comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
baptrrabat s discipuli eiꝰ Anutrũq uerum ẽ.
quia iħc. & baptizabat. & non baptizabat.
Baptirabat eñĩ. quia ipse mundabat. ñ bap¬
tirabat: quia non ipse tingebat. Prebebant dis¬
cipuli ministerium corꝑis. p̃bebat ille adiu¬
torium maiestatis. Quando eñi cessar& ab ap¬
tizando. quando noncessat amundando: de
tiste ꝑsonam dicentis. hic est qui baptirat. Ergo
iħc adhue baptrrat. & quousq baptirandi su¬
mꝰ iħc baptirat. Securus homo accedat ad in¬
feriorẽ ministr̃u. hab& enĩ suꝑiorẽ magistr̃u.
s forteait aliquis. Baptirat quidem xp̃c. in
sp̃u. non incorpore. Quasiuero alt̾ius dono qͣm
illiꝰ. quisqũa eciam insacram̃to. corꝑalis. &¬
inuisibilis baptismatis inbuatur. uis nosse
quia ipsebaptrat. non solum sp̃u. s etiã aqua

Expanded text:
at, sed discipuli ejus? An utrumque verum est, quia et Jesus baptizabat, et non baptizabat? Baptizabat enim, quia ipse mundabat; non baptizabat, quia non ipse tingebat. Praebebant discipuli ministerium corporis, praebebat ille adjutorium majestatis. Quando enim cessaret a baptizando, quamdiu non cessat a mundando? De tistae personam dicentis, Hic est qui baptizat . Ergo Jesus adhuc baptizat; et quo usque baptizandi sumus, Jesus baptizat. Securus homo accedat ad inferiorem ministrum; habet enim superiorem magistrum. 4. Sed forte ait aliquis: Baptizat quidem Christus in spiritu, non in corpore. Quasi vero alterius dono quam illius, quisquam etiam sacramento corporalis et visibilis Baptismatis imbuatur. Vis nosse quia ipse baptizat, non solum spiritu, sed etiam aqua?
Abbreviated transcription (Latin):
euis. ut sit pͥmogenitus in multis fr̃i:. quos
aut̃ predestinauit: illos & uocauit. Nisi force
ipsum p̃destinatum dicere formidabimus.
quia de nobis tantum. ut efficiamur confor¬
mes imaginis filũ eus. hoc dixisse uidetur
apłs: quasi uͦ quisquam regulam fidei fidelit̃
intuens filium dĩ negaturus ẽ prȩdestinatum:
qui eum negare hominem ñ potest. Recte qͥppe
dicitur non p̃destinatus. scdm id quod ẽ uer¬
bum. dĩ. deus apud dm̃. Utquid enim p̃de¬
stinaretur cum iam eẽt quod erat᷑: sine inicio
sine t̾mino sempit̃nus.: Illud aũt predestinan¬
dum erat quod ñdum erat: ut sic suo tempo¬
re fieret: quẽadmodum ante om̃ia tempora
p̃destinatum erat ut fieret. Quisquis gͥ dei fi¬
lium p̃destinatum negat: hunc eundem fili¬
um hominis negat. S ꝓpt̾ contentiosos etiã
hinc audiamus apłm: in sũarũ exordio litte
paulus seruus ihũ xp̃i uocatus apł̃s. segrega¬
tus in eugłm dĩ. quod ante ꝓmiserat ꝑ ꝓpħas

Expanded text:
se primogenitus in multis fratribus: quos autem praedestinavit, illos et vocavit » . 8. Nisi forte ipsum praedestinatum dicere formidabimus, quia de nobis tantum ut efficiamur conformes imaginis ejus, hoc dixisse videtur Apostolus. Quasi vero quisquam regulam fidei fideliter intuens, Filium Dei negaturus est praedestinatum, qui eum negare hominem non potest. Recte quippe dicitur non praedestinatus secundum id quod est Verbum Dei, Deus apud Deum. Utquid enim praedestinaretur, cum jam esset quod erat, sine initio, sine termino sempiternus? Illud autem praedestinandum erat, quod nondum erat, ut sic suo tempore fieret, quemadmodum ante omnia tempora praedestinatum erat ut fieret. Quisquis igitur Dei Filium praedestinatum negat, hunc eumdem filium hominis negat. Sed propter contentiosos etiam hinc audiamus Apostolum in suarum exordio LitterPaulus servus Jesu Christi, vocatus Apostolus, segregatus in Evangelium Dei, quod ante promiserat per Prophetas
Abbreviated transcription (Latin):
mundus eẽt: ut eẽt claritas eius ex resurre¬
ctione mortuoꝵ apud patrẽ: ad cuius dexterã
sedet. Cum gͦ uideret illius p̾destinatȩ suȩ
clarificationis uenisse iam tempus. ut or munc
fieret in redditione quod fuerat in p̃destinati¬
one iam factum. orauit dicens: & nunc clari¬
fica me tu pat̾ apud temetipsum. claritate
quã habui pͥusquam mundus eẽt apud te.
tanqͣm diceret: claritatẽ quam habui apud te.
id ẽ illam claritatem quam habui apud te
in p̃destinatione. iam tempus ẽ ut apud te ha¬
deam etiã uiuens in dextera tua. S qm̃ diu
nos tenuit huius discussio questionis: alio quȩ
secuntur sermone tractanda sunt.

Expanded text:
t, ut esset claritas ejus ex resurrectione mortuorum apud Patrem, ad cujus dexteram sedet. Cum ergo videret illius praedestinatae suae clarificationis venisse jam tempus, ut et nunc fieret in redditione, quod fuerat in praedestinatione jam factum, oravit dicens, Et nunc clarifica me tu, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te: tanquam diceret, Claritatem quam habui apud te, id est, illam claritatem quam habui apud te in praedestinatione tua, tempus est ut apud te habeam etiam vivens in dextera tua. Sed quoniam diu nos tenuit hujus discussio quaestionis, alio quae sequuntur sermone tractanda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
urget. si filio dicente. & nunc clarifica me cu
pater apud temetipsum claritate quã habui
pruisqͣm mundus eẽt apud te. intelligamus
p̃destinationem claritatis humanȩ quȩ in illo
ẽ naturȩ. ex mortali immortalis apud patrẽ
futurȩ. & hoc iam p̾destinando factum fuisse
anteqͣm mundus eẽt. quod in mundo etiã
suo tempore fieret. Si enim de nobis dixit
apłs. sicut elegit nos in ipso ante mundi
constitutionem: cur abhorrere putatur a
uero. si tunc pater caput nr̃m głificauit. qͣn¬
do nos in ipso ut membra euis eẽmus elegit:
Sic enim nos electi. quom ipse clarificatus:
quia pͥusquam mundus eẽt. nec nos eramus
eius ẽ. etiam quȩ futura sunt fecit. & uocat
ea quȩ ñ sunt tanquam sint ꝓfecto sccđ̃m id
quod mediator dĩ & hominum homo ẽ ante
mundi constitutionẽ. ꝓ nobis ds pater gli fica
uit: Si cunc elegit. etiam nos in ipso. Quid
enim dicit apł̃s  Scimus aut̃ qm̃ diligenaib¬

Expanded text:
urget, si Filio dicente, Et nunc clarifica me tu, urget, si Filio dicente, Et nunc clarifica me tu, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui, priusquam mundus epraedestinationem claritatis humanae quae in illo est naturae, ex mortali immortalis apud Patrem futurae; et hoc jam praedestinando factum fuisse antequam mundus esset, quod in mundo etiam, si toto tempore fieret. Si enim de nobis dixit Apostolus: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem , cur abhorrere putatur a vero, si tunc Pater caput nostrum glorificavit, quando nos in ipso, ut membra ejus essemus, elegit? Sic enim nos electi, quomodo ipse clarificatus, quia priusquam mundus esset, nec nos eramus, ejus est, etiam quae futura sunt fecit, et vocat ea quae non sunt, tanquam sint ; profecto secundum id quod mediator Dei et hominum homo est, ante mundi constitutionem pro nobis Deus Pater glorificavit ipsum, si tunc elegit etiam nos in ipso. Quid enim dicit Apostolus? « Scimus autem quoni
Abbreviated transcription (Latin):
quam mundus eẽt apud te. Ordo uerboꝵ ẽ
Quam habui apud te priusqͣm mundus eẽt.
ad hoc ualet quod ait. & nunc clarifica me
hoc ẽ sicut tunc. ita & nunc: sicut tunc p̃de¬
stinatione: ita q nunc ꝑfectione fac in mun¬
do. quod apud te iam fuerat ante mundum:
fac in suo tempore:. quod ante omnia tempora
statuisti. Hoc quidam sic intelligendum pu¬
tarunt. tanqͣm natura hũmana quȩ suscepta
ẽ a uerbo. conuerteretur in uerbum: & homo
mutaretur in dm̃: immo si diligentius quod
opinati sunt consideremus. homo ꝑiret in dõ.
Hon enim quisqͣm ex ista mutatione hominis
uł duplicari dĩ uerbum dicturus ẽ uel augeri:
aut ut duo sint quod unum fuit: aut amplius
sit quod minus fuit. Porro si natura huma¬
na in uerbum mutata atq conuersa: uerbũ
dĩ quantum erat & quod erat hoc erit ubiẽ
homo si ñ perit: S hanc opinionem quam
ueritati ꝓrsus ñ uideo conuenire: nichil nos

Expanded text:
quam mundus esset apud te. Ordo verborum est quam mundus esset apud te. Ordo verborum est quam habui apud te priusquam mundus esset. Ad hoc valet quod ait: Et nunc clhoc est, sicut tunc, ita et nunc; sicut tunc praedestinatione, ita et nunc perfectione: fac in mundo, quod apud te jam fuerat ante mundum; fac in suo tempore, quod ante omnia tempora statuisti. Hoc quidam sic intelligendum putarunt, tanquam natura humana quae suscepta est a Verbo, converteretur in Verbum, et homo mutaretur in Deum; imo, si diligentius quod opinati sunt cogitemus, homo periret in Deo. Non enim quisquam ex ista mutatione hominis vel duplicari Dei Verbum dicturus est, vel augeri, ut aut duo sint quod unum fuit, aut amplius sit quod minus fuit. Porro si natura humana in Verbum mutata atque conversa, Verbum Dei quantum erat et quod erat hoc erit, ubi est homo si non perit? 7. Sed ad hanc opinionem, quam veritati prorsus non video convenire, nihil nos
Abbreviated transcription (Latin):
hic dictus ẽ eiusdem clarificationis modus. ibi
aut̃ tacitus. tanquam illud isto exponeretur.
eis quos poterat ꝑmouere. quomͦ pat̾ filium.
os maxime quomͦ patrem clarificaret᷑ filius.
Dicendo enim clarifi cari a se patrẽ suꝑ terram:
se aut̃ a patre apud eundem patrẽ. modum
ꝓfecto utriusq tlarificationis ostendit. Ipse
quippe patrẽ cdarificauit suꝑ terram eum gen¬
tibus p̃dicando: pater uͦ ipsum apud semet¬
ipsum ad dexteram suam collocando: s ideo
de clarificando patre ubi ait. ego te clarificaui:
uerbum p̃teriti temporis ponere maluit: ut
monstraret in p̾destinatione iam factum.
ꝓ iam facto habendum: hoc certissime fuerat
futurum. id ẽ ut a patre apud patrẽ głisica¬
tus. patrẽ suꝑ terram glificaret & filius. sed
hanc p̾destinationem. in sua clarificatione
manifestius aꝑuit. Quã. eum clarificauit pat̾.:
In eo quod adiunxit claritate quã habui pͥus¬

Expanded text:
hic dictus est ejusdem clarificationis modus, ibi hic dictus est ejusdem clarificationis modus, ibi autem tacitus, tanquam illud isto exponeretur eis quos poterat permovere quomodo Pater Filium, et maxime quomodo Patrem clarificaret Filius. Dicendo enim clarificari a se Patrem super terram, se autem a Patre apud eumdem Patrem, modum profecto utriusque clarificationis ostendit. Ipse quippe Patrem clarificavit super terram, eum gentibus praedicando. Pater vero ipsum apud semetipsum, ad suam dexteram collocando. Sed ideo postea de clarificando Patre, ubi ait: Ego te clarificavi, verbum praeteriti temporis ponere maluit, ut monstraret in praedestinatione jam factum, et pro jam facto habendum quod certissime fuerat futurum; id est, ut a Patre apud Patrem glorificatus, Patrem super terram glorificaret et Filius. Sed hanc praedestinationem in sua clarificatione manifestius aperuit, qua eum clarificavit Pater, in eo, quod adjunxit: Claritate quam habui prius
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde dicendo ꝙ nunc clarifica me tu pater
apud temetipsum. quasi posterus esset cla¬
rificandus a patre. quẽ prius ipse clarificaue
rat. quid ostendit nͥ suꝑius ubi ait. ego te clarifi¬
caui suꝑ terram. tta locutũ fuisse tanqͣm fecisset
quod facturus eẽt. hic aut̃ poposcisse ut pater
faceret ꝑ quod illud filius facturus eẽt. uił ẽ ut
pat̃ clarificaret filium. ꝑ quam filii clarificatio¬
nem etiam filius eẽt clarificaturus patrẽ. Deniq
si de re quȩ futura erat ponamus etiam futuri
temporis uerbum. ubi ꝓ tempore futuro posuit
ipse p̃teritum: nulla sententiȩ remanebit obscu¬
ritas: uelut si dixisset. ego te clarificabo suꝑ
terram. opus consũmabo quod dedisti mͥut
faciam: & nunc clarifica me tu pat̾ apud te¬
metipsum. Nempe ita plenum ẽ. sicut illud
ubi ait. cdarifica filium tuũ. ut filius tuus cla¬
rificet te. ꝙ ipsa ẽ omnino sententia: nͥ quia &¬

Expanded text:
Deinde dicendo, Et nunc clarifica me tu, Pater, Deinde dicendo, Et nunc clarifica me tu, Pater, apud temetipsum, quasi posterius esset clarirat, quid ostendit, nisi superius ubi ait: Ego te clarificavi super terram, ita locutum se fuisse, tanquam fecisset quod facturus esset; hic autem poposcisse ut Pater faceret, per quod illud Filius facturus esset, id est, ut Pater clarificaret Filium, per quam Filii clarificationem etiam Filius esset clarificaturus Patrem? Denique si de re quae futura erat ponamus etiam futuri temporis verbum, ubi pro tempore futuro posuit ipse praeteritum, nulla sententiae remanebit obscuritas, velut si dixisset: Ego te clarificabo super terram; opus consummabo, quod dedisti mihi ut faciam, et nunc clarifica me, tu Pater, apud temetipsum. Nempe ita planum est, sicut illud ubi ait: Clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te. Et ipsa est omnino sententia, nisi quia
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qui fecit quȩ futura sunt. Scd̾m hoc etiã
quod sequitur. dicit
& nunc clarifica me cu
pater apud temetipsum: claritate quã habui
priusqͣm mundus eẽt apud te: nam supra
dixerat. pat̾ uenit hora. clarifica filium tuũ:
nt filius tuus clarificet te. In quo uerboꝵ
ordine ostenderat prius a patre clarificandũ
filium. ut patrẽ clarificaret & filius : mͦ aut̃
dixit. ego te clarificaui suꝑ te clarificaut
suꝑ terram: opus consuminaui quod dedisti
michi ut faciam: q nunc clarifica me. canqͣm
prior ipse patrem clarificauerit. a quo demn¬
de ut clarificetur  exposcit. Ergo incelli¬
gendum ẽ utroq uerbo usus ẽ suꝑius. scdm
id quod futurum erat. eoq ordine quod futu¬
rum erat clarifica filium ut te clarificet filius.
modo uͦ usum fuisse uerbo p̃teriti temporis
de re futura ubi ait. ego te clarificaui suꝑ t̾ram:
opus consuminaui quod dedisti mͥ ut faciam.

Expanded text:
est, Qui fecit quae futura sunt . 5. Secundum hoc etiam est, Qui fecit quae futura sunt . 5. Secundum hoc etiam quod sequitur dicit: Et nunc clarifica me tu, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te. Nam supra dixerat, Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te: in quo verborum ordine ostenderat prius a Patre clarificandum Filium, ut Patrem clarificaret Filius. Modo autem dixit, Ego te clarificavi super terram, opus consummavi quod dedisti mihi ut faciam: et nunc clarifica me; tanquam prior ipse Patrem clarificaverit, a quo deinde ut clarificetur exposcit. Ergo intelligendum est utroque verbo superius usum secundum id quod futurum erat, eoque ordine quo futurum erat, Clarifica Filium, ut te clarificet Filius: modo vero usum fuisse verbo praeteriti temporis de re futura, ubi ait, Ego te clarificavi super terram, opus consummavi quod dedisti mihi ut faciam.
Abbreviated transcription (Latin):
Non ait.
iusisti. s delisti: ubi confummatur euidens
gr̃a. Quid enim habet quod ñ accepit. etiam
in unigenito humana natura : An non acce¬
ꝑit ut nichil mali. s bona faceret omnia. qͣn¬
do in unitatẽ ꝑsonȩ suscepta ẽ a uerbo ꝑ qͦd
facta sunt omnia : S quomͦ consummauit
opus quod accepit ut faciat. cum restet adhuc
passionis exꝑimentum. ubi martyrib suis
maxime p̾buit quod sequerentur exemplũ:
consunmaturum eẽ certissime nouit: sicut
longe ante in ꝓphetia p̃teriti temporis usus ẽ
uerbis. quando post annos plurimos futurũ
fuerat quod dicebat. foderunt inqͥt manus
meas & pedes meos: dinumerauerunt omnia
ossa mea: Non ait. fodient & dinumerabunt.
& in hoc ipso eugłio: omnia inquit quȩ audi¬
ui a patre meo. nota feci uobis. quib ait postea.
adhuc multa habeo uobis dicere: s ñ potestis
illaportare mͦ. Qui enim certis & immutabilib
causis omnia futura p̾destinauit. q̃uod factu¬
rus ẽ fecit. Nam & ꝑ ꝓpham dictum de illo

Expanded text:
Non ait, jussisti; sed, dedisti: ubi commendatur evidens gratia. Quid enim habet quod non accepit, etiam in Unigenito humana natura? An non accepit, ut nihil mali, sed bona faceret omnia, quando in unitatem personae suscepta est a Verbo, per quod facta sunt omnia? Sed quomodo consummavit opus quod accepit ut faciat, cum restet adhuc passionis experimentum, ubi martyribus suis maxime praebuit quod sequerentur exemplum; consummaturum esse certissime novit? Sicut longe ante in prophetia praeteriti temporis usus est verbis, quando post annos plurimos futurum fuerat quod dicebat: Foderunt, inquit, manus meas et pedes, dinumeraverunt omnia ossa mea ; non ait, Fodient et dinumerabunt. Et in hoc ipso Evangelio, Omnia, inquit, quae audivi a Patre meo, nota feci vobis : quibus ait postea, Adhuc multa habeo vobis dicere; sed non potestis illa portare modo . Qui enim certis et immutabilibus causis omnia futura praedestinavit, quidquid facturus est fecit: nam et per prophetam dictum de illo
Abbreviated transcription (Latin):
suo. neq apłs. maior eo qui misit illum. Si bȩc
scitis. beati eritis si feceritis ea. Hȩc idõ dixit.
qͥa lauerat discipłoꝵ pedes magister humili¬
tatis ꝙ uerbo o exemplo. S poterimus ea quȩ
sunt oꝑosius disserenda ipso adiuuante disse¬
rert. si ñ ineis quȩ manifesta sunt immorem᷑.
omnib uobis dico. ego scio quos elegerim.

Expanded text:
i misit illum: si haec scitis, beati eritis si feceritis ea. » Hoc ideo dixit, quia laverat discipulorum pedes, magister humilitatis et verbo et exemplo: sed poterimus ea quae sunt operosius disserenda ipso adjuvante disserere, si non in eis quae manifesta sunt immoremur. omnibus vobis dico: ego scio quos elegerim
Abbreviated transcription (Latin):
bent uerba eius quȩ manent in nobis: s quod
habet cupiditas ꝙ infirmitas carnis. quȩ ñ ẽ
in eo. & in qua ñ manent uerba eius. Nam
utiq ad uerba eius ꝑtinet oratio illa. quã do¬
nr̃is. & quicqͥd petimus fiet nobis. Tunc enĩ
dicenda sunt uerba eius in nobis manere.
qͣndo facimus quẽ p̃cepit. & diligimus quȩ ꝓ¬
misit. Quando aũt uerba eius ⁊ manent.
in memoria. nec inueniuntur in uita: non
cõputatur palmes in uite: quia uitam ñ at¬
trahit ex radice. Ad hanc uni differentiam
ualet quod seriptum est. & memoria retinen¬
tib mandata eius ut faciant ea. Multi enim
memoria retinent ut contempnant. uł etiã
derideant. aut obpugnent ea. In his uerba
xp̃i ñ manent. quiꝰ tangunt quo dãmodu. ñ
coherent. Et idõ illis ñ erunt in beneficium.
s in testimonium. Et quia sic insunt in eis.
ut ñ maneant in eis. ad hoc tenentur ab eis. ut
iudicentur ex eis¬

Expanded text:
bent verba ejus quae manent in nobis, sed quod bent verba ejus quae manent in nobis, sed quod habet cupiditas et infirmitas carnis, quae non est in eo, et in qua non manent verba ejus. Nam utique ad verba ejus pertinet oratio illa quam donostris, et quidquid petierimus, fiet nobis. Tunc enim dicenda sunt verba ejus in nobis manere, quando facimus quae praecepit, et diligimus quae promisit: quando autem verba ejus manent in memoria, nec inveniuntur in vita, non computatur palmes in vite, quia vitam non attrahit ex radice. Ad hanc differentiam valet quod scriptum est, Et memoria retinentibus mandata ejus, ut faciant ea . Multi enim memoria retinent, ut contemnant, vel etiam derideant et oppugnent ea. In his verba Christi non manent, qui attingunt quodammodo, non cohaerent: et ideo illis non erunt in beneficium, sed in testimonium. Et quia sic insunt eis ut non maneant in eis, ad hoc tenentur ab eis, ut judicentur ex eis
Abbreviated transcription (Latin):
sicut de his etiam ꝑ ihe zechielem ꝓpħam dñs
dicit. p̃cisa nullis agricolarum usib ꝓsunt.
nullis fabrilib oꝑibus deputantur. unume
duob palmiti congruit. aut uitis aut ignis.
Sim uite ñ ẽ. in igne erit. Ut gͦ in igne ñ sit
in uite sit.
si manseritis in me
inquit .o
uerba mea in uobis manserint. quod cumq
uolueritis petetis. & fiet uobi
Manendo qͥppe
in xp̃o quid uelle possunt. nͥ quod conuenit
xp̃o: Quid uelle possunt manendo in salua¬
tore. nͥ quod ñ alienum ẽ a salute: Aliud
qͥppe uolumus qͥa sumus in xp̃o. & aliud uo¬
lumus quia sumus adhuc in hoc scło. De man¬
sione namq huius scłi nobis aliquando subre¬
pit. ut hoc petamus. quod nobis ñ expedire sci¬
mus. S absit ut fiat nobis si manemus in xp̃o.
qui ñ facit quando petimus nͥ quod expedit
nobis. Alanentes gͦ in eo cum uerba eius in
timus quod habet mansio in eo: nec quod ha¬

Expanded text:
sicut de his etiam per Ezechielem prophetam Dominus sicut de his etiam per Ezechielem prophetam Dominus dicit, praecisa nullis agricolarum usibus prosunt, nullis fabrilibus operibus deputantur . Unum e duobus palmiti congruit, aut vitis, aut ignis: si in vite non est, in igne erit. Ut ergo in igne non sit, in vite sit. Si manseritis in me, inquit, et verba mea in vobis manserint: quodcunque volueritis petetis, et fiet vobis. Manendo quippe in Christo, quid velle possunt, nisi quod convenit Christo? Quid velle possunt manendo in Salvatore, nisi quod non alienum est a salute? Aliud quippe volumus, quia sumus in Christo, et aliud volumus quia sumus adhuc in hoc saeculo. De mansione namque hujus saeculi nobis aliquando subrepit, ut hoc petamus quod nobis non expedire nescimus: sed absit ut fiat nobis, si manemus in Christo, qui non facit, quando petimus, nisi quod expedit nobis. Manentes ergo in eo, cum verba ejus in timus quod habet mansio in eo, nec quod ha
Abbreviated transcription (Latin):
quia sine me nichil potestis facere. Ne quis¬
quam putaret saltem paruũ aliquem frucdũ
posse a semetipso palmitẽ facere. cũ dixisset
hic fert fructum multũ. non ait ᷤ sine me po
testis parũ facere. s nichil potestis facere. Siue
gͦ parum. siue multum. sine illo fieri ñ potest
sine quo fieri nichil potest. quia & si parũ
attulerit palmes. eum purgat agricola ut
plus afferat. Tamen nͥ in uite manserit. &
uixerit de radice: qͣntumlibet fructum a se-¬
metipso ñ potest ferre. Quamuis aut̃ xp̃s
uitis non esset nisi homo esset. tamen istam
grãm palmitib ñ preberet. nisi etiam ds eẽt
Uerum quia ita sine ista gr̃a non potest uiui.
ut mors in potestate sit liberi arbitrii. si qͥs
in me inquit non manserit. mutetur foras
sicut palmes q arescet. & colligent eum & in
ignem mittent & ardet. Ligna itaq uitis tan¬
to sunt contemptibiliora. si in uite ñ manse¬
rint. quanto gloriosiora si manserint. Deniq

Expanded text:
quia sine me nihil potestis facere . » Ne quisquam putaret, saltem parvum aliquem fructum posse a semetipso palmitem ferre, cum dixisset. « Hic fert fructum multum, non ait, quia sine me parum testis facere; sed, nihil potestis facere. Sive ergo parum, sive multum, sine illo fieri non potest, sine quo nihil fieri potest. Quia etsi parum attulerit palmes, eum purgat agricola ut plus afferat: tamen nisi in vite manserit et vixerit de radice, quantumlibet fructum a semetipso non potest ferre. Quamvis autem Christus vitis non esset, nisi homo esset; tamen istam gratiam palmitibus non praeberet, nisi etiam Deus esset. Verum quia ita sine ista gratia non potest vivi, ut et mors in potestate sit liberi arbitrii: Si quis in me, inquit, non manserit, mittetur foras sicut palmes; et arescet; et colligent eum, et in ignem mittent, et ardet. Ligna itaque vitis tanto sunt contemptibiliora si in vite non manserint, quanto gl
Abbreviated transcription (Latin):
hoc głẽ nr̃e tribuamus. tanqͣm hoc ex nõbis
ipsis habeamus. Eius ẽ enim hȩc gr̃a: & ideo
in hoc non nr̃a s eius ẽ gła. Unde & alibi cũ
dixisset. sic luceat lumen ur̃m corã homini¬
bus. ut uideant bona oꝑa ur̃a. ne a semet¬
ipsis putarent ẽẽ bona oꝑa sua. mox addidit.
&e glificent patrem ur̃m qui in cęlis ẽ. In hoc
enim glificatur pat̃. ut fructum plurimũ
afferamus: & efficiamur. xp̃i discipli. A quo
efficiamur. nisi ab illo cuius misccłia pre¬
uenit nos : Ipsius enim sumus figmentum:
creati in xp̃o iħũ in oꝑibus bonis. Sic

Expanded text:
 gloriae tribuamus, tanquam hoc ex nobis ipsis habeamus. Ejus est enim haec gratia: et ideo in hoc non nostra, sed ejus est gloria. Unde et alibi cum dixisset, Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona : ne a semetipsis putarent esse bona opera sua, mox addidit, Et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est . In hoc enim glorificatur Pater, ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli. A quo efficiamur, nisi ab illo cujus misericordia praevenit nos? Ipsius enim sumus figmentum, creati in Christo Jesu in operibus bonis .
Abbreviated transcription (Latin):
Doxa enim quȩ grece dicitur: latine gła ẽ. Qͦd
ideo cõmemorandum existimaui. qͥa dicit
apłs: si abraham ex oꝑib iustificatus ẽ: ha¬
bet głam s non ad dm. Hȩc ẽ adm gła qua¬
glificatur ñ homo s ds. si ñ ex oꝑibus s ex
fide iustificatur. ut ex dõ illi sit etiam quod
bene oꝑatur: qm̃ palmes sicut iã suꝑius dixit.
ñ potest ferre fructum a semetipso. Si gͦ in
hoc głificatus ẽ ds pacer. ut fructum pluri

Expanded text:
 enim quae Graece dicitur, Latine gloria est. Quod ideo commemorandum existimavi, quia dicit Apostolus, Si Abraham ex operibus justificatus est, habet gloriam, sed non apud Deum . Haec est ad Deuglorificatur non homo, sed Deus, si non ex operibus, sed ex fide justificatur, ut ex Deo illi sit quod etiam bene operatur: quoniam palmes, sicut jam superius dixi, non potest ferre fructum a semetipso . Si enim in hoc clarificatus est Deus Pater ut fru
Abbreviated transcription (Latin):
multa signa facit: Si dimictimus eũ sic. om̃s cre¬
dent in eũ. & uenient romani & tollent nr̃m lo-¬
cum q gentẽ. Temporalia ꝑdere timuert̃. & uitã
et̾nam ñ cogitauerunt. ac sic utrũq amiserunt.
Uam & romam post dñi passionẽ & glificationẽ
tulerunt eis ꝙ locũ &r gentẽ. expugnando & trans

Expanded text:
timus eum sic, omnes credent in eum; et venient Romani, et tollent nostrum locum et gentem. Temporalia perdere timuerunt, et vitam aeternam non cogitaverunt; ac sic utrumque amiserunt. Nam et Romani post Domini passionem et glorificationem, tulerunt eis et locum et gentem, e
Abbreviated transcription (Latin):
mo alius fecit. usq ad id. Quia odio habuert̃
qui me odit & patrem
meũ odit. utiq enim qͥ
odit ueritatem. necesse est
oderit & a quo ueritas nata ẽ.
unde iam quantum datum ẽ locuti sumus.
deinde addidit. unde nobis ñc loquendum
ẽ. si opera ñ fecissem in eis quȩ nemo alius fecit.

Expanded text:
mo alius fecit; usque ad id, Quia odio habueruntQui me odit, et Patrem meum odit. Utique enim qui odit veritatem, necesse est oderit et a quo veritas nata est: unde jam quantum datum est, locuti sumus. Deinde addidit unde nobis nunc loquendum est: Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit
Abbreviated transcription (Latin):
Iam dixerat. scio qͥa filii abrahȩ
estis. quid aut̃ faciunt: Quod eis dixit. queritis
me occidere: Hoc apud abraham nunqͣm uidert̃.
Dñs aut patrem. dm̃ uult intelligi cũ dicit. quȩ
uidi apud patrem meũ loquor. Ueritatẽ uidi.
ueritatẽ loquor. qͥa ueritas sum. Si enim dñs
ueritatẽ loquitur quã uidit apud patrẽ. se uidit.
se loquitur. qͥa ipse ẽ ueritas patris. quã uidit
apud patrẽ. Ipse ẽ enim uerbum. qͦd uerbum
erat apud dm. Isti gͦ malum qͦd faciunt. quod
dñs obiurgat & corripit. ubi uiderunt: Apud
patrẽ suum. Cum audierimus in consequentib
aꝑtius dictum quis eẽt eoꝵ pat̃. tunc intellige¬
mus qualia uiderunt apud talem patrem
Adhuc enim ñ nominat patrẽ ipsoꝵ. Paulo suꝑi¬
us abraham cõmemorauit. s carnis origine. ñ
uitȩ similitudine. Dicturus ẽ alterũ patrem
illoꝵ. qͥ nec genuit eos nec creauit ut homines
eeñt. s tam̃ filii erant eius in qͣntum mali erait.

Expanded text:
am dixerat, Scio quia filii Abrahae estis. Quid autem faciunt? Quod eis dixit, Quaeritis me occidere. Hoc apud Abraham nunquam viderunt. Dominus autem Patrem Deum vult intelligi cum dicit, Quae vidi apud Patrem meum, loquor. Veritatem vidi, veritatem loquor, quia Veritas sum. Si enim Dominus veritatem loquitur quam vidit apud Patrem; se vidit, se loquitur: quia ipse est Veritas Patris, quam vidit apud Patrem; ipse est enim Verbum, quod Verbum erat apud Deum. Isti ergo malum quod faciunt, quod Dominus objurgat et corripit, ubi viderunt? Apud patrem suum. Cum audierimus in consequentibus apertius dictum quis sit eorum pater, tunc intelligemus qualia viderint apud talem patrem: adhuc enim non nominat patrem ipsorum. Paulo superius Abraham commemoravit, sed carnis origine, non vitae similitudine: dicturus est alterum patrem illorum, qui nec genuit eos, nec creavit ut homines essent; sed tamen filii erant ejus in quantum mali erant,
Abbreviated transcription (Latin):
ad locum narrationis uħi reliquerat petrum
ut explicaret qͦd in domo annȩ de trina eus¬
I negatione contigerat. Erat aũt inquit symon
petrus stans & calefaciens se. Hoc recapitulat
qͦd ante iam dixerat. Demde quȩ secuta sunt¬
adiungit. Dixerunt gͦ ei. Nunquid & tu ex
disciplis euis es: Negauit ille q dixit. Hon sum
Iam semel negauerat. ecce iterũ. Deinde ut t̾eia
negatio compleretur. dicit ei unus ex seruis
pontificis. cognatus eius cuius abscidit petrus
auriculam. Honne ego uidi te in horto eum¬
IG. illo : Iterum gͦ negauit petrus & statim
gallus cantauit. Ecce medici ẽ completa p̃di¬
ctio. egroti conuicta p̃sumptio. Non enim
factum ẽ quod iste p̃dixerat. animam meã ꝓ
te ponam. s factum ẽ quod ille p̃dixerat. ter
me negabis. S trina petri negatione cõpleta.
iam & iste sermo cõpleatur. ut deinceps quȩ
de dño apud pontium pylatum p̃sidem gesta
sunt. alio consideremus exordio. Explicit¬

Expanded text:
ad locum narrationis ubi reliquerat Petrum, ad locum narrationis ubi reliquerat Petrum, ut explicaret quod in domo Annae de trina ejus negatione contigerat. Erat autem, inquit, Simon Petrus stans, et calefaciens se. Hoc recapitulat quod ante jam dixerat; deinde quae secuta sunt, jungit. Dixerunt ergo ei: Nunquid et tu ex discipulis ejus es? Negavit ille, et dixit: Non sum. Jam semel negaverat, ecce iterum. Deinde ut tertia negatio compleretur: Dicit ei unus ex servis pontificis, cognatus ejus cujus abscidit Petrus auriculam: Nonne ego te vidi in horto cum illo? Iterum ergo negavit Petrus, et statim gallus cantavit. Ecce medici completa est praedictio, aegroti convicta praesumptio. Non enim factum est quod iste dixerat, Animam meam pro te ponam; sed factum est quod ille praedixerat, Ter me negabis . Sed trina Petri negatione completa, jam et iste sermo compleatur, ut deinceps quae de Domino apud Pontium Pilatum praesidem gesta sunt, ab alio consideremus exordio. TRACT
Abbreviated transcription (Latin):
Ad illum enim sicut
matheus dicit ab inicio ducebatur. qm̃ ipse
erat illius anni pͥnceps sacerdotum. Alternos
qͥppe intelligendi sunt agere solere annos
ambo pontifices. id ẽ principes sacerdotum
qui erant illo tempore annas & cayphas. Quos¬
& lucas eugłista cõmemorat. narrans quo
tempore ceꝑit dũs ꝑ precursorem iohannem
p̃dicare regnum cęloꝵ. & congregare discipłos
Sic enim dicit. Sub pͥncipib sacerdotũ anna
os caypha. factum ẽ uerbum dñi suꝑ ioħ̃em
zachariȩ filium in deserto. q cȩcera. ꝓinde isti
ambo pontifices. uicissim suos annos agebant.¬
& erat annus cayphȩ quando passus ẽ xp̃c. Icdo
ductus ẽ. S prius ad annã scdm iohannem
uenerunt cũ illo. ñ quia collega s quia socer
eius erat. Et credendum ẽ scđm uoluntatẽ
cayphȩ id ẽẽ factum. uł etiam domos eoꝵ ita
fuisse positas. ut ñ deberet annas a transcun-¬
tib p̃teriri. S cum dixisset eugłista qͦd eum¬
ligatum miserit annas ad caẏphai reuersus et

Expanded text:
Ad illum enim, sicut Matthaeus dicit, ab initio ducebatur, quoniam ipse erat illius anni princeps sacerdotum . Alterius quippe intelligendi sunt agere solere annos ambo pontifices, id est, principes sacerdotum, qui erant illo tempore Annas et Caiphas, quos Lucas evangelista commemorat, narrans quo tempore coeperit Dominus praecursore Joanne praedicare regnum coelorum, et congregare discipulos. Sic enim dicit: Sub principibus sacerdotum Anna et Caipha factum est verbum Domini super Joannem Zachariae filium in deserto , etc. Proinde isti ambo pontifices vicissim suos annos agebant, et erat annus Caiphae quando passus est Christus. ductus est, sed prius ad Annam secundum Joannem venerunt cum illo, non quia collega, sed quia socer ejus erat. Et credendum est secundum voluntatem Caiphae id esse factum, vel etiam domos eorum ita fuisse positas, ut non deberet Annas a transeuntibus praeteriri. Sed cum dixisset evangelista, quod eumligatum miserit Annas ad Caipham, reversus est
Abbreviated transcription (Latin):
serui. In forma uͦ dei semꝑ fuit. semꝑ erit
claritas: immo ñ fuit quasi iam ñ sit. nec erit
quasi ñdum sit: s sine inicio sine fine. semꝑ
ẽ claritas. Quod gͦ ait. pater uenit hora clari¬
fica filium tuũ. sic intelligendum ẽ. tanquã
dixerit. uenit hora seminandȩ humilitatis.
fructum ñ differas claritatis. S quid sibi uult
quod sequitur: ut filius tius clarificet te:
carnis. siue passionis. ex qua illum clarificari
oporteret. Quomͦ gͥ eum clarificaturus erat
filius. cuius claritas sempit̾na. nec ex forma
humana ꝑotuit uideri minor: nec in diuina
posset ẽẽ am plior: S istam questionẽ in hc̃
sermonẽ nolo artare: aut hinc eum facere

Expanded text:
servi; in forma vero Dei semper fuit, semper erit servi; in forma vero Dei semper fuit, semper erit claritas: imo non fuit quasi jam non sit, nec erit quasi nondum sit; sed sine initio, sine fine semper est claritas. Quod ergo ait, Pater, venit hora, clarifica Filium tuum; sic intelligendum est, tanquam dixerit, Venit hora seminandae humilitatis, fructum non differas claritatis. Sed quid sibi vult quod sequitur, Ut Filius tuus clarificet te? carnis sive passionis, ex qua illum clarificari oporteret? Quomodo igitur eum clarificaturus erat Filius, cujus claritas sempiterna nec ex forma humana potuit videri minor, nec in divina posset esse amplior? Sed istam quaestionem in hunc sermonem nolo arctare, aut hinc eum facere
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ enis incipit in sermone apłi ab eo loco ubi
ait. semetipsum exinaniuit formam serui
accipiens. & ꝑuenit usq ad mortẽ crucis. clari¬
tas uͦ eius incipit ab eo loco ubi ait. ꝓpt̾ quod
ẽ dei patris. Nam & ipsum nom̃ si inspician¬
tur codices greci. ex qua lingua epłȩ apłicȩ
trans latȩ sunt in latinam quod hic legitur
gła: ibi legitur dexa: unde uerbum diriuatũ
est in greco ut dicitur doxason. quod int̃pres
latinus ait. clarifica: eum posset etiam. glifica
fieret tantundem ualeret. Ut aũt non receda¬
tur a uerboꝵ sonis: quẽ admodum a claritate
clarificatio: sic a gła glorificatio diriuatur.
Ut gͦ mediator dĩ & hominum homo xp̃s ihs
resurrectione clarificaretur uel glificaretur:
prius humiliatus ẽ passione. Non enim a
mortius resurrexisset: si mortuus ñ fuisset.
Humilitas claritatis ẽ meritum: claritas humi¬
litatis ẽ premium: s hoc factum ẽ in forma

Expanded text:
ergo ejus incipit in sermone Apostoli, ab eo loco ubi ait, Semetipsum exinanivit formam servi accipiens; et pervenit usque, ad mortem crucis. Claritas vero ejus incipit ab eo loco ubi ait, Propter qu in gloria est Dei Patris . Nam et ipsum nomen, si inspiciantur codices graeci, ex qua lingua Epistolae apostolicae translatae sunt in latinam, quod hic legitur gloria, ibi legitur δόξα: unde verbum derivatum est in graeco ut diceretur δόξασον, quod interpres latinus ait clarifica, cum posset etiam glorifica fieret tantumdem valeret. Ut autem non recedatur a verborum sonis, quemadmodum a claritate clarificatio, sic a gloria glorificatio derivatur. Ut ergo mediator Dei et hominum homo Christus Jesus resurrectione clarificaretur vel glorificaretur, prius humiliatus est passione: non enim a mortuis resurrexisset, si mortuus non fuisset. Humilitas, claritatis est meritum; claritas, humilitatis est praemium. Sed hoc factum est in forma
Abbreviated transcription (Latin):
tempus quo de uirgine natus ẽ cum patre
constituit: de quo sine tempore natus ẽ. sclm
quam uerã sanamq doctrinam etiã paulus
tempore ait acceptabili exaudiuite. & in die
tempus acceptabile: ecce nunc dies salutis.
Dicat gͦ. pater uenit hora: qui cum patre dispo¬
suit omnes horas: tanqͣm dicens. pater quam
ꝓpt̾ homines os apud homines ad me clarifi
candum simul constituimis uenit hora: cla¬
rifica filium tuum. ut filius tuus elarificet
te. Clarificatum a patre filium ñ nulli accipi¬
unt. in hoc quod ei ñ peꝑcit: s ꝓ nobis om̃ib
tradidit eum. S si passione clarificatus dicit᷑:
quantomagis resurrectione: Nlam in passione
magis eius humilitas qͣm claritas cõmendat᷑.
apłõ teste qui dicit. humiliauit semetipsum
factus obediens usq ad mortẽ: mortem autem
crucis. Deinde sequitur. & de enus clarificati¬
one iam dicit: ꝓpt̾ quod & ds̃ illum exaltauit

Expanded text:
tempus quo de Virgine natus est cum Patre tempus quo de Virgine natus est cum Patre constituit, de quo sine tempore natus est. Secundum quam veram sanamque doctrinam etiam Paulus Tempore, ait, acceptabili exaudivi te, et in die tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis » . Dicat ergo, Pater, venit hora, qui cum Patre disposuit omnes horas: tanquam dicens, Pater, quam propter homines et apud homines ad me clarifcandum simul constituimus, venit hora: clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te. Clarificatum a Patre Filium, nonnulli accipiunt in hoc, quod ei non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum . Sed si passione clarificatus dicitur, quanto magis resurrectione? Nam in passione magis ejus humilitas quam claritas commendatur, Apostolo teste, qui dicit: Humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis . Deinde sequitur et de ejus clarificatione, cum dicit: Propter quod et Deus illum exaltavit,
Abbreviated transcription (Latin):
uenit hora. clarifica filium tuum. Roterat do¬
minus unigenitus &e coȩt̾nus patri in forma
serui & ex forma serui. si hoc opus eẽt orare si¬
lentio. s ita se patri exhibere uoluit p̃catorem:
solum ad ipsos sermocinatio . s etiam ꝓ ipsis
ad patrẽ oratio. discipuloꝵ ẽ ȩlificatio. ꝙ si
illoꝵ qui hȩc dicta aderant audituri. ꝓfecto ꝙ
nr̃a qui fueramus scripta lecturi. Quappter. hoc
quod ait. pat̃ uenit hora clarifica filium tuum
ostendit omne tempus & quid quando faceret.
uel fieri sineret ab illo ẽẽ dispositum. qui tem¬
pori subditus non ẽ: qm̃ quȩ futura fuerant
ꝑ singula tempora. in di sapientia causas effici¬
entes habent. in qua nulla sunt tempora. Non
gͦ credatur hȩc hora faco urgente uenisse: sed
cđo potius ordinante nec ei sỹderea necessitas
xp̃i o contexuit passionẽ. Absit enim. ut sy¬
dera mori cogerent syderum conditorẽ. Non
itaq xp̃m tempus ut moreretur impegit. s
tempus xp̃c quo moreretur elegit. Qui etiam

Expanded text:
enit hora, clarifica Filium tuum. Poterat Dminus unigenitus et coaeternus Patri, in forma servi, et ex forma servi, si hoc opus esset, orare silentio; sed ita se Patri exhibere voluit precatorem, solum ad ipsos sermocinatio, sed etiam pro ipsis ad Patrem oratio, discipulorum est aedificatio. Et si illorum qui haec dicta aderant audituri, profecto et nostra qui fueramus conscripta lecturi. Quaproptequod ait: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ostendit omne tempus, et quid quando faceret, vel fieri sineret, ab illo esse dispositum, qui tempori subditus non est, quoniam quae futura fuerant per singula tempora, in Dei sapientia causas efficientes habent, in qua nulla sunt tempora. Non ergo credatur haec hora fato urgente venisse, sed Deo potius ordinante, nec siderea necessitas Christi connexuit passionem. Absit enim, ut sidera mori cogerent siderum conditorem. Non itaque Christum tempus ut moreretur impegit, sed tempus Christus quo moreretur elegit, qui etiam
Abbreviated transcription (Latin):
gem: Quid me queritis interficere. Ideoem̃
me queritis int̃ficere. quia nemo ex uob̃ facit
legem. Nam si legẽ faceretis. in ipsis litter is xp̃m
agnosceretis. & p̃sentem ñ occideretis. Et illi res¬
ponderunt. Nespondit enim turba.
respondit quasi turba ñ ꝑtinentia ad ordinẽ.
s ad ꝑturbationẽ. Deniq turba turbata. ui¬
dete qͥ responderit.¬

Expanded text:
gem? Quid me quaeritis interficere? « Ideo enim gem? Quid me quaeritis interficere? « Ideo enim me quaeritis interficere, quia nemo ex vobis facit legem: nam si legem fecissetis, in ipsis litteris Christum agnosceretis, et praesentem non occideretis. Et illi responderunt: Respondit enim turba, et dixit. Respondit quasi turba, non pertinentia ad ordinem, sed ad perturbationem. Denique turba turbata, videte quid responderit
Abbreviated transcription (Latin):
lectionẽ de qua pridem ca¬
ritati ur̃e locuti sumus.
ista quȩ mͦ lecta ẽ hoclierna
consequitur. Dño loquente
audiebant ꝙ discipe q li
I & iudei ueritatem lo¬
quentem. audiebant & ueraces & m̃daces ka
Illi audiebant. s ille discernebat. & quib sermo
ꝓdesset & ꝓfuturus eẽt uidebat ꝙ p̃uidebat.
In illis enm qͥ tunc erant uidebat. in nobis qͥ
futuri eramus p̃uidebat. Nos itaq sic audia¬
mus eugłm. quasi p̃sentem dnm. nec dicamꝰ
o illi felices qͥ eum uidere potuerunt. quia
multi in eis qͥ uiderunt ꝙ occiderunt. multi
aut̃ in nobis qui ñ uiderunt & crediderunt.
Quod enim p̃tiosum sonabat de ore dñi. & ꝓpt̾ nos
seriptum ẽ. & nobis seruatũ. & ꝓpter nos recita¬
tum. & recitabitur etiam ꝓpt̃ posteros nr̃os.
xit uno loco eẽ potest. ueritas eius ubiq diffu¬
sa ẽ. Dnm̃ gͦ audiamus. q qͦd iꝑse donauerit
de uerbis euis & nos dicamus.¬
dedit uobis legem. & nenio exͦ uobis facit le-¬

Expanded text:
lectionem, de qua pridem Charitati vestrae locuti sumus, ista quae modo lecta est, hodierna consequitur. Dominum loquentem audiebant et discipuli et Judaei; veritatem loquentem audiebant, et veraces Illi audiebant, sed ille discernebat; et quibus sermo prodesset et profuturus esset, videbat et praevidebat. In illis enim qui tunc erant videbat, in nobis qui futuri eramus praevidebat. Nos itaque sic audiamus Evangelium, quasi praesentem Dominum; nec dicamus, O illi felices qui eum videre potuerunt! quia multi in eis qui viderunt, et occiderunt; multi autem in nobis qui non viderunt, et crediderunt. Quod enim pretiosum sonabat de ore Domini, et propter nos scriptum est, et nobis servatum, et propter nos recitatum, et recitabitur etiam propter posteros nostros, xit, uno loco esse potest: veritas ejus ubique diffusa est. Dominum ergo audiamus, et quod ipse donaverit de verbis ededit vobis legem, et nemo ex vobis facit le
Abbreviated transcription (Latin):
accepisset ihc̃ acetum dixit. Consummatum ẽ.¬
Et melinato capite. tradidit spm̃. Quis potest
que facit ita disponere. quomͦ disposuit ho¬
mo iste quȩ passus est: d: homo mediator
dĩ  hominum. homo de quo p̃dictum legit᷑.
ãm. Homo uanq apparebat. quia cłs latebat.
Patiebatur hec omnia qui apparebat. & idem
ppose disponebat hȩc omnia qui latebat uidit
gͦ quia consummata sunt omnia quȩ oporte¬
bat ut fierent anteqͣm acciꝑet acetum & trade¬
ret sp̃m. atq ut hoc etiam consũmaretur qͦo
seripta p̃dixerat. & in siti mea potauerunt
me aceto. sitio inqͥt. tanqͣm diceret. hocminus
ficistis. date qͦl estis. ludei qͥppe ipsi erant
acetũ. degenerantes a uino patriareharum &
ꝓpharum. & tanq̃m de pleno uase de iniqͥtate
mundi huius impletũ cor habentes. uelut
spongiã cauernosis quodammꝰ atq tortuosis
lanbulis fraudulentũ. Hysopum cui arcum¬
posuerunt spongiam acȩto plenam. quoniam
herba ẽ humilis & pectus purgat. ipsus. xp̃i

Expanded text:
accepisset Jesus acetum, dixit: Consummatum eEt inclinato capite, tradidit spiritum. » Quis potest quae facit, ita disponere, quomodo disposuit homo iste quae passus est? Sed homo mediator Dei et hominum; homo de quo praedictum legitur,Deum. Homo namque apparebat qui Deus latebat; patiebatur haec omnia qui apparebat, et idem ipse disponebat haec omnia qui latebat. Vidit ergo quia consummata sunt omnia quae oportebat ut fierent antequam acciperet acetum et traderet spiritum; atque ut hoc etiam consummaretur quod Scriptura praedixerat, Et in siti mea potaverunt me aceto , Sitio, inquit: tanquam diceret, Hoc minus fecistis, date quod estis. Judaei quippe ipsi erant acetum, degenerantes a vino Patriarcharum et Prophetarum; et tanquam de pleno vase, de iniquitate mundi hujus impleti, cor habentes velut spongiam, cavernosis quodammodo atque tortuosis latibulis fraudulentum. Hyssopum autem cui circumposuerunt spongiam aceto plenam, quoniam herba est humilis, et pectus purgat, ipsius Christi
Abbreviated transcription (Latin):
tia tanto ante p̃dixerat: Deinde cui nichil
remanserat quod anteqͣm moreretur fieri ad¬
huc oporteret. tanqͣm ille qui potestatẽ habe¬
bat ponendi animã suam & iterũ sumendi
eam. pactis omnib quȩ ut ꝑagerentur expeta¬
bat. inclinaco capite tradidit sp̃m. Qiuis ita
cum uoluit obiit: Quanta sꝑanda uł tim̃da
pocestas ẽ udicantis. si aparuit tanta morientis:¬

Expanded text:
tia tanto ante praedixerat? Deinde, quia nihil tia tanto ante praedixerat? Deinde, quia nihil remanserat quod antequam moreretur fieri adhuc oporteret, tanquam ille qui potestatem haberet ponendi animam suam, et iterum sumendi eam, peractis omnibus quae ut peragerentur exspectabat, inclinato capite, tradidit spiritum. Quis ita cum voluit abiit? Quanta speranda vel timenda potestas est judicantis, si apparuit tanta morientis
Abbreviated transcription (Latin):
fuisset effusus. Nec moueat quomͦ spongiam
ori eius potuerunt aminouere. qͥ in cruce fue¬
rat exaltatus a t̾ra. Sicut enim apud alios
euglistas legitur quod hic pret̾misit. in harun¬
dine ẽ factum. ut in spongia talis potus ad
crucis subluia leuaretur. ꝑharundinem uͦ
scriptura significabatur. quȩ implebatur hoc
facto. Sic̃ enim lingua dicitur uel greca
uł iatina uł alia quęlibet sonũ significans qͥ
lingua ꝓmitur. sic harundo dici potest litte¬
ra. quȩ harundine seribitur. S sonos signi¬
ficantes uocis humanȩ usitatissime dicimus
linguas. scripturam uͦ harundinem dici quo
minus ẽ usitatum. eo magis ẽ mystice figuratũ
F aciebat ista popłs impius. patiebatur ista mise¬
ricors xp̃s. Qui faciebat. quid faceret nesciebat.
qui patiebatur aut̃ non solum quid fieret os
cur fieret sciebat. uerũ etiam de malefacientib
bene ipse faciebat. Cum gͦ accepisset ihc̃ acetũ
dixit. consummatum ẽ: Quid . nͥ quod ꝓphe¬

Expanded text:
fuisset effusus. Nec moveat quomodo spongiam ori ejus potuerint admovere, qui in cruce fuerat exaltatus a terra. Sicut enim apud alios evangelistas legitur quod hic praetermisit in arundine est factum , ut in spongia talis potus ad crucis sublimia levaretur. Per arundinem vero Scriptura significabatur, quae implebatur hoc facto. Sicut enim lingua dicitur, vel Graeca, vel Latina, vel alia quaelibet, sonus significans qui lingua promitur, sic arundo dici potest littera quae arundine scribitur. Sed sonos significantis vocis humanae usitatissime dicimus linguas; Scripturarum vero arundinem dici, quo minus est usitatum, eo magis est mystice figuratum. Faciebat ista populus impius, patiebatur ista misericors Christus. Qui faciebat quid facere nesciebat. Qui patiebatur autem, non solum quid fieret, et cur fieret, sciebat, verum etiam de male facientibus bene ipse faciebat. Cum ergo accepisset Jesus acetum, dixit, Consummatum est . Quid, nisi quod prophe
Abbreviated transcription (Latin):
ditur. Poterat aũt sic credere maria ut eum
putaret imparem patri. qͦd utiq ꝓhibetur
cum dicitur ei. noli me tangere. id ẽ noli in me
credere quẽ admodum adhuc sapis. Noli tuũ
sensum huc usq ꝑtendere qͦd ꝓte factus sum.
s transi: ad illud ꝙ quod facta es. Quomodo
enim ñ carnaliter adhuc in eum credebat.
quem sic̃ hominem flebat: Nondum enim inqͥt
ascendi ad patrem meum. ibi me tanges.
quando me credideris patri ñ imparem dm.
Uade aut̃ ad sĩs meos. & dic eis. Ascendo ad pa¬
trem meum & patrem ur̃m. Non ait ad pa¬
trem nr̃m. Aliter gͦ meum. aliter ur̃m. natu¬
ra meum. gr̃a ur̃m. Et dm̃ meum ꝙ deum
ur̃m. neq hic dixit nr̃m d̃m. Ergo & hic alit̃
meum. aliter ur̃m. Dm̃ meum sub quo &¬

Expanded text:
ditur. Poterat autem sic credere Maria, ut eum ditur. Poterat autem sic credere Maria, ut eum putaret imparem Patri. Quod utique prohibetur cum dicitur ei: Noli me tangere, id est, noli in me sic credere, quemadmodum adhuc sapis. Noli tuum sensum hucusque pertendere, quod pro te factus sum, nec transire ad illud per quod facta es. Quomodo enim non carnaliter adhuc in eum credebat, quem sicut hominem flebat? Nondum enim, inquit, ascendi ad Patrem meum. Ibi me tanges, quando me credideris Patri non imparem Deum. Vade autem ad fratres meos, et dic eis: Ascendo ad Patrem meum, et ad Patrem trem nostrum. Aliter ergo meum, aliter vestrum. Natura meum, gratia vestrum. Deum meum et Deum vestrum. Neque hic dixit: Deum nostrum, ergo et hic aliter meum, aliter vestrum. D