comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uina facientem: sese xp̃s ostendit aduingendo
atq dicendo Et aspicient ad me ꝓeo qđ insulta.¬
uerunt. et plangent suꝑ eum planctum qͣsi suꝑ
karissimum siue dilectũ: et dolebunt dolore
qͣsi suꝑ unigenitum: Penicebit quippe uideos in
aspererunt in sua maiestate ueniencem. eumq eẽ.
cogno uerint. quempͥus hunilem insuis parentibꝰ
illuserunt: Quamuis et ipsi parentes eorum tan¬
tȩ illiuis impietatis auecores tesurgentes uidebt̃
eum: s puniendi iam non adhuc corrigendi Non
itaq hoc loco ipsi intelligendi sunt ubidictum ẽ.
stirpe uenientes qui ꝑheliam illo tempore cre.¬
dituri sunt S sicut dicimus uideis uos occidistis
xp̃m quamuis hoc parentes eiꝰ fecerint sẜ etisti
se dolebunt fecisse quodam modo qđ fecerunt
illi ex quorum stirpe descendunt: Quamuis gͦ
pnabunt᷑ cum impiis parentib suis: dolebunt
Tas picient adme quem confixerunt: Quo quidem
uerbo euidentiꝰ xp̃s crucifixus apparet: Sed illam

Expanded text:
o adque dicendo: Et adspicient ad me pro eo quod insultauerunt, et plangent super eo planctum quasi super carissimum siue dilectum et dolebunt dolore quasi super unigenitum. Paenitebit quippe Iudaeos in adspexerint in sua maiestate uenientem eumque esse cognouerint, quem prius humilem in suis parentibus inluserunt; quamuis et ipsi parentes eorum tantae illius inpietatis auctores resurgentes uidebunt eum, sed puniendi iam. non adhuc corrigendi. Non itaque hoc loco ipsi intellegendi sunt, ubi dictum esstirpe uenientes, qui per Heliam illo tempore credituri sunt. Sed sicut dicimus Iudaeis: \'Vos occidistis Christum\', quamuis hoc parentes eorum fecerint: sic et isti se dolebunt fecisse quodam modo, quod fecerunt illi, ex quorum stirpe descendunt. Quamuis ergnabuntur cum inpiis parentibus suis, dolebunt Et adspicient ad me, quem confixerunt; quo quidem uerbo euidentius Christus crucifixus apparet. Sed illa
Abbreviated transcription (Latin):
reat ut et quando fic apparet et tm̃ ad illud ultimõ
inquit iacob: et ifrł quemuoco: Ego sum pͥmus.
et epo in sempitiuan: et manus mea so̾ndauit t̾ram.
et dextera meꝰ. irmaut celum Uocabo eos etsta¬
bunt simpe. & cong̃gabunt᷑ om̃s et audient Quis
enuntiaiur hȩc: diligens te feciuoluntatem tuam
suꝑ babyon m: ut auferem sem̃ caldeorum: Et lo.¬
cutus sum eocaui: ad duxi eum. & ꝓsꝑam fa̾ci
am uam̃ eꝰ. Adedice ad me: et audice: hȩc ñ apͥn¬
cipio in aͥscondito locutus sum Quando fiebant

Expanded text:
reat: ut et quando sic non apparet, et tamen ad illud ultimum inquit, Jacob et Israel quem ego voco. Ego sum primus, et ego in sempiternum: et manus mea fundavit terram, et dextera mea firmavit coelum. Vocabo eos, et stabunt simul, et congregabuntur omnes, et audient. Quis eis nuntiavit haec? Diligens te, feci voluntatem tuam super Babylonem, ut auferrem semen Chaldaeorum Et locutus sum, et ego vocavi: adduxi eum, et prosperam feci viam ejus. Accedite ad me, et audite haec. Non a principio in abscondito locutus s
Abbreviated transcription (Latin):
Uta alia sunt scripturarum testimonia
diuinarum de nouissimo ĩudicio dĩ:
Quȩ siom̃ia colligam: nimis longum erit: Satisgͥ
sit: que et nouis et ueterib licteris sacris hoc p̃nun¬
quia cum ibi dicit dñs dĩ seẽẽ. uenturuirꝰ ñ conen

Expanded text:
ta alia sunt scripturarum testimonia diuinarum de nouissimo iudicio Dei, quae si omnia colligam, nimis longum erit. Satis ergo sit, quod et nouis et ueteribus litteris sacris hoc praenunquia, cum ibi dicit Dominus Deus se esse uenturum uel Domin
Abbreviated transcription (Latin):
uicellecto ita nichil ꝑ icurum eẽ de corpore. ut deforme
nnchil sic in corpore simul intellagit̃ ea que deformeon
factura fuerant enormiatẽ masse ipsi acessura et non
locis in quibꝰ m̃brorum forma curpet᷑: Uelut sidelimo
uas fieret qđ rursum ineundẽ limum iedactũ totum
decoco tterum fieret ñ eẽt. necesse ut illa pars limi quȩ
mansa fuerat ad ansam rediret. aut quȩ fundũ fecerat
ipsarursus faceret fundũ. dum cam̃ tocum reũceretur
intotum. idẽ. cocus illelimꝰ intotum uas nulla sui ꝑdi¬
ta parte remearet Qua ꝓpt̃ si capilli totiens cunsi
unguȩ suȩ desecti ad sua loca deformit̃ redeunt non
redibunt: nec tam̃ cuiq resurgenti ꝑ ibunt quia in eã¬
dem carnẽ ut quemcũq locum ibi corꝑis teneant.
seruata partium congruentia materiȩ mutabilitate
uertentur:

Expanded text:
intellecto ita nihil periturum esse de corpore. ut deforme intellecto ita nihil periturum esse de corpore. ut deforme nihil sit in corpore, simul intellegitur ea, quae deformem factura fuerant enormitatem, massae ipsi accessura esse, non locis in quibus membrorum forma turpetur. Velut si de limo uas fieret, quod rursus in eundem limum redactum totum de toto iterum fieret, non esset necesse ut illa pars limi, quae in ansa fuerat, ad ansam rediret, aut quae fundum fecerat, ipsa rursus faceret fundum, dum tamen totum reuerteretur in totum, id est, totus ille limus in totum uas nulla sui perdita parte remearet. Quapropter si capilli totiens tonsi unguesue desecti ad sua loca deformiter redeunt, non redibunt; nec tamen cuique resurgenti peribunt, quia in eandem carnem, ut quemcumque ibi locum corporis teneant, seruata partium congruentia materiae mutabilitate uertentur.
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudinis xp̃i et cȩta. do nec eadem m̃sura in quo
corpore intelligenda eẽt. ostencdet dicens augeam̃ in
illo ꝑ om̃ia quiẽ. caput xp̃s ex quototum corpus cone¬
rum et compactũ ꝑ om̃em tactum subminis tranloruis
scđm oꝑationem in m̃surã unus cuiꝰq partis Sicue
gͦ est m̃sura unius cuiꝰq partis: ita totiꝰẽ. corꝑis quod
om̃ib suis partib constat. est utiq m̃sura plenitudinis
de quadictum ẽ. inm̃surã ȩtatis plenicudinis xp̃i:
Quam plenitudinẽ etiam illo commemoraũ loco
ubi ait dexp̃o: Et ipsiun dedit capud suꝑ omĩa eccłȩ
Uerũ tihocau resurrationis formã inqua erit unꝰ qs̃q
referendũ eec quid nos impediret nominato uiro
intelligere et femuinara. ut uirũ ꝓhomine positum
aceiꝑ em̃: sicut in eo qũ dictũ ẽ beat᷑ uir qͥ cimet dñm:
respondeam de capillis atq unguib: Semel qiuippe

Expanded text:
plenitudinis Christi, et cetera; donec eadem mensura in quo plenitudinis Christi, et cetera; donec eadem mensura in quo corpore intellegenda esset, ostenderet dicens: Augeamur in illo per omnia, qui est caput Christus; ex quo totum corpus conexum et conpactum per omnem tactum subministrationis secundum operationem in mensuram uniuscuiusque partis. Sicut ergo est mensura uniuscuiusque partis, ita totius corporis, quod omnibus suis partibus constat, est utique mensura plenitudinis, de qua dictum est: In mensuram aetatis plenitudinis Christi. Quam plenitudinem etiam illo commemorauit loco, ubi ait de Christo: Et ipsum dedit caput super omnia ecclesiae, Verum si hoc ad resurrectionis formam, in qua erit unusquisque, referendum esset; quid nos impediret nominato viro intelligere et feminam, ut virum pro homine positum acciperemus? Sicut in eo quod dictum est, Beatus vir qui timet Dominum : respondeam de capillis adque unguibus? Semel quippe
Abbreviated transcription (Latin):
pbaruuli iactati et circumnlati om̃i uento doe
in illusione hominũ in astutia ad machinationẽm
erroris Ueritatem autẽ facientes: in caritate auge am
in illo ꝑ om̃a qui ẽ caput xp̃s ex quo totum corꝰ cne¬
xum. et compactũ ꝑ om̃em tactũ summ in istrationis
scđm oꝑationem in m̃ surã uniuscuiꝰq partis rere:¬
mentum corporis facit. inędificationem sui incar itate:
Ecce qui ẽ uir ꝑfectus capudet corpꝰ qđ constat õib
m̃bris. quȩ suo tempore complebunt: Cotidie tam̃
eidem corꝑi accedunt: dun ȩdificat᷑ eccłacuidr̃:
inquid̃ eiꝰ qd ẽ eccła Itemq alibi. uinis panii unũ
corpꝰ multi sumus. De cuiꝰcorꝑi sȩdificatione. et hic di¬
ccumẽ. ad consummationẽ scõrum in opꝰ ministerii.
in edificationem corpis xp̃i : ac deinde subiectum unde
nunc ag̃imꝰ: Donec occurramoñs inunttacẽ fidei ec
agnitionẽ filii dĩ inuirũ ꝑfectum in m̃ surã etatis

Expanded text:
paruuli iactati et circumlati omni uento doctrinae, in inlusione hominum, in astutia ad machinationem erroris, ueritatem autem facientes in caritate augeamur in illo per omnia, qui est caput Christus; ex quo totum corpus conexum et conpactum per omnem tactum subminisecundum operationem in mensuram uniuscujusque partis, incrementum corporis facit in aedificationem sui, in charitate . Ecce qui est vir perfectus, caput et corpus, quod constat omnibus membris, quae suo tempore complebuntur. Quotidie tamen eidem corpori accedunt, dum aedificatur Ecclesia, cuinquit, ejus, quod est Ecclesia . Itemque alibi, Unus panis, unum corpus multi sumus De cujus corporis aedificatione et hic dictum est, Ad consummationem sanctorum, in opus ministerii, in aedificationem corporis Christi. ac deinde suunitatem fidei et agnitionem filii Dei, in uirum perfectum, in mensuram aetatis
Abbreviated transcription (Latin):
sanguine sereretur: Legebant᷑ enim p̃conia p̃ceden.¬
tiuim ꝓpħarum: contarrebant ostenta uircutum.
et ꝑsuadebat᷑ ueritas noua consuetudini. non con¬
traria racioni donec orbis trȩ qui ꝑsequebat᷑ furore
sequeretur fide:
Cp̃ uiiI.

Expanded text:
sanguine sereretur. Legebantur enim praeconia praecedensanguine sereretur. Legebantur enim praeconia praecedentia prophetarum, concurrebant ostenta uirtutum, et persuadebatur ueritas noua consuetudini. non contraria rationi, donec orbis terrae, qui persequebatur furore, sequeretur fide. CAPUT VIII.
Abbreviated transcription (Latin):
ed ualde ridiculum ẽ de romuli falsa duu¬
iutate. cum dexp̃o loquimur facerem̃tio¬
nem Ueruntam̃ cum sexcentis ferme annis aute
ciceronem romulus fuerit. atq illa ȩcasiam fuisse
doctrin isdicatur exculta. ut qđ fieri non potest om̃ẽ
resꝑueret quanto mag̃ pꝰ sexcentos antos ipsiuscem¬
pore cicetonis. maximeq postea subaugusto tq tibio
erucdichorib utiq cemporib resur rectionem carnis
xp̃i atq incelum ascensionẽ tamqͣmid qđ fieri ñ po¬
test mens humana ferre ñ posset dulens qe ab
aurib cordib q respueret. heam fieri potuisse atq
factamꝰ eẽ diuinicas ipsius ueritatis uł aiuuiatis
ueritas et concestantia miracłorũ signa monstraren.
At trentib et contradicentib tam multis tamꝙ mag¬
nis ꝑsecutionib: p̃cedens in xp̃o. deindem oecerisad
nouum scłm secutura tesurrectio. aq immortali¬
noliuamis & ficdelisi mȩ crederet e p̃dicart̃ intipide
et ꝑ orbem tr̃e pullulatura fȩcundius cum martyrũ

Expanded text:
ed ualde ridiculum est de Romuli falsa diunitate, cum de Christo loquimur, facere mentionem. Verum tamen cum sescentis ferme annis ante Ciceronem Romulus fuerit adque illa aetas iam fuisse doctrinis dicatur exculta, ut quod fieri non potest omne respueret: quanto magis post sescentos annos ipsius tempore Ciceronis maximeque postea sub Augusto adque Tiberio, eruditioribus utique temporibus, resurrectionem carnis Christi adque in caelum adscensionem, tamquam id quod fieri non potest, mens humana ferre non posset eludensque ab auribus cordibusque respueret, nisi eam fieri potuisse adque factam esse diuinitas ipsius ueritatis uel diuinitatis ueritas et contestantia miraculorum signa monstrarent; ut terrentibus et contradicentibus tam multis tamque magnis persecutionibus praecera resurrectio adque inmortalitas carnis et fidelissime crederetur et praedicaretur intrepide et per orbem terrae pullulatura fecundius cum martyrum
Abbreviated transcription (Latin):
siom̃s atenebris transferrent᷑ in lucẽ: inuullo appare.¬
ret ueritas ultionis In qua ꝓpterea multo pluresqͣm
in illa sunt: ut sic ostendat᷑ quidom̃b deberet᷑: Qđ
siom̃ib reddetur: iusticiani uidicantis uiste nemqͥre.¬
prehenderet Quia uͦ tam multi ex inde lib̾antur: ẽ.

Expanded text:
si omnes a tenebris transferrentur in lucem, in nullo apparesi omnes a tenebris transferrentur in lucem, in nullo appareret ueritas ultionis. In qua propterea multo plures quam in illa sunt, ut sic ostendatur, quid omnibus deberetur. Quod si omnibus redderetur, iustitiam uindicantis iuste nemo reprehenderet
Abbreviated transcription (Latin):
Ceo PEta ȩt̃na idõdura et inusta sensib ui¬
Idetiur humanis. quia in hac infirmitate
moribundorum sensium deẽ. ille sensus alcissime
purissimȩq sapientiȩ. quo sentiri possit quantum
ne fas in illa pͥma p̃uaricatione commissum sit: Quan-¬¬
to enim magis homo fruebat᷑ dõ: tanto maiore impi.¬
etate dereliquit dñi Et factus ẽ. malo dignꝰ et̃no: qui
hoc in se ꝑemit bonum qđ eẽ. posset ȩt̾num Hincẽ.
uniũsageneris humani massa clampnata. qm̃ qui
hoc pͥmus ad misit cum ea quę in illo fuerat raclicata
sua stirperpuntꝰ ẽ ut nullus ab hoc uisto debitoq
supplicio nͥ miscdi et indebita gr̃a libetur: Atq
ita clisꝑtiatur genus humanũ: ut in quib dã demon¬
stretur. quid ualeat misericors gr̃a: in cȩceris quid imar¬
iusta uindicta Neq enim utrũq de monstraretur
inom̃ĩb: quia si om̃s remanerent inpęnis uistȩ dam¬
nationis. in nullo appateret misericors gr̃a Rursus

Expanded text:
ed poena aeterna ideo dura et iniusta sensibus uidetur humanis, quia in hac infirmitate moribundorum sensuum deest ille sensus altissimae purissimaeque sapientiae, quo sentiri possit quantum nefas in illa prima praeuaricatione commissum sit. Quanto enim magis homo fruebatur Deo, tanto maiore inpietate dereliquit Deum et factus est malo dignus aeterno, qui hoc in se peremit bonum, quod esse posset aeternum. Hinc est uniuersa generis humani massa damnata; quoniam, qui hoc primus admisit, cum ea quae in illo fuerat radicata sua stirpe punitus est, ut nullus ab hoc iusto debitoque supplicio nisi misericordi et indebita gratia liberetur adque ita dispertiatur genus humanum, ut in quibusdam demonstretur quid ualeat misericors gratia, in ceteris quid iusta uindicta. Neque enim utrumque demonstraretur in omnibus, quia, si omnes remanerent in poenis iustae damnationis, in nullo appareret misericors gratia; rursus
Abbreviated transcription (Latin):
ic occurrit querere si nerit ignis in corporat
sicut ẽ. animi dolor s corporał tactu noxiꝰ
ut eo possĩt corpora eruciari: quo mͦ in coerit ettam
pena spũum malignorum: Idem qui ppe ignis erit
supplicio scilicet hominum atcributus et demonũ
qui paratuse. diabolo et angłis eiꝰ Nisi quia lunt
quedam sua etiam demonib corpora: sicut doctis
hominib ui sum ẽ ex isto aere ciasso atq humido ciui
impulsus uento flante sentitur Qd genus elementi
siuchil igne ꝑpeti possec: ñ ureret ferue factusin
balneis. Utenim urat pͥorurt᷑: facitq cum patit ui
autem quisqͣm nulla habere corpora demones asse¬
uerat: nonẽ. de hac re aut laborandum oposehahͥe¬
sitione aut contentiosa disprtatione aeitandũ. Curꝰ
enim nondicamꝰ quamuis muris cam̃ ueris modis ctiã¬

Expanded text:
ic occurrit quaerere si non erit ignis incorporalis, sicut est animi dolor, sed corporalis tactu noxius, ut eo possint corpora cruciari, quomodo in eo erit etiam poena spirituum malignorum, idem quippe ignis erit supplicio scilicet hominum attributus et daemonum, qui paratus est diabolo et angelis eius. Nisi quia sunt quaedam sua etiam daemonibus corpora, sicut doctis hominibus uisum est, ex isto aere crasso adque umido, cuius inpulsus uento flante sentitur. Quod genus elementi si nihil igne perpeti posset, non ureret feruefactus in balneis. Ut enim urat, prior uritur facitque cum patitur. Si autem quisquam nulla habere corpora daemones adseuerat, non est de hac re aut laborandum operosa inquisitione aut contentiosa disputatione certandum. Quur enim non dicamus, quamuis miris, tamen ueris modis etia
Abbreviated transcription (Latin):
uit ille qui plectitur uł ꝓexercendis declarandisq
iurtutib ꝑ homineset angłos seubonos seu malos
Nam et si quisq mali aliquid alterius imꝓbitate ist
errore paciatur peccat quidem homo qui uł ignoran¬
tia uł inuisticia ciuqͣm mali aliquid facit. s n pegeit
dĩ quiuisto quanuis occulto uditio fierisinit Sed
temporarias aliquas pęnas alii in hac uita cantum¬
alii pꝰ mortem. alii nunc et tunc. ueruntam̃ ante ui¬
dicium illud seuerissimum nouissimumq patuint᷑:
Non autem om̃s ueniunt in sempit̾nas pȩnas quȩ pꝰ
illud iudiciun sunt futurȩ: qui pꝰ morcẽ sustinent
temporales: Nam quib dam qđ in istonon remictit᷑:¬
remitti in futuro scło. idẽ. ne futuri scłiȩt̃no suppli¬
cio puniant᷑ iam supͣdiximus: Rarissimi sunt autẽ
qui nullas in hac uita. s tantum pꝰ eãs pęnas luunt:
fuisse tam̃ aliquos quiusq ad decrepitam senectutẽ

Expanded text:
vit ille qui plectitur, vel pro exercendis declarandisque vit ille qui plectitur, vel pro exercendis declarandisque virtutibus, per homines et angelos, seu bonos, seu malos. Nam etsi quisque mali quid aliquid alterius improbitate vel errore patiatur, peccat quidem homo qui, vel ignorantia, vel injustitia cuiquam mali aliquid facit, sed non peccat Deus qui justo, quamvis occulto, judicio fieri sinit. Sed temporarias poenas alii post mortem, alii et nunc et tunc, uerum tamen ante iudicium illud seuerissimum nouissimumque patiuntur. Non autem omnes ueniunt in sempiternas poenas, quae post illud iudicium sunt futurae, qui post mortem sustinent temporales. Nam quibusdam, quod in isto non remittitremitti in futuro saeculo, id est ne futuri saeculi aeterno supplicio puniantur, iam supra diximus. Rarisqui nullas in hac uita, sed tantum post eam poenas luunt. Fuisse tamen aliquos, qui usque ad decrepitam senectutem
Abbreviated transcription (Latin):
ui concretan. Q plescere airis: Ergo
exercentur penis: uetti uinq maleum supplicia
expendunt Aliȩ panduntur in anes suspensȩ ad
uentos: aliis subgurgite uasto infectum eluitur scelꝰ
aut exuritur igni: Qui hoc opinant᷑: nullas pęnas
nͥ purgatorias uolunt eẽ pꝰ mortem̃. Ut qm t̾ris suꝑi.¬
ora sunt elementa aqua. aex ignis. exaliquo istorum
mundet᷑ ꝑ expiatorias penas. qđ a t̾rena contagione
contractum ẽ: Aer quippe accipitur in eo qđ ait
suspense aduentos: aquã in eo qđ ait. sub gurgite
uasto. ignis autem suo nomine exp̃ssus ẽ. cum dix̃
aut exurit᷑ igni Nosuero etiam in hac quidem
tenius: ñ quib affligunt᷑ quorum uita uł ñ in de
fit melior uł potius inde fit peior. s illis sunt
purgatoriȩ quieis coerciti corriguntur Cecerȩ om̃s
penȩ siue temporariȩ siue sempit̾nȩ: sicut unus¬
quisq diuina ꝓuidentia tractandus ẽ. inferunt᷑.
uł ꝓpeccatis siue p̃teritis siue inquib adhucui¬¬

Expanded text:
u concreta modis inolescere miris. Ergo exercentur poenis: veterumque malorum Supplicia expendunt; aliae panduntur inanes Suspensae ad ventos: aliis sub gurgite vasto Infectum eluitur scelus, aut exuritur igni. Qui hoc opinantur, nullas poenas nisi purgatorias volunt esse post mortem, ut quoniam terris superiora sunt elementa, aqua, aer, ignis, ex aliquo istorum mundetur per expiatorias poenas quod a terrena contagione contractum est. Aer quippe accipitur in eo quod ait suspensae ad ventos, aqua in eo quod ait sub gurgite vasto; ignis autem suo nomine expressus est, cum dixit, aut exuritur igni. Nos vero etiam in hac quidem temur, non quibus affliguntur quorum vita vel non inde fit melior, vel potius inde fit pejor, sed illis sunt purgatoriae qui eis coerciti corriguntur. Caeterae omnes poenae, sive temporariae, sive sempiternae, sicut unusquisque divina providentia tractandus est, inferuntur, vel pro peccatis, sive praeteritis, sive in quibus adhuc vi
Abbreviated transcription (Latin):
impunita nulla uelint eẽ. peccata: tam̃ om̃s pe¬
nas emendationi adhiberi putant. uł humanis in.¬
flictas legib uł diuinissiue inhac uita siue in hacpꝰ
mortem. si aut parcatur hic cuiq aut ita plectatur
ut hic ñ corrigat᷑: Hinꝰc̃. maronis illa sententia ubi
cumdixisset det̾rens corporib moribundisq m̃bris.
qđ animȩ hinc metuunt cupiuntq dolent gaudentq
uec aures suspiciunt clausȩ tenebris et cartere ceco. se¬
cutus adiunxit. atq ait Qum ce sup̃mocumlium¬
ne uita reliquit: Idẽ. cum die nouissimo reliquit eas
ista uita: ñ tañ inquit om̃e malum miseris noefundit᷑
dm̃i corpores excaci¬

Expanded text:
impunita nulla uelint esse peccata, tamen omnes poenas emendationi adhiberi putant uel humanis inflictas legibus uel diuinis siue in hac uita siue post mortem, si aut parcatur hic cuique aut ita plectatur, ut hic non corrigatur. hinc est Maronis illa sententia, ubi, cum dixisset de terrenis corporibus moribundisque membris, quod animae hinc metuunt cupiuntque, dolent gaudentque nec auras suspiciunt clausae tenebris et carcere caeco, secutus adiunxit atque ait: quin et supremo cum lumine uita reliquit — id est cum die nouissimo reliquit eas ista uita — non tamen — inquit — omne malum miseris nec funditus omnes corporeae exc
Abbreviated transcription (Latin):
ri uolebat. non se iam latronem latebris con¬
derec s regem conspicuum sublimaret. cum
eañdem in illo cupiditas et malitia ꝑ maneret.
Pacemitaq cum siis om̃s habere cupiunt: quos
ad arbitrium suum uolunt uiuere rlam et
cum quib bellum gerunt suos facere si possunt
uolunt: eisq subiectis leges sue pacis impone¬
re S faciamus aliquem qualem canit poetica
et fabulosa narratio: quȩ fortasse ꝓpt̃ ipsam

Expanded text:
ri uolebat: non se iam latronem latebris conri uolebat: non se iam latronem latebris conderet, sed regem conspicuum sublimaret, cum eadem in illo cupiditas et malitia permaneret. Pacem itaque cum suis omnes habere cupiunt, quos ad arbitrium suum uolunt uiuere. Nam et cum quibus bellum gerunt, suos facere, si possint, uolunt eisque subiectis leges suae pacis inponere. Sed faciamus aliquem, qualem canit poetica et fabulosa narratio, quem fortasse propter ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
nes ipsiut uehem̃cius et tucius infestis int pacicete.¬
S si unus sit tam p̃pollensuirib et consotios ita
cauens ut nulli socio se commitat. solusq insidi¬
ans et p̃ualens quib potuerit opp̃ssis et extinc-¬
tis p̃das agat: cum eiscerte quos occidere ñ potest
et quos uult latere qđ facit qualem cumq um¬
bram pacis tenec: Indomo autem sua cũ uxore
et cum filiis suis. et si quos alios illichabet. studec
ꝓfecto ec̃. paccatius: Fis quippe ad nutum obtem-¬
ꝑantib sine clubio delectatur: Nam si non fiat
indignat᷑: corripit. uindicat. et domus suȩ pacẽ
si ita necesse sit etiam seuiendo componit. quã
sencit ee. ñ posse. nͥ cuidam pͥncipio qđ ipse in
domo sua ẽ. cȩtera in eadem domestica soci¬
etate sub iecca sint: Ideoq si offerretur ei seruitu¬
tis plurimum uł ciuitatis uł gentis ita ut sic ei
seruirent quẽadmodum sibi domui suȩ serui¬

Expanded text:
nes ipsi, ut vehementius et tutius infesti sint paci caetenes ipsi, ut vehementius et tutius infesti sint paci caeteSed etsi unus sit tam praepollens viribus, et conscios ita cavens, ut nulli socio se committat, solusque insidians et praevalens, quibus potuerit oppressis et exstinctis praedas agat, cum eis certe quos occidere non potest, et quos vult latere quod facit, qualemcumque umbram pacis tenet. In domo autem sua cum uxore et cum filiis, et si quos alios illic habet, studet profecto esse pacatus: eis quippe ad nutum obtemperantibus sine dubio delectatur, Nam si non fiat, indignatur, corripit, vindicat: et domus suae pacem, si ita necesse sit, etiam saeviendo componit; quam sentit esse non posse, nisi cuidam principio, quod ipse in domo sua est, caetera in eadem domestica societate subjecta sint. Ideoqs plurium, uel ciuitatis uel gentis, ita ut sic ei seruirent, quem ad modum sibi domi suae serui
Abbreviated transcription (Latin):
cara ẽ Qd enim mecum quisquis res humanas
naturamq comniunẽ uttumq intuecur: agnos¬
et ipsi qui bella uolunt. nichilaluid q̃m uincere
uolunt: Ad głosamgͦ pacẽ bellando cupiunt
puenire: Nam quidẽ. aliud uictorianͥ subiectio
repugnantium: Qđ cum fac̾tum fuerint: pax
erit: Pacis gͥ intentione gerunt᷑ ecbella: abhisetiã
qui uircutem bellicam student ȩxercere imꝑan¬
doacq pugnando unde pacem constat belli eẽ. ob¬
tabilem finẽ: Om̃is homo etiam belligerando pa¬
cem reliqͥnit: nemo aucem bellum pacificando
Nam et illi qui pacem inquasunt ꝑturbari uo¬
lunt. ñ pacem odunt s ea ꝓ arbitrio suo cupiunt
commutari Nongͦ ut sit pax nolunt. s ut ea sit
quam ipsi uolunt: Deniq et si ꝑ seditionem se
ab aliis separauerint: cum eis ipsis conspiratis
uł coniuratis sus nͥqualem cumq sp̃em paciste¬
neant non efficiunt qđ intendunt: inde latro.¬

Expanded text:
ra sit. Quod enim mecum quisquis res humanas ra sit. Quod enim mecum quisquis res humanas naturamque communem utcumque intuetur agnoset ipsi, qui bella uolunt, nihil aliud quam uincere uolunt; ad gloriosam ergo pacem bellando cupiunt peruenire. Nam quid est aliud uictoria nisi subiectio repugnantium ? quod cum factum fuerit, pax erit. Pacis igitur intentione geruntur et bella, ab his etiam, qui uirtutem bellicam student exercere imperando adque pugnando. Unde pacem constat belli esse optabilem finem. Omnis enim homo etiam belligerando pacem requirit; nemo autem bellum pacificando. Nam et illi qui pacem, in qua sunt, perturbari uolunt, non pacem oderunt, sed eam pro arbitrio suo cupiunt commutari. Non ergo ut sit pax nolunt, sed ut ea sit quam uolunt. Denique etsi per seditionem se ab aliis separauerint, cum eis ipsis conspiratis uel coniuratis suis nisi qualemcumque speciem pacisneant, non efficiunt quod intendunt. Proinde latro
Abbreviated transcription (Latin):
rursus quia uita ȩt̃na ab eis qui familiaritatẽ
ñ habent cum scripturis scĩs. potest etiam acci¬
pi malorum uita. uł scłm quosclam etiam
phylosophos ꝓpt̾ auimȩ immortalitatẽ. uł
scđm etiã fidem nr̃am ꝓpt̃ pęnas int̾minabiles¬
impiorum quiutiq in ȩt̃num cruciari ñ poteĩ.
nͥ etiam uixernit inȩt̃num: ꝓfecto finis ciuitatis
huiꝰ in quo suminum habebit bonum. ut pax
inuita ęt̾̃na. uł uita ȩt̃na in pace dicendus ẽ.
ut faciliꝰ ab om̃ib possit intelligi Tantum ẽ.
enim bonum: ut etiamin reb t̾renis atq morta¬
lib nichil gratius soleat audiri. nchil desidabi¬
lius concupisci. nichil. postremo possit melius
inueniri: Dequo si aliquando diuciꝰ loqui uolu¬
erimus: ñ erimꝰ quantum arbitror onerosi le¬
gentib et ꝓpt̃ finem ciuitatis huiꝰ dequa nob̾
Termoẽ. et ꝓpt̾ ipsam dulcedinẽ pacis quȩ om̃ib

Expanded text:
rursus quia uita aeterna ab eis, qui familiaritatem rursus quia uita aeterna ab eis, qui familiaritatem non habent cum scripturis sanctis, potest accipi etiam malorum uita, uel secundum quosdam etiam philosophos propter animae inmortalitatem uel secundum etiam fidem nostram propimpiorum, qui utique in aeternum cruciari non poterunt, nisi etiam vixerint in aeternum: profecto finis civitatis hujus, in quo summum habebit bonum, vel pax in vita aeterna, vel vita aeterna in pace dicendus est, ut facilius ab omnibus possit intelligi. Tantum est enim pacis bonum, ut etiam in rebus terrenis atque mortalibus nihil gratius soleat audiri, nihil desiderabilius concupisci, nihil postremo possit melius inveniri. De quo si aliquanto diutius loqui voluerimus, non erimus, quantum arbitror, onerosi legentibus, et propter finem civitatis hujus, de qua nobis sermo est, et propter ipsam dulcedinem pacis quae omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
norum nrõrum eẽ pacem sicut ȩt̃nam p̃diximus
uitam. p̃seitim quia ipsi ciutatidĩ de qua nob
ẽ. ista oposissima dispucatio in sc̃o dr̃ psalmo
lauda ierłm dñm: collauda dm̃ tuumfyon:
Qm̃ confortauit seras portarũ tuarum benedixit
filios tuos integru posuit finestuos pacem Quan¬
do enim confortatȩ serȩ fuerint portarum eiꝰ:
iam millam nullus intrabit. nec ab illa ullus exibit.
ac ꝑ hoc fines eiꝰ eam debemus hinc intelligere
pacem quam uolumꝰ de monstrare finalem:
Nam et ipsius ciuitatis misticum nom̃ idẽ hie
tatur S qm pacis nom̃ et iuniureb mortalib fre¬
quentatur ubi utiq nom ẽ. uita ęterna: ꝓpt̃ea
finem ciuitatis huiꝰ ubi erit summũ bonum eiꝰ
ȩc̃nam uitam maluimus cominemorare qͣm
pacem: De quofine apłs aut: Nunc uͦ liberati
a peccato serui autem facti dõ: habetis fructũ
ur̃m inscĩficationẽ. finem uͦ uitam ȩt̃tam: S

Expanded text:
norum nostrorum esse pacem, sicut aeternam diximus norum nostrorum esse pacem, sicut aeternam diximus uitam, praesertim quia ipsi ciuitati Dei, de qua nobis est ista operosissima disputatio, in sancto dicitur psalmo: Lauda Hierusalem Dominum, conlauda Deum tuum Sion; quoniam confirmauit seras portarum tuarum, benedixit filios tuos in te, qui posuit fines tuos pacem. Quando enim confirmatae fuerint serae portarum eius, iam in illam nullus intrabit nec ab illa ullus exibit. Ac per hoc fines eius eam debemus hic intellegere pacem, quam uolumus demonstrare finalem. Nam et ipsius ciuitatis mysticum nomen, id est tatur. Sed quoniam pacis nomen etiam in his rebus mortalibus frequentatur, ubi utique non est uita aeterna, propterea finem ciuitatis huius, ubi erit summum bonum eius, aeternam uitam maluimus commemorare quam pacem. De quo fine apostolus ait: Nunc uero liberati a peccato, serui autem facti Deo, habetis fructum uestrum in sanctificationem, finem uero uitam aeternam. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
sempiterna Non solum inanima qui sanatur
ꝑ sapientiam uerum etiam in corꝑe qđ resurrecti¬
one renouabit᷑ Ibi uirtutes ñ contrailla uitia
uł mala quecumq certa ntes s habentes uictoriȩ
p̃mium ȩt̃nam pacem quã nullus adũsariꝰ m.¬
quietet Ipsã enim beatitudofinalis. ipse ꝑfeccio¬
nis . qui consumentẽ non habet finem hicautẽ
dicimur quidem beati quando pacem habemus.
quantu lacũq hic haberi potest inuita bona
S hȩcbeatitudo illiquã finalem dicimus beati¬
cudini comparata: ꝓrsus miseria repꝑit᷑: hanc
gͦ pacem quał hic p otest eẽ. mortales homines
in reb mortalib quando habemꝰ sirecte ubent
quȩ homo patitur. bene utitur uitꝰ. Sed tunc
ẽ uera uirtꝰ. quandoet om̃ia bona quib bene
uticur et quicqͥd in bono usu bonorum et ma-¬
lorum facit. et se ipsam ad eumfinẽ refert ubi
nobis canta ac calis parerit. qͣ nł melior &e maior

Expanded text:
sempiterna, non solum in animo, qui sanatur sempiterna, non solum in animo, qui sanatur per sapientiam, uerum etiam in corpore, quod resurrectione renouabitur; ibi uirtutes, non contra ulla uitia uel mala quaecumque certantes, sed habentes uictoriae praemium aeternam pacem. quam nullus aduersarius inquietet. Ipsa est enim beatitudo finalis, ipse perfectionis finis, qui consumentem non habet finem. Hic autem dicimur quidem beati, quando pacem habemus, quantulacumque hic haberi potest in uita bona; sed haec beatitudo illi, quam finalem dicimus, beatitudini conparata prorsus miseria reperitur. Hanc ergo pacem, qualis hic potest esse, mortales homines in rebus mortalibus quando habemus, si recte uiuquae homo patitur, bene utitur uirtus. Sed tunc est uera uirtus, quando et omnia bona, quibus bene utitur. et quidquid in bono usu bonorum et malorum facit, et se ipsam ad eum finem refert, ubi nobis talis et tanta pax erit, qua melior et maior
Abbreviated transcription (Latin):
pinto no entiores. ganto astutiores eacfallaciores
patiancur mimgos. Et ui magna ista qi miscbia
& ulos quiqmphilo sophos in impia ciuitate
quid eos pi amicos ec̃. dixerunt. indemones
maligriꝯ incidisse cercisimum ẽ. quib tota ipsa
eiuta s ibditur: etnum cum eis habitura suppli¬
cium& eorum quippesacris uł potiꝰ sacrilegiis
quis eos colendos. et exludis immundissimis
uheorum crimina celebrant᷑. quib eosplacandos
patarunt. eisdem ipsis auctorib et ex auctorib
tantorumq dedecorum satis ab eis qui colancur
aꝑtum ẽ S neq scĩ et fideles uniꝰ ueridĩ summi¬
q cultores abeorum fallaciis et multis formis tem¬
ptationib securi sunt: In hocenim loco infirmita.¬
tis et dieb malignis etiam ista sollicitudo nonẽ.
in utilis. et illa securitas ubi pax plenissima ẽ. de
munera. hoc ẽ. quȩ naturȩ nr̃ȩ ab om̃ium natu-¬
rarum creatore donantur ñ solum bona. s etiã

Expanded text:
tanto nocentiores, quanto astutiores ac fallaciores, tanto nocentiores, quanto astutiores ac fallaciores, patiatur inimicos. Et cui magna ista Dei misericEt illos quidem philosophos in inpia ciuitate, qui deos sibi amicos esse dixerunt, in daemones malignos incidisse certissimum est, quibus tota ipsa ciuitas subditur, aeternum cum eis habitura supplicium. Ex eorum quippe sacris uel potius sacrilegiis, quibus eos colendos, et ex ludis inmundissimis, ubi eorum crimina celebrantur, quibus eos placandos putarunt eisdem ipsis auctoribus et exactoribus talium tantorumque dedecorum, satis ab eis qui colanturatur. Sed neque sancti et fideles unius ueri Dei summique cultores ab eorum fallaciis et multiformi tentatione securi sunt. In hoc enim loco infirmitatis et diebus malignis etiam ista sollicitudo non est inutilis, ut illa securitas, ubi pax plenissima adque cmunera, hoc est, quae naturae nostrae ab omnium naturarum creatore donantur, non solum bona, uerum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsa anima moreuos audire seu uide mallemꝰ:
Qua ingenti materia malorum plenaẽ. t̃ra: ꝓpẽ
iquitas: rels amicis moreuis gratulemur: Etcũ
mors eorum nos coͣnstristȩt ips a nos cercuis conso¬
latur. qm̃ caruerunt malis quib in hac uita eriã
boni homines uł conterunt᷑ uł depͣuant᷑ uł inutroq¬
ꝑ iclicant᷑: In societate ᷤ scõrum angłorum qͣm phy¬
losophi illi qui nob̃ dõs amicos eẽ uoluerunt. quarto
constituerunt loco. uelud ad mundum uenientes.
ab orbe t̾rarum. ut sic quodam modo complecterett᷑
et cȩlum: nullo mͦ quidem metiumꝰ ne tales amici.
uł morte nossua uł de pͣuatione contristent. s qͥa
nob ñea qua homines familiaritate miscent᷑: qđ
etiam ipsum aderumpnas huiꝰ ꝑtinet uite Et ali¬
quando sathanas sicut legimꝰ transfigurat seue¬
lut angłm lucis ad cemptandos eos qͦ sita uł erudiri
opusest. ut decipi iustumẽ magna cli museilia

Expanded text:
in ipsa anima mortuos, audire seu uidere mallemus. in ipsa anima mortuos, audire seu uidere mallemus. Qua ingenti materia malorum plena est terra, profit, ut bonis amicis mortuis gratulemur et, mors eorum nos contristat, ipsa iterum consoletur; quia caruerunt malis, quibus in hac vita boni homines vel conteruntur, vel depravantur putarunt. In societate uero sanctorum angelorum, quam philosophi illi, qui nobis deos amicos esse uoluerunt, quarto constitnerunt loco, uelut ad mundum uenientes ab orbe terrarum, ut sic quodam modo conplecterentur et caelum, nullo modo quidem metuimus, ne tales amici uel morte nos sua uel deprauatione contristent. Sed quia nobis non ea, qua homines, familiaritate miscentur quod etiam ipsum ad aerumnas huius pertinet- uitae et aliquando Satanas, sicut legimus, transfigurat se uelut angelum lucis ad tentandos eos, quos ita uel erudiri opus est uel decipi iustum est: magna Dei misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
amititiȩ solatia delectabat Unde fieri potest
ut illorum mors nullam nob̾ ingerat mestradi¬
nem: Quã qui ꝓhibet: ꝓhibeat si potestmica
colloquia. int̾dicat amicalem societa. M. uł inter¬
dicat affectum. humanarum om̃u n necessitudi¬
num. uincula m̃tis immiti sti ͦre disrumpat.
aut sic eis utendum censeat.i. Nulla exeis animum
to futurũ ẽ. ut eiꝰ nob̃ anara mors ñ sit. cuiꝰe. dulcis
uita: Hinc enim ẽ eclictus qđ ñdum inhumani
cordis quasi uulnꝰ ait ulcus. cui sanando adhibent᷑
officiosȩ consolquones: Nonenim ꝓpterea ñẽ. qđ
sanecur: qm̃ quanto ẽ animus melior tanto ineo
citiꝰ faciliusq sanatur: Cum gͥ etiam de carissimoꝵ
mortib maxime qͦ rum sunt humanȩ societati
officia necessaria. nunc mitiꝰ nunc aꝑ̾us affligat᷑
uita mortalium: mortuos tam̃ eos quos diligimꝰ
quã uł a fide uł abonis oꝑib morib lapsos. hoc ẽ.

Expanded text:
amicitiae solacia delectabat, unde fieri potest, amicitiae solacia delectabat, unde fieri potest, ut eorum mors nullam nobis ingerat maestitudinem? Quam qui prohibet, prohibeat, si potest, amica conloquia, interdicat amicalem uel intercidat adfectum, humanarum omnium necessitudinum uincula mentis inmiti stupore disrumpat aut sic eis utendum censeat, ut nulla ex eis animumto futurum est, ut eius nobis amara mors non sit, cuius dulcis est uita? Hinc enim est et luctus quoddam non inhumani cordis quasi uulnus aut ulcus, cui sanando adhibentur officiosae consolationes. Non enim propterea non est quod sanetur, quoniam quanto est animus melior, tanto in eo citius faciliusque sanatur. Cum igitur etiam de carissimorum mortibus, maxime quorum sunt humanae societati officia necessaria, nunc mitius, nunc asperius adfligatur uita mortalium: mortuos tamen eos, quos diligimus, quam uel a fide uel a bonis moribus lapsos, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
inimicus qui amicus & quid nos consoletur in hac
humana societate errorib erumnisq plenissima.
nͥ fides ñ ficta et mutua dilectio uerorum et bono¬
rũ amicorum: Quos quanto plures et in locis plu¬
rib habemus: tanto longuis latiusq metuimus.
nequid ei contingat mali de tantis malorum agge¬
rib huius scłi Nonenim tantũ modo solliciti su¬
mus ne fame. ne bellis. ne morbis. nec captiuitatibꝰ
affligantur. ne in eadem seruititee talia patiant᷑
qualia nec cogitare sufficimus: uerum etiã ubi
tiorẽ. multo amarior ne in ꝑfidiã maliciã nequi¬
tiamq tnudent᷑: Et quando ista contingunt tanto¬
utiq plura quanto illi sunt plures. et in nr̃am
nociciam ꝑferuntur. quib cornr̃m flagris urat᷑.
quis potest nͥ qui talia sencit aduertere: Mortuos
quippe audire mallemus: quanuuis et hoc sine
dolore ñ possimus audire. quorum nos uita ꝓpt̃

Expanded text:
imicus est, uel inimicus, qui amicus est: quid nos consolatur in hac imicus est, uel inimicus, qui amicus est: quid nos consolatur in hac humana societate erroribus aerumnisque plenissima nisi fides non ficta et mutua dilectio uerorum et bonorum amicorum? Quos quanto plures et in locis pluribus habemus, tanto longius latiusque metuimus, ne quid eis contingat mali de tantis malorum aggeribus huius saeculi. Non enim tantummodo solliciti sumus, ne fame, ne bellis, ne morbis, ne captiuitatibus adfligantur, ne in eadem seruitute talia patiantur, qualia nec cogitare sufficimus; uerum etiam, ubi timor est multo amarior, ne in perfidiam malitiam nequitiamque mutentur. Et quando ista contingunt tantoutique plura, quanto illi sunt plures et in nostram notitiam perferuntur, quibus cor nostrum flagris uratur, quis potest, nisi qui talia sentit, aduertere? Mortuos quippe audire mallemus, quamuis et hoc sine dolore non possimus audire. Quorum enim nos uita propter
Abbreviated transcription (Latin):
sitates sicut cdignum ẽ. eloqui uelim. qͣmqͣm neq̃ qͣ
ũcut res post ulat possim quiserit ꝓlixe disputatiõis
S sapiens inqͥunt rusta bell¬
apolus gesturus ẽ. quasi ñ se hominem memuit
multo magis dolebit uistorũ necessitatem sibi exti¬
titisse bellorum. quia nͥ iusta eẽnt. ei gerenda ñẽent
ac ꝑhoc sapienti nullabella ẽẽnt Iniquitas enim
parcis adũsȩ uistabella ingerit gerenda sapienti:
quȩ unquitas utiq hominiẽ. dolenda quia homi¬
num ẽ. et sinulla exea bellandi necessitas nasceret᷑:
hec itaq magna tammala. tam horrenda. tãseua
quisquis cũ dolore considerat: miseriam necesse¬
ẽ. faceatur Quisquis autem uł patitur eas sine ani¬
mi dolore uł cogitat: multo utiq miseriꝰ se putat
beatũ. quia echumanum ꝑdidit sensum Siautẽ¬
ñ continguat quȩdam ignorancia simił dem̃tiȩ.
quȩ tam̃ in huiꝰ uitȩ misera conditione sepe contin¬¬

Expanded text:
sitates si ut dignum est eloqui uelim, quamquam nequaquam sitates si ut dignum est eloqui uelim, quamquam nequaquam sicut res postulat possim: quis erit prolixae disputationis modus? Sed sapiens, inquiunt, iusta bella gesturus est. Quasi non, si se hominem meminit, multo magis dolebit iustorum necessitatem sibi extitisse bellorum, quia nisi iusta essent, ei gerenda non essent, ac per hoc sapienti nulla bella essent. Iniquitas enim partis aduersae iusta bella ingerit gerenda sapienti; quae iniquitas utique homini est dolenda, quia hominum est, etsi nulla ex ea bellandi necessitas nasceretur. Haec itaque mala tam magna, tam horrenda, tam saeua quisquis cum dolore considerat, miseriam fateatur; quisquis autem uel patitur ea sine animi dolore uel cogitat, multo utique miserius ideo se putat beatum, quia et humanum perdidit sensum. CAPUTn contingat quaedam ignorantia similis dementiae, quae tamen in huius uitae misera condicione saepe contin
Abbreviated transcription (Latin):
andos homines canta similitudqnature ita ut liben¬
ciussit homo cum cane suo qͣm cum homineali¬
eno: Ante euͣm operadataẽ. ut imꝑiosa eiuitas
non solum uigum. uerumetia: linguã suam domi¬
tis gencib ꝑ pacem societatis imponeret. ꝑ quam non
deeẽt. inimo et abumdaret etiam int̃p̃tum copia:
Uerumẽs S hoc qͣm multis et qͣm grandibꝰ bellis qͣn.¬
ta strage hominum. quanta esfusione humani sangur¬
nis comparatumẽ: Quib transactis ñ ẽ. tam̃ eoriundẽ
malorũ finita miseria Quamuis enim ñdefuerint neq
desint hostes exte renationis. contͣ quas semꝑ bella
gesta sunt etgerunt᷑: tam̃ etiã ipsa imꝑii latitudo
peꝑit peioris generis bella socialia scilicet et cuulia.
quib miserabiliꝰ quatitur humanum genus. siue
cum belligeraret᷑ ut aliquando conquiescant. siue
cum timetur. ne rursꝰ ex surgant: Quorum malorũ
mulcas et multiplices dades. duras et diras neces.¬

Expanded text:
andos homines tanta similitudo naturae; ita ut libenandos homines tanta similitudo naturae; ita ut libentius homo sit cum cane suo quam cum homine alieno. At enim opera data est, ut imperiosa ciuitas non solum iugum, uerum etiam linguam suam domitis gentibus per pacem societatis inponeret, per quam non deesset, immo et abundaret etiam interpretum copia. Velum est; sed hoc quam multis et quam grandibus bellis, quanta strage hominum, quanta effusione humani sanguinis conparatum est? Quibus transactis, non est tamen eorundem malorum finita miseria. Quamuis enim non defuerint neque desint hostes exterae nationes, contra quas semper bella gesta sunt et geruntur: tamen etiam ipsa imperii latitudo peperit peioris generis bella, socialia scilicet et ciuilia, quibus miserabilius quatitur humanum genus, siue cum belligeratur, ut aliquando conquiescant, siue cum timetur, ne rursus exsurgant. Quorum malorum multas et multiplices clades, duras et diras neces
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ. reus si non sit in suꝑ et beatꝰ: Quanto consi.¬
d̾atius. et homine digniꝰ agnoscit in ista necessitate
miseriam eamq odit inse: et si pie sapit clamat
ad dñm: Denecessitatib meis eripe me Post ciui
tatem uł urbem: sequitur orbis t̃re. in quo tc̃iũ
gradum ponunt societatis humanȩ incipientes
adomo. atq inde adurbem: Deinde ad orbem t̾rȩ¬
ꝓgrrcuiut umentes Quiutiq fic̃ aquarum con¬
genries quanto maiorẽ. canto ꝑicłis plenior in quo
pͥmum linguarũ diũsitas hominẽ alienat abho¬
mine: Nam si duo sibi met inuicem fiant obuiã.
neq p̃terire s simul eẽ. aliqua necessitate cogant᷑
quorum neut̃ linguã nouit alceriꝰ. faciliꝰ fibi
nu ta animalia etiam diũsi generis quam illi
cum sint homines ambo sociant᷑ Quando enum
q̃đ sentiunt int̃ se communicare ñ possunt ꝓpt̃
solam diũsitatem linguȩ. nichil ꝓdest ad consoci¬

Expanded text:
non est reus, si non sit insuper et beatus? Quanto considnon est reus, si non sit insuper et beatus? Quanto consideratius et homine dignius agnoscit in ista necessitate miseriam eamque odit in se et, si pie sapit, clamat ad Deum: De necessitatibus meis erue me! CAPUT VIItatem uel urbem sequitur orbis terrae, in quo tertium gradum ponunt societatis humanae, incipientes a domo adque inde ad urbem, deinde ad orbem progrediendo uenientes; qui utique, sicut aquarum congeries, quanto maior est, tanto periculis plenior. In quo primum linguarum diuersitas hominem alienat ab homine. Nam si duo sibimet inuicem fiant obuiam neque praeterire, sed simul esse aliqua necessitate cogantur, quorum neuter linguam nouit alterius: facilius sibi muta animalia, etiam diuersi generis, quam illi, cum sint homines ambo, sociantur. Quando enim quae sentiunt inter se communicare non possunt propter solam diuersitatem linguae, nihil prodest ad consoci
Abbreviated transcription (Latin):
alienis. qđ hi qui arguuntur in doloris plerũq su¬¬
ꝑatret de se falsa confessi etiam puniuntur: in no¬
centes. cum iam torti fuerint innocentes Qđ et si
non morte pumant᷑. in ipsis uł ex ipsis torm̃tis pleiq̃
moriuntur: Qđ et aliquando et ipsi qui arguunt
humanȩ societati fortasse. ne crimina impunita
sint ꝓcleẽ. cupientes et m̃tientib testib reoq ipso
contra corm̃ta durante immanteł nec farente.
ꝓbare qđ obiciunt ñ ualentes: quamuis uera obie¬
cerint. a uidice nescientes dampnant᷑: Hȩc tot et
tanta mala. ñ depucat eẽ peccata Non enim hȩc
facit sapiens uidex nocendi uoluntate s necessi¬
tate nesciendi et cam̃ quia cogit humana societas :
necessitate eciam uidicandi hec ẽ. gͦ quaindicimꝰ
miseria incerta hominis: et sinon malitia sapien¬
tis: An uͦ necessitate nesciendi atq uidicandi tor.¬
quet in sontes. punit in sontes. et parũ ẽ. illi qđ

Expanded text:
alienis; quod hi, qui arguuntur, ui doloris plerumque supalienis; quod hi, qui arguuntur, ui doloris plerumque superati et de se falsa confessi etiam puniuntur innocentes, cum iam torti fuerint innocentes; quod, etsi non morte puniantur, in ipsis uel ex ipsis tormentis plerumque moriuntur; quod aliquando et ipsi, qui arguunt, humanae societati fortasse, ne crimina inpunita sint, prodesse cupientes et mentientibus testibus reoque ipso contra tormenta durante inmaniter nec fatente probare quod obiciunt non ualentes, quamuis uera obiecerint, a iudice nesciente damnantur. Haec tot et tanta mala non deputat esse peccata; non enim haec facit sapiens iudex nocendi uoluntate, sed necessitate nesciendi, et tamen, quia cogit humana societas, necessitate etiam iudicandi. Haec est ergo quam dicimus miseria certe hominis, etsi non malitia sapientis. An uero necessitate nesciendi adque iudicandi torquet insontes, punit insontes, et parum est illi, quod
Abbreviated transcription (Latin):
nocens luit: ꝓuicertos sidere cercissimas pęnas. non
quia illud commisisse detegit᷑. s qr ñ cominisisse
uescit᷑ A ꝑ hoc ignorantia iudicis plerumq ẽ ca¬
lamitas in nocentis. et qđ ẽ. intolerabiliꝰ magisq
plangendum rigandũq sifieri possit fontib lacri¬
marum. cum ꝓpterea uidexͥ corqueat accusatum
ne occidat nesciens in nocentem fit ꝑ ignorantiȩ mise¬
riam. ut et torcum et innocencẽ occide: et corsueat
fugere qͣm diutiꝰ illa sustinere cormenta: qđ ñ com.¬
misit commisisse se dicit Quodam nato et occiso:
ne innocentem nesciensoccidet corsit: Ac ꝑ hoc
innocentem et ut sciret torsit: et dum nesciret oc¬
cidit: In histenebris uitȩ sociał sedebit uidex ille sa¬
piens. annon audebit: sedebit plane: Constringec
enim eum: et adhoc officium ꝑtrahit humana soci¬
etas qͣm deserere nefas ducit: Hoc enim eẽ. nefas ñ
ducit: qđ testes innocentes in causis torquentur

Expanded text:
nocens luit pro incerto scelere certissimas poenas, non quia illud commisisse detegitur, sed quia non commisisse nescitur? Ac per hoc ignorantia iudicis plerumque est calamitas innocentis. Et quod est intolerabilius magisque plangendum rigandumque, si fieri possit, fontibus Iaci-imarum, cum propterea iudex torqueat accusatum, ne occidat nesciens innocentem, fit per ignorantiae miseriam, ut et tortum et innocentem occidat, quem ne innofugere quam diutius illa sustinere tormenta: quod non commisit, commisisse se dicit. Quo damnato et occiso, ne innocentem nesciens occideret torsit; ac per hoc innocentem et ut sciret torsit, et dum nesciret occidit. In his tenebris uitae socialis sedebit iudex ille sapiens an non audebit? Sedebit plane. Constringit enim eum et ad hoc officium pertrahit humana societas, quam deserere nefas ducit. Hoc enim nefas esse non ducit, quod testes innocentes in causis torquentur
Abbreviated transcription (Latin):
ñ futuras: sed expotiore p̃sertim de quo femiina
facta ẽ. ut̃q sexiis accipitur: Uerum qđ ad rem
maxime ꝑtinet: cum et inbonis dicitur. Ueniet
om̃iscaro quia exom̃i genere hominum popłsille
constabit: ñ enim om̃s homines ibi erunt quando
inpęnis plures crunt: s ut dicere cȩꝑam. cum et n
bonis car et mialis m̃bra uł cadauera nominanq̃
ꝓfecto pꝰresu rectionem carnis. cuiꝰ fides histerum
uocabulis om̃ino firmatur̾. illud qͦd boni et mali
suis finib dirimentur futurum eẽ uidicium decla¬
xxiii.

Expanded text:
n futuras; sed ex potiore, praesertim de quo femina n futuras; sed ex potiore, praesertim de quo femina facta est, uterque sexus accipitur. Verum, quod ad rem maxime pertinet, cum et in bonis dicitur: Veniet omnis caro, quia ex omni genere hominum populus ille constabit non enim omnes homines ibi erunt, quando in poenis plures erunt, — sed, ut dicere coeperam, cum et in bonis caro et in malis membra uel cadauera nominantur: profecto post resurrectionem carnis, cuius fides his rerum uocabulis omnino firmatur, illud, quo boni et mali suis finibus dirimentur, futurum esse iudicium declaXXII.