comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ poterat. Sed mox ut se fr̾s ad studiũ orationis
inclinassent. ipse egrediebat᷑ foras. & mente uaga
trena aliqua & transitoria agebat. Cũq ab abbate
suo sepiꝰ fuiss& admonitꝰ. aduirũ dĩ ductꝰ ẽ: qui
ipse quoq eiꝰ stultitiã uehem̃ter increpauit. & ad¬

Expanded text:
non poterat: sed mox ut se fratres ad studium orationis non poterat: sed mox ut se fratres ad studium orationis inclinassent, ipse egrediebatur foras, et mente vaga terrena aliqua et transitoria agebat. Cumque ab abbate suo saepius fuisset admonitus, ad virum Dei deductus est, qui ipse quoque stultitiam e
Abbreviated transcription (Latin):
animȩ anorto suscitauit : Perix. Ita. eẽ. ut doces
& matus stuatio. & platũ congruũq testimoniũ
de darat. s queso ut de uita tanti patris adnar¬
rationis ordinẽ redeas. Gf̃s. Cx̃ sc̃suir diuin ea¬
dõ salitudine urtutib signisq succrescer&: multi
ab eo in loco eodẽ ad omĩpotentis dĩ sunt seruitiõ
ungregati. Ixa. ut illic duodecĩ monasteria cũ
tauit. paucos uero secũ retinuit: quos adhuc iN
sua p̾sentia aptiꝰ erudiri iudicauit. Ceper̃ etiam
tunc ad eũ romanȩ urbis nobiles & religiosi con.¬
currere. suosq ei filios omĩpotenti dño nutriendos
dare. Tunc quoq bone spei suas soboles euitius
maurũ : tertullus uͦ patricius placidũ tradidit.
Equib maurus uinior cũ bonis poller& morib ma.¬
gistri adiutor cepit eoxsistere. placidus uͦ puerilis
MENTIS AD SALUTEAI REDUCTO:
Nimo autẽ exeis monasteriis quȩ circ̃quaq c̃stru¬
ccerat. quidã monachus erat. qͥ ad orationẽ stare

Expanded text:
r. Ita esse ut doces, et manifesta ratio, et prolatum congruum testimonium declarat. Sed quaeso ut de vita tanti Patris ad narrationis ordinem redeas. Gregor. Cum sanctus vir diu in eadem solitudine virtutibus signisque succresceret, multi ab eo in eodem loco ad omnipotentis Dei sunt servitium congregati: ita ut illic duodecim monasteria cum tavit; paucos vero secum retinuit, quos adhuc in sua praesentia aptius erudiri judicavit. Coepere etiam tunc ad eum Romanae urbis nobiles et religiosi concurrere suosque ei filios omnipotenti Deo nutriendos dare. Tunc quoque bonae spei suas soboles, Equitius Maurus, Tertullus vero patricius Placidum tradidit; e quibus Maurus junior cum bonis polleret moribus, magistri adjutor coepit existere; Placidus vero puerilis mentis ad salutem reducto. In uno autem ex eis monasteriis quae circumquaque construxerat, quidam monachus erat qui ad orationem stare
Abbreviated transcription (Latin):
quoq cadendo secutꝰ. ẽ. Quẽ mox unda rapip
Uir autẽ d̃ intra cellã positꝰ. hoc ꝓtinꝰ agnouit.
&e maurũ festine uocauit dicens. Fr̃ maure curre.
quia puer ille qui adhauriendã aquã preccerat
in lacũ cecidit. iãq eũ longꝰ unda trax. Resimira:
& post petrũ apłm musitata. Benedictionie & enĩ
postulata atq ꝑcepta : ad patris siu im ꝑuĩ concit
ꝑreõ maurus. atq usq ad eũ locũ quo ab unda
ducebat᷑ puer ꝑ teriã se ire: existimans: super
aquã cucurrit. eilq pcapillos gentit. ipido
quoq cursũ rediit. Qui mox ot dam cetigit.
adse reuersus postergũ resgeat: & qr suꝑ aquas
cueurris& agnout. & qđ psumere ñ potiusset¬

Expanded text:
quoque cadendo secutus est. Quem mox unda rapuit, Vir autem Dei intra cellam positus, hoc protinus agnovit, et Maurum festine vocavit, dicens: Frater Maure, curre, quia puer ille qui ad hauriendum aquam perrexerat, in lacum cecidit, jamque eum longius unda trahit. Res mira, et post Petrum apostolum inusitata. Benedictione etenim postulata atque percepta, ad Patris sui imperium concitus perrexit Maurus; atque usque ad eum locum quo ab unda deducebatur puer, per terram se ire existimans, super aquam cucurrit, eumque per capillos tenuit, rapido quoque cursu rediit. Qui mox ut terram tetigit, ad se reversus post terga respexit, et quia super aquas cucurrisset agnovit, et q
Abbreviated transcription (Latin):
quonune edisficiũ consumeret᷑ ostendt. Cll
iaciendo aqua & ignẽ̾ quasi eatinguendo pri¬
slexẽ & eos quos fantastico repperit igne delu¬
numet &e sanũ illud quo quinȩ edifiqu asistire
cernerent. & flãmas quas antiquiti uostis furoee¬

Expanded text:
quinae aedificium consumeretur ostendit. Cumque jaciendo aquam, et ignem quasi exstinguendo perflexit, et eos quos phantastico reperit igne delunuit, ut et sanum illud coquinae aedificium assistere cernerent, et flammas quas antiquus hostis finxe
Abbreviated transcription (Latin):
cepit. At contra mlurus ꝓsolo eiꝰ imꝑio factũ
dicebat. seq consciũ in illa uirtute ñ. ẽẽ. quam
nesciens fecissa. Sed indas hupulitatis mutue
amica contentione. accissst arbit̃ putr qͣ ereptꝰ
est. Nã dicebat. Ego cũ exaqua traheret. super
caput meũ abbatis melotẽ uidebã. atq ipsũ roe
eo aquis educere considerabã. PtR. Magna st̃
ualde quȩ narras. & multoꝵ edifiationi ꝓfutina
Ego autẽ boni uiri miracula: quo ꝓlis taba plus

Expanded text:
coepit. At econtra Maurus pro solo ejus imperio factum dicebat: seque conscium in illa virtute non esse, quam nesciens fecisset. Sed in hac mutuae humilitatis amica contentione accessit arbiter puer qui ereptus est; nam dicebat: Ego cum ex aqua traherer, super caput meum melotem abbatis videbam, atque ipsum me ex aquis educere considerabam. Petr. Magna sunt valde quae narras, et ad multorum aedificationem profutura: ego autem boni viri miracul
Abbreviated transcription (Latin):
Aoꝯ⁊ patris degebat. sed pie eiꝰde̾ patris sui
alis finabat᷑ horas. & quẽ sibi admanducan.¬
dũ subripae poterat dieb certis benedicto
panẽ fsebat. Adeundẽ uͦ specũ aromani cella
ite n erat. qr exccelsa desuꝑ rupis eminebat.
S ed excadẽ rupe: in longissimo fune religatũ
romanꝰ. deponere panẽ consueuerat. Inqua
xiim resti paruũ tintinnabulũ inseruit. ut
adsonũ tintunabuli uir dĩ cognosceret:
quando sibi romanꝰ panẽ p̃ber&. quẽ edens
acciper&. Sed antiquus hostis uniꝰ caritatuin¬
uidens. alteriꝰ refectioni. cũ quadã die subnuit.¬
ti panẽ conspicer&. iactauit lapidẽ: &ti.¬
tinnabulũ fregit. Romanꝰ tamen: modis con.
cere. & benedicti uitã mexẽplo hominib de.¬
monstrare. ut posita suꝑ caudelabrũ lucerna
clarescer& : quatinꝰ om̃ib qͥ in domo dĩ suntꝰ
lucer&. cuidã p̃sbitero longꝰ manenti qͥ re¬
fectionẽ sibi in pascbali festiuitate parauerat.

Expanded text:
 degebat. Sed pie ejusdem Patris sui oculis furabatur horas, et quem sibi ad manducandum subripere poterat, diebus certis Benedicto panem ferebat. Ad eumdem vero specum a Romani cella iter non erat, quia excelsa desuper rupes eminebat; sed ex eadem rupe in longissimo fune religatum Romanus deponere panem consueverat; in qua etiam resti parvum tintinnabulum inseruit, ut ad sonum tintinnabuli vir Dei cognosceret quando sibi Romanus panem praeberet, quem exiens acciperet. Sed antiquus hostis unius charitati invidens, et alterius refectioni, cum quadam die submitti panem conspiceret, jactavit lapidem, et tintinnabulum fregit. Romanus tamen modis congrucere, et Benedicti vitam in exemplum hominibus demonstrare, ut posita supra candelabrum lucerna claresceret, quatenus omnibus qui in domo Dei sunt luceret, cuidam presbytero longius manenti, qui refectionem sib
Abbreviated transcription (Latin):
DE FTRRO EXPFUNO AQUE ADMANUBRŨ AEUSO
lio quoq tẽꝑe gothus quidã pauꝑ spũ. ad con¬
Aũsionẽ uenit: quẽ uir dñi benedictꝰ libentis¬
sime suscep̃. Quadã uͦ die ei dari ferram̃tũ uissit
qđ ad faleis similitudinẽ falcastrũ uocat᷑: ut de
loco quodã uepres abscider&. quatinꝰ illic fieri
ortus deber&. Locus autẽ ipse quc̃ mundanium
gotus susceperat. suꝑ ipsã laci ripã iacebat. Cũq
gochus idẽ densitatẽ uepriũ totiꝰ uirtutis adnusu
suecider&. ferrũ demanubrio ꝓsiliens inlacũ
cecidit. ubi scilie& tanta erit aquarũ ꝓfunditas.
ut spes reqͥrendi ferram̃ti nulla iã eẽt. Itaq fer¬
ro ꝑdito tremebundꝰ admaurũ monachũ cucur.¬
rit gothus. dãpnũ qđ fecerat nuntiauit. & reatꝰ
su egit penitentiã. Qd maurus quoq monachus
mox benedicto dĩ famulo. curauit indicare. Uir
igit᷑ dñi benedictꝰ hȩc audiens. accessit ad locũ.
tualite de mini gochi manibriui. & in¬

Expanded text:
De ferro ex profundo aquae ad manubrium reverso. Alio quoque tempore Gothus quidam pauper spiritu ad conversionem venit: quem Dei vir Benedictus libentissime suscepit. Quadam vero die ei dari ferramentum jussit, quod ad falcis similitudinem falcastrum vocatur, ut de loco quodam vepres abscinderet, quatenus illic hortus fieri deberet. Locus autem ipse quem mundandum Gothus susceperat, super ipsam laci ripam jacebat. Cumque Gothus idem densitatem veprium totius virtutis annisu succideret, ferrum de manubrio prosiliens in lacum cecidit, ubi scilicet tanta erat aquarum profunditas, ut spes requirendi ferramenti nulla jam esset. Itaque ferro perdito, tremebundus ad Maurum monachum cucurrit Gothus: damnum quod fecerat nuntiavit, et reatus sui egit poenitentiam. Quod Maurus quoque monachus mox Benedicto famulo Dei curavit indicare. Vir igitur Domini Benedictus haec audiens accessit ad lacum: tulit de manu Gothi manubrium,
Abbreviated transcription (Latin):
Conis culmine adhoc rediit qđ incellectu com
m: &pͥus fuit. Cenerabilis igit᷑ benedictus
ailla solitadine habitauit secũ: inquantũ sese
intra cogiationis claustra custodiut. Nã quotiens.¬
eq huiꝰ contẽplationis ardor in altũ rapuit. sed
Dabio subse reliquid. PE. Plac& qđ dicis. S
so te ut resp̾deas mͥ si deserere fr̃s debuit. quos
aemel suscep̃. G6. Ut ego petre existimo. ibi ad.¬
unati ȩquanimit̃ portandi sunt mali. ubi inueni.
suꝑuacuus. maxime si euicino cause subpetant.
quȩ fructũ dõ ualeant ferre meliorẽ. Uir itaq¬

Expanded text:
onis culmine ad hoc rediit, quod in intellectu communi et prius fuit. Venerabilis igitur Benedictus in illa solitudine habitavit secum, in quantum se intra cogitationis claustra custodivit: nam quotiescunque hunc contemplationis ardor in altum rapuit, se procul dubio sub se reliquit. Petr. Placet quod dicis: sed quaeso respondeas, si deserere fratres debuit, quos semel suscepit. Gregor. Ut ego, Petre, existimo, ibi adunati aequanimiter portandi sunt mali, ubi inveniunsupervacuus; maxime si e vicino causae suppetant, quae fructum Deo ferre valeant meliorem. Vir itaq
Abbreviated transcription (Latin):
siderans: scẽ conũsationis habitũ quesiuit. Re.¬
cessit gͥ scint̃ nesciꝰ: & sapient̃ in doctꝰ. Huiꝰ
ego omia gesta ñ didici: s pauca quȩ narro.
quatuor discipłis illiꝰ referentib agnoui. Con¬
stantino scilic& reuerentissimo ualde uiro. qͥ
ei inmonasterii regimine fuccessit. Ualenti¬
mano quoq: qͥ amiis multis lateranensis mo¬
nasterio p̃fuit. Simpliciauͦ: qͥ congregationẽ
illiꝰ pꝰ cũ t̃cius reax̃. Honorato etiã: qͥ nunc ad¬
huc celle ciꝰ in qua pͥus conũsatꝰ fuerat p̃ est.

Expanded text:
esivit. Recessit igitur scienter nescius, et sapienter indoctus. Hujus ego omnia gesta non didici, sed pauca quae narro, quatuor discipulis illius referentibus agnovi: Constantino scilicet reverentissimo valde viro, qui ei in monasterii regimine successit; Valentiniano quoque, qui annis multis Lateranensi monasterio praefuit; Symplicio, qui congregationem illius post eum tertius rexit; Honorato etiam, qui nunc adhuc cellae ejus, in qua prius conversatus fuerat, praeest.
Abbreviated transcription (Latin):
se ꝑsequentes cerner&e. & sepe agit᷑ in animo ꝑfec¬
toꝵ qđ silentio p̃tereundũ ñ .ẽ. qr cũ laborẽ suũ
sine fructu. eẽ. considerant in loco alio ad laborẽ
cũ fructu migrant. Unde ille quoq egregiꝰ p̃dica¬
tiit. s ad toleranda hȩc & alios accendit: damasci
ꝑsecutione̾ passus ut potiuss& euadere murũ. fimẽ.
sportãq quesiuit : seque latenit̃ deponi uoluit.
Nũ quid nã paulũ mortẽ dicimꝰ timuisse quã se ipse
ꝓiħu amore testat᷑ appetere. s cũ in eodẽ locomi.¬
norẽ sibi fructũ ad eẽ aonspicer&. & grauẽ la¬
borẽ: adlaborẽ se alibi cũ fructu seruauit. Fortis
& enĩ p̃liator dĩ. teneri intra daustaa noluit. cer¬

Expanded text:
e agitur in animo perfectorum quod silentio praetereundum non est, quia cum laborem suum sine fructu esse considerant, in locum alium ad laborem cum fructu migrant. Unde ille quoque egregius praedicatiit, sed ad toleranda haec et alios adhortatur, Damasci persecutionem passus, ut potuisset evadere, murum, funem, sportamque quaesivit, seque latenrer deponi voluit. Nunquidnam Paulum mortem dicimus timuisse, quam seipso pro Jesu amore testatur appetere? Sed cum in eodem loco minorem sibi fructum adesse conspiceret, et gravi labore ad laborem se alibi cum fructu servavit. Fortis etenim praedicator Dei teneri intra claustra noluit, cer
Abbreviated transcription (Latin):
oculos omĩũ fuitusq adhec langobar¬
doꝵ cẽpora mꝑ fores ȩcłe pependit. Sed
benasictꝰ plus appetens mala mundi ꝑpeti.
uocabulũ. ẽ. Qui aromana urbe quadragnita
fere milib distans. frigidas atq ꝑspicuas ema.¬
nat aquas. Quȩ illic udelicet aquarũ ab im¬
dantia. in eactenso pͥus lacu colligit᷑. adpost¬
monachus qͥdã romauꝰ niomine. haie euntẽ

Expanded text:
oculos fuit, et usque ad haec Langobardorum tempora super fores ecclesiae pependit. Sed Benedictus plus appetens mala mundi perpetivocabulum est, qui ab Romana urbe quadraginta fere millibus distans, frigidas atque perspicuas emanat aquas. Quae illic videlicet aquarum abundantia in extenso prius lacu colligitur, ad postmonachus quidam Romanus nomine, hunc eun
Abbreviated transcription (Latin):
nulla potuissent. Moxq nutricẽ suã blande
consolatꝰ. ei sanũ capisteriũ reddidit. quod
fractũ tulerat. Quȩ res in loco eodẽ acunc¬
tis. ẽ cognita. atq intanta admiratione ha.¬
bita. ut hoc ipsum capisteriũ eiꝰ loci in cole
in ecełe ingressu suspenderent. quatmus
& p̃sentes & securi om̃s agnoscerent. bene

Expanded text:
a potuissent Mox autem nutricem suam blande consolatus, et sanum capisterium reddidit, quod fractum tulerat Quae res in eodem loco a cunctis est agnita, atque in tanta admiratione habita, ut hoc ipsum capisterium ejus loci incolae in ecclesiae ingressu suspenderent: quatenus praesentes et sec
Abbreviated transcription (Latin):
eum. et oleum suꝑ fundi precepit: ut celeriꝰ
.ẽ. in rota. Et cum solueretur rota: conquas
extende manũ tuã & tange ignem hunc:
me : nequando suꝑ gaudeat mͥ tẏrannus
subito et intfecit animas idola colentium
leccum stratũ. Erint autẽ angłi dm̃assi

Expanded text:
ea et oleum infundi . ut celerius a in rota et cum geraretur rota con| quaextende manum tuam et tange| ignem hunc  ne quan| do gaudeat . tirannus subito . et interfecit animas idolorum lectum stratum Erant+ angeli dei
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃ianis nocturno silentio uener̃ & rapuert̃
corpus uenerandũ sũ martyris gordiani. Et
uenientes inuia quȩ latina nuncupatur.
ñlonge aburbe roma miliario plustninꝰ
uno : illic posuer̃ eum incripta sexto idus
mai. ubi iam pridem scm̃ epimachiũ sepeli¬

Expanded text:
iani, nocturno silentio venerunt et rapuerunt corpus venerandum sancti martyris Gordiani, et venientes in via quae Latina nuncupatur, non longe ab urbe Roma milliario plus minus uno, posuerunt eum in crypta, sexto Idus Maias, ubi jam pridem sanctum Epimachum sepeli
Abbreviated transcription (Latin):
tus decarcere: pͥmo ita lanatus. ẽ. crudelitate
uerberantium. ut crate soluta costarum. pate¬
factis uifierib secreta animȩ panderentur.
Dein eruci affixus patibulo. beatum spm̃ exam¬
matus emisit. Passi sunt cum eo & alii numem
fessoris inbrittana. quitertius postaugusti
rexitannos .u. sepultus inmonasterio ineceta

Expanded text:
tus e carcere, primo ita laniatus est crudelitate verberantium, ut carne soluta costarum, patefactis visceribus, secreta omnino panderentur. Dein crucis affixus patibulo beatum spiritum exanimatus emisit. Passi sunt cum eo alii numero tsitio in Britannia, qui tertius post Augustirexit annos quinque, sepultus in ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
mr. Quibeatꝰ mr̃ tollens boiã de colloale.¬
xandri papȩ. scđm ussionẽ eiꝰ cũ ꝑger&
ut collo filiȩ suȩ strumã habentis imponerae:
ecce subito puer cũ facula apparuit. quẽ
constat angłm dĩ fuisse. & irenit adpuellã
dicens. Salua esto. & inuirginitate tua ꝑ¬
mane. & ego te faciã uidere sponsũ tuũ. qͥ¬
nt ianiguinẽ suũ fudit. ꝑ ueniens
quidẽ pat̾ ut ꝑficer& qđ deboia ei uissum
fuerat. uidet subito filiã suã sanã. Quȩ pꝰ¬
modũ ascõ alexandro baptizata & infructa
in uirginitate. plena oꝑib bonis ꝑmarsit.
Cui sepe osculanti boiã ipsã beati alexaindri.
diã scs alexander. Desine hanc boiã osculari.
ea osculare. Tunc dedit oꝑam & sũmo ftudio
ꝑdesideriũ magnũ ꝑuenit adillã. tradiditq
scẽ theo dore religiosissimȩ feminȩ. sororis
scĩ hermetis p̃fecti & inr̃. Ipsa uero uirgo
balbina post druictũ scłi huiꝰ cursũ. sepelit̃
iuocta patrẽ suũ marirẽ quirinũ uia appia

Expanded text:
is. Qui beatus martyr tollens boiam de collo Alexandri papae secundum jussionem ejus, cum pergeret ut collo filiae suae strumam habentis imponeret, ecce subito puer cum facula apparuit: quem constat angelum Dei fuisse et venit ad puellam, dicens: Salva esto, et in virginitate tua permane, et ego te faciam videre sponsum tuum, q sanguinem suum fudit. Perveniens igitur pater ut perficeret, quod de boia ei jussum fuerat, videt subito filiam suam sanam, quae postmodum a sancto Alexandro baptizata est, et instructa in virginitate, plena operibus bonis permansit. Cui saepe osculanti boiam ipsam B. Alexandri dixit sanctus Alexander: Desine hanc boiam osculari, ea osculare. Tunc dedit operam, et summo studio post desiderium magnum pervenit ad illa tradiditque S. Theodorae religiosissimae feminae, sorori S. Hermetis praefecti et martyris. Ipsa vero virgo Balbina post devictum saeculi hujus cursum, sepelitur juxta patrem suum martyrem Quirinum, via Appia,
Abbreviated transcription (Latin):
uidit corruptionẽ. Clauos quoq quib corpus dm̃¬
cum fuerat ad fixum. eadem uenerabilis regina por¬
tauit adfilium. Ex quib ille frenos composuit qͥb
uteretur adbellum: & exalus galeam bello nichilo¬

Expanded text:
vidit corruptionem. Clavos quoque, quibus corpus dominividit corruptionem. Clavos quoque, quibus corpus dominicum fuerat affixum, eadem venerabilis regina portavit ad filium. Ex quibus ille frenos composuit, quibus uteretur ad bellum; et ex aliis galeam, nihilo
Abbreviated transcription (Latin):
teis in comparabilis fide regina dereliquid: condi¬
ta ibi. Nam que partẽ ipsius ligni salutaris detu¬
lit filio: quam ep̃s urbis eius quȩ ante bizantium
cum pascha dñi ageitur ado randã popło princeps
ipse uenerandam ꝓmit Deq pret̾ hancdiem qͥcrucs
ipsius misteriũ celebratur. ipsaq sacramentorur
causa .ẽ. quasi quoddã sacrȩ solennitatisi. ⁊gnaȩ
auia illo peregrinati aduenerint. ut sibi eiꝰ reue¬
latio inp̃tium longinq ꝑegrinationis deferat᷑.
Qd̾solum ep̃i beneficio: obtineri fer: Quȩ quidẽ crux
inmateria insensata uim uiuam tenens ita exillo
tempr̃ minimeris pene cotidie hominũ uotis lig¬
nũ suum cõmendat.: ut detrim̃ta nonsentiat :
Et quasi intacta ꝑmaneat: eotidie diuidua sumptib
& semꝑ tota uenerantib. S istam imputribilem
uirtutẽ et in detrimentibilem soliditatẽ deillius
ꝓfecto carnis sanguinebibit: quȩ passa mortẽñ

Expanded text:
teis incomparabilis fide regina conditam dereliquiteis incomparabilis fide regina conditam dereliquit ibi. Namque partem ipsius ligni salutaris detulit filio, quam episcopus urbis ejus quotannis, cumcum pascha domini agitur, adorandam populo princeps ipse uenerantium promit. neque praeter hanc diem, qua crucis ipsius mysterium celebratur, ipsa, quae sacramentorum causa est, quasi quoddam sacrae sollemnitatis insigne qui hac tantum causa illo peregrinati aduenerint, ut sibi eius reuelatio quasi in pretium longinquae peregrinationis deferatur. quod solum episcopi beneficio obtineri ferunt, cuius in materia insensata vim vivam tenens, ita ex illo tempore innumeris pene quotidie hominum votis lignum suum commodat, ut detrimentum non sentiat, et quasi intacta permaneat; quotidie dividua sumentibus, et semper tota venerantibus. Sed istam imputribilem virtutem et indestructibilem soliditatem, de illius profecto carnis sanguine bibit, quae passa mortem, non
Abbreviated transcription (Latin):
una decrucib ad mouet᷑. & altera: s corum ligna
mors sp̃uit. Postremo dominicã crucẽ ꝓdit resurre¬
ccio: & ad salutaris ligni tactum morte ꝓfuga.¬
funus excussum & corpus erectũ. ẽ. Tre mefactĩsq
uiuentib stecit mortuus : et funebrib: ut latarꝰ
quondam uinculis expeditus. ilico int̃ speccato¬
res suos rediuiuus incessit. Ergo crux dni totoꝑta
ȩtatib & iudȩis in tempore passionis abscondita.
neq gentib inȩdificatione fani terrã sine dubio
adipsam fabricam ȩgerentib reuelata. Non ne
diuina manu latuit. ut nunc inueniretur cum
religiose quȩreretur: Ita enim ut crucẽ xp̃idocuit.
expimto resurrectionis inuenta & ꝓbata cruxap̃ĩ
.ẽ. Digno que mox ambitu conseciatur: condita
inpassionis loco basilica: quȩ auratis coruica laquea¬
rib & aurcis diues altarib archano repositam
sacrario crucis partẽ feruat. Quam thecis argen¬

Expanded text:
una de crucibus, admovetur et altera, sed eorum ligna una de crucibus, admovetur et altera, sed eorum ligna mors sprevit. Postremo dominicam crucem prodit resurrectio, et ad salutaris ligni tactum, morte funus excussum et corpus erectum est tremefactisque uiuentibus stetit mortuus et funebribus, ut Lazarus quondam, uinculis expeditus, ilico inter expectatores suos rediuiuus incessit. Ergo crux domini tot operta aetatibus et Iudaeis in tempore passionis abscondita neque gentibus in aedificatione fani terram sine dubio ad ipsam fabricam egerentibus reuelata, nonne diuina manu latuit, ut nunc inueniretur, cum religiose quaereretur? ita, ut crucem Christi decuit, experimento resurrectionis inuenta et probata crux est, dignoque mox ambitu consecratur, condita in passionis loco basilica, quae auratis coruscat laquearibus, et aureis dives altaribus, arcano repositam sacrario crucis partem servat, quam thecis argen
Abbreviated transcription (Latin):
Parataq maxciuiũ pariter et militari manii: breui
rem istius molitionis hausit. Et contra spem
egestione rens terrȩ sinib. ab ditȩ ruicis archana
patuer̃. S cum tres pariter cruces ut quondã fiore
dño & latronib steter repte fuissent gratulatio
reꝑtarum. cepit anxia dubitatione confundi iusto
piorum metu neforsitan aut procruce dñi patibu¬
lu eligeretur latronis: aut salutare lignum pro
stipite latronis abitiendo uiolarent. Aderat quidẽ
& titulus ille. qui grecis & latinis atq heb raicis lit¬
teris apilato fuerat conscriptus : sed nec ipse satis
euidenter dominici ꝓdebat signa patibuli. Respe¬
xit pias fideliter aestuantium curas dñs: & ipsi po¬
tissimũ quȩtam piȩ sollicitudinis pͥnceps erat huiꝰ
consilu lumen infudit ut aliquem recens mortuũ
inquiri & inferri iuberet. Macharius ꝑidem tẽpus
aeccłe illius ep̃s. presens erat. Nec mora uerbum
factum. cadauer illatum. ẽ. Deponitur iacenti

Expanded text:
parataque mox civium pariter et militari manu, brevi laborem istius molitionis bausit, et contra spem egestione reseratis terrae finibus, abditae crucis arcana patuerunt. Sed cum tres pariter cruces, ut quondam fixae Domino et latronibus stererant, repertae fuissent, gratulatio repertarum coepit anxia dubitatione confundi: justo piorum metu, ne forsitan aut pro cruce Domini patibulum latronis eligerent, aut salutare lignum pro stipite latronis abjiciendo violarent. Aderat quidem et titulus ille qui Graecis et Latinis atque Hebraicis litteris a Pilato fuerat conscriptus, sed nec ipse satis evidenter Dominici prodebat signa patibuli. Respexit pias fideliter aestuantium curas Dominus, et ipsi potissimum, quae tam piae sollicitudinis princeps erat, hujus consilii lumen infudit, ut aliquem recens mortuum inquiri et inferri juberet. Macarius per idem tempus ecclesiae illius episcopus praesens erat. Nec mora, verbum factum, cadaver illatum est. Deponitur jacenti
Abbreviated transcription (Latin):
Quippe causa eius quam fama cõperererat diligen¬
tius cognita. scribit ad frem ꝓcerto se cõperisse
qd sacerdos dĩ summi athanasius. iniustȩ fugit¬
tusexilia pateret᷑. Reusus itaq ad constantium̃
postmmorte illi fugatus: usq a diouimaniipiũ
latiut A quo bomorificis e officiosisimis litteris:e¬
quisitus. aeccłarũ disponendaru accepli Satutus

Expanded text:
Quique causa ejus, quam fama compererat, diligenQuique causa ejus, quam fama compererat, diligentius cognita, scribit ad fratrem, pro certo comperisse quod sacerdos Dei summi Athanasius injuste fugatus, exsilia pateretur. Reversus itaque ad Constantium cpost mortem illius fugatus, usque ad Joviniani imperium latuit; a quo honorifice et officiosissimis litteris requisitus ecclesiarum dispon
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ: ego enaim ostendã ei qͣnta eum pati oporteat
ꝓ nõmine meo. Inhuius & enim ꝑsecutionem
uniusus coniurauit orb: & commotist̃ pͥncipes
terrȩ. gentes & regna. & exercitꝰcoier aduersus eũ
Multasꝙ̃ arrianoꝵ ꝑpessus insidias. toto orbe ꝓfu¬
gus agitur. necei ullus tutus adlatendũ suꝑ erat
locus. Tribuni. p̃positi. comites. exercitus quoq
ad inuestigandũ eum mouent᷑. Edictis imꝑiali¬
b premia delatorib ꝓponunt᷑ : siquis maximȩ
sinminus certe caput athanasii detulisset Ita totis
regni uirib frustra adũsum eũ cuids̃ adherat
certabatur. Interea . sex continus annis ita latius¬
se fertur in lacu cisternȩ ñ habentis aqͣm: ut solẽ
uideret: ꝓditus siquidẽ fuerat ꝑ ancillã quȩ sola
conscia erat dominoꝵ officiis. quiet latebras prȩ¬
buerant: ad constantẽ galliarum pͥncipẽ fugit.
A quo fatis honorifice. religioseq susceptus. ẽ.

Expanded text:
est: Ego enim ostendam ei, quanta eum pati oporteat est: Ego enim ostendam ei, quanta eum pati oporteat pro nomine meo . In hujus etenim persecutiones universus conjuratus orbis, et commoti sunt principes terrae: genmultasque Arianorum perpessus insidias, toto orbe profugus agitur; nullus tutus ad latendum supererat locus. Tribuni, praepositi, comites, exercitus quoque ad investigandum eum moventur. Edictis imperialibus praemia delatoribus proponuntur, si quis vivum maxime, sin minus certe caput Athanasii detulisset. Ita totis regni viribus frustra adversus eum cui Deus aderat certabatur. Interea sex continuis annis ita latuisse fertur in lacu cisternae non habentis aquam, ut solem videret proditus siquidem fuerat per ancillam, quae sola conscia erat dominorum officiis, qui ei latebras praebuerant, ad Constantem Galliarum principem fugit; a quo satis honorifice religioseque susceptus est.
Abbreviated transcription (Latin):
uere pͥmo. dei rem gestã pordinẽ pandunt᷑
e buptiatosa se quosdlã eatecuminos confitentur.
pathanasium pucrã: quiludi illius ꝑuerilis
abbisquibaptitati dicebantur qui dintrogrte
fuȩrant. quidue responderint.: simul & ab eo quid
introgauerit. ubi uidet scãm religionis nre ritum
cunctã constare: locutus. ẽ. cum concilio clericorum.
stacui ssẽ traditur illis quib integris int̾rogatiomib
& responsionib aqua fuerat in fusa. iterar baptis¬
parentib subdĩ ostentatione tradidit aeccłe nutri¬
endos. Parua autẽ tempore exacto. cum a notario
integre & agramatico sufficienter athanasiꝰ fuisset
instructꝰ: continuotã quã fideledni cõmendatum.
aparentib restituitur sac̾doti. acuelut samuel qͥdã
intẽplo dnĩ nutritur: & ab eo ꝑgente ad patres in
tanti in ȩccła ꝓfidei integritate agone fuerunt:
ut etiã dehoc uideat᷑ dictum. eẽ. illud quod scriptũ

Expanded text:
re primo. Dein rem gestam per ordinem pandunt, re primo. Dein rem gestam per ordinem pandunt, et baptizatos a se quosdam catechumenos confitentur, per Athanasium, qui ludi illius puerilis ab his qui baptizati dicebantur, quid interrogati fuerint, quidve responderint, simul et ab eo qui interrogaverat: ubi videt, secundum religionis nostrae ritum cuncta constare. collocutus cum concilio clericorum statuisse traditur illis quibus integris interrogationibus et responsionibus aqua fuerat infusa, iterari baptisparentibus, sub Dei obtestatione eos tradit Ecclesiae nutriendos. Parvo autem exacto tempore, cum a notario integre, et a grammatico sufficienter Athanasius fuisset instructus, continuo tanquam fidele Domini commendatum, a parentibus restituitur sacerdoti, ac veluti Samuel quidam in templo Domini nutritur; et ab eo pergente ad patres in tanti in Ecclesia pro fidei integritate agones fuerunt, ut etiam de hoc videatur dictum esse illud quod scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
epĩ & conf. Quimultas arrianoꝵ ꝓpessũs insidi¬
as: qua diagesimo & sexco anno sacerdotu sui.
post multos agones multasq pacientiȩ coronas :¬
quieuit in pacẽ. Hic uir: sacris ingeniis & ȩccła¬
sticis negotis ad pͥme iugilans fuit. huiꝰ origo.
& a puer̃o institutio. talimodo narrat᷑. Temp̃s¬
quo apud alerandriã pecri martyris diem aleran¬
derep̃ agebat. cumpost expleta folenna conuen¬
tiio sadeonuuium suum clerico expectaret. ie
loco mari uicino uidet eminus prieroꝵ suꝑ ripã
oram maris ludũ. imitantiũ ut fieri solet ep̃in:
aco ea quȩ in aeccłis geri mos .ẽ. Sedcuitiru
diutius pueros inspertaret: iudet abbisgeri quȩ¬
dã etiam sccretiori & mistica. łturbatusitn o
uocari adse lericos iubet atq cis quideminus
ipse uideretostendic. Lũ abire eos. & compreben¬
sos adse ꝑducere om̃s puerosimꝑat. Cunq aa¬
ẽent. quis cis ludus. &e quidegisent uel quomͦ.
ꝑeunctatur. Illi ut talis habet ȩtas pauidi. neca¬

Expanded text:
is, qui multas Arrianorum perpessus est insidias, quadragesimo et sexto anno sacerdotii sui, post multos agones, multasque patientiae coronas quiesticis negotiis apprime vigilans fuit. Hujus origo et a puero institutio, tali modo narratur: Tempquo apud Alexandriam Petri martyris diem Alexander episcopus agebat, cum post expleta sollemnia conventuros ad convivium suos clericos expectaret, in loco mari vicino videt eminus puerorum super ora maris ludum imitantium, ut fieri solet, episcopum atque ea quae in aecclesiis geri mos est. Sed cum intentu diutino pueros inspectaret, vidit ab his geri quaedam etiam secretiora et mystica. Perturbatus illico vocari ad se clericos iubet atque eis, quid eminus ipse videret, ostendit. Tum abire eos et comprehensos ad se perducere omnes pueros imessent, quis eis ludus, et quid egissent, vel quomodo percontatur. Illi ut talis habet aetas pavidi nega
Abbreviated transcription (Latin):
Natłe scĩ lucii papȩ & mr̃s. Qui psecutione ua¬
leriani & gallieni obfidẽ oxpi. ex̾ilio relegatꝰ.
& pꝰmodũ diuino nutu ad ęccłam siã redire
ꝑmissus. martyriu capitis obtruncatione cõ¬
pleuit. Positꝰ ẽ. aũt uia appia ad scm̃ siatũ.

Expanded text:
ncti Lucii papae et martyris, qui persecutione Valeriani et Galieni, ob fidem Christi exsilio relegatus et postmodum divino nutu ad ecclesiam suam redire permissus, martyrium capitis obtruncatione complevit. Positus est autem via Appia ad sanctum Sixtum.
Abbreviated transcription (Latin):
illa quȩ ceras casta ꝓducit. Tunc itaq¬
qui ille offerre noluit ad missã criminis
se teste confusus. et immensi pudoris reatu
ꝑculsus. uidens sibi aradice suȩ conscientiȩ
tante turpitudinis opꝓbria pullulasse.
et in faciẽ suã occulte cogitationis facmora
reuelata aspexit. considerauit. ingemuit.
et desleuit: ut saltĩ lacrimarũ fonte ri-¬
gante dilueret. qđ corde delinquente foe.¬
dauit. qui postea maiora optulit exactꝰ.
cerȩ iudicio castigante.
tẽ cũ uixta consuetudinẽ quadã nocte
cereus illuminatus fuisset: casu suꝑ sepul¬
chrũ eius qui intercessione sua uiuificat
ardens eorruit. ita ut suꝑ mafurtẽ quo cex¬
dit. sine lesione aliqua ꝑ arderet. N: in
quantũ fuit cerȩ longitudo. cerȩ ixens in¬
uenta. ẽ. papiro consũpto. tãquã si confi.¬
niũ cera ipsa fecisset inter ignes et palliũ
ab ipsa uideret᷑ defendi. ꝑ quã potuisset

Expanded text:
illa quae ceram casta producit. Tunc itailla quae ceram casta producit. Tunc itaque ille qui offerre noluit admissi criminis se teste confusus, et immensi pudoris reatu perculsus est; vidensque sibi a radice suae conscientiae tantae turpitudinis opprobria pullulasse, et in faciem suam occultae cognitionis facinora revelata aspexit, consideravit, ingemuit, et flevit, ut saltem lacrymarum fonte rigante dilueret quod corde delinquente foedavit. Qui postea majora obtulit exactus, cerae judicio castigante. 12. Item cum juxta consuetudinem quadam nocte cereus ibi illuminatus fuisset, casu super sepulcrum ejus, qui intercessione sua mortuos vivificat, ardens corruit, ita ut super mafortem quo cecidit, sine laesione aliqua perarderet. Nam in quantum fuit cerei longitudo, cera jacens inventa est, papyro consumpto, tanquam si confinium cera ipsa fecisset inter ignem et pallium, ut ab ipsa inveniretur defendi, per quam potuisset
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: tunc prius credidisset se nasci
ec illud ta fidele misteriũ obliuione
noria subtrabatur. Itaq cũ duo nego¬
tiatores ad beati basilicã occurrissent᷑
habentes formã cerȩ quasi socialiter in
cõmune exhis quidam alloquitur alterũ
Uut eã et si tã paruã rẽ. tamen confessori
uel libenter offerrent: sed in cassũ sua
uerba in animo socii nolentis expendit.
lpse tam̃ cũ collega suo in oratione ꝓster¬
nit᷑ cerã illã ante tremendi sepuleri can¬
cellos
exponit. Mox ad omẽm equalitatẽ
cei sius species se diuisit. et partes
ipsius fidelis oblatoris accepta. pars al¬
tera uidentib plurimis uoluendo usq
ad alios cancellos. nutu diuino cũ om̃i
contumelia. ẽ. repulsa. quasi nolens sc̃s
non uenit. tã certus in iudicio quã mise¬
ricors . ẽ. in uoto. O quã incorruptibilis
arbiter claret. castior est iste in exami¬
natione iudicii quã in electione florũ

Expanded text:
est, tunc prius credidisset se nasci? 30 est, tunc prius credidisset se nasci? 30 Nec illud tam fidele mysterium oblivione noxia subtrahatur. Itaque cum duo negotiatores ad beati basilicam occurrissent habentes formam cerae quasi socialiter in commune, quidam ex his alloquitur alterum, ut eam etsi tam parvam rem tamen tanto confessori vel libenter offerrent. Sed in cassum sua verba in animo socii nolentis expendit. Ipse tamen cum collega suo in oratione prosternitur, ceram occulte ante tremendi sepulcellos exponit. Moxque ad omnem aequalitatem cerae ipsius species se divisit, et pars illius fidelis oblatoris accepta, pars altera, videntibus plurimis, volvendo usque ad alios cancellos, nutu divino, cum omni contumelia est repulsa, quasi nollet sanctnon venit, tam certus in judicio quam misericors est in voto. O quam incorruptibilis arbiter claret! Castior  Al., cautior est iste in examinatione judicii, quam in electione florum
Abbreviated transcription (Latin):
menbra inse mortua uigilantes oculi custo¬
diebant. non lingua torpens intra palatii
camerã uolubilis excurrebat. Nec imo du¬
cta de pectore yox conlata poterat ꝑ uer¬
ba disponi. non manus cũ soluta langues¬
ceret. naturȩ debitȩ seruitia dissoluebat
neq pes instabilis membrorũ ruitura susten¬
tabat. Adhuc tocius corporis in fabrica¬
ta massa torpebat. quȩ infestiuitate eiꝰ
intra basilicã posita. cũ ingenti fauore ex¬
pectantibus om̃ib. ẽ. erecta: inunius cor¬
pore miracula plura cõpleuit. Attenua¬
ta uestigia genuũ roborauit. linguã rigen¬
tẽ flexibilitatẽ et facilitate uocis apta¬
uit. ad usũ lanificii debiles quondã palin¬
mas armauit. laniamenta uiscerũ. grã
n muneris animauit: aliquando uetus
ufins in uerba ꝓrupit. et qđ est conspicuũ
uoe prima lactis alimenta quesiuit. ergo
ut tales cibos ante om̃ia posceret. quid
aliud clat᷑ intelligi. nisi quando sanata

Expanded text:
in se membra mortua vigilantes oculi custoin se membra mortua vigilantes oculi custodiebant. 27 Non lingua torpens intra palati cameram volubilis excurrebat nec imo ducta de pectore vox conlata poterat per verba disponere, non manus, cum soluta languesceret, naturae debita servitia dissolvebat neque pes instabilis membrorum ruitura sustentabat: adhuc totius corporis infabricata massa torpebat. 28 Quae in festivitate eius intra basilicam posita cum ingenti favore expectantibus omnibus est erecta. In unius autem corpore miracula plura conplevit. Attenuata genuum vestigia roboravit, linguam rigentem flexibilitate et facilitate vocis aptavit, ad usum lanificii debiles quondam palmas armavit, liniamenta viscerum gratia pii muneris animavit. 29 Aliquando vetus infans in verba prorupit, et quod est conspicuum voce prima lactis alimenta quaesivit. Ergo ut tales cibos ante omnia posceret, quid aliud datur intellegi, nisi quando sanata
Abbreviated transcription (Latin):
undendũ hostẽ uerba fidelia ꝓtulit: huc in
tonatiaco dũ aquã ad opus suũ portaret die
dnĩo. n .ẽ. meũ nosse quo p̃uenta peccato.
manus adtracta . ẽ uerũ arefacto discursu.¬
I line reuclatione cõmonita. ut adsci limina
fuelit salua sieri ꝓperaret: qđ illa ficdens nun¬
do tãquã cũ ipso sanitatis suȩ p̾uiatore leta
pcurrit. & dũ in basilica psilleretur. simulit᷑
in absolutione dic dñico quo prȩcessarat
pena secute sunt gauidia: ecce consuetudine
patroni singularis amabilẽ. qui ut inueniat
quo prestat et causas exquirit. O beati hularii
om̃ium corde ore uoce cantande: euius tãlar¬
ga benignitas. non solũ se alieui non abscondit
sed ingerit.¬
uenerandi fructus miraculi. Quedã paralitica
annis adulta puella. non merito sine uite
uiuebat officiis. cui infunus extincti corpo¬
ris. tantũ suꝑstes anima palpitabat. & intoto
cadauere lumina quasi sola uigebat. uelut

Expanded text:
fundendum hostem verba fidelia protulit, hic in fundendum hostem verba fidelia protulit, hic in Tonatiago dum aquam ad opus suum portaret die dominico, – non est meum nosse quo praeventa peccato, – manus adtracta est venarum arefacto discursu. Tunc revelatione commonita, ut ad sancti limina si vellet salva fieri properaret. 25 Quo illa fidens nuntio tamquam cum ipso sanitatis suae praeviatore laeta percurrit. Et dum in basilica psalleretur, similiter in absolutione die dominico, quo praecesserat poena, secuta sunt gaudia. Ecce consuetudinem patroni singularis amabilem, qui ut inveniat quod praestet et causas exquirit! O beate Hilari omnium corde ore voce cantande! cuius tam larga benignitas non solum se alicui non abscondit sed ingerit.enerandi fructus miraculi. Quaedam paralytica, annis adulta puella non merito, sine vitae vivebat officiis. Cui in funus extincti corporis tantum superstis anima palpitabat et in toto cadavere lumina quasi sola vigebant, velut
Abbreviated transcription (Latin):
gnaturo ꝓcessit adbellũ: ut intra horam diei
terciã. ultra humana uotasortiret᷑ uictoriam
Ubi multitudo caclaueracolles ȩxse uisa sit erexit¬
se tace terribiliter formidanda ꝓdigia. & de¬
lectabiliter amplectenda miracula. parũ illifuit
ꝓsolatio regis signũ ostendere luminis nisi aꝑte
munitos addidisset & uocis. similis quedam
contigit israhelitici tẽporis & causa uirtutis.
Lã ibi colũpna ignis p̃cesserat. hic figuralãpadis
admonebat. uelim nosse eui fuerit tanti ardo¬
ris secretũ misteriũ: & tar manifestũ ꝓbatum
sed quantũ ipso spirante uideor agnoscere ñ tace
bat contra hereticas acies. sicut olĩ in corpore
non cessauit sp̃m dimicari credebat sibi ontra
alaricũ arrianũ iterũ redisse constantiã Quan¬
ta est illi semp ꝓcultu catholicȩ religions aui¬
ditas. cũ in requie posito adhuc sollietudins
nosi cusit ubertas. Nã qui tunc in synodo acdeom¬

Expanded text:
gnaturo processit ad bellum, ut intra horam diei gnaturo processit ad bellum, ut intra horam diei tertiam ultra humana vota sortiretur victoriam. Vbi multitudo cadaverum colles ex se visa sit erexisse. Ecce terribiliter formidanda prodigia et delectabiliter amplectenda miracula. Parum illi fuit pro solatio regis signum ostendere luminis, nisi aperte monitus addidisset et vocis. 22 Similis quaedam contigit Israhelitici temporis huius causa virtutis. Nam ibi columna ignis praecesserat, hic figura lampadis admonebat. | Vellem nosse, cur fuerit tanti ardoris secretum mysterium et tam manifestum prolatum. Sed quantum ipso inspirante videor agnoscere non tacebo. 23 Contra haereticas acies sicut olim in corpore non cessavit spiritu dimicare: credebat sibi contra Halaricum Arrianum iterum redire Constantium. Quanta est illi semper pro cultu catholicae religionis aviditas, cum in requie posito adhuc sollicitudinis non desit ubertas? Nam qui tunc in synodo ad con
Abbreviated transcription (Latin):
preteriens tẽplũ ingressus est. Quo dũ uigi¬
lias officio solito cęlebrarent: mane facto
aꝑtis oculis ipse diẽ cepit aliis nunciare
qui semꝑ egebat audire. apud quẽ unasẽꝑ
nox erat. tẽnebras illa nocte purgauit. qui
nũ quã uiderat ornamenta diei. cepit illi
turam. & ut ita dicã quodãmodo post se ille
Ricus est natus. cum factus est agnitus. cec
No digntꝰ est luminare. Quanta micat grã
Unatoris qui p̃uenit desideria supplicanitis.
Quid etiã dignũ referã regali misterio. quos
ab ip̃so est in rege collatũ. Deniq chiuoueus
dũ contra hereticã gentẽ pugnaturus. armatas
acies cõmouisset: media nocte meruit de basi¬
lica beati uiri lumen suꝑse uenientẽ aspicere
admonitus ut festinaret. sed non sine uenerabi¬
lis loco orationẽ aduersũ hostes conflectaturus
descenderet: qđ ille diligenter obseruans. & ora¬
tioni occurrens tanta prospitate altero ꝓse pu

Expanded text:
praeteriens templum ingressus est. Quo dum vigipraeteriens templum ingressus est. Quo dum vigilias officio solito celebrarent, mane facto apertis oculis ipse diem coepit aliis nuntiare, qui semper egebat audire. 18 Apud quem una nox erat, tenebras illa nocte purgavit. Qui numquam viderat ornamenta diei, cturam; et, ut ita dicam, quodam modo post se illi mundus est natus, cum factus est agnitus. Caecdignatus est illuminare. Quanta micat gratia donatoris, qui praevenit desideria supplicantis! 7. Quid etiam dignum referam de tam regali mysterio, quod ab ipso est in regem collatum? Denique Clodoveus rex, dum contra haereticam gentem pugnaturus, armatas acies commovisset, media nocte meruit de basilica beati Hilarii lumen super se veniens aspicere, admonitus insuper, ut festinanter, sed non sine venerabilis loci oratione, adversus hostes, conflictaturus descenderet. Quod ille diligenter observans, et orationi
Abbreviated transcription (Latin):
unt maculas lepre. Cuiꝰus hoc facere cura po¬
tuisset artificis. qui de tali puluere faceret
beneficia medicinȩ: ex quib castorius diaconꝰ.
crispio subdia conusinstitutus ad eius obsequiũ
usq in fine suo. ꝑquẽ sanati sunt adheserunt
& merito illius elegerunt sustinere iuga domi¬
nii. a quo pena liberi sunt effecti
Iuȩdã puella in hac uita ueniens. dextram
mortuam traxerat naturã formante: & debilẽ
manũ inspecie glomi colligerant neruorũ fila
intercessione eiꝰ uiua cib is ÷ officiis ordinata
paulatim mobilis uigor articulos stupentes
et ungues in repsit. Post longa tẽpora. ma¬
nus illi tunc nata. ẽ: cũ sensit munera con¬
fessoris. extinctauenit matris ab utero uiua
reduit desepulchro. Ecce quã longa remune¬
iatoris ÷ pietas. ut quȩ natura non genuit.
hic membra suppleret. ec illud
successit. Nã cũ ad beati Martini limina ꝓ
recipiendo lumine ꝓpetaret: in scĩ hylarii

Expanded text:
unt maculas leprae! Cuius hoc facere cura pount maculas leprae! Cuius hoc facere cura potuisset artificis, qui de tali pulvere ferret beneficia medicinae? 14 Ex quibus Castorius diaconus et Crispio subdiaconus institutus ad eius obsequium usque in finem suum per quem sanati sunt adhaeserunt: et merito illius elegerunt sustinere iuga domini, a quo poena liberi sunt effecti. 15 Quaedam puella in hanc vitam veniens dextram mortuam traxerat natura formante et debilem manum in specie glomi colligerant nervorum fila intercessione eius vivacibus est officiis ordinata: paulatim mobilis vigor articulos stupentes et ungues inrepsit. 16 Post longa tempora manus illi tunc nata est, cum sensit munera confessoris: extincta venit matris ab utero, viva rediit de sepulchro. Ecce quam larga remuneratoris est pietas, ut quae natura non genuit, hic membra suppleret! 17 Nec successit. Nam cum ad beati Martini limina pro recipiendo lumine properaret, in sancti Hilarii
Abbreviated transcription (Latin):
usq in hodierna die ad luminaria sui mediei
singulis annis uitȩ debitor tributa dissolui
pro gła conlatoris. amemoriã populi reuocan¬
dũ. Nã cũ acarducis uenissent: duo leprȩ ma¬
culis immutati. spẽ suȩ salutis in seĩ int̾cessione
qua ꝑ unguentes. tã diu sibi talẽ curam fide¬
liter impenderunt: donec infirmitatis ipsi
ulcerosa uarietas. de corpore quod captiua
uerat captiua migraret: ut decepta suis sola¬
cuis. colorem quẽ inuaserat iuiolatũ relin¬
querat. & quẽ secũ attulerat: turpitudinis
speciẽ non tenebat post innumerabiliũ uul¬
nera. membris om̃
instaurata est cunctis
una. Wltus ille
aurna deletus sordidine
sua cepit repin. agine nec agnosci ꝑfidelis¬
simum ⁊au pictauis ulis purificatisorda
uie rrit. quȩ tam p̃dicabilis patuit
mua hiͤ fessotis. qui & laboris longinqui
iin abstulit. & salutis uota porrexit.
lutũ. ubi sepulchrũ mundiciȩ mundaue¬

Expanded text:
usque in hodiernum diem ad luminaria sui medici usque in hodiernum diem ad luminaria sui medici singulis annis vitae debitor tributa persolvitpro gloria collatoris, ad memoriam populi revocandum. Nam cum a Cadurcis venissent duo homines leprae maculis immutati, spem suae salutis in sancti Hilarii intercessione qua perungentes, tam diu sibi talem curam fideliter impenderunt, donec infirmitatis ipsius ulcerosa varietas de corverat captiva migraret, ut decepta suis solatiis colorem quem invaserat inviolata relinqueret et quam secum attulerat turpitudinis speciem non teneret. 12 Post innumerabilia vulnera membris omnibus instaurata est cutis una: vultus ille diuturna deletus sordidine sua coepit repingi imagine nec agnosci. Per fidelissimum lavacrum Pictavis illis purificus Iordanoccurrit. Quae tam praedicabilis patuit miseratio confessoris, qui et laborem longinqui ris abstulit et salutis vota porrexit. virtutum, ubi sepulchri munditiae mundaver
Abbreviated transcription (Latin):
nib assiduis de seruientib: annũ integrũ
ibidem philosophant᷑. Tc̃ quib dam causis
ingruentib : popło uł rege alcioris ingenii
ad consiliũ uocatus. immo etiam cõpuisꝰ.
desideratum sibi heremi dereliquit locum:
O miãq animo ꝑ uigili tractans. ac turbattĩ
eẽ. ꝓ uintiã gentilium incursione ꝑ spicieas.
nec ulu diuturnũ monasterialem ordiuẽ
ꝑ pensans: adgalliarum lutora dimissus.¬
hac ordinatione natugauit Ibiq a francoꝵ
rege chlodeueo uł patricio honorifice sus¬

Expanded text:
nibus continuis deservientibus, annum integrum nibus continuis deservientibus, annum integrum ibidem phylosophantur. 9. Tunc, quibusdam causis ingravantibus, ad populo vel regi altiores ingeni ad consilium vocatus, immo etiam conpulsus, desideratum sibi herimi dereliquids locum. Omniaque animo pervigili tractans ac turbatam esse provintia gentilium incursione perspiciens nec ibi diuturnum monasterialem ordinem perpinsans, ad Galliarum litore, dimissis ordinate omnibus, navigavit, ibique a Francorum rege Chlodoveo vel patricio
Abbreviated transcription (Latin):
dieni uoq horam Qđ uir do plenꝰ ince¬
ligeus. locũ monasterit ap̃dicto rege sibi
cradicum. accelerauit construere Quod
monasterium in quodam castro constru¬
ctum. siluarũ & maris uicinitate amęnũ.
rex gentis illiꝰ anna hac. nobilib quoq.
cectis & munerib ad ornauit. s. iii.
His rit gestis: uir ses̃ ab om̃i sc̃ti atq ipsi
monasterii cura alienate se cupiens. cũ
sapientib frĩb tractauit. Habuit enim
secum reuertissimos & spũales uiros. qͥ
exemplo tanti uiri & in monasterii proba¬
tione. & diuersis laborib uiȩ. adhumili¬
tatis & caricatis gitim ꝓfecerunt. In ter
quos etiam germanos ꝓprios habuit. fo¬
ulmanũ scm̃ ad modũ uirum. cii eciam
sacerdotium monasterii & animatũ dere¬
liquit curam: alterum uero ultranum di¬
uturna monasterii ꝓbatione adberemitalẽ
uitã multis iam annis abodem electum:
qui iam diuina theorica pascebatur uita.
salus ꝓfectus ẽ Labore cotidiano. & oratio¬

Expanded text:
horam. Quod vir Deo plenus intellegens, loco monasterii a praedicto sibi rege traditum adceleravit construere. Quod monasterium in quodam castro constructum, silvarum et maris vicinitate amoenum rex gentis illius Anna ac nubiles quique tectis et muneribus adornarunt. 8. His rite gestis, vir sanctus ab omni saeculi atque ipsius monasterii cura alienare se cupiens, cum sapientibus fratribus tractavit, Habuit enim secum reverentissimos et spiritalis verus, qui exemplum tanti viri et in monasterii probatione et in diversis laboribus vitae ad humilitatis et caritatis gratiam proficerunt. Inter quos etiam germanus proprius habuit: Fuilanum sanctum admodum verum, cui etiam sortito monasterii et animarum dereliquit curam; alterum vero Ultanum, diuturna monasterii probatione ad heremitalem vitam multis iam annis ab eodem electum. qui iam theoricam pascebat vitam, solus profectus est. Labore cottidiano et oratio