comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ra atq substantia. ut sepediximus: et sepe
iterare non piget: ac ꝑ hoc filius caritatis
eius nullus est alius: quam qui de substan¬
tia eius est genitũs. Ecce aꝑte hic dicit
augustinus. filium ẽẽ genitum de substan¬
tia patris: & filium substantie patris. Id̾e
hereticum. substantiam dei genuisse filiũ.
& filium genitum de substantia patris: as¬
serit dicens. Carnatibus cogitationibus
pleni. substantiam dei de seipsa gignere
filium non putatis. nisi hoc patiatur quod
substantia carnis patitur quando gignit:
Erratis non scientes scripturas: neq uir
filium cogitatis: si eum natum eẽ de sub a¬
stantia patris negatis. Non enim iam erat
hominis fuius. & deo donante factus est
dĩ filius: ex deo natus gr̃a non natura.
An forte. & si non hominis filus erat. ta¬
men aliqua iam erat quauscumq creatu¬
ra. & in dei filium deo mutante conuersa
est: Sed nichil horum ẽ Ergo aut inde ni¬

Expanded text:
ra atque substantia, ut saepe iam diximus et saepe ra atque substantia, ut saepe iam diximus et saepe iterare non piget. ac per hoc filius caritatis eius nullus est alius quam qui de substantia eius esbeatus Augustinus Filium genitum esse de substantia Patris, et Filium substantiae Patris. Ideo haereticum, substantiam Dei genuisse Filium, et Filium genitum de substantia Patris asserit, dicens: Carnalibus cogitationibus pleni substantiam Dei de seipsa gignere Filium non putatis, nisi hoc patiatur quod substantia carnis patitur quando gignit. Erratis non scientes Scripturas neque virtFilium cogitatis, si eum natum esse de substantia Patris negatis. Non enim jam erat hominis Filius, et Deo donante factus est Dei Filius: ex Deo natus, gratia, non natura. An forte et si non hominis Filius erat, tamen jam aliqua erat qualiscumque creatura, et in Dei Filium Deo mutante conversa est? Sed nihil horum est: ergo aut de ni
Abbreviated transcription (Latin):
frequenter inscriptura sacra legit᷑.
pater de sua substantia genuisse filium.
Unde augustinus inlibro de fide ad pe¬
trum ait. Pater deus de nullo genitus do
semel de sua natura sine mmitio genuit
filium deum sibi equalem: et eadem qua
ipse naturalit̾ eternus est diuinitate. coe¬
genitum: de natura patris. Est autem u¬
na natura patris & filii et sp̃c sc̃ĩ. Siergo
de natura patris genitus est filius: genitꝰ¬
ra trium ꝑsonarum. Idem quoq augusti¬
nus in libro quintodecimo de trinitate di¬
cit xp̃m ẽẽ filium substantie patris. & de
substantia patris genitum: tractans illud
ũbum apłi loquentis de dõ patre sic. Qui
eruit nos de potestate tenebrarum: et tran¬
stulit in regnum filii caritatis sue. Ouõd
dictum est inqure filii caritatis sue. nic hil
aliud intelligatur quam filii sui dilecti:
quam filii substantie sue. Caritas quippe
patris que in natura eius est. in effabiliter
simplici. nichil aliud est. quam ipsa natu¬

Expanded text:
frequenter in Scriptura sacra legitur Pater de sua substantia genuisse Filium. Unde beatus Augustinus in libro De fide ad Petrum ait: Pater Deus de nullo genitus Deo, semel de sua natura sine initio genuit Filium Deum sibi aequalem, et eadem, qua ipse naturaliter aeternus est divinitate coaeustinus Filium genitum de natura Patris, et unam esse naturam Patris et Filii, et Spitus sancti. Si ergo de natura Patris genitus est Filius, procedra trium personarum. Idem quoque beatus Augustinus in libro quinto decimo De Trinitate dicit, Christum esse Filium substantiae Patris, et de substantia Patris genitum, tractans illud verbum Apostoli loquentis de Deo Patre sic: Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae . Quod dictum est: filii caritatis suae, nihil aliud intellegatur quam filii sui dilecti, quam filii postremo substantiae suae. caritas quippe patris, quae in natura eius est ineffabiliter simplici, nihil est aliud quam eius ipsa natu
Abbreviated transcription (Latin):
sit rationalis creaturã. respondetur ad
laudandumd̾m: ad seruiendum ei. ad fruendũ
eo. In quib ꝓficit ipsañ ds. D̃s enim ꝑfectus.
& summa bonitate plenus: nec augeri pot̃ nec
minui. Ouod gͦ rationalis creatura facta est
adeo: referendum ẽ ad creatoris bonitatem ce
ad creature utilitatem

Expanded text:
sit rationalis creatura, respondetur: Ad laudandum Deum, ad serviendum ei, ad fruendum eo; in quibus proficit ipsa, non Deus. Deus enim perfectus, et summa bonitate plenus, nec augeri potest, nec minui. Quod ergo rationalis creatura facta est a Deo, referendum est ad Creatoris bonitatem, ad creaturae utilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
nendum: quod simulcreata ẽ. spũalis
creatura. idẽ angłica & corꝑalis.
Scd̃m qd̾ pot̃ accipi illud salomonis. Qui ui¬
uit in ec̃num creauit omnia simul. idẽ. spũa¬
lem et corꝑalẽ naturam: & ita ñ priꝰ temꝑe cre¬
atisunt angłi. quam illa corꝑalis mat̾ia qͣtuor
elem̃torum: & tam̃ pͥmo omnium creata ẽ sa¬
pientia. quia ce siñ tempore. p̃cedit tam̃ digni¬

Expanded text:
nendum, quod simul creata est spiritualis creatura, id est, angelica, et corporalis; secundum quod potest accipi illud Salomonis: Qui vivit in aeternum creavit omnia simul, id est, spiritualem et corporalem naturam: et ita prius tempore creati sunt angeli quam illa corporalis materia quatuor elementorum; et tamen primo omnium creata est sapientia; quia etsi non tempore p
Abbreviated transcription (Latin):
edque hac dilectione diigenda sint iam
inquiramus. Non enim omnia utait ausꝰ
quib utendumẽ diugeno a sunt s ealola q̃
uel nobiscum societate quada referuntur in
dm. sicut est homo uł angls: uł adnos re¬
lata benefitiod̃i ꝑ nos indigent ut corpus.
quod ita p̃cipiendum est diligi. ut eiordi¬
nate prudenterq consulatur. Suillo p̃cep¬

Expanded text:
ed quae hac dilectione diligenda sint, jam inquiramus. Non enim omnia, ut ait August., quibus utendum, diligenda sunt; sed ea sola quae vel nobiscum societate quadam referuntur in Deum, sicut est homo vel angelus; vel ad nos relata, beneficio Dei per nos indigent, ut corpus: quod ita praecipiendum est diligi, ut ei ordinate prudenterque consulatur. DISTINC
Abbreviated transcription (Latin):
luas nuptias debeo damnare. nec ei uerecun¬
diam numerositatis afferre: nec contͣ huma¬
ne uerecundie sensum audio dicẽ. ut qͦtiens
uoluerint ñubant: nec ex meo corde p̃t̃ scͥpt᷑e
auctoritatẽ quotas libet nuptias damnarẽ.
nec damnari ineccłia bigamã immo nec triga¬
mam: & ita licẽ quinto & sexto. quẽadmodũ
scd̃o marito nubẽ. Apłs tam̃ bigamos a sacer¬
gamie immo ꝓ sacram̃ti i̾nite: ut sit una
unius. sic̃ unica unici. Iuud tam̃ cesarien¬
sis concilii: uidet᷑ innuere. digamiã ẽẽ pecca¬
ñ conuenit: qr cũ penitentia bigamꝰ indige¬
at qͥs erit p̃sb̃r qͥ talib nuptus possit p̃b̾e
consensũ: s hoc de uio intelligi pot̃. qͥ pͥme
naculo sacram̃ti illud dr: qͥd̃ in bigamo ñ

Expanded text:
ullas diam numerositatis auferre; nec contra humanae verecundiae sensum audeo dicere ut quoties voluerint nubant; nec ex meo corde, praeter Scripturae auctoritatem, quotaslibet nuptias damnare. Inec damnari in Ecclesia bigamam, imo nec trigamam; et ita licere quinto et sexto, quemadmodum secundo, marito nubere. Apostolus tamen bigamos a sacergamiae, imo pro sacramenti virtute, ut sit una unius, sicut unica unici. Illud tamen Caesarien. concilii videtur innuere, bigamiam esse peccaigeat, quis erit presbyter qui talibus nuptiis possit praebere consensum? Sed hoc de illo intelligi potest qui primae naculo sacramenti illud dicitur, quod in bigamo non
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃dictis cougitur: dic¬
quod nom̃ ꝑsone. intrinitate triplicem
tenet rationem. Est enim ubi facit intelligen¬
tiam eẽntie: ce est ubi facit intelligentiam y¬
postasis: et est ubi facit intelligentiam ꝓpͥe¬
tatis. Auctoritatibꝰ scõꝵ ostendit quod dixit.

Expanded text:
dictis colligitur quod nomen personae in Trinitate triplicem tenet rationem. Est enim ubi facit intelligentiam essentiae, et est ubi facit intelligentiam hypostasis, et est ubi facit intelligentiam proprietatis. 12. Auctoritatibus sanctorum ostendit quod dixit.
Abbreviated transcription (Latin):
t scdm hoc quod sempit̃ quibꝰ dedit.¬
ne donumẽ refertur ad patrẽ c&e fili¬
um: scõm hoc uͦ quod dr datum uł dona¬
tum: et ad eum qui dedit refertur. ce ad eos
quib datur. et eius dr ẽẽ qui dat. ce illorum
nitate. ait qd̃ d̾atum est. & ad eum qui de-¬

Expanded text:
t secundum hoc quod sempiterne donum est, refertur ad Patrem et Filium; secundum hoc vero quod dicitur datum vel donatum, et ad eum qui dedit refertur, et ad eos quibus datur; et ejus dicitur esse qui dat, et illorum noster. Quod enim datum est, etiam ad eum qui de
Abbreviated transcription (Latin):
cum dicerem uicem baptismi posse habere passi¬
onem ñ satis posui idoneum uuꝰ latronis exem¬
plum: quia utrum ñ fuerit baptizatus incertũ e¬
saluari. Vnde ambrosiꝰ. de ualentimano. Uentrem
meumdoleo ut ꝓpħico utar eloquio: quia qũe rege¬
neraturus erã amisi. Iue tam̃ grãm qm̃ poposcit ñ

Expanded text:
cum dicerem uicem baptismi posse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum, quia utrum non fuerit baptizatus incertum eait Ambrosius de Valentiniano: « Ventrem meum doleo , ut prophetico utar exemplo, quia quem regeneraturus eram, amisi. » Ille tamen gratiam quam poposcit, non
Abbreviated transcription (Latin):
potentis benignitas. qd̾ sacram̃to defuerat.
oum enim soluere potest. nisi soluat tenetur: sed
ei. qui suam potentiam sacram̃tis ñ assigauit.
Ouod uͦ inuisibilis sc̃ificatio sine uisibilisacra¬
m̃to quibusdam insit: Aꝑte ausꝰ tradit dicens
affuisse & ꝓfuisse sine uisibuib sacram̃tis: uisi
ne inuisibili posse adeẽ. ñ posse ꝓdeẽ. nec tam̃ ui
temptor eiꝰ nuisibilit̾ scĩficari ñ pot̃. hinc corne
liꝰ &e quicum eo erant iam spũ scĩficati. baptizati
sunt. nec suꝑflua uidicata ẽ insibilis sc̃ĩficatio qi¬

Expanded text:
ipotentis benignitas quod sacramento defuerat. ipotentis benignitas quod sacramento defuerat. Dum enim solvere potest, nisi solvat, tenetur, sed Deus, qui suam potentiam sacramentis non alligavit. Quod vero invisibilis sanctificatio sine visibili sacramento quibusdam insit, aperte Aug. tradit super affuisse et profuisse sine ta inuisibili posse adesse, non posse prodesse. nec tamen temptor eius inuisibiliter sanctificari nullolius et qui cum eo erant, jam Spiritu sanctificati baptizati sunt. Nec superflua judicanda est sanctificatio
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. ideo apłm pluralit̃ dixisse fundam̃tum
baptismatum: quia ẽ baptismꝰ in aqͣ & sanguine¬
mus: multomagis sufficit sides adultis uolen¬
tibus s nonualentib baptizan. Vnde ausꝰ. Que-¬
ris quid sit maiusfides an aqua: ñ dubito quin
respondeam fidem. Sigͦ quod minus ẽ. sc̃ĩficare
pot̃. nonne quod mauisẽ. idẽ files: de qua xp̃c
ait. Oui credidĩt inmeietiam si mortuus fuerit
uiuet. S dicunt aliqui nullũ Opimo quoꝵdam¬
tatem habere sine baptismo. mo possit saluari¬
tempore quosauiator dixit. nͥ qͥs renatus fuerit¬
p̃t̾ eos qui meccłia sanguinem suncdunt. aliqͥs
uitam et̾nam accipere non pot. Itẽ. Nullũ cate¬
cumnũ quamins in tonis oꝑib desundum ai¬
tam eternam habere credimus. excepto martiri.¬
sitis suppleuit: & ido hec sic intelligenda sunt.
ut soli habentes tempus excipiantur. Si enim
auquis habens fidem & caritatẽ uoluerit bapti¬
⁊ari et ñ potest. necessitate p̃uentus supplet oĩ¬

Expanded text:
dicit, ideo Apostolum pluraliter dixisse, fundamentum baptismatum, quia est baptismus in aqua, in sanguinmus, multo magis sufficit fides adultis volentibus, sed non valentibus baptizari; unde Aug.: Quaeris quid sit majus, fides an aqua? non dubito quin respondeam, fides. Si ergo quod minus est sanctificare potest, nonne quod majus est, id est, fides, de qua Christus ait: Qui crediderit in me, etiam si mortuus fuerit, vivet. Sed dicunt aliqui, nullum tatem habere sine baptismo, nisitempore quo Salvator dixit: Nisi quis renatus fueritpraeter ejus qui in Ecclesia sanguinem fundunt, aliquis vitam aeternam accipere non potest. Item: Nullum catechumenum quamvis in bonis operibus defunctum, vitam aeternam habere credimus, excepto martyrisitis supplevit. Et ideo haec sic intelligenda sunt, ut illi soli habentes tempus baptizandi excipiantur; si enim aliquis habens fidem et charitatem voluerit baptizari, et non valet necessitate praeventus, supplet Omn
Abbreviated transcription (Latin):
dis ad deum cumdi sactam̃tum contempnitis
Ecce hic habes nonsolum passionẽ s etiam six
&e contritionem conferre remissionẽ ubi ñ con¬
tempnitur sacram̃tum: ut inlatione uio osten¬
ditur. qͥ ñ ꝑ passionẽ s ꝑfulem saluat᷑ ẽ sine bap¬
tismo. S dicunt quudam aug̾tinum hocreatae

Expanded text:
dis ad Deum, cum Dei sacramentum contemnitur. Ecce hic habes non solum passionem, sed etiam fidem et contritionem conferre remissionem, ubi non contemnitur sacramentum, ut in latrone illo ostenditur, qui non per passionem, sed per fidem salvatus est sine Baptismo. Sed dicu
Abbreviated transcription (Latin):
quib inuisibilis affuit. ꝓfu̾it. nec tantũ uaiet
fides aliena paruulo. qͣntum ꝓpria adulto. Par¬
uulis enim ñ sufficit fides eccłie. sine sacram̃to.
Quisi absq baptismofuerint defuncti. etiam
cum deferuntur adbaptismũ. damnabunt᷑
sic̃ multisscõrum testimoniis comꝓbat᷑. Ad quod
los qͥ uł inutis matrum uiuere incipiunt. ꝙ
ibi moriuntur: uł de matrib nati sine sacͣm̃to
tur. ita quibaptizantur. fideles uocant᷑. Qui a
fidelium consortio ñ seꝑant᷑ cũ orat eccł̃ia ꝓfide¬
lib defunctis. fĩdeles gͥ sunt: ñ ꝓpt̃ uirtutẽ. s
fidei sacram̃tum. Unde auoꝰ. Paruulũ ce si ñdũ
fides illa que incredentiũ uoluntate consistit.
iam tam̃ ipsius fidei sacram̃tum. idẽ baptismꝰ.
fidelem facit: sicut credere respondet᷑. itaetiã
fidelis uocatur: ñ remipsam m̃te annuendo
tismus his quicum fide accedunt. Cap̃ .xxix.

Expanded text:
quibus invisibilis affuit, profuit; nec tantum valet fides aliena parvulo, quantum propria adulto. Parvulis enim non sufficit fides Ecclesiae sine sacramento, quia, si absque baptismo fuerint defuncti, etiam cum deferuntur ad baptismum, damnabuntur, sicut multis sanctorum auctoritatibus comprobatur. Ad quod los qui vel in uteris matrum vivere incipiunt et ibi moriuntur, vel de matribus nati sine sacramento  ita qui baptizantur, fideles dicuntur, qui a fidelium consortio non separantur, cum orat Ecclesia pro fidelibus defunctis. Fideles ergo sunt non propter virtutem, sed fidei sacramentum. Unde Aug.: Parvulorum etsi nondum fides illa quae etiam in credentium voluntate consistit, jam tamen ipsius fidei sacramentum, id est, Baptismus, fidem facit: sicut credere respondetur, ita etiam fidelis vocatur; non rem ipsam mente annuendo,tismus his qui cum fide accedunt. Solet eti
Abbreviated transcription (Latin):
imilit̾ etiam queri solet utrum illa lib̾taᷤ
uera que est ad iusticiamfaciendam. sit
ipsa ub̃tas arbitrii. Ouidam dicunt illam e¬
andem ẽe s reparatam ꝑgr̃ãm: qua iuuante li¬
bera est ad bonum: sine grã uͦ non est lib̾a adbo¬
num. Unde ausꝰ. in encheridion. Istã lib̃tas ad
benefaciendum unde erit homini addicto &e
fieri in homine incipiat: quomodo quisquam
de libero arbitrio głatur. qui nondum est li¬
ber. adoꝑandum bene: Ecce aꝑte ostendit li¬
berum arbitrium ꝑ grãm lib̾ari: ut pillud
bene oꝑetur quis. Iđoq dicunt ullam lib̾ta¬
tem ueram que est ad benefaciendum cuius
supͣ meminit auoꝰ. ẽẽ lib̾tatem ipsam arbiti
gra di liberatam ce adiutam. Alii uͦ putant
ñ eẽ ipsam arbitrii lib̾tatem s aliam quanda
que ex grã & lib̾o arbitrio inm̃te hominis deo
oꝑante incipit eẽ. cum reparatur
Certa decer¬
minatio utriusq questionis. qua dicit᷑ lib̾tas
ad bonum & ad malum eẽ lib̾tas arbitrii

Expanded text:
imiliter etiam quaeri solet utrum illa libertas vera, quae est ad justitiam faciendam, sit ipsa libertas arbitrii. Quidam dicunt illam eamdem esse, sed reparatam per gratiam, qua juvante libera est ad bonum; sine gratia vero non est libera ad bonum. Unde Aug., in Ench., cap. cit.: Ista libertas ad benefaciendum, nunquam erit homini addicto et antequam fieri in homine incipiat, quomodo quisquam de libero arbitrio gloriatur, qui nondum est liber ad operandum bene? Ecce aperte ostendit liberum arbitrium per gratiam liberari, ut per illud bene operetur quis; ideoque dicunt illam libertatem veram, quae est ad bene faciendum, cujus supra meminit Aug., esse libertatem ipsam arbitrii gratia Dei liberatam et adjutam. Alii vero putant non esse ipsam arbitrii libertatem, sed aliam quamdam, quae ex gratia et libero arbitrio in mente hominis, Deo operante, incipit esse cum reparatus est. 13. Certa determinatio utriusque quaestionis, qua dicitur libertas ad bonum et ad malum esse libertas arbitrii
Abbreviated transcription (Latin):
prima & summa causa ẽ. om̃ium specierum. at¬
q motionum. Nichil enĩ fit qd̾ ñ de int̾ĩori atq
intelligibili aula summi imꝑatoris egrediat᷑
scd̾m ineffabilem iusticiam. Ubienim ñ oꝑat᷑
qd̃ uult. d̃ĩ om̃ĩpotentis sapĩa. que p̃tendit
afine usq ad finem fortit̃. & disponit omnia
suauit̃: & ñ solum ea que ꝑseuerantia consue¬
tudinis ad mirationem ñ admitunt s eciã ea¬
que ꝓpter raritatem et in folitum euentum
mira uident᷑: ut sunt defectus luminarium.
tus. & his similia: quoꝵ nich fie nͥ di uoluntate.
s plerisq ñ apparet: Id̾oq placuit ut uanitati
philosophoꝵ etiã causis aliis ea tribuere cũ
omnino uidẽ non possent. suꝑiorẽ cecis omnibꝰ
causam: ⁊ dest uoluntatẽ dĩ. Itaq ñ nisidĩ uo¬
luntas causa pͥma ẽ. sanitatis. egritudinis. p̃mi¬
orum. atq penarum: gr̃aꝵ. & retributionum.
hecgͥ sola est unde ortumẽ. quicquid ẽ: e ipsa
non est orta s et̾na. Oi

Expanded text:
prima et summa causa est omnium specierum atque motionum. Nihil enim fit quod non de interiori atque intelligibili aula summi imperatoris egrediatur secundum ineffabilem justitiam. Ubi enim non operatur quod vult Dei omnipotentis sapientia? quae pertingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit m ea quae perseverantia consuetudinis admirationem non admittunt, sed etiam eopter raritatem et insolitum eventum mira videntur: ut sunt defectus luminarium, tus, et his similia quorum nihil fit, nisi Dei voluntate, sed plerisque non apparet. Ideoque placuit vanitati philosophorum etiam causis aliis ea tribuere, cum omnino videre non possent superiorem caeteris omnibus causam, id est voluntatem Dei. Itaque non nisi voluntas Dei causa prima est sanitatis, aegritudinis, praemiorum, poenarum, gratiarum atque retributionum: haec igitur sola est, unde ortum est quidquid est, et ipsa non est orta, sed aeterna. Hi
Abbreviated transcription (Latin):
ria ꝑ grãm est. libertas uͭ anecessitate ꝑna¬
dempti ait. Uelle adiacet michi ꝑficere autem
ñ inuenio. Ac sidicẽt. habeo lib̾tatẽ nature.
s ñ habeo lib̾tatem gre. Ideo ñ est apud me
ꝑfectio bom. Nam uoluntas hominis quam
naturalit habet. ñ ualet erigi ad bonum.
efficacit᷑ uolendum uł oꝑe implendum: nisi
ꝑ grãm liberet᷑ &e adiuuetur. liberet᷑ quidem
ut uelit. et adiuuetur ut ꝑficiat. Quia ut
currere. idẽ oꝑari. s miserentis dĩ qui oꝑatur
innobis uelle. c oꝑaribonum: cuꝰ grãm non
aduocat hominis uoluntas uł oꝑatio.s. ipsa

Expanded text:
ratiam est; libertas vero a necessitate, per nadempti ait: Velle adjacet mihi, perficere autem bonum non invenio, ac si diceret: Habeo libertatem naturae, sed non habeo libertatem gratiae; ideo non est apud me perfectio boni. Nam voluntas hominis quam naturaliter habet, non valet erigi ad bonum efficaciter volendum vel opere implendum, nisi per gratiam liberetur et adjuvetur: liberetur quidem, ut velit; et adjuvetur, ut perficiat; quia, utcurrere, id est, operari; sed miserentis Dei, qui operatur in nobis velle et operari bona; cujus gratiam non advovocat hominis
Abbreviated transcription (Latin):
orro sui cognitionem idem homo sui.¬
talem accepisse uidet᷑ ut et quid debe¬
ret suꝑiori. & quid equaui &e inferiori. ñ igno¬
raret.Conditionem quoq suam ce ordinem.
scilicet qualis factus eẽt &e qualit̃ incedere
deberet. quid agere. quid cauere intellexit.
Si horum noticiam ñ habuisset. ñ eẽt reus
p̃uaricationis. neq se ipsum cognouisset.
Utrũ hõ p̃sciꝰ fuit eoꝵ q̃ sibi futura erant.

Expanded text:
orro sui cognitionem idem homo talem accepisse videtur, ut et quid deberet superiori, et quid aequali, et inferiori non ignoraret. Conditionem quoque suam et ordinem, scilicet, qualis factus esset, et qualiter incedere deberet, quid agere, quid cavere, intellexit. Si horum notitiam non habuisset, non esset reus praevaricationis, neque seipsum cognovisset. Utrum homo praescius fuerit e
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ solus fiuus dr ũbum uł imago: ita
etiam ipse solus dr sapientia nata uł genita
ce ideo queritur utrum hoc relatiue dicatur
&e si relatiue dicitur: anscđm eandem relatio¬
nem qua dicitur ũbum et imago. De hoc auõ.
in .uii. libro de trinit̃. ita ait. Id dĩciaccipia¬
mus cum dr ũbum. ac sidicatur nata sap̃ia:
ut sit filius et filius & imago. Et hec duocũ
dicuntur. idest nata sapientia in uno eorum
eo quod est nata et ũbum et imnago &e fuius
intelligatur. et in om̃ib his nominib non
ostñdatur eẽntia. quia relatiue dicuntur. at
in altõ quod ẽ. sapientia. etiam eẽntia demon¬
stretur: qm̃ et at se dicitur. Se ipsa enĩ sapi¬
ens ẽ. & hocest eiuis eẽ: quod sapere. Unde
pat̾ & filius simul una sapientia: quia una
telligas quod hicdicit ausꝰ. Ni ligenda sint.

Expanded text:
sicut solus Filius dicitur Verbum vel imago, ita etiam ipse solus dicitur Sapientia nata vel genita. Et ideo quaeritur utrum hoc relative dicatur; et, si relative dicitur, an secundum eamdem relationem qua dicitur Verbum et imago? De hoc Aug., in l. 7 de Trin., cap. 2, ita ait: Id dici accipiamus cum dicitur Verbum, ac si dicatur nata Sapientia, ut sit Filius et imago. Et haec duo cum dicuntur: Hic est nata Sapientia, in uno eorum, eo quod est nata, et Verbum et imago et Filius intelligatur. Et in his omnibus nominibus non ostendatur essentia, quia relative dicuntur. At in altero quod est Sapientia, etiam essentia demonstretur, quoniam et ad se dicitur; seipsa enim est sapiens, et hoc est ejus esse quod sapere: unde Pater et Filius simul una Sapientia, quia una ligas quod hic dicit Aug. Videtur et
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ fuerit illud adiutorium homim da¬
tum increatione quo poterat manere siuellet
Iuud utiq fuit libertas arbitrii ab om̃ilabe
&e corruptela immunis. atq uoluntatis rec¬
titudo & omnium naturalium potentiarum
anime sinceritas atq uiuacitas
.De libero

Expanded text:
d fuerit illud adjutorium homini datum in creatione, quo poterat manere si vellet. Illud utique fuit libertas arbitrii ab omni labe et corruptela immunis, atque voluntatis rectitudo, et omnium naturalium potentiarum animae sinceritas atque vivacitas. 5. De libero
Abbreviated transcription (Latin):
s pecc̃m scđ̾m efficientiã quia priuat uł corrũ¬
pit bonum: pena autem scdm effectũ . idest
scd̃m passionem que ẽ effectus peccati Ali¬
ud est enum culpa. aliud pena. Alterũ est dĩ
idest pena: alterum diaboli uł bominis est.
idest culpa

Expanded text:
iam, quia privat vel corrumpit bonum; poena autem secundum effectum, id est, secundum passionem, quae est effectus peccati. Aliud est enim culpa, aliud poena; alterum est Dei, id est, poena, alterum, diaboli vel hominis, id est, culpa
Abbreviated transcription (Latin):
ueri autem solet: utrum ce pena sit pri-¬
uatio uł corruptioboni. Ad qd̾ facile
responderi potest:si p̃dicta ad memoriam
reuocentur. Diximus enim supra p̾uationẽ
uł corruptionẽ bom accipi actiue uł passiue.
idest scd̾m efficientiam uł effectũ. id̃oꝙ pͥua-

Expanded text:
eri autem solet utrum et poena sit privatio vel corruptio boni. Ad quod facile responderi potest, si praedicta ad memoriam revocentur. Diximus enim supra, privationem vel corruptionem boni accipi active vel passive, id est, secundum efficientiam vel effectum. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
llud ergo qd̃ ieronimus dicit ita intelli¬
gendum est. Non nouit fuisse. uł futurum
ẽẽ. sed tantum ẽẽ:idest cum dicitur de deo
quod fuit uel erit. non est intelligendum qd̃
p̃terierte uel futurus sit: sed quod existat sĩ¬
pliciter sine aliquo temꝑali motu. Licet e¬
nim uerba substantiua diuersorum tempo¬
rum. de deo dicantur. ut fuit. erit. est erat:
non tamen temꝑales motus tunc distingt̃
scilicet p̃teritum uł futurum. uł ptitum
imꝑfectum. uel p̃titum ꝑfectum. uel p̃teri¬
tum plusquamꝑfectum. sed eẽntiam siue¬
existentiam diumitatis. simpliciter insinu¬
ant. Deus ergo solus ꝓprie dicitur eẽntia:
causa ce naturalis ge

Expanded text:
us Hieronymus dicit, ita intelligendum est: Non novit fuisse vel futurum esse, sed tantum, est, id est, cum dicitur de Deo quod fuit vel erit, non est intelligendum quod praeterierit, vel futurus sit, sed quod existat simpliciter sine aliquo temporali motu. Licet enim verba substantiva diversorum temporum de Deo dicantur, ut fuit, erit, est, erat, non tamen temporales motus tunc distinguunt, scilicet praeteritum vel futurum, vel praeteritum imperfectum, vel praeteritum perfectum, vel praeteritum plusquam perfectum; sed etiam existentiam Divinitatis simpliciter insinuat. Deus ergo solus proprie dicitur essentia, causa, et naturalis ge
Abbreviated transcription (Latin):
particulare uͦ uł indiuiduum qd̃ de uno so¬
lo. ita hic eeñtia diuina dicta ẽ uniu̾sale. qͥa
de omnib ꝑsonis simul & de singulis separa¬
tun dicitur. particulare uͦ. singula quelibet ꝑ¬
sonarum. quia nec dealus communit̃. necde
aliqua aliarum singularit̃ p̃dicatur. Ept̃
similitudinẽ gͣ p̃dicationis substantiã dix̃
uniũsale: & ꝑsonas. particularia uł indi-¬
uidua. ꝑpt̃ hoc idem etiam eandem diuina
eẽntiam dixit ẽẽ speciem communẽ et cir¬
cumspͥectiuam similium specie ꝑsonarum.
quia sicut hec species homo de suis p̃dicat᷑
indiuiduis. uelut de petro & paulo. & aliis.
deus de trib p̃dicatur ꝑsonis. que in diui¬
nitate ñ differunt. s ꝑ omnia conueni¬
unt. hanc gͦ similitudinem int̃ res sem-¬
pit̾nas & res temꝑales ꝑpendens iohanneͤ
uniũsaltatis & particularitatis nomina:
que reb temꝑalib ꝓprie conueniunt. ad
res et̾nas transtulit. Augustinus uͦ maiore
uidens dissimilitudinem quam similitu¬

Expanded text:
particulare vero vel individuum quod de uno solo, ita haec essentia divina dicta est universale, quia de omnibus personis simul, et de singulis separatim dicitur. Particulare vero singula quaelibet personarum, quia nec de aliis communiter, nec de aliqua aliarum singulariter praedicatur. Propter similitudinem ergo praedicationis substantiam Dei dixit universale, et personas particularia vel individua, propter hoc idem etiam, eamdem divinam essentiam dixit esse speciem communem, et circumplectivam similium specie personarum; quia sicut haec species homo de suis praedicatur individuis, velut de Petro et Paulo et aliis, Deus de tribus praedicatur personis, quae in divinitate non differunt, sed per omnia conveniunt. Hanc ergo similitudinem inter res sempiternas et res temporales perpendens Joannes, universalitatis et particularitatis nomina, quae rebus temporalibus proprie conveniunt, ad res aeternas transtulit, Aug. vero majorem videns dissimilitudinem quam similitu
Abbreviated transcription (Latin):
crilegiũ & rapina omnis ꝓhibet᷑. Noneñ
rapinam ꝑmisit qͥ fuitum ꝓhibuit. s furti noĩe
bene intelligi uoluit omnem illicitã usurpatio
Quando scilicet uł sacrum de sacro. uł ñ sacrũ
de sacro. uł sacrum de ñ sacro aufertur. Sacrũ
uͦ dicitur quicquid mancipatum ẽ cuitui diuino:
ut eccłia ut res eccłie. hic etiam usura ꝓhibet᷑
que sub rapina continetur. Unde ieꝵ. Usurã
moda fr̃i tuo & accipe quod dedisti. ce nichil su¬
ꝑfluum queras: qr suꝑhabũdãtia inusura cõ¬
plus exigit ininuiria uł aliqua re. qm acceꝑit.¬
s intelligant usuram uocari suꝑhabundantiã
scilicet. quicqͥd ẽ. si abeo qd̾ decd̾it plus ẽ. Ut si
inhyeme demꝰ decẽ modios: & in messe qͥndecĩ
recipiamũs.

Expanded text:
crilegium et rapina omnis prohibetur. Non enim rapinam permisit, qui furtum prohibuit; sed furti nomine bene intelligi voluit omnem illicitam usurpationquando scilicet vel sacrum de sacro, vel non sacrum de sacro, vel sacrum de non sacro aufertur. Sacrum vero dicitur quidquid mancipatum est cultui divino, ut ecclesia vel res ecclesiae. Hic etiam usura prohibetur, quae sub rapina continetur. Unde ait B. Hieromoda fratri tuo et accipe quod dedisti, nihilque superfluum quaeras, quia superabundantia in usura complus exigit in qualibet re, quam accesed intelligant usuram vocari superabundantiam, scilicet quidquid est si ab eo quod dederit plus est; ut si in hyeme demus decem modios, et in messe quindecim recipiamus.
Abbreviated transcription (Latin):
on est autem suentio p̃tẽundũ. quod se¬
ꝑe inscͥptura nomme sensualitati ñ id so¬
lum in anima qd ẽ. nobis commune cũ pecas.
s etiam inferior portio rationis que tẽpalium
dispositioni intendit. intelligit᷑. Qd̃ diligeis
lector in locis scripture. ubi de ipsa fit ñuo

Expanded text:
on est autem silentio praetereundum quod saepe in Scriptura nomine sensualitatis, non id solum in anima quod est nobis commune cum pecore, sed etiam inferior portio rationis quae temporalium dispositioni intendit, intelligitur. Quod diligens lector in locis Scripturae, ubi de ipsa fit menti
Abbreviated transcription (Latin):
inteliectu & scientia que naturalit̃ sunt maĩa
hominis. hec enimuitutes st̃ que ꝑ grãm in¬
fundunt᷑ animis fidelium. ut ꝑeasrete ui¬
mantur atq adiuuantur: ut u̾bi gra. Intel¬
lectus naturalis peccato obtenebratus. ꝑ qũ
plationem ce dlelectationẽ ed̃ie ũitatis. Quos
lapientia istadei ẽ. necẽ illa que deus est.

Expanded text:
intellectu et scientia quae naturaliter sunt in anima hominis; hae enim virtutes sunt quae per gratiam infunduntur animis fidelium ut per eas recte vimantur atque adjuvantur, ut, verbi gratia, intellectus naturalis peccato obtenebratus, per viplationem et delectationem veritatis. 4. Quod sapientia ista Dei est, nec est illa quae Deus est.
Abbreviated transcription (Latin):
i queritur cuius rei baptismus ille sit
Isacramentum qui datur. iam iusto: di-¬
habetur: & nouitatis ac omnis gr̃e ibi p̃stite:
omnis enim rei signum ẽ cuiꝰ causa ẽ. Nec mm¬
reris rem aliquando p̃cedere sacram̃tum. cũ
aliquando etiam longe post sequatur ut millis
qui ficte accedunt: quib cum post penituerint
incipiet baptismus ꝓdesse: in quib fuit baptismꝰ
sacram̃tum huius sc̃ĩficationis quam penitendo
habent: s si numquam peniterent. nec afigm̃¬
to recederent: cuius reisacram̃tum eẽt baptismꝰ.
ab illis susceptus: Pot̃ dici rei que ibi fieret. si
non illorum enormitas impediret. Si pamuliꝰ
datur in baptismo grã. qua possint in maiori eta

Expanded text:
i quaeritur cujus rei Baptismus ille sit sacramentum, qui datur jam justo, di, et novitatis ac omnis gratiae ibi praestitae. Omnis etenim rei signum est, cujus causa est. Nec mireris rem aliquando praecedere sacramentum, cum aliquando etiam longe post sequatur, ut in illis qui ficte accedunt, quibus, cum postea poenituerint, incipiet Baptismus prodesse; in quibus fuit Baptismus sacramentum hujus sanctificationis quam poenitendo habent. Sed si nunquam poeniterent, nec a figmento recederent, cujus rei sacramentum esse Baptismus ab illis susceptus? Potest dici: Rei quae ibi fieret, si non eorum enormitas impediret. 8. Si parvulis datur in Baptismo gratia qua possunt in majori aeta
Abbreviated transcription (Latin):
queri utum singuli angłi. singulis ho¬
mimbi anunus plurib ad custodiam uł cret¬
citium deputatus sit. S cum elecli tot sint.
quot e bom angli sunt plures constat ẽ om̃s
simul bonos ce malos homiues quam bomi
angłi sinit. et cum tot sint electi. at loma
boni. & angłi bom plures sint quã maui gli¬
resq sint homines maliquam boni: ñ est eu¬
biguum. plures ẽẽ bonos homines quã sint mi¬
li angłi: & plures ẽẽ malos homines quã sint
mali angłi. uł boni angłi
Confirmat unum

Expanded text:
quaeri utrum singuli angeli singulis hominibus, an unus pluribus ad custodiam vel exercitium deputatus sit? Sed cum electi tot sint quot et boni angeli sunt, plures constat esse omnes simul bonos et malos homines quam boni angeli sint. Et cum tot sint electi quot angeli boni, et angeli boni plures sint quam mali, pluresque sint homines mali quam boni, non est ambigendum plures esse bonos homines quam sint mali angeli, et plures esse malos homines quam sint mali angeli vel boni angeli. 3. Confir
Abbreviated transcription (Latin):
cognouit eã ꝑ ignorantiã excusatur: qd̃
ꝑ simile ꝓbat᷑. Si enim diabolus tnͣsfigu¬
rans se in angłm lucis. credat᷑ bonꝰ. ñ ẽ error
ꝑiculosus. Qd̾ autẽ uir ille millam mulie¬
rem ñ consenserit: ex simili ostendit᷑. Siqͥs
lico se offerret. eũq ad sue fidĩ imitatioñe
uocaret᷑ si ille assentiret. incuiꝰ sententiã
fidĩ diceretur consensisse: Non inhere¬
ticoꝵ sectã. s in integritatẽ fidi: quã ille
hereticꝰ se m̃tiebatur habere. Error fortu¬
ne: consensum ñ excludit. Qui enĩ nubit
pauꝑi. putans illũ ẽẽ diuitẽ. ñ potest re¬
nuntiare pͥori conditioni: quamius er¬
rau̾̃it. Nec error qualitatis: ut siquis
ducat inuxorẽ meretricẽ uł corruptã
quam putat ẽẽ castã uł uirginẽ. ñ pot̾
eã dimitt̾e.¬

Expanded text:
cognovit eam per ignorantiam, excusatur, quod cognovit eam per ignorantiam, excusatur, quod per simile probatur. Si enim diabolus transfigurans se in angelum lucis credatur bonus, non est error periculosus. Quod autem vir ille in illam mulierem non consenserit, ex simili ostenditur. Si qulico se offerret, eumque ad suae fidei imitationem vocaret: si ille assentiret, in cujus sententiam fidei diceretur consensisse? Non in haereticorum sectam, sed in integritatem fidei, quam ille haereticus se mentiebatur habere. Error vero fortunae consensum non excludit. Quae enim nubit pauperi, putans illum esse divitem, non potest renuntiare priori conditioni, quamvis erraverit. Nec error qualitatis, ut si quis ducat uxorem meretricem vel corruptam, quam putat esse castam vel virginem, non potest eam dimitte
Abbreviated transcription (Latin):
uolui emere auricalcum: pec gͦ in illud
consensi: quia consensus ñ nͥ uoluntatis ẽ.
Sic̃ gͦ error mat̾ie excludit consensum: ita
& inconiugio error ꝑsone. S obicitur de
iacob qui ꝓ rachel .uii. annis seruierat: et
supposita est ei lia. Numquid error ꝑsone
excludit comugium: cum ñ in ea s in rachel
consenserit: S quod ibi factum ẽ inmi¬
stĩo gestum ñ imꝓbe traditur. Ibi tam̃
& si ñ p̃cessit secutus ẽ consensus: nec ex
illo concubitu qui consensum p̃cessit for¬
nicariiudicantur: cum ille maritali affec¬
tu eam cognou̾it. & ulla urorio affectu de¬
bitum ꝑsolu̾it: putans lege pͥmogeni¬
tarum.& pat̾nis imꝑiis se illi iure copu¬
latam. Excusatur etiã. quia d̃i confilio
inministĩo ita actum ẽ. hodie etiã excu¬
saret᷑ ille cui niscio uxoris soror lectulum
eiꝰ ingressa se subiceret: q̃ cũ sine spe con¬
iugii ꝑpetuo manere censeatur: ille tam̃ qͥ

Expanded text:
volui emere aurichalcum, nec ergo in illud volui emere aurichalcum, nec ergo in illud consensi, quia consensus nonnisi voluntatis est. Sicut ergo error materiae excludit consensum, ita et in conjugio error personae. Sed objicitur de Jacob qui pro Rachel septem annis servierat, et supposita est ei Lia, numquid error personae exclusit conjugium, cum non in eam, sed in Rachel consenserit? Sed quod ibi factum est, in mysterio gestum non improbe traditur, ibi tamen etsi non praecessit, secutus est consensus; nec ex illo concubitu qui consensum praecessit, fornicarii judicantur, cum ille maritali affectu eam cognoverit, et illa uxorio affectu debitum persolverit, putans lege primogenitarum, et paternis imperiis se illi jure copulatam; excusatur etiam, quia Dei consilio in mysterio ita actum est. Hodie etiam excusaretur ille, cui inscio uxoris soror lectulum ejus ingressa se subjiceret; quae cum sine spe conjugii perpetuo manere censeatur, ille tamen qui
Abbreviated transcription (Latin):
dit uł excludit consensum: s etiã
error. Non autem omnis error consensum
impedit. Est enim error alius ꝑsone: auꝰ
fortune: alius conditionis: aliꝰ qͣlitatis:
error ꝑsone. qnͣdo hic putatur eẽ ille hõ¬
& ẽ. alius. Error fortune: quando putatur
ẽẽ diues qui pauꝑ ẽ. uł econu̾so. Error con¬
ditionis: qnͣdo putatur eẽ liber qui seruusẽ
Error qualitatis: quando putatur eẽ bonꝰ.
qui ẽ malus. Error fortune & qualitatis.
coniugii consensum ñ excludit. Error uͦ
conditionis. coniugalem consensum e¬
uacuat: de qua conditione postmodum
tractabimus. Erior quoq ꝑsone. consen¬
sum coniugalem ñ admittit. Ut si quis
feminam nobilem inconiuigium petat.
& ꝓ ea aliqua ignobilis tradatur ei. ñ est
int̾ eos conugium quia ñ consentit uir
inistam s inaliam: ut siquis ꝓmitteret
mͥ se uenditurum aurum. & ꝓ auro offertẽt
mͥ auricalcum. & itame deciꝑet: numqͥd
dicerer consensisse inauricalcum: nuqͥd

Expanded text:
dit vel excludit consensum sed etiam error. Non autem omnis error consensum expedit. Est enim error alius personae, alius fortunae, alius conditionis, alius qualitatis. Error personae, quando hic putatur esse homo ille, et est alius. Error fortunae, quando putatur esse dives qui pauper est, vel e converso. Error conditionis, quando putatur esse liber qui servus est. Error qualitatis, quando putatur esse bonus qui malus est. Error fortunae et qualitatis, conjugii consensum non excludit. Error vero conditionis conjugalem consensum evacuat, de qua conditione postmodum tractabimus. Error quoque personae consensum conjugalem non admittit: ut si quis feminam nobilem in conjugium petat, et pro ea alia ignobilis tradatur ei, non est inter eos conjugium, quia non consensit vir in istam, sed in aliam. Ut si quis promitteret mihi se venditurum aurum, et pro auro offerret mihi aurichalcum, et ita me deciperet, numquid dicerer consensisse in aurichalcum? Nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
contractꝰ. qui in occulto ẽ factꝰ. Quod supsi
qui inocculto sͥ consensert eunde consensũ
uoluntarie in manifesto ꝓfiteantur: Tc̃ utiq
uoluntas ꝓpria suffragat᷑. & legutima uota
qd̾ prius occulte fuerat contractum. uo
luntas gͥ ũbis exp̃ssa in occulto. ad hoc suf¬
fragatur: ut fiat conuigium. Manifeste uͦ
exp̃ssa. suffragatur ut sanctiat &e roboret: ac
liberum fiat eccłie de hoc iudicare. si expedie¬
rit. De qua re sit ꝯsensus ille ande carnali copu¬
la an de cohabitatione ande alio. Cap̃. clxxii.

Expanded text:
contractus, qui in occulto est factus. Quod si ipsi contractus, qui in occulto est factus. Quod si ipsi qui in occulto sibi consenserunt, eumdem consensum voluntarie in manifesto profiteantur. Tunc siquidem voluntas propria suffragatur et vota legitima qluntas ergo verbis expressa in occulto ad hoc suffragatur, ut fiat conjugium; manifeste vero expressa suffragatur ut sanciat et roboret, ac liberum sit Ecclesiae de hoc judicare si expedierit. 3. De qua re sit consensus ille: An de carnali copula, an de cohabitatione, an de alio. Hic quaeri
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃ti celebratione sic̃ &e in aliis.
quedam st̃ ꝑtinentia ad substantiã sac̃m̃ti.
ut consensus de p̃sente: qui solus sufficit ad
contrahendum mat̾monium: qued̃ã uͦ ꝑti¬
nentia ad decorẽ & sollemnitatẽ sacram̃ti
ut parentũ traditio. sac̃dotũ bñdictio. &
huius modi: sine quib legitime fte conui¬
gium qͣntũ ad uirtutem. ñ qͣntũ ad honesta¬
tem sacram̃ti. Sine his gͦ. ñ quasi legitumi
comuges s quasi adulti. uł fornicatores
conueniunt: ut iui qͥ clanculo nubunt: &
utiq fornicatores eẽnt. nͥ eis suffragaretur
uoluntas uibis exp̃ssa de p̃senti: que legiti¬
mũ int̾ eos fac̃ mat̾monium. Nã & ꝯsensus
occultꝰ de p̃senti ꝑ ũba exp̃ssus: coniu¬
gium fac̃ licet ñ sit ibi honestus contractꝰ¬
s matrimonium ñ sancit consensus qui in
occulto fuerit. Si enĩ alt̃ alterum dimisert.
ñ cogitur iuditio ecclie redire & commañe
quasi coniugẽ. quia ñ potest ꝓbari testibus

Expanded text:
sacramenti celebratione, sicut in aliis, quaedam sunt pertinentia ad substantiam sacramenti, ut consensus de praesenti, qui solus sufficit ad contrahendum matrimonium; quaedam vero pertinentia ad decorem et solemnitatem sacramenti, ut parentum traditio, sacerdotum benedictio, et hujusmodi; sine quibus legitime fit conjugium, quantum ad virtutem, non quantum ad honestatem sacramenti. Sine his ergo non quasi legitimi conjuges, sed quasi adulteri vel fornicatores conveniunt, ut illi qui clanculo nubunt; et utique fornicatores essent, nisi eis suffragaretur voluntas verbis expressa de praesenti, quae legitimum inter eos facit matrimonium. Nam et consensus occultus de praesenti per verba expressus, conjugium facit, licet non sit ibi honestus contractumonium non sanxit consensus qui in occulto fuit. Si enim alter alterum dimiserit, non cogitur judicio Ecclesiae redire et commanere quasi cum conjuge, quia non potest probari testibus
Abbreviated transcription (Latin):
de illo quu ocans sic̃ mimus commemo¬
ratione tam̃ trinitatis immergit᷑. utrum bapti
Sitotum uidicre & mimice & iocularit̃ ageretur:
utrum approbandus eẽt baptismus qui sic daret᷑
diuinum inditium ꝑ alicuꝰ reuelationis miraculũ.
oratione implorandum eẽ cẽnserem. Uidet᷑ tam̃ sa¬
pientib ñ fuisse baptisma. ut cum aliqui inbal
Nam in hoc ce inalis sacram̃tis. sic̃ forma ẽ ser¬
uanda: ita ce intentio uud celebrandi ẽ haben¬
da. Iilud etiam te ñ moueat. quod quidam ñ ea
fide. paruulos adbaptismum ferunt. ut ꝑ sp̃m
ad uitam regenerent᷑ et̾uam: s eos ꝑutant hoc
remedio. temꝑalem retinẽ uł recipere sanitatem.
Non enimꝓptẽa illi ñ regenerantur: quia nec ab il¬
lis hac intentione offeruntur: ag̃noscendũ ẽ euã
idest pascha &e pentecosten ut in sabbato pasche
uł pentecostes. baptismi sacram̃tum celebret᷑.
Qui uͦ necessitate mortis. uł ꝑiculi urgentur:
omni tempore debent baptizari. D

Expanded text:
de illo qui jocans, sicut mimus, commemoratione tamen Trinitatis immergitur, utrum baptizSi totum ludicre et mimice et joculariter ageretur, utrum approbandus esset Baptismus qui sic daretur, divinum judicium per alicujus revelationis miraculum oratione implorandum esse censerem. Videtur tamen sapientibus non fuisse baptisma, ut cum aliqui in balNam in hoc et in aliis sacramentis sicut forma est servanda, ita et intentio illud celebrandi est habenda. Illud etiam non te moveat, quod quidam non ea fide parvulos ad Baptismum ferunt, ut per Spiritum ad vitam regenerentur aeternam; sed eos putant hoc remedio temporalem accipere sanitatem; non enim propterea illi non regenerantur, quia nec ab illis hac intentione offeruntur. 6. Quod duo tempora eid est, Pascha et Pentecosten, ut in sabbato Paschae vel Pentecostes Baptismi sacramentum celebretur. Qui vero necessitate mortis vel periculi urgentur, omni tempore debent baptizari. 7.
Abbreviated transcription (Latin):
sas acceptiones dicit eos locutos.¬
ed ut istam que uidetur repugnan¬
Itiam de medio abigamus:. dicimus
quod ieronimus aut̃ accepit nom̃ ingeni¬
hoc de solo patre dr. Ieronimꝰ uͦ ingenitũ
dicit non genitum: ae scđ̃m hoc. de sp̃uscõ
potest dici. cum sp̃c sc̃s non sit genitus. Ex
ũbis ieronuni ostendit: ex qͦ sensu dixĩt spiriũ

Expanded text:
sas acceptiones dicit eos locutos. Sed ut istam quae videtur repugnantiam de medio abigamus, dicimus quod Hieron. aliter accepit nomen ingenihoc de solo Patre dicitur; Hieron. vero ingenitum dicit, non genitum: et secundum hoc de Spiritu sancto potest dici, cum Spiritus sanctus non sit genitus. 8. Ex verbis Hieronymi ostenditur ex quo sensu dixit Spiri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfiliũ. uñ hyl. ad dm̃ patrem de spu sc̃o. &
sõ. Item. Ante tempora unigenitus tuus exte
tuus est. quod & si non ꝑcipiam sensu. tam̃
teneo conscientia. Inspũalibus enim rebus tiuiꝰ
habes sum. Item ineodem. Cõnserua hanc
oro fidi meẽ religionem: ut quod in regenera¬
tionis mee simbolo ꝓfessus sum. semꝑ obtine¬
amꝰ patrem scilicet te filium tuum una tecũ
adorem:. sc̃m̃ sp̃m tuum qui exte ꝑ uingeni¬
tum tuum est. ꝓmereãr. Ecce aꝑte dicit sp̃m
sc̃m a patre ꝑfilium et mittiet ẽẽ. quod ñ ẽ
intelligendum. quasi apatre ꝑ filiũ minore
mutatur uł sit s quia ex patre & filio est.
ce mittitur ab utroq. s hoc ipsum habet filiꝰ
apatre. ut abipso. et sit. et mutatur sp̃c sc̃s:
hoc gͦ uoluit significari hylarius: distinctio¬
nem faciens in locutione. ut ostenderet in pa-¬
tre ẽẽ auctoritatem. Inde est etiam quod ue¬
ritas ostendens patrem ẽẽ auctorem ꝓcessio¬
nis qua ꝓcedit sp̃c afilio dixit in euangłio.

Expanded text:
per Filium, unde Hilar. ad Deum Patrem de Spiritu sancto et so. Item: Ante tempora Unigenitus tuus ex te tuus est; quod etsi sensu non percipiam, tamen teneo conscientia. In spiritualibus enim rebus tuis hebes sum. Item in eodem: Conserva hanc, oro, fidei meae religionem, ut quod in regenerationis meae symbolo professus sum, semper obtineam: Te Patrem scilicet et Filium tuum una tecum adorem: Spiritum sanctum tuum, qui ex te per Unigenitum tuum est promerear. Ecce aperte dicit Spiritum sanctum a Patre per Filium et mitti, et esse; quod non est intelligendum quasi a Patre per Filium minorem mittatur vel sit, sed quia ex Patre et Filio est et mittitur ab utroque, sed hoc ipsum habet Filius a Patre, ut ab ipso sit et mittatur Spiritus sanctus. Hoc ergo voluit significare Hilar., distinctionem faciens in locutione, ut ostenderet in Patre esse auctoritatem. Inde est etiam quod veritas ostendens Patrem esse auctorem processionis, qua procedit Spiritus a Filio, dixit in Evangelio:
Abbreviated transcription (Latin):
tib penitentiam. ita scͥbit. Siquis positꝰ
inultima necessitate uoluerit acciꝑe
penitentiam. & accipit. & mox reconci¬
liabitur. & hinc uadit. fateor uobis.
ñ illi negamus quod petit. s ñ p̃sumi¬
mus quia bene hinc exit: si securꝰ hinc
exierit: ego nescio. Penttentiã dare pos¬
sum: securitatẽ uͦ ñ. Numquid dico d̾ã¬
nabitur: S nec dico lib̾abitur. Uis gͦ a
dubio lib̃ariꝰ Age penitentiã dum sanꝰes:
si sic agis. dico tͥ securus es: quia peni
tentiam egisti eotempore quo peccare
potiusti. Siuis agere penitentiam q̃n
iam peccare ñ potes. peccata te dimise¬
runt: ñ tu illa. Item. Due res st̃. Aut ig¬
noscttur tͥ: aut ñ ignoscitur tͥ. Quid eoꝵ
tͥ sit futurum: nescio. Ergo tene certum:
dimitte incertum̃. S quare hocdix̃ ag̃.
cum penitentia que infine agitur. in
psalmo appelletur sacͥficium uesꝑtinũ.
qd̃ erat acceptabilius in lege e Et cum
inquac̾q die inuocetur d̃s adsit: & qͣ¬

Expanded text:
tia diffidentibus ita scribit: Si quis positus in ultima necessitate voluit accipere poenitentiam, et accipit, et mox reconciliatus hinc vadit, fateor vobis, non illi negamus quod petit, sed non praesumimus, quia bene hinc exit. Si securus hiexierit, ego nescio. Poenitentiam dare possumus, securitatem non. Numquid dico, damnabitur? Sed nec dico liberabitur. Vis ergo dubio liberari? age poenitentiam dum sanus es. Si sic agtentiam egisti eo tempore, quo peccare potuisti. Si vis agere poenitentiam, quando jam peccare non potes, peccata te dimiserunt, non tu illa. Item: Duae res sunt: aut ignoscitur tibi, aut non ignoscitur; quid horum tibi sit futurum nescio. Ergo tene certum, et dimitte incertum. Sed quare hoc dixit Aug., cum poenitentia quae in fine agitur, in psalmo 140 appelletur sacrificium vespertinum, quod erat acceptabilius in lege; et cum in quacumque die invocetur Deus, adsit; et qu
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑiora dixeritait. Nullus expectet: qͣn¬
do peccare ñ potest. Arbitrii enim q̃rit
ñ necessitatẽ: caritatem. ñ tantum timo¬
rem: quia ñ insolo timore uiuit homo.
Quẽ gͦ sero penitet. oportet ñ solum
tantum timeat penam qui penitet: s
anxietur ꝓgła. Que conũsio si conti¬
gerit alicui euam infins desperandũ
ñ ẽ. de eius remissione. S qm̃ uix uel
raro est tam iusta conũsio. timendũ
est de penitente sero: maxime cum filis
or & mundus ad se uocetz multos sero
iuuare ualet. quib placet. Cũ gͦ opꝰ
sit ñ hominis s di. fruclifera pemi

Expanded text:
superiora dixerit, ait: Nullus expectet quando peccare non potest. Arbitrii enim libertnon necessitatem, sed charitatem; non tantum timorem, quia non in solo timore vivit homo. Quem ergo sero poenitet, oportet non solum t ergo tantum timeat poenam, qui poenitet, sed anxietur pro gloria. Quae conversio si contigerit alicui etiam in fine, desperandum non est de ejus remissione. Sed quoniam vix vel raro est tam justa conversio, timendum est de poenitente sero, maxime cum filii uxor et mundus ad se vocet. Multos soletjuvare valet, quibus placet. Cum ergo opus sit non hominis, sed Dei, fructifera poeni
Abbreviated transcription (Latin):
ducat t̾ra anim̃a uiuentemꝰ iumenta
ce teptilia &e bestias terre scd̃m species suas:&
cetã. Sexit diei opus describitur cum terra su-¬
is animalib ornari dicitur
Uccũ pt᷑ peccatum
uenenosa ammalia & noxia facta fuerint an
ꝓpt̾ peccatũ nocere cepinti priꝰ facta in noria. Ca

Expanded text:
ducat terra animam viventem, jumenta, et reptilia, et bestias terrae, secundum species suas, etc. Sextae diei opus describitur, cum terra suis animalibus ornari dicitur. 3. Utrum post peccatum venenosa animalia noxia facta fuerint an propter peccatum nocere coeperint, prius facta innoxia.