comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sui esse intellegit ubicumque inuenerit ueritatem: quam confitns &
agnoscens etiam inlitteris sacris superscitiosa figmenta repudia dolex¬
que homines atque caueat qui cognoscenterdm̃ Non ut dm̃ glorificaue¬
runt aut gratias egerunt : sed euanuerunt In cognationibus suis &t

Expanded text:
sui esse intelligat, ubicumque invenerit veritatem, quam confitens et sui esse intelligat, ubicumque invenerit veritatem, quam confitens et agnoscens, etiam in Litteris sacris superstitiosa figmenta repudiet; doleatque homines atque caveat, qui cognoscentes Deum, non ut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt, sed evanuerunt in cogitationibus suis
Abbreviated transcription (Latin):
nis cas uiderat. aut totse cuiurquam illorum oculis demonstrauerant
sed quia facile erat animaduertere omnem sonum quac materies con¬
tilenarum est triforme habere natunt̃ : aut enim uoce editur sicuti
eorumeit qui faucibur sine organo canunt: Aut flatu sicut rubarũ
& tibiarum : aut pulsu sicut incitharis & trmpanis : & quibus lib&
retulit  siue nonita : Nostamen Non propter supersitionem pro¬
fanorum debenus muncam fugere si quid inde utile ad intellegen¬
dis seãs scripturas raperepotuerimus : Nec ad illorum theatricas
iugos conuerti si aliquid decitharis & deorganir quodad spiritaba
capienda ualeat disputemus : Neque enim & literas discereuonde¬
buimus : quia earum dm̃ dicuntesse mercurium : auit quia iustitiae
uirtutique templa dedicarunt. & quae corde gestanda sunt in lapi¬
dibus ad orare maluerunt: propterea nobis iustitia uirtus quȩ
fugienda est÷ Immouero quisquis bonur uerus que xpiarus est dnũi

Expanded text:
nis eas uiderat aut tot se cuiusquam illorum oculis demonstrauerant, nis eas uiderat aut tot se cuiusquam illorum oculis demonstrauerant, sed quia facile erat animaduertere omnem sonum, quae materies cantilenarum est, triformem esse natura. aut enim ueorum est qui faucibus sine organo canunt; aut flatu, sicut tubarum et tibiarum; aut pulsu, sicut in citharis et tympanis, et quibuslibet retulit, sive non ita; nos tamen non propter superstitionem profanorum debemus musicam fugere, si quid inde utile ad intelligendas sanctas Scripturas rapere potuerimus; nec ad illorum theatricas nugas converti, si aliquid de citharis et de organis, quod ad spiritualia capienda valeat, disputemus. Neque enim et litteras discere non debuimus, quia earum repertorem dicunt esse Mercurium; aut quia justitiae virtutique templa dedicarunt, et quae corde gestanda sunt in lapidibus adorare maluerunt, propterea nobis justitia virtusque fugienda est: imo vero quisquis bonus verusque christianus est, Domini
Abbreviated transcription (Latin):
quippe & musicam: plerisque locis in scis scripiuris hono rabiliter
posita inuenimus : nion enim audiendi sunt errores gentihum
superstitionum : quiniouem musas iouis & memoriae filias esse
fincerunt: refelliteos uarro : quo nescio utrum apud eos quis quã
tabum rerum̃ Doctior. uel curiosior esse possit : Dicit enĩm ciui¬
tare nescio quam. Monenim nomen recolo : locata eẽa pud tres
artifices terna simulacra musarum: quod intemplo appollinis donũ
poner& : ut quisquis artificum pulchriora formass&: Ab illo
porissimum electa emerent: ita contigiise. ut opera sua illi quoque
artifices aeque pulchra explicarent : Aplacuisse ciuitati omnes
Nouem arque omnes esse emłtas. ut in apollonis templo dedicarentur:
Quibus postea dicit hesiodum poetam imposuis se uocabula:
nonergo iuppiter nouem musas genuit: sed tres fabri ternas crea¬
uerunt: E res autem Non propterea illa ciuitas lo cauerat quia in som¬

Expanded text:
quippe et musicam plerisqquippe et musicam plerisqposita inuenimus. Non enim audiendi sunt errores gentilium superstitionum, qui VIIII Musas Iouis et Memoriae filias esse finxerunt. refellit eos Varro, quo nescio utrum apud eos quisquam talium rerum doctior uel curiosior esse possit. dicit enim ciuitatem nescio quam — non enim nomen recolo — locasse apud tres artifices terna simulacra Musarum, quod in templo Apollinis donum poneret, ut quisquis artificum pulchriora formasset, ab illo potissimum electa emerent. ita contigisse, ut opera sua quoque illa artifices aeque pulchra explicarent, et placuisse ciuitati omnes nouem atque omnes esse emtas, ut in Apollinis templo dedicarentur. quibus postea dicit Hesiodum poetam imposuisse uocabula. non ergo Iuppiter nouem Musas genuit, sed tres fabri ternas creauerunt. tres autem non propterea illa ciuitas locauerat, quia in som
Abbreviated transcription (Latin):
peritiam legentibus clausa sunt : Non pauca etiam claudit
atque obtegit : non nullarum rerum inusicarum ignorantia :
Nam & depsalterui & citharae differentia : quidam Non
in concinne aliquas rerum figunes aperuit: & decem cordarum
psalterium : nonim portune INterdoctos quaeriiur. utrum habeat
aliquam musicae legem quae ad tantum Neruorum pumerum
cogat: anuero si non hab& : eo ipso magis sacrate accipiendus sit
ipse Numerus uel propter de calogum legis : De quoitem numero
si quaeratur : non uisi adcreatorem creaturam que referendus est :
uel propter superius expositum ipsum denarium : Q ille nume¬
rus aedificationis templi qui commemoratur in euangelio
quadraginta scilic& & sex annorum : Nescio quid musicum sonat :¬
& relatus adfabricam dominici corporis proprerquam templi
mentio facta est : Cogit non nullos haereticos: confiteri filium dĩ
non falso sed uero & humano corpore indutum : C& Numerum

Expanded text:
peritiam legentibus clausa sunt. 26. Non pauca etiam claudit peritiam legentibus clausa sunt. 26. Non pauca etiam claudit atque obtegit nonnullarum rerum musicarum ignorantia. Nam et de psalterii et citharae differentia, quidam non inconcione aliquas rerum figuras aperuit: et decem chordarum psalterium , non importune inter doctos quaeritur utrum habeat aliquam musicae legem, quae ad tantum nervorum numerum cogat; an vero, si non habet, eo ipso magis sacrate accipiendus sit ipse numerus, vel propter decalogum Legis, de quo item numero si quaeratur, nonnisi ad Creatorem creaturamque referendus est, vel propter superius expositum ipsum denarium. Et ille numerus aedificationis templi, qui commemoratur in Evangelio, quadraginta scilicet et sex annorum , nescio quid musicum sonat; et relatus ad fabricam Dominici corporis, propter quam templi mentio facta est, cogit nonnullos haereticos confiteri Filium Dei non falso, sed vero et humano corpore indutum: et numerum
Abbreviated transcription (Latin):
caste & continenter a temporum delectatione uiuere:
Hoc est quad raginta diebus ieiunare : hoclex cuias per¬
sona est inmorse : hoc prophetia rcuius personam gerit
helias hoc ipse dñs mon& quitam quam testimonium habens ex
lege & prophetis medius interillos Inmonte tribus discipulis
ui dentibur atque stupentibus claruit : De inde ita quaeritur
quomodo quinqua genarius. De qudra genario Numero ex istatꝰ
qui non mediocriter in nostra relegione sacratus est prop¬
ter pente costen : & quomodo terdutus propter treatempo¬
ras ante legem sub lege sub gratia : uel propter nomen patris
tissimae ecdesi ae mrsterium referatur : perueniat que adcen¬
tum quinquaginta tres pisces : quos recia post resurrectio¬
nem dñi inidexteram partem missa coeperunt: ita multis aliis
atque aliis Nu merorum formis : quaedam si militudinum in
scĩs libris secreta ponuntur : quae propter numerorum im

Expanded text:
caste et continenter a temporum delectatione uiuere, caste et continenter a temporum delectatione uiuere, hoc est quadraginta diebus ieiunare. hoc lex, cuius persona est in Mose, hoc prophetia, cuius personam gerit Helias, hoc ipse dominus monet, qui tamquam testimonium habens ex lege et prophetis medius inter illos in monte tribus discipulis uidentibus atque stupentibus claruit. deinde ita quaeritur, quomodo quinquagenarius de quadragenario numero exsistat, qui non mediocriter in nostra religione sacratus est propter pentecosten; quomodo ter ductus propter tria tempora ante legem, sub lege, sub gratia, uetissimae Ecclesiae mysterium referatur? perveniatque ad centum quinquaginta tres pisces, quos retia, post resurrectionem Domini, in dexteram partem missa coeperunt. Ita multis aliis atque aliis numerorum formis, quaedam similitudinum in sanctis libris secreta ponuntur, quae pro
Abbreviated transcription (Latin):
omnium rerum intextam temporibus : qua ternario Namque Nu¬
mero : & diurna & annua uirricula per aguntur : Diurna mati¬
in is. meridianis uespertinis. Noc turnisque horarum spatus :
inua ueruis aestiuis autum nalibur hie malibus que mensibus ::
A temporum autem delectarione . Dum in temporibus uiuimus: prop¬
ter aeternitatem in quauiuere uolumus abstinendum & ieiunan¬
dum est : Quamuis temporum cursibus. ipsa nobis insinuetur doc
uma contemnendorum temporum : & appetendorum aeter¬
norum: Porro autem denarius numerus. creatoris at que
neaturae significat scientiã : Nam trinitas : eneatoris estꝰ:
septenario¬
septenarius autem numerus creaturam indicat. propter uitam
propter.
& corpus : Naminilla tria sunt : unde etiam toto corde tota ani¬
ma totamente diligendus est ds̃ : Incorpore autem : manifestisimna
quattuor apparent quibus constat elementa : In hoc ergoderuaro
dum temporaber Nobis insinuatur Idem quater ducitur

Expanded text:
omnium rerum intextam temporibus. quaternario namque nuomnium rerum intextam temporibus. quaternario namque numero et diurna et annua curricula peraguntur, diurna matutinis et meridianis, uespertinis nocturnisque horarum spatiis, annua uernis, aestiuis, autumnalibus hiemalibusque mensibus. a temporum autem delectatione, dum in temporibus uiuimus, propter aeternitatem, in qua uiuere uolumus, abstinendum et ieiunandum est, quamuis temporum cursibus ipsa nobis itrina contemnendorum temporum, et appetendorum aeternorum. Porro autem denarius numerus Creatoris atque creaturae significat scientiam. Nam trinitas Creatoris est, septenarius autem numerus creaturam indicat propter vitam propter t corpus. nam in illa tria sunt, unde etiam toto corde, tota anma, tota mente diligendus est deus; in corpore autem manifestissima quattuor apparent quibus constat elementa. in hoc ergo denario, dum temporaliter nobis insinuatur, id est quater ducitur,
Abbreviated transcription (Latin):
claudit plerumque intellegentiae fores: Nec aliam obcausam
facile est intellegere pacemperpetuam significari oleae ramulo
quem rediens ad arcam columba pertulit : Nis quia nouimus molei
lenem contactum non facile alieno umore corrumpi : & arborem
ipsam frondere pereñter : Multi autem propter ignorantiam
x sopi dum nesciunt quam uim habtat: uel ad purgandum pul¬
monẽt uel ut dicitur &d saxa radicibus pene tranda: Cum
herba breuis atque humibis : omnino inuenire Nonpossunt
quare sit dictum as pargesme xsopo & mundabor R Numero¬
rum etiamimperitia : mulia facit non intellegi trans lare acmrs
tice posita in scripturis : Ingenium quippe ut ita dixerim : inigenium
uon porest nisi mouere quid sibi uelit. quod & morser & helias &
psedñs quad raginta diebus ieiun arunt : cuius actionis figuratus
quidam nodus : Nisi huius numer cognitione & consideratione
Non soluitur : hab& enim denarium quater : tamquam cognitionem

Expanded text:
claudit plerumque intelligentiae fores. Nec aliam ob causam claudit plerumque intelligentiae fores. Nec aliam ob causam facile est intelligere pacem perpetuam significari oleae ramusculo, quem rediens ad arcam columba pertulit , nisi quia novimus et olei lenem contactum non facile alieno humore corrumpi, et arborem ipsam frondere perenniter. Multi autem propter ignorantiam hyssopi, dum nesciunt quam vim habeat, vel ad purgandum pulmonem, vel, ut dicitur, ad saxa radicibus penetranda, cum sit herba brevis atque humilis, omnino invenire non possunt quare sit dictum, Asperges me hyssopo, et mundabor . 25. Numerorum etiam imperitia multa facit non intice posita in scripturis. ingenium quippe, ut ita dixerim, ingenuum non potest nisi mouere, quid sibi uelit quod et Moses et Helias et ipse dominus quadraginta diebus ieiunauerunt. cuius actionis figuratus quidam nodus nisi huius numeri cognitione et consideratione non soluitur. habet enim denarium quater tamquam cognitionem
Abbreviated transcription (Latin):
procapite nortro quod est xp̃s. corpus porius persequentibus offera¬
mus: Nefides xp̃ĩana tam quam neceturin nobis: si parcentes corpori
nege mus dm̃ ÷ uel illud quod percauernae angustiar c̃oartatus De¬
posita uetere tunica uires nouas accipere dicitur quantum concinit
adimitandam ipsã serpentis astutiam. exuendum que ueterem ho¬
minem sicut apostolus dicit  ut induamur Nouo & exuendum
perangustias. Dicente dño intrate per angustam portam: ut ergo
notitia naturae serpentis il lustrat multas similitudines quasde
hoc animante scriptura dare consueuit : sic ignorantia Non Nullo¬
rum animalium quae nonminus persimilitudines commemarat:
im pedir plurimum intellectorem: sic lapidum sic herbarum uel
quae que tenentur radicibus : Nam & carbunculi Noritia quodluc&
intenebris : multa in luminat ctiam obscura librorum : ubicumque
propter similitudinem ponitur : Vignorantia uerylli uel ad mantis

Expanded text:
pro capite nostro, quod est Christus, corpus potius persequentibus offerapro capite nostro, quod est Christus, corpus potius persequentibus offeramus, ne fides christiana tanquam necetur in nobis, si parcentes corpori negemus Deum! vel illud, quod per cavernae angustias coarctatus, deposita veteri tunica vires novas accipere dicitur, quantum concinit ad imitandam ipsam serpentis astutiam, exuendumque ipsum veterem hominem, sicut Apostolus dicit, ut induamur novo ; et exuendum per angustias, dicente Domino, Intrate per angustam portam ! Ut ergo notitia naturae serpentis illustrat multas similitudines quas de hoc animante dare Scriptura consuevit; sic ignorantia nonnullorum animalium quae non minus per similitudines commemorat, impedit plurimum intellectorem. Sic lapidum, sic herbarum, vel quaecumque tenentur radicibus. Nam et carbunculi notitia, quod lucet in tenebris, multa illuminat etiam obscura librorum, ubicumque propter similitudinem ponitur; et ignorantia berylli vel adamantis
Abbreviated transcription (Latin):
da enigmata scripturarum : siquisea possit Interpretari : quod non¬
null eiusdem linguae peritiuiri non sane paruum benificium
posteris contulerunt : qui separata descripturis eadem omnia uerba
interpretati sunt: & quid sit adam quid eua: quid abracbam. quid
morses. siue etiam locorum Nomina quid sit hierus alem uelsion
uel hiericho: uel sina. uel libanus uel iordaner : & quaecumque alia
Inilla lingua nobis sunt incognita Nomina: quibus apertis & inter¬
pretatis : multae inscripturis figuratae locutioner manifestantur:
TRerum autem ignorantia facit obscuras figuratas locutiones cum
ignoramus uel animantium uel lapidum uel herbarum naturas
aliarumue rerum : quae plerumque inscripturis si miltudines ab¬
cuius gratia ponuntur : Nam & deserpente quod Notum est totum
corpus eum procapite obicere ferientibus. quantum il lustrat
sensum illum quo d nr̃ iub& astutor nos erse sicut serpentes ut scihe&

Expanded text:
da aenigmata Scripturarum, si quis ea possit interpretari: quod nonda aenigmata Scripturarum, si quis ea possit interpretari: quod nonnulli ejusdem linguae periti viri, non sane parvum beneficium posteris contulerunt, qui separata de Scripturis eadem omnia verba interpretati sunt; et quid sit Adam, quid Eva, quid Abraham, quid Moyses; sive etiam locorum nomina, quid sit Jerusalem, vel Sion, vel Jericho, vel Sina, vel Libanus, vel Jordanis; vel quaecumque alia in illa lingua nobis sunt incognita nomina: quibus apertis et interpretatis, multae in Scripturis figuratae locutiones manifestantur. 24. Rerum autem ignorantia facit obscuras figuratas locutiones, cum ignoramus vel animantium, vel lapidum, vel herbarum naturas, aliarumve rerum, quae plerumque in Scripturis similitudinis alicujus gratia ponuntur. Nam et de serpente quod notum est, totum corpus eum pro capite objicere ferientibus, quantum illustrat sensum illum, quo Dominus jubet astutos nos esse sicut serpentes ; ut scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
re coeperam codices ueteris tertamenti sinecesse fuerit grȩcorũ
auctoritate emendandi sunt : & eorum potissimum quicum sep¬
tuaginta essent. ore uno interpretati esse perbibentur: Vbros
autem Noui testamenti : si quid inlatinis uarietatibus titubat :
⁊reciscedere oportere Non dubium est : & maxime : qui apud
ecclesias doctiores & diligentiores re periuntur: Entrans
tim linguarum notitia. Partim rerum inuestiganda sunt :
Aliquid enim adsimilitudinem ualet & proculdubio secretum
quidam insinuat siloa piscina ubi faciem lauare iussus est
Cui oculos dñs luto despuro facto inunxerat : quod tamen nomen
linguae in cognitae Nisi euangelista interpretatus ers& : Tam mag¬
nus intellectus later& : sic etiam multa quae ab auctoribus eorun¬
dem librorum interpretata non sunt Nomina hebraea : Non est
dubitandum habere Non paruamuim atque adiutorium ad soluen¬

Expanded text:
re coeperam, codices Veteris Testamenti, si necesse fuerit, graecorum re coeperam, codices Veteris Testamenti, si necesse fuerit, graecorum auctoritate emendandi sunt, et eorum potissimum qui cum Septuaginta essent, ore uno interpretati esse perhibentur. Libros autem Novi Testamenti, si quid in latinis varietatibus titubat, graecis cedere oportere non dubium est, et maxime qui apud Ecclesias doctiores et diligentiores reperiuntur. CAPUT tim linguarum notitia, partim rerum, investiganda sunt. Aliquid enim ad similitudinem valet, et procul dubio secretum quiddam insinuat Siloa piscina, ubi faciem lavare jussus est cui oculos Dominus luto de sputo facto junxerat; quod tamen nomen linguae incognitae nisi evangelista interpretatus esset, tamen magnus intellectus lateret. Sic etiam multa quae ab auctoribus eorumdem librorum interpretata non sunt nomina Hebraea, non est dubitandum habere non parvam vim atque adjutorium ad solven
Abbreviated transcription (Latin):
ordine inueniretur inceteris : quis huic auctoritati conferreab¬
quid. Nedum praeferr e audeat : si autem contulerunt ut una
omnium communi tractatu iudicio que uox fier& : Ne sicquidem
quem quam unum hominem qualib& peritia ademandandum tor
seniorum doctorum que consensum aspirareo port& aut dec&:
quã obrem : etiam si aliquid aliter inh ebrȩis exemplaribus inue¬
nitur quã isti posuerunt : cedendum esse arbitror diuinae dispensa¬
tiont quaeper eos facta est : ut libri quos gens iudata ceteris populis
uel relegione uel inuidia prodere nolebat: credituris perdñmgen¬
tibus ministra regis prolomei potestate. tanto ante proderentur:
itaque fieri potest. ut ficilli interpr etatisint : quem ad modum
congruere gentibus. illequi eos agebat. & qui unum os omnibus
interprecum qui uerbis tenacius In haeserunt col latio nonest
inutilis ad explanandam saepe sententiam: Latiniergo ut dice¬

Expanded text:
ordine inveniretur in caeteris; quis huic auctoritati conferre aliordine inveniretur in caeteris; quis huic auctoritati conferre aliquid, nedum praeferre audeat? Si autem contulerunt ut una omnium communi tractatu judicioque vox fieret, nec sic quidem quemquam unum hominem qualibet peritia, ad emendandum tot seniorum doctorumque consensum aspirare oportet aut decet. Quamobrem, etiamsi aliquid aliter in hebraeis exemplaribus invenitur quam isti posuerunt, cedendum esse arbitror divinae dispensationi quae per eos facta est, ut libri quos gens Judaea caeteris populis, vel religione vel invidia prodere nolebat, credituris per Dominum Gentibus ministra regis Ptolemaei potestate tanto ante proderentur. Itaque fieri potest ut sic illi interpretati sint, quemadmodum congruere Gentibus ille qui eos agebat, et qui unum os omnibus interpretum qui verbis tenacius inhaeserunt, collatio non est inutilis ad explanandam saepe sententiam. Latini ergo, ut dice
Abbreviated transcription (Latin):
inguac auetoribus re periuntur: Plurimum hoc quoque adiuuat
inuerpretum Numerositas collatis codicibus. inspecta aque discussa tantũ
absit falsitas: Nam codicibus emendandis primitur deb&c inuigilare sa¬
lertia eorum qui scripturas diuinas Norse denderant: ut emendati
Non emendaticedant. ex uno dumtaxat interpretationis genere ueni¬
Nam est uerborum tenatior cumper spicuitate sententiae : & latiꝰ¬
nis quibus lib& Emendandis greci adbibeantur in quibur septua¬
ginta interpretum quod aduetus testamentum atuin& excellit auc¬
toritas : quiiam peromnes peritiores ecclesias tanta praesentia sc̃ĩ sp̃s
interpretati essedicuntur : ut orunum tot hominum fuerit : qui si ut
fertur multique non indigni fide praedicant. singulcellis exiam
singulis separati cum interpretati essent. Nihil in alicuius eorum
codice inuentum est quod non isdem uerbis eodemque uerborum

Expanded text:
linguae auctoribus reperiuntur. Plurimum hic quoque juvat linguae auctoribus reperiuntur. Plurimum hic quoque juvat interpretum numerositas collatis codicibus inspecta atque discussa; tantum absit falsitas: nam codicibus emendandis primitus debet invigilare solertia eorum qui Scripturas divinas nosse desiderant, ut emendatis non emendati cedant, ex uno duntaxat interpretationis genere veninam est verborum tenacior cum perspicuitate sententiae. Et latinis quibuslibet emendandis, graeci adhibeantur, in quibus Septuaginta interpretum, quod ad Vetus Testamentum attinet, excellit auctoritas ; qui jam per omnes peritiores Ecclesias tanta praesentia sancti Spiritus interpretati esse dicuntur, ut os unum tot hominum fuerit. Qui si, ut fertur, multique non indigni fide praedicant, singuli cellis etiam singulis separati cum interpretati essent, nihil in alicujus eorum codice inventum est quod non iisdem verbis eodemque verborum
Abbreviated transcription (Latin):
nis linguis ueniunt : Aut quaerenda sunt ab earum linguarum homi¬
nibus : aut linguae eedem si & otium est & ingenium ediscendȩ aut¬
plurium interpretum consulenda collatio est : si autem ipsius linguae
nostrae aliqua uerba locutiones que ignoramus: Legendi consuetudine
Audiendique in notescunt: Nulla sane sunt magirmandanda memoriatabca¬
quam illar uerborum locutionum que genera qua eignoramus: ut cum uo¬
uel peritior occurrerit de quo quaeripossint uel talir lectio quae
ud prcecedentibus uel consequentibus uel ut rirque. ostendat quam
uim habeat quid ue signific& quod ignoramus : facile adiuuante memoria
possimur ad uertere & discere : quan quam tanta estuis consuetudinis
etiam ad discendum : ut qui in scripturis sc̃ir quodam modo Nutriti
educati que sunt : magis alias locutiones mirentur eas que minus lati¬
is putent quam illas quas inscripturis didicerunt: Neque in latinae

Expanded text:
nis linguis veniunt, aut quaerenda sunt ab earum linguarum hominis linguis veniunt, aut quaerenda sunt ab earum linguarum hominibus, aut eaedem linguae, si et otium est et ingenium, ediscendae, autplurium interpretum consulenda collatio est. Si autem ipsius linguae nostrae aliqua verba locutionesque ignoramus, legendi consuetudine udiendique innotescunt. Nulla sane sunt magis mandanda memoriquam illa verborum locutionumque genera quae ignoramus; ut cum el peritior occurrerit de quo quaeri possint, vel talis lectio quae vel ex praecedentibus vel consequentibus vel utrisque ostendat quam vim habeat, quidve significet quod ignoramus, facile adjuvante memoria possimus advertere et discere. Quanquam tanta est vis consuetudinis etiam ad discendum, ut qui in Scripturis sanctis quodammodo nutriti educatique sunt, magis alias locutiones mirentur, easque minus latinas putent, quam illas quas in Scripturis didicerunt, neque in latinae
Abbreviated transcription (Latin):
tioem seruare uoluiss& ut diceret quod stultum est di sapientius
est hominum. & quod infirmum estdi fortius est hominum : Ir&
quidem iuigilantis lectoris intentio insententiae ueritatem ÷ sedi
tamen aliquis tardior aut non in telleger& : aut etiam peruersu
intellegeret: Nonenim tintum uitiosa locutio est in latina lingut
talis
erum &inam biguitatem cadit : ut quasi hominum stultum. uel
hominum infirmum sapientius uel fortius uideatur esse quam
di : quan quam & illud sapientius est hominibus Non can& ambiguo:
etiam si soloccismo caret : ut rum enim his hominibur ab eo quod est
liuic homini : an his hominibus. ab eo quod est ab hoc homine dictumsit
non apparet : nisi in luminatione sententiae: Melius itaque ita dicitur
sapientius est quam homines & fortius est quam homines:
norum duae formae sunt quantum aduerba pertin& : Namque autig¬
notum uerbum facit haenere lectorem : aut ignota locutio : quae si exalie¬

Expanded text:
tionem servare voluisset, ut diceret, Quod stultum est Dei, sapientius tionem servare voluisset, ut diceret, Quod stultum est Dei, sapientius est hominum; et quod infirmum est Dei, fortius est hominum; iret quidem vigilantis lectoris intentio in sententiae veritatem, sed tamen aliquis tardior aut non intelligeret, aut etiam perverse intelligeret. Non enim tantum vitiosa locutio est in latina lingua talis, verum et in ambiguitatem cadit; ut quasi hominum stultum vel hominum infirmum sapientius vel fortius videatur esse quam Dei. Quanquam et illud, sapientius est hominibus, non caret ambiguo, etiamsi soloecismo caret. Utrum enim his hominibus ab eo quod est, Huic homini; an his hominibus ab eo quod est, Ab hoc homine, dictum sit, non apparet nisi illuminatione sententiae. Melius itaque dicitur, Sapientius est quam homines, et fortius est quam homines. quorum duae formae sunt, quantum ad verba pertinet. Namque aut ignotum verbum facit haerere lectorem, aut ignota locutio. Quae si ex alie
Abbreviated transcription (Latin):
inflari omnino difficile est : Cum &ipsa rerum scientia saepo
ceruicem erigat : Nisi dominico reprimatur iugo. Quid enin
obest intellectori quod ita scriptum est. quae est terra ingas
isti insidunt̃ supeream sibonaͭ annequam : & quae sunt ciuita¬
ter in quibus ipsi in babitant in ipsis : quam locutionem mas
alienae linguae esse arbitror : quam sensum aliquem ali
illud etiam quod iam auferre non porsumus deore cantan¬
tium populorum super ipsum autem flori& scificatiple
Nibil profecto sententiae de trabit : auditor tamen peritior
mall& hoc corrigi: ut non flori&. sed florebit diretur : Nec a¬
quic quam impedit correctionem : Nisi consuetudo cantantium
ista ergo facile etiam contemri possunt : siquis ea cauere nol¬
erit quae sano intellectui nibil detrahunt : At uero illud: quad
ait apostolus quod stultum estdi sapientius est hominibus. &
quod infirmum est dĩ fortius hominibus : siquis ineo grecam locu¬

Expanded text:
inflari omnino difficile est, cum et ipsa rerum scientia, saepe inflari omnino difficile est, cum et ipsa rerum scientia, saepe cervicem erigat, nisi Dominico reprimatur jugo. Quid enim obest intellectori, quod ita scriptuisti insidunt super eam, si bona est an nequam; et quae sunt civitates in quibus ipsi inhabitant in ipsis ? Quam locutionem magis alienae linguae esse arbitror, quam sensum aliquem altiorem. Illud etiam quod jam auferre non possumus de ore cantantium populorum, Super ipsum autem floriet sanctificatio mea , nihil profecto sententiae detrahit: auditor tamen peritior mallet hoc corrigi, ut non floriet, sed florebit diceretur; nec quidquam impedit correctionem, nisi consuetudo cantantium. Ista ergo facile etiam contemni possunt, si quis ea cavere noluerit, quae sano intellectui nihil detrahunt. At vero illud quod ait Apostolus, Quod stultum est Dei, sapientius est hominibus; et quod infirmum est Dei, fortius est hominibus : si quis in eo graecam locu
Abbreviated transcription (Latin):
cum etiam in earum signis sua quaedam seruatur integritas :
Namsolo ecismus qui dicitr : N ihilest aliud. quam cum uerba
non ea lege coaprantur. qua coaptauerunt qui priores nobis
non sine auctoritate aliqua locuti sunt : utrum enim inter
nomines an inter hominibus dicatur : adrerum non pentin&
cognitorem: Item barbarismus quid aliud est nisi uerbum
non eis litteris uel sono enuntiatum quo abeis qui ante nos
latine locuti sunt enuntiari sol& : utrum autem ignoscere
producta ancorrepta tertia syllaba dicatur : Non multum cura
qui peccatis suis ut dr̃ ignoscat petit : quo lib& modo illud uerbum
sonare potuerit N Quid est ergo integritas locutionis Nisi alienae
consuetudinis conseruatio loqueratium uẽrum auctorirte fin¬
ta  sed tamen eo magis inde offenduntur homines. quo infiritq¬
res sunt: & cosunt in firmiores : quod octiorer uideri uoliint
Non rerum scientia qua cedificamur: sed signorum quo non

Expanded text:
cum etiam in earum signis sua quaedam servatur integritas. cum etiam in earum signis sua quaedam servatur integritas. Nam soloecismus qui dicitur, nihil aliud est quam cum verba non ea lege sibi coaptantur, qua coaptaverunt qui priores nobis non sine auctoritate aliqua locuti sunt. Utrum enim Inter homines, an, Inter hominibus dicatur, ad rerum non pertinet cognitorem. Item barbarismus quid aliud est, nisi verbum non eis litteris vel sono enuntiatum, quo ab eis qui latine ante nos locuti sunt, enuntiari solet? Utrum enim Ignoscere producta an correpta tertia syllaba dicatur, non multum curat qui peccatis suis Deum ut ignoscat petit, quolibet modo illud verbum sonare potuerit. Quid est ergo integritas locutionis, nisi alienae consuetudinis conservatio, loquentium veterum auctoritate firmatae. 20. Sed tamen eo magis inde offenduntur homines, quo infirmiores sunt; et eo sunt infirnon rerum scientia qua aedificamur, sed signorum, qua non
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc trans lationem : Ineo loco etiam cetera contexta custodiunt :
prosua quisque facultate atque iudicio conantur eloqui : non
pparet. nisi in ea lingua inspiciatur. quam interpretantur :¬
& plerumque a sensu aucto ris. deuius aberrat interpres: si
uonsit doctissimus : aut lingurum illarum ex quibus in latinam
cripiunem peruenit petenda cognitio est : aut habendae Inter¬
pre tationes eorum quise uerbis nimis obstricerunt : Non quia
ufficiunt : sed ut exeis libertas uelerror dirigatur aliorum : qui
uion magis uerba quam sententias Interpretando se qui malue¬
ftunt ÷ NamNion solum uerba singula : sed etiam locutiones sae pe
traens feruntur : quae omnino: In latinae linguaeusum siquis
onsue tudinem ueterum qui latine locuu sunt tenere uoluerit :¬
ransire non possunt : quae alquando In tellectui nihilad¬
nunit : sed offendunt tamen eos quiplus delectantur rebus

Expanded text:
Hanc translationem in eo loco etiam caetera contexta custodiunt. CHanc translationem in eo loco etiam caetera contexta custodiunt. Cpro sua quisque facultate atque judicio conantur eloqui, non apparet, nisi in ea lingua inspiciatur quam interpretantur; et plerumque a sensu auctoris devius aberrat interpres, si non sit doctissimus: aut linguarum illarum, ex quibus in latinam Scriptura pervenit, petenda cognitio est; aut habendae interpretationes eorum qui se verbis nimis obstrinxerunt; non quia sufficiunt, sed ut ex eis veritas vel error detegatur aliorum, qui non magis verba quam sententias interpretando sequi maluerunt. Nam non solum verba singula, sed etiam locutiones saepe transferuntur, quae omnino in latinae linguae usum, si quis consuetudinem veterum qui latine locuti sunt, tenere voluerit, transire non possunt. Quae aliquando intellectui nihil adimunt, sed offendunt tamen eos qui plus delectantur rebus,
Abbreviated transcription (Latin):
sicut quidam codices babent. acuti pedes eorum ad effundendũ
sanguinem: OVC̃ enim : & acutum apud grȩcos & uelocem
significat: ille ergo uidit sententiam qui transtulit uelocer
pedes eorum adeffundendum sanguinem : ille autem alius
ancipiti signo inaliam partem raptus errauit: & alia quidẽ
non obscura sed falsa sunt : quorum alia conditio est : non
enim intellegendos sed emendandor tales codicer porius
praecipiendum est : Hinc est etiam illud qñm moschos greci
uitulur dicitur: moscheumata quidam non in tellexerunt esse
plantationes : & uitulamina interpretati sunt : quierror
tam multos codices prae occupauit : ut uix inueniatur aliter
scriptum : & tamen sententia manifestissima est : qui a clarescit
consequentibus uerbis : Namque adulterinae plantationes nomn
dabunt radiceraltas conuenientius dicitur : quam uitulamina
qua ẽpedibus interram gradiuntur Non hȩrent yaedicibur

Expanded text:
sicut quidam codices habent, Acuti pedes eorum ad effundendum sicut quidam codices habent, Acuti pedes eorum ad effundendum sanguinem; ὀξὺς enim et acutum apud Graecos, et velocem significat. Ille ergo vidit sententiam, qui transtulit, Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem ; ille autem alius ancipiti signo in aliam partem raptus erravit. Et talia quidem non obscura, sed falsa sunt: quorum alia conditio est; non enim intelligendos, sed emendandos tales codices potius praecipiendum est. Hinc est etiam illud, quoniam μόσχος graece vitulas dicitur, μοσχεύματα quidam non intellexerunt esse plantationes, et vitulamina interpretati sunt: qui error tam multos codices praeoccupavit, ut vix inveniatur aliter scriptum; et tamen sententia manifestissima est, quia clarescit consequentibus verbis: namque, Adulterinae plantationes non dabunt radices altas , convenientius dicitur quam, vitulamina, quae pedibus in terra gradiuntur, et non haerent radicibus.
Abbreviated transcription (Latin):
credideritis Non permanebitis: quis horum uera secutus sit
Nisi exemplaria linguae praecedentis legantur incertumest
sed ramen exutroque : magnum aliquid insinuatur scienter
legentibus : Difficile est enim Ita diuersos a se interpretes fieri:
ut nonse aliqua uicinitate contingant. Ergo qñm intellectus
inspecie sempiterna est fides uero In rerum temporalium:
quibusdam cunabuls quasi lacte alit paruulos : Nunc autem
per fidem: ambulamus : Nonper speciem : Nisi autem perfidem
ambula uerimus ad speciem peruenire Nonpossumus : quag
nonerant sed perman& perintellectum purgatum Nobis cohȩ¬
rentibus ueritati: propterea ille ait. Nisi credidernis
Non per manebitis : Ille autem nisi credideritis non intelle¬
gitis: & ex ambituo linguae praecedentis plerumque inter¬
prest fallitur cui nonbene nota sententia est : & eam significa¬
tionem tuens fert quae a sensu scriptoris penitus aliena es

Expanded text:
credideritis, non permanebitis : quis horum verba secutus sit, credideritis, non permanebitis : quis horum verba secutus sit, nisi exemplaria linguae praecedentis legantur, incertum est. Sed tamen ex utroque magnum aliquid insinuatur scienter legentibus. Difficile est enim ita diversos a se interpretes fieri, ut non se aliqua vicinitate contingant. Ergo, quoniam intellectus in specie sempiterna est, fides vero in rerum temporalium quibusdam cunabulis quasi lacte alit parvulos; nunc autem per fidem ambulamus, non per speciem ; nisi autem per fidem ambulaverimus, ad speciem pervenire non poterimus quae non transit, sed permanet, per intellectum purgatum nobis cohaerentibus veritati: propterea ille ait, Nisi credideritis, non permanebitis; ille vero, Nisi credideritis, non intelligetis. 18. Et ex ambiguo linguae praecedentis plerumque interpres fallitur, cui non bene nota sententia est, et eam significationem transfert, quae a sensu scriptoris penitus aliena est:
Abbreviated transcription (Latin):
spectio: sicui illud esaiae prophetae unus interpres ait
& domesticos seministui nedes pexeris : alius autem ait . &car¬
em tuam Nedispexeris : uterque sibim& inuicem attestatus est:
Namque alter ex altero exponitur : quia & caro possit accipi
proorie ut corpus suum quirque nedespicen sepuraret admo¬
nium : & domestici feminis tnrns late xp̃ianipossent intellegi
xeodem uerbi semine nobis cum spiritalter Nati : Nunc autem
follato Interpretum sensũ : probabilor occurrit sententia
proprie de consanguineis non despiciendis esse praeceptum:
inm̃ domesticos semins cum ad carnem retuleris consanguinei
porissimum occurrunt: unde esse arbitror illud apostol quod
ut : si quomodo ad aemulationem adducere potuero carnem
meam ut saluos faciam aliquos exillis: idest ut aemulando eos
qui crediderant. & ipsi crederent : carnem enim suam dixit
nisi credideritis non intellegetis : Alius interpretatus est : Nisi

Expanded text:
spectio, sicut illud Isaiae prophetae unus interpres ait, spectio, sicut illud Isaiae prophetae unus interpres ait, Et domesticos seminis tui ne despexeris; alius autem ait, Et carnem tuam ne despexeris : uterque sibimet invicem attestatus est. Namque alter ex altero exponitur, quia et caro posset accipi proprie, ut corpus suum quisque ne despiceret, se putaret admonitum; et domestici seminis translate, Christiani possent intelligi, ex eodem verbi semine nobiscum spiritualiter nati: nunc autem collato interpretum sensu, probabilior occurrit sententia proprie de consanguineis non despiciendis esse praeceptum, quoniam domesticos seminis cum ad carnem retuleris, consanguinei potissimum occurrunt; unde esse arbitror illud Apostoli quod ait, Si quo modo ad aemulationem adducere potuero carnem meam, ut salvos faciam aliquos ex illis ; id est, ut aemulando eos qui crediderant, et ipsi crederent. Carnem enim suam dixit Nisi credideritis, non intelligetis; alius interpretatus est, Nisi
Abbreviated transcription (Latin):
alia duo quae posuimus : sunt enim quaedam uerba certarũ
linguarum : quae in usum alteriur linguae per interpreta¬
tionem transire non possitt: & hoc maxime interiectio¬
nibus accidit : quae uerba motum animi significant potius
quam sententiae conteptae ullam pariticulam : Nam &
haec duo : talia essen perhibenter : Dicunt enim racha
atque in terrogare facilium est : sed propter diuersi tates ut
dictum est interpr&um : illarum linguarum est cognitio
Necessaria : qui enim scripturas exhebraea Ingrecam uer¬
terunt Numeraripossunt : latini autem interpreter Nulli
modo: ut enim cuique primis fide temporibus inmanus
uenit codex grȩcus & aliquantum facultatis sibi utrius que
linguae habere uidebatur : ausus est interprerari : Iquae¬
quidem res plus ad iuuit intellegentiam quam impediuit :
si modo legentes non sint neglegenter : Nam Non nullas obscu¬
riores sententias : plurium codicum sae pemanifestauit ei¬

Expanded text:
alia duo quae posuimus. Sunt enim quaedam verba certarum alia duo quae posuimus. Sunt enim quaedam verba certarum linguarum, quae in usum alterius linguae per interpretationem transire non possint. Et hoc maxime interjectionibus accidit, quae verba motum animi significant potius, quam sententiae conceptae ullam particulam; nam et haec duo talia esse perhibentur: dicunt enim Racha atque interrogare facillimum est, sed propter diversitates, ut dictum est, interpretum, illarum linguarum est cognitio necessaria. Qui enim Scripturas ex hebraea lingua in graecam verterunt, numerari possunt; latini autem interpretes nullo modo. Ut enim cuique primis fidei temporibus in manus venit codex graecus, et aliquantulum facultatis sibi utriusque linguae habere videbatur, ausus est interpretari, CAquidem res plus adjuvit intelligentiam, quam impedivit, si modo legentes non sint negligentes. Nam nonnullas obscuriores sententias plurium codicum saepe manifestavit in
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus bouem: & perbas duas syllabas INtellegimus pecus
quod isto nomine appellari sol&s sed rursus perilludꝓecus
Intellegimus euangelistam : quem significauit scriptura
interpretante apostolo dicens: bouem triturantem non in¬
frenabis : Ccontraignota signa propria : magnum remedium¬
est linguarum cognitio: & latine quidem linguae homi¬
nes quos nunc instruendos suscepimus: duabus aliis
ad scripturarum diuinarum cognitionem opus habent :
hebraea scihc& & greca : ut ad exemplaria prcecedentia
recurratur : siquam dubitationem attulerit latinorum interpre¬
uium infinita uarietar : quam quam & hebraea uerba non ho¬
terpretata saepe inueniamus inlibris sicut amen & alleluia
& racha & osanna : & si qua sunt ala : quorum partim prop¬
ter sanctiorem auetoritatem quamuis interpretari poruis sent¬
n seruata est antiqͥtas sicut sunt amen: & alleluia : Partim uero
inaliam linguam trans ferri non potuisse dicuntur: sicut

Expanded text:
dicimus bovem, et per has duas syllabas intelligimus pocus dicimus bovem, et per has duas syllabas intelligimus pocus quod isto nomine appellari solet; sed rursus per illud pecus intelligimus evangelistam, quem significavit Scriptura, interpretante Apostolo, dicens, Bovem triturantem non infrenabis . Cest linguarum cognitio. Et latinae quidem linguae homines, quos nunc instruendos suscepimus, duabus aliis ad Scripturarum divinarum cognitionem opus habent, hebraea scilicet et graeca; ut ad exemplaria praecedentia recurratur, si quam dubitationem attulerit latinorum interpretum infinita varietas. Quanquam et hebraea verba non interpretata saepe inveniamus in libris, sicut Amen, et Alleluia, et Racha, et Hosanna, et si qua sunt alia: quorum partim propter sanctiorem auctoritatem, quamvis interpretari potuissent, servata est antiquitas, sicut est Amen, et Alleluia; partim vero in aliam linguam transferri non potuisse dicuntur, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
mores que uiuendi spem scib& atque caritatem : De quibus
libro superiore tractauimus : Tum uero facta quadam familia¬
ritate cum ipsa lingua diuinarum scripturarum In ea quae
obscura sunt a perienda & discutienda pergendum est : ut ad
obscuriores locutiones illus tracdas. demanifestioribus
sumantur exempla : & quaedam certarum sententiarum
cestimonia dubitationem incertis auferaent : Inquare : memo¬
ra ual& plurimum: quae si defuerit : Non potest his praeceptis
sunt : si aut ignotis aut ambiguis signis obteguntur: sunt autẽ
signa uel propria uel translata : propria dicuntur : Cum his
rebus significandis adhibentur propter quas sunt instituta
sicłt dicimus bouem cum intellegimus pecus: quod omnes
nobis cum lãtinae linguae homines: hoc nomine uocant :
trens lata sunt: Cum & ipsȩ res quas propriis uerbis signi¬
ficamus : ad aliquid aliud significandum u surpantur: sicut

Expanded text:
moresque vivendi, spem scilicet atque charitatem, de quibus moresque vivendi, spem scilicet atque charitatem, de quibus libro superiore tractavimus. Tum vero, facta quadam familiaritate cum ipsa lingua divinarum Scripturarum, in ea quae obscura sunt aperienda et discutienda pergendum est, ut ad obscuriores locutiones illustrandas de manifestioribus sumantur exempla, et quaedam certarum sententiarum testimonia dubitationem incertis auferant. In qua re memoria valet plurimum: quae si defuerit, non potest his praeceptis sunt, si aut ignotis, aut ambiguis signis obteguntur. Sunt autem signa vel propria, vel translata. Propria dicuntur, cum his rebus significandis adhibentur, propter quas sunt instituta; sicut dicimus bovem, cum intelligimus pecus, quod omnes nobiscum latinae linguae homines hoc nomine vocant. Translata sunt, cum et ipsae res quas propriis verbis significamus, ad aliud aliquid significandum usurpantur: sicut
Abbreviated transcription (Latin):
mattheum. secundum marcum secundum lucam secun¬
dum Iohannem : Quattuor decim epistols apostol paub¬
cid romanos cdcorinthios ducibus ad galatas cidephesos
cid philippenses. ad thersalonicenses duabus. ad colosenses
cid timotheum duabus. adtitum ad philemonem adhebrȩos
Petriduabus. tribus iohannis una iudae & una iacobr
Actibus apostolorum libro uno : &a pocalrpsis iohannis
mansueti : quaerunt uoluntatem dĩ scuius operis & laboris
prima obseruatio est ut diximus norse istos libror : & sinon¬
dum ad intellectum: Legendo tamen uel mandare memo¬
riae : uel omnino incognitor Non habere : Deinde illa quae
Iueis aperto posita sunt uel praecepta uiuendi uel regulae
credendi: sollertius dibgentius que inuertiganda sunt:
quae tanto quisque plunr inuenit : quanto est intellegen¬
tia capacior: Ix his enimiquae a pertuȩ inscripturis
posita sunt : Inueniuntur illa omnia quae continent fiden

Expanded text:
Matthaeum, secundum Marcum, secundum Lucam, secunMatthaeum, secundum Marcum, secundum Lucam, secundum Joannem; quatuordecim Epistolis Pauli apostoli, ad Romanos, ad Corinthios duabus, ad Galatas, ad Ephesios, ad Philippenses, ad Thessalonicenses duabus, ad Colossenses, ad Timotheum duabus, ad Titum, ad Philemonem, ad Hebraeos; Petri duabus; tribus Joannis; una Judae, et una Jacobi; Actibus Apostolorum libro uno, et Apocalypsi Joannis mansueti, quaerunt voluntatem Dei. Cujus operis et laboris prima observatio est, ut diximus, nosse istos libros, etsi nondum ad intellectum, legendo tamen vel mandare memoriae, vel omnino incognitos non habere. Deinde illa quae in eis aperte posita sunt, vel praecepta vivendi, vel regulae credendi, solertius diligentiusque investiganda sunt: quae tanto quisque plura invenit, quanto est intelligentiae capacior. In iis enim quae aperte in Scripturis posita sunt, inveniuntur illa omnia quae continent fidem,
Abbreviated transcription (Latin):
magis subsequi uidentur ordinatam illam historiam :¬
usque ad regnorum uel parali pomenon Terminatam :
Deinde prophetae : in quibus dauid unus liber psalmorum¬
& salomonis tres prouerbiorum. cantica canticorum
ecclesiastes : Namilli duo libri unus qui sapientia. &alius
qui ecclesiasticur inscribitur : dequadam similtudine salo¬
monis es se dicuntur: Nam iesus filius si rach eos conscripsisse
reliqui sunt eorum libri : qui proprie prophezae. appellantur :
Duodecim prophetarum libri singuli: quico nexi sibi m&
qñm Numquam seiuncti sunt : prouno habentur :
quorum prophetarum Nomina sunt haec : osee. Iohel cimos
cibdias. Ionas micheas Naum cbacũ Sophonias, Aggeus
Tacharias Malachi: Deinde quattuor prophetae sunt maio¬
rum uoluminum: Aesaias hieremias danihel hie zechihel:
his quad raginta quat tuor libris testamenti ueteris terminatur
auctoritas : Noui autem : quattuor libris euangelii: secundu

Expanded text:
magis subsequi magis subsequi usque ad Regnorum vel Paralipomenon terminatam. Deinde Prophetae, in quibus David unus liber Psalmorum; Salomonis tres, Proverbia, Cantica Canticorum, et Ecclesiastes. Nam illi duo libri unus qui Sapientia, et alius qui ecclesiasticus inscribitur, de quadam similitudine Salomonis esse dicuntur; nam Jesu filius Sirach eos conscripsisse Reliqui sunt eorum libri, qui proprie prophetae appellantur, duodecim prophetarum libri singuli, qui connexi sibimet, quoniam nunquam sejuncti sunt, pro uno habentur. Quorum Prophetarum nomina sunt haec: Osee, Joel, Amos, Abdias, Jonas, Michaeas, Nahum, Habacuc, Sophonias, Aggaeus, Zacharias, Malachias: deinde quatuor Prophetae sunt majorum voluminum, Isaias, Jeremias, Daniel, Ezechiel. His quadraginta quatuor libris Testamenti Veteris terminatur auctoritas: Novi autem, quatuor libris Evangelii, secundum
Abbreviated transcription (Latin):
non accipiunt : Ineis uero quae non accipiuntur ab omnibus:
priceponat eas. quas plures grauioresque accipiunt eis quas
pauciores minoris que aueto rr̃is ecclesiae tenent : si autẽ
alias inuenerit a pluribus alias a gra uioribus haberi : quan.¬
quam hoc inuenire non possit : Aequalis tamen autoritatis
eas habendas putoa totus autem canon scripturarum in quo
numeris. Deut eronomio: & uno libro hiesunaue : unoiudicũ
uno libello qui appellatur ruth: qui magis ad regnorum prin¬
cipium uidetur pertinere : De inde quattuor regnorum
& duobus parali pomenon : Non consequentibus. sed quasi ala¬
tere adiunctis simulque pergentibus : haec est historia quae
sibim& adnexa tempora contin& atque ordinem rerum:
sunt alae tam quam ex diuerso ordine : quae neque huic ordi¬
ni neque interse connectuntur : ficut est iob &tobias & hester
& iudith: & machabeorum libriduo. & exdrȩduo: qui

Expanded text:
non accipiunt: in eis vero quae non accipiuntur ab omnibus, non accipiunt: in eis vero quae non accipiuntur ab omnibus, praeponat eas quas plures gravioresque accipiunt, eis quas pauciores minorisque auctoritatis Ecclesiae tenent. Si autem alias invenerit a pluribus, alias a gravioribus haberi, quanquam hoc facile invenire non possit, aequalis tamen auctoritatiseas habendas puto. 13. Totus autem canon Scripturarum, in quoNumeris, Deuteronomio; et uno libro Jesu Nave, uno Judicum, uno libello qui appellatur Ruth, qui magis ad Regnorum principium videtur pertinere; deinde quatuor Regnorum, et duobus Paralipomenon, non consequentibus, sed quasi a latere adjunctis simulque pergentibus. Haec est historia, quae sibimet annexa tempora continet, atque ordinem rerum: sunt aliae tanquam ex diverso ordine, quae neque huic ordini, neque inter se connectuntur, sicut est Job, et Tobias, et Esther, et Judith, et Machabaeorum libri duo, et Esdrae duo, qui