comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o ih̃u dño nr̃o. Uide obsecro te
in quanta breuitate quam uigilan¬
ter uerba posuerit. Quibꝰ diligent᷑
considatis: questionis hunis aliqͣntũ
illucescat obscuritas. Cum enim di¬
xisset stipendium peccati mors. qͥs
non eum congruentissime & conse¬
quenter addere iudicaret. stĩpendi¬
um autem iustitie uita eterna. Et
uerum est. Qułia sicut merito pecca¬
ti tamꝗͣ stipendiũ redditur mors:
ita merito iustitiȩ tamꝗͣ stipendiũ
uita et̾na. Aut si nollet dicere iusti¬
tiȩ diceret fidei. qm̃ iustus ex fide
unnit. Inde etiam & merces appella¬
tur plurimis scãrum scripturarum.
locis. Numꝗͣ porro dicta merces iu¬
stitia uel fides. quia iustitiȩ uel fi¬
dei redditur merces. Quod est autẽ
merces oꝑanti: hoc militanti stipendi¬
um. Sed beatus apłs aduersus elati¬
onem. quȩ usq adeo magnis temptati¬
ter ipsam dicat datum angłm satha-¬
nȩ a quo colafrraret᷑ ne uerticem pre¬
sumptionis erigeret. Aduersus hanc

Expanded text:
omino nostro. Vide, obsecro te. in quanta breuitate quam uigilanter uerba posuerit. quibus diligenter consideratis quaestionis huius aliquantum dilucescat obscuritas. cum enim dixisset: Stipendium peccati mors, quis non eum congruentissime et consequenter addere iudicaret. si diceret: \'Stipendium autem iustitiae uita aeterna\'? et uerum est, quia sicut merito peccati tamquam stipendium redditur mors ita merito iustitiae tamquam stipendium uita aeterna. aut si nollet dicere \'iustitiae\'. at diceret \'fidei\', quoniam iustus ex fide uiuit. unde etiam et merces appellatur plurimis sanctarum scripturarum locis: numquam porro dicta est merces iustitia uel fides, quia iustitiae uel fidei redditur merces. quod est autem merces operanti, hoc militanti stipendium. Sed beatus apostolus aduersus elationem, quae usque adeo magnis temptatter ipsam dicat datum angelum Satanae, a quo colaphizaretur, ne uerticem praesumptionis erigeret, aduersus hanc
Abbreviated transcription (Latin):
nifestando utiq regnũ patris. ut om̃i¬
b notum sit nullũ pͥncipatũ & potes¬
tatem. siue celestiũ siue terrestriũ. ꝑ
se habuisse aliquid principat̾ & po¬
testatis syab illo ee cuo sunt om̃a
non solum ut snt uer iat aute
dmata sinit. In ila euim maues.¬
tione nulli spes aliqua reumuet
quoquam pͥncipe aut in quoq̃ ai¬
re in dño quamsꝑare in pͥncipio.
ista meditatione amina iam ii uigũ
patris assurgat. nec ciniisqua persi¬
regnum d̃o & patri. cum ꝑ illum pri
speciem cognoscet᷑ pater. Regnins
nim eus sunit in quib nunc regnit
fid̾e̾. Alit̾ enim dicit᷑ regnum xꝰ sibi

Expanded text:
nifestando utique regnum Patris, ut omnibus notum sit, nullum principum et potestatum, sive coelestium, sive terrestrium, per se habuisse aliquid principatus et potestatis, sed ab illo ex quo sunt omnia, non solum ut sint, verum etiam ut ordinata sint. In illa enim manifestatione nulli spes aliqua remanebit in quoquam principe, aut in quoquam homire in Domino, quam sperare in principibus : ut ista meditatione anima jam in regnum Patris assurgat, nec cujusquam potestregnum Deo et Patri, cum per illum per speciem cognoscetur Pater. Regnum enim ejus sunt in quibus nunc regnat per fidem. Aliter enim dicitur regnum Christi
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. Scđ̾m qd̾ orat qui dic̃ posside nos.
Neq enim non ipse possidet om̃a sicd̃n
qđ dicit᷑ etiam illud. cum serui essctis
peccati. liberi eratis iustitiȩ. Euacua¬
bit gͦ omnẽ pͥncipatũ & omnem pot¬
statẽ. & uirtutẽ. ut nulli patiem mai¬
enti ꝑ filium opus sit. aut libeat i
cuiusꝗͣ creaturȩ. ł in sua conquiesmt
potestate. Oportet enim cũ regnin
donec ponat om̃s inimicos suis sib
pedib suis. id est oportet in tamĩ i
nũ eius manifestari. donec om̃s mu¬
ci enis ppsũ regnare fateant᷑. Haci
intelligit᷑ sub pedib ouis futuros i¬
micos. Qd̾ si de iustis acceꝑimꝰ. ilo d¬
tum c̃ inimicos quia ex iustis ul¬
cant᷑. & ei credendo subdunt᷑. Don
iustis autem qui ad iustors braanl

Expanded text:
ecundum quod orat qui dicit: Posside nos. Neque enim non ipse possidet omnia, secundum quod dicitur etiam illud: Cum servi essetis peccati, liberi eratis justitiae. Evacuabit ergo omnem principatum, et omnem potestatem, et virtutem, ut nulli Patrem intuenti per Filium opus sit aut libeat in cujusquam creaturae, vel in sua conquiescere potestate. Oportet enim eum regnare donec ponat omnes inimicos suos sub pedibus suis: id est, oportet regnum ejus intantum manifestari, donec omnes inimici ejus ipsi eum regnare fateantur. Hoc non intelligitur, sub pedibus ejus futuros inimicos. Quod si de justis acceperimus, ideo dictum est, inimicos, quia ex injustis justificantur, et ei credendo subduntur. De injustis autem qui ad justorum bea
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃c habitator est. Nam qui discordat a
xp̃o. nec carnem xͥ manducat nec sangͥ¬
nem bibit. etiam si tante rei sacramen¬
tum ad uidicium suȩ p̃sumptionis co¬
tidie in different̃ accipiat. Ideo inter¬

Expanded text:
ujus Christus habitator est. Nam qui discordat a Christo, nec carnem ejus manducat, nec sanguinem bibit: etiamsi tantae rei Sacramentum ad judicium suae praesumptionis quotidie indifferenter accipiat. CCCXLI
Abbreviated transcription (Latin):
test. hoc & ego dico qd̵ de le
accepit gens una iudeorum. quanto ĩ¬
tius dicitur de lege naturȩ quam acce¬
pit unuer sum genus humanum ꝰ Si
ꝑ naturam iustitia. gͦ xp̃c gratis mortu¬
us est. Si autem. xp̃c non gratis mor¬
tuus est. gͦ om̃ĩs humana natura iusti

Expanded text:
test, hoc et ego dico, quod de legtest, hoc et ego dico, quod de legaccepit gens una ludaeorum, quanto iustius dicitur de lege naturae. quam accepit uniuersum genus humanum: \'si per naturam iustitia, ergo Christus gratis mortuus est\' ! si autem Christus non gratis mortuus est, ergo omnis humana natura iu
Abbreviated transcription (Latin):
si cis non est annuntiatum sacram̃tũ
diuinitatis & humanitatis xp̃i. quod
manifestatum est in carne. Quomodo
enim crederent quod non audirent.
aut quomodo audirent sine p̃dican¬
te  fides enim ex auditu sicut scriptũ
est. Auditus autem ꝑ uerbum. xp̃i. S
dico inquit. Numquid non audierunt:
In omnem terram exiuit sonus corum
& in fines orbis terre uerba eorum S
anteꝗͣ hoc inciꝑet fieri anteꝗͣ deniq
usq ad fines totius orbis terrȩ predi¬
catio ipsa ꝑueniat. qm̃ non desunt
adhuc ultimȩ gentes licet ut ꝑhibe¬
tur paucissimȩ quib hoc nondum fu¬
erit p̃dicatum. quid faciat humana
natura uel quid fecit. quȩ ł ante non
audierat hoc futurum ł adhuc non
comꝑit factum: nisi credendo in dm̃
qui fecit celum ꝙ terram. a quo & se
factam naturalit̃ sentit. & recte uiuen¬
do eius impleat uoluntatem nulla fi¬
de passionis. xp̃i & resurrectionis im¬
buta. Quod si fieri potuit aut po¬

Expanded text:
si eis non est annuntiatum sacramentum si eis non est annuntiatum sacramentum diuinitatis et humanitatis Christi, quod manifestatum est in carne. quomodo enim crederent quod non audierunt ? aut quomodo audirent sine praedicante? fidos enim ex auditu, sicut scriptum est, auditus autem per uerbum Christi. sed dico, inquit: numquid non audierunt? inomnem terramexiit sonus eorujn et in fines orbis terrae uerba eorum. sed antequam hoc inciperet fieri, antequam denique usque ad fines totius orbis terrae praedicatio ipsa perueniat — quoniam non desunt adhuc ultimae gentes, licet ut perhibetur paucissimae, quibus hoc nondum fuerit praedicatumquid faciat humana natura uel quid fecit, quae uel ante non audierat hoc futurum uel adhuc non comperit factum nisi credendo in deum, qui fecit caelum et terram, a quo et se factam naturaliter sentit et recte uiuendo eius inpleat uoluntatcm nulla fide passionis Christi et resurrectionis imbuta? quod si fieri potuit aut po
Abbreviated transcription (Latin):
laes constituere: iustitiȩ d̃ĩ non sunt
aliecti. Que sit autem iustitia dĩ de
qua hic loquit᷑ consequent̾ aꝑit ad¬
uiigeus. finis enuim legis xp̃c. ad iusti¬
llam om̃i credenti. Hanc itaq iustitiã
ui non in p̃cepto legis quo timor in cu
ne aueit. constitutam eẽ qui intellig̾.
U t in alo solo iustificat̃ impius
slul credenti in cum oui nustisieat
impium. deputatur fides eius ad us¬
titiam. Om̃s enim peccauerunt & e¬
nem ipsius. quia non est opus sanis
medicus s egrotantibꝰ. Unde non ue¬
nit uocare ille iustos s peccatores. Ac
ꝑ hoc natura humani generis. ex illiꝰ
unius preuaricatoris carne ꝓcreata si
potest sibi sufficere ad implendam le¬
gem ꝑficiendamq iustitiam. de p̃mi-¬
O debet esse secura hoc est de uita et̃¬
na. etiam si in aliqua gente aut mn¬
aliquo suꝑore tempe fides eam latuit
sanguinis xp̃i. Non enim inustus d̾s
qui iustos fraudet mercede iustitiȩ

Expanded text:
lentes constituere iustitiae dei non sunt lentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti. quae sit autem iustitia dei de qua hic loquitur consequenter aperit adiungens: finis enim legis Christus ad iustitiae omni credenti. hanc itaque iustitiae dei non in praecepto legis, quo timor incutimor ducit. constitutam esse qui intellegit, est, in illo solo iustificatur impius, cui credenti in cum qui iustificat impium deputatur fides ad iustiam.omnes enim peccauerunt et eni fiant, quia non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus; unde non uenit ille uocare iustos, sed peccatores. Ac per hoc natura humani generis ex illius unius praeuaricatoris carne procreata, si potest sibi sufficere ad inplendam legem perficiendamque iustitiam, de praemio debet esse secura, hoc est de uita aeterna, etiamsi in aliqua gente aut aliquo superiore tempore fides eam latuit sanguinis Christi. non enim iniustus deus. qui iustos fraudet mercede iustitiae,
Abbreviated transcription (Latin):
tes statuere. iustitiȩ di non sunt subiecli.
Dicitur sp̃s heliȩ qui est sp̃s di. curꝰ
particeps factus helias illa potint. Sic
dicitur & dĩ iustitia quȩ nr̃a est: s do¬
nata a dõ. De qua loquens apłs udeos
arguens dicit. Ignorantes d̃i iustitiam
ꝙ suam uolentes constituere. id est tã¬
quam a se sibi partam. Contra quales
dicit. Quid enim habes quod non ac-¬
cepisti᷑. Ignorantes di iustitiam & s¬
am uolentes constituere. iustitiȩ di ñ
sunt subiecti. De iudeis hoc dixit qui
de se p̾sumentes. gram repellebant. &
in xp̃o. ꝓpterea non credebant. Suam
uero iustitiam dicit eos uolentes con-¬
stituere. quȩ iustitia est ex lege. non qͥa
le ab ipsis est constituta s in legem quȩ
ex deo est suam iustitiam constituerant
quando candem legem suis uirib se
implere posse credebant. Ignorantes d̾i
uisteiam. non qua iustitia ds iustus ẽ.
h aue iustitia est homini ex do. I g¬
uantes enim dĩ iustitiam & suam uo¬

Expanded text:
ue ad justitiae Dei non sunt subjecti. Dicitur spiritus Eliae qui est spiritus Dei, cujus particeps factus Elias illa potuit: sic dicitur et Dei justitia quae nostra est, sed donata a Deo. De qua loquens Apostolus, Judaeos arguens dicit: Ignorantes enim Dei justitiam et suam volentes constituere, id est, tanquam a se sibi paratam. Contra quales dicit: Quid enim habes quod non accepisti ? Ignorantes enim Dei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . De Judaeis hoc dixit, qui de se praesumentes gratiam repellebant, et in Christum propterea non credebant. Suam vero justitiam dicit eos volentes constituere, quae justitia est ex lege non quia lex ab ipsis est constituta, sed in lege quae ex Deo est suam justitiam constituerant quando eamdem legem suis viribus se implere posse credebant. Ignorantes Dei justitiam non qua justitia Deus justus est, sed quae justitia est homini ex Deo. Qantes enim dei iustitiae et suam uo
Abbreviated transcription (Latin):
ex fide s tamꝗͣ ex oꝑib. fides emm ha¬
bet quod aliquanto post dicit. qm̃
om̃is qui inuocauerit nomen dñi
salis erit. Ad quam salutem ptineł
ut oꝑa nulla sint: & iustitia nobis ex
deo sit. non ex nobis. Propt̃ quod de
illis qui non ex fide. s tanqͣ ex oꝑibus
offenderunt in lapidem offensionis. e¬
quitur & dicit. fr̃s quidem bona uo¬

Expanded text:
am ex operibus. Fides enim habet, quod aliquando post dicit: Quonium omnis qui invocaverit nomen Domini, salvus erit. Ad quam salutem pertinet, ut opera bona et justitia nobis ex Deo sint, non ex nobis. Propter quod, de illis qui non ex fide, sed tanquam ex operibus offenderunt in lapidem offensionis, sequitur, et dicit: Fratres, bona
Abbreviated transcription (Latin):
Ignorantes enim di iustitiam & suã
uolentes constituere. iustitiȩ d̃i non
sunt subiecti. Głantes inquit tamqͣ
de oꝑib excludunt a se grãm. Q tam¬
quam de sanitate sua falsa p̾sumeites
respuunt medicinam. Contra talese¬
nim & dñs dixerat. Non ueni uocari.
iustos s peccatores in penitentiam. h
est opus sanis medicus. s male haben
tibꝰ. Hec est gͦ tota scientia magna ho¬
minis. scire quia ꝑse ipse nichil est. &
qm̃ quicquid est ex do & ꝑ dm̃ est. Qb¬

Expanded text:
titiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Gloriantes, inquit, tanquam de operibus, excludunt a se gratiam; et tanquam de sanitate sua falsa praesumentes respuunt medicinam. Contra tales enim et Dominus dixerat: Non veni vocare justos, sed peccatores in poenitentiam; non est opus sanis medicus, sautem est tota scientia magna hominis, scire quia per seipsum nihil est, et quoniam quidquid est, ex Deo est,
Abbreviated transcription (Latin):
nobis quam commendes scientiam
quam doleas in illis non esse. & in
nobis uelis ẽẽ Secutus adiuuxit:
ꝙ quod clausum fuerat aꝑuit. Quid
est zelum d̾i habent. s non scdm
scientiam: Ignorantes enim d̃i usti¬
tiam. & suam uolentes constituere. nus

Expanded text:
nobis quam commendes scientiam, nobis quam commendes scientiam, quam doleas in illis non esse, et in nobis velis esse. Secutus adjunxit, et quod clausum posuerat, aperuit. Quid est, Zelum Dei habent, sed non secundum scientiam? Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, jus
Abbreviated transcription (Latin):
tem Q uid gͦ oramus ꝓ nolentibus
Orat ꝓ non credentib. Quid: nisi
ut credant: Non enim alit̃ consecũ¬
tur salutem. Si gͦ fides orantium d̃i
preuenit grãm. numquid corũ fides
ꝓ quib oratur ut credant di preue¬
nit grãm ⁊ quandoquidem hoc ꝓ esso¬
ratur. ut non credentibꝰ id est fidem
non habentib fides ipsa donet̃. No¬
luntas ut ad uera credenda moueat᷑.
non ibi sufficit nisi ꝑ grãm dĩ opitu¬
lecur. dicente ipso dño cum de non
credentibꝰ loqueret᷑. Nemo uenit
ad me nisi ei datum fuerit a patre.
Propt̃ hoc & apłs quamius eis instnͣ¬
ter eugł̃m predicaret: parum tamen
eẽ credebat nisi ꝓ illis etiam oraret ut
crederent. Ait enim. fĩs bona uolun-¬
tas quidem cordis mei & deprecatio
ad dm̃ ꝓ illis in salutem. Testimoniũ
i habent ẜ non sc̃m scientiam. Telũ
inquit dei habent: noui. scio. Apud
illos fui. talis fui. Eelum dĩ habent.
s non scd̾m scientiam. Quid est hoc
apłe non scd̃m scientiam Expone

Expanded text:
t. Quid ergo oramus pro nolentibus Orat pro non credentibus, quid, nisi ut credant? Non enim aliter consequuntur salutem. Si ergo fides orantium Dei praevenit gratiam; numquid eorum fides, pro quibus oratur ut credant, Dei praevenit gratiam? Quandoquidem hoc pro eis oratur, ut non credentibus, id est fidem non habentibus, fides ipsa donetur. luntas, ut ad uera credenda moueatur, non sibi sufficit, nisi per gratiam deus opituletur, dicente ipso domino, cum de non credentibus loqueretur: Nemo uenit ad me. nisi ei datum fuerit a patre, propter hoc et apostolus, quamuis eis instanter euangelium praedicaret, parum tamen esse cernebat, nisi pro illis etiam oraret, ut crederent; ait enim: Fratres, bona uoluntas quidem cordis mei et deprecatio ad deum fit pro illis in salutem; ei habent, sed non secundum scientiam. Zelum, inquit, Dei habent: novi, scio, apud illos fui, talis fui. Zelum Dei habent, sed non secundum scientiam? Quid est hoc, Apostole, non secundum scientiam? Expone
Abbreviated transcription (Latin):
aeis lo quens relum ai inquit nabas
s non scđ̃m scientiam: Quid est uoi
scãm scientiams Quam enimm tuas¬
mendas utilem scientiamꝰ Numqd
llam quȩ cum sola fuerit intlat Q
nisi comitata fuerit caritate. nonal¬
ficat :ꝰ Non utiq ipsam. Sed ilamo
entiam comitem caritatis. magili
inimiitatis. Hide si pla est ⁊ aumi
inauit d̃i habent s non scđ̃m scientiã.

Expanded text:
oquens, «Zelum Dei,» inquit, «habent, sed non secundum scientiam.» Quid est, «non secundum scientiam?» Quam enim tu commendas utilem scientiam? numquid illam quae cum sola fuerit inflat; quae nisi comitata fuerit charitate, non aedificat ? Non utique ipsam; sed illam scientiam comitem charitatis, magistram humilitatis. Vide si ipsa est: «Zelum,» inquit, «Dei habent, sed non
Abbreviated transcription (Latin):
Cp̃c sꝑabatur uenturus a ppło iudeo¬
rum. & quia humilis uenit non est
agnitus. Quia lapis paruus erat of
& quid ait scriptura d Quicumq of¬
fenderit in lapidem istum conquassabi-¬
tur. & suꝑ quem uenerit lapis iste con¬
teret cum. Discernenda sunt uerba. Of¬
sendentem dixit conquassari. suꝑ quẽ
autem uenerit conteri. Primo quia hu¬
milis ofsenderunt in illum homines.
Quia excelsus uenturus est ad iudici¬
um: suꝑ quem uenerit conteret. Sed
illum non conteret uenturꝰ. quem ñ
quassauit cum uenit. Qui in humilẽ
non offendit. non formidabit. excelsũ.

Expanded text:
perabatur enim venturus a populo Judaeorum, et quia humilis venit, non est agnotus; quia lapis parvus erat, in quid ait Scriptura? Quicumque offenderit in lapidem istum, conquassabitur; et super quem venerit lapis iste, conteret eum . Discernenda sunt verba: offendentem dixit conquassari; super quem autem venerit, conteri. Primo quia humilis venit, offenderunt in illum homines: quia excelsus venturus est ad judicium, super quem venerit, conteret eum. Sed illum non conteret venturus, quem non quassavit cum venit. Qui in humilem non offendit, non formidabit excelsum.
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum fidei. quod p̃dicamus quia
si confitearis in ore tuo quia dñs ẽ.
xp̃c. & credideris in corde tuo: quia
suscitauit illum a mortuis. saluuꝰ
eris. In tantũ iustus. in quantũ sal¬
uus. ꝑ hanc enim fidẽ credimus qd̃¬
nos etiam d̾s amortuis excitet. In
litatem resurrectura. Consepulti enim¬
głam patris. ita & nos in nouitate ui¬
te ambulemus. Fide igitur ih̃u xp̃i
impetramus salutem. & quantũ nob̃
inchoatur in re. atq quantum ꝑfici¬
enda expectat᷑ in spe. Omĩs enim qͥc¬
q inuocauerit nomen dñi saluus crit.
Gentes quȩ non sectabantur iustiti¬
am apprehenderunt iustitiã. S quã:
lustitiam autem quȩ ex fide est. Gen-¬
tes autem quȩ non sectabant᷑ iustiti-¬
am quȩ in lege est. quasi ppriã suã
quȩ fit de timore pene. non de amo-¬
re iustitiȩ. quia non sectabant᷑ iusti¬
tiam apprehendert̃ iustitiã. iustitiã
autem que ex fide. ẽ. Isił autem in-¬

Expanded text:
uerbum fidei quod praedic a m u s, qui a uerbum fidei quod praedic a m u s, qui a si confitearis in ore tuo, quia dominus est Iesus, et credideris suscitavit a mortuis, salvus eris . In tantum justus, in quantum salvus. Per hanc enim fidem credimus, quod etiam nos Deus a mortuis excitet: intlitatem resurrectura, quod est merigloriam patris, sic et nos in nouitate uitae ambulemus. fide igitur Iesu Christi inpetramus salutem et quantulum nobis inchoatur in re et quantum perficienda expectatur in spe. omnis enim qui inuocauerit nomen domini. sa 1 uus eri t.gentes quae non sectabantur justitiam, apprehenderunt justitiam. Sed quam? Justitiam autem quae ex fide est. Gentes autem quae non sectabantur justitiam, quae ex lege est, quasi propriam suam, quae fit de timore poenae, non de amore justitiae; quia non sectabantur justitiam, apprehenderunt justitiam; justitiam autem quae ex fide est. Israel autem, in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ bona sibi tribuebant. Que ut pos¬
sit homo facere. d̃s oꝑatur in homine
ꝑ fidem ihu. xp̃i qui finis: ad iustitiã
om̃i credenti. id est cui ꝑ sp̃m incorꝑa¬
tus factusq menbrum eius potest qͥsq
illo incrementum intrinsecus dante
oꝑari. iustitam. De cuius oꝑib etiã
ipse dixit. quia sine me nichil potes¬
tis facere. Ideo quippe ꝓponit᷑ iustitia
legis quod qui fecerit eam uiuet in il
la: ut quicumq infirmitatẽ suam cog¬
nouerit. non ꝑ suas uires neq ꝑ illã
litteram ipsius legis quod fieri non
potest ẜꝑ fidem concilians iustificato¬
rem. ꝑueniat & faciat. & uiuat in ea.
Opus enim quod qui fecerit uiuet ĩ
eo. non fit nsi a iustificato. Iustificatio
autem ex fide impetratur. de qua scp¬
tum est. Ne dixeris in.xorde tuo qͥs
ascendit in celum. hoc est. xp̃m dedu¬
cere. aut quis descendit in abyssum.
hoc est. xp̃m a mortuis reducere. S
quid dicit: Prope est uerbum mo
re tuo & in corde tuo. Hoc est inqͥt

Expanded text:
 et bona sibi tribuebant: quae ut possit homo facere, Deus operatur in homine per fidem Jesu Christi, qui finis est ad justitiam omni credenti; id est, cui per spiritum incorporatus factusque membrum ejus, potest quisque illo incrementum intrinsecus dante, operari justitiam: de cujus operibus etiam ipse dixit, quia sine me nihil potestis facere . 51. Ideo quippe proponitur justitia legis, quod qui fla, ut cum quisque infirmitatem suam cognouerit, non per suas uires neque per litteram ipsius legis, quod fieri non potest, sed per fidem concilians iustificatorem perueniat et faciat et uiuat in ea. opus enim, quod qui fecerit uiuet in eo, non fit nisi a iustificato. iustificatio autem ex fide inpetratur, de qua scriptum est: ne dixeris in corde tuo: quis ascendit i n caelum? hoc est Christum deducere, aut: quis descendit in abyssum ? hoc est christum a mortuis reducere. sed quid dicit? prope te est uerbum, in ore tuo et in corde tuo. hoc est. inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
non consundet᷑. Om̃s inquit peccaue¬
runt ꝙ egent gła d̃ĩ. ut qui credeiłint
in cum non consundant᷑ sicut & psal-¬
mus dicit. accedite ad eum & illumi-¬
namini. & uultus ur̃i non consunden¬
tur. Qui gͦ in se głatur confundetur.
non enum sine peccatis inuenit᷑. Ille u¬
tiq tamtũmͦ non consundet᷑. qui in do¬
mino głatur. Quicumq illum fi¬
de expectant: cum uenerit gaudeburt.
Qui sine fide sunt. cum uenerit qd
nuncꝰ uident erubescent. Et confufi¬
o illa non erit unius dici. & transiet
quomodo solent confundi qui iueni-¬
untur in aliqua culpa. & insultatur¬
cis ab hominib. Confusio illa tradu-¬
cet confusos ad sinistram. ut audiant
ite in ignem et̃um. qui ꝑatus est di¬
abolo ꝙ angłis euis. Maneamus igit᷑
inuerbis enis. ne confundam᷑ cum ue extͣet p̃s¬

Expanded text:
 Omnes, inquit, peccaverunt, et egent gloria Dei ; ut qui crediderit in eum, non confundatur : sicut et Psalmus dicit, Accedite ad eum, et illuminamini, et vultus vestri non confundentur . Qui ergo in se gloriatur, confundetur: non enim sine peccatis invenietur. Ille itaque tantummodo non confundetur, qui in Domus. Quicumque illum fide exspectant, cum venerit gaudebunt: qui sine fide sunt, cum venerit quod nunc non vident, erubescent. Et confusio illa non erit unius diei et transiet, quomodo solent confundi qui inveniuntur in aliqua culpa, et eis insultatur ab hominibus. Confusio illa traducet confusos ad sinistram, ut audiant, Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Maneamus ergo in verbis ejus, ne confundamur cum ve
Abbreviated transcription (Latin):
itam non debitam ꝑtinet de massa dãp¬
nationis uasa in głam p̃pare. non solim
ex iudeis sicut dicit s etiam ex gentib
Propt̃ quod ponit testimonium de oser
ꝓph̾a uocaui non plebem meam plebẽ
meam. & de ysaia ꝓpter isrł reliquiȩ sa¬
summans & breuians faciet dñs suꝑ
terram: id est ut compendio fidei per
grãm saluos faciet credentes. non ꝑ
innimerabiles obseruationes quibus

Expanded text:
massa damnata vasa in gloriam praeparare; non solum ex Judaeis, sicut dicit; sed etiam ex Gentibus, propter quod ponit testimonium de Osee propheta, Vocavi non plebem meam, plebem meam; et de Isaia, Propter Israel reliquiae sasummans et brevians faciet Dominus super terram; id est, ut compendio fidei per gratiam salvos faciat credentes, non per innumerabiles observationes, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
did̾it in eum ñ habet suã iustitiã quȩ
ex lege est quamuis sit bona lex. s im-¬
plebit ipsam legem non sua iustita sed
data ex dõ. lta crum non confundetur.
Caritas enim legis plenitudo. & unde
ista caritas diffusa est in cordib nr̃ise
Non utiq a nobis s ꝑ sp̃m scmͣ qui da

Expanded text:
diderit, non habebit suam justitiam, quae ex lege est, quamvis bona sit lex, sed implebit ipsam legem, non sua justitia, sed data a Deo; ita enim non confundetur. Charitas enim legis plenitudo est. Et unde ista charitas diffusa in cordibus nostris? Non utique a nobis, sed per Spiritum sa
Abbreviated transcription (Latin):
tolle inquam te a te. immpedis te. Sill
te edificas rumam edificas. nisi duls
dificauerit domum in uanum iadio¬
rauerunt qui edificant. eam. Nas
ꝙ uelle habere tuam uistitã. Igno¬
rantes enim ai iustitiam &e sua uo¬
lentes constituere. iustitiȩ d̃i non sunt
offensionis cuius grãm denegas. in ipsũ
ofsendis. Minus est ossendere in xp̃m
non sit. Sacerdotes inquit tui indu-¬
antur iustitiam. Hestis accipit᷑ non cũ
plora ut impetres. crede ut impetres.
Qni inuocauerit nomen dñi saluus

Expanded text:
tolle, inquam, te a te, impedis te: si tu te aedificas, ruinam aedificas. Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam . Noli ergo velle habere justitrantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere justitiae, Dei non sunt offensionis. Cujus gratiae derogas, in ipsum offendis. Minus est offendere Christumtua sit. Sacerdotes tui, inquit, induantur justitiam . Vestis accipitur, non cum Plora ut impetres, crede ut impetres. Qui, inquit, invocaverit nomen Domini, salvus
Abbreviated transcription (Latin):
ist credere in eum qui iustificat impiũ.
credere in mediatorem sine quo nullꝰ
reconciliat᷑ dõ. credere in saluatorem
qui uenit quęrere & saluare quod ꝑi¬
crat. credere in cum qui dixit sine me
mehil potestis facere. S hanc fidem
non apprehendit: qui ignorans dei
ustitiam qua iustisicat᷑ impius. suã
nilt constituere. qua coniuncat᷑ su¬
pbus. Talia enim sentientes fua elati¬
oue obdurant᷑ ꝙ excecant᷑: qua negñdo
ais ũ iustitiam id est quam as cdat. ii¬
qui iustisicat impiũ. & suã uolentes
onstituere tamꝗͣ suȩ uoluntatis ui¬
rib sactam iustitiȩ dĩ non funt sub¬

Expanded text:
st, credere in eum qui justificat impium: credere in Mediatorem sine quo nullus reconciliatur Deo, credere in Salvatorem qui venit quaerere et salvare quod perierat, credere in eum qui dixit, Sine me nihil potestis facere . Sed hanc fidem non apprehendit, qui ignorans Dei justitiam qua justificatur impius, suam vult constituere qua convincatur superbus. Talia enim sentientes sua elatione obdurantur, et excaecantur: quia negando tes dei iustitiam, id est quam deus dat, qui iustificat impium, et suam uolentes constituere tamquam suae uoluntatis uiribus factam iustitiae dei non sunt sub
Abbreviated transcription (Latin):
pidem offensionis. & petram scandali
& de illis ait. E ratres bona uolun¬
tas quidem cordis mei & dep̃catio ad
uersio sine d̃ĩ adiutorio e Deprecatio
inquit ad dm̃ ꝓ illis in salutem. Tes¬
timonium enim ꝑhibeo quia relum
d̃i habent. Sic habebat & ipse ⁊elum

Expanded text:
tram scandali. Et ait de illis: Fratres, bona voluntas quidem cordis mei, et deprecatio ad nversio sine Dei adjutorio. Deprecatio, inquit, ad Deum pro illis ad salutem. Testimonium enim perhibeo, quia zelum Dei habent. Sic habebat et ipse: zelum
Abbreviated transcription (Latin):
cebat. in celis quidem & ipse erat. le¬
uata illo carne sua a mortuis resusci¬
tata. S nisi & in terra. xp̃c iaceret.
non saulo clamaret quid me per¬
sequeris: Ergo ille iacebat quia hu¬
militatem prefcrebat. Ille offende¬
bat quia non uidebat. & totum hoc
non uidere unde erat: De t̾imore
in lapidem offensionis. quid de illis
dicit apł̃s & Quia non inquit ex side s
tamꝗͣ ex oꝑib: quas ip̃si quasi sua
iustitia osfenderunt in lapidem ossen¬
sionis. Sicut scriptum est. Eccc
pono in son lapidem offensionis &

Expanded text:
cebat: in coelis quidem et ipse erat, levata illo carne sua a mortuis resuscitata; sed nisi et in terra Christus jaceret, non ipse Saulo clamaret, Quid me persequeris? Ergo ille jacebat, quia humilitatem praeferebat: ille offendebat, quia non videbat. Et totum hoc non videre, unde erat? De tumore in lapidem offensionis, quid de illis dicit ipse Apostolus? Quia non, inquit, ex fide, sed tanquam ex operibus. Quia ipsi quasi sua justitia offenderunt in lapidem offensionis: sicut scriptum est, Ecce pono in Sion lapidem offens
Abbreviated transcription (Latin):
runt enim etiam de lapidib suscita¬
u fli abraham. Accesserunt oues quȩ
non erant de hoc ouili. ut sieret innus
guox & unus pastor. Accessit fidesom¬
nium gentiũ. & cieuit numerus non
bolum sapientium antistititum. s etiã
obedientium ppłorimi.

Expanded text:
runt enim etiam de lapidibus suscitati filii Abraham ; accesserunt oves quae non erant de hoc ovili, ut fieret unus grex, et unus pastor ; accessit fides omnium gentium, et crevit numerus, non solum sapientium antistitum, sed etiam obedientium populorum,
Abbreviated transcription (Latin):
tum ualent quantum p̃sumptionc an-¬
moꝵ quasi communi quad̃a lingua cnti
demonib federata sunt. Que timen pl¬
na sunt om̃ia pestiferȩ curiositatis. cricrm¬
tis sollicitudme mortiferȩ scruitutis. Non
quia ualebant anmaduersa sunt. s an¬
uertendo atq signando factum ẽ it uas-¬
rent. & ideo diuersis auierse. ꝓuenint
cundũ cogitationes & p̃sumptions sus
llli enim sp̃s qui decipere uolunt sala
procurant cuiq qualib cum mentĩ ꝑ

Expanded text:
tum ualent, quantum praesumtione animorum quasi communi quadam lingua cum daemonibus foederata sunt. quae tamen plena sunt omnia pestiferae curiositatis, cruciantis sollicitudinis, mortiferae seruitutis. non enim quia ualebant, animaduersa sunt, sed animaduertendo atque signando factum est, ut ualerent, et ideo diuersis diuerse proueniunt secundum cogitationes et praesumtiones suas. illi enim spiritus, qui decipere uolunt, talia procurant cuique, qualibus eum irretitum per
Abbreviated transcription (Latin):
hata sunt s non omia expediunt. omĩa
hata sunt. s non om̃ia edificant. Nemo
quod suum ẽ querat. s id quod alteruis :
di ut ostenderet unde loqueret᷑. omne
inquit qđ in macello uenit manducate
nenl interrogantes ꝓp̃t conscientiã. & ta¬
men alibi dicit. Non manducabo carnẽ¬

Expanded text:
a sunt, sed non omnia expediunt; omnia licita sunt, sed non omnia aedificant. nemo quod suum estquaerat, sed id quod alterius est. atque ut ostenderet unde loqueretur, omne, inquit, quod in macello uenit, manducate, nihil interrogantes propter conscientiam. et tamen alibi dicit: non manducabo carne
Abbreviated transcription (Latin):
Ruoe genus fornicationis anis ant
truit auimam it ꝓpteria tala iugit s̃
onis. quadam pestisera societat hommniꝰ
& demonũ. quasi pacta insideis e. aabes
amicitiȩ constituta penitus sunt repid¬
anda. & fugienda. xͥano. non qued ildlit
sit aliquid ait apłs. s quia que inindlar
demoniis immolant. & non deo. Nosns¬

Expanded text:
oc genus fornicationis animae saeterruit animam, ut propterea talia negaret esse onis, ex quadam pestifera societate hominum et daemonum, quasi pacta infidelis et dolosae amicitiae constituta, penitus sunt repudianda et fugienda Christiano: non quod idolum sit aliquid, ait Apostolus, sed quia quae immolant, daemoniis immolant, et non Deo: no
Abbreviated transcription (Latin):
hi gr̃a. lxorem habet quam dimitero ñ
potest. oportet ut obtemꝑet apło dicenti.
urori uir debitum reddat. & alligatus cs
uxri uoli querere solutionem. Nemit in
apss. uellem om̃s eẽ sicut me ipsũ. at¬
tendat cos qui hoc fecerunt. amet eos.
im ipsis implet auod in se non potest
frtis res dilectio. Ipsa. ẽ uita nr̃a. quia
si in illa non fuerimus nichil prodest
quiequid aliud habuerimus. Si lingͥs hõiũ

Expanded text:
bi gratia, uxorem habet, quam dimittere non bi gratia, uxorem habet, quam dimittere non potest; oportet ut obtemperet Apostolo dicenti, «Uxori vir debitum reddat;» et, «Alligatus es uxori? ne quaesieris solutionem.» Venit in lus, «Vellem omnes esse sicut meipsum» . Attendit eos qui hoc fecerunt; amat eos, et in ipsis implet quod in se non potest. Fortis res est dilectio. Ipsa est virtus nostra; quia si in illa non fuerimus, nihil prodest quidquid aliud habuerimus. «Si linguis hominum
Abbreviated transcription (Latin):
ti quam multa & quam magna mehl
ꝓsint. si unum quidd̃a defuerit. & ii¬
deant quid sit ipsum unũ. nec me in
hoc audiant. s apłm. Quid eis ꝓdest ͦ¬
si & linguam in sacris misteriis nabet᷑
quos fuisse dampnabiles sc̃a scͥptima
tatur. si sacramenta non tantũ scant
ꝙ habeant sic̃ habuit symon magis ll
dem sicut demonia confessa sunt apl̃l
neq enim non credebant cuim dicale
quid nobis & tibi ẽ fii cd̃i scimus anull
si disꝑtiant etiam substantiã suam pel¬
ꝑib sicut multi non solum in culils
s in diuersis heresib facumt. si als
ingruente psecutione tradant ab sius
ftntes inuicem in dilectione. neq stu¬
dentes scruare unitatem sp̃s in iuncło pa¬
as. caritatẽ utiq non habendo etiam cũ
trcis res fr̃s. dilectio fortis res. Nultis uide. car¬
re quam sit fortis dilectioꝰ Quisquis ali¬
quam necessitatem non potuerit implere
quod iubet ds. amet illum qui implet &
millo implet. Intendat caritas uĩa. Her¬

Expanded text:
t quam multa et quam magna nihil prosint, si unum quiddam defuerit, et uideant quid sit ipsum unum, nec me in hoc audiant, sed apostolum: si si linguam in sacris mysteriis habeantquos fuisse damnabiles sancta scriptura testatur? si sacramenta non tantum sciant sed et habeant, sicut habuit Simon Magus ? si fidem, sicut daemonia confessa sunt Christum? neque enim , non credebant cum dicerent: quid nobis et tibi est, fili dei? scimusquisis —, si dispertiant etiam ipsi substantiam suam pauperibus, sicut multi non solum in catholica sed in diuersis haeresibus faciunt, si aliqua ingruente persecutione tradant ad flammferentes inuicem in dilectione neque studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis, caritatem ufortis res, fratres; dilectio fortis res. Vultis videre quam sit fortis dilectio? Quisquis per aliquam necessitatem non potuerit implere quod jubet Deus, amet illum qui implet, et in illo implet. Intendat Charitas vestra. Ver
Abbreviated transcription (Latin):
liquam differentiam dictũ
scͥptura quia ex fide iustificat gen-¬
tes as. Itemq cum de circumcisioe̾
loqueret᷑ unde erat. nos inquit nat᷑¬
a uidei & ñ ex gentibꝰ peccatores. sci
entes quia ñ iustificabit᷑ homo ex¬

Expanded text:
aliquam differentiam dictum est, scriptura. quia ex fide iustificat gentes deus. itemque cum de circumcisione loqueretur. unde erat ipse. nos. inquit. natura Iudaeiet non ex gentibus peccatores sci entes quia n
Abbreviated transcription (Latin):
di nbentis iustitia. in lege autem fid̾i
subuenientis miscł̃ia. A rbitramur
coꝑibꝰlegis. Credidit abraham do. et
reputatũ ẽ illi ad iustitiam & amcus
d̃i appellatus ẽ. Quod credidit deo intꝰ
corde. in sola fide ẽ. Quod autem ĩmolã¬
dum duxit filium quod intrepidꝰ dex¬
tram armauit. quod iam feriret nsi
uoce teneretur magna fides ẽ utiq s
& magnum opus. E ipsum opus lau¬
dauit deus cumdiceret qm̃ exaudisti
uocẽ meam. Quare gͦ apłs paulus ait
arbitramur iustificari hominem ꝑ
fidem sñoꝑibꝰ legis : E alio loco dicit.
& fides quȩ ꝑ dilectionem oꝑatur.¬

Expanded text:
Dei jubentis justitia, in lege autem fidei Dei jubentis justitia, in lege autem fidei subvenientis misericordia. Arbitramur ivit. Credidit enim Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam, et amicus Dei appellatus est . Quod credidit Deo, intus in corde, in sola fide est: quod autem immolandum duxit filium, quod intrepidus dexteram armavit, quod jam feriret, nisi voce teneretur, magna fides est utique, et magnum opus: et ipsum opus laudavit Deus, cum diceret, Quoniam exaudisti vocem meam. Quare ergo apostolus Paulus ait, Arbitramur justificari hominem per fidem sine operibus Legis ; et alio loco dicit, Et fides quae per dilectionem o
Abbreviated transcription (Latin):
magis uidetur esse fidei filius qui no¬
uit a quo sꝑet quod ñdum habet. qͣm
qui sibi tribuit id quod habet. quãuis
utriq hoꝵ preferendꝰ sit qui & habet
& nouit a quo habet si tamen nͣ se cre¬
dat esse quod nondum est. ne incidat
in uicium illius pharisei. qui quamqͣm
deo gras ageret ex his quȩ habebat. ni¬
chil tamen petebat dari sibi. tamquã
nichilo indigeret ad augendam ꝑfi¬
ciendamue iustitiam. Hisigitur con¬
sideratis ꝑtractatisq ꝓuiribꝰ quas dñs
dare dignatur. colligimus m̃iustifica¬
ri hominem preceptis bonȩ uitȩ nisi
s fidei. non littera s sp̃u non factoꝵ
gloriatio tua: Exclusa ẽ. Per quam
legen: factorum: Non. Sed ꝑ legẽ
fidei. Hec ẽ. fidei qua credimus & ora¬
mus ꝑ grãm nobis dari ut faciamus.
quod ꝑonosmetipsos implere non pos¬
sumus ne ignorantes dei iustitiam &
nrãm uolentes constituere. iustitie dei
ñ simus subiecti. In lege itaq factoꝵ ẽ.

Expanded text:
videtur magis esse fidei filius, qui novidetur magis esse fidei filius, qui novit a quo speret quod nondum habet, quam qui sibi tribuit id quod habet: quamvis utrique horum praeferendus sit, qui et habet t novit a quo habet; si tamen non se credat esse quod nondum est; ne incidat in vitium illius pharisaei, qui quanquam Deo gratias ageret ex iis quae habebat, nihil tamen petebat dari sibi, tanquam nihilo indigeret ad augendam perficiendamve justitiam . His igitur consideratis pertractatisque pro viribus quas Dominus donare dignatur, colligimus non justificari hominem praeceptis bonae vitae nisi sed fidei; non littera, sed spiritu; non factorum gloriatio tua? Exclusa est. Per quam legem? factorum? Non. Sed per legem fidei. Haec est lex fidei qua credimus et oramus per gratiam nobis donari, ut faciamus quod per nosmetipsos implere non possumus, ne ignorantes Dei justitiam, et nostram volentes constituere, justitiae Dei non sumus subjecti. In lege itaque factorum est
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ipsum erat sapientiȩ scire cunis es¬
set hoc donum: adii dnmͣ & dep̃catus
sum. Ipsa est illa sapientia quȩ pietaᷤ
uocat᷑. qua colitur pater luminum. a
quo ẽ omne datum optimum. & om̃e
donum ꝑfectum. Colitur autem sacri¬
ficio laudis actiombꝰq gr̃arum. ut cul¬
tor eius non in se ipso sed millo gloriet᷑.
Ac ꝑ hoc lege oꝑum dicit ds. fac quod
ibeo. Lege fidei dicitur deo. da quod
iubes. Ideo enim iubet lex ut admoneat
quid faciat fides id est ut cui iubetur
si nondum potest sciat quid petat. Si
autem continuo potest & obedienter
facit. debet etiam scire quo donante
possit. Non enim spͣm hunis mundi
accepimus: Ait idem constantissimus
gr̃e predicator. sed sp̃m qui ex deo est.
ut sciamus quȩ a d̃o donata sunt nob̃.
Quis autem ẽ sp̃s mundi hiuus. nisi
suꝑbiȩ sp̃c quo cor insipiens obscuratuͣ
ẽ eoꝵ qui cognitum dm̃ ñ ut dm̃ grãs
agendo glorificauerunt: Nec alio sp̃u

Expanded text:
hoc ipsum erat sapientiae, scire cuius eshoc ipsum erat sapientiae, scire cuius esset hoc donum, adii dominum et deprecatus sum. ipsa est illa sapientia, quae pietas uocatur, qua colitur pater luminum, a quo est omne datum optimum et omne donum perfectum. colitur autem sacrificio laudis actionisque gratiarum, ut cultor eius non in se ipso, sed in illo glorietur. ac per hoc lege operum dicit deus: \'fac quod iubco\', lege fidei dicitur deo: \'da quod iubes\'. ideo enim iubet lex, ut admoneat quod faciat fides. id est ut cui iubetur, si nondum potest, sciat quid petat; si autem continuo potest et oboedienter facit, debet etiam scire quo donante possit. non enim spiritum huius mundi accepimus, ait idem ipse constantissimus gratiae praedicator, sed spiritum qui ex deo est, ut sciamus quae a deo donata sunt nobis. quis est autem spiritus mundi huius nisi sest eorum, qui cognitum Deum non ut Deum gratias agendo glorificaverunt: nec alio spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc enim & illi putauerunt apłm di¬
cere. de quib ait. Q sicut dicunt nos
quidam dicere faciannus mala ut ue-¬
mant bona. quorum dampnatio iu¬
sta ẽ. Si autem dicit etiam ipsa non c̃¬
lex factoꝵ etiam ipsa non dicit᷑ ⁊ Ne¬
ꝙ enim quia non habet oꝑa ueterum
sacram̃torum circumcisionis uidelicet
atq ceterorum. ideo non sunt oꝑa quȩ
habet in sacram̃tis suis hinic tempori
congruis. Aut uͦ de oꝑib sacramento¬
rum questio fuit. quando m̃tio legis
obhoc siebat qm̃ ꝑipsã cognitio pecca¬
ti ẽ. & ideo ex ea nemo iustificatur. Un¬
de non ꝑillam exclusa est gloriatio.s
ꝑ legem fidei ex qua iustus uiuit. Sed
numquid & ꝑistam ñ fit cognitio pec¬
cati. cum & ipsa dicat. non concupisces:
Quid igitur ẽ breuiter dicam. Quodo¬
ꝑum lex minando imꝑat: hoc fidei lex
credendo impetrat. Illa dicit ñ concu¬
pisces. Ista dicit cum scirem quia ne-¬
mo potest esse continens nisi ds det. &

Expanded text:
hoc enim et illi putauerunt apostolum dihoc enim et illi putauerunt apostolum dicere, de quibus ait: et sicut dicunt nos quidam dicere, faciamus mala, ut ueniant bona, quorum iudiciumiustum est.siautemdicit etiam ipsa: non lex factorum etiam ipsa non dicitur? neque enim quia non habet opera ueterum sacramentorum, circumcisionis uidelieet atque ceterorum, ideo non sunt opera quae habet in sacramentis suis huic iam tempori congruis. aut uero de operibus sacramentorum quaestio fuit, quando mentio legis ob hoc fiebat, quia per ipsam cognitio peccati est et ideo ex ea nemo iustificatur? unde non per illam exclusa est gloriatio, sed per legem fidei, ex qua iustus uiuit. sed numquid et per istam non fit cognitio peccati, cum et ipsa dicat: non concupisces? Quid igitur interest? breuiter dicam. quod operum lex minando imperat, hoc fidei lex credendo impetrat. illa dicit: non concupisces, ista dicit: cum scirem quia nemo esse potest continens, ni si deus det, et
Abbreviated transcription (Latin):
tio iam dui quidem est ut ml
na est non incongruenter mel
manifestanda plurib etiam al
etiam testimoniis unmoramꝰ.
enim dicit legem ex qua neul
stificatur. quam dicit sub iulꝰ
ut habundaret delictum. Q
tamen ne quisquam obhos i¬
tus argueret & sacrilegus a sol
tum est.: Absit. Sed peccatum ñ cog¬
noui: nisi ꝑ legem. Nam concupiscen¬
tiam nesciebam. nisi lex diceret. non ẽ¬
cupisces. Occasione itaq accepta pec¬
. catum ꝑmandatum oꝑatum
ẽ mine omnem concupiscentiã. Dic̃
etiam. Lex quidem sca: & mandatum
scm & nistum & bonum. Sed pecca
que dicit ñ concupisces. De qua autẽ
dicit quod paulo ante commemora¬
ui. Per legem enim cognitio pecca¬
ti. Deinde subinfert: unde nunc agi
quȩ dicit ñ concupisces. quia ꝑ ilła cog¬
itio peccati ẽ. Uolo igitur scire si qͥs
michi dicere audeat. utrum lex fidei
non dicat non concupisces. Si enim
non dicit. quid cause est. curñ in ea
positi securi atq impune peccemusi'

Expanded text:
cretio, iam diu quidem est ut molimur cretio, iam diu quidem est ut molimur na est, non incongruenter in ea manifestanda pluribus etiam atque etiam testimoniis inmoramur. ipsam enim dicit legem, ex qua nemo iustificatur, quam dicit subintrasse ut abundaret delictum, quam tamen ne quisquam ob hoc imperitus argueret et sacrilegus accusaret, tum est? absit; sed peccatum non cognouitiam nesciebam nisi lex diceret, Non concupisces. Occasione itaque accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. » Dicit etiam, « Lex quidem sancta, et mandatum sanctum et justum et bonum; sed peccatquae dicit, « Non concupisces: » de qua item dicit quod paulo ante commemoravi, « Per legem enim cognitio pecca. deinde subinfert unde nunc agimquae dicit: non concupisces, quia per illam cognitio peccati est. uolo igitur scire, si quis mihi dicere audeat, utrum lex fidei non dicat: non concupisces. si enim non dicit, quid causae est, cur non in ea positi securi atque inpune peccemus?
Abbreviated transcription (Latin):
inter pretaretur: d̃i cultus dici pe¬
rat. Qui in hoc maxime constiue
ẽ. ut amima ei non sit ingrata. i
& in ipso uerissimo & singłari s.¬
nemur. Erit autem ingrata si
illi ex deo est sibi tribuerit. pus¬
pueq iustitiam. Cuius oꝑib us
partis non uulgarit tanquam
uitiis aut menbrorũ forma ant
quentia ceterisq siue externis siu
ꝑis siue animi bonis quȩ habeni
am scelerati solent. s tan quam
his que ꝓprie sunt bona boncua
quasi sapienter inflatur. Quo
o repulsi a diuinȩ stabilitate subt¬
tiȩ etiam magni quidam uiri
latriȩ dedecus defluxerunt.
factorũ idest oꝑum ꝑ quam no
cluditur illa gloriatio & lex fidi
quam excludit᷑ quo inter se disti
ualemus aduertere atq discernt¬
Recte enim quisq dixerit legii
ꝑum esse in iudaismo. legema
cumcisio ceteraq oꝑa talia legill
quȩ xꝑiana iam disciplina nonl
uat. Sed quantum fallat ista ab̃¬

Expanded text:
interpretaretur, dei cultus dici poteinterpretaretur, dei cultus dici poterat, qui in hoc maxime constitutus est, ut anima ei non sit ingrata; unde et in ipso uerissimo et singulari sanemur. erit autem ingrata, si quod illi ex deo est, sibi tribuerit praecipueque iustitiam, cuius operibus partis non uulgariter tamquam ex diuitiis aut membrorum forma aut eloquentia ceterisque siue externis siue corporis siue animi bonis, quae habere etiam scelerati solent, sed tamquam de his quae proprie sunt bona bonorum quasi sapienter inflatur. quo uitio repulsi a diuinae stabilitate substantiae etiam magni quidam uiri ad idololatriae dedecus defluxerunt.factorum, id est operum, per quam non excluditur illa gloriatio, et lex fidei, per quam excluditur, quo inter se differualemus aduertere atque discernere. cito enim quisque dixerit legem operum esse in Iudaismo, legem acircumcisio ceteraque opera talia legis sunt, quae christiana iam disciplina non seruat. sed quantum fallat ista dis
Abbreviated transcription (Latin):
amq exclusam. idest ut non abscidẽt
pulsam sut emineret expressam. un¬
de & exclusores dicuntur quidam ar-¬
tifices argentarii. hinc estꝰ illud in psal¬
mis. ut excludant᷑ hi qui probati sunt
argento ut emineant qui ꝓbati sunt e¬
loquio domini. Nam & alibi dicitur.
Eloquia dm̃ eloquia casta argentum
igne examinatum. siue gloriationem
uiciosam de suꝑbia uenientem com¬
memorare uoluerit. eoꝵ scilicet qui
cum sibi iuste uidentur uiuere ita
glorrant᷑ quasi non acceꝑint. eamq ñ
ꝑ legem factorum s ꝑ legem fidei di¬
cit exclusam. idest ciectam & abiectã.
Quia ꝑ legem fid̃i quisq cognoscit si
quid bñ uiuit d̃i gra se habere. & ut
ꝑficiatur in dilectione iustitiȩ non se
aliunde consecuturum. Quȩ cogni¬
tio pium facit. quia pietas est uera
sapientia. Pietatem dico quam gre¬
pe commendata est. cum dictum ẽ
homini quod in libro iob legitur. ec¬
ce pietas est sapientia. Theosebia por¬
ro si ad uerbi origiem latine exp̃ssã

Expanded text:
amque exclusam, id est non ut abscederet pulsam, sed ut emineret expressam — unde et exclusores dicuntur quidam artifices argentarii; hinc est et illud in Psalmis: ut excludantur hi qui probati sunt argento. hoc est ut emineant qui probati sunt eloquio domini. nam et alibi dicitur: eloquia domini eloquia casta. argentum igne examinatum — siue gloriationem uitiosam de superbia uenientem commemorare uoluerit, eorum scilicet, qui cum sibi iuste uidentur uiuere, ita gloriantur, quasi non acceperint, eamque non per legem factorum, sed per legem fidei dicit exclusam, id est eiectam et abiectam, quia per legem fidei quisque cognoscit, si quid bene uiuit, dei gratia se habere et, ut perficiatur in dilectione iustitiae, non se aliunde consecuturum. Quae cogitatio pium facit, quia pietas est uera sapientia — pietatem dico quam Graepe commendata est, cum dictum est homini, quod in libro Iob logitur: ecce pietas est sapientia. θεοσέβεια porro, si ad uerbi originem latine expressam
Abbreviated transcription (Latin):
Quibꝰ sententiis manifestissime ddocq
non eos p̾terito bono oꝑe ad iustifica¬
tionem carnis ꝑuenisse nec meritis e
talia agunt regnum d̾i non posside¬
bunt. satis ostendit. iam ex quo cre¬
diderunt bñ debere oꝑari. Quod
& iacobus dicit. & multis om̃ino
locis idem apl̃s paulus satis aꝑteq
p̃dicat. recte uiuendũ om̃ib qui in
rat dicens. Non om̃is qui dicit
michi dñe dñe intrabit in regnũ
cȩloꝵ. s qui facit uoluntatem
patris mei qui in cęlis ẽ. qui misit

Expanded text:
Quibus sententiis manifestissime docet non eos praeterito bono opere ad fidei justificationem pervenisse; nec meritis eotalia agunt, regnum Dei non possidebunt; satis ostendit, jam ex quo crediderunt, bene operari debere. Quod et Jacobus dicit, et multis omnino locis idem apostolus Paulus satis aperteque praedicat, recte vivendum omnibus qui in  commemorat, dicens: Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum; sed qui facit voluntatem Patris mei qui i
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥd ẽ gͦ credere meum ud. Credendo
amare. credendo diligere. credendo
in eum ire. & eius menbris incorꝑari.
Ipsa. ẽ. gͦ fides quam de nobis exigit d̾s.
& non inuenit quod exigat. nisi do¬
nauerit quod inueniat. Quȩ est fi¬
des nisi quam definit alio loco plenissi¬

Expanded text:
Quid est ergo credere in eum? Credendo Quid est ergo credere in eum? Credendo amare, credendo diligere, credendo in eum ire, et ejus membris incorporari. Ipsa est ergo fides quam de nobis exigit Deus: et non invenit quod exigat, nisi donaverit quod inveniat. Quae fides, nisi quam definivit alio loco Apos