comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pliusqiua uana sunt om̃ia quȩ sub sole fiunt. &̾ quid de
uanis hab̾et nisiuanitatem: Quid gͦ bona oꝑaquę subsole
fiunt: nic hil amplius conferre poterunt suis oꝑariis nͥ
uanitatem: Et quomͦ suꝑius questionẽ hanc solutam
diximus ꝑ id quod ait subsole: Ecce nobis it̾m eademobo.¬
ritur. non minus qm supra difficilis. quia ⁊ bona opera
sub sole id ÷ sub tempore fieri scđm id quod supra ex posicũ
est. negare non possumus: & tamen ex eis nichil p̃ter ua.¬
nitatem consequi dicere non audemiis. lecce mani.¬
feste liber dicit. Quid habet ampluis hõ de uinuerso
iabore suo quo laborat sub sole: Sed si diligentius uer.¬
ba ipsa considerare uolunus: manifeste oftenditur
quȩ sint illa oꝑa. que uana eeᷤᷤ argiuntur. Non
enimdirit quid habet amplius homo de uniu̾so labore
suo qui fit uł qͥfactis est sub sole : sed ait potius quẽ ipse
hõ saborat sub sole. Nongͦ tam laborem ꝗͣ aborantem
arguit esse sub sole: ut quia ipse homo sub sole positꝰ laborit.

Expanded text:
ana sunt omnia quae sub sole fiunt. Et quid de vanis haberet nisi vanitatem. Quod ergo? Bona opera quae sub sole fiunt, nihil amplius conferre poterunt suis operariis nisi vanitatem? Et quomodo superius quaestionem hanc solutam diximus per id quod ait, sub sole? Ecce nobis iterum eadem oboritur non minus quam supra difficilis, quia et bona opera sub sole, id est sub tempore fieri secundum id quod supra expositum est, negare non possumus; et tamen ex eis nihil praeter vanitatem consequi, dicere non audemus. Et ecce manifeste liber dicit: Quid habet amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole? Sed si diligentius verba ipsa considerare volumus, manifeste ostenditur quae sint illa opera quae vana esse arguuntur. Non enim dixit: Quid habet amplius homo de universo labore suo qui fit, vel qui factus est sub sole? Sed ait potius, quem ipse homo laborat sub sole. Non ergo tam laborem quam laborantem arguit esse sub sole. Ut quia ipse homo sub sole positus laborat:
Abbreviated transcription (Latin):
ipse .s. sustiuẽ uide laborat. Hȩc duo genera hominum
in hoc munido uiuunt: scił laborantiũ ⁊ agentium. labo.¬
rantium & patientium. Quid sunt laborantes ⁊ agentes.
udi psaimistam. Uerumtam̃ uniusauanitas. oĩs hõ¬

Expanded text:
ipse, sed sustinet, unde laborat. Haec duo genera hominum ipse, sed sustinet, unde laborat. Haec duo genera hominum in hoc mundo vivunt, scilicet laborantium et agentium, laborantium et patientium. Qui sunt laborantes, et agentes? Audi Psalmistam: Verumtamen universa vanitas
Abbreviated transcription (Latin):
In bac gͦ rursus ingriinans exclamatit ⁊ dixit. Uanitas
uanitatum. Postremo ominum mutabilium rerui.i
&. id occisum ꝓperantium in constantiam ⁊ fluc tuatio.¬
nem intue nsꝰ quasi in summa concludens adiunxit ⁊ ait:
Omniauanitas. Qqͥhabet amplius hõde uniu̾so labore suo qͦ
iabor it sub sole: Quid habet amplius. suba iuditur: ꝗͣ id qͦd de
Sioĩa uauitati subiecta sunt. oꝑa hominũ. iiranitate aliena
eẽ quom possunt: Si scđm aliquid uanum ẽ qđ ds crea¬
unt̾. quomͦ non multõmagis uanum ẽ qͦͦ homo facit. Si
temꝑale ẽ qͥd fecit ęt̾iiꝰ quod temporalis facit qͥd ẽ. Ergo
quid habet amplius hõ de uniu̾so labore suo qͦ laborat sub
suo sole: senic& uł agens us patiens. Duo hec distinginte:
agens & patiens i auorat sub soie. Utq laboratꝰ ⁊ agens
iaborit & patiens laborat. Sed hoc interest: qͣd alt̾ quasi
inuitꝰ laborat. ut uoluntarius. ⁊lgens enim laborat. &¬
facit ipse unde laborat. Paticus aut̃ laborat: ⁊n facit

Expanded text:
nans exclamavit et dixit: Vanitas vanitatum. Postremo omnium mutabilium rerum, et ad occasum properantium inconstantinam et fluctuationem intuens, quasi in summa concludens adjunxit, et ait: Omnia vanitas. Quid habet amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole? Quid habet amplius, subauditur, quam id quod deSi omnia vanitati subjecta sunt, opera hominum a vanitate aliena esse quomodo possunt? Si secundum aliquid vanum est quod Deus creavit, quomodo non multo magis vanum est, quod homo facit? Si temporale est quod fecit Aeternus, quod temporalis facit, quid est? Ergo quid habet amplius homo de universo labore suo, quo laborat sub scilicet vel agens, vel patiens. Duo haec distinguite, agens et patiens laborat sub sole; uterque laborat, et agens laborat, et patiens laborat. Sed hoc interest, quod alter quasi invitus laborat, alter voluntarius. Agens enim laborat, et facit ipse unde laborat. Patiens autem laborat, et non facit
Abbreviated transcription (Latin):
amplius homo de uniu̾so labore suo quo laborat subsole.
non ait. qͥd amplius ẽ labor hominis. sed quid h̃t inquit
implius homo de uniu̾so labore suo qͦ laborat sub sole.
Unde constat quia hic nͥ tam de labore hominis ꝗͣ de
fructii & emolumento agitur humam laboris: qiia nͥ
quid sit aut qualis labor hominis quȩrit᷑: sed qũe homo
fructum de labore suo omni quo laborat sub sole consequat᷑.
Et hic fructꝰ omnns̃ non aliud qͣmuanitas ee  ꝑhibet᷑ cũ di.¬

Expanded text:
amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole? amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole? id amplius est labor hominis? Sed: Quid habet, inquit, amplius homo de universo labore suo quo laborat sub sole? Unde constat quod hic non tam de labore hominis, quam de fructu et emolumento agitur humani laboris; quia non quid sit aut qualis labor hominis quaeritur, sed quem homo fructum de labore suo omni, quo laborat sub sole consequatur. Et hic fructus omnis non aliud quam vanitas esse perhibetur, cum di
Abbreviated transcription (Latin):
& iusti cum sem& ipsos ꝓpt̾ dm̃ spontanea afflictione
inacerant. tunc &̃ patiendo laborant: qui a se contͣ se
etatuentes qcd foris ꝑ distric tionem seuientes ir rogant.
intus quieti ac sine ꝑturbadiõe ꝑinanentes in padien¬
tia portant. Sed ꝑu̾si quiq ⁊ uitȩ carnaus amatorẽ
&̃ t̃ccum mala foris ꝑ alienam iiolentiã illata sustinens.
quia semet ipsos uitꝰ furoris & impatientiȩ stimulis
ꝑturbant: ipsi potiꝰ sibi faciunt unde laborant. Ergo
boni in hac uita laborant. maliuͦ etiam ꝓhac uita
laborant: quia temporales labores quibꝰ pram ⁊ ꝑu̾si
quiq se subdunt ꝓ adipiscenda tẽꝑali duscedine. boni
patient᷑ tolerant ꝓ et̾na consolatione. Duia ieiueu
hec mortalis inqua ⁊ ꝓqua laboratur. ꝑseatia uniendi
coticdie ad inte finem̃ tenditur: ⁊ ec te oĩs labor hominis
innumero uanit.atum computatus. cũ di. Qiid uabet

Expanded text:
et justi cum semetipsos propter Deum spontanea afflictione et justi cum semetipsos propter Deum spontanea afflictione macerant, tunc etiam patiendo laborant; quia se contra se statuentes, quod foris per districtionem saevientes irrogant, intus quieti ac sine perturbatione permanentes in patientia portant. Sed perversi quique et vitae carnalis amatores, etiam tunc cum mala foris per alienam violentiam illata sustinent; quia semetipsos intus furoris, et impatientiae stimulis perturbant, ipsi potius faciunt unde laborant. Ergo boni in hac vita laborant, mali vero etiam pro hac vita laborant; quia temporales labores quibus pravi et perversi quique se subdunt pro adipiscenda temporali dulcedine, boni patienter tolerant pro aeterna consolatione. Quia vero vita haec mortalis in qua et pro quo laboratur, per spatia vivendi quotidie ad vitae finem tendit, recte omnis labor hominis in numero vanitatum computatur, cum dicitur: Quid habet
Abbreviated transcription (Latin):
bor illoꝵ penam ht̃ inoꝑe & penam in retͥbutiõe: labor
aut istoꝵ penam quide Nt̃ inoꝑe. sed premium in retͥbutiõe.
Imilloꝵ iabore uera miseria ẽ infructi laboris fulsa ⁊ i. ina
consolatio In labore istoꝵ. temporaus ac trinsitoria afflic¬
ho: in fructui laboris ȩt̾na beatitudo. Proptere labor
illorum fructu manis est. miseriauerus: iabor istorũ
pena transitorius. fructu ȩt̾nus. Iuoꝵ uero malo quod
bom mec ᷤ uidet᷑ uanum ẽ: hoꝵ małi qd apparet. qͣsi uanũ
est quia transitorium: bonũ uͦ qͥͦd non apparet ꝑpetuum.
Don gͦ mirum uideatur qđ malos in hac uita laborantes⁊
agentes. bonos uͦ laborantes tm̃ & patientes dicimꝰ: quia
si ppius ueritatẽ intueiur. semꝑ malos agendo laborare.
& bonos semꝑ patiendo inuenimus. Nam sic̃ malos
tẽ etiam cũ quieti uidentur incontinentia exagitat:
it. ibonos in iaborbꝰ quoq constitutos d:inquillos pa¬
tientia seruat: Unde miro qͦdam modo boni quiq

Expanded text:
bet in opere, et poenam in retributione. Labor autem istorum poenam, quidem habet in opere, sed praemium in retributione. In illorum labore vera miseria est. In fructu laboris, falsa et vana consolatio. In labore istorum, temporalis et transitoria afflictio. In fructu laboris, aeterna beatitudo. Propterea labor illorum fructu inanis est, miseria verus. Labor istorum poena transitorius, fructu aeternus. Illic vero malo, quod boni inesse videtur, vanum est; horum malum quod apparet quasi vanum est, quia transitorium est; bonum vero quod non apparet, perpetuum. Non ergo mirum videatur quod malos in hac vita laborantes, et agentes; bonos vero laborantes tantum, et patientes dicimus, quia si propius veritatem intuemur, semper malos agendo laborare, et bonos semper patiendo inveniemus. Nam, sicut malos tunc etiam cum quieti videntur incontinentia exagitat, ita bonos in laboribus quoque constitutos tranquillos patientia servat. Unde miro quodam modo boni quique,
Abbreviated transcription (Latin):
Iius homo: Omius hõ uiuens. Nim non õĩs homo uita:
s. om̃is hõuiuiens. Nim & uita ẽ hõ: ⁊ uiuens est homo.
Ubi uita: & uͥuiuens: Uita ieo qd̾ uiuificat: iuuens in eo
qd̾ uuificat᷑. Niit aut̾ & caro ex anima. & aĩa in carne᷑:
& utrumq uiuit: s. caro ex aĩa totũ hal et qd̾iuuit.
sup̾ omñe uanitatem ⁊ ad ipsam ꝑuenerat uititẽ: ine aede
ueritate sublimit uidit. qd̾ de argueidi uanitate ue.¬

Expanded text:
is homo? Omnis homo vivens. Non omnis homo vita, sed omnis homo vivens. Nam, et vita est homo, et vivens est homo. Ubi vita, et ubi vivens. Vita in eo, quod vivificat; vivens in eo, quod vivificatur. Vivit autem, et caro ex anima, et anima ex carne: et utrumque vivit, sed caro ex anima totum habet quod vivit? supra omnem vanitatem et ad ipsam pervenerat veritatem, in eadem veritate sublimiter vidit q
Abbreviated transcription (Latin):
est qͥd moritur. nͥ q uit a priuat᷑: Ipsium gͦ morit᷑ in hoĩe:
quod a inta extinguitur. Iqͥd hoc ẽ nisi corpꝰ. ⁊ sensus
corꝑeus: Ipsum eñi pꝰ amuinas non ẽ. exgͦ ipsumẽ aninal:
& cum sensibile c̾ẽ desinit. desinit essẽ sensus. G qđ moritur
in hoĩe. ipsumẽ qͦd uiuit in homine: qeͦ ideo uanitati sub.¬
iec tum ẽ. qͥa obnoxiũ est mortalititi. Ergo sensus coꝵꝑeuᷤ
non potuit uanitatem arguere: in qͦ nicħ repꝑiri potest
lib̾um ac purum auanitate. Qͥdgͦ dicendũ ẽ illud fiusse:
Numnquid anima: Nonne & ilła supiꝰ uanitati subiectĩ
esse oftendimꝰ: In cauãq uauitatẽ posiuinus iniquititis:
que cet̾is om̃ib tanto deformior ȩxistit: qͦ ex ea tm̃ ceterȩ us
habent qd noxie sunt. uł omnino qd̃ sunt. Sine inc nãq
uanitade. nec uanit as mortalitatis c̾e̾t: nec uanitas muta.¬
bilitatis noxia essẽt. Quomͦ eigo anima quȩ tantȩ uanitati
subiec t⁊ ẽ .i. anitatẽ ueracit arguere. potest: An aliquid

Expanded text:
a privatur? Ipsum ergo moritur in homine quod a vita exstinguitur. Et quid hoc est, nisi corpus et sensus corporeus? Ipsum enim post animal non est, ex quo ipsum est animal, et cum sensibile esse desinit, desinit esse sensus. Ergo quod moritur in homine, ipsum est quod vivit in homine; quod ideo vanitati subjectum est, quia obnoxium est mortalitati. Ergo sensus corporeus non potuit vanitatem arguere, in quo nihil reperiri potest liberum ac purum a vanitate. Quid ergo dicendum est illud fuisse? Nunquid anima? Nonne, et illam superius vanitati subjectam esse ostendimus. In ea namque vanitatem posuimus iniquitatis: quae c omnino sunt. Sine hac namque vanitate, nec vanitas mortalitatis esset, nec vanitas mutabilitatis noxia esset. Quomodo ergo anima, quae tantae vanitati subjecta est, vanitatem veraciter arguere potest? An aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
inꝑadisum: & audisse archana uerba q̃ n̾ͥsicet homini loqͥ.
Sed hoc genꝰ locutiõis quotiens in scͥpturis assiunt᷑. ut hu.¬
militatis causa fit uł admirationis: ut scilic& cũ magna
dice de nob̾ uolumꝰ. hȩc podius quasi aliis ascribant᷑: ne uł
suꝑbũ uł minimum uideatur. si nobis en tribuamus
Nam ⁊ magna ppt̾ humilitatẽ a nob̾remouere debemꝰ᷑: et
mirabilia ꝓpt admiratiõem qͣsi de longe oftendere. Mmnꝰ
enim mir.i stͥ: quȩ magis ad cogintiõem acceclt᷑. Ut gͦ oĩum
anumi ad futurã di ctionem erigant᷑. & qͣsi inir ic lo qͦdã
nouitatis euiguent: dicatur recte. drx̃ eccłastes. Icsi diceͥt᷑.
Quod tantꝰ ac talis dix̃. uanũ ce ᷤ nͥ poduit: etiam side uani.¬
tate dixit. Cõmunis doctor. ⁊ om̃ium eruditor ecclastes
ipse dixit. ed dixit: Audite qͥ dix̃ ⁊ intendite: Non
em̃ parua st. quȩ dicunt᷑. Uanitas uanitatũ .u. anitas
uanitatũ: ⁊ omĩa uanitas. Sioĩa uanitas: ergo ⁊ ipse

Expanded text:
erba, quae non licet homini loqui . Sed hoc genus locutionis quoties in Scriptura assumitur, vel humilitatis causa fit, vel admirationis, ut scilicet cum magna dicere volumus, haec potius quasi aliis ascribamus, ne vel superbum vel nimium videatur, si nobis ea tribuamus. Nam, et magna propter humilitatem a nobis removere debemus, et mirabilia propter admirationem quasi de longe ostendere. Minus enim mira sunt quae magis ad cognitionem accedunt. Ut ergo omnium animi ad futuram dictionem erigantur, et quasi miraculo quodam novitatis evigilent, dicitur recte: Dixit Ecclesiastes. Ac si diceretur: Quod tantus ac talis dixit, vanum esse non potuit, etiamsi de vanitate dixit. Communis doctor, et omnium eruditor Ecclesiastes ipse dixit. Quid dixit? Audite quid dixit et intendite. Non enim parva sunt, quae dicuntur: Vanitas vanitatum, vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Si omnia vanita
Abbreviated transcription (Latin):
seduitais: ꝗͥ in co qͦꝗ dixit. ipse nonerat uanitas. qͥa contͣ
uanitate dixit. quod de uanitate dix̃ꝰ ⁊ constat ꝙͥa con.¬
trariꝰ uanitati ee nͥ potuit. in eo qd̾ uanitas fuit. Aliqͥd
ergo imipso fuit qd uanitas non fuit: & id cont̾ uanita.¬
te nͥ uane ioqui potuit. Sed qderat hoc. aut ubierat:
Certe hoc corpꝰ si fuisse dixerimꝰ. aut in corꝑe aliquid qͦd sine
uanitate locutũ sit de uanntate :ͥ gͦ corpꝰ qͦd corrumpitur

Expanded text:
anitas, quia contra vanitatem dixit, quod de vanitate dixit; et constat, quod contrarius vanitati esse non potuit in eo quod vanitas fuit. Aliquid ergo in ipso fuit, quod vanitas non fuit, et id contra vanitatem non vane loqui potuit. Sed quid erat hoc, aut ubi erat? Certe si corpus hoc fuisse dixerimus, aut in corpore aliquid, quod sine vanitate locutum sit de vanitat
Abbreviated transcription (Latin):
arguit᷑: quȩ uelud ex aliis uanitatib orta. ⁊ cunc tasua¬
nitates uanitatis cõꝑatiõe. suꝑgressa: merito uanitas uani¬
tatum appellatur. Potest etiam inde n̾ incongrue trina
hęc uanitatis repeticio ad triauanitatum genera supͣ memo.¬
rata referri᷑ ut qͣsi una sit uanitatum. opus hominis. ali:
natura mortat: tela mundus hic totꝰ cum sua uniusitate

Expanded text:
anitatibus orta, et cunctas vanitates, vanitatis comparatione supergressa, merito vanitas vanitatum appellatur. Potest etiam non incongrue trina haec vanitatis repetitio ad tria vanitatum genera supra memorata referri, ut quasi una vanitatum sit opus hominis, alia natura mortalis, tertia mund
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnuntiandum ẽ. qͦd de se qͣsi de alio loquit᷑ dix̃ ecclłastes.
Nam qͥa ꝑauc toritate suã ꝑsonam apꝑosuit. conuenient̾
se nͥ qͣsi se. s qͣsi aliũ dixit᷑ ut quia magnũ aliquẽ se put
res postulabat dic̾e habuit: decentꝰ ac maturius hocdiaẽt
de se in alio ꝗͣ in se. Sic balaam de se loquens ait. Dixit
auditor sermonũ d̾i. qͥ uisiões õĩpotentis intuitꝰ ẽ: qͥ cadit

Expanded text:
 Ecclesiastes. Nam quia pro auctoritate suam personam apposuit; convenienter se non quasi se, sed quasi alium dixit, ut quia magnum aliquem se prout res postulabat dicere habuit, decentius ac maturius hoc diceret de se in alio, quam in se. Sic Balaam de se loquens, ait: Dixit auditor sermonum Dei, qui visiones Omnipotentis intuitus est, qui cadit
Abbreviated transcription (Latin):
nis aꝑiendĩ. ing̃dientib eiꝰ lec tiõem p̃parauimꝰ. cet̾m totã eiꝰ
latitudinem digne explanare. sup̃ uires nrãs fatem᷑ eeᷤᷤ. magi
in reb huiisinodi alta ꝓfunditade tectis doctore audire
q̃rentes. ꝗͣ doc toris inc̾e̾ arriꝑe. Magis eñ bonumẽ ut ait
plato aliena uerecunde disc̾e: ꝗͣ sua ingere impudenter.
Od siqua suꝑ hoc conuenient̾ ualuerimꝰ dic̾e. p̃t̾ spem sit

Expanded text:
nis aperiendum ingredientibus ejus lectionem praeparavimus. Caeterum totam ejus latitudinem digne explanare supra vires nostras fatemur esse: magis in rebus hujusmodi alta profunditate tectis, doctorem audire quaerentes, quam doctoris vicem arripere. Magis enim bonum est, ut ait Plato, aliena verecunde discere, quam sua ingerere impudenter. Quod si qua super hoc convenienter valuerimus dicere, p
Abbreviated transcription (Latin):
natum erat facere cogitaret: s ⁊̃ id qͦd impossibile
fuerat implere se posse p̃sumet. ꝑposui in animo¬
meo. Ingens conatus. & quo: Querere ⁊ inuesti¬
gare. Querę ignota: ⁊ inuestigare ꝓfunda. Quomͦ:
ꝓposui in animo meo querere & inuestigare sapient̾
quererem. PSap̃iamuͦ insipient̾ quer̾e. id ipsũ iam saꝑe
non eẽt. s. desipere. Quaꝑꝑ sapient̾ queram. ⁊ ꝑsapi¬
entiã queram: & sapientiã queram. Dic gͦ mͥ sapĩam
ꝑ quã queres. uͥ queres:Lꝑquam sap̃iam queres¬

Expanded text:
natum erat facere cogitaret, sed etiam id quod impossibile natum erat facere cogitaret, sed etiam id quod impossibile fuerat implere se posse praesumeret. Proposui in animomeo. Ingens conatus. Et quae? Quaerere, et investigare. Quaerere ignota, et investigare profunda. Quomodo? Proposui in animo meo quaerere, et investigare sapienter quaererem. Sapientiam vero insipienter quaerere, idipsum jam sapere non esset, sed desipere. Quapropter sapienter quaeram, et per sapientiam quaeram, et sapientiam quaeram. Dic ergo mihi sapientiam per quam quaeres
Abbreviated transcription (Latin):
querere ⁊ inuestigare sapient̾ de om̃ib q̃ fiunt
sub sole. Quasidicet. Ego ext̾ius potestate tumitꝰ
& int̾ius scientia inflatꝰ altiora me quere conatus
ciendo ueracit̾ deiectionẽ meam agnoui. Pposui
mnanimo meo: quere ⁊ inuestigare sapient̾ de õibꝰ
quȩ fiunt sub sole. Magnum ꝓpositũ: si ad effectĩ
uenire potuisset. Sed mens humana quomͦ ad
tanta sufficet.: Magnagͥ suꝑbia mortale homi¬
nem de tam multis p̃sumere: ⁊ rursũ magna
curiositas tam multa appetere. ꝓposuunquit.
Uidete quomͦ elationẽ sonant omĩa. Nonait co¬
gitaui s ꝓposui: ut saltem uenialis fuisset. ⁊ hu¬
mana temptatio. si subito ac tnͣsitorie sic̃ ñnũꝗͣ
solet tumida cogitatio animũ tangẽt: ⁊ tn ꝑcon¬
sensum recepta uł approbata non fuisset. ⁊ unc
uͦ non solum elata uerum &̃ ceca mens ad tantũ
erroris ꝓfundu corruit. ut non sołu id qͦd inordi¬

Expanded text:
quaerere, et investigare prudenter de omnibus, quae fiunt quaerere, et investigare prudenter de omnibus, quae fiunt sub sole. Quasi diceret: Ego exterius potestate tumidus et interius scientia inflatus, altiora me quaerere conatus ciendo veraciter directionem mei agnovi. Proposui in animo meo quaerere et investigare sapienter de omnibus, quae fiunt sub sole. Magnum propositum si ad effectum venire potuisset, sed mens humana quomodo ad tanta sufficeret? Magna igitur superbia mortalem hominem de tam multis praesumere, et rursum magna curiositas tam multa appetere. Proposui, inquit. Videte quomodo elationem sonant omnia. Non ait, cogitavi; sed proposui, ut saltem venialis fuisset, et humana tentatio si subito ac transitorie, sicut nonnunquam solet, tumida cogitatio animam tangeret: et tamen per consensum recepta, vel approbata non fuisset. Nunc vero non solum elata, verum etiam caeca mens, ad tantum erroris profundum corruit, ut non solum id quod inordi
Abbreviated transcription (Latin):
monium haberemꝰ. Nunc aũqr dubia ꝑ certis
affirmare non possumꝰ: illa q̃ dubia non st̾ ꝓsequam᷑.
Ego ȩcc liastes. Se ipsum ut diximꝰ in exempłuꝓ ponit
om̃ium quȩ dicturus ẽ: quatinꝰ uerbis illiꝰ tanto ei¬
tius auditores fide adhibeant. qͦ eum nͥ audiendo
sołu s exꝑiendo intelligunt didicisse q̃ docuit. Ac
si dicet. Ego qui uos doceo ego ex ꝑtussum uniu̾sa
quȩ dico. Namq̃sit uanitas inculmine terrenȩ
potestatis. quis meliꝰ scire potuit: Ego quippe fui re
isrł iniherłm. Satismagna sublimitas in tanto ppło
⁊ intam nobiliac famosa ciuitate regnare: seq in
regni solio uidere cunctis ⁊ potestate dñm ⁊ honore
p̃latum. Thoc quorsum: fuiinquit. Quasitam
nonsum: quia ⁊ si sumadipsum iam nicħ eeͤ agnos¬
co qͦd sum. & quomͦ ad id ꝑuenit ut nic ħ se e̾eᷤ ag̾noᷤ
ceret. deinde ꝓsequit᷑ dicens. ẜposui in animo meo:

Expanded text:
monium haberemus! Nunc autem, quia dubia pro certis monium haberemus! Nunc autem, quia dubia pro certis affirmare non possumus; illa quae dubia non sunt prosequamur. Ego Ecclesiastes. Seipsum, ut diximus, in exemplum proponit omnium, quae dicturus est, quatenus verbis illius eo citius auditores fidem adhibeant, quod cum non audiendo solum, sed experiendo intelligunt didicisse, quae docuit. Ac si diceret. Ego qui vos doceo expertus sum universa quae dico. Nam, quae sit vanitas in culmine terrenae potestatis, quis scire melius potuit? Ego quippe fui rex Israel in Hierusalem. Satis magna sublimitas in tanto populo, et in tam nobili ac famosa civitate regnare, seque in regni solio videre cunctis, et potestate Dominum, et honore praelatum. Et haec quorsum? Fui, inquit. Quasi dicat: non sum; quia etsi sum, idipsum jam nihil esse agnosco quod sum. Et quomodo ad id pervenerit ut deinde prosequitur dicens: Proposui in animo meo
Abbreviated transcription (Latin):
inse ꝑ sententiam transumens ȩccliastes ex pͥmet:
⁊ qualit̾ de uanitate curiositatis aduanitatem
pompȩ & ambitionis. ac deinde aduanitatẽ uolup¬
tatis corruat. ostendet: sic̃ inserie libriordine de¬
monstrat᷑. Sedqr quȩ inp̃fatione dicenda erant
expleuimus. nc̃ ad exponenda u̾ba narrationis eiui
Pmum mͥhoc nequaꝗͣ. p̃tereundu uidet᷑. qd̾ quidã
hunc librũ salomonem in pȩnitentia eftimant
conscripsisse: ⁊ qd̾ icc irco in eo uantatẽ mundanarũꝰ
rerum & max ime car nalis uoluptatis tamstudiose
arguat. qm̃ ipse ex ꝑimento cuncta didic it delitiarum
lurucorruptus ⁊ blandimentis seductus mulierũ.
sita regnipurpura de solio suo iam descenderat: ꝯtẽp¬
taq quã male tenuerat potestade: in habitu peniten¬
tiȩ reatũ suum plangebat: iõq ait rex fuiin ierłm.
tq utinam hoc uerum eeᷤᷤ constaret: ⁊ tam certũ
de penitentia illius ꝗͣ non dubium de culpa testi¬

Expanded text:
in se per sententiam transumens Ecclesiastes exprimet: in se per sententiam transumens Ecclesiastes exprimet: et qualiter de vanitate curiositatis ad vanitatem pompae, et ambitionis, ac deinde ad vanitatem voluptatis corruat, ostendet sicut in serie libri ac ordine demonstratur. Sed quia, quae in praefatione dicenda erant, explevimus: nunc ad exponenda verba narrationis ejus Primum mihi hoc nequaquam praetereundum videtur, quod quidam hunc librum Salomonem in poenitentia existimant conscripsisse: et quod idcirco in eo vanitatem mundanarum rerum, et maxime carnalis voluptatis tam studiose arguat; quoniam ipse experimento cuncta didicerit deliciarum luxu corruptus, et blandimentis seductus mulierum. sita regni purpura, de solio suo jam descenderat, contemptaque quam male tenuerat potestate, in habitu poenitentiae reatum suum plangebat, ideoque ait: rex fuit in Hierusalem. Atque utinam hoc verum esse constaret, et tam certum de poenitentia illius, quam non dubium de culpa testi
Abbreviated transcription (Latin):
cem exꝑiendã effundat. quantomag̾ int̾ius fatiga¬
ta ⁊ ab inqͥsitionis sue intentiõe repulsa. de inueni¬
enda u̾itate desꝑat. & quia supͣse tendens ꝑ inqͥsiti¬
onem labore se atq difficultate nimmia succubuisse
considerat: adaliam se ⁊ q̃ sine labore haberi ualeat
consolationẽ tota auiditate relaxat. S & hic qͦ uanita
luptate fugientẽ delectationem nec cum p̃sens ẽ reti¬
nere potest. neccum p̃terierit reuocare. Sicq undiq
fatigata & dissipata. ꝓcella uanitatis suȩ concutitur:
ut ꝑ idipsum qͦ male delectata abiit. salubrit̾ tandẽ
afflicta redire cõpellat᷑: ⁊ sepe grauis quedamfit luc¬
ta inanimo. ut dumse infimis delectari parit̾ et
affligi considerat. magno desiderio amore libertatis
dilecta &̃ si fieri possit oeserere concupiscat. Hancgͥ
luctam ⁊ tumultuadionẽ humanȩ mentis ꝑ uaria
uitȩ mortat studia in uerbis sequentib om̃iũ causã

Expanded text:
cem experiendam effundat quanto magis interius fatigacem experiendam effundat quanto magis interius fatigata, et ab inquisitionis suae intentione repulsa, de invenienda veritate desperat. Et quia supra se tendens per inquisitionem labore se atque difficultate nimia succubuisse considerat ad aliam se, et quae sine labore haberi valeat consolationem tota aviditate relaxat, sed, et ibi quoque v carnis voluptate fugientem delectationem nec cum praesens est retinere potest, nec cum praeterierit revocare. Sicque undique fatigata et dissipata procella vanitatis suae concutitur, ut per idipsum quo male delectata abiit, salubriter tandem afflicta redire compellatur. Et saepe gravis quaedam sit lucta in animo, ut dum se in infimis delectari pariter, et affligi considerat, magno desiderio amore libertatis dilecta etiam, si fieri possit, deserere concupiscat. Hanc igitur luctam, et tumultuationem humanae mentis per varia vitae mortalis studia, in verbis sequentibus omnium causam
Abbreviated transcription (Latin):
inum accendit: ut dum de bom interioris gła ad appe¬
titum ext̾ioris labit᷑. semꝑ ad deterioĩe uanitatem
p̃cipitet᷑. Sed neq hic stare pot̾ semel cepta corruptio.
Nambona carnis sic̃ prius dum non habent᷑. ut queri
debeant cupido blandiunt᷑ ꝑ spem: ita pꝰmocłu dum
possidentur. fractũ eneruit̾ ⁊ emollitum usu illici¬
unt ad uoluptatem. Sicq miseranimꝰ post amoĩe
uane laudis. pꝰardorem magͥ uanȩ cupiditatis. nouis¬
sime ad appetitum uoluptatis infłamat᷑. ut iamc̃
incarne uanitate seminare incipiat: ut pꝰde carne
caro factꝰ. fructum uanitatis incorruptione metat.
Hic est enim fructus uanitatis. ut mens misera tande
carnalib desideriis obruta ⁊ inuoluptate carnaliũ
desiderioꝵ sopita intm̃ obdormiat. ut iam ñc sapien¬
tiam non solu ueritate s nec sp̃e quide requirat: tan¬
toq auidus totam se ad carnis uoluptatem male dul¬

Expanded text:
imum accendit, ut dum de boni interioris gloria ad appeimum accendit, ut dum de boni interioris gloria ad appetitum exterioris labitur, semper ad deteriorem vanitatem praecipitetur. Sed neque hic stare potest semel coepta corruptio. Nam bona carnis sicut prius dum non habentur, ut quaeri debeant, cupido blandiuntur per speciem; ita postea dum possidentur fractum enerviter, et emollitum usu illiciunt ad voluptatem. Sicque miser animus post amorem vanae laudis, post ardorem magis vanae cupiditatis, novissimae ad appetitum voluptatis inflammatur, ut jam etiam in carne vanitatem seminare incipiat, ut post de carne caro factus fructum vanitatis in corruptione metat. Hic est enim fructus vanitatis, ut mens misera tandem carnalibus desideriis obruta, et voluptate carnalium desideriorum sopita, intantum obdormiat ut jam nunc sapientiam non solum veritate, sed nec specie quidem requirat. Tantoque avidius totam se ad carnis voluptatem male dul
Abbreviated transcription (Latin):
flictionem. In tanta enim occupatione maior̃e suiꝰui¬
rib difficultatem reppiens. quasi quodam pondere auxie¬
tatis suȩ oppͥmit᷑: quia dumeũ ad querendã in huiꝰ modi
sapientiam uͥ inueniri non pot̾ desideriũ impellit:. ⁊ mul¬
titudine parit̾ distrahit᷑ & ꝓfunditate reu̾beratur.
Hicestgͦ iabor ⁊ afflictio sp̃c. quomens stulta ⁊ impruden
merito ꝓ sua temeritate atterit᷑. dũ non sołu creatore
suum obliuiscens .s semet ipsam quoq negligens.
in rebusinfimis quȩ ad salutẽ non ꝑtinent in uestigan¬
disoccupat᷑. & tam̃ aliqñ scientia taliuanitate quesi¬
ta. tantoq labore ex parte quantulacumq inuenta.
animum ꝑ suꝑbiam inflat: ⁊ decuriositate ad elatio¬
nemquasi de uanitate aduanitatẽ p̃cipitat. Quȩ ui¬
delicet elatio ambitionẽ scłi inducens. dum laudis cu¬
pidii efficit. ad amorem pompȩ ⁊ głam diuitiarũ ani¬

Expanded text:
flictionem invenit. In tanta enim occupatione majorem viflictionem invenit. In tanta enim occupatione majorem viribus difficultatem reperiens, quasi quodam pondere anxietatis suae opprimitur, quia dum eum ad quaerendam in hujusmodi sapientiam ubi inveniri non potest, desiderium impellit, multitudine pariter distrahitur et profunditate reverberatur. Hic est ergo labor et afflictio spiritus, quo mens stulta et impudens merito pro sua temeritate atteritur, dum non solum Creatorem suum obliviscens, sed semetipsam quoque negligens, in rebus infimis, quae ad salutem non pertinent, investigandis occupatur. Et tamen aliquando scientia tali vanitate quaesita, tantoque labore ex parte quantulacunque inventa, animum per superbiam inflat, et de curiositate ad elationem quasi de vanitate ad vanitatem praecipitat. Quae videlicet elatio ambitionem saeculi inducens, dum laudis cupidum efficit, ad amorem pompae et gloriam divitiarum an
Abbreviated transcription (Latin):
endo requirit. Sed quia ineis quȩ extrinsecus apparent
uinu̾sis. nequaqͣm ꝑfecta cognitio ueritatis inueniri
pot̾ incipit miser defectus siu erumtna languensqͣsi
quodam fastidio dealiis semꝑ ad alia appetenda discur¬
rere. ⁊ pͥora abiciens quasi uacua ⁊ sterilia. sperat se deside¬
rii sui effectum in hisque suꝑsunt posse obtinere: tam
stultꝰ ꝯcecus ut cum se in hissemꝑ frustrari uideat. nec
umꝗͣ ad desiderii sui finẽ ꝑtingere. nequaꝗͣ. tam̃ hec ali¬
quando quasi uana ⁊ infructuosa cesset ambire. Sed
huius tam imprudentis desiderii ⁊ stultȩ curiositatis
qua se incognitiõe uisibilium rerũ suꝑuacue extendit.¬
& sui creatoriscognitionẽ in qua sola uera beatitudo cons¬
tat. aut habitam negligit. aut non habitam querere
dissimulat: iusta ĩde pena subsequit᷑. qͣm ibide ubiꝑu̾se
delectationem querit nicħ p̃ter dolorẽ inuenit ⁊ sꝑc af¬

Expanded text:
endo requirit. Sed quia in eis, quae extrinsecus apparent endo requirit. Sed quia in eis, quae extrinsecus apparent universis nequaquam perfecta cognitio veritatis inveniri potest, incipit miser defectus sui aerumna languens, quasi quodam fastidio de aliis semper ad alia appetenda discurrere, et priora abjiciens quasi vacua, et sterilia sperat se desiderii sui effectum in iis quae supersunt posse obtinere, tam stultus et caecus, ut cum se in iis semper frustrari videat, nec unquam ad desiderii finem pertingere, nequaquam tamen haec aliquando quasi vana et infructuosa cesset ambiri. Sed hujus tam impudentis desiderii et stultae curiositatis, qua se in cognitione visibilium rerum supervacue extendit, et sui Creatoris cognitionem in qua sola vera beatitudo constat, aut habitam negligit, aut non habitam quaerere dissimulat, justa tamen poena subsequitur; quoniam ibidem ubi perverse delectationem quaerit, nihil praeter dolorem et spiritus af
Abbreviated transcription (Latin):
solum ꝑse reminisci non ualeat: s nec admonitꝰ quidem
uel le possit aut non e̾e qͦd inale ẽ. aut ee᷑ qͦo male non est.
scilicet qualit̾ humanus animꝰ ꝑ hos errorum gradus asũ¬
ina ueritate inuanitate corruat: ⁊ ipso suouitio se ꝓpellente
semꝑ in deteruis eat. Ueritati enim inherere ⁊ ipsam ꝑpter
se diligere ueritate: uerum bonũ eiꝰ ce᷑ debuerat. Cumg
ueritatẽ deserit. ⁊ se ab illa. euersione mentis oeflectit̾. hanc
pͥmum repulsuserroris sui penã patit᷑. ut ipsam quam in se
& ꝓpt̾ seamare noluit ueritatẽ. iamꝓuanitate quęrere
incipiat: ⁊ quia desiit illudunum condemplari in quo
omĩa uideret. mͦ non tam uitatem qmͣ nouitatẽ affectans.
multa scire concupiscat. Qͥa enimilla in quauera men¬
tisrefectio ẽ int̾nam contẽplationem ꝑdidit: in earum q̃ foris
sunt rerum cognitione quasi cibum intelligentiȩ esuri.¬

Expanded text:
solum per se reminisci non valeat, sed nec admonitus quidem solum per se reminisci non valeat, sed nec admonitus quidem velle possit aut non esse quod male est, aut esse quod male non est. scilicet qualiter humanus animus per hos errorum gradus a summa veritate in vanitatem corruat, et ipso suo vitio se propellente semper in deterius eat. Veritati enim inhaerere, et ipsam propter se diligere veritatem, verum bonum ejus esse debuerat. Cum ergo veritatem deserit et se ab illa, adversionem mentis deflectit, hanc primum repulsus, erroris sui poenam patitur, ut ipsam quam in se, et propter se amare noluit veritatem, jam pro vanitate quaerere incipiat, et quia desiit illud unum contemplari in quo omnia videret, modo non tam veritatem quam novitatem affectans, multa scire concupiscat. Quia enim illam in qua vera mentis refectio est internam contemplationem perdidit, in earum, quae foris sunt rerum cognitione quasi cibum intelligentiae esuri
Abbreviated transcription (Latin):
serunt. nontam̃ uanitati s ueritati seruiunt: neq in eis
sub tp̃r ⁊ ꝓtp̃r fiunt. ꝓrsus uanit.iti subiecta sunt: qr ⁊ qͦt
in illis ẽ uanumẽ. ⁊ uanitas parit᷑ qͦd exillisest. Thec st̃ illa
de quib inp̃senti agitur: in quidꝰ sub sole nichil p̃t uanita.¬
tem ⁊ afflictionem sꝑc uł cum fiunt ł cũ facta st̃ ab eis qui
quasiꝑ qͦsdam gradus ad increm̃tum consurgit & corrup¬
tio uelud ã modico excrescens paulatim aucta semꝑ inpeiͦ
ꝓcedit. Nam in eis pͥma origo uanitatis inuenit᷑ curiosi.¬
tas. deinde cupiditas. postremo uoluptas: inter quas pͥma
quide ad concupiscentiam ocłoꝵ ꝑtinet. scda ad ambitio¬
nem scł̃i. tercia ad concupiscentiã carnis: ꝑquas uidelicet
uanitates humanus animꝰ ã summa ueritate deflueis
in tantũ p̃cipitat᷑. ut carnalib tande. desider iis pressus
totusq uoluptatum illecebris deuinctꝰ. suȩ originis non

Expanded text:
serunt, non tamen vanitati sed veritati serviunt; neque in eis serunt, non tamen vanitati sed veritati serviunt; neque in eis  pro tempore fiunt, prorsus vanitati subjecta sunt; quia, et quod in illis est vanum est, et vanitas pariter quod ex illis est. Et haec sunt illa de quibus in praesenti agitur. In quibus sub sole nihil praeter vanitatem et afflictionem spiritus, vel cum fiunt, vel cum facta sunt: ab eis, qui quasi per quosdam gradus ad incrementum consurgit, et corruptio velut a modico excrescens, paulatim aucta semper in pejus procedit. Nam in eis prima origo vanitatis invenitur, curiositas, deinde cupiditas, postremo voluptas. Inter quas prima quidem ad concupiscentiam oculorum pertinet; secunda ad ambitionem saeculi; tertia ad concupiscentiam carnis. Per quas videlicet vanitates humanus animus a summa veritate defluens in tantum praecipitatur, ut carnalibus tandem desideriis pressus totusque voluptatum illecebris devinctus suae originis non
Abbreviated transcription (Latin):
illa quȩ sub tẽpore facta auctor. uanitatis argueret:
tempoie. Eoꝵ item ꝗ̃ facta st̃ in tp̃r: alia facta st̃ in tp̃r
non sub tp̃r: alia intempore ⁊ sub tp̃r: & ea qͥde q̃ facta
sunt sub tempore. mag̾ subiecta stͥ tempori. ⁊ obnoria
mutabilitatr.q in cp̃r ceperunt ⁊ parit̾ finent᷑ in tp̃r:
atq ĩõ ne se ad ȩt̾nitatẽ aliquatenꝰ extendant. qͦdammꝰ
tempore concludunt᷑: qr eoꝵ tempꝰ ⁊ p̃cessit initium ⁊ sub¬
sequit᷑ finem. Tam̃ in his ne ꝓrsus uanitas dñct᷑. ⁊ non inue:¬
niat ueritas subsole ubi caput reclinet. excipimꝰ quȩdam
ex his q̃ frunt sub tp̃r: & eissiuanitatẽ ꝓrsus non tollimus
seruire tam̃ uanitati phibemus. Corum quippe q̃ fiunt
sub tp̃r. alia fiunt ꝓtẽpore: alia fiunt ꝓęt̾nitate. U ea qͥde¬
tu non sunt: qm̃ ⁊ sitranseant inoꝑe. ꝑmanent tñ inre.¬
tributione. Quaꝑꝑt̾ eiuismodi ⁊ si plene uanitatẽ non eua¬

Expanded text:
illa quae sub tempore facta auctor vanitatis argueret, illa quae sub tempore facta auctor vanitatis argueret, tempore. Eorum item quae facta sunt in tempore, alia facta sunt in tempore, non sub tempore, alia in tempore, et sub tempore. Et ea quidem quae facta sunt sub tempore, magis subjecta sunt tempori, et obnoxia mutabilitati, quia in tempore coeperunt et pariter finientur in tempore, atque ideo ne se ad aeternitatem aliquatenus extendant quodammodo tempore concluduntur; quia eorum tempus et praecessit initium, et subsequitur finem. Tamen in his ne prorsus vanitas dominetur, et non inveniat veritas sub sole ubi caput reclinet , excepimus quaedam ex his quae fiunt sub tempore, et eis si vanitatem prorsus non tollimus, servire tamen vanitati prohibemus. Eorum quippe quae fiunt sub tempore, alia fiunt pro tempore, alia fiunt tu non sunt; quoniam et si transeant in opere, permanent tamen in retributione. Quapropter ejusmodi etsi plene vanitatem non eva
Abbreviated transcription (Latin):
luxum qͦ ⁊ uoluptatẽ adiungit. Gantores. cantatͥces.
& delitias filioꝵ hominũ: ⁊ omĩa inquit q̃ desidaue¬
runt oculi mei non negaui eis: nec ꝓhibui cor meũ
quin om̃i uoluptate sua frueret᷑ in hisq̃ ĩparaueram.
& innis om̃ib ꝑ omĩa rerum exꝑim̃ta cucurrisse: nicħq
se p̃ter uanitat̾e. ⁊ sꝑc afflictionẽ. curamq suꝑfluã
inuenisse testat᷑ in cunctisquȩ fiunt sub sole. Quę
aut̾ sint illa q̃ fiunt sub sole supͣ iam dictum ẽ: s ut
cõpetentiꝰ sermo ad ea q̃ sunt dicenda transcat. breuit᷑
nc̃ ⁊ suminati repetimꝰ quȩ dicta st̃. ꝑsołe namq tẽpꝰ
significari ostendimꝰ: ꝓpterea qr ꝑsolem p̃cipue oĩs tem.¬
porum mutabilitas atq uicissitudo distinguit᷑. Ut
ide intelligat᷑ ꝑ io qͦd dictum ẽ sub sole ac si dictũ fuis¬
set subtempore: rursum ut eindentius patẽret q̃ eent

Expanded text:
luxum quoque et voluptatem adjungit. Cantores, cantatrices luxum quoque et voluptatem adjungit. Cantores, cantatrices et delicias filiorum hominum: et omnia, inquit, quae desideraverunt oculi mei non negavi eis, nec prohibui cor meum quin omni voluntate sua frueretur in iis quae paraveram. Et in iis omnibus per omnia rerum experimenta cucurrisse, nihilque se praeter vanitainvenisse testatur in cunctis quae fiunt sub sole. Quae autem sint illa quae fiunt sub sole, supra jam dictum est. Sed ut competentius sermo ad ea quae sunt dicenda transeat, breviter nunc et summatim repetemus quae dicta sunt. Per solem namque tempus significari ostendimus, propterea quia per solem praecipue omnis temporum mutabilitas atque vicissitudo distinguitur, ut idem intelligatur per id quod dictum est, sub sole, ac si dictum fuisset sub tempore. Rursum, ut evidentius pateret quae essent
Abbreviated transcription (Latin):
nos qͥd sentire debeamꝰ aut expectare de his quȩ a nobis
fiunt: qr si id qͦ uanitati subiectum ẽ qͦd d̃s fecit. dubi¬
tari non pot̾ omĩno uanũ eẽ. ⁊ multomag̾ uanũ qͦd
homo uanitas facit. Hoc ẽ qͦd mͦ ing̃dit᷑ demonstrare:
om̃ia uidelicet oꝑa hominũ q̃ sub sole fiunt uana ei. &
nicħ ampliꝰ hab̾e hominẽ de uniu̾so labore suo qͦ laborat
sub sole. It aut̃ suȩ assertioni fide faciat. se ipsum in ex¬
empłu ꝓponit om̃iũ q̃ dicturꝰ ẽ: asserens se cuncta q̃ loqͥ¬
tur: exꝑim̃to didicisse ac ꝓbasse uera. Liccircotałe ꝓpo¬
nit suam ꝑsonã: ut non incredibile uideat᷑ harũ rerũ
om̃ĩum eum exꝑim̃tum habere potuisse. Propterea poten¬
tiam ⁊ dignitatẽ suam demonstrat: rex ihrłm. Sapien
tos pomeria. piscinas. seruos. ancillas. armenta. greges.
aurum. argentum. Postremo ne qͥd defuisse putet᷑:

Expanded text:
nos quid sentire debeamus, aut exspectare de iis quae a nobis nos quid sentire debeamus, aut exspectare de iis quae a nobis fiunt. Quia si id quoque vanitati subjectum est quod Deus fecit, dubitari non potest omnino vanum esse, et multo magis vanum, quod homo vanitas facit. Hoc est quod modo ingreditur demonstrare omnia videlicet opera hominum quae sub sole fiunt vana esse, et nihil amplius habere hominem de universo labore suo quo laborat sub sole. Ut autem suae assertioni fidem faciat, seipsum in exemplum proponit omnium quae dicturus est, asserens se cuncta quae loquitur experimento didicisse ac probasse vera. Et idcirco talem proponit suam personam, ut non incredibile videatur harum rerum omnium eum experimentum habere potuisse. Propterea potentiam et dignitatem suam demonstrat rex Israel in Hierutos, pomaria, piscinas, servos, ancillas, armenta, greges, aurum, argentum. Postremo ne quid defuisse putetur,
Abbreviated transcription (Latin):
mirabile appareat. qͦ pacto totũ ⁊ de totototum ita dic¬
tum sit. ut ad breuitatem qͥdẽ nicħminus: ad euiden¬
tiam uͦ nic hil ampliꝰ dicendu uideat᷑. Sed hoc sapientia
fecit quȩ in toto tota ẽ. ⁊ insingłis tota: nec iusingłis tota
cont᷑hit᷑ nec iu toto totadilatat᷑ s tanta insingłis qͣnta
in toto. ⁊ in tototalis qualis tota in singłis: qr nec unitas
minor se e̾t pot̾. nec immñsitas maior: Ipsagͦ sapientia
in ẜbreui sermonis corpore totam uniu̾sitatis effigiem
expressit: ut pariu in paruo magnũ uideamꝰ. qr inse ip¬
so totũ non possumꝰ. E uidimꝰil lic totũ mundu. ⁊ agno¬
uimus uere uniu̾soꝵ nicħ eeᷤ qd maneat. s fluere ac
ꝑtransire om̃ia quȩ sub sole st̾: ueramq constare senten¬
tiam qi om̃ia uanitas. Nunc gͦ pꝰꝗͣ nobis demonstrauit
qualia sint ea q̃ nobiscũ facta sunt. transit ut doceat

Expanded text:
mirabile appareat, quo pacto totum et de toto totum, ita dicmirabile appareat, quo pacto totum et de toto totum, ita dictum sit, ut ad brevitatem quidem nihil minus; ad evidentiam vero nihil amplius dicendum videatur. Sed hoc sapientia fecit quae in toto tota est, et in singulis tota. Nec in singulis tota contrahitur, nec in toto tota dilatatur; sed tanta in singulis quanta in toto, et in toto talis qualis tota in singulis, quia nec unitas minor se esse potest, nec immensitas major. Ipsa ergo sapientia in hoc brevi sermonis corpore totam universitatis effigiem expressit, ut parvi in parvo magnum videamus, quia in seipso totum non possumus. Et vidimus illic totum mundum, et agnovimus vere universorum nihil esse quod maneat, sed fluere ac pertransire omnia quae sub sole sunt, veramque constare sententiam, quod omnia vanitas. Nunc ergo postquam nobis demonstravit qualia sint ea quae nobiscum facta sunt, transit ut doceat
Abbreviated transcription (Latin):
dita ẽ sapientiȩ dulcediuẽ ad gustũ elicere. spemq eius
in lucẽ ꝓferre qͥs potensẽ: Ecriba doctꝰ in regnocȩloꝵ qui
ꝓfert de thesauro suo noua & uetera. si nob adueniat: ecce
ille ẽ cui dedit õs sapientiam ⁊ intelligentiam adaꝑire
eam ⁊ manifestare: ut sciant homines qm̃ inipsa ẽ uita
Sed nos qͥd sumꝰ. tenebre ad lucẽ: ut comp̃hendere. cogitemᷤ
qͦo abscondit d̃s ab ocłis hominũ. amicis suis reuelare se¬
creta sapientiȩ sue : Qd facimꝰnos: Ergo non meditabi¬
mur in mandatis eius. neq inuestigabimꝰ semitas illiꝰ:
& requiesc̾e poterit cor nr̃m donec inueniat ilła : Tam̃
ipsis sermonibꝰ ꝑsequam᷑ ilła. ⁊ si forte inuentio differat᷑.
pascat intim nos inquisitio il li suꝑ omĩa. siiuentã non
possumꝰ tñ q̃sitam doceamꝰ. Ecce eccłiastesñr huc usq
de rerũ mutabiliũ uanitate disputans. breui sermone
tam multa complexus ẽ: ut in illis eiꝰ uerbis hoc nobis

Expanded text:
 ejus in lucem proferre quis potens est? Scriba doctus in regno coelorum qui profert de thesauro suo nova et vetera , si nobis adveniat, ecce ille qui dedit Deus sapientiam et intelligentiam adaperire eam et manifestare, ut sciant homines, quoniam in ipsa est vita. Sed nos quid sumus? tenebrae ad lucem ut comprehendere cogitemus quod abscondit Deus ab oculis hominum, amicis suis revelare secretum sapientiae suae. Quid facimus nos? Ergo non meditabimur in mandatis ejus, neque investigabimus semitas illius, et requiescere poterit cor nostrum donec inveniat illam. Tantum ipsis sermonibus persequamur illam: et si forte inventio differatur, pascat interim nos inquisitio illius super omnia; si inventam non possumus, tamen quaesitam doceamus. Ecce Ecclesiastes noster hucusque de rerum mutabilium vanitate disputans brevi sermone tam multa complexus est, ut in illis ejus verbis hoc nobis
Abbreviated transcription (Latin):
ne redire ualeat ad se. lumen u̾itatis abscondit.
Ergo hanc occupationem pessimã dedit d̃s filiis hominũ
ut distendant᷑ inea. Quare dedit : Ut distendantir
in ea. ut se tendant ⁊ distendant. laborent & deficiant:
& reuertantur ⁊ sanet eos. Si enim in occupatione
sua non distendent᷑ neq laborarent. dulcis fieret ni¬
mis ipsa occupatio: ⁊ nollet ilła deseiere neq redire
amplius concupiscent uͥ ueritas est. Ppt̾ea dedit illi¬
dẽ occupationem pessimã: ut distendantur in ea.
Agamus pietati eiꝰ grãs. qr laborare nos fecit: ⁊ in malo
nr̃o. in auersione nr̃a. quia sepiuit spinis uiam nr̃am ut

Expanded text:
ne redire valeat, ad se lumen veritatis abscondit. ne redire valeat, ad se lumen veritatis abscondit. Ergo hanc occupationem pessimam dedit Deus filiis hominum ut distendantur in ea. Quare dedit, ut distendantur in ea? Ut se tendant et distendant, laborent et deficiant, et revertantur et sanet eos. Si enim in occupatione sua non distenderentur neque laborarent, dulcis fieret nimis ipsa occupatio, et nollent illam deserere, neque redire amplius, concupiscerent ubi veritas est. Propterea dedit illis occupationem pessimam Deus, ut distendantur in ea. Agamus pietati ejus gratias, quia laborare nos fecit in malo nostro, in aversione nostra; quia sepivit spinis viam nostram ut
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilium arescentib p̃cordiis saltem sugge̾ conatir.
Sed quo magis se foras ꝑintentioẽm ad uisibilia fun¬
dit. tantõ mag̾ intꝰ ab inuisibilium cognidiõe tene¬
brescit: qr dum amplius ꝑ exteriora spargit᷑. magͥ ab
intiorbꝰ au̾sa cecatur. Unde bñ cam cum scelꝰ suum
peraret: legit᷑ dixisse ad dñm. Ecce eicis me hodie a
facie tua. ⁊ afacie tua absondar: ⁊ erouagus ⁊ ꝓfugus
suꝑ terram. Reꝑba & enim mens eiecta a facie dñi abs¬
condit᷑᷑ dum se ꝑ ext̾iora spargens. tantomag̾ ab int̾n
luminis aspectu tegit᷑. quantomag̾ in hisquȩ foris st̃
cogitandis semꝑ occupata tenetur. Unde bñ illi. c¬
dr̃ uagus ⁊ ꝓfugus. Uagusenim ꝑ mordinatã concu¬
piscentiam. ⁊ ꝓfugus ꝑ peccatricem conscientiam.
dum se in concupiscentia ꝑ cogitatioẽm diuidit. ⁊ in
conscientia ꝑ desꝑationẽ auertit: ipse sibi peccatoꝵ

Expanded text:
visibilium arescentibus praecordiis saltem fugere conatur. visibilium arescentibus praecordiis saltem fugere conatur. Sed quo magis se foras per intentionem ad visibilia fundit tanto magis intus ab invisibilium cognitione tenebrescit; quia dum amplius per exteriora spargitur, magis ab interioribus aversa caecatur. Unde bene Cain cum scelus suum peraret, legitur dixisse ad Dominum. Ecce ejicies me hodie a facie terrae! et a facie tua abscondar: et ero vagus et profugus super terram . Reproba etenim mens ejecta a facie Domini absconditur, dum se per exteriora spargens, tanto magis ab interni luminis aspectu tegitur, quanto magis in iis quae foris sunt, cogitandis semper occupata tenetur. Unde bene illic dicitur, vagus et profugus. Vagus enim per inordinatam concupiscentiam, et profugus per peccatricem conscientiam, dum se in concupiscentia per cogitationem dividit, et in conscientia per desperationem avertit, ipse sibi peccator
Abbreviated transcription (Latin):
insipientia qd̃ utrumq ignoraui. Quesiui tñ ⁊ in¬
uestigaui qͦd quert̃ ⁊ inuestigare ꝓposui:. quesiui.¬
non posse me qͦdcredidi:⁊ ibi agnoui qr hanc occupa¬
tionem pessimam dedit d̃s filiis hominũ ut disten.¬
dant᷑ in ea. Ergo insipientẽ fuisie ꝓfuit: s t̾n insipien¬
tia sapientia non fuit. Data ẽ tam̃ insipientia: ut ad
sapĩamerudiat filios hominum. Dimissi st̃ suit ag¬
noscant se: ⁊ agnoscentes dampnent ⁊ fugiant quod
facti sunt ex se. Etancgͦ occupationẽ pessĩmã dedit
d̃s filiis hominum: ut distendant᷑ inea. Quia eñi
mens hominis mn illo uno bonime stare noluit. in
quo potuit felicit̾ requiesc̾e. ⁊ sine distractione uel
occupadiõe. summe u̾itatis plenitudiñe. possidere:
piecta foras extra sem&e ipsam in multiplicitatẽ rerũ
uisibilium spargitur: ⁊ ueritatẽ quam intꝰ cecata
a fonte haurire non pot̾. quasi ꝑ rimulas quasdam

Expanded text:
insipientia: quod utrumque ignoravi. Quaesivi tamen et ininsipientia: quod utrumque ignoravi. Quaesivi tamen et investigavi quod quaerere et investigare proposui, quaesivi,me quod credidi, et ibi agnovi quod hanc occupationem pessimam dedit Deus filiis hominum ut distendantur in ea. Ergo insipientem fuisse profuit; sed tamen insipientia, sapientia non fuit. Data est tamen insipientia, ut ad sapientiam erudiat filios hominum. Dimissi sunt sibi, ut agnoscant se, et agnoscentes damnent, et fugiant quod facti sunt ex se. Hanc ergo occupationem pessimam dedit Deus filiis hominum ut distendantur in ea. Quia enim mens hominis in illo uno bono stare noluit, in quo potuit feliciter requiescere, et sine distractione vel occupatione, summae veritatis plenitudinem possidere, projecta foras extra semetipsam in multiplicitatem rerum visibilium spargitur, et veritatem quam intus caecata a fonte haurire non potest, quasi per rivulos quosdam