comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ. mandatũ. lã uͦ nullũ erit: sed in tabuł uisi.¬
bilibꝰ librisq conscriptũ. In tabuł uͦ cordis dile-¬
ctio dei et ꝓximi manebit in ȩt̃nũ: in qͦmanda-¬
togemino tota lex pendet et ꝓphȩ. Eritq p̃miũ
custoditi mandati huiꝰ ipse mandator. et p̃miũ
dilectionis ipse dilectꝰ. qͣndo erit ds̃ omĩa in om̃ibꝰ¬
qͥ secũ upoer̃ uerũ eciã scribendo posteros cã ex-¬
cellenti auctoritate docuer̃. audet se incelligen¬
do p̃ponere : Salomoni qͥdẽ tanca donata ẽ sa¬
piencia: ut eciã his om̃ibꝰ qͥfuerante illũ indeat᷑
eẽ p̾latꝰ. Sed ñ ẽ credendũ ipsũ hic apatre suo
dauid potiusse ꝓphari: maxime qr dici ñ posset
ex ꝑsona salomonis qđ hic dr̃ ab om̃i uia maligna

Expanded text:
esse mandatum. Ita vero nullum erit, sed in tabulis visibilibus librisque conscriptum: in tabulis vero cordis, dilectio Dei et proximi manebit in aeternum; in quo mandato geminato tota Lex pendet et Prophetae : eritque praemium custoditi mandati hujus ipse mandator, et praemium dilectionis ipse dilectus, quando erit Deus omnia in omnibqui secum vixerunt, verum etiam scribendo posteros tam excellenti auctoritate docuerunt, audet se intelligendo praeponere? Salomoni quidem tanta est donata sapienta, ut etiam his omnibus qui fuerunt ante illum, videatur esse praelatus : sed non est credendum ipsum hic a patre suo David potuisse prophetari; maxime quia dici non posset ex persona Salomonis quod hic dicitur, «Ab omni via maligna
Abbreviated transcription (Latin):
qi lex quã legunt inimici eiꝰ ñ ẽ. ex deo: sed qr
ñ eã sapiunt sic̃ iste qͥ suꝑ inimicos suos eã sapit.
coherendo lapidi in quẽ illi offender̃. finis enĩ
re existimant. et ideo ex lege qͥdẽ dei sed suam
iusticiã constituere quer̃: sed qͦmͦ filiꝰ ꝓmissionis.
qͥ esuriens et sitiens eã petendo querendo pulsan¬
do qͦdã mͦ apatre m̃dicat: ut adoptatꝰ ꝑ unige¬
nitũ accipiat. Sic autẽ mandatũ dei qͣndo sa-¬
pusset. nisi eũ sic saꝑe ipse fecisset cu dic̃. suꝑ

Expanded text:
quia lex quam legunt inimici ejus, non est ex Deo; sed quia eam non sapiunt, sicut iste qui super inimicos suos eam sapit, cohaerendo lapidi in quem illi offenderunt. Finis enire existimant, et ideo ex lege quidem Dei, sed suam justitiam constituere quaerunt; sed quomodo filius promissionis, qui esuriens et sitiens eam , petendo, quaerendo, pulsando quodammodo a Patre mendicat , ut adoptatus per Unigenitum accipiat. Sic autem mandatum Dei quando sapuisset, nisi eum ipse sic sapere fecisse
Abbreviated transcription (Latin):
Fidelis hominis cotꝰ mundꝰ diuitiarũ ẽ. Uides sini¬
strã eiꝰ plenã sub capite. Accipiet in hoc scło septi.¬
estantũ. Uide dexterã cõplectentẽ. Et in futuro
uitã ȩt̃nã. Merito et alioloco de ipsa sapientia dr̃.
Indext̃a eiꝰ anni uitȩ: et in sinistra eiꝰ diuitiȩ et
locutũ ẽ oseoꝵ: Quia dext̃a eoꝵ dextã inqͥta¬
tis. Non gͦ eos arguo qr filii eoꝵ uelut nouellȩ
constabilitȩ a iuuentute sua. nec q filiȩ eoꝵ
ornatȩ sic̃ similitudo tẽpli. nec qr cȩt̃a abun-¬
dantia et pax t̾rena aderat eis. Sed qͣre ar-
Reatũ dixer̃ ppłm cui hȩc s̃. O homi.¬
nes loquentes uanitatẽ. Beatũ dixer̃ populũ
cui hȩc s̃ Perdider̃ uerã dexterã. Maligniꝑũsi:
beneficia dei inuerse uestier̃. O maligni. ouani-¬
loq. ofilii alieni. Beatũ dixer̃ ppłm cui hȩc st̃.
Qđ ad sinistrã erat: ad dexterã posuer̃: Beatũ

Expanded text:
«Fidelis hominis totus mundus divitiarum est» . Vide sini«Fidelis hominis totus mundus divitiarum est» . Vide sinistram ejus plenam sub capite: «Accipiet in hoc saeculo septies tantum.» Vide dexteram complectentem: «Et in futuroitam aeternam» . Merito et alio loco de ipsa Sapientia dicitur: «In dextera ejus anni vitae, et in sinistra ejus divitiae et Quia «dextera eorum dextera iniquitatis.» Non ergo eos arguo; quia filii eorum velut novellae constabilitae a juventute sua, nec quia filiae eorum ornatae sicut similitudo templi, nec quia caetera abundantia et pax terrena aderat eis: sed quare arguo? «Beatum dixerunt populum cui haec sunt.» O lotes homines vanitatem! «Beatum dixerunt populum cui haec sunt.» Perdiderunt veram dexteram; maligni, perversi, beneficia Dei inverse vestierunt. O maligni, o vaniloqui, o filii alieni! «Beatum dixerunt populum cui haec sunt.» Quod ad sinistram erat, ad dexteram posuerunt: «Beatum
Abbreviated transcription (Latin):
nistra inqͥt eiꝰ sub capite meo. Non enĩ me deseret¬
et in tẽporalibꝰ necessariis: sed tam̃ ipsa sirastra
sub capite erit. Non capiti p̃ponet᷑ sed erit sub
capite: ut dextera eiꝰ cõplectat᷑ me. pollicens ui¬
tã et̾nã. Ita enĩ si sinistra sit sub capite. dext̾a suꝑ
Sinistra sub capite. Qͥd in futuro: Dextera eiꝰ
pͥmũ regnũ dĩ id ẽ. dexterã. et hȩc om̃ia apponent᷑
uob̾. Habebitis hic inqͥt diuitias et głam: et in fu¬¬
turo scło uitã ȩt̾̃nã. Et sinistra continebo infir-¬
mitatẽ urãm: et dextã coronabo ꝑfectionẽ urãm.
Anforte apłi relinquentes om̃ia sua. aut pauꝑibꝰ
qđ habebant distribuentes sine diuiciis in hoc
scłõ remanser: Et ubi ẽ. illa ꝓmissio sinistrȩ.
accipient in hoc scło septies tantũ: Multipli¬
cationẽ ꝓmisit. Et reuera qͥd desit homini dei :
Si qͥs forte infidelis. ẽ: unã domũ aut paucas habet.

Expanded text:
nistra,» inquit, «ejus sub capite meo.» Non enim me desernistra,» inquit, «ejus sub capite meo.» Non enim me deseret in temporalibus necesub capite erit, non capiti praeponetur, sed erit sub capite. Et dextera ejus amplectitur me, pollicens vitam aeternam. Ita enim sinistra sub capite, dextera super sinistra sub capite; quod in futuro, dextera ejus primum regnum Dei,» id est, dexteram; «et haec omnia apponentur vobis» . Habebitis hic, inquit, et divitias et gloriam, et in futuro saeculo vitam aeternam: et sinistra continebo infirmitatem vestram, et dextera coronabo perfectionem vestram. An forte Apostoli relinquentes omnia sua, aut pauperibus quod habebant distribuentes, sine divitiis in hoc saeculo remanserunt? Et ubi est illa promissio sinistrae: «Accipiet in hoc saeculo septies tantum»? Multiplicationem promisit. Et revera, quid desit homini Dei? Si quis forte infidelis est, unam domum aut paucas habet:
Abbreviated transcription (Latin):
De ppłis multis. De qͥbꝰ ppł̃is : Alienigenis infidelibꝰ:
siue foris oppugnantibꝰ. siue intꝰ insidiantibꝰ. Exime
me de aqͥs multis in qͥbꝰ me exercebas. in qͥbꝰ me ad
tis Hȩc ẽ illa aqͣ contradictionis. Exime me inqͥt.

Expanded text:
De populis multis. Quibus populis? Alienigenis, infidelibus, De populis multis. Quibus populis? Alienigenis, infidelibus, sive foris oppugnantibus, sive intus insidiantibus. «Exime me de aquis multis,» in quibus me exercebas, in quibus me ad t illa aqua contradidictionis . «Exime me, et
Abbreviated transcription (Latin):
spirauer̃. Corusca coruscationes: et disꝑgeseos.
Crebresce miraculis tuis: et soluet᷑ conspiratio eoꝵ
Corusca coruscationes: et disꝑges eos. Iã miraculis
t̃riti ñ audebunt c̃ontra te aliqͥd: et in ipsis mira¬
culis ex pauescentes hesitabunt. Quis ẽ. iste qͥ tan¬
ta potest: Qͥs iste qͥ sic exaltat᷑. cuiꝰ nom̃ tantũ ualet:
Cũ dicunt qͥs ẽ iste: credituri s̃ Coruscasti miracu.
lis et disꝑsisti malã consensionẽ eoꝵ. Emitte sagit¬
tascuas. et conturbab̾ eos Sagutȩ potentis acute
Precepta tua dicta tua. feriant coreoꝵ. Emitte sa¬
gictas tuas et conturbab̾ eos. Uulnerent᷑ male sani.
ut sanent᷑ bene uulnerati: et dicant iã in ȩccłia et
incorpore xp̃i constituti dicant cũ ȩxcłia. uulnera.
rio. Ueniet enĩ ipse dñs in uoce archangeli. et in
tuba dei descendet de cȩlo: ipse saluator corporis
manꝰ dei. Emitte manũ tuã ex alto: et exime me.
et erue me de aqͥs multis. Qͥd ẽ de aqͥs multis:

Expanded text:
spiraverunt. «Corusca coruscationes, et disperges eos.» Crebresce miraculis tuis, et solvetur conspiratio eorum. «Corusca coruscationes, et disperges eos.» Jam miraculis territi, non audebunt aliquid contra te, et in ipsis miraculis expavescentes haesitabunt. Quis est iste qui tanta potest? quis est iste qui sic exaltatur, cujus nomen tantum valet? Cum dicunt, Quis est iste, credituri sunt: coruscastidispersisti malam consensionem eorum. «Emitte sagittas tuas, et conturbabis eos. Sagittae potentis acutae» ; praecepta tua, dicta tua feriant cor eorum. «Emitte sagittas tuas, et conturbabis eos.» Vulnerentur male sani, ut sanentur bene vulnerati; et dicant jam in Ecclesia et in corpore Christi constituti, dicant cum Ecclesia: rio. Veniet enim «ipse Dominus in voce archangeli, et in tuba Dei descendet de coelo» ; ipse Salvator corporis, manus Dei, «Emitte manum tuam ex alto; et exime me, et erue me de aquis multis.» Quid est, «de aquis multis?»
Abbreviated transcription (Latin):
Da. et do. Uide si ñ iustꝰ ẽ. In qͦ m̃sura m̃si fueritis:
in ea remeciet᷑ uob̃. Ad hoc enĩ in qͣ m̃sura. ñ enĩ
m̃ sura eiꝰdẽ generis ẽ: sed ad hoc eadẽ m̃sura.
ignosce. et ignosco. Est apud te m̃sura ueniȩ dan¬
de: inuenies apud me m̃surã ueniȩ accipiendȩ.
Est apud te m̃sura tribuendi qđ habes: inuenies
apudme m̃sirã accipiendi qđ ñ habes. Niscd̃ia¬

Expanded text:
a mensi fueritis, in ea» «remetietur vobis» . Ad hoc enim, «In qua mensura:» non enim mensura ejusdem generis est; sed ad hoc eadem mensura, Ignosce, et ignosco. Est apud te mensura veniae dandae; invenies apud me mensuram veniae accipiendae: est apud te mensura tribuendi quod habes; invenies apud me mensuram accipiendi quod non habes. 9. «Mi
Abbreviated transcription (Latin):
malignꝰ ẽ. qͦ illi locunt᷑ uanitatẽ : qr benignꝰ ẽ qͦ ds̃ lo.¬
qͥt᷑ ueritatẽ. Frgo de gladio maligno erue me. filii
qͥppe hominũ dentes eoꝵ arma et sagitre: et lingua
eoꝵ gladiꝰ acutꝰ. Ab hoc gladio maligno erue me
Quẽ dix̃ mͦ gladiũ: ipsas dix̃ suꝑiꝰ aqͦs multas frue
me de aqͥs multis. Quas dix̃ aqͦs multas: ipsũ dic̃ gla-¬
diũ malignũ Deniq de aqͥs multis cũ dixisset: secutꝰ e
de manufilioꝵ alienoꝵ. quoꝵ os locutũ ẽ uanitatẽ.
Et ut noueris ipsos dici: cũ et hic dixisset de gladio
maligno erue me. secutꝰ ẽ. et exime me de manu fili¬
oꝵ alienoꝵ quoꝵ os locutũ ẽ uanitatẽ. similit̃ sic̃ ibi
Et qđ seqͥt᷑ et dextera eoꝵ dextera iniqͥtatis: hoc et
supͣ posuerat. qͣndo eos dixerat aqͦs multas. Iu enim
ne aqͦs multas bonas putares exposuit eas in gladio
maligno. Nẽ gͦ exponat qͥd dix̃ quoꝵ os locutũ ẽ ua-¬
nitatẽ et dext̾̃a eors dext̃a iniqͥtatis. Quã uanitatẽ

Expanded text:
malignus est quo illi loquuntur vanitatem; quia benignus est, quo Deus loquitur veritatem. Ergo, «A gladio maligno erue me. Filii» quippe «hominum dentes eorum arma et sagittae, et lingua eorum gladius acutus» : ab hoc gladio maligno erue me. Quem dixit modo gladium, ipsas superius dixit aquas multas: «Erue me de aquis multis.» Quas dixi aquas multas, ipsum dico gladium malignum. Denique de aquis multis cum dixisset; secutus est, «De manu filiorum alienorum, quorum os locutum est vanitatem.» Et ut noveris ipsos dici; cum et hic dixisset, «De gladio maligno erue me,» secutus est, «Et exime me de manu filiorum alienorum, quorum os locutum est vanitatem:» similiter sicut ibi. Et quod sequitur, «Dextera eorum dextera iniquitatis;» hoc et supra posuerat, quando eos dixerat aquas multas. Tu enim ne aquas multas bonas putares, exposuit eas in gladio maligno. Nunc ergo exponat quod dixit, «Quorum os locutum est vanitatem,» «et dextera eorum dextera iniquitatis
Abbreviated transcription (Latin):
cũ nouũ testam̃ti noui ẽ. Cantabo inqͥt tͥ canticũ
nouũ. Sed ne putes grãm alege discedere. cũ magis
ꝑ grãm lex impleat᷑. In psalterio decẽ cordarũ psal¬
lãtͥ In psaltĩo decẽ cordarũ in lege decẽ p̃ceptoꝵ
Ibitͥ psallã ibi tͥ gaudeã. ibi tͥ cantẽ canticũ norũi:
qr plenitudo legis caritas ẽ Cȩterũ qͥ ñ habent cari

Expanded text:
cum novum, Testamenti Novi est. «Cantabo tibi» inquit, «canticum cum novum, Testamenti Novi est. «Cantabo tibi» inquit, «canticum novum.» Sed ne putes gratiam a Lege discedere, cum magis per gratiam Lex impleatur: «In psalterio decem chordarum psallam tibi. In psalterio decem chordarum,» in Lege decem praeceptorum: ibi tibi psallam, ibi tibi gaudeam, ibi tibi cantem canticum novum; quia plenitudo Legis charitas
Abbreviated transcription (Latin):
multis a qͥbꝰ eruit ds̃ corpꝰ xp̃i sui. a qͥbꝰeruit ds̃ humi-¬
litatẽ dauid. Qͥd ẽ. de aqͥs multis: Qͥd dixisti: Ñe alit̃
intelligant᷑ aquȩ. qͥd dixisti aqͦs multas: Qͥd dixi:
Audi. De manu filioꝵ alienoꝵ. Audite fr̃s int̃ qͦs
simꝰ int̃ qͦs uiuamꝰ aqͥbꝰ erui desideremꝰ. Quoꝵ oslo.¬
cutũ ẽ uanitatẽ. hodie uos om̃s siñ ad hȩc diuina
spectacula ũbi dei congregati essetis et eis hachora
ꝑmixti uiueretis qͣntas uanitates audiretis: Quoꝵ os
locutũ ẽ uanitatẽ. Qͣndo deniq loquentes illi uani¬
tatẽ. audirent uos loquentes ueritatẽ: Quoꝵ os locu¬
tũ ẽ uanitatẽ. dextera eoꝵ dextera iniqͥtatis Qͥd tu
int̃ eoscũ uase pastorali. habente qͥnq lapides : Dic
mͥ alit̃. Eandẽ legẽ quã significasti qͥnq lapidibꝰ sig-¬
nifica et alit̃. Hscanticũ nouũ cantabot̾. Canti¬
cũ nouũ gr̃ȩ ẽ. canticũ nouũ hominis noui. ẽ canti¬

Expanded text:
tis, a quibus eruet Deus corpus Christi sui, a quibus eruet Deus humilitatem David. Quid est, «de aquis multis?» Quid dixisti, ne aquae aliter intelligantur? quid dixisti aquas multas? Quid dixi, audi. «De manu filiorum alienorum.» Audite, fratres, inter quos simus, inter quos vivamus, a quibus erui desideremus. «Quorum os locutum est vanitatem.» Hodie vos omnes, si non ad haec divina spectacula verbi Dei congregati essetis, et eis hac hora permixti viveretis, quantas vanitates audiretis! «Quorum os locutum est vanitatem.» Quando denique loquentes illi vanitatem, audirent vos loquentes veritatem? «Quorum os locutum est vanitatem, et dextera eorum dexterainter eos cum vase pastorali, habente quinque lapides? Dic mihi aliter: eamdem Legem quam significasti quinque lapidibus, significa et aliter. «Deus, canticum novum cantabo tibi.» Canticum novum, gratiae est; canticum novum, hominis novi est; canti
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ expauescentes et detestantes. et eos qͥ sic errabant
corrigentes: ut ostenderent eis motũ animisui con¬
scider̃ uestim̃ta sua. et dixer̃. Qͥd hoc facitis: homi¬
nes et nos sumꝰ passibiles. sic̃ et uos. Et ceper̃ subhis
antes se ut cõm̃daret᷑ ds̃: qr inclinati erant cęli ut
descenderet ds̃. Inclina gͦ cȩlostuos et descende. Fa¬
ctũ ẽ. Cange monteset fumigabunt. Montes suꝑ.¬
bos elationes t̾renas. tumidas granditates tange.¬
Tange inqͥt. Iange istos montes: de gr̃a cua da istis
montibꝰ Fumigabunt: qr facebunt᷑ peccata sua. fumꝰ
confitentiũ peccatoꝵ: extorquebit et lacrimas hu¬
miliatoꝵ suꝑboꝵs. Tange montes et fumigabunt.
Quã diu ñ tacti: magni sibi e̾e. uident᷑. Dicturis:¬

Expanded text:
rem, et expavescentes, et detestantes, et eos qui sic errabant rem, et expavescentes, et detestantes, et eos qui sic errabant corrigentes, ut ostenderent eis motum animi sui, consciderunt vestimenta sua, et dixerunt, «Quid hoc facitis?» «Homines et nos sumus passibiles, sicut et vos.» Et coeperunt sub his antes se ut commendaretur Deus; quia inclinati erant coeli, ut descenderet Deus. «Inclina» ergo «coelos tuos, et descende.» Factum est. «Tange montes, et fumigabunt:» montes superbos, elationes terrenas, tumidas granditates: «Tange,» inquit, «tange» istos «montes;» de gratia tua da istis montibus: «et fumigabunt;» quia fatebuntur peccata sua. Fumus confitentium peccatorum extorquebit et lacrymas humiliatorum superborum. «Tange montes, et fumigabunt.» Quamdiu non tacti, magni sibi videntur. Dicturi
Abbreviated transcription (Latin):
mas eũ. Dñe inclina cȩlos tuos et descende: tan¬¬
ge montes et fumigabunt. Corusca choruscati.¬
onẽ ec disꝑgeseos: emitte sagittas tuas et conturba¬
bis eos. Emitte manũ tuã ex alto et exime me:
et erue me de aqͥs multis. Corpꝰ xp̃i humilis dđ.
grã plenꝰ. de deo p̃sumens: pugnans in hoc scło. in¬
uocat adiutoriũ dei. Inclina cȩlos tuos et descen-¬
de. Qui scęli inclinati: Apłi illuminati. Isti enĩ cȩ¬
lienarrant głamdei. et de hiscȩlis en arrantibgłam
dei mox dr̃. Nons loquelȩ neq sermones. quoꝵ ñ
audiant᷑ uoces eoꝵ. In omnẽ t̾rã exiut sonꝰ eors: et
in finesorb̃ t̃rȩ ũba eoꝵ. Cũ gͦ isti celi emitterent
uoces suas ꝑ om̃s t̃ras et facerent mirabilia cbrus.¬
cante de illis atq intonante dño miraculis et p̃ce¬
pcis. putatis dii descendisse de cȩlo ad homines. Nã
qͥdã ex gentibꝰ hoc putantes: eis etiã sacrificare uo¬
luer̃. Tunc illi uidentes sibi deferriindebitũ hono¬

Expanded text:
5. Domine, inclina coelos tuos, et descende: tange montes, et fumigabunt. Corusca coruscationem, et disperges eos; emitte sagittas tuas, et conturbabis eos. Emitte manum tuam ex alto; et exime me, et erue me de aquis multis.» Corpus Christi, humilis David, gratia plenus, de Deo praesumens, pugnans in hoc saeculo, invocat adjutorium Dei: «Inclina coelos tuos, et descende.» Qui sunt coeli inclinati? Apostoli humiliati. Isti enim «coeli enarrant gloriam Dei:» et de his coelis enarrantibus n audiantur voces eorum: in omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum» . Cum ergo isti coeli emitterent voces suas per omnes terras, et facerent mirabilia, coruscante de illis et intonante Domino miraculis et praeceptis, putati sunt dii descendisse de coelo ad homines. Nam quidam ex Gentibus hoc putantes, eis etiam sacrificare voluerunt. Tunc illi videntes sibi deferri indebitum hono
Abbreviated transcription (Latin):
nignꝰ: De qͦ dic̃ dñs ñ ueni pacẽ mittere in t̾rã. s gla-¬
diũ. Separaturus enĩ erat fideles ab infidelibꝰ. filios
a parentibꝰ et cȩteras necessitudines dirempturꝰ gla-¬
dio putredinẽ abscidenti. Mẽbra autẽ xp̃i fanaturꝰ¬
ẽ benignꝰ. Ergo benignꝰ gladiꝰ bis acutꝰ utroq acumme
p̃potens ueteris et noui testam̃ti: narratione p̃cĩtoꝵ¬

Expanded text:
minus dicit: «Non veni pacem mittere in terram, sed gladium» . Separaturus enim erat fideles ab infidelibus, filios a parentibus, et caeteras necessitudines dirempturus, gladio putredinem abscindente, membra autem Christi sanante. Est ergo benignus gladius bis acutus, utroque acumine praepotens, Veteris et Novi Testamenti, narratione praet
Abbreviated transcription (Latin):
Quoꝵ filii uelut nouellȩ constabilitȩ aiuuentute
sua. felicitatẽ ipsoꝵ uult enumerare. Attendite fi¬
lulucis. filii pacis: attendite filii eccłiȩ. m̃bra xp̃i at.
tendite qͦs dicat alienigenas. qͦs dicat filios alienos.
qͦs dicat aqͥs contradictionis. qͦs dicat gladiũ malignõ
Attendite obsecro: qi int̾ istos ꝑielitamini int̾ hoꝵ lin¬
guas adũs ẽarnis ur̃ȩ desideria dimicatis. Int̾ horũ
linguas positas in manu diaboli. de qͥbꝰ pugnat: col-¬
luctationẽ habetis ñ adũs carnẽ et sanguinẽ: sed
adũs pͥncipes et potestates et rectores mundi tene¬
brarũ harũ. hoc ẽ iniquoꝵ. Attendite ut discerna¬
tis uos: attendite. ne putetis uerã felicitatẽ eẽ quã sibi
optant homines aut infirmi aut maligni. Ecce fr̃s.
Certe filios alienos dix̃ certe aqͦs multas: certe gladiũ
malignũ. Uidete uanitatẽ quã locunt᷑. et cauete
ne talia loqͣmini. Cauete ne talia loquentes imite¬

Expanded text:
um velut novellae constabilitae in juventute sua.» Felicitatem ipsorum vult enumerare. Attendite, filii lucis, filii pacis; attendite, filii Ecclesiae, membra Christi; attendite quos dicat alienigenas, quos dicat filios alienos, quos dicat aquas contradictionis, quos dicat gladium malignum. Attendite, obsecro; quia inter istos periclitamini, inter horum linguas adversus carnis vestrae desideria dimicatis: inter horum linguas positas in manu diaboli, de quibus pugnat, colluctationem habetis, «non adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et potestates, et rectores mundi tenebrarum harum» , hoc est, iniquorum. Attendite, ut discernatis vos; attendite, ne putetis veram felicitatem esse, quam sibi optant homines aut infirmi aut maligni. Ecce, fratres, certe filios alienos dixit, certe aquas multas, certe gladium malignum. Videte vanitatem quam loquuntur, et cavete ne talia loquamini, cavete ne talia loquentes imite
Abbreviated transcription (Latin):
manibꝰ tuis id ẽ bonis oꝑibꝰ inqͥre dm̃: ante quã
ueniat dies ille qͥ te lȩtificet. nec ueniat qͥ te mesti¬
ficet: Uide enĩ quã securus oꝑeris: qr ñ desereris
dat tͥ. Ideo corã eo. Intꝰ habes miscdiã caritatẽ ne
aliqͥd facias. quasi studio placendi hominibꝰ Mani-¬
bꝰ meis: oꝑibꝰ meis In ũbra. in hac uita ubi ipse ui¬

Expanded text:
manibus tuis; id est, bonis operibus inquire Deum, antequam veniat dies ille qui te laetificet, ne veniat qui te moestificet. Vide enim quam securus opereris, quia non desereris dat tibi ; ideo, «coram eo.» Intus habeas misericordiam, charitatem; ne aliquid facias quasi studio placendi hominibus. «Manibus meis,» operibus meis: in umbra, in hac vita: ubi ipse vi
Abbreviated transcription (Latin):
similis factꝰ ẽ. Cui uanitati : Tẽporibꝰ p̃t̃ labentibꝰ
et p̃c̃fluentibꝰ. U̾anitas enĩ ista dr̃ in cõparatione
cuiꝰdã sẽꝑ manentis et nũꝗ̃ deficientis ueritatis.
Nã et ista creatura ẽ. loci sui. Impleuit enĩ ds̃ t̾rã
sic̃ scriptũ ẽ: bonis suis. Qͥd ẽ. suis: Sibi c̃gruen¬¬
tibꝰ. Sed hȩc omĩa trena uolatica. transitoria. si cõ-¬
parent᷑ illi ueritati ubi dictũ ẽ. ego sũ qͥ sũ. totũ
hoc qđ transit. uanitas dr̃. Euanescit enĩ ꝑ tẽpꝰ.
tanꝗ̃ in auras fumꝰ. Et qͥd dicã ampliꝰ quã id qđ
apls iacobꝰ dix̃. uolens homines suꝑbos ad humi¬

Expanded text:
ti? Temporibus praeterlabentibus et praeterfluentibus. Vanitas enim ista dicitur in comparatione semper manentis et nunquam deficientis veritatis. Nam et ista creatura est loci sui. «Implevit» enim «Deus terram,» sicut scriptum est, «bonis suis» . Quid est, «suis?» Sibi congruentibus. Sed haec omnia terrena, volatica, transitoria, si comparentur illi veritati, ubi dictum est, «Ego sum qui sum» ; totum hoc quod transit, vanitas dicitur. Evanescit enim per tempus, tanquam in auras fumus. Et quid dicam amplius, quam id quod apostolus Jacobus dixit, volens homines superbos ad humi
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ dic̃ in alio psalmo: et tabescere fecisti sic̃ araneã
animã eiꝰ. Inde et hic. homo uanitati similis factꝰ ẽ.
Ibi qͥd ait: Ecce ueteres posiusti dies meos. hic qͥd
ait: Dies eiꝰ uelut ũbra p̃tẽunt. Attendat sibi
homo in diebꝰ ũbrȩ suȩ. faciat aliqͥd dignũ deside¬
rate lucissuȩ. Et simnocte ũbrȩ ẽ: querat diẽ. Dies
enĩ huiꝰ uanitatis: cognoscenti homini dies tribu¬
lationis ẽ. Siue aliqͦ incõmoditate et aliqͥ molestia
noceat᷑ nob. siue aliqͦ ꝓsꝑitate mundꝰ arrideat.
totũ tim̃dũ et gem̃dũ ẽ: qm̃ tẽptatioẽ. uita hu¬
mana suꝑ t̾rã. Unde enĩ dr̃ tota die c̃cristatꝰ abu

Expanded text:
 araneam animam ejus.» Inde et hoc, «Homo vanitati similis factus est.» Ibi quid ait, «Ecce veteres posuisti dies meos» . Hic quid ait? «Dies ejus sicut umbra praetereunt.» Attendat sibi homo in diebus umbrae suae, ut faciat aliquid dignum desideratae lucis suae; et si in noctis umbra est, quaerat diem. Dies enim hujus vanitatis, cognoscenti homini, dies est tribulationis; sive aliqua incommoditate et aliqua molestia noceat nobis, sive aliqua prosperitate mundus arrideat, totum timendum et gemendum est, quoniam tentatio est vita humana super terram : unde dicitur, «Tota die contristat
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ digitos nr̃os adbellũ. An aliqͥd int̃ẽ int̾manꝰ et
surde accipimꝰ digitos ꝓmanibꝰ positos. Uerũtam̃
in digitis agnoscimꝰ diuisionẽ oꝑationis: et tamen
radicẽ unitatis. Uide illã grãm. Dic̃ apl̃s. Alii ꝑ¬
eundẽ sp̃m. alii fides in eodẽ spũ ali donationes
curationũ in uno sp̃u. Alt̃ĩ genera linguarũ ali
ꝓpħia alii diudicatio spiuũ. Om̃ia autẽ hec oꝑat᷑¬

Expanded text:
est; digitos nostros ad bellum. An aliquid interest inter manus et taque absurde accipimus digitos pro manibus positos. Verumtamen in digitis agnoscimus divisionem operationis, et tamen radicem unitatis. Vide illam gratiam: dicit Apostolus, «Alii eumdem Spiritum, alii fides in eodem Spiritu, alii donationes curationum in uno Spiritu, alteri genera linguarum, alii prophetia, alii judicatio Spirituum. Omnia autem haec o
Abbreviated transcription (Latin):
Sedqͥs ẽ qͥ hos dies uelit: Om̃is homo ẽte dic̃ ego.
Audiqͥd seqͥt᷑. Uideo qr laboras. uideo qi inprgna
in ꝑiculo diũsaris. Audi qͥd seqͥt᷑. Doceat manꝰ ad
pliũ. digitos ad bellũ. Contine linguã tuã amalo
et labia tua ne loqͣnt᷑ dolũ. Declina amalo: et fac
bonũ. Qͦ mͦ enĩ poteris facere bonũ. nisi declinaue¬
ris amalo: Qd quero ut uestias. qͣndo adhuc ex-¬
spolias: Qͥd quero ut dones. qͣndo adhuc rapis:
Declina amalo: et facbonũ. Qua mercede: N sub
te ploret pͥmo pauꝑ: ut gaudeat dete pauꝑ. De.¬
clina a malo: et facbonũ. Qua mercede : Nã mͦ pu-¬
gnas. Quere pacẽ: et sequere eã. Disce. Dic. miscdi¬
a mea et refugiũ meũ: susceptor m̃s et erutorm̃s:
ꝓrector m̃s. Susceptor necadã. erutor ne hereã: ꝓ.¬
tector ne feriar. Procector m̃s. et in ipso sꝑaui.
Inhis om̃ibꝰ in toto labore meo. in om̃ibꝰ p̃lus meis.
in om̃ibꝰ difficultatibꝰ meis: in ipso sꝑaui. Qui

Expanded text:
s velit? Omnis homo certe dicit: Ego. Audi quid sequitur. Video quia laboras, video quia in pugna, in periculo diversaris: audi quid sequitur; docet manus in praelium, digitos in bellum. «Contine linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum; declina a malo, et fac bonum.» Quomodo enim poteris facere bonum, nisi declinaveris a malo? Quid quaero ut vestias, quando adhuc exspolias? quid quaero ut dones, quando adhuc rapis? «Declina a malo, et fac bonum.» Non sub te ploret primo pauper, ut gaudeat de te pauper. «Declina a malo, et fac bonum.» Qua mercede? Nam modo pugnas. «Quaere pacem, et sequere eam» . Disce, dic, «Misericordia mea et refugium meum, susceptor meus et erutor meus, protector meus. Susceptor,» ne cadam; «erutor,» ne haeream; «protector,» ne feriar. «Protector meus, et in ipso speravi.» In his omnibus, in toto labore meo, in omnibus praeliis meis, in omnibus difficultatibus meis in ipso speravi. «Qui
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ mors contentio tua. ubi ẽ mors stimulus tuus:
Nonenĩ relinquet᷑ nec in anima nec in corpore. qđ
rebellet adũs amorẽ dĩ. Plena uictoria: plenapax.
confligitis. et tam̃ qͣndã reqͥẽ desid̾atis. Qͥs ẽ. ho-¬
moqͥ uult uitã. et diligit dies uidere bonos: Qͥ s

Expanded text:
 mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus» ? Non enim relinquetur, nec in animo, nec in corpore, quod rebellet adversus amorem Dei. Plena victoria plena pax. confligitis; et tamen quamdam requiem desideratis. «Quis est homo qui vult vitam, et diligit videre dies bonos?» Quis
Abbreviated transcription (Latin):
uimꝰ. Agnouimꝰ autẽ grãm dñi nr̃i iłiixp̃i capitis
et saluatoris nr̃i qͥ ꝓ nob̾ crucifixus. ẽ: qͦ crucisi¬
xo. etiã uelũ tẽpli scissũ ẽ. Peniq arma ille posunit.
tanꝗͣ onera sacram̃toꝵ ueteris legis: et ipsã legẽ
accepit. Qͥnq eñĩ lapides: qͥnq libros moisi signi¬
ficant. Tulit gͦ illos qͥnq lapides de flumine.No-¬
stis qͥd sit fluuuꝰ. Labit᷑ enĩ mortale scłm. et qͥcqͥad¬
uenit in mundũ p̃tfluit. Erant gͦ in flumine
tanꝗͣ in ppło illo pͥmo: lapides illi inutiles. Ua-¬
cabant. nichil ꝓderant: transibant sic̃ fluuiꝰ.
Qͥd fec̃ dauid: Ut lex ipsa utilis e̾e̾t. accepit grãm.
Lex enĩ sine grã impleri ñ potest. Penitudo enĩ
legis caritas. Et unde ista caritas: Uide si ñ ex gr̃ã.¬

Expanded text:
s s et Salvatoris nostri, qui pro nobis crucifixus est; quo crucifixo etiam velum templi conscissum est . Denique arma ille posuit, tanquam onera sacramentorum Veteris Legis; et ipsam Legem accepit. Quinque enim lapides quinque libros Moysi significant. Tulit ergo illos quinque lapides de flumine. Nostis quid sit fluvius. Labitur enim mortale saeculum, et praenit in mundum: erant enim in flumine tamquam in populo illo primo lapides, erant illic inutiles et vacabant; nihil proderant, transibant sicut fluvius. Sed quid fecit David, ut lex ipsa utilis esset? accepit gratiam: lex enim sine gratia impleri non potest: plenitudo enim legis charitas . Qui
Abbreviated transcription (Latin):
uantia posuit. Si enĩ data ee̾t lex quȩ posset uun-¬
ficare: uere ex lege ee̾t iustitia. Ut qͥdgͦ lex: seqͥt᷑.
Sed conclusit scriptura om̃ĩa sub peccato: ut ꝓ-¬
missio ex fide iħu xp̃i daret᷑ credentibꝰ. Deniq iste
dauid scilioet xp̃s caput et corpꝰ tẽpore reuela¬
tionis noui testam̃ti. tẽpore insinuandȩ et cõm̃¬
dande gr̃ȩ dei. qͥd fec̃ : Arma posuit: qͥnq lapi-¬
destulit. Arma ut diximꝰ onerantia posuit. frgo
sacram̃ta illa legis quȩ ñ s̃ imposita gentibꝰ posuit:
quȩ ñ obseruamꝰ. Meministis enĩ qͣnta in ueteri
lege et legamꝰ et ñ obseruemꝰ. sed tam̃ ad aliquã
significationẽ p̃missa et posita intelligamꝰ: ñ ut
abiciamꝰ legẽ dei. sed ut sacram̃ta ꝓmittentia im¬
pleta ꝓmissione ñ celebremꝰ. Qd enĩ ꝓmittebant:
uenit. Grã enĩ noui testam̃ti in lege uelabat᷑ in
euglio reuelat᷑. Velũ remouimꝰ: qđ uelabat᷑ agno

Expanded text:
vantia, posuit. «Si enim data esset lex quae posset vivivantia, posuit. «Si enim data esset lex quae posset vivificare, vere ex Lege esset justitia.» Utquid ergo Lex? Sequitur: «Sed conclusit Scriptura omnia sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi daretDavid, scilicet Christus caput et corpus, tempore revelationis Novi Testamenti, tempore insinuandae et commendandae gratiae Dei, quid fecit? Arma posuit, quinque lapides tulit: arma, ut diximus, onerantia posuit; ergo sacramenta Legis, sacramenta illa Legis, quae non sunt imposita Gentibus, posuit, quae non observamus. Meministis enim quanta in Velege et legamus et non observemus, sed tamen aliqua significatione premissa et posita intelligamus non ut abiciamus legem Dei, sed ut sacramenta promittentia, impleta promissione, non celebremus; quod enim promittebant venit; gratia enim Novi Testamenti in Lege velabatur, in E
Abbreviated transcription (Latin):
breuẽ numero ũboꝵ: sed grauẽ pondere mi-¬
sterioꝵ. Ueniat in m̃tẽ apłica illa sententia:
omia hȩc in figura contingebant illis ne impu-¬
dent̃ uideam᷑ querere aliqͥd absconditũ. ubi dici
possit totũ sine misterii ꝓfunditate simplicit̃ di¬
ctũ. Habemꝰ gͦ auctoritatẽ facientẽ nos intentos
ad querendũ. uigiles ad inuestigandũ deuotos ad
audiendũ. fideles ad credendũ. impigros ad facien-¬
dũ. In dauid. xp̃s Sed sic̃ soletis intelligere erudi-
liqͥd ex ꝑsona xp̃i quasi aduos ñ ꝑtineat qͥ estis
m̃bra xp̃i Hoc tanꝗͣ fundam̃to posito: uidete
quȩ sequant᷑. Nostis multis sacram̃tis uisibilibꝰ
et corporalibꝰ oneratũ eẽ ppłm pͥmũ. circũcisio.¬
ne negotioso illo qͦndã sac̃dotio. et tẽplo figuris
pleno. multiplicibꝰ holocaustoꝵ sacrificioꝵq ge-¬
neribꝰ. hȩc dauid nr̃: tanꝗ̃ arma p̃m̃tia ñ adiu-¬

Expanded text:
gravem pondere mygravem pondere mysteriorum. Veniat in mentem apostolica illa sententia, «Omnia haec in figura contingebant in illis» ; ne impudenter videamur quaerere aliquid absconditum, ubi possit dici totum sine mysterii profunditate simpliciter dictum. Habemus ergo auctoritatem facientem nos intentos ad quaerendum, vigiles ad investigandum, devotos ad audiendum, fideles ad credendum, impigros ad faciendum. In David Christus: sed sicut soletis intelligere eruditiliquid ex persona Christi, quasi ad vos non pertineat, qui estis membra Christi. Hoc tanquam fundamento posito, videte quae sequantur. 2. Nostis multis sacramentis visibilibus et corporalibus oneratum esse populum primum; circumcisione, negotioso illo quodam sacerdotio, et templo figuris pleno, multiplicibus holocaustorum sacrificiorumque generibus. Haec David noster tanquam arma prementia, non adju
Abbreviated transcription (Latin):
SALMI HUIUS titulus breuis ẽ. nu-¬
mero ũboꝵ: sed grauis pondere
muisterioꝵ Ipsi dauid ad goliam.
Preliũ hoc factũ tẽpore patrũ no¬
stroꝵ: de scripturis recolit mecũ caritas urã. Cũ
cauit unꝰ unũ golias dauid. in qͦ ẽtamine uolun-¬
tas dei ꝓcuiꝰq partis uictoria ꝓbaret᷑ Sed qͥd
de uictoria satagimꝰ qͣndo ꝓuocantẽ ꝓuocatũq
cernimꝰ: cuocauit impietas pietatẽ ꝓuocauit
suꝑbia humilitatẽ : postremo ꝓuocauit diabolꝰ
xp̃m. Qͥdmiramini diabolũ uictũ. Ille erat
grandis statura corporis: iste autẽ statura par-¬
uus. fide magnꝰ. Accepit armabellica sc̃s dauid:
ut adũs goliã ꝓcederet. Hȩc arma ꝑ ȩtatẽ et
tuit. Abiec̃ onerantia: ñ adiuuantia. Accepit
qͥnq lapides deflumine: et posuit in uase pa¬¬
storali. his armatꝰ corporalit̃ nomine autẽ dei
spũalit̾ ꝓcessit et uic̃ hoc qͥdẽ ille darud. Sed
misteria ꝑscrutem᷑ ꝓposueramꝰ enĩ titulũ istũ

Expanded text:
salmi hujus titulus brevis est numero verborum, sed gravis pondere mysteriorum: «Ipsi David ad Goliam.» Praelium hoc factum tempore patrum nostrorum, de Scripturis sanctis recolit mecum Charitas vestra. Cum it unus unum, Golias David: in quo certamine voluntas Dei pro cujusque partis victoria probaretur. Sed quid de victoria satagimus, quando provocantem provocatumque cernamus? Provocavit impietas pietatem, provocavit superbia humilitatem, postremo provocavit diabolus Christum. Quid miramini diabolum victum? Ille erat grandis statura corporis; iste autem statura parvus, fide magnus. Accepit arma bellica sanctus David, ut adversus Goliam procederet. Haec arma per aetatem, et luit. Abjecit onerantia, non adjuvantia: accepit quinque lapides de flumine, et posuit in vase pastorali. His armatus corporaliter, nomine autem Dei spiritualiter, processit, et vicit . Hoc quidem ille David: sed mysteria perscru
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ dimittit. qͥ dat: Nonne caritas: Et unde cari-¬
digitos nr̃os adbellũ. Illi recte dicimꝰ miscdia mea:
a qͦ habemꝰ etiã ut miscdes simꝰ. Iudiciũ enĩ sine

Expanded text:
quae dimittit? quae dat? Nonne charitas? Et unde chariquae dimittit? quae dat? Nonne charitas? Et unde chariet digitos nostros ad bellum; illi recte dicimus, «Misericordia mea,» a quo habemus etiam ut misericordes simus. «Judicium enim sine
Abbreviated transcription (Latin):
grauare criminationibꝰ falsis. Qͥa uͦ apud talẽ
iudicẽ causa nr̃a cũ illo.ẽ. qͥ falli ñ potest: idõ am-¬
bit ut ad peccatũ seducat. ut habeat uera quȩ
obiciat. Et ubi forte aliqͥbꝰ eiꝰ fraudibꝰ succũbit
delent᷑. cũ ex uero corde et plena fiducia dicimꝰ
illi qͥ uidet. dimitte nob̃ sic̃ et nos dimittimꝰ. Dic
toto corde. dic tota fiducia. dic securꝰ dimitte
nob̃ sic̃ et nos dimittimꝰ: aut noli dimittere si ñ
dimiserimꝰ. Qd et si ñ dixeris noli dimittere si
ñ dimittimꝰ: ꝓrsus ñ dimittit si ñ dimittimus.
Neq enĩ ut tusis impunitꝰ peccator: erit ille
m̃dax ꝓmissor. Uis inqͥt ut dimittã: Dimitte.
Est aliud opꝰ miscdiȩ. Uisut dẽ: Da. U̾no in loco
positũ ẽ. in euangłio: dimittite et dimictet᷑ uob̾.
date et dabit᷑ uob̾. Aliqͥd inqͥt et contra te ceneo:
aliqͥd et tu contra alterũ tenes. Dimitte: et dimitto
Aliqͥd petisame: aliqͥd alt̃ petit ate. Da. et do.Et

Expanded text:
are criminationibus falsis: quia vero apud talem judicem causa nostra cum illo est, qui falli non potest; ideo ambit ut ad peccatum seducat, ut habeat vera quae objiciat. Et ubi forte aliquibus ejus fraudibus succumbit delentur, cum ex vero corde et plena fiducia dicimus illi qui videt: «Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus» . Dic toto corde, dic tota fiducia, dic securus, «Dimitte nobis, sicut et nos dimittimus;» aut noli dimittere, si non dimittimus. Quod etsi non dixeris, Noli dimittere, si non dimittimus; prorsus non dimittit, si non dimittimus. Neque enim ut tu sis impunitus peccator, erit ille mendax promissor. Vis, inquit, ut dimittam? Dimitte. Est aliud opus misericordiae: Vis ut dem? Da. Uno loco positum est in Evangelio, «Dimittite, et dimittetur vobis; date, et dabitur vobis» . Aliquid, inquit, contra te teneo, aliquid et tu contra alterum tenes; dimitte, et dimitto. Aliquid petis a me, aliquid petit alter a te; da, et do. Et
Abbreviated transcription (Latin):
iudiciũ : Suꝑponit᷑ miscdia iudiciũ In qͦ iuen.¬
tũ fuerit opꝰ miscduiȩ. et si habuerit aliqͥd forte
iniudicio qͦ prniat᷑: tanquã aqua unde misodĩa
peccatiignis extinguit᷑. Suꝑ exaltat enĩ miscdĩa
iudiciũ. Qͥd autẽ: Cũ talibꝰ subuenit. et cũ tales
lib̾at. et cũ talibꝰ ignoscit. iniustꝰ ẽ. ds̃: Absit. Et ibi

Expanded text:
udicio?» Superponitur misericordia judicio: in quo inventum fuerit opus misericordiae, etsi habuerit aliquid forte in judicio quo puniatur, tanquam unda misericordiae peccati ignis exstinguitur. «Superexaltat» enim «misericordia judicio.» Quid autem? et cum talibus subvenit, et cum tales liberat,
Abbreviated transcription (Latin):
titillatio. Et ille hostis iã nec pugnat. nec regnat:
in ẽ tam̃ et quasi morat᷑ in carne mortali qđ ñ
erit. Ducet᷑ enĩ totũ inuictoriã: sed postea. Modo
corpori in ẽ peccatũ. et si ñ regnat peccatũ. Sp̃s
autẽ uita ẽ ꝓpt̃ iustitiã. Si autẽ qͥ suscitauit¬

Expanded text:
titillatio. Ista titillatio, et ille hostis jam nec pugnat, nec regnat: titillatio. Ista titillatio, et ille hostis jam nec pugnat, nec regnat: inest tamen, et quasi moratur in carne mortali, quod non erit. Ducetur enim totum in victoriam, sed postea: modo corpori inest peccatum, etsi non regnat peccatum: «spiritus autem vita est propter justitiam. Si autem q
Abbreviated transcription (Latin):
possidebt. N qͥ adũs talia confligunt: sed qͥ talia agt̃.
Cũ em̃ confligis aliud opꝰ ẽ: cũ umcis aliud opꝰẽ. cũ
pacẽ et reqͥẽ habes aliud opꝰẽ. Hȩc dũ exẽplis de-¬
monstro paucis: adũtite. Suggerit᷑ aliqđ lucrũ: de¬
lectat. Habet fraudẽ: sed magnũ ẽ. lucrũ. Delectat:
ñ consentis. Pignã uide. Adhuc suadet᷑ adhuc in-¬
stat᷑ adhuc delib̾at᷑. Ergo qͥ pugnat: ꝑiclitat᷑. Uidi¬
mꝰ pugnã : cȩtera uideamꝰ. Contẽpsit iustitiã ut fa-
ceret fraudẽ: uictꝰ ẽ. Contẽpsit lucrũ. ut iustitiȩ
seruiret: uic̃. In his tribꝰ uictũ doleo. prgnanti me¬
tuo: uictori gaudeo. Sed et iã ille qͥ uic̃ nũqͥd om̃i¬
no egit in se ut ꝓrsus eũ pecunia ñ atcẽptet. aut ni¬
chil in eo excitet delectationis ꝗruis suꝑabilis. ꝗͣuis
contẽptibilis. ꝗuis ñ solũ cui ñ consentiat. sed cũ qͣ
nec dignet᷑ pugnare : Inẽ. tam̃ aliqͦ delectationis

Expanded text:
i adversus talia confligunt, sed qui talia agunt. Cum enim confligis, aliud est opus; cum vincis, aliud opus est; cum pacem et requiem habes, aliud opus est. Haec dum exemplis demonstro paucis, advertite. Suggeritur aliquod lucrum, delectat; habet fraudem, sed magnum est lucrum; delectat, non consentis: pugnam vide, adhuc suadetur, adhuc instatur, adhuc deliberatur ergo qui pugnat, periclitatur. Vidimus pugnam, caetera videamus. Conem faceret; victus est: contempsit lucrum, ut justitiae serviret; vicit. In his tribus, victum doleo, pugnanti metuo, victori congaudeo. Sed etiam ille qui vicit, numquid omnino egit in se, ut prorsus eum pecunia non attentet, aut nihil in eo excitet delectationis, quamvis superabilis, quamvis contemptibilis, quamvis non solum cui non consentiat, sed cum qua nec pugnare dignetur? Inest tamen aliqua delectationis
Abbreviated transcription (Latin):
te et adiuuante p̃lieris: et dicas. qͥ docet manꝰ
meas ad p̾liũ. et digitos meos ad bellũ. Et cũ p̃li-
p̃liandi ꝑiculo constitutꝰ. Mscdia mea. Non
Prebes mͥ miscłiã. et in me existis misericors.: an
donasti mͥ ut ipse sim misericors: De nulla enĩ
re sic uincit᷑ inimicꝰ: quã cũ miscdes sumꝰ. Parat¬
om̃ino calũpnias ad iudiciũ: et ñ potest obicere

Expanded text:
te et adjuvante praelieris, et dicas, «Qui docet manus te et adjuvante praelieris, et dicas, «Qui docet manus meas in praelium, et digitos meos ad bellum.» 7. «vers.» ulo constitutus. «Misericordia mea.» Non Praebes mihi misericordiam, et in me existis misericors? an, Donasti mihi ut et ipse sim misericors? De nulla enim re sic vincitur inimicus, quam cum misericordes sumus. Omnino parat calumnias ad judicium, et non potest
Abbreviated transcription (Latin):
erit: nec qđ titillet. Totũ cȩdet in pace. Non enim
contraria natura cont̾ aliã naturã pugnat: s tãꝗͣ
in domo maditꝰ et uxor. si adũsũ se dissentiant.
molestꝰ et ꝑiculosus labor. Si maritꝰ uincat᷑. et
uxor dñet᷑: pax ꝑũsa. Si autẽ uxor marito do-¬
minanti subiciat᷑ paxrecta. Non tam̃ aliud ex
alia natura: qr ex homine facta mulier iuiro.
Caro tua. coniux tua famula tua. Qđlibet de¬
puta: opꝰ ẽ. ut subicias. Et si pugnas: ut ꝓ ipsis
pugna. Hoc enĩ expedit inferiꝰ subici suꝑiori: ut
et ille qͥ sibi subici uult qđ ẽ. inferiꝰ se. subiciat᷑
suꝑiori se. Agnosce ordinẽ: quere pacẽ. Tu dõ: tͥ
caro. Qͥdiustiꝰ. qͥd pulchriꝰ : Tu maiori minor tͥ.
Serui tuei qͥ fec̃ te: ut tͥ seruiat qđ factũ ẽ ꝓpt̃¬
m̃damꝰ. tͥ caro et tudõ: sedtu dõ et tͥcaro. Si aut̃
contẽpnis cu dõ: nũꝗͣ efficies ut tͥ caro. Qui ñ ob¬
tẽꝑas dño torqueris a seruo. Nũqͥd siñ priꝰtu dõ.

Expanded text:
erit, nec quod titillet; totum cedet in pace. Non enim contraria natura contra aliam naturam pugnat, sed tanquam in domo maritus et uxor. Si adversus se dissentiant, molestus et periculosus labor; si maritus vincatur et uxor dominetur, pax perversa: si autem uxor marito dominanti subjiciatur, pax recta; non tamen aliud ex alia natura, quia ex homine facta mulier viro. Caro tua, conjux tua, famula tua: quodlibet deputa, opus est ut subjicias; et si pugnas, ut prosit pugna. Hoc enim expedit, inferius subjici superiori; ut et ille qui sibi subjici vult quod est inferius se, subjiciatur superiori se. Agnosce ordinem, quaere pacem. Tu Deo, tibi caro. Quid justius? quid pulchrius? Tu majori, minor tibi: servi tu ei qmendamus. Tibi caro et tu Deo; sed, Tu Deo, et tibi caro. Si autem contemnis Tu Deo, nunquam efficies ut Tibi caro. Qui non obtemperas Domino, torqueris a servo. Numquid si non prius tu Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
magni eiꝰ qͦs ille in manu habebat. et de qͥbꝰ cȩte¬
ras animas trucidabat: conũtunt linguas suas
cont᷑ diabolũ. et sic goliȩ de gladio suo caput
incidit᷑. Misteriũ tituli ꝓ tẽporis breuitate tra¬
ctauimꝰ. uideamꝰ qͥd habeat ipse psalmas.

Expanded text:
magni ejus, quos ille in manu habebat, et de quibus caetemagni ejus, quos ille in manu habebat, et de quibus caeteras animas trucidabat, convertunt linguas suas contra diabolum; et sic Goliae de gladio suo caput inciditur. Mysterium tituli pro temporis brevitate tractavimus; videamus quid habeat ipse Psalmus. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ datꝰ ẽ nob̵̾. Qͥa gͦ grã fac̃ implerilegẽ: significat᷑
autẽ grã lacte. Hoc enĩ ẽ in carne gratuitũ : ubi ñ
tisdat: et c̃tristat᷑ si desit qͥ accipiat. Qͦmͦ gͦ osten¬
dit dauid legẽ sine grã oꝑari ñ posse. nisi cũ illos
coniungere uolens grẽ. posuit in uase pastorali
qͦ lac mulgere consueuerat: his armatꝰ utiq gr̃a
armatꝰ. et ideo p̃sumens ñ de se sed de deo suo ꝓ.¬
cessit adũsus goliã suꝑbũ. se iactantẽ. de se p̃sum̃¬
tẽ: et tulit unũ lapidẽ. iecit inimicũ infrontẽ ꝑ-¬
cussit. Cecidit ex eo loco corporis: ubi signũ xp̃i
ñ habuit. hoc qͦq licet attendas. Qͥnq lapides po¬
ritas. Et ait apłs. Sufferentes inuicẽ in dilectiõe.
studentes seruare unitatẽ sp̃s in uinculo pacis.
Deinde illo ꝑcusso atq deiecto. gladiũ eiꝰ abstu-¬
lit: et inde illi caput abscidit. Et hoc fec̃ nr̃ da-
uid. Deiec̃ diabolũ de suis. Qͥndo aut̃ credunt

Expanded text:
 datus est nobis» . Quia ergo gratia fecit impleri Legem, significatur autem gratia lacte; hoc enim est in carne gratuitum, ubi matetis dat, et contristatur si desit qui accipiat: quomodo ergo ostendit David Legem sine gratia operari non posse, nisi cum illos conjungere volens gratiae, posuit in vase pastorali, quo lac mulgere consueverat? His armatus, gratia utique armatus, et ideo praesumens non de se, sed de Domino suo, processit adversus Goliam superbum, se jactantem, de se praesumentem. Tulit unum lapidem, jecit, inimicum in fronte percussit; cecidit ex eo loco corporis, ubi signum Christi non habuit. Hoc quoque licet attendas: quinque lapides poritas:» et Apostolus ait, «Sufferentes invicem in dilectione, studentes servare Deinde illo percusso atque dejecto, gladium ejus abstulit, et deinde illi caput avid, dejecit diabolum de suis: quando autem credunt
Abbreviated transcription (Latin):
ne. Ecce et ego tͥ dico: immo ipsa tͥ ueritas dicit.
ꝓrsus ñ facis qđ uis: pugnante carne adũsus sp̃m
tuũ. Si ad istã pugnã de te p̃sumis: ad monendꝰ
es. ne frustra audieris exultate dõ adiutori nr̃o.
Si enĩ ꝑ te impleres totũ: ñ eet. necessariꝰ adiutor.
Rurfus si tipse tua uoluntate nichil ageres: ñ
uocaret᷑ adiutor. Adiutorenĩ aliqͥd agentẽ adiu-¬
uat. Deniq cũ dixisset caro c̃cupisc̃ adũs spm̃¬
et sp̃s adũs carnẽ ut ñ ea quȩ uultis faciatis et
ꝓposuisset te ante te. ueluti deficientẽ te in te:
c̃tinuo misit adiutorẽ. Qđ si spũ ducimini: ñ
adhuc estis sublege. Qui enĩ sublege ẽ ñ implet le¬
gẽ sed p̃mit᷑ lege: sic̃ ille dauid sub armis erat. Si
gͦ spũ duceris. uide qͥs te adiuuabit ut impleas qđ
uelis. Adiutor tuus. susceptor tuus spestua: qͥ docet
manꝰ tuas ad p̃liũ. et digitos tuos adbellũ. Manife-¬

Expanded text:
ne. Ecce et ego tibi dico, imo tibi ipsa veritas dicit. ne. Ecce et ego tibi dico, imo tibi ipsa veritas dicit. Prorsus non facis quod vis, pugnante carne adversus spiritum tuum. Si ad istam pugnam de te praesumis, admonendus es, ne frustra audieris, «Exsultate Deo adjutori nostro» . Si enim per te impleres totum, non esset necessarius adjutor. Rursus, si tu ipse tua voluntate nihil ageres, non vocaretur adjutor: adjutor enim aliquid agentem adjuvat. Denique cum dixisset, «Caro concupiscit adversersus carnem; ut non ea quae vultis, faciatis;» et proposuisset te ante te, veluti deficientem te in te, continuo misit ad adjutorem: «Quod si spiritu ducimini, non adhuc estis sub Lege.» Qui enim sub lege est, non implet legem, sed premitur a lege; sicut ille David sub armis erat. Ergo si spiritu duceris, vide quis te adjuvabit, ut impleas quod velis. Adjutor tuus, susceptor tuus, spes tua qui docet manus tuas in praelium, et digitos tuos ad bellum. «Manife
Abbreviated transcription (Latin):
quã si senties uincis. nã diabolũ insidiantẽ ñ sen-¬
tis: sigͦ domuisti auaritiã. attendis alterũ ꝓpo-¬
nentẽ opus et p̃miũ. Qͥdille ꝓposuit: fraudẽ
et lucrũ. Qͥdiste ꝓponit: Innocentiã et coronã
uincis. Discernis enĩ utrũq et dicis: hic uideo opꝰ
et p̃miũ illic escã et laqueũ. Neq enĩ aliqͥd dicis
inte: qđ ñ ꝑtineat ad te: Etenĩ ex peccato diui-¬
sus es adũsus te: Irahis c̃cupiscentiȩ ꝓpaginẽ: et
traducẽ mortis. habes cont̾ qđ pugnes in te. ha-¬
bes qđ expugnes inte: sed habes quẽ inuoces ut
pugnantẽ adiuuet te: et uincentẽ coronet te.
sit. aut forte insuꝑabile si ñ intelligo. ipse osten-¬
dit. Caro inqͥt concupisc̃ adũs sp̃m et sp̃s adũ¬
suscarnẽ: ut ñ ea quȩ uultis faciatis. Qͦmͦ me u¬
bes uincere. cũ ille dicat ut ñ ea quȩ uultis faci¬
atis: Queris qͦmͦ : Attende ad grãm uasis pasto¬
ralis. Lapides de flumine in exceptorio lactis po¬

Expanded text:
quam sentiens vincis; nam diabolum insidiantem non sentis: si ergo edomuisti avaritiam, attendis alterum proponentem opus et praemium. Quid ille proposuit? Fraudem et lucrum. Quid iste proponit? Innocentiam et coronam.llum attendis, hunc vincis. Discernis enim utrumque, et dicis: Hic video opus et praemium, illic autem escam et laqueum. Neque enim aliquid dicis in te, quod non pertineat ad te. Etenim ex peccato divisus es adversum te. Trahis concupiscentiae propaginem et traducem mortis: habes contra quod pugnes in te, habes quod expugnes in te. Sed habes quem invoces, ut pugnantem adjuvet te, et vincentem coronet te, sit aut forte insuperabile, si non intelligo, ipse ostendit. «Caro,» inquit, «concupiscit adversus spiritusus carnem; ut non ea quae vultis, faciatis.» Quomodo me jubes vincere, cum ille dicat, «Ut non ea quae vultis, faciatis?» Quaeris quomodo? Attende ad gratiam vasis pastoralis, lapidem de flumine in exceptorio lactis po