena credit᷑ secutura. latent᷑ ui¬
uit. Uiuit tñ. Mallet enĩ licere. ⁊ dolet ñ
licere: qd̃ lex uetat: qr ñ spĩtalit̾ delectatur
it qd minat᷑. Timore aũ casto ipsa q̃ hc̃ timo¬
rẽ foras mittit peccare timet caritas: etiã¬
si sequat᷑ impunitas: qr nec impunitatẽ iu¬
dicat secuturã qnͣ amore iustitiȩ peccatũ
ipsũ deputat penã. Lali tumore carnes cruci¬
figunt᷑ qm̃ carnales delectationes q̃ legis
delectatione uincunt᷑. ⁊ eadẽ usq ad ꝑfec

Expanded text:
nitas. Cum vero poena creditur secutura, latenter vivit: vivit tamen. Mallet enim licere, et dolet non licere quod lex vetat; quia non spiritualiter delectatur it quod minatur. Timore autem casto ipsa, quae hunc timorem foras mittit, peccare timet charitas, etiamsi sequatur impunitas; quia nec impunitatem judicat secuturam, quando amore justitiae peccatum ipsum deputat poenam. Tali timore carnes crucifiguntur; quoniam carnales delectationes, quae legis delectatione vincuntur, e
Abbreviated transcription (Latin):
Excipe seruũ tuũ in bono: ut ñ calũpiuent᷑
mie suꝑbi. Iili impellunt ut cadant ad maluͫ.
nient᷑ me. grecã loquitionẽ sequuti st̃. lati¬
na lingua munꝰ usitata. An forte ht̃ hanc ui
cũ dr̃ ñ calũnient᷑ me: ꝗͣ hab̾et si diceretur
ñ me capiant calũniando: eultȩ aũ possunt
na despicit᷑. S illa uł maxima ẽ. si hoĩes hoc
loco accipiunt᷑ suꝑbi. qd̃ a nob̃ mortuũ calũ¬
niant᷑ coli. Humilitas qͥppe ipsa xͥana. xp̃i

Expanded text:
«Excipe servum tuum in bonum; non calumnienter mihi superbi.» Illi impellunt, ut cadam in malum; nientur me,» graecam locutionem secuti sunt, latinae linguae m «Non calumnientur me,» quam haberet si diceretur, Non me capiant calumniando? 4. Multae autem possunt na despicitur; sed illa vel maxima est, si homines hoc loco accipiuntur superbi; quod a nobis mortuum calumniantur coli. Humilitas quippe ipsa chri