comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Rimũ ipsa troia uł ilium unde origo est płi ro¬
mani. neq enim p̾tereundũ aut dissimulan-¬
dũ est qđ & in primo libro attigi. eosdẽ habens dos
& colens. cur a grecis uictum. captũ. atq deletũ est:ᷤ
Priamo inquiunt sunt reddita laomedontea pa-¬
terna ꝑiuria. Ergo uerũ est qdđ apollo arq nep¬
tumꝰ eidem laomedonti mercennariis oꝑib serui¬
erunt:  Illis quippe ꝓmisisse mercedem falsumq
iurasse ꝑhibet᷑. Miror apollinẽ nominatũ diuina¬
torẽ in tanto opificio laborasse. nescientẽ qđ laome-¬
don fuerat ꝓmissa negaturꝰ. Quãquã nec ipsum
neptunũ patruũ eiꝰ frẽm iouis regẽ maris decuit
ignarũ esse futuroꝵ. Nam hunc homerꝰ de stirpe
ditã idem poeta fuisse dicatur. inducit magnum
aliquid diuinantẽ. quẽ etiam nube rapuit ut dicit
ne ab achille occideret᷑. euperet cũ uertere ab imo
qđ apud uirgiliũ confitet᷑. structa suis manib ꝑiu¬
re menia troiȩ Nescientes gͥ tanti dii neptum &

Expanded text:
rimum ipsa Troia uel Ilium, unde origo est populi Romani, neque enim praetereundum aut dissimulandum est, quod et in primo libro adtigi eosdem habens deos et colens quur a Graecis uictum, captum adque deletum est? Priamo, inquiunt, sunt reddita Laomedontea paterna periuria\'. Ergo uerum est, quod Apollo adque Neptunus eidem Laomedonti mercennariis operibus seruierunt? Illis quippe promisisse mercedem falsumque iurasse perhibetur. Miror Apollinem nominatum diuinatorem in tanto opificio laborasse nescientem quod Laomedon fuerat promissa negaturus. Quamquam nec ipsum Neptunum, patruum eius, fratrem Iouis, regem maris, decuit ignarum esse futurorum. Nam hunc Homerus de stirpe m urbem conditam idem poeta fuisse dicatur, inducit magnum aliquid diuinantem, quem etiam nube rapuit, ut dicit, ne ab Achille occideretur, cuperet cum uertere ab imo, quod aput Vergilium confitetur, Structa suis manibus periurae moenia Troiae. Nescientes igitur tanti di, Neptunus
Abbreviated transcription (Latin):
carent᷑. In quoꝵ decimo libro non debuit ꝓ miracło
poni in abrahe sacrificio flanimã celitꝰ factã inter
diui sas uictimas cucurrisse. qm̃ hoc illi in uisioe
de filiis aaron: dicendũ potiꝰ fuit ñ erat filiꝰ sacerdotis
Hilios qͥppe sac̾dotũ defunctis sac̾dotib succede miagis le¬
gitimi moris fuit. Nã in filus aaron reꝑit᷑ pat̾ samuelis.
s. sac̾dos ñ fuit. nec ita ĩ filiis ut eũ ipse genuerit aaron
s sic̃ om̃s illi płi dicuit᷑ silii isrł. Hoc capłm ido de libris¬

Expanded text:
carentur. In quorum decimo libro non debuit pro miraculo carentur. In quorum decimo libro non debuit pro miraculo poni in A.brahae sacrificio flammam caelitus factam inter diuisas uictimas cucurrisse, quoniam hoc illi in uisionede filiis Aaron, dicendum potius fuit: non erat filius sacerdotis. filios quippe sacerdotum defunctis sacerdotibus succedere magis legitimi moris fuit; nam in filiis Aaron reperitur pater Samuhelis, sed sacerdos non fuit nec ita in filiis, ut eum ipse genuerit Aaron, sed sicut omnes illius populi dicuntur filii Israhel. Hoc opus sic inci
Abbreviated transcription (Latin):
ua locis. temporib ꝑsonisq uariari.s dõꝵ multoꝵ
cultũ quo eis sacrificat᷑ ꝓpter uitã post mortẽ futurã
eẽ unlẽ. disputart. His gͦ .x. libris duȩ iste uanȩ opinio
nes xp̃ianȩ religiõi adu̾sariȩ refellunt᷑. S: ne qͥsꝗͣ nos
aliena tantũ redarguisse. ñ autẽ nr̃a asseruisse. repre¬
henderet. id agit pars altera operis huius quȩ du¬
odecim libris continet᷑. quãquã ubi opus ẽ & in pͥo¬
rib decẽ quȩ nr̃a sunt asseramus. & in duodecim
posteriorib redarguamus aduersa. Duodecĩ ergo
libroꝵ sequentium pͥmi qͣtuor continent exortũ
duaꝵ ciuitatũ. quaꝵ ẽ una d̃i. altera huius mundi.
scdi qͣtuor excur sũ earũ siue ꝓcursũ. tertii ũ qui
& postremi debitos fines. Ita om̃s uiginti & duo
libri cũ sint de utraq ciuitate conscripti. titulum
tam̃ a meliore accepert̃. ut de ciuitate dĩ potius uo¬

Expanded text:
ua, locis, temporibus personisque uariari, sed deorum multorum ua, locis, temporibus personisque uariari, sed deorum multorum cultum, quo eis sacrificatur, propter uitam post mortem futuram esse utilem disputant. his ergo decem libris duae istae uanae opines christianae religioni adversariae refelluntur. 2. Sed ne quisquam nos aliena tantum redarguisse, non autem nostra asseruisse reprehenderet; id agit pars altera operis hujus, quae libris duodecim continetur. Quanquam ubi opus est, et in prioribus decem quae nostra sunt asseramus, et in duoposterioribus redarguamus aduersa. duodecim ergo librorum sequentium primi quattuor continent exortum duarum ciuitatum, quarum est una dei, altera huius mundi, secundi quattuor excursum earum siue procursum, tertii uero, qui et postremi, debitos fines. ita omnes uiginti duo libri cum sint de utraque ciuitate conscripti, titulum tamen a meliore acceperunt, ut de ciuitate dei potius uo
Abbreviated transcription (Latin):
Roma gotho¬
rum irrup¬
tione. agenti¬
um sub rege
balarico atq
impetu mag¬
nȩ cladis e¬
uersa ẽ Cu¬
ius euersionẽ
doꝵ falsorũ
multorũq
cultores qͦs
usitato no¬
mine paga¬
nos uocamꝰ
religionem
referre co¬
nantes. solito
acerbius &
amariꝰ dm
uerũ blasphe¬
mare cepert̃
Unde ego ex¬
ardescens ⁊e¬
lo domus di
blasphemias
uel errores.
libros de ei¬
uitate dei
scribere in¬
stitur. Quod
opus ꝑ aliqͦt
annos me
tenuit. eo
qđ alia mul¬
ta int̾cur¬
rebant: quȩ differri non o¬
porteret. & me prius ad soluendum
occupabant. Hoc autẽ de ciuitate di
grande opus. tandẽ uiginti duobus li¬
bris est terminatũ. Quor quinq primi
eos refellunt qui res humanas ita ꝓsperari
uolunt. ut ad hoc multoꝵ doꝵ cultũ. quos
pagani colere consuert̃ necessariũ esse arbi¬
trent᷑. Et quia ꝓhibentur:
mala ista xoriri atq abun¬
eos lequunt᷑ qui fatentur hȩc mala nec defiusse un¬
quã nec defutura inortalib. & ea nc̃ magna. nẽ par¬

Expanded text:
Roma Gotthorum inruptione agentium sub rege Allaricho atque impetu magnae cladis euersa est. cuius euer-. sionem deorum falsorum multorumque cultores, quos usitato nomine paganos uocamus, religionem referre conantes solito acerbius et amarius deum uerum blasphemare coeperunt. unde ego exardescens zelo domus dei blasphemias uel errores libros de ciuitate dei scribere institui. quod opus per aliquot annos me tenuit eo, quod alia multa intercurrebant, quae differri non oporteret et me prius ad soluendum occupabant. {hoc autem de ciuitate dei grande opus tandem uiginti duobus libris determinatum. quorum quinque primi eos refellunt, qui res humanas ita prosperari uolunt, ut ad hoc multorum deorum cultum, quos pagani colere consuerunt, necessarium esse arbitrentur et, quia prohibentur, mala ista exoriri atque abuneos loquuntur, qui fatentur haec mala nec defuisse umquam nec defutura mortalibus et ea, nunc magna nunc par
Abbreviated transcription (Latin):
nuraculo poni in abrahe sacrificio flammã celitus
factã inter diuisas uictimas cucurrisse. qm̃ hoc
illi in uisione monstratum est. In septimo decimo
qđ dictum ẽ de samuele. non erat de filiis aaron:
dicendum potius fuit non erat filius sacerdotis.
Filios quippe sacerdotũ defunctis sacerdotibus
succedere: magis legitimi moris fuit. Nam in
filiis aaron repperitur pater samuelis. sed sa¬
cerdos non fuit. nec ita in filiis ut eum ipse ge.¬
nuerit a aron: s sicut om̃s illius populi dicunt᷑
filii israel. Hoc opus sic incipit. G łosissimã eiui¬
tatem cłi

Expanded text:
miraculo poni in A.brahae sacrificio flammam caelitus miraculo poni in A.brahae sacrificio flammam caelitus factam inter diuisas uictimas cucurrisse, quoniam hoc illi in uisione monstratum est. in septimo decimo, quod dictum est de Samuhel: non erat de filiis Aaron, dicendum potius fuit: non erat filius sacerdotis. filios quippe sacerdotum defunctis sacerdotibus succedere magis legitimi moris fuit; nam in filiis Aaron reperitur pater Samuhelis, sed sacerdos non fuit nec ita in filiis, ut eum ipse genuerit Aaron, sed sicut omnes illius populi dicuntur filii Israhel. Hoc opus sic incipit: Gloriosissimam ciuitatem dei
Abbreviated transcription (Latin):
unquã nec defutura mortalibus. & ea nunc mag¬
na. nc̃ parua locis. temporib. ꝑsonisq uariari.s̃
deoꝵ multoꝵ cultũ quo eis sacrificatur ꝓpter ui¬
tã post mortem futurã ẽẽ utilem dispitant. His
gͦ decem libris: duȩ istȩ uanȩ opiniones xp̃ianȩ.
religioni adu̾sariȩ resellunt᷑. S: ne qͥsꝗͣ nos aliena tan¬
tũ redarguisse. ñ autẽ nr̃a. asseruisse rep̃henderet: id
nr̃a sunt asseramus. & in duodecim posteriorib
redarguamus aduersa. Duodecim gͥ libroꝵ seq̃n¬
tium primi quatuor continent exortũ duarũ ci¬
uitatũ quarũ est una d̃i altera huius mundi. se¬
cundi quatuor excursũ earum siue ꝓcursũ. tertii
uͦ qui & postremi debitos fines. Ita om̃s uginti &¬
duo libri cum sint de utraq ciuitate conscripti. ti¬
tulũ tam̃ a meliore accepert̃ ut de ciuitate di po¬
tius uocarent᷑. In quoꝵ decimo libro ñ debuit pro

Expanded text:
umquam nec defutura mortalibus et ea, nunc magumquam nec defutura mortalibus et ea, nunc magna nunc parua, locis, temporibus personisque uariari, sed deorum multorum cultum, quo eis sacrificatur, propter uitam post mortem futuram esse utilem disputant. his ergo decem libris duae istae uanae opiniones Christianae, religioni aduersariae refelluntur. Sed ne quisquam nos aliena tantum redarguisse, non autem nostra asseruisse reprehenderet, id em, quae nostra sunt, asseramus et in duodecim posterioribus redarguamus aduersa. duodecim ergo librorum sequentium primi quattuor continent exortum duarum ciuitatum, quarum est una dei, altera huius mundi, secundi quattuor excursum earum siue procursum, tertii uero, qui et postremi, debitos fines. ita omnes uiginti duo libri cum sint de utraque ciuitate conscripti, titulum tamen a meliore acceperunt, ut de ciuitate dei potius uocarentur. In quorum decimo libro non debuit pro
Abbreviated transcription (Latin):
nterea Roma gothorũ irruptione agentium sub re-¬
ge halarico: atq impetu magnȩ. cladis euersa est.
Cuius euersionẽ dorum falsorum multoꝵq cul¬
tores quos usitato nomine paganos uocanus. in
xp̃ianam religionem referre conantes. solito acer¬
bius & amarius dm uerũ blasphemare. ceperunt..
Unde ego exardescens zelo domo di aduersꝰ ipsoꝵ
blasphemias uel errores. libros de ciuitate di scribe¬
re institui. Quod opus ꝑ aliquor annos me tenuit.
eo quod alia multa intercurrebant quȩ differri
non oportera. & me prius ad soluendum occupa¬
bant Hoc autẽ de ciuitate dĩ grande opus tandẽ
uiginu duob libris est terminatũ. Quoꝵ qͥnq
primi eos refellunt qui res humanas ita prospe.¬
rari uolunt. ut ad hoc multoꝵ dorum cultum qͦs
pagani colere consuerunt necessariũ ẽẽ arbitrent᷑
Et quia ꝓhibentur: mala ista exoriri atq abun¬
dare contendunt: Sequentes autẽ qͥnq aduersꝰ
eos loquunt᷑ qui fatentur hȩc mala nec defuisse.

Expanded text:
nterea Roma Gotthorum inruptione agentium sub rege Allaricho atque impetu magnae cladis euersa est. cuius euer-. sionem deorum falsorum multorumque cultores, quos usitato nomine paganos uocamus, in Christianam religionem referre conantes solito acerbius et amarius deum uerum blasphemare coeperunt. unde ego exardescens zelo domus dei aduersus eorum blasphemias uel errores libros de ciuitate dei scribere institui. quod opus per aliquot annos me tenuit eo, quod alia multa intercurrebant, quae differri non oporteret et me prius ad soluendum occupabant. {hoc autem de ciuitate dei grande opus tandem uiginti duobus libris determinatum. quorum quinque primi eos refellunt, qui res humanas ita prosperari uolunt, ut ad hoc multorum deorum cultum, quos pagani colere consuerunt, necessarium esse arbitrentur et, quia prohibentur, mala ista exoriri atque abundare contendunt. sequentes autem quinque aduersus eos loquuntur, qui fatentur haec mala nec defuisse
Abbreviated transcription (Latin):
tione uł presentia frequentamus. Nec solũ ea
quib nos religiosa humilitate subicimus.s quȩ¬
dã etiã quȩ subiecta sunt nobis ꝑhibentur coli.
Nam ex hoc uerbo & agricolȩ & coloni & incolȩ
uocant᷑. & ipsos deos non ob aliud appellant cęli¬
colas nisi quod celum colant. ñ utiq uenerando
s inhabitando tanquã celi quos dam colonos. non

Expanded text:
tione uel praesentia frequentamus. Nec solum ea, tione uel praesentia frequentamus. Nec solum ea, quibus nos religiosa humilitate subicimus, sed quaedam etiam, quae subiecta sunt nobis, perhibentur coli. Nam ex hoc uerbo et agricolae et coloni et incolae uocantur, et ipsos de os non ob aliud appellant caelicolas, nisi quod caelum colant, non utique uenerando, sed inhabitando, tamquam caeli quosdam colonos; non
Abbreviated transcription (Latin):
suo qui etiam nr̃ est: placeat eis ut sacra faciamus
& sacrificemus. uł aliqua nr̃a seu nosipsos religio¬
nis ritibus consecremus. Hic est enim diuinitati
uł si expressius dicendum ẽ deitati debitus cultus.
ꝓpter quẽ uno uerbo significandum. qm̃ mͥ satis
idoneũ non occurrit latinũ: greco ubi necesse est
insinuo quid uelim dicere. Lãtriam quippe nr̃i
ubicumq scãꝵ scripturaꝵ positũ est: interp̃tati
sunt seruitutẽ. Sed ea seruitus quȩ debet᷑ homi¬
nib scđdm quã precipit apłs seruos dominis suis
subditos eẽ debere. alio nomine grece nuncupari
solet. Latria uͦ scd̃m consuetudinẽ qua locuti st̃
qui nobis diuina eloquia condidert̃. aut semper
aut tã frequenter ut pene semꝑ ea dicit᷑ seruitꝰ
quȩ ꝑtinet ad colendũ dm. Proinde si tantũ mͦ
cultꝰ ipse dicatur. ñ soli d̾o deberi uidetur. Dicimꝰ
enĩ colere homines. quos honorifica uł recorda¬

Expanded text:
suo, qui etiam noster est, placeat eis ut sacra faciamus suo, qui etiam noster est, placeat eis ut sacra faciamus et sacrificemus, vel aliqua nostra, seu nos ipsos religionis ritibus consecremus. Hic est enim divinitati, vel, si expressius dicendum est, deitati debitus cultus; propter quem uno verbo significandum, quoniam mihi satis idoneum non occurrit Latinum, Graeco ubi necesse est insinuo quid velim dicere. Latriam quippe nostri, ubicunque sacrarum Scripturarum positum est, interpretati sunt seruitutem. Sed ea seruitus, quae debetur hominibus, secundum quam praecipit apostolus seruos dominis suis subditos esse debere, alio nomine Graece nuncupari solet; Xatpeia uero secundum consuetudinem, qua locuti sunt qui nobis diuina eloquia condiderunt, aut semper aut tam frequenter ut paene semper ea dicitur seruitus, quae pertinet ad colendum Deum. Proinde si tantummodo cultus ipse dicatur, non soli Deo deberi uidetur. Dicimur enim colere etiam homines, quos honorifica uel recorda
Abbreviated transcription (Latin):
ticipato lumine illius di aquo & ipsa & mundꝰ factꝰ
est beatam eẽ non posse. Ita illud quod om̃s homineᷤ
appetunt id ẽ uitã beatã quẽ quam isti assecuturũ
negant. qui non illi uni optimo qui est incõmuta¬
bilis ds puritate casti amoris adheserit. Sed quia
ipsi quoq siue. cȩdentes uanitati erroriq popłoꝵ.
siue ut ait apłs euanescentes in cogitationib suis.
multos deos colendos ita putauerunt uł putari
uoluerunt. ut quidã eoꝵ etiam demonib diui¬
nos honores sacroꝵ & sacrificioꝵ deferendos esse
censerent. quib iam non parua ex parte respon¬
dimus: nunc uidendũ ac disserendũ est quantũ
dominationib. principatib potestatib constitu¬
ti. quos isti deos & ex quib quosdã uł bonos demo¬
nes uł nobiscum angłos nominant. quomͦ creden¬
di sint uelle a nobis religionẽ pietatẽ q seruari.
hoc est ut aꝑtius dicam utrũ etiã sibi an tantũ do

Expanded text:
ticipato lumine illius Dei, a quo et ipsa et mundus factus ticipato lumine illius Dei, a quo et ipsa et mundus factus est, beatam esse non posse; ita illud, quod omnes homines adpetunt, id est uitam beatam, quemquam isti adsecuturum negant, qui non illi uni optimo, quod est incommutabilis Deus, puritate casti amoris adhaeserit. Sed quia ipsi quoque siue cedentes uanitati errorique populorum siue, ut ait apostolus, euanescentes in cogitationibus suis multos deos colendos ita putauerunt uel putari uoluerunt, ut quidam eorum etiam daemonibus diuinos honores sacrorum et sacrificiorum deferendos esse censerent, quibus iam non parua ex parte respondimus: nunc uidendum ac disserendum est, quantum dominationibus, principatibus, potestatibus constituti, quos isti deos, et ex quibus quosdam vel bonos daemones, vel nobiscum angelos nominant, quomodo credendi sint velle a nobis religionem pietatemque servari; hoc est, ut apertius dicam, utrum etiam sibi, an tantum Deo
Abbreviated transcription (Latin):
UI
certa sententia est qui ratione. quoquo modo uti
possunt: beatos esse om̃s homines uelle. Qui aut̃
sint uł unde fiant dum mortalium querit insir-¬
mitas: multȩ magne q controuersiȩ concitatȩ st̃.
In quibus phylosophi sua studia & otia contriue-¬
runt. quȩ in medium adduccre atq discutere &
longum ẽ & non necessarium. Si enim recolit qͥ
hec legit quid in libro egerimus octauo in eligen¬
dis phẏlosophis cum quib hȩc de beata uita quȩ
post mortẽ futura est questio tractaretur. utrum.
ad eam uni uero dõ qui etiam effector est deoꝵ
an plurimis diis religione sacrisq seruiendo ꝑue¬
nire possimus. non etiam hic eade repeti expectat.
presertĩ cum possit relegendo si forte oblitus est.
amminiculare memoriã. E legimus enĩ platoni¬
cos om̃ium phẏlosophoꝵ merito nobilissimos. ꝓp¬
terea quia sapere potuerunt licer immortałe ac ra-¬
tionalem uł intellectualem hominis animã nisi par¬

Expanded text:
um certa sententia est, qui ratione quoquo modo uti possunt, beatos esse omnes homines uelle. Qui autem sint uel unde fiant dum mortalium quaerit infirmitas, multae magnaeque controuersiae concitatae sunt, in quibus philosophi sua studia et otia contriuerunt, quas in medium adducere adque discutere et longum est et non necessarium. Si enim recolit qui haec legit, quid in libro egerimus octauo in eligendis philosophis, cum quibus haec de beata uita, quae post mortem futura est, quaestio tractaretur, utrum ad eam uni Deo uero, qui etiam effector est deorum, an plurimis dis religione sacrisque seruiendo peruenire possimus: non etiam hic eadem repeti expectat, praesertim cum possit relegendo, si forte oblitus est, adminiculari memoriam. Elegimus enim Platonicos omnium philosophorum merito nobilissimos, propterea quia sapere potuerunt licet inmortalem ac rationalem uel intellectualem hominis animam nisi par
Abbreviated transcription (Latin):
grinatur in terris si carnem xp̃i in abrabe. sei¬
e requiramus. remotis concubinarũ filiis oce
ysaac: Si in semine. ysaac: remotis esau qui
tiam edom. occurrit iacob qui est & isrł. Si in
mine ipsius isrł: remotis cȩteris occurrit iud

Expanded text:
eregrinatur in terris, si carnem Christi in Abrahae semine requiramus, remotis concubinarum filiis occurrit Isaac; si in semine Isaac, remoto Esau, qui est etiam Edom, occurrit Iacob, qui est et Israel; si in semine ipsius Israel, remotis ceteris occurrit ludas,
Abbreviated transcription (Latin):
carent᷑. In quoꝵ decimo libro non debuit ꝓ miracło
poni in abrahe sacrificio flammã celitꝰ factã inter
diUi sas uictimas cucurrisse. qm̃ hoc illi in uisiõe
de filiis aaron: dicendũ potiꝰ fuit ñ erat filiꝰ sacerdotiss
Filios qͥppe sac̾dotũ defunctis sacͤdotib succede magis le¬
gitimi moris fuit. Nã in filus aaron repit᷑ pat̾ samuelis.
s. sac̾dos ñ fuit. nec ita ĩ filiis ut eũ ipse genuerit aaron
s sic̃ om̃s illiꝰ płi dicuit᷑ filii isrł. Hoc capłm ido de libris¬

Expanded text:
carentur. In quorum decimo libro non debuit pro miraculo carentur. In quorum decimo libro non debuit pro miraculo poni in A.brahae sacrificio flammam caelitus factam inter diuisas uictimas cucurrisse, quoniam hoc illi in uisione de filiis Aaron, dicendum potius fuit: non erat filius sacerdotis. filios quippe sacerdotum defunctis sacerdotibus succedere magis legitimi moris fuit; nam in filiis Aaron reperitur pater Samuhelis, sed sacerdos non fuit nec ita in filiis, ut eum ipse genuerit Aaron, sed sicut omnes illius populi dicuntur filii Israhel. Hoc opus sic inci
Abbreviated transcription (Latin):
quã nec defutura mortalib. & ea nc̃ magna. nc̃ par¬
ua locis. temporib ꝑsonisq uariari . s doꝵ multoꝵ
cultũ quo eis sacrificat᷑ ꝓpter uitã post mortẽ futurã
eẽ unlẽ. disputari. His gͦ.x. libris duȩ iste uanȩ opinio
aliena tantũ redarguisse. ñ autẽ nr̃a asseruisse repre¬
henderet. id agit pars altera operis huius quȩ du¬
odecim libris continet᷑. quãquã ubi opus ẽ & in pͥo¬
rib decẽ quȩ nr̃a sunt asseramus. & in duodecim
posteriorib redarguamus aduersa. D uodecĩ ergo
libroꝵ sequentium pͥmi qͣtuor continent exortũ
duaꝵ ciuitatũ. quaꝵ ẽ una dr altera huius mundi.
sccłi qͣtuor excur sũ earũ siue ꝓcursũ. tertii ñ qui
& postremi debitos fines. Ita om̃s uginiti & duo
libri cũ sint de utraq ciuitate conscripti. titulum
tam̃ a mellore accepert̃. ut de ciuitate di potius uo¬

Expanded text:
quam nec defutura mortalibus et ea, nunc magna nunc parquam nec defutura mortalibus et ea, nunc magna nunc parua, locis, temporibus personisque uariari, sed deorum multorum cultum, quo eis sacrificatur, propter uitam post mortem futuram esse utilem disputant. his ergo decem libris duae istae uanae opinaliena tantum redarguisse, non autem nostra asseruisse reprehenderet; id agit pars altera operis hujus, quae libris duodecim continetur. Quanquam ubi opus est, et in prioribus decem quae nostra sunt asseramus, et in duoposterioribus redarguamus aduersa. duodecim ergo librorum sequentium primi quattuor continent exortum duarum ciuitatum, quarum est una dei, altera huius mundi, secundi quattuor excursum earum siue procursum, tertii uero, qui et postremi, debitos fines. ita omnes uiginti duo libri cum sint de utraque ciuitate conscripti, titulum tamen a meliore acceperunt, ut de ciuitate dei potius uo
Abbreviated transcription (Latin):
Roma gotho¬
rum irrup¬
tione. agenti¬
um sub rege
halarico atq:
impetu mag¬
nȩ cladis e¬
uersa ẽ Cu¬
ius euersionẽ
doꝵ falsorũ
multorũq
cultores qͦs
usitato no¬
mine paga¬
nos uocamꝰ
religionem
referre co¬
nantes. solito
acerbius &
amariꝰ dm
uerũ blasphe¬
mare cepert̃
Unde ego ex¬
ardescens ⁊e¬
lo domus dĩ
blasphenuaᷤ
uel errores.
libros de ci¬
uitate dei
scribere in¬
stitui. Quod
opus ꝑ aliqͦt
annos me
tenuit. eo
qđ alia mul¬
ta int̾cur¬
rebant: quȩ differri non o¬
porteret. & me prius ad soluendum
occupabant. Hoc autẽ de ciuitate di
grande opus. tandẽ iuginti duobus li¬
bris est terminatũ. Quoꝵ quinq primi
eos refellunt qui res humanas ita ꝓsperari
uolunt. ut ad hoc multoꝵ d̃oꝵ cultũ. quos
pagani colere consuert̃ necissariũ esse arbi¬
trent᷑. Et quia ꝓhibentur:
mala ista xcoriri atq abun¬
eos loquunt᷑ qui fatentur hȩc mala nec defuisse un¬

Expanded text:
Roma Gotthorum inruptione agentium sub rege Allaricho atque impetu magnae cladis euersa est. cuius euer-. sionem deorum falsorum multorumque cultores, quos usitato nomine paganos uocamus, religionem referre conantes solito acerbius et amarius deum uerum blasphemare coeperunt. unde ego exardescens zelo domus dei blasphemias uel errores libros de ciuitate dei scribere institui. quod opus per aliquot annos me tenuit eo, quod alia multa intercurrebant, quae differri non oporteret et me prius ad soluendum occupabant. {hoc autem de ciuitate dei grande opus tandem uiginti duobus libris determinatum. quorum quinque primi eos refellunt, qui res humanas ita prosperari uolunt, ut ad hoc multorum deorum cultum, quos pagani colere consuerunt, necessarium esse arbitrentur et, quia prohibentur, mala ista exoriri atque abuneos loquuntur, qui fatentur haec mala nec defuisse um
Abbreviated transcription (Latin):
periori¬
bus li¬
bris.
ad hu¬
manũ
genus
non so¬
simili¬
tudine
dine in unitatem concordẽ pacis uinculo colli¬
gandũ. ex homine uno d̾m uoluisse homines in¬
stituere. neq hoc genus fuisse in singulis qͥbq
moriturũ. nisi duo primi quoꝵ creatus ẽ unꝰ
ex nullo altera ex illo id inobedientia meruissert.
a quib admissum ẽ tam grande. peccatũ. ut in
deterrꝰ eo natura mutaretur humana. etiam in
posteros obligatione peccati & mortis necessita

Expanded text:
perioribus libris ad humanum genus, non sosimilitudine dine in unitatem concordem pacis vinculo colligandum, ex homine uno Deum voluisse homines instituere: neque hoc genus fuisse in singulis quibusque moriturum, nisi duo primi, quorum creatus est unus ex nullo, altera ex illo, id inobedientia meruissent: a quibus admissum est tam grande peccatum, ut in deterius eo natura mutaretur humana, etiam in posteros obligatione peccati et mortis necessita
Abbreviated transcription (Latin):
sed donum di. & id̃o nullũ dm¬
colendu esse ab hominib nisi qui
potest eos facere felices. unde si illa dea eẽt sola co¬
lenda merito diceretur. iam consequenter uideamꝰ
qua causa d̾s qui potest & illa bona dare quȩ habere

Expanded text:
sed donum Dei, et ideo nullum dcolendum esse ab hominibus, nisi qui potest eos facere felices unde si illa dea esset, sola colenda merito diceretur: iam consequenter uideamus, qua causa Deus, qui potest et illa bona dare, quae habere
Abbreviated transcription (Latin):
I nitilia esse inuenta pbilosophica sine auctoritate UAl¬
auima. ubi quẽq ad uitia pronũ magis mouet quid
defecerint. quam quid homines disputauerint
De ludis scenicis in quib dn non offenduntur edi Ul¬
ctione suarum turpitudinum s placantur

Expanded text:
Inutilia esse inuenta philosophica sine auctoritate diuina, ubi quemque ad uitia pronum magis mouet quid di fecerint, quam quid homines disputarintDe ludis scaenicis, in quibus di non offenduntur editione suarum turpitudinum, sed placantur
Abbreviated transcription (Latin):
Qua nocendi arte demones uelint uel falsa A¬
de se crumua uel uera narrari. Al
tis. eo qͥd placatores d̾oꝵ iniusti ab hoĩb spernerentur.
dedert̃ in deos melius de se quã de diissius senserint.
ebuisse intelligere romanos qͥd dii eoꝵ quiseAI
t᷑pib ludis coli expetebãt indigni eẽnt honore diuino.
murata urbe ñ dederit. quam hos deos qui se ludis
scenicis uoluerunt honorari.

Expanded text:
Qua nocendi arte daemones uelint uel falsa de se crimina uel uera narrari. Nam tis, eo quod placatores deorum injuste ab hominibus spernerentur. dederunt in deos, melius de se, quam de diis suis senserint. ebuisse intelligere Romanos, quod dii eorum, qui se turpibus ludis coli expetebant, indigni essent honore divino. morata urbe non dederit, quam hos deos, qui se ludis scenicis voluerint honorari.
Abbreviated transcription (Latin):
e aduersariis nominis xp̃i quib in uas tatione ur.¬
bis propter xp̃m barbari pepercerunt.
& nulla unquã bella ita gesta sint ut uictores ꝓpter de¬
o̾s eorum quos uicerant parcerent uictis. Iii¬
uã inprudent̾ romani deos penates qui troiam eu¬
stodire non poterant sibi crediderint ꝓfuturos Ili¬
De asylo iunonis in troia qđ neminẽ liberauit a grecis.
ris defenderunt. U. De gnali osuetudine hostiũ
inctas ciuitates euertentiũ qͥd cato senserit. U¬
đ ne romani quidẽ ita ullas ceperint cruitates. ut
in templis eaꝵ parcerent uic hs. Uđ̃ in eu̾¬
sione urbis quȩ aspere gesta St̃ de osuetudine accias¬
rint belli. q̃ uͦ clem̃ter de potñtia ꝓuenerint noĩs xp̃i

Expanded text:
e aduersariis nominis Christi, quibus in uasta- tione Urbis propter Christum barbari pepercerunt. nulla umquam bella ita gesta sint, ut uictores propter deos eorum, quos uicerunt, parcerent uictis. uam inprudenter Romani deos penates, qui Troiam custodire non potuerant, sibi crediderint profuturosDe asylo Iunonis in Troia, quod neminem liberauit a Graecis, ris defenderunt. Ipsa, uuictas ciuitates euertentium quid Cato senserit.  ne Romani quidem ita ullas ceperint ciui- tates, ut in templis earum parcerent uictis. Quid ersione Urbis, quae aspere gesta sunt. de consuetudine acciderint belli; quae uero cle- menter, de potentia prouenerint nominis Chri
Abbreviated transcription (Latin):
in proximo
libro superio
disputationẽ.
de ciuitatis dĩ
eterna beati¬
tudine conti¬
nebit. quȩ ñ
ꝓpter ȩtatis
ꝑ multa scła¬

Expanded text:
in proximo libro superiordisputationem de ciuitatis Dei aeterna beatitudine continebit, quae non propter aetatis per multa s
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ quando¬
ȩternitatis
nom̃ accepit. s quẽadmodum scriptũ est in eugło
regni eius non erit finis. nec ita ut aliis moriendo
decedentib. aliis succedentib oriendo speties in ea
ꝑpetuitatis appareat. sicut in arbore quȩ perhenni

Expanded text:
quandoaeternitatis nomen accepit, sed quem ad modum scriptum est in euangelio, regni eius non erit finis; nec ita ut aliis moriendo decedentibus, aliis succedentibus oriendo species in ea perpetuitatis appareat, sicut in arbore, quae perenni
Abbreviated transcription (Latin):
genȩ societatis hominũ. di autẽ filios qui scđ̾m
carne̾ de sech ꝓpagati sunt in hac societatẽ deser¬
ta iusticia declinasse. Nec mirandũ est qd̃ etiã de
ipsis gygantes nasci potuert᷑. Neq enĩ om̃s gẏgan¬
tes. s magis multi utiq tunc fuert̃ quã post dilu¬
uiũ temporib eȩteris. Quos ꝓpterea creare erea¬
tori placuit. ut etiã hinc ostenderet᷑ non solũ pul¬
chritudines uerũ etiã magnitudines & fortitudi¬
nes corpoꝵ ñ magnipendendas eẽ sapienti. qui
spiritualib atq immortalib longe melioribus
atq firmiorib & bonoꝵ ꝓpriis ñ bonoꝵ malorũq
cõmunib beatificat᷑ bonis. Quã rem aliꝰ ꝓpħa cõ¬
m̃dans ait. Ibi fuerunt gygantes illi nominati qͥ
ab initio fuert̃ staturosi scientes pręliũ. non hos e¬
legit dñs. nec uiam scientiȩ dedit illis. s interiert̃¬
quia non habuert̃ sapientiã. & perierunt propter

Expanded text:
genae societatis hominum; Dei autem filios, qui secundum genae societatis hominum; Dei autem filios, qui secundum carnem de Seth propagati sunt, in hanc societatem deserta iustitia declinasse. Nec mirandum est, quod etiam de ipsis gigantes nasci potuerunt. Neque enim omnes gigantes, sed magis multi utique tunc fuerunt, quam post diluuium temporibus ceteris. Quos propterea creare placuit Creatori, ut etiam hinc ostenderetur non solum pulchritudines, uerum etiam magnitudines et fortitudines corporum non magni pendendas esse saspiritualibus atque immortalibus longe melioribus atque firmioribus et bonorum propriis, non bonorum malorumque communibus beatificatur bonis. Quam rem alius propheta commendans ait: Ibi fuerunt gigantes illi nominati, qui ab initio fuerunt staturosi, scientes proelium. Non hos elegit Dominus, nec uiam scientiae dedit illis; sed interierunquia non habuerunt sapientiam, perierunt propter
Abbreviated transcription (Latin):
la diuine illũ enoch septimũ ab adam negare ñ
possumꝰ. cũ hoc in epła canonica iudas apłs dicat.
s non frustra non sunt in eo canone scripturarũ
qui seruabatur in templo hebrei popłi succedenti¬
um diligentia sacerdotũ. nisi quia ob antiquitatẽ
suspectȩ fidei iudicata st̃. nec utrũ hȩc essent quȩ
ille scripsisset poterant inueniri. ñ talib ꝓferenti¬
b qui ea ꝑ seriem successionis repperirentur rite
seruasse Unde illa quȩ sub eius nomine ꝓseruntur
& continent istas de gygantib fabulas qđ non ha¬
buerint homines patres. recte a prudentib iudican¬
t᷑ non ipsius ẽẽ credenda sicut multa sub nomini
ab hereticis ꝓferunt᷑. quȩ om̃ia nomina apocrifoꝵ
ab auctoritate canoniea diligenti examinatione
remota sunt. Igitur scd̾m scripturas canonicas
hebreas atq xp̃ianas multos gygantes ante di¬
luuiũ fuisse ñ dubiũ est. & hos fuisse ciues terri¬

Expanded text:
la diuine illum Enoch, septimum ab Adam, negare non la diuine illum Enoch, septimum ab Adam, negare non possumus, cum hoc in epistula canonica ludas apostolus dicat. Sed non frustra non sunt in eo canone scripturarum, qui seruabatur in templo Hebraei populi succedentium diligentia sacerdotum, nisi quia ob antiquitatem suspectae fidei iudicata sunt, nec utrum haec essent, quae ille scripsisset, poterat inueniri, non talibus proferentibus, qui ea per seriem successionis reperirentur rite seruasse. Unde illa, quae sub eius nomine proferuntur et continent istas de gigantibus fabulas, quod non habuerint homines patres, recte a prudentibus iudicantur non ipsius esse credenda; sicut multa sub nominibab haereticis proferuntur, quae omnia nomine apocryphorum ab auctoritate canonica diligenti exami. natione remota sunt. Igitur secundum scripturas canonicas Hebraeas adque Christianas multos gigantes ante diluuium fuisse non dubium est, et hos fuisse ciues terri
Abbreviated transcription (Latin):
głos dĩ nec filios d̃ĩ. s filios deoꝵ interpretatꝰ est.
Utrũq autẽ uerum ẽ. Nam & filii di erant sub quo
patre suoꝵ patrũ etiam fr̃s erant & filii doꝵ qm̃ di
is geniti erant cũ quib & ipsi dii erant. iuxta illud
psalmi ego dixi dii estis & filii excelsi om̃s. Merito
enĩ credunt᷑ sepiuaginta interp̃tes accepisse. ꝓpħi¬
cum sp̃in. ut si quid eius auctoritate mutarent.
atq aliter quã erat qd interp̃rabant᷑ dicerent: neq
posset interp̃tari. Omittamꝰ gͥ eaꝵ scripturarũ
fabulas quȩ apocrisȩ nuncupant᷑. eo qđ eaꝵ occul¬
ta origo non claruit patribus. a quib usq ad noᷤᷤ
auctoritas ueracium seripturaꝵ certissima & notiᷤ¬
sima successione ꝑuenit. In his autẽ apocrifis & si¬
inuenit᷑ aliqua ueritas: tam̃ ꝓpter multa falsa nul¬
la est canonica auctoritas. Scripsisse quide ñ nul¬

Expanded text:
gelos Dei, nec filios Dei, sed filios deorum interpretatus est. gelos Dei, nec filios Dei, sed filios deorum interpretatus est. Utrumque autem uerum est. Nam et filii Dei erant, sub quo patre suorum patrum etiam fratres erant; et filii deorum, quoniam dis geniti erant, cum quibus et ipsi di erant iuxta illud psalmi: Ego dixi: Di estis et filii Excelsi omnes. Merito enim creduntur septuaginta interpretes accepisse propheticum spiritum, ut, si quid eius auctoritate mutarent adque aliter quam erat quod interpretabantur dicerent, neque posset interpretari. Omittamus igitur earum scripturarum fabulas, quae apocryphae nuncupantur, eo quod earum occulta origo non claruit patribus, a quibus usque ad nos auctoritas ueracium scripturarum certissima et notissima successione invenitur aliqua veritas, tamen propter multa falsa nulla est in eis canonica auctoritas,
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ dñi dĩ. in qua spe essent cum sus posteris co¬
heredes eternoꝵ bonoꝵ. & sub do patre fr̃s filiorũ
Non autẽ ita illos fuisse angłos di ut homines non
essent sicut quidã purant. s homines ꝓcul dubio fu¬
isse scriptura ipsa sine ulla ambiguitate declarat.
Cũ enĩ premissũ est qd uidentes angłi d̃i filias
hominũ quia bonȩ st̃ sũpserunt sibi uxores ex om
ds ñ ꝑmanebit spx̃ m̃s in hominib his in exernũ
ꝓpter qđ earo sunt. Syũ di quippe fuerant facti
angli cĩ & filii dĩ. s declinando ad inferiora dicint᷑
homines nomine naturȩ non gr̃e. dicunt᷑ & caro
desertores sp̃c. & deserendo deserti. Et septuagin¬
ta quidẽ interpretes & angłos d̃i dixerunt istos
& filios dĩ. quod quidẽ non om̃s codices habent.
Nam quide nisi filios di ñ habent. Aquila autẽ
quẽ interpretẽ iudei cȩteris anteponunt ñ an¬

Expanded text:
nomen Domini Dei; in qua spe essent cum suis posteris conomen Domini Dei; in qua spe essent cum suis posteris coheredes aeternorum bonorum et sub Deo patre fratres filiorum. Non autem illos ita fuisse angelos Dei, ut homessent, sicut quidam putant, sed homines procul dubio fuisse, Scriptura ipsa sine ulla ambiguitate declarat. Cum enim praemissum esset, quod videntes angeli Dei filias hominum, quia bonae sunt, son permanebit spiritus meus in hominibus his in aeternum, propter quod caro sunt. Spiritu Dei quippe fuerant facti angeli Dei et filii Dei, sed declinando ad inferiora dicuntur homines nomine naturae, non gratiae; dicuntur et caro, desertores spiritus et deserendo deserti. Et septuaginta quidem interpretes et angelos Dei dixerunt istos et filios Dei; quod quidem non omnes codices habent, nam quidam nisi filios Dei non habent. Aquila autem, quem interpretem Iudaei ceteris anteponunt, non an
Abbreviated transcription (Latin):
homines nominati. Hȩc libri uerba diuini satis in¬
dicant iam illis dieb fuisse gygantes suꝑ terrã. qͣn¬
do filii dĩ acceperunt uxores filias hominũ. cũ eas
amarent bonas id est pulcras. Consuetudo qͥppe
scripture huiꝰ ẽ etiã spetiosos corpore bonos uocare.
S & postquã hoc factum ẽ: nati sunt gygantes. Sie
enĩ ait. Oygantes autẽ erant suꝑ terrã in dieb illis.
Et post illud cũ intrarent filii di ad filias hominũ.
Ergo & ante in illis dieb: & post illud. Qd autem
ait & generabant sibi. satis ostendit qđ prius ante¬
quã sic caderent filii di do generabant non sibi.
id ẽ non dominante libidine cocundi. s seruiente
officio ꝓpagandi. ñ familiam fastus sui. s ciues ciui¬
tatis dĩ quib annuntiarent tanquã angłi di ut
ponerent in do spem suam. similes illiꝰ qui natꝰ ẽ
de sech filius resurrectionis. & sperauit inuocare

Expanded text:
homines nominati. Haec libri uerba diuini satis inhomines nominati. Haec libri uerba diuini satis indicant iam illis diebus fuisse gigantes super terram, quando filii Dei acceperunt uxores filias hominum, cum eas amarent bonas, id est pulchras. Consuetudo quippe scripturae huius est, etiam speciosos corpore bonos uocare. Sed et postquam hoc factum est, nati sunt gigantes. Sic enim ait: Gigantes autem erant super terram in diebus illis et post illud, cum intrarent filii Dei ad filias hominum. Ergo et ante in illis diebus et post illud. Quod autem ait: Et. generabant sibi, satis ostendit, quod prius, antequam sic caderent filii Dei, Deo generabant, non sibi, id est non dominante libidine coeundi, sed seruiente officio propagandi; non familiam fastus sui, sed ciues ciuitatis Dei. quibus adnuntiarent tamquam angeli Dei, ut ponerent in Deo spem suam, similes illius, qui natus est de Seth, filius resurrectionis, et sperauit inuocare
Abbreviated transcription (Latin):
oni qd ambo parentes eiꝰ nec saltẽ tã longi homi¬
nes erant quã longissimos uidere consueuimus.
Potuert᷑ gͥ gygantes nasci & priusquã filii di qui &
angłi dĩ dicti sunt filiabus hominũ hoc est scđ̃m
hominẽ uiuentiũ miscerent᷑. filii scilicet seth filiis
cam. Nam & canonica scriptura sic loquit᷑ in quo
libro hec legimus. cuius uerba ista st̃. Et factũ
est postquã ceperunt homines multiplicari suꝑ
terrã & filiȩ nate sunt illis. uidentes autẽ angłi
aĩ filias hominũ quia bonȩ st̃: sumpsert̃ sibi ux¬
ores ex om̃ib quas elegerunt. Et dixit dñs d̾s.
Non ꝑmnanebit spẽ nĩs in hominib his in eternũ.
ꝓpter quod caro sunt. erunt autẽ dies eoꝵ centũ ui¬
ginti anni. Gygantes autẽ erant suꝑ terrã in dieb
illis. Et post illud cũ intrarent filii di ad filias ho¬
minũ & generabant sibi: illi erant gygantes a scło

Expanded text:
oni, quod ambo parentes eius nec saltem tam longi homioni, quod ambo parentes eius nec saltem tam longi homines erant, quam longissimos uidere consueuimus. Potuerunt igitur gigantes nasci, et prius quam filii Dei, qui et angeli Dei dicti sunt, filiabus hominum, hoc est secundum hominem uiuentium, miscerentur; filii scilicet Seth filiis Cain. Nam et canonica scriptura sic loquitur, in quo libro haec legimus, cuius uerba ista sunt: Et factum est, postquam coeperunt homines multi fieri super terram, et filiae natae sunt illis; uidentes autem angeli Dei filias hominum, quia bonae sunt, sumserunt sibi uxores ex omnibus quas elegerunt. Et dixit Dominus Deus: Non permanebit spiritus meus in hominibus his in aeternum, propter quod caro sunt. Erunt autem dies eorum centum uiginti anni. Gigantes autem erant super terram in diebus illis et post illud, cum intrarent filii Dei ad filias hominum, et generabant sibi; illi erant gigantes a saeculo
Abbreviated transcription (Latin):
głos autẽ fuisse. etiã d̃i homines nuncupatos eadem
scriptura scã locupletissime testis est Nam & de iołx
scriptũ est: ecce mitto angłm meũ ante faciem tuã
qui preparabit uiã tuã Et malachias ꝓpħa propͥa.
quadã id est ꝓprie sibi impertita gr̃a dictꝰ ẽ angłs
erũ hoc mouet quosdã qd ex illis qͥ
dicti st̃ angłi dĩ & ex mulierib quas amauert̃
non quasi homines generis nr̃i s gygantes legimꝰ ẽẽ
natos. quasi uͦ corpora hominũ modũ nr̃m longe
excedentia. qd etiam supra cominemoraui. non etiã
nr̃is tempr̃ib sint nata: Nonne. ante. paucos annoᷤᷤ
cũ romanȩ urbis qd a gothis factum est appropi¬
quaret excidiũ. rome fuit femina cũ suo patre &
sua matre. quȩ corpore quodãmͦ gyganteo longe.
cȩteris p̃mineret: Ad quã uisendã mirabilis fiebat
usq quaq coneursus. & hoc erat maximȩ ammirati¬

Expanded text:
gelos autem fuisse etiam Dei homines nuncupatos eadem gelos autem fuisse etiam Dei homines nuncupatos eadem scriptura sancta locupletissima testis est. Nam et de Iohanne scriptum est: Ecce mitto angelumqui praeparabit uiam tuam, et Malachiel propheta propria quadam, id est proprie sibi inpertita gratia dictus est angelus. Verum hoc mouet quosdam, quod ex illis, qui dicti sunt angeli Dei, et ex mulieribus, quas amauerunt, non quasi homines generis nostri, sed gigantes legimus esse natos. Quasi uero corpora hominum modum nostrum longe excedentia, quod etiam supra commemoraui, non etiam nostris temporibus nata sunt. Nonne ante paucos annos, cum Romanae urbis quod a Gothis factum est adpropinquaret excidium, Romae fuit femina cum suo patre et sua matre, quae corpore quodam modo giganteo longe ceteris praemineret? Ad quam uisendam mirabilis fiebat usquequaque concursus. Et hoc erat maxime admirati
Abbreviated transcription (Latin):
mulierib & eaꝵ appetisse ac ꝑegisse concubitũ. &
quosdã demones quos dusios galli nuncupant as-¬
sidue hanc immunditiã & temptare & efficere plu¬
res talesq asseuerant. ut hoc negare impudentiş
uideat᷑. non hinc audeo aliquid definire. utrũ ali¬
qͥ spc̃ elem̃to aereo corporati. nã hoc elem̃tum etiã
cũ agitat᷑ flabello sensu corporis tactuq sentit᷑.
possint hanc etiã pati libidinẽ. ut quomͦ possunt.
sentientib feminis misceant᷑. d̃ĩ tanĩ angłos scõs
nullomꝰ ullo tempore sic labi potuisse crediderim
nec de his dixisse apłm setrũ. si enĩ d̾s angłis pec¬
cantib ñ pepercit. s carcerib caliginis inferi re¬
trudens tradidit in iuditio puniendos reserua
ri. s potius de illis qui primũ apostatantes a do
cũ diabolo principe suo ceciderunt. qͥ primũ ho¬
minẽ ꝑ inuidiam serpentina fraude decepit. A n¬

Expanded text:
mulieribus et earum adpetisse ac peregisse concubitum; et mulieribus et earum adpetisse ac peregisse concubitum; et quosdam daemones, quos Dusios Galli nuncupant, adsidue hanc inmunditiam et tentare et efficere, plures talesque adseuerant, ut hoc negare inpudentiae uideatur: non hinc aliquid audeo definire, utrum aliqui spiritus elemento aerio corporati nam hoc elementum etiam cum agitatur flabello sensu corporis tactuque sentitur possint hanc etiam pati libidinem, ut, quo modo possunt, sentientibus feminis misceantur. Dei tamen angelos sanctos nullo modo illo tempore sic labi potuisse crediderim; nec de his dixisse apostolum Petrum: Si enim Deus angelis peccantibus non pepercit, sed carceribus caliginis inferi retrudens trri ; sed potius de illis qui primum apostatantes a Deo cum diabolo principe suo ceciderunt, qui primum hominem per inuidiam serpentina fraude deiecit. An
Abbreviated transcription (Latin):
nos transeunter commemoratã in tertio huis oꝑis
libro reliquimus insolutã. uirũ poss int angłi cũ
sp̃c̃ sint coire corporaliter cũ feminis. Scriptũ est
enĩ qui facit angłos suos sp̃c. id ẽ eos qui natura
sp̃c̃ sunt facit eẽ angłos suos iniungendo eis of¬
fitiũ nuntiandi. Qui enĩ grece d̾r añs̃E AoC̃. qđ
nom̃ latina declinatione angłs ꝑhibet᷑: latina
lingua nuntiꝰ interpretat᷑. Sed utrũ eoꝵ corpo¬
ra consequenter adiunxerit dicendo & minis¬
tros suos ignẽ ardentem. an quod caritate tan¬
quã igne sp̃uali feruere debeant ministri eius
ambiguũ est. apparuisse tam̃ hominib angelos
in talib corprib ut non solũ uideri uerũ etiam
tangi possent. eadẽ uerissima scriptura testatur.
Et qm̃ creberrima fama ẽ multiq se exꝑtos uel
ab eis qui exꝑti essent. de quoꝵ fide dubitandũ non
esset audisse confirmant siluanos & faunos panas
quos uulgo incubos uocant imꝓbos sepe extitsse

Expanded text:
nos transeunter commemoratam in tertio huius operis libro reliquimus insolutam, utrum possint angeli, cum spiritus sint, corporaliter coire cum feminis. Scriptum est enim: Qui facit angelos suos spiritus, id est eos, qui natura spiritus sunt, facit esse angelos suos, iniungendo eis officium nuntiandi. Qui enim Graece dicitur SyyeXoi, quod nomen Latina declinatione angelus perhibetur, Latina lingua nuntius interpretatur. Sed utrum eorum corpora consequenter adiunxerit dicendo: Et ministros suos ignem ardentem, an quod caritate tamquam igne spiritali feruere debeant ministri eius, ambiguum est. Apparuisse tamen hominibus angelos in talibus corporibus, ut non solum uideri, uerum etiam tangi possent, eadem ueracissima scriptura testatur. Et quoniam creberrima fama est multique se expertos uel ab eis, qui experti essent, de quorum fide dubitandum non esset, audisse confirmant, Siluanos et Panes, quos uulgo incubos uocant, inprobos saepe extitisse
Abbreviated transcription (Latin):
De pͥmi apud romano olulib quoꝵ alter alterum XUI.¬
patria pepulit. mox q ipłe post atrocissimuᷤ
parricida a uulnerato hos te uulneratꝰ interiit.
Post inita consularis imꝑii qͥb modis uexata l̃uerit XUII.¬
romana respublica diis ñ opitulantib qͥs colebat.
frustra deoꝵd prelidiis expetiti ᷤᷤ.
De exitu saguntinoꝵ quib ꝓpt̾ romanoꝵ amititiã XX.¬
pereuntib dii romani auxilium non tulerunt
uam ingrata fuerit romana cuitas scipioni liba XXI¬
tori suo. & in quibus moribus egerit quando
can Saluͭtius optimam fuisse describit.
De metridatiᷤ edicto quo omnes ciues romanos xXII
qui intra asiam inuenirentur ussit occidi.

Expanded text:
De primis aput Romanos consulibus, quorum alter alterum patria pepulit moxque ipse post atrocissima parricidia a uulnerato hoste uulneratus interiit.Post initia consularis imperii quibus malis uexata fuerit Romana res publica, dis non opitulantibus, quos colebat. frustra deorum praesidiis expetitis. De exitu Saguntinorum, quibus propter Romanorum amicitiam pereuntibus di Romani auxilium non tuleruntuam ingrata fuerit Romana ciuitas Scipioni liberatori suo et in quibus moribus egerit, quando eam Sallustius optimam fuisse describit.De Mithridatis edicto, quo omnes ciues Romanos, qui intra Asiam inuenirentur, iussit occidi.
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudinẽ esse felicitatẽ
sed donum di. & ido nullũ dm¬
colendu esse ab hominib nisi qui
potest eos facere felices. unde si illa dea eẽt sola co¬
lenda merito diceretur. iam consequenter uideamꝰ
qua causa d̾s qui potest & illa bona dare quȩ habere
possunt etiam non boni. ac ꝑ hoc etiam ñ felices. ro¬
manũ imꝑium tã magnũ tamq diuturnũ esse uo¬
luerit. Quia enĩ hoc doꝵ falsoꝵ illa quã colebant
multitudo non fecit & multa iam diximus. & ubi
uisum fuerit oportunum esse dicemus.
ausa gͦ magnitudinis imꝑii romani nec fortui¬
ta ẽ nec fatalis. scđm eoꝵ sententiã siue opinio¬
nẽ qui ea dicunt esse. fortuita. quȩ uel nullas causad
habent. uel non ex aliquo rationabili ordine ueni¬
entes. & ea fataliaque preter di & hominũ uolunta¬
tẽ cuusdã ordinis necessitate contingant. Prorss¬

Expanded text:
citatem, sed donum Dei, et ideo nullum dcolendum esse ab hominibus, nisi qui potest eos facere felices unde si illa dea esset, sola colenda merito diceretur: iam consequenter uideamus, qua causa Deus, qui potest et illa bona dare, quae habere possunt etiam non boni ac per hoc etiam non felices, Romanum imperium tam magnum tamque diuturnum esse uoluerit. Quia enim hoc deorum falsorum illa quam colebant multitudo non fecit, et multa iam diximus, et ubi uisum fuerit opportunum esse dicemus.ausa ergo magnitudinis imperii Romani nec fortuita est nec fatalis secundum eorum sententiam siue opinionem, qui ea dicunt esse fortuita, quae uel nullas causas habent uel non ex aliquo rationabili ordine uenientes, et ea fatalia, quae praeter Dei et hominum uoluntatem cuiusdam ordinis necessitate contingunt. Prors