comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a .b. et pro .b.c. et deinceps eadem ratione cete¬
ras. Pro .⁊. autem litrera redeundũ erit ad
duplex. aa. Quidam etiam uersis uerbis scri¬
bunt. Se notis digitu
Unt quedam et ligitoꝵ note. Sunt et
cculozum quib secum taciti proculq
distantes collotuntur. sicut mos est.¬
ttera uel sono enunciatum. Littera ut florier
lum florebit tlici oporteat. Sono si pro media

Expanded text:
a b pro b c et deinceps eadem ratione cetea b pro b c et deinceps eadem ratione ceteras; pro z autem littera redeundum erit ad duplex a a'. Quidam etiam versis verbis scribunt. § 26 De notis digitorum. Sunt quaedam et digitorum notae, sunt et oculorum, quibus secum taciti proculque distantes conloquuntur. Sicut mos estttera, vel sono enuntiatum: littera, ut floriet, dum florebit dicere oporteat; sono, si pro media
Abbreviated transcription (Latin):
sent. quantiq in bello cecidissent. T tau nora
in capite uersiculi posita superstitem designabat.
st teta uero ad uniuscuiusq defunsti nomen
apponebatur. Unde et habet per medium telũ
id est mortis signum. De qua petsius ait.
Et potis est iugrum uitio prefigere teta. A.¬
cum autem inpericiam significare uellent.
lauta littera usi sunt. sicut mortem significa¬
bant. cum ponebant theta ad caput. In sti¬
pendioꝵ quoq largitione ꝓprie erant note.
De notis literarum
ut quicquid occulte inuicem inscrip¬
turis significari uellent. mutue scriberent.
Testis est brutus. qut ĩ his litteris ea que
acturus erat notabat. ignorantib aliis quid
sibi uellent he littere. Cesar quoq augustus
ad filium. qm̃ inquit innumerabilia incidũt
assidue que scribi alterutrum oportet et esse
secreta. habeamꝰ inter nos notas si uis tales.
ut cum aliquid notis scribendũ erit. pro una¬
quaq littera scribamꝰ sequentem hoc modo. pro

Expanded text:
sent quantique in bello cecidissent. T Tau nota sent quantique in bello cecidissent. T Tau nota in capite versiculi posita superstitem designabat; Θ Theta vero ad uniuscuiusque defuncti nomen apponebatur. Unde et habet per medium telum, id est mortis signum. De qua Persius ait4, 13: Et potis est nigrum vitio praefigere theta. Cum autem inperitiam significare vellent, Labda littera usi sunt, sicut mortem significabant, cum ponebant Theta ad caput. In stipendiorum quoque largitione propriae erant notae. De notis litterarumut quidquid occulte invicem per scripturas significare vellent, mutue scriberent. Testis est Brutus, qui in his litteris ea quae acturus erat notabat, ignorantibus aliis quid sibi vellent haec litterae. Caesar quoque Augustus ad filium, 'quoniam' inquit, 'innumerabilia accidunt assidue quae scribi alterutro oporteat et esse secreta, habeamus inter nos notas si vis tales ut, cum aliquid notis scribendum erit, pro unaquaque littera scribamus sequentem hoc modo, pro
Abbreviated transcription (Latin):
in libris iuris uerboꝵ suoꝵ
hote sunt. quo scriptio celeris breuior¬
q fiat. Scribebatur enim uerb gratia. per.b.
et .f. bonum factum. per .s. et .e. senatus con¬
sultum. per .r. et .p. res publica. per .p. et. r
populus romanus. et per .d. et.t. dumtaxat
per supinam .i. literam mulier. per .p. scd̾am
pilla. per unum .K. caput. per duo. k k. iiic¬
ta calumpnie causa. per .i. et .e. uidex esto. per
d. et .i. dolum malum. Cuius generis pluri-¬
me consimiles note in libris antiquis inueniun¬
tur. Has iuris notas nouitu imperatores a co¬
dicib legum abolendas sauxerunt: quia mul
tos per hec callidi ingenio ignorantes decipie¬
bant atq ita iusserunt scribendas in legib lit¬
teras. ut nullos errores. nullas ambages affe¬
rant sed sequenda et uitanda aperte demons-¬
trent. De uotis inslitaribus
N breuiculis quoq qiuib militum nomina
continebantur propria nota erat apud uete¬
res qua inspiceretur quanti ex militib superes¬

Expanded text:
in libris iuris verborum suorum notae sunt, quo scriptio celeris breviorque fiat. Scribebatur enim verbi gratia per B et F 'bonum factum', per S et C 'senatus consultum', per R et P 'respublica', per P et R 'populus Romanus', per D et T 'dumtaxat', per supinam W litteram 'mulier', per P secundum te 'pupilla', per unum K 'caput', per duo KK iuncta 'calumniae causa', per I et E 'iudex esto', per D et M 'dolum malum'. Cuius generis plurimas consimiles notas in libris antiquis invenimus. Has iuris notas novicii imperatores a codicibus legum abolendas sanxerunt, qtos per haec callidi ingenio ignorantes decipiebant, atque ita iusserunt scribendas in legibus litteras, ut nullos errores, nullas ambages afferant, sed sequenda et vitanda aperte demonstrarent. § 24 De notis militaribus. In breviculis quoque, quibus militum nomina continebantur, propria nota erat apud veteres, qua inspiceretur quanti ex militibus superes
Abbreviated transcription (Latin):
pulius quem
ꝓicit uentus a facie terre. Limꝰ
uocatꝰ qd̃ lenis sit. Cenũ ẽ uora¬
go luti. Cinis ex incendio dicitur.
ab eo enĩ fit. Fauilla qd̃ ꝑ ignem
effecta sit. Nam fos ignis ẽ. Gle-¬

Expanded text:
pulvis, quem projicit ventus a facie terrae . Limus vocatus, quod lenis sit. Coenum est vorago luti. Cinis ex incendio dicitur. Ab eo enim fit. Favilla, quod per ignem effecta sit: nam phos ignis est. Gle
Abbreviated transcription (Latin):
laba producatur pͥma ut latebre tenebre. Ap¬
pellatus autem barbarismus a barbaris gen¬
tib. dum latine orationis integritatem ne
unaqueq enim gens facta romanoꝵ cum op
suis uitia quoq et uerborum et morum ro
transmisit. Inter barbarismũ autem et b

Expanded text:
 ut, latebrae, tenebrae. Appellatus autem barbarismus a barbaris gentibus, dum Latinae orationis integritatem nescirent; unaquaeque enim gens facta Romanorum, cum suis opibus vitia quoque et verborum et morum Romam transmisit. 2. Inter barbarismum autem, et b
Abbreviated transcription (Latin):
ut ĩ modico lector ea ꝑcurrat .&. cõpendio¬
sa salubritate ethimologias eoꝵ causas que
cognoscat. De mundo.
undus ẽ

Expanded text:
ut in modico lector ea percurrat, et conpendiosa brevitate etymologias eorum causasque cognoscat. De mundo . Mundus e
Abbreviated transcription (Latin):
atura dicta qd̃ nas¬
ci aliquid faciat.
Gignendi enim o
faciendi est potens.
Hant quidam dm̃
ẽe dixerunt a quo
omnia creata
sunt et existunt. Genus agignen¬
neat nascendi atq crescendi. Unde et ar¬
bores uitã habere dñr. quia gignunt᷑ et
crescunt. Homo dictus quia ex humo ẽ
factus. sicut et genesi dr̃. &e creauit d̾s
id est ex societate anime et corporis. Nã
ꝓpͥe homo ab humo. Greci aut̾ẽ hominem
antropum appellauerunt. eo qd̃ sursum
exspectet subleuatus ab humo ad contem¬
piationem artificis sui. Q. d̾ ouiduis poe¬
ta designat cum dicit. Prona ꝙ cũ spec
tent animalia cetera terrã. Os homini
sublime dedit. cesumq uidere iussit. &
erectos ad sydera tollere uultus. Qui ideo¬
ca

Expanded text:
atura dicta ab eo, quod nasci aliquid faciat. Giguendi enim et faciendi potens est. Hanc quidam Deum esse dixerunt, a quo omnia creata sunt et existunt. Genus a gignenneat nascendi atque crescendi. Unde et arbores vitam habere dicuntur, quia gignuntur et crescunt. Homo dictus, quia ex humo est factus, sicut et in Genesi dicitur: Et creavit Deus o, id est, ex societate animae et corporis. Nam proprie homo ab humo dicitur. Graeci autem hominem anthropon appellaverunt, eo quod sursum exspectet, sublevatus ab humo ad contemplationem artificis sui. Quod Ovidius poeta designat, cum dicit: Pronaque cum sptent animalia cetera terram, os homini sublime dedit, caelumque videre iussit, et erectos ad sydera tollere vultus. CA
Abbreviated transcription (Latin):
repelit in fiem. qͥa exaudiet prec̃e pauꝑis: et ut̃o
me miserum representabit aspestui. Suggero sane
et om̃imoda sipplicatione deposco ut librum echy¬
molegiarum que iam fauente dño auduunt con¬
simimatũ ꝓmissionis ut̃e memores seruo uestro
dirigere iubeatis: quia ut michi sum conscius
magnaibi ex ꝓte serui ui postulanone sudasti.

Expanded text:
repellit in finem, quia exaudiet precem pauperis, et vestro repellit in finem, quia exaudiet precem pauperis, et vestro me miserum repraesentabit aspectui. Suggero sane et omnimoda supplicatione deposco, ut librum Etymologiarum, quem jam, favente Domino, audivimus consummatum, promissionis vestrae memores servo vestro dirigere jubeatis: quia, ut mihi sum conscius, magna ibi ex parte servi tui postulatione sudasti.
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃oꝵ summo braulio inutilis seruoru dei.
Opie ddñe et ruroꝵ prestantissime. sera est inquisitio
et tarde. data mͥ scribendi optio: quia peccatis meis
ingruentib non modo sterilitatis uel mopie malo
uerumetiam luis et hostilitatis quo minus inqui¬
rerem. horribili sum p̾peditus intursu. Nes unc au¬
tem et si mille necessitatib. mille curis attritus ptꝰ
longum miserie tempus ueluti ab improbi soporis
ut ita lixerim grauitutline suscitatus. istius mee
suggestionis affatib dependere presumo salutis ob¬
sequium: et cordis et corpis humilitate ꝓstratus. im¬
preco excellentissimam tue beatitudinis potestatem.
ut petuliarem famulum quem pio illo sacre digna¬
tionis intuitu semꝑ habiisti susceptũ. ustꝑ in fiñe
habete iubeas cõmendatũ. Nam ego xp̃c nouit¬
graui dolore cliscrutio quod enienso temꝑe tam pro¬
lixo. uel nunc ur̃m non mereor uidere conspectum.
Sed fpero in aillum qui non obliuiscitur misereri uͥ

Expanded text:
 summo, Braulio servus inutilis sanctorum Dei. 1. O pie domine, et virorum praestantissime, sera est inquisitio et tarde data mihi scribendi optio, quia peccatis meis ingruentibus non modo sterilitatis vel inopiae malo, verum etiam luis et hostilitatis, quominus inquirerem, horribili sum praepeditus incursu. 2. Nunc autem etsi mille necessitatibus, mille curis attritus, post longum miseriae tempus, veluti ab improbi soporis, ut ita 575 dixerim, gravedine suscitatus, istius meae suggestionis affatibus dependere praesumo salutis obsequium, et cordis et corporis humilitate prostratus, imprecans excellentissimam tuae beatitudinis potestatem, ut peculiarem famulum, quem pio illo sacrae dignationis intuitu semper habuisti susceptum, usque in finem habere jubeas commendatum. 3. Nam et gravi dolore discrucior, quod emenso tempore tam prolixo, vel nunc vestrum non mereor videre conspectum: sed spero in illum qui non obliviscitur misereri, nec
Abbreviated transcription (Latin):
erum rusticaꝵ
scribendi soller¬
̾tiã apud grecoᷤ
pͥmus esiodus
boetuis huma¬
nis studiis con¬
tulit. Deinde
democritus.
katagmuensis in .xxuiii. uoluminib stu¬
dĩi agricolationis c̃scripsit. Apud roma

Expanded text:
erum rusticarum scribendi solertiam apud Graecos primus Hesiodus Boeotius humanis studiis contulit; deinde Democritus, Carthaginensis in XXVIII voluminibus studium agricolationis conscripsit. Apud Roma
Abbreviated transcription (Latin):
Omino meo et dei ueruo
braulioni ep̃o. ysidora
Omni desiderio desideca¬
ui nunc uidere faciem
tuam: et utinam aliq̃n¬
do impleret d̃s uotum
meum antequa monar.
Ad presens autẽ depre¬
cor ut commendes me do orationib tuis: ut et in
hac uita spem meam impleat: et in futuro beatitu¬
dinis tue ꝯsortium michi concedat. et manu fua.
Ora pro nobis bratissime domine et fratesz¬

Expanded text:
omino meo et Dei servo Braulioni episcopo, Isidorus. Omni desiderio desideravi nunc videre faciem tuam, et utinam aliquando impleret Deus votum meum, antequam moriar. Ad praesens autem deprecor, ut commendes me Deo orationibus tuis, et ut in hac vita spem meam impleat, et in futura beatitudinis tuae consortium mihi concedat. Et manu sua. Ora pro nobis, beatissime domine et frate
Abbreviated transcription (Latin):
Rithinetica est disciplina
cas ideo primam ẽẽ uoluerũt
qm ipsa ut sit nulla alia indiget disciplina
Musica autem et geometrica et astronomia que
sequuntur ut sint atcy subsistant illius egent
auxilio. de auctoribus eis.pi¬
umeri disciplinam apud grecos primũ
phitagoram nuncupant cotiscripsisse
ac deinde a nichomacho diffusius ẽẽ dis¬
positam. Quam apud latinos prinus apuleius
deinde boetius transtulerunt.¬

Expanded text:
rithmetica est disciplina cas ideo primam esse voluerunt, quoniam ipsa ut sit, nulla alia indicat disciplina. Musica autem et geometria et astronomia quae seqauxilium. § 2 De auctoribus eius. Numeri disciplinam apud Graecos primum Pythagoram autumant conscripsisse, ac deinde a Nicomacho diffusius esse dispositam; quam apud Latinos primus Apuleius, deinde Boetius transtulerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Triginta. quod a ternario et denario gignant᷑
sic ust ad. xcͤ. Centum uero uocati a canto uel¬
a centro. quod est circulus. Ducenti. a duocentũ
Sic et reliqui usq ad mille. ¶Sille aut̃e a mul¬
titudine. unde et militia quasi multitia. Inde et
milia que greci mutata littera miriades uocant.
Quid p̃stent numeri.

Expanded text:
Triginta, quod a ternario denario gignantur: Triginta, quod a ternario denario gignantur: inta. 5. Centum vero vocatia cantho, quod est circulus, ducenti a duo, et centum, sic et reliqui usque ad mille. Mille autem a multitudine, unde et militia, quasi multitia; inde et milia, quae Graeci mutata littera μυρία vocant. Quid praestent numeri.
Abbreviated transcription (Latin):
Omino meo et dei ireuo
braulioni ep̃o. ysidor
Omni desiderio desideca¬
ui nunc uidere faciem
tuam: et utinam aliq̃n¬
do impleret d̃s uotum
meum anteqũã moriar.
Ad presens autẽ depre¬
cor ut commendes me cło orationib tuis: ut et in
hac uita spem meam impleat: et in futuro beatitu¬
dinis tue ꝯsortium michi concedat. et manu fua.
Ora pro nobis beatissime domine et frates.

Expanded text:
omino meo et Dei servo Braulioni episcopo, Isidorus. Omni desiderio desideravi nunc videre faciem tuam, et utinam aliquando impleret Deus votum meum, antequam moriar. Ad praesens autem deprecor, ut commendes me Deo orationibus tuis, et ut in hac vita spem meam impleat, et in futura beatitudinis tuae consortium mihi concedat. Et manu sua. Ora pro nobis, beatissime domine et frater.
Abbreviated transcription (Latin):
post imperium lanius ꝓmotũ simł cũ mori¬
b & hominibs in romanã ciuitatẽ erupit. in¬
tegritatẽ uerbi ꝑ soloetismos & barbarismos
corrumpens. Em̃s autẽ orientis gentes in
guitere linguam & u̾ba collidunt. sicut he-¬
brei & syri. Enĩs mediterranee gentes in pa¬
lato sermones feriunt. sicut greci. asiani.
Om̃s occidentis gentes ũba in denti frangũt
sicut itali. spani. Sirus et caldeus uicinus
hebreo ẽ in sermone. cõsonans inplerisq &
litterarum sono. Quidam aut̃ arbitrant᷑
linguam ipsam ẽẽ caldeã. quia habraham
de cahaldeis fuit. Quod si hoc recipitur. qͦ mͦ
in daniele hebrei pueri linguã quã ñ noue¬
rant doceri iubent᷑. Omnem aut̃ linguam
unusqͥsꝙ hominũ siue grecã. siue latinam.
siue ceterarũ gentium. aut audiendo po¬
test tenere. aut legendo ex p̃ceptore acc ipe¬
re. Cum auf om̃ium linguarũ scientia

Expanded text:
post imperium latius promotum simul cum moripost imperium latius promotum simul cum moribus et hominibus in Romanam civitatem inrupit, integritatem verbi per soloecismos et barbarismos corrumpens. Omnes autem Orientis gentes in gutture linguam et verba conlidunt, sicut Hebraei et Syri. Omnes mediterraneae gentes in palato sermones feriunt, sicut Graeci et Asiani. Omnes Occidentis gentes verba in dentibus frangunt, sicut Itali et Hispani. Syrus et Chaldaeus vicinus Hebraeo est in sermone, consonans in plerisque et litterarum sono. Quidam autem arbitrantur linguam ipsam esse Chaldaeam, quia Abraham de Chaldaeis fuit. Quod si hoc recipitur, a quomodo in Danielo Hebraei pueri linguam, quam non noverant, doceri iubentur? Omnem autem linguam unusquisque hominum sive Graecam, sive Latinam, sive ceterarum gentium aut audiendo potest tenere, aut legendo ex praeceptore accipere. Cum autem omnium linguarum scientia
Abbreviated transcription (Latin):
nominis ł int̾p̃tationis sermo unius lingue
attulerit. Greca aut̃ lingua in ceteras genti¬
um clarior habetur. Est enum & latinis & oĩb
uidelicet atheniensis. qͣ usi sunt om̃s grecie
auctores. Tercia dorica. ꝙͣ habent egyptii. &
syri. Quarta ionica. Quinta eolica. qua se
eolisti locutos dixerunt. & sunt in obseruatio¬
ne grece lingue eiusmodi certa discrimina.
Sermo enim eoꝵ ita ẽ disꝑtitus. Latinas aut̃
linguas . iiii. ẽẽ quidã dixerunt. id÷ͥ priscã.
latiuã. romanã. mixtã. Prisca ẽ qua uetus¬
tissimi itali siro iano et saturno usi sunt.
incondita ut se habent carmina sabinoꝵ. La¬
tina. quã sub latino et regro tusce & ceteri
in latio sunt locuti. ex qua fuerunt .xii. ta¬
bule scripte. Romana que post reges exactos
apopło romano gesta t̃ qua neuius. plautus.
ennius uirgłs. poete. & exoratorib Graccus.
cato. cicero. łceteri effulserunt. Mixta. que

Expanded text:
nominis vel interpretationis sermo unius linguae nominis vel interpretationis sermo unius linguae attulerit. Graeca autem lingua inter caeteras gentium clarior habetur. Est enim et Latinis et omnibus est, videlicet Atheniensis, qua usi sunt omnes Graeciae auctores. Tertia Dorica, quam habent Aegyptii et Syri. Quarta lonica. Quinta Aeolica, qua se Aeolisti locutos dixerunt, et sunt in observatione Graecae linguae ejusmodi certa discrimina. Sermo enim eorum ita est dispertitus. Latinas autem linguas quattuor esse quidam dixerunt, id est Priscam, Latinam, Romanam, Mixtam. Prisca est, quam vetustissimi Italiae sub Iano et Saturno sunt usi, incondita, ut se habent carmina Saliorum. Latina, quam sub Latino et regibus Tusci et ceteri in Latio sunt locuti, ex qua fuerunt duodecim tabulae scriptae. Romana, quae post reges exactos a populo Romano coepta est, qua Naevius, Plautus, Ennius, Vergilius poetae, et ex oratoribus Gracchus et Cato et Cicero vel ceteri effuderunt. Mixta, quae
Abbreviated transcription (Latin):
inguarum diuersitas exorta est
in edificatione turris post diluuium. Nam
prius quam suꝑbia turris illius in diuersos
signoꝵ sonos humanã diuideret societatem.
una om̃ium nationũ lingua fuit. que hebre¬
a uocatur qua patriarche & ꝓphete usi sunt.
non solum in sermonib suis uerum etiam
in literis sacris. In initio autẽ quot gentes
tot lingue fuerunt: deinde plures gentes
quã lingue. quia ex una lingua plures sũt
gente exorte. Lingue autem dicte in hoc loco
ꝓ uerbis que ꝑ linguam flunt. genere locu¬
tionis illo quo is qui efficit ꝑ id qd̃ efficitur
nominatur. sicut os dici solet pro uerbis. ma
nus ꝓ litteris. Tres sunt igit᷑ lingue sacre. he¬
brea. greta. latina. que toto orbe maxime ex¬
cellunt. Nis enim trib linguis suꝑ crucem
dñi a pilato fuit causa eiꝰ scripta. Unde et
ꝓpt̾ obscuritatem sc̃aꝵ scripturarum harũ
trium linguarum cognitio necessaria est. ut
ad alteram recurratur si quã dubitationem

Expanded text:
inguarum diversitas exorta est in aedificatione turris post diluvium; 396 nam prius quam superbia turris illius in diversos signorum sonos humanam divideret societatem, una omnium nationum lingua fuit, quae Hebraea vocatur, qua patriarchae et prophetae usi sunt, non solum in sermonibus suis, verum etiam in litteris sacris: initio autem quot gentes, tot linguae fuerunt, deinde plures gentes quam linguae, quia ex una lingua multae gentes sunt exortae. 2. Linguae autem dictae in hoc loco pro verbis quae per linguam fiunt, genere locutnominatur: sicut os dici solet pro verbis, sicut manus pro litteris. Tres sunt autem linguae sacrae: Hebraea, Graeca, Latina, quae toto orbe maxime excellunt. His enim tribus linguis super crucem Domini a Pilato fuit causa ejus scripta. Unde et propter obscuritatem sanctarum Scripturarum harum trium linguarum cognitio necessaria est, ut ad alteram recurratur, dum si quam dubitationem
Abbreviated transcription (Latin):
quidam postea ã dñis manumissi. ꝓpter sup¬
pliciorum notas quas manifeste ꝑpessi sunt
ad dignitatẽ romanorum non ꝑuenerunt.
Latini ante romam conditam apd̃ latinos fie¬
bant. nũquam ꝑ testamentũ s ꝑ epistolam li¬
bertatem sumentes. Unde quiã ꝑ testamen¬
tum ũ fiebant. nec ex testamuentõ aliqͥd caꝑe
nec suos heredes facere poterant: ciues roma¬
ni postea sud consulib ꝑtestam̃ta in urbe ro¬
mana effecti sunt. Sicti aut̃ ciues romani.
quia testamento liberi effecti in numerum
aditus erat in urbe roma cõmorari: ceteris
Autem libertis ꝓhibebatur. ne uel in urbe
roma. uel infra septimum au urbe miliari¬
um cõmanerent
de affiuitatib & G̃radib u.

Expanded text:
quidam postea a dominis manumissi, propter supquidam postea a dominis manumissi, propter suppliciorum notas, quas manifeste perpessi sunt, ad dignitatem civium Romanorum non pervenerunt. Latini ante Romam conditam apud Latinos fiebant, numquam per testamentum, sed per epistolam libertatem sumentes. Inde quia per testamentum non fiebant, nec ex testamento aliquid capere, nec suos heredes facere poterant, cives Romani postea sub consulibus per testamenta in urbe Romana effecti sunt. Dicti autem cives Romani, quia testamento liberi effecti in numerum aditus erat in urbe Roma commorari; ceteris autem libertis prohibebatur ne vel in urbe Roma, vel infra septimum ab urbe miliarium commanerent. De adfinitatibus et gradibu
Abbreviated transcription (Latin):
ea que in bestiarum numero sunt. tunc us¬
dentur mancipium ẽẽ quando capi suie do¬
mari ceperint. Ingenui dicti qui in genere
hauent libertatem ñ in facto sicut siberti.
Unde et eos greci eugenes uocant. qd̾ sint bo¬
ni generis. Libertus aut̃ uocatus. qd sit lib̾a¬
tus. Erat enim prius iugo seruitutis addic¬
tus. Libertorũ aũt fiui apud autiquos icber¬
tini appellauantur. quasi de libertis nati. Nũc
uͦ libertinus aut aliberto factus aut posses¬
sus. Aanumissus dr̃. quasi manu emissus.
Apud ueteres enim quando manu mittebãt
alapa ꝑcussos circumagebant. &e liberos con¬
firmabant. Unde et manumissi dicti. eo qd̾
manu mitterentur. Dedititii primũ ã dedi¬
tione sunt uocati. Seditio enu dr᷑ qͣndo se
uicti aut uincendi hostes uictorib tradunt.
quib hec orgo nominis fuit. Sum quid̾a
aduersus popłm romanũ sumptis armis ser¬
ui dimicassent. uicti sese dederunt. cõprehen¬
si ꝙ uaria turpitudinẽ affecti sunt. Ex hiis

Expanded text:
ea, quae in bestiarum numero sunt, tunc videntur mancipium esse, quando capi sive domari coeperint. Ingenui dicti, quia in genere habent libertatem, non in facto sicut liberti. Unde et eos Graeci εὐγενεῖς vocant, quod sint boni generis. Libertus autem vocatus quasi liberatus. Erat enim prius iugo servitutis addictus. Libertorum autem filii apud antiquos libertini appellabantur, quasi de libertis nati. Nunc vero libertinus aut a liberto factus, aut possessus. Manumissus dicitur quasi manu emissus. Apud veteres enim quotiens manu mittebant, alapa percussos circumagebant, et liberos confirmabant; unde et manumissi dicti, eo quod manu mitterentur. Dediticii primum a deditione sunt nuncupati. Deditio enim dicitur quando se victi aut vincendi hostes victoribus tradunt: quibus haec origo nominis fuit. Dum quondam adversus populum Romanum servi armis sumptis dimicassent, victi se dederunt, conprehensique varia turpitudine affecti sunt. Ex his
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ patrisfamilias. Q.ui autẽ inique dominant᷑
in seruis. hoc se nomine nequaquã reputent
appellari. Alatrem familias inde uocari. qr
ꝑ quandam iuris sollempnitatẽ in familiã
transit mariti. Tabule enun matrimonia¬
les instrumenta emptionis sue sunt. Alias.
sicut matrona ẽ mater primi pueri quasi
mater nati. ita materfamilias est que plures
enixa ẽ. Nam familia ex duob ẽẽ incipit.
Auus patris pater ẽ. ab euo dictus. ddz aban¬
tiquitate. Proauus ẽ pat̾ aui. quasi prope
euo. Attauus ab aui pater. Tritauus attauis
pater. quasi tetrauus. idz quartus. supra ab¬
auum. Sed tritauus ultimum cognationis
nomen est. Familia enuim oritur apatre.
terminatur a tritauo. Filius & filia a familia
dicti sunt. Ipsi enum primi in ordine nascen
tium existunt. Unde et cornelia familia. stupͤ
ipsa om̃is a cornelio orta. Familia autẽ ã femo¬
re. semur enim genus ẽẽ stirpis ostenditur.

Expanded text:
en patri familias. Qui autem inique dominantur en patri familias. Qui autem inique dominantur in servis, hoc se nomine nequaquam reputent appellari. Matremfamilias inde vocari, quia per quandam iuris sollemnitatem in familiam transit mariti. Tabulae enim matrimoniales instrumenta emptionis suae sunt. Alias sicut matrona est mater primi pueri, id est quasi mater nati, ita materfamilias illa est quae plures enixa est. Nam familia ex duobus esse incipit. Avus patris pater est, ab aevo dictus, id est ab antiquitate. Proavus avi pater est, quasi prope avo. Atavus abavi pater. Tritavus atavi pater, quasi tetravus, id est quartus super avum. Sed tritavus ultimum cognationis nomen est. Familia enim oritur a patre, terminatur in tritavo. Filius et filia a familia dicti sunt; ipsi enim primi in ordine natium existunt; unde et Cornelia familia stirps ipsa omnis a Cornelio orta. 12. Familia autem a femore. Femore enim genus et stirps ostenditur.
Abbreviated transcription (Latin):
eredis nomen imposuit census eris.
Soluit enim triourũ actoris. In
hoc enim uocabulo prima successio
est hereditatis & generis. ut sint filii oe ne¬
potes. Proheres ẽ. qui loco heredis fungitur.
quasi ꝓ berede. Est eium aut institutus aut
substitutus. Pater ẽ a quo initium nascit᷑¬
generis. Itacẜ is paterfamilias uotitatur.
Pater aufe dictus eo qđ patratione ꝑacta fi¬
lum ꝓcreet. Patratio eium ẽ rei uenerie
consummatio. lucretuis. & bene patra pa¬
trum. Genitores autẽ agignendo. Et pareu¬
tes. quasi parientes. Idem et creatores. Cre¬
mentum enun ẽ semen masculi. unde ani¬
malium & hominum corpora concipiunt᷑.
Hunc creatores parentes dñr. Mater dr᷑ qd̃
exude efficiatur aliquid. Mater eium qua¬
si materia. Nam causa pater est. Paterfa¬
milias autẽ dictus qd om̃ib in familia sua
positis seruis. tamquã pat̾ filiis patria di¬
lectione consiait. seruorumꝙ conditionem
a filiorum affectu non disceruit. s quasi unũ

Expanded text:
eredis nomen imposuit census aeris, solvit enim tributum auctoris. In hoc enim vocabulo prima successio est haereditatis et generis, ut sunt filii et nepotes. 2. Prohaeres est qui loco haeredis fungitur, quasi pro haerede; est enim, aut institutus, aut substitutus. 3. Pater egeneris. Itaque is paterfamilias vocitatur. Pater autem dictus eo quod patratione peracta filium procreet. Patratio enim est rei veneriae consummatio. Lucretius: trum. Genitores autem a gignendo; et parentes quasi parientes. Idem et creatores. Crementum enim est semen masculi, unde animalium et hominum corpora concipiuntur. Hinc creatores parentes dicuntur. Mater dicitur, quod exinde efficiatur aliquid. Mater enim quasi materia; nam causa pater est. Pater familias autem dictus, quod omnibus in familia sua positis servis tamquam pater filiis patria dilectione consulit, servorumque condicionem a filiorum affectu non discernit, sed quasi unum
Abbreviated transcription (Latin):
nescat. Uesanus. non ꝓbe sanus. Uinolent᷑
qr & satis bibit & difficile inebriatur. Uexa¬
tus id̾e portatus ab eo qd̃ ẽ ueho. uecto. uexo.
ut uexasse sit portasse. Ueneficus eo qd̃ ue¬
nenum mortis causa portauit. aut p̃stitit.
aut uendidit. Uector. qͣsi ułhitor. Est aut̃
uector et qͥ uehit. & qui uebitur. Uenator qͣi
uenabulator. auenatione sciliez qͣ bestias p̃¬
mit. Quatuor aut̃ uenatoꝵ. officia. Uestiga.¬
tores. Indagatores. Alatores. p̃ssores. Explic̃¬
De homine oe partib eiꝰ. De etatib hõis

Expanded text:
nescat. Vesanus, non probe sanus. Vinolentus, nescat. Vesanus, non probe sanus. Vinolentus, qui et satis bibit et difficile inebriatur. Vexatus, id est portatus; ab eo quod est veho, vecto, vexo, ut vexasse sit portasse. Veneficus, eo quod venenum mortis causa paravit, aut praestitit, aut vendidit. Vector, quasi vehitor. Est autem vector et qui vehit et qui vehitur. Venator, quasi venabulator, a venatione scilicet, quo bestias premit. Quattuor autem sunt venatorum officia: vestigatores, indagatores, alatores, pressores. De homine et partibus eius. Na
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ timeat dui .i. sanguine. Nã tunor sangui¬
nem gelat. qͥ coactus gignit timorem. Turpis
u possit. sicut docilis qd̃ doceri possit¬
Dir ⁊uirtute. Uerus aueritate. Hinc & ue¬
rax. Aaior ẽ ueritas quã uerus. quia ñ ue¬
ritas auero s uerus aueritate descendit. Ue¬
ridicꝰ q uerum dicit. & ueritatis assertor est.
Uerecundus q uere factum erubescit. Uenꝰ¬
tus pulcher auenis idz sanguine. Uiuens.¬
uiuus. Uiridis ui et suco plenus. quasi uir¬
Uarius. quasi ñ unus uie. sed incerte mixteq
sententie. Uersutus eo qd̃ eius mens in qͦlibet
actu ad quamlibet fraudem facile uertitur.
Unde & uersutia drͣ c̃torta sententia. Plautꝰ.
qd̃ ĩdiu̾sa uultũ & mentẽ uertat. Unde u̾sutꝰ
et callidus. Uiolentus qi uim infert. Uecors.
iali cordis. & maie cõscientie. Uagusq sñ uia.
Uanus auenere ethimologiam trahit. Item
uanus inanis. falsus eo qd̃ sñ memoria eua¬

Expanded text:
quod timeat diu, id est sanguine; nam timor sanguiquod timeat diu, id est sanguine; nam timor sanguinem gelat, qui coactus gignit timorem. Turpis, tere possit; sicut docilis, quod doceri possit. Verus, a veritate; hinc et verax. Maior est veritas quam verus, quia non veritas a vero, sed verus a veritate descendit. Veridicus, quia verum dicit et veritatis adsertor est. Verecundus, quia verum factum erubescit. Venustus, pulcher, a venis, id est sanguine. Viridis, vi et suco plenus, quasi vi rVarius, quasi non unius viae, sed incertae mixtaeque sententiae. Versutus, eo quod eius mens in quolibet actu ad quamlibet fraudem facile vertitur; unde et versutia dicitur contorta sententia. PlautusEquod in diversa vultum et mentem vertat. Inde et versutus et callidus. Violentus, quia vim infert. Vecors, mali cordis et malae conscientiae. Vagus, quia sine via. Vanus a Venere etymologiam trahit. Item vanus inanis, falsus, eo quod memoria eva
Abbreviated transcription (Latin):
utor qui pupillum tuet᷑. hoc ẽ ĩ tu¬
etur. de quo in consuetudine uulga
ridr. Quid me mones: et tutorẽ &r pedagogũ
olim obrui. Testes dñr qd̃ testam̃to adhiberi so¬
lent. sic̃ signatores qd̃ testam̃tum signent.
Tetricus m̃os in sauinis asꝑrimꝰ. Unde et tris¬
tes homines tetricos dicimus. Taciturnꝰ in ta¬
cendo durnꝰ. Trutinator examinator ex iudicii
libra ꝑpendens recta. translatione facta au¬
trutina que ẽ gemina ponderũ lances. Trisfi
Tenax. numini cupidior qd̾ teneat. int̾dum et
ꝑtinax. Truculentus. Toruus t̾ribilis eo qd̃ sit
torto uultu. & turbulento aspectu. Ut toruas
uo. Turbidus. terribilis. Teter ab obscura tene¬
brosaq uita. Teterrimꝰ ꝓfero nimium. Tetrũ
enĩ ueteres ꝓfero dixerunt. ut ennius. tetros
elefantos. Terribilis quia terrorẽ h̃t &x timet᷑.
Tergiuersator qd̃ animũ quasi tergũ uertat
huc et illuc. uͦ facile qualis sit intelligitur. Te¬
mulentus a temeto idẽ uino dictus. Timidus

Expanded text:
utor, qui pupillum tuetur, hoc est intuetur; de quo in consuetudine vulgari dicitur: 'Quid me mones? Et tutorem et paedagogum olim obrui.' Testes dici quod testamento adhiberi solent; sicut signatores, quod testamentum signent. Tetricus, mons in Sabinis asperrimus. Unde et tristes homines tetricos dicimus. Taciturnus, in tacendo diuturnus. Trutinator, examinator, ex iudicii libra perpendens recta; translatione a trutina, quae est gemina ponderum lances. Tristis. Tenax, nummi cupidior, quod teneat. Interdum et pertinax. Truculentus. Torvus, terribilis, eo quod sit torto vultu et turbulento aspectu, ut: 'torvavo. Turbidus, terribilis. Teter, ob obscura tenebrosaque vita. Teterrimus, pro fero nimium. Tetrum enim veteres pro fero dixerunt, ut EnniusAnn. 607: 'tetros elephantos.' Terribilis, quia terrorem habet et timetur. Tergiversator, quod animum quasi tergum vertat huc et illuc, nec facile qualis sit intellegitur. Temulentus a temeto, id est vino, dictus. Timidus,
Abbreviated transcription (Latin):
latinum uertitur conuoca¬
tio. ꝓpt̾ qd om̃s ad se uocet.
Catholica. uniu̾salis.
tum. Non enim sicut conuenticula here¬
ticoꝵ aliquib regionum partibus coartat᷑.
s ꝑ totum orbem terrarum dilatata diffum¬
ditur. quam etiam apłs approbat ad roma¬
losi qui gr panite latine incubi appellan¬
tur. siue inuii ab ineundo passim cũ ani¬
bendo .i. stuprando. Sepe enim imꝓbi euã¬
cubitum. Quos demones gallidusios appel¬
lant. quia assidue pagunt immunditiam
Quem autẽ uulgus incubonem uocant
hunc romani faunũ ficarium dicunt. Ad
quem oranus dicit. Faune nimpharum
fugentium amator ꝑ meos fĩnes & appica ru
ra lenis incedas
Explicit liber octauus.

Expanded text:
ertitur convocatio, propter quod omnes ad se vocet. Catholica, universalis, tum. Non enim sicut conventicula haereticorum in aliquibus regionum partibus coartatur, sed per totum terrarum orbem dilatata diffunditur. Quod etiam Apostolus adprobat ad Roma qui grece panite, latine incubi appellantur sive invii ab ineundo passim cum anibendo icubitum, quos daemones Galli Dusios nuncupant, quia assidue hanc peragunt immunditiam. 104. Quem autem vulgo Incubonem vocant, hunc Romani Faunum Ficarium dicunt, ad quem Horatius dicit: Faune Nympharum fugra lenis incedas. Explicit prologus.
Abbreviated transcription (Latin):
igo quorumdam Nominũ
id est unde ueniant. ñ pene
b̃nib patet.Proinde queda
noscendi gratia huit operi
interiecimus. De quibusd̾a
Dicet origo nominum unde ueniat a phi¬
losophis eam teneat rationẽ. ut ꝑ denomin¬
tioñe homo ab humanitate. sapiens a sapi

Expanded text:
igo quorundam nominum, id est unde veniant, non pene omnibus patet. Proinde quaedam noscendi gratia huic operi interiecimus. De quibusdam icet origo nominum, unde veniant, a philosophis eam teneat rationem, ut per denominationem homo ab humanitate, sapiens a sapi
Abbreviated transcription (Latin):
dedalus mensam
es sellam fecit
Coquine appa¬
ratum apiti¬
us quid̃a pri¬
mus composu¬
it. qͥ in eo assũp¬
tis bonis morte uo¬
luntaria periit. Et merito qr.
his qͥ gule or edacitati seruit &
anunam et corpus interficit.
Ab esu et comesu mense factũ
uocabulum. Nullũ enim aliũ
ht̃ usum. Thorus drͣ a tortis
herbis qlie accubantiũ humeris suppo
libidinis stimuli. Strigiles nuncupa¬
ti a tergendo qd̃ his equi tergant᷑. Ca
ma drͣ. C auteriũ dictũ qͣsi cautorium
qd̃ urat & ꝓuida sit in eũ seuera que
cautio. ut dum uidet᷑ cuiꝰ sit auaritia
refrnenatur. qd̃ int̾dũ ꝓ signo. ĩ terdũ
ꝓ cura adhibetur ut uis morbi ignis

Expanded text:
edalus mensam et sellam fecit. Coquinae apparatum Apicius quidam primus composuit, qui in eo absumptis bonis morte voluntaria periit, et merito, quia is qui gulae atque edacitati servit, et animam et corpus interficit. Ab esu et comesu mensae factum vocabulum. Nullum enim alium habet usum. 2. Torus dicitur a tortis herbis, quae accumbentium humeris suppolibidinis stimuli. 7. Strigiles nuncupati a tergendo, quod iis equi tergantur. Chma dicitur. 8. Cauterium dictum, quasi cauturium, quod urat, et provida sit in eum severaque cautio, ut dum videtur cujus sit, avaritia refrenetur. Quod interdum pro signo, interdum pro cura adhibetur, ut vis morbi ignis
Abbreviated transcription (Latin):
ethorica est beneclicendi
scientia in ciuilib ques¬
tionib ad persuadendũ
uista et bona in rerum
personarumq negotio¬
et causa. Dicta autem
sm̃. id est a copia locutiõnis. Resis enim apd̃¬

Expanded text:
etorica est bene dicendi scientia, in civilibus questionibus ad persuadendum iusta et bona, in rerum, personarumque negotii causa. Dicta est autem , a copia locutionis: rhesis enim ap
Abbreviated transcription (Latin):
cos constituta apud elidem grecie curi¬
tatẽ. eliclus agentib agonẽ et quinquen¬
nale certamen.iiii. medus annis uacantib:
et ob hoc elidii certaminis tẽpus olimpiadem
uocauerunt. quadriennio in una olimpiade

Expanded text:
 constituta apud Elidem Graeciae civitatem Eliis agentibus agonem et quinquennale certamen, quatuor mediis annis vacantibus; et ob hoc Elidum certaminis tempus olimpiadem vocaverunt, quadriennio in una olimpiade
Abbreviated transcription (Latin):
quasi hieuernus. qui plerumq: a parte totã
hiem̃e significat. Hec tempora singulis etiã
celi partib adscribunt᷑. Uer quippe orienti
clatur qi tunc ex terris om̃ia oruint᷑. Estas
uͦ mericdiano. eo qd̃ pars eius flagrantioꝵ sit
Hiems septemtrioni. eo qd̃ frigorib et ꝑpetuo.¬
occicluo. ꝓpt̾ qd̃ graues morbos habet. Unde &
tunc om̃ia folia arbor defluunt. Ut aũ autũ¬
nus abundet morbis. facit hoc c̃finiũ frigoris
et caloris. & c̃pungnantia inter se c̾trarioꝵ. aerũ¬

Expanded text:
quasi hievernus, qui plerumque a parte totam quasi hievernus, qui plerumque a parte totam hiemen significat. Haec tempora singulis etiam coeli partibus ascribuntur. Ver quippe Orienti datur, quia tunc ex terris omnia oriuntur. Aestas vero Meridiano eo quod pars ejus calore flagrantior sit. Hiems Septentrioni, quod frigoribus et peOcciduo propter graves morbos, quos habet: unde et tunc omnium folia arborum defluunt. Ut autem autumnus abundet morbis, facit hoc confinium frigoris et caloris, et compugnantia intra se contrariaru
Abbreviated transcription (Latin):
cursus solis fepora int̾nos menses fuisse diuisa.
quoꝵ tempoꝵ talem ueteres discretionẽ faciunt.
ut pͥmo mense uer nouũ dicat᷑. scdo adultũ. t̾uo
p̃ceps. Sic et estas in sitis trib mensib noua. ad
ulta. & precepe. Sic & auiumpnus nouus. ad¬
ult̾. & p̃ceps. Itẽ hiems noua. adulta & p̃ceps
su hiẽmis. Uer aute dictum qd̃ uiret. Tunc enĩ
post hieme uestiuir tellus herbis. et inflorem
cuncta rũpunt᷑. Estas drͣ ab estu id est calore.
Et estas quasi usta id est exusta. & aria. Nam
calor aridus est. Autumiiis a tempestate uoca¬
tus. quando & folia arboꝵ cadunt. & om̃ia ma¬
turescunt. Hiemem ratio hemispherie nuncu¬
pauit. qi tunc breui rore sol uoluit᷑ circulo: Un¬
de & hos tempus bruma dr̃. quasi braxin idẽ
peritus. Edacitas enim grece buutina appellat᷑.
Unde et inbrumati dñr. quibs fastidium est
ciboꝵ. Hibͥnus autẽ int̾ hiemem & uernũ ẽ.

Expanded text:
cursu solis tempora in ternos menses fuisse divisa, cursu solis tempora in ternos menses fuisse divisa, quorum temporum talem veteres discretionem faciunt, ut primus mensis ver novum dicatur, secundus adultum, tertius praeceps. Sic aestas in suis trulta et praeceps. Sic et autumnus, novus, adultus et praeceps. Item hiems, nova, adulta et praeceps su hiemis. Ver autem dictum quod viret. Tunc enim post hiemem vestitur tellus herbis, et in florem cuncta rumpuntur. Aestas dicitur ab aestu, id est a calore; et aestas quasi usta, id est exusta et arida. Nam calor aridus est. Autumnus a tempestate vocatus quando et folia arborum cadunt et omnia maturescunt. Hiemem ratio hemisphaerii nuncupavit, quia tunc breviori sol volvitur circulo. Unde et hoc tempus bruma dpetitus. Edacitas enim Graece broma appellatur. Unde et imbrumati dicuntur, quibus fastidium est ciborum. Hibernus autem inter hiemem et vernum est,
Abbreviated transcription (Latin):
q latinoꝵ ab edencdo dictas putant. qd hii
dies apud ueteres epulaꝵ. eeñt. None anun¬
dinis uocate. Nundine enim st publice c̃uen¬
tiones. siie mercimonia. De solstitus & eqͥ
quasi solis statio. qd̃ tunc sole stante
crescant dies uł̃ noctes. Equinoctiũ
appellatum qd̾ tunc cdies & nox horarum spa¬
cio equali c̃sistunt. Buo autẽ st̃ solsticia. unũ
estiuum .uiii. K̃ uilii. de quo temꝑe remeare
sol ad inferiores incipit circulos: aliud bie¬
pore sol altiores incipit circulos petere. Unde
hiemalis solstitii dies minimus. sicut estiui
maximꝰ inuenit᷑. Ite uͦ. sunt equinoxia: unũ
u̾nale. et aliud autũnale. que greci tisemeres¬
eyce aatipnc. uocant. Sunt aute hec equinoctia
octobrium. qr annus olim in cluas tantũ par¬
tes diuicdebatur. hoc est in estiuũ. & in hiemale
tumnus hiems. Picta autẽ sunt tem¬
pora a cõmunionis tẽperamento. qd̃ in¬
uicem se humore. siccitate. calore. et frigore tempe

Expanded text:
 Latinorum ab edendo dictum putant, quod hi dies apud veteres epularum essent. Nonae a nundinis vocatae. Nundinae enim sunt publicae conventiones sive mercimonia. De solstitiis et aequasi solis statio, quod tunc sole stante crescant dies vel noctes. Aequinoctium appellatum quod tunc dies et nox horarum spatio aequali consistunt. Duo sunt autem solstitia: unum aestivum, VIII Kal. Iul., deo quo tempore remeare sol ad inferiores incipit circulos; aliud hiepore sol altiores incipihiemalis solstitii dies minimus, sicut aestivi maximus invenitur. 3. Item duo sunt aequinoctia: unum vernale, et aliud autumnale, quae Graeci ἰσημερίας vocant. Sunt autem haec aequinoctia Octob., quia annus olim in duas partes tantum dividebatur, hoc est, in aestivum et in hiemale tumnus et hiems; dicta sunt autem tempora a communionis temperamento, quod invicem se humore, siccitate, calore
Abbreviated transcription (Latin):
hebraice primus omnium
diuinas leges sacris litteris
explicauit. foronius rex gre¬
cis primus leges iudicia q
⁊constituit. ¶Sercurius trimegestus pri¬
mus leges egyptiis tradidit. Solon primus
leges atheniensib delit. Ligurgus primus
lacedemoniis iura ex apollinis auctoritate
confixit. Numa pompiliꝰ qui romulo suc¬
cessit in regno. primꝰ leges romanis edidit.
Deinde cum populus seditiosos magistra¬
tus ferre non posset. decem uiros legibus
scribendis decreuit. Qui leges ex libris sa¬

Expanded text:
Hebraeae primus omnium divinas leges sacris litteris explicavit. Phoroneus rex Graecis primus leges iudiciaque constituit. Mercurius Trimegistus primus leges Aegyptiis tradidit. Solon primus leges Atheniensibus dedit. Lycurgus primus Lacedaemoniis iura ex Apollinis auctoritate confinxit. Numa Pompilius, qui Romulo successit in regno, primus leges Romanis edidit; Deinde cum populus seditiosos magistratus ferre non posset, decem viros legibus scribendis decrevit, qui leges ex libris S
Abbreviated transcription (Latin):
lias addiderunt. Deinde seneca contrastu om¬
nium digestoq et austo numero opus effecit
in quinq milia. Note autem dicte. eo quoduł
uerba uel sillabas prefixis carasterib notent.
ut ad noticiam legentium reuocent quas qui
didicerunt. ꝓprie iam notorii appellantur.¬

Expanded text:
lias addiderunt. Deinde Seneca, contractu omlias addiderunt. Deinde Seneca, contractu omnium digestoque et aucto numero, opus efficit in quinque milia. Notae autem dictae eo, quod verba vel syllabas praefixis characteribus notent et ad notitiam legentium revocent; quas qui didicerunt proprie iam notarii appellantur.
Abbreviated transcription (Latin):
superioz ponitur. ubi aliqua res magna omni¬
no est. cd. ancora inferior. ubi aliquid uilissi¬
me. uel inconuenientius denunciatum estz L.
Cronis nota tantum in fine libri ponitur .I. a¬
logus. nota que ad mendas adhibetur. Fiunt et
alie notule libroꝵ. pro agnoscendis his que per
extremitates pagmarum exponuntur. ut ubi lec¬
tor illuminare huiꝰmodi signum inuenerit. ad
textum recurrens eiusdem sermonis uel uersiculi
sciat ẽẽ expositionem cuius sinlem supertacentẽ
notam inuenerit. De notis uulgaribus. xi.¬
ulgares notas. ennius primus. mille et
centum inuenit. Notarum usus erat ut
quidqͥd pro contentione aut in urdiciis di¬
ceretur librarii scriberent complures simul astan¬
tes diuisis inter se partib quot quisqͥs uerba et
quo ordine exciperet. Rome primꝰ tullius tiro ai¬
ceronis libertus comentatus est notas: sed tantũ
p̾positionum. Post eum tres. persamnius. phi¬
rargius. et aquila libertus mecenatis. alius a¬

Expanded text:
  superior ponitur, ubi aliqua res magna omni  superior ponitur, ubi aliqua res magna omnino est. 25. Anchora inferior ubi aliquid vilissime, vel inconvenientius denuntiatum est. 26. Coronis   nota tantum in fine libri apponitur. 27. Alogus   nota ad mendas adhibetur. 28. Fiunt et aliae librorum notulae pro agnoscendis iis quae per extremitates paginarum exponuntur, ut ubi lector in liminari hujusmodi signum invetextum recurrens eiusdem sermonis vel versiculi sciat esse expositionem, cuius similem superiacentem notam invenerit. § 22 De notis vulgaribus. Vulgares notas Ennius primus mille et centum invenit. Notarum usus erat ut, quidquid pro contentione aut in iudiciis diceretur, librarii scriberent conplures simul astantes, divisis inter se partibus, quot quisque verba et quo ordine exciperet. Romae primus Tullius Tiro Ciceronis libertus commentus est notas, sed tantum praepositionum. Post eum Vipsanius, Philargius, et Aquila libertus Maecenatis alius a
Abbreviated transcription (Latin):
Edes sunt qui certis sillabarũ tempori¬
bus existunt. nec a legitimo spacio um¬
quam recedunt. peles dicti. eo quod
per ip̃sos metra ambulent. Nam sicut nos pedi¬
bus incedimus. ita metra quasi pelib gradi¬
untur. Pedes autem omnes. exxiiii. sunt.
usq ad quatuo autem sillabas pedes ducunt᷑
Rdiqui zinzugie uocantur. Ipsi autem pedes
habent speciales. causas nominum. quare ita
uocentur. Pyrrichius dictus est. quia hic assi¬
due. uel in certamine uel in ludo puerili sepius
frequentabatur. Spondeus dicitur quia tractĩ
sonat. nam spondeus tractus quidam dicitur.
id est sonus qui fundebatur circa aures sacrifi¬
cantium. unde et hii qui tybiis canebant in sa¬
te similem sequentem quoq eẽ.R. ceraunium
ponitur. quociens multi uersus imꝓbantur.
nec per singulos obelantur. Ceraunium enim
fulmen dicitur. U crisimon. hec sola ex uolun¬
tate unius cuiꝰq ad aliquid notandũ ponitur.
tis est. ob sollicitudinem ponitur. . ancora

Expanded text:
s sunt, qui certis syllabarum temporibus insistunt, nec a legitimo spatio umquam recedunt. Pedes dicti eo, quod per ipsos metra ambulent. Nam sicut nos pedibus incedimus, ita metra quasi pedibus gradiuntur. Pedes autem omnes centum viginti qUsque ad quatuor autem syllabas pedes dicuntur; reliquae συζυγίαι vocantur. 2. Ipsi autem pedes habent speciales causas nominum quare ita vocentur. Pyrrichius dictus est, quia hic assidue, vel in certamine, vel in ludo puerili saepius frequentabatur. Spondeus dicitur, 25 quia tractim sonat. Nam spondeus tractus quidam dicitur, id est sonus qui fundebatur circa aures sacrificantium. Unde et ii qui tibiis canebant in sate similem sequentem quoque esse. 21. Ceraunium   ponitur quoties multi versus improbantur, nec per singulos obelantur, ceraunus enim fulmen dicitur. 22. Chresimon  . Haec sola ex voluntate uniuscujusque ad aliquid notandum ponitur. tis est, ob sollicitudinem ponitur. 24. Anchora
Abbreviated transcription (Latin):
sue. annũ. ad as-¬
ertionem sue cause adducit. ꝓhibitꝰ ab accusatiõe
adolescentem accusatorẽ: ⁊ se testẽ facit. adolescens
ꝑsonam accusatoris. ⁊ testis gerẽ cupit. Die statuta
a cõione suspend̾r. Tãdem renouato iudicio aceu¬

Expanded text:
um ad assertionem suae causae adducit; prohibitus ab accusatione adolescentem accusatorem et se testem facit; adolescens personam accusatoris et testis gerere cupit; die statuta a communione suspenditur; tandem revocato judicio accu
Abbreviated transcription (Latin):
sentauit. absq sinodali audientia dãpna-¬
tur. Demũ iudicio ꝑ appellationẽ renora-¬
qr̃: qua pena sit feriendꝰ. qui famosũ libel¬
lum claneulo scribens. ꝓbare neglig̃. que
lict̃is manͣdauit. Sed̾o. quotiens sit uoc̃a¬
piat. Tercio. an ꝑ ꝓcurator̃e cãm suã a¬
gere ualeat. qui ꝑ seip̃m ad diem ca̾e sue
adẽe ñ pot̾. Quarto. an absq smodali a¬
dientia: sit dampnandꝰ. Oyinto. an id̾o.
aliquis sit h̃ndus inmicus. qui crim̃ alt̾iꝰ
indicat. Sexto: qua pena sit plectendꝰ:

Expanded text:
sentavit; absque synodali audientia damnatur. Demum judicio per appellationem renovaquaeritur, qua poena sit feriendus, qui, famosum libellum clanculo scribens, probare negligit quae literis mandavit? Secundo, quoties sit vocanpiat? Tertio, an per procuratorem causam suam agere valeat qui per se ipsum causae suae adesse non potest? Quarto, an absque synodali audientia sit damnandus? Quinto, an ideo aliquis habendus sit inimicus, quia crimen alterius judicat? Sexto, qua poena sit plectendus,
Abbreviated transcription (Latin):
le que non parentũ coacte imꝑio. s spontaneo
iudicio: urginiatis ꝓpõitum. atq habitũ suscepe¬
fraudarentur: si in ꝓpõito ꝑmanent. ambigi u̾o ñ
pot̾: crimen magnum admitti. ubi ⁊ ꝓpõitũ dese¬
ritur. ⁊ consecratio uolatur. Nam si humana fa-¬
cta ñ posst̃ impune calcari. quid de eis manebit:
coacte imꝑio parentũ: datur intelligi. ꝙ si coacte
tione ip̃m deserere possunt. S puella hic nubił ĩ¬

Expanded text:
le, quae non parentum coacte imperio, sed spontaneo iudicio virginitatis propositum adque habitum suscepere, si in proposito permanerent. Ambigi vero non potest crimen magnum admitti, ubi et propositum deseritur, et consecratio violatur. Nam si humana pacta non possunt impune calcari, quid eos manebit, coactae imperio parentum, datur intelligi, quod si coactae tione ipsum deserere possunt. Sed puella hic nubili
Abbreviated transcription (Latin):
ex nouella. Nonlicẽat parentib: lib̾os.ł lib̾is: parẽ¬
tes ab hecditate sua. repellere mõachos fc̃os. quãuiꝰdũ
laici fũ̾ant. in cãm ingratitudinis incider̃. Itẽ. Non
seuntes: abstrabere de mona teR0.℥.3.:
annos agentes ã

Expanded text:
em Non liceat parentibus liberos, vel liberis parentes hereditate sua repellere monachos factos, quamvis, dum laici fuerant, in causam ingratitudinis inciderint. De litanseuntes abstrahere de monasteriis. annos agentes a