comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
separemus. ⁊ tam du int̾ponamꝰ diffe̾ntias. quã diu ad ꝓpͥum eius
de quo queritur signata eius exp̾ssione ueniamꝰ. Ipse in topicis ex¬
empla subiecit. Nos uͦ ne fiat in exemplis lectori ex uire conclusio
hoc ꝓponamus exemplũ. Homo ẽ animal rationale. mortale. t̾renũ
bipes. risus capax. Animal cũ dictũ est : substantia hominis de¬
clarata ẽ. Est enu ut supra diximus ad hoĩem genus animal.¬
Om̃e autẽ genus speciei suȩ substantialis ẽ declaratio. S hoc animal
qͥa late patebat. adiecta sp̃es est. t̾renũ. Iam exclusũ ẽ id qd̾ aut ae¬
reum ẽ aut humidũ. Bipes uͦ ꝓpter alia animalia positũ quȩ plu¬
rib pedib mnitunt᷑. Item rationale ꝓpter illa quȩ ratione egert.
Mortale autẽ: ꝓpter id quod ds̃ est. Qb om̃ib animalib que con¬
uenire potaut ad suꝑiora in or̃one posita discretis atq disclusis: ad¬

Expanded text:
separemus et tamdiu interponamus differentias, quamdiu ad proprium eius separemus et tamdiu interponamus differentias, quamdiu ad proprium eius de quo quaeritur signata eius expressione veniamus. Ipse in Topicis exempla subiecit; nos vero, ne fiat in exemplis lectori ex iure confusio, hoc proponamus exemplum: ‘homo est animal rationale mortale terrenum bipes risus capax’. ‘Animal’ cum dictum est, substantia hominis declarata est: est enim, uti supra diximus, ad hoomne autem genus speciei suae substantialis est declaratio; sed hic animal quia late patebat, adjecta species est terrenum, jam exclusum est, quod aut aereum est, aut humidum. Bipes vero propter alia animalia positum est quae plurimis pedibus innituntur. Item rationale propter illa quae ratione egent. Mortale autem propter id quod Deus est. Quibus omnibus animalibus quae convenire poterant ad superiora in oratione posita discretis atque seclusis, ad
Abbreviated transcription (Latin):
transire. Querit᷑ homo quid sit. Huic utiq genus ẽ animal. Cum igit᷑
in cdiffinitione qua explicabo quid homo sit dixero animal. ac deind
reliqua conectam: erit substantialis diffinitio. Substantiã enĩ hõĩs
declaraui: cum dixi animal. Item cũ quero quid sit albũ uł nigrũ.
si dixero album ẽ color. quia color genus ẽ. ad hoc de quo quero album
aut nigrũ. iã substantialis erit diffinitio quȩ incipit a genẽ. ⁊ sic ce¬
tera conectit. Hec substantialis ẽẽ dicit᷑. et hec ꝓpͥa hec integra hec
a philosophis ꝓbata ita ut alio mͦ facta diffinitio nunquã ẽẽ dica¬
tur. Uerum a quibdam hoc nomen etiã ad alia quȩ alio mͦ dif¬
fiuiunt᷑ sepe transfertur. Ergo hec substantialis diffinitio a tullio
sic explicatur. oportere nos posito genẽ eius rei de qua querit᷑ sub¬
iungere species. ut alia quȩ uicina ẽẽ possint discretis cõmunionib

Expanded text:
transire. Quaeritur homo quid sit: huic utique genus est animal. Cum igitur transire. Quaeritur homo quid sit: huic utique genus est animal. Cum igitur in definitione qua explicabo quid sit homo ‘animal’ dixero ac deinde reliqua conectam, erit substantialis definitio; substantiam enim hominis declaravi, cum dixi ‘animal’. Item, cum quaero quid sit album aut nigrum, si dixero ‘album est color’: quia color genus est ad hoc de quo quaero album vel nigrum, iam substantialis erit definitio, quae incipit a genere et sic cetera conectit. Haec substantialis esse dicetur et haec propria, haec integra, haec a philosophis probata, ita ut alio modo facta definitio numquam esse dicatur; verum a quibusdam hoc nomen etiam ad alia quae alio modo definiuntur saepe transfertur. Ergo haec substantialis definitio a Tullio sic explicatur: oportere nos, posito genere eius rei de qua quaeritur, subiungere species, ut alia quae vicina esse possint discretis communionibus
Abbreviated transcription (Latin):
cui loco qui appellatur a toto necessario adhibenda ẽ diffinitio. ita
ut argum̃ti locus a toto sit diffinitio. Porro ut supra diximus expli¬
candi argum̃ti qđ a toto ẽ: dicit᷑ oratio. Ergo p̾ceptis et dialecticoꝵ
et philosophoꝵ om̃ium illud tenere debemus ñ ẽẽ diffinitionem
nisi solam quȩ declaret in eare quã disfinitã uolumꝰ pͥmum quã
nulam eẽ diffinitionẽ certã integrã approbandam. nisi eã quã
dicunt philosophi substantialem: grece usiades appellat᷑. Qͥa aũ
substantia sit alibi explicandum ẽ. Ad cognitionẽ int̾im illud
accedat. quotiens de aliquo querit᷑ quid sit. t̾e posse eẽ certam
ac substantialem diffinitionẽ. quotiens eius rei de qua querit᷑ ut
diximꝰ genus ponimus. ⁊ sic cet̾a ꝑ diffe̾ntias in or̃one subiungimus.
Son alienũ uidetur exempla ꝓponere: sic ad reliqua quȩ sunt obscura

Expanded text:
cui loco qui appellatur a toto necessario adhibenda est definitio, ut cui loco qui appellatur a toto necessario adhibenda est definitio, ut ita argumenti locus a toto sit definitio. Porro, ut supra diximus, explicandi argumenti quod a toto est dicitur definitio. Ergo praeceptis et dialecticorum et philosophorum illud tenere debemus: non esse definitionem nisi solam quae in ea re quam definitam volumus, primum quam nullam esse definitionem certam integram approbandam nisi eam quam dicunt philosophi substantialem, Graece οὐσιώδης appellatur; quid autem substantiale sit alibi explicandum. Ad cognitionem interim illud accedat: quotiens de aliquo quaeritur quid sit, tunc posse esse certam ac substantialem definitionem, quotiens eius rei de qua quaeritur, uti diximus, genus ponimus et sic cetera per differentias in oratione subiungimus. Non alienum videtur exempla proponere, sic ad reliqua quae sunt obscura
Abbreviated transcription (Latin):
finitio. approbatio diffinitionis. deductio diffinitionis ad speciẽ
deinde postrema deductio diffinitionis partis adu̾se. S hec apta
rethoricis. ñ etiam philosophis uidet᷑. Illa autẽ quȩ philosophoꝵ
argum̃to qđ phisolophis ꝓpͥum ẽ: utitur etiã necessario. At contra
philosophus in disputationib ꝓpͥis rethoꝵ cuncta condemnat. Neq
enim adiungit aliquando signum. neq qđ credibile dicit᷑. et
om̃e ꝓbabile penitus a uͥtutẽ sui sermonis excludit. Ergo diffi¬
nitio quȩ philosophoꝵ ẽ. in reb expͥmendis quȩ explicat qͥd sit.
quale sit: quẽ admodũ m̃bris suis constare debeat exponemꝰ. Diffi¬
nitiones eẽ pͥncipia disputandi. et supra retulimus ⁊ marcus tul¬
lius ꝓbat cũ in dialogis om̃ib tum etiã in eo libro qͥ topica inscͥbit᷑
in quo docet pͥmũ argum̃toꝵ. locum ẽẽ diffinitionẽ. hoc ẽ a toto

Expanded text:
finitio, approbatio definitionis, deductio definitionis ad speciem, finitio, approbatio definitionis, deductio definitionis ad speciem, deinde postrema destructio definitionis partis adversae. Sed haec apta rhetoricis, non etiam philosophis esse videtur; illa autem quae philosophorum argumento, quod est philosophis proprium; utitur etiam necessario. At contra philosophus in disputationibus propriis rhetorum cuncta condemnat: neque enim adiungit aliquando signum neque quod credibile dicitur, et omne probabile penitus a virtute sui sermonis excludit. Ergo definitio quae philosophorum est in rebus exprimendis — quae explicat quid sit, non quale sit — quemadmodum membris suis constare debeat exponemus. Definitiones esse principia disputandi et supra diximus et Tullius probat, cum in dialogis omnibus, tum etiam in eo libro qui Topica inscribitur. In quo docet primum argumentorum locum esse definitionem, hoc est a toto;
Abbreviated transcription (Latin):
lendã ẽẽ existimat. is sine dubio inimicus ẽ ei qui fana spoliauit
om̃ia templa uiolauit: delubra polluit. Hic etiã uerris iã .i. factũ
id de quo specialiter querit᷑ ita continet᷑ et includit᷑: ut simul
cum apꝓbatione ⁊ deductione diffinitionis in speciẽ clausũ teneat᷑.
Post adiungit᷑ ut diximus destructio diffinitionis adu̾se partis s ꝑ
concessionẽ .i. sillogisinũ. An si contra rem meã fecisset aliquis iniuriã
iure ei me inimicũ eẽ ꝓfiterer : Ponamꝰ gͥ adu̾sȩ partis diffinitionẽ
talem Inimicitiȩ sunt cũ contra rem meã aliquis aut facit aut
dicit in iuriã. Hanc diffinitionẽ sic destruit tullius. uti concesso
eo qd̾ ita ẽ diffinitũ. nichilominus ⁊ alio mͦ sint inimicitie. cũ aliqͥs
faciat contra om̃ium rem. honorẽ ⁊ dignitatẽ. Talis gͥ semꝑ cura
rethoricã diffinitionẽ ꝑ m̃bra quatuor nectetur oratio. ut sic dif¬

Expanded text:
lendam esse existimat, is sine dubio inimicus est ei qui fana spoliavit, lendam esse existimat, is sine dubio inimicus est ei qui fana spoliavit, omnia templa violavit, delubra polluit’: hic etiam iam Verris idem factum, id de quo specialiter quaeritur, ita continetur et includitur, ut simul cum approbatione et deductione definitionis in speciem clausum teneatur. Post adiungitur, ut diximus, destructio definitionis adversae partis, sed per concessionem, id est similium: ‘An, si contra rem meam fecisset iniuriam aliquis, iure ei me inimicum esse profiterer?’ Ponamus igitur adversae partis definitionem talem: ‘inimicitiae sunt cum contra rem meam aut facit aliquis aut dicit iniuriam’. Hanc definitionem sic destruit Tullius, uti, concesso eo quod ita est definitum, nihilo minus et alio modo sint inimicitiae: cum aliquis faciat contra omnium rem honorem et dignitatem. Talis igitur semper circa rhetoricam definitionem per membra quattuor nectetur oratio: ut sit de
Abbreviated transcription (Latin):
potest ei ñ minicus eẽ qui fana spoliarit om̃ia ͦ Beinceps reliqua qͦ
secunt᷑. In quo quidẽ animadu̾tere illud licet. posse coniungi ⁊ ap¬
ꝓbationẽ diffinitionis ⁊ deductionẽ diffinitionis in speciẽ. Nanq
hic tullius inimicitias eẽ contraria studia ⁊ dissimiles uoluntates
apꝓbat ita ut ipsam speciem de qua querebat᷑ factã uerbis includat.
Potuit enim hic approbatio fieri. illas ẽẽ inimicitias quȩ contrarias con¬
tinent uoluntates ⁊ in rationib supponendis talis dictio cõponi
Cum fide alius ferueat. infidelis sit alius: nulla dubitatio ẽ quin tali
animo int̾ se affecti inimici ẽẽ credant᷑. Item religioso uiro: irreligio
rent᷑. sola eẽ approbatio. ñ etiã deductio gen̾is in speciẽ. At cum ñc̃ ita
conectitur dictio. fidem sc̃issimam in uita qui putat. religionẽ q co-¬

Expanded text:
potest ei non inimicus esse qui fana spoliarit omnia?’ deinceps reliqua quae potest ei non inimicus esse qui fana spoliarit omnia?’ deinceps reliqua quae sequuntur. In quo quidem animadvertere illud licet posse coniungi et approbationem definitionis et deductionem definitionis in speciem; namque hic Tullius inimicitias esse contraria studia et dissimiles voluntates approbat ita, ut speciem ipsam de qua quaerebatur factam verbis includat. Potuit enim approbatio fieri: ‘illas esse inimicitias quae contrarias continent voluntates’ et in rationibus supponendis talis dictio componi: ‘cum fidem alius servet, infidelis sit alius, nulla dubitatio est quin tali animo inter se affecti inimici esse credantur’, item: ‘religioso viro irreligiosrentur, sola esset approbatio, non etiam deductio generis in speciem. At cum nunc ita conectitur dictio: ‘Fidem sanctissimam in vita qui putat, religionem qui co
Abbreviated transcription (Latin):
diffiniuimꝰ. t̾tio loco ostendamis hoc ẽẽ qđ gestum ẽ. uł id ẽẽ de quo
querit᷑. Que orationis pars appellatur deductio gen̾is ad speciẽ Qua¬
to loco in or̃one nr̃a ponimus destructionẽ diffinitionis adu̾se partis
hoc ẽ uti quẽ admodũ adu̾sarii diffinierit idipsum de quo supra
diffinitionẽ constituimꝰ pponamus eãq adu̾sarioꝵ diffinitionẽ uiti¬
osam eẽ doceamus. Quȩ quẽ admodũ uitiosa sit: postea dedarabimꝰ
Habet enim partes suas certas integras de quib nc̃ dicere suꝑsede¬
mus Est diffinitio inimicitiarũ apud tulliũ breuis ita collocata.
Antu maiores inimicitias putas ẽẽ quã contrarias hominũ uolun¬
tates ⁊ dissimilia studia: Hec uti dixi diffinitio ẽ et rechorica. et
breuiter oratio conclusa.: quid sint inimicitiȩ. Post quã diffinitio¬
nẽ adhibetur apꝓbatio. fidem ac religionẽ sc̾issimã in uita qͥ putat

Expanded text:
definimus, tertio loco ostendamus hoc esse quod gestum est vel id esse de quo definimus, tertio loco ostendamus hoc esse quod gestum est vel id esse de quo quaeritur — quae orationis pars appellatur deductio generis ad speciem. Quarto loco in oratione nostra ponemus destructionem definitionis adversae partis, hoc est uti, quemadmodum adversarii definierint id ipsum de quo supra definitionem constituimus, proponamus eamque adversariorum definitionem vitiosam esse doceamus — quae quemadmodum vitiosa sit postea declarabimus; habet enim partes suas certas integras de quibus nunc dicere supersedemus. Est definitio inimicitiarum apud Tullium brevis ita collocata: ‘An tu maiores inimicitias putas esse quam contrarias hominum voluntates et dissimilia studia?’ Haec, ut dixi, et definitio est rhetorica et breviter oratio conclusa quid sint inimicitiae. Post quam definitionem adhibetur approbatio: ‘Fidem ac religionem sanctissimam in vita qui putat
Abbreviated transcription (Latin):
comenire: longe tñ a uirtute diffinitionis eẽ discretas. S hȩ diffin¬
tiones que oratorib apte sunt ⁊ poetis. et sui explicatione in or̃one er¬
tum ordinem continent. De qua re p̃cepta in rethoricis sunt atullio con¬
stituta. ita ut om̃is diffinitio hoc est oratio quȩ explicat de quo querit᷑
ques Ft. his menbris partib q teneat᷑. Primũ uti breuiter id de qͦ
querit᷑ quid sit: oratio nr̃a contineat. E hoc appellatur diffinitio.
Deinde euis diffinitionis supponat᷑ approbatio qua illud ostendimꝰ
ut ipsum breuiter in disfinitione posuimꝰ idita ee argum̃toꝵ oratio¬
nib aꝓpbemus. Beinde t̾cio loco inducimus deductionẽ eiusdem
diffinitionis in eam speciem de qua questio ẽ et de qua iudiciũ
est constititũ. ut cum gen̾aliter rem diffinierimꝰ & ita eẽ de quo
queritur dix̾imus. postea uͦ approbationẽ constitiu̾mus uerũ eẽ quod

Expanded text:
convenire, longe tamen a virtute definitionis esse discretas. Sed hae definconvenire, longe tamen a virtute definitionis esse discretas. Sed hae definitiones, quae oratoribus aptae sunt et poetis, sui explicatione in oratione certum ordinem continent. De qua re praecepta in Rhetoricis sunt a Tullio constituta, ita ut omnis definitio — hoc est oratio quae explicat de quo quaeritur quid sit — his membris partibusque teneatur: primum uti breviter id de quo quaeritur quid sit oratio nostra contineat — et haec appdeinde ejus diffinitionis supponatur approbatio, qua illud ostendimus ut idipsum quod breviter in diffinitione posuimus id ita esse argumentorum rationibus approbemus; deinde, tertio loco, inducimus deductionem ejusdem diffinitionis in eam speciem de qua quaestio est, et de qua judicium est constitutum, ut cum generaliter rem diffinierimus, et ita esse de quo quaeritur dixerimus, postea approbatione constituerimus verum esse quod
Abbreviated transcription (Latin):
quid sit oratio declararit. Uerum hec captiosa. falsa ⁊ ñ certa retho¬
rum diffimtio. Est etiam alia quȩ rethorib accõmodata cognoscit᷑
que longe a uirtute diffiniendi plenissime separat᷑. Quȩ ꝑ collectio¬
nem ñ quid sit ostendit. s hoc eẽ a simili cum alud sit oratione conn¬
eludlit. ut cum querit᷑ quid sit accipere: utiq re ꝓpͥa uera. certa. nich̾
aliud ẽ nisi ꝓpͥa manu aliquẽ ab aliquo oblata sumẽ. ꝑ collectionẽ
tilluis diffinit petunas accepise uerrẽ. cum comites socũ. ministͥ¬
q. pecunias acceꝑint. Comites illi tui. manꝰ erant tuȩ. Item in illo
eremplo cum querit᷑ quid sint inimicitiȩ : dicimꝰ inimicũ ẽẽ illum
qui aliquid mali molitus sit. Hac cicero collectione utens dicit inimi¬
cum qui fatit contra oiñium tem uoluntatẽ. honorẽ: dignitatẽ. Ex
quib colligimus huiꝰm᷑i diffinitiones contentioni oratoꝵ maxime

Expanded text:
quid sit oratio declararit. Verum haec captiosa, falsa, non certa rhetoquid sit oratio declararit. Verum haec captiosa, falsa, non certa rhetorum definitio. Est etiam et alia quae rhetoribus accommodata cognoscitur, quae longe a virtute definiendi plenissime separatur, quae per collectionem non quid sit ostendit, sed hoc esse a simili, cum aliud sit, oratione concludit. Vt cum quaeritur quid sit ‘accipere’, utique, re propria vera certa, nihil aliud est nisi ‘propria manu aliquid ab aliquo oblatum sumere’. Per collectionem Tullius definit pecunias accepisse Verrem, cum comites socii ministrique pecunias acceperint: ‘Comites illi tui manus erant tuae’. Item in illo exemplo, cum quaeritur quid sint inimicitiae, dicimus inimicum esse eum qui aliquid mali molitus sit; at Cicero collectione utens dicit inimicum qui facit contra omnium rem voluntatem honorem dignitatem. Ex quibus colligimus huiusmodi definitiones contentioni oratorum maxime
Abbreviated transcription (Latin):
tis. ut studio eruendi ⁊ ꝓfanandi manes hoc quispiã uideat᷑ aggs¬
sus. Ergo uti diximus uiolatio sepulturȩ: constat ⁊ animo ⁊ facto.
plena q res ipsa est uiolati sepulchri ex his duob. Aperuit se¬
pulchrum quidã ut auferret ornam̃ta. Idem sepulchri uiola¬
tireus in iudicium deuocatur. Sine dubio diffinitiuã contentio¬
nẽ et or̃onem exbͥmentẽ quid sit uiolatio sepulture necessario
causa desiderat. S singulis partib totius facti ac pleni utuntur
oratores. ut sepulturȩ uolationẽ ponat unus quod aꝑtum sit se¬
pulchrum. contra alius sepulturȩ uiolationẽ dicat in animo
contineri. Ita existit diffinitiue or̃onis iste tractatus. ut cũ totũ
qđ agnoscitur in sepulturȩ uolatione. ꝑ partes suas fu̾it distri¬
butum easq partes oratores singuli tenu̾nt contendendi gene̾
nitio nisi cum dotũ quicqͥd ipsius rei est de qua queritur expͥmeis

Expanded text:
tis, ut, studio eruendi et profanandi manes, hoc quispiam videatur aggrestis, ut, studio eruendi et profanandi manes, hoc quispiam videatur aggressus. Ergo, uti diximus, violatio sepulturae constat et animo et facto, plenaque ipsa res est violati sepulchri ex his duobus: ‘aperuit sepulchrum quidam’, ‘ut auferret ornamti reus in judicium devocatur, sine dubio diffinitivam orationem et contentionem exprimentem quid sit violatio sepulturae necessario causa desiderat; sed singulis partibus totius facti ac pleni utuntur oratores, ut sepulturae violationem ponat unus quod apulchrum; contra alius sepulturae violationem dicat in animo contineri. Ita existit definitivae orationis iste tractatus, ut, cum totum, quod agnoscitur in sepulturae violatione, per partes suas fuerit distributum easque partes oratores singuli tenuerint, contendendi genere nisi cum totum, quidquid ipsius rei est de qua quaeritur, exprimens
Abbreviated transcription (Latin):
comp̃hendit᷑: facile quid sit agnostitur. Nunquã enim quid sit in¬
telligi potest.: nisi quale sit fu̾it comp̃hensum. Om̃is diffinitio
aut ꝓbande rei causa sumit᷑. aut agendȩ si res in questionẽ u̾sat᷑.
aut confirmandȩ si uł apud adu̾sarium uł apud auditorẽ quẽli¬
bet iam nota res est. Nichilominus tñ diffinino ut eadem quȩ nota
est. certa et fixa teneat᷑ adhibeatur. Om̃is diffinitio aut ret̾orica ẽ
oratio. aut dialectica. Si est rethorica originẽ ex contentione susci¬
piens. ꝑ rei de qua querit᷑ partes suas ꝓpͥas se diuidet. nec in unus
tractatu a suis reb tota consistet. ut cum uniꝰ cuiꝰq rei plena ⁊ cer¬
ta ꝑfectio nota sit cunctis. ꝑ partes sibi eandem distͥbuant dicta
certantiũ. Sepulturȩ iuolationem rem eẽ certam. plenã ꝑfectã q
retinemus. cum in eruro sepulchro ẽ etiam animꝰ ⁊ factũ uiolan¬

Expanded text:
comprehenditur, facile quid sit agnoscitur; numquam enim quid sit incomprehenditur, facile quid sit agnoscitur; numquam enim quid sit intellegi potest, nisi quale sit fuerit comprehensum. Omnis definitio aut probandae rei causa sumitur; aut augendae, si res in quaestione non versatur; aut confirmandae, si vel apud adversarium vel apud auditorem quemlibet iam nota res est. Nihilo minus tamen definitio, ut eadem quae nota res est certa et fixa teneatur, adhibetur. Omnis definitio aut rhetorica est oratio aut dialectica. Si est rhetorica, originem ex contentione suscipiens per rei de qua quaeritur partes suas se dividet nec in unius tractatu a suis rebus tota consistet; ut, cum uniuscuiusque rei plena et certa perfectio nota sit cunctis, per partes sibi eandem distribuant dicta certantium. Sepulturae violationem rem esse certam plenam perfectamque retinemus, cum in eruto sepulchro est etiam animus et factum violan
Abbreviated transcription (Latin):
sit scire quale sit et aluid explicare quid sit. Hoc enim in ꝑcipien¬
da rei substantia continet᷑: illud in qualitate noscenda Et hec qͥdẽ
ciceronis sit adhibita diffinitio: nos tñ aꝑtius idipsum qͥd sit diffi¬
nitio nr̃a explicatione faciamꝰ. Om̃e quod demonstrat᷑ or̃one. aut
oratio ad declarationẽ rei alicuius an sit. ñ est diffinitio Item cum
quale sit aliquid oratione monstrat᷑: pari mͦ diffinitio ñ erit. Cũ
quid sit ostenditur. qdđ mediũ est int̾ an sit ⁊ quale sit: uere ẽ diffi
nitio. Ita mediũ: ut an sit nulla iam sit dubitatio. Item quale sit in scĩa su
patur. Om̃is diffinitio in questione rem habet inc̾tam. Om̃is res
si certa ẽ: diffinitione ñ eget. Suncerta ẽ neq res est et querit dif¬
finitione monstrari. Om̃is res si mͦ iam res ẽ: quẽ admodũ diximꝰ
certa est. Cum uͦ iam certa est ⁊ qualitates suas habet quib cũ facile

Expanded text:
est scire quale sit, et explicare quid sit aliud: hoc enim in percipienest scire quale sit, et explicare quid sit aliud: hoc enim in percipienda rei substantia continetur, illud in qualitate noscenda. Et haec quidem Ciceronis sit adhibita definitio; nos tamen apertius id ipsum quid sit definitio nostra explicatione faciamus. Omne quod demonstratur oratione aut aoratio ad declarationem rei alicuius an sit, non est definitio; item cum quale sit aliquid oratione monstratur, pari modo definitio non erit; cum quid sit ostenditur, quod medium est inter an sit et quale sit — ita scilicet medium, ut an sit nulla iam sit dubitatio; item quale sit in scientia patur. Omnis definitio in quaestione rem habet incertam. Omnis enim res, si certa est, definitione non eget; si incerta est, neque res est et quaerit definitione monstrari. Omnis res, si modo iam res est, quemadmodum diximus, certa est; cum vero certa est, et qualitates suas habet: quibus cum facile
Abbreviated transcription (Latin):
possit ad id deduci de quo queritur: adiecta ẽ species. Querebamꝰ
enim quid sit diffinitio. Ad quã rem dedarandã tullus adiecit
que id qđ diffinit. explicat quid sit. Talis oratio. ñ nisi diffiniti¬
s est. Nam narratio oratio quidẽ est quȩ ñ explicat qd̾ diffinit.
s qd gestum ẽ. Et item aliȩ singłȩ orationes in suis officis actio¬
suib ꝙ constitutȩ aliud sunt quã ista oratio est: quȩ id quod dif¬
finit explicat quid sit. Ita adiecta est sp̃es ut cum genus supra
sit oratio. speties sit que id quod diffinit: postremo tñ adiunctũ
sit quo certius id et magis ꝓpͥum declaret: qd̾ dictum ẽ explicat
quid sit. Sunt enim alie orationes que explicant magis quale
quid sit aut quantũ sit. At uͦ hec nichil horum: s tantũ quid sit
explicat. Liu̾sa est enim in ista partitione cognitio. quippe cũ aliud

Expanded text:
possit ad id deduci de quo quaeritur, adiecta est species. Quaerebamus possit ad id deduci de quo quaeritur, adiecta est species. Quaerebamus enim quid sit definitio, ad quam rem declarandam Tullius adiecit ‘quae id quod definit explicat quid sit’; talis oratio non nisi definitio est. Nam narratio oratio quidem est quae non explicat quod definit, sed quod gestum est; et item aliae singulae orationes, in suis officiis actionibusque constitutae, aliud sunt quam ista oratio est quae id quod definit explicat quid sit. Ita adiecta est species, ut, cum genus supra sit ‘oratio’, species sit ‘quae id quod definit’, postremo tamen adiunctum sit, quo certius id et magis proprium declaret quod dictum est, ‘explicat quid sit’. Sunt enim aliae orationes quae explicant magis quale quid sit aut quantum sit; at vero haec nihil horum, sed tantum quid sit explicat. Diversa est enim in ista partitione cognitio, quippe cum aliud
Abbreviated transcription (Latin):
finita sit. Nomina uł uoces int̾dum res significant. int̾dum fac¬
ta. urẽdum singula dicta: int̾dum or̃ones. Et quãquã his om̃ib
factis ac dictis ⁊ orationib genus uideatur ẽẽ quod dicimꝰ oratio¬
res. tam̃ ꝓpͥ̾o nomine ⁊ certa significatione aliud uidet᷑ eẽ quã factũ
ẽ aluid quã dictum singulare atq unicum. aliud quã oratio. Er¬
go diffinitio ñ facti uox est. ñ rei alicuiꝰ aut corporatȩ aut in cor¬
porate. s. est oratio. E enim talis dictio quȩ expͥmit id de quo que¬
ritͣ quid sit. sine dubio appellatur oratio. ut oratio ẽ exordium
& narratio et cet̾a quȩ partes orationis dicimꝰ eẽ. Ita gͦ et diffinitio
oratio est. S qm̃ hoc gen̾ale nomen ẽ quod ut diximus conuenit
etiã expositioni. narrationi. inuocationi. p̃dicationi cet̾is q singlłis
que utiq orationes ẽẽ dicunt᷑. ut id quod gen̾aliter appositum ẽ

Expanded text:
finita sit. Nomina vel voces interdum res significant, interdum facfinita sit. Nomina vel voces interdum res significant, interdum facta, interdum dicta singula, interdum orationes; et quamquam his omnibus factis ac dictis et orationibus genus videatur esse quod dicimus ‘res’, tamen proprio nomine et certa significatione aliud esse videtur quam factum est, aliud quam dictum singulare atque unicum, aliud quam oratio. Ergo definitio non facti vox est, non rei alicuius aut corporalis aut incorporalis, sed est oratio. Etenim talis dictio quae exprimit id de quo quaeritur quid sit sine dubio appellatur oratio; ut oratio est exordium et narratio et cetera quae partes orationis esse dicimus. Ita ergo et definitio oratio est. Sed quoniam hoc generale nomen est — quod, uti diximus, convenit etiam expositioni narrationi invocationi precationi ceterisque singulis quae utique orationes esse dicuntur — ut id quod generaliter appositum est
Abbreviated transcription (Latin):
retur. At cum nomina reb imposita. uoces q: singulȩ ꝑ estimatio¬
nem euis qui ita res appellandas ẽẽ censuit. ita sint institutȩ ⁊ ita
arte compositȩ. ut nota quadã in rerũ significationẽ ñ aꝑta decla¬
ratione ducẽnt audientes: necessariũ admodum arbitror nosse qͥd
sit diffinitio. quibq specieb ac partib compleat᷑. ut facillime ⁊ eã
rem quã declarat possit ostendere: et tollat tamen cognitis modis
in dicendo sua uarietate fastidium. Ac pͥns ipsius eiusdẽ ut orcdi¬
nem ꝑ p̃cepta seruare uideamur: diffimtionis adhibenda ẽ dif¬
sinitis. Diffintio ẽ. ut tullius in topicis refert. altera oratio que id
qd diffinit explicat quid sit. Hoc ita patet ⁊ ita intelligi neces¬
se est ut et in quo genẽ sit diffinitio declarandũ eẽ uideatur
et quid comp̃hendat: et quẽ admodũ ꝑfecte eadem diffinitio dif¬

Expanded text:
retur. At cum nomina rebus imposita vocesque singulae, per aestimatioretur. At cum nomina rebus imposita vocesque singulae, per aestimationem eius qui ita res appellandas esse censuit, ita sint institutae et ita arte compositae, ut nota quadam in rerum significationem, non aperta declaratione ducerent audientes: necessarium admodum arbitror nosse quid sit definitio quibusque speciebus ac partibus compleatur, ut facillime et eam rem quam declarat possit ostendere et tollat tamen, cognitis modis in dicendo, sua varietate fastidium. Ac prius eiusdem ipsius — ut ordinem per praecepta servare videamur — definitionis adhibenda est definitio. ‘Definitio est’ ut Tullius in Topicis ait ‘oratio quae id quod definit explicat quid sit’. Hoc ita patet et ita intellegi necesse est, ut, et in quo genere sit definitio, declarandum esse videatur, et quid comprehendat, et quemadmodum perfecte eadem definitio de
Abbreviated transcription (Latin):
etiam dialecticis autorib ⁊ ip̃so tullio se¬
pius ãmonente. quȩ dicitur diffinitio: qͥp¬
pe cũ in certamen contentionẽ q nichil
possit qd̃ tñ in dictione consistat aliquan¬
do deduci. nisi id de quo futura pugna ẽ.
pͥus fu̾it ita diffinitione defixum ut possit
inter utrũq qui inituri sunt eam litem eẽ manifestum qͥd sit illud
de quo in futura questione tractabit᷑. Unde ñ solum cõmodita¬
tis gn̾e ꝑspicienda est uͥtus diffiniendi. qͥa ꝑ hanc res oratione sẽꝑ
euoluitur. & quid illa sit que id de quo querit᷑ explicat: uerũ etiã qd̃
pͥncipalis semꝑ adhibita maximũ lumen ac manifestũ parit rei
quȩ in contrariũ deductȩ habeat questionẽ. Etenĩ si u̾ba aut nota
om̃ib extitissent. aut unã significantiã sui semꝑ ten̾ent. ⁊ ñ ambi¬
guo uł obscuro dicto ⁊ audientes fallerent. ⁊ loquentes sub diu̾sa
int̾pretatione deciꝑent: om̃ino diffinitio necessaria minime crede¬

Expanded text:
ipso Tullio saepius admonente, quae dicitur definitio; quippe cum in certamen contentionemque nihil possit, quod tamen in dictione consistat, aliquando deduci, nisi id de quo futura pugna est prius fuerit ita definitione defixum, ut possit inter utrumque qui inituri sunt eam litem esse manifestum, quid sit illud de quo in futura quaestione tractabitur. Vnde non solum commoditatis genere perspicienda est virtus definiendi, quia per hanc res orationem semper evolvitur, et quod illa sit quae id de quo quaeritur explicat, verum etiam quod principalis semper adhibita maximum lumen et manifestum parit rei, quae in contrarium deducta habeat quaestionem. Etenim si verba aut nota omnibus extitissent aut unam significantiam sui semper tenerent, et non ambiguo vel obscuro dicto audientes fallerent et loquentes sub diversa interpretatione deciperent, omnino definitio necessaria minime crede
Abbreviated transcription (Latin):
neat᷑. Tullius in topycis ius ciuile uoluit diffinire: et ut oportu¬
it epit a genẽ. Dixit enim in pͥncipio ius cuule ẽ equitas. hoc ui¬
ris genus est. S qm̃ eadem equitas nc̃ constitutiua ẽ. nc̃ natura¬
lis. ius autẽ ciunle equitas ẽ ab om̃ib instituta: ideo adiectũ ius
ciuile ẽ equitas constituta. Posito genẽ. adiecta specie. spẽm aliã se¬
parauit: scilicet naturalẽ. S qm̃ etiã ius gentiũ ȩquitas constitu¬
ta ẽ. ⁊ ñ est tñ ciuile: adiectum id qd separare potuisset ius genti¬
um. his inquit qui eiusdẽ ciuitatis sunt. Qua specie int̾posita: ius
cuuile descͥpsit. Est etiam nc̃ qdđ cum altero possit eẽ cõmune hoc
ipsũ qd̾ supra dictũ ẽ uniu̾sum. Eenim religionũ iuri ⁊ sacroꝵ
om̃ium conuenit. Namq ius religionũ ⁊ equitas ẽ ⁊ constitutiua
equitas: ⁊ his om̃ib qui enisci̾ẽ sunt ciuitatis. S illud ius ñ

Expanded text:
neatur. Tullius in Topicis ius civile voluit definire et, ut oportuneatur. Tullius in Topicis ius civile voluit definire et, ut oportuit, coepit a genere; dixit enim in principio ‘ius civile est aequitas’: hoc iuris genus est. Sed quoniam eadem aequitas nunc constitutiva est, nunc naturalis, ius autem civile aequitas est ab hominibus instituta, ideo adiectum ‘ius civile est aequitas constituta’: posito genere, adiecta specie speciem aliam separavit, scilicet naturalem. Sed quoniam etiam ius gentium aequitas constitutiva est et non est tamen civile, adiectum id quod separare potuisset ius gentium: ‘his’ inquit ‘qui eiusdem civitatis sunt’: qua specie interposita ius civile descripsit. Est etiam nunc quod cum altero possit esse commune: hoc ipsum quod supra dictum est universum. Etenim religionum iuri et sacrorum omnium convenit; namque ius religionum et aequitas est et constitutiva aequitas et his omnibus qui eiusdem civitatis sunt. Sed illud ius non
Abbreviated transcription (Latin):
dicanda sunt. Constat enĩ his qͥnq partib ueluti m̃bris suis in¬
tegra diffinitio. Uerum ⁊ aristotiles in libris quos topica appel¬
lauit docuit quid genus sit qͥd sp̃es. quid diffe̾ntia. qͥd ꝓpͥum.
qͥd accidens. E płimi p̃terea philosophi libris suis cõplexi haꝵ
uim rerũ ⁊ potentiã declararunt. Nos quoq in uno libro de
his qͥnq reb plenissime disputauimꝰ. Itaq ne res rei int̾posita
obscuritatẽ pariat. aut dicta repetamus: lectorem ad librũ qͥiã
scͥptus ẽ si adest ei diligentia ire uolumꝰ. Nunc ñ eẽ impedim̃to
qđ hic p̃termissum ẽ animadu̾tat. Id enĩ etiã illis om̃ib cogni¬
tis ex p̃ceptoꝵ necessitate retinebit in or̃one ista substantiali tam¬
di int̾ponẽ debere species ⁊ disfẽntias quãdiu seclusis om̃ib
quȩ hoc idem eẽ possunt. ad id ꝑueniat᷑ ut ꝓpͥetas iam certa te¬

Expanded text:
dicanda sunt. Constat enim his quinque partibus veluti membris suis indicanda sunt. Constat enim his quinque partibus veluti membris suis integra diffinitio; verum et Aristotlavit, docuit quid genus sit, quid species, quid differentia, quid proprium, quid accidens; et plurimi praeterea philosophi libris suis complexi harum vim rerum et potentiam declararunt. Nos quia iam uno libro et de his quinque rebus plenissime disputavimus, ne res rei interposita obscuritatem pariat aut dicta repetamus, lectorem ad librum qui iam scriptus est, si adest ei indigentia, ire volumus; nunc non esse impedimento quod hic praetermissum est animadvertat: id enim etiam, illis omnibus cognitis, ex praeceptorum necessitate retinebit. In oratione ista substantiali tamdiu interponere debemus species et differentias, quamdiu, seclusis omnibus quae hoc idem esse possunt, ad id perveniatur, ut proprietas iam certa te
Abbreviated transcription (Latin):
cunq sunt alicuiꝰ magnitudinis. Sicut enĩ circulũ in iemicirculos
&& in eos quos g̾ti thomeas uocant nos diuisiones possumus dicere dist̃
as in parallello grãmata. alias in tetragona separamꝰ: ita quoq genꝰ
At cũ dicimus numoꝵ alii sunt pares. alii impares. et rursus alii pri
tera equa habentia: alia totis inequalia lat̾ib. E rursus tͥanguloꝵ
alia sunt rectiangula. alia acutos habentia angulos: alia obtusos
qm̃ genus una quodãmͦ multaꝵ sp̃erũ similitudo ẽ quȩ earum
om̃ium substantialẽ conuenientiã monstret. atq ideo collectiuũ plu¬
rimaꝵ sp̃erũ genus ẽ.: disiunctiuȩ uͦ unius geni̾s sp̃es. Quȩ qm̃ diffe

Expanded text:
cumque alicuius sunt magnitudinis. Sicut enim circulum in semicirculos cumque alicuius sunt magnitudinis. Sicut enim circulum in semicirculos et in eos quos Graeci tomeas uocant nos diuisiones possumus dicere distras in parallelogrammata, alias in tetragona separamus, ita quoque genus, ut cum dicimus ''numerorum alii sunt pares, alii impares'' et rursus ''alii primtera aequalia sunt recti angula, alia acutos habentia tres angulos, alia obtusi ust, quoniam genus una quodammodo multarum specierum similitudo est, quae earum omnium convenientiam substantialem monstret, atque ideo collectivum plurimarum specierum genus est. Disjunctivae vero unius generis species sunt quae
Abbreviated transcription (Latin):
corporis quȩ animalis. Siquis enim dicat substantiȩ aliud ẽ corpo¬
rale aliud incorporale: recte diuisionẽ fecerit. Ee nanq diffentie ꝓpͥe
substantiȩ sunt. Siquis uͦ sic. substantiaꝵ alia sunt animata. alia in ani¬
mata: hic ñ rectȩ substantiȩ diffẽntias disgregauit. Corporis nanq
post diuisionẽ factam mox diffinitiones aut exempla subdenda sunt.
S siquis diffinitionib ñ abundet satis est exempla subicere: ut cũ di¬
neq diminutã ẽ neq supfluam. Nam neq plures sp̃es quã sub genẽ
sunt oportet apponi nec pauciores. ut in se ipsam diuisio sicut t̾minꝰ
coni̾tat᷑. Conu̾tit᷑ enĩ t̾minus sic Sirtus ẽ mentis habitus optimus
Rursus habitus m̃tis optimꝰ. iurtus ẽ. Sic etiã diuisio. Om̃e genus.
aliqͥd eoꝵ erit quȩ sunt sp̃es. Rursus quelibet sp̃es. ꝓpͥum genus est.

Expanded text:
corporis quae animalis, si quis enim dicat ''substantiae aliud est corpocorporis quae animalis, si quis enim dicat ''substantiae aliud est corporale, aliud incorporale'', recte diuisionem fecerit, hae namque differentiae propriae substantiae sunt, si quis uero sic, ''substantiarum alia sunt animata, alia inanimata'', hic non recte substantiae differentias disgregauit, corporis namquepost diuisionem factam mox definitiones aut exempla subdenda sunt, sed si quis definitionibus non abundet satis est exempla subicere, ut cum dineque diminutam esse neque superfluam, nam neque plures species quam sub genere sunt oportet apponi nec pauciores, ut in se ipsa diuisio sicut terminus conuertatur. Conuertitur enim terminus sic: ''uirtus est mentis habitus optimus'', rursus ''habitus mentis optimus uirtus est''. Sic etiam diuisio: ''omne genus aliquid eorum erit quae sunt species'', rursus ''quaelibet species proprium genus est''
Abbreviated transcription (Latin):
et infinitũ. Quanquã enĩ sit pͥuatio infinitũ: tñ contrarii imaginati¬
one formatur. Est quedam nanq ut dictũ est forma habitus Dignũ
uͦ inqͥsitu ẽ utrũ in sp̃es an in diffe̾ntias recte gen̾a diuidant᷑. Diffi¬
butio. Oportet gͥ scł̃m naturã diuisionis ⁊ scdm diffinitionẽ in
ꝓpͥas sp̃es semꝑ fieri gen̾is disgregationẽ: s hoc int̾dum fieri neqͥt
ꝓpter eam quam supra retulimus causã. Multis enim sp̃eb ñ sunt no¬
mina. atq ideo qm̃ quedã sunt pͥma gen̾a. quedã ultima. quedã me¬
cdia: pͥmũ quidẽ ut substantia. ultimũ ut animal. mediũ ut corpus
infu̾is. Homo nanq sp̃es ñ genus ẽ. Quare antiquior uidebit᷑ sp̃ei di¬
pͥmũ genus in suas diffe̾ntias disgregemus. ñ in postĩores. ⁊ post̾iores
rursus in suas s ñ in posti̾ores. Neq enim eedem sunt diffe̾ntiȩ furat

Expanded text:
et infinitum; quamquam enim sit priuatio, infinitum tamen contrarii imaginatiet infinitum; quamquam enim sit priuatio, infinitum tamen contrarii imaginatione formatur, est quaedam namque, ut dictum est forma. Dignum uero inquisitu est utrum in species an in differentias recte genera diuidantur, defibutio. Oportet igitur secundum naturam diuisionis et secundum definitionem in proprias species semper fieri generis disgregationem sed hoc interdum fieri nequit propter eam quam supra reddidimus causam, multis enim speciebus non sunt nomina atque ideo, quoniam quaedam sunt prima genera, quaedam ultima, quaedam media: primum quidem ut substantia, ultimum ut animal, medium ut corpus, imali, homo namque species, non genus est. Quare antiquior uidebitur speciei diprimum genus in suas differentias disgregemus non in posteriores, et posterius rursus in suas sed non in posteriores. Neque enim eaedem sunt differentiae
Abbreviated transcription (Latin):
Quartam uͦ oppositionẽ diximus eam quȩ ẽ scłm ad aliquid. ut pater. filiꝰ.
dñs. seruus. duplex mediũ: sensibile sensus. Hec gͥ nullã habent sub¬
stantialẽ diffe̾ntiam qua a se discrepent. ĩmo potuis habent huiꝰmͦi
cognationẽ qua ad se inuicẽ refãntur: ac sine se ẽẽ ñ possint. Non
ẽ gͦ gen̾is in relatiuas partes facienda diuisio: s tota huiꝰmͦi sectio a
genẽ separanda ẽ. Neq enim hominis sp̃es est seruus aut dñs. nec
numĩ mediũ aut duplum. Cum gͥ quatuor sint diffe̾ntiȩ opposi¬
tionũ affirmationis ⁊ negationis. si ñ necesse ẽ. semꝑ tñ relationis
reicienda diuisio ẽ: p̃uationis ⁊ habitus ⁊ contrarioꝵ sumendȩ
Maxime autẽ contrarietas in diffẽntus ponenda ẽ. necñ etiã pͥuatio. ic¬
cuto qm̃ quiddã contra habitũ contrariũ uidet᷑ opponẽ: ut est finitũ

Expanded text:
Quartam uero oppositionem diximus quae est secundum ad aliquid, ut pater filius, Quartam uero oppositionem diximus quae est secundum ad aliquid, ut pater filius, dominus seruus, duplex medium, sensibile sensus. Haec igitur nullam habent substantialem differentiam qua a se discrepent, immo potius habent huiusmodi cognationem qua ad se inuicem referantur ac sine se esse non possint. Non est ergo generis in relatiuas partes facienda diuisio, sed tota huiusmodi sectio a genere separanda est, neque enim hominis species est seruus aut dominus nec numeri medium aut duplum. Cum igitur quattuor sunt differentiae, affirmationis et negationis si non necesse est semper tamen relationis reicienda diuisio est, priuationis et habitus et contrariorum sumendae. Maxime autem contrarietas in differentiis ponenda est nec non etiam priuatio, idcirco quoniam contra habitum quiddam contrarium uidetur apponere, ut est finitum
Abbreviated transcription (Latin):
nale ꝑ a. lit̾am sig̃cat᷑. ut ẽ idẽ sentit. a mortale. tanquã si diceret᷑
animal rationale mortale. a. Aenĩ ut dictum ẽ. animal rõnale si¬
gnificat. Sic gͦ .a. litera ⁊ mortali: duob t̾minis facta diffinitio ẽ.
Quod si reꝑirent᷑ in om̃ib quoq nomina: duob semꝑ t̾minis tota dif¬
finitio constitueret᷑. Diuisio uͦ nominib positis qm̃ semꝑ in duos t̾mi¬
nos secatur manifestũ ẽ siquis geñ ⁊ diffẽntiȩ cum deest ipsũ nom̃
habentes equa. aliȩ totȩ in equales. Trina gͥ diuisio ista si sic ꝓferret᷑.
lia st̃ bona. alia sunt mala.: alia indiffe̾ntia. quȩ nec mala sunt scilicet
nec bona. Si ita diceret᷑ gemina diuisio ꝓueniret. Rerum om̃ium alia
sunt diffentia. alia indiffe̾ntia Diffentiũ: alia bona. alia mala. Ita gͦ
diuisio om̃is in gemina secaret᷑: si sp̃eb et diffẽntiis uocabula ñ deeẽn.

Expanded text:
nale per A litteram significatur, idem sentit ''A mortale'' tanquam si diceretur nale per A litteram significatur, idem sentit ''A mortale'' tanquam si diceretur ''animal rationale mortale'', A enim, ut dictum est, animal rationale significat. Sic ergo A littera et mortali, duobus terminis, facta definitio est; quod si reperirentur in omnibus quoque nomina, duobus terminis finitio. Divisio quoque, nominibus positis, quoniam semper in duos terminos secatur, manifestum est, si quis generi et differentiae cum deest nomen habentes aequalia, aliae totae inaequales sunt. Trina igitur divisio ista si proferretur, lia sunt bona, alia sunt nec mala, si ita diceretur gemina diuisio proueniret: ''rerum omnium alia sunt differentia, alia indifferentia; differentium alia sunt bona, alia mala''. Ita ergo diuisio omnis in gemina secaretur si speciebus et differentiis uocabula non deessent.
Abbreviated transcription (Latin):
uisio ẽ. fere enĩ cunctas diffe̾ntias in contraria ducimus. S qm̃
contraria sunt alia medio carentia. alia mediata: ita quoq diuisio
facienda ẽ. ut coloꝵ alia sunt alba. alia nigra. alia neutra. fieret au¬
tem om̃is diffinitio om̃is q diuisio duob t̾minis p̾dicatis. nisi ut
supra iam dictum ẽ. indigentia que sepe existit in nomine. ꝓhi¬
beret. Quomͦ autẽ utrȩq duob t̾minis fierent: erit manifestũ hoc mͦ
Cum enĩ dico animaliũ alia rationabilia alia irrationabilia: animl
rationale ad hominis diffinitionẽ contendisset. S qm̃ animalis ra¬
tionalis unũ nom̃ ñ est: ponamiꝰ ei nom̃ a lit̾am. Rursus .a. literȩ qd̾
ẽ animal rationale. alia sunt mortalia alia ĩmortalia. Uolentes gͥ
diffinitionẽ hominis redd̃e: dicẽmus homo ẽ .a. litera mortalis. Nã
si hominis diffinitio ẽ animal rationale. mortale: animal uͦ ratio¬

Expanded text:
uisio est, fere enim cunctas differentias in contraria ducimus, sed quoniam uisio est, fere enim cunctas differentias in contraria ducimus, sed quoniam contraria sunt alia medio carentia, alia mediata, ita quoque diuisio facienda est, ut ''colorum, alia sunt alba, alia nigra, alia neutra''. Fieret autem omnis definitio omnisque diuisio duobus terminis praedicatis nisi, ut supra dictum est, indigentia quae saepe existit in nomine prohiberet. Quo autem modo utraeque duobus terminis fierent erit manifestum hoc modo. Cum enim dico ''animalium alia sunt rationabilia, alia irrationabilia'' animal rationale ad hominis definitionem contendit, sed quoniam animalis rationalis unum nomen non est ponamus ei nomen A litteram: ''rursus A litterae'' quod est animal rationale, ''alia sunt mortalia, alia immortalia''. Volentes igitur definitionem hominis reddere dicemus ''homo est A littera mortalis'', nam si hominis definitio est animal rationale mortale, animal uero ratio
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ quasi dispositus ⁊ affectus. Hoc quoq aristotiles testatur in
phisicis. Unde fit ut pͥuationis diffe̾ntia: ad gen̾um diuisionẽ
frequent̾ utamur. S hic quoq eodem mͦ sicut in contradictione
faciendũ ẽ. Pͥus enĩ ponendus ẽ habitus qui ẽ affirmationi consi¬
milis: post pͥuatio quȩ negationi. Aliquotiens tñ pͥuationes q̃¬
cum particula pͥuationis. ut cũ dicimus finitũ et infinitũ. equũ¬
ma pͥuationis sode. Ac de oppositione quidẽ pͥuationis ⁊ habitꝰ
hec dicta sufficiant. Contrarioꝵ uͦ oppositio dubitat᷑ fortasse an scd̃m
pͥuationẽ & habitum eẽ uideat᷑. ut album ⁊ nigrũ. an albũ qͥdẽ
pͥuatio nigri sit: nigrũ uͦ albi. S hec alias. Nunc autẽ ita tractandũ
ẽ. tanquã si sit aliud oppositionis genus. sicut ẽ in p̾dicam̃tis ab ip¬
so quoq aristotile dispositũ. In contrariis autẽ gen̾um multa di¬

Expanded text:
modo quasi dispositus et affectus hoc quoque Aristoteles testatur in modo quasi dispositus et affectus hoc quoque Aristoteles testatur in Physicis. Vnde fit ut priuationis differentia ad generum diuisionem frequenter utamur. Sed hic quoque eodem modo sicut in contradictione faciendum est, prius enim ponendus est habitus, qui est affirmationi consimilis, post priuatio, quae negationi. Aliquotiens tamen priuationes quaecum particula priuationis, ut cum dicimus ''finitum'' et ''infinitusecundae. Ac de oppositione quidem priuationis et habitus haec dicta sufficiant, contrariorum uero oppositio dubitatur fortasse an secundum priuationem et habitum esse uideatur, ut album et nigrum, an album quidem priuatio nigri sit, nigrum uero albi, sed hoc alias, nunc autem ita tractandum est tanquam si sit aliud oppositionis genus, sicut est in Praedicamentis ab ipso quoque Aristotele dispositum. In contrariis autem generum multa di
Abbreviated transcription (Latin):
me cognitionẽ facilem pollicentẽ. Neq enim rudib hec totius artis. s
imbutis ⁊ ult̾iori pene loco ꝓgressis: legenda et discenda ꝓponimꝰ
plinȩ mͥ dicendũ eẽt diligenter exposui. Hec quidẽ dicta sint de
oppositione: quã affirmatio negatio q constituit. Illa uͦ quȩ scl̃m
habitũ pͥuationẽ q fit: ipsa quoq suꝑiori uidet᷑ eẽ consimilis ne¬
gationi. Negat enĩ quodãmͦ pͥuatio habitũ. s diffext. qd semꝑ qͥdẽ
potest ẽẽ negatio. pͥuatio uͦ ñ semꝑ. s tunc quandõ habere possibi¬
le ẽ. hec uͦ nos iam p̾dicam̃ta docuerunt. Quare forma quȩdã in-¬
telligitur ẽẽ pͥuatio. Non enim tantũ pͥuat: s etiã circa se ipsã pͥua-¬
tum quẽq disponit. Neq enĩ oculũ cecitas pͥuat lumine. s ipsa qͦq
scd̃m se pͥuatum luce disponit. Cecus enĩ dicit᷑ ad pͥuationẽ qͦdã¬

Expanded text:
me cognitionem facilem pollicentem. Neque enim rudibus haec totius artis, sed me cognitionem facilem pollicentem. Neque enim rudibus haec totius artis, sed imbutis et ulteriore pene loco progressis legenda et discenda proponimplinae mihi dicendum esset, diligenter exposui. Haec quidem dicta sunt de oppositione quam affirmathabitum priuationemque fit ipsa quoque superiori uidetur esse consimilis. Negat enim quodammodo priuatio habitum, sed differt quod semper quidem potest esse negatio, priuatio uero non semper, sed tunc quando habitum habere possibile est hoc uero nos iam Praedicamenta docuerunt. Quare forma quaedam intellegitur esse priuatio, non enim tantum priuat sed etiam circa se ipsam priuatum quemque disponit. Neque enim solum oculum caecitas priuat lumine, sed ipsa quoque secundum se priuatum luce disponit, caecus enim dicitur ad priuationem quodam
Abbreviated transcription (Latin):
liquos numos pͥmos. cũ quales sint pͥmi exemplo uł diffinitione do¬
cueris. quales ñ sint pͥmi mox auditor intelliget. Sin uͦ econtrario
fecis: aut neutra subito aut tardius utraq cognoscit. Diuisio uͦ quȩ
ꝓpter aꝑtissimã genis naturã reꝑta ẽ: debet potius ad intelligibi¬
liora deducere. Amplius quoq Prior affirmatio ẽ. postĩor negatio
Quod autẽ pͥmum ẽ: in diuisione quoq oportet pͥmitus ordinari.
Necesse ẽ quoq semꝑ. finita infinitis ẽẽ potiora. ut ȩquale in equali.
uͥtutẽ uitiis. certũ incertũ. stabile fixum q mutabili. S om̃ia quȩ
aut diffinita parte or̃onis. aut affirmatione ꝓferunt᷑ plus finita st̃.
quã aut nomen cũ particula negatiua. aut tota negatio. Quare fi
nito potius quã infinito ẽ facienda diuisio. S sicui quȩdã ꝑ hec pa¬
ratur anxietas. aut obscura sunt fortasse quã ipse desid̾at: nichil ad

Expanded text:
liquos primos numeros, cum quales sint primi exemplo uel definitione doliquos primos numeros, cum quales sint primi exemplo uel definitione docueris, quales non sint primi mox auditor intelliget. Sin uero e contrario feceris, aut neutra subito aut tardius utraque cognoscet, diuisio uero quae propter apertissimam generis naturam reperta est debet potius ad intelligibiliora deducere. Amplius quoque prior affirmatio est, posterior negatio, quod autem primum est, in diuisione quoque oportet primitus ordinari. Necesse est quoque semper finita infinitis esse priora, ut aequale inaequali, uirtutem uitiis, certum incerto, stabile fixumque mutabili. Sed omnia quae aut definita parte orationis aut affirmatione proferuntur plus finita sunt quam aut nomen cum pnito potius quam infinito est facienda divisio. Sed si cui per haec quaedam paretur anxietas aut obscuriora sint fortasse quam ipse desiderat, nihil ad