comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tecũ in et̾nũ deputarent᷑. cuius p̃cepto tibi
temporalit̾ seruiunt. In hoc gͦ tuo facto te
cognitũ amplectens exultaui. ut gratula
rias litteras mitterem. qualecũq spec im̃
cordis & amoris erga te mei. Neq enĩ ampli¬
us potui. S queso. ne tu hactenus quic qͥd
te diligo metiaris. Perlectam transi hanc
epłam transitu inuisibili qui intus fit. &
ꝑge cogitando in pectus ineũ. ꝙ cerne qͥd il¬
lic de te agat᷑. Patebit enĩ oculo karitatis
cubiculũ Raritatis. qđ claudimus adu̾sus
nugas tumultuosas scłi eũ illic dñm ad¬
oramus: & udebis ibi delicias leticiȩ meȩ.
de tã bono oꝑe tuo. quas nec lingua effari.
nec stilo ex primere ualeo. calentes atq
flagrantes in sacrificio laudis eiꝰ. quo in¬
spirante hoc uoliusti. & quo adiuuante
porusti. Grãs deo. suꝑ in enarrabili dono¬
eiꝰ. Oquã multoꝵ tecum parit̾ senatoꝵ.

Expanded text:
tecum in aeternum deputarentur, cuius praecepto tibi tecum in aeternum deputarentur, cuius praecepto tibi temporaliter seruiunt. In hoc ergo tuo facto te cognitum amplectens exultaui, ut gratularrias litteras mitterem qualecumque specimen cordis et amoris erga te mei; neque enim amplius potui. sed quaeso, ne tu hactenus, quicquid te diligo, metiaris. perlectam transi hanc epistulam transitu inuisibili, qui intus fit, et perge cogitando in pectus meum et cerne, quid illic de te agatur. patebit enim oculo caritatis cubiculum caritatis, quod claudimus aduersus nugas tumultuosas saeculi, cum illic dominum adoramus, et uidebis ibi delicias laetitiae meae de tam bono opere tuo, quas nec lingua effari nec stilo exprimere ualeo, calentes atque flagrantes in sacrificio laudis eius, quo inspirante hoc uoluisti et quo adiuuante potuisti. gratias deo super inenarrabili dono. O quam multorum tecum pariter senatorum
Abbreviated transcription (Latin):
nõ eximio & merito suscipiendo
atq in xp̃i uscerib dilectissimo filio
bris eius honorandũ & plane notissimum
dilectissimũq fecerunt. Neq eiũ si quoti¬
die faciẽ tuã uiderem. nocior mͥ esses: quã
cũ interiorem tuũ pacis decorẽ. pulcbrũ.
ac ueritatis luce radiantẽ. in unius tui fac¬
ti candore consperi. Conspexi & agnoui. ag¬
noui & amaui. Huic nẽ loquor. huic scribo
dilecto anuco meo: qui mͥ corpore absenti ab¬
sens innotuit. Nerũ aũ iã simul eramus. &
conuincti sub uuo capite uiuebamꝰ. In cuis
karitate nͥ radicatus esses. ñ tͥ tam dilecta
catholica unitas foret. nec colonos tuos afroᷤᷤ
eo terrarũ unde donatistarum furor exor
tali ammoneres alloquio. tanto feruore sp̃c
animares. ut deuotione ꝓmptissima ad se¬
quendũ eligerent. qđ te tantũ ac talem ui¬
rum ñ nͥ agnita ueritate sequi cogitarent.
& tã longe ate locoꝵ in teruallis remoti i¬
rent subidem caput: atq in eius menbris

Expanded text:
NO EXIMIO ET MERITO SUSCIPIENDO ATQVE IN CHRISTI VISCERIBUS DILECTISSIMO FILIO bris eius honorandum et plane notissimum dilectissimumque fecerunt. neque enim, si cotidie faciem tuam uiderem, notior mihi esses, quam cum interiorem tuum pacis decorem pulchrum ac ueritatis luce radiantem in unius tui facti candore conspexi, conspexi et agnoui, agnoui et amaui. huic nunc loquor, huic scribo dilecto amico meo, qui mihi corpore absenti absens innotuit. uerum autem iam simul eramus et coniuncti sub uno capite uiuebamus, in cuius caritate nisi radicatus esses, non tibi tam dilecta catholica unitas foret nec colonos tuos Afros eo terrarum, unde Donatistarum furor exorttali admoneres adloquio, tanto feruore spiritus animares, ut deuotione promptissima ad sequendum eligerent, quod te tantum ac talem uirum non nisi agnita ueritate sequi cogitarent, et tam longe a te locorum interuallis remoti irent sub idem caput atque in eius membris
Abbreviated transcription (Latin):
ĩlitt̾is c̾feres. Audi aliud. Cur queso te
ñ a se potiꝰ qͣm a sensu fantasiã habere om̃s
ludenda ã sensu ammonet᷑ potiꝰ qͣm aliqͥd
accipit. sta & fantasticus animus ad ima¬
gines suas c̃tẽplandas. a sensu anmone¬
ri potiꝰ qͣm aliqͥd assumere. Nã forte in¬
de c̃tingit. ut ea que sensus ñ uidet. il¬
le tam̃ aspicere possit. Id signit̾ẽ. inse
& a se habere om̃s unagines. De hac re
quoq qͥd sentias respondebis. Ex plic̃.

Expanded text:
in litteris conferes. ! Audi aliud: cur, quaeso te, in litteris conferes. ! Audi aliud: cur, quaeso te, non a se potius quam a sensu phantasiam habere omnes uidenda a sensu admonetur potius quam aliquid accipit, ita et phantasticus animus ad imagines suas contemplandas a sensu admoneri potius quam aliquid adsumere. nam forte inde contingit, ut ea, quae sensus non uidet, ille tamen aspicere possit. quod signum est in se et a se habere omnes imagines. de hac re quoque, quid sentias, respondebis. VII.
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiã salubres. Curabis gͦ qd̃ tue
m̃iti scm̃ bonũq fuerit uisum medo¬
cere. His aũ litteris respondebis. cũ de
phantasia & memoria subtiliꝰ aliqͥd dis¬
putaris. Michi enĩ ita iudet᷑. qd̾ quãuiᷤᷤ
ñ om̃is phantasia cũ memoria sit. om¬
nis tam̃ memoria sine fantasia ẽẽ non
possit. S dices. qͥd cũ recordamͦ nos in¬
tellerisse aut cogitasse aliqͥdͦ Contra
hec eggo respondeo. ꝙ dico ꝓpt̾ea hoc eue¬
nisse. qͥa cũ intelleximꝰ uł cogitaiumꝰ cor¬
poreũ aut tpr̃ale aliqͥd genuimꝰ. qͦd ad
fantasiam ꝑtinet. Nã & u̾ba ĩtellectu¬
cogitationib q nr̃is ad uniximꝰ: que
u̾ba sine tp̃re ñ st̃. & ad sensũ uł fan¬
tasiã ꝑtinent. aut tale aliqͥd ĩtellectus¬
nr̃. cogitatioue passa ẽ. qͦd ĩ anino phan¬
tasticã memoriã facere potuisset. lec
ego ĩc̃sid̾ate ac ꝑturbate ut soleo dici.
Tu explorabis. & falso reiecto. ueritatẽ

Expanded text:
sapientiam salubres. curabis ergo, quod tuae sapientiam salubres. curabis ergo, quod tuae menti sanctum bonumque fuerit uisum, me docere. his autem litteris respondebis, cum de phantasia et memoria subtilius aliquid disputaris. mihi enim ita uidetur, quod, quamuis non omnis phantasia cum memoria sit, omnis tamen memoria sine phantasia esse non possit. sed dices: Quid, cum \'recordamur nos intellexisse aut cogitasse aliquid? contra haec ego respondeo et dico propterea hoc euenisse, quia, cum intelleximus uel cogitauimus corporeum ac temporale aliquid, genuimus, quod ad phantasiam\' pertinetcogitationibusque nostris adiunximus, quae uerba sine tempore non sunt et ad sensum uel phantasiam pertinent, aut tale aliquid noster intellectus cogitatioue passa est, quod in animo phantastico memoriam facere potuisset. haec ego inconsiderate ac perturbate, ut soleo, dixi; tu explorabis et falso reiecto ueritatem
Abbreviated transcription (Latin):
qͣntũ manet dicamꝰ. & ĩ qͣntũ unũ ẽ. om̃is
porro pulchritudinis forma unitas sit.
uides ꝓfecto ĩ ista distributione natura¬
rũ qͥd sumine fit. qͥd ĩfime. & tam̃ sit. qͥd
medie. maiꝰq ĩ funo & minꝰ summo sit. Sũ¬
mũ illud. ẽ ipsa beacitas. Infimũ. nec bea¬
tũ potest ẽẽ. nec miserũ. Q d̃ uͦ med̾ium
uiuit. ĩclinatione ad ĩfimũ misere. ẽu̾si¬
one ad sũmũ beate uiuit. Iui xp̃o credi¬
dit. ñ diligit ĩ fimũ. ñ suꝑbit in medio.
atq ita su̾mo ĩ herere fit ydoneus.  hoc
ẽ totũ qđ agere iubemͦ. monemͦ. accen¬
ucustino nebridiꝰ. Epłas tuas ꝑpla¬
Icet ita seruare: ut oculos meos.
St̃ enĩ magnȩ. ñ qͣntitate s reb. & mag¬
narũ rerũ magnas c̃tinent ꝓbationes.
Ille mͥ xp̃m. ille platonẽ. illȩ plotinũ
eloquentiã dulces. & ad legendũ ꝓpter
breuitatẽ faciles. & ad ĩtelligenđu ꝓpt

Expanded text:
quantum manet dicamus et in quantum unum est, omnis quantum manet dicamus et in quantum unum est, omnis porro pulchritudinis forma unitatis sit, uides profecto in ista distributione naturarum, quid summe sit, quid infime et tamen sit, quid medie, magis infimo et minus summo, sit. summum illud est ipsa beatitas; infimum nec beatum potest esse nec miserum; quod uero medium, uiuit inclinatione ad infimum misere, conuersione ad summum beate uiuit. qui Christo credit, non diligit infimum, non superbit in medio atque ita summo inhaerere fit idoneus. et hoc est totum, quod agere iubemur, monemur, acceAUGUSTINO NEBRIDIUS. Epistulas tuas perplacet ita seruare ut oculos meos. sunt enim magnae non quantitate sed rebus et magnarum rerum magnas continent probationes. illae mihi Christum, illae Platonem, illae Plotinum eloquentiam dulces et ad legendum propter breuitatem faciles et ad intellegendum propter
Abbreviated transcription (Latin):
possem assidue tͥ aliqͥd dicere. Id
aũ aliqͥd ẽ. ut curis exuerem᷑ in¬
anib. & curis ĩduerem᷑ utilib Nã de
securitate nescio utrũ qͥcqͣm. ĩ hoc
mundo sꝑandũ sit. Scͥpsi nec recepi
ulla rescͥpta. Misi adu̾sũ manicheos li¬
bros. qͦs paratos ꝙ em̃datos muttere potui.
nec qͥcqͣm ex illis iudicii motusq ur̃i no¬
tũ mͥ factũ ẽ. Nẽ eos repetere iã me. uoᷤ
aũ restituere ẽuenit. Peto itaq ne diffe¬
ratis eos remittere. cũ rescͥptis qͥb nosse
cupio qͥd de illis geritis. uł ad huc ad ilłu
errorẽ expugnanđu qͥd armaturȩ uobis
opꝰ eẽ arbitremini. Sane qm̃ te noui ac¬
cipe hoc qͥde gͣnde & breue. Est natu¬
ra. ꝑ locos & tẽꝑa mutabilis. ut corpꝰ.
& est nat᷑a ꝑ locos nullo mͦ. s tantum
ꝑ tp̃ra ęxiã ipsa nutabilis: ut anima.
& ẽ nat᷑a que nec ꝑ locos. nec ꝑ tp̃ramu¬
tari pot᷑. hoc ds ẽ. Iđ hic ĩsinuaui. qͦ
tabile: creator. Cũ aũ om̃e qđ ẽẽ dicimꝰ. ĩ

Expanded text:
possem assidue tibi aliquid dicere! id autem aliquid est, ut curis exueremur inanibus et curis indueremur utilibus. nam de securitate nescio utrum quicquam in hoc mundo sperandum sit. scripsi nec recepi ulla rescripta. misi aduersum Manichaeos libros, quos paratos et emendatos mittere potui, nec quicquam ex illis iudicii motusque uestri notum mihi factum est. nunc eos repetere iam me, uos autem restituere conuenit. peto itaque, ne differatis eos remittere cum rescriptis, quibus nosse cupio, quid de illis geritis uel adhuc ad illum errorem expugnandum quid armaturae uobis opus esse arbitremini. Sane quoniam te noui, accipe hoc quiddam grande et breue. est natura per locos et tempora mutabilis, ut • corpus, et est natura per locos nullo modo, sed tantum per tempora etiam ipsa mutabilis, ut anima, et est natura, quae nec per locos nec per tempora mutari potest, hoc deus est. quod hic insinuaui quoquo tabile, creator. cum autem omne, quod esse dicimus, in
Abbreviated transcription (Latin):
lud in loco uideri possit. et apud nos nescio
quomͦ ab errarunt. nec inueniri cũ diuque¬
rerent᷑ potuerunt. iterũ ad moneo mittere

Expanded text:
lut in loco uideri possit, et apud nos nescio quo modo aberrarunt nec inueniri, cum diu quaererentur, potuerunt, iterum admoneo mittere
Abbreviated transcription (Latin):
sine opera mea facile ꝑagi posset. Prope enĩ
om̃s domus ipsuis homines qͥ apud ipponẽ
sunt nouert̃ florentinũ & multũ eius orbi¬
tatẽ euis dolent. S epła mͥ a uob̾ missa ẽ ut ñ
impudens eẽt ȩpła mea. cũ occasione a uobis
accepta. idoloꝵ cultorib de xp̃o aliquid loque¬
ret᷑.S obsecro uos si eũ ñ inanit̾ in ea ȩpła
risit suꝑbus orbis t̾rarũ a udicẽ subiectus
expectat. Erit enĩ inuos affectus cordis mei.
ꝑ hane quantũ potui paginã expressus. erit
testis uob̾ iniuidicio eius qͥ credentes sibi c̃fir¬
turus ẽ. & mneredulos c̃fusurus. Ds̃ unꝰ & ue¬
rus. uos ab omni huius scłi uanitate libera¬
tos c̃uertat ad se. dñi p̃dicabiles & dilectissi¬

Expanded text:
sine opera mea facile peragi posset; prope omnes sine opera mea facile peragi posset; prope omnes enim domus ipsius homines, qui apud Hipponem sunt, nouerunt Florentium et multum eius orbitatem dolent. sed epistula mihi a uobis missa est, ut non inpudens esset epistula mea, cum occasione a uobis accepta idolorum cultoribus de Christo aliquid loqueretur. sed obsecro uos, si eum non inaniter in mea epistula risit superbus orbis terrarum et nunc iudicem subiectus expectat; erit enim testis affectus in uos cordis mei per hanc, quantum potui, paginam expressus, erit testis uobis in iudicio eius, qui credentes sibi confirmaturus est et incredulos confusurus. deus unus et uerus uos ab omni huius saeculi uanitate liberatos conuertat ad se. domini praedicabiles et dilectissi
Abbreviated transcription (Latin):
tuneret extolli. fastu hominis. quã humi¬
liari exemplo di. Itaq ñ xp̃c regno t̾reno
decoratus. nec xp̃c t̾renis opib diues. nec
xp̃c ulla t̾rena felicitate p̃fulgens. s xp̃c
crucifixus pertotũ trarũ orbem p̃dicat᷑.
Qd riserunt prius ppłi suꝑboꝵ. & adhuc ri¬
dent reliquiȩ. Crediderunt aũ prius pau¬
ci. nẽ ppłi: quia tc̃ ad fidem paucoꝵ & con
surdi audiebant: ceci uidebant. mortui re¬
surgebant. Sie tande anumnaduertit t̾re¬
na suꝑbia nichil in ipsis t̾renis ẽẽ potentius
humilitate diuina. ut etiã saluberrua humi¬
litas humana. contra insultantẽ sibi suꝑbiã
diuine imitationis patrocinio tueret᷑. Ex ꝑgi¬
scimini aliquando fr̃s meiꝰ: & parentes mei mau¬
darenses. Hanc occasionẽ scribendi uobis ds
mͥ obtulit. Quantũ potui quide in negocio fr̃is
florentim ꝑ quẽ literas misistis sic̃ d̾s uoluit
affui  adiuuu. S tale negotiũ erat. qdđ etiã

Expanded text:
timeret extolli fastu hominis quam humitimeret extolli fastu hominis quam humiliari exemplo dei. itaque non Christus regno terreno decoratus nec Christus terrenis opibus diues nec Christus ulla terrena felicitate praefulgens sed Christus crucifixus per totum terrarum. orbem praedicatur, quod riserunt prius populi superborum et adhuc rident reliquiae, crediderunt autem prius pauci, nunc populi, quia tunc ad fidem paucorum et csurdi audiebant, caeci uidebant, mortui resurgebant. sic tandem animaduertit terrena superbia nihil in ipsis terris esse potentius humilitate diuina, ut etiam saluberrima humilitas humana contra insultantem sibi superbiam diuinae imitationis patrocinio tueretur. Expergiscimini aliquando, fratres mei et paientes mei Madaurenses; hanc occasionem scribendi uobis deus mihi obtulit. quantum potui quidem in negotio fratris Florenti, per quem litteras misistis, sicut deus uoluit, adfui et adiuui; sed tale negotium erat, quod etiam
Abbreviated transcription (Latin):
nissima & sincerissima mente contueri. eo¬
q contuitu beatitudinẽ ducere. atq in
id qͦd intuet᷑ deficiens quodãmͦ se obliuis¬
ci & ꝑgere in illud euius uisione inuisibi
lis ẽ quod ĩmortalitate ẽ indui. optinere
ȩtͥnã salutẽ ꝑ quã me salutare dignami¬
ni: Quis hoc possit. nͥ qͥ om̃s suꝑbiȩ suȩ to¬
ros in anes pecc̃a sua ẽfitens cõplanauerit.
sicq substrauerit. mitẽ atq humilem ad
te superbiȩ prius ad humilitatem deponen¬
di sumꝰ. ut inde surgentes solidã celsitudi¬
nẽ teneamꝰ. ñ potuit nobis hoc tanto mag¬
nificentius quantoblandius inspirari: ut
nr̃a ferocitas ñ ui s ꝑsuasione sedaret᷑. nisi
uerbũ illud ꝑ quod se angłis indicat pater:
qͦd urtꝰ & sapientia eiꝰ ẽ. quod corde huma¬
no uisibilium rerũ cupiditate cecato ui¬
dere ñ pot̾at. ꝑsonã suã in homine agere
atq ostendere dignaret᷑. ut magis homo

Expanded text:
nissima et sincerissima mente contueri eonissima et sincerissima mente contueri eoque contuitu beatitudinem ducere atque in id, quod intuetur, deficiens quodam modo se obliuisci et pergere in illud, cuius uisione sibi uilis est, quod est inmortalitate indui et obtinere aeternam salutem. per quam me salutare dignamini? quis hoc possit. nisi qui omnes superbiae suae toros inanes peccata sua confitens complanauerit seque substrauerit mitem atque humilem ad  uanitate superbiae prius ad humilitatem deponendi sumus, ut inde surgentes solidam celsitudinem teneamus, non potuit nobis hoc tanto magnificentius quanto blandius inspirari, ut nostra ferocitas non ui sed persuasione sedaretur, nisi uerbum illud, per quod se angelis indicat deus pater. quod uirtus et sapientia eius est, quod corde humano uisibilium rerum cupiditate caecato uideri non poterat, personam suam in homine agere atque ostendere dignaretur, ut magis homo
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ. &. seruus ꝓpt̾ famulatũ. & humilis ad
pietatẽ. & suꝑb ademulationẽ. & diues ut
porrigat. & pauꝑ ut sumat. & ebriosus ad
fiała. & m̃dicus ad ianuã. & bonus ut prestet.¬
& malus ut fallat. & xp̃ianus uenerator.
& paganꝰ adulator. om̃s xp̃m cantant. &
qua uoluntate atq ore cantent. eidem ipsi
quẽ cantant rationẽ sine dubio redditu
sunt. Est quiãa inuisibile ex qͦ creatore
principio sunt onnnua que uidemꝰ. sũmũ.
ȩtͥnũ incõmutabile. & nulli effabile. nͥ tan¬
tũ sibi. Est qͥddã qͦ se ipsa sũmitas maiesta-¬
tis narrat & p̃dicat. ñ impar gignenti
atq narranti uerbũ. qđ illi qui uerbum
gignit ostendit᷑. Est quedã sc̃itas omniũ
que sc̃ȩ fiunt scĩficatrix ipsus incõmuta¬
bilis uerbi ꝑ qdđ narratur illud principiũ.
& ipsius principii qđ pari se uerbo narrat
inseparabilis & indiuisa cõmunio. Iuis aũ
hoc totũ quod ñdicendo dicere conatus
sũ. & dicendo ñ dicere. quis hoc possit sere¬

Expanded text:
onem et seruus propter famulatum et humilis ad pietatem et superbus ad aemulationem et diues, ut porrigat, et pauper, ut sumat, et ebriosus ad phialam et mendicus ad ianuam et bonus, ut praestet, et malus, ut fallat, et Christianus uenerator et paganus adulator: omnes Christum cantant et, qua uoluntate atque ore cantent, eidem ipsi, quem cantant, rationem sine dubio reddituri sunt. Est quiddam innisibile. ex quo ereatoro principio sunt omnia. quae uidemus. summum, aeternum, incommutabile et nulli effabile nisi tantum sibi. est quiddam, quo se ipsa summitas maiestatis narrat et praedicat, non inpar gignenti atque narranti uerbum, quo ille, qui uerbum gignit, ostenditur. est quaedam sanctitas omnium, quae sancte fiunt, sanctificatrix, ipsius incommutabilis uerbi, per quod narratur illud principium, et ipsius principii, quod pari se uerbo narrat, inseparabilis et indiuisa communio. quis autem hoc totum, quod non dicendo dicere conatus sum et dicendo non dicere. quis hoc possit sere
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis in effabilitate dicant᷑: ut ipsa ñ
dicat᷑. Alioquin ñ ẽ mneffabilis. s ut illis
dictis illa dici ñ posse intelligat᷑. Nerũ
iã ut arbitror modũ excessit ȩpła mea.
cũ ꝑ tuã me admonueris breuiter scri¬
bere.S qr institutione ueterũ te excusa¬
re dignatus es: ñ tͥ absurdus uidebor. si
mͦ quarũdã ȩpłarũ ciceronis. quia eiꝰ qͦq
in litteris tuis mentionẽ fecisti. ñ te pi¬
geat recordari. Explicit. xxxuiii.

Expanded text:
nitatis ineffabilitate dicantur, ut ipsa non nitatis ineffabilitate dicantur, ut ipsa non dicatur — alioquin non est ineffabdictis illa dici non posse intelligatur. Verum jam, ut arbitror, modum excessit epistola mea, cum per tuam me admonueris breviter scribere: sed quia institutione veterum te excusare dignatus es, non modum quarundam epistularum Ciceronis, quia eius quoque in litteris tuis mentionem fecisti, non te pigeat recordari. CCXLIII. DOMI
Abbreviated transcription (Latin):
di nr̃o. ut inde exurgat acies qua ista ui¬
dere ualeamus. beati enĩ mundicordes
inquit: qr ipsi d̃m uidebunt. Itaꝙ exceden¬
tes animalis hominis caliginosas imagi¬
nes: adͥ serenitatẽ ilła sinceritatẽq uenie¬
mꝰ. qua uidere possimus qͦd dici ñ posse ui¬
deamus. Nã libello quẽ dignatus esmit¬
tere. si mͥ fit ociũ facultasq tribuat᷑. ad
singgula respondere. arbitror te cognitu¬
rũ ianto minus quẽq uestiri lumine
ueritatis. quantomagis sibi uidet᷑ nudã
deꝓmere ueritatẽ. Iuis enĩ ferat ut alia
omittã. & hoc solũ interĩ cõmemorẽ qđ
maxime ingemui. cũ apłs paulus dicat.
faciead faciem. istũ iã dicere. omni inte¬
gumento reiecto nudã se deꝓmere ueri¬
tatem: Qui si diceret nudam uidemus
ueritatẽ: nichil eẽt cecius. ista arrogan
tioni mentis patere. s etiã potestati lin¬
guȩ subiacere uideat᷑. Multasͭ que de tri¬

Expanded text:
di nostro, ut inde exsurgat acies, qua ista uidi nostro, ut inde exsurgat acies, qua ista uidere ualeamus; beati enim mundicordes, inquit, quia ipsi deum uidebunt. ita excedentes animalis hominis caliginosas imagines ad serenitatem illam sinceritatemque ueniemus, qua uidere possimus, quod dici non posse uideamus. Nam libello, quem dignatus es mittere, si mihi sit otium facultasque tribuatur ad singula respondere, arbitror te cogniturum tanto minus quemque uestiri lumine ueritatis, quanto magis sibi uidetur nudam depromere ueritatem. quis enim ferat, ut alia omittam et hoc solum interim commemorem, quod maxime ingemui, cum apostolus Paulus dicat: facie ad faciem, istos iam dicere omni integumento retecto nudam se depromere ueritatem? qui si diceret: \'Nudam uidemus ueritatem>, nihil esset caecius ista arroganttioni mentis patere sed etiam potestati linguae subiacere uideatur. multa sunt, quae de tri
Abbreviated transcription (Latin):
factus ẽ adiutoriũ p̃buit. nichilominus
ut se adiuuante ipse fieret. iã erat aute
quã fieret. Relinquit᷑ itaq ut sine se factꝰ
sit. Quicqͥd aũ sine illo factum ẽ: nichilẽ.
Aut nichil ẽ gͥ: aut factus ñ ẽ. S ñ ẽ nichil
sine dubio natus ẽ. Quomͦ inquis potuit
de solo patre nasci filius equalis ei de quo
natus ẽ: Iã hoc enarrare ñ possum. & cȩ
do ꝓpħȩ dicenti. Gẽnerationẽ eius quis e¬
narrabit: Quod si tu de humana genera¬
tione qua per uirguiẽ natꝰ ẽ accipiendũ
putas. ipse te discute & int̾roga animã
tuã. utrũ si inbumana generatione defe¬
cit. audeat enarrare diuinã. Noli gͦ inqͥs
dicere equalem. Cur ñ dicã qđ dixꝰ apło:¬
Non rapinã in qͥt arbitratus ẽ ẽt̃ equalis ão.
Et si enĩ equalitatẽ ilła ñ explicauit hu¬
mane menti nonau purgatȩ. posuit ta¬
m̃ in uerbo. qđ uire possit unieniri pur¬
gata. Demus itaꝙ oꝑam mundando cor¬

Expanded text:
factus est, adiutorium praebuit, nihilo minus, factus est, adiutorium praebuit, nihilo minus, ut se adiuuante ipse fieret. iam erat ante, quam fieret. relinquitur itaque, ut sine se factus sit. quicquid autem sine illo factum est, nihil est. aut nihil est igitur aut factus non est; sed non est nihil, sine dubio natus est. 4. Quomodo, inquis, potuit de solo Patre nasci Filius aequalis ei de quo natus est? Jam hoc enarrare non possum, et cedo prophetae dicenti: Generationem ejus quis enarrabit ? Quod si tu de humana generatione qua per virginem natus est, accipiendum putas; ipse te discute, et interroga animam tuam, utrum si in generatione humana defecit, audeat enarrare divinam. Noli ergo, inquis, dicere aequalem. Cur non dicam quod dixit Aposnon rapinam, inquit, arbitratus est esse se aequalem deo. etsi enim aequalitatem illam non explicauit humanae menti nondum purgatae, posuit tamen in uerbo, quod in re possit inuenire purgata. demus itaque operam mundando cor
Abbreviated transcription (Latin):
qͥcqͥd factũ ẽ per ip̃m factũ ẽ. Omĩa enĩ per
ipm̃ facta sunt. & sine ipso factũ ẽ nichil.
Aliror parũ attendi que tã expresse euange¬
lista uoluit intimare. ut neminẽ dissimilare
ꝑmiteret. Nonenĩ satis fuit dicere oĩa ꝑip̃m
facta sunt. nͥ adderet. & sine ipso factum ẽ
nichil. at ego quãuis tardus ꝙ ñdũ de tersa
caligine sautiũ mentis ocuło gerens ao
intuendũ patris & filii in cõparabile mesta¬
bilemq prestantiã. tam̃ hoc tota facuitate
cõplector. qͦd nob̾ in eugio ꝓpt̾ea p̃semina¬
tũ ẽ. ñ ut hinc cõp̃henderemus illã diuni¬
tatẽ. s ut hinc ammoneremͣ ñ oportere nos
de temeraria cõp̃hensione iactare. Si enĩ
omĩa perip̃m factast̃. qͥcqͥd ñ ꝑ ipm factũ ẽ.
factum ñ credere. Item si sine ipso factũ
mus dicere. Si enĩ ipse se fecitꝰ iã erat ante
quã fieret.Si aũ ad se faciendu alteria qͦ

Expanded text:
quicquid factum est. per ipsum factum est; omnia enim per quicquid factum est. per ipsum factum est; omnia enim per ipsum facta sunt et sine ipso factum est nihil. Miror parum adtendi. quae tam expresse euangelista uoluit intimare. ut neminem dissimulare permitteret; non enim satis fuit dicere: Omnia per ipsum facta sunt, nisi adderet: Et sine ipso factum est nihil. at ego quamuis tardus et nondum detersa caligine saucium mentis oculum gerens ad intuendam patris et filii incomparabilem ineffabilemque praestantiam tamen hoc tota facilitate complector. quod nobis in euangelio propterea praeseminatum est, non ut hinc comprehenderemus illam diuinitatem, sed ut hinc admoneremur non oportere nos de temeraria comprehensione iactare. si enim omnia per ipsum facta sunt, quicquid non per ipsum factum est, factum esse non credere. item, si sine ipso factum s dicere. si enim ipse se fecit, iam erat ante, quam fieret; si autem ad se faciendum alteri, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
spiritualib spiritalia cõꝑantes. Animalis aũ
homo ñ ꝑcipit que sunt spẽ di. Stulticia ẽ
enĩ illi. Magis gͦ tecũ si fieri posset mallem
querere quo usq appellandus sit animalis
homo. ut si eũ iã transcendimus. recte forta¬
sse illa que supra humanã m̃tẽ atq intelli¬
gentiã in cõmutabilit̾ manent. aliqua expar¬
te nos artigisse gaudeamꝰ. Cauendũ ẽ enun
ne ꝓpt̾ea uideatur stultũ cũ filiũ patri au¬
dimus equałe: ꝙ hominẽ animałe adhucagi¬
mꝰ de quo dictũ ẽ qd stulticia st̃ illi que sunt
sp̃e cui. quã qͣm sane maiestas illa supͣ cuncta
sublimis. a spiritalib cogitari possit.a nullo
aũ possit effari. Nidere tam̃ quantũ arbitror
facile ẽ. ñ ẽẽ factũ ꝑ quẽ facta st̃ omĩa: & sine
qͦ factũ ẽ nicħ. Si enĩ ꝑ seipm factus ẽ erat
ante quã fieret. ut fieri ꝑse posset. Ia certe
tanto absurduis dr̃. quanto uanius cogiat᷑.
Si aũ ñ ꝑse factus ẽ. ñ ẽ factus omnino. qm̃

Expanded text:
antes. animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus dei; stultitia est enim illi. Magis ergo tecum, si fieri posset, mallem quaerere, quousque appellandus sit animalis homo, ut, si eum iam transcendimus, recte fortasse illa, quae supra humanam mentem atque intellegentiam incommutabiliter manent, aliqua ex parte nos attigisse gaudeamus. cauendum est enim, ne propterea uideatur stultum, cum filium patri audiamus aequalem, quia hominem animalem adhuc agimus, de quo dictum est, quod stultitia sunt illi, quae sunt spiritus dei. quamquam sane maiestas illa supra cuncta sublimis ab spiritalibus cogitari possit, a nullo autem possit effari, uidere tamen, quantum arbitror, facile est non esse factum, per quem facta sunt omnia et sine quo factum est nihil. si enim per se ipsum factus est. erat. antequam fieret, ut fieri per se posset, quod certe tanto absurdius dicitur, quanto uanius cogitatur. si autem non per se factus est, non est factus omnino, quoniam,
Abbreviated transcription (Latin):
ris etiã transmare mittere dignatus es. adre¬
portandos ex eoꝵ disputacionib uberes frue¬
tus. qđ deniq ad de tergendas tocuis erroris
benigtutate curatti. quanto ẽ equius te bono
atumo accipere. qđ en que nullo humano inge¬
nio ꝙ uirib dari possunt a dño dõ. tͥ ut conce¬

Expanded text:
ris, etiam trans mare mittere dignatus es ad reris, etiam trans mare mittere dignatus es ad reportandos ex eorum disputationibus uberes fructus, quod denique ad detergendas totius erroris benignitate curasti: quanto est aequius te bono animo accipere, quod ea quae nullo humano ingenio et viribus dari possunt, a Domino Deo tibi ut conce
Abbreviated transcription (Latin):
honorabili & desid̾abili helpidio. aus̃.
Quis nr̃m erret infide. uł cognitio¬
ne trinitatis. alia questio ẽ. Gratũ sane habe¬
o qd me quãuis incognitũ facie: tam̃ quia
errare credidisti: reuocare ab errore conatꝰ
es. Huiꝰ tͥ beniuolentiȩ mercedem retribuat
đs: & nosse te faciat qd nosse te putas. Pres
enĩ ardua ẽ ut existimo. & queso te ne in
ulła c̃tumeliȩ partẽ acceꝑis. qdđ iͥ tantȩ
cognicionis munus optaui. Nereor enĩ ne
opinatȩ scientiȩ p̃udiciũ. si ñ p̃cepta uera
que nequaqͣm ad te mͥ arrogauerĩ. at certe
bona uota nr̃a que mͥ etiã in docto habere
de te licet. ñ enĩ perite s amice ex hibenda
sunt. repellat ab aurib tuis. potiusq mͥ succen¬
seas qdđ ñ tͥ iã sic̃ sapienti gratulatus. quã gr̃as
agas qd tͥ sapientiã dep̃catus sim. Uerũtam̃
si ego portans episcopalis nominis sareinã. li¬
bentissime amplector beniuolentiã tuã. qđ
me bosono & iasom ut scribis doctissimis ui¬

Expanded text:
HONORABILI ET DESIDERABILI ELPIDIO AUGUSTINUS. Quis nostrum erret in fide uel cognitione trinitatis, alia quaestio est. gratum sane habeo, quod me quamuis incognitum facie tamen. quia errare credidisti, reuocare ab errore conatus es. huius tibi beniuolentiae mercedem retribuat deus et nosse te faciat, quod nosse te putas; res enim ardua est. ut existimo. et quaeso te. ne in ullam contumeliae partem acceperis, quod tibi tantae cognitionis munus optaui. uereor enim, ne opinatae scientiae praeiudicium si non praecepta uera, quae nequaquam ad te mihi adrogauerim, at certe bona uota nostra, quae mihi etiam indocto habere de te licet — non enim perite sed amice exhibenda sunt —, repellat ab auribus tuis potiusque mihi suscenseas, quod non tibi iam sicut sapienti gratulatus, quam gratias agas, quod tibi sapientiam deprecatus sim. uerum tamen si ego portans episcopalis nominis sarcinam libentissime amplector beniuolentiam tuam, quod me Bonoso et Iasoni, ut scribis, doctissimis ui
Abbreviated transcription (Latin):
nec quisquã erit homo nr̃oꝵ tempoꝵ. qui se
in illo iudicio de sua possit infidelitate de¬
fendere: cũ xp̃m cantet & iustus ad equita¬
tem. & periurus ad fraudem. & rer ad ĩperi¬
um. & miles ad pugnã. & maritus ꝓpt̾ regi¬
men. & uxor ꝓpt̾ obsequiũ. &. pat̾ ꝓpt̾ p̃cep

Expanded text:
nec quisquam erit homo nostrorum temporum, qui se nec quisquam erit homo nostrorum temporum, qui se in illo iudicio de sua possit infidelitate defendere, cum Christum cantet et iustus ad aequitatem et periurus ad fraudem et rex ad imperium et miles ad pugnam et maritus propter regimen et uxor propter obsequium et p
Abbreviated transcription (Latin):
ł destrui. atq ipsas huuis scłi potestates
que ali quando ꝓ simulachris ppłm xp̃i¬
anũ persequebant᷑ uictas & domitas. ñ a re¬
pugnantib s a morientib xp̃ianis.  contͣ
eadem simulacbra ꝓ quib xp̃ianos occide¬
bant impetus suos legesq uertisse. &. im¬
perii nobilissum eminentissimũ culm̃. add
sepulchrũ piscatoris petri sũmisso diade¬
mate supplicare. Hec omĩa diuinȩ scrip¬
turȩ que in manꝰ omniũ iã uenert. aute
longissima temꝑa futura ẽẽ testatȩ sunt.
llec oĩa tanto robustiore fide letam fieri.
quanto maiore auctortate p̃dicata esse ĩ
scĩs litt̾is inuenimꝰ. Nũquid nã obsecro uos.
nũquid nã sołu iudiciũ dĩ qđ int̾ fideles
atq infideles futurũ eẽ in eisde litt̾is legi¬
mꝰ. cũ illa oĩa sic̃ p̃dicta sunt uenerint. nũ¬
qͥd nã solũ iudiciũ di uenturũ ñ ẽẽ putabi¬
mus : Immo uͦ ueniet. sic̃ illa omnia uener̃t:

Expanded text:
vel destrui: atque ipsas hujus saeculi potestates, vel destrui: atque ipsas hujus saeculi potestates, quae aliquando pro simulacris populum Christianum persequebantur, uictas et domitas non a repugnantibus sed a morientibus Christianis et contra eadem simulacra, pro quibus Christianos occidebant, impetus suos legesque uertisse et imperii nobilissimi eminentissimum culmen ad sepulcrum piscatoris Petri submisso diademate supplicare. Haec omnia diuinae scripturae, quae in manus omnium iam uenerunt, ante longissima tempora futura esse testatae sunt: haec omnia tanto rquanto majore auctoritate praedicata esse in sanctis litteris inuenimus. numquidnam, obsecro uos, numquidnam solum iudicium dei, quod inter fideles atque infideles futurum esse in eisdem litteris legimus, cum illa omnia, sicut praedicta sunt, uenerint, numquidnam solum iudicium dei uenturum non esse putabimus? immo uero ueniet, sicut omnia illa uenerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
pͣteritis temporib erga humanũ genus ma-¬
iores nr̃i gesta ẽẽ meminer̃t. nob̾q tradide¬
runt. omnia etiã que nos uidemꝰ & posteris tra
situra ẽẽ p̃dicta sunt. Nidetis certe ppłm ui
deoꝵ auulsum a sedib suis ꝑ om̃s fere t̾ras diᷤ¬
seminatũ atq diffusum. &. origo eiusdem
ppł̃i. & incrementa & regni amissio. & per
ex illis mirabilit̾ natus ẽ: omniũ gemiũ fi¬
de occupasse atq tenuisse. Ita omĩa p̾nunti¬
ata legimꝰ. ut uidimꝰ. Nidetis certe multos
p̃cisos a radice xp̃iane societatis. que per
nis sub xp̃iano nomine qͣsi arescentia sarm̃¬
ta głari. quas hereses & scismata nomuiamꝰ.
Preuisa. p̃dicta. scripta sunt oĩa. Ni detis cer¬
te simulachroꝵ templa. partĩ sine reꝑatio¬
ne collapsa. partĩ diruta. partĩ clausa. par¬
ti in usus alios eõ mutata. ipsaq simula¬
chra uł c̃fringi. uł incendi. uł indudi.

Expanded text:
praeteritis temporibus erga humanum genus mapraeteritis temporibus erga humanum genus maiores nostri gesta esse meminerunt nobisque tradiderunt, omnia etiam, quae nos uidemus et posteris tradsitura esse praedicta sunt. uidetis certe populum Iudaeorum auulsum a sedibus suis per omnes fere terras disseminatum atque diffusum; et origo eiusdem populi et incrementa et regni amissio et per Christum, qui ex illis mirabiliter natus est, omnium gentium fidem occupasse atque tenuisse; ita haec omnia praenuntiata legimus, ut uidemus. uidetis certe multos praecisos a radice Christianae societatis, quae per nis sub Christiano nomine qnta gloriari, quas haereses et schismata nominamus: praevisa, praedicta, scripta sunt omnia. Videtis certe simulacrorum templa partim sine reparatione collapsa, partim diruta, partim clausa, partim in usus alios commutata; ipsaque simulacra vel confringi, vel incendi, vel includi,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o eius ꝑ multos annos semꝑ in clero tuo
gaudere. Quib omnib perlectis atq dis¬
cussis. qͥd aluid mͥ occurrere potuit. aut
culibet homini potest. nͥ aut ueridico.
aut fallaci scribentiũ animo hec eẽ ẽseriy¬
ta: S si ueridico animo ista scribitis: quis
uob̾ ad hancueritatẽ int̾clusit uiã: Quis
asꝑa dumeta substrauit: Quis rupium p̃¬
rupta inimicus opposuit : Postremo quis
basilicȩ ianuam ingredi cupientib clausit.
ut u eodem dũo ꝑ quem nos salutatis. ean¬
dem salutẽ nobis cũ habere nolitis : Si aũ
fallaciter atq irridenter hec scribitis. itane
tandem mͥ negotia ur̃a curanda ĩponitis.
ut nom̃ eius per quem aliquid possum au¬
deatis ñ ueneratione debita attollere. s ĩ¬
sultacione adulatoria uentilare : Sciatis
me km̃i. cũ ineffabili. ꝓuobis tremore cor¬
dis hec dicere. Noui enĩ quanto grauiorẽ
& ꝑniciosiorẽ causam suis habituri apud
dđm. si frustra uobis hec dixero. Omnia que

Expanded text:
o eius per multos annos semper in clero tuo gaudere\'. quibus omnibus perlectis atque discussis quid aliud mihi occurrere potuit aut cuilibet homini potest nisi aut ueridico aut fallaci scribentium animo haec esse conscripta? sed si ueridico animo ista scribitis, quis uobis ad hanc ueritatem interclusit uiam? quis aspera dumeta substrauit? quis rupium praerupta inimicus opposuit? postremo quis basilicae ianuam ingredi cupientibus clausit, ut in eodem domino, per quem nos salutatis, eandem salutem nobiscum habere nolitis? si autem fallaciter atque inridenter haec scribitis, itane tandem mihi negotia uestra curanda inponitis, ut nomen eius, per quem aliquid possum, audeatis non ueneratione debita adtollere sed insultatione adulatoria uentilare? Sciatis me, carissimi, cum ineffabili pro uobis tremore cordis haec dicere; noui enim, quanto grauiorem et perniciosiorem causam sitis habituri apud deum. si frustra uobis haec dixero. omnia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
aut iã eẽ conu̾sos. aut ꝑ nr̃m ministeriũ desi¬
derare conũti. S ubi legi cet̾a: refriguit
animꝰ nĩs. Iuesiui tam̃ ab epłȩ ꝑlatore utrũ
iã uł essetis xp̃i ani. uł eẽ euperens. Cuius
responsione postea quã cõꝑi nequaquam
uos eẽ mutatos. grauuis dolui. qđ xp̃i nom̃
solũ a uob̾ repellendũ s etiã in nob̾ irriden¬
dum eredidistis. Non enĩ potui eogitare

Expanded text:
aut iam esse conuersos aut per nostrum ministerium desiaut iam esse conuersos aut per nostrum ministerium desiderare conuerti. sed ubi legi cetera, refriguit animus meus; quaesiui tamen ab epistulae perlatore, utrum iam uel essetis Christiani uel esse cuperetis. cuius responsione posteaquam comperi nequaquam uos esse mutatos, grauius dolui, quod Christi solum a uobis repellendum sed etiam in nobis inridendum esse credidistis. non enim
Abbreviated transcription (Latin):
aus̃. Si forte illi qui int̾ uos catholici xp̃i aui
siuiit talia mͥ seripta miserunt. hoc tantũ mi¬
ror. qł ñ suo potus quã ordinis nomine. Si
aũ reuera om̃s aut ꝓpe om̃s ordinis uiri ad me
dignati estis litteras dare. miror qđ patri &.
cuttus idoloꝵ. contra que idola facilius tem¬
pla ur̃a quã corda claudunt᷑. uł potius que
iciola ñ magis in templis. quã in ur̃is cordib
in cludunt᷑. eũ magno ẽ dolore notissimꝰ. nͥ
forte iã de salute ipsa que in dño ẽ ꝑ quam
me salutare uoluistis. tandem prudenti ẽsi¬
deratione cogitetis. Nã si ñita ẽ. quesouos
quid lesi. qͥd offendi beniuolentiã urãm. ut
me titulo epłȩ ur̃ȩ irridendũ potus quã
honorandũ ẽẽ putaretis. dñi p̃dicabiles &
dilectissimi fr̃s : Quod enĩ scripsistis patri
augustiuo in dño et̾uã salutem. cũ lege¬
re tanta spe subito erectus sũ. ut crede¬
rẽ uos ad ip̃m dnũmm & ad ipsam ȩt̾uã salutẽ

Expanded text:
US. Si forte illi, qui inter uos catholici Christiani sunt, talia mihi scripta miserunt, hoc tantum miror, quod non suo potius quam ordinis nomine. si autem re uera omnes aut prope omnes ordinis uiri ad me dignati estis litteras dare, miror, quod \'patrcultus idolorum, contra quae idola facilius templa uestra quam corda clauduntur uel potius quae idola non magis in templis quam in uestris cordibus includuntur, cum magno est dolore notissimus, nisi forte iam de salute ipsa, quae in domino est, per quam me salutare uoluistis, tandem prudenti consideratione cogitatis. nam si non ita est, quaeso uos, quid laesi, quid offendi beniuolentiam uestram, ut me titulo epistulae uestrae inridendum potius quam honorandum esse dilectissimi fratres? 2. Quod enim scripsistis, Patri Augustino, in Domino aeternam salutem, cum legerem, tanta spe subito erectus sum, ut crederem uos ad ipsum dominum et ad ipsam aeternam salutem
Abbreviated transcription (Latin):
onũ. quib nos alienȩ uł cupiditates. ł
necessitates angariatos trahunt. & qͥd
dñm dep̃ceris. s etiã qđ tã instant̾ & cre¬
bro me admones. nolo cesses. ñ niohil
agens. Cõmendo etiã ego excellentiȩ
tuȩ eccłam in niunidia c̃stititã. ꝓpter
cuiꝰ necessitates sc̃s fr̃ & coep̃c m̃s del¬
rantib s cõpericlitantib missus est.
Nec de hac re plura scribo: cũ ip̃m p̃¬
sentẽ sis auditurus. Cetera in cõmoni¬
toriis inuenies. que ad prb̃m misi siue
mͦ. siue ꝑdiaconũ ꝑ egrinũ. ne mͥ ea toti¬
ens iterare necesse sit. Semꝑ in xp̃o cor
tuũ uigeat. dñe meriid insignis. mul¬
tũq lim̃e ac desiderantissime fili. filiũ
nr̃m rufinum cirtensem principalem
cõmendo eximitati tuȩ. Explicit epła¬

Expanded text:
onum, quibus nos alienae vel cupiditates vel onum, quibus nos alienae vel cupiditates vel necessitates angariatos trahunt: et quiDominum depreceris: sed etiam quod tam instanter et tam crebro me admones, nolo cesses, non nihil agens. Commendo etiam ego Excellentiae tuae Ecclesiam in Numidia constitutam, propter cujus necessitates sanctus frrantibus et compericlitantibus, missus est. Nec de hac re plura scribo, cum ipsum praesentem sis auditurus. Caetera in Commonitoriis invenies quae ad presbyterum misi, sive modo, sive per diaconum Peregrinum, ne mihi ea toties iterare necesse sit. Semper in Christo cor tuum vigeat, domine merito insignis, multumque charissime ac desiderantissime fili. Filium nostrum Ruffinum Cirtensem principalem commendo Eximietati tuae. DE SEQUENTE EP
Abbreviated transcription (Latin):
ut dilationẽ ñ ferant: sic̃ mͥ fuit bre¬
uiatio gestoꝵ collationis nr̃ȩ satis ope¬
rosa. cũ uiderẽ neminẽ se uelle tanto
aggeri litterarũ legendo cõmutere.
sic̃ in fuit etiã epła ad ipsos laieosdo¬
onẽ tuã. altera ad uirũ illustrem uolu¬
sianũ. quas uos accepisse iã credo. sic̃
ne in manib habeo librũ ad honoratũ
nr̃m de questionib quibda quinq qͣs
mͥ ꝓposuit & ꝑ lit teras intimauit. cui nͣ
continuo respondere. uides quã mini¬
me oporteat: Karitas enĩ que tanquam
nutͥx fouet filios suos. ñ ordine aman¬
di s ordine subueniendi. infirmiores
forciorib anteponit. qͦs tales uult esse
qͣles iã illi st̃. quos ñ contẽpnendo s
de his c̃fitendo interim p̃terit. Tales gͦ
mͥ necessitates dictandi aliqͥd qđ me
ab eis dictationib ĩpediat. quib magis
in arcdesco de ẽẽ ñ possunt. cũ paulułu
spacii uixdatur int̾ aceruos occupati¬

Expanded text:
ut dilationem non ferant, sicut mihi fuit breut dilationem non ferant, sicut mihi fuit breuiatio gestorum conlationis nostrae satis operosa, cum uiderem neminem se uelle tanto aggeri litterarum legendo committere, sicut mihi fuit etiam epistula ad ipsos laicos Doonem tuam, altera ad uirum inlustrem Volusianum, quas uos accepisse iam credo, sicut nunc in manibus habeo librum ad Honoratum nostrum de quaestionibus quibusdam quinque, quas mihi proposuit et per litteras intimauit, cui non continuo respondere uides quam minime oporteat. caritas enim, quae tamquam nutrix fouet filios suos, non ordine amandi sed ordine subueniendi infirmiores fortioribus anteponit, quos tales uult esse, quales iam illi sunt, quos non contemnendo sed de his confidenmihi necessitates dictandi aliquid, quod me ab eis dictationibus impediat quibus magis inardesco, deesse non possunt, cum paululum spatii vix datur inter acervos occupati
Abbreviated transcription (Latin):
occiderant ꝙ capti iã tenebant᷑ pęnasi¬
mili punirent᷑. Libros de baptismo par
sem. cur abste rursus acceperim obli¬
tus sũ: nͥ forte cũ inspicerẽ mendesos
eos reꝑi. & emendare uolui. qđ mirabili¬
ter ĩpeditus ad huc usq ñ feci. Epłam
quoꝙ ad te scribenda. & his adiungen¬
dã. quã cũ ibi eẽm iã dictare cȩperam
paulo addito sic ẽẽ inꝑfectam scias. Si
aũ rõnem omniũ dierũ & lucubratio¬
num aliis necessitatib impensarũ tͥ pos¬
sem reddere: grauit contristatus mi¬
raris qͣnta me distendant. que differri
omnino ñposst̃. nec agere illa ꝑmittãt.
In que me petendo & admonendo argues
uolentẽ. & in effabilit̾ qr ñ possum dolen¬
tem. Cũ enĩ ab eoꝵ hominũ necessitati¬
b aliquantułu uaco. qͥ me sic angariãt
ut eos nullomͦ liceat uitare. nec contẽp¬
nere oporteat: ñ desunt que dictanda
ꝓͣpono. sic in articulis tempoꝵ c̃stituta.

Expanded text:
occiderant et capti iam tenebantur, poena siocciderant et capti iam tenebantur, poena simili punirentur. Libros de baptismo parusem, cur abs te rursus acceperim, oblitus sum, nisi forte, cum inspicerem, mendosos eos repperi et emendare uolui, quod mirabiliter impeditus adhuc usque non feci. epistulam quoque ad te scribendam et his adiungendam, quam, cum ibi essem, iam dictare coeperam, paulo addito sic esse inperfectam scias. si autem rationem omnium dierum et lucubrationum aliis necessitatibus inpensarum tibi possem reddere, grauiter contristatus mirareris, quanta me distendant, quae differri omnino non possunt, nec agere illa permittant, in quae me petendo et admonendo urgues uolentem et ineffabiliter, quia non possum, dolentem. cum enim ab eorum hominum necessitatibus aliquantulum uaco, qui me sic angariant, ut eos nullo modo liceat euitare nec contemnere oporteat, non desunt, quae dictanda praepono sic in articulis temporum constituta,
Abbreviated transcription (Latin):
tales ñ cũ eo st̃. quando & ille cũ ipso ẽ:
Si ꝓconsul uł simul ambo in illos estiᷤ
sententiã ꝓlaturi. & forte ille persis¬
tit uelle gladio uindicari: quãquam
sit xp̃ianus. & quantũ aduertere potu¬
imꝰ. ñ sit ad hec cruenta ꝓcliuis. tam̃
si neccesse fuerit etiã gestis iubete
allegari ȩpłas meas. quas de hac re sin¬
gulas uobis mittendas putaui. Soleo e¬
nĩ audire in potestate eẽ iudicis molli¬
re sententiam. & mitius uindicare quã
leges. Si aũ nec litt̾is meis ad hoc consen¬
serit. hoc saltun prestet. ut in custodiã
recipiant᷑. atq hoc de cdementia ĩꝑatoꝵ
ĩpetrare curabimꝰ. ne passiones seruoꝵ
cdĩ que debent eẽ in eccła głosȩ: inimicoꝵ
sanguine de h. onestentur. Scio enĩ in
causa clericoꝵ anaunensiũ. qͥ occisi agen¬
tilib nc̃ martires honorant᷑. imperato¬
rẽ rogatũ facile concessisse. ne illi qͥ eos

Expanded text:
tales non cum eo sunt, quando et ille cum ipso est? tales non cum eo sunt, quando et ille cum ipso est? si pro consule uel simul ambo in illos estis sententiam prolaturi et forte ille persistit uelle gladio uindicare, quamquam sit Christianus et, quantum aduertere potuimus, non sit ad haec cruenta procliuis, tamen, si necesse fuerit, etiam gestis iubete allegari epistulas meas, quas de hac re singulas nobis mittendas putaui. soleo enim audire in potestate esse iudicis mollire sententiam et mitius uindicare quam leges. si autem nec litteris meis ad hoc consenserit, hoc saltem praestet, ut in custodiam recipiantur. atque hoc de clementia imperatorum impetrare curauimus, ne passiones seruorum dei, quae debent esse in ecclesia gloriosae, inimicorum sanguine dehonestentur. scio enim in causa clericorum Anaunensium, qui occisi a gentilibus nunc martyres honorantur, imperatorem rogatum facile concessisse, ne illi, qui eos
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ̃ simile. transactis tam̃ motib anemoꝵ
qui recentiorib factis solent turbulen¬
tius excitari: egregie. luculenta boni¬
tas apparebit. & obhoc magis eaqͥem
gesta legere atq oftendere delectabit.
.xi. Sic habe tanquã p̾sentiã meã .ꝙ. qđ
uob̾ in cõmune ꝓ eccłȩ utilitate placu¬
erit. hoc adiuuante dño fiat: qui potẽs
miseri cordit̾ opitulari. intantis malis.
Modo macrobius ep̃c eoꝵ stipatus cune¬
is ꝑditoꝵ utriusq sexus. hac atq illac
cireuit. Aperuit sibi basilicas. quas
possessoꝵ quantulus cũq timor clause¬
rat. Presente aũ ꝓcuratore uiri claris¬
simi celeris spondeo. quẽ tuȩ dilecti¬
oni cõmendaui. multũq cõmendo:
ut cũq eoꝵ frangebat᷑ audatia. Nẽ uͭ qͣm
postea quã karthaginẽ ꝓfectus ẽ. etiam
in fundis ipsius basilicas aperuit. ppłos
c̃gregat. Cũ ipso ẽ etiã ille donatus dia¬
conus rebaptizatus. qͥ cũ fuerit colonꝰ

Expanded text:
tiae simile, transactis tamen motibus animorum, tiae simile, transactis tamen motibus animorum, qui recentioribus factis solent turbulentius excitari, egregie luculenta bonitas apparebit et ob hoc magis eadem gesta legere atque ostendere delectabit, xi; sic habe tamquam praesentiam meam et, quod uobis in commune pro ecclesiae utilitate placuerit, hoc adiuuante domino fiat, qui potens est misericorditer opitulari in tantis malis. modo Macrobius, episcopus eorum, stipatus cuneis perditorum utriusque sexus hac atque illac circuit, aperuit sibi basilicas, quas possessorum quantuluscumque timor clauserat. praesente autem procuratore uiri clarissimi Celeris Spondeo, quem tuae dilectioni commendaui multumque commendo, utcumque eorum frangebatur audacia. nunc uero, posteaquam Carthaginem profectus est, etiam in fundis ipsius basilicas aperuit, populos congregat. cum ipso est etiam ille Donatus, diaconus rebaptizatus, cum fuerit colonus
Abbreviated transcription (Latin):
na ꝑtinatia sic sepe ꝓdat᷑. eadeq pub¬
licata gesta in omnium notĩ ciã ꝑferant᷑.
Quod aũ scripsit exinuetas tua aubita
re utrũ intheoꝓpria debeas eade gesta
iubere ꝓponi: fiat si potest illuc frequenᷤᷤ
c̃fluere multitudo. Alioquin. alius locs
celebrior ꝓuidendus ẽ. ñ tam̃ ullomͦ p̃ter¬
mittendu. Pȩna sane illoꝵ quãuis de tan¬
tis scelerib ẽfessoꝵ. rogo te ut p̃ter sup¬
pliciũ mortis sit.& ꝓpter conscientiam
nrãm. & ꝓpt̾ catholicam mansuetudinẽ
cõmendandã. Ipse enĩ fructus ad nos ꝑ¬
uenit ẽfessionis illoꝵ. q inuenit eccłia
catholica. ubi suã erga atrocissimos in¬
umicos seruet atq erhibeat lenitatem.
Intanta qͥppe crudelitate. quecũꝙ p̃t̾
sangiunẽ undicta ꝓcesserit. magnale¬
nitas apparebit. Quod & si mͦ quibdam
nr̃is illa atrocitate cõmotis. uidet᷑ in¬
dignũ. & quasi dissolutionis qꝙ neglien¬

Expanded text:
na pertinacia sic saepe prodatur, eademque pubna pertinacia sic saepe prodatur, eademque publicata Gesta in omnium notitiam perferantur! Quod autem scripsit Eximietas tua, dubitare te utrum in Theoprepia debeas eadem Gesta jubere proponi; fiat, si potest illuc frequens confluere multitudo: alioquin alius locus celebrior providendus est; non tamen ullo modo praetermittendum. 2. Poena sane illorum, quamvis de tantis sceleribus confessorum, rogo te ut praeter supplicium mortis sit et propter conscientiam nostram et propter catholicam mansuetudinem commendandam. ipse enim fructus ad nos peruenit confessionis illorum, quia inuenit ecclesia catholica, ubi suam erga atrocissimos inimicos seruet atque exhibeat lenitatem. in tanta quippe crudelitate, quaecumque praeter sanguinem uindicta processerit, magna lenitas apparebit. quod etsi modo quibusdam nostris illa atrocitate commotis uidetur indignum et quasi dissolutionis et neglegen