comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ni sextae priusse demithridate prae¬
nuntias se uictoriam. & tunc ꝓmittere
daturum se potestatẽ qua recuperar &
ab inimicis rempublicã nonsine multo
sanguine Tum percontatus reliqua
forma militiuis a fuerit cum ille indi¬
cass& eam recordatdo ẽ quam prius
ab illo audiera qui demithridate ea
uictoria ab eodẽm andata pertulerat.
quid hic responderi potest quare du
curauerint uelut felicia is tanuntiare
& nullus eorum curauerit syllam mo¬
nendo corrigere malatanta facturũ
scelestis armis ciuilibus qualia non
foedarent sed auferrent omnino rem
publicam. Nempe intelleguntur dȩmones sicut
sae pedixi notumq nobis est in litteris
sacris restro ipsenatis indicant negotium
suum agere ut prodiis habeantur utco¬
lantur ut ea illis ex hibeantur quib. ex hi¬
bent sociati unam pessimam causam cum
eis habeant iniudicio dĩ. De indecũ uenis¬
s& tarentum syllaatq ibi sacrificass&
uidit incapite uitulini iecoris similitu¬

Expanded text:
nis sextae, prius se de Mithridate praenis sextae, prius se de Mithridate praenuntiasse uictoriam, et tunc promittere daturum se potestatem, qua recuperaret ab inimicis rem publicam non sine multo sanguine. Tum percontatus Sylla, quae forma militi uisa fuerit, cum ille indicasset, eam recordatus est, quam prius ab illo audierat, qui de Mithridatica uictoria ab eodem mandata pertulerat. Quid hic responderi potest, quare di curauerint uelut felicia ista nuntiare, et nullus eorum curauerit Syllam monendo corrigere mala tanta facturum scelestis armis ciuilibus, qualia non foedarent, sed auferrent omnino rem publicam? Nempe intelleguntur daemones, sicut saepe dixi notumque nobis est in litteris sacris resque ipsae satis indicant, negotium suum agere, ut pro dis habeantur et colantur, ut ea illis exhibeantur, quibus hi qui exhibent sociati unam pessimam causam cum eis habeant in iudicio Dei. Deinde cum uenisset Tarentum Sylla adque ibi sacrificasset, uidit in capite uitulini iecoris similitu
Abbreviated transcription (Latin):
ordinatione sinitur cuius plene iudicia
nemo conprehendit iuste nemo rep̃
fuerunt ut superiora quorum uindex
eẽ uidebatur illius conparatione quae¬
rerentur cum primũ a durbem contra
marium castra mouiss&. & adeo la&a¬
exta immolanti fuisse scribit libius ut
custodiri sepostumius harus pex uolu¬
erit capitis supplicium subiturus nisi ea
quae in animo sylla haber& diis iuuan¬
tibus impleuis s& ecce nondiscesserunt
aditis arisq relictis dii quando dererum
euentũ praedicebant. nihilq deipsius
syllae correctione curabant. Pro¬
mittebant praesagando felicitatem
magnam necmalã cupidita tẽminando
frangebant. De indecumẽ & in asia
bellum mithridaticum gerens ꝑluciũ
titium eimandatum ẽ aioue quodess &
mitridatem superaturus & factũ edit.
acpostea molienti redire in urbem
& suum amicorumq sibi ortasciuili san¬
guine ulcisci: Iterum mandatum est
ab eodem ioue ꝑmilitẽ quendam legio¬

Expanded text:
ordinatione sinitur, cuius plene iudicia ordinatione sinitur, cuius plene iudicia nemo conprehendit, iuste nemo reprefuerunt, ut superiora, quorum uindex esse uidebatur, illorum conparatione quaererentur, cum primum ad Urbem contra Marium castra mouisset, adeo laexta immolanti fuisse scribit Liuius, ut custodiri se Postumius haruspex uoluerit capitis supplicium subiturus, nisi ea, quae in animo Sylla haberet, dis iuuantibus inpleuisset. Ecce non discesserant adytis adquo aris relictis di, quando de rerum euentu praedicebant nihilque de ipsius Syllae correctione curabant. Promittebant praesagando felicitatem magnam nec malam cupiditatem minando frangebant. Deinde cum esset in Asia bellum Mithridaticum gerens, per Lucium Titium ei mandatum est a Ioue, quod esset Mithridatem superaturus, et factum est. Ac postea molienti redire in Urbem et suas amicorumque iniurias ciuili sanguine ulcisci, iterum mandatum est ab eodem Ioue per militem quendam legio
Abbreviated transcription (Latin):
crudelem crudelis exercitum. Vbi quã
cruenta quam inciuilis hostiliq imma¬
nior eius uictoria fuerit. eosquiscrip¬
serunt legant qui uolunt : sed hoc ut dixi
omitto nec maricae nescio cui tribuo
marii sanguineam felicitatem. sed oc¬
cultae potius prouidentia edĩ ad istorũ
ora daudenda eosq ab errore liberan¬
dos qui nonstudis agunt sed haec pru¬
denter aduertunt : quia &si aliquid
in his rebus daemones possunt tantũ
pos sunt quantum secr&o omnipoten¬
tis arbitrio ꝑmittuntur nemagni¬
pendamus terrenã felicitatem quae
sicut mario malis &iam plerumq con¬
ceditur nec eam rursus quasimalam
arbitremur cũ ea multos&iampios
acbonos unius ueridĩ cultores inuitis
daemonib: praepolluis se uideamus
nec eosdem inmundissimos spiritus
uel propterhaec ipsabona malaue
terrena propiti andos auttimendos
existimemus quia sicut ipsimali homi¬
nes interrasic &iam illi non omniaquae
uolunt facere possunt nisi quantũ illius

Expanded text:
crudelem crudelis exercitum; ubi quam crudelem crudelis exercitum; ubi quam cruenta, quam inciuilis hostilique inmanior eius uictoria fuerit, eos qui scripserunt legant qui uolunt. Sed hoc, ut dixi, omitto, nec Maricae nescio cui tribuo Marii sanguineam felicitatem, sed occultae potius prouidentiae Dei ad istorum ora claudenda eosque ab errore liberandos, qui non studiis agunt, sed haec prudenter aduertunt, quia, etsi aliquid in his rebus daemones possunt, tantum possunt, quantum secreto omnipotentis arbitrio permittuntur, ne magnipendamus terrenam felicitatem, quae sicut Mario malis etiam plerumque conceditur, nec eam rursus quasi malam arbitremur, cum ea multos etiam pios ac bonos unius ueri Dei cultores inuitis daemonibus praepolluisse uideamus, nec eosdem inmundissimos spiritus uel propter haec ipsa bona malaue terrena propitiandos aut timendos existimemus, quia, sicut ipsi mali homines in ten\'a, sic etiam illi non omnia quae uolunt facere possunt, nisi quantum illius
Abbreviated transcription (Latin):
quã marius nec ideo uita pessima eli¬
genda uideatur quiamagis mario
quam regulo di fauisse existimantur
M&ellus enim romanorũ laudatissimus
qui habuit quinq filios consulares &iã
rerum tẽporalium felix fuit. & cati¬
lina pessimus oppressus in opia & in
bello suisceleris prostratus infelix
& uerissima atq certissima felicita¬
te praepollent bonidm̃ colentes aquo
solo conferripotest: Illaigitur res
publica malis moribus cumperir&:
nihil dueorum prodiligendis uel pro
corrigendis egerunt moribus nepe¬
rir& immode prauandis & corrum¬
pendis ad diderunt morib: ut perir&
N ec sebonas fingant quoduelut offensi
ciuium iniquitate discesserint:
Prorsus ibierant produntur conuin¬
cuntur. nec subuenire praecipiendo
nec latere tacendo potuerunt
Omitto quod marius amiserantibus
mintur nensibus maricaedeae inluco
eius commendatus est. ut eiomnia
prosperar& & ex summa desperatio¬
ne reuersus incolomis in urbẽ dux̃

Expanded text:
quam Marius. Nec ideo uita pessima eliquam Marius. Nec ideo uita pessima eligenda uideatur, quia magis Mario quam Regulo di fauisse existimantur. Metellus enim Romanorum laudatissimus, qui habuit quinque filios consulares, etiam rerum temporalium felix fuit, et Catilina pessimus obpressus inopia et in bello sui sceleris prostratus infelix, et uerissima adque certissima felicitate praepollent boni Deum colentes, a quo solo conferri potest. Illa igitur res publica malis moribus cum periret, nihil di eorum pro dirigendis uel pro corrigendis egerunt moribus, ne periret; immo deprauandis et corrumpendis addiderunt moribus, ut periret. Nec se bonos fingant, quod uelut offensi ciuium iniquitate discesserint. Prorsus ibi erant; produntur, conuincuntur; nec subuenire praecipiendo nec latere tacendo potuerunt. Omitto quod Marius a miserantibus Minturnensibus Maricae deae in luco eius commendatus est, ut ei omnia prosperaret, et ex summa desperatione reuersus incolumis in Urbem duxit
Abbreviated transcription (Latin):
te inopia uigiliis doloribus excruciari
&mori dusamicis. Quod suta esse
concedunt compendionihileos prodesse
& coli superfluo confitentur Nam si
uirtutibus animi & probitatiuitae
cuius praemia postmortẽ sperandas.
magis contraria ut populus discer&
insciterunt sinihil &iam in his tran¬
seuntibus & temporalibus bonis uel
eis quos oderunt nocent uel eis quos
diligunt prosunt ut quidcoluntur:
ut quidtanto studio colendi requirun¬
tur : Cur labor iosis tristibusq tem¬
poribus tamquam offensi abscesserint
murmuratur & propt̃ eos xp̃iana
religio conuitus indignissimis lae¬
ditur : si aut̃ habent i his rebus uel
beneficii uel maleficii potes tatem
cur in eis ad suerunt pessimo uiro mario
& optimo regulo defuerunt : anex hoc
ipsi intelleguntur iniustis simi & pessimi :
quodsi propterea magistimendi & co¬
lendiputantur neq hoc put&ur neq
enĩminus eos inuenitur regulus coluisse

Expanded text:
te inopia, uigiliis doloribus excruciari te inopia, uigiliis doloribus excruciari et emori dis amicis. Quod si ita esse concedunt, conpendio nihil eos prodesse et coli superfluo confitentur. Nam si uirtutibus animi et probitati uitae, cuius praemia post mortem speranda sunt, magis contraria ut populus disceret institerunt; si nihil etiam in his transeuntibus et temporalibus bonis uel eis quos oderunt nocent, uel eis quos diligunt prosunt, ut quid coluntur, ut quid tanto studio colendi requiruntur? Quur laboriosis tristibusque temporibus, tamquam offensi abscesserint, murmuratur et propter eos Christiana religio conuiciis indignissimis laeditur? Si autem habent in his rebus uel beneficii uel maleficii potestatem, quur in eis adfuerunt pessimo uiro Mario, et optimo Regulo defuerunt? An ex hoc ipsi intelleguntur iniustissimi et pessimi? Quod si propterea magis timendi et colendi putantur, neque hoc putentur; neque enim minus eos inuenitur Regulus coluisse
Abbreviated transcription (Latin):
dicere. Recte autem abscesserant
ut amitterentur omnes adrtis arisq
relictis dii sieorum debonauita atq
iustitia ciuitas praecepta contẽpserat
Nunc uero quales quaeso du fuerunt
si noluerunt cum populo cultore suo
uiuere quẽ male uiuentẽ non docue¬
rant beneuiuere : quid quod &iam
implendis &ostenduntur non praefuisse
refrenandis : q̃ui enĩ mariũ nouum ho¬
minẽ & ignobilem cruentissimum
auctorem bellorum ciuilium atq gesto¬
rem ut septies consulfier& adiuuerunt.
atq ut in septimo suo consulatu morer&᷑
senex ne in manus syllae futurimox
uictoris inruer& non uiuerant sienim
ad haec eum dueorum non iuuerunt non
parumẽ quod fatentur &iam nanpro¬
pitiis diisuis posse accidere hominiistã
temporalẽ quam nimis diligunt tantã
felicitatem & posse homines sicut fuit
marius salute uirib: opibus honorib:
dignitate longaeuitae cumulari &
perfrui diisiratis. Posse &iã homines
sicut fuit regulus captiuitate seruitu¬

Expanded text:
dicere. Recte autem abscesserant, dicere. Recte autem abscesserant, ut amitteretur, omnes adytis arisque relictis di, si eorum de bona uita adque iustitia ciuitas praecepta contemserat. Nunc uero quales, quaeso, di fuerunt, si noluerunt cum populo cultore suo uiuere, quem male uiuentem non docuerant bene uiuere? CAPUT XXIII. implendis, et ostenduntur non praefuisse refrenandis? Qui enim Marium, novum hominem et ignobilem, cruentissimum auctorem bellorum civilium atque gestorem, ut septies consul fieret aadque ut in septimo suo consulatu moreretur senex nec in manus Syllae futuri mox uictoris inrueret. Si enim ad haec eum di eorum non iuuerunt, non parum est quod fatentur etiam non propitiis dis suis posse accidere homini istam temporalem, quam nimis diligunt, tantam felicitatem et posse homines, sicut fuit Marius, salute uiribus, opibus honoribus, dignitate longaeuitate cumulari et perfrui dis iratis; posse etiam homines, sicut fuit Regulus, captiuitate seruitu
Abbreviated transcription (Latin):
bent curquerantur dereligione xpi¬
ana quodhac offensione du sui dese¬
ruerint quoniam quidem maiores
eorum iam pridem moribus suis ab
urbis al taribus tã multos ac minutos
deos tãquã muscas ab egerunt. sed
tamen haec numinũ turba ubierat¬
cum longe antequam mores corrumpe¬
rentur antiqui agallis romae capta
& incensaẽ : an praesentes forte dormi¬
potostate redacta solus collis capitolinꝰ
remanserat qui &iamipse caper&ur¬
nisi saltem anseresdus dormientibus
uigilarent. Vnde pene insuꝑstitionẽ
ae grptiorum bestias auesq colentium
romani deciderant cum anseri sollem¬
nia celebrabant. Verui dehis ad¬
uenticis & corpori potius quam animi
malisquȩ uel ab hostibus uel alia clade
accidunt nondum interim disputo.
Nunc ago delabeorum quib primum
paulatim decoloratis de in detorren¬
tis modo praecipitatis tanta quamuis
integris tectis moenibusq facta est
ruina reipublicae. ut magni auctores
eorum eamtunc amissam non dubitenT

Expanded text:
bent quur querantur de religione Christibent quur querantur de religione Christiana, quod hac offensi eos di sui deseruerint, quoniam quidem maiores eorum iam pridem moribus suis ab Urbis altaribus tam multos ac minutos deos tamquam muscas abegerunt. Sed tamen haec numinum turba ubi eratcum longe antequam mores corrumperentur antiqui a Gallis Roma capta et incensa est? An praesentes forte dormipotestatem redacta, solus collis Capitolinus remanserat; qui etiam ipse capernisi saltem anseres dis dormientibus uigilarent. Unde paene in superstitionem Aegyptiorum bestias auesque colentium Roma deciderat, cum anseri sollemnia celebrabant. Verum de his aduenticiis et corporis potius quam animi malis, quae uel ab hostibus uel alia clade accidunt, nondum interim disputo: nunc ago de labe morum, quibus primum paulatim decoloratis, deinde torrentis modo praecipitatis tanta quamuis integris tectis moenibusque facta est ruina rei publicae, ut magni auctores eorum eam tunc amissam non dubitent
Abbreviated transcription (Latin):
nitatibus tottantorumq luderuicele¬
britatibus colebantur ub in ihil dȩmones
nisi negotium suum egerunt. Noncu¬
rantes quem ad modum illi uiuerent im¬
mocurantes ut &iam perdite uiuerent
Dum tamenhonorisuo illa omnia m&u
subditiministrarent : Aut si dederuT
proferatur ostendatur legatur quas
deorum leges illiciuitati datas contemp¬
serint gracchi ut seditionibus cuncta
turbarent quas marius &cinna & car¬
bo ut in bella &iam progrederentur
ciuilia causis iniquissimis suscepta &
crudeliter gestacrudeliusq finita
quas deniq sylla ipsecuius uitã mores
facta describente sallustio aliisque
scriptoribus historiae quis ñ ex hor¬
reat : quis illam rempublicam non
tunc perisse fateatur : anforte propt̃
huiuscemodiciuium mores uergilianã
illam sententiam sicut solent prode¬
fensionesuorum deorum opponere
audebunt . discessere omnes ad rtis
arisq relictis dii quibus imperium
hoc st&erat : Primum siitaẽ non ba¬

Expanded text:
nitatibus, tot tantorumque ludorum celenitatibus, tot tantorumque ludorum celebritatibus colebantur; ubi nihil daemones nisi negotium suum egerunt, non curantes quem ad modum illi uiuerent, immo curantes ut etiam perdite uiuerent, dum tamen honori suo illa omnia metu subditi ministrarent. Aut si dederunt, proferatur ostendatur legatur, quas deorum leges illi ciuitati datas contemserint Gracchi, ut seditionibus cuncta turbarent, quas Marius et Cinna et Carbo, ut in bella etiam progrederentur ciuilia causis iniquissimis suscepta et crudeliter gesta crudeliusque finita, quas denique Sylla ipse, cuius uitam mores facta describente Sallustio aliisque scriptoribus historiae quis non exhorreat? quis illam rem publicam non tunc perisse fateatur? An forte propter huiusce modi ciuium mores Yergilianam illam sententiam, sicut solent, pro defensione deorum suorum obponere audebunt:. Discessere omnes adytis arisque relictis Di, quibus imperium hoc steterat? Primum si ita est, non ha
Abbreviated transcription (Latin):
definitiones prosuomodo quodam res
publica fuit. & melius ab antiquioribus
romanis quã a posterioribus administra¬
taẽ. uera autem iustitia nonẽ. nisu inea
republica cuiusconditor rectorq xp̃s ẽ.
si & ipsam rempublicam plac& dicere
qm̃ eamrempopuli eẽ negare ñ possumꝰ
si autem hoc nomen quod alibi aliterq
uulgatumẽ ab usunraẽ locutionis est
forte remotius . in eacerte ciuitate est
uera iustitia de quascriptura scãdicit
onem quam lib& laudabilem dicant
istam fuisse uel ẽẽ rempublicam scđm
eorum auctores doctissimos lam longe
antexp̃i aduentum pessima acflagi¬
tio sissima facta erat : immouero nulla
erat atq omnino perierat perditissimis
moribus. Vtergo non perir& diicus¬
todes eius populo cultorisuodareprae¬
cipue uitae acmorum praecepta debue¬
runt a quo tot templis tot sacerdocibus
& sacrificiorum generibus tãmultipli¬
cibus uarusq sacris. tot festis sollem¬

Expanded text:
definitiones pro suo modo quodam res definitiones pro suo modo quodam res publica fuit, et melius ab antiquioribus Romanis quam a posterioribus administrata est; uera autem iustitia non est nisi in ea re publica, cuius conditor rectorque Christus est, si et ipsam rem publicam placet dicere, quoniam eam rem populi esse negare non possumus. Si autem hoc nomen, quod alibi aliterque uulgatum est, ab usu nostrae locutionis est forte remotius, in ea certe ciuitate est uera iustitia, de qua scriptura sancta dicit: onem, quamlibet laudabilem dicant istam fuisse uel esse rem publicam, secundum eorum auctores doctissimos iam longe ante Christi aduentum pessima ac flagitiosissima facta erat; immo uero nulla erat adque omnino perierat perditissimis moribus. Ut ergo non periret, di custodes eius populo cultori suo dare praecipue uitae ac morum praecepta debuerunt, a quo tot templis, tot sacerdotibus et sacrificiorum generibus, tam multiplicibus uariisque sacris, tot festis sollem
Abbreviated transcription (Latin):
si diffamata & praeualescente reli¬
gione xp̃iana sentirentur atq dicer ent᷑
quis non istorum ea xp̃ianis inputan¬
da eẽ censer& : Quam obrem cur non
curarunt di eorum ne tunc perir&
atq amitter&ur illares publica quam
cicero longe antequam xp̃s in carne
ueniss& tam lugubriter deplorat
amissam. Viderint laudatores eius
&iam illis antiquis uiris & moribus
qualis fuerit utrum in eauiguerit ue¬
raiustitia anforte nectuno fuerit
uiuamoribus sed picta coloribus.
quod & ipse cicero nesciens cum eam prae¬
ferr& expressit. Sed alias sids̃ uolu¬
erit hoc uidebimus Enitar enim suo
loco ut ostendam secundũ definitiones
ipsius ciceronis quibus quid sit res
publica & quid sit populus loquente
scipione breuiter posuit. at testantib
&iam multis siue ipsius siue eorum
quos loqui fecit in eadem disputatione
sententus : Num quam illam fuis serẽ
publicam quia numquam in ea fuit uera
iustitia. Secundum probabilior es aut̃

Expanded text:
si diffamata et praeualescente relisi diffamata et praeualescente religione Christiana sentirentur adque dicerentur, quis non istorum ea Christianis inputanda esse censeret? Quam ob rem quur non curarunt di eorum, ne tunc periret adque amitteretur illa res publica, quam Cicero longe, antequam Christus in carne uenisset, tam lugubriter deplorat amissam? Viderint laudatores eius etiam illis antiquis uiris et moribus qualis fuerit, utrum in ea uiguerit uera iustitia an forte nec tunc fuerit uiua moribus, sed picta coloribus; quod et ipse Cicero nesciens, cum eam praeferret, expressit. Sed alias, si Deus uoluerit, hoc uidebimus. Enitar enim suo loco, ut ostendam secundum definitiones ipsius Ciceronis, quibus quid sit res publica et quid sit populus loquente Scipione breuiter posuit adtestantibus etiam multis siue ipsius siue eorum quos loqui fecit in eadem disputatione sententiis, numquam illam fuisse rem publicam, quia numquam in ea fuerit uera iustitia. Secundum probabiliores autem
Abbreviated transcription (Latin):
tes uiros adhibelit & u&erem morem
acmalorum instituta r&inebant
excellentes uiri. Nrã uero a&as
cum rempublicam sicut picturam ac¬
cepiss& egregiam sed euanescentem
u&us tate non modo eam coloribus
isdem quib: fuerat renouare neglex̃.
sed neid quidem curauit ut formam
saltem eius & extrema tam quam
liniamenta seruar& quid enim
man& ex antiquis moribus quibus
illedixit remstare romanam quosita
obliuione obsol&os uidemus ut non mo¬
do non colantur sediam ignorentur:
Nam de uiris quid dicam : more senimipsi in¬
terierunt uirorum paenuria cuius tanti
mali non modo reddenda rationobis sed
&iam tamquam reis capitis quod ammo¬
dodicenda causaest. Nrĩs enimuitus
non casu aliquo rempublicam uerbo
p&inemus reipsa uero iam pridem ami¬
simus. Haec cicero fatebatur longe
quidem postmortem a fricani quem in
suis libris fecit dere publica disputare
ad huctamen ante aduentum xp̃i quae

Expanded text:
tes uiros adhibebat, et ueterem morem tes uiros adhibebat, et ueterem morem ac maiorum instituta retinebant excellentes uiri. Nostra uero aetas cum rem publicam sicut picturam accepisset egregiam, sed euanescentem uetustate, non modo eam coloribus isdem quibus fuerat renouare neglexit, sed ne id quidem curauit, ut formam saltem eius et extrema tamquam liniamenta seruaret. Quid enim manet ex antiquis moribus, quibus ille dixit rem stare Romanam, quos ita obliuione obsoletos uidemus, ut non modo non colantur, sed iam ignorentur? Nam de uiris quid dicam? Mores enim ipsi interierunt uirorum penuria, cuius tanti mali non modo reddenda ratio nobis, sed etiam tamquam reis capitis quodam modo dicenda causa est. Nostris enim uitiis, non casu aliquo, rem publicam uerbo retinemus, re ipsa uero iam pridem amisimus.\' Haec Cicero fatebatur, longe quidem post mortem Africani, quem in suis libris fecit de re publica disputare, adhuc tamen ante aduentum Christi; quae
Abbreviated transcription (Latin):
Necipsepopulus lam populus ess& siess&
iniustus qm̃ non e& multitudo iuris con¬
sensũ &utilitatis cõmunione sociata
sicut populus fuerat definitus¬
Quando ergo respublica romana talis
erat qualem illam describit sallustius
non lam pessima ac flagitiosissima sicut
ipseait. sed omnino nulla erat scđm
istam rationẽ quam disputatio dere
publica intermagnos &iustos princi¬
pes habita patefecit sicut &iam ipse
tullius non scipionis nec cuius quam al¬
terius sed suo sermone loquens in prin¬
cipio quinti libri cõmemorato prius
ennii po&ae uersu quodixerat moribus
antiquis restat romana uirisq quẽ
quidem illeuersum inquit uel breui¬
tate uel ueritate tamquam exoraculo
neq uiri nisi itamorata ciuitas fuiss&
neq more fnisi hi uiri praefuis sent aut
fundare aut tam du tenere potuis sent
tantam & tam iuste lateq imperantẽ
rempublicam. Itaq antenram̃ me¬
moriã & mos ipse patrius praestan¬

Expanded text:
nec ipse populus iam populus esset, si esset nec ipse populus iam populus esset, si esset iniustus, quoniam non esset multitudo iuris consensu et utilitatis communione sociata, sicut populus fuerat definitusQuando ergo res publica Romana talis erat, qualem illam describit Sallustius, non iam pessima ac flagitiosissima, sicut ipse ait, sed omnino nulla erat secundum istam rationem, quam disputatio de re publica inter magnos eius tum principes habita patefecit. Sicut etiam ipse Tullius non Scipionis nec cuiusquam alterius, sed suo sermone loquens in principio quinti libri commemorato prius Ennii poetae uersu, quo dixerat:. Moribus antiquis res stat Romana uirisque, \'quem quidem ille uersum, inquit, uel breuitate uel ueritate tamquam ex oraculo neque uiri, nisi ita morata ciuitas fuisset, neque mores. nisi hi uiri praefuissent, aut fundare aut tam diu tenere potuissent tantam et tam iuste longe lateque imperantem rem publicam. Itaque ante nostram memoriam et mos ipse patrius praestan
Abbreviated transcription (Latin):
pertractata scipio ad intermissa
reuertitur. recolitq suam atq com¬
mendat breuẽ reipublicae definitio¬
nem quadixerat eam eẽ rempopuli:
populum autem non omnem co&um
multitudinis sed co&um iuris consensu
Qutilitatis cõmunione fociatum esse
d&erminat. Doc& de indequanta sit
indisputando definitionis utilitas
atq ex illis suis definitionib colligit
tuno ẽe rempublicam id est rempo¬
puli cũbene aciuste geritur siue
ab unor egẽ siue a paucis optimatibus
sue ab uni uerso populo. Cum uero
iniustus est rex quem trrannũ more
graeto appellauit. aut iniusti optima¬
tes quorum consensum dixit eẽ factio¬
nem aut iniustus ipsepopulus cui nom̃
usitatum non repperit. nisi ut &iam
ipsum trrannum uocar& non iam
uitiosam sicut pridie fuerat disputatũ
sed sicut ratio ex illis definitionibus co¬
nexa docuis s& omnino nullam esse
rem publicam qm̃ non e& respopuli
cũ trrannus eam factionẽ capesser&:

Expanded text:
pertractata Scipio ad intermissa pertractata Scipio ad intermissa reuertitur recolitque suam adque commendat breuem rei publicae definitionem, qua dixerat eam esse rem populi. Populum autem non omnem coetum multitudinis, sed coetum iuris consensu et utilitatis communione sociatum esse determinat. Docet deinde quanta sit in disputando definitionis utilitas, adque ex illis suis definitionibus colligit tunc esse rem publicam, id est rem populi, cum bene ac iuste geritur siue ab uno rege siue a paucis optimatibus siue ab uniuerso populo. Cum uero iniustus est rex, quem tyrannum more Graeco appellauit, aut iniusti optimates, quorum consensum dixit esse factionem, aut iniustus ipse populus, cui nomen usitatum non repperit, nisi ut etiam ipsum tyrannum uocaret: non iam uitiosam, sicut pridie fuerat disputatum, sed, sicut ratio ex illis definitionibus conexa docuisset, omnino nullam esse rem publicam, quoniam non esset res populi, cum tyrannus eam factioue capesseret,
Abbreviated transcription (Latin):
ponditq nihilẽẽ quod ad hucderepubli¬
ca dictum putar&. & quo possent lon¬
guis progredi nisi es s& confirmatum
non modo falsum eẽ illud sine inuria
non posse sed hoc uerissimum eẽ sine
summa iustitia rẽpublicã geriñ posse
Cuius quaestionis explicatiocum indiem
consequentem dilata e&̃. intertio libro
magna conflictatione res acta est
Suscepit enimpilus ipse disputationem
eorum qui sentirent sine iniustitia geri
non posse rempublicam purgans prae¬
cipue ne hoc ipse sentire creder&ur
egitq sedulo pro iniustitia contra iusti¬
tiam ut hanc eẽ utilem reipublicae
illam uero inutilem uerisimilibus ra¬
tionibus & exemplis uelut conar&ur
ostendere : Tum laelius rogantibus
omnibus iustitiam defendere ad gres¬
sus est. Asseruitq quantum potuit
nihil tam inimicumquam iniustitiam
ciuitati nec omnino nisimagna iustitia
geri aut stare posserem publicam
Qua quaestione quantum satis uisum est

Expanded text:
ponditque nihil esse, quod adhuc de re publiponditque nihil esse, quod adhuc de re publica dictum putaret, quo possent longius progredi, nisi esset confirmatum non modo falsum esse illud, sine iniuria non posse, sed hoc uerissimum esse, sine summa iustitia rem publicam regi non posse. Cuius quaestionis explicatio cum in diem consequentem dilata esset, in tertio libro magna conflictione res acta est. Suscepit enim Philus ipse disputationem eorum, qui sentirent sine iniustitia geri non posse rem publicam, purgans praecipue, ne hoc ipse sentire crederetur, egitque sedulo pro iniustitia contra iustitiam, ut hanc esse utilem rei publicae, illam uero inutilem, ueri similibus rationibus et exemplis uelut conaretur ostendere. Tum Laelius rogantibus omnibus iustitiam defendere adgressus est adseruitque, quantum potuit, nihil tam inimicum quam iniustitiam ciuitati nec omnino nisi magna iustitia geri aut stare posse rem publicam., Qua quaestione, quantum satis uisum est,
Abbreviated transcription (Latin):
exdistinctis sonis quem inmutatum
aut discrepantem aures eruditae
ferre nom possunt. isq concentus ex
dissillimarum uocũ moderatione con¬
corstamen efficitur & congruens
sic ex summis & infimis & medus inter¬
iectis ordinib: ut sonis moderata ra¬
tione ciuitatẽ consensu dissimillimorũ
concinere. & quae armonia amusicis
dicitur incantu. eam eẽ incuitate con¬
cordiam. Artissimum atq optimum
om̃ã inrepublica uinculum incolumi¬
tatis eamq sine iustitia nullo pacto¬
esse posse. acdeinde cum aliquanto
latius &uberius disseruis s& quantum
prodess& iustitia ciuitati quantumq
ob e&̃ si a fuiss& : suscepit deindepilus un
eorum quidisputationi aderant & poposcit
ut haec ipsa quaestio diligentius tractar&
ac deiustitia pluradicerentur. propter
illud quod iam uulgo ferebatur rem
publicã regisine iniuria non posse
Hanc pro inde quaestionem discutiendam
& enodandam eẽ assensus est scipio res¬

Expanded text:
ex distinctis sonis, quem inmutatum ex distinctis sonis, quem inmutatum aut discrepantem aures eruditae ferre non possunt. isque concentus ex dissimillimarum uocum moderatione concors tamen efficitur et congruens: sic ex summis et infimis et mediis interiectis ordinibus, ut sonis, moderata ratione ciuitatem consensu dissimillimorum concinere, et quae harmonia a musicis dicitur in cantu, eam esse in ciuitate concordiam, artissimum adque optimum omni in re publica uinculum incolumitatis, eamque sine iustitia nullo pactosse posse,\' ac deinde cum aliquanto latius et uberius disseruisset, quantum prodesset iustitia ciuitati quantumque obesset, si afuisset, suscepit deinde Philus, unus eorum qui disputationi aderant, et poposcit, ut haec ipsa quaestio diligentius tractaretur ac de iustitia plura dicerentur, propter illud, quod iam uulgo ferebatur rem publicam regi sine iniuria non posse. Hanc proinde quaestionem discutiendam et enodandam esse adsensus est Scipio res
Abbreviated transcription (Latin):
aduersantẽ huic libentius quam ro¬
mani u&eres romulo tẽplum & fla¬
minẽ consecrarent. sed si contemnit᷑
qui romanã rempublicã pessimam
ac flagitio sissimã dixit. neccuranT
istiquantamorum pessimorum
acflagitiosorum labe acdedecore im¬
pleatur sed tantum modo ut consistat
&maneat : audi ant eam non ut sallus¬
tius narrat pessimã ac flagitio sissimã
factam sed sicut cicero disputat lam
tunc prorsus perisse & nullam omnino
remansisse rempublicam. Inducit
enim scipionẽ eum ipsum qui carthagi¬
nem extinxerat dere publica dispu¬
tantem quando p̃sentiebatur eacorrup¬
tione quam describit sa lustius lam lãq
periturum. Eo quippe tempore dispu¬
tatur quo lamunus grȩchorum occisus
fuit a quo scribit seditiones graues coe¬
pisse salustius. Nã mortis eĩ fit In
eisdem libris cõmemoratio cum autẽ
scipio insecundi libri fine dixiss& ut
infidibus auttibus atq cantu ipso ac
uocibus concentus ẽ quidam tenendus

Expanded text:
adversantem; huic libentius, quam Roadversantem; huic libentius, quam Romani veteres Romulo, templum et flae publica. Sed si contemnitur qui Romanam rem publicam pessimam ac flagitiosissimam dixit, nec curant isti quanta morum pessimorum ac flagitiosissimorum labe ac dedecore inpleatur, sed tantummodo ut consistat et maneat: audiant eam non, ut Sallustius narrat, pessimam ac flagitiosissimam factam, sed, sicut Cicero disputat, iam tunc prorsus perisse et nullam omnino remansisse rem publicam. Inducit enim Scipionem, eum ipsum qui Carthaginem extinxerat, de re publica disputantem, quando praesentiebatur ea corruptione, quam describit Sallustius, iam iamque peritura. Eo quippe tempore disputatur, quo iam unus Gracchorum occisus fuit, a quo scribit seditiones graues coepisse Sallustius. Nam mortis eius fit in eisdem libris commemoratio. Cum autem Scipio in secundi libri fine dixisset, ut in fidibus aut tibiis adque cantu ipso ac uocibus concentus est quidam tenendus
Abbreviated transcription (Latin):
la&itiae uocibus atq omni genere siue
crudelissimae siue turpissimae uolup¬
tatis ex aestuent. Ille sit publicus ini¬
micus cui haec felicitas displic& quis¬
quis eam mutare uel auferre tempta¬
uerit eum libera multitudo auertat
ab auribus. euertat a sedibus auferat
auiuentibus illi habeantur dii ueri
qui hano ad ipiscendã populis procu¬
rauerint ad eptamq seruauerint
colantur ut uoluerint ludos exposcant.
quales uoluerint quoscum suis uel
desuis possint habere cultoribus
Tantum efficiant ut tali felicitati
nihil abhoste nihil a peste nihilab
ulla cladetimeatur : quis hanc rem
publicam sanus nondicã roma nolm¬
perio sed domuis ardana palli conpa¬
rauerit : qui quondam rex ita fuit
uoluptatibus deditus ut in sepulchro¬
suo scribi fecerit ea sola sehaberemor¬
tuum. quae libido ei &iam cum uiuer&
hauriendo consumserat. quem regẽ
isti sihaberent sibi intalibus indul¬
gentẽ nec in eis cui quã ulla seueritate

Expanded text:
laetitiae uocibus adque omni genere siue laetitiae uocibus adque omni genere siue crudelissimae siue turpissimae uoluptatis exaestuent. Ille sit publicus inimicus, cui haec felicitas displicet; quisquis eam mutare uel auferre tentauerit, eum libera multitudo auertat ab auribus, euertat a sedibus, auferat a uiuentibus. Illi habeantur di ueri, qui hanc adipiscendam populis procurauerint adeptamque seruauerint. Colantur ut uoluerint, ludos exposcant quales uoluerint, quos cum suis uel de suis possint habere cultoribus: tantum efficiant, ut tali felicitati nihil ab hoste, nihil a peste, nihil ab ulla clade timeatur. — Quis hanc rem publicam sanus, non dicam Romano imperio, sed domui Sardanapali conparauerit? qui quondam rex ita fuit uoluptatibus deditus, ut in sepulcsuo scribi fecerit, ea sola se habere mortuum, quae libido ejus etiam cum viveret, hauriendo, consumpserat. Quem regem isti si haberent sibi in talibus indulgentem, nec in eis cuiquam ulla severitate
Abbreviated transcription (Latin):
utilitatum suarum sed largitoribus
uoluptatum. Non dura iubeantur
non prohibeantur impura reges non
curent quambonis sed quam subditis
regnent. prouintiae regibus non
tam quã rectoribus morum sed
tamquam rerum dominatoribus &
delitiarum suarum prouisoribus
seruiant eosq non sinceriter honor ent
sed nequiter acseruiliter timeant
Quid alienae uineae potius quam quid
suae uit aequisq: noceat legibus ad¬
uertatur : nullus ducatur adiudices
nisiqui alienae reidomui saluti uel
cuiquã inuito fuerit inportunus aut
noeius c&erum de sius uel cum suis
uelcum quib q. uolentibus faciat quis¬
q quod lib& Flabundent publica
scorta uel propt̃ omnes quibus frui
placuerit uel pnrepter eds maxime
qui habere priuata non põssunt ex¬
truantur amplissimae atq: ornatis¬
simaedomus opi para coniuuia fre¬
quententur ubicuiq libuerta &po¬
tuerit die noctuq ludatur bibatur
uomatur diffluatur saltationes
undiq concrepent theatra in honestae

Expanded text:
utilitatum suarum, sed largitoribus utilitatum suarum, sed largitoribus uoluptatum. Non dura iubeantur, non prohibeantur inpura. Reges non curent quam bonis, sed quam subditis regnent. Prouinciae regibus non tamquam rectoribus morum, sed tamquam rerum dominatoribus et deliciarum suarum prouisoribus seruiant, eosque non sinceriter honorent, sed nequiter ac seruiliter timeant. Quid alienae uineae potius quam quid suae uitae quisque noceat, legibus aduertatur. Nullus ducatur ad iudicem, nisi qui alienae rei domui saluti uel cuiquam inuito fuerit inportunus aut noxius; ceterum de suis uel cum suis uel cum quibusque nolentibus faciat quisque quod libet. Abundent publica scorta uel propter omnes, quibus frui placuerit, uel propter eos maxime, qui habere priuata non possunt. Exstruantur amplissimae adque ornatissimae domus, opipara conuiuia frequententur, ubi cuique libuerit et potuerit, diu noctuque ludatur bibatur, uomatur diffluatur. Saltationes undique concrepent, theatra inhonestae
Abbreviated transcription (Latin):
diuites siue pauperes siue liberi siue
serui utrius lib& sexus &iã pessimã
siit anecesseẽ. flagitiosissimamq
rempublicã & in illa angelorum
quadã sanctissima atq augustissima
curia caelestiq republica ubi dĩ uolun
tas lex ẽ clarissimõ sibi locum &iam
ista tolerantia comparare. Verum
talescultores & dilectores deorum
istorum quorum &iam imitatores
insceleribus & flagitis se ẽẽ la& an¬
tur Nullomodocurant pessimam
ac flagitio sissimã non eẽ rempublicã
Tantum st& in quiunt tantum floreat
copiis referta uictoriis gloriosa.
uel quod est felicius pace secura sit.
& quid ad nos immo id ad nosmagis per¬
quae cotidianis effusionibus supp&ant
perquas sibi &iam infimiores subdat
quisq potentior obsequantur diuitibus
pauperes causa saturitatis atq ut eorũ
patrociniis qui&a mertia ꝑfruantur
diuites pauperibus addientelas & ad
ministerium sui fastus ab utantur
populi plaudant non consultoribus

Expanded text:
diuites siue pauperes, siue liberi siue diuites siue pauperes, siue liberi siue serui, utriuslibet sexus, etiam pessimam, si ita necesse est, flagitiosissimamque rem publicam et in illa angelorum quadam sanctissima adque augustissima curia caelestique re publica, ubi Dei utas lex est, clarissimum sibi locum etiam ista tolerantia comparare. tales cultores et dilectores deorum istorum, quorum etiam imitatores in sceleribus et flagitiis se esse laetantur, nullo modo curant pessimam ac flagitiosissimam non esse rem publicam. Tantum stet, inquiunt, tantum floreat copiis referta, uictoriis gloriosa, uel, quod est felicius, pace secura sit. Et quid ad nos? Immo id ad nos magis perquae cottidianis effusionibus subpetant, per quas sibi etiam infirmiores subdat quisque potentior. Obsequantur diuitibus pauperes causa saturitatis adque ut eorum patrociniis quieta inertia perfruantur, diuites pauperibus ad clientelas et ad ministerium sui fastus abutantur. Populi plaudant non consultoribus
Abbreviated transcription (Latin):
nubibus intonare : & tamen luxu
atq auaritia saeuisq acturpibus
morib: ante aduentum x p̃i rempub¬
licam pessimã acflagitio sissimam
factã non inputant diissus afflic¬
tionem uero eius quam cumq: istotem¬
pore suꝑbia delitiaeq eorum ꝑpesse
fuerint religioni increpitant xp̃ĩanȩ
cui praecepta deuistis probisq morib
si simul audirent atq curarent re¬
ges terrae & om̃s populi principes
&omnes iudicosterrae : Iuuenes &
uirgines seniores cum iunioribus
a &as omis capax &uterq sexus & quos
baptista iohannes ad loquitur ex acco¬
res ipsi atq milites & terras uitȩ prae¬
sentis ornar& sua felicitate respub¬
lica : & uitae a&ernae colum̃ beatis¬
sime regnatura conscender&. Sed
quia iste audit ille contempnit plures¬
q uitus maleblandientibus quam
utiliuirtutum asperitati sunt amici¬
tiores tolerare ap̃ĩ famuli iubentur
siue sint reges siue principes siue iudi¬
cessiuemilites siue prouinciales siue

Expanded text:
nubibus intonare. Et tamen luxu nubibus intonare. Et tamen luxu adque auaritia saeuisque ac turpibus moribus ante aduentum Christi rem publicam pessimam ac flagitiosissimam factam non inputant dis suis; adflictionem uero eius, quamcumque isto tempore superbia deliciaeque eorum perpessae fuerint, religioni increpitant Christianae. Cuius praecepta de iustis probisque moribus si simul audirent adque curarent reges terrae et omnes populi, principes et omnes iudices terrae, iuuenes et uirgines, seniores cum iunioribus, aetas omnis capax et uterque sexus, et quos baptista Iohannes adloquitur, exactores ipsi adque milites: et terras uitae praesentis ornaret sua felicitate res publica, et uitae aeternae culmen beatissime regnatura conscenderet. Sed quia iste audit, ille contemnit, pluresque uitiis male blandientibus quam utili uirtutum asperitati sunt amiciores: tolerare Christi famuli iubentur, siue sint reges siue principes siue iudices, siue milites siue prouinciales, siue
Abbreviated transcription (Latin):
diuina auctoritate d&estans atque
condempnans. his malis tabescenti
aclabenti mundo ubiq familiã suã
sensim subtrahit quacondat a &ernã
& non plausu uanitatis sed iudicioue¬
ritatis gloriosissimam ciuitatem :
Ecceromana res publica quod nonego
prius dico sed auctores eorum unde
haec mercede didicimus tanto ante
dixer̃ antexp̃i aduentũ paulatim
carthaginẽ maiorum mores ñ paula¬
tim ut antea sed torrentis modo prȩ¬
cipitati ad eo iuuentus luxuatq aua¬
ritia corruptaẽ . Legant nob̵ contra
luxum & auaritiam p̃cepta deorum
suorum populo romanodata cui uti¬
nam tanta casta & modesta r&iceren
acnon ab illo &iam probrosa &ignomi¬
niosa de poscerent quib perfalsam
diuinitatem ꝑniciosam conciliarent
auctoritatem. legant nrã & ꝑpro
contra auaritiam atq luxuriã ubiq
populis ad hoc congregatis. quam
excellenter quã diuine non tamquã
exphilo sophorum concertationibus
strepere sed tam quã exoraculis & dĩ

Expanded text:
diuina auctoritate detestans adque diuina auctoritate detestans adque condemnans his malis tabescenti ac labenti mundo ubique familiam suam sensim subtrahit, qua condat aeternam et non plausu uanitatis, sed iudicio ueritatis gloriosissimam ciuitatem? Ecce Romana res publica quod non ego primus dico, sed auctores eorum, unde haec mercede didicimus, tanto ante dixerunt ante Christi aduentum \'paulatim Carthaginem \'maiorum mores non paulatim, ut antea, sed torrentis modo praecipitati, adeo iuuentus luxu adque auaritia corrupta est.3 Legant nobis contra luxum et auaritiam praecepta deorum suorum populo Romano data; cui utinam tantum casta et modesta reticerent, ac non etiam ab illo probrosa et ignominiosa deposcerent, quibus per falsam diuinitatem perniciosam conciliarent auctoritatem. Legant nostra et pecontra auaritiam adque luxuriam ubique populis ad hoc congregatis quam excellenter, quam diuine non tamquam ex philosophorum concertationibus strepere, sed tamquam ex oraculis et Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ritodicatur genitos eẽ quineq ipsi ha¬
bere possent res familiares neq alios
pati. Dicit deinde plura sallustius de
syllae uitis c&eraq feditate reipublicȩ
& alii scriptores in haec consentiunt:
quamuis eloquio multum impari. Cer¬
nis tamen ut opinor &quis quis aduer¬
terit facillime perspicit collubiemorũ
pessimorum quo illaciuitas prolapsa
fuerit ante nr̃ĩ suꝑni regis aduentum
haec enĩ gestasunt : Non solũ antequã
xp̃s incarne p̃sens docere coepiss&.
uerum &iam antequã deuirgine na¬
tus ess& . Cum igitur tot & tanta ma¬
la temporum illorum ueltolerabiliora
superius uel post euersam carthaginẽ
intoleranda & horrenda dussuis in¬
putare non audeant opiniones hu¬
manis mentibus und & aliauitia sil¬
uescerent astutia maligna inserentibus
curmala p̃sentia xp̃o inputant. qui
doctrinasa luberrima & falsos ac
falla ces deoscoliu&at & istas homi¬
num noxias flagitiosasq cupiditates

Expanded text:
rito dicatur genitos esse, qui neque ipsi harito dicatur genitos esse, qui neque ipsi habere possent res familiares neque alios pati.\' Dicit deinde plura Sallustius de Syllae uitiis ceteraque foeditate rei publicae,  alii scriptores in haec consentiunt, quamuis eloquio multum inpari. Cernis tamen, ut opinor, et quisquis aduerterit, facillime perspicit, conluuie morum pessimorum quo illa ciuitas prolapsa fuerit ante nostri superni regis aduentum. Haec enim gesta sunt non solum antequam Christus in carne praesens docere coepisset, uerum etiam antequam de uirgine natus esset. Cum igitur tot et tanta mala temporum illorum uel tolerabiliora superius, uel post euersam Carthaginem intoleranda et horrenda dis suis inputare non audeant, opiniones humanis mentibus, unde talia uitia siluescerent, astutia maligna inserentibus: quur mala praesentia Christo inputant, qui doctrina saluberrima et falsos ac fallaces deos coli uetat et istas hominum noxias flagitiosasque cupiditates
Abbreviated transcription (Latin):
sibi iura parauit discordiarũ &cestami¬
nis utrimq finis fuit. Secundũ bellũ
punicum cernis ex quo tempore id est
paruo interuallo postreges exactos
quales romani fuerint dequibus ait
ius bonumq apud eos non legib magis
quã natura ualebat. Porro suilla tem¬
pora talia reperiuntur quibus pul¬
cherrima atq optima fuisse p̃dicatur
romana respublica quidiam de conse¬
quenti a &atedicendum aut cogitandũ
arbitramur cumpaulatim mutata
ut eiusdem historici uerbis utar ex
pulcherrima atq: optima pessima ac
flagitiosissima factaẽ post carthagi¬
nis uidelic& ut cõmemorauit excidium :
quȩ tempora ipsesallustius quẽ ad modũ
breuiter recolat & describat ineius
historia legipotest quantis malis mo¬
rumq secundis reb ex orta sunt usq
adbella ciuilia de monstrar& ẽẽ per¬
uentum ex quotempore ut ait malorũ
mores non paulatim ut antea sedtor¬
rentis modo p̃cipitati. ad eo luuentus
luxu atq auaritia corrupta ut me¬

Expanded text:
i parauit. Discordiarum et certaminis utrimque finis fuit secundum Punicum bellum. Cernis ex quo tempore, id est paruo interuallo post reges exactos, quales Romani fuerint, de quibus ait: Ius bonumque aput eos non legibus magis quam natura ualebat.\' Porro si illa tempora talia reperiuntur, quibus pulcherrima adque optima fuisse praedicatur Romana res publica, quid iam de consequenti aetate dicendum aut cogitandum arbitramur, cum paulatim mutata, ut eiusdem historici uerbis utar, ex pulcherrima adque optima pessima ac flagitiosissima facta est,\' post Carthaginis uidelicet, ut commemorauit, excidium? Quae tempora ipse Sallustius quem ad modum breuiter recolat et describat, in eius historia legi potest; quantis malis morum, quae secundis rebus exorta sunt, usque ad bella ciuilia demonstret esse peruentum. Ex quo tempore, ut ait, maiorum mores non paulatim ut antea, sed torrentis modo praecipitati, adeo iuuentus luxu adque auaritia corrupta, ut me
Abbreviated transcription (Latin):
plebis a patrib. aliaeque dissensiones
domi fuere iam inde a principio neq
amplius quã regibus ex actis dum
m&us atarquinio & bellum graue
cũ inuria positum ẽ aequo & modesto
iure agitatum. Videsquẽ ad modũ
&iam illo breui tẽpore ut regibus ex¬
actis id est eiectis aliquantum ae quo
& modesto iure ager&ur m&umdid̃
fuis se causam quõ m&uebatur bellum
quod rex tarquinius regno atq urbe
pulsus e truscis sociatus contraroma¬
nos gerebat. Attende itaq quid de¬
inde contexat᷑ dein inquit seruili lm¬
÷perio patresplebẽ exercere deuita
÷atq tergo regiomore consulere agro
pellere & c&eris exꝑtibus soliimperio¬

Expanded text:
plebis a patribus aliaeque dissensiones plebis a patribus aliaeque dissensiones domi fuere iam inde a principio, neque amplius quam regibus exactis, dum metus a Tarquinio et bellum graue cum Etruria positum est, aequo et modesto iure agitatum.\' Vides quem ad modum etiam illo breui tempore, ut regibus exactis, id est eiectis, aliquantum aequo et modesto iure ageretur, metum dixit fuisse causam, quoniam metuebatur bellum, quod rex Tarquinius regno adque Urbe pulsus Etruscis sociatus contra Romanos gerebat. Adtende itaque quid deinde contexat: \'Dein, inquit, seruili imperio patres plebem exercere, de uita adque tergo regio more consulere, agro pellere et ceteris ex
Abbreviated transcription (Latin):
tamen in primo historiae suae libro
atq ipso eius exhordio fat&ur &iam
tunc cum ad consules a regibus ess&
trans lata respublica post paruum
interuallum inurias ualidiorũ & ob
eas discessionẽ plebis a patribus aliasq
in urbe dissensiones fuisse Nã cumop¬
timis moribus & maxima concordia
populum romanum inter scđm &pos¬
tremũ bellum carthaginiense cõme¬
morass& egisse camsamq huius boni
non amore iustitiae sed stante cartha¬
gine m&um pacis infidȩ fuisse dixiss&
unde & nasica ille ad reprimendam
nequitiam seruandosq istosmores
optimos ut in &u uitia cohiberentur
carthaginem nolebat euerti. con¬
tinuo subiecit idem salustius. & ait
At discordia & auaritia atq ambitio.
& c&era secundis rebus oriri suetama¬
Ela p̾carthaginis excidium maxime
aucta sunt. ut intellegeremus &iam
antea &oriri solere & augeri. Vnde
subnec tenscur hoc dixerit. nã in iuriae
inquit ualidiorum & obeas discessio

Expanded text:
tamen in primo historiae suae libro tamen in primo historiae suae libro adque ipso eius exordio fatetur etiam tunc, cum ad consules a regibus esset translata res publica, post paruum interuallum iniurias ualidiorum et ob eas discessionem plebis a patribus aliasque in Urbe dissensiones fuisse. Nam cum optimis moribus et maxima concordia populum Romanum inter secundum et postremum bellum Carthaginiense commemorasset egisse causamque huius boni non amorem iustitiae, sed stante Carthagine metum pacis infidae fuisse dixisset unde et Nasica ille ad reprimendam nequitiam seruandosque istos mores optimos, ut metu uitia cohiberentur, Carthaginem nolebat euerti: continuo subiecit idem Sallustius et ait: At discordia et auaritia adque ambitio et cetera secundis rebus oriri sueta mala post Carthaginis excidium maxime aucta sunt\', ut intellegeremus etiam ante oriri solere et augeri: Unde subnectens quur hoc dixerit: Nam iniuriae, inquit, ualidiorum et ob eas discessio