comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ detrectantib iugũ suꝑba cer¬
uice: S uos quid̾e ꝑgiteagite
ut cȩpistis. Rud̃e pͥannũ ueteri
uestimento cõmittite᷑: nouũ uinũ
ueternosis utrib credite: duob ma¬
ritis nulli placituri seruite xp̃ia¬
nam deniq fid̾e yspocentaurum fa¬
cite. nec equũ ꝑfectum nec hoĩem:
nobis solis xp̃o seruire ꝑmittite. eius
tantũ immortali dote contentis. &
imitantib apłm qui dicit. Suffici¬
entia nr̃a ex d̾o est: qui nos idoneos
ꝓbauit ministros noui testamenti.
Hebreoꝵ d̾i & nr̃a admod̾u diu̾sa con¬
ditio est: qr nec ipse quȩ ꝓmittit im¬
plere potest. & nos ea fastidimus
acciꝑe. Su ꝑbos nos adu̾sus blandi¬
tias eius: xp̃i liberalitas fecit. Ac ne
incongrue me hȩc cõparasse existimes:
paulus in nos hanc coniugalis discipli¬
ne similitudinẽ pͥor contulit dicens.
Quȩ sub uiro est mulier: uiuente uiro
alligata est lege uiri. Si aut̃ mortuus

Expanded text:
suorum detrectantibus jugum superba cersuorum detrectantibus jugum superba cervice? Sed vos quidem pergite agere ut coepistis, rudem pannum veteri vestimento committite, novum vinum veternosis utribus credite , duobus maritis nulli placituri servite, christianam denique fidem Hippocentaurum facite, nec equum perfectum, nec hominem: nobis soli Christo servire permittite, ejus tantum immortali dote contentis, et imitantibus Apostolum qui dicit, Sufficientia nostra ex Deo est, qui nos idoneos probavit ministros Novi Testamenti . Hebraeorum Dei et nostra admodum diversa conditio est; quia nec ipse quae promittit implere potesaccipere. superbos nos aduersus blanditias eius Christi liberalitas fecit. ac ne incongrue me haec conparasse existimes, Paulus in nos hanc coniugalis disciplinae similitudinem prior contulit dicens: quae sub uiro est mulier uiuente, uiro alligata est lege uiri; si autem mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
nera: fameq sue custos diligentis¬
sima. nisi sponsi sui non accipit
litteras. Uestra sane eccłia usur¬
pet testamentũ uetus: quȩ ut la¬
sciua uirgo immemor pudoris. ali¬
eni uiri & munerib gaudet & litteris.
Amator deniq ille ur̃ & pudoris corrup¬
tor hebreoꝵ ds dypticeo lapideo suo
aurũ uobis ꝓmittit & argentũ. uen¬
tris saturitat̃e. & terrã chananeoꝵ.
hi uos delectauerunt tam sordidique¬
stus. ut libeat peccare post xp̃m: ut
sitis ingratitam immensis dotibus
eius. Hec uos illiciunt: ut in hebre¬
oꝵ deꝑeatis d̾o post nuptias xp̃i.
Discite gͦ iam nunc etiã falli uos
& decipi falsis ꝓmissionib eius. Pau¬
ꝑ est. egens est: nec ea quid̾e presta¬
re potens est quȩ ꝓmittit. Nam si suȩ ꝓ¬
priȩ conuigi.dico aut̃ sẏnagoge nichil
hoꝵs prestat quȩ pollicet᷑. et quide mo¬
missius quã ancilla: uobis prestare
qͥd poterit alienis ab se & mandatoꝵ

Expanded text:
nera famaeque suae custos diligentisnera famaeque suae custos diligentissima nisi sponsi sui non accipit litteras. uestra sane ecclesia usurpet testamentum uetus. quae ut lasciua uirgo inmemor pudoris alieni uiri et muneribus gaudet et litteris. amator denique ille uester et pudoris corruptor Hebraeorum deus diptychio lapideo suo aurum uobis promittit et argentum, uentris saturitatem et terram Chananaeorum. hi uos delectauerunt tam sordidi quaestus, ut libeat peccare post Christum, ut sitis ingrati tam inmensis dotibus eius. haec uos inliciunt, ut in Hebraeorum depereatis deo post nuptias Christi. discite ergo iam nunc etiam falli uos et decipi falsis promissionibus eius. pauper est, egenus est, ne ea quidem praestare potest, quae promittit: nam si suae propriae coniugi, dico autem synagogae, nihil horum praestat, quae pollicetur. et quidem momissius quam ancilla; vobis praestare quid poterit alienis ab se, et mandatorum
Abbreviated transcription (Latin):
austus dixit. Quare tio.xx.¬
non accipitis testamentũ ue¬
tus: Qͥa & om̃e uas plenũ suꝑfu¬
sa non recipit sed effundit: & sto¬
machus satur reicit ingesta. ꝓin de
& iudei ex preoccupatione moyseos.
testamento ueteri satiati respu¬
unt nouũ: & nos ex xp̃i preuen¬
tione nouo referti. respuimus ue¬
tus. Hos id̾o utrũq accipitis. qr in
neutro estis pleni sed semi: alt̾um¬
q ex altero in uobis non tam reple¬
tur quã corrũpitur qr & sema ua¬
sa nũquã de dissimili implent᷑ ma¬
teria. sed de ead̾e ac sibi simili. ut
uini uino. & mellis melle. & aceti
aceto: quib si dissimilia & non
sui generis suꝑfundas ut melli fel.
& aquã uino. & aceto garos. non re¬
pletio uocabit᷑ hec sed adułt̾ium.
Hoc gͦ causȩ est: unde nos parũ acci¬
ƿimus testamentũ uetus. Et quia
dem nupta sed diuiti. contenta sit
bonis mariti suiͭ humilium ama¬
toꝵ dedignat᷑ opes. sordent ei testa¬
menti ueteris & eius auctoris mu¬

Expanded text:
AUSTUS. dixit: Quare non accipitis Testamentum Vetus? Quia et omne vas plenum superfusa non recipit, sed effundit: et stomachus satur rejicit ingesta. Proinde et Judaei ex praeoccupatione Moyseos Testamento Veteri satiati, respuerunt nouum, et nos ex Christi praeuentione nouo referti respuimus netus. uos ideo utrumque accipitis, quia in neutro estis pleni, sed semi alterumque ex altero in uobis non tam repletur quam corrumpitur, quia et sema uasa numquam de dissimili inplentur materia, sed de eadem ac sibi simili, ut uini uino et mellis melle et aceti aceto: quibus dissimilia et non sui. generis superfundas, ut melli fel et aquam uino et aceto garos, non repletio uocabitur haec, sed adulterium. hoc ergo causa est, unde nos parum accipimus testamentum uetus. et quia dem ei nupta. sed diuiti, contenta sit bonis mariti sui, humilium amatorum dedignatur opes, sordent ei testamenti ueteris et eius auctoris mu
Abbreviated transcription (Latin):
multis lacrimis & humilitatis sordib
sese abiciens dñm fuerat dep̃catus mor¬
tuũ non luxerit: item filiũ parricida¬
li furore p̃cipitem. qui & pat̾num cubi¬
le stupris nefariis maculauerat. & con¬
tra patrẽ scelestũ bellũ gerebat. & uel¬
let conseruatũ. & fleret occisũ: ani¬
mȩ scilicet tantis criminib inuolutȩ
sempit̃nas p̃uidens pȩnas quib eua¬
dendis eũ ꝑ penitentiã corrigend̾u
uiuere cupiebat humiliatũ Hȩc &
alia multa laudanda & imitanda in
illo scõ reꝑiuntur uiro si non ꝑuersus an¬
mus eã scriptura quȩ de illo loqͥtur ꝑscru
tet᷑ ⁊ maxime si mente subdita & pla
& plane fideli sequam᷑ sententiã d̾i. qͥ
eiꝰ nouerat occulta cordis: ubi in con¬
spectu eiꝰ qui falli ñ potest. ita placuit.
ut etiã filiis suis imitandꝰ. ab illo ꝓpo
ꝑ ꝓpħam. dixit peccaui: continuoq
ad hoc unũ uerbũ audire meruit
qd̃ acciꝑet ueniã: Ad quã r̃e. nisi

Expanded text:
multis lacrimis et humilitatis sordibus multis lacrimis et humilitatis sordibus sese abiciens dominum fuerat deprecatus, mortuum non luxerit, idem iuuenem filium parricidali furore praecipitem, qui et paternum cubile stupris nefariis maculauerat et contra patrem scelestum bellum gerebat, et uellet conseruatum et fleret occisum, animae scilicet tantis criminibus inuolutae sempiternas praeuidens poenas, quibus euadendis eum per paenitentiam corrigendum uiuere cupiebat humiliatum. haec et alia multa laudanda et imitanda in illo sancto reperiuntur uiro, si non peruersus animus eam scripturam, qutetur, maxime si mente subdita et pia et plane fideli sequamur sententiam Dei, qui ejus noverat occulta cordis, ubi in conspectu ejus qui falli non potest, ita placuit, ut etiam filiis suis imitandus ab illo propper Prophetam dixit, Peccavi; continuoque ad hoc unum verbum audire meruit quod acceperit veniam? Ad quam rem, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ille iniuriosus missus e̾ẽt ut in eũ talia
iacularet᷑ opprobria. Ibi in gregẽ sibi
cõmissũ tanta dilectiꝯ pastoralis. ut
ꝓ eis ipse uellet mori. qͣndo popło nume¬
raco peccatũ elationis esꝰ sic pimire pla¬
cuit d̾o. ut eunde numerũ minueret¬
¶ morte multorum:
cuiꝰ multitudinecor regis suꝑbia fue¬
rat ꝑtemptatũ. In qͦ occulto udicio
d̾s apud quẽ ñ U est iniqͥtas. & qͦs nouerat
indignos hac uita subtraxit huic ui¬
tȩ. & in illo qui de hõium copla se extulerat
tumorẽ humatii animi eiusde copiȩ dimi¬
nutione sanquit. Ibi t̃a religiosus d̾i cimor
sacramentũ xꝑi in sc̃a unctione serua¬
bat: ut cor eius pia sollicitudine trepida¬
uerit qͣndo exiguã particłam de ueste
ipsius saulis latent̃ abscidit: ut haberet
unde illi fid̾e faceret. quã nollet eũ cum
prudens in filios. & tanta clementia. ut
cũ innocentẽ puerũ ꝓ quo egrotante

Expanded text:
ille iniuriosus missus esset, ut in eum talia ille iniuriosus missus esset, ut in eum talia iacularetur obprobria. ibi in gregem sibi commissum tanta dilectio pastoralis, ut pro eis ipse uellet mori, quando populo numerato peccatum elationis eius sic punire placuit deo, ut eundem numerum minueret morte multorum, cuius multitudine cor regis fuerat superbia pertemptatum: in quo occulto iudicio deus, apud quem non est iniquitas, et. quos nouerat indignos hac uita, subtraxit huic uitae et in illo, qui de hominum copia se extulerat, tumorem animi humani eiusdem copiae diminutione sanauit. ibi tam religiosus dei timor sacramentum Christi in sancta unctione seruabat, ut cor eius pia sollicitudine trepidauerit, quando exiguam particulam de ueste ipsius Saulis latenter abscidit, ut haberet, unde illi fidem faceret. quam nollet eum, cum prudens in filios et tanta clementia, ut cum innocentem puerum, pro quo aegrotante
Abbreviated transcription (Latin):
liuolȩ cecitati quã in scõs libros & uiros
faustus irruebat. sed religiosȩ pruden¬
tiȩ qua & auctoritas diuina & merita
humana possunt cerni atq discerni.
Nam legant isti & uideant in dauid
plura redarguisse d̾m. quã faustũ.S
ibi est & pęnitentiȩ sacrificiũ: ibt est &
inc̃oparabilis mansuetudo usq ad im¬
mansssimũ & atrocissimũ inimicũ: qui
quotiens illi est in manus fortissimas
datus. totiens ab illo est de manib pi¬
issimis dimissus illesus. Ibi memorabi¬
lis humilitas sub flagello d̾i. & ceruix
regia dñico iugo ita subdita. ut ar¬
matus & comĩtatus armatis. ama¬
ra ex inunici ore conuitia patientis¬
sime sustineret. suũq comitẽ accen¬
sum iracundia qd talia rex eiꝰ audiret.
& iamiamq in conuitiatoris caput
dextera ultrice ꝑ gentẽ modestissime
refrenaret: regałi suȩ lussioni diuini
timoris pondus adiciens. & dicens me¬
ritis suis hoc redditũ suꝑno iudicio qͦ

Expanded text:
liuolae caecitati, qua in sanctos libros et uiros liuolae caecitati, qua in sanctos libros et uiros Faustus inruebat, sed religiosae prudentiae, qua et auctoritas diuina et merita humana possunt cerni atque discerni. nam legant isti et uideant in Dauid plura deum redarguisse quam Faustum; sed ibi est et paenitentiae sacrificium, ibi est illa inconparabilis mansuetudo usque ad inmanissimum et atrocissimum inimicum, qui, quotiens illi est in manus fortissimas datus, totiens ab illo est de manibus piissimis dimissus inlaesus. ibi memorabilis humilitas sub flagello dei et ceruix regia dominico iugd ita subdita, ut armatus et comitatus armatis amara ex inimici ore conuicia patientissime sustineret suumque comitem accensum iracundia, quod talia rex eius audiret et iam iamque in conuiciatoris caput dextera ultrice pergentem modestissime refrenaret. regali suae iussioni diuini timoris pondus adiciens et dicens meritis suis hoc redditum superno iudicio, quo
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ gustatũ de anathemate cã dili¬
gent̾ scrutatus. ta seuere uindica¬
re conatus est. obȩdiens d̾o qui
hoc fieri ꝓhibuerat᷑ uł qd̾ phito¬
nes uł uł uentriloquos de regno
suo deleuit. Aut qr laudabilis erat
dauid. id̾o peccata eiꝰ quȩ d̃s quoq
arguit ꝑ ꝓpħam. uł approbanda
ul imitanda st̃: Sicut nec in pon¬
tio pilato uituꝑand̾u est qd̾ adu̾sus
accusationes uideoꝵ innocent᷑e
dñm iudicauit: nec in petro lau¬
dandu est qd̾ eunde dñm ter nega¬
uit. uł unde ab ipso sachanas ap¬
pellatus est. qd̾ non sapiendo quȩ
d̾i st̃. eũ uoluit ã passione hoc est
a nr̃a salute reuocare: paulo ante¬
dictus beatus.paulo post dictus
est sathanas. S qͥd  in illo obtinue¬
rit apłatus eius. etmartyrii coro¬
na testatur. Sic itaq & regis dauid
legimus peccata: sed legimus etiã recte
facta. In quo aut̃ preualuerit. & unde
qͥd uicerit satis in ꝓmptu est: non ma¬

Expanded text:
quod gustatum de ana themate tam diliquod gustatum de ana themate tam diligenter scrutatus, tam seuere uindicare conatus est oboediens deo, qui hoc fieri prohibuerat, uel quod pythones et uentriloquos de regno suo deleuit, aut quia laudabilis erat Dauid, ideo peccata eius, quae deus quoque arguit per prophetam, uel adprobanda uel imitanda sunt. sicut nec in Pontio Pilato uituperandum est, quod aduersus accusationes Iudaeorum innocentem dominum iudicauit, nec in Petro laudandum est, quod eundem dominum ter negauit, uel unde ab ipso satanas appellatus est, quod non sapiendo, quae dei sunt, eum uoluit a passione, hoc est a nostra salute reuocare, paulo antedictus beatus, paulo post dictus est satanas. sed quid in illo obtinuerit, apostolatus eius et martyrii corona testatur. Sic itaque et regis Dauid legimus peccata, sed legimus etiam recte facta. in quo autem praeualuerit, aut unde quid uicerit, satis in promptu est non ma
Abbreviated transcription (Latin):
de aq qua p̃ceptus est manͣducari agnus¬
nopa acceptus ex ouib & capris. tãquã¬
scͥali. ÷iustis & iniustis ad se prefiguran¬
d̾u precessisse firmaret. Documenta
quippe di & hõis ubiq conseruass
parentes bonos & malos ꝓpter con¬
uenientiã humanitatis non spreuit:
parcũ aut̃ uͥginis ꝓpt̃ miraculũ diui¬
nitatis elegit. In anit̾ gͦ faustꝰ in se ipsũ
potius dente sacrilego seuiens scãm
scͥpturam quã totus iam mundus
inerito uenerat᷑ accusat. quȩ ut
supra dixi tãquã speculi fidelis ni¬
tor nullius accipit adulanda ꝑso¬
ña: sed & laudanda & uituꝑanda
hõium facta uł ipsa iudicat. uł
legentib iudicanda ꝓponit: nec
solum hõies ipsos uł uituꝑabiles
uł laudabiles in timans. uerũ etiã
quȩda in uicuꝑabilib laudanda.
& in laudabilib uituꝑanda ñ taceis.
leq enĩ qr uicuꝑabilis homo erat
saul. id̾o non est laudabile factũ eiꝰ

Expanded text:
ae. qua praeceptus est manducari agnusae. qua praeceptus est manducari agnus acceptus ex ouibus et capris tamquam iustis et iniustis, ad se praefigurandum praecessisse firmaret. documenta quippe dei et hominis ubique conseruans parentes et bonos et malos propter conuenientiam humanitatis non spreuit, partum autem uirginis propter miraculum diuinitatis elegit. Inaniter ergo Faustus in se ipsum potius dente sacrilego saeuiens sanctam scripturam, quam totus iam mundus merito ueneratur, accusat: quae, ut supra dixi, tamquam speculi fidelis nitor nullius accepit adulandam personam. sed et laudanda et uituperanda hominum facta uel ipsa iudicat uel legentibus iudicanda proponit, nec solum homines ipsos uel uituperabiles uel laudabiles intimans, uerum etiam quaedam in uituperabilibus laudanda et in laudabilibus uituperanda non tacens. neque enim quia uituperabilis homo erat Saul ideo non est laudabile factum eius,
Abbreviated transcription (Latin):
in gentib dicit audit̾a: qd̾ factum
etiã ipse pat̃ lacob cũ eos benedice¬
ret suꝑ caput eiꝰ accusando & dete¬
stando non tacuit. Hoc gͦ crimen po¬
tius faustus obiceret ubi non error
ex habitu meretricio. sed om̃ino uo¬
luntaria contaminatio pat̃ni lectu¬
li apparet nisi & ipsam chaniar
plus odisset. qd̃ illo concubitu nichi
aliud quã parere cuꝑet. quã si sola
libidine carnalis uoluptatis arsisset.
& xꝑi ꝓ genitores culpando incarna¬
tioni eius fide derogari uoluisset:
ignorans miser uerissimũ & uera¬
cissimũ saluatorẽ non solũ loquen¬
do sed etiã nascendo magistru exti¬
tisse. Fideles enĩ eius uenturi ex om̃i¬
b gentib etiã exemplo carnis ipsi¬
us dicere debuert̃: parentũ suoꝵ
iniquitates sibi obesse non posse. Pin¬
de sponsus ille suis congruens inui¬
tatis. qui uocaturus erat ad nupti¬
as bonos & malos. etiã nasci uoluit
debonis & malis: ut ꝓpħiam paschȩ¬

Expanded text:
in gentibus dicit auditam. quod factum in gentibus dicit auditam. quod factum etiam ipse pater Iacob. cum eos benediceret, super caput eius accusando et detestando non tacuit. hoc ergo crimen potius Faustus obiceret, ubi non error ex habitu meretricio, sed omnino uoluntaria contaminatio paterni lectuli adparet, nisi et ipsam Thamar plus odisset, quod illo concubitu nihil aliud quam parere cuperet, quam si sola libidine carnalis uoluptatis arsisset, et Christi progenitores culpando incarnationi eius fidem derogari uoluisset, ignorans miser uerissimum et ueracissimum saluatorem non solum loquendo, sed etiam nascendo magistrum extitisse. fideles enim eius uenturi ex omnibus gentibus etiam exemplo carnis ipsius discere debuerunt parentum suorum iniquitates sibi obesse non posse. proinde sponsus ille suis congruens inuitatis, qui uocaturus erat ad nuptias bonos et malos. etiam nasci uoluit de bonis et malis, ut prophetiam pasch
Abbreviated transcription (Latin):
ab illo patre cui tam magnũ testimo¬
niũ d̾s ꝑhibet p̃cipue ben̾edictus. et
supra om̃s laudatus est. Qͥnimmo hic
expressius apparet non ad ipsũ sed ad
xꝑ̃m qui ex eius tribu p̃nuntiabat᷑ in
carne uenturus illam ꝑtinere ꝓpħiam :¬
& id̾o magis flagitiũ eiꝰ diumna scͥptu¬
ra tacere non debuit sicut ñ tacuit:
ut in u̾bis patris eiꝰ quib post illud dede¬
cus ita laudat᷑ qr ipse non agnoscit᷑ ali¬
us requirat᷑: quãquã faustus dente
maledico hoc ipsũ intelligat᷑ mordere
uoluisse qd̾ xꝑc a nobis ex eiꝰ tribuue¬
nisse p̃dicatur: maximẽ qr in genera¬
tionib patrũ eiꝰ quas matheus eu¬
angłista cõmemorat. etiã zara quẽ
thamar ipsa ex illo conceptu peyit
inuenit᷑. Iam si stirþem iacob non
xꝑi generationẽ uellet rep̃hendere.
habebat magis pͥmitiuũ ruben qui
pat̃num thoꝵ nefaria libidine luo¬
lauit. qualem fornicatione apłs nec

Expanded text:
ab illo patre, cui tam magnum testimoab illo patre, cui tam magnum testimonium deus perhibet, praecipue benedictus et supra omnes laudatus est. quin immo hinc expressius adparet non ad ipsum, sed ad Christum, qui ex eius tribu praenuntiabatur in carne uenturus, illam pertinere prophetiam, et ideo magis flagitium eius diuina scriptura tacere non debuit, sicut non tacuit, ut in uerbis patris eius, quibus post illud dedecus ita laudatur, quia ipse non agnoscitur, alius requiratur. Quamquam Faustus dente maledico hoc ipsum intellegatur mordere uoluisse, quod Christus a nobis ex eius tribu uenisse praedicatur, maxime quia in generationibus patrum eius, quas Matthaeus euangelista commemorat, etiam Zara. quem Thamar ipsa ex illo conceptu peperit, inuenitur. nam si. stirpem Iacob, non Christi generationem uellet reprehendere, habebat magis primitiuum Ruben, qui paternum torum nefaria libidine uiolauit: qualem fornicationem apostolus nec
Abbreviated transcription (Latin):
iudicanda nobis ꝑmictit: non laudanda
prescͥbit. Qͥs enim nr̃m in ipso euangłio
non detestat᷑ herodis crudelitate: cum
de xũi natiuitate sollicitus tot infantes ius.¬
sit occidi : At hoc factũ ibi non uituꝑatur:
sed tantũ narrat᷑. S ne hoc manichei
uesana impudentia falsum esse conten¬
dant. qr & ipsam xꝑinatiuitate qua he¬
rodes ꝑturbatus est negant: ipsoꝵ iude¬
oꝵ immanitat᷑e & cecitatẽ legant quẽ¬
ad mod̾u illic tantummͦ narret᷑ non ui¬
tuꝑetut. et tam̃ ab om̃ib detestet᷑. S in¬
quiunt iste iudas qui cũ sua concubuit:
int̃ duodec̃i patͥarchas cõputatur. Qͥ d
enĩ : Et ille iudas qui dñm tradidit.÷
nonne int̃ duodec̃i apłos numeratus ẽ.
& cũ eis unus ex eis ad p̃dicand̾u eugłm
diabolus missus est: S adhuc respondeꝗ
& dicunt. Ille post tale facinus
queo suo ꝑemptus & apłorum
nu¬
mero exemptus est: iste aut̃e
hanc turpitudinẽ int̃ fr̃s
suos

Expanded text:
iudicanda nobis permittit, non laudanda iudicanda nobis permittit, non laudanda praescribit. quis enim nostrum in ipso euangelio non detestatur Herodis crudelitatem, cum de Christi natiuitate sollicitus tot infantes iussit occidi? at hoc factum ibi non uituperatur, sed tantum narratur. sed ne hoc Manichaei uesana inpudentia falsum esse contendant, quia et ipsam Christi natiuitatem, qua Herodes perturbatus est, negant, ipsorum Iudaeorum inmanitatem et caecitatem legant, quemadmodum illic tantummodo narretur, non uituperetur, et tamen ab omnibus detestetur. Sed, inquiunt, iste ludas, qui cum sua nuru concubuit, inter duodecim patriarchas conputatur. quid enim? et ille ludas, qui dominum tradidit, nonne inter duodecim apostolos numeratus est et cum eis unus ex eis ad praedicandum euangelium diabolus missus est? sed adhuc respondent et dicunt: ille post tale facinus laqueo suo peremptus et apostolorum numero exemptus est; iste autem post hanc turpitudinem inter fratres suos
Abbreviated transcription (Latin):
cõparatione minus culpata. sed om̃i¬
no a socero laudata intelligat᷑. quȩ tam̃
consulta illa eterna lege iusticiȩ quȩ
na¬
Sturalem ordinẽ ꝑturbari ue¬
tat.
non utiq tantummͦ corpoꝵ.
maxime ac pͥmitus animoꝵ.
ꝓcreandis filiss ordinat̃a socie¬
tatẽ non custodiuit merito culpabilis
inuenit᷑.⁊ qͥd mirũ si peccatͥx a peccatore
laudatur: Qd̃ ita nõbis faustus uł ipsa
manichea ꝑu̾sitas arbitrat᷑ adu̾sum:
quasi nobis in illius scͥpturȩ ueneratio¬
ne dignoq p̃conio uitia hoĩum que illa
cõmemorat necesse sit apꝓbare. Quin
potius necesse est. ut qͣnto illã religiosiꝰ ac¬
cipimꝰ: tanto fidentius illa culpemꝰ quȩ
ꝑ eius u̾itatẽ certius culpandã didicimꝰ.
bi enĩ fornicatio: & om̃is illicitus concubi¬
tus diuino iure damnat᷑. Ac ꝑ hoc cũ ta¬
lia quorũd̾a facta cõmemorat de quib
eo loco suã taceat sententiã iudicanda

Expanded text:
conparatione minus culpata, sed omniconparatione minus culpata, sed omnino a socero laudata intellegatur — quae tamen consulta illa aeterna lege iustitiae, quae naturalem ordinem perturbari uetat, non utique tantummodo corporum, sed maxime ac primitus animorum, quia in procreandis filiis ordinatam societatem non custodiuit, merito culpabilis inuenitur — quid mirum, si peccatrix a peccatore laudatur? Quod ita nobis Faustus uel ipsa Manichaea peruersitas arbitratur aduersum, quasi nobis in illius scripturae ueneratione dignoque praeconio uitia hominum, quae illa commemorat, necesse sit adprobare; quin potius necesse est, ut, quanto illam religiosius accipimus, tanto fidentius illa culpemus, quae per eius ueritatem certius culpanda didicimus. ibi enim fornicatio et omnis inlicitus concubitus diuino iure damnatur. ac per hoc, cum talia quorundam facta commemorat, de quibus eo loco suam taceat sententiam,
Abbreviated transcription (Latin):
terũ. Deniq cũ uissu eiꝰ ꝓduceret᷑ ad
mortẽ. & uirgã monile̾. atq anulũ
ꝓtulisset. dicens ab eo se grauidat̃a
cuius pignora illa essent: ubi ea quȩ
dederat ille cognouit. istã magis
quã se iustificͤatã esse respondit.
qd̾ ei filiũ suũ maritũ coniungere noluisset:
qua destitutione cõpulsa illo modo potus
quã nullomͦ posteritatẽ non aliunde quã
ab ead̾e stirpe conquireret. In qua senten¬
tia non eã iustificata.sed eam magis quã
se iustificatã dicens. nec ipsam laud auit.
sed in sui cõparatione p̃posuit: deside¬
riũ scilicet habendȩ ꝓlis. quo ducta illa
se socero supposuerat᷑ minus culpans
quã libidinosi concubitus ardorem quo
ipse uelut ad meretric̃e uictus intra¬
uerat: sicut quib d̃a dicit᷑. iustificastis
sodomã. id est tancũ peccastis ut uobis
sodoma cõparari iusta uideat᷑. Quã qͣm
etiã si hȩc mulier non in peioris facti

Expanded text:
terum. denique cum iussu eius produceretur ad terum. denique cum iussu eius produceretur ad mortem et uirgam, monile atque anulum protulisset dicens ab eo se grauidatam, cuius pignora illa essent, ubi ea, quae dederat, ille cognouit, istam magis quam se iustificatam esse respondit, quod ei filium suum maritum coniungere noluisset, qua destitutione conpulsa illo modo potius quam nullo modo posteritatem non aliunde quam ab eadem stirpe conquireret. in qua sententia non eam iustificatam, sed eam magis quam se iustificatam dicens nec ipsam laudauit, sed in sui conparatione praeposuit, desiderium scilicet habendae prolis, quo ducta illa se socero subposuerat, minus culpans quam libidinosi concubitus ardorem, quo ipse uelut ad meretricem uictus intrauerat: sicut quibusdam dicitur: iustificastis Sodomam, id est tantum peccastis, ut uobis Sodoma conparata iusta uideatur. quamquam etiamsi haec mulier non in peioris facti
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ. turpitudo uenalis. Ac ꝑ hoc uidas
& si grauius peccasset. si nurũ sciens
cũ ea concũbere uoluisset: si eñĩ uir
& uxor sicut dñs dicit. non ĩa duo sed
una caro est. ñ alit̃ nurus est depu¬
tanda quã filia: cam̃ eũ quantũ in ip¬
so erat deformit cũ meretrice cubasse
ñ dubiũ est. At illa quę socerũ fefel¬
lit non carnis eiꝰ concupiscentia.
nec meretͥciȩ mercedis cupiditate
peccauit. sed ex ipso sanguine ꝓlem re¬
quirens ex qͦ duob iam fr̃ib nupta ter¬
cio quoq denegato habere ñ potuit:
patri eoꝵ socero suo fetand̾u cor pus
fraude subiecit pignore merce. dis
accepto. qd non ad ornament᷑ũ sed
ad testimoniũ reseruauit. Eeliũs
quid̾e sine filiis remaneret: quã sine
Iure matrimonii mat̃ fieret. Lon¬
ge tam̃ alia intentione peccauit.
qd̾ filiis su is patrẽ ꝓuidit socerũ su¬
um: quã si eũ sibi cõncupiuisset adul¬

Expanded text:
rem turpitudo uenalis; ac per hoc ludas rem turpitudo uenalis; ac per hoc ludas etsi grauius peccasset, si nurum. sciens cum ea concumbere uoluisset — si enim uir et uxor. sicut dominus dicit "non iam duo, sed una caro" est, non aliter nurus est deputanda quam filia — tamen eum, quantum in ipso erat, deformiter cum meretrice cubasse non dubium est. at illa, quae socerum fefellit, non carnis eius concupiscentia nec meretriciae mercedis cupiditate peccauit, sed ex ipso sanguine prolem requirens, ex quo duobus iam fratribus nupta tertio quoque denegato habere non potuit, patri eorum socero suo fetandum corpus fraude subiecit pignore mercedis accepto, quod non ad ornamentum, sed ad testimonium reseruauit. melius quidem sine filiis remaneret quam sine iure matrimonii mater fieret; longe tamen alia intentione peccauit, quod filiis suis patrem prouidit socerum suum, quam si eum sibi concupisset adul
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptura illa testata est. nisi qd̃ in ꝓ¬
phetia xꝑi qui ex eiꝰ tribu p̃nuntiã¬
bat᷑ in carne uenturus. ⁊ benedicti¬
one patͥs sui precȩt̾is cõmendatus
enituit: Ceterũ ad id qd̾ eũ faustus
fornicatũ cõmemorauit: addimus tios
aliud qd̾ frẽm suũ ioseph in egrptũ
uendidit. Numqͥd cuiusquã mem¬
bra distorta deprauant lucẽ. quȩ cun¬
cta demonstrat: Sic nec tuiusplã
maledicta malam scͥꝑ turã faciũn
qua ꝑdence legentib innotescunt.
Consulta quippe̾ eternalex illa quȩ
ordinẽ naturalem conseruari iubit
ꝑturbari uetat. non nisi ꝓpagatio¬
nis causa statuit hõis concubitũ fieri:
& hoc non nisi socialit̃ ordinato co¬
nubio qd non ꝑuertat uinculũ pa¬
cis. Et id̾o ꝓstitutio feminarũ ñ ad substi¬
tuend̾a ꝓlem. sed ad satrand̾a libidinẽ
ppositarũ diuina atq eterna lege dam¬
nat᷑. Om̃em quippe dehonestat empto¬

Expanded text:
scriptura illa testata est, nisi quod in pscriptura illa testata est, nisi quod in prophetia Christi, qui ex eius tribu praenuntiabatur in carne uenturus, benedictione patris sui prae ceteris commendatus eminuit? Ceterum ad id, quod eum Faustus fornicatum commemorauit, addimus nos aliud, quod fratrem suum Ioseph in Aegyptum uendidit. numquid cuiusquam membra distorta deprauant lucem, quae cuncta demonstrat? sic nec cuiuspiam malefacta malam scripturam faciunt, qua prodente legentibus innotescunt. consulta quippe aeterna lex illa, quae ordinem naturalem conseruari iubet, perturbari uetat, non nisi propagationis causa statuit hominis concubitum fieri, et hoc non nisi socialiter ordinato conubio, quod non peruertat uinculum pacis et ideo prostitutio feminarum non ad substituendam prolem. sed ad satiandam libidinem propositarum diuina atque aeterna lege damnatur. omnem quippe dehonestat empto
Abbreviated transcription (Latin):
caret iusticię testimoniũ non modo
non decolorat diuinitatẽ d̾i uł sc̃ptu¬
re illius u̾itatẽ. uerũ etiã laudanda
diligend̾aq cõmendat. qd̾ tãꝗͣ. speculi
fidesis nitor admotarũ fibi ꝑsona¬
rum. non solũ quȩ pulchra acq in¬
tegra. sed etiã quȩ deformia uitiosa¬
nẽ q st̃ indicat quantomagis factũu
idelde qd̾ cũ suaniru concubuit nichil
facbohom̃ino affert unde auctoritas sc̃a
culpet᷑. quȩ in illis libris fundata psi¬
stens. non tantũ paucissimoꝵ maniche¬
oꝵ calumniosas argutias. uerũ etiã
gentiliũ tot tantoꝵq popłoꝵ horren¬
das inimicͣias diuino iure contemnit.
qͦs pene iam totos a nefaria suꝑstici¬
one simulachioꝵ ad unius ueri dei
cultũ xꝑianoꝵ imꝑio subiugauit.
edomito orbe tertarũ non uiolen¬
tia bellici certaminis. sed inuictȩ poter¬
tia u̾itatis: Ubi eñĩ licterarũ illarũ
laudatus est iudas: Qͥd de illo boni

Expanded text:
caret, iustitiae testimonium, non modo caret, iustitiae testimonium, non modo non decolorat diuinitatem dei uel scripturae illius ueritatem, uerum etiam laudandam diligendamque commendat, quod tamquam speculi fidelis nitor admotarum sibi personarum non solum, quae pulchra atque integra, uerum etiam quae deformia uitiosaque sint, indicat: quanto magis factum Iudae, quod cum sua nuru concubuit, nihil omnino adfert, unde auctoritas sancta culpetur! quae in illis libris fundata persistens non tantum paucissimorum Manichaeorum calumniosas argutias, uerum etiam gentilium tot tantorumque populorum horrendas inimicitias diuino iure contemnit, quos paene iam totos a nefaria superstitione simulacrorum ad unius dei ueri cultum christiano imperio subiugauit edomito orbe terrarum non uiolentia bellici certaminis, sed inuictae potentia ueritatis. ubi enim litterarum illarum laudatus est ludas ? quid de illo boni
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuersa & adu̾sa mente legerint. dũ pe¬
tulantib conuitiis insectant᷑ eos qui il¬
lic cũ tanto honore p̃dicantur. Cȩtum
loth frãt id est consanguineus abrahȩ
nequaquã istis cõparandus est: de quib
ds dicit. ego sũ d̾s abraham. & d̾s ysaac.
& d̾s iacob Nec in eoꝵ numero deputan¬
dus quib ulla scͥptura usq in fiñe ꝑhi¬
bet iusticiȩ testimoniũ: quãuis inter
sodomitas pie casteq u̾satus. hospitalita¬
tis etiã meritis cõmendatus. ab illius ter¬
rȩ incendio liberatus sit: & eiꝰ posteris
terra possessionis ꝓpter abraham qui pa¬
truus eiꝰ fuerat donod̾i data sit. Hȩc no¬
bis merita in illis libris laudanda ꝓpo¬
nunt᷑ : non ebrietas. ñ incestus s cum
hõis eiusd̾e & recte factũ & peccatũ sc̃¬
ptũ inuenimus: aliud insinuat᷑ imi¬
tandu. aliud p̃cauend̾u. Porro si pec¬
catũ loch cui ꝑhibitũ est antequã peo¬

Expanded text:
peruersa et aduersa mente legerunt, dum peperuersa et aduersa mente legerunt, dum petulantibus conuiciis insectantur eos, qui illic cum tanto honore praedicantur. Ceterum Loth frater, id est consanguineus Abrahae, nequaquam istis conparandus est, de quibus deus dicit: ego sum deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob, nec in eorum numero deputandus, quibus illa scriptura usque in finem perhibet iustitiae testimonium. quamuis inter Sodomitas pie casteque uersatus, hospitalitatis etiam meritis commendatus ab illius terrae incendio liberatus sit et eius posteris terra possessionis propter Abraham, qui patruus eius fuerat, dono dei data sit. haec nobis merita in illis libris laudanda proponuntur, non ebrietas, non incestus; sed cum hominis eiusdem et recte factum et peccatum scriptum inuenimus, aliud insinuatur imitandum, aliud praecauendum. porro si peccatum Loth, cui perhibitum est, antequam pec
Abbreviated transcription (Latin):
se conu̾terant. qr tales rectores ꝑopłis
dedit. latius & clarius głificet᷑. cam qͣm
lacob non recusante noctẽ liȩ. ut ra¬
chel pomis suaue olentib & clare ni¬
tentib potiat᷑: quȩ aliqͣndo & ipsa pre-¬
stante miscd̾ia dĩ ꝑ se ipsam parit. uix
tande qͥdem qr ꝑrarũ est ut in pͥncipio
ent̃q dicit᷑. sine phantasmate carnalis cõgi¬
tationis & salubrĩt uł ex parte capiatur.
Hȩc de trib patrib abraham.ysaac. & iacob.
quoꝵ se d̾m appellari uoluit d̾s quẽ catho¬
lica ȩccsia colit adu̾sus fausti calumnias dicta
suffecerint. De quoꝵ triũ hõĩum meritis
atq pletate & longe remota a iudicio cat¬
naliũ altitudine ꝓpħiȩ: non est nunc dis¬
serendi locus. Tantũ ab his criminib qͥb
eos maledica & u̾itatis inimica lingua
pulsauit defendendi fuerint in hoc pre¬
senti oꝑe nr̃o: ne contra scͥpturas sc̃as &
salubres aliqͥd sibi dicere uiderent᷑. qui eas

Expanded text:
se conuerterant, quia tales rectores populis se conuerterant, quia tales rectores populis dedit, latius et clarius glorificetur, tamquam Iacob non recusante noctem Liae, ut Rachel pomis suaueolentibus et clare nitentibus potiatur: quae aliquando et ipsa praestante misericordia dei per se ipsam parit, uix tandem quidem, quia perrarum est, ut "in principio enterque dicitur, et sine phantasmate carnalis cogitationis et salubriter vel ex parte capiatur.Haec de tribus patribus, Abraham, Isaac et Iacob, quorum se deum appellari uoluit deus, quem catholica ecclesia colit, aduersus Fausti calumnias dicta suffecerint. de quorum trium hominum meritis atque pietate et longe remota a iudicio carnalium altitudine prophetiae non est nunc disserendi locus: tantum ab his criminibus, quibus eos maledica et ueritatis inimica lingua pulsauit, defendendi fuerint in hoc praesenti opere nostro, ne contra scripturas sanctas et salubres aliquid sibi dicere uiderentur, qui eas
Abbreviated transcription (Latin):
ia cob occurrit ei lia eũq detinen̾s ait.
ad me intrabis: conduxi enĩ te ꝓ man¬
dragoris filii mei. Tamquã diceret. Do¬
ctrinȩ quã diligis uis conferribonã opi¬
nionẽ: noli diffugere officiosũ laborem.
Hȩc in eccłia gersꝰ quisqͥs adu̾cerit. cernit.
Exꝑimur in exemplis: qͥd intelligamus
in libris. Qͥs non uideat hoc geri toto
orbe tertarũ uenire hoĩes ab oꝑib scłi.
& ire in ocium cognoscendȩ & contem¬
plandȩ u̾itatis tamquã in amplexũ
rachel. & excipi de transuerso eccłia¬
stica necessitate atq ordinari in labore:
tamquã lia dicente ad me intrabis:
Quib caste mẏsteriũ d̾i dispensantib¬
ut in nocte huius scłi filios generent
fid̾i. laudat᷑ a popłis etiã illa uita cu¬
ius amore conu̾si. sꝑem scłi reliquert̃.
& excuius ꝓfessione ad miscd̾iam re¬
gendȩ plebis assumpti st̃. Id enĩ agunt
in om̃ib laborib suis. ut illa ꝓfessio qͦ

Expanded text:
Iacob, occurrit ei Lia eumque detinens ait: Iacob, occurrit ei Lia eumque detinens ait: ad me intrabis: conduxi enim te pro mandr-agoris filii mei, tamquam diceret: doctrinae. quam diligis, uis conferri bonam opinionem? noli defugere officiosum laborem. haec in ecclesia geri, quisquis aduerterit. cernit. experimur in exemplis, quod intellegamus in libris. quis non uideat hoc geri toto orbe terrarum, uenire omnes ex operibus saeculi et ire in otium cognoscendae et contemplandae ueritatis tamqRachel, et excipi de transverso ecclesiastica necessitate, atque ordinari in laborem, tanquam Lia dicente, Ad me intrabis? Quibut in nocte huius saeculi filios generent fidei, laudatur a populis etiam illa uita. cuius amore conuersi spem saeculi reliquerunt, et ex cuius professione ad misericordiam regendae plebis adsumpti sunt. id enim agunt in omnibus laboribus suis, ut illa professio, quo
Abbreviated transcription (Latin):
atq in ocio dicendi ac docendi condere
uolunt. Ita gͦ dictũ est. parũ est tibi
qd̾ accepisti uiru meũ insuꝑ & man¬
dra gorica filii mei uis accipe: ac si
diceret᷑. Parũ est qd̾ hoĩes ad laborem
rerũ gerendarũ necessarios. in ocio
detinet uita studiosoꝵ: insuꝑ &. po¬
płarem głiam requirit. ꝓ inde ut
eã iuste cõparet imꝑtit rachel ui¬
rũ sorori suȩ illa nocte: ut scilicet
qui uirtute laboriosa regimini
popłoꝵ accomodati st̃. etiã si scien¬
tiȩ uacare delegerant. suscipiant exꝑi¬
entiã temptationũ. curarũq sartinã
ꝓ utilitate cõmuni. ne ipsa doctrina
sapientiȩ cui uacare statuert̃ blasphe.¬
met᷑ : neq adipiscat᷑ ab imꝑitiorib po¬
pulis existimationẽ bonã qd̾ illa pomã si¬
gnificant. & qd̾ necessariũ est ad exhor¬
tationẽ discentiũ. S plane ut hanc cu¬
ra suscipiant: ui cogunt᷑. Satis & hoc
significatũ est qd̾ cũ ueniret de agro

Expanded text:
atque in otio discendi ac docendi condere atque in otio discendi ac docendi condere uolunt. ita ergo dictum est: parum est tibi, quod accepisti uirum meum, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? ac si diceretur: parum est, quod homines ad laborem rerum gerendarum necessarios in otio detinet uita studiorum, insuper et popularem gloriam requirit? Proinde ut eam iuste conparet, inpertit Rachel uirum sorori suae illa nocte, ut scilicet qui uirtute laboriosa regimini populorum adcommodati sunt, etiamsi scientiae uacare delegerant, suscipiant experientiam temptationum curarumque sarcinam pro utilitate communi, ne ipsa doctrina sapientiae, cui uacare statuerunt, blasphemetur neque adipiscatur ab inperitioribus populis existimationem bonam, quod illa poma significant, et quod necessarium est ad exhortationem discentium. sed plane ut hanc curam suscipiant, ui coguntur. satis et hoc significatum est, quod cum ueniret de agro
Abbreviated transcription (Latin):
pleriq bono ingenio prediti studioq
flagrantes. quãuis idonei regendis
popłis esse possint: tam̃ euitant ꝓpt̃
turbulentas occupationes. & in do¬
ctrinȩ ociũ toto pectore tãquã spe¬
ciosȩ rachel feruntur amplexũ. S qr
bonũ est ut etiã hȩc uita latius in¬
notescens popłarem głam mereatur.
iniustũ est aut̃ ut eã consequat᷑ ⁊ si
amatorem suũ administrandis eccłi¬
asticis curis aptũ & idoneũ in ocio
detinet. nec gubernationi cõmunis
utilitatis imꝑtit: ꝓpt̾ea lia sorori suȩ
dicit. Parũ est tͥ qd uirũ meũ accepi¬
sti. insuꝑ & mandragorica filii mei
uis acciꝑe ꝑ unũ uirũ significans eos
om̃s qui cũ sint a gendi uirtute habi¬
les & digni quib regimen ȩccłiȩ c̃omit¬
tat᷑ ad dispensandũ fid̾i sacramentũ:
illi accensi studio doctrinȩ atq inda¬
gandȩ & contẽplandȩ sapientiȩ se ab
om̃ib actionũ molestiis remouere.

Expanded text:
plerique bono ingenio praediti studioque plerique bono ingenio praediti studioque flagrantes quamuis idonei regendis populis esse possint, tamen uitant propter turbulentas occupationes et in doctrinae otium toto pectore tamquam speciosae Rachel feruntur amplexum. Sed quia bonum est, ut etiam haec uita latius innotescens popularem gloriam mereatur, iniustum est autem, ut eam consequatur, si amatorem suum administrandis ecclesiasticis curis aptum et idoneum in otio detinet, nec gubernationi communis utilitatis inpertit. propterea Lia sorori suae dicit: parum est tibi, quod uirum meum accepisti, insuper et mandragorica filii mei uis accipere? per unum uirum significans eos omnes, qui cum sint agendi uirtute habiles et digni, quibus regimen ecclesiae committatur, ad dispensandum fidei sacramentum illi accensi studio doctrinae atque indagandae - et contemplandae sapientiae se ab omnibus actionum molestiis remouere
Abbreviated transcription (Latin):
eccłia: nisi quicũq in actionũ ꝑicłis
& labore uersant᷑. ꝓ pterea liȩ filius
mala mandragorica inuenit exienc
in agrũ: idest honeste ambulans
ad eos qui foris st̃. Doctrina uͦ illa
sapientiȩ quȩ a uulgi strepitu remo¬
tissima in concẽplatione uitatis
dulci delectatione defigit᷑. hanc po¬
pularẽ głiam qͣn tulumcũq ñ asseque¬
ret᷑: nisiꝰ ꝑ eos qui in mediis turbis a¬
gendo ac studendo popłis p̃sunt
non ut p̃sint. sed ut ꝓsint. Qͥa dum
isti actuosi & negociosi hoĩes ꝑ qͦd mul¬
titudinis administret᷑ utilitas. & quo¬
rũ auctoritas popłis cara ẽ. testimoniũ
rendȩ & contẽplandȩ u̾itatis ociose.
qͦdammꝰ mala mandragorica ꝑ liam
ꝑueniunt ad tachel. Ad ipsamuͦli
am ꝑ filiũ primogenitũ. id est ꝑ ho¬
norem fȩcunditatis eiꝰ in qua est om̃is
fructus laboriosȩ. atq int̃ incerta
tẽptationũ ꝑiclitantis actionis quã

Expanded text:
ecclesia, nisi quicumque in actionum periculis ecclesia, nisi quicumque in actionum periculis et labore uersantur. propterea Liae filius mala mandragorica inuenit exiens in agrum, id est honeste aad eos qui foris sunt. Doctrina vero illa sapientiae, quae a vulgi strepitu remotissima in contemplatione veritatis dulci delectatione defigitur, hanc popularem gloriam quantulamcumque non assequeretur, nisi per eos qui in mediis turbis agendo ac suadendo populis praesunt, non ut praesint, sed ut prosint: quia dum isti actuosi et negotiosi homines, per quos multitudinis administratur utilitas, et quorum auctoritas populis chara est, testimonium rendae et contemplandae ueritatis otiosae, quodam modo mala mandragorica per Liam perueniunt ad Rachel; ad ipsam uero Liam per filium primogenitum, id est per honorem fecunditatis eius, in qua est omnis fructus laboriosae atque inter incerta temptationum periclitantis actionis: quam
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝓpter pomi raritatẽ. & odoris io¬
cunditatẽ. Cur uͦ ipsam re gestam
sc̃a scͥptura tacere noluerit. quȩ non
utiq talia desideria muliercularũ
nisi in eis aliqͥd magnũ quȩrere cõmo¬
neret: nichil amplius conicere ualeo
quã qd ex illo cõmuni sensu in sugge¬
ritur:. ut illo mandragorico pomo
figurari intelligã famã bonãꝰ non
eã quȩ confertur cũ laudant houem
pauci iusti atq sapientes. sed illam
ƿopłarem qua etiã maior & clarior
noticia cõparatur: non ipsa ꝑ sese ex¬
petenda. sed intentioni bonoꝵ qua
generi humano consulunt ꝑnecessa¬
r̾ia. Un de dicit apłs. oportẽt etiã te¬
stimoniũ habere bonũ ab eis qui fo¬
ris st̃. Qui licet parũ saplant.: reddur
cam̃ płerũq labori eoꝵ ꝑ quos sibi con¬
sulitur. & splendorem laudis. & odotẽ
bonȩ opinionis. Nec ad istã głiam po¬
pularẽ pͥmi ꝑueniunt eoꝵ qui st̃ in

Expanded text:
te propter pomi raritatem et odoris iute propter pomi raritatem et odoris iucunditatem. cur uero ipsam rem gestam sancta scriptura tacere noluerit, quae non utique talia desideria muliercularum nisi aliquid in eis magnum quaerere commoneret, nihil amplius conicere ualeo, quam quod ex illo communi sensu mihi suggeritur, ut illo mandragorico pomo figurari intellegam famam bonam: non eam, quae confertur, cum laudant hominem pauci iusti atque sapientes, sed illam popularem, qua etiam maior et clarior notitia conparatur, non ipsa per sese expetenda, sed intentioni bonorum, qua generi humano consulunt, pernecessaria. unde dicit apostolus: oportet etiam testimonium habere bonum ab eis, qui foris sunt: qui licet parum sapiant, reddunt tamen plerumque labori eorum, per quos sibi consulitur, et splendorem laudis et odorem bonae opinionis. nec ad istam gloriam popularem primi perueniunt eorum, qui sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
paret: ac ꝑ hoc ꝑutant om̃imͦ institis¬
se rachel. uit hoc a filio sororis acciꝑet
cupiditate pariendi. Qd̃ ego ñ arͣbi¬
trarer. nec si tunc concepisset. Nunc
uͦ cũ post liȩ duos alios ab illa nocte
partus dñs eã ꝓle donauerit: nichil
est cur de mandragora cale aliquid
suspicemur. quale i illa femina ex¬
ꝑti sumus. Dicã gͦ qͥd sentiam: dicent
hinc forte meliora doctiores. Cumenĩ
mala hȩc ipse uidissem. & ꝓpter istũ
ipsũ sacrȩ lectionis locũ sd michi ob¬
tigisse gratularer. rara enĩ res est na
turã eoꝵ diligent̃ quantũ potui ꝑ¬
scrutatus sum: non aliqua a cõmu¬
ni sensu remotiore scientia quȩ docet
uirtutes radicũ & potestates herba¬
rũ. sed qͣntum m & cuilibet homini
renuntiabat uisus. & olfaͤtus. & gu¬
stus. ꝓinde rem cõperi pulchrã et
suaue olentẽ: sapore aut̃ insipido.
Et id̾o cur eã mulier tantoꝑe concu¬
piuerit ignorare me fateor: nisi for¬

Expanded text:
parit ; ac per hoc putant omni modo institisparit ; ac per hoc putant omni modo institisse Rachel, ut hoc a filio sororis acciperet cupiditate pariendi: quod ego non arbitrarer, nec si tunc concepisset. nunc uero cum post Liae duos alios ab illa nocte partus dominus eam prole donauerit, nihil est, cur de mandragora tale aliquid suspicemur, quale in nulla femina experti sumus. dicam ergo quid sentiam: dicent hinc forte meliora doctiores. cum enim haec mala ipse uidissem et propter istum ipsum sacrae lectionis locum id mihi obtigisse gratularer — rara enim res est —, naturam eorum diligenter, quantum potui, perscrutatus sum, non aliqua a communi sensu remotiore scientia, quae docet uirtutes radicum et potestates herbarum, sed quantum mihi et cuilibet homini renuntiabat uisus et olfactus et gustus. proinde rem conperi pulchram et suaueolentem, sapore autem insipido; et ideo cur eam mulier tantopere concupiuerit, ignorare me fateor, nisi for
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicatione fid̃i euangłicȩ qͦꝵ os eat & cor
non eat. cũ in scͥpturis adu̾terimus: hȩc
intelligit᷑ ancilla liȩ. Scriptũ est enĩ
de quib dam. Popls hic labiis me hono¬
rat: cor aut̃ eoꝵ longe est a me. Et ta¬
lib apłs dicit. Qui pꝰredicasi fu̾rand̾u.
furaris: Qui dicis non adulterandu.
adulteras : Herũtam̃ ut etiã ꝑ hanc
conditionẽ libera illa uxor iacob la¬
borans filios heredes regni suscipiat:
id̾o dñs dicit. quȩ dicunt᷑ facite quȩ
aut̃ faciunt facere nolite. Unde in
tur. & in hoc gaudeo sed & gaudebo:
t̃aquã & ancilla pariente de ꝓle nu¬
merosiore lȩtata. Est uͦ quidem liȩ fe¬
tus. sed ex beneficio rachel editus: cũ
uirũ suũ secũ debita nocte cubiturũ ac
ceptis a filio liȩ mandracoricis malis cũ
sorore cubare ꝑmittit. De hoc aut̃ po¬
mi genere opinari qͦsd̾a scio. qͦd acceptu
in escam sterilib feminis fȩcunditat᷑e

Expanded text:
praedicationem fidei euangelicae quorum os eat et cor praedicationem fidei euangelicae quorum os eat et cor non eat cum in scripturis aduerterimus, haec intellegitur ancilla Liae. scriptum est enim de quibusdam: poprat, cor autem eorum longe est a me. et talibus apostolus dicit: qui praedicas non furandum, furaris, qui dicis non adulterandum, adulteras. uerum tamen ut etiam per hanc condicionalem illa libera uxor Iacob laborans filios heredideo Dominus dicit: Quae dicunt facite, quae autem faciunt facere nolite . Unde Aptur, in hoc gaudeo, sed et gaudebo . Tanquam ut ancilla pariens de prole numerosiori laetatur. Est vero quidam Liae fectus ex beneficio Rachel editus, cum virum suum secum debita nocte cubiturum, aceptis a filio Liae mandragoricis malis cum sorore cubitare permittit. de hoc autem pomi genere opinari quosdam scio, quod acceptum in escam sterilibus feminis fecunditatem
Abbreviated transcription (Latin):
guratus uidet᷑ in eo qd̾ scͥptũ est: et
zelauit rachel sororẽ suam. ꝓinde qr
liquidus purusq intellectus de illa
substantia quȩ corpus non est. ac ꝑ hoc
ad carnis sensũ non ꝑtinet u̾bis carne
editis expͥmi non potest: eligit doctrina
sapientiȩ ꝑ quas libet corporeas imagines
& similitudines utcũq cogitanda insinu¬
are diuina quã ab officio talia docendi
cessare: sicut elegit rachel ex uiro suo
& ancilla susciꝑẽ liberos. quã sine filiis
omino remanere. Bala quippe int̃pre¬
tari dicit᷑ inuet̾ata. Hanc habuit an¬
cillam tachel. De uetere qͥppe uita car¬
nalib sensib dedita corporẽȩ cogitant᷑
imagines: etiã cũ aliqͥd de sp̃itali & inc̃õ¬
mutabili substantia diuinitatis audit᷑.
Suscepit & lia de ancilla sua filios:
amore habendȩ numerosioris ꝓ lis ac¬
censa. Inuenimus aut̃ zelphanti esꝰ ancil¬
lam. intͣpretari os. Iens. Quappter in

Expanded text:
guratus uidetur in eo, quod scriptum est: et guratus uidetur in eo, quod scriptum est: et zelauit Rachel sororem suam. proinde quia liquidus purusque intellectus de illa substantia, quae corpus non est ac per hoc ad carnis sensum non pertinet, uerbis carne editis exprimi non potest, eligit doctrina sapientiae per quaslibet corporeas imagines et similitudines utcumque cogitanda insinuare diuina quam ab officio talia docendi cessare, sicut elegit Rachel ex uiro suo et ancilla suscipere liberos quam sine filiis omnino remanere. Bala quippe interpretari dicitur "inueterata," hanc habuit ancillam Rachel. de uetere quippe uita carnalibus sensibus dedita corporeae cogitantur imagines, etiam cum aliquid de spiritali et incommutabili substantia diuinitatis auditur. Suscipit et Lia de ancilla sua filios amore habendae numerosioris prolis accensa. inuenimus autem Zelpham eius ancillam interpretari "os iens". quapropter in