comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
det ⁊ cõputat si ht̃ sũptũ ad cõsũma¬
tionẽ: ne qnͣ cũ posuerit fundam̃tũ
ñ possit ȩdificare. ⁊ om̃s qͥ transeuis
⁊ uident incipiant dice̾. hic hõ cȩpit
edificare ⁊ ñ potuit ꝑfice̾ : Aut quis
rex uadens cõmittere bellũ cũ alio¬
rege. ñ pͥmũ sedet ⁊ cogitat. si potens
ẽ cũ decẽ milibꝰ occurrere ei. qui cũ
iuginti milib uenit ad illũ: Cȩt̾um
dũ adhuc longe ẽ: mutit legationẽ
rogans pacẽ. Iuo aũ ꝑtin̾e̾nt iste si¬
militudines: ipsa cõclusione satis a¬
ꝑuit. Ait enĩ. Sic gͦ oĩs ex uob̃ qͥ ñ
renuntiat oĩb qͣ stͣ eiꝰ: ñ potest ms
ẽẽ discipłs. Itaq ⁊ suptꝰ ad turrem¬
clusione cõcordat. In eo enĩ qd qͥsq
renuntiat oĩb q̃ st̃ eiꝰ. etiã illud con¬
tinet᷑. ut od̾it patrẽ. suũ ⁊ matre̾.⁊

Expanded text:
consummationem, ne quando, cum posuerit fundamentum, non possit aedificare et omnes, qui transeunt et uident, incipiant dicere: \'Hic homo coepit aedificare et non potuit perficere\'? aut quis rex uadens cani alio rege bellum committere non primum sedet et cogitat, si potens est cum decem milibus occurrere ei, qui cum uiginti milibus uenit ad illum? ceterum, dum adhuc longe rogans pacem. Quo autem pertinerent istae similitudines, ipsa conclusione satis aperuit: ait enim, Sic ergo omnis ex vobis qui non renuntiat omnibus quae sunt ejus, non potest meus esse discipclusione concordat. In eo enim quod unusquisque renuntiat omnibus quae sunt ejus, etiam illud continetur, ut oderit patrem suum, et matrem,
Abbreviated transcription (Latin):
et᷑. ut audemꝰ in uirtute. xpĩ n boni¬
tatis ddĩ patris. ud indigni pͣsumere.
Non solũ desidiis nr̃is magnũ confer¬
ret᷑ gaudiũ. s etiã m̃tib lumͣ accres¬
ceret: ⁊ ex tua copia locupletaretur
inopia nr̃a. Qd̃ quidẽ ⁊ absentib lar
in nomine dñi. reu̾tent᷑ oꝑe. caritatis
impleto. in quo tuȩ caritatis affecꝰtu
specialit᷑ utant᷑ rogamus. Nosti enĩ
quã celsa ꝓmittat altissimꝰ. fr̃i fr̃em
adiuuanti. ꝑ hos si quo me gr̃e quȩ
tͥ data ẽ. dono remunerari uelles. tu¬
to facies. Stͣ enĩ uelim credas. unũ oor
⁊ una in dño aĩa nob̾cũ. Grã dĩ tecil
les tibi coherere ñ dubiũ ẽ: a nob̾ sa¬
luta. Cõmenda nos omĩb sc̃is. ut tecũ

Expanded text:
etur, ut audemus in virtute Christi et bonietur, ut audemus in virtute Christi et bonitate Dei Patris, vel indigni praesumere. non solum desideriis nostris magnum conferretur gaudium; sed etiam mentibus lumen accresceret, et ex tua copia locupletaretur inopia nostra. Quod quidem et absentibus largin nomine Domini revertentur, opere charitatis impleto; in quo tuae charitatis affectu specialiter utantur, rogamus. Nosti enim quam celsa promittat Altissimus fratri fratrem adjuvanti. Per hos, si quo me gratiae, quae tibi data est, dono remunerari voles, tuto facies. Sunt enim, velim credas, unum cor et una in Domino anima nobiscum. Gratia Dei tecum, les tibi cohaerere non dubium est, a nobis saluta. Commenda nos omnibus sanctis, ut tecum
Abbreviated transcription (Latin):
ut nob̾ ñ nouã aliꝗ̃ amiciciã sumẽ:
s quasi ueterẽ caritatẽ resume̾ ui¬
derem. Beniq nunc ⁊ si sermone. ñ
tñ tã quã ⁊ affecꝰtu rudes seribimus:
teq uicissim in sp̃u ꝑ int̾iorẽ hoi̾em
quasi recognosemꝰ. Nec mirũ si ⁊ absen¬
tes assumꝰ nob̃. ⁊ ignoti nosmet no¬
uimꝰ: cũ uniꝰ corporis mbra simꝰ unũ
habeamꝰ caput. una ꝑfruam᷑ grͣa. u¬
no pane uiuamꝰ. una incedimꝰ uia. e.¬
adẽ habitemꝰ domo. Beniq in om̃e
qd sum. tota spe ac fide qua stamus
in p̃senti: nitimꝰ in ficturũ: tã in spũ
ꝙͣ in corpore dñi unũ sumꝰ. ne suiͦ
nicħ si ab uno excidamꝰ. Quantulũ
gͣ ẽ qd absentia corporał nob̾ mui¬
det nr̃i. n sane fructũ istũ quo pas¬
cunt᷑ ocłi temporaliũ specꝰtatores.
quãuis nec corporał quidẽ grã tpr̃a
ls in fp̃italib dici debeat. qͥb etiã
corpoꝵ etͣnitatẽ resurrectio largis¬

Expanded text:
ut nobis non nouam aliquam amicitiam sumere, ut nobis non nouam aliquam amicitiam sumere, sed quasi ueterem caritatem resumere uideremur. denique nunc etsi sermone, non tamen tamquam et affectu rudes scribimus teque uicissim in spiritu per interiorem hominem quasi recognoscimus. nec mirum si et absentes adsumus nobis et ignoti nosmet nouimus, cum unius corporis membra simus, unum habeamus caput, una perfundamur gratia, uno pane uiuamus, una incedamus uia, eadem habitemus domo. denique in omne, quod sumus, tota spe ac fide, qua stamus in praesenti, nitimur in futurum, tam in spiritu quam in corpore domini unum sumus, ne simus nihil; si ab uno excidamus. Quantulum ergo est, quod absentia corporalis nobis inuidet nostri, nisi sane fructum istum, quo pascuntur oculi temporalium expectatores? quamulis in spiritualibus dici debeat, quibus etiam corporum aeternitatem resurrectio largi
Abbreviated transcription (Latin):
Ño fr̃i sc̃o ⁊ unianimo augus
anime ut te in scĩs ⁊ piis laborib
tuis nescientẽ agnoui. absentẽq
uidi. tota mͣte complexis. alloqͥo
qͦ familiari atq frat᷑no ꝑ litteras
audire ꝓꝑaui. ⁊ credo in manu ⁊ in
grͣa dñi sermonẽ meũ ad te. fuisse.
ꝑlatũ: s morante adhuc puero quẽ
ad te aliosq dilectos eque salutan¬
dos dõ ante. hiemen miseramꝰ. non
poturmꝰ ultra ⁊ officiũ nr̃m suspen¬
dere. ⁊ desidium sermonis tui cupi¬
dissimũ temꝑare. Scripsimus itaq
itato nc̃. si priores ad te. littere nr̃e
ꝑuenre meruert̃. aut pͥmo si illis
m manꝰ tuas ꝑueniendi felicitas non
rẽ in te nr̃m ne pendas officio solo
aut tp̃r litterarũ. Dñs enĩ testis ẽ. qͥ
unus atq idem operat᷑ in suis ubiq
caritatẽ sua. iam abunde nob̃ ex qͦ
te bñficio uenerabiliũ epõꝵ aurelis
et alipii ꝑ tua in manicheos oꝑa cog¬
nouimus: ita inditã dilectionẽ tuã.

Expanded text:
NO FRATRI SANCTO ET UNANIMO AUGUSTno mi unanime, ut te in sanctis et piis laboribus tuis nescientem agnoui absentemque uidi, tota mente complexus alloquio quoque familiari atque fraterno per litteras adire properaui. et credo in manu et in gratia domini sermonem meum ad te fuisse perlatum; sed morante adhuc puero, quem ad te aliosque dilectos aeque deo salutandos ante hiemem miseramus, non potuimus ultra et officium nostrum suspendere et desiderium sermonis tui cupidissimum temperare. scripsimus itaque iterato nunc, si priores ad te litterae nostrae peruenire meruerunt, aut primo, si illis in manus tuas perueniendi felicitas non rem in te nostrum ne pendas officio solo aut tempore litterarum. dominus enim testis est, qui unus atque idem operatur in suis ubique caritatem suam, iam abinde nobis, ex quo te beneficio uenerabilium episcoporum Aurelii et Alypii per tua in Manichaeos opera cognouimus, ita inditam dilectionem tuam,
Abbreviated transcription (Latin):
me responderi potest. celerrime ob¬
tauerim uenire in urͣȩ caritatis ma¬
nus. ut quoquo pacto absens cito pos
tulit tarditas mea. Bonꝰ dñs qui non
tͥbuit sepe qđ uolumꝰ. ut qd malumꝰ
attͥbuat. Aliud ẽ enĩ qd̃ accepta epła
mea scripturi estis: aliud qd̵ ñ acotpi¬
endo scripsistis. Qd̾ cũ letissime lege.¬
si ut optauimꝰ maximeq uoluimꝰ. etdo
ad ur̃am scĩtatẽ nr̃e litt̾ȩ ꝑmeassent.
Nẽ uͦ ⁊ hȩc hab̾e scripta. ⁊ illa sꝑare pe¬
scripta. gaudio cumulatiori delecta.
Ita nec nr̃a culpa accusari potest.
dñi largior benignitas fecit. qd̾ nr̃o de¬
siderio conducibiliꝰ ẽẽ iudieauit. dcĩs
fr̃es romanũ ⁊ agilem. aliã epłam ac̃ai

Expanded text:
me responderi potest, celerrime optaverim venire in vestrae Charitatis manus, ut quoquo pacto absens cito possolae contulit tarditas mea. Bonus Dominus, qui non tribuit saepe quod volumus, ut quod mallemus attribuat. Aliud enim est, quod accepta epistola mea scripturi estis, aliud quod non accipiendo scripsistis. Quod cum laetissime legesi, ut optavimus maximeque voluimus, cito ad vestram Sanctitatem nostrae litterae permeassent. Nunc vero et haec habere scripta, et illa sperare rescripta, gaudio cumulatiore delectat. Ita nec nostra culpa accusari potest, et Domini largior benignitas fecit quod nostro desiderio conducibilius esse judicavit. 2. Sanctos fratres Romanum et Agilem, aliam epi
Abbreviated transcription (Latin):
quam seipsũ: ut ꝙ ille diligat dm̃. Qͤ
si ipse non diligit : nec se nec ꝓximum
diligit. Ac ꝑ hoc qͥ totã legem seruaue¬
rit. si in uno offend̾it fit om̃̾iũ reus:
qr contra caritatẽ fac̃ in qͦ tota lex pen¬
det. Reus itaq fit om̃iũ: faciendo con¬
tra eam in qua pendent omĩa. Cur
gͦ non dicantur paria omĩa peccata:
An forte qr magis facit contra carita¬
tem qͥ grauiꝰ peccat. minꝰ qͥ leuiꝰ: & ħ
rib peccans magis reus: leuiꝰ aut̃ uel
in pauciorib peccans minꝰ reus: tan¬
to maiore. scił reatu qͣnto ampliꝰ. tan¬
to minore qͥnto minꝰ peccauerit: tñ
etiam si in uno offend̾it reus omiũ.
qr cont᷑ eam fac̃ in qͦ pendent oĩa:
Quȩ si uera st̃. eo modo & illud absol

Expanded text:
quam se ipsum, ut et ille diligat deum. quem quam se ipsum, ut et ille diligat deum. quem si ipse non diligit, nec se nec proximum diligit. ac per hoc, qui totam legem seruauerit, si in uno offenderit, fit omnium reus, quia contra caritatem facit, unde tota lex pendet. reus itaque fit omnium faciendo contra eam, in qua pendent omnia. Cur ergo non dicantur paria peccata? an forte quia magis facit contra caritatem, qui grauius peccat, minus, qui leuius, et hoc ribus peccans magis reus, leuius autem uel in paucioribus peccans minus reus tanto maiore scilicet reatu, quanto amplius, tanto minore, quanto minus peccauerit, tamen, etiam si in uno offenderit. reus omnium, quia contra eam facit, in qua pendent omnia? quae si uera sunt, eo modo et illud abso
Abbreviated transcription (Latin):
recte uidet ubi. & quando. & unde sꝑan¬
da sit illa ꝑfectio: cui ñ sit qd̾ addici pos¬
sit: Si aũ precepta ñ eẽnt: non utiq esset
ubi se homo certius inspiceret. & uideret
unde auerteret᷑. qͦ conaret᷑. quare gͣtula¬
retur. quid p̃caretur. Magna ẽ gͦ uti¬
litas p̃ceptoꝵ. si libero arbitrio tantũ
detur: ut grã di ampliꝰ honoretur. Qͤ
si ita se habent: unde fit om̃iũ reus: si
in uno offendat qͥ totã legẽ seruauerit:
om̃iũ reus. qui contra illani facit in qͣ
pendent omĩa: nemo aut̃ẽ peccat. nͥ
aduersus illam faciendo: qr non adul¬
terabis. non homicidiũ facies. ñ furab̃is
non concupisces. ꝙ si qd̾ est aliud man¬
datũ. in hoc sermone recapitulat᷑. Dili
ges ꝑximũ tuum. tamꝗͣ. te ipsũ. Dilec¬
tio pximi malũ non oꝑatur. Plenitudo¬
autẽ legis ẽ caritas. Nemo aũ diligit
ꝑximũ. nisi diligens dm̃: ut qͣntũ po¬
test ꝑximo impendat quẽ diligit tam¬

Expanded text:
recte uidet, ubi et quando et unde speranrecte uidet, ubi et quando et unde speranda sit illa perfectio, cui non sit quod adici possit. si autem praecepta non essent, non utique esset, ubi se homo certius inspiceret et uideret, unde auerteretur, quo conaretur, quare gratularetur, quid precaretur. magna est ergo utilitas praeceptorum, si libero arbitrio tantum detur, ut gratia dei amplius honoretur. Quae si ita se habent, unde fit omnium reus, si in uno offendat, qui totam legem seruauerit? omnium reus, qui contra illam facit, in qua pendent omnia ? nemo autem peccat nisi aduersus illam faciendo, quia \'non adultterabis, non homicidium facies, non furaberis, non concupisces' et, siquod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulges proximum tuum tamquam te ipsum\'. dilectio proximi malum non operatur;plenitudoautemlegiscaritas. nemo autem diligit proximum nisi diligens deum, ut hoc, quantum potest. proximo inpendat, quem diligit tam
Abbreviated transcription (Latin):
maiorẽ hodie quã heri si ꝓficit : & ad huc
non habeat continentiam. & habeat ñ
paruã miscdłiam. & ut generalit̃ breui¬
terq complectar quã de uirtute habeo
notionẽ. quod ad te recte uidendũ atti¬
net uirtus ẽ caritas: qua id qđ diligen¬
dũ est diligitur. Hȩc in aliis maior. in
aliis minor: in aliis nulla ẽ. Plenissimauͦ
quȩ iam non possit augeri: quandu homo
hic uiuit in neminẽ. Quandui aũ auge¬
ri potest: ꝓfecto illud qđ minꝰ est ꝗͣ debet.
ex uicio est. Ex quo uicio non ẽ iustus in
t̃ra qͥ faciat bonũ & non peccabit: ex qͦ
uicio non iustificabitur in conspectu dei
omĩs uiuens. ꝓpter quod uicium. si dixeri¬
mus qr peccatum non habemꝰ. nos ipsos:
decipimus: & ueritas in nob̃ non ẽ. ẜpt̃
quod etiam quantũlibet ꝓfecerimus ne¬
cessarium nob̾ ẽ dicere. dimitte nob̾ de¬
bita nr̃a: cũ iam in baptismo. dicta. fac¬
ta. cogitata dimissa sint. Qͥd itaq: qui

Expanded text:
maiorem hodie quam heri, si proficit, et adhuc maiorem hodie quam heri, si proficit, et adhuc non habeat continentiam et habeat non paruam misericordiam. Et ut generaliter breuiterque conplectar, quam de uirtute habeo notionem, quod ad recte uiuendum adtinet, uirtus est caritas, qua id, quod diligendum est, diligitur. haec in aliis maior, in aliis minor, in aliis nulla est, plenissima uero, quae iam non possit augeri, quam diu hic homo uiuit, in nemine; quam diu autem augeri potest, profecto illud, quod minus est, quam debet, ex uitio est. ex quo uitio non est iustus in terra, qui faciet bonum et non peccabit. ex quo uitio non iustificabitur in conspectu dei omnis uiuens. propter quod uitium, si dixerimus, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus et ueritas in nobis non est. propter quod etiam, quantumlibet profecerimus, necessarium est nobis dicere: dimitte nobis debita nostra, cum iam omnia in baptismo dicta, facta, cogitata dimissa sint. uidet itaque, qui
Abbreviated transcription (Latin):
concludã: qr etsi uerũ est eum qͥ ht
unã om̃s habere uirtutes. eum qui
unã non habet nullã habere. nec sic
peccata st̃ paria: qr uͥ uirtus nulla t̃
nichil qͥdem rectum ẽ: nec tam̃ idõ
non est prauo prauiꝰ. distortoq dis¬
tortiꝰ. Si autẽ. quod puto eẽ uerius
sacrisq litteris congruentiꝰ. ita st̃
uideant᷑ locis. s quod sentiant᷑ affectib :
ꝙ aliud illuminatur ampliꝰ. aliud minus.
alind omĩno caret lumine. & tenebroso
inumbratur obstacło. ꝓfecto ita ut qͥsq
illustratione. piȩ caritatis affectus est.
in alio actu magis. in alio minꝰ. in aliqͦ
nichil: sic dici potest hab̃e aliam. aliam
non habere : aliam magis aliam minꝰ¬
ne hab̾e uirtutem. Nam & maior ẽ in
isto caritas quã in illo recte possumus
dicere: ꝙ aliqua in isto nulla in illo qͥn¬
tum ꝑtinet ad caritatem quȩ pietatis
est. & in ipso homine uno. quod maiorem
habeat pudiciciam ꝗͣ patientiam. et

Expanded text:
concludam, quia, etsi uerum est eum, qui habet concludam, quia, etsi uerum est eum, qui habet unam, omnes habere uirtutes, eum, qui unam non habet, nullam habere, nec sic peccata sunt paria, quia, ubi uirtus nulla est, nihil quidem rectum est nec tamen ideo non est prauo prauius distortoque distortius. si autem — quod puto esse uerius sacrisque litteris congruentius — ita suuideantur locis, sed quod sentiantur affectibus, et aliud inluminatur amplius, aliud minus, aliud omnino caret lumine et tenebroso inumbratur obstaculo, profecto ita, ut quisque inlustratione piae caritatis affectus est in alio actu magis, in alio minus, in alio nihil, sic dici potest habere aliam, aliam non habere, aliam magis minusue habere uirtutem. nam et \'maior est in isto caritas quam in illo\' recte possumus dicere et \'aliqua in isto, nulla in illo\', quantum pertinet ad caritatem, quae pietas est, et in ipso uno homine, quod maiorem habeat pudicitiam quam patientiam et
Abbreviated transcription (Latin):
in aerem surgens. ubi eaꝵ sũmũ trq¬
sierit. repente quantũ sufficit inspi¬
ratur: s sicut de tenebris in lucem
ꝓcedens. paulatim ꝓgrediendo illu¬
minatur. Qđ donec plenissime. fiat.
iam eum tam̃ dicimus tamꝗͣ de ab¬
ditissima spelunca egredientem uici¬
egressui: ut illud quod in eo lucet. sit
utriq ex lumine quo ꝑgredit᷑. illud
autẽ quod adhuc obscurũ est. sit ex
tenebris unde egredit᷑. Itaq ꝙ ñ iusti¬
ficabitur in conspectu dĩ om̃ĩs uiues.
& tam̃ iustꝰ ex fide uiuit: & induti
sunt scĩ iusticia. alius manis aliꝰ mi¬
nus. & nemo hic uiuit sine peccato:
& hoc aliꝰ maius aliꝰ minꝰ: optimꝰ aũ
est qͥ minimũ. S qͥd ego tamꝗͣ. oblitꝰ¬
cui loquor. doctori similis factus sũ.
cũ ꝓposuerim qͥd abste discere uelĩ:
S qr de peccatoꝵs parilitate unde. id
quod agebam incidit quȩstio. exami
nandã tibi sententiam meam ꝓmere
statueram. iam eam tandẽ aliquando

Expanded text:
in aerem surgens, ubi earum summum tranin aerem surgens, ubi earum summum transierit, repente, quantum sufficit, inspiratur, sed sicut de tenebris in lucem procedens paulatim progrediendo inluminatur. quod donec plenissime fiat, iam eum tamen dicimus tamquam de abditissima spelunca egredientem uiciis propinquat egressui, ut illud, quod in eo lucet, sit utique ex lumine, quo progreditur, illud autem, quod adhuc obscurum est, sit ex tenebris, unde egreditur. itaque et non iustificabitur in conspectu dei omnis uiuens et tamen iustus ex fide uiuit. et induti sunt sancti iustitia alius magis, alius minus et nemo hic uiuit sine peccato et hoc alius magis, alius minus; optimus autem est, qui minimum. Sed quid ago ? tamquam oblitcui loquor, doctori similis factus sum, cum proposuerim quid abs te discere velim? Sed quia de peccatorum parilitate, unde in id quod agebam incidit qunandam tibi sententiam meam promere statueram, iam eam tandem aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
in auras sapientiȩ liberas. nulla ex
parte esse sapientẽ. Sicut nichil
interest ad hominẽ ꝑfocandũ u¬
trũ aquã stadiis multis suꝑ se ha¬
beat altam. an unũ palmũ. aut¬
unũ digitũ: sic illos qui tendunt
ad sapientiam ꝓficere. quidẽ dñt
tãquã ab imo surgentes in aerem:
s nisi totam stulticiam uelut oppͥ¬
m̃tem aquã ꝓficiendo uelut em̃¬
gendo euaserint. ñ habere uirtu
mox habere totam: nec qͥcꝗͣ. stul¬
ticie remanere. unde omĩno ul¬
lum peccatũ possit existere. Hȩc
similitudo ubi stulticia uelut a¬
qua. & sapientia uelut aer poni¬
tur. ut animꝰ a p̃focatione stul¬
ticiȩ tamquã emergens. sapientia
repente respiret. non mͥ uidetur sate
accommodata nr̃aꝵ scripturaꝵs au¬
toritati: s illa potius. ut uicium ue
Stulticia tenebris. luci autẽ uirtus uł
sapientia comparatur: quantũ ista
similia de corporalib ad intelligibilia
dici possunt. Non itaq sicut de aqͥo

Expanded text:
in auras sapientiae liberas, nulla ex in auras sapientiae liberas, nulla ex parte esse sapientem. sicut enim nihil interest ad hominem praefocandum, utrum aquam stadiis multis super se habeat altam an unum palmum uel digitum, sic illos, qui tendunt ad sapientiam, proficere quidem dicunt tamquam ab imo gurgitis surgentes in aerem, sed, nisi totam stultitiam uelut opprimentem aquam proficiendo uelut emergendo euaserint, non habere uirtutmox habere totam nec quicquam stultitiae remanere, unde omnino ullum peccatum possit existere. Haec similitudo, ubi stultitia uelut aqua et sapientia uelut aer ponitur, ut animus a praefocatione stultitiae tamquam emergens in sapientiam repente respiret, non mihi uidetur satis accommodata nostrarum scripturarum auctoritati, sed illa potius, ut uitium uel stultitia tenebris, luci autem uirtus uel sapientia comparetur, quantum ista similia de corporalibus ad intellegibilia duci possunt. non itaque sicut de aquis
Abbreviated transcription (Latin):
sib carnis. sic caritas a concupis¬
centiis carnalib. Huic subseruit
scientia cũ est utilis. Nam sine il¬
la inflat. Quod uͦ illa edyfican¬
do impleuerit: nichil ibi ista mane
quod inflet inueniet. Utilem porro
sententiam desiniendo monstrauit :
ubi cũ dixisset ecce pietas ẽ sapien¬
tia. continuo subunxit. Abstinere.
ũ a malis: scientia est. Cur gͦ non di¬
cimꝰ. qͥ hanc uirtutem habet om̃s ha
bere: cũ plenitudo legis sit caritas :
an quantomagis est in homine: tan¬
tomagis uirtute preditꝰ : quanto
autẽ minus. tanto minus est uirtu¬
uirtus. tanto maius est uicium: ui
bi gͦ illa ꝑfecta ꝙ plena erit: nichil
ex uicio remanebit. Promde mͥ uiden¬
tur stoici falli: qui ꝓficientẽ hominẽ ⁊¬
in sapientia nolunt omĩno habere:
sapientiam: s tunc habere. cũ ine:¬
a fuerit omĩno ꝑfectus: non illũ ꝓ¬
uectum negant. s nͥ ex ꝓfundo quo¬
dam emergendo repente. emicetur.

Expanded text:
sibus carnis, sic caritas a concupissibus carnis, sic caritas a concupiscentiis carnalibus. huic subseruit scientia, cum est utilis; nam sine illa inflat; quod uero illa aedificando impleuerit, nihil ibi ista inane, quod inflet, inueniet. utilem porro scientiam definiendo monstrauit, ubi. cum dixisset: Ecce pietas est sapientia, continuo subiunxit: Abstinere uero a malis scientia est. cur ergo non dicimus, qui hanc uirtutem habet, habere omnes, cum ple nit u dol e g is sit an quanto magis est in homine, tanto magis est uirtute praeditus, quanto autem minus, tanto minus inest uirtuuirtus, tanto magis est uitium? ubi ergo illa plena et perfecta fuerit, nihil ex uitio remanebit. Proinde mihi uidentur Stoici ideo falli, quia proficientem hominem in sapientia nolunt omnino habere sapientiam, sed tunc habere, cum in ea fuerit omnino perfectus, non quia illum prouectum negant, sed nisi ex profundo quodam emergendo repente emicet
Abbreviated transcription (Latin):
dicat. qͥcumq enĩ totã legẽ serua¬
uerit. offendat autẽ. in uno factus ẽ
omĩum reus. ibi ñ in uno s in mul¬
tis: nec quosdã. s om̃s dĩe offendere.
Absit autem ut qͥsꝗͣ. fidelis existimet
tot milia seruoꝵ. xp̃i qͥ ueracit᷑ dñt
se habere peccatũ ne scipsos decipi¬
ant. & ueritas in eis ñ sit. nullã ha¬
be uirtutem: cũ uirtus magna. sit
sapientia. Dix̃ aũ homini. Ecce pie¬
tas ẽ sapientia. Absit gͦ ut dicamꝰ
tot & tantos fideles & pios homines
dĩ. non habere pietatem: ꝗͣ greciul
eusebian. uel exp̃ssius & plemiꝰ theoꝵ¬
sebian uocant. Qͥ d aũ ẽ pietas. nͥ
di cultus: et unde ille colitur: nͥ caz¬
ritate :  caritas gͥ de corde puro. ⁊
conscientia bona. & fide ñ ficta.⁊
magna ⁊ uera uirtus ẽ: qr ipsa ẽ
& finis p̃cepti. Merito dicta ẽ foe¬
tis sicut mors: siue qr nemo eam uinz¬
cit sicut nec mortẽ: siue qr in hac÷
uita usq ad mortẽ est mensura ca
qr sicut mors animã auellit a sen¬

Expanded text:
dicat: quicumque autem totam legem seruauerit, offendat autem in uno, factus est omnium reus, ibi non in uno, sed in multis, nec quosdam, sed omnes dixit offendere. absit autem ut quisquam fidelis existimet tot milia seruorum Christi, qui ueraciter dicunt se habere peccatum, ne se ipsos decipiant et ueritas in eis non sit, nullam habere uirtutem, cum uirtus magna sit sapientia; dixit autem homini: ecce pietas est sapientia. absit autem ut dicamus tot ac tantos fideles et pios homines dei non habere pietatem, quam Graeci uel euoepsiav uel expressius et plenius feoasastav uocant. quid autem est pietas nisi dei cultus? et unde ille colitur nisi caritate? caritas enim de corde puro et conscientia bona et fide non ficta magna et uera uirtus est, quia ipsa est et finis praecepti. merito dicta est fortis sicut mors, siue quia nemo eam uincit sicut mortem siue quia in hac uita usque ad mortem est mensura carquia, sicut mors animam auellit a sen
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s habet: eiq nulla iest. cui una
defuerit: s hominib hoc uisum est.
multũ quidem ingeniosis. studiosis:
dũ dicam. non dico uirũ a quo deno¬
minata d̾r uirtus: s etiam mulierẽ
quȩ uiro suo seruat thori fidẽ. si hoc
faciat ꝓpter p̃ceptũ ⁊ ꝓmissũ dei: et¬
quȩ primitus sit fidesis ñ hab̾e. pudi¬
ciciam autẽ nullam uel paruã esse uͥ¬
tucem. Sic & maritũ: qui hoc idem
seruat uxori. Et tam̃ sunt purimi tales.
Quoꝵ sine aliquo peccato. neminem
dixerim. E utiq illud qualecũq pec¬
catũ: ex aliquo uicio uenit. Nñ pudici¬
cia coniugalis in uiris feminisq reli¬
giosis: cum ꝓculdubio uirtꝰ sit. ñ enĩ aut
nicħ aut uicium ẽ: non tam̃ secũ ht̃¬

Expanded text:
omnes habet, eique nulla est cui una omnes habet, eique nulla est cui una defuerit, sed hominibus hoc uisum est multum quidem ingeniosis, studiosis, io. quem ad modum dicam non dico uirum, a quo denominata dicitur uirtus, sed etiam mulierem, quae uiro suo seruat tori fidem, si hoc faciat propter praeceptum et promissum dei eique primitus sit fidelis, non habere pudicitiam aut eam nullam uel paruam esse uirtutem; sic et maritum, qui hoc idem seruat uxori. et tamen sunt plurimi tales, quorum sine aliquo peccato esse neminem dixerim, et utique illud qualecumque peccatum ex aliquo uitio uenit. unde pudicitia coniugalis in uiris feminisque religiosis cum procul dubio uirtus sit — non enim aut nihil aut uitium est —, non tamen secum h
Abbreviated transcription (Latin):
forte acutiꝰ intuentib ignauia appa¬
ret. ipsa duricia: qr laborẽ bonoꝵ stu¬
dioꝵ. qͥb uera adquirit᷑ fortitudo ne¬
glex̾at. Ueruntam̃ qr sunt audaces
qui timidi ñ sunt. & rursus timidi a
quib absit audacia. cũ sit utrũq ui¬
cium: qm̃ qͥ uera uirtute fortis est. nec
timere audet. nec inconsulte timet:
Lcogim᷑ fateri uicia plura ẽẽ uirtutib
Unde aliquando uicium uicio tollit᷑:
ut amore laudis. amor pecuniȩ. Aliq̃n
unũ cȩdit. ut plurima succedant: ue¬
lut qui ebriosus fuerit. si modicũ bibe¬
rit ꝙ tenacitatẽ et ebrietatẽ didicerit.
Sossunt itaq uicia cȩdere etiam uicus suc
una ingressa fuerit qm̃ secũ cȩteras du:¬
cit: ꝓfecto uicia cȩdent omĩa quȩcũq
quando plura pauciorib. uel pauciora
plurib succedebant. Hȩc utrum itase
habeant: diligentiꝰ inquirendũ est.
Non enĩ & ista diuina sententia ẽ qͦ
dicitur. qͥ unam uirtutẽ habuerit

Expanded text:
forte acutius intuentibus ignauia appaforte acutius intuentibus ignauia apparet ipsa duritia, quia laborem bonorum studiorum, quibus uera adquiritur fortitudo, neglexerat. uerum tamen, quia sunt audaces, qui timidi non sunt, et rursus timidi, a quibus absit audacia, cum sit utrumque uitium, quoniam, qui uera uirtute fortis est, nec temere audet nec inconsulte timet, cogimur fateri uitia plura esse uirtutibus. Unde aliquando uitium uitio tollitur, ut amore laudis amor pecuniae, aliquando unum cedit, ut plura succedant, uelut qui ebriosus fuit, si modicum bibere tenacitate et ambitione didicerit. possunt itaque uitia cedere etiam uitiis sucuna ingressa fuerit, quoniam secum ceteras ducit, profecto uitia cedent omnia, quaecumque uando totidem aliquando plura paucioribus uel pauciora pluribus succedebant. Haec utrum ita se habeant, diligentius inquirendum est. non enim et ista diuina sententia est, qua dicitur: Qui unam uirtutem habuerit
Abbreviated transcription (Latin):
simis fȩdabat᷑. Iustus non erat: nã contͦͤ
patriam coniurauerat. E ideo nec for¬
titudo erat: s duricia sibi ut stultos
falleret nom̃ fortitudinis imponebat.
Nam si fortitudo ẽẽt: non uicium s uirtꝰ
eẽt. Si autem uirtus eẽt: a cęteris uir¬
tutib tam inseparabilib comitib nũ¬
quã relinqueret᷑. Quappt̃ cũ quęritur
etiam de uicus utrum ipsa similiter
omĩa sint ubi unũ erit. aut nulla sint
ubi unũ non erit. laboriosum est id
ostende : ꝓpterea qr uni uirtuti duo
uicia opponi solent: & qđ aꝑte contͤ¬
rium est: & specie similitudinis adũ¬
bratur. Inde illa catilinae ꝙ fortitu¬
do non erat: quȩ ẽẽt cũ uirtutes alias
non habebat. faciliꝰ uidebat᷑. Qd̃ uero
ignauia fin erit. ubi exercitatio qͣsli¬
bet grauissimas molestias ꝑpetiendi
atq tolerandi supͤ quã cuiquã credi¬
bile est fuit: egre ꝑsuaderi potest.S

Expanded text:
simis foedabatur, iusta non erat, nam contra simis foedabatur, iusta non erat, nam contra patriam coniurauerat, et ideo nec fortitudo erat, sed duritia sibi, ut stultos falleret, nomen fortitudinis inponebat. nam si fortitudo esset, non uitium sed uirtus esset; si autem uirtus esset, a ceteris uirtutibus tamquam inseparabilibus comitibus numquam relinqueretur. Quapropter cum quaeritur etiam de uitiis, utrum et ipsa similiter et omnia sint. ubi unum erit, aut nulla sint, ubi unum non erit, laboriosum est id ostendere propterea. quia uni uirtuti duo uitia opponi solent, et quod aperte contrarium est et quod specie similitudinis adumbratur. unde illa Catilinae quia fortitudo non erat, quae secum uirtutes alias non habebat, facilius uidebatur; quod uero ignauia fuerit, ubi exercitatio quaslibet grauissimas molestias perpetiendi atque tolerandi \'supra, quam cuiquam credibile est,\' fuit, aegre persuaderi potest. sed
Abbreviated transcription (Latin):
fallacissima speciȩ. Item dissimilitu¬
dine manifesta: contraria ẽ iniusti¬
cia iusticiȩ. Solet autẽ quasi imita¬
ri iusticiam uindicandi libido: sed
uicium ẽ. Ignauia fortitudini ꝑspi¬
cue contraria ẽ: duricia uͦ distat
natura. fallit similitudine. Constan¬
tia. pars quȩdam uirtutis ẽ. Ab hac
inconstantia longe abhorret. & in¬
dubie contra sistit: ꝑtinacia uͦ conᷤ¬
tancia dici affectat & non ẽ: qr illa ẽ
uirtus. hoc uicium. Ut gͦ non iterũ
eadem cõmemorare necesse sit: exem¬
pli grã ponamꝰ aliqͥd unde possint
cetera intellegi. Catilina ut de illo
seripsert̃ qui nosse potuert̃. frigus.
sitim. famẽ. ferre poterat: eratq pa¬
tiens mnediȩ. algoris. uigiliȩ. supra ꝗͣ
cuiquã credibile est: ac ꝑ hoc & sibi
& suis magna p̃ditus fortitudine ui¬
debatur. S hȩc fortitudo prudens non
erat: mala enĩ ꝓ bonis eligebat. Tem¬
ꝑans non erat : corruptelis enĩ turpis

Expanded text:
fallacissima specie. item dissimilitufallacissima specie. item dissimilitudine manifesta contraria est iniustitia iustitiae; solet autem quasi imitari iustitiam uindicandi libido, sed uitium est. ignauia fortitudini perspicue contraria est, duritia uero distat natura, fallit similitudine. constantia pars quaedam uirtutis est; ab hac inconstantia, longe abhorret et indubie contrasistit, pertinacia uero constantia dici affectat et non est, quia illa est uirtus, hoc uitium. Ut ergo non iterum eadem commemorare necesse sit, exempli gratia ponamus aliquid, unde possint cetera intellegi. Catilina, ut de illo scripserunt, qui nosse potuerunt, frigus, sitim, famem ferre poterat eratque patiens inediae, algoris, uigiliae, supra quam cuiquam credibile est, ac per hoc suis et sibi magna praeditus fortitudine uidebatur. sed haec fortitudo prudens non erat-mala enim pro bonis eligebat —, temperans non erat — co
Abbreviated transcription (Latin):
aliquo modo similis ẽẽ uideatur. Sunt
enim ut scis quędam uicia. uirtutib
aꝑta discretione contraria: ut ĩpru¬
dentia prudentiȩ. St̃ autẽ quędam.
tantũ qr uicia sunt ideo contraria:
quȩdam tantũ specie fallaci similia:
ut eidem prudentiȩ: ñ imprudentia.
s astutia. Nunc eam dico astuciam.
quȩ usitatiꝰ in maliciosis intelligi et
uocari solet. non sic̃ loqui nr̃a scrip¬
tura consueuit. quȩ sepe astutiam
ponit in bono. unde ẽ. astuti ut ser¬
pentes. & illud ut innocentib astutiȩ:
quãquã & apud illos romanȩ linguę
disertissimꝰ dixerit. neq illi tam̃ ad
cauendũ dolus aut astutia deerant:
astutiam ponens in bono. S apud il¬
los rarissimũ: apud nos autẽ. freq̃n¬
tissimũ est. Itemq in partib temꝑan¬
tiȩ: aꝑtissime contraria est effusio
parsymoniȩ. Ca uͦ quȩ tenacitaᷤᷤ ẽ dici
uulgo solet. uicium est qͥdem. tam̃
parsymoniȩ similȩ: non natura s

Expanded text:
aliquo modo similis esse uideatur. Sunt aliquo modo similis esse uideatur. Sunt enim, ut scis, quaedam uitia uirtutibus aperta discretione contraria, ut inprudentia prudentiae. sunt autem quaedam tantum, quia uitia sunt, ideo contraria, quadam tamen specie fallaci similia, u ut eidem prudentiae non inprudentia sed astutia. nunc enim eam dico astutiam, quae usitatius in malitiosis intellegi et uocari solet, non sicut loqui nostra scriptura consueuit, quae saepe astutiam in bono ponit, unde est: astuti ut serpentes et illud: ut det innocentibus astutiam. quamquam et apud illos Romanae linguae disertissimus dixerit: neque illi tamen ad cauendum dolus aut astutia deerat astutiam ponens in bono; sed apud illos rarissimum, apud nostros autem frequentissimum est. itemque in partibus temperantiae apertissime contraria est effusio parsimoniae; ea uero, quae tenacitas etiam uulgo dici solet, uitium est quidem, tamen parsimoniae simile non natura sed
Abbreviated transcription (Latin):
ta est ueritati: omia paria ẽẽ pec¬
cata. Quomodo autẽ. fieri possit.
ut etiam si hoc de uirtutib uerũ
est. non tam̃ ideo cogam᷑ fateri ad¬
qualitatẽ omĩum peccatoꝵ: qͣntũ
possum adiuuante dño aꝑire co¬
nabor. Qd̃ si effecero apꝓbabis: uͥ
causȩ defuero tu supplebis. Certe
hinc ꝑsuadent qͥ unam uirtutẽ
habuerit habere om̃s. ꝙ om̃s deeẽ
cui una defuerit: quod prudentia.
nec ignaua. nec iniusta. nec intem¬
ꝑans potest eẽ. Nam si aliqua hors¬
defuerit: prudentia non erit. Por¬
ro si prudentia tc̃ erit. si ⁊ fortis et
iusta et temꝑans sit: ꝓfecto uͥ fuerit
secũ habet cęteras. Sic & fortitudo
imprudens ẽẽ non potest. uel in¬
temꝑans uel iniusta: sic temꝑantia
necesse est ut prudens. fortis. ꝙ iusta
sit: sic iusticia ñ est si ñ spͣrudens. for¬
tis. temꝑans. Ita ubi uera est aliqua
eaꝵ. ꝙ aliȩ similiter st̃: ubi autem
alie desunt. uera illa non est: etiam si

Expanded text:
ta est, ueritati omnia paria esse pecta est, ueritati omnia paria esse peccata. quomodo autem fieri possit, ut, etiam si hoc de uirtutibus uerum est, non tamen ideo cogamur fateri aequalitatem omnium peccatorum, quantum possum, adiuuante domino aperire conabor. quod si effecero, adprobabis, ubi causae defuero, tu supplebis. Certe hinc persuadent, qui unam uirtutem habuerit, habere omnes et omnes deesse, cui una defuerit, quod prudentia nec ignaua nec iniusta nec intemperans potest esse; nam si aliquid horum fuerit, prudentia non erit. porro, si prudentia tunc erit, si et fortis et iusta et tempeians sit, profecto, ubi fuerit, secum habet ceteras. sic et fortitudo inprudens esse non potest uel intemperans uel iniusta; sic temperantia necesse est ut prudens, fortis et iusta sit; sic iustitia non est, si non sit prudens, fortis et temperans. ita, ubi uera est aliqua earum, et aliae similiter sunt. ubi autem aliae desunt, uera illa non est, etiamsi
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutẽ habet. om̃s habet: & qͥ unã ñ
habet. nullam habet. hoc si uerũ est.
confirmatur ista sententia.S ego eã
exponi uolo ñ confirmari: quȩ ꝑ seip¬
sam apud nos omĩb phylosophoꝵ aue¬
toritatib ẽ firmior. Ex illud qͥdẽ de
uirtutib & uiciis si ueraciter dicit᷑:
non ẽ consequens ut ꝓpt̃ hoĩa pecc̾a
sint paria. Nam illud de insepara¬
bilitate uirtutũ & si forsitan fallor.
agendȩ uitȩ necessarias eẽ dixer̃t.
hoc autẽ de parilitate peccatoꝵs.
soli stoici ausi sunt disputare: con¬
tra omẽm sensũ generis humani.
Quã eoꝵs uanitatem in iouiniano¬
illo qui in hac sententia stoicꝰ erat.
in aucupandis autem & defensan¬
dis uoluptatib epycureus: de scͥp¬
turis scĩs dilucidissime conucisti.
In qua tua suauissima & p̃clarissi¬
ma disputatione. satis euidenter
apparuit. non placuisse auctorib
nrĩs uel ipsi potius quȩ ꝑ eos locu¬

Expanded text:
virtutem habet, omnes habet, et qui unam non virtutem habet, omnes habet, et qui unam non habet, nullam habet; hoc si verum est, confirmatur ista sententia. Sed ego eam exponi volo, non confirmari, qui est per seipsam apud nos omnium philosophorum auctoritatibus firmior. et illud quidem de uirtutibus et uitiis si ueraciter dicitur, non est consequens, ut propter hoc omnia peccata sint paria. nam illud de inseparabilitate uirtutum, etsi forsitan fallor, agendae uitae necessarias esse dixerunt. hoc autem de parilitate peccatorum soli Stoici ausi sunt disputare contra omnem sensum generis humani; quam eorum uanitatem in Iouinianoillo, qui in hac sententia Stoicus erat, in aucupandis autem et defensitandis uoluptatibus Epicureus, de scripturis sanctis dilucidissime conuicisti. in qua tua suauissima et praeclarissima disputatione satis euidenter apparuit non placuisse auctoribus nostris uel ipsi potius, quae per eos locu
Abbreviated transcription (Latin):
ximũ tuum sicut te ipsum: bene facitis.
Si autẽ ꝑsonas accipitis.: peccatũ oꝑami¬
ni: redarguti a lege quasi transgres.¬
sores. Uidete quẽadmodũ transgressores
legis appellat qͥ dicunt diuiti sede hic:¬
pauꝑi autẽ tu sta illic. Unde ne putarens
contemptibile ẽẽ peccatũ in hac una re
legem transgredi: secutus adiunxit. Q¬
cumq autẽ. totam legem seruauerit. of¬
fendat autẽ in uno: factus ẽ om̃ium re¬
us. Q enĩ dix̃ non mechaberis: dix̃ & ñ
occides. Qđ si non occides mechaberis
autẽ. factus ẽ transgressor legis: ꝓpter
illud qđ dixerat. redarguti a lege qͣsi
transgressores. Que cũ ita sint. conseq̃is
uidetur. nͥ alio modo intelligendum
ostendatur. ut qͥ dixerit diuiti sede hic.
deferens: & idolatra. & blasphemꝰ. & ad¬
ulter. & homicida. & ne qđ longunr᷑cunc¬
ta cõmemorẽ. reus omĩum criminum:
iudicandꝰ est. Offendens quippe in uno:
factus ẽ omĩum reus. At enĩ qui unã

Expanded text:
sum\', bene facitis; si autem personas accipitis, peccatum operamini redarguti a lege quasi transgressores. uidete, quem ad modum transgressores legis appellet, qui dicunt diuiti: \'sede hic\' et pauperi: \'sta illic\'. unde, ne putarent contemptibile esse peccatum in hac una re legem transgredi, secutus adiunxit: quicumque autem totam legem seruauerit, offendat autem in uno, factus uest omnium reus. qui enim dixit: non moechaberis, dixit et: non occides. quod si non occides, moechaberis autem, factus es transgressor legis; propter illud quod dixerat: redarguti a lege quasi transgressores. quae cum ita sint, consequens uidetur, nisi alio modo intellegendum ostendatur, ut qui dixerit diuiti: sede hic deferens, et idolatres et blasphemus et adulter et homicida et ne, quod longum est, cuncta commemorem, reus omniumjudicandus sit. Offendens quippe in uno factus est omnium reus. At enim qui unam
Abbreviated transcription (Latin):
in multis enĩ offendimꝰ om̃s. Om̃s¬
enim offendimꝰ: s aliꝰ grauiꝰ. alius leuiꝰ.
Quanto qͥsq magis minusue peccauerit:
tanto in peccato cõmittendo maior. qͣn¬
to in diligendo deo et ꝓximo minor:
& rursus tanto minor in peccati ꝑpe¬
tratione : quanto maior in d̾i ⁊ ꝓximi
dilectione. Tanto itaq plenior m̃iqui¬
tatis : quanto manior caritatis. Etẽ
ꝑfecti sumꝰ in caritate : quando nicħ
restat ex infirmitate. Nec sane qͣntũ
arbitror putandũ est leue ẽẽ peccatũ.
sedendi ac standi ad honores eccłasti¬
cos referamꝰ. Qͥs enĩ ferat eligi diui¬
tem ad sedem honoris ecclȩ: contẽp¬
to pauꝑe instructiore atq sanctiore:
Si aut̃ de cottidianis consessib loqͥtur:
qͥs non hinc peccat. si tam̃ peccat. nͥ
cum apud seipsum intus ita uidicat.
ut ei tanto melior. quanto dicior illiͤ
uideat᷑: hoc enĩ uidetur significasse:
nonne iudicatis apud uosmetipsos: ꝙ¬

Expanded text:
multis enim offendimus omnes. oendimus enim, sed alius grauius, alius leuius, quanto quisque magis minusue peccauerit; tanto in peccato committendo maior, quanto in diligendo deo et proximo minor; et rursus tanto minor in peccati perpetratione, quanto maior in dei et proximi dilectione. tanto itaque plenior iniquitatis, quanto inanior caritatis; et tunc perfectissimus in caritate, quando nihil restat ex infirmitate. nec sane quantum arbitror putandum est leue esse peccatum isedendi et standi ad honores ecclesiasticos referamus. quis enim ferat eligi diuitem ad sedem honoris ecclesiae contemto paupere instructiore atque sanctiore? si autem de cotidianis consessibus loquitur, quis non hic peccat, si tamen peccat, nisi cum apud se ipsum intus ita iudicat ut ei tanto melior, quanto ditior ille uideatur? hoc enim uidetur significasse dicendo: nonne iudicastis apud uosmet ipsos
Abbreviated transcription (Latin):
do. diuites in fide: & heredes regni
quod ꝓmisit d̾s diligentib se: uoᷤᷤ aũ
exhonorastis pauꝑeni: ꝓpt̃ illũ scilicet
cui dictum est sta illic: cũ habenti anu¬
lum aureum dictum eẽt. ti sede hic be¬
ne. Ic deinde sequitur. eandem ipsã sen¬
tentiam latius uersans & explicans. d¬
ne inquit diuites ꝑ potentiam opͥmuis

Expanded text:
n fide et heredes regni, quod promisit deus diligentibus se? uos autem exhonorastis pauperem, propter illum scilicet, cui dictum est: \'tu sta illic\', cum habenti anulum aureum dictum esset: \'tu sede hic bene\'. ac deinde sequitur eandem ipsam sententiam latius uersans et explicans: nonne, inquit, diuites per potentiam opprimunt
Abbreviated transcription (Latin):
si fuero te docente instructus. aut
emendante correctus. Uerñtam̃
tu mi fr̃ carissime nisi te putares
scriptis meis lesũt. ñ me putares le¬
di posse rescriptis tiris. Nullo em̃
mͦ iã de te opinatꝰ fuero quod ñ te
arbitrans lesũ. sic tam̃ rescribis ut
ledas. aut si te ñ sic reseribente¬
ego ꝓpt̾ niiniam stulticiam meam le¬
di posse putatus sũ. hoc ipso plane¬
lesisti quod de me ita sensisti. Sed

Expanded text:
si fuero te docente instructas aut si fuero te docente instructas aut emendante correctus. Uerum tamen tu, mi frater carissime, nisi te putares laesum scriptis meis, non me putares laedi posse rescriptis tuis. nullo enim modo id de te opinatus fuero, quod non te arbitrans laesum sic tamen rescribis, ut laedas. aut si te non sic rescribenteego propter nimiam stultitiam meam laedi posse putatus sum, hoc ipso laesisti plane, quod de me ita sensisti. sed
Abbreviated transcription (Latin):
se credendũ. ne forte te respondente
lesus iuste expostularẽ quod ꝓbare
ante debitisses meũ ẽẽ sermonẽ. &
sic rescribere postea iubeas. si mea est
epła aꝑte me rescribere aut mittere
exemplaria ueriora: ut absq ullo
rancore stomachi inscripturarum
disputacionẽ uersem᷑. Quo pacto
enĩ possumꝰ in hac disputacione si¬
ne rancore uersarisi me ledere pa¬
ras. ᷤ Aut si ñ paras. quomͦ ergo te ñ
ledente abste lesus ruste expostularẽ
quod ꝓbare ante debuisses meum
ẽẽ sermonẽ. & sic rescribere hoc est
sic ledere : Nisi enĩ rescribendo lesis¬
ses: ego iuste expostulare ñ possem
Proinde cũ ita rescribis ut ledas: qͥs
nobis locus relinquit᷑ indisputacio¬
ne scripturarũ sine ullo rancore uer¬
sandi. Ego quidẽ absit ut ledar
si mͥ certa racione uolueris & potu¬
eris demonstrare. illud exepistola
apłi uel quid aliud scripturarum
scãrum. te uerius intellexisse quã
me: unmo uero absit. ut ñ cum
gr̃arũ actione lucris meis deputẽ

Expanded text:
se credendum, ne forte te respondente laesus iuste expostularem, quod probare ante debuisses meum esse sermonem et sic rescribere, postea iubeas, si mea est epistula, aperte me scribere aut mittere exemplaria ueriora, ut absque ullo rancore stomachi in scripturarum disputatione uersemur. quo pacto enim possumus in hac disputatione sine rancore uersari, si me laedere paras? aut, si non paras, quomodo ego te non laedente abs te laesus iuste expostularem, quod probare ante debuisses meum esse sermonem et sic rescribere, hoc est et sic laedere? nisi enim rescribendo laesisses, ego iuste expostulare non possem. proinde, cum ita rescribis, ut laedas, quis locus nobis relinquitur in disputatione scripturarum sine ullo rancore uersandi? ego quidem absit ut laedar, si mihi certa ratione uolueris et potueris demonstrare illud ex epistula apostoli uel quid aliud scripturarum sanctarum te uerius intellexisse quam me; immo uero absit, ut non cum gratiarum actione lucris meis deputem,
Abbreviated transcription (Latin):
nec de seipso tamquã suas particłas
irrorare. nec de illa una originaliter
trahere: nec ꝓ delictis ante carnem
cõmissis carneis uinculis compedire:
s nouas creare singulas singulis suã
cuiq nascenti: ñ aliqͥd facere dr qđ
ante non fecerat. Iam enĩ sexto die fe¬
cerat hominẽ. ad imaginẽ & similitu¬
dinem suam. Qd utiq scđm aĩam ra¬
tionalem fecisse intelligit᷑. Tandem¬

Expanded text:
nec de se ipso tamquam suas particulas nec de se ipso tamquam suas particulas inrorare nec de illa una originaliter trahere nec pro delictis ante carnem commissis carneis uinculis compedire sed nouas creare singulas singulis suam cuique nascenti, non aliquid facere dicitur, quod ante non fecerat. iam enim sexto die fecerat hominem ad imaginem suam, quod utique secundum animam rationalem fecisse intellegitur. hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
non erant s ex his quȩ iam erant crea¬
ret: & faceret qͥcqͥd faceret. Ita utrũq
uerum esse monstratur: & qd̃ dictũ
est reqͥeuit ab oꝑib suis. ⁊ qd̃ dictũ
ȩuuangelium esse contrarium. Serũ
his qui hȩc ideo dicunt ne credatur
mͦ d̾s sicut illam unam nouas aĩas
quȩ non erant facere. s ex illa una
quȩ iam erat eas creare. uel ex fonte
aliquo siue thesauro quodã quẽ tunc
fecit eas mittere. facile respondetur
etiam illis sex dieb multa dm̃ creas¬
se ex his naturis quas iam creauerat.
sic̃ ex aqͥs. alites. & pisces: ex t̃ra aũ
ar bores. fenũ. animalia: s. quod ea q̃
non erant tunc fecerit manifestũ est.
Nulla enĩ erat auis. nullus piscis. nul¬
la arbor: nullũ animal. & bene intel¬
ligitur ab his creatis requieuisse. quȩ
non erant & creatę̧ sunt. idẽ cessasse:
ne ultra quȩ non erant crearentur.
s nunc quod d̾r animas non in nesci¬
o quo fonte iam existentes mittere.

Expanded text:
non erant, sed ex his, quae iam erant, creanon erant, sed ex his, quae iam erant, crearet et faceret, quicquid faceret. ita utrumque uerum esse monstratur, et quod dictum est: Requieuit ab operibus suis et quod dictum euangelium esse contrarium. Uerum his, qui haec ideo dicunt, ne credatur modo deus sicut illam unam nouas animas, quae non erant, facere, sed ex illa una, quae iam erat, eas creare uel ex fonte aliquo siue thesauro quodam, quem tunc fecit, eas mittere, facile respondetur etiam illis sex diebus multa deum creasse ex his naturis, quas iam creauerat, sicut ex aquis alites et pisces, ex terra autem arbores, faenum, animalia. sed quod ea, quae non erant, tunc fecerit, manifestum est. nulla enim erat auis, nullus piscis, nulla arbor, nullum animal et bene intellegitur ab his creatis requieuisse, quae non erant et creata sunt, 2 id est cessasse, ne ultra, quae non erant, crearentur. sed nunc quod dicitur animas non in nescio quo fonte iam existentes mittere
Abbreviated transcription (Latin):
qua credunt᷑ non ex illa una primi
hominis fieri om̃s: s sicut illa una
uni. ita singulis singulȩ. Ea uͦ quȩ di¬
cuntur alia contra hanc opinionem
facile puto me posse refellere: sicuti
est illud quo eam sibi qͥdam uident᷑
urgere. quomodo consũmauerit d̾s
omĩa oꝑa sua sexto die. & septimore¬
quieuerit: si nouas adhuc animas cre¬
at. Qͥb si dixerimꝰ quod ex ȩugłio in
supradicta ȩpła posuisti. pat̾ meus
usq nunc oꝑatur. respondent: oꝑat᷑
dictum ẽ institutas administrando.
non nouas instituendo naturas. ne
scripturȩ geneseos contradicatur: uͥ
aꝑtissime legitur ds consũmasse. ds
omĩa oꝑa sua. Nam et qd̾ eum scͥptũ
est requieuisse. utiq a creandis nouis
creaturis intelligendũ est. non agu¬
bnandis: qr tunc ea quȩ erant fecit.
a qͥb faciendis reqͥeuit. qr consũma¬
uerat omĩa. quȩ anteqͣ. essent uidit
ẽẽ facienda: ut deinceps non ea quȩ

Expanded text:
qua creduntur animae non ex illa una primi qua creduntur animae non ex illa una primi hominis fieri omnes sed sicut illa una uni ita singulis singulae? Ea uero, quae dicuntur alia contra hanc opinionem, facile puto me posse refellere, sicuti est illud, quo eam sibi quidam uidentur urgere, quo modo consummauerit deus omnia opera sua sexto die et septimo requieuerit, si nouas adhuc animas creat. quibus si dixerimus, quod ex euangelio in supra dicta epistula posuisti: Pater meus usque nunc operatur, respondent: \'Operatur dictum est institutas administrando, non nonas instituendo naturas\', ne scripturae geneseos contradicatur, ubi apertissime legitur consummasse deum omnia opera sua. nam et quod eum scriptum est requieuisse, utique a creandis nouis creaturis intellegendum est, non a gubernandis. quia tunc ea, quae non erant, fecit, a quibus faciendis requieuit, quia consummauerat omnia, quae, antequam essent, uidit esse facienda, ut deinceps non ea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
m̃to xp̃i remissione peccati: peccan¬
tes in adam ex quo caro ꝓpagata ẽ¬
peccati: aut si non peccant. qua ius¬
ticia creatoris ita peccato obligant᷑
alieno. cũ exinde ꝓpagatis mẽbris
mortalib inserantur. ut eas nͥ per
ȩccłam subuentũ fuerit damnatio
consequatur: cũ in eaꝵs potestate
non sit. ut eis possit grã baptismi
subueniri. Tot gͥ animaꝵ milia.
quȩ in mortib paruuloꝵ sine. indul¬
gentia xp̃iani sacram̃ti. de corpori¬
b exeunt. qua ȩquitate. dãnant᷑.
si nouȩ creatȩ nullo suo p̃cedente
peccato. s. uoluntate creatoris sin
quib eas animandis ille creauit &
la sua culpa sine baptismo xp̃i
de corpore fuerat exitura: qm̃ gͥ
cogat animas fieri peccatͥces. uł pu¬
niat innocentes. neq negare fas no¬
bis est eas quȩ sine. xp̃i sacram̃to
de corporib exierint. etiam paruu¬
loꝵ. non nͥ in damnationẽ. trahi.
obsecro te qͦmͣ hȩc opinio defendit᷑.

Expanded text:
mento Christi remissione peccati peccanmento Christi remissione peccati peccantes in Adam. ex quo caro est propagata peccati, aut, si non peccant, qua iustitia creatoris ita peccato obligantur alieno, cum exinde propagatis membris mortalibus inseruntur, ut eas, nisi per ecclesiam subuentum fuerit, damnatio consequatur, cum in earum potestate non sit, ut eis possit gratia baptismi subueniri. tot igitur animarum milia, quae in mortibus paruulorum sine indulgentia Christiani sacramenti de corporibus exeunt, qua aequitate damnantur, si nouae creatae nullo suo praecedente peccato sed uoluntate creatoris sing quibus eas animandis ille creauit etla sua culpa sine baptismo Christi de corpore fuerat exitura? quoniamcogat animas fieri peccatrices uel puniat innocentes, neque negare fas nobis est eas, quae sine Christi sacramento de corporibus exierint, etiam paruulorum non nisi in damnationem trahi, obsecro te, quo modo haec opinio defenditur,