comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quod scriptumest. in sufflauit ds̃ in faciẽ eius flutũ
uitae & factus est homo inamam uiuam uel mammã
inuentem. Apostolusemm adhoc adlibuit Illud
testimonium ut probar& esse corpus animale ego
Autem hinc putauieẽ monstrandum animalem factũ
prius hominem : non corpus hominis solum quodautem
chei Apalli nature nocere peccita ifisua. ideochyei
Qnm̃ iusto qui noc& nonei uere nocłt quando quidẽ mer¬
cedemeius autg& incelis sibi autem peccando uere noc&
Qnm propt ipsam uoluntatem nocendi recipia Io quod
nocut : posunt sane pelagiani ad sium docma trahere
Ista sentontiuã : &ideo dicere parudlis aliena non nocuse
peccata. quiadixi nulli naturae nocere peccita Nisi
sua: nonintuentes foeo paruolas quiutiquae pertinea
adhumanam naturam trahere originale peccatum
quia in primis homimbus natura humana peccauit. Ac
perhoc naturae humane nulla nocuerunt peccata nisi
sua: perunum quippe hominẽ In quo omnes peccauerunt:

Expanded text:
quod scriptum est: insufflauit deus in faciem eius flatum uitae, et factus est homo in animam uiuam uel in animam uiuentem. apostolus enim ad hoc adhibuit illud testimonium, ut probaret esse corpus animale; ego autem hinc putaui esse monstrandum animalem factum prius hominem, non corpus hominis solum. quod autem dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, ideo dixi, quoniam iusto qui nocet, non ei uere nocet, quandoquidem mercedem eius auget in caelis; sibi autem peccando uere nocet, quoniam propter ipsam uoluntatem nocendi recipiet id, quod nocuit. possunt sane Pelagiani ad suum dogma trahere istam sententiam et ideo dicere paruulis aliena non nocuisse peccata, quia. dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, non intuentes ideo paruulos, qui utique pertinent ad humanam naturam, trahere originale peccatum, quia in primis hominibus natura humana peccauit, ac per hoc naturae humanae nulla nocuerunt peccata nisi sua. per unum quippe hominem, in quo omnes peccauerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
prius quam homines mortem peccando
mererentur : qnm̃ concubitus mortalium
corporum res uid&ur Quaestioemagna
dilataest. sed in aliis postea litteris nr̃is
satis quantum arbitror &xplicatur: Dy
a&iam quodamloco: quo denimes t cibus
Hocest concubitus ad salutẽ
generis.
& utrums quae non est sine delectatione
carnali:
Qua& amen modificata & temperantia¬

Expanded text:
priusquam homines mortem peccando mererentur, quoniam concubitus mortalium corporum res uidetur, quaestio magna dilata est, sed in aliis postea litteris nostris satis, quantum arbitror, explicatur. Dixi etiam quodam loco: quem hominis, hoc est concubitus ad salutem generis, et utrumque non est sine delectatione carnali, quae tamen modificata et refrenant
Abbreviated transcription (Latin):
nonest Non potuortaordiri : Nũ quidem̃ animue mortu¬
orum aut noncarent corpore Aut in hoc mundo non sunt :
Quasiuero in seri non sint in hoc mundo: sed quua carere corpore.

Expanded text:
non est, non potui recordari. numquid enim animae mortuorum aut non carent corpore aut in hoc mundo non sunt? quasi uero inferi non sint in hoc mundo. sed quia carere corpore
Abbreviated transcription (Latin):
irasci fratrisuo: Qnm̃ non fratri irasçitur. qui
peccato fratris irascitur: Quiergo fratri
non peccato irascitur : sine causa ir ascitur. Item
quod dixi hoc & depatre & dematre & dec&eris
uinculis sanguinis intellegendumest. ut in eis odoremus
quidgenus humanum nascendo & moriendo sor¬
titumest: Ita sane quasi nonessent futurae

Expanded text:
irasci fratri suo, quoniam non fratri irascitur, qui peccato fratris irascitur. qui ergo fratri, non peccato irascitur, sine causa irascitur. Item quod dixi: hoc et de patre et de matre et de ceteris uinculis sanguinis intellegendum est, ut in eis oderimus, quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est, ita sonat, quasi non essent futurae
Abbreviated transcription (Latin):
libris duobus : quosideo praenuntiaui contra aduer¬
sarium legis & proph& arum : qua cod&̧ ipse
quimimurest nomen non habebat auctoris: Hocopus
sic incipit : librd quemmisistis fratres dilectissimi
Concra saud enaium douatis tapu
epm¬

Expanded text:
libris duobus, quos ideo praenotavi, Contra Adversarium Legis et Prophetarum, quia codex ipse qui missus est, nomen non habebat auctoris. Hoc opus sic incipit: Libro quem misistis, fratres dilectissimi. Contra Gaudentium Donatistarum ep
Abbreviated transcription (Latin):
d&erior : U. utrum animal inrationale beatum
esse possit : UI. demalo : uiI. quae propriae inani¬
mante anima dicatur : VIII. Vtrum perse ipsa
moueatur : UIIII. Vtrum corporis sensibus
percipi ueritas possit: inqua illud quod dixi omne
quod corporeus sensus adtingit. Quod est sensi¬
bile dicitur : Sine ulla intermissione temporis

Expanded text:
inta: utrum animal inrationale beatum esse possit; sexta de malo; septima: quae proprie in animante anima dicatur; octaua: utrum per se ipsam moueatur; nona: utrum corporis sensibus percipi ueritas possit. in qua illud, quod dixi: omne, quod corporeus sensus adtingit, quod et sensibile dicitur, sine ulla intermissione temporis
Abbreviated transcription (Latin):
adusum: Nam& si propter se ipsam uid&ur
Diligi cumeam Holumus esse deformem:
adalio referendum est Decus eius ad aliud sci

Expanded text:
ad usum. nam etsi propter se ipsam uidetur diligi, cum eam nolumus esse deformem, ad aliud referendum est decus eius, ad illud sci
Abbreviated transcription (Latin):
nontransi& alege donecomnia fiant um
Spone remedixi nihil aliud posse intellegi
Nisi uehementem perfeccionis &pressionẽ s
Vbimerito quaeritur utrum ista persectio
Osic porsit intellegi Vt tamen ueruma sbto
neminem Iamutentem uoluntatis arbitrie
Hic uiuere sine peccato: a quoenimus ꝙ adunũapi¬
l& perfici potest. nisi a quo fiunt uniuersa
diuina mandata. Sedineisdem mandatis est&iam
quo diubemur dicere dimitte debita nr̃a. sicut& nos
demittimus debitoribus nostris : Quamorationem:
usquae infinẽ seculi tota dicit aecclesia: Omnia
ergo mandata facta deputantur: Quando quid quid
non fit ignoscitur: sane quodait dñs. Quicumquae
soluerit unum dedatis istis minimis & docuerit

Expanded text:
non transiet a lege, donec omnia fiant, cum exponerem, dixi nil aliud posse intellegi nisi uehementem perfectionis expressionem. ubi merito quaeritur, utrum ista perfectio sic possit intellegi, ut tamen uerum sit neminem iam utentem uoluntatis arbitrio hic uiuere sine peccato. a quo enim usque ad unux perfici potest, nisi a quo fiunt uniuersa diuina mandata? sed in eisdem mandatis est etiam, quod iubemur dicere: dimitte debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris, quam orationem usque in finem saeculi tota dicit ecclesia. omnia ergo mandata facta deputantur, quando quidquid non fit ignoscitur. Sane quod ait dominus: quicumque enim soluerit unum de mandatis istis minimis et docuerit
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus ei d&emploeius operose ac subtilit̃
disputatur : Hic liber sicincipit: fateor fratr̃
dilectissimae dardane.  XXUIA¬
Conara pel agrum & caehesciuon degracia
xp̃i. & de peccaco oriquahi adabBinam
pitantim & melamam. Liꝑri duo.
ostea quam pelagiana h eresis cumsuis
anorum litteris conuicta atquae clamnataert
scripsi duos libros aduersus eos.
originali
Hocopus sic incipit:
quantum deuestra
corporali
& maximȩ spĩtali
salute gaudemus.
donatiscaru Hiserunus
liquanto
postconlationem quamcum
quaincum her& icis
donatistis habuimus: ortae st nobis necesitas
Pergendi

Expanded text:
dicimus, et de templo ejus operose ac subtiliter dicimus, et de templo ejus operose ac subtiliter disputatur. Hic liber sic incipit: « Fateor me, frater dilectissime Dardane. AGIVM ET CAELESTIVM DE GRATIA CHRISTI ET DE PECCATO ORIGINALI AD ALBINAM, PINIANVM ET MELANIAM LIBRI DVO. Posteaquam Pelagiana heresis cum suis anorum litteris conuicta atque damnata est, scripsi duos libros aduersus eos, originali. Hoc opus sic incipit: Quantum, de uestra corporali et maxime spiritali salute gaudemus. CAPVT DONATISTA, LIBER VNVS. Aliquanto post conlationem, quam cum hereticis Donatistis habuimus, orta est nobis necessitas pergendi
Abbreviated transcription (Latin):
commoda breuitate conplectitur
palastina pelagius a quibus dã
fratribus Adepisco¬
palia gesta perductus eissquae absentibus¬
qui deillo libellum dederant Qñm addiem¬
sinodi non potuerunt occurere abepis quattuor deci
ubi eum dogmata ipsa damnantem quae inimica
gratie xp̃i aduersuseum delibello legebantꝰ.
catholicum pronuntiarunt: sed cuminmanus nras eadem
gesta uenurent: scrips dehis librum de illo uelut
absoluto eadem quoque dogmata putarentur iudices
adprobasse quaeille nis idamnas& : nulla modo ab eir
nisi damnatus &isset: Hicliber sic incipit: postra¬
quam inmanus nostras. Lxxiiii. DecoRRectione
Douat istarum. Liseruipus.
Liser tipus.
Nodem tompore scripsi&iam librum decorecci¬
one donatistarum proptereos quinolebaNT
illos legibus imperiialibus corrigi
Hicliber sicincipit: laudo & gratulor
epraesentiadĩ scripsi librum ubinr̃a
intentio contraheresem pelagianam
maxime uigilat. Non& prene
nominatam sed ieo &iam de praesentu

Expanded text:
commoda breuitate conplectitur.Palaestina, Pelagius a quibusdam fratribus ad epispalia gesta perductus eisque absentibusqui de illo libellum dederant, synodi non potuerunt occurrere, ab episcopis quattuordecim auditus est, ubi eum dogmata ipsa damnantem, quae inimica gratiae Christi aduersus eum de libello legebantur, catholicum pronuntiarunt. sed cum in manus nostras eadem gesta uenissent, scripsi de his librum, ne illo uabsoluto, eadem quoque dogmata putarentur judices approbasse, quae ille nisi damnasset, nullo modo ab eis nisi damnatus exisset. Hic liber sic incipit: Posteaquam in manus nostras. CAPUT XLVIII. De Correctione atistarum, liber unus. LIBER VNVS. Eodem tempore scripsi etiam librum de correctione Donatistarum propter eos, qui nolebant illos legibus imperialibus corrigi. Hic liber sic incipit: Laudo et gratulor praesentia Dei scripsi librum, ubi nostra intentio contra haeresim Pelagianam maxime vigilat, non expresse nominatam: sed in eo etiam de praesentia
Abbreviated transcription (Latin):
uel illud in psalmo centesimo tertio. Dracho
hic que mfincxisti ad in ludendumei: quã que sci¬
onem quae non aduersus manicheas qui hoc non
sed aduersus alios qui hoc sentiunt
suscipiendã ess& adque soluendã pertractare
adque enodare tunc nolui. ne librum multo
quamuellem facerem longiorem. cum uiderem
&iam si hoc conceder&ur. Tamen debere ma
errore naturam mali a&ernobono Coa&ernã:¬
ego inde dubitarem: sed quod iterme & illos quosita
sapere inueneram nondum ess& ista quaestio dis¬
soluta. qͥuodͥ tamen in alus longe posterioribus libris

Expanded text:
uel illud in Psalmo centesimo tertio: draco uel illud in Psalmo centesimo tertio: draco hic, quem finxisti ad inludendum ei. quam quaestionem, quae non aduersus . Manicheos, qui hoc non sentiunt, sed aduersus alios, qui hoc sentiunt, suscipienda esset atque soluenda, pertractare atque enodare tunc nolui, ne librum multo, quam uellem, facerem longiorem, cum uiderem, etiamsi hoc concederetur, tamen debere Manerrore naturam mali aeterno bono coaeterna incertum est, non quod ego inde dubitarem, sed quod inter me et illos, quos ita sapere inueneram, nondum esset ista quaestio dissoluta. quod tamen in aliis longe posterioribus libris
Abbreviated transcription (Latin):
sieisdem concedatur inferiore locogenere animarũ
nos in lici ad turpia noninde conficiunt. Autillas
naturas malas esse  aut ist: summum bonum:¬
disputationẽ usque adhũc loculum
perduxi : ubidixi. Etiam sisunt animae quod
int erim incertumest corporeis officus non peccato
sednatura deditȩ & ca&era: quaeri ergo potest
quur dixerim Quodinterim incertum prorsus
dubitare non debuerim Nonesse tales animas
Sedideo dixi quia & pertussum quidicerint Diabelũ
& angeloseius bonos esse ingenere suo. & in eanatura
inquaeos creauitds̃. ordine proprio tales quales
sunt: sed nobis malumesse simlitiamur & seducamur
abeis: siautem. caueamus eos adque uincamus decorũ
adquae gloriosum: & hoc quidicunt: uidentur sibi
Vtio probent descripturis adhibere idonea
testimonia : Vel illud quod scriptumest in libroiob
cumdiabulus describer&ur Hoc est imtium figm̃ti
dñi quod fecit ad inludendum ab angelissuis

Expanded text:
si eisdem concedatur inferiore alio genere animarum nos inlici ad turpia, non inde conficiunt aut illas naturas malas esse aut istas summum bonumdisputationem usque ad hunc loculum perduxi, ubi dixi: etiamsi sunt animae, quod interim incertum est, corporeis officiis non peccato, sed natura deditae et cetera - quaeri ergo potest, cur dixerim: quod interim incertum, cum prorsus dubitare non debuerim non esse tales animas. sed hoc ideo dixi,. quia expertus sum, qui dicerent diabolum et angelos eius bonos esse in genere suo et in ea natura, in qua eos creauit deus ordine proprio tales, quales sunt, sed nobis malum esse, si inliciamur et seducamur ab eis, si autem caueamus. eos atque uincamus, decorum atque gloriosum. et hoc qui dicunt, uidentur sibi, ut id probent, de scripturis adhibere idonea testimonia uel illud, quod scriptum est in libro Iob, cum diabolus describeretur: hoc est initium figmenti domini, quod. fecit ad inludendum ab angelis suis,
Abbreviated transcription (Latin):
nos dicere scire quodidoneis testibus credimus:
propriae quippe cumloquimur : io solum sciri dicimus¬
quodmentis firma ratione conprehendimus. Cum
uero loquimur uerbis consu&udim abtior ibus
Sicut loquitur &iam scriptura diuina non dubitemus
dicere scire nos. & quod per cipimus nostri corporis
sensibus. Quod fide dignis credimus testibus : Dum
tamen inter haec &illud quiddist& intellegamus:
Item quod dixi Nemini dubiumest omnes homines
aut stultos esse Aut sapientes: potest uideri esse
contrarium Illi quod legitur in libro tertio delibeso
arbitrio quasiuero natura humana pra&er

Expanded text:
nos dicere scire, quod idoneis testibus credimus. proprie quippe cum loquimur, id solum scire dicimusquod mentis firma ratione conprehendimus. cum uero loquimur uerbis consuetudini aptioribus, sicut loquitur etiam scriptura diuina, non dubitemus dicere scire nos et quod percipimus nostri corporis sensibus et quod fide dignis credimus testibus, dum tamen inter haec et illud quid distet intellegamus. Item quod dixi: nemini dubium est omnes homines aut stultos esse aut sapientes, potest uideri esse contrarium illi, quod legitur in libro tertio de libero arbitrio: quasi uero na-. tura humana prae
Abbreviated transcription (Latin):
adquae requirendum : Nec uolo inr&anta a
tam quã Addigerendũ
difficili. putare lectorẽ
istam si binrãm disputationem debere sufficere
Sedlegat &ea siuenrã quae postea scripta sunt.
siue aliorum melius considerauit adquae tractata
uel ipse si potest eaquae hic merito mouere possur

Expanded text:
atque requirendum, nec uolo in re tanta tamque ad digerendum ifficili putare lectorem istam sibi nostram disputationem debere sufficere, sed legat et ea siue nostra, quae postea scripta sunt, siue aliorum melius considerata atque tractata, uel ipse, si potest, ea, quae hic merito mouere possu
Abbreviated transcription (Latin):
ubi uidebatur adnycȩsunt. quibustota
subuertitur : & quibus ammanerer siquando
contra totam scribere uacdess& : Hic liber
sic incipit: unũ uerum dm̃ omni potentẽ:

Expanded text:
ubi videbatur, affixae sunt, quibus tota subvertitur, et quibus commonerer, si quando contra totam scribere vacavisset. Hic liber sic incipit: Unum verum Deum. CAPUT III.
Abbreviated transcription (Latin):
is que estia aluregressus mifric̃ soripsqmeo laner
Nuppetintu modo iftec̃ apud mebiolanẽ discpliuam:
De alus uero quinquae disciplinis. illic similiter incͥoatis
Dedi alectica der& horica degeo marica dearit metica
dephilosophia. sola principia remanserunt : Quȩ camen
etiã ipsa perthidimus sed aberiabaliquibus & istimo

Expanded text:
ia regressus in Africam scripsi; incoaueram quippe tantummodo istam apud Mediolanium disciplinam. de aliis uero quinque disciplinis illic similiter incoatis, de dialectica, de rhetorica, de geometrica, de arithmetica, de philosophia, sola principia remanserunt, quae tamen etiam ipsa perdidimus, sed haberi ab aliquibus existimo
Abbreviated transcription (Latin):
heorum: ã baptitatus autẽ cũrome essẽ nec tacitus fere
possẽ mamehe orum. lactantiã defalsa& fallaci continen¬
tia uel abstinentia quase adinperitos decipiendos. ueris
xp̃ianis quibus conpara ndi non sunt in suꝑ preferunt. gcripsi
duos libros. unũ demoribus aecclaefine catholicae & alterũ
demoribus manicheorũ . In eo igitur  que st demoribus aecclae

Expanded text:
O. lam baptizatus autem cum Romae essem nec tacitus ferre possem Manicheorum iactantiam de falsa et fallaci continentia uel abstinentia, qua se ad inperitos decipiendos ueris Christianis, quibus conparandi non sunt, insuper praeferunt, scripsi duos libros, unum de moribus ecclesiae catholicae et alterum de moribus Manicheorum. In eo igitur, qui est de moribus eccle
Abbreviated transcription (Latin):
in bono petest fortasse nomine corporis pestes corportas
appellaui Quodsinest: nimis insolenter uerbo usus su
illud quo que temere dietũest. Asuma essentia speciẽ
corpori panmã tribui qua est inquantũ cũqueꝰ peraniam
ergo corpus subsistuit. & eoipsoest quoamimatur. Sue unuer¬
saliter itmundus siue ꝑticulariter utunũ quod que animal
intramundũ : hoctotũ prorsus temere dictumest
Hicliber sic incipit: sialicubiest disciplina.
Der idemtempus quo mediolans fui barcis iũ
ꝑcepturus. &uam discplinarum lbrosesce niusiun
snodis tudis nonibosebinte Percor porala cue prenuesin¬
cortorilus qubus de quisi pusbus ceras ud peruent

Expanded text:
in bono potest, fortasse nomine corporis pestes corporeas appellaui. quod si ita est, nimis insolenter uerbo usus sum. illud quoque temere dictum est: a summa essentia speciem corporis per animam tribui, qua est, in quantumcumque est. per animam ergo corpus subsistit et eo ipso est, quo animatur, siue uniuersaliter, ut mundus, siue particulariter, ut unum quodque animal intra mundum; hoc totum prorsus temere dictum est. Hic liber sic incipit: Si alicubi est disciplina. Per idem tempus, quo Mediolani fui baptismum percepturus, etiam disciplinarum libros conatus sum modi studiis non abhorrebant, per corporalia cupiens ad incorporalia quibusdam qu
Abbreviated transcription (Latin):
lu sesuis manibus transi gebant optemperan¬
Utes a postolo: Ali uero ita & oblationibus
relegiosorum uiuere uolebant. ut nihil
operantes unde necessaria uel aberent uel
supplerent. sȩpotius implere praeceptum
apostolicum xistimarent adque iactarent.

Expanded text:
alii se suis manibus transigebant optemperanalii se suis manibus transigebant optemperantes apostolo, alii uero ita ex oblationibus religiosorum uiuere uolebant, ut nihil operantes, unde necessaria uel haberent uel supplerent, se potius implere praeceptum apostolicum existimarent atque iactarent
Abbreviated transcription (Latin):
liter id est non perea quae in omnibus locis¬
obsłruat aecclesia:ectamen conmemorari
omnia potuerunt.Sed satis ad inquisita
res ponsumest : quorum librorum : prior
epistula est : Hab& quippe incapite. quis adquẽ
scribat: sed ideo interlibros ad numera tur
hocopus : qnm̃ sequens qui nomina nr̃a non hab&.
multoest prolixior. &ineomulto pluratrac¬
tantur: In primo ergo quod demanna dixi:
Quia unĩcuiquae secundum pro priam uoluntatẽ
inore sapiebat: Hon mihi occurrit unde possit
probari nisi & libro sapientiae que miudei
non recipiunt In auetoritatem canonicam:
fidelibus potuit prouenire.
non illis aduersus dm̃ murmuratoribus. qui
profecto alias escas non desiderarent. Sihoc
eis saperent manna quod uellent. Hocopus
sic incipit : ad eaquae mȩ interrogasti. AUII.
Deo pere monachorum. hrp erunus
tdeopere monachorum librũ scriberẽ :
illa necessitas conpulit: Quol aput
cariginem monasteria esse coepisset

Expanded text:
liter, id est non peraeque in omnibus locis, seruat ecclesia, nec tamen commemorari omnia potuerunt, sed satis ad inquisita responsum est. quorum librorum prior epistula est — habet quippe in capite, quis ad quem scribat - sed ideo inter libros adnumeratur hoc opus, quoniam sequens, qui nomina nostra non habet, multo est prolixior et in eo multo plura tractantur. In primo ergo, quod de manna dixi: quia unicuique secundum propriam uoluntatem in ore sapiebat, non mihi occurrit, unde possit probari, nisi ex libro Sapientiae, quem Iudaei non recipiunt in auctoritatem canonicam. quod tamen fidelibus potuit prouenire, non illis aduersus deum murmuratoribus, qui profecto alias escas non desiderarent, si hoc eis saperet manna, quod uellent. Hoc opus sic incipit: Ad ea, quae me interrogasti. CAPVT XLVII. DE OPERE MONACHORVM LIBER VNVS. Vt de opere monachorum librum scriberem, illa necessitas conpulit, quod cum apud Carthaginem monasteria esse coepissent,
Abbreviated transcription (Latin):
non inmeritomihi displicuit: Presertim contraquorũ
errores magnos defendendaest xp̃iana doctrina: Illud
&lium quod in conparatione argum̃torũ ciceronis: quib
in librissuis achademicis usus est meas nugas essedixi
Quibus illa argum̃ta certissima ratione refutaui: quamuis
io cando dictũsit & magis hi ronia dicebatur: non debuit tam̃
dici: Hocopus sicincipit : outinã romania ne hominẽ sibiaptũ :
II. DE BEACA

Expanded text:
non inmerito mihi displicuit. praesertim contra quorum errores magnos defendenda est Christiana doctrina. illud etiam, quod in conparatione argumentorum Ciceronis, quibus in libris suis Academicis usus est, meas nugas esse dixi, quibus illa argumenta certissima ratione refutaui, quamuis iocando dictum sit et magis ironia dicebatur, non debuit tamen dici. Hoc opus sic incipit: 0 utinam, Romaniane, hominem sibi aptum. CAPVT II. DE BEATA
Abbreviated transcription (Latin):
uti quae
non est gratia sieam merita ulla praeceduat:
quoddatur non secundum gratiã sed secundũ
debitum. reddatur potius: meritis quamdon & ur:

Expanded text:
utique non est gratia, si eam merita ulla praecedant: ne jam quod datur, non secundum gratiam, sed secundum debitum, reddatur potius meritis, quam donetur
Abbreviated transcription (Latin):
superfunus patris sũmus sacerdos
sacerdotem quandounus erat
nisi post mortem sacer dotis patris nonoporter&. dixi
propterhoc necesse fuisse nondum sepulto patrestatĩ
posteius mortem filiumeius confatui. qui sueceder&
patriPropter &iam continuationis incensum quobis

Expanded text:
super funus patris summus sacerdos  quando unus erat, nisi post mortem sacerdotis patris non oporteret, dixi propter hoc necesse fuisse nondum sepulto patre statim post eius mortem filium eius constitui, qui succederet patri, propter etiam continuationis incensum, quod bis
Abbreviated transcription (Latin):
ecundum quidam non & eis quos manichei
electos sede cis quõ sauditores uocant quẽ necfiri
uidem noueram scripsit adme uelutamicus
honorifice : obiurgans. Quod o ppugnarem litteris
illam hereseͥm & ad monens ne faterem. adque
ad eam seccandam potius &ortans cume ius
defensione. & fidei repraehensione catholicae:
Hiuc respondi : sed quia in eiusdem opusculicaptae.
non posuiquiscui scriber&: None pistalis
meis sed in libris habetur: illic ab& ordio
conscripta est aetiam eius epistula: Huius autẽ
mei uoluministitulus est. contra secundinũ
manic heum: quod mea sentia omnibus quae

Expanded text:
ecundinus quidam, non ex eis, quos Manichei electos, sed ex eis, quos auditores uocant, quem ne facie quidem noueram, scripsit ad me uelut amicus honorifice obiurgans, quod oppugnarem litteris illam heresem, et admonens, ne facerem, atque ad eam sectandam potius exhortans cum eius defensione et fidei reprehensione catholicae. huic respondi; sed quia in eiusdem opusculi capite non posui, quis cui scriberet, non in epistulis meis, sed in libris habeatur. illic ab exordio conscripta est etiam eius epistula. huius autem mei uoluminis titulus est: contra Secundinum Manicheum. quod mea sententia omnibus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
possunt lum̃ rationis a& ne. Ubi hec inmutabilia
uera conspitiunt: N onquia e a nouerant aliquando
& oblitisunt: quod platoni uel talibus uisũest c̃tradrũ
opinionẽ quanta pro suscepto operedibatur occasio
In libro duodecimo d&rinitate disserui Hocopus sic
incipit. uoluenti mͥ multa acuariamecum:¬

Expanded text:
possunt, lumen rationis aeternae, ubi haec inmutabilia uera conspiciunt. non quia ea nouerant aliquando et obliti sunt, quod Platoni uel talibus uisum est. contra quorum opinionem, quantum pro suscepto opere dabatur occasio, in libro duodecimo de trinitate disserui. Hoc opus sic incipit: Volucnii mild multa ac uaria mecum
Abbreviated transcription (Latin):
claruit consolibus diliagenter inspectis:
sed tã quã pͣcecilianum fuerit ab solutus cũ antesit

Expanded text:
claruit, Consulibus diligenter inspectis, sed tanquam post Caecilianum fuerit absolutus, cum ante sit
Abbreviated transcription (Latin):
incensum mane & uespera :
quo non poss& sicutl& dicit
inmundus intrare: & eadem Ixdicat Inmundum
quidem lauari aquased  lutum dicit in mundum esse usque
Indedixi conse quens fuisse. ut aut continens
esset aut diebus aliquibus in termitter &ur incensum.
nonuidi non fuisse consequens: Potestenim sicintellegi
Quo dscriptumest in munduserit us qua eadues perã :
utper ipsam uesperam iamnonesseđd in mundus sedusquaȩ

Expanded text:
incensum mane et uespera, incensum mane et uespera, quo non posset, sicut lex dicit, inmundus intrare, et eadem lex dicat inmundum quidem lauari aqua, sed et lotum dicit inmundum esse usque unde dixi consequens fuisse, ut aut continens esset, aut diebus aliquibus intermitteretur incensum - non uidi non fuisse consquod scriptum est, Immundus erit usque ad vesperam, ut per ipsam vesperam jam non esset immundus, sed usque
Abbreviated transcription (Latin):
Magir querenda proposui quam quesita dissolui.
quamuis multo plura in eis mihi uideantur
ta pertractata ut possint &iam soluta & posita
non in merito iudicari: regnorum quoquã e libros
eodemmodo iamconsiderare cȩperamur: sed non
multum pro gressi. in aliaquae magis ur guebanT
ammnum intendimus: In primo autem libro
Inprimo autem libro
ubi agitur deuirgis uariatis quas ponebat
ia cob inaqua ut in conceptu posite oues eas uiderent
cumbibent &uarios f&ds parerent: non bene
a nobis &x positaesł causa Quuriterum concipi¬
entibus non ponebat. Idest cumaliosf&ds
conceperent: Sed in priore conceptu inam quaesci¬
onis alterius &positio. ubi quaeritur quurdixerit
socerosuo ia cob decepisti mercedem meam decemagnꝰb::
satis ueraciter enodata demonstrat istaͬ sicut
solui debuit nonsolutam: Intertio quoquae libro
ubides ummo agitur sacerdote qomodocreabat
filios cum habere necessitatẽ bisdie ingredi in scã
scõrumaVbierat altare incensi ad offerendũ

Expanded text:
magis quaerenda proposui quam quaesita dissolui, quamuis multo plura in eis mihi uideantur ita pertractata, ut possint etiam soluta et exposita non inmerito iudicari. Regnorum quoque libros eodem modo iam considerare coeperamus, sed non multum progressi in alia, quae magis urguebant, animum intendimus. In primo autem libroIn primo autem libro, ubi agitur de uirgis uariatis, quas ponebat Iacob in aqua, ut in conceptu positae oues eas uiderent, cum biberent, et uarios fetus parerent, non bene a nobis exposita est causa, cur iterum concipientibus non ponebat, id est cum alios fetus conciperent, sed in priore conceptu. nam quaonis alterius expositio, ubi quaeritur, cur dixerit socero suo Iacob: decepisti mercedem em meam decem agnabus, satis ueraciter enodata demonstrat istam, sicut solui debuit, non solutam. In tertio quoque libro, ubi de summo agitur sacerdote, quomodo creabat filios, cum haberet necessitatem bis dies ingredi in sancta sanctorum, ubi erat altare incensi, ad offerendum
Abbreviated transcription (Latin):
in aecclesia : cernimus ipside aecclesia recedamus:
Quem sensum a&iam nos alias & maximae aduer¬
sus eosdẽ praesentes donat istas. in conlatione
defendimus :Hicliber sic incipit : probationes
rerum necessiruarum Quodam brebiculo

Expanded text:
in ecclesia cernimus, ipsi de ecclesia recedamus. quem sensum etiam nos alias et maxime aduersus eosdem praesentes Donatistas in conlatione defendimus. Hic liber sic incipit: Probationes rerum necessariarum quodam breuiculo
Abbreviated transcription (Latin):
sarra. melior quamsusanna siue anna: & c&e¬
ras commemorando testimonio scȩ̃scrip¬
turae commendatissimas feminas. quibus
se illae meliores uel &iampares cogiare
nom possent. Hoc modo &iam uirorũ scõrũ
scm̃ caelibatum. comme moratione patrum
coniugatorumo & conparatione frangebat:

Expanded text:
Sarra, melior quam Susanna siue Anna?\' et ceteras commemorando testimonio sanctae scripturae commendatissimas feminas, quibus se illae meliores uel etiam pares cogitare non possent. hoc modo etiam uirorum sanctorum sanctum caelibatum. commemoratione patrum coniugatorum et conparatione frangebat
Abbreviated transcription (Latin):
secundo quȩ est appellatds cham Ita disputat uẽ.
tamquam noninfilios uoca naan sicut scriptur a
de monstrat : sed in se ipso fuerit : patre maledictus :
in codem tertiodecimo desole & luna talia dicca
sunt tamquam sentiant &ideotolerent
uanos adoratoressuos. quamuis uerba ibi accfpi
possent ab animali ad inanimale translata.
modo locutionis quiuocatur grecae
m&a fora: sicutdemari scriptumsit Quod fr¬
mat inutero matrissuae. uolens progredi
cumutiquae non habeat uoluntate: Inunde¬
uicesimo. absit inquamut sit in membris
scõrumtiam genitalibus aliqua turpitudo.
Dicuntur quidem inhonesta. quia non habent
eam speciaem decoris quammembra quae
in prompto locata sunt : sed probabilior in his

Expanded text:
secundo, qui est appellatus Cham, ita disputatum est, secundo, qui est appellatus Cham, ita disputatum est, tamquam non in filio suo Canaan, sicut scriptura demonstrat, sed in se ipso fuerit a patre maledictus. in quarto decimo de sole et luna talia dicta sunt, tamquam sentiant et ideo tolerent uanos adoratores suos, quamuis uerba ibi accipi possint ab animali ad inanimale translata modo locutionis, qui uocatur graece metafora, sicut de mari scriptum est, quod fremat in utero matris suae uolens progredi, cum utique non habeat uoluntatem. in undetricensimo: absit, inquam, ut sit in membris sanctorum etiam genitalibus aliqua turpitudo. dicuntur quidem inhonesta, quia non habent eam speciem decoris quam membra, . quae in promptu locata sunt, sed probabilior in
Abbreviated transcription (Latin):
& fratri de functo sen& eadem suscitar&
quae profecto deduobus unius hominis
patribus xpeditior ibi redditur ratio:
Vterini autem fratres fuerunt: In quibus
hoc contegit utunius defunca qui uocabał̾
heli Ducer& alter uxorem idẽ iacob
a quo matheus narrat. genitu messeioseph
Seduterino fratrisuo eumgenuit. cuius filiũ
lucas dicit fuisse ioseph. Monutiquae genitũ
sed&lege adoptiuum : Hoc ineorum litteris
inuentumest Quirecenti memoria post
acensionem dnĩ dehacre scripserunt :
Nama&iam nomeneiusdem mulieris quae
peperit ia cobpatrem io sephepriore
marito nathan. qui fuit pater iacobauus
ioseph. secundum matheum : & demarito
posteriore melchiperithelicuius erat
adoptiuus ioseph Hontacuit africanꝰ.
quod quidem cum faustoresponderem
Nondum legeram. sed tamen peradoption ẽ
potuisse contingere tunus homo duos
habere patres. dubitare non poteram: induo¬
decimo & intertio decimo de filio noe

Expanded text:
 fratri defuncto semen ex eadem suscitaret. quae profecto de duobus unius hominis patribus expeditior ibi redditur ratio. uterini autem fratres fuerunt, in quibus hoc contigit, ut unius defuncti, qui uocabatur Heli, duceret alter uxorem, id est Iacob, a quo Matheus narrat genitum esse Ioseph; sed uterino fratri suo eum genuit, cuius filium Lucas dicit fuisse Ioseph, non utique genitum, sed ex lege adoptiuum. hoc in eorum litteris inuentum est, qui recenti memoria post ascensionem domini de hac re scripserunt. nam etiam nomen eiusdem mulieris, quae peperit Iacob, patrem Ioseph, de priore marito Mathan, qui fuit pater Iacob, auus Ioseph, secundum Matheum, et de marito posteriore Melchi peperit Heli, cuius erat adoptiuus Ioseph, non tacuit Africanus. quod quidem, cum Fausto responderem, nondum legeram, sed tamen per adoptionem potuisse contingere, ut unus duos haberet patres, dubitare non poteram. In duodecimo et in tertio decimo de filio Noe
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis & insecundum istum in tellectũ
responderim parmeniano. Hocopus¬
sic incipit : multa quidẽ Alia aduersus donatistas¬
ontra donat istas auctorita beatissimi
epĩ & mararꝑs cypriam sedefen¬
dere malientes. septe m libros debap¬
tismo scripsi : inquibus docuiHihil sic¬
ualere ad refellendos donatistas
& adeorum prorsus ora claudenda
neaduersus catholicam suum scismadefen¬
dant . quomodo litteras factums: ꝗu ȩex priani :

Expanded text:
quamvis et secundum istum intellectum responderim Parmeniano. Hoc opusic incipit: Multa quidem alias adversus DonatistasContra Donatistas, auctoritate beatissimi episcopi et martyris Cypriani se defendere molientes, septem libros de Baptismo scripsi; in quibus docuiualere ad refellendos Donatistas et ad eorum prorsus ora claudenda, ne aduersus catholicam suum scisma defendant, quomodo litteras factumque Cypriani
Abbreviated transcription (Latin):
Lacue hementer ut eirespon¬
derẽ rogauit I
Librum autem &iam meum
in quores pondi eundem titulum habere uolui¬
cest deunico baptismo: in quolibro illud quo ddixi
Donatistis criminantib:
ordinatorem
eftilian felicem aptugnensem nonne¬
gasse accusationis locum. quamuis eum incecilianũ

Expanded text:
ac uehementer, ut ei responderem, rogauit. librum autem etiam meum, in quo respondi, eundem titulum habere uoluic est de unico baptismo. In quo libro illud, quod dixi:Donatistis criminantibus ordinatorem Caeciliani Felicem Aptugnensem non negasse accusationis locum, quamuis eos in Caecilianu
Abbreviated transcription (Latin):
naturas siue spĩtales si ue corporales :Ad quae
omnes inquantum naturae sunt bonas esse . & quid
uel unde sit malum. & quanta mala manichei
ponant innatura boni & quanta bona innatura
mali. Quas naturas finxit error ipsorum

Expanded text:
naturas siue spiritales siue corporales atque omnes, in quantum naturae sunt, bonas esse, et quid uel unde sit malum et quanta mala Manichei ponant in natura boni et quanta bona in natura mali, quas naturas finxit error ipsorum
Abbreviated transcription (Latin):
aput ipsam cesariꝰam emeritum donatistarũ
suae causae defensione delegerant : & qui in eadem caus
labora uerat: quaecum illo egerim
praesentibus epis copis eiusdẽ prouintia& &plebe
caesariensis aecdesur In quariuntate & ciuis & me¬
moratorum her&icorumepr̃ fuit : aecelesiastica
gesta testantur: Quaeinmeis habentur opuscdlis:
ubi non inuenien quidrerponderet totum sermonẽ
ieum quẽ desolis maximianistis in auribuseius
Romnium quiaderant &plicauiitam quammutur
audiuit:
Hicliber uel haec gesta sicincipiunt
gloriosisimo honorio augusto xi & con¬

Expanded text:
apud ipsam Caesaream Emeritum, Donatistarumsuae causae. defensione delegerant, et qui in eadem causa maxime laborauerat. quae cum illo egerimus praesentibus episcopis eiusdem prouinciae et plebe Caesariensis ecclesiae, in qua ciuitate et ciuis et memoratorum hereticorum episcopus fuit, ecclesiastica gesta testantur, quae in meis habentur opusculis. ubi non inueniens, quid responderet, totum sermonem meum, quem de solis Maximianistis in auribus eius et omnium, qui aderant, explicaui, tamquam mutus audiuit, Hic liber uel haec gesta sic incipiunt: Gloriosissimo Honorio Augusto XII et Con
Abbreviated transcription (Latin):
quando libero & ad faciendum & ad non faciendum
motu animi non carebateiq: quaȩ ab opere malo
abstinendi summa potestaserat. quod manichei de
tenebrarumgente nondicunt quam fabulo sissimae
inducunt eamq: quem naturam semper malam. num¬
quã bonã fuisse contendunt. Illud autem quaeri
potest quomodo dixerim &iam si sunt animae¬
quod interim in certum est corporeis officus non
peccato sedna tura deditae nosq: quae quam quã sint
inferiores Aliqua tamen interiore uicinitate
contingunt. Nonillas ideo malas haberȩ oportere:
Quianos cumeis sequimur & corpore adiligimus
mali sumus : Quando quidem deillis hoc dxi deqͥbus

Expanded text:
quando libero et ad faciendum et ad non faciendum motu animi non carebat, eique ab opere malo abstinendi summa potestas erat. Quod Manichaei de tenebrarum gente non dicunt, quam fabulosissime inducunt, eamque naturam semper malam, nunquam bonam fuisse contendunt. 7. Illud autem quaeri potest quomodo dixerim— quod interim incertum est — corporeis officiis non peccato, sed natuinferiores, aliqua tamen interiore vicinitate contingunt; non illas ideo malas haberi oportere, quia nos cum eas sequimur et corporea diligimus, mali sumus; quandoquidem de illis hoc dixi, de quibus
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ possedeamus ecaelo: Ipsiterra & caelũ sumus: Etin libro
ec clesiastis scriptũ est : sp̃s reuertatur addm quidedit
illũ : Quodutique sic intelle gendũ est ut non resistatur
a postolodicenti. Nondũ natus : nhilegisse boni aut mali:
&me contrauersia ergo quedã originalis regio beatitudinis
animi: Ds̃ ipse est. quieũ non quidẽ dese ipsogenuit : sed de
millarẽ alia condi dit sicut condidit corpis eterra: Nam
quodadtin& adeius originẽ qua fit ut sit incorpore. utrũ
deillo unosit qui primũ creatus est : Quando factus est
homo manimã uiuã : Ansimiliter fiant singulis singuli
Nectunc sciebã: nec adhuc scio: In libro tertio: si quidimihi
uideatur queris inquã. inm̃te arbitroreẽ sũmũ hominis
bonũ : Uerius dixisẽ in dõ: ipso eñ mens fruitur: ut beata
sit. tam quã bono summosuo: nec illud mihi plac& qd dixi : liqu&

Expanded text:
spiritum possideamus e caelo, ipsi terra et caelum sumus. et in libro spiritum possideamus e caelo, ipsi terra et caelum sumus. et in libro Ecclesiastae scriptum. est:_ spiritus reuertatur ad deum, qui dedit illum quod utique sic ,.. intellegendum est, ut non resistatur apostolo dicenti nondum natos nihil egisse boni aut mali. sine controuersia ergo quaedam originalis regio beatitudinis animi deus ipse est, qui eum non quidem de se ipso genuit, sed de nulla re alia condidit, sicut condidit corpus e terra. nam quod adtinet ad eius originem, qua fit, ut sit in corpore, utrum de illo uno sit, qui primum creatus est, quando factus est homo in animam uiuam, an similiter fiant singulis singuli, nec tunc sciebam nec adhuc scio. In libro tertio: si quid mihi uideatur quaeris, inquam, in mente arbitror esse summum hominis bonum. uerius dixissem: in deo; ipso enim mens fruitur, ut beata sit, tamquam bono summo suo. nec illud mihi placet, quod dixi: liquet
Abbreviated transcription (Latin):
meptaest & insulsaulla quassi fabula dephulocalia & phi¬
losophia : quod sunt germane & eodẽ parente procreate :
Nutenim philocalia quae dicitur non nisi innugis est¬
& obhoc philo sophiȩ nulla ratione germana: Nut siꝓp¬
tereaest hocnom̃ honorandũ quia latine int̾p̃tatũ
Amorẽ pulchritudinis significat Etestuera acsũm
sapienciȩ pulcritudo eadẽ ipsaẽ in rebus incorpo¬
ralibus at que sũmis phnlocalia quae philo sophia
nequie ullumodo sunt quasi sororis duae : Aliolo co
deanimo cũ agerẽ dixi securior rediturus incuelũm :¬
iturus autẽ quã rediturus dixissẽ securius : proptereos qui
putant animos humanos promeriti peccatorũ suorũ:
decaelo lapstis seudeiectus incorporaista detrudi: Sedhoc
ego propterea non dubitaui dicere : quia ita dixi incaelũ tã¬
quã dicerẽ addm̃ quieius est auctor & conditor : Sic̃ beatus
cyprianus non cunctatus est dicere : namcumcorpus &esra

Expanded text:
inepta est et insulsa illa quasi fabula de philocalia et phiinepta est et insulsa illa quasi fabula de philocalia et philosophia, quod sunt germanae et eodem parente procreatae. aut enim philocalia quae dicitur non nisi in nugis est et ob hoc philosophiae nulla ratione germana aut, si propterea est hoc nomen honorandum, quia latine interpretatum amorem pulchritudinis significat et est uera ac summa sapientiae pulchritudo, eadem ipsa est in rebus incorporalibus atque summis philocalia, quae philosophia, neque ullo modo sunt quasi sorores duae. alio loco, de animo cum agerem, dixi: securior rediturus in caelumiturus autem quam rediturus dixissem securius propter eos, qui putant animos humanos pro meritis peccatorum suorum de caelo . lapsos seu deiectos in corpora ista detrudi. sed ego propterea non dubitaui dicere, quia ita dixi in caelum, tamquam dicerem ad deum, qui eius est auctor et conditor, sicut beatus Cyprianus non cunctatus est dicere: nam cum corpus e terra,
Abbreviated transcription (Latin):
obtẽperare conuenit: secera quȩ in homine sunt᷑ hȩc¬
autẽ nealiã postules definitionẽ Mens aitracio dicipotest :
hocquidẽ uerumest : Namquantum adtin& ad homiinis
naturam : nihilt in eomelius quãmens & ratio: Sed nonse¬
cundum ipsã deb& uiuere : quibeatae uult uuere: Alioquin
secundũ hominẽ uiuit: cũ secundũ dm̃ uiuendumsit: ut possit
adbeatitudinẽ peruenire: Propter quã consequendam
non seipsa deb&esse contentas : secdõ mens nr̃a subdenda est
tẽ respondensei cũ quodis putabatur: hic plane in quã ñerras:
quominus tibi omensit Adreliqualibenter optauerim:
hoclic& nonserio sedioco dictũ sit: I Iollemta m̃ e ouerboitis
õmen quip peme legisse non recoloSiue insacris
litteris nr̃is : siue in sermone cuius quã ecclesia stici disputa¬
toris Quãuis ab ominacio indesitdicta: quȩ indiuinis
libris ad siduae reperitur. In secundo autẽ libro prorsus

Expanded text:
obtemperare conuenit cetera, quaeque in homine sunt? hobtemperare conuenit cetera, quaeque in homine sunt? hne aliam postules definitionem, mens aut ratio dici potest. hoc quidem uerum est — nam quantum adtinet ad hominis naturam, nihil est in eo melius quam mens et ratio — sed non secundum ipsam debet uiuere, qui beate uult uiuere. alioquin secundum hominem uiuit, cum secundum deum uiuendum sit, ut possit ad beatitudinem peruenire, propter quam consequendam non se ipsa debet esse contenta, sed deo mens nostra subdenda est. item respondens ei, cum quo disputabatur: hic plane, inquam, non erras; quod ut tibi omen sit ad reliqua, libenter optauerim. hoc licet non serio, sed ioco dictum sit, nollem tamen eo uerbo uti. omen quippe me legisse non recolo siue in sacris litteris nostris siue in sermone cuiusquam ecclesiastici disputatoris, quamuis abominatio inde sit dicta, quae in diuinis libris adsidue reperitur. In secundo autem libro prorsus
Abbreviated transcription (Latin):
fuit. Quia etiamsic sensus poss&ł eẽ integer ̃ autsatis
eratdicere promerdis nr̃is sicut uerum est xadã
dura necessitas: merito prȩcedentis iniquitatis &or¬
taest: Item que illic  dixi : nihi lomnino colendũ
esseaotũs que abitiendũ uic quid mortalibus oculis
sensus & mentis : Sedeorũ more tunclo quebar: Ie¬
qui sensumnon nisi corporis dicunt : Et sensibilia:
nonnisi corporalia : Itaque ubicum quãe siclocutussũ
parũ est ambiguitas euitata : nisi apudeos quorũ
consustudo est locutionis huius : Itẽ dixi quid censes
aliudesse beate iuuere : nisi secundũ id quod homine
optimũ est uiuere : Et quid dixerĩ in homine esse
optimũ : paulo post & plicans Quis in quã dubitauerit
addenda erant uerba ut dicera quid quid mortalis corporis sensis adtingit:
ninlesse aliuid hominis optimũ : qua eãpartt̃ a nimicui dominatst

Expanded text:
fuit, quia etiam sic sensus posset esse integer, aut satis fuit, quia etiam sic sensus posset esse integer, aut satis erat dicere: pro meritis nostris, sicut uerum est ex Adam dura necessitas merito praecedentis iniquitatis exorta est. itemque illic quod dixi: nihil omnino colendum esse totumque abiciendum quidquid mortalibus oculis sensus et mentis. sed eorum more tunc loquebar, qui sensum non nisi corporis dicunt et sensibilia non nisi corporalia. itaque ubicumque sic locutus sum, parum est ambiguitas euitata nisi apud eos, quorum consuetudo est locutionis huius. item dixi: quid censes aliud esse beate uiuere nisi secundum id, quod in homine optimum est, uiuere? et quid dixerim in homine esse optimum, paulo post explicans: quis, inquam, dubitauerernitur, quidquid ullus sensus adtingit, addenda erant uerba, ut diceretur: quidquid mortalis corporis sensus adtingit; nihil esse aliud hominis optimum quam eam partem animi, cui dominanti
Abbreviated transcription (Latin):
Quod mis erante at quȩ iuuante dñõ factũest : Sed
in eisdem tribus libris meis non mihi plac& tociens me
appellare fortunãt Quamuis non aliquã dea uolue¬
rĩ hoc nomine intellegi. sed fortuitũ rerũ euentum :¬
el incorporis nr̃is : ud in & ternis bonis aut malis :
Vnde & illa uerba sunt : que nulla religio dicere pro¬
hibse, Forte forsan: forsitan : fortasse: fortuitu:
Quod tam̃ totũ ad diuinare uocandũ est prouidenciam:
Hocdumibi nontacudicens: ꝓteninfortasse : queuulgo
furtuna nominatur Occulto quodã ordine regitur :
nihil que aliud in rebus ca sũ uocamus : nisicuius ratio
inpessima consu&udine : Ubidicideb& hoc ds̃ uoluit.
dicere hocuoluit furtuna : Quod autẽ quodã loco
dixi : ita conparatumest : Siuẽ promernis nr̃is :¬
siue pronecessitate naturae:Itdiuinũ animum
mortalibus inherentẽ : ne qua quã philo sofiae portus
accipiat & c&era : autnihilhorũ duorum dicendũ

Expanded text:
quod miserante atque adiuuante domino factum est. Sed quod miserante atque adiuuante domino factum est. Sed in eisdem tribus libris meis non mihi placet totiens me appellare fortunam, quamuis non aliquam deam uoluerim hoc nomine intellegi, sed fortuitum rerum euentum uel in corporis nostri uel in externis bonis aut malis. unde et illa uerba sunt, quae nulla religio dicere prohibet: forte, forsan, forsitan, for-tasse, fortuito, quod tamen totum ad diuinam reuocandum est prouidentiam. hoc etiam ibi non tacui dicens: etenim fortasse, quae uulgo fortuna nominatur, occulto quodam ordine regitur, nihilque aliud in rebus casum uocamus, nisi cuius ratioin pessima consuetudine. ubi dici debet: hoc deus uoluit, dicere: hoc uoluit fortuna. quod autem quodam loco dixi: ita conparatum est siue pro meritis nostris siue pro necessitate naturae, ut diuinum animum mortalibus inhaerentem nequaquam philosoph\'ae portus accipiat et cetera, aut nihil horum duorum dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
terarũ inflatus consuitudinẽ scripsi : Quia & ipsa
&ierunt in notitiã describentiũ adq: legentium :
&leguntur utiliter: Sinonnulli s ignoscatur: uel siñ
ignoscatur non tamen inhereatur erratis : Qua ꝓpt̃
quicumque ista lestori sunt ñ me imitentur
errantẽ : sed inmelius profitientẽ: In ueni& enim
fortasse Quomodos cribendo prosficert̃: quis¬
quis opusculamea ordine quoscripta sunt legerit.
Quodut possit hoc oꝑ e¬
quantum poterocurabo:
tatibus huius mundi: uel quae adipis ci uolebam
t me acdxp̃ĩane uiteotiũ contulis sẽ: ñ dũ bapti¬
Tatus contra a cademiccis: uel de a cade micis primũ
scripsiN targum̃ taeorũ que multis ingerunt ueri
inueniendi desperationẽ : Et prohibent cui quã rei
adsentiri : & omnino aliquid tam quam manifestũ
certum que sit ad probaresapientẽ : umomniaeis
uideantur obscura & incerta : ab animomeo qui ame
mouebant : quantis possẽ rationibus a mouerem

Expanded text:
terarum inflatus consuetudine scripsi, quia et ipsa terarum inflatus consuetudine scripsi, quia et ipsa exierunt in notitiam describentium atque legentium et leguntur utiliter, si nonnullis ignoscatur uel, si non ignoscatur, non tamen inhaereatur erratis. quapropter quicumque ista lecturi sunt, non me imitentur errantem, sed in melius proficientem. inueniet enim fortasse, quomodo scribendo profecerim, quisquis opuscula mea ordine, quo scripta sunt, legerit. quod ut possit, hoc quantum potero, curabotatibus huius mundi uel quae adipisci uolebam et me ad Christianae uitae otium contulissem, nondum baptizatus contra Academicos uel de Academicis primum scripsi, ut argumenta eorum, quae multis ingerunt ueri inueniendi desperationem et prohibent cuiquam rei adsentiri et omnino aliquid, tamquam manifestum certumque sit, adprobare sapientem, cum omnia eis uideantur obscura et incerta, ab animo meo, quia me mouebant, quantis possem rationibus amouerem.