comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ȩua mater uiuoꝵ appellata est. In mẽ¬
bris parturientis erat ille qui dicebat: filioli
mei quos iterum parturio donec xp̃c formet᷑
in uobis. S non frustra parcuriuit: nec
frustra peꝑit. Erit semen sc̃m in resurrecti¬
one mortuoꝵ: habundabunt iusti qui
diffusi sunt modo toto orbe terrarum. Genit
illos ȩccłia: parturit illos aeccłia. In illa aut
resurreccione mortuoꝵ apparebit partus e¬
cliȩ : transiet dolor et gemitus. Et quid̃ dice¬
tur e Ecce hereditas dñi: filii. merces fruco¬
tus uentris. Huius fructus uentris quȩ est¬
ipsa merces: Resurgere a mortuis. Que est
ipsa merces: Surgere postea quam sedistie
Que est ipsa merces: Letari postea quam mã¬
duicastis panemdo. loris. Cuius uentris:
Aeccłiae. In cuius uentre quia enis cypum re¬
becca gestabat : duo illi gemini tanquam
duo populi luctabantur. Una mater in uisce¬
rib sius: dissentientes fr̃s nondum natos eos¬

Expanded text:
etiam Eva «mater vivorum» appellata est . In memetiam Eva «mater vivorum» appellata est . In membris parturientis erat ille qui dicebat: «Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis» . Sed non frustra parturivit, nec frustra peperit: erit semen sanctum in resurrectione mortuorum; abundabunt justi, qui diffusi sunt modo toto orbe terrarum. Gemit illos Ecclesia, parturit illos Ecclesia: in illa autem resurrectione mortuorum apparebit partus Ecclesiae, transiet dolor et gemitus. Et quid dicetur? «Ecce haereditas Domini, filii, merces fructus ventris.» Hujus «fructus», non, hic ipsa merces? Resurgere a mortuis. Quae est ipsa merces? Surgere, posteaquam sedisti. Quae est ipsa merces? Laetari posteaquam manducasti panem doloris. Cujus ventris? Ecclesiae: in cujus ventre, quia ejus typum Rebecca gestabat, duo illi gemini tanquam duo populi luctabantur . Una mater in visceribus suis dissentientes fratres nondum natos con
Abbreviated transcription (Latin):
antequam moriamur: cum xp̃c lux nr̃a nõ
sit exaltatus in carne nisi postea quam mor¬
tuus est. Constituti ergo menbra eius. et in
menbris eius dilecti eius: cum somnum acceꝑ¬
umus tunc surgemus in resurrectione mortuoꝵ.
archisynagogi. s moritura. Resurrexit xp̃o:
nem: et ꝓpter hoc esto xp̃ianus. non ꝓꝑpter
felicitatem terrȩ huius. Nam si ꝑpterfelicita¬
tem uitȩ huius us eẽ xp̃ianus: quando ille
lux tua non hic quesiuit mundanam felici¬
tatem. ante lucem uis surgere: necesse est
ut in tenebris ꝑseueres. Autare: sequere
lucem tuam. Qua resurrexit. surge. Sede pri¬
us: et sic surge. Cum dederit somnum dilec
ecce inquit hereditas dñi fili merces fructus
uentris. Quando dicit fructus uentris: partu¬
riti sunt filis isti. Est quedam mulier in qua
sp̃ualiter ostenditur. quod dictum est euȩ: in
genuitu parturies. Parit enim ȩccłia filios: con¬
uide ap̃i. Et si parit : parturit. In cuius figura.

Expanded text:
antequam moriamur; cum Christus lux nostra non antequam moriamur; cum Christus lux nostra non sit exlatatus in carne, nisi posteaquam mortuus est. Constituti ergo membra ejus, et in membris ejus dilecti ejus, cum somnum acceperimus, tunc surgemus in resurrectione mortuorum. archisynagogi , sed moritura; resurrexit filiusnem; et propter hoc esto christianus, non propter felicitatem terrae hujus. Nam si propter felicitatem vitae hujus vis esse christianus, quando illa lux tua non hic quaesivit mundanam felicitatem; ante lucem vis surgere; necesse est ut in tenebris perseveres. Mutare, sequere lucem tuam; qua resurrexit, surge: sede prius, et sic surge, «cum dederit somnum dilect«Ecce haereditas Domini, filii, merces fructus ventris.» Quando dicit, «fructus ventris;» parturiti sunt filii isti. Est quaedam mulier, in qua spiritualiter ostenditur quod dictum est Evae: «In gemitu parturies.» Parit enim Ecclesia filios conjux Christi; et si parit, parturit. In cujus figura
Abbreviated transcription (Latin):
cussum est: et sacramenta ꝑfluxcerunt unde
facta est eccłia. Aeccłia enum coniux dñi fac¬
ta est de latere: quomodo eua illa facta est
de latere. S quomodo illa non est facta
nisi de latere dormientis: sic ista non est facca
nisi de latere morientis. Si ergo ille non sur¬
reait nisi mortuus: tu exaltationem spas
nisi post hanc uitam: S ut doceat te iste
psalmus : quasi in terrogares quando surgam.
mierint dileca eius. cunc surgent dilecti eius .i.
dilecti eius. Omĩum est resurrectio mortuoꝵ.
S quid ait apłs: Om̃s quidem resurgemus: sed
non om̃s immutabimur. Resurgunt illi ad pe¬
nas : resurgemus nos quomodo resurreait dñs
nr̃: ut sequamur caput nr̃m si menbra ipsius
sumus. Si aut̃ menbra eius sumusꝰ tunc sumus
dilecti eius: tunc ad nos ꝑtinet illa resurrectio
que precessit in dño. Ut luxx surrexit ante nos
nos post lucem: quia inuanum est nobis an¬
te lucem surgere. id est altitudinem querere

Expanded text:
cussum est , et Sacramenta profluxerunt, unde cussum est , et Sacramenta profluxerunt, unde facta est Ecclesia. Ecclesia enim conjux Domini facta est de latere, quomodo Eva facta est de latere. Sed quomodo illa non est facta nisi de latere dormientis, sic ista non est facta nisi de latere morientis. Si ergo ille non resurrexit nisi mortuus, tu exaltationem speras nisi post hanc vitam? Sed ut doceat te iste psalmus, quasi interrogares, Quando surgam? mierint dilecti ejus; tunc surgent dilecti ejus, id dilecti ejus. Omnium est resurrectio mortuorum; sed quid ait Apostolus? «Omnes quidem resurgemus, sed non omnes immutabimur» . Resurgunt illi ad poenas; resurgimus nos quomodo resurrexit Dominus noster, ut sequamur caput nostrum, si membra ipsius sumus. Si autem membra ejus sumus, tunc sumus dilecti ejus, tunc ad nos pertinet illa resurrectio quae praecessit in Domino, ut lux surrexerit ante nos, nos post lucem: quia in vanum est nobis ante lucem surgere, id est, altitudinem quaerere
Abbreviated transcription (Latin):
tes dicuntur. Parum est. Non ait a colle sur¬
gite. nec ait a campo. s a conualle: ut sit
aliquid humilius quam campus est. Si ergo
in conualle plorationis manducas panem do¬
loris: et dicis. facte sunt michi lacrime meę
panes die ac nocte dum dr̃ michi quotidie
ubi est ds tuus: bene surgis qm̃ sedisti. Et
quasi diceres quando surgimus: modo ui¬
bemur sedere. Quando erit nr̃a resurrectio:
Quando fuit dm̃i. Ad eum attende qui te pre¬
cessit. Nam si non ipsum attendis: inuanũ
est tibi ante lucem surgere. Ipse quando
exaltatus est: Cum mortuus est. Ergo et
tuam exaltationem post mortem sꝑa. IN
resurrectione mortuorum sꝑa: quia ille re¬
surrexit et ascendit. S ubi doriniuit: In
cruce. Quando dormiuit in cruce. signum
gestabat immo implebat quod significatum
est in adam: quia cum dormiret adam costa
illi detracta est. et ȩua facta est. Sic et dñs
cum dormiret in cruce lancea latus eius per¬

Expanded text:
tes dicuntur. Parum est: non ait, A colle surtes dicuntur. Parum est: non ait, A colle surgite; nec ait, a campo; sed, a convalle, ut sit aliquid humilius quam campus est. Si ergo in convalle plorationis manducas panem doloris, et dicis, «Factae sunt mihi lacrymae meae panis die ac nocte, dum dicitur mihi quotidie, Ubi est Deus tuus» ? bene surgis, quia sedisti. 7. Et quasi diceres, Quando surgemus? modo jubemur sedere; quando erit nostra surrectio, quando fuit Domini. Ad eum attende, qui te praecessit: nam si non ipsum attendis, in vanum est tibi ante lucem surgere. Ipse quando exaltatus est? Cum mortuus est. Ergo et tuam exaltationem post mortem spera, in resurrectione mortuorum spera, quia ille resurrexit et ascendit. Sed ubi dormivit? In cruce. Quando dormivit in cruce, signum gestabat, imo implebat quod significatum est in Adam: quia cum dormiret Adam, costa illi detracta est, et Eva facta est ; sic et Domino cum dormiret in cruce, latus ejus lancea per
Abbreviated transcription (Latin):
iste. surgite postea quam sedistis. S nequis
putet se ad hoc sedere ut honoreturꝰ ut ostẽ¬
deret quia sessionem istam humilitatem uo¬
luit commendare. nequis se putaret iussum
eẽ sedere aut ad udicandum. aut ad epulan¬
dum et gaudendum. et maiorem suꝑbiam
ibi quereret: in significationem humilitatis
addidit. Qui manducatis panem doloris. Illi
ergo qui manducant panem doloris : qui ge¬
munt in ista peregrinatione. Ipsi sunt in
conualle plorationis. Ascensiones enim facit ds
in corde. S ubi illas disponit: Ascensiones
inquit in corde eus disposuit. Quis: ds̃.
Si ascensiones in corde: idõ cantant canticum
graduum. Humiliemur in scło: ascendamus.
Quomodo: Corde : quia ipsa ascensio cordis
a conualle plorationis surgit. In conualle plo
tes: sic sederunt conualles. Conualles enim
dicuntur loca depressa terrarum. Colles eni¬
dicuntur eminentiora loca: minus tamen quã
montes. Multum excelsa loca terrarum mon¬

Expanded text:
iste: «Surgite posteaquam sedistis.» 6. Sed ne quis iste: «Surgite posteaquam sedistis.» 6. Sed ne quis putet se ad hoc sedere ut honoretur; ut ostenderet quia sessione ista humilitatem voluit commendare; ne quis se putaret jussum esse sedere aut ad judicandum, aut ad epulandum et gaudendum, et majorem superbiam ibi quaereret; in significationem humilitatis addidit, «Qui manducatis panem doloris.» Illi ergo manducant panem doloris, qui gemunt in ista peregrinatione. Ipsi sunt in convalle plorationis. Ascensiones enim facit Deus in corde. Sed ubi illas disponit? «Ascensiones,» inquit, «in corde ejus disposuit.» Quis? Deus. Si ascensiones in corde, ideo cantant canticum graduum. Humiliemur in saeculo: ascendamus. Quomodo? Corde. Quia ipsa ascensio cordis, a convalle plorationis surgit. «In convalle,» ites, sic sederunt convalles: convalles enim dicuntur loca depressa terrarum: colles autem eminentiora loca, minus tamen quam montes; multum excelsa loca terrarum mon
Abbreviated transcription (Latin):
et resurrectionem. Propter quod et ds̃ eum
ex altauut : et donauit illi nomen quod est
suꝑ om̃e nomen. Iam uos ad illud nomen
festinatis: surgite. s postea quam sedistis. Sur¬
gere uultis. s primo sedete. Et surgens ab
humilitate: ꝑuenis ad regnum. Nam si pre¬
riperis regnum : cadis a regno antequam sur¬
gas. Potestis inquit bibere calicem: quem
eto bibiturus sum: Et illi Possumus. Et ille.
Calicem inquit quidem meum bibetis: sede¬
re aut̃ ad dexteram uł ad finistram meam
ait non est meum dare uobis: aliis paratũ
est a patre meo. Quid est non est meum
dare uobis: Non est meum dare suꝑbis. Hoc
enim adhuc erant. S si uultis illud acciꝑe:
nolite ẽẽ quod estis. Aliis paratum est: et
uos alii estote. et uobis paratum est. Quid
est alii estote: Prius humiliamini: qui iam
uultis exaltari. Intellexerunt ergo humilita¬
tem futuram sibi : et correcti sunt. Ergo et
nos hoc audiamus: quia hoc dicit psalmnus

Expanded text:
rectionem: «Propter quod et Deus illum exaltavit, et donavit illi nomen quod est super omne nomen» . Jam vos ad illud nomen festinatis; «surgite,» sed «posteaquam sedistis.» Surgere vultis, sed primo sedete: et surgens ab humilitate, pervenis ad regnum. Nam si praeripis regnum, cadis a regno antequam surgas. «Potestis bibere,» inquit, «calicem quem ego bibiturus sum?» Et illi: «Possumus.» Et ille: «Calicem,» inquit, «meum bibetis; sedere autem ad dexteram, vel ad sinistram meam,» ait, «non est meum dare vobis: aliis paratum est a Patre meo» . Quid est, «non est meum dare vobis?» Non est meum dare superbis; hoc enim adhuc erant. Sed si vultis illud accipere, nolite esse quod estis. «Aliis paratum est;» et vos alii estote, et vobis paratum est. Quid est, Alii estote? Prius humiliamini, qui jam vultis exaltari. Intellexerunt ergo humilitatem profuturam sibi, et correcti sunt. Ergo et nos hoc audiamus, quia hoc dicit psalmus
Abbreviated transcription (Latin):
pulsent ut aꝑiatur. Adestote ergo animo fiͣ.
citatione adiuuante dño uobis reddendum ex
euangłio de columba. In cuuis nomine ꝓmili¬
mis: in alius iniscdie reddemus. S ua posim
eoesi dones r ddicores ÷ ne audaces fuerimus pro¬

Expanded text:
pulsant ut aperiatur. Adestote ergo animo, fratpulsant ut aperiatur. Adestote ergo animo, fratcitatione, adjuvante Domino, vobis reddendum ex Evangelio de columba. In cujus nomine promisimus, in illius misericordia reddemus. Sed ut possimus esse idonei redditores, ne audaces fuerimus pro
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c porta ciuitatis: ille non erubescit qui in
xp̃o stat. et sic predicat. Qui aut̃ contra xp̃m
predicat : clauditur contra illum porta. Qui
sunt isti: qui contra xp̃m predicant: Qui ne¬
gant quia missȩ sunt sagitte de manu poten¬
tis : et ꝑuenerunt usq in fines terre. Et ipsa
hereditas dñi que est s de qua dictum est:
postula a me et dabo tibi gentes hereditatem
tuam. et possessionem tuam terminos terrȩ.
Predicatum est. auditum est antequam fieret:
et iam factum nolunt agnoscere. Qui disputa
ergo contra xp̃m extra portam sunt: quia
suos honores querunt non xp̃i. Qui aut̃ pre¬
dicat in porta: xp̃i honorem querit non suil.
Et idõ qui predicat in porta dicit: nolite in me
presumere. Non enim ꝑ me. s ꝑ portam intra¬
bitis. Iili aut̃ qui uolunt homines in se presu¬
mere: nolunt eos intrare ꝑ portam. Non mi¬
rum si clauditur contra illos porta: et ociosi

Expanded text:
Christus porta civitatis, ille non erubescit qui in Christus porta civitatis, ille non erubescit qui in Christo stat, et sic praedicat. Qui autem contra Christum praedicat, clauditur contra illum porta. Qui sunt illi qui contra Christum praedicant? Qui negant quia missae sunt sagittae de manu potentis, et pervenerunt usque in fines terrae; et ipsa est haereditas Domini, de qua dictum est, «Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae» . Praedicatum est, auditum est, antequam fieret; et jam factum nolunt agnoscere Qui disputant ergo contra Christum, extra portat sunt; quia suos honores quaerunt, non Christi. Qui autem praedicat in porta, Christi honorem quaerit, non suum; et ideo qui praedicat in porta, dicit: Nolite in me praesumere; non enim per me, sed per portam intrabitis. Illi autem qui volunt homines in seipsos praesumere, nolunt eos intrare per portam: non mirum si clauditur contra illos porta, et otiosi
Abbreviated transcription (Latin):
est. Si fidit in porta loquatur: sicut dicitur de
sapientia. In portis aut̃ ciuitatum audenter dic̃
Q uanto tempore iusticiam innocentes cenuerint
non erubescent : hoc est in porta predicare.
Et quis est qui predicat in porta: Qui predicat
illam cuuitatem. Mentior: si non ipse dixit
ego sum ianua. S ianua est: et porta est. la¬
nua enim dr̃ domus. lanua ciuitatis: porta est
Porta domus: ianua est. S forte non benedicitu
porta : si non benedicitur ciuitas que dicitur do¬
mus. Utrumq enim paulo ante dictum est. his
dñs edificauerit domum: inuanum laborauert
edificantes eam. Et ne istam domum audien¬
do paruum aliquid putares: nisi dñs inquit custo¬
dierit ciuitatem. inuanum laborauit quicisto¬
dit illam. Est ergo domiis: que est ciuitas.
Ipsa ergo habet ianuam tanquam domus: et
habet portam tanquam ciuitas. Qui est ergo
ianua domus: ipse est porta ciuitatis. Ergo si

Expanded text:
est. Si fidit, in porta loquatur; sicut dicitur de est. Si fidit, in porta loquatur; sicut dicitur de Sapientia: «In portis autem civitatum audenter dicit» . Quanto tempore justitiam innocentes tenuerint, non erubescent: hoc est in porta praedicare. Et quis est qui praedicat in porta? Qui praedicatillam civitatem. Mentior, si non ipse dixit, «Ego sum janua» . Si janua est, et porta est. Janua enim dicitur domus; janua civitatis porta est, porta domus janua est. Sed forte non bene dicitur porta, si non bene dicitur civitas quae dicta est domus. Utrumque enim paulo ante dictum est: «Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt aedificantes eam;» et ne istam domum audiendo parvum aliquid putares, «Nisi Dominus,» inquit, «custodierit civitatem, in vanum laboravit qui custodit eam.» Illa est ergo domus quae est civitas. Ipsa ergo habet januam tanquam domus, et habet portam tanquam civitas. Qui est ergo janua domus, ipse est porta civitatis. Ergo si
Abbreviated transcription (Latin):
desiderium suum ex eis: Qui non amat
scłm. Qui desiderio scłi plenus est : non est
quo intret quod illi predicauerunt. Funde
quod portas: et capax fies ad id quod non
habes: desideras diuicias : non potes implere
ex eis desiderium tuum. Desideras honorem
in terra: desideras ea que eciam uimentis do¬
nauit ds̃ hoc est uoluptatem temporalem. et
salutem corporis et talia: non ea eis implebis
desiderium tuum. Si aut̃ sic desideras quomͦ
ceruus desiderat ad fontes aquarum: si dicis
desiderat et deficit anima mea in atria dñi:
imples desiderium tuum ex eis: non quia iam
illi possunt tale desiderium implere: s tales
imitando uenis ad eum qui impleuit desideriũ
ipsoꝵ. Non confundetur: cum loquetur inimi¬
cis suis in porta. fr̃s in porta loquamur: id est¬
ut om̃s nouerint quid loquamur. Qui enim
non uult loqui in porta: latere uult quod
loquitur. Et forte idõ uult lateres: quia malum

Expanded text:
desiderium suum ex eis? Qui non amat desiderium suum ex eis? Qui non amat saeculum. Qui desiderio saeculi plenus est, non est quo intret quod illi praedicaverunt. Funde quod portas, et capax fiere ad id quod non habes. Id est, desideras divitias; non potes implere ex eis desiderium tuum: desideras honores in terra, desideras ea quae etiam jumentis donavit Deus, hoc est voluptatem temporalem, et salutem corporis, et talia; non ex eis implebis desiderium tuum. Si autem sic desideras, quomodo cervus desiderat ad fontes aquarum ; si dicis, «Desiderat et deficit anima mea in atria Domini» : imples desiderium tuum ex eis; non quia jam illi possunt tale desiderium implere, sed tales imitando venis ad eum qui implevit desiderium ipsorum. 13. «Non confundetur, cum loquetur inimicis suis in porta.» Fratres, in porta loquamur, id est, omnes noverint quid loquamur. Qui enim non vult loqui in porta, latere vult quod loquitur; et forte ideo vult latere, quia malum
Abbreviated transcription (Latin):
ihc xp̃c cibaria nr̃a uoluit eẽ. et ꝓpterea na¬
tus in presepio collocatus est: cognouit bos
possessorem suum. et asinus presepe dĩ sui.
S ninquid ista exirent nisi saccus excuteretur:
nisi ꝓpħia inuoluta accedente diligentia dis¬
cuteretur: Nunquid oꝑta exxirent ad nos:
Omia ergo ista: clausa erant antequam ueniret
dñs. Uenit dñs et excussit illa clausa: et mani¬
festata sunt. Excussi sunt ꝓpħȩ: et generati
sunt apłi. Quia ergo excussis ꝓpħis generati
sunt apłi: filii sunt exxcussoꝵ. Ipsi in manu
potentis positi tanquam sagittę : ꝑuenerunt
usq in fines terre. Unde dici habet in finem:
ecce hereditas dñi. filii. merces fructus uentris.
Q uia idõ de finb terrȩ colligitur ista hereditas:
quia sicut sagitte in manu potentis sic filii
excussoꝵ: id est sic filii propħarum. Et apłi
fuerunt quasi sagittȩ in manu potentis. Si
potens ille : potenter excussit. Si potenter
excussit : usq infines terrȩ ꝑuenerunt quos

Expanded text:
istus cibaria nostra voluit esse, et propterea natus in praesepio collocatus est; «Cognovit bos possessorem suum, et asinus praesepe Domini sui.» Sed numquid ista exirent, nisi saccus excuteretur? Nisi prophetia involuta, accedente diligentia discuteretur, numquid operta exirent ad nos? Omnia ergo ista clausa erant, antequam veniret Dominus. Venit Dominus et excussit illa clausa, et manifestata sunt; excussi sunt Prophetae, et generati sunt Apostoli. Quia ergo excussis Prophetis generati sunt, Apostoli filii sunt excussorum. Ipsi in manu potentis positi tanquam sagittae, pervenerunt usque in fines terrae. Unde dici habet in fine: «Ecce haereditas Domini, filii, merces fructus ventris.» Quia ideo de finibus terrae colligitur ista haereditas: quia, «Sicut sagittae in manu potentis, sic filii excussorum;» id est, filii Prophetarum Apostoli fuerunt quasi sagittae in manu potentis. Si potens ille, potenter excussit; si potenter excussit, usque in fines terrae pervenerunt quos
Abbreviated transcription (Latin):
onem meam. Quid ergo uos ante lucem uul¬
tis exaltari: o fili zebedei: Sic enim uos allo¬
quamur : et ipsos potius nominemus qui nõ
nobis irascuntur : quia idõ de illis ista scripta
sunt ut alii cauerent suꝑbiam in qua ipsi cor¬
repti sunt. Quid ergo uultis ante lucẽ surge
nuanum est uobis. Exaltari uultis antequam
huamiuieminꝰ. Dns ipse ur̃ qui est lux ura. hu¬
miliatus est ut exaltaretut. Audite paulum
aicentem. Nui cum in forma di eẽt: non ra¬
pmnam arbitracus est eẽ equalis dõ. Quare
uli auon erat rapina ÷ Quia natura erat: quia¬
u hoc natus erat ut eẽt equalis illi a quo ge¬
nitus est. Eo quid fecit: Propter nos semet¬
ppsum exmaniuit formam serui accipiens:
i limilitudinem hominum factus et ha¬
bicu inuentus ut homo: humiliauit semet

Expanded text:
onem meam. Quid ergo vos ante lucem vulonem meam. Quid ergo vos ante lucem vultis exaltari, o filii Zebedaei? Sic enim loquamur, et ipsos potius nominemus, qui non nobis irascuntur; quia ideo de illis ista conscripta sunt, ut alii caverent superbiam in qua ipsi correpti sunt. Quid ergo vultis «ante lucem surgere? In vanum est vobis.» Exaltari vultis, antequam humiliemini? Dominus ipse vester, qui est lux vestra, humiliatus est ut exaltaretur. Audite Paulum dicentem: «Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis Deo.» Quare illi non erat rapina? Quia natura erat, quia hoc natus erat, ut esset aequalis illi a quo genitus est. Sed quid fecit? Propter nos «semetipsum exinanivit, formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut hom
Abbreviated transcription (Latin):
num est uobis ante lucem surgere. Et quando
surgimus : Cum fuerimus humiliati. Sinrgite
postea quam sedistis. Surrectio exaltationem
significat: sessio humilitatem significat. Alis
locis intelligitur sessio in honore uidicandi: ali¬
is locis humilitatem ostendit. Quomodo in
honore udicandi sessio: Sedebitis inquit suꝑ
duodecim sedes : uidicantes duodecim. tribus
ifrł. Quomodo in signo humilitatis sessio: hora
seata: dñs fatigatus sedit ad puteum. Fatigatio
dñi infirmitas dñi fuit: infirmitas uirtutis.
infirmitas sapientiȩ: s ipsa infirmitas humi¬
litas. Ergo si sedit ex infirmitate: sessio illa
humilitatem significat. Et ipsa sessio ipsius
id est humilitas ipsius. ipsa nos fecit saluos:
quia quod infirmum est dĩ fortius est quam
hommes. Idõ dicit in quodam psalmo. dñe
tu cognouisti sessionem meam et resurrectionẽ
meam : id est humilitatem meam et exaltati¬

Expanded text:
vanum est vobis ante lucem surgere.» Et quando vanum est vobis ante lucem surgere.» Et quando surgemus? Cum fuerimus humiliati: «Surgite» «posteaquam sedistis.» Surrectio exaltationem significat, sessio humilitatem significat. Aliis locis intelligitur sessio in honore judicandi, aliis locis humilitatem ostendit. Quomodo in honore judicandi sessio? «Sedebitis super duodecim sedes, judicantes duodecim tribus Israel» . Quomodo in signo humilitatis sessio? «Hora sexta Dominus fatigatus sedit ad puteum» . Fatigatio Domini, infirmitas Domini fuit, infirmitas virtutis, infirmitas sapientiae: sed ipsa infirmitas, humilitas. Ergo si sedit ex infirmitate, sessio illa humilitatem significat. Et ipsa sessio ipsius, id est humilitas ipsius, ipsa nos fecit salvos; quia, «Quod infirmum est Dei, fortius est quam homines.» . Ideo dicit in quodam psalmo: «Domine, tu cognovisti sessionem meam, et resurrectionem meam» ; id est humilitatem meam, et exaltati
Abbreviated transcription (Latin):
me uultis eẽ excelsi: Quo ego eo. illic sequimi¬
ni ait. Namsi huc uultis ire quo ego non eo.
inuanum est uobis ante lucem surgere. Et
petrus ante lucem surrexerat: quasdo con¬
silium dño dare uolebat ut noñ pateretur
nobis. Dixerat enim ille de passione sua ingͦ
salui futuri eramus. de ipsa humilitate. huni¬
lis enim passus est. Cum ergo de passione sua
futura diceret: expauit petrus qui illum paulo
ante dixerat filium dĩ. Timint ne. moreretur.
et ait illi. Absit ate dñe : propicius esto tibi
non fiet istud. Ante lucem uolebat surgere: et
luci consilium dare. S quid fecit dñs : fecitꝰ
illum ut post lucem surgat. Redi post me
sathanas. Idõ enim sathanas: quia ante lucem
uis surgere. Redi post me: ut ego precedam
tu sequaris. Quo ego eo illuc eas: non quo tu
uis ire illuc me uelis ducere. Ergo illis qui uo¬
lebant ante lucem surgere: dicit psalmus. hua

Expanded text:
me vultis esse excelsi? Qua ego eo, illac sequimime vultis esse excelsi? Qua ego eo, illac sequimini, ait. Nam si hac vultis ire, qua ego non eo, «In vanum est vobis ante lucem surgere.» Et Petrus ante lucem surrexerat, quando consilium Domino dare volebat, ut non pateretur pro nobis. Dixerat enim ille de passione sua, in qua salvi futuri eramus, de ipsa humilitate; humilis enim passus est: cum ergo de passione sua futura diceret, expavit Petrus, qui illum paulo ante dixerat Filium Dei; timuit ne moreretur, et ait illi, «Absit a te, Domine; propitius esto tibi: non fiet istud.» Ante lucem volebat surgere, et luci consilium dare. Sed quid fecit Dominus? Fecit illum ut post lucem surgeret: «Redi post me, satanas» . Ideo enim satanas, quia ante lucem vis surgere. «Redi post me,» ut ego praecedam, tu sequaris: qua ego eo, illac eas; non qua tu vis ire, illac me velis ducere. 5. Ergo illis qui volebant ante lucem surgere dicit Psalmus, «In
Abbreviated transcription (Latin):
michi dedisti: uolo ut ubi ego sum. et ipsi sint
mecum. Magnum donum. magna gr̃a: mag¬
na ꝓmissio fr̃s mei. Et quis non uult eẽ cum
ibi eẽ : ubi est excelsus: Esto humilis: ubi et ille
humilis fuit. Propterea illis dicit ipsa lux. Non
est discipulus super magistrum: nec seruus
suꝑ dñm suum. Qui uolebant discipuli eẽ suꝑ
magistrum. et serui uolebant ẽẽ suꝑ dñm suũ:
ante lucem uolebant surgere. Inuanum ibant:
quia non post lucem ibant. Illis ergo dicit iste
psalmus: inuanum est uobis ante lucem surg̾e
Tales erant filii zebedei. qui antequam humi¬
liarentur scđm passionem dñi iam sibi loca
eligebant ubi sederent: unus ad dexteram alt̾
ad sinistram. Ante lucem uolebant surgere.
idõ inuanum ibant. Reuocat illos dñs ad
humilitatem cum hoc audiret: et ait illis.
Potestis bibere calicem: quem ego bibiturus
sum: Ego uem humilis eẽ ÷ et uos ante

Expanded text:
mihi dedisti, volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mihi dedisti, volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum» . Magnum donum, magna gratia, magna promissio, fratres mei! Et quis non vult esse cumhristus: vis ibi esse ubi est excelsus? Esto humilis, ubi et ille humilis fuit. Propterea illis dicit ipsa lux: «Non est discipulus super magistrum, nec servus super dominum suum» . Qui volebant discipuli esse super magistrum; et servi volebant esse super dominum suum, ante lucem volebant surgere; in vanum ibant, quia non post lucem ibant. Illis ergo dicit iste psalmus, «In vanum est vobis ante lucem surgere.» Tales erant filii Zebedaei, qui antequam humiliarentur secundum passionem Domini, jam sibi loca eligebant, ubi sederent, unus ad dexteram, alter ad sinistram: ante lucem volebant surgere; ideo in vanum ibant. Revocavit illos Dominus ad humilitatem, cum hoc audiret, et ait illis: «Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum» . Ego veni humilis esse, et vos ante
Abbreviated transcription (Latin):
boni. nisi ab illo acceꝑit qui solus bonus est. Qui
aut̃ sibi uoluerit arrogare sapientiam: stultus ẽ.
Sit humilis. ut inueniat sapientiam: et illuminoe
illum. Si aut̃ antequam ueniat in illum sapi¬
entia putat se ẽẽ sapientem: ante lucem fur
isto psalmo: Inuanum est uobis ante lucem
surgere. Quid est inuanum est uobis ante lucẽ
surgere: Si surgatis antequam surgat lux. ne¬
cessẽ est ut inuanitate remaneatis: quia in tene¬
bris eritis. Surrexit lux nr̃a xp̃c: bonum est
tibi ut surgas post xp̃m: non surgas ante xp̃m.
Qui furgunt ante xp̃m: Qui se uolunt prepone¬
re xp̃o. Et qui sunt qui se uolunt p̃ponere xp̃o:
Qui uolunt hic excelsi ẽẽ: ubi humilis ille fuit.
S int ergo hic humiles: si uolunt ibi eẽ excelsi
ubi xp̃c excelsus est. Ait enim de his qui illi
adheserant fide: in quib et nos sumus si et nos
puro corde in illum credimus. Pater inquid qͦs

Expanded text:
boni, nisi ab illo acceperit, qui solus bonus est. Qui boni, nisi ab illo acceperit, qui solus bonus est. Qui autem sibi voluerit arrogare sapientiam, stultus est. Sit humilis, ut veniat sapientia et illuminet illum. Si autem antequam veniat in illum sapientia, putat se esse sapientem; ante lucem surgisto psalmo? «In vanum est vobis ante lucem surgere.» Quid est, «In vanum est vobis ante lucem surgere?» Si surgatis antequam surgat lux, necesse est ut in vanitate remaneatis, quia in tenebris eritis. Surrexit lux nostra Christus; bonum est tibi ut surgas post Christum, non surgas ante Christum. Qui surgunt ante Christum? Qui se volunt praeponere Christo. Et qui sunt qui se volunt praeponere Christo? Qui volunt hic excelsi esse, ubi humilis ille fuit. Sint ergo hic humiles, si volunt ibi esse excelsi, ubi Christus excelsus est. Ait enim de iis qui illi adhaeserant fide, in quibus et nos sumus, si et nos in illum puro corde credimus: «Pater,» inquit, «quos
Abbreviated transcription (Latin):
modo ergo custodimus: Quomodo homines
Quantum possumus: quantum accepimus. Et
quia nos sicut homines custodimus. et ꝑfecte
custodire non possumus: idõ sine custode rema¬
nebitis: Absit. Nam ubi est ille de quo dicitur
nisi dñs custodierit ciuitatem: in uanum labo¬
rant qui custodiunt eam: Laboramus incus¬
todiendo: s uanus est labor nr̃. nisi ille custo¬
diat qui uidet cogitationes ur̃as. Custodit ille
cum uigilatis: custodit et cum dormieritis
Ille enim dormiuit in cruce semel: et surreã.
Lam non dormit. Estote ifrł: quia non dormit.
uolumus sub umbra alarum dĩ custodiri: cus¬
custodiri uolumus uobiscum. quanquã uobis
pastores simus: s cum illo pastore uobiscum oues
sumus. Tanquam uobis ex hoc loco doctores
sumus: s sub illo uno magistro in hac scola
custodiri ab illo qui humiliatus est ꝓpter nos.
et exaltatus ad custodiendos nos: humiles simus.
N emo sibi arroget aliquid: nemo habet aliquid

Expanded text:
modo ergo custodimus? Quomodo homines; modo ergo custodimus? Quomodo homines; quantum possumus, quantum accepimus. Et quia nos sicut homines custodimus, et perfecte custodire non possumus, ideo sine custode remanebitis? Absit. Nam ubi est ille de quo dicitur, «Nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum laboravit qui custodit eam?» Laboramus in custodiendo, sed vanus est labor noster, nisi ille custodiat qui videt cogitationes vestras. Custodit ille cum vigilatis, custodit et cum dormieritis. Ille enim dormivit in cruce semel, et surrexit; jam non dormit. Estote Israel; quia non dormit, atres, si volumus sub umbra alarum Dei custodiri, svolumus vobiscum. Tanquam vobis pastores sumus, sed sub illo Pastore vobiscum oves sumus. Tanquam vobis ex hoc loco doctores sumus; sed sub illo uno Magistro in hac schola 2. Si volumus custodiri ab illo qui humiliatus est propter nos, et exaltatus est ad custodiendos nos, humiles simus. Nemo sibi arroget aliquid. Nemo habet aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
entes. Nam ad custodiam ꝑtinet quod dicit
apłs: timeo ne sicut serpens euam seduxit
astucia sua. sic et ur̃e mentes corrumpantur
a karitate que est in xp̃o. Custodiebat. cus¬
tos erat: uigilabat quantum poterat suꝑ eos
quib preerat: et ep̃i hoc facunt. Nam idõ
altior locus positus est ep̃is: ut ipsi suꝑ intẽ¬
dant. et tanquam custodient popłm. Nam
suꝑintent dr interpretatur: quia suꝑ intendit:
quia desuꝑ uidet. Quomodo enim unitori
altior locus ad custodiendam uineam: sic et
ep̃is altior locus factus est. Et de isto alto
loco ꝑiculosa redditur ratio: nisi eo corde ste¬
mus hic ut humilitate sub pedib ur̃is simus:
et ꝓ uobis oremus ut qui nouit mentes ur̃as
ipse custodiat : quia uos intrantes uos exxeuntes
possumus uidere. Usq ad eo aut̃ non uidemus
quid cogitetis in cordib ur̃is : ut neq quid
agatis in domib ur̃is uidere possimus. Quo¬

Expanded text:
entes. Nam ad custodiam pertinet quod dicit entes. Nam ad custodiam pertinet quod dicit Apostolus: «Timeo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic et vestrae mentes corrumpantur a castitate quae est in Christo» . Custodiebat, custos erat; vigilabat, quantum poterat, super eos quibus praeerat. Et episcopi hoc faciunt. Nam ideo altior locus positus est episcopis, ut ipsi superintendant, et tanquam custodiant populum. Nam superintentor interpretatur; quia superintendit, quia desuper videt. Quomodo enim vinitori altior fit locus ad custodiendam vineam, sic et episcopis altior locus factus est. Et de isto alto loco periculosa redditur ratio, nisi eo corde stemus hic, ut humilitate sub pedibus vestris simus, et pro vobis oremus, ut qui novit mentes vestras ipse custodiat. Quia nos intrantes vos et exeuntes possumus videre; usque adeo autem non videmus quid cogitetis in cordibus vestris, ut neque quid agatis in domibus vestris videre possimus. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
S nisi dñs edificauerit domum: in uanum
laborauerunt edificantes eam. Que aut̃ domꝰ
quia domus dĩ templum dĩ. Et quid dicit
apłs: Templum enim dĩ scm est quod estis
uos. Om̃s aut̃ fideles que est domus dĩ. non
solum qui modo sunt s et qui ante nos fuer
et iam dormierunt. et qui post nos futuri
sunt. adhuc qui nasci habent in reb huma¬
nis usq in finem scłi. congregati in unum
fideles innumerabiles. s dño numerati: de
grana illa que modo gemunt inter paleas.
que massam unam faccura sunt quando area
in fine fuerit uentilata: om̃is ergo numerus
fidelium scoꝵ ex hominib commutandoꝵ
ut fuant ae quales angłis dĩ. adiuncti eciam
ipsis angłis qui modo non ꝑegrinantur. s
ex pectant nos quando a ꝑegrinatione rede¬
amus: om̃s sumuil unam domum dĩ faciunt.
et unam ciutatem: ipsaẽiherłm. Habet cus¬
todes. Quomodo habet edificantes. quomͦ¬
laborantes. ut edificetur: sic habet et custodi¬

Expanded text:
sed «nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum sed «nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt aedificantes eam.» 3. Quae autem domus Et quid dicit Apostolus? «Templum enim Dei sanctum» «est, quod estis vos» . Omnes autem fideles, quae est domus Dei, non solum qui modo sunt, sed et qui ante nos fuerunt et jam dormierunt, et qui post nos futuri sunt, adhuc qui nasci habent in rebus humanis usque in finem saeculi, congregati in unum fideles innumerabiles, sed Domino numerati, de ; grana illa quae modo gemunt inter paleas, quae massam unam factura sunt, quando area in fine fuerit ventilata : omnis ergo numerus fidelium sanctorum, ex hominibus commutandorum ut fiant aequales Angelis Dei, adjuncti etiam ipsi Angelis, qui modo non peregrinantur, sed exspectant nos quando a peregrinatione redeamus; omnes simul unam domum Dei faciunt, et unam civitatem. Ipsa est Jerusalem. Habet custodes: quomodo habet aedificantes, laborantes ut aedificetur; sic habet et custodi
Abbreviated transcription (Latin):
mum suam. Laborant
multi medificando s si non ille edificet:
in uanum laborauerunt edificantes eam. Qui
sunt isti: qui laborant edificantes: Oñs qui
m eccłia predicant uerbum dĩ: ministri sa¬
cramentoꝵ dĩ. Om̃s currimus: om̃s laboramꝰ:
om̃s edificamus modo: et ante nos cucurrerũt᷑.
laborauerunt. edificauerunt. S nisi dñs e¬
dificauerit domum : in uanum laborauerut̃
edificantes eam. Idõ quosdam uidentes ru¬
ere apłi: et ꝓprie paulus ait. Dies obseruatis.
et annos. et menses et tempora: timeo ne for¬
te sine causa laborauerim in uos. Quia noue¬
rat se intus a dño edificari: plangebat istos
quia sine causa laborabat in eis. Nos ergo loqͥ¬
mur foris : ille edificat intus. Quomodo audi¬
atis nos aduertimus : quid cogitetis ille solus
nouit qui cogitationes ur̃as uidet: ipse edi¬
ficat : ipse monet: ipse terret: ipse incellectũ
aꝑit: ipse ad fidem applicat sensum ur̃m. Et
tamen laboramus et nos: tanquam oparii.

Expanded text:
mum suam. Laborant multi in aedificando; sed si non ille aedificet, «in vanum laboraverunt aedificantes eam.» Qui sunt qui laborant aedificantes? Omnes qui in Ecclesia praedicant verbum Dei, ministri Sacramentorum Dei. Omnes currimus, omnes laboramus, omnes aedificamus modo; et ante nos cucurrerunt, laboraverunt, aedificaverunt: sed «nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt, aedificantes eam.» Ideo quosdam videntes ruere Apostoli, et proprie Paulus ait: «Dies observatis, et annos, et menses, et tempora; timeo vos», «ne forte sine causa laboraverim in vos» . Quia noverat se intus a Domino aedificari, plangebat istos, quia sine causa laboraverat in eis. Nos ergo loquimur foris, ille aedificat intus. Quomodo audiatis, nos advertimus; quid cogitetis, ille solus novit qui cogitationes vestras videt. Ipse aedificat, ipse monet, ipse terret, ipse intellectum aperit, ipse ad fidem applicat sensum vestrum: et tamen laboramus et nos tanquam operarii;
Abbreviated transcription (Latin):
sumus sub peccato. Quis nos uendidit: Nos
ipsi: qui consensimus seductori. Uendere nos
potiumus: s redinere nos non possumus.
Uendidimus nos consensione peccati: redimi¬
mur in fide iusticiȩ. Sanguis enim innocens
datus est ꝓ nobis: ut redimeremur. Quem¬
cumq sanguinem ille fudit ꝑsequendo uis¬
tos: qualem sanguinem fudit: lustorum qui¬
dem sanguinem fudit: ꝓpħarum patrum
nr̃orum. sustum sanguinem fudit et martrũ.
Tamen om̃s propagine peccati uenientes. łnũ
sanguiem fudit: eius qui non solum iustifi¬
catus . s iustus natus est. Illo sanguine fuso: ꝑ¬
didit quos tenebat. Pro quib enim datus est
innocens sanguis : redempti sunt. Et conuersi
a captiuitate : cantant istum psalmum. E¬

Expanded text:
sumus sub peccato. Quis nos vendidit? Nos sumus sub peccato. Quis nos vendidit? Nos ipsi, qui consensimus seductori. Vendere nos potuimus, redimere nos non possumus. Vendidimus nos consensione peccati, redimimur in fide justitiae. Sanguis enim innocens datus est pro nobis, ut redimeremur. Quemcumque sanguinem ille fudit persequendo justos, qualem sanguinem fudit? Justorum quidem sanguinem fudit; Prophetarum, patrum nostrorum, justorum sanguinem fudit et martyrum: tamen omnes de propagine peccati venientes. Unum sanguinem fudit ejus qui non justificatus, sed justus natus est: illo sanguine fuso, perdidit quos tenebat. Pro quibus enim datus est innocens sanguis, redempti sunt; et conversi a captivitate, cantant istum psalmum.
Abbreviated transcription (Latin):
nem scłi. Ita factum est: ut conuerteremur
ad dm̃. Spẽ enim non habebamus nisi ad scł̃m
et inde serui miseri. et bis miseri: quia et in
hac uita et faciem habentes ad scłm. dorsũ
contra diñ. Cum uero conuerterit nos ds̃. ut
iam incipiamus faciem habere ad dm̃. et dor¬
sum ad scłm: quia adhuc in uia sumus. tam̃
patriam attendimus. Et quando forte aliquã
tribulationem patimur: s tamen tenemus uiã.
et ligno portamur: Asꝑ quidem uentus est:¬
s uentus nr̃ est. Cum labore quidem: s ci¬
to ducit et cito ꝑducit. Quia ergo de captiui¬
tate nr̃a gemebamus : gemunt. et illi qui iam
crediderunt. Quomodo aut̃ facti sumus cap¬
tiui obliti fuimus. s ꝑ scripturam cominemo¬
ramur. Paulum ipsum apłm interrogemus.
A it enim. Scius quia le& sp̃ualis est: ego aut̃
carnalis sum uenundatus sub peccato. Ecce
unde facti sumus capcuu: quia uenundati

Expanded text:
nem saeculi» . Ita factum est ut converteremur nem saeculi» . Ita factum est ut converteremur ad Deum. Spem enim non habebamus, nisi ad saeculum; et inde servi miseri, et bis miseri, quia et in hac vita spem posueramus, et faciem habentes ad saeculum, dorsum contra Deum. Cum vero converterit nos Dominus, ut jam incipiamus faciem habere ad Deum, et dorsum ad saeculum, qui adhuc in via sumus, tamen patriam attendimus: et quando forte aliquam tribulationem patimur, sed tamen tenemus viam, et ligno portamur; asper quidem ventus, sed ventus prosper est; cum labore quidem, sed cito ducit, cito perducit. Quia ergo de captivitate nostra gemebamus, gemunt autem et illi qui jam crediderunt; quomodo autem facti sumus captivi, obliti fuimus, sed per Scripturam commemoramur: Paulum ipsum Apostolum interrogemus; ait enim, «Scimus enim quia lex spiritualis est; ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato» . Ecce unde facti sumus captivi, quia venundati
Abbreviated transcription (Latin):
in nobismet ipsis ingemiscimus adoptionem ex¬
pectantes redemptionem corporis nr̃i: quasi di¬
ceretur ei. quid tibi ergo ꝓsuit ap̃c si adhuc ge¬
mis. et quomodo saluator saluum te fecit: qui
gemit adhuc egrotat: subiunxit et ait. Spe
enim. salui facti sumiis. Spes aut̃ quȩ udetur:
non est spes. Quod enim uidet quis. quid sꝑat
Si aut̃ quod non uidemus sꝑamus: ꝑ patientiã
expectamus. Scce quare gemimus. Et quomͦ
gemimus: Quia quod sꝑamus iam quidem ex¬
pectamus: s nondum tenemus. Et donec tene¬
neamus in tempore suspiramus: quia desidera¬
mus quod nondum tenemus. Quare: Quia
spe salui facti sunus. lam caro sumpta de nob̃
in dño: non spe s re salua facta est. Resurre¬
xit enim et ascendit in capite nr̃o caro nr̃a
saluata. In menbris adhuc saluanda est. Secu¬
ra gaudeant menbra: quia a capite suo non
sunt deserta. Dixit enim menbris laborantib:
ecce ego uobis cum sum usq ad consumiatio¬

Expanded text:
in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exin nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri;» quasi diceretur ei, Quid tibi ergo profuit Christus, si adhuc gemis; et quomodo Salvator salvum te fecit? qui gemit, adhuc aegrotat: subjunxit et ait, «Spe enim salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes: quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus» . Ecce quare gemimus, et quomodo gemimus; quia quod speramus, jam quidem exspectamus, sed nondum tenemus, et donec teneamus, in tempore suspiramus, quia desideramus, quod nondum tenemus. Quare? Quia «spe salvi facti sumus.» Jam caro sumpta de nobis in Domino, non spe, sed re salva facta est. Resurrexit enim et ascendit in capite nostro caro nostra salva; in membris adhuc salvanda est. Secura gaudeant membra, quia a capite suo non sunt deserta. Dixit enim membris laborantibus: «Ecce ego vobiscum sum usque ad consummatio
Abbreviated transcription (Latin):
in spe. Omẽm creaturam dixit in om̃ĩb etiam
nondum credentib. s tamen credituris: inge
qui ñdũ crediderunt : lam uero in his qui cre¬
diderunt: non geniit. nec parturit creatura :¬
on solum aut̃ inquit: s et nos ipsi primicias
sp̃s habentes. id est qui iam sp̃i dõ seruimus.
qui iam mente dõ credidimus: et in ipsa fi¬
de primitias quasdam dedimus: ut primitias
nr̃as sequamur. E rgo et nos ipsi in nobismet¬
ipsis ingemiscimus : ad optionem axpectantes
redemptionem corporis nr̃i. Gemebat ergo
et ipse: et gemunt om̃s fideles. ad optionem
expectantes redemptionem corporis sui. ubi
gemunt: In ista mortalitate. Quam redemp¬
tionem expectant: Corporis sui quȩ precessit
in dño : qui resurrexit a mortius. et ascendit
in cęlum. hoc nobis antequam reddatur neces¬
se est ut gemamus: etiam fideles. etiam sꝑantes.
Idõ sequitur ibi: et dicit. Cum diceret et ipsi

Expanded text:
in spe.» Omnem creaturam dixit in hominibus etiam in spe.» Omnem creaturam dixit in hominibus etiam non credentibus, sed tamen credituris, ingemqui nondum crediderunt? jam vero in his qui crediderunt non gemit, nec parturit creatura? «Non solum autem,» inquit, «sed et nos ipsi primitias spiritus habentes,» id est, qui jam spiritu Deo servimus, qui jam mente Deo credidimus, et in ipsa fide primitias quasdam dedimus, ut primitias nostras sequamur: ergo «et nos ipsi in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri.» Gemebat ergo et ipse, et gemunt omnes fideles, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis sui. Ubi gemunt? In ista mortalitate. Quam redemptionem exspectant? Corporis sui, quae praecessit in Domino, qui resurrexit a mortuis, et ascendit in coelum. Hoc nobis antequam reddatur, necesse est gemamus, etiam fideles, etiam sperantes. Ideo sequitur ibi, et dicit; cum diceret, «Et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
set et ascendisset in celum. suspirabant tantũ
illi ciuitati: quantum oportet nos desiderare
quo nos ipse precessit. et unde nunquam re
cessit: Non enim dñs sic uenit ad nos ut dese¬
maiestate: ad nos uenit in carne. Eramus aut̃.
ubi si redemptor nr̃ ille dicitur: captiui tene¬
bamur. ⁊bi ergo tenebamur: ut ille ueniret
redunere captiuos: Ubi tenebanur: Forte a¬
pud barbaros. Peior est barbaris diabolus : et
angłi eius. Ipsi antea tenebant genus humanũ:
ab his redemit nos: qui non aurum neq argen¬
tum. s sanguinem suum ꝓ nobis dedit. Quom
aut̃ homo uenerat in captiuitatem: paulum
apłm interrogemus. Et enim ipse precipue
gemit in ista captiuitate. suspirans aeternam
iherłm: et docuit nos gemere ex ipso sp̃u. quo
et ille impletus gemebat. Hoc enim ait. Om̃is
creatura congemiscit : et dolet usq adhuc. Et
iterum. Uanitati enim creatura subiecta est
ait: non sponte s propter eum qui subiecit

Expanded text:
set et ascendisset in coelum, suspirabant tamen set et ascendisset in coelum, suspirabant tamen illi civitati, quantum nos oporteat desiderare quo nos ipse praecessit, et unde nunquacessit? Non enim Dominus sic venit ad nos, ut desejestate, ad nos venit in carne. Eramus autem ubi? Si redemptor noster ille dicitur captivi tenebamur. Ubi ergo tenebamur, ut ille veniret redimere captivos? ubi tenebamur? Forte apud barbaros? Pejor est barbaris diabolus et angeli ejus. Ipsi antea tenebant genus humanum: ab eis redemit nos, qui non aurum neque argentum, sed sanguinem suum pro nobis dedit. 2. Quomodo autem homo venerat in captivitatem, Paulum apostolum interrogemus. Etenim ipse praecipue gemit in ista captivitate, suspirans aeternae Jerusalem; et docuit nos gemere ex ipso Spiritu quo et ille impletus gemebat. Hoc enim ait: «Omnis creatura congemiscit et dolet usque nunc.» Et iterum: «Vanitati enim creatura subjecta est,» ait, «non sponte, sed propter eum qui subjecit
Abbreviated transcription (Latin):
tis exx ordine nobis tracꝰ¬
tantib. iste psalmus est
centesimus uigesimus
quintus: qui inter illos
psalmos est quoꝵ est ti¬
tulus. canticum graduum. Est aut̃ sicut nostis:
uox ascendentium. Quo nisi ad illam suꝑnam
iherłm matrem omĩum nr̃m: que est in celisꝰ
Que suꝑna: ipsa est et ȩterna. Hec aut̃ que in ter¬
ra fuit: umbram habebat illius. Itaq ista ceci¬
dit: illa ꝑmanet. Hec impleuit tempus predica¬
Abipsa ꝑegrinamur in hac uita: ad eius reditum
rantes: donec ad illam redeamus. Nec ciues nñ
angłi anniserunt nos in ꝑegrinatione: s annũ¬
tiauerunt nobis ipsi regem uenturum ad nos.
Et uenit ad nos: et contemptus ẽ. int̾ nos a nob:
et postea nobiscum fuit: et docuit nos contẽp¬
i. quia contempcus est. Docuit tolerare: quia
tolerauit. Docuit pati: quia passus est. Et ꝓmi¬
sit resurrecturos quia resurrexit: in se ipso osten¬
dens quid sꝑare debeamus. Si ergo fr̃s mei ꝓphȩ
nret in carne. antequam mortuus resurrexis¬

Expanded text:
tis, ex ordine nobis tractantibus iste psalmus est centesimus vicesimus quintus, qui inter illos psalmos est, quorum est titulus, «Canticum graduum.» Est autem, sicut nostis, vox ascendentium: quo, nisi ad illam supernam Jerusalem, matrem omnium nostrum, quae est in coelis ? Quae superna est, ipsa et aeterna: haec autem quae in terra fuit, umbram habebat illius. Itaque ista cecidit, illa permanet: haec implevit tempus praedicas. Ab illa peregrinamur in hac vita, ad ejus reditum rantes, donec ad illam redeamus, nec cives nostri angeli dimiserunt in peregrinatione; sed annuntiaverunt nobis ipsum regem venturum ad nos. Et venit ad nos, et contemptus est inter nos a nobis, et postea nobiscum, et docuit nos contemni, quia contemptus est; docuit tolerare, quia toleravit; docuit pati, quia passus est; et promisit resurrecturos, quia resurrexit, in seipso ostendens quid sperare debeamus. Si ergo prophetae et paniret in carne, antequam mortuus resurrexis
Abbreviated transcription (Latin):
fecisti ista omĩa: et nunc crede in eum quẽ
occidisti : bibe sanguinem meum quem fudisti.
Et nunc tu domiis iacob testimonium exte ea¬
ponere cupio quod hic dixit : qm̃ udicauit
dñs plebem suam. et in seruis suis aduocabitur.
ludicasse enim intelligitur plebem suam: sepa¬
rando in ipsa plebe sua bonos a malis. fideles
ab infidelib. apłos a udeis mendacib. Hoc sig¬

Expanded text:
fecisti ista omnia, et nunc crede in eum quem fecisti ista omnia, et nunc crede in eum quem occidisti, bibe sanguinem quem fudisti. Et nunc tu domus Jacob, testimonio Isaiae exponere cupio quod hic dixit, «Quoniam judicavit Dominus plebem suam, et in servis suis advocabitur.» Judicasse enim intelligitur plebem suam, separando in ipsa plebe sua bonos a malis, fideles ab infidelibus, Apostolos a Judaeis mendacibus. Hoc sig