comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uetur cõmoda  acagne sed is abeo qui
mutnͣ accepit longe distat namꝙ nõ
ita res datur ut eiꝰ fiat et obid de care ip̃a
restituenda tenetur. et isquidem quimu¬
tiuin accepit si quolibet faitinto casu qd̃
accepit amissent. ueluauncendio. ruina
nautragio. ant latronum. hostiumue
incursunich̾ominus obligatuis ꝑmanet.
At is quitendum accepit sane quidem
Qatiai diligentiaꝵi custodiende reip̃stare
iubetur. nec susficit eiꝰ cantam diligentiã
adhibusse. quantam iisuis rebͥis adhibere
solitus est simodo alius diligentior pote¬
alioquim᷑d quod tibi accõmodatum est domi.
amiseris dubum nonest. quin deresti¬
tuenda ea redenearis.
ommodata antem tłmc ꝓprie intelligit᷑ q
sinulla m̾dede accepta ues consliduta: res
ibiudenda es̃ t alio quin m̃cede interue¬
niente locatus tibi usus rei idetur. gͣ¬
tuitum enim debet ẽẽ accomodatum.
preterea ⁊ is apud quem res aliqua de-¬
poniturre obligatm. et actione deposi¬

Expanded text:
netur commodati actione. sed is ab eo qui netur commodati actione. sed is ab eo qui mutuum accepit longe distat: namque non ita res datur ut eius fiat, et ob id de ea re ipsa restituenda tenetur. et is quidem qui mutuum accepit, si quolibet fortuito casu quod accepit amiserit, veluti incendio, ruina, naufragio aut latronum hostiumve incursu, nihilo minus obligatus permanet. at is qui utendum accepit sane quidem exactam diligentiam custodiendae rei praestare iubetur, nec sufficit ei tantam diligentiam adhibuisse quantam suis rebus adhibere solitus est, si modo alius diligentior potealioquin si id quod tibi commodatum est peregramiseris, dubium non est quin de restituenda ea re tenearis. commodata autem res tunc proprie intellegitur, si nulla mercede accepta vel constituta res tibi utenda data est. alioquin mercede interveniente locatus tibi usus rei videtur: gratuitum enim debet esse commodatum. Praeterea et is, apud quem res aliqua deponitur, re obligatur et actione depo
Abbreviated transcription (Latin):
rmis. est. ut dehis que excontractu sunt
dispiclamsis. harm eque .iiii. spes sunt
aut emm re contrahunur. aut uerbis. a̾
literis. ant consensu. dequib singulis
dispiciamus.
reb cõsissit. que pond̾e. numecum̃sura¬
ue ꝯstant. ueluti niuo. oleo. frumencope¬
cunia numerata. ere. argento. auro. qͣs
res aut numerando aut meriendo. aut
appendendo uͦh oc damus ut accipiendi
dantur. uũ etiammutuum appellatum
ãctio que nocatur condictio is quoq
qui nondehͥ dum accepit abeo qruꝑer
rorem soluit: re obligatur datioꝑ ag¬
enti contra eum pp̃ repeticionem con¬
dictia actio. Nam periide ei abeo¬
ꝯdicipodest. si paret eum dare oporte¬
re. ac si mutuum accepisset unde pu¬
pillus sieisinetudoris auctoutate nõ
debitum pererrorem datum est. non
tenetur indebiti condictione mags
quam mitm datione. Sedhec spacie ᷤᷤ
obligationis nonuidetur excoͣntracai
consiste. cum is qui soluendi amino
dadatur .i. cõmodatur re obligaturet te¬

Expanded text:
rius est, ut de his quae ex contractu sunt dispiciamus. harum aeque quattuor species sunt : aut enim re contrahuntur aut verbis aut litteris aut consensu. de quibus singulis dispiciamus. rebus consistit quae pondere, numero mensurave constant, veluti vino, oleo, frumento, pecunia numerata, aere, argento, auro, quas res aut numerando aut metiendo aut adpendendo in hoc damus ut accipientiudantur. unde etiam mutuum appellatum actio quae vocatur condictio. Is quoque, qui non debitum accepit ab eo qui per errorem solvit, re obligatur: daturque agenti contra eum propter repetitionem condicticia actio; nam proinde ei condici potest ‘ si paret eum dare oportere ’ ac si mutuum accepisset. unde pupillus, si ei sine tutoris auctoritate non debitum per errorem datum est, non tenetur indebiti condictione, non magis quam mutui datione. sed haec species obligationis non videtur ex contractu consistere, cum is qui solvendi animo da datur, id est commodatur, re obligatur et te
Abbreviated transcription (Latin):
uroias boua posid̾e. ⁊ ꝓud eis utile ui¬
sum fuerit. ea disponiere. qd̾ exlat̃ori¬
bris digestorumlibris ꝑfectius appa¬
rebaͣt. euit exsenatus consinto clari¬
diano uniserabilis ꝑuniuersitatem
ad quisiao. cuim lib̾a mulier seruili a¬
mare bacata pp̃am libertatem ꝑsenatꝰ
auodindignim uostris temporib. ẽẽ.
existimantes et anostracuntate delen. ⁊
non misseri nostris digestis concessimus.¬

Expanded text:
s bona possidere et, prout eis utile visum fuerit, ea disponere, quod ex latioribus digestorum libris perfectius apparebit. Erat et ex senatus consulto Claudiano miserabilis per universitatem adquisitio, cum libera mulier servili amore bacchata ipsam libertatem per senatus quod indignum nostris temporibus esse existimantes, et a nostra civitate deleri et non inseri nostris digestis concessimus.
Abbreviated transcription (Latin):
tio que de bonis debitoeis uenden¬
iudicia ordinaria imisu fuerunt. Sed
cum extraordinariis iudiciis posteriaᷤᷤ
usa est sĩ cum ip̃is ordmariis uidicũs ⁊
bonorum uendiciones exprrauerums¬

Expanded text:
tio quae de bonis debitoris vendeniudicia ordinaria in usu fuerunt: sed cum extraordinariis iudiciis posteritas usa est, ideo cum ipsis ordinariis iudiciis etiam bonorum venditiones exspira
Abbreviated transcription (Latin):
soluende̾ reĩ secͥimdͤum nr̃e ciutatis ipra.
omnium aictem obligationm sinta
diuisio in duo genera deducitur. namꝙ
aut cuules sunt aut predorie. Enples st̾
que aut legibus constitude aut c̃de iure
quiti comprobate sunt Nredorie sunt
quas pretͥor ex sua iuris dictione consti¬
tut. q̃ etiam honorarie nocantiro Seq̃¬

Expanded text:
olvendae rei, secundum nostrae civitatis iura. Omnium autem obligationum summa divisio in duo genera deducitur : namque aut civiles sunt aut praetoriae. civiles sunt, quae aut legibus constitutae aut certe iure civili comprobatae sunt. praetoriae sunt, quas praetor ex sua iurisdictione constituit, quae etiam honorariae vocantur. Sequ
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑicia censeri sol autera culle uł gñti¬
imita duudit᷑. Omnes populi qui le¬
gibuł ⁊ moubꝰ regunt᷑. partim suo ppͥo ꝑͣ¬
⁊̃ comuni omnim hominum iite reg¬
iutur. ⁊am quod quisꝙ populus ip̃e sͦ¬
aitstatis. uoduero nͣlis racio ĩter omi
hõiel costituit. id apud omnes popłos

Expanded text:
peritia censeri. Ius autem civile vel gentiperitia censeri. Ius autem civile vel gentium ita dividitur: omnes populi qui legibus et moribus reguntur partim suo proprio, partim communi omnium hominum iure utuntur: nam quod quisque populus ipse sciuitatis; quod uero naturalis ratio inter omnes homines constituit, id apud omnes populos
Abbreviated transcription (Latin):
abinitiorudem adhuc ⁊ ifirmum ani¬
munistudiosi amulatudiue ac uarie¬
tate rerumonerauimus: duorum att̃¬
uin. aũ desertoremstudiorum efficiemꝰ.
aut cummagno labore eius sepe etiam cũ
diffidentia que płimque iuuenes auernt
seruis adid ꝑducems: ad quod ieuiore ui¬
a ducdus. siłe magno labore: ⁊ sine ulla disfi¬
dentia marurius ꝑduel potiusset iurispie¬
cepta hec sunt. honeste uiuere. alt̾m non le¬
dexe. Inssinm unic uique tribuere htuꝰ
Anidlli due sunt posicidues publicũ. ⁊ pua¬
dum publicum est quodadstatum rei. p.
spoctat. pͥruatum:. quod ad singulormu
alitatem ꝑtinet. Dicendum est g deiure
priuato quod est triꝑtite colloctum. Est st.¬
ciuuilib corłectun. ¶ u uaturale est qud̃
omnia animalia satura docuit. Namiꝰ
omnium animalium que incelo que mn
ris atque femine conĩsio quara nos
matrimonium applłamus. unc desceti¬
dit lib̾orum ꝓcieatio ⁊ eductio. iidemul
enim cetera quaue aminalia iscuis iur̃

Expanded text:
ab initio rudem adhuc et infirmum animum studiosi multitudine ac varietate rerum oneraverimus, duorum alterum aut desertorem studiorum efficiemus aut cum magno labore eius, saepe etiam cum diffidentia, quae plerumque iuvenes avertit, serius ad id perducemus ad quod leniore via ductus sine magno labore et sine ulla diffidentia maturius perduci potuisset. Iuris praecepta sunt haec: honeste vivere, alterum non laedere, suum cuique tribuere. Huius studii duae sunt positiones, publicum et privatum. publicum ius est quod ad statum rei Romanae spectat, privatum quod ad singulorum utilitatem pertinet. dicendum est igitur de iure privato, quod tripertitum est; collectum est civilibus. Ius naturale est, quod natura omnia animalia docuit: nam ius omnium animalium, quae in terra, ris atque feminae coniugatio, quam nos matrimonium appellamus, hinc liberorum procreatio et educatio: videmus etenim cetera quoque animalia istius iuris
Abbreviated transcription (Latin):
soluta ad optione idꝰ iuris maneat itaꝙ
eam que tibi peradoptionem filia aut
neptil ẽẽ ceperit: non poteris uxorem du¬
gere. quamirs eam eancipaueris in q¬
gradu cognationis iingiuitur. est que¬
dam siulis obseruatiosed uontanta. sa¬
ne enim inter fratrem sororem ue nuptie
prohibite sunt. siue ab eodem pr̃e ead̾q
inatre uatifuerint. siue exalterutro
aoruns sed siqua peradopt̾ionem soror
tibi ẽẽ ceperit. quam diu quidem constat
ad optio sane interde ⁊ eam inpdie cõ¬
sistere nonpossunt. Eum uero ꝑemantipa¬
tiouem adoptio dissoluta sit: poteris eã
uxorem ducete s ⁊ situ emancipatus fu¬
eris. uichil est impedimento nuptiis. Et q
uonlicet sednec neptenfratrĩ uel soro¬
ris uxorem quis discere pocest quamuis
cere uxorem nonlicet: eius iieꝵ neptẽ
perm̃ittitur. Eiuis uero mulieris quam
pater tuus adoptant filiam nonuideriꝰ
impediriꝰ urorem ducere quia ueꝙ natu¬

Expanded text:
soluta adoptione idem iuris maneat: itaque soluta adoptione idem iuris maneat: itaque eam quae tibi per adoptionem filia aut neptis esse coeperit, non poteris uxorem ducere, quamvis eam emancipaveris. Ingradu cognationis iunguntur, est quaedam similis observatio, sed non tanta. sane enim inter fratrem sororemque nuptiae prohibitae sunt, sive ab eodem patre eademque matre nati fuerint, sive ex alterutro eorum. sed si qua per adoptionem soror tibi esse coeperit, quamdiu quidem constat adoptio sane inter te et eam nuptiae consistere non possunt: cum vero per emancipationem adoptio dissoluta sit, poteris eam uxorom ducere: sed et si tu emancipatus fueris, nihil est impedimento nuptiis. et idnon licet. sed nec neptem fratris vel sororis ducere quis potest, quamvis xorem ducere non licet, eius neque neptem permittitur. eius vero mulpater tuus adoptavit, filiam non videris impediri ducere uxorem, quia neque natu
Abbreviated transcription (Latin):
ciuilis et naturalis ratio suadet in
xmͣ ͤus sus parentum precedere debe¬
at. Mñ quesitum est anfuriosi filia
nubere aut furiosi filius uxorem du¬
cere possit. ẽumꝙ hõc superfibio uarialu¬
tur: nostra processit desicio. qua ꝑmis¬
lum est ad exemplum filie furiosi fi¬
lium furiosi quoꝙ: posse ⁊ si non pa¬
tris interuentu matrimonium sibi
copilare secund̾ datum exnostra con¬
stitutione mod̾. Egͥo nonom̃s nobisu q̃¬
rores ducere licet. Nam quarundam
nuptiis abstiuendum est. Inter om̃s
iuptie contrahi nonpossunt uelutũ
der patrem ⁊ filiam alł auum ⁊ nep¬
tem. uel matrem ⁊ filium. uł auiam ⁊
nepotem: tusꝙ adinfinicum. Et sita¬
les uider se persone coierint nesarias
atq incestas nuptias contraxisse dioĩ¬
tur. ẽt hec ad̾o ita sunt ut quamuis ꝑ
ad optionem parentum liberorum¬
ue loco sibiẽe ceꝑint: nonpossunt inder
se matrimonio iutgi intm̃ ut enam dis¬

Expanded text:
civilis et naturalis ratio suadet in civilis et naturalis ratio suadet in tantum ut iussum parentis praecedere debeat. unde quaesitum est, an furiosi filia nubere aut furiosi filius uxorem ducere possit? cumque super filio variabatur, nostra processit decisio, qua permissum est ad exemplum filiae furiosi filium quoque posse et sine patris interventu matrimonium sibi copulare secundum datum ex constitutione modum. Ergo non omnes nobis uxores ducere licet: nam quarundam nuptiis abstinendum est: inter eas enuptiae contrahi non possunt, veluti inter patrem et filiam vel avum et neptem vel matrem et filium vel aviam et nepotem et usque ad infinitum: et si tales personae inter se coierunt, nefarias atque incestas nuptias contraxisse dicuntur. et haec adeo ita sunt ut, quamvis per adoptionem parentum liberorumve loco sibi esse coeperint, non possint inter se matrimonio iungi, in tantum ut etiam dis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ opordet. nec cuiquant hominum
ius suum detrahi. sed dominorum ĩ¬
ãtr est ne auxilium contra seiuitiam ł
faitiem uel intolerabilem iniuriam
exfamilia iulii sabini ad statuam cõ¬
sugerunt. Et siuł durius habitos ꝙͣ
equum est uł infami inuiria affectoᷤ¬
ẽẽ cognoneris: uenundari iube̾ata ũ
inpotestatem dominorum iterum
noureuerdartur qui sab̾ͥnui simee
sunt liberi nostri quoł exiustis nuptiis
matrimonum est uiri ⁊ mulieris cõ¬
iuinct̾io indiniduam consuetudinem
romanorum. qulli enim alii sunt ho¬
mines. qui calem inliberos habeant po¬
testatem. qualem nos habem Qui igit᷑
exte et iubre tua nascitur: mtua potes¬
tate est. Item qui erfilio tuo ⁊ urire ꝙꝰ
nascitur .i. nepos tuus uel nepti̾tua: enͣ
intua potestate sunt ⁊̃ nepos ⁊ pronepciᷤᷤ
⁊ de inceps ceteriꝰ quitũ exfilia nascitur
tua: potestatetua non est. sed inpͥa-
tes siue patres samilias sint. siue si
destate sutiͥt. alam hoc sieri debere etͤ

Expanded text:
e oportet nec cuiquam hominum ius suum detrahi. sed dominorum interest, ne auxilium contra saevitiam vel famen vel intolerabilem iniuriam ex familia Iulii Sabini ad statuam confugerunt, et si vel durius habitos quam aequum est, vel infami iniuria affectos cognoveris, veniri iube, ita ut in potestatem domini non revertantur. qui Sabinus, si meae sunt liberi nostri, quos ex iustis nuptiis matrimonium est viri mulierisque coniunctio, individuam consuetudinem Romanorum: nulli enim alii sunt homines qui talem in liberos habeant potestatem qualem nos habemus. Qui igitur ex te et uxore tua nascitur, in tua potestate est: item qui ex filio tuo et uxore eius nascitotestate, et pronepos et proneptis et deinceps ceteri. qui tamen ex filia tua nascitur, in tua potestate non est, sed in patrtes, sive patresfamilias sint sive filitestate sunt. nam hoc fieri debere et
Abbreviated transcription (Latin):
budarumꝰ. dampm ĩuiria. lege acͥ¬
rui. ⁊ actõneii bonoꝵ raptorum.
Dtns aut̃ nox liꝰ actio caput seqͣ
nam si seruũ tuus noxiam ꝯmise¬
cum illo incirit accio ẽẽ aut̃ si ma¬
mimilsus fũt directo: ip̃e serius
tenetu. ⁊cxtugitux noxe deditio
Ex diuso quey diu̾ direcca actio uora¬
lis eẽ incipͥit snam siliber homo noxi¬
am cõmiseri us seruus tuus ẽẽ ceꝑ¬
it. esd casibus qͥbusdam effici libro pͥmo
ante direcũ finsset. si sermus dño
noxiam ꝯnserit: accio nulla nascit᷑:

Expanded text:
bularum, damni iniuriae lege Aqurum et vi bonorum raptorum. Omnis autem noxalis actio caput sequitur. nam si servus tuus noxiam commisevenerit, cum illo incipit actio esse, aut si manumissus fuerit, directo ipse tenetur et extinguitur noxae deditio. ex diverso quoque directa actio noxalis esse incipit: nam si liber homo noxiam commiserit, et is servus tuus esse coeperit quod casibus quibusdam effici primo libroante directa fuisset. Si servus domino noxiam commiserit, actio nulla nascitur:
Abbreviated transcription (Latin):
quia cadem equitatis rõ etͣiam eo casu
int̾ueniebat. Introducit ⁊auã accõm
pretor que tͥbutoria uocatur. ⁊ Ianq
si sermis inpeculiari merre scientẽ do¬
nimo negotiet᷑. ⁊ qd̾ cũ eo eius rei cã
contͣctum erit: ita pietorms diat. ut
ceptitm erit. id int̾ dm̃m siquid ei debr̃.
⁊cet̾os creditores ꝓrata portione dist᷑¬
buatur. ⁊ quia ip̃i domĩo distͥbutõm
rib qͣratm᷑. qi minus ei tͥbutim sit

Expanded text:
quia eadem aequitatis ratio etiam eo casu interveniebat. Introduxit et aliam actionem praetor, quae tributoria vocatur. namque si servus in peculiari merce, sciente domino, negotietur, et quid cum eo eius rei causa contractum erit, ita praetor ius dicit ut eceptum erit, id inter dominum, si quid ei debebitur, et ceteros creditores pro rata portione distribuatur. et quia ipsi domino distributionem ribus queratur, quasi minus
Abbreviated transcription (Latin):
int̾dicit letio. quia rneum cãumde¬
ductisit. inquo consist̾e nõ potuit.
Ideoq licet exierit detua pt̾̃ate: ag̃e
nõ potes q̃madmod̾ si dñs inserñ su¬
uni auquid ꝯmiserit. n et si marui¬
missusꝰ ut abenatus fu̾it sernus mil

Expanded text:
intercidit actio, quia in eum casum deducta sit in quo consistere non potuit: ideoque licet exierit de tua potestate, agere non potes, quemadmodum si dominus in servum suum aliquid commiserit, nec si manumissus
Abbreviated transcription (Latin):
ptia nõ est.i. quod dño debet᷑ nõdedu¬
citun s eiusdem uiris est dñs cuiꝰ ⁊ ce¬
tĩ creditores. at mactõne de peculio
ante deducitur quod dño debetur: ⁊ ro
id quod reliquũ est creditori dñs cõdẽp¬
natur. Rursus de peculio ideo expedit
ag̃ẽ. quia uhͣc accõne totius peculit
rõ habetur. at intͥbutoria enis tm̃qd̃
negotiaretur.⁊ pot̾ quis tc̃iam forte
ꝑtet peculii. aut qͣrtam. uł etiam mi¬
n̾imam negotiari. maiorem aut̃ ꝑtẽ
in p̃diis ⁊ mancipiis. aut fenebri pe¬
cunia hr̃e. ꝓut gͦ expedit ita quisq
uł hanc accõm. ut illam elig̃e debet.¬
s serte qui pot̾ ꝓbare tirem domini
uersimi cẽ de inrem ũsoag̃e debet aue

Expanded text:
t, id est, quod domino debetur, non deducitur, sed eiusdem iuris est dominus, cuius et ceteri creditores: at in actione de peculio ante deducitur quod domino debetur, et in id quod reliquum est creditori dominus condemnatur. rursus de peculio ideo expedit agere, quod in hac actione totius peculii ratio habetur, at in tributoria eius tantum quod negotiatur, et potest quisque tertia forte parte peculii aut quarta vel etiam minima negotiari, maiorem autem partem in praediis et mancipiis aut fenebri pecunia habere. prout ergo expedit, ita quisque vel hanc actionem vel illam eligere debet: certe qui potest probare in rem domini versum esse, de in rem verso agere debet. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
pt̃ate sunt. s̃ie morte ꝑentis uł e¬
mancipatõe sue pc̃atis esse ceꝑunt
Qm aduersiis prem auumue. siue hĩ
cos adhuc inp̃date. siue emancipau¬
sit. Que ideo ꝓ spexit senatus. quia
sepe hoñati cre̾ alieno credicaꝵ pecu¬
ñiadum qͣs inluxuria consumebant.
lte peutum insidiabant᷑ Illud in

Expanded text:
unt, sive morte parentis vel emancipatione suae potestatis esse coeperint, quam adversus patrem avumve, sive habeat eos adhuc in potestate sive emancipaverit. quae ideo senatus prospexit, quia saepe onerati aere alieno creditarum pecuniarum, quas in luxuriam consumebant, vitae parentium insidiabantur. Illud in
Abbreviated transcription (Latin):
s uet̃es qd̾ hec imfiliis familias ma¬
sculis ifeminis admiser̃t. NIoua au̾
homĩmi cõuersatõ hiuꝰ asꝑitatem
recte respuendam ẽẽ existiauit.
⁊abusii cõi hec penitus recessiti qͥs it
patitur filium suũ. imax̃e filiam ĩ no¬
xiam aliis dare. ut pene ꝑ corpus
infiliab etiam pudicitie fauor ħ bñ
excudit. udo placuit inserius tĩio
noxales accõnei ẽẽ ꝓponendas. cũ ap̃
uctes legum ꝯmentacores inueni¬
os familias. ꝑsius delictis posse con¬
uenire. ⁊¬

Expanded text:
s quidem haec et in filiisfamilias masculis et feminis admiserunt. nova autem hominum conversatio huiusmodi asperitatem recte respuendam esse existimavit et ab usu communi haec penitus recessit: quis enim patitur filium suum et maxime filiam in noxam alii dare, ut pene per corpuin filiabus etiam pudicitiae favor hoc bene excludit? et ideo placuit, in servos tantummodo noxales actiones esse proponendas, cum apud veteres legum commentatores inveniosfamilias pro suis delictis posse conveniri.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑa dñis dampnosam eẽ. ¶Dns noxa¬
si iudicõ seruisui noĩe comienit᷑us.
seruũ accori noxe dedendo libatur.
serius resarcierit q̃sita pecimia au¬
numidet᷑ sunt aut̃ constitute no

Expanded text:
nis damnosam esse. Dominus noxali iudicio servi sui nomine conventus servum actori noxae dedendo liberatur resarcierit quaesita pecunia, aunumittitur. Sunt autem constitutae no
Abbreviated transcription (Latin):
mrem enis impend̾it seruus. uelut si
mutuatꝰ peciniam creditorib eins sal¬
u̾it. aut edificia ruentia fulserit. aut
familie frum̃tum eñnt. uł etiam finid̾.
seruus tͤuus anna mutuos accepici
creditori tuo .u. aureos solu̾it. reliqͦs
lidum dampnari debes. ꝓcet̾is uͦ .u.¬
eatenꝰ qͣtenus inpeculio sit. ex quo

Expanded text:
rem eius impenderit servus, veluti si mutuatus pecuniam creditoribus eius solverit, aut aedificia ruentia fulserit, aut familiae frumentum emerit, vel etiam fundum servos tuus a Titio mutuos accepit, creditori tuo quinque aureos solverit, reliquos lidum damnari debes, pro ceteris V eatenus, quatenus in peculio sit. ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
consequi posse. Cicet eͥ una est acc̃o q̃¬
qua de peculio deꝙ eo quod mtemdo¬
mini uersumsit agit tã duas ht̃
condẽpnões. Itaꝙ iudex apud quem
deea accõne agiturance despic̃e solet.
an inrem dñi u̾sumsit. nec alit̃ ad
peculi estrmnatõm tͣusit. qͣm si aut rl¬

Expanded text:
consequi posse. licet enim una est actio qua de peculio deque eo quod in rem domini versum sit, agitur, tamen duas habet condemnationes. itaque iudex, apud quem ea actione agitur, ante dispicere solet, an in rem domini versum sit, nec aliter ad peculii aestimationem transit quam si aut
Abbreviated transcription (Latin):
que eoꝵ᷑ nomĩe inꝑentes domĩosue
dari solent: diligentius ãmoneamꝰ.¬
sit. siue cum hiis qui inpt̃ate pen¬
tm sunt. fe̾rẽ eadełn iurs sesuant᷑.
ne uerbosa fiat disputõ. dirigamus
sermonem inꝑsonam serui dñiq idem
in solid̾ pretor adu̾sus dũm accõm pol¬
lioetur. scł. quia qui ital cͣchit: fidem
dñi sequi uidr̃ eadem rõne p̃tor duasi

Expanded text:
quae eorundem nomine in parentes dominosue dari solent, diligentius admoneamusit, sive cum his qui in potestate parentis sunt, fere eadem iura servantur, ne verbosa fiat disputatio, dirigamus sermonem in personam servi dominique, idem in solidum praetor adversus dominum actionem pollicetur, scilicet quia qui ita contrahit fidem domini sequi videtur. Eadem ratione praetor duas
Abbreviated transcription (Latin):
xmaleficuis seruoꝵ
uebiti si furtum fẽc̃int. aut bona
rapũint. out dampnũ ded̾int. aut
inniriam cõmisserint. noxales acci¬
ones ꝓdite sunt. quib dño dãptia¬
to ꝑmutit᷑ aut litis e̾stinatõm suf¬
ferre. aut hunc hopũem noxe dede

Expanded text:
maleficiis servorum, veluti si furtum fecerint aut bona rapuerint aut damnum dederint aut iniuriam commiserint, noxales actiones proditae sunt, quibus domino damnato permittitur, aut litis aestimationem sufferre aut hominem noxae dede
Abbreviated transcription (Latin):
rãt. iquid cum eo enis rei gr̃a ci p̃¬
positus erit cont̃ccum fũit Ideo Aũ
ex̃cicoria appellatur: quia ex̃citor uocat᷑
is ad quem cotidiamis nanis questus ꝑ¬
tĩnet ¶Institoria locum ht̃ cunc cmł
quis caberne forte aut aiuilib nego¬
tiatõi seruũ p̃psuerit. ⁊ quid amꝰ eo

Expanded text:
s rei gratia cui praepositus erit contractum fuerit. ideo autem exercitoria vocatur, quia exercitor appellatur is ad quem cottidianus navis quaestus pertinet. institoria tunc locum habet, cum quis tabernae forte aut cuilibet negotiationi servum praeposuerit et quid cum e
Abbreviated transcription (Latin):
Qñ aut̃ q̃rittir qͣntum inpeculio sit añ
deducitur qͥcqriud dño serius que in po¬
testate enis sit debet ⁊ qd̾ suꝑest id so¬
ei debet sermis qui inpt̃ate dñisit.
nõ deducitur ex peculio. ueluti si n mlꝰ
ip̃tus peculio sit qd̾ eo ꝑtinet. ut sicͥs¬
iticario suo seruus debeat: id ex pecistio
qͥn is quoq qui ꝑ iussum dñi ccͣxerit.
ciq institoria uł ex̃citoria accio cõpe¬
tit. de peculio deq eo qd̾ inrem dñi
uersum est ag̾e possit. s erit ille stul¬
tissimus si omissa accõne qua si lcilbune
solidtm excͣctu consequi possit. sead
difficultatem ꝑducat ꝓbandi imem do¬
itm̃ hr̃e ut solidum sibi solui possit.

Expanded text:
 autem quaeritur, quantum in peculio sit, ante deducitur quidquid servus domino quive in potestate eius sit debet, et quod superest id soei debet servus qui in potestate domini sit, non deducitur ex peculio, veluti si is in huius ipsius peculio sit. quod eo pertinet, ut, si quid vicario suo servus debeat, id ex peculioquin is quoque, qui iussu domini contraxerit cuique institoria vel exercitoria actio competit, de peculio deque eo quod in rem domini versum est agere possit: sed erit stultissimus, si omissa actione qua facillime solidum ex contractu consequi possit, se ad difficultatem perducat probandi, in rem dotantum habere ut solidum sibi solvi possit.
Abbreviated transcription (Latin):
si dominus fuit qru tradidit. uel usu ca¬
pionem aut lone temporis prescriptio¬
nem. si dominus ñsit accemus dantisꝑ ã¬
mõnuisse suffic̃ quem ad̾m singube res¬
uobis ad quiruntur. ⁊Iam legatorum
iuis quo ⁊ ipso iuuire singule res uobis ad¬
quiriustur. it̃ fid̾i cõtuissormũ rbi sin¬

Expanded text:
si dominus fuit qui tradidit, vel per usucasi dominus fuit qui tradidit, vel per usucapionem aut longi temporis praescriptionem, si dominus non sit. Hactenus tantisper admonuisse sufficiat, quemadmodum singulae res adquiruntur: nam legatorum ius, quo et ipso singulae res vobis adquiruntur: item fideicommissorum, ubi sin
Abbreviated transcription (Latin):
ber estaiel ad dominum si seruus est sed
bone fidei possessor qnulu ceꝑit seruũ
quia eo modo dominus fit: exomnibꝰ
non possidet l ht̃ ius utendi fruendi. de¬
inde. quia sit seruum alienura esse Nõ
solum autem pprietas ꝑeosseruos iliquitͣ¬
b usufructum habetis ael quos bona
fide possessidetis. uelperliberam perso¬
nam que bona fide seruit ad quirit᷑
uobis s etiam possessio. loquimiut aũt
inutriusꝙ personaseundum dissinitõ¬
nem quam prorime e posuimus .i. si ꝙͣ¬
adepti łuerint Ex hũ itaꝙ: apparet ꝑli
beros homines quos neq iuri uestro
iustsam: nulla excausa uobis adquiri pꝰ¬
se. ⁊ hoc est quod dicitur. perexͣneam
personam nichil ad quiri posse excepto eo
quod ꝑlibam personam uelum ꝓprocura ÷¬
corem. placet ⁊ non solum scientib sed ⁊̃
ignorantib uobis adquiripossessiõnem:
secundum dun seneri constraitionẽ.⁊ ꝑ
hanc possessionem etiam dominium.

Expanded text:
ber est, uel ad dominum, si seruus est. Sed ber est, uel ad dominum, si seruus est. Sed bonae fidei possessor cum usucepit seruum, quia eo modo dominus fit, ex omni non possidet, sed habet ius utendi fruendi; deinde quia scit alienum seruum esse. De solum autem proprietas per eos servos in quibus usum fructum habetis vel quos bona fide possidetis, vel per liberam personam, quae bona fide vobis servit, adquiritur vobis, sed etiam possessio: loquimur autem in utriusque persona secundum definitionem quam proxime exposuimus, id est adepti fuerint. Ex his itaque apparet, per liberos homines, quos neque vestro sessionem, nulla ex causa vobis adquiri posse. et hoc est quod dicitur, per extraneam personam nihil adquiri posse: excepto eo quod per liberam personam, veluti per procuratorem, placet non solum scientibus, sed etiam ignorantibus vobis adquiri possessionem secundum divi Severi constitutionem et per hanc possessionem etiam dominium,
Abbreviated transcription (Latin):
suum habe̾re pocest. s sihes institutus̃ ut: q¬
nonalias nisiiussu nestro hereditatem ad¬
ire porest et si ubentibus uobis adietit:
uobis hereditas ad quiritur. ꝑ iñ ac siuoᷤᷤ
ip̃i heredes insitati essecis. et conueniẽ¬
der legatumscił pereos nobis ad qiuri᷑.
¶Thnsolum aurem ꝓprietas ꝑeos quos rapot̃¬
ade habetã ad quiritur uobis. sed etiam
possessio. cuiuscimꝙ cumrer possessionẽ
adepti fuerint: iduos possidere indemi¬
ni unde eciam pereos usn capio uellon¬
gui temporis p̃s cͥptõ uobis accdit ¶
his autem sermiꝰ uiquibꝰ tr̃usumfructum
habetis itaplacuit. ut quicquid exie ut̃a
uel operis sius adquirant. iduobis adicra
mimin ꝓprietatis ꝑdineat. Itaꝙ si is̃ serͣus
hes instiddus sit. legadum ue quid ei aut
pprietatis ad quaritur idẽ placet ⁊ d̾eo qui
deusufructuaario. sdem finc placet ⁊ de
sas adquiritur id uel ad ip̃m ꝑcaiet sili¬

Expanded text:
suum habere potest. sed si heres institutus sit, suum habere potest. sed si heres institutus sit, non alias nisi iussu vestro hereditatem adire potest: et si iubentibus vobis adierit, vobis hereditas adquiritur, perinde ac si vos ipsi heredes instituti essetis. et convenieis adquiritur. non solum autem proprietas per eos quos in potestate habetis adquiritur vobis, sed etiam possessio: cuiuscumque enim rei possessionem adepti fuerint, id vos possidere videmini. unde etiam per eos usucapio vel longi temporis possessio vobis accedit. De his autem servis, in quibus tantum usum fructum habetis, ita placuit, ut, quidquid ex re vestra vel ex operibus suis adquirant, id vobis adiciaminum proprietatis pertineat: itaque si iste seruus heres institutus sit legatumue quid ei aut proprietatis adquiritur. Idem placet de eo, qui de usufructuario, idem probatur etiam de sas adquiritur, id uel ad ipsum pertinet, si li
Abbreviated transcription (Latin):
familiai filiaue adquisunt. huis n fñfruc¬
dum quidẽ pũi adqͥret. dominium antan
apud eum remancat. ne quod ei suis labo¬
ribus uł ꝓsꝑa forduna accessit. hoc inaliũ
perueniens hucmosum ei ꝓcedat. ¶ Hoc ⁊¬
qͣuoꝵ anobis dispositum ÷ et mea sp̃e ne¬
gocii ubi parens filiura emançipando
exrebus que ad quisitionesu effigͥiunt: sͥ
parcem cectam renuere si uoluerit. licẽ¬
ciam ex anteriotibus conistitutionibus ha¬
brbar quasi ꝓp̃cio quodamtinodo emanci¬
patiomis et inbnmanum quidem accide¬
bat utfilus rerum suarum. exhac emant¬
patione domino pparte certia defrande¬
tur. ⁊ quod honons ei ex mancipatione
ad dstum est quod sui iuris effectus est:
hoc ꝑtetum dipmnudionem decrescat.
¶Ideoꝙ statnimu ut pareni ꝓtertiabonoꝵ
fruecur. protertia. dimidia potiturtis.
¶Item nobis adꝗuirtamr quod serui ur̃i o
alia causa ad quiunt hoc et enim nobi ᷤᷤ
ignorantibus et inuitis obuenit. ipse eñ
seruus. qui sa potestate alterius est: uicħ

Expanded text:
filiusfamilias adquisivit, huius usum fructum quidem patri adquirat, dominium autem apud eum remaneat, ne, quod ei suis laboribus vel prospera fortuna accessit, hoc in alium perveniens luctuosum ei procedat. Hocque a nobis dispositum est et in ea specie ubi parenex rebus quae adquisitionem effugiunt sibi partem tertiam retinere, si voluerat, licentiam ex anterioribus constitutionibus habebat, quasi pro pretio quodammodo emancipationis, et inhumanum quiddam accidebat, ut filius rerum suarum ex hac emancipatione dominio pro parte defraudetur, et, quod honoris ei ex emancipatione additum est, quod sui iuris effectus est, hoc per rerum deminutionem decrescat. ideoque statuimus, ut parens pro tertia bonorfruetur, pro tertia dimidia potiturus. Item vobis adquiritur, quod servi vestri alia causa adquirunt. hoc enim vobis et ignorantibus et invitis obvenit. ipse enim servus, qui in potestate alterius est, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
tin licͥuigͦ heredes fc̃i sitilsine cuus bono¬
rum possessiouem petieritis. uelsi quem
arrogaueritis. uel sicuius bona lib̾tatum
conseruandarum causa uobis addicta fu¬
erint: eius res omnes aduos omtͣaleunt.
testamento uel ab intestato aduos perti¬
rient. Et priui̾ est ut dehis iuspiciamus
que extestamento uobil obueniunt cona

Expanded text:
 ergo heredes facti sitis sive cuius bonorum possessionem petieritis vel si quem adrogaveritis vel si cuius bona libertatum conservandarum causa vobis addicta fuerint, eius res omnes ad vos transeunt. testamento uel ab intestato ad nos pertinent. 100 Et prius est, ut de his dispiciamus, quae nobis ex testamento obueniunt.
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝙ amisse tationem ẽe habendã
fuerit occuꝰ. nonsolum occisi sit esti¬
matio. sed eo amplius id ꝙͦ computa¬
dar. quanti dep̃ciati suit hi qui suꝑ¬
sunt slib̾um est arem eicuiseruus fu¬
erit ocsus expriuato idicio legis adͥ¬
lie dompnum ꝑseqiu. ⁊ capitalis cͥnimis
tum reũ fac̾e uapud secundum legis a¬
quilie inusu nonest.  apite tercio q¬
de omni cet̾o dampno cauetur. Itaꝙ si
pus seruum uel eam qua drupederi q̃
pecudum numero est uulnerlirit. siue
eam quadeupedem que pecudiati mi¬
nero non estꝰ uelica canem aut feram

Expanded text:
que amissae rationem esse habendam fuerit occisus: non solum occisi fit aestimatio, sed eo amplius id quoque computatur, quanto depretiati sunt qui supersunt. Liberum est autem ei, cuius servus fuerit occisus, et privato iudicio legis Aquiliae damnum persequi et capitalis criminis eum reum facere. Caput secundum legis Aquiliae in usu non est. Capite tertio de omni cetero damno cauetur. itaque si quis seruum uel eam quadrupedem, quae pecudum numero est, uulnerauerit siue eam quadrupedem, quae pecudum numero non est, uelut canem, aut feram
Abbreviated transcription (Latin):
tempora constat ius codicillorum inusu
los iutroduxit. Iam cum deced̾et inaffricam
scapsit codicillos celfõ confirmatos quibus
ab angusto pecũt perfidesttussum ut faceret
sentti fidei cõmissa prestabart ⁊ filialentu¬
li legata que iure noudetelut soluit. Dici¬
tur autem auõ: connocasse prudendes. inter
quos trebacium quoꝵ cuiꝰ tunc auctoritas ma¬
xuria erat. et quesisse an possit hoc recipi.
nec absonañ aiutis ratione est codicilloꝵ
usus et trebacium suasisse augusto quod di¬
ceret utilissimum et necessarium hoc eẽ ciui
bus ꝓpter magnas et longas ꝑegrinationes
ferisset: iam uenuim dubium erat quiti codicił¬
testõ factͥo potest quis codicillos facete. s ĩ testo¬
tus quis decedens fidei cõmittere codicillis po
ter uires habere codicilloꝯ quam si fp̾ili postea
uoluntate confirmentur: Sed dim seuerus ⁊
antoninus rescripseriuit exhis codicillis qui
destm̃ precedunt posse fid̾ei cõmissum peti si

Expanded text:
tempora constat ius codicillorum non futempora constat ius codicillorum non fulos introduxit. nam cum decederet in Africa scripsit codicillos testamento confirmatos, quibus ab Augusto petiit per fideicommissum ut faceretsecuti, fideicommissa praestabant, et filia Lentuli legata quae iure non debebat solvit, dicitur Augustus convocasse prudentes, inter quos Trebatium quoque, cuius tunc auctoritas maxima erat, et quaesisse, an possit hoc recipi nec absonans a iuris ratione codicillorum usus esset: et Trebatium suasisse Augusto, quod diceret, utilissimum et necessarium hoc civibus esse propter magnas et longas peregrinationes, fecisset, iam nemini dubium erat quin codiciento facto potest quis codicillos facere, sed et intestatus quis decedens fideicommittere codicillis potter vires habere quam si speciali postea voluntate confirmentur. sed divi Severus et Antoninus rescripserunt, ex his codicillis qui testamentum praecedunt posse fideicommissum peti, si
Abbreviated transcription (Latin):
ampluis est inutisiter relinquitur Gum. aĩt q
aliena res ꝑfid̾i cominissum reluorgntip: ne¬
oeẽ ÷ ei qͣui rogat᷑ est aut ipsam redimere ⁊ p̃
heres cim rogetur manumittere. uel legata¬
rius. uel fid̾ comissarus. nec inder est utrum
hered̾is aut legatarii uel etiam extranei sit
Itaꝙ ⁊ alienus seruus redimmi ⁊ manimtid. s¬
dxiuidicio enis qui reliquit ub̾tatem recepit
nonstatim extinguitur fidĩ cõmissaria libertaᷤᷤ
seo diffaitur quia possit tempore ꝓcedente
ubicumꝙ oc̃co redimendi serm t̾uent pre¬
scari libertas.sbui audem excausa fidei cõ¬
issi mapintttitur: nontestatoris fit lib̾t᷑
etiam si deltatoris sit. sed ⁊ eius qui manirmit¬
tit. At is qui directͥo testõ uber ẽe iubetur ĩpiꝰ
testatoris fit lib̾tus qui etiam orcimis appella¬
cur. n ec alius ullus directo extestõ lib̾tatem
habere potest quam qui utroꝙ tempore desta¬
doris suerit ⁊ quo faceret cestamentirart quo
mando. fidei tue cõmito. stoe perrade singu

Expanded text:
utiliter relinquitur. cum autem aliena res per fideicommissum relinquitur, necesse est ei qui rogatus est aut ipsam redimere et prheres eum rogetur manumittere vel legatarius vel fideicommissarius. nec interest, utrum heredis aut legatarii uel etiam extranei sit. Itaque et alienus seruus redimi et manumitti x iudicio eius qui reliquit libertatem percepit, non statim extinguitur fideicommissaria libertas, sed differtur, quia possit tempore procedente, ubicumque occasio redimendi servi fuerit, praestari libertas. qui autem ex causa fideicommissi manumittitur, non testatoris fit libertus, etiamsi testatoris servus sit, sed eius qui manumittit: at is qui directo testamento liber esse iubetur, ipsius testatoris fit libertus, qui etiam orcinus appellatur. nec alius ullus directo ex testamento libertatem habere potest quam qui utroque tempore testatoris fuerit, et quo faceret testamentum et quo mando, fidei tue committo, que perinde singu
Abbreviated transcription (Latin):
data est tam fino quam filie legatanał
editas. etiamsi alieno iuri subiecti st̃
tris. ¶ Sedcum ex hoc senatus consulto
stitũcionibus principaribus emendat¬
tum est ut adiimiutudinem filorumli¬
uanimue ⁊ nepotes neptesꝙ uocentur.
¶Sriendum autem est huriuscnodi suce¬
sionem que ex tͥmilliano et orphiciano de¬
foruntur eapitis dimimucione nouper
inui. ꝑpilam regulama qua noue here¬
dmatis tegntime capitis dirinuicione
uonpereunt. sedille sole que exlege. xii.
tabularim deferĩitur.  Niomissme si¬
endrim eciam illos liberos qui uulgoq̃si¬
tisunt. admatris hereditatẽ. ⁊ ħ senat᷑ con¬
sulto admutti ¶ Si expluribus leogi¬
ac illoꝵ porao ⁊ licet ante decesserint ꝙͣ
adierit adheredes tñ eorlmpertuiet¬
ontamos quonum̃o sunt aghati ethĩ qs
uloco aguatorum tam sipra dicta sena¬
& consustaqͣ uostra erexit ꝯstitutio. ꝓ¬
ximos cognatosuocat precor qͣ parte
uaturalis cognatio spectatur. Nara
aguadi capite ducuniuti qui quene.

Expanded text:
data est tam filio quam filiae legitima hereditas, etiamsi alieno iuri subiecti sunttris. Sed cum ex hoc senatus consulto stitutionibus principalibus emendatum est, ut ad similitudinem filioram filiarumque et nepotes et neptes vocentur. Sciendum autem est huiusmodi successiones, quae a Tertulliano et Orphitiano deferuntur, capitis deminutione non peremi propter illam regulam, qua novae hereditates legitimae capitis deminutione non pereunt, sed illae solae quae ex lege duodecim tabularum deferantur. Novissime sciendum est etiam illos liberos, qui vulgo quaesiti sunt, ad matris hereditatem ex hoc senatus consulto admitti. Si ex pluribus legiscit illorum portio et, licet ante decesserint qui adierint, ad heredes tamen eorum pertinetgitimos quo numero sunt adgnati et hi quos in locum adgnatorum tam supra dicta senatus consulta quam nostra erexit constitutio proximos cognatos praetor vocat. Qua parte naturalis cognatio spectatur. nam adgnati capite deminuti quique
Abbreviated transcription (Latin):
editatem aut antequam ad eat decesserit.
sũchilomagis legittimo uire sequentes ad¬
mittuntur bood it̾mpretores in ꝑfecto
iure corrigendes non intotum sine ãmi¬
niculo relinquebant. sed excognatorum
sionem magnatorura hereditatib nõ
eẽ. eis denegandam. quod satis absur¬
dum erat ut quod cognatis apretore aͦ¬
pertur est: hoc agnatiseẽ. reclusum.
Maxime cum in honore quidem tutelarũ
et primo gradu deficiente sequens succe¬
dit. ⁊ quod inhonore nõ optinebat. non
erat inlucto ꝑmissimi. ad legitꝰtunam
successionem nichilominus uocatur. eti¬
am parẽns qui contracta fiducia filiira
uel filiam nepotem uelueptem. ac dein¬
ceps emanapat quod exnoilta consticutõ¬
ge omni modo inducitur. utemãtipatões

Expanded text:
ereditatem aut antequam adeat decesserit, ereditatem aut antequam adeat decesserit, nihilo magis legitimo iure sequentes admittuntur. quod iterum praetores imperfecto iure corrigentes, non in totum sine adminiculo relinquebant, sed ex cognatorumsionem in adgnatorum hereditatibus non esse eis denegandam, cum satis absurdum erat quod cognatis a praetore apertum est hoc adgnatis esse reclusum, maxime cum in onere quidem tutelarum et primo gradu deficiente, sequens succedit, et quod in onere obtinebat non erat in lucro permissum. Ad legitimam successionem nihilo minus vocatur etiam parens qui contracta fiducia filium vel filiam, nepotem vel neptem ac deinceps, emancipat. quod ex nostra constitutione omnimodo inducitur, ut emancipationes
Abbreviated transcription (Latin):
troducebat. et penidus eas asuccessione ag¬
natorum repeslebat omm ana successioue
moogina donec pretores paulatim asper¬
itatem uiris cuulis corngentes siue quod de¬
est adimplentes. humano ꝓposito aliura ordi¬
nem suis edicas ad diderunt. et cognationuli
potior hẽtur ⁊ quaninis singulsari nu¬
inero usa lex proximũ uocet: tamen du¬
bium nonest quin ⁊ siptures sint eiusdẽ
sit gradus agnadorum pertineat adeos
heteditas proximus autem siquidem itul¬
lo cestamento fact̾o quisꝙ docesserit. per
hoc tempis renuiritut᷑. quo mortuus ẽ
is cuius de hereditate quͥeritur. strod si
facto testamendo quisquam decessent ꝑ
hoc tempus dequiritur. quo certumẽe.¬
tuo preximis ẽẽ. nicipiat qui monente ces¬
tadore nonerat proximullacebat
autem in eo genere percipiendarum here¬
ditarum successionem non ẽẽ .i. ut quam
proximus qui secundum ea que dixinuꝰ
nocatur adhereditatem aut siꝰp̾uerit ħ¬

Expanded text:
nducebat et penitus eas a successione adgnducebat et penitus eas a successione adgnatorum repellebat, omni alia successione incognita, donec praetores, paulatim asperitatem iuris civilis corrigentes, sive quod deest adimplentes, humano proposito alium ordinem suis edictis addiderant et, cognationis potior habetur. et quamvis singulari numero usa lex proximum vocet, tamen dubium non est quin et, si plures sint eiusdem  licet unus sit gradus adgnatorum, pertineat ad eos hereditas. Proximus autem, si quidem nullo testamento facto quisque decesserit, per hoc tempus requiritur quo mortuus est is cuius de hereditate quaeritur. quodsi facto testamento quisquam decesserit, per hoc tempus requiritur quo certum etuo, proximus esse incipiat qui moriente testatore non erat proximus. Placebat autem in eo genere percipiendarum hereditatum successionem non esse, id est ut, quamvis proximus, qui secundum ea quae diximus vocatur ad hereditatem, aut spreverit h
Abbreviated transcription (Latin):
cous an̾guinitatis iure tantum capiant
hereditatem si sorores sint: ulterius ñ¬
drtades etiam bongissimo gradri srat ad¬
nuttantur Qu decausa fr̃is tui aut pr̃ui
tui filie uel amidetue hereditas ad ceperti¬
net. tua uero ad illas nonpertinebat.Qd̾
ideo ĩ constitutum erat quia cõmodiras uide¬
batur ica uira constitui ut pleͬrumꝙ here¬
ditates admasculos confluerent. ¶ Sed qr
saue iniqurm erat inuniuersum eas quasi
extinneas repelli. pretor eas ad bonorum pꝰ¬
sessiouem a omittit. ea parce qua p̾roximi¬
tatis nomine bonorum possessionem pollioe¬
tur. Ex qua parte ita scilis adirtuntur.
si nec agnatiis ullus ueꝙ prorimior coguatꝰ
iuteruemat. ⁊ hec quidem lex .xii. cabu¬
larum nullo modo introduxit. sed simpli
cuiuscumq ad similitudinem suorum in¬
uicem ad successionem uocabat.Media
autera uiris prudentia que erat lege qͥ¬
dem xii. tabularum iunior: imperiali au¬
tem disposicione antẽrior subtilitade qua¬
dam excogitata peefatam differentiara ĩ¬

Expanded text:
consanguinitatis iure tantum capiant hereditatem si sorores sint, ulterius nditates, etiam si longissimo gradu sint, admittantur. qua de causa fratris tui aut patrui tui filiae vel amitae tuae hereditas ad te pertinebat, tua vero ad illas non pertinebat. quod ideo ita constitutum erat, quia commodius videbatur, ita iura constitui ut plerumque hereditates ad masculos confluerent. sed quia sane iniquum erat in universum eas quasi extraneas repelli, praetor eas ad bonorum possessionem admittebat ea parte qua proximitatis nomine bonorum possessionem pollicetur: ex qua parte ita scilicet admittuntur, si neque adgnatus ullus nec proximior cognatus interveniat. 3a. Et haec quidem lex duodecim tabularum nullo modo introduxit, sed simpliccuiuscumque gradus ad similitudinem suorum invicem ad successionem vocabat: media autem iurisprudentia quae erat lege quidem duodecim tabularum iunior imperiali autem dispositione anterior, subtilitate quadam excogitata, praefatam differentiam i
Abbreviated transcription (Latin):
legictimis ꝑsorus añpõi ⁊ sñ ulla diminu¬
cione filiorim suorum successionem ac¬
cipere excepta fratris et sororis persona
siue consanguinei sint sine sola cogna¬
tionis iurahabendes. Et quemad̾m eas
doti alii urcis ordiui legittimo p̃possui¬
mus. ita omnes fratres ⁊ sorores siue le¬
gntimi suit. siue non. ad capiendas he¬
reditates umul uocemus. ita damenu
siquidem sole sorores agnate uel cogna¬
ce et mater defuncti nel defunte suꝑsn
dimidiam quidem mater. alteram ne
uel fratribus solis uel etiam cum soro¬
li consuiere scituris eĩs quod situtores
liberi nonpetierint uel inlocum remo¬
ti uel excusati intra annum pedere ne¬
glexerint. ab eorum mp̃uberum mori¬
entium successione mercto repellentur.
Ilicet autem nulgo quesitus sit siliuᷤᷤ
filiane podest adbona eius mader ex
culliano seratus ꝯsuito admita¬

Expanded text:
legitimis personis anteponi et sine ulla deminutione filiorum suorum successionem accipere, excepta fratris et sororis persona, sive consanguinei sint sive sola cognationis iura habentes, ut quemadmodum eam toto alio ordini legitimo praeposuimus, ita omnes fratres et sorores, sive legitimi sint sive non, ad capiendas hereditates simul vocemus, ita tamen ut, si quidem solae sorores cognatae vel adgnatae et mater defuncti vel defunctae supersint, dimidiam quidem mater, alteram vervel fratribus solis vel etiam cum soroli consulere: scituris eis quod, si tutores liberis non petierint vel in locum remoti vel excusati intra annum petere neglexerint, ab eorum impuberum morientium successione merito repellentur. Licet autem vulgo quaesitus sit filius filiave, potest ad bona eius mater ex Tertulliano senatus consulto admit
Abbreviated transcription (Latin):
librtorum semper uideantur contracta fi¬
duciafieri cum apud antquos non aliter
hoc optinebat. nisispecialiter contracta
fiducia parensua mumnisisset
iure utebatur ⁊ etiam p̃ponebat mascu¬
lorum ꝓgeniẽ. ⁊ cos qui ꝓfeminini sexꝰ
necessitudine sibi iungiitur ad eo explł¬
ebat. ut nec quidem intermatrem ⁊ fi
Adiuccessiones bonorum possessionem¬
iuris auguste postea emendade sunt. ⁊ pͥmꝰ
quidem ouius elaudius ñti ad solatiura li¬
b̾orum amissorura legittiram eorum de¬
tulit hereditatem Post ea autem senatꝰ
consulto certulliand quod diui adriaui
temporibus factum est plenissime detͥsti
successione mater non etiam aiue def᷑¬
enda santum est ut mater ingemia
trium liberorum ius habens libertina.
.iiii. ad boua filiorum filiarumue admit¬
tatur intestatorum mortuorum licet
inpotestate parentis ut scilis cum alie¬
no uiri subiacta est. uissu elus ad eat cu¬

Expanded text:
liberorum semper videantur contracta fiducia fieri, cum apud antiquos non aliter hoc obtinebat nisi specialiter contracta fiducia parens manumisisset. iure utebatur et praeponebat masculorum progeniem, et eos qui per feminini sexus necessitudinem sibi iunguntur adeo expellebat, ut ne quidem inter matrem et fad successionem bonorum possessionee postea emendatae sunt. et primus quidem divus Claudius matri ad solatium liberorum amissorum legitimam eorum detulit hereditatem. Postea autem senatus consulto Tertulliano, quod divi Hadriani temporibus factum est, plenissime de tristi successione matri, non etiam aviae deferenda cautum est: ut mater ingenua trium liberorum ius habens, libertina quattuor ad bona filiorum filiarumve admittatur intestatorum mortuorum, licet in potestate parentis est, ut scilicet, cum alieno iuri subiecta est, iussu eius adeat, c
Abbreviated transcription (Latin):
constitutiones uocant. extat. successio¬
nem quo qͦmodo amplectitur: cunc ex le¬
gnati peruirilis sexus ꝑsonas eognatio
qui et consanguinei uocantur nec re.¬
quiritur an etiam eaudem matrem ha
buerint. Item pr̃nus frĩs fillio et inũi¬
cem is illi agnatus est. Godem uum̃o
sunt fratres paterueles .i. qui exduobꝰ
fratribus procreati sunt. qui etiam ꝯ¬
sobrini uocantur..Quatatione t̃ plu¬
res gradus aguationis peruenire po¬
terimus. hii qnͣoꝙ qui post mortẽ pr̃ias
tur. Nont̾arã ominibus sunul aguatis
dat lex hereditatem. sed his qui tunc proximi¬
ore gradusunt. cum certͥum eẽ. ceperit a¬
liquem iuitestatum decessisse. Padoptio¬
nem quoꝙ agnationis uis consitit. auielu¬
ti interfilios natũrales et eos quos pater
eorum adoptauit. Nec dubiura est. quin
iupprie conianguiuei appellentur. Item si
quis excet̾is agnãis tiuqͣ uelim frater aut
pr̃uus aut demꝙ is qui loagiorura gradu

Expanded text:
constitutiones vocant, extat aut successioconstitutiones vocant, extat aut successionem quoquo modo amplectatur: tunc ex legnati qui etiam consanguinei uocantur, nec reqbuerint. item patruus fratris filio et invicem is illi adgnatus est. eodem numero sunt fratres patrueles, id est qui ex duobus fratribus procreati sunt, qui etiam consobrini vocantur. qua ratione etiam ad plures gradus adgnationis pervenire poterimiura. non tamen omnibus simul adgnatis dat lex hereditatem, sed his qui tunc proximo gradu sunt cum certum esse coeperit aliquem intestatum decessisse. Per adoptionem quoque adgnationis ius consistit, veluti inter filios naturales et eos quos pater eorum adoptavit nec dubium est, quin proprie consanguinei appellentur: item si quis ex ceteris adgnatis tuis, veluti frater aut patruus aut denique is qui longiore gradu