comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bili exclusũ ẽ ratione. Nec enĩ ds uͥ ait
nolite contemnere unũ ex his pusillis
qͥ in me credunt. addidit etiã nisi cũ li¬
centia: aut dicens qͥ scandalir auerit
unũ de pusillis meis. & cet̾a : det̾minauit
subiungens sine licentia. Constat gͥ ubi
ueritas. & ueritas necessaria in causa ñ
ẽ: nec licite scandalũ qͦdlibet a qͦlibet
posse cõmĩtti: nec iuste p̃cipi: nec inno¬
xie consentiri. Huiꝰ tam̃ patrandi m̃ali.
querendã putastis ẽe licentiã. S ad qͥd:
An ut qͣnto licentiꝰ tanto securius: ꝙ qͦ
securiꝰ eo & ꝑiculosius pẽccarẽtis: Mira
cautẽla: & stupenda ꝓuidentĩa. Malum
qͦd iã corde conceꝑant: oꝑe tam̃ cauti fa¬
er̾t ñ implere. nͥ cũ licentia. Conceper̃t
dolorẽ: s ñ peperẽr̾t inqͥtãtẽ: donec
iniquo papa conceptui p̾buisset assensũ.
Quo lucro: Quoue saltẽ cõpendio mali:
Nunqͥd ideo aut malũ ẽe desiit. aut uł

Expanded text:
bili exclusum est ratione. Nec enim Deus ubi ait, bili exclusum est ratione. Nec enim Deus ubi ait, Nolite contemnere unum ex iis pusillis qui in me credunt; addidit etiam, Nisi cum licentia, aut dicens: Qui scandalizaverit unum de pusillis meis , et caetera, determinavit subjungens, Sine licentia. Constat igitur ubi veritas, et veritas necessaria in causa non est, nec licite scandalum quodlibet posse a quolibet committi nec juste praecipi, nec innoxie consentiri. Hujus tamen patrandi mali quaerendam putastis esse licentiam. Sed ad quid? An ut quanto licentius, tanto securius; et quo securius, eo et periculosius peccaretis? Mira cautela, et stupenda providentia! Malum quod jam corde conceperant, opere tamen cauti fuerunt non implere nisi cum licentia. Conceperunt dolorem, sed non pepererunt iniquitatem, donec iniquo Papa conceptui praebuisset assensum. Quo lucro? quove saltem compendio mali? Nunquid ideo aut malum esse desiit, aut vel
Abbreviated transcription (Latin):
solenti p̃sũptioni. ñ tantũ nr̃i ordinis
uniu̾sitas. s etiã omniũ monasteriõꝵ
& consuetũdo & institutio reclamare
nec satis de ꝓpͥa causa confidentes: re¬
morsas ac remordentes conscientĩas. a¬
płica conati estis delinĩre licentĩa. O fri¬
uolũ satis remediũ. qͦd ñ ẽ aliud nͥ more
ꝓthoplastoꝵ cauteriatis conscientiis texe¬
re ꝑrromata. uidelicet ad uelamentũ:
ñ ad medicamentũ. Apłicã inqͥunt᷑ li¬
centiã quesiuimꝰ: & impetrauimꝰ. Utinã
ñ licentiã quesissetis s consiliũ: id est
ñ ut lice̾ret: s an licẽret. Unde tam̃ que¬
rebãtis licentiã: Ut liceret qͦd ñ licebat:
facere itaq uolebatis. qͦd ñ licebat.S
qͦd ñ licẽbat: malũ erat. Mala gͥ erat
intentio. quȩ in malũ tendebat. Nisi
forte tale hoc fuisse dicat᷑. qͦd absq licen¬
tia qͥdem ñ licẽret: liceret aut̃ si cũ li¬
centia fieret. Uerũ id. iã suꝑiꝰ inuinci¬

Expanded text:
nti praesumptioni, non tantum nostri Ordinis universitas, sed etiam omnium monasteriorum et consuetudo, et institutio reclamare nec satis de propria causa confidentes, remorsas ac remordentes conscientias apostolica conati estis delinire licentia. O frivolum satis remedium! quod non est aliud, nisi more Protoplastorum cauteriatis conscientiis 21 texere perizomata, videlicet ad velamentum, non ad medicamentum. Apostolicam, inquiunt, licentiam quaesivimus, impetravimus. Utiam non licentiam quaesissetis, sed consilium; id est, non ut liceret, sed an liceret. Unde tamen quaerebatis licentiam? Ut liceret quod non licebat? Facere itaque volebatis quod non licebat. Sed quod non licebat malum erat. Mala igitur erat intentio, quae in malum tendebat. Nisi forte tale hoc fuisse dicatur, quod absque licentia quidem non liceret, liceret autem si cum licentia fieret. Verum idjam superius invinci
Abbreviated transcription (Latin):
chilominꝰ allegãtũ sit ea quȩ huiꝰ modi
st̃. id est pura mala ut nunqͣm iũste
iubẽri. sic nec lici̾te posse fiẽri: Uides
qͣm inãnis excusatio de humãna obe¬
dientia: ubi in dm̃ conuineit᷑ facta
transgressio: Nlec timendũ mͥ arbitror
qͦd ad illud dei responsũ de sibi nunci¬
ãto scandalo phariseoꝵ refugĩas: ut
quomͦ ille nichili pendebat dicens. sini¬
te illos ceci ft̾ duces cecoꝵ: ita & nr̃a
uob̾ scandala ñ ẽẽ timenda existimes.
Nides nempe qͣm nil simile habeat in
hac parte ꝓportio. Nam si cõparesꝑsõ¬
nas: illic pharisei suꝑbi hic pauperes
xp̃i scandalizant᷑. Si causas: hic leuitas
ibi ueritas in causa ẽẽ dinoscit᷑. Rursus
qͦd & suꝑius ꝓpositũ ẽ. uos ñ solũ diuĩ¬
nis humana. s & cõmunib pͥuãta p̃tu¬

Expanded text:
hilominus allegatum sit, ea quae hujuscemodi hilominus allegatum sit, ea quae hujuscemodi sunt, id est pura mala, ut nunquam juste juberi, sic nec licite posset fieri? Vides quam inanis excusatio de humana obedientia, ubi in Deum convincitur facta transgressio? Nec timendum mihi arbitror, quod ad illud Domini responsum de sibi nuntiato scandalo Pharisaeorum refugias, ut quomodo ille nihili pendebat dicens, Sinite illos, caeci sunt, et duces caecorum ; ita et nostra vobis scandala non esse timenda existimes. Vides nempe quam nil simile habeat in hac parte proportio. Nam si compares personas, illic Pharisaei superbi, hic pauperes Christi scandalizantur: si causas, hic levitas ibi veritas in causa esse dignoscitur. Rursus, quod et superius propositum est, vos non solum divinis humana, sed et communib
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpriũ solus & semel introiuit in scã. et̾¬
na redẽptione inuenta: t̾rifica uoce de¬
nunciat in eugłio. neqͥs unũ de pusillis
eiꝰ audeat scandalirãre. Uobis aut̾ uniꝰ
donet᷑ scandalũ : si ñ ultra ꝓcessit malũ.
facilis sequat᷑ uenia culpã: ex qua gra¬
ue damnũ ñ orit᷑. Nunc uͦ qͦd dubiũ ñ
ẽ plurib scandalirãtis: qͥs aꝑte ñ uide¬
at qͣm inhumane humanã iussionem
diuinȩ p̃tuleritis: Qͦd qͥdem audere.
qͥs nͥ amens dicere audeat bonũ ẽe aut
bene fiẽri posse: qͣntȩ libet dignitatis
hoĩe p̾cipiente: Qͦ d aut̃ nec bonũ ẽ. nec
bene fieri potest: purũ ꝓcũldubio ma¬
lũ ẽ. Unde consequent̾ aduertit᷑. qͦd iter
ur̃m in multoꝵ usurpatũ scandalũ. ac
ꝑ hoc & contra dei mandatũ. ñ purũ bo¬
nũ aut mediũ: s purũ om̃ino fuerit
bilit̾ ꝓbatũ ẽ malũ fuit: cũ suꝑius ni¬

Expanded text:
proprium solus et semel introivit in sancta, aeteproprium solus et semel introivit in sancta, aeterna redemptione inventa terrifica voce denuntiat in Evangelio, ne quis unum de pusillis ejus audeat scandalizare . Vobis autem unius donetur scandalum, si non ultra processit malum. Facilis sequetur venia culpam, ex qua grave damnum non oritur. Nunc vero quod dubium non est, pluribus scandalizatis, quis aperte non videat quam inhumane humanam jussionem divinae praetuleritis? Quod quidem audere, quis nisi amens dicere audeat bonum esse aut bonum fieri posse, quantaelibet dignitatis homine praecipiente? Quod autem nec bonum est, nec bene fieri potest, purum procul dubio malum est. Unde consequenter advertitur, quod iter vestrum in multorum usurpatum scandalum, ac per hoc et contra Dei mandatum, non purum bonum aut medium, sed purum omnino fuerit biliter probatum est malum fuit: cum superius ni
Abbreviated transcription (Latin):
uł respui. Liquet tam̃ huiꝰ cemodi iussio¬
ni ñ fuisse obtẽ ꝑandũ: deo qͥppe imꝑante
contraria. Item. Maioꝵ institutis mĩnoꝵ
ñ ẽẽ p̾ponenda: aut c̃omunib pͥuata ñ
p̃iudicare imꝑiã qͥs dubitat: Nã ex regła
scĩ benedicti hoc habemꝰ. Possem qͥdem ab¬
batẽ cisterciensẽ ad mediũ deducere. qͥ
utiq suꝑior illo. quantũ pat̾ filio. qͣn¬
tũ magist̾ discipło. quantũ deniq ab¬
bas comisso sibi monacho: merito se
a uob̾ ꝓpt̾ ipsũ querit᷑ fuisse contemptũ.
Possem & ep̃m: cuiꝰ nichilominꝰ qi ñ fuit
ex pectatꝰ consensus: inexcusabilis ẽ &
set ambob opponi & anteponi romani
pontificis tanqͣm grauior auctoritas.
cuiꝰ qͥppe uos aiunt p̾munitos fuisse li¬
centia: quȩ & ipsa licentia suo qͥdem loc̃o
erit discutienda: talis potiꝰ ꝓferat᷑. euiꝰ
om̃ino fas ñ sit auctoritãti contradicere.
Certe summꝰ ille pontifex qͥ ꝑ sanguinẽ

Expanded text:
vel respui. Liquet tamen hujuscemodi jussiovel respui. Liquet tamen hujuscemodi jussioni non fuisse obtemperandum, Deo quippe imperante contraria. Item majorum institutis, minorum non esse praeponenda, aut communibus privata non praejudicare imperia quis dubitat? Nam ex Regula sancti Benedicti hoc habemus. 7. Possem quidem abbatem Cisterciensem ad medium deducere, qui utique superior illo quantum pater filio, quantum magister discipulo, quantum denique abbas commisso sibi monacho, merito se a vobis propter ipsum queritur fuisse contemptum. Possem et episcopum, cujus nihilominus quia non fuit exspectatset ambobus opponi et anteponi Romani pontificis tanquam gravior auctoritas; cujus quippe vos aiunt praemuntios fuisse licentia quae et ipsa licentia suo quidem loco erit discutienda ; talis potius proferatur, cujus omnino fas non sit auctoritati contradicere. Certe summus ille Pontifex qui per sanguinem
Abbreviated transcription (Latin):
gens: quȩ ñ audiuit uõcẽ dei sui. Dei enĩ
ꝓpͥe uax ẽ ista. hostẽ suũ ꝓpͥo designan¬
tis ex officio. & tanqͣm digito demonstran¬
tis: ut simpłices ab eiꝰ impio det̾reat con¬
sectatu. Qui ñ ẽ inqͥt mecũ: disꝑgit. Ae
si dicat. In hoc te iã mecũ ñ ẽẽ intelligaᷤ.
si sequeris disꝑsorẽ. Deo gͦ clamante qui
ñ colłigit mecũ. disꝑgit: sequi uos opor¬
tͣuit disꝑsorẽ: Deo inqͣm uos inuitante
ad colligendũ: hõi potiꝰ ad disꝑgendum
obsequi debebatis.: Magistros coñtẽmnẽ¬
bat. subditos exponebat. socios contur¬
babat: & uos uidentes furẽ currebatis
cũ eo: Silẽre de mortuo stãtuerã: s com¬
pulsus sũ fateor aliquantũ pret̾gredi.
dũ ñ p̃otuit imꝓbari obeditio: si ñ reꝑ¬
ba monstraret᷑ & iissio. Porro iussio ho
minis & actio cũ diu̾sa ñ fue̾rint: impos¬
sibile uisũ ẽ unã sine alt̾era uł apꝓbari

Expanded text:
gens quae non audivit vocem Dei sui . Dei enim gens quae non audivit vocem Dei sui . Dei enim proprie vox est ista, hostem suum proprio designantis ex officio, et tanquam digito demonstrantis, ut simplices ab ejus impio deterreat consectatu: Qui non est, inquit, mecum, dispergit: ac si dicat, In hoc te jam mecum non esse intelligas, si sequeris dispersorem. Deo ergo clamante, 20 Qui non colligit mecum, dispergit; sequi vos oportuit dispersorem? Deo, inquam, vos invitante ad colligendum, homini potius ad dispergendum obsequi debebatis? Magistros contemnebat, subditos exponebat, socios conturbabat; et vos videntes furem currebatis cum eo! Silere de mortuo statueram: sed compulsus sum, fateor, aliquantulum praetergredi, dum non potuit improbari obeditio, si non reproba monstraretur et jussio. Porro jussio et actio hominis cum diversa non fuerint, impossibile visum est unam sine altera vel approbari,
Abbreviated transcription (Latin):
scandalũ multoꝵ ei fuerit obsequendũ.
& p̃mittendũ qͦd siqui simplicit̾ nichil¬
q suspicantes mali male licet ꝓficiscen¬
tẽ secuti st̃. putantes eũ ep̃i lingonensis
& abb̾is cisterciensis nã utriq debitor
erat licentia ꝓficisci. qͦd ut̾iq ñ nullos
de illo comitatu sic eredidisse incredi¬
bile ñ est: nr̃a hȩc illos ñ tangit repre¬
hensio: dũ mͦ ubi cõꝑerint. sine mora
regrediant᷑. Igit᷑ adu̾sus illos tantum.
ĩmo ꝓ illis sermo est nob̃: qͥ scientes et
prudentes miser̾t manꝰ in ignẽ: qͥ con¬
scii p̃sũptionis secũti st̾ p̾sũptorẽ: ñ au¬
dientes apł̃m ꝓhibentẽ & deuunciantẽ.
ut se ab om̃i frẽ ambulãntẽ mordinate
uocẽ dicentis. Qui ñ colligit mecũ: disꝑ¬
git. uos fr̃es uos inquã aꝑte & specialit̾
notat illud apud ieremĩã: qͦd cũ dolore
qͥdem reminiscor opꝓbriũ. Hȩc ẽ inquit

Expanded text:
scandalum multorum ei fuerit obsequendum. scandalum multorum ei fuerit obsequendum. Et praemittendum, quod si qui simpliciter, nihilque suspicantes mali, male licet proficiscentem secuti sunt, putantes eum episcopi Lingonensis et abbatis Cisterciensis nam utrique debitor erat licentia proficisci quod utique nonnullos de illo comitatu sic credidisse incredibile non est; nostra haec illos non tangit reprehensio, dummodo ubi compererint, sine mora regrediantur. 6. Igitur adversus illos tantum, imo pro illis sermo est nobis, qui scientes et prudentes miserunt manus in ignem, qui conscii praesumptionis secuti sunt praesumptorem; non audientes Apostolum prohibentem et denuntiantem, ut se ab omni fratre ambulante inorvocem dicentis: Qui non colligit mecum, dispergit . Vos, fratres, vos, inquam, aperte et specialiter notat illud apud Jeremiam, quod cum dolore quidem reminiscor, opprobrium. Haec est, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
media: uia qͥdem excusari forsitan po¬
test ꝓpt̾ obedientiã: mora uͦ penitꝰ ñ pot̾.
quȩ ñ fit ꝑ obedientiã. Nam mortuo
iã abb̾i siqͥd ante iussit qͦd ñ debuit. ne¬
quaqͣm ẽe parendũ. suꝑior patefecit
disputatio. Et si res ꝑ se iã satis eluces¬
cat. tam̃ ꝓpt̾ qͦsclła qui quer̾t occasionẽ
ubi ratio ñ suppeditat. clarũ faciã bre¬
uit᷑: & ita clarũ ut om̃is dubietãtis um¬
bra dispareat. qͦd nec purũ nec mediũ
bonũ. s plane purũ fuerit malũ sic obe¬
disse: sic ur̃m monasteriũ reliqͥsse. Etq̃¬
dem taceo de mortuo. qui suũ & solum
iã uidicẽ habet dm: & uere ñc suo dño
aut stat aut̃ cadit: ne forte indignans
& merito indignans dicat ds. Tuleruint
hoĩes a me iudiciũ. Tam̃ ad correctio¬
nẽ uiuentiũ ñ qͥdem qͦd gessit s qͦd
ussit discutio: utrũ uidelicet illa nis¬
sio uim habere debuerit: quatinꝰ in

Expanded text:
media: via quidem excusari forsitan pomedia: via quidem excusari forsitan potest propter obedientiam, mora vero penitus non potest, quae non fit per obedientiam. Nam mortuo jam abbati, si quid ante jussit quod non debuit, nequaquam esse parendum, superior patefecit disputatio. Et si res per se jam satis elucescat, tamen propter quosdam qui quaerunt occasionem, ubi ratio non suppeditat, clarum faciam breviter, et ita clarum ut omnis dubietatis umbra dispareat; quod nec purum, nec medium bonum, sed plane purum fuerit malum sic obedisse, sic vestrum monasterium reliquisse. Et quidem taceo de mortuo, qui suum et solum jam judicem habet Deum, et vere nunc suo domino aut stat aut cadit: ne forte indignans, et merito indignans dicat Deus: Tulerunt omnes a me judicium. Tamen ad correctionem viventium, non quidem quod gessit, sed quod jussit discutio; utrum videlicet illa jussio vim habere debuerit, quatenus in
Abbreviated transcription (Latin):
ne ñ posst̾ uł ꝓhibẽri uł ñ tenẽri. Pura
mala st̃. furtũ. sacrilegiũ. adustẽriũ.
& cetera talia. quȩ utiq nec uł bene p̃¬
cipi uł ꝑfici posst̾: nec male ꝓhiberi
uł ñ fieri. Adu̾sus huiꝰmodi ñ est lex.
Nullius qͥppe ꝓhibitio ualet obuiãre
p̃ceptis: nulliꝰ iussio p̾iudicare ꝓhibi̾tis
ꝓhiberi uł iubẽri: s male nullatenꝰ
in his a subditis obediri. Ex his st̃ ut
exẽpli gr̃a ponã. ieuinare. uigilare. Tẽ¬
media quȩdã in puroꝵ plerũq bonõꝵ
seu maloꝵ transeunt rationẽ. Nã con¬
iugiũ cũ & fieri liceat & ñ fieri: factũ
iã solui ñ licet. Qͦd gͦ ante nuptias me¬
diũ ẽe liquebat: in iã coniugãtis puri
licet: purũ malũ ẽ. Uides ne iã frat̃
ur̃m factũ. cui potissimũ mẽbro dim¬
sionis conueniat: Si puris aptandũ bo¬
nis: ꝓbabile ẽ. Si puris malis deputan¬
dũ: uituꝑabile ẽ. Sin uͦ collocandũ int̾

Expanded text:
ne non possunt vel prohiberi vel non teneri. Pura ne non possunt vel prohiberi vel non teneri. Pura mala sunt furtum, sacrilegium, adulterium, et caetera talia, quae utique nec vel bene praecipi vel perfici possunt, nec male prohiberi vel non fieri. Adversus hujusmodi non est lex. Nullius quippe prohibitio valet obviare praeceptis: nullius jussio praejudicare prohibitis. prohiberi, vel juberi, sed male nullatenus in his a subditis obediri. Ex his sunt, ut exempli gratia ponam, jejunare, vigilare, lemedia quaedam in purorum plerumque bonorum seu malorum transeunt rationem. Nam conjugium cum et fieri liceat, et non fieri, factum jam solvi non licet. Quod ergo ante nuptias medium esse liquebat, in jam conjugatis puri licet, purum malum est. 5. Videsne jam, frater, vestrum factum cui potissimum membro divisionis conveniat? Si puris aptandum bonis, probabile est: si puris malis deputandum, vituperabile est: sin vero collocandum inter
Abbreviated transcription (Latin):
facere malũ. qͦlibet etiã iubente. con¬
stat ñ ẽẽ obedieñtiã: s potiꝰ iobedien¬
tiã. Sane hoc adu̾tendũ. qͦd quȩda st̃
pura bona. quȩda pura mala. & in his
nullã debẽri hõib obedientiã: qm nẽc
illa omittenda sc̃ etiã cũ ꝓhibent᷑: nec
ista uł cũ iubent᷑ cõmittenda. Porro
int̾ hȩc st̾ media quȩdã. quȩ ꝓ modo.
loco. tẽpore uł ꝑsona. & mala posft̾ ẽẽ
& bona: & in his lex posita ẽ obedientiȩ
tanquã in ligno scientiȩ boni & mali:
qͦd erat in medio parady si. In his ꝓfe¬
cto fas ñ est. nr̃m sensũ sententiȩ p̃scri¬
bere magistroꝵ. In his om̃ino p̾latõꝵ
nec iussio nec ꝓhibitio contemnenda. ui¬
deamꝰ ne forte tale fuerit qͦd arguimꝰ
in uob̾: & ob hoc forsitan argui ñ debu¬
erit. Qͦd euidentiꝰ elucebit: si p̃missȩ
diuisionis ex empla subiecẽro. Fides. spes
caritas. & cetera huiꝰmodi pura st̃ boña:
qi male ñ posst̾ uł iubẽri uł cenẽri: be¬

Expanded text:
am jubente, constat non esse obedientiam, sed potius inobedientiam. 4. Sane hoc advertendum, quod quaedam sunt pura bona: quaedam pura mala, et in his nullam deberi hominibus obedientiam: quoniam nec illa omittenda sunt, etiam cum prohibentur; nec ista, vel cum jubentur, committenda. Porro inter haec sunt media quaedam, quae pro modo, loco, tempore vel persona, et mala possunt esse, et bona: et in his lex posita est 19 obedientiae, tanquam in ligno scientiae boni et mali, quod erat in medio paradisi. In his profecto fas non est nostrum sensum sententiae praescribere magistrorum: in his omnino praelatorum nec jussio, nec prohibitio contemnenda. Videamus ne forte tale fuerit quod arguimus in vobis; et ob hoc forsitan argui non debuerit. Quod evidentius elucebit, si praemissae divisionis exempla subjecero. Fides, spes, charitas, et caetera hujusmodi, pura sunt bona: quae quia male non possunt vel juberi vel teneri, be
Abbreviated transcription (Latin):
ueracit᷑ possit. hȩc ẽ mutatio dexterȩ
excelsi: ñ tã exemplũ qͣm mĩracłm af¬
ferre debeat. Hȩc interĩ a me: ad i
qͦd queritis suspensiue responsa suffi¬
ciant. Neq enĩ possũ unde certus ñ
sũ: certã ꝓferre sententiã. Sic contin¬
gere debet: querenti rem ubi ñ sit.
Sermo a ꝓpħa: consiliũ a sapiẽnte que¬
rendũ ẽ. Nunqͥd enĩ de luto. limpidũ
quippiã baurire potestis: Unũ tam̃ ẽ
qͦd amico absq ꝑiculo & nequaꝗͣ sine
fructu impendere possumꝰ: nr̃ȩ uide¬
licet ꝓ hac re orationis ad dm quale¬
cũq suffragiũ. Deo gͦ relinquentes
sui qͦd ignoramꝰ secretũ consilii: ipsũ
supplici deuotione & deuota supplica¬
tione p̾cam᷑: ut in uob̃ & de uob̃ oꝑet᷑
qͦd & se deceat. & uob̃ exp̃ediat. habe¬
tis aut̃ dñm nolb̃tũ: quẽ meliꝰ p̃sen¬
tẽ p̃sens de talib int̾rogare potestis.
Nam tanto uir ille in diuinis aꝑien¬
dis misteriis nob̃ ꝓmptĩor: qͣnto et

Expanded text:
tatio dexterae Excelsi , non tam exemplum, quam miraculum afferri debeat. 4. Haec interim a me ad id quod quaeritis, suspensive responsa sufficiant. Neque enim possum, unde certus non sum, certam proferre sententiam. Sic contingere debet quaerenti rem ubi non sit sermo a propheta. Consilium a sapiente quaerendum est. Nunquid enim de luto limpidum quidpiam haurire potestis? Unum tamen est quod amico absque periculo, et nequaquam sine fructu impendere possumus, nostrae videlicet pro hac re orationis ad Deum qualecunque suffragium. Deo ergo relinquentes sui, quod ignoramus, secretum consilii, ipsum supplici devotione et devota supplicatione precamur, ut in vobis et de vobis operetur, quod et se deceat, et vobis expediat. Habetis autem dominum Norbertum, quem melius praesentem praesens de talibus interrogare potestis. Nam tanto vir ille in divinis aperiendis mysteriis nobis promptior, quanto et
Abbreviated transcription (Latin):
tebris. multisq dissimulationũ mo¬
dis declinare conatus sit.Si de saulo
qͦq factus repente paulus. repente
uas electionis. repente doctor gentiũ.
in exemplũ adducit᷑: hoc exẽpli eua¬
euat similitudinẽ: qͦd ille ido miscdĩã
consecutꝰ sit. qr ignorans ipso tẽste¬

Expanded text:
tebris multisque dissimulationum motebris multisque dissimulationum modis declinare conatus sit. Si de Saulo quoque factus repente Paulus, repente vas electionis, repente Doctor gentium in exemplum adducitur: hoc exempli evacuat similitudinem, quod ille ideo misericordiam consecut
Abbreviated transcription (Latin):
q̃m dilexit multũ: & in breui meru¬
it caritatis acciꝑe latitudinẽ: quȩ
ut scriptũ ẽ eooꝑit mułtitudinẽ pecca¬
toꝵ. hoc & ille paraliticꝰ in eugłio duplex
atq celerrimũ potẽntissimȩ bonitatis
ꝑsensit beneficũi: pͥus mente qͣm carne
curatus. S aliud ẽ celerẽ adipisci ue¬
niã peccatoꝵ: & aliud de ipsis scelerib
ad infulas mox ꝓuehi dignitatũ. Uideo
tam̃ matheũ: de theloneo ad apłatus
culm̃ assũptũ. S hoc me rursũ contur¬
bat qͦd ñ pͥus audierit cũ cet̾is coapłis
suis. ite in orbẽ uniu̾sum. p̾dicate
eugłm om̃i creaturȩ: qͣm egerit pęni¬
tentiã multo tẽpore ac labore seqͦn
do dñm qͦcũq iret: ꝑmanens cũ eo
in tẽptationib suis. S & si occurrat
de ambrosio qͦd de tribuñalib ad
sac̾dotiũ raptus fuerit. ñ me ualde
confortat: eũ a puero mundã in mun¬
do duxerit uitã: & sic etiã fuga & la¬

Expanded text:
quoniam dilexit multum ; et in brevi meruquoniam dilexit multum ; et in brevi meruit charitatis accipere latitudinem, quae, ut scriptum est, cooperit multitudinem peccatorum . Hoc et ille paralyticus in Evangelio duplex atque celerrimum potentissimae bonitatis persensit beneficium, prius mente quam carne curatus. 3. Sed aliud et celerem adipisci veniam peccatorum, et aliud de ipsis sceleribus ad infulas mox provehi dignitatum. Video tamen Matthaeum de telonio ad apostolatus culmen assumptum ; sed hoc me rursum conturbat, quod non prius audierit cum caeteris coapostolis suis, Ite in orbem universum, praedicate Evangelium omni creaturae ; quam egerit poenitentiam, multo tempore ac labore sequendo Dominum quocunque iret, permanens cum eo in tentationibus suis. Sed et si 27 occurrat de Ambrosio, quod de tribunalibus ad sacerdotium raptus fuerit , non me valde confortat, cum a puero mundam in mundo duxerit vitam, et sic etiam fuga et la
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe quẽ ad sui qͥsq mensurã amare
p̃cipit᷑. Qa si in hunc modũ qͦ te hac¬
tenꝰ ipse amasti. & tͥ cõmittendos ama¬
turus es: malo ego qͥdem tͥ ñ c̾omitti
qͣm sic diligi.Si aut̃ pͥus te diligere
didicisses: & me forsitan scires amare.
S qͥd si suã ds acceleret tͥ grãm et
multiplicet miscdiã: & sit ad restitu¬
endã innocentiã efficacior uelox cle¬
mentia. qͣm diuturna penitentia :
Beatꝰ siqͥdem: cui ñ impũtauit dñs pec¬
catũ. Nã qͥs accusabit adu̾sus electũ
dei : Si ds uistificat: qͥs ẽ qͥ condemnet:
hoc salutis cõpendiũ sc̃s ille latro con¬
secutꝰ ẽ: uno eodẽq die simul & confes¬
sus latrocinia. & introductꝰ in głam:
breui qͦda contentꝰ ponte crucis ad
subitum pietatis remediũ ꝑcepit fe¬
lix illa peccatrix: cũ repente uͥ suꝑ¬
abundauerant delicta: abundare
cȩpit & gr̃a. Absq multo penitentiȩ
labore dimissa st̃ ei peccata multa

Expanded text:
quippe quem ad sui quisque mensuram amare quippe quem ad sui quisque mensuram amare praecipitur. Quod si in hunc modum quo te hactenus ipse amasti, et tibi committendos amaturus es, malo ego quidem tibi non committi, quam sic diligi. Si autem prius te diligere didicisses, et me forsitan scires amare. 2. Sed quid, si suam Deus acceleret tibi gratiam, et multiplicet misericordiam, et sit ad restituendam innocentiam efficacior velox clementia quam diuturna poenitentia? Beatus siquidem, cui non imputabit Dominus peccatum . Nam quis accusabit adversus electum Dei? Si Deus justificat, quis est qui condemnet? Hoc salutis compendium sanctus ille latro consecutus est: uno eodemque die simul et confessus latrocinia, et introductus in gloriam, brevi quodam contentus ponte crucis ad subitum pietatis remedium percepit felix illa peccatrix, cum repente ubi superabundaverant delicta, abundare coepit et gratia. Absque multo poenitentiae labore dimissa sunt ei peccata multa,
Abbreviated transcription (Latin):
tã grauit̾. & ut credo ñ nͥ ueracit̾ accu¬
sas. Nec enĩ negandũ ẽ: huiꝰcẽ modi ui¬
tã ẽẽ indignã tã sacri dignitate my¬
sterii. S rursũ ñ ĩmerito ẽ rẽgione ti¬
mes : nã & nos id ipsũ metiumꝰ: si ob
malũ conscientiȩ. de cõmisso scientiȩ
talento ñ facis lucrũ. Nisi qͦd alio for¬
te negociandi genere & si minꝰ copio¬
se: minꝰ tãm̃ & ꝑicłose fructificare
ualeres. Horreo fateor: sic enĩ tͥ ut
mͥ loqui debeo qͦd sentio. Horreo in¬
quã. considerans unde. quõ uocaris:
p̃sertĩ cũ nullũ int̾currerit peniten¬
culosissimꝰ transitus fiat. Et qͥdẽ rectus
ordo reqͥrit: ut pͥus ꝓpr̃iã. deinde ali¬
enas curare studeas conscientias. Pri¬
mus qͥppe pietatis gradus ẽ: de qͦ scͥptũ
ẽ. Miserere aĩȩ tũẽ: placens deo. Ex
hoc aut̃ ad miserandũ ꝓrimũ recto
iã tramite caritas orilinata ꝓcedit:

Expanded text:
tam graviter, et, ut credo, non nisi veraciter accutam graviter, et, ut credo, non nisi veraciter accusas. Nec enim negandum est, hujuscemodi vitam esse indignam tam sacri dignitate ministerii. Sed rursum non immerito e regione times nam et nos idipsum metuimus si ob malum conscientiae de commisso scientiae talento non facis lucrum: nisi quod alio forte negotiandi genere, etsi minus copiose, minus tamen periculose fructificare valeres. Horreo, fateor, sic enim tibi, ut mihi loqui debeo quod sentio; horreo, inquam, considerans, unde, quo vocaris: praesertim cum nullum intercurrerit poenitenculosissimus transitus fiat. Et quidem rectus ordo requirit ut prius propriam, deinde alienas curare studeas conscientias. Primus quippe pietatis gradus est, de quo scriptum est: Miserere animae tuae placens Deo . Ex hoc autem ad miserandum proximum recto jam tramite charitas ordinata procedit;
Abbreviated transcription (Latin):
mũ paucis & cũ om̃i fiducia moneo:
ne iã diutiꝰ aĩas desiderantiũ te in
tuȩ qͥdem aĩȩ horrendũ ꝑicłm: tui
expectatione suspendas. En tua eoꝵq
ni fallor qui tecũ ft̃: & mors & uita in
manu tua ẽ. Arbitram᷑ enĩ qͥcqͥd fece¬
ris tu aut uolueris: illos ẽẽ facturos.
Alioqͥn aꝑte denuncia illis qr iuxta
omniũ abbatũ nr̃oꝵ ñ contemnendã
sententiã. quȩ merito ꝓcessit in uos.
ueris a me consiliũ uir illu¬
stris bruno: an uolentib te
ꝓmouere ad ep̃atũ. adqͥescere debeas.
Qͥs hoc mortaliũ diffinire p̾sũmat:
d̾s forsitan uocat: qͥs audeat dissuade¬
re: Forte ñ uocat: qͥs apꝓpinquare
consulat: Utrũ uͦ uocatio dei sit an ñ
sit. qͥs scire possit: excepto sp̃u qͥ scru¬
tat᷑ etiã alta idei. uł sicui forte reue¬
lauerit ipse: Magis quoq dubiũ reid¬
dit consiliũ illa in litteris tuis humi¬
lis s terribilis confessio: qua uitã tuã

Expanded text:
mum, paucis et cum omni fiducia moneo, mum, paucis et cum omni fiducia moneo, ne jam diutius animas desiderantium te, in tuae quidem animae horrendum periculum, tui exspectatione suspendas. En tua eorumque ni fallor qui tecum sunt, et mors, et vita in manu tua est. Arbitramur enim quidquid feceris tu aut volueris, illos esse facturos. Alioquin aperte denuntia illis, quia juxta omnium abbatum nostrorum non contemnendam sententiam, quae merito processQuaeris a me consilium, vir illustris Bruno, an volentibus te promovere ad episcopatum acquiescere debeas. Quis hoc mortalium definire praesumat? Deus forsitan vocat: quis audeat dissuadere? Forte non vocat: quis appropinquare consulat? Utrum vero vocatio Dei sit, an non sit; quis scire possit, excepto Spiritu qui scrutatur etiam alta Dei, vel si cui forte revelaverit ipse? Magis quoque dubium reddit consilium illa in litteris tuis humilis, sed terribilis confessio, qua vitam tuam
Abbreviated transcription (Latin):
exceptis: siqͥs ceteroꝵ ad regłe cupi¬
at transire puritatẽ: s ꝓpt̾ scandalũ
ñ audeat. aut certe etiã ob certã cor¬
poris infirmitatẽ : puto qr ñ peccat.
dũ tam̃ in suo studeat loco sobrie ꝙ
iuste & pie conu̾sari. Nam siqua ex
more monasterii minꝰ forte districte
qͣm regła constituisse uidet᷑. obserua¬
re cõpellit᷑ : ex cusabit hoc forsitan
aut illa caritas qua cunctat᷑ migra¬
re ad meliꝰ ꝓpt̾ scandalũ iuxta illud
caritas oꝑit multitudinẽ peccatoꝵ:
aut illa humilitas qua ꝓpͥe cõnscius
infirmitatis se reputat imꝑfectum.
Siqͥdem: & de ipsa scriptũ ẽ. Deus hu
qͥppe cui sit & ingeniũ uelox.ad in¬
telligendũ qͦd dicit᷑: & uoluntas agi¬
lis ad eligendũ qͦd utilit̾ suadet᷑.S
licet specialit̾ qͥdem ad te: ñ tam̃ tam
multa ꝓpt̾ te scribenda putaui. Hȩc
itaq: quib ds fore p̾uidit necessaria.
Te aut̃ ut meũ iã olim familiarissĩ¬

Expanded text:
exceptis, si quis caeterorum ad Regulae cupiexceptis, si quis caeterorum ad Regulae cupiat transire puritatem, sed propter scandalum non audeat, aut certe etiam ob certam corporis infirmitatem; puto quia non peccat, dum tamen in suo studeat loco sobrie, et juste, et pie conversari. Nam si qua ex more monasterii minus forte districte, quam Regula constituisse videtur, observare compellitur; excusabit hoc forsitan aut illa charitas, qua cunctatur migrare ad melius propter scandalum, juxta illud, Charitas operit multitudinem peccatorum ; aut illa humilitas, qua propriae conscius infirmitatis se reputat imperfectum: siquidem et de ipsa scriptum est: Deus humquippe cui sit et ingenium velox ad intelligendum quod dicitur, et voluntas agilis ad eligendum quod utiliter suadetur, sed licet specialiter quidem ad te, non tamen tam multa propter te scribenda putavi. Haec itaque, quibus Deus providit fore necessaria. Te autem, ut meum jam olim familiarissi
Abbreviated transcription (Latin):
q̃m ñ uis ut & ipse a suo qͦd suũ ẽ de¬
bitore recipiat: Immo uni inuidens
duos tͥ reddis infensos: dũ & dñm ser¬
ui obseqͥo. & dñi gr̃a seruũ fraudare
conaris. Tu quare illũ potiꝰ ñ imitaris.
& ipse: uidelicet ꝑsoluendo qͦd debes:
Putas ne & tuũ ñ requiret᷑ debitũ:
An potiꝰ ꝓpt̾ hoc magis irritas impie
dm: qr dicis in corde tuo. ñ requiret:¬
Qͥa inqͥs: Om̃s gͦ damnas: qͥ similit̾ ñ
faciunt: Non. S audi qͥd & de ipsis
sentiã: & noli frustra calumniari.
Qͥd me uis odiosũ facere multis milib
santes more: tam̃ aut sc̃e uiuunt. aut
beate defuncti st̃: Nũ ignoro qͦd reli¬
querit sibi ds̃ septẽ milia uiroꝵ:ͥ qui
ñ curuauer̾t genua sua antẽ baal:
ta. dixi cur de aliis monasteriis ad
nr̃a uenientes: recipiendos censuerĩ.
Nunqͥd ñ uenientes damnaui: Ẽx cu¬
so illos: ñ istos accuso. Soli st̃ inuidi:
qͦs excusare nec uolo nec ualeo. Quibꝰ

Expanded text:
quoniam non vis ut et ipse a suo quod suum est, dequoniam non vis ut et ipse a suo quod suum est, debitore recipiat? Imo uni invidens, duos tibi reddis infensos: dum et dominum servi obsequio, et domini gratia servum fraudare conaris. Tu quare illum potius non imitaris, et ipse videlicet persolvendo quod debes? Putasne et tuum non requiretur debitum? An potius propter hoc magis irritas impie Deum, quia dicis in corde tuo, Non requiret inquis? omnes ergo damnas qui similiter non faciunt? Non: sed audi quid et de ipsis sentiam; et noli frustra calumniari. Quid me vis odiosum facere multis millibusantes more, tamen aut sancte vivunt, aut beate defuncti sunt? Non ignoro quod reliquerit sibi Deus septem millia virorum, qui non curvaverunt genua sua ante Baal . ta. Dixi cur de aliis monasteriis ad nostra venientes, recipiendos censuerim. Nunquid non venientes damnavi? Excuso illos, non istos accuso. Soli sunt invidi, quos excusare nec volo, nec valeo. Quibus
Abbreviated transcription (Latin):
si uota labioꝵ suoꝵ quȩ in sõcis suis po¬
tuer̃t qͥdem ꝓmittere s nequaqͣm ꝑsol¬
uere. deo qͥ ubiq ẽ. ubicũq poter̃t red¬
dant: & solius ruptȩ stabilitatis dãna.
reliquoꝵ regłariũ p̃ceptoꝵ integra ob¬
seruatione cõpensent. Sicui displicet
hoc & murmurat adu̾sus hoĩem que¬
rentẽ salutẽ suã: respondebit ꝓ eo sa¬
lutis auctor. Nonne ocłs tuus nequã
ẽ. qr ille bonꝰ: O qͥsqͥs es. qͥ saluti inui¬
des alienȩ: parcito uł tuȩ. An nescis
qͦd inuidia diaboli intrauit mors in
orbẽ terrarũ: Attende itaq tͥ. Si enĩ
ubi inuidia ĩbi mors: ꝓfecto ñ potes
simul & inuidere & uiuere. Qͥa mole¬
stus es fr̃i tuo: q̃m satagit quẽ admodũ
quȩ ꝓcesser̃t de labiis suis ñ faciat ir
Fõrtassis si aliquantȩ pecuniȩ tu eũ
debitorẽ teneres. circuire cogeres
mare & aridã: donec usq ad nouissi¬
mũ quadrantẽ debitũ redderet uni¬
uersũ. Qͥd gͥ meruit de te d̾s tuus:

Expanded text:
ocis suis potuerunt quidem promittere, sed nequaquam 25 persolvere; Deo qui ubique est, ubicumque poterunt, reddant; et solius ruptae stabilitatis damna reliquorum regularium praeceptorum integra observatione compensent. Si cui displicet hoc, et murmurat adversus hominem quaerentem salutem suam; respondebit pro eo salutis Auctor: Nonne oculus tuus nequam est, quia ille bonus? O quisquis es qui saluti invides alienae, parcito vel tuae. An nescis quod invidia diaboli intravit mors in orbem terrarum . Attende itaque tibi. Si enim ubi invidia, ibi mors; profecto non potest simul et invidere, et vivere. Quid molestus es fratri tuo, quoniam satagit quemadmodum quae processerunt de labiis suis, non faciat irr tu perdis? Fortassis si aliquantae pecuniae tu eum debitorem teneres, circuire cogeres mare et aridam, donec usque ad novissimum quadrantem debitum redderet universum. Quid igitur meruit de te Deus tuus,
Abbreviated transcription (Latin):
tris: & pat̾ ñ portabit iniqͥtatẽ filii. E&
his gͦ liqͥdo appãret mala imꝑantib ñ
ẽẽ parendũ : p̃sertĩ dũ prauis obtem¬
ꝑans imꝑiis. in quo homini uideris obe¬
diens deo plane qui om̃e qͦd ꝑperã agit᷑
int̾dĩxit : inobedientẽ te ex hibes. Ualde
aut̃ ꝑuersũ ẽ ꝓfiteri te obedientẽ: in
quo nosceris suꝑiorẽ ꝓpt̾ inferiorẽ. id
ẽ diuinã ꝓpt̾ humanã soluere obedieñ¬
tiã. Qͥd enĩ: Qͥd iubet homo ꝓhibet ds :
& ego audiã hoĩem. surdus deo: Non sic
apłi. Clamant qͥppe dicentes. Melius ẽ
obedire deo qͣm hõib. Hinc dñs in euan¬
głio. phariscos increpans: quare & uos
inqͥt tͣnsgredimini mandatũ dei ꝓpter
traditiones ur̃as: & ꝑ ysaĩa. Sine causa
aut̃ ait colunt me: mandata & doctri

Expanded text:
tris, et pater non portabit iniquitatem filii . Ex tris, et pater non portabit iniquitatem filii . Ex his ergo liquido apparet, mala imperantibus non esse parendum, praesertim dum pravis obtemperans imperiis, in quo homini videris obediens, Deo plane, qui omne quod perperam agitur interdixit, inobedientem te exhibes. Valde autem perversum est profiteri te obedientem, in quo nosceris superiorem propter inferiorem, id est divinam propter humanam, solvere obedientiam. Quid enim? quod jubet homo, prohibet Deus; et ego audiam hominem surdus Deo? Non sic Apostoli. Clamant quippe dicentes: Melius est obedire Deo, quam hominibus . Hinc Dominus in Evangelio Pharisaeos increpans: Quare ei vos, inquit, transgredimini mandatum Dei propter traditiones vestras? Et per Isaiam: Sine causa autem, ait, c
Abbreviated transcription (Latin):
d̃ire in ur̃ȩ ipsoꝵ salutis ꝑicłm : S arbi¬
tror qͦd nequãꝗͣ. firmius seu tenaciꝰ di¬
ces ẽe uincłm abbãtũ ad subditos qͣm con¬
iugũ ad se ipsos. quoꝵ qͥppe ds copulã
& ñ homo inuiolabili ligauit sacram̃to:
loquente saluatõre. Qd ds coniunxit:
homo ñ sepãret. Apło aut̃ asserente so¬
lũtã ẽẽ muliẽrẽ a lege uiri mõrtuo il¬
lo: tu te abb̃is existimas defuncti lege
tenẽri. & hoc contra legẽ quȩ sanctior
ẽ. legẽ uidelicet caritãtis: & hȩc dixi.
ñ qͦd putem uos uł uiuenti in hoc pa¬
russe debere: aut uł dicendã ẽẽ obedi¬
entiã sic paruisse. Aliõqͥn: generãlis
de huiꝰmodi illa sententia ẽ. Declinan¬
tes aut̃ in obligatiõnes: adducet dñs
cũ oꝑantib iniqͥtatẽ. Ae ne forte quis
abbãtũ etiã in malo obedientiã ab hoc
maledicto liberã ẽe contendat: audi ali¬
bi aꝑtiꝰ. Filius ñ portabit iniqͥtatẽ pa¬

Expanded text:
dire in vestrae ipsorum salutis periculum? Sed arbidire in vestrae ipsorum salutis periculum? Sed arbitror quod nequaquam firmius seu tenacius dices esse vinculum abbatum ad subditos, quam conjugum ad se ipsos, quorum quippe Deus copulam, et non homo, inviolabili ligavit sacramento, loquente Salvatore: Quod Deus conjunxit, homo non separet . Apostolo autem asserente, solutam esse mulierem a lege viri mortuo illo ; tu te abbatis existimas defuncti lege teneri, et hoc contra legem quae sanction est, legem videlicet charitatis? 3. Et haec dixi, non quod putem vos vel viventi in hoc paruisse debere, aut vel dicendam esse obedientiam sic paruisse. Alioquin generalis de hujusmodi illa sententia est: Declinantes autem in obligationes adducet Dominus cum operantibus iniquitatem . At ne forte quis abbatum etiam in malo obedientiam ab hoc maledicto liberam esse contendat, audi alibi apertius: Filius non portabit iniquitatem pa
Abbreviated transcription (Latin):
consilio. ac diligent̾ mutua collatione
discusso: int̾ nos con uenerit. In
quo si ꝑmansisses: & de te illud ñ incon¬
grue diceret᷑. Beatus uir qͥ ñ abiit ĩn
consilio impiõꝵ. S esto. Debuistis obe¬
dire filii patri: magistrũ sequi discipłi.
Licuerit certe abb̃i monachos suos du¬
cere qͦ libuerit. & docẽre qͦd uoluerit:
s qͣndiu uixit. Nunc uͦ mortuo illo ꝗͣ n em
uł audire doctorẽ uł sequi ducem co¬
gimini: quo adhuc tam graue scanda¬
lũ emendãre cunctemini: Qͥs iã ꝓhibet
ñ dico me. s d̾m ur̃m ꝑ os ieremiȩ be¬
nigne ilos reuocantẽ audire: Ait enim.
Nunqͥd qͥ cecidit ñ resurget: aut qͥ auer¬
sus ẽ ñ reu̾tet᷑ : An & ille moriens inter¬
dĩxit. ne uł post casũ tẽptẽtis resurgere:
post au̾sionẽ mutire audeãtis de reu̾siõ¬
ne: Itane etiã defuncto necesse est uos
obetłire. & obedire contra caritãtẽ: obe¬

Expanded text:
consilio, ac diligenter mutua collatione consilio, ac diligenter mutua collatione discusso, inter nos convenerit. In quo si permansisses, et de te illud non incongrue diceretur: Beatus vir qui non abiit in concilio impiorum . Sed esto. Debuistis obedire filii patri, magistrum sequi discipuli. Licuerit certe abbati monachos suos ducere quo libuerit, et docere quod voluerit: sed quandiu vixit. Nunc vero mortuo illo, quem vel audire doctorem, vel sequi ducem cogimini, quo adhuc tam grave scandalum emendare cunctemini? Quis jam prohibet, non dico me, sed Deum nostrum per os Jeremiae benigne vos revocantem audire? Ait enim: Nunquid qui cecidit, non resurget? aut qui aversus est non revertetur? An et ille moriens interdixit, ne vel post casum tentetis resurgere, post aversionem mutire audeatis de reversione? Itane etiam defuncto necesse est vos obedire, et obedire contra charitatem, obe
Abbreviated transcription (Latin):
inhumane agendo ñ peꝑcistis. nec par¬
citis scindentes unit̾atẽ. rumpentes
uincłm pacis: Ponendũ ẽ gͦ munꝰ qͦdc̃q
offerre paratis: & pͥus habenti adu̾sum
uos ñ fr̃i. s fr̃m multitudini reconcili¬
andũ. Eece nimirũ uniu̾sȩ frat̾nitatis
unĩtas aduersũ ur̃am paucitãtẽ quodã
ueluti ur̃i discessus gladio sauciata con¬
querit᷑: quasi quȩ plangens miserabilit̾
dicat. Filii matris meȩ. pugnauer̃t cõn¬
tra me. E merito. Qui enĩ ñ est cũ illa:
contra illã ẽ. Putas sine gemitu tã iustũ
filiȩ gemitũ. pia possit mat̾ caritas
audire: Ideo & ipsa nr̃is lacͥmis iun¬
gens suas: ait de uob̃. Filios enutrĩui
& exaltaui: ipsi aut̃ spreuer̃t me. Ca¬
xime cõmendat᷑. Cui gͦ caritas. pax.
bas ñr a. bdux̾ nos: & secũ ire p̾cepit.
Num inobedientes ẽẽ debuimꝰ: Scis qͥdẽ
nͥ forte oblitus sis qͥd quadã die com¬
municato mecũ ĩa conspirati scandali

Expanded text:
inhumane agendo non pepercistis nec parinhumane agendo non pepercistis nec parcitis, scindentes unitatem, rumpentes vinculum pacis? Ponendum est ergo munus quodcumque offerre paratis, et prius habenti adversum vos, non fratri, sed fratrum multitudini reconciliandum. Ecce nimirum universae fraternitatis unitas adversum vestram paucitatem, quodam veluti vestri discessus gladio sauciata conqueritur, 18 quasi quae plangens miserabiliter dicat: Filii matris meae pugnaverunt contra me . Et merito: qui enim non est cum illa, contra illam est. Putas sine gemitu tam justum filiae gemitum pia possit mater charitas audire? Ideo et ipsa nostris lacrymis jungens suas, ait de vobis: Filios enutrivi et exaltavi, ipsi autem spreverunt me . Chaxime commendatur. Cui ergo charitas, pax bas noster abduxit nos, et secum ire praecepit; num inobedientes esse debuimus? Scis quidem, nisi forte oblitus sis, quid quadam die, communicato mecum jam conspirati scandali
Abbreviated transcription (Latin):
i maneres in caritãte quã
in te olim aut nouimꝰ aut
putauimꝰ: caritatis ꝓfecto
damna sentires. quȩ utiq st̃ scandala
pusilloꝵ. Nec enĩ caritas caritatẽ offen¬
deret: aut contemneret cũ sentiret
offensã. Nam se ipsã ñ potest negare:
nec enĩ in se diuisa ẽ. Nouit potiꝰ in se
diuisa coniungere: coniuncta diuidere
nẽscit. ꝓinde ut dixi si manẽret in te:
ñ sileret. ñ qͥesceret: ñ dissimulãret. ge¬
mens & estuans: & intra piũ pectꝰ tuũ
ꝓculdubio submurmurans illud. Qͥs
scandalirat᷑. & ego ñ uror: siquidem
benigna ẽ. Pacẽ diligit: congaudet uni¬
tati. Sola qͥppe ẽ quȩ illã generat. colli¬
gat. solidat᷑. & conseruat: ubicũq ser¬
uãri cognoscit᷑ in uinculo pacis. Infen¬
sa gͦ uob̾ hac tã honorabili matre uni¬
tatis & pacis: quo pacto queso tir̃m qͦd¬
cũq sacrificiũ deo fore acceptũ p̾sumĩ¬
tis. cũ absq illa nec martyriũ quidẽ
aliqͥd ẽẽ putet apłs: Aut qua ratione

Expanded text:
i maneres in charitate, quam in te olim aut novimus aut putavimus, charitatis profecto damna sentires, quae utique sunt scandala pusillorum. Nec enim charitas charitatem offenderet aut contemneret, cum sentiret offensam. Nam se ipsam non potest negare, nec enim in se divisa est. Novit potius in se divisa conjungere: conjuncta dividere nescit. Proinde, ut dixi, si maneret in te, non sileret, non quiesceret, non dissimularet, gemens et aestuans, et intra pium pectus tuum procul dubio submurmurans illud: Quis scandalizatur, et ego non uror? Siquidem benigna est, pacem diligit, congaudet unitati. Sola quippe est quae illam generat, colligat, solidat, et conservat ubicunque servari cognoscitur in vinculo pacis. Infensa ergo vobis hac tam honorabili matre unitatis et pacis, quo pacto, quaeso, vestrum quodcunque sacrificium Deo fore acceptum praesumitis, cum absque illa nec martyrium quidem aliquid esse putet Apostolus? Aut qua ratione
Abbreviated transcription (Latin):
apłica auctoritate anathema dicere:
& ab ipso doceant᷑ apło se ab om̃i fr̃e
inqͥete ambulante debere subtrahere.
Qui uos qͦq doceat ñ suꝑbe saꝑe: nec
sꝑare in incerto diuitiarũ: donec õib
abrenuntiantẽ. ꝓbatũ sibi xp̃c uendi

Expanded text:
apostolica auctoritate anathema dicere : apostolica auctoritate anathema dicere : et ab ipso doceantur Apostolo, se ab omni fratre inquiete ambulante debere subtrahere . Qui vos quoque doceat, non superbe sapere, nec sperare in incerto divitiarum , donec omnibus abrenuntiante
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Int̾ qͦs tres quoꝵ nos maxime ablati
bilẽq illũ puerũ conradũ: quẽ & pͥdem
ñ sine scandalo tulerat de colonia. Qͦs
tam̃ si oꝑam dare uolueritis: ur̃a con¬
fidimꝰ posse reuocari indiistria. Nam
de ipsius arnoldi reuocatione qi iam
in plurib eiꝰ inflexibilis animi obsti¬
nationẽ ꝓbauimꝰ: in cassũ laborare
uos nolumꝰ. Auduumꝰ aut̃ eurardũ
& acdam. & ñ nullos eiusdłe consortii ali¬
os fr̾es: in uris adhuc partib demo¬
rari. Qͦa si uerũ ẽ: oportet uos eos
ꝑ uos interĩ si dignamini conuenire:
flectere p̾cib. ratione conuincere: &
columbinã eoꝵ simplicitatẽ prudentia
instruere serpentina: ne putent obe¬
dientiã inobedienti adherere : ne lici¬
te sequi se posse confidant uagantem
illicite: ne seducant᷑ deserere ꝓfessũ
ordinẽ ꝓpt̾ mordinatũ hominẽ: cum
ipsũ qͦq angelũ de cęlo si aliud eis eu¬
angłirauerit. dubitare ñ oporteat

Expanded text:
sit. Inter quos, tres quorum nos maxime ablatiosit. Inter quos, tres quorum nos maxime ablatiobilemque illum puerum Conradum, quem et pridem non sine scandalo tulerat de Colonia. Quos tamen, si operam dare volueritis, vestra confidimus posse revocari industria. 2. Nam de ipsius Arnoldi revocatione, quia jam in pluribus ejus inflexibilis animi obstinationem probavimus, incassum laborare vos nolumus. Audivimus autem Evrardum et Adam, et nonnullos ejusdem consortii alios fratres, in vestris adhuc partibus demorari. Quod si verum est, oportet vos eos per vos interim, si dignamini, convenire, flectere precibus, ratione convincere, et columbinam eorum simplicitatem prudentia instruere serpentina; ne putent obedientiam inobedienti adhaerere, ne licite sequi se posse confidant vagantem illicite, ne seducantur deserere professum Ordinem propter inordinatum hominem; cum ipsum quoque angelum de coelo, si aliud eis evangelizaverit, dubitare non oporteat
Abbreviated transcription (Latin):
& siqͥd potest peccatoris oratio. Ex quo
dudũ remis nr̃i inuicẽ utriq gratã cȩ¬
pimꝰ noticiã: ñ puto uos nr̃ȩ penitus fu¬
isse pariita..tis oblitũ. Se ob hoc
ñ timide tanqͣm ad extraneũ. s fidentis¬
sime scribo ad uos quȩcũq uolo: ut ad
notũ & famiłiarẽ nr̃m. Arnol dꝰ abbas
morimuñdensis. in graue totius nr̃i
ordinis scandalũ. suũ nuꝑ monasteriũ
satis mordinatẽ deseruit. Qͥppe qͥ nec
coabbatũ suoꝵ in tã scrupuloso facto
expectauit consiliũ: nec ipsius cui p̾ci¬
puã debebat subiectionẽ. abbatis scilicet
cisterciensis licentiã uł assensũ. S cũ
esset homo sub potestate. habens & ipse
sub se milites. potestatis impatiens suꝑi¬
oris alienũ qͥdem iugũ a ꝓpria ceruice
suꝑbus abiecit: suũ aut̃ suꝑbior in sub¬
iectos retinuit.Siqͥdem de magna mul¬
titudine monachoꝵ. qͦs circu̾iens mare
qͦsq & ꝑfectiores sui sociõs erroris assũp¬

Expanded text:
peccatoris oratio. 1. Ex quo dudum Remis nostri invicem utrique gratam cepimus notitiam, non puto vos nostrae penitus fuisse parvitatis oblitum. Et ob hoc non timide tanquam ad extraneum, sed fidentissime scribo ad vos quaecumque volo, ut ad notum et familiarem nostrum. Arnoldus abbas Morimundensis, in grave totius nostri Ordinis scandalum, suum nuper monasterium satis inordinate deseruit: quippe qui nec coabbatum suorum in tam scrupuloso facto exspectavit consilium; nec ipsius, cui praecipuam debebat subjectionem, abbatis 17 scilicet Cisterciensis, licentiam vel assensum: sed cum esset homo sub potestate, habens et ipse sub se milites, potestatis impatiens superioris, alienum quidem jugum a propria cervice superbus abjecit, suum autem superbior in subjectos retinuit. Siquidem de magna multitudine monachorum, quos circuiens mare quosque et perfectiores sui socios erroris assump
Abbreviated transcription (Latin):
sic ipsũ sequi decreui semꝑ ꝙ ubiq ma¬
gistrũ: ut nequaqͣm a regłȩ quã teste
ipso iuraui & statui custodire. deuiem
magisterio. Occurramꝰ breuit̾ que¬
stioni quȩ a latere nob̾ surgere posse
uidet᷑: & sic iã nimis longã finiamus
epłam. Uideor nempe contraria loqui
rei quã facio. Queri & enĩ a me potest
si hos damno qui abb̃is sui ñ solũ con¬
sensu s & iussu suu̾ monasteriũ deser̃t
quo pacto illos & recipiã & retineam:
qui de aliis monasteriis fracto stabili¬
tatis uoto. & contẽpto seniorũ imꝑio.
ad nr̃m ordinẽ ueniunt. Ad qͦd qͥdem
breuis responsio: s ꝑicłosa. Uereor
nãq displicere quibꝰda: qͦd dicturus
sũ. Ceterũ mͥ magis uerendũ puto.
ne tacendo ueritatẽ. illũ uersicł᷑n ñ
ueracit̾ cantem. Iusticiã tuã ñ abscon-¬
di in corde meo: & cet̾a. Hac gͦ ratione¬

Expanded text:
decrevi semper et ubique magistrum, ut nequaquam a Regulae, quam teste ipso juravi et statui custodire, deviem magisterio. 18. Occurramus breviter quaestioni, quae a latere nobis surgere posse videtur, et sic jam nimis longam finiamus epistolam. Videor nempe contraria loqui rei quam facio. Quaeri etenim a me potest, si hos damno, qui abbatis sui non solum consensu, sed et jussu suum monasterium deseruerunt, quo pacto illos et recipiam, et retineam, qui de aliis monateriis, fracto stabilitatis voto, et contempto seniorum imperio, ad nostrum Ordinem veniunt. Ad quod quidem brevis responsio, sed periculosa. Vereor namque displicere quibusdam quod dicturus sum. Caeterum mihi magis verendum puto, ne tacendo veritatem, illum versiculum non veraciter cantem: Justitiam tuam non abscondi in corde meo: ve
Abbreviated transcription (Latin):
& unꝰ qͥsq rationẽ ꝓ se redadet. Alioquin
qua fronte psallã mentiens in conspec¬
tu dei & angłoꝵ illua de psalmo: red¬
dam tͥ uota mea. que distinxer̃t labia
mea: hiderit deniq abbas ñs qͥd sibi
faciendũ putet de eo qͦd ex regła ad
ipsũ specialit̾ dirigit᷑: ut p̾sentẽ regn¬
lã in om̃ib conseruet. E itẽ qͦd uniuer

Expanded text:
o se rationem reddet . Alioquin qua fronte psallam mentiens in conspectu Dei et angelorum illud de Psalmo: Reddam tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea? Viderit denique abbas meus, quid sibi faciendum putet de eo quod ex Regula ad ipsum specialiter dirigitur, « Ut praesentem regulam in omnibus conservet: » et item, quod un