comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ricte fac̾e. tñ uelit ab eo accipit ut sit ⁊̾ miseta
si non fec̾it: ⁊ beata si fec̾it. Q̾ enim nemo su¬
ꝑat leges om̃ipotentis t̾atoris non st̃ sunt ani
mam redd̾e̾ debitum. Aut enim recllit bñ utõ¬
ido qrł accepit : aut recllit aintitento qd̾ ut no¬
sonat. Hoc enim ⁊̾ modo tlici potuit qrd̃ acm̃
est. Si non recllat fatientdo qd̾ ilebet recllere
debet ⁊ alio patiatur qd̾ debet. ne uł puncto
temꝑis uniu̾salis pulthtudo turpetur. ut
sit in ca pcc̃i dedecus sine decore uindicte: s
in futõ uidicium seuiat᷑ ad manifestatõem
at at̾rimum sensũ miserte qdqͥd nc̃ occultis¬
sime uintlitatur. Sic̃ enim qui non tugilat dor
nemo ab ea uͥ ad miseriam poss abcedi. In om¬
nib gͦ tlefc̃ib aut non acceꝑunt ultra eẽ
que deficiunt ⁊ nlła tulpa ÷. sicut ⁊̃ st̾. qr ñ¬

Expanded text:
recte facere cum velit, ab eo accepit ut sit etiam misera recte facere cum velit, ab eo accepit ut sit etiam misera si non fecerit, et beata si fecerit. 44. Quia enim nemo superat leges omnipotentis Creatoris, non sinitur anima non reddere debitum. Aut enim reddit bene utendo quod accepit, aut reddit amittendo quosonat. Hoc enim etiam modo dici potuit quod dictum est, Si non reddit faciendo quod debet, reddet debet, et alio patiatur quod debet, ne vel puncto temporis universalis pulchritudo turpetur, ut sit in ea peccati dedecus sine decore vindictae. Sed in futurum judicium servatur ad manifestationem atque ad acerrimum sensum miseriae, quidquid nunc occultissime vindicatur. Sicut enim qui non vigilat, dornemo ab ea nisi ad miseriam possit abscedere. In omnibus ergo defectibus, aut non acceperunt ultra esse quae deficiunt, et nulla culpa est; sicut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓst̃m eẽ arbitͣtur: tuiꝰ sermonis qd̾ ad sonũ
eius attinet. Siqͥs unam ꝑticulam diligã
nͨ eam uelit tet̾is deficiendo locũ dar̾e quib¬
decentib descendentib ⁊ succedentib totus
ustra non eẽ acceꝑunt ĩ tit suis tompor ibus
om̃ia ꝑagantur. Nemo defcm̃ redte utruꝑot. q
nemo potest dr̃e. Sebuit ꝑman̾e̾ tum acceptas
metas tnͣsire non poss. In c̾aturis aũ rõalib¬
tur ⁊ aut nlła ptt̃a sunt qd̾ absurdissĩm ÷ dic̾e̾.
Pectat enim saltem qui uł dampnat qĩ pcta
que nlła sunt. aut non sunt uttuꝑanida pcc̃a qͥ
nithominus absurdum ÷. Insipient quippe nͦ
recte utcupa fcã laudari: ⁊ tota turbabit᷑ men
bilis isanta. uł ut uiciꝰ loqr error miseriꝰ orie¬
tur. Aut si cogit u̾issima rõ sicuti cogit ut et
uituꝑatur qr non ita÷ ut eẽ debuit. qͣr quid
debuit nataͣ pectalx ⁊ inuẽies recte fcm̃. Qre
rui debeat: ⁊ inueĩas tlm̃ a quo enim accepit

Expanded text:
tum esse arbitratur; cujus sermonis quod ad sonum ejus attinet, si quis unam particulam diligat, nec eam velit caeteris deficiendo locum dare, quibus decedentibus et succedentibus totus ultra esse acceperunt, ut suis temporibus omnia peragantur, nemo defectum recte vituperat; quia nemo potest dicere, Debuit permanere, cum acceptas metas transire non posset. In creaturis autem ratitur, aut nulla peccata sunt, quod absurdissimum est dicere peccat enim saltem, qui vel damnat quasi peccata quae nulla sunt: aut non sunt vituperanda peccata, quod nihilominus absurdum est; incipient quippe nec recte facta laudari, et tota turbabitur humbilis insania, vel, ut mitius loquar, error miserrimus orietur: aut si cogit verissima ratio, sicuti cogit, ut et vituperetur, quia non est ita ut esse debuit; quaere quid debeat natura peccatrix, et invenies recte factum; quaere cui debeat, et invenies Deum. A quo enim accepit posse
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ator ostendit qͣntum facilitate pocuisset
ille peccauit. Si aũ sigalatim fiunt in ino¬
quo nascentiũ. non ⁊ ꝑu̾sum. unmo tonue¬
nientissimũ ⁊ ordĩatissim apporet: ut ma
ab eo gradu possit ẽẽ ortus alt̾ius al quẽ
Mi gͦ alt̾a talis cẽ tepit non solum añ pcc̃mesa
asĩ om̃em uitam suam qualis alia pot̃ aliã u¬
tam tulpabilem fcã tum ñ paꝵ bonum ht̃ ini
contlitori suo grãs agens qa ip̃e ortus : ⁊ ĩhy¬
atio qruo uis ꝑfectõ corꝑe est melior. Non enm
tnecliotͥa boria funt. non solum ꝙ aĩa est quo
h̃t̃ non adiuuante catore se ip̃am ex colet ⁊ po
stulto possit om̃s adquire ⁊ caꝑetuirtites
ꝑ quas ⁊ a hifficultate cruciante ⁊ ab ignoes¬
tia cetante liberetur. Qd̾ st ita ÷ non erit na¬
tentib animis ignorantia ⁊ difficultas ag¬
plicium pc̃ci: s ꝓficiendi admonitõ. ⁊ ꝑfi¬
tõis exorlium. Non enir aũ oĩe m̾ttumo¬
ꝑio boni peꝵ est accepisse nat᷑ale iutlitisi no¬

Expanded text:
ator ostendit quanta facilitate potuisset ille peccavit? Si autem singillatim fiunt in unoquoque nascentium, non est perversum, imo convenientissimum et ordinatissimum apparet, ut malab eo gradu possit esse ortus alterius, ad quem Si ergo altera talis esse coepit, non solum ante peccatum, sed ante omnem vitam suam, qualis alia post vitam culpabilem facta est, non parvum bonum habet, unde Conditori suo gratias agat; quia ipse ortus ejus et inchoatio quovis perfecto corpore est melior. Non enim mediocria bona sunt, non solum quod anima est, qua uvante Creatore seipsam excolat, et pio studio possit omnes acquirere et capere virtutes, per quas et a difficultate cruciante, et ab ignorantia caecante liberetur. Quod si ita est, non erit nascentibus animis ignorantia et difficultas supplicium peccati, sed proficiendi admonitio, et perfectionis exordium. Non enim ante omne meritum boni operis parum est accepisse naturale judici
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ difficile aut laboriosum om̃i potenti d̾o ut
om̃ia que fecit si hẽrent ordinem suũ ut nlla̾
t̾atura us ail miseriam ꝑuẽiret. Non enim hec
aut om̃ipotens non potuit: aut bonꝰ inuidit.
gendeo ortłiem t̾aturaꝵ a sũma us ad̃ infimam
gradib iustis ita decrere : ut ille inuidetur qui
tix̾it ista non ẽẽ. Inuideat ⁊̾ ille qui dix̾it ista
talia eẽt. Si enu tale̾ni uult ẽẽ qualis est sr̃i¬

Expanded text:
omnipotenti Deo, ut omnia quaecumque fecit sic haberent ordinem suum, ut nulla creatura usque ad miseriam perveniret; non enim hoc aut omnipotens non potuit, aut bonus invidit. Respondebo, ordinem creaturarum a summa usque ad infimam gradibus justis ita decurrere, ut ille invideat qui dixerit, Ista non esset; invideat etiam ille qui dixerit, Ista talis esset. Si enim talem
Abbreviated transcription (Latin):
scã sunt : hec sũma ÷ ⁊ incõmutabilis sapi¬
entia dĩ u̾e sunme q est : situti est respi¬
te quo tendat quidꝙ ab illa tliscedit. qͥ tam̃
tarius. ¶ Attende enim q̃so utrum rede ui¬
tuꝑes qd̾ ita ÷ sicuti ẽẽ debuit. Non opinor.
q utiq trd̾ non ita est ut debuit. Nemoaũ
debet tł non accepit. ⁊ qͥstͥs deb. cui debet
nͥ a quo accepit ut debeat. nam ⁊ que ued¬
ip̃is utiq redlt᷑ quib isti iuire succedunt.
Alr̾ non redlitõ: s cessio uł amissio uł siqͥd¬
ẜr ordĩe ita locata sunt ut nͥ deficiant nõ
possint ꝑtet̾itis fut᷑a succede̾: ut tota tem¬
poꝵ in suo gn̾e pulch̾tudo ꝑagatur. Absur¬
lissime ilitimꝰ non deb̾e defic̾e̾. Qͣtum eĩm

Expanded text:
c est summa et incommutabilis Sapientia Dei, vere summeque est, sicuti est, respice quo tendat quidquid ab illa discedit. Qui tamen tarius. Attende enim, quaeso, utrum recte vituperes quod ita est sicuti esse debuit: non opinor; sed utique quod non ita est ut debuit. Nemo autem debet, quod non accepit: et quisquis debet, cui debet, nisi a quo accepit ut debeat? Nam et quae redipsis utique redditur quibus isti jure succedunt. Aliter non redditio, sed cessio vel arerum ordine ita locata sunt, ut nisi deficiant, non possint praeteritis futura succedere, ut tota temporum in suo genere pulchritudo peragatur, absurdissime dicimus non debere deficere. Quantum enim
Abbreviated transcription (Latin):
re quo hoĩes non utantur: bñ corrupti q ÷
uitio suo corpant eos abutendo ad luxurĩ
tum tam̃ dubitaret dem̃tis pr̃antiorem po¬
trm supplet̃rra natẽ queritant᷑ utcuperiro
audeat: aut easclem fi uges ꝙ. usu tiboꝵ eꝰ
in illos usus explendo indigentie sue na¬
tẽ potentior infm̾iorem coꝵpit: uł rustite
ordine dum uindicat culꝑam ex qua re¬

Expanded text:
es eis non utantur bene, corruptique vitio suo, corrumpant eos abutendo ad luxuriam; cum tamen dubitare dementis sit praestantiorem poquam supplementa naturae quaeritantem vituperare audeat, aut easdem fruges quod usu ciborum ejus  plerumque in nullos usus explendae indigentiae suae natura potentior inferiorem corrumpit, vel justitiae ordine dum vindicat culpam; ex qua re
Abbreviated transcription (Latin):
stitutis at sm̾atis tantrm in tapite põtina¬
tõis nr̃e attende qͥd ilitam. Omĩs nata rõa¬
lis cũ lib̾o uoluntatis arbitͥo condita si ma¬
net in fruendo summo at incominutabi¬
li bono ꝓtul ilubio laudanla est. S omĩs
⁊ inqnͣtum non il agit ut ibi sit: uituꝑã¬
da est. Mi gͦ laudatur rõnalis nat᷑a q̃ fcã
est : nemo ilubitat laudandum cẽ qui fecit.
⁊ si uituꝑatur ⁊ nemo ilubitat eiꝰ uilitorem
in ip̃a etꝰ uttuꝑatõe laudari. Cum enĩ pp̃a
tabili bono itl est c̾atore suo frui non uilt: illũ su¬
nulla tlubitatõe laudanius. qͣntum gͦ bonim ⁊
trͣm uł ineffabili linguis om̃ib ⁊ ineffabili co¬

Expanded text:
m in capite ratiocinationis nostrae, attende quid dicam. Omnis natura rationalis, cum libero voluntatis arbitrio condita, si manet in fruendo summo atque incommutabili bono, procul dubio laudanda est; et omnis et in quantum non id agit ut ibi sit, vituperanda est. Si ergo laudatur rationalis natura quae est facta, nemo dubitat laudandum esse qui fecit; et si vituperatur, nemo dubitat ejus Conditorem in ipsa ejus vituperatione laudari. Cum enim propterea tabili bono, id est Creatore suo frui non vult, illum sine ulla dubitatione laudamus. Quantum ergo bonum, et quam vel ineffabiliter linguis omnib
Abbreviated transcription (Latin):
niu̾sitatis datas. Neq entm si t̾trͣm oculos
ꝓ natẽ sue modulo fe̾nde lutis in ualid̃
sol fulgore coꝵpat: aut explendam indi¬
gentiam sui luminis eos omutare putã¬
dus z. aut id fac̾e ullo uicio suo. aut saltẽ
oculi sui uituꝑandi sunt. qr ⁊ dño suo ces¬
serunt ut cͣcͣ lutem aꝑirentur ⁊ ip̃i luciũ
coꝵꝑentur. Om̃im gͥ corruptõnum solaq̃
uiciosa ÷ corruptio recte uituꝑatur. cetere
aũ aut ne corruptões dicende sient : aut i̾te
id ÷ apta ⁊ debita sit inde extͣxisse uotabulũ
credr̃: ut uituꝑatõ dic̾etut. ¶ Niciũ autẽ¬
ut dic̾e ceꝑam non aliunde malum ÷ : nͥ tꝑ¬

Expanded text:
niversitati datas. Neque enim si cujusquam oculos pro naturae suae modulo ferendae lucis invalidos sol fulgore corrumpat, aut ad explendam indigentiam sui luminis eos commutare putandus est, aut id facere ullo vitio suo; aut saltem ipsi oculi vituperandi sunt, quia et domino suo cesserunt ut contra lucem aperirentur, et ipsi luci ut corrumperentur. Omnium igitur corruptionum sola quae vitiosa est corruptio recte vituperatur: caeterae autem, aut ne corruptiones quidem dicendae sunt, aut certe id est apta et debita sit, inde traxisse vocabulum creditur, ut vituperatio diceretur. 41. Vitium autem, dicere coeperam, non aliunde malum est
Abbreviated transcription (Latin):
in alud utrũ u̾e ditatur aliquã natam ⁊
natẽ alt̾ius uicio corr umpi nlło ad iutictõ
uicio suo. Si enim natã que accedit tum
uitio suo ad aliam corrumpendan ꝰᷤ nõ ui
pit. mi aũ inuenit adiuncto eiꝰ uitio cory¬
ruptõem eiꝰ oꝑatur. Potentior enim ab
inf̾m̾iore si corpumpi nolit : non corrun¬
pitur. Si aũ uelit: pͥus incipit uitio su¬
o corrumpi tͣm alieno. etualis aũ ab e¬
quali nich̾omimis corrumpi si nolit si

Expanded text:
etiam illud, utrum vere dicatur aliquam naturam naturae alterius vitio corrumpi, nullo adjuncto vitio suo. Si enim natura quae accedit cum vitio suo ad aliam corrumpendam, non in eapit. Si autem invenit, adjuncto ejus vitio corruptionem ejus operatur. Potentior enim ab infirmiore si corrumpi nolit, non corrumpitur: si autem velit, prius incipit suo vitio corrumpi quam alieno. Aequalis autem ab aequali nih
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is nat᷑a dum corrumpr̃ ininꝰ bona fit.
Aut ei non noc corruptõ ⁊ non corrumpr̃.
Aut si corrumpt᷑. not ei torruptõ ⁊ si noc:
minuit acl de bono eiꝰ. ⁊ eam minꝰ bonam fa¬
tit. Nam si penitus cam p̾uat om̃i bono: tͥ¬

Expanded text:
omnis natura dum corrumpitur, minus bona fit. Aut enim non ei nocet corruptio, et non corrumpitur; aut si corrumpitur, nocet ei corruptio: et si nocet, minuit aliquid de bono ejus, et eam minus bonam facit. Nam si penitus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cũ ignorantia ⁊ lifficultate ⁊ cum mortali¬
tate nastamur. Qm̃ illi cum p̾ctauissent ⁊ ĩ
errorem ⁊ expnam ⁊ in mortem p̾tipitati
sunt. Rer ñ mod̾atori sĩmo deo iustissit pla¬
tuit. ut et in orti hoĩs origmalr̾ appatert
iustitia punientis ⁊ in ꝓuectu mĩa lib̾anitis.¬

Expanded text:
ate, et cum mortalitate nascamur; quoniam illi cum peccavissent, et in errorem et in aerumnam et in mortem praecipitati sunt, rerum moderatori summo Deo justissime placuit ut et in ortu hominis originaliter appareret justitia punientis, in provectu misericordi
Abbreviated transcription (Latin):
stituit. it nlłs sit celum t̾ram q rõabilit̾
intuens. om̃s q natãs uisibiles in siues
gñib mod̾a̾tas. formatas. ordinatao. qui ł
alium treclat artificem om̃im ẽẽ qmͣ ileu̾łꝰ
non eum ineffabiłi laudanidũ eẽ fateatur.
Sine nlła̾ ÷ melior rr̃ ordinatõ uͥ potestas
angłita nate̾ excellentia ⁊ bonitate itolũ¬
arori angłoꝵ : non enim uł boniras eius
qͣt aliquo tedio uł osrupotentia diffitulta¬
te desic̾et ad cͥanitos alios quos in eio sectib collo¬
caret quas petcando alii deseruissẽt. aut t̾atu¬
dãpnaretur angustare poss ordinem suum
qui conuẽienter ⁊ decenter excipitur quoscon

Expanded text:
tituit, ut nullus sit coelum terramque rationabiliter intuens, omnesque naturas visibiles in suis generibus moderatas, formatas, ordinatas, qui vel alium credat artificem omnium esse quam Deum, vel non eum ineffabiliter laudandum esse fateatur. Sive nulla est melior rerum ordinatio, nisi potestas angelica naturae excellentia et bonitate volunatori Angelorum. Non enim vel bonitas ejus quasi aliquo taedio, vel omnipotentia difficultate deficeret ad creandos alios, quos in eis sedibus collocaret, quas peccando alii deseruissent; aut creatudamnaretur, angustare posset ordinem, qui convenienter et decenter excipit quoscumque
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. ⁊ multoniag̃ si homo sic ille t̾ribilis ꝑ
passet aũ canoꝵ ⁊ pulch̾.ita hii qui ꝓuectu
aniini ad sapĩam ꝓfecerutit imꝑitos ueꝵ
existimatores cũ inuen̾int idm laudanteo
in c̾a̾tures minorib qui eas tarnalib sitis
sensib actõem mod̾antius adhibent. In fr̃i¬
orib u̾o at meliorib ꝑtim eñ non laudan¬
tes. ininus non laudantes. ꝑtim aũ uituꝑa¬
re aut esñdare conantes. ꝑtim non t̾clentes
ꝙ eaꝵ ille sit conditor. talium tuditta uł om¬
nino contempn̾c si corrig̾e̾ neq̃unt uł doñ
corrigant etno aĩo tolletare ac sustin̾e cõsit¬

Expanded text:
ribilis, ribilis, passer autem canorus et pulcher: ita ii qui provectu animi ad sapientiam profecerunt, imperitos rerum aestimatores cum invenerint Deum laudantes in creaturis minoribus, qui eas carnalibus suis sensibus accommodatius adhibent, in superioribus vero atque melioribus partim eum non laudantes, minusve laudantes, partim etiam vituperare aut emendare conantes, partim non credentes quod earum ille sit conditor; talium judicia vel omnino contemnere, si corrigere nequeunt, vel donec corrigant, aequo animo tolerare ac sustinere consu
Abbreviated transcription (Latin):
arum ab ip̃is si de rets coris us ad ad medio¬
rum capilloꝵ nr̃oꝵ tta gradatim bonaꝵ tr̃
pulchritudo contexitur: ut imꝑitissiẽ di¬
catur quid ÷ ħ ut qͥd hoc. om̃ia enim in or¬
dine suo c̾ata sunt. Qͣto imꝑitius de quaq¬
anima dr̃ que ad qͣntam sui fͥlib detoris dimi¬
estimat rõ: alr̃ usus. Rꝰ estimat lutem u̾ita¬
tis ut recto iudicio subdat minora maiorib.
Usus aũ ꝯsuetudiõ cõmoditatis pleꝵ q ĩcli¬
natur ut ea płis esttm que u̾itas minora
conuincit. cũ enim corͣ celestia cor̾l t̾restrib
magna liffe̾ntia rõ p̾ponat. qͥs tañ carnaliũ
hoĩm non mallet uł plura dedisse in celo sy¬
tera qͣm unam arbustulam in agro suo aut
uaccam in orm̃to suo. S sit̃ etate maiores hõĩ¬
nes uł om̃ino contẽpnunt uł certe patient̾
corrigenda ex sp̃tant udicia paruuloꝵ q̾r ex¬
ceptis qrtibdam quoꝵ amore letant᷑ quem¬
lib hoĩm cet̾oꝵ mori malunt qͣm passeremi

Expanded text:
urarum ab ipsis siderum choris usque ad numerum capillorum nostrorum, ita gradatim bonarum rerum pulchritudo contexitur, ut imperitissime dicatur, Quid est hoc? utquid hoc? omnia enim ordine suo creata sunt: quanto imperitius de quacuanima dicitur, quae ad quantamlibet sui decoris dimiaestimat ratio, aliter usus. Ratio aestimat luce veritatis, ut recto judicio subdat minora majoribus: usus autem consuetudine commoditatis plerumque inclinatur, ut ea pluris aestimet quae veritas minora esse convincit. Cum enim corpora coelestia corporibus terrestribus magna differentia ratio praeponat, quis tamen carnalium hominum non mallet, vel plura deesse in coelo sidera, quam unam arbusculam in agro suo, aut vaccam in armento? Sed sicut aetate majores homines vel omnino contemnunt, vel certe patienter corrigenda exspectant judicia parvulorum, qui exceptis quibusdam quorum amore laetantur, quemlibet hominum caeterorum mori malun
Abbreviated transcription (Latin):
sit: ad ip̃am nĩiam ꝑtiuet qua iel nõ uo¬
lo qd̾ uelle deb̾em. mag̃ enim misey nõ eẽ
qm miser ẽẽ uelle deberem. Nunc u̾o fate¬
S tanto stultius ia uolo qnto miserius.
tanto aũ iniserius qͣnto u̾ius uideo non
hoc me uelle debuisse. Rndebo. ¶Cai
poꝰ ne hic etres u̾ te uid̾e te eẽ pittas.uͫ
siam si beatus eẽs utiq ẽẽ qmͣ non ẽe mal¬
les. ⁊ nunt miser tum ses mai̾ cum ẽẽ ill
Nam si hoc bñ considau̾io: uidebis te in
summe est. In tm̃ añ putare ꝙ meluis
ẽẽ ut quisq non sit : qm ut miser sit ĩ

Expanded text:
ad ipsam miseriam pertinet, qua non id volo, quod velle deberem; magis enim non esse, quam miser esse velle deberem. Nunc vero fatenihil; sed tanto stultius id volo, quanto miserius: tanto autem miserius, quanto verius video non hoc me velle debuisse. Respondebo: Cave potius ne hic erres, ubi te videre verum putas. Nam si beatus esses, utique esse quam non esse malles; et nunc miser cum sis, mavis tamen esse vel Nam si hoc bene consideraveris, videbis te in summe est; in tantum autem putare melius esse, ut quisque non sit quam ut miser sit, in
Abbreviated transcription (Latin):
tum est ut illud cłi u̾bum ꝑ qrl̾ facta sł
om̃ta. ⁊ quo fruitur om̃is angłica bĩtudo¬
us ad miseriam nr̃am clenttiam suam porri¬
ge̾t. ⁊ u̾bum caro fieret. ⁊ hitar et in nobis.
Sit enim poss panem angłoꝵ homo man¬
ducare. nundũ atigłis adeqͣtus si panis ip¬
se angłoꝵ hominib dignaret᷑ eqͣri. nec
sic descemlit ad nos ut illos deseu̾et: s simul
integer illis: integ̾ nobis. illos intnsetꝰ pas¬
tens ꝑ se qł ds est: nos foruisecꝰ admonẽs
ꝑ id qł nos sumus ydoneos nos facit ꝑ fi¬
dem quos ꝑ spẽm pastit equalr᷑ qr enimf

Expanded text:
tum est ut illud Dei Verbum, per quod facta sunt omnia, et quo fruitur omnis angelica beatitudousque ad miseriam nostgeret, et Verbum caro fieret, et habitaret in nobis . Sic enim posset panem Angelorum homo manducare, nondum Angelis adaequatus, si panis ipse Angelorum hominibus dignaretur aequari. Nec sic descendit ad nos, ut illos desereret; sed simul integer illis, integer nobis, illos intrinsecus pascens per id quod Deus est, nos forinsecus admonens per id quod nos sumus, idoneos facit per fidem, quos per speciem pascat aequaliter. Quia enim
Abbreviated transcription (Latin):
taret uniu̾sitas: magnũ quidlam eẽt c̾atim
baretur. tales enim st̃ optime ⁊ scẽ ⁊ sublis
cature celestium uł sr̃ celestium pot̾atum qui¬
b solus ds̃ imꝑat: uniu̾sus aũ tnuitlus sil

Expanded text:
tur universitas, magnum quiddam deesset creaturae: tur universitas, magnum quiddam deesset creaturae: baretur. Tales sunt optimae, et sanctae, et sublimes creaturae coelestium vel supercoelestium potestatum, quibus solus
Abbreviated transcription (Latin):
dei unicus dĩ filius liabolũ quem sꝑ sub le¬
gib suis hũit ⁊ hẽbit homine indutus ho
to dñatu: s suꝑans eũ loge iusticie. ut qũem
maliciosa quidem notendi tupiditate : s tñ
dignũ morte posset ostendere : non solũ q
quid inde nasce̾tur: tanqͣm sue arboris fruc¬
tus praua truidem hñdi cupiditate : s tam̃
ex soluit. Quib aũ infsdelitatio ꝑsenerã¬
tiam ꝑsuasiss : iuste secum hẽret in ppetu¬
a dñatione ꝯsortes. Ita fõm est ut n dẏabo¬
lo ꝑ uim eriꝑetut homo quem nͦ ip̃e ui s
ꝑsuasione ceꝑat. ⁊ qͥ iuste plus humiliatꝰ
est ut seruiret tui ad malum ꝯsenserat i uste
ꝑ cũ cui ad bonum ꝯsensit liberaret᷑. qr mi¬
nus iste in consentiendo qͣm ale in male sua¬
turas. non ut pettarent ÷ s ut eeñt ornate
unu̾sitatis siuc pecctare siue non pectare
uoluissent. Si enim reb deẽent aĩe que g̃n
fastigium oedĩs in uniu̾sa c̾atura sic optiñen

Expanded text:
Dei unicus Dei Filius, diabolum quem semper sub legibus suis habuit et habebit, homine indutus etiam to dominatu, sed superans eum lege iustitiae, ut, quoniam malitiosa quidem nocendi cupiditate sed tamendignum morte posset ostendere, non solum quiquid inde nasceretur tamquam suae arboris fructus praua quidem habendi cupiditate sed tamen exsolvit. Quibus autem infidelitatis perseverantiam persuasisset, juste secum haberet in perpetua damnatione consortes. Ita factum est ut neque diabolo per vim eriperetur homo, quem nec ipse vi, sed persuasione ceperat: et qui juste plus humiliatus est, ut serviret cui ad malum consenserat, juste per eum cui ad bonum consensit liberaretur; quia minus iste in consentiendo, quam ille in male suaturas; non ut peccarent, sed ut essent ornaturae universum, sive peccare, sive non peccare voluissent. Si enim rebus deessent animae quae ipsum fastigium ordinis in universa creatura sic obtinerent,
Abbreviated transcription (Latin):
ma torruptio corꝑen menbra eiꝰ absunat. tpͣ
si nich̾ eiꝰ modi pat̾etur. Miram᷑ trruppe aĩ na¬
tãm mutabilitate cordis non mutari. At u̾o
trudelis similatronis menbra tũ tali offõ
confici aspicimꝰ ⁊ aꝓpbamus ordĩcm legum.
Ornant gͦ ambo torm̃ta illa. s ille m̾ito uir¬
tutis ⁊ iste pcc̃i. at si ptꝰ illos ignes uł ⁊̾ aute
illos optimum illũ iuꝵ cõmunitatũ ald ton¬
gruentiam telestis ħitatõis ad sydera uid̾e¬
mus attolli : utiq letareni᷑. Si aũ scełatum
latronem siue añ suppliciũ siue post suppli¬
tium cum cad̾ malitia uoluntatis: ad sedẽ
honoris sempit̾num leuari uid̾emus in ce¬
lum qͥs non offend̾etur. Ita fit ut infi̾ores
caturas ambo ornare pot̾u̾int: sr̃iores aũ
imus illoꝵ ex quo admoueni᷑ adu̾tere mor¬
talitatem cariris huiꝰ ⁊ pͥmum hoĩem or¬
nasse ut pcc̃o pena cõgru̾et: ⁊ tlñm nr̃m

Expanded text:
ma ma si nihil hujusmodi pateretur; miramur quippe animi naturam mutabilitate corporis non mutari. At vero crudelissimi latronis membra cum tali supplicio confici aspicimus, approbamus ordinem legum. Ornant ergo ambo illa tormenta; sed ille merito virtutis, iste peccati. At si post illos ignes, vel etiam ante illos, optimum virum illum commutatum ad congruentiam coelestis habitationis ad sidera videremus attolli, utique laetaremur. Si autem sceleratum latronem, sive ante supplicium, sive post supplicium, cum eadem malitia voluntatis ad sedem honoris sempiternam levari videremus in coelum, quis non offenderetur? Ita fit ut inferiores creaturas ambo ornare potuerint, superiores autem unus illorum. Ex quo admonemur advertere, mortalitatem carnis hujus et primum hominem ornasse, ut peccato poena congrueret, et Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
darentur. Q ita tam infunũ tn reb trm corꝰ
omne t̾reuum : Hnͣt tm̃ corruptibilem car¬
nem ⁊̾ pettatͥx aninia sit ornat : ut ei spetiẽ
idetentissimam prebeat motũ q uitalem. Hĩ¬
tatõi ergo telesti talis aĩa non ꝯgruit ꝑ pcc̃m:
t̾restri aũ congruit ꝑ suppliciũ uł quollib
tib ordĩata tuiꝰ ÷ olitor ⁊ administtͣor deus.
Niam optime aĩe tum infimis c̾aturis hĩtant.
non eas ornant miseria sua trm̃ non hñt. sed
usu eaꝵ bono. Si aũ pettatͥtes anune ꝑmit¬
tantur. hĩtare in sublimiorib locis inhones¬
orbis iste t̾renis reb corruptibilib deputatꝰ
sic tñi seruans gͣntum pot̃ ymaginem sr̃i¬
oꝵ exempla nob̾ ⁊ iutlicia quedam demoust̃¬
re non tessat. ¶Si enim bonum ⁊ magñ
aliꝙ nuꝵ hortante honestatis offõ uideamiꝰ igͥ¬
b qͣntum ad corꝰ actinet tont̾mari. non hoc uo¬
camus penam pct̃i: s fortitutłis ⁊ patientie
docum̃tum. tum magis ililigimꝰ tum fedissi¬

Expanded text:
darentur. Quid itaque tam infimum in rebus quam corpus omne terrenum? Hanc tamen corruptibilem carnem etiam peccatrix anima sic ornat, ut ei speciem decentissimam praebeat, motumque vitalem. Habitationi ergo coelesti talis anima non congruit per peccatum, terrestri autem congruit per supplicium; ut quodlibet artibus ordinata, cujus est conditor et administrator Deus. Namque optimae animae cum in infimis creaturis habitant, non eas ornant miseria sua, quam non habent, sed usu earum bono. Si autem peccatrices animae permittantur habitare in sublimibus locis, inhones28. Ideo quanquam orbis iste terrenus rebus corruptibilibus deputatus sit, tamen servans quantum potest imaginem superiorum, exempla nobis et indicia quaedam demonstrare non cessat. Si enim bonum et magnum aliquem virum, hortante honestatis officio, videamus ignibus, quantum ad corpus attinet, concremari; non hoc vocamus poenam peccati, sed fortitudinis et patientiae documentum, eumque magis diligimus, cum foedissi
Abbreviated transcription (Latin):
a nobis tam multa de pcc̃o ⁊ uoluntate libe¬
in dc̃a sunt . S si laboriosum ÷ omĩa manda¬
re memorie : hoc breuissim̃ tene guecont
sta cã ÷ uoluntatis. Si nõ ei potest resisti. si¬
ne ꝓcc̃o ei credi᷑. Mi aũ pot̃ : non et cedatur ⁊
non peccabr̃. An forte fallit tautñ: gͦ ta ue¬
at ne falłt. An tanta falla ÷: ut cau̾i om̃i¬
no non possec. Mi ita ÷: nlla̾ pct̃a sũt. Qͥs
enim peitat in eo ꝙ ullo modo cau̾i potest.¬
p̾eccatur aũ: cau̾i gͥ pot̾. R tañ t̾ ꝑ ig¬
norantiam fcã quedam inꝓꝓbantur: ⁊ cor¬
pigenda nuidicant᷑. Mic in diuinis auctore¬
tatib legimts. Ait enim apłs. Nr̃am ose
iam uñ sunt ille uoces. Non enim qd̾ nolo
facio bonum: l ꝙ uolo malum ħ ago. ⁊ a¬
lutd̃ uelle adiatet mͥ. ꝑ fit̾e aũ bonum nõ¬
muenio. R illud. Caro contupiscit adu̾sus
sꝑm: ⁊ sꝑc aclu̾sus tarnet. Hec enim ĩui¬
tem adu̾santur: ut non ta que itultis fati¬

Expanded text:
a nobis tam multa de peccato et voluntate libera dicta sunt. Sed si laboriosum est omnia mandare memoriae, hoc brevissimum tene. Quaecumque ista causa est voluntatis, si non ei potest resisti, sine peccato ei ceditur: si autem potest, non ei cedatur, et non peccabitur. An forte fallit incautum? Ergo caveat ne fallatur. An tanta fallacia est, ut caveri omnino non possit? Si ita est, nulla peccata sunt. Quis enim peccat in eo quod nullo modo caignorantiam facta quaedam improbantur, et corrigenda judicantur, sicut in divinis auctoritatibus legimus. Ait enim Apostolus: MiserNam unde sunt illae voces: Non enim quod volo facio bonum, sed quod odi malum, hoc ago; et illud: uelle adiacet mihi, perficere autem bonum non; et illud: caro concupiscit aduersus aduersus carnem. haec enim inuicem aduersantur, ut non ea, quae uultis, faci
Abbreviated transcription (Latin):
tatem angłoꝵ desid̾ant ⁊ pp̃ inanem głam suam
non iõ uolunt equales ẽẽ angelis: s angłos sibi.
Ita in tali uoluntate ꝑseu̾antes equabuntur
supplicio p̾uaritatorib angłis potestatem suam
potius qͣni tłĩ om̃ipotentis iiligentib talib
enim ad siuistm constitictis. qr non q̃siuerũt
Dicetur. Ite in ignem et̾num qͥ p̃paratus ÷ thya-¬

Expanded text:
am suam, non ideo volunt aequales esse Angelis, sed Angelos sibi. Itaque in tali voluntate perseverantes, aequabuntur supplicio praevaricatoribus angelis, potestatem suam potius quam Dei omnipotentis diligentibus. Talibus enim ad sinistram constitutis, quia non quaesierunt dicetur, Ite in ignem aeternum, qui praeparatus est dia
Abbreviated transcription (Latin):
lem si fi̾ poss qr illa natã non peccet quã
non pectatãm p̾sciuit ds. ⁊ q ista peccet
que al alla peccatã preiuisaz. sion enim iã
puto ip̃a łi sap̃ia prescĩa uel istam petcare a
illam tion p᷑care cogi: s tai si ullã causa ẽtt

Expanded text:
lem, si fieri posset, quare illa natura non peccet, quam non peccaturam praescivit Deus, et quare ista peccet, quae ab illo peccatura praevisa est. Non enim jam puto, ipsa Dei praescientia vel istam peccare, vel illam
Abbreviated transcription (Latin):
son gͦ tal tielle debuisti. Uatior sensuo ⁊ quo
id non uis qͣm opinatio ꝑ tuam tal te uelle de¬
buisse arbitͣris. Deinde qił quis recte eligit
fiat. Melior aũ eẽ non pot̾it qui nosi erit. Ne¬
sese ut̾tim̾u̾nt. aut enim dfug̾unt uͥ meluis¬
credidunt. młto munꝰ falsa electõ nich eligen¬
tium omouebit. ¶Q modo enim se qͣue¬
ligentem a quo si queram quid eligat: Ren¬
debit. Nichil. Nam qui eligit non ẽẽ ⁊ ꝓft̃o se
rũptanĩ de hc̃ tota re si pot̾o tlicam qd̾ sen¬
tio. Nemo mnͥ ur̃ cũ se ip̃m necat aut quoli¬
bet moto me einore tupit hr̃e in sensu ꝙ
ptꝰ mortem non sit futus : tañ ⁊ si aliꝙͣ¬
tum hoc in optõe hẽat. Nam opĩo aut ĩ er¬
rore. aut in u̾itate rõtinantis ÷ ul treden
sensu aliud. uł ex hoc cognosc̾e facile est ꝙ¬
pleꝵ aliud faciendũ esse tredunꝰ: ⁊ aluco fa¬
c̾ẽ delectat. ⁊ aliq̃n u̾atior ÷ sensus qm opinio.
si illa de errore: illa de nataͣ ÷. Uelud cũ igͥ ple¬

Expanded text:
 sensus est quo id non vis, quam opinatio per quam te id velle debuisse arbitraris. Deinde quod quisque recte eligit fiat; melior autem esse non poterit, qui non erit: nesese interemerunt. Aut enim eo confugerunt, ubi meliucrediderunt, multo minus falsa electio nihil eligentium commovebit. Quomodo enim sequar eligentem, a quo si quaeram quid eligat, respondebit, Nihil? Nam qui eligit non esse, profecto se Verumtamen ut de hac tota re, si potero, dicam quod sentio: nemo mihi videtur cum seipsum necat, aut quolibet modo emori cupit, habere in sensu quod post mortem non sit futurus; tametsi aliquantum hoc in opinione habeat. Nam opinio aut in errore, aut in veritate ratiocinantis est, vel credentsensu, vel ex hoc cognoscere facile este aliud faciendum esse credimus, et aliud facere delectat. Et aliquando veracior est sensus quam opinio, si illa de errore, ille de natura est: velut cum aeger ple
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ debet non nͥ laudetur ille tuid. Si ent̃ tu
laudas uidendo qͥd fate debeas tũ il non udears
si in illo qui est incommutabił u̾itas qrͣtoma¬
gisꝰ ille qͥ ⁊ uelle precepit ⁊ posse prebuit: ⁊¬
non impune nolle ꝑmisit. Si enim hoc debet
quis trd̃ accepit ⁊ sit homo fc̃s est ut ntcͣrio
pectet ÷ hoc d ut peccet. cum gͦ peccet : qd̾ d
fatit. qd̾ si scelus ÷ dr̃e. Neminem natã sua co¬
git ut p̾cet. s. nec aliena. Non eni quis iliam
id qrd̃ non ult̾ patitur: peccat Nlam si uiste pa¬

Expanded text:
d debet, non nisi laudatur ille cui debet. Si enim tu laudaris videndo quid facere debeas, cum id non videas, nisi in illo qui est incommutabilis Veritas; quanto magis ille qui et velle praecepit, et posse praebuit, et non impune nolle permisit? Si enim hoc debet quisque quod accepit, et sic homo factus est, ut necessario peccet, hoc debet ut peccet. Cum ergo peccat, quod debet facit. Quod si scelus est dicere, neminem natura sua cogit ut peccet. Sed nec aliena. Non enim quisquis dum id quod non vult patitur, peccat. Nam si juste pa
Abbreviated transcription (Latin):
prauam corrig̾e ꝯsuctudinem: ⁊ pͣua op̃to
rectam dampnare naͣm. Tanta uis ÷ in dñato
⁊ pͥncipatu rõis. sum gͦ qtus tredens ꝙ post
mortem non erit : intolłabilib tam̃ molestiios
ad totam cupiclitateni mortis impelli᷑.⁊ dec̾¬
nit at atripit mortem. In opĩone ht̃ errorẽ
om̃tmode defectõis : in sensu aũ nat᷑ale deside¬
riũ qͥetis. qd̾ aũ quietum ÷ : non ÷ nich̾. Imo
enim uartat affcctões : ut alt̾am alt̾a ꝑimã.
mortis: non ut qui moritur sĩ sit: s ut retres¬
tat intendr̃. Ita cum errore tredat non se futm
nata tam̃ quietus eẽ hoc ÷ mag̃ ẽẽ desitłat. Er¬
p̃p̃ sicut tilło pacto fĩ potest ut non ẽẽ aliquem¬

Expanded text:
 opinio rectam depravare naturam: tanta vis est in dominatu et principatu rationis. Cum ergo quisque credens quod post mortem non erit, intolerabilibus tamen molestiis ad totam cupiditatem mortis impellitur, et decernit atque arripit mortem; in opinione habet errorem omnimodae defectionis, in sensu autem naturale desiderium quietis. Quod autem quietum est, non est nihil; imo enim variat affectiones, ut altera alteram perimat: mortis, non ut qui moritur non sit, sed ut requiescat intenditur. Ita cum errore credat non se futurum, natura tamen quietus esse, hoc est magis esse desiderat. Quapropter, sicut nullo pacto fieri potest ut non e
Abbreviated transcription (Latin):
sunt tam̃. qͣntum ad lucem istam ꝑtin̃ que ꝑ
luminib silt̾tudo adhibita il doc ut quemat¬
modũ corꝑm diffr̾ntias contẽplando uidẽs aͥa
clariora inuiste petis aufr̾t que obsti᷑ora con¬
q int̾ se clara sunt: tanto magio tͥ̾nis eẽ orita
nec tͥ occͣrit ꝑ fcã untu̾sitas nͥ iͥ maiora sic p̾so
sitnt ut minora non destnt: sit ⁊̾ diffe̾ntias
aĩaꝵ cogites in quib l quo inurefes. ut m̃i¬
am quam doles ad tel quoz ualere cognoscas ut
deus tales fat̾e non debu̾it ut ⁊̾ cet̾as c̾aturas

Expanded text:
sunt tamen quantum ad lucem istam pertinet, quasunt tamen quantum ad lucem istam pertinet, qualuminibus similitudo adhibita id docet, ut quemadmodum corporum differentias contemplando, videns alia clariora, injuste petis auferri quae obscuriora conclara sunt, tanto magis cernis esse omnia; nec tibi occurrit perfecta universitas, nisi ubi majora sic praesto sunt, ut minora non desint: sic etiam differentias animarum cogites, in quibus hoc quoque invenies, ut miseriam quam doles, ad id quoque valere cognoscas, utDeus tales facere non debuerit, ut etiam caeteras creaturas
Abbreviated transcription (Latin):
dus. Q aũ tlitit. Ista non ẽẽt. Nithoꝰ erit malꝰ
at inuidus tũ eam non uilt eẽ qita infi̾orem
laudare aclhuc cogit᷑. uelut si dicat. Non eẽt lu
in suo tam̃ gn̾e pulchͣorem ⁊ t̾renis tenebries
hiis om̃ib ꝓ suo modulo utiq laudabilem. aut
fateat᷑. aut stultissiẽ uł contentõse neget qũo
gͦ recte ibr̃e audebit. Luna enim ẽẽt in rebus
qui si dr̃et. luc̾na non eẽt ÷ deridentũ se eẽ sen¬
trriet. ꝙ si non eẽt luna s dicit. S qualem
solem uidet : talem dic̃ lunam ẽẽ debuisse. nõ
intelligit nicħ aliud se dit̾e qm non eẽt luna
s eẽnt soles duo in quo dupͣ errat. ꝙ rr̃ ꝑ¬
fectõi ⁊ adde̾ a̾d cupit cũ de sid̾at aliũ solem ⁊
minu̾e tum lunam uult detrahi. ħͥ fortasse di¬
cat iõ nich se de luna conq̃ri : qr splẽdor eius s
minor est ut minor non sit. de aĩaꝵ añ obscu
ne splentorem non ẽẽ miseꝵ. ite nͨ splendor soł
sit beatus. qͣmius enim toiͣ celestia sint : corͣ

Expanded text:
dus. Qui autem dixerit, Ista non esset, nihilominus erit malus atque invidus, cum eam non vult esse, qua inferiorem laudare adhuc cogitur. Velut si dicat, Non esset luin suo tamen genere pulchram, et terrenis tenebris his omnibus pro suo modulo utique laudabilem aut fateatur, aut stultissime vel contentiose neget. Quomodo ergo recte dicere audebit, Luna non esset in rebus, qui si diceret, Lucerna non esset, deridendum se esse sentiret? Quod si non dicit, Luna non esset, sed qualem solem videt, talem dicit lunam esse debuisse, non intelligit nihil aliud se dicere quam, Non esset luna, sed essent soles duo. In quo dupliciter fectioni et addere aliquid cupit, cum desiderat alterum solem; et minuere, cum lunam vult detrahi. 25. Hic fortasse dicat, ideo nihil se de luna conqueri, quia splendor ejus ita minor est, ut miser non sit; de animarum autem nnae splendorem non esse miserum, ut nec splendor solis sit beatus. Quamvis enim corpora coelestia sint, corpora
Abbreviated transcription (Latin):
tatem ⁊ iusticiam ⁊ pom di longe maiorẽ
sr̃iorem cẽ cred̾ent qͣm quidꝙ̃ cogitatõe oci¬
piunt. ꝯsie̾antes q scm ip̃os gr̃as deo se deb̾e.
clamarent. Ego lixi dñe miser̾e mei ÷ tura
aĩam icam qr peccaui tͥ. Ita c̾tis irin̾ib tli¬

Expanded text:
i longe majorem superioremque esse crederent, quam quidquid cogitatione concipiunt; considerantesque semetipsos, gratias Deo se debere clamarent: Ego dixi, Domine, miserere mei, cura animam meam, quia peccavi tibi : ita certis itinerib
Abbreviated transcription (Latin):
tum natã ÷: bona est. que si incorruptibil
est: melior est qͣm corruptibilis. Si aũ cor¬
ruptibilis est q̃m ilum torrumpr᷑ minꝰ bo¬
na fit sine ilubitatõe bona ÷. Om̃is aũ naͣ
aut torruptibilis aut incorruptibilis. Oĩs
gͦ natã bona est. Nata̾m uoco: que ⁊ substã¬

Expanded text:
antum natura est, bona est: quia si incorruptibilis est, melior est quam corruptibilis; si autem corruptibilis est, quoniam dum corrumpitur minus bona fit, sine dubitatione bona est. Omnis autem natura aut corruptibilis est, aut incorruptibilis. Omnis ergo natura bona est
Abbreviated transcription (Latin):
catiti potentissim offm̃ otitendi om̃ia ñ
tam̃ ꝓp̾um. s cã illa tanqͣm ei que pecta¬
tura precognita est hr̃ent sane sp̃ualia
q̃ int̾ se ⁊ coniunctoẽm sine tumulo ⁊ e¬
iunctõẽm sine dimimitõe ut n adiuua¬
retur illa mactõe sua fatilteate cum ħ si¬
bi coniung̾e̾ntur. n difficilior ill ⁊ actõ fi¬
eret : s ħ offiñ suũ petrando deser̾et. Non
enim locis ⁊ mole corꝑm s ꝑiltrate affais¬
um uingi. ⁊ disꝑiltrate se iungi possunt

Expanded text:
canti potentissimum officium continendi omnia; non tamen proprium, sed cum illa, tanquam ei quae peccatura praecognita est. Habent sane spiritualia quaeque inter se et conjunctionem sine cumulo, et sejunctionem sine diminutione: ut neque adjuvaretur illa in actionis suae facilitate, cum haec sibi conjungeretur; neque difficilior illi actio fieret, si haec officium suum peccando desereret. Non enim locis et mole corporum, sed parilitate affectuum jungi, et disparilitate sejungi possunt
Abbreviated transcription (Latin):
uin t̾ ista pectatx amissa in pectatis bĩtudi¬
ne: s non dimissa recuꝑande boatituclinis
facultate que ꝓftõ suꝑat eam quam pectandi
ꝑpctua uoluntas tenet int̾ quam ⁊ illam prio¬
rem ꝑmanentem in uoluntate iusticie. ħ me¬
dietatem quamidam demonstt que penitendi
humilitate altitudinem suam recepit. nã n
ab illa ca̾tura qricant p̾sciuit dõ non solum p̾¬
catam s ⁊̾ in pͣcandi uoluntate mansam absti¬
terea non oberrans. qr ꝓpͥo motu ⁊ sensu taret.
tea excellentior est t̾a̾tura que lib̾a uoluntate
pͣcat qm que pp̃a non pͤcat. qr non ht̃ liberam
uoluntatem. ⁊ sic̃ laudarem uinũ in suo ge¬
nere bonum in quo uino mebͥatum hoĩem
uituꝑarem. ⁊ tañ eundem hoĩem iam uit u¬
ꝑatum ⁊ adhͨ eb̾um laudato illi uino de truo
ebris fc̃us est antepon̾em: ita corlis c̾atura
in suo gͣdu iure laudanda ÷ tũ illi uituꝑandi
sint tui eiꝰ immod̾ato usu a u̾itatis ꝑceptõe

Expanded text:
um etiam ista peccatrix, amissa in peccatis beatitudium etiam ista peccatrix, amissa in peccatis beatitudine, sed non dimissa recuperandae beatitudinis facultate. Quae profecto superat eam quam peccandi perpetua voluntas tenet: inter quam et illam priorem permanentem in voluntate justitiae, haec medietatem quamdam demonstrat, quae poenitendi humilitate altitudinem suam recipit. Nam neque ab illa creatura, quam praescivit Deus non solum pam in peccandi voluntate mansuram, abstiterea non aberrans, quia proprio motu et sensu caret; ita est excellentior creatura quae libera voluntate peccat, quam quae propterea non peccat, quia non habet liberam voluntatem. Et sicut laudarem vinum in suo genere bonum, de quo vino inebriatum hominem vituperarem, et tamen eumdem hominem jam vituperatum et adhuc ebrium, laudato illi vino, de quo ebrius factus est, anteponerem: ita corporalia creatura in suo gradu jure laudanda est; cum illi vituperandi sint, qui ejus immoderato usu a veritatis perceptione
Abbreviated transcription (Latin):
scã sunt omia. qł añ ibi non ÷ tam nemo p̃
u̾ati cogitatõe uidere tm non est u̾m. In eo
płiq hõies errant qr meliora cũ mente con¬
spex̾unt non sedib ogruis ea ocuł querũt
uelut si qͥsqͣm ꝑ fcãm rotenditatem rõe op̾¬
rõe u̾issima uideant meliorem ẽẽ ca̾turam q̃
dolent dicentes. tales nos fac̾et ut semꝑ in¬
cõmittabili eius u̾itate ꝑfu̾i nunqͣm aũ pec¬
tare uellemus. non clamant. ñ succenceant.
tri n iõ ip̃os coegit pectare q fecit quib po¬
seu̾antissima uoluntate ñ pectat non ÷ idu¬
bitandum ꝙ eam peccanti recta rõe p̃̾ponas.
S sĩt eam tu cogitatõe p̾ponis: sic eam t̾a¬
tor tłs orclinatõe p̃̾posuit. Crede cẽ talem in
suꝑtorib sedib ⁊ in sublimitate celoꝵ. tꝑ si
bonttatem conditor p̾buit ad eam condendã
mis ꝑpetuam bĩtudĩem suam inꝑpetuam fͤ¬
ens t̾atore suo quam ꝑpetua tenende iustiti¬
e uoluntate ꝓm̾etur. Ht̃ de inde oridĩem su¬

Expanded text:
 ibi non est, tam nemo potest veraci cogitatione videre, quam non est verum. 14. In eo plerique homines errant, quia meliora cum mente conspexerint, non in sedibus congruis ea oculis quaerunt. Velut si quisquam perfectam rotunditatem ratione compreratione verissima videant meliorem esse creaturam, quae dolent, dicentes: Tales nos faceret, ut semper incommutabili ejus veritate perfrui, nunquam autem peccare vellemus. Non clament, non succenseant: quia neque ipsos ideo coegit peccare, quia fecit, quibus poerseverantissima voluntate non peccat, non est dubitandum quod eam peccanti recta ratione praeponas: sed sicut eam tu cogitatione praeponis; sic eam creator Deus ordinatione praeposuit. Crede esse talem in superioribus sedibus, et in sublimitate coelorum: quia si bonitatem Conditor praebuit ad eam condendam mis perpetuam beatitudinem suam, in perpetuum fruens Creatore suo, quam perpetua tenendae justitiae voluntate promeretur. Habet deinde ordinem su
Abbreviated transcription (Latin):
cãtoris laudo bonitatem. Ex illo aũ qd̾ ingͣ
titiam. Si dix̾it non idem nolo mori tꝑ ma¬
lim miser ẽẽ tła om̃ino uon cẽt. s ne ptꝰ moti
miserior sim. Rndebo si hoc iniustum est no
sit erit. Si aũ hoc iustum est laudemꝰ eum
tꝰ legib sit eris. Si idlix̾is unde p̾sumam ps
hoc iniustum ÷ non sic ero Rndebo. qr si cris
in tua potestate aut miser non eris. aũ tup¬
se te tniuste regendo iuste eris miser au uo¬
lendo ⁊ non ualendo iuste reg̾e non eris ĩ u¬
a pot̃ate.⁊ aut in ulłius eris aut iti altͥni
Mi in nlłus: aut iiuitꝰ aut utolens. S inui¬
rõ retrahit ut sis in tua. ⁊ ant te miuste re¬
gendo iuste miset sis. aut qm̃ qͦtłlib uolene
ditoris tui. ꝙ si tu in potestate tua ñ erts ait
potentior ꝓfc̃o aut inf̾iior te hẽbit iti potes¬
tate ꝙ si inftritor tua tulpa ⁊ tusta miseri¬
a. pot̾ts enim infu̾itorem suꝑare si uoles. qi
ã potentior te inf̾m̾iorem hũit in potestate.

Expanded text:
atoris laudo bonitatem: ex illo autem quod paustitiam. 19. Si dixerit, Non ideo mori nolo, quod malim miser esse quam omnino non esse, sed ne post mortem miserior sim: respondebo, Si hoc injustum est, non sic eris; si autem hoc justum est, laudemus eum cujus legibus sic eris. Si dixerit, Unde praesumam quod si hoc injustum est, non sic ero? respondebo, Quia si eris in tua potestate, aut miser non eris, aut tu ipse te injuste regendo, juste eris miser; aut volendo et non valendo te juste regere, non eris in tua potestate, et aut in nullius eris, aut in alterius: si in nullius, aut invitus, aut volens: sed inviratio recurrit, ut sis in tua; et aut te injuste regendo juste miser sis; aut quoniam quodlibet volens e non eris, aut potentior profecto, aut infirmior te habebit in potestate. Quod si infirmior, tua culpa, et justa miseria: poteris enim infirmiorem superare si voles. Si autem potentior te infirmiorem habebit in potestate,
Abbreviated transcription (Latin):
lior. In corb asi lux tenet pͥmum locũ. conse¬
qũo ÷ ut pͥmo torͥ anima ext̾ma p̾ponatur.
non laudet᷑ tłs ⁊ meffabili preclicatõe laude¬
tur. qui tũ fecit cas que in legib cẽnt uistici
e ꝑmansure. Fecit ⁊ alias aĩas quas uł p̾ca¬
trium peccare non possũt. que tam̃ atlhuc
⁊̃ ip̃e meliores st qͣm corpoꝵ quoꝵlib quam¬
lib splenditlissimꝰ fulgor quem ꝑ ip̃ius sum

Expanded text:
lior, in corporibus autem lux tenet primum locum; consequens est ut primo corpori anima extrema praeponatur, non laudetur Deus, et ineffabili praedicatione laudetur, qui cum fecerit eas quae in legibus essent as animas, quas vel peccatrium, peccare non possunt? Quae tamen adhuc etiam ipsae meliores sunt, quam corporum quorumlibet quamlibet splendidissimus fu
Abbreviated transcription (Latin):
sicut ita non dͥ adu̾santur ħ duo ut tu prestĩa
tua nou̾ts qd̾ alius sua uoluntate factur̾ est:
ita tłs neminem ad p̾candũ cogens preuulet.
tam̃ eos qui ꝓpͥa uoluntate peccabũt. Cur ergo
non uinditet iustus que fi̾ non cogit p̾stius:
Sic̃ enim tu memoria tua ñ cogis ftã ẽẽ que
presciert̃ : sic tłs prescĩa sua ñ cogit fatienda
que futa sunt. ⁊ sit̃ tu quedam que fecisti ⁊̾¬
memi inisti ũ tam̃ om̃ia que meministi om̃ia
gͦ iam intellige tꝑ iustitia tłs pcc̃a puniat. qꝑr
que nouit futa: non facit. nam si pp̃a ñ ilet
facientib d p̾mia retribu̾e qr ⁊ recte factu
⁊ ad iuisticiam ut pcc̃m q uoluntate cominit¬
titur : ita indicio eiꝰ impune non fiat sicut
loco posuisti qũo non t̾atori deputantbam sit ꝙͥ¬
quid in ers creatã fierinete est. regła illa pie¬
tatis facile reniouebr̃ quam meminisse nos
comeĩt gr̃aꝵ actõem nos deb̾e catori nr̃o tuiꝰ¬

Expanded text:
t itaque non sibi adversantur haec duo, ut tu praescientia tua noveris quod alius sua voluntate facturus est; ita Deus neminem ad peccandum cogens, praevidet tamen eos qui propria voluntate peccabunt. 11. Cur ergo non vindicet justus, quae fieri non cogit praescius? Sicut enim tu memoria tua non cogis facta esse quae praeterierunt; sic Deus praescientia sua non cogit facienda quae futura sunt. Et simeministi, nec tamen, quae meministi, omnia ergo jam intellige, qua justitia Deus peccata puniat, quia, quae novit futura, non facit. Nam si proptfacientibus debet praemia retribuere, quia et recte facturet ad justitiam, ut peccatum, quia voluntate committitur, ita judicio ejus impune non fiat, sicut loco posuisti, quomodo non Creatori deputandum sit quidquid in ejus creatura fieri necesse est; regula illa pietatis facile commonebit, quam meminisse nos convenit, gratiarum actionem nos debere Creatori nost
Abbreviated transcription (Latin):
Noniam satis i manifestum : ⁊
inter bona ⁊ ea qurdem non mini¬
ma ẽẽ uum̾andam lib̾am uoluitta¬
tem ex quo ⁊̾ fat̾i cogimur cam
diuinitus datam ẽẽ: cdari q oportuisse. Iam
si oportunum eẽ existimao: cupio parte cog-¬
nosc̾e unde ille motus existat quo ip̃a uolun¬
tas intentłr᷑ a omuni at incõmittabili bono:
⁊̃ ad ꝓpͥa uł aliena uł infima at omĩno cõ¬

Expanded text:
oniam satis mihi manifestum est, inter bona, et ea quidem non minima, numerandam esse liberam voluntatem, ex quo etiam fateri cogimur eam divinitus datam esse, darique oportuisse: jam si opportunum existimas, cupio per te cognoscere unde ille motus existat, quo ipsa voluntas avertitur a communi atque incommutabili bono, et ad propria vel aliena vel infima, atque omn
Abbreviated transcription (Latin):
linitate s nc̃citate id me uelle fatendum est.
O stulticiam singłarem qũo gͦ non pot̃ aliud
fĩ qͣm p̾sciuit do: si uoluntas not erit quã
uoluntatem fut᷑am ille p̾sciu̾it. ¶ Omtito
illud eque monstruosum qł paulo añdixi e¬
tate supposita aufr̾e nititur uoluntatẽ. Si eͥ
nit̃e est ut uelit: Uñ uolet tñ noluntas non
erits qrł si non ħ modo clix̾it. s flixit se qͥa

Expanded text:
st. O stultitiam singularem! Quomodo ergo non potest aliud fieri quam praescivit Deus, si voluntas non erit, quam voluntatem futuram ille praesciverit? Omitto illud aeque monstruosum, quod paulo ante dixi etate supposita auferre nititur voluntatem. Si enim necesse est ut velit, unde volet cum voluntas non erit? Quod si non hoc mod
Abbreviated transcription (Latin):
te. quapp̃ non te iam moueat ꝙꝓ tam uituꝑan¬
tur anime peccatͥces. Ut ditas in corde tuo me¬
lius ftiisse si non ceñt in sui enim comꝑatõe ui¬
tuꝑantur dũ cogitatur quales eẽnt si peccare
noluissent. Institutor tam̃ eaꝵ tłs preclarissime
ꝓ humana facultate laudanlus ÷ non solum
qm̃ peccantes eas uste ordĩare. s ⁊̾ qi tales ĩ¬
sticuit ut ⁊̃ pcc̃is sordidate nllo̾ modo lucis cor¬
lis dignitate suꝑent᷑. de qua tam̃ iure lauda¬
tur. ¶lita quo moneo caueas. ne forte ñ
dicas meliꝰ fuisse ut non cẽnt: s dicas alit̾
occͣrit: stias fecisse dm̃ tanꝙͣ bonoꝵ ilnm cõ¬

Expanded text:
tae. Quapropter non te jam moveat, quod vituperantur animae peccatrices, ut dicas in corde tuo melius fuisse si non essent. In sui enim comparatione vituperantur, dum cogitatur quales essent, si peccare noluissent. Institutor tamen earum Deus praeclarissime pro humana facultate laudandus est, non solum quoniam peccantes eas juste ordinat, sed etiam quia tales instituit, ut etiam peccatis sordidatae, nullo modo lucis corporalis dignitate superentur, de qua tamen jure laudatur. 13. Illud quoque moneo caveas, ne forte non dicas quidem melius fuisse ut non essent, sed dicas aliter occurrerit, scias fecisse Deum tanquam bonorum om