comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
audimus. & udit ds quia bonum ẽ.
intelligamus benignitati d̃i placuisse
quod factum est. ut ꝓ modo sui gene¬
ris maneret quod placuit ut fieret.
quis prior dedit illi & retribuet᷑ ei:
ipsum igit᷑ inicium fidei nr̃e . ex quo
nisi ex ipso est: Neq enim hoc excep¬
to ex ipso sunt cet̾a. s ex ipso & ꝑ ipsũ
dicimus homini. debes mͥ quia deditͥ.
& alit̾ dicimus debes mͥ quia ꝓmisti
michi. Quando dicis. debes michi qͥ¬
a dedi tͥ. a te ꝓcessit bñficium. s mu-¬
tuatum non donatum. Quando au-¬
tem dicis debes michi quia ꝓmisisti
mͥ. tu nichil dedisti & tam̃ exigis. Bo¬
nitas enim eius qui promisit dabit.
ne in malitiam fides conuertat᷑. Qui
autem fallit malus est. Deo autem ñ¬
quid dicimus. redde i quia dedi tͥ:ᷤᷤ
Quid dedimus d̾o quando totum qd̵
sumus & quod habemus boni. ab illo
habem̃: Nichil gͦ ei dedimꝰ. Non est
quemad modum ista uoce exigamus
debitorem am̃ maxins dicente nob̾

Expanded text:
audimus, Et vidit Deus quia bonum est, audimus, Et vidit Deus quia bonum est, intelligamus benignitati Dei placuisse quod factum est, ut pro modo sui generis maneret quod placuit ut fieret, dedit ei, et retribuetur illi? ipsum igitur initium fidei nostrae, ex quo, nisi ex ipso est? Neque enim hoc excepto ex ipso sunt caetera: sed ex ipso, et per ipsum, dicimus homini, Debes mihi quia dedi tibi: et aliter dicimus, Debes mihi, quia promisisti mihi. Quando dicis, Debes mihi, quia dedi tibi: a te processit beneficium, sed mutuatum, non donatum. Quando autem dicis, Debes mihi, quia promisisti mihi: tu nihil dedisti, et tamen exigis. Bonitas enim ejus qui promisit, dabit, ne in malitiam fides convertatur. Qui enim fallit, malus est, Deo autem numquid dicimus, Redde mihi, quia dedi tibi? Quid dedimus Deo, quando totum quod sumus, et quod habemus boni, ab illo habemus? Nihil ergo ei dedimus. Non est quemadmodum ista voce exigamus debitorem Deum, maxime dicente nobis
Abbreviated transcription (Latin):
it quod scĩs angł̃is suis in prima luciꝰ ao lit̾̃am¬
li. quod erat deinceps creaturꝰ. Neq
inm intellectum d̃i nossent. nisi qnͣ¬
um ipse demonstrasset. Quis enim
issum & in ipso funt om̃ia. Ex ipso
s liscebant angli cum in ipsis fieret
ssgitio creatine deinceps faciendȩ:
a demde fieret in genere ꝓprio. Qua¬
ꝓter iam luce facta. in qua intelligimnꝰ
ad cterna luce formatam rationalem
lilauram. cum in ceteris creandis re¬
b audimus. & dixit d̾̃s fiat intelliga¬
mus ad eternitatem uerbi d̃i recurren¬
tem scripturȩ intentionem. Cum ue¬
ro audimus & sic est factum intelli
gamus in creatura intellectuali. factã
cognitionem rationis que in uerbo d̃i
est colende creatinȩ. ut in ea natura
prius quodammꝰ facta sit. uel quȩ ante-¬
riore quodam motu in ip̃so uerbo dei
prior faciendam esse cognouit. ut pꝰ¬
tremo cum audimus repeti & dici. qd̃
fecit d̃s. iam intelligamus in suo gene¬
re fieri ipsam creaturam. Porro cum

Expanded text:
 quod sanctis angelis suis in prima lucis conditat, quod erat deinceps creaturus. neque enim intellectum dei nossent, nisi quantum ipse monstrasset. quis enim unt omnia. ex ipso ergo discebant angeli, cum in eis fieret cognitio creaturae deinceps faciendae, ac deinde fieret in genere proprio. Quapropter iam luce facta, in qua intellegimus ab aeterna luce formatam rationalem creaturam, cum in ceteris creandis rebus audimus: et dixit deus: fiat, intellegamus ad aeternitatem uerbi dei recurrentem scripturae intentionem. cum uero audimus: et sic est factum, intellgamus in creatura intellectuali factam cognitionem rationis, quae in Verbo Dei est, condendae creaturae, ut in ea natura prius quodam modo facta sit, quae anteriore quodam motu in ipso Dei Verbo prior faciendam esse cognovit: ut postremo, cum audimus repeti ac dici quod Fecit Deus, jam intelligamus in suo genere fieri ipsam creaturam. Porro cum
Abbreviated transcription (Latin):
luti expauescens exclamat apł̃s. O al
miserat quippe sententiam mire. pro¬
funditatis dicens. Conclusit enim d̾s
om̃s in incredulitate ut om̃ib mise¬
reat᷑. Cunis ꝓfunditate ueluti hor¬
rore ꝑcussus. o altitudo inquit diuiti¬
arum sapientiȩ & scientiȩ dei. quã
inscrutabilia sunt uidicia crus. & in¬
uestigabiles mie enis. Quis cnim cog

Expanded text:
luti expauescens exclamat apostolus: oluti expauescens exclamat apostolus: otiae dei! praemiserat quippe sententiam mirae profunditatis dicens: conclusit enim deus omnes in incredulitate, ut omnibus misereatur. cuius profunditatis ueluti horrore percussus; o altitudo, inquit, diuitiarum sa pientiae et scientiae dei! quam inser utabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae e
Abbreviated transcription (Latin):
& quem uult obdurat non iniquita¬
te s ueritate uindicte. Quȩ tamen
miscd̃ia & ueritas ita sibi occurrunt.
quia scriptum est miscdia ꝙ ueritas
occurrerunt sibi. ut nec miscdia i¬
pediat ueritatem qua plectit᷑ dignus¬
nec ueritas miscłiam aua liberat᷑ indig¬
nus. Quȩ igitur sua mirita iactaturꝰ
est lib̾atꝰ. cum si digna suis meritis red¬
derent᷑ non cẽt nisi dampnatus: Hul¬
lane igit᷑ sunt merita uistoꝵ: Sunt
plane. quia iusti sunt. Sed ut iusti fi¬
erent merita non fuerunt. Iusti em̃¬
ficati sunt. s sicut dicit apłs. iustifica¬
ti gratis ꝑ grãm ipsus. O altitudodi
utiarum sãpientiȩ & scientic dĩ. quã
inscrutabilia sunt iudicia cius & in¬
uestigabiles uiȩ euis. Quantum itaq
nobis iudicia sua manifestare dignat᷑.
gr̃as agamus. quantum uͦ abscondẽ.
non aduersus consilium enis murmu¬
itmꝰ. s hoc quoq nobis saluberri-¬
dictum est. iudicia tua sicut abyssus
multa. Cuius abyssi altitudinem ue

Expanded text:
, quem uult, obdurat non iniquitate sed ueritate uindictae. quae tamen misericordia et ueritas ita sibi occurrunt, quia scriptum est: Misericordia et ueritas occurrerunt sibi, ut nec misericordia impediat ueritatem. qua plectitur dignusnec ueritas misericordiam. qua liberatur indignus. quae igitur sua merita iactaturus est liberatus. cum, si digna suis meritis redderentur. non esset nisi damnatus? nullane igitur sunt merita iustorum? sunt plane, quia iusti sunt. sed ut iusti fierent, merita non fuerunt: iusti eficati sunt sed, sicut dicit apostolus, iustificati gratis per gratiam ipsius. Cum itiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus ! Quantum itaque nobis judicia sua manifestare dignatur, gratias agamus: quantum vero abscondere, non adversus ejus consilium murmuremus, sed hoc quoque nobis saluberridictum est: « Judicia tua abyssus multa . » Cujus abyssi altitud
Abbreviated transcription (Latin):
manisestat quod ñ de se ista genuerit.
s. in uerbo atq imꝑio fecerit. Quod
autem non de se. utiq non de nichi¬
lo. Non enim erat aliud unde facerit.
ipso autem non hoc significat quod de
ipso. quod enim de ipso est potest dici
ꝙ ipso. Non autem om̃e quod ex ipso:
recte dicitur de ipso. Ex ipso enim cȩ¬
lum & terra quia ipse fecit ea. non au¬
tem de ipso quia non de substantia sua.
sicut aliquis homo si gignat filium. &
faciat domum. ex ipso filius. ex ipso do¬
mus. Sed filius de se ipso. domus de t̃¬
ra u̾el de ligno. Sed hoc quia homo est.
quia non potest aliquid etiam de ni-¬
chilo facere. Ds gͦ ex quo omĩa ꝑ quem
onĩa. in quo om̃ia non opus habebat
aliqua materia quam ipse non fece-¬
sat adiuuari om̃ipotentiam suam sũ
autem audimus omĩa ex ipso. & per
ipsum & in ipso. om̃s utiq naturas in¬
elligere debemus quȩ naturalit̾ sunt.
niuiram ñ seruant s iniciant. Quȩ pec
Eex uoluntate eẽ peccantium mui-

Expanded text:
manifestum, quod non de se ista genuerit, sed in uerbo atque imperio fecerit; quod autem non de se, utique de nihilo. non enim erat aliud, unde faceret.ipso" autem non hoc significat quod „ae ipso." quod enim de ipso est, potest dici "ex ipso;" non autem omne, quod" ex ipso" est, recte dicitur "de ipso;" ex ipso enim caelum et terra, quia ipse fecit ea, non autem de ipso, quia non de substantia sua. -sicut aliquis homo si gignat filium et faciat domum, ex ipso filius, ex ipso domus, sed filius de ipso, domus de terra et de ligno. sed hoc quia homo est, qui non potest aliquid etiam de nihilo facere; deus autem, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia, non opus habebat aliqua materia, quam ipse non fecerat,. adiuuari omnipotentiam suam. Cum autem audimus "omnia ex ipso et per ipsum et in ipso," omnes utique naturas intellegere debemus, quae naturaliter sunt. naturam non seruant, sed uitiant. quae peccata ex uoluntate esse peccantium multis
Abbreviated transcription (Latin):
unum omia. Qui uidet hoc uel &
parte. ł ꝑ spccłm & in enigmat. gai¬
aeat cognoscens anm̃. & sicut dm̃l
noret & grãs agat. Qui autem nonui¬
det tendat ꝑ pietatem ad uidendum
non ꝑcecitatem ad calumpniandiln
qm̃ unus est cłs. s tamen trintas. ls
confuse accipiendum est ex quo om̃i
ꝑ quiem om̃ia in quo om̃a. nec dis
multis. s: ipsi gła in scła scł̃oꝵ anii¬
Qua gͦ as om̃a aue non de se ge¬
it s ꝑ uerbum suum fecit non dus
reb auȩ iam erant. s dc his ques
no non crant. hoc est dc melilo fil
ita dicit apłs. Qui uocat ea qui ua
sunt tamquã fint. Aꝑtuis auten n

Expanded text:
ui videt hoc, vel ex parte, vel per speculum et in aenigmate, gaudeat cognoscens Deum, et sic Deum honoret et gratias agat. Qui autem non videt, tendat per pietatem ad videndum, non per caecitatem ad calumniandum; quoniam unus est Deus, sed tamen Trinitas. Nec confuse accipiendum est, ex quo omnia, per quem omnia, in quo omnia: nec diis multis, sed ipsi gloria in saeculaus omnia, quae non de se genuit, sed per uerbum suum fecit, non de his rebus, quae iam erant, sed . de his quae omnino non erant, hoc est de nihilo fecit — ita dicit apostolus: qui uocat ea quae non sunt, tamq
Abbreviated transcription (Latin):
sit enim d̾s omĩa in incredulitate. ut
om̃um misereatur. Hon hoc ideo di¬
tum est quod neminem sit dampna¬
turus. s suꝑius apparet unde dictum
sit. Nam cum de iudeis postea creditu¬
ris apłs loqueret᷑ ad gentes. ad quas u¬
tiq iam credentes conscribebat epłas:
Sicut enim uos inquit aliquando ñ
credidistis dõ nunc autem miscđiam
consecuti estis in illorum incredulita¬
te: sic & hi minc non crediderunt in
ur̃a misc̃ia. ut & ipsi miscłiam con¬
sequantur. Demde subiecit unde qui¬
dam sibi errando blandiunt᷑: atq ait.
Conclusit enim d̾s om̃s in infedelita¬
ĩ. ut om̃ium misereat᷑. Quos om̃s nͥ
de quib loquebatur. tamꝗͣ dicens &
ulos & illos. Ds gͦ & gentiles & iudeos
quos prescuit & predestinauit confor¬
mes fieri imaginis filii sui om̃s in in¬
sidelitate conclusit. ut de amaritudi¬
nc infidclitatis suȩ penitendo confu¬
si & ad dulcedinem miscaie dĩ conu̾
mata multitudo dulecdmis cus adñe
alam abscondisti timentib te. Per¬

Expanded text:
sit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur: non ideo dictum est; quod neminem sit damnaturus: sed superius apparet unde sit dictum. Nam cum de Judaeis postea credituris Apostolus loqueretur ad Gentes, ad quas utique jam credentes conscribebat epistolas: Sicut enim vos, inquit, aliquando non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecuti estis illorum incredulitate; sic et hiam, ut et ipsi misericordiam consequantur. Deinde subiecit, unde isti sibi errando blandiuntur, adque ait: Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur. Quos omnes, nisi de quibus loquebatur, tamquam diuos et illos? Deus ergo et gentiles et Iudaeos, quos praesciuit et praedestinauit conformes imaginis filii sui, omnes in infidelitate conclusit, ut de amaritudine infidelitatis suae paenitendo confusi et ad dulcedinem misericordiae Dei multa multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te. per
Abbreviated transcription (Latin):
tamen quia ipsa spes ex ꝓmissione ue¬
ritatis certa nobis est: cum diceret c̃¬
seputti enim sumus illi ꝑ baptismum
in morte. subiunxit & ait. Utquem
admodum surrexit. xp̃c a mortuis per
głam patris. ita & nos in nouitate ui¬
te ambulemꝰ. Ambulamus gͦ in re
laboris s in sp̃e quietis. in carne ue¬
in se ipso & tam̃ in sacram̃to non so¬
lum ꝑ om̃s paschȩ sollempnitates. s
om̃i die ppłis immolatur. Nec utiq
ñtitur qui introgatus eum respon¬
dent unmolari. Sienim sacramenta
quandam similitudinem rerum earũ
quarum sacramenta sunt non habe¬
int om̃mo sacram̃ta non essent. Ex
ala autem similitudine plerumq ẽ¬
dam ipsarum rerum nomina accipi
ͥ autem aliud eredete. q̃ fide habcre
Acꝑ hoc cum respondetur paruulus c̃¬
dere qui fidei nondum habet assectum
respondetur fidẽ habere ꝓpt̃ fidei sacra¬
Ex ł ad lausnentum. & conuertere se ad deum

Expanded text:
tamen quia ipsa spes ex promissione ueritatis certa nobis est, cum diceret: Consepulti ergo sumus illi per baptismum in morte, subiunxit et ait: Ut, quem ad modum surrexit Christus a mortuis per gloriam patris, ita et nos in nouitate uitae ambulemus. ambulamus ergo in re laboris sed in spe quietis, in carne uein seipso, et tamen in sacramento non solum per omnes Paschae solemnitates, sed omni die populis immolatur, nec utique mentitur qui interrogatus eum responderit immolari? Si enim sacramenta quamdam similitudinem earum rerum quarum sacramenta sunt, non haberent, omnino sacramenta non essent. Ex hac autem similitudine plerumque etiam ipsarum rerum nomina accipiuest autem aliud credere, quam fidem habere. Ac per hoc cum respondetur parvulus credere, qui fidei nondum habet affectum, respondetur fidem habere propter fidei sacramentum, et convertere se ad Deum
Abbreviated transcription (Latin):
rentur suꝑbi. humiliati confiteris
dit: qua peccatum habundartt
subabundaret gr̃a. Non crudelĩ le
fecit ds: s consilio medicine. Aliqdel¬
do enim homo uidetur sibi saius .i
sentit. medicum non querit. Auge
morbꝰ crescit molestia. querit̃ ind ͤ¬
Lor data est ut grã qucitretur. ul¬
idata est: ut lex implere tur. Noe
suo uicio non implebatur. s. ulsl̃
prudentiȩ carnis. Quod uicium per
legem demonstrandum. ꝑ grãm sanã¬

Expanded text:
arentur superbi, humiliati confiterentur, arentur superbi, humiliati confiterentur, dit, qua peccatum abundaret, ut superabundaret gratia. Non crudeliter hoc fecit Deus, sed consilio medicinae. Aliqdo enim homo videtur 28 sibi sanus, et morbum, medicum non quaerit. Augetur morbus, crescit molestia, quaeritur o data est, ut gratia quaereretur: gratia data est, ut lex impleretur. Neque enim suo vitio non implebatur lex, sed vitio prudentiae carnis: quod vitium per legem demonstrandum, per gratiam sanan
Abbreviated transcription (Latin):
Nideo aliam legem in menbris mes
repugnantem legi mentis meȩ. & capi¬
uum me ducentẽ sub lege peccati qui
est in menbris meis. Cognouit se mi
steria in gemitu in rixa & contention
ipse secum sibi non concordans. a se di¬
sonans. a se resiliens. & quid ait op¬
tans pacem ueram. pacem suꝑnam:
Infelix homo. quis me lib̾abit de
corꝑe mortis huiꝰ Gr̃a dei ꝑ iħ̃m xͦ¬
dnm nrm. Ubi enim habundauit
peccatum: suꝑhabundauit gr̃a. Unde
autem habundauit peccatum Le
autem subintrauit ut habundaret
peccatum. Quare gͦ lege subintiant
habundauit peccatum: Quia nole¬
bant se confiteri homines peccatoret
addita lege facti sunt & preuaricato¬
res. Prcuaricator enim non est quiss
nisi cum legem transgressus fuerit.
Ipse apłs hoc dicit. Ubi enim non el
lex nec preuaricatio. Habundaus
gͦ peccatum ut suphabundaret qua
Ergo ut dicere ceꝑam quia hoc adti
lege magnum mysterium. ideo cas
datam ut crescente peccato humili¬

Expanded text:
«Video aliam legem in membris meis «Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem sub lege peccati, quae est in membris meis.» Cognovit se in miseria, in gemitu, in rixa et contentione; ipse secum sibi non concordans, a se dissonans, a se resiliens: et quid ait, optans pacem, pacem veram, pacem supernam? «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei per m «abundavit peccatum, superabundavit gratia.» Unde autem abundavit peccatum? «Lex autem subintravit, ut abundaret peccatum» . Quare Lege subintrante abundavit peccatum? Quia nolebant se confiteri homines peccatores, addita Lege facti sunt et praevaricatores. Praevaricator enim non est quisque, nisi cum legem transgressus fuerit. Ipse Apostolus hoc dicit: «Ubi enim non est lex, nec praevaricatio» . Abundavit ergo peccatum, ut superabundaret gratia. Ergo, ut dicere coeperam, quia hoc est in Lege magnum mysterium, ideo eam datam, ut crescente peccato, humili
Abbreviated transcription (Latin):
mus in xp̃o ihũ. in morte ipsius bap¬
tirati sumus: Conscpulti gͦ sumus
illi ꝑ baptismũ in mortem. ut quẽ
Nempe satis elucet misterio dñice mor¬
tis & resurrectionis figuratum uitȩ
nr̃e ueteris occasum & exortum nouȩ
demonstratamq inquitatis abolitio¬
nem renouationemq iustitiȩ. Unde i¬
one alarũ di sꝑantes. ut inhebrientur
ab ubertate domus eius & torrentem
lumen. Per moysen data est lex: &
habet aliquid obscurum traditio ipsa
legis. Ad hoc enim data est lex ut c̃¬
uinceret᷑ languiꝰ. & medicum implo¬
raret. Ipsa est uia occulta dĩ. E igo¬
quia hoc ibi mẏsterium᷑ ideo docet da¬
tã legem ut conuincerentur peccato¬
res. & ad grãm accipiendã medicum
inuocarent. unde ille conuuctus est
quem in se transfigurat paulus apł̃s Ex ł sen
dicens. Infelix ego homo. quis me li¬
b̃abit de corꝑe mortis hunis: ꝑman sꝑi.¬
datum enim demonstrata illi erat
quedam rixa in se ipso. Unde dicit.

Expanded text:
mus in Christo Jesu, in morte ipsius bapmus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus? Consepulti ergo sumilli per baptismum in mortem, ut quemanempe satis elucet mysterio dominicae mortis et resurrectionis figuratum uitae nostrae ueteris occasum et exortum nouae demonstratamque iniquitatis abolitionem renouationemque iustitiae. unde ione alarum dei sperantes, ut inebrientur ab ubertate domus eius et torrentem luhabet aliquid obscurum traditio ipsa Legis. Ad hoc enim data est Lex, ut convinceretur languidus, et medicum imploraret. Ipsa est via occulta Dei. quia hoc ibi mysterium est, ideo docet datam Legem, ut convincerentur peccatores, et ad gratiam accipiendam medicum invocarent. Unde ille convictus est, quem in se transfigurat Paulus apostolus, dicens: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus?» Per mandatum enim demonstrata illi erat quaedam rixa in seipso, unde dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
a quibꝰ illa hominem sanat. Sed qnͣ¬
to maioribꝰ medicina laudibꝰ mediei
ꝑantur. & horrent᷑ uulnera & morbi.
a quibꝰ lib̾at quȩ ita laudat᷑. Sic laus
& predicatio gr̃ę uituꝑatio & damp¬
natio est delictoꝵ. Demonstranda e-¬
nim fuerat homini feditas languoris
enis. Cui contra iniquitatem suam
magis aucta est imquitas quam mi-¬
nuta. quandoquidẽ lex subintrauit
ut habundaret delictum. ut eo modo
comuctus atq confusꝰ uideret non tnͣ¬
tum doctorem sibi esse necessarium:
uerumetiam adiutorem dm̃. a quo eiꝰ
itinera dirigant᷑. ne dominet᷑ ei om̃is
iniquitas. & confugiendo ad opem di¬
uinȩ miscd̾iȩ sanet᷑. atq ita ubi habun¬
dauit delictum suꝑhabundet gr̃a. ñ
peccantis merito: s subuenientis auxi¬
lio. Consequent̾ eandem medicinam
in passione & resurrectione xp̃i mistice
demonstratam ostendit apł̃s dicens
An ignoratis qm̃ quiẽq baptitati su¬

Expanded text:
a quibus illa hominem sanat: sed quaa quibus illa hominem sanat: sed quanto majoribus medicina laudibus perantur et horrentur vulnera et morbi, a quibus liberat quae ita laudatur. Sic laus et praedicatio gratiae vituperatio et damnatio est delictorum. Demonstranda enim fuerat homini foeditas languoris ejus, cui contra iniquitatem suam uit, quo magis aucta est iniquitas quam minuta; quandoquidem lex subintravit, ut abundaret delictum; ut eo modo convictus atque confusus, videret non tantum doctorem sibi esse necessarium, verum etiam adjutorem Deum, a quo ejus itinera dirigantur, ne dominetur ei omnis iniquitas , et confugiendo ad opem divinae misericordiae sanetur: atque ita ubi abundavit delictum, superabundet gratia, non peccantis merito, sed subvenientis auxilio. 10. Consequenter eamdem medicinam in passione et resurrectione Christi mystice demonstratam ostendit Apostolus, dicens: An ignoratis quoniam quicumque baptizati su
Abbreviated transcription (Latin):
titeras gentes ae acepta lego s̃t altol¬
lerent. postea quam dixit peccatũ &
mortem ꝑ unum hominem intrasse
in mundum & genus humanum. &
ꝑ unum hominem iustitiã & uitam
et̾nam. illum. adam hunc. xp̃m aꝑ¬
tissime insinuans ait. L. ex autẽ sub¬
intrauit ut habundaret delictum.
Ubi autem habundauit delictum:
suphabundauit gr̃a. ut quemadmo¬
dum regnauit peccatum in mortẽ
sic & gr̃a regnet ꝑ iustitiam in uitã
de opponens sibi ipse questionẽ. quid
gͦ dicemus inquit. ꝑmanebimꝰ in
peccato ut gr̃a habundet ᷤᷤ Absit.
Uidit gͦ a ꝑuersis ꝑuerse posse accipi.
quod dixerat lex subintrauit. ut ha¬
bundaret delictum: Ubi autem ha-¬
bundauit delictum: suꝑhabundauit
gr̃a. Tamꝙͣ dixerit. ꝓpter habundan
tiam grẽ ꝓdesse peccatum. hoc diluẽs.
respondit. absit. atq subiecit. Qui mor¬
tui sumꝰ peccato. quomͦ uniemus in
eo: Hoc est cum id p̾stiterit gr̃a. ut
morerem᷑ peccato. quid aliud facimꝰ
Neq enim qui laudat beneficium

Expanded text:
caeteras gentes de accepta lege se extollerent; posteaquam dixit peccatum et mortem per unum hominem intrasse in genus humanum, et per unum hominem justitiam et vitam aeternam, illum Adam, hunc Christum apertissime insinuans, ait: Lex autem subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia, ut quemadmodum regnauit peccatum in mortem sic et gratia regnet per iustitiam in uitam num nostrum. deinde opponens sibi ipsequaestionem: quid ergo dicemus? inquit, permanebimus in peccato, ut gratia abundet? absit. uidit enim a peruersis peruerse posse accipi quod dixerat: lex subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia, tamquam dixeritiam gratiae prodesse peccatum. Hoc diluens, respondit, Absit: atque subjecit, Qui mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? Hoc est, cum id praestiterit gratia, ut moreremur peccato, quid aliud faciemuNeque enim qui laudat beneficium
Abbreviated transcription (Latin):
ti sumus in xp̃o ih̃u. in morte ipsius
baptriati sumꝰ: Consepulti enim sumꝰ
ili ꝑ baptismum in mortẽ. Inde. nisi
fide: Neq enim iam in nobis ꝑfectũ
est: adhiic in nobismetipsis ingemiscc̃¬
tib & adoptionem expectantibꝰ redẽp¬
tionem corꝑis nr̃i. Spe enim salui fac¬
ti sumus. Spes autem quȩ uidet᷑ ñ

Expanded text:
umus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus? Consepulti ergo illi sumus per baptismum in mortem . Unde, nisi fide? Neque enim jam in nobis perfectum est, adhuc in nobismetipsis ingemiscentibus, et adoptionem exspectantibus, redemptionem corporis nostri: Spe enim salvi facti
Abbreviated transcription (Latin):
re tus quam multũ amaru. Neq si mã¬
ducauerimꝰ abundabimꝰ. neq si ñ man¬
ducauerimꝰ deerit nob̃: hoc ẽ dicere.
Nec illa res me copiosum faciet. nec il¬
la crumpnosũ. Audi & alterã. Ego e¬
nim didici in quibus sum sufficiens ẽẽ.
& habundare noui. & penuriã pati no-¬
ui. Omĩa possum meo qui me confortat.
Ecce miles castroꝵ cȩlestium. non pul
uis quod sumus. s memento dñe quia
puluis sumus & de puluere fecisti ho-¬
minem & ꝑierat & inuentus ẽ. nec il¬
le in se potint. quia idem pulius fuit.
quem talia dicentẽ affectu tuȩ inspira-¬
tionis ad amaui. Omĩa possum inquit
in eo qui me confortat. Conforta me
ut possim. da quod iubes & iube quod
uis. Ite se accpise consitet᷑. & qd głat¬
in domino glorietur.
idete autẽ ne forte hec licentia
ur̃a offendiculum fiat insirmis.
Sienim quis uiderit eum qui habet
scientiam in idolo recumbentẽ. nonne
conscientia euis cum sit infirma edifica¬
bit᷑ ad manducandum idolothitas &

Expanded text:
uam multum amavi, Neque si manducaverimus abundabimus, neque si manducaverimus deerit nobis. Hoc est dicere, Nec illa res me copiosum faciet, nec illa aerumnosum. Audivi et alteram: Ego enim didici in quibus sum sufficiens esse, et abundare novi et penuriam pati. Omnia possum in eo qui me confortat. Ecce miles castrorum coeluis, quod sumus. sed memento, domine, quoniam puluis sumus, et de puluere fecisti hominem, et perierat et inuentus est. nec ille in se potuit, quia idem puluis fuit, quem talia dicentem adflatu tuae inspirationis adamaui: omnia possum, inquit, in eo, qui me confortat. conforta me, ut possim, da quod iubes et iube quod uis. iste se accepisse confitetur et quod gloriatin domino gloriatur.idete, ne forte haec licentia vestra offendiculum fiat infirmis. Si enim quis viderit eum qui habet scientiam, in idolio recumbentem, nonne conscientia ejus, cum sit infirma, aedificabitur ad manducandum idolothyta? Et
Abbreviated transcription (Latin):
dubitet. eum om̃ia que creata sirio.¬
cere. sicut iohes om̃ia ꝑipsum factasi
Quero itaq de quo dicat alio locoi qͥ̃
ex ipso & ꝑ ipsum. & in ipso sunt añt
ꝙ filio & sp̃u sc̃o ut singłis ꝑsons l¬

Expanded text:
dubitet eum omnia quae creata sunt dicere, sicut Joannes, Omnia per ipsum facta sunt? Quaero itaque de quo dicat alio loco, Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia:  Filio et Spiritu sancto, ut singulis personis s
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ꝑunum peccatum. ita est &¬
donum. Nam iudiciũ quidem ex u
quid nisi delicto: Quia sequitur. Grã
onem. Dicant isti. quomodo ex imo
delicto in condempnationẽ. nisi quia
sufficit ad condempnationẽ etiam u¬
num originale peccatum quod in om̃s
homines ꝑtransiit: Grã uͭ uleo ex mł¬
tis delictis in iustificationem. quia
non solum unum illud soluit quod
origialit trahit᷑. s etiam cet̃a quȩ in
unoquoq homine motu. ꝓpriȩ uo¬
luntatis addunt᷑ Quicumq enim

Expanded text:
inem peccantem, ita est et donum. nam iudicium quidem ex unquid nisi delicto? quia sequitur: gratia . dicant isti, quomodo ex uno delicto in condemnationem, nisi quia sufficit ad condemnationem etiam unum originale peccatum, quod in omnes homines pertransiit. gratia uero ideo ex multis delictis in iustificationem, quia non solum illud unum soluit, quod originaliter trahitur, sed etiam cetera, quae in unoquoque homine motu propriae uoluntatis adduntur; si enim
Abbreviated transcription (Latin):
& quod suꝑius dixisti uigilanter ĩ cul¬
casse apłm multornagis gr̃a cli & do¬
num unus hominis iħu xp̃i in plu¬
res habundabit. uolens intelligi ideo
plures dictos. quia ꝑuenit gr̃a enus
ad paruulos. ad quos imitatio primi
hominis non ꝑtinet. aut mendosus
codex tibi mentitus est. aut ipse men¬
tris. aut ab aliquo falso siue fallente.
aut oblnnone deceptus es. Non enĩ
ait apl̃s plures s multos. Grecum at¬
tende codicem. & muenies pollus nõ¬
plstus. Dixit gͦ multomagis habu¬
daso grãm innultos. non in magis
mistos. hoc est non in plures: fient iã
ostendimus. Qm̃ si plures aixisset
pter paruulos quos tenet gr̃a. cum
primi hominis non tencat unitati
dfalsum dixisset. & esset similis. Si
ciim om̃s imitatores xp̃i post cĩus
in carationem regeneratis pariu¬
I adaitis comnferantur. cum peccato

Expanded text:
ulcasse Apostolum, Multo magis gratia Dei et donum unius hominis Jesu Christi in plures abundavit » ; volens intelligi, ideo plures dictos, quia pervenit gratia ejus ad parvulos, ad quos imitatio primi hominis non pertinet: aut mendosus codex tibi mentitus est, aut ipse mentiris, aut ab aliquo falso, sive fallente, aut oblivione deceptus es. Non enim ait Apostolus plures, sed multos. Graecum attende codicem, et invenies πολλούς, no. Dixit ergo, multo magis abundasse gratiam in multos, non in magis multos, hoc est, non in plures, sicut jam ostendimus: quoniam si plures dixisset, propter parvulos quos tenet gratia, cum primi hominis non teneat imitatio; falsum dixisset, et esset similis vobis. Si enim omnes imitatores Christi post ejus incarnationem, regeneratis parvulis additis, confera
Abbreviated transcription (Latin):
pretatur latinc seruitus. ħ ca ane il
religionem ꝑtinere intelligit᷑. non de¬
beatur nisi deo uero qui nobis est es i¬
li autem qui dicunt᷑ dii. etiam si aus
ubi merito dicunt᷑. ꝓhibiti sunt mles¬
ci: non uissi sunt sacrificiis ł illius li¬
trie obsequiis honorari. Q m̃ cõ di¬
minꝰ magnus. & rex magnus suꝑ ons
dõs. Sunt gͦ dii suꝑ quos sit maguis
ds̃ nr̃. cui iubelemus. cui exultemꝰ cu
laudes cantici dicimus. st̃ s non nob
Apłs enim ait. Nam &e si sunt quidit
dii suic in celo siue in terra. quena¬
modum sunt multi dii & dñi milt
nobis tam̃ unis ds ex quo om̃a.ani

Expanded text:
erpretatur latine seruitus, sed ea, quae ad religionem pertinere intellegitur, non debeatur nisi uni deo uero, qui nobis est deus. illi autem qui dicuntur dii, etiam si qui sunt qui merito dicuntur, prohibiti sunt maledici, non iussi sunt sacrificiis uel ullis latriae obsequiis honorari. Non minus, et rex magnus super omnes deos.» Sunt ergo dii super quos sit magnus Deus noster, cui jubilamus, cui exsultamus, cui laudes cantici dicimus; sunt, sed non nobis. Apostolus enim ait: «Nam etsi sunt qui dicuntur dii, sive in coelo, sive in terra, quemadmodum sunt dii multi et domini multi: nobis ta
Abbreviated transcription (Latin):
demonibus are construcło. demnb
sacerdotes constituti. demonibꝰ ae
sacrificia. demonibꝰ arrepticii tra
uates inducti. Hȩc onĩa demalli
gentes exhibuerunt. hȩc om̃a ul
non nisi uni magno d̾o aebeni.¬

Expanded text:
nibus arae constructae, daemonibus sacerdotes instituti, daemonibus oblata sacrificia, daemonibus arreptitii tanquam vates inducti. Haec omnia daemonibus gentes exhibuerunt; haec omnia vera nonnisi uni magno Deo deben
Abbreviated transcription (Latin):
uoꝰ ãs merito queri solet. & scͥptum in¬
uninus ẽẽ in alio psalmo deos etiam
homines appellatos. sicut ẽ. ds̃ stetit in
snagoga deoꝵ. in medio autem deos di¬
sarnit. & paulopost. Ego dixi dii estis
e silii excelsi om̃s. Nos autem sicut ho¬
mines moriemnni. & sicut umis ex prin¬
om̃s. non sic eos anudicaret. Cum e¬
nim dixisset d̃s stetit in synagoga deo¬
rum ñ ait in medio deos & homines
liscernit. tamꝗͣ ostendens quiꝰ int̾ sit
nit̃ dos & homines. s in medio inquit
ltos discernit. Deinde sequit᷑. Isq quo
iudicatis iniquitatẽ. & cet̾a. Que utiq
urens dicit. S querit᷑ si homines
al quos sermo nunc ẽ dĩ factus dii
locantur. utrum an angli uocandi
uel possit ł facile possit reꝑiri aperte
dictos anglos deos. S cum de dño dic̃¬
tum esset terribilis est suꝑ om̃s dos. cur
hoc dixerit. continuo uelut exponendo
nia. Suꝑ tales deos dixit dnm̃ t̃ribilẽ
in sc̃ĩs suis quos cȩlos fecit. a quibꝰ de¬

Expanded text:
verus Deus; merito quaeri solet. Et scriptum invenimus in alio psalmo, deos etiam homines appellatos, sicuti est, «Deus stelit in synagoga deorum; in medio autem deos discernit:» et paulo post, «Ego dixi, Dii estis et filii Excelsi omnes; vos autem ut homines moriemini, et sicut unus ex prinomnes, non sic eos dijudicaret. Cum enim dixisset, «Deus stetit in synagoga deorum;» non ait, In medio deos et homines discernit, tanquam ostendens quid intersit inter deos et homines: sed, «In medio» inquit, «deos discernit.» Deinde sequitur, «Usquequo judicatis iniquitatem» ? et caetera: quae utique rnit.» 3. Sed quaeritur, si homines ad quos sermo Dei factus est, dii vocantur, utrum et Angeli vocandi vel possit, vel facile possit reperiri, aperte dictos Angelos deos; sed cum de Domino Deo dictum esset, «Terribilis super omnes deos,» cur hoc dixerit, continuo velut exponendo nia» . Super tales deos dixit Dominum terribilem in sanctis suis, quos coelos fecit, a quibus dae
Abbreviated transcription (Latin):
um religionis quȩ grece liturgia ł latͥa dr̃
beri ab hominib uolunt. nisi illi deo
qui & ip̃soꝵ & hominum ds ẽ. Unde
multo utilius angłi uocant᷑ qui latine
nuntii nuncupant᷑. ut ꝑ nomen ñ sub¬
stantiȩ s officii satis intelligamꝰ illũ dm̃
a nob cos coli uelle quem nuntiant. To¬
tã igit᷑ istam q̃stionem breuit̾ apłs ab
soluit. ubi ait. Nlam & si sunt qui dict᷑
dii siue in cęlo siue in terra. quẽ admo

Expanded text:
um religionis, quae graece liturgia, vel latria um religionis, quae graece liturgia, vel latria beri ab hominibus volunt, nisi illi Deo qui et ipsorum et hominum Deus est. Unde multo utilius Angeli vocantur, qui latine nuntii nuncupantur; ut per nomen non substantiae, sed officii, satis intelligamus illum Deum a nobis eos coli velle, quem nuntiant. Totam ergo istam quaestionem breviter Apostolus solvit, ubi ait: «Nam etsi sunt qui dicantur dii, sive
Abbreviated transcription (Latin):
dici hoc oportuit qd̵ dictum est. dii gen¬
tium demonia. ut intelligeremꝰ sic etiã
in ebrco positum dii gentium simula¬
chra. ut demonia potius que sunt in
simulachris significarent᷑. Nam quod
atanet ad ipsa simulachra quȩ grece
appellant᷑ idola quo nomine iam uti¬
mur ꝓ latino ocłos habent & non ui¬
dent. & cetera quȩ de his ideo dicunt᷑.
quia om̃i sensu carent. quocurra nec ter¬
reri possunt: quia nisi ca que sentuit
terreri ñ possunt. Quomodo dictum ẽ¬
de dño terribilis suꝑ om̃s deos. qm̃ dii
om̃s gentiũ simnulacra. nͥ ꝑ simulachia
intelligant᷑ demonia que terreri pos¬
ad materiam t̾renã sensu carentẽ.
Item ne quisꝙͣ putaret non ẽẽ aliqͣm
uiuentem sentientẽq naturã quȩ
gentiũ sacrificiis delectet᷑. adiunxit
s quȩ immolant gentes demoniis ĩ¬
molant & non deo. Nolo uos soci
pellatos deos. ea mͥ causa potissimum
occurrit ne isto nomine homines ad
hoc edificarent᷑. ut ministeriũ ł seruiti-¬

Expanded text:
dici oportuit quod dictum est, «Dii Gentium daemonia:» ut intelligeremus sic etiam in hebraeo positum, «Dii Gentium simulacra;» ut daemonia potius quae sunt in simulacris, significarentur. Nam quod attinet ad ipsa simulacra, quae graece appellantur idola, quo nomine jam utimur pro latino, oculos habent et non vident; et caetera quae de his ideo dicuntur, quia omni sensu carent: quocirca nec terreri possunt, quia nisi ea quae sentiunt, terreri utique non possunt. Quomodo eTerribilis est super omnes deos, quoniam dii Gentium simulacra,» nisi per simulacra intelligantur daemonia, quae terreri posad materiam terrenam sensu carentem. Item ne quisquam putaret non esse aliquam viventem sentientemque naturam, quae Gentium sacrificiis delectetur, adjunxit: «Sed quae immolant Gentes, daemoniis immolgelos appellatos deos, ea mihi causa potissimum occurrit, ne isto nomine homines ad hoc aedificarentur, ut ministerium vel serviti
Abbreviated transcription (Latin):
tstimoniũ d̃s stetit in synagoga d̾oꝵ
in medio autem dcos discernit. Deos
dicit participatione ñ natura: gr̃a qua
uoluit facere deos. Quantꝰ d̾s ẽ qui fa¬
ci dcos: aut quales dii sunt quos fac̃
homo Quam ille magnus deos facien¬
do. tam isti nichil qui ab homine fac¬
ti sunt. D̃s uerus facit deos credentes
in se: quib dedit potestatẽ filios dei fi¬
eri. & ipse ideo uerus d̃s quia d̃s non
factus ẽ. Nos autem facti non ueri dii.
meliores tamen illis quos homo facit.

Expanded text:
testimonium: «Deus stetit in synagoga deorum; in medio autem deos discernere» . «Deos» dixit participatione, non natura; gratia, qua voluit facere deos. Quantus Deus est qui facit deos? Aut quales dii sunt quos facit homo? Quam ille magnus deos faciendo, tam isti nihil qui ab homine facti sunt. Deus verus facit deos credentes in se, quibus dedit potestatem filios Dei fieri . Et ideo ipse verus Deus, quia Deus non factus est: nos autem facti, non veri dii, meliores tamen illis quos homo facit.
Abbreviated transcription (Latin):
isti unum dm̃ non ex partib esse com xciiii.¬
positũ. & quia de patre hoc us intel¬
ligi. ille inquis quod est uirtus est.
ingenita simplex. & tamen in hac sim-¬
plici uirtute. ninnquid bonitas. & sapi
entia & clementia & potentia partes
sunt unius uirtutis. quam simplicem
ẽẽ dixisti: Si dixeris partes sunt ĩ simi¬
plex gͦ uuitꝰ ex partibꝰ constat. & simplex
ista uirtus te defimente unus est ds. Er
go dm̃ expartib compositũ ẽẽ dicis. ñ
dico inquis. Non sunt gͦ partes & tam̃
quatuor sunt & una uirtus ẽ. eademq
simplex est. Si gͦ in una patris ꝑsona
& plura inuenis & partes non inuenis.
quantomagis pater & filus. & sp̃s sc̃s.¬

Expanded text:
isti, unum Deum non ex partibus esse compositum. Et quia de Patre hoc vis intelligi, Ille, inquis, quod est, virtus est ingenita, simplex. Et tamen in hac simplici virtute qentia et clementia et potentia partes sunt unius virtutis, quam simplicem esse dixisti? Si dixeris, Partes sunt; simplex ergo virtus ex partibus constat, et simplex ista virtus te definiente unus est Deus. Unum ergo Deum ex partibus compositum esse dicis? Non dico, inquis. Non sunt ergo partes: et tamen quatuor sunt, et una virtus est, eademque simplex est. Si ergo in una Patris persona, et plura invenis, et partes non invenis; quanto magis Pater et Filius et Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
ignoscat᷑ quod non liet. hoc indias
quod sequit᷑. Mallem eis ibas qͥ
uri. Concessit inquam aliquid in conti
Timuit quod expectat. & in anet adult̾o¬
s etiam hoc quod conuigati incti concu¬
piscentia utunt᷑ inuicem ultra necessita¬
tim liberos ꝓcreandi. ponam uihis. pro
quib cotidie dicit᷑. Dimitte nobis debita
nr̃a sicut & nos dimictimꝰ debitoribꝰ nr̃is

Expanded text:
ignoscatur quod non licet. Hoc indicat ignoscatur quod non licet. Hoc indicat quod sequitur: Mallem eos nubere, quam uri . Concessit, inquam, aliquid incontineernas, timuit quod exspectat et manet adulteros. Etiam hoc quod conjugati victi concupiscentia utuntur invicem ultra necessitatem liberos procreandi, ponam in his pro quibus quotidie dicitur, Dimitte nobis debita nostra, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
tas ppendens in rumam turpiuanis
recte excipitur honestate nuptiarũ nt
quod sanis cẽ posset officium sit iais
remedium. Neq enim quia indontinea¬
tia malum c̃ ido conubũ ł qo mon¬
tinentes copulant᷑ non c̃ bonũ inmoi
uͦ ñ ꝓpter illud malum. culpabile ẽ hc
bonum. s ꝓpt̾ hoc bonum uemialce
illud malũ. Qm̃ id auod bonum ha
triꝑtitũ ẽ. fides ꝓles. sacram̃tum. In
fide attendit᷑ ne pret̾ iunculũ coniu¬
gula cum altera ł alterõ concambat᷑.
In ꝓle ut amant̾ suscipiat᷑: benigno m¬
triatur. religiose educet᷑. In sacram̃to
ut conuigium non separet᷑. ꝙ dimisꝰ
aut dimissa nec causa plis alteri con¬
iungatur. Hec est tamqꝗͣ regła mipti¬
potest capere capiat. Sed non posum
inquit. Non potesꝰ Nonpossum. Sul¬
cipiat te nutricatoria quedam apsi aus¬
toritas. ut qui se non continent milis
fiat aliquid unde ꝑueniat᷑ ad aiã
Pertinet ad ueniam ne mruat in
et̾nam penam. fiat quod licct. uids

Expanded text:
mitas, propendens in ruinam turpitudinis, recte excipitur honestate nuptiarum, ut quod sanis possit esse officium, sit egrotis remedium. Neque enim, quia incontinentia malum est, ideo conubium, vel quo incontinentes copulantur, non est bonum. Immo vero non propter illud malum culpabile est hoc bonum, sed propter hoc bonum veniale est illud malum: quoniatripartitum est, fides, proles, sacramentum. In fide attenditur, ne praeter vinculum conjugale cum altera vel altero concumbatur. In prole, ut amanter suscipiatur, benigne nutriatur, religiose educetur. In sacramento, ut conjugium non separetur, et dimissus aut dimissa nec causa prolis alteri conjungatur. Haec est tanquam regula nuptipotest capere, capiat . Sed non possum, inquit. Non potes? Non possum. Suscipiat te nutritoria quaedam Apostoli auctoritas, ut si se non continent, nubant. Fiat aliquid, unde perveniatur ad veniam. Pertineat ad veniam, ne irruatur in aeternam poenam. Fiat quod licet, unde
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o. singłi autem alter alternis m̃¬
bra. Habentes autem dona diuersa se¬
cundum grãm quȩ data ẽ nobis. Id̾o
etiam cum cominoneret coniugatos
ne debito carnalis commixtionis frau-¬
darent inuicem. & ꝑhoc alt̾ eoꝵ ne¬
gato sibi debito conugali ꝑ intemꝑan¬
tiam suam temptatꝰ a sathana in forn-¬
cationem plaberet᷑. Hoc autem dico
inquit scãm ueniam. ñ sc̾n imꝑium.
Nolo autem om̃s homines esse sicut
me ipsum. Sed unusquisq ꝓpriũ do¬
num habet a dõ alius sic alius quid̃ẽ
sic. Uides etiam coniugalem pudici¬
tiã. & thori xp̃iani matrimonialem si¬
dem donum cẽ. & hoc a deo. ut illud
auod ultra liberoꝵ ꝓcreandoꝵ necessi¬
tatem. modum concumbendi aliqua-¬
temis concupiscentia carnalis excedit.
non nuptiarũ sit hoc malum s uem¬
ale sit ꝓpt̃ nuptiarũ bonum. Non enĩ
de coniugii copula liberoꝵ ꝓcreandoꝵ

Expanded text:
in Christo. singuli autem alter alterius mein Christo. singuli autem alter alterius membra, habentes dona diuersa secundum gratiam quae data est nobis. Ideo etiam cum moneret coniugatos, ne debito carnalis commixtionis fraudarent inuicem et per hoc alter eorum negato sibi debito coniugali per intemperantiam suam temptatus a satana in fornicationem prolaberetur, hoc autem dico, inquit, secundum ueniam, non secundum imperium. uolo autem omnes homines esse sicut me ipsum: sed unusquisque proprium donum habet a deo, alius sic, alius quidem sic. Vides etiam coniugalem pudicitiam et tori christiani matrimonialem fidem donum esse et hoc a deo, ut illud, quod ultra liberorum procreandorum necessitatem modum concumbendi aliquatenus concupiscentia carnalis excedit, non nuptiarum sit hoc malum, sed ueniale sit propter nuptiarum bonum. non enim de coniugio, quod copulatur liberorum
Abbreviated transcription (Latin):
te non eam tantũ intelligi uoluit. quȩ
numꝗͣ nupsit s etiam eam quȩ nupti¬
aruin uincło ꝑ uduitatem lib̾ata nup¬
tam eẽ destitit. Nam & ideo & nuptam
non dicit nͥ eam que uirum habet. ñ
etiam: que habuit & non habet. Qua¬
ꝓpt̾ iudua om̃is innupta ẽ. S quia
non om̃is inmipta uidua ẽ sunt enĩ
& uirgines. ideo hic utraꝙ posuit ubi
ait. Dico autem mnuptis & iudius. Tam¬
quam diceret. Quod dico inniptis ñ eis
solis dico que iurgines sunt. s etiam eis
que iuduc sunt. bonum cẽ illis si sic
ꝑmanserint sicut & ego. Coce ẽ bonum
tinum ei bono comꝑatum. quod dicit
apłs suum. si fides adest inmo quia si¬
aes ad est. Breuis ẽ ista doctrina. Nec
ideo contempnenda quia breuis est¬
s ideo facilius & carus tenenda. quia
in breuitate non uilis. Non crim qua-¬
lecumq bonum hic cõmendaret apłs¬
itate ĩposuit. Quantũ autẽ bonũ ha
habent: ita multi unum corpꝰ sumus

Expanded text:
rte non eam tantum intelligi voluit, quae rte non eam tantum intelligi voluit, quae nunquam nupsit; sed etiam eam quae nuptiarum vinculo per viduitatem liberata, nupta esse destitit: nam ideo et nuptam non dicit, nisi eam quae virum habet; non etiam eam quae habuit, et non habet. Quapropter vidua omnis innupta est: sed quia non omnis innupta vidua est; sunt enim et virgines; ideo hic utrumque posuit, ubi ait, Dico autem innuptis et viduis: tanquam diceret, Quod dico innuptis, non eis solis dico quae virgines sunt, sed etiam eis quae uiduae sunt, bonum esse illis, si sic permanserint, sicut et ego. Ecce est bonum tuum ei bono conparatum, quod dicit apostolus suum, si fides adest, immo quia fides adest. breuis est ista doctrina nec ideo contemnenda, quia breuis: sed ideo facilius et carius tenenda, quia in breuitate non uilis. non enim qualecumque bonum hic commendaret apate praeposuit. Quantum autem bonum hababent, ita multi unum corpus sumus
Abbreviated transcription (Latin):
Sc̃a scͥptura nr̃ȩ doctrine regłam sigi
ne audeamus sapere plusꝗͣ oportet
sapere. s sapiamus ut ipse ait ad tem¬
ꝑantiam. sicut unicuiq a̾s partitus ẽ
mensurã fidei. Non sit gͦ aliud te do¬
cere nisi uerba tui doctoris exponere
& de his quȩ dñs dedĩt disputare. ait
iaq apłs doctor gentium. uas electi¬
ouis. Dico autem innuptis & iudu¬
is bonum est illis si sic ꝑmanserint
sicut & ego. Hec uerba intelligenda¬
ita sunt. ut non existimemus uiduas
non oportere innuptas dici. quia nup¬
tias uident᷑ exꝑtȩ. Innuptarum enĩ
nomine illaᷤᷤ significat quȩ non sunt
miptis alligate: siue fuerint siue ñ
fuerint. Quod alio loco aꝑit ubi dic̃.
Diuisa est mulier unnupta & uirgo.
Quando utiq & uirginem adiungit
quid mulierẽ innuptã nͥ iuduã uult
intelligi. Unde ctiam deinceps uno
innuptȩ nomine ꝓfessionẽ utramq cõ¬
plectitur dicens. Quȩ uinupta ẽ solli
uiri: quomͦ placeat uiro. Innuptam c̾¬

Expanded text:
scriptura nostrae doctrinae regulam figit. ne audeamus sapere plus quam oportet sapere, sed sapiamus, ut ipse ait, ad temperantiam. sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei. non sit ergo mihi aliud te docere nisi uerba tibi doctoris exponere et de his quod dominus dederit disputare. Ait itaque apostolus, doctor gentium, uas electionis: dico autem innuptis et uiduis bonum esse illis. si sic permanserint sicut et ego. haec uerba ita intellegenda sunt, ut non existimemus uiduas non oportere innuptas dici, quia nuptias uidentur expertae; innuptarum enim nomine illas significat, quae non sunt nuptiis alligatae, siue fuerint sine non fuerint. quod alio loco aperit, ubi ait: diuisa est mulier innupta et uirgo. quando utique et uirginem adiungit, quid mulierem innuptam nisi uiduam uult intellegi? unde etiam deinceps uno innuptae nomine professionem utramque conplectitur dicens: quae innupta est, sollam ce
Abbreviated transcription (Latin):
sponsi sui donis nescit oenari. audiat
ro uirgniem castam exhibere.xͦ. Tmmeo
autem ne sicut serpens euam seduxit
istum qui dicit nullus tibi cas pritir
te conserre potest. & nisi ex te e in to
esse non possunt. s illum audiat qul
dicit. Habenus thesaurũ istũ mua¬
sis fictilib ut eminentia uirtias ss
d̃i & non ex nob̃. De ip̃sa quoꝙ sacta
continentia uirginali quod ñ sibiꝰ ce
se ipsa s sit donum dĩ quamus ar¬
denti uolentiꝙ collatum. aimnad̃ al¬
ant ueracem piumꝙ doctorẽ. Qui
am hinc ageret art. N ellem cẽ om̃s
scit me ipsum. Sed unusquisq ꝓpͥũ
lonum habet a deo. alius sic. alius au¬
tm sic: audiat etiam ipsũ. non tan¬
tum suũ. s uniuersȩ ȩccłiȩ unicũ spon¬
sim: de tali castitate atq integritate
acentem. Non om̃s capiunt uerbum
hos s. quib datum ẽ. ut intelligantex
io quod habet tam magnum bonũ atꝙ
lit ex ipsa id habcat. ut non dicamꝰ¬
adsentantis adulatoris ne de occultis

Expanded text:
sponsi sui donis nescit ornari. audiat ro uirginem castam exhibere Christo. timeo autem, n e, sicut serpens Euam se-duxit istum, qui dicit: Nullus tibi eas praeter te conferre potest\' et: \'Nisi ex te et in te esse non possunt, sed illum audiat. qui dicit: Habemus thesaurum istum in uasis fictilibus, ut eminentia uirtutis sit dei et non ex nobis. De ipsa quoque sacra continentia uirginali, quod non sibi sit ex se ipsa, sed sit dei donum quamuis credenti uolentique conlatum, eundem audiat ueracem piumque doctorem, qui, cum hinc ageret, ait: Vellem omnes esse sicut me ipsum; sed unusquisque proprium donum habet a deo alius sic alius autem sic. audiat etiam ipsum non tantum suum sed uniuersae ecclesiae unicum sponsum de tali castitate atque integritate dicentem: Non omnescapiunt uerbum hoc. sed quibus datum est, ut intellegat ex eo, quod habet tam magnum bonum atque lut ex se ipsa id habassentantis adulatoris, ne de occultis
Abbreviated transcription (Latin):
Hec d̃i dona sunt & ur̃a quidẽ sunt
s. non ex uobis. Habetis enim thes¬
aurum istum in terrenis corꝑibꝰ &
ashuc fragilib tamꝗͣ in uasis fictilib
ut eminentia uirtutis sit di. & non ex
uobis. Nec miremini quia dicimꝰ &

Expanded text:
ec Dei dona sunt, et vestra quidem sunt, sed non ex vobis: habetis enim thesaurum istum in terrenis corporibus, et adhuc fragilibus tanquam in vasis fictilibus, ut eminentia virtutis sit Dei, et non ex vobis. Nec miremini, quia dicimus et
Abbreviated transcription (Latin):
tua ubi est mors aculeus tuus: Tuuc fiet ut nus¬
qũa sit aculeus mortis nusqu̾a uiueniri possit
peccatum. Quid festinas. Gunc fiet. Meieatur
in te humilitas: ut tunc in te fiat. Ne supeibia
non permittat: ut uel tunc in fiat. Gui fiet.
inodo iuterim dum pugnas dum laboras. di
ꝑiclitaris. dic dic Omitte nolus debita uĩa.
Dic om̃ino cum pugnas. uerani dic ex animo
dic Si dixerunus quia peccatum non habemꝰ
nos ipsos seducunus. Tu tibi diabolus eris.
nos ipsos seducimus. & ueritas in nobis ñ est
Non enum uerum dicunus. dicendo nos non ha¬
bere peccatum. cum hic non simus sine peccato.
Dicamus eigo ueritatem ut aliquando muenia¬
mus securitatem. Sit ueritas in pugna. ut ac¬
quuatur securitas in uictoria. Tunc fiet ubiẽ
mors aculeus tius: Aculeus enim mortis est
peccatum Sed de lege presumis. quia data ẽ¬
tibi lex & datum est tibi preceptum. Bonum
est tibi ut sp̃c te uiuificet ne littera occidat.
Uolo ut uelis. sed non sufficit ut uelis. Adiu¬

Expanded text:
tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Tunc fiet ut nusquam sit aculeus mortis, nusquam possit inveniri peccatum. Quid festinas? Tunc fiet, tunc fiet. Mereatur in te humilitas, ut tunc in te fiat; ne superbia non permittat ut vel tunc in te fiat. Tunc fiet. Modo interim dum pugnas, dum laboras, dum periclitaris, dic, dic, Dimitte nobis debita nostra . Dic omnino dum pugnas, dic, verum dic, ex animo dic: Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus . Tu tibi diabolus eris. Nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Non enim verum dicimus, dicendo nos non habere peccatum; cum hic non simus sine peccato. Dicamus ergo veritatem, ut aliquando inveniamus securitatem. Sit veritas in pugna, ut acquiratur securitas in victoria. Tunc fiet, Ubi est, mors, aculeus tuus? Aculeus enim mortis est peccatumtibi lex, et datum est tibi praeceptum. Bonum est tibi ut Spiritus te vivificet, ne littera occidat. Volo ut velis; sed non sufficit ut velis. Adju