comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
harũ. Ipsos habemꝰ inimicos: a qͥbꝰ debemꝰ p̃cari dñm
ut eruam̃. Audi mundũ et mundũ. aꝑte unoloco
in scriptura scã: in euangłio. Mundũ quẽ fec̃ ds̃
mundũ quẽ regit diabolꝰ. id ẽ. dilectores mundi.
homines enĩ ipsos fec̃ ds̃: dilectores mundi ñ eosfec̃.
Mundũ enĩ diligere: peccatũ ẽ. Peccatũ autẽ ñ fec̃
ds̃. Audi gͦ ut dicere cȩperã: mundũ et mundũ.
In hoc mundo erat: dictũ ẽ. De qͦ dictũ ẽ in hoc mun-¬
do erat. nisi de sapientia dĩ quȩ ẽ. xp̃siħs. de qͣͥdi.¬
ctũ ẽ qđ paulo ante cõmemoraui. ꝑtendit a fine
usq ad finẽ fortit̃. et disponit omĩa suauit̃ : At¬
tingit enĩ ubiq ꝓpt̃ suã munditiã. et nichil inqͥ.¬
stiduos mundos. Mundꝰ ꝑ eũ factꝰ ẽ et mundꝰ eũ
ñ cognouit. Non muncdꝰ qͥ factꝰ ẽ ꝑ iħ̃m regit᷑ ab il¬

Expanded text:
harum:» ipsos habemus inimicos, a quibus debemus deprecari Dominum harum:» ipsos habemus inimicos, a quibus debemus deprecari Dominum ut eruamur. 15. Audi mundum et mundum aperte uno loco in Scriptura sancta, in Evangelio: mundum quem fecit Deus; mundum quem regit diabolus, id est, dilectores mundi. Homines enim ipsos fecit Deus; dilectores mundi non eos fecit. Mundum enim diligere peccatum est; peccatum autem non fecit Deus. Audi ergo, ut dicere coeperam, mundum et mundum. «In hoc mundo erat,» dictum est. De quo dictum est, «In hoc mundo erat,» nisi de Sapientia Dei, quod est Christus tum est quod paulo ante commemoravi, «Pertendit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter» ? «Attingit enim ubique propter suam munditiam, et nihil inquisti duos mundos: «Mundus per eum factus est, et mundus eum non cognovit» . Non mundus qui factus est per Jesum, ab il
Abbreviated transcription (Latin):
colluctatio adũsus carnẽ et sanguinẽ. Nolite qͦsi
odia ur̃a conũtere in homines: et eos uob hostes
existimare. et eoꝵ inimicitus uos conteri putare.
Isti om̃s qͦs timetis: caro et sanguis s. Hon ẽ. uobis
colluctatio adũsus carnẽ et sangumnẽ. Sic uoluit
dicere: contẽpnens hominũ mortalitatẽ. Et adũsꝰ
dũ ituruses. ubi abeis eruaris: Sicgͦ accipe mundi
brica dei ẽ. Celũ et t̾ra muncdꝰ dr̃. et homines mali
muncꝰ. Quare et isti mundꝰ: Quia diligunt mun¬¬
dũ. Et ideo tenebre: qr impii. Ideoq iã ex ipso nu-¬
mero credentibꝰ multis. qͥd dic̃ apłs: Fuistis aliqͣn.¬
do tenebrȩ: nc̃ autẽ lux in dño. Ante ꝗͣ essetis gͦ
lux. cũ tenebrȩ essetis: attendite quẽ rectorẽ habu-¬
istis. Quẽ rectorẽ habent iniqͥ nisidiabolũ: qͦmͦ
puet fideles rectorẽ habent. xp̃m. Ergo diabolũ et
angłoseiꝰ rectores mundi appellauit. id. ẽ. rectores
dilectoꝵ mundi: rectores peccatoꝵ qđ ẽ. tenebrarũ

Expanded text:
uinem.» Nolite quasi odia vestra convertere in homines, et eos vobis hostes existimare, et eorum inimicitiis vos conteri putare: isti homines quos timetis, caro et sanguis sunt; «Non est vobis colluctatio adversus carnem et sanguinem.» Sic voluit dicere, contemnens hominum mortalitatem. Et adversudum iturus es, ubi ab eis eruaris? Sic ergo accipe «mundi»brica Dei est. Coelum et terra mundus dicitur, et homines mali mundus. Quare et isti mundus? Quia diligunt mundum: et ideo tenebrae, quia impii. Ideoque jam ex ipso numero credentibus multis, quid dicit Apostolus? «Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino» . Antequam essetis ergo lux, cum tenebrae essetis, attendite quem rectorem habuistis. Quem rectorem habent iniqui, nisi diabolum, quomodo pii et fideles rectorem habent Christum? Ergo diabolum et angelos ejus «rectores mundi» appellavit, id est, rectores dilectorum mundi, rectores peccatorum, quod est, «tenebrarum
Abbreviated transcription (Latin):
tu cognoiusti semitas meas. Quomͦ illisciunt. qđ nec
uos scitis: Qͦ mͦ illi sciunt. qđ uix egoscio: Neq enĩ
meipsũ duudico. Iuiem̃ iudicat me: dñs ẽ. Nescio
qͥd de se petrus nesciens p̃sũpsit. et aliud iutlebat
medicꝰ in uiribꝰ eiꝰ Ergo pie pureq clamet᷑ ad dm̃:
qr uere clamat᷑. tu cognouisti semitas meas. Sed siuis
ut ducat te ꝑ ipsas semitas: estomitis. esto mansuetus.
Noli ee̾. ferox. noli e̾ẽ. suꝑbꝰ. noli eẽ. excussa et erecta
ceruice. sic̃ equus et mulus qͥbꝰ ñ ẽ intellectꝰ. Cũ enĩ
fuerismitis. cũ fueris mansuetꝰ insidet dñs. et ducet
te ꝑ uias suas. Diriget enĩ mites iniudicio: docebit
mansuetos uiassuas. Iugͦ cognouisti semitas meas.

Expanded text:
«Tu cognovisti semitas meas.» Quomodo illi sciunt quod nec «Tu cognovisti semitas meas.» Quomodo illi sciunt quod nec vos scitis? Quomodo illi sciunt quod vix ego scio? Neque enim ego meipsum dijudico: qui enim dijudicat me, Dominus est . Nescio quid de se Petrus nesciens praesumpsit, et aliud videbat medicus in viribus ejus. Ergo pie pureque clametur ad Dominum, quia vere clamatur, «Tu cognovisti semitas meas.» Sed vis ut ducat te per ipsas semitas? Esto mitis, esto mansuetus; noli esse ferox, noli superbus, noli excussa et erecta cervice, sicut equus et mulus, quibus non est intellectus . Cum enim fueris mitis, cum fueris mansuetus, insidet Dominus, et ducet te per vias suas: diriget enim mites in judicio, docebit mansuetos vias suas . «Tu» ergo «cognovisti semitas meas.
Abbreviated transcription (Latin):
miraculũ habet hȩç uia. Certe q suꝑeminentior
ẽ. excellentior ẽ. Hoc enĩ suꝑeminet: qđ excelsũ ẽ.
Nichil excelsiꝰ ẽ uia caritatis: et ñ in illa abulant.
nisihumiles hasgͦ semitas dic̃ p̃cepta caritatis. Tu
inqͥt cognoiusti semitas meas. Iunosti qr qđ ꝓ te
patior. amore patior: Tunosti: qr caritas in me omĩa
colerat. Tunosti: qr et si trado corpꝰ meũ ut ardeã.
habeo illã sine qͣ illiid ñ ꝓdẽ homini. Quis autem
nouit uias istas hominis fr̃s mei. nisiuere ille cui di-¬
ctũ ẽ. tu cognouisti semitas meas: Omĩa eni facta hu-¬
mana ante ocłos hominũ incertũ ẽ qͦ corde fiant. Et
quã multi impi metientes semetipsos ex semetipsis:
dicunt de nob qđ in ista eccłia querimꝰ honores lau¬
des utilitates tẽporales. Quã multi dicunt ꝓptẽa
me loqͥ uob̾. ut acclametis et laudetis me: et hunc
habere me finẽ et intentionẽ hanc cũ loquor. Et qͦmͦ
eis ostendo. ñ ea intentione me loqͥ: Restat ut dicã.

Expanded text:
habet. Haec via certe, quia supereminentior est, et excellentior est; hoc enim supereminet, quod excelsum est. Nihil excelsius via charitatis, et non in illa ambulant nisi humiles. Has ergo semitas, dicit praecepta charitatis. «Tu,» inquit, «cognovisti semitas meas:» tu nosti quia quod pro te patior, amore patior; tu nosti quia charitas in me omnia tolerat; tu nosti quia et si trado corpus meum ut ardeam, habeo illam, sine qua illud non prodest homini. 8. Quis autem novit vias istas hominis, fratres mei, nisi vere ille cui dictum est, «Tu cognovisti semitas meas?» Omnia enim facta humana ante oculos hominum; incertum est quo corde fiant. Et quam multi impii metientes semetipsos, ex semetipsis dicunt de nobis quod ista in Ecclesia quaerimus, honores, laudes, utilitates temporales? Quam multi dicunt me propterea loqui vobis, ut acclametis et laudetis me, et hunc me habere finem et hanc intentionem, cum loquor? Et quomodo eis ostendo non ea intentione me loqui? Restat ut dicam,
Abbreviated transcription (Latin):
git ꝑsecutionẽ corporis: ut intꝰ fiat ruina cor-¬
dis. Nã si cadente corpore stat anima: museipu.
la cõminuta ẽ et nos lib̾ati sumꝰ. Sunt gͦ et ali ho¬
stesnr̃i a qͥbꝰ dep̃cari dm̃ debemꝰ ut eruat nos: ne se¬
ducant nos uł fractos molestiis scłaribꝰ uł inductos
illecebris. Quis isti hostes: Uideamꝰ si aꝑte ab aliqͦ¬

Expanded text:
git persecutionem corporis, ut intus fiat cordis ruina. Si ergo cadente corpore stat anima, muscipula la comminuta est, et nos liberati sumus . Ergo sunt et alii hostes nostri, a quibus deprecari debemus Deum ut eruat nos, ne seducant nos, vel fractos molestiis saecularibus, vel inductos illecebris. Qui sunt isti hostes? Videamus si ab aliq
Abbreviated transcription (Latin):
ptꝰ ẽ curũclusus ẽ. uictꝰ ẽ. ꝑut fuga ab illo. Ab illo
a fortiꝑit suga. Quȩ gͦ fuga cauenda ẽ quȩ fuga a
pastor: cũ uiderit lupũ uenientẽ fugit. Cũ uiderit
prȩdonẽ qͦre fugit: Quia ñ ẽ ei cura de ortibꝰ. Talis
fuga ab isto ꝑierat: siue ab ipsiꝰ capitis ꝑsona accipia¬
it: sic et nos debemꝰ ammã ꝓ fr̃ibꝰ ponere: Sedcũ illi
ponunt xp̃s ponit: qr cũ illi patiunt᷑ ꝑsecutionẽ.
ipse clamat Qͥdme ꝑsequeris: Perit fuga a me:
et ñ ẽ. qͥ requirat animã meã. Ergo ñ ẽ qͥ reqͥrat ani-¬
mã ipsiꝰ. Uide homines uelle seiure in necẽ eiꝰ: uelle¬
effundere sanguinẽ eiꝰ. Qͦ mͦ ñ ẽ. qͥ reqͥrat animã eiꝰ :
Et hoc duobꝰ modis accipit᷑. Qͦmͦ ꝑire fuga accipi¬
t᷑ duobꝰ modis qr et a capto et aforti ꝑit fuga: sic
duobꝰ modisquerit᷑ anima hominis. aut a ꝑsecuto¬¬

Expanded text:
ptus est, circumclusus est, victus est; periit fuga ab illo. Ab illo ptus est, circumclusus est, victus est; periit fuga ab illo. Ab illo a forti periit fuga. Quae ergo fuga cavenda est? quae fuga a pastor, cum viderit lupum venientem, fugit.» Cum viderit praedonem, quare fugit? «Quia non est ei cura de ovibus» . Talis fuga ab isto perierat; sive ab ipsius capitis persona accipiait, sic et nos debemus animas pro fratribus ponere» . Sed cum illi ponunt, Christus ponit; quia cum illi patiuntur persecutionem, ipse clamat, «Quid me persequeris» ? «Periit fuga a me; et non est qui exquirat animam meam.» Ergo non est qui exquirat animan est qui requirat animam ejus? Et hoc duobus modis accipitur. Quomodo perire fugam accipitur duobus modis, quia et a capto et a forti perit fuga; sic duobus modis quaeritur anima hominis, aut a persecuto
Abbreviated transcription (Latin):
do et minante in ꝑsecutionibꝰ. crebrescentibꝰ undiq
insultationibꝰ hominũ atq t̾roribꝰ: ille contẽpnens
p̃sentia. respiciebat in futura. Attendebat in dexte-¬
uidebat: et ideo om̃ia illa ferebat. Illi autẽ qͥ ꝑseque¬
bant᷑ ñ uidebant. Ideo cũ diceret considerabã in dex-¬
terã et uidebã. secutꝰ ait. Et ñ erat qͥ agnosceret
me. Cũ enĩtoleras omĩa. qͥs nouit qͥd attendas. utrũ
indexterã oculũ dirigas aninsinistrã: In eo qđ tole-¬
ras si laudẽ hominũ queris: insinistrã attendisti. In
eo qđ coleras. si ꝓmissa dei queris: in dexterã attendi¬
sti. Attendisti in dexterã: uidebis. Attendisti in sini¬
strã: excȩcaberis. Sed et cũ uides indexterã: ñ erit qͥ
te agnoscat. Quis enĩ te consolat᷑ nisi dñs cui dicis et
tu cognoisti semitas meas: Nec erat qͥ agnosceret
me. Perut fuga ame. Tanquã eicũclusũ se dicit.
Perut fuga ame. Insultant ꝑsecutores: opp̃ssus ẽ. ca¬

Expanded text:
tionibus, crebrescentibus undique insultationibus hominum atque terroribus, ille contemnens praesentia, respiciebat in futura, attendebat in dextevidebat, et ideo omnia ferebat: illi autem qui persequebantur, non videbant. Ideo cum diceret, «Considerabam in dexteram, et videbam;» secutus ait, «Et non erat qui cognosceret me.» Cum enim toleras omnia, quis novit quid attendas; utrum in dexteram oculum dirigas, an in sinistram? In eo quod toleras, si laudem hominum quaeris, in sinistram attendisti: in eo quod toleras, si promissa Dei quaeris, in dexteram attendisti. Attendisti in dexteram, videbis: attendisti in sinistram, excaecaberis. Sed et cum vides in dexteram, non erit qui te agnoscat. Quis enim te consolatur, nisi Dominus cui dicis, «Et tu cognovisti semitas meas? Nec erat qui cognosceret me.» 11. «Periit fuga a me.» Tanquam circumclusum se dicit: «Periit fuga a me.» Insultent persecutores, oppressus est, ca
Abbreviated transcription (Latin):
m̃bris sollicitꝰ es. ubi dãpnũ capilli non erit :
Erue me a ꝑsequentibꝰ me. A qͥbꝰ putatis qđ
oret ut eruatur : Ab hominibꝰ qͥ ꝑsequebant᷑.
Ita uͦ ipsi homines s̃ hostes nr̃i. habemꝰ hostes alios
inuisibiles: qͥ alit̃ ꝑsecunt᷑. Homo ꝑseqͥt᷑ ut occi-

Expanded text:
membris sollicitus es, ubi damnum capilli non erit? 14. «Erue me a persequentibus me.» A quibus putatis quod oret ut eruatur? Ab hominibus qui persequebantur? Ita vero ipsi homines sunt hostes nostri? Habemus alios hostes invisibiles, qui al
Abbreviated transcription (Latin):
dixer̃ cepimꝰ eũ. opp̃ssimꝰ eũ. Ex tu cognouisti
semitas meas. Illi me deiectũ putabant: tu stantẽ¬
me cernebas. Illi qͥ ꝑsequebant᷑ et cõphenderant.
implicatos putabant pedes meos: sed illis obliga¬
tis pedes et cecider̃ nos autẽ surreximꝰ et erecti
sumꝰ. Oculi enĩ mei sẽꝑ ad dñm: qm̃ ipse euellet de¬
laqueo pedes meos. Perseueraui ãbulando. Qͥ enĩ
ꝑseuerauerit usq in finẽ: hic saluuserit. Illi me¬
opp̃ssũ putabant: sed ego abulabã. Ubi abulabã :
In semitis quas illi ñ uidebant qͥ me captũ puta-¬
bant: in semitis iustitiȩ tuȩ. insemitis p̃ceptoꝵ
tuoꝵ. Tu enĩ cognouisti semitas meas. ꝑsecutor
ñ eas agnouit. Nã ñ in eis mͥ inuideret: sed in eis¬

Expanded text:
dixerunt, Cepimus eum, oppressimus eum: «Et tu cognovisti semitas meas,» Illi me dejectum putabant, tu me stantem cernebas. Illi qui persequebantur et comprehenderant, implicatos putabant pedes meos: sed illis obligati sunt pedes, et ceciderunt; nos autem surreximus, et erecti sumus . Oculi enim mei semper ad Dominum, eos . Perseveravi ambulando: «Qui» enim «perseveraverit usque in finem, hic salvus erit» . Illi oppressum me putabant, sed ego ambulabam. Ubi ambulabam? In semitis quas illi non videbant, qui me captum putabant; in semitis justitiae tuae, in semitis praeceptorum tuorum. «Tu» enim «cognovisti semitas meas;» persecutor non eas cognovit: nam non in eis mihi invideret
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣndo uastabat: et in me głificabant dm. Eccłias
sic dix̃. et unã ȩccłiã sic dix̃. Sine offensione estote
iudeis et grecis: et eccliȩ dei. Sic gͦet uiȩ et uia: et se¬
nitudo legis caritas: ꝓptẽa uiȩ istȩ in multis p̃cep-¬¬
tis ad unã colligunt᷑. et una dr̃ qr uia nr̃a caritas

Expanded text:
me glorificabant Deum» . Ecclesias sic dixit, et unam Ecclesiam sic dicit: «Sine offensione estote Judaeis, et Graecis, et Ecclesiae Dei» . Sic ergo et viae, et via; et senitudo legis charitas ; propterea viae istae in multis praeceptis ad unam colliguntur, et una dicitur, quia via
Abbreviated transcription (Latin):
corde tuo. uide. Effundã ante eũ p̃cẽ meam:
ribulationẽ meã in conspectu eiꝰ annunciabo.
Repetitio ẽ. et in suꝑioribꝰ duobꝰ ũsibꝰ. et in his
consequentibꝰ. Sententiȩ duȩ s̃. sed utraq bis
dicta. U̾na ẽ. illa. uoce mea ad dñm clamaui.
uoce mea ad dñm dep̃catꝰ sũ: altera ẽ. effundã
ante eũ p̃cẽ meã. tribulationẽ meã in conspe

Expanded text:
rs. 4. Effundam ante eum precem meam; tribulationem meam in conspectu ejus annuntiabo.» Repetitio est, et in superioribus duobus versibus, et in his consequentibus; sententiae duae sunt, sed utraque bis dicta. Una est illa, «Voce mea ad Dominum clamavi, voce mea ad Dominum deprecatus sum:» altera est, «Effundam ante eum
Abbreviated transcription (Latin):
mã meã ut confiteat᷑ nomini cuo Carcer iste a pͥ¬
oribꝰ uarie intellectꝰ ẽ. Et fortasse ipse. ẽ. carcer: qͥ in
scribit᷑ et in titulo spelunca. Titułꝰ enĩ psalmi huiꝰ.
ita se habet. Intellectꝰ ipsi dauid cũ ee̾t in spelunca:
oratio. Iuȩ spelunca: ipse carcer. Duo quȩdã intelli¬
genda ꝓposumꝰ: sed unũ cũ intellexerimꝰ utrũq
erit. Merita carcerẽ faciunt. Nã in uno qͦdã habi-¬
taculo: alteri domꝰ ẽ. alteri carcer. ẽ. Illi qͥ custodiunt
homines inclusos et si in domosua custodiunt. illi
qͥ artiꝰ custodiunt᷑ in carcere s̃ Nũqͥd et illi in carce
redicendi s̃: Unũ habitaculũ ẽ. et illi et illi. Alt̃i
fac̃ domũ lib̾tas: altĩ carcer seruat᷑. Qͥbꝰdã gͦ uisũ
ẽ: qđ spelunca et carcer mundꝰ iste sit. Et hoc orat
ȩccłia. ut de carcere educat᷑: id ẽ. de hoc mundo.
de subsole. ubiomĩa uanitas. Dr̃ enĩ omĩa uanitas
et p̃sũptio sp̃s: in om̃i oꝑe hominis. qđ laborat

Expanded text:
mam meam, ut confiteatur nomini tuo.» Carcer iste a prioribus varie intellectus est. Et forte ipse est carcer qui scribitur in titulo, «spelunca.» Titulus enim psalmi hujus ita se habet: «Intellectus ipsi David, cum esset in spelunca, oratio.» Quae spelunca, ipse et carcer. Duo quaedam intelligenda proposuimus; sed unum cum intellexerimus, utrumque erit. Merita carcerem faciunt. Nam in uno quodam habitaculo, alteri domus est, alteri carcer est. Illi qui custodiunt homines inclusos; etsi in domo sua custodiant, illi qui arctius custodiuntur, in carcere sunt: numquid et illi in carcere esse dicendi sunt? Unum habitaculum est et illi et illi; alteri facit domum libertas, alteri carcerem servitus. Quibusdam ergo visum est quod spelunca et carcer mundus iste sit; et hoc orat Ecclesia, ut de carcere educatur, id est, de hoc mundo, de sub sole, ubi omnia vanitas. Dicitur enim, «Omnia vanitas, et praesumptio spiritus in omni opere hominis, quo
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑẽ mͥ corona iustitiȩ: quã reddet mͥdñs in illa
die iustꝰ iudex. Ad hoc ualet educ de carcere ani-¬
mã meã: ut confiteat᷑ nomini tuo. Iã educta de
corruptione. qͥd habet confiteri : łeccata ibi ñ s̃:
sed laudes s̃. Duobꝰ autẽ modis confessio intelligit᷑
et in peccatis nr̃is et in laude dei. In peccatis nr̃is
nota ẽ. confessio. et ita nota om̃i ppło: ut qͣndo
auditũ fuerit nom̃ confesionis inlectione. siue
in laude dicat᷑ siue de peccatis licat᷑ currant pu¬
gni ad pectꝰ Hotũ ẽ gͦ nom̃ confessionis depeccato
Confessionẽ in laude queramꝰ. Ubi inuenimꝰ: habes
inscripturis. Et hȩc dicetis in confessione. oꝑa dñ¬

Expanded text:
in illa die justus judex» . Ad hoc valet, «Educ de carcere animam meam, ut confiteatur nomini tuo.» Jam educta de corruptione, quid habet confiteri? Peccata ibi non sunt, sed laudes sunt: duobus autem modis confessio intelligitur, et in peccatis nostris, et in laude Dei. In peccatis nostris nota est confessio, et ita nota omni populo, ut quando auditum fuerit nomen confessionis in lectione, sive in laude dicatur, sive de peccatis dicatur, currant pugni ad pectus. Notum est ergo nomen confessionis de peccato: confessionem in laude quaeramus. Ubi invenimus? Habes in Scripturis: «Et haec dicetis in confessione, Opera D
Abbreviated transcription (Latin):
Apls dic̃. habemꝰ thesaurũ istũ inuasis fictilibꝰ ut
eminentia uirtutis sit dĩ. Qͥ autẽ thesaurus. idẽ
panis. Nã siñ idẽ esset et chesaurus et panis: ñ de
ipso thesauro alibi scriptũ eẽt. Thesaurꝰ desidabi¬
lis reqͥesc̃ in ore sapientis. Uir autẽ stultꝰ. glutit
illud. Unde admonemꝰ caritatẽ urãm: ut ea quȩ
audiendo tanꝗ uentre memoriȩ conditis. rursus
reuoluendo et cogitando qͦdã mͦ ruminetis. Hoc
ẽ enĩ. thesaurus desid̾abilis reqͥescit in ore sapien-¬
tis: uir aut̃ stultꝰ glutit illud. Breuit̃ dix̃. Sapiens
ruminat: stultꝰ ñ ruminat. Hoc autẽ aꝑte et late
qͥd ẽ: Sapiens cogitat ea quȩ audierit: stultꝰ au-¬
tẽ audita oblunom tradit. Neq enĩ ꝓpt̃ aliud in
lege mũda dictas ea animalia quȩ ruminant: im-¬
munda quȩ ñ ruminant. Nã creatura dei om̃is:
munda ẽ. Arcifici deo tã mundꝰ ẽ agnꝰ: ꝗ porcus.¬

Expanded text:
s dicit: «Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus, ut eminentia virtutis sit Dei» . Qui autem thesaurus, idem et panis. Nam si non idem esset thesaurus et panis, non de ipso thesauro alibi scriptum esset: «Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis; vir autem stultus glutit illum» . Unde admonemus Charitatem vestram ut ea quae audiendo tanquam ventre memoriae conditis, rursus revolvendo et cogitando quodammodo ruminetis. Hoc est enim, «Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis; vir autem stultus glutit illum:» breviter dixit, Sapiens ruminat, stultus non ruminat. Hoc autem aperte et latine quid est? Sapiens cogitat ea quae audierit; stultus autem audita oblivioni tradit. Neque enim propter aliud in Lege, munda ea dicta sunt animalia quae ruminant, immunda quae non ruminant : nam creatura Dei omnis munda est. Artifici Deo tam mundus est porcus
Abbreviated transcription (Latin):
sermo debet᷑. Sed meminisse opor-¬
tet caritatẽ urãm. hesterna die ꝗͣ
multa dictas. Non enĩ q ꝓpt̾ aiuditatẽ intĩoris
oris ur̃i ꝑ totũ sermonẽ tanꝗ̃ recentes affiustis ꝓpt̃.¬
ea obliuisci debemꝰ infirmitatis cõmunis. Primo qr et
honorare oportet ũba p̃clara. sic̃ scriptũ ẽ Preclara

Expanded text:
sermo debetur. Sed meminisse oportet Charitatem vestram, hesterno die quam multa dicta sint. Non enim quia propter aviditoris vestri per totum sermonem tanquam recentes adfuistis, propterea oblivisci debemus infirmitatis communis: primo quia et honorare oportet verba praeclara, sicut scriptum est, Praeclara
Abbreviated transcription (Latin):
qͥt me fuerit corã hõĩbꝰ: confitebor et ego eũ corã
patre meo qͥ in celis ẽ. Amauer̃ gͦ regnũ cȩloꝵ: ubi
nedicti patris mei: ꝑcipite regnũ qđ uob̾ paratũ ẽ
ab initio mundi. Confitebit᷑ illos ad dexterã posi-¬
diabolo clauserant. Uno eodẽq loco dñs monet
hoc: ut et diabolo claudat᷑ et sibi aꝑiat᷑. No¬
lite inqͥt timere eos qͥ corpꝰ occidunt. animã au-¬
tẽ ñ poss̃ occidere. Monuit ut timoris ualua
infaciẽ diabolo clauderet᷑. Ergo nichil ẽ tim̃dũ :
Non gͦ aꝑit᷑ aditꝰ timoris xp̃o. qͥ clausus ẽ. cdiabo¬
lo: Statĩ subiec̃ tanꝗͣ dicens. exclusisti illũ aꝑimͥ:
sed eũ timete inqͥt. qͥ habet potestatẽ et animã
et corpꝰ occidere ingehennã ignis. Iã gͦ si credidi¬
sti et aꝑuisti xp̃o. claude contra diabolũ. Intus ẽ.
xp̃s. ibi habitat. effunde ante eũ p̃cẽ tuã. Noli
querere ut de longinqͦte exaudiat. Non enĩ lon-¬

Expanded text:
erit coram hominibus, confitebor illum et ego coram Patre meo, qui est in coelis.» Amaverunt ergo regnum coelorum, ubi nedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi» . Confitebitur illos ad dexteram posi, quam diabolo clauserunt. Uno eodemque loco Dominus monet hoc, ut et diabolo claudatur, et sibi aperiatur. «Nolite,» inquit, «timere eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occideraciem diabolo elideretur. Ergo nihil est timendum? Non ergo aperitur aditus timoris Christo, qui clausus est diabolo? Statim subjecit, tanquam dicens, Exclusisti illum, aperi mihi: «Sed eum timete,» inquit, «qui habet potestatem et animam et corpus occidere in gehenna ignis» . Jam ergo si credidisti, et aperuisti Christo, claude contra diabolum. Intus est Christus, ibi habitat: effunde ante eum precem tuam, noli quaerere ut de longe te exaudiat. Non enim lon
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. hoc hostiũ claudere: ne detis inqͥt locũ diabo¬
lo. Etenĩ si intrauit et possedit: actende qi tu ne¬
gligent̃ clausisti. aut claudere neglexisti. Qͥdaut̃
et hac intrat: aut times aliqͥd t̾renũ. et hac intrat.
Timoris gͦ et cupiditatis ianuã claude cont̾ dia¬

Expanded text:
claudere, «Neque detis,» inquit, «locum diabolo» . Etenim si intravit et possedit, attende quia tu negligenter clausisti aut claudere neglexisti. 4. Quid et hac intrat; aut times aliquid terrenum, et hac intrat. Timoris ergo et cupiditatis januam claude contra dia
Abbreviated transcription (Latin):
cis. In psecutione post᷑ꝰ loquit᷑. Hũ deficit
ame sp̃s m̃s. Iuare defic̃ sp̃s tuus o marcir intri-¬
bulatione posite: Ut ñ mͥ arrogẽ uires meas: ut
sciã qd aliꝰ in me oꝑat᷑ ipsã uirtutẽ. Cũ autẽ tra¬
dent uos iudicibꝰ. sic monuit dñs qͦs martires
facere uolebat: nolite cogitare qͥd loqͣmini. N
enĩuos estis qͥ loqͥmini. sed sp̃s patris ur̃i qͥ loqͥt᷑

Expanded text:
n persecutione positus loquitur: «Dum defecit» «a me spiritus meus.» Quare defecit spiritus tuus, o martyr in tribulatione posite? Ut non mihi arrogem vires meas, ut sciam quod alius in me operatur ipsam virtutem. «Cum autem vos tradent judicibus» sic monuit Dominus quos martyres facere volebat, «nolite cogitare quid loquamini; non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
trẽ. Paschagͦ hic sonuit in hocũsu. Singularis
sũ donec transeã Post pascha iã ñ erosingularie
Post cransitũ ñ ero singularis. Multiimitabunt᷑:
multi consequent᷑. Et si postea sequent᷑. qͥd erit
singularis ego sũ donec transeã : Qͥd ẽ. qđ dñs
ait in hoc psalmo. singularis ego sũ donec tran-¬
seã : Qͥd ẽ. qđ exposuimꝰ si intelleximꝰ : Attende
granũ frum̃ti cadens in t̾rã mortuũ fuerit: ipsũ

Expanded text:
in hoc versu, «Singularis ego sum, donec transeam.» Post Pascha jam non ero singularis, post transitum non ero singularis. Multi imitabuntur, multi consequentur: et si postea sequentur, quid erit? «Singularis ego sum, donec transeam.» Quid est quod Dominus ait in hoc psalmo, «Singularis ego sum donec transeam?» quid est quod exposuimus? Si intelleximus, attende granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ip
Abbreviated transcription (Latin):
Hon occidit᷑ a iudeis qͥ ꝑhibebat liberũ testimoniõ
xp̃o quẽ occider̃ uidei: et occidit᷑ ab herode. qr dice¬
bat eiñ tͥ licet habere uxorẽ frĩstui. Neq enĩ fr̃eiꝰ
sine posteritate decesserat. Pro lege qͥdẽ ueritatis
ꝓ ȩqualitate ꝓiustitia ideo sc̃s et ideo martir:
sed tam̃ ñ ꝓ illo nomine qͦ xp̃iam sumꝰ. Quare
hoc: nisiut impleretur. singularis ego sũ donec
transeam:¬

Expanded text:
Non occiditur a Judaeis, qui perhibebat liberum testimonium Non occiditur a Judaeis, qui perhibebat liberum testimonium Christo, quem occiderunt Judaei; et occiditur ab Herode, quia dicebat ei, «Non tibi licet habere uxorem fratris tui» . Neque enim frater ejus sine posteritate decesserat. Pro lege quidem veritatis, pro aequalitate, pro justitia: ideo sanctus, ideo martyr; sed non tamen pro illo nomine, quo christiani sumus. Quare hoc, nisi ut impleretur, «Singularis ego sum, donec transeam
Abbreviated transcription (Latin):
Iuste etenĩ si ꝓ nominis xp̃i confessione. tam̃ ꝓ
ueritate occisis. Usq ad eo autẽ ꝓ ipso nomine.
id. ẽ. ꝓ confessione nominis xp̃i nemo mortuus ẽ.
antequã granũ illud caderet in t̾rã. cuiꝰ ex ꝑso-¬
na dictũ ẽ singularis ego sũ donec transeã: ut
et ipse ioħs qͥ recens int̾fectꝰ erat. ab iniqͦ rege do-¬
natꝰ puellȩ saltatrici. ñ ꝓptea occisus sit. qr con-¬
fessus ẽ xp̃m Pocuit utiq et inde occidi et hoc
a multis. Si ꝓpt̃ aliud occisus ẽ. ab uno. quanto
Illi qͥ audiebant xp̃m ipsũ occidere uolebant: et
eũ qͥ testimoniũ ꝑhibebat. ñ occidebant. Si enĩ
Innatis mulierũ. nemo exsurrex̃ maior iohanne
baptista. Ergo in illũ impetꝰ factꝰ ẽ: qͥ ñ habebat
tales uires. fit impetꝰ in pecrũ: ñ fit in iohannẽ.
Etenĩ uires ipsas petrus post accepit: tunc autẽ
infirmꝰ fuit. Ero xp̃i nomine ille int̾rogat᷑ qͥ uires
ñ habebat: ille qͥ habebat uires ñ patit᷑ ꝑsecutio

Expanded text:
si non pro nominis Christi confessione, tamen pro veritate occisi sunt. Usque adeo autem pro ipso nomine, id est, pro confessione nominis Christi nemo mortuus est, antequam granum illud caderet in terram, cujus ex persona dictum est, «Singularis ego sum, donec transeam,» ut et ipse Joannes, qui recens interfectus erat, ab iniquo rege donatus puellae saltatrici, non propter hoc occisus sit, quia confessus est Christum. Potuit utique et inde occidi, et hoc a multis. Si propter aliud occisus est ab uno, quanto Illi qui audiebant Christum, ipsum occidere volebant, et eum qui testimonium perhibebat non occidebant. Quia enim si «In natis mulierum nemo exsurrexit major Joanne Baptista» tales vires: fit impetus in Petrum, non fit in Joannem. Etenim vires ipsas Petrus post accepit; tunc autem infirmus fuit. Pro Christi nomine ille interrogatur qui vires non habebat: ille qui habebat vires, non patitur persecutio
Abbreviated transcription (Latin):
stitiȩ dei ñ s̃ subiecti. Qͥd ẽ. enĩ dissipauer̃ legem
tuã. nisi p̃uaricationis iniqͥtate integritatẽ eiꝰ ñ
custodierunt: Oportebat gͦ ut suꝑbis et de lib̾¬
tate sui arbitrii p̾sum̃tibꝰ lex daret᷑: qua p̃uari¬
cata quicũq cõpuncti humiliarent᷑: ñ iã ꝑ legẽ
sed ꝑ fidẽ ad suꝑuenientẽ currerent grãm. Dissi¬
paca gͦ lege: tempꝰ funt ut ꝑ ungenitũ filiũ dei
miscdia mitteret᷑. Lex enĩ subintrauit: ut ab un¬
daret delictũ. Quo delictolex dissipata ẽ: et o¬
portuno iã tẽpore xp̃s aduenit: ut ubi abun-¬
cdauit delictũ. suꝑabundaret grã. Ideo inquit
dilexi mandata tua: suꝑ aurũ et topation. Id a¬
timore impleri ñ poterant. Grã quippe dei diffun-¬

Expanded text:
subjecti ? Quid est enim, «Dissipaverunt legem tuam,» nisi, Praevaricationis iniquitate, ejus integritatem non custodierunt? Oportebat ergo ut superbis et de libertate sui arbitrii praesumentibus lex daretur, qua praevaricata quicumque compuncti humiliarentur, non jam per legem, sed per fidem ad subvenientem currerent gratiam. Dissipata ergo lege, tempus fuit ut per unigenitum Filium Dei misdaret delictum , quo delicto Lex dissipata est; et opportuno jam tempore Christus advenit, ut ubi abundavit delictum, superabundaret gratia . Ideo dilexi mandata tua super aurum et topazion. Id atimore non poterant. Gratia quippe Dei «diffun
Abbreviated transcription (Latin):
dei testimonia didicisse: nisi semꝑ accipiat᷑. et qͦ dãmͦ
semꝑ bibat᷑ de fonte lucis ȩc̃nȩ. Testimonia qiuippe
dei: quanto fit qͥsq intelligentior tanto magis ma

Expanded text:
Dei testimonia didicisse, nisi semper accipiatur, et quodam modo Dei testimonia didicisse, nisi semper accipiatur, et quodam modo semper bibatur de fonte lucis aeternae. Testimonia quippe Dei, quanto fit quisque intelligentior, tanto magis ma
Abbreviated transcription (Latin):
peccati crucifigenda prefiguraret᷑ in xp̃o. Hanc in-¬
tuentes salutiferã crucẽ: om̃e calũpniantiũ suꝑboꝵ
uirus expellimꝰ. Quã ꝓrsus etiã iste qͦdã mͦ ualde
intente intuens: ait. Qeuli mei defecer̃ in saluta¬
re tuũ: et in eloquiũ iustitiȩ tuȩ. Xp̃m qͥppe ipsũ
fecit: ut nos simꝰ iustitia dei in ipso. In huiꝰ igit᷑ elo¬
quiũ iustitiȩ dei defecisse dic̃ oculos suos. ardent̃
et sitient̃ intuendo: dũ memor infirmitatis huma¬
ac cũ seruo tuo: scđ̾m miscdiã tuã. Non utiq
scđm iustitiã meã. Et iustificationes inqͥt tuas e¬
doce me. Illas ꝓcul dubio qͥbꝰ ds̃ facit iustos: ñ ipsi
se. Seruus tuussũ ego. Neq enĩmͥbene cessit:
qͥndo ee. uolui lib̾ m̃s. ñ seruus tiuis. Damͥ intelle
ctũ: et sciã testimonia tua. Nunꝗͣ ẽ int̾mittenda
ista petitio. Non enĩ sufficit accepisse intellectũ. et

Expanded text:
peccati crucifigenda praefiguraretur in Christo. Hanc inpeccati crucifigenda praefiguraretur in Christo. Hanc intuentes salutiferam crucem, omne calumniantium superborum virus expellimus: quam prorsus etiam iste quodammodo valde intente intuens, ait, «Oculi mei defecerunt in salutare tuum, et in eloquium justitiae tuae.» Christum quippe ipsum fecit, ut nos simus justitia Dei in ipso . In hujus igitur eloquium justitiae Dei defecisse dicit oculos suos, ardenter et sitienter intuendo, dum memor infirmitatis humacum servo tuo secundum misericordiam tuam. Non utique secundum justitiam meam. Justificationes tuas doce me. Illas procul dubio, quibus facit justos, non ipsi se. Servus tuus sum ego. Neque enim bene mihi cessit, quando esse volui liber meus, non servus tuus. «Da mihi ctum, et sciam testimonia tua.» Nunquam intermittenda est ista petitio. Non enim sufficit accepisse intellectum, et
Abbreviated transcription (Latin):
entia mea. Deniq seqͥt. Excipe seriãi tuũ it
bonũ: ñ calũpnient᷑ me suꝑbi Illi impellunt ut
cadã in malũ. tuexcipe in bonũ. Qui autẽ int̾¬
p̃tatis ñ calũpnient᷑ me: grecã locutionẽ secutis:
latinȩ linguȩ minꝰ usitatã. Hane forte habet uim
cũ dr̃ ñ calũpnient᷑ me: quã haberet si diceret᷑. ñ
me capiant calũpniando Multȩ autẽ possunt
intelligi calũpniȩ suꝑboꝵ: a qͥbꝰ humilitas xp̃iana
despicit᷑. Sed illa uel maxima ẽ: si homines hoc
loco accipiunt᷑ suꝑbi. qđ a nobis mortuũ calũp-¬
niant᷑ coli. Humilitas qͥppe ipsa xp̃iana: xp̃imor-¬
utrisq infidelibꝰ. id. ẽ. iudeis gentibꝰq cõmunis. ẽ.
habent calũpnias suas etiã heretici: singulis qͥbꝰq
heresibꝰ ꝓpͥas. Habent et scismatici: quos om̃s suꝑ
li calũpnia. quanta uel qualis ẽ: Calũpniatꝰ ẽ u¬
ses deo miserante ac iubente ex altauit in heremo si¬
nulitudinẽ serpentis in ligno: ut similitudo carnis

Expanded text:
 123. Denique sequitur: «Excipe servum tuum in bonum; non calumnienter mihi superbi.» Illi impellunt, ut cadam in malum; tu excipe in bonum. Qui autem intionem secuti sunt, latinae linguae minus usitatam. An forte habet vim cum dicitur, «Non calumnientur me,» quam haberet si diceretur, Non me capiant calumniando? 4. Multae autem possunt intelligi calumniae superborum, a quibus humilitas christiana despicitur; sed illa vel maxima est, si homines hoc loco accipiuntur superbi; quod a nobis mortuum calumniantur coli. Humilitas quippe ipsa christiana, Chrisutrisque infidelibus, id est, Judaeis Gentibusque communis est. Habent calumnias suas etiam haeretici, singulis quibusque haeresibus proprias: habent et schismatici, quos omnes supli calumnia quanta vel qualis est, qua calumniatus est juses Deo miserante ac jubente exaltavit in eremo similitudinem serpentis in ligno , ut similitudo carnis
Abbreviated transcription (Latin):
odisset. diligens rectã: Nã sic̃ aurũ et lapidem
p̃ciosũ si diligeret. odisset ꝓfecto qͥcqͥd ei taliuo
rerũ dãpnũ posset inferre: ita qm̃ mandata dĩ¬
diligebat. oderat iniquitatis uiã: quẽ ad modũ
aliquod immanissimũ marin itineris saxũ. ubi
tã preciosarũ rerũ necesse ẽ. paci naufragiuor
Qđ ut ñ contingat: longe inde uelificat. qͥ in
ligno crucis cũ mandatoꝵ diuinorũ mercibus
nauigat.¬

Expanded text:
odisset diligens rectam? Nam sicut aurum et lapidem odisset diligens rectam? Nam sicut aurum et lapidem pretiosum si diligeret, odisset profecto quidquid ei talium rerum damnum posset inferre: ita quoniam Dei mandata diligebat, oderat iniquitatis viam, quemadmodum aliquod immanissimum marini itineris saxum, ubi tam pretiosarum rerum necesse est pati naufragium. Quod ut non contingat, longe inde velificat, qui in ligno crucis cum mandatorum divinorum mercibus navigat.
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo suꝑ aurũ et topation. hoc enĩ et in alio
psalmo legit᷑. suꝑaurũ et lapidẽ preciosũ mul¬
cũ. Topation qͥppe lapidẽ: multũ ꝑhibent esse
preciosũ. In testam̃to autẽ ueteri latentẽ graciã
tanꝗͣ uelo int̾posito ñ incelligentes. qđ significa¬
batꝰ quando infaciẽ moysi intendere ñ uale
bant: ꝓpt̃ meroedẽ t̾renã atq carnalẽ manda¬
ta dei facere conabant᷑. neq faciebant: qr ñ ipsa
sed aliud diligebant. Unde illa ñ erant oꝑa uo¬
lentiũ. sedonera potiꝰ iutoꝵ. Cũ uͦ ipsa man¬
data cliligunt᷑ suꝑ aurũ et lapidẽ p̃ciosũ multũ:
om̃is pre ipsis mandatis t̾rena uilis ẽ. merces nec
ulla ex parte cõparant᷑ quȩcũq alia hominis bo.¬
na. his bonis quibꝰ ipse homo fit bonꝰ. Propterea
rigebar qi diligebã: atq illis rectis ut etiã ipse re¬
ctus fierẽ. dilectione coherebã. Iã illud qđ adiun-¬
habui. Unde enĩ fieri poterat ut iniquã uiã ñ

Expanded text:
 et topazion.» Hoc enim et in alio psalmo legitur: «Super aurum et lapidem pretiosum multum» . Topazion quippe lapidem multum perhibent esse pretiosum. In testamento autem veteri latentem gratiam, tanquam velo interposito, non intelligentes, quod significabatur quando in faciem Moysi intenderebant , propter mercedem terrenam atque carnalem Dei mandata facere conabantur, neque faciebant; quia non ipsa, sed aliud diligebant. Unde illa non erant opera volentium, sed onera potius invitorum. Cum vero ipsa mandata diliguntur super aurum et lapidem pretiosum multum, omnis prae ipsis mandatis terrena vilis est merces; nec ulla ex parte comparantur quaecumque alia hominis bona, his bonis quibus ipse homo fit bonus. 9. «versrigebar, quia diligebam; atque illis rectis ut etiam ipse rectus fierem, dilectione cohaerebam. Jam illud quod adjunhabui.» Unde enim fieri poterat, ut iniquam viam non
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdã calũpniantibꝰ. Miror autẽ om̃iũ quos in ꝓmptu
habere potui codicũ. nusquã me legisse adũsantibꝰ:
cũ sine controuersia. qđ grece antidicos. hoc latine
adũsariꝰ appellet᷑. Orat itaq ne tradat᷑ a dño ad¬
ũsantibꝰ sibi. Qͥd orat. nisi qđ oramꝰ cũ dicimꝰ ne nos
inferas in tẽptationẽ : Adũsariꝰ enĩ ẽ. de qͦ dic̃ apłs.
Ne forte tẽptauerit uos qͥ tẽptat. Et tradit ds̃ qliẽ
deserit. Eũ qͥppe ille ñ decipit. quẽ iste ñ deserit:
in uoluntate sua p̃stans decori hominis uirtutem
Ab illo autẽ qͥ dixerat in abundantia sua ñ moue¬
bor mȩc̾nũ: aũtit faciẽ suã et factꝰẽ conturbatꝰ. sibiq
monstratꝰ. Quisqͥs igit᷑ a timore dei casto erucifixas
habet carnes suas et nulla carnali corruptꝰ illece¬
bra fac̃ iudiciũ opꝰq iustitiȩ: orare debet ne adũsan¬
tibꝰ tradat᷑ id ẽ ne cim̃do ꝑpeti mala. ad facienda
mala ꝑsequentibꝰ cedat. A qͦ enĩ accepit uictoriam

Expanded text:
tu habere potui codicum nusquam me legisse «adversantibus;» cum sine controversia quod graece ἀντίδικος, hoc latine adversarius appelletur. Orans itaque ne tradatur a Domino adversantibus sibi, quid orat, nisi quod oramus cum dicimus, «Ne nos inferas in tentationem» ? Adversarius est enim de quo dicit Apostolus, «Ne fortedeserit. Eum quippe ille non decipit, quem iste non deserit, in voluntate sua praestans decori hominis virtutem: ab illo autem qui dixerat in abundantia sua, «Non movebor in aeternum,» avertit faciem suam, et factus est conturbatus , sibique monstratus. Quisquis igitur a timore Dei casto crucifixas habet carnes suas, et nulla carnali corruptus illecebra facit judicium opusque justitiae, orare debet ne adversantibus tradatur; id est, ne timendo perpeti mala, ad facienda mala persequentibus cedat. A quo enim accipit victoriam
Abbreviated transcription (Latin):
ustitia: sic̃ ñ dr̃ bonꝰ iustꝰ et malus iustꝰ. qr continuo
bonꝰ quisq si iustꝰ. Iustitiagͦ uirtꝰ ẽ animi magna.
p̃cipueq laudabilis: de qͦͥ nc ñ ẽ copiosus dlispucan.¬
dinecessitas Iudiciũ uͦ quando ñ nisi in bono poni-¬
cur. cistinctior loquendi ratio hiuiꝰiurtutis ẽ opa-¬
tio. Quiem̃ habet iustitiã recte iudicat Immo se¬
cundũ stã loquutionẽ qͥ habet iustitiã uidicat:

Expanded text:
ut non dicitur, bonus justus, et malus justus, quia continuo bonus quisque, si justus. Justitia ergo virtus est animi magna praecipueque laudabilis, de qua nunc non est copiosius disputandi necessitas. Judicium vero, quando nonnisi in bono ponit distinctior loquendi ratio, hujus virtutis est operatio. Qui enim habet justitiam, recte judicat: imo secundum istam locut
Abbreviated transcription (Latin):
siue prauũ in nr̃i sermonis usu iudiciũ nuncupet᷑¬
unde & hominibꝰ in euangelio dr̃ nolite iudicare
ꝑsonalit̾. sed rectũ iudiciũ iudicate: tam̃ hoc loco
ita positũ ẽ iudiciũ. tanquã si rectũ ñ fuerit ñ de¬
beat iudiciũ nominari. Alioquin ñ sufficeret dice¬
re feci iudiciũ: sed diceret᷑ feci rectũ iudiciũ. Hoc
ora legis iudiciũ et miscd̾iã et fidẽ. Et hic enĩ sic
positũ ẽ iudiciũ: tanquã ñ sit iudiciũ si ꝑuersũ ẽ.
Et mulcis diuinarũ scripturarũ locis ita ponitꝰ.
Et illud apud isaiã. Expectaui ut faceret iuidicis̃.
fecit autẽ iniquitatẽ. Non ait expectaui ut faceret
iudiciũ iustũ fecit autẽ iniquũ: sed tanquã ideoiã

Expanded text:
suscepimus atque tractandos: «Feci judicium et justiunde hominibus in Evangelio dicitur, «Nolite judicare personaliter, sed rectum judicium judicate» : tamen hoc loco ita positum est judicium, tanquam si rectum non fuerit, non debeat judicium nominari; alioquin non sufficeret dicere, «Feci judicium,» sed diceretur, Feci rectum judicium. Hoc  sic positum est, tanquam non sit judicium, si perversum est. Et multis divinarum Scripturarum locis ita ponitur,Et illud apud Isaiam: «Exspectavi ut faceret judicium; fecit autem iniquitatem» . Non ait, Exspectavi ut faceret judiciu
Abbreviated transcription (Latin):
fontes: ut de uob̃ fluant. Conualles estote: et cũ om̃ibꝰ
conferte qđ de deo habetis. Int̾ mediũ fluant aquȩ ut
nulli inuideatis: bibite. sacuramins. manate saturaci.
Ubiq cõmunis aqua dei habeat głam: non hominuo
priuata mendacia.¬

Expanded text:
fontes: ut fluant de vobis, convalles estote, et cum omnibus conferte quod de Deo habetis. Inter medium fluant aquae, nulli invideatis; bibite, saturamini; manate saturati. Ubique communis aqua Dei habeat gloriam, non hominum privata mendacia.
Abbreviated transcription (Latin):
diũ atq cõmune apłi recinebant. Licet si nosinqͥt. Et̃
cu paule. potes aliqͥd alit̾ predicare : Audi qđ seqͥt᷑¬
Licet si nos aut angłs de celo annunciauerit uob p̃t̃¬
quã qđ accepistis: anathema sit. Si ueniat mons aliud
to uult fluere: ñ de medio. Et hoc forte homo carnali
nebula prepeditꝰ. et a fonte cõmuni ad ꝓpͥã suã falsita¬
tẽ redact᷑ possit hoc facere. Nũqͥd et angłs: Si angłs¬
de ꝓpͥo fluens in paradiso ñ. eẽt. auditꝰ: ñ precipicare¬
mꝰ in mortẽ. Media aqͣ posita erat om̃ibꝰ. Preceptũ dei:
be sine ceno fiuebat. Si ipsa aqua sẽꝑ biberet᷑: sẽꝑ ui¬
uert᷑. Uenit angłs lapsus de cęlo. factꝰ serpensq insi¬
diose iã uenena spargere cupiebat: misit uenenũ de
ꝓpͥo. Locutꝰ ẽ de suo: qi qͥ loqͥt᷑ mendaciũ de suoloqͥt᷑.
Et miseri audiendo dimiser̃ qđ cõmune erat unde

Expanded text:
dium atque commune Apostoli retinebant. «Licet si nos,» inquit. Et dium atque commune Apostoli retinebant. «Licet si nos,» inquit. Et tu, Paule, potes aliquid aliter praedicare? de Paulo quaestLicet si nos, aut angelus de coelo annuntiaverit vobis praeterquam quod accepistis; anathema sit» . Si veniat mons aliud to vult fluere, non de medio. Et hoc forte homo carnali nebula praepeditus, et a fonte communi ad propriam suam falsitatem redactus, possit hoc facere; numquid et angelus? de proprio fluens in paradiso non esset auditus, non praecipitaremur in mortem: media aqua posita erat omnibus praeceptum Dei,be, sine coeno fveretur. Venit angelus lapsus de coelo, factus serpens, quia insidiose jam venena spargere cupiebat: emisit venenum, de proprio locutus est, de suo; quia «qui loquitur mendacium, de suo loquitur:» et miseri audiendo dimiserunt quod commune erat, unde
Abbreviated transcription (Latin):
tus nec mea sit ꝓpͥa nec tua: ut et tua sit et mea.
Int̃ mediũ montiũ ꝑtransibunt aquȩ. Audi ipsũ
montẽ ut dixi: qr int̾ mediũ montiũ ꝑtrausibunt
aquȩ. Siue autẽ ego siue illi: sic p̃dicatꝰ et sic cre¬
dicdistis. Int̾ mediũ montiũ fluebant aquȩ Nu̾lla de
aqͥs discordia montiũ: sed pax consensionis et societas:
caritatis. Si qͥs autẽ aliud uellet p̃dicare: iã de suo p̃¬
dicaret. ñ de meo. Et audi qͥd de illo dicat᷑ ab ipso qͥemi¬
sit fontes in conuallibꝰ. Qui loqͥt᷑ mendaciũ. de suo lo¬
qͥt᷑. Itaq ne acciꝑet᷑ aliqͥs mons ñ de medio sed desuo
de monte presumi: ne forte mons descendat ab aquis ꝑ
mediũ currentibꝰ et aliqͥd ꝓpͥũ uelit influere: Licet si
nos. Et qͣntꝰ mons dix̃ boc: quã ub̃rime aquȩ fluebant
de conualle eiꝰ. Tamen hoc uolebat. ut medios inter
montes curreret: ibi ee̾t. fides certa ppłoꝵ. qđ int̾ se me¬

Expanded text:
tas nec mea sit propria, nec tua, ut et tua sit et mea: tas nec mea sit propria, nec tua, ut et tua sit et mea: «Inter medium montium pertransibunt aquae.» Audi ipsum montem, ut dixi, quia «inter medium montium pertransibundixit, «Sive ego, sive illi, sic praedicamus, et sic credidistis:» inter medium enim montium fluebant aquae; nulla de aquis discordia montium, sed pax consensionis, et societas charitatis: si quis autem vellet aliud praedicare, jam de suo praedicaret, non de medio. Et audi quid de illo dicatur ab ipso qui emisit fontes in convallibus: «Qui loquitur mendacium, de suo loquitur» . Itaque ne acciperetur aliquis mons non de medio, sed de suo de monte praesumi: ne forte mons discedat ab aquis per medium currentibus, et aliquid proprium velit influere. «Licet si nos» Et quantus mons dixit hoc! quam uberrime aqua fluebat de convalle ejus! Tamen hoc volebat ut medios inter montes curreret, et ibi esset fides certa populorum, quod inter se me
Abbreviated transcription (Latin):
ũ dr: cõmune . ẽ. Rescõmunis unde om̃s ȩqualiter
uiuunt. media. ẽ: nec ad me. nec ad te: sed nec ad
te nec ad me. ꝓpterea loquimꝰ et sic de aliqͥbꝰ hominibꝰ.
Habent int̾ se pacẽ. habent inter se fidẽ. habent int̃
se caritatẽ. Sie certe dicimꝰ. Iuid. ẽ. int̾ se: In medio
sui. Qͥd. ẽ. in mediosui: Cõmunis ẽ illis. Audi aquas
int̃ mediũ montiũ. Quia cõmunis illis fides erat: nec
qͥsꝗ̃ aquas quasi ꝓpͥas et suas Habebat. Si enĩ ñ sunt
in medio: quasi priuatȩ sunt ñ publicȩ. Et ego habeo
meã. et ille habet suã. Non. ẽ. in medio. qđ et ego et
ipse habeat. Sed talis ñ. ẽ pacifica p̃dicatio. At uero
ut int̃ mediũ montiũ fluant aquȩ: audi uocem
montis. Ds̃ inqͥt pacis det uob̃ idipsũ saꝑe in inui¬
cẽ. & itũ. Ut idipsũ sapiatis om̃s: et ñ sint in uob̾
scismata. Id sencio sentis: inmedio fluut aqͦ. Non
habeo quasi pͥuatũ meũ: nec tu pͥuatũ tuũ. Ueri¬

Expanded text:
ur, commune est. Res communis, unde omnes aequaliter vivunt, media est, nec attinet ad me; sed nec attinet ad te, nec ad me. Propterea loquimur et sic de aliquibus hominibus: Habent inter se pacem, habent inter se fidem, habent inter se charitatem; sic certe dicimus. Quid est, inter se? In medio sui. Quid est, in medio sui? Commune est illis. Audi aquas inter medium montium. Quia communis illis fides erat, nec quisque aquas quasi proprias et suas habebat. Si enim non sunt in medio, quasi privatae sunt, non publice fluunt; et ego habeo meam, et ille habet suam, non est in medio quod et ego et ipse habeat; sed talis non est pacifica praedicatio. At vero ut inter medium montium fluant aquae, audi vocem montis: «Deus,» inquit, «pacis det vobis idipsum sapere in invicem» . Et iterum: «Ut idipsum sapiatis omnes, et non sint in vobis schismata» . Quod sentio, sentis; in medio fluit aqua: non habeo quasi privatum meum, nec tu privatum tuum. Veri
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ talibꝰ etiã libere predicare: qr t̃minũ accepert̾
debitũ. qr transgredi ñ possunt impositũ finẽ. neq
reuertent᷑ tegere tiã: Qͥd sit in ipsa t̾ra: Iuȩ oꝑati¬
ones ibi fiunt quã iã mare nudauit. et si ad eiꝰ oꝑa
tenues fluctꝰ ꝑstrepunt. et si ad huc murmurant
pagani. sonitũ littoꝵ audio. diluuiũ ñ ꝑhorresco:
qͥd sint: depressa loca t̾rarũ. Nã collibꝰ uel montibꝰ.
contraria figura opponunt᷑ ualles uel conualles.
Colles et montes: tumores trarũ sunt. Ualles autẽ
uł conualles: humilitates t̾rarũ. Noli contẽpnere
humilitates: inde fluunt fontes. Finitcit fontes in
sed grã dei mecũ. Non repugnat: ut qͥ sunt montes.
sint et conualles. Sic̃ enĩ montes dicunt᷑ ꝓpt̃ speci¬
alẽ magnitudinẽ: ita et conualles ꝓpt̃ sui sp̃s hu-¬

Expanded text:
nobis talia etiam libere praedicare; quia terminum acceperunt nobis talia etiam libere praedicare; quia terminum acceperunt debitum, quia transgredi non possunt impositum finem, neque revertentur tegere terram; quid fit in ipsa terra? quae operationes ibi fiunt, quam jam mare nudavit? Etsi ad ejus oram tenues fluctus perstrepunt, etsi adhuc murmurant Pagani; sonitum littorum audio, diluvium non perhorresco. quid sint, depressa loca terrarum. Nam collibus et montibus contraria figura opponuntur valles vel convalles. Colles et montes, tumores terrarum sunt; valles autem vel convalles, humilitates terrarum. Noli contemnere humilitates; inde fluunt fontes: «Emittis fontes in sed gratia Dei Mecum» . Non repugnat ut qui sunt montes, sint et convalles; sicut enim montes dicuntur propter spiritualem magnitudinem, ita et convalles propter sui sp
Abbreviated transcription (Latin):
roget aliqͥd Formidauert̾ aquȩ: sed a uoce tonitrui
tui. Nã ecce cũ uoluit ds̃. fugert̾ aquȩ. ne p̃merent
montes. Anteꝗ̃ id fieret: et subaqͥs firmi erant mon-
nos ut montibꝰ cõparent᷑. Fluctuauit aliqͥndo mare
Seuiert̾: placati sunt. Cũ seuebant. montes erant.
cũ placati st̾ cãpi factisunt. fundauit enĩ eis locuo
Est qͥdã metꝰ quasi ꝓfundus locus: qͦ receptast̃ qͦdã mͦ
om̃ia seuientia corda mortaliũ. Quã multi mͦ salsi et
amari sunt: et tamen quieti. Iuã multi qͥ dulcescere
multist̾ qͥ ñdũ credidert̾. qͥd faciunt ȩccłiȩ: Montes
erant aliqͣndo: mͦ cãpi st̃. Tamen fr̃s mei. et malitia
mare ẽ. Quare enĩ ñ seuiunt mͦ. quare ñ insaniunt:
Iuare ñ dant oꝑã. si ñ possunt eũtere t̾rã nr̃am. cer¬
te contegere: Quare non: Audi. erminũ posu¬
isti quẽ ñ transgredient᷑: neq reuertent᷑ tegere t̾rã.
Qͥdgͦ qr iã fluctꝰ amarissimi modũ accepert̾. ut liceat

Expanded text:
et aliquid; formidaverunt aquae, sed «a voce tonitrus tui.» Nam ecce, cum voluit Deus, fugerunt aquae, ne premerent montes; antequam id fieret, et sub aquis firmi erant montenos, ut montibus comparentur. Fluctuavit aliquando mare, ?» Saevierunt, et placati sunt. Cum saeviebant, montes erant: cum placati sunt, campi facti sunt; fundavit enim eis locum. Est quidam meatus, quasi profundus locus, quo recepta sunt quodammodo omnia saevientia corda mortalium. Quam multi modo, et salsi, et amari sunt; et tamen quieti? Quam multi sunt qui dulcescere multi sunt qui nondum crediderunt, quid faciunt Ecclesiae? Montes erant aliquando, modo campi sunt: tamen, fratres mei, et malacia mare est. Quare enim non saeviunt modo? quare non insaniunt? quare non dant operam? Si non possunt evertere terram nostram, certe contegere. Quare non? Audi: «Terminum posuisti quem non transgredientur, neque revertentur tegere terram.quia jam fluctus amarissimi modum acceperunt, ut liceat