comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
noutrunt. Deinde audiant. uł qui ñ nouer̃t
uł qui forte lectũ. siue auditũ oblitisũt. Proster¬
nebatur inheremo ppłs istł. morsib serpenti¬
ũ. fiebat magna strages multoꝵ mortiũ. plaga
enĩ dĩ erat corripientis. & flagellantis. ut erudi¬
ret. Demonstratũ ẽ ibi magnũ sacram̃tũ rei fut᷑e
Ipsedñs testatur in hac lectione ut nemo possit
aluid int̃pretari. qũa quod ipsa ueritas dese ui¬
dicat. Dictũ est enĩ ad moysen dectno ut faceret
eneũ serpent̃ẽ. & ex altaret inligno inberemo. & am¬
moneteppłm isrł. ut siquis morsus ess aserpente
ilu serpentẽ tnligno exaltatũ attenderet. faclũ ẽ
mordebantur homines intuebant᷑ sanabantur.
Qui sunt serpentes mordentes᷑. Pecrata demortali¬
tate carnis. Qius ẽ serpens exattatus. Nors dñi n
nce uitalis. Attendit᷑ serpens ut nichil ualeat serpenꝰ
Quid ẽ hoe: ditenditur mors. ut nichil ualeat in̾

Expanded text:
noverunt. Deinde audiant vel qui non legerunt, noverunt. Deinde audiant vel qui non legerunt, vel qui forte lectum sive auditum obliti sunt. Prosternebatur in eremo populus Israel morsibus serpentum, fiebat magna strages multarum mortium: plaga enim Dei erat corripientis, et flagellantis, ut erudiret. Demonstratum est ibi magnum sacramentum rei futurae, ipse Dominus testatur in hac lectione, ut nemo possit aliud interpretari quam quod ipsa veritas de se indicat. Dictum est enim ad Moysen a Domino ut faceret aeneum serpentem, et exaltaret in ligno in eremo, et admoneret populum Israel, ut si quis morsus esset a serpente, illum serpentem in ligno exaltatum attenderet. Factum est: mordebantur homines, intuebantur, et sanabantur . Quid sunt serpentes mordentes? Peccata de mortalitate carnis. Quis est serpens exaltatus? Mors Dominni vitalis. Attenditur serpens, ut nihil valeat serpens. Quid est hoc? Attenditur mors, ut nihil valeat mors.
Abbreviated transcription (Latin):
quia mors ista ꝑdiaboli inuidiã. intrauit inmun¬
du. Ds morcẽ non fecit. scriptura loquit᷑ nec leta¬
tur inquit inꝑditione uiuioꝵ creauit eñi ut essẽt
tentiã diabolus habebat. s ꝑsuadendi u̾sutiam.
hisi consentires nichil inuererat diabolus. son¬
sensio tua. ohomo te ꝑdir̃ẽ admorcẽ. Amortali.
mortales nati erinmortalib mortales facti. ab
adam om̃s homines mortales. Iħ̃f aũ filiꝰ di. uer¬
bu dĩ ꝑ quod facła sunt omĩa. unicꝰ equalis pa¬
tri. moitalis factus ẽ quia ub̃u caro factũ ẽ. & ha
bitauit ĩnobis. Ergo moitẽ suscepit. & mortẽ sus¬
pendit incrucẽ. & deipsa morte lib̃ant᷑ mortales
Quod infigura factũ ẽ aput antiquos cõmemo¬
xat illua dns. Et sic̃ inquit moyses ex altauit ser¬
pentẽ indeserto. ita exaltari oport& filiũ homi¬
nis. ut om̃is qui credit inipsũ non ꝑeat. s bat
utta ȩt̾nã. Magnũ sacram̃tũ. Et qui legerunt

Expanded text:
quia mors ista per diaboli invidiam intravit in munquia mors ista per diaboli invidiam intravit in mundum. Deus mortem non fecit, Scriptura loquitur; nec laetatur, inquit, in perditione vivorum: creavit enim ut essent tentiam diabolus habebat, sed persuadendi versutiam. Non consentires, nihil invexerat diabolus: consensio tua, o homo, te perduxit ad mortem. A mortali mortales nati, ex immortalibus mortales facti. Ab Adam omnes homines mortales: Jesus autem Filius Dei, Verbum Dei, per quod facta sunt omnia, unicus aequalis Patribitavit in nobis . 11. Ergo mortem suscepit, et mortem suspendit in cruce; et de ipsa morte liberantur mortales. Quod in figura factum est apud antiquos, commemorat illud Dominus: Et sicut, inquit, Moyses exaltavit serpentem in eremo, ita exaltari oportet Filium hominis; ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat vitam aeternam. Magnum sacramentum, et qui legerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando plures cantant. ut ostendatur quia
de plurib fit unꝰ Aliquando unus cantat.
ut ostendanir quid fiat deplurib Propterea
unus sanabatur in illa piscina. & quis qͥs alius
descenderat non sanabat᷑. Eigo iste unꝰ com̃dat
unttatẽ eccłiȩ Ue illis. qui odiunt unitatẽ. & par¬
tes faciunt inhominib ut audiant illu. qui uole¬
bat eos facere unũ inuno adunũ. Audiant illum
dicentẽ. holite uos facere multos. Ego plantaui.
apollo rigauit. s d̃s incrementũ dedit. Neq qui
plantat t̾aliquid neq qui rigat s qui increm̃ tũ
datiłs. Illi dicebant. Ego sũ pauli. ego apbllo ego
cephe. Et ille. Duusus ẽ. xp̃e. Inuno estoce. unũs es¬
tote unus estote. Hemo ascendit incełu. nisi qui le ce
descendit. Ecce uolumus ẽẽ tui dicebant paulo.
Et ille. Holo sitis pauli. s eiꝰ estote cuiꝰ ẽ nobiscũ pan¬
lus. Descendit em̃. & mortuus ẽ. & ipsa morte libaũ
a morte. Morte occisus. morcẽ occidit. Et nostis fr̃s

Expanded text:
aliquando plures cantant, ut ostendatur quia de pluribus fit unus; aliquando unus cantat, ut ostendatur quid fiat de pluribus. Propterea unus sanabatur in illa piscina ; et quisquis alius descendebat, non sanabatur. Ergo iste unus commendat unitatem Ecclesiae. Vae illis qui oderunt unitatem, et partes sibi faciunt in hominibus! Audiant illum qui volebat eos facere unum in uno ad unum: audiant illum dicentem, Nolite vos facere multos: ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit: sed neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus . Illi dicebant: Ego sum Pauli, ego Apollo, ego Cephae. Et ille: Divisus est Christus ? In uno estote, unum estote, unus estote: Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit. Ecce volumus esse tui, dicebant Paulo. Et ille: Nolo sitis Pauli, sed ejus estote cujus est vobiscum Paulus. 10. Descendit enim et mortuus est, et ipsa morte liberavit nos a morte: morte occisus, mortem occidit. Et nostis, fratres,
Abbreviated transcription (Latin):
rat dñs quil agebat uolebat illũ nasci exsp̃u. Ke¬
mo ersp̃ nascitur nisi humilis fuerit. quia ipsa
humilitas facit nos nasci desp̃u. quia propeẽ dñs
obtrttis corde. Ine magisterio inslatus erat. & alicut
Deponit ei fuꝑbiã ut possit nascidesp̃u. Insultat
tãqũa indocto ñ quia suꝑior uult uiaderidñs. Na
magnũ ids adhominẽ ueritas adm̃daciũ. Maior.
qłu ẽ. Si diceretur maier. xp̃c qũa angli ridendu
etat. Incõparabilit̃ eni maior om̃i cieature. ꝑquem
facta ẽ om̃is creatura. S exagitat suꝑbiã hominis.
tues magist̃ inisit & hȩc ignoras tamqũa dicens.
Eece nil nosti ptinceps suꝑb nascere ex sp̃it. Si eñĩ
natus fueris exsp̃u uias dĩ tenebis. ut humilitatẽ¬
ͥ sequaris. Si eñi altus ẽ suꝑ om̃s angłos. quia cũ
informa cłieẽt non rapiña arbit᷑atus ẽ ẽẽ seequale

Expanded text:
rat Dominus quid agebat, volebat illum nasci ex Spiritu. Nerat Dominus quid agebat, volebat illum nasci ex Spiritu. Nemo ex Spiritu nascitur, nisi humilis fuerit: quia ipsa humilitas facit nos nasci de Spiritu; quia prope est Dominus obtritis corde . Ille magisterio inflatus erat, et alicujus deponit ei superbiam, ut possit nasci de Spiritu: insultat tanquam indocto; non quia superior vult videri Dominus. Quid magnum, Deus ad hominem, veritas ad mendacium? Major quam Angeli, ridendum erat: incomparabiliter enim major omni creatura, per quem facta est omnis creatura. Sed exagitat superbiam hominis, Tu es magister in Israel, et haec ignoras? Tanquam dicens, Ecce nihil nosti, princeps superbus, nascere ex Spiritu: si enim natus fueris ex Spiritu, vias Dei tenebis, ut Christi humilitatem sequaris. Sic enim altus est super omnes Angelos, quia cum in forma
Abbreviated transcription (Latin):
alit̃ ergo nascim̃ & inspu nascim᷑ u̾bo. & saeram̃to
Aciẽ spirit᷑ ut nascam᷑. Sp̃c inuisibilit̾ adẽ unde
nasceris quia &e tu inuisibilit̃ nasceris. Seq̃r enĩ
cedieit. Non mireris quia dixi tibi. oportet uos
naseidenuo. Sp̃c ubi uult spirat. & uocẽ eiꝰ audis.
& nescis undeueniat aut quo uadat. Nemo uid&
sp̃m & quom̃ audimꝰ uocẽ sp̃s. Sonat psalmꝰ. uax
nus uox ẽ sp̃c. Uoc̃e eiꝰ audis. & nescis unde uenit.
& quouadat. S si nascaris & tu desp̃t. hoceris
ut ille. Aui ñ ẽ adhuc natus depst̃i. ñ scit dete u̾n
uenias & quouaddas. Noc eñĩ ait secutus. Sie est
om̃is quinatus ẽ exsp̃u. R espondit nichodemus
& dixtt ei. Quom̃ possunt hec fieri. Et reuera carna¬
lit̃ intelligebat Inillo fiebat quod dgxerat dñs. Uo¬
c̃ẽ sp̃s audiebat. & nesciebat unde uenerat. &. quo
ibat. Respondit iħc. & dixit ei. lues magist̃ inisrł
& hec ignoras: O ft̃ẽs. quia putamus dnm hiue
magistro uideoꝵ quasi insultare uoluisse. noue¬

Expanded text:
 ergo nascimur, et in spiritu nascimur verbo et sacramento. Adest Spiritus, ut nascamur: Spiritus invisibiliter adest unde nasceris, quia et tu invisibiliter nasceris. Sequitur enim, et dicit: Non mireris quia dixi tibi, oportet vos nasci denuo: Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, sed nescis unde quomodo audimus vocem Spiritus? Sonat Psalmus, voxnus, vox est Spiritus. Vocem ejus audis, et nescis unde veniat, et quo vadat. Sed si nascaris et tu de Spiritu, hoc eris, ut ille qui non est adhuc natus de Spiritu, non sciat de te unde venias, et quo eas. Hoc enim secutus ait: Sic est et omnis qui natus est ex Spiritu. 6. Respondit Nicodemus, et dixit ei: Quomodo possunt haec fieri? Et revera carnaliter, non intelligebat. In illo fiebat quod dixerat Dominus, vocem Spiritus audiebat, et nesciebat unde venerat et quo ibat. Respondit Jesus, et dixit ei: Tu es magister in Israel, et haec ignoras? O fratres, quid, putamus Dominum huic magistro Judaeorum quasi insultare voluisse? Nove
Abbreviated transcription (Latin):
cula herede. Hatus deancilla exheredatus
ismahel. natus delibera heres y saae. natus
ddelibera exheredatus esaii. nati deancillis he¬
tedes filii iacob. Inillis itaq tͥb patrib om̃is
futuri populi figura ꝑfecta ẽ. Nec in merito
as inquit. ego sum ds abraham. & ds ysaac
& ds iacob. hoc michi inquit nom̃ ẽ inet̾nũ
magis meminerimus quid ꝓmissũ sit ipsi
abrahe. hoc eñi ꝓmissũ est ysaac. hoc ꝓmis
sũ ẽ iacob. Quid̃ inuenimꝰ: Insemine tuo
benedicent᷑ om̃s gentes. Eredidit tunc unꝰ
quod nũciu uidebat. uident homines & ex¬
cecant᷑. Complet̾u est ingentib qđ promissũ¬

Expanded text:
cilla haeredem. Natus de ancilla exhaeredatus cilla haeredem. Natus de ancilla exhaeredatus Ismael , natus de libera haeres Isaac ; natus de libera exhaeredatus Esau , nati de ancillis haeredes filii Jacob . In illis itaque tribus patribus, omnis futuri populi figura perspecta est: nec immerito Deus inquit, Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob: hoc mihi, inquit, nomen est in aeternum . Magis meminerimus quid promissum sit ipsi Abrahae: hoc enim promissum est Isaac, hoc promissum est et Jacob. Quid invenimus? In semine tuo benedicentur omnes gentes . Credidit tunc unus quod nondum videbat: vident homines, eaecantur. Completum est in gentibus quod promissu
Abbreviated transcription (Latin):
lectione uobis tt̃um legimus. ut que tunc
ñdicta sunt. inxp̃i nomine aduuuantib orati¬
onib ut̃is impleamꝰ. Legenatio spualis una
ẽ. sicut generatio carnalis una ẽ. Et quod ni¬
chodemtis dno aic uer̾ũ dixit. quia non pot̃
homo cum sic senex. redire rursũ inutero
matris sue. & nasci. Ille quide dixit. quia
homo cũ sit senex hoc ñ potest. quasi & si in¬
fans ess&e poss&. Om̃ino eñi non potest.siue
recens abutero. siue annosa ĩa etate. tedire
rarsus intra mat̾na iuscera. & nasci. S sicut
ad natiuitate carnałe ualent muliebtiauis¬
cera adisemel pariencłu. sic ad natuttãtẽ spi¬
rituałe ualent uiscera eccłie ut semel quiq
baptizentur. Propt̾ea ñe quis forte dicat. s̃
iste inberesi natus ẽ. & iste inscismate natꝰ ẽ
insolis expleta ẽ integritas significandi po¬
puli futuri. Inuenimꝰ tam̃ natu de ancilla.¬
& ex hereciatũ. nat̃u delib̃a herede. Rursus in¬
uenimꝰ nat̾u deliba. & exheredatiui. natu dean¬

Expanded text:
ecimus, ut quae tunc non dicta sunt, in Christi nomine adjuvantibus orationibus vestris impleamus. 2. Regeneratio spiritualis una est, sicut generatio carnalis una est. Et quod Nicodemus Domino ait, verum dixit, quia non potest homo cum sit senex, redire rursum in uterum matris suae, et nasci. Ille quidem dixit, quia homo cum sit senex, hoc non potest, quasi, et si infans esset, posset. Omnino enim non potest, sive recens ab utero, sive annosa jam aetate, redire rursum in materna viscera, et nasci. Sed sicut ad nativitatem carnalem valent muliebria viscera ad semel pariendum; sic ad nativitatem spiritualem valent viscera Ecclesiae, ut semel quisque baptizetur. Propterea ne quis forte dicat, Sed iste in haeresi natus est, et iste in schismate natus est; in solis expleta est integritas significandi populi futuri. Invenimus enim natum de ancilla exhaeredatum, natum de libera haeredem: rursum invenimus natum de libera exhaeredatum, natum de an
Abbreviated transcription (Latin):
austrũ euntẽ ameridie ad aquilonẽ aliũ
uentũ uenientẽ. ab oriente adoccidentẽ: Quomͦ
ergo nescimꝰ. un ueniat. & quo uadat. Qagͦ
dix̃ t̃cenũ. qđ ñ credebant homines. An il¬
lud utiq qđ detẽplo resuscitando dixerat:
modo si celestia dixero credetis. Noc ẽ si non
creditis. quia tempłu possũ suscitare deiectũ
homines regerari: Et sequit᷑. Et nemo ascendit
incełu. nisi qui descendit decelo. fili hominis qͥ
ẽ incelo. scce hicerat. & incelo erat Nic erat car¬
ne. inceloerat diuuinitate immo ubiq aiuitate
Nat᷑ dematre. ñ recedens apatre. Iue natiuitates
xp̃i intelliguntur. una duuina altera huma¬
na. Una ꝑqũa efficeremur: alt̾a ꝑ qũa reficere¬
mur. Ambemirabiles. Illa enĩ sinematre ista
sine patre. S quia deacda corpus acceꝑat. qr
maria deadam. ipsũq corpus fuscitaturus
erat. trerenũ quidd̃a clixerat soluite tempłu
hoc. & tribus dieb suscitabo illud. Celeste aũt

Expanded text:
austrum euntem de meridie ad aquilonem; aut alium ventum venientem ab oriente ad occidentem? quomodo ergo nescimus unde veniat et quo eat? Quid ergo dixit terrenum, quod non credebant homines? An illud quod de templo resuscitando dixerat? omodo, si coelestia dixero, credetis? Hoc est, si non creditis quia templum possum resuscitare dejectum homines regenerari? 8. Et sequitur: Et nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis qui est in coelo. Ecce hic erat, et in coelo erat: hic erat carne, in coelo erat divinitate; imo, ubique divinitate. Natus de matre, non recedens a Patre. Duae nativitates Christi intelliguntur; una divina, altera humana: una per quam efficeremur, altera per quam reficeremur: ambae mirabiles; illa sine matre, ista sine patre. Sed quia de Adam corpus acceperat, quia Maria de Adam, ipsumque corpus suscitaturus erat: terrenum quiddam dixerat, Solvite templum hoc, et in tribus diebus suscita
Abbreviated transcription (Latin):
nolint ał ta ueritas. & clausos ocłos ferit. Les
sponsum ẽ nichodemo. quia exbis erant qͥ
crediderant iniħm. & ipse iħo non se credebat
eis. Quibusdã enĩ non se credebat. cũ iam in
illũ credidissent. Sic habes script̃u. multi cre¬
cuiderunt in nomine eiꝰ uidentes signa quȩ
faciebat. ipse aũt iħc. non credebat semecip

Expanded text:
os ferit. 3. Responsum est Nicodemo, qui ex eis erat qui crediderant in Jesum, et ipse Jesus non se credebat eis. Quibusdam enim non se credebat, cum jam in illum credidissent. Sic habes scriptum: « Multi crediderunt in nomine ejus, videntes signa quae faciebat. Ipse autem Jesus non credeba
Abbreviated transcription (Latin):
ascensuri plane. Hec nobis ꝓmissio ẽ. erunt equa¬
les angłis dĩ. Quom̃ gͥ nemo ascendit. nisi qui de¬
scendit. quia unꝰ descendit. unus ascendit. Ea
ut unus ascendat. Propt̾ẽa seqr̃ nemo ascendit
incesui. nisi qui decelo descendit. filiꝰ hominis qͥ
ẽ incelo. Miraris quia & hic erat incelo. Tales fec̃
discipłos suos. Laulũ audi apłm dicent̾e. Hr̃ã . i.
conuersatio incelis ẽ. Si homo paulus apls am¬
bulabat incarne int̾ra & conuersabatur incelo.
ds celi & t̾rx non pot̾at ẽẽ. et ĩcelo & int̃ra. Sig

Expanded text:
is promissio est, Erunt aequales Angelis Dei . Quomodo ergo nemo ascendit, nisi qui descendit? Quia unus descendit, unus ascendit. Quiut unus ascendat? Propterea sequitur, Nemo ascendit in coelum, nisi qui de coelo descendit, Filius hominis qui est in coelo. Miraris quia et hic erat et in coelo? Tales fecit discipulos suos. Paulum audi apostolum dicentem, Nostra autem conversatio in coelis est . Si homo Paulus apostolus ambulabat in carne in terra, et conversabatur in coelo, Deus coeli et terrae non poterat esse et in coelo et in terra? 9.
Abbreviated transcription (Latin):
insimilitudiñe hominũ factus & habitu inuen¬
tus ut homo. flumiliauit semecipsũ factus obedi¬
ens usq admortẽ. & ne mortis genus tibi aliquod
placeat mortẽ aũt crucis. Pendebat. & insultabat
ei Decruce descendere poterat. s diferebat. ut dese¬
pulehro restuger&. ttulit superbos seruos dñs
medieus egrotos. Si hocille. quia illi quos opor¬
tet nasci exsp̃u. Si hoc illeuerus magist ñ bomñi
ti sunt. & inuenietis in principio erat uerbũ. &

Expanded text:
hominum factus, et habitu inventus ut homo: humiliavit semetipsum, factus obediens usque ad mortem et ne mortis genus tibi aliquod placeat, mortem autem crucis . Pendebat, et insultabatur ei. De cruce descendere poterat; sed differebat, ut de sepulcro resurgeret. Pertulit superbos servos Dominus; medicus aegrotos. Si hoc ille, quid illi quos oportet nasci ex Spiritu? si hoc ille verus magister iti sunt; et invenietis, In principio erat Verbum, et
Abbreviated transcription (Latin):
bis. & non ereditis quom̃ si dixero nobis celestia cre¬
detis. Que t̃cena dixit scẽs: nisiquis natus fuerit
denuo tr̃enũ ẽ: Sp̃c ubi uult spitat. & uoc̃terus
auais & nescis unde ueniat. & quo at t̃tenũ ẽ
Si eñ deisto uento dicer&. sicut non nulli intel

Expanded text:
bis, et non creditis; quomodo, si dixero vobis coelestia, credetis? Quae terrena dixit, fratres? Nisi quis natus fuerit denuo, terrenum est? Spiritus ubi vult spirat, et vocem ejus audis, et nescis unde veniat, et quo eat, terrenum est? Si en
Abbreviated transcription (Latin):
qũauis natus exlib̾a. Nec fr̃ẽs tenete. ñ uos
pal pamus. nulla spes ur̃a innobis sit. Nec
nobis blandim᷑. nec uobis. Unus quisq suã
sarcinã portie Nostr̃u ẽ dicere. ne male uidi¬
cemur ur̃m ẽ audire. & corde audire ne er¬
igat᷑ qđ damꝰ immo quando erigteur luctũ
inueniatur non decrimentũ. Dicit ttaq do¬
minꝰ nichodemo exponens. Amen. Am̃ dico

Expanded text:
quamvis natus ex libera. Haec, fratres, tenete. Non vos palpamus, nulla spes vestra in nobis sit: nec nobis blandimur, nec vobis; unusquisque suam sarcinam portat. Nostrum est dicere, ne male judicemur: vestrum est audire, et corde audire, ne exigatur quod damus; imo quando exigitur, lucrum inveniatur, non detrimentum. 5. Dicit Dominus Nico
Abbreviated transcription (Latin):
si placet. ddeinde audi& karitas ur̃a depa¬
ce exliȩ ut quid egerimꝰ uł qͥd adhuc agñ¬
du sꝑemus. Nunc gͥ tota intentio cordis
adeuangłiũ feratur. nemo enĩ aluinde cogi¬
tet. Si enĩ qui totꝰ adẽ uix capit. qui se ꝑcoᷤ-¬
gitationes diuersas diuidit. nonne & quod
ceꝑat fundet: Meminit aũt karitas ur̃a do¬

Expanded text:
diet Charitas vestra de pace Ecclesiae vel quid egerimus, vel quid adhuc agendsperemus. Nunc ergo tota intentio cordis ad Evangelium feratur, nemo aliunde cogitet. Si enim qui totus adest, vix capit; qui se per cogitationes diversas dividit, nonne et quod ceperat fundit? Meminit autem Charitas vestra Do
Abbreviated transcription (Latin):
omnes docibiles dei
Quare hoc dixi o iuidei:
Pater uos ñ docuit. quomͦ me potestis agnoscere
O m̃s regni illius homines docibiles dĩ erunc:
ñ ab hominib audient. Et si ab hominibus
audiunt: tam̃ quod intelligunt intus datur.
intus choruscat: intus reuelatur. Quid facunt
homines forinsecus annuntiantes: Quid facio
ego mͦ cum loquor: Screpitũ uerboꝵ ingero
aurib ur̃is. Nisigͦ reuelet ille qͥ intus est. qͥd
dico. aut qͥd loquor: Exterior cultor arboris:
interior ẽ creator. Qui plantat & rigat. extrinsatꝰ
oꝑacur. hoc facimus nos. S neq qui plantat
ẽ aliquid. neq qui rigat: s qui increm̃tum dit
ds̃. Hoc ẽ. erunt omĩs docibiles dei. Qui omne

Expanded text:
omnes docibiles Dei. Quare hoc dixi, o Judaei? Pater vos non docuit; quomodo potestis me agnoscere? Omnes regni illius homines docibiles Dei erunt, non ab hominibus audient. Et si ab hominibus audiunt, tamen quod intelligunt, intus datur, intus coruscat, intus revelatur. Quid faciunt homines forinsecus annuntiantes? quid facio ego modo cum loquor? Strepitum verborum ingero auribus vestris. Nisi ergo revelet ille qui intus est, quid dico, aut quid loquor? Exterior cultor arboris, interior est Creator. Qui plantat et qui rigat, extrinsecus operatur: hoc facimus nos. Sed neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum aat Deus : hoc est, Erunt omnes doc
Abbreviated transcription (Latin):
s infirmitate turbamur. Carnis qͥppe ille gere¬
bat infirmitatẽ. quȩ infirmitas resurrectione
consumpta ẽ. s qui ñ solum homo. uerũ etiam
as erat. ineffabisi distantia uiuersum genus
humanũ animi fortitudine suꝑabat. Nongͦ aliͦ
ẽ cogente turbatus. s turbauit semetipsum. Qͦs
de illo euident̃ expressum ẽ. quando lazarum
suscitauit. Nam ibi scriptum ẽ quod turbauerit
semetipsum. ut hoc intelligatur. & ubi ñ legitur
scriptum. & tam̃ eum legitur fuisse turbatum
ffectum qͥppe humanũ quando oportuisse iudi¬
cauit. in semetipso potestate cõmoriit. qui homi¬
nem totũ potestate suscepit.

Expanded text:
sed infirmitate turbamur. Carnis quippe ille geresed infirmitate turbamur. Carnis quippe ille gerebat infirmitatem, quae infirmitas resurrectione consumpta est. Sed quia non solum homo, verumetiam Deus erat, ineffabili distantia universum genus humanum animi fortitudine superabat. Non ergo aliquo est cogente turbatus, sed turbavit semetipsum: quod de illo evidenter expressum est, quando Lazarum suscitavit. Nam ibi scriptum est quod turbavit semetipsum, ut hoc intelligatur et ubi non legitur scriptum, et tamen eum legitur fuisse turbatum. Affectum quippe humanum, quando oportuisse judicavit, in semetipso potestate commovit, qui hominem totum potestate suscepit.
Abbreviated transcription (Latin):
sociis suis continuo redituro iħc turbatus ẽ sp̃ũ
Firmissimi qͥdem sunt xp̃iani. siqui sunt qͥ nequa¬
qͣm morte imminente turbantur. s nunqͥd xp̃o
firmiores: Quis hoc insanissimus dixerit:¬
Quid est ergo quod ille turbatus est. nsi quia in¬
firmos insuo corpore hoc ẽ in sua ȩccłia suȩ infirmi¬
tatis uoluntaria similitu dine consolatus ẽ ut si
qui suoꝵ ad huc morte imminente turbantur
in spũ ipsum intueantur. ne hoc ipso se putantes
reꝓbos. pciori despationis morte sorbeantur.: Qñ¬
tum itaq bonũ de participatione diuinitatis eiꝰ
expectare   sꝑare debemis. cuius nos & ꝑtur¬
batio tranqͥllat. & infirmitas firmat: Siue gͦ
isto loco ipsum iudam ꝑeuntem miserando
turbatus ẽ. siue sua morte ꝓpinquante turbatꝰ
ẽ. non ẽ tam̃ ullo modo dubitandum. ñ eum
animi infirmitate s potestate turbatũ. ne no¬
bis despatio salutis oriatur. quando ñ potestate

Expanded text:
suis sociis continuo redituro, Jesus turbatus est spiritu. suis sociis continuo redituro, Jesus turbatus est spiritu. 5. Firmissimi quidem sunt christiani, si qui sunt, qui nequaquam morte imminente turbantur: sed numquid Christo firmiores? Quis hoc insanissimus dixeritQuid est ergo quod ille turbatus est, nisi quia infirmos in suo corpore, hoc est in sua Ecclesia, suae infirmitatis voluntaria similitudine consolatus est: ut si qui suorum adhuc morte imminente turbantur in spiritu, ipsum intueantur, ne hoc ipso se putantes reprobos, pejore desperationis morte sorbeantur? Quantum itaque bonum de participatione divinitatis ejus exspectare et sperare debemus, cujus nos batio tranquillat, et infirmitas firmat? Sive ergo isto loco ipsum Judam pereuntem miserando turbatus est, sive sua morte propinquante turbatus est. Non est tamen ullo modo dubitandum, non eum animi infirmitate, sed potestate turbatum, ne nobis desperatio salutis oriatur, quando non potestate,
Abbreviated transcription (Latin):
dicit aliqͥs. Nunqͥd animus xp̃iani. debet etiã
morte impenclente turbari: Ubi ẽ enim qͦd
ait apłs. concupiscentiã se habere dissolui &s ẽẽ
cum xp̃o. si illud qͦd concupiscit potest eum
turbare cũ uenerit: Facile ẽ quidem istis ad hȩc
respondere. qͥ &. ipsam lȩticiã ꝑturbationem
uocant. Quid si enĩ ꝓpterea morte imminente
turbatur. qͥa morte imminente lȩtatur. S hoc
inqͥunt gaudium. ñ lȩticia nominanda ẽ. Qͥc
ẽ hoc. nͥ easdem res sentire: & rerũ nomina uel¬
le mutare: uerum nos sacris litteris accõmo¬
demus auditũ. & scdm ipsas potius istam que¬
stionẽ dño adiuuante soluannuis. Nec qm̃ scriptũ
ẽ. cum hȩc dixisset ih̃s turbatus est spũ. dicamus
eũ lȩticia fuisse turbatũ. ne uerbis suis ipse nos
conuincat ubi dicit. tristis ẽ anima mea usq adS
mortem. tale aliqͥd etiam hic intelligendum est.
qͣndo suo traditore iam tunc solo exituro. ꝙ cum

Expanded text:
dicit aliquis: Numquid animus christiani debet etiam dicit aliquis: Numquid animus christiani debet etiam morte impendente turbari? Ubi est enim quod ait Apostolus, concupiscentiam se habere dissolvi et esse cum Christo ; si illud quod concupiscit, potest eum turbare cum venerit? Facile est quidem istis ad haec respondere, qui et ipsam laetitiam perturbationem vocant. Quid si enim propterea morte imminente turbatur, quia morte imminente laetatur? Sed hoc, inquiunt, gaudium, non laetitia nominanda est. Quid est hoc, nisi easdem res sentire, et rerum nomina velle mutare? Verum nos sacris Litteris accommodemus auditum, et secundum ipsas potius istam quaestionem Domino adjuvante solvamus: nec quoniam scriptum est, Cum haec dixisset Jesus, turbatus est spiritu, dicamus cum laetitia fuisse turbatum; ne verbis suis nos ipse convincat ubi dicit, Tristis est anima mea usque ad mortem Tale aliquid etiam hic intelligendum est, quando suo traditore jam tunc solo exituro, et cum
Abbreviated transcription (Latin):
despatione ꝑeamus. Quando turbatur qui
non turbaretur nisi uolens. eum consolatur
qͥ turbatur & nolens. Peant argum̃ phyloso¬
phoꝵ. qͥ negant in sapientẽ cadere ꝑturbatio¬
nes animoꝵ. Stultam fecit ds sapientiam huius
mundi. & dñs nouit cogitationes hominũ qm̃
uanȩ sunt. Turbetur plane animus xp̃ianus.
ñ miseria s miscd̃ĩa. timeat ne ꝑeant homines
acquiri homines xp̃o. timeat & sibi ne ꝑeat xp̃o.
contristetur ꝑ egrinari se a xp̃o. concupiscat
regnare cum xp̃o. lȩcetur dum sꝑat se regna¬
turum ẽẽ cum xp̃o. Istȩ sunt certe quatuor qͣs
ꝑturbationes uocant. timor & tristicia. amor
q lȩticia. Habeant eas iustis de causis animi
similium consentiatur errori. qͥ ꝓfecto quẽad¬
modum uanitatẽ existimant ueritatẽ. sic stupo¬
rem deputant sanitatẽ. ignorantes sic hominis
animũ quẽ admodum corporis m̃brum desꝑati¬
us ȩgrotare. qͣndo & doloris amiserit sensum.S:

Expanded text:
desperatione pereamus. Quando turbatur qui desperatione pereamus. Quando turbatur qui non turbaretur nisi volens, eum consolatur qui turbatur et nolens. 3. Pereant argumenta philosophorum, qui negant in sapientem cadere perturbationes animorum. Stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ; et Dominus novit cogitations. Turbetur plane animus Christianus non miseria, sed misericordia. Timeat ne pereant homines acquiri homines Christo. Timeat et sibi, ne pereat Christo. Contristetur peregrinari se a Christo, concregnare cum Christo, laetetur dum sperat se regnaturum esse cum Christo. Istae sunt certe quatuor quas perturbationes vocant, timor et tristitia, amor et laetitia. Habeant eas justis de causis animi orumcumque similium consentiatur errori: qui profecto quemadmodum vanitatem existimant veritatem, sic stuporem deputant sanitatem; ignorantes sic hominis animum, quemadmodum corporis membrum, desperatius aegrotare, quando et doloris amiserit sensum. 4. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ salua me ex hac hora. s ꝓpterea ueni in horã¬
hanc. Sicut gͦ tunc eius anima turbata ẽ. hora
ꝓpinquante passionis. ita etiã nunc exituro
iuda atq uenturo & ꝓpinquante tanto scele-¬
re traditoris turbatus ẽ spũ. Turbatur gͦ pote¬
statem habens ponendi anmã suam. & potesta¬
tem habens iterũ sumendi eam. Turbatur tã
ingens potestas. turbatur petrȩ firmitas. an
potius in eo turbatur nr̃a infirmitas: Ita uͦ
nichil indignũ credant serui de dño suo. s ag¬
noseant se m̃bra in capite suo. Qui mortuus ẽ
forme corpori gle suȩ. transfigurauit in se etã
affectum infirmitatis nr̃e. compatiens nobis
affectu animȩ suȩ. ꝓinde qͣndo turbatur ma-¬
gnus. fortis. certus. inuictus. ñ ei timeamus
quasi deficiat. ñ perit. s nos querit. nos inqͣm.
nos omnino sic querit. Nosipsos in illius ꝑtur¬
batione udeamus. ut qͣndo turbamur. non

Expanded text:
Pater, salva me ex hora hac; sed propterea Pater, salva me ex hora hac; sed propterea hanc . Sicut ergo hic ejus anima turbata est hora propinquante passionis, ita etiam nunc exituro Juda, atque venturo, et propinquante tanto scelere traditoris, turbatus est spiritu. Turbatur ergo potestatem habens ponendi animam suam, et potestatem habens iterum sumendi eam. Turbatur tam ingens potestas, turbatur petrae firmitas, an potius in eo nostra turbatur infirmitas? Ita vero nihil indignum credant servi de domino suo, sed agnoscant se membra in capite suo. Qui mortuus est e corpori gloriae suae , transfiguravit etiam in se affectum infirmitatis nostrae, compatiens nobis affectu animae suae. Proinde quando turbatur magnus, fortis, certus, invictus, non ei timeamus quasi deficiat; non perit, sed nos quaerit. Nos, inquam, nos omnino sic quaerit: nos ipsos in illius perturbatione videamus, ut quando turbamur, non
Abbreviated transcription (Latin):
subito reuelatum est. eumq repentina tanti
mali nouitate turbauit. Nonne hinc paulo
ante loquebatur dicens. qͥ manducat meum
panẽ. leuabit suꝑ me calcaneum: Nonne etiã
suꝑius dixerat. & uos mundi estis s non om̃s.
ubi eugłista subiunxit. sciebat enim qͥs nam
eẽt qui traderet eum. quẽ iam & ante significa¬
uerat dicens. ñ ne ego uos duodecim elegi. q unꝰ
ex uobis diabolus est: Quid est gͦ quod nunc
turbatus est sp̃ũ. cum ꝓtestatus ẽ  dixit. am̃
amen dico uobis. qͥa unus ex uobis tradet me.:
Anqͥa eum iam fuerat exp̃ssurus. ut ñ lateret
in cȩteris. s discerneretur a ceteris idõ turbatus
est spũ & qͥa ipse traditor iam fuerat exiturꝰ
ut iudeos quib dñs ab eo traderetur ad duce¬
ret. turbauit eũ imminens passio & pericłm
ꝓximum. & traditoris impendens manus.
cuuis fuerat p̃cognitus animus: Tale qͥppe ẽ
quod ih̃s turbatus est spũ. quale etiã illud qͦd
ait. nunc anima mea turbata ẽ. & qͥd dicam:

Expanded text:
subito revelatum est, eumque repentina tanti mali novitate turbavit? Nonne hinc paulo ante loquebatur dicens: Qui manducat meum panem, levavit super me calcaneum? Nonne etiam superius jam dixerat: Et vos mundi estis, sed non omnes? Ubi evangelista subjunxit: Sciebat enim quisnam esset qui traderet eum: quem jam et ante significaverat dicens, Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est ? Quidest ergo quod nunc turbatus est spiritu, cum protestatus est, et dixit: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me? An quia eum jam fuerat expressurus, ut non lateret in caeteris, sed discerneretur a caeteris, ideo turbatus est spiritu? An quia ipse traditor jam fuerat exiturus, ut Judaeos, quibus Dominus ab eo traderetur, adduceret, turbavit eum imminens passio, et periculum proximum, et traditoris impendens manus, cujus fuerat praecognitus animus? Tale quippe hoc est quod Jesus turbatus est spiritu, quale etiam illud quod ait, Nunc anima mea turbata est; et quid dicam?
Abbreviated transcription (Latin):
inde in manib suis multiplicauit quinq panes.
Potestas enim erat in manib xp̃i: Panes aut illi
quinq quasi semina erant:. ñ quidem terrȩ man¬
data. s ab eo qui t̾ram fecit multiplicata Hoc gͦ
ammotum ẽ sensib quo erigeretur mens. ꝙ
ex hibitũ oculis unde exerceretur intellectus. ut
inuisibilem dm̃ ꝑ uisibilia oꝑa miraremur. &
eracti ad fidem & purgati ꝑ fidem. etiã ipsum in¬
uisibilit uidere cuꝑemus. quẽ de reb uisibilib
inuisibilem nosceremus: Nec tam̃ sufficit hȩc
intueri: in miraculis xp̃i Int̾rogemus ipsa mi¬
racula: quid nob̾ loquantur de xp̃o Habent
enim si intelligantur linguã suam. Nam quia
ipse xp̃s uerbum di : etiam factum uerbi. uerbũ¬

Expanded text:
inde in manibus suis multiplicavit quinque panes. inde in manibus suis multiplicavit quinque panes. Potestas enim erat in manibus Christi: panes autem illi quinque quasi semina erant, non quidem terrae mandata, sed ab eo qui terram fecit multiplicata. Hoc ergo admotum est sensibus, quo erigeretur mens, et exhibitum oculis ubi exerceretur intellectus, ut invisibilem Deum per visibilia opera miraremur, et erecti ad fidem, et purgati per fidem, etiam ipsum invisibiliter videre cuperemus, quem de rebus visibilibus invisibilem nosceremus. 2. Nec tamen sufficit haec intueri in miraculis Christi. Interrogemus ipsa miracula, quid nobis loquantur de Christo: habent enim si intelligantur, linguam suam. Nam quia ipse Christus Verbum Dei est, etiam factum Verbi, verbu
Abbreviated transcription (Latin):
quidem diuina oꝑa:
x ad intelligendum d̃m
de uisibilib ammoneit
humanã mentem Quia
enim ille ñ est calis sub¬
Ttantia quiȩ uidẽri oculis p̾ossit. ꝙ miracula eius
quib totũ mundum regit. uniuersamq creatu¬
ram ammninistrat. assiduitate uiluerunt᷑. ita ut
nemo pene dignetur attendere oꝑa dĩ mira & stu¬
penda. in quolibet seminis grano: scłm ipsam
suam miscdiam. seruauit sibi quȩdam quȩ faceret
oportuno tempore. p̃ter usitatum cursum ordinẽq
naturȩ̃: ut ñ maiora. s insolita iudendo stuꝑent:
quib cotidiana uiluerant: Mlaius enĩ miracłm
ẽ gubernatio totius mundi. qͣm saturatio qͥnq
milium hominũ de quinq panib: & tam̃ hec
nemo miratur: Illud mirantur. homines. ñ qͥa
maius ẽ. s quia rarum ẽ Quis enim & nunc
pascit unuersum mundum᷑: nͥ ille qui de pau¬
cis granis segetes creat: fecit gͦ. quomodo deus:
Unde enim multiplicat de paucis granis segetes:

Expanded text:
quidem divina opera, et ad intelligendum Deum de visibilibus admonent humanam mentem. Quia enim ille non est talis substantia quae videri oculis possit, et miracula ejus, quibus totum mundum regit universamque creaturam administrat, assiduitate viluerunt, ita ut pene nemo dignetur attendere opera Dei mira et stupenda in quolibsuam misericordiam servavit sibi quaedam, quae faceret opportuno tempore praeter usitatum cursum ordinemque naturae, ut non majora, sed insolita videndo stuperent, quibus quotidiana viluerant. Majus enim mest gubernatio totius mundi quam saturatio quinque millium hominum de quinque panibus, et tamen haec nemo miratur. Illud mirantur homines, non quia majus est, sed quia rarum est. Quis enim et nunc pascit universum mundum, nisi ille qui de paucis granis segetes creat? Fecit ergo quomodo Deus. Unde enim multiplicat de paucis granis segetes,
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ est: Int̾rogas quid sit: cũ iam uideas
aliquid Aliud tͥ demonstraturus ẽ. a quo que¬
ris cognoscere qͦd uidisti Alios ille oculos habet:
alios cu: Nonne similit̃ apices uidetis: S non
similit̾ signa cognoscitis: Tu gͦ uides & laudas:
ille uidet & laudat. legit & intelligit: Quia gͦ
uidimus: qͥa laudauimus. legamus & intelliga¬
mus Dñs in monte. multo magis intelligamus
quia dñs in monte. uerbum ẽ in alto  inde ñ
quasi humilit̾ iacet. quod in monte factum est
nec transeunter p̃tereundum ẽ. s suscipiendũ:
Turbas uidit. esurientes agnouit᷑ miscditer pa-
turba esuriens pasceretur: Nisi bonitati adeẽt
potestas: ieiumna illa turba & esuriens remaneret:
Deniq & discipuli qͥ erant cum dño in fame. &
ipsi turbas uolebant pascere: s unde pascerent
ñ habebant. Int̾rogauit dñs unde emerentur
panes ad turbas pascendas: & ait scriptura: Hoc

Expanded text:
scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod vidisti. Alios ille oculos habet, alios tu. Nonne similiter apices videtis? Sed non similiter signa cognoscitis. Tu ergo vides et laudas: ille videt, laudat, legit et intelligit. Quia ergo vidimus, quia laudavimus, legamus et intelligamus. 3. Dominus in monte: multo magis intelligamus quia Dominus in monte Verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est; nec transeunter praetereundum est, sed suspiciendum. Turbas vidit, esurientes agnovit, misericorditerturba esuriens pasceretur? Nisi bonitati adesset potestas, jejuna illa turba et esuriens remaneret. Denique et discipuli qui erant cum Domino in fame, et ipsi turbas volebant pascere, ut non habebant. Interrogavit Dominus unde emerentur panes ad turbas pascendas. Et ait Scriptura, Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
nobis est Hoc gͦ miraculum sicut audiuimus
qͣm magnum sit: queramus etiam qͣm ꝓfundũ
sit. Non tantũ eius suꝑficie delectemur: s etiam
alcitudinem ꝑscrutemur: Habet enim aliquid
intus. hoc qͦd miramur foris: uidemus. expecta¬
uimus magnũ quiddam᷑. p̃clarum quiddam: &.
omnino diuinũ. quod fieri nͥ a deo non possit:
Laudauimus de facto factorẽ: s quẽ admodum si
luteras pulchras alicubi inspiceremus: ñ nobis suf¬
ficeret laudare scriptoris articulum. qm̃ eas pari¬
les. ȩquales. decoras fecit. nͥ etiam legeremus quid
nobis ꝑ illas indicauerit. ita factum hoc qͥ tantũ
inspicit. delectatur pulchritudine facti. ut am¬
miretur artificẽ: qui aut̃ intelligit. quasi legit:
Auter enĩ uidetur pictura: alit̾ uidentur literȩ
Picturam cũ uideris. hoc ẽ totum uidisse. laudasse:
litteras cũ uideris. non ẽ hoc totum: qm̃ commone¬
ris& legere: Etenim dicis cũ uideris litteras. si for¬
te eas ñ nosti legere. qͥd putamus eẽ. quod hic

Expanded text:
nobis est. Hoc ergo miraculum, sicut audivimus quam magnum sit, quaeramus etiam quam profundum sit: non tantum ejus superficie delectemur, sed etiam altitudinem perscrutemur. Habet enim aliquid intus, hoc quod miramur foris. Vidimus, spectavimus magnum quiddam, praeclarum quiddam, et omnino divinum, quod fieri nisi a Deo non possit: laudavimus de facto factorem. Sed quemadmodum si litteras pulchras alicubi inspiceremus, non nobis sufficeret laudare scriptoris articulum, quoniam eas pariles, aequales decorasque fecit, nisi etiam legeremus quid nobis per illas indicaverit: ita factum hoc qui tantum inspicit, defectatur pulchritudine facti ut admiretur artificem; qui autem intelligit, quasi legit. Aliter enim videtur pictura, aliter videntur litterae. Picturam cum videris, hoc est totum vidisse, laudasse: litteras cum videris, non hoc est totum; quoniam commoneris et legere. Etenim dicis, cum videris litteras, si forte non eas nosti legere, Quid putamus esse quod hic
Abbreviated transcription (Latin):
qͥequam. Quod audio iudico. & iudiciũ meũ
iustum ẽ. Cum ageretur de resurrectione ani-¬
marũ non dicebat. audio. s uideo. Audio enĩ
tanquam p̃cipientis patris imꝑium. Iam gͦ
sicut homo. sic̃ quo maior ẽ pater. iam ex forma
serui. ñ ex forma cłĩ. Sic̃ audio iudico. & iudiciũ
meũ iustum ẽ. Unde ẽ uidiciũ iustũ hominis:

Expanded text:
quam: sicut audio judico, et judicium meum justum est. Cum ageretur de resurrectione animarum, non dicebat, Audio; sed, video. Audio enim, tanquam praecipientis Patris imperium. Jam ergo sicut homo, sicut quo major est Pater; jam ex forma servi, non ex forma Dei, sicut audio, judico; et judicium meum justum est. Unde est judicium justum homi
Abbreviated transcription (Latin):
filius lĩ qui potuit hoc & facere cum p̾dixisset.
o p̾dicere anteqͣm facer et. crecdituri aut̃ hoc.
ñ fide noua s aucta: aut certe cum mortuus
eẽt defecta. cum refurrexisset ꝑfecta. Neq enĩ
eum filium dĩ non ante credebant. s cum fa
quando illis loquebatur fuit parua. & cũ
moreretur pene iam nulla: & reuixit. & cre¬
uit. Deinde quod dicit.
iam non multa
loquar uobiscum. uenit enim princeps

Expanded text:
Filius Dei, qui potuit hoc et facere cum praedixisset, Filius Dei, qui potuit hoc et facere cum praedixisset, et praedicere antequam faceret: credituri autem hoc non fide nova, sed aucta, aut certe cum mortuus esset defecta, cum resurrexisset refecta. Neque enim eum Filius Dei non et ante credebant: sed cum inquando illis loquebatur fuit parva, et cum moreretur pene jam nulla, et revixit, et crevit. Deinde quid dicit? Jam non multa loquar vobiscum, venit enim prin
Abbreviated transcription (Latin):
tis. ut cum factum fuerit uicleatis. Nam&
ille cui dictum ẽ quia uidisti credisti. ñ hoc
credidit quod uidit. s aliud uidit ꝙ aliud
credidit. Uidit enim hominẽ. credidit dm̃.
Aernebat qͥꝓpe atq tangebat carnem uiuentem.
quan uiderat morientẽ. o credebat đm in
carne ipsa latentem. Credebat gͦ mente qͦd
ñ uidebat: ꝑ hoc quod sensib corporis appa¬
rebat. S & si dicuntur credi quȩ uidentur.
sicut dicit unusquisq oculis suis se credidisse.
ñ tamen ipsa ẽ quȩ in nobis edificatur fides.
s ex rebus quȩ uidentur agitur in nobisait
ea credantur quȩ non uidentur. Quo cirea
de lectione unde nunc sermo ẽ quod dñs ait
q nunc dixi uobis priusqͣm fiat. ut cum fa-¬
ctum fuerit credatis. illud utiq dicit cum fa¬
ctum fuerit. quod eũ post mortẽ uisuri erant
uiuentem. & ad patrẽ ascendentem. qͦ uiso
illud fuerant credituri quod ipse eẽt xp̃s

Expanded text:
tis, quod cum factum fuerit, videatis? Nam et tis, quod cum factum fuerit, videatis? Nam et ille cui dictum est, Quia vidisti, credidisti, non hoc crem, credidit Deum. Cernebat quippe atque tangebat carnem viventem, quam viderat morientem; et credebat Deum in carne ipsa latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Sed etsi dicuntur credi quae videntur, sicut dicit unusquisque oculis suis se credidisse: non tamen ipsa est quae in nobis aedificatur fides; sed ex rebus quae videntur, agitur in nobis ut ea credantur quae non videntur. Quocirca, dilectissimi, unde nunc sermo est, quod Dominus ait, Et nunc dixi vobis prius quam fiat, ut cum factum fuerit, credatis, illud, utique dicit, cum factum fuerit, quod eum post mortem visuri erant viventem, et ad Patrem ascendentem: quo viso illud fuerant credituri quod ipse esset Christus
Abbreviated transcription (Latin):
serui eum dixisse. ñ ex forma di in qua equa¬
lis ẽ patri nouit fides. quȩ religiosis ẽ men¬
tib fixa. nam calumpniosis ꝙ de mentib
ficta. Deinde subiunxit. Et nunc
credere debeat anteqͣm fiat. id quod cre-¬
dendum est: Hȩc ẽ enim laus fidei. si qͦd
creditur ñ uidetur. Nam quid magnum
ẽ. si id creditur quod uidetur. sedm illam
eiusdem dñi sententiam quando discipłm
arguit dicens. quia uidisti me credidisti:
beati qui ñ inderunt & crediderunt. Et
nescio utrum credere dicendus ẽ quisq qͦd
uidet. Nam ipsa fides. in epłã quȩ scribit᷑
ad hebreos. ita ẽ definita. Est aũt̃ fides spe¬
rantium substantia. confictio rerum quȩ ñ
uidentur. Quaꝓpt̾̃ si fides ẽ rerum quȩ cre¬
duntur. eacdemq fides earum rerũ est quȩ
ñ uidentur. quid sibi uult quod dñs ait.q
nunc dixi uobis priusqͣm fiat. ut cũ factum
fuerit credatis. Honne potius dicendum
fuit. & nunc dixi uobis prius qͣm fiat ut creda¬

Expanded text:
qua aequalis est Patri, novit fides quae religiosis est mentibus fixa, non calumniosis et dementibus ficta. Deinde subjunxit: Et nunc credere debeat anteqdendum est? Haec est enim laus fidei, si quod creditur, non videtur. Nam quid magnum est, si creditur quod videtur? secundum illam ejusdem Domini sententiam, quando discipulum arguit, dicens, Quia vidisti, credidisti: beati qui non vident, et credunt . Et nescio utrum credere dicendus est quisquam quod videt. Nam ipsa fides in Epistola quae scribitur ad Hebraeos, ita est definita, Est autem fides, sperantium substantia, convictio rerum quae non videntur . Quapropter si fides est rerum quae creduntur, eademque fides earum rerum est quae non videntur, quid sibi vult quod Dominus ait: Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis? Nonne potius dicendum fuit, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut creda
Abbreviated transcription (Latin):
uideis. E cce rexur̃. Iili aũt clamabant. Tolle
tolle: crueifige cum. Dixit eis pylatus. Regẽ
ur̃m erucifigam : Adhuc terrorem quẽ de
cesare ingesserant suꝑare conatur. de ignomi¬
ma eoꝵ uolens eos frangere dicendo. regẽ urm̃
crucifigam: quos de ignominia xp̃i mitigare
ñ poterat. S timore mex iuncitur. Respor¬
derunt pontifices. Non habemus regem. nͥ
cesarem. Tuncgͦ tradidit eisillum ut crũci¬
figeretur.

Expanded text:
Judaeis: Ecce rex vester. Illi autem clamabant: Tolle, Judaeis: Ecce rex vester. Illi autem clamabant: Tolle, tolle, crucifige eum. Dixit eis Pilvestrum crucifigam? Adhuc terrorem quem de Caesare injecerant superare conatur, de ignominia eorum volens eos frangere, dicendo: Regem vestrum crucifigam? quos de ignominia Christi mitigare non poterat, sed timore mox vincitur. Responderunt enim pontifices: Non habemus regem nisi Caesarem. Tunc ergo tradidit eis illum, ut crucifigeretur.
Abbreviated transcription (Latin):
Alaiorem timorẽ se ingerere
putauerunt pylato. t̾rendo de cȩsare ut occide¬
ret xp̃m: quam suꝑius ubi dixerunt nos legẽ
habemus & sccłm legem debet mori. qͥa filium
dĩ se fecit. Eoꝵ qͥppe legem ille ñ timuit ut
occideret: s magis filium dĩ timuit ne occide-¬
ret. Hunc uͦ non sic potuit contempnere çȩ¬
sarem auctorẽ potestatis suȩ: quẽ admodum
legem gentis alienȩ. Adhuc tam̃ eugłista se¬
quitur os dicit.
Pẏ latus aũt cum audisset
hos sermones adduxit foras iħm: & sedit
ꝓtribunali in loco qui dicitur li thostrotos.¬
M. hebraice aũt gabatha. Erat aũt parasceue
pasche. hora quasi sexta. Qua hora sit dñs cru¬
cifixus ꝓpt̾ eugłistȩ alterius testimoniũ qui
dixit. hora aut erat tercia & crucifixerunt eũ.
qm̃ magna disceptatio solet oboriri. cum ad
ipsum locum ubi crucifixus narratur uentũ
fuerit: ut potuerimus si dñs uoluerit dissere¬
mus. Cum gͦ ꝓtribunali sedisset pylacus. dicti

Expanded text:
ajorem timorem se ingerere putaverunt Pilato. terrendo de Caesare, ut occideret Christum, quam superius ubi dixerunt, Nos Legem habemus, et secundum Legem debet mori quia Filium Dei se fecit. Eorum Legem quippe ille non timuit, ut occideret: sed magis Filium Dei timuit, ne occideret. Nunc vero non sic potuit contemnere Caesarem auctorem potestatis suae, quaemadmodum Legem gentis alienae. 8. Adhuc tamen Evangelista sequitur, et dicit: Pilatus autem cum audisset hos sermones, adduxit foras Jesum, et sedit pro tribunali, in loco qui dicitur Lithostrotos, hebraice autem Gabbatha. Erat autem parasceve Paschae, hora quasi sexta. Qua hora sit Dominus crucifixus, propter evangelistae alterius testimonium qui dixit, Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum , quoniam magna disceptatio solet oboriri; cum ad ipsum locum ubi crucifixus narratur ventum fuerit, ut potuerimus, si Dominus voluerit, disseremus. Cum ergo pro tribunali sedisset Pilatus, Dicit
Abbreviated transcription (Latin):
dert̾. absit hoc dicere. absit. xp̃ianis cordib co¬
gitare. Deniq contitiuo soluit ipse questio¬
nem. & cur hoc dixerit explanauit. Omĩa
inquit quȩ habet pacer mea sunt. Propterta
dixi quia de meo accipiet. & annuntiabit uob̃.
Quid uultis amplus. Ergo de patre accipit sp̃e
sc̃s. unde accipit filius. quia in hac trinitate
pater ẽ solus. Quomͦ aut̃ dixerit unigenitus ai¬
lius. omnia quȩ habet pat̾ mea sunt̃. quia
utiq ñ sic quẽ admodum dictum ẽ. illi filio¬
ñ unigenito s ex duob maiori. tu mecũ es
semꝑ. & omnia mea tua sunt. eo loco si dñs¬
uoluerit diligenti consideratione tractabit
ubi dicit unigenitus patri. & mea omnia tua
sunt. & tua mea sunt. ut hic iste sermo clau¬
datur. qm̃ quȩ secuntur aliud poscunt quo
me. usq ad il. Et in illo me ñ interrogabi¬
tis quicquam.

Expanded text:
dere, absit hoc dicere, absit a Christianis cordibus cogitare. Denique continuo solvit quaestionem, et cur hoc dixerit explanavit: Omnia, inquit, quaecunque habet Pater, mdixi, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis. Quid vultis amplius? Ergo de Patre accepit Spiritus sanctus, unde accepit Filius, quia in hac Trinitate Pater est solus. Quomodo autem dixerit unigenitus Filius: Omnia quae habet Pater, mea sunt, quia utique non sic quemadmodum dictum est illi filio non unigenito, sed ex duobus majori: Tu mecum es semper, et omnia mea tua sunt , eo loco, si Dvoluerit, diligenti consideratione tractabitur, ubi dicit Unigenitus Patri, Et mea omnia tua sunt, et tua mea sunt : ut hic iste sermo claudatur; quoniam quae sequuntur, aliud poscunt, quo me; usque ad id, Et in illo die me non rogabitis quidquam.
Abbreviated transcription (Latin):
illa insufflatio. nͥ quod ꝓcedat sp̃s sc̃s & de
ipso. Ad hoc ꝑtinet etiam illud qͦd ait de mu¬
liere quȩ fluxum sanguinis patiebatur. teti¬
git me aliquis. ego enim sensi uirtutẽ de me
exisse. Nam uirtutis nomine appellari etiam
maria. quomͦ fiet istud qm̃ uirum ñ cognosco.

Expanded text:
 insufflatio, nisi quod procedat Spiritus sanctus et de  insufflatio, nisi quod procedat Spiritus sanctus et de ipso? Ad hoc pertinet etiam illud quod ait de muliere, quae fluxum sanguinis patiebatur: Tetigit me aliquis; ego enim sensi virtutem de me exisse . Nam virtutis nomine appellari etiam Mariae: Quomodo fiet istud; quoniam virum non cognosco?