comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ dicimꝰ idõ illũ ad uerã eccłiam ꝑti¬
nuisse. ñ qr ꝑsequutionẽ patiebatur.
s q ꝓpt̃ iustitiã patiebat᷑. Iulos auꝰi
Nos itaq hoc dicimus. lili uͦ si ñ quęrtͣ
causas quare quisq faciat ꝑsecutionẽ.
uł qͣr patiat᷑: s hoc putant ẽe signũ
ueri xp̃iani. si ꝑsequutionẽ ñ faciat s
patiatur: sine dubio oecilianũ in ea
defuntione constituunt. qui ñ faciebat.
s patiebat᷑. Maiores aũ suos ab ea de¬
finitione foras mittunt: qͥ faciebant
ñ patiebant᷑. S hoc ut dixi omitto:
illua dico. Si eccłia uera ipsaẽ. q̃ ꝑse¬
eutionẽ patit᷑ ñ quȩ facit: qͣrant ab
apło. quã eccłiam significabat sara. qñ
ꝑsecutionẽ faciebat ancillȩ. Liberam
quippe matrẽ. nr̃ãm cȩlestẽ iherłm. id
e uerã dĩ excłiam in illa muliere duic̃
fusse figuratã. quȩ affligebat an¬
cillã. Si aũ melius discutiamꝰ. magis
illa ꝑsequebat᷑ sarã suꝑbiendo: quã

Expanded text:
am pertinuisse, non quia persecutionem patiebatur, sed quia propter iustitiam patiebatur; illos autem nos itaque hoc dicimus; illi uero si non quaerunt causas, quare quisque faciat persecutionem uel quare patiatur, sed hoc putant esse signum ueri Christiani, si persecutionem non faciat, sed patiatur, sine dubio Caecilianum in ea definitione constituunt, qui non faciebat, sed patiebatur; maiores autem suos ab ea definitione foras mittunt, qui faciebant, non patiebantur. Sed hoc, ut dixi, omitto: illud dico: si ecclesia uera ipsa est, quae persecutionem patitur, non quae facit, quaerant ab apostolo, quam ecclesiam significabat Sarra, quando persecutionem faciebat ancillae. liberam quippe matrem nostram, caelestem Hierusalem, id est ueram dei ecclesiam in illa muliere dicit fuisse figuratam, quae affligebat ancillam. si autem melius discutiamus, magis illa persequebatur Sarram superbiendo quam
Abbreviated transcription (Latin):
qr nec donatus ipse sic credidisse asse¬
rit᷑ de cuiꝰ parte se ẽẽ głantur. Non
te aũ ista conturbent fili dilectissime.
Hereses enĩ ⁊ scandala futura p̃duicta stͣ.
ut int̾ inimicos erudiam: ac sic ⁊ fide̾
⁊ dilectio nr̃a possit ẽẽ ꝓbatior. fides
utiq ne ab eis decipianiur: dilectio dũ¬
ut etiã ipsis corrigendis quantũ possumꝰ
consulamus. ñ solũ instantes ne infir¬
mis noceant: atq ut ab errore nefario
in sc̃is libris uͥ manifestat᷑ dñs xp̃s: ibi ⁊¬

Expanded text:
quia nec Donatus ipse sic credidisse adsequia nec Donatus ipse sic credidisse adseritur, de cuius parte se esse gloriantur. Non te autem ista conturbent, fili dilectissime. haereses enim et scandala futura praedicta sunt, ut inter inimicos erudiamur ac sic et fides et dilectio nostra possit esse probatior, fides utiqut etiam ipsis corrigendis, quantum possumus, consulamus; non solum instantes ne infirmis noceant, atque ut ab errore nefario in sanctis Libris ubi manifestatur Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
nastistaru m.
Saudo ⁊ gratulor ⁊ amimrro
fili dilectissime bonefaci.
desideras ea nosse quȩ dĩ ft̃. Tere hinc te
apparet etiã de ipsa re uirtute milita¬
ri fidĩ seriure ꝗͣ habes in xp̃o. Ut gͦ bre¬
uit᷑ insinuem dilecꝰtioni tuȩ. intͣ arri¬
anoꝵ ⁊ donatistarũ qd int̾sit errorem.
dicunt s unã trinitatis substantiã con¬
fitent᷑. Et si aliqui ipsoꝵ minorẽ filiũ
ẽẽ dixert̃. quã patͣ est: eiusdẽ tamen
substantie ñ negart᷑. Plurimi uͦ in
eis hoc se dicunt ꝯmĩno credere de pa¬
tre ⁊ filio ⁊ sp̃ũ scõ: qd̾ catholica cre¬
dit ȩccłia. Nec ipsa cũ illis u̾titur ques¬
tio: s de sola cõmunione infelicit᷑
litigant: ⁊ contra unitatẽ .p̃i rebelles
inimicitias ꝑu̾sitate sui erroris exer¬
cent. Aliquando aũ sic̃ audimꝰ non¬
nulli ex ipsis uolentes sibi gothos cõ¬
ciliare : qnͣ eos uident aliquid posse
dicunt hoc se credere. qd̾ ⁊ illi credtͣ.
S maioꝵ suoꝵ auctoritate uincunt᷑.

Expanded text:
NATISTARUM LIBER. Laudo et gratulor et admiror, fili dilectissime Bonifati, hementer desideras ea nosse, quae dei sunt. uere hinc te apparet etiam de ipsa uirtute militari fidei seruire, quam habes in Christo. ut ergo breuiter insinuem dilectioni tuae, inter Arrianorum et Donatistarum quid intersit errorem, dicunt, sed unam trinitatis substantiam confitentur. et si aliqui ipsorum minorem filium esse dixerunt, quam pater est, eiusdem tamen substantiae non negarunt; plurimi uero in eis hoc se dicunt omnino credere de patre et filio et spiritu sancto, quod catholica. credit ecclesia. nec ipsa cum illis uertitur quaestio, sed de sola communione infeliciter litigant et contra unitatem Christi rebelles inimicitias peruersitate sui erroris exerent. aliquando autem, sicut audiuimus. nonnulli ex ipsis uolentes sibi Gothos conciliare, quando eos uident aliquid posse, dicunt hoc se credere, quod et illi credunt. sed maiorum suorum auctoritate uincuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
Q̃ ꝓ dĩ u̾itate ferunt᷑ obtempare non
uult. adquirit grande supplicium. Nam.
intemporib ꝓpħarũ om̃s reges qui in po¬
pło ci ñ ꝓhibuerunt nec eu̾terunt que
ontra dũ p̃ceptũ fuerant instituta: cul¬
pabent᷑ It qui ꝓhibuert ⁊ eu̾tert̃. suꝑ
alioꝵ merita laudant᷑. Et rex nabueo¬
donosor cũ seruiis eet idoloꝵ. constitut
Sacrilegã legẽ ut simulachrũ adoraret᷑
. ei impie constitutioni. qui obedire:. no¬
iuert: pie fidelit᷑q fecert᷑. Idem tñ rex
dumo correctꝰ miraculo. piã ⁊ lauda¬
hilẽ legẽ ꝓ ueritate constituit: ut qͥ¬
cũq diceret blasphenuã in dm̃ uerum
sidrac misac ⁊ abdenago. cũ domo sua
penitꝰ int̾iret. Hanc legẽ si qui contem¬
nut ⁊ id qd̾ fuerat constitutũ merito
ypessi st̃. debuert̃ dicere qd̃ isti dicunt.
se iustos ẽẽ qr ex lege regis ꝑsequutio¬
nẽ patiebant᷑. Qͥd utiq dicerent si ista
insanirent. sic̃ isti insaniunt: qͥ diuidt̃

Expanded text:
 dei ueritate feruntur, obtemperare non uult, adquirit grande supplicium. nam et temporibus prophetarum omnes reges, qui in populo dei non prohibuerunt nec euerterunt, quae contra dei praeceptum fuerant instituta, culpantur et, qui prohibuerunt et euerterunt. super aliorum merita laudantur. et rex Nabuchodonosor cum seruus esset idolorum, constituit sacrilegam legem, ut simulacrum adoraretur; sed eius impiae constitutioni qui oboedire noluerunt, pie fideliterque fecerunt. idem tamen rex diuino correctus miraculo piam et laudabilem legem pro ueritate constituit, ut, quicumque diceret blasphemiam in deum uerum Sidrac, Misac et Abdenago, cum domo sua penitus interiret. hanc legem si qui contempserunt et id, quod fuerat constitutum. merito perpessi sunt, debuerunt dicere, quod isti dicunt. se iustos esse, quia ex lege regis persecutionem patiebantur. quod utique dicerent, si ita insanirent, sicut isti insaniunt. qui diuidunt
Abbreviated transcription (Latin):
disputare compellas. Nunquid ⁊ orare⁊
hibebis eccłiam ꝓ infidelib. ut sint fide¬
les. ꝓ his qui nolunt credere. ut ueluit en¬
dere: ꝓ his qui ab euis lege docꝰtrinaq
dissentiunt. ut legi eiꝰ doctrinȩq consen¬
cognoscendi eũ ⁊ aures audientes: quas u¬
tiq acceꝑant. de quib saluator ipse dice¬
bat. qui habet aures audiendi audiat:
Numquid ubi audieris sacerdotẽ dĩ ad euis
altare exhortantẽ. ad dm̃ orandũ uł ipsũ
clara uoce orantẽ. ut incredulas gentes
ad fidẽ suã uenire cõpellat. ñ respondebis
amͣ: aut etiã huiꝰ fidĩ sanitati contraria
dispitabis: Nũquid beatissimũ cyprianũ in
hoc errasse clamabis. uł susurrabis: uͥ ꝓ mui¬
micis fidĩ xpĩanȩ. ut etiã ipsi ad eã conũtan¬
tur orare nos docet: Nũquid postremo apłm
paulũ. ꝓ uidȩis infidelib habentẽ talia uota
culpabis : De quib ait. Bona uoluntas quidẽ

Expanded text:
disputare compellas. numquid et orare disputare compellas. numquid et orare prohibebis ecclesiam pro infidelibus. ut sint fideles, pro his, qui nolunt credere, ut uelint credere. pro his, qui ab eius lege doctrinaque dissentiunt, ut legi eius doctrinaeque consenromisit, cor cognoscendi eum et aures audientes, quas utique acceperant, de quibus saluator ipse dicebat: Qui habet aures audiendi, audiat? numquid, ubi audieris sacerdotem dei ad eius altare populum hortantem ad deum orandum uel ipsum clara uoce orantem, ut incredulas gentes ad fidem suam uenire compellat, non respondebis: Amen? aut etiam huius fidei sanitati contraria disputabis? numquid beatissimum Cyprianum in hoc errasse clamabis uel susurrabis, ubi pro inimicis fidei Christianae, ut etiam ipsi ad eam conuertantur, orare nos docet? Numquid postremo apostolum Paulum pro Iudaeis infidelibus habentem talia uota culpabis? de quibus ait: Bona uoluntas quidem
Abbreviated transcription (Latin):
magnificabant dm̃: nisi in me dm̃ mag¬
nificũ pͣdicabant: Quomͦ aũ eũ magnifi¬
cũ p̃dicabant. si magnũ illud facꝰtũ de
pauli conu̾sione ipse ñ fecerat : e quo
pacto ipse fecerat. si uolentẽ cred̾e ex no¬
lente ipse nͣ fecerat: Nempe manifestũ
ẽ ex illis duodecĩ sententiis quas ꝑtinere
ad catholicã fidẽ negare ñ sineris. ñ solũ
omĩb ueru̾etiã singulis id confici. ut cõ¬
fiteamur gr̃ã dĩ p̃ueniri hominũ uolun
cĩ ẽẽ uerũ negas. quarũ ꝓpt̾ea cõm̃do e¬
tiã numerũ. ut faciliꝰ memorie mandẽ¬
tur. distinctiꝰq teneant᷑. ñ te pigeat res¬
cribere. ut sciã ⁊ ea quã mͥ dñs respon¬
derit facultate respondeã. Ego enĩ qͥdẽ¬
hereticũ pelagium te ẽẽ nͣ credo: s ita
te ẽe uolo. ut nichil illiꝰ ad te transea
uł inte relinquat᷑ erroris. S intͣ hȩc
duodecim. reꝑies forte aliquid qđ̵ nega¬
dũ uł dubitandũ putes: ⁊ unͣ nos oꝑosus

Expanded text:
magnificabant deum\', nisi in me deum magnificum praedicabant\'? quo modo autem eum magnificum praedicabant, si magnum illud factum de Pauli conuersione ipse non fecerat, et quo pacto ipse fecerat, si uolentem credere ex nolente ipse non fecerat? Nempe manifestum est ex illis duodecim sententiis, quas pertinere ad catholicam fidem negare non sineris, non solum omnibus uerum etiam singulis id confici, ut confiteamur gratia dei praeueniri hominum uoluntcim esse uerum negas, quarum propterea commendo etiam numerum, ut facilius memoriae mandentur distinctiusque teneantur, non te pigeat rescribere, ut sciam et ea, quam mihi dominus dederit. facultate respondeam. ego enim haereticum quidem Pelagianum te esse non credo, sed ita te esse nolo, ut nihil illius ad te transeat uel in te relinquatur erroris. Sed inter haec duodecim reperes torte aliquid. quort negandum uel dubitandum putes et unde nos operosius
Abbreviated transcription (Latin):
trio eẽ: uł in lege atq docꝰtrina. Et usq
adeo fẽ erimus graues corde. ut de grã dĩ
mimo adu̾sus grãm dĩ eã pelagianã senten¬
tiã teneamus: quã pectore quidẽ ficto. sed
tam̃ catholicos iudices timens. pelagi ipse
damnauit. E quomͦ inquies respondebit᷑:
orando dõ suꝑiꝰ egimꝰ. sit complectam᷑: ut
hoc m̃ti nr̃e nulla subtrahat obliuionis
irreptio. nulla calliditas argum̃tationis
extorqueat: Si enĩ qd scriptũ eͣ a dño gͥs¬
sus hominis dirigunt᷑. ⁊ uiã eiꝰ uolet.⁊
p̃parat᷑ uoluntas a dño. ⁊ ds̃ eͣ enĩ qͥ oꝑa¬

Expanded text:
trio esse uel in lege atque doctrina. et usque trio esse uel in lege atque doctrina. et usque adeo, frater. erimus graues corde, ut de gratia dei, immo aduersus gratiam dei eam Pelagianam sententiam teneamus, quam pectore quidem ficto sed tamen catholicos iudices timens Pelagius ipse damnauit! Et quo modo, inquies, respondebitur? orando deo superius egimus, sic amplectamur, ut hoc menti nostrae nulla subtrahat obliuionis inreptio. nulla calliditas argumentationis extorqueat? si enim, quod scriptum est: A domino gressus hominis diriguntur et uiam eius uolet et: Praeparatur uoluntas a do
Abbreviated transcription (Latin):
at uoluntate. Si enĩ lateret eũ inqͥs doc¬
trina dĩ. ñ dirigerent᷑ gressus eiꝰ: quib
directis uellet uiã dĩ. Ac ꝑ hoc si tantum
putas a dño gressus hominis dirigi. ad eli¬
gendã uiã dĩ: quia sine doctrina dĩ ñ ei
potest in notescere uitas. cui ꝓpͥa uolunta¬
te consentiat. Cui si consentit᷑ inquis qd in
eiꝰ libero arbitrio constitutũ ẽ. recte: dicn¬
tur ĩttiq. ab illo dirigi gressus ut eiꝰ: ut
uiã eiꝰ uelit. cuiꝰ doctrinã suasione p̃ceden¬
te. subsequente consensione secꝰtat᷑. Qdͣ lib̃¬
tate naturali si uult facit. si ñ uult ñ fa¬
cit: ꝓ eo qd̾ fecerit p̃miũ uł supplicuĩ recep¬
turus. Nlec ẽ illa pelagianoꝵ male diffamata
meritoq reꝓbata. ⁊ ab ipso etiã plelagio ti¬
m̃te damnari. in orientaliũ ep̃oꝵ iudicio
damnata sententia: qua dicunt gram dĩ
ñ ad singulos acꝰtus dari. s in libero arbu¬

Expanded text:
at uoluntate. \'si enim lateret eum\\ inquis, \'docat uoluntate. \'si enim lateret eum\\ inquis, \'doctrina dei. non dirigerentur gressus eius, quibus directis uellet uiam dei\\ ac per hoc sic tantum putas a domino gressus hominis dirigi ad eligendam uiam dei. quia sine doctrina dei non ei potest innotescere ueritas, cui propria uoluntate consentiat. \'cui si consentit\'. inquis, \'quod in eius libero arbitrio constitutum est, recte utique dicuntur ab illo dirigi gressus eius, ut uiam eius uelit, cuius doctrinam suasione praecedente subsequente consensione sectatur, quod libertate naturali, si uult, facit, si non uult, non facit pro eo, quod fecerit, praemium uel supplicium recepturus . haec est illa Pelagianorum male diffamata meritoque reprobata et ab ipso etiam Pelagio timente damnari in orientalium episcoporum iudicio damnata sententia, qua dicunt gratiam dei non ad singulos actus dari, sed in libero arbi
Abbreviated transcription (Latin):
discet aut tenebit. aut ambulabit:
aut aliquid huiꝰmodi. qd̃ posses dicere. a
dño quidẽ dari. s homini iã uolenti.
Ut scilicet beneficiũ dĩ quo gressus ho¬
minis dirigit ut eiꝰ uiã discat teneat
gradiat᷑. sua homo uoluntate pͣcedat
⁊ hoc dĩ donũ. p̃cedente. sua uoluntate
mereatur. S idõ dix̃ a dño g̾ssus hoĩs di¬
rigunt᷑ ⁊ uiã eiꝰ uolet. ut intelligerem᷑
ipsã uoluntatẽ bonã quã incipunꝰ uel¬
le credere. qmͣ dĩ uia quide nͥ fides rec¬
ta. illiꝰ ẽẽ donũ: qui g̾ssus nr̃os ꝓpt̾ea di¬
rigit pͥmitꝰ ut uelimus. Non enĩ ait
scriptura. adõ g̾ssus hominis dirigunt᷑
quia uiã eiꝰ uoluit: s dirigunt᷑ inquit
⁊ uolet. Non gͥ quia uoluit dirigunt᷑.
s qr dirigunt᷑ uolet. Hic tu rursus for¬
tasse dicturus es. hoc fieri a dño dum
doctrina eiꝰ legit᷑ uł audit᷑. si homo ue¬
ritati quã legit uł audit. sua consenti¬

Expanded text:
discet\' aut \'tenebit aut \'ambulabit\' discet\' aut \'tenebit aut \'ambulabit\' aut aliquid huius modi, quod posses dicere a domino quidem dari sed homini iam uolenti. ut scilicet beneficium dei, quo gressus hominis dirigit, ut eius uiam discat, teneat, gradiatur, sua homo uoluntate praecedat et hoc dei donum praecedente sua uoluntate mereatur. sed ideo dixit: A domino gressus hominis diriguntur et uiam eius uolet, ut intellegeremus ipsam uoluntatem bonam. qua incipimus uelle credere — quoniam dei uia quid est nisi fides recta? —. illius esse donum, qui gressus nostros propterea dirigit primitus, ut uelimus. non enim ait scriptura: \'A domino gressus hominis diriguntur, quia uiam eius uoluit\', sed: Diriguntur, inquit, et uolet. non igitur, quia uoluit, diriguntur, sed. quia diriguntur, uolet. Hic tu rursus fortasse dicturus es hoc fieri a domino, dum doctrina eius legitur uel auditur, si homo ueritati, quam legit uel audit, sua consenti
Abbreviated transcription (Latin):
ut eos fideles faciat ñ rogare. eoqd ñ
sint ista diuinȩ miserationis beneficia.
s humanȩ officia uoluntatis. Et homo ĩ
cartaginensi eruditꝰ eccłia. etiã beatissi¬
mi cypriani librũ de dnĩca oratione cõ¬
denina. Quã docꝰtor ille cũ exponeret:e¬
a petenda eẽ ostendit a dõ patre. quȩ
tu dicis ẽẽ homini ab homine. hoc ẽ a se
ipso sꝑanda. Qd si de p̃cib eccłig. ⁊ de mar¬
tyre cypriano parũ putas eẽ qd dixi. ad¬
dixit. Oramꝰ ad dm̃. ut nichil faciatis
mali. Neq enĩ dicꝰturus es nichil malie¬
um facere qui ñ credit in xp̃m: aut qͥ
fidẽ deserit. xp̃i. Ac ꝑ hoc qui dic̃ ne qͥd
faciatis mali: nec ista uult fieri. Satis¬
q illi ñ ẽ p̃ciꝑe. s confitet᷑ se dm̃ roga¬
re ne fiant: sciens hominis uoluntatẽ
ab ipso corrigi ac dirigi. ut ista ñ faci¬
at. d dño enĩ gressus hominis dirigen¬
tur. ⁊ uiã eiꝰ uolet. Non dix̃. ⁊ uiã eius

Expanded text:
ut eos fideles faciat, non rogare eo, quod non ut eos fideles faciat, non rogare eo, quod non sint ista diuinae miserationis beneficia sed humanae officia uoluntatis, et homo in Carthaginensi eruditus ecclesia etiam beatissimi Cypriani librum de dominica oratione condemna, quam doctor ille cum exponeret, ea petenda esse ostendit a deo patre, quae tu dicis esse homini ab homine, hoc est a se ipso. Quod si de precibus ecclesiae et de martyre Cypriano parum putas esse quod dixi, audixit: Oramus ad deum, ne quid faciatis mali. neque enim dicturus es nihil mali eum facere, qui non credit in Christum aut qui fidem deserit Christi. ac per hoc, qui dicit: Ne quid faciatis mali, nec ista uult fieri satisque illi non est praecipere, sed confitetur se deum rogare, ne fiant, sciens hominis uoluntatem ab ipso corrigi ac dirigi, ut ista non faciat. a domino enim gressus hominis diriguntur et uiam eius uolet. non dixit: \'Et uiam eius
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ in uob̃ oꝑatur ⁊ uelle respondes ꝑ legẽ
suam. ꝑ seripturas suas. dm̃ oꝑari ut uelimꝰ.
qua ut legimꝰ ił audimus. S eis consenti¬
re uł ñ consentire ita nr̃mẽ: ut si ueli¬
mꝰ fiat. si aũ noli̾mus. nichil in nob̃ oꝑati¬
onẽ dĩ ualere faciamꝰ. Oꝑatur quippe. ille
dicis quantũ in ipso ẽ. ut uelimus. dum
nob̃ fiunt nota eiꝰ eloquia: s si eis acqui¬
escere uolumus. nos ut oꝑatio eiꝰ nichil
in nob̃ ꝓsit efficimus. Quȩ si dicis orati
orare ut credant. s eis tantũ modo p̃di¬
care. Exerce contra orationes eccłiȩ. dis¬
putationes tuas. Et qnͣ audis sacerdotẽ
dĩ ad altare dĩ exortantẽ popłm dĩ. ora¬
re ꝓ incredulis. ut eos ds̃ conu̾tat ad fi¬
dẽ. ⁊ ꝓ cathecuminis ut eis desiderium
regenerationis inspiret. ⁊ ꝓfidelib ut
in eo qd ẽẽ ceꝑunt. eiꝰ munere ꝑseue¬
rent. subsanna pias uoces. ⁊ dic te non
facere. qd̾ ortatur: id ẽ. dm̃ ꝓ infidelib

Expanded text:
s in nobis operatur et uelle?\'respondes per legem suam. per scripturas suas deum operari. ut uelimus, quas uel legimus uel audimus: sed eis consentire uel non consentire ita nostrum est. ut, si uelimus, fiat, si autem nolimus. nihil in nobis operationem dei ualere faciamus. operatur quippe ille, dicis, quantum in ipso est. ut uelimus, dum nobis nota fiunt eius eloquia; sed si eis adquiescere nolumus, nos, ut operatio eius nihil in nobis prosit, efficimus. quae si dicis, profeorare, ut credant, sed eis tantum modo praedicare. exerce contra orationes ecclesiae disputationes tuas et, quando audis sacerdotem dei ad altare dei exhortantem populum dei orare pro incredulis, ut eos deus conuertat ad fidem, et pro catechumenis, ut eis desiderium regenerationis inspiret, et pro fidelibus, ut in eo, quod esse coeperunt, eius munere perseuerent, subsanna pias uoces et dic te non facere, quod hortatur, id est deum pro infidelibus,
Abbreviated transcription (Latin):
in celo & in t̾ra. diligent̃ attende:⁊
obedient̃ intellige. Profecto docebit
te orare ꝓ infidelib inimicis eccłie: se¬
cundũ p̃ceptũ dñi dicentis. Orate ꝓ
inimicis urĩs. Et hoc orare: ut fiat uo¬
luttas dĩ sic̃ in eis qui iã fideles ft. ⁊ por¬
tant imaguiẽ cȩlestis hominis. ⁊ ꝓpt̾ea
cȩli nomine digni sunt: ita ⁊ in eis qͥ ꝑ
infidelitatẽ ñ nͥ imaginẽ t̾reni hoĩs
portant. ⁊ ob hoc tͣra merito nuncupã¬
tur. Nempe isti ꝓ quib inunicis dñis nos
uissit orare. ⁊ głosissimus martyr eͣx po¬
suit qđ in oratione dicimꝰ fiat uolun¬
tas tua. sic̃ in celo ⁊ in t̾ra. ut ipsis
etiã poscamus fidẽ. quã fideles hñt:
nempe gͦ isti xpĩanȩ pietatis inimi¬
ei. legẽ dĩ atq doctrinã qua xp̃i p̃
dicatur fides. ict omĩno audire no¬
lunt. uł ad hoc audiunt. siue etiã le¬
gunt. ut irrideant uł detestentur.
⁊ quanta possunt contradictione blas¬

Expanded text:
in caelo et in terra, diligenter adtende et in caelo et in terra, diligenter adtende et oboedienter intellege; profecto docebit te orare pro infidelibus inimicis ecclesiae secundum praeceptum domini dicentis: Orate pro inimicis uestris et hoc orare, ut fiat uoluntas dei sicut in eis, qui iam fideles tant imaginem coelestis hominis, et propterea coeli nomine digni sunt; ita et in eis qui per infidelitatem nonnisi imaginem terreni hominis portant , et ob hoc terra merito nuncupantur. Nempe isti, pro quibus inimicis Dominus nos jussit orare, et gloriosissimus martyr sic exposuit quod in oratione dicimus, Fiat voluntas tua, sicut in coelo, et in terra, ut ipsis etiam poscamus fidem quam fideles habent: nempe ergo isti christianae pietatis inimici, legem Dei atque doctrinam qua Christi praedicatur fides, vel omnino audire nolunt, vel ad hoc audiunt sive etiam legunt ut irrideant et detestentur, et quanta possunt contradictione blas
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ ds̃ hominis uoluntatẽ. ut tantũmͦ
lege suã atq docꝰtrinã libero eiꝰ adhib̾et
arbitrio. nec uocatione illa alta atq se¬
creta. sic eiꝰ ageret sensũ ut eidẽ legi
atq doctrinȩ accõmodaret assensum.
ꝓcul dubio eã legere uł intelligere legen¬
do. uł etiã exponere ac p̃dicare sufficeret.
nec opus eẽt orare. ut ds̃ ad fidem suam
ifideliũ corda conu̾teret. ⁊ conu̾sis ꝓ¬
ficientẽ ꝑseuerantiã eiusdẽ sue gr̃e
largitate donaret. Si gͦ hȩc a dño pos¬
cenda eẽ ñ renuis. quid restat fã ui¬
talis. nͥ ut ab illo ea donari fatearis:
a quo poscenda eẽ consentis: Si aut̃
ab illo negas ñ poscere ista debere.
eidẽ doctrine ipsius contradicis: qr
⁊ hoc in ea didicimus ut ab illo ista
poscamus. Orationẽ dñicã nosti: nec
te dubito dõ dicere pat̃ nr̃ qui es in
celis. ⁊ cet̾a. Lege expositorẽ eiꝰ beatissi¬
mũ cyprianũ. ⁊ quẽ adinodũ ex posu¬
erit qd ibi dr̃. fiat uoluntas tua sic̃

Expanded text:
retur deus hominis uoluntatem, ut tantum modo legem suam atque doctrinam libero eius adhiberet arbitrio nec uocatione illa alta atque secreta sic eius ageret sensum, ut eidem legi atque doctrinae accommodaret adsensum, procul dubio eam legere uel intellegere legendo uel etiam exponere ac praedicare sufficeret nec opus esset orare. ut deus ad fidem suam infidelium corda conuerteret et conuersis proficientem perseuerantiam eiusdem suae gratiae largitate donaret. si ergo haec a domino poscenda esse non rennuis, quid restat, frater Vitalis, nisi ut ab illo ea donari fatearis, a quo poscenda esse consentis? si autem negas ab illo nos poscere ista debere. eidem doctrinae ipsius contra dicis, quia et hoc in ea didicimus, ut ab illo ista poscamus. Orationem dominicam nosti nec te dubito deo dicere: Pater noster. qui es in caelis, et cetera. lege expositorem eius beatissimum Cyprianum et, quem ad modum exposuerit, quod ibi dicitur: Fiat uoluntas tua sicut
Abbreviated transcription (Latin):
aelib dm̃ rogariut credant. qm̃ dõ donat ⁊
fidẽ. lao ꝑ eis qui crediderint dõ grãs agi:. qm̃
donat .⁊ fidẽ. Quã obrẽ. ut hunc ad te ser¬
monẽ aliquando concludã. si negas oran.¬
dũ eẽ ut qui nolunt crecłe uelint erede.
si negas agendas eẽ dõ gr̃as qñũ crele re
uoluerunt qui nolebant crełe. alitr de¬
eu agenũ e. ut sic erres: au si errare ꝑ¬
sisltis. ne mittas alios merrorẽ. Siau qued
de te magis eredo sentis atꝙ consentis ora¬
re nos dm̃ debere ac solere ꝓ nolentib
at ei cedant eãq secꝰtent᷑. si sentis atꝙ. ed̃¬
sentis. deb̾e nos etiã dõ agere gr̃as ac so¬
lere ꝓtalib. qd ad fidẽ eiꝰ doctrinãꝙ cõ¬
usi uolentes ex nolentib funt. oportet
sine dubitatione fatearis uoluntades ho¬
minũ dĩ grã p̃ueniri: ⁊ ut bonũ uelint
homines qs nolebant. dm̃ facere qui rogiꝰ¬
tur ut faciat. ⁊ cui nos nouimꝰ agere grãs.

Expanded text:
delibus Deum rogari ut credant, quoniam Deus donat et delibus Deum rogari ut credant, quoniam Deus donat et fidem; ideo pro eis, qui crediderint, deo gratias agi, quoniam donat et fidem. Quam ob rem, ut hunc ad te sermonem aliquando concludam, si negas orandum esse, ut, qui nolunt credere, uelint credere, si negas agendas esse deo gratias, quoniam credere uoluerunt. qui nolebant credere, aliter tecum agendum est, ut non sic erres aut, si errare persistis, ne mittas alios in errorem. si autem, quod de te magis credo, sentis atque consentis orare nos deum debere ac solere pro nolentibut ei cedant eamque sectentur. si sentis atque consentis debere nos etiam deo agere gratias ac solere pro talibus, quod ad eius fidem doctrinamque conuersi uolentes ex nolentibus fiunt, oportet sine dubitatione fatearis uoluntates hominum dei gratia praeueniri et, ut bonum uelint homines. quod nolebant, deum facere. qui rogatur, ut faciat, et cui nos nouimus agere gratias
Abbreviated transcription (Latin):
psienĩ quom uuoeabt̃. in quẽ ñ credidert̃:
ũ ui factũ fuerit qd̾ orat᷑. ei qui fecit agun¬
tur gr̃ȩ. ⁊ ꝓ eis. ⁊ ab eis. De orationib aũ iã
fideliũ. quas pͥse ⁊. ꝓ aliis fidelib faciunt. ut
ꝑficiant in eo qd̾ cxperunt ẽẽ. ⁊ de grarũ ac¬
tionib qr. ꝓficiunt. confligendũ tecũ ẽẽ ñ
puto. contra pelagianos ẽ iste. conflctꝰ. tibi
nob̾q cõmunis. Iui qͥppe oĩa ad fidelẽ piãq
uitã hominũ ꝑtinentia. ita tribuunt libero
uoluntatis arbitrio. ut habendda ex nob̃. ñ a
dño putent ẽẽ poscenda. Tu aũ si ea q̃ de te
audio uera st̃. miciũ fidĩ uͥ ẽ etiã iniciũ bo¬
ns hoc ẽ pe uoluntatis. ñ uis ẽẽ donũ dĩ. s ex
nob nos habere contendis. ut credere incipia¬
mus. etã aũ religiose iutȩ bona dm̃ ꝑ gr̃am
suã iã ex fide petentib querentib. pulsan¬
tib donare consentis. nec attendis. idõ ꝓ infi¬

Expanded text:
ipsi enim quo mod inuocabunt, in quem non crediderunt ? ipsi enim quo mod inuocabunt, in quem non crediderunt ? cum uero factum fuerit, quod oratur, ei, qui fecit, aguntur gratiae et pro eis et ab eis. de orationibus autem iam fidelium, quas et pro se et pro aliis fidelibus faciunt, ut proficiant in eo, quod esse coeperunt, et de gratiarum actionibus, quia proficiunt, confligendum tecum esse non puto; contra Pelagianos est iste conflictus tibi nobisque communis. illi quippe omnia ad fidelem piamque uitam hominum pertinentia ita tribuunt libero uoluntatis arbitrio, ut habenda ex nobis. non a domino putent esse poscenda; tu autem, si ea, quae de te audio, uera sunt, initium fidei, ubi est etiam initium bonae, hoc est piae uoluntatis, non uis esse donum dei, sed ex nobmus; caetera autem religiosae vitae bona Deum per gratiam suam jam ex fide petentibus, quaerentibus, pulsantibus, donare consentis. Nec attendis ideo pro infi
Abbreviated transcription (Latin):
iħm xp̃m in ipsũ. ⁊ electi in ipso ante mũ
constitionẽ. S idõ ds̃ ꝑ orͣoes credentiũ
dũ credentes crede facit. ut ostendat qr
ose facit. Neno enĩ ẽ tã imꝑitꝰ. tã carna¬
Q tã tardus ingenio: qui ñ uideat dm̃ fa¬
are. qđ rogare se p̃cepit. ut faciat. heen
Ala testimonia diuina q̃ cõmemorare. lon¬
Qũ ẽ. ostendunt dm̃ gra sua auferre. infi¬
celib: cor lapideũ. ⁊ p̾uenire in hominib
honariĩ merita uoluntatũ. Ita ut uoluntas
autecedentẽ grãm p̃paret᷑: ñ ut gr̃a meri¬
to uoluntatis antecedente donet᷑ hoc ⁊ gr̃a¬
rũ actio indicat qd̾ oratio. Oratio ꝓ infideli¬
u. gr̃arũ actio ꝓ fidelib. Qui enĩ ẽ orandus
it faciat: illi ẽ actio gr̃arũ reddenda eum
recerit Isnde idem dicit apłs ad ephesios. Pu.¬
si ⁊ adu̾si conu̾tunt᷑ ad dm̃: ⁊ uelle incipiunt.
I nolehant ⁊ habere fidẽ ꝗͣ ñ habebantd
u siat in eis orat᷑ ꝓeis: quãius ñ oret᷑ ab eis.

Expanded text:
istum in ipsum et electi in ipso ante mundi constitutionem. sed ideo deus per orationes credentium nondum credentes credere facit, ut ostendat, quia ipse facit; nemo est enim tam inperitus, tam carnalis, tam tardus ingenio, qui non uideat deum facere, quod rogari se praecipit ut faciat. 2 Haec et alia testimonia diuina, quae commemorare longum est, ostendunt deum gratia sua auferre infidelibus cor lapideum et praeuenire in hominibus bonarum merita noluntatum, ita ut uoluntas per antecedentem gratiam praeparetur, non ut gratia merito uoluntatis antecedente donetur. hoc et gratiarum actio indicat, quod oratio, oratio pro infidelibus, gratiarum actio pro fidelibus. qui enim est orandus, ut faciat, illi est actio gratiarum reddenda. cum fecerit. unde idem dicit apostolus ad Ephesios: Prorsi et aduersi, conuertuntur ad deum et uelle incipiunt. quod nolebant, et habere fidem, quam non habebant. quod ut fiat in eis, oratur pro eis, quamuis non oretur ab eis:
Abbreviated transcription (Latin):
etiã apud uos. Ut eruam᷑ ab iquis ⁊ malis
hominib : ñ enĩ omĩũ ẽ fides. Quomͦ curre¬
ret ⁊ głificaret᷑ u̾bum dĩ. nͥ ad fidẽ conu̾sis
eis quib p̃dicaret᷑ : qnͣquide̾ iã credentibũs
dic̃. quẽadmodũ ⁊ apud uos: Scit certe. hoc
ab illo fieri. quẽ uult rogari ut hoc faciat:
etiã ut eruat᷑ ab iniquis ⁊ malis hominib
qui ꝓfecꝰto ⁊ illis orantib ñ erant creditu¬
ri. Propt̾ qđ addidit. Nͣ enĩ omiũ ẽ fides.
T ãquã diceret. Non enĩ apud om̃s. etiã uobis
orantib glorificabit᷑ u̾bũ dĩ. Eͥa ipsi utiq¬

Expanded text:
malis hominibus; non enim omnium est fides. quo modo curreret et glorificaretur uerbum dei nisi ad fidem conuersis eis. quibus praedicaretur, quando quidem iam credentibus dicit: Quem ad modum et apud uos? scit certe hoc ab illo fieri, quem uult rogari, ut hoc faciat, etiam ut eruatur ab iniquis et malis hominibus. qui profecto et illis orantibus non erant credituri. propter quod addidit: Non enim omnium est fides, tamquam diceret: \'X on enim apud omnes etiam uobis orantib
Abbreviated transcription (Latin):
eũ quib dat grãm. cũ gr̾as ei ñ immerito
agamꝰ. de his quib ñ ei credentib ⁊ eiꝰ doc¬
trinã uoluntate impia ꝑsequentib. mis¬
cđ̃iam p̃rogauit. eosq ad seipsũ omĩpoten¬
tissima facilitate conu̾tit. ⁊ uolentes ex
nolentib fecit: Itquid ei inde gr̃as agi¬
mus. si hoc ipse nͣ fecit: Itquid tantoma¬
gis eũ magnificamus. quantomagis nolebañ
credere quos credidisse gaudemus : si graͣ
diuina uoluntas in meluis ñ mutat᷑ huma¬
na Apl̃s paulus erã inquit ignotus facie
ȩccłiis iudeȩ quȩ sunt in xp̃o. Tantũ aũ au¬
diebant. quia qui aliqñ nos ꝑsequebat᷑. nc̃
ȩuangłat fidẽ quã aliqͣn uastabat. E in
me magnificabant dm̃. Ipsũ etiã u̾bũ qd̾¬

Expanded text:
eum, quibus det gratiam. cum gratias ei non inmerito eum, quibus det gratiam. cum gratias ei non inmerito agamus de his, quibtrinam voluntate impia persequentibus, misericordiam praerogavit, eosque ad seipsum omnipotentissima facilitate convertit, ac volentes ex nolentibus fecit? Utquid ei inde gratias agimus, si hoc ipse non fecit? Utquid tanto magis eum magnificamus, quanto magis nolebant credere, quos credidisse gaudemus, si gratia divina voluntas in melius non mutatur humana? Apostolus Paulus, Eram, inquit, ignotus facie Ecclesiis Judaeae, quae sunt in Christo; tantum autem audiebant quia qui aliquando nos persequebatur, nunc evangelizat fidem quam aliquando vastabat; et in me magnificabant Deum . Ut
Abbreviated transcription (Latin):
ista st̃ uidicandi. Totusq ille de mortali¬
o ẽ. ut sciamꝰ bonis fidelib gratulandũ
tionib auferunt᷑. deinceps in beatissima
securitate. mansuri. S qm̃ hoc falsũ ñ ẽ
⁊ sine dubitatione felices st̃ mortui qui
in dũo moriuntur. ridendus ⁊ execrandus
est error: quo putat᷑ qd̾ homines scđm su¬
as futuras quȩ morientiũ ñ sunt futurȩ
uidicandi st̃ uoluntates. Quomͦ dicunt᷑ ne¬
gare liberũ uoluntatis arbitriũ. qͥ confi¬
tent᷑ omnẽ hominẽ quisqͥs suo corde cre¬
dit indm̃. ñ nͥ sua lib̾a credere uoluntate.
cũ potiꝰ isli obpugnent lib̾ũ arbitriũ. qui
obpugnant dĩ grãm. qua uere ad bona eli¬
dño. anͥ ñ potiꝰ ꝑ occultã inspirationẽ gr̃s¬
dĩ. qnͣquidẽ ꝓ eis qui eidẽ doctrinȩ contͣ¬
dicentes nolunt ei credere. ipsũ dm̃ fide
recꝰta rogamꝰ ut uelint: Quomͦ ds̃ ex¬
pectat uoluntates hominũ. ut p̃ueniañ

Expanded text:
ista sunt iudicandi, totusque ille de mortaliista sunt iudicandi, totusque ille de mortalio est, ut sciamus bonis fidelibus gratulandum tionibus auferuntur deinceps in beatissima securitate mansuri. sed quoniam hoc falsum non est et sine dubitatione felices sunt mortui, qui in domino moriuntur, ridendas et execrandus est error, quo putatur, quod homines secundum suas futuras, quae monentium non sunt futurae. iudicandi sunt uoluntates. Quo modo dicuntur negare liberum uoluntatis arbitrium. qui confitentur omnem hominem, quisquis suo corde credit in deum, non nisi sua libera credere uoluntate, cum potius illi oppugnent arbitrium liberum, qui oppugnant dei gratiam, qua uere ad bona elidomino, ac non potius per occultam inspirationem grdo quidem pro eis, qui eidem doctrinae contradicentes nolunt ei credere, ipsum deum fide recta rogamus. ut uelint? Quo modo deus expectat uoluntates hominum, ut praeueniant
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dari. quibdã morituris pariuilis dĩ
grã dari. qr eoꝵ futuras p̃uidet uolun¬
pore. unusquisq recipiat. siuie bonũ suie
luntates suas futuras homines iudicantur.
quas habituri fuisse dicunt᷑ si diutuis tene¬
rent᷑ in carne. cũ dicat scriptura. felices
mortui qui in dño moriunt᷑. Quoꝵ sine.
dubio certa. ⁊ secura felicitas ñ ẽ. si ⁊ ea quȩ
ñ egerunt. s acꝰturi fuerant si ẽẽt eis hec
uita plixior udicabit ds̃. nullũq accipit.
bñficiũ. qui rapitur ne malicia mutet ĩ¬
tellectũ eiꝰ. qr ⁊ ꝓ ipsa malicia ciu forsitan
imminenti subtractus ẽ. penas luit. nec gau¬
dendũ ẽ. de his quos in fine recꝰta ⁊ bona
uita nouimus ẽẽ defunctos. ne scđm aliqͣ
scelera iudicentur. quȩ fuerant si uiu̾ent
fortasse. facturi. uł dolendi uł detestandi
st̃ hi qui uitã istã in infidelitate ac ꝑditis
morib finiert̃: qr forte si uiuerent acturi
fuerant penitentiã. pieq uicturi. ⁊ scdm

Expanded text:
non dari, quibusdam morituris parvulis Dei gratia dari, quia eorum futuras praevidet volunpore, unusquisque recipiat sive bonum sive voluntates suas futuras homines judicantur, quas habituri fuisse dicuntur, si diutius tenerentur in carne; cum dicat Scriptura, Felices mortui qui in Domino moriuntur ? quorum sine dubio certa et secura felicitas non est, si et ea quae non egerunt, sed acturi fuerant, si esset eis haec vita prolixior, judicabit Deus: nullumque accipit beneficium, qui rapitur, ne malitia mutet intellectum eius. quia et pro ipsa malitia, cui forsitan imminenti subtractus est, poenas luit, nec gaudendum est de his, quos in fide recta et uita bona nouimus esse defunctos. ne secundum aliqua scelera iudicentur, quae fuerant, si uiuerent, fortasse facturi, nec dolendi uel detestandi sunt hi, qui uitam istam in infidelitate ac perditis moribus finierunt, quia forte, si uiuerent, acturi fuerant paenitentiam pieque uicturi et secundum
Abbreviated transcription (Latin):
ñ opus legis ostendentis peccatũ. nec a pec¬
cato uiuificantis. Nã ille magnꝰ gr̃e p̃dicator.
peccatũ inquit ñ cognoui. nͥ ꝑ legẽ. Et si da¬
ta ee̾t inquit lex quȩ posset uiuificare: omĩ¬
no ex lege eẽt iusticia. Opus ẽ hoc gre. Quã
qui accipiunt. docꝰtrinȩ. salutaris scriptura

Expanded text:
non opus legis ostendentis peccatum, nec a pecnon opus legis ostendentis peccatum, nec a peccato vivificantis. Nam ille magnus gratiae praedicator, Peccatum, inquit, non cognovi, nisi per legem : et, Si data esset, inquit, lex quae posset vivificare, omnino ex lege esset justitia . Opus est hoc gratiae, quam qui accipiunt, doctrin
Abbreviated transcription (Latin):
cere utiq dõ ñ hominib nichil sic agit
hic pͥnceps. quã ut ñ credat᷑ in dm̃. nec
ad mediatorẽ a quo soluunt᷑ oꝑa eiꝰ cre¬
dendo ueniat᷑. S ipse mediator intrat
in domũ fortis. id est in hoc scłm morta¬
liũ sub potestate diaboli. quantũ ad ip¬
sũ ꝑtinet constitutũ. De ipso qͥppe scrip¬
tũ ẽ. qđ potestate̾ habeat mortis. Intrat
in domũ fortis. id: in suo dñatu habentis
genus humanũ. Et̃ pͥus alligat eũ. idest
eiꝰ coheroet ⁊ cohibet potestatẽ: potesta¬
tis suȩ fortiorib uinculis. Et sic eripit
uasa eiꝰ. quecũq p̃destinauit eriꝑe. arbi¬
triũ eoꝵ ab eiꝰ potestate lib̾ans: ut illo ñ
impediente. credant in istũ lib̾a uolun¬
tate. ꝓ inde hoc opus ẽ gr̃e. ñ naturȩ.
Opus ẽ inquã gr̃e. quã nobis attulit sołs
adã: ñ naturȩ quã totã ꝑdidit in semet.¬
peccatũ ⁊ uiuificantis mortuũ peccatorẽ.

Expanded text:
cere Deo , non hominibus; nihil sic agit cere Deo , non hominibus; nihil sic agit hic princeps, quam ut non credatur in Deum, nec ad Mediatorem, a quo solvuntur opera ejus, credendo veniatur. 11. Sed ipse Mediator intrat in domum fortis , id est in hoc saeculum mortalium sub potestate diaboli, quantum ad ipsum pertinet, constitutum; de ipso quippe scriptum est, quod potestatem habeat mortis . Intrat in domum fortis, id est, in suo dominatu habentis genus humanum; et prius alligat eum, id est, ejus coercet et cohibet potestatem, potestatis suae fortioribus vinculis; et sic eripit vasa ejus, quaecumque praedestinavit eripere, arbitrium eorum ab ejus potestate liberans, ut illo non impediente credant in istum libera voluntate. Proinde hoc opus est gratiae, non naturae. Opus est, inquam, gratiae, quam nobis attulit secundus Adam; non naturae, quam totam perdidit in semetpeccatum, et vivificantis mortuum peccatorem;
Abbreviated transcription (Latin):
Princeps iste rector tenebraꝵ. id ẽ diabo¬
lus diffidentiȩ filioꝵ. regens eos ad arhi¬
triũ suũ. qđ nec ipse ht̃ lib̾um ad bene¬
faciendũ. s ad maximã maliuolentiam
pena sui sceleris obduratũ. Unde nemo
sane fidĩ credit ac dicit. hos apostatas
angelos ad pͥstinã pietatẽ correcta ali¬
quando uoluntate conũti. Quid gͦ oꝑa¬
tur hȩc potestas in filiis diffidentie. ni¬
si oꝑa sua mala: & in pͥmis maxime qͥ
ipsã diffidentiã ⁊ infidelitatẽ. qua sunt
inimici fidiͣ. ꝑ quã scit eos posse munda¬
ri. posse sanari. posse ꝑfectissime liberos
qd eis uehem̃ter inuidet in ȩt̾nitate re¬
nare: Itaq aliquos eoꝵ ꝑ quos amplius
deciꝑe affectat. sinit habere ñ nulla ue¬
lut oꝑa bona. in quib laudãt᷑ ꝑ quasq
gentes. p̃cipueq in gente romana. qui
sima scriptura dic̃. om̃e qd̾ ñ ẽ ex fidde
peccatũ ẽ. ⁊ sine fide impossibile ẽ pla¬

Expanded text:
princeps iste rector tenebrarum, id est diaboprinceps iste rector tenebrarum, id est diabolus diffidentiae filiorum regens eos ad arbitrium suum, quod nec ipse habet liberum ad benefaciendum sed ad maximam maliuolentiam poena sui sceleris obduratum. unde nemo sanae fidei credit aut dicit hos apostatas angelos ad pristinam pietatem correcta aliquando uoluntate conuerti. quid ergo operatur haec potestas in filiis diffidentiae nisi opera sua mala et in primis maximeque ipsam diffidentiam et infidelitatem, qua sunt inimici fidei, per quam scit eos posse mundari, posse sanari, posse perfectissime liberos, quod eis uehementer inuidet, in aeternitate regnare? itaque aliquos eorum, per quos amplius decilut opera bona, in quibus laudantur per quasque gentes, praecipueque in gente Romana, qui sima Scriptura dicit: Omne quod non est ex fide, peccatum est . Et: Sine fide impossibile
Abbreviated transcription (Latin):
arbitriũ ñ stantes. s inde cadentes. fae¬
tꝙ sunt tenebre:. son te ista doceo: s quȩ
nosti ut recorderis ammoneo. Huic gͥ
potestati tenebraꝵ ꝑ illiꝰ ruiã cũ ho¬
mini pͥmo ab ea potestate p̃uaricatio
ꝑsuasa ẽ. ⁊ in quo omͣs cecidimus. subiec¬
tũ ẽ genus humanũ. ꝓpt̃ qd̾ de hac po¬
testate tenebraꝵ eruunt᷑. ⁊ paruuli. eũ
regenerant᷑ in xp̃o. Neq hoc apparet in
eoꝵ arbitrio lib̾ato. nͥ cũ ad annos ꝑuene¬
rint ratione utentis etatis. habentes cõ¬
sentientẽ docꝰtrinȩ salutari in qua nu¬
triti st̃. uoluntatẽ: ⁊ in ea finientes uitã
istã. si elecꝰti st᷑ in xp̃o ante constitutio¬
nẽ mundi. ut eẽnt scĩ ⁊ immaculati ĩ¬
conspectu eiꝰ in caritate: p̃destinati in
adoptionẽ filioꝵ. łlec aũ potestas tene¬
braꝵ. id: diabolus qui drͣ etiã pͥnceps
potestatis aeris. oꝑat᷑ in filiis diffidentiȩ:

Expanded text:
arbitrium non stantes , sed inde cadentes, facarbitrium non stantes , sed inde cadentes, facti sunt tenebrae? Non te ista doceo, sed quae nosti ut recorderis admoneo. Huic igitur potestati tenebrarum, per illius ruinam, cui primo homini ab ea potestate praevaricatio persuasa est, et in quo omnes cecidimus, subjectum est genus humanum: propter quod de hac potestate tenebrarum eruuntur et parvuli, cum regenerantur in Christo. Neque hoc apparet in eorum arbitrio liberato, nisi cum ad annos pervenerint ratione utentis aetatis, habentes consentientem doctrinae salutari, in qua nutriti sunt, voluntatem, et in ea finientes istam vitam, si electi sunt in Christo ante constitutionem mundistinati in adoptionem filiorum. Haec autem potestas tenebrarum, id est diabolus, qui dicitur etiam princeps potestatis aeris, operatur in filiis diffidentiae,
Abbreviated transcription (Latin):
tam magnũ nr̃m bonũ. si ꝑ suȩ docꝰtrinȩ
p̃dicationẽ tmͣmͦ facit. quid de his dicemꝰ
quos de ipsa tenebrarũ potestate ñdum
eruit: Predicanda illis tmͣ ẽ docꝰtrina di¬
iuna. an etiã orandũ ꝑ eis: ut de tene¬
brarũ potestate diuinitus eruant᷑. Si
orationib eccłiȩ contradicis. Si aũ fateris
ꝓ eis orandũ. id utiq orandũ fateris. ut
endẽ doctrine arbitrio lib̾ato a tenebra¬
rũ potestate. consentiant. Ita fit ut ne¬
q fideles fiant. nͥ lib̾o arbitrio: ⁊ tamen
illiꝰ gr̃a fideles fiant. qui eoꝵ a potestate
tenebrarũ libauit arbitriũ. Sic ⁊ dĩ gr̃a¬
libat᷑ ñ negat᷑. s sine ullis humanis pre¬
cedentib meritis uera monstrat᷑: ⁊ lib̾um
homine uł quolibet alio. uł seipso. sed in
dño głet᷑. Potestas enĩ tenebrarũ. qͥd est
nͥ potestas diaboli ⁊ angłoꝵ eiꝰ qui cum
fuissent angłi lucis in uitate ꝑ liberum

Expanded text:
tam magnum nostrum bonum si per suae doctrinae tam magnum nostrum bonum si per suae doctrinae praedicationem tantum modo facit, quid de his dicemus, quos de ipsa tenebrarum potestate nondum eruit? praedicanda tantum illis est doctrina diuina. an etiam orandum pro eis, ut de tenebrarum potestate diuinitus eruantur? si orationibus ecclesiae contra dicis; si autem pro eis fateris orandum. id utique orandum fateris, ut eidem doctrinae arbitrio liberato a tenebrarum potestate consentiant. ita fit, ut neque fideles fiant nisi libero arbitrio et tamen illius gratia fideles fiant, qui eorum a potestate tenebrarum liberauit arbitrium. sic et dei gratia non negatur, sed sine ullis humanis praecedentibus meritis uera monstratur, et liberum homine uel quolibet alio uel se ipso sed in domino glorietur. Potestas enim tenebrarum quid est nisi potestas diaboli et angelorum eius. qui cum f
Abbreviated transcription (Latin):
Nã qui obpugnat grãm qua nr̃m ad
declinandũ ad malo. ⁊ faciendũ bonũ
lib̾atur arbitriũ: ipse arbitriũ suũ ad¬
huc uult ẽẽ captiuũ. Responde obse¬
cro quomͦ dicit apłs. gr̃as agentes pa¬
tri. idoneos nos facienti in parte sor¬
tis scõꝵ in lumine. qui eripuit nos de
potestate tenebraꝵ. ⁊ transtulit in
regnũ filii raritatis suȩ. si ñ ipse arbi¬
triũ nr̃m. s ipsũ arbitriũ se liberat.
Mendacit᷑ gͦ agimꝰ gr̃as patri: tãquã ip¬
se faciat qđ ipse ñ faciat. Et errauit
qui dixit. qd ipse faciat nos idoneos
in parte sortis scõꝵ in lumine: quia
ipse nos eruit de potestate tenebra¬
rũ. ⁊ transtulit in regnũ filii caritatis suȩ.
Responde quomͦ ad declinandũ a malo &
faciendũ bonũ liberũ habebamꝰ arbitri¬
um: quando erat sub potestate tenebra¬
rũ. Und̾e nos si quẽ admodũ dic̃ apłs¬
as eruit. ipse utiq illud lib̾um fecit. Qd

Expanded text:
nam qui oppugnat gratiam, qua nostrum ad nam qui oppugnat gratiam, qua nostrum ad declinandum a malo et faciendum bonum liberatur arbitrium. ipse arbitrium suum adhuc uult esse captiuum. responde, obsecro; quo modo dicit apostolus: Gratiasagentes patri idoneos facienti nos in parte sortis sanctorum in lumine. qui eruit nos de potestate tenebrarum et transtulit in regnum filii caritatis suae, si non ipse arbitrium nostrum sed ipsum arbitrium se liberat? mendaciter ergo agimus gratias patri, tamquam ipse faciat, quod ipse non facit. et errauit. qui dixit, quod ipse nos faciat idoneos in parte sortis sanctorum in lumine, quia ipse nos eruit de potestate tenebrarum et transtulit in regnum filii caritatis suae. responde; quo modo ad declinandum afaciendum bonum liberum habebamus arbitrium, quando erat sub potestate tenebrarum? unde nos si, quemadmodum dicit AposDeus eruit, ipse utique illud liberum fecit. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
conu̾tere ad fidẽ suã ipsi fidĩ contrari
tatione agimnus dõ gr̃as. quando aliqͥ
eoꝵ credunt. si hoc in eis ipse ñ facit.
Non fallamꝰ homines. slamdm̃ fallere nͣ
ualemus. Ersus ñ oramus dm̃. s orare
nos fingimus: si nos ipsos ñ illũ credimꝰ
facere qd oramus. Ersus nͣ dõ grãs agi¬
mus. s nos agere fingimus: si unde il¬
li grãs agimus. ipsũ facere ñ putamus.
Labia dolosa si in hominũ quib cũq ser¬
monib sunt: saltim in orationib non
suit. Absit ut qd facere dm̃ rogamꝰ. orib
⁊ uocib nr̃is. eũ facere negemus cordi¬
b nr̃is : ⁊ qd ẽ grauiꝰ ad alios etiã deci¬
pendos hoc ñ taceamus disputationib
nr̃is. ⁊ dũ uolumus apud homines defen¬
dere liberũ arbitriũ. apud dm̃ ꝑdamus
orationis auxiliũ ⁊ gr̃arũ actionẽ non
habeamꝰ uerã. dũ uerã ñ agnoscimꝰ gram.
Si uere uolumus defendere liberũ ar¬
bitriũ: ñ obpugnemꝰ unde fit liberum.

Expanded text:
conuertere ad fidem suam ipsi fidei contrariatatione agimus deo gratias, quando aliqui eorum credunt, si hoc in eis ipse non facit. Non fallamus homines; nam deum fallere non ualemus. prorsus non oramus deum. sed orare nos fingimus, si nos ipsos non illum credimus facere, quod oramus; prorsus non deo gratias agimus, sed nos agere fingimus, si, unde illi gratias agimus, ipsum facere non putamus. labia dolosa si in hominum quibuscumque sermonibus sunt, saltem in orationibus non sint. absit, ut, quod facere deum rogamus oribus et uocibus nostris. eum facere negemus cordibus nostris et. quod est granius. ad alios etiam decipiendos hoc non taceamus disputationibus nostris et, dum uolumus apud homines defendere liberum arbitrium, apud deum perdamus orationis auxilium et gratiarum actionem non habeamus ueram, dum ueram non agnoscimus gratiam. Si uere nolumus defendere liberum arbitrium, non oppugnemus, unde fit liberum.
Abbreviated transcription (Latin):
i i lege. atq doctrina sic̃ pelagianaꝑu̾¬
sitas desipit. s ad singulos actus dat᷑. illiꝰ
uoluntate de quo scriptũ ẽ. Pluuiam uo¬
lintariam segregans ds̃ hereditati suȩ.
Quia ⁊ liberũ arbitriũ ad diligendũ dm̃.
pͥmi peccati granditate ꝑdidimꝰ: ⁊ lex dei
atq docꝰtrina. quãuis uista ⁊ sc̃a ⁊ bona.
tam̃ occidit. si ñ uuificet sp̃c. ꝑquẽ fit¬

Expanded text:
et in lege atque doctrina, sicut Pelagiana perversitas desipit, sed ad singulos actus datur illius voluntate, de quo scriptum est: Pluviam voluntariam segregans Deus haereditati tuae . Quia et liberum arbitrium ad diligendum Deum primi peccati granditate perdidimus, et lex Dei atque doctrina quamvis sancta, et justa et bona, tamen occidit si non vivificet sp
Abbreviated transcription (Latin):
ipse in nob̃ ⁊ uelle oꝑatur ⁊ currere. Un¬
de. ⁊ ipse dñs ihħe credentes a ñ credentibꝰ
ia ẽ abirȩ uasis uasa miscđiȩ discernens.
nemo inquit uenit ad me nͥ fuerit ei da¬
tũ a patre meo. Et utiq ut hoc dioeret
in eꝰ docꝰtrina fuerant scandalizati. disci¬
płi eiꝰ. qui eũ postea ñ st̃ sequuti. ħ gͦ grãm¬

Expanded text:
ipse in nobis et uelle operatur et currere. unde et ipse dominus Iesus credentes a non credentibus, id est ab irae uasis uasa misericordiae discernens: Nemo, inquit, uenit ad me. nisi fuerit ei datum a patre meo: et utique, ut hoc diceret, in eius doctrina fuerant scandalizati discipuli eius. qui eum postea non sunt secuti. non er
Abbreviated transcription (Latin):
sum seruus seruoꝵ ipsius. utali
frĩ in ipso salutẽ. Cũ de: mͥ te
e̾e̾nt nuntiata ñ bona. ⁊ roga¬
ui dm̃ ⁊ donec bona mͥ nuntient᷑ adhuc
rogo. ut litteras meas nec asꝑnant᷑ su¬
mas. ⁊ salubrit̾ legas. Si hanc exaudit. ꝓ
te orationẽ meã: etiã de te gr̾arũ actio¬
nẽ donat ut offeram. Qd̾ si impetro: ꝓcul
dubio ñ contradicis. huic ipsi p̾ncipio epłȩ
mex. hoc enĩ ꝓ te rogo: ut sis recꝰte fidei.
Si hoc gͦ ꝓ nrĩs c̃aris: ñ tibi displicet ut ore¬
mus. Si hanc orationẽ recognoscis ẽẽ. xp̃ia¬
nã. si ⁊ tu ꝓcaris tius talia uł orare te re¬
colis. uł orare te redognoseis: quomͦ dicis
qđ te audio dicere ut recꝰte credamꝰ in
dm̃. ⁊ eugłio consentiamus ñ eẽ donũ dĩ.
s hoc nob̃ ẽẽ a nob̃. id ÷ ex ꝓpria uolunta¬

Expanded text:
SUM SERVUS SERVORUM IPSIUS VITALI FRATRI IN IPSO SALUTEM. Cum de te mihi essent nuntiata non bona, et rogaui deum et, donec bona mihi nuntientur, adhuc rogo, ut litteras meas nec aspernanter sumas et salubriter legas. si hanc exaudit pro te orationem meam, etiam de te gratiarum actionem donat ut offeram. quod si impetro. procul dubio non contra dicis huic ipsi principio epistulae meae. hoc enim pro te oro, ut sis rectae fidei. si hoc ergo pro caris nostris non tibi displicet ut oremus, si hanc orationem recognoscis esse Christianam. si et tu pro caris tuis talia uel orare te recolis uel orare te debere cognoscis. quo modo dicis, quod te audio dicere, ut recte credamus in deum et euangelio consentiamus, non esse donum dei, sed hoc nobis esse a nobis, id est ex pr