comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̾miserit moyses. qͥa fecit d̃s ter¬
ram. Erat gͦ. ex quo facta est.
Nam si sine pͥncipio dicunt eam¬
esse: iam ñ solum deum. s etiã
ylen sine pͥncipio dicentes: defi¬
niant ubi nã erat. Si in loco:
gͦ etiam locus sine pͥncipio fuis¬
se astruit᷑: in quo erat materi¬
a rerum. quȩ pͥncipiũ ñ habeba.
Qd̃ si absurdum uidet᷑ de loco cre¬
dere: uidece ne forte uolatilem
terram debeamꝰ estimare: quȩ
ñ habens fundam̃tum. alarum
remigiis suspendebat᷑. Unde gͦ
ei alas sumemꝰ: insi forte huc ꝓ
pretationem: a pennis terrȩ ꝓ¬
digia audnumꝰ: Et illud. Ue
terre nauium pennatȩ. S ut
sic accipiamꝰ: in qͦ aere uolabat
terra:ꝰ Sine aere enĩ uolare ñ
rat. quia ñ erat sine rerũ mate¬
ria elem̃toꝵ facta distinctio: cũ
ipsa elem̃ta adhuc facta ñ essen.
Ubi gͦ erat mat̾ia ista : alarum su¬
ffulta remigiis: In aere ñ erat:
quia aer corpus est mundi. Corpꝰ

Expanded text:
praemiserit Moyses quia fecit deus terpraemiserit Moyses quia fecit deus terram. erat ergo ex quo facta est. nam si sine principio eam dicunt esse, iam non solum dominum, sed etiam ὕλην sine principio dicentes definiant ubinam ergo etiam locus sine principio fuisse adstruitur, in quo erat materia rerum, quae principium non habebat. Quod si absurdum videtur de loco credere, videte ne forte volatilem terram debeamus aestimare, quae non habens fundamentum, alarum remigiis suspendebatur. Unde ergo ei alas sumemus, nisi forte huc deterpretationem: A pennis terrae prodigia audivimus ? Et illud: Vae terrae navium pennae ? Sed hoc si accipiamus, in quo aere volabat terra? Sine aere enim volare non rat, quia non erat sine rerum materia elementorum facta distinctio, cum ipsa adhuc elementa facta non essent. Ubi ergo erat materia ista alarum suffulta remigiis? In aere quia aer corpus est mundi, corpus
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ creatori potiꝰ qm creat᷑e. qͥ est
ds benedictus in scła
erra autẽ inuisibilis erat:¬
& incomposita: Bonꝰ arci¬
fex prius fundam̃tum ponit:
postea fundam̃to posito. edifica¬
tionis menbra distinguit. & ad¬
iungit ornam̃tum. Posito igit᷑
fundam̃to terre. & confirmata
cȩli substantia: duo enĩ ista st̃.
quȩ ut cardines rerũ subtexi¬
it. Terra erat inuisibilis & in¬
composita. Quid ẽ erat: Ne for¬
te in infinitũ & sine pͥncipio.
extendant opinionem suam &
dicant: ecce quia materia id est
yle sicut philosophi dicunt. eti¬
am scd̃m scͥpturã diuinã. n ha¬
buit initium. Uerum hoc di¬
centib respondebis: qͥa scͥptũ
est. Erat autẽ cam oꝑariꝰ t̾re.
Et de eo qui iubal dictus est:ha¬
bet scriptura. Hic erat pater.:
qui demonstrauit psalterium
& cytharam. Et homo erat in
ausichide regione:cui nomen
iob. Desmant gͦ de uerbo que¬
stionẽ mouere: cum presertim

Expanded text:
mus creatori potius quam creaturae, qui est mus creatori potius quam creaturae, qui est Deus benedictus in saerat invisibilis et incomposita . Bonus artifex prius fundamentum ponit: postea, fundamento posito, aedificationis membra distinguit, et adjungit ornatum. Posito igitur fundamento terrae, et confirmata coeli substantia, duo enim ista sunt velut cardines rerum, subtexuit: terra autem erat inuisibilis et inconposita. quid est erat? ne forte in infinitum et sine principio extendant opinionem conficiens et dicant ecce quia materia, id est 5Xtj, sicut philosophi dicunt, etiam secundum scripturam diuinam non habuit initium. uerum hoc dicentibus respondebis quia scriptum est: erat autem Cain operarius terrae et de eo qui Iubal dictus est habet scriptura: hic erat pater, qui demonstrauit psalterium et citharam et homo erat in Ausitide regione, cui nomen Iob. desinant ergo de uerbo quaestionem mouere, cum praesertim
Abbreviated transcription (Latin):
ut diceret. Cȩlum & t̾ra p̾ceri¬
bunt: mea autẽ u̾ba ñ prece¬
ribunt. Nichil gͦ agunt. qui
ꝓpter cȩli asserendam ꝑpecuita¬
dem qͥntũ corpꝰ ethereum intro¬
ducendum putarunt: cũ eque
uideant dissimilem ceteris ad¬
iunctam menbri uniꝰ portionẽ.
labem corꝑi magis afferre consu¬
euisse. Simul illud adu̾te quia ꝓ¬
pha dauid terram priori loco
nominauit: & postea celũ cre¬
didit opus esse dñi declarandũ.
Qnͣdo enĩ dixit. & facta sunt: ni¬
chil interest. qͥd priꝰ expͥmas cũ
simul utrũꝙ sit factũ: siml
ne ei saltẽ prerogatiua cȩlo di¬
uine uideat᷑ adiudicata substal¬
diȩ: ut in primogenitȩ creat᷑s
priuilegio potior estimetur.
Itaq illos suis relinquamꝰ con¬
tentionib: qui mutuis dispu¬
tationib se refellunt. Nobis
autẽ satis ẽ ad salucem ñ dispu¬
tationũ controu̾sia s p̾ceptoꝵ
ueritas: nec argum̃tationis a¬
stucia s fides m̃tis: ut serma¬

Expanded text:
ut diceret: Coelum et terra praeteribunt, mea autem verba non praeteribunt . Nihil igitur agunt, qui propter coeli asserendam perpetuitatem, quintum corpus aethereum introducendum putarunt; cum aeque videant dissimilem caeteris adjunctam membri unius portionem, labem corpori magis afferre consuevisse. Simul illud adverte, quia propheta David cum terram priori loco nominavit , et postea coelum, credidit opus esse Domini declarandum; quando enim dixit et facta sunt, nihil interest quid prius exprimas, cum simul utrumque sit factum; simul ne haec saltem praerogativa coelo divinae videatur adjudicata substantiae, ut primogenitae creaturae privilegio potior aestimetur. Itaque illos suis relinquamus contentionibus, qui mutuis disputationibus se refellunt. Nobis autem satis est ad salutem, non disputationum controversia, sed praeceptorum veritas; nec argumentationis astutia, sed fides mentis, ut servia
Abbreviated transcription (Latin):
dies numerant᷑. & noctes estiman¬
tur adiunctȩ. Sicut gͥ cireuitꝰ
unꝰ : ica unꝰ dies. Nam pleriq
etiã ebdomadã unã. unũ diẽ di¬
cunt. qd̾ in se qͣsi unũ reducat di¬
em: & qͣsi septies in se recurrat.
Est autẽ & circuitꝰ figura: a se in¬
ciꝑe & in se reu̾ti. Unde & scd̃m u¬
num int̾dum scͥpt᷑a dicit. Nam
& si aliis locis scła appellat. uide¬
t᷑ magis diu̾sitates statuũ publi¬
coꝵ uel negotioꝵ significare. ꝗͣ
scloꝵ successiones aliqͣs definire:
qͥa dies dm̃ magnꝰ & p̾clarus.
Et alibi. Ut qͥd uobis q̃rere diẽ
dñi: Et hic tenebre & non lux

Expanded text:
dies numerantur et noctes aestimandies numerantur et noctes aestimantur adiunctae. sicut igitur circuitus unus ita unus dies. nam plerique etiam ebdomadam unam unum diem dicunt, quod in se quasi in unum redeat diem et quasi septies in se recurrat. est autem haec circuitus figura a se incipere et in se reuerti. unde et saeculum unum interdum scriptura dicit — nam etsi aliis locis saecula appellat, uidetur magis diuersitates statuum publicorum uel negotiorum significare quam saeculorum successiones aliquas definire — quia dies domini magnus et praeclarus et alibi: ut quid uobrsuobis quaerere diem domini? et hic tenebrae et non lux
Abbreviated transcription (Latin):
cauerit. Et hanc scͥpt᷑e ẽe consu¬
etudinẽ. ut potiori appellationẽ
deputet: freqͤntib exemplis ꝓba¬
mus. Si qͥdem & iacob diicit. Di¬
es uicȩ meȩ pusilli& mali. Et ite¬
rum. Omnes dies uitȩ meȩ. E da¬
uid. Posuit dies annoꝵ meoꝵ. Ñ
dixit & noctes. Unde adu̾timꝰ ea
quȩ nc̃ inspecie historiȩ tradun¬
tur: uim statuisse legis inposte¬
rum. Principiũ gͦ diei : uox di
est. fiat lux & facta ẽ lux. finiᷤ
diei uesꝑa ẽ. Iam sequens dies
ex noctis fine succedit. Senten¬
tia autẽ dei euidens. qͥa diẽ pͥmo
unũ. ñ pͥmũ diem dixit. Nam
secut᷑o scd̃o & tercio die. & demn¬
ceps reliqͥs: primũ potuit dic̾e.
Et hoc ordinis uidebat᷑. S legem
urnȩ atq nocturnȩ diei tantũ
nomine definiant᷑. Ac si diceret
nius diei tempꝰ est. Sicut enĩ
uiroꝵ generatio cõputat᷑. & in¬
telligit᷑ & iam feminarũ quia
nectunt᷑ scd̾a potiorib : ita et iã

Expanded text:
cauerit. et hanc scripturae esse consucauerit. et hanc scripturae esse consuetudinem, ut potiori appellationem deputet, frequentibus exemplis probamus, siquidem et Iacob dixit: dies uitae meae pusilli et mali et iterum: omnes dies uitae meae et Dauid posuit: dies annorum meorum, non dixit et noctes, unde aduertimus ea quae nunc in specie historiae traduntur uim statuisse legis in posterum. principium ergo dieiuox dei est: fiat lux. et facta est lux. finis diei uespera est. iam sequens dies ex noctis fine succedit. sententia autem dei euidens, quia diem primo unum, non primum diem dixit; nam secuturo secundo et tertio die et deinceps reliquis primum potuit dicere — et hoc ordinis uidebatur - sed legem urnae atque nocturnae diei tantum nomine definiantur, ut si diceret: nius diei tempus est. sicut enim uirorum generatio conputatur et intellegitur etiam feminarum, quia nectuntur secunda potioribus, ita etiam
Abbreviated transcription (Latin):
noctis excitũ claudunt: finisq
temꝑis & status. limes nocti &
diei uidet᷑ esse p̾scͥptus. Diem sol
clarificat: lux facit. Frequent̃
celũ nibib texitur. ut sol tegat᷑:
nec ullus radius eiꝰ appareat. lux
tam̃ diem demonstrat: tenebras¬
abscondit¬
dies unus. Quer̃t aliqͥ cũ priꝰue¬
sꝑũ. postea mane scͥpt᷑a memoraue¬
rit. ne forte noctẽ priꝰqͣm diẽ sig-¬
nificare uideat᷑: nec adu̾tunt qd̾
pͥmo p̾miserit diẽ dicendo: & no¬
cauit d̾s diem lucẽ. & tenebras
uocauit noctẽ: deinde qd̃ uesꝑe
finis diei sit. & mane finis nocdis:
Ergo ut p̃rogatiuam & pͥmatũ na¬
tiuitatis diei daret. priꝰ finẽ diei
significauit post qͣm secrt᷑a nox
esset: deinde postea finẽ noctis ad¬
iunxit. Eousq autẽ noctẽ diei
scͥptura anteferre ñ potuit. ut &
diei & noctis temꝑa. diei appella¬
tione concluserit: & tanqͣm pͥnci¬
palis auctoritatẽ nominis uendi¬

Expanded text:
noctis exitum cludunt 21 finisque noctis exitum cludunt 21 finisque temporis et status limes nocti et diei uidetur esse praescriptus. diem sol clarificat, lux facit. frequenter caelum nubibus texitur, ut sol tegatur nec ullus radius eius appareat; lux tamen diem monstrat, tenebrasabscondidies unus. quaerunt aliqui, cur prius uesperum, postea mane scriptura memorauerit, ne forte noctem prius quam diem significare uideatur. nec aduertunt primo quod praemiserit diem dicendo: et uocauit deus diem lucem et tenebras uocauit noctem, deinde quod uespere finis diei sit et mane finis noctis. ergo ut praerogatiuam et primatus natiuitatis diei daret, prius finem diei significauit, post quam secutura nox esset, deinde postea finem noctis adiunxit. eo usque autem noctem diei scriptura anteferre non potuit, ut et diei et noctis tempora diei appellatione concluserit et tamquam principalis auctoritate nominis uindi
Abbreviated transcription (Latin):
Lucis nat᷑a huiꝰ modi ẽ: ut ñ lucis
in numero. ñ in m̃sura. ñ in pon li¬
dere ut aliã. s om̃is eiꝰ in aspectu
gr̃a sit. ꝓpriis itaq sermonib
naturã lucis exp̾ssit quȩ uiden¬
do cõplacet: qm̃ ipsa uidendi offi¬
cium subministrat. Nec ĩmeri¬
to tantũ sibi p̃dicatorẽ potuit
inuenire. a qͦ uire pͥma laudat᷑:
q̃m ip̃a fecit. ut etiã cet̾a mundi
m̃bra digna sint laudib. Usdit
gͦ d̾s lucem: & irultu suo illumi¬
nauit. Et uidit qͥa bona est ñ ex
parte ds. s generale iudiciũ est.
Itaq ñ in splendore tantũmͦ: s in
om̃i utilitate gr̃a lucis ꝓbatur.
Unde & discretio fit int̾ lucẽ & te¬
nebras: ut separata lucis nat᷑a
a tenebris. nicħ uidrat᷑ int̾ se ha¬
bere confusũ. Et uocauit d̃s di¬
em lucẽ: & tenebͣs uocauit noctẽ:
ut nomine ip̃o. diem noctemꝙ
distingueret. Adu̾timꝰ itaq q̃d
lucis ortus anteqͣm solis: diem
uideat᷑ aꝑire. Principia enĩ diei.

Expanded text:
lucis natura huiusmodi est, ut non in numero, non in mensura, non in pondere ut alia, sed omnis eius in aspectu sit gratia. propriis itaque sermonibus naturam lucis expressit, quae uidendo conplacet, quoniam ipsa uidendi officium subministrat. nec inmerito tantum sibi praedicatorem potuit inuenire. a quo iure prima laudatur, quoniam ipsa fecit, ut etiam cetera mundi membra digna sint laudibus. uidit ergo deus lucem et uultu suo inluminauit et uidit quia bona est. non ex parte dei, sed generale indiciumiudicium est. itaque non in splendore tantummodo, sed in omni utilitate gratia lucis probatur. unde et discretio fit inter lucem et tenebras, ut separata lucis natura atque tenebrarum nihil uideatur intra se habere confusum. et uocauit deus diem lucem et tenebras uocauit noctem, ut et nomine ipso diem noctemque distingueret. aduertimus itaque quod lucis ortus ante quam solis diem uideatur aperire; principia enim diei
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃es constat & forma. Ubi gͥ tene¬
bre neqͥtiarũ sp̃ualiũ locũ ha¬
bere potuer̃t: cũ arguste huiꝰ
decorem fig᷑e. mundꝰ indueret :
ñ creata deus creauit: S ea ex
nobis orta. ñ a creatore deo con¬
dita. moꝵ leuitate gen̾at᷑: ñ ul¬
lam creat᷑e habens p̾rogatiuã.
nec auctoricatẽ substantiȩ nat᷑a¬
lis. s mutabilitatis uitiũ. ꝙ er¬
rorẽ ꝓlapsionis. Eradicari hanc
ds uult de animis singłoꝵ: qͦmͦ
eam ipse generaret.cũ clamet
ꝓpħ̃a. desinite a maliciis ur̃is: &
precipue sc̃s dauid. Desine a ma¬
a dño damꝰ: S hec opimo fera¬
lis eoꝵ qͥ ꝑtͦͣbandam eccłiam pu¬
tauer̃t. Hinc marcionis. hinc
ualentim. hinc pestis ille ma¬
nicheoꝵ. funesta sc̃oꝵ m̃tib tẽp¬
tauer̃t inferre contagia. Qusd
nobis in lumine uitȩ. ipsi tene¬
bras mortis inqͥrimꝰ: Scͥpt᷑a di¬
uina salucẽ suggerit. uitȩ odo¬
rem fraglat. ut suauitatẽ legeis
capias : ñ p̾cipicii discͥm̃ incͣras.

Expanded text:
es constat et forma. ubi igitur tenebrae nequitiarum spiritalium locum habere potuerunt, cum augustae huius decorem figurae mundus indueret?  deus creauit ? sed ea ex nobis orta, non a creatore deo condita morum leuitate generatur non ullam creaturae habens praerogatiuam nec auctoritatem substantiae naturalis, sed mutabilitatis uitium et erroDeus vult de animis singulorum, quomodo eam ipse generaret? Clamat propheta: Desinite a malitiis vestris . Et praecipue sanctus David: Desine a maa Domino damus? Sed haec opinio feralis eorum qui perturbandam Ecclesiam putaverunt. Hinc Marciones, hinc Valentini, hinc pestes illae Manichaeorum funesta sanctorum mentibus tentaverunt inferre contagia. Quid nobis in ipso lumine vitae tenebras mortis inquirimus? Scriptura divina salutem suggerit, vitae odorem fragrat, ut suavitatem legens capias, non ut praecipitii discrimen incurras.
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Nam hoc ipso qd̾ diuersȩ
cem & inuiolabilem motũ habe¬
re ñ possunt: cum se diu̾sus e¬
lem̃toꝵ motus impugnet. Unus
eñĩ motus om̃ib aptus esse non
potest: & elem̃tis distantib con¬
uemire. Nam qui leuibz accom¬
modus est: fit incommodꝰ gra¬
uiorib elem̃tis. Itaꝙ qnͣdo ad
suꝑiora motus celi est necessariꝰ.
terrenis grauat᷑: qnͣdo ad in¬
feriora dec̾sus expetit᷑: igneus
uigor ille uiolenter adtrahit᷑.
Et enĩ contra nat᷑e suȩ usum de¬
orsum cogit᷑. Omne autẽ. qd̾ in
contrarium cogit᷑. ñ nat᷑e serui¬
ens s necessitati. cito soluit᷑: ꝙ
in ea scindit᷑. ex qͥb uidet᷑ esse
compositũ: in suam ꝗͣq regio¬
nem singłis recurrentib. Hec
igit᷑ alii considerantes stabilia
esse ñ posse: ethereum corpus cȩ¬
li stellarũꝙ arbitrati sunt ẽẽ :¬
qͥntam qͣndam nat᷑am corporis
introducentes. quo diut᷑nam cȩ¬
li putarent mansurã esse sub¬
stantiam. S non ista opinio

Expanded text:
tur. nam hoc ipso quod diuersae cem et inuiolabilem motum habere non possunt, cum se diuersus elementorum motus inpugnet. canentur enim motus omnibus aptus esse non potest et elementis distantibus conuenire; nam qui leuibuslenibus adcommodus est fit incommodus grauioribus elementis. itaque quando ad superiora motus caeli est necessarius, terrenis grauatur, quando ad inferiora decursus expetitur, igneus uigor ille uiolenter adtrahitur; etenim contra naturae suae usum deorsum cogitur. omne autem quod in contrarium cogitur non naturae conlisis. sed necessitati cito soluitur et in ea scinditur ex quibus uidetur esse conpositum in suam quamque regionem singulis recurrentibus. haec igitur alii considerantes stabilia esse non posse aetherium corpus caeli stellarumque esse arbitrati sunt quintam quandam naturam corporis introducentes, quo diuturnam caeli putarent mansuram esse substantiam. sed non ista opinio
Abbreviated transcription (Latin):
sicut scͥptũ est. Uerbo dm̃i celi
firmati st̃: & sp̃u oris eiꝰ om¬
nis uirtꝰ eoꝵ. Itaq que mad¬
modũ in psalmo docem᷑ oꝑati¬
onem u̾bi qd̾ est u̾bum dei.
& urtutẽ quam dedit sp̃s sc̃s:
ita hic ꝓpħicũ resultaiit oracu¬
lum. qͥa d̃s dixit. & d̾s fecit. Sp̃s¬
qͦ dei ferebat᷑ suꝑ aquas. Onan¬
do enĩ polo cęli. germinaturis
nare. sccłm qd dixit ꝓpħ̃a.¬
Emutes sp̃m tuũ & creabunt᷑:
& renouabis faciem t̾rȩ. Deni¬
q syrus qͥ uicinꝰ hebreo ẽ. et¬
in sermone consonat. & in ple¬
risq congruit: sic habet. Et
sp̃s dei fouebat aqͥs. so ẽ unui¬
ficabat : ut in nouas cogeret
creat᷑as. & fotu suo animaret
ad uitam. Nam etiã sp̃m sc̃m
ritꝰ sc̃s suꝑferebat᷑ suꝑ aqͣs. te¬
nebre contrariarũ uirtutũ su¬
ꝑ eas ẽe̾ ñ poterant. uͥ locũ sibi
tanta gr̃a uendicabat: siue uͭ
qͥdam uolunt aerem accipiart.
respondeant ꝗͣ ratione sp̃m d̾i
dix̾it. cũ satis fuerit sp̃m nun¬

Expanded text:
ut scriptum est: Verbo Domini coelis firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis virtus eorum . Itaque quemadmodum in Psalmo docemur operationem Verbi, quod est Verbum Dei, et virtutem quam dedit Spiritus sanctus; ita hic propheticum resultavit oraculum, quia Deus dixit, et Deus fecit. Sperferebatur super aquas. Ornando enim polo coeli, germinaturis nare, secundum quod dixit pemitte spiritum tuum, et creabuntur et renouabis faciem terrae. denique Syrus, qui uicinus Hebraeo est et sermone consonat in plerisque et congruit, sic habet: et spiritus dei fouebat aquas, id est uiuificabat, ut in nouas cogeret creaturas et fotu suo animaret ad uitam. nam etiam spiritum sritus superferebatur super aquas, tenebrae contrariarum uirtutum super eas esse non poterant, ubi locum sibi tanta gratia uindicabat, siue ut quidam uolunt aerem accipiant, respondeant qua ratione spiritum dei dixerit, cum satis fuerit spiritum nun
Abbreviated transcription (Latin):
his que dicta sunt adducerur.
Moyses itaq est editor huiꝰcenis
scripture. Moyses ille qui ꝑbi¬
betur. uenustus apud deũ fuis¬
se. cũ adhuc maternis uberib
inhiaret: quẽ adoptauit filia
pharaonis. & regio cultu libe¬
raliter educauit. phylosophis
egypticeũ erũditioni eiꝰ magi¬
stris adhibitis: qͥ fastũ trcanns¬
dis exhorrtut. & ad humilitatẽ

Expanded text:
his quae dicta sunt adducemur. his quae dicta sunt adducemur. Moyses itaque est editor hujusce scripturae, Moyses ille qui perhibetur venustus apud Deum fuisse, cum adhuc maternis uberibus inhiaret, quem adoptavit filia Pharaonis, et regio cultu liberaliter educavit, philosophis Aegyptiorum eruditioni ejus magistris adhibitis , qui fastum tyrannidis exhorruit, et ad humilitate
Abbreviated transcription (Latin):
N principio fecit̃ deus
celum ce terram. Conue¬
niens exordrum. de mun¬
di compositione narratir
assumpsit: decoeationẽ
gestorum operum. suifa¬
ciens sermonis inguim.
Celi enĩ terreq factura
referenda est. ñ sponte
formata ut qͥdã opinati
sunt: s ex deo causas ꝓre
nacta substantie. Qualis gͥ au¬
dtꝰ dignus sit maguitudine
relatorũ: uel quẽadmodũ
instructus ẽẽ debeat animus ad
rerũ huĩmodi ꝑceptionẽ: Ilrmi¬
rũ qui uitiis carnalibus ẽ imn¬
munis. & erumnis minime
sełarib obfuscatꝰ ⁊ qͥn cẽ labori¬
osus. & sollers. & om̃ia crrcon¬
spectans. ut merito dei notio¬
nẽ possit attrahere. S anteꝙ
de uerboꝵ subtilitate disceptẽ¬
mus. & ꝑscrutemur qͣnta sit
harũ uocũ significatio: cogite¬
mꝰ qͥs est qͥ nos affatur. Nã lic&
alcitudinẽ cordis hystorici non
ualeamꝰ attingere. ꝓpt̾ imbetil¬
litatẽ nr̃i. uidelicet intellectus:
at tamen p̃rogatiua loquentis
raspecta: ultro ad dsentiendũ

Expanded text:
n principio fecit Deus coelum et terram. Conveniens exordium de mundi compositione narraturus assumpsit decorationem gestorum operum, sui faciens sermonis initium. Coeli enim terraeque factura referenda est non sponte formata, ut quidam opinati sunt, sed ex Deo causas propriae nacta substantiae. Qualis igitur auditus dignus sit magnitudine relatorum, vel quemadmodum instructus esse debeat animus, ad rerum ejusmodi perceptionem! nimirum qui vitiis carnalibus est immunis, et aerumnis minime saecularibus obfuscatus, quin etiam laboriosus et solers, et omnia circumspectans, ut meritam Dei notionem possit attrahere. Sed antequam de verborum subtilitate disceptemus, et perscrutemur quanta sit harum vocum significatio, cogitemus quis est qui nos affatur. Nam licet altitudinem cordis historici non valeamus attingere propter imbecillitatem nostri videlicet intellectus: attamen praerogativa loquentis inspecta, ultro ad consentiendum
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd de ꝓximo facile cognouimus
hyeme albescere: estate in suũ co¬
lorem redire dubium ñ est. ħ ideo
libaui. ut ad cõmutationis fidem
q̃ in resurrectionẽ fut᷑a ẽ. cẽ ista exẽ¬
pla nos ꝓuocent: s ita. ut cõmu¬
tatõnẽ illam dicamꝰ qͣm apł̃s eui¬
denter exp̃ssit dicens. Om̃s qͥdẽ
resurgemꝰ: ñ om̃s ã immutabru᷑¬

Expanded text:
quod de proximo facile cognovimus, quod de proximo facile cognovimus, hyeme albescere, aestate in suum colorem redire non dubium est. Haec ideo libavi, ut ad commutationis fidem, quae in resurrectione futura est, etiam ista exempla nos provocent: sed ita ut commutationem illam dicamus, quam Apostolus evidenter expressit dicens: Omnes quidem resurgemus: non omnes autem immutab
Abbreviated transcription (Latin):
tur: ed̃ qd obstructis poris aerium
spiramen illud haurire ñ possint. Con¬
dinuoq siqͥs acetũ his super fundat.
ilico r̾euuuscunt: eo q̃d uis acetici¬
to illos poros qͥ ꝯcretiore olei obstru¬
untur humore ferat᷑ aꝑire. & qͥa de
uolatilib dicimꝰ. ñ putamꝰ alienũ
ea amplecti. q̃ de u̾me indo tͣdit hy¬
storia: uł eorũ relatõ qͥ uid̾e potu¬
fertur hic corniger uermis conu̾¬
ti pͥmũ in speciem caulis. atq in
eam mutari naturã: inde ꝓcessu
qͦdam fieri bombiliꝰ. Nec eam tñ
formam figurãq custõdit: s laxis
& latiorib foliis uidet᷑ pennas as¬
liis mollia illa seres depectunt uel¬
lera: q̃ ad usus sͥ ꝓpͥos duuites uen¬
dicarunt. Unde ce dñs ait. Quid
existis in desertũ uid̾e: Hoĩem mol¬
lib uestimentis indutũ: Eoce qui
mollib uestiunt᷑ in domib regum¬
Chameleon qͦ diuersas spẽs fertur
uario colore mentiri. Lepores certe

Expanded text:
tur, eo quod obstructis poris aerium tur, eo quod obstructis poris aerium spiramen illud haurire non possint, continuoque si quis acetum his superfundat, ilico habens, eo quod uis aceti cito illos poros, qui concretione olei obstruuntur, umore feratur aperire. Et quia de uolatilibus dicimus, Don putamns alienum ea conplecti quae de uerme Indo tradit historia uel eorum relatio qui fertur hic corniger uermis conuerti primum in speciem caulis atque in eandem mutari naturam, inde processu quodam fieri bombylius. nec eam tamen formam figuramque custodit, sed laxis et latioribus foliis pinnas liis mollia illa Seres depectunt uellera, quae ad usus sibi proprios diuites uindicarunt. unde et dominus ait: quid existis in desertum? uidere hominem mollibus uestimentis indutum? ecce qui mollibus uestiuntur in domibChamaeleon quoque diversas species fertur vario colore mentiri. Lepores certe,
Abbreviated transcription (Latin):
collo utatur in ꝓritu ẽ: ut qͥa
ẽ paululũ pigrioe corꝑe. nͨ facile
potest aquarũ inferiora pene¬
trare ceruicẽ extendat ad p̃dã:
qͣm inuen̾it rapiat: atq eruat
de ꝓfundo. Adde ce illd̾ qͥa sua¬
uior & magis canoeꝰ ꝑ ꝓcera mo¬
dulus colla distinguitur: et
longiore exercitatõne purior.longe
ẽ in exigno cẏcadis guiture canti¬
lena. qͣrum cantib medio estu ar¬
husta rũpunt᷑: eo qͦd magis canore
meridianis sint calorib. &e qͦ puriore
aere id temporis attrahunt sp̃m. eo
eantꝰ resonant clariores. de ape.¬
Nec apes ip̃e: insuaue qͥddã canunt.
habent enim gͣtam in rauco illo
uocis sue murm᷑e suauitatẽ. quã
nos fracto tubarũ sonitu. lentius
pͥmũ uidemur imitari: qͦ strepitu
ad excitandos aĩos in iugorẽ. nichil
aptiꝰ estimat᷑. Et hec illis gr̃a mance
atq usũ neqͣquã habere ꝓdantur:
s aerio uesci spiramine. Deniq si
qͥs eas suꝑfundat oleo ꝓpere necan¬

Expanded text:
collo utatur in promptu est, ut, quia collo utatur in promptu est, ut, quia est paulolum pigrior corpore nec facile potest aquarum inferiora penetrare, ceruicem extendat ad praedamquam inuenerit rapiat atque eruat de profundo. adde illud, quia suauior et magis canorus per procera modulus colla distinguitur et longiore exercitatione purior longe etiam in eiiguo cicadis gutture cantilena, quarum cantibus medio aestu arbusta rumpuntur, eo quod magis canorae meridianis caloribus, quo puriorem aerem id temporis adtrahunt spiritu, eo cantus resonant clariores. nec apes ipsae insuaue quiddam canunt ; habent enim gratam in rauco illo uocis suae murmure suauitatem, quam nos fracto tubarum sonitu lentius primum uidemur imitati, quo strepitu ad excitandos animos in uigorem nihil aptius extimatur. et haec illis gratia maneatque usum nequaquam habere prodantur, sed aerio uesci spiramine. denique si quis eas superfundat oleo, propere necan
Abbreviated transcription (Latin):
suie. eo qͦd cõparatione etherei
illiꝰ corporis. ̃ iste aer quẽ pꝰsu¬
densior uce habeat firmamen¬
ti. Nc qͥa diximus que uolatilia
qͣm naturam habeant. uł grãm.
&e ea pauca de multis: neq enĩ
uacat uniuersa descͥbere. cum
sint similia atq enisdẽ gn̾is.
tñ aues ille qͣm int̾ se diu̾sitatẽ
habeant ꝯsideremꝰ. Inuenimꝰeñ
cornicis pedes uelut qͥbidã digi¬
tis distantib separatos atq dnu
que carne uescunt᷑: qi incͣuos
atq sinuatos uelut ad predam
paratos. ea uͦ q̃ natandi habent
usum & ꝯsuetudinẽ latos hñt
pedes. & menbrana qͣdã illos di¬
gitos pedũ sͥ copulatos atq con¬
iuinctos. In qͦ admirabilis pater
ratio nature & illa ad uolandũ
uł rapiendũ cibũ usu accõmdd
fulciant᷑: e ista ad natandum
qͦ meliꝰ aqͥs pꝰsint suꝑnatare:
qͣi remis qͥbdã. ita pẽdib sus
menbrane illuis extensione la¬
tiorib aquarũ fluenta ꝓpulsnt.

Expanded text:
sive; eo quod comparatione aetherei sive; eo quod comparatione aetherei illius corporis etiam iste aer quem possudensior vicem habeat firmamenti. Nunc quia diximus quae volatilia, quam naturam habeant et gratiam, et ea pauca de multis; neque enim vacat universa describere, cum sint similia atque ejusdem generis; tamen aves ipsae quam inter se diversitatem habeant consideremus. Invenimus cornicis pedes uelut quibusdam digitis distantibus separatos atque diuquae carne uescuntur quasi incuruos atque illud, uelut ad praedam paratos. ea uenustior, quae natandi habent usum et consuetudinem, latos habent pedes et membrana quadam illos digitos pedum sibi copulatos atque coniunctos. in quo admirabilis patet ratio naturae, ut et illa ad uolandum uel ad rapiendum cibum usu adcommodo fulciantur et ista ad natandum quo melius aquis possint supernatare et quasi remis quibusdam ita pedibus suis membranae illius extensione latioribus aquarum fluenta dominaris.
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ uigore sapientie & amore uͥtutis.
Demq regem suũ sũma ꝓtectio¬
ne defendunt: e ꝑrre ꝓeo pulchrũ
putant. Incolumi rege nesciũt
mutare uidiciũ: mentẽ raflec¬
neris derelinqunt: atq ipse
interemptus ẽ. Itaq cum aues
alie iux in an no edant singu¬
los fetus. apes geminos creant᷑
&e duplici ceteris fecirnditate
p̃ponderant. Consideremꝰ ñc qͥd
sit qͦd ait. Producant aque rep
tilia uolantia super terrã. scd̾m
genus suum. 4 secus firmamen¬
tũ celi. Cur suꝑ terrã dixerit cer¬
tũ ẽ: quia uictũ de derra quert̃.
Secus firmamentũ autẽ celi qͦ¬
mͦ. cũ aqͥle ultra ceteras auesuo¬
lant⁊ & tñ ip̃e ñ secus firma¬
dicitur. qͦd latine celũ appellamꝰ¬
idest a uidendo ideo qͦd aer per¬
spicuus sit. & ad uidendũ puri¬
or: in aere uolitantia gn̾a dix̃
animantiũ. Neq moueat qͦdait
secus firmamentũ celi: ñ ꝓprie¬
hic firmamentũ posuit s abu¬

Expanded text:
est uigore sapientiae et amore uirtutis. est uigore sapientiae et amore uirtutis. denique regem suum summa protectione defendunt et perire pro eo pulchrum putant. incolomi rege nesciunt mutare iudicium, mentem pretneris derelinquunt atque ipsainteremptus est. itaque cum aues aliae uix in anno edant singulos fetus, apes geminos creant et duplici ceteris fecunditate praeponderant. Consideremus nunc quid sit quod ait aer uolatilia uolantia super terram, sed genus et secus firmamentum caeli. cur super terram dixerit, certum est, quia uictum de terra imaginem; secus firmamentum autem caeli quomodo, cum aquilae ultra ceteras aues uolent et tamen ipsae non secus firmadicitur, quod latine coelum appellamuid est, a videndo, ideo quod aer perspicuus sit, et ad videndum purior, in aere volitantia genera dixit animantium. Et ne moveat quod ait, secus firmamentum coeli, non proprie firmamentum hic posuit, sed abu
Abbreviated transcription (Latin):
nunt in uuln̾e ardore undicte.
Ergo mediis castrorũ uallib. hu¬
mor ille roris infundit᷑. paulatĩq
ꝓcessu temporis in mella cogitur
cũ fu̾it liquidus ab excedio: & nu¬
trito. & coalito cere florũq odore.
fraglare mellis incipit suauita¬
tẽ. Merito qͣi bonã operariã scͥp¬
tura apẽ predicat dicens. Uade
ad apem. & uide qͦmͦ operariaẽ.
Operatõnem qͦ quã uenerabilẽ
mercatur: cuuis laborẽ reges&e
mediocres ad salutẽ sumunt.
Appetibilis ẽ enĩ om̃ib &e cara. au¬
dis qͥd dicat ꝓph̃a. Mittit utiq te
ut apicule illiꝰ sequaris exẽplũ:
imiteris oꝑationẽ. Uides quã la¬
boriosa. qͣm grata sit. Fructꝰ eius
ab omnib desid̾at᷑ & q̃ritur: nec
dũ personarũ diu̾sitate discernit᷑:
cit. Nec solum uoluptati: s q̃ sa¬
lutiẽ. Fauces obdulcat & curat
uulnera: int̾nis qͦ medicamen¬
tũ infundit ulcerib. Itaq cum
sit infirma robore apis: ualida

Expanded text:
nunt in uulnere ardore uindictae. nunt in uulnere ardore uindictae. ergo mediis castrorum uallibus umor ille roris infunditur paulatimque processu temporis in mella cogitur, cum fuerit liquidus ab exordio, et coalitu cerae florumque odore fragrare mellis incipit suauitatem. merito quasi bonam operariam scriptura apem praedicat dicens: uade ad apem et uide quomodo operaria est, operationem quoque quam uenerabilem mercatur, cuius laborem reges et mediocres ad salutem sumunt; adpetibilis enim est omnibus et clara. audis quid dicit propheta? mittit utique te, ut apiculae ilhus sequaris exemplum, imiteris operationem. uides quam laboriosa, quam grata sit. fructus eius ab omnibus desideratur et quaeritur nec pro personarum diuersitate discernitur, cit. nec solum uoluptati, sed etiam saluti est. fauces obdulcat et curat uulnera, internis quoque medicamentum infundit ulceribus. itaque cum sit infirma robore apis, ualida
Abbreviated transcription (Latin):
Fundamina castroꝵ pͥma ponunt᷑
Qͥdenĩ aluid ẽ fauus ÷ nͥ q̃dã castͤ¬
drata. tm̃ pꝰsunt habere actis
&e gĩe. qͣntum habent crates fauoꝵ:
in qͥb minute ac rotunde cellule
conexione sui inuicẽ fulcuint᷑: Qs
architectus eas docuit exagona il¬
la cellarũ indiscreta laterũ eqͣlitate
cõpon̾e ÷ ac tenues int̾ domorum
septa ceras suspend̾e ⁊ stipare mel¬
la & itexta florib hoerea. nͨtare
qͥdã distende: Cernas om̃s certare
de mun̾e. Alias inuigilare queren¬
do uictiui. alias sollicitã castris ad¬
hibere custõdiam. alias futuros
explorare ymbres. & speculari ar¬
te. ꝯcursus nubiũ. alias de florib
ceras fingere. alias rorẽ infusum
florib ore collig̾e̾. Nullã tñ alie
nis insidiari laborib & rapto uitã
querere: atq utinã raptorũ insidi¬
as ñ timerent. Habent tñ spicula
sua. & inter mella fundunt uene¬
nũ. si fuerint lacessite:aĩasq po¬

Expanded text:
fundamina castrorum prima ponuntur. fundamina castrorum prima ponuntur. quid enim aliud est fauus nisi quaedam castrdrata tantum possunt habere artis et gratiae, quantum habent crates fruges, in quibus minutae ac rutundae cellulae quia sui inuicem fulciuntur? quis architectus eas docuit exagonia quia cellularum indiscreta laterum aequalitate componere ac tenues inter domorum saepta ceras suspendere, stipare mella et intexta floribus horrea nectare quodam distendere ? cernas omnes certare de munere, alias inuigilare quaerendo uictum, alias sollicitam quia adhibere custodiam, alias futuros explorare imbres et speculari concursus nubium, alias de floribus ceras fingere, alias rorem infusum floribus ore colligere, nullam tamen alienis insidianinsidiari laboribus et rapto uitam quaerere. atque utinam raptorum insidias non timerent! habent tamen spicula sua et inter mella fundunt uenenum, si fuerint lacessitae, animasque po
Abbreviated transcription (Latin):
regis inclinant. Apib ã rex. na¬
ture claris formatur insignib.
ut magnitudine corporis p̃stet¬
& specie: tũ qͦd in rege p̃cipuũ
ẽ. moro mansuetudine. Nã e si
habet aculeum: tñ eo ñ utitur
ad urndicandũ. Sunt enĩ leges
nat᷑e ñ scripte litteris s impresse
morib: ut leniores sint ad punien¬
dũ. qͥ potestate maxima potumt᷑.
S apes ille q̃ non optẽperauerĩt
legib regis. penitenti ꝯdẽpnatõ¬
ne se multant: ut ĩmoriant᷑ acu¬
lei sui uulne̾. Qd̃ ꝑsarũ ppłi ho¬
dieq seruare dicunt᷑: ut ꝓ cõmis¬
si p̃cio. ip̃i in se ꝓpͥe moetis exeqͣnt᷑
sententiã. Itaq nulli sic regẽ. non
perse qͥ gͣuissimas in subditos ha¬
bent leges : ñ indi. ñ popłi saͬma¬
tarũ. tantã. qͣntam apes reueren
principatũ. ꝑcessus ã ẽ per rura
redolentia. uͭ in halantes horti floei
iuuentutis ÷ illic cãpestre exercici¬
um ⁊ illic curarũ remissio. Opꝰ ip̃m

Expanded text:
regis inclinant. Apibus autem rex naregis inclinant. Apibus autem rex naturae claris formatur insignibus; ut magnitudine corporis praestet et specie; tum quod in rege praecipuum est, morum mansuetudine. Nam etsi habet aculeum, tamen ad uindicandum. sunt enim leges naturae non scriptae litteris, sed inpressae moribus, ut leniores sint ad puniendum qui potestate maxima consuerunt. sed etiam illae quae non obtemperauerint legibus regis paenitenti condemnatione se multant, ut inmonantur aculei sui uulneri. quod Persarum populi hodieque seruare dicuntur, ut pro commissi pretio ipsi in se propriae mortis exequantur sententiam. itaque nulli sic regem, non Persae, qui grauissimas in subditos habent leges, non Indi, non populi Sarmatarum tanta quanta apes reuerentprincipatum. Processus autem est per rura redolentia, ubi inalantes horti Roribuiuuentutis, illic campestre exercitium, illic curarum remissio. opus ipsu
Abbreviated transcription (Latin):
to maximũ filiorũ examen emit¬
tunt: e foliis atq herbis ore suo
ꝓlem legentes. Ip̃e sibi regẽ or̃di¬
nant: ip̃e sͥ populos creant. Et
&e fide deuotionis affectũ: qͥa ce
tanqͣm a se substitũ diligunt. &
toto honorant examine. Rex ã
ñ soete ducit᷑: qͥa in sorte euen¬
tꝰ ẽ ñ iudiciũ. x sepe irraciona¬
bili casu sortis: meliorib ulti¬
mꝰ qͥsq p̃fertur. Neq ĩperite
multitudinis uulgari clamo¬
re signat᷑. q̃ non merita uͥtutis
expendit. nͨ publice utilitatis
emolumenta rimat᷑. s mobilita¬
tis nutat incerto ⁊ neq pͥuilegio
successis onis & gñis: regalibus
tͥronis insidet. Siqͥdẽ ignarꝰ pu¬
blice conu̾satõnis: cautꝰ atq eru¬
ditus ẽẽ ñ poterit. Adde adula¬
tiones atq delicias q̃ teneris mo¬
lite etatib. uł acre ingeniũ en̾¬
uare ꝯsuerunt.tũ institutioneᷤᷤ
spadonũ qͦꝵ pleriq suo magis
questui. qͣm usui publico. aĩum

Expanded text:
to maximum filiorum examen emitto maximum filiorum examen emittunt, e foliis et herbis ore suo prolem legentes. Ipsae sibi regem ordinant, ipsae sibi populos creant; et et fidae devotionis affectum; quia et tamquam a se substitutum diligunt, et tanto honorant examine. Rex autem non sorte ducitur; quia in sorte eventus est, non judicium, et saepe irrationabili casu sortis melioribus ultimus quisque praefertur: neque imperitae multitudinis vulgari clamore signatur, quae non merita virtutis expendit, nec publicae utilitatis emolumenta rimatur, sed mobilitatis nutat incerto: neque privilegio successionis et generis regalibus thronis insidet; siquidem ignarus publicae conversationis, cautus atque eruditus esse non poterit. Adde adulationes atque delicias, quae teneris inolitae aetatibus vel acre ingenium enervare consueverunt; tum institutiones spadonum, quorum plerique suo magis quaestui, quam usui publico animum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ cõmunes. atq obseruarieas
deuotione cõmuni: uno omis te¬
neri uintulo. ñ alii ius ẽẽ qͣd aliꝰ
sibi intelligat ñ licere: s qͦd lice¬
at licere om̃ib: & qͦd ñ liceat
om̃ib ñ licere. Esse ẽ cõmunẽ
lio res publica gubernet᷑. Com¬
mune om̃ib urbis domicilium.
cõmune ꝯu̾sat̃õnis officiũ: unũ
p̃scriptũ om̃ib. unũ ẽẽ ꝯsiliũ.
qͣnto ĩ apib p̃stantiora q̃ sole in
om̃i gñe animantiũ cõmunẽ
om̃ib sobolem habent: Unam
om̃s incolunt mansionẽ: uniuis
patrie claudunt᷑ limine. In cõ¬
mune om̃ib labor: cõmunis cib:
cõmunis om̃ib oꝑatio. Cõmu¬
nis usus & fructꝰ ẽ: cõmunis uo¬
latꝰ. Qd plura : Cõmunis oĩbus
gñatio: integritas qͦ corpoeis uic¬
ginalis oĩb cõmunis e partus.
qm̃ neq inter se ullo ꝯcubitu
miscentur. nec libidine resoluunt᷑
nͨ partꝰ qͣtiunt᷑ dolorib ⁊ et subi¬

Expanded text:
esse communes atque obseruari eas esse communes atque obseruari eas deuotione communi, uno omnes teneri uinculo, non alii ius esse quod alius sibi intellegat non licere, sed quod liceat licere omnibus et quod non liceat omnibus non licere ; esse etiam communem lio res publica gubernetur, commune omnibus urbis domicilium, commune conuersationis officium, occurrit praescriptum omnibus, unum esse consilium. quanto in apibus praestantiora, quae solae in omni genere animantium communem omnibus subolem habent, unam omnes incolunt mansionem, unius patriae clauduntur limine. in commune omnibus labor, communis cibus, communis omnibus operatio, communis usus et fructus est, communis uolatus — quid plura? — communis omnibus generatio, integritas quoque corporis virginalis omnibus communis et partus; quoniam neque inter se ullo concubitu miscentur, nec libidine resolvuntur, nec partus quatiuntur doloribus, et subi
Abbreviated transcription (Latin):
cubitui. & ꝯiugali qͦdã usu nupti¬
alisq copule sorte misceri: atq ita
sine ullo masculoꝵ ociꝑe semine.
& sine ꝯiunctione gñare: natosq
ex his in multã etatẽ longe uite
ꝓcẽdere: ut usq ad centũ annos
uite eoꝵ series ꝓducat᷑. nec facile
eos angusti eui finis excipiat.
Qd aiunt qͥ nĩa solent irridere
misteria. cũ audiunt qͣd uͥgo gene¬
rauit impꝰsibilem innupte cuius
pudorẽ nulla uiri ⁊suetudo teme¬
rasset existimant partũ: Impos¬
sibile putatur in dei matre: qͣd
le:Auis sine masculo parit.et
nullus refellit: ce qͥa despõsata
uiro maria peperit pũdori eiꝰ fa¬
ciunt questionẽ: Honne aduerti¬
mꝰ qͦd dñs ex ip̃a natura plurrma
exempla ante p̃misit ⁊ qͥb suscep¬
te incarnationis decorẽ ꝓbaret.
aueᷤᷤ uelut qͣndã rẽ publicã cura¬
le uideant᷑ expẽdiã: atq huiꝰ uite
etatẽ. agere sub legib. Hic enim
rei publice usus ẽ. leges om̃ib

Expanded text:
cubitu, et conjugali quodam usu nupticubitu, et conjugali quodam usu nuptialisque copulae sorte misceri, atque ita sine ullo masculorum concipere semine, et sine conjunctione generare, natosque ex his in multam aetatem longaevitate procedere; ut usque ad centum annos vitae eorum series producatur, nec facile eos angusti aevi finis excipiat. Quid aiunt, qui solent nostra ridere mysteria, cum audiunt quod virgo generavit, et impossibilem innuptae, cujus pudorem nulla viri consuetudo temerasset, existimant partum? Impossibile putatur in Dei Matre, quodatur? Avis sine masculo parit, et nullus refellit; et quia desponsata viro Maria virgo peperit, pudori ejus faciunt quaestionem. Nonne advertimus quod Dominus ex ipsa natura plurima exempla ante praemisit, quibus susceptae incarnationis decorem probaret, aues uelut quandam rem publicam curare uideantur expediam atque uitae huius aetatem agere sub legibus. hinc occurrit rei publicae usus est leges omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
quero: ñ inuenio. Homo enĩ nul¬
lus ẽ ausus. qñ nec paulus ausꝰ
ẽ leges tenende uiduitatis ui¬
lam occasionẽ dare adu̾sario.
Et alibi. Bonũ illis si sic maneant.
Qd si se ñ ꝯtinent: nubant. Me¬
liꝰ ẽ enĩ nubere: qͣm uri. Optat
paulus in mulierib: qͦd in tͦturib
ꝑseuerat. Et alibi iumiores hortat᷑.
ut nubant: qͥa mulieres nr̃e tur¬
turũ pudiciciã implere uix pos¬
sunt. Ergo tͣturib d̾s hunc infu¬
dit affectũ. Hanc uirtutẽ otinen¬
tie dedit: qͥ solus potest. p̃scrib̾e
qͦd om̃s seqͣnt᷑. Turt᷑ ñ uritur
flore iuuentutis: ñ tẽptat᷑ occasi¬
onis illecebra. Turtur nescit pͥmã
fidẽ irritã facere. qͥa nouit casti
te p̃missa. Uiximꝰ de uiduitate
auium. eamq ab illis exortã
dicamꝰ. q̃ in plurib qͥdem auib
ita esse asseueratur. ut pꝰsit cẽ in
uulturib deprehendi. de uulture.¬
Degant᷑ enĩ uultures indulgere con¬

Expanded text:
quaero, non inuenio. homo enim nulquaero, non inuenio. homo enim nullus est ausus, quando nec Paulus ausus est leges tenendae uiduitatis lam occasionem dare adversario . Et alibi: Bonum est illis si sic permaneant: quod si se non continent, nubant. Melius est enim nubere quam uri . Optat Paulus in mulieribus, quod in turturibus perseverat. Et alibi juniores hortatur, ut nubant; quia mulieres nostrae turturum pudicitiam implere vix possunt. Ergo turturibus Deus hunc infudit affectum, hanc virtutem continentiae dedit, qui solus potest praescribere quod omnes sequantur. turtur non uritur flore iuuentutis, non temptatur occasionis inlecebra; turtur nescit primam fidem inritam facere, quia nouit castimte promissam. : Diximus de mduitate auium eamque ab illis primum exortam dicamus, quae in pluribus quidem avibus ita esse asseveratur, ut possit etiam in vulturibus deprehendi. Negantur enim vultures indulgere con
Abbreviated transcription (Latin):
officio. & pari nutͥmentorũ sub¬
ministratione pascit & nutrit.
Ergo fenix alienos nutrit:nosuͦ
nt̃os ĩmiti crudelitate ꝓ icimus.
qͣi degenerẽ ñ recognoscit. Nos qͦd
peiꝰ est qͦs nr̃õs recognoscimꝰ: abdi¬
ad turturẽ: qͣm lex dei uelut ca¬
ste hostie munꝰ elegit. Deniq cũ
ẽ in lege dñi ut darent hostiam
par turturũ. aut duos pullos
sacͥficiũ: pudicicia corporalis. &
gr̃a spiritalis. Pudicicia ad tur¬
turẽ refertur: ad colũbã gratia.
Fertur & enuĩ turtut. uͥ uigalis
ꝓpͥi fuerit amissione uduata.
ꝑthesum thalamos. & nomen
habere diugii. eo qͣd primus
amor fefellerit eam dilecti mor¬
te deceptam: qm̃ & infidelis
ad ꝑpetuitatẽ fuit. & amarus
ad gram: qͥ plus doloeis ex mor¬
te. qͣm suauitatis ex caritate ge¬
netau̾it. Itaq iterare ꝯiuncti¬
onẽ recusat: ne pudoris iira
aut cõplaciti uiri resoluat fẽd̾a
Illi soli suam caritatẽ reseruat.
illi custodit nomen uxoris. Dis¬
cite mulieres qͣnta sit uiduitatis

Expanded text:
officio et pari nutrimentorum sumministratione pascit et nutrit. ergo φήνη alienos nutrit: nos uero nostros inmiti crudelitate proicimus. quasi degenerem non recognoscit: nos, quod peius est, quos nostros recognoscimus abdiad turturem, quam lex dei uelut castae hostiae munus elegit. denique cum est in lege domini, ut darent hostiam par turturum aut duos pullos sacrificium pudicitia corporalis, et gratia spiritalis. Pudicitia ad turturem refertur, ad columbam gratia. Fertur etenim turtur ubi jugalis proprii fuerit amissione 105 viduata, pertaesum thalamos, et nomen habere conjugii; eo quod primus amor fefellerit eam dilecti morte deceptam, quoniam et infidelis ad perpetuitatem fuit, et amarus ad graqui plus doloris ex morte, quam suavitatis ex charitate generaverit. Itaque iterare conjunctionem recusat, nec pudoris jura aut illi soli suam caritatem reseruat, illi custodit nomen uxoris. discite, mulieres, quanta sit uiduitatis
Abbreviated transcription (Latin):
sint: ut passum de nobis ride¬
ant. cã mundi huiꝰ ꝯsũmati¬
onẽ. &e reformationẽ scłi p̃di¬
camꝰ. Sane qm̃ naturaliter
om̃ium rerum st̃ pͥma pͥncipia:
iccͥco suꝑ his que ex tẽpore cepe¬
runt scciptor disserens: hant
uocẽ p̃misis dicens. In pͥncipio
fecit. Erat enĩ quedam ut ui¬
deo ante hunc mundũ intel
qd ab his qui imbuebantur
ꝓpt̾ sensus paruitatẽ. facile
cõprehendi non poterat:e
rat inqͣm antiqͥssima creat᷑e
ordinatio illis que extra mun¬
dũ sunt apta uirtutib: orta
sine tempore sempit̾na sibiq

Expanded text:
sint, ut passim de nobis ridesint, ut passim de nobis rideant, cum mundi hujus consummationem et reformationem saeculi praedicamus. Sane quoniam naturaliter omnium rerum sunt prima principia, idcirco super his quae ex tempore coeperunt, scriptor disserens hanc vocem praemisit dicens: In principio fecit. 5. Erat enim quaedam, ut vides, ante hunc mundum substaquod ab his qui imbuebantur propter sensus parvitatem, facile comprehendi non poterat. Erat antiquissima creaturae ordinatio; illis quae extra mundum sunt, apta virtutibus, orta sine tempore, sempiterna sibiq
Abbreviated transcription (Latin):
australi. certis quidem suspi¬
cuintur hõib. nobis autẽ ha¬
bent᷑ ignote: uel borealem la¬
titũdinẽ. necũ signiferũ curtu¬
lum mille sꝑaciis diuidentes.
astroeũq discirsus ce p̃clusio¬
nes. & omniũ motus prracipa¬
les subtiliter obseruantes. et
post qͣntũ temporis unaquec
planetarum ꝓp̾am circuitio¬
nẽ solet explere ⁊ unã om̃iũ
rationem repperire minime
potuerunt:ut dicerent deũ
mundi dotiꝰ eẽ factorẽ. iustoq
uidicio dignã remuneratio¬
nem cuiq pro suis facrnorib
tabuturũ. Qui nec future exa¬
minationis intuitu ꝯgruam
eoqitationẽ de rerũ omnium
sne ceꝑunt: asiderantes. quia
mundum ꝙͦ reformari necesse
est. si ad aliud uite scema. ani¬
morum status transferendꝰ ẽ:
situt enĩ ꝑresens uita cogna¬
tã habet mir̃di huiꝰ naturã.
ita ce futura anrmoꝵ conuer¬
satio. familiarem speciei sue
sũptura est habitum: s tm̃
absunt credere quod hec uera

Expanded text:
australi, a certis quidem suspiaustrali, a certis quidem suspiciuntur hominibus, nobis autem habentur ignotae. Vel borealem latitudinem, nec non signiferum circulum mille spatiis dividentes, astrorumque discursus, et praeclusiones, et omnium motus principales subtiliter observantes, et post quantum temporis, unaquaeque planetarum propriam circuitionem solet explere: unam omnium rationem reperire minime potuerunt, ut dicerent Deum mundi totius esse factorem, justoque judicio dignam remunerationem cuique pro suis facinoribus tributurum. Qui nec futurae examinationis intuitu, congruam cogitationem de rerum omnium fine ceperunt: considerantes, quia mundum quoque reformari necesse est, si ad aliud vitae schema animorum status transferendus est. Sicut enim praesens vita cognatam habet mundi hujus naturam: ita et futura animorum conversatio familiarem speciei suae sumptura est habitum. Sed tantum absunt credere quod haec vera
Abbreviated transcription (Latin):
ratarũ rerũ indaginẽ uaca¬
uerunt. coeternũ creatori om¬
mum deo uisibilem hunc
mundum ẽẽ ꝓnunciant. ad
illiuis głam referentes circon¬
scriptum hunc orbem. corpꝰq
habentem cõpositũ. que est
incõprehensibilis. inuisibilisq
natura: qͥ ne hoc quidem per¬
spicere potuerunt.qͥa cuius
singula menbra solutioni cor¬
ruptele q subiecta sunt. eius
b interire necesse ẽ. S usq
adeo cogitationib euanue
ti sunt. ut cẽ qͥdã eoꝵ sempi¬
ternũ esse cum deo polũ et
sine pͥncipio ac fine habeti:
rerũq per partes institutanĩ
auctorem. dispensatorẽꝙ ẽ
audeant affirmare. Quib
uͥ uel quando sapientia scłate
formidinem future odempmi¬
tionis iniciet. qui sic accie
res uanissimas intuentes ad
ꝯcupiscendã ueritatis pruden¬
tiam sponte cecati sunt: Alii
stellarum interualla draume¬
rant. earũq arctoas semꝑlu¬
centes describunt ⁊ & qͣnte illa¬
rum que sub axe mouentur

Expanded text:
ratarum rerum indaginem vacaratarum rerum indaginem vacaverunt, coaeternum creatori omnium Deo, visibilem hunc mundum esse pronuntiant, ad illius gloriam referentes circumscriptum hunc orbem, corpusque habentem compositum, quae est incomprehensibilis invisibilisque natura? Qui ne hoc quidem perspicere potuerunt: quia cui singula membra solutioni corruptelaeque subjecta sunt, ejus bus interire necesse est. Sed usque adeo cogitationibus evanueti sunt , ut etiam quidam eorum sempiternum esse cum Deo polum, et sine principio ac fine haberi, rerumque per partes institutarum auctorem, dispensatoremque esse audeant affirmare. 4. Quibus, ubi, vel quando sapientia saecularis, formidinem futurae condemnationis initiet, qui sic acute res vanissimas intuentes, ad concipiendam veritatis prudentiam, sponte caecati sunt. Alii stellarum intervalla dinumerant, earumque arctoas semper lucentes describunt, et quantae illarum quae sub axe moventur