comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut in ħ temꝑe gr̃e omib satis osten¬
sum ẽet. cũ neq nat᷑alis intellecꝰtꝰ
neq lex data ã uincło peccati libe¬
raret : qͦd solus deus iustificare
posset. ħ in quã ostenderet᷑. ut sit
deus ipse iꝰtus .i. uerax in comple¬
tione ꝓmissoꝵ: & ut sit itificans
omẽin eũ ã peccatis qͥ est ex fide
om̃is iusticia ꝑ fidem : ꝙ in om̃s:¬

Expanded text:
tempore gratiae omnibus satis ostensum esset; cum neque naturalis intellectus, neque lex data a vinculo peccati liberaret, quod solus Deus justificare posset. Hoc, inquam, ostenderetur ut sit Deus ipse justus, id est, verax in completione promissorum; et ut sit justificans omnem eum a peccatis qui est ex fide omnis justitia per fidem
Abbreviated transcription (Latin):
circũcisionis c̾todiat. siet circũcisio.
S ne aliqͥs audeat ħ contradicere
ponit sub interrogatione dicens
Si p̃putiũ .i. gentił quẽ cuã ipsam
inmundiciam iudicas te aut̃e cir¬
cũcisionẽ .i. ipsam mundiciã: si inꝗͣ
p̃putiũ iusticias custodiat lege̾ cir¬
cumcisionis qͦd uitia cordis abscidat.¬

Expanded text:
circumcisionis custodiat, fiet circumcisio. Sed ne aliquis audeat contradicere, ponit sub interrogatione, dicens: Si praeputium, id est gentilis quem tu ipsam immunditiam judicas, te autem circumcisionem, id est ipsam munditiam, si, inquam, praeputium custodiat justitias legis circumcisionis
Abbreviated transcription (Latin):
apꝓbauimꝰ iudeos & gentiles om̃s
nemuiẽ excipio eẽ ñ solum ĩ pec̾co:
s ita sub peccato dep̾ssos. qͦd nemo
posset resurg̾e. sine gra aduitͥce.
ꝓbat de uideis: qͦd om̃s sub pec̾co
suit dicens. In eo qͦd dico om̃s uide¬
os sub peccato ȩẽ ⁊ scͥpt᷑a mͥ testi¬
moniũ ꝑhibet. Noc enĩ assero sic̾
scͥptũ est in psalmos qr ñ÷ uistꝰ

Expanded text:
probavimus Judaeos et gentiles omnes neminem excipio esse non solum in peccato, sed ita sub peccato depressos, quod nemo per se posset resurgere, sine gratia adjutrice. Probat de Judaeis quod omnes sub peccato sint, dicens: In eo quod dico omnes 22 Judaeos sub peccato esse, Scriptura mihi testimonium perhibet. Hoc enim assero sicut scriptum est in psalmo: qui
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Sicut uos blasphemam᷑ ã
quib dã credere. sic̾ &̃ nos anint
illi qͥdam ñ solũ credere. s etiã
dicere & p̾dicare hoc aliis. faci¬
ainꝰ mala .i. certatim peccem᷑. ut
ueniant bona.⁊ ut deus habeat
qͦd multiplicit̾ dimittat. Dãpnat̾o
quoꝵ nos ita blasphemantium iͦta
est: i. iuste dãpnandi sunt ꝓ hac
blasphenua. Qd si ꝓ peccato blasphe
tem qͥ sic sentiebant : niiã eeͣ.¬

Expanded text:
lasphemamur a quibusdam credere? Sicut etiam nos aiunt illi quidem non solum credere, sed etiam dicere, et praedicare hoc aliis, faciamus mala, id est certatim peccemus, ut veniant bona, id est ut Deus habeat quod multipliciter remittat. Damnatio quorum ita nos blasphemantium justa est, id est juste damnandi sunt pro hac blasphemia. Quia si pro peccato blasphemtem qui sic sentiebant de mise
Abbreviated transcription (Latin):
quancito gr̃a dei copiosior. ẽ. in
reꝓmissione peccatoꝵ ⁊ tanto
ꝓcul dubio cõmendabilior. ẽ d̾s.
S licet q̃cũq peccata sint dunit¬
tat: ñ tamen inde causã peccandi
dat: Iniqͥtas nr̃a cõmendat dm̃. s
si łi est qͦd ex unqͥtate nr̃a cõm̃ida¬
bilior sit deus: qͥd ad ħ dicemꝰ: Mira¬
bile qͥd idet᷑ inde conseqͥ. Ideo dico¬
quid dicemꝰ: qr ñquã deus iniquꝰ
est qui infert ir̃ã .i. ultionẽ. ꝓp̃ pec

Expanded text:
opiosior est in remissionem peccatorum, tanto procul dubio commendabilior est Deus. Sed licet quaecunque peccata sint dimittat, non tamen inde causam peccandi dat. Iniquitas nostra commendat Deum, sed si hoc est, quod ex iniquitate nostra commendabilior sit Deus, quid ad haec dicemus? Mirabile quid videtur inde consequi. Ideo quid dicemus, quia nunquid Deus iniquus e
Abbreviated transcription (Latin):
qr ħ p̾cipuum ÷ ad ꝓbandũ qͦd ĩten¬
do: ponã istud ideo ampliꝰ collatũ
sxͫ iudeo. qͥa credita .i. ꝓposita sunt
illis ad instructionẽ eoꝵ eloqͥa dei.
p̃cepta q̃ oeus dedit in lege & ꝓplns
dit eloqͥis dei. Uere ait paulus. am¬
pliꝰ ꝑ credita eloqͥa fuit udeo: qͥa
si quidã illoꝵ iudeoꝵ ñ crediderũt
eloqͥis dei. & ideo reꝓbati sunt qͥd¬

Expanded text:
raecipuum, est ad probandum quod intendo ponam istud, ideo amplius collatum esse Judaeo, quia credita, id est proposita sunt illis ad instructionem eorum eloquia Dei, praecepta quae Deus dedit in lege et prophetis. dit eloquiis Dei. Vere ait Paulus: amplius per credita eloquia fuit Judaeo; quia si quidam illorum Judaeorum non crediderunt eloquiis Dei, et ideo reprobati sunt, q
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ q̃ ꝓmisit deus mexpletũ dimisit:
& ideoꝰ nicħ impedit ampliꝰ habuis¬
se udeũ. licet qͥdã ĩ incredulitate
dãpnati suit. Quero an ꝓpt̾ incre¬
dulos enacuata sit fides xp̃i. s ab¬
sit ħ ut fides dei aliqͦ mͦ possit uł
credat᷑ eu ⁊acuari⁊ qͥa licet qͥdã il¬
loꝵ ñ credid̾int. tam̃ deusẽ. uerax
.i. impletor om̃iũ qͣ ꝓmisit: Deus
utiq uerax⁊: s om̃is homo qͥcũ ꝙ
sit seu uideus sengentilis mendax esti
.i. peccator. Pcus enim ad saluandũ ue¬
niens omtm homine̾ sub peccato re¬
periit: & scd̾m merita salute indig
datũ dei: mendosam facit creat᷑am
suã. deserens puritatẽ in qͦ creata
est. Quod deus sit uerax. assero ꝙ̃¬
do me uerꝰ appareas. in ꝓmissioni¬
b tuis. Illud ut ad concinuatio¬
nẽ ꝓpaegit᷑: in qͦ agebat dauid
mulcoꝵ cͥminũ reꝰ. ut de ꝓdicio¬
ne militis. de morte ꝓrimi. de
illicita concupiscentia. & ad ult̾io
erant : unde confidit se emacłan¬

Expanded text:
promisit Deus inexpletum dimisit, et ideo nihil amplius impedit habuisse Judaeum, licet quidam in incredulitate damnati sint. Quaero an propter incredulos evacuata sit fides Dei? Sed absit hoc, ut fides Dei aliquo modo possit vel credatur evacuari! quia, licet quidam illorum non crediderint, tamen Deus est verax, id est impletor omnium quae promisit. Deus utique verax est, sed omnis homo quicunque sit, seu Judaeus seu gentilis, mendax est, id est peccator. Deus enim ad salvandum veniens, omnem hominem sub peccato reperit, et secundum merita salute indigndatum Dei, mendosam facit naturam suam, deserens puritatem in qua creata est. Quia Deus sit verax, assero do me, verus appareas in promissionibus tuis. Illud ut ad continuationem psalmi legitur, in quo agebat David multorum criminum reus, ut de proditione militis, de morte proximi, de illicita concupiscentia et adulterio erant; unde confidit se emaculan
Abbreviated transcription (Latin):
naturalẽ legẽ udicabit .i. dãpnabit
te cõꝑaratione sui: te dico qͥ es p̾ua¬
ricator legis seruate ꝑ litiam. quia
litteralẽ custodiã eligis. & sp̃ualem
reicis. Preuaritator es eciã ꝑ circũci¬
sionẽ in carne habitã: & in corde ñ
obseruat᷑aUere circũcisio fit p̾pu¬
tiũ: nã qͥ in manifesto .i. solo nomine
Neq circũcisio q̃ est in manifesto. &
qͦd p̃puciũ sic̃ dictũ . ẽ. fiat circũcilio
dicens. Iudeꝰ in manifesto ñ. ẽ uideꝰ
s ille qui in abscondito .i. in oꝑin exhi¬
bitione uideꝰ ÷. & si non uocet᷑ hoc
nomine. & circũcisio cordis facta ĩ
hommnib. s ex deo est. Heus enĩ solꝰ
isticiam cordis dare potest: homi¬
nes uͦ amputare carnẽ & nichil ali¬

Expanded text:
naturalem legem, judicabit, id est damnabit, te comparatione sui? te, dico, qui es praevaricator legis servatae per litteram; quia litteralem custodiam eligis, et spiritualem rejicis, praevaricator etiam es per circumcisionem in carne habitam, et in corde non observatam. Vere circumcisio fit praeputium. Nam qui in manifesto, id est solo nomine neque circumcisio quae est in manifesto, et quod praeputium sicut dictum est fiet circumcisio, dicens: Judaeus in manifesto, non est Judaeus, sed ille qui in abscondito, id est in operum exhibitione Judaeus est, etsi non vocetur hoc nomine; et circumcisio cordis facta in hominibus, sed est ex Deo. Deus enim solus justitiam cordis dare potest; homines vero amputare carnem, et nihil ali
Abbreviated transcription (Latin):
surgeret. Ad quod pͦt quã homo se
inefficacẽ comꝑit: dixit qͥa si legẽ
posset. Ps̃ autẽ ut hominẽ ubiq
ꝑ se inpotente̾ ostenderet: dedit
legem. qua bona ã malis disceru̾et.
nec tamen sic lib̾ari potuit. Deus
utiq sic fut᷑um de homine bene
cognou̾at: s ꝓ uoto hominis & na¬
turalem intellectũ dimisit. et pꝰea
legem indulsit: ut ꝑ ħ concessa ñ
liberatꝰ crederet. se nichil eẽ ꝑ se
& sic ad gr̃ãm dei cõfug̾et. quã ds̃
pꝰt nat᷑alem iuitellectũ. p̃t legẽ quȩ
ad iustificationẽ ñ sufficiebant con¬
uenienter indulsit: pꝰt quã nec ĩã
putari pot̾at aliud genꝰ saluationis.
Et qͥa ꝑ legem sola cognicio peccati:
igit᷑ nunc tandẽ ostenso manifesta
ta iꝰticia est dei sine lege .i. aꝑtum:¬

Expanded text:
surgeret. Ad quod postquam homo se surgeret. Ad quod postquam homo se inefficacem comperit, dixit quia, si legem posset. Deus autem, ut hominem ubique per se impotentem ostenderet, dedit legem qua bona a malis discernere posset; nec tamen sic liberari potuit. Deus utique sic futurum de homine bene cognoverat, sed pro voto hominis et naturalem intellectum dimisit, et postea legem indulsit, ut, per haec concessa non liberatus, crederet se nihil esse per se, et sic ad gratiam Dei confugeret, quam Deus post naturalem intellectum, post legem, quae ad justificationem non sufficiebant, convenienter indulsit, postquam jam nec putari poterat aliud genus salvationis. Et quia per legem sola cognitio peccati, igitur nunc tandem hoc ostenso, manifesta justitia est Dei sine lege, id est
Abbreviated transcription (Latin):
.ixpͣm: ꝑ que itur ad uerã pace̾
Et sicut non cognouerũt eũ dilectione:
sic nec etiã timore. Non est eñl tuor
dei ante ocłos eoꝵ. Qa etiam si ĩ nat᷑a
timorẽ dei haberent. & dm timen¬
dum ẽẽ bene reminiscerent᷑: tafñ
timorem dei tunc non habuerua
ante s pꝰt ocłos. qͥa ꝯtẽp. serunt.
Niceret fortassis uideꝰ ħ dicta etͣ de
te: s ego ꝙ quicũq sc̃i scimꝰ auctori
peccato. nulli dubiũ sit: & sic con¬
uictis omĩb subditꝰ fiat om̃is mun
dei se saluari. Et iustũ . e̾. ut om̃s sit¬
deo subditꝰ mundus. & nemo legi
qm̃ non ustificabit᷑ aliquis ex oꝑib
legis coram deo. et si in ocłis homi¬
num ustus uideat᷑. S omĩs qui. s̃
in lege ꝑmanet ibi carori. carnał
ge: s ꝑ fidem xp̃i quẽ redẽptorẽ
credebant & exspectabant. Sic om̃s
spectabant uent᷑um. Nota in pͥma
condicione hominis homo suꝑbien
do cecidit. quẽ deus diu exspectauit:
ut si posset ꝑ nat᷑alem intellectũ re¬

Expanded text:
per quem itur ad veram pacem. Et sicut non cognoverunt eum dilectione, sic nec etiam timore. Non est enim timor Dei ante oculos eorum: quia etiamsi in natura timorem Dei haberent, et Deum timendum esse bene reminiscerentur, tamen timorem Dei tunc non habuerunt ante, sed post oculos, quia contempserunt. Diceret fortassis Judaeus haec dicta esse de te; sed ego et quicunque sancti scimus, auctoritpeccato non dubium sit ulli. Et sic convictis omnibus subditus fiat omnis mundDei se salvari. Et justum est ut omnis mundus subditus sit Deo, et nemo legi; quoniam non justificabitur aliquis ex operibus legis coram Deo, etsi in oculis hominum justus videatur. Sed omnis qui est in lege permanet ibi caro, id est cage, sed per fidem Christi, quem Redemptorem credebant et exspectabant. Sic omnesspectabant venturum. Nota: in prima conditione hominis, homo superbiendo 23 cecidit; quem Deus diu exspectavit, ut, si posset, per naturalem intellectum re
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ fidem. hii qui insidiant᷑ litt̾e dicuͣit
quoddã exp̃ssiꝰ notari. ꝑ ħ qͦd ait in
fide qũa ubi ait ꝑ fide̾. uult enĩ delig¬
dubietas ñ sic exp̃ssit. S aug̃ dicit.
eqͥ pollere ꝑ fidẽ & ex fide: cũ alibi
dicat apłs iudeos ꝑ fidẽ gentiles ex
fide iustificari. Et qr dicimꝰ ꝑ fidẽ
.i. stabilẽ & ualentẽ cõꝓbamꝰ fuisse le¬
gem. H.N. fides seq̃ret᷑ ꝙͤ iustifica

Expanded text:
antur litterae, dicunt quiddam expressius notari, per hoc quod ait ex fide, quam ubi ait per fidem. Vult enim desigdubietas, non sic expressit. Sed Augustinus dicit aequipollere ex fide et per fidem, cum alibi dicat Apostolus Judaeos per fidem, gentiles ex fide justificari. Et quia dicimus per fidem est stabilem et valentem comprobamus fuisse leg
Abbreviated transcription (Latin):
quare sacͥlegiũ facis :s. tuipse qua¬
Re colis x̃dola᷑ ꝓlerũꝙ. i. iudei ad
cult᷑am ydoloꝵ lapsi sunt. Faciebass¬
etiam sacrilegnum : denegantes xp̃o
cultum suũ. Sacrilegium enĩ ÷ craa¬
t᷑am qͦd nat᷑aliter creatori debet nega¬
re cultum scilicet deo. łu etrã qui
głaris in lege .i. qͥ iactas te solũ leg̃e
habuisse: quart in horas dm̃ ꝑ pua¬
ricationẽ legis: Preuaricari.ẽ in
lege non facere que facienda p̃cipit:
etͦ fac̾e̾ ꝙͣ fieri interdicit. Iudei au¬
dẽ deserendo legẽ. et faciendo con¬
traria legi. dm̃ in honorabant qͣn¬
nouitn dmͣ blasphemat᷑ ꝑ uos inter
gentes. Cum. enim gentes udeast
nos contͣria legi facere. iusticͥas
dei ꝓphanare cibis gentiliũ com¬
municare. q similia᷑ dicunt. et
putant dm̃ sicut uos insticuisse.
delegisse. ħ eaechiel dixit. Sic̃ aliis
istab̾ de uideis inter gentes: disꝑsis
custuntib ad ydolatriã. Unde sic

Expanded text:
quare sacrilegium facis, id est: tu ipse quaquare sacrilegium facis, id est: tu ipse quare colis idola? Plerumque enim Judaei ad culturam idolorum lapsi sunt; faciebant sacrilegium, denegantes Christo cultum suum. Sacrilegium enim est creaturam quod naturaliter Creatori debet negare, cultum scilicet Deo. Tu etiam qui gloriaris in lege, id est qui jactas te solum legem habuisse, quare inhonoras Deum per praevaricationem legis? Praevaricari in lege est non facere quae facienda praecipit, et facere quae fieri interdicit. Judaei autem deserendo legem, faciendo contraria legi, Deum inhonorabant, quannomen Dei blasphematur per vos inter gentes. Cum enim gentes videant vos contraria legi facere, justitiam Dei profanare, cibis gentilium communicare, et similia, dicunt et putant Deum sic vos instituisse, delegisse. Hoc Ezechiel dixit, licet aliis verbis, de Judaeis inter gentes dispersis, transeuntibus ad idololatriam. Unde Paulus sic
Abbreviated transcription (Latin):
insipientes sint : doces eos gẽ̾ sapien¬
tes. Considea etiã te ipsum magistru
nifantiuĩ: qͥa si qͥ simplices sunt &
de lege fari non nouerint. doces
eos disputare de lege: Te ꝙ̃ haben¬
tem formã scientiȩ: qͥa siqͥs uelit
considerare de lege qͣnta sit sciat
eam tantam exͣ qͣnta scientia tua
ui ea est. habentem etiã formam
enim habere scientiam script᷑e: o¬
uidii : nec tamen u̾a exͣ scimꝰ quȩ
ibi narrata intelligimꝰ. Gͦ quandõ
qͥdẽ dux es cecoꝵ. et dedoctrena
ces quare non doteient
su etiam qui p̾dicas non furandui:
quare fitrarif Furabant᷑ iudeite
ter se res suas plerũq. qͦd aut̃ dets̾
est furabant᷑ sadium intellectũde
lege. su etiam qͥ dicis non exͣ me¬
chandũ. quare mecharis:. Mecha¬
bantur ad litcerã: mechabantur.
tes postꝗͣ sanum sensum legis fu¬
rati. fuerant tu etiã qͥ ab homina¬
insiydola :i qͥ gentiles colentes ydo
la nec homines uocandos eg̃ iudica̾

Expanded text:
insipientes sint, doces eos esse sapieninsipientes sint, doces eos esse sapientes. Confidis etiam te esse magistrum infantium; quia si quid simplices nec fari de lege noverint, doces eos disputare de lege; te etiam habentem formam scientiae, quia si quis velit considerare de lege quanta sit, sciat eam tantam esse, quanta scientia tua in ea est; habentem etiam formam enim habere scientiam Ovidii, nec tamen vera esse scimus, quae ibi narrata intelligimus. Ergo, quoniam quidem dux es caecorum, et de doctrina ces, quare non doces tei convinceris. Tu etiam qui praedicas non furandum, quare furaris? Furabantur inter se Judaei res suas plerumque; quod autem deterius est, furabantur sanum intellectum de lege. Tu etiam, qui dicis non esse moechandum, quare moecharis? Moechabantur ad litteram, moechabantur etiam ege, postquam sanum sensum legis furati fuerat. Tu etiam, qui abominaris idola, id est qui gentiles, colentes idola, 18 nec homines vocandos esse judicas,
Abbreviated transcription (Latin):
de tͥb iuda uidei uocabant᷑ : isrł
autẽ dicebant᷑ om̃s. S a iuida ma¬
chabeo ꝓpter ꝓbitatẽ eiꝰ: dicti sũt
om̃s udci. Concedo ait pauluste.
cognominari uideũ: & qͥa tu reqͥ¬
escis in lege. Aliȩ enĩ gentes erro¬
nee sunt ñ habentes legẽ uitȩ:
s tu qͥetẽ habes in seientia legis.
et głoriaris in deo: qͥa in isrł tantũ
dicitur notus deus. Aliȩ gentes qͥsi
nosti. Consideras etiã ce ipsũ ee
ducem cet̾oꝵ gentiliũ: qͥa si qui
de gentilib in iudaismũ tͣnsire
uoluerint doces eos obseruare
sabbatũ. et cet̾a legis. cum ad huc
nescientes qͥd ħ significent. & ceci
sint. Consideraᷤ etiã te ipsum esse
lumen eoꝵ qͥ uitenebris sunt.
Cum .ii. illi obseruau̾nt sabba¬
tũ: ad huc ignorantes misteriũ
sabbati. illuminas eos dicendo
qͥd ħ significet. ꝙ ad qͥd ualeat:
et sic de tenebris ignorantiȩ e¬
ducis. ꝯsidera &̃ te. ẽg̃ eruditorẽ
insipientium iudeoꝵ. quia siqͥ ĩ lege

Expanded text:
vocabantur, Israel autem omnes dicebantur, sed a Juda Machabaeo, propter probitatem ejus dicti sunt omnes Judaei. Concedo, ait Paulus, te cognominari Judaeum, quia tu requiescis in lege. Aliae enim gentes erroneae sunt, non habentes documenta vitae; sed tu quietem habes in scientia legis, et gloriaris in Deo, quia in Israel tantum dicitur notus Deus . Aliae gentes quasi nosti. Confidis etiam teipsum esse ducem caecorum gentilium; quia si qui de gentilibus in Judaismum transire voluerint, doces eos observare Sabbatum et caetera legis, cum adhuc nescientes quid haec significant caeci sint. Confidis etiam te esse lumen eorum qui in tenebris sunt; cum enim illi observaverint Sabbatum, adhuc ignorantes mysterium Sabbati, illuminas eos docendo quid haec significent, et ad quid valeant, et sic de tenebris ignorantiae educis. Confidis etiam te esse eruditorem insipientium Judaeorum; quia si qui in lege
Abbreviated transcription (Latin):
homum̃. tanto głiosior appareret
d̃s̃ dimittens omĩa qͦtqͦt ȩẽnt. acci¬
pientes inde occasionẽ: qͥa ubi a¬
bundauit delictũ. ibi suꝑabunda
uit gr̃a & similia. Qd hic destru¬
ere ingͣ dit᷑ paulus: & satis bñ ad
rem. hic .ii. ꝓbabit omẽm salucẽ
eẽ ex gr̃ader et nichilex m̾ito

Expanded text:
hominum, tanto gloriosior appareret Deus, dimittens omnia, quotquot essent, accipientes inde occasionem; quia ubi abundavit delictum, superabundavit ibi gratia, et similia. Quod hic destruere ingreditur Paulus, et satis bene ad rem. Hic enim probabit omnem salutem esse ex gratia Dei, et nihil ex merito
Abbreviated transcription (Latin):
sint: aut etiam defendentiũ eos
sibone sut. et ħ int̾ se. quia quȩ
mala fuerint accusabunt bona.
et inincẽ qͥa econtrario bona ĩpug¬
nabunt mala. Nec pugna fiet in
illis quoꝵ bona ł mala incerta st̃.
S in qͥb bona sine admixtione ma¬
loꝵ certa sũt. ut in scĩs : & ĩ qͥbus
mala sine refrigerio bonoꝵ certa
sunt. ut in ualde malis: in his ñ er̃
accusationis huiꝰ ł defensionis col¬
luctatio. S certa salus ualde boni:
indubitata dãpnatio ualde malis.
ħ autẽ testimoniũ oꝑum & cogita¬
tionũ reddet illis sua conscientia
die illo cũ iudicabit deus occulta

Expanded text:
sint; aut etiam defendentium eos, sint; aut etiam defendentium eos, si bonae sint: et hoc inter se, quia quae mala fuerint, accusabunt bona et invicem; quia econtrario bona impugnabunt mala. Haec pugna fiet in illis, quorum bona vel mala incerta sunt; sed in quibus bona sine admistione malorum certa sunt, ut in sanctis, et in quibus mala sine refrigerio bonorum certa sunt, ut in valde malis, in his non erit accusationis hujus vel defensionis colluctatio: sed certa salus, valde bonis; indubitata damnatio, valde malis: hoc autem testimonium operum et cogitationum reddet illis sua conscientia in die illo cum judicabit Deus occulta
Abbreviated transcription (Latin):
facunt ea quȩ legis scriptȩ .i. ꝙͣ¬
scͥpta lex p̃cipit. Naturalit̾ .i. na
turalẽ legem sequentes. Nec in¬
differenter ea qͤ legis sunt faci¬
unt: qͥa qͥ ostendunt ꝑ oꝑationẽ
scͥptum eẽ. in canonib sius opꝰ le¬
gis deserendo mala: adherendo
bonis. ħ enim ÷ opꝰ legis. declinare.
a malo & facere bonũ. Qͦd si ꝑ le¬
gem nat᷑alẽ ñ creditis gentiles pos¬
se saluari: nichil ħ salutẽ eoꝵ
impedit. qͥa in die cũ iuidicabit d̾s.
apparebit opꝰ legis scͥptũ fuisse in
cordib eoꝵ. Eunc millo die cõscien¬
palam fiet. Ibi enĩ singłoꝵ oꝑa
testimoniũ de bonis seu malis gͤ
secerunt. Multos .i. testes tunc
habebunt cum conscientia eoꝵ ne¬
mini occultabit᷑. Et fic̃ de oꝑib sic¬
de conscientia eoꝵdẽ reddente illis
testimoniũ cogitationũ: qͥa sic̃ oꝑa
sic ẽ cestificant᷑ cogitata. Cogitati¬
onum dico accusantiũ eos si malȩ

Expanded text:
faciunt ea quae sunt legis scriptae, id faciunt ea quae sunt legis scriptae, id scripta lex praecipit, naturaliter, id est naturalem legem sequentes. Nec indifferenter ea quae legis sunt faciunt, quia qui ostendunt per operationem scriptum esse in cordibus suis opus legis, deserendo mala, adhaerendo bonis; hoc enim est opus legis, declinare a malo et facere bonum. Quod si per legem naturalem non creditis gentiles salvari, nihil hoc salutem eorum impedit; quia in die cum judicabit Deus, apparebit opus legis scriptum fuisse in cordibus eorum. Tunc in illo die conscienpalam fiet ibi enim singulorum 1testimonium de bonis seu malis quae fecerunt. Multos enim testes tunc habebunt, cum conscientia eorum nemini occultabitur, et sicut de operibus, sic conscientia eorum reddente illis testimonium cogitationum, quia s etiam cogitata. Cogitationum dico accusantium eos, si malae
Abbreviated transcription (Latin):
solũ mͦ opꝰ legis compleuerunt.
ic uersuss seqͥtur solũ dẽ gen
tilib agit ꝓbans eos saluari
ꝑ legẽ nat᷑alem facientes eadẽ qͤ
sunt scͥpte legis: & dãpnari si ñ
fecerint. De utroq agit hic u̾su
& de salute gentiliũ ꝓpt̾ opꝰ le¬
gis: & de dãpnatione eoꝵ si non
oꝑati sunt legẽ. Ac si oppon̾etur
paulo. Dicis qͥa qͥcũq factort᷑ legi
fuerint saluabunt᷑:s gentiles sal¬
uari ñ debent: qͥa etiam si opꝰ legĩ
faciunt. indifferent̾ ħ faciunt. ñ
lis ꝑ scͥptas instructi sunt. Contra
ħ paxlus. Uere gentiles si fuerit
factores legis iustificabunt᷑: ꝙ econ¬
tra si malum oꝑati sint. ira & in¬
dignatione dãpnabunt᷑. Et meri¬
co debent saluari ꝓ bonoꝙ puni¬
ri ꝓ malo: qͥa ipsi sibi sunt lex.i.
naturalẽ legem in se ip̃is habent
Ipsi dico ñ habentes legem eiꝰ modi.
.i. scͥptam sicut uidei. Et uere ipsi
sibi sunt lex. cũ ħ sit qͦd gentes
ꝙ̃ legẽ scͥptam ñ habent .ĩ. gentileᷤ

Expanded text:
solummodo opus legis compleverunt. Hic versus qui sequitur, solummodo de gentilibus agit: probans eos salvari per legem naturalem, facientes eadem quae sunt scriptae legis, et damnari si non fecerint. De utroque agit hic versus, et de salute gentilium propter opus legis, et de damnatione eorumdem, si non operati sint legem, ac si opponeretur Paulo: Dicis quod quicunque factores legis fuerint, salvabuntur, sed gentiles salvari non debent, quia etiamsi opus legis faciunt, indifferenter hoc faciunt, non lis per Scripturas instructi sint. Contra hoc Paulus: Vere gentiles si fuerint factores legis, justificabuntur, et econtrario si malum operati sint, ira et indignatione damnabuntur; ex merito debent salvari pro bono, et puniri pro malo. Quia ipsi sibi sunt lex, id est naturalem legem in seipsis habent: ipsi, dico, non habentes legem ejusmodi, id est scriptam sicut Judaei, et vere ipsi sibi sunt lex: cum hoc sit quod gentes quae legem scriptam non habent, id est gentiles,
Abbreviated transcription (Latin):
telligentẽ. S ex me ħ dico. absit
punit: & ħ ꝓbat ab inpossibili
dicens. Uere deus ñ est iniquꝰ
iniquus sit : & ÷ inpossibile. Uere
si iniquus ÷ deus mundũ ñ iudi¬
cabit: qr nͨ me solũ. Me autem
ideo auz tẽ ñ iudicabit de pecc̃o:
qr sic głam eiꝰ angeo. Si .N. in meo
uit u̾itas der .i. ab undanciꝰ ostendi¬
t᷑ deus ex u̾itate ꝓmissionis sue
dimisisse peccata. Abundauit di¬
co in głam ipsius dei: qr quanto
pła dimisit. tanto głosior d̾ miscd̾ia
cognoscit᷑. Si utiq peccatũ meũ
causa .ẽ. głe deiz quid adhuc .i. qͣre

Expanded text:
telligentem. Sed ex me hoc dico: absit punit! Et hoc probat ab impossibili, dicens: Vere Deus non est iniquus, iniquus sit, et hoc impossibile. Vere si iniquus est Deus, mundum non judicabit, quia nec me solum. Me autem ideo non judicabit de peccato, quia sicvit veritas Dei, id est abundantius ostenditur Deus ex veritate promissionis suae dimisisse peccata. Abundavit dico in gloria ipsius Dei: quia quanto plura dimisit, tanto gloriosior de misericordia cognoscitur. Si utique peccatum meum causa est gloriae ejus, quid adhuc, id e
Abbreviated transcription (Latin):
iinẽ ex m̃ito posse saluari. s ꝑ
solam grãm. Instificeris utiq in
tius sermonib & uincas impios ẽ
tu iuidicaris ab illis ñ ẽẽ filiꝰ. cũ uin¬
cas eos de ħ iꝰtificando homines sic̾
ꝓmisisti. Hel uineas cũ iudicaris:
.ipacificaris alicui ut mͥ. diunt .ii.
me ñ saluandũ ꝓpt̾ peccatũ: licet
mͥ repinissus sis.

Expanded text:
minem ex merito posse salvari, sed per solam gratiam. Justificeris utique in sermonibus tuis, et vincas impios, cum judicaris ab illis non esse Filius Dei, cum vincas eos de hoc justificando homines sicut promisisti. 21 Vel vincas cum judicaris, id est participaris alicui, ut mihi. Aiunt enim me non salvandum propter peccatum, licet mihi repromissus sis.
Abbreviated transcription (Latin):
est. qͥ legẽ ꝙ circumcisionẽ habu¬
it ÷ nͥ opus legis & circũcisionis un¬
pleu̾it dicens. Gentilis legẽ nat᷑a
randũ ÷ qͥd de iudco ꝙ gentili scd̃m
pͥorẽ statũ agat apłs. Tu inqũa
cognominaris iudeus .i. ħ dignita¬

Expanded text:
est qui legem et circumcisionem habuit, nisi opus legis et circumcisionis impleverit, dicens: Gentilis legem naturarandum est quod de Judaeo et gentibus secundum priorem statum agat Apostolus: Tu, inquam, cognominaris Judaeus
Abbreviated transcription (Latin):
mauerit. s cum mnaxina intencione:
& cum lacrimis. Alibi ñ inuenitur
eãdem hora lacrimasse. xpͣm. nisi in
hoc eugłio paule cuiñ minus est cre¬
dendum. quia si ꝓ lazaro. & ꝓ destrus¬
tione ierłm: muserando ubiq huma¬
no defectui lacrimasse dicit᷑ : multo
magis lacrimasse dicturus ÷. ut con¬
summatione obedientiȩ suȩ defectũ
humani generis sanaret. Offerens
inqͣm preces cũ lacrimis: exauditꝰ
est completo quod postulauerat: ꝓ sua reue¬
reucia. id ÷ ꝓ sua religione. Uł ꝓ suareu̾en¬
tia. id est ꝓ obedientia: qua se patre semꝑ
reueritũ fuisse ꝓbauit. Non tancũ preceᷤ
cũ lacrimis obtulit: s eciam didicit non
cognicione. s ꝑ exꝑienciam rei obedienci
tamen sacerdocium suum implere uolu¬
it: & sic ipse consũmatꝰ.ẽ. id. ẽ. mortuus.
Uel consũmatus. idest in dextera pacͥs ut
nichil imꝑfectũ haberet. Constitutus
factus est causa salutis eterne : omnib
obcemꝑantib sibi non illis qui sibire mi¬

Expanded text:
more, id est cum maxima intentione, et cum lacrymis. Alibi non invenitur eadem hora lacrymasse Christum, nisi in hoc Evangelio Pauli; cui non minus est credendum, quia, si pro Lazaro et pro destructione Hierusalem, miserando ubique humano defectui, lacrymasse dicitur, multo magis lacrymasse dicendus est, ut, consummatione obedientiae suae, defectum humani generis sanaret. Offerens, inquam, preces cum lacrymis exauditus est, completo quod postulabat, pro sua reverentia, id est pro sua religione. Vel pro sua reverentia, id est pro obedientia qua se Patrem semper reveritum fuisse probavit. Non tantum preces cum lacrymis obtulit, sed etiam didicit, non cognitione, sed per experientiam rei obedientiatamen sacerdotium suum implere voluit. Et ipse consummatus, id est mortuus. Vel consummatus, id est in dextera Patris, ut nihil imperfectum haberet constitutus, factus est causa salutis aeternae omnibus obtemperantibus sibi, non illis qui sibi renu
Abbreviated transcription (Latin):
meus in quo michi bene complacuit.
In his uerbis: filiũ clarificauit. Adun¬
gens autem ipsũ audite: In hoc uerbo
pontificem consecrauit. Ut pater os¬
tenderet dignitatẽ. filii. tu es filus
eiusdẽ script᷑e ait. Tu es sacerdos du
sicut nisi ꝑ eum beatitudo potest habe¬
ri sic insi ꝑeũ habita potest retineri.
In hoc iterum quia in eternũ p̃latus est sa¬
cerdocio leuitico: quia illud in tẽꝑe. Et
si destruendũ sacerdociũ ꝓdesse non po¬
cuit: mulcomagis in eternũ sacerdociũ
xp̃i qd̾ eciam alcius est dignitatis. quia
in diebus carnis sue: id est passibilita¬
tis & mortalicatis sue: Nat᷑ale enim est
carnis: pati & mori. In his inquã dieb:
obculit preces & supplicationes ad dm̃.
P reces uocat quascumq postulaciones:¬
quas ante passionis articłm fecit. Sup¬
plicationes dicit: quas instante hora
passionis tanta intentione orauit. ut
sanguineum sudorẽ emiteret. Obtu¬

Expanded text:
meus, in quo mihi bene complacui . » meus, in quo mihi bene complacui . » In his verbis Filium clarificavit. Adjungens autem: « Ipsum audite , » in hoc verbo pontificem consecravit. Ut Pater ostenderet dignitatem Filii: tu es Filiusejusdem Scripturae ait: Tu es sacerdos, dusicut, nisi per cum, beatitudo non potest haberi, sic, nisi per eum habita, non potest retineri. In hoc iterum quod in aeternum praelatus est sacerdotio Levitico, quia, illud in tempore. Et si destruendum sacerdotium prodesse potuit, multo magis aeternum sacerdotium Christi; quod etiam alterius est dignitatis, quia in diebus carnis suae, id est passibilitatis et mortalitatis suae. Naturale enim est carnis pati et mori. In his, inquam, diebus obtulit preces et supplicationes ad Deum. Preces vocat quascunque postulationes ante passionis articulum fecit. Supplicationes, dicit quando, instante hora passionis, tanta intentione oravit ut sanguineum sudorem emitteret. Obtu
Abbreviated transcription (Latin):
Adeo uocatꝰ est: quia filii chore dixert̃.
Quare illato igne alieno thurificante
consũpti sunt et dathan. ⁊ abiron ꝓ
eodem murm᷑antes ã cerra absorti sũt.
S moyses ex precepto der⁊ ꝑ miracdm:
assũpsit aa̾ron in sacerdociũ. Precepit
ut cuꝰ uirga floruisset. poncifex sed̾m¬
diuinam dei uoluntatẽ fieret. In electione
autem aai̾ron ostendit qͦd si pauci sint qui
iuste eligant. & multitudo contradicat:
tainen paucoꝵ sentencia canonince eligen¬
tium sequenda ÷: multitudinis error re¬
ꝓbandus. Pontifex ille qui tamqͣm aãron
uocatus sit non ingerens se in honorem
hominib prodesse pocest: sic & Fplc simili d̃
causa sius auxiliari potest. quia xp̃c non
clarificauit. id.ẽ. non se magnificando
inge fñt. ad hoc ut fieret pontisex. S pa¬
ter clarificauit xp̃m: qui locutꝰ est ad
eum dicens:. Tu es filius meus. ego hodi¬
eum clarificauit. s in quib rp̃m sacer¬
docio dignũ ostendit. Quando aute in

Expanded text:
ectus est, quia filii Core contradixerunt. Quare illato igne alieno, thurificantes ab igne consumpti sunt, et Dathan et Abiron pro eodem murmurantes, a terra absorpti sunt . Sed Moyses ex praecepto Dei, et per miraculum assumpsit Aaron in sacerdotium. Praecepit ut cujus virga floruisset, pontifex secunmanifestam voluntatem Dei fieret. In electione autem Aaron ostendit quod, si pauci sint qui juste eligant et multitudo contradicat, tamen paucorum sententia canonice eligentium sequenda est, multitudinis error reprobandus . Pontifex ille si tanquam Aaron vocatus sit, non se ingerens in honorem, hominibus prodesse potest. Sic et Christus simili de causa suis auxiliari potest, quia Christus non clarificavit, id est non se magnificando ingessit ad hoc, ut fieret pontifex, sed Pater clarificavit Christum qui locutus est ad eum, dicens: Tu es Filius meus 375 ego hodieum clarificavit; sed in quibus Christum sacerdotio dignum ostendit: quando autem, dum
Abbreviated transcription (Latin):
sit. In his quȩ p̃dicta sunt similicudi¬
ne. quia si ꝑ illũ poncificẽ offerentẽ
dona & sacͥficia consequnt᷑ homines
eadem offerentẽ : Consticuit᷑ inꝙͣ. pon¬
tifex qui possit. id est qui in usu habet
condolere his qui ignorant. id. ẽ. ex sĩ
cidunt in peccatũ. Ealis enĩ debet eli¬
gi. qui omnib infirmitatib fratrum
sciat compati: ñ qui inpacienter p̃ci¬
pitet sentenciã dãpnationis ĩ subditoᷤ.
compatit᷑ infirmitatib nr̃is. Dico pos¬
sit condolere: & utiq debet qm̃ sieut
subditi. ita eciam ipse circũdatus est
infirmitate. id est fragilitate carniꝰ.
et septus acto peccati. In ħ autẽ: xp̃c

Expanded text:
a sunt, similitudinem, quia, si per illum pontificem offerentem dona et sacrificia consequuntur homines eadem offerentem? Constituitur, inquam, pontifex qui possit, id est qui in usu habeat condolere his qui ignorant, id est ignorantcidunt in peccatum. Talis enim debet elegi qui omnibus infirmitatibus fratrum sciat compati, non qui impatienter praecipitet sententiam damnationis in subditos. compatitur infirmitatibus nostris. Dico possit condolere, et utique debet, quoniam, sicut subditi, ita etiam ipse circumdatus est infirmitate, id est et fragilitate carnis, et saepius actu peccati. In hoc autem C
Abbreviated transcription (Latin):
quẽadmodũ offert ꝓ popło. absoluen¬
do ã peccatis ⁊ obseruando de. fuc᷑o:
ita eciam eodẽ modo debet & necesse
est offerre ꝓ semet ipso. in quo ÷ insir¬
mitas. conseruando de fut᷑o. & ꝓpeccatis
mendus sit: subuingit dicens. Hic pon¬
tifex sic debet offerre: ⁊ qͥsquã horz
pontificũ non sumit. id.ẽ. non se assum̃¬
dum honorẽ iugerit. Siunit dico: id
.ẽ. respectueoꝵ quȩ sua sunt. Sum̃et
sibi si ꝑ pecuniã si ꝓpter genꝰ. ꝓpter

Expanded text:
odum offert pro populo absolvendo a peccatis, et conservando de futuro, ita etiam eodem modo debet et necesse est offerre pro semetipso, in quo est infirmitas conservando de futuro, et pro peccatis mendus sit, subjungit, dicens: Hic pontifex sic debet offerre, et quisquam horum pontificum non sumit, id est non se ad sumendum honorem ingerit. Sumit dico sibi, id est respectu eorum quae sua sunt. Sumeret sibi, si per pecuniam, si propter
Abbreviated transcription (Latin):
Nec ħ repugnare uideat᷑. qd̾ ait omnẽ
pntificẽ constitui: ut ꝑ inuusterium
eius tuscd̃iam consequant᷑ subdit. cũ
in multiħ defuerit. Quia licet ħ deeẽt
hominib. qd ñ plus possit conferre
aliis. quã illi sibi. hic in quã ponti¬
fex assũptꝰ est: id÷ diuina uolunita¬
te electus. Glectio enĩ diuina qua
assumit᷑. ħ efficit in eo ut possit uiter¬
cedere ꝓ popło. qui priusquã assumi¬

Expanded text:
 Omnem pontificem constitui, ut per ministerium ejus misericordiam consequantur subditi. Cum in multis hoc defuerit, quia licet hoc deesshominibus, quod non plus possit conferre alii quam ille sibi. Hic, inquam, pontifex assumptus, id est divina voluntate electus. Electio enim divina qua 374 assumitur, hoc efficit in eo ut possit intercedere pro populo, qui priusquam sic assuma
Abbreviated transcription (Latin):
S qui ꝓpter uirtutes. pacienciã. humi¬
litatẽ. & huiꝰ modi. sumit in honorẽ:
hic ñ sibi. id.ẽ eͣx eo quod suum est. s
ex iurtucib quȩ dei sunt sumit ho¬
norem. Nemo sumit sibi honorẽ. nsi
ille qui uocat᷑ ã deo: id est qui diuina
uocatione eligit᷑. Non dicit uocat᷑ ã
deo. quod diuina uox ibi audiat᷑: sed
ꝓpter iurtutes dei. Ab his qui sam sũt
eligit᷑: id. ẽ: ualet. Ac si deus diceret.

Expanded text:
 qui propter virtutes, patientiam, humilitatem et hujusmodi, sumeretur ad honorem, hic non sibi, id est ex eo quod suum est, sed ex virtutibus quae Dei sunt, sumeret honorem. Nemo sumit sibi honorem, sed ille qui vocatur a Deo, id est qui divina vocatione eligitur. Non dicitur, vocatur a Deo, quod vox divina ibi audiatur, sed, si propter virtutes Dei ab his qui sani sunt eligitur, idem valet ac si Deus diceret:
Abbreviated transcription (Latin):
Et si temptatũ: camen absq peccato. Ex
eo enim qd̵ tẽptatus ÷ scit compati: ex eo
quod sine peccato: potest liberare. Ergo
quia compacientẽ ⁊ potentẽ habemus
liberare pontificẽ: gͦ cũ fiducia ad ea
gr̃e. De plenitudine eñ euis omnes
accipiunt. Adeamꝰ ideo. ut ꝑ eam con¬
sequam᷑ unscd̾iam de cõmissis. &s apd̃

Expanded text:
et sic tentatum tamen absque peccato. Ex et sic tentatum tamen absque peccato. Ex eo enim quod tentatus est, scit compati; ex eo autem quod sine peccato, potest liberare. Ergo, quia et compatientem et potentem liberare habemus pontificem, ergo cum fiducia adeamugratiae. De plenitudine enim ejus omnes accepimus , adeamus ideo, ut per eum consequamur misericordiam de commis
Abbreviated transcription (Latin):
pons noster penetrauit cȩlos in sub¬
limitate potenciȩ. Sacerdotes autẽ de
leui semel in anno licebat introire in
nufacta. hic autẽ pocencialit̾ pene¬
trans cȩlos : sedet in dextera patͥs. Pon¬
nr̃m. & potentẽ saluare: quia filius¬
dei est. Nos tamen calem habentes pontifi¬
cem : teneamus spei ũx confessionem.
Iterum pre magnitudine ihũ desparent
infirmi fratres. dicendo quia filius dei
est. quia cȩlos penetrauit: numqͣm dig¬
nabitur condescendere infirmitatib
nr̃is. Ait paulus. Sine diffidencia te¬
neamꝰ confessionẽ: quia habemꝰ ponti¬
ficem. qui licet filius dei sit. non tam̃
possit compati s condescendere. infir¬
mitatib nr̃is. ⁊ scd̃m sragilitatẽ natͣȩ
eciam lapsis: s habemꝰ pontificẽ cẽꝑ¬
tatũ in carne ꝑ oꝑa: gr̃a cẽptacionis.
Temptatũ dico ꝓ similitudine: idest qr
simił fuit nobis mortał. & passibił. uł
tẽptatũ ꝓ similicudine : ut exemplũ
in se daret nob̃ resistendi tenitationib.

Expanded text:
pontifex noster penetravit caelos in sublimitate potentiae, sacerdotes autem de Levi semel in anno licebat introire in nufacta. Hic autem potentialiter penetratis coelis, sedet in dextera patris. Ponnostrum et potentem salvare, quia FiliuDei. Nos talem habentes pontificem, teneamus spei nostrae confessionem. Iterum ne prae magnitudine Jesu desperarent infirmi fratres, dicendo quia Filius est Dei, quia coelos penetravit, nunquam dignabitur condescendere infirmitatibus nostris ait Paulus. Sine diffidentia teneamus confessionem: quia non habemus pontificem, qui licet Filius 373 Dei sit, non tamen possit compati et condescendere infirmitatibus nostris, et secundum fragilitatem naturae, et etiam lapsis, sed habemus pontificem tentatum in carne per omnia genera tentationis. Tentatum dico pro similitudine, id est quia similis fuit nobis, mortalis et passibilis. Vel, tentatum pro similitudine, id est ut exemplum in se daret nobis resistendi tentationibus,
Abbreviated transcription (Latin):
in auxilio. Nunc autem ꝓbat ã minori. qͦd
consequi dicens. Uere ꝑ xp̃m possummis
consequi miscd̃iam in auxilio: nã ꝑ mi¬
nisterium omnis pontificis homines sub
eopossunt miscd̃iam consequi. qui ponti¬
fex longe inmorest. qui assũp̃tus ex uob.¬

Expanded text:
in auxilio. Nunc autem probat a minori, quod consequi, dicens: Vere per Christum possumus consequi misericordiam in auxilio. Namque per ministerium omnis pontificis homines sub eo possunt misericordiam consequi, qui pontifex longe minor quia sumptus ex ho
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificia ꝓ peccatis popłi delendis. Uona
uocabant᷑ in ueteri lege ille iniores
oblationes: sacrfficia illa quando immo¬
labatur taurꝰ. ł huiꝰ modi. In xp̃o autẽ
preces & quȩcũq fecit usq ad horam
passionis: dona dicunt᷑. Sacrificiũ aut̃
quando se ip̃m in aracrucis obtulit.
ait assũptus ex hominib. ibi ostendit

Expanded text:
peccatis populi delendis. Dona vocabantur in lege veteri illae minores oblationes. Sacrificia autem, quando immolabatur taurus vel hujusmodi. In Christo autem preces et quaecunque fecit usque ad horam passionis dona dicuntur. Sacrificia autem quando seipsum in ara crucis obtulit. Ubi ait assumptus ex hominibus, ibi ostendi
Abbreviated transcription (Latin):
die septima. Non dicit᷑ deũ requie
a it. Deus requieuit. id est cessauit ab õ
cuius materia. uł similicudo in pͥori cͣ¬
atione non p̃cesser it mat̾iam: in reb
corꝑeis similitudo. in incorꝑeis mat̾ia :¬
ut in animab. Scatim sexta feria re
requies ꝑacta obedientia parata ÷ tͥ.
atum est ut & figͣa reqiue exspecta¬
ret᷑. scilicet terra reꝓmissionis: & ueri¬

Expanded text:
die septima. Non dicitur Deus requiedie septima. Non dicitur Deus requieait: Deus requievit, id est cessavit ab omncujus materia vel similitudo in priori creatione non praecesserit, materia in rebus corporeis; similitudo in corporeis ut in animabus. Statim sexta feria facrequies peracta obedientia parata est tiatum est, ut et figura requiei exspectaretur, scilicet terra repromissionis. Et veri
Abbreviated transcription (Latin):
et habebatur ipsa requies. s in dieb
grͣx. Littera sic uingit᷑. De: reqͥe illa
m illo. et in alio. Illud & diuersitates lo
tio mundi longe dictabat ã temꝑe in¬
pletionis: scilicet ã dieb xp̃i. Uñ sic ait.
N unciatũ quidẽ est nob̾ de. requie: Et
qd̃ oꝑibus ꝑfectis incipiendo ab insti¬
tutione mundi: nuncratũ est nob̃de
requie illa. facto homine ꝑfecta dicũ¬
tur eẽ oꝑa dei. Et cum om̃is fuerit
inꝑfecta eosent omĩa ꝓpter hominẽ
Incipiendo ab institutione mundi. Ue
ꝑfectis oꝑib nunciacũ. ẽ. nob̃. Dicit
eum script᷑a. uł moyses in quodã loco¬
De die septimo sic. Ideo non decermi
ubi de saluatione sermo habebat᷑.
Dignicate in quã discretus ab illis: ubi
de cauro unmolando habebat᷑ sermo
Uł si ibi ñ sic enĩ: nichil oportet re¬
in quodã locõ de die septima sic Ild̾
qdͣ sequit᷑ uim̃ habet in ordine bct̾e
Unde sũpcũ est qͦd dicit᷑. hoc ꝙ hoc
fecit deus & his factis requieuit

Expanded text:
in diebus gratiae. Littera sic jungitur: De requie illa in illo, et in alio. Illud et diversitates loctio mundi, longe distabat a tempore impletionis, scilicet a diebus Christi. Unde sic ait: Nuntiatum quidem nobis est de requie: et quidem operibus perfectis incipiendo ab institutione mundi: nuntiatum est nobis de requie illa. Facto homine, perfecta dicuntur esse oimperfecta essent omnia propter hominem incipiendo ab institutione mundi. Vere perfectis operibus nuntiatum est nobis. Dixit enim Scriptura vel Moyses in quodam loco de septima die sic. Ideo non determinubi de salvatione sermo habebatur: dignitate, inquam, discretus ab illis, ubi de tauro immolando habetur sermo. Vel si ibi non sit, enim, nihil oportet rein quodam loco de die septima, sic illud et quod sequitur vim habet in ordine litterae, unde sumptum est; quasi diceret: Hoc et hoc fecit Deus; et his factis requievit
Abbreviated transcription (Latin):
lus hominum. necdum dixerat. Atl qd̾
posset ei obici. Quid prodest nob si
maior sit angłis filuis dei: cũ deus
in eo ñ disposuerit nos saluar: Aad ħ
respondit paulus : dicens qͦd in eo ds̃
omnem salutẽ ꝓposuit. Per sacerdo¬
cium xp̃i leuicicũ destruens sacerdo¬
cium: et ꝑ grãm xp̃i inutile pondꝰ
ueteris legis. Uictera sic iungitur
Qa ad istũ tam potentẽ. tam sapientẽ

Expanded text:
dum dixerat: ad quod possent illi objicere: Quid prodest nobis si major angelis sit Filius Dei, cum Deus in eo non disposuerit non salvari? Ad haec respondet Paulus dicens, quod in eo Deus omnem salutem proposuit per sacerdotium Christi, Leviticum destruens sacerdotium, et per gratiam Christi inutile pondus veteris legis. Littera sic jungitur: Quia ad istum tam potentem, tam sapientem
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ingeniũ ⁊ de sapientia spũali.
et de scientia humana intelligit.
Sermo eciam dei est ꝑtingens usq
ad diuisionẽ anime q sp̃c : qr seit
bene discerñe quȩ sunt anmȩ. id
ist sensualicatis. et quȩ sint sp̃c : idest
rationis. Discernit etiam ipsos actus sen¬
sualitatis inter se. Et disponens : quia
aliquando sensualitas racionẽ secum
trahit ii peccatũ. modo bene oꝑando
consentit spũ. Scit eciam discerñe ea
que sp̃c sibi inter se quomͦ ñ repugnet
sensualitati: qͣndo consentiat. quando
bene oꝑari secũ cogit. Ptingens eciã¬
usq ad diuisionẽ compagũ. idest uł qd̾
scit seriem illã quodã ordiue compac¬
tã. nunc in sensualitate: nũc in sp̃u.¬
Nunc. sicut qͣndo sensualitas desit ma
templari illa cȩlestia: a cȩlestib tran¬
siens oculũ in ipsum dm̃. Discretor &̃
medullarum. et om̃is subtilitatis ani

Expanded text:
num ingenium: et de sapientia spiritali, num ingenium: et de sapientia spiritali, et de scientia humana intelligit. Sermo etiam Dei est pertingens usque ad divisionem animae ac spiritus, quia scit bene discernere quae sint animae, id est sensualitatis: et quae sint spiritus, id est rationis. Discernit etiam ipsos actus sensualitatis inter se et dispositiones: quia aliquando sensualitas rationem secum trahit in peccatum, modo bene operando consentit spiritui. Scit etiam discernere ea quae sunt spiritus inter se, quomodo nunc repugnet sensualitati, quandoque consentiat: quandoque bene operari secum cogat, pertingens usque ad divisionem compagum. Vel quod idem  et spiritus: quia scit seriem illam quodam ordine compactam: nunc in sensualitate, nunc in spiritu: sicut quando sensualitas desinit malnc contemplari illa coelestia, a coelestibus transiens, figit oculum in ipsum Deum. Discretor etiam medullarum, id est omnis subtilita
Abbreviated transcription (Latin):
ut ne. quis nr̃m incidat in id ipsum
exemplum incredulitatis: id est in eand̾
incredulitatẽ: in qua patres nrͣi cecide¬
runt. Nos dico grauius tũc offenden¬
des. quia nos habemꝰ illos in exemplum
cauendi nob̃: illi fine precedenti ȩxem¬
plo ceciderunt. festinare uos oportet ĩ
requiem . & ñ incidere in incredulita¬
tem: quia sermodei. id.ẽ. uerbũ patͥs.
iuxta illud omp̃ts sermo cuus dñe ã
regalib sedibus uenit. ħ inqͣm ser mo¬
tuus .i. dei uiius. ẽ. id est uitã habers.
sussq uitam ministrans. Cumq sit u¬
uus. ẽ eciam efficar id est faciens qb̃¬
cũq uult: remun̾ando pios. dãpnan¬
do impios ⁊ ꝙtera. Tautã habet po¬
tenciam: non minorẽ habet sapienciã
Est eium penetrabilior omni gladio:
id. ẽ: omni humano ugenio. Quȩ qͥa
interiora. Gladio dico ancipiti: quia
sicut gladius anceps qui in medio te¬
netur ante ⁊ retro ꝑcucit. sic huma¬

Expanded text:
ut ne quis nostrum incidat in idipsum ut ne quis nostrum incidat in idipsum exemplum incredulitatis, id est in eamdem incredulitatem, in quam patres nostri inciderunt. Nos dico, gravius nunc offendentes, quia nos habemus illos in exemplum cavendi nobis, illi sine praecedenti exemplo ceciderunt. Festinare nos oportet in requiem, et non incidere in incredulitatem: quia sermo Dei, id set verbum patris juxta illud: « Omnipotens sermo tuus, Domine, a regalibus sedibus venit . est vivus, id est vitam habens, suisque vitam ministrans. Cumque sit vivus est etiam efficax, id est faciens quodcunque vult, remunerando pios, damnando impios: et cum tantam habeat potentiam, non minorem habet sapientiam. Est enim penetrabilior omni gladio, id est omni humano ingenio: quod quia rforans interiora. Gladio dico, ancipiti: quia sicut gladius anceps qui in medio tenetur ante et retro percutit; sic huma
Abbreviated transcription (Latin):
nam sicut falso putat᷑ ã quibusdã iħc id est
iosue non prestitit eis illam requiem.
em: nuinꝗͣ. dauid loqueret᷑ de alia re¬
quie longe. post iosue: dicendo hac die
tur de alia die post hanc: id est si intel¬
lȩxisset iosue ueram requiem distribu¬
tam fuisse. Assiunat᷑ ita. S iħc iosue ñ
presticit eis uerã requiem. Et quia
ꝓmissa est ⁊ non p̃stita. itaq ħ solũ
illa ⁊ delectatio quȩ fit in sabbato: signi¬
ficans iocunditatẽ ueri fabb̃i. Et bene
Quod ita ait. Non solum xp̃c. s etiam ipse
qͥ ingressus. ẽ requieuit ab oꝑibus
suis. id ÷ ab omni labore: sicut eciam
dem diei serta hora eum redemit: qui¬
escens sabbato in sepulcro. significans et̾
no sabbato quietos. & quia requies relm¬
quit᷑ popło dei. et quicumq ingredie is
iu illam sicut deus ita requiescit: ergo
bene oꝑando ⁊ sane credendo festinemꝰ
ingredi in illam requiem. Ita festure mꝰ

Expanded text:
nam sicut falso putatur a quibusdam Jesus, id est nam sicut falso putatur a quibusdam Jesus, id est Josue non praestitit eis illam requiem. iem, nunquam David loqueretur de alia requie longe post Josue: dicendo hac die, loqueretur de alia die post hac, id est si intellexisset a Josue veram requiem distributam esse. Assumatur ita: Sed Jesus Josue non praestitit illis veram requiem. Et quia promissa est, et nondum praestita, itaque hoc solum et illa delectatio quae fit in Sabbato significans jucunditatem veri Sabbati. Et bene Quod ita ait: Non solum Christus sed etiam ipse qui ingressus est requievit ab operibus suis, id est ab omni labore: sicut et Deudem diei sexta hora eum redemit, quiescens Sabbato in sepulcro, significans secum in aeterno Sabbato quieturos. Et quia requies relinquitur populo Dei, et quicunque ingrediens in illam, sicut Deus ita requiescit: ergo bene operando, et sane credendo, festinemus ingredi in illam requiem: ita festinemus