comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pendens in ligno ut cominendaret pati¬
entiam. non ostendebat potentiã in ter
uerba detrahentium. quosposset diuma
potestate delere. S nobis utilius erat
qđ patientię prȩbebat exemplũ. quãsi
suos inimicos sine dilatione perdendo.
ad hoc nos edificaret. ut impatienter
festinaremus de his quos malos patim᷑
uindicari. cum seriptum sit. melior est
patiens quam fortis. Docent gͥ nos di¬
uina eloquia dñico exemplo. cũ audimꝰ
ego autem orabam: ut quando aliquos
sentimus ingratos non solum ñ reddenteᷤ
bona fed infuper reddentef bona sed¬
Et ipse quidem ꝓ aliis uł seuientib uł
dolentib & in fide ꝑiclitantib Illos uͦ
etiam ꝓ nob̾ primitus. ut animum
nr̃m dõ miserante atq opitulante un¬
camus. quo ferimꝰ in ulciscendi cupidita¬
tem. cum detrahitur siue prȩsentib
siue absentib nob̾. deinde cũ xp̃i pat¬
entiam recordamur tanquã ipso exci¬
tato sicut factum ẽ cum dor miret

Expanded text:
pendens in ligno, ut commendaret patipendens in ligno, ut commendaret patientiam, non ostendebat potentiam inter verba detrahentium, quos posset divina potestate delere. Sed nobiquod patientiae praebebat exemplum, quam si suos inimicos sine ulla dilatione perdendo, ad hoc nos aedificaret, ut impatienter festinaremus de his quos malos patimur, vindicari; cum scriptum sit, Melior est patiens quam fortis. Docent ergo nos divina eloquia Dominico exemplo cum audivimus: ego autem orabam, ut quando aliquos sentimus ingratos, non solum non reddentes bona sed insuper reddentes mala et ipsi quidem pro aliis, vel saevientibus, vel dolentibus, et in fide periclitantibus. Nos vero etiam pro nobis primitus, ut animum nostrum Deo miserante atque opitulante vincamus, quo ferimur in ulciscendi cupiditatem cum detrahitur sive praesentibus sive absentibus nobis; deinde dum Christi patientiam recordamur, tanquam ipso excitato, sicut factum est dum dormiret
Abbreviated transcription (Latin):
Et. De¬
monium habet. Et. Insanit. quid eũ
auditis: Et cetera talia. Qua detractatio¬
ne ab illo auertebant eos. quorum con¬
uersionem ille quȩrebat. Et ideo potius
hoc dixit. ut ostenderet magis eos no¬
cere qui xp̃o de trahunt. & per hoc ani¬
mas interficiunt: quam qui eiꝰ mortalẽ
carnem mox p̾sertini resurrecturam
seuendo peremerunt. Sed cum dixisset
ꝓeo ut diligerent me detrahebant mͥ.
quid ait : Eo aotẽ orasã. Non quidẽ
dixit auid orabat. sed quid melius in telli¬
gere debemꝰ. quã ꝓ eis ipsis: Frucifixo
enim maxime detrahebant: quando ue¬
lut homini quem quasi uicerant illude¬
bant. dequa cruce ille dixit. Pater ignosce
illis. quia nesciunt quid faciunt. Ut qm̃
in profundo malignitatis reddebant i¬
psi mala probonis: ille insũmo beni¬
gnitatis redderet bona pro malis. Quã¬
quam bene intelligatur. etiam ꝓdiscipuliᷤ
suis orasse qđ etiam ante passionẽ suã
dixit. nedeficeret fides eoꝵ. quando ipse

Expanded text:
et, «Daeet, «Daemonium habet, et insanit; quid eum auditis» ? et caetera talia. Qua detractione ab illo avertebant eos quorum conversionem ille quaerebat: et ideo potius hoc dixit, ut ostenderet magis cos nocere qui Christo detrahunt, et per hoc animas interficiunt, quam qui ejus mortalem carnem, mox praesertim resurrecturam, saeviendo per emerunt. 5. Sed cum dixisset, «Pro eo ut diligerent me, detrahebant mihi;» quid ait? «Ego autem orabam.» Non quidem dixit quid orabat; sed quid melius intelligimus, quam pro eis ipsis? Crucifixo enim maxime detrahebant, quando velut homini, quem quasi vicerant, illudebant; de qua cruce ille dixit, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt:» ut quoniam in profundo malignitatis reddebant ipsi mala pro bonis, ille in summo benignitatis redderet bona pro malis. Quanquam bene intelligatur etiam pro discipulis suis orasse, quod etiam ante passionem suam dixit, ne deficeret fides eorum , quando ipse
Abbreviated transcription (Latin):
micos diligant. Posterius aut̃ qđ est red¬
dere mala ꝓmalis. habeant & mali. &
mediocriter mali. uł mediocrit᷑ boni:
usq adeo ut lex eis dederit ulciscendi
modum. oculum ꝓoculo. dentẽ ꝓdente.
Que si dicipotest: in iustoꝵ iustitia est.
Non quia iniquũ ẽ ut recipiat unusqͥsq
qđ fecerit. alioquin lex nequaquam
id constitueret : sed quia uleiscendi li¬
bͥdo uitiosa ÷ magisq adiudicẽ ꝑtinet
interalios hoc discernere. quã bonũ
hominen sibi expetere. Qua propt̃
impu ex illa benignitatis sũmitate
delapsi: ubi redduntur bona ꝓmalis.
ad quantam malignitatis ꝓfunditatem
uenerunt retribuendo mala ꝓbonis :
Quanto precipitio tot gradus interꝰ¬
positos transierunt: Nec paruum
aliquid putari debet quia non ait.
ꝓeo ut diligerent me interficiebant
me. sed detrahebant michi. Idõ qͥppe
inter fecerunt quia de traxerunt.
negantes filium dĩ & dicentes. quod
inpͥncipe demoni
eicit demonia.

Expanded text:
micos diligant. Posterius autem, quod est redmicos diligant. Posterius autem, quod est reddere mala pro malis, habeant et mali, et mediocriter mali, vel mediocriter boni; usque adeo ut Lex eis dederit ulciscendi modum, «Oculum pro oculo, dentem pro dente» : quae, si dici potest, injustorum justitia est. Non quia iniquum est ut recipiat unusquisque quod fecerit; alioqui Lex nequaquam id constitueret: sed quia ulciscendi libido vitiosa est, magisque ad judicem pertinet inter alios hoc decernere, quam bonum hominem sibi expetere. Quapropter impii ex illa benignitatis summitate delapsi, ubi redduntur bona pro malis, ad quantam malignitatis profunditatem venerunt, retribuendo mala pro bonis! quanto praecipitio tot gradus interpositos transierunt! Nec parvum aliquid putari debet, quia non ait, Pro eo ut diligerent me, interficiebant me; sed, «detrahebant mihi:» ideo quippe interfecerunt, quia detraxerunt, negantes Dei Filium, et dicentes quod in principe daemoniorum ejicit daemonia» ;
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmalo. uel maledictum ꝓmaledictu
Unde & inpsalmo legitur. Si reddidi re¬
tribuentib michi mala. Tuum postre¬
morum illud mitius ad nouẽ lepsos
ꝑtinet. quicum mundati eẽnt adño.
Illud uͦ
michi. Dilectionem quippe debebant
tantis dñi beneficiis. quam ñ solum mini¬
me reddebant: uerum etiam ꝓillo bono
irrogabant malum. Duo uero media
quȩ diximus hominum quodammͦ ẽẽ.
mediorum ita se habent: ut eorũ prius
qđ ÷ reddere bona ꝓbonis. habeant &
boni & mediocriter boni uł mediocrit᷑
mali. Idõ dñs hoc non rep̃hendit. Sed
ñ uult in eo solo suos discipłos ꝑmanere :
quos uult ad maiora ꝓuehere. quibus
dicit. Si dilexeritis eos qui uos diligunt.
id ÷ si reddideritis ꝓnob bona. quãm mer¬
cedem habebitis : Id ÷ qͥd magnũ facie
tis : Nonne & publicani hoc faciunt :
Uult aut̃ illos & hoc facere. & longe ampliꝰ.
id ÷ non solum amicos. uerũ &iam ini¬

Expanded text:
pro malo, vel maledictum pro maledicto» : pro malo, vel maledictum pro maledicto» : unde et in Psalmis legitur, «Si reddidi retribuentibus mihi mala» . Duorum postremorum illud mitius ad novem leprosos pertinet, qui cum mundati essent a Domino, illud vere, detrahebant mihi.» Dilectionem quippe debebant tantis Domini beneficiis; quam non solum minime reddebant, verum etiam pro illo bono irrogabant malum. Duo vero media quae diximus hominum quodam modo esse mediorum, ita se habent, ut eorum prius, quod est reddere bona pro bonis, habeant et boni, et mediocriter boni, vel mediocriter mali. Ideo Dominus hoc non reprehendit, sed non vult in eo solo discipulos suos permanere, quos vult ad majora provehere, quibus dicit: «Si dilexeritis eos qui vos diligunt,» id est, si reddideritis bona pro bonis; «quam mercedem hababitis,» id est, quid magnum facifaciunt» ? Vult autem illos et hoc facere, et longe amplius; id est, ut non solum amicos, verum etiam ini
Abbreviated transcription (Latin):
possunt. Reddere bona ꝓmalis. non red¬
dere mala ꝓmalis. Reddere bona ꝓbonis.
reddere mala ꝓmalis. Non reddere bona
ꝓbonis. reddere mala ꝓbonis. Horum duo
prima bonoꝵ sunt. & eoꝵ duũ prius. meliꝰ.
Postrema duo maloꝵ. & eoꝵ posteriꝰ. deteriꝰ.
Duo media quodãmͦ medioꝵ. sed eorũ pͥus
ꝓpinquum bonis. posterius ꝓpinquum
malis. Hȩc inscripturis scĩs oportet at¬
tendere. Reddit bona ꝓmalis ipse dñs
qui iustificat impium: & pendens in cruce
dixit. Pater ignosce illis : quia nesciunt
quid faciunt. Tuius uestigia secutus sc̃s
stephanus: fixo genu orauit ꝓlapidantib
dicens. Dñe nestatuas illis hoc delictũ.
Adquam rem p̾ceptũ pertinet. diligite
mimicos ur̃os. benefacite eis qui oder̃t
uos. & orate ꝓ eis qui uos per sequuntur.
Mala ꝓmalis ñ ẽẽ reddenda. paulus apłs
dicit. Nulli malum ꝓmalo reddentes.
Et apłs petrus. Non reddentes malũ

Expanded text:
possunt: reddere bona pro malis, non redpossunt: reddere bona pro malis, non reddere mala pro malis; reddere bona pro bonis, reddere mala pro malis; non reddere bona pro bonis, reddere mala pro bonis. Horum duo prima, bonorum sunt, et eorum duorum prius melius; postrema duo malorum, et eorum posterius deterius; duo media quodammodo mediorum, sed eorum prius propinquum bonis, posterius propinquum malis. Haec in Scripturis sanctis oportet attendere. Reddit bona pro malis ipse Dominus, «qui justificat impium» , et pendens in cruce dixit: «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Cujus vestigia secutus sanctus Stephanus, fixo genu oravit pro lapidantibus, dicens: «Domine, ne statuas illis hoc delictum» . Ad quam rem praeceptum pertinet, «Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos, et orate pro eis qui vos persequuntur» . Mala pro malis non esse reddenda Paulus apostolus dicit, «Nulli malum pro malo reddentes» ; et apostolus Petrus, «Non reddentes malum
Abbreviated transcription (Latin):
captiosa adulatione laud abant. Unde
alibi dr̃. Et qui laudabant me aduerꝰ¬
sum me iurabant. De inde quia eru¬
perunt clamantes crucifige crucifige: secutꝰ
adiunxit. E⁊ sermonis: ooii ciacooꝯ de¬
deruit me. Illi qui lingua dolosa quasi
non odii sed dilectionis uerba locuti sunt.
idõ aduersum me quia hoc insidiando facie¬
bant: postea sermonib non false & dolose
dilectionis. sed aperti odii circundedert̃ me.
& expugnauerunt me gratis. Sicut aut̃
pii gratis amant xp̃m: sic impii gratis
oderunt. Quia sicut ueritas nullo extra
eam ꝓposito cõmodo ꝓpter se ipsam ex¬
petitur ab optimis: ita in iquitas apessimis
Unde & apud auctores scłarium litterarũ
dictum ÷ de quodam pessimo. Gratuito
potius malus atq crudelis erat. Pro eo
inquit vt oe dilicerent: oe trahes aN
Michi. Sex sunt in isto genere differentiȩ.
quȩ cõmemoratȩ anini aduerti facillime

Expanded text:
captiosa adulatione laudabant. Unde captiosa adulatione laudabant. Unde alibi dicitur: «Et qui laudabant me, adversus me jurabant» . Deinde quia eruperunt clamantes, «Crucifige, crucifige» ; secutus adjunxit, «Et sermonibus odii circumdederunt me.» Illi qui lingua dolosa, quasi non odii, sed dilectionis verba locuti sunt; ideo «adversus me,» quia hoc insidiando faciebant; postea «sermonibus,» non falsae et dolosae dilectionis, sed aperti «odii circumdederunt me, et expugnaverunt me gratis.» Sicut autem pii gratis amant Christum, sic impii gratis oderunt; quia sicut veritas nullo extra eam proposito commodo propter seipsam expetitur ab optimis, ita iniquitas a pessimis. Unde et apud auctores saecularium litterarum dictum est de quodam pessimo: «Gratuito potius malus atque crudelis erat . 4. «vers. 4. Pro eo,» inquit, «ut diligerent me, detrahebant mihi.» Sex sunt in isto genere differentiae, quae commemoratae animadverti facillime
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc psalmo leguntur: uerum etiam
illa que ꝓprie de ipso iuda dicunt᷑ exp̃sius
sicuti ẽ quod cõmemoraui. fiant dies eiꝰ paudi
& episcopatũ eiꝰ accipiat alter. Q& apparebit
adiuuante dño: dum adeos uersus tractan¬
s lauoemo eam netacornis: guia os
peccatoris etos oolosi soper me
apertom est. Unde apparet & falsam
ẽẽ uituperationem quam ñ tacet peccato
& dolosus: & uerã ẽẽ laudem quã ñ tacet
ds̃. Ds̃ eñi uerax. om̃is autẽ homo mendis
quia ñ ẽ. homo uerax nisi in quo loqͥt᷑ ã.
Laus autẽ maxima ÷ unigeniti filii der qa
hoc ipsum qđ ÷ unigenitus. dĩ filius p̃di¬
catur. Hoc aut̃ ñ apparebat. sed apparen¬
te infirmitate eiꝰ latebat: cum os pecci¬
toris & dolosi suꝑ eum apertũ ÷. Et idõ
illud apertũ ÷: quia oꝑta hunis uirtis
fuit. Idõ aut̃ dicit aꝑtum est os dolosi
quia odium qđ dolo tegebatur. er upit
quando eum tanquam magistrũ bonũ

Expanded text:
in hoc psalmo legimus, verum etiam in hoc psalmo legimus, verum etiam illa quae proprie de ipso Juda dicuntur expressius; sicuti est quod commemoravi, «Fiant dies ejus pauci, et episcopatum ejus accipiat alter.» Quod apparebit, adjuvante Domino, cum ad eos versus tractan«Deus laudem meam ne tacueris; quia os peccatoris et os dolosi super me apertum est.» Unde apparet et falsam esse vituperationem quam non tacet peccator et dolosus, et veram esse laudem quam non tacet Deus. Deus enim verax, omnis autem homo mendax ; quia non est homo verax, nisi in quo loquitur Deus. Laus autem maxima est unigeniti Filii Dei, qua hoc ipsum quod est, unigenitus Dei Filius praedicatur. Hoc autem non apparebat, sed apparente infirmitate ejus latebat, cum os peccatoris et os dolosi super eum apertum est; et ideo illud apertum est, quia operta virtus hujus fuit. Ideo autem dicit, «Apertum est os dolosi,» quia odium quod dolo tegebatur, erupit iquando eum tanquam magistrum bonum
Abbreviated transcription (Latin):
SA Loꝯy istem
dde xp̃o habere ꝓ¬
phetiam quisquis
actus apłoꝵ fidelit̃
legit : agnoscit.
ubi de xp̃i traditore
hic scriptum est fiant dies eius pauci
& episcopatũ eius accipiat alter. quan¬
do mathias in locum iudȩ ordinatus.
numero apłoꝵ duo decimus adiunctꝰ
est : euidenter apparet. Sed si de
illo uno homine om̃a quȩ hic in illo
maledicta sunt intelligere conem᷑.
expositionis ratio non om̃imꝰ aut uix
ualebit occurrere. Si autem de
tali genere hominum malorum.
rius aperi. Sicut enim quȩdam dicunt᷑
uideantur. nec tamen habent illustrem
intellectum. nisi cum referuntur ade¬
clesiam cuius ille agnoscitur infigura ge¬
stasse ꝑsonam ꝓpter primatum quem
indiscipulis habuit. sicut ÷ tibi dabo cla¬
ues regni cȩlorum. & siqua huiꝰ modi: ita
uidas ꝑsonam quodãmͦ sustinet in imicoꝵ
ipsius impietatis oderunt. De quib homi¬
nibus & de quo popło possunt ñ in conueni¬
enter intelligi. ñ solum ea quȩ aꝑtius de ipst̃

Expanded text:
salmum istum de Christo habere prophetiam, quisquis Actus Apostolorum fideliter legit, agnoscit; ubi de Christi traditore hic scriptum est, «Fiant dies ejus pauci, et episcopatum ejus accipiat alter,» quando Matthias in locum Judae ordinatus, numero Apostolorum duodecimus adjunctus est , evidenter apparet. Sed si de illo uno homine omnia quae hic in malo dicta sunt intelligere conemur, expositionis ratio non omnimodo, aut vix valebit occurrere; si autem de tali genere hominum malorum, us aperiri. Sicut enim quaedam dicunturinere videantur, nec tamen habent illustrem intellectum, nisi cum referuntur ad Ecclesiam, cujus ille agnoscitur in figura gestasse personam, propter primatum quem in discipulis habuit; sicuti est, «Tibi dabo claves regni coelorum» , et si qua hujusmodi: ita Judas personam quodammodo sustinet inimicorumipsius impietatis oderunt. De quibus hominibus et de quo populo possunt non inconvenienter intelligi, non solum ea quae apertius de ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
Per mortem crucis. Xp̃s nos redemit
de maledicto legis: factus ꝓ nob̾ male¬
dictum. Uioen᷑ me ET MoUeRUNT Ca¬
prta sua. Quia uiderunt pependisse:
non uidunt resurrexisse. Uiderunt
quando genua eius sunt infirmata: ñ
uiderunt quando caro immutata:
ferri potest. id ÷ & ad caput & ad corpus.
Ad caput ꝓpter formam serui. ad corpus
propter ipsos seruos. Potuit enim & in
eis dicere dõ. ad iuua me & saluum me
fac. in quib saulo dixit. quid me persequeriᷤᷤ.
gratuita gr̃a commemoratur. non exoꝑũ
ꝓ quib se uientib orauit. quia in eis qͥb
factus ÷ opprobrium. mouentib in eius
illusione capita sua: erant etiam ii qui
in eum postea crediderunt. Discant aut̃
qui formam humani corporis dõ tribuunt :
quomͦ habeat ds̃ manum. Si enim quid
facit manu facit. nunquid & ipsam manũ
suam manu fecit :. Quomͦ gͦ hic dictũ ÷¬

Expanded text:
nos redemit de maledicto Legis, factus pro nobis maledictum» . «Viderunt me, et moverunt capita sua.» Quia viderunt pependisse, non viderunt resurrexisse; viderunt quando genua ejus sunt infirmata, non viderunt quando est caro immutata. ferri potest, id est et ad caput, et ad corpus: ad caput, propter formam servi; ad corpus, propter ipsos servos. Potuit enim et in eis dicere Deo, «Adjuva me,» et, «salvum me fac;» in quibus Saulo dixit, «Quid me persequeris» ? gratuita gratia commemoratur, non ex operpro quibus saevientibus et oravit; quia in eis quibus factus est opprobrium moventibus in ejus illusionem capita sua, erant etiam hi qui in eum postea crediderunt. Discant autem qui formam humani corporis Deo tribuunt, quomodo habeat Deus manum. Si enim quod facit, manu facit, numquid et ipsam manum suam manu facit? Quomodo ergo hic dictum
Abbreviated transcription (Latin):
filiis & uxori. ut non inde sinceriter uel
perseueranter uinculum cupiditatis ab¬
ruperit. Qui etiam si ea uelut uendere
uideretur distribuenda pauꝑib ꝓfecto
faceret qđ ananias post dñi ascensionem.
Neq enim metueret ne hoc dñs diuinitate
cognosceret: quẽ falli putabat. quando
ea quȩ mittebantur de loculis auferebat

Expanded text:
filiis et uxori, ut non inde sinceriter vel filiis et uxori, ut non inde sinceriter vel perseveranter vinculum cupiditatis abruperit: qui etiamsi ea velut vendere videretur distribuenda pauperibus, profecto faceret quod Ananias post Domini ascensionem . Neque enim metueret ne hoc Dominus divinitate cognosceret, quem falli putabat, quando ea quae mittebantur, de loculis auferebat
Abbreviated transcription (Latin):
Per mansionem uero posteritatis suę ꝑ
successiones generationum soli lauda¬
biliter spernunt: qui se ipsos abscidunt
ꝓpter regnum cęloꝵ & filios suos hoc
itar ut nullus eorum interra remaneat.
Sȩteri aut̃ om̃s. aut pene om̃s felices
uolunt ẽẽ suos in hac uita pꝰmortẽ suã.
& suum genus interire nolunt. Qua ꝓpt̃.
qđ iuda tam infeliciter mortuo. ita ut¬
uxor uida. & filui eius orphani remanserint.
ut feneratore scrutante onnnẽ substantiã
eiꝰ. & diripientib alienis om̃s labores eiꝰ de sui
habitationib eicerentur. nec aliquẽ pupilli
eius miserantẽ inuenirent. & inuna gene¬
ratione sine posteris int̾irent: si hec sentiunt
mortui cumulus maloꝵ ÷: si hȩc non sen¬
tiunt formido uiuoꝵ. Si aut̃ mouet qͦmͦ
potuerit hab̾e substantiã quam fenerator.
scrutaretur alieniq diriperent. quando
iam cum aliis undecĩ dñm sequebatur :
credat euni om̃ia quȩ habebat ita dimisisse

Expanded text:
Permansionem vero posteritatis suae per Permansionem vero posteritatis suae per successiones generationum soli laudabiliter spernunt, qui seipsos abscidunt propter regnum coelorum, et filios suos hoc ita ut nullus eorum in terra remaneat: caeteri autem omnes, aut pene omnes, felices volunt suos esse in hac vita post mortem suam, et suum genus interire nolunt. Quapropter quod Juda tam infeliciter mortuo, ita uxor vidua et filii ejus orphani remanserunt, ut feneratore scrutante omnem substantiam ejus, et diripientibus alienis labores ejus, de suis habitationibus ejicerentur, nec aliquem pupilli ejus miserantem invenirent, et in una generatione sine posteris interirent; si haec sentiunt mortui, cumulus malorum est; si haec non sentiunt, formido vivorum. Si autem movet quomodo potuerit habere substantiam quam fenerator scrutaretur, alienique diriperent, quando jam cum aliis undecim Dominum sequebatur; credat eum omnia quae habebat ita dimisisse
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ qđ breuit̾ dici potest. si nulla illis
e& cura de nob̃̾: ñ diceret dñs dixisse illũ
diuitẽ qui tormenta apud inferos patie¬
batur. habeo enim quinq fr̃s. ne & ipsi
ueniant inhunc locum tormentorũ.
Sed quomodo libet intelligant. qͥhoc alit̾
intelligere conantur. Et quia fatendũ
÷ non eẽ consequens. ut si sciunt mortui
suos uiuere. quia nec in locis penarũ eos
uident. ubi diues ille erat. nec in requie
beatoꝵ ubi laz̾arum & abrahã quã uis
longe agnoscebat. idõ eos etiã illa quę
circa eoꝵcaros aguntur. uł lȩta uł tristia
scire necesse sit : hoc dico. paucos eẽeiꝰ
animi homines: qui pꝰ mortẽ suã quid
suis boni maliue contingat. saltẽ dũ
uiuunt neglegant. atq om̃ino c̃tẽnant.
multos autem qđ indicat etiam tanta
cura cõmendandȩ ultimȩ uoluntatis &
qualium cunq testam̃toꝵ satis agere:
ut cum de funct fuerint. suis benesit.

Expanded text:
tamen, quod breviter dici potest, si nulla illis tamen, quod breviter dici potest, si nulla illis esset cura de nobis, non diceret Dominus dixisse illum divitem qui tormenta apud inferos patiebatur: «Habeo ibi quinque fratres, ne et ipsi veniant in locum hunc tormentorum.» Sed quomodolibet intelligant qui hoc aliter intelligere conantur, et quia fatendum est non esse consequens ut si sciunt mortui suos vivere, quia nec in locis poenarum eos vident, ubi dives ille erat, nec in requie beatorum, ubi Lazarum et Abraham quamvis longe agnoscebat , ideo eos etiam quae circa eorum charos aguntur vel laeta vel tristia scire necesse sit: hoc dico, paucos esse ejus animi homines, qui post mortem suam quid suis boni malive contingat, saltem dum vivunt, negligant, atque omnino contemnant; multos autem, quod indicat etiam tanta cura commendandae ultimae voluntatis et qualiumcumque testamentorum, satis agere ut cum defuncti fuerint, suis bene sit.
Abbreviated transcription (Latin):
memoria patrum & matris eiꝰ. sine suc¬
cessione ꝓlis sic̃ superiꝰ dictũ ÷ inbreui¬
tate unius generationis extincti sunt.
Dicit aliquis. Etiamne hoc adpęnam
udȩ ꝑtinere credendum ẽ qđ post mor¬
tem enis ad m̃dicitatẽ uxor eiꝰ & filii ꝑ¬
uenerunt & translati sunt. eiecti de ha¬
bitationib suis. scrutante fȩneratore om¬
nem substantiã eiꝰ. & diripientib alienis
om̃s labores eiꝰ nemine adiuuante. nec
miserante pupillos eiꝰ. aut qđ cito st̃ sine
posteris mortui : Nunqͥd etiam exeis quȩ ĩ
suis pꝰmortẽ cuiꝰq contingunt ullus mor¬
tuos tangit dolor. aut hȩc saltẽ scire pu-¬
tandi st̃. quoꝵ sensus alibi ÷ ꝓmeritis seu
bene seu malae: Cui respondeo magnã
quidem ẽẽ questionẽ. nec inp̾sentia dis¬
serendam qđ sit operis ꝓlixioris: ut rũ
uł quatenꝰ uł quomͦ ea quȩ circa nosa¬
guntur. nouerint sp̃s mortuoꝵ. Uerum¬

Expanded text:
memoria patrum et matris ejus, sine sucmemoria patrum et matris ejus, sine successione prolis, sicut superius dictum est, in brevitate unius generationis exstincti sunt. 17. Dicit aliquis: Etiamne hoc ad poenam Judae pertinere credendum est, quod post ejus mortem ad mendicitatem uxor ejus et filii pervenerunt, et translati sunt, ejecti de habitationibus suis, scrutante feneratore omnem substantiam ejus, et diripientibus alienis omnes labores ejus, nemine adjuvante nec miserante pupillos ejus, et quod cito sunt sine posteris mortui? Numquid etiam de his quae in suis post mortem cujusque contingunt, ullus mortuos tangit dolor? aut haec saltem scire putandi sunt, quorum sensus alibi est pro meritis, seu bene, seu male? Cui respondeo magnam quidem esse quaestionem, nec in praesentia disserendam, quod sit operis prolixioris, utrum, vel quatenus, vel quomodo ea quae circa nos aguntur, noverint spiritus mortuoram. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
tenuit ad optionem in familia dĩ. sed ini¬
quitatẽ uetu sti generis potiꝰ elegit n¬
diit iniquitas patrũ eiꝰ inc̃spectũ dñi ut
ineo &iam ipsa puniretur. & peccatum
matris eiꝰ ñ ÷ in eo deletũ. Piant contia
ant contra dnm semper. ñ ut dño aduer¬
sentur. sed ut merita eoꝵ pessima ñ ob¬
liuiscatur inisto dñs. cum illi & ipsa re¬
tribuet. Contra dñm enĩ dix̃: inẽspecti
dñi. Nam & alii inter p̃tes sic̃ transtulert᷑.
fiant in conspectu dñi semper. alii uero
fiant coram dño semꝑ. sicut alibi dictũ
est. Posuisti iniquitates nr̃as in conspe¬
ctu tuo. Semper autem dicit ut sine
remissione sit tantũ illud scelus & hie
& infuturo scło. disperrat deterra
memoria eouum. Patrũ scilicet & ma¬
tris eius. Memoriam dicit eoꝵ: quȩ in
ꝓ pagine generationis custoditur. Hanc
ꝓphetauit᷑ de terra ꝑituram: quia &
ipse iudas & filii eiꝰ qui erant tanquam

Expanded text:
tenuit adoptionem in familia Dei, sed initenuit adoptionem in familia Dei, sed iniquitatem potius vetusti generis elegerit, rediit iniquitas patrum ejus in conspectu Domini, ut in eo etiam ipse puniretur, et peccatum matris ejus non est in eo deletum. Fiant contra mper,» non ut Domino adversentur, sed ut merita eorum pessima non obliviscatur in isto Dominus, cum illi et ipsa retribuet. «Contra Dominum» enim dixit, In conspectu Domini: nam et alii interpretes sic transtulerunt, «Fiant in conspectu Domini semper;» alii vero, «Fiant coram Domino semper:» sicut alibi dictum est, «Posuisti iniquitates nostras in conspectu tuo» . «Semper» autem dicit, ut sine remissione sit tantum illud scelus, et hic, et in futuro saeculo. «Dispereat de terra memoria eorum:» patrum scilicet et matris ejus. Memoriam dicit eorum, quae in propagine generationis custoditur: hanc prophetavit de terra perituram, quia et ipse Judas, et filii ejus qui erant tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
in oormoriam raedeat uuiTas pa¬
TRum eius iN conspecto oñi. et pecca¬
tom matris rios Non deleator ⁊
An intelligendum ÷ ut redelantur eipec¬
cata &iam parentũ suoꝵ : Ei quippe
non redduntur qui fuerit mutatus in
non imitatus mores eoꝵ. Quia & illud
uerissime scriptũ ẽ reddam peccata patrũ
infilios & illud qđ per ꝓpħam dr̃. & anima
patris mea ÷ & anima filii mea ÷ anima
quȩ peccauerit. ipsa morietur. hoco
pe dictũ est de his qui conuertunturat
dñi. & ñ imitantur mala parentũ suoꝵ
stitiam faciendo disũmiles fuerint. Nlid
autem qđ dictum ÷ reddam peccata pat¬
rum infilios. additũ ÷ qui oderunt me
hoc ÷ sicut me oderant & parentes eori.
¶t quẽ ad modum bonoꝵ imitatio facit
ut &iam ꝓpria peccata deleantur: sie ma¬
lorum imitatio faciat ut ñ solũ sua. sedas
eoꝵ quos imitati sunt merita sortiantur
Siergo udas teneret illud ad quod uociꝰ
est: nullomͦ adeũ uł sua p̃terita uł pa¬
rentum iniquitas ꝑtineret. Qua gͦ non

Expanded text:
patrum ejus in conspectu Domini, et peccatum matris ejus non deleatur.» An intelligendum est, ut reddantur ei peccata etiam parentum suorum? Ei quippe non redduntur, qui fuerit mutatus in non imitatus mores eorum: quia et illud verissime scriptum est, «Reddam peccata patrum in filios;» et illud quod per prophetaest; anima quae peccaverit, ipsa morietur.» Hoc quippe dictum est de his qui convertuntur ad Deum, et non imitantur mala parentum suorustitiam faciendo dissimiles fuerint . Illud autem quod dictum est, «Reddam peccata patrum in filios,» additum est, «qui oderunt me» , hoc est, sicut me oderant parentes eorum: ut quemadmodum bonorum imitatio facit ut etiam propria peccata deleantur, sic malorum imitatio faciat ut non solum sua, sed etiam eorum quos imitati sunt, merita sortiantur. Si ergo Judas teneret illud ad quod vocatus est, nullo modo ad eum vel sua praeterita, vel parentum iniquitas pertineret: quia
Abbreviated transcription (Latin):
bra enis: quȩ ꝑseuerantissime persecutusᷤ
est. Idõ dicit. Quia persecot os÷ ho
couiem iopem et ceNioieom. Patest
quidem accipi de iuda: quia non ÷ dedi¬
gnatus dñs pauꝑ fieri cum diues eẽt. ut
illius paupertate nos ditaremur. Mendi¬
cum autem quomͦ intelligam. nisi forte
quia dixit mulieri samaritanȩ damichu
bibere. & incruce ait sitio: Sed quodi
sequitur quomͦ accipiatur in ipso capite
nr̃o id ÷ sui corporis saluatore. quẽ iudis
ꝑsecutus ÷: non inuenio. Sum enim dixiss.¬
adiecit atq ait. Et compoNC⁊UM CORDΕ MORTI¬
sicare. Id÷ ut mortificaret. Nam quidam
etiam sic st᷑ interp̾tati. Compunctus autẽ
corde non solet dici. nisi stimulis peccatorum
indolore penitendi: sicut deillis dictum est
quicum audissent apłos post dñi ascensionẽ.
cõpuncti sunt corde. qui occiderant dñm.
quos allocutus ÷ beatꝰ PETRUS apłs dicensĩt᷑
cȩtera. Agite penitentiam. & baptize̾tur unꝰ¬
mittentur uob̾ peccata ur̃a. Sed qm̃ idem

Expanded text:
erseverantissime persecutus est. Ideo dicit quia «persecutus est hominem inopom et mendicum.» Potest quidem accipi de Juda; quia non est dedignatus Dominus pauper fieri, cum dives esset, ut illius paupertate nos ditaremur . Mendicum autem quomodo intelligam, nisi forte quia dixit mulieri Samaritanae, «Da mihi bibere» , et in cruce ait, «Sitio» ? Sed quod sequitur quomodo accipiatur in ipso capite nostro, id est sui corporis Salvatore, quem Judas persecutus est, non invenio. Cum enim dixissetadjecit atque ait, «Et compunctum corde mortificare;» id est, ut mortificaret: nam quidam etiam sic sunt interpretati. Compunctus autem corde non solet dici, nisi stimulis peccatorum in dolore poenitendi; sicut de illis dictum est, qui cum audissent Apostolos post Domini ascensionem, «compuncti sunt corde,» qui occiderant Dominum. Quos allocutus est beatissimus Petrus dicens inter caetera: «Agite poenitentiam, et baptizetur unumittentur vobis peccat
Abbreviated transcription (Latin):
& mendicent. Nutauert̃ ꝑiculis urguentib
hostib tͣnslati st̃. de bellati filii regni iudeoꝵ
Quid ÷ aut̃ mendicare. nisi ad hominũ miseri¬
cordiam uiuere. sicut uiuunt sub earum
gentium regib inquas tramlati sunt : Eici-¬
antur de habitationib suis. sta factum est.
Scrutetur fenerator omnẽ substantiã enis.
id ÷ popłi eiꝰ. Ubi nichil meliꝰ intelligitur.
quam debita eorum ñ dimittantur. quia
insolo xp̃o dimittunt᷑ quẽ respuerunt.
qui etiam dicere docuit. dimitte nobis de¬
bita nr̃a. sic̃ & nos dimittimꝰ debitorib nr̃is.
Omnẽ aut̃ substantiã eiꝰ dictũ ẽ: omnẽ uitã¬

Expanded text:
et mendicent.» Nutaverunt periculis, urgentibus et mendicent.» Nutaverunt periculis, urgentibus hostibus translati sunt, debellati filii regni Judaeorum. Quid est autem mendicare, nisi ad hominum misericordiam vivere, sicut vivunt sub earum gentium regibus, in quas translati sunt? «Ejiciantur de habitationibus suis.» Ita factum est. «Scrutetur fenerator omnem substantiam ejus:» id est, populi ejus. Ubi nihil melius intelligitur, quam debita eorum non dimittantur, quia in solo Christo dimittuntur, quem respuerunt; qui etiam dicere docuit, «Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris» . «Omnem» autem «substantiam ejus» dictum e
Abbreviated transcription (Latin):
episcopatũ popłi iudeoꝵ: quia detribu nida
factus ÷ seđm carne̾. Et apłs ait. Dico enim
xp̃m iħm ministrũ fuisse circũcisionis ꝓpter
ueritatem dĩ. ad confirmandas ꝓmissiones
patrum. Et ipse ait. Nonsum misius uisi
ad oues quȩ ꝑierunt domus isrł. Quia & illis
ex hibuit incarne p̾sentiam. & magi qͥ ab ori¬
ente uenerunt hoc dixert̃. Ubi ÷ qui natꝰ
est rex iudeoꝵ : Et hoc intitulo scriptũ erat
suꝑ crucifixum. Unde illud mutare uolentib
non frustra respondit pilatꝰ. qđ scripsi scripsi.
filii eiꝰ orphani de quib dr̃. Filii aut̃ regni
ibunt in tenebras exterioreᷤᷤ. Facti sunt aut̃
orphani: amisso ipso regno quasi patre
ꝑdito. Quanquã & dm̃ patrẽ bene intelli¬
guntur amisisse. Qui enĩ filiũ ñ habet ait
ueritas: nec patrem habet. Et uxor eiꝰuidua
Exor regni plebs intelligi potest: cui reges
subdite dominant᷑. Uidua uͦ facta ẽ: amisso
ipso regno. Nutantes transferant᷑ filii eiꝰ

Expanded text:
episcopatum populi Judaerum, quia de tribu Juda factus est secundum carnem: et Apostolus ait, «Dico enim Christum ministrum fuisse circumvisionis propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum» . Et ipse ait: «Non sum missus, nisi ad oves quae perierunt domus Israel» ; quia illis exhibuit in carne praesentiam. Et Magi qui ab oriente venerunt, hoc dixerunt: «Ubi est qui natus est rex Judaeorum» . Et hoc in titulo scriptum erat super crucifixum: unde illud mutare volentibus non frustra respondit Pilatus, «Quod scripsi, scripsi» filii ejus orphani:» de quibus dicitur, «Filii autem regni ibunt in tenebras exteriores» . Facti sunt autem orphani amisso ipso regno, quasi patre perdito; quanquam et Deum patrem bene intelliguntur amisisse: «Qui enim Filium non habet,» ait Veritas, «nec Patrem habet» . «Et uxor ejus vidua.» Uxor regni plebs intelligi potest, cui reges subditae dominantur: vidua vero facta est amisso ipso regno. «Nutantes transferantur filii ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
regno sic remanserunt. aut amisso dõ
cuius filium persecuti st̃ &odert᷑. ñ. ẽ.
qui eoꝵ misereatur. ñ ad tẽporalẽ uitã
sumendã uł sustentandã: sed adueram
ritum W̾tiq in interiũ sempiternũ Ingri¬
ratione una deleatur nomen eiꝰ. Quia gens¬
rati st̃ non generati: idõ inuna generatio.¬
ne delenturꝰ. Nam in altera id÷ ingenerta¬
one: si eam cognoscerent & tenerent. non
delerentur. In memoriã redeat iniqͥtas
trum eiꝰ iniquitatẽ. Sic eñĩ eis dicit. Pesti¬
monio estis uob̾ metipsis: quia filii estisem

Expanded text:
st regno, sic remanserunt, aut amisso Deo, cujus Filium persecuti sunt et oderunt, non est qui eorum misereatur, non ad temporalem vitam sumendum vel sustentandam, sedritum:» utique in interitum sempiternum. «In generatione una deleatur nomen ejus.» Quia generati sunt, non regenerati, ideo in una generatione delentur: nam in altera, id est in regeneratione, si eam cognoscerent et tenerent, non delerentur. «In memoriam redeat iniquitas trum ejus iniquitatem. Sic enim eis dicit, «Testimonium estis vobismetipsis, quia filii
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinaci odio ꝑmansert̃. cuiꝰ popłi diximꝰ
iudam in figura gessisse ꝑsonam: sicut
eccłȩ gessit apłs petrus. Constitue super
eum peccatorem & diabolus stet adextri
enis. Quem ad modũ in iuda: sic in isto
popło intelligendum ẽ qui repulso ase
xp̃o factus ÷ subditus diabolo. cuis ꝑsua¬
siones in om̃ib prauis & terrenis cupiditatib
p̃posuit ȩternę saluti. Cum iudicatur ex¬
eat condemnatus: quia in nequitia & in
infidelitate ꝑsistens: thesaurizat sibi
iram indie irȩ. & reuelationis iusti idicii

Expanded text:
pertinaci odio permanserunt: cujus populi diximus Judam in figura gessisse personam, sicut Ecclesiae gessit apostolus Petrus. «Constitue super eum peccatorem, et diabolus stet a dextris ejus.» Quemadmodum in Juda, sic in isto populo intelligendum est; qui repulso a se Christo factus est subditus diabolo, cujus persuasiones in omnibus pravis et terrenis cupiditatibus praeposuit aeternae saluti. «Cum judicatur, exeat condemnatus:» quia in nequitia et in infidelitate persistens thezaurizat sibi iram in die irae et revelationis justi judicii
Abbreviated transcription (Latin):
est. Niantes tansferantor filu
eiꝰ. et ooenbicent. Nutantes dictum :
incerti quo eant om̃i p̃sidio destituti.
Peicianior oehasriationis: Sois. Ex¬
posuit qđ supra dixerat transferant᷑.
Hoc aut̃ totum quomͦ uxori eiꝰ filusq
contigerit : sequentes indicant uersus.

Expanded text:
tantes transferantur filii ejus, et mendicent. Nutantes» dictum est, incerti quo eant, omni praesidio destituti. «Ejiciantur de habitationibus suis.» Exposuit quod supra dixerat, «transferantur.» Hoc autem totum quomodo uxori ejus filiisque contigerit, sequentes indicant versus.
Abbreviated transcription (Latin):
ueniat superuos om̃is sanguis iustꝰ quief¬
fusus est super t̾ram. asanguine abel iusti
usq ad sanguine̾ ⁊acharie. Et peccatum
matris eiꝰ non deleatur. Peccatũ ierłm que
seruit cũ filiis suis: quȩ interficit ꝓpħas
& lapidat missos ad se. Eant contra dĩm
semper iniquitas & peccatũ eoꝵ id ÷ ut acon¬
spectu dñi ñ aboleant᷑. dõ inȩternũ uin¬
dicante. Et disꝑeat deterra memoria eoꝵ.
Terra dĩ ager dei ÷. Agerdĩ. ȩccła dĩ est
Dequa terra ꝑiit memoria eoꝵ: quia cum
eẽnt rami naturales: ꝓpt̾ infidelitatem

Expanded text:
effusus est super terram, a sanguine Abel justi usque ad sanguinem Zachariae. Et peccatum matris ejus non deleatur.» Peccatum Jerusalem, quae servit cum filiis suis, quae interficit Prophetas, et lapidat missos ad se . «Fiant contra Dominum semper,» iniquitas et peccatum eorum; id est, ut a conspectu Domini non aboleantur, Deo in aeternum vindicante. «Et dispereat de terra memoria eorum.» Terra Dei, ager Dei est; ager Dei, Ecclesia Dei est: de qua terra periit memoria eorum, qui cum essent rami naturales, propter infidelitatem
Abbreviated transcription (Latin):
Ioxo sequitur: Inc̃specto oconis popłi
EIUS. Et apertius iam nominat ipsam
matrem. Quid ÷ enim aliud populus eiꝰ.
nisi quod sequitur. In meoio ⁊oi ierłme
Tunc ÷ enim quod redditur gratum: si de
pace atq inpace reddatur. Qui autem filii
huius ancillȩ non sunt. bellum quam pa¬
cem potius amauerunt. Nequis autem ex¬
istimet atria domus dñi & omnem populũ
eius iudeos significari. quia ita clausit iste
sequentem psalmum. qui quattuor uersicuł
laudate soo ooõs ꝑopoli. hȩc sunt atria
domus dñi. ille omnis populus eius. hȩc uera
ierłm. Audiant magis illi qui huius ciui¬
tatis filii ẽẽ noluerunt: cum se ab om̃iũ
gentium communione prȩciderunt.
oo confinconta es⁊ soper Nos oisẽdia
f̃ios et ueritus oni manet iȩtȩrNom.
Hȩc sunt duo illa. misccła & ueritas. quȩ in
centesimo tertio decimo psalmo memoriȩ
commendanda cõmonui. Confirmata est
mini per qđ lib̾ati sumus. in imicarum gen¬

Expanded text:
Ideo sequitur, «In conspectu omnis populi Ideo sequitur, «In conspectu omnis populi ejus.» Et apertius jam nominat ipsam matrem. Quid est enim aliud populus ejus, nisi quod sequitur, «In medio tui, Jerusalem?» Tunc est enim quod redditur gratum, pace atque in pace reddatur. Qui autem non sunt filii hujus ancillae, bellum quam pacem potius amaverunt. istimet atria domus Domini, et omnem populum ejus Judaeos significari, quia ita clausit iste sequentem psalmum, qui quatuor versiculis laudate eum omnes populi.» Haec sunt atria domus Domini, ille omnis populus ejus, haec vera Jerusalem. Audiant magis illi qui hujus civitatis filii esse noluerunt, cum se ab omnium gentium communione praeciderunt. «Quoniam confirmata est super nos misericordia ejus, et veritas Domini manet in aeternum.» Haec sunt duo illa, misericordia et veritas, quae in centesimo tertio decimo psalmo memoriae commendanda commonui. «Confirmata» «est» mini, per quod liberati sumus, inimicarum gen
Abbreviated transcription (Latin):
laudis tibi debeo. Quia & si głabor qđ seruus¬
sim tuus. & filius ancillȩ tue: non in me
sed inte dño meo głabor. qui dirupisti um¬
cula mea. ut afuga rediens religarer tibi.
turus es: Quas uouisti uictimas e Quȩ in¬
censa: Quȩ holo causta: An ad illud re¬
spicis qđ paulo ante dixisti. calicẽ saluta¬
ris accipiam. & nomen dñi inuocabo. &
tibi sacrificabo sacrificium laudis : Et re¬
uera quis quis bene cogitat. quid uoueat
dño & quȩ uota reddat: se ipsum uoueat
se ipsum reddat. Hoc exigitur. hoc debet᷑.
In specto nũmo dñs dicit. Reddite cȩsari
quȩ cȩsaris sunt : & dõ quȩ dĩ sunt. Ima¬
do. Sed qui me minit non solum seruũ
se eẽ dĩ. sed & filium ancille dĩ: uide ubi
reddat uota sua. confirmatus xp̃o ꝑcali¬
cem salutaris. Inatriis inquit. domos
DNͦi. Quȩ domus dĩ ÷: hȩc ancilła dĩ est.
Et quȩ domus dĩ nisi om̃is populus eius :

Expanded text:
laudis tibi debeo: quia etsi gloriabor quod servulaudis tibi debeo: quia etsi gloriabor quod servus tuus sim et filius ancillae tuae; non in me, sed in te Domino meo gloriabor, qui disrupisti vincula mea, ut a fuga rediens religarer tibi. turus es? Quas vovisti victimas? quae incensa? quae holocausta? An ad illud respicis, quod paulo ante dixisti, «Calicem salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo;» et, «Tibi sacrificabo sacrificium laudis?» Et revera quisquis bene cogitat quid voveat Domino et quae vota reddat, seipsum voveat, seipsum reddat: hoc exigitur, hoc debetur. Inspecto nummo Dominus dicit; «Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt» : imaeo. 9. «vers.» 19. Sed qui meminit non solum servum se esse Dei, sed et filium ancillae Dei, videt ubi reddat vota sua, conformatus Christo per calicem salutaris. «In atriis,» inquit, «domus Domini.» Quae domus Dei est, haec ancilla Dei est: et quae domus Dei, nisi omnis populus ejus?
Abbreviated transcription (Latin):
peccata fuge suȩ depredatus. idõ emptꝰ.
quia redemptus ÷ : filius enim ÷ ancillȩ
scđm qđ om̃is creatura subdita creatori
est & uerissimo dño. uerissimum debet
famulatum. Quem cum exhibet libera ÷
hanc accipiens ad ño gr̃am: ut ei non ne¬
cessitate sed uoluntate de seruiat. Ergo
iste filius ÷ ierłm cȩlestis. quȩ sursum est
mater om̃ium nr̃m lib̾a. Et lib̾a qͥdem
apeccato. sed ancilla iustitiȩ. Cuius filuis
ad huc ꝑ egrinantib dr̃. Uos in lib̾tatem
uocati estis. Sed rursus eos seruos facit
iustitia. Nunc uͦ lib̾ati apeccato. facti aut̃
serui dõ: habetis fructum ur̃m inscĩfica¬
tione. finem uero uitam ȩternam. Dicat
gͦ dõ seruus iste. Multi se martires dicunt.
multi seruos tuos. quia nomen tuum habent
inuariis heresib &errorib. sed quia p̃ter
ȩccłam tuam sunt : non sunt filii ancillȩ
enim inuenio ulla merita mea. quando
tu dirupisti uincula mea. idõ sacrificium

Expanded text:
ato fugae suae depraedatus, et ideo emptus, quia redemptus est? Filius enim est ancillae secundum quod omnis creatura subdita Creatori est, et verissimo Domino verissimum debet famulatum: quem cum exhibet, libera est, hanc accipiens a Domino gratiam, ut ei non necessitate, sed voluntate deserviat. Ergo iste filius est Jerusalem coelestis, quae sursum est, mater omnium nostrum libera . Et libera quidem a peccato, sed ancilla justitiae: cujus filiis adhuc peregrinantibus dicitur, «Vos in libertatem vocati estis;» et rursus eos servos facit, justitia; nunc vero liberati a peccato, facti autem servi Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam» . Dicat ergo Deo servus iste, Multi se martyres dicunt, multi servos tuos, quia nomen tuum habent in variis haeresibus et erroribus; sed quia praeter Ecclesiam tuam sunt, non sunt filii ancillae enim inveni ulla merita mea, quando tu disrupisti vincula mea; ideo sacrificium
Abbreviated transcription (Latin):
mi omnes. Uos autem sicut homines mor¬
emini. & sicut unus de principib cadetis.
Consolatur humiles & implet eos. non solu
fide credendȩ sed etiam fidutia prȩdicanli
ueritatis. si perseuerantes subdantur dõn&e
imitentur unum exprincipib diabolumꝗͥ
inueritate non stetit & cecidit. Si enim õn
homo mendax: intantum non erunt m̃¬
daces. in quantum non erunt homines.
stium. quomodo infirmitatem humanã
dĩ miscda non relinquat. in cuius infirmi¬
tatis pauore dictum ÷ omnis homo m̃dax.
quomodo consoletur humiles & impleat
sp̃u fiduciȩ trepidantes. ut pene mortuo
corde reuiuiscant. ne insemetipsis fidentes
sint. sed meo qui suscitat mortuos. & linguas
infantium facit disertas. qui ait. cum aut̃
tradent uos. nolite cogitare quomͦ aut qͥd
loquamini. dabitur enim uob milla hora
quid loquamini. ñ enim uos estis quilo

Expanded text:
mi omnes: vos autem sicut homines mormi omnes: vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadetis» . Consolatur humiles, et implet eos non solum fide credendae, sed etiam fiducia praedicandae veritatis, si perseveranter subdantur Deo, nec imitentur unum ex principibus diabolum, qui in veritate non stetit, et cecidit. Si enim omnis homo mendax, in tantum non erunt mendaces, in quantum non erunt homines; stium, quomodo infirmitatem humanam Dei misericordia non relinquat, in cujus infirmitatis pavore dictum est, «Omnis homo mendax;» quomodo consoletur humiles, et impleat spiritu fiduciae trepidantes, ut pene mortuo corde reviviscant, nec in semetipsis fidentes sint, sed in eo qui suscitat mortuos , et linguas infantium facit disertas ; qui ait, «Cum autem tradent vos, nolite cogitare quomodo aut quid loquamini: dabitur enim vobis in illa hora quid loquami
Abbreviated transcription (Latin):
& impendentib passionib cruciatus aut
mortis. humana infirmitas patitur. hoc
enim intelligimus: quia in isto psalmo uo
sis: cum mens non pauore alienatur. s alioꝰ
inspiratione reuelationis assumitur. Eg
autem dixi inextasi mea: om̃is homon¬
dax. Conterritus enim respexit infirm¬
tatem suam. & uidit non de se ẽẽ sibi pre¬
sumendum. Quantum enim ad ipsum ho¬
minem pertinet: mendax ÷ sed gr̃a dĩ uera
effectus ÷ nepressuris inimicoꝵ cedens. nͥ
loqueretur qđ crediderat. sed negaret.
& docendus erat de homine non ẽẽ pre¬
sumendum. Et si de homine non debit
quisq prȩsumere : utiq nec de se ipsoq
homo ÷. Bene ergo iste uidit in pauore
suo. omnem hominem eẽ mendacem:
quia & illi qui nullo pauore uanescunt. re
persequentib cedendo mentiantur: munerh
dĩ tales sunt non uirib suis. Pro inde uerssi¬
me dictum ÷ omnis homo mendax: sed ds̃
uerax qui ait. Ego dixi dii estis & filii altssi¬

Expanded text:
et impendentibus passionibus cruciatus aut et impendentibus passionibus cruciatus aut mortis, humana infirmitas patitur. Hoc enim intelligimus, quia in isto psalmo vox sis, cum mens non pavore alienatur, sed aliqua inspiratione revelationis assumitur. «Ego autem dixi in ecstasi mea, Omnis homo mendax.» Conterritus enim respexit infirmitatem suam, et vidit non de se sibi esse praesumendum. Quantum enim ad ipsum hominem pertinet, mendax est: sed gratia Dei verax effectus est, ne pressuris inimicorum cedens non loqueretur quod crediderat, sed negaret;  docendus erat de homine non esse praesumendum. Et si de homine non debet quisque praesumere, utique nec de seipso; quia homo est. Bene ergo iste vidit in pavore suo omnem hominem esse mendacem; quia et illi qui nullo pavore vanescunt, ne persequentibus cedendo mentiantur, muneribus Dei tales sunt, non viribus suis. Proinde verissime dictum est, «Omnis homo mendax;» sed Deus verax, qui ait: «Ego dixi, Dii estis, et filii Altissi
Abbreviated transcription (Latin):
cũtum ẽẽ quia credidit. Simul enim credi¬
dit. & qđ prȩmium loquendo sꝑare. & quã
pęnam tacendo timere deberet. Credidi
inquit ꝓpter qđ locutꝰ sum: eoo aotem
homiliatos soo Niodis. Passus est enim
multas tribulationes propter uerbum
qđ fideliter tenebat. fideliter impendebat.
& humiliatus ÷ nimis. qđ illitimuerunt.
qui amauerunt głam hominum magis
quam dĩ. Sed quid ÷. ego autem : Diceret
potius credidi ꝓpter qđ & locutus sum. &
humiliatus sum nimis. Cur addidit ego
autem. nisi quia homo humiliari potest
ab eis qui ueritati contradicunt. non ipsa
ueritas quam credit & loquitur: Unde
& apłs cum de catena sua diceret: sed ser¬
mo inquit dĩ ñ ÷ alligatus. Sic & iste qͥa
ipsa ÷ una ꝑsona scõrum testiũ hoc ÷ mar¬
tirum dĩ: credidi inquit ꝓpt̾ qđ locutus
sum. Ego autem non illud qđ credidi. non
sermo quem ꝓtuli: sed ego humiliatus sum

Expanded text:
cutum esse, quia credidit. Simul enim credicutum esse, quia credidit. Simul enim credidit, et quod praemium loquendo sperare, et quam poenam tacendo timere deberet. «Credidi,» inquit, «propter quod locutus sum. Ego autem humiliatus sum nimis.» Passus est enim multas tribulationes, propter verbum quod fideliter tenebat, fideliter impendebat; et humiliatus est nimis: quod illi timuerunt qui «amaverunt gloriam hominum magis quam Dei.» Sed quid est, «Ego autem?» Diceret potius, Credidi, propter quod et locutus sum, et humiliatus sum nimis: cur addidit, «Ego autem,» nisi quia homo humiliari potest ab eis qui veritati contradicunt, non ipsa veritas quam credit et loquitur? Unde et Apostolus, cum de catena sua diceret: «Sed sermo,» inquit, «Dei non est alligatus» . Sic et iste, quia ipsa est una persona sanctorum testium, hoc est, martyrum Dei, «Credidi,» inquit, «propter quod locutus sum. Ego autem,» non illud quod credidi, non sermo quem protuli; sed «Ego humiliatus sum