comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ter adiungit᷑. Sed & ame
preceptũ est qͥd oporteat fieri
a pb̃ris iudeoꝵ illis ut edifi¬
cetur domꝰ dei: scilicet ut de
archa regis. id est de tͥbutis
que dantur de regione trans
flumen studiose sumptꝰ dent᷑.
illis. ne impediatur opus.
quantũ ȩccłia liberalitate
donoꝵ regaliũ uel aduita sit
uł etiã locupletata ꝑ orbẽ:
Quamuis etiã iuxta allegoriã
possit accipi qđ de archa

Expanded text:
. Sed et a me praeceptum est, quid oporteat fieri a presbyteris Judaeorum illis, ut aedificetur domus Dei, scilicet, ut de arca regis, id est, de tributis, quae dantur de regione trans flumen, studiose sumptus dentur viris illis, ne impediatur opus. quantum Ecclesia liberalitate donorum regalium, vel adjuta sit, vel etiam locupletata per orbem? Quamvis etiam juxta allegoriam possit accip
Abbreviated transcription (Latin):
dant: eoꝵ q furorẽ adu̾sus il¬
lam excitent. Porro dux iste
syriȩ qui regẽ de opere domꝰ
dñi non accusando instigat
s consulendo int̃rogat: eorũ
recte imaginẽ expͥmit qͥ adhuc
ingentilitate positi. fidem &
oꝑa mirant᷑ eccłie: nͨ se credi¬
turos abnegant. si hanc uerã
e̾e ac iustã diuinitatis cultu¬
ram intellig̾e possint. Deniq
audiens. a senib iudeoꝵ. cum
rationẽ suȩ edificationiᷤᷤ red¬
cderent. nos sumꝰ serui d̃i celi
& terrȩ. & edificamꝰ templũ
qd erat extructũ añ annos
hos multos. qđq rex isrł ma
gnus edificauerat et extruxe¬
rat. postꝗͣ autẽ ad iracundiã
celi. tradidit eos in manu
nabuchodonosor regis baby¬
lonis chaldei. domũ ꝙ hanc

Expanded text:
dant, eorumque furorem adversus ildant, eorumque furorem adversus illam excitent. Porro dux iste Syriae, qui regem de opere domus Dei non accusando instigat, sed consulendo interrogat, eorum recte imaginem exprimit, qui adhuc in gentilitate positi, fidem et opera mirantur Ecclesiae; nec se credituros abnegant, si hanc veram esse ac justam divinitatis culturam intelligere possint. Denique audiens a senibus Judaeorum, cum rationem suae aedificationis redderent: Nos sumus servi Dei coeli et terrae, et aedificamus templum, quod erat exstructum ante hos annos multos, quodque rex Ignus aedificaverat, et exstruxerat. Postquam autem ad iracundiam coeli, tradidit eos in manus Nabuchodonosor regis Babylonis Chaldaei, domum quoque hanc
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ domꝰ dñi meruere tranˢ¬
ferri. Exultant aũ ante faciẽ
dñi. qͣm uenit uidicare terrã:
euiꝰ districtionẽ iudicii salubri¬
ter tim̃do p̃uenerunt: & euiꝰ
aduentũ quondã peccatores
poterant timere: iã nc̃ correcti
& iustificati. citiꝰ hunc adesse
desiderant. Illa gͦ epła insidio¬
sis: hec amicabilib est scripta
litterulis. E merito: qr illa
a samaritis hostib utiq iude¬
orũ: hec añ missa a duce re¬
gionis quȩ erat trans flum̃.
hoc est inferioris syriȩ ac phe¬
nieis. & a sociis eiꝰ: qui nullas
contͣ iudeos inmicitias habu¬
ere domesticas: s tm̃ regis a qͦ
potestatẽ ducatus acceꝑunt
uoluntatẽ scire & exeqͥ eura¬
bant. Unde recte samarite
qͥ prumitꝰ seribentes epłam.
animũ regis adu̾sus structo¬
res templi accendert̃. hereti¬
cis cõparant᷑: qui ȩccłiã sepe
in tm feda peste cõmaculant.
ut etiã gentilib exosam red¬

Expanded text:
tionem domus Domini meruere transtionem domus Domini meruere transferri. Exsultant autem ante faciem Domini, quoniam venit judicare terram; cujus districtionem judicii salubriter timendo praevenerunt, et cujus adventum quondam peccatores poterant timere, jam nunc correcti et justificati, ocius hunc ad se desiderant. Illa ergo epistola insidiosis, haec amicalibus est scripta litteris; et merito, quia illa a Samaritis hostibus ubique Judaeorum; haec autem missa est a duce regionis, qui erat trans flumen, hoc est inferioris Syriae ac Phoenicis, et a sociis ejus, qui nullas contra Judaeos inimicitias habuere domesticas, sed tantum regis, a quo potestatem ducatus acceperunt, voluntatem scire et exsequi curabant. Unde recte Samaritae, qui primam scribentes epistolam, animos regis adversus structores templi accenderunt, haereticis comparantur, qui Ecclesiam saepe in tantum foeda peste commaculant, ut etiam gentilibus exosam red
Abbreviated transcription (Latin):
tutione magistroꝵ qͣsi norma
opificũ compositi. atq in edifi¬
ciũ domus dñi congruo sibi ft̃
ordine locati. Quamuis & ita
recte possit intelligi qđ de no¬
uis ac uet̾ib lapidib. de iam¬
dudũ politis ac diutiꝰ ĩpolitis
qͥ iam dudũ cognitione atq
obseruantia legis di. uelut
politꝰ extiterat: alt̾o qͥ idolatͥe
mancipatꝰ nulla sp̃ualium
architectoꝵ industria. nullo
pietatis cultu deformitatem
agrestis ae terrenȩ mentis
exuerat. Qd q sequit᷑ in eadẽ
epła. & ligna ponunt᷑ in pa¬
rietibus: ligna quȩ ad muni¬
mentũ uel ornatũ erant pari¬
etũ templi apposita. eandẽ
scõꝵ uitã in ornatu sceͣ ecclesiȩ
quã & lapides signant: iuxta
mo in qͦ domꝰ dñi edificatur
post captiuitatẽ. Tunc exulta¬
bunt omnia ligna siluarũ. ãn
faciẽ dñi. quia uenit: q̃m ue¬
nit iudicare terrã. Exultant
qͣm de monte impio paternȩ
tͥditionis excidi. atq in edifica¬

Expanded text:
tutione magistrorum quasi norma tutione magistrorum quasi norma opificum compositi, atque in aedificium domus Domini congruo sibi sunt ordine locati. Quamvis et ita recte possit accipi, quod de veteribus ac novis lapidibus, de jamdudum politis, ac diutius impolitis qui jamdudum cognitione atque observantia legis Dei velut politus exstiterat; altero, qui idololatriae mancipatus, nulla spiritualium architectorum industria, nullo pietatis cultu deformitatem agrestis ac terrenae mentis exuerat. Quodque sequitur in eadem epistola: Et ligna ponuntur in parietibus. Ligna quae ad monimentum vel ornatum erant parietum templi apposita, eamdem sanctorum vitam in ornatum sanctae Ecclesiae, quam et lapides signant, juxta mo, in quo domus Domini aedificatur post captivitatem: Tunc exsultabunt omnia ligna silvarum ante faciem Domini quia venit, quoniam venit judicare terram . Exsultant dam, quoniam de monte impio paternae traditionis excidi, atque in aedifica
Abbreviated transcription (Latin):
tur: & crescit in manib eoꝵ.
Intͣrogauimꝰ gͦ senes illos: & ita
diximꝰ eis. Quis declit uobis¬
hanc potestatẽ: ut domum
hanc edificetis: Et cȩt̾a. In
qͥb uerbis hoc qͦq notandũ
quomͦ dictũ sit lapide impo¬
lito. domũ di edificatã: cum
constet tantũ opꝰ ñ nisi de po-¬
litis lapidib potuisse fieri.
S lapide impolito intelligendũ
est. lapide nouo: quẽ ipsi qͥ¬
dem impolitũ repperunt:s
poliendo aptũ edificio domꝰ
dñi fecerunt. Nam & si uete¬
rum lapidũ qͥ sicut ieremiaᷤᷤ
plangens ostendit dispersi
erant in capite platearum¬
omniũ aliqͥ remanserunt:
nulli tñ dubiũ quin & noui
e̾ent lapicies poliendi: ex quib
opꝰ templi posset ĩpleri. Cuiꝰ
nimirũ rei in ꝓmptu est my-¬
steriũ: cum uiderimꝰ ȩccłiam
di edificari ñ solũ de his qui
penitendo resipiseunt ad uitã
scitatis quã olim peocando
ꝑdiderant: uerũ etiã de illis
qui nuꝑ ad fidẽ uocati. insti-¬

Expanded text:
it in manibus eorum. Interrogavimus ergo senes illos, et ita diximus eis: Quis dedit vobis potestatem ut domum hanc aedificaretis? etc. In quibus verbis hoc quoque notandum, quomodo dictum sit, lapide impolito domum Dei aedificatam; cum constet tantum opus non nisi de politis lapidibus potuisse fieri. Sed lapide impolito intelligendum est lapide novo, quem ipsi quidem impolitum repererunt, sed poliendo aptum aedificio domus Domini fecerunt: nam etsi veterum lapidum, qui, sicut Jeremias plangens ostendit , dispersi erant in capite omnium platearum, aliqui remanserunt; nulli tamen dubium, quin novi essent lapides poliendi, ex quibus opus templi possit impleri. Cujus nimirum rei in promptu est mysterium, cum viderimus Ecclesiam Dei aedificari, non solum de his qui poenitendo resipiscunt ad vitam sanctitatis, quam olim peccando perdiderant; verum etiam de illis qui nuper ad fidem vocati, insti
Abbreviated transcription (Latin):
in templo di. Qd̃ dicit posita
significat templũ babylonioꝵ.
in qͦ ea nabuchodonosor posu¬
erat. ut aꝑtiꝰ supra legitur.
De qͦ hec eyrus auferri: ac iero¬
solimã usserat referri Nuc¬
usq litt̾e cyri regis. quȩ in
egbatanis fuerant iuuentȩ.
quib repente nouo atq inso¬
lito more ex ꝑsona & auctori¬
tate darii regis additũ est.
Nunc gͦ thathannai dux regio¬
nis quȩ ẽ trans flum̃. & star¬
buzannai. & consiliarii ur̃i.
apharsachei qui estis tͣns flum̃.s
ꝓcul recedite ab illis: & diit¬
tite fieri templũ dei illud. a
duce iudeoꝵ & a seniorib eoꝵ¬

Expanded text:
ntea, etc. Quod dicit posita significat templum Babyloniorum, in quo ea Nabuchodonosor posuerat, ut apertius supra legitur, de quo haec Cyrus auferri, ac Hierosolymam jusserat referri. Hucusque litterae Cyri regis, quae in Ecbatanis fuerant inventae; quibus repente novo atque insolito more ex persona et auctoritate Darii regis additum est: Nunc ergo Tatannai dux regionis, quae est trans flumen, Starbuzannai, et consiliarii vestri Apharsachei, qui estis trans flumen, procul recedite ab illis et dimittite fieri templum Dei illud a duce Iudeorum et senioribus eo
Abbreviated transcription (Latin):
nesciat uituilos. agnos et
hedos. que sunt munda ani¬
malia. frumentũ qͦq. sal. ui¬
num & oleũ quȩ ȩque per
legẽ deo offerebantur. sepuis
in scripturis scĩs in significa¬
tione bonoꝵ hominũ. siue
oꝑm ꝑfectoꝵ. seu carismatũ
sp̃ualium solere intelligi:
Quȩ cuncta nc̃ iubente rege
in holocaustũ dei cęli offerun¬
turꝰ cũ fauentib mundi hꝰ
potestatib. res sc̃ȩ eccłiȩ cre¬
scunt: subditiq eis populi
undiq in unã eandemq fidẽ
ueritatis. xp̃o consecrandi
aggregantur: et qͥcqͥd boni
naturalis qͥsq diuinitꝰ audie¬
rit. qͥcqͥd a uiris ȩcclesiarũ
in obsequiũ diumi cultus
impendit. De quib apte dr̃
nimirũ ita solum accepta fi¬
unt dño uota offerentium:
si scłm catholicȩ pacis rituͣ
offerant᷑. Nam quȩcũq. uł
pagana suꝑstitione uel con¬
tentione heretica sunt bona
autem & sacerdotes ꝓ filiorũ¬

Expanded text:
nesciat vitulos, agnos et haedos, quae sunt munda animalia, frumentum quoque, sal, vinum et oleum, quaeque per legem Deo offerebantur, saepius in Scripturis sanctis in significatione bonorum hominum, sive operum perfectorum, seu charismatum spiritualium solere intelligi? Quae cuncta nunc, jubente rege, in holocaustum Deo coeli offeruntur, cum faventibus mundi hujus potestatibus res sanctae Ecclesiae crescunt, subditique eis populi undique in unam eamdemque fidem veritatis Christo consecrandi aggregantur, et quidquid boni naturalis quisque divinitus audierit, quidquid a viris Ecclesiarum salubre in obsequium divini cultus impendit. De quibus apte dicnimirum ita solum accepta fiunt Domino vota offerentium, si secundum catholicae pacis situm offerantur. Nam quaecunque vel pagana superstitione vel contentione haeretica sunt bona autem ea sacerdotes ii
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse ierosolime. s longo post
tempore regnante artharxer¬
se. illo uenisse reꝑit᷑. Aut gͦ
ibi uere fuit tẽpore illo quo
templũ edificabat᷑. & facto
templo it̾m rediit in babyloniã
ut plures de filiis isrł reduc̾et
in ierłm: aut certe etiã si adhuc
ibi ñ erat cũ edificaret᷑ tẽpluͣ.
se tñ illis iungit qͥ edificabatł:
qr quasi suũ õmne ẽe qđd erga
fr̃s suos agebat᷑ uł qd ipsi age¬
bant estimabat. Sic & apls¬
sese qͦdamm᷑ consociat eis qui
in fine scłi futuri st̃ sc̃os. Nos
inqͥt qui uiuimꝰ. qui residui

Expanded text:
se, sed longo post tempore, regnante Artaxerxe, illo venisse reperitur. Aut ergo vere ibi fuit tempore illo quo templum aedificabatur, et facto templo rediit Babyloniam, ut plures de filiis Israel reduceret ad Hierusalem; aut certe etiam si adhuc ibi non erat, cum aedificaretur templum, se tamen illis jungit qui aedificabant, quia quasi suum esset omne quod erga fratres suos agebatur, vel quod ipsi agebant, aestimabat. Sic et Aposse quodammodo consociat eis qui in fine saeculi futuri sunt sanctis: Nos, inquit, qui vivimus, qui residui
Abbreviated transcription (Latin):
babel qͥ ortus in babylone uo¬
cat᷑: iuxta hẏstoriã ad ipsum
respicit. qr ibi natꝰ est. cum
eet de stirpe dauid. qui est
natꝰ in bethleem. Iuxta alle¬
goriã ad dñm ꝑtinet: qͥ ut
mundũ a confusione erroꝵ
erueret: in babylone. id est
confusione huius mundi
ad tempꝰ oriri & conu̾sari
dignatus ẽ. Qui etiã magi¬
ster babylonis recte uocat᷑:
ñ qđ ea quȩ babylonis. id ẽ
huiꝰ mundi st̃. doceat: s qđ
eos qͦs babylonioꝵ uigo pressos
inuenit. ad gr̃am libertatis
erudiat: atq eruditos ad

Expanded text:
rtus in Babylone vocatur, juxta historiam ad ipsum respicit; quia ibi natus est, cum esset de stirpe David, qui est natus in Bethlehem. Juxta vero allegoriam, ad Dominum pertinet; qui ut modum a confusione errorum erueret, in Babylone, id est, in confusione hujus mundi ad tempus oriri et conversari dignatus est. Qui etiam magister non quod ea quae Babylonis, id est, hujus mundi sunt doceat; sed quod eos quos Babyloniorum jugo pressos invenit, ad gratiam libertatis erudiat, atque eruditos ad
Abbreviated transcription (Latin):
cantis: cum nͣ aliud ab illo
quã ipsũ dm querit. Potest¬
aũ recte salathiel. id ÷ petitio
mea ds noĩari: iuxta illud
psalmistȩ. Quid enĩ mͥ restat
in cȩlo: & a te quid uolui suꝑ¬

Expanded text:
cans cum non aliud ab illo quam ipsum Deum quaerit, potest recte Salathiel, id est, petitio mea Deus nominari, juxta illud Psalmistae: Quid enim mihi restat in coelo, et a te quid
Abbreviated transcription (Latin):
uterq ppłm in terra reꝓmissio¬
nis. ille de longinquo incola¬
tu. heremi. hic de longiore ser¬
uitio captiuitatis intͦduxit:
in figurã ueri it̃ũ. qͥ electos
ab omnib malis eruens. ad
ꝓxima suꝑni regni gaudia
inducit. Hic ẽ filiꝰ iosedech:

Expanded text:
uterque populum in terram repromissionis, ille de longo incolatu eremi, hic de longiore servitio captivitatis introduxit, in figuram veri Jesu, qui electos suos ab omnibus malis eruens, ad promissa superni regni gaudia inducit, qui est fil
Abbreviated transcription (Latin):
flum̃ sumptus in opꝰ templi
tͥbuant᷑: cum etiã ex familia
pͥncipũ seculariũ aliqui ad
fidem xp̃i fauentib ipsis pͥn¬
cipib conueniunt: qͥ uelut
regaliũ essent honoꝵ conseii.
S & dant᷑ pb̃ris hoc ẽ. seniori¬
bus iudeoꝵ in sumptꝰ oꝑis
templi: dum his qͥ in xp̃i
confessione p̃cesserunt ma¬
gistris erudiendi. atq ȩccłiȩ
membris adunandi cominit¬
tunt᷑. Talis fuit cassiodorus:
qͦndam senator: & repente
ecclesiȩ doctor. Qui dum in
expositione psalmoꝵ quam
egregiã fecit. diligent̃ intui¬
tus est. quid ambrosiꝰ quid
hylarius. qͥd augustinus. qđ
frẽs dixerunt. doctũ se ꝓcul¬

Expanded text:
regis sumptus in opus templi tribuantur, cum etiam ex familia principum saecularium aliqui ad fidem Christi, faventibus ipsis principibus, conveniunt; qui velut regalium essent arcanorum conscii. Sed dantur presbyteris, hoc est senioribus Judaeorum, in sumptus operis templi, dum his qui in Christi confessione praecesserunt magistris erudiendi, atque Ecclesiae membris adunandi committuntur; qualis fuit Cassiodorus quondam senator, repente Ecclesiae doctor; qui dum in expositione Psalmorum, quam egregiam fecit, diligenter intuitus est quid Ambrosius, quid Hilarius, quid Augustinus, quid tres dixerunt, edoctum se
Abbreviated transcription (Latin):
gressi st̃ & faciebant opus in
domo dnĩ exercituũ di sui. in
die uicefima & qͣrta mensis. in
sexto mense. in anno sedo da-¬
rii regis. Et in sequentib ut¬

Expanded text:
gressi sunt, et faciebant opus in domo Domini exercituum Dei sui, in die vicesima et quarta mensis, in sexto mense, in anno secundo Darii regis . Et in sequentibu
Abbreviated transcription (Latin):
octauo in anno sccło darii
factũ est uerbũ dñi ad ⁊acͥa¬
riam filiũ barachiȩ. filii addo
ꝓpħam. Ex qͦ titulo clarius
apparet qͦmͦ eundẽ ꝓphetam
ezras filiũ addo nominet: ui¬
delicet qd nepos eiꝰ fuerit. Ip
tanti regis edictũ & samarita¬
nos. gentesq cunctas ꝑ circin¬
tũ. edificationẽ templi impe
fidei ꝓbant᷑ extitisse: ut pro¬
phetas magis audirent ui¬
bentes. qͣm ꝓhibentis regis
imꝑium. Uerũ qr sepiꝰ in hoc
uolumine de zorobabel & io¬

Expanded text:
in anno secundo Darii, factum est verbum Domini ad Zachariam, filium Barachiae filium Addo, prophetam . Ex quo titulo clarius apparet, quomodo eumdem prophetam Ezras filium Addo nominet, videlicet quod nepos illius fuerit. Ipstanti regis edictum et Samaritanos, gentesque cunctas per circuitum aedificationem templi impedfidei probantur exstitisse, ut prophetas magis audirent jubentes, quam prohibentis regis imperium. Verum quia saepius in hoc volumine de Zorobabel et Jo
Abbreviated transcription (Latin):
repositi in babylone: & inuen¬
tum est in egbatanis qͦd est
castrũ in medena ꝓuintie
uolumen unũ: tałisꝙ scriptꝰ
erat in eo comm̃tariꝰ. In anno
pͥmo eyri regis: eyrus rex decre¬
uit ut domus dei que est in
ierłm edificaret᷑ in loco ubi
ĩmolent hostias. Iosephꝰ nom̃
latio sic habet: in egbatana
in edificio tutissimo regionis
medoꝵ. Unde ueri simile ui-¬
detur: qd nom̃ medena non
aliud quam mediam signifi¬
cet. Qd̃ autẽ sequit᷑. & ut
ponant fundamenta suppor¬

Expanded text:
lone; et inventum est in Ecbathanis, quod est castrum in Madena provincia, volumen unum, talisque scriptus erat in eo commentarius: 'Anno primo Cyri regis Cyrus rex decrevit, ut domus Dei, quae est in Ierusalem, aedificaretur in loco ubi immolent hostias, et ut latio sic habet: In Ecbatana, in aedificio tutissimo regionis Medorum. Unde verisimile videtur, quod nomen Medena, non aliud quam Mediam significet. Quod autem sequitur: Et ut ponant fundamenta suppor
Abbreviated transcription (Latin):
burzannai. & consiliarii eoꝵ:
sicq dixerunt. Qs dedit uo-¬
bis consiliũ ut domũ hanc
edificaretis: & muros hos
instauraretis: Ad qͦd respon¬
dimꝰ eis: que essent nomina
hominũ auctoꝵ illiꝰ edificati¬
runt inhibere eos. Patet litt̾e
textus. qr confortati u̾bis pro¬
pħarũ optimates iudeoꝵ. non
ualebant hostiũ insectationib
a sc̃o oꝑe p̃pediri: a qͦ qͥescentib
adhuc ꝓpħis. pre timore hostiũ
cessauerant. Qͦd eodẽ ordine
in sc̃a eccłia gerit᷑: dũ hi qui
malignoꝵ uel hominũ ł sp̃uũ
insidiis retardati. tepidiores
erga opꝰ bonũ aliqͣndui ꝑman¬
serant: repente u̾bis siue doctoꝵ
fideliũ. seu diuinarũ seͥpturaꝵ
correcti. in tm bonis studiis
feruere meipiunt. ut nullis
tẽptationũ ualeant machiniᷤ
uinci. atq a ꝓposito suȩ in¬
tentionis reuocari. Queritur
aũ merito qͦmͦ dictũ sit. ad
qͦd respondimꝰ eis: quasi & ip

Expanded text:
iarii eorum: sicque dixerunt eis: Quis dedit vobis consilium, ut domum hanc aedificaretis, et muros hos instauraretis? Ad quod respondimus eis, quae essent nomina hominum auctorum illius aedificatirunt inhibere eos. Placuitquesensus, quia confortati verbis prophetarum optimates Judaeorum, non valebant hostium insectationibus a sancto opere praepediri, a quo quiescentibus adhuc prophetis prae timore hostium cessaverant. Quod eodem nunc ordine in sancta Ecclesia geritur, dum hi qui malignorum vel hominum vel spirituum insidiis retardati, tepidiores erga opus bonum aliquandiu permanserant, repente verbis sive doctorum fidelium seu divinarum Scripturarum correcti, in tantum bonis studiis fervere incipiunt, ut nullis tentationum valeant machinis vinci, aque proposito suae intentionis revocari. Quaeritur autem merito quomodo dictum sit, Ad quod res
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt
Ius ꝓpheta
& zacha¬
rias filiꝰ
addo: ꝓphe¬
tantes ad iudeos qͥ erant
in iudea & in ierłm. in nõie
di isrł. Tunc surrexerunt
zorobabel filiꝰ salathiel. et

Expanded text:
erunt eus Propheta & Zaccharias filius Addo prophetantes ad Judaeos, qui erant in Judaea & Jerusalem, in nomine Domini Israel. Tunc surrexerunt Zorobabel filius Salathiel, &
Abbreviated transcription (Latin):
tat᷑ foras. & conculcet᷑ ab ho¬
minib. Eremplũ de agͥcul¬
tura sũptũ ẽ. Sal enĩ ut in
ciboꝵ condimentũ. & ad siccan¬
das carnes necessariuĩ eͣ: ita
aliũ usũ nͣ habet. Certe legi¬
mus inscͥpturis urbes quas
ut nullũ in eis germ̃ oriret᷑.
Caueant gͥ doctores & ep̃i: & u
deant potentes potent̃ torm̃¬
ta sustinere. nicħq ẽẽ reme

Expanded text:
conculcetur ab hominibus. Exemplum de agricultura sumptum est. Sal etenim sicut in ciborum condimentum, et ad siccandas carnes necessarium est: ita alium usum non habet. Certe legimus in Scripturis, urbes quasdut nullum in ipsis germen oriretur . Caveant ergo doctores et episcopi, et videant: Potentes potenter tormenta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ spm sc̃m indulgentia pecca¬
laborare iubemͣ. Ideoq aptissi¬
me murũ sc̃e ciuitatis que ab
hostib erat diruta reedifican¬
tes ciues illiꝰ. in qͥnqͣguita &
duob dieb restaurant. qͥa
nimirũ bec ẽ iustoꝵ in hac
uita ꝑfectio. ut quȩq deliqͦ¬
rint. penitendo ꝑ gr̃am diuihe
inspirationis castigent. & dem¬
ceps se in d̃i & ꝓximi dilectio¬
ne bonis oꝑib adornent.

Expanded text:
 sanctum indulgentia peccalaborare jubemur. Ideoque aptissime murum sanctae civitatis, quae ab hostibus erat diruta, reaedificantes cives illius in quinquaginta et duobus diebus restaurant, quia haec nimirum est justorum in hac vita perfectio, ut et quaeque deliquerint poenitendo, per gratiam divinae inspirationis castigent, et deinceps se in Dei et proximi dilectione bonis operibus adornent.
Abbreviated transcription (Latin):
& duob dieb dicit᷑ eẽ cõpletꝰ.
Qnqͣgesimꝰ namq pęnitentiȩ
ac remissionis ẽ psalmꝰ. in quo
etiã de huiꝰ edificatione eiuita¬
tis specialit̾ orat ꝓpħa dicens.
Benigne fac d̃ne in bona uolun¬
tate tua syon: & edificentur
muri ierłm. Qͥnquagesimo die
dñicȩ resurrectionis uenit sp̃s

Expanded text:
et duobus diebus dicitur completus; quinquagesimus namque poenitentiae ac remissionis est psalmus, in quo etiam de hujus aedificatione civitatis specialiter orat Propheta, dicens: Benigne fac, Domine, in bona voluntate tua Sion, ut aedificentur muri Jerusalem . Quinquagesima die dominicae resurrect
Abbreviated transcription (Latin):
contigua. quia per passionẽ
entiã corda corroborata fide¬
lium. & ciuitas xp̃i ẽ cunctis
hostib in expugnabilis reddi¬
ta. Deficientib namq uł abla¬
tis ab hoste aquis: facile capit
ciuitas. Sed & hostis antiquis¬
si fontẽ a nobis abstulerit
u̾bi dđi: nil obstat. qͥn conti¬
nuo arcem nr̃e nientis seuus
impugnator atq subuersoꝵ
ascendat: E edificauit iuxta
eũ ezer filius iosue. pͥnceps
Ymespha. mensurã scd̃am: con¬
tra ascensum firmissimi an¬
ra scda hoc ẽ muri int̾ioris
de qͦ supra diximꝰ incipit.
Unde in hac descͥptione dicit᷑
qͥa structoꝵ plurimi contra
domũ suã edificauerint.
Muro namq int̾ioris ciuitatis¬
domꝰ plurimȩ uł uicine erãt
uł iuncte. Post constructio¬
nem gͦ muri ext̾ioris. sequit᷑
& in nr̃a ciuitate mensura
muri scd̃i. cum post operũ
ac lingue ꝑfectionẽ. quȩ &
hominib apparere potest.
magis in interiorib nr̃ȩ men¬
tis deo placere contendimꝰ.

Expanded text:
contigua; quia per passionem contigua; quia per passionem fluentiam corda corroborata fidelium, et civitas Christi est cunctis hostibus inexpugnabilis reddita. Deficientibus namque, vel obtentis ab hoste aquis, facile capitur civitas. Et si hostis antiquus fontem a nobis abstulerit verbi Dei, nil obstat quin continuo arcem nostrae mentis saevus impugnator atque eversor a et aedificavit iuxta eum Azer filius Iosue princeps Maspha mensuram secundam contra ascensum firmissimi anra secunda, hoc est muri interioris, de quo supra diximus, incipit. Unde in hac descriptione dicitur quia structorum plurimi contra domum suam aedificaverint; muro namque interiori domus civitatis plurimae, vel vicinae erant, vel junctae. Post constructionem ergo muri exterioris, sequitur et in nostra civitate mensura muri secundi, cum post operum ac linguae perfectionem, quae et hominibus apparere potest, magis in interioribus nostrae mentis Deo placere contendimus,
Abbreviated transcription (Latin):
diuinȩ ȩt̾nitatis predicant
qui dispensationẽ dominioe
incarnationis. qͥ fructificatio¬
de qͣ dicit ipse. hortꝰ conclus
qͥb ad ȩternã patriã ascen¬
dant debent intimare. s &
sacram̃tum dñicȩ passionis
eoꝵ semꝑ necesse hñt insinui¬
are memoriȩ. ut ꝑ eũ qui ꝓ
eis mortuus ẽ ac resurrexit
se qͦq de regione & umbra
mortis erigendos ad uitam
atq ad regnũ cȩleste ascensu¬
pos esse cognoscant. Bene aũ¬
na namq grandi oꝑe constru¬
cta potest ñ absurde script᷑a
diuina intelligi. quȩ sc̃i sp̃s
opere confecta. lauachrũ nob
ad expianda peccata. simul
& pocłm salutaris gustus mi
suauitate ueritatis in ebriat
Ubi & domꝰ est fortiũ. qͥa qͥcũq
crebris eloquioꝵ diuinoꝵ flu¬
entis audiendo & oꝑando
refici consueuerunt. contͣ õs
antiqͥ hostis insidias fortes recd¬
dunt᷑ & inuicti. Post sepul¬
chrũ gͦ dauid in scã eiuitate
piscina grandi oꝑe constructa
locatur. eui domꝰ est fortium

Expanded text:
nitatis praedicat, qui dispensationem dominicae incarnationis, qui fructificatiode qua dicit ipse: Hortus conclusquibus ad aeternam patriam ascendant, debet imitari; sed et sacramentum dominicae passionis semper eorum necesse habet insinuare memoriae, ut per eum qui pro ipsis mortuus est ac resurrexit, se quoque de regione et umbra mortis erigendos ad vitam, atque ad regnum coeleste ascensuros esse cognoscant. Bene autna namque grandi opere constructa, potest non absurde Scriptura divina intelligi; quae sancti Spiritus opere confectalavacrum nobis ad expianda peccata, simul et poculum salutaris gustus minsuavitate veritatis inebriat. Ubi et domus est fortium; quia quicunque crebris eloquiorum divinorum fluentis audiendo et operando refici consuerunt, contra omnes antiqui hostis insidias fortes redduntur et invicti. Post sepulcrum ergo David in sancta civitate piscina grandi opere constructa locatur, cui domus est fortium
Abbreviated transcription (Latin):
uita & nomine intellexit. eũ
scala patͥarchȩ iacob ostensa
iter ad celestia nr̃m eẽ desig.¬
natũ int̾pretans. gradꝰ scale
dauid iuxta litt̾am. mons syon
appellatur. qͥ a meridie positꝰ
arcẽ urbis suꝑeminet. & maior
pars ciuitatis infra montem
iacet. in planicie humilioris
collis sita. Unde scriptum est
in libro regum. Cepit aũ dđ
arcem syon. hec ẽ ciuitas dauid.
C paulo post. Habitauit autẽ
dauid in arce: & uocauit eã
ciuitatẽ dđ. Post eũ edifica¬

Expanded text:
ita Benedictus, intellexit, cum scala patriarchae Jacob ostensa iter ad coelestia nostrum esse designatum interpretans, gradus scalae David juxta litteram mons Sion appellatur, qui a meridie positus, pro arce urbis supereminet, et major pars civitatis infra montem jacet, in planitie humilioris collis sita. Unde scriptum est in libro Regum: Coepit autem David arcem Sion, haec est civitas David. Et paulo post: Habitavit autem David in arce, et vocavit eam civitatem David . Post eum aedifica
Abbreviated transcription (Latin):
Notandũ dauid regẽ non in
bethleẽ ut quidã autumant
s in ierłm esse sepultũ. & qͥdẽ
ñ sine certi ratione mysterii
dum p̾figurauit. ita & in ierłm
defunctus ac sepultꝰ ipsũ dñm
in eadẽ ciuitate passurũ ac
sepeliendũ. s citus de seplil¬
chro resurrecturũ signauit.
Nost portã gͦ fontis & muros
piscinȩ siloe. qͥ in ortũ regis &

Expanded text:
Nota David regem non in Bethlehem, ut quidam autumant, sed in Jerusalem esse sepultum; et quidem non sine certi ratione mysterii.dum praefiguravit; ita et in Jerusalem defunctus ac sepultus, ipsum Dominum in eadem civitate passurum ac sepeliendum, sed citius de sepulcro resurrecturum signavit. Post portam ergo fontis, et muros pis
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe seruili hoc ẽ peccato. audi¬
endi diligentiꝰ atq implendi
eiꝰ mandata operã demꝰ. Unde
& in pͥncipio eiusde mensis
septimi statuta erat sollemni
taret᷑. E nẽ quoq intellectu
sp̃uali oportet edificata ciui¬
tate sc̃a sequi lectionẽ scãm.
lertius qualit̃ uiuere debeat
instruat᷑. Qđ aut̃ congregatũ
dicit ppłm ad plateã quȩ ẽ
ante portã aquarũ. portam
aquarũ dici reor in atrio
sacerdotũ. qͦ templũ omni ex
parte ꝑ quadrum erat circũ¬
datũ. maxime ad orientalẽ
plagã templi. ubi erat mare
eneũ ad lauandas manꝰ pecies¬
ꝙ intͦeuntiũ in templũ. ubi
decẽ luteres enei ad lauandas
hostias. ubi etiã altare holo¬
causti. int̾ qͦd & tempłu lapi¬
datꝰ est zacharias filiꝰ barachie.
Non enĩ ppłs intra huiꝰ portam
atrii habebat licentiã lauan¬
di: s t̾m sacerdotes & ministͥ
dñi. Popls aũ extra hanc por¬
tam. & maxime in platea quȩ

Expanded text:
opere servili, hoc est peccato, audiopere servili, hoc est peccato, audiendis diligentius atque implendis ejus mandatis operam demus. Unde et in principio ejusdem mensis septimi statuta erat solemnittaretur. Et nunc quoque intellectu spirituali oportet, aedificata civitate sancta, sequi lectionem lertius, qualiter vivere debeat, instruatur. Quod autem congregatum dicit populum ad plateam quae est ante portam aquarum; portam aquarum reor dici in atrio sacerdotum, quo templum omni ex parte per quadrum erat circumdatum, maxime ad orientalem plagam templi, ubi erat mare aeneum ad lavandas manus pedesque introeuntium templum, ubi decem luteres aenei ad lavandas hostias; ubi etiam altare holocausti, inter quod et templum lapidatus est Zacharias filius Barachiae . Non autem populus intra hujus portam atrii intrandi habebat licentiam, sed tantum sacerdotes ministri Domini. Populus autem extra hanc portam, et maxime in platea, quae
Abbreviated transcription (Latin):
eli. Querente neemia ꝓuide¬
re ac disponere qͥ in ciuitate
quam edificauerat habitare
deberent. suꝑuenit mensis
septimꝰ: nec longe aberat. Cũ
enĩ murꝰ esset uicesimo qͥnto
die sexti mensis cõpletꝰ. non
pł ad exor diũ septimi mensis
ꝗͣ qͥnq dies suꝑerant. Qui
uidelicet mensis septimꝰ. a pͥma
sui die usq ad uicesimũ scdm
totꝰ legitimis cerimoniis con¬
secratus erat. Quib rite cele¬
bratis. sic deinde ad dispo-¬
nendos conditȩ urbis manso¬
res cũ pͥncipib & plebe reu̾¬
sus est. Ubi notanda deuotio¬
ppłi. simul & concordia. qui
quasi uir unꝰ. hoc ẽ. una ea¬
dem q fide ac dilectione add
templũ dñi conuenit. roga¬
to ip̃so pontifice suo ut alla¬
to libro. mandata legis quȩ
agere deberent replicaret. ut
ciuitate edificata. operis qͦq
tis etiã ruina sequeret᷑. Et
bene sexto mense ciuitas ex¬
tructa. septimo in eam ppłs
ad audiendã legem congre¬
gatus ẽ. Sex quippe in lege
quies nr̃a. ut abstinentes ab

Expanded text:
etc. Quaerente Nehemia providere ac disponere qui in civitate quam aedificaverant habitare deberent, supervenit mensis septimus; nam longe aberant. Cum enim murus esset vicesimo quinto die sexti mensis completus, non plus ad exordium septimi mensis quam quinque dies supererant. Qui videlicet mensis septimus a prima sua die usque ad vicesimam secundam totus legitimus caeremoniis erat consecratus; quibus rite celebratis, sic deinde ad disponendos conditae urbis mansores, cum principibus et plebe reversus est. Ubi notanda devotio simul et concordia populi, qui quasi vir unus, hoc est una eademque fide ac dilectione ad templum Domini convenit; rogaveruntque ipsi pontificem suum, ut allato libro, mandata sibi legis, quae agere debeant, replicaret, ut cum civitate aedificata, operis quoqutatis etiam ruina sequeretur. Et bene sexto mense civitas exstructa, septimo in eam populus ad audiendam legem congregatus est; sexta quippe dies in lege quies nostra, ut abstinentes ab
Abbreviated transcription (Latin):
est nobis. cũ uerbis illiꝰ audi¬
endis atq implendis operq̃
damꝰ. In quo uidelicet die
nos qͣmuis extrinsecꝰ tͥbulati¬
onum adu̾sa ꝑpessos. spe
gaudentes ẽẽ oportet: iuxta
illud apł̃i. Quasi tristes: sẽ ꝑ
autẽ gaudentes. In qͦ etiam
edere ꝑinguia & mulsũ bibe
iubem᷑: hoc est. de collata nob̃
diuinitꝰ ubertate bonȩ actio¬
nis. & de ipsa audiendi dul¬
cedine u̾bi cłi gaudere. Mul¬
sũ namq ẽ uinũ melle dul¬
uocat᷑. Sed & de isdem mentis

Expanded text:
est, cum verbis illius audiendis atque implendis operam damus. In quo videlicet die nos, quamvis extrinsecus tribulationum adversa perpessos, spe gaudentes esse oportet, juxta illud Apostoli: Quasi tristes, semper autem gaudentes . In quo etiam edere pinguia, et mustum bibere jubemur; hoc est, de collata nobis divinitus ubertate bonae actionis, et de ipsa audiendi dulcedine verbi Dei gaudere. Mustum namque est vinum melle dulvocatur. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
mentes auditoꝵ suoꝵ. & lecti¬
onib sacris & deuotis siuis ex¬
hortationib ad lacrimas exci¬
tant: easde qͦq lacrimas con¬
solant᷑ dũ sempit̃na illos gau¬
dia secutura esse ꝓmittunt
recte subiungit᷑. E dix̃ eis.¬
y Ite & edite pinguia. & bibite

Expanded text:
mentes auditorum suorum et lectimentes auditorum suorum et lectionibus sacris et devotis suis exhortationibus ad lacrymas excitant; easdem quoque lacrymas consolantur, dum sempiterna illos gaudia secutura esse promittunt. Recte subjungitur: Et dixit eis: Ite, et edite pinguia, e
Abbreviated transcription (Latin):
etiã lignũ eisde aptissime
congruit. ꝓpt̾ uidelicet
tropheũ dñice passionis. Su¬
tifex eminet: qͣndo is qui
uitȩ ꝑfectioris actionem¬
uulgi transcendit. Stat aũ
in gradu ligneo qͣm fecerat
ad loquendũ. quando singl̃a¬
ri imitatione dñicȩ ꝑassioniꝰ
altiorẽ se cet̾is facit: unde
merito fidutiã libere p̾dican
unitari: necdđũ gradũ ligneũ
un infirmis suꝑemineat a¬
scendit. Ideoq necesse ẽ. taliᷤ
seriba trepidus p̃cepta di pre¬
dicet: timens sue erubescens
ea qͦ ipse ñ fecit aliis facien¬
da ꝓponere. Unde in seqͣnti¬
bus adiungit᷑. Popl̃s aũ sta¬
bat in gradu suo Cum enĩ
tẽ & ide subditi bonis eoꝵ
excitati exemplis. sue gradũ
piis exhortationib admoniti
lacrimas ꝓ admissis erratib
siue etiã ꝓ desiderio pacis
orationes crebras fundere de¬
lectant᷑. Unde & hic apte
subrungit᷑. Flebat au omnis
⁊ppls: cũ audisset u̾ba legis.
uerũ qͥa idem doctores qui

Expanded text:
etiam lignum eisdem aptissime etiam lignum eisdem aptissime congruit, propter videlicet tropaeum dominicae passionis. Sutifex eminet, quando is qui vitae perfectioris actionemvulgi transcendit. Stat autem in gradu ligneo, quem fecerat ad loquendum, quando singulari imitatione dominicae passionis altiorem se caeteris facit. Unde merito fiduciam libere verbum Dimitari, necdum gradum ligneum, unde infirmis superemineat, ascendit. Ideoque necesse est talis scriba trepidus praecepta Dei praedicet, timens vel erubescens ea quae ipse non fecit, aliis facienda proponere. Unde apte in sequentibus adjungitur: Populus autem stabat in gradu suo. Cum enimtunc et iidem subditi bonis eorum incitati exemplis, suae gradum piis exhortationibus admoniti, lacrymas pro admissis erratibus, sive etiam pro desideriis patriae coelestis crebras fundere delectantur. Unde et hic quoque apte subjungitur: Flebat autem omnis populus, cum audiret verba legis. Verum quia iidem doctores sancti, qui
Abbreviated transcription (Latin):
uniu̾sum qͥppe ppłm eminebat.
ptura paralypomenon: ubi¬
dictũ est. Stetit salomon
corã altare dñi ex aduerso
multitudinis isrł: & exten¬
dit manꝰ suas. Siqͥde fecerat
salomon basim ȩneã: & posu¬
erat eã in medio bafilicȩ. ha¬
bentẽ .uͦ. cubitos lõgitudinis.
& .u. cubitos latitudinis. &
.iii. cubitos in altũ. stetitq
suꝑ eã. In medio nãq basil̃ice
in medio dicit atrii sacerdo
in eode libro scriptũ ẽ. fecit
etiã atriũ sacerdotũ: & basi¬
licã grandẽ. Uerũ salomon
etras quasi minoris potentiȩ.
gradũ ad loquendu constitu¬
siue moyses altare holocau¬
sti fecerunt ȩneũ: ꝓ qͦ filii
tͣnsmigrationis reposuerunt
lapideũ. S non ẽ putandũ
minoris sacram̃tũ ꝑfectionis
ligneũ gradũ qͣm basim hr̃e
eneã. Qd enĩ sepe dictum est¬
qr sicut es ꝓ diut᷑nitate ꝑdu¬
nandi. diuinis competit sacra¬
mentis. quȩ nulla scõꝵ longi¬
tudine deficiunt: & in om¬
nẽ terrã exiuit sonꝰ eoꝵ: ita

Expanded text:
universum quippe populum eminebat. ptura Paraldictum est: Quia stetit Salomon coram altare Domini, ex adverso multitudinis Israel, et extendit manus suas. Siquidem fecerat Salomon basim aeneam, et posuerat eam in medio basilicae, habentem quinque cubitos longitudine, et quinque cubitos lattres cubitos in altum stetitque super eam. In medio namque basilicae, in medio dicit atrii sacerdotin eodem libro scriptum est: Fecit etiam atrium sacerdotum, et basilicam grandem. Verum quia Salomon  porro Esdras quasi minoris potentiae, gradum ad loquendum ligneum constitusive Moyses altare holocausti fecerunt aeneum, pro quo filii transmigrationis reposuerunt lapideum. Sed non est putandum, minoris sacramentum perfectionis ligneum gradum, quam basem habere aeneam. Quod enim saepe dictum est, sicut aes pro diurnitate perdunandi, divinis competit sacramentis, quae nulla saeculorum longitudine deficiunt, et in omnem terram exiit sonus eorum; ita
Abbreviated transcription (Latin):
Nisan est primꝰ anni mensis. se¬
cundũ hebreos: in qͦ semꝑ agere
pascha solebant: quẽ uos aplẽ
dicimꝰ. Qđ gͦ supͣ dixit. quia
uidelicet ac decimũ. undecimũ
ac duodeoimũ huic sacratissi¬
mȩ deuotioni operã dabat.
tempꝰ expectans oportu num
in qͦ suũ desideriũ regi intima¬
ret. Et quidẽ pͥnceps uinariꝰ
erat: regi pocłm porrigebat.
officiũ letitiȩ foris agebat.
s ipse interiꝰ graui tͥsticia pre
contemptui inimicis d̃i habi¬
tũ esse meminit. Unde cum
suis similib ꝓtestat᷑. loquens
in psalmo.Suꝑ flumina ba¬
bylonis illic sedimꝰ & fleuimꝰ
Ndum recordarem᷑ syon. Dix̃q
Smichi rex. Quare uultꝰ tuus
Nͥstis ẽ. cum te egrũ ñ uideã:¬
y Non est hoc frustra: s malum
nescio qͥd est in corde tuo. Et
timui ualde ac nimis: & cet᷑a¬

Expanded text:
Nisan est primus anni mensis secundum Hebraeos, in quo semper agere Pascha solebant, quem nos Aprilem dicimus. Quod ergo supra dixit, quia videlicet, decimum, undecimum, et duodecimum, huic sacratissimae devotioni operam dabat, tempus exspectans opportunum, in quo suum posset desiderium regi intimare. Et quidem princeps vinarius erat, regi poculum porrigebat, officium laetitiae foris agebat, sed ipse interius gravi tristitia premcontemptui inimicis Dei habitum esse meminisset. Unde cum suis similibus protestatur loquens in Psalmo: Super flumina Babylonis, illic sedimus et flevimus, dum recordaremur tui, Sion . Dixitque mihi rex: Quare vultus tuus tristis cum te aegrotum non videam non est hoc frustra sed malum nescio quid in corde tuo est et timui valde ac nimis et
Abbreviated transcription (Latin):
do p̾sidet. ad salutẽ ꝓuehit
eternã: & alios qͦq per eos quib
presideat. eiusdẽ ppetue salu¬
tis participes facit. Int̾rogan¬
te gͥ neenia de his qui reman

Expanded text:
do praesidet ad salutem provehit aeternam, et alios quoque per eos quibus aeque praesidet ejusdem perpetuae salutis participes facit. Interrogante igitur Nehemia de eis qui reman
Abbreviated transcription (Latin):
dedit mͥ rex iuxta manũ di
mei bonã mecũ: & ueni ad
duces regionis trans flumen
dediq eis epłas regis. Qͦ mͦ¬
eyrũ primũ persarũ regem
figurã tenere dni saluatoris
ysaia docente manifeste cogno¬
nimus. eo qd captiuitatẽ ppłi
dei soluerit. & templũ di instau¬
rari p̃ceꝑerit: ita etiã recte
successorẽ eiusdẽ impii arthar¬
xersen qui ciuitatẽ ierłm ree-¬
dificari eadẽ deuotione man-¬
dauit. in typum dm̃i accipere
ualemꝰ: qͥ ciuitatẽ sibi de uitiiᷤ
lapidib. hoc ẽ unã de om̃ib
electis eccłiam per officium
p̃dicatoꝵ construit. Unde bñ
artharxersis lum̃ silentio
temptans. int̾pretat᷑. Lumen
& enĩ uite dñs est: qui corda
fideliũ suoꝵ silentio temptat.
dum eos aliqͣndo dulcedine
gĩȩ celestis illustrat. aliqͣndo
pressuris uitȩ p̃sentis obnubi¬
lat: ut temporalib adu̾sis
eruditi. ardentiꝰ et̾na bona
desiderent. Memorabilis hic
annꝰ quo ierłm edificari per¬
nuissa est: & mysticis ꝓphetȩ

Expanded text:
dedit mihi rex iuxta manum Dei mei bonam mecum et veni ad duces regionis trans Flumen dedique eis epistulas regis mCyrum primum Persarum regem figuram tenere Domini Salvatoris, Isaia docente, manifeste cognovimus, eo quod captivitate populum Dei solverit, et templum instaurari praeceperit; ita etiam recte successorem ejusdem imperii Artaxerxen, qui civitatem Jerusalem reaedificare eadem devotione mandavit, in typum Domini accipere valemus, qui civitatem sibi de vivis lapidibus, hoc est, unam de omnibus electis Ecclesiam per officium praedicatorum construit. Unde bene Artaxerxes lumen silentio tentans interpretatur. Lumen etenim vitae Dominus est, qui corda fidelium suorum silentio tentat, dum eos aliquando dulcedine gratiae coelestis illustrat, aliquando pressuris vitae praesentis obnubilat, ut temporalibus adversis eruditi, ardentius aeterna bona desiderent. Memorabilis hic annus, quo Jerusalem aedificari permissa est, et mysticis prophetae
Abbreviated transcription (Latin):
finis impositꝰ est. Tabent uͦ
singulȩ ebtomadȩ annoᷤ septe¬
nos. annos qͣdringentos et
singłi nouo & insolito more
ñ ampliꝰ quã .xii. menses luna¬
res habeant. Unde consulte

Expanded text:
finis impositus est. Habent vero singulae hebdomadae annos septenos, annos quadringentos et singuli, novo et insolito more, non amplius quam duodecim menses lunares habeant. Unde consulte
Abbreviated transcription (Latin):
ustas: eos qͥ bñ uiuendo ac do¬
cendo dignos in cȩtũ electoꝵ
intͦducere. indignos uͦ arcere
debuerant: auaritiȩ. luxuriȩ
suꝑbiȩ contentionis. inuidiȩ
ceteroꝵ ue qͤ hostis malignus
ingerere solet uicioꝵ. incendio

Expanded text:
ustas, eos qui bene vivendo ac docendo dignos in coetum electorum introducere, indignos vero arcere debuerant, avaritiae, luxuriae, superbiae, contentionis, invidiae, caeterorumve quae hostis malignus ingerere solet, vitiorum incendio
Abbreviated transcription (Latin):
Nne atq t̾ribilis. qͥ custodis ꝑao¬
Stum & misodiam cũ his qͥ te
Ediligunt & custodiunt man¬
⁊ data tuaͥ fiat auris tua auseuil¬
tans & oculi tui apti. ut audi¬
as orationẽ serui tui: & cetera
lapidũ ac lignoꝵ edificia recte
lugebat. orabat. ieuinabat. et
hoc multo tempore sedens in
tͥsticia: qͣntomagis in destructi
qui in oꝑꝓbriũ. religionis triũ¬
phante inimico iacebant. dui¬
tina uicioꝵ sorde squalentes:

Expanded text:
ribilis qui custodis pactum et misericordiam cum his qui te diligunt et custodiunt mandata tua fiat auris tua auscultans et oculi tui aperti ut audias orationem servi tui qualapidum ac lignorum aedificia, recte lugebat, jejunabat et orabat, et hoc multo tempore sedens in tristitia; quanto magis in destructioqui in opprobrium religionis, triumphante inimico, jacebant diutina vitiorum sorde squalentes.
Abbreviated transcription (Latin):
sensus. quia qui remanserant
de captiuitate & sibi in pace
u̾sari uidebant᷑ amico eis exi¬
stente rege ꝑsarũ. quib etiã
ñ multo ante ezram scribã
cũ epłis miserat qͥ haberet
potestatẽ in om̃i regione trans
flum̃. in afflictione tñ maxi¬
ma erant mentis. qͦd exꝓbra¬
rent eis hostes ciuitatẽ scãm
adhuc remansisse destructã.
Sed & ñc in soã eccłia merito
affligunt᷑. ac tͥsticia salubri
cõpungunt᷑. qui resipiscentes
ipsi a pret̾itis scelerib. ꝑximos
adhuc suos uiciis subiacere
considerant: ita ut ꝑ negligen¬
tiam eoꝵ correctis qui multis
pdesse pot̾ant: quasi ꝑ muros
urbis dissipatȩ diabolus liberui
in ȩccłiam habeat introitum.
d eo magis dolendũ sit necesse
est: si & ipsi qͥ aliis doct᷑na uel
exemplo ꝓdesse pot̾ant. exẽpłu

Expanded text:
sensus, quia qui remanserant de captivitate, etsi in pace versari videbantur, amico ejus existente rege Persarum, quibus etiam in multo ante Esdram scribam cum epistolis miserat, qui haberet potestatem in omni regione trans flumen; in afflictione tamen maxima erant mentis, quod exprobrarent eis hostes civitatem sanctam adhuc remansisse destructam. Sed et nunc in sancta Ecclesia merito affliguntur, ac tristitia salutari compunguntur, qui resipiscentes ipsi a praeteritis sceleribus, proximos adhuc suos vitiis subjacere considerant, ita ut per negligentiam eorum qui correctis multis prodesse poterant, quasi per muros urbis dissipatae diabolus liberum in Ecclesiam habeat introitum. Quod eo magis dolendum sit necesse est, si et ipsi qui aliis doctrina vel exemplo prodesse debuerant, exe
Abbreviated transcription (Latin):
ebtomada una: & in dimidio
ebtomadis deficiet hostia et
sacrificiũ. Incipiunt gͦ ebto¬
madȩ hȩ a uicesimo anno
ut iulius africanꝰ scribit. reg¬

Expanded text:
omada una, et in dimidio hebdomadis deficiet hostia et sacrificium. Incipiunt ergo hae hebdomades a vicesimo anno ut Julius Africanus scribit, reg
Abbreviated transcription (Latin):
corde in ardescunt. ut iã inter
ꝑfectos annumerari ualeant:
etiãsi necdũ bona quȩ cupiunt
oꝑandi ac ꝑficiendi tempꝰ siue
facultatẽ accipiant. Huiꝰmo di
holocaustũ. beatꝰ abrahã dño.
&si nondũ constructo tẽplo
obtulit: cũ ꝑfectꝰ iam fide ex¬
titit. etiã priusꝗͣ oꝑa fidei
exequeretur: dicente script᷑a.
Credidit abraham dõ: & repu
fidei ꝑfectȩ. oꝑis qͦq boni
addidit. offerens ysaac filiũ
suuͣ suꝑ altare: quasi etiã
templo constructo. ꝑfectiora
deo obtulit holocausta. Qͥa
nimirũ singłi actus siue g̾ss
piȩ deuotionis uelut ordines
sunt lapidũ politoꝵ: quib
nro in corde dilectam deo
domũ habitationẽq constru¬
imus. Quomͦ uͦ filii tͣnsmigͣ¬
tionis post altare constructũ.
ad edificandũ templũ ꝑue

Expanded text:
corde inardescunt, ut jam inter corde inardescunt, ut jam inter perfectos adnumerari valeant, etiamsi necdum bona quae cupiunt, operandi ac perficiendi tempus sive facultatem accipiant. Hujusmodi holocaustum beatus Abraham Domino, etsi nondum constructo templo, obtulit, cum perfectus jam fide exstitit et priusquam opera fidei exsequeretur, dicente Scriptura: Credidit Abrahfidei perfectae operis quoque boni addidit, offerens Isaac filium suum super altare, quasi etiam templo constructo, perfectiora Deo obtulit holocausta; quia nimirum singuli actus sive gressus piae devotionis, velut ordines sunt lapidum politorum, quibus nostro in corde dilectam Deo domum habitationemque construimus. Quomodo autem filii transmigrationis post altare constructum, ad aedificandum templum pe
Abbreviated transcription (Latin):
instantiꝰ deo seruiendo dignũ
doctoris officio reddat: ne au-¬
cdiat ab apło. Qui gͦ doces aliũ:
te ipsum ñ doces: Qui pͣdicas
ñ furandum. furaris: Unde
corpꝰ meũ & seruituti subicio:
ne forte aliis p̃dicans. ipse reꝓbꝰ
efficiar Quaꝓpt̾ apte filii tͣns¬
migrationis nullas alias uicti¬
mas uł sacrificia ꝗͣ holocausta.
hoc est totas incensas oblatio¬
nes dõ obtulisse reꝑiunt᷑: quia
totũ se necesse est bñ uiuendo
& a licitis etiã cõntinendo.
suo creatori mancipet quisq
male iuuens cupit ab illicitis
actib alios docendo cõpescere::
ut & merito bonȩ actionis
suꝑnũ copiosiꝰ in pͣcando obti¬
neat auxilui: & exẽplo eiꝰdem
boni oꝑis. suos auditores ad ea
Nͣ docet efficatiꝰ sequenda ꝓuocet.
Potest etiã ita mystice int̾p̃tari:
qd edificato altari. holocausta
offerunt dõ. s necdũ templũ
edificant hi qͥ nuꝑ a domino¬
conu̾si. mox fide eius agnita.
tͣm in diligendo illũ toto ex

Expanded text:
instantius Deo serviendo dignum doctoris officio reddat, ne audiat ab Apostolo: Qui ergo doces alium, teipsum non doces? qui praedicas non furandum, furaris ? Unde corpus meum, et servituti subjicio: ne forte aliis praedicans, ipse reprobus efficiar . Quapropter apte filii transmigrationis, non ullas alias victimas, vel sacrificia, quam holocausta, hoc est totas incensas oblationes, Deo obtulisse reperiuntur: quia totum se, necesse est, bene vivendo, et a licitis etiam continendo, suo Creatori mancipet, quisque male vivens cupit ab illicitis actibus docendo compescere, ut et merito bonae actionis supernum copiosius in praedicando obtineat auxilium, et exemplo ejusdem boni operis suos auditores ad ea quae docet efficacius sequenda provocet. Potest etiam ita mystice interpretari, quod, aedificato altari, holocausta offerant Deo, sed necdum templum aedificant hi qui nuper ad Dominconversi, mox fide ejus agnita, tanto diligendo illum toto ex
Abbreviated transcription (Latin):
perirerat. Magna dignitas
animarũ: ut una queq habeat
abortu natiuitatis incustodia
sui angłm deputatũ. Unde lege¬
mus in apocalipsi ioħis. Anglo
ephesi. tiatire. & angło philadel¬
fiȩ. & angłis quatuor reliquarũ
eccłiarũ scribe hoc. Apls quoq
pͥcipit uelari capita in eccłus
feminarũ: ꝓpter angłos.u.

Expanded text:
dignitas animarum, ut unaquaeque habeat ab ortu nativitatis in custodiam sui angelum delegatum. Unde legimus in Apocalypsi Joannis: Angelo 140 Ephesi, Thyatirae, et angelo Philadelphiae, et angelis quatuor reliquarum Ecclesiarum scribe haec . Apostolus quoque praecipit velari capita in ecclesiis feminarum, propter angelos .