comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ius suum debuit nõ mi
ti exceptionem possit ob
nam aduersusuim ł qd̃
clam factum ẽ nulla iuixͣ
exceptione setueri pot᷑. ħ
int̾lictum adea sola ope¬
raptinet. q̃cumq insolo
in antclam fint. Qd̾ sit
uifactum uł clam factũ
uideamus .ui. factum in¬
deri quintus mutirs sc̃p¬

Expanded text:
ius suum debuit, non inti exceptionem possit obinam aduersus uim uel quod clam factum est nulla iusta exceptione se tueri potest.Hoc interdictum ad ea sola opera pertinet, quaecumque in solo ui aut clam fiunt.Quid sit ui factum uel clam factum, uideamus. ui factum uideri Quintus Mucius sc
Abbreviated transcription (Latin):
bit. Idem ait ⁊ si te uolent¬
em adprohibendumnen¬
ire det̾ruit aliquis arimis
fortesine ullo dolomalo
tate sit conditionemme¬
amincħ delinquentis de¬
teriorem facẽ.

Expanded text:
bit.Idem ait et si te uolentem ad prohibendum uenire deterruerit aliquis armis forte sine ullo dolo malo tate ‹sit› condicionem meam nihil delinquentis deteriorem face
Abbreviated transcription (Latin):
expeniundi potestas ẽ re¬
stituas. ¶ Hdoc int̾clictu
restitutorium ẽ. ⁊phoe
occursumẽ calliditati eo¬
rum quiui ant clam qr¬
edam moliuntur. Iuben¬
tur enim earestitue ⁊ pq
in refert. Utrum ius fai¬

Expanded text:
experiendi potestas est, restituas', Hoc interdictum restitutorium est et per hoc occursum est calliditati eorum, qui ui aut clam quaedam moliuntur: iubentur enim ea restituere.Et parui refert, utrum ius ha
Abbreviated transcription (Latin):
fło extimabas tradidisti
michi. si scissem michii
rius ẽ ut usucapiam qri
ipã traditio excã qm ne¬
ram eẽ existimo sufficit
al efficiendum ut qd̃ m¬

Expanded text:
o existimabas, tradidisti mihi: si scissem mihi nirius est, ut usucapiam, quia ipsa traditio ex causa, quam ueram esse existimo, sufficit ad efficiendum, ut id
Abbreviated transcription (Latin):
tes possideremus constit¬
utaẽ ut aliquis litium
cum suum eẽ existimarq
possederit usticppiet ⁊ si fal¬
safiñt ei existimao. Qd
tñ ita int̾pretandumẽ. ũ
probabilis error possiden¬
tis nsucꝓioni nõ obsta¬
ueluti sobid aliquid pos

Expanded text:
tes possideremus, constituta est, ut aliquis litium cum suum esse existimaret, possederit, usucapiet, etiamsi falsa fuerit eius existimatio. quod tamen ita interpretandum est, ut probabilis error possidentis usucapioni non obstsi ob id aliquid pos
Abbreviated transcription (Latin):
dium distraxerit. Cer¬
te ⁊ siño uiuori uendid¬
rit. Idem ẽit probandũ
Blane sipost uenditioes
fundi opus faccum est
⁊ si ip̃e expiatur uendit
emptori tenebr. Omix¬

Expanded text:
dium distraxerit. certe etsi non uiliori uendidit, idem erit probandum. Plane si post uenditionem fundi opus factum est, etsi ipse experiatur uenditoemptori tenebi
Abbreviated transcription (Latin):
tiandum. Nam sique ⁊
⁊scira me emisse ⁊infun¬
domorarim̾ denuntiare¬
rit eẽ eum tutrm futm
qd adsuspitioem clam¬

Expanded text:
tiandum: nam si quis,et sciret me emisse et in fundo morari, mihi denuntiauerit, esse eum tutum futurum, quod ad suspicio
Abbreviated transcription (Latin):
tum sit utrum cum pri¬
mum potuiss uc manu¬
emptoris qñ uellet ma¬
numitte priore cau faci¬
le temp̃ comprehendi p¬
ofit postiore utiq morie¬
te emptore competit lib̾
intra duos menses siãbo
p̃sto s̃ tam seruus qm ẽp¬
tor eius. Seruo enim ab¬
scente insi emptointira
q̃tuor m̃ses imposiũt nb̃¬
tatem exconstitutionib
adlib̾tatem eripitur. Qui
t aqbꝰ maumissis lib̾ nõfi̾nt¬

Expanded text:
tum sit, utrum, cum primum potuisset, ut manuemptoris, quando uellet manumittere. priore casu facile tempus deprehendi poterit: posteriore utique moriente emptore competit liberintra duos menses, si ambo praesto sunt tam seruus quam emptor eius: seruo enim absente nisi emptor intra quattuor menses imposuerit libertatem, ex constitutionibus ad libertatem eripitur. QUI ET A QUIBUS MANUMISSI LIBERI NON FIUNT
Abbreviated transcription (Latin):
d̃uꝰ. efmit reum dãpna¬
tio neb mõminint dam¬
pniatioẽm. replicatio est
ꝯtraria exceptio. qi excep
mimmnicipio eam̃te po¬
suit ut ea municipii eẽt
⁊cam petẽ nult excludi er̃
o p̾scriptioe infcm data.

Expanded text:
do eximit reum damnatione, modo minuit damnationem.Replicatio est contraria exceptio, quasi excin municipio ea mente posuit, ut ea municipii esset, et eam petere uult, excludi eum oportet praescriptione in factum data.
Abbreviated transcription (Latin):
tuum dicis ꝑtem ate pe¬
to ⁊ nolo simul iudicio ⁊¬
do agẽ sb̾ eodem iudice
Item sieins fundi que
tu possidels. rego propr¬
ium meum ẽẽ dicam ftu¬
ctus ꝯlicẽ tibi uelim. q̃¬
situm ẽ an exceptio qd̾ p¬
iudicium fundoptiue eĩ
deproprietate ꝯstabĩ in
quereo ꝯpetunt. fidenisso
nuntur ant quia factũ
sit qd̾ fieri oport autqr
factum nõ sit qd̾fieride

Expanded text:
 dicis, partem a te peto et uolo simul iudicio qdo agere sub eodem iudice: item si eius fundi, quem tu possideas et ego proprium meum esse dicam, fructus condicere tibi uelim: quaesitum est an exceptio 'quod praeiudicium fundo partiue eius de proprietate conquae reo competunt, fideiussornuntur aut quia factum sit quod fieri oportet, aut quia factum sit quod fieri
Abbreviated transcription (Latin):
uł. du̾ sus exceptioneᷤ
iiris iuirandi replicatio.
dolimali no d dari cum
pretor idage̾ de ber nede
sides decuiꝰ ꝓpriet te inter
me ⁊ te ꝯtrouersiam ẽ et
dico pͣret̾ea mam adciii
tuum eẽ co̾nstat debi. si¬

Expanded text:
.Aduersus exceptionem iurisiu randi replicatio doli mali non debet dari, cum praetor id agere debet, ne desides, de cuius proprietate inter me et te controuersia est, et dico praeterea uiam ad eum tuum e
Abbreviated transcription (Latin):
tirena ancille mecom̃s
ut monum̃tomeo altiꝰ
m̃ siblucnam accedant
⁊ sollempma mortis per¬
agant. Quero cum assid¬
ue monum̃to meine sa¬
cus ⁊euticia ⁊ tirena noy
adsint. an lib̾i eẽ possint
borun tocius scripture
n intem testatricis ea
ẽẽ ut lib̾tas sb̾conditioe
suspensasit. cum libero
eos monum̃to adeẽ uoly¬
it offõ tm̃ iudicis eos ẽẽ
pellendos testatricis iussi

Expanded text:
ancillae meae omnes ut monumento meo alternis mensibus lucernam accendant et sollemnia mortis peragant': quaero, cum adsiduo monumento Maeuiae Saccus et Eutychia et Irene non adsint, an liberi esse possuntborum totius scripturae neque mentem testatricis eam esse, ut libertas sub condicione suspensa sit, cum liberos eos monumento adesse uoluit: officio tamen iudicis eos esse compellendos testatricis iussi
Abbreviated transcription (Latin):
sa gesta erit cumeo quui
fraudem nõ ignoram̃t.
De his curatori borimł
ei cui decare actionemi
dare oportebit. intra an¬
num quo experundi po¬
testas fint atioem dabo
Idq q̃ aduersus ip̃m qri
fraudem fec.seruabo. h¬
eccio pretor ħ̾ ecdictum ꝓ¬
posuit. Quo edc̃o consul¬
nit cditorib reuocando
unt hec uerba generalia
sunt ⁊ continent insei
omnem omnino inf¬
randem factam ł alien¬
tratum. Qd̾cumq igi¬
tur frandis cã factumẽ
nndecur his uerbis reuo
acceptilatione uł pacto
aliquem liberauit.
alium infrandẽ creclito¬
rum p̃ponat.

Expanded text:
sa gesta erunt cum eo, qui fraudem non ignorauerit, de his curatori bonorum uel ei, cui de ea re actionem dare oportebit, intra annum, quo experiundi potestas fuerit, actionem dabo. idque etiam aduersus ipsum, qui fraudem fecit, seruabo'. Necessario praetor hoc edictum proposuit, quo edicto consuluit creditoribus reuocando unt'. haec uerba generalia sunt et continent in se omnem omnino in fraudem factam uel alientractum. quodcumque igitur fraudis causa factum est, uidetur his uerbis reuocacceptilatione uel pacto aliquem liberauit, alium in fraudem creditorum praeponat
Abbreviated transcription (Latin):
aius. Si paulo an te ꝙ̃
stanta lib̾tas obtig̾it ⁊¬
mouit aliquid suis aut
corrupit ignorantia dñi
non introducit hanc acto
iuptum uee̾e.ñ impetrat
p lib̾tatem eius ullamac
causis iusta ignorancia ex

Expanded text:
ale. Si paulo ante, quam statuta libertas optigerit, amouerit aliquid seruus aut corruperit, ignorantia domini non introducit hanc actioruptumue esse, non impetrat post libertatem eius ullam accausis iusta ignorantia exc
Abbreviated transcription (Latin):
qͣmius ẜuus admistrauit
arbitror hic igitur ⁊ post¬
sehane accom competcre
an̾ aditam brditatem sic
accipe debenus anteqm
uł ab uno adeatur hrdi¬
tas nam uͥ uł unus adi¬
it ꝯpetit lib̾tas s si pupi¬
llus hr̃s institutus sit i
a substituto eius libtas
data medioq tp̃r queda
admutantur siquidem
uiuo pupillo quid su̾it
fc̃m locum nõ eẽ huic ae¬
an̾ quam pupillo succe¬
det accom istam locum
tm in reb que inbonis
fu̾nt testacoris s ⁊ sibre¬
dis interfuit dolum ma¬
lum ad missum ñ eẽ quo
minus ad sepueniret. ⁊
ideo sceuola plenius trac¬
tat a si eam rem sumpu¬
iss ẜuus qͣm desunctus
pignori acceꝑat hãc ac¬

Expanded text:
m seruus administrauit. arbitror igitur et hic posse hanc actionem competere. 'Ante aditam hereditatem' sic accipere debemus 'antequam uel ab uno adeatur hereditas': nam ubi uel unus adit, competit libertas. Si pupillus heres institutus sit et a substituto eius libertas data medioque tempore quaedam admittantur: si quidem uiuo pupillo quid fuerit factum, locum non esse huic aantequam quis pupillo succederet, actionem istam locum tantum in rebus, quae in bonis fuerunt testatoris, sed et si heredis interfuit dolum malum admissum non esse, quo minus ad se perueniret. et ideo Scaeuola plenius tractat et si eam rem subripuisset seruus, quam defunctus pignori acce
Abbreviated transcription (Latin):
w̾stituit pretor uenssiłe
est in omnib causis cuz
in quib furn agipot̾at
sb̾stituisse insuma ꝓba
sessis locum hr̃e. Idem ⁊
cus erit huic actõnis ⁊
siꝑtus uel fetus post n¬

Expanded text:
stituit praetor, verisimile est in omnibus causis eum, in quibus furti agi potuit, substituisse. et in summa probatsessis locum habere: idem cus erit huic actioni: sed et si partus vel fetus post
Abbreviated transcription (Latin):
uus pure legatus añ adi¬
tam ħrditatem quid ad̾¬
misit in ħrditate dñdu
ẽ quia dĩnum meo mita¬
tur huic actom locum ẽe
⁊ gen̾ałr dicimus quo ca¬

Expanded text:
uus pure legatus ante aditam hereditatem quid admiserit in hereditate, dicendum est, quia dominium in eo mutatur, huic actioni locum esse. Et generaliter dicimus, quo ca
Abbreviated transcription (Latin):
puus nr quomilitum su¬
grum pomima rata eẽt ro¬
luntas supremacum nõ
institutus ⁊ sb̾institutus
incontinenti priusqͣm a¬
dirent hr̃ditatem decessis¬
sent omnes eos quibo ab
his cilib̾tas ⁊ broitas am¬

Expanded text:
noster, quo militum suorum per omnia rata esset uoluntas suprema, cum et institutus et substitutus in continenti, priusquam adirent hereditatem, decessissent, eos, quibus ab his et libertas et hereditas a m
Abbreviated transcription (Latin):
s quominus int̃ ip̃a pre¬
scripta oditiom parerent
nõ idcͥcolib̾os fore qd poste
a rones uelint redde ¶ab
hr̃oib meis peto fid̃iq cõ
mitto cum filius mens i
anos .xui. ĩpleu̾it stichy
romb redlitis manmit¬

Expanded text:
set, quo minus intra tempora praescripta condicioni parerent, non idcirco liberos fore, quod postea rationes uelint reddere. 'Ab heredibus meis peto fideique eorum committo, cum filius meus sedecim annos impleuerit, Stichum rationibus redditis manumit
Abbreviated transcription (Latin):
las rões administrass q̃s
reddẽ b̾rdi debẽt sedm ea
que pponerentur lib̾umi
dẽtis manumitti uolosti¬
chus arcokius probante
domino nomina fec̃ qrõ¬

Expanded text:
nistrasset, quas reddere heredi deberet, secundum ea quae proponerentur liberum ditis manumitti uolo.' Stichus arcarius probante domino nomina fecit et rat
Abbreviated transcription (Latin):
dicio filii condempnaum
hint cupitus adlib̾ttem
pro clamat eotp̃r quo si
ferens rõnes unius anm
nidie mortis testatoris
qd̾ c̾te sb̾scripte fuerunt q̃¬
situm ẽ aneas quoq rões
q̃s tutores picło suo egert¬

Expanded text:
dicio filii condemnatum habuit: Cupitus ad libertatem proclamat eo tempore, quo, si ferens rationes unius anni in diem mortis testatoris, quod ceterae subscriptae fuerunt. quaesitum est, an eas quoque rationes, quas tutores p
Abbreviated transcription (Latin):
de itauidi parusse si cẽ ex
eo qd̾gessit recte desideraĩ
pot reddid̾it. Nam altam
conditioẽm humam oẽ
int̾pretatiõe ita accipi pos
ch̾ ⁊ damas serm mei si rc̃e¬

Expanded text:
dae ita uideri paruisse, si omne ex eo, quod gessit, recte desiderari potest, reddiderit: nam alteram condicionem humaniore interpretatione ita accipi posschus et Damas serui mei, si r
Abbreviated transcription (Latin):
lp̃. Si dolo malo
eius qui lib̾ ẽẽ ins¬
sus erit post mortẽ
dñu ante aditam b̾rdita¬
tem in bonis que eiꝰ fue¬
runt qui eum libum ẽẽ
minꝰ exhus bonis ad he¬
redem aliquid ꝑueniret ⁊
in eũ intra annũ utilẽ di¬
pliidiciũ datur. ¶Hec ã
accõ ut lab̾o scripsit natu¬
ralem pocius in seqmcun
h̾t equitate/ siquidem ci¬
ił deficit accõ s natura e¬
quũ ẽ ñ eẽ impunit eum
qui hac spe audatõr fo̾s ẽ
tis libratis n ut libum⁊
dapnar quia hrditati fur¬
tum fec̃ hoc ẽ dño ⁊ dñs do
mina ue ñ possunt hr̃e fũ¬
uis postea ad lib̾tatem ꝑ
tur duplicatone cobrcere.¬
quem sidolo quid dissips¬
se ꝓponatur culpa an neg¬
ligentia que ẜuipꝰ liben¬
tatem excusata c̃. S culp̃
dolo prima dolum rep̾sẽ¬
tat pinde si quid dãpin de¬
derit sine dolo cessabit is¬
ta accio quamius alia aqͥ¬

Expanded text:
 Si dolo malo eius, qui liber esse iussus erit, post mortem domini ante aditam hereditatem in bonis, quae eius fuerunt, qui eum liberum esse minus ex his bonis ad heredem aliquid perveniret: in eum intra annum utilem dupli iudicium datur. Haec autem actio, ut Labeo scripsit, naturalem potius in sbet aequitatem, si quidem ciuilis deficit actio: sed natura aequum est non esse impunitum eum, qui hac spe audacior factus etis libertatis, neque ut liberum damnari, quia hereditati furtum fecit, hoc est dominae, dominaue non possunt habere fuuis postea ad libertatem ptur, dupli a‹c›tione coercere.quam si dolo quid dissipasse pro ponatur. culpa autem neglegentiaque serui post libertatem excusata est, sed culpa dolo proxima dolum repraesentat. proinde si quid damni dedit sine dolo, cessabit ista actio, quamuis alias Aqu
Abbreviated transcription (Latin):
adiecta sunt sictm ũcum
brde meo sit quonsq uire¬
nis sit. Qd̾sinolũit anto¬
tempserit iure seruitutis
tencatur adreuocandam
lib̾tatem qͥ compet̾ nons
eficaia.Idem ampaganoꝵ¬

Expanded text:
adiecta sunt: "sic tamen, ut cum herede meo sit qu‹o› usque iuuenis sit: quod si noluerit aut contempserit, iure seruitutis teneatur" ad reuocandam libertatem, quae competit, non sunt efficacia'. idem et in pagano
Abbreviated transcription (Latin):
⁊qi facies q̃dam fci opens
¶uie ãt res uidicetur siue
res nõ defenoatur. stipło ĩ
idcomimittitur utres bo¬
i uiri arbitratu restitua᷑
qd̃ suta restitutum nõ eĩt
quantieares eĩt tantam
pecciam dabit his si hoc pe¬
titori placint. Q uesituzẽ
sipłes domimeclificenti
an omnes cauẽ debeant⁊
ait labeo umquemq
cauẽ debẽqr restitutõ opis
fi propte nõ possit id̾ ait
⁊ sipłes nuntient curanõ

Expanded text:
i facies quaedam facta operis. Sive autem res iudicetur sive res non defendatur, stipulatio in id committitur, ut res viri boni arbitratu restituatur: quod si ita restitutum non erit, quanti ea res erit, tantam pecuniam dabit, si hoc petitori placuerit. Quaesitum est, si plures domini aedificent, an omnes cavere debeant. et ait Labeo unum cavere debere, quia restitutio operis fieri pro parte non possit. Idem ait et si plures nuntient, curandum
Abbreviated transcription (Latin):
plapilli iactum ꝓibẽ qͣm
opis noui nuntiatioẽm
cet̾um opis noui mntia¬
tiõẽ possessorem eum faci¬
emus trinuntiauimus
At siinsuo quid faciat qͥõ
nob̃ noceat. tẽ opis nomi
denurtiatio eĩt neccia ⁊
si forte mnro aliquio fa¬
ce̾ quis psenerat equissi

Expanded text:
lapilli ictum prohibere quam operis noui nuntiatione: ceterum operis noui nuntiatione possessorem eum faciemus, cui nuntiauerimus. at si in suo quid faciat, quod nobis noceat, tunc operis noui denuntiatio erit necessaria. et si forte in nostro aliquid facere quis p
Abbreviated transcription (Latin):
nequid õ leges in loco py¬
blico facias reproniniteͣ
debeb̾ qm de eoopẽ urne
alieno contendo nõ mͣe¬
liem uiris petitor repro¬
missioe contentus eẽ de¬
bebo ¶Sciendum ẽ fcã
opis nomi mintiatiore
cum ctununtiatum ẽ b¬
stinẽ oportẽ donec caue
et uł donec repmissio ñ¬
tiatõis fiat t̾e enim siui
eclificandi h̃t recte hecli¬
ficabitis ut probaripos
ticẽ. quia hus mois fin¬
tur ius prohibendi. Qd̾
sus cu opus nomini nỹ¬
tiatum erat decesserit. uł
edes alienauerit. nõ exti¬
rehitori tibi pi¬
gnoris nomine pdium
tenetur ꝑmittẽdum est
nouum mntiare nam
eiuendicatio serintutis

Expanded text:
ne quid contra leges in loco publico facias, promittere debebis, quoniam de eo opere alieno iure contendo, non melieni iuris petitor repromissione contentus esse debeo. Sciendum est facta operis noui nuntiatione cui nuntiatum est abstineat uel donec remissio nuntiationis fiat: tunc enim, si ius aedificandi habet, recte aedificabit. Sed ut probari postione, quia his modis finitur ius prohibendi. Quod si is cui opus nouum nuntiatum erat decesserit uel aedes alienauerit, non extCreditori, cui pignoris nomine praedium tenetur, permittendum est nouum nuntiare: nam ei uindicatio seruitutis
Abbreviated transcription (Latin):
giss uis sibi ẽẽ altius tolłe
idemq excontrario sicum
quis aͥgẽ uell ns sibi eẽ ĩ¬
uito adnersario altius tol¬
lere eo ño defendente.simm¬
lit̾ inquid offõ uroicis co¬
tineb̾rntcanẽ aduersari¬
uin iubent nec opus nou¬
um se mintiatirum nece¬
dificium facturum eaq rõ¬
ne actenus is quirem nor
defendẽt pumetur ut deiu¬
resuo probare nocẽ hr̃et i¬

Expanded text:
ius sibi esse altius tollere. idemque e contrario, si, cum quis agere uellet ius sibi esse inuito aduersario altius tollere, eo non defendente similiter, inquit, officio iudicis continebitur, ut cauere aduersarium iuberet nec opus nouum se nuntiaturum nec aedificanti uim facturum. eaque ratione hactenus is, qui rem non defenderet, punietur, ut ‹de› iure suo probare necesse
Abbreviated transcription (Latin):
missum intͣ dc̃ohmelec̾
dum fuit inpublico eli¬
fic̾are priusquam appare¬
at quo nire quis eclificet
Szsi sat̾ datum sit. cautu
cessat.si abã stetit pnun ti¬
atorem quo minus sati¬
detur. nunc nõstãt inter¬
Hoc intclictum p̾anmimi¬

Expanded text:
missum, interdicto huic dum fuit in publico aedificare, priusquam appareat, quo iure quis aedificet. Et si satisdatum sit, cautum cessat. Si aliquando stetit per nuntiatorem, quo minus satisdetur, nunc non stat, interHoc interdictum eti
Abbreviated transcription (Latin):
ciet unius exsocius muntia¬
tio anuõomnes nuntiare
debeant ⁊ ẽ ũius unius nũ
torum alit̃ habea alit̾ non
hẽt ius proibendi. Siquis
ip̃i pretori uelit op̃ nouum
nuntiare d ut intimꝰ cestet
ño posse se mntiare ⁊ si nũ¬
tiauit pe̾a ⁊ qd̾ retro edifica
tum eĩt destruẽdum eĩt q̃si
repecito die nuntiatioẽ feã
icet equm ẽ ues opis nom
nuntiatioẽ ius nir̃m nob̾
Naturalem cum mnr̾as e¬
des quid mmictituꝵ auri
edificatur inr̃ro. Public¬
natus consulta constitu
tioesq principum popis
nomi nuntiatiõem tuent᷑
positiuam cum quis pe̾a
qm ius suum diminuit
minisse fee̾ ãt oportebit

Expanded text:
ciet unius ex sociis nuntiatio an uero omnes nuntiare debeant? et est uerius unius nunttorum alter habeat, alter non habeat ius prohibendi. Si quis ipsi praetori uelit opus nouum nuntiare, debet, ut interim testetur non posse se nuntiare: et si nuntiauit postea, et quod retro aedificatum erit destruendum erit, quasi repetito die nuntiatione factaicet, aequum est nos operis novi nuntiatione ius nostrum nobis naturalem, cum in nostras aedes quid immittitur aut aedificatur in nostro, publicnatus consulttionesque principum per operis noui nuntiationem tuemur, impositiciam, cum quis postea, quam ius suum deminuit, minisse autem oportebit
Abbreviated transcription (Latin):
omissacẽt. Hibet ãt hoci
remedium utilitatem nõ
remittit nexatiõẽm ad pre¬
torem nemendi ⁊ desiderã¬
di utomissa fuit ñtiatio.
Qui ꝓeuratorio nominex
nuntiaut si n̾osat̾ dabit
cam rem dĩmi ratum hĩte¬
rum. nuntiatõ omninore
mutitur ⁊̃ siuerus sicꝓcu

Expanded text:
omissa esset. habet autem hoc remedium utilitatem: nam remittit uexationem ad praetorem ueniendi et desiderandi, ut missa fieret nuntiatio. Qui procuratorio nomine nuntiauerit, si non satisdabit eam rem dominum ratam habiturum, nuntiatio omni m
Abbreviated transcription (Latin):
tionem pot̾emm nunti¬
arequis ⁊ sicum no adie¬
nt. ¶ Item nuntiatioene
⁊ m̃o ⁊ alieno nommnefa.¬
cẽ possimns ¶I tem nu¬
noni mintiato procedit
¶Inopis autem nomne¬
tiatione possõrem aduer¬
sarium facimius ¶E ⁊¬
si is ciriopus nouummis¬
ciatumẽ an remissione
ius sibi ẽe itcdificaum¬

Expanded text:
tiare quis et si eum non adierit. Item nuntiationem et nostro et alieno nomine facere possumus. Item nunoui nuntiatio procedit. In operis autem noui nuntiatione possessorem aduersarium facimus. Sed si is, cui opus nouum nuntiatum est, ante remissionem ius sibi e
Abbreviated transcription (Latin):
nouum michiñtiauerit
⁊isat̃ acceꝑit de inde inteꝵ¬
dcõ aduersus eui utari
ueuim michi facia quo
minus eclificem exinter¬
dcõ eumo iudicatum so¬
luri sat̃ dare. qr ꝑ tes sustin
gendo ẽ ratamrem dom

Expanded text:
mihi nuntiaverit et satis acceperit, deinde interdicto adversus eum utar, ne vim mihi faciat, quo minus aedificem, ex interdicto eum oportet iudicatum solvi satisdare, quia partes sustinegendus est ratam rem dom
Abbreviated transcription (Latin):
dicto pmat.¬
inr ut siuie r¬
ia opus fiẽt
Onuntiatioem̃ in hibẽ¬
tu. ¶Deinde remittetũ
prohibitiolaictenus qu¬
ifenus prohibendi ins
is qui nuntiass no het
¶Hoc autem odom re¬
modiumq operis nom
mintiatõnis. aduersus
futura oꝑa inductum ẽ
o aduersus precita. hoc
ẽ aduersus ca que nond̃
scasuntnefiant namsi
quid opis fuerit factumr
qd fieri non debint cessa
elctum de opis nomi
nuntiatione ⁊ent tran

Expanded text:
dicto promittitur, ut, siue iia opus fieret, per nuntiationem inhiberetur, deinde remitteretur prohibitio hactenus, quatenus prohibendi ius is qui nuntiasset non haberet. Hoc autem edictum remediumque operis noui nuntiationis aduersus futura opera inductum est, non aduersus praeterita, hoc est aduersus ea quae nondum facta sunt, ne fiant: nam si quid operis fuerit factum, quod fieri non debuit, cessat edictum de operis noui nuntiatione et erit
Abbreviated transcription (Latin):
facia ñ possum egosociuꝰ
la op̾nouum faciat ⁊ e¬
go ppriam abeam ciyo¬
certur. anop nouimi⁊
nunciare ei possima pͥnt¬
at labeo nõ posse nunci¬
are qr possum eum aliar¬

Expanded text:
faciat, non possum ego sociusla opus nouum faciat et ego propriam habeam, cui nocetur, an opus nouum nuntiare ei possim? et putat Labeo non posse nuntiare, quia possum eum alia
Abbreviated transcription (Latin):
nlumine publico ripas¬
ne puolica factumẽit. nã
his itdictis restitintur
fiquro illicite factum est
nl untiato exhoc etcõno

Expanded text:
lumine publico ripaue publica factum erit': nam his interdictis restituetur, si quid illicite factum est. Nuntiatio ex hoc edicto no
Abbreviated transcription (Latin):
aqua a ignis in tei dictone
niquam hodie successit. de¬
portato continz. Porro qui
in eum statum deducitur. si¬
comna pristinauimita

Expanded text:
aquae et ignis interdictionem, in quam hodie successit deportatio, continet. porro qui in eum statum deducitur, sicut omnia pristina iura
Abbreviated transcription (French):
ne ue int̾cipiat: ne ue in
rem suam uertat/ ne ne fa¬
cat quo qrs auferat int̾¬
apiat ⁊mrem suam uerttͣ¬
ue ꝗs auium aigentum. es

Expanded text:
neue intercipiat neue in rem suam uertat neue faciat, quo quis auferat intercipiat uel in rem suam uerta in aurum argen
Abbreviated transcription (Latin):
eidencioribꝰ argumẽtis
opressus repeti. inquestio¬
nẽ pot maxe sun tormeta
animꝰ corpo q duau̾tt¶
argumentis arguebatur.
tormenta non facile ao hiꝰ¬
bendasunt.S instande x¬
cusatori. ut to qui incen¬
dat conprobet ac sic con¬
uincat ¶ pestes torquẽ¬
dinon sunt ꝯuicendim̃¬
dacii ant intatis gra in

Expanded text:
euidentioribus argumentis oppressus repeti in quaestionem potest, maxime si in tormenta animum corpusque durauerit. argumentis urguebatur, tormenta non facile adhibenda sunt: sed instandum accusatori, ut id quod intendat comprobet atque conuincat. Testes torquendi non sunt conuincendi mendacii aut ueritatis gratia,
Abbreviated transcription (Latin):
contra dñm introgatari
placuit. Od diꝰ marcus
ac po ea marimus prin¬
ceps iudicantes secuti sut¬
Sr ⁊ in questione strupꝰ ẜ¬
ui ad u̾sus dñm non tor¬
siti partus uł si petat hr¬
ditatẽ quẽ cetifilunon ẽẽ
fratre suum otendunt

Expanded text:
contra dominum interrogari placuit. quod diuus Marcus ac postea maximus princeps iudicantes secuti sunt.Sed et in quaestione stupri serui aduersus dominum non torsiti partus, uel si petat hereditatem, quem ceteri filii non esse fratrem suum contendunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tos filios s ꝓ successione
dm̃ desuncti quenintur
ꝙ congnut ei ꝙ diuus
adriams rescripsit. cum
enim in iocruncedis daꝰ
postularetur de cõi celã¬
to questicez contra esun
sbo. nec ad rẽ ꝑtinere. si
ministrũ sefacinoris furis¬
se confite atur:

Expanded text:
ione domini defuncti quaeritur. quod congruit ei, quod diuus Hadrianus rescripsit: cum enim in socium caedis socius postularetur, de communi seruto quaestionem contra eum, respondi: nec ad rem pertinere, si ministrum se facinoris fuisse confiteatur.
Abbreviated transcription (Latin):
sui commisit utis duos
quodexhis uellet manu¬
mittẽt frd̾i comimissa lib̾¬
tas ualebis ⁊ quos exhis
uellet hrs manumitter⁊
q̃rsi eos uendicara legata¬
nius quos hrs mlt mami¬
mittẽ exceptioẽ doli repelłi.¬
uł. Sip̃r duos filios hrde

Expanded text:
sui commisit, ut ex his duos quos uellet manumitteret: fideicommissa libertas ualebit et quos ex his uellet, heres manumittet: quare si eos uindicaret legatarius, quos heres uult manumittere, exceptione doli repelletu
Abbreviated transcription (Latin):
nsusf. auenus ẽ latita nõ
utiq senatꝰ ꝯsultolib̾tati¬
b succurretur ¶ Sistico
ta fũit sub ꝯlitione si rões
rediss ahis absente hr̃des
paratus sit reliq̃ soluere p̃¬
toris offo continetur ũ ri¬
rum bonumeligat cuius
arbitrio rões computent
⁊pecumam q̃ excomputa¬
tione coluigitur deponat i
atq ita ꝓmintiet lib̾ta tẽ
exc̃a fidei commissi deberi
int satis erat lique̾ p̃tori
psermim nõ stare quomi¬
mis conditiom parea atq
ita ꝓmuntiare delib̾tate o¬
portebit. ¶Cum sb̾ cõdi¬
tione legato seruo lib̾tas i¬
datu non alit̾ fid̃i cõmis

Expanded text:
us alienus est, latitet, non inique senatus consulto libertatibus succurretur. Si Sticho ta fuerit sub condicione, si rationes reddidisset, et is absente herede paratus sit reliqua solvere, praetoris officio continetur, ut virum bonum eligat, cuius arbitrio rationes computentur, et pecuniam, quae ex computatione colligitur, deponat, atque ita pronuntiet libertatem ex causa fideicommissi deberi. bit, satis erit liquere praetori per seruum non stare, quo minus condicioni pareat atque ita pronuntiare de libertate oportebit, Cum sub condicione legato seruo libertas datur non aliter fideicommis
Abbreviated transcription (Latin):
bis pant̾ obligamur cũ
⁊res int̾rogatiominter¬
cedit. consentientes in
aliquam rem exconser¬
su obligari neccĩo exuol¬
mitate nr̃a uidemur. Le¬
ge obligamun.e umob¬
cẽpãtes legib aliqd ẜm¬

Expanded text:
bis pariter obligamur, cum et res interrogationi intercedit, consentientes in aliquam rem. Ex consensu obligari necessario ex voluntate nostra videmur. Lege obligamur, cum obtemperantes legibus aliq
Abbreviated transcription (Latin):
gantur ⁊̃ sine curatore ul
int ẽẽ queras utrum as
obligetur an aliquis lib̾e¬
tur ubide obligando que¬
niur ꝓpensiores eẽ debene
nos. si hẽmus occasioẽm
addenegand̾ ubi deliber¬
ando ecliuerso ut facilior
ad lib̾atioẽm.¬

Expanded text:
gantur etiam sine curatore vel interesse, quaeras, utrum aliquis obligetur an aliquis liberetur: ubi de obligando quaeritur, propensiores esse debere nos, si habeamus occasionem, ad negandum: ubi de liberando, ex diverso, ut facilior sis ad liberatio
Abbreviated transcription (Latin):
auł. Excontͣctib uem¬
entes actiones mhr̃des
setur ueluti cum tutoi
intutela regendadolofe¬
cerit aut is ap̃ quem de¬
positum ẽ quo caũ ⁊ cũ
filius fam̃ aut seruus i
dãpnatur ei potestas ẽ qͦ¬
lib eĩ ani die dandi.

Expanded text:
um Ex contractibus venientes actiones in heredes versetur, veluti cum tutor in tutela gerenda dolo fecerit aut is apud quem depositum est: quo casu etiam cum filius familias aut servus quid damnatur, ei potestas est quolibet eius anni die dandi.
Abbreviated transcription (Latin):
plane posttpẽ stipłator ł
pacti conuenti. ł dolima¬
l excepticẽ sum moiũ po¬
tit. sic ⁊ intradẽdo. siqs di¬
uerit sesolum sine suꝑfic¬
ie tradẽ meħ̾ proficit quo
minus ⁊ superficies tran¬
scat q̃ natura solocoheret¬
Conditio uõ efficax ẽ qre
inconstituẽdo oblomi ĩse¬
ritur. nõ q̃ post ꝑfectami
eam ponitur.Ueluti .e. da¬
respondes nisi nauis ex
asia uenerit. s ħ casu exis¬
tenteꝯditione locus erit
exceptiom ꝑacti ꝯuenti . ł
doli mali¶Mxdus oblõis
ẽ cum stipsamur .c. anͣho¬
minem. nam altius sobe¬
tio totam obłonem inte

Expanded text:
pus stipulator uel pacti conuenti uel doli mali exceptione summoueri poterit. sic et in tradendo si quis dixerit se solum sine superficie tradere, nihil proficit, quo minus et superficies transeat, quae natura solo cohaeret.Condicio uero efficax est, quae in constituenda obligatione inseritur, non quae post perfectam eam ponitur, veluti "centum dare spondes, nisi navis ex Asia venerit?" sed hoc casu existente condicione locus erit exceptioni pacti conventi vel doli mali. Modus obligationis est, cum stipulamur decem aut hominem: nam alterius solutio totam obligationem inte
Abbreviated transcription (Latin):
aquilie actioẽ dr̃. Sitibi
ea rupis utreq enim ac¬
ticẽs rei ꝓsecutioem con ti¬
nent ⁊quid̾ post legis ac¬
quilie actioẽm utiq ꝯno¬
dati fimetur. p̾t commod¬
atian aquiua remancat
meo qd̾ in repetitce .xxx.¬

Expanded text:
r, si tibi ea ruperis: utraeque enim actiones rei persecutionem continent. et quidem post legis Aquiliae actionem utique commodati finietur: post commodati an Aquiliae remaneat in eo, quod in repetit
Abbreviated transcription (Latin):
p̃torem inhibẽda ẽ. msi ĩd
qd amplius eclege aqlias
petit agatur. rõnabilius
ut liceat ei qͣm uolint octi¬
onem prius crçe. Qd̾ aut

Expanded text:
torem inhibenda est, nisi in id, quod amplius ex lege Aquilia competit, agatur. rationabilius ut liceat ei quam uoluerit actionem prius exercere, quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
agimus c̃ bonorum poss¬
pliciana q̃ adexẽplũ uen¬
dicationis dantir. s cum
rescissa usu capicẽ reddit
uile datur. Indiuimumo¬

Expanded text:
mus cum bonorum possbliciana, quae ad exemplum uindicationis datur. sed cum rescissa usucapione redditur, uile datur.In duum
Abbreviated transcription (Latin):
rem curatoresq constitu¬
at exconsensumaioris ꝑ¬
tis cclitorum uł preses ꝓ¬
nntie si bona distrahen¬
da inprouintia sint.q̃q¬

Expanded text:
rem curatoresque constituat ex consensu maioris partis creditorum, uel praeses prouinciae, si bona distrahenda in pro uincia sunt: Q
Abbreviated transcription (Latin):
ures aũt constituantur
curatores celsus ait i
solidum eos age̾ ⁊ cõne
cogendum fi bonorum
curatorem qd̃ m̃us ẽ. ⁊
uoluntarius itaq q̃ren¬
dusa ẽ. insi exmagnar
neccitate ⁊ impatoris a¬
bitrio hoc proceda ut ⁊ ĩ¬
intus c̾aretur nec oĩmo
curator constituitur. set
possunt ⁊ no c̾clitores. ⁊
Sitres curatores fiunt
⁊ unus exhis incħ acti¬
g̾it. an incum qui nicħ¬

Expanded text:
ures autem constituantur curatores, Celsus ait in solidum eos et agere cogendum fieri bonorum curatorem, quod uerius est. uoluntarius itaque quaerendus est, nisi et magna necessitate et imperatoris arbitrio hoc procedat, ut et inuitus crearetur.Nec omnimocurator constituitur, sed possunt et non creditores.Si tres curatores fuerint et unus ex his nihil attigerit, an in eum, qui ni
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃. Imꝑatores ãt anto¬
ninus ⁊ seuerus aut re¬
scripserunt bonis pcura¬
torem exsenatus consul¬
to distractus. nullam ac¬
tionem exan gesto fran¬
datori competere
rit ⁊cͥditores priuato cõ¬
silio cogerint ⁊eligerint
uiumi ꝑquem bona clis¬
trabantur aut portio ip¬
sisqr am exredacto fier¬
⁊ soluẽtur. mox extiti̾t a¬
lius qui se cclitorem dic¬
at millam quidem acti¬
onem adu̾sus curatorẽ
hebit s bona debitoris i¬
nna cum curatore uen¬
dẽpotit ita utq acurato¬
re ⁊acreditore exboms
et restituatur Rica¬

Expanded text:
Antoninus et Uerus Augusti rescripserunt bonis per curatorem ex senatus consulto distractis nullam actionem ex ante gesto fraudatori competere.rit et creditores priuato consilio coierint et elegerint unum, per quem bona distrahantur et portio ipsis, quae ex redacto fieret, solveretur, mox exstiterit alius, qui se creditorem dicat: nullam quidem actionem adversus curatorem habebit, sed bona debitoris una cum curatore vendere poterit, ita ut, quae a curatore et a creditore ex bonis VT RESTITVANTVR
Abbreviated transcription (Latin):
sius existimat modumi
actori nõ debẽ constitur
posseq cum cum quon
nult expiri. putocassu sẽ¬
tentiam morem. spectan¬
dum emm quidẽ redactẽ
ẽ nõ quid adcuratorem
unum ꝑuem̃t ⁊ ita uti¬

Expanded text:
sius existimat modum actori non debere constitui posseque eum cum quo uult experiri. puto Cassii sententiam ueriorem: spectandum enim, quid redactum est, non quid ad curatorem unum peruenerit, et ita uti
Abbreviated transcription (Latin):
P̾rs institutus c̃
cogendus econditionii
parere. si pot᷑. ant si rende¬
ritͣse ño aditurum q̃siꝯ
dicio extitĩt uendenda e¬
runt bona defimcti. Od
si nicħ face pot curator
bomis constituendus cĩt
aut bona uendenda. s si
graue eᷤ alienum sit qd̃
expena cresea ꝑcuratore
soluendum eẽ es alienrĩ
sicuticum uent᷑ in pone

Expanded text:
s institutus est, cogendus est condicioni parere, si potest, aut, si responderit se non aditurum, etiamsi condicio extiterit, uendenda erunt bona defuncti.Quod si nihil facere potest, curator bonis constituendus erit aut bona uendenda.Sed si graue aes alienum sit, quod ex poena crescat, per curatorem soluendum aes alienum, sicuti cu
Abbreviated transcription (Latin):
icõl actaneus. sied¬
ueator si pedagogus ip̃i
s̃inutrix uł filius filia ye
cuius corum ł alumpnuᷤ
ł cpsarius ide qui porta
libros uł sun hoc manu¬
mittatur ut ꝓcuraor sit
dum modo non minor
illud exigitur ut nõ utiq
unum seruum hẽat qui
manumittit. ¶Item si
matrimomica uirgo uł
mułr manumittatur ex¬
acto prius une uirando
ubi intra .xi. m̃ses uxor¬
em cam duci oportet.ita
enim senatus censint.

Expanded text:
collactaneus, si educator, si paedagogus ipsius, si nutrix, vel filius filiave cuius eorum, vel alumnus, vel capsarius id est qui portat libros, vel si in hoc manumittatur, ut procurator sit, dummodo non minor aeterea et illud exigitur, ut non utique unum servum habeat, qui manumittit. item si matrimonii causa virgo vel mulier manumittatur, exacto prius iureiurando, ut intra sex menses uxorem eam duci oporteat: ita enim senatus censuit.
Abbreviated transcription (Latin):
que exconisuetudine. Are et redire so
sisꝙ tua eẽ intelligantur donet animũ
reuertendi habeant. Nͥam si animum
reuerteudi habere desierint: eciã cua cẽ
desinunt ⁊ siunt occupantium. Reuertẽ¬
di animum Antem uidentur desir̃ie habe¬
pe: cium reuercendi consuetudinem desi¬
erint Gallinarum autem et anserũ
non est fera natura. id̾ꝙ exeo possuraꝰ
idellige quod alie sunt galline quas
feras uocanius tem alii anseres. t̾m aui
euolau̾int licet conspectum cuum esfu
di animo ea animalia retimient. fur
ri homines insernitudem nostram dedir¬
cantur qui tũ si euaserint nostram po¬
cestatem et ad suos reuerlifuerint: pͥsti¬
num statim ecipiunt item lapilli etge¬
mine et cetera que inlidee ĩueniuutur.
iure naturali statim inuentorsfiunt.
Item ea que exanimalibus domnotuo
subiectis nata sunt: eodem iure tibiad¬
quirumur. ¶MRederea quod pexallu¬
uionem agrotuo flumer adiecͥe. iu¬
re genduui tibi ad quiritur. Est autẽ

Expanded text:
quae consuetudine abire et redire soquae consuetudine abire et redire sosque tua esse intelligantur, donec animum revertendi habeant. Nam cum revertendi animum habere desierint, et jam tua esse desinunt, et fiunt occupantium. Revertendi autem animum videntur desinere habere, cum revertendi consuetudinem deseruerint. Gallinarum et anserum non est fera natura idque ex eo possumus intellegere, quod aliae sunt gallinae quas feras vocamas, item alii anseres quos feroevolaverint, licet conspectum tuum effugdi animo ea animalia retinet, furtumri homines in servitutem nostram deducantur, qui tamen, si evaserint nostram potestatem et ad suos reversi fuerint, pristinum statum recipiunt. Item lapilli gemmae et cetera quae in litore inveniuntur, iure naturali statim inventoris fiunt. Item ea quae ex animalibus dominio tuo subiectis nata sunt eodem iure tibi adquiruntur. Praeterea quod per alluvionem agro tuo flumen adiecit, iure gentium tibi adquiritur. est autem
Abbreviated transcription (Latin):
sit. statim ẽẽ intelligatur: Qluib dam pla¬
cuit statim tuam ẽẽ ⁊ eo usq tuaniuid̾i
donec eam persequaris. Quodsi desienis
persequi: desiñe tuam ẽẽ etrursus fie¬
ti occupantis. alii uonaliter putauerũt
tuam eẽ. quam si eam ceperii ł posterio¬
rem sendentiam nos confirmamus. quia
multa accid̾e solent ut eam necapial
¶Apum quoꝙ natura fera est. Ita ꝙ que
inarbore tua conced̾int antequam ina
lus oindudantur. nonmagis tue esse
indelligintur. quam uolucres que iraua
arbore indum fecerint. Ideoꝙ si alius eas
incluserit: is earum dominus eridĩ fã¬
uos quoꝙ si quos esteceriut. quilibet exi
iuingredientem infundum tuum podes
spectutuo est nec difficilisperlerutio eiꝰ¬
est. alioquii: occupantilfit ꝑ auomii
et colunbarum fera natura est necadrẽ
pertinet. quod exconluetudine ad uolare
ũit. quarum eẽ feram constat uaturam:
¶Feruos quox ita quidam mansue

Expanded text:
sit, statim tua esse intellegatur. quibusdam plasit, statim tua esse intellegatur. quibusdam placuit, statim tuam esse et eo usque tuam videri, donec eam persequaris; quodsi desieris persequi, desinere tuam esse et rursus fieri occupantis. alii non aliter putaverunt tuam esse, quam si ceperis. sed posteriorem sententiam nos confirmamus, quia multa accidere solent, ut eam non capias. Apium quoque natura fera est. itaque quae in arbore tua consederint, antequam a te alveo includantur, non magis tuae esse intelleguntur, quam volucres quae in tua arbore nidum fecerint: ideoque si alius eas incluserit, is earum dominus erit. favos quoque si quos hae fecerint, quilibet exiingredientem in fundum tuum, potes spectu tuo est, nec difficilis ejus persecutio est, alioquin occupantis fit. Pavonum et columbarum fera natura est, nec ad rem pertinet, quod ex consuetudine avolare unt, quarum constat feram esse naturam: ceruos quoque ita quidam mansuet
Abbreviated transcription (Latin):
li. quod sicut diximus appella tucius
gritium quarindam. iure citub. Cõ¬
modius estͥtaꝙ auetustiore iure incꝑꝑe.
palam est eium uetustius ẽẽ naturale
ius. quod cum ipso genere humanore.
natura prodidit. Eutilia enim iutatũc
ceperunt ẽẽ. sum ciuitates condi cetma¬
gutratus crean ⁊ leges sccpserunt. Tere
igitur bestie et uolucres et pisces .i. omni
iure gentium illus statim esse icpiũt.
auod enim aute nulliul inbonis est id na¬
turali ratione occupanti concedite qe
inter est feras bestias uolucres utrumin
ne qui in alienum lundum ingredicur ue¬
uandant aucupandi grania potest adomi¬
no si is prouiderit prohiberi ueingretiat᷑.
quiqquid autem eorum ceperis eo usꝙ te¬
um esse intelligitur. donet qua custodia
¶cohercetur. Euin uero eudiserit custodiã
tuam et innaturalem libertadem tece¬
perie duum ẽẽ delinit. ⁊ rurlus occupãtiᷤᷤ
fit. Natiralem uero libertatem recipere

Expanded text:
li, quod, sicut diximus, appellatur ius li, quod, sicut diximus, appellatur ius gentium, quarundam iure civili. commodius est itaque a vetustiore iure incipere. palam est autem, vetustius esse naturale ius, quod cum ipso genere humano rerum natura prodidit: civilia enim iura tunc coeperunt esse, cum et civitates condi et magistratus creari et leges scribi coeperunt. Ferae igitur bestiae et volucres et pisces, id est oiure gentium statim illius esse incipiunt: quod enim ante nullius est id naturali ratione occupanti conceditur. nec interest, feras bestias et volucres utrum in ane qui in alienum fundum ingreditur, venandi aut aucupandi gratia, potest a domino, si is previderit, prohiberi ne ingrediatur. Quidquid autem eorum ceperis, eo usque tuum esse intelligitur, donec tua custodia coercetur. Cum vero evaserit custodiam tuam et in naturalem libertatem se receperit, tuum esse desinit et rursum occupantis fit. Naturalem autem libertatem recipere
Abbreviated transcription (Latin):
quente admunsterium dei dedrocta st̾.
nari et obligari prohibuimus. excepta
causa redempcionis captinorimm siquis q¬
uero auccoritate sua quasi sacrumsibi
constituerit: sacrum non est s ꝓphanũ.
locus auteniquo sacreedes edificate q
sunt ⁊̃ diruto edificio locus ad huc sa¬
cer manet. ut ⁊ papiniamis scͥpsi Reli¬
giosum locum uniis quif que sua uolũ¬
tate facit quia mortimppu infert iulo
cum ꝑurum uuudo socio uiferre uoni
licet ¶ Incõmune uero sepulcrum ⁊̃ inui¬
tras ceteris inferrelicet. itemsialienus
usuf fruccus est propriecapiĩ placet ni¬
si consentiente ususruetuario locum
religiosum nonfacere. In aliemirolo¬
cum concetende dominolicet inferre.
eclidet postea ratum nonbabtierit
quam illatus est mortims ex nolmita¬
dicimus. quia pena capits constraita
leges fererint sauetiones nocamus.
singulornm. audem homimim młtis
modis res fiunt. Quarundam enim rerũ
dominsum nanscistunur uire natura¬

Expanded text:
rite ad ministerium Dei dedicata sunt,rite ad ministerium Dei dedicata sunt,nari et obligari prohibuimus, excepta causa redemptionis captivorum. si quis vero auctoritate sua quasi sacrum sibi constituerit, sacrum non est, sed profanum. locus autem, in quo sacrae aedes aedificatae sunt, etiam diruto aedificio, adhuc sacer manet, ut et Papinianus scripsit. Religiosum locum unusquisque sua voluntate facit, dum mortuum infepurum invito socio inferre non licet: in commune vero sepulcrum etiam invitis ceteris licet inferre. item si alienus usus fructus est, proprietarium placet, nisi consentiente usufructuario, locum religiosum non facere. in alienum locum, concedente domino, licet inferre: et licet postea ratum habuerit quam illatus est mortuus, dicimus, quia poena capitis constituta leges fecerint sanctiones vocamus. Singulorum autem hominum multis modis res fiunt: quarundam enim rerum dominium nanciscimur iure natura
Abbreviated transcription (Latin):
uperiore ubro deurre personarum expo
monio uel ex̃ nostrum patrimonium
publica. quedam imiuersitatis. quedã
çausis cuiꝙ ad qui runtur. sicut ex sub̾¬
b̾tis apparebit Et quidemnaturali uire
cõmunia sunt ominium hecaer. ⁊ aqͣ
ꝑfluens.⁊ mare: ⁊ ꝑ heclitora maris.
Hemo igrar adlitora maris acced̾e phibe¬
tur dum cũ ullis et monumentis ⁊ .difi¬
cis seabstmeat. quia nonsunt uuis gen¬
tium sicut et maare Aunina autem
omnia ⁊ portus publica sunt. Ideoꝙiͣ
prscandi oꝑnib cõmune est inporcuflu¬
minib ꝙ. ect autemlitus maris quadenꝰ
hibernus fluctus maximus excurrit hu
adeas applicare simes arborib ibrna
nere ciulibet libernꝑa est. sicuti ꝑ ip̃m
stumen naiigare s ꝓprietas earum¬
est illorum quorum predis adherent᷑.
⁊ obid quib libet liberum est oaͤsam
ibi impon̾e inqua se recipiant sicut
cre ⁊ rebgiole. ⁊ sancte. quod enim di
iuni est᷑ itnullius mboi est sacrast̃:
secmta sunt nieluti edes sacre et donaria.

Expanded text:
uperiore libro de iure personarum exposmonio vel extra nostrum patrimonium publica, quaedam universitatis, quaedam causis cuique adquiruntur, sicut ex subiectis apparebit. Et quidem naturali iure communia sunt omnium haec: aer et aqua profluens et mare et per hoc litora maris. nemo igitur ad litus maris accedere prohibetur, dum tamen villis et monumentis et aedificiis abstineat, quia non sunt iuris gentium, sicut et mare. Flumina autem omnia et portus publica sunt: ideoque ius piscandi omnibus commune est in portibus fluminibusque. Est autem litus maris, quatenus hibernus fluctus maximus excurrit. Riad eas appellere, funes ex arboribus ibi nanere cuilibet liberum est, sicuti per ipsum flumen navigare. sed proprietas earum illorum est quorum praediis haerent: et ob id quibuslibet liberum est, casam ibi imponere, in qua se recipiant, sicut religiosae et sanctae: quod enim divini iuris est, id nullius in bonis est. Sacra sunt, secrata sunt, veluti aedes sacrae et dona quae
Abbreviated transcription (Latin):
huiiꝰ. corꝑoris nonticuis sed cudomimus
ue membranas ẽẽ. nec mnpensam scrip¬
ture soluere paratus sis. poterit ticuis¬
se desend̾e per exceptionemdoli mali
utiꝙ sibonalide edeum antarum mẽ¬
branarum uepossessionem uaͤtus est.
Si quis in alieua tabula pĩxerit. quidã

Expanded text:
huius corporis non Titius, sed tu dominus huius corporis non Titius, sed tu dominus e membranas esse, nec impensam scripturae solvere paratus sis, poterit se Titius defendere per exceptionem doli mali, utique si bona fide earum chartarum membranarumve possessionem nanctus est. Si quis in aliena tabula pinxer
Abbreviated transcription (Latin):
ntoq aisuradices egerit. Ianꝙe ãutẽ
q̃uam mdices egerit: eius permanet
cuius etfuerat. Ado autem exeo tempo¬
re exquo radices egerit planta pprietas
eius cõmutatur. ut siuicini arborita di¬
intelligadur eẽ. quam cuius infundũ
radices egiss et ĩo ꝑꝑe confinium arbor
possita si inuicini siradum radices ege¬
tit comuuinis fit. qua ratione auter s¬
plante queͥ derra coalescunt solocedũt.
eadem ratione frumenta quoꝵ que sata
lunt solo ced̾e intelligintur seperumi. q̃¬
sicut is qui iualieno solo edificauerit.
si ab eo dominus petat edificums defen¬
di potest per exceptionem doli mali
secundum ea que dixinus: ita eiusdẽ
exceptionis auxilio tutus ẽẽ potest is
quĩ alienum fundure sua mpensa bo¬
na fide consueuit Igttere quaꝵ li¬
cet auree sint ꝑuide cartis ĩuembranis q
cedunt. ac si solõ oed̾e solent ea que¬
touam uel orationem titius scripserit.

Expanded text:
troque casu radices egerit, antequam troque casu radices egerit, antequam autem radices egerit, eius permanet cuius et fuerat. adeo autem ex eo ex quo radices agit planta proprietas eius commutatur, ut, si vicini arborem intellegatur quam cuius in fundum radices egisset. et ideo prope confinium arbor posita si etiam in vicini fundum radices egerit, communis fit. Qua ratione autem plantae quae terra coalescunt solo cedunt, eadem ratione frumenta quoque, quae sata sunt, solo cedere intelleguntur. ceterum sicut is qui in alieno solo aedificaverit si ab eo dominus petat aedificium, defendi potest per exceptionem doli mali, secundum ea quae diximus: ita eiusdem exceptionis auxilio tutus esse potest is qui alienum fundum sua impensa bona fide consevit. Litterae quoque, licet aureae sint, perinde chartis membranisque cedunt acsi solo cedtoriam uel ora
Abbreviated transcription (Latin):
rat delinit dominus eiul esse. s cantisꝑ ẽ
net: uindicare eam quis potest. neꝙ ad
inumcto. Appellatione autem tigni oui
cia resemdi necesse lit. s si aliqua ercausa
dirutum sit edificium: potent matẽrie
dominus sinonfuerit dupplum iam coñ¬
secutus: tunc eam uendicare. et ad exhibẽ¬
ialieno solo suamateria domum edifi¬
cauerit aluis fic domus anus solum est.
tadem eius anuttit. quia uoluntate eius
alienata intellig̾camut ⁊ꝙ sii⁊ igno¬
rabat in alieno solose ecdificarẽ et ideoli¬
cet dirutabit domus uendicare materiam
nou̾possit certe illud constat. simpossessi¬
oue consrduto edificatore soli dominus
petat donłumm suam ẽe. nec soluat preciũ
culpa obici quod demere edificauerit or
meo sols quod intelligebat alienumn
ẽẽ. t cicius alienam plantam insolo
suo posuerit: ipsius erit. et exdiuerso
sidicius suam plantam iamenii solo
polui:it: menii planta etit. si modo ⁊¬

Expanded text:
uit desiit eius dominus esse: sed tantisper uit desiit eius dominus esse: sed tantisper neque uindicare eam potest neque adiuncto appellatione autem tigni omnicia rescindi necesse sit. sed si aliqua ex causa dirutum sit aedificium, poterit materiae dominus, si non fuerit duplum iam consecutus, tunc eam vindicare et ad exhibenin alieno solo sua materia domum aedificaverit, illius fit domus, cuius et solum est. tatem eius amittit, quia voluntate eius alienata intellegitur, utique si non ignorabat, in alieno solo se aedificare: et ideo, licet diruta sit domus, vindicare materiam non poterit. certe illud constat, si in possessione constituto aedificatore, soli dominus petat domum suam esse, nec solvat pretium culpa obici, quod temere aedificaverit in eo solo quod intellegeret alienum esse. 3 Si Titius alienam plantam in suo posuerit, ipsius erit: et ex diverso si Titius suam plantam in Maevii solo posuerit, Maevii planta erit, si modo u