comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quo ignorẽ qͥd de hoc capitulo uir pru¬
dentissimꝰ dixerit. s qͦ ñ satisfaciat an¬
mo meo. Ponit enĩ tropologicũ dilu¬
uiũ qͦd int̃prȩtatur in baptismo sal¬
uatoris. congͦerens exempla qͣm plu¬
rima: ut ẽ illud. Dñs diluuium in ha¬
bitare facit. Et iterũi. Suauis dñs ex¬
pectautib se in die tribulationis. et
sciens tim̃tes se. in diluuio itineris cos¬
sũmationẽ facit. qͦd scilicet omĩa pec¬
cata in baptismo deleuerit. dicens ma
lio loco. Ego sum ego sũ qͥ deleo iniqui¬
tates tuas. Om̃s enĩ declinauerant.
simul inutiles facti erant: ñ erat qͥ fac̾et
miscłiam. nec ueritat̾e. neq erat. scuen¬
tia dĩ suꝑ t̾ram. Maledictio. ⁊ m̃daciũ
& homicidiũ. & adulterium.⁊ furtũ
cuncta occupauerant: & sanguinẽ
sanguini miscuerant. Unde loquit᷑
a terra: ñ ẽ qui faciat rectũ in homini¬
bꝰ Om̃s in sanguine mes iudicant᷑
unꝰquisq ꝓximũ suũ tribulat tri¬

Expanded text:
quo ignorem quid in hoc capitulo vir pruquo ignorem quid in hoc capitulo vir prudentissimus dixerit, sed quo non satisfaciat animo meo. Ponit enim tropologicum diluvium, quod interpretatur in baptismo Salvatoris, congerens exempla quamplurima, ut est illud: Dominus diluvium inhabitare facit . Et iterum: Suavis Dominus exspectantibus se in die tribulationis: et sciens timentes se, in diluvio itineris consummationem facit : quod scilicet universa peccata in baptismo deleverit, dicens in alio loco: Ego sum, ego sum, qui deleo iniquitates tuas . Omnes enim declinaverunt, simul inutiles facti erant . Non erat qui faceret misericordiam, nec veritatem: neque erat scientia Dei super terram. Maledictio, et mendacium, et homicidium, et adulterium, et furtum cuncta occupaverant, et sanguinem sanguini miscuerant. Unde loquitura terra. Non est qui faciat rectum in hominibus, omnes in sanguine meo judicantur. Unusquisque proximum suum tribulat tri
Abbreviated transcription (Latin):
nec miscia mea deficiet. nec testam̃tũ
dñi sempit̾nam. ⁊ id̾o ad punctũ et
breue eos ẽẽ desertos. ut amicitiȩ dĩ
et̾no federe iungerent᷑. ponit exẽpla
maloꝵ dicens. Quom uniu̾so orbi pec¬
in uno homine noe humanũ serua¬
tum ẽ genꝰ cui iuraui nequaqͣm t̾¬
ris inducendũ ẽẽ diluuiũ: ⁊ sponsio
mea huc usq seruata ẽ. nec unqͣm
irrita fiet: sic iuro eccłiȩ meȩ quã mͥ re¬
demi sanguine meo.nequaqua me tratũ
fore his quoꝵ misertus sũ nec meã cle¬
ĩntiam ulla increpationis duricia cõmu¬
tandã. faciliꝰ enĩ montes mouebunt᷑ ⁊
colles qͣm mea sententia cõmutabit᷑. uix¬
ta quod in engłio loquitur. Celũ et t̃¬
ra transibunt. u̾ba aut̃ẽ mea ñ prete¬
ribunt. Hec ẽ autem in qͥt miscłia mne¬
a . ut fedus pacis quo mͥ reconciliatus
ẽ mundꝰ. ñ merito eoꝵ qͥb datũ ẽ. sed
qͥd dicatur difficile possit intelligi: ñ

Expanded text:
nec misericordia mea deficiet, nec testamentumnec misericordia mea deficiet, nec testamentumDomini sempiternam, et ideo ad punctum, et breve nos esse desertos, ut in amicitiam Dei, aeterno foedere jungerentur, ponit exempla majorum, dicens: Quomodo universo orbe pecin uno homine Noe humanum servatum est genus: cui juravi nequaquam terris inducendum esse diluvium: et sponsio mea hucusque servata est, nec umquam irrita fiet ; sic juro Ecclesiae meae, quam mihi redemi sanguine meo, nequaquam me iratum fore his quorum misertus sum, nec meam clementiam ulla increpationis duritia commutandam. Facilius enim montes movebuntur et colles, quam mea sententia commutabitelum et terra transibunt, verba autem mea non praeteribunt . Haec est, autem, inquit, misericordia mea, ut foedus pacis, quo mihi reconciliatus est mundus, non merito eorum quibus datum est, sed quid dicatur difficile possit intelligi: non
Abbreviated transcription (Latin):
fert peccatricẽ q̃ abiecta ã do sit. ñ ob
odiũ. s ob dispensationẽ. ut maloꝵ p̃s¬
sa ponde. reu̾tatur ad uirũ suũ pristi¬
nũ. ⁊ ꝑdita substantia de patris ele¬
mentia ñ desꝑet. Anñ ẽ gͣndi ᷤᷤ miscdia.
occurrere filio reu̾tenti. a nulum ⁊ sto¬
lam. osculumq porrigere:⁊ inuidenti
fr̾i uixta alteriꝰ parabole similitudinẽ
dicere. a mice. si ego bonꝰ. quare ocłs tu¬
us neqũa Sĩc in dieb noe istud mͥ
ẽ. cui uiraui ne inducerẽ aquas noe
ultra suꝑ t̾ram: sic iuraui ut ñ ira scar
tͥ. ⁊ ñ increpem te. Montes enĩ c̃omo¬
nebunt᷑. ⁊ colles contremiscent miscd̾ia
a utẽ in ea ñ recedet. ⁊ fedꝰ pacis mee
ñ mouebitur. dixit miserador tuus
sub noe hoc michi ẽ sic̃ uiraui ei in tẽ¬
pore illo. t̃rȩ. nequaqͣm ultra irasci
tibi. neq in cõminatione tua montes
tͣnsferre: neq colles tui tͣnfferent᷑: sic

Expanded text:
ferunt peccatricem, quae abjecta a Deo sit, non ob ferunt peccatricem, quae abjecta a Deo sit, non ob odium, sed ob dispensationem, ut malorum pressa pondere, revertatur ad virum suum pristinum: et perdita substantia, de patris clementia non desperet . Annon est grandis misericordia occurrere filio revertenti, annulum et stolam, osculumque porrigere, et invidenti fratri, juxta alterius parabolae similitudinem, dicere: Amice, si ego bonus, quare oculus tuus nequam ? Sicut in diebus Noe istud mihi est, cui juravi, ne inducerem aquas Noe ultra super terram: sic juravi, ut non irascar tibi, et non increpem te. Montes enim commovebuntur, et colles contremiscent: misericordia autem mea non recedet a te, et foedus pacis meae non movebitur, dixit miserator tuus sub Noe hoc mihi est: sicut juravi ei in tempore illo, terrae nequaquam ultra irasci super te, neque in comminatione tua montes transferre: neque colles tui transferentur. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
sereat᷑ ds̃. ⁊ modicũ int̃pretantur
ad cõparationẽ totiꝰ et̃nitatis. eur
⁊ nobis ñ concedunt. modicũ dicere
tempꝰ quo gentes sint derelicte. tit
abiecte in medio q̃ in adolescentia fua.
di fuerant. pꝰ̾ea in senectute et̃nam
miscđiam consequant᷑. p̃sertim cũ in
uocatione tẽporis isrł. nũquã exelu¬
sa sit turba gentiliũ. s semꝑ eis ꝑ ꝓse.¬
litos ianua p̾atuerit reu̾tendi. ut
sic̃ nos illoꝵ uocatione parũꝑ iudem
exclusi. sic illoꝵ exclusione ꝑperua.
nobis addm̃ reditus concedatur:
ꝑpecuã autẽ exclusionẽ diximꝰ.
si ñ egerint penitentiã. Alioquin
paulꝰ apłs dicit. Conclusit ds̃ omĩa
sub peccato: ut om̃ib misereatur.
Quȩ nos de ȩcłia ex utroq popło
cong̃gata int̾pretati sumꝰ. ⁊ uidei de
ierłm accipiunt: qui solum tropolo¬
giam sequunt᷑. & in locis difficillimis
libere disputationis excursu. nascen¬
tes fugiunt questiones. ad animã re¬

Expanded text:
sereatur Deus; et modicum interpretantur sereatur Deus; et modicum interpretantur ad comparationem totius aeternitatis: cur et nobis non concedunt, modicum dicere tempus, quo gentes sunt derelictae: ut abjectae in medio, quae in adolescentia sua Dei fuerant, postea in senectute aeternam misericordiam consequantur? Praesertim cum in vocatione temporis Israel, numquam exclusa sit turba gentilium; sed semper eis per proselytos janua patuerit revertendi, ut sicut nos illorum vocatione parumper videmur exclusi, sic illorum exclusione perpetua nobis ad Deum reditus concedatur. Perpetuam autem exclusionem diximus, si non egerint poenitentiam. Alioquin Paulus apostolus dicit: Conclusit Deus omnia sub peccato, ut omnibus misereatur . Quae nos de Ecclesia ex utroque populo congregata interpretati sumus; et Judaei de Jerusalem accipiunt: qui solam tropologiam sequuntur, et in locis difficillimis liberae disputationis excursu, nascentes fugiunt quaestiones, ad animam re
Abbreviated transcription (Latin):
indignationis abscondi faciẽ meã
parũꝑ a de. ⁊ in miscdia semptt̾na
misertus sũ turͥdixit redemptor tu¬
lierẽ derelictã ⁊ pusillanunẽ tiocauit
te dñs. neq ut mulierẽ q̃ ab adoles¬
centia odiosa ẽ dixit dñs ds̃ tuus.
Tempore modico reliqui te:⁊ cum
miscdia magna miserebor tui. In fu¬
rore paruo au̾ti faciẽ meã a te: &
in miscđia sempit̾na miserebor tui:
dixit qui eruit te. Hic amici iudeo¬
rum uelificant. mulierẽ derelictã.
& uxorem ab adolescentia abiectã.
qũa ad punctũ ⁊ in modico dereliqͥt¬
dñs ierłm ẽẽ dicentes: qͥ abscondens
parumꝑ faciem suã. susciꝑet eã in
misediis sempit̾nis. ⁊ dolorem p̃teri¬
dicit quasi derelictam mulierẽ ⁊ pu¬
fillanimẽ uocatã a dño. neq sic̃ uxo¬
rem q̃ ab adolescentia odio habita sit.
s iccirco se eam ad modicũ reliquis¬
se. & au̾tisse faciem suã. ut mise¬
iudaiantes dicunt isrł ad modicũ
derelictũ. ut in aduentu xp̃i eiꝰ mi¬

Expanded text:
meam parumper a te: et in misericordia sempiterna misertus sum tui, dixit redemptor tulierem derelictam et pusillanimem vocavit te Dominus, neque ut mulierem, quae ab adolescentia odiosa est, dixit Deus tuus. Tempore modico reliqui te: et cum misericordia magna miserebor tui. In furore parvo averti faciem meam a te: et in misericordia sempiterna miserebor tui: dixit qui eruit te Dominus. Hic amici Judaeorum vilificant mulierem derelictam et uxorem ab adolescentia abjectam, quam ad punctum et ad modicum dereliqsalem esse, dicentes. Qui abscondens parumper faciem suam susceperit eam in misericordiis sempiternis, et dolorem praeteridicit quasi derelictam mulierem, et pusillanimem vocatam a Domino: neque sicut uxorem, quae ab adolescentia odio habita sit; sed idcirco se eam ad modicum reliquisse, et avertisse faciem suam, ut misejudaizantes, dicunt Israel ad modicum derelictum, ut in adventu Christi ejus mi
Abbreviated transcription (Latin):
bitur. & glorificabit᷑ ualde sic̃ stu¬
pebt̃ suꝑ de multi sic ingloria erit
ab hominib species tua: & gła tua
a filiis hominũ. Sic mirabuntur
gentes multȩ suꝑ eo ⁊ contine¬
bt̃ reges os suũ: ꝙ quib ñ est an¬
nuntiatum de eo uidebt̃. ⁊ qui ñ
audiert̃ intelligent. Ne ulla legñ¬
tib ambiguitas relinquatur. qͥuis
sit ille qͥ dixerit. ego qui loqueb̾ar
telliget seruus m̃s. siue puer m̃s:
de cuiꝰ differentia supͣ diximꝰ. Intel¬
liget autẽ. ñ ut u̾bum diatq sapi¬
entia: s ut seruꝰ ⁊ puer. Qͥ cũ in for¬
ma di ẽet. formã serui dignatus ẽ

Expanded text:
bitur, et gloriabitur valde. Sicut stupebunt super te multi: sic in gloria erit ab hominibus species tua, et gloria tua a filiis hominum: sic mirabuntur gentes multae super eo, et continebunt reges os suum, quia quibus non est annuntiatum de eo, videbunt, et qui non audierunt, intelligent. Ne ulla legentibus ambiguitas relinquatur, quis sit ille qui dixerit: Ego qui loquebar, telliget servus meus sive puer meus, de cujus differentia supra diximus. Intelliget autem, non ut verbum Dei, atque sapientia; sed ut servus et puer. Qui cum in forma Dei esset, formam servi digna
Abbreviated transcription (Latin):
cõpleantur. q̃ ex di ꝑsona st̃ reꝓmis¬
sa. Inueni dauid seruũ meũ: in miscdia
scã unxi eũ. Cuiꝰ manũ posuit in ma¬
ri ⁊ in fluminib dexterã illiꝰ. Quẽ
iuixta ierechiel ꝑ multa iã scła dor¬
miente dauid. appellat seruũ suũ
atq pastorẽ dicens. Suscitabo pa-
storem unũ seruũ meũ dauid
Fcce testẽ popłis dedi eũ. ducẽ ac

Expanded text:
ntur quae ex Dei persona sunt repromissa: Inveni David servum meum, in misericordia sancta unxi eum . Cujus manum posuit in mari, et in fluminibus dexteram illius. Quem juxta Ezechiel, per multa jam saecula dormiente David, appellat servum suum atque pastorem dicens: Suscitabo vobis pastorem unum, servum meum David . Ecce
Abbreviated transcription (Latin):
spũi : & p̃dicanit spũalib in carcere
constitutis. qͣndo di patientia expe¬
inferens: in cuiꝰ exemplum aqua nos
mundat. ñ sordes carnis abluens. s bone
ꝯscientiȩ in t̾rogatione in dm. Montes aut̃¬
t̾no : qͥ in pͥori diluuio moti fuerant. et
suam reliquerant firmitatem.
dicit montes ⁊ demones ⁊ adu̾sarias
potestates. qui uidint filias hominũ
qͦd eẽnt bone: ⁊ amoris iaculo uulne¬
rati. sũpserint sibi uxores ex omĩbus
quas elegerant: ⁊ ꝑdiderunt fortitu¬
dinẽ pristinã: & nequaqͣm in hoc di¬
luuio sint futuri. Hoc ille dixerit. eui
Pauꝑcula. tempestate conuulsa. absq
ulla consolatione. ecce ego sternam ꝑ
ordinem lapides tuos: ⁊ fundabo te
insaphiris. Et ponã iaspidẽ ꝓpugna¬

Expanded text:
it spiritibus in carcere constitutis, quando Dei patientia exspeinferens. In cujus exemplum aqua nos mundat: non sordes carnis abluens, sed bonae conscientiae interrogatio in Deum. Montes autem etterno: qui in priore diluvio moti fuerant, et suam reliquerant firmitatem. Dicit montes, et daemones, et adversarias potestates, qui viderunt filias hominum, quod essent bonae, et amoris jaculo vulnerati, sumpserunt sibi uxores ex omnibus quas elegerunt, et perdiderunt fortitudinem pristinam: et nequaquam in hoc diluvio sunt futuri . Hoc ille dixerit, cujus Paupercula, tempestate conuulsa, absque vlla consolatione. Ecce ego sternam per ordinem lapides tuos, & fundabo te in sapphiris. Et ponam iaspidem, propugna
Abbreviated transcription (Latin):
hereditatis eiꝰ isrł. Demq p̾qͣm in
abraham uocatus ẽ isrł. dicit dñs.
Tuli uirgã meã q̃ uocabatur decus. ⁊
abscidi eã: ut irritum facerem fedus
sa fuerat. Noli timere. nec erubescas:
neq ora pudore suffundas. Nequaqͣm
enĩ ultra confunderis. ut pͥus confri¬
sa fueras: nec confusionis adolescen¬
tiȩ tuȩ memor eris:⁊ uduitatis tuę
ñ recordaberis. ꝑ quã relicta es a deo.
Qͥa factor tuuis ipse dñabitur tui.

Expanded text:
in Abraham vocatus est Israel, dicit Dominus: Tuli virgam meam, quae vocabatur decus: et abscidi eam, ut irritum facerem foedus , quae abscissa fuerat: Noli timere, nec crubescas, neque ora pudore suffundas. Nequaquam enim ultra confunderis, ut prius confusa fueras, nec confusionis adolescentiae tuae memor eris, et viduitatis tuae non recordaberis, per quam relicta es a Deo: quia factor tuus ipse dominabitur tui,
Abbreviated transcription (Latin):
qr dñs sabaoth nom̃ eiꝰ ÷̃ qͥ eruit te ds̃
isrł om̃is t̾re uocabitur. Oritur
questio. quomͦ si ad eccłiam dicitur
de gentib congregatã. Letare sterił
q̃ no paris & plures filii desertȩ ma¬
gis quã eiꝰ que ht̃ uirũ qͦd scilicet hȩc¬

Expanded text:
Dominus sabaoth nomen ei: et qui eruit te, Deus Israel, omnis terrae vocabitur. Oritur quaestio, quomodo si ad Ecclesiam dicitur de gentibus congregatam: Laetare, sterilis, quae non paris; et: Plures filii desertae, magis quam ejus quae habet virum, q
Abbreviated transcription (Latin):
ad eã q̃ uirũ ñ habtut. uiduitatis
tuȩ ñ recordaberis ampliꝰ ⁊ confusi¬
onis adolescentie tuȩ obliuisceris. Ex
quo intelligi uolunt iuder . omĩa q̃
dicunt᷑ dici ad ierłm. q̃ deserta a d̾o
rur sum ab eo instauranda sit. Qͥ
facile repellent᷑. cũ admoniti fuerit
dici ex ꝑsona dñi in zachatia. E assũpsi
mͥ duas uͥgas: unã uocaui decorẽ. ⁊ alterã ui¬
caui funiculũ: & ꝑaui gregẽ. de quo

Expanded text:
ae virum non habuit: Viduitatis tuae non recordaberis amplius, et confusionis adolescentiae tuae oblivisceris. Ex quo intelligi volunt Judaei, omnia quae dicuntur, dici ad Jerusalem, quae deserta a Deo, rursum ab eo instauranda sit. Qui facile repellentur, cum admoniti fuerint, dici ex persona Domini in Zacharia: Et assumpsi mihi duas virgas: unam vocavi decorem, et alteram voca
Abbreviated transcription (Latin):
ni plurimi. eternã uitam significent:
N qͥ p̃sentia negligens ad futura festi¬
nat. Noli timere qr ñ confunderis.
neq erubesces. Non enĩ te pudebit. qr
confusionis adolescentiȩ tuȩ obliups¬
ceris: & obꝓbrii uiduitatis tuȩ ñ re¬
cordaberis ampliꝰ qr dñabitur tui qͥ

Expanded text:
ni plurimi, aeternam vitam significent, ni plurimi, aeternam vitam significent, quae praesentia negligens, ad futura festinat. Noli timere, quia non confunderis, neque erubesces: non enim te pudebit, quia confusionis adolescentiae tuae oblivisceris, et opprobrii viduitatis tuae non reco
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ doctrina dĩ gentes ualeat possidere:
⁊ ciuitates habitabiles fa̾cere. q̃ ae¬
cipit qui mnã duplicauerat: dext̾a
autẽ ⁊ sinistra in scͥpturis scĩs. tẽ in
bonã partẽ accipiunt᷑ qͣndo eas ⁊ iux¬
ta sp̃m intelligimꝰ ⁊ iuxta litt̾am. ꝑ ar¬
ma iustitiȩ a dextris ⁊ asinistris ut
⁊ humilior intelligentia uite tene
tͣnsferat ad futura. Hoc ẽ qͦd ⁊ dñs pha¬
riseis int̾rogantib loq̃batur. reddite
testatib huiꝰ scłi subiciam᷑. q̃ ñ in iuste
tenent gladiũ in uindictã eoꝵ qͥ ma¬
la agunt. q̃ sinistra intelligitur. ⁊ dño
reddamꝰ q̃ cdĩ st̃. ut nullũ aliũ timea¬
de sapientia dĩ dicit᷑. cui nichil p̃cio¬
sũ cõparari pot̃. qͦd in dext̾a sua uitȩ
habeat longitudinẽ. ⁊ annos pluri¬
mos. in sinutra aut̃e diuitias ⁊ głam:
ut diuitiȩ illȩ accipiant᷑. q̃ in p̾senti
in gentib.Lotgitudo autẽ iutȩ ⁊ an¬

Expanded text:
est, doctrinae Dei, gentes valeat possidere; est, doctrinae Dei, gentes valeat possidere; et civitates habitabiles facere, quas accepit qui mnam duplicaverat. Dextera autem et sinistra in Scripturis sanctis tunc in bonam partem accipitur, quando eas et juxta spiritum intelligimus, et juxta litteram per arma justitiae a dextris et a sinistris , ut et humilior intelligentia vitae teneatransferat ad futura. Hoc est quod et Dominus Pharisaeis interrogantibus loquebatur: Reddite testatibus istius saeculi subjiciamur, quae non injuste tenent gladium in vindictam eorum qui male egerunt, quae sinistra intelligitur: et Deo reddamus quae Dei sunt, ut nullum alium timeade sapientia Dei dicitur, cui nihil pretiosum comparari potest, quod in dextera sua vitae habeat longitudinem, et annos plurimos; in sinistra autem divitias et gloriam, ut divitiae illae accipiantur, quae in praesenti in gentibus, longitudo autem vitae et an
Abbreviated transcription (Latin):
loco legimꝰ. Quadilecta tab̾nacula
tua dñe uirtutũ: concupiscit & de¬
ficit anima mea in atria dm̃i. Postq
infert. Beati qͥ habitant in domo
tua: in scła scłors laudabunt te. fi¬
nis enĩ tab̃naculoꝵ. et̾nȩ domꝰ pos¬
sessio ẽ. quȩ fundam̃ta ñ mutat.
nec tͣnsfertur de alio in aliũ locũ. Qe
enim plantati in domo sunt d̾i. ꝑriꝰ
in atriis illiꝰ effloruerunt: ut de flori¬
b ad frugem ueniant. possintq dice¬
re. Ego autẽ sic̃ oliua fructifera in
domo dñi. Deniq uir sc̃s tab̾na cula
preterire festinaus. ⁊ domũ di uidere
desid̾ans: unũ uotũ hab̃e se dicit. ut
nũquã de domo dñi exeat. Unũ pe¬
tui a dño hoc requiram: ut inhabi¬
tem in domo dñi omib dieb uite meȩ.
dilatandum ẽ gͦ tab̃naculũ. ⁊ aulea
pellesq tendendȩ. ⁊ funiculi multi¬
pliciũ uariorũq sermonũ longiꝰ ꝓdu¬
cendi ⁊ claui rationũ firmandi in dex¬
tris ⁊ in sinistris: ut sem̃ sermonis. id

Expanded text:
m dilecta tabernacula tua, Domine virtutum! concupiscit et deficit anima mea in atria Domini . Postque infert: Beati qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te . Finis enim tabernaculorum, aeternae domus possessio est, quae fundamenta non mutat, nec transfertur de alio in alium locum. Qui enim plantati in domo sunt Domini, prius in atriis illius effloruerunt, ut de floribus ad frugem veniant, possintque dicere: Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei . Denique vir sanctus tabernacula praeterire festinans, et domum Dei videre desiderans, unum votum habere se dicit, ut numquam de domo Dei exeat: Unum petivi a Domino, hoc requiram: ut inhabitem in domo Domini omnibus diebus vitae meae . Dilatandum est ergo tabernaculum, et aulaea pellesque tendendae, et funiculi multiplicium variorumque sermonum longius producendi, et clavi ratione firmandi in dextris et sinistris, ut semen sermonis, id
Abbreviated transcription (Latin):
tris tuȩ tu es q̃ dereliquit uirũ
suũ. et iterum. Non ut dñm me uo¬
casti. neq ut patrem ⁊ pͥncip̃e uirgi¬
nitatis tuȩ: ꝓpterea in hoc eodem᷑ ꝓ¬
pheta plangitur. Quom facta ẽ me¬
retrix ciuitas fidelis syon. plena u¬
dicii: in qua iustitia dormpuit in ea.
ñc autẽ latrones. S ⁊ hoc notandũ
qd̃ qͣndo dicit. plures filii deserte ma¬
gis qͣm eiꝰ q̃ habebat uirũ ñ penitꝰ si¬
nagoga excludatur a partu s mult¬
agmina sibi credentiũ in xp̃o. citeũ¬
cisionis ⁊ gentiũ diuiser̾t᷑ ut xxu¬
troq popło desertã pͥus atq pauꝑ¬

Expanded text:
tris tuae tu es, quae dereliquisti virum tris tuae tu es, quae dereliquisti virum tuum . Et iterum: Non ut Dominum me vocasti: neque ut patrem et principem virginitatis tuae : propterea in hoc eodem Propheta plangitur: Quomodo facta est meretrix civitas fidelis, Sion plena judicii: in qua justitia dormivit in ea, nunc autem latrones . Sed et hoc notandum quod quando dicit: Plures filii desertae, magis quam ejus, quae habet virum, non penitus synagoga excludatur a partu; sed multiagmina sibi credentium in Christo, Circumcisionis et Gentium diviserunt, ut ex utroque populo desertam prius atque pau
Abbreviated transcription (Latin):
dicere de qua supͣ legimꝰ. letare de¬
serta: & reliqua his sunilia: de qua
& in ieremia scͥptum ẽ. ex ꝑsona dĩ.
Uacua facta ẽ q̃ pariebat septem:
defecit anima eiꝰ occidit ei sol ad¬
huc meridie. Et in samubelis uolu¬
mine. Sterilis peꝑit septem: & que
habebat filios plures. infirmata ẽ.
Et in psalmis. Qͥ habitare facit ste¬
rilem in domo. matr̃e filiors letan¬
tem. Septem autẽ filios dicit᷑ genu¬
isse sinagoga. ꝓpt̾ mysterium ebdo¬
madis ⁊ sabbi sui. quib prior popłs
fuerat obligatus. Siue ꝓ septem plu¬
res intelligendi st̃. iuxtͣa hebrei ser¬
monis ambiguitatẽ. quo ⁊ sabbatũ
significat᷑. ĩ plures: de quo ⁊ in he¬
braicarum questionũ libro quẽ in
genesĩ scͥpsimus. plemꝰ dictum ẽ.
hec gͦ que qͣmdui uirũ habebat dm̃.
sermonẽq diuinũ. ⁊ legi iuncta erat.
generabat do plurimos filios: q̃m ac
cepit libellũ repudii. ⁊ uocanti uro
noluit responde: ⁊ audunt. filia ma¬

Expanded text:
supra legimus: Laetare, deserta, et reliqua his similia. De qua et in Jeremia scriptum est ex persona Dei: Vacua facta est quae pariebat septem, defecit et anima ejus. Occidit ei sol adhuc meridie . Et in Samuelis volumine: Sterilis peperit septem, et quae habebat filios plures, infirmata est . Et in Psalmis: Qui habitare facit sterilem in domo, matrem filiorum laetantem . Septem autem filios dicitur genuisse synagoga, propter mysterium hebdomadis et sabbati, cui prior populus fuerat obligatus. Sive pro septem, plures intelligendi sunt, juxta Hebraei sermonis ambiguitatem, quo et sabbatum significatur et plures. De quo in Hebraicarum Quaestionum libro, quem in Genesim scripsimus, plenius dictum est. Haec ergo quae quamdiu virum habebat Deum, sermonem divinum, et Legi juncta erat, generabat Deo plurimos filios: quando autem accepit libellum repudii, et vocanti viro noluit respondere, et audivit: Filia ma
Abbreviated transcription (Latin):
głani. qͣndo ponens animã suã udit
Sem̃ longeuũ. ⁊ inscientia sua ipse in¬
stus uistificauit plurimos. ⁊ fortiũ
diuisit spolia. et ꝓ tͥnsgressorib roga¬
uit dans locũ penitentiȩ: tͣnsit ad
uocationẽ gentiũ & qui in illo sint
credituri. pleno sermone describit.
Quẽ qui dem locũ ⁊ apłs paulꝰ sub
nomine sare ⁊ isaac refert̾ ad eccłiam:
qͦd prior popłs de monte syna sit
agar seruiat cũ filiis suis: sequens au¬
tem liber sit. de quo dicit isaias. Le¬
tare sterilis quȩ ñ paris. erũpe ⁊ cla¬
ma q̃ ñ parturis: qr plures filii de-

Expanded text:
animam suam, vidit semen longaevum, et in scientia sua ipse justus justificavit plurimos, et fortium divisit spolia, et pro transgressoribus rogavit, dans locum poenitentiae, transit ad vocationem gentium, et qui in illo sint credituri, pleno sermone describit. Quem quidem locum et apostolus Paulus sub nomine Sarae et Isaac, refert ad Ecclesiam , quod prior populus de monte Sina et Agar serviat cum filiis suis; sequens autem liber sit, de quo dicit Isaias: Laetare, sterilis, quae non paris: erumpe et clama, quae non parturis: quia plures filii de
Abbreviated transcription (Latin):
reditatẽ tuã. ⁊ possessionẽ tuã tini¬
nos t̾rȩ. de quo ⁊ in hoc eodẽ ꝓpħa
legitur.
erit
radix ies¬
se:
n qui surget ut pͥncipetur gentiũ.
in ipso gentes sꝑabunt. Isti aut̃e plu¬
rimi quondã a fortib tenebantur:
& sub specie asinȩ & pulli. multos
habebant dños: quib dixer̃t̃ apł̃i.
dñs eos necessarios habet. Qͥ fortes
sumeret: & forti fuꝑato diriꝑet do¬
mũ eiꝰ. Predam gͦ fõrtium apłis suis
tradidit atq diuisit: ut petrus. ⁊ ia
fierent: & paulꝰ ⁊ barnabas mitte¬
rent᷑ ad gentes. locis ñ animo separa¬
ti. ⁊ sub u̾no dño in diu̾sa starent a¬
cie: ut agminis utriꝰq uictoria. tri¬
umphũ erigerent saluatori. Ex quo
qͥ dispensatoriã it petrũ ⁊ paulum
contentionẽ. uere dicunt iurgiũ fu¬
isse atq certamen. ut blasphem̾anti
dentibꝰ isrł assert̃ ẽẽ seruandas: debeñ
⁊ aureã. in mille annis expectare ie¬
rusalẽ. ut uictimas ĩmolent. ⁊ cir¬

Expanded text:
ionem tuam terminos terrae . De quo et in hoc eodem Propheta legitur, Erit radix Jesse: et qui resurget ut principetur gentium, in ipso gentes sperabunt . Isti autem plurimi quondam a fortibus tenebantur; et sub specie asinae et pulli, multos habebant dominos, quibus dixerunt Apostoli: Dominus eos necessarios habet . Qui fortes assumeret, et forte superato, diriperet domum ejus. Praedam ergo fortium Apostolis suis tradidit atque divisit, ut Petrus, Jacobfierent, et Paulus et Barnabas mitterentur ad gentes, locis, non animo separati, et sub uno Domino in diversa starent acie, ut agminis utriusque victoria, triumphum erigerent Salvatori. Ex quo qui dispensatoriam inter Petrum et Paulum contentionem . vere dicunt jurgium fuisse atque certamen, ut blasphemanti Pdentis Israel asserunt esse servandas, debent et auream in mille annis exspectare Jerusalem, ut victimas immolent, et cir
Abbreviated transcription (Latin):
it. garidii signifi cat magnitudinẽ.
in similitudinẽ hinmentis equi ad
unictoriã. de quo in iob plemiꝰ sebitar.
iudaitantes ad ierłm referunt: Qnã
dicunt in mille annors regno instau
tura sit filios pꝰ repudiũ quã priꝰ ha¬
buit sub uiro: cũ ꝑspieue duarũ mu¬
lierum ponat᷑ cõparatio. eiꝰ q̃ uirum
ro fuit. Nec mirandũ de iudeis. quors o¬
ctili auresq st̃ clause: si aꝑtam ñ uide¬
ant ueritatem. De xp̃ianis quid loqͣr
nescio: qui dicente apło. q̃ sunt allego¬
ricar & ad duo testam̃ta uetꝰ ⁊ nouũ
saram agarq referente. iudeis tradt̃
manꝰ. t̾renarũ in mille annis uolupta¬

Expanded text:
it, gaudii significat magnitudinem, in similitudinem hinnientis equi ad victoriam. De quo in Job plenius scribitur . judaizantes ad Jerusalem referunt, quam dicunt in mille annorum regno instaurtura sit filios post repudium, quam prius habuit suo viro. Cum perspicue duarum mulierum ponatur comparatio, ejus quae virum ro fuit. Nec mirandum de Judaeis, quorum oculi auresque sunt clausae, si apertam non videant veritatem. De Christianis quid loquar, nescio, qui dicente Apostolo, quae sunt allegorica et ad duo Testamenta, vetus et novum, Saram Agarque referente, Judaeis tradunt manus, terrenarum in mille annis
Abbreviated transcription (Latin):
infestius qͦd latebat. Et sem̃ tuũ gen¬
tes hereditabit. De qͦ in eugłio legimꝰ.
Egressus ẽ qͥ seminat seminare. Et i¬
terum. Nonne bonũ sem̃ seminasti in
agro tuo. Qͦd sem̃ etiã ciuitates de¬
sertas faciat inhabitare: ut eccłie gen¬
tium in toto orbe consurgant. Uel cer¬

Expanded text:
nifestius quod latebat: Et semen tuum gennifestius quod latebat: Et semen tuum gentes haereditabit. De quo et in Evangelio legimus: Egressus est qui seminat seminare ; et iterum: Nonne bonum semen seminasti in agro tuo ? Quod semen etiam civitates desertas faciet inhabitari, ut Ecclesiae gentium in toto orbe consurgant. Vel cer
Abbreviated transcription (Latin):
lea tua fige ne parcas. Protende funt¬
culos. & clauos tuos conforta ᷤ adhuc
in dextris tuis. ⁊ in simstris dilata:
⁊ sem̃ tuũ possidebit gentes: ⁊ eiui¬
tates desertas habitare facies. Qui
dixerat. lauda sterilis quȩ ñ paris. rũ¬
pe uincula. quib priꝰ tenebaris astricta.
⁊ clama in confessione dñi q̃ libos ñ
habebas: nẽ eidẽ p̃cipitur in simili¬
tudinẽ tab̾naculi moysi qͦd qͦndam
habuit in deserto. ut dilatet dendori¬
ñ suũ. pellesq distentet. ⁊ funicłos
faciat longiores. & clatios quib fir¬
mat᷑ om̃e tentoriũ. in altum defigat
n roboret. ne uentors flatib diffi¬
petur: ad dexteramq penetret ⁊ sini
bat: nec templi breuitate laudatur.
qͦd sexaginta cubita habebat in longũ.
⁊ uiginti in latũ. s ad dexteram ⁊ si¬
nistram locũ caꝑe ñ cesset. Ac ne putemꝰ
hoc iuxta friuolam hebreor conten¬
tionẽ dici de syon. q̃ in antiquũ sta-¬
tum a dño restituenda sit: ponit ma¬

Expanded text:
um fige, ne parcas. Protende funiculos, et clavos tuos conforta adhuc in dextris, et in sinistris dilata, et semen tuum possidebit gentes, et civitates desertas habitare facies. Cui dixerat: Lauda, sterilis, quae non paris; rumpe vincula, quibus prius tenebaris astricta, et clama in confessionem Domini, quae liberos non habebas, nunc eidem praecipitur in similitudinem tabernaculi Moysi, quod quondam habuit in deserto, ut dilatet tentorium suum, pellesque distentet; et funiculos faciat longiores, et clavos, quibus formatur omne tentorium, in altum defigat, et roboret, ne ventorum flatibus dissipetur. Ad dextramque penetret et sinibat, nec Templi brevitate claudatur, quod sexaginta cubita habebat in longum, et viginti in latum. Sed ad dexteram et ad sinistram locum capere ne cesset . Ac ne putemus hoc juxta frivolam Hebraeorum contentionem dici de Sion, quae in antiquum statum a Domino restituenda sit, ponit ma
Abbreviated transcription (Latin):
ad intesligentiã spũalem. Q in tab̃na¬
culo ẽ. firmã atq ꝑpetuã ñ possidet manisi¬
onẽ: s sẽꝑ mutat loca. ⁊ ad ulteriora fe¬
stinat. dicens in psalmoͬ Ptͣnsibo in lo¬
cũ tab̃naculi admirabilis. p̃teritors
obliuiscens. ⁊ in futurũ se extendens.
donec ꝑueniat ad braurũ suꝑne uo

Expanded text:
ad intelligentiam spiritualem. Qui in tabernaculo est, firmam atque perpetuam non possidet mansionem; sed semper mutat loca, et ad ulteriora festinat, dicens in psalmo: Pertransibo in locum tabernaculi admirabilis , praeteritorum obliviscens, et in futurum se extendens, don
Abbreviated transcription (Latin):
machus hunc locũ ita int̾pretatꝰ
ẽ. Letare sterilis q̃ ñ peperisti: gau¬
de in exultatione ⁊ hinni q̃ ñ par¬
turisti: plures eñ̃ filii dissipate.
magis qͣm quȩ erat sub uiro. A qͦ
theodotio ⁊ aquila p̃ter pauca
u̾ba ñ discrepant. Post natiuitatẽ

Expanded text:
machus hunc locum ita interpretatus est: Laetare, sterilis, quae non peperisti. Gaude in exultatione, et hinni, quae non parturisti: Plures enim filii dissipatae, magis quam ejus quae erat sub viro. A quo Theodotio et Aquila praeter pauca erba n
Abbreviated transcription (Latin):
mortui in peccatis. ⁊ in defidiis carnis.
tuuere fecit cũ xp̃o. donans nob̾ omĩa
peccata. ⁊ delens qͦd adu̾sum nos erat
eytograpbũ. qͦd erat contͣriũ nob. ⁊ ip
sum tulit de medio. affigens illud cru¬
ciͥ expohans pͥncipatus ⁊ podestates
traduxit confident̃ triumphans de
eis. Iniquos autem cũ quib reputatꝰ
ẽ. Marcus euangłista latrones intelli¬
git. scribens. Et crucifixer̃t cũ eo
ouos latrones. unũ a dextris. ⁊ unũ
a sinistris. ⁊ impleta ẽ scͥptura q̃ di¬
cit. ⁊ cũ iniquis reputatus ẽ. Dͦ d¬

Expanded text:
mortui in peccatis, et in desideriis carnis, mortui in peccatis, et in desideriis carnis, vivere fecit cum Christo, donans nobis omnia peccata. Et delens quod adversum nos erat chirographum, quod erat contrarium nsum tulit de medio, affigens illud cruci: spolians principatus, et potestates dehonestavit, confidenter triumphans de eis . Iniquos autem cum quibus reputatus est, Marcus Evangelista latrones intelligit, scribens: Et crucifixerunt cum eo duos latrones: unum a dextris, et alterum a sinistris. Et impleta est Scriptura quae dicit
Abbreviated transcription (Latin):
diuidet spolia: de quib ⁊ ante iã
dictum ẽ. Letabunt᷑ in conspectu
tuo. sic̃ qui letant᷑ in messe. ⁊ sic̃
qͥ diuidunt spolia: in toto orbe
sibi xp̃i eccłias diuidentes. Propterea¬
autem accipiet gentes plurimas. qui
uenit p̃dicare captiuis remissionẽ.⁊
captiuã priꝰ a di abolo atq demonib
duxit captiuitatẽ. ⁊ dedit edm dona
hominib atq credentib: qr tradidit
in mortẽ animã suã. ⁊ cũ sceleratis si¬
his qͥ erant sine lege factus ẽ quasi
sine lege. cũ ñ ẽet sine lege. s ẽet in
lege xp̃i: quare ñ ⁊ xp̃s cũ iniquis re¬
putatus Sit. ut iniquos redimeret a
peccato. ⁊ om̃ib ontĩa fieret ut om̃s
saluos faceret : Reccata enĩ nr̃a por-¬
tauit in corpore suo. ligno erucis af¬
figens ea ut deleret cyrographum
qͥd diabolo ⁊ angłis illiꝰ feceramꝰ: soͥꝑ¬
tum manib animȩ id ẽ oꝑibꝰ eiꝰ. de qͥ¬
bꝰ paulꝰ apłs loquitur. Et uos cũ ẽetis

Expanded text:
quibus et ante jam diximus: Laetabuntur in conspectu tuo, sicut qui laetantur in messe, et sicut qui dividunt spolia , in toto orbe sibi Christi Ecclesias dividentes. Propterea accipiet gentes plurimas, qui venit praedicare captivis remissionem, et captivam prius a diabolo atque daemonibus duxit captivitatem, et dedit eam dono hominibus atque credentibus, quia tradidit in mortem animam suam, et cum sceleratis silus ejus his qui erant sine lege, factus est quasi sine lege; cum non esset sine lege, sed esset in lege Christi: quare non et Christus cum iniquis reputatus sit, ut iniquos redimeret a peccato, et omnibus omnia fieret, ut omnes salvos faceret? Peccata enim nostra portavit in corpore suo , ligno crucis affigens ea, ut deleret chirographum, quod diabolo et angelis illius feceramus, scriptum manibus animae, id est, operibus ejus. De qibus Paulus apostolus loquitur: Et vos cum essetis
Abbreviated transcription (Latin):
tos: sinautẽ alt̾ in bebraico. alt̾ in ueteri
editione sensus est. hebraicũ magis
qͣm .lxx. int̾pretes sequi. Demq tit
nos multa ostendimꝰ posuisse eos
testimonia. q̃ ñ siq̃ ex hebreoꝵ libris
⁊ fuita contentio ẽ. hoc diximꝰ qr
p̃sens capitulũ cũ in sensu unt̃i sit.
inu̾bis discrepat: a cuiꝰ explanatio¬
ne quintꝰ pꝰ decimum in ysaiam li¬
ber incipit.

Expanded text:
tos. Sin autem aliter in Hebraico, aliter in veteri editione sensus est, Hebraicum magisnta Interpretes sequi. Denique, ut nos multa ostendimus posuisse eos eorum libris: et finita contentio est. Hoc diximus, quia praesens capitulum cum in sensu unum sit, in verbis discrepat. A cujus explanatione quintus post decimum in Isaiam liber incipit.
Abbreviated transcription (Latin):
cendentib in lacũ: factus sũ sic̃ hõ
sine aductorio. int̾ mortuos liber.
Uere enĩ reptitatus ẽ int̾ peccato¬
res ⁊ iniquos ut descenderet ad
infernum. qui in multis scͥptura¬
in carcere liberaret. Qͥ traditus ꝓpt̃
xit ꝓpt̾ iustificationẽ nr̃am. Tanteq

Expanded text:
factus sum sicut homo sine adjutorio inter mortuos liber . Vere enim reputatus est inter peccatores et iniquos, ut descenderet ad infernum; qui in multis Scripturain carcere liberaret. Qui traditus est propter xit propter justificationem nostram . T
Abbreviated transcription (Latin):
suscepit: ⁊ ꝓpt̃ iniquitates eor ira¬
ditus ẽ. Causas reddit. cur pꝰ pas¬
sionẽ inulta xp̃s p̃mia consequat᷑.
Qͥa inquit passus ẽ. ⁊ fecit omĩa
q̃ p̃teritus sermo descripsit. ⁊ iiqͥ¬
tates multors ipse portauit Prop¬
terea diuidã ei plurimos. ut ꝓ par¬
te dñi. iacob. ⁊ funiculo heredi¬
tatis illiꝰ isrł. credant ineũ de orien¬
te. ⁊ occidente uenientes: & recum

Expanded text:
pter iniquitates eorum traditus est. Causas reddit cur post passionem multa Christus praemia consequatur. Quia, inquit, passus est, et fecit omnia quae praeteritus sermo descripsit, et iniquitates multorum ipse portavit: propterea dividam ei plurimos, ut pro parte Domini Jacob, et funiculo haereditatis illius Israel, credant in eum de Oriente et Occident
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝑcussum a do. ⁊ ꝓpͥa sustiniere pec¬
cata: ille autẽ uulneratus ẽ ꝓpt̃ini¬
quitates nr̃as. dicens in psalmo. fo¬
der̃t manꝰ meas ⁊ pedes: ut suo uul¬
nere. uulnera nr̃a curaret. Et atcri¬
tus ẽ siue infirmatus ꝓpt̃ scelera nr̃a:
ut factus ꝓ nob̃ maledictũ nos lib̾aret
de maledicto. Maledictuis enĩ omĩs
homo qͥ pendet in ligno. Unde discipli¬
na pacis nr̃ȩ suꝑ eum ẽ. Qͦd enĩ nos
ꝓ nr̃is debebamꝰ scelerib fustinere:
ille ꝓ nob̾ passus ẽ. pacificans ꝑ san¬
guinẽ crucis sue. siue q̃ in t̾ra: siue
quȩ in celis fc̃. Ipse ẽ enĩ pax nr̃a. qͥ

Expanded text:
et percussum a Deo, et propria sustinere peccata. Ille autem vulneratus est propter iniquitates nostras, dicens in psalmo: Foderunt manus meas et pedes , ut suo vulnere vulnera nostra curaret, et attritus est, sive infirmatus propter scelera nostra, ut factus pro nobis maledictum, nos liberaret de maledicto. Maledictus enim omnis homo qui pendet in ligno . Unde disciplina pacis nostrae super eum est. Quod enim nos pro nostris debebamus sceleribus sustinere, ille pro nobis passus est, pacificans per sanguinem crucis suae, sive quae in terra, sive quae in coelis sunt. Ip
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ spiciuim ẽ sic̃ corpꝰ flagellatũ atq
laceratũ signa inuirie in uibicibꝰ ac liuo¬
re portabat. ita ⁊ animã uere doluis¬
se ꝓ nob̾: ne ex parce ueritas ⁊ ex
parte mendaciũ credat᷑ in xp̃o. Om̃s
inquit sic̃ oues errauimꝰ: ⁊ indigui¬
mꝰ misedia dĩ. dicentes in psalmo. Er¬
raui sic̃ ouis ꝑdita. q̃ in eugłii para¬
bola. boni pastoris atq solliciti hu¬
meris reportata ẽ. Quȩ sint autẽ
istȩ oues: sequens u̾sus ostendit.
homo inuia sua errauit. siue unus¬
quisq in uiã suã declinauit: ut ꝓpͥũ
sequeret᷑ errorẽ. ⁊ rectam uiã deserens.¬

Expanded text:
sicut corpus flagellatum atque laceratum signa injuriae in vibicibus ac livore portabat: ita et animam vere doluisse pro nobis, ne ex parte veritas, et ex parte mendacium credatur in Christo . Omnes, inquit, quasi oves erravimus, et indiguimus misericordia Dei, dicentes in psalmo: Erravi sicut ovis perdita ; quae in Evangelii parabola boni Pastoris atque solliciti humeris reportata est . Qui sint autem istae oves, sequens versus ostendit. Homo in via sua erravit; sive unusquisque in via sua declinavit, ut proprium sequeretur errorem, et rectam
Abbreviated transcription (Latin):
sar donicẽ. sextũ sardium. septimũ
chrisolitũ. octauũ berillũ. nonũ do¬
pariũ decimũ crisoprasum. unde¬
cimũ iacinctũ. duodecimũ ametistũ.
Q a legentes: exclamamꝰ illud⁊ di
cimꝰ. O ꝓfundum sapientiȩ & scien¬
tie di quã inscrutabilia uidicia eiꝰ.
& inuestigabiles uie eiꝰ. Quis enĩ cog¬
nouit sensum dñi: aut quis consilia
rius eiꝰ fuit. Et tt̾cm. Qͥs sapiens
& intelliget hec. intelligens et cognos¬
cent ea: Pespondeant amatores tan¬
tum occidentis littere. ⁊ in mille an¬
nis exquisitos cibos gulȩ ac luxurie
p̃parantes. quorũ d̾s uent̾ ẽ. ⁊ gła in
confusione eors. qui pꝰ sed̾m saluato

Expanded text:
sardium  Al. sardinum, septimum sardium  Al. sardinum, septimum chrysolithum, octavum beryllum, nonum topazium, decimum chrysoprasum, undecimum hiacynthum, duodecimum amethystum; quod legentes, exclamamus illud, et dicimus: O profundum sapientiae et scientiae Dei, quam inscrutabilia judicia ejus, et investigabiles viae ejus! Quis enim cognovitrius ejus fuit ? Et iterum: Quis sapiens, et intelliget haec: intelligens, et cognoscet ea ? Respondeant amatores tantum occidentis litterae, et in mille annis exquisitos cibos gulae ac luxuriae praeparantes, quorum Deus venter est, et gloria in confusione eorum ; qui post
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑculã q̃ ñ habebat legem ⁊ ꝓpħas. nec
sermonẽ di : ⁊ tẽpestate conirulsam. si¬
ue instabilẽ. q̃ multos scłi turbines
sustinuerat.⁊ int uarios idolorẜ flu¬
etuabat errores. q̃ nullũ habuit con¬
solatorẽ.⁊ frustra omñe substantiã
suã in medicis ꝑdidit: qͦd ipse ueniat.
ipse descendat. ⁊ edificet in t̾ris celesfẽ
ierłm: q̃ in apocalipsi ioħis uocatur
sponsa ⁊ uxor agni. Habens lum̃ si¬
mile lapidis p̃ciosi. sic̃ iaspidis s eristalli.
⁊ murum magnũ. ⁊ portas duodecim.
scriptas nominib tribuũ isrł. Qua¬
rũ tres erant ab oriente. ⁊ tres ab aqͥ¬
lone. ⁊ tres ab austro.⁊ tres ab occa¬
su solis. murusq fultus duodecim fim¬
dam̃tis. cuiꝰ om̃is edificatio ex lapide
iaspide:⁊ singła fundam̃ta muroꝵ
habebant singłos lapides. Primum
iaspidẽ. secundũ saphitũ. t̾cium cal¬
ełdoniũ quartũ smnaragdũ. quintũ

Expanded text:
perculam, quae non habebat Legem, nec Prophetas, nec perculam, quae non habebat Legem, nec Prophetas, nec sermonem Dei: et tempestate convulsam sive instabilem, quae multos saeculi turbines sustinuerat, et inter varios idolorum fluctuabat errores: quae nullum habuit consolatorem, et frustra omnem substantiam suam in medicis perdidit; quod ipse veniat, ipse descendat, et aedificet in terris coelestem Jerusalem, quae in Apocalypsi Joannis vocatur sponsa et uxor Agni, habens lumen simile lapidis pretiosi, sicut jaspidis et crystalli, et murum magnum, et portas duodecim inscriptas nominibus tribuum Israel, quarum tres erant ab Oriente, et tres ab Aquilone, et tres ab Austro, et tres ab Occasu solis : murusque fultus duodecim fundamentis, cujus omnis aedificatio ex lapide jaspide, et singula fundamenta murorum habebant singulos lapides, primum jaspidem, secundum sapphirum, ttum
Abbreviated transcription (Latin):
sidabiles. Uniu̾sos filios tuos doctos
a dño. ⁊ multitudinẽ pacis filiis tu¬
is: & in iusticia fundaberis. Septuas̃.
Humilis ⁊ instabilis. absq consolati¬
one. ecce ego p̃parabo tͥ carbunculũ
lapidẽ tuũ. & fundam̃ta tua saphi¬
rum. Et ponã ꝓpugnacula tua ias¬
pidẽ. & portas tuas lapides cristal¬
li ⁊ muros tuos lapides electos: et
om̃s filios tuos discipłos dĩ. Et mul¬
ta pax erit filiis tuis. & in iustici¬
a edificaberis. Ubi nos diximꝰ st̃¬
nam ꝑ ordinẽ lapides tuos. in he
lapides tuos insimilitudinẽ compte
mulieris q̃ ocłos pingit stibio ut pul¬
chritudinẽ significet ciuitatis. Et ubi
nos iaspidem: sequentes lxxdiximꝰ in
ꝑ christallo quoq in cuiꝰ loco apud he¬
breos. esda. legitur. simmachꝰ ⁊ theo¬
raturam celaturãq gẽmarũ. iuxta
sensum sonat. Diu̾sitatẽ tͣns lationis
diximꝰ ueniamꝰ ad sensum. Adhuc lo¬
quit᷑ ad eccłiam humilẽ priꝰ atq pau¬

Expanded text:
s doctos a Domino, et multitudinem pacis filiis tuis, et in justitia fundaberis. LXX: Humilis et instabilis absque consolatione. Ecce ego praeparo tibi carbunculum lapidem tuum, et fundamenta tua sapphirum: et ponam propugnacula tua jaspin, et portas tuas lapides crystalli, et muros tuos lapides electos: et omnes filios tuos discipulos Dei, et multa pax erit filiis tuis, et in justitia aedificaberis. Ubi nos diximus: Sternam per ordinem lapides tuos, in Heblapides tuos, in similitudinem comptae mulieris, quae oculos pingit stibio, ut pulchritudinem significet civitatis. Et ubi nos jaspidem, sequentes LXX, diximus,Pro crystallo quoque in cujus loco apud Hebraeos ECDA   legitur, Symmachus et Theoratarum caelatarumque gemmarum 635 sensum sonat. De diversitate translationis diximus: veniamus ad sensum. Adhuc loquitur ad Ecclesiam, humilem prius atque pau
Abbreviated transcription (Latin):
tũ ñ fecit. nec inuentus est dolus
in ore eiꝰ qͥ cũ malediceretur ñ ma¬
ledicebat. cũ pateret᷑ ñ cõminabat᷑.
Dñs autẽ uoluit mundare eũ a pla¬
ga. quã lancea militis ꝑcussus acce¬
ꝑat. Siue conterere eũ in infirmita¬
te ac uulnere. de quo ⁊ ipse dicebat.
Qm̃ qũe tu ꝑcussisti. ipsi ꝑsecuti
st̃. Et ꝑ racbariam d̾s loquitur. ꝑ
cutiam᷑ pastorem: & oues disꝑgent᷑
Ergo ut pateret᷑ ñ fuit necessitatis.
s uoluntatis patris. & suȩ: ad quẽ ip¬
se dicebat: ds̃ ut facerẽ uoluntat̾e
tuã uolui de quo ⁊ supͣra legimꝰ ob¬
latus ẽ qr ipse uoluit. Si posuerit

Expanded text:
est dolus in ore ipsius. Qui cum malediceretur, non maledicebat: et cum pateretur, non comminabatur . Dominus autem voluit mundare eum a plaga, quam lancea militis percussus acceperat. Sive conterere eum in infirmitate ac vulnere: de quo et ipse dicebat: Quoniam quem tu percussisti, ipsi persecuti sunt . Et per Zachariam loquitur Deus: Percutiam pastorem, et oves dispergentur . Ergo ut pateretur non fuit necessitatis, sed voluntatis Patris et suae, ad quem ipse dicebat: Deus, ut facerem voluntatem tuam, volui . De quo et supra legimus: Obl
Abbreviated transcription (Latin):
bibiturã: s tradendũ adu̾sariis tuis
qͥ dixert̃ anime tue. incuruare ut tͣn¬
seame Illisq dicentib uoluntate ꝓpͥa
in curuata es. & posuisti quasi t̃rã cor
hoc uixta historiam dictũ sit. qͦd ierł̃m¬
si se eleuare uoluerit. atq consurg̃e:
nequaqͣm bibat calicẽ furoris dñi nec

Expanded text:
is, is, qui dixerunt animae tuae, incurvare, ut transeamus: illisque dicentibus, voluntate propria incurvata es. Et posuisti quasi terram corHoc juxta historiam dictum sit, quod Jerusalem si elevare se voluerit, atque consurgere, neq
Abbreviated transcription (Latin):
dicit dñs d̾s tuus: qͥ iudicat popłm
suũ. Ecce tuli de manu tua calic̃e ru¬
inȩ. condi furoris mei: & ñ adicies bi¬
bere illũ ultra. Et dabo eũ in manꝰ eo¬
rum qͥ te mique opp̃sserunt & humi¬
liauerunt.: qͥ dixerunt animȩ tuȩ. in¬
elinare ut transeamꝰ. Et posisti eqͦ¬
lia t̾rȩ media tua. foris tͣnseuntibus
Dierłm. cui dixi eleuare eleuare. coi¬
surge ⁊ age penitentiã. qr bibisti de
manu dni calicẽ furoris eiꝰ. ⁊ epotasti
eũ usq ad feces & filii tui qͥ in toto or¬
be disꝑsi sc̃ ductiq captiui iacuerunt
in plateis & in capitib uiarum: scito
te ẽẽ pauꝑculã ⁊ humiliatã ⁊ ebriã ñ
uino. s furore dñi Iccirco si egeris pe¬
nitentiã. & eleuata surrexeris: scias
calicẽ soporis ⁊ ruinȩ. siue iuxta sym¬
machũ ⁊ theodotionẽ. lacerationis ⁊ cõ¬
motionis. de manu tua ẽe tollendũr
⁊ cõndi ꝓ qͦ et in loco hoc simmachus
craterem int̃p̃tatus ẽ. te ultra ñ ẽe¬

Expanded text:
s Deus qui judicat populum suum: Ecce tuli de manu tua calicem ruinae, κόνδυ furoris mei: et non adjicies bibere illum ultra: et dabo eum in manus eorum, qui te inique oppresserunt, et humiliaverunt: qui dixerunt animae tuae, inclinare ut transeamus, et posuisti aequalia terrae media tua a foris transeuntibus. O Jerusalem, cui dixi: Elevare, elevare, consurge, et age poenitentiam: quia bibisti de manu Domini calicem furoris ejus, et epotasti eum usque ad feces: et filii tui, qui in toto orbe dispersi sunt, ductique captivi jacuerunt in plateis, et in capitibus viarum; scito te esse pauperculam et humiliatam, et ebriam, non a vino, sed furore Domini. Idcirco si egeris poenitentiam, et elevata surrexeris, scies calicem soporis et ruinae: sive juxta Symmachum et Theodotionem, lacerationis et commotionis, de manu tua esse tollendum: et condy, pro quo et in hoc loco Symmachus craterem interpretatus est, te ultra non e
Abbreviated transcription (Latin):
datur gentiũ multitudo. in diuiti¬
bꝰ quoꝵ erat testam̃tum ⁊ legis la¬
tio. ⁊ ꝓpħȩ. iudaicus popłs demon¬
stretur. Ergo iccirco passus ẽ dñs.
n sepultus: ut ex utroq popło suã
ecełiam cong̃garet. Siuie hoc dicen¬
dum qͦd scribas & phariseos. ac sa-¬
duceos. sacerdotes ac pontifices.

Expanded text:
ur gentium multitudo: in divitibus, quorum erat Testamentum et Legislatio et Prophetae, Judaicus populus demonstretur. Ergo idcirco passus est Dominus et sepultus, ut ex utroque populo sibi Ecclesiam congregaret. Sive hoc dicendum, quod Scribas et Pharisaeos, ac Sadducaeos, sac
Abbreviated transcription (Latin):
linguȩ latitudinẽ cura dicri sollicitr¬
do. iuxta illud qͦd psalmꝰ ait. Multi¬
plicabis me in anima mea uirtute
tua.ẜ multiplicabis me. in greco di
alibi. scd̾m altitudinẽ tuã. enĩ oayũ¬
Picac. filios hominũ. Qͦd aliis uer¬
bis grece dicit᷑. ẜioꝑ anca. Pacotoyt¬

Expanded text:
linguae latitudinem cura dici, et sollicitudo, juxta illud quod Sanctus ait: Multiplicabis me in anima mea, in virtute tua . Pro mulplicabis me, in Graeco dialibi: Secundum altitudinem tuam ἐπολυώρησας filios hominum : quod aliis verbis Graece dicit
Abbreviated transcription (Latin):
aliud ẽẽ nosse. aluud eloqui qr fre¬
quent q̃ mente concipiniꝰ sermone
explicare ñ possumꝰ Ergo & myste¬
rium diuinȩ naquitatis in corpore.
possunt sc̃i fide magis nosse qͣm
dicere. Alioquin ⁊ apłs raptus in
t̾cium cęlum. & in parabisum. au¬
ualet humana lingua ꝓferre.S
⁊ sp̃s int̾pellat ꝓ nobis gemitib ine¬

Expanded text:
requenter quae mente concipimus, sermone explicare non possumus. Ergo et mysterium divinae nativitatis in corpore, possunt sancti, fide magis nosse quam dicere. Alioquin et Apostolus raptus in tertium coelum et in paradisum, auvalet humana lingua proferre . Sed Spiritus interpellat pro nobis gemitibus ine
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. qͦd pꝰ ultimã captiutatẽ ista dicant᷑¬
Alioquin. in babilone ⁊ pꝰ babylonẽ
ierechiel ⁊ cȩteros ꝓph̾as habuisse eam
narrat historla. Quod autẽ dicit duo
contricio. fames ⁊ gladiꝰ. illi simile
ẽ qͦd in psaltio canitur in psalmo se¬
duo hec audiui: qr potestas dĩ ẽ. & tͥ

Expanded text:
est, quod post ultimam captivitatem ista dicantest, quod post ultimam captivitatem ista dicantalioquin in Babylone, et post Babylonem, Ezechiel et caeteros prophetas habuisse eam narrat historia. Quod autem dicit, duo contritionem, famem et gladium: illi simile est quod in Psalterio canitur: Semduo haec audivi: quia pot