comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aute fati do. habetis fructũ ur̃m insc̃ificationẽ: finẽ uͦ uitã et̾na.¬
a peccato autẽ ñ liberos. ne sibi hoc tribuerent: sed uigilantis¬
simne maluit dicere liberatos. p̃ferens hoc ad illã dni sententiã¬
siuos filius liberauerit. tc̃ uere liberi eritis Sed hȩc uoluntas
quȩ libera ẽ in malis qi delectat᷑ malis. ido liłu in bonis ñ ẽ qi
liberata ñ ẽ Nec potest homo boni aliqͥd uelle: nͥ adiuuet᷑ ab
eo qͥ malũ ñ potest uelle: Liberos autẽ dicimꝰ ad facienda opera
pietatis eos quib dicit apł̃s. Nunc aut̃ẽ liberati a pecẽo serui aut̃
facti do. habetis fructũ ur̃m insc̃ificationẽ : fuĩe uͥ uitã ȩt̾nã: hc̃

Expanded text:
i deo habetis fructum uestrum in sanctificationem, finem uero uitai deo habetis fructum uestrum in sanctificationem, finem uero uitaratos\', a peccato autem non liberos, ne sibi hoc tribuerent, sed uigilantissime maluit dicere \'liberatosSi Filius vos liberaverit, vere liberi eritis . Sed haec voluntas quae libera est in malis, quia delectatur malis, ideo libera in bonis non est, quia liberata non est. Nec potest homo boni aliquid velle, nisi adjuvetur ab eo qui malum non potest velle. Liberos autem dicimus ad facienda opera pietatis, eos quibus dicit Apostolus. « Nunc autem liberati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificat
Abbreviated transcription (Latin):
queso potest serui ad dicti ẽẽ libertas: nͥ quando eũ pecca¬
re delectat: Liberalit̾ enĩ seruit: qͥ sui dñi uoluntatẽ li¬
bent᷑ facit: ac ꝑ hoc ad peccandũ liber ẽ. qͥ peccati seruusẽ
Unde ad iuste faciendũ liber ñ erit: nͥ a peccato liłutus esse
ad bene faciendũ ista lib̾tas unde erit. homini addicto &
uendito: ñ redimat cͣuius illa uox ẽ. Si uos filius liberaue¬
rit tc̃ uere liberi eritis: Liberi enĩ a iusticia ñ sunt. tusi
arbitrio libertatis : liberi autẽ a peccato ñ fuuit. ñ gratia
saluatoris. Propt᷑ qđ ad mirabił doctor. etiã uerba ipsa discre
uit. Cũ enĩ inqͥt seruiessetis peccati: liberi fuistis iusticiȩ.
Quẽ gͦ tẽ fructũ habiustis in his in qͥb nc̃ erubestitis est enĩ
quȩdã confusio temporalis utilis ꝑturbatio animi respicien¬
tis peccata sua. respiciendo horrentis: horrendo erubescen.¬
tis. erubescendo corrigentis: Q hane. fusionẽ ñ habebit et̾nã¬
‸ habebit:

Expanded text:
quaeso, potest servi addicti esse libertas, nisi quando eum peccare delectat? Liberaliter enim servit qui sui domini voluntatem libenter facit, ac per hoc ad peccandum liber est qui peccati servus est. Unde ad juste faciendum liber non erit, nisi a peccato liberatus, essead bene faciendum ista libertas unde erit homini addito et vendito, nisi redimat eum, cujus illa vox est: « Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . » Liberi enim a justitia non sunt, nisi arbitrio libertatis; liberi autem a peccato non sunt, nisi gratia Salvatoris. Propter quod admirabilis doctor etiam verba ipsa discreim, » inquit, « servi essetis peccati, liberi fuistis justitiae. Quem ergo fructum tunc habuistis in his, in quibus nunc erubescitis. » Est enim quaedam confusio temporalis utilis, perturbatio animi respicientis peccata sua respiciendo horrentis; horrendo; erubescentis; erubescendo corrigentis. Qui hanc confusionem non habebit, aeternam habebit.
Abbreviated transcription (Latin):
sublege .s subgr̃a: Idem uidet᷑ cẽ sensus. qͥ sup̃ expositus ẽ.: ubi
dicit. Qͥa gͥ: ꝑ manebimꝰ in peccato. ut grã habundet: Hoc
solũ ẽ qd uidet᷑ habere differentiã. qđ ibi quasi his qͥ ñdũ disces¬
serint a peccato dici uidet᷑ ie ꝑmaneant ieo: hic uͦ taquã
abhis qͥ iã discesserint apeccato. fieri uidet᷑ interrogitio Et
ibi ut quasi grã quȩ ñdũ erat habundaret: hic autẽ tanquã
p̃sente ia grã dicit. qm̃ ñ sumꝰ sublege .s sub grã: Absit: An¬

Expanded text:
 Idem videtur esse sensus, qui supra expositus est, ubi  Idem videtur esse sensus, qui supra expositus est, ubi dicit: « Quid ergo? Permanebimus in peccato, ut gratia abundet? » Hoc solum est quod videtur habere differentiam, quod ibi quasi his qui nondum discesserunt a peccato dici videtur, ne permaneant in eo; hic vero tanquam ab his qui jam discesserint a peccato, fieri videtur interrogatio. Et ibi, ut quasi gratia quae nondum erat, abundaret; hic autem tanquam praesente jam gratia dicit, quoniam non sumus sub lege, sed sub gratia.
Abbreviated transcription (Latin):
peccato. & uiuentes dõ : & mẽbra nr̃a arma iusticiȩ militantia
ei. cii ea deseruire iustissimũ ẽ Bene autẽ metaphorã su¬
periꝰ ꝓpositã exequit᷑: ut in regno peccati mebra nr̃a. arma
nominaret iniqͥtatis: rursũq arma iusticiȩ nominaret in regno d
telã. Cũ de nob̾ dicit. peccatũ inqͥt uob̾ ñ dnabit᷑: cũ de falua¬
tore loquit᷑ dieit. mors ei ñ dñabit᷑. Mortis eñĩ mes fuit locus.
peccati nullus: N ob̾ ũ dici ñ debuit. mors uob ñ dnabit᷑. quam
cauere ñ possumꝰ : s peccatũ uob̾ ñ dnabit᷑. qđ sine dubio uta¬
re possumꝰ. N eiũ estis sub lege. s sub gr̃a. Lex data ẽ. ut gra
plebat᷑: sed uitio prudentiȩ carnis: Q đ uitiũ ꝑ legẽ demonstran¬
dũ: ꝑ gratiã sanandũ fuit. Sub lege positis ñ sub gra. dnabait᷑
Grã quippe adiuuat ut sit quisq legis factor. siuẽ sũb lege qͥs

Expanded text:
peccato, et viventes Deo; et membra nostra arma justitiae militantia peccato, et viventes Deo; et membra nostra arma justitiae militantia ei, cui ea deservire justissimum est. Bene autem metaphoram superius propositam exequitur ut in regno peccati membra nostra arma nominaret iniquitatis, rursumque arma justitiae nominaret in regno Detelam. Cum de nobis dicit, « peccatum, inquit, vobis non dominabitur, cum de Salvatore loquitur, dicit, mors ei non dominabitur. » Mortis enim in eo fuit locus, peccati nullus. Nobis vero dici non debuit, mors vobis non dominabitur, quam cavere non possumus, sed peccatum vobis non dominabitur, quod sine dubio vitare possumplebatur, sed vitio prudentiae carnis. Quod vitium per legem demonstrandum, per gratiam sanandum fuit. Sub lege positis, non sub gratia, dominabatur Gratia quippe adjuvat, ut sit quisque legis factor, sine qua sub lege quis
Abbreviated transcription (Latin):
ut meminerit qd scriptũ ẽ: In om̃ib memorare nouissima
tua: & ñ quã peccab Regni gͦ peccati: sedes ẽ corpꝰ. lex regni.
lex membroꝵ eiꝰ. fxercitus. supͣ scriptꝰ. Potestas concupiscentia:
Regnũ. desiderioꝵ obȩdientia. firmam̃tũ regni. qđ sequitur.
S neq exhibeatis mẽbra ur̃a arma iniqͥtatis peccato Qd facere
hoc ẽ ꝓ regno peccati puguare & iniquissimũ ẽ membra ado
creata. & dicata do. arma exhibere peccato. Sed exhibete uos do:
Intuere ꝑ singła. sapientiã pauli Ubi dic̃ arma ñ ẽẽ p̃benda
peccato ł iniqͥtati: ñ nos. s mẽbra nr̃a ponit Ubi uͦ suadet ut nos
hoc ẽ animã. ł ꝓpositũ cordis: ut cũ pͥmũ nosmet ipsos ex hibu
iusticiȩ: Rursus si peccati concupiscentiã mortificemꝰ in cor¬
pore nr̃õ mortali. efficiem᷑ tãquã ex mortuis uiuentes: mortui

Expanded text:
ut meminerit quod scriptum est: « In omnibus memorare novissima ut meminerit quod scriptum est: « In omnibus memorare novissima tua, et nunquam peccabis . » Regni vero peccati sedes est corpus; lex regni lex membrorum ejus; exercitus, supra scriptus, potestas, concupiscentia; regnum, desideriorum obedientia: firmamentum regni, quod sequitur: « Sed neque exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato. » Quod facere, hoc est pro regno peccati pugnare. Et iniquissimum est, membra a Deo creata et dicata Deo arma exhibere peccato. VERS. 13.-- « Sed exhIntuere per singula sapientiam Pauli. Ubi dicit arma non esse praebenda peccato vel iniquitati non nos, sed membra nostra ponit. Ubi vero suadet, ut noshoc est animam vel propositum cordis: ut cum primum nosmetipsos exhibuerciamus arma justitiae. Rursus si peccati concupiscentiam mortificemus in corpore nostro mortali, efficiemur tanquam ex mortuis viventes, mortui
Abbreviated transcription (Latin):
pore nr̃o curcũ ferentes Odit eiũ peccatũ. erucis xp̃i memo¬
riã: & imitatioĩs eiꝰ affectũ refugit Uerillo erucis apparen¬
te. totꝰ ille malitiȩ sp̃uał exercitꝰ continuo disparet : pec¬
catũ ñ subsistit. Nec impossibile ẽ. qđ p̃cepit apłs: Non eni
ait ñ sit: sed ñ regnet in corpore ur̃o peccatũ In ẽ peccatũ
cũ delectaris : reguat cũ consentis: Non deleclari aliqͣndo¬
omĩno impossibile ẽ: Nonꝗͣ uͦ consentire : adiuuante gra in possi¬
bile ñ ẽ. Ex quadã parte heres do. ex qͦđa scło: Parstua. caro
tuad. concupiscentiȩ suȩ languore rebellat aduersũ te: Languor
iste tyrannꝰ ẽ Mlens coherens do ñ deficiat. ñ se dimittat
Magnũ aduitoriũ habet uincet si in pugnando ꝑseueret:
Sepe colbita concupiscentia deficiet: & ñ ẽe̾ incipiet In corpo¬
re inqͥt mortali: Non sine causa. addidit mortali: sed uel ut sug¬
gerat corpꝰ ẽẽ mortale. id ÷ habile mortificationi: uł mortale.

Expanded text:
pore nostro circumferentes. . » Odit enim peccatum, crucis Christi memoriam, et imitationis ejus affectum refugit. Vexillo crucis apparente, totus ille malitiae spiritualis exercitus continuo disparet; peccatum non subsistit. Nec impossibile est quod praecepit Apostolus. Non enim ait, non sit; sed, non regnet in corpore vestro peccatum. Inest peccatum dum delectaris, regnat cum consentis. Non delectari aliquandoomnino impossibile est. Nunquam vero consentire, adjuvante gratia impossibile non est. Ex quadam parte haeres Deo, ex quadam saeculo. Pars tua, caro tua concupiscentiae suae languore rebellat adversum te. Languor iste tyrannus est. Mens cohaerens Deo non deficiat, non se dimittat. Magnum adjutorium habet, vincet, si in pugnando perseveret. Saepe cohibita concupiscentia deficiet, et non esse incipiet. « In corpore, inquit, mortali. » Non sine causa addidit mortali, sed vel ut suggerat corpus esse mortale, id est habile mortificationi, vel mortale,
Abbreviated transcription (Latin):
ui facti iusticiȩ consuetudinis necessitatẽ. & indignã peccati ab¬
iecerant seruitutẽ: qr insolitũ ⁊ difficile ẽ mutare affectum:
& sic̃ scłaris sapientia dicit. membra coherentia absq sangui¬
nis damn o separari inpossibile ẽ: Obedistis autẽ in eã formã
ui qͣ tͣditi estis Ecce mutatꝰ affectus: & ꝓ qͦ uere debet᷑ gratiaꝵ
actio: Uidet᷑ hic aliquib apłm ñ sentire unũ eẽ. doctrinã.
& formã doctrinȩ: s minꝰ aliqͥd significare formã doctrinȩ
quã ipsã doctrinã: ut forma doctrinȩ sit qđ hic uidemꝰ ꝑ
speculũ & in eniginate. doctrina uͦ uide facie ad faciem:
Uel forma doctrinȩ ẽ consumata ⁊ bene formata doctrina
iusticiȩ. Alii alit̾ Proponunt enĩ tres formas in doctrina
fidei : Rationalẽ. uitellectualẽ. sꝑualẽ Rationał. ẽ in sacra¬
m̃tis & morib apta illis hominib quib dñs dic̃ in paraboł¬

Expanded text:
consuetudinis necessitatem, et indignam peccati abjecerunt servitutem, quia insolitum et difficile est mutare affectum, et sicut saecularis sapientia dicit, membra cohaerentia absque sanguinis damno separari, impossibile est. « Obedistis autem in eam formam in quam traditi estis. » Ecce mutatus affectus: et pro quo vere debetur gratiarum actio. Videtur hic aliquibus Apostolum non sentire unum esse, doctrinam, et formam doctrinae sed minus aliquid significare formam doctrinae quam ipsam doctrinam, ut forma doctrinae sit quod hic videmus per speculum et in aenigmate; doctrina vero, videre facie ad faciem. Vel forma doctrinae est consummata et bene formata doctrina justitiae. Alii aliter; proponunt enim tres formas in doctrina fidei; rationalem, spiritualem, intellectualem. Rationalis est in sacramentis et moribus, apta illis hominibus, quib
Abbreviated transcription (Latin):
ex hibere. Nã pęna corporis & si ñ a uoluntate. tam̃ reuocat
penȩ corporis choibere ñ debeant: Siẽ gͥ ille ẽ iniquissimꝰ.¬
quẽ nec pȩnȩ corporales deterrent. ab inmundis oꝑib sordidȩ uo¬
luptatis. ita ille iustissimꝰ qͥ nec pęnarũ corporaliũ terrore reuocat᷑
Asc̃ĩs oꝑib luminosȩ learitatis. Sed humanũ tͥ dico o homo Ama
iusticiã: sic̃ amasti iniqͥtatẽ. Ininiqͥtate. secutus es uoluptatem:
ꝓ iusticia tolera ꝑsecutionẽ. Uentũ ẽ ad asꝑa. horrenda. truculen¬
ta. minapia calca. frange. & transt: O amare. oire .o. sibi pire:

Expanded text:
exhibere. nam poena corporis etsi non a uoluntate tamen reuocat exhibere. nam poena corporis etsi non a uoluntate tamen reuocat poena corporis cohibere non debeat. Sicut ergo ille est iniquissimuquem nec poenae corporales deterrent ab immundis operibus sordidae voluptatis; ita ille justissimus, qui nec poenarum corporalium terrore revocatur a sanctis operibus luminosae charitatis. Sed humanum tibi dico, o homo: Ama justitiam, sicut amasti iniquitatem. In iniquitate secutus es voluptatem; pro justitia tolera persecutionem. Ventum est ad aspera, horrenda, truculenta, minantia; calca, frange et transi. O amare, o ire, o sibi perire,
Abbreviated transcription (Latin):
E. ipse sibi conformat rationẽ: ñ ut eũ capiat. s aluminata a
es. aliqͥ modo in eũ consentiat De pͥma gͥ doctrine forma. dieit
hic apłs in qͣ illi traditi sunt. qͥ obedienter semet ipsos in eam
tẽ ur̃am Prudens uerbi dispensator in pͥma eos forma doctri¬
nȩ uidens ꝓfecisse. humana sic̃ hominib censet eẽ cõmnten¬
da: eũ diuna mallet si supͣ hominẽ aliquantulũ eos ꝓfe¬
auando exhibiustis mẽbra ura iniqͥtati ad flagitia ꝑpetran¬
da timor uos ducebat ad peccatũ: ansuauitas peccatis Res¬
pondebitis. siiauitas Ad peccandũ gͦ suauitas dueit:adiui¬
ticiã ũ timor inpingit: hoc in humanũ ẽ. Potius humanũ
ẽ. ut sicut hoc. sic & illud Sicut in uob̾ fuit hactenꝰ. libido
uoluptas ꝙ peccati: sic amodo delectatio sit caritasq i usticie.
Et hȩc qͥde ñ dũ uidet᷑ ꝑfecta. s. q̃dam᷑ adulta iusticia. Plus
quippe seruitutis debet᷑ iusticiȩ: quã peccato solent hoĩnes

Expanded text:
 illuminata ab eo, aliquando in eum consentiat. De prima ergo doctrinae forma dicit hic Apostolus, in quam illi traditi sunt qui obedienter semetipsos in eam tem vestram. » Prudens verbi dispensator in prima eos forma doctrinae videns profecisse, humana sicut hominibus censet esse committenda, cum divina mallet, si supra hominem aliquantulum eos profee, « dico. » Quando exhibuistis membra vestra iniquitati ad flagitia perpetranda, timor vos ducebat ad peccatum, an suavitas peccati? Respondebitis, suavitas. Ad peccatum ergo suavitas ducit; ad justitiam vero timor impingit? Hoc inhumanum est. Potius humanum est, ut sicut hoc, sic et illud. Sicut in vobis fuit hactenus libido voluptasque peccati; sic amodo delectatio sit, charitasque justitiae Et haec quidem nondum videtur perfecta, sed quodammodo adulta justitia. Plus quippe servitutis debetur justitiae quam p
Abbreviated transcription (Latin):
ibu dno ur̃o. Non gͦ regnet peccatũ in ur̃o mortali corpore: Si
ergo regnat peccatũ: Rex ẽ: Utiq rex ẽ peccatũ. & suũ habet
exercitũ. sibi militante. & parentẽ suis legib quȩ carni inscrip¬
tȩ sunt. & mẽbris corporis. in qͦ ius regni optinuit: Exercitꝰ eiꝰẽ.
Que ꝙ de regno peccati st̃ : qͥ ea oꝑant᷑. regnũ dĩ ñ ꝯsequent᷑.
Nã & hereses in exercitu illo adnumerant᷑: de inflato sensu
concupiscit adu̾sus sꝑm Nisi uͦ potestatẽ peccati in corpore

Expanded text:
et peccatum in vestro mortali corpore. » Si enim regnat peccatum, rex est. Utique rex est peccatum, et suum habet exercitum sibi militantem, et parentem suis legibus, quae carni inscriptae sunt et membris corporis, in quo jus regni obtinuit. Exercitus enim eQuae quia de regno peccati sunt, qui ea operantur, « regnum Dei non consequentur . » Nam et haereses in exercitu illo annumerantur, de inflato sensu concupiscit adversus spiritum. Nisi vero potestatem peccati in corpore
Abbreviated transcription (Latin):
stipen diũ autẽ usticiȩ uita ȩterna : maluit dicere. grã autẽ
di uita ȩterna: ut hicͣ intelligeremꝰ ñ ꝓ meritis nr̃is dm nos ad
cia est: Unde ne & hȩc preter mediatorẽ aliqua alia uia
quereretur. a diecit: In xp̃o iħu dño nr̃o.¬
atĩus ia in suꝑiorib de iusticiis legis & fidei disputans apłs ꝓ uders
docuit: deinde ex collatione ueteris ade & noui. suꝑ eminentiã
eis gr̃e ui qua eos reconciliauerat ostendens. in ea positos ad ariater¬
ton. id: eã quã dicunt inpeccantiã. & ad fidi oꝑa plurimũ ex sus¬
cepti baptismi mysterio animauit: & ad transeundũ a seruitute
litterȩ ad libertatẽ sꝑs quȩ sunt tercia hominis. uel pͦpłi di. Nc̃
iã imitans eũ cui seruiebat in euangłio filii eiꝰ. cuiꝰ miscdia plena
ẽ terra. & tam̃ singillatĩ fingit corda singuloꝵ. & intellig̾ omnia
oꝑa eoꝵ: fomã morał doctrinȩ euidentius ad sumit. imperitꝰ
nr sermone. & si ñ scientia: in qua singuloꝵ conscientias conue¬

Expanded text:
Stipendium autem justitiae vita aeterna, maluit dicere: Gratia autem Dei vita aeterna, ut hinc intelligeremus, non meritis nostris Deum nos ad et haec ne praeter mediatorem aliqua alia uia quaereretur, adiecit: In Christo Iesu dominoLatius jam in superioribus de justitiis legis et fidei disputans Apostolus prodocuit; deinde ex collatione veteris Adae et novi, supereminentiam eis gratiae, in qua eos reconciliaverat, ostendens, in ea positos, ad eam quam dicunt impeccantiam, et ad fidei opera plurimum ex suscepti baptismi mysterio animavit; et ad transeundum a servitute litterae ad libertatem spiritus, qua sunt tertia hominis vel populi Dei. Nunc jam imitans eum cui serviebat in Evangelio filii ejus, cujus misericordia plena est terra, et tamen sigillatim fingit corda singulorum, et intelligit omnia opera eorum; formam moralis doctrinae evidentius assumit, imperitus noster sermone, etsi non scientia, in qua singulorum conscientias conve
Abbreviated transcription (Latin):
ydolis nolitr manducare ꝓpt̃ illũ qͥ indicauit : at
proptet consticitiã conscientiuam aute dleo ñ tiã¬
sed alterius: ut quid enĩ libertas mea iudicatur ab
alia conscientiaͦ si ego cũ gr̃a participo. aut quid
blasphomor ꝑ to qđ gras agoͦ Siue ergo man¬
ducatis siue bibitis uel aliud facitis. omĩa in głam
di facite. Sine offensione estote iuideis & genti¬

Expanded text:
manducare propter illum qui indicauit et propter conscientiam. conscientiam autem dico non tuased alterius. ut quid enim libertas mea iudicatur ab alia conscientia? si ego cum gratia participo, quid blasphemor pro eo quod gratias ago ? siue ergo manducatis, sine bibitis, uel aliud quid facitis, omnia in gloriam dei facite. sine offensione estote Iudaeis et gent
Abbreviated transcription (Latin):
unxit nos. ds: & qui signauit nos. & dedit pignꝰ
sp̃s in cordib nr̃is. Ego autẽ testẽ dđm in uoco
in animam meã. qđ parcens uobis ñ ueni ultra co¬
rinthum: ñ quia dominamur fidei ur̃ȩ s adiuto¬
res sumus gaudiĩ ur̃i. fide enĩ statis. Statui autẽ
hoc ipse aput me ne iterũ in tristicia uenirem
ad uos. si enĩ ego contristo uos. & quis est qui me
letific&. nisi qui contristat᷑ ex me. Et hoc ipsum¬
seripsi uobis ut non cũ uenero tristiciam super
tristiciam habeam. de quibus oportuerat me gaude¬
re : c̃fidens in omibus uobis. quia meũ gaudium
omiũ ur̃m est. Nam ex multa tribulatione & an¬
gustia cordis scripsi uobis ꝑ multas lacrimas. ñ
ut contristemini s ut sciatis quã caritatẽ ha

Expanded text:
unxit nos Deus et qui signavit nos et dedit pignus Spiritus in cordibus nostris ego autem testem Deum invoco in animam meam quod parcens vobis non veni ultra Corinthum non quia dominamur fidei vestrae sed adiutores sumus gaudii vestri nam fide stetistis statui autem hoc ipse apud me ne iterum in tristitia venirem ad vos si enim ego contristo vos et quis est qui me laetificscripsi vobis, ut non, cum venero, tristitiam super tristitiam habeam, de quibus oportuerat me gaudere, confidens in omnibus vobis quia meum gaudium omnium vestrum est. Nam ex multa tribulatione et angustia cordis scripsi vobis per multas lacrymas; non ut contristemini, sed ut sci
Abbreviated transcription (Latin):
ad seipsam collecta ⁊ subleuata modulũ suum intelligit. ⁊ qr oĩa
corporalia transcendat cognoscit. atq ab intellectu suo ad auctoris
intellectũ tendit. tanto differentiꝰ oꝑari inea incipit intellectꝰ di
ab intellectu suo. quanto a natura animȩ differt natura luminis
incircũscripti. Qđ enĩ intelligit anima capit. illo aut̃ intellectu.
m qͣuodam inusitato ñ capit s capit᷑. fitq ei quiddã sensibile. qd̃
solus amor illuminatꝰ sentire ꝑmutit᷑. suauitas quedã non quam a¬
quedã sꝑandarũ rerum substantia solidissima.: argumentũ cer¬
tissimũ non apparentũ. ficdi xp̃ianȩ testimoniũ dñi fidele. sapien¬
tiã prestans paruulis: Paruuoid̾enĩ ⁊ quietd. suꝑ quẽ sp̃s cłi re

Expanded text:
ad seipsam collecta et sublevata modulum suum intelligit, et quia omnia ad seipsam collecta et sublevata modulum suum intelligit, et quia omnia corporalia transcendat cognoscit, atque ab intellectu suo ad auctoris intellectum tendit, tanto differentius in ea operari incipit intellectus Dei ab intellectu suo, quanto a natura animae differt natura luminis incircumscripti. Quod enim intelligit anima, capit; illo autem intellectu modo quodam inusitato non capit, sed capitur, fitque ei quiddam sensibile, quod solus amor illuminatus sentire permittitur, suavitas quaedam, non quam aquaedam sperandarum rerum substantia solidissima, argumentum certissimum non apparentium , fidei Christianae testimonium Domini fidele, sapientiam praestans par
Abbreviated transcription (Latin):
inuestiget: S mens nr̃a suncarnalib imaginib fuerit sparsa. nequa¬
quã uł se uł anime naturã considare sufficit. qr ꝑquot cogitationes
ducit᷑. quasi ꝑtot oͦstacula cecat᷑: Primus gͦ gradus est. ut se ad se col¬
ligat. Scd̃s: ut uideat qualis est collecta: Tertius ut suꝑsemet ipsam
surgat: ac se incontẽplatione auctoris inuisibilis subiciat. S se adse
nullomͦ colligit. nisi pͥus didicerit t̾renarum atq celestiũ imaginũ
fantasmata abocłis m̃tis cõpescere. quicquid de usu. quicqͥd de audi¬
tu. quicqͥd de odoratu. quicquid de tactu ⁊ gustu corporeo. cogitationi
eiꝰ occurrerit. respuere atq calcare: quatinꝰ se talem querat intꝰ. qua¬
lis sine istis est: Nam hȩc quando cogitat: quasiquasdã umbras cor¬
poꝵ introrsus uersat: Abicienda gͦ sunt omĩa manudiscretionis
ab ocłis m̃tis quatinꝰ talem se anima consid̃et. qualis subdo suꝑ
corpus creata est: Postquam uͦ iam ñ ad seipsam anima turbata s

Expanded text:
investiget. Sed mens nostra, si in carnalibus imaginibus fuerit sparsa, nequaquam vel se, vel animae naturam considerare sufficit; quia per quot cogitationes ducitur, quasi per tot obstacula caecatur. Primus ergo gradus est, ut se ad se colligat; secundus, ut videat qualis est collecta; tertius, ut super semetipsam surgat, ac se in contemplatione auctoris invisibilis subjiciat. Sed se ad se nullomodo colligit, nisi prius didicerit terrenarum atque coelestium imaginum phantasmata ab oculis mentis compescere; quidquid de visu, quidquid de auditu, quidquid de odoratu, quidquid de tactu et gustu corporeo, cogitationi ejus occurrerit, respuere atque calcare, quatenus se talem quaerat intus qualis sine illis est. Nam haec quando cogitat, quasi quasdam umbras corporum introrsus versat. Abjicienda ergo sunt omnia manu discretionis ab oculis mentis, quatenus talem se anima consideret, qualis sub Deo, super corpus creata est. Postquam vero jam non ad seipsam anima turbata, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ad dnm: legẽ sp̃ualit̾ implentib Gentilis etiã natusalit̾ quȩ¬
legis st̃ facit: & faciens iustificat᷑: qr legẽ naturalẽ cordi eiꝰ na¬
turalit̾ inscriptã a do .s. deletã ex uitio. instaurat in eo sp̃s gr̃e.
Cui conu̾so ad dnm. hoc ẽ legẽ di habere scriptã ñ in tabulis
s. in corde. intimo cordis affectu iusticiã legis amplecti : ubi

Expanded text:
Dominum, legem spiritualiter implentibus. Gentilis etiam conveDominum, legem spiritualiter implentibus. Gentilis etiam conveit, et faciens justificatur: quia legem naturalem cordi ejus naturaliter inscriptam a Deo, sed deletam ex vitio, instaurat in eo spiritus gratiae. Cui converso ad Dominum, hoc est legem Dei habere scriptam, non in tabulis sed in corde, intimo cordis affectu justitiam legis amplecti; ubi
Abbreviated transcription (Latin):
& in ratione: alt̾ in sola ratione: uis quippe illa naturalis. mẽ
utrisq qua rationale animal legitimũ aliqͥd & sentit & fac̃:
id÷ in obseruatione legis scriptȩ positus. scđm legẽ uidi¬
cabitur q pͥeccata ꝓhibet. & suã singuł peccatis. pͥenam
inseribit.: Qui uͭ sine lege scripta peccaui. iudicabit᷑ sine
naturał. iustificabunt᷑ apud dm̃ Qͦ d dicit factorẽ legis tantũ
iustificari apud dm̃: sanũ intellectũ desid̾at. uidelicet ne con¬
trariũ uideat᷑. ad id qđ alibi dicit᷑. Si ex oꝑib iã ñ ex gr̃a
&. gr̃a ñ ẽ grͣa Absit enĩ ut quasi facienti legẽ ex oꝑib tpsus
legis accedat iusticia: sed ad hoc ut faciat legẽ. in eo ipso qđ
eã facit. iustificat᷑ a gr̃a: ñ pͥus factor legis. ut quasi ꝓfac¬
ta lege iustus fiat: sed sicut ereat᷑ homo ut sit homo. sic
id÷ iustus Sciendũ autẽ. qr de iudeis hic loquit᷑ conuersis

Expanded text:
et in ratione, alter in sola ratione. Vis quippe illa naturalis inest et in ratione, alter in sola ratione. Vis quippe illa naturalis inest utrisque, qua rationale animal legitimum aliquid et sentit et fac, » id est in observatione legis scriptae positus, secundum legem judicabitur, quae peccata prohibet, et suam singulis peccatis poenam inscribit: « qui vero sine lege » scripta « peccavit, » judicabitur « sine naturalis, « justificabuntur apud Deum. » Quod dicit factorem legis tantum justificari apud Deum: sanum intellectum desiderat, videlicet ne contrarium videatur ad id quod alibi dicitur. « Si ex operibus, jam non ex gra gratia . » Absit enim, ut quasi facienti legem ex operibus ipsius legis accedat justitia, sed ad hoc ut faciat legem, in eo ipso quod eam facit, justificatur a gratia; non prius factor legis, ut quasi pro facta lege justus fiat: sed sicut creatur homo, ut sit homo, sic faciendo est, id est justus. Sciendum autem quia de Judaeis hic loquitur conversis
Abbreviated transcription (Latin):
cabbatũ. & alia huiusmodi Ad mores ũ. ñ oecides. ñ mechabeit¬
ris & his similia: In obseruationib: siintelligunt᷑. & obseruant̃
sola seruitus ẽ. Si incelligunt᷑ & obseruant᷑ ꝓsunt s. insuo tp̃re
sic̃ a moyse & ꝓpħs obseruata sunt: cũ ad huc tał seruitꝰ utilis
eẽt ut sub tutore & timore custodirent᷑: Nichil autẽ tã pie
terret animã: quã sacramentũ ñ intellectũ: Intellectũ uͦ
gaudiũ parit: & celebrat᷑ libere. si opus eͥ congruũ tempori
Sin autẽ: cũ suauitate sp̃uali legit᷑ tantũ. & tractatur: Om̃e
autẽ sacramentũ cũ intelligit᷑. aut refert᷑ ad contemplatio¬
nẽ ueritatis: aut ad bonos mores: Contẽplatio ueritatis. in so¬
lius di dilectione fundat᷑: boni uͦ mores in dilectione di &
mores. lex scripta. & lex naturał pene eadẽ ẽ. ȩquȩ cõmuniᷤ
tã udeis quã gentib nͥ qđ alter scriptã eã habet in tabulis

Expanded text:
Sabbatum, et alia hujusmodi. Ad mores vero: « Non occides, Non moechaberisSabbatum, et alia hujusmodi. Ad mores vero: « Non occides, Non moechaberis, » et his similia. In observationibus, si non intelliguntur et observantur, sola servitus est. Si intelliguntur et observantur, prosunt, sed in suo tempore, sicut a Moyse et prophetis observata sunt, cum adhuc talis servitus utilis esset, ut sub tutore et timore custodirentur. Nihil autem tam pie terret animam quam sacramentum non intellectum. Intellectum vero, gaudium parit; et celebratur libere, si opus est congruum tempori. Sin autem, cum suavitate spirituali legitur tantum et tractatur. Omne autem sacramentum cum intelligitur, aut refertur ad contemplationem veritatis, aut ad bonos mores. Contemplatio veritatis in solius Dei dilectione fundatur; boni vero mores in dilectione Dei emores, lex scripta et lex naturalis pene eadem est, aeque communis tam Judaeis quam gentibus, nisi quod alter scriptam eam habet in tabulis
Abbreviated transcription (Latin):
on etũ est personarũ acceptio apud deum
omis anima rationał. etiã cupiditate cecata. tam̃ cũ
cogitat & raciocinat᷑. qͥcqͥd in ipsa ratiocinatione ei uerum
elucet. ñ ei tribuendũ ẽ. s ipsi lumini ueritatis: a quo uł
tenuit᷑ illustrata. uerũ aliqͥd sentit ratiocinando Nulla
enĩ ẽ anima quãuis ꝑu̾sa. quȩ tam̃ racicinari possit. in
cuiꝰ conscientia ñ loquat᷑ ds̃: Manꝰ enĩ formatoris nr̃i. in ip
eis similit᷑: hoc etiã
ante quã daret᷑ lex. nullus
ignorare pimissus ẽ: ut ee̾t unde iudicarent᷑ etiã qͥ legẽ seriptã
ñ accepissent: Sed ne sibi aliqͥd homines de ẽe quȩrerent᷑. serip¬
tũ ẽ & oppositũ ocłis eoꝵ: qđ in ꝯscientia uidere cogerentur.
S legẽ seriptã soli accepert̃ uidei. legẽ uͥ naturalẽ. tã genti¬
les quã iudei. oꝑa ũ legis seripte uipita sunt. &epartĩ in sse¬
m̃tis partĩ in morib accipiunt᷑. Ad sacram̃ta ꝑtinet cirrũcisio.

Expanded text:
ceptio apud Deum. » Omnis anima rationalis, etiam cupiditate caecata, tamen cum cogitat et ratiocinatur, quidquid in ipsa ratiocinatione ei verum elucet, non ei tribuendum est, sed ipsi lumini veritatis, quo vel tenuiter illustrata, verum aliquid sentit ratiocinando. Nulla est enim anima quamvis perversa, quae tamen ratiocinari possit, in cujus conscientia non loquatur Deus. Manus enim formatoris nostri in ipseis similiter . » Hoc etiam antequam daretur lex, nullus ignorare permissus est, ut esset unde judicarentur, etiam qui legem scriptam non accepissent, Sed ne sibi aliquid homines deesse quererentur, scriptum est, et oppositum oculis eorum quod in conscientia videre cogerentur. Sed legem scriptam soli acceperunt Judaei; legem vero naturalem, tam gentiles quam Judaei. Opera vero legis scriptae bipertita sunt; et partim in sacramentis, partim in moribus accipiuntur. Ad sacramenta pertinet circumcisio,
Abbreviated transcription (Latin):
quiescis in lege Ingredit᷑ hic apłs ualidã & necessariã
anspuitationẽ de lege: ñ tantũ adu̾sus iudeos: & s. & cont᷑ inimicos
gre: &e eos quos paulo supͣ ex contentione denotauit: In qua plu¬
rimũ aduinabit lectoris studiũ. si quartuor differentias. uł

Expanded text:
lidam et necessariam disputationem de lege, non tantum adversus Judaeos, sed et contra inimicos gratiae, et eos quos paulo supra ex contentione denotavit. In qua plurimum adjuvabit lectoris studium, si quatuor differentias
Abbreviated transcription (Latin):
inquit accusantiũ: Grecã consuetudinẽ sequi uidet᷑ latinus
interpres: qui cũ casũ ablatiuũ ñ habeant. genitiuo utunt᷑
ꝓablatiuo: cogitationũ autẽ di&̃: qr ex cogitatione opera
diuidicant᷑. & in uocens qͥs ł reus diiudicat᷑: cogitationũ uͦ
dux ñ carũ quȩ tẽ er̃t̃. s quȩ modo sunt: qr ae facta nr̃a om̃ia &e cogita¬
ta. licet pereant a memoria. ñ pereunt a conscientia: quȩ coram
nidice sõ om̃ia ꝓferent᷑ in lucẽ: Tremendũ sane indiciũ. ubi ertrm¬
secus neha adducit᷑. sed de conscientia totũ ꝓducit᷑. accusator

Expanded text:
nquit, accusantium. Graecam consuetudinem sequi videtur Latinus interpres, qui cum casum ablativum non habeant, genitivo utuntur pro ablativo. Cogitationum autem dixit, quia ex cogitatione opera dijudicantur, et innocens quis vel reus dijudicatur. Cogitationum vero dixit, non earum quae tunc erunt, sed quae modo sunt, quia et facta nostra omnia; et cogitata, licet pereant a memoria, non pereunt a conscientia: quae coram judice Deo omnia proferentur in lucem. Tremendum sane judicium, ubi extrinsecus nih
Abbreviated transcription (Latin):
ut si uerbi gra uulnꝰ aliqͦd pessimũ irã ponamꝰ. cuiꝰ tumor
& distensio. in dignatio uulneris appellet᷑. Tribulatio uero ẽ
ñ quȩ latitudinẽ faciat. de qua dr. in tribulatione dilatasti
mͥ.: sed eã potius faciat angustiã. quȩ dilatationi illi contͣria ẽ.
id ÷ in bene agendo ex gra di ex hilaratę uoluntati Iudeo pͥ¬
mũ: qͥ sciuit uoluntatẽ dñi & ñ fecit digna: & ido uapulabit

Expanded text:
ut si verbi gratia vulnus aliquod pessimum iram ponamus, cujus tumor et distentio indignatio vulneris appelletur. Tribulatio vero est, non quae latitudinem faciat, de qua dicitur: « In tribulatione dilatasti mihi , » sed eam potius faciat angustiam, quae dilatationi illi contraria est; id est, in bene agendo ex gratia Dei exhilaratae voluntati. « Judaeo primum, » qui scivit voluntatem Domini, et non fecit digna; et ideo vapulabit
Abbreviated transcription (Latin):
nister est tͥ in bonũ. Si autẽ malefereris time. Non
enĩ sine causa gladiũ portat. dei minister est
uindex in iram ei qui malũ agit. Ideo necessitate
scientiam. Ideo enĩ & tributa p̾statis. M inistri enĩ
dei sunt. in hoc ipsũ seruientes. Reddite gͦ¬

Expanded text:
malum feceris, time, non enim sine causa gladium portat, Dei enim minister est, vindex in ira ei qui malum agit. Ideo necessitate  propter conscientiam, ideo enim et tributa praestatis, ministri enim Dei sunt, in hoc ipsum servientes . » Et iter
Abbreviated transcription (Latin):
ti homines & imitandi : iustus autẽ & iustificans neno uisi aꝑe
in me. qđ nemo sc̃õꝵ recte dicere potuit. uͥ sẽs sc̃oꝵ credite in d̾m¬
ticiã. Nã si sola iutatio fecit peccatores pada: cur ñ etiã ꝑ aꝑm

Expanded text:
ti homines et imitandi, iustus autem et iustificans nemo nisi Chriti homines et imitandi, iustus autem et iustificans nemo nisi Chriinmc\'.quod nemo sanctorumrecte dicere potuit. credite in deutitiam. Nam si sola imitatio fecit peccatores per Adam, cur non etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ticia donat᷑. ut cũ ada consenserit ad peccatũ suadent.
ñ cedant isti etiã cogenti : & qͥd ẽ multomag̾ in uita
regnabt̃. cũ mortis regnũ multo plures in ȩternã penã
trabat. ñ intelligamꝰ eos ipsos in utroq dici qͥ transeunt
fine regnabunt. magis quã in cis mors teporalit̾ & cũ
fine regnauit: Itaꝗsicut punius delictũ in om̃s hoi̾es ad condemp¬
natione: ia ꝑ unius uistificationẽ in om̃s hoĩes ad iustificationẽ uite
Hoc unius delictum si imitationẽ adtendamꝰ. non erit nͥ diaboli
S qr mantfestũ ẽ de ada ñ de diabolo dici : restat intelligenda non
inttatio s. ꝓpagatio peccati Nã & qđ ait de ꝓp̃o ꝑunius iustificatio¬
nẽ: magis hoc eapressit. quã si ꝑ umius iusticiã dicexet: Eam quip¬
pe nistificationẽ dicit qua aꝑe iustificat impiũ: quã ñ initaudã
ꝓposut. s solus boc potest. Nã potuit apłc recte dicere. unitatores

Expanded text:
titia donatur. ut, cum Adam consenserit ad peccatum suadenti, titia donatur. ut, cum Adam consenserit ad peccatum suadenti, non cedant isti etiam cogenti ? et quid est: \'multo magis in uita regnabusnt, \'cum mortis regnum multo plures in aeternas poenas trahat, nisi intellegamuseosipsosin utroque dici qui transeunt  aeterna sine fine regnabunt, magis quam in eis mors temporaliter et cum fine regnauit? Itaque sicut per unius delictum in omnes homines ad condemnationem itaet per unius iustificationem in omnes homines ad iustificationem uitae. hoc unius delictum, si imitationem adtendamus, non eiit nisi diaboli. sed quia manifestum est de Adam, non de diabolo dici, restat intellegenda non imitatio, sed propagatio peccati. NamctquodaitdeCListo:per iustificationem, magis hoc expressit, quam si \'pe\' unius iustitiam\'dicepe justificationem dicit, qua Christus justificat impium, quam non imitandam proposuit, sed solus hoc potest. Nam potuit Apostolus recte dicere, Imitatores
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ om̃s iustificam᷑. ñ illius tantũ originał s enã cȩteroꝵ que
ipsi addidinꝰ peccatoꝵ remissionẽ consequim᷑. Io ñ sicut
ꝑ unũ peccantẽ: ita & donũ Nã iudiciũ quide ex uno
delicto si ñ remittit᷑ ide originali in condempnationem
iã potest ducere: orã uͦ ex multis remissis remissis. hoc ẽ
ñ solũ originali. uerũ etiã om̃ib ceteris adiustificationẽ
pducit. Si enĩ obunus delictũ mors regnauit ꝑ anũ.
multomagis qui habundantiã giẽ & iisticiȩ accipiunt inuita
regnabt̃ ꝑ uiũ iħm rꝑm. Cur ob unius delictũ mors reguauit
cauert̃.etiã si ñ adderent ꝓpͥa peccata: Alioqum. ñ ob unius
delictũ mors ꝑ unũ regnauit: sed ob delicta multoꝵ. ꝑ unũ¬
quẽq peccantẽ. Qͥd ẽ autẽ. habundantiã gr̃e & iusticiȩ acci¬
e isquȩ addider̾t grã remissioĩs dat᷑: cisq hominib tanta uis¬

Expanded text:
quo omnes justificamur, non illius tantum originalis, sed etiam caeterorum, quae quo omnes justificamur, non illius tantum originalis, sed etiam caeterorum, quae ipsi addimus, per unum peccantem ita est et donum. nam iudicium quidem ex uno delicto, si non remittitur, id est originali, in condemnationem iam potest ducere, gratia uero ex multis delictis remissis. hos est non solum illo originali, uerum etiam omnibus ceteris, ad iustificationem perducit. Si enim ob unius delictum mors regnauit per unum, multo magis qui abundantiam gratiae et iustitiae accipiunt inr unum Jesum Christum. » Cur ob unius delictum mors regnavit caverunt, etiamsi non adderent propria peccata? Alioqui non ob unius delictum mors per unum regnavit, sed ob delicta multorum per ununquemque peccantem. Quid autem « abundantiam gratiae et injustitiae acci quae addiderunt, gratia remissionis datur eisque hominibus tanta ius
Abbreviated transcription (Latin):
tis iniustificationẽ: Nonne & si nullũ ẽ origuiale delictũ ñ solũ
add iustificationẽ grã. s etiã iudiciũ ad condemnationẽ ex mul¬
as delictis homines ducit: Neq enĩ gr̃a multa delicta donat:
& ñ etiã iudiciũ multa delicta condempnat: Iimo uͦ nos apłm
intelligamꝰ. & iudeamꝰ ido dictũ iudiciũ ex uno delicto incon¬
denipnationẽ: qr sufficeret ad condempnationẽ. etiã si ñ ẽẽt
in hominib nͥ originale peccatũ. Quãuis enĩ condempnatio
grauior sit. eoꝵ qͥ originali delicto etiã ꝓpͥa coniunxer̃t. &¬
tanto singuł grauior. qnͣto grauius qͥs peccauit: tam̃ etiã
illud solũ qđ originalit̾ tractũ ẽ ñ tantũ aregno di sepa¬
rat qͦ paritulos sine accepta xꝑi gr̃a defunctos intrare ñ posse
ipsi etiã heretici confitent᷑: uerũ & a salute ac uita ȩt̾na ficit¬
Alienos: quȩ nulla ee̾ alia potest p̃ter regnũ cłi. qͦ sola aꝑi

Expanded text:
iginale delictum, non solum ad justificationem gratia, sed etiam judicium ad condemnationem ex multis delictis homines ducit? Neque enim gratia multa delicta donat; et non etiam judicium multa delicta condemnat. Imo vero nos Apostolum intelligamus, et videamus ideo dictum judicium ex uno delicto in condemnationem, quia sufficeret ad condemnationem, etiamsi non esset in hominibus nisi originale peccatum. quamuis enim condemnatio grauior sit eorum, qui originali delicto etiam propria coniunxerunt, et tanto singulis grauior, quanto grauius quisque peccauit, tamen etiam illud solum, quod originaliter tractum est, non tantum a regno dei separat, quo paruulos sine accepta Christi gratia defunctos intrare non posse ipsi etiam alienos: quae nulla esse alia potest, praeter regnum Dei, quo sola Christi
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ adinodũ in illo õsmoriunt᷑. sic & in xꝑo õs uiuificent᷑
cũ dir̾. qđ ipse inflxerit formã mortis posteris suis. Iue tam̃
em obiiniꝰ delictũ mortui st̃: multomag̾ gr̃a di ⁊donũs. i
grã unius hoĩs iħu xp̃i in multos habundabit: Nonmagis mul¬
tos id÷ multo plures homines neq eñĩ plures iustificant᷑ quam
condempnant᷑: s multomag̃ habundabit: Adam quippe ex uno
suo delicto reos genuit: rꝑc autẽ etiã quȩ homines delicta ꝓpͥe
uoluntatis ad originale in ꝗͦ nati st̃ addider̃t. gra sua soluit atq
acleuit: Qd euidentiꝰ in consequentib dicit: Uerũ illud dilig̃n¬
tius intuere qdͣ ait ob uniꝰ delictũ multos mortuos Cur eni
ob illius unius. & ñ potius ob delicta sua ꝓpͥa. si hoc loco intel¬
ligenda ẽ imitatio. ñ ꝓpagatio: S attende qd sequit᷑. & ñ sic̃¬

Expanded text:
quemadmodum in illo omnes moriuntquemadmodum in illo omnes moriunteum dixit, quod ipse inflixerit formam mortis posteris suis. Ille tamen  multi mortui sunt, multo magis gratia dei et donum in gratia unius hominis Iesu Christi in multos abundauit: non \'magis multos\', id est multo plurcs homines - neque enim plures iustificantur quam condemnantur —, sed \'multo magis abundauit\'. Adam quippe ex uno suo delicto reos genuit; Christus autem etiam quae homines delicta propriae uoluntatis ad originale, in quo nati sunt, addiderunt gratia sua soluit atque donauit, quod euidentius in consequentibus dicit. Verum illud diligentius intuere, quod ait ob unius dob illius unius, et non potius ob delicta sua propria, si hoc loco intelligenda est imitatio, non propagatio? Sed attende quod sequitur. VERS
Abbreviated transcription (Latin):
ret. in similitudinẽ p̃uaricatiõĩs ade: id÷ qr mnerat inihoꝵ mẽ¬
bris similitudo pͣuaricatiõis ade. Potest & sic intelligi. regna
uit mors ab ada usq ad moysen & in eos qͥ ñ insimilitudinẽ
p̃uaricatioĩs adȩ peccauert̃ : qr in se ipsis cũ iã nati c̃e̾nt. nec
ratione adhuc uterent᷑ qͣ ille utebat᷑ qnͣdo peccaũ. nec p̃ceptũ
accepissent qđ ille transgressus ẽ.s. solo originali uitio tene¬
rent᷑ obstricti ꝑ qđ eos regnũ mortis traheret ad ꝯdempnatio¬
peccato ꝓpagata sit. corpꝰ in eis interimit. animã uͦ ad penas
ñ trahit. ubi uoluit regnũ mortis intelligi: ut anima reno¬
uata ꝑ gram. iã ñ moriat᷑ in gehenna. id: a uita di ñ alie¬
net᷑ ñ separet᷑. Qđ uͦ ad iunã de ada. qͥ ẽ forma futuri: neq
hoc uno mͦ intelligit᷑. Aut enĩ forma xp̃i econt᷑rario ẽ. ut

Expanded text:
ret: In similitudinem praeuaricationis Adae, id est quia inerat in eorum memret: In similitudinem praeuaricationis Adae, id est quia inerat in eorum membris similitudo praeuaricationis Adae. potestit mors ab Adam usque ad Moysen, et in eos qui non in similitudinem praevaricationis Adae peccaverunt: » quia in seipsis, cum jam nati essent, nec ratione adhuc uterentur, qua ille utebatur, quando peccavit; nec praeceptum accepissent, quod ille transgressus est sed solo originali vitio tenerentur obstricti, per quod eos regnum mortis traheret ad condemnatiopeccato propagata sit, corpus in eis interimit, animam vero ad poenas non trahit: ubi voluit regnum mortis intelligi, ut anima renovata per gratiam jam non moriatur in gehenna, id est a vita Dei non alienetur, non separetur. Quod vero adjunxit de Adam, « qui est forma futuri, » neque hoc uno modo intelligitur. Aut enim forma Christi e contrario est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
reatꝰ peccati. ut eos ad uitã ȩx̾nã quȩ uera uita ẽ ueniie ñ sinat.
s ad scd̾am etiã quȩ penalit̾ ȩterna ẽ mortẽ trahat Hoc regnũ
mortis sola in qͣlibet homine grã destruit saluatoris: Que opa¬
ta ẽ etiã in antiqͥs sc̃is: quicũq ante qua in carne xp̃e ueniret.
ad eiꝰ tam̃ adiuuantẽ gr̃am. ñ ad legis litterã. quȩ nbere
tantũ ñ adiuuare poterat ꝑtinebant: hoc nãq occultabat᷑
in ueteri testam̃to ꝓ tempoꝵ dispensatiõe iustissima: qd nc̃
reuelat᷑ in nouo Ergo in om̃ib reguau mors ab adam usq ad mo
ysen. qͥ ap̃i grã ñ ad uiti sunt: ut in eis regnũ mortis destrueret᷑¬
insimilitudinẽ p̃uaricatiõis adȩ. Iste enĩ melior intellectus
hoꝵ uerboꝵs: ut cũ dixisset. regnaũ mors & in eos qͥ ñ peccauert̃.
quasi nos moueret quare in eos regnauerit qͥ ñ peccauert. adde¬

Expanded text:
reatus peccati, ut eos ad uitam aeternam, quae uera uita est, uenire non sinat, reatus peccati, ut eos ad uitam aeternam, quae uera uita est, uenire non sinat, sed ad secundam etiam, quae poenaliter aeterna est, mortem trahat. hoc regnum mortis sola in quolibet homine gratia destruit saluatoris, quae operata est in antiquis sanctis, quicumque, antequam in carne Christus ueniret, ad eius tamen adiuuantem gratiam, non ad legis litteram, quae iubere tantum, non adiuuare poterat, pertinebant. hoc namque occultabatur in uetere testamento pro temporum dispensatione iustissima, quod nunc reuclatur in nouo. ergo in omnibus regnauit mors ab Adam usque ad Mo ysen, qui Christi gratia non adiuti sunt, ut in eis regnum mortis destrueretIn similitudinem praeuaricationis Adae. iste enim est melior intellectus horum uerborum, ut. cum dixisset: Regnauit mors in eos, qui non peccauerunt, quasi nos moueret, quare in eos regnauerit, qui non peccauerunt, adde
Abbreviated transcription (Latin):
Resũ ñ usquequaq absurdũ uidet᷑ si & bic dicat. qr usqe as
legis naturalis intelligentiã peccatũ ex corruptiõe ueniens
ongunis erat in mundo: ut sub intelligat᷑ sed mortuam.
q ñ imputalat᷑. ex eusante naturali infirmitate. l ignoran¬
tia. Qđ uͥ dic̃ in mundo. & ñ in homunb dicunt hunuis
adsertores sententiȩ. homines appellandos eos qͥ iã rationis
capaces & naturalẽ legẽ habent: illa uͭ etatẽ quȩ ñdũ ad
capacitatẽ naturalis legis accessit. ñ tã homunes quã mun
dũ appellandã: ꝓeo qdđ pars quȩdã mundi uident᷑. sed ñdũ
sic̃ homines induere mereant᷑ ereatoris imaginie. Sed q etiã
hȩc de lege sententia legi moysi ab alus potiusa pplicanal
uidet᷑ qͥd magis eligendũ sit. lectoris relinquat arbitrio.
usq ad moysen. sd: a pͥmo homine. usq ad ipsã leg̃e. que di¬
uinitꝰ ꝓmulgata ẽ: qr nec ipsa potuit regnũ mortis auferre
Regnũ enĩ mortis uult intelligi quando ita d̃nat᷑ in hominib

Expanded text:
detur, si et hic dicatur quia usque ad legis naturalis intelligentiam peccatum ex corruptione veniens originis erat in mundo, ut subintelligatur, sed mortuum, quia non imputabatur, excusante naturali infirmitate vel ignorantia. Quod vero dicit in mundo, et non hominibus, dicunt hujus assertores sententiae homines appellandos eos qui jam rationis capaces, et naturalem legem habent; illam vero aetatem quae nondum ad capacitatem naturalidum appellandam: pro eo quod pars quaedam mundi videntur, sed nondum sicut homines, qui induere mereantur Creatoris imaginem. Sed quia etiam haec de lege sententia legi Moysi ab aliis potius applicanda videtur, quid magis eligendum sit, lectoris relinquatur arbitrio. usque ad Moysen, id est a primo homine usque ad ipsam etiam legem quae diuinitus promulgata est, quia nec ipsa potuit regnum mortis auferre. regnum enim mortis uult intellegi, quando ita dominatur in hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
separabat: maneat incertamine: q̃ eorpꝰ nr̃m castigamꝰ. &e seruitu¬
relinqt᷑ interĩ. ad exercitationẽ fide & agonẽ p̃sentis luctaminis.
inqͥa mariyres certauert: absumet᷑ ui & ipsa in renouatione cor¬
in homines ꝑtransit. Nã si peccatũ ñ ꝑtransiset: ñ om̃is homo
cũ lege peccati quȩ in mẽbris e̾ nasccret᷑. Si mors ñ ꝑtransisset.
ñ om̃s homines morte corporis morerent᷑. In qͦ om̃s peccauer̃t̃:
Uel in eo peccato de qͦ dicit. peccatũ introu̾ut in hẽ mundũ.
in q̾ õs peccauert: uł inquo. id in homine illo: Ido etiã. & it
ipso om̃s moriunt᷑: qi cũ crimine iustũ erat transire ineos
& suppliciũ Si gͦ leui qͥ generatiõe quarta pꝰ abrahã nascit᷑
inlũbis abrahe fuisse ꝑhibet᷑. multomagis om̃s homines
erant in lũbis ade cũ peccaret: & in ipso peccauert̃: & cũ ip¬

Expanded text:
separabat, maneat in certamine, quo corpus nostrum castigamus et seruituseparabat, maneat in certamine, quo corpus nostrum castigamus et seruiturelinquatur interim ad exercitationem fidei et agonem praesentis luctaminis, in quo et martyres certauerunt, absumatur uero et ipsa in renouatione coret, non omnis homo cum lege peccati quae in membris est nasceretur. Si mors non pertransisset, non omnes homines morte corporis morerentur. « In quo omnes peccaverunt. » Vel in eo peccato, de quo dicit, peccatum introivit in hunc mundum, in quo omnes peccaverunt; vel in quo, id est in homine illo. Ideo etiam et in ipso omnes moriuntur, quia cum crimine justum erat transire in eos et supplicium. Si ergo Levi, qui generatione quarta post Abraham nascitur, in lumbis Abrahae fuisse perhibetur , multo magis omnes homines erant in lumbis Adae, cum peccaret; et in ipso peccaverunt, et cum ip
Abbreviated transcription (Latin):
seqͥ uelut umbrã corpꝰ. Solus saluator sine peccato apparuit. quẽ
etiã ido mors subsecuta ẽ. qi ꝓ peccatis ur̃is. peccatũ ipse factus
similitudine carnis peccati id agit᷑. ut euacuet᷑ caro peccati: Pua¬
cuat᷑ autẽ ñ ut in ipsa uiuente carne concupiscentia conpsa
& innata repente absumat᷑ & ñ sit sed ne obsit mortuo quȩ in¬
eã q adiuuante. dno suꝑet. si ñ in uacuũ grãm eiꝰ suscepit. si rep
in effabili omĩpotentissimi creatoris. ut lerpeccati que in mẽ¬
bris repugnans legi m̃tis. prorsus penitꝰ extinguat᷑ &e ñ sit: sed
ut quiedo mali ab homine factũ dictũ. cogitatũ ẽ cũ eide con¬
cupiscentiş subiecła m̃te seruiret totũ aboleat᷑ ac uelut
factũ ñ fuerit habeat᷑: ipsa uͭ soluto reatꝰ uincło qͦ ꝑ illũ diabolus
animã retinelut. & int̾clusione destructa qͣ hominẽ a suo creatore

Expanded text:
sequi, velut umbram corpus. Solus Salvator sine peccato apparuit, quem sequi, velut umbram corpus. Solus Salvator sine peccato apparuit, quem etiam ideo mors subsecuta est, quia pro peccatis nostris peccatum ipse factus similitudine carnis peccati, id agitur, ut euacuetur caro peccati. euacuatur autem, non ut in ipsa uiuente carne concupiscentia conspersa et innata repente absumatur et non sit, sed ne obsit mortuo, quae ineamque adiuuante deo superet, si non in uacuum gratiam eius suscepit, si reprineffabili omnipotentissimi creatoris, ut lex peccati, quae inest in membris repugnans legi mentis, penitus extinguatur et non sit, sed ut quicquid mali ab homine factum, dictum, cogitatum est, cum eidem concupiscentiae subiecta mente seruiret, totum aboleatur ac uelut factum non fuerit habeatur, ipsa uero soluto reatus uinculo, quo per illam diabolus animam retinebat, et interclusione destructa, qua hominem a suo creatore