comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eorum qui sub romulo dõs coluerunł.
& olim sunt mortui. qͦd post eorum
mortẽ romanũ tantum creuit imꝑi¬
um: cum illi apud inferos causas
suas agant. Utrum bonas an malas :
adrem presentẽ ñ ꝑtinet. Hoc
autẽ de om̃ĩb intelligendum ẽ qui
ꝑ ipsum imꝑium quamuis deceden¬
tib succedentibq mortalib in lon¬
ga spatia ꝓtendatur. paucis dieb
uite sue cursim raptimq transie¬
runt actuum suoꝵ sarcinas baui¬
lantes. Sin uͦ etiam ipsa breuissimi
temporis beneficia deor adiutorio
tribuenda sunt: ñ parum adiuti
st̾ illi gladiatores. Seruilis conditi¬
onis uincula ruperunt. fugerunt.
euaserunt: exercitũ magnum & for¬
tissimũ collegerunt. obedientes
regũ suoꝵ consiliis & iussis. multũ
romane celsitudim metuenddi: &
aliqͦt romanis imꝑatorib insuꝑabi¬
les multa cȩꝑunt: potiti sunt iucto

Expanded text:
eorum, qui sub Romulo deos coluerunt eorum, qui sub Romulo deos coluerunt et olim sunt mortui, quod post eorum mortem Romanum tantum creuit imperium, cum illi aput inferos causas suas agant? utrum bonas an malas, ad rem praesentem non pertinet. Hoc autem de omnibus intellegendum est, qui per ipsum imperium quamuis decedentibus succedentibusque mortalibus in longa spatia protendatur paucis diebus uitae suae cursim raptimque transierunt, actuum suorum sarcinas baiulantes. Sin uero etiam ipsa breuissimi temporis beneficia deorum adiutorio tribuenda sunt, non parum adiuti sunt illi gladiatores: seruilis condicionis uincla ruperunt, fugerunt, euaserunt, exercitum magnum et fortissimum collegerunt, oboedientes regum suorum consiliis et iussis multum Romanae celsitudini metuendi et aliquot Romanis imperatoribus insuperabiles multa ceperunt, potiti sunt uicto
Abbreviated transcription (Latin):
lora facinora ꝓpellebat: ut deinceps
pacatiores eẽnt reb humanis. Hoc
dico qͦd ipsum romanũ imꝑium iã
magnũ multis gentib subiugatis
cet̾isq t̾ribile acerbe sensit. grauitꝰ
timuit. ñ paruo negotio deuitande
ingentis cladis oppressit: quando
paucissimi gladiatores incampani¬
am de ludo fugientes magnũ exer¬
citũ compararunt. tres duces habu¬
erunt. italiã latissime & crudelissi¬
me uastauerunt. Dicant quis istoᷤ
ds adiuuerit: ut ex paruo & contẽp¬
tibili latrocimo ꝑuenirent ad reg¬
num tantis iã romanis uirib. arci¬
bq metuendũ. An quia ñ du fue¬
runt: ideo diumitꝰ negabuntur ad¬
iuti: Quasi uͦ ipsa cuiustibet homi¬
nis uita druturna ẽ. Isto gͦ pacto
neminem du adiuuant ad regnandũ.
qm̃ singłi quiq cito moriuntur. nec
beneficium deputandũ ẽ qͦd exiguo
tempore in unoquoq homine ac ꝑ
hoc singillatim. utiq inomĩb uice
uaporis euanescit. Quid̃ em̃ int̾ẽ

Expanded text:
iora facinora propellebat, ut deinceps iora facinora propellebat, ut deinceps pacatiores essent rebus humanis. Hoc dico, quod ipsum Romanum imperium iam magnum multis gentibus subiugatis ceterisque terribile acerbe sensit, grauiter timuit, non paruo negotio deuitandae ingentis cladis obpressit, quando paucissimi gladiatores in Campania de ludo fugientes magnum exercitum conpararunt, tres duces habuerunt, Italiam latissime et crudelissime uastauerunt. Dicant, quis istos deus adiuuerit, ut ex paruo et contemtibili latrocinio peruenirent ad regnum tantis iam Romanis uiribus arcibusque metuendum. An quia non diu fuerunt, ideo diuinitus negabuntur adiuti? Quasi uero ipsa cuiuslibet hominis uita diuturna est. Isto ergo pacto neminem di adiuuant ad regnandum, quoniam singuli quique cito moriuntur, nec beneficium deputandum est, quod exiguo tempore in unoquoque homine ac per hoc singillatim utique in omnibus uice uaporis euanescit. Quid enim interest
Abbreviated transcription (Latin):
Hemota itaq iustitia
Iquid sunt regna nͥ magna latro¬
cima: quia & latrocina quid sunt nͥ
parua regna. Manus & ipsa hominũ
ẽ: imꝑio principis regitur. pacto so¬
cietatis astringitur. placiti lege p̾da
diuiditur. Hoc malum si intantum
ꝑditorũ hominũ accessib crescit. ut
ꝙ loca teneat.. sedes constituat.
ciuitates occupet. popłos subiuget:
euidentius regni nomen assumit.
Qͦd eiiam in manifesto confert non
dempta cupiditas: s addita impuni¬
tas. Cleganter enĩ & ueraciter alex¬
andro illi magno quidam compre¬
hensus prrata respondit. Nam cum
idem rex hominem int̾rogasset qͥdei
uideretur ut mare haberet infestũ:
ille libera contumacia qͦd tͥ in quit
ut orbem t̾rarum: S quia id ego exi¬
guo nauigio facio. latro uocor quia
tu magna classe. imperator. Prom
congregauerit: qm̃ multũ eis con¬
sultũ ẽ. ut ex illa uita dato sibi consor¬
tio ciuitatis penas debitas cogitare
desisterent. quarum metꝰ eos in ma¬

Expanded text:
emota itaque iustitia quid sunt regna nisi magna latrocinia? quia et latrocinia quid sunt nisi parua regna? Manus et ipsa hominum est, imperio principis regitur, pacto societatis adstringitur, placiti lege praeda diuiditur. Hoc malum si in tantum perditorum hominum accessibus crescit, ut et loca teneat sedes constituat, ciuitates occupet populos subiuget, euidentius regni nomen adsumit, quod ei iam in manifesto confert non demta cupiditas, sed addita inpunitas. Eleganter enim et ueraciter Alexandro illi Magno quidam conprehensus pirata respondit. Nam cum idem rex hominem interrogaret, quid ei uideretur, ut mare haberet infestum, ille libera contumacia: Quod tibi, inquit, ut orbem terrarum; sed quia id ego exiguo nauigio facio, latro uocor; quia tu magna classe, imperator. CAPUTcongregauerit, quoniam multum eis consultum est, ut ex illa uita dato sibi consortio ciuitatis poenas debitas cogitare desisterent, quarum metus eos in ma
Abbreviated transcription (Latin):
maxime parti mirabilib & fallacibus
signis siue factors siue predictoꝵ dos
se ẽẽ ꝑsuaserunt: quibdam uͦ uitia
eorũ aliquanto attentius & diligen¬
tius intuentib ñ potuerunt ꝑsuadde¬
re qͦd di sint: atq inter deos & ho¬
mines inter nuntios ac beneficioꝵ
impetratores se ẽẽ finxerunt. si tamen
istum saltem honorem homines eis
deferendũ putarunt: qui illos nec
deos ẽẽ credebant quia malos uide¬
bant. deos autẽ om̃s bonos uolebant.
nec audebant tamen omuino in¬
dignos dicere honore diumo maxi¬
me ne offenderent popłos. a quibe
eis cernebant inueterata suꝑstitio¬
ne ꝑ tot sacra & templa seruiri.

Expanded text:
maximae parti mirabilibus et fallacibus maximae parti mirabilibus et fallacibus signis sive factorum, sive praedictorum, deos se esse persuaserunt. Quibusdam vero vitia eorum aliquanto attentius et diligentius intuentibus non potuerunt persuadere quod di sint, adque inter deos et homines internuntios ac beneficiorum inpetratores se esse finxerunt; si tamen non istum saltem honorem homines eis deferendum putarunt, qui illos nec deos esse credebant, quia malos uidebant, deos autem omnes bonos uolebant, nec audebant tamen omnino indignos dicere honore diuino, maxime ne offenderent populos, a quibus eis cernebant inueterata superstitione per tot sacra et templa seruiri.
Abbreviated transcription (Latin):
uia gͦ nichil istorum quatuor
eligendum ẽ. ne in quolibet e¬
orum de diis tam male sentiatur :
restat ut nullomodo credendũ sit
qͦd apuleuis ꝑsuadere nititur &. qͥ¬
cumq alii sunt eiusdem sententie
phy losophiata ẽẽ medios demones
inter deos ꝙ homines tamqͣm inter¬
nuntios & interpretes. qui hinc fe¬
rant petitiones nr̃as. inde referant
deoꝵ suppetias: s ẽe sp̃s nocendi cu¬
pidissimos. a iusticia penitus alienoᷤ.
suꝑbia tumidos. inindentia liuidõ.
fallacia callidos. qui in hoc qͥdem
aere habitant. quia de celi suꝑio¬
re sublimitate deiecti merito irre¬
gressibilis transgressionis in hoc si¬
bi congruo uelut carceresdamnati
sunt: nec tamen quia supra t̾ram
& a quas aeri locus est. ideo ipsi ftͥ
meritis suꝑiores hominib: qui eos
ñ terreno corpore. s inuocato in auxi¬
lium d̃o uero piamente facillime
suꝑant. S multis plane participa¬
tione uere religionis indignis taqm
captis subditisq dominantur: quogo

Expanded text:
ur nihil istorum quattuor eligendum est, ne in quolibet eorum de dis tam male sentiatur, restat, ut nullo modo credendum sit, quod Apuleius persuadere nititur et quicumque alii sunt eiusdem sententiae philosophi, ita esse medios daemones inter deos et homines tamquam internuntios et interpretes, qui hinc ferant petitiones nostras, inde referant deorum subpetias; sed esse spiritus nocendi cupidissimos, a iustitia penitus alienos, superbia tumidos, inuidentia liuidos, fallacia callidos, qui in hoc quidem aere habitant, quia de caeli superioris sublimitate deiecti merito inregressibilis transgressionis in hoc sibi congruo uelut carcere praedamnati sunt; nec tamen, quia supra terras et aquas aeri locus est, ideo et ipsi sunt meritis superiores hominibus, qui eos non terreno corpore, sed electo in auxiliusuperant. Sed multis plane participatione verae religionis indignis, tanquam captis subditisque dominantur: quorum
Abbreviated transcription (Latin):
uocabulis qui dii nonsunt. tales
tamen ddescribuntur de mones qul¬
les sunt. Deniq hinc eẽ dicit ho¬
iericã illam mineruã. que deis¬
duis cetib grarum cohibendo achi¬
li interuenit. Quod gͦ minetus
illa fuerit. poeticum uult ẽẽ figm̃¬
tum: eoqͦd mineruam deam putat.
eamq inter deos quosom̃s bonos be¬
atosq credit. inalta etherea sede col¬
locat procul a conuersatione morta¬
lium. Qͦđ autẽ aliquis demon fue¬
rit grecis fauens troianisq contra

Expanded text:
uocabulis, qui di non sunt, tales uocabulis, qui di non sunt, tales tamen describuntur daemones, quales sunt. Denique hinc esse dicit Homericam illam Mineruam, quae mediis coetibus Graium cohibendo Achilli interuenit.\' Quod ergo Minerua illa fuerit, poeticum uult esse figmentum. eo quod Mineruam deam putat eamque inter deos, quos omnes bonos beatosque credit, in alta aetheria sede conlocat, procul a conuersatione mortalium; quod autem aliquis daemon fuerit Graecis fauens Troianisque contra
Abbreviated transcription (Latin):
uod si quisqͣm dicit ñ ex omĩum
s ex malors demonũ numero ẽe
quos poete quoꝵdam hominũ osores
&: amatores deos ñ procul aueritate
confingunt. hos enim dixit apule¬
ius salo mentis ꝑ om̃s cogitationũ
estus fluctuare: quomodo illud in¬
telligere poterimus quando cumboc
diceret. ñ quoꝵdam idest maloꝵ.
s omĩum demonũ medietatẽ ꝓꝓter
aeria corpora inter deos & homines
describebat. Hoc enim ait fingere
poetas qͦd ex istorum demonum nu¬
mero deos faciunt. & eisdeoꝵs nomi¬
na imponunt. & quib uoluerint
hominib ex his amicos inimicosq
distribuunt. ficti carminis impumi¬
ta licentia: cũ deos abhis demonum
morib & celesti loco os beatitudims
opulentia remotos ẽẽ ꝑhibeant. hec
ẽ gͦ fictio poetarũ deos dicere qui di
non sunt: eosq sub deoꝵ nominib
inter se decertare ꝓpter homines qͥͤ
ꝓstudio partium diligunt uł odett.
Non procul aut̾e aueritate dicit
hanc ẽẽ fictionẽ: qm̃ deorũ appellat

Expanded text:
si quisquam dicit, non ex omnium, sed ex malorum daemonum numero esse, quos poetae quorumdam hominum osores et amatores deos non procul a veritate confingunt: hos enim dixit Apuleius, salo mentis per omnes cogitationum aestus fluctuare: quomodo istud intelligere poterimus, quando, cum hoc diceret, non quorumdam, id est malorum, sed omnium daemonum medietatem propter aeria corpora inter deos et homines describebat? Hoc enim ait fingere poetas, quod ex istorum daemonum numero deos faciunt et eis deorum nomina inponunt et quibus uoluerint hominibus ex his amicos inimicosque distribuunt ficti carminis inpunita licentia, cum deos ab his daemonum moribus et caelesti loco et beatitudinis opulentia remotos esse perhibeat. Haec est ergo fictio poetarum deos dicere, qui di non sunt, eosque sub deorum nominibus inter se decertare propter homines, quos pro studio partium diligunt uel oderunt. Non procul autem a ueritate dicit hanc esse fictionem, quoniam deorum appellati
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa uero miscdĩe ñ ob aliud̃ fiant
nisi ut amiseria liberemur. ac ꝑhoc
ut beati simus qͦd non fit nisi bono
illo de quo dictum ẽ. michi autem
ad herere do bonum ẽ. profecto effi¬
citur. ut tota ipsa redempta ciuitas
umuersale sacrificium offeratur dõ
ꝑ sacerdotem magnũ. qui etiam se
ipsum obtulit inpassione pro nobs.
ut tanti capitis corpus ẽemus scd̃m
formam serui. Hanc enĩ obtulit. in
hac oblatus ẽ. quia scdm hanc medi¬
stiam uiuam. sc̃am. do placentẽ ratio¬
nabile obsequiũ nr̃m. & non confe¬
memur huic scło. s reformemur il
nouitate mentis nr̃e ad probandũ
que sit uoluntas dĩ. qͦd bonũ & ben
placitum & ꝑfectum. qͦd cotum si

Expanded text:
opera uero misericordiae non ob aliud fiant, opera uero misericordiae non ob aliud fiant, nisi ut a miseria liberemur ac per hoc ut beati simus quod non fit nisi bono illo, de quo dictum est: Mihi autem adhaerere Deo bonum est: profecto efficitur, ut tota ipsa redemta ciuitas,orum, uniuersale sacrificium offeratur Deo per sacerdotem magnum, qui etiam se ipsum obtulit in passione pro nobis, ut tanti capitis corpus essemus, secundum formam serui. Hanc enim obtulit, in hac oblatus est, quia secundum hanc medistiam uiuam, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium nostrum, et non conformemur huic saeculo, sed reformemur in nouitate mentis nostrae: ad probandum quae sit uoluntas Dei, quod bonum et bene plac
Abbreviated transcription (Latin):
ma miquitatis peccato s arma iusti¬
tiȩ deo: sacrificium ẽ. Ad qͦd exhortanᷤ
am dĩ. ut exhibeatis corpora ur̃a. ho¬
stiam uiuã. sc̃am. deo paacentẽ: ra¬
tionabile obsequiũ ur̃m. Sigͦ corpꝰ
quo inferiore tamqmͣ famulo uł
tamqͣm istrumento utit᷑ anima¬
ipsa cũ eius bonus & rectus ususu
sus ad dm̃ refertur. sacrificiũ ẽ qͣn¬
tomagis anima ipsa cum se refert
add̾m. ut igne amoris eius accen¬
sa formã concupiscentiȩ secularis
amittat. & ei tamqͣm incõmutabili
formȩ subdita reformetur hinc ei
placens qͦd ex eius pulchritudine ac¬
ceꝑit. fit sacrificium. c Quod idem
apłs consequenter adiungens. ꝙ
nolite inquit conformari huic scłõ.
s reformamini innouitate mentis
ur̃e. ad ꝓbandũ uos q̃ sit uolunta ddi
qͦd bonum & beneplacitũ & ꝑfectũ.
Cum igit᷑ uera sacrificia oꝑa
sint miscdie siue innos ipsos. siue
inproximos quȩ referunt᷑ ad dñ.

Expanded text:
ma iniquitatis peccato, sed arma iustima iniquitatis peccato, sed arma iustitiae Deo, sacrificium est. Ad quod exhortans s corpora uestra hostiam uiuam, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium uestrum. Si ergo corpus, quo inferiore tamquam famulo uel tamquam instrumento utitur anima, cum eius bonus et rectus usus ad Deum refertur, sacrificium est: quanto magis anima ipsa cum se refert ad Deum. ut igne amoris eius accensa formam concupiscentiae saecularis amittat eique tamquam incommutabili formae subdita reformetur, hinc ei placens, quod ex eius pulchritudine acceperit, fit sacrificium! Quod idem apostolus consequenter adiungens: Et nolite, inquit, conformari huic saeculo; sed reformamini in nouitate mentis uestrae ad probandum uos quae sit uoluntas Dei, quod bonum et bene placitum et perfectum. Cum igitur uera sacrificia opera sint misericordiae siue in nos ipsos siue in proximos, quae referuntur ad Deum,
Abbreviated transcription (Latin):
uscumq igitur inministerio¬
tabernaculi siue templi mul¬
tis modis de sacrificuis leguntur
diuinitus ẽẽ p̃cepta: addilectionem
dĩ ꝙ ꝓrimi significando referuntur.
Inhis enuim duob preceptis ut scrip
inde uerũ sacrificium ẽ ome opus qͦd
agitur. ut in sc̃a societate in hereamꝰ
deo: relatum scilicet ad illum finem
bom quo ueraciter beati ẽẽ possimus.
Unde & ipsa miscdia qua homini
subuenitur. si non ꝓpter dm̃ fit. non
est sacrificium. Et si enim ab homi¬
ne fit uel offertur: tamen sacrificiũ
res diuma est. ita ut hoc quoq uo¬
cabulo id latim ueteres appellaueruł.
Unde ipse homo dĩ nomine conse¬
cratus & deo uotus. inquantũ mun¬
do moritur ut deo uiuat: sacrificiũ
ẽ. Nlam & hoc ad misd̾iam ꝑtinet.
qmͣ quisq inse ipsum facit. Propte¬
rea scriptum ẽ. Miserere ammȩ tuȩ
placens deo. Corpus etiam nr̃m cũ
temꝑantia castigamus. si hoc quem
admodũ debemus ꝓpter dm̃ facimꝰ.
ut non exhibeamus menbra nr̃a ar¬

Expanded text:
cumque igitur in ministeriotabernaculi siue templi multis modis de sacrificiis leguntur diuinitus esse praecepta, ad dilectionem Dei et proximi significando referuntur. In his enim duobus praeceptis, ut scripinde uerum sacrificium est omne opus, quod agitur ut sancta societate inhaereamus Deo, relatum scilicet ad illum finem boni, quo ueraciter beati esse possimus. Unde et ipsa misericordia, qua homini subuenitur, si non propter Deum fit, non est sacrificium. Etsi enim ab homine fit uel offertur, tamen sacrificium res diuina est, ita ut hoc quoque uocabulo id Latini ueteres appellauerint. Unde ipse homo Dei nomine consecratus et Deo deuotus, in quantum mundo moritur ut Deo uiuat, sacrificium est. Nam et hoc ad misericordiam pertinet, quam quisque in se ipsum facit. Propterea scriptum est: Miserere animae tuae placens Deo. Corpus etiam nostrum cum temperantia castigamus, si hoc, quem ad modum debemus, propter Deum facimus, ut non exhibeamus membra nostra ar
Abbreviated transcription (Latin):
corpore multa membra habennus.
omĩa autem membra ñ eosdem ac¬
tus habent: ita multi unum corpus
sumus in xp̃o. singuli autẽ alter al¬
cerius membra. habentes dona di¬
uersa scdm̃ gr̃am que data ẽ nobis.
Hoc ẽ sacrificium xp̃ianoꝵ multi
unũ corpus in xp̃o: qͦd etiam sacra¬
mento altaris fidelib noto frequen¬
tat eccła: uͥ eidẽ demonstratur qͦd
in ea oblatione qͣm offert. ipsa of¬
feratur.

Expanded text:
corpore multa membra habemus, omnia autem membra non eosdem actus habent, ita multi unum corpus sumus in Christo. singuli autem alter alterius membra, habentes dona diuersa secundum gratiam quae data est nobis.Hoc est sacrificium Christianorum: multi unum corpus in Christo. Quod etiam sacramento altaris fidelibus noto frequentat ecclesia, ubi ei demonstratur, quod in ea re, quam offert, ipsa offeratur.
Abbreviated transcription (Latin):
ue autẽ illic eligendors deorum
etiã ipsorũ falsoꝵ ratio. ac non
potius adulatio ẽ quando istum pla¬
tonem quẽ semideu̾ uolunt tantis
disputationib laborantẽ ne ammi
malis que p̃cipue cauenda sunt
mores corrumꝑent᷑ humani. nulla
sacra edicula dignu̾ putart̃. & romu¬
lũ suum dus multis p̾tulerunt.
qmͣuis & ipsũ semideũ potiꝰ quam
am̃. uelut secretior eors doctrina
commendet. Ham etiã flaminem
illi instituerunt: qͦd sacerdotu genus
adeo inromanis sacriᷤᷤ destante apice ex¬
celluit. ut tres solos flamines habe¬
rent trib numinib institutos: dialẽ
ioui. martialem marti. quirmnalem ro¬
mulo. Nam bemuolentia ciuium ue¬
lut receptus incelum quirinꝰ ẽ postea
nominatꝰ: ac ꝑ hoc & neptuno & plu¬
tomi fr̾ib iouis. & ipsi saturno patri
eorũ isto romulus honore p̾latus est:
ut ꝓ magno sacerdotiũ qͦd ioui tribu¬
erunt. hoc etiam huic tribuerent:¬
& marti tamqͣm patri eius forsitan
ꝓpter ipsum.

Expanded text:
ae autem illic eligendorum deorum etiam ipsorum falsorum ratio ac non potius adulatio est? quando istum Platonem, quem semideum uolunt, tantis disputationibus laborantem, ne animi malis, quae praecipue cauenda sunt, mores corrumperentur humani, nulla sacra aedicula dignum putarunt, et Romulum suum dis multis praetulerunt, quamuis et ipsum semideum potius quam deum uelut secretior eorum doctrina commendet. Nam etiam flaminem illi instituerunt, quod sacerdotii genus adeo - in Romanis sacris testante apice excelluit, ut tres solos flamines haberent tribus numinibus institutos, Dialem Ioui, Martialem Marti, Quirinalem Romulo. Nam beneuolentia ciuium uelut receptus in caelum Quirinus est postea nominatus. Ac per hoc et Neptuno et Plutoni, fratribus Iouis, et ipsi Saturno, patri eorum, isto Romulus honore praelatus est, ut pro magno sacerdotium, quod Ioui tribuerant, hoc etiam huic tribuerent, et Marti tamquam patri eius forsitan propter ipsum.
Abbreviated transcription (Latin):
subsistens. ex inferiore decurrens.
& ipsi & popło siccum prebuit tran¬
seundi locum. Deinde ciuitatis quȩ
prima hostilis occurrit more gen¬
tium deos plurimos colens. septi¬
es eãdem arcã circumacta muri re¬
pente ceciderunt. nulla manu op¬
pugnati. nullo ariete ꝑcussi. Post
hec etiam cum iam interra promis¬
sionis eẽnt. & eadem arca propter
eorum peccata fusset abhostib cap¬
ta: hi quiceꝑant. intemplo eam
d̃i sui quem p̃ cȩceris colebant. ho¬
norifice collocarunt ab euntesq
clauserunt: aꝑtoq post tridie. sy¬
mulachrum cui supplicabant in¬
uenerunt deiectum. deformiterq con

Expanded text:
subsistens et ex inferiore decurrens subsistens et ex inferiore decurrens et ipsi et populo siccum praebuit transeundi locum. Deinde ciuitatis, quae prima hostilis occurrit more gentium deos plurimos colens, septiens eadem arca circumacta muri repente ceciderunt, nulla manu oppugnati, nullo ariete percussi. Post haec etiam cum iam in terra promissionis essent et eadem arca propter eorum peccata fuisset ab hostibus capta. hi, qui ceperant, in templo eam dei sui, quem prae ceteris colebant, honorifice conlocarunt abeuntesque clauserunt, apertoque postridie simulacrum, cui supplicabant, inuenerunt conlapsum deformiterque con
Abbreviated transcription (Latin):
est coli. alii uero quilibet prohi¬
biti. in arca erat posita. que arca te¬
stimonii nuncupata ẽ. Quo nomi¬
ne satis significatur ñ dm̃ qui ꝑ il¬
la om̃a colebatur. eieumcludi so¬
lere uł contineri loco. cum responsa
eius & quȩdam humanis sensib da¬
rentur signa exillius arcͥe loco.: s uo¬
luntatis eius hinc testimonia ꝑhiberi.
Quod etiam ipsa lex erat in tabulis
conscripta lapideis. & in arca ut dixi
posita: qm tempore peregrinationis
in heremo cum tabernaculo quod si
naculum. cum debita sacerdotes uene¬
ratione portabant: signumq erat qͦd
ꝑ diem nubes apparebat. que sicut
ignis nocte fulgebat. Que mibes
cum moueretur. castra mouebant᷑.¬
& ubi staret. castra ponebantur. Red¬
dita sunt autem illi legi magni mi¬
raculi testimonia preter illa que
dixi: & preter uoces que ex illus ar¬
ce loco edebantur. Nam cum t̾ram
promissionis intrantib eadẽ arcͥa
transiret. iordanis fluuiꝰ ex parte suꝑiore

Expanded text:
est coli, alii uero quilibet prohiest coli, alii uero quilibet prohibiti, in arca erat posita, quae arca testimonii nuncupata est. Quo nomine satis significatur non Deum, qui per illa omnia colebatur, circumcludi solere uel contineri loco, cum responsa eius et quaedam humanis sensibus darentur signa ex illius arcae loco, sed uoluntatis eius hinc testimonia perhiberi; quod etiam ipsa lex erat in tabulis conscripta lapideis et in arca, ut dixi, posita, quam tempore peregrinationis in eremo cum tabernaculo, quod sistimonii, cum debita sacerdotes ueneratione portabant; signumque erat, quod per diem nubes apparebat, quae sicut ignis nocte fulgebat; quae nubes cum moueretur, castra mouebantur, et ubi staret, castra ponebantur. Reddita sunt autem illi legi magni miraculi testimonia praeter ista, quae dixi, et praeter uoces, quae ex illius arcae loco edebantur. Nam cum terram promissionis intrantibus eadem arca transiret. Iordanes fluuius ex parte superiore
Abbreviated transcription (Latin):
quã sincero amore nos diligant:
quando ꝑ sacrificium non sibi s ei
nos subdere uolunt. cunus & ipsi
contemplatione beati sunt & ad
eum nos ꝑuenire. a quo ipsi ñ reces¬
serunt. Si autẽ angłi qui ñ unis
plurimis sacrificia fieri uolunt. ñ
sibi s eis dus uolunt quorum deoꝵ
angłi sunt: etiam sic eis p̃ponendi
sunt illi qui unuis di deoꝵ angłi
sunt. citi sacrificari sic iubent. ut
alicui alteri uetent: cum eorũ nul¬
lus huic uetet.cuium isti sacri¬
ficari iubent. Porro si quod magis
indicat eoꝵs suꝑba fallacia. nec bo
ii nec bonorum deors angłi sunt.
s demones mali. qui non unum
solum ac summũ dm̃. s se ipsos sa¬
crificiis coli uolunt: qđ magis quam
umus d̃i contra eos eligendum ẽ
qui non sibi s illiuibent ut sacri¬
ficio seruiamus. cuius nos ipsi sa¬
crificium ẽe debemus. xuii.
roinde lex dĩ que medictis
data ẽ angłorum. in qua unꝰ
łs deorum religione sacras uissus

Expanded text:
quam sincero amore nos diligunt, quam sincero amore nos diligunt, quando per sacrificium non sibi, nos subdere uolunt, cuius et ipsi contemplatione beati sunt, et ad eum nos peruenire, a quo ipsi non recesserunt. Si autem angeli, qui non uni sed plurimis sacrificia fieri uolunt, non sibi, sed eis dis uolunt, quorum deorum angeli sunt: etiam sic eis praeponendi sunt illi, qui unius Dei deorum angeli sunt, cui sacrificari sic iubent, ut alicui alteri uetent, cum eorum nullus huic uetet, cui uni isti sacrificari iubent. Porro si, quod magis indicat eorum superba fallacia, nec boni, nec bonorum deorum angeli sunt, sed daemones mali, qui non unum solum ac summum Deum, sed se ipsos sacrificiis coli volunt; quod majus quam unius Dei contra eos eligendum est qui non sibi, sed illi jubent ut sacrificio serviamus, cujus nos ipsi sacrificium esse debemus? CAPUT roinde lex Dei, quae in edictis data est angelorum, in qua unus Deus deorum religione sacrorum iussus
Abbreviated transcription (Latin):
in popło di facta legimus uirtute ac
magnitudine conferenda sunt. Qua¬
tominus ea quȩ illoꝵ quoq popło¬
rum qui tales deos coluerunt. legib
iudicata sunt prohibenda atq ple¬
ctenda magica scilicet uel theurgi¬
ca. quorum pleraq speciẽtenus mor¬
talium sensus imaginaria ludifica
tione decipiunt. quale ẽ lunam de¬
ponere donec suppositas. ut ait luca¬
nus. propior despumet inherbas:
quedam uͦ & si non nullis pioꝵs factis
uideantur opere coequari. finis ipse
quo discernntur. in comparabili¬
ter hec nr̃a ostendit excellere: li
enin multi cantominus sacrificiis
lendi st̃ quantomagis hȩc expetuis.
his uͦ unus commendatur ds̃. qͥse
nullis talib indigere. & scriptura¬
rum suarũ testificatione. & eoyđe
postea sacrificiorũ remotione de mon¬
strat. Si gͦ angłi sibi expetunt sacri¬
ficium: p̃ponendi eis sunt illiqui
non sibi s deo creatori omĩum cui
seruiunt. Huic enim ostendunt

Expanded text:
in populo Dei facta legimus, uirtute ac in populo Dei facta legimus, uirtute ac magnitudine conferenda sunt; quanto minus ea, quae illorum quoque populorum, qui tales deos coluerunt, legibus iudicata sunt prohibenda adque plectenda, magica scilicet uel theurgica! quorum pleraque specie tenus mortaltione decipiunt, quale est lunam deponere, donec suppositas, ut ait Lucanus, propior despumet in herbas quaedam vero etsi nonnullis piorum factis videantur opere coaequari, finis ipse quo discernuntur, incomparabiliter haec nostra ostendit excellere. Illis enim multi tanto minus sacrificiis colendi sunt, quanto magis haec expetunt: his vero unus commendatur Deus, qui se nullis talibus indigere, et Scripturarum suarum testificatione, et eorumdem postea sacrificiorum remotione demonstrat. Si ergo angeli sibi expetunt sacrificium, praeponendi eis sunt illi qui non sibi, sed Deo creatori omnium, cui serviunt. Hinc enim ostendunt
Abbreviated transcription (Latin):
dentia constitutis & ordinatis mon¬
strosa contingunt. quales sunt in¬
usitati partus animaliũ & celo tet¬
req retum insolita facies. siue tan¬
tum t̾rens. siue etiam nocens. que
ꝓcurari atq mitigari demonicis
ritib fallacissima eoꝵ astutia per¬
hibentur. s ea dico que ui & pote¬
state eorum fieri satis euidenter appa¬
ret. ut est qͦd esfigies deoꝵ penatum
quas de troia fugiens eneas aduexit.
de loco in locum migrasse referuntur:
Quod cõtem tarquinius nouacula
secuit. qͦd epidaurius serpens escu¬
lapio nauiganti romam comes ad̃¬
hesit. quod nauem qua sy mulachtũ
matris phrigie uehebatur. tantis ho¬
minũ boumq conatib immobilem
redditã una muliercula ⁊ona alligata
ad sue pudicitie testimonũ mouit¬
& traxit: quod uirgo uestalis de cuiꝰ
corruptione questio mouebat᷑. aqua
impleto cribro de tyberi. neq ꝑflu¬
ente. abstulit controuersiam. Hec gͦ¬
& alia huiusmodi nequaqͣm illis que

Expanded text:
dentia constitutis et ordinatis mondentia constitutis et ordinatis monstrosa contingunt; quales sunt inusitati partus animalium et caelo terraque rerum insolita facies, siue tantum terrens siue etiam nocens, quae procurari adque mitigari daemonicis ritibus fallacissima eohibentur: sed ea dico, quae vi ac potestate eorum fieri satis evidenter apparet, ut est quod effigies deorum Penatium quas de Troja Aeneas fugiens advexit, de loco in locum migrasse referuntur; quod cotem Tarquinius novacula secuit; qlapio nauiganti Romam comes adhaesit; quod nauem, qua simulacrum matris Phrygiae uehebatur, tantis hominum boumque conatibus inmobilem redditam una muliercula zona adligatam ad suae pudicitiae testimonium mouit et traxit; quod uirgo Vestalis, de cuius corruptione quaestio uertebatur, aqua inpleto cribro de Tiberi neque perfluente abstulit controuersiam — haec ergo adque huius modi nequaquam illis, quae
Abbreviated transcription (Latin):
quid de uera religione descenderet.
Plus etiam dicam. si tm̃ hi mirabili¬
b factis humanas mentes ꝑmoue¬
rent qui sacrificia sibi expetunt. il¬
li autem qui hoc ꝓhibent. & uni tan¬
tum dõ sacrificari iubent. nequaqͣm
ista uisibilia miracula facere digna¬
rentur. profecto non sensu carnis
s ratione mentis p̃ponenda eorum
ẽẽt auctoritas. Cum uͦ d̾s id̃ egerit
ad commendanda eloquia ueritatĩ
sue ut ꝑ istos immortales nuntios
ñ sui fastum. s maiestatẽ illius pre¬
dicantes. faceret maiora. certiora.
clariora miracula. ne infirmis piis
illi qui sacrificia sibi expetunt fal¬
sam religionẽ facilius ꝑsuaderent
eo qͦd sensib eoꝵ quedam stupenda
monstrarent: quẽ tandem ita desi¬
pere libeat ut nonuera eligat que
sectetur. ubi & ampliora inuenit
quȩ miretur.. Illa quippe miracula
deoꝵ gentiliũ quȩ commendat hỹ¬
storia. non ea dico quȩ inderuallis
tempoꝵ occultis ipsus mundi cau¬
sis. uerumtam̾ sub diuina proui¬

Expanded text:
quid de uera religione descenderet. Plus etiam dicam: si tantum hi mirabilibus factis humanas animas permouerent, qui sacrificia sibi expetunt, illi autem, qui hoc prohibent et uni tantum Deo sacrificari iubent, nequaquam ista uisibilia miracula facere dignarentur: profecto non sensu corporis, sed ratione mentis praeponenda eorum esset auctoritas. Cum uero Deus id egerit ad commendanda eloquia ueritatis suae, ut per istos inmortales nuntios non sui fastum, sed maiestatem illius praedicantes faceret maiora, certiora, clariora miracula, ne infirmis piis illi, qui sacrificia sibi expetunt, falsam religionem facilius persuaderent, eo quod sensibus eorum quaedam stupenda monstrarent: quem tandem ita desipere libeat, ut non uera eligat quae sectetur, ubi et ampliora inuenit quae miretur? Illa quippe miracula deorum gentilium, quae commendat historia non ea dico, quae interuallis temporum occultis ipsius mundi causis, uerum tamen sub diuina proui
Abbreviated transcription (Latin):
sum. postea ꝑ apłos quantum
satis ẽẽ iudicauit locutus. etiam scͥp¬
turam condidit quȩ canonica no¬
minatur. eminentissime auctori¬
tatis: cui fidem habemus de his re¬
b quas ignorare ñ expedit. nec
ꝑ nos ipsos nosse idonei sumus. Nã
si ea sciti possunt testib nob:s que
remota non sunt a sensib ñis siue
tiam. unde & presentia nuncupan¬
tur qͦd ita ea dicimus ẽẽ p̃sensibus
sicut p̃ ocłis que presto sunt ocłis:
ꝓfecto ea que remota sunt a sensib
possumus. de his alios testes requi¬
timus. eisq credimus. a quoꝵ sen-¬
sib remota eẽ uł fuisse ñ credimꝰ.
Sicut gͦ de uisibilib que noncdunt¬
udimus. eis credimus qui uiderunt.
atq ita de cęt̾is que ad suum quemq
sensum corporis ꝑtinent. ita dehis q̃
animo ac mente sentiuntur. quiac
ipse rectissime dicitur sensus. unde
& sententia uocabulum accepie. hoc
est de inuisibilib quȩ anr̃o sensu i

Expanded text:
sum, postea per apostolos, quantum satis esse iudicauit, locutus etiam scripturam condidit, quae canonica nominatur, eminentissimae auctoritatis, cui fidem habemus de his rebus, quas ignorare non expedit nec per nos ipsos nosse idonei sumus. Nam si ea sciri possunt testibus nobis, quae remota non sunt a sensibus nostris siue ribus unde et praesentia nuncupantur, quod ita ea dicimus esse prae sensibus, sicut prae oculis quae praesto sunt oculis: profecto ea, quae remota sunt a sensibuspossumus, de his alios testes requirimus eisque credimus, a quorum sensibus remota esse uel fuisse non credimus. Sicut ergo de uisibilibus, quae non uidimus, eis credimus, qui uiderunt, adque ita de ceteris, quae ad suum quemque sensum corporis pertinent: ita de his, quae animo ac mente sentiuntur quia et ipse rectissime dicitur sensus, unde et sententia uocabulum accepit, hoc est de inuisibilibus quae a nostro sensu i
Abbreviated transcription (Latin):
as quib mundi huius uisibilis stru¬
ctura formosa ẽ. sentiendas sensib
prebent: ut ꝓ eo qͦd nosse ñ possinł
quasi innotescere uelle uideantur.
s nos ea sensu corporis ita capimus.
ut de his ñ sensu corporis iudicemꝰ.
Habemus enim aliũ intioris homi¬
nis sensum isto longe p̾stantiorem:
quo iusta & ñ iusta sentimus.
Iusta ꝑ intelligibilẽ speciem.
iniusta ꝑ eius priuationẽ. Ad
hui sensus officiũ ñ acies pupil¬
le. ñ foramen auriculȩ. ñ spiramenta
narium. ñ gustus fauciũ. non ullus
corporeus tactus accedit. Ibi me ꝙ
ẽẽ & hoc nosse certus sum. Et hec
amo: atq amare me similiter certꝰ

Expanded text:
as, quibus mundi huius uisibilis struas, quibus mundi huius uisibilis structura formosa est, sentiendas sensibus praebent, ut pro eo, quod nosse non possunt, quasi innotescere uelle uideantur. Sed nos ea sensu cout de his non sensu corporis judicemus. Habemus enim alium interioris hominis sensum isto longe praestantiorem, quo justa et injusta sentimus: justa, per intelligibilem speciem; injusta, per ejus privationem. Ad hujus sensus officium non acies pupillae, non foramen auriculae, non spiramenta narium, non gustus faucium, non ullus corporeus tactus accedit. Ibi me et esse et hoc nosse certus sum, et haec amo atque amare me similiter cert
Abbreviated transcription (Latin):
naturam possunt ẽẽ custodiant.
Iam uͦ nosse quantum ametur. qͣmq
falli nolit humana natura. uł hinc
intelligi potest: qͦd lamentari ꝑo¬
test quisq sana mente mauult. qͣm
letari inamentia. Que uis magna
atq mirabilis mortalib preter ho¬
mini animantib nulla est. licet
eorũ quibdam adistã lucem contu¬
endam multo quã nobis sit acrior
sensus ocłorum: s lucẽ illam incor¬
poream contingere nequeunt. qua
mens nr̃a quodammodo radiatur.
ut de his om̃ib recte iudicare pos¬
simus: nam inquantũ ea capimus.
in tantum id possumus. Ueruita¬
men in est sensib irrationaliũ ani¬
mantium & si scientia nullomͦ: at
certe quȩdam scientie similitudo.
Cetera autẽ rerum corporaliũ non
quia sentiunt. s quia sentiuntur.
sensibilia nuncupata sunt. Quors
in arbustis hoc simile ẽ sensib. qͦd
aluntur & gignunt. Ueruitamen
& hec & omĩa corporalia latentes in
natura causas habent. s formas su¬

Expanded text:
naturam possunt esse, custodiant. 2. naturam possunt esse, custodiant. 2. Jam vero nosse quantum ametur, quamque falli nolit humana natura, vel hinc intelligi potest, quod lamentari quisque sana mente mavult, quam laetari in amentia. Quae vis magna atque mirabilis mortalibus, praeter homini, animantibus nulla est; licet eorum quibusdam ad istam lucem contuendam multo quam nsensus oculorum; sed lucem illam incorpoream contingere nequeunt, qua mens nostra quodam modo radiatur, ut de his omnibus recte iudicare possimus. Nam in quantum eam capimus, in tantum id possumus. Verum tamen inest in sensibus inrationalium animantium, etsi scientia nullo modo, at certe quaedam scientiae similitudo; cetera autem rerum corporalium, non quia sentiunt, sed quia sentiuntur, sensibilia nuncupata sunt. Quorum in arbustis hoc simile est sensibus, quod aluntur et gignunt. Verum tamen et haec et omnia corporalia latentes in natura causas habent; sed formas su
Abbreviated transcription (Latin):
neficio sibi hanc impendi miscdliani
desiderant. ut aliquanto proddueti
meadem miseria uiuant. tarduisꝙ
moriantur. Proculdubio gͦ indicat
immortalitatẽ saltem talem que n
habeat finem mendicitatis. quanta
gratulatione susciꝑent. Quidd ani¬
malia omĩa etiam irrationabilia.
quib datũnẽ ista cogitare: abim¬
mensis draconib usq adexiguos
uermiculos: Nonne se ẽẽ uelle. atq
ob hoc interitum fugere omĩb qͥb
possunt motib indicant. Quiã ar¬
busta om̃sq frutices quib nullus
ẽ sensus aduitandã manifesta mo¬
tione ꝑnitiem: nonne ut mauras
tutũ cacuminis germen emittant.
aliud t̾rȩ radicis affigunt quo ali¬
mentum trahant. atq ita suũ quo¬
damimꝰ ẽẽ conseruent.. Ipsa postre¬
mo corpora quib ñ solũ sensus. sed̾
nec ulla saltem seminalis ẽ uita: ita
tamen uł exiliunt insuꝑna. ułm
imia descendunt. uł librantur in
meduis. ut essentiam suã ubiscd̾̃m

Expanded text:
neficio sibi hanc inpendi misericordiam neficio sibi hanc inpendi misericordiam desiderant, ut aliquanto productius in eadem miseria uiuant tardiusque moriantur. Procul dubio ergo indicant, inmortalitatem, saltem talem quae non habeat finem mendicitatis, quanta gratulatione susciperent. Quid? animalia omquibus datum non est ista cogitare, ab immensis draconibus usque ad exiguos vermiculos, nonne se esse velle, atque ob hoc interitum fugere omnibus quibus possunt motibus indicant? Quid? arbusta omnesque frutices, quibus nullus est sensus ad vitandam manifesta motione perniciem, nonne ut in auras tutum culminis germen emittant, altius terrae radices affigunt, quo alimentum trahant, atque ita suum quodammodo esse conservent? Ipsa postremo corpora, quibus non solum sensus, sed nec ulla saltem seminalis est vita, ita tamen vel exsiliunt in superna, vel in ima descendunt, vel librantur in mediis, ut essentiam suam, ubi secundum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ beatus uelit. Quomͦ enim potest
dam naturali ipsum ẽẽ iocundum
ẽ. ut ñ obaliud & hi qui miseri st̃.
nolint interire: & cum se miseros
ẽẽ sentiant. ñ se ipsos de reb s mi¬
seriam suam potius auferri uelint.
Iilis etiam qui & sibi miserrimi ap¬
parent & plane sunt. & ñ solum a
sapientib qm̃ stulti. uerũ & abhis
qui se beatos putant. miseri uidi¬
cantur. quia pauꝑes atq mendici
sunt: siquis immortalitatẽ daret
qua nec ipsa miseria moreretur:
ꝓposito sibi qͦd simeadem miseria
semꝑ ẽẽ nollent. nulli & nusqͣm eẽnt
futuri. s omĩno ꝑituri: profecto exã¬
tarent lecitia. & sic semꝑ eligerent ee
quam omĩno ñ ẽẽ. Huius rei destis
ẽ notissimus sensus illoꝵs. Unde em̃
mori metuunt. & malunt inilla e¬
rumna uiuere. quã eam morte fini¬
re: nisi quia satis apparet quã refu¬
giat natura ñ eẽ. atq ideo cum se
nouerint ẽẽ morituros. ꝓ magno be¬

Expanded text:
esse beatus uelit. Quo modo enim potest esse beatus uelit. Quo modo enim potest dam naturali ipsum esse iucundum est, ut non ob aliud et hi qui miseri sunt nolint interire et, cum se miseros esse sentiant, non se ipsos de rebus, sed miseriam suam potius auferri uelint. Illis etiam, qui et sibi miserrimi apparent et plane sunt et non solum a sapientibus, quoniam stulti, uerum et ab his, qui se beatos putant, miseri iudicantur, quia pauperes adque mendici sunt, si quis inmortalitatem daret, qua nec ipsa miseria moreretur, oposito sibi quod, si in eadem miseria semper esse nollent, nulli et nusquam essent futuri, sed omni modo perituri, profecto exultarent laetitia et sic semper eligerent esse quam omnino non esse. Huius rei testis est notissimus sensus illorum. Unde enim mori metuunt et malunt in illa aerumna uiuere, quam eam morte finire, nisi quia satis apparet quam refugiat natura non esse? Adque ideo cum se nouerint esse morituros, pro magno be
Abbreviated transcription (Latin):
certissimũ ẽ. Nulla in his ueris acha¬
demicoꝵ argumenta formido di¬
centium quid̃ si falletis. Si enim
fallor. sum. Ilam qui ñ ẽ utiq nec
do certum ẽ me eẽ si fallor. Quia i¬
gitur eẽm qui fallerer. etiã si falle¬
rer. proculdubio in eo qͦd me noui
ẽẽ non fallor: consequens ẽ autem
ut etiam in eo qͦd me noui nosse.
non fallar. Sicut enim noui eẽ me.
ita noui etiam hoc ipsum nosse me:
eaq duo cum amo. eundẽ quoq
amorẽ quiddam t̾cium nec impatis
estimationis. eis quas nouireb ad¬
iungo. Neq enim fallor amare me
cum̃ in his quȩ amo ñ fallor: qͣmqͣm
&. si illa falsa ẽent. falsa me amare
uerum ẽẽt. Nam quo pacto recte
reprehenderer. & recte prohiberer
ab amore falsorum: sime illa ama¬
re falsum ẽẽt. Cum uͦ & illa uera
atq certa sint. quis dubitet qͦd eo¬
rum cum amantur & ipse amor ue¬
rus & certus est. Tam porro nemo
ẽ qui ẽẽ se nolit: qm nemo ẽ qui ñ

Expanded text:
certissimum est. Nulla in his ueris Acacertissimum est. Nulla in his ueris Academicorum argumenta formido dicentium: Quid si falleris? Si enim fallor, sum. Nam qui non est, utique nec do certum est me esse, si fallor? Quia igitur essem qui fallerer, etiamsi fallerer, procul dubio in eo, quod me noui esse, non fallor. Consequens est autem, ut etiam in eo, quod me noui nosse, non fallar. Sicut enim noui esse me, ita noui etiam hoc ipsum, nosse me. Eaque duo cum amo, eundem quoque amorem quiddam tertium nec inparis aestimationis eis quas noui rebus adiungo. Neque enim fallor amare me, cum in his quae amo non fallar; quamquam etsi illa falsa essent, falsa me amare uerum esset. Nam quo pacto recte reprehenderer et recte prohiberer ab amore falsorum, si me illa amare falsum esset? Cum uero et illa uera adque certa sint, quis dubitet quod eorum, cum amantur, et ipse amor uerus et certus est? Tam porro nemo est qui esse se nolit, quam nemo est qui non
Abbreviated transcription (Latin):
Tnos quidem in nobis ta & si n̾
ȩqualem. immo ualde longeq
disfantem. neq coet̾nam & quod̃
breuius totum dicitur. ñ ensdem
substantiȩ cuius d̾s ẽ: tamen qͣndo
nichil est mreb ab eo factis natura
ꝓpinquius. imaginẽ dĩ hoc est sum¬
me illius trinitatis agnoscimus.
ad hanc reformationẽ ꝑficiendam.
ut sit etiã similitudine ꝓxima.
Nam & sumus: & nos ẽẽ nouimus.
&eẽ ac nosse diligimus. In his au¬
tem trib quȩ dixi nulla nos falsitas
ueri similis turbat. Non enim ea sic̃
illa que foris sunt ullo sensu corpo¬
ris tangimus: uelut colores uiden¬
do. sonos audiendo. odores olfacien¬
do. sapores gustando. dura & mollia
contrectando sentimus. Quorum
sensibiliũ etiam imagines eis simil¬
limas. nec iam corporeas cogitatione
uersamus: memoria tenemus: & ꝑ
ipsas in istoꝵ desideria concitamur.
S sine ulla phantasiarũ uł phan¬
tasinatum imaginatione ludifica¬
taria. mͥ ẽẽ me idq nosse & amare

Expanded text:
nos quidem in nobis, tametsi non aequalem, immo ualde longeque distantem, neque coaeternam et, quo breuius totum dicitur, non eiusdem substantiae, cuius Deus est, tamen qua Deo nihil sit in rebus ab eo factis natura propinquius, imaginem Dei, hoc est illius summae trinitatis, agnoscimus, adhuc reformatione perficiendam, ut sit etiam similitudine proxima. Nam et sumus et nos esse nouimus et id esse ac nosse diligimus. In his autem tribus, quae dixi, nulla nos falsitas ueri similis turbat. Non enim ea sicut illa, quae foris sunt, ullo sensu corporis tangimus, uelut colores uidendo, sonos audiendo, odores olfaciendo, sapores gustando, dura et mollia contrectando sentimus, quorum sensibilium etiam imagines eis simillimas nec iam corporeas cogitatione uersamus, memoria tenemus et per ipsas in istorum desideria concitamur; sed sine ulla phantasiarum uel phantasmatum imaginatione ludificatoria mihi esse me idque nosse et amare
Abbreviated transcription (Latin):
nec ĩeo putandos demones nobis ẽẽ
meliores quia ñ habent carnem. Hic
est sicut eum sc̃a scriptura predicat.
mediator dĩ ꝙ hominum homo xp̃c
iñc: de cuius & diumnitate qua patri

Expanded text:
nec ideo putandos daemones nobis esse meliores, quia non habent carnem. Hic est, sicut eum sancta scriptura praedicat, mediator Dei et hominum, homo Christus Iesus. de cuius et diuinitate, qua patri
Abbreviated transcription (Latin):
ubi aueritate lapsum intelligi uo¬
luit: inquautiq si stetisset eius par¬
ticeps factus. beatus cum scĩs ange¬
lis ꝑmaneret.

Expanded text:
ubi a ueritate lapsum intellegi uoluit, in qua utique si stetisset, eius particeps factus beatus cum sanctis angelis permaneret.
Abbreviated transcription (Latin):
angli s ubi discreti: qmuis & aquas
qͦd ꝑuersissime atq impie uanita¬
tis est. negent quidam factas adõ.
qm nusqmͣ scriptum ẽ. dixit ds̃
fiant aque. Quod possunt simili
uanitate etiam de terra dicere. Iluᷤᷤ¬
qͣm enim legitur dixit ds̃ fiat t̾ra. S
inquiunt scriptum ẽ. inprincipio
fecit d̾s cȩlum & t̾ram. Illic gͦ et
aqua intelligenda ẽ.: uno enĩ nomi¬
ne utrumq cõprehensum ẽ. Nam
ipsius ẽ mate sicut in pfalmo legit᷑.
& ipse fecit illud: & aridam t̾ram ma¬
nus eius funxerunt. S hi qui inno

Expanded text:
angeli, sed ubi discreti; quamuis et aquas, quod peruersissimae adque inpiae uanitatis est, negent quidam factas a Deo, quoniam nusquam scriptum est: Dixit Deus: Fiant aquae. Quod possunt simili uanitate etiam de terra dicere; nusquam enim legitur: Dixit Deus: Fiat terra. Sed, inquiunt, scriptum est: In principio fecit Deus caelum et terram. Illic ergo et aqua intellegenda est; uno enim nomine utrumque conprehensum est. Nam ipsius est mare, sicut in psalmo legitur, et ipse fecit illud, et aridam terram manus eius finxerunt. Sed hi, qui in no
Abbreviated transcription (Latin):
auri rerum intelligibiliũ:. inquib
sunt om̃sinuisibiles atq incõmu¬
tabiles rationes rerum etiã uisibili¬
um a. mutabiliũ quȩ ꝑ ipsam facte
sunt. qm̃ ds ñ aliquid nesciens fe¬
cit. qͦd nec de quolibet homine ar

Expanded text:
auri rerum intellegibilium, in quibus sunt omnes inuisibiles adque incommutabiles rationes rerum etiam uisibilium et mutabilium, quae. per ipsam factae sunt. Quoniam Deus non aliquid nesciens fecit, quod nec de quolibet homine ar
Abbreviated transcription (Latin):
su ea fata appellauit quȩ supra dixerat
sumin patris uoluntatẽ: cui paratũ
se obedire dixit. ut uolens ducatur.
ne nolens trahatur: qm̃ scilicet du¬
cunt uolentem fata. nolentem tra¬
hunt. Illi quoq uersus homerici hu¬
ic sententie suffragantur. qͦs cicero
in latinum uertit. Tales sunt homi¬
num mentes. qualis pater ipse ui-¬
piter auctiferas lustrauit lumine t̾¬
ras: nec in hac questione autoritatẽ
haberet poetica sententia: s qm̃ sto¬
icos dicit uim fati asserentes. istos ex
honiero uersus solere usurpare. non
de illius poete s de istor phyloso¬
phorum opmione tractatur. cum ꝑ
istos uersus qͦs disputationi adhi¬
bent qͣm de fato habent. quid sen¬
tlant ẽẽ fatum aꝑtissime declaratur:
qm iouem appellant quẽ summum
dm̃ putant. a quo conexionẽ dicuił

Expanded text:
su ea fata appellauit, quam supra dixerat su ea fata appellauit, quam supra dixerat summi patris uoluntatem; cui paratum se oboedire dicit, ut uolens ducatur, ne nolens trahatur; quoniam scilicet Ducunt nolentem fata, nolentem trahunt. Illi quoque uersus Homerici huic sententiae suffragantur, quos Cicero in Latinum uertit: Tales sunt hominum mentes, quali pater ipse Iuppiter Iuppiter lustrauit lumine terras. Nec in hac quaestione auctoritatem haberet poetica sententia: sed quoniam Stoicos dicit uim fati adserentes istos ex Homero uersus solere usurpare, non de illius poetae, sed de istorum philosophorum opinione tractatur, cum per istos uersus, quos disputationi adhibent quam de fato habent, quid sentiant esse fatum apertissime declaratur, quoniam Iouem appellant, quem summum deum putant, a quo conexionem dicu
Abbreviated transcription (Latin):
ui uͦ ñ astroꝵ constitutionem
sicuti est cum quidq concipit᷑
uel nascit᷑ uł inchoatur. s omĩum
conexionẽ seriemq causarũ qua fit
omẽ qͦd fit. fati nomine appellant:
ñ multum cum eis de uerbi controu̾¬
sia laborandum atq certandum est.
quandoqͥdem ipsum causarũ ordi¬
nem & quandã conexionẽ d̃i summi
tribuunt uoluntati & potestati: qui
optime & ueracissime creditur et
cuncta scire anteqͣm fiant. & nichil
mordinatum relinquere. a quo sunt
om̃s potestates. quanuis ab illo non
sint omĩum uoluntates. Ipsamitaq
p̾cipue dĩ summni uoluntatẽ cuius
potestas insuꝑabiliter ꝑcuncta por¬
rigitur.: eos appellare fatum sic pro¬
batur. Annei senecȩ sunt nisi fallor
hi uersus. Duc sumie pat̾. altiq
dominator poli quocumq placuit:
nulla parendi mora ẽ. agsum impiger.
fac nolle comitabor gemens. malusq
patiar facere qͦd licuit bono. Ducunt
uolentem fata: nolentem trahunt.
Nempe eudentissime hoc ultimo uer¬

Expanded text:
ui uero non astrorum constitutionem, sicuti est cum quidque concipitur uel nascitur uel inchoatur, sed omnium conexionem seriemque causarum, qua fit omne quod fit, fati nomine appellant: non multum cum eis de uerbi controuersia laborandum adque certandum est, quando quidem ipsum causarum ordinem et quandam conexionem Dei summi tribuunt uoluntati et potestati, qui optime et ueracissime creditur et cuncta scire antequam fiant, et nihil inordinatum relinquere; a quo sunt omnes potestates, quamuis ab illo non sint omnium uoluntates. Ipsam itaque praecipue Dei summi uoluntatem, cuius potestas insuperabiliter per cuncta porrigitur, eos appellare fatum sic probatur. Annaei Senecae sunt, nisi fallor, hi uersus: Duc, summe pater altique dominator poli, Quocumque placuit, nulla parendi mora est. Adsum inpiger: fac nolle, comitabor gomens Malusque patiar, facere quod licuit bono. Ducunt uolentem fata, nolentem trahunt. Nempe euidentissime hoc ultimo uer