comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentia oculoꝵ. ⁊ ambitõ seculi. Si
hec ꝑ totum orbem iam ppłis leguntur:
& tum ueneratõe libentissime aucdiun¬
tur. Si ptꝰ tantooisang̾ͥned : tantos ig¬
nes. tot truces martỹrum. tanto ft̾iai¬
us ⁊ ub̾uis us ad barbaras natões ec̃c̃e
pullularunt. Si tot iuuenum ⁊ u̾ginũ
milia contẽpuentium tiuptias caste q
uiuentiun iam nemo miratur : ꝙ cũ
fecisser plato us adeo ꝑu̾sam tꝑrum
suoꝵ timuit op̃ionem. ut ꝓhibeatur
aboleretur. S hec sic accipiuntur⁊ ũ
quomodo antea talta alisputare ⁊ sic
nunc ccͣ disputare monstruosum sit.
xana traduntur. Si ħ cotidie legunt᷑
in ec̃ciis ⁊ a sac̾dotib exponuntur. si
tondunt p̾tora qui ħ̃ implere conaut᷑.
si tam innum̾abiles ag̾diuntur hnͣc
uiam. ut desertis aliiciis ⁊ honorib
mundi ex om̃i hõim gn̾e uni do sum¬
mo totam uitam tlicare uolentium:
deserte gͦndam insule ac multaꝵ t̾raꝵ
solicutlo tompleacur. s deniq ꝑ urbes

Expanded text:
oculorum et ambitio saeculi; si haec per totum orbem iam populis leguntur et cum ueneratione libentissime audiuntur; si post tantum sanguinem, tantos ignes, tot cruces martyrum tanto fertilius et uberius usque ad barbaras nationes ecclesiae pullularunt; si tot iuuenum et uirginum milia contemnentium nuptias casteque uiuentium iam nemo miratur; quod cum fecisset Plato, usque adeo peruersam temporum suorum timuit opinionem, ut perhibeatur aboleretur; si haec sic accipiuntur, ut quomodo antea talia disputare, sic nunc contra disputare monstruosum sit; christiana traduntur; si haec cotidie leguntur in ecclesiis et a sacerdotibus exponuntur; si tundunt pectora qui haec implere conantur; si tam innumerabiles aggrediuntur hanc uiam, ut desertis diuitiis et honoribus huius mundi ex omni hominum genere uni deo summo totam uitam dicare uolentium desertae quondam insulae ac multarum terrarum solitudo compleatur; si denique per urbes
Abbreviated transcription (Latin):
ad ꝑspicuam u̾itatem ꝑuenit: nlło tuͦ
auctoritas humana p̃ponitur: sed ad h¬
hanc nulla supbya ꝑducit. que si ñ eẽt:¬
non eẽnt hr̃tici n scismatici n carne
t̾contisi: nec c̾ature siniulatroꝵ q tul

Expanded text:
ad perspicuam veritatem pervenit, nullo modo ad perspicuam veritatem pervenit, nullo modo auctoritas humana praeponitur: sed ad hanc nulla superbia perducit. Quae si non essnon essent haeretici, neque schismatici, nec carne circumcisi, nec creaturae si
Abbreviated transcription (Latin):
humano multitudiuis ulla potentia est
nͥ consentientis .i. unum sentientis. ita
in religione qui ad unum uocant: eorũ
maior ⁊ fide tlignior eẽ lebet stuctoritas
¶Aita consicłatio est dissentõis eius que
de unius cultu tłi inter homines orta est.
Sed accepimus maiores ur̃os eo gradu
quo a temporalib ad et̾na conscenditur
uisibilia miracula. Non enum poterant¬
alr̾ secutos eẽ ꝑ quos id actum est: ut ne¬
cessaria non eent posteris. ¶ Cum enĩ
ecc̃a catholica ꝑ totum orbem diffusa at
fundata sit : nec intratula illa in nr̃a tẽ¬
pora durare ꝑmissa sunt. ne auinia sꝑ
uisibilia quereret : ⁊ eoꝵ consuetudine
frigesc̾et genus humanum quoꝵ noui¬
tate flagrabat. Nec iam nobis dubumi
c̃ẽ oportet hiis ⁊̃ credendum : qui cum
ca predicent que pauci asse quntur : se
tatũ seqñdos populis ꝑsuade̾ potuert̃
Nunc enim agrͣ quib credendum
Nam ip̃i rõni purgatioris anime que

Expanded text:
humano multitudinis ulla potentia est humano multitudinis ulla potentia est nisi consentientis, id est unum sentientis: ita in religione qui ad unum vocant, eorum major et fide dignior esse debet auctoritas. 47. Altera consideratio est dissensionis ejus quae de unius Dei cultu inter homines orta est. Sed accepimus, majores nostros eo gradu fidei, quo a temporalibus ad aeterna conscenditur, visibilia miracula non enim aliter poterant secutos esse: per quos id actum est, ut necessaria non essent posteris. Cum enim Ecclesia catholica per totum orbem diffusa atque fundata sit, nec miracula illa in nostra tempora durare permissa sunt, ne animus semper visibilia quaereret, et eorum consuetudine frigesceret genus humanum, quorum novitate flagravit: nec jam nobis dubium esse oportet iis esse credendum, qui cum ea praedicarent quae pauci assequuntur, se tamen sequendos populis persuadere potuerunt. Nunc enim agitur quibus credendum nam ipsi rationi purgatioris animae, quae
Abbreviated transcription (Latin):
solum singulis hominib qiͣ priuatĩ:
s uniu̾so gn̾i humano tanqͣm publice
consulit: quid cum singulis agatur de¬
us scic qui agit: at ip̃i cum quib agr᷑
scuitit. Quid aũ agatur tum gn̾e hu¬
mano ꝑ hystoriam commendari uolu
fides scu pret̾itaꝵ seu futuraꝵ magis c̾¬
deudo qͣm intelligendo ualet: S nr̃m
est consicłare quib hominib uel libris t̾¬
tentlum sit: acl colendum recte dm que
una salus est. ¶ Siuius u̾o rei prima
disceptatio est: utrum hiis poꝰ credamus
qui ael multos cleos. an hiis qui ad unũ
deum colentlum nos uocant. Quis du¬
bitet eos potissimum sequendos qui ad
unum uocant : p̾sertim tum illi inulto¬
rum tultores de hoc uno deo tunctoꝵ ⁊
rectore consentiants⁊ t̾te ab uno mune¬
rus incipit. ¶ Pus ergo isti sequẽdi
colendum ẽẽ tlicunt. Si apud hos uerr¬
tas non elux̾it : tum tlemum migran¬
dum est. Sicut enim in ip̃a terum na¬
tura maior est auctoritas unius ad u¬
num omnia redigentis: nec in gen̾e̾

Expanded text:
solum singulis hominibus quasi privatim, sed universo generi humano tanquam publice consulit; quid cum singulis agatur, Deus qui agit atque ipsi cum quibus agitur sciunt. Quid autem agatur cum genere humano, per historiam commendari voluifides, sive praeteritarum, sive futurarum, magis credendo quam intelligendo valet. Sed nostrum est considerare, quibus vel hominibus vel libris credendum sit ad colendum recte Deum, quae una salus est. Hujus rei prima disceptatio est, utrum iis potius credamus, qui ad multo deos, an iis qui ad unum Deum colendum nos vocant. Quis dubitet eos potissimum sequendos qui ad unum vocant, praesertim cum illi multorum cultores, de hoc uno Domino cunctorum et rectore consentiant? et certe ab uno incipit numerus. Prius ergo isti sequendi colendum esse dicunt. Si apud hos veritas non eluxerit, tum demum migrandum est. Sicut enim in ipsa rerum natura major est auctoritas unius ad unum omnia redigentis, nec in genere
Abbreviated transcription (Latin):
obrem ip̃a quo anime meditina que
diuina ꝓuidentia ⁊ ineffabili benefici¬
entia geritur gͣdatim distincte q pul¬
cherrima÷. tribuitur enim in auctori¬
tatem at rõnem. Auctoritas fidem fla¬
gitat ⁊ rõni preꝑat hominem. Ratio
ad intellc̃m cognitionem q perducit
Qͣ quami n auctoritatem rõ penitus.
deserit : cum consideratut tui treden¬
dum sit. Et certe sumina ÷ ip̃ius iam
cognite at: ꝑspicue u̾itatis auctoritas.
S qr in tꝑalia deuenimus: ⁊ cor amo¬
re ab et̾nis impentdimur: quedam tꝑa¬
lis metlicina que non scientes s tredẽ¬
tes ad salm̾ uocant: non nature ⁊ excel¬
lentie: s ip̃ius temꝑis ordine pͥor est.
Nam in quem locum qͥsq ceciderit: ibi
debet incumbere ut surgat. gͦ ip̃is car¬
nalib fomis quib aletinemur : itentl̾
est ad eas tognoscendas quas taro nõ

Expanded text:
obrem ipsa quoque animae medicina, quae divina providentia et ineffabili beneficentia geritur, gradatim distincteque pulcherrima est. Distribuitur enim in auctoritatem atque rationem. Auctoritas fidem flagitat, et rationi praeparat hominem. Ratio ad intellectum cognitionemque perducit. Quanquam neque auctoritatem ratio penitus deserit, cum consideratur cui sit credendum; et certe summa est ipsius jam cognitae atque perspicuae veritatis auctoritas. Sed quia in temporalia devenimus, et eorum amore ab aeternis impedimur, quaedam temporalis medicina, quae non scientes, sed credentes ad salutem vocat, non naturae et excellentiae, sed ipsius temporis ordine prior est. Nam in quem locum quisque ceciderit, ibi debet incumbere ut surgat. Ergo ipsis carnalibus formis, quibus detinemur, nitendum est, ad eas cognoscendas quas caro
Abbreviated transcription (Latin):
tlilectõe temꝑalium nolunt tnͣsire qd̾
amant. ⁊ tam sunt absurdi qͣi quisꝙͣ
in recitatione p̾clori ffninis unam ali¬
quan silłan solam ꝑpetuomiellet au¬
direr s tales auilitores carminum non in¬
ueniuntur ¶ Lalib autem reꝵ cxistiã¬
torib plena sunt om̃ia. Pp̃ea tꝑ nemo est
qui non facile non modo totum uersum
s totum carmen ⁊̃ possit audire. totũ
q aũ ordinem seculoꝵ sentire nullus
hominum pocest. Huc accedit qił
carminis non sumus partes: secłoꝵ
u̾o ꝑtes dampnatione facdi sumus. I¬
lud gͦ tanitur sub iudicio nr̃o : ista ꝑ¬
agutur ele labore nr̃o. Nulli aũ uido

Expanded text:
dilectione temporalium nolunt transire quod dilectione temporalium nolunt transire quod amant, et tam sunt absurdi, quam si quisquam in recitatione praeclari carminis unam aliquam syllabam solam perpetuo vellet audire. Sed tales auditores carminum non inveniuntur; talibus autem rerum aestimatoribus plena sunt omnia; propterea quia nemo est, qui non facile non modo totum versum, sed etiam totum carmen possit audire; totum autem ordinem saeculorum sentire nullus hominum potest. Huc accedit quod carminis non sumus partes, saeculorum vero partes damnatione facti sumus. Illud ergo canitur sub judicio nostro, ista peraguntu
Abbreviated transcription (Latin):
pulchritudinem complent. ⁊ hoc tot̃
u̾sus in suo gn̾e pulcher est: tͣuis au¬
e sillabe simul dici nlło modo possunt
Nec enim scła enuntiatur nͥ prima
tnͣsierit: atq ita ꝑ ordinem ꝑuenitur
acd finem. ut tum sola ultuna sonat
ñ secum sonantib. formam tam̃ et
tecus metri cum pret̾itis contexta ꝑ¬
ficiat. Nec icleo tam̃ ars qr u̾sus ip̃a fa¬
bricatur sic tꝑi ob nox̾ia est : ut puldi¬
tudo eius ꝑ mensuras moraꝵ eligera¬
tur. s simul ht̃ om̃ia quib efficit uer¬
pͥora attollentem. ¶Pr opterca tam̃
pulcher: qr ex̾ma uestigia illius pult̾¬
tucdinis ostentat. quam constanter at
incomtnutubiliter ars ip̃a custodit. Ita
ut non ulłi ꝑu̾si magis amant peru̾¬
sum qͣm ip̃am artem qua conficitur u̾¬
sus. qꝑ plus se aurib qmͣ intellñie ile
derunt. Ita multi tꝑalia diligunt. cõ¬
dit̾tem u̾o ac modetatͥcem tꝑrm dĩnam
ꝓuidũiam non requirunt. at in ip̃a

Expanded text:
pulchritudinem complent. CAPUT pulchritudinem complent. CAPUT versus in suo genere pulcher est, quamvis duae syllabae simul dici nullo modo possint. Nec enim secunda enuntiatur, nisi prima transierit; atque ita per ordinem pervenitur ad finem, ut cum sola ultima sonat, non secum sonantibus superioribus,formam tamen et decus metricum cum praeteritis contexta perficiat. Nec ideo tamen ars ipsa qua versus fabricatur, sic tempori obnoxia est, ut pulchritudo ejus per mensuras morarum digeratur: sed simul habet omnia, quibus efficit verpriora tollentem; propterea tamen pulchrum, quia extrema vestigia illius pulchritudinis ostentat, quam constanter atque incommutabiliter ars ipsa custodit. 43. Itaque, ut nonnulli perversi magis amant versum, quam artem ipsam qua conficitur versus, quia plus se auribus quam intelligentiae dediderunt: ita multi temporalia diligunt, conditricem vero ac moderatricem temporum divinam providentiam non requirunt; atque in ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
arͣ. Uanitas uanitantium ⁊ omnia
uanitas. Q̾ hũndantia ÷ homini in
omni labore eius quo ip̃e laborat
qui tanqͣm p̾ma sectantur exͬma: ñ
crit coiꝰ uanitas. s in suo gn̾e ꝙͣ uis
exmam pulchritudinem siue ullo
errore monstrabit. ¶ Temporalium
enim sp̃ẽrum multiformitas ab u¬
nitate dei hominem lapsum ꝑ carna¬
les sensus iliu̾berauit ⁊ mutabili uari¬
etate multiplicant eius affc̃m. Ita fa¬
cta eit hũndantia laboriosa. ⁊ ita si elici
ud sequitur ⁊ nich̾ cum eo ꝑmanet.
Sic aũ a tꝑre frum̃ti. iumi ⁊ olei sui ml¬
tiplicatus est : ut non ueniat id ip̃m.
id naturam incominutabilem et sin¬
gularem quam secutus nou erret: et
assequtus non tloleat. ¶ Habebit . t̾
conseqũtem redemptõem cor̾s sui: qd
iam non corrumpetur. Nunc u̾o corpꝰ
qł corrumpr̃ aggrauat animam et
rep̾mit t̾rena hĩtatio t̾rena sensũ ml¬
ta cogitantem : qr rapitur in ordinem
s dum alia cedunt at succedunt tꝑra¬
lium formarum numeros in unam

Expanded text:
 uanitas uanitantium, omnia uanitas. Quae abundantia homini in omni labore suo, quo laborat qui tanquam prima sectantur extrema, non erit corpus vanitas; sed in suo genere, quamvis extremam, pulchritudinem sine ullo errore monstrabit. Temporalium enim specierum multiformitas ab unitate Dei hominem lapsum per carnales sensus diverberavit, et mutabili varietate multiplicavit ejus affectum: ita facta est abundantia laboriosa, et, si dici ud sequitur, et nihil cum eo permanet. Sic a tempore frumenti, vini et olei sui multiplicatus est, ut non inveniat idipsum , id est naturam incommutabilem et singularem, quam secutus non erret, et assecutus non doleat. Habebit enim etiam consequentem redemptionem corporis sui , quod jam non corrumpetur. Nunc vero corpus quod corrumpitur aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem , quia rapitur in ordinem sed dum alia cedunt atque succedunt, temporalium formarum numerum in unam
Abbreviated transcription (Latin):
a sunt. Ea forma ÷ om̃ium que sunt
que sumina similitudo pͥncipii ⁊ i̾¬
tas ÷: quia sine ulla dissim ilitudine :
Qude falsitas oritur non reb ip̃is fal¬
lentib que nicħ aliud ostendunt senti¬
enti qͣm sp̃em suam ÷ quani ꝓ sue pł¬
chritudinis acceꝑunt gradu. n ipsis
sensibus fallentibus : qui ꝓ natura su
⁊ cors aftci non aliud qͣm suas affectio
p̾cedenti aninio nuntiant i s pc̃ta ani¬
mas fallunt : cum uerum querunt
relicta ⁊ neglecta ueritate. Ham qm̃ o
oꝑa magis qͣ̃m artificem at ip̃am ar¬
tem dilex̾unt. hoc errore puniuntur:
ut in oꝑibus artificem artem conqͥrait
⁊ tum inuenire nequiuerint: ds enim
non corͣlibus sensibus subiacet. sed ipi
menti suꝑeminet: tp̃a oꝑa ex istimaut
ẽẽ artem ⁊ artificem. ¶ Hinc oritur

Expanded text:
ma est omnium quae sunt, quae est summa similitudo Principii; et Veritas est, quia sine ulla dissimilitudine est. 67. Unde falsitas oritur, non rebus ipsis fallentibus, quae nihil aliud ostendunt sentienti quam speciem suam, quam pro suae pulchritudinis acceperunt gradu; neque ipsis sensibus fallentibus, qui pro natura sui corporis affecti, non aliud quam suas affectiones praesidenti animo nuntiant: sed peccata animas fallunt, cum verum quaerunt, relicta et neglecta veritate. Nam quoniam opera magis quam artificem atque ipsam artem dilexerunt, hoc errore puniuntur, ut in operibus artificem artemque conquirant; et cum invenire nequiverint Deus enim non corporalibus sensibus subjacet, sed ipsi menti supereminet, ipsa opera existiment esse et artem et artificem.
Abbreviated transcription (Latin):
tie nature lege p̃ponitur. Sed qꝑ irrati¬
nabilia quos animantia uiu̾e at sentire
neno ambigit: illud in animo humano
pr̃antissinium÷. non quo sentit sensibili¬
a: s quo iudicat sensibilib. Nam ⁊ iudet
acutius. ⁊ cet̾is cor̾s sensib acͥorib corpora
attingunt: plure q bestie qm homines: s
Iam u̾o illud facillimum est pr̃antioren
eẽ iudicantem qͣm illa res de qua udicat᷑.
Nam solum aũ rõnalis uita de sensibilib:
s de ip̃is quos sensib iudicit. Cur in aqͣ
renium infractum oporteat appar̾e cum
redus sit. ⁊cur ita ꝑ oculos sentire ncce
fit. Nam ip̃e aspectus oculoꝵ renuntiare
id porest: intlicare nlło motlo. Qr mãifes¬

Expanded text:
tiae, naturae lege praeponitur. 53. Sed quia irratitiae, naturae lege praeponitur. 53. Sed quia irrationalia quoque animantia vivere atque sentire nemo ambigit, illud in animo humano praestantissimum est, non quo sentit sensibilia, sed quo judicat de sensibilibus. Nam et vident acutius, et caeteris corporis sensibus acrius corpora attingunt pleraeque bestiae quam homines: sed Jam vero illud videre facillimum est, praestantiorem esse judicantem, quam illa res est de qua judicatur. Non solum autem rationalis vita de sensibilibus, sed de ipsis quoque sensibus judicat; cur in aqua remum infractum oporteat apparere cum rectus sit, et cur ita per oculos sentiri necesse sit: nam ipse aspectus oculorum renuntiare id potest, judicare autem nullo modo. Quare
Abbreviated transcription (Latin):
tis dc̃m ÷ uisum loquti sumus: Uideamꝰ
quantus rõ possit ꝓgredi a usibilibus
ad touisibilia ⁊ a tꝑalib ad et̾na conscen¬
dens. ¶Non enim frustra ⁊ inanit̾
intueri oportet pulchritudinem celt. &r¬
dinem sydeꝵ. caudorem lucis. dieꝵ ⁊ noc¬
tium uiscitudines. lune menarua tur¬
ricula lune. Inni qͣdrifariam temꝑatio¬
nen. qͣdriꝑtitis elem̃tis congruentem.
tantam ium seĩnum sp̃es numeros q
gignentium. ⁊ om̃ia in suo gñe moduni
ꝓprium nat̾am q sernantia. In quoꝵ cõ¬
sideratõne non uana ⁊ ꝑitura curtositas
exc̾cenla est: s gradus ad immortalia ⁊
sꝑ manentia faciendus. ¶ Pyimum ẽ
enim attendere que uta sit naturalis iu¬
talis que cuncta ista senrit. que ꝓfecto qͦ¬
niam uitam dat corꝑi prestantior eo sit
nc̃ce ÷. Non enim qualticon moles q̃m¬
qm ista uisibili luce p̾fulgeat. si uita ca¬
reat ⁊ magni estimanda ÷. Quelibet nãq
uiua sub stantia tuilibet non uiue substã¬

Expanded text:
uti sumus; videamus quatenus ratio possit progredi a visibilibus ad invisibilia, et a temporalibus ad aeterna conscendens. Non enim frustra et inaniter intueri oportet pulchritudinem coeli, ordinem siderum, candorem lucis, dierum et noctium vicissitudines, lunae menstrua curricula, anni quadrifariam temperationem, quadripartitis elementis congruentem, tantam vim seminum species numerosque gignentium, et omnia in suo genere modum proprium naturamque servantia. In quorum consideratione non vana et peritura curiositas exercenda est, sed gradus ad immortalia et semper manentia faciendus. Proximum enim est, attendere quae ista sit natura vitalis, quae cuncta ista sentit: quae profecto quoniam vitam dat corpori, praestantior eo sit necesse est. Non enim qualiscumque moles, quanquam ista visibili luce praefulgeat, si vita caret, magni aestimanda est. Quaelibet namque viva substantia cuilibet non vivae substan
Abbreviated transcription (Latin):
tur. nesciens oculoꝵ concupiscentiã
se trah̾e : ⁊ cum hoc munilo ire ullẽ
putant. Q eius tlarioren ꝑtem per
infinitum cogitatõne clistendit: qd̾
non solum de hͣc luce: s ⁊̾ de aqua. ꝑ¬
post̾mo de uiuo. de melle. de auro:
de argento. tleniq de ip̃is pulpis. uł
sanguine. uł ossib quoꝵdam ałrum

Expanded text:
tur; nesciens oculorum concupiscentiam tur; nesciens oculorum concupiscentiam se trahere, et cum hoc mundo ire velle putat, quia ejus clariorem partem per infinitum falsa cogitatione distendit. Quod non solum de hac luce, sed etiam de aqua, postremo de vino, de melle, de auro, de argento, de ipsis denique pulpis, vel sanguine, vel ossibus quorum
Abbreviated transcription (Latin):
diligit bonum iłm: est infimum. ⁊ ĩ su¬
ogn̾e pulchrum ⁊ qm̃ forma ⁊ sꝑe cõti¬
netur. Si añ cliligatut ab at̃a que neg¬
ligit ł̾m : nec sic quidem malum sit
ligr᷑ : fit penalis dilectori suo. ⁊ eum ĩ
quent doloribus. Q tum ordinem su¬
uni ꝑagit pulchra mutabilitas tꝑrin
deserit amantem sp̃es concupita: ⁊ por
crutiatum sentientis discedit a sensibe
⁊ ertorib agitat. ut hnͣc ẽẽ pͥmam speci¬
em putet: que om̃im infima ÷ nature
silic corꝑee. quam ꝑ lub̾cas sensus taro
male clilc̃a nuntiau̾it: ut cum aͥd cogi¬
tat intellig̾e̾ se credat umbris illusiꝰ
fantasmatum. ¶ Si qñ aũ non te¬
nens integͣm aliuine ꝓuidentie disti¬
plinam : s tene̾ se arbitͣns carni tesis-¬
r̾e conatur. us ad usibilium reꝵ y-
magines ꝑuenit. ⁊ lucis huius quã
c̾tis t̾minis c̾cum scͥptam uidit unm̃¬
sa spacia cogitatione format inaniter.
⁊ hñͣc sp̃em sͥ future h̾itatõis pollice¬

Expanded text:
suo pulchrum; quoniam forma et specie continetur: si autem diligatur ab anima quae negligit Deum, ne sic quidem malum fit ligitur, fit poenalis dilectori suo, et eum imquent doloribus. Quia cum ordinem suum peragit pulchra mutabilitas temporum, deserit amantem species concupita, et per cruciatum sentientis discedit a sensibus, et erroribus agitat; ut hanc esse primam speciem putet, quae omnium infima est, naturae scilicet corporeae, quam per lubricos sensus caro male delectata nuntiaverit, ut cum aliquid cogitat, intelligere se credat, umbris illusus phantasmatum. Si quando autem non tenens integram divinae providentiae disciplinam, sed tenere se arbitrans, carni resistere conatur; usque ad visibiliumagines pervenit, et lucis hujus quam certis terminis circumscriptam videt, immensa spatia cogitatione format inaniter: et hanc speciem sibi futurae habitationis pollice
Abbreviated transcription (Latin):
sum possit innumerabiliter cogita¬
ri: uel in ꝑuo spacio uisum possite¬
adem ymaginandi facultate ꝑ infi¬
nita clistendi. S facillimum ÷ exteͣri
carnem: difficillinum aũ non carua¬

Expanded text:
sum possit innumerabiliter cogitari, vel in parvo spatio visum possit eadem imaginandi facultate per infinita diffundi. Sed facillimum est exsecrari carnem, difficillimum autem non carna
Abbreviated transcription (Latin):
tum minus displicu̾it: in melioris com¬
dicare de oꝑibus possis : qđ multo ÷ extel¬
lentius qͣmius oꝑari artificiosa non possia
¶ S cum in om̃ib actib conuenientia pla¬
ceat : qua una salua ⁊ pulchra sunt om̃a.
ip̃a u̾o conuementia eq̃litatem unitatem¬
q appetat. uel siłitudĩẽ partium uł gͣdati

Expanded text:
tum minus displicuerit, in melioris comtum minus displicuerit, in melioris comdicare de operibus possis, quod multo est excellentius, quamvis operari artificiosa non possis. 55. Sed cum in omnibus artibus convenientia placeat, qua una salva et pulchra sunt omnia; ipsa vero convenientia aequalitatem unitatemque appetat, vel similitudine parium parti
Abbreviated transcription (Latin):
tior. ¶ Sed qr tlaꝵ ÷ eam ẽẽ niutabilem.
q̃n nunc imꝑita nunc ꝑita inuenitur:
quenda est. Neq nunc arcem intelligi
uolo que notatur exꝑiundo : s que ra¬
tiocitiando inclagatur. Quid enim p̾cla¬
rum nouit qui nouit ea impensa q̃ calce
⁊ harena consistit tenacius lapides to¬
h̾ere qm luto: Aut qui tam eliganter
edificant : ut que plura sunt ꝑia: ꝑibus
respoñeant. Q̾ aũ singula metluitu lo¬
tum teneant: qmqm iste sensus iam sit
dum est nos tur offendat: si aluabus fe¬
nestris non supͣ inuicem: s uxͣ inuicẽ
locatis una eaꝵ maior minor ue tune¬
quales ẽẽ potu̾int. Si u̾o sup̃ inuicem
non ita offendat illa ine qualitas. Et
tur non młtum turemus qñ sit una ea¬
rum aut maior aut minor qͣm due sł
pares non sint. aut int̾ maxumam et
minimam ita sit media: ut tanto p̾ce¬
dat minorem qͣnto a maiore p̾ceditur
Ita enim pͥmo truasi natã ip̃a consulit᷑.
quid probet. ¶ Ubi potissimum nota¬
ditm est que nadmodum qł solum inqi¬

Expanded text:
tior. Sed quia clarum est eam esse mutabilem, quando nunc perita, nunc imperita invenitur; quaerenda est. Neque nunc artem intelligi volo, quae notatur experiendo, sed quae ratiocinando indagatur. Quid enim praeclarum novit, qui novit ea impensa quae calce et arena confit, tenacius lapides cohaerere, quam luto? aut qui tam eleganter aedificat, ut quae plura sunt, paria paribus respondeant; quae autem singula, medium locum teneant? quanquam iste sensus jam sit dum est cur nos offendat, si duabus fenestris non super invicem, sed juxta invicem locatis, una earum major minorve sit, cum aequales esse potuerint: si vero super invicem non ita offendat illa inaequalitas; et cur non multum curemus, quanto sit una earum aut major aut minor, quia duae petere ut aut impares non sint, aut inter maximam et minimam ita sit media, ut tanto praecedat minorem, quanto a majore praeceditur. Ita enim primo quasi natura ipsa consulitur quid probet. Ubi potissimum notandum est, quemadmodum quod solum inspec
Abbreviated transcription (Latin):
ra sunt eo a quo frã sunt. Quis ea fc̃c̃c
qui summe est. Quis hic est: Deus
enim qͣntulunton ẽẽ bonum ÷: quia
suminum bonum ÷ sumine eẽ. Unde
fecit: Ex nich̾o. qm̃ quid quid ÷ qͣntula¬
tumq sp̃e sit nccc est. ita ⁊ si summum
bonum: tam̃ bonum erit ⁊ ex deo erit.
Nam q̃m summa sp̃es summum bonũ
est. Minima sp̃es minimum bonum
est. Omne aũ bonutr. aut cłs aut ex
deo. gͦ ex nͥeo est ⁊ minima speciess.¬
¶ Sane qa de sp̃e: hoc ⁊̃ de foe̾ tlici pot̃¬

Expanded text:
ra sunt eo a quo facta sunt. Quis ea fecit? ra sunt eo a quo facta sunt. Quis ea fecit? Qui summe est. Quis hic est? Deus enim quantumcumque esse, bonum est; quia summum bonum est summe esse. Unde fecit? Ex nihilo. Quoniam quidquid est, quantulacumque specie sit necesse est; ita etsi minimum bonum, tamen bonum erit, et ex Deo erit. Nam quoniam summa species summum bonum est, minima species minimum bonum est. Omne autem bonum, aut Deus, aut ex Deo est. Ergo ex Deo est etiam minima species. Sane quod de specie, hoc etiam de fo
Abbreviated transcription (Latin):
unus pater familias iustusimus aͥud
imꝑet eis quib ẜuitutem duriorem
iltilem indicat. Aliud eis quos in filioꝵ
gͣdum adoptare elignatur. ¶ Si autẽ
p̾cepta uite mouent que in uet̾e lege
minora sł: in euanglio matora. ⁊ itlao
putatur non ad unum łm utraq ꝑ¬
tinere. Potest qui hoc putat ꝑturbari.
Si unus medicus alia ꝑ ministros su¬
os imĩbetilliorib. Alia ꝑ se ip̃m ualen¬
tiorib precipiat ad reꝑandam uł op¬
tinendam uel optinatidam sałm. Ut
enim arᷤ medicine tum eadem mane¬
at: n ullo pacto ip̃a mutetur. inutat
enini p̾cepta languentib: qr inutãbi¬
lis est nr̃a ualitudo. ¶ta liuina peo¬
uidñia cum sit ip̃a omino in cominuta¬
bilis: mutabili tam̃ c̾atore uarie subue¬
nit ⁊ ꝓ diu̾sitate morboꝵ alias alia ui¬
bet ac uecat: ut a uicio unde mors inci¬
pit. ⁊ ab ip̃a morte ad naturam suam
Quare mutabilia sunt: qr non sumine
sunt. Cur non summe sunt: qr infło¬

Expanded text:
unus paterfamilias justissimus aliud unus paterfamilias justissimus aliud imperet eis quibus servitutem duriorem utilem judicat, aliud eis quos in filiorum gradum adoptare dignatur. Si autem praecepta vitae movent, quod in veteri Lege minora sunt, in Evangelio majora, et ideo putatur non ad unum Deum utraque pertinere; potest qui hoc putat perturbari, si unus medicus alia per ministros suos imbecillioribus, alia per seipsum valentioribus praecipiat ad reparandam, vel obtinendam salutem. Ut enim ars medicinae, cum eadem maneat, neque ullo pacto ipsa mutetur, mutat tamen praecepta languentibus, quia mutabilis est nostra valetudo: ita divina providentia, cum sit ipsa omnino incommutabilis, mutabili tamen creaturae varie subvenit, et pro diversitate morborum alias alia jubet aut vetat; ut a vitio unde mors incipit, et ab ipsa morte, ad naturam suam Quare mutabilia sunt? Quia non summe sunt. Quare non summe sunt? Quia inferio
Abbreviated transcription (Latin):
ud qmͣ rõnalis distipline regulam ĩ¬
pleuit : Nlam ⁊ myst̾ioꝵ expositio ad¬
signacula u̾itatis. satis cum cognitõne
accusatio conueniret. ¶QNunc u̾o qm̃
pietas timiore inchoatur: caritate ꝑficit᷑:
ppłs timore constrictus tꝑe ẜuitutis ĩ ue¬
teri lege multis sacͣmentis hon̾abatur.
Henim talil utile erat ad desidandã
Q̾ u̾ uenit ab ipsa clei sap̃ia homine as¬
sumpto quo in lib̾tatem sumus : pauca
sacͣmenta salub̾ruma consticuta sunt.
que societatem xͥani ppłi hoc est sub u¬
no deo lib̾e multitudinis continerent
Multa u̾o que ppło hebreo ħ sub codẽ
uno deo compedite multitudeni imposi¬
ta erant. ab accusatõne remota sunt. in
fitle at in int̾pretatione manserunt.
Ita nec ẜuiliter alligant ⁊ exc̾tent libe¬
taliter animuur. Quisquis aũ iõ negat
utrum testatũtum ab uno cleo eẽ possẽ.
qr non eisclem sacram̃tis tenetur ppłu̾s
nr̃ quib uidi tenebantur uł adhuc te¬
nentur: potest ilic̾e non posse fi̾. ut

Expanded text:
isciplinae regulam impleuit? nam et mysteriorum expositio adsignacula ueritactio conveniret. Nunc vero quoniam pietas timore inchoatur, charitate perficitur; populus timore constrictus tempore servitutis in veteri Lege multis Sacramentis onerabatur. Hoc enim talibus utile erat ad desiderandaQuae ubi venit, ab ipsa Dei Sapientia homine assumpto, a quo in libertatem vocati sumus, pauca Sacramenta saluberrima constituta sunt, quae societatem christiani populi, hoc est sub uno Deo liberae multitudinis, continerent. Multa vero quae populo Hebraeo, hoc est sub eodem uno Deo compeditae multitudini imposita erant, ab actione remota sunt, in fide atque interpretatione manserunt. Ita nunc nec serviliter alligant, et exercent liberaliter animum. 34. Quisquis autem ideo negat utrumque Testamentum ab uno Deo esse posse, quia non eisdem sacramentis tenetur populus noster, quibus Judaei tenebantur vel adhuc tenentur; potest dicere non posse fieri ut
Abbreviated transcription (Latin):
hec ip̃a fc̃a est de om̃tno nicho. Nam
⁊ qd nuudum forͣtum est: tam̃ aliquo
mocio ut formari possit inchoatum
est : dĩ bñficio formabile ÷. Bonum
est enimi ẽẽ forͣtum. Non nullum er¬
go bonum est ⁊ capacitas forme: ⁊ iõ
bonoꝵ om̃im auctor qui p̾stitit ferͣm.
ip̃e fecit ⁊̃ posse formari. Ita om̃e trl
est in qͣntum ÷:. ⁊ om̃e qđ nunditm est
inqͣnitum eẽ potest: ex tło ht̃. ¶Qu
alio modo sic dt᷑. Omne formatum
inqͣntum formatum est: ⁊ omne qał
nundum formatum est inquantum se¬
mari potest ex deo ht̃. Nulla enini res qp¬
tinet integͥtate nature sue nͥ in suoge¬
nere salua sit. Ab eo enim om̃is est salus
a quo est om̃e bonum : ⁊ om̃e bonuniz
ex tleo. Salus gͥ om̃is ex ileo est. ¶ Sĩc
iam tui oculi m̃tis patent: nec ꝑnitioso
studio uane uictorie caligant at tur¬
bantur. facile uitelligit om̃ia que uiti¬
antur ⁊ moriuntur bona eẽ: tyͣꝙͣ tp̃m

Expanded text:
haec ipsa facta est omnino de nihilo. Nam et quod nondum formatum est, tamen aliquo modo ut formari possit inchoatum est, Dei beneficio formabile est: bonum est enim esse formatum. Nonnullum ergo bonum est et capacitas formae: et ideo bonorum omnium auctor, qui praestitit formam, ipse fecit etiam posse formari. Ita omne quod est, in quantum est; et omne quod nondum est, in quantum esse potest, ex Deo habet. Quod alio modo sic dicitur: omne formatum, in quantum formatum est; et omne quod nondum formatum est, in quantum formari potest, ex Deo habet. Nulla autem res obtinet integritatem naturae suae, nisi in suo genere salva sit. Ab eo autem est omnis salus, a quo est omne bonum; at omne bonum ex Deo: salus igitur omnis ex Deo. Cam cui oculi mentis patent, nec pernicioso studio vanae victoriae caligant atque turbantur, facile intelligit, omnia quae vitiantur et moriuntur, bona esse, quanquam
Abbreviated transcription (Latin):
num detus ornam̃tum q t̾rarum: ⁊ tã
decenter idiuine ꝓuidnt̃e ꝓcuratione ã¬
ministtur. ut aro ineffabilis meditine
ipãm uicioꝵ feditatem in nescio quam sui
gn̾is pulchritudinem u̾tat. Et qm̃ de au¬

Expanded text:
num decus ornamentumque terrarum, et tam decenter divinae providentiae procuratione administratur, ut ars ineffabilis medicinae ipsam vitiorum foeditatem in nescio quam sui generis pulchritudinem vertat. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
satõnis tꝑalis liuine ꝓuidentie ꝓ salute
gnĩs humani in et̾nam uitam reforͣndi
at reꝑandi: que cum t̾clita fu̾int: m̃tem
purgabit uite modus de diuinis p̾ceptio
consiliatus. ⁊ yloneam faciet sꝑualibus
nitate qnͣtum in hc uita clatum est cogni¬
ta om̃is intellcũalis ⁊ animalis ⁊ corͣlis
sinc ulla clubitatõe ꝑspicit᷑. non ut ali¬
am ꝑtem tocius c̾ature fecisse intelligã

Expanded text:
identiae, pro salute generis humani in aeternam vitam reformandi atque reparandi. Quae cum credita fuerit, mentem purgabit vitae modus divinis praeceptis conciliatus, et idoneam faciet spiritualinitate quantum in hac vita datum est cognita, omnis intellectualis et animalis et corporalis sine ulla dubitatione perspicitur; non ut aliam partem totius creaturae fecisse intelligatur
Abbreviated transcription (Latin):
tuntta t̾atori suo. seu ad uindc̃am pec¬
tatoꝵ: seu ad hominuis lib̾ationem.
qͣmqͣm facile corꝰ animo seruiat cuni
qd̃ fieri pcc̃m ⁊ uinlc̃am potuit. De
hec ÷ ddisciplina naturalis xͥ anis minꝰ
gata. ¶ Iam uo ip̃e tocius iloctrine
modus partim aꝑtissinius: ꝑtim siłi¬
turlin ibus. in dictis. in fcĩs. in sacram̃¬
tis acl om̃em auume instructionem ex

Expanded text:
e ad uindictam peccatorum siue ad hominis liberationem quamque facile corpus animae seruiat, cum quod fieri per peccatum et uindictam potuit. et haec est disciplina naturalis christianis mgata. Iam uero ipse totius doctrinae modus partim apertissimus partim similitudinibus in dictis, in factis, in sacramentis ad omnem animae instruction
Abbreviated transcription (Latin):
uaꝵ sustinuit. Iniurias intolła̾biles
uiria ÷ qm̃ uistum innocentem q dãp¬
morte multatus est. Ignonuosissimum
mortis genus trucem ꝑutabant : truci¬
fixus est. ¶ Omna que hr̃e cupiẽtes
non recte uiuebamus : carentlo uile fe¬
tit. Omuia que uitare cupientes ab
do deiecit. Non enim ullum pc̃tii com¬
mitti potest : ñ dum appetuntur ea q̃
ille contemipsit: aut fugiuntur que
ille sustinuit. Tota ita uita eiꝰ in ter¬
ris ꝑ hominem quem susciꝑe digna¬
tus est: lisciplina moꝵ fuit. ¶ Resir¬
rectio uͦ eius a mortnis: nicħ hominis
ꝑire nature. tum om̃ia salua sunt tlo̾¬

Expanded text:
liarum sustinuit. Injurias intolerabiles liarum sustinuit. Injurias intolerabiles juria quam justum innocentemque dammorte multatus est. Ignominiosissimum mortis genus crucem putabant: crucifixus est. Omnia quae habere cupientes non recte vivebamus, carendo vilefecit. Omnia quae vitare cupientes a do dejecit. Non enim ullum peccatum committi potest, nisi aut dum appetuntur ea quae ille contempsit, aut fugiuntur quae ille sustinuit. 32. Tota itaque vita ejus in terris, per hominem quem suscipere dignatus est, disciplina morum fuit. Resurrectio vero ejus a mortuis, nihil hominis perire natur
Abbreviated transcription (Latin):
iuꝵ suscepit natus ex femina. Ulichil
egit ui: s sompnia suaclendo et mo¬
nenlo. ¶ Netere quippe seruitute
tnͣsacta tempus lib̾catis illux̾at ⁊ opo¬
tune iam homini suadebatur at salu¬
briter: quam lib̾o eẽt c̾atus arbitrio
Miratulis consiliauit fitiem tleo : qui
erat passione similis homini quem
gerebat. Ita loqñs ad turbas ut leus.
ditus erat. ¶. Doct̾na enim łs apparebat.
ctatib homo. Item aquam in itintim con¬
u̾surus ut clłs : Recede a me inqͥt mulier
mͥ ⁊ tͥ quid est ÷ nundum uenit hora m̃a.
Cuni aũ uenisset hora mea qua ut homo
morẽtur. tle truce tognitam matrem cõ¬
mendauit liscipulo quem pre cet̾is di¬
ligebat. Satellites uoluntatum diuici¬
as ꝑnitõse ppłi appetebant. pauper esse
uoluit. Honorib ⁊ imꝑiis inhiabant:
rex fi̾ noluit. Carnales filios magnum
bonum putabant: tale coniuguim pro-¬
lemq tontempsit. Contumelias super¬
bissime horrebant: om̃c genus contũe¬

Expanded text:
virum suscepit, natus ex femina. 31. Nihil virum suscepit, natus ex femina. 31. Nihil egit vi, sed omnia suadendo et monendo. Veteri quippe servitute transacta, tempus libertatis illuxerat, et opportune jam homini suadebatur atque salubriter, quam libero esset creatus arbitrio. Miraculis conciliavit fidem Deo qui erat, passione homini quem gerebat. Ita loquens ad turbas ut Deus, ditus erat . Doctrina enim Deus apparebat, aetatibus homo. Item aquam in vinum conversurus ut Deus, dicit, Recede a me, mulier: mihi et tibi quid est? Nondum venit hora mea . Cum autem venisset hora, qua ut homo moreretur, de cruce cognitam matrem commendavit discipulo, quem prae caeteris diligebat . Satellites voluptatum divitias perniciose populi appetebant: pauper esse voluit. Honoribus et imperiis inhiabant: rex fieri noluit. Carnales filios magnum bonum putabant: tale conjugium prolemque contempsit. Contumelias superbissime horrebant: omne genus contume
Abbreviated transcription (Latin):
rat. acuit in temptatõib prulñi am.
ut non solum in eas non inucatur.
s fiat ⁊̾ uigilantior: ⁊ in amore u̾itatis
que sola non fallit arcdentior. S tum
tꝑrm oportunitatib que mira sapĩa
eius orclinant᷑. De quib aut non ÷ tr¬
tandum. Aut int̾ pios ꝑfcõs q fͣctan¬
dum. Nullo modo bñficientius generi¬
lis pr̃i ⁊ coet̾mis. totum hominem s̃¬
ciꝑe dignatus÷. ⁊ u̾brim caro fcm̃ est
⁊ hĩtauit in nobis. ¶Ita enun clemõ¬
strauit carnalib ⁊ non ualentib intue¬
ri mñte u̾itatem. torꝑeis q sensib dedi¬
tis: qmͣ excelsum locum int̾ c̾aturas hẽ¬
at humatia natura. Quod ñ solum
uisibiłr̾. nam id pot̾at ⁊ in aliquo eche¬
reo corꝑe ad nr̃oꝵ aspectuum tollãmi
am tꝑato: s hominib in uero hoĩe
apparuit. Ipsa enim natitra suscipiẽ¬
da erat q lib̾anla. ⁊ ne quis forte sex̾
a suo c̾atore se comtemptum putaret

Expanded text:
rat; acuit in tentationibus prudentiam, rat; acuit in tentationibus prudentiam, ut non solum in eas non inducatur, sed fiat etiam vigilantior, et in amorem veritatis, quae sola non fallit, ardentior. CAPUT Xtemporum opportunitatibus, quae mira sapientia ejus ordinantur, de quibus aut non est tractandum, aut inter pios perfectosque tractandum est; nullo modo beneficentiuslis patri et coaeternus, totum hominem suscipere dignatus est et uerbum caro factum est et habitauit in nobis. ita enim demonstrauit carnalibus et non ualentibus intueri mente ueritatem corporeisque sensibus deditis quam excelsum locum inter creaturas habeat humana natura, quod non solum uisibiliter — nam id poterat et in aliquo aetherio coam temperato, sed hominibus in vero homine apparuit: ipsa enim natura suscipienda erat quae liberanda. Et ne quis forte sexus a suo Creatore se contemptum putaret,
Abbreviated transcription (Latin):
aũ sunt qͣm erant : tum ꝑ aĩe pccm mi¬
nus ad illum mouentur : nec tam pe¬
nitus seꝑantur. nam om̃ino nlła cẽnt
¶Quod aũ affc̃ib contingit aĩe: ħ locis
tor. Nam illa mouetur uoluntarie:
luntate consensit. Nam si nc̃citate hoc
fecisset : ulło pcc̃i trimine teneretur.
Q u̾o corꝰ hominis tum añ pc̃cm eẽt
in suo gñe optimum : post pcc̃m est
fcm̃ imbecillosum. ⁊ morti destinatum
clementie dĩ qmͣ seuet itatis ostenilit
Ita enim nõbis suadetur a cobs uolup¬
tatib ad et̾nam eẽntiam u̾itatis amo¬
rem nr̃m oportere conu̾ti. Et iusticie¬
 pulchritudo cum benigtatis gr̃a
rum erudiamur. Nam ita ⁊̃ tir̃a sup¬
plicia liuina ꝓuidentia mołata ÷. ut
in hoc corꝑe tam corruptibili ad istan¬
tiam tenelere lic̾e̾t : ⁊ deposita om̃i sis¬
ꝑbya uni deo uero collum subclere. ni¬
chil tle se ip̃o fide. illi uni se regẽdum
usum foctitudinis u̾tit: in copia uͦ
lium temꝑantiam suam ꝓbat ⁊ robo¬

Expanded text:
autem sunt quam erant, cum per animae peccatum minus ad illum moventur: nec tamen penitus separantur; nam omnino nulla essent. Quod autem affectibus contingit animae, hoc locis corpori: nam illa movetur voluntate, luntate consensit. Nam si necessitate id fecisset, nullo peccati crimine teneretur.o corpus hominis, cum ante peccatum esset in suo genere optimum, post peccatum factum est imbecillosum et morti destinatum,clementiae Domini quam severitatis ostendit. Ita enim nobis suadetur a corporis voluptatibus, ad aeternam essentiam veritatis amorem nostrum oportere converti. Et est justitiae pulchritudo cum benignitatis grarum erudiamur. Nam ita etiam nostra supplicia divina providentia moderata est, ut et in hoc corpore tam corruptibili ad justitiam tendere liceret, et deposita omni superbia uni Deo vero collum subdere, nihil de seipso fidere, illi uni se regendum usum fortitudinis vertit: in copia vero ralium, temperantiam suam probat et robo
Abbreviated transcription (Latin):
committi: N aut fatendum ÷ uolũta¬
te comnitti. Non aũ recte negat p̾tasse
aĩam: qui ⁊ penitendo eam corrigi fa¬
tecur. ⁊ uẽĩam petenti cdari: ⁊ ꝑseue¬
rantem in pcc̃is iusta dei lege clamp¬
uari. Postremo si non uoluntate ma¬
le facimus: nemo obĩgandus om̃ino
aut monendus 3. Quib sublatis xͥa¬
na lex ⁊ disciplina om̃is religionis au¬
fa̾tur ncce est. ¶Noluntate gͦ peccat᷑¬
⁊ qm̃ peccari ñ ÷ aubium: nec hoc qui
seruos suos meliores ẽẽ fłs iudicauit:
si ei seruirent lib̾alr. Quod nlło io¬
to fi̾ posset : si non uoluntate: s nc̃ci¬

Expanded text:
committi, aut fatendum est voluntacommitti, aut fatendum est voluntate committi. Non autem recte negat peccasse animam, qui et poenitendo eam corrigi fatetur, et veniam poenitenti dari, et perseverantem in peccatis justa lege Dei damnari. Postremo, si non voluntate male facimus, nemo objurgandus est omnino, aut monendus: quibus sublatis Christiana lex et disciplina omnis religionis auferatur necesse est. Voluntate ergo peccatm peccari non est dubium, nec hoc quidservos suos meliores esse Deus judicavit, si ei servirent liberaliter; quod nullo modo fieri posset, si non voluntate, s
Abbreviated transcription (Latin):
sus ÷ pp̾a uoluntate. ¶ Eatendum est e̾
⁊ angelos natã eẽ mutabiles: si solus cłs
est incominutabiles. S ea uoluntate qͥ
mag̾ dm̃ qmͣ se diligunt : fm̾i ⁊ stabłes
manent in illo. ⁊ fruuntur maiestate
eius. ei uni libentissime sũbeliti. Ille aũ
atigelus mag̾ se ip̃m qͣm tlr̾a diligendo
subeditus ei cẽ noluit. ⁊ incumuit per
suꝑbram. ⁊ a summa cẽntia defecit. et
lapsus ℥. ⁊ ob ħ minus ÷ qm fuit. tꝑ eo
qđ minus erat frui uoluit: cum mag̃
summe ÷. Quid quid aũ minus ÷ qͣm eã
Qͥd aũ mirum si ex inopia defcũ. ex ino¬
pia inuidentia. qua dyabolus utiq chy
par et ⁊ recte iniusta pena uideretur ꝙ̃
peccantem tonse quitur: ⁊ que dampnatõ¬
nuntupatur. Nunc u̾o us a deo pt̃tm uo¬
luntarium malum ÷: ut nlło inodo pec¬
catum si non sit uoluntarium. E hoc qͥ¬
dem ita manifestum ÷: ut ulła huic doc¬
toꝵ paucitas: nlła intloctoꝵ turba tlis¬
sentiat. Quare aut neganaduni ÷ pc̃cm

Expanded text:
st propria voluntate. Fatendum est enim, et Angelos natura esse mutabiles, si solus Deus est incommutabilis: sed ea voluntate qua magis Deum quam se diligunt, firmi et stabiles manent in illo, et fruuntur majestate ipsius, ei uni libentissime subditi. Ille autem angelus magis seipsum quam Deum diligendo, subditus ei esse noluit, et intumuit per superbiam, et a summa essentia defecit, et lapsus est: et ob hoc minus est quam fuit, quia eo quod minus erat frui voluit, cum magis summe est. Quidquid autem minus est quam erat, Quid autem mirum si ex defectu inopia, et ex inopia invidentia, qua diabolus utique diaparet, recte injusta poena videretur, quae peccantem consequitur, et quae damnatnuncupatur. Nunc vero usque adeo peccatum voluntarium est malum, ut nullo modo sit peccatum, si non sit voluntarium; et hoc quidem ita manifestum est, ut nulla hinc doctorum paucitas, nulla indoctorum turba dissentiat. Quare aut negandum est peccatum
Abbreviated transcription (Latin):
tor a quo pax omĩs ÷. ⁊ qui forͣ ÷ in¬
fabͥcata at om̃im formosissima Ht̃
tur qui ÷ oĩm speciosissimus. Omnis
um. ⁊ pͥma at sumina ecñtia . ex qua
bonum .z. ⁊ ex iõ ex eo non ÷ mors. sõ
enim ds mortem fecit: nec lecatur in
Mors aũ cogit non ẽẽ quid quid mortͤ.
Nam si ea que moriuntur penitus mo¬
perentur ad nithilum sine dubio per¬
uenirent. S tm̃ moriuntut qͣnto
minus centie ꝑticipant : qđ breuiuis
ita dici potest. Tanto magis moriuintur
tpͣto minus st̃. Corꝰ aũ minus est: qm̃ ui¬

Expanded text:
tor, a quo pax omnis est, et qui forma est infabricata, atque omnium formosissima. Habet tur qui est omnium speciosissimus. Omnis um, et prima atque summa essentia, ex qua bonum est? Et ideo ex Deo non est mors. Non enim Deus mortem fecit, nec laetatur inmors autem non esse cogit, quidquid moritur. Nam si ea, quae moriuntur, penitus morerentur, ad nihilum sine dubio pervenirent; sed tantum moriuntur, quanto minus essentiae participant. Quod brevius ita dici potest: tanto magis moriuntur, quanto minus sunt. Corpus autem minus est, quam vi
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a ꝑ sꝑm manentem in uobis. Ablato
gͦ peccato nuf̾tur pena pectati. R ubi
est malum : ⁊ ubi ÷ mors contentõ tuae
Ubi ÷ mors aculeus tuus : Uiticit enĩ
eẽntia nich̾m. ⁊ sic ab sorbetur mors in

Expanded text:
um manentem in vobis . Ablato ergo peccato, auferetur et poena peccati: et ubi est malum? Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Vincit enim essentia nihilum, et sic absorbetur mors in
Abbreviated transcription (Latin):
ut fluendo desa̾t amatorem suum. qr
⁊ ille ħ amando deseruit cm̃. P̾cepta
entmi eiꝰ neglexit licentis. ħ manduca.
⁊ ħ noli. ¶ Traditur gͦ ad penas. qui¬
a diligendo inf̾iora: in egestate uolup¬
tatum suaꝵ ⁊ in ddolorib apud inferos
orclinatur. Quid ÷ enim aolor qui dicit᷑
cor̾s nͥ corruptio repentina sałis eiꝰ per:
qͥ care mutabilib reb quib fruebaturr.
ne aĩa elegit. Uincat eas q̃s adu̾sum
se nutͥuit cupiditates fruendo mor¬
talib. ⁊ al eas uincendas gr̃a tłi se ad¬
iuuari credat: m̃te illi seruiens ⁊ bõa
uoluntate: sine ulla dubitatõe reꝑabe᷑.
⁊ a multis murabilib ad unum incõ¬
mutabilẽ reu̾tetur: reforͣta ꝑ sap̃ĩã
non forͣtam. s ꝑ quam forͣntur uniu̾¬
sa : fruetut q deo ꝑ sꝑm sc̃m quod est

Expanded text:
ut fluendo deserat amatorem suum, quia et ille hoc amando deseruit Deum. Praecepta enim ejus negligit dicentis: Hoc manduca, et hoc noli. Trahitur ergo ad poenas, quia diligendo inferiora in egestate voluptatum suarum, et in doloribus apud inferos ordinatur. Quid est enim dolor, qui dicitur corporis, nisi corruptio repentina salutis ejus rei, nisi carere mutabilibus rebus, quibus fruebatur, nae anima degit, vincat eas quas adversum se nutrivit cupiditates fruendo mortalibus, et ad eas vincendas gratia Dei se adjuvari credat, mente illi serviens et bona voluntate; sine dubitatione reparabitur, et a multis mutabilibus ad unum incommutabile revertetur, reformata per Sapientiam non formatam, sed per quam formantur universa, frueturque De
Abbreviated transcription (Latin):
iulicans: ut ip̃e a nemine iudicetur.
aliligens tlñm cłm suũ in toto corle
⁊ in tota aĩa. ⁊ in tota Mente. ⁊ tliligẽs
to qd in eo uiuit diligit dm. In hiis e¬
nim duob p̾ceptis tota lex pendet ⁊¬
ꝓpħ̾ie. Inde iam er it conscquens. ut
post mortem corͣlem quam debemus p̾¬
mo pcc̃o tꝑre suo at ordine suo ħ corꝰ
restituatur pͥstine stabiletati quamũ¬

Expanded text:
etur , diligens Dominum Deum suum in toto corde suo, in tota anima, in tota mente, et diligens to, quod in eo vivit, Deum diligit. In his enim duobus praeceptis tota Lex pendetinquam, iam erit consequens, ut post mortem corporalem, quam debemus primo peccato, tempore suo atque ordine suo hoc corpus restituatur pristinae stabilitati. qu
Abbreviated transcription (Latin):
nichi homines appellantur. ¶ Uita
gͦ uoluntario destũ leficiens ab illo qͥ
eam fecit : ⁊ cꝰ eẽna fruebatur. ⁊ uolẽs
ccͣ dĩ legem frui cor̾b quib eam ds ꝑte¬
tit ÷ u̾git ad nichilum. ⁊ hec ÷ nequitia:
qua om̃ito ẽẽ non posset. gͦ ab eo fc̃m
est ⁊ corꝰ qui om̃is contordie capud est.

Expanded text:
nihili homines appellantur. Vita ergo voluntario defectu deficiens ab eo qui eam fecit, et cujus essentia fruebatur, et volens contra Dei legem frui corporibus, quibus eam Deus praefecit, vergit ad nihilum; et haec est nequitia: qua omnino esse non posset. Ergo ab eo factum est et corpus, qui omnis concordiae ca
Abbreviated transcription (Latin):
stris tꝑib xana religio : quam cogͦs¬
cere assequi setͣissua ⁊ c̾cissima salꝰ
est. ¶ Detendi aũ adu̾sus loquaces:
potente deo ip̃o ꝑ se ip̃m demonitnͣ¬
te que u̾a sunt. ⁊ ad ħ intuenda ⁊ ꝑ¬
tipienda bonas uoluntates ꝑ bonos
ere hiis cum quib agat. ¶ Ego pta
diu multum q tonsidans: quales obla¬
tnͣtes ⁊ quales querentes exꝑtus sim.
uel qͣlis tp̃e seu tum latͣrem seu cum q̃de¬
rem fu̾im m̾ hoc modo utendum pitta
ii. que u̾a eẽ ꝑspex̾is : tene. ⁊ cc̃ce catho¬
lice tribue. que falsa sunt : respue ⁊
mͥ qui homo ignosce. que dubia: crede.
que se quntut tliligenter ⁊ pie qnͣtũ
potes. Tales eniui adiuuat iłs. Nulla

Expanded text:
ristiana religio, quam cognoscere ac sequi, securissima ac certissima salus est. 20. Defendi autem adversus loquaces, potente ipso Deo per seipsum demonstrante quae vera sunt, et ad haec intuenda et percipienda bonas voluntates per bonoere iis cum quibus agit. Ego itaque diu multumque considerans quales oblatrantes, et quales quaerentes expertus sim, vel qualis ipse, sive cum latrarem, sive cum quaererem, fuerim; hoc  perspexeris, tene, et Ecclesiae catholicae tribue; quae falsa, respue, et mihi qui homo sum ignosce; quae dubia, crede, quae sequuntur, diligenter et pie, quantum potes: tales enim adjuvat Deus. CA
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ÷ xͥana religio ⁊ eiꝰ ecc̃e communieatõ
que tatholica ÷: ⁊ catholica nominatur nõ
solum a sus : u̾m ⁊̃ ab om̃ib inimicis ue¬
lint nolint enim qͦ ip̃i hr̃tici ⁊ scismatum
alumpni: qñ non cum suis s cum exͣueis
loquntur: tatholicam nich aliud qmͣ catho¬
licam uocant. Non enim possunt intelligi
nͥ eam hoc nomine tlist̾nant : quo ab uno
orbe nuncupatur. ¶ Nuius religiõis

Expanded text:
istiana religio et eius ecclesiae communicatio, quae catholica est et catholica nominatur non solum a suis, verum etiam ab omnibus inimicis, velint nolint. Nam ipsi quoque heretici et scismatum alumni quando non cum suis, sed cum extraneis loquuntur, catholicum nihil aliud quam catholicam vocant. Non enim possunt intelligi, nisi hoc eam nomine discernant, quo ab universo orbe nuncupatur. Sed apud eos