comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tici uł planetari dũ pfessionis sue potentiam
dilatare nituntur: in erroris & impietatis m̃¬
datia ꝑuitiosissime corruunt. Nec cuiuscũq
artis regula seruatur illesa. nisi dũ infra ꝓpͥi
generis ambitũ cohibetur. p̃sertu cũ iuxta
sapientẽ frequens sit aliquid extra regulam
inueniri. Omĩs & enĩ regula alicui generi re¬
rum accõmodata ẽ. Si uero traducatur ad ali¬
ud: statim in ueritatẽ impingit. obnioxia falsi¬
tati. Si gͦ mathematici ꝓbabilis matheseos.i.
doctrinalis essent fine contenti. ueram possent
assequi positionẽ stellarur & ex signis suis sobria
eruditione scđ̾m qd̃ naturalit̾ ꝓueniunt quali¬
tatẽ p̃scire tempoꝵ. & speculationis sue iocun¬
dissimũ carpere fructũ. Cũ uero dilatant phila¬
teria sua & magnificant fimbrias. dũ constellati¬
one & planeticis nuniũ uirtutis ascribunt. eis
nescio quã auctoritatẽ oꝑin ascribentes. increato¬

Expanded text:
tici vel planetarii, dum professionis suae potentiam tici vel planetarii, dum professionis suae potentiam dilatare nituntur, in erroris et impietatis mendacia perniciosissime corruunt. Nec cujuscunque artis regula servatur illaesa, nisi dum infra proprii generis ambitum cohibetur, praesertim cum juxta sapientem, frequens sit aliquid extra regulam inveniri. Omnis etenim regula alicui generi rerum accommodata est. Si vero traducatur ad aliud, statim in veritatem impingit obnoxiam falsitati. Si ergo mathematici probabilis matheseos, id est doctrinalis essent fine contenti, et veram possent assequi positionem stellarum, et ex signis suis sobria eruditione secundum quod naturaliter proveniunt qualitatem praescire temporum, et speculationis suae jucundissimum carpere fructum. Cum vero dilatant phylacteria sua et magnificant fimbrias, dum constellationibus et planetis nimium virtutis ascribunt, eis nescio quam auctoritatem operum ascribentes, in Creato
Abbreviated transcription (Latin):
turni capricornus. & hoc naturalit̾. Casualit̾
uero saturno cedit aquarius. Disces ioui. ari¬
es marti. ueneri taurus: in mercuru sortem
gemini cedunt. Luna uero cõmoda ẽ. quã cu¬
maliis stellis quicqͥd illigarriant. creauit ds̃
ut p̃esset nocti. Quid enim de sole dicam qui
duxx &e princeps ẽ. & moderator. lumtnũ reli¬
quoꝵ: Eum utiq reclamantib. om̃ib his pla¬
netariis non timeobonũ & necessariũ ꝑfiteri
cũ & diem uidentib cunctis illustret. temꝑet
orbem. anni tempora diuidat. inducat rerum
uicissitudines: & alia płima que nẽ longum ẽ.
enarrare. S licet multarũ utilitatũ in eo & in
ceteris cause resideant: ipsort tam̃ & omnium
que recte st̃ una est & prima causa que mun¬
dũ fecit ꝓprie maiestatis potentia. eũq sapientie
sue uirtute & ĩ mensitate formauit &e firmauit.
&e ut ei tam substantiam quã formã conferret.
sola inducta est bonitate. ¶ Uerũ mathema¬

Expanded text:
turni capricornus, et hoc naturaliter. Casualiter turni capricornus, et hoc naturaliter. Casualiter vero Saturno cedit aquarius, pisces Jovi, aries Marti, Veneri taurus, in Mercurii sortem gemini cedunt; luna vero commoda est, quam cum aliis stellis, quidquid illi garriant, creavit Deus ut praeesset nocti. Quid enim de sole dicam qui dux et princeps est, et moderator luminum reliquorum? eum utique reclamantibus omnibus his planetariis, non timeo bonum et necessarium profiteri: cum et diem videntibus cunctis illustret, temperet orbem, anni tempora dividat, inducat rerum vicissitudines, et alia plurima, quae nunc longum est enarrare. Sed licet multarum utilitatum in eo et in caeteris causae resideant, ipsorum tamen et omnium quae recte sunt, una est et prima causa, quae mundum fecit propriae majestatis potentia, eumque sapientiae suae virtute et immensitate formavit, et firmavit, et, ut ei tam substantiam quam formam conferret, sola inducta est bonitate. Verum mathema
Abbreviated transcription (Latin):
& celũ mars solus habet. Cur signa meatus deser¬
uere suos. mundoq obscura feruntur: Ensiferi
nimiũ fulget latus orionis. Imminet armorum
rabies. ferriq potestas. confundet ius om̃e manu.¬
sceleriq nefando nomenerit uirtus. multosq
exibit in annos: Ecce ex qualitate planetarũ
&e positione signoꝵ & cẽ cursu causarũ quã
manifestus belli ineuitabilis sequatur enentꝰ.
Hoc & enĩ ad artis traditionẽ płimũ spectat: ut
de naturali uł casuali constet domicilio plane-¬
tarũ. Om̃s si quidem pret̾ solẽ &e lunã. qui soli
singulis contenti st̃ duob domiciliis gaudent.
naturali. scł. & accidentali. Naturale quidem
cuiq domiciliũ ẽ. in quo quisq creationis sue
principiũ habuit. si tat̃ genelliaci consetitiũt
eos a d ño esse creatos. Lune igitur domiciliũ
cancer est. Leo solis. mercurrii uirgo. Libra.
uen̾is. scorpio martis. Sagutarius iouis. Sa¬

Expanded text:
Et coelum Mars solus habet. Cur signa meatus DeserEt coelum Mars solus habet. Cur signa meatus Deseruere suos, mundoque obscura feruntur: Ensiferi nimium fulget latus Orionis ? Imminet armorum rabies: ferrique potestas Confundet ius omscelerique nefando Nomen erit virtus, multosque exibit in annos. Ecce ex qualitate planetarum, et positione signorum, et concursu causarum, quam manifestus belli inevitabilis sequatur eventus. Hoc etenim ad artis traditionem plurimum spectat, ut de naturali vel causali constet domicilio planetarum. Omnes siquidem praeter solem et lunam, qui soli singulis contenti sunt, duobus domiciliis gaudent, naturali scilicet et accidentali. Naturale quidem cuique domicilium est, in quo quisque creationis suae principium habuit, si tamen genethliaci consentiunt eos a Domino esse creatos. Lunae ergo domicilium cancer est, leo solis, Mercurii virgo, libra Veneris. scorpio Martis, sagittarius Jovis, Sa
Abbreviated transcription (Latin):
quãuis aliquos famosos & suo iudicio iapien¬
tes in talib uderĩ miserrime laborare. Ex¬
pediunt tũ & suis rationib ꝓbant qͥd fata
deliberent. & dep̃hensa uoluntas syderũ.
qm in sublunari globo sortiatur effectum.
Et forte sententia numinis irrita est: quam¬
lucanꝰ. non mathemat̾icus profert. Ait ergo. Quodcla
dis genus osuꝑi. qua peste paratis seuiciam: Ex¬
tremi multorum tempus in unũ conuenere dies.
sũmosi frigida celo stella nocens ingros saturni
accenderet ignes: deucalioneos fudisset aquariꝰ
imbres. Totaq diffuso latuisset in equore tellus.
Si seuũ radiis nemeũ phebe leonẽ nunc p̃me¬
res. toto fluerent incendia mundo:. succensusq
tus flagrasset currib ether. Hii cessant ignes:
tu qui flagrante minacẽ scorpion incendis cauda
chelasq ꝑuris. quid tantũ gradiue paras. Nam
mitis in alto iupiter occasu premit᷑. uenerisq sa¬
lubre sydus hebet:. motuq celer et̃ lenus heret.

Expanded text:
quamvis aliquos famosos, et suo judicio sapienquamvis aliquos famosos, et suo judicio sapientes, in talibus viderim miserrime laborare. Expediunt tamen, et suis rationibus probant quid fata deliberent, et deprehensa voluntas siderum, quem in sublunari globo sortiatur effectum. Et forte sententia numinis irrita est, quam non mathematicus profert; ait ergo: dis genus, o superi, qua peste paratis Saevitiam? Extremi multorum tempus in unum Convenere dies. Summo si frigida coelo Stella nocens nigros Saturni accenderet ignes, Deucalioneos fudisset Aquarius imbres, Totaque diffuso latuisset in aequore tellus. Si saevum radiis Nemeaeum, Phoebe, Leonem Nunc premeres, toto fluerent incendia mundo, Succensusque tuis flagrasset curribus aether. Hi cessant ignes: tu, qui flagrante minacem Scorpion incendis cauda, chelasque peruris, Quid tantum, Gradive, paras? Nam mitis in alto Iuppiter occasu premitur, Venerisque salubre Sidus hebet, motuque celer Cyllenius haeret,
Abbreviated transcription (Latin):
opinant᷑. eo qd̾ illa uincta sapientie plimũ
ꝓsit: malitie sociata. noceat płimũ. Hec qui¬
dem &e si ñ docuit. sectã tñ erroris attigit lu¬
canus: cũ timorẽ urbis describeret. bellumq
ciuile necessarus astrononie argumentis
in euitabilit̾ appropinquante cesare futurũ
denuntiaret Innuit enĩ poeta doctissimus
si tñ poeta dicendus est. qui uera narratione
rerum ad historicos magis accedit: illiꝰ malici¬
am irrefragabilit̾ ad implendã. qui solus in
throno sui domicilu residebat. Et licet figu¬
lus parcarũ consilia discutiat mentemq
stellarũ. scorpoꝵ tam̃ que uidentur nondũ
penam notitiam tradidit.: cũ in tota mathe¬
maticoꝵ domo adhuc ñ sit questio expedita.
an ex elementis sẏdera constent. an ex qͥnta
essettia quam aristotiles introducit. Nam
qd̾ eis obiciunt pueri mollia sint andura.
ce si qͥd huiꝰmodi est. etiam audire dedignant᷑

Expanded text:
opinantur, eo quod illa juncta sapientiae plurimum opinantur, eo quod illa juncta sapientiae plurimum prosit, malitiae sociata noceat plurimum. Haec quidem etsi non docuit, sectam tamen erroris attigit Lucanus, cum timorem urbis describeret; bellumque civile necessariis astronomiae argumentis inevitabiliter appropinquante Caesare futurum denuntiaret. Innuit enim poeta doctissimus, si tamen poeta dicendus est, qui vera narratione rerum ad historicos magis accedit, illius malitiam irrefragabiliter adimplendam, qui solus in throno sui domicilii residebat. Et licet figulus Parcarum consilia discutiat, mentemque stellarum, corporum tamen quae videntur, nondum plenam notitiam tradidit, cum in tota mathematicorum domo, adhuc non sit quaestio expedita, an ex elementis sidera constent, an ex quinta essentia, quam Aristoteles introducit. Nam quod eis objiciunt pueri, mollia sint, an dura, et si quid hujusmodi est, etiam audire dedignantur,
Abbreviated transcription (Latin):
rũ &. motu. et applicatione uiiꝰ ad alterum
choreisq stellarũ. facile ẽ inuenire. Saturnꝰ
quoq quia frigidus ẽ et senex grauis est et
nociuus: & de natura malitiam. morositatẽ
contrahit ab etate. Om̃ibus gͦ mimicus: ux
suis etiam scolat̾icis parcis. Succedit ei iupit̾
econtra ꝓpitius & salubris. tanteq benign¬
tatis in om̃s. ut nec de malitia patris nec mar¬
tis ferocitate subiecti quemquã offendat. nisi
forte & ipse in orbis subiecti dispendia statio¬
narius factus sit retrogradus ue. aut ad usti¬
onẽ miserabilem patiatur. Mars ferox nat᷑a¬
q indomitus. om̃s pret̾ scolasticos suos ꝑseqͥt᷑.
mitigat᷑ tñ interdũ iouis accessu uel uen̾is:
qm̃ & ipsa ppitia est & benigna. Mercuriꝰ uero
talis ẽ qualẽ uicimi planete ꝑmiserint: cũ et
ipse conuertibilis nature sit. potentioribusq
cohereat. Uñ pleriq eũ presulẽ eloquentie

Expanded text:
rum, et motu, et applicatione unius ad alterum, rum, et motu, et applicatione unius ad alterum, choreisque stellarum facile est invenire. Saturnus ergo, quia frigidus est et senex, gravis est et nocivus, et de natura malitiam, morositatem contrahit ab aetate. Omnibus igitur inimicus, vix etiam suis scholasticis parcit. Succedit ei Jupiter, econtra propitius et saluber, tantaeque benignitatis in omnes, ut nec de malitia patris, nec matris ferocitate subjecti quemquam offendat, nisi forte et ipse in orbis subjecti dispendia stationarius factus sit, retrogradusve, aut adustionem miserabilem patiatur. Mars ferox, naturaque indomitus, omnes praeter scholasticos suos persequitur. Mitigatur tamen interdum Jovis accessu, vel Veneris, quoniam et ipsa propitia est et benigna. Mercurius vero talis est, qualem vicini planetae permiserunt, cum et ipse convertibilis naturae sit, potentioribusque cohaereat. Unde plerique eum praesulem eloquentiae
Abbreviated transcription (Latin):
solem caloris auctorem esse. humoriq augm̃¬
tũ & defectũ qm̃ id sensus ꝓbat. motui luna¬
ri accõmodant: &e in hunc modũ płima. Cet̾i
mathesis que futuroꝵ pollicetur indicium
giuẽ ultra ꝓgreditur.& elationis sue teme¬
ritate in p̾rerogatiuã eiꝰ prumpit. qui stellas
numerat. quarũ ipse nomina solus signa. po¬
testates. cursus. loca. tempora nouit. Qm̃ hoc
ipsũ astrononie sue beneficio. sibi astrologꝰ
repromutit. Tantoq longiꝰ a scientia uerita¬
tis ab errant: quanto ad eam tumidiꝰ ierũpe
moliuntur. Signorũ ergo naturam reuoluen¬
tes ꝓut eam forte nouerant. cũ in stellis com¬
parib fluctuarent. alia dñt masculini gene¬
ris. alia feminim: essentq forsitam multipli¬
cata ꝑsobolem. nisi quia dissociata locis. in
etutu conuenire non possunt. Plauetarum
quoq consilia qm̃ &e orbis moderatores eos ha¬
bent diligenter explorant: qd̾ ex affectione eo¬

Expanded text:
solem caloris auctorem esse, humorumque augmesolem caloris auctorem esse, humorumque augmentum, et defectum, quoniam id sensus probat, motui lunari accommodant, et in hunc modum plurima. Caeterum mathesis, quae futurorum pollicetur judicium,ginem, ultra progreditur, et elationis suae temeritate, in praerogativam ejus prorumpit, qui stellas numerat, quarum ipse nomina solus, signa, potestates, cursus, loca, tempora novit. Quoniam hoc ipsum astronomiae suae beneficio, sibi astrologus repromittit. Tantoque longius a scientia veritatis aberrant, quanto ad eam tumidius irrumpere moliuntur. Signorum ergo naturam revolventes, prout eam forte noverant, dum in stellis comparibus fluctuarent, alia dicunt masculini generis, alia feminini, essentque forsitan multiplicata per sobolem, nisi quia dissociata locis in coitu convenire non possunt. Planetarum quoque consilia, quoniam et orbis moderatores eos habent, diligenter explorant, quod ex affectione eo
Abbreviated transcription (Latin):
metas cohibeat: quam si licentiori uanitate
excedit. ñ tam philosophie spẽs quã impie¬
tatis decipula est. Et quidem multa st̃ mathe¬
si doctrinali. & diuiniatorie mathesi coĩa. sed
dũ diuinatio sobrietatis mensuram excedit.¬
toto dissidens fine. non instruit. sed suũ de do¬
cet ꝓfessorem. Quod etũ donas partiunt᷑ parã¬
lellos disterminant. cũ signis suis obliquant
todiacũ. qd̾ orbem fere totũ cosuris cingunt.
qd̾ laborẽ metiunt᷑ planetarũ. qd̾ a planen nul¬
lius erroris participem faciunt. qd̾ a polo ar¬
tico ad antarticũ axem ducunt. qd̾ signa ꝑ gra¬
dus & puncta diuidunt. qd̾ orientiũ & occiden¬
tiũ signoꝵ & syderũ. ꝓportionẽ tenent: utriq
cõmune est. Utraq tãmen in eo phisicis adqui¬
escit: quod teneritudinẽ subtiliũ corpoꝵ. in qͣs¬
dam sectas uias. & circuloꝵ int̾rapidines non
estiinat dissipari. Asserunt quoq cõmuniter

Expanded text:
metas cohibeat, quam si licentiori vanitate metas cohibeat, quam si licentiori vanitate excedit, non tam philosophiae species, quam impietatis decipula est. Et quidem multa sunt mathesi doctrinali, et divinatoriae mathesi communia, sed dum divinatio sobrietatis mensuram excedit,toto dissidens fine non instruit, sed suum dedocet professorem. Quod enim zonas partiuntur, parallelos disterminant, cum singulis suis obliquant zodiacum, quod orbem fere totum coluris cingunt, quod laborem metiuntur planetarum, quod Aplanem nullius erroris participem faciunt, quod a polo arctico, ad antarcticum axem ducunt, quod signa per gradus et puncta dividunt, quod orientium et occidentium signorum et siderum proportionem tenent, utrique commune est. Utraque tamen in eo physicis acquiescit, quod teneritudinem subtilium corporum, in quasdam sectas vias, et circulorum intracapedines non aestimat dissipari. Asserunt quoque communiter
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfitentur astrorũ alii opinionis errore ꝓlabũ¬
tur ad fabulas. in quo dep̃henditur & iginus.
alii sola imaginationis uirtute contenti sunt.
qͥd uerũ sit doctioꝵ iudicio reseruantes. satis d¬
agentes sibi dũ modo ueri similitudinẽ teneat.
Utrosq alterutra astrologia eruditionis sue
recipit ꝓfessores. Sunt aluꝰ qui in ꝑfessione as¬
troꝵ. ueritati quidem inuigilant. eo solo con¬
tenti. si positionẽ ueram motũq syderũ rati¬
onemq signoꝵ ueraciter assequiuitur. xix.
erum quia ꝓbabile est celestiũ aliquã
esse uirtutem. cũ & int̾ra ñ credatur
aliquid gigni qd̾ a manu opificis dei bo¬
nũ aliquẽ ñ sortiatur effectũ. qui curiosiores
sunt celestiũ potentiam inuestigant: &. de srn¬
gulis que in sublunaris globoꝓueniunt. astro¬
nonnie sue regulis nituntur᷑ reddere rationẽ.
Est autem astronomie nobilis et głosa scien¬
tia. si cleentelam suam intra moderationis

Expanded text:
profitentur astrorum, alii opinionis errore prolabunprofitentur astrorum, alii opinionis errore prolabuntur ad fabulas, in quo deprehenditur et Hyginus, alii sola imaginationis virtute contenti sunt, quid verum sit doctiorum judicio reservantes, satis agentes sibi, dummodo veri similitudinem teneant. Utrosque alterutra astrologia eruditionis suae recipit professores. Sunt alii, qui in professione astrorum veritati quidem invigilant, eo solo contenti, si positionem veram, motumque siderum, rationemque signorum vivaciter assequuntur. CAP.erum, quia probabile est coelestium aliquam esse virtutem, cum et in terra non credatur aliquid gigni, quod a manu opificis Dei, bonum aliquem non sortiatur effectum. Qui curiosiores sunt, coelestium potentiam investigant, et de singulis, quae in sublunari globo proveniunt, astronomiae suae regulis nituntur reddere rationem. Est autem astronomiae nobilis et gloriosa scientia, si clientelam suam, intra moderationis
Abbreviated transcription (Latin):
honestarũ artiuĩ gradib ad thronũ consũmate
philosophie conscendit: Multitudinẽ ergo que
potentia sui minfinitũ crescit. sicut econtra
magnitudo decrescit in infinitũ. binembei
disione partitur: dũ ea nunc simpliciter et
ꝑse. nunc ad aliuid relatam contuetur. alteram
demandans ari: metice. alteram musice ꝑleno
iure reseruans. Magnitudinẽ quoq secat in du¬
as sp̃es. alteram ĩ mobilem suibiciens geometris.
alterã scł mobilem his qui astroꝵ & celestiũ seiea¬
.i. doctrinalis tota consistit. &e quasi. iiiͦi. philoso¬
phie limitib mundane sapientie ꝓfectionem
assequitur. Primus itaq gradus est ab ari me¬
tica numeroꝵ. uirtutẽ nutuare. Scdo. pportio¬
nũ gr̃am a musica trahere. Tercius. obtinere
sciam a geometria meusurarũ. Quartꝰ idẽq
nouissimus ueram positionẽ syderũ assequit᷑.
uim celestiũ ꝑscrutatur. Eoꝵ uero qͥ sc̃ĩam

Expanded text:
honestarum artium gradibus, ad thronum consummatae honestarum artium gradibus, ad thronum consummatae philosophiae conscendit? Multitudinem ergo quae potentia sui in infinitum crescit, sicut econtra magnitudo decrescit in infinitum, bimembri divisione partitur, dum eam nunc simpliciter et per se, nunc ad aliud relatam contuetur, alteram demandans arithmeticae, alteram musicae pleno jure reservans. Magnitudinem quoque secat in duas species, alteram immobilem, subjiciens geometris; alteram scilicet mobilem, his qui astrorum et coelestium scienest doctrinalis tota consistit, et quasi quatuor philosophiae limitibus, mundanae sapientiae perfectionem assequitur. Primus itaque gradus est ab arithmetica numerorum virtutem mutuare. Secundus proportionum gratiam a musica trahere, tertius obtinere scientiam a geometrica mensurarum. Quartus, idemque novissimus, veram positionem siderum assequitur, et vim coelestium perscrutatur. Eorum vero, qui scientiam
Abbreviated transcription (Latin):
pit intellectus. in uniuersaliũ comp̃hensione
inouetur. Cũ uerosimiliũ differentias agitat:
quanto expressius. tanto ad opera nature que
singularia sunt familiariꝰ accedit. Si substan¬
tiam suis uestitam ꝓprietatib inspicit: a nat᷑e
conditione ñ diuertit. Sin autem detracta sp̃e
eam quasi formarũ exurit uestimento. acum̃
quidẽ suũ exercet. & reruĩ natura quid scilioet
in se quid in alus sint: liberiꝰ & fideliꝰ contem¬
platur: dũ rerũ substantiam. quantitatẽ ad ałi¬
quid. qualitatẽ. sitũ eẽ. ubi. q̃n. habete. facere
pati. singillatim discutit & disceruit. Que &.¬
si singillatim esse non possint. singuiatĩ tam̃
inuestigari queunt: & ad totiꝰ philosophie cõ¬
pendium utilissima est hec speculatio. in qua
magnitudinis & multitudinis que dtio totum
orbem complectuntur & ambiunt. natura dis¬
cutitur. Nunquid abstrahens intellectus dum
hec agit ociosus est. aut mutilis ꝑ quẽ animꝰ

Expanded text:
ipit intellectus, universalium comprehensione ipit intellectus, universalium comprehensione movetur: cum vero similium differentias agitat, quanto expressius, tanto ad opera naturae, quae singularia sunt, familiarius accedit, si substantiam suis vestitam proprietatibus inspicit, a naturae conditione non divertit. Sin autem detracta specie, eam quasi formarum exuit vestimento, acumen quidem suum exercet, et rerum naturam, quid scilicet in se, quid in aliis sint, liberius et fidelius contemplatur, dum rerum substantiam, quantitatem ad aliquid, qualitatem, situm, esse, ubi, quando, habere, facere, pati, singillatim discutit et discernit. Quae etsi singillatim esse non possint, singillatim tamen investigari queant: et ad totius philosophiae compendium, utilissima est haec speculatio, in qua magnitudinis et multitudinis, quae duo totum orbem complectuntur et ambiunt, natura discutitur. Nunquid abstrahens intellectus, dum haec agit, otiosus est, aut inutilis, per quem animus
Abbreviated transcription (Latin):
quo illa nec esse nec intelligi potest. ei substanti
qd̾ adest quidem substantie. et ea manente ab¬
esse potest. acridentib aggregatur singulare
quideni si uniᷤ tantũ sit. uniuersale silicet
non natura. conformitate tamen sit cõmune
multoꝵ. Quod forte faciliꝰ in intellectu quam
in natura rerũ poterit inueniri. in quo gen̾a.
& spẽs differentias. ꝓpria & accidentia que uni¬
uersaliter dicuntut. planũ est inuenire cũ
in actu rerũ. subsistentiam unuersaliũ que¬
rere exignus fructus sit. & labor infinitus. In
mente uero utiliter &. facillime reperiuntur
Si enĩ rerũ solo numero differentium substan¬
tialem similitudinẽ quis mente ꝑtractet. spẽm
tenet. Si uero etiam sp̃ẽ differentiũ conuenienia
menti occurrat: generis latitudomente diffum¬
ditur. Deniq dũ rerũ quas natura substantialit᷑
uel accidentaliter assimilauit conformitatẽ ꝑc¬

Expanded text:
quo illa nec esse, nec intelligi potest, ei substantiaquo illa nec esse, nec intelligi potest, ei substantiaquod adest quidem substantiae, et ea manente abesse potest, accidentibus aggregatur. Singulare quidem si unus tantum sit: universale, si, licet non natura, conformitate tamen, sit commune multorum. Quod forte facilius in intellectu, quam in natura rerum poterit inveniri, in quo genera et species, differentias, propria, et accidentia, quae universaliter dicuntur, planum est invenire, cum in actu rerum substantiam universalium quaerere exiguus fructus sit, et labor infinitus, in mente vero utiliter et facillime reperiuntur. Si enim solo rerum numero differentium substantialem similitudinem quis mente pertractet, speciem tenet; si vero etiam specie differentium convenientia menti occurrat, generis latitudo mente diffunditur. Denique dum rerum, quas natura substantialiter vel accidentaliter assimilavit, conformitatem perc
Abbreviated transcription (Latin):
conuenientias &e conuenientiũ differentias
altius ꝑscrutatur. dũ quid singula cũ plib
quid cum pauciorib cõmune habeant diligen¬
tius inuestigat. que ue rebus singulis ad ẽẽ
necesse sit que ab ẽẽ ñ possint. pspicatiꝰ con¬
templatur: multos apud se rerum inuenit
status. alios quidem uniuersales. alios singu¬
lares. Quos ꝓ arbitrio suodiffiniens & multi¬
phariam diuidens. ad ipsius archana nature
mentis transmittit aspectũ: ut nichil natura¬
liũ pene absconditũ sit ab oculis eius. Et pͥmõ
substantiam que om̃ib sub est acutiꝰ inturetius
in qua manus nature ꝓbatur artificis. Cũ eã
uarus ꝓprietatib & formis quasi suis quibusdã
uestib induit. & suis sensiũ ꝑceptilib infor¬
mat. quo pꝰsit aptiꝰ humano ingenio cõprehendi
Qd̾ igitur sensus ꝑcipit formisq subiectũ estꝰ
singularis & prima substantia est. Idriero sine

Expanded text:
convenientias, et convenientium differentias convenientias, et convenientium differentias altius perscrutatur, dum quid singula cum pluribus, quid cum paucioribus commune habeant, diligentius investigat, quaeve rebus singulis adesse necesse sit, quae abesse non possint, perspicacius contemplatur, multos apud se rerum invenit status, alios quidem universales, alios singulares. Quos pro arbitrio suo definiens et multifariam dividens, ad ipsius arcana naturae, mentis transmittit aspectum ut nihil naturalium plene absconditum sit ab oculis ejus. Et primo substantiam, quae omnibus subest, acutius intuetur, in qua manus naturae probatur artificis, dum eam variis proprietatibus, et formis quasi suis quibusdam vestibus induit, et suis sensuum perceptibilibus informat, quo possit aptius humano ingenio comprehendi. Quod igitur sensus percipit, formisque subjectum est, singularis et prima substantia est. Id vero, sine
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis potentia tenere ñ sufficit. suo qudam
defectu interdũ comprelendit. ut si uideantur
tenebre ñ uidendo &. ñ audiendo silentiũ audi¬
atur. Eixe non est homo qui ñ sit albus. auit ni¬
ger aut medu coloris particeps. nec potest esse
homo qui non statum sit aliquis homo eũ idem
sit alicui esse. & unũ numeroesse. Ueruntam̃
sic hominẽ intellectus actingit. ut ad neminem
hominũ aspectus illius descendat: generaliter
uituens. qd non nisi singulariter esse potest.
Sicut enim dicendi & significandi. sic &. intel¬
ligendi diuersitas. suibsitendi modos sui nume¬
rositate transcendit. & homo qui non potest n¬
si singulariter esse. uniuersali clauditur men¬
tis conceptione. Diffit ergo ratio qd̾ concipit
intellectus. animas rationale mortale. qd̾ in
solos subditos cadere. nemini recte sapientiũ
ambiguũ est. Dum itaq rerũ similitudines
& dissimilitudines colligit. dũ differentium

Expanded text:
virtutis potentia tenere non sufficit, suo quodam virtutis potentia tenere non sufficit, suo quodam defectu interdum comprehendit, ut si videantur tenebrae non videndo, et non audiendo silentium audiatur. Ecce non est homo qui non sit albus, aut niger, aut medii coloris particeps, nec potest esse homo, qui non statim sit aliquis homo, cum idem sit alicui esse et unum numero esse. Verumtamen sic hominem intellectus attingit, ut ad neminem hominem aspectus illius descendat, generaliter intuens quod non nisi singulariter esse potest. Sicut enim dicendi et significandi, sic et intelligendi diversitas, subsistendi modos sui numerositate transcendit, et homo qui non potest nisi singulariter esse, universali clauditur mentis conceptione. Diffinit ergo ratio quod concipit intellectus, animal rationale mortale, quod in solos subditos cadere, nemini recte sapientium ambiguum est. Dum itaque rerum similitudines et dissimilitudines colligit, dum differentium
Abbreviated transcription (Latin):
cũ tamen sine ea forma om̃ino esse ñ possit . iͥ
forma essendi et ei adherentes forme formarũ.
ex quib ille fluxerunt. que in materia sunt
e corpus efficiunt. Porro cũ res auit̃ quã sint
componendo inspicit. eo qd̾ cassus est. & arerũ
ueritate deficiens ad opinionis errorẽ uergit.
& se ẽẽ asseru uel ñ eẽ pleno nomne opinioẽ.
Sed licet alitͥ quã sint dũ iamen simpliciter
coniuncta disiungat. non in anis erit conceptio.
que tocius inuestigationis sapientie expeditissi¬
mam parit iuam. Hic est enĩ tociꝰ philosophie
instrumentũ. quod et mentẽ mira subtilitate.
exacuit: et res singulas ast in uicem nature
sue ꝓprietate distinguit. Si abstrahentẽ tuleris
intellectũ. liberaliũ arciũ officina ꝑibit. cum eitra
ipsius oꝑam nulla earũ rite haberi ualeat aut
doceri. Hic itaq sicut formam sine materia. sic et
materiam aggreditur sine forma ͥ & qd̾ proprie

Expanded text:
cum tamen sine ea forma omnino esse non possit, nisi cum tamen sine ea forma omnino esse non possit, nisi forma essendi, et ei adhaerentes formae formarum, ex quibus illae fluxerunt, quae in materia sunt et corpus efficiunt. Porro cum res aliter quam sint, componendo inspicit, eo quod cassus est, et a rerum veritate deficiens, ad opinionis errorem vergit, et si esse asserit, velle non esse, pleno nomine opinio est. Sed licet aliter quam sint, dum tamen simpliciter conjuncta disjungat, non inanis erit conceptio, quae totius investigationis sapientiae expeditissimam parit viam. Hic est enim totius philosophiae instrumentum, quod et mentem mira subtilitate exacuit, et res singulas a se invicem naturae suae proprietate distinguit. Si abstrahentem tuleris intellectum, liberalium artium officina peribit, cum citra ipsius operam nulla earum rite haberi valeat, aut doceri. Hic itaque sicut formam sine materia, sic et materiam aggreditur sine forma; et quod propriae
Abbreviated transcription (Latin):
gentia hec ñ ualeant comprehendi. & uerum
non possit ẽẽ de his sine ratione iudicium. In cẽ¬
lectus itaq alus deficientib exerit uires suase
& quasi in arce anime constitutus. om̃ia iuse¬
riora complectit᷑. cũ ab inferiorib suꝑiora neq̃¬
unt comprehendi. Et nẽ quidẽ res ut sunt. nẽ
alter intuetur. nẽ simpliect᷑ nẽ composite. nẽ
disiuncta conungit. nẽ coniuncta distrahit &
discungit. Simplicit̾ uero incedit intellectus.
dũ rem quamlibet contemplatur. p̃uta homi¬
nẽ. equũ ue concipiens. Cũ uero resplures
gradatĩ complectitur. cõpositioni obnoxius
est. Puta hoc intellectu. hominẽ albũ. equũ¬
ue currere. mente complectens. Disiuncta o¬
iungit. ut si humano capiti ceriuoẽ iungat
mulier formosa suꝑne:. hunc uero. ad auditires
suos u̾bo trahiciunt põete cũ hirco ceruũ an¬
taurũ describunt et chymerã. Coniuncta uero
disiungit. ut si formam teneat absq materia:

Expanded text:
gentia haec non valeant comprehendi, et verum gentia haec non valeant comprehendi, et verum non possit esse de his sine ratione judicium. Intellectus itaque aliis deficientibus, exerit vires suas, et quasi in arce animae constitutus omnia inferiora complectitur, cum ab inferioribus superiora nequeant comprehendi. Et nunc quidem res ut sunt, nunc aliter intuetur, nunc simpliciter, nunc composite, nunc distincta conjungit, nunc conjuncta distrahit, et disjungit. Simpliciter ergo incedit intellectus, dum rem quamlibet contemplatur, puta hominem, equumve concipiens. Cum vero res plures gradatim complectitur, compositioni obnoxius est. Puta hoc intellectum, hominem album equumve currere mente complectens. Disjuncta conjungit, ut si Humano capiti cervicem jungat mulier formosa superne. Hunc vero ad auditores suos verbo trajiciunt poetae, cum hircocervum, centaurum describunt, et chimaeram. Conjuncta vero disjungit, ut si formam teneat absque materia,
Abbreviated transcription (Latin):
uero corpoꝵ absentiũ prefatas ꝓprietates inqͥ¬
ris. eas tibi tracta similitudine ab his quas sens̾
agnouit. poterit imaginatio presentare. que tan¬
to erit fidelior. quanto expressior fuerit simili¬
tudo. Uñ & titirus apud maronẽ ñ assecute si¬
militudinis uicio. lapsam sibi queritur imagi¬
ꝰ nationẽ. Uiibem quamdicunt romam melibee
putaui stultus ego hiuc nr̃e similem. qua sepe
solemꝰ pastores ouiũ. teneros depellere fetus. Ue¬
rũ hec inter alias tm̃ capud extulit urbes⁊ quan¬
tũ leuta solent inter uiburna cupressi. dinat¬
tem familiariꝰ expresserit rei similitudinem:
fidelis & uera est imaginatio. quali utitur
andromache apud uirgiliũ. Om sola mei su¬
per astianactis imago. Sic oculos. sic ille ma¬
nus sic ora ferebat. Et nc̃ equali tecũ pubesoe¬
ret euo. Uerũ si ad in corporea diuertendũ est
ratione opus est. et incellectu. Cñ absq inteui¬

Expanded text:
vero corporum absentium praefatas proprietates inquvero corporum absentium praefatas proprietates inquiris, eis tibi, tracta similitudine ab his quas sensus agnovit, poterit imaginatio praesentare, quae tanto erit fidelior, quanto expressior fuerit similitudo. Unde et Tityrus apud Maronem , non assecutae similitudinis vitio lapsam sibi queritur imaginationem: Urbem quam dicunt Romam, Melibaee, putavi Stultus ego huic nostrae similem, quo saepe solemus Pastores ovium teneros depellere fetus: Verum haec tantum alias inter caput extulit urbes, Quantum lenta solent inter viburna cupressi. Sin autem familiarius expresserit rei similitudinem, fidelis et vera est imaginatio, quali utitur Andromache apud Virgilium: O mihi sola mei super Astyanactis imago, Sic oculos, sic ille manus, sic ora ferebat, Et nunc aequali tecum pubesceret aevo. Verum si ad incorporea divertendum est, ratione opus est et intellectu, cum absque intelli
Abbreviated transcription (Latin):
et forma constent inquirentes. Quod ut facilius O¬
possint. sensuũ utres pensam. & intellectuus et¬
ficatiam metiunt᷑. Et quia sensuũ hebetudore¬
rũ corporearũ naturam ñ transgredit᷑: paula¬
tim alioꝵ beneficio ad subtiliora consurgunt.
Uisus & enĩ insolo corpore eoq p̾semi cõlores.
tantũ quantitates examinat &: figuras. Solus
sonꝰ contingit auditũ. Gustus de saporib iuidi¬
cat. Ol faciendi uis: mnodorib tota uerlat᷑. ¶õ
durũ. quid molłe sit. qͥd lene qͥd asꝑen. qd pon¬
derosũ quid leue. qͥd calidũ aut frigidũ. quio
humidũ sit aut siccũ. tactꝰ discerint. Est int̾¬
dum figure explorator et quantitatis et pon¬
deris conscius. Dolorem quoq ꝑcipit. et uolupta¬
tem. Isq ꝑ om̃s fere sensati corporis partes diffm¬
ditur. ad eoq anime coherens est. ut eo disceden¬
te uideatur et tota corporis uita discedere. Si

Expanded text:
et forma constant inquirentes. Quod ut facilius et forma constant inquirentes. Quod ut facilius possint, sensuum vires pensant, et intellectus efficaciam metiuntur. Et quia sensuum hebetudo rerum corporearum naturam non transgreditur, paulatim aliorum beneficio ad subtiliora consurgunt. Visus etenim in solo corpore, eoque praesente, colores tantum et quantitates examinat, et figuras. Sonus solus contingit auditum. Gustus de saporibus judicat. Olfaciendi vis in odoribus tota versatur. Quid durum, quid molle sit, quid lene, quid asperum, quid ponderosum, quid leve, quid calidum aut frigidum, quid humidum sit aut siccum, tactus discernit. Est interdum figurae explorator, et quantitatis et ponderis conscius. Dolorem quoque percipit et voluptatem. Isque per omnes fere sensati corporis partes diffunditur, adeoque animae cohaerens est, ut eo discedente videatur et tota corporis vita discedere. Si
Abbreviated transcription (Latin):
leuiter in conspectu uere fidei & sane
conscientie istarũ illusionũ demonia conquies¬
cunt. Ueruntamen eo ꝑiculostꝰ errant: quo in
soliditate nature & uigore rationis suũ fun¬
dare uident᷑ exrorẽ. Temerariũ si quidem uide¬
tur uniu̾sis in legem nature p̃uaricari & stui¬
tũ. gratis dissentire ab eo qd̾ ratio ꝑsuasit. Aue¬
ris ergo sumunt initiũ. ut ꝑ uera diutiꝰ gradi¬
entes se & sequipedas suos precipitent in laq̃ũ
&e foueam falsitatis. Mathesim ergo ꝓbabilem
que penultima breui enuntiatar. quam et
natura inducit. ratio ꝓbat et utilitatis exꝑientia
approbat. quasi quoddam doctrine sue iaciunt
fundam̃tũ: ut exĩn opimonũ suarũ lubrico qͣ¬
si quadam magine rationis in mathesim repro¬
bam que ꝓfertur extensa penultima. ꝓuitiosis¬
sime ꝓlabant᷑. Primo namq res quas natura
creauit discutiunt. easq multiplicit̾ inuestigat.
nunc quomͦ ex partib suis. ñc quom̃ ex mat̾ra

Expanded text:
leviter in conspectu verae fidei et sanae conscientiae istarum illusionum daemonia conquiescunt. Verumtamen eo periculosius errant, quo in soliditate naturae et vigore rationis, suum fundare videntur errorem. Temerarium siquidem videtur universis in legem naturae praevaricari, et stultum, gratis dissentire ab eo quod ratio persuasit. A veris ergo sumunt initium, ut per vera diutius gradientes, se et sequipedas suos praecipitent in laqueum, et foveam falsitatis. Mathesim ergo probabilem, quae penultima brevi enuntiatur, quam et natura inducit, ratio probat, et utilitatis experientia approbat, quasi quoddam doctrinae suae jaciunt fundamentum, ut exinde opinionum suarum lubrico quasi quadam imagine rationis, in mathesin reprobam, quae profertur extensa penultima, perniciosissime prolabantur. Primo namque res quas natura creavit discutiunt, easque multipliciter investigant, nunc quomodo ex partibus suis, nunc quomodo ex materia
Abbreviated transcription (Latin):
me. Ac si aꝑte dicat. Qui iudiciũ ꝑuertunt & iusti¬
ciam deserunt: tradant᷑ calũnatori. qui filios adã
aute conspectũ dei accusat die ac nocte. Legit᷑ in
ibro regnoꝵ. ad uiuuersũ iscłꝰ dixisse samuelẽ.
Eece audiui uocẽ ur̃am iuxta omia que locuti es¬
tis adme. & constitui suꝑ nos regẽ. Et nc̃ rex gdit᷑

Expanded text:
» ac si aperte dicat: Qui judicium pervertunt, et justitiam deserunt, tradantur calumniatori, qui filios Adam ante conspectum Domini accusat die ac nocte. Legitur in libro Regum ad universum Israel dixisse Samuelem: Ecce audivi vocem vestram juxta omnia quae locuti estis ad me, et constitui super vos regem. Et nunc rex
Abbreviated transcription (Latin):
audeo. Quos quotiens diligentiꝰ intueor: concusso¬
res michi potiꝰ uideor uidere quã iudices: ac si adni
solũ dati sint uͭ ꝓuitiã spolient. Sed & leges ipse
& consuetudines quib nc̃ iuit᷑: insidie st̃ &. laq̃i

Expanded text:
audeo! Quos quoties diligentius intueor, concussoaudeo! Quos quoties diligentius intueor, concussores mihi potius videor videre quam judices, ac si ad hoc solum dati sint, ut provinciam spolient. Sed et leges ipsae et consuetudines, quibus nunc vivitur, insidi
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑiuntialib meis rapuit aut sustulit: in qͣdruplũ
inuitꝰ ex soluat. Itẽq. Om̃s cognitores & iudices ape¬
cuniis atq patrimoniis manus abstineant:. neq ali¬
enũ urgiũ putent suã p̃dam. Et enĩ priuatarũ
litiũ cognitor idemq mercator: statutã legib cogef
subire iacturã. Et illud. Iubemus qͦ & hortamur.
ut si quis forte honoratoꝵ. decurionũ. possessorũ.
postremo etiã colonoꝵ. a cuiꝰ libet ordins uidice fu¬
erit aliqua ratione coneussus: si quis sciat uenalẽ
de iure fuisse sententiã. si quis penã uel p̃cio remis¬
sam ł uicio cupiditatis ingestam. si quis postremo
quacũq de causa imꝓbũ iudicẽ potuerit approbare:
is uł administrante eoł pꝰ administrationẽ de positã
in publicũ ꝓdeat. deferat crim̃. delatũ approbet. eũ
ꝓbauerit & uictoriã reportaturꝰ & głam. Utinam
hec uel audiant᷑ a ur̃is: nã ut seruent᷑. optare iux

Expanded text:
a provincialibus meis rapuit, aut sustulit, in quadruplum a provincialibus meis rapuit, aut sustulit, in quadruplum invitus exsolvat. » Itemque: « Omnes cognitores et judices a pecuniis atque patrimoniis manus abstineant, neque alienum jurgium putent suam praedam. Etenim privatarum litium cognitor, idemque mercator, statutam legibus cogetur subire jacturam. » Et illud: « Jubemus quoque et hortamur, ut, si quis forte honoratorum, decurionum, possessorum, postremo etiam colonorum, a cujuslibet ordinis judice fuerit aliqua ratione concussus, si quis sciat venalem de jure fuisse sententiam, si quis poenam vel pretio remissam, vel vitio cupiditatis ingestam: si quis postremo quacunque de causa improbum judicem potuerit approbare, is vel administrante eo, vel post administrationem depositam in publicum prodeat, deferat crimen, delatum approbet, cum probaverit, et victoriam reportaturus et gloriam. Utinam haec vel audiantur a nostris, nam ut serventur optare vix
Abbreviated transcription (Latin):
haberet. ob iudicandũ ł ñ iudicandũ dec̾nendũ
ł ñ decernendũ. aut ob denuntiandũ testimonũ
ł ñ de nuntiandũ pecuniã acceperit: & insũma.
quo magis aut minꝰ qͥd ex officio suo faceret. Nes
usu capi potest qd̾ acppit᷑ antequã redeat iuprã¬
tem ciꝰa quo ꝑfectũ est: aut heredis. Uenditiones q̃q
& locationes pluris minoris ue factas. lexista rescin¬
dit: e ea damnati. testimoniũ publicũ dicere: aut
uidices esse aut postulare ꝓhibent᷑. Et licet ꝯuicdi
extra ordinẽ hodie puniantur: płinqͣ damnantur
exilio. uel etiã duriꝰ ꝓut adiniseruit. Ded & ab he.¬
redib peua repetitur. Inspice u̾ba legis: & quanta
indignatione crim̃ hoc ꝑsequat᷑ attende. Ut uniꝰ
inquit pena metus possit ẽẽ multoꝵ: ducẽ qͥ male
e¶t. ad ꝓiuntiã quã nudauerat cũ custodia compe¬
tenti ire p̃cipimꝰ. ut ñ solũ qd̾ egit ñ dicã domesticus
s manipulariꝰ & minister accepit. uerũ ut id qd̾ ip̃e

Expanded text:
ndum vel non decernendum, aut ob denuntiandum testimonium, vel non denuntiandum, pecuniam acceperit; et in summa, quo magis aut minus quid ex officio suo faceret. Nec usu capi potest quod accipitur, antequam redeat in potestatem ejus a quo profectum est, aut haeredis. Venditiones quoque et locationes, pluris minorisve factas, lex ista rescindit, et ea damnati, testimonium publicum dicere, aut judices esse, aut postulare prohibentur. Et licet convicti extra ordinem hodie puniantur, plerumque damnantur exsilio, vel etiam durius, prout admiserint. Sed et ab haeredibus poena repetitur. Inspice verba legis, et quanta indignatione crimen hoc persequatur attende. « Ut unius, inquit, poena metus possit esse multorum, ducem qui male egit ad provinciam quam nudaverat, cum custodia competenti ire praecipimus, ut non solum quod egit, non dicam domesticus, sed manipularius et minister accepit, verum ut id quod ipse
Abbreviated transcription (Latin):
quitatis & cultu iusticie diriguntur. Unde il¬
lud. Rex qui sedet in solio iudicĩ dissipat om̃e
malũ intuitu suo. Ecce quanto priuilegio gau¬
deant pͥncipes: quib ut de eterna beatitudine
taceam. ꝑpetuatur regni gła etiam in carne
& sanguine suo. Glatur dñs se uirũ inuenis¬
se scd̃m cor suũ. & cũ eũ in regni apicẽ post¬
modũ sublimasset. suecedentiũ sibi filioꝵ cur¬
riculo regnũ ei ꝑpetuũ pollicet᷑. De fructu uẽ¬
mandata mea que iam dedi & testimonia mea
que ꝑme uel uicarios meos docebo illos: & ipsi
ce filui eoꝵ. sedebunt suꝑ sedem tuã. Et ponã ĩ¬

Expanded text:
quitatis, et cultu justitiae diriguntur. Unde ilquitatis, et cultu justitiae diriguntur. Unde illud: Rex qui sedet in sole judicii, dissipat omne malum intuitu suo . Ecce quanto privilegio gaudeant principes, quibus ut de aeterna beatitudine taceam, perpetuatur regni gloria, etiam in carne et sanguine suo. Gloriatur Dominus se virum invenisse secundum cor suum, et cum eum in regni apicem postmodum sublimasset, succedentium sibi filiorum curriculo, regnum ei perpetuum pollicetur. De fructu venmandata mea, quae jam dedi, et testimonia mea quae per me vel vicarios meos docebo illos, et ipsi et filii eorum sedebunt super sedem tuam , et ponam i
Abbreviated transcription (Latin):
de temporaubus ad et̾na: xi¬
do. que & longi temporis regnũ ꝓmitcit
patrib. & eiusdem successionẽ ꝓtendit ad
filios: qui sicut tẽꝑalis regni ita erunt & eterne
beatitudinis successores. Scio enĩ quia lex carnali
popło loquebatur. qui cor adhuc habens lapideũ
incircũcisus mente non carne. uitã ex magna
parte nesciebat eternam: Magni faciens siei bo¬
na t̾ͥre darent᷑ uel ꝓmitterent᷑ in cibũ. Carna¬
lit̾ itaq sapienti. facta ẽ ꝓmissio carnis. & ei pro¬
tnissa ẽ diut᷑ntas temporis: qui nondũ spem
conceꝑat et̾ne beatitudinis: &e temporale in sue¬
cessionẽ filioꝵ ꝓtendit᷑ regnũ. illis qui nondum
querebant eternũ. Patri gͦ temporalit̾ succedit
filius: si patris iusticiam imitatur. Aufer in qͥt
salomon impietatẽ de uultu regis: & firmabit᷑
iusticia thronus eius. Si enĩ auultu .i. a uolun¬
tate recedit impietas: tociꝰ regni opera uirgae¬

Expanded text:
de temporalibus ad aeterna? de temporalibus ad aeterna? do, quae et longi temporis regnum promittit patribus, et ejusdem successionem protendit ad filios, qui sicut temporalis regni, ita erunt et aeternae beatitudinis successores. Scio enim quia lex carnali populo loquebatur, qui cor adhuc habens lapideum, incircumcisus mente, non carne, vitam ex magna parte nesciebat aeternam, magnifaciens si ei bona terrae darentur, vel promitterentur in cibum. Carnaliter itaque sapienti facta est promissio carnis, et ei promissa est diuturnitas temporis, qui nondum spem conceperat aeternae beatitudinis, et temporale in successionem filiorum protenditur regnum illis, qui nondum quaerebant aeternum. Patri ergo temporaliter succedit filius, si patris justitiam imitatur. Aufer, inquit Salomon, impietatem de vultu regis, et firmabitur justitia thronus ejus . Si enim a vultu, id est a voluntate recedit impietas, totius regni opera, virga ae
Abbreviated transcription (Latin):
na delinquendi licentia p̃cesserunt. Potuit in¬
quit transgredi & ñ ẽ transgressus. fac̾e ma¬
ia & ñ fecit. ideo stabilita st̃ bona illiꝰ in domino.
Ad iusticiã namq pͥncipib reputat᷑. etiã cum
temperant ab inuiriis: & facultas delinq̃nda.
ẽ eis materia meritoꝵ.. Declinare a malo uieis
magnũ ẽ etiã si magna bona ñ faciunt. dun
tñ subditos in duigentia maloꝵ. ñ ꝑimant. Non¬
ne magnũ ẽ qd̾ beatitudinis quã habere uidẽ¬
tur eis si recte egerint ꝓmittitur continua¬
tio. Inpossibile dicunt quidã & hic fiorere
cũ mundo: & in eternũ gatidere cũ xp̃o. Qͥ sen¬
tentia quidẽ uera est. si inter mundi flores re¬
putes lenocinia uicioꝵ. Atqui & reges florere
possunt: & mundialiũ florĩ dulcissimos & uti¬
lissimos ineternũ carꝑe fructꝰ. Quid autem
deatius est. quã si de diuicuis ad diuicias. de deli¬
ciĩs ad delicias. de gła ad głam pͥncipes tnsferant᷑

Expanded text:
na delinquendi licentia praecesserunt. Potuit, inna delinquendi licentia praecesserunt. Potuit, inquit, transgredi, et non est transgressus; facere mala, et non fecit: ideo stabilita sunt bona illius in Domino . Ad justitiam namque principibus reputatur etiam cum temperant ab injuriis: et facultas delinquendi, est eis materia meritorum. Declinare a malo in eis magnum est, etiamsi magna bona non faciunt, dum tamen subditos indulgentia malorum non perimant. Nonne magnum est, quod beatitudinis quam habere videntur, eis si recte egerint, promittitur continuatio? Impossibile dicunt quidam, et hic florere cum mundo, et in aeternum gaudere cum Christo: et sententia quidem vera est, si inter mundi flores, reputes lenocinia vitiorum. Atqui et reges florere possunt, et mundialium florum dulcissimos et utilissimos in aeternum carpere fructus. Quid autem beatius est, quam si de divitiis ad divitias, de deliciis ad delicias, de gloria ad gloriam principes transferantur,
Abbreviated transcription (Latin):
uel circũferentiã. & si exigua: aliqua tamenut
płib placet ꝓportio est. Eternitatis & tẽporis ncl¬
la. Quidgͥ longũ erit in eo qd̾ totũ breue ẽ. aut
que beatitudo temporis aĩe uidebit᷑ duiturna:
si ea fidelis & ꝑpetua anima ẽ. quantolibet tẽpo¬
re einenso caritura : Sed ego in loco isto ut tam̃
longitẽporis regnũ dici arbitror. ipsiꝰ anune in¬
deficientis etatẽ: ꝗͣ ꝓ bene adiministrato regno
eterne beatitudinis gła coronabit. Cũ it certũ
sit qd̾ ds̃ remunerabit oꝑa singuloꝵ. & om̃iũ
in miscłia uberi. uel iusticia pleniori. qͦs lu¬
mine clariori respiciet quã illos qui om̃s ad
iusticiã exercent. uel secũ traxert̃ ad mortẽ:
Sicut gͥ potentes potent̾ torm̃ta pacient᷑: sic
& iusticie p̃miis fruent᷑ plemꝰ. si recte exet¬
cuerint potentatũ. & tantã in futuro p̃subdl¬
tis habebt̃ głam: quanta uirtute eos in mas¬

Expanded text:
vel circumferentiam, etsi exigua, aliqua tamen, ut vel circumferentiam, etsi exigua, aliqua tamen, ut pluribus placet, proportio est; aeternitatis et temporis nulla. Quid ergo longum erit in eo, quod totum breve est: aut quae beatitudo temporis animae videbitur diuturna, si ea fidelis et perpetua anima, est quantolibet tempore emenso caritura? Sed ego in loco isto, ut tamelongi temporis regnum dici arbitror, ipsius animae indeficientis aetatem, quam pro bene administrato regno, aeternae beatitudinis gloria coronabit. Cum enim certum sit quod Deus remunerabit opera singulorum et omnium in misericordia uberi, vel justitia pleniori; quos lumine clariori respiciet, quam illos qui omnes ad justitiam exercent, vel secum traxerint ad mortem? Sicut ergo potentes potenter tormenta patientur, sic et justitiae praemiis fruentur plenius, si recte exercuerint potentatum; et tantam in futuro prae subditis habebunt gloriam, quanta virtute eos in mag