comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Alens eteniꝰ stulta cũ malaꝵ delectatio¬
nũ laborẽ ñ meminit: easdẽ delectati¬
ones siqn pulsata fuerit tẽptatione
it᷑are nͣ ꝑtimesc̾: & quẽ ad modũ mu¬
lier cũ angͦtia pariendi p̾mit᷑. xupis¬
centiȩ carnał delectationẽ abhominat᷑
S cũ memoria doloris am̃te recesse¬
rit: it̾m carnis illecebras ꝯcupiscit.
totaq auiditate ad ear̃ exꝑientiã rapit᷑.
qr eis qͣntꝰ amuxtꝰ sit dolor ñ recordat᷑.
Nã si bene memorie saꝑet dolor ipse
qͥ malã delectatonẽ seqͥt᷑: neqͣꝗͣ. ita
infrenis mens ad eiꝰ appetitũ traheret᷑
Ipsa qͦ gr̃a accepta si animꝰ ab eiꝰ re¬
cordatioe ñ desiꝑet: ab iniuiria ꝯdito¬
ris uel solo pudore nos cohercere po¬
tuisset. Quia gͥ cicatrices peccatorũ¬
nr̃oꝵ neqͣꝗͣ aꝑirent᷑ ad actũ. nͥ priꝰ
putrefacte essent ꝑ desid̾iũ: neq ul
lomͦ ꝑ pͣua desid̾ia mens intꝰ putres¬
ceret. si nͣ pͥꝰ a memoria p̃t̾itaꝵ mise¬

Expanded text:
Mens etenim stulta cum malarum delectationum laborem non meminit, easdem delectationes, si quando pulsata fuerit tentatione, iterare non pertimescit; et quemadmodum mulier cum angustia pariendi premitur, concupiscentiae carnalis delectationem abominatur, sed cum memoria doloris a mente recesserit, iterum carnis illecebras concupiscit, totaque aviditate ad earum experientiam rapitur, quia eis quantus admistus sit dolor, non recordatur. Nam si bene memoriae saperet dolor ipse, qui malam delectationem sequitur, nequaquam ita infrenis mens ad ejus appetitum traheretur. Ipsa quoque gratia accepta, si animus ab ejus recordatione non desiperet, ab injuria conditoris vel solo pudore nos coercere potuisset. Quia igitur cicatrices peccatoruirentur ad actum, nisi prius putrefactae essent per desiderium, neque ullo modo per prava desideria mens intus putresceret, si non prius a memoria praeteritarum mise
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ tp̃r ꝓsꝑitatis ad c̾todiã sui cautiorẽ
fa c̃. Cũq alt̾no sapore se utrũq ꝯtẽ¬
ꝑat nec adu̾sitas ꝑ despirationẽ deicit.
nec ꝓsꝑitas ꝑ manẽ leticiã mentem
dissoluit. Hinc ppło isrł a moyse ꝑ
increpationẽ dr. Gens absq ꝯsilio ⁊
Quia enũ nec p̾sentia di beneficia cog¬
noscere. Nec sua ꝑicula futura ꝓuid̾e̾
poterant: qͣsi prudentiȩ saporẽ in
m̃tis palato ñ habebant. Duo gͥ surit

Expanded text:
peritatis ad custodiam sui cautionem facit. Cumque alterno sapore se utrumque contempserat, nec adversitas per desperationem dejicit, nec prosperitas per inanem laetitiam mentem dissolvit. Hinc populo Israel a Moyse per increpationem dicitur: Gens absque consilio, et Quia enim nec praesentia Dei beneficia cognoscere, nec sua pericula futura praevidere poterant, quasi prudentiae saporem in mentis palato non habebant. Duo igit
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ꝑ iniqͥtatẽ ñ st̃ corrupti. Primi
st̾ egri. scđi st̃ ad sanitatẽ conu̾si.
t̾cii st̃ sanati. qͣrti st̃ sani. Ex his
satis colligi pot̾ de qͦ gen̾e hõrum
iste sit qͥ cicatrices suas ad corrup¬
tionẽ reu̾sas plang̃. Penit̾e enĩ ĩ
ceꝑat: & peccatũ iã uoluntate deseru¬
erat: s reatꝰ peccati ñdũ adhuc ĩ eo

Expanded text:
qui per iniquitatem non sunt corrupti. Primi qui per iniquitatem non sunt corrupti. Primi sunt aegri, secundi sunt ad sanitatem conversi, tertii sunt sanati, quarti sunt sani. Ex his satis colligi potest de quo genere hominum iste sit qui cicatrices suas ad corruptionem reversas plangit. Poenitere enim jam coeperat, et peccatum jam voluntate deseruerat, sed reatus peccati nondum adhuc in eo
Abbreviated transcription (Latin):
uuln̾a ꝑfecte st̃ sanati. Terciũ ẽ eoꝵ
qͥb obducta quidẽ st̃ uuln̾a. & tam̃
adhuc ꝑmansert̾ cicatͥces .i. uulnerũ
signa. Quartũ ẽ eoꝵ in qͥb ipsa ad¬
huc uuln̾a hiantia st̃: & necdũ ob¬
duci cȩpert̃. Si gͦ ꝑ uuln̾a peccata
nent quasi uuln̾a aꝑta hñt. Qui
uͦ peccatũ desert̃ & tñ adhuc a reatu
peccati ꝑ satisfactionẽ plene purgati
ñ st̃ in his qͣsi quȩdã signa uulne¬
rũ ꝑmansert̃. Qui aut̃ pꝰ ꝑpetrata
scelera & peccandi affectũ deserunt.
& reatu peccati plena satisfactione
obduct̃: ab his etiã ipsa uulnerum
uestigia discessert̃. Sic sanatꝰ erat
paulꝰ. qͥ ptꝰ tanta mala dicebat. nicħ
nerũ ĩ se nec signa quide inuenire
pot̾at quẽ de anteacta p̃uitate ꝯscien¬
tia ñ accusabat. Hos sequnt᷑ hi qͥ &
si uitã sine peceato duc̾e̾ neqͦunt:
nũꝗͣ tam̃ culpę criminał uulnꝰ
ꝑcepert̃. Primũ genꝰ eꝰ peccantiũ.
penitentiã st̃ correcti. qͣrtũ ẽ eoꝵ

Expanded text:
vulnera perfecte sunt sanati. Tertium est eorum quibus obducta quidem sunt vulnera, et tamen adhuc permanserunt cicatrices, id est vulnerum signa. Quartum est eorum in quibus ipsa adhuc vulnera hiantia sunt, et necdum obduci coeperunt. Si igitur per vulnera peccatanent, quasi vulnera aperta habent. Qui vero peccatum deserunt, et tamen adhuc reatu peccati per satisfactionem plene purgati non sunt; in his quasi quaedam signa vulnerum permanserunt, Qui autem post perpetrata scelera, et peccandi affectum deserunt, et reatum peccati plena satisfactione obducunt, ab iis etiam ipsa vulnerum vestigia discesserunt. Sic sanctus erat Paulus, qui post tanta mala dicebat: Nihil nerum in se ne signa quidem invenire poterat, quem de anteacta pravitate conscientia non accusabat. Hos sequuntur ii qui, etsi vitam sine peccato ducere nequeunt, nunquam tamen culpae criminalis vulnus perceperunt. Primum genus est peccantium, poenitentiam sunt correcti, quartum eorum
Abbreviated transcription (Latin):
s a facie insipientie putrusse & cor¬
nos usq ad lapsũ peccati desereret: si ñ
pꝰ nr̃a insipientia do in nob̾ habitanti
diu importuna fuiss Qui cũ ꝑ lon¬
gã negligentiã nr̃am a nob̃ recedere
inuitꝰ cogit᷑: statim cicatͥces uuluerũ¬

Expanded text:
facie insipientiae putruisse et cornos usque ad lapsum peccati desereret, si non prius nostra insipientia Deo in nobis habitanti diu importuna fuisset? Qui cum per longam negligentiam nostram a nobis recedere invitus cogitur, statim cicatrices vulneru
Abbreviated transcription (Latin):
entia cognitionẽ ñ ded̾it: ł si aliter
cognoscere nͨ debuerã ipsa poriꝰ cog¬
nitio data ñ sit. Qđ si sic necesse fuit
& sine manu ualida erudi ñ pot᷑am:
utinã iam nẽ uł ipsa mea cognitio
tia a fut᷑a me iniqͥtate cohercerit.
S qr tociens pꝰ exꝑientiã maloꝵ desi¬
puisse me uideo: ipsos adhuc amari¬
tudinis gustꝰ ꝑtimesco. Dicã tñ ⁊ ñ
sine dolore dicã. putruert̃ & corrup¬
te st̾ cicatrices meȩ: a facie insipientiȩ
meȩ. & licet hoꝵ uerboꝵ exp̃o mͥ ñ¬
sit necessarta: qr tñ multi feliciꝰ eã
nͨ nouert̃. ꝓpt̾ eoꝵ instructionem
ñ ẽ oĩno tacenda. Putruert̃ inquit

Expanded text:
entia cognitionem non dederit, vel si aliter cognoscere non debueram, ipsa potius cognitio data non sit. Quod si sic necesse fuit, et sine manu valida erudiri non poteram, utinam jam nunc vel ipsa mea cognitio tia a futura me iniquitate coerceret. Sed quia toties post experientiam malorum desipuisse me video, ipsos adhuc amaritudinis gustus pertimesco. Dicam tamen, et non sine dolore dicam: Putruerunt et corruptae sunt cicatrices meae a facie insipientiae meae. Et licet horum verborum expoi necessaria, quia tamen multi felicius eam non noverunt, propter eorum instructionem, non est omnino tacenda. Putruerunt, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
Deum adorare ẽ. ei totam mentem
ꝑ humilitatẽ ac deuotionẽ substerne¬
re. & ipsum pͥncipium ac finem
omnis boni credere.

Expanded text:
em adorare est ei totam mentem per humilitatem ac devotionem substernere, et ipsum principium ac finem omnis boni credere.
Abbreviated transcription (Latin):
Semina de orodi
Helica de harodi
Helas de felthi
Hira filiꝰ achis de thecta.
A biere de anathoth
U obonnai de usathi
Sel mol achites
Macharai nethophatites.
Heled filiꝰ banaa nethophatites.
Hitai filiꝰ ribai de gebeeth¬
Banai aufrathonites
Hedai de torrente gaas.
Abialbon arbathithes.
Asmaueth de beromi
Eliaba de salboni

Expanded text:
Semma de Arari Helica de Arodi Helas de Felthi Hira filius Aces de Thecua Abiezer de Anathoth Mobonnai de Usathi Selmon Aohites Maharai Netophathites Heled filius Banaa et ipse Netophathites Hithai filius Ribai de GebeethBanahi Aufrathonites Heddai de torrente Gaas Abialbon Arbathites Azmaveth de Beromi Eliaba de Salboni
Abbreviated transcription (Latin):
in sanitate corporũ. Ds̾ dat pacem
in tranqͥllitate mentis: & pacem ĩ
gaudio contemplationis. S ea pax
que ẽ in tͣnquillitate mentis in ho¬
mine ẽ: ea quȩ ẽ in gaudio contem¬
plationis supra homine᷑ ẽ. Illam
ds̃ in plebe loquit᷑: quia eã imꝑfec¬
liorib tribuit. hanc suꝑ scõs. quia
eam perfectiorib concedit.

Expanded text:
t pacem in tranquillitate mentis, et in gaudio contemplationis. Sed ea pax quae est in tranquillitate mentis in homine est; ea quae est in gaudio contemplationis, supra hominem est. Illam Deus in plebem loquitur, quia eam imperfectioribus tribuit; hanc super sanctos, qui eam perfectioribus concedit.
Abbreviated transcription (Latin):
Romani.
Tulliꝰ hostiliꝰ xxxii.
ost ħ expulsis ab urbe regib
usq ad annũ .xx. hircani
regis & sacerdotis iudeori¬

Expanded text:
Romani, Tullus Hostilius. expulsis ab urbe regibususque ad annum vicesimum Hircani regis et sacerdotis Judaeor
Abbreviated transcription (Latin):
habuit. quare sibi ius in homine
uendicare debuisset. Patronꝰ autẽ
nullꝰ talis inueniri poterat. nisi ds̾.
S ds causim hominis susciꝑe noluit.
qr homini adhue ꝓculpa sua iratꝰ
suit. Oportuit gͦ ut priꝰ homo
dm̃ placaret: & sic deinde fiducialit᷑̃
d̾o patͦcinante cũ diabolo causã in iret.
S dm̃ rõnabilit̾ placare ñ poterat:
nͥ & damnũ qđ intulerat restitueret.
& de contẽptu satisfaceret. Homo uͦ
nichil habuit qđ digne dõ ꝓ illato
damno recõpensaret: qr si qͥd de irra¬
tionabili creatura redderet. ꝓ ratio¬
nabili sublata minꝰ esset. S nec ho¬
minem ꝓ homine reddere potuit :
quia uistum & innocentem abstu¬
lerat. & neminẽ nisi peccatorem
inuenit. Nichil gͦ homo inuenit
unde dm̃ placare posset: qr siue sua
siue se ipsum daret. digna recõpensa¬
tio ñ esset. Uidens gͦ d̾s hominem
sua uirtute iugũ damnationis iꝰte
euadere ñ posse: misertꝰ ẽ erꝰ. & pri¬

Expanded text:
habuit, quare sibi jus in homine habuit, quare sibi jus in homine vindicare debuisset. Patronus autem talis nullus inveniri poterat nisi Deus. Sed Deus causam hominis suscipere noluit, quia homini adhuc pro culpa sua iratus fuit. Oportuit ergo ut prius homo Deum placaret, et sic deinde fiducialiter Deo patrocinante cum diabolo litem iniret. Sed Deum rationabiliter placare non poterat, nisi damnum quod intulerat restitueret, et de contemptu satisfaceret. Homo vero nihil habuit quod digne Deo pro ablato damno recompensaret, quia si quid de irrationabili creatura redderet, pro rationabili sublata minus esset. Sed nec hominem pro homine reddere potuit; quia justum et innocentem abstulerat, et neminem nisi peccatorem invenit. Nihil ergo homo invenit unde Deum sibi placare posset; quia sive sua sive seipsum daret, digna recompensatio non esset. Videns ergo Deus hominem sua virtute jugum damnationis justae evadere non posse, misertus est ejus; et pri
Abbreviated transcription (Latin):
tem quã ñ debuit sustineret. iuste
homo ꝓ ipso mortẽ quã debebat
euaderet. Et iam locũ calũpniandi
diabolꝰ ñ inueniret: qr & ipse hõi
dñari ñ debuit. & homo liberari
dignꝰ fuit. Idẽ itaq & iudiciũ nr̃m
& causam nr̃am fecit. Causã quia
nascendo debitũ patri ꝓ nob soluit:
& moriendo reatũ expiauit. Iudiciũ
uͦ qr descendens ad inferos & portas

Expanded text:
tem quam non debuit sustineret, juste tem quam non debuit sustineret, juste homo pro ipso mortem quam debebat evaderet, et jam locum calumniandi diabolus non inveniret, quia, et ipse homini dominari non debuit; et homo liberari dignus fuit. Idem itaque et judicium nostrum et causam nostram fecit: causam, quia nascendo debitum Patri pro nobis solvit, et moriendo reatum expiavit; judicium vero, quia descendens ad inferos et port
Abbreviated transcription (Latin):
redditꝰ est xp̃c. hominis fuit iꝰticia.
In natiuitate gͥ xp̃i: iuste placatus ẽ
ds homini. quia talis homo inuentꝰ¬
est ꝓ homine: qui ñ solum ut dic̃¬
tum est. par. s etiã maior esset ho¬
inine. Ido in natiuitate. xp̃i angłi
mundo pacem annuntiant dicen
restaurando damnũ placauerat irã.
ita qͦ ꝓ contemptu satisfaciendo
dignꝰ fieret euadere penam. S hoc
conuenientiꝰ fieri ñ poterat: nisi
ut pęnã quã ñ debebat sponte &
obedient̃ susciꝑet. ut de pena quã
ꝑ mobedientiam meruerat: eripi
dignus fieret. Hanc autẽ pęnam
homo peccator soluere nͨ pot̾at: qui
quamcũq penã susciꝑet ñ nisi
temptꝰ sustineret. Ut gͦ homo ite
debitam penã euaderet : necesse fuit
ut talis ꝓ homine penã susciperet.
qui nichil penȩ debuisset. S nullꝰ
talis inueniri poterat nisi xp̃c. Ap̃e¬
enĩ & nascendo debitũ hominis patͥ
soluit. & moriendo reatum hommas
expiauit: ut cum ipse ꝓ homine mor¬

Expanded text:
redditus est Christus, hominis fuit justitia. In nativitate enim Christi juste placatus est Deus homini, quia talis homo inventus pro homine, qui non solum, ut dictum est par, sed et major esset homine. Ideo in nativitate Christi angeli mundo pacem nuntiant dicentrestaurando damnum placaverat iram, ita quoque pro contemptu satisfaciendo, dignus fieret evadere poenam. Sed hoc convenientius fieri non poterat nisi ut poenam, quam non debebat, sponte et obedienter susciperet, ut de poena, quam per inobedientiam meruerat, eripi dignus fieret. Hanc autem poenam homo peccator solvere non poterat, qui, quamcunque poenam susciperet, non nisi reatum sustineret. Ut ergo homo juste debitam poenam evaderet, necesse fuit ut talis pro homine poenam susciperet qui nil poenae debuisset. Sed talis nullus inveniri poterat nisi o debitum hominis Patri solvit, et moriendo reatum hominis expiavit, ut cum ipse pro homine mor
Abbreviated transcription (Latin):
De duodecim
alexandriis.
Alexandria
hucefala.
Alexandria
montuosa.
Alexandria
ap̃ porum.
Alexandria.
in scithia.
Alexandria
ap̃ babylonẽ.
Ulexandria
iegypto.
Alexandria
ap̃ massagetaᷤᷤ
Uexandria
ap᷑ orgalas.
Alexandria
ap̃ granicũ.
Alexandria
apͦtroadem.
Alexandria
uixta tygrĩ
lexandria

Expanded text:
 Duodecim Alexandriae: Alexandria bucephala, Alexandria montuosa, Alexandria apud Porum, Alexandria in Scythia, Alexandria apud Babylonem, Alexandria in Aegypto, Alexandria apud Massagetas, Alexandria apud Orgalas, Alexandria apud Granicum, Alexandria apud Troadam, Alexandria juxta Tigrim, Alexandria
Abbreviated transcription (Latin):
cistentes ndum adhuc scripturas
in quib aduentꝰ eiꝰ ꝓmittebatur
acceperant.d .M.
oN necesse est ut dicamꝰ om̃ib
qui tunc fideles erant aduentũ
eiꝰ in carnẽ crucem & resurrectio¬
nem manifeste reuelatam fuisse:
tũ etiam apł̃i qͥ eum p̾sentem in
carnẽ uiderant quoꝵ fides & iusti¬
cia ab ipso saluatore pͣdicatur hoc
gnorasse legantur. Credebant

Expanded text:
istentes nondum adhuc Scripturas in quibus adventus ejus promittebatur acceperant? M. on necesse est ut dicamus omnibus qui tunc fideles erant adventum ejus in carnem, crucem et resurrectionem manifeste revelatum fuisse; cum etiam apostoli qui eum praesentem in carne viderunt quorum fides et justitia ab ipso Salvatore praedicatur hoc ignorasse legantur. Credebant
Abbreviated transcription (Latin):
dus fieret. Uagister. Solus d̾s¬
Discipłs. Quamdii priꝰ fuit. oo.
Ab eterno . D. Ubi fuit cũ nichil
esset pret̾ ipsum.M. Ubi modo eͣ:

Expanded text:
dus fieret? M. Solus Deus. D. Quandiu prius fuit? M. Ab aeterno. D. Ubi fuit cum nihil esset praeter ipsum? M. Ubi modo e
Abbreviated transcription (Latin):
habuisse in ex̾titu fertur. Cui leonida spartanoꝵ dix cumainͣi m
uali prelio exercitum eius suꝑauit. xexxes uictus amissis copiis tͦ¬
ꝓit̾ refugit in patriam.
et memoriale philosophoꝵ qui tunc fu̾nt. idẽ milesii ypochatie
medici ac sotratis.
e mamilio cluce tusculano qui latinos subegit. ⁊ de primo ago-¬
ne rome acto. ac de magna pestilentia q̃ romanas uires pene
consumpsit. et ceta que tunc gesta sunt apud romanos. ix

Expanded text:
habuisse in exercitu fertur, cui Leonida Spartanorum dux cum quatuvali praelio exercitum ejus superavit. Xerxes victus, amissis copiis, turpiter refugit in patriam. Et memoriale philosophorum qui tunc fuerunt, id est, Milesii, Hippocratis medici ac Socratis.e Mammilio duce Tusculano, qui Latinos subegit, ac de primo agone Romae acto et de magna pestilentia quae Romanas vires fere consumpserat, et caetera quae tunc gesta sunt ap
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃oꝵ minimꝰ in xp̃o dei filio. Dum torpentia quorumdã
uigenia curidsitas prudentium excitare soleat ne ig-¬
nauie dep̃ssa sopore otio languentia inutiliter conta¬
bescant. sed caligine detersa sompnolentie exꝑgiscan¬
c agere studeant. ne de talento male defosso terribilem do
tam audiant quandoq sententiam. Tu quidem mi
dilectissime ⁊ amore insatiabilis sophie uenerande preceptor. post ce¬
teros quos stimulis instanter caritatis agitare soles. ut iugilantes
deliter ea que eis crecłita sunt domini sui famulis temp
oportuno. tandem meam aggssus paruitatem ussisti ut
ꝑscrutando diligenter uolumina antiquoꝵ seu agio graforum si¬
ue etiam gentilium striptorum queq ꝑtinent ad hystorie ueri-
euiter ac lucide colligere desudarem. A conditõe quidem
pͥmo scł̃o quod ante gñalẽ fuerat cataclisinum. siue descdo̾ quod fuit
atq insulas maris. Sed quas unuse

Expanded text:
orem. Cum torpentia quorumdam ingenia industria prudentium excitare soleat, ne, ignaviae depressa sopore, otio languenti inutiliter contabescant, sed caligine detersa somnolentiae expergiscanc agere studeant; ne de talento male defosso terribilem Domini promulgatam audiant quandoque sententiam: tu quidem, mi dilectissime Elisachare, et amore insatiabilis sophiae venerande praeceptor, post caeteros quos stimulis instanter charitatis agitare soles, ut vigilantes fideliter ea quae eis credita sunt domini sui famulis tempore distribuant opportuno, tandem meam agressus parvitatem, jussisti ut perscrutando diligenter volumina antiquorum seu hagiographorum, sive etiam gentilium scriptorum, quaecunque pertinent ad historiae veritatem, breviter ac lucide colligere desudarem, a conditione quidemprimo saeculo quod ante generalem fuerat cataclysmum, sive de secundo quod fuitatque insulas maris. Sed quas unusqu
Abbreviated transcription (Latin):
e cdiscordia sicilientium idest int̾ catinienses et siracusanos.
quia auxilia petentes a lacedemoniis atq ab athenienib nõ
solum occasione sicilia. s et tota gretia grauissimis lellis attittaẽ.

Expanded text:
e discordia Siciliensium, id est, inter Catinenses et Syracusanos, qui auxilia petentes a Lacedaemoniis atque Atheniensibus, non solum hac occasione Sicilia sed et tota Graecia gravissimis bellis attrita
Abbreviated transcription (Latin):
p̾mo scło quod ante gn̾alẽ fuerat cataclisium. siue descdo̾ quod fuit
post diluuũ us ad natiuitatẽ abrahe et regis assyriorum aini reg¬
num nrĩ siue gentiles senserunt scriptores. pandere cdiligentius cura¬
rem. Questiones etiam difficiles que ꝑ hec temꝑa in scriptis habentur
legislatoris enodare ñ negligerem: qͣntum attinet ad hystorie uitatẽ.
Inde aũ ꝑ reges assyrioꝵ medoꝵ atq ꝑsarum siue grecoꝵ et us octoni
ꝑ succedentia ꝑuenit temꝑa in ppło autẽ dei ꝑ patriarchas iudices re¬
ges ac sacerdotes.iterumq reges numerum custodire annoꝵ cautius
obseruarem. et ea que gesta in singulis mundi partib et memoria-
sunt digna adnotarem. ut queq ĩmortaliter ꝑ singula freq̃ntant᷑
temꝑa. qͣndo uel ubi fuerit. qui tunc etiam imꝑauerit in eminẽ¬
tiorib reguis. uel qui ppło prefuerit dei ostenderem. Insuꝑ a des¬

Expanded text:
primo saeculo quod ante generalem fuerat cataclysmum, sive de secundo quod fuit primo saeculo quod ante generalem fuerat cataclysmum, sive de secundo quod fuit post diluvium usque ad nativitatem Abrahae, et regis Assyriorum Nini regnum, nostri sive gentiles senserunt scriptores, pandere diligentius curarem. Quaestiones etiam difficiles, quae per haec tempora in scriptis habentur legislatoris, enodare non negligere, quantum attinet ad historiae veritatem. Inde autem per reges Assyriorum, Medorum atque Persarum, sive Graecorum, et usque per succedentia pervenit tempora: in populo autem Dei per patriarchas, judices, reges ac sacerdotes, iterumque reges, numerum custodire annorum cautius observarem, et ea quae gesta in saeculis mundi partibus, et memoria sunt digna, adnotarem; ut quaeque immortaliter per singula frequentantur tempora, quando vel ubi fuerint, qui tunc etiam impetraverint in eminentioribus regnis, vel qui populo Dei praefuerint, ostenderem. Insuper a des
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃oꝵ minimꝰ in xp̃o dei filio. Dum torpentia quorumdã
ingenia curiositas prudentium excitare soleat ne ig¬
nauie dep̃ssa sopore otio languentia inutiliter conta¬
bescant. sed caligine detersa sompnolentie exꝑgiscan¬
tur. ut quib prodesse poterint scribendoł decendo
accurate hoc agere studeant. ne de talento male defosso terribilem do¬
mini ꝓmulgatam audiant quandoq sententiam. Tu quidem mi
dilectissime ⁊ amore insatiabilis sophie uenerande preceptor. post ce¬
teros quos stimulis instanter caritatis agitare soles. ut iugilantes
fideliter ea que eis credita sunt domini sui famulis tempore clistis¬
buant oportuno. tandem meam aggssus paruitatem iussisti ut
ꝑscrutando diligenter uolumina antiquoꝵ seu agiograforum si
etiam gentilium striptorum queq ꝑtinent ad hystorie ue¬
tatem. breuiter ac lucide colligere desudarem. A conditõe quidem
pͥmi hõĩs us ad xp̃i natiuitatem dñi. eo scilicet mͦ ut quicquid de

Expanded text:
orem. Cum torpentia quorumdam ingenia industria prudentium excitare soleat, ne, ignaviae depressa sopore, otio languenti inutiliter contabescant, sed caligine detersa somnolentiae expergiscantur, ut quibus prodesse potuerint scribendo vel docendo, accurate hoc agere studeant; ne de talento male defosso terribilem Domini promulgatam audiant quandoque sententiam: tu quidem, mi dilectissime Elisachare, et amore insatiabilis sophiae venerande praeceptor, post caeteros quos stimulis instanter charitatis agitare soles, ut vigilantes fideliter ea quae eis credita sunt domini sui famulis tempore distribuant opportuno, tandem meam agressus parvitatem, jussisti ut perscrutando diligenter volumina antiquorum seu hagiographorum, sive etiam gentilium scriptorum, quaecunque pertinent ad historiae veritatem, breviter ac lucide colligere desudarem, a conditione quidem primi hominis usque ad Christi nativitatem Domini: eo scilicet modo, ut quidquid de
Abbreviated transcription (Latin):
p̾mo scło quod ante gn̾alẽ fuerat cataclisinum. siue de scdo quod fuit
post diluuiũ us ad natiuitatẽ abrahe et regis assyriorum aini reg¬
num nrĩ siue gentiles senserunt scriptores. pandere cdliligentius cura¬
rem. Questiones etiam difficiles que ꝑ hec temꝑa in scriptis habentur
legislatoris enodare ñ negligerem: qͣntum attinet ad hystorie u̾itatẽ.
Inde aũ ꝑ reges assyrioꝵ medoꝵ atq ꝑsarum siue grecoꝵ et us octomi
ꝑ succedentia ꝑuenit temꝑa in ppło autẽ dei ꝑ patriarchas iudices re¬
ges ac sacerdotes. iterumq reges numerum custodire annoꝵ cautus
obseruarem. et ẽa que gesta in singulis mundi partib et memoria
sunt digna adnotarem. ut queq ĩmortaliter ꝑ singula freq̃ntant᷑
temꝑa. qͣndo uel ubi fuerit. qui tunc etiam imꝑauerit ineminẽ¬
tiorib regis. uel qui ppło prefuerit dei ostenderem. Insuꝑ a des¬

Expanded text:
primo saeculo quod ante generalem fuerat cataclysmum, sive de secundo quod fuit primo saeculo quod ante generalem fuerat cataclysmum, sive de secundo quod fuit post diluvium usque ad nativitatem Abrahae, et regis Assyriorum Nini regnum, nostri sive gentiles senserunt scriptores, pandere diligentius curarem. Quaestiones etiam difficiles, quae per haec tempora in scriptis habentur legislatoris, enodare non negligere, quantum attinet ad historiae veritatem. Inde autem per reges Assyriorum, Medorum atque Persarum, sive Graecorum, et usque per succedentia pervenit tempora: in populo autem Dei per patriarchas, judices, reges ac sacerdotes, iterumque reges, numerum custodire annorum cautius observarem, et ea quae gesta in saeculis mundi partibus, et memoria sunt digna, adnotarem; ut quaeque immortaliter per singula frequentantur tempora, quando vel ubi fuerint, qui tunc etiam impetraverint in eminentioribus regnis, vel qui populo Dei praefuerint, ostenderem. Insuper a des
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃oꝵ minimꝰ in xp̃o dei filio. Dum torpentia quorumdã
ingenia curiositas prudentium excitare soleat ne ig¬
nauie dep̃ssa sopore otio languentia inutiliter conta¬
bescant. sed caligine detersa sompnolentie exꝑgiscan¬
tur. ut quib prodesse poterint scribendoł decendo
rate hoc agere studeant. ne de talento male defosso terribilem d¬
mini ꝓmulgatam audiant quandoq sententiam. Tu quidem mi
dilectissime ⁊ amore insatiabilis sophie uenerande preceptor. post ce¬
teros quos stimulis instanter caritatis agitare soles. ut uigilantes
fideliter ea que eis creclita sunt domini sui famulis tempore clistis¬
buant oportuno. tandem meam aggssus paruitatem iussisti ut
ꝑscrutando diligenter uolumina antiquoꝵ seu agiograforum si
etiam gentilium scriptorum queq ꝑtinent ad hystorie ue¬
tatem. breuiter ac lucide colligere desudarem. il conditõe quidem
pͥmi hõis us ad xp̃i natiuitatem dñi. eo scilicet mͦ ut quicquid de

Expanded text:
orem. Cum torpentia quorumdam ingenia industria prudentium excitare soleat, ne, ignaviae depressa sopore, otio languenti inutiliter contabescant, sed caligine detersa somnolentiae expergiscantur, ut quibus prodesse potuerint scribendo vel docendo, accurate hoc agere studeant; ne de talento male defosso terribilem Domini promulgatam audiant quandoque sententiam: tu quidem, mi dilectissime Elisachare, et amore insatiabilis sophiae venerande praeceptor, post caeteros quos stimulis instanter charitatis agitare soles, ut vigilantes fideliter ea quae eis credita sunt domini sui famulis tempore distribuant opportuno, tandem meam agressus parvitatem, jussisti ut perscrutando diligenter volumina antiquorum seu hagiographorum, sive etiam gentilium scriptorum, quaecunque pertinent ad historiae veritatem, breviter ac lucide colligere desudarem, a conditione quidem primi hominis usque ad Christi nativitatem Domini: eo scilicet modo, ut quidquid de
Abbreviated transcription (Latin):
emulȩ urbis impenderent. ne uigor romanus bellis semꝑ exercitatas in
languidam segnitiem securitate atq otio solueretur. in columem
carthaginẽ statui suo ꝑ mittendam esse censerent. causam non ex iniuria
lacessentiũ carthaginensium. sed in constantia torpescentiũ romanorum
ortam inuenio. Quod cum ita sit. cur xp̃ianis temporib imputant
hebetationem ac rubiginẽ suam. qua foris crassi intus exesi sunt :
Qui porro ante. Dc. fere annos sicut sui prudentes timentesq prae

Expanded text:
aemulae urbis inpenderent, ne uigor Romanus bellis semper exercitus in aemulae urbis inpenderent, ne uigor Romanus bellis semper exercitus in languidam segnitiem securitate atque otio solueretur, incolumem Carthaginem statui suo permittendam esse censerent: causam non ex iniuria lacessentum Carthaginiensium sed ex inconstantia torpescentium Romanorum ortam inuenio. quod cum ita sit, cur Christianis temporibus imputant hebetationem ac robiginem suam, qua foris crassi, intus exesi sunt? qui porro ante sescentos fere annos, sicut sui prudentes timentesque prae
Abbreviated transcription (Latin):
diebus arsit. miserumq spectaculũ de uarietate conditionis humanȩ
uictoribus suis prebuit:. Diruta est autẽ carthago omni murali lapide
in puluerem comminuto. dec. postanno quã condita erat. Multitudo
omnis captiuorũ. exceptis paucis principibus uendita est. Ita quarto
quam cȩptũ fuit anuo bellũ punicum. tertiũ terminatũ est. Sed
mihi quamlib& studiose querenti. uerumtamen homini tardioris ingenu.
nusquam omnino causa tertu belli punici quã intantum carthago ac¬
cenderit. ut iuste euerti discerneretur eluxit. Illudq uel maxime
mou&. quia si ita ut insuperioribus bellis eudens in ad surgentem
causa & dolor acçendebat. consultatione non opus erat At uero
cum alii romanorũ propter ꝑpetuam romȩ securi tatem delendã esse.
alii uero proptes pespetuã romae uirtutis curã. quã sibi semꝑ ex suspitione.

Expanded text:
diebus arsit miserumque spectaculum de uarietate condicionis humanae diebus arsit miserumque spectaculum de uarietate condicionis humanae uictoribus suis praebuit. diruta est autem Carthago omni murali lapide in puluerem conminuto septingentensimo post anno quam condita erat. multitudo omnis captiuorum exceptis paucis principibus uenundata est. ita quarto quam coeptum fuit anno bellum Punicum tertium terminatum est. Sed mihi quamlibet studiose quaerenti uernmtamen homini tardioris ingenii nusquam omnino causa tertii belli Punici, quam in tantum Carthago accenderit, ut iuste euerti decerneretur, eluxit, illudque me uel maxime mouet, quod, si ita ut in superioribus bellis euidens in adsurgentem causa et dolor accendebat, consultatione non opus erat. at uero, cum alii Romanorum propter perpetuam Romae securitatem delendam esse decernerent, alii uero propter perpetuam Romanae uirtutis curam, quam sibi semper ex suspicione
Abbreviated transcription (Latin):
sus seudo philippum congressus. cum magna clade totius romani exer¬
citus inter fectus est.
ririo ab urbe condita. dc ui. id est anno quinquagesiͫ post bellũ punicũ¬
cothonemgreditur. Ubi dum continus sex diebis noctibusq pugnat᷑
ultima carthaginenses desperatio addeditionẽ traxit. petentes ut
quos belli clades reliquos fecit. saltem seruire liceat. Primum agmen
mulierum satis mirabile. postuirorum magis deforme descendit. Nam
fuisse mulierum .xx.u. milia. uirorũ .xxx. milia. memorię traditũ est.
Rex hasdrubal se ultro dedit. Fransfugę qui esculapii templũ occupaue¬
rant. uoluntario precipitio datiigne consũpti sunt. Uxor hasdrubalis
se duos quoq filios secum. uiri dolore & furore femineo. in medium iecit
incendum : Eundem nunc mortis exitum faciens. Nouissima regina
carthaginis. quẽ quondam prima. Ipsa autem ciuitas. xuIi. continuis

Expanded text:
sus Pseudophilippum congressus, cum maxima clade totius Romani exersus Pseudophilippum congressus, cum maxima clade totius Romani exercitus interfectus est. Anno ab Vrbe condita DCVI id est anno quinquageGothonem ingreditur. ubi dum sex continuis diebus noctibusque pugnatur, ultima Carthaginienses desperatio ad deditionem traxit petentes, ut quos belli clades reliquos fecit, saltem seruire liceat. primum agmen mulierum satis miserabile, post uirorum magis deforme descendit. nam fuisse mulierum xxv milia, uirorum xxx milia memoriae traditum est. rex Hasdrubal se ultro dedit. transfugae qui Aesculapii templum occupauerant, uoluntario praecipitio dati igne consumpti sunt, uxor Нasdrubalis se duosque filios secum uirili dolore et furore femineo in medium iecit incendium, eundem nunc mortis exitum faciens nouissima regina Carthaginis, quem quondam prima fecisset. ipsa autem ciuitas decem et septem continuis
Abbreviated transcription (Latin):
bẏrse noñerat. paulo amplius quã duomilia passuum tenebat: Ex una
parte murus communis est urbis. & brrse imminens mari. Quod mare
stagnum uocant. qm̃ obiectu protentȩ linguae strangulat᷑ : Consu¬
les igitus quã uis aliquantam muri partem quassatam machinis diruisserł.
tamenꝰ carthaginensibus uicti ac repulsi sunt. Quos fugientes. scipio
repulso intra muros hoste defendit. Censorius inurbem redut. Manli¬
us omissa carthagine. ad hasdrubalem arma conuertit. Scipio masinissa
mortuo. inter massinissae filios tres numi diae regnũ diuisit. Quo circa
carthaginem reuerso. manlius ciricam urbem expugnauit atq diripuit.
Quad raginta milia ibi afrorũ caesa. ui. milia capta sunt. Hasdrubal poenorũ
imperator massi nisse nepos. sub selliorum fragmentis in curia asius propter
suspitionem proditionis pecisus est. Iuuentinus pretor  macedonia aduer¬

Expanded text:
arx, cni Byrsae nomen erat, paulo amplius quam duo milia passuum tenebat. ex una arx, cni Byrsae nomen erat, paulo amplius quam duo milia passuum tenebat. ex una parte murus communis erat urbis et Byrsae imminens mari, quod mare Stagnum uocant, quoniam obiectu protentae linguae tranquillatur. consules igitur quamuis aliquantam muri partem quassatam machinis diruissent, tamen a Carthaginiensibus uicti ac repulsi sunt : quos fugientes Scipio repulso intra muros hoste defendit. Censorinus in Vrbem rediit. Manlius omissa Carthagine ad Hasdrubalem arma conuertit. Scipio Masinissa mortuo inter Masinissae filios tres Numidiae regnum diuisit. quo circa Carthaginem reuerso Manlius Tezagam urbem expugnauit atque diripuit; duodecim milia ibi Afrorum caesa, sex milia capta sunt. Hasdrubal Poenorum imperator, Masinissae nepos, subselliorum fragmentis in curia a suis propter suspicionem proditionis occisus est. Iuuentius praetor in Macedonia aduer
Abbreviated transcription (Latin):
nus militum prope uticam. maioris africani castra tenuerunt. Ibi
carthaginensibus euocatis ussisq ut arma & naues traderent. nec mo¬
ratis. tanta uis armorũ repente tradita est. ut facile tota ex his africa
potuiss& armari. Sed carthaginenses post quam arma tradiderunt.¬
& relicta urbe recedere procul amari decem milibus passuum ussi sunt.
dolorem ad desperationem contulerunt. aut defensuri ciuitatem. Aut
cum ipsa & per ipsam sepeliendi. ducesq sibi duos hasdrubales creaue¬
runt: Arma primum facere aggressi. aeris ferri in opiam. auri as¬
gentiq metallis suppleuerunt. Consules oppugnare : carthaginem
statuunt. cuiussitus fuisse huius modi dicitur. Niginti duob milibus
passuum muro amplexa. tota pe̾ne mari cingebatur. absq faucibus
quae tribus milib passuum aperiebantur. Is locus murũ .xxx. pedes
latum habuit. saxo quadrato in altitudinem cubitorũ. xl. Apx cui

Expanded text:
nus militum prope Vticam maioris Africani castra tenuerunt. ibi nus militum prope Vticam maioris Africani castra tenuerunt. ibi Carthaginiensibus euocatis iussisque ut arma et naues traderent nec moratis, tanta uis armorum repente tradita est, ut facile tota ex his Africa potuisset armari. sed Carthaginienses postquam arma tradiderant et relicta urbe recedere procul a mari decem milibus passuum iussi sunt, dolorem ad desperationem contulerunt aut defensuri cinitatem aut cum ipsa per ipsam sepeliendi, ducesque sibi duos Hasdrubales creauerunt. arma primum facere adgressi aeris ferrique inopiam auri argentique metallis suppleuerunt. consules oppugnare Carthaginem statuunt, cuius situs fuisse huiusmodi dicitur: uiginti duo milia paasaum muro amplexa, tota paene mari cingebatur absque faucibus, quae tribus milibus passuum aperiebantur. is locus murum triginta pedes latum habuit saxo quadrato in altitudinem cubitorum quadraginta.
Abbreviated transcription (Latin):
& clamatur ut fiat. qui pro mactando gregis sui pecude fortasse offenderen¬
tus. pro interficienda cordis sui iustute lactantur. Quin potius nassicae
erubescant. qui xp̃ianis exprobrandũ putant. Et non nobis de hosti¬
bus quos semꝑ habuerunt. sed illi de theatro quod habert prohibuerant
conqui rantur Igitur in hispania sergius galba prȩtor. iusitanos cirta
tagum flumen habitantes. cum uoluntarios indeditionem recepiss&. per
scelus interfecit. Simulans enim de commodis eorũ se acturum fore.¬
a circũ positis militibus cunctos inermes in cautosq prostrauit. Quȩ
res postea uniuersae hispaniae. propter romanorum perfidiam causa
maximi tumultus fuit
nno ab urbe condita. dcii. lucio censorino & marco manlio consulib.
tertium punicum bellũ ex ortum est. Igitur cum senatus delendam
carthaginem censuiss&. profecti in africam consules & scipio tunc tribu¬

Expanded text:
et clamatur ut fiat: qui pro mactanda gregis sui pecude fortasse offenderenet clamatur ut fiat: qui pro mactanda gregis sui pecude fortasse offenderentur, pro interficienda cordis sui uirtute laetantur. quin potius Nasicae erubescant, qui Christianis exprobrandum putant et non nobis de hostibus, quos semper habuerunt, sed illi de theatro, quod haberi prohibuerat, conquerantur. Igitur in Hispania Sergius Galba praetor Lusitanos citra Tagum flumen habitantes cum uoluntarios in deditionem recepisset, per scelus interfecit; simulans enim de commodis eorum se acturum fore, circumpositis militibus cunctos inermes incautosque prostrauit. quae res postea uniuersae Hispaniae propter Romanorum perfidiam causa maximi tumultus fuit. Anno ab Vrbe condita DCII L. Censorino et M. Manilio consulibus tertium Punicum bellum exortum est. igitur cum senatus delendam Carthaginem censuisset, profecti in Africam consules et Scipio tunc tribu
Abbreviated transcription (Latin):
nostri. quibus quicquid extra oblectamentum libidinis occurrit offensio. ẽ
propter hoc quod se infirmiores esse hostibus suis ipsi sentiunt & fateantur.¬
theatra incu sanda non tẽpora. non blasphemandum dm̃ uerum. qui usque
ad nunc ea prohib&. sed ab ominandos deos uel doemonessuos qui ista petier̃.
Profundo quidem satis malignitatis suȩ argumento tale¬
sacrificium flagitantes. quo non magis fuso cruore pecudũ. quam profligata
uirtute hominum pascerentur. Nam utiq tunc nec hostes. nec fames.
nec morbi. nec prodigia deerant. Immo tunc plurima erant. sed cheatra¬
non erant. in quibus quod incredibile dictu est. ad aram luxuriae uirtutũ
uictimȩ trucidantur. Carthaginensibus uisum est aliquando homines
immolare. praesumpta persuasio breui pretermissa est. Aromanis uero
exactum. ut sem& ipsos perditioni impenderent. Factum est siccanitur

Expanded text:
nostri — quibus quidquid extra oblectamentum libidinis occurrit offensio est — nostri — quibus quidquid extra oblectamentum libidinis occurrit offensio est — propter hoc, quod se infirmiores esse hostibus suis ipsi sentiunt et fatetheatra incusanda, non tempora: nec blasphemandum Deum verum, qui usque ad nunc ea prohibet, sed abominandos deos vel daemones suos, qui ista petierunt, profundo quidem satis malignitatis suae argumento,sacrificium flagitantes, quo non 278 magis fuso cruore pecudum, quam profligata virtute hominum pascerentur. Nam utique tunc nec hostes, nec fames, nec morbi, nec prodigia deerant, immo tunc plurima erant, sed non erant, in quibus — quod incredibile dictu est — ad aram luxuriae uirtutum uictimae trucidantur. Carthaginiensibus aliquando uisum est homines immolare, sed male praesumpta persuasio breui praetermissa est; a Romanis uero exactum est, ut. semet ipsos perditioni impenderent. factum est, fit, amatur
Abbreviated transcription (Latin):
& ex omnib non ess& qui ire in hispaniam uel miles uel legatus auder&.
publio scipio qui postea africanus erat. ultro se militaturum in hispania
optulit. cum tamen in macedoniã sorte iam deputatus ess&. Itaq pro¬
fectus in hispaniam. magnas strages gentium dedit. sepius &iam mili¬
tis quam ducis usus officio. Nam & barbarum prouo cantem. singulariter
congressus occidit. Sergius autem galba pretor. alusitanis magno
proelio uictus est Uniuessoq exercitu amisso. ipse cum paucis uix
elapsus euasit. Eodem tempore. censores theatrũ lapideum inurbe
construi censuerunt Quod ne tunc fier&. scipionassica grauissima
oratione obstitit dicens. inimicissimum boc fore bellatori populo ad¬
nuntiandam uel ad nutriendã desidiam lasciuiamq commentũ. ad eoq
mouit senatũ. ut non solum uendi omnia theatro comparata iusserit.
sed & iam subsellia ludis poni prohibuerit. Quam obrem intellegant

Expanded text:
et ex omnibus non esset, qui ire in Hispaniam uel miles uel legatus auderet, et ex omnibus non esset, qui ire in Hispaniam uel miles uel legatus auderet, P. Scipio, qui postea Africanus erit, ultro sese militaturum in Hispaniam obtulit, cum tamen in Macedoniam sor te iam deputatus esset. itaque profectus in Hispaniam magnas strages gentium dedit, saepius etiam militis quam dacis usus officio ; nam et barbarum prouocantem singulariter congressus occidit. Sergius antem Galba praetor a Lusitanis magno proelio uictus est uniuersoque exercitu amisso ipse cum paucis uix elapsus euasit. eodem tempore censores theatrum lapideum in Vrbe construi censuerunt. quod ne tunc fieret, Scipio Nasica grauissima oratione obstitit dicens, inimicissimum hoc fore bellatori populo ad nutriendam desidiam lasciuiamque commentum, adeoque mouit senatum, ut non solum uendi omnia theatro couparata iusserit, sed etiam subsellia ludis poni prohibuerit. Quamobrem intellegant
Abbreviated transcription (Latin):
Commissoq proelio. mise rabilites uicti fugere romani. Sequenti pugna.
poene pari clade partis utrisq inibern a discessum est. Deinde perseus
profligato multis proelus exercitu romano. in iliricum trans gressus. sulcanũ¬
oppidum defensum a presidiis romanis pugnando cępit. Ibi magnam roma
duxit. Postea cum eo lucius emilius paulus consul dimicauit & uicit
Iam .xx. milia peditũ. in eo bello interfecit. Rex cum equitatu suꝑ fugit.
sed continuo captus atq intriumpho cũ filus ante currũ actus est. & post
apud alba incustodia defecit. Filius eius uinior fabricam aerariam obtole¬
randam inopiam romȩ didicit᷑. ibiq consũptus est. Plurima preterea
& satis diuersis prouentibus. bella multarũ gentium ubiq gesta sunt.
quae breuitatis causa praetermisi
frio ab urbe condita. de. lucio lucinio luoullo aulo postumio albino
consulibus. cum omnes romanos ingens celtiberorũ metus in uasiss&.

Expanded text:
commissoque proelio miserabiliter uicti fugere Romani. sequenti, pugna commissoque proelio miserabiliter uicti fugere Romani. sequenti, pugna paene pari clade partis utriusque in hiberna discessum est. deinde Perseus profligato multis proeliis exercitu Romano in Illyricum transoppidum defensum a praesidiis Romanis pugnando 276 cepit: ubi magnam Romanduxit. Postea cum eo L. Aemilius Paulus consul dimicavit, et vicit. Nam viginti millia peditum in eo bello interfecit. Rex cum equitatu subterfugit, sed continuo captus atque iapud Albam in custodia defecit. filius eius iunior fabricam aerariam ob tolerandam inopiam Romae didicit ibique consumptus est. plurima praeterea et satis diuersis prouentibus bella multarum ubique gentium gesta sunt, quae breuitatis causa praetermisi. Anno ab Vrbe condita DC L. Licinio Lucullo A. Postumio Albino consulibus cum omnes Romanos ingens Celtiberorum metus inuasisset
Abbreviated transcription (Latin):
tum paciebatur. Itaq cumꝰ inprouide toto & maxime simul agmine
in aestimalis hominũ uel equorũ multitudo transir&. en ormitate ponderis
& concussione gradientiũ concrepans. gelii & glacialis grossitate dissoluit
uniuersumq agnen quod dui sustinuerat. medus gurgitibus uicta
tandem & comminuta destituit. Itaque eadem rursus fragmentis impedi¬
entibus. superducta submersit. Pauci ex omni populo per utramq ripam : ux
conscisis usceribus euaserunt. Plicinio crasso gaio cassio longino consulib.
macedonicũ bellum gestũ est. merito inter maxima bella referendum.
Nam in auxilio romanorũ tota primum italia. deinde prtholomeus rex
aegẏpti. & ariarates cappadociae. eumenis asiae. masinissa numidiȩ fuerurł¬
Pesseum & macedones secuti sunt traches cum rege cotim. & uniuersi cum
rege genutio illirii. Itaq aduenienti crasso consuli. perseus occurrit

Expanded text:
tum patiebatur. Itaque cum improvide toto et maximo simul agmine tum patiebatur. Itaque cum improvide toto et maximo simul agmine inaestimabilis hominum vel equorum multitudo transiret, enormitate ponderis et concussione gradientium concrepans gelu, et glacialis crusta dissiluit, universumque agmen, quod diu sustinuerat, mediis gurgitibus victa tandem et comminuta destituit: atque eadem rursus fragmentis impedientibus superducta, submersit. Pauci ex omni populo per utramque ripam, vix concisis visceribus, evaserunt. P. Licinio Crasso et C. Cassio Longino consulibus Macedonicum bellum gestum est, merito inter maxima bella referendum. Nam in auxilio Romanorum tota primum Italia, deinde Ptolemaeus rex Aegypti, et Ariarathes Cappadociae, EumenPerseum et Macedonas secuti sunt Thraces cum rege Cotye et uniuersi cum rege Gentio lllyrii. itaque aduenionti Crasso consuli Perseus ocenrrit,
Abbreviated transcription (Latin):
anno scipio africanus ab ingrata sibi urbe diu exulans. apud amternum
oppidum morbo perut. Hisdem &iam diebus hannibal apud prusiam
be thuiae regem cũ aromanis reposceretur. ueneno sese necauit
Philipomenes dux haiuorũ amessanis captus. occisusq est. Insicilia tunc
uulcania insula quȩ ante non fuerat. repente mari edita: cum miraculo
omnium usque ad nunc man&. Quintus fuluius flaccus pretor inciteriore
hispania maximo proelio .xXiii. milia hominũ fudit. IIII. milia quinqua¬
ginta cepit Tiberius sim pronius grachis in hispania ulteriore.C.u.¬
oppida uacuata. quassataq bellis. ad deditionem coegit: Eadem aestate
fecit. Crrchus pretor. ibidem iterum ducenta oppida pugnauit &
cępit. Tepio & mutio consulib. basternarũ gens fero cissima. auctare
perseo philippi filio. predarum spe sollicitato & transeundi histrifluminis
facultate. sine ulla pugna uel aliquo hoste deleta est. Nam tunc forte
danubius qui & hister crassa glacie super stratus. pedestrem facile transi¬

Expanded text:
anno Scipio Africanus ab ingrata sibi Vrbe diu exulans apud Amiternum oppidum morbo periit. isdem etiam diebus Hannibal apud Prusiam Bithyniae regem, cum a Romanis reposceretur, ueneno se necauit, Philopoemenes, dux Achiuorum a Messanis captus occisusque est. in Sicilia tunc Vulcani insula, quae ante non fuerat, repente mari edita cum miraculo omnium usque ad nunc manet. Q. Fuluius Flaccus praetor in citeriore Hispania maximo proelio XXIII milia hominum fudit, IIII milia cepit. Ti. Sempronius Gracchus in Нispania ulteriore coppida uacuata quassataque bellis ad deditionem coegit. eadem aestate fecit. Gracchus praetor ibidem iterum ducenta oppida expugnavit et 275 cepit. Lepido et Mucio consulibus, Basternarum gens ferocissima, auctore Perseo Philippi filio, praedarum spe sollicitata, et transeundi Istri fluminis facultate, sine ulla pugna vel aliquo hoste deleta est. Nam tunc forte Danubius, qui et Ister, crassa glacie superstratus, pedestrem facile transi
Abbreviated transcription (Latin):
armeniȩ regẽ. proditione & dolo cepit. Quẽ argentta catenaa
uinctũ. ad confessionẽ thesaurorũ regiorum coegit. expugnatoq
oppido in quo condicos esse prodiderat. magnã umꝰ auri argentiq
abstulit. Qua elatus pecunia. denuntiari bellũ caesari atq octauiȩ
sorori cȩsaris uxori suae repudiũ indici iussit et cleopatram sibi
exalexandria occurrere imperauit. Ipse actiũm ubi dassem consti¬
tuerat profectus cum prope tertiam partẽ remigum fame assũpt̃
offendiss&. nihil motus. remi inquit modo saluisintNatri rem

Expanded text:
Armeniae- regem proditione et dolo cepit: quem argentea catena Armeniae- regem proditione et dolo cepit: quem argentea catena uiactum ad confessionem thesaurorum regiorum. coegit, expugnatoque oppido, in quo conditos esse prodiderat, magnam uim auri argentique abstulit. qua elatus pecunia denuntiari bellum Caesari atque Octauiae, sorori Caesaris , uxori suae, repudium indici iussit et Cleopatram sibi ex Alexandria occurrere imperauit. ipse Actium ubi classem constituerat profectus, cum prope tertiam partem remigum fame absumptam offendisset, nihil motus remi, inquit, modo salui sint; nam rem
Abbreviated transcription (Latin):
tribunicȩ potestatis ess& a senatũ decretũ est Hisdem dieb trans
tiberimꝰ taberna meritoria fontẽ olei terra exundauit. ac ꝑ totũ diem
largissimo riuo fluxit : Antonius uero postquã araxim trans mistt.
omnibus undiq malis circũ uentus. uix tandem antiochiam cũ paucis
redut Nam cum multitudine equitũ & sagtitarũ ab omnibus
pralus quȩ plura temptauit. uictus semꝑ effugero : tum prȩ
terea incertis & ignotis regionis locis impeditus grauissima famsidaclint
ne sandos cibos coactus est. Plurimi milites sese hostibus dediderunt
nde greciam transut. iussitq pompeiũ qui uictus acesare exepiuu
bellumq reparabat cum paucis ad se uenire . Pom peius fugiens
atitio & furnio antonianis ducib sepe terrestri naualiq bello uictus
& captus. ac post paululũ interfectus est. Caesar illiricũ pannoni¬
uq partẽ italiae. bellis subegit ac domuit. Antonius arta banem

Expanded text:
tribunioiae potestatis esset, a senatu decretum est. his diebus trans tribunioiae potestatis esset, a senatu decretum est. his diebus trans Tiberim e taberna meritoria fons olei terra exundauit ac per totum diem largissimo riuo fluxit. Antonius uero postquam Araxim transmisit, omnibus undique malis circumuentus, uix tandem Antiochiam cum paucis rediit. nam cum multitudine equitum et sagittarum ab omnibus proeliis, quae plura temptauit, uictus semper effugerit tum prterea incertis et ignotis regionis locis impeditus, gravissima fame ad nefandos cibos coactus est, plurimique militum sese hostibus dediderunt. Inde in Graeciam transiit, jussitque Pompeium, qui victus a Caesare exercitum bellumque reparabat, cum paucis ad se venire. Pompeius fugiens, a Titio et captus ac post paululum interfectus est. Caesar Illyricum Pannoniam partemque Italiae bellis subegit ac domuit; Antonius Artabanen