comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ t̾ra ramesses sit iesen
Ipsã enĩ petierant: & ipsã
eis pharao dari p̃ceꝑat.
¶Tradidit ioseph parentib
⁊ fr̃ib optimã trã gesen.
p̃bens eis cibaria: qr fame ᷤᷤ
opp̃sserat t̾rã. Sic & dñs
eligens optimã t̾rã pa¬

Expanded text:
utrum terra Ramasse ipsa sit Gessen. Ipsam enim petierant, et ipsam eis Pharao dari praeceperat . Tradidit Joseph parentibus et fratribus optimam terram Gessen, praebens eis cibaria, quia fames oppresserat terram. Sic et Dominus eligens optimam terram pa
Abbreviated transcription (Latin):
et incibos. familiis. ⁊ libis ur̃is. Qui responder̃t. Salus
nr̃a in manu tua ẽ. Respiciat nos tantũ dñs ñr: ⁊ le¬
tiseruiemus regi. Ex eo tempore usq in p̃sentenidiẽ
in uniu̾sam t̾ram egypti regib quinta pars soluitur
et factum ẽ quasi in lege absq t̾ra sac̾dotali. quȩ lib̾a
ab hac conditione fuit.

Expanded text:
et in cibos famulis et liberis vestris qui responderunt salus nostra in manu tua est respiciat nos tantum dominus noster et laeti serviemus regi ex eo tempore usque in praesentem diem in universa terra Aegypti regibus quinta pars solvitur et factum est quasi in legem absque terra sacerdotali quae libera ab hac condicione fuit h
Abbreviated transcription (Latin):
riturꝰ iacob. filio suo ioseph
dix̃. Si inueni gr̃am ĩ con-¬
spectu tuo subice manũ
tuã sub femore meo. ⁊ facie
filiũ uiratione ostringit
qͣ seruũ ostrinx̃ abraham.
lle mandans ũn uxor ducat᷑
filio suo : iste sepulturã cõñ¬
dans corꝑis sui. In ut᷑q tñ
causa nõiata st̃ duo illa
q̃ magni habenda atq pe¬
tenda st̃ in script᷑is õib
qͣcũq disꝑsim legunt᷑. mĩa¬

Expanded text:
riturus Iacob filio suo Ioseph dicit: si inueni gratiam in conspectu tuo, subice manum tuam sub femore meo, et facies filium juratione constringit qua servum constrinxerat Abraham: ille mandans unde uxor ducatur filio suo, iste sepulturam commendans corporis sui. In utraque tamen causa nominata sunt duo illa quae magni habenda atque pendenda sunt in Scripturis omnibus, quacunque dispersim leguntur, mi
Abbreviated transcription (Latin):
ioseph dicens. Da nob̃ panes. Quare morim̃ aute te de¬
ficiente pecuna: Quib ille respondit. Adducite peco
nis. Sustentauitq eos illo anno ꝓ cõmutatione pecoꝵ
Uenert̃ quoq anno sccło: ⁊ dixert̃ ei. Non celabun.
cerunt. Nec clam te ẽ qd absq corporib ⁊ t̾ra nichil
habemus. Cur gͦ morim̃ te uidente. ⁊ nos ⁊ t̾ra nr̃a

Expanded text:
oseph, dicens: Da nobis panes: quare morimur coram te, deficiente pecunia? Quibus ille respondit: Adducite pecornis: sustentavitque eos illo anno pro commutatione pecorum. Veneruntque anno secundo, et dixerunt ei: Non celabimusceruhabemus. Cur ergo morimur te vidente? et nos et terra nostra
Abbreviated transcription (Latin):
loquit᷑. se magis curet osten¬
dere ꝗͣ auditorib prodesse.
Iubente aũ dño ñ solũ phialȩ
ad mensã tab̾nacłi. s etiam
cyathi p̃parant᷑. In phialis
larga p̃dicatio. in cyathis
minima & tenuis signatur.¬
si solũ exhibenda st̃ magna

Expanded text:
loquitur, se magis curet ostentare quam auditoribus prodesse. Jubente autem Domino, non solum phialae ad mensam tabernaculi, sed etiam cyathi praeparantur. larga praedicatio; in cyathis, minima et tenuis signaturnon solum sunt exhibenda magna
Abbreviated transcription (Latin):
candelabri ex adu̾so candea¬
buebat de sua plenitudine.
mansuetis & pauꝑib uerbũ
eugłii cõmittens. peniteni
medelã indulgentie ostn̾¬

Expanded text:
candelabri ex adverso tabernamnibus tribuebat de sua plenitudine; mansuetis et pauperibus verbum Evangelii committens; poenitentibus medelam indulgentiae con
Abbreviated transcription (Latin):
Iosephus dic̃ .xͦii. panes ex simi¬
la fieri. singłos ex duab deci¬
mis. qͥ sabbo suꝑ m̃sã sex hinic
& sex inde ponebant᷑. super
quẽq patena aurea cũ pugl¬
lo thuris. & sic seruabant᷑
usq ad aliud sabb̃m. in qͦ thꝰ
cremabat᷑. ꝑanes uͦ sac̾dotes
comedebant. calidos cũ thu¬
re rxponentes.

Expanded text:
osephus dicit duodecim panes ex simila fieri, singulos ex duabus decimis, qui Sabbato super mensam sex hinc et sex inde ponebantur: super quemque patena aurea cum pugillo thuris, et sic servabantur usque ad aliud Sabbatum, in quo thus cremabatur; panes vero sacerdotes comedebant calidos cum thure reponentes.
Abbreviated transcription (Latin):
breo dr̃ phanuel: ut sciamꝰ ipsũ
ẽẽ locũ qui in cet̾is sc̃ę scripturȩ
uoluminib ita ut in hebreo scrip¬
tũ ẽ phanuel legitur.
In qͦ principalit̾ sacram̃ti dñici
imago p̃figunata ẽ. Uir enĩ ille
tẏpũ xp̃i euidentissime gesserat
cui tñ ideo p̃ualuit iacob utiq
uolenti: ut mẏsteriũ figuraret
passionis dm̃. U̾bi uisus ẽ iacob

Expanded text:
braeo dicitur phanuel, , ut sciamus ipsum esse locum qui in caeteris sanctae Scripturae voluminibus, ita ut in Hebraeo scriptum est, phanuel legitur. In quo principaliter-sacramenti Dominici imago praefigurata est. Vir enim ille typum Christi evidentissime gesserat; cui tamen ideo praevaluerat Jacob utique volenti, ut mysterium figuraret passionis Domini. Ubi visus est Jacob
Abbreviated transcription (Latin):
nera esau fr̃i suo. capras ducentas. hẏreos ꝓx
oues ducentas. arietes .xx. camelos fetas cum
sit ꝑ manus seruoꝵ suoꝵ singulos seorsum¬
greges. Dixitq pueris suis. Antecedite me.
et sit spacium int̃ greg̃e ⁊ gregem. Et p̃ce¬
pit pͥori dicens. Si obuiam habueris esau
fr̃em meum. ⁊ int̾rogau̾it te cuius es. aut
respondebis. Serui tiui iacob. Munera mi

Expanded text:
nera Esau fratri suo, capras ducentas, hircos viginti, oves ducentas, et arietes viginti, camelos fetas cum sit per manus servorum suorum singulos seorsume pueris suis: Antecedite me, et sit spatium inter gregem et gregem. Et praecepit priori dicens: Si obvium habueris Esau fratrem meum, et interrogaverit te, Cujus es? aut,Respondebis: Servi tui Jacob, munera mi
Abbreviated transcription (Latin):
esau: & tam̃ ds
post illã afflicti¬
onẽ ade̾et & li¬
beraret eũ. &
quȩ ꝓmisit in¬
pleret. Admo¬
nendisumꝰ hoc
exẽplo. ut qͣuis
cretlamꝰ in dm̃
faciamꝰ tam̃ q̃
facienda sunt
ab hõib in p̃si¬
diũ salutis: ne
p̃t̾mittentes ea.
iacob. cond̾andũ
ẽ. Ds̃ inqͥt patͥs¬

Expanded text:
Esau et tamen deus post illam adflictionem adesset et liberaret eum et quae promisit inpleret. et admonendi fuimus hoc exemplo, ut, quamuis credamus in deum, faciamus tamen quae facienda sunt ab hominibus in praesidium salutis, ne praetermittentes ea dIacob considerandum est. deus, inquit, pat
Abbreviated transcription (Latin):
teris scribit᷑. alepħ. ĩ otħ. siñ. ut
.is. uidens ex tͥb. Res. aleph. hẽ.¬
& dicat᷑. rah: porro el ex duab
alepħ & lamecd. & int̾p̃tat᷑. ds.
siue fortis. Quãuis gͥ gͣndis auto¬
ritatis sint. & elo q̃ntie. ipsoꝵ q
u̾ba nos oppͥmant. qͥ isrł uirũ sine

Expanded text:
teris scribatur, aleph, , iod, , sin, , ; videns ex tribus, res, aleph, he, dicatur rahe, . Porro el, , ex duabus, aleph et lamed, et interpretatur Deus, sive fortis. Quamvis igitur grandis auctoritatis sint et eloquentiae, et ipsorum umbra nos opprimat, qui Israel virum sive
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipẽ sonat. Sensus itaq hic ẽ.
Non uocabit᷑ nom̃ tuũ supplanta¬
tor. hoc ẽ iacob: s uocabit᷑ nom̃¬
tuũ pͥnceps cũ dño. hoc ẽ isrł. Qͦmͦ
enĩ ego pͥnceps sũ: sic & tu qui
metũ luctari potuisti. pͥnceps
uocaberis. Si aũ mecũ qui ds su̾
siue angłs. q̃m pleriq uarie int̾¬
p̃tant᷑ pugnare potuisti: qͣnto
magis cũ hõib. hoc ẽ cũ esau quẽ
formidare ñ debes: Illud aũ qͦd
in libro nominũ in t̾p̃tat᷑ isrł iur
uidens dm̃ siue mens uidens dm̃
omniũ pene sermone detritũ:

Expanded text:
ne dixit: Sensus itaque hic est: non vocabitur nomen tuum supplantator, hoc est Jacob, sed vocabitur princeps cum Deo, hoc est Israel. Quomodo enim ego princeps sum, sic tu, qui mecum luctari potuisti, princeps vocaberis. Si autem mecum, Deo, sive angelo, quoniam plerique varie interpretantur, pugnare potuisti, quanto magis cum hominibus, hoc est cum Esau pugnare formidare non debes. Illud autem quod in libro Nominum interpretantur Israel vir videns Deum, sive mens videns Deum, omnium pene sermone detritum,
Abbreviated transcription (Latin):
et uerilate. qua explesti seruo tuo. In bͥa¬
culo meo transiui iordanem istum. ⁊ nẽ
cum duab turmis regredior: erue me de ¶¬
manu frĩs mei. de manu esau. quia ualde
eum timeo. ne forte ueniens ꝑcutiat ma¬
tres cum filiis. Tu loquutus es qd̃ bene
mͥ faceres. ⁊ dilatares semen meũ sicut
rari ñ pot̃. Cumq dormisset iacob ibi no

Expanded text:
in baculo meo transivi Iordanem istum et nunc cum duabus turmis regredior erue me de manu fratris mei de manu Esau quia valde eum timeo ne forte veniens percutiat matrem cum filiis tu locutus es quod bene mihi faceres et dilatares semen meum sicut rari non potest cumque dor
Abbreviated transcription (Latin):
Nuntiato sibi
fratre suo iacob.
cũ quadringen¬
turbatꝰ ẽ quidẽ.
& m̃te confusus ẽ.¬
q̃m timuit ual¬
de. & uisũ est
hõi ꝑturbato
diuisam multi¬
tudinẽ in duo
castra dispon̾e.
Ubi queri pot̾
qͦmͦ habuerit

Expanded text:
Nuntiato sibi fratre suo Iacob cum quadringenturbatus est quidem et mente confusus, quoniam timuit ualde; et ut uisum est homini perturbato, diuisam multitudinem suam in duo castra disposuit. ubi quaeri potest, quomodo habuerit
Abbreviated transcription (Latin):
neus es mͥ ab oĩ
iusticia & ab oĩ
u̾itate q̃ fecisti
ꝑuero tuo. In uir¬
ga enĩ mea tͣrsi¬
ui iordanẽ hẽ.¬
tuũ. et ecce ꝓꝑat in occursum tibi cum qua¬
dringentis uiris. Timuit iacob ualde. et
ꝑt̾ritus dũusit ppłm qui secum erat. gre¬
ges quoq ⁊ oues. ⁊ boues. et camelos. in du.¬
as turmas dicens. Si uenerit esau ad uñã
turmã. ⁊ ꝑcusserit eam. alia turma quȩ
reliqua ẽ saluabitur. Dixitq iacob. Deus¶
patris mei abraham. ⁊ łs patris mei ysaac
dñe qui dixisti michi reuertere in terram
tuam.⁊ in locum natiuitatis tuȩ. ⁊ bene¬

Expanded text:
neus es mihi ab omni iustitia et ab omni ueritate quae fecisti puero tuo. in uirga enim mea ista transii Iordanen htuum, et ecce properat in occursum tibi cum quadringentis viris. Timuitque Jacob valde: et perterritus divisit populum qui secum erat, greges quoque et oves et boves et camelos, in duas turmas, dicens: Si venerit Esau ad unam turmam, et percusserit eam, alia turma, quae reliqua est, salvabitur. Dixitque Jacob: Deus patris mei Abraham, et Deus patris mei Isaac: Domine, qui dixisti mihi, Revertere in terram tuam, et in locum nativitatis tuae, et bene
Abbreviated transcription (Latin):
cte singłis tabulis supꝑonun¬
tur: qr dũ ꝓpħȩ in u̾bis suiᷤ
de xp̃i incarnatione concor¬
dant. seq̃ntes p̃dicatores e¬
dificant: ut qͦ a semet ipsis
ñ discreꝑant. illos robustiꝰ
figant. Ex argento fundi
iubent᷑. argenti enĩ claritaᷤ
ex usu seruat᷑ sine usu in
usu sp̃alis intelligentiȩ non
nr̃os incarnationis manu
tersit. quicqͥd lucis in eis
latebat claruit. sensus ꝙ
patrũ p̃cedentiũ in usum
dedit. qr u̾ba reb ex posuit.

Expanded text:
ctae singulis tabulis supponuntur: quia dum prophetae in verbis suis de Christi incarnatione concordant, sequentes praedicatores aedificant, ut quo a semetipsis non discrepant, illos robustius figant. Ex argento fundi jubentur. Argenti enim claritas ex usu servatur, sine usu in usum spiritualis intelligentiae non nostros incarnationis suae manu tersit, quidquid lucis in eis latebat, inclaruit: sensusque patrum praecedentium in usum dedit, quia verba rebus exposuit.
Abbreviated transcription (Latin):
naculi. Et cubitus ex una parte pͥende.¬
bit. ⁊ alter ex altera: qui plusẽ in sagoꝵ
longitudine utrumq latus tabernacłi¬
ꝓtegens. Eacies ⁊ oꝑmentum aliud tecto:¬
de pellib arietum rubricatis. Et suꝑ¬

Expanded text:
naculi. Et cubitus ex una parte pendet alter ex altera, qui plus est in sagorum longitudine, utrumque latus tabernacultegens. Facies et operimentum aliud teellibus arietum rubricatis, et su
Abbreviated transcription (Latin):
¶oR. Ltabularũ bases ar¬
⁊ genteas. ordo ꝓpħarũ sig¬
de dñi incarnatione locuti
st̃. quasi bases a fundam̃to
surrexer̃t. & suꝑpositȩ fabi.¬
ce pondera sustinuert̃. &

Expanded text:
r tabularum bases argenteas ordo prophetarum sigde Domini incarnatione locuti sunt, quasi bases a fundamento surrexerunt, et superpositae fabricae pondera sustinuerunt, e
Abbreviated transcription (Latin):
iccirco salutẽ ꝑdidit qͥ cũ suꝑbiȩ
uicio insurã moderatȩ refectioniᷤᷤ
excessit. Hinc pͥmogenitoꝵ głam
esau amisit: qr magno estu ñ desi
Quã dũ uenditis ⁊̃ pͥmogenitis p̃tulit:
qͥ in illa appetitu ĩmod̾ato anhelaret
indicauit. Neq enĩ cibꝰ. s appetitꝰ
ĩ uicio ẽ. Unde ⁊ lautiores cibos ple¬
rũq sine culpa sumimꝰ: ⁊ abiectioreᷤᷤ
ñ sine reatu oscĩe degustamꝰ. Hic
qͥppe quẽ diximꝰ esau. pͥmatũ ꝑ len¬
ticulã ꝑdidit: ⁊ in beremo helyas

Expanded text:
idcirco salutem perdidit, quia cum superbiae vitio mensuram moderatae refectionis excessit. Hinc primogenitorum gloriam Esau amisit, quia magno aestu vilem quam dum venditis etiam primogenitis praetulit, quo in illam appetitu anhelaret, indicavit. Neque enim cibus, sed appetitus in vitio est. Unde lautiores cibos plerumque sine culpa sumimus, et abjectiores non sine reatu conscientiae degustamus. Hic quippe quem diximus Esau, primatum per lenticul
Abbreviated transcription (Latin):
tiã ꝑatͥs ore ionathan m̾uit :
qr ĩ gustu mellis ostitutũ e¬
dendi tẽpꝰ antecessit. E ex
egẏpto ppłs ductꝰ ii heremo
occubuit: qͥ desꝑecto manna
cibos carniũ petiit. qͦs lautio¬
res putaint. E pͥma filioꝵ he¬
li culꝑa suborta ẽ. qđ ex eoꝵ
uoto sac̾dotis ꝑuer ñ antiqͣ more coctas uellet de sacri¬
ficio carnes acciꝑe: s crudas quereret. qͣs accuratiꝰ exhib̾et.¬

Expanded text:
onathas meruit: quia in gustu mellis constitutum edendi tempus antecessit . Et ex Aegypto populus eductus in eremo occubuit: quia despecto manna cibos carnium petiit, quos lautiores putavit . Et prima filiorum Heli culpa suborta est quod ex eorum voto sacerdotis puer non antiquo more coctas vellet de sacrificio carnes accipere, sed crudas quaereret, quas accuratius exhibe
Abbreviated transcription (Latin):
honorẽ amisit: uerũ ⁊̃ regni
cȩlestis p̾miũ p̃paratũ aclipi¬
id cidẽ exꝓbrante cũ dicit.
tnsferetur a uob regnrũ dĩ &
d abit᷑ genti facienti fructꝰ eiꝰ
Dmogenita aũ ipsa uestis erat
sac̾dotalis. quã maiores natu
cũ b̃ndictione patͥs induti.
uictimas ds uelut pontifices
offe̾bant. Hoc dono. t̾reni a¬
moris desid̾io caruer̾t udei.
gulȩ uiciũ tẽꝑtat. Aliq̃n nãq

Expanded text:
regni coelestis praemium praeparatum adipiid eidem exprobrante, cum dicit: Transferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructum ejus . Primogenita autem ipsa vestis erat sacerdotalis, quam majores natu cum benedictione patris induti, victimas Deo velut pontifices offerebant. Hoc dono terreni amoris desiderio caruerunt Judaei, gulae vitium tenta
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ maior seruiet minori: hẏstorica
ꝓpͥetate hoc responsũ inuenit᷑
cõpletũ eẽ ubi ppłs isrł hoc est
eos q fecert̃ tͥbutarios ꝑ dauid:
qͦd diu fuerunt. usq ad regẽ
sub qͦ idumei rebellauert̃. ⁊ iu¬
gũ israelitarũ idumei a ceruice
sua de posuert̃ scđm ꝓphetiã ipsiꝰ
ysaac q̃n minorẽ ꝓ maiore bñ di¬
xit. Hoc enĩ dix̃ eidẽ maiori:
cũ ⁊ ipsũ postea bñdic̾et.
p̃tati st̃. dicentes. erat iacob sñ
dolo habitans in domo. ut ma
S ad sig̾candũ magnũ aliquid
qͦd scriptura p̃t̾misit. Hinc enĩ
maxime cogim᷑ ad intelligenda
in illo sp̾ualia : qr sine dolo erat
qui dolũ fecit.

Expanded text:
 major serviet minori, historica proprietate hoc responsum invenitur esse completum, ubi populus Israel, hoc est, eosque fecerunt tributarios per David, quod diu fuerunt usque ad regem sub quo Idumaei rebellaverunt, et jugum Israelitarum Idumaei a cervice sua deposuerunt, secundum prophetiam ipsius Isaac, quando minorem pro majore benedixit. Hoc enim dixit eidem majori, cum et ipsum postea benediceret.rpretati sunt dicentes: erat Iacob sine dolo habitans in domo, ut magsed ad significandum magnum aliquid hoc scriptura praemisit. hinc enim maxime cogimur ad intellegenda illo loco spiritalia, quia sine dolo erat qui dolum fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
or egressus ẽ rufuserat. et totus in mo¬
rempellis hispidus. Uocatumq est
nomen eius esau. Protinus alt̃ egredi.¬
iccͥco appellauit eum iacob. Sexage.¬
narius erat ysaac: quando natisunt
paruuli. Quib adultis: factus ẽ esau

Expanded text:
 egressus est rufus erat et totus in rem pellis hispidus vocatumque est nomen eius Esau protinus alter egredidcirco appellavit eum Iacob sexagenarius erat Isaac quando nati parvuli quibus adultis factus est Esau
Abbreviated transcription (Latin):
ierit : ñ enĩ erant tẽ ꝓpħȩ aut
sac̾dotes scdm ordinẽ tab̾nacłi
ł tẽpli dñi. Quo gͦ ierit m̾ito
mouet. nͥ forte ad locũ tibi arã
ostituerat abrahã. S illic qͦmͦ
responsa dent᷑ omnino tacet
script᷑a. utrũ ꝑ aliquẽ sac̾dotẽ
qͦd incredibile ẽ si erat. ñ fu¬
isse nõiatũ. ⁊ tullã ibi oĩo¬
aliquoꝵ sac̾dotũ factã e̾e men¬
tionẽ. An forte cũ orando ibi¬
allegassent desideria sua: dor¬
miebant in loco. ut ꝑ somniũ
mouerent᷑: An adhue uiuebat
melchisedech. cꝰ tanta fuit excellen¬
tia. ut a ñnullis dubitaret᷑ utrũ
h̾o an angłs fu̾it: An erant aliqͥ
tales. ⁊̃ illo tẽpore hõies di: in qͥb
possit ds int̾rogarie Quicqͥd hoꝵ ẽ
⁊ si qͥd aliud qͦd me forte ne com¬
memorẽ p̃terierit: m̃tiri tamen
script᷑a ñ pot̾: quȩ dix̃ rebeccam
isse ad int̾rogandũ dñm: eiq re¬

Expanded text:
 erant tunc prophetae aut sacerdotes secundum ordinem tabernaculi uel templi domini. quo ergo ierit, merito mouet, nisi forte ad locum, ubi aram constituerat Abraham. sed illic quomodo responsa ederentur omnino tacet scriptura: utrum per aliquem sacerdotem — quod incredibile est, si erat, non fuisse nominatum et nullam ibi oaliquorum factam esse mentionem — an forte ibi cum orando allegassent desideria sua, dormiebant in loco, ut per somnium monerentur? an adhuc uiuebat Melchisedech, cuius tanta fuit excellentia, ut a nonnullis dubitetur, utrum homo an angelus fuerit? an erant aliqui tales etiam illo tempore homines dei, in quibus posset deus interrogari? quidquid horum est et si quid aliud quod me forte, ne commemorarem, praeterierit, mentiri tamen scriptura non potest, quae dixit Rebeccam isse ad interrogandum dominum e
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Uñ & antiquus hostis qr non
cibũ s cibi ocupisc̾i̾am e̾ẽ causã dã¬
nationis intelligit: ⁊ pͥmũ sͥ hõiem
ñ carne s pomo subdidit. & sccłm
ñ carne s pane tẽptauit. Hinc ẽ
ꝙ plerũq adam culpa cõmittit᷑: etiã
eũ abiecta ⁊ uilia sumunt᷑. Heq adã
solus ut a uetito se pomo susꝑend̾et
p̃ceptũ ꝓhibitionis suscepit. Nã cũ
alim̃ta quȩdã saluti nr̃e d̾s otͣria
indicat: ab his nos qͣsi ꝑ sententiã
uetat. E cũ ꝯcupiscentes noxia at-¬
tingimꝰ : ꝓfecto qͥd aliud ꝗͣ uetita de¬
gustamꝰ : Ea itaq sum̃da st̃ quȩ
nat᷑ȩ necessitas querit. & ñ quȩ e¬
dendi libido suggeris  ne etiã si hȩo
mod̾ata discretio minꝰ caute ꝑspexe¬
rit: in illicitȩ se ocupiscĩȩ qͥs uora¬
ginem mergat

Expanded text:
 non cibum, sed cibi concupiscentiam esse causam damnationis intelligit, et primum sibi hominem non carne sed pomo subdidit, et secundum non carne, sed pane tentavit. Hinc est quod plerumque Adam culpa committitur, etiam cum abjecta et vilia sumuntur. Neque Adam solus, ut a vetito se pomo suspenderet, praeceptum prohibitionis accepit. Nam cum alimenta quaedam saluti nostrae Deus contraria indicat, ab his nos quasi per praesentiam vetat; et cum concupiscentes noxia attingimus, profecto quid aliud quam vetita degustamus? Ea itaque sumenda sunt quae naturae necessitas quaerit, et non quae edendi libido suggerit, ne etiam si haec moderata discretio minus caute prospexerit, illicitae concupiscentiae quis in voraginem vergat
Abbreviated transcription (Latin):
ete missus ẽ apharao
dtͣ ethio pes. Cũq sei¬
ret se ꝑ deserta serpen¬
tib plena ꝓ fecturum.
tulit ibiees .i. ciconus
egy ꝑtiacas. Castra s
metat᷑us ꝓferebat eas
ut serpentes deuora¬
rent ⁊÷ sugarent Sicq
euercitꝰ securus tranli¬
bat noctem. Cũ gͦ pue¬
nisset ad eiuitatẽ qua
expugnat᷑us erat aca¬
mauit eũ ethiopũr¬
tum ciuitatem ei tra¬
didit & nupsit. Inde
ẽ qđ aaron & maria
uirgati sunt aduers
moisen ꝓpter ethio¬
pissam uo or emis¬

Expanded text:
, missus est a Pharaone contra Aethiopes. Cumque sciret per deserta serpentibus plena se profecturum, tulit ibides, id est ciconias Aegyptiacas, castraque metatus proferebat eas, ut serpentes devorarent et fugarent: sicque exercitus securus transigebat noctem. Cum ergo venisset ad civitatem quam expugnaturus erat, adamavit eum Aethiopum rtum, civitatem ei tradidit, et nupsit: inde est quod Aaron et Maria jurgati sunt adversus Mosen propter Aethiopissam uxorem
Abbreviated transcription (Latin):
s uirga erat ꝓ ieien¬
da ut drachõ fieret.
Cur gͦ h̾moyses ipse
Suã. forte si dixisset.
piecit uirgã. nulla
eẽt q̃o. Quod uero al¬
didit suã eũ eã moy¬
ses dederit. ñ frustra
forsitan dictum ẽ.
An erat utͥq illa uir¬
ga cõmunis. ut cuiꝰ¬

Expanded text:
ed uirga erat proicienda, ut draco fieret. cur hoc ergo Moyses ipse suam, cum forte si dixisset: "proiecit uirgam", nulla esset quaestio; quod uero addidit "suam", cum eam Moyses dederit, non frustra forsitan dictum est. an erat utrique illa uirga communis, ut cui
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Erat aut̃ moy¬
Ises ocboginta annor¬
aaron locuti st̃ ad
p haraonẽ. moyses
erat octo genarius
a aron uero octogii
gentes delata. eireũ¬
eisionẽ sp̃italemdo¬
euit. ⁊ ipsi ꝑ fecte
mundari studebant

Expanded text:
 Erat autem Moses octoginta annorAaron locuti sunt ad Pharaonem, Moses erat octogenarius, Aaron vero octogintgentes oblata circumcisionem spiritualem docuit, et ipsi perfecte mundari studebant,
Abbreviated transcription (Latin):
quia ego sum dñs. qui extenderim manũ me¬
am suꝑ egyptũ: et eduxerim filios isrł de me-¬
cdio eoꝵ. Fecit itaq moyses ⁊ aaron. sicut p̃ce¬
ꝑat eis dñs: ita egerunt. Erat aut̃ moyses
octoginta annoꝵ. ⁊ aaron octoginta trium:
quando loquuti sunt ad pharaonẽ. Dixitq
dñs ad moysen ⁊ aaron. Cum dixerit uobis
pharao. ostendite nob̃ signa: dices ad aaron.¬

Expanded text:
quia ego sum Dominus cum extenderim manum meAegyptum, 202 et eduxerim filios Israel de medio eorum. Fecit itaque Moyses et Aaron sicut praeceperat Dominus: ita egerunt. Erat autem Moyses octoginta annorum, et Aaron octoginta trium, quando locuti sunt ad Pharaonem. Dixitque Dominus ad Moysen et Aaron: Cum dixerit vobis Pharao, Ostendite signa: dices ad Aaron
Abbreviated transcription (Latin):
gnificat qui ex regali
stirpe carnem sumpsit. Uñ
eadem uirga in colubrum
uersa. om̃s uirgas malefieo¬
rũ deuorauit. qr more

Expanded text:
significat, qui ex regali stirpe carnem sumpsit. Unde eadem virga in colubrum conversa, omnes virgas maleficorum devoravit, quia mors
Abbreviated transcription (Latin):
rabo eor pharaonis ⁊ ĩ
plebo signa mea ⁊ por¬
tenta mea in egẏpto.
tãquã necessaria fuerit
obduratio pharaonis
ostendere bomis uł qͥ
facturus ẽ bonos. &
quãuis euiꝰq cordis in
malicia qualitas .i. qͣ
le cor habeat ad ma¬
lum suo fiet uitio qđ
moleuit ex arbitrio
uo luntatis. ea tñ qua¬
litate mala ut huc uł
illue moueat᷑. cũsiue
hue siue illue male
moueat᷑. causis fit qͥb
ex istant ł ñ. ñ est in
hõis potestate. s ueni
disponentis & admi¬
nistrantis. Ut gͦ tale
cor hret ꝓharao q pa¬
tientia dĩ ñ moueret᷑
ad pietatẽ s potiꝰ ad

Expanded text:
it, cor Pharaonis, etiam implebo signa mea et portenta mea in Aegypto, tamquam necessaria fuerit obduratio cordis Pharaonis,ostendere bonis uel quos facturus est bonos. et quamuis uniuscuiusque cordis in malitia qualitas, id est quale cor habeat ad malum, suo fiat uitio, quod inoleuit ex arbitrio uoluntatis, ea tamen uoluntate mala, ut huc uel illuc moueatur, cum siue huc siue illuc male moueatur, causis fit, quibus existant, non est in hominis potestate, sed ueniudisponentis et administrantis dei. ut ergo tale cor haberet Pharao, quod patientia dei non moueretur ad pietatem, sed po
Abbreviated transcription (Latin):
eit lacrimas. punge cor
⁊ ẜducit sensum. Puto ergo
quod moy ses ad egiptũ ue¬
mens ⁊ uirgã ferens qua
castigat & uerberat egip¬
tum dec̃e plagis. lex di sit
piat & em̃det. Uirga qua
hec gerunt᷑. egyptus subi¬
gitur. pharao suꝑatur
destatib. Uirga piecta fit

Expanded text:
it lacrymam; punge cor, et producit sensum. Puto ergo quod Moses ad Aegyptum veniens, et virgam ferens, qua castigat et verberat Aegyptum decem plagis, lex Dei sitpiat et emendet. Virga qua haec geruntur, et Aegyptus subigitur, et Pharao superatur, es
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ sex etatib omne hꝰ scłi tempus extenditur. inquibus omnib
quidem exhis trecentis cubitis signum ligni
passionis ostendi. Ipsius enĩ littera numeri.T.
crucis demonstrat signum: perqd̃ socii xp̃i passio¬
nis effecti perbaptisi um longitudinem uite et̾¬
ne adipiscimur.. Qd̃ eius altitudo .xxx. eu
annorum etatem gerens doctrinam euange¬
licam consecrauit: constantes legem soluere
inuenisse. sed ad implere. Lexautem cum in.
M. preceptis agnoscitur: in decies tricenis ar¬
che longitudo perficitur. Unde upse noe di

Expanded text:
sicut sex aetatibus omne hujus saeculi tempus extenditur. In omnibus quibuquidem et in his trecentpassionis ostenditur: ipsius enim litterae numerus crucis demonstrat signum, quo, socii Christi passionis effecti per baptismum, longitudinem vitae aeternae adipiscimur. Qannorum aetatem gerens doctrinam euangelicam consecrauit contestans legem non se uenisse solvere, sed inplere. legis autem cor in decem praeceptis agnoscitur: unde decies tricenis arcae longitudo perficitur; unde et ipse Noe ab
Abbreviated transcription (Latin):
Corrupta ẽ aut̃e t̾ra coram
do. et repleta ẽ iniquitate.
Cumq uidisset ds t̾ram ẽe
corruptam: omnis quippe
caro corruꝑat uiam suã su

Expanded text:
Corrupta est autem terra coram Deo, et repleta est iniquitate. Cumque vidisset Deus terram esse corruptam. Omnis quippe caro corruperat viam suam su
Abbreviated transcription (Latin):
Archa mundis diluuii quȩ¬
sua. adumꝰ mensuram cubiti
qua drupedia atq reptilia.
Superiꝰ uero aues ⁊ homines
habuisse credenda est. Ibi lata
extitit. ibibestias habuit. Ibi an¬
gusta: uͥ homines seruauit. Quia nmirũ
sca ecelesia incarnalib ampla ẽ. inspulib¬

Expanded text:
Arca in undis diluvii Esua ad unius mensuram cubiti quadrupedia atque reptilia, superius vero aves et homines habuisse credenda est. Ibi lata exstitit arca ubi bestias habuit, ibi angusta ubi homines servavit, quia nimirum sancta Ecclesia in carnalibus ampla est, in spi
Abbreviated transcription (Latin):
matur. sic ⁊ ecclesia corporis xp̃i inunitate
collecta sublimatur atq perficitur. Unde dr̃
in euangelio. Qui mecum noncolligit: disper¬
git. Quod aũt aditus fit ei alatere: nemo
quippe intrat in ecclesiam nisi persaeramen
da ⁊ tricamerata construuntur.⁊ sic̃ ex omnib
gentibus ł bipertitam multitudinem congre¬
gat eccłiam ꝓpter circumcisionem ⁊ prepit¬
tium: ł tripertitam ꝓpter tres filios noe. qͦͣ ꝓg
nie repletus est orbis: ⁊ ideo arche inferiora ista
dicta sunt: quia in hac terrena uita est diuer¬
sitas gentium. In summo aut̃ omnes consum
tamquam nos uno cubito desuper celesti uni
consummaN

Expanded text:
matur, sic Ecclesia corpus Christi in unitate collecta sublimatur et perficitur. 10. Unde dicitur in Evangelio: Qui mecum non congregat, spargit . Quod autem aditus fit ei a latere; nemo quta et tricamerata construuntur: sicut ex omnibus gentibus uel bipertitam multitudinem congregat ecclesia propter circumcisionem et praeputium, uel tripertitam propter tres filios Noe, quorum progenie repletus est orbis. et ideo arcae inferiora ista dicta sunt, quia in hac terrena uita est diuersitas gentium, in summo autem omnes in unum tamquam nos uno cubito desuper caelesti unitate consumman
Abbreviated transcription (Latin):
dũ qͥd sibi uelit id̾ore¬
cessisse angłm ab int¬
fectione euiꝰ libet eoꝵ
qr dix̃ mulier. stetũ
sanguis circũcisionis
infantis. Non enĩ art
recessit ab eo qr cireũ¬

Expanded text:
quid sibi uelit ideo recessisse angelum ab interfectione cuiuslibet eorum, quia dixit mulier: stetit sanguis circumcisionis s infantis; non enim ait: "recessit ab eo", pr
Abbreviated transcription (Latin):
stetit. magno nͥ fallor
sacrameNto
ter gentit adinirans
fundere sanguinẽ fi¬
lii mei. qaliis genti¬
a̾ut̃ sephora eccłam¬

Expanded text:
e ad magno nisi fallor sacramento.ter gentilis admirans fundere sanguinem filii mei, quod aliis gentiautem Sephora Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
quens añ hesternũ neq
añ nuduis tereianũ diem.
neq ex quo cepisti loqui
famulo tuo. intelligitu
credere posse fieri di uo¬
luntate subito loquentem
eũdicit. neq ex quo cepi¬
sti loqui famulo tuo. tam¬
ꝗͣ ostendens fieri potuisse
ut añ hesternũ diem et
midiꝰ tereianũ diẽ. qui elo¬
quens ñ fuisset repente fi¬
eret ex quo eũ illo dñs lo¬
qui cepit¬
ñ uident uideant. & qui
uident eeci fiant: Qs aũ¬
nͥ insciens credidit aliqͥd
homini sed̾m uitia corpo¬
ralia posse accidere qđ ds
nolit: S euum uiste cotũ
uelle uemo ambigit
ꝑuit ut loqueretur
eũ phariseis quo m̃
eum traderet acce¬
pta pecunia. Non ẽ
nere os qͥ aꝑit d̾s & qđ¬

Expanded text:
quens ante hesternum, neque ante nudiustertianum diem, neque ex quo coepisti loqui famulo tuo, intelligitur credere posse fieri Dei voluntate subito eloquentem, cum dicit: neque ex quo coepisti loqui famulo tuo; tanquam ostendens fieri potuisse, ut ante hesternum et nudiustertianum diem, qui eloquens non fuisset, repente fieret, ex quo cum illo Dominus loqui coepitnon uident uideant et qui uident caeci fiant? quis aunisi insciens crediderit aliquid homini secundum vitia corporalia posse accidere quod Deus nolit? Sed eum juste totum velle nemo ambigituit, ut loqueretur cum Pharisaeis, quomodo eum traderet accepta pecunia. Non est nere os quod aperit Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ te ad ppłm⁊ et erit os tuum. Tu autẽm¬
eris ei in his quȩ ad dmꝑtinent. Uirgã
quoq hanc sume in manu tua: in qua
facturus es signa. Abiit moyses ⁊ reuer¬
sus ẽ ad ietro socerum suũ: dixitq ei. Ua¬
cdam ⁊ reu̾tar ad fr̃s meos in egiptum:

Expanded text:
 te ad populum et erit os tuum tu auteeris ei in his quae ad Deum pertinent virgam quoque hanc sume in manu tua in qua facturus es signa abiit Moses et reversus est ad Iethro cognatum suum dixitque ei vadam et revertar ad fratres meos in
Abbreviated transcription (Latin):
multos mor tius est
rex egypti. Dix̃ aut̃
dñs ad moysen inma¬
in his uerbis notan¬
dã sunt gña locutio¬
num. Primo N inqͥt
Uade ꝑge in egiptium
tamꝗͣ. non sufficeret
alteruni. Deinde
mortui sunt om̃s qͥ
que rebant anim̃a
tuam. eũ solũ regeni
egẏpti seript᷑a mortu¬
rim dixerit. de quo so¬
lo antea dictum fue¬
rit qđ moysen quere¬
bat occidere. An ipse
post alios inunieos
ultimus mortuus t̃
Dd si ita ẽ. ñ locutio
s SeNUS est

Expanded text:
tuus est rex Aegypti. Dixit autem Dominus ad Mosen in Main his verbis notanda sunt genera locutionis. Primo enim inquit: Vade, perge in Aegyptum, tanquam non sufficeret alterum, deinde, mortui sunt omnes qui quaerebant animam tuam, cum solum regem Aegypti Scriptura mortuum dixerit: de quo solo antea dictum fuerat quod Mosen quaerebat occidere: an ipse post alios inimicos ultimus mortuus est? Quod si ita est, non locutio, sed sensus est
Abbreviated transcription (Latin):
aliq̃n aꝑta ẽ. aliqual¬
do clausa. Uñ. Ne re¬
cipias auditũ uanũ.
na. turpia. qui no¬
uit eruditionẽ dñi
claudit aur̃e & dicit.
Ego aut̃ sicut mutꝰ
qui ñ aꝑit ossuũ. &̾ si¬
cut surdus ñ audiebẽ
Si uͦ adutilitate aĩe
dõ sermo ẽ. si mores
docet. uirtutes ĩmit¬
tat. uitia resecet. au-¬
res pateant. & tota aĩe
ianua. Notandũ aut̃
qr sũma modatione
usa ẽ lex. ut dic̃et. ñ
recipies auditũ ua¬
nũ. Ndixit ñ audies.
s ñ recipies. Nã uana
contra creator̃ẽ dis¬
putantes. uana loeũ¬

Expanded text:
aliquando aperta est, aliquando clausa; unde: Ne recipias auditum vanum . na, turpia, qui novit eruditionem Domini, claudit aurem et dicit: Ego autem sicut mutus, qui non aperuit os suum, et sicut surdus non audiebam . Si vero ad utilitatem animae Deo sermo est, si mores docet, ad virtutes invitat, vitia resecat, aures pateant et tota animae janua. Notandum autem quia summa moderatione usa est lex ut diceret: Non recipies auditum vanum; non dixit, Non audies; sed, Non recipies. Nam vana contra Creatorem disputantes, vana loqu
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendũ est pꝰ illam
q̃ ab angło fut᷑a erat int̾¬
fectionem moysi uł infan¬
tis. reu̾sam fuisse cũ par¬
uulis. Nam quidã puta
comitaretUR
¶ Aus̃. Et factũ ÷ inuia ad
circumeid p̃puciũ filiĩ sui
⁊ ꝓcidit ad pedes eiꝰ ⁊dix̃
Stetit sangius cireucisio¬
nis infantis mei:⁊ recessit
dere. utrũ moysen qr di¬
ctũ ÷ occurrit ei angłs.
⁊ q̃rebat eũ occide. Nã eui
putat᷑ occurrisse nͥ ei qͥ õib
prefuit: An puerũ quere¬
bat occidere. eui mat̾ eir¬
cũcidendo subuenit. ut
intelligat᷑ occid̾e uoluisse
infantem qr ñ erat circũ¬
ceptũ eircũcisionis sanei¬

Expanded text:
intelligendum est, post illam, quae ab angelo futura erat, interfectionem Moysi vel infantis, reversam fuisse cum parvulis. Nam quidam putavcomitaretur est: et factum est in uia ad circumcidit praeputium filii sui; et procidit ad pedes eius et dixit: stetit sanguis circumcisionis infantis mei. et recessidere, utrum Moysen, quia dictum est: occurrit ei angelus et quaerebat eum occidere? nam cui putabitur occur? an puerum quaerebat occidere, cui mater circumcidendo subuenit, ut ob hoc intellegatur occidere uoluisse infantem, quia non erat circumaeceptum circumcisionis se
Abbreviated transcription (Latin):
euphrates. Hec flumina gentib ꝑ quas flu¬
unt notissima st̃. Duob eoꝵ uetustas nõia
muitauit. Gyon quippe. ipse ẽ. qui n̾c nilus
uocatur. Physon autẽ ille dicebat᷑: quẽ nunc
gangen appellant. Duo uͦ. tygris ⁊ eupbrateᷤᷤ:
antiqua nomina seruauerunt. Nos admoneri
figuratam locutionẽ tantũ putare. s res
ipsas quȩ ita narrant᷑ & esse ⁊ aliquid figu¬
rare: non quia ñ posset parabola assumere¬

Expanded text:
et. Haec flumina gentibus per quas fluunt notissima sunt. Duobus eorum vetustas nomina mutavit. Geon quippe ipse est qui nunc Nilus vocatur. Phison autem ille dicebatur quem nunc Gangen appellant. Duo vero Tygris et Euphrates antiqua etiam nomina tenuerunt — nos admoneri figuratam locutionem putare, sed res ipsas, quae ita narrantur, et esse et aliquid etiam figurare, non quia non posset parabola locu
Abbreviated transcription (Latin):
anteriora extendere idest in dm̃. & posteriora obliuisci. ad se ipsam
deserto deo conuersa fuerit. ⁊ sua potentia sine do frui uoluerit
& hoc peccatũ eiꝰ pena fuerit consecuta: exꝑiendo discit quid
int̾est inter bonũ quod deseruit & malum quo cecidit: & hoc
erit ei gustasse de ligno scĩȩ boni & mali.

Expanded text:
anteriora extendere, id est in Deum, ei posteriora oblivisci, ad se ipsam, anteriora extendere, id est in Deum, ei posteriora oblivisci, ad se ipsam, deserto Deo, conversa fuerit, et sua potentia sine Deo frui voluerit, et hoc peccatum ejus poena fuerit consecuta; mox experiendo discet quid interest inter bonum quod deseruit, et malum quo cecidit; et hoc erit ei gustasse de ligno scientiae boni et mali.
Abbreviated transcription (Latin):
qui fecerat omnia bona ualde. in paradyso instituerat aliqͥd mali:
s malũ fuisse homini trangressionẽ precepti. Oportebat aũt ut
homo sub dũo deo positus alicunde ꝓhiberet᷑ ut ei ꝓmerendi dũm
suũ uirtus e̾e̾t ipsa obedientia. quã possum uerissime dic̾e solam
eẽ uͥtutem omni creature rationabili degenti sub di potestate:
primũ q e̾e̾ ⁊ maximũ uiciũ tumoris ad ruinã sua potestate uelle
itaq illa non erat mala. s appellata ẽ scientia dinoscendi bonũ
⁊ malũ: quia si post ꝓhibitionẽ ex illo homo ederet. in illa p̃cept
& hoc non in figura dictũ: s uere quoddã lignũ accipiendũ est.
Cui ũ de fructu uel de pomo quod inde nasceretur: s ex ipsa re
nom̃ impositũ est. quȩ illo contͣ uetitũ tacto fuerat secutura¬
Ligno scientiȩ boni & mali ipsa animȩ medietas & ordinata inte
gritas designatur. Quod in medio paradysi plantatum dicitur.
& lignũ scientiȩ boni & mali uocatur: quia si anima que debet se n

Expanded text:
qui fecerat omnia bona ualde in paradiso institueret aliquid mali — sed malum fuisse homini transgressionem praecepti. oportebat autem ut homo sub domino deo positus alicunde prohiberetur, ut ei promerendi dominum suum uirtus esset ipsa oboedientia, quam possum uerissime dicere solam esse uirtutem omni creaturae. rationali agenti sub dei potestate, primumque esse et maximum uitium tumoris ad ruinam sua potestate uelle itaque ilet malum, quia si post prohibitionem ex illa homo ederet, in illa erat et hoc non in figura dictum, sed quoddam vere lignum accipiendum est; cui non de fructu vel pomo quod inde nasceretur, sed ex ipsa re nomen impositum est, quae illo contra vetitum tacto fuerat secuturae tanquam arbor in medio paradisi plantata dicitur, et lignum scientiae boni et mali vocatur; quia si anima quae se debet in
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ lignũ uitȩ. ꝗͣ admodũ etiã petra xͥ. nec sñ mysteriis rerũ sꝑũaliũ corporalit̾ p̃senta¬
tis. uoluit ds hominẽ ĩ paradyso uiu̾e. Erat gͦ ei in lignis cet̾is almm̃tũ: in illo aũ saem̃tũ.¬
neq enĩ ouis illa ñ erat ouis. Plane ouis erat.⁊ occidebat᷑ ⁊ manducabat᷑: ⁊ tam̃ eo
uero facto aliua ⁊̃ quiddã figurabat᷑. ñ sic̃ ille uitulus saginatꝰ qͥ minimo filio reu̾ten¬
ti in epulas cesus ẽ. Ibi qͥppe ipsa narratio figurarũ ẽ: ñ rerũ figurata sig̾catio gesta
bola fuit : de q̃ ñꝗͣ exigit᷑ ut etiã ad litterã facta monstrent᷑ que sermone ꝓfi̾uitur.

Expanded text:
et lignum uitae quemadmodum petra Christus, nec sine mysteriis rerum spiritalium corporaliter praesentatis uoluit hominem deus in paradiso uiuere. erat ergo ei in lignis ceteris alimentum, in illo autemneque enim ouis illa non erat ouis; plane ouis erat et occidebatur et manducabatur. et tamen eo uero facto aliud etiam quiddam figurabatur, non sicut ille uitulus saginatus, qui minore filio reuti in epulas caesus est . Ibi quippe ipsa narratio figurarum est, non rerum figurata significatio gestarbola fuit, de qua nunquam exigitur ut etiam ad litteram facta monstrentur, quae sermone proferuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
le: sic̃ fenũ qͦd factã ẽ anteꝗͣ exoriret᷑ suꝑ t̾rã. accedente iã tẽpore
⁊ fontis illiꝰ irrigatione exortũ ẽ ut e̾e̾t suꝑ terrã Priꝰ gͦ id scđm re¬
ipse pͥmitꝰ factꝰ ẽ: sic̃ firm am̃tũ: sic̃ terra ⁊ mare. Neq enĩ hec dicenda
st̃ ante in qͥbdã pͥmordiis iã facta latuisse: ac dem̃ iihanc faciẽ qͣ
mundꝰ instructꝰ ẽ accessu tẽꝑoris tanꝗͣ exorta claruisse. Nec ipsa etiã¬
syd̾a credendũ ẽ in elem̃tis mundi pͥmitꝰ fc̃a atq recondita accessu
pea tẽporis extitisse. atq in bas enitusse formas q̃ cęlitꝰ fulgent: s
illo senario ꝑfectionis nu̾o creata simul oĩa eũ factꝰ ẽ dies. Sic gͥ forsi¬

Expanded text:
e, sicut fenum, quod factum est, antequam exoreretur super terram, accedente iam tempore et fontis illius inrigatione exortum est. ut esset super terram. Prius ergo secundum reipse primitus factus est, sicut firmamentum. sicut terra et mare. neque enim haec dicenda sunt ante in quibusdam primordiis iam facta latuisse ac deinde in hanc faciem, qua mundus exstructus est. accessu temporis tamquam exorta claruisse, sed ab edera credendum est in elementis mundi primitus facta atque recondita accessu postea temporis extitisse atque in has enituisse formas, quae caelitus fulgent, sed illo senario perfectionis numero creata simul omnia, cum factus est dies. utrum er
Abbreviated transcription (Latin):
ad litterã qđ ex uno fonte diuidant᷑. cum¬
tus ẽ a cognitione hominũ qui in iiͦii. aqua¬
rũ partes diuiditur. sicut fidelissima scrip¬
tura testatur. S ea flumina quoꝵ fontes
noti eẽ dicunt᷑ alicubi isse sub terris. ⁊ post
tractꝰ ꝓlixarũ regionũ. locis aliis erupisse
ubi tanꝗͣ in suis fontib noti ee̾ ꝑhibent᷑.
Nam hoc facere solere non nullas aquas quis

Expanded text:
ad litteram, tus est a cognitione hominum, qui in quatuor aquarum partes dividitur, sicut fidelissima Scriptura testatur. Sed ea flumina quorum fontes noti dicuntur alicubi esse sub terris et post tractus prolixarum regionum locis aliis erupisse, ubi tanquam in suis fontibus noti esse perhibentur. Nam hoc facere solere nonnullas aquas quis
Abbreviated transcription (Latin):
id ipse xp̃c lignũ uite ẽ in paradyso sp̃u ali. qͦ misit de cruce latronẽ.
Creatũ ẽ aũ qđ eã sig̾caret lignũ uite etiã in paradyso corporali. qr hoc
illa scͥptura dix̃. quȩ res suis tẽporib gestas narrans ⁊ hoĩẽ corꝑoralit̃¬
aĩas cũ corpore excesseruit locis corporalit̾ uisibilib otineri eũ sint sñ
corꝑe: asserat sententiã suã. Non deert̃ qͥ sic faueant. ut illũ ⁊̃ diuitẽ
sitientẽ ĩ loco utiq corporali fuisse ꝯtendant. ipsã q aĩam oĩo ẽẽ corꝑo¬
reã ꝓpt̃ arentẽ linguã ⁊ stillã aque de lazari ddigito ꝯcupitã. ꝓnunti¬
are ñ dubitent. Cũ qͥb ego de tã magna q̃stione nulla tem̾itate ofligo.
¶Meliꝰ ẽ enĩ dubitare de occultis: ꝗ litigare de incertis. Illũ qͥppe diuitẽ
ĩ ardore penarũ. ⁊ illũ pauꝑem ĩ refrigerio gaudioꝵ ĩtelligendos e̾e̾ ñ
dubito. S qͦm ĩtelligenda sit illa flãma inferni. ille sinꝰ abrahe. ⁊ c̾:¬

Expanded text:
istus, lignum uitae est in paradiso spiritali, quo misit de cruce latronem; creatum est autem quod eam significaret, lignum uitae etiam in paradiso corporali, quia hoc illa scriptura dixit, quae res suis temporibus gestas narrans et hominem corporalitimas, cum a corpore excesserint, locis corporaliter visibilibus contineri, cum sint sine corpore, asserat sententiam suam: non deerunt qui sic faveant, ut illum etiam divitem sitientem in loco utique corporali fuisse contendant, ipsamque animam omnino esse corpoream, propter arentem linguam et stillam aquae de Lazari digito concupitam , pronuntiare non dubitent, cum quibus ego de tam magna quaestione nulla temeritate confligo. Melius est enim dubitare de occultis, quam litigare de incertis. Illum quippe divitem in ardore poenarum et illum pauperem in refrigerio gaudiorum intelligendos esse non dubito. Sed quomodo intelligenda sit illa flamma inferni, ille sinus Abrahae,
Abbreviated transcription (Latin):
sitũ ẽ ad orientẽ. Ex qͥ ñ nulli uolunt qͥ in orentali parte orbi ᷤ
t̾rarũ sit locꝰ para dysi. quãuis longissimo int̾iacente sꝑacio ł oc
ceam ł t̾rarũ a cunctis regionib quas ñc humanũ genꝰ incolit
secretũ. Uñ nͭ aquȩ diluuii q̃ totã nr̃i oibis suꝑficiẽ altissime co¬
oꝑuer̃t. ad eũ ꝑuenire potuer̃. Uerũ siue ibi siue alibi ds no¬

Expanded text:
tum est quod nonnulli volunt quod in orientali parte orbis terrarum sit locus paradisi, quamvis longissimo interjacente spatio vel Oceani vel terrarum a cunctis regionibus quas nunc humanum genus incolit secretum. Unde nec aquae diluvii, quae totam nostri orbis superficiem altissime cooperuerunt, ad eum pervenire potuer
Abbreviated transcription (Latin):
sunt mures. ⁊ stelliones. s ̃
qͥles st̃ muscȩ ⁊ crabones. ⁊ sca¬
rabei. ⁊ pulices: sunhis hic nu¬
merꝰ potuit ꝯseruari.S scien¬
dum. qd̾ illas q̃ non decoitu
generant᷑. s dehumore terrȩ
uł exquacunq cadauerum
aut aliarũ rerum corrupti¬
one nascuntur: non necesse
fuit contineri marcha. Nam
⁊ hoc sub intelligendum iu¬
iuxta genus suum. ⁊ deiu¬
mentũ ingenere suo. Illa
quoq quȩ indomibus u̾¬
santur sicut pulices. mures.
musce. non cẽsse fuit inhis
nũm obseruari. quȩ intelli
bus suis fuisse: sed ⁊ illa a¬
nimalia quȩ excõmixtõe
diu̾si generis nascuntur.
sic̃ muli ⁊ burdones. ⁊c̾. ta
lia: non ẽ dicendum fuisse
marcha. Item queritur
dehis animantibus quȩ in
aquis ⁊ interris cõmunit̃
uiuũt. utrum fuisse edant᷑
in archa: aut si non fu̾int
quomͦ uiu̾e potuerint siẽ¬
sunt lutrei. ⁊ uitusi marin
S de his credi potest qd̾ extͣ
archam fuerint: habebant
tam̃ loculos p̾paratos extra

Expanded text:
sunt mures et stelliones, sed etiam quales sunt muscae, et scabriones, et scarabei et pulices, si in his hic numerus poterit conservari. Sed sciendum quia illa quae non coitu generantur, sed humore terrae vel ex quacunque cadaverum aut aliarum rerum corruptione nascuntur, non necesse fuit contineri in arca. Nam et hoc intelligendum injuxta genus suum, et de jumentis in genere suo. Illa quoque quae in domibus versantur, sicut pulices, mures, muscae, non necesse fuit in his hunc numerum observari, quae intellibus fuisse. Sed et illa animalia quae ex commistione diversi generis nascuntur, sicut muli et burdones et caetera talia, non est dicendum fuisse in arca. Item quaeritur de his animantibus quae in aquis et in terra communiter vivunt, utrum fuisse credantur in arca, aut si non fuerunt, quomodo vivere potuerint sicut lutri et vituli marini. Sed de his credi potest quod extra arcam fuerint: habebant tamen loculos praeparatos extra
Abbreviated transcription (Latin):
quagnita cubitoꝵ latitudo. ⁊
triginta cubitoꝵ altitudo illiꝰ.¬
Fenestram in archam facies:
et in cubito consũmabis sum¬
mitatem eius. Ostium aut̃e

Expanded text:
atitudo, et triginta cubitorum altitudo illiuFenestram in arca facies, et in cubito consummabis summitatem ejus: ostium aute
Abbreviated transcription (Latin):
archã salutis edificat: hñs in se lon¬
gitudinẽ ficde trinitatis: ad longitudi¬
uem uite in mortalis. latitudinẽ
incaritate: qr promptꝰ sit benefa¬
dm̃. altitudinẽ inspe qua se adce¬
actuũ suorum adunũ referat:¬
Eo autẽ usq ar cha angͣta¬
tur insummis quousq ad men¬
suram uniꝰ cubiti ꝑducat᷑. quia
inscã eccłia quanto sanctiores qͥq
st̃. tanto paucioresꝰ quȩ insũ mo
ad illum ꝑducitur. qui solꝰ hõ
inhominib ⁊ sine ulliꝰ cõparati¬
one natus est sc̃s: qui iuxta uocẽ

Expanded text:
arcam salutis, habens in se longitudinem, id est, Trinitatis fidem, ac longitudinem vitae et immortalitatis; latitudinem in charitate, qua potest bene fa; altitudinem in spe, qua sactuum suorum ad unum referatEo autem usque arca angustatur in summis, quousque ad mensuram unius cubiti perducatur; quia in sancta Ecclesia quanto sanctiores quique sunt, tanto pauciores. Quae in summo ad illum perducitur, qui solus homo in hominibus, et sine ullius comparatione natus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cetera. Pro eo quod legimꝰ
uixta.lxx. in regione calde¬
Tradunt aut̃ hebrei exhac
occasione istiusmͦi fabulã:
qd̾ abraham iuignem mis¬
sus sit quia ignem adorare
uoluerit. quem chaldei colũt.
⁊ dĩ auxilio lib̾atꝰ. deydolatrie
bus scribitur egressũ ẽẽ tharã
c̃ sobole sua de regione chalde

Expanded text:
eorum. Porro quod legimus juxta LXX in regione ChaldaeTradunt autem Hebraei ex hac occasione istius modi fabulam quod Abram in ignem missus sit, quia ignem adorare noluerit quem Chaldaei colunt; et Dei auxilio liberatus, de idololatriae bus scribitur egressum esse Tharam cum sobole sua de regione Chaldae
Abbreviated transcription (Latin):
ratũ ÷ cor pha.¬
corpharaonis in
illa obduratio
tatores defece
Quia gentilitas
ofusa de medi¬
tatione sełaris
philosophie eũ
iudet niehil i¬
tale ⁊ salubre ct̃
inilla. studet in
eum qui ait.
Qui sicit ueni¬
at ad me et bi¬
DR̃. Rane
sig̃cant carmi¬
Ina poetaꝵ. qͥ
ta modulatio¬
ne uelut rana¬
rũ sonis & ean¬
tib mundo de¬
ceptionis fabu¬
las intulert.
Ad niehil eñĩ
animal illud
sonũ uoeis im¬
pbis & impor¬
tunis elamo¬
rib reddit.

Expanded text:
ratum est cor Pharcor Pharaonis indilla obduratio,tatores defecerQuia gentilitas confusa de meditatione saecularis philosophiae, cum videt nihil vitale nec salubre esse in illa, studet inveum qui ait: Qui sitit, veniat ad me et bi. Ranae significant carmina poetarum, quae ta modulatione, velut ranarum sonis et cantibus, mundo deceptionis fabulas intulerunt: ad nihil enim animal illud sonum vocis improbis et importunis clamoribus reddit.
Abbreviated transcription (Latin):
un aquã insaz¬
gͥne uerterunt
si iã tota aqua
egypti insan.¬
guine u̾sa fue¬
rat. S intelli¬
gendũ ẽ regio¬
nẽ uͥfilii isrł
habitabant
talib plagis ñ
fuisse peussam.
inoantatores
haurire aquã
stentationẽ ma¬
giee potentie.
Quãꝗͣ potue¬
illa cõpressa st̃
fae̾e .s seript᷑a¬

Expanded text:
unde aquam in sanguinem verterint, si jam tota aqua Aegypti in sanguinem versa fuerat? Sed intelligendum est regionem ubi filii Israel habitabant, talibus plagis non fuisse percussam, et incantatores haurire aquam,stentationem magicae potentiae; quanquam potueilla compressa sunt, facere: sed Script