comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sias cõmemorauit ꝑ quos facta est
dissidentium multitudo sectarũ. Re¬
mouit tam̃ hoc genus a foro. id est a¬
popło: scolis uͦ & parietib clausit:
Illud autẽ primum mendacissimũ
atq turpissimũ. aciuitatib ñ remo¬
uit. O religiosas auxes popłares: atq
in his etiam romanas. Quod de di¬
is imortalib phy losophi disputatł
ferre ñ possunt: qͦd uero poete
canunt & histrionesagunt. quia contra
dignitatem & naturã mimortalium
ficta sunt. quia ñ mͦ m hominẽ s etiam
in contemptissimum hominẽ cadere
possunt. ñ solum ferunt s etiã libent̾
audiunt. Neq id tantum: s diis quoq
ipsis hec placẽre. & ꝑhec eos placandoᷤᷤ
ẽẽ decerilunt. Dixerit aliquis. Hec du¬
o genera mithicon & physicon id est fa¬
bulosum atq naturale discernamus
ab hoc ciuili de quo nunc agitur. un¬
de illa & ipse discreuit: iamq ipsum
cunle uideamus qualiter explicet. Ui¬

Expanded text:
sias commemorauit, per quos facta est sias commemorauit, per quos facta est dissidentium multitudo sectarum. Remouit tampopulis; scholis vero et parietibus clausit: illud autem primum mendacissimum atque turpissimum a civitatibus non removit. O religiosas aures populares, atque in his etiam Romanas! Quod de diis immortalibus philosophi disputant, ferre non possunt; quod uero poetae canunt et histriones agunt, quia contra dignitatem ac naturam inmortalium ficta sunt, quia non modo in hominem, sed etiam in contemtissimum hominem cadere possunt, non solum ferunt, sed etiam libenter audiunt. Neque id tantum, sed dis quoque ipsis haec placere et per haec eos placandos esse decernunt. Dixerit aliquis: Haec duo genera mythicon et physicon, id est fabulosum adque naturale, discernamus ab hoc ciuili, de quo nunc agitur, unde illa et ipse discreuit, iamque ipsum ciuile uideamus qualiter explicet. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
Demq in hocomĩa diis attribuuntur.
quȩ non modo in hominẽ s etiam in
contemptissimũ hominẽ cadere pos¬
sunt. Hic certe ubi potuit ubi ausus
ẽ. ubi impunitum putauit: quanta
mendacissimis fabulis nature deoꝵ
fieret iniuria. sine caligine ullius am¬
biguitatis expressit. Loquebat᷑ enim
ñ de naturali theologia. ñ de ciuili
s de fabulosa: qm libere a se putauit
ẽẽ culpandam. Uideamus quidde
altera dicat. Scd̾m genus ẽ inquit
qͦd demonstraui: de quo multos li¬
bros phylosophi reliquerunt. In qͥb
est dũ qui sint. ubi. qͦd genus qua¬
le ẽ. a quodam tempore.an a sem¬
pit̾no fuerint dii: ex igni sint ut
credit heraclitus. an ex numeris
ut pitagoras. an ex athomis ut
ait epicurus. Sic alia que facilius
intra parietes in scola qmͣ extra in fo¬
ro ferre possunt aures. Nichilin hoc
genere culpauit qͦd physicon uo¬
cant. & ad phylosophos ꝑtinet:
tantum qͦd eoꝵ inter se controuer¬

Expanded text:
denique in hoc omnia diis attribuuntur, denique in hoc omnia diis attribuuntur, quae non modo in hominem, sed etiam quae in contemptissimum hominem cadere possunt. Hic certe ubi potuit, ubi ausus est, ubi impunitum putavit, quanta mendacissimis fabulis naturae deorum fieret injuria, sine caligine ullius ambiguitatis expressit. Loquebatur enim, non de naturali theologia, non de civili, sed de fabulosa, quam libere a se putavit esse culpandam. 2. Videamus quid de altera dicat. Secundum genus est, inquit, quod demonstravi, de quo multos libros philosophi reliquerunt: in quibus est, dii qui sint, ubi, quod genus, quale; a quodam tempore, an a sempiterno fuerint dii; ex igne sint, ut credit Heraclitus; an ex numeris, ut Pythagoras; an ex atomis, ut ait Epicurus. Sic alia, quae facilius intra parietes in schola, quam extra in foro ferre pgenere culpauit, quod physicon uocant et ad philosophos pertinet, tantum quod eorum inter se controuer
Abbreviated transcription (Latin):
re formula se scripturum fuisse si no¬
uam conderet ipse ciuitatẽ: quia uͦ
iam ueterẽ inuenerat. non se potuisse
nisi enus consuetudinem sequi.
einde illud quale ẽ qͦd tͥa genera
theologie dicit ẽẽ idest rationis
que de dus explicatur: eorumq unũ
mythicon appellari. alterum phisicon
t̾tium ciuile. Latine siusus adinitte¬
ret genus qͦd primum posut fabula¬
re appellaremus: s fabulosũ dicamꝰ.
l fabulis enim mithicon dictum est:
qm̃ mythos grece. fabula dicit᷑. Se¬
cundum autẽ ut naturale dicatur:
iam & consuetudo locutionis admit
tit. Teruum etiã ipse latine enunti¬
auit: qͦd ciule appellat᷑. Uemde ait
mytbicon appellant quo maxime utun¬
tur poete: physicon quo phylosophi:
ciuile quo popłi. Primum inquit qͦd
dixi: meo sunt multa contra digni¬
tatem & naturã immortaliũ ficta.
In hoc emmẽ ut ds̃ alius ex capite.
alius ex femore sit alius exguttis¬
sanguinis natus. In hoc ut dii furatisint.
ut adulterarint. ut seruierint homini.

Expanded text:
e formula se scripturum fuisse, si nouam ipse conderet ciuitatem; quia uero iam ueterem inuenerat, non se potuisse nisi eius consuetudinem sequi.einde illud quale est, quod tria genera theologiae dicit esse, id est rationis quae de diis explicatur, eorumque unum mythicon appellari, alterum physicon, tertium civile? Latine si usus admitteret, genus quod primum posuit, fabulare appellaremus; sed fabulosum dicamus: a fabulis enim mythicon dictum est; quoniam μῦθος graece fabula dicitur. Secundum autem ut naturale dicatur, jam et consuetudo locutionitit. Tertium etiam ipse Latine enuntiauit, quod ciuile appellatur. Deinde ait: \'Mythicon appellant, quo maxime utuntur poetae; physicon, quo philosophi; ciuile, quo populi. Primum, inquit, quod dixi, in eo sunt multa contra dignitatem et naturam inmortalium ficta. In hoc enim est, ut deus alius ei capite, alius ex femore sit, alius ex guttissaut adulteraverint, ut servierint homini:
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃s scõs & sublegis tempore & sub pri¬
orib scł̃is in sacramento. & fide xp̃i ui
stificatos fuisse.
nem ueri dĩ & cultũ demonũ fluctuantiᷤᷤ.
De impietate porphyrii qui etiam apuleii
transcendit errorem. Iscere

Expanded text:
Omnes sanctos et sub legis tempore et sub prioribus saeculis in sacramento et fide Christi iustificatos fuisse. nem ueri Dei et cultum daemonum fluctuantDe impietate Porphyrii, qua etiam Apuleii transcendit errorem.
Abbreviated transcription (Latin):
credendum. qui se coli exigunt honore di¬
umo. anuero illis qui nons s um deo sc̃a
precipiunt religione seruiri.
xuii. De archa testamenti miraculisq signorum
que ad commendandã legis ac promissio¬
nis au toritatem diuinitꝰ facta st̃.¬
eruditus ẽ negant ecclasticis libris esse
credendum.¬
& inuisibili dõ offerri docet uera religio.
xxi De modo potestatis demonib datȩ aci głi¬
ficandos scõs ꝑ tolerantiam passionum
qui aerios sp̃s non placando ipsos. s in
dõ ꝑmanendo uicerunt.
stas & unde cordis uera ptirgatio.

Expanded text:
credendum dum, qui se coli exigunt honore diuino; an uero illis, qui non sibi, sed uni Deo sancta praecipiunt religione sel\'uiri.XVII. De arca testamenti miraculisque signorum, quae ad commendandam legis ac promissionis auctoritatem diuinitus facta seruditus est, negant ecclesiasticis libris esse credendumet inuisibili Deo offerri docet uera religio.XXI. De modo potestatis daemonibus datae ad glorificandos sanctos per tolerantiam passionum, qui aerios spiritus non placando ipsos, sed in Deo permanendo uicerunt. stas et unde cordis uera purgatio.
Abbreviated transcription (Latin):
possit: quanto iustius talib diumiho¬
nores decernerentur: quanto melius
& honestius inplatonis templo libri
eiꝰ legerentur qmͣ intemplis demonũ
galli absciderent᷑ molles consecraren¬
t᷑. insani secarentur: & quicqͥd aliud
uł crudele uł turpe. uł curpiter cru¬
dele. uł crudeliter turpe in sacris taliũ
deorum celebrari solet: quanto satius
erat aderudiendã iustitia iuuentutẽ
publice recitari leges maiorũ quã lau¬
dari maniter leges atq instituta deo¬
rũ: Om̃s enim cultores talium deoꝵ.
mox ut eos libido ppulerit feruenti
ut ait ꝑsius. tincta ueneno: magis in¬
tuentur qͥd iupiter fecerit. qm̃ qͥd
docuerit plato uł censuerit cato.
hinc apud terentium flagitiosus
adolescens spectat tabulam quandã
pictam inpariete. ubi merat pictura
hec. iouem quo pacto dane misisse
aiunt ingremium quondã imbrem
aureũ: atq ab hac tanta auctoritate
adhibet patrociniũ turpitudini sue.

Expanded text:
possit; quanto justius talibus divini hopossit; quanto justius talibus divini honores decernerentur? Quanto melius et honestius in Platonis templo libri ejus legerentur, quam in templis daemonum Galli absciderentur, molles consecrarentur, insani secarentur, et quidquid aliud vel crudele, vel turpe, vel turpiter crudele, vel crudeliter turpe in sacris talium deorum celebrari solet? Quanto satius erat, ad erudiendum justitiam juventutem, publice recitari leges deorum, quam laudari inaniter leges atque instituta majorum? Omnes enim cultores talium deorum, mox ut eos libido perpulerit, « ferventi » ut ait Persius, « tincta veneno, » magis intuentur quid Jupiter fecerit, quam quid docuerit Plato, vel censuerit Cato. Hinc apud Terentium flagitiosus adolescens spectat Tabulam quamdam pictam in pariete, ubi inerat pictura haec, Jovem Quo pacto Danaae misisse aiunt in gremium quondam aureum, adque ab hac tanta auctoritate adhibet patrocinium turpitudini suae,
Abbreviated transcription (Latin):
n forte nobis philosophoꝵ scolas
disputationesq memorabunt.
Primo. hȩc ñ romana s grecasunt.
Aut si ꝓpterea iam romana quia et
grecia facta ẽ romana ꝓuicia: ñ deors
pcepta st̃ s hominũ inuenta: quiut¬
cumq conatisunt ingemiis acutissi¬
mis p̃diti ratiocinando uestigare quid
inrerũ natura latitaret: quid inmorib
appetendũ ẽẽt atq fugiendũ: quid
iipsis ratiocmandi regulis certa cone¬
xione traheretur. aut quid ñ ẽẽt con¬
sequens. uł etiam repugnaret. Ey qui¬
dam eors quedã magna quantũ diui¬
nitus adiutisunt inuenerunt. qͣntũ
autẽ humanitus impediti sunt erra¬
uerunt: maxime cũ eoꝵs suꝑbiȩ iuste
ꝓuidentia diuina resisteret. ut uiam
pietatis ab humilitate insuꝑna sur¬
gentẽ etiam istoꝵ comparatione mon¬
straret: unde postea nobis erit indi
ueri dm̃i uoluntate disquirendi ac dis¬
serendi locus. Uerumtam̾ si philoso¬
phi aliquid inuenerunt qͦd agende
bone uite beateq adipiscende satis ẽẽ

Expanded text:
n forte nobis philosophorum scholas disputationesque memorabunt? Primo haec non Romana, sed Graeca sunt; aut si propterea iam Romana, quia et Graecia facta est Romana prouincia, non deorum praecepta sunt, sed hominum inuenta, qui utcumque conati sunt ingeniis acutissimis praediti ratiocinando uestigare, quid in rerum natura latitaret, quid in moribus adpetendum esset adque fugiendum, quid in ipsis ratiocinandi regulis certa conexione traheretur, aut quid non esset consequens uel etiam repugnaret. Et quidam eorum quaedam magna, quantum diuinitus adiuti sunt, inuenerunt; quantum autem humanitus inpediti sunt, errauerunt, maxime cum eorum superbiae iuste prouidentia diuina resisteret, ut uiam pietatis ab humilitate in superna surgentem etiam istorum conparatione monstraret; uveri Domini voluntate disquirendi ac disserendi locus. Verumtamen si philosophi aliquid invenerunt, quod agendae bonae vitae beataeque adipiscendae satis esse
Abbreviated transcription (Latin):
tamen qui ciues non sunt ciuitatis
et̾ne que in sacris licteris nr̃is d̾icit᷑
ciuitas d̃iutiliores ẽe t̾rene ciuitati
quando habent uirtutem uł ipsam.
qm si nec ipsam. Illi autẽ qui uera p̃¬
diti pietate bene uiuunt. si habeant
scientiam regendi popłos: nchil est
felicius reb humanis. qͣm si do mi¬
serante habeant potestatem. Tales
enim homines uirtutes suas quan¬
tascumq in hac uita possunt habere.
ñ tribuunt nͥ gr̾e dĩ qͦd eas uolentib.
credentib. petentib dederit: simulq
intelligunt qͣntum sibi desit ad ꝑfe¬
ctionem iustitie. qualis ẽ in illorum
scõrum angłoꝵ societate cui se nitum¬
tur aptare. Quantumlibet autem
laudetur atq predicet᷑ untꝰ que si¬
ne uera pietate seruit hominũ gle:

Expanded text:
non sint ciuitatis aeternae, quae in sacris litteris nostris dicitur ciuitas Dei, utiliores esse terrenae ciuitati, quando habent uirtutem uel ipsam, quam si nec ipsam. Illi autem, qui uera pietate praediti bene uiuunt, si habent scientiam regendi populos, nihil est felicius rebus humanis, quam si Deo miserante habeant potestatem. Tales autem homines uirtutes suas, quantascumque in hac uita possunt habere, non tribuunt nisi gratiae Dei, quod eas uolentibus credentibus petentibus dederit, simulque intellegunt. quantum sibi desit ad perfectionem iustitiae, qualis est in illorum sanctorum angelorum societate, cui se nituntur aptare. Quantumlibet autem laudetur adque praedicetur uirtus, quae sine uera pietate seruit hominum gl
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiatũ est: quẽ uinci utiq apol¬
lo nolebat & dolebat: & hoc sui lapidis
ctiã lacrimis indicabat. Unde ñ us¬
quequaq incongrue. qͣmuis fabu¬
losis ta m̾ uĩtati similib. mores
demonũ describuntur carminib
poetarũ. Nam camillã diana. dolu¬
it apud uirgilium: & pallantẽ moritu¬
rum hercules fleuit. Hinc fortasse
& numa pompilius pace. abundais.
s quo donante nesciens nec reqͥrene:
cum cogitaret otiosus quibnã dus
tuendam romanã salutẽ regnumq
cõmitteret. nec ueru̾ illum atq om¬
mpotentẽ sũmum dm̃ curare opi¬
naret᷑ ista t̾rena. atq recoleret troia¬
nos dõs qͦs eneas aduexerat. neq tro¬
ianũ neq lauiniense abipso enea
conditũ regnum diu conseruare po¬
tuisse: alios ꝓuidendos existimauit:

Expanded text:
nuntiatum est, quem uinci utique Apolnuntiatum est, quem uinci utique Apollo nolebat et dolebat et hoc sui lapidis etiam lacrimis indicabat. Unde non usquequaque incongrue quamuis fabulosis, tamen ueritati similibus mores daemonum describuntur carminibus poetarum. Nam Camillam Diana doluit aput Vergilium et Pallantem moriturum Hercules fleuit. Hinc fortassis et Numa Pompilius pace abundans, sed quo donante nesciens nec requirens, cum cogitaret otiosus, quibusnam dis tuendam Romanam salutem regnumque committeret, nec uerum illum adque omnipotentem summum Deum curare opinaretur ista terrena, adque recoleret Troianos deos, quos Aeneas aduexerat, neque Troianum neque Lauiniense ab ipso Aenea conditum regnum diu conseruare potuisse: alios prouidendos existimauit
Abbreviated transcription (Latin):
luntatẽ. ñ solum fabule multa men¬
tientes. & uix ueri aliquid uł indican¬
tes uł significantes: s etiam ipsa
romana testat᷑ historia. xi.¬
eq enĩ aliunde apollo ille
cumanus cũ aduersus acheos re¬
gemq aristonicũ bellaret᷑: qua tͥduo
fleuisse nuntiatꝰ ẽ. Ex quo prodigio
aruspices territi cum id symulachrũ
inmare putauissent eẽ proiciendũ:
cumani senes intercesserunt: atq
retulerunt tale ꝓdigium & antiochi
&e ꝑsidiᷤ bello meodem apparuisse fi¬
gmento & quia tomanis feliciter ꝓ¬
uenisset. ex senatus consulto eidẽ
apollim suo dona ẽẽ missa testatist̃.
Tunc uelut ꝑitiores acciti aruspices.
responderunt fletũ symulachii a¬
pollinis ideo prosꝑum ẽẽ romanis.
qm̃ cumana colonia greca ẽẽt: suisq
terris unde accitus ẽẽt. id est ipsius
grecie luctũ & cladem apollinẽ si¬
gnificasse plorantẽ. Deinde mox re¬
gem aristonicũ uictũ. & captum ẽẽ

Expanded text:
luntatem, non solum fabulae multa menluntatem, non solum fabulae multa mentientes, et vix veri aliquid vel indicantes vel significantes, sed etiam ipsa Romana confitetur historia. Neque enim aliunde Apollo ille Cumanus, cum adversus Achaeos regemque Aristonicum bellaretur, quatriduo flevisse nuntiatus est: quo prodigio aruspices territi, cum id simulacrum in mare putavissent esse projiciendum, Cumani senes intercesserunt, atque retulerunt tale prodigium et Antiochi et Persae bello in eodem apparuisse figmento, et quia Romanis feliciter prouenisset, ex senatus consulto eidem Apollini suo dona missa esse testati sunt. Tunc uelut peritiores acciti haruspices responderunt simulacri Apollinis fletum ideo prosperum esse Romanis, quoniam Cumana colonia Graeca esset, suisque terris, unde accitus esset, id est ipsi Graeciae, luctum et cladem Apollinem significasse plorantem. Deinde mox regem Aristonicum uictum et captum esse
Abbreviated transcription (Latin):
set pax illa ꝑsiftere: Si enim bellie
etiã tum roma la.cess ebat᷑. nec armis
arma obuia ferebantur: quib modis
agebatur ut nulla pugna suꝑati. nul¬
lo martio impetu territi sedarentur
inimici:. his modis semꝑ ageretur
ut semꝑ roma clausis ian portis pa¬
cata regnaret. Qd si inpotestate ñ
fuit: ñ gͦ roma pacẽ habuit qͣmdiu
di eors. s quãdiu homines finitimi
circumquaq uoluerunt. qui eamnul¬
lo bello ꝓuocauerunt: nisi forte dii
tales etiam id homim uendere aude¬
bunt. qͦd alius homo uoluit siue no¬
luit. Inter ẽ qͥdem. iã uitio ꝓprio ma¬
las mentes quatłnus sinantur isti de¬
mones uł terrere uł excitare: s si sẽꝑ
hoc possent. nec aliud secretiore ac
suꝑiore potestate contra eoꝵ conatũ
sepe aliter ageretur: semꝑ inpotesta¬
te haberent pacem bellicasq uicto¬
rias. quȩ semꝑ fere ꝑhumanorum
animors motus accidunt. Quas ta¬
men plerumq contra eoꝵs fieri uo¬

Expanded text:
set pax illa persistere? Si enim bellis set pax illa persistere? Si enim bellis etiam tum Roma lacessebatur, nec armis arma obvia ferebantur: quibus modis agebatur, ut nulla pugna superati, nullo martio impetu territi sedarentur inimici; his modis semper ageretur, et semper Roma clausis Jani portis pacata regnaret. Quod si in potestate non fuit, non ergo Roma pacem habuit quamdiu dii eorum, sed quamdiu homines finitimi circumquaque voluerunt, qui eam nullo bello provocaverunt: nisi forte dii tales etiam id homini vendere audebunt, quod alius homo voluit sive noluit. Interest quidem jam vitio proprio, malas mentes quatenus sinantur isti daemones vel terrere vel excitare: sed si semper hoc possent, nec aliud secretiore ac superiore potestate contra eorum conatum saepe aliter ageretur, semper in potestate haberent paces bellicasque victorias, quae semper fere per humanorum animorum motus accidunt: quas tamen plerumque contra eorum fieri vo
Abbreviated transcription (Latin):
manorum ẽ: qͦd irruentib sibi im¬
portune inimicis. resiftere cogebat
ñ auiditas adipiscende laudis hu¬
mane. s necessitas tuende salutis
& libertatis. Ita sit plane. Nam post¬
qmͣ res eors sicut scribit ipse salustiꝰ.
legib. morib. agris aucta satisꝓsꝑa satisq
pollens uidebat᷑ : sicuti pleraq morta¬
lium habentur. muidia ex opulentia
orta ẽ. Igitur reges popłiq finitimi
bello temptare: pauci ex amicis au¬
xilio ẽẽ. Nam cet̾i metu ꝑculsi. a ꝑi¬
culis aberant. At romani domi mi¬
litiȩq intenti: festinare. parare. aliꝰ
alium hortari hostib obuiam ire
lib̾tatem. patriã. parentesq armis
tegere. Post ubi ꝑicula untute ꝓpu¬
lerant: sociis & amicis auxlia porta¬
bant. magisq dandis qͣm accipiendis
beneficiis amicitias parabant. Decen¬
ter his artib roma creuit.S regnan¬
te numa ut tam longa pax ẽẽt. utrũ
irruebant improbi belloq temp¬
tabant: an nichil eors fiebat ut poᷤ¬

Expanded text:
manorum est, quod irruentibus sibi importune inimicis resistere cogebat, non aviditas adipiscendae laudis humanae, sed necessitas tuendae salutis et libertatis. Ita sit plane. Nam postquam res eorum, sicut scribit ipse Sallustius, legibus, moribus, agris aucta, satis prospera, satisque pollens videbatur, sicuti pleraque mortalium habentur, invidia ex opulentia orta est. Igitur reges populique finitimi bello tentare, pauci ex amicis auxilio esse: nam caeteri metu perculsi a periculis aberant. At Romani domi militiaeque intenti festinare, parare, alius alium hortari, hostibus obviam ire; libertatem, patriam, parentesque armis tegere. Post ubi pericula virtute propulerant, sociis atque amicis auxilia portabant, magisque dandis quam accipiendis beneficiis amicitias parabant . Decenter his artibus Roma crevit. Sed regnante Numa, ut tam longa pax esset, utrum irruebant improbi belloque tentabant; an nihil eorum fiebat, ut pos
Abbreviated transcription (Latin):
to qͣnto concesserat adrianus. s me¬
dia tamen compositione defixi
Uano igitur augurio d̾s t̾minus
noncessit ioui qui cessit adrianiuo¬
luntati: cessit etiam iuliani teme¬
ritati. & iouiniam necessitati. Ui¬
derunt hec intelligentiores graui¬
oresq romani. s contra consuetu¬
dinem ciuitatis que demonicis
ritib fuerat obligata. parum ua¬
lebant: quia a ip̃si etiã si illa ua¬
na ẽẽ sentiebant.: naturȩ tamen re¬
rum sub unius ueri dĩ regimine atq
imꝑio constitute religiosum cultũ
qui d̃o debetur exibendum putabał:

Expanded text:
nto, quantum concesserat Hadrianus, sed mento, quantum concesserat Hadrianus, sed media tamen compositione defixi. Vano igitur augurio deus Terminus non cessit Jovi, qui cessit Hadriani voluntati, cessit etiam Juliani temeritati, et Joviani necessitati. Viderunt haec intelligentiores gravioresque Romani; sed contra consuetudinem civitatis, quae daemoniacis ritibus fuerat obligata, parum valebant: quia et ipsi etiamsi illa vana esse sentiebant, naturae tamen rerum sub unius veri Dei regimine atque imperio constitutae, religiosum cultum, qui Deo debetur, exhibendum putaba
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cessisse: aliud unde cesseras redis¬
se qͣmqͣm & postea morientalib par¬
tib adriam uoluntate mutati sunt
termini imꝑii romani. Ille namq
tres ꝓuincias nobiles armeniã. me-¬
sopotamiã. affrriã. ꝑsarum concessit
imꝑio: ut ds ille t̾minus qui roma¬
nos t̾minos scđm istos tuebat᷑. & ꝑ
illud pulchexrimũ auspiciũ loco ñ
cesserat ioui: płꝰ adrianũ regẽ homi¬
num qm regem deorũ timuisse ui
deatur. Receptis quoq alio temꝑe
prouinciis memoratis. nr̃a pene me¬
moria retrorsus terminus cessit: qͣn¬
do iulianus deoꝵs illors oraculis de¬
ditus immoderato ausu naues iussit
incendi quib alimonia portaba¬
tͦ: qua exercitus destitutus. mox e¬
tiam ipso hostili uulnere extincto
intantam redactꝰ inopiã. ut inde
nullus euaderet undiq hostib in¬
cursantib militẽ imꝑatoris morte
turbatum: nͥ placito pacis illic im¬
ꝑii fines constituerent᷑. ubi hodieq
ꝑsistunt: Non qͥdem tanto decrim̃¬

Expanded text:
n cessisse, aliud unde cesseras redisse. Quamquam et postea in orientalibus partibus Hadriani uoluntate mutati sunt termini imperii Romani. Ille namque tres prouincias nobiles, Armeniam, Mesopotamiam, Assyriam, Persarum concessit imperio, ut deus ille Terminus, qui Romanos terminos secundum istos tuebatur et per illud pulcherrimum auspicium loco non cesserat Ioui, plus Hadrianum regem hominum quam regem deorum timuisse uideatur. Receptis quoque alio tempore provinciis memoratis, nostra pene memoria retrorsus Terminus cessit, quando Julianus, deorum illorum oraculis deditus, immoderato ausu naves jussit incendi, quibus alimonia portabatur: qua exercitus destitutus, mox etiam ipso hostili vulnere exstincto, in tantam est redactus inopiam, ut inde nullus evaderet, undique hostibus incursantibus militem imperatoris morte turbatum, nisi placito pacis illic imperii fines constituerentur, ubi hodieque persistunt; non quidem tanto detrime
Abbreviated transcription (Latin):
uitium detrabi siue minui consue¬
uit. Qd si omĩno desit. inchilbo¬
ni adimendo ñ nocet: ac ꝑ hoc nec
uitium ẽ. Nam ẽẽ uitiũ & ñ nocere
ñ potest. Unde colligitur quamius
ñ possit uitium nocere incommuta¬
bili bono: ñ tamen posse nocere ni¬
si bono. quia ñ in est nͥ ubi nocet.
Hoc etiam isto mͦ dici potest: uitiũ
ẽẽ nec in summo posse bono. nee n
maliquo bono.

Expanded text:
uitium detrahi siue minui consueuit? Quod si omnino desit, nihil boni adimendo non nocet ac per hoc nec uitium est. Nam esse uitium et non nocere non potest. Unde colligitur, quamuis non possit uitium nocere incommutabili bono, non tamen posse nocere nisi bono, quia non inest, nisi ubi nocet. Hoc etiam isto modo dici potest, uitium esse nec in summo posse bono nec nisi in aliquo bono.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenre ciuitatem: deuita demonũ
societatẽ. Indigne quippe ab hone¬
stis coluntur: qui ꝑturpes placant᷑.
Sic isti atua pietate remoueant᷑ pur¬
gatione xp̃iana: quomodo illi atua
dignitate remoti sunt notatione cen¬
soria. Debonis autem carnalib quib
solis mali ꝑfrui uolunt & de malis
carnalib que sola ꝑpeti nolunt. qͦd
neq mnhis habeant qmͣ putantur
habere isti demones potestatem: qͣm¬
qͣm si haberent. deberemus potius
ista contemnere qͣm ꝓpter ista illos
colere. & eos colendo adilla que no¬
bis inuident ꝑuenire ñ posse: tam̃

Expanded text:
eras civitatem, devita daemonum societatem. Indigne ab honestis coluntur, qui per turpes placantur. Sic isti a tua pietate removeantur purgatione Christiana, quo modo illi a tua dignitate remoti sunt notatione censoria. De bonis autem carnalibus, quibus solis mali perfrui uolunt, et de malis carnalibus, quae sola perpeti nolunt, quod neque in his habeant quam putantur habere isti daemones potestatem quamquam si haberent, deberemus potius etiam ista contemnere, quam propter ista illos colere et eos colendo ad illa, quae nobis inuident, peruenire non posse, — tam
Abbreviated transcription (Latin):
aliunde discendo ꝑcipere curatemus.
& ñr amor a nobis profectus & ad
nos telatus. ad beate uiuendum suf¬
ficeret. nec bono alio quo frueremur
ullo indigeret. Nunc uͦ quia natura
nr̃a ut ẽet. dm̃ habet auctorem: pro¬
culdubio ut uera sapiamus. ipsum
debemus habere doctorem: ipsume¬
tiam ut beati simus. suauitatis intimȩ
largitorem.

Expanded text:
aliunde discendo, percipere curaremus; aliunde discendo, percipere curaremus; et noster amor a nobis profectus et ad nos relatus et ad beate uiuendum sufficeret, nec bono alio quo frueremur ullo indigeret; nunc uero quia natura nostra, ut esset, Deum habet auctorem, procul dubio ut uera sapiamus ipsum debemus habere doctorem, ipsum etiam ut beati simus suauitatis intimae largitorem.
Abbreviated transcription (Latin):
re fruicicim̃quȩ nos ñ ad aliud refe¬
renda nisi ꝑse ipsam delectat. liti ue¬
ro ea te quam ꝓpter aliud querimus.
und̾e temporalib magis utendũ est
quã fruendum: ut fru mereamur e¬
temis: non sicut ꝑuersi qui frui uo¬
lunt nummo uti autẽ dõ. qm̃ non
nummũ aꝓpter dm̃ impendunt. sed̃
dm̃ ꝓpter nũmum colunt. Uerũtam̃
eo loquendi mͦ quem plus obtinuit
consuetudo: & fructib utimur. et
usib fruimur. Nam os fructus iam
ꝓprie dicuntur agrorũ: quib utiq
om̃s temporaliter utimur. Hoc rtiq
more usum dixerĩ in his trib que in
homme spectanda commonui: que
sunt natura. doctrina. usus. Ex his
ꝓpter obtinendã beatam uitã. triꝑ¬
tita ut dixi a phylosophis inuenta est
disciplina. Naturalis ꝓpter naturam.
tationalis ꝓpter doctrinam: moralis
ꝓpter usum. Si gͦ natura nr̃a eẽt a no¬
bis. profecto & nr̃am nos genuissemus
sapientiam: nec eam doctrina id est

Expanded text:
re frui dicimur, quae nos non ad aliud refere frui dicimur, quae nos non ad aliud referenda per se ipsa delectat; uti uero ea re, quam propter aliud quaerimus unde temporalibus magis utendum est, quam fruendum, ut frui mereamur aeternis; non sicut peruersi, qui frui uolunt nummo, uti autem Deo; quoniam . non nummum propter Deum inpendunt, sed Deum propter nummum colunt; uerum tamen eo loquendi modo, quem plus obtinuit consuetudo, et fructibus utimur et usibus fruimur; nam et fructus iam proprie dicuntur agrorum, quibus utique omnes temporaliter utimur. Hoc itaque more usum dixerim , in his tribus, quae in homine spectanda commonui, quae sunt natura, doctrina, usus. Ex his propter obtinendam beatam uitam tripertita, ut dixi, a philosophis inuenta est disciplina, naturalis propter naturam, rationalis propter doctrinam, moralis propter usum. Si ergo natura nostra esset a nobis, profecto et nostram nos genuissemus sapientiam, nec eam doctrina, id est
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmͣuis plato primus istã distributionẽ
repperisse & cõmen dasse dicatur. cu
neq naturarũ omĩum auctor nisice
uisus ẽ. neq intelligentiȩ dator. neq
amoris quo bene beateq uiuitur. m¬
spirator. S certe cum & de natura
rerũ. & de ratione indagandȩ uerita¬
tis. & de bom fine ad quẽ cunctaque
agimus refette debemus. diuersidi¬
uersa sentiant: inhis tamen trib
magnis & generalib questionib õs
eoꝵ uersatur intentio. Ita cũ inisd¬
quaq earũ qͥd quisq sectetur.
multiplex discrepantia sit opimonũ:
ẽ tamen aliquã nature causam. scien¬
tiȩ formam. uite summã nemo cuncta¬
tur. Tria etiam sunt quȩ inunoquoq
homme artifice spectantur ut aliqͥd
efficiat: natura. doctrina. usus. Natu¬
raingenio: doctrina scientia: usus fru¬
ctu dmudicandus ẽ. Nec ignoro quod
uroprie fructus ftuentis. usus utenitis
sit: atq hoc interesse uideatur qͦd ea

Expanded text:
quamuis Plato primus istam distributionem quamuis Plato primus istam distributionem repperisse et commendasse dicatur, cui neque naturarum omnium auctor nisi Deus uisus est neque intellegentiae dator neque amoris, quo bene beateque uiuitur, inspirator. Sed certe cum et de natura rerum et de ratione indagandae ueritatis et de boni fine, ad quem cuncta quae agimus referre debemus, diuersi diuersa sentiant: in his tamen tribus magnis et generalibus quaestionibus omnis eorum uersatur intentio. Ita cum in unaquaque earum quid quisque sectetur multiplex discrepantia sit opinionum, esse tamen aliquam naturae causam, scientiae formam, uitae summam nemo cunctatur. Tria etiam sunt, quae in unoquoque homine artifice spectantur, ut aliquid efficiat: natura, doctrina, usus; natura ingenio, doctrina scientia, usus fructu diiudicandus est. Nec ignoro, quod proprie fructus fruentis, usus utentis sit, adque hoc interesse uideatur, quod ea
Abbreviated transcription (Latin):
recte intelligit᷑. uniuersa nobis tri¬
nitas in sus oꝑib intimat᷑. Inde est
ciuitatis sc̃ȩ quȩ in sc̃is angłis sursum
ẽ & origo. & informatio. & beatitudo.
Nam siqueratur unde sit c̃ss eam con¬
didit. si unde sit sapiens a do illums¬
natur. si unde sit felix deo fruitur.
Subsistens modificatur. contemplats
illustratur. inherensiocundatur. est
uidet. amat. Ineternitate cłi uget:
losophi sapientie disciplinã trip¬
titã ẽẽ uoluerunt: inmo triꝑtitam
ẽẽ animaduertere potuerunt. Ileq
enim ipsi instituerunt ut ita ẽẽt. s
ita ẽẽ potius inuenerunt. Cuiussuna
pars appellatur physica: altera logi¬
ca: tertia ethica. Quarũ nomina la¬
tina iam multoꝵs litteris frequenta¬
ta sunt: ut naturalis. rationalis. mo¬
ralisq uocarentur. Quas etiã in octauo
libro breuiter strunximus. ñ quosit
consequens ut isti in his trib aliquid̃
scdm dm̃ de trinitate cogitauerint:

Expanded text:
recte intelligitur, universa nobis Trirecte intelligitur, universa nobis Trinitas in suis operibus intimatur. Inde est ciuitatis sanctae, quae in sanctis angelis sursum est, et origo et informatio et beatitudo. Nam si quaeratur unde sit: Deus eam condidit; si unde sit sapiens: a Deo inluminatur; si unde sit felix: Deo fruitur; subsistens modificatur, contemplans inlustratur, inhaerens iucundatur; est, uidet, amat; in aeternitate Dei uiget, losophi sapientiae disciplinam tripertitam esse uoluerunt, immo tripertitam esse animaduertere potuerunt neque enim ipsi instituerunt ut ita esset. sed ita esse potius inuenerunt, cuius una pars appellaretur physica, altera logica, tertia ethica quarum nomina Latina iam multorum litteris frequentata sunt, ut naturalis, rationalis moralisque uocarentur; quas etiam in octauo libro breuiter strinximus; non quo sit consequens, ut isti in his tribus aliquid secundum Deum de trinitate cogitauerint,
Abbreviated transcription (Latin):
ducit. qͦd cum sit & patersp̃s & filiꝰ¬
tamen ipse uocatur sp̃s sc̃s. tamqͣm
sc̃itas substantialis & consubstantiał
ambors. S si nichil ẽ aliud bonitas
diuina. quam sc̃itas. profecto et
illa diligentia rationis ẽ ñ presump¬
tionis audacia. ut moꝑib dĩ secre¬
to quodam loquendi modo quo no¬
stra exerceatur intentio. eadẽ nobis
insinuata intelligatur trinitas. unrã¬
quamq creaturã quis fecerit. ꝑ qͥd
fecerit. ꝓpter quid fecerit. Lat̾ qͥppe
intelligitur uerbi qui dixit. fiat: qͦd
autẽ illo dicente factum ẽ. ꝓculdu¬
bio ꝑuerbum factũ ẽ. in eo uͭ qͦd dicit᷑
uidit d̾s quia bonũ ẽ. satis significa
tur dm̃ nulla necessitate. nulla sue
cuiusqͣm utilitatis indigentia. s sola
bonitate fecisse qͦd factum ẽ. id est
qͥa bonum est. Quod ideo postea¬
quã factũ ẽ dr̃. ut res quȩ facta est
congruere bonitati ꝓpter quã facta
ẽ indicẽtur. Que bonitas si sp̃s sc̃s

Expanded text:
ducit, quod, cum sit et Pater spiriducit, quod, cum sit et Pater spiritamen ipse uocatur Spiritus sanctus tamquam sanctitas substantialis et consubstantialis amborum. Sed si nihil est aliud bonitas diuina quam sanctitas, profilla diligentia rationis est, non praesumptionis audacia, ut in operibus Dei secreto quodam loquendi modo, quo nostra exerceatur intentio, eadem nobis insinuata intelligatur Trinitas, unamquamque creaturam quis fecerit, per quid fecerit, propter quid fecerit. Pater quippe intelligitur Verbi, qui dixit, Fiat. Quod autem illo dicente factum est, procul dubio per Verbum factum est. In eo vero quod dicitur, Vidit Deus quia bonum est; satis significulla suae cujusquam utilitatis indigentia, sed sola bonitate fecisse quod factum est, id est, quia bonum est: quod ideo, posteaquam factum est, dicitur, ut res quae facta est, congruere bonitati propter quam facta est, indicetur. Quae bonitas si Spiritus sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
dimus & tenemus. & fideliter p̾¬
dicamus. qͦd pater genuerit uerbum
hoc est sapientiã ꝑ quã facta sunt om¬
nia. unigenitũ filium. unus unum.
et̾nus coeternum. summe bonꝰ equa
& filii sit sp̃s. & ipse consubstantialis
&s coet̾nus ambob: atq hoc totũ et¬
truntas sit ꝓpter ꝓprietatẽ ꝑsonarũ.
& unus d̾s ꝓpͥter inse ꝑabilem diuini¬
tatem. sicut unus omp̃s ꝓpter insepa¬
rabilem om̃ipotentiam: ita tamen
deatur. cũ uͦ de omib simul ñ tres
dui. uł tres omĩpotentes. s unus qs
omnipotens. Tanta ibi ẽ intrib inse¬
parabilis imitas. quȩ sic se uoluit prȩ¬
dicari. Utrum autẽ bomi patris & boni
filii sp̃s sc̃s. quia cominunis ambob
ẽ. recte bonitas dici possit amborum:
ñ audeo temerariã precipitare senten¬
tiam. Uerumtamen amboꝵ eũ dice¬
re sc̃itatem facilius ausus fuero: non
amborũ quasi qualitatẽ. s ipsũ quoq
substantiam. & terciã intrinitate ꝑ¬
sonam. Ad hoc enim me probabiltꝰ

Expanded text:
dimus et tenemus, et fideliter praedicamus quod Pater genuerit Verbum, hoc est, sapientiam; per quem facta sunt omnia; unigenitum Filium, unus unum, coaeternus coaeternum, summe bonus aequul et Patris et Filii sit Spiritus, et ipse consubstantialis et coaeternus ambobus: atque hoc totum trinitas sit propter proprietatem personarum et unus Deus propter inseparabilem diuinitatem, sicut unus Omnipotens propter inseparabilem omnipotentiam; ita tamen,deatur; cum uero de omnibus simul, non tres di uel tres omnipotentes, sed unus Deus omnipotens; tanta ibi est in tribus inseparabilis unitas, quae sic se uoluit praedicari. Utrum autem boni Patris et boni Filii Spiritus sanctus, quia communis ambobus est, recte bonitas dici possit amborum, non audeo temerariam praecipitare sententiam; uerum tamen amborum eum dicere sanctitatem facilius ausus fuero, non amborum quasi qualitatem, sed ipsum quoque substantiam et tertiam in trinitate personam. Ad hoc enim me probabilius
Abbreviated transcription (Latin):
ut moriantur:s monendo quo ire co¬
gantur. Cũ igitur xp̃ian nouerint
longe meliorem fuisse religiosi pauꝑis
mortem inter lingentiũ canum linguas.
qm impii diuitis inpurpura & brsso:
horrenda illa genera mortiũ qͥd mor¬
tuis obfuerunt qͥ bene uixerunt: &

Expanded text:
ut moriantur, sed moriendo quo ire cout moriantur, sed moriendo quo ire cogantur. Cum igitur Christiani nouerint longe meliorem fuisse religiosi pauperis mortem inter lingentium canum linguas quam inpii diuitis in purpura et bysso, horrenda illa genera mortium quid mortuis obfuerunt, qui bene uixerunt?
Abbreviated transcription (Latin):
uite.tam longã qmͣ breuem uitã hoc
idem facit. Neq enim aliud melius et
aliud̃ deterius. aut aliud̃ maius & ali¬
ud breuius ẽ: quod iam parit̾ non ẽ.
Quidd autẽ inter ẽ quo mortis genere
uita ista finiatur: quando ille cui fut᷑.
iterum mori non cogitur:c Cum autẽ
unicuiq mortalium sub cotidianis uite
huius casib innumerabiles mortes quo¬
dammꝰ comminentur: qmdiu incertũ
ẽ quenam earũ uentura sit. quero utrũ
satius sit unã ꝑpeti moriendo. a nom̃s
timere uiuendo. Nec ignoro qͣm eitius
eligatur du uiuere subtimore tot mor¬
tium: qͣm semel moriendo nullam de¬
inceps formidare. S aliud ẽ qͦd carnis
sensus infirmiter pauidus refugit: ali¬
ud̃ qͦdmentis ratio diligenter enuelea¬
ta conuincit. Mala mors putanda ñ ẽ.
qͣm bona uita p̃cesserit. Neq enĩ facit
malam mortẽ. nͥ qͦd sequitur mortem.
Non itaq multum curandũ ẽ eis qui
necessario morituri sunt. quid accidat

Expanded text:
uitae tam longam quam breuem uitam hoc uitae tam longam quam breuem uitam hoc idem facit. Neque enim aliud melius et aliud deterius, aut aliud maius et aliud breuius est, quod iam pariter non est. Quid autem interest, quo mortis genere uita ista finiatur, quando ille, cui finitur, iterum mori non cogitur? Cum autem unicuique mortalium sub cottidianis uitae huius casibus innumerabiles mortes quodam modo comminentur, quamdiu incertum est quaenam earum uentura sit, quaero utrum satius sit unam perpeti moriendo an omnes timere uiuendo. Nec ignoro quam citius eligatur diu uiuere sub timore tot mortium quam semel moriendo nullam deinceps formidare. Sed aliud est quod carnis sensus infirmiter pauidus refugit, aliud quod mentis ratio diligenter enucleata conuincit. Mala mors putanda non est, quam bona uita praecesserit. Neque enim facit malam mortem, nisi quod sequitur mortem. Non itaque multum curandum est eis, qui necessario morituri sunt, quid accidat
Abbreviated transcription (Latin):
lioris ꝓposito reconditum aurũ argentũq
non habebant: nescio qͥdem utrũ cuiqͣm
talium acciderit. ut dum habere cre¬
ditur torqueretur. Uerumetiam si acci¬
dit: profecto qui inter illa tormenta pau¬
ꝑtatem scãm confitebatur. xp̃m confite¬
batur. Quappter & si non meruit abho¬
stib credi: ñ potuit tamen sc̃e pauꝑtatis
confessor sine celesti mercede torqueri.
Multos inquiunt etiam xp̃ianos fa¬
mes diuturna uastauit. Hoc quoq in
usus suos bom fideles pie tolerando uer¬
terunt. Quos enm fames necauit: malis
uite huius sicut corporis morb eripuit.
Quos autẽ ñ necauit: docuit parcius
uiuere. docuit ꝓductius ieiuinare.
ẽ enm multi etiam
xp̃iam interfecti sunt: multi mul¬
tarum mortiũ feda uarietate consumpti.
Hoc si egre ferendum ẽ: om̃ib qui m
hanc uitã ꝓcreati sunt. utiq comimune
ẽ. hoc scioneminẽ fuisse mortuum qͥ
ñ fuerat aliquando moriturꝰ finis autẽ

Expanded text:
lioris proposito reconditum aurum argentumque lioris proposito reconditum aurum argentumque non habebant, nescio quidem utrum cuiquam talium acciderit, ut dum habere creditur torqueretur: uerum tamen etiamsi accidit, profecto, qui inter illa tormenta paupertatem sanctam confitebatur, Christum confitebatur. Quapropter etsi non meruit ab hostibus credi, non potuit tamen sanctae paupertatis confessor sine caelesti mercede torqueri. Multos, inquiunt, etiam Christianos fames diuturna uastauit. Hoc quoque in usus suos boni fideles pie tolerando uerterunt. Quos enim fames necauit, malis uitae huius, sicut corporis morbus, eripuit: quos autem non necauit, docuit parcius uiuere, docuit productius ieiunare.Sed enim multi etiam Christiani interfecti sunt, multi multarum mortium foeda uarietate consumti. Hoc si aegre ferendum est, omnibus, qui in hanc uitam procreati sunt, utique commune est. Hoc scio, neminem fuisse mortuum, qui non fuerat aliquando moriturus. Finis autem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdere nec ꝑdere potuerunt bonum.
quo ipsi boni erant. Si autem torque¬
ri quam mammona iniquitatis ꝓdere
maluerunt: boninon erant. Admonen¬
di autem fuerant qui tanta patiebant᷑
ꝓauro quanta ẽent sustinenda ꝓ xp̃o
ut eum potius diligere discerent qui
ꝓse passos ȩt̃na felicitate ditaret. non
aurum non argentum.ꝓquo pati miser¬
rimum fuit seumentiendo occultaret᷑.
seu uerum dicendo ꝓderet᷑. Namq int̾
tormenta nemoxp̃m confitendo amisit:
nemo aurũ nsi negando seruauit. Quo¬
circa utiliora erant fortasse tormenta q̃
bonum incorruptibile amandum do¬
cebant: quam illa bona que sine ullo u¬
tili fructu dños sui amore torquebant.
S qͥdam etiam ñ habentes qͦd ꝓderenł.
dum ñ creduntur torti sunt. Et hi forte
habere cupiebant: nec sc̃a uoluntate
paupes erant. Quib demonstrandum
fuit non facultates. s ipsas cupiditates
talib dignas eẽ cruciatib. Siuͦ uite me¬

Expanded text:
prodere nec perdere potuerunt bonum, prodere nec perdere potuerunt bonum, quo ipsi boni erant. Si autem torqueri quam mammona iniquitatis prodere maluerunt, boni non erant. Admonendi autem fuerant, qui tanta patiebantur pro auro, quanta essent sustinenda pro Christo, ut eum potius diligere discerent, qui pro se passos aeterna felicitate ditaret, non aurum et argentum, pro quo pati miserrimum fuit, seu mentiendo occultaretur, seu uerum dicendo proderetur. Namque inter tormenta nemo Christum contitendo amisit, nemo anrum nisi negando seruauit. Quocirca utiliora erant fortasse tormenta, quae bonum incorruptibile amandum docebant, quam illa bona, quae sine ullo utili fructu dominos sui amore torquebant. Sed quidam etiam non habentes quod proderent, dum non creduntur, torti sunt. Et hi forte habere cupiebant nec sancta uoluntate pauperes erant; quibus demonstrandum fuit non facultates, sed ipsas cupiditates talibus dignas esse cruciatibus. Si uero uitae me
Abbreviated transcription (Latin):
gaudere potuerunt qui monitu di sui
illuc migrauerant quo accedere omĩ¬
no non posset.: Unde paulinus nr̃ no¬
lensis ep̾c. ex opulentissimo diuite uo¬
luntate pauꝑrimus & copiosissime sẽs.
quando & ipsam nolam barbari uastaue¬
runt cum abeis teneretur: sic incorde suo
ut abeo postea cognouimus precabatur
dñe ñ excrucier ꝓpter aurum & argentũ:
Ubi enim fint omĩ meatuscis. Ibi enĩ
habebat omĩasua: ubi eum condere
& thesaurirare ille monuerat. qui hec
mala mundo uentura p̃dixerat. Ae ꝑhoc
qui dño suo monenti obedierant ubi
& quomodo thesauruare deberent:
nec ipsas diuitias terrenas barbaris in¬
cursantib amiserunt. Quos autem
ñ obedisse penituit: quid de talibus
reb faciendum ẽẽt. si ñ precedente sa¬
pientia. certe consequente exꝑientia
didicerunt. At enim quidam bom etiã
xp̃iam tormentis excruciati sunt. ut
bona sua hostib proderent. illi uͦ nec

Expanded text:
gaudere potuerunt, qui monitu Dei sui gaudere potuerunt, qui monitu Dei sui illuc migrauerunt, quo accedere omnino non posset! Unde Paulinus noster, Nolensis episcopus, ex opulentissimo diuite uoluntate pauperrimus et copiosissime sanctus, quando et ipsam Nolam barbari uastauerunt, cum ab eis teneretur, sic in corde suo, ut ab eo postea cognouimus, precabatur: Domine, non excrucier propter aurum et argentum; ubi enim sint omnia mea, tu scis.\' Ibi enim habebat omnia sua, ubi eum condere et thesaurizare ille monstrauerat, qui haec mala mundo uentura praedixerat. Ac per hoc qui Domino suo monenti oboedierant, ubi et quo modo thesaurizare deberent, nec ipsas terrenas diuitias barbaris incursantibus amiserunt. Quos autem non oboedisse paenituit. quid de talibus rebus faciendum esset, si non praecedente sapientia, certe consequente experientia didicerunt. At enim quidam boni etiam Christiani tormentis excruciati sunt, ut bona sua hostibus proderent. Illi uero nec
Abbreviated transcription (Latin):
moꝑib bonis.facile tribuant.cõmu¬
nicent. thesaurient fibi fundamen¬
tum bonum infuturum ut app̃hen¬
dant ueram uitã. Hec qui de suis di¬
uitiis faciebant: magnis sunt lucris
leuia damna solati: plusq letati ex
his que facile tribuendo tutius serua¬
uerunt. qͣm contristati ex his que ti¬
mide retinendo. facilius amiserunt.
Hoc enim potuit int̾ra ꝑire: quõ pi¬
guit inde transferre. Nlam qui recepe¬
runt consilium dm̃ fuidicentis. noli
te condere thesauros int̾ra. ubi tinea
& rubigo exterminant. & ubi fures
effodiunt & furantur: s thesautirate
uobis thesaurum incelo qͦ fur non ac¬
ce̾it neq tinea corrumpit. ubi enĩ
ẽ thesaurꝰ tuus. illic ẽ & cortuum: tri¬
bulationis tempore ꝓbauerunt qͣm¬
recte sapuerint. non contenmendo ue¬
racissimum p̾ceptorem. & thesauri sici
fidelissimũ inuictissimũq custodem.
Nam si multi gauisi sunt ibi se habuis¬
se diuitias suas quo contigit ut hostis
ñ accederet: quanto certius & securius

Expanded text:
tribuant, communicent, thesaurizent sibi fundamentum bonum in futurum, ut adprehendant ueram uitam. Haec qui de suis diuitiis faciebant, magnis sunt lucris leuia damna solati plusque laetati ex his, quae facile tribuendo tutius seruauerunt, quam contristati ex his, quae timide retinendo facilius amiserunt. Hoc enim potuit in terra perire, quod piguit inde transferre. Nam qui receperunt consilium Domini sui dicentis: Nolite uobis condere thesauros in terra, ubi tinea et rubigo exterminant et ubi fures effodiunt et furantur; sed thesaurizate uobis thesaurum in caelo, quo fur non accedit neque tinea corrumpit; ubi enim est thesaurus tuus, illic erit et cor tuum, tribulationis tempore probauerunt qrecte sapuerint non contemnendo ueracissimum praeceptorem et thesauri sui fidelissimum inuictissimumque custodem. Nam si multi gauisi sunt ibi se habuisse diuitias suas, quo contigit ut hostis non accederet: quanto certius et securius
Abbreviated transcription (Latin):
ctum ẽ. sit nomen dñi benedictum :
ut bonus seruus magnas facultates
haberet ipsam sui dominiuoluntatẽ.
cui pedissequus mente ditesceret: ne
contristaretur eis reb uiuens relictis:
quas cito fuerat moriens relicturus.
Illi autẽ infirmiores qui t̾renis his bo¬
nis quamuis ea non p̃ponerent xp̃o.
aliquantula tamen cupiditate cohe¬
rebant: quantum hec amando pec¬
cauerint ꝑdendo senserunt. Tantum
quippe doluerunt quantũ
se dolorib inseruerant: sicut
portebat enim ut eis adderetur etiã
exꝑimentorum disciplina: a quibus
tamdiu fuerat neglecta uerborum.
Nam cum dixit apłs. qui uolunt diui¬
tes fieri incidunt intemptationem &
cetera: ꝓfecto indiuitis cupiditatem
reprehendit ñ facultatem. qͣm p̾cepit
alibi dicens. Precipe diuitib huius
mundi non suꝑbe sapere. neq sꝑare
mincerto diuitiarum: s in do uiuo qͥ
prestat nobis omĩa abundanter ad¬

Expanded text:
ctum est; sit nomen Domini benedictum; ctum est; sit nomen Domini benedictum; ut bonus seruus magnas facultates haberet ipsam sui Domini uoluntatem, cui pedisequus mente ditesceret, nec contristaretur eis rebus uiuens relictus, quas cito fuerat moriens relicturus. Illi autem infirmiores, qui terrenis his bonis, quamuis ea non praeponerent Christo, aliquantula tamen cupiditate cohaerebant, quantum haec amando peccauerint, perdendo senserunt. Tantum quippe doluerunt, quantum se doloribus inseruerant, sicut ui. Oportebat enim ut eis adderetur etiam experimentorum disciplina, a quibus tam diu fuerat neglecta uerborum. Nam cum dixit apostolus: Qui uolunt diuites fieri, incidunt in tentationem et cetera, profecto in diuitiis cupiditatem reprehendit, non facultatem, quoniam praecepit alibi dicens: Praecipe diuitibus huius mundi non superbe sapere neque sperare in incerto diuitiarum, sed in Deo uiuo, qui pr
Abbreviated transcription (Latin):
dem.c Numqͥd pietatẽ. Ilum
interioris hominis bona. qͥ
ẽ ante dm̃ diues. He sunt opes xp̃i¬
anorũ: quib opulentus dicebat apłs.
Est autẽ questus magnus pietas
cum sufficientia. Nichil enim intulimꝰ
inhunc mundum: s nec auferre ali¬
quid̃ possumus. Habentes autẽ ui¬
ctum & tegumentum: his contenti si¬
nius. Nam qui uolunt diuites fieri:
incidunt intemptationẽ & laqueũ.
&. desideria multa stulta & noxia. qͣ
mergunt homines mninteritum &.
ꝑditionẽ. Radix enim ẽ omĩum ma¬
lors auaritia. Quam qͥdam appeten¬
tes a fide ꝑerrauerunt: & inseruer̃t
se dolorib multis. Quib gͦ terrene
diuitie milla uastatione ꝑierunt:
si eas sic habebant quemadmodum
abisto forispaupere. intꝰ diuite audi¬
erant. id est si mundo utebant᷑ tamꝙͣ
ñ utentes: potuerunt dicere qͦd ille
grauiter temptatus & minime supe¬
ratus. nudus exu de utero matris mee.
nudus reuertar int̾ram. dñs dedit.
dñs abstulit. sicut dño płacuit ita fa¬

Expanded text:
dem? numquid pietatem? numquid interioris hominis bona, qui est ante Deum dives ? Hae sunt opes Christianorum, quibus opulentus dicebat Apostolus: Est autem quaestus magnus pietas cum sufficientia. Nihil enim intulimus in hunc mundum, sed nec auferre aliquid possumus: habentes autem victum et tegumentum, his contenti simus. Nam qui volunt divites fieri, incidunt in tentationem et laqueum, et desideria multa stulta et noxia, quae mergunt homines in interitum et perditionem. Radix est enim omnium malorum avaritia: quam quidam appetentes, a fide pererraverunt, et inseruerunt se doloribus multis. Quibus ergo terrenae diuitiae in illa uastatione perierunt, si eas sic habebant, quem ad modum ab isto foris paupere, intus diuite audierant, id est, si mundo utebantur tamquam non utentes, potuerunt dicere, quod ille grauiter tentatus et minime superatus: Nudus exiui de utero matris meae, nudus reuertar in terram. Dominus dedit, Dominus abstulit, sicut Domino placuit, ita fa