comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ succidisti. Quã inconsiderata. qͣm
inhumana. que tã certã ut putabat᷑
mundi spem. dũ adhue fruetus inflo¬
re esset tã p̃claro: uno & breui flatꝰ tus
uehem̃tia exsufflasti. Sit mors tua il¬
le qͥ mors mortis ẽ. ut uł ꝑte tuseat ad
uitã: qͥñ sibi s mundo sꝑabat᷑ iuc̃tu¬
rus. Et quidem egregiũ puerũ hune.
tanquã liliũ. totũ ortũ uenustans.
Ee hie &e alibi crebro iã hystorie huie
quasi quadã campi planicie. inserrii:
quo & ipsa exinsitione hac clariorsit.
& uenustior¬

Expanded text:
retur, succidisti! quam inconsiderata, quam retur, succidisti! quam inconsiderata, quam inhumana, quae tam certam, ut putabatur, mundi spem, dum adhuc fructus in flore esset tam praeclaro, uno et brevi flatus tui vehementia exsufflasti! Sit mors tua ille qui mors mortis est, ut vel per te transeat ad vitam, qui non sibi, sed mundo sperabatur victurus. Et quidem egregium puerum hunc, tanquam lilium totum hortum venustans, et hic et alibi crebro jam historiae huic quasi quadam campi planitie inserui, quo et ipsa ex insitione hac clarior sit et venustior
Abbreviated transcription (Latin):
diximus eiꝰ suꝑhoc p̃cesserit inhibi
tis uͥncło innodatis. Et deinde illud
p̃eiose mortis cłmi nr̃i archip̃sulis un¬
ctio hec. ñ dico plenã causam: s mul¬
tã tñ & citiorem p̃buit occasionem.
Et hec qͥdeni planiꝰ ce pleuiꝰ: sequens hy¬
storie ordo declarabit Tertio uͦ: tempo¬
ris ꝓcessu ex i unctione hac ꝯtigit in¬
ter regẽ patrem. & regẽ filiũ. dura &
nefanda rebellio. Et demũ egregii illiꝰ
pueri iã adolescentis: ex immat᷑a illa
unctione in sccła rebellio ne aduersũ
patrẽ. cita & nimis immnat᷑a mors. Ee¬
ce quã abominanda. quã execͣnda: ex
consecͣtione hac mala ꝓuenerunt Sa¬
cerdotũ uidł suspensio. anathemati¬
& filiũ rebellio. Et in fine egregii illiꝰ
pueri. ꝯsecͣti sic. in adolescentia mor̾.¬
dũ. & exclamanłu: o mors tua heuri¬
ce omors. Quã dira qͣm clura. &e quã
amara memoria tua: que talem et
tantã mundigłiam dũ ad huc ordi¬

Expanded text:
diximus, ejus super hoc praecesserit inhibitdiximus, ejus super hoc praecesserit inhibittis vinculo innodatis. Et deinde illius pretiosae mortis domini nostri archipraesulis unctio haec non dico plenam causam sed multam tamen et citiorem praebuit occasionem. Et haec quidem planius et plenius sequens historiae ordo declarabit. Tertio vero temporis processu et unctione hac contigit inter regem patrem et regem filium dura et nefanda rebellio: et demum egregii illius pueri jam adolescentis ex immatura illa unctione misera rebellione adversus patrem cita et nimis matura mors. Ecce quam abominanda, quam exsecranda ex consecratione hac mala provenerunt; sacerdotum videlicet suspensio, anathematiet filium rebellio, et in fine egregii illius pueri consecrati sic in adolescentia oum et exclamandum: « O mors tua, Henrice, o mors, quam dira, quam dura, et quam amara memoria tua, quae talem et tantam mundi gloriam, dum adhuc ordi
Abbreviated transcription (Latin):
diciũ archiep̃i cantuariensis. qͥ prop¬
ter iusticiã exulabat. regis filio diade¬
ma imponerent. Et directas hass̾ lit¬
teras qͥdam episcopoꝵ añ coronatio¬
tionẽ receꝑunt: alii uͦ de mandato p̃¬
ficale minist̾ium p̃buert᷑.
Sed modicũ attendere liberat: quã ꝓ¬
phana unctio. quã odiosa quã mimi
ira & in clignatione ꝓcessit: odio paiͥs
spũalis. & in luctu matͥs spũalis. apa¬
tre carnali excogitata. Omĩa hic ꝓpha¬
na. omĩa uere hic a phano. aliena. et¬
alienate alienata: aliena puintia. ali¬
euꝰ ꝯsecͣtor. alienꝰ ⁊ rex puer ꝯsecratꝰ: lusu¬
i ad hue magis quã ppłoꝵ regimini ap¬
tus. Et qͥ ꝯseeͣri fecit rex pat̾ alienꝰ ⁊ alie.¬
natꝰ a patre & matre sua spũali. ꝓbant
hec nr̃a u̾ba lugubres. & om̃ib post fu¬
tisseculiᷤ detest andi: qͥ exhae ꝯsec̾tio¬
ne ꝓuenert̾ euentꝰ. Et in pͥmis qͥdem
tate. generalis suspensio: eo qd̾ itt iam

Expanded text:
dicium archiepiscopi Cantuariensis, qui propdicium archiepiscopi Cantuariensis, qui propter justitiam exsulabat, regis filio diadema imponerent. Et directas has sibi litteras quidam episcoporum ante coronationem receperunt; alii vero de mandato praeficale ministerium praebuerunt. Sed modicum attendere libeat quam profana unctio, quam odiosa, quam inimira et indignatione processit, odio Patris spiritualis, in luctu matris spiritualis, a patre carnali excogitata. Omnia hic profana, omnia vere hic a fano aliena, aliena et alienata, aliena provincia, alienus consecrator, alienus et rex puer consecratus, lusui adhuc magis quam populorum regimini aptior: et qui consecrari fecit rex pater alienus et alienatus a patre et matre sua spirituali. Probant haec nostra verba lugubres et omnibus post futuris saeculis detestandi, qui ex hac consecratione provenerunt eventus. Et in primis quidem tate generalis suspensio, eo quod, ut jam
Abbreviated transcription (Latin):
festinatione senonis uenimꝰ. Et pꝰt
dies paucos:. ñtii ꝑati. Qͥ eũ iã essent in
articło ꝓfectionis: erẽbro iã in t̾ra disse¬
minabat᷑ puero illi regis angloꝵ pͥmo¬
genito henrico. qͥut supͣ in hystoria hac
fuerat. diadema imposotũ: ungente
eum in eccłia beati pet̾ londonie apd̃
ue estmustier. rogero tune eboracensi
archiep̃o. suffraganeis eccłie cantuari¬
loqͥũ in qͦ nob̾ negatũ pacis oscłm fuit.
tnsfretauit. Et odio archip̃sulis iule¬
sionem dignitatis cantuariensis ec¬
clie: ab alieno metropolitano. & mali¬
ena ꝓuincia filiũ suũ quẽ cliximꝰ ungi
fecit in regem. Et hoc qͥdẽ inlesionem
ꝑsone cantuariensis & eccłie: ad euuis
dignitatẽ & ius. regũ angloꝵ corona¬
to ab antiquo ꝑtinere liuoseit᷑.
uod audiens archip̃stił: in pͥmis uix
credidit. Iste siqͥdem tanquã uir ꝓuidꝰ
& cui de aduersariis suis suspecta oĩa:
aromano pontifice litt̾as unpetͣuerat
ad eboracensem archiep̃m. & alios

Expanded text:
venimus; et post dies paucos nuntii parati. Qui cum essent jam in articulo profectionis, crebro jam in terra disseminabatur, puero illi regis Anglorum primogenito Henrico, qui ut supra in historia hac fuerat, diadema impositum, ungente eum in ecclesia Beatri Petri Londoniae apud Westmunstier Rogero tunc Eboracensi archiepiscopo, suffraganeis Ecclesiae Cantuariloquium, in quo nobis negatum pacis osculum fuit, transfretavit, et odio archipraesulis in laesionem dignitatis Cantuariensis Ecclesiae ab alieno metropolitano et in aliena provincia filium suum, quem diximus, ungi fecit in regem. Et hoc quidem in laesionem personae Cantuariensis Ecclesiae, ad cujus dignitatem et jus regum Anglorum coronatio ab antiquo pertinere dignoscitur. Quod audiens archipraesul in primis vix credidit. Ipse siquidem tanquam vir providus, et cui de adversariis suis suspecta omnia, a Romano pontifice litteras impetraverat, ad Eboracensem archiepiscopum et alios
Abbreviated transcription (Latin):
in manu eiꝰ & in de ꝑcipiet om̃s reddi¬
tus. & exit᷑ sicut diu̾̃cos. Et ꝯuentũ fu̾it
ad ꝯsulendũ eccłie debet dñs rex mã¬
dare potiores ꝑsonas eccłie & ĩ capella
ipsiꝰ debet electio fieri asseusu regis: ꝯsilio
ꝑsonarũ regni. quas ad hoc faciendũ
uocauerit. Et ibidem faciet electus ho¬
magiũ & fidelitatẽ dño regi sicut ligio
dño. deuita sua & m̾bris. & de honore
suo t̾reno. saluo ordine suo pͥusquã sit
exhib̾e. rex debet iusticiare. Et siforte a¬
liqͥs difortiaret dũo regi rectitudiuem
tineat eccłia. ł cimiteriũ ꝯtͣ iusticiam
regis. qͥa ipsiꝰ regis sunt. siue in eccłiis si
bent᷑ ł absq int̾positione fidei sint ieu
assensi dm̃i de cuiꝰt̾ra nati ẽẽ dinoscũt᷑
Singulis uͦ damnatis mox singłas dã¬
natiouis su e causas subiecissem nͥ qͥa
exꝑientiã statĩ in pͥmo auditu notissi¬

Expanded text:
iet omnes reditus et exitus sicut dominicos. Et cum ventum fuerit ad consulendum Ecclesiae, debet dominus rex mandare potiores personas Ecclesiae, et in capella ipsius debet electio fieri assensu regis, et consilio personarum regni, quas ad hoc faciendum vocaverit. Et ibidem faciet electus homagium et fidelitatem domino regi, sicut ligio domino de vita sua, et membris, et de honore suo terreno, salvo ordine suo, prius quam sitexhibere, rex debet justitiare. Et si forte aliquis diffortiaret domino regi rectitudinem tineat ecclesia vel coemeterium contra justitiam regis, quia ipsius regis sunt, sive in ecclesiis, bentur, vel absque interpositione fidei, sint in assensu domini, de cujus terra nati esse dignoscuntur. Singulis vero damnatis his mox singulas damnationis suae causas subjecissem, nisi quia experientiam statim in primo auditu notissi
Abbreviated transcription (Latin):
regis. Et sirecognitũ suerit ad elemosinã
ꝑtinere placitũ erit in curia eccliastica
Siuͦ adlaicũ feodum nͥ ambo de eodẽ
ep̃o. uł barone aduocauerint. in curia
regis erit placitũ. S si ut̾q: aduocaue¬
rit de feodo illo. eunde ep̃m uł baronẽ.
erit placitũ in curia ipsius ita qd̃ ꝓpt̾
factam recognitionẽ saisinam ñ amit
archidiacono. uł ep̃o de aliqͦ delicto cita¬
t̾ fuerit. unde debeat eis respondere. &
ad citationes eoꝵ satisfacere uoluerit.
bene licet eũ sub interdicto ponere. sñ
debet exc̃m unicari peiꝰquã capitalis
inmnister regis. loci illiꝰ ꝯueniat᷑. ut ui¬
stificiet eũ ad satisfactionẽ uenire. Et
si minister regis in de defecerit. ipse e¬
rit u misccłia regis. & exinde pot̾it
ep̃c ipsũ accusatũ eccłiastica iusticia co¬
uniu̾se ꝑsone regni qͥ de rege tenent
in capite. hñt possessiones suas de rege
sicut baroniã. & inde respondent. ius¬

Expanded text:
regis. Et si recognitum fuerit ad eleemosynam regis. Et si recognitum fuerit ad eleemosynam pertinere, placitum erit in curia ecclesiastica. Si vero ad laicum feodum, nisi ambo de eodem episcopo vel barone advocaverint, in curia regis erit placitum. Sed, si uterque advocaverit de feodo illo eumdem episcopum vel baronem, erit placitum in curia ipsius, ita quod propter factam recognitionem saisinam non amitarchidiacono vel episcopo de aliquo delicto citatus fuerit, unde debeat eis respondere, et ad citationes eorum satisfacere noluerit, bene licet eum sub interdicto ponere, sed non debet excommunicari, priusquam capitalis minister regis loci illius conveniatur, ut justitiet eum ad satisfactionem venire. Et si minister regis inde defecerit, ipse erit in misericordia regis, et exinde poterit episcopus ipsum accusatum ecclesiastica justitia couniversae personae regni, qui de rege tenent in capite, habeant possessiones suas de rege, sicut baroniam, et inde respondeant jus
Abbreviated transcription (Latin):
Lin capite uł aliqͥs dñcoꝵ ministroꝵ
eiꝰ excõmunicet᷑. nec t̾re alicuiꝰ eoꝵ sub
interdicto ponant᷑. nͥ pͥus rex si int̾rafu¬
erit ꝯueniat᷑. uł iusticia eiꝰ si extͣ reg¬
num fu̾it. ut rectum de ipso faciat. &
ita ut qd̃ ꝑtineb it ad curiam regiam
ibidem t̾minet᷑. & de eo qd̃ spectabit ad
eccłiasticam curiam. ad eãdem mutat᷑
ut ibidem t̾minet᷑. Hoc daum auit.
De appellationib si emerserut. ab archi¬
diacono debent ꝓceclere ad ep̃m. & ab̃
ep̃o ad archiep̃m. Et si archiep̃s defue¬
rit in iusticia exhibẽ da postremo ad
regem est ꝑueniendũ. ut p̃cepto ipsuis
Sicalum nia emerserit iiter au¬
elicum & laicum. uł eꝯuerso de ullote.¬
nem̃to. qd̃ cłicus uelit ad elemosinã the¬
re. laicus uͦ ad laiẽ feodum. recognitio¬
ne duodecim legaliũ hõium ꝑ capitalis
iusticie regis ꝯsuetudinẽ t̾minabunt.
utrum tenem̃tum sit ꝑtinens ad elemo¬
sinã siue ad laicũ feodũ corã ipsa iusticia

Expanded text:
in capite, vel aliquis dominicorum ministrorum ejus excommunicetur nec terrae alicujus eorum sub interdicto ponantur, nisi prius rex, si in terra fuerit, conveniatur, vel justitia ejus, si extra regnum fuerit, ut rectum de ipso faciat, et ita ut quod pertinebat ad curiam regiam ibidem terminetur, et de eo quod spectabit ad ecclesiasticam curiam ad eamdem mittatur ut ibidem terminetur. NOTULA 8.De appellationibus, si emerserint, ab archidiacono debent procedere ad episcopum, et ab ipso ad archiepiscopum. Et si archiepiscopus defecerit in justitia exhibenda, postremo ad regem est perveniendum ut praecepto ipsius Si calumnia emerserit inter clericum et laicum, vel econverso de ullo tenemento, quod clericus velit ad eleemosynam attrahere, laicus vero ad laicum feodum, recognitione duodecim legalium hominum per capitalis justitiae regis consuetudinem terminabunt, utrum tenementum sit pertinens ad eleemosynam sive ad laicum feodum, coram ipsa justitia
Abbreviated transcription (Latin):
Laici non debent accusari nͥ ꝑcertos
qd̾ ñ uelit uł ũ audeat eos aliqͥs accusa¬
re uicecomes reqͥsit᷑ ab eo. faciet uirare
duodecun legales hoĩes. de uisneto seu
de uilla coram ep̃o. qd̃ inde u̾itatem
scdm ꝯscientiã suam manifestabunt.

Expanded text:
Laici non debent accusari, nisi per certas quod non velit vel non audeat eos aliquis accusare, vicecomes requisitus ad id faciet jurare duodecim legales homines de visneto seu de villa coram episcopo, quod inde veritatem secundum conscientiam suam manifestabunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uerentib tanti athlete mire pug¬
nam. subire curam: implere cathe¬
dram. Et prestet id uobis om̃ipo¬
tens ut illius sortiamini zelum.
cuius consecuti estis ministeriũ.
illiꝰ uirtutem. cuius uobis
creditam habetis dispensationẽ:
illiꝰ in omnib curam. cuius ii¬
pletis cathedram. Et ego ouicła

Expanded text:
erentibus tanti athletae inire pugnam, subire curam, implere cathedram. Et praestet id vobis omnipotens, ut illius sortiamini zelum, cujus consecuti estis ministerium, illius virtutem, cujus vobis creditam habetis dispensationem, illius in omnibus curam, cujus impletis cathedram. Et ergo ovic
Abbreviated transcription (Latin):
sine qua etiam nec ꝑmanentiũ stare
poss s fundit᷑ rueret: animi fortitu¬
dine uniuersa dissimulat.¬
git᷑ qm̃ in recessu nr̃o acuria dieiues¬
ꝑaerat: fiuito uesꝑtino officio ꝯfestĩ
archipsul cũ sus qͦs tune huit. discu¬
buit: & int̾ prandendũ ineccłiastica
hystoria triꝑtita. deꝑsecussione libe¬
te. fugite in aliam. int̾positũ audire¬
mus: respexit archip̾sul discipłm qͥ
scͥpsit hec. iam ut ꝯiectabam. Q sicut
mox exit᷑ ꝓbabit. euingłicam in aĩo ꝯ¬
cipiens fugã. Hymno uͦ dicto archip̃¬
sul surgens am̃sa ꝯfestim rogerũ
tunc wingorniensem.  magistrũ
robertũ de melu duno. tunc hefor¬
densem. epõs. qͦs sac̾dotes ordina¬

Expanded text:
sine qua etiam nec per momentum stare sine qua etiam nec per momentum stare posset, sed funditus rueret, animi fortitudine universa dissimulatiam in recessu nostro a curia diei vespera erat, finito vespertino officio, confestim archipraesul cum suis quos tunc habuit discubuit et inter prandendum in ecclesiastica Historia Tripertita de persecutione Libete, fugite in aliam , interpositum audiremus, respexit archipraesul discipulum qui scripsit haec, jam ut conjectabam, et sicut mox exitus probabit, evangelicam in animo concipiens fugam. Hymno vero dicto archipraesul, surgens a mensa, confestim Rogerum tunc Wigorniensem et magistrum Robertum de Melunduno tunc Herefordensem episcopos, quos sacerdotes ordina
Abbreviated transcription (Latin):
p̃clarus apparat᷑. Clerũ mox młti de
familia nr̃a eqͥtes. p̃sertun & genero¬
si pueri ꝓpt̾ regis metũ. cdimitti petẽ¬
tes: liucentiati. in auxietate & ama¬
ritudine młta a nobis discesserunt
S postea rerum cernentes exitun.
se errasse humiliter ꝯfessisunt. agͣni¬
ter penituisse: qd̾ pastorem suum &
patrẽ sic deserueruit. Decuit tñ teti¬
gisse boc: ut decetero hii qͥsunt nrĩ
officii uiri. pastorem suũ. & patrem.
sequentes. minime ret respiciant.
c iangustiis derelinquant. Nam
uixta sapientis dictum. onuĩ tp̃r di¬
ligit qͥ amicꝰ est: & frat̾ in angustiis ꝯ¬
probat᷑. Omissis gͥ his & illis. qͥ exiert̃
auobis s ñ erant ex nobis: gestoꝵ or¬
cliuem ꝓseq̃m᷑. Hoc sołu̾ ad głiam tã¬
ti archip̃suł int̾ sero. qd̾ subtͣhentib
se his. disceclentib ilł. uir ille uirtu¬
tũ. ꝯstantie firmit᷑ subiixus colum¬
ua cui tota uirtutũ innitit᷑ fabrica.

Expanded text:
praeclarus apparatus, verum mox multi de praeclarus apparatus, verum mox multi de familia nostra, equites praesertim et generosi pueri, propter regis metum dimitti petentes, licentiati in anxietate et amaritudine multa a nobis discesseruntsi postea rerum cernentes exitum, se errasse humiliter confessi sint et graviter poenituisse, quod pastorem suum et patrem sic deseruerint. Decuit tamen tetigisse hoc, ut de caetero hi, qui sunt nostri officii viri, pastorem suum et patrem sequentes minime retro respiciant et in angustiis derelinquant. Nam juxta Sapientis dictum: Omni tempore diligit qui amicus est, et frater in angustiis comprobatur . Omissis igitur his qui exierunt a nobis, sed non erant ex nobis, gestorum ordinem prosequamur; hoc solo ad gloriam tanti archipraesulis interserto, quod subtrahentibus se his, discedentibus illis, vir ille virtutum constantiae firmiter subnixus, columna cui tota virtutum innititur fabrica,
Abbreviated transcription (Latin):
iudicatum. uerum mox imꝓpera¬
tũ & ꝯclamatũ añ nullis. qͥ ut udi¬
ciũ redlerent astiterunt: qd̾ tanꝙ̃
Ipe uͦ ad imꝓperantes sic se uertenꝰ.
& toruo uultu respiciens. respondit
qd̃ uͥ ordo sac̾dotalis obstaret. & sibi
fas esset. in armis bellicis. aꝑiurio
& ꝓclitione. se ꝯtͣ ipsos defencleret
Et ita discessimꝰ a ꝯeilio. hic est dis¬
cipłs qͥ testimoniũ ꝑhibet de his:
Q uidit & scͥpsit hẽc. Qͥ& in eo arti¬
culo solus extra cdomũ interiorem
donec auła intraremꝰ. archip̾sulem
crucis sue baiułu secut᷑ est Factiq su¬
nius ea die. spectacułu mundo: an¬
gelis & hõibus.
erũ eg̃ssis a curia. cũ iam essemus
un eqͥs archip̃sul uix poterat equum
regere. crucem portare. Q beneclic¬
tionẽ dare poscentib: tanta erat
benedictionẽ poscentiũ. ppłi mlti¬
tudo Nam quasi fut᷑oꝵ p̃sagiũ. egͦs¬
so acuria. & erucem baiulante. ꝑui
cos & plateas. ppłĩ se multitudo ꝑstra¬

Expanded text:
judicatum. Verum mox improperajudicatum. Verum mox improperatum et conclamatum a nonnullis, qui ut judicium redderent astiterunt, quod tanquIpse vero ad improperantes sic se vertens et torvo vultu respiciens, respondit quod nisi ordo sacerdotalis obstaret, et si sibi fas esset, in armis bellicis a per jurio et proditione se contra ipsos defenderet. Et ita discessimus a concilio: Hic est discipulus qui testimonium perhibet de his et vidit et scripsit haec . Qui et in eo articulo solus extra domum interiorem, donec aulam intraremus, archipraesulem crucis suae bajulum secutus est: factique sumus ea die spectaculum mundo, angelis et hominibus. Verum egressus a curia, cum jam essemus in equis, archipraesul vix poterat equum regere, crucem portare et benedictionem dare poscentibus, tanta erat benedictionem poscentium populi multitudo. Nam quasi futurorum praesagium, egresso a curia et crucem bajulanti, per vicos et plateas populi se multitudo prostra
Abbreviated transcription (Latin):
nus & generosus archip̃sulem atp̃r
caucellarie semꝑ qͥdem pure & sin¬
cere. s uẽ ꝓpter metũ occulte dilige̾¬
bat:. mestus & compatiens ut liqͥdo
aduerti poterat. u̾ba ꝓtrahebat. ue¬
rit᷑ ꝓuuntiare. Qd̃ cũ archip̃sul cito
adu̾teret: comitis u̾ba int̾rumpens
om̃b qͥ corã astabant. in irtute o¬
bedientie. & sub xp̃i fide qͣm ꝓfitebã¬
t᷑ tanꝙͣ pat̾ filiis inhibuit. ne tale pro¬
nuntiarent iudiciũ qͦ ꝑsona sua ui¬
dicaret᷑. Uerum comes & simuitus.
ut adu̾ti poterat nichilominꝰ ꝑcessit.:
tractim tñ & morose ad ꝑnuntiantdũ
Cũ uͦ ad hoc uentum. qd archip̃sulẽ
de reatu ꝑuirii tangeret. uolens iã
ut adu̾ti poterat ꝓnuntiare ꝑuirũ.
q forte ut ꝯiectabat᷑. & ꝓditorẽ: pre¬
sentiens hoc archip̃sulmox ũ expe¬
ctato uidicio surgit: ꝓtestans ñ eoꝵ
esse. archip̃sulem suũ iudicar ͤ de
cͥminẽ. Unde nec ꝓcerto nouimꝰ: qͥd

Expanded text:
nus et generosus archipraesulem, a tempore nus et generosus archipraesulem, a tempore cancellariae, semper quidem pure et sincere, sed nunc propter metum occulte diligebat, moestus et compatiens ut liquido adverti poterat, verba protrahebat veritus pronuntiare. Quod cum archipraesul cito adverteret, comitisomnibus qui coram astabant in virtute obedientiae et sub Christi fide, quam profitebantur, tanquam pater filiis inhibuit ne tale pronuntiarent judicium, quo persona sua judicaretur. Verum comes, etsi invitus, ut adverti poterat, nihilominus processit, tractim tamen et morose ad pronuntiandum. Cum vero ad hoc ventum quod archipraesulem de reatu perjurii tangeret, volens jam, ut adverti poterat, pronuntiare perjurum et forte ut conjectabatur et proditorem, praesentiens hoc archipraesul mox, non exspectato judicio, surgit protestans non eorum esse archipraesulem suum judicare de crimine: unde nec pro certo novimus quid
Abbreviated transcription (Latin):
suspicari potiumꝰ: sicut mox osten¬
det᷑. Igͥ cũ ꝓnuntiandũ foret. rege
cũ paucis remanẽte. &uniu̾sis qͦt¬
qͦt erant. de cenacło ad domũ infe¬
riorem. in qua nos eramus clescen¬
dentib ut ꝓuuntiarent: coram
archip̃sule steterunt. Qͥb descendẽ¬
tib cũ archip̃sul uellet assurgere
discipłs qͥ ad pedes erucis sedebat.
instillauit secretiꝰ neqͣquam cdecẽ¬
reut in tali articłõ pater assurge¬
re ul .s. p̃sertunclum tanti regis
uexillum ꝓpͥis manib sic teneret.
Acquieuit archip̃sul. nec coram ipso
astantib assurgens. nec in gestu seu
uerbo. uł oꝑe. ullũ in ipso pusillam¬
mitatis. uł inhertis trepidationis
argumentũ poterat dep̃hendi.
Nobilis uͦ uir robertꝰ tũc leicestrie
comes int̾ honoratos honoratior. in
cuiꝰ ore u̾bũ positũ erat. loqui exorsu̾
est. Primo aũ memorauit in quamfa¬
miliarem regis grãm admissus fue¬
rat: qͦt & qͣnta dẽmanu regis accep¬

Expanded text:
suspicari potuimus, sicut mox ostensuspicari potuimus, sicut mox ostendetur. Igitur cum pronuntiandum foret, rege cum paucis remanente et universis quotquot erant de coenaculo ad domum inferiorem, in qua nos eramus, descendentibus, ut pronuntiarent coram archipraesule steterunt. Quibus descendentibus cum archipraesul vellet assurgere, discipulus qui ad pedes crucis sedebat, instillavit secretius, nequaquam decere, ut in tali articulo pater assurgefiliis, praesertim dum tanti regis vexillum propriis manibus sic teneret. Acquievit archipraesul, nec coram ipso astantibus assurgens, nec in gestu seu verbo vel opere ullum in ipso pusillanimitatis vel inertis trepidationis argumentum poterat deprehendi. Nobilis vero vir Robertus tunc Leicestre comes inter honoratos honoratior, in cujus ore verbum positum fuerat, loqui exorsus est. Primo autem memoravit in quam familiarem regis gratiam admissus fuerat; quot et quanta de manu regis accep
Abbreviated transcription (Latin):
Et cdemũ de cõmuni omniũ ꝯsilio
hoc ꝯcinuatũ qd̾ archip̃sulem suũ
ad romanã sedem de ꝑiurii cͥmine
appellarent: & regi se obligarent. ĩ
uerbi ueritatis pmissione seomne
opus & operam ad archip̃suł sui
cdepositionẽ ꝓuirib aclhibiturõ:
sub hac ꝯditione ut rex eos de bene¬
placito suo ab hoc qd nc̃ unmine¬
bat archip̃suli absoluat indicio.
Legi gͥ ita se obligantes.  archip̃¬
sulem suꝑ eͥmine ad romanam au¬
diẽtiam appellantes: exp̃ssun. & ꝑ¬
souas suas. & eccłias suas. & officiũ¬
suũ. sub appellatione ꝯclusert̃. Et
ita cde regis beneplacito semotia
ꝓcerib. appellatione facta. iuixta
arcbip̃sulem resedert̃. unusqͥsꝙ
mordine suo.
am uͦ t̾ror & horror plusqͣm prius
uniu̾sos ꝑuasit. Rege enĩ cũ pmcipi¬
b pontificib subt̾etis. iam ꝓtribu¬
nali seclente: certissime putabat᷑
mox captio. aut qd̃ cluriꝰ archip̃su¬
ut postea nobis intunatũ uclicart.
Qd tam̃ uudicatum. magisqͣm scire.

Expanded text:
muni omnium consilio hoc concinnatum, quod archipraesulem suum ad Romanam sedem de perjurii crimine appellarent, et regi se obligarent in verbo veritatis promittentes, se omne opus et operam ad archipraesulis sui depositionem pro viribus adhibituros, sub hac conditione, ut rex eos de beneplacito suo ab hoc quod nunc imminebat archipraesulis absolveret judicio. Regi igitur ita se obligantes et archipraesulem super crimine ad Romanam audientiam appellantes expressim, et personas suas et ecclesias suas et officium sub appellatione concluserunt. Et ita de regceribus, appellatione facta, juxta archipraesulem sederunt unusquisque in ordine suo. Jam vero terror et horror plus quam prius universos pervasit. Rege enim cum principibus, pontificibus subtractis, jam pro tribunali sedente, certissime putabatur mox captio aut quod durius archipraesuut postea nobis intimatum, judicarunt. Quid tamen judicatum, magis quam scire,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtotam aulam tremore & horrore
ꝯcutiebant᷑: adeo etiam qd̾ eum ali¬
qͥ de ceuacło ui quo rex cũ siuis erat.
ad inferiorẽ domũ in qua nos eramꝰ
descendissent: & archip̃sul. & uos qͦt¬
qͦt in domo manꝰ leuantes. crucis uõ
signo mumebamꝰ. Archip̃sulem uͦ al¬
loquebat᷑ nullus. nec. ipse aliquem
p̃terq̃m discipłm qͥscͥpsit hec: qͥ ad
pedes tenentis erueem sedebat.
Cũ uͦ semel aliqͥ aulicoꝵ qͥ ut uide¬
batur ostiarioꝵ in aula habebant
officiũ. eñ uregis & baculis. de sepe
iam clicto cenacło in magno impetu
descendissent. & uultu minaci. E di¬
gitis extensis uersus archip̃sulem. &
discipłm ad pedes sedentem respexis¬
sent q̃tqͦt in domo crucis signacłõ
se signantib archip̃sul inclinato
capite. secdenti ad pedes discipulo.
as: ad huc enim corone mee pa̾ticeps
lud & triumphale uexillum. omĩ
potestati sc̃m & t̾ribile: in qͦ młti mł¬
ta bella uicert̃. Et int̾ alios hec nr̃a

Expanded text:
totam aulam tremore et horrore concutiebantur, adeo etiam, quod cum aliqui de coenaculo, in quo rex cum suis erat, ad inferiorem domum in qua nos eramus descendissent, et archipraesul et nos quotquot in domo manus levantes crucis nos signaculo muniebamus. Archipraesulem vero alloquebatur nullus, nec ipse aliquem praeterquam discipulum qui scripsit haec qui ad pedes tenentis crucem sedebat. Cum vero semel aliqui aulicorum qui ut videbatur ostiariorum in aula habebant officium, cum virgis et baculis de saepe jam dicto coenaculo in magno impetu descendissent, et vultu minaci et digitis extensis versus archipraesulem et discipulum ad pedes sedentem respexissent, quotquot in domo erant crucis signaculo se signantibus, archipraesul inclinato capite sedenti ad pedes discipulo: as; adhuc enim coronae meae particeps lud et triumphale vexillum omni potestati sanctum et terribile, in quo multi multa bella vicer
Abbreviated transcription (Latin):
illo tã inclito. ñ solu̾ t̾rene s & aerie
potestates. tumphate. & expoliateft̃.
mundo ꝑ ipsum. Q in ipso. C infer¬
no parit̾ subiuigatis. Et adiecit qui
niferum inexpugnabilem: nẽ nͦ si sig¬
nifer regis angłoꝵ expugnaris. tͣ¬
pissimũ. Dum uͦ magister & discipłs.
sic in aure colloqͤrent᷑: pontifices
de licentia regis. seꝑati. aꝑcerib ꝑ
se seorsum uuert̾ ꝯsiliũ. Les enim
un arto.Siqͥdem pontifices aut re¬
gis indignationẽ incurrerent: aut
una cũ ꝑcerib archip̃sulẽ suũ suꝑ
causa c̾minis in euria condemnarẽt.
Qd̾ qͥdem ꝓpter ninus manifestam

Expanded text:
lyto non solum terrenae, sed et aeriae potestates triumphatae et exspoliatae sunt, mundo per ipsum et in ipso et inferno pariter subjugatis. » Et adjecit qui niferum inexpugnabilem, nunc vero si signifer regis angelorum expugnaris, turpissimum. » Dum vero magister et discipulus sic in aure colloquerentur, pontifices de licentia regis separati a proceribus per se seorsum inierunt consilium. Res enim in arcto erat, siquidem pontifices aut regis indignationem incurrerent aut una cum proceribus archipraesulem suum super causa criminis in curia condemnarent. Quod quidem propter nimis manif
Abbreviated transcription (Latin):
capellanũ suũ iuor aur: & ad regẽ
mittit: postulans ab eo securĩ det̾ra
sua egressum. Qu̾ muissi fuerant:ci¬
to reuertentes. retulerunt regeni

Expanded text:
capellanum suum convocavit, et ad regem mittit, postulans ab eo securum de terra sua egressum. Qui vero missi fuerant cito revertentes retulerunt rege
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝓditoris. sede ꝓditione sic notabiłẽ
regis xp̃iane professionis. hoc fac¬
tum. Quotqͦt uͦ regis uerbo testimo¬
niũ ꝑibentes dicebant illum ua¬
nũ semꝑ & suꝑbum extitisse: C ig¬
nominiam hanc ũ in solũ regem. s
ui regnum totũ in ipsos omẽs re¬
dundare: & hoc nune merito regi
accidisse. qͥtalem fecerit sccłm sibi
ui regno. cui subessent om̃s. & par
nullus. Om̃s gͥ passum ⁊ manifeste
ꝓditorem ꝯclamabant: qͥ dño suo &
regi aqͦtot & tanta acceꝑat ñ iam¬

Expanded text:
ditoris, se de proditione sic notabilem regis Christianae professionis hoc factum. Quotquot vero regis verbo testimonium perhibentes dicebant illum vanum semper et superbum exstitisse, et ignominiam hanc non in solum regem, sed in regnum totum, in ipsos omnes redundare, et hoc nunc merito regi accidisse, qui talem fecerit secundum sibi in regno cui subessent omnes et par nullus. Omnes igitur passim et manifeste proditorem conclamabant, quasi domino suo et regi, a quo tot et tanta acceperat,
Abbreviated transcription (Latin):
ad aliquoꝵ inclicia in digenis. & p̃¬
sertim regis uuntiis reuelari in ẽsti¬
no: qͥ forte ad uidendũ eũ diu̾terent.
Q uidentes eũ sic fiere t obpbriũ abũ¬
dantib & despectio suꝑbis. & insulta¬
rent defacili: qd̾ fatue & in ꝯsulte de
tanta qͦndam fortuna. ad tantam nc̃
miseriam deueniss. Unde ꝙ eãdem
nocte se subtͣxit:  indicto hermito¬
rio ꝑtres latuit dies. Et in quarto
ad petitionem sc̃e memorie godescal¬
li tune abbatis & ꝯuentꝰ loci. ad alba¬
tiã sc̃ĩ b̾tini uenit: & tanquã diebus
nubis & caliguus aliqͣntulũ serena¬
tis ueri solis radiis mundo iã sensio
oriens. et se ostendens. Qualit̃ nuntii
regis. & post nuntii archip̃sulis ad
rege francor ueueruit & qͣlit exceptix.

Expanded text:
ad aliquorum indicia indigenis et prad aliquorum indicia indigenis et praesertim regis nuntiis revelari in crastino, qui forte ad videndum eum diverterent, et videntes eum sic, fieret opprobrium abundantibus et despectio superbis, et insultarent de facili, quod fatue et inconsulte de tanta quondam fortuna ad tantam nunc miseriam devenisset. Unde et eadem nocte se subtraxit et in dicto hermitorio per tres latuit dies: et in quarto ad petitionem sanctae memoriae Godescalli tunc abbatis et conventus loci, ad abbatiam Sancti Bertini venit, et tanquam diebus nubis et caliginis aliquantulum serenatis, veri solis radius mundo jam sensim oriens et se ostendens. Qualiter nuntii regis et post nuntii archipraesulis ad regem Francorum venerint, et qualiter excepti.
Abbreviated transcription (Latin):
tragantib adũsariis archip̃sul appli¬
archip̾sul regis nuntii p̃sati cum
multo & magno apꝑatu mare in tͣntes:
subito ꝓcella suborta. in multa diffĩ¬
eultatẽ ce ꝑiclo uix applieuerunt: cũ
tñ archip̃suli & suis uiscapha. mare
pacatissimum foret.Testatist̾ sic fr̃s
qͥ cũ archip̃sule in scapha. & alii expar¬
te adu̾sa. qͥ in nauib tͣnsierunt Cadẽ¬
itaꝙ: nocte qua  archip̾sul dicti re¬
gis nuntii mare intͣuerunt: & eadẽ
die qua & archip̾sul. ad castrũ sc̃i au¬
domari uenerunt. Et qͥa celebre erat
int̾ra qd cantuariensis archiep̃c ad
inonast̾iũ illud de clermareis. ad qd̾
iã uenit. aduentare ꝓposuerat: eãd̃e
uocte post nocturnã sinaxim decan¬
supͣ qd̾ monast̾iũ illud sitũ ẽ: & in sca¬
pha uenit ad locum quendam abdi¬
tũ. aqͥs septũ. qͥ ab incolis łr eldem̃stre.
qͦudam hermitoriũ beati & głiosi ꝯfes¬
soris bertim. uerebat᷑ qͥppe si in mona¬
sterio illo usq in c̃stinũ moraret᷑. forte

Expanded text:
RAGANTIBUS ADVERSARIIS ARCHIPRAESUL APPLIarchipraesul, regis nuntii praefati cum multo et magno apparatu mare intrantes, subito procella suborta, in multa difficultate et periculo vix applicuerunt: cum tamen archipraesuli et suis in scapha mare pacatissimum foret. Testati sunt sic fratres, qui cum archipraesule in scapha, et alii ex parte adversa qui in navibus transieruntitaque nocte qua et archipraesul, dicti regis nuntii mare intraverunt, et eadem die qua et archipraesul ad castrum Sancti Audomari venerunt. Et quia celebre erat in terra quod Cantuariensis archiepiscopus ad monasterium illud de Clermareis, ad quod jam venit, adventare proposuerat, eadem nocte post nocturnam synaxim decanitum est, et in scapha venit ad locum quemdam abditum, aquis septum, qui ab incolis dicitur Eldeminster, quondam hermitorium beati et gloriosi confessoris Bertini. Verebatur quippe, si in monasterio illo usque in crastinum moraretur, forte
Abbreviated transcription (Latin):
narii fuit s pastoris. qͥuidebat᷑ ꝑsona¬
lit queri. fugit etiã eo qd̾ remanen¬
do &opponendo se magis morti frue¬
tificaret. qͣm uite: dolore suꝑ dolorẽ
apposito. Non itaꝙ: pro fuga hac: apo

Expanded text:
narii fuit, sed pastoris qui videbatur personaliter quaeri. Fugit etiam eo quod remanendo et opponendo se magis morti fructificaret quam vitae, dolore super dolorem apposito. Qualiter
Abbreviated transcription (Latin):
Uude et per totam hystoriã hane
iurum descripsi exemplarẽ non
quidem mirandum in signis. s
inntandum in operibus. Signa
enim propter infideles data. q̃
alu uiderunt et scripserunt. tõto
libello hystorico hoc taceo. pretereo:
ea sola uiri exemplaris signa ope¬
rum prosequens. que fidelib ad
mirandum et ad imitandum da¬
ta sunt. Et uobis presertuna deo
uocatis. et si ausis ui fallor.tamen

Expanded text:
Unde et per totam historiam hanc virum descripsi exemplarem, non quidem mirandum in signis, sed imitandum in operibus: signa enim propter infideles data, quae alii viderunt et scripserunt, toto libello historico hoc taceo, praetereo, ea sola viri exemplaris signa operum prosequens, quae fidelibus ad mirandum et ad imitandum data sunt. Et vobis praesertim a Deo vocatis et, si ausis, ni fallor tamen
Abbreviated transcription (Latin):
emplar quippe hoc: uere incorrup¬
tum. secondum quod uuere se¬
condum quod regere in quo et
cotidie legere debeatis. Uobis enĩ
presertim exemplum dedit exem

Expanded text:
emplar quippe hoc vere incorruptum, secundum quod vivere, secundum quod regere, in quo et quotidie legere debeatis. Vobis enim praesertim exemplum dedit exem
Abbreviated transcription (Latin):
& ab eruditis nrĩs om̃e ꝯsiliũ ꝑiit. Siit
in qͣm ab exucditis nr̃is sapientia &e ꝯ¬
siliũ: nͥ qd̃ qͥdam submͣmurauerunt
minune tutũ in tali casu. dei hono¬
rẽ seu libertatem eccłiasticã ꝓ gr̃a t̃¬
rena acqͥrenda ita suppͥmere. sic sub¬
ticere. Qd̾ ñ ess aliutl aut dicebant.
quã lucernã sub modioponere quẽ¬
admodũ  in hoc libello supͣ ostensũ
ẽ: cũ similis illa adiectio. saluo uidł
ordine in anglia similit̾ ꝓbono paci̾

Expanded text:
iit, inquam, ab eruditis nostris sapientia et consilium, nisi quod quidam submurmuraverunt minime tutum in tali casu Dei honorem, seu libertatem ecclesiasticam, pro gratia terrena acquirenda ita supprimere seu subticere; quod non esset aliud, ut dicebant, quam lucernam sub modio ponere quemadmodum et in hoc libello supra ostensum est, cum similis illa adjectio, salvo videlicet ordine, in Anglia similiter pro bono pacis
Abbreviated transcription (Latin):
& hii qͥ astant nouit ce munclus. ce tes¬
tant᷑ oꝑa: cũ adhuc essem in aula qͣ¬
lem me in illo officio aulico. ad ur̃am
utilitatẽ & honorem exbibuerĩ. Tur¬
pe esset & inclecens p̃teriti obsequii
exꝓbrando recolere beneficia:que
mundus uidit. & nou̾ inpensa
Rex autẽ ult᷑ ñ sustinens. s cito ab ore
am deseruerit. Quẽ qͥdem nec ego. nee
aliꝰ aregno meo expulit:s iꝑse noẽtu
clandestinã fugã iniit.nemine ex¬
eccł̃ie agat. & ꝓpt̃ iusticiã patiat᷑: & ex
hoc multos & magnos crecũuenit Ego
do aclhuc: ut eecliam cui p̾est teneat

Expanded text:
et hi qui astant, novit et mundus, et teset hi qui astant, novit et mundus, et testantur opera, cum adhuc essem in aula, qualem me in illo officio aulico ad vestram utilitatem et honorem exhibuerim. Turpe esset et indecens praestiti obsequii exprobrando recolere beneficia, quae mundus vidit et novit impensa. » Rex autem ultra non sustinens, sed cito ab ore am deseruerit, quem quidem nec ego nec alius a regno meo expulit, sed ipse noctu clandestinam fugam iniit, nemine exEcclesiae agat, et propter justitiam patiatur, et ex hoc multos et magnos circumvenit. Ego do adhuc, ut Ecclesiam cui praeest
Abbreviated transcription (Latin):
el ꝯtulerat exheredaret: & fieret ipse
dñs uniuersoꝵ. Unde etiã ut ex ꝓbrã¬
do adiciebat tempore cancellarie tã
magnificũ se faciebat &e munificũ
Axchip̃sul si in omĩ patientia audi¬
eus hec in nullo ut uicdebat᷑ ꝑturbat᷑.
uł ꝯfusus: exꝓbͣnti sibi mox respondit.
Et modeste qͥdem uerbum humilita¬
tis omĩs & modestie. in respondendo
ita uerbũ temꝑans. ut neq rigidus
appareret. neq: remissus:post alia que
priꝰbreuit̾ clixerat. subiciens mox ⁊ ad id
respondens. qd̾ de cancellaria rex ei
obiecerat. Bũe mni inqͥens qd̾̃ ex ira mͥ
expbramini nunc cle in cancellaria
gestis. hocut uidet᷑. irat᷑ queritis mͥ
uertere in culpã. quo tuã ꝑpetuo gra¬
tiã ꝓmeruisse debuissem. Nec decet
n̾e nec oportet illiꝰ tp̃ris a me in obse¬
qͥo ur̃o gesta. & fidem uobis seruatã:
ad laudem meã nẽ recolere. Nouit
enĩ clñs nr̃ rex francoꝵ qͥhie norunt.

Expanded text:
ei contulerat, exhaeredaret et fieret ipse ei contulerat, exhaeredaret et fieret ipse dominus universorum: unde etiam, ut exprobrando adjiciebat, tempore cancellariae tam magnificum se faciebat et tam munificum. Archipraesul vero, in omni patientia audiens haec, in nullo ut videbatur perturbatus vel confusus exprobranti sibi mox respondit; et modeste quidem verbum humilitatis omnis et modestiae, in respondendo ita verbum temperans ut neque rigidus appareret nec remissus: post alia quae prius breviter dixerat subjiciens mox et ad id respondens, quod de cancellaria rex ei objecerat: « Domine mi, inquiens, quod ex ira mihi exprobramini nunc de in cancellaria gestis, hoc ut videtur iratus quaeritis mihi vertere in culpam, quo tuam perpetuo gratiam promeruisse debuissem. Nec decet nunc nec oportet illius temporis a me in obsequio vestro gesta et fidem vobis tunc servatam ad laudem meam nunc recolere. Novit enim dominus noster rex Francorum, qui hic, norunt
Abbreviated transcription (Latin):
cis sic fieret impedim̃tum. Et ideo
existimabant archip̃sulem ꝑsuasum:
ne hoc adiceret. qd̾ scandalu generã¬
do pacem posset impedire.
Et ꝓfecto acciclit sic. Taliqͥppe adiec¬
tione auclita. rex mox motꝰ uehenter
scandalizat᷑. in archip̃sulem exean¬
duit: multis ipsũ ꝯtumeliis afficien᷑
multa imꝓperans. plurima expro¬
brans:arguens eũ & increpans tã¬
qͣmi suꝑbũ. elatũ & regie munificẽ:¬
tie circa ipsum impense immemorẽ
& ingͣtum. Et qͥa archip̃sulis ꝑsona.
ut circa hystorie huiꝰ initia cliximu̾
etiã ab u eunte etate talis erat & tã
honesta. de qua etiã m̃daces & detͣe¬
tores. ꝓpt̾ fame integͥtatem falsadr̃e
uerebant᷑: hoc solum rex expressim
ꝓcͥmine ei obiecit qd̾ cũ cancellaru̾
adhuc ess abhõib suis. & eismarins
amuiorib hominia acceꝑit. & fide¬
litatis uiram̃ta. ea sicut dicebat de
causa. ut dñm suũ & regem qͥ tãta

Expanded text:
cis sic fieret impedimentum. Et ideo cis sic fieret impedimentum. Et ideo existimabant archipraesulem persuasum, ne hoc adjiceret, quod scandalum generando pacem posset impedire. Et profecto accidit sic. Tali quippe adjectione audita, rex mox vehementer scandalizatus in archipraesulem excanduit, multis ipsum contumeliis afficiens, multa improperans, plurima exprobrans, arguens eum et increpans tanquam superbum, elatum et regiae munificentiae circa ipsum impensae immemorem et ingratum. Et quia archipraesulis persona, ut circa historiae hujus initia diximus, etiam ab ineunte aetate talis erat et tam honesta, de qua etiam mendaces et detractores propter famae integritatem falsa dicere verebantur, hoc solum rex expressim pro crimine ei objecit, quod cum cancellarius adhuc esset, ab hominibus suis et cismarinis a minoribus, homini ceperit et fidelitatis juramenta, ea sicut dicebat de causa, ut dominum suum et regem, qui tanta
Abbreviated transcription (Latin):
iumꝰ: qͥ & in pͥmo aduentu nr̃o. senonis
suꝑstes erat sc̃e recordationis hugone:
Rex uͦ archip̃sule uix ad pedes ipsiꝰ pro¬
strato: ipsũ ꝯfestim app̾hendit. &e erexit.
Archip̃sul uͦ erectus. & stans añ reges. hu¬
nulit̾ & cleuote ꝓ anglicana eccłia sibi
ut dicebat licet indigno. & pecc̃ori cõ¬
missa. regiã cepit interpellare clem̃ti¬
am: se ut iusti mos ẽ. in pͥncipio sermo¬
nis sui accusans & solũ suis meritis tan¬
tã ascͥbens eccłie turbationẽ. & afflicti¬
onem tã durã. Et in sermonis sui calce
& arbitrio. inp̃sentia lñi nr̃i regis
franccoꝵ & pontificũ. & pͥncipũ. & ali¬
oꝵ qͥhic astant. me nune subicio. S
mox adiecit. qd̃nec rex nec pacis me¬
diatores. nec alii etiã sui ꝓprii estima¬
uert̾ ut adicerent: uucl saluo hono¬
re cłi. Hoc qͥppe ut supͣ satis clictum
agebant pacis mecdiatores. ne tale ad¬
iceret u̾bum. qd̃ regi scandalũ. & pa¬

Expanded text:
vimus, qui et in primo adventu nostro Senonis vimus, qui et in primo adventu nostro Senonis superstes erat, sanctae recordationis Hugone. Rex vero archipraesule vix ad pedes ipsius prostrato ipsum confestim apprehendit et erexit. Archipraesul vero erectus et stans ante reges humiliter et devote pro Anglicana Ecclesia, sibi ut dicebat licet indigno et peccatori commissa, regiam coepit interpellare clementiam, se ut justi mos est in principio sermonis sui accusans, et solum suis meritis tantam ascribens Ecclesiae turbationem et afflictionem tam duram. Et in sermonis sui calce et arbitrio in praesentia domini nostri regis Francorum et pontificum et principum et aliorum qui hic astant me nunc subjicio, » sed mox adjecit, quod nec rex nec pacis mediatores, nec alii vel etiam sui proprii aestimaverunt ut adjiceret, videlicet « salvo honore Dei. » Hoc quippe, ut supra satis dictum, agebant pacis mediatores, ne tale adjiceret verbum quod regi scandalum et pa
Abbreviated transcription (Latin):
ne dolor tuus renouabit᷑ eo qd̵ ab onᷤ
obmutueris. & silueris. Uñ & illud
psalmi lugens recordaberis iugiter.
Obmutui &e humiliatꝰ sũ. & silui abo¬
nis: & dolor meus renouatꝰ ẽ. Et eo
ampliꝰ renouabit᷑ dolor: qd̾ tune per¬
& ipso solum me respiciente. & respõ¬
dere ũ ualente tanta qͥppe erat ipsũ
cõpͥmentiũ turba. & querentiũ allo¬
qui: cũ ecce ductus sic. añ reges uenit.
Sciens autẽ qd̃ humilitas p̃cet̾is sole¬
at corda iudurata emollire. que eti¬
am p̾cet̾is uirtutib ipsis suꝑbiset
elatis gratior ẽ. adeo etiã ut ꝑ ipsam
suꝑbia ipsa se sustineat uinci: scieñ
inqͣm hoc mox archip̃sul int̾ initia
ad pedes regis se ꝓstrauit: & cũ ipso
ad honorẽ ipsiꝰ uen̾abilis & omni lau¬
de p̃dicandus. Wills. filiꝰ magni & pre¬
clari diue recordationis comitis theo¬
baldi tuue senonensis archiẽp̃e. illo iã
defuncto. quẽ supͣ in hystoria hac noĩa¬

Expanded text:
nunc dolor tuus renovabitur, eo quod a bonis nunc dolor tuus renovabitur, eo quod a bonis obmutueris et silueris, unde et illud Psalmi lugens recordaberis jugiter: Obmutui et humiliatus sum, et silui a bonis et dolor meus renovatus est . Et eo amplius renovabitur dolor, quod tunc per et ipso solum me respiciente et respondere non valente, tanta quippe erat ipsum comprimentium turba et quaerentium alloqui eum, ecce ductus sic ante reges venit. Sciens autem quod humilitas prae caeteris soleat corda indurata emollire, quae etiam prae caeteris virtutibus ipsis superbis et elatis gratior est, adeo etiam ut per ipsam superbia ipsa se sustineat vinci, sciens, inquam, hoc mox archipraesul inter initia ad pedes regis se prostravit. Et cum ipso ad honorem ipsius venerabilis et omni laude praedicandus Willelmus filius magni et praeclari divae recordationis comitis Theobaldi, tunc Senonensis archiepiscopus, illo jam defuncto quem supra in historia hac nomina
Abbreviated transcription (Latin):
tib qͥd agendũ: apacis mediatoribuᷤ
multis &e magnis uiris. & p̃sertun
qͥ uit̾ ipsos auiris religiosis. & aliis ar¬
chip̃suli amicissimis & familiarissi¬
mis. ad eo sicut & supͣ cliximꝰ. suasus.
tractꝰ & impulsus ẽ: ut haberet᷑ per
taq cũ apacis mecliatorib ¶ suasus.¬
& aliis hincstipatꝰ iã duceret᷑ ad rege̾:
exant qͥppe duo reges simul adhuc
pacis ur̃e finẽ expectantes: cũ inqͦm
duceret᷑ sic ingessit se. difficile tñ int̾
tot & tantos cliscipłs qͥ scͥpsit hec. Et
bremt̾ ce citissime. nee enĩ ałr potuit
tunc: instillauit ei maure. Dñe inqͥ¬
ens uideto qͦmͦ caute ambules Unũ t̾
dico certissime deꝯscientia loquens.
qd̃ siĩcõꝓmissione hac regi adieetonẽ
illam subticueris. saluo uiclł honore
d̾i p̃sertim cũ totũ hoc ne̾ agat᷑ ut ꝓ
regis gr̃a subticeat᷑ hoc quẽ admodũ
& supp̾ssisti illud in anglia saluo ordi¬
ne tuo. cũt̾c de reguis ꝯsuetudinibus
obseruandis age̾t᷑: sicut tunc. ita et

Expanded text:
agendum, a pacis mediatoribus, multis et magnis viris, et praesertim qui inter ipsos, a viris religiosis et aliis archipraesuli amicissimis et familiarissimis, adeo sicut et supra diximus, suasus, tractus et impulsus est, ut haberetur pertaque cum a pacis mediatoribus et aliis hinc stipatus jam duceretur ad reges, erant quippe duo reges simul adhuc pacis nostrae finem exspectantes, cum, inquam, duceretur, sic ingessit se, difficile tamen inter tot et tantos, discipulus qui scripsit haec: et breviter et citissime, nec enim aliter potuit, tunc instillavit et in aure: « Domine, inquiens, videto quomodo caute ambules. Unum tibi dico certissime, de conscientia loquens, quod si in compromissione hac regi adjectionem illam subticueris, salvo videlicet honore Dei, praesertim cum totum hoc nunc agatur ut pro regis gratia subticeatur hoc, quemadmodum et suppressisti illud in Anglia salvo ordine tuo, cum tunc de regiis consuetudinibus observandis ageretur, sicut tunc ita et
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq adeo suasus. tractꝰ pulsus. ce im¬
pulsus ẽ: ut ꝑsuasus uicdet᷑. Cumq: tã¬
dem cum eruditis sius familiarius o
seorsũ breuit ꝓ ut tunc licuit & tempꝰ
erat loqueret᷑. & eis que amediatorib
illis amicissimis sibi secreto acceperat.
singła ꝓposuiss. ipsoꝵ fuit omĩs sapi¬
entia deuoratã. Uidebant qͥppe huic
pacis bonũ & grãm regis desiderantis¬
simã: inde uͦ turpe & irreligiosum. et
ignominiosum. ecclie uidexi posse. si
ita suꝑ causa eccłiastica archip̾sul lai¬
ce ꝑsone uoluntati ce arbitͥose suppo¬
neret ut nulla uidełde libertate eccłie
seu dei honore. fieret exp̃ssio p̃sertĩ c̃ ded̾i
housnore habita fuiss m̃tio. ⁊ iã q̃stio mo

Expanded text:
Denique adeo suasus, tractus, pulsus et imDenique adeo suasus, tractus, pulsus et impulsus est ut persuasus videretur. Cumque tandem cum eruditis suis familiarius et seorsum breviter, prout tunc licuit et tempus erat, loqueretur, et eis quae a mediatoribus illis amicissimis sibi secreto acceperat singula proposuisset, ipsorum fuit omnis sapientia devorata; videbant quippe hinc pacis bonum, et gratiam regis desideratissimam inde vero turpe et irreligiosum et ignominiosum Ecclesiae videri posse, si ita super causa ecclesiastica archipraesul laicae personae voluntati et arbitrio se supponeret, ut nulla videlicet de libertate Ecclesiae seu Dei honore fieret expressio; praesertim cum de Dei honore habita fuisset mentio et jam quaestio mo
Abbreviated transcription (Latin):
adiectũ illud uitebant᷑ adimere. iudł
saluohonore clei:eo qdut dicebant. ĩ
u̾bo illo scandaliraret᷑ rex. Uñ er ut ab¬
solute suꝑ tota contuersia regis se sup¬
poneret uoluntati &e arbito: sũmo nisu
& studio ꝯsulebant. Et sic coram omĩb
sufficeret. Et rex uicissim. ip̃i restitue¬
ret integrã grãm suã. & pacẽ. Et hoc
qͥdem u̾bum illi simile qd̾ priꝰ dũ ad¬
huc essemꝰ in anglia: cle regiis ꝯsuetudi¬
nib obseruandis adiectum. Bicebat e¬
saluo ordine: hic uͦ saluo dei honore fĩs¬
dem itaq: suasionib & allegationib
qͥb illi pacis mecliatores tunc in angli¬
a. illud adiectũ. saluo ordine. c istin̾e
ui francia. hoc adiectum illi simile. sal¬
uo houore dei. attemptauerunt ad¬
imere. Etqͥdem pͥmã illã adiectionem
lo scandalirabat᷑ tũc rex. quẽ admo¬
dũ &e nunc ex hoc saluo udł dei hono¬
re scandalizabit᷑. ut moxdicet᷑. S qͥd᷑.

Expanded text:
adjectum illud nitebantur adimere, videlicet adjectum illud nitebantur adimere, videlicet salvo honore Dei, eo quod, ut dicebant, in verbo illo scandalizaretur rex. Unde et ut absolute super tota controversia regis se supponeret voluntati et arbitrio, summo nisu et studio consulebant; et sic coram omnibus sufficeret: et rex vicissim ipsi restitueret integram gratiam suam et pacem. Et hoc quidem verbum illi simile quod prius, dum adhuc essemus in Anglia, de regiis consuetudinibus observandis adjectum. Dicebat esalvo ordine, hic vero salvo Dei honore. Eisdem itaque suasionibus et allegationibus, quibus illi pacis mediatores tunc in Angliae, illud adjectum salvo ordine, et isti nunc in Francia hoc adjectum illi simile salvo honore Dei attentaverunt adimere. Et quidem primam illam adjectionem lo scandalizabatur tunc rex, quemadmodum et nunc ex hoc, salvo videlicet Dei honore, scandalizabitur ut mox dicetur. Sed quid?