comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Phy lippꝰ interpretat᷑ os lampadis. Pul¬
cher q est sensus: qđ os lãpadis suum
aꝑiret os. dũ obscura ꝓphiȩ: in scien¬
tiȩ luc̃ẽ ꝓferret : Quamuis & uxta
hy. storiam possit ista circũlocittio de¬
signare. aliquando longiorẽ futurũ
tunc eiꝰ esse sermonẽ. Uenert̾ ad qͣn¬
dam aquã. Est hodieq bethsoro ui¬
cus in tribu iuda. euntib ab helẏa
hebron in uicesimo lapide: uxta
quem fons ad radices montis ebulli¬
ens: ab eadem in qua gignit᷑ sorbet᷑
humo: In hoc ẽ eunuchiis a phẏ¬
lippo baptizatus. Qs ꝓhibet me
Hic alia translatio iuxta grecum
exemplar aliquot u̾sus plus habet::
ubi scriptum ÷ ecce aqua: qͥs ꝓhi¬
bet me baptizari. Dixit aut̃ ei phi¬
lippꝰ. Si credis ex toto corde: saluus¬

Expanded text:
Philippus interpretatur os lampadis; pulcherque est sensus quod os lampadis suum aperiret os dum obscura prophetiae in scientiae lucem proferret: quamvis et juxta historiam possit ista circumlocutio designare aliquando longiorem futurum tunc esse ejus sermonem. Venerunt ad quamdam aquam. Est hodieque Bethsoro vicus in tribu Juda, euntibus ab Eliae Chebron in vigesimo lapide. Juxta quem fons ad radices montis ebulliens, ab eadem, in qua gignitur, sorbetur humo. In hoc est eunuchus a Philippo baptizatus. Quis prohibetrrum, et caetera. Hic alia translatio juxta Graecum exemplar aliquot versus plus habet, ubi scriptum est: Ecce aqua, quis prohibet me baptizari? Dixit autem ei Philippus: Si credis ex toto corde
Abbreviated transcription (Latin):
in xꝑm filiũ di. & uissit stare cur¬
rum. & cȩt̾a. & hos gͦ uersicłos cre¬
do pͥmũ a nr̃o quoq interp̃te tͣns¬
latos: sed scriptoꝵ. uitio postea fu¬
isse sublatos. Sꝑs dñi rapuit phy¬
lippũ. Sunt qͥ heo angłm in sꝑu sc̃õ
fecisse testant᷑: ut iheronimꝰ prodit
Euangeli tabat ciuitatib cunctis:

Expanded text:
lium Dei. Et jussit stare currum, et caetera. Et hos ergo versiculos credo primum a nostro quoque interprete translatos, sed scriptorum vitio postea fuisse sublatos. Spiritus Domini rapuit Philippum. Sunt qui haec angelum in Spiritu sancto fecisse testantur, ut Hieronymus prodit. E
Abbreviated transcription (Latin):
numerus ipse ꝗ̃ posuit recensendꝰ
est annoꝵ. Scimꝰ enĩ petrũ & pau¬
lum apłos. anno pꝰ passionem dñi
tͥcesimo nono id ÷ ultimo neronis
passos fuisse martirioͫ & beatũ
sedisse cathedram. Uigintiqͥnq
beatũ petrum eodẽ quarto deci
hac expositione paulum apłm
eode quo dñs passus ÷ & resurre¬
xit anno. ad fide uenisse ꝓbatur.
Dicentes quia oportet circuncidi
eos. Hoc errore decepti erant ga¬
lathe: ut circuncisionẽ & legis
cerimonias cũ grã baptismĩ cre¬
derent ẽẽ miscendas. Eide purifi¬
cans corda eoꝵ. Non gͦ circuncisi¬
one carnis illos mundari opus ẽ:
quorũ tanta fides corda purificat
ut etiã ante baptisma sꝑm sc̃m

Expanded text:
ensendus est annorum. Scimus enim Petrum et Paulum apostolos anno post passionem Domini trigesimo octavo, id est, ultimo Neronis passos fuisse martyrium, et beatusedisse cathedram. Viginti quinqbeatum hac expositione, Paulum apostolum eodem quo Dominus passus est et resurrexit anno ad fidem venisse, probamus. Dicentes quia oportet circumcidere eos. Hoc errore decepti erant Galatae, ut circumcisionem et legis caeremonias cum gratia baptismi crederent esse miscendas. Fide purificans corda eorum. Non ergo circumcisione carnis illos mundare opus est, quorum tanta fides corda purificat, ut etiam ante baptisma Spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
uit dñs ppłs sub lege constitutus
s xꝑi munere recreatꝰ accipit᷑. pos¬
sunt & hec qͥnq milia apłoꝵ instru¬
cta doctrinis ppłm designare gen¬
tiũ: eiusde legis sꝑualiter iĩ. ste¬
ria secuturũ. Ꝙ bene utͥq uesꝑe ce¬
lesti munere donant᷑: qr cũ uenir&
plenitudo tẽporis misit ds filium
suũ. Hic ẽ lapis qͥ reꝑbatꝰ est a uo¬
bis edificantib : qui factus ẽ in ca¬
put anguli. E dificantes erant udi
qui cunctis gentib in desolatione i¬
doloꝵ morantib : ipsi soli legem &
ꝓpħas ad edificationẽ ppłi cotidie
legebant. Hi dum edificant. ꝑuene¬
runt ad lapidem angłarem qui du¬
os parietes amplecteret᷑ : id est inue
popłos in semet ipso. & quia ipsi in
uno pariece stare hoc est soli salui
fieri malebant : reꝑbauert̾ lapide.
qui ñ erat aptatus ad unũ s ad du¬
os. uerũ ds illis licet nolentib hẽ
ipse ꝑ se posuit in caput anguli:
ut ex duob testam̃tis & ex duob

Expanded text:
vit , populus sub lege constitutus, sed Christi munere recreatus accipitur, possunt et haec quinque millia apostolorum instructa doctrinis, populum designare gentium, ejusdem legis spiritualiter mysteria secutum. Et bene utrique vespere coelesti munere donantur, quia cum veniret plenitudo temporis, misit Deus Filium suum . Hic est lapis qui reprobatus est a vobis aedificantibus, qui factus est in caput anguli. Aedificantes erant Judaei, qui cunctis gentibus in desolatione idolorum morantibus, ipsi soli legem et prophetas ad aedificationem quotidie legebant. Hi dum aedificabant, pervenerunt ad lapidem angularem, qui duos parietes amplecteretur, id est, invepopulos in semetipso. Et quia ipsi in uno pariete stare, hoc est, soli salvi fieri malebant, reprobaverunt lapidem, qui non erat aptatus ad unum, sed ad duos. Verum Deus, illis licet nolentibus, hunc ipse posuit in caput anguli, ut ex duobus testamentis, et ex duobus
Abbreviated transcription (Latin):
mnundus ad limina ueri & pacifi¬
ei salomonis. de qͦ dr̃. M ultiplica¬
bit᷑ eiꝰ imꝑiũ : & pacis ñ erit fi¬
nis. Ipse est enĩ lapis de monte
abscissus: qͥ terreno regno fidi ini¬
mico ruente. pacificum ꝑ orbem
solus teret inpui. Eet aut̃ ors¬
auima q̃ ñ audierit ꝓpħam illũ ex¬
t̾minabitur de plebe. Breuiter ac di¬
lucide ꝓpħaꝵ legisq testimonio do¬
cet dñm a cunctis audiendũ gentib.¬
& incredulos quide dampnaturũ. fide¬
les uͦ et̾na bñdictione donaturũ. & õs
serunt. a sainuele sub qͦ & regũ in
iudea tempora ceꝑunt exordium
sũpsit : & usq ad baby. lonie captiui¬
tatis solutionẽ ꝑmansit. & in semine
tuo bñdicent᷑ om̃s familie t̾re. Se

Expanded text:
fici Salomonis, de quo dicitur: Multiplicabitur ejus imperium et pacis non erit finis . Iste est autem lapis de monte abscisus, qui terreno regno fidei inimico ruente, pacificum per orbem solus tenet imperium . Erit autanima quae non audierit Prophetam illum exterminabitur. Breviter ac lucide prophetarum legisque testimonio docet Dominum a cunctis audiendum gentibus, incredulos quidem damnaturum, fideles vero aeterna benedictione donaturum. Et omnserunt, a Samuele, sub quo et regum in Judaea tempora coeperunt, exordium sumpsit, et usque ad Babylonicae captivitatis solutionem permansit. Et in semine tuo b
Abbreviated transcription (Latin):
ra tẽplũ ing̾ssuri. pͥmo claudũ
diu debilẽ saluant: deinde ad ue¬
sꝑam usq laborantes. multa ho¬
minũ milia u̾bo fidi imbuunt:
quia doctores ȩccłe in fine mun¬
di uenientes. & languenti priꝰ
isrł & postmodũ etiam gentili¬
tati p̃dicant. hi st̃ enĩ oꝑarii:
quos nona & undecima hora in
uineã paterfamilias inducit. &
quidã uir qͥ erat claudꝰ ex utero
matris sue: barulabat᷑. Qa ppłs
isrł ñ solum dño incarnato sed a
pͥmis etiã legis tẽporib date re¬
bellis extititꝰ: quasi ex utero esau¬
dus fuit. Qd̾ bene iacob ẽ angło
luctante bñdicto qͥde s claudicai¬
passiõe p̃ualens in qͥbusdã ꝑfi

Expanded text:
ra templum ingressuri, primo claudum diu debilem salvant, deinde ad vesperam usque laborantes, multa hominum millia verbo fidei imbuunt. Quia doctores Ecclesiae, in finem mundi venientes, et languenti prius Israeli, et postmodum etiam gentilitati praedicant. Hi sunt enim operarii, quos nona et undecima hora in vineam paterfamilias inducit . Et quidam vir, qui erat claudus ex utero matris suae, bajulabatur. Quia populus Israel non solum Domino incarnato , sed a primis etiam legis temporibus datae rebellis exstitit, quasi ex utero matris claudus fuit, quod bene Jacob cum angelo luctante, benedicto quidem, sed claudicanpassione praevalens, in quibusdam per
Abbreviated transcription (Latin):
sententie meliori si assit. Porro qđ
dr̃. a filiis emor filii sichem: ingre¬
eo exemplari scriptum ẽ. a filiis e¬
mor qͥ fuit in sichem. Ad genesis
hystoriȩ magis concordare uidet᷑:
tam& si fieri potuit ut idẽ emor
& patrẽ & filiũ sichem noĩe hab̾et.

Expanded text:
sententiae meliori, si adsit. Porro quod sententiae meliori, si adsit. Porro quod dicitur: A filiis Hemor filii Sichem, in Graeco exemplari scriptum est: A filiis Hemor, qui fuit in Sichem, quod Genesis historiae magis concordare videtur, tametsi fieri potuerit ut idem Hemor et patrem filium Sichem nomine haberet.
Abbreviated transcription (Latin):
uet qđ sequit᷑. E positi st̃ in sepul¬
chro qđ emit abrahã precio argen¬
ti a filiis emor. filii sychem. Docet
enĩ genesis abraham ab ephron fi¬
lio seor ethei in chariatharbe lo¬
cũ sepulchri qͣdringentis argenti
siclis emisse: in quo ipse abraham¬
y. saac & iacob & adam ꝓchoplastus
sepulti st̃: Itenq iacob de mesopo¬
thamia reuersum uixta urbem
sichem. partẽ agri quo tab̾nacła
tetenderat. ab emor patre sichem
datis centũ agnis accepisse. Non
emit gͦ abraham sepulchrũ ab
emor sichemita. sed ab ephron
etheo: in quo .xͤͦii. patriarche ñ st̃
sepulti. sed in sichem ut diximꝰ
Uerũ beatus stepħs uulgo loq̃ns:
uulgi magis in dicendo sequitur
opinionẽ. Duas enĩ pariter nar-¬
rationes coniungens: ñ tam or¬
dinẽ circũstantis hẏstorie. quã
causam de qua agebatur int̾en¬
dit. Qͥ enĩ insimulabat᷑ aduersus
locum scm̃ & legeni docuisse: ꝑgit
ostendere quomodo iħs xꝑc ex lege

Expanded text:
vet quod sequitur: Et positi sunt in sepulvet quod sequitur: Et positi sunt in sepulcro, quod emit Abraham pretio argenti a filiis Hemor filii Sichem. Docet etenim Genesis, Abraham ab Ephron filio Seor Hethaei in Cariatharbe locum sepulcri quadringentis argenteis siclis emisse, in quo ipse Abraham, Isaac, et Jacob, et Adam protoplastus sepulti. Itemque Jacob de Mesopotamia reversum juxta urbem Sichem partem agri, quo tabernacula tenderet, ab Hemor patre Sichem datis centum agnis accepisse. Non emit ergo Abraham sepulcrum ab Hemor Sichemita, sed ab Ephron Hethaeo, in quo duodecim patriarchae non sunt sepulti, sed in Sichem, ut diximus. Verum beatus Stephanus vulgo loquens, vulgi magis in dicendo sequitur opinionem. Duas enim pariter narrationes conjungens, non tam ordinem circumstantis historiae, quam causam, de qua agebatur, intendit. Qui enim insimulabatur adversus locum sanctum et legem docuisse, pergit ostendere quomodo Jesus Christus ex lege
Abbreviated transcription (Latin):
filiis qͥ erant in egẏpto .lxx. solum¬
mͦ animas inuenies. & defunctꝰ est
ipse & patres nr̃i : & tͣns lati st̃ in
sy chem. De ioseph qͥdem solo scriꝑ¬
tura refert: qđ eius ossa de egẏꝑ¬
to translata & in sy. chem sint tu¬
mulata. Uerũ & ex his beati stepħi
uerb̃. & scĩ iheronimi scriptis qui
eorũdẽ locoꝵ incola erat animad¬
u̾tendum ẽ cȩteros quoq patar¬
chas ibidẽ esse sepultos: quãuis
memoria ioseph merito celebrior
habeat᷑ : qͥ & hec ipse de ossib siuis
fieri mandauit: & ad eusꝰ tribum
ciuitas ipsa ꝑtinuit. Si quidẽ ihero¬
nimus in hi.storia beate paulȩ sic re¬
fert. Transiit inquiens sychem. ñ
ut pleriq errantes legunt sichar q̃
nẽ neaposis appellatur: & ex latere
montis garizim exstructam eirca
inde diu̾tens: uidit duodecim patͥ¬
archarũ sepulchra. Item in librode
optimo gen̾e int̾pretandi. Duodecĩ¬
aut̾ patriarchȩ ñ sunt sepulti in ar¬
boch: sed in sichem. Sed merito mo¬

Expanded text:
lummodo animas invenies. Et defunctus est ipse et patres nostri, et translati sunt in Sichem. De Joseph quidem solo Scriptura refert, quod ejus ossa de Aegypto translata, et in Sichem sunt tumulata, verum et ex his beati Stephani verbis, et sancti Hieronymi scriptis, qui eorumdem locorum incola erat, animadvertendum et caeteros quoque patriarchas ibidem esse sepultos, quamvis memoria Joseph merito celebrior habeatur, qui et haec ipse de ossibus suis fieri mandavit, et ad cujus tribum civitas ipsa pertinuit. Siquidem Hieronymus in historia beatae Paulae sic refert: « Transivit inquiens Sichem, non ut plerique errantes legunt Sichar, quae nunc Neapolis appellatur, et ex latere montis Garizim exstructam circa  divertens, vidit duodecim patriarcharum sepulcra. » Item in libro de optimo Genere interpretandi: « Duodecim patriarchae non sunt sepulti in Arbes, sed in Sichem. » Sed merito mo
Abbreviated transcription (Latin):
natura gentiles erant s religione
iudei : quos grece ꝓselitos uõcat.
Sic enĩ precepit nõbis dñs. Posui
te in lumen gentib: qđ dño xꝑo
specialiter dictũ hoc iam sibi dic¬
tum arbitrant᷑ apłi: m̃bra se ui¬
de licet illiꝰ esse recolentes: sicut eti¬
am ipse eiusde corporis unionem
dixit. saule saule qͥd me ꝑseq̃ris.
At illi excusso puluere pedum in
eos: uenert̾ iconium. Puluis iu¬
xta euangelii preceptũ excutitur
uenerit. Siue excutit᷑ puluis. ut
nichil ab eis accipiant. neq ad ui¬
ctum quidẽ necessariũ. qui euan

Expanded text:
natura gentiles erant, sed religione natura gentiles erant, sed religione Judaei, quos Graece proselytos nuncupant. Sic enim praecepit nobis Dominus: Posui te inspecialiter dictum est, hoc jam sibi dictum arbitrantur apostoli, membra se videlicet illius esse recolentes, sicut etiam ipse propter ejusdem corporis unionem dixit: Saule, Saule, quid me persequeris ? At illi excusso pulvere pedum in eos, venerunt Iconium. Pulvis juxta Evangelii praeceptum excutitur ervenerit; sive excutitur pulvis, ut nihil ab eis accipiant, nec ad victum quidem necessariu
Abbreviated transcription (Latin):
de resurrectione manifestissime te¬
statur. Cum enĩ suꝑiꝰ de incarna¬
tione passione ac resurrectione
illiꝰ ageret: uoluit utraq pari¬
ter datis de psalmo test imoniis
astruere. Qui ergo inquit eter¬
nus es ante scła filiꝰ : nc̃ intp̃r
natꝰ apparebis. Quidã codices
habent. sicut in pͥmo psalmo scrip¬
tum ÷: qđ ita exponitur:. Pri¬
& a beatitudine inciplat & in bea¬
titudinẽ desinat. Quia dabo uo¬
bis sc̃a dauid fidelia: id ÷ quecũ¬
q dauid ꝓmisi. eadẽ uob̃ certis¬
sime fidelis sponsor implebo: x ꝑm
uide licet de eiꝰ esse stirpe nascitu¬
rũ. Sic enĩ y saias noui testam̃ti
my steria pregustans ait. & consti¬
tuam uobis testamentũ et̾nũ sc̃a
dauid fidelia. Qd̾ in heb̾raica ue¬
ritate ita legitur. Et feriã uobisc̾
pactũ sempiternũ : miscłias da¬
uid fideles. Secuti st̃ multi uid̾oꝵ
& colentiũ aduenarũ. Melius le¬
gitur. colentiũ dm̃: sicut in gre¬
co uidimꝰ. Significat aut̾ eos qui

Expanded text:
manifestissime testatur. Cum enim superius de incarnatione, passione, ac resurrectione illius ageret, voluit utraque pariter, datis de psalmo testimoniis astruere. Qui ergo, inquit, aeternus es, ante saecula Filius, nunc in tempore natus apparebis. Quidam Codices habent: Sicut in primo psalmo scriptum est. Quod ita exponitur, pria beatitudine incipiat, et in beatitudinem desinat. Quia dabo vobis sancta David fidelia, id est, quaecunque David promisi, eadem vobis certissime fidelis sponsor implebo, Christum videlicet de ejus esse stirpe nasciturum. Sic enim Isaias Novi Testamenti mysteria praegustans, ait: Et constituam vobis testamentum aeternum sancta David fidelia . Quod in Hebraica veritate legitur: Et feriam vobiscum pactum sempiternum, misericordias David fideles. Secuti sunt multi Judaeorum et colentium advenarum. Melius legitur: Et colentium Deum, sicut in Graeco vidimus. Significat autem eos qui
Abbreviated transcription (Latin):
os & sapientiã: eui ñ potert̾ resi¬
stere & contradicere om̃s adu̾sarii
ur̃i. Dignũ enĩ fuit ut in ꝓtho¬
mr̃e confirmaret: qđ cunctis pro
suo noie traditis est ꝓmittere dig
&cȩt̾a. Notandũ iuxta u̾ba stepħi.
qr ñ sicut in genesi uidetur pꝰ mortẽ
patris locutus ẽ ds̃ abrahȩ. Qͥ uti¬
q in charra mortuus ẽ. ubi cũ illo
& ipse filiꝰ habitauit. Sed priꝰꝗͣ habi¬
taret in eadem ciuitate: iam tamen
cũ esset in mesopothamiȩ regione cuiꝰ
ipsa ẽ ciuitas. Exi de t̾ra tua & de
cognatione tua: & cet̾a. Terrã & co¬
gnationẽ abrahȩ chaldeoꝵ patriã
genꝰq appellat: unde iam pͥdẽ exi¬
erat : qͥ nẽ in me sop othamia degebat.
Sed qr quaslibet ob causas eg̾diens.
spe redeundi & desid̾io tenebatur:
audit a dũo. exi de t̾ra tua. non ut
corpꝰ inde traiceret qđ iã fecerat:
sed ut amorẽ mentis euelleret. Idõ
q qđ sequit᷑. tẽ exiit de t̾ra cͥaldeoꝵ.
non corporis s mentis eg̾ssum signifi

Expanded text:
 resistere et contradicere omnes adversarii vestri. Dignum enim fuit ut in protomartyre confirmaret quod cunctis pro suo nomine traditis est promittere dietc. Notandum, juxta verba Stephani, quia non sicut in Genesi videtur, post mortem patris locutus est Deus Abrahae, qui utique in Charra mortuus est, ubi cum illo et ipse filius habitavit; sed priusquam habitaret in eadem civitate, jam tunc cum esset in Mesopotamiae regione, cujus ipse est civitas. Exi de terra tua, et de cognatione tua, et veni in terram, gnationem Abrahae Chaldaeorum patriam genusque appellat, unde jampridem exierat, qui nunc in Mesopotamia degebat, sed quia quaslibet ob causas egrediens spe redeundi et desiderio tenebatur, audit a Domino: Exi de terra tua. Non ut corpus inde trajiceret, quod jam fecerat, sed ut amorem mentis evelleret. Ideo quod sequitur: Tunc exiit de terra Chaldaeorum, non corporis, sed mentis egressum
Abbreviated transcription (Latin):
quo alimur. Hoc enĩ ait. E sꝑs unus omĩb : & amplius homini ã pe¬
core nichil ẽ. Qd ne putaremus dici etiã de anima: intulit. Omĩa fa¬
cta st̃ de t̾ra: & reuertentur in terrã. De terra aut̃ nichil aliud quan

Expanded text:
quo alimur. Hoc enim ait: Et spiritus unus omnibus, et amplius homini a pequo alimur. Hoc enim ait: Et spiritus unus omnibus, et amplius homini a pecore nihil est. Quod ne putaremus dici etiam de anima, intulit: Omnia facta sunt de terra, et revertentur in terram. De terra autem nihil aliud nisi
Abbreviated transcription (Latin):
descensurum esse se dicit ÷ & iob pios & impios in inferno queritur reten
ro. & diuitem in suppliciis esse testatur. & reuera antequã flam meam
illã rotam & igneam rumpheam. & paradisi forẽ xꝑe cũm latrone rese¬
raret. clausa erant celestia: & sꝑm pecoris hominisq equalis uilitas coar¬
tabat. & licet uideretur dissolui aliud aliud reseruari : tamen ñ mul¬
tum intererat ꝑire cũ corpore uel inferni tenebris detineri. Recurra¬
mus ad singła : & cõmatico genere dicendi iuxta ordinẽ suum breu¬
ligeret eos d̾s. Hoc solum inquit inter homines & ium̃ta d̾s esse uoluit
quia nos loquimur. illa st̃ muta. Nos uoluntatem sermone ꝑferimus: il¬
la torpent silentio. & cũ tantum in sermone differamus a uestiis: cam̃
ostenditur nobis. quia uixta corporis fragilitatẽ pecora sumꝰ. Sicut ix¬
mentum moritur ita morit᷑ homo: & unꝰ omĩb flatus est: & aer iste

Expanded text:
descensurum se dicit . Et Job pios et impios in inferno queritur retentdescensurum se dicit . Et Job pios et impios in inferno queritur retentam cum Lazaro, et divitem in suppliciis esse testatur . Et revera, antequam flammeam illam rotam, et igneam romphaeam, et paradisi fores Christus cum latrone reseraret, clausa erant coelestia, et spiritum pecoris hominisque aequalis vilitas coarctabat. Et licet aliud videretur dissolvi, aliud reservari; tamen non multum intererat perire cum corpore, vel inferni tenebris detineri. Recurramus ad singula, et commatico genere dicendi, juxta ordinem suum breviligeret eos Deus. Hoc solum, inquit, inter homines et jumenta Deus esse voluit, quia nos loquimur, illa sunt muta, nos voluntatem sermone proferimus, illa torpent silentio. Et cum tantum sermone differamus a bestiis, tamen ostenditur nobis, quod juxta corporis fragilitatem pecora sumus. Sicut jumentum moritur, ita moritur et homo, et unus omnibus flatus est, et aer iste
Abbreviated transcription (Latin):
homini a pecore nichil ẽ: quia omĩa uanitas. Omĩa uadunt in unum
locum. Omĩa facta st̃ de humo : & omĩa reuertuntur ad humũ. & qͥs
scit. sp̃s filioꝵ. hominũ. si ascendat ipse sursum: & sp̃s pecoris si descendat
ipse deorsũ in terram: Non est mirandũ in presenti uita inter iustũ & im¬
piũ nullam esse distantiam. nec ualere aliquid uirtutes. sed incerto euen¬
riendi : similit̾ ꝓcedamus ad lucẽ: eque dissoluam᷑ in puluerem. Si auten
uidetur hȩc essẽ distantia. qđ sꝑs hominis ascendat in celũ. & sꝑs pecoris
descendat in t̾ram: quo istud certo au.tore cognouimꝰ: Quis potest nos¬
se utrum uerũ anfalsum sit qđ sꝑatur: Hoc autẽ dicit. ñ quo animã putet
ꝑire cũ corpore. uel unũ pecori & homini p̃parari locum: sed quo ante ad¬
uentũ xꝑi omĩa ad inferos pariter ducerentur. Unde & iacob ad inferos

Expanded text:
nihil est, quia omnia vanitas. Omnia vadunt ad locum nihil est, quia omnia vanitas. Omnia vadunt ad locum unum, omnia facta sunt de humo, et omnia revertentur ad humum. Et quis scit, spiritus filiorum hominis, si ascendat ipse sursum, et spiritus pecoris, si descendat ipse deorsum in terram. Non mirandum est, in praesenti vita inter justum et impium nullam esse distantiam, nec aliquid valere virtutes, sed incerto evenriendi: similiter 416 procedamus ad lucem, aeque dissolvamur in pulverem. Si autem videtur haec esse distantia, quod spiritus hominis ascendat in coelum, et spiritus pecoris descendat in terram, quo istud certo auctore cognovimus? Quis potest nosse, utrum verum an falsum sit quod speratur? Hoc autem dicit, non quod animam putet perire cum corpore, vel unum bestiis et homini praeparari locum, sed quod ante adventum Christi omnia ad inferos pariter ducerentur. Unde et Jacob ad inferos
Abbreviated transcription (Latin):
quisiui. & uidi etiã inter uidicum ipsa subsellia. ñ ueritatem uale¬
re sed munera. Siue aliter. Arbitratus sũ aliquid iusticie in presen¬
te scło geri: & uel ꝑiũ ꝓsuo nẽ merito reciꝑe. uel impiũ ꝑ suo scelere
puiri: & econtrario repperi quã pittabam. Uidi enĩ & iustum mul¬
ta mala hic ꝑpeti : & impiũ regnare ꝓ scelere. Postea uero cũ corde meo
scđm uoluntatẽ & oꝑa sua recipiant. Hoc est enĩ qđ ait. & tempus omni
uoluntati & suꝑ om̃e factum ibi : id est in uidicio quando dñs ceꝑit ix¬
dicare. tẽ fiturã est ueritas : nc̃ iniustitia dñatur inmundo. Tale qͥd a
loquela filioꝵ hominis quia seꝑarat illos ds : & ut ostenderet quia iꝑsi
iumenta st̃ sibi: quia euentus filioꝵ hominis & euentꝰ pecoris euentus
unꝰ eis. Sicut mors huiꝰ ita & mors illius : & sꝑs omĩb unus: & ampli

Expanded text:
quisivi, et vidi etiam inter judicum ipsa subsellia, non veritatem valequisivi, et vidi etiam inter judicum ipsa subsellia, non veritatem valere, sed munera. Sive aliter: Arbitratus sum aliquid justitiae in praesenti saeculo geri, et vel pium pro suo nunc merito recipere, vel impium pro suo scelere puniri: et e contrario reperi, quam putabam. Vidi enim et justum multa mala hic perpeti, et impium regnare pro scelere. Postea vero cum corde meo secundum voluntatem et opera sua ibi recipiant. Hoc est enim quod ait: Et tempus omni voluntati, et super omne factum ibi, id est, in judicio, quando Dominus coeperit judicare, tunc futura est veritas, nunc injustitia dominatur in mundo. Tale quid et loquela filiorum hominis, quia separat illos Deus, et ut ostenderet, quia ipsi jumenta sunt sibi, quia eventus filiorum hominum, et eventus pecoris, eventus unus eis. Sicut mors hujus, ita et mors illius, et spiritus unus omni
Abbreviated transcription (Latin):
nimꝰ. Sol qui nẽ oritur. & antequã nos essemus in mundo fuit: & post¬
quã mortui fuerimꝰ oriturus est. Solem aut̃ nominauimꝰ: ut ex hoc
intelligamus & cȩtera esse eadẽ quȩ fuert̃. Q đ si uidentur ꝑ conditionẽ
mortis ꝑire. ñ ꝑcunt: quia rursũ reduuia succrescunt: & nichil in ꝑ¬
pecuũ interit: sed renascit᷑. & quasi cũ quodã fenore reuiuiscit. Hoc est
enĩ qđ ait. & d̾s queret eum qui ꝑsecutionẽ patitur. Qd grece dicitur¬
sum ẽ. qđ esse cessauit. Si autẽ istud de cunctis que in mundo st̾ dicit᷑:
de homine nulla dubicatio ẽ quin mortuus renascatur. Si eui aut̃ placet
quasi a ꝓprio legere principio. & d̾s queret eũ qui ꝑsecutionẽ patitur
tionem patientem: sicut querit sanguinẽ interfecti. & uenit querere qͥ
terpretationis obuoluitur. Sub sole inquit isto ueritatẽ & iudiciũ re¬

Expanded text:
nimus. Sol qui nunc oritur, et antequam essemus nos in mundo, fuit, et postnimus. Sol qui nunc oritur, et antequam essemus nos in mundo, fuit, et postquam mortui fuerimus, oriturus est. Solem autem nominavimus, ut ex hoc intelligamus et caetera esse eadem, quae fuerunt. Quod si videantur per conditionem mortis perire, non pereunt, quia rursum rediviva succrescunt, et nihil in perpetuum interit, sed renascitur, et quasi cum quodam fenore reviviscit. Hoc est enim quod ait: Et Deus quaeret eum, qui persecutionem patitur; quod Graece meliusum est, quod esse cessavit. Si autem istud de cunctis quae in mundo sunt, dicitur, de homine nulla dubitatio est, quin mortuus renascatur. Si cui autem placet quasi proprio legere principio: Et Deus quaeret eum qui persecutionem patitur, tionem patientem, sicut requirit sanguinem interfecti, et venit quaerere quod nterpretationis obvolvitur. Sub sole, inquit, isto veritatem et judicium re
Abbreviated transcription (Latin):
ratione cuncta moderatus est. & iussit humanis usib elem̃ta seruire:
ut homines hec uidentes intelligant esse ꝓuidentiã. & timeant a fac ie di:
dũ ex rerum qualitate. cursii. ordine atq constantia intelligt̃ ereatorẽ¬
Inuisibilia enĩ a creatura mundi ꝑ ea que facta st̃ intellecta conspiciunt᷑:
sempit̾na quoq uirtus eiꝰ & diiinitas. Qđ si uoluerimꝰ priori sensu fini¬
to quasi a capice legere. & ds fecit ut timeant a facie eius: hic sensus ẽ
Ds̃ fecit hec omĩa : ut timeant homines ab eo qđ semel ds disposuit. in aliud
dec linare. Pulchre autẽ temꝑauit dicens. ut timeant a facie eiꝰ. Nultꝰ
qͥppe dñi suꝑ facientes mala. Qͥ d ẽ qđ fuit: Ipsum qđ est. & quȩ fu¬
tura st̃ iam fuerunt: &đs queret cũ qui ꝑsecutionẽ patitur. Uel preceri¬
ta uel presentia ł futura. ipsa & fuerunt & st̃ & erunt uniu̾sa quę cer¬

Expanded text:
ratione cuncta moderatus est, et jussit elementa servire, ratione cuncta moderatus est, et jussit elementa servire, ut homines haec videntes, intelligant providentiam, et timeant a facie Dei, dum ex rerum qualitate, cursu, ordine, atque constantia, intelligunt creatore ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur: sempiterna quoque virtus ejus et divinitas . Quod si voluerimus, priori sensu finito, quasi a capite legere: Et Deus fecit, ut timeant a facie ejus, hic sensus est: Deus omnia fecit, ut timeant homines ab eo, quod semel Deus disposuit, in aliud declinare. Pulchre autem temperavit, dicens: Ut timeant a facie ejus . Vultus quippe Domini super facientes mala. Quid est quod fuit? ipsum quod est et quae futura sunt, jam fuerunt: et Deus quaeret eum qui persecutionem patitur. Vel praeterita, vel praesentia, vel futura ipsa et fuerunt, et sunt, et erunt universa, quae cer
Abbreviated transcription (Latin):
tus qui ex u̾bo di sumitur : scientia scripturarũ est. Nec putet aliquis
illud̃ qđ a balaam ꝓpħatur. ñ erit labor in iacob neq dolor in isrł. huic¬
esse contrariũ: qđ mimeris di esse dicitur si quis comedat & bibat & os¬
tendat bonũ in omĩ labore suo. Multȩ quippe tribulationes iustoꝵ: &
de his apłs queritur: in labore & dolore sudasse se dicens. Sed eũ his nos
in futuro dñs liberauerit: ñ erit labor in iacob neq dolor in ispahel: & qͦ¬
modo illd̃legimus. beati flentes qm̃ ipsi ridebt̾. & risus nr̃ iob ꝓphetan¬
re cessemꝰ. Cognoui quia omĩa que fecit đs. ipsa ert̃ in eternũ. Suꝑ illa ñ
potest addi. & ab illis ñ potest auferri ⁊ & d̾s fecit ut timeant a facie eiys
Nichil est in nundo qđ nouũ sit. Solis cursus & lune uices. & t̾re arboꝵq
siccitas & uiror: cũ ipso mundo nata st̃ atq eouereta. & iecireo ds certa

Expanded text:
tus, qui ex verbo Dei sumitur, scientia Scripturarum est. Nec putet aliquis tus, qui ex verbo Dei sumitur, scientia Scripturarum est. Nec putet aliquis illud a Balaam prophetatum: Non erit labor Jacob, neque dolor in Israel . Huic contrarium esse, quod muneris Dei esse dicitur: Si quis comedat et bibat, et ostendat bonum in omni labore suo. Multae quippe tribulationes justorum. Et de his Apostolus queritur, in labore et dolore sudasse se dicens . Sed cum de his nos in futuro Dominus liberaverit: Non erit labor in Jacob, neque dolor in Israel. Et quomodo illud legimus: Beati flentes, quoniam ipsi ridebunt : et risus noster Job prophetanre cessemus. Cognovi quia omnia quae fecit Deus, ipsa erunt in aeternum, super illa non potest addi, et ab illis non pNihil est in mundo quod novum sit: solis cursus, et lunae vices, et terrae arborumque siccitas, vel viror, cum ipso mundo nata sunt atque concreata; et idcirco Deus certa
Abbreviated transcription (Latin):
nisi lȩtari : & facere bonũ inuita sua. & quidem omĩs homo qui comedit
& bibit & ostendit bonũ in labore suo: ex dono di est. Propterea colonꝰ
& hospes mundi homo datus ẽ. ut breui uitȩ sue fruatur tempore. &
spe ꝓlixioris etatis absci sa. euncta quę possidet quasi ad alia ꝓfecturꝰ
aspiciat : & qđ potest bene faciat in uita sua : Nec frustra ob congregan¬
das opes cogitationib torqueatur: neq se putet plus de suo labore sucra¬
ri posse quã cibum & potũ: & si qͥd de oꝑib suis in bonis oꝑib expende
& ad delicias & ad desꝑationẽ scđm illud ysaiȩ. manducemꝰ & bibamꝰ cras
enĩ moriemur. instar animaliũ ꝓuocamur : sed scđ̾m apłm habentes us
in pauꝑib nutriendis & egentiũ largitate. consumamꝰ. Porro quia ca¬
ro dñi uerus eibus est. & sanginis eius uerus est potus: uixta anagogen

Expanded text:
nisi laetari, et facere bonum in vita sua. Et quidem omnis homo qui comedit, nisi laetari, et facere bonum in vita sua. Et quidem omnis homo qui comedit, et bibit, et ostendit bonum in omni labore suo, ex dono Dei est. Propterea colonus et hospes mundi homo datus est, ut brevi vitae suae fruatur tempore, et spe prolixioris aetatis abscissa, cuncta quae possidet, quasi ad alia profecturus aspiciat, et quod  Al. quantum potest bene faciat in vita sua: nec frustra ob congregandas opes, cogitationibus torqueatur. Neque se putet plus de suo labore lucrari posse, quam cibum et potum, et si quid de opibus suis in bonis operibus expender et delicias, et ad desperationem, secundum illud Isaiae: Manducemus et bibamus, cras enim moriemur , instar animalium provocamur  Al. provocemur; sed sin pauperibus nutriendis et egentium largitione consumamus. Porro, quia caro Domini verus est cibus, et sanguis ejus verus est potus, juxta ἀναγωγὴν,
Abbreviated transcription (Latin):
tendimus. & breu̾is uite labores putamꝰ esse ꝑpetuos: nec contenti sumꝰ
seđm euangłium malitia diei. nichilq in crastinũ cogitamꝰ:Quid eñ¬
plus possumꝰ habere in hoc scło amplius laborando: in quo id tantũ ho¬
minib a do datum ẽ. ut aliꝰ alia sectando haberet inquib erudire
& exercere. se posset: Ds̃ enĩ omne qđ fecit bonũ est: s bonũ in t̃pre
suo. Bonũ est uigilare atq dormire: nec tam̃ semꝑ uigilare atq dor¬
mire bonum ẽ : quia uicissim iuxta dispositionẽ di bonum est unumqq
cũ opus ẽ. Bedit quoq ds mundum ad habitandũ hominibus ut fruan¬
tur uarietatib temꝑoꝵ: & ñ querant de causis rerũ naturaliũ quomͦ
creata sint omĩa: quare hoc uel illud ab initio mundi usq ad consum¬
ptionẽ fecerit crescereᷤ. manere. mutari Cognoui qm̃ non est bonũ homini

Expanded text:
tendimus, et brevis vitae labores putamus esse perpetuos? Nec contenti sumus tendimus, et brevis vitae labores putamus esse perpetuos? Nec contenti sumus secundum Evangelium, malitia diei: nihilque in crastinum cogitemus . Quid enim possumus habere in hoc saeculo amplius laborando, in quo id tantum hominibus a Deo datum est, ut alius alia sectando haberet, in quibus erudiri, et exercere se posset? Deus enim omne quod fecit, bonum est, sed bonum in tempore suo. Bonum est vigilare atque dormire: nec tamen semper vigilare aut dormire bonum est, quia vicissim juxta dispositionem Dei bonum est unumquodque, cum opus est. Dedit quoque Deus mundum ad inhabitandum hominibus, ut fruantur varietatibus temporum, et non quaerant de causis rerum naturalium quomodo creata sint omnia: quare hoc vel illud ab initio mundi usque ad consummationem fecerit crescere, manere, mutari. Cognovi quia non est bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
Aecingendum ẽ. & apłica arma tractanda : ut uictores quondã requies¬
camuis in pace: q̃ abundantia est facienti in quib ipse laborat᷑. uidi occupa¬
tionẽ quam dedit ds filiis hominũ: ut occuparentur in ea. Uniuersa fecit
bona in tempore suo. etquidẽ scłm dedit in corda eoꝵ ut ñ inueniat ho¬
mo opus qd̾ fecit ds ab mitio usq ad finẽ. Non me fugit qđ ã plerisq in
magistris concesserit occupationẽ. ne mens hominis otiosa torpesceret:¬
& hoc esse bonũ qđ fecit ds in tempore suo: & nichilominꝰ nequire eos
nature rerũ scientiam cõprehendere. Michi uero ab hebreo qui me in
scripturis erudiuit. ita expositum est. Cum omĩa suo labant᷑ tempo¬
re. & sit tempꝰ destruendi uel edificandi. flendi atq ridendi. tacen¬
di & loquendi. & cȩtera que dicta de tp̃re sc̃: qͥd frustra conamur &

Expanded text:
accingendum est, et arma tractanda, ut victores quondam requiesaccingendum est, et arma tractanda, ut victores quondam requiescamus in pace. Quae abundantia est facienti, in quibus ipse laborat. Vidi occupationem, quam dedit Deus filiis hominum, ut occupentur in ea. Universa fecit bona in tempore suo et quidem saeculum dedit in corda eorum, ut non inveniat homo opus quod fecit Deus ab initio usque in finem. Non me fugit quid a plerisque in rversorum dogmatum magistris concesserit occupationem, ne mens hominis otiosa torpesceret, et hoc esse bonum, quod fecit Deus in tempore suo, et nihilominus nequire eos naturam et rerum scientiam comprehendere. Mihi vero ab Hebraeo, qui me in Scripturis erudivit, ita expositum est: Cum omnia suo labantur tempore, et sit tempus destruendi et aedificandi, flendi, atque ridendi, tacendi, atque loquendi, et caetera quae dicta de tempore sunt, quid frustra conamur et
Abbreviated transcription (Latin):
ũboꝵ uł instinctu diaboli qui fautor errorum ẽ plausus ppłi excita¬
uerimꝰ : contra conscientiam nrãm scire nos arbitramur de quo aliis
potuimꝰ ꝑsuadere. Om̃s artes absq doctore ũ discimꝰ. Sola hec tam iii¬
lis & facilis ẽ: ut ñ indigeat prȩcceptore. Tempꝰ amandi: & tempꝰ odi¬
endi. Tempꝰ amandi post dm̃ liberos. uixorem. ꝓpinquos: & tempus
odiendi eos in martirio: cũ ꝓ xp̃i confessione rigidos pietas oppugnat
mimica. Uel certe tempꝰ amandi legem & ea quę a lege fuerant imꝑa¬
ta. circuncisionẽ. hostias. sabbatũ. neomenias: &e tempꝰ odieudi eam.
mus & in enigniate. tempus esse presentia diligendi. & infuturo tempꝰ
adueniet quando cernentes facie ad faciem & in melius ꝓficientes inei¬
piemꝰ odisse & despicere qđ amamꝰ. Tempꝰ belli : & temp̃us pacis. Quam
ce sortita ẽ uocabulum. Nemo g se nẽ putet esse securũ in tẽpore belli.

Expanded text:
verborum, vel instinctu diaboli, qui fautor errorum est, plausus populi excitaverborum, vel instinctu diaboli, qui fautor errorum est, plausus populi excitaverimus, contra conscientiam nostram scire nos arbitramur, de quo aliis potuimus persuadere. Omnes artes absque doctore non discimus: sola haec tam vilis et facilis est, ut non indigeat praeceptore. Tempus amandi, et tempus odiendi. Tempus amandi post Deum, liberos, uxorem, propinquos, et tempus odiendi eos in martyrio, cum pro Christi confessione rigidos pietas oppugnat inimica. Vel certe tempus amandi Legem, et ea quae a Lege fuerant imperata, circumcisionem, hostias, sabbathum, neomenias, et tempus odiendi ea, lum videmus in aenigmate , tempus esse praesentia diligendi, et in futurum tempus adveniet, quando cernentes facie ad faciem, et in melius proficientes, incipiemus odisse, et despicere quod amavimus. Tempus belli, et tempus pacis. Quamdce sortita est vocabulum . Nemo ergo se nunc putet esse securum: in tempore belli
Abbreviated transcription (Latin):
qđ euangłiste singłi ꝑpetrarunt de lege & ꝓpħis aduentus dm̃ici testi
consuentes: ita & tempꝰ querendi & eustodiendi isrł. tempꝰ ꝑdendi & ꝓ¬
ictendi illũ. Nel certe tempus querendi ppłm ex gentib: & tempus ꝑden¬
di ppłm iudeoꝵ. Tempus eustodiendi eredentes ex nationib: & tempꝰ
abiciendi mneredulos ex isrł. Tempus tacendi: & tempꝰ loquendi. Pitha¬
goricos reor quoꝵ disciplina ẽ tacere ꝑ quinquenniũ & postea eruditos
loqui: hinc originem sui traxisse decreti. Discamꝰ itaq & nos priꝰ loqn
ut postea ad loquendum ora reseremꝰ. Sileamꝰ certo tempore: ad precepto¬
ris eloquia pendeamꝰ. Nichil nobis uideatur rectũ esse. uisi q discimꝰ : ut
pꝰ multũ silentium de discipulis efficiam᷑ magistri. Nẽ uero ꝓsełoꝵ. cot¬
die inpeuis labentiũ uicio: docemꝰ in eccłis qđ nescimꝰ & si cõpositioẽ

Expanded text:
quod Evangelistae singuli perpetrarunt, de Lege et Prophetis adventus Dominici testimonia quod Evangelistae singuli perpetrarunt, de Lege et Prophetis adventus Dominici testimonia consuentes: ita et tempus fuit quaerendi et custodiendi Israel, tempus perdendi et projiciendi illum. Vel certe tempus quaerendi populum ex gentibus, et tempus perdendi populum Judaeorum. Tempus custodiendi credentes ex nationibus, et tempus abjiciendi incredulos ex Israel. Tempus tacendi, et tempus loquendi. Pythagoricos reor, quorum disciplina est tacere per quinquennium, et postea eruditos loqui, hinc originem sui traxisse decreti. Discamus itaque et 411 nos prius non loqui ut postea ad loquendum ora reseremus. Sileamus certo tempore, et ad praeceptoris eloquia pendeamus, Nihil nobis videatur rectum esse, nisi quod discimus, ut post multum silentium, de discipulis efficiamur magistri. Nunc vero pro die in pejus labentium vitio, docemus in Ecclesiis, quod nescimus. Et si compositione
Abbreviated transcription (Latin):
att. eam & amplexabit᷑ te: intraq ulnas suas & gremiũ. strictiore eos tenẽ¬
re complexu. Porro quia ñ potest humanꝰ animus semꝑ in sublime tendi.
a de diuinis & altiorib cogitare. nec ugit̾ in contemplatione esse rerũ cȩlesti¬
um. sed interdum necessitatib corporis indulgere ÷ ꝓꝑterea tempus ẽ ample¬
xandi sapientiã & eam strictius continendi. & tẽpus relaxandi mentẽ ab in¬
tuitu complexuq sapientie : ut cure corporis & his quib uita nr̃a absq
peccato indiget seruiamꝰ. Tempuis acquirendi : & tẽpus ꝑdendi. Tempus
custodiendi: & tẽpꝰ ꝓiciendi. Sub diuersis sermonib idem nẽ qui supra & in¬
fra sensus est in co qđ ait. Tempus destruendi. & tempus edificandi. Ac de¬
inde. Tempiis se indendi. & tempꝰ consuendi. Quomodo enĩ sinagoga de¬
struitur ut edificetur eccła : & a lege fit scissio ut euangłia consuantu

Expanded text:
ait, eam, et amplexabitur te , intraque ulnas suas et gremium strictiori tenebait, eam, et amplexabitur te , intraque ulnas suas et gremium strictiori tenebit complexu. Porro, quia non potest humanus animus semper in sublime tendi, et de divinis et altioribus cogitare, nec jugiter esse in contemplatione rerum coelestium, sed interdum necessitatibus corporis indulgere; propterea tempus est amplexandi sapientiam, et eam strictius continendi, et tempus relaxandi mentem ab intuitu complexuque sapientiae, ut curae corporis, et his quibus vita nostra absque peccato indiget, serviamus. Tempus acquirendi, et tempus perdendi. Tempus custodiendi, et tempus projiciendi. Sub diversis sermonibus, idem nunc, qui supra et infra, sensus est, in eo quod ait: Tempus destruendi, et tempus aedificandi. Ac deinde: Tempus scindendi, et tempus consuendi. Quomodo enim Synagoga destruitur, ut aedificetur Ecclesia, et a Lege fit scissio, ut Evangelia consuantur,
Abbreviated transcription (Latin):
nigna. ñ parcens. pec cantẽ interficit. euangłi gr̃a miseret᷑. & ad pęniten¬
tiam ꝓuocat: & hoc esse tempus iꝑatendoꝵ lapidũ siue congregandorũ:
qđ lapides mittant᷑ in lege. colligantur in euangłio. Hoc utrũ uere nec ne
dictum sit : suo imputet᷑ au tori. Tempus amplexandi: & tempus lon¬
ge fieri a cõplexib. Iuxta simplicem intelligentiã nranifestus est sensus
sensu ad tempus ut uacetis orationi: liberis dandam oꝑam. & rursum
continentie. Nel. qđ tempus fuerit amplexandi. quando uigebat illa sen¬
tentia. crescite & multiplicamini & replete terram: & tempus ꝓcul ã
cõplexii fieri quando successit. tempꝰ in angusto ẽ. suꝑest ut & qui ha¬
bent uxores. sic sint quasi ñ habeant. Si autẽ uoluerimꝰ ad altiora as
cendere: uidebimus sapientiã amplexari amatores suos. honora quippe

Expanded text:
nigna, non parcens, peccantem interficit. Evangelii gratia miseretur, et ad poenitennigna, non parcens, peccantem interficit. Evangelii gratia miseretur, et ad poenitentiam provocat. Et hoc esse tempus mittendorum lapidum, sive congregandorum, quod lapides mittantur in Lege, colligantur in Evangelio. Hoc utrum vere nec ne dictum sit, suo imputetur auctori. Tempus amplexandi, et tempus longe fieri ab amplexu. Juxta simplicem intelligentiam manifestus est sensus,sensu ad tempus, ut vacetis orationi , liberis dandam operam, et rursum continentiae. Vel quod tempus fuerit amplexandi, quando vigebat illa sententia: Crescite, et multiplicamini, et replete terram . Et tempus procul a complexu fieri, quando successit: Tempus in angusto est. Superest, ut et qui habent uxores, sic sint quasi non habeant . Si autem voluerimus ad cendere, videbimus sapientiam amplexari amatores s
Abbreviated transcription (Latin):
menti: & saulis filie displicens magis placuit do. Tempus spargendi la
pides: & tempuis colligendi lapides. Miror quomodo uir disertus rem ri¬
diculam in hoc loco dixerit. De destruetione inquiens & edificatione domoꝵ
salomoni ser mo est: qđ homines nẽ destruant nẽ edificent: alii congregent
lapides ad edificia construenda: alii quȩ extructa st̃ destruant. scđ̾m il¬
lud oratianum. Diruit. edificat. miitat quadrata rotundis. Estiat. & ui¬
te disconuenit ordine toto. Hoc utrũ recte an ꝑperam dixerit: lectoris ar¬
bitrio derelinquo. Nos prioris explanationis sequamur ordinẽ: tempus
spargendoꝵ & congregandorũ lapidum esse dicentes. uixta illud qđ in
congregandi. Legi in quodã libro uixta septuaginta tam̃ interpretes
qui dixert̾. tempus mittendi sapides. & tempus colligendi. seueritatẽ
legis regis antique euangłis gr̃a temꝑatam. Lex quippe rigida. imbe¬

Expanded text:
menti . Saulis filiae dmenti . Saulis filiae dpides, et tempus colligendi lapides. Miror, quomodo vir disertus rem ridiculam in hoc loco dixerit: De destructione, inquiens, et aedificatione domorum Salomonis sermo est, quod homines nunc destruant, nunc aedificent: alii congregent lapides ad aedificia construenda, alii quae exstructa sunt, destruant, secundum illud Horatianum : Diruit, aedificat, mutat quadrata rotundis. Aestuat, et vitae disconvenit ordine toto. Hoc utrum recte, an perperam dixerit, lectoris arbitrio derelinquo. Nos prioris explanationis sequamur ordinem: Tempus spargendorum et congregandorum lapidum esse dicentes, juxta illud quod in congregandi. Legi in quodam libro juxta Septuaginta tamen Interpretes, qui dixerunt: Tempus mittendi lapides, et tempus colligendi  severitatem Legis antiquae, Evangelii gratia temperatam. Lex quippe rigida, inbe
Abbreviated transcription (Latin):
pus odii. quia in xꝑm uitulert̾ manus. Tempus prelii modo ñ agen¬
tib eis penitentiã : & tempus pacis infitturo quando intrante ple¬
go iiuificabo. Sanat ad pęnitentiã ꝓuocans: occidit uixta illũ
sensũ. in matutino int̾ficiebam om̃s peccatores t̾re. Tempus destruen¬
di: & tempꝰ ȩdificandi. Non possumus edificare bona. nisi prius de¬
struxerimus mala ÷ Sicut iheremie uerbum a dõ datum est ut ante ẽ¬
radicaret & suffoderet & ꝑderet : & postea edificaret & plantaret. Tempus
plangendi : & tempus ridendi. Nc̃ tempiis flendi est : in futuro ridendi.
Seati enĩ flentes: qm̃ iꝑsi ridebt̃. Tempiis plangendi: & tempiis saltandi.
Iccireo corripiuntur in enangłio: quib dñs ait. Lamentauimꝰ uobis & ñ
planxistis: cantauimꝰ & ñ saltastis. Elangendum ẽ in presentiarũ. ut pꝰ¬
ea saltare ualeamꝰ illam saltationem quã dauid saltauit ante archam testa¬

Expanded text:
pus odii, quia in Christum intulerunt manus. Tempus praelii, modo non agenpus odii, quia in Christum intulerunt manus. Tempus praelii, modo non agentibus eis poenitentiam, et tempus pacis in futuro, quando intrante plego vivificabo . Sanat ad poenitentiam provocans. Occidit, juxta illum sensum: In matutino interficiebam omnes peccatores terrae . Tempus destruendi, et tempus aedificandi. Non possumus aedificare bona, nisi prius destruxerimus mala. Idcirco sic Jeremiae verbum Deo datum est, ut ante eradicaret, et suffoderet, et perderet; et postea aedificaret atque plantaret . 409 Tempus flendi, et tempus ridendi. Nunc flendi tempus est, et in futuro ridendi: Beati enim flentes, quoniam ipsi ridebunt . Tempus plangendi, et tempus saltandi. Idcirco corripiuntur in Evangelio, quibus Dominus ait: Lamentavimus vobis, et non planxistis: cantavimus, et non saltastis . Plangendum est impraesentiarum, ut postea saltare valeam
Abbreviated transcription (Latin):
necesse ẽ ꝑ singłos uersus ponere. qͥd interpretentur & sentiant: ꝑstrin
gam breuiter. latiorem suꝑ hoc dissertionẽ lectoris ingenio derelin¬
quens. Tempus fuit generandi & plantandi ihrłm : tempus moriendi
& ducendi in captiuitatem. Tempus occidendi eos in egypto : & tem¬
pus de egyꝑto lib̾andi. Tempus destruendi templi sub nabuc hodono¬
sor : & tempus ȩdificandi sub dario. Tempus plangendi eũ sionem urb̃:
& tempus ridendi atq saltandi sub zorobabel. esdra & neemia. Tem¬
pus disꝑgendi isrł: & tempus inunũ congregandi. Tempus quasi ein
cos in babiloniã captiuitatem. & ibi computrescere trans euphraten
Tempus tacendi ꝓpħas nc̃ in captiuitate romana : & tempus loquen¬
di eos tẽ quando etiã in hostili t̾ra dei consolatione & alloquio ñ ca¬
rebant. Tempus dilectionis qua eos sub patrib ante dilexit: & tẽ¬

Expanded text:
necesse est per singulos versus ponere, quid interpretentur et sentiant, perstringnecesse est per singulos versus ponere, quid interpretentur et sentiant, perstringam breviter  Al. leviter latiorem super hoc dissertionem lectoris ingenio derelinquens. Tempus fuit generandi et plantandi Israelem, tempus moriendi, et ducendi in captivitatem. Tempus occidendi eos in Aegypto, et tempus de Aegypto liberandi. Tempus destruendi templi sub Nabuchodonosor, et tempus aedificandi sub Dario. Tempus plangendi eversionem urbis, et tempus ridendi atque saltandi sub Zorobabel, Esdra, et Neemia. Tempus dispergendi Israel, et tempus in unum congregandi. Tempus quasi cingeos in Babyloniam captivitatem, et ibi computrescere trans Euphraten.Tempus tacendi Prophetas, nunc in captivitate Romana, et tempus loquendi eos, tunc quando etiam in hostili terra Dei consolatione et alloquio non carebant. Tempus dilectionis, qua eos sub patribus ante dilexit, et tem
Abbreviated transcription (Latin):
stendere omia sibi in mundo esse contraria. & nichil stare ꝑpetuũ. eor
dumtaxat quę sub celo st̃ & intra tempus : quia cętere substantie sꝑua¬
les nee eelo nec tempore continentur. Tempus pariendi: & temp mori¬
endi. Tempus plantandi : & tempus euellendi qđ plantatũ est. Nulli dii¬
bium qđ & ortus & interitus hominũ deo notus sit & finitus : & id ip¬
sum esse parere qđ plantare: mori. qđ plantatũ est euellere. Sed quia
in y saia legimꝰ. a timore tuo dñe concepimꝰ & parturiuimꝰ & peperimꝰ.
hoc dicendũ est qđ ꝑfecto uiro partus iste qui de timore natus est. eum
d̾m amare ceꝑit moritur. Perfecta quiꝑpe dilectio. foras mittit timorẽ.
Hebrei om̃e hoc qđ de contrarietate tẽpoꝵ scriptum est usq ad illũ locs̃
in quo ait. tẽpus belli & tempus pacis: suꝑ isrłe intelligunt. & quia ñ

Expanded text:
ostendere, omnia sibi in mundo esse contraria, et nihil stare perpetuum, eorum ostendere, omnia sibi in mundo esse contraria, et nihil stare perpetuum, eorum dumtaxat, quae sub coelo sunt, et intra tempus, quia caeterae substantiae spirituales, nec coelo, nec tempore continentur. Tempus pariendi, et tempus morendi. Tempus plantandi, et tempus evellendi quod plantatum est. Nulli dubium quod et ortus et interitus hominum, Deo notus sit et praefinitus, et idipsum esse parere, quod plantare: mori, et quod plantatum est evellere. Sed quia in Isaia legimus: A timore tuo, Domine, concepimus, et parturivimus, et peperimus: hoc dicendum est, quod perfecto viro, partus iste, qui de timore natus est, cum Deum amare coeperit, moritur. Perfecta quippe dilectio foras mittit timorem . Hebraei omne hoc, quod de contrarietate temporum scriptum est, usque ad illum locum, in quo ait: 408 Tempus belli, et tempus pacis, super Israel intelligunt. Et quia non