comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Alioqͥr si recte appellentur ea q̃ nrã dicnus. meri¬
ta. spei sunt quedam senuuaria. carita incentunsi.
octulte p̃destmatõrs iudicia. suture felicitatis
plagia. lua regni. nõ causa reg nandi. Nec ui¬
has re longua disputatõne indigemꝰ cum hu¬
mana osũmatio sit patius inchoatio nominãda.
⁊ paulus dicat. si ex oꝑib. iam nõ ex grã explicit.
¶de libero arbitrio

Expanded text:
Alioquin si recte appelletur, ea quae nostra dicimus merita, spei sunt quaedam seminaria, charitatis incentiva, occultae praedestinationis indicia, futurae felicitatis praesagia, via regni, non causa regnandi. Nec ihac re longa disputatione indigemus, cum humana consummatio sit potius inchoatio nominanda, et Paulus dicat: Si ex operibus, jam non ex gratia . Explicit de libero arbitrio
Abbreviated transcription (Latin):
hoꝵ nõ impossibile libõ arbitrio. Nec treare ii nõ
eris. nec iustificere pecrator. nec mortiuis pottras
te ipm̃ resusatare: ut cetã p̃ternuttã boua q̃ aut
sanãdis necessaria sunt. aut saluaudis teposita.
¶d̾ dicunꝰ de pͥmo patet ⁊ ultimo. S ⁊ de medio ne¬
mo dubitat nͥ qui ignorãs dei iusticiã ⁊ suã uolens
ꝯstituere iusticie dei nõ est sb̾rectꝰ. Ed emĩeͣ agnos¬
ignoras iusticiã. Sana me ait ⁊ sanabor. saluum
nefuc ⁊ saluus ero. qmã laus mea tu es. Iae deiust¬
ciami agnostebar. a qͣ eñ spabat tã sauari apetrato.
iy anuseris liberari. ⁊ ideo laudẽ aiũ suã ñ se merito

Expanded text:
horum non impossibile libero arbitrio? Nec creare qui non eras, nec justificare peccator, nec mortuus poteras te ipsum resuscitare: ut caetera praetermittam bona, quae aut sanandis necessaria sunt, aut salvandis reposita. Quod dicimus, de primo patet et ultimo. Sed et de medio nemo dubitat, nisi qui ignorans Dei justitiam, et suam volens constituere, justitiae Dei non est subjectus . Quid enim? Agnosignoras justitiam? Sana me, ait, et sanabor; salvum me fac, et salvus ero, quoniam laus mea tu es . Iste justitiam Dei agnoscebat, a quo aeque sperabat, tam sanari a peccato, quam a miseria liberari: et ideo l
Abbreviated transcription (Latin):
spc̃ ⁊ux bestit. ⁊ memeria uet̾rum oꝑum tup¬
dio uoidens nouis Conisq actibꝰ cundidata in
dies hylarestit. In his nempe tribꝰ. int̾rior renoua
no cõsistit. rectitudine scilices intẽcionis. puritate
asfectionis. recordatione bone oꝑationis per quã
sibi bene conscia memoria enitescit᷑. Uerũ hec tũ
certũ sit diuino in nobis actitati spũ deist̃ mu¬
nera. Qͥa ueto cũ ure uolũtanis assensu nrã sunt
merita sion enĩ uos estis ait qui loquim̾i. sed spt̃
patrũ urĩ qui loquitur in uobas. Et apłs. An ex¬

Expanded text:
s convalescit; et memoria veterum operum turpitudine sordens, novis bonisque actibus candidata in dies hilarescit. In his namque tribus interior renovatio 623 consistit: rectitudine scilicet intentionis, puritate affectionis, recordatione bonae operationis, per quam sibi bene conscia memoria enitescit. 50. Verum haec cum certum sit divino in nobis actitari Spiritu, Dei sunt munera: quia vero, cum nostrae voluntatis assensu, nostra sunt merita. Non enim vos estis, inquit, qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis : et Apos
Abbreviated transcription (Latin):
Etid est ⁊ ꝙ u̾istꝰ est aiteo ꝯficetur. nesi utrimilib
neiar uttũq ꝑderet amuitẽdo unq unde iust̾ est.
⁊ sic tepuanto qd̾ ẽ. S sic ł tertio loco inucnit qd̾
uicissim repende: Calicẽ at salutaris acapiam.
Calis salutaris. sanguis est saluatoris Ergo si de est

Expanded text:
si utrumlibet negaret, utrumque perderet, amittendo utique unde justus est, et sic damnando quod est. Sed sic vel tertio loco invenit quod vicissim rependeret: Calicem, ait, salutaris accipiam. Calix salutaris, sanguis est Salvatoris. Ergo, si deest
Abbreviated transcription (Latin):
turio depͥunt sensũ multa cogitãtem. Et her
duo hui mortalitatis mala sicut ñ nocent
s erercent ñ ꝯsentientes sic ñ extusant s dap̾¬
uant ꝯsentientes ut nec salus nec dapnarõ
ulla ranionx sunit p̃ce denti ꝯsensu uolũtutio possit
arbitrii. Quã obir̃ id iõ in creatiua dicit᷑ liberi m
Arbitͥum aut iuste ꝓfecto dap̃nat᷑ dũ el ad peciatũ
nulla in p̃iudicetur extͥ useca aut inscditrr saluat᷑
qu ad iulliciã nulla susficit sua. Sane in his oĩb
cogitet lector origuialis pecrati prorsus ercipi nt¬
tionẽ De rerem libeto arbrit̾o. uec extͣ ipm̃ q̃ratur

Expanded text:
tatio sensum multa cogitantem . Et haec duo hujus mortalitatis mala, sicut non nocent, sed exercent non consentientes: sic non excusant, sed damnant consentientes, ut nec salus, nec damnatio ulla ratione sine praecedenti consensu voluntario possit od in creatura dicitur liberum arbitrium, aut juste profecto damnatur, dum ei ad peccatum nulla vi praejudicetur extrinseca: aut misericorditer salvatur, cui ad justitiam nulla virtus sufficit sua. Sane in his omnibus cogitet lector 620 originalis peccati prorsus excipi rationem. De caetero, libero arbitrio nec ext
Abbreviated transcription (Latin):
plane cõmuciiũ. qd̾ non fieret si uollemꝰ. Est
ergo cõpussio quedam etiã actiua s nõ haber
extusationẽ cum sic ⁊ uoluntaria. Coge latur
uitare ferientis: atq illa talis uoluntas iutus
p̃sideus os aꝑielut nõ gladius qui foris ap¬
parebat Porro talem illã esse uo luntatem
comiuntebat gladius. nõ ogrbat. Ipsa igit᷑
se inculpam nõ gladius impellebat. Deniq in
quib sana erat. illa uoluntas occidi pot᷑ant¬
ĩflecti uequibant hoc est qd̾ eis p̃dictũ fuerat
Facient in nos quecũq uoluerint. S iu int̾¬
bna nõ corda. nõ uos faciens que uoluerit
s ipsi fucient uos patienuni. Hemibͣ crucisi¬
bũt uolũtatem non nutabunt. Sement
in carnem. anime aut̃ nõ habebunt quid fi¬
ciant. Sit licet rorpus patientis in potestate
torquentis s uoluntas est libera Infirmia si
suerit seuiento cognoscent nõ esse cogent
si nõ suerit. Sane infirmitas eius ase ipsa

Expanded text:
on fieret, si nollemus. Est ergo compulsio quaedam etiam activa: sed non habet excusationem, cum sit et voluntaria. Cogebatur  nimirum gladium vitare ferientis; atque illa talis voluntas intus praesidens os aperiebat, non gladius qui foris apparebat. Porro talem esse illam voluntatem convincebat gladius, non cogebat. Ipsa igitur se in culpam, non gladius impellebat. Denique in quibus sana erat voluntas, occidi poterant, flecti nequibant. Hoc est quod eis praedictum fuerat, Facient in vos quaecunque voluerint ; sed in membra, non corda. Non vos facient, vos patiemini. Membra cruciabunt, sed voluntatem non mutabunt: saevient in carnem, animae autem non habebunt quid faciant. Sit licet patientis corpus in potestate torquentis, sed voluntas est libera. Infirma si fuerit, saeviendo cognoscent; non esse cogent, si non fuerit. Sane infirmitas ejus a se ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
dium quendã locum. id qd̾ dicitur in home
liberũ arbitriũ. id est humana uoluntas. et
camꝙͣ in deuext latẽ montis ad modũ atdui.
uit utrũq pendens. ita in apetitu infirmatur
por carnem ut uisi sedulo spt̃ aduuet infir¬
iitatem eius per gr̃m nõ solum nõ uale¬
at iusticie q̃ est urta propham sit̃ mõtes
dei ascendendo de uirture in uirtutẽ apphendẽ
culmẽ si ⁊̃ de icio femꝑ inuiciũ suꝰ ipsius
pondere de uoluta. riat in sceps p̃grauaast
nimirũ solũ lege peccati originalit̾ m̃bris
insita uerũ ⁊ cõsuetudine t̾rene ⁊̃ habitatio¬
is usualit̾ affectionib̾ molita. Chumane
uolintatis udelic utrũq guam̃ uno bre

Expanded text:
dium quemdam locum id quod dicitur in homine liberum arbitrium, id est, humana voluntas: et tanquam in devexo latere montis admodum ardui inter utrumque pendens, ita in  al. ita appetitu infirmatur per carnem, ut nisi sedulo spiritus adjuvet infirmitatem ejus per gratiam, non solum non valeat justitiae, quae est juxta prophetam sicut montes Dei , ascendendo de virtute in virtutem, apprehendere culmen: sed etiam de vitio semper in vitium suo ipsius pondere devoluta ruat in praeceps; praegravata nimirum non solum lege peccati originaliter membris insita, verum et consuetudine terrenae inhabitationis usualiter affectionibus inolita. Quod humanae voluntatis videli
Abbreviated transcription (Latin):
tem. ꝙͣ quã tam̃ non semꝑ inuiti tͣhimur. Nec enĩ
cetus aut fessus ꝯtristatᷤ cũ trahit᷑. Et paulus ad
manus trartꝰ est tamascũ. utiq nõ inuitꝰ᷑. Trahi
ereg ionc scriptũ est: unusquisq tẽptatur aꝓpris
cõcupiscentia abstratꝰ ⁊ illectus. ⁊ illud corpꝰ qd̾¬

Expanded text:
tem. Quanquam tamen non semper inviti trahimur: nec enim tem. Quanquam tamen non semper inviti trahimur: nec enim caecus aut fessus contristatur cum trahitur. Et Paulus ad manus tractus est Damascum, utique non invitus . Trahi e regione scriptum est: Unusquisque tentatur a propria concupiscentia abstractus et illectus ; et illud: Corpus q
Abbreviated transcription (Latin):
sit ei nõ quidem melectione facilitas. s in uolũ¬
tate libertias. Hac sane dignitatis diuins ut
ꝯditor insigiunt. qd̾ quc̃ admodũ ipse sui iu¬
ris erat. suciripsius uolũtatis. nõ necessitatis¬
sua uolũtate. aut mala fieret ⁊ iuste dampra¬
retur. aut bona maneret ⁊ merito saluaret᷑.
non qd̾ ei prop̾a sufficere posset uoluntas ad
salutem. s qd̃ eam nullatenꝰ sine sua uoluri
tate ꝯseq̃retur ¶Nemo quippe saluatur
inuitus. Nam qd̾ legitur in eũ gelio. neuo ue¬
uic ad me nisi pater mens traxerit eui. ltem
in alio loco cõpelle intrare nichil ĩpedit. quia
profccto quͣtoscumq trahere uel cõpellete iude¬
atur ad salutem. bengnus pater qui om̃s uult
saluos fieri. nullũ tamẽ iudicat salute dignum
ꝙ aute nõ probau̾it uoluntariũ. Hoc qͥppe intẽ¬
dit cũ terret auit ꝑcutit ut faciat uolũtarios.
non saluet inuitos. qͣtinus dum de malo nutat

Expanded text:
sit ei non in electione facilitas, sed in volunsit ei non in electione facilitas, sed in voluntate libertas. Hac sane dignitatis divinae prnditor insignivit, quod quemadmodum ipse sui juris erat, suaeque ipsius voluntatis, non necessitatissua voluntate aut mala fieret, aut juste damnaretur; aut bona maneret et merito salvaretur; non quod ei sufficere posset voluntas ad salutem, sed qtate consequeretur. Nemo quippe salvatur invitus. Nam quod legitur in Evangelio: Nemo venit ad me, nisi Pater meus traxerit eum ; item in alio loco: Compelle intrare ; nihil impedit: quia profecto quantoscunque trahere, vel compellere videatur ad salutem benignus Pater, qui omnes vult salvos fieri ; nullum tamen judicat salute dignum, quem ante non probaverit voluntarium. Hoc quippe intendit, cum terret aut percutit, ut faciat voluntarios, non salvet invitos: quatenus dum de malo mutat
Abbreviated transcription (Latin):
Alioqͥn nec deus nec st̃ angłi cũ ita sint bom.
ut nõ possint esse ⁊ ma li. nec preuarica tores
item angłi. cũ ita suit mali. ⁊t iam ñ ualeant
esse bomi liberi arbitru esse dicentut. S et nos
illud post resur rectionẽ anussuri sumus. iiũdo
utiq in seꝑabiliter alii borus. alii nialis amixti
fucrimus ¶ Cetum nec deus caret libero ar¬
bitrio nec diatolus: qm̃ qd̾ ille esse non porest
malus. nõ infirina farit necessicas s firmaĩ
bono uoluntas. ⁊ uo lũtaria firmitas̃ quodqr is
nõ ualet in bonũ respinare. nõ aliena farit uio¬
lenta opp̾ssio. s sua ipius in malo obstiuata
uoluntas ac uoluutaria obstinano Nunc
igitur ex eo potiꝰ liberũ dicit᷑ arbitriũ quod
suie in bono siue in malo. libetã xiius faniat
uoluntatẽ. cũ nec bonꝰ quispiã uec itẽ mualus
dia debeat. aut esse ualen̾t nͥ uolens. Ta li iã
rtione nõ incõgrue dicetur ad bonũ se et ad
malum habere equalit̾. qd̾ utrobiq uidelicer par

Expanded text:
Alioquin nec Deus, nec angeli sancti, cum ita sint boni, ut non possint esse mali; nec praevaricatores item angeli, cum ita sint mali, ut jam non valeant esse boni; liberi arbitrii esse dicentur. Sed et nos illud post resurrectionem amissuri sumus, quando utique inseparabiliter alii bonis, alii malis admisti fuerimus. Caeterum nec Deus caret libero arbitrio, nec diabolus: quoniam quod ille esse non potest malus, non infirma facit necessitas, sed firma in bono voluntas, et voluntaria firmitas: quodque is non valet in bonum respirare, non aliena facit violenta oppressio, sed sua ipsius in malo obstinata voluntas, ac voluntaria obstinatio. Nunc igitur ex eo potius liberum arbitrium dicitur, quod sive in bono, sive in malo, aeque liberam faciat voluntatem, cum nec bonus quispiam, nec item malus dici debeat aut esse valeat, nisi volens. Tali etiam ratione non incongrue dicetur ad bonum se et ad malum habere aequaliter, quod utrobique videlicet par
Abbreviated transcription (Latin):
liberũ earbitrium destruere. siue quantũ in se erł. tꝰ
liquatenus ĩ mnuere porerit q̃tumq aduersit
uel necessitas S licet ubiq pariter sine sradiua¬
nutione ꝑduret nõ tam̃ puriter sicut delono raso
perse in malum corruere: ita quos ꝑse de male
perde iu poterit respiare. Et quid nurũ silarerũ
ualet u er se resurgere. qd sans m aliquod me bul
huc duas alisis libertares ey aliqua parte seeius
haseret nõ potut de inferioribꝰ aliar gradib ad
Iupiores ascendere. hoc est de posse non pecos ren
upiores astenterdoposse nou turbari. ad non posse
petrare. ⁊ non posse currbari. Quod si libtacbne cũ¬

Expanded text:
liberum arbitriliberum arbitriliquatenus imminuere poterit quaecunque adversitas vel necessitas. 25. Sed licet ubique pariter sine sui diminutione perduret; non tamen pariter sicut de bono potuit per se in malum corruere, ita quoque per se de malo in bonum poterit respirare. Et quid mirum si jacens non valet per se resurgere, quod stans in aliquod melius huc duas alias libertates ex aliqua parte secum haberet, non potuit de inferioribus illarum gradibus ad superiora ascendere, hoc est de posse non peccare, et de posse non turbari, ad non posse peccare, et non posse turbari. Quod si libe
Abbreviated transcription (Latin):
cam iufegrũ ⁊ qd per se homo nõ sufficit extutene
apertaro suic miseria non liberi arbitri signat
destrurtõ em. s diuax teliqͥrum liber tatũ priuati¬
arb itriu auisisse putanda erit. ubi eni nõ est
uo lurritas nes libercas Non dico si uelle bor ui
s slucsis om̃ino creatura desierio. furendũ sius
ꝯtͣ dusione uui us̃ iam eyuolinitate bonitas sed
ex toto ipsa uoluntas perit. enã liberũ deperre
arbitriũ. Quod si uelle bonũ tantũ non potetit.
sixnũ est qd̾ ei desit liberum nõ arbitum s ꝯblur
ei possedesuerit nou̾it sibi de esse lib̾iumn ꝯplacitũ
non libum perisse arbit̾um. Si ergo libumasa br¬
truĩ ita ndiq sequitur uolintatem ut rusi ilia peu¬
tus non esse desinat. isto cureat. uoluntas erere ꝑfet
to ⁊ ruin arbittium tam in malo im̃ in lorio inte¬
griun ꝑsenerat. Et quomͣ uo luntus etiũ positi es
leria non desrt esse uoluntas si diatur et est
rsera noluntas sicut ⁊ begra uo buntos. lta res

Expanded text:
Et quod se per se homo non sufficit excutere a peccato sive miseria, non liberi arbitrii signat destructionem. sed duarum reliquarum libertatum privatiarbitrium amisisse putanda erit. Ubi enim non est voluntas, nec libertas. Non dico, si velle bonum, sed si velle omnino creatura desierit, fatendum sine contradictione, ubi jam non ex voluntate bonitas, sed ipsa ex toto voluntas perit, etiam liberum deperire arbitrium. Quod si velle bonum tamen non poterit, signum est, quod ei desit liberum non arbitrium, sed cei posse defuerit, noverit sibi deesse liberum complacitum, non liberum periisse arbitrium. Si ergo liberum arbitrium ita ubique sequitur voluntatem, ut nisi illa penitus esse desinat, isto non careat, voluntas vero sicut rum arbitrium tam in malo, quam in bono integrum perseverat. Et quomodo voluntas etiam posita in miseria non desinit esse voluntas, sed dicitur, et est misera voluntas, sicut et beata voluntas: ita nec
Abbreviated transcription (Latin):
uir cui nõ imputauit dñs pectatũ. ¶ Di¬
uine igitur similitudĩs sũmum gͣdũ. sũmi
angłi tenent nos in finium adam tenuit is¬
dium . Porro demones nullũ. Suꝑnis uempe
spiritib datum est sine petrato ⁊̃ iuiseria ꝑdu¬
rare ade aut̃ absq his quidẽ esse. s nõ enamꝑ
manere. nobis uero ue esse quidem absq hĩs
s ipsis tam̃ ũ cedere. Cet̾um diabolus ⁊ iñbra
euis sicut numꝙͣ uolunt reluctari petroato.
sic nũꝙͣ possunt penã decliuare petcati
Cum ergo due iste libertates cõsilii. stilitet
atir complatits. per quas utionals creature

Expanded text:
vir cui non imputavit Dominus peccatum . Divir cui non imputavit Dominus peccatum . Divinae ergo similitudinis summum gradum summi angeli tenent, nos infimum: Adam tenuit medium, porro daemones nullum. Supernis nempe spiritibus datum est sine peccato et miseria perdurare: Adae autem absque his quidem esse, sed non etiam permanere: nobis vero ne esse quidem absque his, sed ipsis tantum non cedere. Caeterum diabolus et membra ejus, sicut nunquam volunt reluctari peccato, sic nunquam possunt poenam declinare peccati. 30. Cum ergo istae duae libertates, consilii scilicet a
Abbreviated transcription (Latin):
do magis sapientie atq potentie diume unagit
suꝑducta cognosatur. Beniq ⁊ amisiro ilas
deficiuus. Possunt enau sic anuiti ut iam nõ¬
ualeant recuꝑari possũt ⁊ ita possideri. ut
biꝑtite suui litudinis sapientie ac potencie
dei. nõ quidẽ gradu sũmo. s qui ipłł tamen
bari in quo utiq iani scõs angelos state ⁊ d̾m
semꝑ esse dubiim ñ est. ꝙͣ posse ⁊ non petrare
⁊ nõ turbari. in quo homo ꝑfecto creatus est.
entibꝰ. rursus per grãm ñ quidẽ ipsũ. sed pro
ip̃o quendã inferiorẽ gradum recepiuius
Neq enũ hic possumꝰ esse sine peccõ penitus
ome qd̾ natumi est ex deo ñ pecait. S hoc dic¬
tum est dep̃destinatis ad uitam. si qd̾ onũuo
uo petcent. s qd̃ peccarũ ipsis nõ imputetur¬
qd̃ uł piutur ꝯdigna penitẽtia. uł in cari¬
tare absconditur. Caritos quippe cooꝑit multi¬
tudinr̃ pecratoꝵ. Et beati quor remisse sunt
nqͥtates. ⁊̃ quoꝵ tecta sunt percã bestus

Expanded text:
do sapientiae atque potentiae divinae, imagini superducta cognoscitur. Denique et amisimus illas deficimus. Possunt etiam sic amittaleant recuperari: possunt et ita possideri, ut bipartitae similitudinis sapientiae et potentiae Dei, non quidem in gradu summo, sed qui ipsi tamen re, vel turbari in quo utique jam sanctos Angelos stare, et Deum semper esse dubium non est, quam posse et non peccare, et non turbari, in quo homo profecto creatus est? entibus, rursus per gratiam, non quidem ipsum, sed pro ipso quemdam inferiorem gradum recepimus. Neque enim hic possumus penitus esse sine peccato, Omne quod natum est ex Deo non peccat . Sed hoc dictum est de praedestinatis ad vitam: non quod omnino non pequod vel punitur condigna poenitentia, vel in charitate absconditur. Charitas quippe cooperit multitudinem peccatorum ; et: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata; et: Beatus
Abbreviated transcription (Latin):
porest: Quid ilła contra ꝙͣ fit ꝯd̾ fit iusi iram:
uisequenti mala iu ultima uona mericl ꝯqͥrũtͣ
Nec eñ pecutes cũ ꝑ eas bonũ aut malũ qd̾o q
fit boni qͥrpiam mecent᷑ aut insli nõ habent
qͥppe unde bono malo ne cõsentiat᷑. Multiꝰ autẽ
iuꝰ lapides. cũ nec sentiant Cet̾um diabo lus
sentiant. Paulus aut̃ qui uolens engłizee. ne si
similit̾ sapuit᷑ qm̃ quidẽ ex cõsensu uolũtatis obe
Utit᷑ ergo deus in salutẽ suoꝵ irratõna bł ⁊ itẽ in¬
sensibili crratura tomꝙͣ uum̃to uł iustrum̃to q̃ ⁊̃
expleto oꝑe misꝙ̃ eruit. Dtit᷑ iteatura rõna bili
in ignẽ ꝑiciet cons̾ sar m̃tum in ut ile. Utit᷑ au

Expanded text:
potest? quid illa contra quam fit, nisi iram? in sequenti mala, in ultima bona merita conquiruntur. Nec enim pecudes, 621 cum per eas bonum aut malum quodcunque fit, boni quidpiam merentur, aut mali. Non habent quippe unde bono malove consentiant. Multo autem minus lapides; cum nec sentiant. Caeterum diabolus, d a bono dissentiant. Paulus autem, qui volens evangelizat, ne, si similiter sUtitur ergo Deus in salutem suorum irrationabili, et item insensibili creatura, tanquam jumento vel instrumento, quae jam expleto opere nusquam erunt. Utitur creatura rationali, in ignem projiciet tanquam sarmentum inutile. Utitu
Abbreviated transcription (Latin):
consilii iã libertate arbitrii nõ abuti. ut plene
qͣnͣdo i frui possimꝰ libertate cõplatiti. Sic pto¬
fecto dei in nobis reperimꝰ ymsiginẽ. sic anti¬
quo honori illi capescendo. ꝙͣ per petratũ amisi¬
nius per grãm ꝑteparam᷑: ⁊ beatus qui de se au¬
dire merebitur. Quis est hic ⁊ laudabiuꝰ eur:
Ferit eium uurabilia in iuita sua. Qͥ pocuit trans¬
gredi ⁊ ppp̃ est cuͣsgressus ⁊ fatere mala ⁊ non
fecit. ¶ Puco aut̃ in his trib libertatib ip¬
sam adiuam cõditi sumꝰ ꝯditoris ymaginem
similitudinẽ ꝯtineri ⁊ imaginẽ quidẽ in lib̾¬
tate arbitrii. in reliquis aut̃ duab biꝑtitam
quãdã co̾signari similitudinẽ. Hĩs est fortas¬
sis ꝙsibĩ lib̾ũ arbitͥũ. sui ouñuo defectũ seu
dimunitionẽ nõ patitur qd̾ in ip̃o potissumimi

Expanded text:
consilii jam libertate arbitrii non abuti, ut plene consilii jam libertate arbitrii non abuti, ut plene 614 quandoque frui possimus libertate complaciti. Sic profecto Dei in nobis reparamus imaginem: sic antiquo honori illi capessendo, quem per peccatum amisimus, per gratiam praeparamur. Et beatus qui de se audire merebitur: Quis est hic, et laudabimus eum? Fecit enim mirabilia in vita sua: qui potuit transgredi, et non est transgressipsam, ad quam conditi sumus, Conditoris imaginem atque similitudinem contineri: et imaginem quidem in libertate arbitrii, in reliquis autem duabus bipartitam quamdam consignari similitudinem. Hinc est fortassis, quod solum liberum arbitrium sui omnino defectum seu diminutionem non pati
Abbreviated transcription (Latin):
pientiam ypm̃ qui cyeo qd sapientia est uerim ei
sapori trei n fuiteti in resrnuratiouẽ liberi consilir
⁊ ex eo qd̃ uirtus est plenũ posse restituat. in repa¬
tionem liberi cõplaciti: quatuiꝰ ex altero perfecte
bauꝰ pecratũ iam uesciat ex altero ꝑleue beatus
uita expletur. qnͣdo utꝰq nunc amissa liberturs
libero ar bitrio plenarie restantabit᷑. nõ quom̃
iusto tui iuis in hoc scło ꝙͣ tuncũq ꝑfecto non quo¬
modo uel ipsis prinus hominib darum fuit eos
habere in paradyso: s sicut iaui uũc angłi possi
dent in celo Int̾im uero suffiniat in hoc corpe
mortis. atiiͦ in hoc scło neꝙͣ ex libertãte
quidem ꝯsilii. peccato non obedite in cõcupisten¬
tia ex libertate aũ cõplariti. Aduersa nõ form¬
dare pro iusticia. Et nut̃ in hat carne petrati:
⁊ in hac dici malicia: nõ mediocre sapere peccorto
sentire. uirsliter tam̃ ꝓ ueritate ꝯtempnẽ. iis¬
cendum sane hic interim uobis ex libertate

Expanded text:
istum, qui ex eo quod sapientia est, verum ei sapere infundat in restauratione liberi consilii; et ex eo quod virtus est, plenum posse restituat in reparatione liberi complaciti, quatenus ex altero perfecte bonus peccatum jam nesciat; ex altero plene beatus exspectamus, quando utraque nunc amissa libertas libero arbitrio plenarie restaurabitur: non quomodo justo cuivis in hoc saeculo quantumque perfecto, non quomodo vel ipsis primis hominibus datum fuit eas habere in paradiso, sed sicut eam nunc angeli podent in coelo. Interim vero sufficiat in hoc corpore mortis atque in hoc saeculo nequam, ex libertate quidem consilii peccato non obedire in concupiscentia: ex libertate autem complaciti adversa non formidare pro justitia. Est autem in hac carne peccati et in hac diei malitia non mediocre Sapere, peccato,sentire, viriliter tamen pro veritate contemnere. 27. Discendum sane hic interim nobis est ex libertate
Abbreviated transcription (Latin):
orem ucriusq liberta  gradũ suul cũ plena
libertate arbitrii. Homo ui sui ꝯditione acrepit
⁊ de utaoq coruit cũ peccauif. Corruit autem
de posse non pecrare in non posse nõ petaareamiᷤ¬
saro toto ossn libertate ꝯtemq de posse ñ tur¬
Larri iu nõ posse nõ turbari. amuła er toto com¬
plcciti libertare s ola remansit ad pentm li¬
uetitus arbutii ꝑ qm̃ utiq ceteras aisit ipsã
tom̃ auuttere non poruit Per ptopẽ queppe
uolũtatem seruus factus est pecrati. merito
per badit luxi trte ꝯsili. Porro per petatũ factꝰ
tebitor iuortis. quom̃ iem retuiere ualemt bi¬
berratem cõplaci: ⁊ de trib ergo libertatibꝰ qͣs
arcoreni abutento iiꝗ que dicitur arbitena

Expanded text:
orem utriusque libertatis gradum simul cum plena orem utriusque libertatis gradum simul cum plena libertate arbitrii homo in sui conditione accepit, et de utroque corruit cum peccavit. Corruit autem de posse non peccare in non posse non peccare, amissa ex toto consilii libertate. Itemque de posse non turbari in non posse non turbarilibertas arbitrii, per quam utique ceteras amisit; ipsam tamen amittere non potuit. Per propriam namque uoluntatem seruus factus peccati, merito perdidit libertatem consilii, porro per peccatum factus debitor mortis, quomodo iam retinere ualebat libertatem complaciti? -- De tribus ergo libertatibus, quas acceperat, abutendo illa, quae dicitur arbitrii,
Abbreviated transcription (Latin):
iut omabas uel unam Naui si uullã habuit qͥd
anusit arbittii utiq libertutẽ timmi post pecratũ
qua cuite semꝑ tenuit inꝯcussam. Si ergo nil
aunsit. quid eĩ obfuuit eiectum fiusse de parãdi¬
so : Quod si unam ꝙͣ libet illaꝵ habuit quoniꝰ
amisit ⁊ Nam certum est quut ex quo petrautt
nec apeccato prorsus nec amiseria mauens in
corpore liber fuit Ceterũ nullatenus quãciuq
iliox semel acceperit amttere potuit Alioqͥ n
ꝑfeitum uec sapere. nec posse. uxta qd̾ quideri
duo hec suꝑius diffinita sut habuisse ꝯuinci¬
tur. qui unuirum ⁊ uelle potuit qd̾ ñ debuit
⁊ recipere qd̾ uoluit An dicendꝰ est aliiͦ quidẽ
modo illas habuisse. s quia ñ plenarre potuisse
amutere ¶ Habet siquidẽ una queq illarũ
duos eradus. suꝑiorem ⁊ iferiorẽ. Superior li¬
bertas ꝯsilii. est nõ posse perrare. inferior posse
pertare Item suꝑior libertas cõplaciti ñ posse
turbari. inferior posse nõ turbari. Itai inferi¬

Expanded text:
si nullam habuit, quid amisit? Arbitrii utique libertatem tam post peccatum, quam ante semper tenuit inconcussam. Si ergo nil amisit, quid ei obfuit ejectum fuisse de paradiso? Quod si unam quamlibet illarum habuit, quomodo amisit? Nam certum est quia ex quo peccavit, nec a peccato prorsus, nec a miseria manens in corpore, liber fuit. Caeterum nullatenus, quamcunque illarum semel acceperit, amittere potuit. Alioquin perfectum nec Sapere, nec Posse, juxta quod quidem duo haec superius definita sunt, habuisse convincitur; qui nimirum et velle potuit quod non debuit, et recipere quod noluit. An dicendus est aliquo quidem modo illas habuisse, sed quia non plenarie, potuisse amittere? Habet siquidem unaquaeque illarum duos gradus, superiorem et inferiorem. Superior libertas consilii est, non posse peccare: inferior, posse non peccare. Item superior libertas complaciti, non posse turbari: inferior, posse non turbari. Itaque inferi
Abbreviated transcription (Latin):
to est. nisi qd̃ grã ordinat. quos donauit cre¬
atio. ut nil abud siit iurtutes. nisi ordinate
affectiones. Scriptũ est de quibdam qd̃ illis
debeatis. Et dauid. Uenite ait filii audite mo.
timorẽ dũ docebo uos. Item de amore mĩ¬
ordiuato arguebat homines qui dicebat
Ego lux ueni ui hunc mundũ: ⁊ dilexerut̃
homines magis tenebras. ꝙͣ lucem Itcuto
postulat sponsa in canticis dicens. Ordiuate
in me caritatẽ. Similiter quoq de mordi¬
nata caritate arguebantur. quib dicebatr.
Nescitis quid petatis. S ad lineã recdit udĩs¬
edoch sunt distortã reducere uolunta tẽ cũ
audrer unt. Potestis bibere calicem qmͣ ego
bibiturus sum. Et tunc quidẽ uerbo s postino¬
dũ etiã exemplo uoluntatẽ ordinare doce¬
bar cũ oraus instante passioue. ut tñ fferret᷑
ab eo calix statim subiteret. Ueruntam̃ ñ qd̾
ego uolo s quod tu ius Adeo ugitur uelle q¬

Expanded text:
to est, nisi quod gratia ordinat, quas donavit creto est, nisi quod gratia ordinat, quas donavit creatio: ut nil aliud sint virtutes nisi ordinatae affectiones. Scriptum est de quibusdam, quod illic bis quem timere debeatis ; et David: Venite, ait, filii, audite me, timorem Domini docebo vos . Item de amore inordinato arguebat homines qui dicebat: Ego lux veni in hunc mundum; et dilexerunt homines magis tenebras, quam lucem . Idcirco postulat sponsa in Canticis, dicens: Ordinate in me charitatem . Similiter quoque de inordinata voluntate arguebantur, quibus dicebatur: Nescitis quid petatis. Sed ad lineam rectitudiedocti sunt distortam reducere voluntatem, cum audierunt: Potestis bibere calicem, quem ego bibiturus sum? Et tunc quidem verbo, sed postmodum etiam exemplo voluntatem ordinare docebat, cum orans instante passione ut transferretur ab eo calix, statim subjiceret: Verumtamen non quod ego volo, sed quod tu vis . A Deo igitur velle, q
Abbreviated transcription (Latin):
plene comtantur. nec alurude nr̃ ille defectꝰ
lieuit. de quo apłs. ut nõ quecũq uultis ait
illa faciatis. Delle siquitẽ in est nobis ex
libero arbitrio. nõ ⁊̃ posse qd̾ uolumꝰ. Non
dico uelle bonũ aut uelle malũ s uelle tamẽ
fectus. uelle uetͦo simplint̃ ipsũ est qd̃ uel
proficit uł teficit. Porto ipũ ut esset creãs
grã fecit: ut proficiat saluans gratia fatit.
ut deficiat. ipsum deicit. Itaq liberũ arbiti¬
uma uos facit uolentes: gr̃a beui uolos. Ex
ipso nobis est uelle: ex ipsa bomim uelle:
Quẽadinodũ namiꝵ aliud est timere sim¬
pliciter. Aliud timere deũ. ⁊ aliud amare
aliud amare deũ. timere quippe ⁊ amare sim¬
pliciter quidẽ prolata affectiones. cũ addi¬
cm̃to aut̃ ur tutes signifitant. ita quoq
aluid est uelle aliud uelle bonũ. Simplices
nẽpe affectiones inst̃ naturalit̾ nob̾. tamꝙͣ
ex uobis addicam̃ta ex grã. Nec aliud ꝑfes¬

Expanded text:
plene comitantur; nec aliunde noster ille defectus plene comitantur; nec aliunde noster ille defectus venit, de quo Apostolus: Ut non quaecumque vultis, ait, illa faciatis . Velle siquidem 610 mest nobis ex libero arbitrio, non etiam posse quod volumus. Non dico velle bonum, aut velle malum: sed tantum fectus. Velle vero simpliciter ipsum est, quod vel proficit, vel deficit. Porro ipsum, ut esset, creans gratia fecit; ut proficiat, salvans gratia facit; ut deficiat, ipsum se dejecit. Itaque liberum arbitrium nos facit volentes, gratia bene volentes. Ex ipso nobis est velle, ex ipsa bonum velle. Quemadmodum namque aliud est timere simpliciter, aliud timere Deum, et aliud amare simpliciter, aliud amare Deum timere quippe et amare simpliciter quidem prolatae affectiones, cum additamento autem virtutes significant, ita quoque aliud est velle, aliud velle bonum. Simplices nempe affectiones insunt naturaliter nobis tanquam ex nobis: additamenta ex gratia. Nec aliud profec
Abbreviated transcription (Latin):
plane isd̾ negandũ non est etiã ĩ hac carne
rutur. qui cum maria optuuã ꝑtem ele¬
cgerunt que nõ aufferenir ab eld. serent̃
iem tenent qd̾ auferendũ non est. experi¬
untur utiq qd̾ futurũ esb S ed qd̾ futurũ
eso felicitas ełb. Porto felititas ⁊ muse¬
ria: eodem tẽpore sinuil esse nõ possunt
Quotiens igitur per spm̃ illã ꝑticipant.
totiens istam ñ senciunt Itaq in has uita
soli cõtemplanui possirit lit cũq frut lb̃¬
tate
complaciti. ⁊ hoc ex parte ⁊ parte satis mo
dica uice q tarissima P orro lib̾tate ꝯsil
friurit᷑ etiam quilibet iusti ex ꝑte quidẽ. s
non modica ¶ Tet̾um libertas sirbitrii
ut supra liquido apparuit cunctis pariter
ratione utentib ꝯuenit. nõ minor qnͣtũ
in se est malis ꝙͣ in uta boms. tam pleua
stratum esse puto. qd̾ hec ipsa tam̃ libertas
tandi quodamodo captuia tenetur. ꝙͣdu
illam due alie libertates minime aut iuiuꝰ

Expanded text:
plane quod negandum non est etiam in hac carne, plane quod negandum non est etiam in hac carne, uuntur, qui cum Maria optimam partem elegerunt, quae non auferetur ab eis . Qui enim jam tenent quod auferendum non est, experiuntur utique quod futurum est. Sed quod futurum est felicitas est: porro felicitas et miseria eodem tempore simul esse non possunt. Quoties igitur per spiritum illam participant, toties istam non sentiunt. Itaque in hac vita soli contemplativi possunt utcunque frui libertate complacPorro libertate consilii fruuntur etiam quilibet justi; ex parte quidem, sed non modica. Caeterum libertas arbitrii, ut supra liquido apparuit, cunctis pariter ratione utentibus convenit; non minor, quantum in se est, in malis, quam in bonis; tam plena stratum esse puto, quod haec ipsa tamen libertas tamdiu quodammodo captiva tenetur, quamdiu illam duae aliae libertates minime, aut minus
Abbreviated transcription (Latin):
tem. Deuiq saturato aibus potꝰ q iã nequaꝙꝵ
sunt gtata. s gnauia. Tolle fumẽ ⁊ pauẽ nõ
curabis Tolle sitiur ⁊̃ lĩpidissumũ fontẽ ac si
pa ludem respines. Siilit̾ ũ bna ñ querit
uis estuans. solem nõ curat nissalgeus sure
arligans salioqͥn uichil boꝵ libebit si nõ pte¬
cesserit urgens uecessiras Que si pertollat̾
ex rebus: statim intediũ atq mo lestiã cor¬
uertenr ipsa que uidetur in his esse rocandi¬
tids. futendũ igitur ⁊ in hac parte om̃e quod
est p̾sentis uite occupare miseriã. iusi qs̃
forte pro tempore ac rerum euentibꝰ uicis¬
sun sibi grauia leuiaq succedut. nunorũ
exꝑientia aliqua mferie uidet᷑ int̾ polatio.
ut cum aliqnͣdo post exꝑta plura gͣ uissima
i iiuꝰ forte molesta enaditur Felicitas
putetur ¶An tamẽ facendum est eos qui
per excessum ꝯtemplatõius rapti. qnͣdoq
dulcedine degustisre suffuũt. toriens eẽ
liberos anuseria. quotiens sic ex cdut. Hi

Expanded text:
tem; denique saturato cibus potusque jam nequaquam sunt grata, sed gravia. Tolle famem, et panem non curabis; tolle sitim, et limpidissimum fontem, ac si paludem, respicies. Similiter umbram non quaerit nisi aestuans; solem non curat nisi algens, sive caligans. Alioquin nihil horum libebit, si non praecesserit urgens necessitas. Quae si perfecte tollatur e rebus, statim in taedium atque molestiam convertetur ipsa quoque, quae videtur in his esse, jucunditas. Fatendum igitur et in hac parte, omne quod praesentis vitae est, occupare miseriam: nisi quodforte pro tempore ac rerum eventibus vicissim sibi gravia leviaque succedunt, minorum experientia, aliqua miseriae videtur interpolatio; ut cum aliquando, post experta plura gravissima, in minus forte molesta evaditur, felicitas putetur. 15. Attamen fatendum est eos, qui per excessum contemplationis rapti quandoque dulcedine degustare st. Hi
Abbreviated transcription (Latin):
nueto tom perfecte iusticie de betur. ĩmo iũtitur
gcloris plenitudo. quia sic se comitatur iuci
isla ut nes iusticie possit haberi perfeclio uisi
tcia.Nerito teniq talis iusticia lon erit
Unte rectedicitur. Benti qui esuriunt ⁊ siti¬
auut iusticiam. quĩ ipsi sa turabunt᷑. Hec aut̃
siuit duo illa que supra noĩs iumus uerum
Sapere ⁊ plenum  posse. ⁊it sapere ad iusti¬
ciam posse refenttur ad gsaui. S uerun et
plenum addita sunt. alt̾um ad distuctionẽ
sapientie carnis q̃ mors est. itenu sapiẽtie
nuudi que stulticia est apud deum. qͣ ⁊ sapien¬
tes sunt apud semet ipsos homines. sapir̃tes

Expanded text:
vero tam per fectae justitiae debetur, imo jungitur vero tam per fectae justitiae debetur, imo jungitur gloriae plenitudo: quia sic se comitantur duo ista, ut nec justitiae possit haberi perfectio, nisititia. Merito denique talis justitia non erit Unde recte dicitur: Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur . 20. Haec autem sunt illa duo quae supra nominavimus, verum Sapere, et plenum Posse: ut Sapere ad justitiam, Posse referatur ad gloriam. Sed Verum et Plenum addita sunt, alterum ad distinctionem sapientiae carnis, quae mors est ; itemque sapientiae mundi, quae stultitia apud Deum , qua et sapientes apud semetipsos sunt homines, s
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrio habemius. perfciũ habectinus. du¬
plicgre inunere indigemus. ⁊ uero indelis
lapere qd̃ est uoluntatis ad bonũ ꝯuersio ⁊¬
ꝑ leuo enam posse qd̾ est eiusdem in bore
bonum ut uil leoeat uisi quod de ceat uł li¬
cent. ꝑfecta in bouo ꝯfirmatio ut iul desit
iami quod libeat Tũc denũ perfecta erit uo¬
liutas cum plane suerit bona et bene
plena: habet siquidem duplex in se bonua
ab untio sur uniũ quidem geuetale ex sola
creutione. qd̾ a bono scilice̾t deo nor potiut
crecirs insi bona. scdm quod indit deꝰ cũcta
que fecerit ⁊ erant ualde bona.alterũ spe¬
ciale ex libertate arbitrii inqua ad unag¬
nent iltiq ipsus qui creauit condita. ddͦ¬
atorem reputabitur nõ ĩ merito ꝑfecta bona
Sona uiuurũ in umu̾sitate meħor in suo ge¬
uere optinia exsui ordiuatõne. ¶¶ Est mĩt
ordiuatio oĩmota ꝯuersio uo liututis ad deũ
txxtota se uoliutaria deuota ꝙ subrectio huic

Expanded text:
arbitrio habemus, perfectum habeamus; duarbitrio habemus, perfectum habeamus; duplici gratiae munere indigemus, et vero videlicet Sapere, quod est voluntatis ad bonum conversio; et pleno etiam Posse, quod est ejusdem in bono bonum, ut nil libeat nisi quod deceat vel liceat; perfecta in bono confirmatio, ut nil desit jam quod libeat. Tunc demum perfecta erit voluntas, cum plene fuerit bona, et bene plena. Habet siquidem duplex in se bonum ab initio sui: unum quidem generale ex sola creatione, quod a bono scilicet Deo non potuit creari nisi bona, secundum quod vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona ; alterum speciale ex libertate arbitrii, in qua ad imaginem utique ipsius qui creavit, est condita. Quoatorem; reputabitur non immerito perfecte bona: bona nimirum in universitate, melior in suo genere, optima in sui ordinaersio voluntatis ad Deum, et ex tota se voluntaria devotaque subjectio. Huic
Abbreviated transcription (Latin):
quippe intobu libertas arbitrii.ꝑ ꝙͣ mãneat
⁊ cansa meriti. quatiuꝰ merito uel pumiatinur
icli. quod tamꝙͣ liberiꝰ propria uoluntate
esficimur. uł glorificemur boni. qd̃ uisi riiue
uoluntarii esse non possumus. Sane dicbolo
urũ nos mancipat uoluntas non ipsiꝰ potestas
suo creatori ꝑfecte subiecta sit.Absit autem
ut ipsi sui ipsius ꝑfectiꝯnẽ deo aut̃ tantum
creationem tribucimus. cum longe iniuiriun
iieluis sit esse perfertam ꝙͣ factam. ⁊ dictu
ipso nefus uideatur deo quod minus. nobis
excellennus sit attribuere. S enciens denu
apłs quid ex uatura esset q̃uid ex grã expectass
aiebat elle adiatet mchi petficere ñ ĩuenio
Sciebat profecto uelle quidem sibi uresse
ex libero arbitrio s ut ipm̃ uelle perfectũ
hoberet. gim̃ se habere necessariam. Si eul
uelle inalum defettus quidã est uolũtans
utiq bonũ uelle profectus enisdem erit. suf

Expanded text:
quippe utrobique libertas arbitrii, per quam maneat quippe utrobique libertas arbitrii, per quam maneat et causa meriti: quatenus merito vel puniamur mali, quod tanquam liberi ex propria voluntate efficimur: vel glorificemur boni, quod nisi aeque voluntarii esse non possumus. Sane diabolo nostra nos mancipat voluntas, non ipsius potestas:suo Creatori perfecte subjecta sit. Absit autem, ut ipsi sui ipsius perfectionem, Deo autem tantum creationem tribuamus; cum longe nimirum melius sit esse perfectam, quam factam: et dictu ipso nefas videatur, Deo quod minus, nobis quod excellentius sit attribuere. Sentiens denique Apostolus quid ex natura esset, quid ex gratia exspectaret, aiebat: 611 Velle adjacet mihi, perficere non invenio . Sciebat profecto, velle quidem sibi inesse ex libero arbitrio. sed ut ipsum velle perfectum haberet, gratiam se habere necessariam. Si enim velle malum, defectus quidam est voluntatis; utique bonum velle, profectus ejusdem erit: suff
Abbreviated transcription (Latin):
auiare deũ atciꝑuũ inuisitarõe grẽ. ut sumuis
dei cteatim. ¶ ¶renti quippe quodãm̃ nrĩ
in liberũ uoluntutĩ: quasi esficimur dei ꝑ bonã
uoliuitatẽ. Porro bonã facit. qui liberam funt¬
⁊ ad hoc bonam. ut suuꝰ aliquod uuciũ crea tute
eus. quĩ expedit profecto nobis megis onĩuo
non fuisse qm̃ uostros ꝑmanere. Nara qui uo¬
luerunt sui esse utiq sirut dii scientes bonũ et
iiub̃. Facti sint uon tantũ iam sui. s ⁊̃ diaboli.
Itan libera uoluntas uos facit urõ seͤ mala dis
boli bona dei. Ad hoc ꝑtiuet quod dicitur. NIo¬
uit dũs qui sunt eius Nara illis qui eius non
sunt. Anen dico uobis inquid nescio uos. Dũ
ergo per malam uoluntatẽ sumus diaboli:
quo dãmodo uit̾m non sumus des.sicut cum per
bonam uoluntatẽ efficimur dei. Desimus
iaam esse tuaboli Nemo siquidem potest duobꝰ
diũs seruire. Ceterũ siue dei simus siue dicboli
non tamen si milit̾ desiminus esse ⁊ nrĩ. Manet

Expanded text:
amare Deum, accipimus in visitatione gratiae, ut simus Dei creatura. 18. Creati quippe quodammodo nostri in liberam voluntatem, quasi Dei efficimur per bonam voluntatem. Porro bonam facit, qui liberam fecit; et ad hoc bonam, ut simus initium aliquod creaturae ejus: quoniam expedit profecto nobis magis omnino non fuisse, quam nostros permanere. Nam, qui voluerunt sui esse, utique sicut dii, scientes bonum et malum; facti sunt, non tantum jam sui, sed et diaboli. Itaque libera vour: Novit Dominus qui sunt ejus . Nam illis qui ejus non sunt, Amen dico vobis, inquit, nescio vos . Cum ergo per malam voluntatem sumus diaboli, quodammodo interim non sumus Dei: sicut cum per bonam voluntatem efficimur Dei, desinimus jam esse diaboli. Nemo siquidem potest duobus dominis servire . Caeterum sive Dei sumus, sive diaboli; non tamen similiter desinimus esse et nostri. Manet
Abbreviated transcription (Latin):
spoliata decore: sub pelle petran sordens. tanqͣ
ne dissimilitudinis pͥstinãq inspeciẽ reforma¬
tam sinulẽ faceret illam in gła scõꝵ. imꝰ
sibi ipĩ per omĩa pedderet quadoq cõfermẽ
quia cũ apparuerit simules ei xrimus. quĩ uide¬
biniꝰ enui sicuti est. Et renera cui potius id oꝑis
ingruclat ꝙͣ dei filio. qui cũ sit spbendoi ⁊̃ si gun
substancie patris. portans uerbo uuersil ex
utro q Ea cile mnuuitꝰ apparuit ⁊ uude refprinit¬
ret de formẽ ⁊ uude debilem ꝯfortares. duui t̃ de
splendore sugans tenebras pecr̃oꝵ redderet sa¬
pientẽ. ⁊ ex iurtte uerbi ꝯtra tirimnudem
demonũ potentẽ esfixeret. Ueuit ergo ipsil
forma cui oformandũ erat liberuui strbitriũ.
quia uc pristinã reciperet formã ex illa era refor¬
mandũ ex qua suerat ⁊ formatũ. surma autẽ
scipientia est. C̃formatio. ut fariat uuago ĩ
corpore qd̾ forma faaait niorbe. Pormo illo at¬

Expanded text:
spoliata decore, sub pelle peccati sordens, tanquam spoliata decore, sub pelle peccati sordens, tanquam ne dissimilitudinis; pristinamque in speciem reformatam, similem faceret illam in gloria sanctorum, imo sibi ipsi per omnia redderet quandoque conformem, quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Et revera cui potius id operis congruebat quam Dei Filio, qui cum sit splendor et figura substantiae Patris, portans verbo universa, ex utroque facile munitus apparuit, et unde reformaret deformem, et unde debilem confortaret, dum et de splendore figurae fugans tenebras peccatorum, redderet sapientem, et ex virtute Verbi contra tyrannidem daemonum potentem efficeret? Venit ergo ipsa forma, cui quia ut pristinam reciperet formam, ex illa erat reformandum, ex qua fuerat et formatum. Forma autem, sapientia est: conformatio, ut faciat imago in corpor, quod forma facit in orbe. Porro illa at
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ peciauerunt. quid in hoc uere sapientie
quid bone uoluntatis apparet: Ded esto
Penitet eos peccasse Nunqid nõ tamen si
optio detur maluit. ad huc pecrare qmͣ susti¬
iniquũ ꝙͣ quod iustũ est eligeret Ceterã
non uere penicent qui nõ tam dolent se sibi
iuxisse ꝙͣ hoc ipsum iam nõ posse. Denus
foris ostenditur quid intus agatur Nami
ꝙꝓͣdiu corpus uruit in flamina taudui cõ¬
stat in malicia ꝑsistẽ uoluntatẽ. Itaq de
sumlitudine que in consilii ⁊ item compb¬
citi libertare ꝯtiuetur apud inferes penitꝰ
inchil est nec esse potest. imagne tamen
mauente. S neq in hoc scło eq̃ iuueniti
uspiã poss sumlitudo. s ad huc hic feda
⁊ de foruus iaciuss imago. si non eũgłica
illa mulier lucernam accende̾t idest
sapientia incarne appa reret eũ teret domũs
ludelicet uicioꝵ draginã suã requireret qmͣ
perdiderat hoc est imaginc̃ suã que natiuo

Expanded text:
quod peccaverunt: quid in hoc sapientiae quod peccaverunt: quid in hoc sapientiae verae, quid bonae voluntatis apparet? Sed esto, poenitet eos peccasse: nunquid non tamen, si optio detur, malint adhuc peccare, quiniquum, quam quod justum est, eligeret? Caeterum non vere poenitent, qui tam non dolent se sibi vixisse, quam hoc ipsum jam non posse. Denique foris ostenditur, quid intus agatur. Nam quandiu corpus vivit in flamma, tandiu constat in malitia persistere voluntatem. Itaque de similitudine, quae in consilii, et item complaciti libertate continetur, apud inferos penitus nihil est, nec esse potest, imagine tamen. Sed neque in hoc saeculo aeque inveniri uspiam posset similitudo, sed adhuc hic foeda et deformis jacuisset imago, si non evangelica illa mulier lucernam accenderet, id est, Sapientia in carne appareret, everreret domum, videlicet vitiorum, drachmam suam requireret quam perdiderat : hoc est, imaginem suam, quae nativo
Abbreviated transcription (Latin):
nõ penite̾. aut peinte mali nõ esse saꝑe po¬
test. s oc aut̃ recte aipponeret᷑ si opus t̃mtun
peccim. ⁊ nõ eniam uoluntas mala puniretr
Qulli qui ppe dribiũ est. qd̾ uemio intorm̃ns
positus actum iterare peccati delectecure ne
pordiu: quid ponderis habet oꝑis abuega¬
tio. ut ideo sapere quis putetur quodiã ue
mediis flãnus luxuriari nõ libeate Demiq
iniualiuolã aiãm nõ introibit sapientia.
tas per seneret: Certe ut cetera dinitã nol¬
lent om̃ino puiri Iustũ est aũ pimiri qui
pruenda esserunt. Noluut ergo qd̾ iustũ
est. S qui nõ uult qd̾ iustũ est. iusta xius
uoluntus uõ est. est ergo inuista ac per hos
⁊ mala est uoliuitas quo iusticie nõ icordat
Duo sunt que in iustu ꝯprobant uobũtatẽ
uel cũ ĩpime pecrare uel cum ĩpune petrasse
libet Nb ento pecrare libuit ꝗͣdui licuit
cum iom nõ possunt multũ mauere uolut̃

Expanded text:
non poenitere; aut poenitere mali, non esse sapere ponon poenitere; aut poenitere mali, non esse sapere potest? Hoc autem recte opponeretur, si opus tantum peccati, et non etiam voluntas mala puniretur. Nulli quippe dubium est, quod nemo in tormentis positus actum iterare peccati delectetur. Vera perdurat, quid ponderis habet operis abnegatio, ut ideo sapere quis putetur, quod jam in mediis flammis luxuriari non libeat? Denique: In malevolam animam non introibit sapientia . tas perseveret? Certe, ut caetera omittam, nollent omnino puniri. Justum est autem puniri, qui punienda gesserunt. Nolunt igitur quod justum est. Sed qui non vult quod justum est, justa ejus voluntas non est. Eo ergo injusta, ac per hoc et mala est voluntas, quo justitiae non concordat. Duo sunt quae injustam comprobant voluntatem, vel cum peccare, vel cum impune peccasse libet. Quibus ergo peccare libuit quamdiu licuit; et cum jam non possunt, inultum manere volunt
Abbreviated transcription (Latin):
pro ut uult dispensaite quibusq pro alusis. locis.
temꝑibꝰ uaricutur. quatiꝰ in terris uodice.
nn celestib plenarie mediocrit̾ in ꝑadiso apõ
iuferos uullatenꝰ habesitur. Libertos uero
arbitrii de ipso quo cõdita est stam aliqͣtenꝰ
nõ mitetur. s equaliter semꝑ quͣtum in seest
a celis. terris. inferis. possideatur merito ille
siuulitudi. hec ymagim deputatur. Et iͥtẽ
apud inferos qd̾ utraq libertos ꝑierit. ille
scilicet quod ad similitudiuẽ ꝑtinere dicuntur
scriptiuuꝵ testutur auctoritaas. Nom uerum
illic sapere qd̾ utiq de consilii libertate con¬
apitur om̃no non esse locus ille mances
nbi legitur Quodcũq potest iauꝰ tua¬
ꝯstant̾ operare. quia nec op̃. nec ratio. nes
tatur engcłium sic loquitur. Ligatis inarubꝰ
iusi omanoda potestuns ablano.¶Sed diciti
aliquis. Quomͦ nõ est trbi ibi aliqd̃ sapere
ubi mala q̃ tolerantur cogunt. penit̾s maloꝵ
que facta sunt. N unqͥd aut intorm̃tis qͥspiã

Expanded text:
lt, dispensante, quibusque pro causis, locis, temporibus, varientur, quatenus in terris modice, in coelestibus plenarie, mediocriter in paradiso, apud inferos 615 nullatenus habeantur; libertas vero arbitrii de ipso, quo condita est, statu aliquatenus non mutetur, sed aequaliter semper quantum in se est a coelis, terris, inferis possideatur: merito illae similitudini, haec imagini deputantur. Et quidem apud inferos quod utraque libertas perierit, illae scilicet quae ad similitudinem pertinere dicuntur, Scripturarum testatur auctoritas. Nam verum illic sapere, quod utique de consilii libertate concipitur, omnino non esse locus ille manifestat, ubi legitur: Quodcunque potest manus tua operare, quia nec opus, nec ratio, nec datur, Evangelium sic loquitur: Ligatis manibus nisi omnimoda potestatis ablatio? 31. Sed dicit aliquis: Quomodo non est ibi aliquod Sapere, ubi mala quae tolerantur, cogunt poenitere malorum quae facta sunt? Nunquid aut in tormentis quispiam