comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unc illud dico. qr si aliqd̃ illoꝵ man¬
datoꝵ dñs infregisset: non etiã de
hoc ipse iudeos arͦguisset. Quib ca
ducaret. & ob hoc excederet non
mandatũ di sed traditionẽ senio¬
rũ: ait illis. Ut qͥd & uos transgre¬
dimini mandatũ d̾iꝰ ut traditio¬
nes ur̃as faciatis : Ipsumq dei
mandatũ commemorat. qd̾ ꝑ
moysen mandatũ esse nouimũs.
secutus quippe ait. Ds̃ enĩ dixit. Hono¬
ra patr̃e tuum & matr̃e. Et qui ma¬
ledicit patri aut matri: morte mort¬
etur. Nos aut̃ dicitis. quicũq dixerit

Expanded text:
Nunc illud dico, quia si aliquod illorum manNunc illud dico, quia si aliquod illorum mandatorum Dominus infregisset, non etiam de hoc ipso Judaeos arguisset: quibus caducarent, et ob hoc excederent, non mandatum Dei, sed traditiones seniorum, ait illis, Utquid et vos transgredimini mandatum Dei, ut traditiones vestras statuatis? Ipsumque Dei mandatum commemorat, quod per Moysen mandatum esse novimus. Secutus quippe ait, Deus enim dixit, Honora patrem et matrem; et, Qui maledixerit patri aut matri, morte morietur.
Abbreviated transcription (Latin):
est eos ituros in tenebras exterĩ¬
ores qd̃ auersos uideret a d̾o suo. In
cuius regno gentes uocatas ex toto
orbe terrarũ recubituras dicit cũ
abraham & ysaac & iacob: non
ob aliud quã qd̾ fid̾e tenuissent d̾i
abraham & ysaac & iacob. Unde
& apłs dicit. ꝓuidens aut̃ scriptu¬
ra qr ex fide iustificat gentes deus.
p̃nuntiauit abrahȩ dicens. in se.¬
mine tuo benedicent᷑ om̃s gentes:
ut illi scilicet in semine abrahȩ
benedicerent᷑ qui abrahȩ fidem
litas a d̾o suo uolebat auertere:
sed potius eos qd̾ ab illo au̾tebant᷑
arguebat. Mandatoꝵ aut̃ aliqͦd
eoꝵs quȩ ꝑ moysen data st̃. infre¬
gisse dñm᷑ qui arbitrant᷑: non mi¬
rũ si hoc putant qd̾ udei. S ideo
errass: qr in eo errauerunt & iu¬
dei. U bi aut̃ faustus cõmemorat
ipsum mandatũ qd̾ dñm uult
infregisse credi: ibi opus est ut
ostendamus quomͦ fallat᷑. sicut
iam supra ubi oportebat. ostendimus.

Expanded text:
est eos ituros in tenebras exteriest eos ituros in tenebras exteriores, quod auersos uideret a deo suo, in cuius regno gentes uocatas ex toto orbe terrarum recubituras dicit cum Abraham et Isaac et Iacob: non ob aliud, quam quod fidem tenuissent dei Abraham et. Isaac et Iacob. unde et apostolus dicit: prouidens autem scriptura, quia ex fide iustificat gentes deus, praenuntiauit Abrahae dicens: in semine tuo benedicentur omnes gentes. ut illi scilicet in semine Abrahae benedicerentur, qui Abrahae fidem litas a deo suo uolebat auertere, sed eos potius, quod ab illo auerterentur, arguebat. mandatorum autem aliquod eorum, quae per Moysen data sunt. infregisse dominum qui arbitratur, non mirum, si hoc putat, quod Iudaei; sed ideo errat, quia in hoc errauerunt et Iudipsum mandatum, quod Dominum infregisse vult credi, ibi opus est ut ostendamus quomodo fallatur, sicut jam supra, ubi oportebat, ostendimus.
Abbreviated transcription (Latin):
rectione aut̃ mor tuoꝵ non legistis.
qͥd d̾s locutus sit de rubo ad moysen:
Ego sum d̾s̃ abraham. & d̾e ysaac.
& d̾s iacob: & non est d̾s mortuoꝵs
sed uiuoꝵ. Om̃s enĩ illi uiuunt.
Oportune itaq eade uoce nunc con¬
uincunt᷑ manichei: qua tunc con¬
uicti st̃ saducei. Nam & ipsam re¬
surrectionẽ alio quid̃e modo: sed ta¬
men etiã isti negant. Item cũ fid̾e
centurionis laudans diceret. amen
dico uobis non inueni tantã fidem
in isrł: adiecit & ait. Dico aut̃ uo¬
bis. qm̃ multi ab oriente & occiden¬
te uenient & recũbent cũ abrahã
& ẏsa ac & iacob in regno cęloꝵ: fi¬
lii aut̃ regni ibunt in tenebras ex¬
teriores. Si gͦ qd̾ negare faustus
non potest̾ non commendauit
moyses popło isrł d̾m. nisi deum
abraham & ysaac & iacob. eũq
ipsum xp̃c & his & aliis testimo¬
niis sine dubitatione cõmendat.
non est conatus illum popłm
au̾tere ã d̾o suo. sed id̾o minatus

Expanded text:
rectione autem m ortuorum non legistis, rectione autem m ortuorum non legistis, quid deus locutus sit de rubo ad Moysen: ego sum deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob? non est deus mortuorum, sed uiuorum; omnes enim illi uiuunt. oportune itaque eadem uoce nunc conuincuntur Manichaei, qua tunc conuicti sunt Sadducaei; nam et ipsam resurrectionem alio quidem modo. sed tamen etiam isti negant. item cum fidem centurionis laudans diceret: amen dico uobis, non inueni tantam fidem in Israhel, adiecit et ait: dico autem uobis, quoniam multi ab oriente et occidente uenient et recumbent cum Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum; filii autem regni ibunt in tenebras exteriores. si ergo, quod negare Faustus non potest, non conmendauit Moyses populo Israhel deum, nisi deum Abraham et Isaac et Iacob eumque ipsum Christus ex his et aliis testimoniis sine dubitatione conmendat. non est conatus illum populum auertere a deo suo, sed ideo minatus
Abbreviated transcription (Latin):
tor ꝓphetici sacramenti: id est illius sa¬
cerdocalis chrismatis. unde xp̃i nomen
agnoscimus. In quo sacramento quã¬
uis homo pessimus cayphas. etiã nesci¬
ens potuit ꝓphetare. Hoc quippe in eo
egit ꝓpħicum chrisma. ut ꝓpharet :
hoc aut̃ uita impia ut nesciens ꝓpħa¬
ret. Quo itaq ore dicit᷑ nichil de xꝑo
ꝓphetasse moyses a quo illud chrisma
cȩpit unde xp̃i nomen in notuit: et
unde xp̃m etiã ꝑsecutor xp̃i uł nescieis
ꝓpħauit: Nam de maledicto penden¬
tis in ligno: iam qͣntum satis uisum
est supra diximus. Interficiendu esse
filios isrł a d̾o suo uellet auertere.
aliqͦd ue infringere mandatoꝵ. non
adu̾sus xꝑm precepisse moysen & ex
his quȩ iam multa egimus satis cla¬
tũ est. & magis magisq consideran¬
ti dicta & facta dñi uĩu xp̃i magis
magisq clarebit: qr nec a do suo
colend̾uq preceꝑat: ipse est certe d̾s
ctionẽ negantium: ubi ait. De resur¬

Expanded text:
tor prophetici sacramenti, id est illius sator prophetici sacramenti, id est illius sacerdotalis chrismatis, unde Christi nomen agnoscimus: in quo sacramento, quamuis homo pessimus, Caiphas etiam nesciens potuit prophetare. hoc quippe in eo egit propheticum chrisma, ut prophetaret; hoc autem uita inpia, ut nesciens prophetaret. quo itaque ore dicitur nihil de Christo prophetasse Moyses ? a quo illud chrisma coepit, unde Christi nomen innotuit, et unde Christum etiam persecutor Christi uel nesciens prophetauit. Nam de maledicto pendentis in ligno iam.' quantum satis uisum est. supra diximus. interficiendum filios Israhel a deo suo uellet auertere aliquidue infringere mandatorum, non aduersus Christum praecepisse Moysen et ex his. quae iam multa egimus. satis clarum est et magis magisque consideranti dicta et facta domini Iesu Christi magis magisque clarebit, quia nec a suo deo colendumque praeceperat. ipse est certe deusctionem negantium, ubi ait: de resur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter xꝑm predicta cognoscimus.
Qd̃ nunc ostendere si uelim: nimis lon
dicta positũ est: ut nec ipsa cȩtera re¬
ctum habeant intellectũ nisi ad xꝑi
ꝓphetata referant᷑. Quanto magis
hoc: Qd & si talis fuisset moyses ut
aliud corde intuens. id ore funderet:
facilius eũ dicer̃ẽ ꝓpħasse nescientem.
quã cum audirẽ popło iudeoꝵ dictũ.
rem. Neq enĩ hoc intuebat᷑ animo
cayphas qd̃ ex u̾bis intellectũ est: cũ
xꝑm ut inimicũ ꝑsequens diceret
expedire ut unus homo moreret᷑
ne ꝑiret tota gens. Ubi euangłista
subiecit hoc e̾um a se non diyisse:
sed cũ esset pontifex ꝓphetasse. Sed
moyses non erat cayphas. Quare
illud qd̾ popło hebreo dixit. uidebis
uitã tuam pendentẽ & non credes
uitȩ tuȩ. non solũ de yp̃o dixit: qd̾ et¬
si nesciens dixisset de nullo alio dixisse
deberet intelligi: uerũ etiã sciens di¬
xit. Erat enĩ fidelissimus dispensa¬

Expanded text:
propter Christum praedicta cognoscimus: propter Christum praedicta cognoscimus: quod nunc ostendere si velim, nimis longdicta positum est; ut nec ipsa caetera rectum habeant intellectum, nisi ad Christi prophetata referantur: quanto magis hoc? Quod et si talis fuisset Moyses, ut aliud corde intuens, id ore funderet; facilius eum dicerem prophetasse nescientem, quam cum audirem populo Judaeorum dictum, rem. neque enim hoc intuebatur animo Caiphas, quod ex uerbis eius intellectum est, cum Christum ut inimicum persequens ait expedire. ut unus homo moreretur. ne periret tota gens. ubi euangelista subiecit hoc eum non a se dixisse, sed cum esset pontifex prophetasse. sed Moyses non erat Caiphas. quare illud, quod populo Hebraeo dixit: uidebis uitam tuam pendentem et non credes uitae tuae. non solum de Christo dicit. quod, etsi nesciens dixisset. de nullo alio dixisse deberet intellegi, uerum etiam sciens dixit. erat enim fidelissimus dispensa
Abbreviated transcription (Latin):
cturos se esse non crederent. S fi¬
lius euangłii cũ audit. ille enĩ de
me scripsit. in hac ipsa ambiguitate
sententiȩ uidet qͥd ꝓpħȩ porcis ꝓician.
qͥd hõib innuant: statimq illi occur¬
rit uita hõium xp̃c pendens. eiq non
credentes iudei ob hoc ipsum qr penden¬
tẽ uident. Et alius quid̾e aliqͥs diceret¬
cito. int̃ cetera maledicta quȩ in illa
lectione ad aliqͥd de xp̃o intelligend̾u
non ꝑtinent: hoc solum ibi esse de xp̃o
qd̃ scriptũ est. uidebis uitã tuã pen¬
dent̃e & non credes uitȩ tuȩ neq enĩ
fieri non posset ut inter diu̾sa male
dicta quȩ impio popło ꝓpħice prenun¬
qua non ait. ille enĩ & de me scripsit.
ut & alia quȩ ad xp̃m non ꝑtinent
scripsisse crederetur: sed ait de me enĩ
ille scripsit. ut om̃em scripturȩ illius
intentionẽ non nisi ad intelligendam
xp̃i gr̃am ꝑscrutando consuleremus:
etiã cetera in illa lertione maledicta

Expanded text:
cturos se esse non crederent. sed ficturos se esse non crederent. sed filius euangelii cum audit: ille enim de me scripsit, in hac ipsa ambiguitate sententiae uidet. quid prophetae porcis proiciant, quid hominibus innuant, statimque illi occurrit uita hominum Christus pendens eique non credentes Iudaei ob hoc ipsum, quia pendentem uident. et alius quidem aliquis cito diceret inter cetera maledicta, quae in illa lectione ad aliquid de Christo intellegendum non pertinent. hoc solum ibi esse de Christo, quod scriptum est: uidebis uitam tuam pendentem et non credes uitae tuae; neque enim fieri nondicta quae impio populo prophetice praenunqua non ait, Ille enim et de me scripsit; ut et alia quae ad Christum non pertinent, scripsisse crederetur: sed ait, De me enim ille scripsit; ut omnem scripturae illius intentionem non nisi ad intelligendam Christi gratiam perscrutando consuleremus; etiam caetera in illa lectione maledicta
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ d̾i pendentẽ & non credere uitȩ
suȩ. Maledicta enĩ cũ ex ꝓpħia dicun¬
tur. non st̃ de malo uoto imp̃can¬
tis: sed de prescio sp̃u prenuntian¬
tis. Nam illa quȩ de malo uoto sunt.
ꝓhibentur. cũ dicit᷑. Benedicite. et
paulus. alexander inquit erarius
multa mala mͥ ostendit: reddet illi
dñs scd̃m oꝑa sua: Nam illud tãquã
stomacͥatus & indignatus etiã male
optasse uidet᷑ apłs⁊ utinã & absci¬
dant᷑ qui uos conturbant. Qd̾ utiq
si consideres ꝑsonam scribentis: ma¬
gis elegantissimo ambiguo bene op¬
tasse intelliges. Sunt eñĩ spado¬
nes qui se ipsos absciderunt ꝑ ter
regnũ cȩlors. Qd̃ in his quoq u̾bis
faustus sapuisset: si pium palatũ
ad escas dñicas attulisset. Sic eñi
sonuit fortasse iudeis qd̃ dictũ est.
uidebis uita tuam pendent̾e & ñ
credes uitȩ tuȩ: ut inter minas
uł dolos hostium suoꝵs uitã suã
uidentes ex incerto pendẽre. ui¬

Expanded text:
filium dei, pendentem et non credere uitae filium dei, pendentem et non credere uitae suae. maledicta enim cum ex prophetia dicuntur, non sunt de malo noto imprecantis, sed de praescio spiritu denuntiantis. nam illa quae de malo uoto sunt prohibentur, cum dicitur: benedicite et Paulus, Alexander, inquit, aerarius multa mala mihi ostendit; reddet illi dominus secundum opera sua. nam illud tamquam stomachatus et indignatus etiam male optasse uidetur apostolus: utinam et abscidantur, qui uos conturbant! quod utique, si consideres personam scribentis, magis eum elegantissimo ambiguo bene optasse intelleges. sunt enim spadones, qui se ipsos absciderunt propter regnum caelorum. quod in his quoque uerbis Faustus sapuisset, si pium palatum ad escas dominicas adtulisset. sic enim sonuit fortasse Iudaeis, quod dictum est: uidebis uitam tuam pendentem et non credes uitae tuae, ut inter minas uel dolos hostium suorum uitam suam uidentes ex incerto pendere ui
Abbreviated transcription (Latin):
et tam̃ om̃i ex parte conuictus est
qͥd opus est in hoc testimonio labo¬
rare : Aut certe sicut dixit xõm
similem non esse moysi. ut illam refelle¬
ret ꝓpħiam : sic etiã ut hanc refellat.
dicat᷑. xꝑm non esse uitã. uł in con¬
spectu iudeoꝵ non ei credentium
pependisse. Cum aut̃ hoc non dixe¬
rit ille. nec hodie quisquã eoꝵ aũdeat
dicere: nichil est cur moremut hanc
quoq de dño & saluatore nr̃o iñu
xp̃o famuli eius amplecti ꝓpħiam.
At enĩ intͣ cȩtera maledicta & hoc
positũ est. Num id̾o non est ꝓpħiaͥ
cũ & eetera inter quȩ positum est
nichil sint aliud quã ꝓpħiȩ: fAut
idõ non est de xp̃o ꝓphetia qr illa
quȩ in ea lectione uł precedentia
uł consequentia contexunt᷑ nichil
ꝑtinere uidet᷑ ad xp̃m : Quasi uͦ quic¬
quã sit peius inter maledicta quȩ
iudeis ꝓ merito su ꝑbȩ impietatis ac¬
ciderunt: quã uidere uitã suã. id est

Expanded text:
et tamen ex omni parte conuictus est, et tamen ex omni parte conuictus est, quid opus est in hoc testimonio laborare? aut certe, sicut dixit Christum similem non esse Moysi, ut illam refelleret prophetiam, sic etiam ut hanc refellat, dicat Christum non esse uitam uel in conspectu Iudaeorum non ei credentium non pependisse. cum autem hoc ille non dixerit nec hodie quisquam eorum audeat dicere, nihil est, cur moremur hanc quoque de domino et saluatore nostro Iesu Christo famuli eius amplecti prophetiam. at enim inter cetera maledicta et hoc positum est. num ideo non est prophetia, cum et cetera, inter quae positum est, nihil sint aliud quam prophetiae? aut ideo non est de Christo prophetia, quia illa, quae in ea lectione uel praecedentia uel consequentia contexuntur, nihil pertinere uidentur ad Christum? quasi uero quicquam sit peius inter maledicta, quae Iudaeis pro merito superbiae inpietatis acciderunt, quam uidere uitam suam, id est
Abbreviated transcription (Latin):
intimo &e augetur. Nam & ipsa eoꝵs
cecitas. ibi p̾redicta est. Unde magis
non intelligendo u̾itatem phibent
testimonium u̾itati: qr cum eos li¬
bros non intelligunt a quib non
intellecturi predicti sunt. etiã hinc
ueraces ostendunt. Hinc est & illud.
cuius ambiguitate faustus fallitur.
Iidebis uita tuã pendent̃e: & non cre¬
des uitȩ tuȩ. Quȩ u̾ba & aliter posse
intelligi potest aliquis dicere. De
xp̃o aut̃ non posse intelligi nec fau¬
stus ausus est dicere. nec quisquã ꝓr¬
sus audebit: nisi qui nega uerit aut
xp̃m ee̾uitã. aut a uideis uisũ esse pen¬
dent̃e. aut eos illi non credidisse. Cũ
uͦ ĩ pse dicat ego sum uita. & eũ pe¬
pendisse constet ante oculos non
ei credentiũ iudeorũ: non uideo cur
dubitare debeamus id etiã de yp̃o
scripsisse illũ de quo xp̃c ait. ille eni
de me scripsit. Pinde uͦ qr scriptum
est. suscitabo eis ꝓpħam ex fratrib
illoꝵ similem tibi. ostendere id cona¬

Expanded text:
immo et augetur; nam et ipsa eorum immo et augetur; nam et ipsa eorum caecitas ibi praedicta est. unde magis non intellegendo ueritatem perhibent testimonium ueritati, quia cum eos libros non intellegunt, a quibus non intellecturi praedicti sunt, etiam hinc eos ueraces ostendunt. Hinc est et illud, cuius ambiguitate Faustus fallitur: uidebis uitam tuam pendentem et non credes uitae tuae. quae uerba et aliter posse intellegi potest aliquis dicere: de Christo autem non posse intellegi nec Faustus ausus est dicere nec quisquam prorsus audebit, nisi qui negauerit aut Christum esse uitam aut a Iudaeis uisum esse pendentem aut eos illi non credidisse. cum uero et ipse dicat: ego sum uita et eum pependisse constet ante oculos non ei credentium Iudaeorum, non uideo, cur dubitare debeamus id etiam de Christo scripsisse illum, de quo Christus ait: ille enim de me scripsit. proinde si quod scriptum est: suscitabo eis prophetam de fratribus illorum similem tibi, ostendere cona
Abbreviated transcription (Latin):
runt xp̃m: & quos in tanto apice au¬
ctoritatis habent qui cotidie bla¬
sphemant xp̃m. Si enĩ ab eis
dicant xꝑm: ab eis ipsis con¬
ficte putarent᷑. Nunc uͦ idex¬
ponit qui predicat: qd̾ recitat
qui blasphemat. Ad aliquẽ nãq
usum sc̃oꝵ s ordinat᷑ om̃is cecitas impioꝵ
a summo d̾o qui ꝓ sui regiminis ȩquitate
bene utitur etiam malis: ut qui suo ar¬
bitrio iniuste uiuunt illius iudicio iu¬
ste disponant᷑. Itaq ne testimonia ꝓphe¬
tiȩ xꝑi nascituri. mira facturi. indigna
passuri. morituri. resurrecturi. ascensu¬
ri. ꝑ om̃s gentes euangłium uitȩ eternȩ
disseminaturi illi finpisse crederent᷑ qui e¬
um popłis annuntiarent᷑ magnũ aliqͥd
actum est in usũ nr̃m de infidelitate iu¬
deoꝵ: ut id̾e ipsi qui hȩc ꝓpter se non ha¬
berent in cordib ꝓpter nos haberent in
codicib. Nec inde auctoritas illis libͥs mi¬
nuit᷑ qd a iudeis non intelliguntur:

Expanded text:
runt Christum et quos in tanto apice aurunt Christum et quos in tanto apice auctoritatis habent, qui cotidie blasphemant Christum. si enim ab eis aedicant Christum, ab eis ipsis confictae putarentur; nunc uero id exponit, qui praedicat, quod recitat, qui blasphemat. ad aliquem namque usum sanctorum ordinatur omnis caecitas inpiorum a summo deo, qui pro sui regiminis aequitate bene utitur etiam malis, ut qui suo arbitrio iniuste uiuunt. illius iudicio iuste disponantur. ergo ne testimonia prophetiae Christi nascituri, mira facturi. indigna passuri. morituri, resurrecturi, ascensuri. per omnes gentes euangelium uitae aeternae disseminaturi illi finxisse crederentur, qui eum populis adnuntiarent. magnum aliquid actum est in usum nostrum de infidelitate Iudaeorum. ut idem ipsi, qui haec propter se non haberent in cordibus, propter nos haberent in codicibus. nec inde auctoritas illis libris minuitur, quod a Iudaeis non intelleguntur,
Abbreviated transcription (Latin):
tiari cõmendariq meruisset. cum in¬
genti admiratione & debita religione
sectand̾u uenerand̾uq censeret. Ita illi
ex rerũ xꝑianarum iam p̃sentatis effe¬
ctib. libroꝵ ꝓpħia uera ꝓbaretur: ex
Uana loqui deputer si non ita factũ est
si non ita fit: si non in eã fid̾e ꝑ uniuer¬
sũ orbem terrarũ eorum d̾e libroꝵ re¬
citatione concurrit᷑. Unde mirabilit̃
istoꝵ est ridenda uecordia qui tamquã
impossibile a nobis quęrunt. quomͦ ꝑ
iudeoꝵ libros fid̾e xꝑianã uelit disce¬
re homo gentilis. cum tanta deuotione
& tanta celebritate om̃s gentes istorum
libroꝵ fieri discipulas cernat: eo ipsoni¬
mirũ fortius atq firmius qd̾ ex manib
inimicoꝵ tanta de xp̃o testimonia ꝓfe¬
runt᷑. In quib id̾o gentes quȩ credunt.
nichil de illo ad tempus possunt putare
confictum: qr in eis libris inueniunt xp̃m
quib ã tot scłis seruiunt qui crucifiye¬

Expanded text:
tiari commendarique meruisset, cum intiari commendarique meruisset, cum ingenti admiratione et debita religione sectandum uenerandumque censeret. ita illi ex rerum christianaram iam praesentatis effectibus librorum prophetia uera probaretur, ex uana loqui deputer, si non ita factum est, si non ita fit, si non in eam fidem per uniuersum orbem terrarum eorundem librorum recitatione concurritur. Unde mirabiliter istorum est ridenda uecordia. qui tamquam inpossibile a nobis quaerunt, quomodo per Iudaeorum libros fidem christianam uelit discere homo gentilis, cum tanta deuotione et tanta celebritate omnes gentes istorum librorum fieri discipulas cernat. eo ipso nimirum fortius atque firmius. quod ex manibus inimicorum tanta de Christo testimonia proferuntur: in quibus ideo gentes. quae credunt. nihil de illo ad tempus possunt putare confictum. quia in eis libris inueniunt Christum, quibus a tot saeculis seruiunt, qui crucifixe
Abbreviated transcription (Latin):
qui regendo & introducendo in reg¬
nũ popło constitutus. mutato nom̃i¬
ne iñc appellatus est suũ nomen d̾s esse
diceret eumq angłm nominaret eo ipso
quo mutato nomine mittebat᷑. magnũ
aliqͥd diuinũq nuntiantẽ: Nuncium
quippe grece angłm dici.quis illa lingua
uł tenu̾it̃ tinctus ignoret: Quã obrem
quilibet gentilis si ꝑuersus & ꝑuicax
esse nollet. non id̾o libros illos contem¬
neret qr essent hebrei cuius gentis
lege non teneret᷑: s cuius libet
gentis libros id̾o non magni
penderet qr in eis tanto ante
conscripta inueniret quȩ su¬
is iam tempoub impleta cog¬
nosceret.: ipsumq xp̃m it̃m
non ꝓꝑterea sꝑneret qr hebraicis
licteris prenuntiatũ uideret: sed poti¬
us eũ qui litteris quib libet antequam
inter hoĩes nasceretur. ꝑ tot uolumi¬
na seculoꝵ part̃i aꝑtiorib testimo¬
niis. partim rerũ gestarũ & sermo¬
nũ figuris & sacramentis ita ꝑrenun¬

Expanded text:
qui regendo et introducendo in regqui regendo et introducendo in regnum populo constitutus, mutato nomine Jesus appellatus est, suum nomen inesse Deus diceret, eumque angelum nominaret; eo ipso quod mutato nomine mittebatur. magnum aliquid diuinumque nuntiantem? nuntium quippe graece angelum dici quis illa lingua uel tenuiter tinctus ignoret? quamobrem quilibet gentilis, si peruersus et peruicax esse nollet, non ideo libros illos contemneret, quia essent Hebraei. cuius gentis lege non teneretur, sed cuiuslibet gentis libros ideo magni penderet, quia in eis tanto ante conscripta inueniret, quae suis iam temporibus inpleta cognosceret ipsumque Christum Iesum non propterea sperneret, quia Hebraeicis litteris praenuntiatum uideret. sed potius eum, qui litteris quibuslibet, antequam inter homines nasceretur. per tot uolumina saeculorum partim apertioribus testimoniis, partim rerum gestarum et sermonum figuris et sacramentis ita praenun
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ. Suꝑest ut uideus ille si uult
& in abscondito iudeus esse non lit¬
tera sed sp̃ũ. si uult reputari uerus
israhelita in quo dolus non est. re¬
cordet᷑ in figura illum mortuum
ĩm qui int̾roduxit in terrã mori¬
entiũ: & agnoscat in u̾itate uinũ
iñm quo duce intret in terrã uiuen¬
tium. Talis enĩ iam non acerb re
in illam ꝓmissionis terr̃a. mitis effe¬
ctus. audiet etiã ipsum cuius nomen
ille habebat uerius introducente
& dicentẽ. Beati mites. qm̃ ipsi here¬
ditate possidebunt terrã. Hic iam
etiã ille gentilis si non nimis lapide
um cor haberet. aut si ex illis esset
lapidib de quib suscitat d̃s filios
abrahe. nonne miraret᷑ in libris
antiqͥs eiusd̾e gentis ex qua natus ꝑ¬
hiberet᷑ uĩc. tam euidentẽ de illo con¬
script̾a esse ꝓpħiam ut etiã nomen
eius expͥmereturꝰ simulq adu̾teret
non quẽ libet hoĩem predictũ fuisse
ĩm sed utiq d̾m. cũ in illo homine

Expanded text:
sionem. Superest, ut Iudaeus ille, si uult sionem. Superest, ut Iudaeus ille, si uult et in abscondito Iudaeus esse non littera, sed spiritu, si uult reputari uerus Israhelita, in quo dolus non est, recordetur in figura illum mortuum Iesum, qui introduxit in terram morientium, et agnoscat in ueritate uiuum Iesum, quo duce intret in terram uiuentium. talis enim iam non acerbus rein illam promissionis terram, mitis effectus audiet iam ipsum, cuius nomen ille habebat, uerius introducentem et dicentem: beati mites, quoniam ipsi hereditate possidebunt terram. hic iam etiam ille gum cor haberet, aut si ex illis esset lapidibus de quibus suscitat Deus filios Abrahae , nonne miraretur in Libris antiquis ejusdem gentis, ex qua natus perhiberetur Jesus, tam evidentem de illo conscriptam esse prophetiam, ut etiam nomen ejus exprimeretur: simulque ibi adverteret, non quemlibet hominem praedictum fuisse Jesum, sed utique Deum, cum in homine illo
Abbreviated transcription (Latin):
ds mitto angłm meũ ante faciem
tuã ut seruet te in uia: & inducat
te in terrã quã preparaui tibi.
Attende tibi & obaudi eũ: ne non
credas illi. Nichil enĩ subtrahet
tibi: nomen enĩ meũ est in eo. Qͥd
est hoc : ꝑscrutetur scͥpturas illas
non iam manicheus sed ipse etiam
iudeus: & uideat utrũ de aliquo
angło d̾s dixerit nomen meũ est
in illo. nisi de hoc quẽ introducto.¬
rẽ in ꝓmissionis terrã pollicet᷑. De¬
in de quęrat in hõib quis moysi
successor introduxerit popłm: et
inueniet iũm non hoc ab initio
uitȩ suȩ. sed nomine mutato ap¬
pellatũ. Qui gͦ dixit nomen meũ
est in illo it̃u: ipse est uerus ĩfic re¬
ctor & ductor popłi in hereditatem
uitȩ eternȩ scd̾m testamentũ no¬
uĩi. cuius figura erat testamen¬
tũ uetus. In quantũ attinet ad ꝓpħi¬
cũ apparatũ. nec geri nec dici aliquid
posset insignius: quandoquide res
ꝑducta est usq ad nominis expres¬

Expanded text:
mitto angelum meum ante faciem mitto angelum meum ante faciem tuam, ut seruet, te in uia, ut inducat te in terram quam iuraui tibi. adtende tibi et obaudi eum. ne non credas illi; nihil enim subtrahet tibi. nomen enim meum est in eo. quid est hoc? perscrutetur scripturas illas non iam Manichaeus, sed ipse etiam Iudaeus et uideat, utrum de aliquo angelo deus dixerit: nomen meum est in illo, nisi de hoc, quem introductorem in promissionis terram pollicetur. deinde quaerat in hominibus. quis Moysi successor introduxerit populum, et inueniet Iesum. non hoc ab initio uitae suae, sed nomine mutato appellatum. qui ergo dixit: nomen meum est in illo Iesu. ipse est uerus Iesus. rector et ductor populi in hereditatem uitae aeternae secundum testamentum nouum. cuius figura erat testamentum uetus. ita quantum adtinet ad propheticum adparatum nec geri nec dici aliquid possit insignius, quandoquidem res perducta est usque ad nominis expres
Abbreviated transcription (Latin):
data in regnũ cęloꝵ introducere pu¬
cta t̃. quȩram gͦ iudeo cur eidem ipsi
futuro suo successori moyses nomen
mutauerit  uocabat᷑ enĩ auses & ap¬
pellauit eum iãm: cur deniq tunc
appellauerit qͣndo ex conualle pha¬
ran premisit ad eand̾e terr̃a quo erat
popłs ipso ducente uenturus. Dicit
enĩ uerus ipse iñc. Et si iero & prepa¬
rauero uobis locũ: itum ueniam &
assuma uos ad me. Quęram etiam
utrũ non huic figurȩ attestetur
ꝓpħa dicens. D̾s ab affrico ueniet:
& sc̃s de pharan. Tamquã diceret.
Eius nominis ueniet d̾s sc̃s: cuius
nominis erat ille qui uenit ab af¬
frico de pharan. id est ĩc. Huc
accedit qd̃ idem ipsum d̾i u̾bum
intelligitur loqui ubi ꝓmittit e¬
unde ipsum moyseos successorem
ꝑ quẽ popłs in terrã ꝓmissionis
mitteretur nomine angłi eũ ap¬
pellans si cut etiã hoĩes aliqͥd nun¬
tiantes in scriptura diuina solent
appellari: & ita dicit. Ecce ego dñs¬

Expanded text:
data in regnum caelorum introducere pudata in regnum caelorum introducere pufacta: quaeram ergo a Iudaeo, cur eidem ipsi futuro suo successori Moyses nomen mutauerit. uocabatur enim Ause et appellauit eum Iesum. cur denique tunc appellauerit. quando ex conualle Pharan praemisit ad eandem terram, quo erat populus ipso ducente uenturus? dicit enim uerus ipse Iesus: et si iero et praeparauero uobis locum. iterum ueniam et adsumam uos ad me. quaeram etiam, utrum non huic figurae adtestetur propheta dicens: deus ab Africo ueniet et sanctus de Pharan, tamquam diceret: eius nominis ueniet deus sanctus. cuius nominis erat ille, qui uenit ab Africo de Pharan, id est Iesus. huc accedit, quod idem ipsum dei uerbum intellegitur loqui, ubi promittit eundem ipsum Moyseos . successorem, per quem populus in terram promissionis mitteretur, nomine angeli eum appellans — sicut etiam homines aliquid nuntiantes in scriptura diuina solent appellari — et ita dicit: ecce ego
Abbreviated transcription (Latin):
ũr. nichil de illo scripsit moyses. Di¬
cat michi quẽ ꝓpħam ꝓmiserit d̾s cũ
ait moysi. suscitabo illis ꝓpħam de
fratrib eoꝵ sicut te: uel similem cibi.
Multi enĩ ꝓpħȩ postea fuerunt. sed utiq
unũ quend̾a intelligi uoluit. Hic cre
do facillime occurret successor moysi.¬
ille qui poplm ex egyptoliberatũ in ter¬
rã reꝓmissionis induxitꝰ: quẽ cogitans
me adhuc fortasse ridebit quȩrentem
de quo dictũ sit. suscitabo eis ꝓpħam si¬
milem tibi: cũ legam quis in eod̾e mu¬
nere popłi illius regendi atq ducendi
moysi defuncto successerit. Qui cu
me uelut imꝑitum riserit. talis enĩ
& a fausto describitur. non desinam
hõiem adhuc etiã compellare & a se¬
curo risu ad curã respondendi reuo¬
care. quȩrendo atq flagitando. cur
eid̾e ipsi futuro suo successori in cuius
cõparatione imꝓbacus est. ut non
uand̾u sed ad conuincend̾u peccatorẽ

Expanded text:
stus uester: nihil de illo scripsit Moyses. Distus uester: nihil de illo scripsit Moyses. Dicat mihi. quem prophetam promiserit deus, cum ait Moysi: suscitabo illis prophetam de fratribus eorum sicut te uel similem tibi. multi enim prophetae postea fuerunt, sed utique unum quendam intellegi uoluit. hic do, facillime occurret successor ille Moysi, qui populum ex Aegypto liberatum, in terram promissionis induxit. Quem cogitans, me adhuc fortasse ridebit quaerentem de quo dictum sit, Suscitabo illis Prophetam similem tibi; cum legam quis in eodem munere populi illius regendi atque ducendi Moysi defuncto successerit. Qui cum me velut imperitum riserit talis enim et a Fausto describitur, non desinam hominem adhuc etiam compellare, et a securo risu ad curam respondendi revocare, quaerendo atque flagitando, cur eidem ipsi futuro suo successori, in cujus comparatione improbatus est, ut non uandum, sed ad conuincendum peccatorem
Abbreviated transcription (Latin):
ne : Nam utiq uiuebat cũ eũ timide
negaret: & utiq mortua erat cũ eũ
libere p̃dicaret. Hec uiuebat in saulo:
c̃u scandalũ crucis detestans uastabat
xpianam fid̾e. Et ubi nisi in illo mon¬
te mortua erat: cũ iam paulus dice
de te putes posse conuncere non de xꝑo
esse p̃dictum. suscitabo illis ꝓpħam de
fr̃ib ipsoꝵ similem tibi: quando ne
hinc quide potes qͦ dissimilem ostendis:
Aliis enĩ causis & nos similem ostendimus.
An qr ꝓpħa dictus est qui et homo esse
dignatus est. & tam multa futura
predixit: nisi forte aliud est ꝓpħa quã
homo ultra humanas coniecturas fu¬
tura p̃nuntians: Unde & ipse de se
ipso ait.on est ꝓpħa sine honore
nisi in patria sua. S de te uidero qui
te conuictũ paulo ante confessus es: cũ
dixisti qd̃ te ad credendu euangłio ꝓfes¬
sio tua fecit obnoxium. Iudeus ipse ꝓce¬
dat in medium. qui ceruice a iugo xp̃i
male liberam tollit: & id̾o sibi adhuc

Expanded text:
ne? nam utique uiuebat, cum eum timide ne? nam utique uiuebat, cum eum timide negaret, et utique mortua erat, cum eum libere praedicaret. haec uiuebat in Saulo, cum scandalum crucis detestans uastabat christianam fidem; et ubi nisi in illo monte mortua erat. cum iam Paulus dicerde te putes posse conuincere non de Christo esse praedictum: suscitabo illis prophetam de fratribus ipsorum similem tibi. quando ne hinc quidem potes. quod dissimilem ostendis? aliis enim causis et nos similem ostendimus. an quia propheta dictus est, qui et homo esse dignatus est, et tam multa futura praedixit ? nisi forte aliud est propheta quam homo ultra humanas coniecturas futura praenuntians. unde et ipse de se ipso ait: non est propheta sine honore nisi in patria sua. sed de te uidero, qui te conuictum paulo ante confessus es, cum dixisti. quod te ad credendum euangelio professio tua fecit obnoxium. Iudaeus ipse procedat in medium, qui ceruicem a iugo Christi male liberam tollit et ideo sibi adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
Prudentia carnis uiuit: cũ tamquã
petra ꝑcussa xp̃i humilitas in cruce
contemnitur. Xp̃c enĩ crucifixus ui¬
deis scandalum est: gentib aut̃ stul¬
ticia. Et prudentia carnis morit᷑:
cũ tamquã montis eminentia xp̃c
ex celsus agnoscit᷑. Ipsis eñi uocatis
Iudeis & grecis: xp̃c d̾i uirtus & d̾i sapi¬
entia est. Ascendit itaq moyses in mon¬
tẽ. ut carne mortua uiuo spu recipetur:
quo faustus non ascenderat ut carna¬
les calumnias mente mortua loqueret᷑
Nonne ipsam petra petrus ꝑ pruden¬
tiam carnis pͥcuti exhorruit cũ dño
passionẽ suam p̃nuntianti ait. absit¬
a te dñe non fiet istud. ꝓpituis tibi esto:
leq eñi peꝑcit huic peccato dñs. cũ ei
retulit. Redi retro sathana. scanda¬
lum m es: non eñĩ sapis quȩ d̾i sunt
sed quȩ st̃ hõium. At ubi mortua est
ista carnalis diffidentia. nisi in xp̃i głi¬
ficatione tam quã in montis altitudi¬

Expanded text:
prudentia carnis uiuit, cum tamquam prudentia carnis uiuit, cum tamquam petra percussa Christi humilitas in cruce contemnitur; Christus enim crucifixus Iudaeis scandalum est. gentibus autem stultitia. et prudentia carnis moritur, cum tamquam montis eminentia Christus excelsus agnoscitur; ipsis enim uocatis Iudaeis et Graecis Christus dei uirtus et dei sapientia est. ascendit itaque Moyses in montem, ut carne mortua uiuo spiritu reciperetur: quo Faustus non ascenderat, ut carnales calumnias mente mortua loqueretur. nonne ipsam petram Petrus per prudentiam carnis percuti exhorruit. cum domino passionem suam praenuntianti ait: absit, domine. non fiet istud; propitius tibi esto? neque enim pepercit huic peccato dominus, cum ei retulerit: redi retro, satanas. scandalum mihi es; non enim sapis, quae dei sunt. sed quae sunt hominum. aut ubi mortua est ista carnalis diffidentia nisi in Christi glorificatione tamquam in montis altitudi
Abbreviated transcription (Latin):
eumq in ꝓpħica ꝑrenunciatione
figurabat. Sicut gͦ moyses pett̃a
uirga ꝑcutiens de d̾i uirtute dubita¬
uit᷑ : ita ille popłs qui sub lege ꝑ mo¬
ysen data tenebat᷑. xp̃m ligno crucis
affigens eũ d̾i uirtutẽ esse non crẽ¬
didit. S sicut ꝑcussa petra mana¬
uit aquã sitientibus: sic plaga dñi¬
cȩ passionis effecta est uita creden¬
tib. Habemus enĩ de hac re p̃cla¬
rissimã & fidentissimã uoc̃e apłi
cũ in de loqueret᷑ dicentis: petra
aut̃ erat xp̃c. Hanc gͦ carnalem
de yp̃i diuinitate despationẽ. in
ipsius xp̃i alticudine᷑ d̃s mori iu¬
bet: cũ mortẽ carnis moysi in mon¬
te imꝑat fieri. Sicut enĩ petra
fortitudo. mons eminens magnitu¬
do qr sicut apłs ait petra erat xp̃c.
ita ipse dñs non potest ciuitas abscon¬
di suꝑ mont̃e constituta: se scilicet
mont̾ẽ. fideles aut̃ suos in sui nomi¬
nis głia fundatos asserens ciuitatẽ.

Expanded text:
eumque in prophetica praenuntiatione eumque in prophetica praenuntiatione figurabat. sicut ergo Moyses petram uirga percutiens de dei uirtute dubitauit, ita ille populus, qui sub lege per Moysen data tenebatur, Christum ligno crucis adfigens eum uirtutem dei esse non credidit. sed sicut percussa petra manauit aquam sitientibus, sic plaga dominicae passionis effecta est uita credentibus. habemus enim de hac re praeclarissimam et fidelissimam uocem apostoli, cum inde loqueretur, diceautem erat Christus. hanc ergo carnalem de Christi diuinitate desperationem in ipsius Christi altitudine deus mori iubet, cum mortem carnis Moysi in monte imperat fieri. sicut enim petra fortitudo, mons eminens magnitudo, quia sicut apostolus ait: petra erat Christus, ita ipse dominus: non potest ciuitas abscondi super montem constituta, se scilicet montem, fideles autem suos in sui nominis gloria fundatos adserens ciuitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
esse cõmune qui in mediis fluctib
simili fid̾i defectu dubitauit. Uerũ¬
eñt̃ absit ut credamus hinc eum
esse alienatũ ab ȩterna societate scõ¬
ru: qui cũ scõ hełya sicut euange¬
liũ loquit᷑. meruit clarificato in mos¬
te dño asistere.Nam ut in ueterib
legimus libris: etiã post ipsum pec¬
catũ quantũ sit apud d̾m meritũ
eius apparet. S qͥd causȩ fuerit
ut de peccato eius tali morte uin¬
dicando d̾s loqueret᷑: qm̃ pollicitus
sum ea ipsa demonstrare ad p̃nun¬
tiandu xp̃m ꝑtinere. quȩ tu repre¬
hendenda delegeris: faciã sicut pos¬
sum dño adiuuante. ut hoc etiam
qͦd in moysi morte rep̃hendisti ꝓpħi¬
am fuisse de xp̃o recte intelligenti¬
b doceam. Sicut enĩ mos est diui¬
noꝵ in scripturis scis mysterioꝵ
ut idem homo alias aliam. atq ali¬
as ͣ płre aliqua significanda ꝑsonã
gerat: tunc moyses popłi iudeorum
sub lege positi ꝑsonam gerebat.

Expanded text:
esse commune. qui in mediis fluctibus esse commune. qui in mediis fluctibus simili fidei defectu dubitauit. uerum absit, ut credamus hinc eum esse alienatum ab aeterna societate sanctorum. qui cum sancto Helia. sicut euangelium loquitur, meruit clarificato in monte domino adsistere. nam, ut in ueteribus legimus libris, etiam post ipsum peccatum quantum sit apud deum meritum eius adparet. sed quid causae fuerit. ut de peccato eius tali morte uindicando deus loqueretur, quoniam pollicitus sum ea ipsa demonstrare ad praenuntiandum Christum pertinere, quae tu reprehendenda delegeris, faciam, sicut possum, domino adiuuante, ut hoc etiam, quod in Moysi morte reprehendisti. prophetiam fuisse de Christo recte intellegentibus doceam. Sicut enim mos est diuinorum in scripturis sanctis mysteriorum, ut idem homo alias aliam atque aliam pro re aliqua significanda personam gerat, tunc Moyses populi Iudaeorum sub lege positi personam gerebat
Abbreviated transcription (Latin):
qr d̾s misit filiũ suum insimilitu¬
dinẽ carnis peccati. ut de peccato
damnaret peccatũ in carne. Homi¬
ni ex coitu nato dissimilis xp̃c in qͣn¬
tum ex uirgine natus est: sed homi¬
ni nato similis xp̃c in quantũ & ip¬
se ex femina natus est. cui dictũ est
qͦs nascet᷑ ex te scm̃ uocabit᷑ filius d̃i.
Homini ꝓpter peccatũ suũ mortuo
dissimilis xp̃c in quantũ sine pecca¬
to & ꝓpria potestate mortuus est.
S rursus homini mortuo similis
xp̃c: in qͣntum & ipse uera morte
corporis mortuus est. Nec id̾o moy¬
si famulo d̾i derogaueris: qr eũ pec¬
catorem fuisse. & offenso do suo in
monte occisum dixisti esse. Nouerat
enĩ & ipse in dño gloriari: ut ab eo
saluus fieret. ã quo & ille qui dicit
xp̃c ĩic uenit in hunc mund̾u pec¬
catores saluos facere. quoꝵ pͥmus
ego sum. Arguitur enĩ mos ses uo¬
ce diuina qͦdꝰ eius fides ad aquã de
petra eiciend̾a aliqͣntulum tituba¬
uerit : qd̾ ei cũ peccato petri pocest

Expanded text:
 deus filium suum misit in similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum in carne. homini ex coitu nato dissimilis Christus, in quantum ex uirgine natus est, sed homini nato similis Christus, in quantum et ipse ex femina natus est, cui dictum est: quod nascetur ex te sanctum, uocabitur filius dei. homini propter peccatum suum mortuo dissimilis Christus. in quantum sine peccato et propria potestate mortuus est, sed rursus homini mortuo similis Christus, in quantum et ipse uera morte corporis mortuus est. Nec ideo Moysi famulo dei derogaueris, quia eum 'peccatorem fuisse et offenso deo suo in monte occisum esse dixisti. nouerat enim et ipse in domino gloriari, ut ab eo saluus fieret: a quo et ille, qui dicit: Christus Iesus uenit in hunc mundum peccatores saluos facere, quorum primus ego sum. arguitur enim Moyses uoce diuina. quod eius fides ad aquam de petra eiciendam aliquantum titubauerit: quod ei cum peccato Petri potest
Abbreviated transcription (Latin):
ierłm sc̃a eccłia sponsa xp̃i in apo¬
calypsi iohannis copiosius uberi¬
usq describit᷑. Non credat huic ꝓ¬
pheticȩ ꝓmissioni uirgo casta:si non
iam tenet qd̃ ei ꝑ eand̾e ꝓpħiam
hoc tempore futurũ ꝓmissum est.
Audi filia & uide & inclina aurem
tuã & obliuiscere popłm tuũ & do¬
mũ patris tui. qm̃ concupiuit rex
speciem tuã. qr ipse d̾s tuus est. et

Expanded text:
em, sancta ecclesia, sponsa Christi, in apocalypsi Iohannis copiosius uberiusque describitur. non credat huic propheticae promissioni uirgo casta, si non iam tenet, quod ei per eandem prophetiam hoc tempore futurum promissum est: audi filia et uide et inclina aurem tuam et obliuiscere populum' tuum et domum patris tui, quoniam concupiuit rex sp
Abbreviated transcription (Latin):
abundauit delictũ: suꝑabun¬
dauit gr̃a. Nec id̾o tam̃ eand̾e
legẽ peccatũ uocat: qr sine gr̃a
non uiuificat. Auget enĩ po¬
tius reatũ preuaricatione ad¬
dita. Ubi enĩ lex non est: nec pre¬
uaricatio. Et id̃o ꝑ seipsam cũ
sola lictera est sine sp̃u. id est
lex sine gr̃a: tantummͦ reos fa¬
cit.S ꝓp̾onit sibi qd̃ putare
minus intelligentes possent:
& aꝑit qͥd dicat & ait. Qͥd ergo
dicemus: Lex peccatũ est: Ab¬
sit. S peccatum non cognoui:

Expanded text:
abundauit delictum, superabunabundauit delictum, superabundauit gratia. nec ideo tamen eandem legem peccatum uocat, quia sine gratia non uiuificat; auget enim potius reatum praeuaricatione addita: ubi enim lex non est, nec praeuaricatio. et ideo per se ipsam, cum sola littera est sine spiritu, id est lex sine gratia, tantum-, modo reos facit; sed proponit sibi, quod putare minus intelle-' gentes possent, et aperit, quid dicat, cum ait: quid ergo dicemus? lex peccatum est? absit. sed peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
daris. aut timore frangeris ne pu¬
blicis legib puniaris: aut malũ
factũ bona aliqua consuetudine
horrescis. aut ipsa naturali lege qua
in iuste alteri facias qd̾ tibi ab al¬
tero fieri non uis. aduertis. Error
tam̃ tuus quã te ire in contrariũ
c̃õpellat. & d̾u sequeris & du non
sequeris sentis.cũ uł hoc facis qd̃
pati non uis. uł id̾o non facis qr
pati non uis. At ista uera spon¬
sa xp̃i cui de dẏpticio lapideo
fronte impudentissima insultas:
intelligit quid distet int̾ litte¬
rã & sp̃m. Quȩ duo dicunt᷑ alio
modo ley & gr̃a. & non iam inue¬
stustate
litterȩ sed in nouitate sp̃c d̾o seruieis:
non est iam sub lege. sed sub gr̃a.
Neq enĩ litigiosa cecat᷑. sed mitis in¬
tendit u̾bis apłi. ut intelligat qͥd
appellet legẽ sub qua nos iam non
uult esse qͦr transgressionis gr̃a posi¬
ta est. donec ueniret semen cui ꝓmis¬
sum est: & qr ido subintrauit ut
abundaret delictũ. Ibi aut̃e

Expanded text:
daris, aut timore frangeris, ne pudaris, aut timore frangeris, ne publicis legibus puniaris, aut. malum factum bona aliqua consuetudine horrescis, aut ipsa naturali lege, quam iniuste alteri facias, quod tibi ab altero fieri non uis, aduertis: error tamen tuus quam te in contrarium ire conpellat et, dum sequeris, et, dum non sequeris, sentis, cum uel hoc facis, quod pati non uis uel ideo non facis, quia pati non uis. At ista uera sponsa Christi, cui de diptychio lapideo fronte inpudentissima insultas, intellegit, quid distet inter litteram et spiritum, quae duo dicuntur alio modo, lex et gratia, et non iam in uetustate litterae, sed in nouitate spiritus deo seruiens non est iam sub lege, sed sub gratia. neque enim litigiosa caecatur, sed mitis intendit uerbis apostoli, ut intellegat, quid appellet legem, sub qua nos iam non uult esse, quia transgressionis gratia posita est, donec ueniret semen, cui promissum est, et quia ideo subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem
Abbreviated transcription (Latin):
brarũ & illȩ a masculis. Quib excitatis
in fruendilibidinẽ. & in suos ample¬
xuis inhiant̃ estuantibus: eruaN
ab illis illum d̾m tuũ ubiq cõpe¬
ditũ. & tanta suoꝵ turpitudine
ut solui ualeat indigentẽ. Nam rem
ꝓximi non concupiscere qd̃ est ulti¬
mũ decalogi mandatũ. unde po¬
tes misera: Nonne tibi d̾s ipse tuus
in terra aliena se fabricare menti¬
tur secula noua: ubi post falsam
uictoriã falso triumpho tumescas:
Qd̃ cum modo insana uanitate desi¬
deras. ut tͤand̾e terrã gentis tene¬
brarũ summa uicinitate substan¬
tiȩ tuȩ coniungi credis: utiq rem
pximi tui concupiscis. Fferito tibi
est inimicũ dẏꝑticeum continens
tam bona mandata multũ errori
tuo contraria. Nam illa tria quȩ
ad dilectionẽ d̃i ꝑtinent: om̃ino
ignoras. om̃ino non seruas. Hȩc au¬
tem sept̾e quib societas humana non
leditur. siquando custodis. aut pu¬
dore depͥmeris ne inter hoĩes confun¬

Expanded text:
brarum et illae a masculis: quibus excitatis brarum et illae a masculis: quibus excitatis in fruendam libidinem et in suos amplexus inhianter aestuantibus eruant ab eis illum deum tuum ubique conpeditum et tanta suorum turpitudine, ut solui ualeat, indigentem. nam rem proximi non concupiscere, quod est ultimum decalogi mandatum, unde potes, misera? nonne tibi deus ipse tuus in terra aliena se fabricare mentitur saecula noua, ubi post falsam uictoriam falso triumpho tumescas? quod cum modo insana uanitate desideras et eandem terram gentis tenebrarum summa uicinitate substantiae tuae coniungi credis, utique rem proximi concupiscis. merito tibi est inimicum diptychium continens tam bona mandata multum errori tuo contraria.- nam illa tria, quae ad dilectionem dei pertinent, omnino ignoras, omnino non seruas; haec autem septem, ' quibus societas humana non laeditur, si quando custodis, aut pudore reprimeris, ne inter homines confun
Abbreviated transcription (Latin):
officinã uentris electoꝵ tuoꝵ oc
curras: ut furto tuo d̾s tuus nec
in grauius incidat uinculũ & quo
inciderat eruatur : Porrosi in eode
furto cõprehendaris: nonne ꝑ ipsũ
d̾m tuũ non te abstulisse iurabis :
Qͥd enĩ tibi facturus estͥ talis d̾s cui
dices falsum iuraui ꝑ te sed ꝓte. nisi
uelles ut exitium tibi inferrem d̾u
honorem deferrem: Ita & illud man¬
datũ legis ne falsum testimoniũ di¬
cas: ꝓꝑter membra di tui sic contem¬
nis. ut ea non solum testimonio
sed & iuramento falso de cõpedi¬
b liberes. Iam uͦ qd̾ seqͥtur. non
concupisces uxorem ꝓximi tul.
debet Apud te impleri: et hoc u¬
nũ uideo. qd̾ nulla tui erroris ne¬
cessitate uiolare cogaris. S si ne¬
fas est coniugẽ concupiscere alie¬
nam: considera qͥd sit concu piscen¬
d̾u se ꝓponere alienis. & recordare
deos tuos formosos & deas formo¬
sas p̃bentes se ut ardent̃ concupis¬
cantur. illi a feminis pͥncipib tene¬

Expanded text:
officinam uentris electorum tuorum officinam uentris electorum tuorum curras, ut furto tuo deus tuus nec in grauius incidat uinculum, et quo inciderat eruatur? porro si in eodem furto conprehendaris, nonne per ipsum deum tuum non te abstulisse iurabis? quid enim tibi facturus est talis deus, cui dicis: falsum iuraui per te, sf!d pro te, nisi uelles, ut exitium tibi inferrem, dum honorem deferrem ? ita et illud mandatum legis: ne falsum testimonium dicas propter membra dei tui sic contemnis, ut ea non solum testimonio, sed et iuramento falso de conpedibus liberes. iam uero quod sequitur: non concupisces uxorem proximi tui debet apud te inpleri, et hoc unum uideo, quod nulla tui erroris necessitate uiolare cogaris. sed si nefas est coniugem concupiscere alienam, considera, quid sit concupiscendum se proponere alienis, et recordare deos tuos formosos et deas formosas praebentes se ut ardenter concupiscantur, illi a feminis principibus tene
Abbreviated transcription (Latin):
miscentut. Filios aut̃ inuiti susci¬
piunt: ꝓpter qd̾ solum conugia
copulanda st̃. Quomͦ gͦ ñ ꝓhibes
nubere. qd̾ de ce tanto ante p̃dixit
apłs: qͣndo id conaris auferre
de nuptiis unde sunt nuptiȩ:
Quo ablato. mariti erunt turpi¬
ter amatores. meretrices uxores:
chalami fornices. soceri lenones.
Ac ꝑ hoc etiã illud preceptũ qd̾ est
non occides. ex eiusd̃e erroris ꝑuer¬
sitate non seruas. Dum enĩ tĩmes
ne di tui membrũ liget᷑ in carne.
non das esurienti pa̾nẽ: hic for¬
midans homicidiũ falsum. illic
ꝑpetrans uerũ. Itaq si incurras
in eũ famelicũ qui mori possit
nisi cibũ porrigendo subuenias:
iam in homicidã teneberis. aut
lege d̾i si non dederis aut lege
manichei si dederis. Qͥd cȩtera deca¬
logi precepta. quomͦ seruabis: An
a furto abstineas. ut nescio quis
panẽ seu quã libet escã in suis uis¬
cerib trucidand̾a deuoret potius
quã tu si possis ei surripias. atq ad

Expanded text:
miscentur; filios autem inuiti suscimiscentur; filios autem inuiti suscipiunt, propter quod solum coniugia copulanda sunt. quomodo ergo non prohibes nubere, quod de te tanto ante praedixit apostolus, quando id conaris auferre de nuptiis, unde sunt nuptiae ? quo ablato mariti erunt turpiter amatores, meretrices uxores, thalami fornices, soceri lenones. ac per hoc etiam illud praeceptum, quod est: non occides, ex'eiusdem erroris peruersitate non seruas. dum enim times, ne dei tui membrum ligetur in carne, non das esurienti panem, hic formidans homicidium falsum, illic perpetras uerum. itaque si incurras in eum famelicum, qui mori possit, nisi cibum porrigendo subuenias? iam tu homicida teneberis aut lege dei, si non dederis, aut lege Manichaei, si dederis. quid? cetera decalogi praecepta quomodo seruabis ? an a furto abstineas, ut nescio quis panem seu quamlibet escam in suis uisceribus trucidandam deuoret potius quam tu, si possis, ei subripias atque ad