comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inquã pat̾ loquitur popłs. quandoquidẽ uis ut
illius tibi sententias ꝑferam. Et tu inquit quid
sentis: Angustie inquã ft̃ undiq. Uereor enim
ne mendacii. uel adulationis contrabam notã. si solꝰ
popło contradixero. Sin autẽ. reatũ uereor maiesta.s
ne tanquã qui os meũ in celũ posuerim. cruoẽ uide¬
ar meruisse. Ueruntam̃ quia guido dens sc̃e potenti¬
ane pb̃r cardinalis popło testimoniũ ꝑhibet. ei usque¬
quaq contradicere non p̃sumo. Asserit enĩ in roma¬
na ecclesia quandã duplicitatis ẽẽ radicẽ. & fom̃tũ
id quidẽ in angulo. s considentib fr̃ib sc̃o eugenio p̃¬
sidente: quando adu̾sus innocentiã meã ferentim gra¬
tis excanduerat. hoc publice ꝓtestatus est. Unum
tam̃ audacter conscientia teste ꝓfiteor. quia nusqͣm
honestiores esicos uidi quã in eccłia rom̃a aut qͥ magi
auariciã detestentur. Quis bernardi redonensis:

Expanded text:
inquam, Pater, loquitur populus, quandoquidem vis ut inquam, Pater, loquitur populus, quandoquidem vis ut illius tibi sententias proferam. Et tu, inquit, quid sentis? Angustiae, inquam, sunt undique. Vereor enim ne mendacii vel adulationis contraham notam, si solus populo contradixero. Sin autem, reatum vereor majestatis, ne tanquam qui os meum in coelum posuerim, crucem videar meruisse. Verumtamen quia Guido Clemens Sanctae Potentianae Presbyter cardinalis populo testimonium perhibet, ei usquequaque contradicere non praesumo. Asserit enim in Romana Ecclesia quamdam duplicitatis esse radicem, et fomentum id quidem in angulo, sed considentibus fratribus, sancto Eugenio praesidente, quando adversus innocentiam meam Ferentini gratis excanduerant, hoe publice protestatus est. Unum tamen audacter conscientia teste profiteor, quia nusquam honestiores clericos vidi, quam in Ecclesia Romana, aut qui magis avaritiam detestentur. Quis Bernardi Redonensis,
Abbreviated transcription (Latin):
precio reddunt. Omĩa nanq cũ p̃cio hodie. S nec
cras aliquid sine precio obtinebis. Nocent sepiꝰ  ii
eo demones imitantur: qd̾ tunc ꝓdesse putantur.
cũ nocere desistunt: exceptis paucis. qui nomen &
officiũ pastoris implent. Sed & ipse romanus pon¬
tifex om̃ib grauis. & fere intolerabilis est. Pret̾ea
om̃s arguunt qd̾ ruentib & collabentib eccłiis qͣs
patrũ construxit deuotio: altarib quoq incultis.
palatia extruit. & ipse ñ modo purpuratꝰ. s de au
lia: ac si thesauros cresi studeant reparare. Sed re¬
cte cũ eis agit aitissimus: qm̃ & ipsi aliis & sepe ui¬
lissimis hominib dati st̃ in direptionẽ. Et ut opinor
dũ sic in iniuo errauerint: nunꝗͣ deerit eis flagel¬
lũ dñi. Os siquidẽ dm̃ locutũ est: quia quo iudicio
iudicauerint. iudicabuntur. & stia mensura reme¬
tietur eis. Antiquus dierũ mentiri ñ nouit. Hec

Expanded text:
pretio reddunt. Omnia namque cum pretio hodie, sed nec pretio reddunt. Omnia namque cum pretio hodie, sed nec cras aliquid sine pretio obtinebis. Nocent saepius, et in eo daemones imitantur, quod tunc prodesse, putantur cum nocere desistunt, exceptis paucis, qui nomen et officium pastoris implent. Sed et ipse Romanus pontifex omnibus gravis, et fere intolerabilis est: praeterea omnes arguunt, quod ruentibus et collabentibus ecclesiis, quas patrum construxit devotio, altaribus quoque incultis, palatia exstruit, et ipse non modo purpuratus, sed deaulia, ac si thesauros Cresi studeant reparare. Sed recte cum eis agit Altissimus, quoniam et ipsi aliis, et saepe vilissimis hominibus dati sunt in direptionem. Et ut opinor, dum sic in invio erraverint, nunquam deerit eis flagellum Domini. Os siquidem Domini locutum est, quia quo judicio judicaverint, judicabuntur, et sua mensura remetietur eis. Antiquus dierum mentiri non novit. Haec,
Abbreviated transcription (Latin):
gentiꝰ quereret: ego apud eũ usus sp̃s libertate. ma¬
la que in diu̾sis ꝑuinciis audierã. patent̾ exposui.
Sicut enĩ dicebatur amultis. romana ecclesia que
mater omniũ ecclesiarũ est: se ñ tam matrẽ exibet
aliis quã nouercã. Sedent in ea scribe & pharisei:
ponentes onera ĩportabilia in huimeris homitiũ.
que digito non contingunt. Dñantur in clero. nec
torma frunt gregi: qui recto calle ꝑgit ad uitã. Preci¬
osam suppellectilem congerunt. auro & argento
onerant mensas: sibi etiam ab auaricia nimis par¬
ci. Nam pauꝑ. aut nullus aut rarus admittitur.
quẽ interdũ ñ tã xp̃c quã uana gła introducit.
Concutiunt ecelesias. lites excitant. collidunt ełm
&e populũ: laborib &e miseriis afflictoꝵ nequaquã
cõpatiutit᷑: ecclesiarũ letantur spoliis. & questum
om̃ẽ reputant pietatẽ. Iusticiã ñ tam ueritate qmͣ

Expanded text:
gentius quaereret, ego apud eum usus spiritus libertate, magentius quaereret, ego apud eum usus spiritus libertate, mala, quae in diversis provinciis audieram, patenter exposui. Sicut enim dicebatur a multis, Romana Ecclesia, quae mater omnium ecclesiarum est, se non tam matrem exhibet aliis, quam novercam. Sedent in ea Scribae et Pharisaei, ponentes onera importabilia in humeris hominum, quae digito non contingunt. Dominantur in clero, nec forma fiunt gregi, qui recto calle pergit ad vitam, pretiosam supellectilem congerunt, auro et argento onerant mensas, sibi etiam ab avaritia nimis parci. Nam pauper aut nullus, aut rarus admittitur, quem interdum non tam Christus, quam vana gloria introducit. Concutiunt ecclesias, lites excitant, collidunt clerum et populum, laboribus et miseriis afflictorum nequaquam compatiuntur, ecclesiarum laetantur spoliis, et quaestum omnem reputant pietatem. Justitiam non tam veritati, quam
Abbreviated transcription (Latin):
repetiere. tanquã ideo uicti fuissent. qd̾ bellanti¬
bus defuerant auspicia regis sui: uictores futuri.
ul ꝓpterea qd̾ ex suꝑstitione uel fide antinum
uincendi ceꝑant. Nam & miseratio infantis eos
tenebat: quẽ si uicti essent. captiuũ de rege facere
uidebantur. Conserto itaq p̃lio. magna cede illiricos
fudert̃: ostendentes hostib suis. priore bello regem
ñ uircutẽ macedonib defuisse. Quanti gͦ ẽẽ debet iã
ꝓuectus etate & dignitate: si tanti habetur utroq
ꝓuehendus: Licet autẽ duriꝰcule uideatur tracta
ni me causa uisitandi dñm adrianũ pontificẽ .iiii.
qui me in ulteriorẽ familiaritatẽ admiserat: ꝓfectũ
in apuliam. Mansiq cũ eo beneuenti fermẽ tres
menses. Cũ itaꝙ uͭ fieri solet inter amicos sepe suꝑ
plurunis conferremus: & ipse quidde se & ecclesia
romana sentirent homines a me familiariꝰ & dili¬

Expanded text:
repetiere, tanquam ideo victi fuissent, quod bellantirepetiere, tanquam ideo victi fuissent, quod bellantibus defuerant auspicia regis sui; victores futuri vel propterea, quod ex superstitione vel fide animum vincendi ceperant. Nam et miseratio infantis eos tenebat, quoniam si victi essent, captivum de rege facere videbantur. Conserto itaque praelio, magna caede Illyricos fuderunt, ostendentes hostibus suis, priore bello regem, non virtutem Macedonibus defuisse. Quanti ergo esse debet jam provectus aetate et dignitate, si tanti habeatur utroque provehendus? Licet autem duriuscule videatur tractarni me causa visitandi dominum Adrianum pontificem quartum, qui me in ulteriorem familiaritatem admiserat, profectum in Apuliam, mansique cum eo Beneventi ferme tres menses. Cum itaque, ut fieri solet inter amicos, saepe super plurimis conferremus, et ipse quid de se, et Ecclesia Romana sentirent homines, a me familiarius, et dili
Abbreviated transcription (Latin):
ade inquit salomon ad formicã opiger.
ut ꝓuidentia habeatur. At philosophus
Quirũ politicũ mittit ad apes. ut ab illis
suũ discat officiũ: cui si tyrii adquieuissent. ne¬
quaquã luxurie indulsissent: & de gentis ꝑpetua
incolumitate gauderent. Sed quia uiciũ in mu¬
liere dña radicauit: effeminati ciues subduxert̃
colla uirtuti. Porro & si in officio uirtutũ sit re¬
missor pͥncipatꝰ: colendus est tam̃: & sicut apes
in humeris regẽ suũ attollunt: ita subiecti quos
pedes et membra eẽ p̃diximus. dũ modo uiciis
ꝑtutiosus non sit. omnimodũ ei exibeant famu¬
latũ. Nam & si laboret uiciis: ferendus ẽ. tanꝗͣ
in quo salutis auspicia ꝓuintialib extant. Rege
in columi. mens om̃ib una: amisso rupere fidẽ.
Illirici & traces cotidiano exercicio indurati: gloria
bellice laudis finitimos macedones terrebant.
Qui p̾lio pulsi. rege suo regis defuncti filio in
cunis ꝓlato. & pone aciem posito. acriꝰ certam̃

Expanded text:
ade, inquit Salomon, ad formicam, o piger, ut providentia habeatur . At philosophus virum politicum mittit ad apes, ut ab illis suum discat officium: cui si Tyrii acquievissent, nequaquam luxuriae indulsissent, et de gentis perpetua incolumitate gauderent. Sed quia vitium in muliere domina radicavit, effeminati cives subduxerunt colla virtuti. Porro etsi in officio virtutum sit remissior principatus, colendus tamen est: et sicut apes in humeris regem suum attollunt, ita subjecti, quos pedes et membra praediximus esse, dummodo vitiis perniciosus non sit, omnimodum ei exhibeant famulatum. Nam etsi laboret vitiis, ferendus et tanquam in quo salutis auspicia provincialibus exstant. . . . Rege incolumi mens omnibus una; Amisso, rupere fidem. Illyrici et Thraces, quotidiano exercitio indurati, gloria bellicae laudis finitimos Macedones terrebant, qui praelio pulsi, rege suo regis defuncti filio in cunis prolato, et pone aciem posito, acrius certamen
Abbreviated transcription (Latin):
in hominẽ. reb restitutꝰ & regno. licet eo postine¬
dũ meruerit. misero exitu spoliari. Ad tempora
festa est nequitia tirannoꝵ: & euidens pendbs
lianus ulis apostata & sordidꝰ imꝑator. alpti
uit. Nam sub eo grauissima xp̃ianoꝵ exnta est
ꝑsecutio: dũ galilei quẽ dicebat conatu impiol
men moliebatur extinguere. Uerũ dũ adiͦ
parthos infaustã expeditionẽ ageret. &ỹi
in reditu suo ꝓsacrificio cedẽ de uoueret xp̃ia¬

Expanded text:
in hominem, rebus restitutus et regno, licet eo postmoin hominem, rebus restitutus et regno, licet eo postmodum meruerit misero exitu spoliari. Ad tempora festa est nequitia tyrannorum, et evidens poena. Julianus vilis apostata, et sordidus imperator, dolo potius vit. Nam sub eo gravissima Christianorum exorta est persecutio, dum Galilaei, quem dicebat, conatu impio nomen moliebatur exstinguere. Verum dum adversus Parthos infaustam expeditionem ageret, et idolis, in reditu suo, pro sacrificio, caedem devoveret Chri
Abbreviated transcription (Latin):
diluculo surrexisset: uidit omĩa corpora mor¬
oꝵ. & recedens abut. Et reu̾sus ẽ sennachen
rex assẏrioꝵ & mansit in niniue. Cũq ados¬
ret in templo nesrach deũ suũ ad ramelechs
sarasar filii eiꝰ ꝑcussert̃ eũ gladio. fugerun¬
in terrã assẏrioꝵ: & regnauit eseradon filiꝰo
ꝓ eo. Nec inoueat si alio & alio nomine censes
in diu̾sis historus: quia ꝓtraditione hebrerĩ
etũ salmanassar & sennacherib. & phul. & tr¬
phalasar. & sargon. Nisi enĩ polinomiꝰ haletis
historicoꝵ quadam contrarietate dissidentũ q̃q
uacillabit auctoritas. Hic gͦ angelico gladio pͥtũ
adu̾sus exercitũ usus est dñs. dem̃ adu̾sus im pũa
manib filioꝵ. Ipsa quoq natura iũdictas stupeo
interdũ altissim: & hominũ ꝓuocante malia
creatoris sui legib mirabilit̾ adquiescit. Hincet
qd̾ adu̾sus deũ nabugodonosor intumnescens: era¬
do septẽnio bestiã sgrt: &e penitens ẽ denuo rais

Expanded text:
surrexisset, vidit omnia corpora mortuorum et recedens abiit et reversus est Sennacherib rex Assyriorum et mansit in Ninive. Cumque adoraret in templo Nesrach deum suum, Adramelech et Sarasar filii eius percusserunt eum gladio. egnavit Asaraddon filius ejus pro eo . Nec moveat si alio et alio nomine censeatur in diversis historiis, quia pro traditione Hebraeoruenim Salmanasar, et Sennacherib, et Phul, et Tegladphalasar, et Sargon. Nisi enim polyonymus habeatur, historicorum quadam contrarietate dissidentium quandoque vacillabit auctoritas. Hic ergo angelico gladio primum adversus exercitum usus est Dominus, deinde adversus impium manibus filiorum. Ipsa quoque natura vindictas stupet interdum Altissimi, et hominum provocante malitia, Creatoris sui legibus mirabiliter acquiescit. Hinc est quod adversus Dominum Nabuchodonosor intumescens, exacto septennio bestiam egit, et poenitens est denuo reversus
Abbreviated transcription (Latin):
plerũq utor aliena sunt: nisi quia quicquid
ubiq benedictũ est. facio meum: et illud nẽ
meis ad cõpendium nc̃ ad fidem et aucto¬
ritatem alinis ex primo uerbis. Et quia se¬
mel cepi reuelare mentis archana: arrogas¬
tiam meam plenius denudabo. Om̃s ergo qui
michi in uerbo aut opere philosophantes oc¬
currunt: meos clientes esse arbitror. et quod
maius est michi uendico in seruitutẽ. A deo
quidem: tit in tradicionib suis seipsos ꝓ me
lingius obiciant detractorũ. Nam et illos lau¬
do auctores. Neq enim alexandrum uidi uel
cesarem. nec socratem. denoneni ue. platonẽ.
aut aristotilem. disputantes audiuii. de his
tamene aliis eque ignotis. ad utilitatẽ legen¬
tium retuli plurima. Cedo tamen ne uidear
contentione gaudere. et me officiosis fateor u¬
sum esse mendaciis. et si aliter emulus non qui¬
escit. qm̃ et ego meũ cornifiecũ habeo et lanui¬
num: me m̃edacii reũ esse consentio. qui scrip

Expanded text:
plerumque utor, aliena sunt, nisi quia quidquid plerumque utor, aliena sunt, nisi quia quidquid ubique bene dictum est, facio meum, et illud nunc meis ad compendium, nunc ad fidem et auctoritatem alienis exprimo verbis. Et quia semel coepi revelare mentis arcana, arrogantiam meam plenius denudabo. Omnes ergo qui mihi in verbo aut opere philosophantes occurrunt, meos clientes esse arbitror, et quod majus est, mihi vindico in servitutem; adeo quidem ut in traditionibus suis se ipsos pro me linguis objiciant detractorum. Nam et illos audo auctores. Neque illum Alexandrum vidi, vel Caesarem: nec Socratem, Zenonemve, Platonem aut Aristotelem disputantes audivi; de his tamen et aliis aeque ignotis, ad utilitatem legentium retuli plurima. Cedo tamen ne videar contentione gaudere, et me officiosis fateor usum esse mendaciis, et si aliter aemulus non quiescit, quoniam et ego meum Cornificium habeo et Lanuvium, me mendacii reum esse c
Abbreviated transcription (Latin):
etiam seruis ut decembri libertate utantur in¬
dulget. Om̃e uafer uiciũ ridenti flaccus amico
tangit .& ad missus circũ p̃cordia ludit. Que uͦ
ad rem ꝑtinentia a diuersis auctoribus se animo
ingerebant: dũ conferrent aut iuuarent. cura¬
ui inserere tacitis interdũ nominib auctorũ:
tũ quia tibi ut pote exercitato in luteris ple¬
raq plenissime nota esse noueram: tũ ut ad
lectionẽ assiduam magis accenderetur igna¬
rus. In quib si quid a fide ueri longuis abẽ:
michi ueniam deberi confido. qui non omia
que hic scribuntur uera esse promitco:s siuie
uera seu falsa sint. legentium usibus in ser¬
iure. Neq enum a deo excors sum. ut pro uero
astruam. quia pennatis auibus quondã testu¬
tudo loquuta est. Nut quod rusticus urbanũ
murem mus pauꝑe tecto acceperit. et similia:
sed quin hec fignenta nr̃e famulentur in¬
structioni non ambigo. Hec quoq ipsa qͥb

Expanded text:
etiam servis, ut Decembri libertate utantur, inetiam servis, ut Decembri libertate utantur, indulget. Omne vafer vitium ridenti Flaccus amico Tangit, et admissus circum praecordia ludit. Quae vero ad rem pertinentia a diversis auctoribus se animo ingerebant, dum conferrent, aut juvarent, curavi inserere, tacitis interdum nominibus auctorum; tum quia tibi, utpote exercitatio in litteris, pleraque plenissime nota esse noveram; tum ut ad lectionem assiduam magis accenderetur ignarus. In quibus si quid a fide veri longius abest, mihi veniam deberi confido, qui non omnia, quae hic scribuntur, vera esse promitto; sed sive vera, seu falsa sunt, legentium usibus inservire. Neque enim adeo excors sum, ut pro vero astruam, quia pennatis avibus quondam testudo locuta est, aut quod « rusticus urbanum murem mus paupere tecto » susceperit, et similia; sed quin haec figmenta nostrae famulentur instructioni, non ambigo. Haec quoque ipsa, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
nugatoriũ possit argui: te uiroꝵ nr̃e etatis
elegantissimũ decreui conuenire. et que ui¬
dentur in mei similib arguenda describere.
Sio enim cum ineptias suas lector uel auditor
agnoscet: illud ethicũ reducet ad animũ. quia
mutato nomine de se fabula narratur. precipue
cũ om̃s nouerint quantis tu serietatib uigiter
occuperis. Sic dum alios docet senecaͥ suũ monet
lucilium. Ad occeanũ et paumachiũ scribit iero¬
nimus: et aliorũ plerũq castigat excessus. Quis¬
quis autem blandientis causat᷑ ineptias : nego¬
tium cũ tempore metiatur: et quod sapientis
est ex causis dicendi dicta diuidicet. Si quid autẽ
cupiam asperius sonat: non in se quicꝗͣ dictũ
nouerit. sed in meipsũ et similes mei qui mecũ
cupuint emendari: aut in eos qui collapsi in fata
ominem reprehensionẽ equanimitee ferunt.
Noui enim quia nulli grauis est ꝑcussus achil¬
les: et presens etas corrigitur. dum preterita su¬
is meritis obiurgatur. Sic dũ corrigatur oratur.

Expanded text:
is elegantissimum decrevi convenire, et quae videntur in mei similibus arguenda describere. Sic enim cum ineptias suas lector vel auditor agnoscet, illud ethicum reducet ad animum, quia mutato nomine de se fabula narratur, » praecipue cum omnes noverint quantis tu serietatibus jugiter occuperis. Sic dum alios docet Seneca suum monet Lucilium. Ad Oceanum et Pammachium scribit Hieronymus, et aliorum plerumque castigat excessus. Quisquis autem blandientis causatur ineptias, negotium cum tempore metiatur, et quod sapientis est, ex causis dicendi dicta dijudicet. Si quid autem cuipiam asperius sonat, non in se quidquam dictum noverit, sed in me ipsum, et similes mei, qui mecum cupiunt emendari; aut in eos, qui collapsi in fata, omnem reprehensionem aequanimiter ferunt. Novi enim quia nulli gravis percussus Achilles: et praesens aetas corrigitur dum praeterita suis meritis objurgatur. Sic dum corrigat Horatius,
Abbreviated transcription (Latin):
quod expedit. stas semꝑ immotus in solide uirtu¬
tis fundamento. nec agitaris arundinea leuita¬
te. nec deliciarum sectaris mollia. sed ipsi que
mundo imperat. imperas uanitati. Unde cũ
tibi diuerse prouintie congestis meritarũ lau¬
dum preconiis quasi arcum erigant triũpha¬
lem: ego uir plebeiꝰ stridenti fistula inculti elo¬
quii librum hunc ad honorem tuũ uelut lapil

Expanded text:
virtutis fundamento, nec agitaris arundinea levitate, nec deliciarum sectaris mollia, sed ipsi, quae mundo imperat, imperas vanitati. Unde cum tibi diversae provinciae congestis meritarum laudum praeconiis, quasi arcum erigant triumphalem: ego vir plebeius stridente fistula inculti eloquii. librum hunc ad honore
Abbreviated transcription (Latin):
uideatur inducere: nulla ueritati ex artinati.¬
de fidelior. et auctore c terone qui adeam in
senectute diuertit. nulla ꝓfectui familiarior ẽ.
In his ergo que incidenter de ꝓuidentia et
fato et libertate arbitrii et similibus dicta st̃.
me academicũ po tius esse noueris. quã eoꝵ
que dubia sunt temerariũ assertorem. Scrip

Expanded text:
ulla veritati examinandae fidelior, et, auctore Cicerone, qui ad eam in senectute divertit, nulla profectui familiarior est. In his ergo quae incidenter de providentia, et fato, et libertate arbitrii, et similibus dicta sunt, me academicum potius esse noveris, quam eorum quae dubia sunt, temerarium assertorem.
Abbreviated transcription (Latin):
gentie corpor. inutilis occupatio. nos paucula sci¬
re ꝑmutunt. et eadem iugiter exeutit et auellit
ab animo. fraudatrix scientie inimica. et infida
semꝑ memorie nouerca obluuo. Quis enim ale¬
xandros sciret aut cesares. quis stoicos aut peri¬
pateticos miraretur: nisi eos insignirent montm̃¬
ta scriptorũ: Quis apostolorũ et ꝓphetarũ am¬
plexanda imitaretur uestigia. nisi eos posterita¬
ti duine litere consecrassent: Arcus triumpha¬
les tunc ꝓficiunt illustribus uris ad głam: cũ
ex quibus causis et quoꝵ sint impressa docet
inscriptio. Liberatorem patrie. fundatorẽ quie¬

Expanded text:
upatio, nos paucula scire permittunt: et eadem jugiter excutit, et avellit ab animo fraudatrix scientiae, inimica et infida semper memoriae noverca, oblivio. Quis enim Alexandros sciret aut Caesares, quis Stoicos aut Peripateticos miraretur, nisi eos insignirent monumenta scriptorum? Quis apostolorum et prophetarum amplexanda imitaretur vestigia, nisi eos posteritati divinae litterae consecrassent? Arcus triumphales tunc proficiunt illustribus viris ad gloriam, cum ex quibus causis, et quorum sint, impressa docet inscriptio. Liberatorem patri
Abbreviated transcription (Latin):
bus nugis paulisꝑ ade .a. illud uoluens in
animo: quia ocium sine litteris mors est.q.
uiui hominis sepultura. Siquis ignotos
auctores cum lanuino calum muatur aut
fictos: rediuiuum platonis affricanũ cicero¬
ni somniantem et ꝑhilosophos saturnalia
exercentes accuset: aut auctorũ nr̃isq figmen¬
tis indulgeat. si publice seruiunt utilitati.
Preterea lectori et auditori quanta possum
deuotione supplico. ut me patri misericordiari
cõmendare dignentur in orationibus suis et
erratibus meis qui multiplicati sunt suꝑ nu¬
merum: ueniam studeant optinere. Nam &
ego spero me participem esse omniũ timen¬
tium dñm. et corde et uoce uicissim ꝓ indigen¬
tibus oio: ut actus et cogitationes nr̃as om¬
nipotens et miserator deus emundet: et ne ui¬
ciorum rapiamur erroribus: sp̃u suo mentes
nostras illustrare dignet᷑ magni consilii angłs¬

Expanded text:
 ademi, illud volvens in animo, quia otium sine litteris mors est, et vivi hominis sepultura. Si quis ignotos auctores cum Lanuvio calumniatur aut fictos, redivivum Platonis Africanum Ciceroni somniantem, et philosophos Saturnalia exercentes, accuset, aut auctorum, nostrisque figmentis indulgeat, si publicae serviunt utilitati. Praeterea lectori et auditori quanta possum devotione supplico, ut me Patri misericordiarum commendare dignentur, in orationibus suis; et erratibus meis, qui multiplicati sunt super numerum, veniam studeant obtinere. Nam et ego spero me participem esse omnium timentium Dominum: et corde et voce vicissim pro indulgentibus oro, ut actus et cogitationes nostras, omnipotens et miserator Deus emundet; et ne vitiorum rapiamur erroribus, spiritu suo mentes nostras illustrare dignetur magni consilii Ang
Abbreviated transcription (Latin):
lestia: amicoꝵ sibi inuicem presentiã exi¬
bent. et res scitu dignas: situ aboleri non pa¬
tiuntur. Nam et artes perierant: euanuerait
iura. fidei et totius religionis officia queq cor¬
ruerant. ipseq recti defecerat usus eloquii:
nisi in remedium infirmitatis humane lit¬
terarum usũ. mortalibus diuina miseratio
procurasset. Exempla maiorũ que sunt in¬

Expanded text:
iam exhibent, et res scitu dignas situ aboleri non patiuntur. Nam et artes perierant, evanuerant jura, fidei et totius religionis officia quaeque corruerant, ipseque recti defecerat usus eloquii, nisi in remedium infirmitatibus humanae, litterarum usum mortalibus divina miseratio procurasset. Exempla ma
Abbreviated transcription (Latin):
ex quibris causis et quoꝵ sint impressa docet
inscriptio. Liberatorem patrie. fundatorẽ quie¬
tis. tunc demũ inspector agnoscit: cũ titulus
triumphatorem quem nr̃a britannia genurt.
indicat constantinũ. Nullus enim unquam con

Expanded text:
et quorum sint, impressa docet inscriptio. Liberatorem patriae, fundatorem quietis, tunc demum inspector agnoscit, cum titulus triumphatorem, quem nostra Britannia genuit, indicat Constantinum. Nullus enim con
Abbreviated transcription (Latin):
licitudo scriptorũ et triumphatrix mercie
diligentia eadem ad posteras trasmisisset.
Siquidem uita breuis. sensus hebes. negli¬
gentie torpor. inutilis occupatio. nos paucula sci¬
re ꝑmittunt. et eadem iugiter excutit et auellit
ab animo. fraudatrix scientie inmica. et infida
semp memorie nouerca obliuio. Quis enm ale¬
xandros sciret aut cesares. quis stoicos aut peri¬
pateticos miraretur. nisi eos insignirent monim̃

Expanded text:
ix inertiae diligentia, eadem ad posteros transmisisset. Siquidem vita brevis, sensus hebes, negligentiae torpor, inutilis occupatio, nos paucula scire permittunt: et eadem jugiter excutit, et avellit ab animo fraudatrix scientiae, inimica et infida semper memoriae noverca, oblivio. Quis enim Alexandros sciret aut Caesares, quis Stoicos aut Peripateticos
Abbreviated transcription (Latin):
uirginẽ ꝓstratam recurrere: cũ inpreteritis
om̃b simili seutentia uel errore. hoc idẽ potu¬
erit inueniri. Dentetitiam uero aberrore scien¬
ter diuidoꝰ eo qd̾ sententia semꝑ habere debet
ueritatis significationẽ. Sicut apud scm̃ iob in¬
uenis. Quis est iste inuoiuens sententias sermo¬
nibus imꝑitis: Sed forte uirginitas aliqͥs gradꝰ
est: quẽ impossibile ẽ a quacũq corrupta ap¬
prehendi. Quod autẽ possibile dr̃. interdum ad
facilitatẽ que singulis in est. uel ex fortune cal¬
culo. uel ex aptitudine dispositionis refertur.
qt̃q ipsã rerũ naturam respicitꝰ. ñc ad fontẽ
om̃iũ diuinã reflectitur maiestatẽ.: a quaom¬
nis ñ m ꝑsonarũ potentatus. s rerũ omni¬
um que uideri uel cogitari possunt. potestaᷤᷤ
est. Hinc illud salomonis. Om̃is potestas ad ño
deo est. Aduersus hane nulla me unquam
contumatia erigam: certus quia ipsa sola ẽ

Expanded text:
virginem prostratam recurrere, cum in praeteritis virginem prostratam recurrere, cum in praeteritis omnibus simili sententia vel errore, hoc idem potuerit inveniri. Sententiam vero ab errore scienter divido, eo quod sententia semper habere debet veritatis significationem. Sicut apud sanctum Job invenis: Quis est iste involvens sententias sermonibus imperitis ? Sed forte virginitatis aliquis gradus est, quem impossibile est a quacunque corrupta apprehendi. Quod autem possibile dicitur, interdum ad facilitatem, quae singulis inest, vel ex fortunae calculo, vel ex aptitudine dispositionis, refertur, quandoque ad ipsam rerum naturam respicit, nunc ad fontem omnium, divinam reflectitur majestatem, a qua omnis non modo personarum potentatus, sed rerum omnium quae videri vel cogitari possunt, potestas est. Hinc illud Salomonis: Omnis potestas a Domino Deo est . Adversus hanc nulla me unquam contumacia erigam, certus quia ipsa sola e
Abbreviated transcription (Latin):
latuit. qui fatoꝵ seriẽ dicunt ĩmobilẽ: non
quia moueri ñ possit. sed qͥa mou̾i omnino ñ
contingit. Hinc est illud. Exire amedus potu¬
it pharsalia fatis. Itemq poeticũ quo senex
carnotensis in angustus fortunȩ frequentiꝰ
utebatur. fatam iuam inuenient. &c̃. Que
uero elapsa sunt & fecundo dispositionis ef¬
fectu completa. naturalit̾ quidẽ ñ posst̃ nõ
fuisse. licet nichil asserere in alterutro aude¬
am: in itriuriam disponentis. Ait tam̃ docto¬
ril doctissimus: ieronimũ loquor. Audent̾
loquar: licet deus om̃ia possit. uirginem
nitionẽ uirgnus eodem interp̃tante apostolꝰ
ponit: ut sit uirgo. que scã ẽ corpore &e sp̃u.
S proculdubio deus &e scĩficare animã uir¬
tutib. & carnẽ pot̾ redintegrare corruptã :
ut teta substantia sui uideri possit que ceciderat
suscitata. Quod si oratorio tropo usus. intellexit q̃
fuerunt non posse non fuisse: non necesse fuit ad

Expanded text:
latuit, qui fatorum seriem dicunt immobilem, non latuit, qui fatorum seriem dicunt immobilem, non quia moveri non possit, sed quia moveri omnino non contingit. Hinc est illud: Exire a mediis potuit Pharsalia fatis. Itemque poeticum, quo senex Carnotensis in angustiis fortunae frequentius utebatur: Fata viam invenient, etc. Quae vero elapsa sunt, et secundo dispositionis effectu completa, naturaliter quidem non possunt non fuisse; licet nihil asserere in alterutro audeam in injuriam disponentis. Ait tamen doctorum doctissimus Hieronymum loquor: « Audenter loquar, licet Deus omnia possit, virginem nitionem virginis, eodem interpretante, Apostolus ponit, ut sit virgo quae sancta est corpore et spiritu . Sed procul dubio Deus et sanctificare animam virtutibus, et carnem potest redintegrare corruptam, ut tota substantia sui videri possit, quae ceciderat, suscitata. Quod si, oratorio tropo usus, intellexit quae fuerunt non posse non fuisse, non necesse fuit ad
Abbreviated transcription (Latin):
siũ abierant. Nonnie etiã quodammodo iam
uidam ꝑdiderat. Sed certe ñ acceptauerat eũ
in archano consilii filiꝰ. nec pat̾ seruandũ int̾
conscriptos filio dederat illũ. qui non fuerat
p̃destinatus ad uitam. Si uͦ alii p̃ordinatie¬
tant. silabi non poterant: quare probis tan¬
ta sedulitate filius intercedit. Saluandi ergo
erant: &. tamendũ ꝑegrinabant᷑ adño. mor¬
tem poterant ꝓmereri ad uitam nulla ne¬
cessitate p̃destinationũ artati. Gloriat᷑ quis
qd̾ eũ nichil separabit a caritate xp̃i. & tam̃
castigat corpus suũ & in seruitutẽ reltigit:
ne forte cum alus p̃dicauerit. ipse reprobus
inueniatur. In apocalipsi quoq monentur
angeli ecclesiarũ ñc agere penitentiam. & pri¬
ma oꝑa facere. ne moueatur candelabrũ eoꝵ
nẽ tenere locũ suũ. ne eundem alti cedant.
Cur ita si que futura erant mutari ũ ꝑoterant.
Hec quoq sententia nec gentiliũ philosophos

Expanded text:
sum abierant? Nonne etiam quodammodo jam sum abierant? Nonne etiam quodammodo jam Judam perdiderat? Sed certe non acceptaverat eum in arcano consilii Filius, nec Pater servandum inter conscriptos Filio dederat illum, qui non fuerat praedestinatus ad vitam. Si vero alii praeordinati erant, si labi non poterant, quare pro eis tanta sedulitate Filius intercedit? Salvandi ergo erant: et tamen dum peregrinabantur a Domino mortem poterant promereri, ad vitam nulla necessitate praedestinationis arctati. Gloriatur quis quod eum nihil separabit a charitate Christi, et tamen castigat corpus suum, et in servitutem redigit, ne forte cum aliis praedicaverit, ipse reprobus inveniatur. In Apocalypsi quoque monentur angeli ecclesiarum nunc agere poenitentiam et prima opera facere, ne moveatur candelabrum eorum, nunc tenere locum suum, ne eumdem alteri cedant. Cur ita, si quae futura erant, mutari non poterant? Haec quoque sententia nec gentilium philosophos
Abbreviated transcription (Latin):
tionis sensũ ut dixerit. si ñessent p̃destinati.
dixessem uobis ibo & p̃destinabo⁊ credibile
est. dũ rerũ pendet euentus. si ommipo¬
tenti placeat. eos qui nondũ predestinati
st̃ posse p̃destinari ad uitam: &e qui iã scͥpti
sunt in libro uitȩ. exigentib meritis ab eodera
posle aeleri. Hinc est forte. Deleantur de libeo
hanc noxam: auit dele me de librotuoquẽ serꝙp̃¬
sisti. Qui natus est inquit euangelista ex deo. ñ
peccat: qm̃ generatio celestis seruat eũ. Generatio
utiq celestis est eterna predestinatio. cuuiꝰ omnes
filii ingrediuntur ad uitam: &e si possibile sit
eosdem p̃uaricationis merito. a iusticia que iua
uitȩ est aberrare. Si michi non credis. audi
ułꝰ illũ cuisi angelus de celo contradixerit. dig¬
nissimo anathemate condempnabit᷑. Dat̾ inquit
ex eis quos dedisti mͥ ñ ꝑdidi queraquã. sed ser¬
ua eos. Nonne quesoiam ipsos ꝑdidetat. qͥ retror¬

Expanded text:
tionis sensum, ut dixerit, si non essent praedestinati, tionis sensum, ut dixerit, si non essent praedestinati, dixissem vobis, ibo et praedestinabo, credibile est dum rerum pendet eventus, si omnipotenti placeat, eos qui nondum praedestinati sunt, posse praedestinari ad vitam, et qui jam scripti sunt in libro vitae, exigentibus meritis ab eodem posse deleri. Hinc est forte: Deleantur de libro  non facis, dele me de libro tuo, quem scripsisti . Qui natus est, inquit Evangelista, ex Deo, non peccat, quoniam generatio coelestis servat eum . Generatio utique coelestis est aeterna praedestinatio, cujus omnes filii ingrediuntur ad vitam, etsi possibile sit eosdem praevaricationis merito a justitia, quae via vitae est, aberrare. Si mihi non credis, audi vel illum, cui si angelus de coelo contradixerit, dignissimo anathemate condemnabitur. Pater, inquit, ex eis quos dedisti mihi, non perdidi quemquam, sed serva eos . Nonne, quaeso, jam illos perdiderat, qui retror
Abbreviated transcription (Latin):
ctoria ponit. Eo quod om̃s necessariã tenere
consequentiã ueluit. & si non tullȩ sola dũ
tam̃ magna sint ꝓbabilitate contente. Sicut
enĩ scientiȩ assistit. eudentior ꝑsiu̾ ꝑspicuita¬
te opituo: sic & singula quo probabitiora st̃
eo necessarioꝵ fideliorem imaginem p̃fert᷑.
Et ne me solius opinionis lubrico fluctuare
putes. auctorẽ quo me tueor magnũ ꝑfero
aug̃: qui locũ illum exponens euangͥelii. ubi
de inuitis mansionib que in domo patris st̃
a saluatore fit mentio. ait. Si quominus.
dixissem uobis. quia uado parare uobis locũ.
.i.si non essent predestinati. dixissem. ibo e
p̃destinabo. Diuersitatẽ et enim mansionũ
que in domo patris electis suis preparate st̃.
diuine predestinationi coaptat. que saluan¬
dis ꝓbeneplacito disponentis. parit diu̾sa
carismata gratiarũ &e munerũ. Cum trgo
tantus pader hunc apprehendetit int̾prẽta¬

Expanded text:
ctoria ponit, eo quod omnes necessariam tenere ctoria ponit, eo quod omnes necessariam tenere consequentiam velint, etsi nonnullae sola, dum tamen magna, sint probabilitate contentae. Sicut enim scientiae assistit evidentior pro sui perspicuitate opinio, sic et singularia quo probabiliora sunt, eo necessariorum fideliorem imaginem praeferunt. Et ne me solius opinionis lubrico fluctuare putes, auctorem quo me tueor magnum profero Augustinum, qui locum illum exponens Evangelii, ubi de multis mansionibus, quae in domo Patris sunt, a Salvatore fit mentio, ait: Si quo minus dixissem vobis, quia vado parare vobis locum , id est si non essent praedestinati, dixissem, ibo et praedestinabo. Diversitatem etenim mansionum quae in domo Patris coelestis praeparatae sunt, divinae praedestinationi coaptat, quae salvandis pro beneplacito disponentis parit diversa charismata gratiarum et munerum. Cum vero tantus Pater hunc apprehenderit interpreta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuidentie non impletur effectus: quod futu¬
rum est. & non euenire potest. potest etiã
uon fuisse p̃uisũ. Non tamen ut predictum
est inuestigationis audatia omnipotentiam
minuo: aut ĩmensitati eius quamcũq pre¬
scribo mensuram. Hoc autem cũ nultis sen¬
cio. quia si quid ds̃ prouidit. eueniet. & si non
euenerit. non p̃uidit. Unde ꝓbabilet᷑ ad mi¬
nus colligitur. quia si potest noneueture:
potest etiam non fuisse preiusũ. Quuid etũ
ex quo ueraciter consequatur: ipsa ueritas
nouit. iuncturã rationũ plene & ꝑfecte
primitiua ratio pensat. Hanc autem huma¬
nogeneri indulget a cademia antiqua licen¬
tiam: ut quicquid unicuiq pbabile o̾ccur¬
rit. suo uire defendat. Dolebat nt̃i tempo¬
ris peripateticꝰ palatinus. om̃ib his condi¬
tionib obuiare. ubi non sequentis intetie¬
ctũ antecedentis conceptio elaudit aut non
antecedentis contrariũ. consequentis destru¬

Expanded text:
providentiae non impletur effectus, quod futuprovidentiae non impletur effectus, quod futurum est, et non evenire potest, potest etiam non fuisse praevisum. Non tamen, ut praedictum est, investigationis audacia omnipotentiam minuo, aut immensitati ejus quamcunque praescribo mensuram. Hoc autem cum multis sentio, quia si quid Deus praevidit, eveniet; et si non evenerit, non praevidit. Unde probabiliter ad minus colligitur, quia si potest non evenire, potest etiam non fuisse praevisum. Quid enim ex quo veraciter consequatur, ipsa veritas novit, juncturamque rationum plene et perfecte primitiva ratio pensat. Hanc autem humano generi indulget academia antiqua licentiam, ut quidquid unicuique probabile occurrit, suo jure defendat. Solebat nostri temporis peripateticus Palatinus omnibus his conditionibus obviare, ubi non sequentis intellectum, antecedentis conceptio claudit, aut non antecedentis contrarium, consequentis destru
Abbreviated transcription (Latin):
maiestatem fideliter honorandã. & miscłie
indesicientis abyssũ iugiter amplectendam.
Demq apud philosophos cautũ est. talia ma¬
nere predicata. qualia subiecta ꝑmiserint:
omniũq p̃dicaientaliũ uim & ꝓprretatem.
naturaliũ finib luitari. Eandemq cũ ad
culmen thologie ascenditur: quasi natiuio
colore destitutam &e robore alterari. Plane
deficit ius uerboꝵ & intellectus ipse morta¬
lis succũbit. ubi diuine discutitur ĩmensi¬
tas maiestatis: & in naturalb optinet:. his.
s. que rerũ numerũ augent. uł minuunt᷑.
ut qubo fuit nou posit non fuisse: aut non
preterusse quod preterut. dum tam̃ quod ue¬
rũ fuit seĩ forte lecturũ. nichilominus ue¬
rũ non fuisse possit. Quod itaq preteritũ est.
reuocari non potest ne fuerit. & eque qd̾ ex
insidus fortune pendet. dũ ex facilitate nature
utrius libet sortis expectat euentũ. nula ẽ¬
uemendi sibi necessitas subicit. Sic forte dũ

Expanded text:
majestatem fideliter honorandam, et misericordiae majestatem fideliter honorandam, et misericordiae indeficientis abyssum jugiter amplectendam. Denique apud philosophos cautum est, talia manere praedicata, qualia subjecta permiserint, omniumque praedicamentalium vim, et proprietatem naturalium finibus limitari: eamdemque, cum ad culmen theologiae ascenditur, quasi nativo colore destitutam, et robore, alterari. Plane deficit vis verborum, et intellectus ipse mortalis succumbit, ubi divinae discutitur immensitas majestatis, et in naturalibus obtinet, his scilicet quae rerum numerum augent vel minuunt, ut quod fuit non possit non fuisse; aut non praeteriisse, quod praeteriit, dum tamen quod verum fuit, secum forte lecturum, nihilominus verum non fuisse possit. Quod itaque praeteritum est, revocari non potest ne fuerit, et aeque quod ex insidiis fortunae pendet, dum tamen ex facilitate naturae utriuslibet sortis exspectat eventum, nulla eveniendi sibi necessitas subjicit. Sic forte dum
Abbreviated transcription (Latin):
loqui. huius difficuitatis articulũ nontã dis¬
cutiens quã ad mirans. altitudinem diuitiarũ
sapientiȩ & scientie dei. confessione humili ue¬
neratus: iudicia eius in comp̃hensibilia. et
uias inꝑuestigabiles eẽ ꝑmuitiat. Incerta&.
occulta sap̃iȩ dei qui sibi manifestata eẽ conͣ
serit: & dum scrutatur omĩa. cogitationes al¬
tissimi nimis ꝓfundas agnoscit. Huic u̾itati
consonat. quod in ecclesiaste sc̃s salomon mnau¬
ditu fideliũ concionatur. Est homo qui diebus
et noctib non capit oculis somnũ. &e inteslexi
morationẽ. eoꝵ que st̃ sub sole. Et quanto
plus laborauerit ad querendũ. tantominus
inueniet: etiam si dixerit sapiens se nosse. tĩ
poterit reꝑire. Siergo inueniri ñ pocest ratio
sub solarium: quis plene fupra solariũ reddi¬
turus est rationem: Quis enĩ cognouit sen
intentio suam infirmitatẽ agnoscat. &t ex om¬
nib reb proficiat: dũ sibi ꝑsuaserit diumã

Expanded text:
loqui, hujus difficultatis articulum non tam disloqui, hujus difficultatis articulum non tam discutiens quam admirans, altitudinem divitiarum sapientiae et scientiae Dei confessione humili veneratus, judicia ejus incomprehensibilia, et vias impervestigabiles esse pronuntiat. Incerta et occulta sapientiae Dei, qui sibi manifestata esse congserit, et dum scrutatur omnia, cogitationes Altissimi nimis profundas agnoscit. Huic veritati consonat, quod in Ecclesiaste sanctus Salomon in auditu fidelium concionatur: Est homo qui diebus et noctibus non capit oculis somnum, et intellexi mo rationem eorum quae sunt sub sole. Et quanto plus laboraverit ad quaerendum, tanto minus inveniet; etiamsi dixerit sapiens se nosse, non poterit reperire . Si ergo inveniri non potest ratio subsolarium, quis plene suprasolarium redditurus est rationem? Quis enim cognovit sensintentio suam infirmitatem agnoscat, et ex omnibus rebus proficiat, dum sibi persuaserit divinam
Abbreviated transcription (Latin):
uisũ᷑ Nec ꝑspicatioris in moueat sensũ. si in
tante maiestatis scrutinio exemplis defictinꝰ.
nec rationib abundamus: cũ admirationem
ratiotollat. & exemploꝵ inductio singulari¬
tatem excludat. Ipsa uero meffabili singulari¬
tate mirabilis. & mirabili ĩmensitate singula¬
ris: omnẽ sensũ exuperat. non modo hominũ
sed angeloꝵ Scio equidem quia scrutac or ma¬
iestatis opprimetur agła: & exedicto altissimi
bestiam si mõtem tetigerit lapidib obruendã.
Unde que uitalib pponuntur. sine p̃iudicio me¬
liorũ in uestigantis animo potius dicta st̃: quã
temeraria contentione ad impugnationẽ ueri
aliquid statuentis. Sed nec ulud me scire confite¬
or. cur hoc reprobato aliũ p̃elegerit: nul quod̃
cũ patrib sentio. inillo occultam dei iusticiam
uenerandam: in hoc manifestam gr̃ẽ misccłiam
amplectendam. Nam & ille qui raptus ad t̾ciũ
celũ audiuit archana u̾ba que non licet homitui

Expanded text:
visum. Nec perspicacioris ingenii moveat sensum, si in visum. Nec perspicacioris ingenii moveat sensum, si in tantae majestatis scrutinio exemplis deficimus, nec rationibus abundamus, cum admirationem ratio tollat, et exemplorum inductio singularitatem excludat. Ipsa vero ineffabili singularitate mirabilis, et mirabili immensitate singularis, omnem sensum exsuperat, non modo hominum sed angelorum. Scio equidem quia scrutator majestatis opprimetur a gloria, et ex edicto Altissimi, bestiam, si montem tetigerit, lapidibus obruendam. Unde quae in talibus praeponuntur, sine praejudicio meliorum, investigantis animo potius dicta sunt, quam temeraria contentione, ad impugnationem veri aliquid statuentis. Sed nec illud me scire confiteor, cur hoc reprobato alium praeelegerit, nisi quod cum patribus sentio in illo occultam Dei justitiam venerandam, in hoc manifestam gratiae misericordiam amplectendam. Nam et ille, qui raptus ad tertium coelum audivit arcana verba, quae non licet homini
Abbreviated transcription (Latin):
nec tam̃ citra conspectũ ꝓiidentiȩ ualeatit
euenire: Ait enĩ ysaias. Si uolueritis ambu¬
lare in preceptis meis. &e audierttis me: bona
terre comedetis. Quod si noluertus & me ad ura¬
condiam concnaueritis. gladius deuorabit uoᷤ.
quia os dñi locutũ est. Eece quia liberũ hic̃
seruatur arbiteiũ. dũ si uolueritis & si no¬
lueritis dicens. inutrãq partẽ non ex uidi¬
cio ieretractabili faco ue dei. sed ex merito singu¬
loꝵ om̃ib penam uel p̃miũ repromutit. Eiset
utiq in uoluntatẽ coslata conditio ꝓmerendi.
in utilis: si faciendi uel non faciendi necessitas.
esset prouidentiȩ uel fatoꝵ nexib illigata.
Quod si istud ñ sufficit eontentiosis: an non ex
euangelico testimonio poterat in passiorie fuiꝰ
rogare patrẽ suũ ut exhiberet ei pluquã. xii.
legiones angeloꝵ: cũ tñ liqueat expost facto
nonhoc sed oppositũ euis qd̾ contigit fuisse pro¬

Expanded text:
nec tamen citra conspectum providentiae valeant nec tamen citra conspectum providentiae valeant evenire. Ait enim Isaias: Si volueritis ambulare in praeceptis meis, et audieritis me, bona terrae comedetis. Quod si nolueritis, et me ad iracundiam concitaveritis, gladius devorabit vos, quia os Domini locutum est . Ecce quia liberum hic servatur arbitrium, dum si volueritis, et si nolueritis dicens in utramque partem, non ex judicio irretractabili fatove Dei, sed ex merito singulorum omnibus poenam vel praemium repromittit. Esset utique in voluntatem collata conditio promerendi inutilis, si faciendi vel non faciendi necessitas, esset providentiae vel fatorum nexibus illigata. Quod si istud non sufficit contentiosis, an non ex evangelico testimonio poterat in passione Filius rogare Patrem suum, ut exhiberet ei plus quam duodecim legiones angelorum, cum tamen liqueat ex post facto, non hoc, sed oppositum ejus, quod contigit, fuisse pro
Abbreviated transcription (Latin):
qui te sequitur p̃cessisti: e si aliũ p̃cessisti. te
alius aut secutus est. aut sequit᷑. aut sequet᷑.
Cũ iͥ consequentis euacuari possit euentus: an¬
tecedentis quoq ueritas potest infirmari. ut &
tui qui p̃cesseras non p̃cessisse possis. Quotamen
ingressus es. non potes ñ fuisse ingressus: neq
quod factũ est. connumerari potest infectis. ne¬
q quod p̃terut. ne fuerit poterit reuocati. In
hisetũ om̃ib que mente concepta. uel uerbis
expressa. uel actu cõpleta transiert̃. ñ possunt
nec potert̃ ex inde ñ fuisse. &e si qualia futura
erant. dũ eadem sui natura certus ñ fixit erien¬
tus: ualeant ñ fuisse. T̃ aliũ uero clauduntur
ambitu omĩa. que cuiuscũq generis ĩminen¬
tis appellatione claudunt᷑. licet familiarius
ad quantitatẽ. acit ad aliquid aut quod libet
alion naturatit᷑ applicentur. Quidgͦ mirum
siille qui om̃ia potest. & que p̃uidit ñ p̃rudisse

Expanded text:
qui te sequitur, praecessisti; et si alium praecessisti, te qui te sequitur, praecessisti; et si alium praecessisti, te alius aut secutus est, aut sequitur, aut sequetur. Cum ergo consequentis evacuari possit eventus, antecedentis quoque veritas potest infirmari, ut et tu qui praecesseras, non praecessisse possis. Quo tamen ingressus es, non potes non fuisse ingressus, neque quod factum est connumerari potest infectis, neque quod praeteriit, ne fuerit, poterit revocari. In his enim omnibus quae mente concepta, vel verbis expressa, vel actu completa transierunt, non possunt, nec poterunt exinde non fuisse, etsi qualia futura erant, dum eadem sui natura certus non fixit eventus, valeant non fuisse. Talium vero clauduntur ambitu omnia, quae cujuscunque generis imminentis appellatione clauduntur, licet familiarius ad quantitatem, aut ad aliquid, aut ad quodlibet aliorum naturaliter applicentur. Quid ergo mirum, si ille qui omnia potest, et quae praevidit, non praevidisse
Abbreviated transcription (Latin):
tabilitate cerũ & temporis iubrico in opinio¬
nẽ pot̾it deuocari. Si tam̃ contingentiũ futu¬
rorũ ulla potest essẽ scientia: quãuis sit in¬
dubitata opinio. que scientiam ꝓbabiliter
iitat᷑. Item qd̾ heri uerũ fuisse prediximꝰ.
ñ fiusse poterit uerũ: ñ qd̾ res preterita re¬
uocetur que meo nulla preterut: s qd̾ res
futura expectatur. que ab insidiis fortu¬
nȩ pendet ut sit. Deinde tu ipse potes ꝓui¬
disse aliqued bonũ. quod forte futurũ est bonũ.
& potest non forte bonũ: & idem potes non pro¬
uidisse bonũ. non quia possis non ꝓuidisse quod
ꝓuidisti. se quia potest non bonum esse qd̾ ꝑto¬
iudisti. Item. Potes quid ꝓmisisse irel stipulatꝰ
ẽẽ utiliter. idemq potes non ꝓmisisse aut noñ
stipulatus esse utilit̾: qd̾ tamen ꝓmisisti uel
scipulatus es. ñ ꝓmisisse aut nonstipulatꝰ eẽ
ñpotes. Pret̾ea tu infundũ sempnianũ illum

Expanded text:
tabilitate rerum, et temporis lubrico in opiniotabilitate rerum, et temporis lubrico in opinionem poterit devocari. Si tamen contingentium futurorum ulla potest esse scientia, quamvis sit indubitata opinio, quae scientiam probabiliter imitatur: item quod heri verum fuisse praediximus, non fuisse poterit verum, non quod res praeterita revocetur, quae in eo nulla praeteriit, sed quod res futura exspectatur, quae ab insidiis fortunae pendet, ut sit. Deinde tu ipse potes providisse bonum aliquod, quod forte futurum est bonum, et potest non fore bonum; et idem potes non providisse bonum, non quia possis non providisse, quod providisti, sed quia potest non bonum esse, quod providisti. Item potes quid promisisse vel stipulatus esse utiliter, idemque potes non promisisse, aut non stipulatus esse utiliter; quod tamen promisisti vel stipulatus es, non promisisse, aut non stipulatus esse non potes. Praeterea, tu in fundum Sempronianum, illum
Abbreviated transcription (Latin):
itaq motũ aliquẽ p̃destinanti ingerit: sed ei qͥ
saluandus est primitiua disponentis dei gratia.
patere asserit ostiũ salutis. & ianuam miseri¬
cordiȩ: qua pcedente tempore possit saluari. im¬
mosaluabitur. licet possit ce non saluari. Nec
mnichi illud aristocilis tui obicias. quia fuisse qd̾
tiationes que pret̾iti tẽporis habent copuiam
me namiq hac obiectione iuuaberis. cũ & ip̃a
aristotilis uerba faciant questionẽ: & articulo
discutiendo nullũ aut paruũ ferant suffragi¬
um. Regule siquidem integritatẽ subuertunt
tntiationes. que p̃teritis iuim futuri con¬
tingentis adiungunt. Puta uerũ fuit heri. de
cras esse lecturum aut te plato qnq sciuit
dormiturũ. in quib ex adiunctione futuri.
preteriti temporis fides uacillat. Dum enĩ
tu poteris non dormire. & hoc plato poterit
nesciuisse. ñ qd motus qui in anima eiꝰ fuit
non fuisse possit: s qd̾ que fuit scientia. mu¬

Expanded text:
itaque motum aliquem praedestinati ingerit, sed ei qui itaque motum aliquem praedestinati ingerit, sed ei qui salvandus est, primitiva disponentis Dei gratia, patere asserit ostium salutis, et januam misericordiae, qua procedente tempore possit salvari, imo salvabitur, licet possit et non salvari. Nec mihi illud Aristotelis tui objicias, quia fuisse quodntiationes, quae praeteriti temporis habent copulam,me namque hac objectione juvaberis, cum et ipsa Aristotelis verba faciant quaestionem, et articulo discutiendo nullum, aut parvum ferant suffragium. Regulae siquidem integritatem subvertunt enuntiationes, quae praeteritis vim futuri contingentis adjungunt; puta verum fuit heri te cras esse lecturum, aut te Plato quandoque scivit dormiturum. In quibus ex adjunctione futuri, praeteriti temporis vacillat fides. Dum enim tu poteris non dormire, et hoc Plato poterit nescivisse, non quod motus, qui in anima ejus fuit, non fuisse possit, sed quod quae fuit scientia, mu