comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dentur: tam̃ apud se dicunt. Qu es
magister in isrł: & hȩc ignoras: qđ
quidem dñs ei dixit: qͥ erat unꝰ illoꝵs
quos delectabat uocari rabi. Unde
etiam ad uerum magistrum nocte.
uenerat: qr fortassis erubescebat dis¬
cere qͥ docere consueuerat. Me aut̃
magistrum. potius audire: quam
uelut magistrum delectat audiri.
Recolo enĩ quid dixerit eis qͦs p̃cete¬
ꝑ iethro. nec alius cornelium etiam
ꝑ pͥorem petrum: nec alius petrũ
etiam ꝑ posteriorem paulũ. A quo¬
cumq uerum dr. illo docente. dicit᷑:
qui est ueritas. Quod si ideo adhuc
ista nescimꝰ. & ea neq orando neq
legendo. neq cogitando. & ratioci¬
nando inuenire potuimꝰ. ut ꝓbem᷑
non solum indoctos quanta carita¬
te doceamꝰ. uerum a doctis etiam
quanta humilitate discamꝰ: doce gͦ
queso qd doceam. doce qð teneam: ꝙ
dic mͥ si animȩ singillatim singulis
hodieq nascentib fiunt. ubi in par¬
uulis peccent. ut indigeant in sacra¬

Expanded text:
dentur, tamen apud se dicunt: Tu es dentur, tamen apud se dicunt: Tu es magister in Israhel et haec ignoras! quod quidem dominus ei dixit, qui erat unus illorum, quos delectabat uocari rabbi, unde etiam ad uerum magistrum nocte uenerat, quia fortassis erubescebat discere, qui docere consueuerat. me autem magistrum potius audire quam uelut magistrum delectat audiri. recolo enim, quid dixerit eis, quos prae ceteper Iothor nec alius Cornelium etiam per priorem Petrum nec alius Petrum etiam per posteriorem Paulum; a quocumque uerum dicitur, illo donante dicitur, qui est ipsa ueritas. quid, si ideo adhuc ista nescimus et ea neque orando neque legendo neque cogitando et ratiocinando inuenire potuimus, ut probemur, non solum indoctos quanta caritate doceamus, uerum a doctis etiam quanta humilitate discamus? - Doce ergo, quaeso, quod doceam, doce, quod teneam, et dic mihi, si animae singillatim singulis hodieque nascentibus fiunt, ubi in paruulis peccent, ut indigeant in sacra
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ beniuolentissime face dignatꝰes:
quod hic me haberet in affrica qͥ
ei possem istam facilius explicare sen¬
tentiam. Quod si potuissem: non ille
hoc abste tam longe posito inqͥreret.
si tam̃ id tͥ ex affrica scripsit. Nam
quando scripserit nescio: tantũ scio.
quod de hoc bene cognouerit cuncta¬
tionẽ meam. unde me inconsulto fa¬
cere uoluit: quãquã etiam si consule¬
ret. magis hortarer & gr̃as agerem.
qd nob conferri omĩb posset : nͥ tu
breuiter scribe quã respondere ma¬
luisses: credo ne suꝑfluo laborares uͥ
ego eẽm. quem putabas id optime
scire. qd̾ ille quȩsiuerat. Ec̃ce uolo
ut illa sententia etiam mea sit: s
nondum esse confirmo. Misisti ad
me discipulos: ut eam rem doceam:
quam nondum ipse didici. Doce gͦ:
quod doceam. Nam ut doceam mul¬
ti a me flagitant: eisq me sic̃ ⁊ alia
multa. & hoc ignorare confiteor. E
fortassis quãuis in os meum uerecun¬

Expanded text:
rationem beniuolentissime facere dignatus es, rationem beniuolentissime facere dignatus es, quod hic me haberet in Africa, qui ei possem istam facilius explicare sententiam. quod si potuissem, non ille hoc abs te tam longe posito inquireret, si tamen id tibi ex Africa scripsit. nam quando scripserit, nescio; tantum scio, quod de hoc bene cognouerit cunctationem meam, unde me inconsulto facere uoluit. quamquam etiam si consuleret, magis hortarer et gratias agerem, quod nobis conferri omnibus posset, nisi tu breniter rescribere quam respondere maluisses, credo ne superfluo laborares, ubi ego essem, quem putabas id optime scire, quod ille quaesierat. ecce uolo, ut illa sententia etiam mea sit, sed nondum esse confirmo. Misisti ad me discipulos, ut eam rem doceam, quam nondum ipse didici. doce ergo, quod doceam; nam ut doceam, multi a me flagitant eisque me sicut alia multa et hoc ignorare confiteor. et fortasse, quamuis in os meum uerecun
Abbreviated transcription (Latin):
creatoris inculpabilem inuiolabilemq
naturam a creaturȩ uiciis & labe secer¬
nerem. cũ illi a substantia mali cui ꝓpͥ¬
um pͥncipium pͥncipesq tͥbuunt. ipsam
boni dei substantiam. ex parte que cap¬
ta est corruptam & opp̃ssam & ad peccan¬
di necessitatem ꝑductam eẽ contendant.
hoc itaq excepto hereticȩ opinionis er¬
rore : ex quatuor reliquis opinionibus
quȩnam sit eligenda scire desidero. Q¬
cumq enim eligenda ẽ. absit ut ĩpug¬
net hanc fidem de qua certi sumus. oĩ
animȩ etiam paruuli infantis necessa¬
riam eẽ lib̾ationẽ ex obligatione pecca
faciamꝰ. hoc certe sentis. qđ singulas
animas singulis nascentib. etiam mͦ
ds faciat. Cui sententiȩ ne. obiciat᷑ qd̾
om̃s creaturas sexto die consũmauerit
d̾s. septimo requieuerit. adhibes testi¬
monium ex ȩugłio: pat̾ m̃s usq nunc
oꝑatur. Sic enĩ ad marcellinũ scripsis¬
ti. In qua ȩpła etiam mei cõmemora

Expanded text:
creatoris inculpabilem inuiolabilemque creatoris inculpabilem inuiolabilemque naturam a creaturae uftiis et labe secernerem, cum illi a substantia mali, cui proprium principium principesque tribuunt, ipsam boni dei substantiam ex parte, qua capta est, corruptam et oppressam et ad peccandi necessitatem perductam esse contendant. hoc itaque excepto haereticae opinionis errore ex quattuor reliquis opinionibus quaenam sit eligenda, scire desidero. quaecumque enim eligenda est, absit, ut inpugnet hanc fidem, de qua certi sumus, omni animae etiam paruuli infantis necessariam esse liberationem ex obligatione peccatfaciamus, hoc certe sentis, quod singulas animas singulis nascentibus etiam modo deus faciat. cui sententiae ne obiciatur, quod omnes creaturas sexto die consummauerit deus, septimo requieuerit, adhibes testimonium ex euangelio: Pater meus usque nunc operatur. sic enim ad Marcellinum scripsisti, in qua epistula etiam mei commemo<3Tn«,
Abbreviated transcription (Latin):
data ẽ. cȩterȩ ꝓpagentur. an singulis
qͥbusq nouȩ etiam mͦ fiant. an alicu¬
bi iam existentes. uel mittant᷑ diui¬
nitus. uel sponte labant᷑ in corpora.
ita putaui ẽẽ tractandas. ut quęlibet
eaꝵs uera eẽt. ñ impediret intentionẽ
meam: qua tẽ adu̾sus eos quantis
poteram uirib agebam. qͥ naturã ma¬
li suo pͥncipio preditam aduersus dm̃ co¬
nantur inducere: id ẽ contra manicheos.
Nam de pͥscillianistis adhuc nichil audie¬
ram: qui non multum ab istis dissimileᷤᷤ.
blasphemias fabulant᷑. Ideo qͥntã opini¬
onẽ non addidi. quã in tua epła inter
ceteras cõmemorasti. ne aliquã pret̾ires:
ubi de hac questione int̾roganti. rescͥp¬
sisti religiosȩ memoriȩ uiro nob̃q in xͥ¬
sit pars d̾i. Primo qrͣ de incarnatione
eius. s de natura quęritur. cũ hoc quȩ¬
ritur: deinde qr hoc sentuint illi contra
quos agebam. & id maxime. agebam. ut

Expanded text:
data est, ceterae propagentur, an singulis data est, ceterae propagentur, an singulis quibusque nouae etiam modo fiant, an alicubi iam existentes uel mittantur diuinitus uel sponte labantur in corpora, ita putaui esse tractandas, ut, quaelibet earum uera esset, non impediret intentionem meam, qua tunc aduersus eos quantis poteram uiribus agebam, qui naturam mali suo principio praeditam aduersus deum conantur inducere, id est contra Manichaeos; nam de Priscillianistis adhuc nihil audieram, qui non multum ab istis dissimiles blasphemias fabulantur. ideo quintam opinionem non addidi, quam in tua epistula inter ceteras commemorasti, ne aliquam praeterires, ubi de hac quaestione interroganti rescripsisti religiosae memoriae uiro nobisque in C de incarnatione eius sed de natura quaeritur, cum hoc quaeritur, deinde quia hoc sentiunt illi, contra quos agebam, et id maxime agebam, ut
Abbreviated transcription (Latin):
rem. nequaꝗͣ. hoc abste quererẽ : aut
quȩrendũ putarem. S qr tenemꝰ de
hac re sententiam tuam. concinnentẽ
catholicȩ fundatissimȩ fidei. qua & io¬
uiniani uaniloquia redarguens. adhi¬
biusti testimonium ex libro iob. nemo
mundus in conspectu tuo. nec infans
cuius: diei unius uita suꝑ terram: De¬
inde adiunxisti. tenemurq rei. in simi¬
litudine preuaricationis adȩ. & liber
tuus in ionam ꝓpħam satis hoc insignit
dilucideq declarat. uͥ ieiuinare pariu¬
los ꝓpter ipsum originale peccatum.
merito coactos ẽẽ dixisti. non incon¬
uenient̃ abste quęro. hunc reatũ aĩa
ubi contraxerit: unde oporteat eam
etiam in illa ȩtate ꝑ sacram̃tum xp̃ia¬
nȩ gr̃ȩ lib̾ari. Ego quidem ante aliqͦt
annos cũ libros quosdam scriberem
de libero arbitrio. qͥ in multoꝵ manꝰ
exierunt. ⁊ nc̃ habentur a plurimis.
quatuor opiniones de aĩȩ incarnatioe.
utrum ex illa una quȩ pͥmo homini

Expanded text:
rem, nequaquam hoc abs te quaererem aut rem, nequaquam hoc abs te quaererem aut quaerendum putarem. sed quia tenemus de hac re sententiam tuam concinentem catholicae fundatissimae fidei, qua et Iouiniani uaniloquia redarguens adhibuisti testimonium ex libro Iob: Nemo mundus in conspectu tuo nec infans, cuius est diei unius uita super terram, deinde adiunxisti: 'Tenemurque rei in similitudinem praeuaricationis Adae\\ et liber tuus in Ionam prophetam satis hoc insigniter dilucideque declarat, ubi ieiunare paruulos propter ipsum originale peccatum merito coactos esse dixisti, non inconuenienter abs te quaero, hunc reatum anima ubi contraxerit, unde oporteat eam etiam in illa aetate per sacramentum Christianae gratiae liberari. Ego quidem ante aliquot annos, cum libros quosdam scriberem de libero arbitrio, qui in multorum manus exierunt et habentur a plurimis, quattuor opiniones de animae incarnatione, utrum ex illa una, quae primo homini
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c iħc. Quȩcũq autẽ sine gratia
mediatoris ⁊⁊ sacram̃to eiꝰ in quali¬
bet corporis ȩtate de corpore exierit:
& in pęnã futura. ⁊ in ultimo iudi¬
cio receptura ẽ corpus ad pęnam.
Si autẽ post generationẽ humanã
quȩ facta est ex adam regeneretur
in xp̃o. ad eiꝰ ꝑtinens societatẽ: ⁊ re¬
quiem post mortem corporis habitu¬
ra est: & corpus ad głam receptura.
Hec sunt quȩ de anima firmissime
teneo. Nunc accipe obsecro qͥd reqͥrã.
& noli me sꝑnere: sic ñ te sꝑnat qui
ꝓ nobis dignatus ẽ sꝑni. Quęro ubi ẽ¬
traxerit anima reatum. quo trahitur
in condemnationẽ etiam infantis mor¬
te p̃uenti: si ei ꝑ sacram̃tum quo etiam
paruuli baptitantur. xp̃i grã ñ sub¬
uenerit. Non enĩ es ex illis quimͦ noua
quȩdam garrire ceꝑunt. dicentes nul¬
lum reatum ẽẽ ex adam tractum: qͥ per
baptismũ in infante soluatur. Qd te sa¬
ꝑe si scirem. immo nͥ te id non saꝑe sci¬

Expanded text:
. quaecumque autem sine gratia mediatoris et sacramento eius in qualibet corporis aetate de corpore exierit, et in poena futuram et in ultimo iudicio recepturam corpus ad poenam. si autem post generationem humanam, quae facta est ex Adam, regeneretur in Christo ad eius pertinens societatem, et requiem post mortem corporis habituram et corpus ad gloriam recepturam. haec sunt, quae de anima firmissime teneo. Nunc accipe, obsecro, quid requiram, et noli me spernere; sic non te spernat, qui pro nobis dignatus est sperni. quaero, ubi contraxerit anima reatum, quo trahitur in condemnationem etiam infantis morte praeuenti, si ei per sacramentum, quo etiam paruuli baptizantur, Christi gratia non subuenerit. non enim es ex illis, qui modo noua quaedam garrire coeperunt dicentes nullum reatum esse ex Adam tractum, qui per baptismum in infante soluatur. quod te sapere si scirem, immo nisi te id non sapere sci
Abbreviated transcription (Latin):
b sermocinacionib tuis misisse. me
gaudeo: et tam̃ quantum uellem nec
ipse qd eiꝰ pace dixerim forsitan capit:
quamquã nichilo me illi p̃tulerim.
Ego enim me fateor tui capaciorem
s ipsum uideo fieri pleniorem: quo
me sine dubitatione. antecellit. E
postea quam redierit. qd̃ dño ad
pectoris abste cumulati fuero parti¬
ceps. non est impleturꝰ quod in me
adhuc uacuum erit. atq auidũ sen¬
ego etiam tunc egentior sim: ille
copiosior. Sane idem fr̃. aliqua scͥp¬
ta nr̃a fert secum: qͥb legendis si
dignationẽ adhibueris: etiam fr̃¬
nam sinceramq seueritatẽ. adhibe¬
as queso. Non enim alit̾ intelligo
quod scriptum ẽ. emendabit me
iustus in miscđia & arguet me:
oleum autẽ peccatoris non impinꝰ¬
guet caput meum: nͥ qr magis a¬
mat obiurgator sanans. ꝗͣ adula¬
tor ungens caput. Ego autẽ difficil¬
lime bonꝰ uidex lego quod scripse¬
rim: s aut timidior recto. aut cu¬

Expanded text:
libus sermocinationibus tuis misisse me libus sermocinationibus tuis misisse me gaudeo. et tamen, quantum uellem, nec ipse — quod eius pace dixerim — forsitan capit, quamquam nihilo me illi praetulerim. ego enim me fateor tui capaqiorem, sed ipsum uideo fieri pleniorem, quo me sine dubitatione antecellit, et posteaquam redierit, quod domino pectoris abs te cumulati particeps fuero, non est inpleturus, quod in me adhuc uacuum erit atque auidum senego etiam tunc egentior sim, ille copiosior. sane idem frater aliqua scripta nostra fert secum, quibus legendis si dignationem adhibueris, etiam sinceram fraternamque seueritatem adhibeas quaeso. non enim aliter intellego, quod scriptum est: emendabit me iustus in misericordia et arguet; oleum autem peccatoris non inpinguetcaputmeum, nisi, quia magis amat obiurgator sanans quam adulator unguens caput. ego autem difficillime bonus iudex lego, quod scripserim, sed aut timidior recto aut cu
Abbreviated transcription (Latin):
Ad hanc autẽ considationẽ coget te pi¬
etas. qua cognoscis fluctuare auctori¬
tatem diuinoꝵs scriptoꝵ. ut in eis qđ
uult qͥsq credat. quod ñ uult ñ cre¬
dat. si semel fuerit ꝑsuasum. aliqua
illos uiros ꝑ qͦs nob̾ hȩc ministrata st̃
in scriptis sius officiose potuisse m̃ti¬
ri: nͥ forte. regulas quasdam daturus
es. qͥb nouerimus ubi oporteat m̃tiri.
ubi non oporteat. Qd̃ si fieri potest. nul¬
lomodo mendacib dubiisq rationib
id explices queso: nec me honerosum
aut impudentẽ iudices ꝑ humanita¬
tem ueracissimã dnũ nr̃i. Nam ut non
dicam nulla. certe ñ magna culpa.
m̃s error ueritati fauet : si recte inte
potest ueritas fauere mendacio. Mul¬
ta alia cũ sincerissimo corde tuo loqͥ
cuꝑem. & de ixp̃iano studio conferre:
s huic desid̃ĩo meo. nulla epła sat est.
Uberius id possum ꝑ frẽm quẽ mis¬
cendum & alendum dulcib atq uti¬

Expanded text:
ad hanc autem considerationem coget te piad hanc autem considerationem coget te pietas, qua cognoscis fluctuare auctoritatem diuinarum scripturarum, ut in eis, quod unIt quisque, credat, quod non uult, non credat, si semel fuerit persuasum aliqua illos uiros, per quos nobis haec ministrata sunt, in scripturis suis officiose potuisse mentiri; nisi forte regulas quasdam daturus es, quibus nouerimus, ubi oporteat mentiri et ubi non oporteat. quod si fieri potest, nullo modo mendacibus dubiisque rationibus id explices quaeso nec me onerosum aut inpudentem iudices per humanitatem ueracissimam domini nostri. nam, ut non dicam nulla, certe non magna culpa meus error ueritati fauet, si recte in te potest ueritas fauere mendacio. Multa alia cum sincerissimo corde tuo loqui cuperem et de Christiano studio conferre, sed huic desiderio meo nulla epistula sat est. uberius id possum per fratrem, quem miscendum et alendum dulcibus atque uti
Abbreviated transcription (Latin):
minore aut fortasse maiore scȩlere
in deo laudari falsitatẽ. quã uerita¬
tem uituꝑari: agendum ẽ gͥ ut ad cog¬
nitionẽ diunaꝵ scripturaꝵ talis hõ
acedat. qui de scĩs libris tam scẽ & uera¬
citer existimet. ut nolit aliqua eoꝵs par¬
te delectari ꝑ officiosa m̃dacia: potiusq
id qd̾ non intellegit transeat. quã cor
suum p̃ferat illi ueritati ꝓfecto enĩ cũ
hoc dicit. credi sibi expetit: & id agit ut
diuinaꝵ scripturaꝵs auctoritatib non
credamꝰ. Et ego qͥdem qualib cũq uiri¬
b quas dñs suggerit. omĩa illa testi¬
monia quȩ adhibita sunt astruendȩ
utilitati mendacii. alit̾ intelligi opor¬
tere ostenderem: ut ubiq eoꝵs firma
ueritas doceret᷑. Quam enim testimo¬
nia mendacia eẽ non debent: tam non
debent fauere mendacio. S hoc intel¬
ligentiȩ relinquo tuȩ. Ammota enĩ
lectioni diligentiore consudatione:
multo id fortasse. faciliꝰ uidebis quã ego.

Expanded text:
minore aut fortasse etiam maiore scelere minore aut fortasse etiam maiore scelere in deo laudari falsitatem quam ueritatem uituperari? agendum est igitur, ut ad cognitionem diuinarum scripturarum talis homo accedat, qui de sanctis libris tam sancte et ueraciter existimet, ut nolit aliqua eorum parte delectari per officiosa mendacia potiusque id, quod non intellegit, transeat, quam cor suum praeferat illi ueritati. profecto enim, cum hoc dicit, credi sibi expetit et id agit, ut diuinarum scripturarum auctoritatibus non credamus. Et ego quidem qualibuscumque uiribus, quas dominus suggerit, omnia illa testimonia, quae adhibita sunt adstruendae utilitati mendacii, aliter oportere intellegi ostenderem, ut ubique eorum firma ueritas doceretur. quam enim testimonia mendacia esse non debent, tam non debent fauere mendacio. sed hoc intellegentiae relinquo tuae. admota enim lectioni diligentiore consideratione multo id fortasse facilius uidebis quam ego.
Abbreviated transcription (Latin):
debimꝰ cum exur rexerint᷑ puersi ho¬
mines ꝑhibentes nuptião. qtios fu¬
turos ipse p̃nunciauit. ⁊ dixerint
totum illud qđ dem apłs de matͥmo¬
niors iure. sirmando locutꝰ est ꝓpter
morare. Possunt enim uideri. etiam
de laudib eẽ officiosa mendacia: tit
apud homines pigriores dilectio eiꝰ ar¬
descat: atq ita nusquã certa erit in
scĩs libris castę ueritatis auctoritas.
Nonne attendimꝰ eundem apłm cum
ingenti cura cõmendẽndȩ ueritatis
dicere.Si autẽ xp̃e non resurrexit.⁊
urã. Inuenim᷑ autẽ & falsi testes deiꝰ
qr testimonium diximus adu̾sus dm̃
qui suscitauit. xp̃m: quẽ non suscitauit.
Siqͥs huic diceret. qͥd in isto m̃dacio ꝑ¬
horrescis. cũ id dixeris qd̃ etiam si fal¬
sum sit ad laudem di ꝑtinet. m̃axime.
nonne hꝰ detestatꝰ insaniã. qͥb posset
uerbis & significationib in lucẽ. pene¬
tralia sui cordis aꝑiret clamans. non

Expanded text:
debimus, cum exsurrexerint peruersi hodebimus, cum exsurrexerint peruersi homines prohibentes nuptias, quos futuros ipse praenuntiauit, et dixerint totum illud, quod idem apostolus de matrimoniorum iure firmando locutus est, propmorare. possunt enim uideri etiam de laudibus dei esse officiosa mendacia, ut apud homines pigriores dilectio eius ardescat, atque ita nusquam certa erit in sanctis libris castae ueritatis auctoritas. nonne adtendimus eundem apostolum cum ingenti cura commendandae ueritatis dicere: si autem Christus non resurrexit, uestra. inuenimur autem et falsi testes dei, quia testimonium diximus aduersus deum, quod suscitauerit Christum, quem non suscitauit. si quis huic diceret: \'quid in hoc mendacio perhorrescis, cum id dixeris, quod, etiamsi falsum sit, ad laudem dei maxime pertinet" nonne huius detestatus insaniam, quibus posset, uerbis et significationibus in lucem penetralia sui cordis aperiret clamans non
Abbreviated transcription (Latin):
ea quȩ me mouent. Michi enĩ uidet᷑
exiciosissime. credi. aliqͦd in libris
scĩs ẽẽ mendacium: id est eos hoies
ꝑ quos nob̾ illa scriptura ministra¬
ta est atq conscripta. aliqͥd in libͥs
fuisse. mentitos. suis. Alia quippe q̃s¬
tio est. sit ne aliquando mentiri ui¬
ri boni. & alio quȩstio ẽ utrũ scrip¬
torem scãꝵs scripturaꝵ mentirio¬
portuerit: immo ñ alia. s nulla qͣs¬
tio est. Amisso enĩ semel in tantum
auctoritatis fastigium officioso aliqͦ
mendacio. nulla illoꝵs libroꝵs par¬
ticula remanebit: quȩ ñ utetĩq
uidebitur uel amores difficilis. uel ad
fidem incredibili eadem ꝑniciosissima
regula. ad m̃tiens auctoris consiliũ
officiumq referati. Si enĩ m̃tiebatur
cx non uidaite uiuis. queadmodũ gen̾¬
tes cogis iudaitare: et rectȩ uidebat᷑¬
illi petrus fecisse. quẽ non recte fecis¬
se & dixit q scripsit. ut quasi animoᷤᷤ
tumultuantium deliniret: qͥd respon¬

Expanded text:
ea, quae me mouent. mihi enim uidetur ea, quae me mouent. mihi enim uidetur exitiosissime credi aliquod in libris sanctis esse mendacium, id est eos homines, per quos nobis illa scriptura ministrata est atque conscripta, aliquid in libris suis fuisse mentitos. alia quippe quaestio est, sitne aliquando mentiri uiri boni, et alia quaestio est, utrum scriptorem sanctarum scripturarum mentiri oportuerit; immo uero non alia, sed nulla quaestio est. admisso enim semel in tantum auctoritatis fastigium officioso aliquo mendacio nulla illorum librorum particula remanebit, quae non, ut cuique uidebitur uel ad mores difficilis uel ad fidem incredibilis, eadem perniciosissima regula ad mentientis auctoris consilium officiumque referatur. si enim mentiebatur et non Iudaice uiuis, quemadmodum gentes cogis iudaizare? et \'recte illi uidebatur Petrus fecisse, quem non recte fecisse et dixit et scripsit, ut quasi animos tumultuantium deleniret, quid respon
Abbreviated transcription (Latin):
pꝰsimos
fugerit. Omitto enĩ septuagnita. de
quoꝵs uel consilii. uel spẽ maiore concor¬
dia quã si unꝰ homo esset. ñ audeo ina¬
liquã partem certam ferre sententiã
nisi quod eis p̃minentẽ auctoritatem
in hoc munere sine controu̾sia tribu¬
endam existimo: Illi plus me mouent.
qui cum posteriores interp̃tarentur.
& uerboꝵs loquutionũq hebreaꝵ
uiam atq regulas mordacius ut fert᷑
tenerent. non solum inter se ñ con¬
senserunt. s etiam reliquerunt mul¬
ta: quȩ tanto post eruenda & ꝑden¬
da remanerent. Si enĩ obscura sunt.
certum me facias obsecrauerim. Le:¬
gi etiam quȩdam scripta quȩ tua
dicerentur in epłas apłi pauli: qua
ad galatas cũ enodare. uelles. ueñ
in manus locus ille qͦ apłs petrus
a ꝑniciosa simulatione. reuocatur.
Ibi patͦcinium mendacis susceptũ eẽ
abste. tali uiro. uel a quopiam si aliꝰ illa
scripsit. fateor non mediocrit doleo:
donec refellant᷑ si forte refelli posst̃.

Expanded text:
simos fugerit. omitto enim Septuaginta, de quorum uel consilii uel spiritus maiore concordia, quam si unus homo esset, non audeo in aliquam partem certam ferre sententiam, nisi quod eis praeminentem auctoritatem in hoc munere sine controuersia tribuendam existimo: illi me plus mouent, qui, cum posteriores interpretarentur et uerborum locutionumque Hebraearum uiam atque regulas mordacius, ut fertur, tenerent, non solum inter se non consenserunt, \'sed etiam reliquerunt multa, quae tanto post eruenda et prodenda remanerent. si enim obscura sunt, certum me facias obsecrauerim. Legi etiam quaedam scripta, quae tua dicerentur, in epistulas apostoli Pauli, quarum ad Galatas cum enodare uelles, uenit in manus locus ille, quo apostolus Petrus a perniciosa simulatione reuocatur. ibi patrocinium mendacii susceptum esse uel abs te, tali uiro, uel a quopiam, si alius illa scripsit, fateor, non mediocriter doleo, donec refellantur — si forte refelli possunt —
Abbreviated transcription (Latin):
non sit. Quãuis autẽ desidem. rogem.
uotis ardentib exoptem. & expectem
ut ꝑ te mͥ dñs huiꝰ rei auferat ignoran¬
tiam: tam̃ si quod absit minime me¬
ruero. patientiam mͥ petam a dño ðo
nro: in quẽ si credimꝰ. ut aliqua nob̃
non aperiri etiam pulsantib. nullo
modo adu̾sũ eum murmurare debe¬
amꝰ. Meminerimꝰ ipsis apłis dictum.
Multa habeo uob̃ dicere: s ñ potestis
portare mͦ In his qͣntũ ad me attinet.
etiam hoc deputẽ. nec qͥ hoc sciam me
indigner indignũ: ne hoc ipso etiam
conuincar indignior. Multa enĩ alia
similit̃ nescio: quȩ cõmemorare uel
numerare ñ possum. E hoc tolerabi¬
liter ignorarem: nͥ metuerem ne ali¬
qua istaꝵ opinionũ contra illud qd̃
firmissima retinemꝰ fide: incautis
obreꝑet m̃tib. S anteꝗͣ sciam q̃ nã
eaꝵ potiꝰ eligenda sit: hoc me ñ te¬
mere sentire. ꝓfiteor. eam quȩ uera
est ñ adu̾sari robustissimȩ ac funda¬

Expanded text:
non sit. Quamuis autem desiderem, rogem, non sit. Quamuis autem desiderem, rogem, uotis ardentibus exoptem et expectem, ut per te mihi dominus huius rei auferat ignorantiam. tamen, si, quod absit, minime meruero, patientiam mihi petam a domino deo nostro, in quem sic credimus, ut aliqua nobis non aperiri etiam pulsantibus nullo modo aduersus eum murmurare debeamus. meminerimus ipsis apostolis dictum: Multa habeo uobis dicere, sed non potestis illa portare modo. in his, quantum ad me adtinet, etiam hoc deputem nec, qui hoc sciam, me indigner indignum. ne hoc ipso etiam conuincar indignior. multa enim alia similiter nescio, quae commemorare uel numerare non possum; et hoc tolerabiliter ignorarem, nisi metuerem, ne aliqua istarum opinionum contra illud, quod firmissima retinemus fide, incautis obreperet mentibus. sed antequam sciam, quaenam earum potius eligenda sit, hoc me non temere sentire profiteor, eam, quae uera est, non aduersari robustissimae ac funda
Abbreviated transcription (Latin):
do. non adqͥesco. ñ consentio. Primo qm̃
ꝑ nescio quos circuitꝰ id agunt isti: ut
post nescio quanta uolumina scłoꝵs.
iterũ ad istam sarcinam corruptibiliᷤᷤ
carnis. & supplicia pendenda redeundũ
sit. Qua opinione qͥd horribiliꝰ cogita¬
ri possit ignoro. Beinde qͥs tandẽ iustꝰ
defunctꝰ est. de quo ñ si isti uera dicunt
solliciti eẽ debeamꝰ: ne in sinu abrahe
peccans inflãmis illiꝰ diuitiᷤ deiciat᷑. Cuꝰ enĩ
non & post hoc corpus peccari possit.
si et ante potuit. Postremo longe ali¬
ud ẽ in adam peccasse. unde diẽ apłs.
in quo om̃s peccauerunt. & aliud extͣ
adam nescio ubi peccasse : & ideo in adã.
id ẽ in carne quȩ ex adam ꝓpagata ẽ.
tamꝗ̃. in carcerem trudi. Illam uͦ opi¬
nionem quod ex una fiant om̃s aĩȩ.
nec discutere uolo: nisi necesse sit. Atq
utinã ista de qua nc̃ agimꝰ si uera est
sic abste defendatur: ut hoc necesse iã

Expanded text:
do, non adquiesco, non consentio: primo quoniam do, non adquiesco, non consentio: primo quoniam per nescio quos circuitus id agunt isti, ut post nescio quanta uolumina saeculorum iterum ad istam sarcinam corruptibilis carnis et supplicia pendenda redeundum sit, qua opinione quid horribilius cogitari possit, ignoro; deinde quis tandem iustus defunctus est, de quo non, si isti uera dicunt, solliciti esse debeamus, ne in sinu Abrahae peccans in flammas illius diuitis deiciatur? cur enim non et post hoc corpus peccari possit, si et ante potuit? postremo longe aliud est in Adam peccasse, unde dicit apostolus: In quo omnes peccauerunt, et aliud est extra Adam nescio ubi peccasse et ideo in Adam, id est in carnem, quae ex Adam propagata est, tamquam in carcerem trudi. illam uero opinionem, quod ex una fiant omnes animae, nec discutere uolo, nisi necesse sit, atque utinam ista, de qua nunc agimus, si uera est, sic abs te defendatur, ut hoc necesse iam
Abbreviated transcription (Latin):
sime. defendatur. Hȩc aut̃ difficulta ȩtiã
illos sequit᷑: qui iam existentes animas
& ab initio diuinoꝵs oꝑum p̃paratas
a deo mitti opinantur in corpore. Nã
et ab his hoc idem quęrit᷑. Si aĩe incul¬
patȩ obedient̃ ueniunt. quo mittunt᷑:
cur in paruulis si non baptizati uitã
istam finierint puniuntur: eadem
ꝓrsus in utraq sententia difficultaᷤ ẽ.
Illi sibi uidentur de hac faciliꝰ exire q̃s¬
tione: qͥ animas asseuerant ꝓ meri¬
tis uitȩ pͥoris. singulas singulis corpo¬
rib implicari. Hoc enĩ putant esse
in adam mori: in carne scił quȩ ꝓpa¬
gata ẽ ex adam supplicia pendere:
a quo reatu inquiunt grã xp̃i lib̾at pu¬
sillos cum magnis. Hoc quidem recte: ue¬
racit᷑. optime. quod grã xp̃i lib̾at a rea¬
ti peccatoꝵs: pusillos cum magnis. d in
alia suꝑiore uita. peccare animas . & in¬
de p̃cipitari in carceres carneos. ñ cre¬

Expanded text:
sime defendatur. Haec autem difficultas etiam sime defendatur. Haec autem difficultas etiam illos sequitur, qui iam existentes alibi animas et ab initio diuinorum operum praeparatas a deo mitti opinantur in corpora. nam et ab his hoc idem quaeritur: si animae inculpatae oboedienter ueniunt, quo mittuntur, cur in paruulis, si non baptizati uitam istam finieriut, puniuntur? eadem prorsus in utraque sententia difficultas est. illi sibi uidentur de hac facilius exire quaestione, qui animas adseuerant pro meritis uitae prioris singulas singulis corporibus implicari. hoc enim putant esse in Adam mori, in carne scilicet, quae propagata est ex Adam. supplicia pendere, a quo reatu, inquiunt, gratia Christi liberat pusillos cum magnis. hoc quidem recte, ueraciter, optime, quod gratia Christi liberat a reatu peccatorum pusillos cum magnis. sed in alia superiore uita peccare animas et inde praecipitari in carceres carneos non cre
Abbreviated transcription (Latin):
spc̃ reu̾tetur ad dñm qui dedit illũ. istã
confirmat sententiam: quã esse uolumꝰ
nrãm. Plus enim hoc suffragat᷑ eis: qui
ex una putant om̃s ẽẽ animas. Nã sic̃
conuertitur inquiunt puluis in t̃ram
sicut fuit: & tam̃ caro de qua hoc dic¬
tum ẽ. ad hominẽ non reu̾titur. ex qͦ
ꝓpagata ẽ. s ad terram unde pͥmꝰ hõ
factus est: sic et sp̃e ex illiꝰ unius spũ
ꝓpagatus. non tam̃ ad eum reuertit᷑.
s ad dñm a quo illi datus ẽ. uerũ qr ħ
testimonium ita ꝓ istis sonat. ut non
omĩno huic opinioni quã defendi uo¬
lo uideatur esse contrarium: admonen¬
dam tantũ credidi prudentiam tuã
ne talib testimoniis ex his angustiis
me coneris eruere. Nam licet nemofa¬
ciat obtando ut uerum sit. qd uerũ
non est: tam̃ si fieri posset obtarẽ ut
hec sententia uera esset: sic̃ opte ut si
uera ẽ. abste liqͥdissime atq inuictis¬

Expanded text:
spiritus reuertetur ad dominum, qui dedit illum, istam spiritus reuertetur ad dominum, qui dedit illum, istam confirmat sententiam, quam esse uolumus nostram; plus enim hoc suffragatur eis, qui ex una putant omnes esse animas. nam sicut conuertitur, inquiunt, puluis in terram, sicut fuit, et tamen caro, de qua hoc dictum est, ad hominem non reuertitur, ex quo propagata est, sed ad terram, unde primus homo factus est, sic et spiritus ex illius unius spiritu propagatus non tamen ad eum reuertitur sed ad dominum, a quo illi datus est. uerum quia hoc testimonium ita pro istis sonat. ut non omni modo huic opinioni, quam defendi uolo, uideatur esse contrarium, admonendam tantum credidi prudentiam tuam, ne talibus testimoniis ex his angustiis me coneris eruere. nam licet nemo faciat optando, ut uerum sit, quod uerum non est, tamen, si fieri posset, optarem, ut haec sententia uera esset, sicut opto, ut. si uera est, abs te liquidissime atque inuictis
Abbreviated transcription (Latin):
Damnari eas enim si sic de corpore exi¬
erint: & scã scriptura. & scã ẽ testis
eccła. Unde illa de animaꝵ nouars
creatiõe sententia. si hãc fidẽ fundatiᷤᷤ¬
simã non obpugnat. sit & mea: si ob¬
pugnat. non fit & tua. Nolo dicat᷑¬
michi ꝓ hac sententia debere acci¬
pi quod scriptum ẽ. Qͥ fuyxit spm̃
hominis in ipso. E qui fuycit sin¬
gillatim corda eoꝵs. Aliquid fortissi¬
mum atq inuictissimũ reqͥrendũ
est. qd̾ nos non cogat dm̃ credere
ullaꝵ animaꝵ sine culpa aliqua
damnatorem. Nam uel tantundem
ualet. uel plus ẽ forsitan: creare gͣ.
fingere. Et tam̃ scriptum ẽ. Cormun¬
dum crea in me ds. Nec ideo puta¬
ripotest aĩa hoc loco optare se fieri:
priusꝗqͣ aliqͥd eẽt. Sic̃ gͦ iam existeis
creatur innouatione iusticiȩ: sic iam
existens fingit᷑ conformatione doctrinȩ.
Nec illudꝰ in eccłaste scriptum ẽ. tunc con¬
uertetur in terram puluis sicut fuit.⁊

Expanded text:
damnari enim eas, si sic de corpore exidamnari enim eas, si sic de corpore exierint, et sancta scriptura et sancta est testis ecclesia. unde illa de animarum nouarum creatione sententia, si hanc fidem fundatissimam non oppugnat, sit et mea, si oppugnatur, pro hac sententia debere accipi quod scriptum est, Qui finxit spiritum hominis in ipso , et Qui finxit singillatim corda eorum. aliquid fortissimum atque inuictissimum requirendum est, quod nos non cogat deum credere ullarum animarum sine culpa aliqua damnatorem. nam uel tantundem ualet uel plus est forsitan creare quam fingere et tamen scriptum est: cor mundum crea in me, deus. nec ideo putari potest anima hoc loco optare se fieri, priusquam aliquid esset. sicut ergo iam existens creatur innouatione iustitiae, sic iam existens fingitur conformatione doctrinae. nec illud, quod in Ecclesiaste scriptum est: tunc.conuertetur in terram puluis, sicut fuit, et
Abbreviated transcription (Latin):
carnes eoꝵ ñ ꝓpt̃ animas curre¬
re: beatus quidem cyprianꝰ non
aliquod decretum condens nouũ
s eccłȩ fidem firmissimã seruanᷤ.
ad corrigendos eos qͥ putabant
ante octauũ diem natiuitatis ñ
esse paruulũ baptizandum. ñ carnẽ
natum baptizari posse. cũ suis qͥb dã
coep̃is censuit. S contra cypͥani aliꝗͣ
opinionẽ ubi quod uidendũ fuit for¬
tasse non uidit sentiat qͥsq qđ̵ libet.
fidem nemo sentiat. qͥ ex uniꝰ delicto
om̃s in condemnationem duci p̃dicat.
ex qua condempnatione. ñ liberat nͥ¬
uno om̃s uiuificant᷑. quicumq tuui¬
ficant᷑. Contra ȩccłȩ fundatissimum
morem nemo sentiat: ubi ad baptis¬
mum si ꝓpt̾ paruuloꝵ sola corpora
cͣreretur. baptirandi offerrentur
& mortui. Quȩ cũ ita sint. q̃renda
causa atq reddenda est. quare dam¬
nentur animȩ quȩ nouȩ creantur
singulis quibq nascentib: si preter
xp̃i sacramentum paruuli morian.

Expanded text:
carnes eorum non propter animas currecarnes eorum non propter animas currere? beatus quidem Cyprianus non aliquod decretum condens nouum sed ecclesiae fidem firmissimam seruans ad corrigendos eos, qui putabant ante octauum diem natiuitatis non esse paruulum baptizandum, non carnem rite baptizari posse cum suis quibusdam coepiscopis censuit. Sed contra Cypriani aliquam opinionem, ubi. quod uidendum fuit. fortasse non uidit, sentiat quisque, quod libet; am fidem nemo sentiat, qui ex unius delicto omnes in condemnationem duci praedicat. ex qua condemnatione non liberat nuno omnes uiuificantur, quicumque uiuificantur, contra ecclesiae fundatissimum morem nemo sentiat, ubi ad baptismum, si propter paruulorum sola corpora curreretur, baptizandi offerrentur et mortui. Quae cum ita sint, quaerenda causa atque reddenda est, quare damnentur animae, quae nouae creantur singulis quibusque nascentibus, si praeter Christi sacramentum paruuli moriantur.
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑ unum hominẽ resurrectio mor¬
tuoꝵ. Ipsa est qua in xp̃o om̃s uiui¬
ficabuntur. Qͥ autẽ mala egerunt.
in resurrectionẽ iudicii. Qd hic gͦ
de illis infantib intelligendum ẽ.
qui priusꝗͣ possent agere uel bene
uel male. sine baptismo corpore exu
ti sunt. nichil hic de talib dictũ
est.S si caro eoꝵ ideo ñ resurget.
qr nec boni aliquid egerunt uel
mali. nec illoꝵ resurrectura est.
qui ꝑcepta baptismi grã in illa e¬
tate defuncti sunt. in qua nichil
bene uel male agere potuerunt.
Si autem illi inter scõs resurgent.
id ẽ inter eos qͥ bene egerunt. int̃
quos et illi resurrecturi sunt. nisi
inter illos qͥ male egerunt: ne a¬
liquas humanas animas credamꝰ
corpora sua non recepturas. siue
in resurrectionẽ uitȩ siue in re¬
surrectionem iudicii:quȩ senten¬
tia pͥusquã refellatur: ipsa noui¬
tate iam displicet. Neinde qͥs ferat
si credant se illi qͥ ad baptismũ
cum suis paruulis currunt: ꝓpt̾

Expanded text:
 unum hominem resurrectio mortuorum; ipsa est qua in Christo omnes vivificabuntur: qui autem male egerunt, in resurrectionem judicii. Quid hic ergo de illis infantibus intelligendum est, qui priusquam possent agere vel bene vel male, sine Bati sunt? nihil hic de talibus dictum est. sed si caro eorum ideo non resurget, quia nec boni aliquid egerunt nec mali, nec illorum resurrectura est, qui percepta baptismi gratia in illa aetate defuncti sunt, in qua nihil bene uel male agere potuerunt. si autem illi inter sanctos resurgent, id est inter eos, qui bene egerunt, inter quos et illi resurrecturi, sunt nisi inter eos, qui male egerunt, ne aliquas humanas animas credamus corpora sua non recepturas siue in resurrectionem uitae siue in resurrectionem iudicii? quae sententia, priusquam refellatur, ipsa nouitate iam displicet. deinde quis ferat, si credant se illi, qui ad baptismum cum suis paruulis currunt, propter.
Abbreviated transcription (Latin):
grauissimos cruciatus sine sacram̃¬
to xp̃ianȩ societatis expirant. quȩ
circa eos dispensatius cogitanda ẽ:
quib insuꝑ & damnatio p̃parata ẽ.
nam & de baptismo paruuloꝵs in
eodem libro ñ quidem sufficient̃
s quantũ illi oꝑi satis esse uidebatur.
utcumq respondi: quod etiam nescien
tib ꝙ fidem suam nondũ habentib ꝓ¬
dest. Non tam̃ de damnatione illoꝵ
paruuloꝵ qui sine. illo ex hac uita emi¬
grant. tunc aliquid dicendũ putaui:
qr non quod nc̃ agitur. agebatur.
S ut omittamꝰ & contemnamꝰ ea quȩ
breui tempore patiunt᷑. nec transac¬
ta reuocant᷑: numquid similiter con¬
temnere possumꝰ quod ꝑ unũ homi¬
nem mors. ꝙ ꝑ unum hominẽ. resur¬
rectio mortuoꝵs: Sicut enĩ in adam
om̃s moriuntur: sic & in xp̃o om̃s
uiuificabunt᷑. ꝑ hanc enĩ apłicam.
diuinam claramq sententiam. satiᷤ
euidenter elucet. neminẽ ire in mor¬
tem nͥ ꝑ adam: neminẽ ire in uitã¬

Expanded text:
grauissimos cruciatus sine sacramegrauissimos cruciatus sine sacramento Christianae societatis expirant, quae circa eos compensatio cogitanda est, quibus insuper et damnatio praeparata est ? nam et de baptismo paruulorum in eodem libro non quidem sufficienter sed, quantum illi operi satis esse uidebatur, quae commemoraui de illo libro, uerbis meis attentius intuens ualidam firdest, non tamen de damnatione eorum paruulorum, qui sine illo ex hac uita emigrant, tunc aliquid dicendum putaui, quia non, quod nunc agitur, agebatur. Sed ut omittamus et contemnamus ea, quae breui tempore patiuntur nec transacta reuocantur, numquid similiter contemnere possumus, quod per unum hominem mors et per unum hominem resurrectio mortuorum? sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur. per hanc enim apostolicam diuinam claramque sententiam satis euidenter elucet neminem ire in mortem nisi per Adam, neminem in uita
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾ti noluerint. Qͥs autẽ nouit qͥd
paruulis de quors cruciatib duri
cia maioꝵ contunditur: aut exercet᷑
fides. aut miscdia ꝓbatur : quis gͦ
nouit: qͥd ipsis par uulis in secreto
iudicioꝵ suoꝵs. bonȩ compensatiõis
reseruet d̾s. qm̃ quãꝗͣ nichil recte
fecerint: tam̃ nec peccantes aliqͥd ista
ꝑpessi sunt. Non enĩ frustra infan
fides. aut miscđia ꝓbatur: qͥs ergo
nouit qͥd in secreto iudicioꝵ suors
bone compensationis reseruet d̾s.
S hoc non immerito dici uideo de
his. qui uel ꝓ xp̃i nomine. ac uera
religione tale aliqͥd et iam nescien¬
tes patiuntur. uel sacramento. xp̃i
iam imbuti sunt: qr sine societate
unius mediatoris liberari a dam¬
natione non possunt: ut possit eis
etiam ꝓ illis malis quȩ hic in diu̾sis
afflictionib ꝑtulerunt. compensa¬
tio ista p̃stari. Nunc autẽ cũ ista q̃¬
stio non possit absolui: nͥ etiam de
his paruulis respondeat᷑ qui post

Expanded text:
conuertere noluerint? quis autem nouit, quid conuertere noluerint? quis autem nouit, quid paruulis, de tia majorum contunditur, aut exercetur fides, aut misericordia probatur; quis ergo novit quid ipsis parvulis in secreto judiciorum suorum bonae compensationis reservet Deus, qui quanquam nihil recte fecerint, tamen nec peccantes aliquid ista perpessi sunt? Non enim frustra etiam s necandus ab Herode quaereretur, occisi is in secreto iudiciorum suorum bonae compensationis reseruet deus? sed hoc non inmerito dici uideo de his, qui uel pro Christi nomine ac uera religione tale aliquid etiam nescientes patiuntur uel sacramento Christi iam inbuti sunt, quia sine societate unius mediatoris liberari a damnatione non possunt, ut possit eis etiam pro illis malis, quae hic in diuersis I afflictionibus pertulerunt, compensatio illa praestari. nunc autem, cum ista quaestio non possit absolui, nisi etiam de his paruulis respondeatur, qui post
Abbreviated transcription (Latin):
mabo: ⁊ eum ipsũ de t̾cio libro locũ
secerptũ. his litteris inseram. Nã ita
se. habet. De cruciatib autẽ corporiᷤ.
qͥb affligunt᷑ paruuli quoꝵs ꝑ etatẽ
nulla peccata st̃. si aiȩ qͥb animant᷑
non prius quã ipsi homines ẽẽ cepe¬
runt: maior querela & quasi miseri¬
cors deponi solet cũ dicitur. Qͥd mali
fecerunt: ut ista pat̾entur: quasi poᷤ¬
sit ẽẽ innocentiȩ meritum: antequã
qͥsq nocere. aliquid possit. Cũ autem
bom aliqͥd oꝑatur d̾s in emendatiõe
maioꝵs. cum paruuolors suors qͥ eiᷤ ca¬
ri sunt dolorib ac mortib flagellanͭ:
cur ista non fiant. quando cum tͣnsie¬
rint ꝓ non factis erunt in qͥb facta
sunt: ꝓpter qͦs autẽ. facta st̃. aut me¬
liores erunt si temporalib incõmodis
emendati rectius elegerint uiuere:
aut excusationẽ. in futuri iudicis
supplicio non habebunt: si uitȩ huiꝰ
angorib ad ȩternam uit̾ã desid̾iũ

Expanded text:
mabo et eum ipsum de tertio libro locum mabo et eum ipsum de tertio libro locum secerptum his litteris inseram. nam ita se habet: de cruciatibus autem corporis, quibus affliguntur paruuli, quorum per aetatem nulla peccata sunt, si animae, quibus animantur, non prius quam ipsi homines esse coeperunt, maior querela et quasi misericors deponi solet, cum dicitur: quid mali fecerunt, ut ista paterentur? quasi possit esse innocentiae meritum, antequam quisque nocere aliquid possit! cum autem boni aliquid operatur deus in emendatione maiorum, cum paruulorum suorum, qui eis cari sunt, doloribus ac mortibus flagellantur, cur ista non fiant, quando, cum transierint, pro non factis erunt, in quibus facta sunt, propter quos autem facta sunt, aut meliores erunt, si temporalibus incommodis emendati rectius elegerint uiuere, aut excusationem in futuri iudicii supplicio non habebunt, si uitae huius angoribus ad aeternam uitam desiderium
Abbreviated transcription (Latin):
dam uͦ tantȩ sunt fatuitatis. ut non
inultũ a pecorib differant: quos mori¬
ones uulgo uocant. Respondet᷑ fortas¬
se. Corpora hoc faciunt. S numquid
scđm hanc sententiam quã defendi
uolumꝰ anima sͥ corpꝰ ȩlegit: et in ȩli¬
gendo cum falleretur errauit: Aut
cum in corpus cogeretur intrare. ne¬
cessitate nascendi. alia corpora p̃occu¬
pantib animars turbis: ipsa aliud
non inuenit. et sicut in spectacło
aliquo locum. ita carnẽ non quã uo¬
luit. s quã ualuit occupauit: nũqͥd
hȩc & talia dicere possumꝰ uel sentire
debemus: doce gͥ qͥd sentire. qͥd dice̾
debeamꝰ : ut constet nob ratio nouars
anim ars singulis corporib singillatĩq
factaꝵ. Ego quidẽ ñ de ingeniis. sed
saltem de penis par uuloꝵs quas in
hac uita patiuntur: dixi aliquid in
libris illis de libero arbitrio. Quod
quale sit & cur mͥ in ista qͣ habemus
in manib questione ñ sufficiat inti¬

Expanded text:
idam uero tantae sunt fatuitatis, ut non idam uero tantae sunt fatuitatis, ut non multum a pecoribus differant, quos moriones uulgo uocant. respondetur fortasse: \'corpora hoc faciunt\'. sed numquid secundum hanc sententiam, quam defendi uolumus, anima sibi corpus elegit et in eligendo, cum falleretur, errauit ? aut, cum in corpus cogeretur intrare necessitate nascendi, alia corpora praeoccupantibus animarum turbis ipsa aliud non inuenit et sicut in spectaculo aliquo locum ita carnem, non quam uoluit, sed quam ualuit, occupauit? numquid haec et talia dicere possumus uel sentire debemus? doce igitur, quid sentire, quid dicere debeamus, ut constet nobis ratio nouarum animarum singulis corporibus singillatimque factarum. Ego quidem non de ingeniis sed saltem de poenis paruulorum, quas in hac uita patiuntur, dixi aliquid in libris illis de libero arbitrio. quod quale sit et cur mihi in ista, quam habemus in manibus, quaestione non sufficiat, inti
Abbreviated transcription (Latin):
Anima ẽ in illis membris rationalis:
quȩ tantis afflictionib pęnas luit.
Deus bonus ẽ. Us iustꝰ est. d̃s omp̃e est.
hoc dubitare omĩno dementis est. Tan¬
toꝵ gͦ maloꝵs quȩ fiunt in paruulis:
causa iusta dicatur. Nempe cũ maio¬
res ista patiunt᷑: solemus dicere: aut
sicut in iob merita examinari. aut
sic̃ in herode peccat puniri: & de
qͥb dam exemplis q̃ d̃ manifesta ẽẽ
uoluit: alia quȩ obscura sunt hominũ
coniectare conceditur. S hoc in maio¬
rib. De paruulis autẽ qͥd respondea¬
mus edissere: si pęnis tantis nulla in
eis sunt punienda peccata. Nam utiq
nulla ẽ in illis etatib examinanda ius¬
ticia. De ingeniors uͦ diuersitate quid
dicam. quȩ qͥdem in paruulis latet.
s ab ipsis exordiis naturalib ductũ
apparet in grandib: quoꝵ ñnullitã
tardi et obliuiosi st̃. ut ne pͥma qͥdẽ
discere litteraꝵ elem̃ta potuerint: qͥ¬

Expanded text:
anima est rationalis in illis membris, anima est rationalis in illis membris, quae tantis afflictionibus poenas luit. deus bonus est, deus iustus est, deus omnipotens est; hoc dubitare omnino dementis est. tantorum ergo malorum, quae fiunt in paruulis, causa iusta dicatur. nempe cum maiores ista patiuntur, solemus dicere aut sicut in Iob merita examinari aut sicut in Herode peccata puniri et de quibusdam exemplis, quae deus manifesta esse uoluit, alia, quae obscura sunt, hominum coniecturae concedi; sed hoc in maioribus. de paruulis autem quid respondeamus, edissere, si poenis tantis nulla in eis sunt punienda peccata; nam utique nulla est in illis aetatibus examinanda iustitia. De ingeniorum uero diuersitate quid dicam? quae quidem in paruulis latet, sed ab ipsis exordiis naturalibus ductum apparet in grandibus, quorum nonnulli tam tardi et obliuiosi sunt, ut ne prima quidem discere litterarum elementa potuerint, qu
Abbreviated transcription (Latin):
uitam illa damnatio. quo necesse ẽ tra¬
hantur si de corpore exierint. sine. xp̃i¬
anȩ gr̃ȩ sacram̃to: s eas ipsas quȩ in
hac uita dolentib nob̾ uersantur añ
ocłos: quas enumerare si uelim. prius
tempus ꝗͣ exempla deficiunt. Langues¬
cunt egritudinib. torquent᷑ dolorib.
famȩ et siti cruciant᷑: debilitantur
membris. pͥuantur sensib: uexantur
ab immundis sp̃itib. Bemonstrandũ
est utiq quomodo ista sine ulla mali
causa iuste patiantur. Non enĩ dici fas:
aut ista ignorante deo fieri. aut eum
non posse resistere facientib: aut in¬
iuste ista uel face̾ uel ꝑmittere. Num¬
qͥdnam sicut animalia irracionabilia
recte dicimꝰ in usus dari naturis excel¬
lentiorib. & si uiciosis. sic̃ aꝑtissime in
eugłio uidemꝰ porcos ad usum desida¬
tum concessos esse demonib: hoc et
de homine recte possumꝰ dicere : ani¬
mal ẽ enim. s rationale: & si mortale.

Expanded text:
uitam illa damnatio, quo necesse est trauitam illa damnatio, quo necesse est trahantur, si de corpore exierint sine Christianae gratiae sacramento, sed eas ipsas, quae in hac uita dolentibus nobis uersantur ante oculos, quas enumerare si uelim, prius tempus quam exempla deficiunt. languescunt aegritudinibus, torquentur doloribus, fame et siti cruciantur, debilitantur membris, priuantur sensibus, uexantur ab inmundis spiritibus. demonstrandum est utique, quomodo ista sine ulla sua mala causa iuste patiantur. non enim dici fas est aut ista ignorante deo fieri aut eum non posse resistere facientibus aut iniuste ista uel facere uel permittere. numquidnam, sicut animalia inrationabilia recte dicimus in usus dari naturis excellentioribus etsi uitiosis, sicut apertissime in euangelio uidemus porcos ad usum desideratum concessos esse daemonibus, hoc et de homine recte possumus dicere? animal est enim sed rationale etsi mortale.
Abbreviated transcription (Latin):
nu. elegantissima similitudo est:
quã et anteꝗͣ. legerem nullaᷤ mͥ ob¬
iectio ista de adulterinis fetib in
hac questione faciebat angustias
generaliter intuenti multa bona
dm̃ facere etiam de nr̃is malis nos¬
trisq peccatiᷤ. Aĩalis aut̃ cuiuscũq
creatio. si habeat prudentẽ pium¬
q considatorem. in effabilem laudẽ
creatori excitat : quantõmagis cre¬
atio non cuiuslibet animalis sed
hominis: Si aut̃ẽ causa creandiq̃¬
ritur. nulla citius et meliꝰ respon¬
detur: nͥ qr omĩs creatura bona ẽ.
E qͥd dignius ꝗͣ ut bona faciat bonꝰ
des: quȩ nemo potest facẽ ñ deus:
Hlȩc et alia quȩ possum sicut possum
dico: aduersus eos qͥ hanc opinionẽ
qua creduntur animȩ sicut illa una
singulis fieri. labefactare conantur.
S cum ad penas uentum ẽ par uuloꝵs.
magnis michi crede coartor angustiis.
nec quid respondeam ꝓrsus inuenio.
Non solũ eas pęnas quas habet pꝰ hanc

Expanded text:
nu, elegantissima similitudo est. nu, elegantissima similitudo est. quam et antequam legerem, nullas mihi obiectio ista de adulterinis fetibus in hac quaestione faciebat angustias generaliter intuenti multa bona deum facere etiam de nostris malis nostrisque peccatis. animalis autem cuiuscumque creatio, si habeat prudentem piumque consideratorem, ineffabilem laudem creatori excitat, quanto magis creatio non cuiuslibet animalis sed hominis! si autem causa creandi quaeritur, nulla citius et melius respondetur, nisi quia omnis creatura dei bona est; et quid dignius, quam ut bona faciat bonus deus, quae nemo potest facere nisi deus ? Haec et alia, quae possum, sicut possum, dico aduersus eos, qui hanc opinionem, qua creduntur animae sicut illa una singulis fieri, labefactare conantur. sed cum ad poenas uentum est paruulorum, magnis, mihi crede, coartor angustiis nec, quid respondeam, prorsus inuenio; non solum eas poenas dico, quas habet post hanc