comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
reprehendenda digeris: facian sicut
possũ dño adiuuante hoc et iã qđ imor¬
si morte reprehendisti ÷ ophetiã fusse
de xp̃o recte intelligentib: loceam. Sic̃
enĩ mos est diuinorum inscript iris scĩs
mysterioꝵ ut idem homo alias aliam &
aliam ꝓ re aliqua significandim
gerat: tunc moyses populi sub
phetica prȩnuntiatione figurabar
Sicut ergo moyses petrã uirga ꝑcutier
de dĩ uirtute dubitauit: ita ille popuł
qui sub lege ꝑ morsen data tenebatur
xp̃m ligno crucis affigens. eũ uirtutẽ
dĩ esse non credidit. Sed sic ut ꝑcussa
petra manauit a quã sicientib sic
plaga dominicȩ passionis effecta est
uita credentib habemus enĩ e ha
preclarissimã & fidebi&¬

Expanded text:
reprehendenda delegeris, faciam, sicut possum, domino adiuuante, ut hoc etiam, quod in Moysi morte reprehendisti. prophetiam fuisse de Christo recte intellegentibus doceam. Sicut enim mos est diuinorum in scripturis sanctis mysteriorum, ut idem homo alias aliam atque aliam pro re aliqua significanda personam gerat, tunc Moyses populi Iudaphetica praenuntiatione figurabat. sicut ergo Moyses petram uirga percutiens de dei uirtute dubitauit, ita ille populus, qui sub lege per Moysen data tenebatur, Christum ligno crucis adfigens eum uirtutem dei esse non credidit. sed sicut percussa petra manauit aquam sitientibus, sic plaga dominicae passionis effecta est uita credentibus. habemus enim de hac re praeclarissimam et fideli
Abbreviated transcription (Latin):
ex aduerso multa contraria quod ille homa:
hic ds̃ ille peccator. hic sc̃s. ille ex coitunatꝰ.
hic secundũ uos ex uirgine. secundum nos
uero nec ex uirgine. ille offenso dõ occidit᷑
in monte hic patri ꝑplacens patit᷑ ꝓpͥa uo¬
luntate. Quasi uero cũ simile aliquid dr̃.
ex om̃i paite atq ex om̃imodo simile intel¬
ligat᷑: quia non ea tantũ quȩ unius eiꝰdẽq
naturae sunt dicuntꝰ int̃se eẽ. similia sicut
gemini homines uł filii parentib: uł omnes
homines omnib: hominib: in quantũ homi¬
nes sunt similes utiq sunt. quod & incete¬
ris animalib: intueri facillimũ est. Vel ar¬
borib: ut olea olee laurus lauro. similis
dicitur : uerũ etiã naturȩ disparissunt¬
& dicuntur multa similia. ut oliuȩ oleasi

Expanded text:
ex aduerso multa contraria, quod ille homo, hic deus, ille peccator. hic sanctus, ille ex coitu natus, hic secundum nos ex uirgine, secundum uos uero nec ex uirgine, ille offenso deo occiditur in monte. 'hic patri perplacens patitur propria uoluntate. quasi uero cum simile aliquid dicitur, ex omni parte atque ex omni modo simile intellegatur, quia non ea tantum, quae unius eiusdemque naturae sunt. dicuntur inter se esse similia, sicut gemini homines uel filii parentibus uel omnes homines omnibus hominibus, in quantum homines sunt, similes utique sunt — quod et in ceteris animalibus intueri facillimum est uel arboribus, ut olea oleae, laurus lauro similis dicitur — uerum etiam naturae disparis sunt et dicuntur multa similia, ut oliuae oleaster
Abbreviated transcription (Latin):
credendũ ꝓfosio tua fecit b noxium satis
eẽ conuigr de xp̃o scriysse moysen. quia
non audes qui & cũ id ex obliquo audes diffi¬
cultatistuo pressus angustus. & cernens quan
non putas & timens ne amisso xp̃iani nominis
pillũ nuda uanitas urã om̃ib: conspuenda & de¬
testanda remaneat : rursus te sautium collige¬
reconaris & dicis qđ istis euugłi ub̵ iã te ad cre¬
dendũ ꝓfessio tua fecit obnoxiũ: sic ergote
intericũ quonc̃ago teneo, ferio perimo idẽ
errorem tuũ atq fallaciam. & cogo fateri
lexp̃oscripsisse morsen. quia hoc xp̃mdixis¬
si in euugło legitꝰ cuite ad credendũ pfessio

Expanded text:
credendum professio tua fecit obnoxium, satis credendum professio tua fecit obnoxium, satis esse conuictum de Christo scripsisse Moysen, quia non audes; quia et, cum id ex obliquo audes, difficultatis tuae pressus angustiis et cernens, quanta non putas, et timens, ne amisso christiani nominis pallio nuda uanitas uestra omnibus conspuenda et detestanda remaneat, rursus te saucium colligere conaris et dicis, quod istis euangelii uerbis iam te ad credendum professio tua fecit obnoxium. sic ergo te interim, cum quo nunc ago, teneo, ferio, perimo, id est errorem tuum atque fallaciam, et cogo fateri de Christo scripsisse Moysen, quia hoc Christum dixisse -in euangelio legitur, cui te ad credendum professio
Abbreviated transcription (Latin):
umentamini. cũ dicitis
ussent quin stat̃ut¬
sũ tatẽ uerũ &iã eneruem acailẽ eẽ argu¬
mintationẽ sentit & faustus . &. intentio¬
nẽ suã in illud potius confert eo seplus
teneri dicit quia omnẽ moyseos saturã
scrutatꝰ. nullas ibi de xp̃o ꝓphetias inuent
Cui cito respondeo. quia non intelligit: & s
cur non intelligat quis quã quesierit. respon¬
debo quia inimico quia aduerso animole
quia non ideo scrutatur ut sciat. sed quo.
nescit scire seputat: haec p̃sũptio tumide
gantiȩ oculũ cordis uł claudit utnona
uideat: uł distor quet ut ꝑuerse uidei
& aliud proalio probet aut improbet:
Tume inquit doce. quidẽ. qđ me forte legen¬
tẽ p̃terierit de dõ ac dño nr̃o: memoratũ
inscriptura morsi: & hic cito respondeam:
Totũ te p̃terut: quia totũ ille de xp̃o
scripsit. Sed quia totũ ille discutere &
ꝑtractare non possumus: hoctibi in isto
Qu
deo tractare. puta cũ gentili. ꝗub uerbos

Expanded text:
umentamini, cum dicitis issent. quin statitatem, uerum etiam eneruem ac debilem esse argumentationem sentit et Faustus atque intentionem suam in illud potius confert eoque se plus teneri dicit, quia omnem Moyseos scripturam scrutatus nullas ibi de Christo prophetias inuenit. cui cito respondeo: quia non intellegit; et si, cur non intellegat, quisquam quaesierit, respondebo "quia inimico, quia aduerso animo legit, quia non ideo scrutatur, ut sciat, sed quod nescit, scire se putat." haec praesumptio tumidae adrogantiae oculum cordis uel claudit, ut omnino non uideat, uel distorquet, ut peruerse uideat, et aliud pro alio probet aut inprobet. tu me, inquit, doce, quid est, quod me forte legentem praeterierit de deo ac domino nostro memoratum in scriptura Moysi. et hic cito respondeam: totum te praeteriit, quia totum ille de Christo scripsit. sed quia totum discutere et pertractare non possumus, hoc tibi in isto quaeo tractare, puta cum gentili. quibus uerbis
Abbreviated transcription (Latin):
dilectissimus credite illi: quia uos Non
audistis nolite illi credere. Si autem ideo
creditis quia eam inscripturis scĩs inuenistis.
ibi est & ista cuicredere non uultis de xp̃o
risisse moysen. Ibi aliȩ multȩ quib parit̃
liquis dicat istã uocẽ omnino non

Expanded text:
dilectissimus, credite illi, quia uos non audistis, nolite illi credere. si autem ideo creditis, quia eam in scripturis sanctis inuenistis, ibi est et ista. cui credere non uultis de Christo scripsisse Moysen; ibi aliae multae, quibus pariter  profanus aliquis dicat istam uocem omnino non
Abbreviated transcription (Latin):
de monstrem : dissimilis homini xp̃s: quia ds̃
Scriptũ ẽ. enĩ de illo : quia ẽ suꝑ om̃a ds̃ be¬
nedictꝰ in secula. Et similis homini xp̃s. quia
homo quia de illo itidem scriptũ ẽ. nediator
dĩ & hominũ homo xp̃s iłs. dissimilis peccatori
ds̃ filium suum misit insimilitudirẽ carnis
peccati ut de peccato dãpnaret peccatum:
in carne: homini excoitu nato dissimilis xp̃s
in quantũ ex uirgine natꝰ est: sed homini nato
similis xp̃s. in quantũ & ipse ex femina natꝰ ẽ:
cui dictũ est qđ nascet᷑ exte sc̃m uocabit᷑
filius dĩ: Nomini ꝓpt̃̾ peccatũ suũ mortuo
dissimilis xp̃s in quantũ sine peccato & ꝓpͥa
potestate mortuus . ẽ: sed rursus homini mor
similis xp̃s in quantũ & ipse uera morte
saluus fieret a quo & ille qui

Expanded text:
demonstrem. dissimilis homini Christus. quia deus: scriptum est enim de illo: quia est super omnia deus benedictus in saecula; et similis homini Christus, quia homo, quia de illo itidem scriptum est: mediator dei et hominum, homo Christus Iesus. dissimilis peccatorideus filium suum misit in similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum in carne. homini ex coitu nato dissimilis Christus, in quantum ex uirgine natus est, sed homini nato similis Christus, in quantum et ipse ex femina natus est, cui dictum est: quod nascetur ex te sanctum, uocabitur filius dei. homini propter peccatum suum mortuo dissimilis Christus. in quantum sine peccato et propria potestate mortuus est, sed rursus homini mortuo similis Christus, in quantum et ipse uera morte saluus fieret: a quo et ille, qui
Abbreviated transcription (Latin):
dabatͥ uidenti testificatione am
demo trandũ erat eẽ aliã uitã pro qua
debx haet uita contempni. & aliud regnũ
ꝓquo oportet omnium terrenorum reg¬
norum aduersitatẽ pacientissime sustineri
Prcinde. ꝑ quorũ confessiones. passionessin nai

Expanded text:
tificatione iam demonstrandum erat esse aliam uitam, pro qua debet haec uita contemni, et aliud regnum, pro quo oportet omnium terrenorum regnorum aduersitatem patientissime sustineri. proinde per quorum confessiones, passiones
Abbreviated transcription (Latin):
rachel. Ardor ergo istead id ualeat. ut or¬
do non recusetur sed potius toleretur. si ne quo
non potest ad idperueniri quod tanto ardore
diligitur. Cum autem peruentum fuerit.
si mul habebitur in hoc seculo. Nonsolum spe¬
ciosa intellegentia. sed etiam laboriosa
iusticia. Quam libet enim acute sinceri¬
terq: cernatur a morta libus in conmutabile
bonum ad huc corpus quod corrumpitur
ad grauat animam. et de primit terrena
in habitacio sensum multa cogitantem. u lud¬
ad unam ergo tendendum. sed propter hoc
multa ferenda sunt.  Ita quae duae sunt
uxores ia cob liberȩ ambȩ quippe sunt
filiȩ remissionis peccatorum hoc est deal¬
Litionis quod est laban. Uerumptamen
umatur. altera coleratur. Sed que
i saprius et uberius fecundatur.
Tabor enim iustorũ maximũ

Expanded text:
Rachel. ardor ergo iste ad id ualeat, ut ordo non recusetur, sed potius toleretur, sine quo non potest ad id perueniri quod tanto ardore diligitur. cum autem peruentum fuerit, simul habebitur in hoc saeculo non solum speciosa intellegentia sed etiam laboriosa iustitia. quamlibet enim acute sinceriterque cernatur a mortalibus incommutabile bonum, adhuc corpus, quod corrumpitur, aggrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. ad unum ergo tendendum, sed propter hoc multa ferenda sunt. Itaque duae sunt uxores Iacob liberae, ambae quippe sunt filiae remissionis peccatorum, hoc est dealbationis, quod est Laban. uerum tamen una amatur, alia toleratur. sed quae toleratur, ipsa prius et uberius fecundatur, labor enim iustorum maiimum
Abbreviated transcription (Latin):
quia generationem eius quis e narru
Proinde uita qua estudio contemplationis
competit. ut eaquȩ carni sunt inuisibileas
non infirmis oculis mentis ꝑ ea quae facta sunt
intellecta conspiciat. & sempiternãm dei
uirtutem ac diuinitatem in effabiliter cer¬
nat : uacare uult abomninegotio. et ideo
sterilis : affectando quippe otium. quo
stulia contemplationis ignescunt: non con¬
temperatur in firmitati hominum qui in
uariis pressuris sibi desidenant sub ueniri
Seol quia & ipsa procreand aritate in ardes cit
uult enimdocere quod nout neq: cum inui¬
dia tabescente iter haber uidet sororem
labores agendi atq patiodi filiis habundantẽ
it dolet potius currere honines ad eam uir¬
tutom qua eorum in fir istatib neces sitatib q¬
consulitur : quam ad illaminde diuinum et
in cõmutabile a liquid distur. Nie cdo lor
siguratis uidetur. in eo qpd scriptum est
& te lauit rachel sororensuam. ꝑramde
quia liquidus purisq inelletus der
sub sartia qua⁊ et pus b¬

Expanded text:
quia generationem eius quis enarrabit? proinde uita, quae studio contemplationis competit, ut ea qunon infirmis oculis mentis per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciat et sempiternam dei uirtutem ac diuinitatem ineffabiliter cernat, uacare uult ab omni negotio et ideo sterilis. adfectando quippe otium, quo studia contemplationis ignescunt, non contemperatur infirmitati hominum, qui in uariis pressuris sibi desiderant subueniri; sed quia et ipsa procreandi caritate inardescit — uult enim docere, quod nouit, neque cum inuidia tabescente iter habere — uidet sororem labore agendi atque patiendi filiis abundantem et dolet potius currere homines ad eam uirtutconsulitur, quam ad illam unde diuinum et incommutabile aliquid discitur. hic dolor figuratus uidetur in eo quod scriptum est: et zelauit Rachel sororem suam. proinde quia liquidus purusque intellectus de illa substantia, quae corpus
Abbreviated transcription (Latin):
uatis auditur. Suscipit & lia
Qums hiis ancillam interp̃tari os. sens.
propter cum in p̃dicationem fidei tuan¬
gelicȩ querum os eat & cornoneat cumn
inscripturis aduerterimus. haec intelle¬
gitur ancilla liae. Scriptum est enim
de quibus dam. Populus hic labus meho¬
norat cor autem eorum longe est ame et tali¬
bus apostolus dicit. qui p̃dicas non fu ran¬
dum furaris: qui dicis non ad ulterandum
ad ulteras : Uerum tamen ut etiam per
hanc con dicionalem libera illa uxor
ia cob laborans. silios here des regn sus¬
cipia. Ideo dñs dicit. quaeclicunt
facite quae autem faciunt facere nolite :
unde in labore uinculorũ uita a postolica
siue inquit occa sione siue ueritate xp̃s annĩ¬
tietur. et in hoc gaudeo sed et gaudebo
tanquã & ancilla pariente deprole eiu¬

Expanded text:
atis auditur. Suscipit et Liapham eius ancillam interpretari "os iens". propter in praedicationem fidei euangelicae quorum os eat et cor non eat cum in scripturis aduerterimus, haec intellegitur ancilla Liae. scriptum esde quibusdam: Populus hic labiis me honorat; cor autem eorum longe est a me . Et talibus Apostolus dicit: Qui praedicas non furandum, furaris; qui dicis non adulterandum, adulteras . Verumtamen ut etiam per hanc conditionalem libera illa uxor Jacob laborans filios haeredes regni suscipiat, ideo Dominus dicit: Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite . Unde in labore vinculorum vita apostolica, Sive, inquit, occasione, sive veritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gaudebo : tanquam et ancilla pariente de prole nu
Abbreviated transcription (Latin):
anto honort p̃dicant᷑ Ceterum lot h fractr¬
idest consanguineus abrahȩ. nequa quam istis
comparandus est dequibus ds̃ dicit: egosum
Au habraham etds̃ iaac & ds̃ iacob Nec ineorũ
numero deputandus quibus illa scriptura us¬
que infinem ꝑhibet iusticiae testimon: um
qua mus inter si comita: pie casteq uer satus
hospitalitatis etiam meritis commendatu..
A I ius terrȩ incendi aberatus sit. et eius
distieris terra posse: simis ꝓpt̃ habraham qui
patruus cius fuerat uono di cata sit. Haec nobis
merita in ills libris laudanca proponunitur
non chrictas Non incestus. Sec um hominis
eiusdem et reste facturi et nec catũ criptũ
er uenimꝰ aliiua in siruatur imea ndũ aliud
hibitun cit ante quam pec earet iusticiae
us omonium non moda non decolorat diui¬
nica temcĩ un serpturae illius ueritate
uerum ctan laudandam diligendar
conmendit. quod tanquam speculi
nitor a motarum sibi ꝑsonarũ¬

Expanded text:
anto honore praedicantur. Ceterum Loth fratid est consanguineus Abrahae, nequaquam istis conparandus est, de quibus deus dicit: ego sum deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob, nec in eorum numero deputandus, quibus illa scriptura usque in finem perhibet iustitiae testimonium. quamuis inter Sodomitas pie casteque uersatus, hospitalitatis etiam meritis commendatus ab illius terrae incendio liberatus sit et eius posteris terra possessionis propter Abraham, qui patruus eius fuerat, dono dei data sit. haec nobis merita in illis libris laudanda proponuntur, non ebrietas, non incestus; sed cum hominis eiusdem et recte factum et peccatum scriptum inuenimus, aliud insinuatur imitandum, aliud hibitum est, antequam peccaret, justitiae testimonium , non modo non decolorat divinitatem Dei vel scripturae illius veritatem, verum etiam laudandam diligendamque commendat, quod tanquam speculi fidelis nitor, admotarum sibi personaru
Abbreviated transcription (Latin):
gam famambonam. Non eamꝗ
entes. sed illam popularem. qua
sese ex petenda. sed intentioni
eccła ni si quicumque in actionẽ periculis et labo¬
re uersantur. Propterea liae filius mala man¬
dragorica inuenit exiens in agrũ. id ẽ honeste
ambu lans adeos qui forisunt. Doc trina uero
illa sapientiae. quae a ulgistrepitu remotis si¬
ma in contemplatione ueritatis dulci se lec ta¬
tione defigitur. han copularem goriam
quantulum cumo: nona se:iertu nisiꝑeis
qui in mediis turbis age ad. acsugecopopu¬

Expanded text:
gam famam bonam: non eam qgam famam bonam: non eam q atque sapientes; sed illam popularem, qua  non ipsa per sese expetenda, sed intentioniesia, nisi quicumque in actionum periculis et labore uersantur. propterea Liae filius mala mandragorica inuenit exiens in agrum, id est honeste ambulans ad eos, qui foris sunt; doctrina uero illa sapientiae, quae a uulgi strepitu remotissima in contemplatione ueritatis dulci delectatione defigitur, hanc popularem gloriam quantulamcumque non assequeretur nisi per eos, qui in mediis turbis agendo ac suadendo popu
Abbreviated transcription (Latin):
qua le inulla femina exꝑti sumꝰ. Di cam ergo
quid sentiam. Dicent hinc forte meliora doc¬
tiores. Cum enim mala haec ipse uidissem
et propter istum ipsum sacrȩ lectionis locum
id mihi optigisse gratularer. rara enim res ẽ.
naturan eorum diligenter quantum potui per¬
scrutatulsum. Non aliqua a communisen su
remotiore :ientia quae docet uirtutes radi¬
cum et potestites herbarum: sed quantum mihi
& cui libet homni. renuntiabat iusus & ol¬
factus et gustus pro inderem comperi pul¬
chram et suaue olutem. sapore autem insipido¬
gido. Et id eoquur ein mulier. tanto pere cõ¬
cupuerit ignorare mesiteor nisi forte propter
ponraritatem et odoris iicunditatem. Quur
ueo ipsam rem gestam sc̃a siri ptura tacere
niuerit . quae non utique taba de sideria mu¬
lercularum pro magno nobis insi nuare cũ¬
aret . nisi aliquid in eis magnum que reri
com moneret. ni hil amplius conicere ual
quam quod ex illo cõmuni sensumihi sug
ut illo mandragori co pomo figurai

Expanded text:
quale in nulla femina experti sumus. Dicam ergo quid sentiam, dicant hinc forte meliora doctiores: cum enim haec mala ipse vidissem, et propter istum ipsum sacrae lectionis locum, id mihi obtigisse gratularer, rara enim res est, naturam eorum diligenter, quantum potui, perscrutatus sum, non aliqua a communi sensu remotiori scientia, quae docet virtutes radicum et potestates herbarum, sed quantum mihi et cuilibet homini renuntiabat visus, et olfactus, et gustus. Proinde rem comperi pulchram et suaveolentem, sapore autem insipido; et ideo cur eam mulier tantopere concupierit, ignorare me fateor, nisi forte propter pomi raritatem et odoris jucunditatem. Cur vero ipsam rem gestam sancta Scriptura tacere noluerit, quae non utique talia desideria muliercularum nobis pro magno insinuare curaret, nisi aliquid in eis magnum quaerere commoneret, nihil amplius conjicere valeo, quam quod ex illo communi sensu mihi suggeritur: ut illo mandragorico pomo figura
Abbreviated transcription (Latin):
pocest anterra morientium. Hoc enim ui¬
detur significare. quod dictum est adiacob.
non est moris in loconr̃o ut minor nubat
prius quam maior. Quia non ab sur dema¬
ior appellatur. quae tem pore prior est
Prior est autem in recta hominis eruditione.
ualet quod scriptum est. concupisti sapien¬
tiam. serua mandata et dñs prebet illam tibi
Mandata utique adiusticiam pertinentia.
iusticiam autem quae ex fide est quae inter
temptationum incerta uersatur. ut pieubi
credendo quod nondum intelligi aiam
intelligentiae meritum consequatur.
Q uantum enim ualet quod modo conmemi¬
raui es se scriptum. concupisti sapie
serua mandata et dñs̃ prebet illa
tantum et illud ualere arbitror

Expanded text:
potest in terra morientium. hoc enim uidetur significare, quod dictum est ad Iacob: non est moris in loco nostro, ut minor nubat prius quam maior, quia non absurde maior appellatur, quae tempore prior est. prior est autem in recta hominis eruditione ualet, quod scriptum est: concupisti sapientiam, serua mandata, et dominus praebet illam tibi: mandata utique ad iustitiam pertinentia; iustitiam autem, quae ex fide est, quae inter temptationum incerta uersatur, ut pie credendo, quod nondum intellegit, etiam intellegentiae meritum consequatur. quantum enim ualet, quod modo commemoraui esse scriptum: concupisti sapientiam, serua mandata. et dominus praebet illam tibi, tantum et illud ualere arbitror:
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ aut̃ sit ex semin dauid. scđm qđ
apostolica doctrina testat᷑: Vnde oport&
eum credi & intelligi. & apatre exisse & decelo
uenisse : & hic tam̃ uerbũ carnẽ factũ inter
homines habitasse Quod si ꝓpt̾ea putant
ñ habuisse in terra matrem uelgenꝰ quia
dix̃ que mn mat̾ uel qui fr̃s: suꝑẽ¬

Expanded text:
autem sit ex semine Dauid, secundum quod apostolica doctrina testatur. unde oportet eum credi et intellegi et a patre exisse et de caelo uenisse et hic tamen uerbum carnem factum inter homines habitasse. quodsi propterea putant eum non habuisse in terra matrem uel genus, quia dixit: quae mihi mater uel qui fratres? supe
Abbreviated transcription (Latin):
Quam dicit palmarem causa curnon accipat
genealogiam iħu xpĩ: ibi apertissime uictꝰ
ostenditur legentib quȩ supra diximꝰ de
filio hominis qđ tã crebro se xp̃s eẽ testa¬
tur. & defilio dĩ quomodo idẽ ipsesit &

Expanded text:
Quam dicit palmarem causam, cur non accipiat genealogiam Jesu Christi, ibi apertissime victus ostenditur, legentibus quae supra diximus de Filio hominis, quod tam crebro se Christus esse testatur , et de Filio Dei, quomodo ide
Abbreviated transcription (Latin):
nec cũ falsis uulnerib occubusse nec cũ falsis
cicatricib resurrexisse credidiss&. Ium & iã
dicit. Ego fallere non didici: qđ sentio loquor
Non est ergo discipulus xp̃i sui quẽ falsas
cicatrices dibitintib discipulis demonstrasse
in sanꝰ opina ñ solũ deceteris uanita¬
tibis suis. sed a deipsa xp̃i fallatia sibitãꝙ
ñ fallenti uult credi. utrũ xp̃o melior qͦ
fallente ipse ñ falli  ipso ñ uera cis
xp̃i sed fallacis mamieei discipulus. quicum
& in hoc fallit in quose ñ didicisse fallere
uidẽ sunt causa. Sed palimiris illa. quia nec
oresuo usquã se fateitre habere aut

Expanded text:
nec cum falsis uulneribus occubuisse nec cum falsis cicatricibus resurrexisse credidisset. quin etiam dicit: ego fallere non didici; quod sentio loquor. non est ergo discipulus Christi sui, quem falsas cicatrices dubitantibus discipulis demonstrasse insanus opinatur et non solum de ceteris uanitatibus suis, sed etiam de ipsa Christi fallacia sibi tamquam non fallenti uult credi: utrum Christo melior, quo fallente ipse non fallit, an eo ipso non ueracis Christi, sed fallacis Manichaei discipulus, cum et in hoc fallit, in quo se non didicisse fallere quidem sunt causae, sed palmaris illa, quia nec ipse ore suo usquam se fatetur patrem habere aut
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑto in confessione transeu
tamqũa cam oprtusiatertam ut ganum ilud
seminaretu non astcerens ualmter fructum
uirtutis suae. qm̃ operaberis unques terram.
& non adiciet iurtutẽ suã darȩ tulis ẜen.ena
& tremens erts ucrratmm iu&rene plistũa¬

Expanded text:
to in confessione transeuntamquam Cain operanti terram, ut granum illud seminaretur, non ostendens eadem terra fructum uirtutis suae: quoniam operaberis, inquit, terram et non adiciet uirtutem suam dare tibi. Gemens et tremens eris
Abbreviated transcription (Latin):
tos su meiꝰ Dicit dñs ad cam.q.
⁊ sanguinis fr̃is tui clamat.
me ra Sic arguit inscripturis sc̃is uex
diuna t iudȩos. Habet enm magnam
uocem xp̃i sanguis interre. cũ eo acep¬
t a bomnio gentib respondet᷑ amerise
Nat s̃ clarauot sanguinis. qua sanguis ip

Expanded text:
tris, mei? dicit deus ad Cain: quid x sanguinis fratris tui clamat terra: sic arguit in scripturis sanctis uox diuina ludaeos. habet enim magnam uocem Christi sanguis in terra, cum eo accepto ab omnibus gentibus respondetur: amen. haec est clara uox sanguinis
Abbreviated transcription (Latin):
exarserunt odio ad ug
luntatem eius fecerit hunc exaudit
quam hoc eis dicer&: Suꝑ sacrificium
non respicit. sed suꝑ sacificium aba
cit. Itaq occiditur abel mino¬

Expanded text:
exarserunt odio aduersluerit et uoluntatem eius fecerit, hunc exaudit, tamquam hoc eis diceret: super sacrificium Cain non respicit, sed super sacrificium Abel respicit. itaque occiditur Abel mino
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum seruus est pecca om̃is quifien¬
bera uerit. tunc uere liberi e¬
uertissent peccatum suum in com
huc inetrum mortali corpore. ꝑ spem gr̃ae
liberi dominarentur. Nunc aut̃ ignorantes
oĩ uistituã& suã uolentes constirrere. el an de

Expanded text:
um, seruus est peccati, et: sliberauerit, tunc uere liberi, enuertissent peccatum suum in confhuc in eorum mortali corpore, per spem gratiae liberi dominarentur. nunc autem ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere. elati de
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinen fratris demanu eius sed ideo male¬
dictus intelegit᷑ abac terra qm̃ operatur terrã
quae non aditiet uirtutem suã dare illi. Id est
ideo populum iudeoꝵ maledictum agnoscit &
terrenam circumcisionẽ. terrenum sabbatũ.
terrenum azimũ. terrenum pascha quȩ
om̃is terrenã oꝑatio hab& occultam uirtu¬
tem intellegendȩ gratiae xp̃i quae ñ datur
iudeis inimpietate & infidolitate ꝑseueranti¬
bas. quia nouo testamento reuelata ẽ. & non
transeuntib ad dñn non eis aufertur uelam
quod in lectione ueteris testamenti manet.
quia insolo xp̃o euacuatur non ipsa lectio
ueteris testamenti quae habet absconditã
uirtutem. sed uelamen quo abscor

Expanded text:
sanguinem fratris de manu eius; sed ideo maledictus intellegitur ab hac terra, quoniam operatur terram, quae non adiciet uirtutem suam dare illi; id est, ideo populum Iudaeorum maledictum agnoscit etterrenam circumcisionem, terrenum azymum, terrenum pascha. quae omnis terrena operatio habet occultam uirtutem intellegendae gratiae Christi, quae non datur Iudaeis in impietate et infidelitate perseuerantibus, quia nouo testamento reuelata est; et non transeuntibus ad dominum non eis aufertur uelamen, quod in lectione neteris testamenti manet, quia in solo Christo euacuatur, non ipsa lectio neteris testamenti, quae habet absconditam uirtutem, sed uelamen, quo abscon
Abbreviated transcription (Latin):
trem quocum in formadĩ ẽe ñ rapinã arbira¬
tus ẽ ẽẽ aequalisdõ sed semet ipsum exia¬
niuit formã serui accipiens. Reliquisse etiar
matrem synagogam iudeorũ uet̾eri test¬
mento carnaliter inhȩrentem & ad hesisse
uxori suae scãe eccłae. ut pace noui testam̃ti
essent duo in carne una: quia cumsit ds̃ apud pi¬
trem ꝑquẽ facti sumus. factus est ꝑ carnem
particeps nr̃ ut illius capitis corpus eẽ possimus
etur. ita noui testam̃ti fides ex inno

Expanded text:
forma dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, sed semet ipsum exinaniuit formam serui accipiens. reliquisse etiam matrem, synagogam Iudaeorum ueteri testamento carnaliter inhaerentem, et adhaesisse uxori suae sanctae ecclesiae, ut pace noui testamenti essent duo in carne una, quia cum sit deus apud patrem, per quem facti sumus, factus est per carnem particeps noster, ut illius capitis corpus esse possemus? um adipe suscipitur, ita noui testamenti fides ex innoc
Abbreviated transcription (Latin):
rΥ. Sicre deretis moyss crede eris& mibi deitts
enĩ ille scripsio seapost ꝓesame sii ẽ isi. eiqr¬
tes taretur dicens. oporus iat implerio initt
q̃ scriptat̃ in lege morsi & ꝓphetis & tsacnus ue
me: Sed quia manichei alium xp̃m p̃cacate uum

Expanded text:
ederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit, nec post resurrectionem sic ei adtestaretur dicens: oportebat inpleri omnia, quae scripta sunt in lege Moysi et prophetis et psalmis de me. Sed quia Manichaei alium Christum
Abbreviated transcription (Latin):
i sca sigulis nomtinib giuncuntus. Sicut seho¬
pioł ino nomine appellatur uita. siue scđm
ꝯs ĩ dicimus uiuit quod exansne non est. Si¬
Unde fisi potest ut exepta ũboꝵ abusione
quȩ imnib linguis late patet. aliqua sieqͥuo¬
eciã horee linguȩ ꝓprietate Telus in utroq¬
ponar. Siue cũc̃uigis adulterio tur¬
bat̾ amꝰ c̃tabescit. quod indeum cadere
no notest : suie cũ seruandę pudicitiȩ con¬
iuglis custodia diligens adhibetur. quod
dñ facere. cum plebẽ suã tanquã c̃iugẽ allo¬
quir quã ꝑmultos falsos deos fornicari non
uult non solũ sine dubitatione uerũ etiã
cũ grairũ accione nob̵ utile estc̃fiteri. Ffoc
e de ira ł̃ dixerĩ. Neq enĩ. ꝑturbat᷑ deus¬
abisione sue aliqua prȩcedentis linguȩ ꝓ¬
etate. De ut̾fectis aũt hominum milib
niratͣur. sidĩ uidicium non negarae.¬

Expanded text:
s singulis nominibus enuntiamus: sicut a nobis uno nomine appellatur uita, siue secundum quam dicimus " uiuit," quod exanime non est, siunde fieri potest, ut excepta uerborum abusiene, quae in omnibus linguis late patet, aliqua etebraeae linguae proprietate zelus in utroqponatur, siue cum coniugis adulterio turbatus animus contabescit, quod in deum cadere non potest, siue cum seruandae pudicitiae coniugalis custodia diligens adhibetur, quod deum facere, cum plebem suam tamquam coniugem adloquitur, quam per multos falsos deos fornicari non uult. non solum sine dubitatione, uerum etiam cum gratiarum actione nobis utile est confiteri. hoc et de ira abusione siue aliqua praecedentis linguae proprietate. De interfectis autem hominum milibus non miraretur, si dei iudicium non negar
Abbreviated transcription (Latin):
fartasse & in litteris eorum deum mundi
createrem ac fabricatorem & lucis institu¬
terem. qui tamen ante quam eam conderae
non iacebat inte nebris. Et ex opere suo ꝑfecto
elatum ẽę gaudio. Quod certe amplius est
quam uidit quia bonum est Elegis lito¬
rem : quamsi homo sequerctur suo bono fa¬
cerae. si autem sperneraa suo malo quẽ
non ideo dicerent ignarum suturi: quia
& futuris contẽpitribus legem dedit: iam
uero impro uidum quodiliquid int̾ro gae
nec hominem dicerent: in quoꝵ libris mul¬
ta non ob aliud interrogantur. nisi ut
suis quisq responsionibus conuincatur.
Cum ille ꝗ int̾rogat non solum sciat quod
sibi uult ab altero responaeri. sed eciam
illum hoc responsurum : Inuidentem
cuiquam deum. quod malos beatos
non sinera. siuellae dicere: plenos
nira suo libros de hacre. add

Expanded text:
fortasse et in litteris eorum deum mundi fortasse et in litteris eorum deum mundi creatorem ac fabricatorem et lucis huius institutorem. qui tamen antequam eam conderet, non iacebat in tenebris, et ex opere suo perfecto elatum esse gaudio - quod certe amplius est quam: uidit quia bonum est - et legis latorem. quam si homo sequeretur, suo bono faceret, si autem sperneret, suo malo: quem non ideo dicerent ignarum futuri, quia et futuris contemptoribus legem dedit. iam uero ideo inprouidum, quod aliquid interroget, nec hominem dicerent, in quorum libris multa non ob aliud interrogantur, nisi ut suis quisque responsionibus conuincatur, cum ille, qui interrogat. non solum sciat, quod sibi uult ab altero responderi, sed etiam illum hoc responsurum. inuidentem autem cuiquam deum, quod malos beatos fieri non sineret, si uellet dicere, plenos inueniret suorum libros de hac re ad d
Abbreviated transcription (Latin):
in uterda monno e ipsi ca defendenda susc¬
ocrot: quod si facere possent: quatan fbutri q¬
d uecordia hic talia reprehendunt. feru¬
alia ibi defendunt : siautem non pos¬
lenticur in uno tantum ac non potuis in
utroq testamento quod non intellegen¬
tibus impus prauum uideretur idẽst ñ
uitellegentibus pus rectum sed tectum
creꝰir oportere concedunt  an forte quae
denouo testamento similia protulimꝰ ipsa
quoq audent dicere falsa eẽiatq per ui¬
ueria priuilegio illo suo diabolito ut
quo adiuuari herẽsem suam putent id
et̃ axp̃o & apostolis dictum teneant at¬
q suadeant. quicquid autem exeisdẽ
codicibus ad uersus eossonuerit immissũ
ab infalsatoribus. ore impudenti ac sacrile¬
go non dubitent dicere : cui furori eoꝵ.
etor itatem omnium librorum extingue
ta: ab olere conanti. ĩam supra quantũ
de auctoribus eocum sicut paulus nr̃ apud
at henienses fecit comineorarem. Inue niremusenĩ

Expanded text:
in uetere, nonne et ipsi ea defendenda suscin uetere, nonne et ipsi ea defendenda susciperent? quod si facere possent, qua tandem uecordia hic talia reprehendunt, qualia ibi defendunt? si autem non possent, cur in uno tantum ac non potius in utroque testamento, quod non intellegentibus inpiis prauum uideretur, idem non intellegentibus piis rectum, sed tectum credi oportere concedunt? An forte, quae de nouo testamento similia protulimus, ipsa quoque audent dicere falsa esse atque peruersa priuilegio illo suo diabolico, ut quo adiuuari haeresim suam putent, id esse a Christo et apostolis dictum teneant atque suadeant, quicquid autem ex eisdem codicibus aduersus eos sonuerit, inmissum ab infalsatoribus ore inpudenti ac sacrilego non dubitent dicere? cui furori eorum auctoritatem omnium librorum extinguere atque abolere conanti iam supra, quantumde auctoribus eorum, sicut Paulus noster apud Athenienses fecit, commemorarem. inuenirem enim
Abbreviated transcription (Latin):
uicumq enim sine lege pecca ue¬
msrssa. Leue quippe aut
cite & interficite coranole sicutusto lo¬
sauit eum in ueteri testamenta quird alsus
est propter leuia alun uel nilli cõ¬
missa hominum milia trucidare . iam go
illud quod reprehendit faustus minante.
deum uenturum se eẽ cum gladio quo na
parcera& nec iusto nec peccatori. quomodo
paganus ille reprehenderae audiens apłm
paulum dicere dedeo nr̃o. quia filio proprio
non pepercit sed pro nobis omnibus tradicit
eum. audiens x perrum cum de magnis tri¬
bulationibus sanctoꝵ & inter fectionibus.
loqueretur ad tolerandum ex hatantẽ
&e dicentem. tempus est ut uiditium in a¬
piat adomo domini & sunicium a nobis.
qualis finis erit eis qui non credunt domi¬
ni eugło. & suustus quidem uix saluus ent
peccator & impius ubi parebunt: quid enĩ
iustius unico. cui tamen pater non pepercit
Et quid euidentius quod nec iustps partat
emendans eos uarictate tribulationum. di
de hac re aperte sit dictum

Expanded text:
uicumque in lege peccau nulla commissa. leue quippe autcite et interficite coram me, sicut iste accusauit deum in uetere testamento, qui ei uisus est propter leuia uel nulla comissa hominum milia trucidare. iam uero illud, quod reprehendit Faustus minantem deum uenturum se esse cum gladio, quo non parceret nec iusto nec peccatori, quomodo paganus ille reprehenderet audiens apostolum Paulum dicere de deo nnon pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum : audiens et Petrum, cum de magnis tribulationibus sanctorum et interfectionibus loqueretur, ad tolerandum exhortantem et dicentem, Tempus est ut judicium incipiat a domo Domini: et si initium a nobis, qualis finis erit eis qui non credunt Domini Evangelio? Et si justus quidem vix salvus erit, peccator et impius ubi parebunt ? Quid enim justius Unico, cui tamen Pater non pepercit? Et quid evidentius, quod nec justis parcat, emendans eos varietate tribulationum, cum de hac re aperte sit dictum
Abbreviated transcription (Latin):
sacramentoꝵ simi les sunt hominib: quib: displi¬
cent ea quoꝵ ñ capiunt utilitatẽ. Uelut si surdđ
uidens moueri labialoquentiũ. tãquã suꝑ flu¬
os oris mot̾ deformesq rep̃henderae uł siꝗsquã
cȩcus laudata sibi aliqua domo uell& palpan¬
do ꝓbare ꝙ dicitur. & parietũ lenitatĩ ma¬
nu ꝑtractans infenestras irruera: easq ue¬
lut ĩcuenientes illi ȩqualitati redarguerae.
caũnasq runosas putarae: Iã uero facta pro¬
phetarũ etiã ipsa ꝓphetica & mystica fu¬
isse quid agã ut intelligant. quoꝵ m̃tes ua¬
nitas occupauit. ita ut putent credi a nob̃
etiã ipsũ deũ aliquando intenebris ẽẽ
uersatum. quia scriptum est tenebrȩ erant
super abyssum: tamquam nos ab yssum
dicamus deum ubi tenebrę erant quia lux
ibi non erat ante quam deus uerbo facerae
lucem: Sed quia non diftingunt interlua
quod est ipse deus aelucem quam fecit
ideo putant. eẽ. consequens ut inteni
ipse suerit ante quam facer& luc

Expanded text:
sacramentorum, similes sunt hominibus, quibus displicent ea, quorum non capiunt utilitatem; uelut si surdus uidens moueri labia loquentium, tamquam superfluos oris motus deformesque reprehenderet; uel si quisquam caecus laudata sibi aliqua domo uellet palpando probare, quod dicitur, et parietum leuitatem manu pertractans in fenestras inrueret easque uelut inconuenientes illi aequalitati redargueret cauernasque ruinosas putaret. Iam uero facta prophetarum etiam ipsa prophetica et mystica fuisse, quid agam, ut intellegant, quorum mentes uanitas occupauit, ita ut putent credi a nobis etiam ipsum deum aliquando in tenebris esse uersatum, quia scriptum est: tenebrae erant super abyssum, tamquam nos abyssum dicamus deum, ubi tenebrae erant, quia lux ibi non erat, antequam deus uerbo faceret lucem ? sed quia non distingunt inter lucem, quod est ipse deus, et lucem, quam fecit deus, ideo putant esse consequens, ut in tenebris ipse fuerit. antequa
Abbreviated transcription (Latin):
sominum plia perimentem : sed aquissi¬
mo exarne per temporales mortalium
mortes utilitatẽ timoris sui populis impo¬
nerem. nec sine ullo delicto. cȩca con¬
uisione iustos peccatoresq punientem:
sed iustis salubrẽ coereptionem propt̃ per¬
fectionẽ. peccantibus aut̃ debitã seuerita¬
tẽ. propt̃ &e quitatẽ distribuentẽ: Vnde
uos appar& manichȩi suspicionibus uestris
essẽ deceptos. cum male intelligendo scripturas
nr̃as. uel malos intellectores experiendo.
salsa decatholicis creditis. ac sic rebicta sana
doctrina conuersi ad sacrilegas fabulas
nimiumq ꝑuersi & alienati a socictate
sc& nec ex nouo testamento corrigi uultis:
undetalia profemus qualia in uetere argui
ts. Vnde fit : ut aduersus uos sicut aduersus
paganos utrumq testamentum defendere
ompellamur : sed facite aliquẽ proesus sposto
ita desipientẽ ut dm̃ colat:¬

Expanded text:
hominum milia perimentem, sed aequissihominum milia perimentem, sed aequissimo examine per temporales mortalium mortes utilitatem timoris sui populis inponentem; nec sine ullo delectu caeca confusione iustos peccatoresque punientem, sed iustis salubrem correptionem propter perfectionem, peccantibus autem debitam seueritatem propter aequitatem distribuentem: unde uos adparet, Manichaei, suspicionibus uestris esse deceptos, cum male intellegendo scripturas nostras uel malos intellectores experiendo falsa de catholicis creditis ac sic relicta sana doctrina conuersi ad sacrilegas fabulas nimiumque peruersi et alienati a societate sanctorum nec ex nouo testamento corrigi uultis, unde talia profetis. unde fit, ut aduersus uos sicut aduersus paganos utrumque testamentum defendere conpellamur. Sed facite aliquem prorsus carnaliter ita desipientem, ut deum colat
Abbreviated transcription (Latin):
Ditteiũ & ipsc Mdius a bane ficietes
siuelit sp̃s dĩ pati quã male facientes
Cũm ergo exuduntate sp̃s dei pacunnt̾ bene
facientes : non prcitur uifls. Cum autem
male facientes. nor parcitur pecetoribu
Secundum illius tamea uoluntatẽ : sit
utrũq quiait. Non partam nec uiso nec
peccatari illum fligellando ut filiui illum
puniendo ut impium. Ecce ostidi
quantum potui nos non colerede¬
uersatum ex aeterno intene brisd scũ
atque in se ipsohabitat lucẽ in accessdẽ
Cuuis lucis aternȩ candor ẽ coȩterisa¬
pientia. Nec lucis in opinatȩ ad mator̃ẽ.
sed lucis factȩ creaitaẽ ut sub sis łet. ad¬
probatorem ut maneret nec :narum
futuri. sed mandatarem preepa aedam¬
natorem delict. ut aduersusmoboe dien¬
tiã iuste prolata uindicta p̾srtes coercen
futurosq terrerae : Nec in priuidum nes¬
ciendo quȩrentem. sed inte rroc
uidicantem. Nec in uidi¬
M ugorem ce e usui locutionis ira no¬
adur. Nec ieuia uel nulla commissa

Expanded text:
it enim et ipse: melius est bene facientes, si uelit spiritus dei, pati quam male facientes. cum ergo ex uoluntate spiritus dei patiuntur bene facientes, non parcitur iustis, cum autem male facientes, non parcitur peccatoribus; secundum illius tamen uoluntatem fit utrumque, qui ait: non parcam nec iusto nec peccatori, illum flagellando ut filium, llum puniendo ut inpium. Ecce ostendi, quantum potui, nos non colere deuersatum ex aeterno in tenebris deum,  sunt ullae, atque in se ipso habitat lucem inaccessibilem, cuius lucis aeternae candor est coaeterna sapientia; nec lucis inopinatae admiratorem, sed lucis factae creatorem, ut subsisteret, adprobatorem, ut maneret; nec ignarum futuri, sed mandatorem praecepti et damnatorem delicti. ut aduersus inoboedientiam iuste prolata uindicta praesentes coherceret futurosque terreret; nec inprouidum nesciendo quaerentem, sed interrogando iudicantem, nec inuiduigorem certo usu locutionis ira nominatur; nec ob leuia uel nulla commissa
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt. Nunc autẽ quis ferat reprehena
auobis dm irascentem suis alienisq: pecon¬
tibus. cum ds quẽ fingitis. membra sua
quae coactus coegit ire in fauces peccati
postea damn&. inglobo: quod quidem
cum faciet. ut licitis irã non habebit.
Sed miror si frontem habebit inferendo
m eos quasi uindictam. a quibus petere
deber& ueniam. & dicere obsecro ignos¬
cite. membra mea estis. quando ego in
uos istud nisi uictus necessitate facere
possem: scitis & uos qđ tunc quando uos
huc misi. hocrendus hostis eruper&. qđ au̾t
nunc uos hic illigo. timeo nerursus eru̾pat
Iam certe etiam illud fatemini multo meli¬
us eẽ hominũ milia obnullã uel leuem cul

Expanded text:
esset! nunc autem quis ferat reprehendi esset! nunc autem quis ferat reprehendi a uobis deum irascentem suis alienisque peccantibus, cum deus, quem fingitis, membra sua, quae coactus coegit ire in fauces peccati, postea damnet in globo? quod quidem cum faciet, ut dicitis, iram non habebit. sed miror, si frontem habebit inferendo in eos quasi uindictam, a quibus petere deberet ueniam et dicere: obsecro, ignoscite, membra mea estis; quando ego in uos istuc nisi uictus necessitate facere possum? scitis et uos, quod tunc, quando uos huc misi, horrendus hostis eruperat; quod autem nunc uos hic inligo, timeo, ne rursus erumpat. iam certe etiam illud fatemini multo melius esse hominum milia ob nullam uel leuem culp
Abbreviated transcription (Latin):
timug iaeno alo
suȩ lucis expertus ẽ: Quãto melius. non dicam
prȩceptum dar& sicut ds̃. sed preceptũ
aciper& sicut homo. qđ bono suo custo¬
diret. malo suo contemneret: in utroq:
tamen motu animi libera uoluntate ute¬
retur potius quã contra uoluntatẽ ad con¬
tenebrandã lucẽ suã in euitabili necessitate
p̃meretur: Nã illud multo utiq melius esset.
ut p̃ceptũ laret humanȩ naturȩ quã peccatu¬
rũ eẽ nescir&. quã naturã suã liuina necessi¬
tate pressus peccare compeller&: Cuigilate.
& dicite nobis. quomodo uicit tenebras quẽ
uicit nec essitas. haec iã erat apud illu̾̃ hostis
maior. aqua uictus & iussus cum minore
pugnauit. quãto melius nescir&. quo ab eius
fatie fugiss&. adam. quã ipse primo a facie
dure acdirȩ necessitatis. & postea a facie
sei atq uersae gentis quo fuger&.
ret : quanto melius naturę
Cetiam idolis mactaretur:
natus. ut ei damnata pars cius psset
ignoscere. si cum iam miser sit uel umilis

Expanded text:
timuit, magno malo suae lucis expertus est. Quanto melius, non dicam praeceptum daret sicut Deus, sed praeceptum acciperet sicut homo; quod bono suo custodiret, malo suo contemneret, in utroque tamen motu animi libera voluntate uteretur, potius quam contra voluntatem ad contenebrandam lucem suam inevitabili necessitate premeretur? Nam illud multo utique melius esset, ut praeceptum daret humanae naturae quam peccaturam esse nesciret, quam naturam suam divinam necessitate pressus peccare conpelleret. euigilate et dicite nobis, quomodo uincit tenebras, quem uincit necessitas. haec iam erat apud illum hostis maior, a qua uictus et iussus cum minore pugnauit. quanto melius nesciret, quo ab eius facie fugisset Adam, quam ipse primo a facie durae ac dirae necessitatis et postea a facie diuersae atque aduersae gentis quo fugeret haberet! quanto melius naturae etiam idolis mactaretur, natus, ut ei damnata pars eius posset ignoscere, si cum iam miser sit. uel humilis
Abbreviated transcription (Latin):
Ecie nec iusto parcebat. ut eius uirtutẽ in infir¬
mitate ꝑficeraxe. qui ei dederat colasi daintẽ
angelũ satanȩ. Nisi dicitis quod eũ diabo lus
dederit: diabolus ergo agebat. ne magnitu¬
dine reuelationum paulus extolleretur : &
ut uirtus eiꝰ perficeretur : Quis hoc dixerit:
ab illo igitur traditus erat iustus colasi t andus
angelo satanȩ. qui per eum tradebat in iustos
ipsisatanȩ. de quibus idem atit. Quos tradi¬
di satanȩ. ut discant non blasphemare. Iamne
intellagitis quomodo ille desuꝑ non parcat
nec uisto nec peccatori : anquia illic gladuis
nominatus est amplius. ex horrescitis: aliud
est enum colafitari. aliud occidi. quasi uero
non diuersis mactium generib prostrata sunt
martyrũ milia aut hõc reuera persec utores
in potestate haberent : nisi eis de suꝑdataeẽt
ab illo qui dixit. non parcam nec iusto nec
neccatori. cũ ipse dñs martirũ q filio
oprio non pepercit aꝑtissime pilatodicat.
iberes inme potestitẽ: nisi data tibi

Expanded text:
ecce nec iusto parcebat, ut eius uirtutem in infirmitate perficeret, qui ei dederat colaphizantem angelum satanae, nisi dicitis, quod eum diabolus dederit. diabolus ergo agebat, ne magnitudine reuelationum Paulus extolleretur, et ut uirtus eius perficeretur. quis hoc dixerit? ab illo igitur traditus erat iustus colaphizandus angelo satanae, qui per eum tradebat et iniustos ipsi satanae; de quibus idem dicit: quos tradidi satanae, ut discant non blasphemare. iamne intellegitis, quomodo ille desuper non parcat nec iusto nec peccatori? an quia illic gladius nominatus est, amplius exhorrescitis ? aliud est enim colaphizari, aliud occidi. quasi uero non diuersis mortium generibus prostrata sint martyrum milia aut hoc reuera persecutores in potestate haberent, nisi eis desuper data esset ab illo, qui dixit: non parcam nec iusto nec peccatori, cum ipse dominus martyrum, quia filio proprio non pepercit, apertissime Pilato dicat: non haberes in me potestatem, nisi data tibi
Abbreviated transcription (Latin):
H aed illi pagano sicẽt difficiliaa ad ereden¬
dum eciũ ipsa prophetia persuaderem
inqua tam longe ante quã scripta sun
quae nunc impleta mostrarem.
rem potiusq mirarer. quando quidga
non omnes fuisse credituros in eius&
prophetiȩ ueritate recolerem. Si aute
to michi obicerae. atq ipsum uerbum &¬
agitarae : nichil aliud quam se omnium
lãte rarum uel expertẽ uel neglegentẽ
ostenderx. Cum enim docti eoꝵ discer¬
nant inter uolumtatẽ & cupiditatem.
gaudium & lȩticiam. cautionem & me¬
tum clementiam & miscðam. pruden¬
tiam & astutiam. fiduciam & audaciã.
ae multa in hunc modum. ita ut in hus
binis uerbis eaquae priora posus̃ iurtutib
quae autem posteriora uicus appon
pleni sunt tamen libri eoꝵ cum¬
ne istoꝵ nominum qur¬

Expanded text:
Haec illi pagano si essent difficiliora ad credendum, etiam ipsa prophetia persuaderem, in qua tam longe ante conscripta sunt, quae nunc impleta monstrarem.scerem potius, quam mirarer: quandoquidem non omnes fuisse credituros, in ejusdem prophetiae veritate recolerem. CAPUT XVnto mihi objiceret, atque ipsum verbum exagitaret, nihil aliud quam se omnium litterarum vel expertem vel negligentem ostenderet. Cum enim docti eorum discernant inter voluntatem et cupiditatem, gaudium et laetitiam, cautionem et metum, clementiam et misericordiam, prudentiam et astutiam, fiduciam et audaciam; et multa in hunc modum, ita ut in his binis verbis, ea quae priora posui, virtutibus; quae autem posteriora, vitiis apponant: pleni sunt tamen libri eorum abusione istorum nominum, qu