comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
galsias positauad uecesta legatio est sub nomine senat᷑. asirenachalme p̃fetio
uia dirigeruit: quib ipse pro partib siuis responsurus ess&: Qua relatione
aci epta p̃clarissimũ libellũ re scripsit ut contra nichil uimquã audere sĩ¬
machus uir eo quentis simꝰ respondere. Sed post quã auguit ẜutemorie aba¬
ientiniamis an uienuiensi ciuitate.quę est galloꝵ ciuitas uitã finiuit : engenui
suscepit inperium: Qui ubi imperare cexit. non multo post petent. dus
flauiano tune prefecto. & arbo gaste comite ara uictorie & sumpt cerm¬
marum. Auod uslentinia uiꝰ ⁊ augustȩ memoriȩ. ad hue in iuiuoribus
annis constitutꝰ. petentibus denegauerat: oblitus fidei suȩ. concessit: Hoc ubias¬
nouit sacerdos: derelicta ciuitate mediolanensi. ad quam ille festinato uenie¬
bat. ad bononiensem ciuitatẽ emigrauit: atq ita infabentiam usq perrexi:

Expanded text:
Gallias posito, directa legatio est sub nomine senatus a Symmacho tunc praefeGallias posito, directa legatio est sub nomine senatus a Symmacho tunc praeferia dirigerentur, quibus ipse pro partibus suis responsurus esset. Qua relatione accepta, praeclarissimum libellum conscripsit, ut contra nihil umquam auderet Symmachus vir eloquentissimus respondere: sed postquam augustae memoriae Valentinianus in Viennensi civitate quae est Galliarum civitas vitam finivit; Eugenius suscepit imperium, qui ubi imperare coepit, non multo post, petentibus Flaviano tunc praefecto et Arbogaste comite, aram Victoriae et sumptus caeremoniarum, quod Valentinianus augustae memoriae adhuc in junioribus annis constitutus, petentibus denegaverat, oblitus fidei suae concessit. 27. Hoc ubi cognovit Sacerdos, derelicta civitate Mediolanensi, ad quam ille festinato veniebat, ad Bononiensem civitatem emigravit, atque inde Faventiam usque perrexit.
Abbreviated transcription (Latin):
dñi perpetrauit sed responsũ ilico est: Quisecutꝰ es errantẽ sequere corri¬
gentẽ : Quod ubi audiuit clementissimꝰ imperator. ita suscepat ananod at
siblicã ueuitentia non abhorrera: cuius correctionis profectus. secundam
lli pirauit uictoria: Peridẽ tempiis. duo potentissimi & sapientissummi ura
dersiris. ad famã sacerdotis uenere mediolan um deferentes secum plurimas
questiones ut ex ħis probarent sapientiã uiritum quo.ibhora diei primeris qi
onis in posuit finem ammirantesq discesser̃ ab eo & ut probarent non obaliã
uus ansuenisse. nisi ut certocertius nossent uirũ quẽ fama cõpererare: Aua
diiuau saciertesimperatori profectist̃ ad urbẽ roma. ilie uolentes cognoscere
porentiã uiri inlustris probi: qua cogntta ad propa reuerter: Sed eagtesiotue¬
odiosio de italia &e constantinopoli constituto ualentiniano aua ustio ptr

Expanded text:
dium perpetrasse. Sed responsum illico est: Qui secutus es errantem, sequere corridium perpetrasse. Sed responsum illico est: Qui secutus es errantem, sequere corrigentem. Quod ubi audivit clementissimus imperator, ita suscepit animo, ut publicam poenitentiam non abhorreret: cujus correctionis profectus secundam illi paravit victoriam. 25. Per idem tempus duo potentissimi et sapientissimi viri Persarum ad famam Sacerdotis venere Mediolanum, deferentes secum plurimas quaestiones, ut ex his probarent sapientiam viri: cum quo ab hora diei prima usque isputaverunt, admirantesque discesserunt ab eo. Et ut se probarent non ob aliam causam venisse, nisi ut certo certius nossent virum, quem fama compererant; alia die valefacientes imperatori, profecti sunt ad urbem Romam, illic volentes cognoscere potentiam illustris viri Probi, qua cognita, ad propria remearunt. 26. Sed egresso Theodosio de Italia et Constantinopoli constituto, Valentiniano Augusto intra
Abbreviated transcription (Latin):
ncurine ago uobiscũ uero michi alit agenduntes tq ua obtitu¬
it ut illa quȩ sto cuta fuerant reuocarentur: nec prius adaltare¬
uolut accedere: nisi fide fua imperator. illum agere debere. testaretiano
ciuet: Ergo age fide tua. Respondit imperator: Age fide mea Iua sponsi¬
one iterata: securus peregit sacerdos. diuma mẏsteria Hec aut̃ seripta suent
nepistola. quã ad germanã suã fecit inqud tractatũ inseruitquȩ eodem
de babuerat dde baculo nuceo: quia propheta hieremia uͥsus ẽẽ describitur:
Seridem tempuis causa thesalonicensis ciuitatis. non minima succesit tribulatio
inperatore. ignorante sacerdote.usq in horã terriã eis eiuitas est donata.:
irq plurimi interemptist᷑. in nocentes: Quod factum ubi cognouit sacer¬
doscopiã imperatori in grediendi ececłam denegnut: nec prius uidi cauit¬
hqniĩ ses eptui eccłe.uł sacram̃toꝵ cõmunioni. quã publica ager& poeni¬
tustia: Cui imperator contra asserebat : Dauid ad ulteriũ simul & homiei¬

Expanded text:
unc ago, vobiscum vero mihi aliter agendum est. Atque ita obtinuit ut illa quae statuta fuerant, revocarentur: nec prius ad altare accedere voluit, nisi fide sua imperator illum agere debere testaretur. Cui Episcopus: Ergo ago fide tua. Respondit imperator: Age fide mea. Qua sponsione iterata, jam securus peregit Sacerdos divina mysteria. Haec autem scripta sunt in epistola, quam ad germanam suam fecit : in qua tractatum inseruit, quem eodem die habuit de baculo nuceo, qui a propheta Hieremia visus esse describitur. 24. Per idem tempus causa Thessalonicensis civitatis non minima successit tribulatioimperatore, ignorante Sacerdote, usque in horam tertiam gladio civitas est donata, atque plurimi interempti innocentes. Quod factum ubi cognovit Sacerdos, copiam imperatori ingrediendi Ecclesiam denegavit: nec prius dignucoetu ecclesiae, vel sacramentorum communione, quam publicam ageret poenitentiam. Cui imperator contra asserebat David adulterium simul et homici
Abbreviated transcription (Latin):
ptr&: ad ĩa cõmeatũ. Quodille ubi abis audiuit: rispondit: Nonia int̃
uotrius & steo tunc dia conistgũ tractarint uoce ita pressa ut iux se riuicẽ
audrint qui pꝰobitũ illius ip̃s ordinandus iss&. at qrcũ denomune lo urrunt᷑¬

Expanded text:
peteret a Domino commeatum. Quod ille ubi ab illis audivit, respondit: Non ita inter peteret a Domino commeatum. Quod ille ubi ab illis audivit, respondit: Non ita inter Venerius et Felix tunc diaconi secum tractarent voce ita pressa, ut vix se invicem audirent, quis post obitum illius episcopus ordinandus esse, atque cum de nomine san
Abbreviated transcription (Latin):
Multos etiã diub: ipsis. imponeriti illo manꝰ & imperanti : aspiritibus
inmunedis uidimꝰ uẽ piirgatos
Pidt̃ timpꝰ. nicentius quidã ixtribuno & notario. qui ita pedũ dolore
ꝓtenibatur. ut raro inpublico uideret᷑ . cũ ad altare accisfiss& . ut
sacraminta ꝑciprr&. caltatꝰq: casu asaceredote ixclamass&. auduumꝰ
adri & cimiodo saluus eris : ntuse amplius doluissi pedis.Temporen
quo sc̃s sacridos dt hac luce migrauit :. lugimis testabat᷑ : sudpꝰ dushos.
ordinato sacerote ycłs tiamensi. incidit in infirmitatẽ : qua plurim
dib: cũ ditinrrit᷑ inlestulo comis stilico dixisse fert᷑ qud tantoruro
itariunte drcorpore. urtoritꝰ imminer& italiȩ: Undeuocatis ad se nobilis
simis illir ciuitatis. quos diłtgi ascõ sacerdoti eognouerat : partĩblando sir-¬
none ꝑsuasit. ut ꝑ gerent ad sc̃m sacerdotẽ. suadirentq illi. ut si uiuendi

Expanded text:
Multos etiam diebus illis, imponente illo manus, et imperante ab spiritibus Multos etiam diebus illis, imponente illo manus, et imperante ab spiritibus immundis vidimus esse purgatosidem tempus Nicentius quidam ex tribuno et notario, qui ita pedum dolore tenebatur, ut raro in publico videretur; cum ad altare accessisset, ut sacramenta perciperet, calcatusque casu a Sacerdote exclamasset, audivit: Vade, et amodo salvus eris. Nec se amplius doluisse pedes, tempore quo sanctus Sacerdos de hac luce migravit, lacrymis testabatur. 45. Sed post dies hos, ordinato sacerdote Ecclesiae Ticinensi, incidit in infirmitatem, qua cum plurimis diebus detineretur in lectulo, comes Stilico dixisse fertur quod, tanto viro recedente de corpore, interitus immineret Italiae. Unde convocatis ad se nobilibus viris illius civitatis, quos diligi a sancto Sacerdote cognoverat, partim iersuasit, ut pergerent ad sanctum Sacerdotem, suaderentque illi, ut sibi vivendi
Abbreviated transcription (Latin):
stimporo testimonitmi scripturȩ: diuine. qđ ego optime
rrtinebã: Nã scribena uel dictandi ipsodie finẽ ftut: Si quidẽ ipsũ psalnũ
ixpltre non potuit: Pgo iͦ id qđ iusum ame furrat honorabili uiro casto
cũ stiliconis tunc comitis seruus qui demonio laboraurrat. cũ in ambrosia
basilica iã sanus maner&: commindatus adñosuo. furebat᷑ enĩ qđ libenter
abrodr̃ hnberct᷑ facer& falsas ipłas tribunatꝰ in tantũ ut tenerent᷑ homines
qui ad ministrandũ ꝑ grbant. ubi ad ꝑsonã suistrui ꝑrrnit comesstiboo.¬
ipsi inseruo noluit uindicarr. Homunes itiã qui abro draepti fuerant. inter¬
uentu sacerdotis dimisit: Ve ipso uͦ seruo sacerdoti questꝰ ist :̃ quẽ uir. sc̃s cum de
redã ambroslana rgrederitur. requiri fecit: atq ꝓduci ad se :Qũẽ cum
interrogass& & diprehendiss& auctorem tanti flugitii: ait : Oport & illũ
disarpere cȩpit: Quo uiso : non mimo timore ripleti sumꝰ & ãmiratione :

Expanded text:
tempore testimonium Scripturae divinae, quod ego optime retinebam. Nam scribendi vel dictandi ipso die finem fecit; siquidem ipsum psalmum explere non potuit. Ego vero id quod visum a me fuerat, honorabili viro Casto m diebus cum Stiliconis tunc comitis servus, qui daemonio laboraverat, in Ambrosiana basilica jam sanus maneret, commendatus a domino suo; ferebatur enim quod libenter ab eodem haberetur: faceretque falsas epistolas tribunatus, in tantum ut tenerentur homines, qui ad ministrandum pergebant: sed ubi ad personam servi sui pervenit comes Stilico, noluit in eum vindicare. Homines etiam qui decepti fuerant, interventu Sacerdotis dimisit, de ipso vero servo Sacerdoti questus est. Quem vir sanctus cum de basilica Ambrosiana egrederetur, requiri fecit, atque ad se perduci. Quem cum interrogasset, et deprehendisset auctorem tanti flagitii, ait: Oportet illum discerpere coepit: quo viso, non minimo timore repleti sumus et admiratione.
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsi autẽ in molablis manens. nut rrũ fatuns cum qui adst alli serit neipus¬
simu uteri diteriores partus. sid innocintẽita ut sccurꝰ possit dicrr.
Bite paucos uero dies quã lictulo ditinerit᷑. cũ quadragisimũ terniũ p salm
dictar&: me ixcipiente & uidinti.: subito inmodũ sc̃itti brrius igius caput
pecus cooperuit : atq paulatim ꝑos ipsuis. tanꝗ in domũ habitato ongresseꝰ
ost qđ facta est faciestius tanꝗ:ux: sostra uiro rrurrsis est uultꝰtuis ad¬

Expanded text:
ipsa inviolabilis manens, nec reum faciens eum, qui ad se alliserit nequissimi uteri deteriores partus, sed innocentem; ita ut securus possit dicere: Ante paucos vero dies quam lectulo detineretur, cum quadragesimum tertium psalmum dictaret, me et excipiente et vidente, subito in modum scuti brevis ignis caput ejus cooperuit, atque paulatim per os ipsius tamquam in domum habitator ingressus est: post quod facta est facies ejus velut
Abbreviated transcription (Latin):
criminationis inftstȩ. prccatuꝵ suoꝵ confessione confrungit : dans honorẽ dõ ci
nuda sunt om̃a : qui uult uitã percatoꝵ magis quã mortẽ : Nã &ͦ ipsi pynitenti
non susfiit sola confissio. nisi substiuat᷑ emenditio facti ut pȩnitins penitenda nn¬
peccatũ tuũ. humilior fact ist inemendotione peccatisita ut cinrrũ sic̃ panẽ mandi¬
car&: & potũ suũ cũ fletumiscer&: ꝥlebat inĩ amarissone. quotienscũq: fuge
oitiatũ illi fuerat decuiꝰ eĩq scĩ obitũ sacerdotisꝰ intantũ ut nos illũ consola iuidir
ignorantis prũ asfectũ iri. nec qua ratione ita fler& mai lligentesi quib ille
inuꝰ modi responsũ ruddebat non se fure quia ÷ etesserat qui suerat mortiuiꝰ
iuntutꝰ. sud quia. se prȩ cesserat : uł quia dissicilriss& in uenire uirũ qͥ sũ no¬

Expanded text:
criminationis infestae peccatorum suorum confessione confringit, dans honorem Deo, cui nuda sunt omnia , et qui vult vitam magis peccatoris quam mortem . Nam et ipsi poenitenti non sufficit sola confessio, nisi subsequatur emendatio facti; ut poenitens non ccatum tuum ; humilior factus est in emendatione peccati, ita ut cinerem sicut panem manducaret et potum suum cum fletu misceret . 40. Flebat etiam amarissime quotiescumque forte nuntiatum illi fuerat de cujuscumque sancti obitu sacerdotis, in tantum ut nos illum consolari niteremur, ignorantes pium affectum viri, nec qua ratione ita fleret intelligentes. Quibus ille hujusmodi responsum reddebat: Non se flere, quia recesserat, qui fuerat mortuus nuntiatus: sed quia praecesserat, vel quia difficil
Abbreviated transcription (Latin):
atdionuem uictor ia adreligiosim ÷iorperatorẽ transtuit theodossũ. Bxtietoitaq:
ruginuio satellitib: qi rꝰ cumserita acciperet omperatoris nonilli alia cura
prino seriptis imperatorem mis sodiacono: Postta uͦꝰ quã directꝰ est iohituro
rribunꝰ & notarius qui nõ ꝓstctus ist adtuitiont̃ eo qui ad exelam confugr¬
sunti etiã ipse aquiltꝰ ⁊ã ꝑrexit pretatio: ꝓris: quib: factuo una onpegatu¬

Expanded text:
peratorem transtulit Theodosium. Exstincto itaque Eugenio satellitibusque ejus, cum scripta acciperet imperatoris, non illi alia cura cratus est primo scriptis imperatorem misso diacono : post ea vero quam directus est Johannes tunc tribunus et notarius, qui nunc praefectus est, ad tuitionem eorum qui ad Ecclesiam confugerant, etiam ipse Aquileiam perrexit precaturus pro eis, quibus facile venia
Abbreviated transcription (Latin):
Ingemꝥscebat eium urhement̃. cũ uider& radicẽ om̃aum maloꝵ auariã : qiue nen
opia augni neq: inopia minui potist. magis niagisq: increscere in hominibus:
& maxime in his. qui in potestatib: eraas constituti: Ita. ut inter uenuendi illia pid
illos grauissimꝰ labor essas. quia om̃a pritio distrahebant᷑. quȩ resom̃t malum
primo inuexit italie. & exide om̃a uirgunt᷑ in prius: Pt quid dicã simhuenol

Expanded text:
Ingemiscebat enim vehementer, cum videret radicem omnium avaritiam, quae neque copia neque inopia minui potest, magis magisque increscere in hominibus, et maxime in his qui in potestatibus erant constituti, ita ut interveniendi illi apud illos gravissimus labor esset, qui omnia precio distrahebant. Quae res omne malum proximo invexit
Abbreviated transcription (Latin):
ata Cuiuir añi ait. Non miror si ꝓ hac stultitia ceca factasis sed ad miror
adorare debes adoras demonia surdaq & muta idola que nec sibi nec tibi
sosunt pdesse. Nune accipe securim & hanc nefandam arborẽ ꝗ totius
succidere festina ꝑ quã lum̃ amisisti corporis &. anime salutẽ ꝑdidisti C̃
fao enim quod si furmit̃ credideris. lum̃ pristinum adño c̃sequi possis. De¬
ducta autem puelle sue manib ad arborẽ citius mulier ꝑrexit. atq

Expanded text:
cata, vir Domini ait: 'Non miror, si pro hac stultitia caeca facta sis, sed admiror ccata, vir Domini ait: 'Non miror, si pro hac stultitia caeca facta sis, sed admiror cadorare debeas, adoras daemones et idola muta, quae nec tibi nec sibi possunt prodesse. Nunc igitur accipe securem et hanc nefandem arborem quantotius succidere festina, per quam et lumen amisisti corporis et animae perdidisti salutem; confido enim, quod si firmiter credideris, lumen pristinum a Domino consequi possis'. Educente autem illa puellae suae inanibus, ad arborem citius mulier perrexit atque
Abbreviated transcription (Latin):
dẽ ꝑuenert̃ ad suꝑciliũ montis ut eũ ibi capite truncarent. Uir uero dñi suis
hec ante indicare noluit. quia ad martiriũ libentissime ꝓperabat .s. sulnto orta
tẽpestate pluiue grandinesq omnẽ illius locũ montis tenebrosa obtexert̾ nube
ia ut apparitores qui ad int̾ficiendũ eũ fuerant missi amisso lumine nihil
penitus uiderent. Spẽq uitȩnullã habentes prostrati pedib sc̃i uiri ueniã
postulabant: & ut eos uiuos abire siner& humilit̃ p̃cabantur. Tunꝰ uir dñi
da nomine erchengisilo uenerabili atq fideli uiro narrante didici. Quadam
er quedã ceca. que longo iã tẽpore amisso lumine nibil p̃t tenebras agno¬
urat. Ingressus autẽ uir di domũ illius cepit ꝑcunctari abea qualit̾ ei bec
actum idolum adorare c̃sueuerat. scilic& arborem que erat demoni dedi¬

Expanded text:
dem pervenerunt ad supercilium montis, ut eum ibi capite truncarentur. Vir etiam Domini suis dem pervenerunt ad supercilium montis, ut eum ibi capite truncarentur. Vir etiam Domini suis hoc ante indicare noluit, quia ad martyrium libentissime properabat. Sed subito, orta tempestate, pluvia grandineque, omnem illius locum montis tenebrosa obtecuit nubis, ita ut apparitores, qui ad interficiendum eum fuerant missi, amisso lumine, nihil penitus viderent, spemque vitae nullam habentes, prostrati pedibus sancti viri, veniam postolabant, et ut eos vivos abire sineret, humiliter depraecabantur. Tunc vir Domini dam nomen Erchengisilo venerabili atque fideli viro narrante, didici. Quadam er quaedam caeca, quae longo iam tempore, amisso lumine, nihil praeter tenebras agnoverat. Ingressus autem vir Dei domum illius, coepit percunctari ab ea, qualiter ei hpraedictum idolum adorare consueverat, scilicet arborem, quae erat daemoni dedi
Abbreviated transcription (Latin):
infines remeauit francorum. elegitq sibi locum p̃dicationis aptum. in quo
cũ fratrib qui cũ eo ꝑdiuersas ꝓuintias multas ꝓ nomine xp̃i ꝑpessi fuera
honorificos iudimus uiros. Hodẽ fere tẽpore uir sc̃s dñi amandiis hilde¬
ricum adut regẽ. eumq humilit̃ postulauit. quatiñ ei aliquod munici¬
pium ad construendũ monasteriũ non ambitionis gr̃a s obanimarum sa¬
ualde ferebat moleste qd isdẽ uir đm amandus eundẽ locum impetrarat ai ege
nuidieq facib accensus uirum dñi extingnere conabatur. Disitq agiles nuos¬
qui uirũ di aloco ipso c̃ temptibilit̃ iniuriis affecꝰ tũ eicerent. aut certe in eadẽ
id c̃struendũ monasteriũ ostendere deberent. tantũmͦ cũ illue ꝓꝑare debera¬
ed eorũ fallacia reuelante do latere ñ potuit. Cũq eũ ad p̃dictum locum dedi¬

Expanded text:
in finibus remeavit Francorum elegitque sibi locum praedicationis aptum, in quo in finibus remeavit Francorum elegitque sibi locum praedicationis aptum, in quo cum fratribus, qui cum eo per diversis provinciis multas pro nomine Christi perpessi fueranhonorificos vidimus viros. 23. Eodem fere tempore vir sanctus Domini Amandus ad Hildericum adiit regem eique humiliter postolavit, quatenus ei aliquod municipium ad construendum monasterium non ambitionis gratia, sed ob animarum savalde ferebatur moleste, quod isdem vir Domini eundem locum impetraverat a rege, invidiae que facibus accensus, eun virum Dei a loco ipso contemptibiliter iniurias adfectum eicerent aut certe in eodem pad construendum monasterium ostendere deberent; tantummodo cum illis illuc Sed eorum fallacia, revelante Deo, latere non potuit. Cumque eum ad praedictum locum dedu
Abbreviated transcription (Latin):
aboli reuocar& seruitio. Dum eis ũbum p̃dicar& diuinum atq euagłium
salutis adñciar& unus eministris adsurgens leuis lubricus nec non & su
detrahere cepit. euangłiumq quod p̃dicabat ꝓ nihilo ducere. Sed eadem
mox hora arreptus ademnone miser ꝓprus secepit manib laniare.atq eo¬
actis publice c̃fiteri: quod obiniuriam quã di in rogauerat seruo hec ꝑpeti mere¬
retur. sicq in ipso c̃stitutus torm̃to: sp̃m exalauit extremum. Illis autẽ ad huc
in eadẽ cecitate ꝑmanentib dũ uirsc̃s ad alia demigrar& loca ꝑuenit ad ciuita¬
tẽ quandam. Ubi cũ ab ep̃ociuitatis ipsius fiuss& honorifice susceptus dũq ei
ut eandem aquã inqua uir dĩ manus abluerat diligent̃ insacrario eccłe cus¬
todiendã deportar&. Qđ ita factum ẽ Satisq c̃fidebat ep̃s: qđ eiusdẽ uiribe
ante fores tẽpli mendicans: qui multo iã tẽpore corporalẽ amiserat iusum

Expanded text:
aboli revocaret instinctu, dum eis verbum praedicaret divinum atque euangelium aboli revocaret instinctu, dum eis verbum praedicaret divinum atque euangelium adnuntiaret salutis, unus e ministris adsurgens levis, lubricus necnon insupedetrahere coepit euangeliumque quod praedicabat pro nihilo duci. Sed eadem mox hora arreptus a daemone, miser propriis se coepit manibus laniare, atque coactus publice confiteri, quod ob iniuriam, quam Dei inrogaverat servo, haec perpeti mereretur; sicque in ipso constitutus tormento, spiritum exalavit extremum. 21. Illis autem adhuc in eorum caecitate permanentibus, et vir sanctus ad alia demigraret loca, pervenit ad civitatem quendam. Ubi cum ab episcopo civitatis illius honorifice fuisset susceptus, dum ei hut eandem aquam, in qua vir Dei manus abluerat, diligenter in sacrario ecclesiae custodiendam deportaret. Quod ita factum est, satisque fidens episcopus, quod ante fores templi mendicans, qui multo iam tempore corporalem amiserat visum.
Abbreviated transcription (Latin):
oluan ghẽ p̾ceptĩ puluee depedib suis intestimonũ excutiens
auasia properabat loca Igitur tandẽ parua repta insuladiu
uecabubi yst e ane laus iuxta scaldlas fluuium aliquantis diebus
cũ fr̃ib sp̃alib inibi xp̃o nulitauit. s ũbi đi contemptores ꝑbienulum fere inge
at triuit plaga ita ut euulsȩ domus. agri insolitudinẽ redacti. nec ñ & iã uici
ł castra destruerentur. nullusq pene in his regionib remaner& : qui uirũ
d̃ĩ c̃ tẽpserat p̃dicantẽ. Nec multo post cũ afr̃ib quos ob animarũ curã ꝑdi¬
uersa reliquerat loca rogar&e. ut eos uir sc̃s p̃sentia sua uisitare dignaretur
& ut eos ũbi pabulo reficeret inuitaretur: tandẽ p̃ce accepta ꝑuenit ad eos
cupatur uasconia nimio errore deceptam. ita ut auguriis ł om̃i errori dedit
loca fretaq agilitate pugnandi: freꝗt̃ fines occupabat francorum. Uir autẽ
dñi amandus eorũ miseratus errorem enix eq elaborans: agebat ut eos adi¬

Expanded text:
praeceptum pulverem de pedibus in testimonium excutiens, ad alia properabat loca. 19. Igitur tandem, parvam repertam insulam cui vocabulum est Chanelaus iuxta Scaldum fluvium, aliquantis diebus cum fratribus spiritalibus inibi Christo militavit. Sed verbi Dei contemptoribus per biennium fere ingens adtrivit plaga, ita ut eversae domus, agri in solitudine redacti, necnon etiam vici vel castra destruerentur, nullusque pene in his regionibus remaneret, qui virum Dei contempserant praedicantem. 20. Nec multo post, cum a fratribus, quos ob animarum cura per diversa reliquerat loca, rogaretur, ut eis vir sanctus praesentia sua visitare dignaretur, et, ut eos verbi pabulo reficeret, invitaretur, tandem, praece accepta, pervenit ad eos cupatur Wascones, nimio errore deceptam, ita ut auguriis vel omni errore dediloca, fretaque agilitate pugnandi, frequenter finibus occupabat Francorum. Vir autem Domini Amandus eorum miseratus errori enixaeque laborans, ut eos a di
Abbreviated transcription (Latin):
Flari: Quo dicto : ille qui clamabat. obmutuit: Prostratꝰq in terrã ist: hrc
ad altare dñi sc̃s̃ ip̃s cũ clericis qui in tr̃porr aderant: defendendũ crtũlde
se d multitudo militũ quȩ duces duos habebat diꝑfidia arrianoꝵ pruialut

Expanded text:
flari. Quo dicto, ille qui clamabat, obmutuit, postratusque in terram est, nec flari. Quo dicto, ille qui clamabat, obmutuit, postratusque in terram est, nec populo illuc concurrente, data copia est missis militibus ab Stilicone comite hortatu Eusebii praefecti, ut Cresconius quidam de ecclesia raperetur, q
Abbreviated transcription (Latin):
tanto repliti sumꝰ it om̃ium aromatũ iuncer& suauitatẽ : Quo leuato corpor
martyris & inlectica cõposito : statĩ ad scm celsum martyrũ qui mnrodr̃ hactu
positus ist cũ sacer dote sc̃o ad orationẽ ꝑreximus: Nũꝗ tamen illũ antra orasse
in rodũ loco cõꝑtũ habemꝰ: sed hoc erat signũ rrurlati martyris. si sc̃ssicerdos
ad locũ adquem numꝗ fuerat antra. oratũ iss& Cognorumꝰ tamen acusto ds
loi ipsius. qđ a parentib: illis traditũ sit non discedere deloco illo ꝑonũmgen¬
rationem & ꝓgenuem suoꝵ : roqđ thesauri magni in loco eodẽ positi issent &
ueri magnĩ thisauri. quos rion irugoneq: tinea ixtirminat : mnrq fureseso¬
clamarecepit se torqueri ab ambrosio : At ille conuersus adrũ dixit : Obmu¬
tesce diaboli quia nonte torqu& ambrosius. sed fides scõ & inuidia tua
qm̃ illo uidis hominos ascendere. unde tu dricitus es: Nã ambrosius nescit n¬

Expanded text:
tanto repleti sumus, ut omnium aromatum vinceret suavitatem. 33. Quo levato corpore martyris, et in lectica composito, statim ad sanctum Celsum martyrem, qui in eodem horto positus est, cum sancto Sacerdote ad orationem perreximus. Numquam tamen illum antea orasse in eodem loco compertum habemus: sed hoc erat signum revelati corporis martyris, si sanctus Sacerdos ad locum, ad quem numquam antea fuerat, oratum isset. Cognovimus tamen a custodibus loci ipsius, quod a parentibus suis illis traditum sit, non discedere de loco illo per omnem generationem et progeniem suorum; eo quod thesauri magni in eodem loco positi essent. Et vere magni thesauri, quos non aerugo, neque tinea exterminat, neque fures effoclamare coepit se torqueri ab Ambrosio. At ille conversus ad eum ait: Obmutesce, diabole; quia non te torquet Ambrosius, sed fides sanctorum et invidia tua; quoniam illuc vides ascendere homines, unde tu dejectus es; nam Ambrosius nescit in
Abbreviated transcription (Latin):
msĩ pierii aaduci p̃cepit: qui non plus anatiuitate habere dies seliea niã
qua draginta Accepto igit᷑ uir scc inmanib puerũ . ueuelscenscinuiti
cutcuminia feciercuq finita oratione nemo excireums tantimulti

Expanded text:
pit, qui ferebatur non plus a nativitate habere dies scilicet quam pit, qui ferebatur non plus a nativitate habere dies scilicet quam quadraginta. Accepto igitur vir sanctus in manibus puerum benedicensque eum caticuminum fecit. Cumque, finitam orat
Abbreviated transcription (Latin):
ens scilico sciens esse seriptũ. militante do non oportere implicari secularib
cita econspectu regis abscessit Tunc demũ rex misit ad eũ iurũ inlustren
dadonem atq cũ eo uenerabilẽ uirũ eligiũ qui tunc in palatioregis sab
seculari degebant habitu. quos tam̃ postea egregios sacerdotes atorpela¬
ros inmeritis. signis quoq atq uirtutib fuisse nulli dubiũ est: Humuliter
ero lignaretur abluere fonte. & ut eũ enutrira ato. legerinbuenrem
duina quantotius adsentiret : dicentesq quod si hoc uir di non renu¬
enasꝑ hanc familiaritatẽ liberius in regno illius uł ubicũ eligerae¬
pabera licentiã pdicandi seu nationes quã plures ꝑhanc gram se. poste
conquiri fatebat᷑ Tandẽ igitur fatigatꝰ p̃cib amborũ: fadturũ se esse pro¬
msit udiens autẽ rex quod p̃cib suis non renuer dea deroduos selicer qua

Expanded text:
ens, sciens scriptum, militantem Deo non oportere implicari negotiis saens, sciens scriptum, militantem Deo non oportere implicari negotiis saex conspectu regis abscessit. Statimque rDadonem atque cum eo venerabilem virum Eligium, qui tunc in palatio regis sub saeculare degebantur habitu, quos tamen postea egregios sacerdotes atque praeclaros in meritis, signis quoque atque virtutibus fuisse, nulli dubium est. Hi humiliter cro dignaretur diluere fonte, et ut eum enutrire, atque lege imbuere divina quantocius assentiret, dicentes quod si hoc vir Domini non renueret, per hanc familiaritatem libentius in regno illius, vel ubicunque eligerhaberet licentiam praedicandi, seu et nationes quam plures per hanc gratiam se posse conquiri fatebantur. Tandem igitur fatigatus praecibus amborum, facturum se esse promisit. Audiens autem rex, quod praecibus suis sanctus non rennueret Ama
Abbreviated transcription (Latin):
sex dũ ꝓcapitalib: criminib: quod nullus ex sacerdotib facere ausus ẽ ipsũ
redarguerat regem infurore accensus iubente eo ñ absq iniuria de regn
eiꝰ fuerat expulsus. atq remotiora querens loca ũbũ dĩ gentib p̃dicabat:
Cũq a ministris tandem fiuss& reꝑtus: & ut ad regem ire deber& ãmonit᷑
memorans illud apłi p̃ceptũ potestatib sublimiorib se subdi debere: tandẽ
ꝑuenit ad regem qui tunc i nillis dieb in uilia cui uocabulum dipiaco e
morabatur. Uisoq rex beatissimo amando: magno repletꝰ ẽ gaudio: Pro¬
stratusq pedib beati uiri : dep̾cabatur ut tanto sceleri quod in eũ ꝑpe¬
trauerat ueniam largiri dignaretur. Sed ille ut erat mitissimus: atq
supra modum patiens citius eũ eleuauit at̃̾ra. atq ueniã clem̃tissime
sum te egerim. p̃cor ne memineris iniurie quam tibi in rogaur atq

Expanded text:
fex, dum pro capitalibus criminibus, quod nullus ex sacerdotibus facere ausus est, ipsum fex, dum pro capitalibus criminibus, quod nullus ex sacerdotibus facere ausus est, ipsum redargueret regem, in furore accensus, iubente eo, non absque iniuria de regno eius fuerat expulsus, atque remotiora perquirens loca, verbum Dei gentibus praedicabat. Cumque a ministris tandem fuisset repertus et, ut ad regem ire deberet, admonitus, memorans illud apostoli praeceptum, potestatibus sublimioribus se subdi debere, tandem pervenit ad regem, qui tunc illis diebus in villa cui vocabulum Clypiaco est morabatur, visoque rex beatissimum Amandum magno repletus est gaudio, prostratusque pedibus beati viri, depraecabatur, ut tanto scelere, quod in eum perpetraverat, veniam largire dignaretur. Sed ille, ut erat mitissimus atque supra modum patiens, citius eum elevavit a terra atque veniam clementissime ulte adversum te egerim. Praecor igitur, ne memineris iniuriae, quam in te inrogavi, adque
Abbreviated transcription (Latin):
maximeq martirii palmã se asequi posse confidens. transfretato dan¬
Paucisq ex eis in xpõ regeneratis. uidens etiam sibi minime ad crescere
fructũ. & martiriũ qđ seꝑ̃ querebat minime adep̾turũ: ad proprias
iterũ reuersus est oues. curãq gera earũ. ad celestia regna p̃dican¬
do ꝑduxit Interea dagob̾tꝰ rex amori mulierũ. plusquã oportebat
deditus. om̃iq spurcitia libidinis inflamatꝰ. sobolẽ minime uidebatur
habere. sed tam̃ ad dnĩ confugit aux iliũ de pͣcabaturq sedule. ut ei
filiũ dare dignaretur. qui post eũ regni gubnar& sceptra. Q uod ita dante
magno repletus ẽ gaudio. Cogitare cepit cui ipsum puerũ trad̾et. qui eũ
sacro baptismate regenerare debera&. Statĩq accersitis ministris: ut scm̃
ꝑquirerent amandum sagaci intentione p̃cepit. Nam dudũ ipseponti¬

Expanded text:
maximeque martyrii palmam se adsequi posse confidens, transfraetato Danmaximeque martyrii palmam se adsequi posse confidens, transfraetato DanPaucisque ex his in Christo regeneratis, videns etiam sibi minime adcrescere fructum et martyrium, quem semper quaerebat, minime adepturum, ad proprias iterum reversus est oves, curamque gerens earum, ad caelestia regna praedicando perduxit. 17. Interea Dagobertus rex, amore mulierum plus quam oportebat deditus omnique spurcitia libidinis inflammatus, sobolem minime videbatur habere, sed tamen ad Domini confugit auxilium depraecabaturque sedule, ut ei filium dare dignaretur, qui post eum regni sui gubernaret sceptra. Quod ita, dantemagno repletus est gaudio; cogitare coepit, cui ipsum puerum traderet, qui eum sacro baptismate regenerare deberet. Statimque, arcessitis ministris, ut sanctum perquirerent Amandum, sagaci intentione praecepit. Nam dudum ipse ponti
Abbreviated transcription (Latin):
mullũ indiciũ appareret Sicq eum ad propriam remittens domũ¬
parentib restituit in columen At ubi hoc miraculũ longe lateq diuul¬
gatũ ẽ : statim incolȩ regionis illius cursu celeri ad eum cucurrerunt
eut eos facerae xp̃ianos humilit̾ postulabant fana etiam quȩ antea ad¬
orare consueuerant. proprus destruentes manib: aduirũ dĩ om̃s unan
miter ꝑuenerunt. Nam ubi fana destruebant᷑. uir dni amandus tam
exniunificentia regis. quã ex conlatione religiosorũ uirorũ religiosarũ
feminarũ . statim monasteria aut eccłas construebat. uerbiq sacro pa¬
bulo populũ reficiens: om̃iũ corda mandatis cȩlestib inluminabat
Cumiam ur sc̃s uidera p̃dicatione sua. non nullos conuerti. & ad huc
maiori desiderio ȩstuans quatinꝰ ad huc alii conuerterent᷑: audiuit
qđ sclaui nimio errore decepti adiaboli laqueis tenerent᷑ oppresi:

Expanded text:
nullum indicium appareret, sicque eum ad propriam remittens domunullum indicium appareret, sicque eum ad propriam remittens domuparentibus restituit incolomem. 15. At ubi hoc miraculum longe lateque divulgatum est, statim incolae regionis illius cursu celeri ad eum cucurrerunt, et ut eos faceret christianos, humiliter postolabant. Fana etiam, quae ante adorare consueverant, propriis destruentes manibus, ad virum Dei cultum omnes unanimiter pervenerunt. Nam ubi fana destruebantur, vir Domini Amandus tam ex munificentia regis, quam et de conlata religiosorum virorum religiosarumque feminarum statim monasteria aut ecclesias construebat, verbique sacro pabulo populum reficiens, omnium corda mandatis caelestibus inluminabat. 16. Cum iam vir sanctus videret praedicatione sua nonnullos converti, et adhuc maiori aestuans desiderio, quatenus adhuc alii converterentur, audivit, quod Sclavi, nimio errore decepti, a diaboli laqueis tenerentur oppressi,
Abbreviated transcription (Latin):
mus profusit ac p̃cibus dociec iubente dõ anima incorpore reduo
atq cũ uiro dĩ loqui coepit. Adueniente itaq matutinali tempore :
conuocatis fratrib aquã iussit afferre. Suspicantib autẽ illis ut
corpus ad sepeliendũ sicut mos est abluere deberte. subito cellul aui
uigressi uiderunt eundẽ hominẽ quẽ mortuum rebiquerant saulut
cumulro da sedente atq in columem conloquentẽ o irariq uebe¬
menter coeperunt quod uiuũ uidebant: quẽ paulbo ante mortua
reliquerant Tunc isdẽ iur dnĩ amandus eis uehem̃tissine obtesta¬
ri coepit it nec ciuquã umquã proderent. hoc uidelieae quodĩ
eum ant operari dignatꝰ est. ad serens non suȩ hoc esse adseriben¬
eum artiut sed museri cordiȩ duĩ qui inse sperantib ubiq dignat᷑
adesse: Uoto itaq onĩi corpore atq cicatricib carnẽ carni
restituit: ita ut deplagis quas ante ꝑtulerat. ineuis consaonu

Expanded text:
mis profudit ac precibus, donec, iubente Deo, anima in corpore rediit, mis profudit ac precibus, donec, iubente Deo, anima in corpore rediit, adque cum viro Dei loqui coepit. Adveniente itaque matutinarum tempore, convocatis fratribus, aquam iussit adferri; suspicantibus autem illis, ut corpus ad sepeliendum, sicut mos est, abluere deberet, subito cellulam ingressi viderunt eundem hominem, quem mortuum reliquerant, sanum cum viro Dei sedentem atque incolomem conloquentem, mirareque vehementer coeperunt, quod vivum videbant, quem paulo ante mortuum reliquerant. Tunc hisdem vir Domini Amandus eis vehementissime obtestare coepit, ut ne cuiquam umquam proderent, hoc videlicet, quod per eum Dominus operare dignatus est, adserens, non suae hoc esse adscribendum virtuti, sed misericordiae Domini, qui in se sperantibus ubique dignatur adesse. Loto itaque omni corpore atque cicatricibus, carnem carni restituit, ita ut de plagis, quas ante pertulerat, in eius corpore
Abbreviated transcription (Latin):
actiones: Tunc subito alittorib ante eũ p̃sentatus ẽ. quidam reus.
cui om̃is turba ad clamabat dignũ esse morre. plagis crudelit̃ affec¬
tus. uebem̃terq cȩsus corpore aeiam semiuiuus. Cũq isdem dotto de¬
eneiussa ut eum patibulo deberent affigere : iur dnĩ amandus adue¬
niens obnixa p̃ce postulare coepit. ut ei uitam concedere dignaret᷑
Sedut erat seuus atq om̃i belua crudelior. nihil cũ eo obtiuere potu
andẽq: aministris uł apparitorib isdẽ fur ad fixus patibulo est . atu:
extremũ ex alauit spm̃ Docto uero reuertens domũ. populi consa¬
patus caterua : scs uir dnĩ amandus citius ad patibulũ cucurrit. hom¬
nẽq etiam mortuũ in uenit. Depositoq de ligno. ad cubiculũ inquo
familiariter orare consueuerat. eum deferri fecit. fratrib q cellulam
egressis ipse suꝑ defuncti menbra orationi in cumbens. tamdiu laeri¬

Expanded text:
actiones. Tunc subito a lictoribus ante eum praesentatus est quidam reus, actiones. Tunc subito a lictoribus ante eum praesentatus est quidam reus, quem omnis turba adclamabat dignum esse morte, plagis crudeliter adfectus vehementerque caesus, corpore etiam semivivus. Cumque hisdem Dotto decrevisset, ut eum patibulo deberent adfigi, vir Domini Amandus adveniens, obnixa praece postolare coepit, ut ei vitam concedere dignaretur. Sed, ut erat saevus atque omni belua crudelior, nihil cum eo obtinere potuit. Tandemque a ministris vel apparitoribus hisdem fur adfixus patibulo est atque extremum exalavit spiritum. Dotto vero revertens domum, populi constipatus caterva, sanctus vir Domini Amandus citius ad patibulum cucurrit hominemque iam mortuum invenit, depositoque de ligno, ad cubiculum, in quo familiariter orare consueverat, eum deferri fecit, fratribusque cellulam egressis, ipse super defuncti membra oratione incumbens, tam diutissime lacri
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ dĩ non destitit monere. memorans illius scĩ euuan¬
gelii sententiam. quȩ ait Adaiorem caritatẽ nemo habe
qͥuam ut animã suam ponat quis pro amicis suis: Comites
eiam illius qui eũ fuerant germana caritate secuti. ob inediam uelste¬
rilitatẽ loci ad propria remeantes. eum ibidem solum reliqueruntuu
pse ibidem &iam inp̃dicationis ꝑmanens officro. alim̃tum propͥis adqui¬
rebut manib atq captiuos innumeros redimens sacro baptismate e¬
muncdabat: & ut in operib bonis ꝑsisterent fideliter hortabatur: Illud
aiam opere pretiũ huic scedulȩ ad nectendũ putauimꝰ: quod uiro uene¬
cabili presbitero nomine bono narrante didicimꝰ: qui testabatur se pre¬
sens fiuisse quando hȩc res gesta est Aiebat namq quod comes quidam
ex genere francorũ. cognomine dotto congregata non minima multi¬
tudine francorũ ut erat illi in iunctum addirimendas resederat

Expanded text:
verbum Dei non distitit monere, memorans illam sancti euanverbum Dei non distitit monere, memorans illam sancti euangelii sententiam, quae ait: Maiorem caritatem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Comites etiam illius, qui eum germana fuerant caritate secuti, ob inaediam vel sterelitatem loci ad propria remeantes, eum ibidem solum reliquerunt. Ipse etiam in praedicationis permanens officio, alimentum propriis adquirebat manibus, atque captivos innumeros redimens, sacro baptismate emundabat, et ut in operibus bonis persisterent, fideliter ortabatur. 14. Illud etiam operae praetium huic scedulae adnectendum putavimus, quod, viro venerabili praesbitero nomine Bono narrante, didicimus, qui testabatur se presens fuisse, quando haec gesta res est. Agebat namque, quod comes quidam ex genere Francorum cognomine Dotto, congregata non minima multitudine Francorum, ut erat illi iniunctum, ad dirimendas resederat
Abbreviated transcription (Latin):
sub traxerant. & nemo audebat in eodẽ loco uerbũ adnuntiare dñi
Quo audito uir sc̃s magis eorũ misertꝰ errori. quã de uite suȩ peri¬
culo pertimescens: ad aichariũ epm qui tuno nõuiomense u rbi
cathedram p̃sedebat sacerdotalẽ. adiit: eiq humiliter postulaui
ut ad regẽ dagob̾tũ quantotius ꝑger&. epistolasq ex iussu illius
acciper&. ut siquis se non sponte ꝑbaptismi lauarrũ regenera¬
re uoluisset. coactus arege ablueretur boptismate Q uodita
factũ est. Eceptaq arege potestate uł benedictione apontifico
uluc uir dni amandus perrexit intrepide Quis enĩ digne enarra¬
re sufficiat. quantas ibidem pro nomine xpi ꝑpessus sit iniurias.
quodq ab incolis loci illius frequent᷑ cesus sit. nec non etiam amulie¬
ribus uł arusticis non absq in iuria sit repulsus. frequent̾ etia
& influmine p̃cipitatus. Quȩ onũa uir idr̃ pronichilo deputans

Expanded text:
subtraxerant, et nemo audebat in eodem loco verbum adnuntiare Domini. subtraxerant, et nemo audebat in eodem loco verbum adnuntiare Domini. Quo audito, vir sanctus magis eorum miseratus errori, quam de vitae suae periculo pertimescens, ad Aicharium episcopum, qui tunc Noviomensi urbi cathedram praesedebat sacerdotalem, adiit eique humiliter postulavit, ut ad regem Dagobertum quantotius pergeret epistolasque ex iussu illius acciperet, ut si quis se non sponte per baptismi lavacrum regenerare voluisset, coactus a rege sacro ablueretur baptismate. Quod ita factum est. Perceptaque a rege potestate vel benedictione a pontifice, illuc vir Domini Amandus perrexit intrepide. Quis enim digne enarrare sufficiat, quantas ibidem pro nomine Christi perpessus sit iniurias, quodque ab incolis loci illius frequenter caesus sit, necnon etiam a mulieribus vel a rusticis non absque iniuria sit repulsus, frequenter etiam et in flumine praecipitatus? Quae omnia vir sanctus pro nihilo deputans,
Abbreviated transcription (Latin):
dep̃caretur: quatinꝰ eos ꝑorationẽ ipsius de in minenti liberaret
periculo sed uir dnĩ amandus blande eos consolatꝰ confidere uis
uero fessi labore. huc illucq innaui iacebant sopore de pressi:
Ipse etiam sc̃s. inpuppi nauis residens quiescebat Tum ei ex in pro¬
uiso sc̃s apparuit petrus. transiens ꝑpuppim nauis: excitansq: eum
ac blandit̃ alloquens. ait Noli timere amande. non peribis. neque
om̃s qui tecũ sunt. Alox uero ad uerbũ illius sedata tempestate
uiro di erant. sani atq incolumes ad terras egressi sunt. Pidem
autẽ tẽpus cũ loca uł dioceses obanimarũ sollicitudinẽ uir dni
circiur& amandus: audiuit pagũ quendã preter fluenta scaldi
rent. atq fana aidola adorarent. Propt̃ ferocitatẽ enĩ gentisillius
uł obterrȩ infecunditatẽ. om̃s sacerdotes ap̃dicatione loci illius se

Expanded text:
deprecaretur, quatenus eos per orationem ipsius de inminenti liberaret deprecaretur, quatenus eos per orationem ipsius de inminenti liberaret periculo. Sed vir Domini Amandus blande eos consolatus fidere iussitvero nimio fessi labore, huc illucque in navi iacebant, sopore depressi; ipse etiam sanctus in puppim navis residens quiescebat. 12. Tum ei ex inproviso sanctus apparuit Petrus, transiens per puppim navis, excitansque eum ac blandeter adloquens ait: 'Noli timere, Amande; non peribis, neque omnes qui tecum sunt'. Mox vero, ad verbum illius sedata tempestate, viro erant Dei, sani atque incolomes ad terras egressi sunt. 13. Per idem autem tempus, cum loca vel dioceses ob animarum sollicitudine vir Domini circuiret Amandus, audivit pagum quendam praeter fluenta Scaldi rent atque fana vel idola adorarent. Propter ferocitatem enim gentis illius vel ob terrae infecunditatem omnes sacerdotes a praedicatione loci illius se
Abbreviated transcription (Latin):
mare : uolens eum dimergi  ded isdẽ puer qui trabebatur magio¬
nis coepit uocib clamare dicens: p̃e adiuuame : xpẽ adiuuame:
Sed malignꝰ sp̃s eidẽ puero insultando respondit : Qualis xp̃eideđ
nauigaret nautasq uerbĩ moner&e dnĩ. subito apparuit inirȩ
magnitudinis piscis: Hautȩ uero misso inpelagũ rete : eundẽ piscȩ̃
coeperunt : Cũq epular̾ent᷑ mutuisq plau̾sib exultarent
subito inopinata orta tẽpestas est: quȩ ome eorũ gaudiũ in
luctum conuertit: Coeperunt autẽ quic quid in naui habebant
tam ad̾stipencliũ cibi. quã & omẽ subsidiũ. uł etiam armamenta
naius proicere. uehem̃t̃q labori insistere ut ad terras egrederent᷑.
sed nichil omino proficere ualebant. Nauis uero quassata huc illuco
afluctib ferebatur: atq om̃s uita spem habentes nullam reliquerat.
tatimq nautȩ ad seruũ di cucurrerunt amandũ: rogantes ut dnñ

Expanded text:
mare, volens eum demergi. Sed hisdem puer, qui trahebatur, magmare, volens eum demergi. Sed hisdem puer, qui trahebatur, magnis coepit Sed malignus spiritus eidem puero insultando respondit: 'Qualis Christus?um pelagus navigaret nautisque verbum moneret Domini, subito apparuit mirae magnitudinis piscis. Nautae vero, misso in pelago rete, eundem piscem coeperunt. Cumque ępularentur mutuisque plausibus exultarentur, subito inopinata orta tempestas est, quae omnem eorum gaudium in luctum convertit. Coeperunt autem quicquid in navi habebant tam ad stipendiam cibi quam et omne subsidium vel etiam armamenta lago proicere vehementerque labori insistere, ut ad terras egrederentur; sed nihil omnino proficere valebant. Navis vero quassata huc illucque a fluctibus ferebatur adque omnes de vita spem nullam habentes reliquerat, statimque nautae ad servum Dei cucurrerunt Amandum, rogantes, ut Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
aute᷑ piisumꝰ. atq omĩ bonitate repletꝰ uultu serenꝰ elemosinis la
snsu sobrius: corpore castꝰ: atq int̾ diuites &e pauperes medius:
ita ut pauperes illũ quasi pauper ẽ aspicerent: diuites quasi
superiorẽ se estimarent Uigilus atq orationi deditus. sermone
cautus : Si quos etiam captiuos uel pueros transmarinos inuenissa:
dato pcio redimebat dpiritaliq eos regenerans lauaero litterisaffa¬
tim imbui p̃cipiebat : Premissaq libertate ꝑdiuersas relinquebat
exctas. Pluresq ex his post ea episcopos uł presbiteros. seu honorificos
abbates fuisse audiuimus: Illud etiam non ẽ. p̃termittendũ: qđ
dẽ uir di amandus iterũ romã scdo rediens. ascensa naue ꝑuenit
ad centũ cellensem urbẽ: Quadã igit᷑ nocte dũ solus ut illi moserat
orar& inmundus spẽ unũ efamulis ad p̃hensa manu trahebat ad

Expanded text:
autem piissimus atque omni bonitate repletus, vultu serenus, elemosinis largus, autem piissimus atque omni bonitate repletus, vultu serenus, elemosinis largus, sensu sobrius, corpore castus adque inter divites et pauperes medius, ita ut pauperes illum quasi pauperem aspicerent, divites vero quasi superiorem se estimarent, vigiliis atque orationi deditus, sermone cautus. 9. Si quos etiam captivos vel pueros transmarinus invenisset, dato pretio redimebat, spiritalique eos regenerans lavacro, litteris affatim imbui praecipiebat, praemissaque libertate, per diversas relinquebat ecclesias, pluresque ex his postea episcopos vel presbiteros seu honorificos abbates fuisse audivimus. 10. Illud etiam non est praetermittendum, quod hisdem vir Dei Amandus iterum a Roma secundo rediens, ascensa navi, pervenit ad Centumcellensem locum. Quadam igitur nocte, dum solus, ut illi mos erat, oraret, inmundus spiritus unum e famulis, adprehensam manum, trahebat ad
Abbreviated transcription (Latin):
figens oscula: Dieb ecclesiarũ dĩ circuibat loca: noc te uero ad scĩ
petri reuertebatur ȩccłam: Quadam nãq die iã ad ꝓpinquan
uespera. cũ custodes iuxta morẽ in ȩccła fecissent diligentiam: sc̃s
uir dnĩ amandus egredientib cunctis. i n ȩccła paululum substĩtit.
ibi exdeuotione noctẽ totam uigilaxe cupiens: Tunc uero unus
exustodib eum inuentũ contempti bilit̃ affeotũ inluruis. eiecit
extra ȩccłam: dedente autẽ eo inextasi mentis. ingradib ante fores
eccłȩ: subito ei sc̃s apparuit petrus: blande lenit᷑q eũ alloquitur.
deut ingallias ad p̃dicationem exercendã reuerti debera ammo¬
nuit : De qua uisione scs uir amandus hilarior redditꝰ. accepta henedic¬
tione apłi atq patrocinio. felicit̃ remeauit ingallias : Cũ interim
Gaucis post trans actis diebus coactus arege uel asacerdotib ep̃s

Expanded text:
figens oscula, diebus ecclesiarum Dei circuibat loca, nocte vero ad sancti figens oscula, diebus ecclesiarum Dei circuibat loca, nocte vero ad sancti Petri revertebatur ecclesiam. 7. Quadam namque die, iam adpropinquante vespera, cum custodes iuxta morem in ecclesiam fecissent diligentiam, sanctus vir Domini Amandus, egredientibus cunctis, in ecclesia paululum substitit, ibique ex devotione tota nocte vigilare cupiens: tum vero unus e custodibus eum inventum, contemptibiliter affectum iniuriis eiecit extra ecclesiam. Sedente autem eo in extasi mentis in gradibus ante fores ecclesiae, subito ei sanctus apparuit Petrus, blande leniterque eum adloquitur et, ut in Galliis ad praedicationem exercendam reverti deberet, admonuit. De qua visione sanctus vir Amandus hilarior redditus, accepta benedictione apostoli atque patrocinia, feliceter remeavit in Galliis. 8. Cum interim, paucis post transactis diebus, coactus a rege vel sacerdotibus, episcopus