comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& sicut lane comedent᷑ atinea. iusticia autẽ
mea in eternũ erit. & salus mea in genera¬
tiones generationũ. Qui supͣ dixerat. lex a
ine egrediet᷑. &. iudiciũ meũ in lucẽ gentiũ
nunc ad eosdem loquit᷑. quisciunt uidiciũ
dei. & legẽ illiuis habent in cordibꝰ suis. ut om¬
nia cum uidicio faciatit. & habeant lege quã
ꝑ iherenuan dñs pollicet᷑ dicens. Statua tes¬
tamentũ nouu. non iuxta destamentũ. qd̃ dis¬
posui patribꝰ eoꝵ sedstatuã testam̃tũ dans
eas. Et ero eoꝵ deus. & ipsierunt popls meus
ut nequaquã uiuant iuxtalitterã. sed iuxta
spm̃ instaurantes naturalẽ legem in cordibꝰ su¬
habent legem. naturalit᷑ ea que legis sunt
faciunt. ssti legem non habentes. sibi ipsi sunt
lex qui ostendunt opus legis seriptũ in cordi¬
bus sius. de qua lege significat᷑ in psalmo.
Os iustimeditabit᷑ sapientiã. & lingua eius
loquet᷑ iudiciũ. lex dei eius in corde ipsius
& non supplantabunt᷑ gressus eius. Et quia

Expanded text:
et sicut lanae comedentur a tinea. Justitia autem mea in aeternum erit, et solus mea in generationes generationum. Qui supra dixerat: Lex a me egredietur, et judicium meum in lucem gentium: nunc ad eosdem loquitur, qui sciunt judicium ejus, et legem illius habent in cordibus suis, ut omnia cum judicio faciant, et habeant legem quam per Jeremiam Dominus pollicetur, dicens : Statuam testamentum novum, non juxta testamentum quod dispeas; et ero eorum Deus, et ipsi erunt populus meus: ut nequaquam vivant juxta litteram, sed juxta spiritum, instaurantes naturalem legem in cordib quae non habent legem naturaliter, ea quae legis sunt faciunt: isti legem non habentes, sibi ipsi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis . » De qua lege significatur in psalmo: « Os justi meditabitur sapientiam, a lingua ejus loquetur judicium. Lex Dei ejus in corde illius: et non supplantabuntur gressus ejus . Et quia
Abbreviated transcription (Latin):
putans. idiecit in medio. Circ uucisus. iliqͥs
uocatꝰ est. nõ adducat p̃puciũ. In p̃putio
uocatus est nõ circũcidat᷑. Qd̃ mͥ uidet᷑.
luis.uerbis dicere. Absq urore uocatꝰ est
&. credidit. nõ ducat uxorem uele contrario
habens uxorem. in xp̃mcredidit. neqͥquã di¬
uortiũ faciat. Queni sensũ nõ selũ in cireiii¬
cisione: & in p̃putio. sed ui lib̾tate ac seruitu¬
te custodit. ut liberos uocet uir gines .&. eon¬
tiuentes. seruos qui uxori debitũ reddant. lleq
eiũ potestatis nr̃e est. p̃pucũ adducere post
curuncisionẽ. uixta eos qui in machabeoꝵ lib̾
dicunt᷑ sibi fecisse p̃puti.a. d̾de nascentibꝰ fili
greci &. Barbari. uiri & mulieris. serui. ae li¬
beri. Excutere de puluere. consurge sede
ierłm: solue iuncła colli tui. captiua filia sy¬

Expanded text:
s vocatus est, non adducat praeputium. In praeputio vocatus est, non circumcidatur . Quod mihi videtur aliis verbis dicere: Absque uxore vocatus est, et crediderit, non ducat uxorem. Vel econtrario: habens uxorem, in Christum credidit, nequaquam divortium faciat. Quem sensum, non solum in circumcisione et in praeputio, sed in libertate ac servitute custodit, ut liberos vocet virgines et continentes, servos qui uxori debitum reddant. Neque enim potestatis nostrae est praeputium adducere post circumcisionem, juxta eos qui in Machabaeorum libro dicuntur sibi fecisse praeputia: quod de nascentibus filiGraeci, et Barbari, viri et mulieris, liberi ac servi. Excutere de pulvere: consurge sede, Jerusalem: solve vincula colli tui, captiva filia Si
Abbreviated transcription (Latin):
& sicut pallium inuolues eos .x mutabun¬
tur. Ex quo ostendit᷑ ꝑditionẽ celoꝵ nõ
sonare interitũ. sed mutationẽ in me¬
lius. De quib dicit᷑. Erit celum nouũ.
& terri noua: que ego faciã in conspec¬
tu meo ꝑmanere. Si eñ de scĩs seriptũ ẽ¬
om̃s quidẽ dormiemꝰ. sed non om̃s imiuta¬
uim̃ .&. in quatuor psalmoꝵ titisis legit᷑. phis
qui urimutabrnt᷑ quantomagis hoe de ẽe lo
ae sole. stellis q credendũ est. quando luna
soli lumen accipiet ex sol septuplũ fulgore
rutilabit: Unde & om̃s ereatura eongemĩ
eit & parturit. expectans reuelationẽ filio¬
rũ dei at mutet᷑ inmelius & nͣo solũ ani¬
me homunũ. que immortales sunt. sed &

Expanded text:
 sicut pallium involves eos, et mutabuntur . Ex quo ostenditur, perditionem coelorum non interitum sonare, sed mutationem in melius. De quibus dicitur: Erit coelum novum, et terra nova: quae ego faciam pemeo . Si enim de sanctis scriptum eOmnes quidem dormiemus, sed non omnes immutabimur : et in quatuor psalmorum titulis egitur: Pro his qui immutabuntur: quanto magis hoc de coelo ac sole stellisque credendum est, quando luna solis lumen accipiet et sol septuplo fulgore rutilabit? Unde et omnis creatura congemiscit et parturit, exspectans revelationem filiorum Dei, ut mutetur in melius . Et non solum animae hominum, quae immortales s
Abbreviated transcription (Latin):
lxx audite me audite. ut doceat nos .&. au¬
ribus corporis. & sensu anime audire de¬
bere. Prouocat᷑ ꝙ gentiũ młtitudo qui est
popłs dei: ut diligent᷑ audiat que dicunt᷑
De quo ⁊ acharias. confugient inquit gen¬
tes multe: ad dnĩi. Werunt ei in poplo.
Siue ut quidã uolunt. popłs appellat᷑ reͥqui¬
e ex isrs eredentũ. & tribꝰ. siue gentes. hi
qui crediderunt ex multitudine nationũ.
dicente moyse in deuteronomii cantico. Le¬
tamini gentes eũ popło eius. Pro tribu qͣm
nos interp̃tati sumus. theodotio genus
rex appellatus est . & ceteri sci de quibꝰ serip¬
tum est. Nolite tangere xp̃os meos. Qͥd est
qd ubent᷑ audire Qa lex inquit a me egre¬
dicet᷑. & iudiciũ meũ in lucem popłoꝵ siue
gentiũ Rlic lex engłii. ostendit᷑ spũalis. que
exiet de syon. non moysi. que olim insyna
data est. Iudici q eius inluc̃e gentium
procedet. ꝑ qd̾ statuit atq decreuit. om̃s
gentes ẽe Saluandas. Ac ne forsitan puta¬

Expanded text:
 audite me, audite me; ut doceat nos et auribus corporis, et sensu animae audire debere. Provocaturque gentium multitudo, quae est populus Dei, ut diligenter audiat quae dicuntur, de quo Zacharias: Confugient, inquit, gentes multae ad Dominum, et erunt ei in populum . Sive ut quidam volunt, populus appellatur reliquiae ex Israel credentium; et tribus, sive gentes, hi qui crediderunt ex multitudine nationum, dicente nationibus Moyse in Deuteronomii Cantico: Laetamini gentes cum populo ejus . Pro tribu, quam nos interpretati sumus, Theodotio, genus: rex appellatus est, et caeteri sancti, de quibus scriptum est: Nolite tangere Christos meos . Quid est quod jubetur audire? Quia lex, inquit, a me egredietur, et judicium meum in lucem populorum, sive gentium. Hic lex Evangelii ostenditur spiritualis, quae exiet de Sion; non Moysi, quae olim in Sina data est; judiciumque meum in lucem gentium procedet, per quod statuit atque decrevit omnes gentes esse salvandas. Ac ne forsitan puta
Abbreviated transcription (Latin):
am. diportet em̃ eorruptuũ hoc induere
ineorritionẽ .& mortale hoc induere mri¬
mortalitatẽ. Cum autẽ eelũ ueterescat.
terra. consequent & ea que celi cureu¬
lo continẽtur. & homines qui sunt habita¬
tores terre sicut hec morient᷑ no in inte¬
ritũ sui sed in adsolutiꝯñe uilitatis antique
&x nouatidñe future gse. quando fulge¬
bunt iustisieut sol & abeuntibꝰ preteri¬
tis atq autiqͥs. fac: ta fuerint onũa noua
Qdam ꝑire atq ueterescere. ꝓ abolit¬
one &r morte acci ꝓuint iuxta illud qd in

Expanded text:
um hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem . Cum autem coelum veterascat et terra, consequenter et ea quae coeli circulo continentur, et homines, qui sunt habitatores terrae, sicut haec morientur: non in interitum sui, sed in abolitionem vilitatis antiquae, et innovationem futurae gloriae; quando fulgebunt justi sicut sol ; et abeuntibus praeteritis atque antiquis, facta fuerint omnia nova. Quidam perire et veterascere, pro abolitione et morte accipiunt
Abbreviated transcription (Latin):
desideriũ eiꝰ. Et in ebrayco dicit᷑. Celi ficuit
fur us liquescent. siue iurta aquiła. & sym¬
mar ui cõminuent᷑ innichili oe in salis modũ
conterent᷑. et euanescent. Quoꝵ pͥor dixit.
festum est. Pro quo miror qd dicere uoluerint
firmꝗtas pro robore accipit᷑: quom fumo qd̾
firmũ est cõparat᷑: Nisi forsitan possumꝰ dicere
Do uento uͥanissimo. & fumno qui in auras solui
& terra ꝑibunt atq ueterescent. qua consequen¬
tia liabitatores eius sicut ista moriant᷑. atq dis¬
pereant cũ aninas esse ꝑpetuas & corpora re¬

Expanded text:
co dicitur: Coeli sicut fumus liquescent. Sive juxta Aquilam et Symmachum, comminuentur in nihili, et in salis modum conterentur et evanescent, quorum prior dixifestum est. Pro quo miror quid dicere voluerinfirmitas pro robore accipitur, quomodo fumo quod firmum est, comparatur? Nisi forsitan possumus hoc diceredo, vento inanissimo et fumo, qui in auras solvitet terra peribunt atque veterascent, qua consequentia habitatores ejus sicut ista moriantur atque dispereant; cum animas esse perpetuas, et re
Abbreviated transcription (Latin):
sima petrã quã exciderunt .&. infoueam
laci quaẽ fodert̃. idest in dum̃ saluatorẽ.
de quo paulus apłs loquit᷑. Setra autẽ erat¬
xp̃e. M alibi scriptũ est. Statuit supra pe¬
tram pedes meos. & iterũ. In petra exalta¬
uit me. Nuiꝰ eñĩ latꝰ lancea ꝑfoderunt. de
quo exiuit sanguis or aqua. Whuiiꝰ foder̃t
manus & pedes. dicente ipso dño saluatore:
foderunt manus meas ex pedes meos. dinu¬
merauert omĩa ossa mea. Dossumus exei¬
sam petram. sepulchrũ dicere salu atoris.
in quo conditus est . & resurgens a mor¬
tuis miumerabiles filios genuit. & appellatꝰ
est abraham. idest pater multaꝵ gentiuã.
sicut sara prius sterilis. inte rp̃tatur eccła.
quie. ilio nomine: appellat᷑ syon. quã dñs consola¬
tus est erposuit deserta eius sicut parady

Expanded text:
simam petram, quam exciderunt, et foveam simam petram, quam exciderunt, et foveam laci quam foderunt, id est, Dominum Salvatorem, de quo Aum est: Statuit supra petram pedes meos . Et iterum: In petra exaltavit me. Hujus enim latus lancea perfoderunt, de quo exivit sanguis et aqua, et hujus foderunt manus et pedes, dicente ipso Domino Salvatore: Foderunt manus meas et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea . Possumus excisam petram, sepulcrum dicere Salvatoris, in quo conditus est, et resurgens a mortuis, innumerabiles filios genuit. Et appellatus est Abraham, id est, pater multarum gentium. Sicut Sara prius sterilis, interpretatur Ecclesia, quae alio nomine appellatur Sion, quam Dominus consolatus est, et posuit deserta eju
Abbreviated transcription (Latin):
diuersis. ir boribꝰ. gaudiũ & leticia. confes¬
sio & uox laudis: Noc uidei ad ; orobabel tẽ¬
pora referunt: qd̃ post babilonicã uastitatẽ.
instaurata sit syon edificatũ q templum:
& antiqua religio reddita. N ed quomͦ su¬
pra dicit᷑ ad syon. afferent filios tuos in ul¬
nis .&. filias tuas suꝑ humeros portabunt.
& erunt reges nutricu tui & regine nutͥdes
tue.& ecce isti delonge uemient . illi. ab a¬
quilone & mari .& isti de terra australi. qnͣ
dicit syon. angustus m est locus. fac in fpa¬
cium ut habitẽ. que medioeritatẽ. excludi
uit tempoꝵ suoꝵ. nec suꝑ terrena ihe¬
rusalem. impleta noscũt᷑ sic & hic loquit᷑
dũs ad eos. qui ꝑsequiut᷑ qd iustũ est. uix¬
ta illud qd̃ alibi dicit᷑. quere pacem & ꝑsẽ
tes .x. querunt dnm̃. ut ex prioribus eoni¬
ciant presentia. & cũ multo difficiliora iam
facta sint. hec que ꝑmittunt᷑ futura non
dubitent. P orro iuxta .lxx. ꝑsequutori¬
bus iusticie dicit᷑. ut aspiciant in robustis¬

Expanded text:
fessio et vox laudis? Hoc Judaei ad Zorobabel tempora referunt, quia post Babyloniae vastitatem instaurata sit Sion, aedificatumque Templum, et antiqua religio reddita. Sed quomodo supra dicitur ad Sion: Afferent filios tuos in ulnis, et filias tuas super humeros portabunt. Et erunt reges nutricii tui, et reginae nutrices tuae. Et: Ecce isti de longe venient, et illi ab Aquilone et mari, et isti de terra australi; quando dicet Sion: Angustus mihi est locus: fac mihi spatium ut habitem, quae mediocritatem excludunt illorum temporum, nec super terrena Jerusalem impleta noscuntur: sic et hic loquitur Dominus ad eos, qui persequuntur quod justum est, juxta illud quod alibi dicitur: Quaertes  . Et quaerunt Dominum, ut ex prioribus conjiciat praesentia: cum multo difficiliora jam facta sint, haec quae promittuntur, futura non dubitent. Porro juxta LXX persecutoribus justitiae dicitur, ut aspiciant in robustis
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ. Ad̾ ꝙ. sequit᷑ .X. brachia mea popu¬
los iudicabunt. sue iuxta . lxx. .x. in bra¬
chio meos gentes sperabunt uel hoc sig¬
nificat qd̾ ꝯm̃s uirtute illius iudicent᷑.
do dei. om̃s crediture sint nationes. Dicit᷑
& in alio locs. T̃ uũ brachiũ eũ potentia. C on¬

Expanded text:
equitur: Et brachia mea populos judicabunt. Sive juxta LXX, et in brachio meo gentes sperabunt, vel hoc significat, quod omnes virtute illius judicentur, do Dei, omnes crediturae sint nationes. Dicitur et in alio loco: Tuum brachium cum potentia. Con
Abbreviated transcription (Latin):
speciem nec głam. sed in similitudine carnis
peccatricis. fuscepit form̃a serui. ut peccatũ
in carne. suꝑaror. de hoc dicit᷑. qd̃ speret in
noĩe dñi. & innitat᷑ suꝑ dm̃ suũ. ut qͥeqͥd hu¬

Expanded text:
speciem nec gloriam, sed in similitudine carnis speciem nec gloriam, sed in similitudine carnis peccatricis suscepit formam servi, ut peccatum in carne superaret. De hoc dicitur, quia speret in nomine Domini, et innitatur
Abbreviated transcription (Latin):
pe dilectio foras nuttit timorẽ. quia tuor
penã habet. Qui autem tunet nõ est ꝑ¬
fectus in caritate. Sed hic tuuor ꝓtidi
sabiam. hoc est ꝓpter tumiditatem. qͦs uul¬
go appellant timoratos. in religione. dei
Drotegit enĩ ds̃ iter eoꝵ .& uiã timorato¬
rum custodit. de hoc timore scͥptũ est.
Tuor dñi omĩa suꝑat. Walibi. Nõ est in¬
opia timenti᷑ eũ. Demq post młtos uir¬
tutũ gradus. adhuiꝰcemodi timorẽ dñi.ꝑ
uenit᷑. Lo. quit᷑ enĩ sermo diunꝰ. sub ꝑso¬
na magistri. or patris. discipulũ erudi¬
entis .x. filiũ. Si inuocaueris sapienti¬
.uii.&. intelligentie dederis uocem tu
aui.&. si quesieris eã quasi peccuniã. &
quasi thesauros inuestigaueris eam. tẽ
intelliges tunor̃e dñi. & scieutiã deire¬
peries. Iste est timor qui animas sc̃oꝵ inte¬
at uoce serui uel pueri eiꝰ. Qͥ ambulauit
in tenebͥs.&. nõ erat ei lum̃ qui nõ habuit

Expanded text:
pe dilectio, foras mittit timorem: quia timor pe dilectio, foras mittit timorem: quia timor poenam habet. Qui autem timet non est perfectus in charitate. Sed hic timor pro tiλάβειαν hoc est, propter timiditatem: quos vulgo appellant timoratos in religione Dei. Protegit enim Dominus iter eorum; et viam timoratorum custodit. De hoc timore scriptum est: Timor Domini omnia superat. Et alibi: Non est inopia timentibus eum . Denique post multos virtutum gradus ad hujuscemodi timorem Domini pervenitur. Loquitur enim sermo divinus sub persona magistri et patris, discipulum erudientis et filium: Si invocaveris sapientiam, et intelligentiae deeam quasi pecuniam, et quasi thesauros investigaveris eam: tunc intelliges timorem Domini, et scientiam Dei reperies . Iste est timor qui animas sanctorum inteat vocem servi vel pueri ejus, qui ambulavit in tenebris, et non erat ei lumen; qui non habuit
Abbreviated transcription (Latin):
Tinea ossuũ. eor intelligens. Pro tinea in
presenti lors. symniachus. ruldiginiẽ. aqͥla
uerm̃e interp̃tatus est. Quis ex uobis
tumens dm̃i. audiens uocem serui eius. qui¬
ambulauit in tenebris & nõ est ei lumen:
Speret in nomune dñi. ex inuitat᷑ suꝑ dñi
suũ.Lxx. Quis est in uob̾ qͥtimeat᷑ dñm
&x audiat uocem pueri eius: Q ambulãt
in tenebris .&. non est eis lux. Confiditis
in noriie dñi. &x innitimini suꝑ deo. Uos
me: flagellatis uos meã facien conspiustĩ.
ego tamen ad penitentiã prouoco ꝑsequu¬
tores meos. Nolo em̃ mortẽ popłi peccatoris.
sed tantũ ut reu̾tat᷑ & uiuat .W. dico. Qͥs
est in uobis qui timeat dñm .x. audiat uo¬
cem serui uel pueri. idest filii euis. Quoꝵ
aliud assumpte carnuis est .. aliud natu¬
re. Nec uero parũ putemus esse tunere
dñm̃. iuxta illud qd̾ in ꝓuerbus dicit᷑. Prĩ¬
cipiũ sapientie tuor. dñi. ꝑfecta quip

Expanded text:
Tinea ossium cor intelligens . Pro tinea, in Tinea ossium cor intelligens . Pro tinea, in praesenti loco Symmachus, rubiginem: Aquila vermem, interpretati sunt. Quis ex vobis timens Dambulavit in tenebris, et non est lumen ei: speret in nomine Domini, et innitatur super Deum suum. LXX: Quis est in vobis qui timeat Dominum, exaudiat vocem pueri ejus: qui ambulant in tenebris non est eis lux. Confiditis in nomine Domini, et innitimini super Deo. Vos me flagellastis, vos meam faciem conspuistis: ego tamen ad poenitentiam provoco persecutores meos. Nolo enim mortem populi peccatoris, sed tantum ut revertatur et vivat . Et dico: quis est inter vos qui timeat Dominum, et audiat vocem servi vel pueri, id est, Filii ejus? quorum aliud assumptae carnis est, aliud naturae. Nec vero parum putemus esse timere Dominum, juxta illud quod in Proverbiis dicitur: Principi
Abbreviated transcription (Latin):
simul & quis est qui iudiciũ meat adũsũ
me: Appropinquet mͥ. Ecce dñs d̾s. auxili¬
ator. nieus. Qͥs affliget me: Ecce om̃s uõ
dictũ cruci.&r. aliqd̃ fecisse peccatũ. resis¬
tat michi. Q s ͤ qui iudicet᷑ mecũ. ut non
pocentia maiestatis mee. sed ratione suꝑet᷑
iudicat᷑ autẽ quis cũ dño. non auctoritate
regnantis. sed cõparatione turtutũ quomͦ
&r apłi iudic ant duodec̃i tribꝰ ispł.ce. uini¬
uite. ac regina saba. popłm iuideoꝵ. Iuxta
quẽ sensum. & ad iherłm dicit᷑. Iustific a¬
ta est sodonia ex te. Qͥ a gͥ nullus potest
iustificari presente dũo. om̃s quasi ues¬
tunentũ inueterescent. Qd̾ enĩ inuete¬
rescit. ꝑditioni ꝑximũ est .W. quasi tine¬
a ait eõmedet eõs conscientia peccatoꝵ
quo & in fine huiꝰ uoluminis dicit᷑. Uer¬
mis eoꝵ nõ moriet᷑. W in mychea contͣ
ꝑuersos pͥncipes. Aufera bona eoꝵ quasi
tinea excomedens. & ambulans suꝑ regu¬
lam in die speculationis. W in ꝓuerbuis

Expanded text:
imul? Et quis est qui judicium ineat adversum me? appropinquet mihi. Ecce Dominus auxiliator meus, quis affliget me? Ecce omnes vosdictum cruci et aliquod fecisse peccatum, resistat mihi. Quis est qui judicetur mecum, ut non potentia majestatis meae, sed ratione superetur? Judicatur autem quis cum Domino, non auctoritate regnantis, sed comparatione virtutum: quomodo et Apostoli judicant duodecim tribus Israel, et Ninivitae, ac regina Saba populum Judaeorum. Juxta quem sensum ad Jerusalem dicitur: Justificata est Sodoma ex te . Quia igitur nullusente Domino, omnes quasi vestimentum veterascent . Quod autem inveterascit, perditioni proximum est. Et quasi tinea, ait, comedet eos. Conscientia videlicetquo in fine hujus voluminis dicitur: Vermis eorum non morietur. Et in Michaea contra perversos principes: Auferam bona eorum quasi tinea excomedens, et ambulans super regulam in die speculationis . Et in Proverbiis:
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ romanis traditi sint.captiuitatis iugũ
hucusq sustineant. De manu eñi xp̃i hec
facta sunt onĩa.  in merore ac doloribꝰ
dormient qr nec beneficus. uec tormenti
dei filiũ recipere uoluerunt. Unde loquit᷑
adeos. Ite in igñe eternũ. quẽ p̃parauit
deus diabolo .er angłis eiꝰ. Hoc est qd er a¬
postolus ait. Puenit eñi suꝑ eos iram fire̾¬
Hoc c apitulo discimus pro qualitate peccati
ignem sibi uuuiquẽq succendere. & quo¬
modo in eode manentes loco. &r si dici po¬
test lectulo. alii sani sunt. alii febriũ sue¬
cendunt᷑ ardoribꝰ. & ex diuersitate humo¬
rum atq pituitate. diuersa sunt suppli¬
cia sentientes. sic or ignis qui a peccato¬
ribus succendit᷑. materiã in peccatis ha¬
bet & iniquitate de quascripꝰtũ est.
Ardebit sicut ignis iniquitas. & sicut
gramen siccũ uorabit᷑ incendio. Audite me
qui sequimini qd̾ iustũ est .&. queritis dnm̃.

Expanded text:
qua Romanis traditi sunt, et captivitatis jugum qua Romanis traditi sunt, et captivitatis jugum hucusque sustinent. De manu enim Christi haec facta sunt omnia, et in moerore ac doloribus dormient; quia nec beneficiis, nec tormentis, Dei filium recipere voluerunt. Unde loquitur ad eos: Ite in ignem aeternum, quem praeparavit Deus diabolo et angelis ejus . Hoc est quod et Apostolus ait: Pervenit en. Hoc capitulo discimus, pro qualitate peccati, ignem sibi unumquemque succendere. Et quomodo in eodem manentes loco, et si dici potest lectulo, alii sani sunt, alii febrium succenduntur ardoribus, ex diversitate humorum atque pituitae diversa supplicia sentientes: sic ignis qui a peccatoribus succenditur, materiam in peccatis habet, et in iniquitate, de qua scriptum est: Ardebit sicut ignis iniquitas, et sicut gramen siccum vorabitur incendio . Cap. LI Audite me qui persequimini quod justum est, et quaeritis Dominum.
Abbreviated transcription (Latin):
facta sunt hec uob̾. in merore dormuentis.
ichil prodest exortatio. nec post scelera spẽ
salutis est. Dnĩs decluauerunt: simulmuti¬
les facti sunt. Dnis sibi igñe succendunt:
flaminamq corroborant.⁊labent em̃ in
se ferũ ligna stipulam sꝑinas & tribulos
ac loliũ̃. que eterno tradũnt᷑ incendio
Unde &r. inprouierbus scͥptũ est. In multis
lignis. uiget ignis Sin autem paruus ig¬
nis grande materiã cõprehendit. grandic
flama quanta populassit᷑. Dicit᷑ & in epis¬
tola que fertur ad hebreos qd terra que
profert spuias & tribulos reproba sit. & ma¬
ledictioni proxima. fuusq illius in cobustio¬
nem. E rgo qui accicti Sunt flamis atq
circundati & sibi incendiũ roborauerunt
prouocant᷑ ad salutẽ . &x dicit᷑ ad eos. am¬
bulate: in lumine ignis ur̃i . & in fłamis
quas suc cendistis: ut in penis atq suppliciss
discant dei potentiam .&. redeant ad salutẽ
Significat autem udayci populi uastitatẽ

Expanded text:
facta sunt haec vobis. In moerore dormietis. facta sunt haec vobis. In moerore dormietis. Nihil prodest exhortatio; nec post scelera spes salutis est. Omnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt ; omnes sibi ignem succendunt, flammamque corroborant. Habent enim in se fenum, ligna, stipulam, spinas, ac tribulos, ac lolium, quae aeterno tradantur incendio. Unde et in Proverbiis scriptum est: In multis lignis viget ignis . Sin autem parvulus ignis grandem materiam comprehendit; grandis flamma quanta populabitur? Dicitur et in Epistola quae fertur ad Hebraeos, de terra, quae proferens spinas et tribulos, reproba sit, et maledictioni proxima, finisque illius in combustionem . Ergo qui accincti sunt flammis atque circumdati, et sibi incendium roboraverunt, provocantur ad salutem, et dicitur ad eos: Ambulate in lumine ignis vestri: et in flammis quas succendistis, ut in poenis atque suppliciis discant Dei potentiam, et redeant ad salutem. Significat autem Judaici populi vastitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
qui noluerunt obedire uoci filu eiꝰ .& intene¬
bris gradĩt᷑ erroris. & idcirco nõ habent lu¬
cem. Neq eñi fieri poterat. ut in puersam a¬
nima introiret sapientia. Qͥ nescierunt ne¬
que intellexerunt. ideo in tenebͥs ambulan.
Non enĩ fecerunt oꝑa dñi. atq mandata eiꝰ
nec seminauerunt sibi iusticiam neq uide
miauerunt . uitã. ut accenderet lumẽ scien¬
tie. Qͥ enĩ desiderit sapientiã. seruet man¬
data: & dñs tribuet eam illi: Unde. ad dñm
dicit᷑. lux p̃ceptatua. & alibi Mandatũ dñi
lucidũ. illuminans ocłos. Precipit᷑q ĩpiis
ut confidant in dũo. & peceatis ruentes.
illius inuitant᷑. & sustent᷑ auxilio. Ecce
omĩs uos accendentes ignẽ: accinc̃ti flamis.
ambulate in lumuine iguis ur̃i .&. in flam¬
mis quas succendistis. De manu mea fae¬
tum est hoc uobis. in doloribꝰ dormietis Lxx
Axce uos om̃s ignẽ accenditis. & confortatis
flanim̃a. ambulate inlumine ignis ur̃i. &x
in flatuma qua suecendistis. Propterme

Expanded text:
qui noluerunt obedire voci Filii ejus, et in tenebris gradiuntur erroris, et idcirco non habent lucem. Neque enim fieri poterat, ut in perversam animam introiret sapientia. Qui nescierunt nec intellexerunt; et ideo in tenebris ambulant. Non enim fecerunt opera Domini atque mandata, nec seminaverunt sibi justitiam, nequeaverunt vitem, ut accenderent sibi lumen scientiae. Qui enim desiderat sapientiam, servet mandata, et Dominus tribuet eam illi. Unde et ad Deum dicitur: Lux praecepta tua. Et alibi: Mandatum Domini lucidum illuminans oculos . Praecipiturque impiis ut confidant in Domino, et peccatis ruentes, illius innitantur et sustententur auxilio. Ecce omnes vos accendentes ignem, accincti flammis, ambulate in lumine ignis vestri, et in flammis quas succendistis: de manu mea factum est hoc vobis, in doloribus dormietis. LXX: Ecce omnes vos ignem accenditis, et confortatis flammam; ambulate in lumine ignis vestri, et in flamma quam succendistis; propter me
Abbreviated transcription (Latin):
iuerba mneamore tuo. & in umbra manus
mee ꝑtexite. ut plantes celos & fundes trã.
&e dĩcas ad syon popłs meus es tu. ille sic tras¬
tulit. Pona ũba mea in ore tuo. & in u̾bra
manus mee ꝑtegã te in qua plantaui celũ
ce fundaui terram &e ut dicã syon populus
meus es tui. Iuxta anagogen. ad omẽm
credentiũ dic̃it ᷑ animã. quod creata ad
ymagine &e similitudinẽ dei. suã ignora¬
uerit dignitatẽ. sed tiuerit hominẽ. &e
filiũ hominis. qui solũ potest corpus oc¬
cidere: & immnortale se esse nescierit. nec
dixerit eũ ꝓpha. dñs illuminatio mea.
o&r saluator meus. quẽ timebo: Dñs ꝓtec¬
tor uite mee. a quo trepidabo: Et iterũ.

Expanded text:
n ore tuo, et in umbra manus meae protexi te, ut plantes coelos, et fundes terram, et dicas ad Sion: populus meus es tu, ille sic transtulit: Ponam verba mea in ore tuo, et in umbra manus meae protegam te, in qua plantavi coelum, et fundavi terram, et ut dicam Sion: populus meus es tu. Juxta LXX, ad omnem credentimaginem et similitudinem Dei, suam ignoraverit dignitatem; sed timuerit hominem et filium hominis, qui solum potest corpus occidere, et immortalem se esse nescierit, nec dixerit cum Propheta: Dominus illuminatio mea et salvator meus, quem timebo? Dominus protector vitae meae, a
Abbreviated transcription (Latin):
tũ consumit᷑ uermibꝰ uel tẽꝑe. & sicut lane
atinea deuorant᷑. sic om̃e ꝑsecutoꝵ obpbri¬
tumelias. Głabant᷑ autẽ qd̾ dalus ac iusticia
dñi que eis uictoriã. oe p̃mia repmiserat. id̃e
dũs atq saluator ꝑmaneat mneternũ. siue.
in utraq generatione. pͥoris popłi ce posteri¬
oris qui aduentũ illius receꝑunt de quo e su¬
pra dicit᷑. Ppe est iustus meus. egressus est
Saluator meus. Consurge consurge indue¬
re fortitudinẽ brachiũ dñi. Consur ge sieut
in diebꝰ antiquis in generationibꝰ sełoꝵ. sũ¬

Expanded text:
 verme, vel tempore; et sicut lanae a tinea devorantur: sic omne persecutorum opprobritumelias . Gloriabantur autem, quia salus et justitia Domini, quae eis victoriam et praemia reDominus atque Salvator permaneat in aeternum, sive in utraque generatione prioris populi et posterioris, qui adventum illius receperunt, de quo et supra dicitur: Prope est justus meus, egressus est salvator meus. Consurge, consurge; induere fortitudine brachium Domini. Consurge sicut in diebus antiquis in generationib
Abbreviated transcription (Latin):
autem filius iuxta suscepti eorporis sacra¬
mentũ. a patre audierit quid loquatur ine¬
ugłio plenus discunꝰ in quo ipse ait. &. qui mi¬
sit me pater. mandatu michi dedit. quid dic̃a.
aut quid loquar. & iterũ dicut audio. sie
uidico. Iuxta est q̃m uistificat me. Qͥs con¬

Expanded text:
autem Filius juxta suscepti corporis sacraautem Filius juxta suscepti corporis sacramentum a Patre audierit quid loquatur, in Evangelio plenius discimus, in quo ipse ait: Et qui misit me Pater, mandatum mihi dedit, quid dicam et quid loquar. Et iterum: Sicut audio, sic judico . Juxta est qui justificat me: quis con
Abbreviated transcription (Latin):
rere. Hoc autẽ. faciebat. quia acceꝑat lui¬
guam discipline ut sciret quando oporte¬
ret loqui uerbũ. Qui addita est auris per
gratiam quam ꝑ naturã nõ habebat ut
intelliganus. nequaqͣni aures corꝑis. acci¬
ꝑi debere. sed mentis. De qͥbus & in euglio
dũs loquebat᷑. Qͥ habet aures audiendi
audiat. Que disciplina & eruditio. aꝑuit
aures eiꝰ. ut scientiam patris. aduos usq
transferret. Qͥ nõ ẽõtradixit ei. sedfactus
est obediens usq ad mortẽ. & mortẽ eru¬
cis. ita ut pon̾et corpus. siue dorsum suũ
ad plagas. & pectus dei capar flagella cõ¬
ciderent. genas q suas nõ auerteret ab
alapis. Qd̾ illũ aministro pͥncipis sacerdo¬
tum. sustinuisse nõ dubiũ est. ita ut cer¬
tatim ei ee udeoꝵ popłi illuderent. Q
ꝑcussus. atq consputus. nõ erubuit. sed
quasi agnus ductus aduictimã est. & qiͣ
ouis coram tondente. nõ.ꝑuit ossuũ Ad̾

Expanded text:
rere. Hoc autem faciebat, quia acceperat linrere. Hoc autem faciebat, quia acceperat linguam disciplinae, ut sciret quando oporteret loqui verbum. Cui addita est auris per gratiam, quam per naturam non habebat: ut intelligamus nequaquam aures corporis accipi debere, sed mentis: de quibus et in Evangelio Dominus loquebatur: Qui habet aures audiendi, audiat . Quae disciplina et eruditio aperuit aures ejus, ut scientiam Patris ad nos usque transmitteret; qui non contradixit ei, sed factus est obediens usque ad mortem, et mortem crucis . Ita ut poneret corpus sive dorsum suum ad plagas; et pectus Dei capax flagella conciderent, genasque suas non averteret ab alapis. Quod illum a ministro principis Sacerdotum sustinuisse non dubium est: ita ut certatim et Judaeorum populi illuderent. Qui percussus atque consputus, non erubuit, sed quasi agnus ductus ad victimam est; et quasi ovis coram tondente non aperuit os suum. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
ita ꝑspicua funt. ut elarũ sui eruictoꝵ deu¬
lis lumen infiuidãt. Ad psonã gͥ dñi. in qua
&x suꝑior funutus est liber. eciam ista referẽ¬
da sunt. qd iuxta dispensationẽ: assumpti cor.¬
poris eruditꝰ sit . & lingam aecepit dis cipli¬
ne: ut sciret quando deberet loqui quando
reticere. Deniq qui in passione tacuit. ꝑ a
postolos.&. apłicos uiros. in cuncto orbe nẽ
loquit᷑. Mlagne q scientie est & dare in
temꝑe conserius cibaria. & audientiũ cõ¬
siderare ꝑsonas. Unde &. paulus apl̃s his
qui propharũ fidem non recipiebant. aue¬
toꝵ suoꝵ loquit᷑ testimonus. sicut quid̃a
de urĩs poetaꝵ dixerunt. Quiꝰ & genus su¬
mus. aratũ comicũ significans. Rursũ q
de comico Corrũpunt bonos mores: cõfa¬
bulationes male. & epymenidis. uersum
exametrum. Cretenses. semꝑ mendaces.
male bestie: uents pigri Qͥ si metroꝵ or¬
dinem atq mensuram in translatione nõ
seruant. sciendũ est in greco eos pedibꝰcur¬

Expanded text:
ita perspicua sunt, ut clarum sui cunctorum oculis lumen infundant. Ad personam igitur Domini, in qua et superior finitus est liber, etiam ista referenda sunt: quod juxta dispensationem assumpti corporis eruditus sit, et linguam acceperit disciplinae, ut sciret quando deberet loqui, quando reticere. Denique qui in passione tacuit, per Apostolos, et Apostolicos viros, in cuncto orbe nunc loquitur. Magnaeque scientiae est, dare in tempore conservis cibaria, et audientium considerare personas. Unde et Apostolus Paulus, his qui Prophetarum fidem non recipiebant, auctorum suorum loquitur testimoniis: sicut quidam de vestris poetis dixerunt: Hujus et genus sumus : Aratum significans. Rursumque de Comico: Corrumpunt mores bonos confabulationes malae ; et Epimenidis versum hexametrum: Cretenses semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri . Qui si metrorum ordinem atque mensuram in translatione non servant, sciendum est in Graeco eos pedibus cur
Abbreviated transcription (Latin):
sterilem haberet uxorẽ. multiplic auerĩ
filios eius quasi stellas celi. ita ut nume¬
rum unceret multitudo. Si gͦ. de uno
homine tanta popłoꝵ. uata sunt milia.
quid in grande:. est. ut instaurẽ ruinas.
syon.&x deserta eius mutẽ in paradisũ uolup¬
tatis. & in ortũ dñi. quẽ plantauit d̾s in e

Expanded text:
sterilem haberet uxorem, multiplicaverim sterilem haberet uxorem, multiplicaverim filios ejus quasi stellas coeli, ita ut numerum vinceret multitudo. Si ergo de uno homine tanta populorum nata sunt millia; quid mihi grande est, ut instaurem ruinas Sion, et deserta ejus mutem in paradisum voluptatis, et in hortum Domini quem plantavit
Abbreviated transcription (Latin):
iea. gratiaꝵ actio & uox laudis. Ixx.
udite me qui ꝑse quimini qd̾ iustũ est.¬
& queritis dnm. attendite in robustã pe¬
tram. quã excidistis. & in foueã laci quã fo¬
distis. Respicite in abrahã. patrem ur̃m. ce
in saram que uos peꝑit. quia unus erat ..
uoc aui eũ. & benedixi ei.&. dilexi illum. &x
multiplicaui eum. W te ne consolabor. syon.
& consolatus sum omĩa deserta eius. quasi
paradisum .&x. ea que ad occidentẽ sunt qͣi
paradisum dñi. Exultatitionẽ & leticiã in¬
ueniẽt in ea. confessionẽ. & uocẽ laudis.
Dormientibꝰ in dolore ac merore ꝑpetuo:
qui succenderunt sibi ignem.& flaminas¬
ꝑ petuas robustissimas esse fecerunt. uos
qui ꝑsequimini iusticiã. & queritis dnm.¬
tium. choꝵ respicite petram. idest abra¬
ham patrem ur̃m. de quo excisi estis. &x ad
cauernã lacide qua precisi estis. idest ad
saram que peperit uos. O hoc considera¬
te. qd̾ cũ unus .ex. centũ esset anuoꝵ. &r

Expanded text:
ea, gratiarum actio et vox laudis. LXX: Audite qui persequimini quod justum, et quaeritis Dominum. Attendite in robustam petram quam excidistis, et in foveam laci quam fodistis. Respicite in Abraham patrem vestrum, et in Saram quae peperit vos, quia unus erat et vocavi eum, et benedixi ei, et dilexi illum, et multiplicavi eum: et te nunc consolabor, Sion. Et consolatus sum omnia deserta ejus quasi paradisum, et ea quae ad occidentem sunt, quasi paradisum Domini: exsultationem et laetitiam invenient in ea, confessionem et vocem laudis. Dormientibus in moerore ac dolore perpetuo, qui succenderunt sibi ignem, et flammas robustissimas esse fecerunt, vos qui persequimini justitiam, et quaeritis Domtium chorum, respicite petram, id est, Abraham patrem vestrum, de quo excisi estis, et ad cavernam laci, de qua praecisi estis, id est, Saram quae peperit vos. Et hoc considerate, quia cum unius et centum esset annorum, et
Abbreviated transcription (Latin):
dicabit. ¶euate in eelũ oeulos ur̃os. & ui¬
dete sub terra deorsum. quia celi sicut fa¬
mus liquescent. & terra sicut uestim̃tũ
at teretur. & habitatores eius sicut hec in¬
teribunt. Salus autẽ mea in sempiter¬
num erit. & iusticia mea non deficiet. Lx
euate incelũ oculos urõs. & inspicite ter¬
ram deorsum. qm̃ celũ sieut fumꝰ firmatũ ẽ.
terra autẽ sieut uestimentũ inueteres¬
cet. & habitatores eius. sieut hec mori

Expanded text:
inebunt. Levate in celum oculos vestros; et videte sub terra deorsum. Quia celi sicut fumus liquescent: et terra sicut vestimentum atteretur: et habitatores ejus sicut hec interibunt. Salus autem mea in sempiternum erit: et justicia mea noLevate in coelum oculos vestros, et inspicite terram deorsum, quoniam coelum sicut fumus firmatum est. Terra autem sicut vestimentum veterascet, et habitatore
Abbreviated transcription (Latin):
occidentẽ sunt ponã in paradisum dñi siue
in ortũ dei. illud significat. qd̾ sedentis in
tenebris & u̾bra mortis. lur repentina sur¬
rexit. Dro paradiso in ciuꝰ loco nos delicias
uertimus in hebras coponit᷑ eden de quo
in pͥncipio geneseos. scriptũ est.& hoc no¬
tandũ. qd̾ in syon que comparat᷑ paradiso
dei. aliud esse. uon debeat. nisi gaudiũ &
ieticia cõfessio. ex uor laudis ut qd celis
facturi sunt sc̃i cũ angelis dei. hoc eciam
in terra iugi. in din laude meditent᷑. Ad¬
tendite: ad me popłs meus & tribus ma
audite. quia lex meã exiet. & iudiciũ me¬
um in lucẽ popłoꝵ requiescet. Proꝑe est us
brachia mea popłos iudicabunt. Me insule
ex pectabunt. & brachia mea sustinebunt.
xx. Nudite me. audite me popłs m̃s. &
reges ad me attendite. quia lex ame egre¬
diet᷑. & iudiciũ meũ inlucẽ gentũa. appropi¬
quat cito ustieia inea .x egrediet᷑ salus mea

Expanded text:
paradisum Domini, sive in hortum Dei, significat illud, quod sedentibus in tenebris et umbra mortis lux repentina surrexit. Pro paradiso, in cujus loco nos delicias vertimus, in Hebraico ponitur EDEN , de quo in principio Geneseos scriptum est. Et hoc notandum, quod in Sion, quae comparatur paradiso Dei, aliud esse non debeat, nisi gaudium et laetitia, confessio et vox laudis, ut quod in coelis facturi sunt sancti cum Angelis Dei, hoc etiam in terra jugi in Domini laude meditentur. Attendite ad me, populus meus, et tribus mea, me audite: quia lex a me exiet, et judicium meum in lucem brachia mea populos judicabunt. Me insulae exspectabunt, et brachium meum sustinebunt. LXX: Audite me, audite me, populus meus, et reges, ad me attendite: quia lex a me egredietur, et judicium meum in lucem gentium. Appropinquat cito justitia mea, et egredietur s
Abbreviated transcription (Latin):
&e ille eos ꝓuocauit ad ȩmulandũ in
gñtẽ qͣ ñ erat gñs. Cepta enimanu¬
helis ⁊ nascentis pueri de uirgine
ꝓphia: ex eo loco uͥ dr̃ ad acͥat. pece
⁊ signũ a dño dõ tuo: uersicło isto fi¬
nita ẽ qͦ infertͣ. zelꝰ dm̃ exercituũ fa¬
ciet ħ. Nuc̃ ad reliqua tͣnsseamꝰ. .

Expanded text:
et ille eos provocavit ad aemulandum in gente, quae non erat gens . Coepta Emmanuelis et nascentis pueri de Virgine prophetia, ex eo loco ubi dicitur ad Achaz: Pete tibi signum a Domino Deo tuo, versiculo isto finita est, quo infertur: Zelus Domini exercituum faciet hoc . Nunc ad reliqua transeamus.
Abbreviated transcription (Latin):
liquert̃ &e nautcłãm. Nouissimo
aut̃ temꝑe aggͣuata ẽ fides eoꝵ:¬
nentib. Mare. aut̃ hic lacũ appellat
genesa reth: qͥ iordane influente ef¬
ficit᷑. in cuiꝰ litcore carphanaũ. ⁊ ty¬
berias ⁊bethsaida. ⁊ corozaim site
erant. In qͣ uł maxime regioẽ dñs
conmoratꝰ ẽ: ita ut popłs qͥ uł sede¬
bat. uł ambulabat in cenebris lu¬

Expanded text:
imo autem tempore aggravata est fides Judnentibus. Mare autem hic lacum appellat Genesareth, qui Jordane interfluente efficitur, in cujus littore Capharnaum, et Tiberias, et Bethsaida, et Corozaim sitae sunt, in qua vel maxime regione Dominus commoratus est: ita ut populus qui sedebat vel ambulabat in tenebris lu
Abbreviated transcription (Latin):
locũ istũ ita edisserunt. Cũ dixm̃t
ad uos scͥbȩ & pharysei ut eos au¬
diatis. qͥ omĩa uentͥs causa faciunt.
⁊ in morẽ magoꝵ stridunt inincaii¬
tacionib suis. ut uos decipiant
ħ eis respondẽ debebitis. Nonmi¬
rũ si uos ur̃as tͣdiciones seqͣmini:
cũ una q̃q gens sua consulat ydo¬
la frgo ⁊ nos a uobis mortuis de
uiuentib ꝯsulere. ñ debemꝰ. Magiꝰ
nobis ds̃ legẽ dedit: ⁊ testimonia
scͥpturaꝵ. Qe si seqͥ nolueriti̾. ñ ha¬

Expanded text:
locum istum ita edisserunt. Cum dixerint ad vos Scribae et Pharisaei, ut eos audiatis, qui omnia ventris causa faciunt; et in morem magorum stridunt in incantationibus suis, ut vos decipiant, hoc eis respondere debetis: non mirum si vos vestras traditiones sequamini, cum unaquaeque gens sua consulat idola. Ergo et nos a vobis mortuis de viventibus consulere non debemus: magis nobis Deus legem dedit, et testimonia Scripturarum, quae si seq
Abbreviated transcription (Latin):
Dñẽ qͥs credidit auditui nr̃o. ⁊bra¬
chiũ dñi cui reuelatũ ẽ: uocabit᷑
gͦ pꝰ duo nomina sex aliis nõib: ad¬
mirabilis. ꝯsiliariꝰ. ds̃. forcis. pat̃
futuri scłi: pncep̾ pacis. Non enĩ ut
pleriq putant bina uingenda suts
noĩq. ut legamꝰ. admirabilis ꝯsilia¬
riꝰ. ⁊ rursũ ds̃ fortis. S ad mirabił¬

Expanded text:
Domine, quis credidit auditui nostro: et brachium Domini cui revelatum est ? Vocabitur ergo post duo nomina, sex aliis nominibus: Admirabilis, Consiliarius, Deus, Fortis, Pater futuri saeculi, Princeps pacis. Non enim, ut plerique putant, bina jungenda sunt nomina, ut legamus, Admirabilis consiliarius, et rursum, Deus fortis; sed, Admirabi
Abbreviated transcription (Latin):
ta hiꝰ similia: ꝓ eo qđ in latino dr̃
ds. in hebraico᷑ scͥptũ ẽ. Suodq
seqͥt᷑ fortiᷤ: hebraice gibbor appel¬
lat᷑ Unde ⁊ in eodẽ loco i idẽ
ꝓpha conmemorat. erunt ꝯfiden¬
residiĩ ẽ iacob supͣ dõ forti: ꝓ dõ
forti in hͤbraico scͥptũ ht̃ heł gib

Expanded text:
ta his similia: pro eo quod in Latino dicitur Deus, in Hebraico EL scriptum est. Quodque sequitur, Fortis, Hebraice GIBBOR appellatur. Unde et in eo loco ubi idem propheta commemorat: Erunt confidenresiduum est Jacob super Deo forti , pro Deo forti in H
Abbreviated transcription (Latin):
fuer aut̃ efficit᷑ noui eugłiĩ predi¬
cator: qͥ deponit uetem hominẽ. qͥ
habitare aut̃ dnm̃ exercituũ in mon¬
te syon : idẽ apłs scbit. Accessistĩ ad
montẽ syon ⁊ ciuitatẽ dĩ uiuentiꝰ

Expanded text:
uer autem efficitur novi evangelii praedicator, qui deponit veterem hominem qui Habitare autem Dominum exercituum in monte Sion, idem apostolus scribit: « Accessistis ad montem Sion, et civitatem Dei viventis,
Abbreviated transcription (Latin):
scłm. Telus dnĩ sabaoth faciet hoc
dõ diabolꝰ ⁊ om̃is omis eiꝰ uiolenta
predacio qͣ humanũ opp̃sserat getiꝰ
⁊ sangͥnẽ sangͥni miscuerat. erit in ꝯbꝰ¬
stionẽ. ⁊ cibꝰ igis et̾ni: quia nat᷑ ẽ
nobis de uirgine puer. De qͦ supͣ dic

Expanded text:
iet haec. Ideo diabolus, et omnis ejus violenta praedatio, qua humanum oppresserat genus, et sanguinem sanguini miscuerat, erit in combustionem et cibus ignis aeterni: quia natus est nobis de Virgine puer, de quo supra dic
Abbreviated transcription (Latin):
rimã parte̾ popłi deduriti in
le ticia tua. ⁊ letabunt᷑ in ꝯ¬
spectu tuo sic̃ lecari solent in mes¬
N sicut hi qͥ diuidunt
spolia. qr ablatũẽ iugũ qd
supra
ipsũ erat positũ . &.
utͣnq edicionẽ pomimꝰ: ut qnͣtũ ã
ceteris ȩdicionib. ⁊ ab hebraiea
ueritate distet uulgata tnͣlaqodili¬
gens lector aguoscat. Ad lucẽ ip̃sa
qͦ apparuit popłõ in tenebris ꝯstitu¬
to. id ẽ ad dnm saluatorẽ fit apostro¬
pha: ⁊ dr̃ ad eum. Nultipli casti gñ¬

Expanded text:
rimam partem populi deduxisti in laetitia tua: et laetabuntur in conspectu tuo, sicut laetari solent in meset sicut hi qui dividunt spolia: quia ablatum est jugum quod supra ipsos erat positum, et utramque editionem ponimus, ut quantum a caeteris editionibus et ab Hebraica veritate distet Vulgata translatio, diligens lector agnoscat. Ad lucem ipsam, quae apparuit populo in tenebris constituto, id est, ad Dominum Salvatorem fit apostropha. Et dicitur ad eum: Multiplicasti g
Abbreviated transcription (Latin):
pede̾. decorẽ q barbe qd̾ uirilita¬
ti indiciũ ẽ. radet dñs de uidȩa:
ut nichil in ea forte. nichil pulcrũ
resideat: s effeminatiᷤᷤ hominib in
mo ignominiosis mulierib conparen¬
tur. Et erit in die illa nutͥet ho¬
mo uaccã boũ. ⁊ duas oues: & p̃u
bertate lactiꝰ comedet butyrũ. Bu¬
tyrũ enĩ & mel comedet : om̃ĩs qͥ re

Expanded text:
 barbae, quod virilitatis indicium, est, radet Dominus de Judaea, ut nihil in illa forte, nihil pulchrum resideat, sed effeminatis hominibus, imo ignominiosis mulieribus comparentur. « Et erit in die illa, nutriet homo vaccam boum et duas oves, et prae ubertate lactis comedet butyrum. Buty
Abbreviated transcription (Latin):
spolia. Tuem̃ dñẽ atq saluator. iu¬
gũ oneris eiꝰ idẽ diaboli qͥ priꝰ ex¬
ultabat in mundo. qͥ cunctis genti¬
b in ꝑabat. qͥ gͣuissimo seruitutis iu¬
go colla omĩum depͥmebat. ⁊ uirgã
qͣ percuciebat unuersos. & peccata
citu. ⁊ absq effusione sangnims in
abscondito manus : sic̃ qndã sub ge¬
deon popło isrłi de madianitis uic¬
mano sangͥne cruentata ẽ lauari non
pot̃. s infecta sangͥne igni conburit᷑
ut macłȩ cũ uestũto fedi cruoris in¬
t̾a̾nt: sic diaboli uiolenta predacio ⁊
tumnultꝰ. ac turbȩ qͥb humanũ sͥ sũb¬
iecerat genꝰ. gehenne ignib deputa

Expanded text:
spolia . Tu autem, Domine atque Salvator, jugum oneris ejus, hoc est diaboli, qui prius exsultabat in mundo, qui cunctis gentibus imperabat, qui gravissimo servitutis jugo colla omnium deprimebat; et virgam qua percutieabat universos, et peccata citu, absque effusione sanguinis in abscondita manu, sicut quondam sub Gedeon populo Israeli de Madianitis vicmano sanguine cruentata est, sanari non potest, sed infecta sanguine, igne comburitur, ut maculae cum vestimento foedi cruoris intereant: sic diaboli violenta praedatio, et tumultus ac turbae quibus humanum sibi subjiceret genus, gehennae ignibus depu
Abbreviated transcription (Latin):
ripis st̃. Hebrei credñtes in xp̃o:
hũc locũ ita edisserunt. Rmo tẽpore
he duȩ tͥb zabulon ꝯ neptalĩ ab assy¬
rũs capte sunt. ⁊ ductȩ in hostilẽ
t᷑rã: ⁊ galilea deserta e᷑. Quam nũc
ꝓph̾a dicit eẽ releuatã: eo qd̃ pecca¬
ta popłi sustine̾t. Fostea aut̃ non solũ
duȩ tͥb s ⁊ relique q̃ habitabant
tͣlis iordanẽ ⁊ in samaria ducte sc̃

Expanded text:
is sunt. Hebraei credentes in Christum, hunc locum ita edisserunt. Primo tempore liae duae tribus Zabulon et Nephthali ab Assyriis captae sunt, et ductae in hostilem terram; et Galilaea deserta est , quam nunc propheta dicit relevatam esse, eo quod peccata populi sustineret. Postea autem non solum duae tribus, sed et reliquae, quae habitabant trans Jordanem et in Sa
Abbreviated transcription (Latin):
mine tͣnsimꝰ ad quartũ. qͥ t̾tio m̃sura
ẽ: presertĩ cũ uꝰ. qͣm huic libro sub¬
gente nrm̃. elaboremꝰ in pelagꝰ. Eoce dic
uirgo xp̃i eystochiũ. A qͣtuor uentis
celi ueni sp̃e. ⁊ mortua ossa uiuifica:
utacebant in t̾rȩ pulue. spirante
dño suscitent᷑.¬

Expanded text:
simus ad quartum, qui tertia mensura est, praesertim cum quintus, quem huic libro subgente nostrum, elabitur in pelagus, dicirgo Christi Eustochium: A quatuor ventis coeli veni, spiritus, et mortua ossa vivifica : ut quae jacebant in terrae pulvere, spirante Domino, suscitent
Abbreviated transcription (Latin):
erroris. ipsa pͥmũ luce̾. predicantis ui¬
det xp̃i. ⁊ ex ea in uiuersas gñtes
sic eugłiũ seminatũ. Hatarei qͦrũ
opimonẽ supͣ posui. hunc locũ ita
explanare conant᷑. Adueniente .xͦ.
⁊ p̃dicante cione illiꝰ choruscante.
pͥma t̾ra rabulon ⁊ terra neptalĩ scͥbaꝵ
&e. phariseoꝵ ẽ errorib lib̾ata. ⁊ gͣuis¬
simũ tͣdicionũ iudaicaꝵ uigũ excus
cata predicacio : ⁊ iti t̾minos genci¬
resplenduit. Deniq omĩs orbis qͥ
ante ambulabat uł sedebat in te¬
nebͥs. ⁊ Ydolatͥe ac mortis uincłis
tenebat᷑ : clarũ eugłii hm̃ aspexit.
Multiplicasti gntẽ. ñ magni¬
ficasti leciciã. Letabunt᷑ corãte sicut
lecant᷑ in messe : sic᷑ exultant uicto

Expanded text:
dicantis viderit Christi, et ex ea in universas gentes sit Evangelium seminatum. Nazaraei, quorum opinionem supra posui, hunc locum ita explanare conantur: Adveniente Christo et praedicatione illius coruscante, prima terra Zabulon et terra Nephthali Scribarum et Pharisaeorum est erroribus liberata, et gravissimum traditionum Judaicarum jugum excusscata praedicatio: et in terminos gentim splenduit. Denique omnis orbis, qui ante ambulabat, vel sedebat in tenebris, et idololatriae ac mortis vinculis tenebatur, clarum Evangelii lumen aspexit. Multiplicasti gentem, non magnificasti laetitiam: laetabuntur coram te, sicut laetantur in messe, sicut exsultant
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ in erroris tenebris. qͤ lux ꝑ tͣnssibit
E corrueti & esurietiᷤ : ꝯ cũ esurieri¬
eritis trascemini. scdm̃ illd̾ qd scͥptũ
e. Et cũ non fuerint saturati: intir¬
murabitis. W maledicetis dõ regiur̃o.
R in necessitatib sursum aspicietis in
cȩlo ⁊ in t̾ra deorsũ: ꝙ ecce tͥbulacio&e.
tenebre. dissolucio genuũ. & m̃tis an¬
gustia. & caligo ocłoꝵ. ⁊ ñ potitis
patres urĩ quõ reliqͥstis. q̃rice tient¬
loqͦs qͦs phitones intelligimꝰ. qͣlẽ ⁊¬

Expanded text:
nsibit et corruetis, et esurietis, et cum esurieritis, irascemini, secundum illud quod scriptum est: Et cum non fuerint saturati, murmurabunt : et maledicetis Deo regi vestro, et in necessitatibus sursum aspicietis in coelum, et in terram deorsum: et ecce tribulatio et tenebrae, dissolutio genuum, et mentis angustia, et caligo oculorum, et non poteritis patres vestri quos reliquistis: quaerite ventriloquos, quos pythonas intelligimus ,
Abbreviated transcription (Latin):
gñ̾crũ popłs qͥ sedebat inenebris
uidit lucẽ magnã: sedñtib in regi¬
one umbre mortiᷤᷤ lux orta ẽ eis.
Ex eo tempore cepit ih̾c p̃dicare
ce dicere: appropinquabit regnũ
mnuitatꝰ ad nuptias pͥmum ibi signum fece.¬
rit aquas in uium conuertendo. ħoc fe¬
cit principium signoꝵ ihesus ĩ chana galilee

Expanded text:
 populus, qui sedebat in tenebris, vidit lucem magnam; sedentibus in regione umbrae mortis, lux orta est eis. Ex eo tempore coepit Jesus praedicare et dicere: Appropinquavit regnum ad nuptias, primum ibi signum fecerit, aquas in vinum convertendo: Hoc fecit principium signorum Jesus in Cana Galilae
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe. Iec dubitare potit̾ de mul¬
ñ habeat finẽ: qͥ in psalmo legerit.
Postula a me: & dabo tͥ gentes here¬
ditatẽ tuã & possionẽ tuã tͣminos
tre. Erursum. Et multitudo paciꝰ
donec auferat᷑ luna: i. usq ad ositm¬

Expanded text:
nis. Nec dubitare poterit de mul quae non habeat finem, qui in Psalmis legerit: Postula a me et dabo tibi gentes haereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae . Et rursum: Et multitudo pacis, donec auferatur luna , id est