comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatis & magistri. nec patris prodebat uitiũ nec falsita¬
tis incurrebat peccatũ P ETRUS Putasne uir iste
uenerabilis libertinus de quo tot signa & miracula re¬
tulisti. intam ampla congregatione imitatores suos
inuirtutib non reliquit GREGORIUS Felix¬
qui appellabatur coruus quem ipse bene cõgnouisti
qui eius monasteri nuper p̃positus fuit. multa mihi
defratrib eiusdem monasterii ad miranda narra¬
bat. Ex quibus aliqua quar ad memoriã ueniunt
subprimo quia ad alia festino. Sed unum dicam. quod abro
narratũ pretereundũ nullomodo aestimo. In eodem monas¬
terio quidam magnae uite monachus erat hortolanus. Fur
uero uenire consuruerat. ꝑse ꝓem ascendere. & occulte hole¬
ra auferre. Cumque ille multa plantaret que minus in¬
urnirrt & alia pedib conculcata. alia direpta conspiceret.
totũ hortũ circuiens iiue̾nit iter : unde fur uenire con¬

Expanded text:
tatis et magistri, nec patris prodebat vitium, nec falsitatatis et magistri, nec patris prodebat vitium, nec falsitatis incurrebat peccatum. PETR. Putasne vir iste venerabilis Libertinus, de quo tot signa et miracula retulisti, in tam ampla congregatione imitatores suos in virtutibus non reliquitqui appellatur Curvus , quem ipse bene nosti, qui ejusdem monasterii nuper praepositus fuit, multa mihi de fratribus ejusdem monasterii admiranda narrabat: ex quibus aliqua quae ad memoriam veniunt supprimo, quia ad alia festino. Sed unum dicam, quod ab eo narratum praetereundum nullo modo aestimo. In eodem monasterio quidam magnae vitae monachus erat hortulanus. Fur vero venire consueverat, per sepem ascendere, et occulte olera auferre. Cumque ille multa plantaret, quae minus inveniret, et alia pedibus conculcata, alia direpta conspiceret; totum hortum circumiens, invenit iter unde fur venire con
Abbreviated transcription (Latin):
sui. Tunc ille a fundo cordis considerans asperitat̾t & du¬
ritiam suã. humilitatẽ ac mansuetudinẽ libertini exlec
toꝓsiliuit. pedes libertini tenuit. sepeccasse . se reum esse
testatus ẽ : quia tanto talique uiro tam erudelẽ facere
contumrliam pre sumpsisset. At contra libertinus se¬
se in terrã ꝓsternens. eiusq pedibus ꝓ uolutus. suae cul¬
pae non illius seuitiae fuisse referebat quod ꝑtulerat.
Sic que actũ ẽ: ut admagnã mansue tudinẽ ꝑduceretur:
pater. & humilitas discipuli magistra fueret magistri:
umque ꝓutilitate monasterii ad constitutionẽ causae egres¬
sus fuisset: multi uiri noti ac nobiles qui eũ ualde semꝑ¬
honorabant uehementer admirati. sollicite require¬
bant quidña hoc esset quod tã tument̾e ac liuidũ faciem
haberet. Quibus ille dicebat. Hesterno seri peccatis meis
facientibus in scabello subpedaneo inpẽgi. at que hoe:
ꝑtuli. Sic que uir sc̃s seruans inpectore honor̾e ueri¬

Expanded text:
sui. Tunc ille a fundo cordis considerans asperitatem et duritiam suam, humilitatem ac mansuetudinem Libertini, ex lecto 161 prosiliit, pedes Libertini tenuit, se peccasse, seque reum esse testatus est, qui tanto talique viro tam crudelem facere contumeliam praesumpsisset. At contra Libertinus sese in terram prosternens, ejusque pedibus provolutus, suae culpae, non illius saevitiae fuisse referebat quod pertulerat. Sicque actum est ut ad magnam mansuetudinem perduceretur Pater, et humilitas discipuli magistra fieret magistri. Cumque pro utilitate monasterii ad constitutionem causae egressus fuisset, multi viri noti ac nobiles qui eum valde honorabant, vehementer admirati, sollicite requirebant quidnam hoc esset, quod tam tumentem ac lividam haberet faciem. Quibus ille dicebat: Hesterno die sero, peccatis meis facientibus, in scabello suppedaneo impegi, atque hoc pertuli. Sicque vir sanctus servans in pectore honorem veri
Abbreviated transcription (Latin):
dicia & nosse & ꝓnuntiasse potui. quae te
dixisse cognoui. Nam ea quae ipse non lõque¬
ris nr̃is procul dubio cognitionibus abscondis:
Concordat ergo proph&ica apostolicaque sen¬
tentia. quia & in conprarhensibilia sunt dĩ iu¬
dicia. & tamen quae de ore eius prolãta fue¬
rint humanis labiis pronuntiantur: qm sci¬
ri ab hominib & prolata perdm̃ possunt. &
occultata non possunt .PETRUS.
Inobiectione meae quastiunculat. patuit causa
rationis. Sed quae so te. siqua sunt adhuc de huius
uiri uirtute sub iunge.

Expanded text:
dicia et nosse et pronuntiasse potui, quae te dicia et nosse et pronuntiasse potui, quae te dixisse cognovi. Nam ea quae ipse non loqueris, nostris procul dubio cognitionibus abscondis. Concordat ergo prophetica apostolicaque sententia: quia et incomprehensibilia sunt Dei judicia, et tamen quae de ore ejus prolata fuerint, humanis labiis pronuntiantur: quoniam sciri ab hominibus et prolata per Deum possunt, et occulta non possunt. Petr. In objectione meae quaestiunculae patuit causa rationis. Sed quaeso te, si qua sunt adhuc de hujus viri virtutibus, subjunge.
Abbreviated transcription (Latin):
dauid autem haee se omnia non solum
nosse. sed &iam in labiis pronuntiasse tes¬
tatur & GREGORIs: Adutraque hec
tibi superius sub breuitate respondi dicens.
quod sc̃i uiri inquantũ cũ dño unum sunt
sensũ dñi non ignorant. Om̃s enim qui
deuote dñm sequuntur. &iam deuotio¬
ne cũ dõ sunt: & adhuc carnis corrupu¬
Occulta itaque iudicia in quantũ conuine¬
ti sunt sciunt. in quantũ disiuncti sunt
nesciunt. Quia enim seer&a eius adhuc
perfecte non penitrant. in compraehensi¬
bilia eius iudicia ẽẽ testantur. Quia ue¬
ro ei mente inhaerent. at que inheren¬
do uel sacrar scripturae eloquiis. uel occul¬
tis reuelationibus inquantũ accipiunt agnos¬
cunt: haec &norunt & pronuntiant. Iudicia
igitur quae ds̃ tacet nesciunt. quar ds̃ loquitur
sciunt. Vnde & dauid proph&a cum dixisset
in labiis meis pronuntiaui om̃a iudicia. ꝓtinꝰ
addidit oris tui. Acsi aꝑ te dicat. Illa ẽgo iu¬

Expanded text:
David autem haec se omnia non solum David autem haec se omnia non solum nosse, sed etiam in labiis pronuntiasse testatur? Gregor. Ad utraque haec tibi superius sub brevitate respondi, dicens, quod sancti viri inquantum cum Domino unum sunt, sensum Domini non ignorant. Omnes enim qui devote Dominum sequuntur, etiam devotione cum Deo sunt, et adhuc carnis corruptOcculta itaque Dei judicia inquantum conjuncti sunt, sciunt; inquantum disjuncti sunt, nesciunt. Quia enim secreta ejus adhuc perfecte non penetrant, incomprehensibilia ejus judicia esse testantur: quia vero mente ei inhaerent, atque inhaerendo, vel sacris Scripturae eloquiis vel occultis revelationibus inquantum accipiunt agnoscunt, et noverunt haec et pronuntiant. Judicia itaque quae Deus tacet nesciunt, quae Deus loquitur sciunt. Unde et David propheta cum dixisset: In labiis meis pronuntiavi omnia judicia , protinus addidit, oris tui, ac si aperte dicat: Illa ego ju
Abbreviated transcription (Latin):
eius fuito Ualde enim e̾e in conueniens
iudetur. eius sensum cum quo unus factus
fuerit ignorare: GRE GORius: Sc̃i uiri
inquantum cum dño unum sunt: sensum
dñi non ignorant. Nam idem quoque apos¬
tolus dicit. Quis enim scit hominum quae¬
sunt:: adinxit. pios aute non
sp̃m huius mundi accepimus. sed sp̃m qui
ex dõ ẽ. Hinc iterũ dicit. Quod oculus non
uidit. nec auris audiuit. nec in cor homi¬
nis ascendit. quae prar parauit ds̃ diligen¬
tibus se. Nobis autẽ. rrut lauit ꝑ sp̃m
suũ. Perrus: Siergo eidem a postolo
dicens: o altitudo diuitiarum sapientiae &
scientiat dĩ quam in conprehensibilia sunt
iudicia eius & inurstigabiles uiar eius o ðed
rursum mihi haec dicenti: alia suboritur
quaestio. Nam dauid propheta dño loquitur
dicens. In labiis meis pronuntiaui om̃a iudi¬
cia oris tui. Et cum minus sit nosse quam
&iã pronuntiare. quid est quod paulus
in conprarhensibilia ẽe dĩ iudicia asserit.

Expanded text:
ejus fuit ? Valde enim esse inconveniens ejus fuit ? Valde enim esse inconveniens videtur ejus sensum cum quo unus factus fuerit, ignorare. Gregor. Sancti viri in quantum cum Deo unum sunt, sensum Domini non ignorant. Nam idem quoque apostolus dicit: Quis enim scit hominum quaesunt, adjunxit: Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed spiritum qui ex Deo est . Hinc iterum dicit: Quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus diligentibus se; nobis autem revelavit per Spiritum suum . Petr. Si ergo eidem apostolo dicens: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus ! Sed rursum mihi haec dicenti alia suboritur quaestio. Nam David propheta Domino loquitur, dicens: In labiis meis pronuntiavi omnia judicia oris tui . Et cum minus sit nosse quam etiam pronuntiare, quid est quod Paulus incomprehensibilia esse Dei judicia asserit,
Abbreviated transcription (Latin):
statim iuri diaboli. iterũ manciparis. Disces¬
sit igitur clericus sanus. & sicut terrere
sol& animum poena recens. eaq uirdĩ prae¬
crperat interim custodiuit. Cũ uero post
annos multos om̃s priores illius de hac luce
migrassent. & minores suos sibim& super¬
poni insacris ordinib cerner&. uerba uiri
dĩ quasi ex longo tempore oblitus post po¬
suit. atq ad sacru ordine accessit. Quem
mox is qui reliquerat diabolus tenuit. rũ¬
que uexare quo usque animam eius excu¬
ter& non cessauit. PeTRus. Iste uir dĩ
diuinitatis ut uidro &iam secreta penitra¬
uit. qui ꝑ spexit hunc elericũ idcirco dia¬
bolo traditum. ne ad sacrũ ordinr accede¬
re auder&. GRE GOrius: Quare diui¬
nitatis secreta non noss&. qui diuinitatis
praecepta seruar&. cum seriptũ sit. qui adhe
r& dño unus sp̃s ẽ  Perrus: Si unus
quod iterũ idem egregius praedicator dicit
quis nouit sensum dñi. aut quis consiliarius

Expanded text:
statim juri diaboli iterum mancipaberis. Discesstatim juri diaboli iterum mancipaberis. Discessit igitur clericus sanus, et sicut terrere solet animum poena recens, ea quae vir Dei praeceperat, interim custodivit. Cum vero post annos multos omnes priores illius de hac luce migrassent, et minores suos sibimet superponi in sacris ordinibus cerneret, verba viri Dei quasi ex longo tempore oblitus postposuit, atque ad sacrum ordinem accessit: quem mox is qui reliquerat diabolus tenuit, eumque vexare quousque animam ejus excuteret, non cessavit. Petr. Iste vir Dei Divinitatis, ut video, etiam secreta penetravit, quia perspexit hunc clericum idcirco diabolo traditum, ne ad sacrum ordinem auderet accedere. Gregor. Quare Divinitatis secreta non nosset, qui Divinitatis praecepta servavit, cum scriptum sit: Qui adhaeret Domino, unus spiritus est ? Petr. Si unus quod iterum idem egregius praedicator dicit: Quis novit sensum Domini, aut quis consiliarius
Abbreviated transcription (Latin):
destructas ecclesias turbine cernimus. eius¬
que ardificia longo senio lassata. quia rui¬
nis crebrescentib prosternantur uidemus.
uam uis hoc honoratus eius discipulus cuius
mihi relatione comꝑtũ ẽ: ne quaquã e ex
ore illius audisse se perhibet. sed quia
hoc dixerit. dictũ sibi afratrib fuisse tes¬
aquinensis ecclesiae clericus demonio
uexabatur. quia urnerabili uiro constantio
ecclesiar eius antistite ꝑ multa fuerat mar¬
tirũ loca transmissus. ut sanari potuisset.
Sed sc̃i dĩ martires noluerunt ei sanitatis do¬
num tribuere. ut quanta ess& in benedicto
gratia demonstrarent. Nuctus itaq t̃ ad
omnipotentis dĩ famulũ benedictũ. Qui ihũ
xp̃o dño preces fundens. antiquum hostem
de obsesso homine ꝓtinus expulit. Cui sa¬
nato p̃cepit dicrns. Uade. & post hex carnẽ
non comedas. ad sacrũ uero ordinem num¬
quam accedere prarsumas. Qua cumq autẽ
die sacrũ ordinẽ temerare prae sumpseris.

Expanded text:
distructas ecclesias turbine cernimus eiusdistructas ecclesias turbine cernimus eiusque aedificia longo senio lassata, quia ruinis crebriscentibus prosternantur, vidimus. Quamvis hoc Honoratus eius discipulus, cuius mihi relatione conpertum est, nequaquam ex ore illius audisse se perhibet; sed quia hoc dixerit, dictum sibi a fratribus fuisse tesAquinensis Ecclesiae clericus daemonio vexabatur, qui a venerabili viro Constantio ejusdem Ecclesiae antistite per multa fuerat martyrum loca transmissus, ut sanari potuisset. Sed sancti Dei martyres noluerunt ei sanitatis donum tribuere, ut quanta esset in Benedicto gratia demonstrarent. Ductus itaque est ad omnipotentis Dei famulum Benedictum: qui Jesu Christo Domino preces fundens, antiquum hostem de obsesso homine protinus expulit. Cui sanato praecepit, dicens: Vade, et posthac carnem non comedas; et ad sacrum ordinem nunquam accedere praesumas; quacunque autem die sacrum ordinem temerare praesumpseris
Abbreviated transcription (Latin):
ingressurus es : mare transiturus. noũe
annis regnas. decimo morieris. Quibus au¬
dits rex uchementer territus. oratione pe¬
tita recessit. at que exillo iam tẽ pore minꝰ
crudelis fuit. Cum non multõ post romã
adiit. ad siciliam perrexit. anno aut̾e regni
sui decimo omnipotentis dĩ iudicio. regnũ
cũ uita perdidit:. Praeterea antistes canu¬
sinar ecclesiae adeundem dĩ famulum ue¬
nire consueuerat. quem uir dĩ pro uitae
suar merito ualde diligebat. Is itaque dũ
cum illo de ingressu regis tõtilae & roma¬
nar urbis perditione colloquium haber&.
dixit. Per hunnc regem ciuitas ifta des¬
truetur. ut iam amplius non inhabitetur
Cui uir dñi respondit. Roma agentib non:
exterminabitur. sed tempestatib coruscis
& turbinib ac terremotu fatigata marces¬
c& insemet ipsa. Cuius prophetiae miste¬
ria nobis iam facta sunt luce clariora: qui
in hac urbe dissoluta moenia euersas domꝰ.

Expanded text:
ingressurus es, mare transiturus; novem ingressurus es, mare transiturus; novem annis regnas, decimo morieris'. Quibus auditis, rex vehementer territus, orationem petita, recessit, atque ex illo iam tempore minus crudelis fuit. Cum non multum post Romam adiit, ad Siciliam perrexit; anno autem regni sui decimo omnipotentis Dei iudicio regnum cum vita perdedit. Praeterea antestis Canusinae ecclesiae ad eundem Domini famulum venire consueverat. Quem vir Dei pro vitae suae merito valde diligebat. Is itaque dum cum illo de ingressu regis Totilae et Romanae urbis perditione colloquio haberet, dixit: 'Per hunc regem civitas ista destruetur, ut iam amplius non habitetur'. Cui vir Domini respondit: 'Roma a gentibus non exterminabitur, sed tempestatibus, coruscis et turbinibus et terrae motu fatigata, marcescet in semet ipsa'. Cuius prophetiae misteria nobis iam facta sunt luce clariora, qui in hac urbe dissoluta moenia, eversas domus,
Abbreviated transcription (Latin):
sedebat. Quẽ urnient̾e conspicirns. cũ iam¬
abeo audiri potuisset: clamauit dicens
Pone fili pone. hoc quod portas non t̃ tuum.
Nui riggo protinus in terrã cecidit. & quia
tanto uiro inludere prae sumpsiss&. expa¬
uit. omnesque qui cũ eo addĩ hominem
ueniebant. terrae consternati sunt. Sur¬
gentes autem adeum propinquare mini¬
me prae sumserunt. sed ad suum regen
reuersi. nuntiarunt trepidi in quanta
uelocitate fuerant de prarhensi.
unc perse idem tõtila addĩ homine acces¬
sit. Qũr cũ longe sedent̾e cerner&. non
ausus accedere. fese in terrã dedit. Cuidũ
ihũi xp̃i dm̃ famulus ꝑsemocipsũ dignatus¬
ẽ accedere adreg̾e prostratũ. Quemde t̃¬
ra leuauit. desuis actibus increpauit .atq
in paucis sermonib cuncta quae illi rrant
uentura prarnuntiauit dicens. Multa ma.¬
la facis. multa mala fecisti: iam aliquando
ab iniquitate compescere. & quidem rom̃ã

Expanded text:
sedebat. Quem venientem conspiciens, cum jamsedebat. Quem venientem conspiciens, cum jamab eo audiri p'Pone, fili, pone; hoc quod portas non est tuum'. Qui Riggo protinus in terram cecidit et, quia tanto viro inludere praesumpsisset, expavit. Omnesque qui cum eo ad Dei hominem veniebant; terrae consternati sunt. Surgentes autem, ad eum propinquare minime praesumpserunt, sed ad suum regem reversi, nuntiaverunt trepidi, in quanta velocitate fuerant depraehensi. 15. Tunc per se isdem Totila ad Dei hominem accessit; quem cum longe sedentem cerneret, non ausus accedere, sese in terram dedit. Cui dum Ihesu Christi domini famulus per semet ipsum dignatus accedere est ad regem prostratum. Quem de terra levavit, de suis actibus increpavit atque in paucis sermonibus cuncta quae illi erant Ventura praenuntiavit, dicens: 'Multa mala facis, multa fecisti; iam aliquando ab iniquitate conpescere. Et quidem Romam
Abbreviated transcription (Latin):
silras. quatinus ad huc maiora cognoscas. Got¬
horũ namque temporib cum rex eorũ tõtila
scm uirũ proph&ie habere sp̃m audisset. ad
eius monasteriũ pergens paulo longius sub¬
stitit. eique se uenturũ ẽe nuntiauit. Cui
dum protinus mandatũ de monasterio fuis¬
set ut ueniret: ipse sicut perfide mentis
fuit. an uir dĩ prohetiar sp̃m haberet ex¬
plorare conatus est. Quidam uero eius
spatarius riggo dicebatur. cui calciamenta
cepit. Incuius obse quio tres qui sibi prarce¬
teris adhaerere consueuerant. Comites misit.
seilic& uultrudirie &blidin: ut ante seruidi
oculos ipsum e̾e regem totilã simulantes. eiꝰ
lateri obambularent. Cui alia quoq obse¬
quia atq spatarios prarbuit. ut tã exeisdẽ
obsequiis. quam exporpurris uestib rex ẽe
putaretur. Cumque idem riggo decoratus
uestib obsequentiũ frequentia comitatus
monasteriũ fuisset ingressus. uir dĩ eminꝰ

Expanded text:
sileas, quatenus adhuc majora cognoscas. Gotsileas, quatenus adhuc majora cognoscas. Gothorum namque temporibus, cum rex eorum Totila sanctum virum prophetiae habere spiritum audisset, ad ejus monasterium pergens, paulo longius substitit, eique se venturum esse nuntiavit. Cui dum protinus mandatum de monasterio fuisset ut veniret, ipse, sicut perfidae mentis fuit, an vir Dei prophetiae spiritum haberet explorare conatus est. Quidam vero ejus spatharius Riggo dicebatur, cui calceamenta aecepit. In cujus obsequio tres qui sibi prae caeteris adhaerere consueverant, comites misit, scilicet, Vult, Ruderic, et Blidin, ut ante servi Dei oculos ipsum regem Totilam esse simulantes, ejus lateribus obambularent; cui alia quoque obsequia atque spatharios praebuit, ut tam ex eisdem obsequiis quam ex purpureis vestibus rex esse putaretur. Cumque idem Riggo decoratus vestibus, obsequentum frequentia comitatus monasterium fuisset ingressus, vir Dei eminus
Abbreviated transcription (Latin):
locus in quo possumus refici & parum quies¬
cere. ut ualramus iter nostrum postmodũ
in columes explere. Cum igitur & uerba.
auribus. & loca oculis. blandiretur. hac ter¬
tia ad monitione persuasus. consensit. &
comedit. Uesꝑtina uero hora per uenit ad
cellam. Praesentatus autẽ uenerabili bene¬
dicto patri. sibi orationem petiit. Sed mox
ei uir sc̃s hoc quod inuia egerat. in propera¬
uit dicens. Quid t̃ fratera Malignus
hostis qui tibi ꝑ conuiator̾e tuum locutus
ẽ. semel tibi ꝑsuadẽre non potuit. secun¬
do non potuit. ad t̾tium ꝑsuasit.: & te ad
hoc quod uoluit superauit: Tunc ille re¬
atũ infirmat suar mentis agnoscens. eiꝰ
pedibus pro uolutus. tantõmagis corpit
culpam deflere &erubescere. quanto se
cognouit &iam absentem inbenedicti pa¬
tris oculis deliquisse. PsTNus: E go
sc̃ĩ uiri prarcordiis helisei sp̃m uideo in r̃e.
qui absenti discipulo praesens fuit. X¬
GREGORIUS Oportet petre ut interim

Expanded text:
locus, in quo possumus refici et parum quieslocus, in quo possumus refici et parum quiescere, ut valeamus iter nostrum postmodum incolumes explere. Cum igitur et verba haec auribus, et loca oculis blandirentur, tertia admonitione persuasus, consensit et comedit: vespertina vero hora pervenit ad cellam. Praesentatus autem venerabili Benedicto Patri, sibi orationem dari petiit: sed mox ei vir sanctus hoc quod in via egerat improperavit, dicens: Quid est, frater, quod malignus hostis, qui tibi per conviatorem tuum locutus est, semel tibi persuadere non potuit, secundo non potuit, at tertio suasit, et te ad hoc quod voluit superavit? Tunc ille reatum infirmae suae mentis agnoscens, ejus pedibus provolutus, tanto magis coepit culpam deflere et erubescere, quanto se cognovit etiam absentem in Benedicti Patris oculis deliquisse. Petr. Ego sancti viri praecordiis Elisaei spiritum video inesse, qui absenti discipulo praesens exstGregorius. Oportet, Petre, ut interim
Abbreviated transcription (Latin):
laicus. sed religiosus: Qui ut serui dĩ orati¬
onem perciperet & germanum fratrem
uiderrt. annis singulis de loco suo ad cellã
eius ieiunus uenire consuruerat. Quadã
igitur die dum iter admonasterium facer&
se se illi alter uiator adiunxit. qui sumendos
initinere portabat cibos. Cumque iam hora
tardior excreuisset: dixit. Ueni frater. su¬
mamus cibum. ne lassemur inuia. Cui ille
respondit. Absit frater non facio. quia ad
uenerabilem patrem benedictũ ieiunus ue
conuiator conticuit. Sed cum post haec
aliquantulũ itineris spatium egissent. rur¬
sus admonuit ut manducarent. Consen
rat. Tacuit quidem qui ad manducandũi¬
inuitauerat. & cũ ro ieiunus adhuc pergere
ad modicum consensit. Cumque & iter lon¬
gius agerent & eos tar dior. hora fatigaret.
ambulantes inuenerunt in itinere pratũ
& fontem. & quar que poterant ad reficiendũ
corpus delectabilia uideri. Tunc conuiator
ait. Ecce aqua. ecce pratum. ecce am enus

Expanded text:
laicus, sed religiosus. Qui ut servi Dei oratilaicus, sed religiosus. Qui ut servi Dei orationem perciperet, et germanum fratrem videret, annis singulis de loco suo ad cellam ejus jejunus venire consueverat. Quadam igitur die dum iter ad monasterium faceret, sese illi alter viator adjunxit, qui sumendos cibos in itinere portabat. Cumque jam hora tardior excrevisset, dixit: Veni frater, sumamus cibum, ne lassemur in via. Cui ille respondit: Absit, frater, hoc non faciam, quia ad venerabilem Patrem Benedictum jejunus semconviator tacuit. Sed cum post hoc aliquantulum itineris spatium egissent, rursus admonuit ut manducarent. Noluit rat. Tacuit quidem qui ad manducanduinvitaverat, et cum eo jejunus adhuc pergere ad modicum consensit. Cumque iter longius agerent, et eos tardior hora fatigaret ambulantes, invenerunt in itinere pratum et fontem, et quaeque poterant ad reficiendum corpus delectabilia videri. Tunc conviator ait: Ecce aqua, ecce pratum, ecce amoenus
Abbreviated transcription (Latin):
sunt in quo tardiori compulsi sunt hora de¬
morari. qui manere iuxta religiosã feminã
nouerant. cuius ingressi habitaculũ sump¬
serunt. cibum. Cum que iam tardius ad
cellã redissent. benedictionẽ patris exmo¬
re petierunt. Quos ille ꝓtinus ꝑcunctatus ẽ
dicens. Uibi comedistis o qui responderunt¬
dicentes. Nusquam. Quib ille ait : quare
ita mentimini  Numquid illius femine
habitaculũ non intrastis Numquid hos
atque illos cibos non accepistis& Num quid
tot calices non bibistis a Cumq ris uenera¬
bilis pater & hospitium mulieris & genera ci¬
borũ &numerũ potionũ diceret: recognoscen¬
tes cuncta quae egerant. ad eius pedes tre-¬
me facti ceciderunt. sedeliquisse confessi
sunt. Ipse autem ꝓtinus culpam pepercit
ꝑpendens quod inxius absentia ultra non
facerent quem prarsentem sibi ẽe insp̃ũ scirent.
rater quoque ualentiniani eius monachixi
cuius superius memoriam feci uir erat

Expanded text:
sunt, et in eo tardiori compulsi sunt hora desunt, et in eo tardiori compulsi sunt hora demorari. Qui manere juxta religiosam feminam noverant, cujus ingressi habitaculum sumpserunt cibum. Cumque jam tardius ad cellam rediissent, benedictionem Patris ex more petierunt. Quos ille protinus percontatus est, dicens: Ubi comedistis? Qui responderunt: Nusquam. Quibus ille ait: Quare ita mentimini? Nunquid illius talis feminae habitaculum non intrastis? nunquid hos atque illos cibos non accepistis? nunquid tot calices non bibistis? Cumque eis venerabilis Pater et hospitium mulieris, et genera ciborum, et numerum potionum diceret, recognoscentes cuncta quae egerant, ad ejus pedes tremefacti ceciderunt, et se deliquisse confessi sunt. Ipse autem protinus culpam pepercit, perpendens quod in ejus absentia ultra non facerent, quem praesentem sibi esse in spiritu scirent. rater quoque Valentiniani ejus monachi, cujus superius memoriam feci, vir erat
Abbreviated transcription (Latin):
tati om̃s ac uehementer afflicti: non damno
pari&is. sed contritione fratris. Quod urne¬
rabili patri brnedicto studuerunt celerit᷑
cum graui luctu nuntiare. Tunc idem pat̾
adse delaceratũ puerulũ deferri iubet.
Quem portare non nisi in sago potuerunt.
quia conlapsi saxa parietis eius non solum
menbra sed &iam ossa contriuerunt. Eum¬
quo orare consueuerat ꝓici missisq foras
fratrib cellã dausit. Qui orationi instan¬
tius quam solebat incubuit. Mira res:
hora cadem incolumen atque ut prius
ualent̾e ad eundem iterũ laborem misit.
ut ipse quoque pari&em cũ fratribus per¬
ficeret. de cuius se interitu antiquus hos¬
tis benedicto insultare credidisset. Coepit
absentia nuntiare. Noẜ & enim cellae
fuit. ut quotiens ad responsum aliquod
egrederentur fratres. cibum potum que
rxtra cellã minime sumerent. Cum que
hoc deusu regulae sollicitr seruaretur :
quadam die ad responsum fratres egressi

Expanded text:
tati omnes ac vehementer afflicti non damno tati omnes ac vehementer afflicti non damno parietis, sed contritione fratris, venerabili Patri Benedicto studuerunt celeriter cum gravi luctu nuntiare. Tunc idem Pater Benedictus dilaceratum puerum ad se deferri jubet. Quem portare non nisi in sago potuerunt: quia collapsi saxa parietis, non solum ejus membra, sed etiam ossa contriverant. Praquo orare consueverat, projici, missisque foras fratribus cellam clausit: qui orationi instantius quam solebat incubuit. Mira res, hora hunc incolumem, atque ut prius valentem ad eumdem iterum laborem misit, ut ipse quoque parietem cum fratribus perficeret, de cujus se interitu antiquus hostis Benedicto insultare credidisset. CAPUT tibus etiam absentia nuntiare. Mos etenim cellae fuit, ut quoties ad responsum aliquod egrederentur fratres, cibum potumque extra cellam minime sumerent. Cumque hoc de usu regulae sollicite servaretur, quadam die ad responsum fratres egressi
Abbreviated transcription (Latin):
extinguendo ꝑstreperent. pulsatus eodem tu
inoculis fratrum esse. in suis uero non ee consi¬
derans caput ꝓꝓtinus inoration̾e flexit. & eos¬
quos fantastico repperit igne delũdi uocauit
fratres. Eit oculos suos signarent monuit. &¬
sanum illud coquinae aedificium ad sistere
cernerent. & flammas quas antiquus hostis
finxerat non uiderent. Rursum fratres
parietem quia resita exigebat paulo altius
aedificarent. uirdĩ orationis studio intra cel¬
lar suar claustra morabatur. Cui antiquus
hostis insultans apparuit. & quia ad laboran¬
tes fratres pergeret indicauit. Quod uirdĩ
ꝑnuntiũ celerrime fratrib indicauit dicens.
Fratres. caute uos agite : quia aduos ac hora
malignus sp̃s uenit. Is qui mandatũ deulit
uix uerba compleuerat: & malignus sp̃s tun
dem parie t̾e qui aedificabatur euertit. atq
unum puerulum monaeum cuiusdam curia.¬
lis filiũ op̃primens ruina contriuit. Contris¬

Expanded text:
exstinguendo perstreperent, pulsatus ab eodem tumexstinguendo perstreperent, pulsatus ab eodem tumin oculis fratrum esse, in suis vero non esse considerans, caput quos phantastico reperit igne deludi, revocavit fratres, ut oculos suos signarent monuit, ut et sanum illud coquinae aedificium assistere cernerent, et flammas quas antiquus hostis finxerat, non viderent. CAPUparietem, quia res ita exigebat, paulo altius aedificarent, vir Dei in orationis studio intra cellae suae claustra morabatur. Cui antiquus hostis insultans apparuit, et ei quod ad laborantes fratres pergeret indicavit. Quod vir Dei per nuntium celerrime fratribus indicavit, dicens: Fratres, caute vos agite, quia ad vos hac hora malignus spiritus venit. Is qui mandatum detulit, vix verba compleverat, et malignus spiritus eumdem parietem qui aedificabatur evertit, atque unum puerulum monachum cujusdam curialis filium opprimens, ruina contrivit. Contris
Abbreviated transcription (Latin):
die dum fratres habitacula eiusdem cellae
construerent. lapis in medio iacebat. quem in ae¬
dificium leuare decreuerunt. Cumque cũ duo
uel tres mouere non possent. plures adiuncti sunt
Sed ita in mobilis mansit. acsi radicitus in terra tene¬
retur: ut palã daretur intelligi quod suꝑ rũ ipse
perse antiquus hostis sederet. quem tantorũ ui¬
roru̾ manus mouere non possent. Difficultate
igitur facta ad uirũ dĩ missum ẽ ut ueniret. oran¬
do hostem repellere. ut lapidem leuare potuissent
Qui mox uenit oratione faciens. benedictionem
dedit. & tanta lapis celeritate leuatus ẽ acsi nul¬
lum prius pondus habuisset. Iunc in conspectua
Quam dũ fodiendo altius penitrarent. ereũ illic
idolũ fratres inuenerunt. Quo ad horam casu
in coquinam ꝓiecto . exire ignis repente uisus ẽ:
atque incunctoru monachoru oculis quia om̃e
eiusdem coquinae ardificiũ consumeretur os¬
tindit. Cumque iaciendo aquã & ign̾e quasi

Expanded text:
die dum fratres habitacula ejusdem cellae die dum fratres habitacula ejusdem cellae construerent, lapis in medio jacebat quem in aedificium levare decreverant. Cumque eum duo vel tres movere non possent, plures adjuncti sunt, sed ita immobilis mansit, ac si radicitus in terra teneretur: ut palam daretur intelligi, quod super eum ipse per se antiquus hostis sederet, quem tantorum virorum manus movere non possent. Difficultate igitur facta, ad virum Dei missum est ut veniret, et orando hostem repelleret ut lapidem levare possent. Qui mox venit, et orationem faciens benedictionem dedit, et tanta lapis celeritate levatus est, ac si nullum prius pondus habuisset. CAPUT Quam dum fodiendo altius penetrarent, aereum illic idolum fratres invenerunt. Quo in coquinam projecto, exire ignis repente visus est, atque in cunctorum monachorum oculis, quia omne ejusdem coquinae aedificium consumeretur ostendit: cumque jactando aquam et ignem quasi
Abbreviated transcription (Latin):
uel per somniũ. sed aperta uisione eiusdem pa¬
tris se oculis ingerebat. & magnis clamoribus
um se perpeti conquerebatur. ita ut uoces illius
&iam fratres audirent. quamuis imagin̾e mini¬
me cernerent. Ut enim discipulis suis uenera¬
bilis pater dicebat. Corporalibus eius oculis idẽ
antiquus hostis te terrimus & succensus appare¬
bat qui in rum ore oculisque flammantibus se¬
uire uidebatur. Iam uero que diceret. audiebant
omnes. Prius enim hunc uocabat ex nomine. Cui
cum uir dĩ minime responderet. ad eius mox
contumelias erumpebat. Nam cũ clamaret dicens
benedicte benedicte & rũ sibi nullomodo respon¬
dere conspicer&. ꝓtinus adiungebat. Maledic¬
te non benedicte. quid niecum habes. quid me ꝑ¬
sequerisos Sed nunc exspectanda sunt contra
dĩ famulũ antiqui hostis noua certamina.
Cui pugn̾a quidem uolens intulit. sed gcasionis¬
A Nuictoriar ministrauit in uitus. Quadam

Expanded text:
vel per somnium, sed aperta visione ejusdem Pavel per somnium, sed aperta visione ejusdem Patris oculis sese ingerebat, et magnis clamoribus vim se perpeti conquerebatur, ita ut voces illius etiam fratres audirent, quamvis imaginem minime cernerent. Ut enim discipulis suis venerabilis Pater dicebat, corporalibus ejus oculis idem antiquus hostis teterrimus et succensus apparebat, qui in eum ore oculisque flammantibus saevire videbatur. Jam vero quae diceret audiebant omnes: prius enim hunc vocabat ex nomine. Cui cum vir Dei minime responderet, ad ejus mox contumelias erumpebat. Nam cum clamaret, dicens: Benedicte, Benedicte, et eum sibi nullo modo respondere conspiceret, protinus adjungebat: Maledicte, non Benedicte, quid mecum habes? quid me persequeris? Sed jam nunc spectanda sunt contra Dei famulum antiqui hostis nova certamina, cui pugnam quidem volens intulit, sed occasiones victoriae ministravit invitus. CA
Abbreviated transcription (Latin):
potestatis. PerRus: Quarso te post harc
GORIUS Sõs uir ad alia demigrans loca non
hostem mutauit. Nam totanto post graui¬
ora proelia ꝑtulit. quanto contrase aperte
pugnantr ipsum magistru militiae inuenit:
Castr̃u namque quod cassinũ dicitur. in excelsi
montis latere sitũ ẽ. Qui uidelicet mons
distenso sinu hoc idem castrum recipit. sed per
tria milia in altum se subrigens. uelut adaera
cacumen tendit. ubi uetustissimu fanum fuit.
in quo exantiquorum more gentiliũ abstulto
rusticorũ populo apollo colebatur. Circuqua¬
que &iam incultu daemonũ luci sucreuerant.
inquib adhuc eodem tempore infidelium insa¬
na multitudo sacrificiis sacrilegis insudabat.
bi itaque uirdĩ ꝑurniens. contriuit idolum.
subuertit aram. sue cendit lucos. atque in ipso tem¬
plo apollinis oraculũ beati martini. ubi uero ara tius¬
praedicatione continua ad fidem uocabat. Sedhec
antiquus hostis tãcite nonferens. non occulte

Expanded text:
potestatis. Petr. Quaeso te post haec, potestatis. Petr. Quaeso te post haec, gor. Sanctus vir ad alia demigrans loca non hostem mutavit. Nam tanto post graviora praelia pertulit, quantum contra se aperte pugnantem ipsum malitiae magistrum invenit. Castrum namque quod Cassinum dicitur, in excelsi montis latere situm est, qui videlicet mons distenso sinu hoc idem castrum recepit, sed per tria millia in altum se subrigens, velut ad aera cacumen tendit: ubi vetustissimum fanum fuit, in quo ex antiquorum more gentilium a stulto rusticorum populo Apollo colebatur. Circumquaque etiam in cultu daemonum luci succreverant, in quibus adhuc eodem tempore infidelium insana multitudo sacrificiis sacrilegis insudabat. Illuc itaque vir Dei perveniens, contrivit idolum, subvertit aram, succendit lucos, atque in ipso templo Apollinis oraculum beati Martini, ubi vero ara ejuspraedicatione continua ad fidem vocabat. Sed haec antiquus hostis tacite non ferens, non occulte
Abbreviated transcription (Latin):
ro uero quod exꝓfundo aquae rediit helistum.
inaqua itinere petrum. in corui oboedientia
heliam. in luctu aute mortis inimiei dauid
uideo. Uar Ut ꝑpendo uir iste sp̃u iustorum
omnium plenus fuit. GRE GORUUS Uir
dñi benedictus petre. unius sp̃m habuit. qui ꝑ
concessae redemptionis gratiam electorum
corda omnium impleuit. de quo iohannes dicit:
Erat lux uera que inluminat omnem hominẽ
uenientem inhunc mundum. Et de quo rursus
scriptũ ẽ. De plenitudine eius nos omnes acce¬
pimus. Nam sc̃i dĩ homines potuerunt ad ño uir¬
tutes habere non &am aliis tradere. Ille autem
signa uirtutis dedit subditis. quise daturũ
signum ionae promisit inimicis. ut coransu¬
perbis mori dignaretur. corã humilibus re¬
surgere. quatinus & illi uiderent quod eon¬
tempnerent. & isti quod uene ranter amare
debuissent. Ex quo misterio actum ẽ: ut
dum suꝑbi aspiciunt despectum mortis. hu¬
miles contra mortem acciperent gloriam

Expanded text:
ro vero, quod ex profundo aquae rediit, Elisaeum ; ro vero, quod ex profundo aquae rediit, Elisaeum ; in aquae itinere, Petrum ; in corvi obedientia, Eliam ; in luctu autem mortis inimici, David video . Ut perpendo, vir iste spiritu justorum omnium plenus fuit. Gregor. Vir Dei Benedictus, Petre, unius Dei spiritum habuit qui per concessae redemptionis gratiam electorum corda omnium implevit, de quo Joannes dicit: Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . De quo rursus scriptum est: De plenitudine ejus nos omnes accepimus . Nam sancti Dei homines potuerunt a Domino virtutes habere, non etiam aliis tradere. Ille autem signa virtutis dedit subditis, qui se daturum signum Jonae promisit inimicis : ut coram superbis mori dignaretur, coram humilibus resurgere: quatenus et illi viderent quod contemnerent, et isti quod venerantes amare debuissent. Ex quo mysterio actum est, ut dum superbi aspiciunt despectum mortis, humiles contra mortem acciperent gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
loci. Mox que ut uir dĩ eius odia humiliter de¬
dinauit hunc omnipotens ds̃ terribiliter per¬
cussit. Nam cũ pracdictus praesbiter stans
in solario benedictum discessisse cognosceret
&exultaret ꝑdurantȩ immobiliter totadom̃
fabrica hoc ipsum in quo stabat solarium cecidit
& brnedicti hostem conterens. extinxit. Quod
uiri dĩ discipulus maurus nomine statim uene¬
rabili patri benedicto qui ad huc aloeo eodem
uix decem milibus aberat. aestimauit ẽe nonti¬
andum dicens. Neuertere. quia praesbiter qui
te ꝑ sequebatur extinctus est. Quod uirdĩ be¬
nedictus audiens. sese ingrauibus lamentis de¬
dit: url quiã inimicus occubuit. uel quia de ini¬
miei morte discipulus exultauit. Quade re
factum ẽ: ut ridem quoque discipulo poeniten¬
tiã indiceret. quod mandans talia gaudere de
inimiei interitu praesumpsisset. PetRus
Mira sunt. & multum stupenda quae dicis:
Nam inaqua expetra ꝓducta morsen infer¬

Expanded text:
loci. Moxque ut vir Dei ejus odia humiliter deloci. Moxque ut vir Dei ejus odia humiliter declinavit, hunc omnipotens Deus terribiliter percussit. Nam cum praedictus presbyter stans in solario Benedictum discessisse cognosceret et exsultaret, perdurante immobiliter tota domus fabrica, hoc ipsum in quo stabat solarium cecidit, et Benedicti hostem conterens exstinxit. Quod viri Dei discipulus, Maurus nomine, statim venerabili Patri Benedicto qui adhuc a loco eodem vix decem millibus aberat, aestimavit esse nuntiandum, dicens: Revertere, quia presbyter qui te persequebatur, exstinctus est. Quod vir Dei Benedictus audiens, sese in gravibus lamentationibus dedit, vel quia inimicus occubuit, vel quia de inimici morte discipulus exsultavit. Qua de re factum est, ut eidem quoque discipulo poenitentiam indiceret, quod mandans talia, gaudere de inimici interitu praesumpsisset. Petr. Mira sunt et multum stupenda quae dicis. Nam in aqua ex petra producta, Moysen ; in fer
Abbreviated transcription (Latin):
momordit . leuauit &recessit. posttͥum uero
horarum spatium abiecto pane rediit. & de manu
hominis dei annonam qua consuruerat accepit.
Toenerabilis autem pater contra uitam suam in¬
ardescere sacerdotis animum uidens. illi magis
quam sibi doluit. Sed praedictus florentius qui¬
a magistri corpus necare non potuit. se adexstin¬
guendas discipulorũ animas accendit. ita ut in
horto cellar cuibenedictus inerat ante corũ oculos
nudas septem puellas mitteret quae coram eis
sibi inuicem manus tenentes & ditius ludentes.
illorum mentem ad ꝑuersitatem libidinis in¬
flammarent. Quod sc̃s uir decella conspiciens.
lapsua que adhuc tenerioribus discipulis per¬
timescens. idque ꝓsua solius fieri ꝑsecutione ꝑ
tractans. in uidie locum dedit: atque oratoriũ
cuncta quar construxerat substatutis prar¬
positis adiunctis fratribus ordinauit. & paueis
secum de monachis ablatis habitationẽ mutauit

Expanded text:
momordit, levavit, et recessit. Post trium vero momordit, levavit, et recessit. Post trium vero horarum spatium abjecto pane rediit, et de manu hominis Dei annonam quam consueverat accepit. Venerabilis autem Pater contra vitam suam inardescere sacerdotis animum videns, illi magis quam sibi doluit. Sed praedictus Florentius, quia magistri corpus necare non potuit, se ad exstinguendas discipulorum animas accendit: ita ut in horto cellae, cui Benedictus inerat, ante eorum oculos nudas septem puellas mitteret, quae coram eis sibi invicem manus tenentes, et diutius ludentes, illorum mentes ad perversitatem libidinis inflammarent. Quod vir sanctus de cella conspiciens, lapsumque adhuc tenerioribus discipulis pertimescens, idque pro sua solius persecutione fieri pertractans, invidiae locum dedit, atque oratoria cuncta quae construxerat, substitutis praepositis adjunctis fratribus ordinavit, et paucis secum monachis ablatis habitationem mutavit
Abbreviated transcription (Latin):
terior fiebat. quia conuersationis illius habere¬
appetebat laudem. sed habere laudabilem
uitam nolebat. Qui eiusdem inuidiae tene¬
bris carcatus ad hoc usque ꝑductus ẽ: ut ser¬
uo dñi omnipotentis infectũ ueneno ꝑanem
quasi ꝓbenedictione transmitteret. Que uir
dĩ cũ gratiarum actione suscepit. sed rum que
pestis latẽret in pane non latuit. Ad horã
uero refectionis illius exuicina silua coruus
uenire consueuerat: & panem de manu ei
accipert. Qui cũ more solito uenisset. pane
quem praesbiter transmiserat. uir dĩ ante
coruum proiecit. rique praecaepit dicens:
eum in loco ꝓice. ubi anullo homine possit in¬
ueniri. Tunc coruus aꝑto ore expansis alis circa
eundem panem coepit discurrere. atq eracitare
acsi aperte diceret. &obordire se uelle. & tamen
ussa implere non posse. Qui uir dĩ iterum
securus. atque ibi ꝓicr. ubi inueniri non pos¬
sit. Qũe diu demoratus. quando que coriuis¬

Expanded text:
terior fiebat: quia conversationis illius appeteterior fiebat: quia conversationis illius appetebat habere laudem, sed habere laudabilem vitam nolebat. Qui ejusdem invidiae tenebris caecatus, ad hoc usque perductus est, ut servo omnipotentis Dei infectum veneno panem quasi pro benedictione transmitteret. Quem vir Dei cum gratiarum actione suscepit, sed eum quae pestis lateret in pane non latuit. Ad horam vero refectionis illius ex vicina silva corvus venire consueverat, et panem de manu ejus accipere. Qui cum more solito venisset, panem quem presbyter transmiserat, vir Dei ante corvum projecit, eique praecepit, dicens: eum in loco projice, ubi a nullo hominum possit inveniri. Tunc corvus aperto ore, expansis alis circa eumdem panem coepit discurrere, crocitare, ac si aperte diceret, et obedire se velle, et tamen jussa implere non posse. Cui vir Domini praesecurus, atque ibi projice ubi inveniri non possit. Quem diu demoratus, quandoque corvus
Abbreviated transcription (Latin):
arbiter puer qui ereptus est. Nam dicebat
go cum exaqua traherer. super caput meum
abbatis melotem uidebam. atque ipsum me
exaquis educere considerabam: PETRUS:
Magna sunt ualde quae narras. & ad multorũ
aedificationẽ ꝓ futura. Ego autem boni uirͥ
miracula quo ꝑlus bibo. ꝑlus sitio: GRE GORI
uitam multi relinquerent. & sublẽni redemp¬
toris iugo crruicem cordis edomarent. sicut
mos prauorũ ẽ in uidẽre aliis uirtutis bonũ
quod ipsi habere non appetunt. uicinar eede¬
siae praesbiter florentius nomine. huius nr̃i
sus scĩ uiri studiis coepit armulari. tius quoque
conuersationi derogare. quosque &iam possec
ab illius uisitatione compescert. Cum que iam
se conspiceret rius ꝓ uectib obuiare non posse.
& conuersationis illius opinionem crescere. at¬
que multos ad statum uitae melioris ipso quoq
opinionis eius praeconio indesinenter uocari
inuidiar facibus magis magisque succensus de¬

Expanded text:
arbiter puer qui ereptus est; nam dicebat: arbiter puer qui ereptus est; nam dicebat: Ego cum ex aqua traherer, super caput meum melotem abbatis videbam, atque ipsum me ex aquis educere considerabam. Petr. Magna sunt valde quae narras, et ad multorum aedificationem profutura: ego autem boni viri miracula quo plus bibo, eo plus sitio. CAPUT VIvitam multi relinquerent, et sub leni Redemptoris jugo cervicem cordis edomarent, sicut mos pravorum est invidere aliis virtutis bonum quod ipsi habere non appetunt, vicinae ecclesiae presbyter, Florentius nomine, hujus nostrsus, sancti viri studiis coepit aemulari, ejusque conversationi derogare: quosque etiam posset, ab illius visitatione compescere. Cumque jam se conspiceret ejus profectibus obviare non posse, et conversationis illius opinionem crescere, atque multos ad statum vitae melioris, ipso quoque opinionis ejus praeconio indesinenter vocari, invidiae facibus magis magisque succensus, de
Abbreviated transcription (Latin):
maure curre. quia puer ille qui ad aurien¬
dam aquã ꝑrexerat in lacum cecidit. iam¬
que rum longius unda trabit. Res mira &
post petrĩi apostolũ inusitata: Bene dictbne
& enim postulata atque ꝑcepta. ad patris
sui imperium concitus ꝑrexit maurus
at que usq ad eum locũ quo ab unda de¬
ducebatur puer. ꝑ terrã se ire existimans
suꝑ aqu̾ã cucurrit. eum que ꝑ capillos tenuit.
rapido quoque cursu rediit. Qui mox ut
terram tetigit. ad se reuersus posterga
respexit. & quia suꝑ aquas cucurrisset
agnouit: & quod prar sumere non potius¬
set ut fieret miratus. extremuit factũ:
Reuersus ad patrem. rem gestam retulit. Vir
autem uenerabilis benedictus hoc non suis
meritis sed oboedientiae illius deputare coepii
at contra maurus pro solo eius imperio factũ
dicebat. seque conscium in illa uirtute non
ẽẽ. quam nesciens fecisset. Sed in hac humi¬
litatis mutua & amica contentione. accessit

Expanded text:
Maure, curre, quia puer ille qui ad haurienMaure, curre, quia puer ille qui ad hauriendum aquam perrexerat, in lacum cecidit, jamque eum longius unda trahit. Res mira, et post Petrum apostolum inusitata. Benedictione etenim postulata atque percepta, ad Patris sui imperium concitus perrexit Maurus; atque usque ad eum locum quo ab unda deducebatur puer, per terram se ire existimans, super aquam cucurrit, eumque per capillos tenuit, rapido quoque cursu rediit. Qui mox ut terram tetigit, ad se reversus post terga respexit, et quia super aquas cucurrisset agnovit, et quod praesumere non potuisset ut fieret, miratus extremuit factum. Reversus itaque ad Patrem, rem gestam retulit. Vir autem venerabilis Benedictus hoc non suis meritis, sed illius obedientiae deputare coepit. At econtra Maurus pro solo ejus imperio factum dicebat: seque conscium in illa virtute non esse, quam nesciens fecisset. Sed in hac mutuae humilitatis amica contentione accessit
Abbreviated transcription (Latin):
ti nulla iam esset. Itaque ferro ꝑdito tremebun¬
dus ad maurũ monachum cucurrit gothus. dam¬
num quod fecerat nuntiauit. & reatus su egit.
pornitentiã. Quod maurus quoque monachus
mox benedicto dĩ famulo curauit indicare :
Vir igitur dñi benedictus harc audiens accessit
adlacum. tulit que demanu gothi manubriũ
& misit in lacum & mox ferrũ de ꝓfundo rediit.
atque manubriũ in trauit. Qui statim ferra¬
mentũ gotho reddidit dicens Eoce labora.
& noli contristari: Quadam uero die dum¬
idem uenerabilis benedictus in cella consiste¬
ret. praedictus placidus puer scĩ uiri mona¬
chus adauriendã delacu aqu̾a egressus est.
ui uas quod tenuerat in aquã in caute submit¬
tens. ipse quoque cadendo secutus ẽ. Quem
mox unda rapuit. &pene in unius sagit̾tae
cursum a terra in trorsus traxit. Uir autem
dĩ intra cellam positus hoc ꝓtinus agnouit:
& maurũ festine uocauit dicens Frater

Expanded text:
ti nulla jam esset. Itaque ferro perdito, tremebunti nulla jam esset. Itaque ferro perdito, tremebundus ad Maurum monachum cucurrit Gothus: damnum quod fecerat nuntiavit, et reatus sui egit poenitentiam. Quod Maurus quoque monachus mox Benedicto famulo Dei curavit indicare. Vir igitur Domini Benedictus haec audiens accessit ad lacum: tulit de manu Gothi manubrium, et misit in lacum: et mox ferrum de profundo rediit, atque in manubrium intravit. Qui statim ferramentum Gotho reddidit, dicens: Ecce labora, et noli contristari. CAPUT idem venerabilis Benedictus in cella consisteret, praedictus Placidus puer sancti viri monachus ad hauriendam de lacu aquam egressus est: qui vas quod tenuerat in aquam incaute submittens, ipse quoque cadendo secutus est. Quem mox unda rapuit, et pene ad unius sagittae cursum eum a terra introrsus traxit. Vir autem Dei intra cellam positus, hoc protinus agnovit, et Maurum festine vocavit, dicens: Frater
Abbreviated transcription (Latin):
Ialet enim omnipotens ds̃ &iam in illo montis
cacumine aqu̾a ꝓducere: ut uobis laborem tan¬
ti itineris dignetur auferre. Qui cuntes. rupem
montis quam benedictus praedixerat iam sudan¬
tem inuenerunt. Cumque inea concauum
locum fecissent. statim aqua repletus ẽ Quae tã
sufficienter emanauit. ut nunc usque ubertim
defluat. atque ab ille montis cacumine usque
gothus quidam pauper spiritu. ad conuersionẽ
uenit. quem uir dñi benedictus libentissime
suscepit. Quadam uero die ei dari ferramen¬
tũ iussit. quod ad falcis similitudinem falcas¬
trum uocatur. ut de loco quodam uepres ab¬
scideret: quatinus illic fieri hortus deber&
Locus autem ipse quem mundandum gothus
susceperat. suꝑ ipsam laci ripam iaeebat. Cum¬
que gothus idem densitat᷑e urpriũ totius uir¬
tutis ad nisu succideret. ferrũ de manubrio pro¬
siliens. in lacum eecidit. Ubi scilicet tanta erat
aquarũ profunditas ut spes requirendi ferramen¬

Expanded text:
valet enim omnipotens Deus etiam in illo montis valet enim omnipotens Deus etiam in illo montis cacumine aquam producere, ut vobis laborem tanti itineris dignetur auferre. Qui euntes, rupem montis quam Benedictus praedixerat, jam sudantem invenerunt. Cumque in ea concavum locum fecissent, statim aqua repletus est, quae tam sufficienter emanavit, ut nunc usque ubertim defluat, atque ab illo montis cacumine usque Gothus quidam pauper spiritu ad conversionem venit: quem Dei vir Benedictus libentissime suscepit. Quadam vero die ei dari ferramentum jussit, quod ad falcis similitudinem falcastrum vocatur, ut de loco quodam vepres abscinderet, quatenus illic hortus fieri deberet. Locus autem ipse quem mundandum Gothus susceperat, super ipsam laci ripam jacebat. Cumque Gothus idem densitatem veprium totius virtutis annisu succideret, ferrum de manubrio prosiliens in lacum cecidit, ubi scilicet tanta erat aquarum profunditas, ut spes requirendi ferramen