comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cetera que in hac laude narrauit usq ad istum
locum ubi ait. letata ẽ. egyptus in ꝓfectione eoꝵ.
quia incubuit timor eoꝵ suꝑ eos. uelut assignãs
quod ꝓposuerat: quia firmauit popłi suum
E xpandit nubem in ꝓtectionẽ eorũ: et igne̾ ut
luceret eis ꝑ noctem.Tam sunt hec manifosta:
Non coturnices concupierunt: s carnes. Quia
uero et coturnix caro ẽ. et in isto psalmo non
loquitur de amaricatione illoꝵ in quib non ẽ.
beneplacitũ dõ:s de fide electoꝵ quod ẽ. uerum
semen abrahȩ: ipsi intelligendi sunt petisse ut
ueniret unde amaricantium murmura p̃me¬
rentur. lam in uersu qui sequitur. et pane cęli
saturauit eos. manna quidem nõ nominauit:
s nulli obscurum ẽ: qui illas litteras legit. Diru
eo flumina. Et hoc factum : tam cito intelligr̃
eñ et dicit. Qñ memor fuit uerbi scĩsiui: quod
locutus ẽ. ad habraham puerum suum. Et eduã

Expanded text:
caetera quae in hac laude cladis narravit, usque ad istum caetera quae in hac laude cladis narravit, usque ad istum locum, ubi ait, «laetata est Aegyptus in profectione eorum, quia incubuit timor eorum super eos;» velut assignans quod proposuerat, quia firmavit populum suu«Expandit nubem in protectionem eorum, et ignem ut luceret eis per noctem.» Tam sunt haec manifesta qNon coturnicem concupiverunt, sed carnes. Quia vero et coturnix caro est, et in isto psalmo non loquitur de amaricatione illorum in quibus non est beneplacitum Deo, sed de fide electorum, quod est verum semen Abrahae; ipsi intelligendi sunt petisse ut veniret unde amaricantium murmur opprimeretur. Jam in versu qui sequitur, «Et pane coeli saturavit eos,» manna quidem non nominavit, sed nulli obscurum est qui illas litteras legit. 32. abierunt in sicco flumina.» Et hoc factum tam cito intelligituenim et dicit: «Quoniam memor fuit verbi sancti sui, quod habuit ad Abraham puerum suum. Et eduxit
Abbreviated transcription (Latin):
illa necessitate migndi. nullus ẽẽt. egrotus. Lȩta¬
ta ẽ. egiptus in ꝓfectione eorum: quia incubuit
timor eorum suꝑ eos. Tinor utiq hebieorũ. suꝑ
egiptios. Hon enim timor eorũ quo timebant
hebrei: s quo timebantur. Dicet aliquis. Quom̃
gͦ. nolebant eos dimitt̾e egiptii : Quomͦ tanꝗͣ
nedituros dimiserunt: Quoni tanquã redit̾is.
et reddituris aurũ et argentum petentib cõmo¬
dauerut s letata ẽ. egy ptus in ꝓfectione eorum:
S intelligendũ ẽ. post illam ultimam egyptiorum
mortem. et tantam strageni ui mari rubro tam
magni ꝑsequentis exercitus. egyptios timuisse re¬
siduos ne rsderent bebrei: et eoꝵ reliquias magna
facilitate contererent. Tunc impletum ẽ. quod
suꝑius cum dixisset et auxit popłin suũ uehem̃¬
ter mox addidit. et firmauit eum suꝑ inimi¬
cos eus. hanc em̃ sententiam uno uersicło ꝓposi¬
tam. ut explicaret quomͦ id factum sit adiunacit:

Expanded text:
illa necessitate migrandi nullus esset aegrotus. illa necessitate migrandi nullus esset aegrotus. gyptus in profectione eorum, quia incubuit timor eorum super eos.» Timor utique Hebraeorum super Aegyptios. Non enim «timor eorum,» quo timebant Hebraei, sed quo timebantur. Dicet aliquis: Quomodo ergo nolebant eos dimittere Aegyptii? quomodo tanquam redituros dimiserunt? quomodo tanquam redituris et reddituris aurum et argentum petentibus commodaverunt, si «laetata est Aegyptus in profectione eorum?» Sed intelligendum est, post illam ultimam Aegyptiorum mortem, et tantam stragem in mari Rubro tam magni persequentis exercitus, Aegyptios timuisse residuos ne redirent Hebraei, et eorum reliquias magna facilitate contererent. Tunc impletum est quod superius, cum dixisset, «Et auxit populum suum vehementer,» mox addidit, «Et firmavit eum super inimicos ejus.» Hanc enim sententiam uno versiculo propositam ut explicaret, quomodo id factum sit, adjunxit
Abbreviated transcription (Latin):
mercedem. Nec in eo qđ egiptios deceꝑunt. a
quib sibi ut comodarent᷑ aurum argentumq
petierunt: putandꝰ ẽ. ds̃ huius modi dolose eis
qui sursum cor habent. uł iub̃e. uł si fecerunt
approbare. Magis enĩ ꝑ illa dĩ uerba utiq ab il¬
lo qui cor eorũ uidebat ⁊ cupiditates examinabat
ꝑmissi sunt facere ista quã uissi: nõ tam̃ sine ali¬
quo ꝓfectu animȩ carnalis qđ ⁊ his fecerunt
qui talia uire passi sunt. Et quãuis ꝑdolũ ^ ini¬
quis hominibus: tam̃ qđ sibi reddi debuit
abstulerunt. Sic̃ enim egiptiorũ imquitate. sic
istorũ infirmitate ad id qđ opus erat illis factu.
fig᷑andum ⁊ p̃nuntiandum diuine usus ẽ. deus.
& eduxit eos in argento ⁊ auro. Et ista locutio
scͥpt᷑arum ẽ. Pro eo quippe dictum ẽ. in argento
⁊ auro: ac si diceret᷑ cũ argento ⁊ auro. Et nõ erat
in tribubus eorum infirmus. S corpore. nõ anino
Etiam hoc magnum dĩ beneficium fuit: ut in

Expanded text:
mercedem: nec in eo quod Aegyptios deceperunt, a mercedem: nec in eo quod Aegyptios deceperunt, a quibus sibi ut commodaretur aurum argentumque petiverunt, putandus est Deus hujusmodi dolos, eis qui sursum cor habent, vel jubere, vel, si fecerint, approbare. Magis enim per illa Dei verba, utique ab illo qui cor eorum videbat et cupiditates examinabat, permissi sunt facere ista, quam jussi: non tamen sine aliquo provectu animae carnalis, quod et his fecerunt qui talia jure passi sunt, et quamvis per dolum, ab iniquis hominibus tamen quod sibi reddi debuit, abstulerunt. Sicut autem Aegyptiorum iniquitate, sic istorum infirmitate, ad id quod opus erat illis factis figurandum et praenuntiandum divine usus est Deus. «Et eduxit eos in argento et auro.» Et ista locutio Scripturarum est. Pro eo quippe dictum est, «in argento et auro,» ac si diceretur, cum argento et auro. «Et non erat in tribubus» «eorum infirmus:» sed corpore, non animo. Etiam hoc magnum Dei beneficium fuit, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ.fȩtus. Et comedit om̃e fenum in terra¬
Et fenũ fructus ẽ. sicut loqui scriptura consu¬
eint: que fenum appellat etiam segetes fru¬
gum. S ut duo diceret. duob fortasse que
diorat numero uoluit consonare : i. locustae
i bruceo. Hoc autẽ totum ꝑtinet ad elocutionis
uarietatem medentem fastidio: nõ ad diuersita
mitias si. laborũ. ꝓpt̾ pͥmogenita peccorũ dictũ
arbitror. Quȩ plage cũ sint decem. nec om̃s conu¬
meratȩ sunt: nec eodem ordine quo ibi factȩ le¬
gant᷑. Libera ẽ enim laudatio: a lege nanantis.⁊
texentis historiam. Cuiꝰ laudationis auetor et
toritate qua ꝑ eum egit hominem qui illam scͥp¬
sit historiam: ⁊ cõmemorat aliquid factum quod
tem etiam hoc laudib dĩ: qđ argento ⁊ auro
ditatos ifrsitas eduxit ex egipto: qi ⁊ ipsi tales
erant qui nõdum possent contempnere laborũ
suorũ licet temporalem. tam̃ debitam ustamq

Expanded text:
fetus. Et comedit omne fenum terrafetus. Et comedit omne fenum terranum fructus est, sicut loqui Scriptura consuevit, quae fenum appellat etiam segetes frugum, sed ut duo diceret, duobus fortasse quae dixerat, numero voluit consonare, id est, locustae et brucho. Hoc autem totum pertinet ad elocutionis varietatem medentem fastidio, non ad diversitatmitias vero laborum, propter primogenita pecorum, dictum arbitror. Quae plagae cum sint decem, nec omnes commemoratae sunt, nec eodem ordine quo ibi factae leguntur. Libera enim est laudatio a lege narrantis et texentis historiam. Cujus laudationis auctor et toritate qua per eum egit hominem qui illam scripsit historiam, et commemorat aliquid factum quod tem etiam hoc laudibus Dei, quod argento et auro ditatos Israelitas eduxit ex Aegypto; quia et ipsi tales erant, qui nondum possent contemnere laborum suorum licet temporalem, tamen debitam justamque
Abbreviated transcription (Latin):
posuerat exordine complerentur. Conuertit¬
aquas eoꝵ in sanguinẽ: et occidit pisces eoꝵ.
D edit tram eorumꝰ ranas: in penitralib regũ
ipsorum. Tanquam diceret.: t̾ram eorum cõ¬
uertit in ranas. Tanta erum ranarum fue¬
erat antequam fieret. et sine tp̃r ibi erat
quo tempore fieret: quainquam et ꝑ angłos
et ꝑ seruos suos moysen et aaron etiam
tunc quodammodo dixit ut fieret. quan¬
grandinẽ. Similis locutio ẽ. illi ubi ait. de¬
dit terram eorum ranas nisi quod ibi nõ
utiq in ranas tota t̾ra conuersa est: plu¬
uia uero in grandinẽ etiam tota potuit.
gnẽ conburentem in terra ipsorum. Sub¬
et ficulneas eoꝵ : et contruut ome lignũ
finium eoꝵ. Hoc ui grandinis et fulmi¬
nib factum ẽ: unde et ignem dixit com¬
burentem. Dixit . ⁊ uenitꝰ locusta et bruchꝰ.
cuius non erat numerus. Una plaga ẽ. lo¬
custȩ et bruei: qm̃ altera ẽ. parens. et alt̾a

Expanded text:
posuerat, ex ordine complerentur. posuerat, ex ordine complerentur. et occidit pisces eorum. Dedit terram eorum ranas, in penetralibus regnum ipsorum:» tanquam diceret, Terram eorum convertit in ranas. Tanta enim ranarum fueerat antequam fieret; et sine tempore ibi erat, quo tempore fieret: quanquam et per Angelos, et per servos suos Moysen et Aaron, etiam tunc quodammodo dixit ut fieret, quangrandinem.» Similis locutio est illi ubi ait, «Dedit terram eorum ranas;» nisi quod ibi non utique in ranas tota terra conversa est, pluvia vero in grandinem etiam tota potuit. «Ignem comburentem in terra ipsorum:» subet ficulneas eorum, et contrivit lignum finium eorum. Hoc vi grandinis et fulminibus factum est. Unde et ignem dixerunt comburentem. Dixit, et venit locusta et bruchus, cujus non erat numerus. Una plaga est locustae et bruchi; quoniam altera est parens, altera
Abbreviated transcription (Latin):
non erant alicuuis significationis in ania. sicut
uerba que loquimur: idõ et ipsa dicta sunt
uerba. q̃nõ uocum ⁊ sonorum. s signoꝵ et
inter plagas quib egyptiĩ ꝑcussi sunt. Quod
aut̃ sequit᷑: in diuersis codicib uarie legitur:
Alii nanq habent et exacerbauerunt sermones
euis: alii uero et nõ exacerbauerunt sermones
eus. S qd̾ prius dixi: in plurib inuenimus.
Ubi aut̃ addita ẽ. negatiua particła: uix duos
codices potiumus reꝑire. S ne forte mendosi.¬
tas ꝓpter sensum faciliorem habundauerit. qͥd
enim facilius intelligit᷑ quã id quod dictum
ẽ exacerbauerũt sermones euis. utiq contu¬
macib contradictionib suis: conati sumus
scd̃m aliquã rectam sententiã etiam illud
exponere. hoc et interim occurrit. nõ exacer¬
bauerunt sermones eiuis id ẽ. in moysen et
aaron: quia eos etiam durissimos patientissime
ꝑtulerunt. donec omĩa que ds̃ in eis facere dis¬

Expanded text:
non erant alicujus significationis inania, sicut et non erant alicujus significationis inania, sicut et verba quae loquimur; ideo et ipsa dicta sunt verba, non vocum et sonorum, sed signorum et inter plagas quibus Aegyptii percussi sunt. Quod autem sequitur, in diversis codicibus varie legitur. Alii namque habent, «Et exacerbaverunt sermones ejus;» alii vero, «Et non exacerbaverunt sermones ejus:» sed quod prius dixi, in pluribus invenimus; ubi autem addita est negativa particula, vix duos codices potuimus reperire. Sed ne forte mendositas propter sensum faciliorem abundaverit; quid enim facilius intelligitur quam id quod dictum est, «Et exacerbaverunt sermones ejus,» utique contumacibus contradictionibus suis? conati sumus secundum aliquam rectam sententiam etiam illud exponere: et hoc interim occurrit, «Non exacerbaverunt sermones ejus,» id est, in Moyse et Aaron; quia eos etiam durissimos patientissime pertulerunt, donec omnia quae Deus in eis facere dis
Abbreviated transcription (Latin):
enii: odium felicitatis alienȩ. Sic ergo con¬
uertit cor eorum. ut ꝑ inuidentiam odissent
popłm eius: et dolum facerent in seruos eius.
Non itaq cor illorum maliun faciendo. s popło
suo benefaciendo: cor illoꝵ sponte malum.
conuertit ad odium. Non enĩ rectum cor
ꝑuertit: s sponte ꝑuersum ad odium popłi.
ubi eo malo bene uteretur conuertit. Non¬
enĩ illos malos faciendo: s istis bona quib ma¬
li facillime possint inuidere largiendo. Quod
usus consequentia docent. quȩ in eiꝰ laude com¬
Sufficeret quem elegit: s nichil in eo quȩrendũ
est. quod additũ ẽ. ipsum. Locutio scripturarũ
cham. Non ita debenus acciꝑe uerba signoꝵ.
et ꝓdigiorum. quasi uerba quib uerbis fieret᷑
signa i ꝓdigia: id ẽ. que dicerent. ut fierent
signa et ꝓdigia. Multa eiũ sine uerbis facta
sunt. uł uirga. uł inanu extenta. uł fauilla
in cȩlum nussa: s quia illa ipsa que facta st̃

Expanded text:
enim odium felicitatis alienae. Sic ergo conenim odium felicitatis alienae. Sic ergo convertit cor eorum, ut per invidentiam odissent populum ejus, et dolum facerent in servos ejus. Non itaque cor illorum malum faciendo, sed populo suo benefaciendo, cor illorum sponte malum convertit ad odium. Non enim rectum cor pervertit, sed sponte perversum ad odium populi, ubi eo malo bene uteretur, convertit; non illos malos faciendo, sed istis bona, quibus mali facillime possent invidere, largiendo. Quo usus, consequentia docent: quae in ejus laude comSufficeret, «quem elegit;» sed nihil in eo quaerendum est, quod additum est, «ipsum.» Locutio Scripturarum Cham.» Non ita debemus accipere, «verba signorum et prodigiorum,» quasi verba, quibus verbis fierent signa et prodigia, id est, quae dicerent ut fierent signa et prodigia. Multa enim sine verbis facta sunt, vel virga, vel manu extenta, vel favilla in coelum missa. Sed quia illa ipsa quae facta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
quereremus quomodo factum sit. incipit dic̾e
donec etiam id narrando det̾minet. Et conuer¬
tit cor eorum ut odirent popłm: et dolum
facerent in seruos eius. Hunquidnam intelligẽ¬
dum ẽ. uł credendum: quod ds̃ cor hominis ad
facienda peccata conuertat: An peccatum nõ
est uł paruũ peccatum ẽ. odisse popłm dĩ: et
dolum facere in seruos enis: Quis hoc dixerit:
Nunquid eg̃o istorum tam grauium peccatoꝵ
auctor ẽ. ds̃: qui nullius uł leuissum peccati
auctor credendus est: Quis sapiens: et intelli¬
get hec: Nam ipsa est illa mirabilis dĩ bom¬
tas: qua bene utitur etiam malis uł angłis
uł hominib. Cum enim ipsi uicio suo ma¬
li sint: ille de malo eorum bene facit. Don
enu antequam odissent popłm euis boni erãt
s maligni et impii: tales erant qui facile in¬
colis suis felicib iniuderent. In eo ergo quod po¬
płm suum multiplicauit: hoc beneficio suo
malos ad inuidendũ conuertit. In udia est

Expanded text:
quaereremus quomodo factum sit; incipit dicere, quaereremus quomodo factum sit; incipit dicere, donec etiam id narrando determinet. «Et convertit cor eorum, ut odirent populum ejus, et dolum facerent in servos ejus.» Numquidnam intelligendum est, vel credendum quod Deus cor hominis ad facienda peccata convertat? an peccatum non est, vel parvum peccatum est, odisse populum Dei, et dolum facere in servos ejus? Quis hoc dixerit? Numquid ergo istorum tam gravium peccatorum auctor est Deus, qui nullius vel levissimi peccati auctor credendus est? Quis sapiens, et intelliget haec ? Nam ipsa est illa mirabilis Dei bonitas, qua bene utitur etiam malis, vel angelis, vel hominibus. Cum enim ipsi vitio suo mali sint, ille de malo eorum bene facit. Non enim antequam odissent populum ejus boni erant; sed maligni et impii tales erant, qui facile incolis suis felicibus inviderent. In eo ergo quod populum suum multiplicavit, hoc beneficio suo malos ad invidendum convertit. Invidia est
Abbreviated transcription (Latin):
incolȩ in ea. Incolatus porro uł accolatus. non
indigenã s aduenam ostendit. Ecce quomodo
transierunt de gente ingentem: de regno in
popłm alterum. Quod breuiter ꝓpositum fue¬
rat: breuiter narrando explicatum est. S de
quo regno transierint in popłm alterum: meri¬
to queri potest. Nondũ enĩ regnabant in terra
chanaan: quia nondũ ibi fuerat regnũ constitu¬
tum popli isrł. Quomodo ergo intelligi potest.
nisi forte scd̾m anticipationem: quia ibi regnũ
suum uehement᷑ : ⁊ firmauit eum suꝑ inimcos
euis. Et iam hoc breuiter totum propositum
est: ut quemadinodũ factum sit. deinde nar¬
retur. Non enun tunc firmatus est popłs dei
suꝑ egyptios uumicos suos quando eorũ mascu¬
lini fetus necabantur. uł quando infaciendis¬
laterib conterebant᷑: s quando in manu potẽ¬
ti ꝑ signa.⁊ portenta dñi dĩ sui. metuendi et
honorandi facti sunt. donec duri regis contẽp¬

Expanded text:
incolae in ea.» Incolatus porro, vel accolatus, non incolae in ea.» Incolatus porro, vel accolatus, non indigenam, sed advenam ostendit. Ecce quomodo «transierunt de gente in gentem, de regno in populum alterum.» Quod breviter propositum fuerat, breviter narrando explicatum est. Sed de quo regno transierunt in populum alterum, merito quaeri potest. Nondum enim regnabant in terra Chanaan, quia nondum ibi fuerat regnum constitutum populi Israel. Quomodo ergo potest intelligi, nisi forte secundum anticipationem, quia ibi regnum enter, et firmavit eum super inimicos ejus.» Etiam hoc totum breviter propositum est, ut quemadmodum factum sit, deinde narretur. Non enim tunc firmatus est populus Dei super Aegyptios inimicos suos, quando eorum masculini fetus necabantur, vel quando inlateribus conterebantur , sed postea in manu potenti per signa et portenta Domini metuendi et honorandi, facti sunt, donec duri regis contemp
Abbreviated transcription (Latin):
pedes in eius humilitate. S unde fieri possit ut
uir tantus unius ueri dĩ cultor in egypto alendis
tantum modo corporib. ⁊ reb tantũ corporalib
gubernandis eẽt intentus: et quo eos meliores
redderet. curam non gereret animoꝵS ea
conseripta sunt in illa hystoria: que sed̾m in¬
tentionem scribentis in quo erat sp̃i sc̃s. rebus
futuris illa narratione significandis sufficere
hoc est iacob et quod est egyptus. hoc ẽ. t̾ra
cham. Hic enim aꝑtissine demonstratum est
de semine cham filii noe. ciuus primitiuus
fuit chanaan: exortam fuisse etiam gentem
egyptiorum. P roinde quib codicib hoc loco
legitur chanaan: emendundũ ẽ. Melius enum
interpretatum ẽ. accola fuit. quã sicut alii co¬
dices habent in habitauit: quod tantũdem eẽt
si et incola diceretur. Nichil enum aliud signi¬
ficat. Nani id ipsum ẽ. uerbũ in greco isto loco
quod ẽ. & suꝑuis: ubi dictum ẽ. paucissimi et

Expanded text:
pedes in ejus humilitate. Sed unde fieri posset ut pedes in ejus humilitate. Sed unde fieri posset ut vir tantus, unius veri Dei cultor, in Aegypto alendis tantummodo corporibus, et rebus tantum corporalibus gubernandis esset intentus, et quo eos meliores redderet, curam non gereret animorum? Sed ea conscripta sunt in illa historia, quae secundum intentionem scribentis, in quo erat Spiritus sanctus, rebus futuris illa narratione significandis sufficere hoc est Jacob; et quod est Aegyptus, hoc est terra Cham. Hic enim apertissime demonstratum est, de semine Cham filii Noe, cujus primitivus fuit Chanaan exortam fuisse etiam gentem Aegyptiorum. Proinde in quibus codicibus hoc loco legitur «Chanaan,» emendandum est. Melius autem interpretatum est, «accola fuit,» quam, sicut alii codices habent, «inhabitavit:» quod tantumdem esset, si et incola diceretur; nihil enim aliud significat. Nam idipsum est verbum in graeco isto loco, quod est et superius, ubi dictum est, «Paucissimi et
Abbreviated transcription (Latin):
eum. Merito sp̃s sc̃s̃ quando a dño missus ẽ: use
sunt illis linguȩ diuise uelut ignis. Et apłs dicit
M isit rea ⁊ soluit eum: princeps popłorum et di¬
misit eum. Ipse est rex: qui et princeps popłoꝵ.
oluit compeditum. dimisit inclusum. Constituit
eum dñm domus suȩ: et principem om̃is posses¬
sionis suȩ : ut erudiret principes eius sicut semet¬
ipsum: ⁊ senes euis prudentiam doceret. Gre¬
cus habet: ⁊ seniores eius sapientiam doceret. qd̾
omĩmodo ad uerbum ita dici possit: erudiret prĩ¬
cipes eius ficut semet ipsum. ⁊ semores eius sapiẽ¬
tes faceret. Presbiteros enim habet. quos dicere
solemus seniores: non gerontes. id est senes. Sõfice
aut̃ quod uno uerbo la tine dici non potest. a
sapientia dictum ẽ. que sophia grece dr̃: non a
prudentia que fronesis apellatur. Heq hoc tam̃
legimus in illa sublunitate ioseph: sicut nec com¬

Expanded text:
eum.» Merito Spiritus sanctus quando a Domino missus est, visae eum.» Merito Spiritus sanctus quando a Domino missus est, visae sunt illis linguae divisae velut ignis : et Apostolus Misit rex et solvit eum, princeps populorum, et dimisit eum. Ipse est rex, qui princeps populorum: solvit eum compeditum, dimisit inclusum. Constituit eum dominum domus suae, et principem omnis possessionis suae. Ut erudiret principes ejus sicut semetipsum, et senes ejus prudentiam doceret.» Graecus habet, «Et seniores ejus sapientiam doceret.» Quod omnimodo ad verbum ita dici posset: «Erudiret principes ejus sicut semetipsum, et seniores ejus sapientes faceret:» πρεσβυτέρους enim habet, quos dicere solemus seniores, non γέροντας, id est senes; σοφίσαι autem, quod uno verbo latine dici non potest, a sapientia dictum est, quae σοφία graece dicitur, non a prudentia, quae φρόνησις appellatur. Neque hoc tamen legimus in illa sublimitate Joseph, sicut nec com
Abbreviated transcription (Latin):
ecce postus est ic un runam. et resirrectionẽ
multoꝵ in isrł̃. et in signum euu contradicetur.
eriliam ipsius animani ꝑtransiet gladiuis utre¬
ue lentis ex multis cordib cogitationes. Paslio
quapre ahñi que multis ruina fuit. et in qua
multorim cordium occulta patuerunt am̃ ex¬
pressun e. quid de dño sentiebant iu ipsam ei
mattigrunter carnali orbitate ꝑeussam sine du¬
bio contristauit. In illa uero tribulatione fuit
uoseph: donec ueniret uerbum eus quo fuerat
uicer pretaturuis uerariter somnia. Uude cõmẽ¬
datus e regi: ut etiam illi de somiuis eius futã¬
paiesres S qm̃ dioxit donec ueniret uerbũ eiꝰ
ne om̃modo cius sic intelligeremus. ut quisquã
ren tantam homini tribuendam putaret: co¬
tinio subiecit. Eloquium dñi inflaminauit eũ.
uł quod magis de greco ex pressum alii codices
habent. eloquium dm̃ igniuit eum. Ut etiam
ipse inter eos computaretur quib dictũ ẽ. lauda¬
num in nomine scõ enus: eloquium dñi igniuit

Expanded text:
n ruinam, et in resurrectionem multorum in Israel, et in signum cui contradicetur; et tuam ipsius animam pertransiet gladius, ut revelentur ex multis cordibus cogitationes . Passio quippe Domini, quae multis ruina fuit, et in qua multorum cordium occulta patuerunt, quoniam expressum est quid de Domino sentiebant, et ipsam ejus matrem graviter carnali orbitate percussam sine dubio contristavit. In illa vero tribulatione fuit Joseph, «donec veniret verbum ejus,» quo fuerat interpretatus veraciter somnia: unde commendatus est regi, ut etiam illi de somniis ejus futam dixit, «donec veniret verbum ejus,» ne omni modo «ejus» sic intelligeremus, ut quisquam rem tantam homini tribuendam putaret; continuo subjecit, «Eloquium Domini inflammavit eum:» vel, quod magis de graeco expressum alii codices habent, «Eloquium Domini ignivit eum;» ut etiam ipse inter eos computaretur, quibus dictum est, «Laudamini in nomine sancto ejus. Eloquium Domini ignivit
Abbreviated transcription (Latin):
menti ȩt̾ni hereditas ipse a se ipso requirendus:
mortalem istam uitam cur p̾stat querentib
eũ. ⁊ temporales necessitates: An ⁊ ipsas suȩ mi¬
sediȩ multiplicatione non deserit : Nam intẽte
audite quid p̃stiterit patrib nr̃is. uł inquib fi¬
dĩ exempla constituit: uł qui ex illoꝵ carne
ꝓpagati.etiam fidem imitati st̃. Cum eẽnt
ipsi numero breui. paucisllii ⁊ ucolȩ in ea
id ẽ. in t̾ra chanaan: et ꝑtransierunt de gente
in gentem. ⁊ de regno in popłi alt̾um. Non

Expanded text:
menti aeterni haereditas ipse a seipso requirendus; menti aeterni haereditas ipse a seipso requirendus; mortalem istam vitam quaerentium eum, et temporales necessitates, an et ipsa suae misericordiae multiplicatione non deserit? Nam intente audite quid praestiterit patribus nostris, vel in quibus fidei exempla constituit, vel qui ex illorum carne propagati etiam fidem imitati sunt. «Cum essent ipsi numero brevi, paucissimi et incolae in ea:» id est, in terra Chanaan. «Et pertransierunt de gente in gentem, et de reg
Abbreviated transcription (Latin):
nuni in nomine sc̃o eius. Letetur cor querentiũ
dñm: querite dñm ⁊ confirmamuini: querite
faciem eius semꝑ. Deude ad paruuloꝵ corda
nutrienda. ut roborentur in fide patriarohis
ut imitando et sꝑando simus semen illoꝵ.
nõ de sola gente hebreoꝵ: s illoꝵ qui istam
grãm suscipiunt in om̃i tra: quod totum his
uersib continetur. Mementote nurabilium
eus que fecit: ꝓdigia eius. et udicia oris eius.
Semen abraham serui eiꝰ: fili iacob electi eius.
Ipse ẽ. dñs ds̃ nĩ. in uniuersa terra uidicia eius.
Memor fuit ui scłm testamenti sui: uerbi qd̾ mã¬
dauit in nulle generationes. Quod disposuit ad
abraliam: ⁊ uiramti sui ad ysaac. Et statuit illd̃
iacob in p̃ceptũ: ⁊ isrł in testam̃tũ ęt̾nũ. Dice̾s.
tibi dabo t̾ram chanaan: funicłm hereditatis
ur̃e. Que omĩa ꝓ modulo meo: quẽ admodum
accipienda eẽnt exposui. Hic occurrebat anmo
pariuilȩ fidei.Si gͦ ds̃ gratis ẽ. colendus. ⁊ testa¬

Expanded text:
etur cor quaerentium Dominum. Quaerite Dominum, et confirmamini; quaerite faciem ejus semper.» 36. Deinde ad parvulorum corda nutrienda, ut roborentur in fide, de Patriarcut imitando et sperando simus semen illorum, non de sola gente Hebraeorum, sed quotquot istam gratiam suscipiunt in omni terra. Quod totum his versibus continetur: «Mementote mirabilium ejus quae fecit, prodigia ejus et judicia oris ejus. Semen Abraham servi ejus, filii Ipse Dominus Deus noster  in universa terra judicia eius. Memor fuit in saeculum testamenti sui  verbi, quod mandavit in mille generationes. Quod disposuit ad AbraIsrael in testamentum aeternum, dicens, Tibi dabo terram Chanaam, funiculum haereditatis vestrae.» Quae omnia, pro modulo meo, quemadmodum accipienda essent, exposui. 37. Hic occurrebat animo parvulae fidei: Si ergo Deus gratis est colendus, et testa
Abbreviated transcription (Latin):
ta. nisi dilatato corde non curritur. S qm̃
num auxcilium quo deducatur inquirit.⁊ qr
neq uolentis neq currentis. s miserentis ẽ. dĩ.
Deniq quia et ipsum uelle ds̃ oꝑatur in om̃ib
preparatur enim uoluntas a dño: sequitur et
dicit. Inclina cor meum in testimonia tua: et
non in auariciam. Quid est inclinatum ad ali¬
quid eor habere: nisi hoc uelle: Et uoluit
gͦ: et orat ut uelit. Uoluit eñ cũ dicit. deduc
me in semita mandatoꝵ tuoꝵ : qm̃ ipsam
uolui. Orat aut̃ ut uelit: cum dicit melina cor
meum in testimonia tua. et non in auaricium.¬
Hoc itaq orat. ut ipsa uoluntate ꝑficiat. Quid¬

Expanded text:
ta, nisi dilatato corde non curritur. 6. «veta, nisi dilatato corde non curritur. 6. «veinum auxilium quo deducatur inquirit, quia neque volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei ; denique quia et ipsum velle Deus operatur in nobis , praeparatur enim voluntas a Domino; sequitur et dicit, «Inclina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam.» Quid est inclinatum cor ad aliquid habere, nisi hoc velle? Et voluit ergo, et orat ut velit. Voluit, cum dicit, «Deduc me in semita mandatorum tuorum, quia ipsam volui:» orat autem ut velit, cum dicit, «Inclina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam.Hoc itaque orat, ut in ipsa voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
prehendit : nisi a dño arceꝑit intellectum. Un¬
de iste adiungit: et dicit. Da michi intellectũ
et scrutabor legem tuam : et custodiam illam
in toto corde meo. Cum enim quisq legem scru¬
tatus fuerit. et ad eius alta ꝑuenerit. in quib
tota lex pendet: ꝓfecto debet dm̃ diligere ex
toto corde. et ea tota anima. et ex tota mente:
et ꝓximum suum tanquam se ipsum. In his
enim duob mandatis: tota le& pendet et ꝓpħȩ.
Hoc uidetur ꝓmisisse qui dixit: et custodiam illã
uirib ꝓpriss nisi adiuuetur ab illo qui iubet
ut faciat quod iubet: deduc me inquit in se¬
mita mandatoꝵ tuoꝵ quia ipsam uolui. Pa¬
rum est michi uoluntas mea: niñ in eo quod
uolui me ipse deducas. Et certa ipsa est semita
hoc est uia mandatoꝵ dĩ: quam se dilatato ab
illo corde suo cucurrisse iam dixerat. Quam
ꝓpterea etiam semitam uocat. quia angusta
iua est que ducit ad uitam : et cum sit angus¬

Expanded text:
prehendit, nisi a Domino acceperit intellectum: unprehendit, nisi a Domino acceperit intellectum: unde iste adjungit et dicit, «Da mihi intellectum, et scrutabor legem tuam, et custodiam illam in toto corde meo.» Cum enim quisque legem scrutatus fuerit, et ad ejus alta pervenerit, in quibus tota pendet; profecto debet Deum diligere ex toto corde, ex tota anima, ex tota mente; et proximum suum tanquam seipsum. In his enim duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Hoc videtur promisisse, cum dixit, «Et custodiam illam viribus propriis, nisi adjuvetur ab illo qui jubet, ut faciat quod jubet, «Deduc me,» inquit, «in semita mandatorum tuorum, quia ipsam volui.» Parum est mihi voluntas mea, nisi in eo quod volui, me ipse deducas. Et certe ipsa est semita; hoc est via mandatorum Dei, quam se, dilatato ab illo corde suo, cucurrisse jam dixerat. Quam propterea etiam semitam vocat, quia angusta est via quae ducit ad vitam ; et cum sit angus
Abbreviated transcription (Latin):
eium et ibi semꝑ queremus dĩ faciem: ubi
udebimus facie ad faciom. Aut si recte dr̃
ex quiri quod sine fastidio diligitur. et id ag¬
tur ne amittatur: semꝑ omino sine fine que¬
remus legem dĩ. hoc est ueritatem dĩ. h
ueritas. Queritur nc̃ ut teneatur. tunc te¬
netur ne derelinquatur: sicut de sp̃u des
dictum est quod omĩa serutetur. etiam alti¬
tudines dei : non utiq ut quod nescit inue¬
niat: s quia nichil relinquit omnino quod
tiq iam legem scdm litteram nouerat. S quia
littera occidit. sp̃s aut̃ uuficat: orat ut per
sp̃m scm̃ faciat quod ꝑ litteram sciebat: ne
ꝑ scientiam mandati non obseruati. etiam p̃¬
uaricationi sei crimen accedat. Quanquam
etiam ut sciatur lex quomodo scienda est. idẽ.
ut intelligatur quid sibi uelit. quare seit eis
posita qui etiam non erant seruaturi: quicqͥd
habeat utilitatis etiam hoc ipsum quod lex sub¬
untrauit ut habundaret delictum. nemo com¬

Expanded text:
enim et ibi quaeremus Dei faciem, ubi enim et ibi quaeremus Dei faciem, ubi videbimus facie ad faciem . Aut si recte dicitur exquiri quod sine fastidio diligitur, et id agitur ne amittatur; semper omnino sine fine quaeremus legem Dei, hoc est veritatem Dei: in veritas.» Quaeritur nunc, ut teneatur; tunc tenebitur, ne derelinquatur: sicut de Spiritu Dei dictum est quod omnia scrutetur, etiam altitudines Dei ; non utique ut quod nescit inveniat, sed quia nihil relinquat omnino quod tique jam legem secundum litteram noverat. Sed quia littera occidit, spiritus autem vivificat ; orat ut per Spiritum faciat quod per litteram sciebat; ne per scientiam mandati non observati etiam praevaricationis ei crimen accedat. Quanquam etiam ut sciatur lex quomodo scienda est, id est, ut intelligatur quid sibi velit, quare sit eis posita qui eam non erant servaturi, quid habeat utilitatis etiam hoc ipsum quod «lex subintravit, ut abundaret delictum» , nemo com
Abbreviated transcription (Latin):
beati qui habitant in domo tua. in scła scłoꝵ
laudabunt te. An semꝑ dictum est. quamdm
hic iuuitur: quia tamdui ꝓficitur: Post hac
aut̃ uitam qui bene hic ꝓficiebat. ibi ꝑficit᷑.
sicut de quib dam feminis dictum est. semꝑ
discentes: s ille male: quia secutus adiunxit.
et ad ueritatis scientiam nunquam ꝑuenientes.
Quia uero in melius semꝑ hic ꝓficit quo ꝓfici¬
endo nititur. ꝑuenit ubi iam non pficiat:
quia ꝑfectus sine fine consistit. Nec de illis
tamen ita dictum est semꝑ discentes. ut et
post mortem discere ꝑseuerent uana et in¬
fructuosa : cum talib doctrinis successerint
non studia s supplicia sempiterna. Hic ergo
exquiritur dĩ lex quamdu in ea ꝓficitur et
sciendo et diligendo: ibi aut̃ plenitudo eius
manet ad fruendum. non remanet ad que¬
rendum. Sic etiam illud dictum ẽ: querite
faciem eius semꝑ. Ubi semꝑ: nisi hio: Non

Expanded text:
«Beati qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum «Beati qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te» ? An, «semper,» dictum est, quamdiu hic vivitur, quia tamdiu proficitur; post hanc autem vitam qui bene hic proficiebat, ibi perficitur? Sicut de quibusdam feminis dictum est, «semper discentes:» sed illae male, quia secutus adjunxit, «Et ad veritatis scientiam nunquam pervenientes» . Qui vero in melius semper hic proficit, quo proficiendo nititur, pervenit, ubi jam non proficiat, quia perfectus sine fine consistit. Nec de illis tamen ita dictum est, «semper discentes,» ut et post mortem discere perseverent vana et infructuosa; cum talibus doctrinis successerint non studia, sed supplicia sempiterna. Hic ergo exquiritur Dei lex, quamdiu in ea proficitur, et sciendo et diligendo; ibi autem plenitudo ejus manet ad fruendum, non remanet ad quaerendum. Sic etiam illud dictum est, «Quaerite faciem ejus semper» . Ubi «semper,» nisi hic? Non
Abbreviated transcription (Latin):
ponitur : preuaricationis reos. non ꝓmissionis
efficit filios. S et ille qui eius meminit nec
eam diligit. eo modo reus est: quia memaua
eius lapis illi est quodammodo scriptus: nõ
quo adornetur s quo p̃matur : pondus hone¬
ris. non titulus honoris. Hanc aut̃ legem iste
uiam iustificationum di uocauit: nec alia
ina est mandatoꝵ eius quam se cucurrisse iam
dixerat. cum dilatatum est eor eius. Ergo et
cucurrit et currit: donec ꝑueniat ad palmã
suꝑne uocationis dĩ. Deniq cum dixisset le¬
gem pone michi dñe uiam iustificationum
tuarum: addidit et ex quiram eam semper
Q uid enim exquirit quod habet: nisi quia &
habet agendo. et exquirit ꝓficiendo: Ses
quid est semꝑ: Utrum exquirendi non erit
finis. sicut dictum est semꝑ laus eius in ore
meo: quia laudandi non erit finis: Heq
enim dm̃ non laudabimus cum ad eus reg¬
num ꝑuenerius aeternum: cum legamus

Expanded text:
ponitur, praevaricationis reos, non promissionis ponitur, praevaricationis reos, non promissionis efficit filios. Sed et ille qui ejus meminit, nec eam diligit, eo modo reus est; quia memoria ejus lapis illi est quodammodo scriptus, non quo adornetur, sed quo prematur; pondus oneris, non titulus honoris. Hanc autem legem iste viam justificationum Dei vocavit; nec alia via est mandatorum ejus, quam se cucurrisse jam dixerat, cum dilatatum est cor ejus. Ergo et cucurrit, et currit, donec perveniat ad palmam supernae vocationis Dei. Denique cum dixisset, «Legem pone mihi, Domine, viam justificationum tuarum;» addidit, «et exquiram eam semper.» Quid enim exquirit quod habet, nisi quia et habet agendo, et exquirit proficiendo? 3. Sed quid est, «semper?» Utrum exquirendi non erit finis; sicut dictum est, «Semper laus ejus in ore meo» ; quia laudandi non erit finis: neque enim Deum non laudabimus, cum ad ejus regnum pervenerimus aeternum, cum legamus,
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiȩ opus legis facit: ꝓfecto inuitus facit.
Q uod aut̃ inuitus facit. si posset fieri. mallet
utiq non iuberi. Ac ꝑhoc legis quam uellet
non eẽ. non est amicus: s potius iimicus.
Nec mundatur oꝑe: qui immundus ẽ. uolunta¬
te. Talis non potest dicere quod iste dixxit
in suꝑiorib uersib. Uiam mandatoꝵ tuoꝵ
cucurri cum dilatasti cor meum: quia illa
dilatacio bearitatem significat. que scđm
apłm legis est plenitudo. Cur ergo iste adhuc
poscit sibi legem poni: Que utiq si non
ei posita fuisset : non uiam mandatoꝵ dei
in cordis latitudinem cucurrisset. S quia
ꝑficiens loquitur. et dĩ donum nouit esse
quod ꝓficit: quid aliud petit cum sibi le¬
gem poni petit. nisi ut in ea magis magisq¬
ꝑficiat: Quemadmodum si poculum plenũ
teneas. et sitienti dare incipias: et haurit
bibendo. et poseit desiderando. Quib aut̃
iniustis et non subditis lex in lapideis tabuł

Expanded text:
justitiae opus legis facit, profecto invitus facit. justitiae opus legis facit, profecto invitus facit. Quod autem invitus facit, si posset fieri, mallet utique non juberi: ac per hoc legis, quam vellet non enec mundatur ote . Talis non potest dicere quod iste dixit in superioribus versibus, «Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum;» quia illa dilatatio charitatem significat, quae secundum Apostolum legis est plenitudo poscit sibi legem poni, quae utique, si non ei posita fuisset, non viam mandatorum Dei in cordis latitudine cucurrisset? Sed quia proficiens loquitur, et Dei donum novit esse quod profecit, quid aliud petit cum sibi legem poni petit, nisi ut in ea magis magisqproficiat. Quemadmodum si poculum plenum teneas, et sitienti dare incipias; et haurit bibendo, et poscit desiderando. Quibus autem injustis et non subditis lex in lapideis tabulis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħam. Ecce dies ueniunt dicit dñs. et cõ¬
summabo domui ifrł et domui iuda testa
mentum nouum: non scđm testamentum
quod disposui patrib eoꝵ in die qua appre¬
hendi manum eorum. ut educerem eos de ter¬
ra egypti. qm̃ ipsi non ꝑianserunt in testa¬
mento meo. et ego neglexi eos dicit dñs:
qm̃ hoc est testamentum quod constituam
domui isrł. Post dies illos dicit dñs dabo leges
meas in mentem eorum: et in cordib eoꝵ
scribam cas. Ecce quomodo uoluit istam le¬
gem sibi poni adño. Non sicut iniustis et
non subditis ad uetus testamentum ꝑtinen¬
tib posita est in tabulis lapideis: s sicut filiis
liis hereditatis aeternę. sc̃o sp̃u tanquam digi¬
to dĩ in mentem datur. et in cordib scribit᷑.
Hon quam memoria teneat. et uita negligant:
s quam sciant intelligendo. faciant diligen
do. in latitudine amoris non in timoris an¬
gustiis. Nam qui timore penȩ non amore

Expanded text:
prophetam: Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et conprophetam: Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et consummabo domui Israel mentum novum: non secundum testamentum, quod disposui patribus eorum, in die qua apprehendum manum eorum, ut educerem eos de terra Aegypti: quoniam ipsi non permanserunt in testamento meo, et ego neglexi eos, dicit Dominus. quoniam hoc est Testamentum quod constituam domui Israel, post dies illos, dicit Dominus: Dabo leges meas in mentes eorum, et in cordibus eorum scribam eas ? Ecce quomodo vult iste legem sibi poni a Domino; non sicut injustis et non subditis ad Vetus Testamentum pertinentibus posita est in tabulis lapideis; sed sicut sanctiliis haereditatis aeternae, sancto Spiritu tanquam digito Dei in mente datur, et in cordibus scribitur: non quod memoria teneant, et vitam negligant, sed quod sciant intelligendo, faciant dido, in latitudine amoris, non in timoris angustiis. Nam qui timore poenae, non amore
Abbreviated transcription (Latin):
N isto psalmo magno sequitur: quod
nobis adiuuante dño considerandum
atq tractandum est.
EGGM. PONE michi dñe
uam iustificationum tuarum : et e&c¬
quiram eam semꝑ. Apłs dicit: iusto
non est lex posita. Inuistis aut̃ et non
subditis. et cetera que ibi concludens
ait. et siquid aliud sane doctri¬
nȩ aduersatur: que est scđ̾m euangłium głe
beati dĩ. quod creditum est michi. Hunquid
ergo talis erat iste qui dicit legem pone mͥ
dñe : qualib beatus paulus dicit positam le¬
gem: Absit. Si enim talis eẽt: non suꝑius
dixxisset. uiam mandatorum tuoꝵ cucurri
cum dilatares cor meum. Quid est ergo qd̾
orat ut sibi lex a dño ponatur: si non ponit᷑
iusto: An eo modo non ponitur iusto quo¬
modo posita est popło contumaci in tabulis
lapideis. non in tabulis cordis carnalib: scd̾m
testamentum uetus ex monte syna quod in
seruitute generat. non scđm testamentum
nouum: de quo scriptum est ꝑ iheremiam

Expanded text:
 isto magno sequitur quod nobis, adjuvante Domino, considerandum atque tractandum est: «Legem pone mihi, Domine, viam justificationum tuarum, et exquiram eam semper.» Apostolus dicit, «Justo lex non est posita, injustis autem et non subditis,» et caetera, quae ibi concludens ait, «Etsi quid aliud sanae doctrinae adversatur, quae est secundum Evangelium gloriae beati Dei, quod creditum est mihi» . Numquid ergo talis erat iste qui dicit, «Legem pone mihi, Domine,» qualibus beatus Paulus dicit positam legem? Absit. Si enim talis esset, non superius dixisset, «Viam mandatorum tuorum cucurri, cum dilatasti cor meum.» Quid est ergo qorat ut sibi lex a Domino ponatur, si non ponitur justo? An eo modo non ponitur justo, quomodo posita est populo contumaci in tabulis lapideis, non in tabulis cordis carnalibus ; secundum Testamentum vetus in monte Sina , quod in servitute generat, non secundum Testamentum Novum , de quo scriptum est per Jeremiam
Abbreviated transcription (Latin):
ditauerat dñs. uelut mercennarius ei pro
tali merrede seruret. S quam gratis dm̃
coleret: temptatus apperint. Si ergo cor ñ ha¬
beamus indinatum in auariciam. dm̃ non
colimus nisi propter dm̃: ut sui cultus ipse
sit merces. Ipsum diligamus: et in se ipso ipsũ
diligamus in nobis: ipsum in ꝓximis nr̃is qͦs
diligimus sicut nos met ipsos⁊ siue habeant
cum. siue ut habeant eum cum nobis: qm̃
ipso donante confertur. Idõ illi dicitur.
inclina cor meum in testimonia tua: et
non in auariciam. S que secuntur: alio
sermone tractanda sunt¬

Expanded text:
ditaverat Dominus, velut mercenarius ei pro ditaverat Dominus, velut mercenarius ei pro tali mercede serviret: sed quam gratis Deum coleret, tentatus apparuit. Si ergo cor non habeamus inclinatum in avaritiam, Deum non colimus nisi propter Deum, ut sui cultus ipse sit merces. Ipsum diligamus in seipso, ipsum diligamus in nobis, ipsum in proximis nostris quos diligimus sicut nosmetipsos, sive habeant eum, sive ut habeant eum. Quod nobis quoniam ipso donante confertur, ideo illi dicitur. «Inclina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam.» Sed quae sequuntur, alio sermone tractanda sunt
Abbreviated transcription (Latin):
q auariciam : que uere radix est maloꝵ om̃i¬
um. Nam ipsi primi homines ꝑ serpentem
decepti et deiecti non fuissent: insi plusquã
acceꝑant habere. et plusquam facti fuerant
eẽ uoluissent. Hoc quippe ꝓmiserat dicens.
eritis sicut dii. Ergo ista pleor exaiã sub¬
uersi sunt. Plus enim uolentes habere quã
acceꝑant : et quod acceꝑant amiserunt. Cuiꝰ
uestigiis ueritatis que ubiq disꝑsa sunt. et
inforensi uire deprehensum est quod institutũ
est: ut plus petendo causa cadat: id est ut
qui plus petierit quam ei debetur. et quod
ei debebatur amittat. Omĩs aut̃ a nobis cir¬
cumeiditur auaricia : si gratis colatur ds.
Ad quod sc̃m iob inagone temptationis ipse
ꝓuocat inimicus: cum de illo dicit. Nunqͥd
gratis colit iob dm̃i: Putabat eni diabolus
quod in dõ colendo uir ustus cor inclinatũ
haberet in auariciã: et causa emolumenti
uł utilitatis rerum temporalium quib eũ

Expanded text:
que avaritiam, quae vere radix est malorum omnique avaritiam, quae vere radix est malorum omnium. Nam ipsi primi homines per serpentem decepti et dejecti non fuissent, nisi plus quam acceperant habere, et plus quam facti fuerant esse voluissent. Hoc quippe ille promiserat dicens: «Eritis sicut dii» . Ergo ista πλεονεξία subversi sunt. Plus enim volentes habere quam acceperant, et quod acceperant amiserunt. Cujus vestigium veritatis quae ubique dispersa est, et in forensi jure deprehensum est, quo institutum est ut plus petendo causa cadat: id est, ut qui plus petierit quam ei debetur, et quod ei debebatur amittat. Omnis autem a nobis circumciditur avaritia, si gratis colatur Deus. Ad quod sanctum Job in agone tentationis ipse provocat inimicus, cum de illo dicit: «Numquid gratis colit Job Deum» ? Putabat enim Diabolus quod in Deo colendo vir justus cor inclinatum haberet in avaritiam, et causa emolumenti vel utilitatis rerum temporalium quibus eum
Abbreviated transcription (Latin):
ac ꝑ hoc iustificationes dĩ et mandata dĩ. tes¬
timoniis dĩ ꝓbantur. Et quicquid nobis ꝑ¬
suadere uult ds̃: suis testi monis ꝑsuadet:
in quib iste petit inclinari cor suum et nõ
in auariciam. Testimoniis quippe suis agit no¬
biscum ds̃ ut eum gratis colamus : quod in¬
pedit auaricia radix omĩum maloꝵ. C̃ ali
uerbo greco hic appellat a quo possit intelliga
generalis auaricia: qua plus appetit quisq
quam sat est. P leon enum. latine plus est:
exaĩa habitus est. ab eo quod est habere.
Ergo a plus habendo apellata est pleon ẽxaia.
quam latini interpretes in hoc loco non nul¬
li interpretati sunt emolumentum. quidam
uero in utilitatem: s melius qui auariciam.
uerba ipsa trans lata sunt. non legitur apud
apłm pleoni exaiã. quod in lyco isto psalmi
huius: s philargiria. quo uerbo significatur
amor pecunie. Uerum apłs intelligendus ẽ.
isto nomne genus significasse ꝑ speciem: id:
ꝑ amorem pecunie unuersalem generalem¬

Expanded text:
 et mandata Dei testimoniis Dei probantur; et quidquid nobis persuadere vult Deus, suis testimoniis persuadet: in quae iste petit inclinari cor suum, et non in avaritiam. Testimoniis quippe suis agit nobiscum Deus, ut eum gratis colamus; quod impedit avaritia radix omnium malorum. Tali verbo graeco hic appellat, a quo possit intelligi generalis avaritia, qua plus appetit quisque quam sat est: πλέον enim latine plus est; ἔξις habitus est, ab eo quod est habere. Ergo a plus habendo appellata est πλεονεξία, quam latini interpretes in hoc loco nonnulli interpretati sunt «emolumentum,» quidam vero «utilitatem;» sed melius qui «avaritiam.»verba ipsa translata sunt, non legitur apud Apostolum πλεονεξία, quod in loco isto psalmi hujus; sed φιλαργυρία, quo verbo significatur amor pecuniae. Verum Apostolus intelligendus est isto nomine genus significasse per speciem, id est, per amorem pecuniae universalem generalem
Abbreviated transcription (Latin):
noxias pocestates. Seon regem amorreorum. Gor¬
men inutile uł temptatione calentem: quod in¬
terpretatur seoN. Regem amaricantium : quos
interpretatur amorreorum. Et og regem basan
C oaceruantem quod interpretatur og: et regem
confusionis. quod interpretatur basan. Quid enim
coaceruat. diabolus: nisi confusionem: Et dedit
am quos diabolus possidebat hereditatem semi¬
ni abrahe: quod est xp̃c. Qm̃ in humilitate
t redemit nos ab ininucis nr̃is: sanguine uiu¬
geniti sui. Qui dat escam omni carni: id est
omnium hominum generi. non tantum isrũ¬
tarum s et gentium. De qua esca dr̃: caro mau̾e

Expanded text:
noxias potestates. «Seon regem Amorrhaeorum.» Gernoxias potestates. «Seon regem Amorrhaeorum.» Germen inutile vel Tentationem calentem, quod interpretatur Seon; regem Amaricantium, quod interpretatur Amorrhaeorum. «Et Og regem Basan.» Coacervantem, quod interpretatur Og; et regem Confusionis, quod interpretatur Basan: quid enim coacervat diabolus, nisi confusionem? «Et» «dedam quos diabolus possidebat, haereditatem semini Abrahae, quod est Christus. «Quia in humilitate t redemit nos ab inimicis nostris:» sanguine Unigeniti sui. «Qui dat escam omni carni;» hoc est, omni hominum generi, non tantum Israelitarum, sed et Gentium: de qua esca dicitur, «Caro me
Abbreviated transcription (Latin):
gitur: quia dedit potestatem filios dĩ fieri
Qui ꝑcussit egyptum oum primogenitis eoꝵ
Percussit et sołm: cum his que precipua putan
E ducit etiam scõs hac fideles suos: de medio
malorum. In manu potenti et brachio excel¬
so. Quid potentius. quid excellentius eo de quo
dictum est. et brachium dñi eui reuelatum
est: Qui duusit mare rubrum in diuisiones.
D undet etiam: ut unum atq idem baptismũ
alis sit in uitam. aliis in mortem. Et eduait
isrł ꝑ medium euis. Educit etiam in nouatũ
popłm suum: ꝑ lauachrum regenerationis¬
⁊ Et eacussit pharaonem et uirtutem eius in ma¬
ri rubro. Celeriter interimit: et peccatum su¬
orum reatumq ꝑ baptismum. Qui traduait
popłm suum ꝑ desertum. Traducit et nos in huꝰ
scłi ariditate et sterilitate: ne in ea pereamus
Qui ꝑcussit reges magnos: et occidit reges fortes.
Percutit atq occidit etiam a nobis: diabolicas et

Expanded text:
gitur, quia dedit potestatem filios Dei fieri . gitur, quia dedit potestatem filios Dei fieri . «Qui percussit Aegyptum, cum primogenitis eorum.» Percussit et saeculum, cum his quae praecipua putantEduxit etiam sanctos ac fideles suos de medio malorum. «In manu potenti et brachio excelso.» Quid potentius, quid excelsius eo de quo dictum est: «Et brachium Domini cui revelatum est» ? «Qui divisit mare Rubrum in divisiones.» Dividit etiam, ut unus atque idem Baptismus aliis sit in vitam, aliis sit in mortem. «Et eduxit Israel per medium ejus.» Educit etiam innovatum populum suum per lavacrum regenerationis. «Et excussit Pharaonem et virtutem ejus in mari Rubro.» Celeriter interimit et peccatum suorum reatumque ejus per Baptismum. «Qui traduxit populum suum in deserto.» Traducit et nos in hujus saeculi ariditate et sterilitate, ne in ea pereamus. «Qui percussit reges magnos, et occidit reges fortes.» Percutit atque occidit etiam a nobis diabolicas et