comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ferri solet quanto ẽ bonum rarius quod
exigit laudem. optasse potiꝰ ut amplior
earum numerus eẽt. qͣm ut ipsȩ in pau¬
citate amplius emierent: nec iste q
tales ft̃ si earũ quoq aliquas barbarica
libido compressit ꝑmissum hoc esse
causent᷑. nec ideo credant dm̃ ista negli¬
gere quia ꝑmittit qͦd nemo impune
cõmittit. Quȩdam enĩ ueluti ponde¬
ra malarũ cupiditatũ. & ꝑ occultũ p̃¬
sens diuinũ iudicium relaxant᷑. & ma¬
nifesto ultimo reseruantur. fortassis
autẽ iste que bene sibi st̃ conscie ñse
ex isto castitatis bono cor inflatũ extu¬
lisse. & tamen uĩ hostilẽ incarne ꝑpes¬
se sunt. habebant aliquid latentis in¬
firmitatis. que posset insuꝑbie fastũ
si hanc humilitatẽ inuastatione. illa
euasissent extolli. Sicut gͦ quidam
morte rapti st̃ ne malicia mutaret in¬
tellectũ eoꝵs: ita qͥddam ab istis ui rap¬
tum ẽ ne prosꝑitas mutaret modesti¬
am earũ. Utrigq igitur quȩ de carne

Expanded text:
ferri solet, quanto est bonum rarius quod exigit laudem, optasse potius ut amplior earum numerus esset, quam ut ipsae in paucitate amplius eminerent: nec istae, quae tales sunt, si earum quoque aliquas barbarica libido conpressit, permissum hoc esse causentur, nec ideo Deum credant ista neglegere, quia permittit quod nemo inpune committit. Quaedam enim ueluti pondera malarum cupiditatum et per occultum praesens diuinum iudicium relaxantur et manifesto ultimo reseruantur. Fortassis autem istae, quae bene sibi sunt consciae non se ex isto castitatis bono cor inflatum extulisse, et tamen uim hostilem in carne perpessae sunt, habebant aliquid latentis infirmitatis, quae posset in superbiae fastum. si hanc humilitatem in uastatione illa euasissent, extolli. Sicut ergo quidam morte rapti sunt, ne malitia mutaret intellectum eorum, ita quiddam ab istis ui raptum est, ne prosperitas mutaret modestiam earum. Utrisque igitur, quae de carne
Abbreviated transcription (Latin):
quidem scdm spaciũ aliquod
cemporis prius erant sp̃s illi tenebre
quos angłos dieius. s simulut
facti sunt. lux facti funt: ñ tamen
tantũ ita creati ut quoquomodo
ẽẽnt & quo quomͦ uiuerent: s etiã
illuminati ut sapienter beateq u¬
uerent. Abhac illuminatione au̾¬
si quidam angłi. ñ obtinuerunt
excellentiã sapientis beateq uite.

Expanded text:
quidem secundum spatium aliquod temporis prius erant spiritus illi tenebrae, quos angelos dicimus; sed simul ut facti sunt, lux facti sunt; non tamen tantum ita creati, ut quoquo modo essent et quoquo modo uiuerent; sed etiam inluminati, ut sapienter beateque uiuerent. Ab hac inluminatione auersi quidam angeli non obtinuerunt excellentiam sapientis beataeque uitae.
Abbreviated transcription (Latin):
ait de diabolo in eugłio. ille ho¬
micida erat abinitio & inuerita¬
te ñ stetit. sic ẽe accipiendũ. ut ñ
solum honncida fuerit abimtio. id
est ininitio humani generis. ex quo
utiq homo factus ẽ. quẽ decipiendo
posset occidere: uerumetiã abimtio
sue conditionis inueritate ñ stece¬
rit. & ideo numqͣm beatus cum sc̃is
angłis fuerit. suo recusans ẽẽ sub¬
ditus creatori. & sua ꝑ suꝑbiam ue¬
lut priuata potestate elatus: ac ꝑ
hoc falsus & fallax. quia neq qͥsqmͣ
potestatẽ omĩpotentis euadit. et
qui ꝑ piam subiectionẽ noluit te¬
nere qd uere ẽ. affectat ꝑ suꝑbiam¬
& elationẽ simulare qͦd non ẽ: ut
sic intelligatur etiã qͦd beatus io

Expanded text:
ait de diabolo in euangelio: Ille homicida erat ab initio et in ueritate non stetit, sic esse accipiendum, ut non solum homicida fuerit ab initio, id est initio humani generis, ex quo utique homo factus est, quem decipiendo posset occidere, uerum etiam ab initio suae conditionis in ueritate non steterit et ideo numquam beatus cum sanctis angelis fuerit, suo recusans esse subditus creatori et sua per superbiam uelut priuata potestate laetatus, ac per hoc falsus et fallax, quia nec quisquam potestatem Omnipotentis euadit, et qui per piam subiectionem noluit tenere quod uere est, adfectat per superbam elationem simulare quod non est, ut sic intellegatur etiam quod beat
Abbreviated transcription (Latin):
siuis felicitatis inquirerent: neq ip¬
sum iouẽ cum tantis iniurus co¬
lendum putarent. Iste alienarum
dicitur adulter uxoꝵ: iste pueri
pulchri impudicus amator & rap¬
tor

Expanded text:
sius Felicitatis inquirerent; neque ipsum Jovem cum tantis injuriis colendum putarent. Iste alienarum dicitur adulter uxorum, iste pueri pulchri impudicus amator et raptor
Abbreviated transcription (Latin):
non potuit cuies suos abignib ferroq
grecorum eosdem ipsos deos colentium:
quinetiam iunonis asylo custodes lecti
phenix & dirꝰulixes preddam asserua¬
bant. Huc undiq troia gara incensis
erepta aditis. menseꝙ deorũ. craterẽꝙ
auro solidi captiuaq uestis congeritꝰ.
pueri & pauide longo ordine matres
stant circu. Electus ẽ uidelicet locus
tante dee saeratus: ñ unde captiuos non
liceret educere: s ubi captiuos liberet
meludere. Compara nunc asylum illud

Expanded text:
non potuit cinon potuit ciGraecorum, eosdem ipsos deos colentium; quin etiam Iunonis asylo Custodes lecti, Phoenix et dirus Ulixes, Praedam adseruabant; huc undique Troia gaza Incensis erepta adytis mensaeque deorum Crateresque auro solidi captiuaque uestis Congeritur. Pueri et pauidae longo ordine matres Stant circum. Electus est uidelicet locus tantae deae sacratus, non unde captiuos non liceret educere, sed ubi captiuos liberet includere. Conpara nunc asylum illud
Abbreviated transcription (Latin):
ci sub defensorib uictis. & ideo pisse
quia custodes ꝑdidit deos: cum uelso¬
la ẽẽ potuert causa ꝑeundi custodes
habere uoluisse ꝑituros. Non itaq
cum dedus uictis illa conscriberentur
atq canerentur poetas libebat menti¬
ri:. s cordatos homines cogebat uitas
confiteri. Uerum ista oportunus alio
loco diligenter copioseq tractanda st̃:
nunc qͦd institueram de ingratis homi¬
nib dicere parumꝑ expediam ut pos¬
sum. qui ea mala que ꝓsuors morum
ꝑuersitate merito patiumtur blasphe
nantur attendere. & eas linguas ãuer¬
sus eius nomen d̃ementia facrilege ꝓ¬
teruitatis exercent. quib linguis usur¬
pauerunt mendaciter ipsum nomen
ut uiuerent: uelquas linguas inlocis
ei sacratis metuendo presserunt. ut
illic tuti atq muniti ubi ꝓpter eum
illesi ab hostib fuerunt. inde ineum
maledictis hostilib ꝓsilirent: iu.
psa ut dixi troia mater popłi romani
sacratis inlocis deorum suorũ munire

Expanded text:
ci sub defensoribus uictis et ideo periisse, ci sub defensoribus uictis et ideo periisse, quia custodes perdidit deos, cum uel sola esse potuerit causa pereundi custodes habere uoluisse perituros? Non itaque, cum de dis uictis illa conscriberentur adque canerentur, poetas libebat mentiri, sed cordatos homines cogebat ueritas confiteri. Verum ista opportunius alio loco diligenter copioseque tractanda sunt: nunc, quod institueram de ingratis hominibus dicere, parumper expediam ut possum, qui ea mala, quae pro suorum morum peruersitate merito patiuntur, blasphenantur adtendere et eas linguas aduersus eius nomen dementia sacrilegae peruersitatis exercent, quibus linguis usurpauerunt mendaciter ipsum nomen, ut uiuerent, uel quas linguas in locis ei sacratis metuendo presserunt, ut illic tuti adque muniti, ubi propter eum inlaesi ab hostibus fuerunt, inde in eum maledictis hostilibus prosilirent. psa, ut dixi, Troja, mater populi Romani, sacratis in locis deorum suorum munire
Abbreviated transcription (Latin):
Panthus otrisiades arcis phebiq sacer¬
dos sacramanu uictosq deospariuq
nepotem ipse trahit: cursuq amens
ad limina tendit. Noune deos ipsos qͦs
uictos non dubitat dicere. sibi potius
quam se illis ꝑhibet commenddatos.
cum eidicitur: sacra suosq tibi cõmen¬
dat troia penates.: Si igitur ungilius
tales dõs & uictos dicit. & ut ueluicti
quoquomͦ euaderent homini commen¬
datos: quȩ dementia ẽ existimare his
tutorib romam sapienter fuisse cõmis¬
sam. ꝙ nisi eos amisisset non potuisse
uastari. Immo uͦ uictos deos tamquam
p̾sides ac defensores colere: quid ẽ aliuã
qͣm tenere non numinabona s demoni¬
A mala: Quanto enim sapientius cre¬
ditur. ñ romam adistam cladem ñ fuis¬
se uenturã nisi prius illiꝑissent: seq̃
illos potius olim fuisse ꝑtcuros. nisi eos
quantũ potuisset roma seruasset: Nã
quis non cum aduerterit uideat qͣnta
sit uanitate p̾sumptum non posse uin¬

Expanded text:
Panthus Othryades, arcis Phoebique sacerPanthus Othryades, arcis Phoebique sacerdos, Sacra manu uictosque deos paruumque nepotem Ipse trahit cursuque amens ad limina tendit? Nonne deos ipsos, quos uictos non dubitat dicere, sibi potius quam se illis perhibet commendatos, cum ei dicitur: Sacra suosqne tibi commendat Troia penates? Si igitur Vergilius tales deos et uictos dicit et, ut uel uicti quoquo modo euaderent, homini commendatos: quae dementia est existimare his tutoribus Romam sapienter fuisse commissam et nisi eos amisisset non potuisse uastari? Immo uero uictos deos tamquam praesides ac defensores colere, quid est aliud quam tenere non numina bona, sed nomina mala? Quanto enim sapientius creditur, non Romam ad istam cladem non fuisse uenturam, nisi prius illi periissent, sed illos potius olim fuisse perituros, nisi eos quantum potuisset Roma seruasset! Nam quis non, cum aduerterit, uideat quanta sit uanitate praesumtum non posse uin
Abbreviated transcription (Latin):
uandam se cõmisisse gaudebant.
Omimũmiserabilẽ exrorem ⁊ nob̃
succensent cũ dediiseoꝵ talia dicimꝰ. nec
succensent auctorib suis. qͦs ut ediseerenł
m̃cedẽ dedert̃. doct. oresqꝑ ipsos insuꝑ &
salario publico & honorib dignissimos
habuert᷑. Nẽpe ap̾ungiliũ quẽ ꝓpterea
paruuli legt̃
ut uidelicet pocta magnus omĩumq
preclarissimus atq optimus teneris
ebibitus animis. non facile obliuione
possit aboleri scdm illud oratu. quo se¬
mel ẽ imbuta recens seruabit ocdorem
testadni: apud hune gͦ uirgilium. nẽ¬
pe iuno inducitur infesta troianis eolo
uentorum regi aduersus eosirritando
dicere. Gens mnimica michi tyrrenum
nauigat equor: ilium initaliã portans
uictosq penates. Itane istis penatib ui¬
ctis romam ne uinceretur prudentes
commendare debuerunt.: S hec iuno
dicebat uelut irata mulier: quic̃ loque¬
retur ignorans. Quid eneas ipse piusto¬
tiens appellatꝰ.: Nonne ita narrat.:

Expanded text:
vandam se commendasse gaudebant. vandam se commendasse gaudebant. O nimium miserabilem errorem! Et nobis succensent, cum de diis eorum talia dicimus, nec succensent auctoribus suis, quos ut ediscerent, mercedem dederunt; doctoresque ipsos insuper et salario publico et honoribus dignissimos habuerunt. Nempe apud Virgilium, quem propterea parvuli legunt, ut videlicet poeta magnus omniumque praeclarissimus atque optimus teneris ebibitus animis non facile oblivione possit aboleri; secundum illud Horatii, Quo semel est imbuta recens servabit odorem Testa diu: apud hunc ergo Virgilium nepe Iuno inducitur infesta Troianis Aeolo uentorum regi aduersus eos inritando dicere: Gens inimica mihi Tyrrhenum nauigat aequor Ilium in Italiam portans uictosque penates. Itane istis penatibus uictis Romam, ne uinceretur. prudentes commendare debuerunt? Sed haec Iuno dicebat uelut irata mulier, quid loqueretur ignorans. Quid Aeneas ipse, pius totiens appellatus, nonne ita narrat:
Abbreviated transcription (Latin):
ut irruppto oppido nullus fenretur qͥ
millo uł illo templo fuisset inuentus.
Nonne uidit eneas priamum ꝑ aras
sanguine fedanten quos ipse sacraue¬
rat ignes.: Nonne diomedes & uxiles
cesis sumne custodib arcis corripuere
sacram effigiem: manibꝰq eruentis uir¬
gineas ausidiuȩ contingere uittas: Nec
tamen qͦd sequitur uerũ ẽ: ex illo flue¬
re. ac retro sublapsa referri spesdana¬¬
um. Postea quipe uicerunt: postea tro¬
iam ferro ignibqr delerunt: postea con¬
fugientem adaras priamum obtrun¬
cauerunt. Nec ideo troia ꝑut: quia
mineruam ꝑdidit. Quid enm prius
ipsa minerua ꝑdiderat ut ꝑiret.c
Anforte custodes suos. Hoc sane ue¬
rumẽ. Illis quippe int̾emptis. potuit
auferri. Neq enim homines a simula¬
chro. s simulachrũ ab hominib custo¬
diebatur. Quomͦ gͦ colebatur ut patͥam
custodiret & ciuies: que suos ñualuit cu¬
stodire custodes.¬
cce qualib dns urbem romam ser¬

Expanded text:
ut inrupto oppido nullus feriretur, qui ut inrupto oppido nullus feriretur, qui in illo uel illo templo fuisset inuentus. Nonne uidit Aeneas Priamum per aras Sanguine foedantem quos ipse sacrauerat ignes? Nonne Diomedes et Ulixes caesis summae custodibus arcis Corripuere sacram effigiem manibusque cruentis Virgineas ausi diuae contingere uittas? Nec tamen quod sequitur uerum est: Ex illo fluere ac retro sublabsa referri Spes Danaum. Postea quippe uicerunt, postea Troiam ferro ignibusque dele. uerunt, postea confugientem ad aram Priamum obtruncauerunt. Nec ideo Troia periit, quia Mineruam perdidit. Quid enim prius ipsa Minerua perdiderat, ut periret? an forte custodes suos? Hoc sane uerum est; illis quippe interemtis potuit auferri. Neque enim homines a simulacro, sed simulacrum ab hominibus seruabatur. Quo modo ergo colebatur, ut patriam custodiret et ciues, quae suos non ualuit custodire custodesEcce qualibus diis Urbem Romani ser
Abbreviated transcription (Latin):
uł inlocis xp̃i nomini dicatissimis et
amplissimis ac ꝓlargiore miscłia ad
capacitatem multitudinis electis. p̃ter
bellorum morẽtruculenti barbari pe¬
ꝑcerunt. hoc tͥbuere temporib xp̃ia¬
nis. hinc do̾ agere gras. hinc ad eius no¬
m̃ ueracit̾ currere ut effugiant penas
ignis et̾ni. qͦd nom̃ multi eoꝵ m̃daciter
usurpart̃. ut effugerent penas p̃sentis
exitii. Ilã qͦs uides petulant̾ & ꝓcacit̾ in¬
sultare seruis xp̃i. sunt meis plurimi
qͥ illũ int̾itum cladẽq ñ euasissent.
resistunt corde puerso. ut sẽpit̾nistene¬
brispuniant᷑:. aidqͦd nom̃ ore uł subdo¬
lo confugert̾. ut tẽꝑali luce fruerent᷑.
ot bella gesta conseripta
sunt uelante conditam romani¬
uel ab eius exortu & imꝑio. legant et
proferant sic abalienigenis aliquam
captamẽe cutatem. ut hostes qui ce¬
ꝑant parcerent eis quos ad deor suors
templa confugisse comꝑerant: aut
aliquem ducembarbarũ precepisse.

Expanded text:
uel in locis Christi nomini dicatissimis et uel in locis Christi nomini dicatissimis et amplissimis ac pro largiore misericordia ad capacitatem multitudinis electis praeter bellorum morem truculenti barbari pepercerunt, hoc tribuere temporibus Christianis, hinc Deo agere gratias, hinc ad eius nomen ueraciter currere, ut effugiant poenas ignis aeterni, quod nomen multi eorum mendaciter usurparunt, ut effugerent poenas praesentis exitii. Nam quos uides petulanter et procaciter insultare seruis Christi, sunt in eis plurimi, qui illum interitum clademque non euasissent, resistunt corde peruerso, ut sempiternis tenebris puniantur, ad quod nomen ore uel subdolo confugerunt, ut temporali luce fruerenot bella gesta conscripta sunt uel ante conditam Romauel ab eius exortu et imperio: legant et proferant sic ab alienigenis aliquam captam esse ciuitatem, ut hostes, qui ceperant, parcerent eis, quos ad deorum suorum templa confugisse compererant, aut aliquem ducem barbarorum praecepisse,
Abbreviated transcription (Latin):
incurrerent qui similem miscłiamtñ
habebant. Qui tamen etiã ipsi alibi
truces atq hostili more seuientes. po¬
stea quam ad loca illa ueniebant ubi
fuerat interdictum quod̃ alibi belli
iure licuisset. tota feriendi refrenaba¬
tur imanitas. &. captiuandi cupiditas
frangebatur. Sic euaserunt multi qui
nunc xp̃ianis temporib detrahunt. et
mala que illa ciuitas ꝑtulit. xp̃o impu¬
tant. bonauͦque meos ut uiuerent ꝓp¬
ter xp̃i honorem facta sunt. non impu¬
tant xp̃o nr̃o s fato suo: cum potius de¬
berent siquiã recte saperent illa que ab
hostib asꝑa & dura ꝑpessi sunt. illi pro¬
uidentie diume tribuere que solet cor¬
ruptos hominum mores bellis emen¬
ddare atq conterere: itemq uitam mor¬
talium iustam atq laudabilemtalib
afflictionib exercere. probatamq uel
in meliora transferre. uł in his ad huc
terris ꝓpter usus alios detinere: illud
uͦ qͦd eis uł ubicumq ꝓpter xp̃i nomen

Expanded text:
incurrerent, qui similem misericordiam non incurrerent, qui similem misericordiam non habebant. Qui tamen etiam ipsi alibi truces adque hostili more saeuientes posteaquam ad loca illa ueniebant, ubi fuerat interdictum quod alibi belli iure licuisset, tota feriendi refrenabatur inmanitas et captiuandi cupiditas frangebatur. Sic euaserunt multi, qui nunc Christianis temporibus detrahunt et mala, quae illa ciuitas pertulit, Christo inputant; bona uero, quae in eos ut uiuerent propter Christi honorem facta sunt. non inputant Christo nostro sed fato suo, cum potius deberent, si quid recti saperent, illa, quae ab hostibus aspera et dura perpessi sunt, illi prouidentiae diuinae tribuere, quae solet corruptos hominum mores bellis emendare adque conterere itemque uitam mortalium iustam adque laudabilem talibus adflictionibus exercere probatamque uel in meliora transferre uel in his adhuc terris propter usus alios detinere: illud uero, quod eis uel ubicumque propter Christi nomen
Abbreviated transcription (Latin):
minari appetit. & si popłi seruiant ipsa
ei dominandi libido dominat᷑: non est
p̃tereundum silentio. quicqͥd dicere su¬
sceptihuius oꝑis ratio postulat. & facul¬
tas datur.¬
x hac namq eristunt inimmici ad¬
uersus quos defenãend̾a ẽ di ciuii¬
tas: quorum tamen multi correcto im¬
pietatis errore. ciues nea fiunt satis ido¬
nei. Multi uͦ in eam tantis exardescunt
ignib odiorum. tamq manifestis bene¬
ficiis redemptoris eiꝰ ingrati sunt: ut
hodie contra eam linguas ñ mouerent.
nisi ferrum hostile fugientes insacratis
eius locisutam de qua suꝑbiunt inue¬
nirent. Annon etiam illi romani xp̃i
nommi infesti sunt. quib ꝓpter xp̃m
barbari peꝑcerunt. Testantur hec
martrrum loca. & basilice apłorũ: que
milla uastatione urbis adse confugien¬
tes suos alienosq receꝑunt. Huc usq
cruentus seuiebat inmicus: ibi accipi¬
ebat limitem trucidatoris furor. Illo
ducebantur amiserantib hostib quib
etiã extra ipsa loca peꝑcerant: ne in eos

Expanded text:
minari appetit, etsi populi serviant, ipsa ei dominandi libido dominatur, non est praetereundum silentio quidquid dicere suscepti hujus operis ratio postulat, et facultas datur.x hac namque existunt inimici, aduersus quos defendenda est Dei ciuitas, quorum tamen multi correcto inpietatis errore ciues in ea fiunt satis idonei; multi uero in eam tantis exardescunt ignibus odiorum tamque manifestis beneficiis redemtoris eius ingrati sunt, ut hodie contra eam linguas non mouerent, nisi ferrum hostile fugientes in sacratis eius locis uitam, de qua superbiunt, inuenirent. An non etiam illi Romani Christi nomini infesti sunt, quibus propter Christum barbari pepercerunt? Testantur hoc martyrum loca et basilicae apostolorum, quae in illa uastatione Urbis ad se confugientes suos alienosque receperunt. Huc usque cruentus saeuiebat inimicus, ibi accipiebat limitem trucidatoris furor, illo ducebantur a miserantibus hostibus, quibus etiam extra ipsa loca pepercerant, ne in eos
Abbreviated transcription (Latin):
hoc insitum habuisse romanos etiã
deorum apud illos ȩdes indicant qͣs
comunctissimas constituerunt uircu

Expanded text:
Hoc insitum habuisse Romanos, etiam deorum apud illos aedes indicant, quas conjunctissimas constituerunt, Virtu
Abbreviated transcription (Latin):
Deincepsitaq ut in primo libro pol¬
liciti sumus. de duarum ciuitatum
quas in hoc scło perplexas diximus
inuicemq ꝑmixtas. exortu & ꝓcur¬
su & debitis finib. qͦd dicendum

Expanded text:
Deinceps itaque, ut in primo libro polliciti sumus, de duarum civitatum, quas in hoc saeculo perplexas diximus invicemque permixtas, exortu et procursu et debitis finibus, quod dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
bom inter phylosophos quęritui. aqͥ
quẽ adipiscendum omĩa officia refe¬
renda sunt. Nec dixit iste. michi au¬
insigniri purpura & sceptro. aut a¬
ademate excellere. aut qͦd ñ nulli
etiam phylosophoꝵe dicete ñ etubll¬
runt. michi uoluptas corporis bonũ
est. aut qͦd melius uel.. meliores di¬
cere uisi sunt. michi uirtus animi me¬
ibonum ẽ: s michi inquit adherere
ło bonum ẽ. Hoc eum docuerat.
cui uni tantummꝰ sacrificandũ sc̃i
quoq angłi eius miraculoꝵ etiam
attestatione monuerunt. Unde &
ipse sacrificium eiꝰ factus erat. cuius
igne intelligibili correptus ardebat.
.&s. in eius meffabilẽ incorporeumq
complexum sc̃o desiderio ferebatur.
Porro autẽ si multoꝵs deorum cultoreᷤᷤ
qualescumq deos suos ẽe arbitrent᷑ ab
eis facta ẽẽ miracula uel ciuiliũ rerũ
hystorie. uel libris magicis siue quod
honestius putant. theuĩgicis credunł
quid cause ẽ cur illis litteris nolunt

Expanded text:
namque inter philosophos quaeritur, ad namque inter philosophos quaeritur, ad quod adipiscendum omnia officia referenda sunt. Nec dixit iste: Mihi auinsigniri purpura et sceptro uel diademate excellere, aut, quod nonnulli etiam philosophorum dicere non erubuerunt: Mihi uoluptas corporis bonum est; aut quod melius uelut meliores dicere uisi sunt: Mihi uirtus animi mei bonum est; sed: Mihi, inquit, adhaerere Deo bonum est. Hoc eum docuerat, cui uni tantummodo sacrificandum sancti quoque angeli eius miraculorum etiam contestatione monuerunt. Unde et ipse sacrificium eius factus erat, cuius igne intellegibili correptus ardebat, et in eius ineffabilem incorporeumque conplexum sancto desiderio ferebatur. Porro autem si multorum deorum cultores qualescumque deos suos esse arbitrentur ab eis facta esse miracula uel ciuilium rerum historiae uel libris magicis siue, quod honestius putant, theurgicis credunt: quid causae est, quur illis litteris nolint
Abbreviated transcription (Latin):
n dicet aliquis xuiii.¬
ista falsa ẽẽ miracula. nec fensse
facta. s mendaciter scripta: Quisqͥs
hoc dicit. si de his reb negat omĩno
ullis litteris ẽẽ credendum: potest
etiam dicere nec deos ullos curare
mortalia. Non enim se aliter colendo
ẽe ꝑsuaserunt. nisi mirabiliũ oꝑum
effectib. quorum ⁊ historia gentium
testis est: quarum dii se ostentare
mirabiles potius quã utiles ostende¬
re potuerunt. Unde hoc oꝑe nr̃o
cuius hunc iam decimũ librum ha¬
bemus in manib. non eos suscepimꝰ
refellendos qui uł ullam ẽe uim di¬
uinã negant. uł humana ñ curare
contendunt: s eos qui nr̃o do condi¬
cori sc̃ẽ & gloriosissime ciuitatis deos
suos preferunt. nescientes eũ ipsum
ẽẽ etiam mundi huius uisibilis et
mutabilis. muisibilem & in cõmuta¬
bilem conditorẽ. & uite beate non
de his que condidit. s de se ipso uers¬
simum largitorem. Eius enim pro¬
pheta ueracissimꝰ ait. Michi autem
ad herere deo bonum ẽ. De fine nãq

Expanded text:
n dicet aliquis ista falsa esse miracula nec fuisse facta, sed mendaciter scripta? Quisquis hoc dicit, si de his rebus negat omnino ullis litteris esse credendum, potest etiam dicere nec deos ullos curare mortalia. Non enim se aliter colendos esse persuaserunt nisi mirabilium operum effectibus, quorum et historia gentium testis est, quarum di se ostentare mirabiles potius quam utiles ostendere potuerunt. Unde hoc opere nostro, cuius hunc iam decimum librum habemus in manibus, non eos suscepimus refellendos, qui uel ullam esse uim diuinam negant uel humana non curare contendunt, sed eos, qui nostro Deo conditori sanctae et gloriosissimae ciuitatis deos suos praeferunt, nescientes eum ipsum esse etiam mundi huius uisibilis et mutabilis inuisibilem et incommutabilem conditorem et uitae beatae non de his, quae condidit, sed de se ipso uerissimum largitorem. Eius enim propheta ueracissimus ait: Mihi autem adhaerere Deo bonum est. De fine boni
Abbreviated transcription (Latin):
mortales ut tamen a summo dõfa¬
ctos. & si non ꝑse ipsos s ei aquo fa¬
cti sunt adherendo beatos ẽẽ dicuĩ.
hoc dicunt qͦd dicimus. quolibet eos
nomine appellent. Hanc aut̾ẽ pla¬
tonicoꝵ ẽe sententiã siue omĩumsi¬
ue meliorum. ieoꝵ litt̾is inueniti
potest.

Expanded text:
nmortales, ut tamen a summo Deo fanmortales, ut tamen a summo Deo factos, et si non per se ipsos, sed ei, a quo facti sunt, adhaerendo beatos esse dicunt: hoc dicunt quod dicimus, quolibet eos nomine appellent. Hanc autem Platonicorum esse sententiam, siue omnium siue meliorum, in eorum litteris inueniri potest.
Abbreviated transcription (Latin):
illi omĩno falluntur. Aliud ẽ enĩ tem¬
poralib temporalia. mutabilib mu¬
tabilia comectare. eisq temporale
& mutabilem motũ suȩ uoluntatis
& facultatis inserere. qͦd demonib
certa ratione ꝑmissum ẽ.: aliud autẽ
met̾nis atq incõmutabilib dĩ legib
que in eius sapientia inuunt mutati¬
ones tempoꝵ preuidere. diq uolunta¬
tem quȩ tam certissima qmͣ poten¬
tissima ẽ omĩum. sp̃s eius participa¬
tione cognoscere: qͦd sc̃is angłis re¬
cta discretione donatum ẽ. Itaq n̾
solum et̾m. uerum etiã beati sunt.
Bonũ autẽ quo beati sunt. ds illisẽ
aquo creati sunt. Illius quippe mnde¬
clinabiliter participatione & contẽ¬
platione ꝑfruuntur. Hos si platoni
ci malunt deos qͣm demones dicere.
eisq annumerare quos asummo
do conditos deos scribit eoꝵ auctor
& magister plato: dicant qͦd uolunt.
Non enim cum eis de uerborũ contio¬
uersia laborandum ẽ. Si enĩ sic m¬

Expanded text:
illi omnino falluntur. Aliud est enim temilli omnino falluntur. Aliud est enim temporalibus temporalia et mutabilibus mutabilia coniectare eisque temporalem et mutabilem modum suae uoluntatis et facultatis inserere, quod daemonibus certa ratione permissum est; aliud autem in aeternis adque incommutabilibus Dei legibus, quae in eius sapientia uiuunt, mutationes temporum praeuidere Deique uoluntatem, quae tam certissima quam potentissima est omnium, spiritus eius participatione cognoscere; quod sanctis angelis recta discretione donatum est. Itaque non solum aeterni, uerum etiam beati sunt. Bonum autem, quo beati sunt, Deus illis est, a quo creati sunt. Illius quippe indeclinabiliter participatione et contemplatione perfruuntur. ci malunt deos quam daemones dicere eisque adnumerare, quos a summo Deo conditos deos scribit eorum auctor et magister Plato: dicant quod uolunt; non enim cum eis de uerborum controuersia laborandum est. Si enim sic i
Abbreviated transcription (Latin):
Nis igitur angłis bonis om̃is cor¬
poralium temporaliumq rerũ
scientia qua uiflantur demones. uili
est: ñ qͦd earum ignari sint s quod
illis di qua sc̃ificantur caritas cara
est. p̃ cuius ñtantum incorporali.
uerum etiã incominuitabili & inef¬
fabili pulchritudine cuius scõ a¬
more mardescunt. omĩa que infra
sunt. & qͦd illud ẽ non sunt. seq ip¬
sos inter illa contemnunt: ut excoto
qͦd boni sunt. eo bono quo boni sunt
ꝑfruantur. Et ideo certius etiam dem¬
poralia & mutabilia ista nouerunt.
quia eorum principales causas inuer¬
bo d̃i conspiciunt. ꝑ quod factus est
mundus. Quib causis quedam pro¬
bantur. quedã reprobant᷑. cuncta
ordinantur. Demones autẽ ñ et̾nas
temporũ causas & quodamm cardi¬
nales ind̾i sapientia contemplantur.
s quorundã signoꝵ nobis occulto¬
rum maiore exꝑientia multo plura
qͣm homines futura prospiciunt: di¬
spositiones quoq suas aliquando p̾¬
nuntiant. Demq sepe isti: numqͣm

Expanded text:
is igitur angelis bonis omnis corporalium temporaliumque rerum scientia, qua inflantur daemones, uilis est: non quod earum ignari sint, sed quod illis Dei, qua sanctificantur, caritas cara est, prae cuius non tantum incorporali, uerum etiam incommutabili et ineffabili pulchritudine. cuius sancto amore inardescunt, omnia, quae infra sunt et, quod illud est, non sunt seque ipsos inter illa contemnunt, ut ex toto, quod boni sunt, eo bono, ex quo boni sunt, perfruantur. Et ideo certius etiam temporalia et mutabilia ista nouerunt, quia eorum principales causas in Verbo Dei conspiciunt, per quod factus est mundus; quibus causis quaedam probantur, quaedam reprobantur, cuncta ordinantur. Daemones autem non aeternas temporum causas et quodam modo cardinales in Dei sapientia contemplantur, sed quorundam signorum nobis occultorum maiore experientia multo plura quam homines futura prospiciunt; dispositiones quoque suas aliquando praenuntiant. Denique saepe isti, numquam
Abbreviated transcription (Latin):
ex eiusse facta ẽ: etiam hinc satis
signifi q. quã cara mariti & uxoris
Qui autti ñ credunt. nulla facta
prodigia it credere. Neq enim q
ipsa siusiꝗ turȩ curriculo gigne
stra sgnitiit quidam psalmus
rit dicetur alio loco: quantum me
dñs adiuuerit. Nunc qm̃ dibex iste
claudendus ẽ in hoc pͥmo homine qͥ
primitus factus ẽ nondun quidem
scientiam exortas fuisse ex istimemul
ingenere humano societates tamqͣm
ciuitates duas. Ex illo enim futuri e¬
rant homines. alii malis anglis in sup¬
plicio. alii bonis in premio sociandi:
quamuis occulto dĩ iudicio s tamen
isto. Cum enim scriptum sit uni¬
uersȩ uie dm̃ misccłia & ueritas. nec
iuista eius gr̃a: nec crudelis potest
esse iustitia.

Expanded text:
ex eius latere facta est, etiam hic satis significatum est quam cara mariti et uxoris Qui autem ista non credunt, nulla facta prodigia debent credere; neque enim et ipsa, si usitato naturae curriculo gignerstra gignitur? Ait quidam psalmus rit, dicetur alio loco, quantum me Deus adiuuerit. Nunc quoniam liber iste claudendus est, in hoc primo homine, qui primitus factus est, nondum quidem Dei praescientiam exortas fuisse existimemus in genere humano societates tamquam ciuitates duas. Ex illo enim futuri erant homines, alii malis angelis in supplicio, alii bonis in praemio sociandi, quamuis occulto Dei iudicio, sed tamen iusto. Cum enim scriptum sit: Uniuersae uiae Domini misericordia et ueritas: nec iniusta eius gratia nec crudelis potest esse iustitia.
Abbreviated transcription (Latin):
draco hic quem finxisti ad illudendn
ei: ut meo ipso qͦd eum finxit licet
ꝑ suam bonitatem bonũ. iam ꝑsura̾
prescientiam preparasse intelligat᷑.
quomodo illo uteretur & malo.

Expanded text:
Draco hic, quem finxisti ad inludendum ei, ut in eo ipso quod eum finxit, licet per suam bonitatem bonum, iam per suam praescientiam praeparasse intellegatur quo modo illo uteretur et malo.
Abbreviated transcription (Latin):
que om̃ib celestib. terrestrib. infer¬
nis sacrificari uetat. uni dõ tantũ
iubens. qui solus diligens. dilectos
beatos facit. eoꝵq sacrificiorum
tempora impetrata p̾finiens. eaq
ꝑ meliorẽ sacerdotem in melius mu¬
tanda p̾dĩcens. ñ ista se appetere.s
ꝑhȩe alia potiora significare testat᷑. nut¬
ipse his honoribus sublimetur:
sed ut nos ad eum colendum. eiq co¬
herendũ igne amoris eniis accensi qͦd
nobis non illi bonum ẽ excitemur. c

Expanded text:
quae omnibus caelestibus, terrestribus, inferquae omnibus caelestibus, terrestribus, infernis sacrificari uetat, uni Deo tantum iubens, qui solus diligens et dilectus beatos facit eorumque sacrificiorum. tempora imperata pr aefiniens eaque per meliorem sacerdotem in melius mutanda praedicens non ista se adpetere, sed per haec alia potiora significare testatuipse his honoribus sublimetur, sed ut nos ad eum colendum eique cohaerendum igne amoris eius accensi, quod nobis, non illi, bonum est, excitemur. C
Abbreviated transcription (Latin):
derunt. Ipsa autẽ redditio qualis fu¬
it.: Imposuerunt eam plaustro. ei¬
q uuencas aquib uitulos suggen¬
tes abstraxerant. subiunrerunt: et
eas quo uellent ire siuerunt. etiam
hinc uim diuinã explorare cupien¬
tes. At ille sine duce homine atq
rectore ad hebreos uiam ꝑtinaciter
gradientes. nec reuocate mugitib
esurientiũ filiorum: magnũ sacra¬
mentũ suis cultorib reportarunt.
Hec atq huiusmodi do parua st̃:
s magna terrendis salubriter. eru¬
diendisq mortalib. Si enim phylo¬
sophi precipueq platonici rectius
cȩt̾is sapuisse laudantur. sicut pau¬
lo ante commemoraui qͦd diuinam
ꝓuidentiã hec. quoq rerum infi¬
ma atq terrera administrare do¬
cuerunt numerosarũ testimonio
pulchritudinum. que ñ solum in
corporib anmalium. uerũetiam
iherbis fenoq gignuntur. qͣnto
euidentius hec attestantur diuimi¬
tati quȩ ad horam predicationis eiꝰ
fiunt. ubi ea religio commendat᷑.

Expanded text:
derunt. Ipsa autem redditio qualis fuit? Imposuerunt eam plaustro, eique juvencas, a quibtes abstraxerant, subiunxerunt et eas quo uellent ire siuerunt, etiam inde uim diuinam explorare cupientes. At illae sine duce homine adque rectore ad Hebraeos uiam pertinaciter gradientes nec reuocatae mugitibus esurientium filiorum magnum sacramentum suis cultoribus reportarunt. Haec adque huius modi Deo parua sunt, sed magna terrendis salubriter erudiendisque mortalibus. Si enim philosophi praecipueque Platonici rectius ceteris sapuisse laudantur, sicut paulo ante commemoraui, quod diuinam prouidentiam haec quoque rerum infima adque terrena administrare docuerunt numerosarum testimonio pulchritudinum, quae non solum in corporibus animalium, uenim in herbis etiam faenoque gignuntur: quanto euidentius haec adtestantur diuinitati, quae ad horam praedicationis eius fiunt, ubi ea religio commendatur,
Abbreviated transcription (Latin):
eamq magnam & mirabilem deos
faciendi accepisse homines potesta¬
tem. Huius egyptii uerba sicut in
nrãm linguam interpretata sunt.
ponam. U qm̃ de cognatione in¬
quit & consortio hominum deoꝵq
nobis indicitur sermo: potestatem
hominis o asclepi uimq cognosce.
Dñs inquit & pater uł qͦd est sum¬
mus ds. ut effector est deorum ce¬
lestium: ita homo fictor ẽ deorum
qui in templis sunt humana pro¬
ximitate contenti. Et paulopost.
Ita humanitas inquit semꝑ memor
nature & originis sue milla diui
nitatis imitatione ꝑseuerat: ut si¬
cuti pater ac dñs ut sui similes eẽił
deos fecit eternos: ĩta humanitas
deos suos ex sui uultus similitudine
figuraret. Hic cum asclepius cui
maxime loquebatur. ei respondisset
atq dixisset. statuas dicis o trime¬
giste: tum ille. Statuas inquit o
asclepi. Uides. quãtinus tu ipse dif

Expanded text:
eamque magnam et mirabilem deos eamque magnam et mirabilem deos faciendi accepisse homines potestatem. Huius Aegyptii uerba, sicut in nostram linguam interpretata sunt, ponam. \'Et quoniam de cognatione, inquit, et consortio hominum deorumque nobis indicitur sermo, potestatem hominis, o Asclepi, uimque cognosce. Dominus, inquit, et Pater uel quod est summum Deus ut effector est deorum caelestium, ita homo fictor est deorum, qui in templis sunt humana proximitate contenti.\' Et paulo post: \'Ita humanitas, inquit, semper memor naturae et originis suae in illa diui- . nitatis imitatione perseuerat, ut, sicuti Pater ac Dominus, ut sui similes essent, deos fecit aeternos, ita humanitas deos suos ex sui uultus similitudine figuraret.\' Hic cum Asclepius, ad quem maxime loquebatur, ei respondisset adque dixisset: \'Statuas dicis, o Trismegiste? tum ille: \'Statuas, inquit, o Asclepi, uides quatenus tu ipse dif
Abbreviated transcription (Latin):
am diuersa de illis XXII.¬
hermes egyptius quẽ true¬
gistum uocant. sensit & scripsit:
Apuleius autem deos quidem illos
negat: s cum dicit ita inter deos
homines quadam medietate uer
sari. ut hominib apud ipsos deos
necessarii uideantur. cultum eoꝵ
a suꝑnors deorum religione non
separat: ille autẽ egẏptius alios dẽs
ẽẽ dicit a summo do factos. alios
ab hominib. Hoc qui audit sicut
a me positum est:putat dici de ħ¬
mulachris quia oꝑa sunt maniũ
hominum. At ille uisibilia & con¬
trectabilia symulachra uelut corpo¬
ra deorum ẽẽ asserit: messe autem
his quosdam sp̃s inuitatos: qui ua¬
leant aliquid siue adnocendum.
siue addesideria nonnulla complen¬
da eorũ aquib eis diuimi honores&
cultus obsequia deferuntur. Hos gͦ
sp̃s muisibiles ꝑ artẽ quandam ui¬
sibilib reb corporalis materie dicit
copulare ut sint quasi animata cor¬
pora illis sp̃itib dicata & subdita sy¬
mulachra. Hoc ẽẽ dicit deos facere:

Expanded text:
am diuersa de illis Hermes Aegyptius, quem Trismegistum uocant, sensit et scripsit. Apuleius enim deos quidem illos negat; sed cum dicit ita inter deos et homines qsari, ut hominibus apud ipsos deos necessarii videantur, cultum eorum a supernorum deorum religione non separat. Ille autem Aegyptius alios deos esse dicit a summo Deo factos, alios ab hominibus. Hoc qui audit, sicut a me positum est, putat dici de simulacris, quia opera sunt manuum hominum; at ille uisibilia et contrectabilia simulacra uelut corpora deorum esse adserit; inesse autem his quosdam spiritus inuitatos, qui ualeant aliquid siue ad nocendum siue ad desideria nonnulla conplenda eorum, a quibus eis diuini honores et cultus obsequia deferuntur. Hos ergo spiritus inuisibiles per artem quandam uisibilibus rebus corporalis materiae copulare, ut sint quasi animata corpora illis spiritibus dicata et subdita simulacra, hoc esse dicit deos facere
Abbreviated transcription (Latin):
hermes cum ista predicit uelut a¬
micus eisdem ludificationib de¬
monum loquitur: nec xp̃ianum
nomen euidenter exprimit: s tã¬
qͣm ea tollerentur atq delerentur
quorũ obseruatione cȩlestis simi¬
litudo custodiretur in egypto:. ita
hec futura depłorans luctuosa quo¬
dammodo predicatione testatur.
Erat enim de his de quib dicit
apłs. qͦd cognoscentes dm̃. ñsicut
dm̃ głificauerunt aut gr̃as egerunt.
s euanuerunt incogitationib suis.

Expanded text:
Hermes, cum ista praedicit, velut aHermes, cum ista praedicit, velut amicus eisdem ludificationibus daemonum loquitur, nec christianum nomen evidenter exprimit; sed tanquam ea tollerentur atque delerentur, quorum observatione coelestis similitudo custodiretur in Aegypto, ita haec futura deplorans, luctuosa quodammodo praedicatione testatur. Erat enim de his, de quibus dicit Apostolus, quod cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt; sed evanuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
fidas. statuas animatas. sensu & sp̃u
plenas. tantaq facientes & talia. sta¬
tuas futurorum p̾scias. eaq sorte
uates somniis multisq aliis reb p̾¬
dicentes. imbecillitates hominib
facientes easq curantes. tristitiam
letitiamq ꝓmeritis. An ignoras
o asclepi qͦd egrptus imago sit celi:
Aut qͦd est uerus. translatio: aut
descensio omnium que gubernant᷑
atq exercentur incelo. Ac si dicen¬
dum ẽ uerius: t̾ra nr̃a mundi totiꝰ
est templum. Et tamen qm̃ pre¬
scire cuncta prudentem decet: istud
uos ignorare fas non est. futurum
tempus est. cũ appareat egyptios
incassum pia mente diuinitatem
sedula religione seruasse. Deinde
exequitur. in quo uidetur hoc tẽp̃
predicere. quo xp̃iana religio qͣn¬
to ẽ ueracior atq sanctior. tanto ue¬
hementius & liberius cuncta falla¬
cia figmenta subuextit: ut gr̃a ue¬
rissimi saluatoris liberet hominem
ab eis diis quos facit homo. & eicdo
subdat aquo factus ẽ homo. Sed̾

Expanded text:
fidas? statuas animatas sensu et spiritu plenas, tantaque facientes et talia; statuas futurorum praescias, eaque sorte, vate, somniis, multisque aliis rebus praedicentes; imbecillitates hominibus facientes, easque curantes, tristitiam laetitiamque pro meritis. An ignoras, o Asclepi, quod Aegyptus imago sit coeli; aut, quod est verius, translatio aut descensio omnium quae gubernantur atque exercentur in coelo; ac si dicendum est, verius terra nostra mundi totius est templum? Et tamen, quoniam praescire cuncta prudentem decet, istud vos ignorare fas non est: Futurum tempus est, quo appareat Aegyptios incassum pia mente divinitatem sedula religione servasse et omnisexsequitur, in quo videtur hoc tempus praedicere, quo christiana religio, quanto est veracior atque sanctior, tanto vehementius et liberius cuncta fallacia figmenta subvertit; ut gratia verissimi Salvatoris liberet hominem ab eis diis quos facit homo, et ei Deo subdat a quo factus est homo. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
fortassis enim qui platonẽ cȩteris
phi losophis gentium longe recteo
prelatum acutius atq ueracius in¬
tellexisse ac secuti ẽẽ fama celebriore
laudantur: aliquid tale de deo sen¬
tiunt. ut millo mueniatur & causa
subsistendi. & ratio intelligendi. et
ordo uiuendi. Quorum trium unu̾
adnaturalem: alterũ ad rationalẽ:
t̾cium admoralem partẽ intelligit᷑
ꝑtinere. Si enim homo ita creatus ẽ.
ut ꝑ id̃ qͦd meo precellit attingat illud̃
qͦd cuncta precellit. id est unum ue¬
rum optimũ dm̃. sine quo nulla na¬
tura subsistit. nulla doctrina instruit.
nullus usus expedit: ipse queratur
ubi nobis seruata sunt omĩa: ipse cer¬
natur ubi nobis certa sunt omĩa:
ipse diligatur ubi nobis recta sunt

Expanded text:
Fortassis enim qui Platonem caeteris Fortassis enim qui Platonem caeteris philosophis gentium longe recteque praelatum acutius atque veracius intellexisse atque secuti esse fama celebriore laudantur, aliquid tale de Deo sentiunt, ut in illo inveniatur et causa subsistendi, et ratio intelligendi, et ordo vivendi: quorum trium, unum ad naturalem, alterum ad rationalem, tertium ad moralem partem intelligitur pertinere. Si enim homo ita creatus est, ut per id quod in eo praecellit, attingat illud, quod cuncta praecellit, id est, unum verum optimum Deum, sine quo nulla natura subsistit, nulla doctrina instruit, nullus usus expedit: ipse quaeratur, ubi nobis secura sunt omnia; ipse cernatur, ubi nobis certa sunt omnia; ipse diligatur, ubi nobis recta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ubi finemomĩum actionum. ubi
causam omĩum naturarũ. ubi lum᷑
omĩum rationũ ẽẽ cognouerit uel
crediderit. disserendo explicare: et
longum ẽẽ arbitror. & temere affir¬
mandũ ẽẽ ñ arbitror. Cum enim ma¬
gistri sui socratis quem fecit in suis
uoluminib disputantem. notissi¬
mum morẽ dissimulande scientie
uł opinionis sue seruare affectat:
quia & illi ipse mos placuit. factũ
est ut etiam ipsius platonis dereb
magnis sententiȩ non facile ꝑspici
possint. Ex his tamen quȩ apud̃
eum leguntur siue quȩ dixit siue
que abaliis dicta ẽe narrauit atq
conscripsit que sibi placita uide¬
rentur. quȩdam cominemorari. &
huic oꝑi inseri oportet a nobis: uł
ubi suffragatur religiom uere qͣm
fides nr̃a suscipit ac defendit: uel
ubi ei uidetur ẽẽ contrarius. quantũ
adistam de imno dõ & plurib ꝑtinet
questionem ꝓpter uitam quȩ post
mortem futura ẽ. ueraciter beatam.

Expanded text:
ubi finem omnium actionum, ubi ubi finem omnium actionum, ubi causam omnium naturarum, ubi lumen omnium rationum esse cognouerit uel crediderit, disserendo explicare et longum esse arbitror et temere adfirmandum esse non arbitror. Cum enim magistri sui Socratis, quem facit in suis uoluminibus disputantem, notissimum morem dissimulandae scientiae uel opinionis suae seruare adfectat, quia et illi iste mos placuit, factum est ut etiam ipsius Platonis de rebus magnis sententiae non facile perspici possint. Ex his tamen, quae aput eum leguntur, siue quae dixit, siue quae ab aliis dicta esse narrauit adque conscripsit, quae sibi placita uiderentur, quaedam commemorari et operi huic inseri oportet a nobis, uel ubi suffragatur religioni uerae, quam fides nostra suscipit ac defendit, uel ubi ei uidetur esse contrarius, quantum ad istam de uno Deo et pluribus pertinet quaestionem, propter uitam, quae post mortem futura est, uera
Abbreviated transcription (Latin):
de pars una euis actiua. alt̾a contẽpla¬
tiua dici potest. quaꝵ actiua ad aginiĩ
uitam id est ad mores instituendos ꝑtint.
contemplatiua autẽ ad conspicien¬
das nature causas & sincerissimam
u̾itatem: socrates in actiua excellu¬
isse memoratur. phitagoras uͦ ma¬
gis contemplatiue quib potuit in¬
telligentie uirib institisse. Promde
plato utrumq iungendo phyloso¬
phiam ꝑfecisse laudatur. qͣm ints
partes distribuit. Unam moralen
que maxime inactione uersatur:
alteram naturalẽ que contempla¬
tioni deputata ẽ: ttiam rational̃
qua uerum disterminatur a falso. Que
licet utriq id est actioni & contempla¬
tioni sit necessaria: maxime tamen
contemplatio perspectionem sibi uen¬
dicat u̾itatis. Ideo hec triꝑtitio non
est contraria illi diffinctioni. qua in¬
telligitur omẽ studium sapientie
in actione & contemplatione con¬
sistere. Quid autem in his uł de his
singłis partib plato senserit. id est

Expanded text:
de una pars eius actiua, altera contemplade una pars eius actiua, altera contemplatiua dici potest quarum actiua ad agendam uitam, id est ad mores instituendos pertinet, contemplatiua autem ad conspiciendas naturae causas et sincerissimam ueritatem: Socrates in actiua excelluisse memoratur; Pythagoras uero magis contemplatiuae, quibus potuit intellegentiae uiribus, institisse. Proinde Plato utrumque iungendo philosophiam perfecisse laudatur, quam in tres partes distribuit: unam moralem, quae maxime in actione uersatur; alteram naturalem, quae contemplationi deputata est; tertiam rationalem, qua uerum disterminatur a falso. Quae licet utrique, id est actioni et contemplationi, sit necessaria, maxime tamen contemplatio perspectionem sibi uindicat ueritatis. Ideo haec tripertitio non est contraria illi distinctioni, qua intellegitur omne studium sapientiae in actione et contemplatione consistere. Quid autem in his uel de his singulis partibus Plato senserit, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
ed inter discipłos
socratis ñ quidenimmerito
excellentissima gła claruit. qua
omĩno ceteros obscuraret plato.
Qui cum ẽẽt atheniensis. honesto
apud suos loco natus. & ingenio
mirabili longe suos condisciplõs¬
anteiret: parum tamen putans ꝑfici¬
ende phylosophie sufficere se ipsum
ac socraticam disciplinam: qͣm lon¬
ge lateq peregrinatus ẽ. quaquauer¬
sum eum alicuius nobilitatȩ scientie
ꝑcipiende fama rapiebat. Itaq ꝙ
megypto didicit quecumq illic
magna habebantur atq docebant᷑
& inde meas italie partes ueniens.
ubi phytagoreorum fama celebra¬
batur. quicquid italice phylosopbie
tunc florebat. auditis eminentio¬
rib mea doctorib facillime cõphen¬
dit. E quia magistrum socratem
singulariter diligebat: eũ loquen
cerat. uel ipse quanta potuerat i¬
telligentia uiderat. cum illius lepore
& moralib disputationib temꝑauit.
Itaq cum studium sapientie in acdi¬
one & contemplatione uersetur. in¬

Expanded text:
ed inter discipulos Socratis, non quidem immerito, excellentissima gloria claruit, qui omnino caeteros obscuraret, Plato. Qui cum esset Atheniensis, honesto apud suos loco natus, et ingenio mirabili longe suos condiscipulosanteiret; parum tamen putans perficiendae philosophiae sufficere se ipsum ac Socraticam disciplinam, quam longe lateque potuit peregrinatus est, quaquaversum eum alicujus nobilitate scientiae percipiendae fama rapiebat. Itaque et in Aegypto didicit quaecumque illic magna habebantur atque docebantur, et inde in eas Italiae partes veniens ubi Pythagoraeorum fama celebrabatur, quidquid Italicae philosophiae tunc florebat, auditis eminentioribus in ea doctoribus facillime comprehendit. Et quia magistrum Socratem singulariter diligebat, eum loquentcerat, vel ipse quanta potuerat intellegentia uiderat, cum illius lepore et moralibus disputationibus temperauit. Itaque cum studium sapientiae in actione et contemplatione uersetur, un
Abbreviated transcription (Latin):
hoc quod similiter simulꝙ
egrotabant. ñ daret de ꝓximo pari
corporis temꝑamento: s eandẽ quoq
ualitudinis parilitatẽ sidereis nexib
alligaret. Si gͦ inconceptu tanta uis
ẽ adequalitatem fatorũ. ñ debuert̃
nascendo eadem fata mutari. Aut
si ꝓpterea mutantur fata geminoꝵ.
quia temporib diuersis nascuntur.
cur ñ potius intelligamus iam fuisse
mutata. ut sic diuersis temporib na¬
scerentur. Itane ñ mutat fata nati¬
uitatis uoluntas uiuentium: cũ mu¬
tet fata conceptionis ordonascentiũ:
ubi certe ambors eadem momenta
sunt tempoꝵs ÷ Unde fit ut sub ea¬
dem constellatione fatali. alter con¬
cipiatur masculꝰ. altera femina:

Expanded text:
hoc, quod similiter simulque hoc, quod similiter simulque aegrotabant, non daret de proximo pari corporis temperamento, sed eandem quoque ualetudinis parilitatem sidereis nexibus adligaret. Si igitur in conceptu tanta uis est ad aequalitatem fatorum, non debuerunt nascendo eadem fata mutari. Aut si propterea mutantur fata geminorum, quia temporibus diuersis nascuntur, quur non potius intellegamus iam fuisse mutata, ut diuersis temporibus nascerentur? Itane non mutat fata natiuitatis uoluntas uiuentium, cum mutet fata conceptionis ordo nascentium?ubi certe amborum eadem momenta sunt temporum, unde fit ut sub eadem constellatione fatali alter concipiatur masculus, altera femina