comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipso pacẽ quantũ nim sũmũ ÷ obtinebi¬
inͦ. sto mͦ ꝓ suo mͦ sciunt ea etiã sc̃i angłi ho¬
minos aut̃ nẽ longe infra.quantolibet ꝓ¬
fectii intis excellant. Consid andũ ẽ. enim:
quantꝰ uir dicebat. Ex parte enii scimꝰ. &
ex parte ꝓphamiꝰ. donec ueniat qd ꝑfectũ
⁊: Et uidemꝰ nic ꝑspeculũ in enigmate.
tunc aut̃ facie ad faciẽ. Sic iã uident sc̃ĩ
angłi. qui etiã ur̃i angłi dicti st̃: qr eruti
de potestate tenebrarũ. & accepto sp̃s pig¬
nore translati ad regnun xp̃i. ad eos ange¬
los iam cepimꝰ ꝑtinere. cĩ quib nob erit
scã atq dulcissima. de qua iã tot libros
scͥpsimꝰ. di ciuitas ipsa omunis. Sic sunt
gͦ angłi nri qui sunt angłi di. que admo¬
ceper̃. Dixit aut dñs iħs. Uidete ne contẽp¬
natis unũ de pusillis istis. Dico ciũ uob̃.
qr angłi eoꝵ semꝑ in cęlis uident faciẽ
patris mei qui in celis ẽ. Sic gͦ illi uideN:
mꝰ nc̃ ꝑspeculũ in enigmate: tunc autẽ fa¬

Expanded text:
 quantum nostrum summum est obtinebimus: isto modo pro suo modo sciunt eam sancti angeli; homines autem nunc longe infra, quantumlibet prouectu mentis excellant. Considerandum est enim quantus uir dicebat: Ex parte scimus et ex parte prophetamus, donec ueniat quod perfectum est; et: Videmus nunc per speculum in aenigmateuident sancti angeli, qui etiam nostri angeli dicti sunt, quia eniti de potestate tenebrarum et accepto spiritus pignore translati ad regnum Christi ad eos angelos iam coepimus pertinere, cum quibus nobis erit sancta adque dulcissima, de qua iam tot libros scripsimus, Dei ciuitas ipsa communis. Sic sunt ergo angeli nostri, qui sunt angeli Dei, quem ad mo Iesus: uidete, ne contemnatis unum de pusillis istis. dico enim nobis, quia angeli eorum semper in caelis uident faciem patris mei, qui in caelis est. sicut ergo illi uident, mus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem fa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓximꝰ nr̃. Hoc gͦ faciet helias: ne forte in¬
qͥt uenia: i ꝑcutiã trã penitꝰ. Terra st̃ eni qͥ
t̾rena sapiunt: sic̃ iudei carnales usq ñc̃. Ex
quo uitio ꝯtͣ dm̃ murmura illa uener: qr
Ex libro deciuitate dĩ.xxi. tit᷑.ii. I el

Expanded text:
Helias, ne 94 forte, inquit, veniam et percutiam terram penitus. Terra sunt enim qui terrena sapiunt, sicut Judaei carnales usque nunc, ex quo vitio contra Deum murmura illa venerunt, quia ex libro de Civitate Dei XXI. Quid i
Abbreviated transcription (Latin):
Um ammonuisset ut Ixluiiii.¬
meminissent legis moysi qm̃ p̃
uidebat eos multo ee. tp̃r adhuc tẽꝑe ñ eã
spĩtalit̾ sic̃ oportuerat accepturos: ꝯtinuo
subiecit. & ecce ego mutã uob̾ heliã thesbi¬
tem. anteqͣ ueniat dies dñi magnꝰ & illustri̾:¬
qui outet cor pats ad filiu &e cor homisus
ad ꝓximũ suũ. ne forte ueniens ꝑ cutiam
tĩam penitꝰ. ꝑ hunc heliam magnũ mira¬
bilẽq ꝓphami. exposita sibilege ultimo t̃pr
b cordibq fideliũ. Ipse quippe ante aduen¬
tum iudicis saluatoris ñ inmerito sꝑatur eẽ
uenturꝰ: qr etiã ñc̃ uiuere ñ inmerito credi¬
tur. Currunãq igneo raptꝰ÷ de reb huma¬
nis: qđ euidentissime scã scͥpt᷑a testat᷑. Cum
uenerit gͦ exponere lege spĩcalit. quã nc̃ ui¬
dei carnalit̾ sapiunt: comitet cor patris ad
filiũ . id÷ cor patrũ ad filios. Singularem
legẽ id÷ iudei. quẽ ammodũ eã patres intel¬

Expanded text:
um admonuisset ut meminissent legis Moysi, quoniam praevidebat eos multo adhuc tempore non eam spiritaliter sicut oportuerat accepturos, continuo subjecit: Et Ecce ego ecce mittam vobis Heliam Thesbiten, antequam veniat dies Domini magnus uertet cor patris ad filium et cor hominis ad proximum suum, ne forte ueniens percutiam terram penitus. Per hunc Heliam magnum mirabilemque prophetam exposita sibi lege ultimo tempobus cordibusque fidelium. Ipse quippe ante aduentum iudicis Saluatoris non inmerito speratur esse uenturus, quia etiam nunc uiuere non inmerito creditur. Curru namque igneo raptus est de rebus humanis, quod euidentissime sancta scriptura testatur. Cum uenerit ergo, exponedaei carnaliter sapiunt, convertet cor patris ad filium, id est cor patrum ad filios. Singularem legem, id est, Judaei quemadmodum patres intel
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. pot̃ aliꝰ sensꝰ. idemq electior inuenirr
ut intelligat᷑ helias cordei patͥs conu̾surꝰ at
filiũ. Non utiq agendo ut pat̾ diligat fili¬
um. s docendo qđ pat̾ oiligat filui. Ut &
iudei quẽ pͥꝰ odant. diligant eundẽ qui nr̃
liũ c̃ ipsi ꝯu̾so corde didicerint dilectionẽ pa¬
tͥs infiliũ. Qđ uosequit᷑ ⁊ cor hominisad ꝓ¬
ximu siuib id ÷ ꝯu̾tet helias cor hominis ad

Expanded text:
sunt, potest alius sensus idemque electior \'inueniri, ut intellegatur Helias cor dei patris conuersurus ad filium; non utique agendo, ut pater diligat filium, sed docendo, quod pater diligat filium; ut et Iudaei quem prius oderant diligant eundem, qui nosfilium, cum ipsi conuerso corde didicerint dilectionem patris in filium. quod uero sequitur: et cor hominis ad proximum suum, id est conuertit Helias et cor hominis a
Abbreviated transcription (Latin):
pessendã secure sequi audeant: s. eas sobriȩ
diligentq diudicent. be si quas imaene¬
rint ab hominib instiaitas. uarias ꝓpter
diu̾sam uolimtatẽ instituentiu. & ignotaᷤ
ꝓpt srispiciones errantiũ. maxime si haberł
etia c̃ demonib imtã societatẽ. ꝑ quarudã
sig̃cationẽ quasi quedã pacta atq conuen¬
ta. repudient penitꝰ & detestent᷑. alienent
etiã studiũ a suꝑfluis &e luxuriosis bomi¬
nĩi institutis. Illa uͦ insticuta hominii q̃
ad societatẽ conuuientiu ualent: ꝓipsa uitȩ
huiꝰ necessitate ñ negligant. Incetis aut̃
doctrinis que ap̃d gentes inueni utt. p̃t̃
rant᷑. & p̃t rationẽ disputatioĩs & numeri.
ncha ntilec̃e. arbitror. In quibꝰ om̃b cenẽ¬
dũe. ne quid nimis: & inaxune in his que
ad corꝑii sensꝰ ꝑtinentia. uoluuint᷑ cẽporib
& continent locis. Qđ utiles disciplinas
pto exiens. xp̃ianꝰ auferre diceret᷑. Ex lib

Expanded text:
pessendam, secure sequi audeant: sed eas sobrie pessendam, secure sequi audeant: sed eas sobrie diligenterque dijudicent, et si quas invenerint ab hominibus institutas varias, propter diversam voluntatem instituentium, et ignotas, propter suspiciones errantium, maxime si habent etiam cum daemonibus initam societatem per quarundam significationum quasi quaedam pacta atque conuenta, repudient penitus et detestentur, alienent etiam studium a superfluis et luxuriosis hominum institutis. illa uero instituta hominum, quae ad societatem conuiuentium ualent, pro ipsa uitae huius necessitate non neglegant. in ceteris autem doctrinis, quae apud gentes inueniuntur, praerantur, et praeter rationem disputationis et numeri nihil utile esse arbitror. in quibus omnibus tenendum est Ne quid nimis, et maxime in his quae ad corporis sensus pertinentia uoluuntur temporibus et continentur locis. pto exiens, Christianus auferre debeat, velut
Abbreviated transcription (Latin):
nariũ sel qne ad nullĩ auplã qr intelli¬
gibii ͤ nuimeri seiissem ñ hñt. Siue gͦ in se¬
met ipsis consident. siue ad figurarũ aut
sonoꝵ aliariuie motionũ leges utimeri ad¬
hibeant᷑. in cõmiitabiles regłas bñtͥ ueq
ullomͦ ab homuub institutas. s ingenio¬
soꝵ sagacitate oꝑtas. Quȩ tam̃ omia qsqͥs
ita libexit ut iactare se int̾ imꝑitos ueli
ñ potiꝰ querete unde sintuera quę tantũm
uera eẽ. ꝑsenserit. & unde quȩdã ñ solũ uera.
s ctiã incõmutabilia eẽ cõphenqdit. Acsic¬
ab spetie corpoꝵ usq ad humanã intẽ ꝑue¬
niens. cũ et ipsã mutabile inuenerit qđ nc̃
docta nec̃ in docta sit osticuta. Tam int̾ in c̃o¬
mutabile supͣ se uentatẽ. & mutalilia infra
seceta ad iiniꝰ dĩ laude atq dilectionẽ cunc̃
ta sutere a quo cuncta ee. cognoscit: uoctꝰ
uidi pot̃. ee aut̃ sapiens nullomͦ. Quã obrẽ
ȩccłiam xp̃i exercent᷑ tãꝗͣ ad beatã uitã ca¬

Expanded text:
narium sescupla, ad nullum dupla, quia intelligibiles numeri semissem non habent. Sive ergo in seipsis considerentur, sive ad figurarum, aut ad sonorum aliorum vel motionum leges numeri adhibeantur, incommutabiles regulas habent, neque ullo modo ab hominibus institutas, sed ingeniosorum sagacitate conpertas. quae tamen omnia quisquis ita dilexerit, ut iactare se inter imperitos uelit et non potius quaerere, unde sint uera quae tantummodo uera esse persenserit, et unde quaedam non solum uera sed etiam incommutabilia, ab specie corporum usque ad humanam mentem perveniens, cum et ipsam mutabilem invenerit, quod nunc docta, nunc indocta sit constituta, tamen inter incommutabilem supra se veritatem et mutabilia infra se, caetera ad unius Dei laudem atque dilectionem cuncta convertere, a quo cuncta esse cognoscit, doctus videri potest, esse autem sapiens, nullo modo. Quamobrem Ecclesiam Christi exercentur, tanquam ad beatam vitam ca
Abbreviated transcription (Latin):
liꝰq p̃ciꝑe possimꝰ. S cogitare potiꝰ& crede to esse
meliꝰ & ueriꝰ qđ ibi scͥptũ ẽ. etiã silateat. quã it qđ
nos ꝑ nos ipsos saꝑe possumꝰ. Post istos duos gra¬
dus timoris acq pietatis ad c̃tiũ uenit scientie
gradũ: de quo ñc agere institui. Nam in
eo se exercet om̃is diuinaꝵ scripturarũ
studiosus: nicħ in eis aliud inuenturꝰ ꝗͣ

Expanded text:
liusque praecipere possimus, sed cogitare potius et credere id esse liusque praecipere possimus, sed cogitare potius et credere id esse melius et uerius quod ibi scriptum est, etiam si lateat, quam id quod nos per nos ipsos sapere possumus. post istos duos gradus timoris atque pietatis ad tertium uenitur scientiae gradum, de quo nunc agere institui. nam in eo se exercet omnis diuinarum scripturarum studiosus, nihil in eis aliud inuenturus quam
Abbreviated transcription (Latin):
unc cam̃ nemo ambigit. & ꝑ similitudi¬
nes libentiꝰ queq cognosci: & cũ aliqͣdif¬
ficultate quesita multo gratiꝰ inueniri. Q enĩ
ꝓrs ñ inueniunt qđ quer̃: fame laborant. Q
aut̃ ñ quer̃ qr in ꝓmptu habent: fastidio sepe
martescunt. Inutroq aut̃ languor cauendꝰ ẽ:
Magnifice g &e salubrit̾ sp̃is sc̃s ita scͥpturas scãs
modificauit: ut locis aꝑtiorib fami occurreret᷑.
obscuriorib aut̃ fastidia det̃geret Nichilem̃
fere de illis obscuritatib eruit᷑: qđ ñ planissime
dictĩ alibi repꝑiat᷑. Ante om̃ĩa gͥ opꝰẽ. dĩ timoreᷤ
gitationẽ de nr̃a mortalitate & de futura mor¬
te necesse e. incutiat: & quasi clauatis carnib
om̃s suꝑbiȩ motꝰ ligno crucis affigat. Deinde
mitescere opꝰ ẽ. pietate: neq contradicere diui¬
nȩ scripture siue intellectȩ si aliqͥ uitia nr̃a ꝑ
cuait: siue ñ incellecte: quasi nos meliꝰ saꝑe. me¬

Expanded text:
unc tamen nemo ambigit et per similitudines libentius quaeque cognosci et cum aliqua difficultate quaesita multo gratius inueniri. qui enim prorsus non inueniunt quod quaerunt, fame laborant; qt, quia in promtu habent, fastidio saepe marcescunt: in utroque autem languor cauendus est. magnifice igitur et salubriter spiritus sanctus ita scripturas sanctas modificauit, ut locis apertioribus fami occurreret, obscurioribus autem fastidia detergeret. nihil enim fere de illis obscuritatibus eruetur, quod non planissime dictum alibi. reperiatur. Ante omnia igitur opus est dei timore gitationem de nostra mortalitate, et futura morte necesse est incutiat, omnes superbiae motus ligno crucis affigat. deinde mitiscere opus est pietate neque contradicere diuinae scripturae siue intellectae, si aliqua uitia nostra percutit, siue non intellectae, quasi nos melius sapere me
Abbreviated transcription (Latin):
Necesse ÷ gͦ ut pͥmo se quisq in scͥpturiᷤᷤ
inueniat arnore huiꝰ scłi hoc ẽ. tẽꝑalium
rerii ĩplicatũ. longe seninctũ ẽẽ. a tanto
amore õi. & tanto amore ꝓximi. qͥntũ scͥp¬
tura ipsa p̃scribit: tum uero ille timor
quo cogitat de uidicio dr̃ & illa piecas
qua ñ pot̃ nͥ cred̾e & cred̾e auctorirati
scõꝵ libroꝵ cogit eũ se ipsũ lugere. Nã
ista scientia: bone spei hominẽ. ñ se iac¬
tantẽ.s lam̃tantẽ facit: quo affectu im¬
petrat seduł p̃cib consolationẽ diuini
exemplum quod bos ꝓprie pecus trans¬
late euangelista monstretur. Ex lib̾

Expanded text:
uisque in Scripturis inveniat amore hujus saeculi, hoc est, temporalium rerum, implicatum, longe sejunctum esse a tanto amore Dei et tanto amore proximi, quantum Scriptura ipsa praescribit. Tum vero ille timor quo cogitat de judicio Dei, et illa pietas qua non potest nisi credere et cedere auctoritati sanctorum Librorum, cogit eum seiista scientia bonae spei hominem non se jactantem, sed lamentantem facit; quo affectu impetrat sedulis precibus consolationem divini exemplum, quod bos proprie pecus translate Evangelista monstretur; ex
Abbreviated transcription (Latin):
mutat᷑. In quantũ gͥ mutabiles sumꝰ: in tan¬
tũ ab aet̾nitate distamꝰ. ẜ miti̾t aut̃ nob̾uita
aet̾na ꝑ ueritatẽ: a cuiꝰ ꝑspicuitate rursus
tantũ distat fides nr̃a: quantũ ab aet̾nitate
mortalitas. Nunc gͦ adhibemꝰ fidẽ rebꝰ tẽpo¬
ralit gestis ꝓpt̃ nos: & ꝑ ip̃sam niundaniur:
Ut cũ ad speciem uenerimꝰ. quẽ ad modum
succedit fidei ueritas. ita mortalitadi succedat

Expanded text:
tabiles sumus, in tantum ab aeternitate distamus. promittitur autem nobis uita aeterna per ueritatem, a cuius perspicuitate rursus tantum distat fides nostra, quantum ab aeternitate mortalitas. nunc ergo adhibemus fidem rebus temporaliter gestis propter nos et per ipsam mundamur, ut etiam cum ad speciem uenerimus, quemadmodum succedet fidei ueritas, ita mortalitati succedat
Abbreviated transcription (Latin):
amore contracte. ⁊ de ꝓpagine mortalitatis
tanꝗͣnat᷑alit̃ inolite: purgandi. eramꝰ. Pur
tas eñĩ a morbo plurimũ distacaracu
tẽꝑalia: suscipiunt sanando r icur et
ad aẽtna sanatos. Mens aut̃ rationał sicut
purgata ꝯtẽplationẽ debet reb aet̾̃nis: sic
purganda tẽꝑalib fidẽ. Dix qͥdã illor. qui
quondã apud gcos sapientes habiti sunt:
Quantũ ad id qđ ortiie. et̾nitas ualet. tan¬
tũ ad fide ueritas. Et ꝓfecto ẽ uera sententia.

Expanded text:
amore contractae, et de propagine mortalitatis tanquam naturaliter inolitae, purgandi eramus. Purgtas enim a morbo plurimum distat: sed temporalia suscipiunt sanandos, et trajiciunt ad aeterna sanatos. Mens autem rationalis sicut purgata contemplationem debet rebus aeternis; sic purganda, temporalibus fidem. Dixit quidam et illorum qui quondam apud Graecos sapientes habiti sunt: Quantum ad id quod ortum est aeternitas valet, tantum ad fidem veritas. Et profecto est vera sententia
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ortũ erat. transit ad aet̾nicatẽ: transitu¬
rum ÷ & nr̃m. cũ fide ꝑuenerit ad ueritatẽ.
Iam enĩ credentib ut in u̾bo fidĩ manerent.¬
& inde adueritatẽ. ac ꝑ hoc ad et̾nitatem
ꝑducti. a morte lib̾arent᷑. ita loquit᷑. Simã¬
seritis in u̾bo meo: uere discipłi mei estis.
& qͥsi quererent qͦ fructu: secutꝰ ait. Et cog.
noscetis ueritatẽ. & rursus. quasroiceret
qͥd ꝓdest morcalib ueritas: Et ueritas
inquit lib̾abit uos. Unde nͥ aniorte.
Acorruptione. ⁊ Amutabilitate: Ueritas
quippe immortał. incorrupta. in cominu¬
tabił ꝑmanet: uera arit inmortalitas. ue¬
ra incorruptibilitas. uera in cõmutabilitas.

Expanded text:
quod ortum erat transiit ad aeternitatem, transituquod ortum erat transiit ad aeternitatem, transiturum est et nostrum, cum fides peruenerit ad ueritatem. iam enim credentibus, ut in uerbo fidei manerent et inde ad ueritatem ac per hoc ad aeternitatem perducti a morte liberarentur, ita loquitur: si manseritis in uerbo meo, uere discipuli mei estis. et quasi quaererent: quo fnoscetis veritatem. Et rursus quasi dicerent, Quid prodest mortalibus veritas? Et veritas, inquit, liberabit vos . Unde, nisi a morte, a corruptione, a mutabilitate? Veritas quippe immortalis, incorrupta, incommutabilis permanet. Vera autem immortalitas, vera incorruptibilitas, vera incommutabilitas,
Abbreviated transcription (Latin):
nec fiat & ut fiat qr reb ortis acconimodamꝰ
fidem credulitatis sic̃ in et̃nis sꝑaniꝰ uerita¬
tẽ contẽplationis: ne fides mutabilis uite.
cipet fidẽ nr̃am qua nos ꝑduceret ad uerita¬
tẽ suã. qͥ sic suscepit mortalitatẽ nr̃am. ut ñ
amitteret ȩt̾nitate suã. Quantũ enĩ adid
qđ ortue et nitas ualet: tantũ ad fidẽ ueri¬
tas. Itagͥ nos purgari oportebat. ut ille no¬
his fieret ortus qui maneret aet̾nꝰ. ne alter
noł eẽt infide. It inueritate. Hec ab eo qđ
ortisumꝰ. ad etna transire possimꝰ: nͥ etno ꝑ¬
ortũ nr̃m nob sociato ad ẽtnitatẽ ipsiꝰ traice¬
remꝰ. Nunc itaq illuc quodãmͦ secuta e
fides nr̃a: qͦ ascendit in quẽ credimꝰ. Ortꝰ ⁊
morttius: resuscitatꝰ: assũptꝰ. Hoꝵ qͣtuor
duo pͥora noueramꝰ in nob̾: scimꝰ enĩ homi¬
nes & oriri &e mori. duo aut̃ reliqͣid÷ resus¬
citari & assumi. iuste in nob futura sꝑamꝰ:
qr in illo facta credimꝰ. Itaq in illo qr & id

Expanded text:
t quia rebus ortis accommodamus fidem credulitatis, sicut in aeternis speramus veritatem contemplationis, ne fides mortalis vitae ciperet fidem nostram qua nos perduceret ad veritatem suam, qui sic suscepit mortalitatem nostram, ut non amitteret aeternitatem suam. Quantum enim ad id quod ortum est aeternitas valet, tantum ad fidem veritas. Ita ergo nos purgari oportebat, ut ille nobis fieret ortus qui maneret aeternus, ne alter nobis esset in fide, alter in veritate. Nec ab eo quod orti sumus ad aeterna transire possemus, ortum nostrum nobis sociato ad aeternitatem ipsius traiceremur. nunc itaque illuc quodam modo secuta est fides nostra quo ascendit in quem credimus ortus, mortuus, resuscitatus, assumtus. horum quattuor duo priora noueramus in nobis; scimus enim homines et oriri et mori; duo autem reliqua, id est resuscitari et assumi, iuste in nobis futura speramus, quia in illo facta credidimus. itaque in illo quia et id
Abbreviated transcription (Latin):
oportet aut̃ ut uidicẽ tnuor & mortuoꝵ
cũ corã iudicabunt᷑. & iusti uideant &
inqui. Nolue inquit hoc mirari. qu̾i
ueniet hora qua om̃s qui inmontim̃tis
sunt audient uocẽ eiꝰ ⁊ ꝓdient quibonã
gesser̃. in resurrectionẽ uite: qui mala
gesser̃ in refurrectionẽ iudicu. Ad hoc
gͦ oportebat ut idõ acciꝑet illa potesta¬
tẽ qr filiꝰ hominis ẽ: ut resurgentes om̃s
uid̾ent eñ in forma in qua uicłi ab oĩ

Expanded text:
oportet autem, ut iudicem uiuorum et mortuorum, oportet autem, ut iudicem uiuorum et mortuorum, cum coram iudicabuntur, et iusti uideant et iniqui: nolite, inquit, hoc mirari, quoniam ueniet hora, in qua omnes qui iudicabuntur sunt audient uocem eius, et prodient qui bona gesserunt in resurrectionem uitae, qui mala gesserunt in resurrectionem iudicii. ad hoc ergo oportebat, ut ideo acciperet illam potestatem, quia filius hominis est, ut resurgentes omnes uiderent eum in forma, in qua u
Abbreviated transcription (Latin):
inde uenit ad uisionẽ sue claritatis.
in quauenturꝰ ẽ ad iudiciũ quȩ ui¬
sio cõmunis erit ⁊ impus ⁊ iustis.
Sequit᷑ em̃ & dic. & potestatẽ dedit
ei & iudiciũ facere: qm̃ filiꝰ hominis
÷. Puto nichil eẽ. manifestius. Namq
fil rͦoi e. & aequał ẽ. patͥ. ñ accipit hanc
potestatẽ iu dicii faciendi: s ht̃ illani
cũ patre in occulto. Accipit aut̃ illã
ut bom & inali iniu uideant iudicã¬
te: qr filiꝰ hominis:. Uisio quippe fi¬
lui homis. exhibebit᷑ & malis nãui¬
sio forme dĩ ñ nͥ mundis corde: qr ipsi
di uidebunt ro: soli piiꝰ. quoꝵ dilec¬
tioni hoc ipsum ꝓmittit qr ostendet
seipsum illis. & ido uide quid seqͥt᷑.
ratur omis quiñ intelligit. ut idõ dic̾et
patrẽ dedisse ei potestatẽ & iudiciun
facere. qñi filiꝰ. hominis ÷ cũ magis qͣsi
hoc expectaretur ut diceret qm filroi¬
ẽ. S. ꝙr filium dĩ scđłm idqđ in forma
dĩ aequał ẽ. patͥ. inde iniquiñ possunt̃

Expanded text:
inde uenit ad uisionem suae claritatis, in qua uenturus est ad iudicium, quae uisio communis erit et impiis et iustis. sequitur enim et dicit: et potestatem dedit ei et iudicium facere, quoniam filius hominis est. puto nihil esse manFilius Dei aequalis Patri non accipit hanc potestatem judicium faciendi, sed habet illam cum Patre in occulto. Accepit autem illam, ut boni et mali eum videant judicantem, quia Filius hominis est. Visio quippe Filii hominis exhibebitur et malis. Nam visio formae Dei, nonnisi mundis corde, quoniam ipsi Deum videbunt, id est solis piis, quorum dilectioni hoc ipsum promittit, quia ostendet seipsum illis. Et ideo vide quid sequitur: « ratur omnis qui non intelligit, ut ideo diceret Patrem dedisse ei potestatem et judicium facere, quia filius hominis est; cum magis quasi hoc exspectaretur ut diceret, quoed quia filium dei secundum id quod in forma dei aequalis est patri uidere iniqui non possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi que admodũ unũ uerũ dm̃ qͥostẽ¬
dit seipsum illis. ñ quouͦi se ostendit
aut̃ iudicẽ uidebunt mali. ñ eis ui¬
debit bonꝰ: qr ñ ad eũ gaudent corde a
s tunc plangent se oms trib trȩ. In
ntimero itaq maloꝵ om̃tũ ⁊ infide

Expanded text:
nisi quemadmodum unum verum Deum, qui ostendet se ipsum illis, non quomodo se ostendet autem judicem videbunt mali, non eis videbitur bonus, quia non ad eum gaudebunt corde, sed tunc se plangent omnes tribus terrae: in numero
Abbreviated transcription (Latin):
dam me ipsum illi: Quaꝓpt̃ filiꝰ homis
iudicaturꝰ ẽ: nec tam̃ ex humana potestatẽ.
s ex ea qua filiꝰ dĩ ẽ. & rurs filiꝰ dĩiudica¬
turꝰ ẽ: nec tam̃ in ea forma apparens in
qͥ os̃ ẽ aequal pat̾: s in ea qua filiꝰ homi¬
nis ẽ. Itaq utrũq dicipot. Et filiꝰ homis
iudicabit. te ñ filiꝰ homĩs iudicabit: Quia
filiꝰ hominis iudicabit. ut uerũ sit qđ ait
cũ uenerit filiꝰ hominis tunc congregabũ¬
tur ante eum om̃s gc̃s. ue ñ filiꝰ hominis
iudicabit. ut uerũ sit qđ ait. ego ñ uidi¬

Expanded text:
dam me ipsum illi? quapropter filius hominis dam me ipsum illi? quapropter filius hominis iudicaturus est, nec tamen ex humana potestate, sed ex ea qua filius dei est; et rursus filius dei iudicaturus est, nec tamen in ea forma apparens., in qua deus est aequalis patri, sed in ea qua filius hominis est. Itaque utrumque dici potest, et: filius hominis iudicabit, et: non filius hominis iudiFilius hominis judicabit ut verum sit quod ait: Cum venerit Filius hominis tunc congregabuntur ante eum omnes gentes. Et non Filius hominis judicabit, ut verum sit quod ait: Ego non judi
Abbreviated transcription (Latin):
in malitia ꝑseuerantes sunt in illo rudi.¬
cio puniendi st̃. Sic alibi scͥptũ ẽ Uide¬
bunt inque pupuger̃. Cum enĩ et boni
& maliuisuri sunt udicẽ uiuoꝵ & mor¬
tuoꝵ. ꝓcul dubio eum mali uidere ñpo¬
teruit nͥ scđm formã qua filiꝰ hominis
ẽ. S tam̃ inclaritate in qua uidicabit᷑.
ñ in humilitate in qua urdicatꝰ ÷. Cete¬
rum illam dei formã in qua ȩqual ẽ. patͥ:
ꝓculdubio impi n uidebunt: ñ eni sunt
mundi cordes. Beati eni st̃ imundi cordes: qm̃
ipsi din uidebt̃. Et ipsa uisio ẽ. facie ad
faciẽ. quȩ sumũ p̃miũ ꝓmittit᷑ iustis:
& ipsa fiec cum tradet regnũ dõ & patͥ.
In quo & sue forme uisionẽ uult intelli¬
gi: subiecta dõ uniu̾sa creatura & ipsa
ei subiecit omĩa: ut sit ds̃ omĩa in omĩb
Alioquin si filiꝰ dĩ itidex in forma in qͣ
aequał ẽ. patͥ. etiã impiis cũ iudicaturꝰ
ẽ. apparebit: quid ẽ. qđ ꝓmagno dilectori
suo pollicet᷑. dicens & ego diligã eir & ostẽ¬

Expanded text:
 in illo iudicio puniendi sunt, sicut alibi scriptum est, uidebunt in quem pupugerunt. cum enim et boni et mali uisuri sint iudicem uiuorum et mortuorum, procul dubio eum mali uidere non poterunt nisi secundum formam, qua filius hominis est, sed tamen in claritate, in qua iudicabit, non in humilitate, in qua iudicatus est. ceterum illam dei formam, in qua aequalis est patri, procul dubio impii non uidebunt. non enim sunt mundicordes; beati enim mundicordes, quoniam ipsi deum uidebunt. et ipsa uisio est faciem ad faciem, quae summum praemium promittitur iustis, et ipsa fiet, cum tradet deo regnum et patri. in quo et suae formae uisionem uult intellegi, subiecta deo uniuersa creatura et ipsa,ei subiecit omnia, ut sit deus omnia in omnibus. alioquin si filius dei iudex in forma, in qua aequalis est patri, etiam impiis cum iudicaturus est apparebit, quid est quod pro magno dilectori suo pollicetur dicens: et ego diligam eum et osten
Abbreviated transcription (Latin):
dicet: s ita dictũ ẽ. pat ñ iudicat quẽꝗͣ.
s ome udiciũ dedit filio ac si diceretur.
Patrẽ nemo ui debit in iudicio uiuoꝵ
ut possit & ab impus uidr cum & il¬
liuidebunt inquẽ pupuger̃. Qd̾ ne
couicere potiꝰ quã aꝑte demonstrare ui¬
deam̃. ꝓferimꝰ eiꝰdẽ onĩ certã manifestã¬
q sententiã. qua ostendimꝰ ipsam fuis¬
se causan. ut dicereta Pat̾ n iudicat quẽ¬
quã s omne iudiciũ dedit filio. qr ui
dex forma filii di apparebit. Quȩ for¬
ma. ñ e. patͥs s filis. Nec ea filii in qͦ
ẽquał ẽ. patͥ. s in qua minor ẽ patre̾.
ut sit in iudicio conspicuus & bonis
& malis. Paulo pꝰ enĩ diẽ. Am̃ añdico
uob̾. qr qui u̾bum meii audit & credit
in etin qui misit me. ht̃ uitã a et̃nam:

Expanded text:
udicet, sed ita dictum est: pater non iudicat quemquam, sed omne iudicium dedit filio, ac si diceretur: "patrem nemo uidebit in iudicio uiuorum est, ut possit et ab impiis uideri, cum et illi uidebunt in quem pupugerunt. Quod ne conicere potius quam aperte demonstrare uideamur, proferimus eiusdem domini certam manifestamque sententiam, qua ostendimus ipsam fuisse causam, ut diceret: pater non iudicat quemquam, sed omne iudicium dedit filio, quia index forma filii hominis apparebit, quae forma non est patris, sed filii, nec ea filii, in qua aequalis est patri, sed in qua minor est patre, ut sit in iudicio conspicuus et bonis et malis. paulo post enim dicit: amen dico uobis, quia qui uerba mea audit et credit in eum qui me misit, habet uitam a
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ẽ. fuꝑ om̃e nom̃: hoc enĩ de filio ho¬
mis dictũ ẽ. scd̾m que dĩ filiꝰ excitatꝰ ẽ.
a mortius . Iue quippe in forma di ȩqͣ¬
lis pat̾. ex qͥ se exinaniuit formã seruiac¬
cipiens: in ipsa forma serui & agit &
patit᷑ & accipit. Que consequent̃ con¬
texit apła. Humiliauit se factꝰ obedi¬
ens usq ad mortẽ. mortẽ autẽ crucis.
ꝓpt̃ qđ eũ exaltauit: & donauit ei nom

Expanded text:
 omne nomen - hoc enim de filio hominis dictum est, secundum quem dei filius suscitatus est a mortuis. ille quippe in forma dei aequalis est patri, ex qua se exinaniuit formam serui accipiens; in ipsa forma serui et agit et patitur et accipit, quae consequenter contexit apostolus: humiliauit se, factus oboediens usque ad mortem, mortem autem crucis. propter quod eum exaltauit et do
Abbreviated transcription (Latin):
Srusinu pcsuisti qͦsdã luuio sententis calĩp¬
niar. qͥđ diudare uĩas adultinis conceptib
nudeat indignirnde conant᷑ abstruere
mertis geste ante carnẽ uitȩ aĩas. quasi
adergastula. hiciꝰ mõi tuste posse ꝑduci
Nonmouet multa cogitantẽ quib hec pos¬
IIt calurir irftari. & qđ ipse repondis
tonei. urtiu seiaitis intritico qđ fuito dicit᷑

Expanded text:
am huic sententiae calumniari, quod Deum dare animas adulterinis conceptibus videatur indignum, unde conantur astruere meritis gestae ante carnem vitae, animas quasi ad ergastula hujusmodi juste posse perduci ; non me movet multa cogitantem quibus haec possit calumnia refutari. Et quod ipse respondisti, non esse vitium sementis in tritico quod furto dicit
Abbreviated transcription (Latin):
Aut in nomine pauli baptizati estis: Istig
si in hac obstinatione &e ꝑu̾sitate remanerent:
certe quidẽ nati erantꝰ. nec tam̃ ad ipsã eccłi¬
ani de qͦ natierant. ꝑ pacis atq unitatis un¬
lica generet etiam ꝑ malos: tanꝗͣ per ute¬
rgo ipsa generat. & ꝑuterũ suũ & ꝑ
utos ancillaruni ex eisdẽ sacram̃tis.
taꝗͣ ex uiri sui semine. Non eni frustra dic̃
apłs omĩa illa infigura ẽe gesta s qͥ suꝑ¬
biunt & legitme matͥ ñ aduingunꝰt. simi¬
les st̃ hisma heli de qͦ dictũ ÷. Cice ancillã
& filiũ eiꝰ nem̃ heres erit filiꝰ ancille: cũfi¬
lio med isaac. Qui aut̃ pacifice diligunt
legitimã patris sinoiugẽ. cuꝰ legitimo iure
regenerati st̃: similes st̃ filus iacob quãus
de ancillis natis: & tañi eandẽ hereditatẽ fu¬
m̃tib. Qui aut de ut̾o ipsiꝰ matrisintꝰ urum¬
tate natinegligunt grãm ꝗͣ acceꝑunt: simi¬
les sunt esau filio isaac. qui reꝓbatꝰ ÷ do artes¬

Expanded text:
aut in nomine Pauli baptizati estis? Isti ergo, si in hac obstinatione et perversitate remanerent, certe quidem nati erant, nec tamen ad ipsam Ecclesiam, de qua nati erant, per pacis atque unitatis vinLICA GENERET ETIAM PER MALOS TAMQVAM PER VTErgo ipsa generat per uterum suum et per uteros ancillarum ex eisdem sacramentis tamquam ex uiri sui semine. non enim frustra dicit apostolus omnia illa in figura esse gesta. sed qui superbiunt et legitimae matri non adiunguntur, similes sunt Hismaheli, de quo dictum est: eice ancillam et filium eius; non enim heres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. qui autem pacifice diligunt legitimam patris sui coniugem, cuius legitimo iure regenerati sunt, similes sunt filiis Iacob quamuis de ancillis natis, sed tamen eandem hereditatem sumentibus. qui autem de utero ipsius matris intus in unitate nati neglegunt gratiam, quam acceperunt, similes sunt Esau filio Isaac, qui reprobatus est deo attes
Abbreviated transcription (Latin):
ubicũq generare: Quãuis ñ om̃s qͦs gene¬
rat. ad eiꝰ ꝑtineant unitatẽ. Quȩ usq in
finẽ ꝑseuerantes saluabit. Neq eñĩ hi so¬
lum ad eã ñ ꝑtinent. qui seꝑationis aꝑto
sacͥlegio manifesti st̃: s eciã illi qͥ in eiꝰ unita¬
te corꝑalit mixti. ꝑuitã pessima separant᷑.
& enĩ symonẽ magũ ꝑ baptisma ipsa pe
pererat: cui tam̃ dictũ ẽ. qđ ñ habet partẽ
in hereditate xp̃i. Nunqͥd & bapti smꝰ ñ¬
quid euangłiũ. nũqͥd sacram̃ta defueit:
S qr ei caritas defuit. frustra natꝰ ÷. & ei ex¬
pediebat fortane ñ nasci. Nunqͥd ñ erant
nati. quib apłs dicit tãꝗͣ paruulis in xp̃o
lac uob potũ dedi ñescam: Cos tam̃a sac¬
legio scismatis reuocat: in qđ idõ irrue¬
bant. qr carnales erant. Quasi paruulis in-¬
quit in xp̃o lac uob̾ potũ dedi ñ escã. Non¬
dum eñi poteratis: s nec adhuc quide po¬

Expanded text:
ubicumque generari, quamuis non omnes, quos geneubicumque generari, quamuis non omnes, quos generat, ad eius pertineant unitatem, quae usque in finem perseuerantes saluabit. neque enim hi solum ad eam non pertinent qui separationis aperto sacrilegio manifesti sunt, sed etiam illi qui in eius unitate corporaliter mixti per uitam pessimam separantur. etenim Simonem Martem in haereditate 15 Christi. Nunquid ei baptismus, nunquid Evangelium, nunquid sacramenta defuerunt? sed quia ei charitas defuit, frustra natus est, et ei expediebat fortasse non nasci. Numquid non erant nati quibus Apostolus dicit: Tanquam parvulis in Christo lac uobis potum dedi, non escam? eos tamen a sacrilegio schismatis reuocat, in quod ideo irruebant, quia carnales erant: quasi paruulis, inquit, in Christo lac uobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis. sed nec adhuc quidem po
Abbreviated transcription (Latin):
ed uident᷑ sibi argutissime quere¬
re utrũ generet filios baptismꝰ x
in parte donatian ñ generet: ut si consen
serimꝰ qđ generet. suã ẽẽ asseuerent eccłam
matre. quȩ filios potuit de xp̃i baptis¬
mate generare. Et qr una oportet ẽẽ. ex¬
cłam. ex hoc iã nr̃am ñ ẽẽ eccłam crimi¬
nent᷑. Si aũt dixerimꝰ ñ generat. cur gͦ
inquiunt apud uos ñ renascunt᷑ ꝑbaptis¬
mũ qui transeunt a nob aduos. cũ ap̃d
nos fuerint baptizatĩ. siñdum natist̃: Qsi
uͦ ex hoc generat unde seꝑata ẽ. & ñ exhoc
unde coniunctaẽ. Separata ẽ. em̃ a uincło
caritatis & pacis: s uincta ẽ. inuno bap¬
tismate. Itaq una ẽ. eccła. quȩ sola catho¬
lica nominat: & quicqͥd suĩ ht̃ in cõmu¬
monib diu̾soꝵ a sua unitate separatis.
ꝑ hoc qđ suũ in eis ht̃. ipsa utiq generat¬
conu̾santes catholicos ipsa generet quȩ
ȩc itaq in om̃ib generat: cuiꝰ sacra¬
m̃ta retinenͣt. unde possit tale aliqͥd

Expanded text:
ed videntur sibi argutissime quaerere, « utrum generet filios Baptismus Christi in parte Donati, serimus quod generet, suam esse asseuerent ecclesiam matrem, quae filios potuit de Christi baptismate generare, et quia unam oportet esse ecclesiam, ex hoc iam nostram non esse ecclesiam criminentur; si autem dixerimus: "non generat "cur ergo" inquiunt "apud uos non renascuntur per baptismum qui transeunt a nobis ad uos, cum apud nos fuerint baptizati, si nondum nati sunt?" quasi uero ex hoc generat unde separata est, et non ex hoc unde coniuncta est. separata est enim a uinculo caritatis et pacis, sed iuncta est in uno baptismate. itaque una est ecclesia, quae sola catholica nominatur, et quidquid suum habet in communionibus diuersorum a sua unitate separatis, per hoc quod suum in eis hconversantes catholicos ipsa generet quae ec itaque in omnibus generat, cuius sacramenta retinentur, unde possit tale aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
cicio legis nouũ testamtũ sig̾cat. Illud aũ
uetꝰ sig̾cabat: unde ẽfractũ. ⁊ abolitũ est:
maxine qñ cũ scdo lexdat᷑. muillo terrore
dat᷑: sic̃ illa intanto strepitu igniũ nubi¬
um. & tubarũ. Unde tremefactꝰ popłs dix
Non loquat᷑ os ad nos: ne moriam. Unde
sig̾cat᷑ timor ẽẽ. inuet̾i testam̃to: in nouo
dilectio. Quomͦ gͥ hec soluit᷑ questio.qua

Expanded text:
titio legis nonum testamentum significat; illud autem titio legis nonum testamentum significat; illud autem uetus significabat; unde confractum et abolitum est. maxime cum secundo lex datur, nullo terrore datur, sicut illa in tanto strepitu ignium, nubium et tubarum, unde tremefactus populus dixit: non loquatur deus ad nos, ne moriamur: unde significatur timor esse in uetere testamento, in nouo dilectio. quomodo igitur soluitur haec qua
Abbreviated transcription (Latin):
Te tabulȩ quas erat moyses dõ utiq p̃sci¬
ente fracturꝰ. ũ hominis opꝰ dicant ẽẽ .s
dĩ nec ab homine scͥpte s scͥptura d̃ĩ di¬
gito dĩ: posteriores uͦ tabulȩ tam diumã¬
sure ⁊ in tab̾na culo ac tẽplo dĩ future.
iubente quidẽ dõtam̃ ab homine excise
sint: ab homine scͥptȩ. An forte in illis
pͥorib gr̾a dĩ sigͥcabat᷑ ñ hominis opꝰ qͣua
gr̾a indigni facti st̃. reu̾tentes corde in egẏp¬
tũ: ⁊ faciendo idolũunde illo beneficio
pͥuati st̃. Et ꝓptea moyses tabulas fregit
Istis uͦ tabuł postiorib significati funt: qͥ
de suis oꝑib gloriant᷑. Unde dic̃ apłs. Ig¬
norantes dĩ iusticiã. & suã uolentes consti¬
tuere: iusticie uĩñ st̃ subiecti. Et idõ tabu¬
lȩ huntano oꝑe sculpte & humano oꝑe
scͥpte date sunt. quȩ cũ ipsis manerent:
ad eos sig̾candos de sius oꝑib głaturos. n

Expanded text:
lae tabulae, quas erat Moyses deo utique praescilae tabulae, quas erat Moyses deo utique praesciente fracturus, non hominis opus dicantur esse, sed dei, nec ab homine scriptae, sed scriptura dei, digito dei; posteriores uero tabulae tamdiu mansurae et in tabernaculo ac templo dei futurae iubente quidem deo, tamen ab homine excisae sint, ab homine scriptae. an forte in illis prioribus gratia dei significabatur, non hominis opus, qua gratia indigni facti sunt reuertentes corde in Aegyptum et faciendo idolum — unde illo beneficio priuati sunt, et propterea Moyses tabulas fregit — istis uero tabulis posterioribus significati sunt qui de suis operibus gloriantur — unde dicit apostolus: ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti — et ideo tabulae humano opere exsculptae et humano opere conscriptae datae sunt, quae cum ipsis manerent, ad eos significandos de suis operibus gloriaturos, non
Abbreviated transcription (Latin):
t scͥpsit in tabuł uerba testam̃tĩ de¬
cẽ u̾ba. De moy se dictũ ẽ. qđ ipse
scͥpserit: cui etiã d̃s paulo ante dixerat
scbe tͥ uba hȩc. Cũ uͦ pͥmĩ legẽ accepit cuiꝰ
tabulas abiecit & fregic. nec ipse excidis¬
se dictꝰ : tabulas lapideas: & modo dictũ ÷
excide tͥ duas tabulas lapideas. Nec ei
dictũ ẽ. ut scriberet sic̃ ei mͦ dicit nec eas
ipsas scͥpsisse narrat᷑. sic̃ mͦ ei dicit narrat
scͥꝑtura.⁊dicit. S qͥsit in tabuł uba testi¬
mes decẽ u̾baS tunc dictũ ÷ ⁊ dedit mo¬
ꝯsi statim ut cessauit loqui ad eũ. inmon¬
te syna. duas rabulas testimonii. tabu¬
las lapideas. scͥptas digito dĩ: deinde
paulo pꝰ. & conu̾sus inquit moyses des¬
cendit de monte: & due tabule testimo¬
nii in manib eiꝰ. Tabulȩ lapidee scͥpte
utraq parte earũ. hinc atq inde erant
scͥpte Et tabule opꝰ dĩ erant: & scͥptura
seꝑtura dĩ ẽ. sculpta in tabulis.
Roinde magna orit᷑ questio. qͦmͦ il¬

Expanded text:
t scripsit in tabulis verba Testamenti, decem verba. De Moyse dictum est, quod ipse scripserit, cui etiam Deus paulo ante dixerat: Scribe tibi verba haec. Cum vero primum legem accepit, cujus tabulas abjecit et fregit, nec ipse excidisse dictus est tabulas lapideas, et modo dictum est, Excide tibi duas tabulas lapideas; nec ei dictum est ut scriberet, sicut ei modo dicitur; nec eas ipse scripsisse narratur, sicut modo narrat scriptura et dicit: scripsit in tabulis uerba testamenti, decem uerba. sed tunc dictum est: et dedit Mosi, statim ut cessauit loqui ad eum in monte Sina, duas tabulas testimonii, tabulas lapideas scriptas digito dei. deinde paulo post: et conuersus, inquit, Moses descendit de monte, et duae tabulae testimonii in manibus eius, tabulae lapideae, scriptae ex utraque parte earum, hinc atque hinc erant scriptae; et tabulae opus dei erant, et scriptura scriptura dei sculpta in tabulis. proinde magna oritur quaestio, quomodo il
Abbreviated transcription (Latin):
scã. i mandatũ scm̃:i iustũ ⁊⁊ bonũ. Lex
ñ obtẽꝑat: s reatu potiꝰ p̃mit᷑. lege minan¬
te atq dãpnante. ꝑ eccatũ eñ inquit ut
appareat peccatũ: ꝑbonũ mͥ oꝑatii ÷ mor¬

Expanded text:
t bonum. Lex t bonum. Lex non obtemperat, sed reatu potius premitur, lege minante atque damnante. Peccatum enim, inquit, ut appareat peccatum: per bonum mihi o
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpte digito dĩ iste conscͥpte ab homine
An fortẽ ideo magis in illis pͥorib uetus
fecit᷑: Lex enĩposita ẽ inueti testam̃to. quȩ
conuinceret tranigressores: quȩ subintra¬
uit ut habundaret delictũ. Non enĩ ĩple¬
bat᷑ timore. quȩ ñ ĩplet᷑ nͥ caritate. & idõ
eũ potiꝰ reũ lex fecit. In secundis aut tabu¬
lis ho ꝑ adiutoriũ ũitabulas facit. atque
ꝯscribit: qr noui testam̃ti caritas legẽ fa¬
cit. Unde dic̃ diis. Non ueni legẽ soluere:
s implere. Dic̃ aut̃ apłs. Plenituto legis
caritas: .⁊. fides que ꝑdilectionẽ oꝑãt. fac¬
tui ÷ itaq homini in nouo testam̃to. qđ
in uet̾i difficile fuit. habenti fidẽ que ꝑdi
lectionẽ oꝑat᷑. atq illo digito dĩ hoc ẽ sp̃u
dĩ intꝰ ea in corde scribentẽ. non foris in la¬
pide. Unde dic apło. Non intabuł lapi¬
deis: s in tabuł cordis carnalib. Qm̃ cari¬
tas dĩ quȩ̾ ueracit implet p̃ceptũ diffusa

Expanded text:
scriptae digito Dei, istae scriptae ab homine? An forte ideo magis in illis prioribus Vetufecit? Lex enim posita est in Vetere Testamento, quae convinceret transgressores, quae subintravit ut abundaret delictum . Non enim implebatur timore, quae non impletur neum potius reum lex fecit. in secundis autem tabulis homo per adiutorium dei tabulas facit atque conscribit, quia noui testamenti caritas legem facit. unde dicit dominus: non ueni legem soluere, sed inplere, dicit autem apostolus: plenitudo legis caritas et: fides quae per dilectionem otum est itaque homini in nouo testamento quod in uetere difficile fuit, habenti fidem, quae per dilectionem operatur, atque illo digito dei, hoc est spiritu dei, intus ea in corde scribente, non foris in lapide. unde dicit apostolus: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus; quoniam caritas dei, qua uer
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ introduceret᷑ tanꝗͣ habitator mundate
domui sermo dñi ꝑsanã doctrinã. Et qm̃
ñ solũ habebit illa septẽ uitia quȩ septẽ
iuitutib spĩtalibꝰ sunt contraria. s etiã ꝑ
hẏpocrisim se ipsas habe iurtutes simu¬
labit: ꝓpt̾ea assũptis secũ aliis septẽ ne¬
quiorib hoc ẽ. ipsa septenaria simulatio¬
ne. redit illa ꝯcupiscentia. ut sut nouis

Expanded text:
ut non introduceretur tanquam habitator mundatae domui sermo Dei per sanam doctrinam. Et quoniam non solum habebit illa septem vitia quae septem virtutibus spiritualibus sunt contraria, sed etiam per hypocrisim se ipsas virtutes habere simulabit, propterea assumptis secum aliis septem nequioribus, hoc est ipsa septenaria simulatione, redit illa concupiscentia, ut sint novis
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ meliores a se ipsis quã ab illo facti su̾nt.
Absit. Quid enĩ erant sine hona uolunta¬
te. nisi mali. Aut si ꝓpt̃ea ñ mali. qr nec
inala uoliitas eis inerat: neq enĩ ab ea
quã ñdũ ceꝑant hab̾e defecerant: certe
ñdũ tales. ñdũ tã boni. quã ẽẽ cũbona uo¬
luntate ceꝑunt. Et siñ potuer̃ se ipsos
facere meliores. quã eos ille fecerat. quo
nenio meliꝰ qͥcꝗͣ fac̃: ꝓfecto & bonã uolũ¬
tatẽ qua meliores eeñt. nͥ oꝑante adiuto¬
rio creatoris. hab̾e ñ possent. Et cũ id egit
eoꝵ uoluntas bona ut ñ ad seppsos qͥ mi¬
nͦ erant. s ad ulũ qui summe ẽ. conu̾teren¬
tur. eiq adherentes magis eeñt. eiꝰq
participatione sapienter beateq uiuere.
quid aliud ostendit᷑. nisi uoluntatẽ quã
libet bonã. inopẽ fuisse. in solodesidio re¬
manfurã. Nisi ille qui honã naturã ex

Expanded text:
ergo meliores a se ipsis quam ab illo facti sunt. ergo meliores a se ipsis quam ab illo facti sunt. Absit. Quid enim erant sine bona uoluntate nisi mali? Aut si propterea non mali, quia nec mala uoluntas eis inerat neque enim ab ea, quam nondum coeperant habere, defecerant, certe nondum tales, nondum tam boni quam esse cum bona uoluntate coeperunt. At si non potuerunt se ipsos facere meliores, quam eos ille fecerat, quo nemo melius quidquam facit: profecto et bonam uoluntatem, qua meliores essent, nisi operante adiutorio Creatoris habere non possent. Et cum id egit eorum uoluntas bona, ut non ad se ipsos, qui minus erant, sed ad illum, qui summe est, conuerterentur eique adhaerentes magis essent eiusque participatione quid aliud ostenditur nisi uoluntatem bonam quamlibet bonam inopem fuisse in solo desiderio remansuram, nisi ille qui bonam naturam ex
Abbreviated transcription (Latin):
la sit causa. ab ipsa quippe incipit spũ.¬
um mutabiliũ malũ quo minuit᷑ atq
diriuat᷑ nat᷑ȩ bonũ : nec talẽ uoluntatẽ
facit nͥdefectio qua deserit᷑ dsͥ Cuiꝰ de¬
fectionis etrã causa titiq deficit: si dixe¬
rimꝰ nullã ẽẽ. efficientẽ causã etiã uolũ¬
tatis bone. cauendũ ẽ. ne uoluntas bo¬
credat. Cum gͦ ipsi facti sint qͦmͦ ñ illa:
facta eẽ dicit᷑: Porro ꝙ facta ẽ. utrũ cũip¬
sis factaẽ. an sine illa fuer priꝰ⁊ S si cũ
ipsis: ñ dubiũ qđ ab illo factasit a quo
& ipsi. Simulq ut facti sunt. ei a quo fa-¬
ctisc̃ amore cũ qͦ facti sunt. ad heserunt:
eoq funt isti abilloꝵ societate discreti.
qđ illi in eadẽ bona uoluntate manseĩt:
isti ab ea deficiendo inutati sẽ. Mala scili¬
cet uoluntate. hoc ipso qd abona defecer̃.
A qua ũ defecissent: si utiq noluissent.
Siaut̃ boni angłi fuer̃ pͥꝰ sine uoluntate

Expanded text:
la sit causa — ab ipsa quippe incipit spiritula sit causa — ab ipsa quippe incipit spirituum mutabilium malum, quo minuitur atque deriuatur naturae bonum, nec talem uoluntatem facit nisi defectio, qua deseritur deus, cuius defectionis etiam causa utique deficit —: si dixerimus nullam esse efficientem causam etiam uoluntatis bonae, cauendum est ne uoluntas bocredatur. cum ergo ipsi facti sint, quomodo non illa facta esse dicetur? porro quia facta est, utrum cum ipsis facta est an sine illa fuerunt prius ? sed si cum ipsis, non dubium quod ab illo facta sit a quo et ipsi; simulque ut facti sunt, ei a quo facti sunt amore, cum quo facti sunt, adhaeserunt; eoque sunt isti ab illorum societate discreti, quod illi in eadem bona uoluntate manserunt, isti ab ea deficiendo mutati sunt mala scilicet uoluntate hoc ipso, quod a bona defecerunt, a qua non defecissent, nisi utique uoluissent. si autem boni angeli fuerunt prius sine uoluntate
Abbreviated transcription (Latin):
fit mala uoliuitas. it in eo fieri qđ si
nollet ñ fieret. Et id̃õ. ñ necessarios.s uo-¬
malas nat᷑as: s idõ male qr cont᷑ ordinẽ
naturarũ ab eo qđ sũme ẽ. ad id qd minꝰ
.ẽ. Neq enĩ auri uiciũ ẽ. auaritia . s ho-¬
minis ꝑl̾ise amantis aurũ. iusticia dere¬
licta: que incõꝑabilit auro debuit anͥ¬
tepom. Nec luxuria uitiũ ẽ. pulchroꝵ
suauiũq corpoꝵ. s anime ꝑu̾se aman-¬
tis corporeas uoluptates. neglecta tẽꝑan¬
tia qua reb spĩtalit̃ puldiriorib ⁊ incor¬
ruptibilit suauiorib coaptam᷑. Neciac¬
tantia uiciũ ẽ. laudis humane . s aĩe
ꝑu̾se amantis potestatẽ suã potentio¬
ris iustiore. contẽpta. Ee ꝑhoc qui ꝑu̾se
Aamat cuiꝰlibet nat᷑e bonir: ẽtiã si ad ipĩs¬
cat᷑. ipse fit in bono malꝰ & miser me¬
liore pͥuatꝰ. Cũ gͦ male uoluntatis effici¬
ens naturał. ł si dici pot̃ essentiał. mil¬

Expanded text:
fit mala uoluntas, id in eo fieri quod si fit mala uoluntas, id in eo fieri quod si nollet non fieret, et ideo non necessarios, sed uomalas naturas, sed ideo male, quia contra ordinem naturarum ab eo quod summe est ad id quod minus est. Neque enim auri uitium est auaritia, sed hominis peruerse amantis aurum iustitia derelicta, quae incomparabiliter auro debuit anteponi; nec luxuria uitium est pulchrorum suauiumque corporum, sed animae peruerse amantis corporeas uoluptates neglecta temperantia, qua rebus spiritaliter pulchrioribus et incorruptibiliter suauioribus coaptamur; nec iactantia uitium est laudis humanae, sese amantis potestatem suam potentioris iustiore contemta. ac per hoc qui peruerse amat cuiuslibet naturae bonum, etiam si adipiscatur, ipse fit in bono malus et miser meliore priuatus. Cum ergo malae uoluntatis efficiens naturalis uel, si dici potest, essentialis nul
Abbreviated transcription (Latin):
cire discat. qđ scirȩͥ ñ posse sciendũ ẽ. Ca
quippe quȩ ñ in spetie.s ui eiꝰ pͥuatione
scuuit᷑. si dici aut intelligi pot. qdãmͦ nesci¬
endo sciunt᷑. ut sciendo nesciant᷑. Cumi
eñi acies octi corꝑalis currit ꝑ speties cor-¬
ꝑales: misꝗͣ tenebras uidet: ubi nisi ceꝑit
ñ uide. Ita etiã ñ ad aliũ aliquẽ sensum.
s ad solas aures ꝑtinet sentire silentiũ:
qđ tam̃ nullomͦ nͥ ñ audiendo sentitur.
Sic speties intelligibiles mens qͥdem nr̃a
intelligendo ospicit: s uͥ desiciunt nesci¬
endo ꝯdiscit. Delicta enĩ quis intelligit:
hoc scio. naturã dĩ ñquã nusꝙͣ nulla ex
parte posse deficere: & ea posse deficere.
quȩ ex nichilo facta sunt. Que tam̃ ꝗͣto
magis siuit. & hona faciunt: tunc enĩ
aliquid faciunt: causas habent effici
faciunt. quid enĩ t̃c̃ faciunt nͥ uanã. cau¬
sas hũt deficientes. Itemq scioain quo

Expanded text:
cire discat quod sciri non posse sciendum est. ea cire discat quod sciri non posse sciendum est. ea quippe quae non specie, sed in eius priuatione sciuntur, si dici aut intellegi potest, quodam modo nesciendo sciuntur, ut sciendo nesciantur. cum enim acies oculi corporalis currit per species corporales, nusquam tenebras uidet nisi ubi coeperit non uidere. ita etiam non ad aliquem alium sensum, sed ad solas aures pertinet sentire silentium, quod tamen nullo modo nisi non audiendo sentitur. sic species intellegibiles mens quidem nostra intellegendo conspicit, sed ubi deficiunt nesciendo condiscit: delicta enim quis intellegit? I Hoc scio, naturam dei numquam, nusquam, nulla ex parte posse deficere et ea posse deficere quae ex nihilo facta sunt. quae tamen quanto magis sunt et bona faciunt — tunc enim aliquid faciunt — causas habent efficiefaciunt — quid enim tunc faciunt nisi uana? — causas habent deficientes. itemque scio, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ nat᷑a ẽ s ex eo qđ de nichilo facta nat᷑a
ẽ. Nam si nat᷑a causa ẽ. uoluntatis male.
&̾ bonum ẽẽ. causã mali: Siquidẽ nat᷑a
bona. sit uoluntas mala. Qđ unde fieri
pot̃. ut nat᷑a bona ꝗͣuis mutabił. antequã
habeat uoluntatẽ malã. faciat aliquid
malĩ. hoc ÷ ipsam uoluntatẽ malã: Nemo
gͥ querat efficientẽ causani male uolunta¬
tis ñ enĩ ẽ. efficiens s deficiens: qr nec illa
effectios: defectio. Deficere nãq ab eo qđ sũ-¬
luntatẽ malã. Causas porro defectionum
istarũ cũ efficientes ñ sint. ut dixi s defi¬
cientes. uelle inuenire : tale ÷ ac siqͥsꝗͣ ue¬
lit uide tenebras. ł audire silentiũ: qđ ta¬
m̃ utrũq nob notũ ẽ. Neq illud nͥ ꝑ ođos.
neq hoc nisi ꝑ aures. Non sane in spetie. s
in speciei pͥuatione. Nemo gͦ ex ine scire
querat. qđ nie nescire scio. n forte ut nes¬

Expanded text:
quod natura est, sed ex eo quod de nihilo facta natura quod natura est, sed ex eo quod de nihilo facta natura est. Nam si natura causa est uoluntatis malae, et bonum esse causam mali? siquidem a natura bona fit voluntas mala. Quod unde fieri potest ut natura bona quamuis mutabilis, antequam habeat uoluntatem malam, faciat aliquid mali, hoc est ipsam uoluntatem malam? Nemo igitur quaerat efficientem causam malae uoluntatis: non enim est efficiens, sed deficiens, quia nec illa effectio, sed defectio. deficere namque ab eo quod sumluntatem malam. causas porro defectionum istarum, cum efficientes non sint, ut dixi, sed deficientes, uelle inuenire tale est, ac si quisquam uelit uidere tenebras uel audire silentium, quod tamen utrumque nobis notum est, neque illud nisi per oculos neque hoc nisi per aures, non sane in specie, sed in speciei priuatione. nemo ergo ex me scire quaerat quod me nescire scio, nisi forte ut nes