comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
negotium paganita iuuentꝰ
ĩparat᷑. clipeis ⁊ loricis ac galeis
om̃iq armoꝵ apparatu mnu¬
merabilis ȩxercitꝰ munit᷑. Inde
statuto die eleuant᷑ uȩrilla. uen
riq nauium cursu permenso
mari ad sequanica de uoluui¬
t᷑ora. Quoꝵ aduentu dux cog¬
nito uehement̃ gauisus illis
obiuam ꝓcessit. atq eo p̃eunte
sulcantes remigio alueum seqͥ¬
ne ad giluoldi fossam deuehunt᷑
expedite. ibiq fixis anchoris de
subu̾sione consulunt francie.
& ecce repentino tumultu ena¬
iub pruunt: totamq incͥcuitu
patriam ęxicialit̃ comburunt.
Dehinc uri cũ mulierib conca¬
tenati distrahunt᷑. uic dep̃dant᷑.
urbes desolant᷑. castella subuer¬
tunt᷑. & t̾ra in solitudinẽ redigit᷑.
fit luctus omĩum in cõmune.
nullo cane ĩ comitatu tetbalas
latrante. Ubi uͦ illa deficiunt.
regalia iura continuo inuaduit.
Que aut̃ francis subtrahunt. nor¬
mannus possidenda uili p̃cio cõ¬
ducunt. lib̾a mauet a paganoꝵ

Expanded text:
onis negotium paganica juventus onis negotium paganica juventus praeparatur, clypeis et loricis ac galeis omnique armorum apparatu innumerabilis exercitus munitur. Inde statuto die elevantur vexilla, ventrique navium cursu permenso mari ad Sequanica devolvuntur ora. Quorum adventu dux cognito vehementer gavisus, illis obviam processit, atque eo praeeunte sulcantes remigio alveum Sequanae, ad Givoldi fossam devehuntur expedite, ibique fixis anchoris, de subversione consulunt Franciae. Et ecce repentino tumultu e navibus proruunt, totamque in circuitu patriam exitialiter comburunt. Dehinc viri cum mulieribus concatenati distrahuntur, vici depraedantur, urbes desolantur, castella subvertuntur et terra in solitudinem redigitur. Fit luctus omnium in commune, nullo cane per comitatum Thebaldi latrante. Ubi vero illa deficiunt, regalia jura continuo invadunt. Quae autem Francis subtrahunt, Northmannis possidenda vili pretio conducunt. Libera manet a paganorum
Abbreviated transcription (Latin):
uulnerati diffugerent. Ipse u cet¬
baldus curpit̾ fugiens cũ paucis
latitando ꝑ deuia saltus carnotũ
uenit confusus. Ad eiꝰ fuge suffragi¬
gium ap̃o illi reddente uicẽ. filiuᷤ
eiꝰ ipsadie morit᷑. totaq carnotena
urbs incendio consumit᷑. Dux añ
normannie ad campũ belli regre¬
dit᷑ mortuos repperit. et miscđi̾a
motus sepeliri eos uissit. Uulii̾atos
uͦ imꝑat rochomagũ lenit̃ deferri.
ibiq a medicis curari. sanos qͦ ret¬
baldo remittit.
idens itaq dux tantarũ fraudi
um molimina regis suꝑ se immi¬
nere: comitesq francoꝵ contra se
unanmit̃ seuire. heraldo danoꝵ
regi legatos dirigit. & mandat
ut occius illi suc currat. & paga¬
noꝵ multitudne francoꝵ rabiẽ
solotenus cõprimat. Cuiꝰ legatoᷤ
rex non mͦ gaudent̃ recepit. uerũ
etiam maximis mun̾ib ditatos
duciremisit. seq missurũ celerri¬
me illiuiuam̃ spopondit. Quid
plura: Iussu regio nauesꝓpellun

Expanded text:
vulnerati diffugerent. Ipse vero Thevulnerati diffugerent. Ipse vero Thebaldus turpiter fugiens cum paucis, latitando per devia saltus, Carnotum venit confusus. Ad ejus fugae suffragium, Christo illi reddente vicem, filius ejus ipsa die moritur, totaque Carnotena urbs incendio consumitur. Dux autem Northmanniae ad campum belli regressus mortuos reperit, et misericordia motus sepeliri eos jussit. Vulneratos vero imperat Rothomagum leviter deferri, ibique a medicis curari, sanatos quoque Thebaldo remitti.Videns itaque dux tantarum fraudium regis molimina super se imminere, comitesque Francorum contra se unanimiter saevire, Heraldo Danorum regi legatos dirigit, et mandat ut ocius illi succurrat, et paganorum multitudine Francorum rabiem solo tenus comprimat. Cujus legatos rex non modo gaudenter recepit, verum etiam maximis muneribus ditatos duci remisit, seque missurum celerrime illi juvamen spopondit. Quid plura? Jussu regio naves ad mare
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositũ siu uoti fioccipensun fore.
laudinũ regredit᷑ furibundus.
non multo pꝰ tetbaldo suggerente
normannuã hostilit̾ petiturꝰ. Hix
enĩ ad consiliũ contrahendũ respi¬
rans. cong̃gatis burgundionũ fran
cam agg̃sus eiuib incauris eam
obsidione cingit. dolisq gisleb̾ti
agnom̃to machel cap̃. ac ad expug¬
nandam pat̾am tetbaldo comuti
statim tradit. Rege uͦ ab urbe re¬
cedente ricardus dux euestigio¬
montis eum ꝓseqͥtur. & cunctiun
dunensem si ue carnotensem co¬
mitatũ predis et incendiis depo¬
pulat᷑. Consũptis omĩb que tetbal¬
di erant. cum innumera p̃da re¬
u̾titur ad ꝓpͥa. Haut mora tetbal¬
dus recipea uicissitudine clam
exercituũ agnen collegit. ac ad
dedecus ducis ap̃ ermentrudis
uillani. papiliones ⁊ magalia fixit.
tis silentio. alueum sequane
transmeauit. et diluculo suꝑ
eos irruens. tanta eos strage ꝓfli¬
et reliqui ꝑ diuersa siluarũ lustra

Expanded text:
propositum sui voti flocci pensum fore, propositum sui voti flocci pensum fore, Laudunum regreditur furibundus; non multo post, Thebaldo suggerente, Northmanniam hostiliter petiturus. Vix enim ad consilium contrahendum respirans, congregatis Burgundionum Franccam aggressus, civibus incautis eam obsidione cingit, dolisque Gisleberti agnomento Machel capit, ac ad expugnandam patriam Thebaldo comiti statim tradit. Rege vero ab urbe recedente, Richardus dux e vestigio eum prosequitur, et cunctum Dunensem seu Carnotensem comitatum praeliis et incendiis depopulatur. Consumptis omnibus quae Thebaldi erant, cum innumera praeda revertitur ad propria. Haud mora, Thebaldus reciproca vicissitudine clam exercituum agmen collegit, ac ad dedecus ducis apud Hermentrudis villam papiliones et magalia fixit, tis silentio alveum Sequanae transmeavit, et diluculo super eos irruens tanta illos strage profliet reliqui per diversa silvarum lustra
Abbreviated transcription (Latin):
ultroneo affuturum.
aicitis clucis inimicis balduino
scilicet flandrensi. atq goifredo
andegauensi. necñ tetbaldo car¬
notensi. suꝑ elue fluuium ad
detestandũ placidũ concitꝰ ue¬
nit. E contra qͦ dux ex alt̾a aquę
parte seait cũ militarimanu.
Cupiens autẽ scire que ap̃d̾ re¬
gem gererent᷑: misit de sus re
renuntiaturos qͥ agerent cũ
eo de eiꝰ contub̾nalib amicis.
legati ũ p̃monitis illic reꝑtis
comitib suꝑ ducẽ irruere
disponentib confestim ꝑ nici
cursu reg̃ssi ducẽ hortantur
ut a loco recedat. nedũ regia
p̃occupat᷑ ꝓaicione. inimici
eiꝰ adu̾sum se congredientes.
gaudeant de illiꝰ morte. Cõ¬
tinuo dux cõpellentib suie
fluuiũ deppe transiens aliquã dui
sub stitit. & auado aq̃iseq̃ntes hosteᷤ
ꝓhibuit. donec regiam uim decli¬
nans. rothoniagum repeteret cele¬
rit̃ cũ sius. Sic detecta in ꝓpatulo
fraude regis. anmositatẽ eiꝰ circa
espiciens gͦ rex

Expanded text:
ultroneo libitu affuturum. ultroneo libitu affuturum. ascitis ducis inimicis, Balduino scilicet Flandrensi atque Goiffredo Andegavensi, nec non Thebaldo Carnotensi, super Helnae fluvium ad detestandum placitum concitus venit. E contra quoque dux ex altera aquae parte sedit cum militari manu. Cupiens autem scire quae apud regem gererentur, misit de suis renuntiaturos, qui agerent cum eo de ejus contubernalibus amicis. Legati, praenominatis illic repertis comitibus super ducem irruere disponentibus, confestim pernici cursu regressi ducem hortantur ut a loco recedat; ne, dum regia praeoccupatur proditione, inimici ejus adversum se congredientes gaudeant de illius morte. Continuo dux, compellentibus suis, fluvium Deppae transiens aliquandiu substitit, et a vado aquae insequentes hostes prohibuit, donec regiam vim declinans, Rothomagum repeteret celeriter cum suis. Sic detecta in propatulo fraude regis, animositatem ejus circaspiciens ergo rex
Abbreviated transcription (Latin):
libraꝵ in capulo fulgidũ dedit.
alterũ uͦ armilla totidẽ libiarũ
purissim auri remunerauit.
Deinde suũ celerrime g̃ssum re¬
torsit. saliuisq rothomagũ uenit.
Hocmm brio delusus. reg̃ssus :
detectis sue nequicie fraudib.
tharius rex ad aliud palliate ꝓ¬
ditionis argum̃tũ hortante cet¬
baldo iterato de uoliut᷑. duciq
legatum huiꝰmodi u̾bis instruc¬
tum destinat. Quousq inqͥt aux
seruicis debitum mͥ detratas exi¬
bere: Anignoras me francoꝵ regẽ
eẽ cui te militiam oportetꝰ trad̾e:
Ny gratulant᷑ inimici: Resipisce
gͥiamiamq ab his obstinati aui¬
mi alt̾cationib. & accelerato iti¬
nere festina mͥ occurrere. ut ĩdis¬
solubilib pacis federatis iuncu¬
us. deinceps ꝑmutuã concordiã
fruam̃ competentib cõmõdiᷤ. Gau¬
deatq rex de tanto suo duce: et
aux de suo carissimo rege. Qͥb si¬
nulate deceptionis ambagib
duy illectꝰ ili co regimandat se

Expanded text:
librarum in capulo fulgidum dedit, librarum in capulo fulgidum dedit, alterum vero armilla totidem librarum purissimi auri remuneravit. Deinde suum celerrime gressum retorsit, salvusque Rothomagum venit. Hoc modo Bruno delusus regressus est, detectis nequitiae suae fraudibus. tharius rex ad aliud palliatae proditionis argumentum hortante Thebaldo iterato devolvitur, ducique legatum hujusmodi verbis instructum destinat: « Quousque, inquit dux, servitii debitum mihi detrectas exhibere? An ignoras me Francorum regem esse, cui te militiam oportet impendereique gratulantur inimici? Resipisce ergo jamjamque ab his obstinati animi altercationibus, et accelerato itinere festina mihi occurrere, ut, indissolubilibus pacis foederati vinculis, deinceps per mutuam concordiam fruamur competentibus commodis; gaudeatque rex de tanto suo duce, et dux de suo charissimo rege. » Quibus simulatae legationis ambagibus dux illectus, illico regi mandat se
Abbreviated transcription (Latin):
suum francoꝵ regnũ numquã
pacatũ tenere. Qua de re sũme
necessariũ fore tanto annisu ea
satagere. qualit̃ tantũ hostem de
terra ext̃minet. Quib u̾bis regi¬
na credula confestim brunoni
archi p̃suli coloniensi & duci suo
uidelicet fr̃ĩ legatũ mittit. man¬
dans quatinus ne poti suo subue¬
mat ricardum infestissimum
regni eus adu̾sarium caꝑe siqͥ
uia succedat annitens.
ontinuo abrunone qͥła ep̃e
duci destinat᷑ qͥ ei suadeat ut a¬
pd̾ ambianensem pagum ad col¬
loqͥum ⁊ͥ occurrat. reconciliare
illi regem. francoꝵq regnimi
sue tuitioni subdẽ cupienti. Qo
ũbisdux sub dole deceptꝰ. qͦ letissꝰ¬
ma spes uocauit it̃ instituit fes¬
nus. Cui eunti obiui fuert̃ duo
tendis: Uis ne eẽ dux normannoꝵ.
anextra tuã patͥam custos ouiũ :
his dictis conticuit. Cui durait.
lendum ac necessario ꝓuidendũ
dirigi. illis qͥdẽ honorifice uale
dirit. & uni ensem ex auro .iiiiͬ.

Expanded text:
suum, Francorum regnum nunquam suum, Francorum regnum nunquam pacatum tenere. Qua de re, summe necessarium fore toto annisu eam satagere qualiter tantum hostem de terra exterminet. Quibus verbis regina credula, confestim Brunoni archipraesuli Coloniensi et duci, suo videlicet fratri, legatum mittit, mandans quatenus nepoti suo subveniat, Richardum infestissimum regni ejus adversarium capere, si qua via succedat, annitens. Continuo a Brunone quidam episcopus duci destinatur, qui ei suadeat quod apud Ambianensem pagum sibi ad colloquium occurrat, regem reconciliare illi, Francorumque regnum suae ditioni subdere cupienti. Quibus verbis dux subdole deceptus, quo laetissima spes vocavit, iter instituit festinus. Cui eunti obvii fuerunt duotendis? Visne esse dux Northmannorum, an extra tuam patriam custos ovium? » His dictis, conticuit. Cui dux ait:lendum ac necessario providendum dirigi, illis quidem honorifice vale dixit, et uni ensem ex auro quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
pleuerat ripas suas.
otharius uͦ constant̃ ꝑsequens
illos. trib dieb et trib noctib usq
ad fiuiuum qd̃ fiuit uixta arden¬
nam siue argonnam. int̾fectis ex
hostib maxima multitudine. desi¬
uens autẽ ꝑsequi illos lothariusrex
reuersus : infranciã cũ magna uic¬
ultra ut ueniret. nec ipse nec erer¬
eicus eius in franciam. In ip̃õ autẽ¬
anno pacificatꝰ est rex locharius cũ
othone rege remis ciuitate contra
sui. Dedit autẽ lotharius rexotho¬
ui regim beneficium lotharium
regnũ. que causa magis contsta¬
uit corda pͥncipum francoꝵ.¬
tit̾ea teobaldis carnotensis come᷑
quib dam simultatib exortis ri¬
uersari. eius terras de moliendo
rapnis. Cuiꝰ temerarios ausus ut
comperit. fortituame tanto dig¬
nauiro strenue cõpressit. Teth¬
baldꝰ autẽ suũ inceptũ speminũ
ualere considerans. Gerberge
reginȩ de ricardo duce maliuo¬
la uerba cepit sugerẽ. sua dens
eo uiuente lotharium filiũ eqͥdẽ

Expanded text:
pleverat ripas suas. pleverat ripas suas. Hlotharius vero rex constanter persequens illos tribus diebus et tribus noctibus usque ad fluvium quod fluit juxta Ardennam sive Argonam, interfectis ex hostibus maxima multitudine. Desinens autem persequi illos Hlotharius rex, reversus est in Frantiam cum magna vico rex ut veniret, nec ipse nec exercitus ejus, in Frantiam. In ipso anno pacificatus est Hlotharius rex cum Ottone rege Remis civitate contra sui. Dedit autem Hlotharius rex Ottoni regi in beneficio Hlotharium regnum; quae causa magis contristavit corda principum Francoterea Thebaldus Carnotensis comes, quibusdam simultatibus exortis,versari, ejus terras demoliendo rapinis. Cujus temerarios ausus ut comperit, fortitudine tanto digna viro strenue compressit. Thebaldus autem suum incoeptum spe minus valere considerans, Gerbergae reginae de Richardo duce malivola verba coepit suggerere, suadens eo vivente Lotharium regem, filium equidem
Abbreviated transcription (Latin):
einde ñ post multos dies lotha¬
rius rex congregans ex̃citum copi
ad palatium qd̾ arͣ aqͥsgrans ubi com¬
inanebat otho imꝑator cũ urore sua.
hora prandendi. ing̾ssusq in palati¬
um nemine contradicente. come¬
dert̃ & bibert̃ quicqͥd ad usus suos
parauerant. Othouͦ imꝑator cũ uro¬
resua et ppłm fugiens. reliqͥt palati
nemine ꝑseq̃nte.
osthec otho imꝑator cong̃gans
exercitũ siũ uenit parisus. ubi
int̾fectꝰ : nepos ipsius othonis cum
aliis plurib ad portam ciuitatis
incenso suburbio illius. Iactauerat
infigeret in portam ciuitatis pari¬
sioꝵ. Conuocans gͣ lothariꝰ rex hu¬
nẽ ducem burgundionũ irruensq
ieos fugientib illis ꝑsecutꝰ ÷ eos
usq suessionis ciuitatẽ. Illi autẽ
ing̾ssi fluminis alueũ qd dr᷑ axona
nescientes uadũ plurimi ibi ꝑiert̃.
et multo plures consumpsit aqua.
quã gladius deuorass. & tanti ibi
ꝑierunt. ut etiã aqua redundaret
ca dauerib mortuoꝵ. Aqͣ enum imi¬

Expanded text:
non post multos dies Hlotharius rex congregans exercitum copiue ad palatium quod vocatur Aquisgrani, ubi commanebat Otto imperator cum uxore, hora prandii, ingressusque palatium nemine contradicente, comederunt et biberunt quicquid illi ad usus suos paraverant. Otto vero imperator cum uxore sua et populo fugiens, reliquit palatiunemine persequente. Post haec Otto imperator congregans exercitum suum, venit Parisius; ubi interfectus est nepos ipsius Ottonis cum aliis pluribus ad portam civitatis, incenso suburbio illius. Jactaverat ceam suam infigeret in portam civitatis Parisiorum. Convocans igitur Hlotharius rex Huinricum ducem Burgundionum, inruit in eos, fugientibusque illis persecutus est usque Suessionis civitatem. Illi autem ingressi fluminis alveum quod dicitur Axona, nescientes vadum, plurimi ibi perierunt, et multo plures consumpsit aqua quam gladius vorasset, et tanti ibi perierunt, ut etiam aqua redundaret cadaveribus mortuorum, aqua enim im
Abbreviated transcription (Latin):
catu. Hic in armiis ad modũ stre¬
nuus ubiq armatas militium
legiones nobilit̾ rexit. de inimi¬
cis uictoriã semꝑ caꝑe assuetus.
et quãus scłari actui foret deditꝰ
totꝰ tam̃ fuit fide catholicus.
ret copiis in initio suȩ iuuentuti᷑.
ntra normannicũ ducatũ cõti¬
git q̃dda pestiferi oriri seminariũ
discidii. Nam rusticiun animes
ꝑ diuersos toeius normaunice
patͥe comitatꝰ plurima agenteᷤ
couuenticula: iuxta suos libit᷑
uiuere decernebant. qͣtinꝰ tã in
siuarũ compendiis quã ĩ aqͣrũ
cõmertiis nullo ob sistente aute
statuci iuris obice legib ute¬
rent᷑ suis. Que ut rata manerent
ab uno quoq furentis uulgi duo
eligunt᷑ legati. qui decreta ad me¬
dit̾raneum roboranda ferrent con¬
uentum. Qd ut dux agnouit ꝓti¬
nus rodulfum conutẽ cũ militum
multitudine illis destinauit. qui
tem. et rusticã dirimeret concio

Expanded text:
am. Hic in armis admodum strenuus, ubique armatas militum legiones nobiliter rexit, de inimicis victoriam semper capere assuetus. Et quamvis saeculari actui foret deditus, totus tamen fuit fide catholicus ret copiis, in initio suae juventutis intra Northmannicum ducatum contigit quoddam pestiferi oriri seminarium dissidii. Nam rustici unanimes per diversos totius Northmannicae patriae comitatus plurima agentes conventicula, juxta suos libitus vivere decernebant, quatenus tam in silvarum compendiis quam in aquarum commerciis, nullo obsistente ante statuti juris obice, legibus uterentur suis. Quae ut rata manerent, ab unoquoque coetu furentis vulgi duo eliguntur legati, qui decreta ad mediterraneum roboranda ferrent conventum. Quod ut dux agnovit, protinus Rodulphum comitem cum militum multitudine illis destinavit, qui tem et rusticam dirimeret concio
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tis confirmauert̃. Ab hinc
ludouuicꝰ cũ sius it̃ conu̾tens fran¬
cian repetit. et maximas de reb
strenue gestis ducigrãs egit. Reg̃¬
dienti gͥ a colloquio regi legatus
natum esse filium nuntiauit. Qͥ
nuio exhilaratus gaudio Guillel¬
mũ ducẽ exorat continuo. ut ex
sacro fonte suscipiens illũ ꝓprio
nomine uocarete lotharium.
Cuius uerbis aux gratulanti asfec¬
tu obtemꝑaus. laudunũ ꝓficiscit᷑.
postulata factis expͥeturus. Nb re¬
galit̾ patratis. festinato reg̃ssu cũ
sius normannicos limites appetit.
Cuius aduentũ cunctꝰ p̃noscens
clerus rothomagensis ad portaᷤ ur¬
biscũ laudib ꝓcessit obuiã illi.
cuub utriusq sęxus acclamantib
inꝓpugnaculis. benedictus qͥ uenit
innoiẽ dñi. Sic inter consonas cle¬
ricoꝵ seuppłoꝵ uoces untra cłi geni¬
tricis marie eccłiam a cunctis ii¬
ducit᷑. fusisq dõ p̃cib ad domum
to comitatu stipatus.

Expanded text:
sacramentis confirmarunt. Abhinc sacramentis confirmarunt. Abhinc Ludovicus cum suis iter convertens Franciam repetit, et maximas de rebus strenue gestis duci gratias egit. edienti igitur a colloquio regi legatus natum esse filium nuntiavit. Qui nimio exhilaratus gaudio, Willelmum ducem exorat continuo ut ex sacro fonte suscipiens illum proprio nomine vocaret Lotharium. Quibus verbis dux congratulanter affectu obtemperans, Laudunum proficiscitur, postulata factis expleturus. Quibus regaliter patratis festinato regressu cum suis Northmannicos limites appetit. Cujus adventum cunctus praenoscens clerus Rothomagensis, ad portas urbis cum laudibus processit obviam illi, civibus utriusque sexus acclamantibus in propugnaculis, Benedictus qui venit in nomine Domini. Sic inter consonas clericorum seu populorum voces, intra Dei genitricis Mariae ecclesiam a cunctis inducitur, fusisque Deo precibus, ad domum to comitatu stipatus.
Abbreviated transcription (Latin):
mandans in colloquio qued̾a cũ
aꝵ stabile firmare. Quib rex re¬
spondit. se uullomi ad hocfedꝰ in eñ¬
dum ad quiesc̾e. iusisuillelmi
ducis astipulatione. His ludonui¬
eus ꝑ int̾nuntios auditis. ilicodu¬
cem agg̃dit᷑. adu̾sum francoꝵ co¬
natum auxilium petiturꝰ. Quẽ
dux honorifice ut regem decet ex¬
cipiens. spopondit se ꝑ omĩa iuua¬
men ei prebiturũ fore. Insuꝑ re
galib epulis. aliquãdiu iecundũ
tempꝰ parit̃ exegert̃. Premisso tet
gerio milite ad regem henricũ illi
ambo cum magno exercitu euesti¬
gio erpedite post eum ꝓficiscuntur
negotio hugone magno. et herb̾to
pͥncipib francoꝵ. Itaq accelerato
itin̾e suꝑ mose fiuuum loco qui
ueusedꝰ uocat᷑. ambo reges conuens¬
unt. henrici ex una parte fiumi¬
gione erercitu tabernacłã figen¬
te. Int̾ qͦs siuillelmꝰ tam fidelissinꝰ
ꝗͣ prudentissimꝰ consilia utilia et
honesta dictans amicitiaꝵ tenorem
ꝓut disposuit ambo reges int̾ se

Expanded text:
mandans in colloquio cum arum stabile firmare. Quibus rex respondit se nullo modo ad hoc foedus ineundum acquiescere, nisi Willelmi ducis apstipulatione. His Ludovicus per internuntios auditis, illico ducem aggreditur, adversum Francorum conatus auxilium petiturus. Quem dux honorifice, ut regem decet, excipiens, spopondit se per omnia juvamen ei praebiturum fore. Insuper, in regalibus epulis aliquandiu jucundum tempus pariter exegerunt. Praemisso quoque Tedgerio milite ad regem Henricum, illi ambo cum magno exercitu e vestigio expedite post eum proficiscuntur negotio Hugone Magno et Herberto principibus Francorum. Itaque accelerato itinere super Mosae fluvium, in loco qui Veusedus vocatur, ambo reges convenerunt; Henrici ex una flumigione exercitu tabernacula figente. Inter quos Willelmus tam fidelissimus quam prudentissimus, consilia et utilia et honesta dictans, amicitiarum tenorem prout disposuit, ambo reges inter se
Abbreviated transcription (Latin):
ma uror eiꝰ filia hugonis mag¬
ni absq lib̾is morit᷑. Ipse eium
non multo post quãdã specio¬
ex nobilissima danoꝵ ꝓsapia
more desponsauit. ex quagenuit
ricardũ uidelicet & rob̾tum. atii
malgeriuũ aliosq duos & filiaᷤ
tres. Quarũ una nomine einma:
edelredo regi angloꝵ nupsit. de
qua idem rex eurardũ. ⁊ aluredũ
godiuuni comitis longo post dolis
uocata goifrido britannoꝵ re¬
gi coniuncta. alannũ ⁊ heudonẽ
duces ꝓcreauit. Tercia qͥde noĩe
mathildis odoni comiti: de qua
sermo in posteris oritur. nupsit.

Expanded text:
filia Hugonis Magni, absque liberis moritur. Ipse vero non multo post quamdam ex nobilissima Danorum prosapia more desponsavit. Ex qua filios genuit, Richardum videlicet et Robertum atque Malgerium, aliosque duos atque filias tres. QuarEdelrodo regi Anglorum nupsit, de qua idem rex Edwardum et Aluredum, Godwini longo post dolis vocata Goiffredo Britannorum comiti juncta, Alanum et Eudonem duces progenuit. Tertia quidem Mathildis Odoni comiti, de qua sermo in posteris orietur. Genuit
Abbreviated transcription (Latin):
um usq ad ciuitatẽ. infigeretꝙ lan
ceam suã in portam sc̃i leonis.
Nt̃fectas : aut̃ elpo cũ popło suo a
senonib reportat᷑q ÷mpatͥam suã
ardennam a seruissius. sic enĩ iusse¬
rat mat̾ ipsius el ponis nomine uuar¬
na. Panrert̃ autẽ eum planctu mag¬
no. Ramaldus comes & archenbaldꝰ
archiep̃e. consanguinẽos enun illoꝵ
erat. Uidens itaq biuno duxsocius
euisdẽ elponis qͥ obsederat trecas ci¬
uitatẽ qd̾ mortuus eẽt socius suus
elpocũ sius reũsus ⁊ ĩpat̾ã suã Porro¬

Expanded text:
m usque ad civitatem, infigereque suam lanceam in portam sancti Leonis. Interfectus autem cum populo suo a Senonibus, reportatus est in patriam suam Ardennam a servis suis. Sic enim jusserat mater ipsius Helponis nomine Warna. Planxerunt autem eum planctu magno Rainaldus comes et Archembaldus archiepiscopus; consanguineus enim illorum erat. Videns itaque Bruno dux, socius ejusdem Helponis, qui obsederat Trecas civitatem, quod mortuus esset socius suus Helpo, cum suis reversus est in patriam sua
Abbreviated transcription (Latin):
regni francoꝵ dux senio fessus cum
nouissimũ siuu exitꝰ diem cerueret
imminere ascitis pͥncipib sui duca¬
tus eoꝵ consultu flore iuiuentittis u¬
nanti. ricardo duci filiũ suũ noie
hugonẽ cõmendare studuit. ut eiꝰ
patͦcinio tutꝰ minucoꝵ fraudib ñ¬

Expanded text:
enique dux senio fessus, cum novissimum sui exitus diem cerneret imminere, ascitis principibus sui ducatus, eorum consulto flore juventutis vernanti Richardo duci filium suum nomine Hugonem commendare studuit, ut, ejus patrocinio tutus, inimicorum fraudibus n
Abbreviated transcription (Latin):
Posthec ludoniucꝰ anno regni
dit᷑. et nocturno silentio inuro
machuuis latent̾ ascenso. et diru¬
tis portarũ seris oppĩdũ ing̾̃ditur.
Turrim uͦ quã ipse suꝑ portam
tuit. ido a ciuitate seclusit illã
destructo iitͥnsecꝰ muro. hugo uͦ
hoc comꝑto ilieo illocũ sius affuit.
et intͦaucens in arcẽ custodescum
sufficiente uictu obiuã ꝑrexit eon¬
rado
lothariensium dues. Duxu̾ int̾
regem & hugonẽ treugas posuit.
usq ad mensem augustũ. Indeq
reuersus rexludouuicꝰ remis reñ¬
tit᷑. ubi albertꝰ filius comitis her¬
ẜ̾t ad eũ uenienᷤ ipsiuꝰ uassallus¬
siui .xi. ise ludouuicꝰ aqͥtaniã cum
exercitu petut. s antequã ing̾dere
efficiunt᷑. Guillelmꝰ &̃ pictauensis

Expanded text:
us anno regni editur, et nocturno silencio muro machinis latenter ascenso et dirutis portarum seris, oppidum ingreditur. Turrim tamen, quam ipse nuper ad portam tuit; quam ideo a civitate seclusit, ducto intresecus muro. Hugo vero hoc conperto ilico illo affuit; et introducens in arcem custodes cum sufficiente victu, obviam perrexit Conrado Lothariensium duci. Dux vero inter regem et Hugonem treucas posuit usque ad mensem Augustum. Indeque reversus rex Lugdovicus, Remis revertitur; ubi Adalbertus, filius comitis Herberti, ad eum veniens, ipsius vassallussui ipse rex Lugdovicus Aquitaniam cum exercitu peciit. Sed antequam ingrederetefficiuntur. Guillelmus Pictavensis
Abbreviated transcription (Latin):
lentes. ei quãuis molesti assensum
p̃buer̃t in his concordes. Missis qͦ
nuntiis puerũ ricardũ afiscanno
teductũ illis exponit. Ciu fideli¬
tatẽ sacram̃tis pno animo cunc¬
tis firmantib. duxtocius nor¬
manniei seu britanniei ducatꝰ :
p̃latus. Quẽ confestim pat̃ baiocas
nittens. othoni militie sue pͥncipi
nutriendũ tradidit. ut ibi lingua
eruditus danica sius ext̾isq homi¬
nib scir et aꝑte dare responsa. hec
degemmeticensis loci p̃titulauimꝰ.
relatii: ostendere uolentes quantã
deuotionẽ. qͣm piumanimi ꝓpositũ

Expanded text:
lentes, ei quamvis moesti assensum lentes, ei quamvis moesti assensum praebuerunt, in his concordes. Missis quoque nuntiis, puerum Richardum a Fiscanno reductum illis exponit. Cui fidelitatem sacramentis prono animo cunctis firmantibus, dux totius Northmannici seu Britannici ducatus est praelatus. Quem confestim pater Bajocas mittens, Bothoni militiae suae principi nutriendum tradidit; ut ibi lingua eruditus Danica, suis exterisque hominibus sciret aperte dare responsa. Haec de Gemmeticensis loci praetitulavimus relatu, ostendere volentes quantam devotionem, quam pium animi propositum
Abbreviated transcription (Latin):
suo posuit. et se inib monachum
fieri uoto obligauit. uotisq satis¬
faceret. nusi idem abbas eiꝰ animo¬
sitati obstitiss eoqd̾ filius eiꝰ ricaidꝰ
adhuc puerulus eẽt uerens ꝓpt̃ illiꝰ¬
limine turbarẽtur. Nerũptam̃
cueullã et staminiã ab illo extorq̃es
secũ asportauit. qͣ m sorinio repo¬
suit. ꝙ clauim eiꝰ argenteã cingło
suo appendit. Inde deniq aigress
rothomagum repetit. abb̃is ꝓhi¬
bitum moleste ferens. Ci uctosq
normannicos & britannico pͥncipeᷤ
asciuit. animiq sui consiliũ enucle¬
atũ pandit. Cuiꝰ uerb̾ stupefaetz
uehem̃ter. herebant. quid respon¬
derent p̃nimio stupore elingues
effecti. Nam sp̃u uix tandẽ resũpto
ni hanc uocẽ querul ꝓrũpunt.
nomine ricardus. Nos autẽ oro:
ut si quando amoris affectũ erga
me habiustis: mͥ nunc eqͦ animo
ostendatis. quatinꝰ illum uice mei
uob̾ p̃ficiatis. quia qd̾ do uoui ine¬
uitabilit̃ a me complebit᷑ factis.
Cuius uoluntati obsistere ñ ua¬

Expanded text:
o redemit, et se inibi monachum fieri voto obligavit. Votis quoque satisfecisset, nisi idem abbas ejus animositati obstitisset, eo quod filius ejus Richardus adhuc puerulus esset, verens ne, ia turbaretur. Verumtamen cucullam et stamineam ab eo extorquens, secum asportavit; quae in scrinio reposuit, et clavim ejus argenteam cingulo suo appendit. Inde denique digressus, Rothomagum repetit, abbatis prohibitum moleste ferens. Cunctos quoque Northmannicos et Britannicos principes ascivit, animique sui consultum enucleatim pandit. Cu, haerebant quid responderent, prae nimio stupore elingues effecti. Nam spiritu vix tandem resumpto, in hanc vocem queruli prorumpunt: nomine Richardus. Vos autem rogo ut, si quando amoris affectum erga me habuistis, mihi nunc aequo animo ostendatis, quatenus illum vice mei vobis praeficiatis; quia quod Deo vovi inevitabiliter a me complebitur factis. » Cujus voluntati obsistere non va
Abbreviated transcription (Latin):
.xxx. Sedo̾ autẽ anno p̾hec m̃se au¬
gusto. obsedit p̃dictus hugo magnꝰ
urbẽ quadam die intonuit dñs
t̃rore magno disrupitq turbo pa¬
pilionem eius a sũmo usq deorsũ
stuporq magnus inuasit illum
cũ exercitu suo. ita ut uiuere ne¬
quirent. Statimq infugã uersi
recesserunt ab urbis obsidione.
fecit aut̃ hoc ds̃ ꝑ int̾cessionem
sr̃ĩ hylarii: qͥ semꝑ ẽ tutor ⁊ defen¬
sor illius urbis. In ip̃o autẽ anno
defunctꝰ : gisiebertꝰ dur burgun¬
die relinquens ducatũ othoni
namq otho filiam ipsuiᷤ sisieb̾ti¬

Expanded text:
orum. Secundo autem anno post haec mense Augusto obsedit supradictus Hugo Magnusurbem, quadam die intonuit Dominus terrore magno, disrupitque turbo papilionem ejus a summitate usque deorsum, stuporque magnus invasit illum eum exercitu suo, ita ut vivere nequirent. Statimque in fugam versi, recesserunt ab urbis obsidione. Fecit autem hoc Deus per intercessionem beati Hylarii, qui semper tutor et defensor illius est urbis. In ipso anno defunctus est Gislebertus dux Burgundiae, relinquens ducatum Ottoni,namque Otto filiam illius Gisleber
Abbreviated transcription (Latin):
itine̾. Cumq ultimũ iam exalar&
sp̃m. apparuit signum qͣdd̾a lumi¬
nisꝑaera decurrens cubitũ longi¬
tudinis habẽ uisum. cuuis lumine
ad depellendas noctis tenebras
sufficient̃ ꝑfuncti sunt. qui funus
eius detucebant. taliq potii sola¬
mine ꝑ milia fere ceu fert᷑ ducen¬
ta. turonicam usq corpꝰ eius ꝑtule¬
r̃t ad urbem. Sicq in monast̾ĩũ

Expanded text:
itinere. Cumque ultimum jam exhalaret spiritum, apparuit signum quoddam luminis per aera discurrens, cubitum longitudinis habere visum; cujus lumine ad depellendas noctis tsufficienter perfuncti sunt qui funus ejus deducebant. Talique potiti solamine, per milia fere ducenta Turonicam usque corpus ejus pertulerunt ad urbem. Sicque in monasterium
Abbreviated transcription (Latin):
dicissimũ thesaurũ sub se habentem.
lem. Q᷑ si comes ei uita fuiss: ab hoc
conuentu rediens. apd̾ gẽneticũ mo¬
ponentes autẽ illũ pheretro. quã tociꝰ
cũ multiplici luctu detuler̃t rothoina¬
gum. Cui obiuam ꝓcedens derꝰ & płs.
utriusq sȩxus ad portã urb̾ cũ mestiᷤ
baiocassinã urbẽ puerũ ricardum
asciscunt ad patͥs tumulationem.
dia bernardi dani. ut sub eiꝰ tam
ꝓuida quam fidelicura. tuciꝰ custo¬
diretͣintra muros ciuitatatis. Coni¬
pleuit aut̃ sacratissimꝰ auxs uillel¬
mus uitȩ sue cursum. xui.kł. lañ.

Expanded text:
ditissimum thesaurum sub se habentem, ditissimum thesaurum sub se habentem, lem. Quae, si comes ei vita fuisset, ab hoc conventu rediens, apud Gemmeticumponentes autem illum feretro, quantocius cum multiplici luctu retulerunt Rothomagum. Cui obviam procedens clerus et populus utriusque sexus ad portam urbis, cum moestBajocasinam urbem, puerum Richardum asciscunt ad patris tumulationem. b tutela Bernardi Dani, ut sub ejus tam provida quam fideli cura tutius custodiretur intra muros civitatis. Complevit autem sacratissimus dux Willelmus vitae suae c
Abbreviated transcription (Latin):
uiroꝵ suꝑ somene fluuium tant
obnegotii spe ꝓficiscit᷑. Ubi arnulsi
ex una parte fluminis. Giillelmi
uͦ exalt̾a. e regione sedit exercitꝰ¬
rat qͥppe insula in medio
aluei in qua libatis osculis ambo
duces conuenert̃. de reb ꝓ quib
uenerant tractaturi. Arnulfo et¬
enĩ ꝓditoris iude morẽ inutato.
ueniis & ambagib duitiꝰ telã texen
te aranee. nouissime pꝰuirata ami¬
citiarũ sacramenta. et plurima
pacis oscła sole ruente ad occasum
ab inuicem dirimunt᷑. S ecce me¬
ante ouillelmo fluuiũ henricus
terram tetigit extractis gladuis
ꝓdolor interimunt innocentẽ.
nuillũ uuuam̃ de suis habere ua¬
nec ñ normnannoꝵ pͥncipes. domi inũ¬
um suum ceruentes ꝑimi. clamore
et ululatu littora implentes iuillo
iuamine ualuert̃ illi succurrere.
suiꝰ corpꝰ post paululũ ad se relatũ
cũ deuestirent: argenteã clauẽ ĩ eiꝰ
trophio reppiunt dependentẽ. satis

Expanded text:
militum super Somnae fluvium tanti militum super Somnae fluvium tanti ob negotii spem proficiscitur, ubi Arnulphi ex una parte fluminis, Willelmi vero ex altera regione sedit exercitrat quippe insula in medio alvei, in qua libatis osculis ambo duces consederunt, de rebus pro quibus venerant tractaturi. Arnulpho etenim proditoris Judae morem imitato, naeniis et ambagibus diutius telam araneae texente, novissime post jurata amicitiarum sacramenta et plurima pacis oscula, sole ruente ad occasum ab invicem dirimuntur. Sed ecce meante Willelmo fluvium, Henricus,terram tetigit, extractis gladiis, proh dolor! interimunt innocentem, nullum juvamen de suis habere vanecnon Northmannorum principes, dominum suum cernentes perimi, clamore et ululatu littora implentes, nullo juvamine valuerunt illi subvenire. Cujus corpus post paululum ad se relatum cum devestirent, argenteam clavim in ejus strophio reperiunt dependentem, satis
Abbreviated transcription (Latin):
francoꝵ regis. arnulfus fiandrensis
dirũ ꝑfido sub pectore uirꝰ effians.
& deablato nuncipio effrenatis
animis condolens. cũ multis fran¬
coꝵ pͥncipib de ducis morte corde
tenus cepit tractare. Qͥ in humani
hominis ⁊ nefaudi homicide cauil¬
latione subdole ĩfecti. unanimi¬
ter conspirant in mortẽ optum pͥn¬
cipis tantũ ad nefas sacram̃to sese
constringentes. sorro arnulfus q̃d̾
fraudulento animo conceꝑat. oꝑe
explere cupiens: missis legatis du¬
secuni eo uelle habere. pacemq in¬
delebilem firmare. ⁊ herluino co¬
miti ꝓ eiꝰ amore offensa indulge.
et nisi podagrico eyragͥcoq detine¬
ret᷑ languore. ob hoc ad eius curiam
desida̾nt̃ ire. Deniq toto annisu
rogat. ut locum de nominare sati¬
gat. q̃ ei occur̾e ad mutuũ colloqͥũ
ualeat. Cupiensgͦ dux suũ ducatũ
reddere pacatũ. eͦqd̾ monachicum
toto conatii sitiret habitum. det̃¬
minato loco apd̾ pinchumiachũ
cũ innumera manu electissimoꝵ

Expanded text:
nterea Arnulphus Flandrensis, dirum perfido sub pectore virus efflans et de ablato municipio efferatis animis condolens, cum multis Francorum principibus de ducis morte corde tenus coepit tractare. Qui inhumani hominis et nefandi homicidae cavillatione subdola infecti, unanimiter conspirant in mortem optimi principis, tantum ad nefas sacramento sese constringentes. Porro Arnulphus quod fraudulento animo conceperat opere explere cupiens, missis legatis dum cum eo velle habere, pacemque indelebilem firmare, et Herluino comiti pro ejus amore infensa indulgere, et, nisi podagrico chiragricoque detineretur languore, ob hoc ad ejus curiam desideranter ire; denique toto annisu rogat ut locum denominare satagat quo ei occurrere ad mutuum colloquium valeat. Cupiens quoque dux suum ducatum reddere pacatum, eo quod monasticum toto conatu sitiret habitum, determinato loco apud Pinchiniacum cum innumera manu electissimorum
Abbreviated transcription (Latin):
uiucũ suũ uidelie⁊ nepotẽ karo¬
li regis filiũ pat̾no restituere reg¬
uo satageret. atq a lannobrito¬
ni sͣ infenso cõmissa ꝓsuo amo¬
re ignosceret. Cuiꝰ p̃cib durli¬
benti animo annuens. a lanno
debita indulsit. atq ad sua redi
re concessit. et ludoniuco atrans¬
marinis partib reuocato.cũ hu¬
ris lutorib contiguã illũ sutepe¬

Expanded text:
vicum, suum videlicet nepotem, Caroli regis filium, paterno restituere regno satageret, atque Alanno Britoni sibi infenso commissa pro suo amore ignosceret. Cujus precibus dux libenti animo annuens, Alanno debita indulsit, atque ad sua redire jussu concessit; et Ludovicum transmarinis partibus revocatum, Huris littoribus contiguam suscep
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑis uehem̃ter aggrauat᷑ con¬
uocato rodulfo comite. suo eqͥde
uteruio fr̃ẽ. consiliũ exigit de pa¬
trie dispositione. Qui nunio tur¬
batꝰ dolore ac aliquantisꝑ factĩs
elingius. nonissime resumpto
spũ hec duic responsa dedit. lluã¬
ius dulcissime fr̃ atq serenissime
senior uirib corꝑis iudearis de¬
stitui: tam̃ dum in hac uita te
gaudemꝰ amplecti. tuũ ÷ de tociꝰ
pat᷑e statu disponere. Qͦ audito
aux sus undiq optimatib asei¬
tis. ricardũ filium suuĩ coram
exponit. hoc eũ eloquio cõmen¬
dans et p̃ficiens. hactenꝰ cõmili¬
tones optimi ur̃e militie p̃fus.
nunc uocante dõ in orbo crudes

Expanded text:
coepit vehementer aggravari. Convocatoque Rodulfo comite, suo equidem uterino fratre, consilium exigit de patriae dispositione. Qui nimio turbatus dolore, ac aliqantisper factus elinguis, novissime resumpto spiritu haec duci responsa dedit: « Quamvis, dulcissime frater, atque serenissime senior, viribus corporis videaris destitui, tamen, dum in hac vita te gaudemus amplecti, tuum est de totius patriae statu disponere. » Quo audito dux, suis undique optimatibus ascitis, Richardum filium suum coram exponit, hoc eum eloquio commendans et praeficiens: « Hactenus, commilitones optimi, vestrae militiae praefui; nunc vocante Deo, morbo crudes
Abbreviated transcription (Latin):
iuam uniu̾se carnis ult̾uis habẽ ñ
potestis. deposito onere uite corrup¬
tibilis. His ab eo lugubre platiꝰ. ꝓti¬
nus tota domꝰ concutit᷑ gemitib et
lacͥnus. Tandẽ fletib sopitis assensũ
p̃bent uoliuitati ducis. Ricardũ
adolescentem pacta ei fidelitate
equanimit̃ collaudantes pͥncipẽ.
De hine langore ing̾uescente lecto
ꝓsternit᷑. et libratis sursun ocłis.
int̃ uerba orationis plenus dierũ¬

Expanded text:
viam universae carnis ulterius habere non potestis, deposito onere vitae corruptibilis. » His ab eo lugubre prolatis, protinus tota domus concutitur gemitibus et lacrymis. Tandem fletibus sopitis, assensum praebent voluntati ducis, Richardum adolescentem, pacta ei fidelitate, aequanimiter collaudantes principem. Dehinc languore ingravescente, lecto prosternitur, et, libratis sursum oculis, inter verba orationis plenus die
Abbreviated transcription (Latin):
donis sedes suas ouanter repet̾ẽt.
Quib sumime ingenuitatis ru¬
morib hugo dux francoꝵ. et suil¬
lelmꝰ comes pietauensis. ac her¬
bertꝰ excitati: cum apd̾ leonis sil¬
uani petulantiũ ceruoꝵ inuena
tu eristeret. exercitionũ ludis.¬

Expanded text:
donis, sedes suas ovanter repeterent. Quibus summae ingenuitatis rumoribus Hugo dux Francorum et Willelmus comes Pictavensis ac Herbertus excitati, cum apud Leonis silvam petulantium cervorum in venatu exercitiorum ludis
Abbreviated transcription (Latin):
aruulfus flandrensis comes homo
u̾sutus intra sui iuris t̃minos cu¬
piditate illectꝰ non se ualens cohi¬
bere. plurimos in uicino positos
fastu dñandy studuit conturba
mentũ. castrũ qd̾ monast̾i̾olũ uocat᷑
fraude abstulit. Qui ahugone mag¬
no suo uidelicet dño subuentu desti¬
tutus penitus petendi aurilii causa
normanue dñm lugubris aggrr¬
dit᷑. Cuiꝰ calamitati pͥnceps tambo¬
nitate quã amplituaine p̃dituᷤ be¬
iiuolo animo cõpassus. congregato
exercitu ad expugnandũ ininici¬
pium festinato ꝓficiscit᷑. Qd̾ inox ob¬
sidione occupauit. et comcitatĩmi¬
litib ꝑ uim cepit. it̃iq alimonia¬
rũ sumptib uallatũ herliuno tra¬
didit. A qͦ reg̾ssus rothomagum
reb streniue gestis ouans redit. Qͦ
temꝑe franco rotomagensis archi¬
ep̃c morit᷑. cui dõnꝰ gunardꝰ successit.

Expanded text:
Arnulfus Flandrensis comes, homo versutus, intra sui juris terminos cupiditate illectus non se valens cohibere, plurimos in vicino positos fastu dominandi studuit conturbarmentum, castrum quod Monasteriolum vocatur, fraude abstulit. Qui ab Hugone Magno, suo videlicet domino, subventu penitus destitutus, petendi auxilii causa Northmanniae dominum lugubris aggreditur. Cujus calamitati princeps tam bonitate quam amplitudine praeditus, benevolo animo compassus, congregato exercitu, ad expugnandum municipium festinato proficiscitur. Quod mox obsidione occupavit et concitatis militibus per vim cepit, iterumque alimoniarum sumptibus vallatum Herluino reddidit. A quo regressus, Rothomagum rebus strenue gestis ovans dedit. Quo tempore Franco Rothomagensis archiepiscopus moritur, cui domnus Gunardu
Abbreviated transcription (Latin):
et pietatem fama ꝓmulgante. aygrol¬
dus rex danoꝵ. a filio suo noĩe sueno
de regno pulsus cum .xl. nauib ar¬
niato milite plenis normanniã sup¬
plex adiit. Quẽ potens & liba̾lis dux
cum honore congruo recipiens. con¬
stantinensem comitatũ ei ad p̃sidi¬
um concessit. donec fabricatis naui¬
b exercitũ multiplicaret. & anus¬

Expanded text:
mulgante, Heroldus, rex Danorum, a filio suo Sueno de regno pulsus, cum 60 navibus armato milite plenis Northmanniam supplex adiit. Quem potens et liberalis dux cum honore congruo recipiens, Constantiensem comitatum ei ad praesidium concessit, donec fabricatis navibus exercitum multiplicaret
Abbreviated transcription (Latin):
cõplurib scłariuni rerũ dispo¬
sitionib freq̃ntercũ eis disputa¬
bat. Int̾ qͦs secretoꝵ tractatꝰ siul¬
lelmꝰ pictauensis comes sororem
eiꝰ nomine s erloc petiit quatuiꝰ
maritali lege illius conubio
iungeret᷑. Cuiꝰ ꝑorantis gratan¬
ter fauens uotis. consultu hugo¬
nis magni descͥptis sponsalib
et celebratis nuptiis cũ multis
exeniis gaudentẽ ad ꝓpria u¬
lum remisit. Oblectat᷑ deniq
herbertꝰ suꝑ hac nuptiax copu¬
la et maguifica hilaritate. cu¬
piens et ipse magnii et celebris
uiri affinitate suum & nomen
et posterita tẽ ꝓpagare. adortan¬
te hugoue filiã suã ei donauit.
Quã apat̃na domo sublatam
cũ innumera militũ manu.
idem normannoꝵ dux rotho¬
magensib intulit arcib.

Expanded text:
 rerum dispositionibus frequenter cum eis disputabat. Inter quos secretorum tractatus, Willelmus Pictavensis comes sororem ejus, nomine Gelroc, petiit, quatenus maritali lege illius connubio jungeretur. Cujus perorantis gratanter favens votis, consultu Hugonis Magni descriptis sponsalibus et celebratis nuptiis, cum multis xeniis gaudentem illum ad propria remisit. Oblectatus denique Herbertus super hac nuptiarum festina et magnificia hilaritate, cupiens et ipse magni ac liberalis viri affinitate suum et nomen et posteritatem propagare, adhortante Hugone Magno, filiam suam ei donavit. Quam a paterna domo sublatam, cum innumera militum manu idem Northmannorum dux Rothomagensibus intulit arcibus.
Abbreviated transcription (Latin):
constantinopolim ꝑrexit. ⁊ adius¬
tib cognatis et amicis sius multũ
pecunze songessit. donoq imꝑato¬
ris de ligno dñice crucis carũ mu¬
nꝰ deportauit. Rursaut̃ sagium
eccłiam cepit tã magnã edificare.
ut successores eiꝰ rob̾t᷑. ⁊ sirardꝰ. ⁊ ser¬
lo. neqͥuerint eã ꝑxl. annoᷤ cõsum
Nt̃ea dũ multis ꝓbitatũ ẜmare.
cõmodis dux ouillelmꝰ augm̃ta¬
ret᷑ quendam crudelem conui¬
filium rainaldiburgundionũ
conutis. qͥ cũ eo apuerilib amuᷤ
educatꝰ fuerat. et cui olun cõtu¬
lerat castrũ brioci: qͣsi munere ami¬
te cepit aũtere. et in suȩ ꝑfidie no¬
ragine complicare. iii tantũ ut ni¬
gellũ constantini ensem pͥncipem
in hac cõspiratione annecteret.
& a seruitio qd̾ electissimo pͥncipi
sacram̃toꝵ obligatione debebat.
cũ multis aliis funditꝰ extͣbaret.
Considans itaq prudentissimus
Uux se tantoꝑe a sius destitui ⁊ cos
suoꝵ inunicipioꝵ p̾sidiis iugiter

Expanded text:
Constantinopolim perrexit et a divitibus cognatis et amicis suis simul multum pecuniae congessit, donoque imperatoris, de ligno Dominicae Crucis carum munus deportavit. Reversus autem Sagium, ecclesiam coepit tam magnam aedificare, ut successores ejus Robertus, Girardus ac Serlo, nequiverint eam per 40 annos consumtem dum multis probitatum commodis quotidie augmentatur, quemdam crudelem convifilium Rainaldi Burgundionum comitis, qui cum eo a puerilibus annis educatus fuerat, et cui olim contulerat castrum Brioci quasi munerte coepit avertere et in suae perfidiae voragine complicare; in tantum ut Nigellum Constantiniensem praesidem in hac conspiratione annecteret, et a servitio quod electissimo principi sacramentorum obligatione debebat, cum multis aliis funditus exturbaret. Considerans itaque prudentissimus dux se tantopere a suis destitui, et eos suorum mancipiorum praesidiis jugiter
Abbreviated transcription (Latin):
faciã paruule qͥd faciami tͥ : Seua
te cͥcũ stant oĩa. bellũ fames. incen¬
res. Cui te moritura credam. aut
cui te tantillũ relinquã: Sꝑauerã
trẽ. aut sepelires defunctã. & sime
manib includerem monum̃to. Ed¬
agam misera : Niuendi tͥ aut mͥ:
nullũ uideo subsidiũ. Dinĩa st̃ no¬
bis erepta. Cui te reseruabo. aut gͦ
Recdite inquã in illud naturale se¬
cretũ. & in qͦ domicilio uiuentẽ sp̃m¬
accepistis: in eo tumulꝰ defuncto pa¬
ret᷑. In ipsa cõplectar quẽ genui: ip̃a

Expanded text:
faciam, parvule, quid faciam tibi? Saeva te circumstant omnia, bellum, fames, incenae; cui te moritura credam, aut cui te tantillum relinquam? Speraveratrem, aut sepelires defunctam. Certe smanibagam misera? Viuendi tibi ac mihi nullum uideo subsidium. Omnia erepta nobis, cui te reseruabo? Aut certe redite in illud naturale secretum. In quo domicilio sumsisti spiritum, in eo tibi tumulus defuncto paratur. Ipsa complectar quem genui, ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlo genus ducere: et ibi pͥmũ indu¬
isse corꝑis formã. celi se fuisse incolas
descendisse ad cultꝰ terraꝵ. deterris
ad celũ redire. traussisse matia
sicco uestigio. fugisse ante se flue¬
tus maris. conu̾sa iordanis fiuen
ut hostes suos iuncerent. ne nox
in celũ igneis currib p̃liatas pro
se potestates: et absentib his uni¬
uersas hostiũ fusas copias. dormi¬
entib paratã uictoriã. Postremo¬

Expanded text:
se genus ducere, ibi primum induisse corporis formam, caeli se fuisse incolas, descendisse ad cultus terrarum, de terris ad caelum redire, transisse per maria sicco pede, fugisse ante se fluctus maris, conuersa Iordanis fluentut hi hostes suos uincerent ne nox in caelum igneis curribus suos, caeli proeliatas pro se potestates, et absentibus his uniuersas hostium fusas copias, dormientibus partam uictoriam. Hae
Abbreviated transcription (Latin):
lautitatib. & hec dicens: au̾so uultu
cultrũ demersit. & in frustra filium
secans. igni supposuit. Partẽ comedit¬
et partẽ oꝑuit. neqͥs suꝑueniret. S
nidor incensi ꝑuenit ad pͥncipes sedi¬
tionis. Et odorem secuti introierunt
mulieris hospiciũ: minantes necẽ.
qd̃ ausa eẽt ipsis ieuinantib edere.
& exortes facere cib quẽ repperisset.
ri. habetis qd̾ et uos edatis. de meis uo¬
bis uscerib cibũ paraui. Considete
ocius. mensam apponã. Mirari habe
neritis que uos nec dulcis filii frau¬
modi. Hoc est prandiũ meũ. & hec ÷
portio ur̃a. Uidete diligentiꝰ. ne uos
fraudemins. Ecce pueri manus una:
eccepes unus. ecce dimidiũ reliqui
corꝑis. Et ne aliũ putetis. filius m̃s

Expanded text:
uorare.’ Haec dicens auerso uultu gladium demersit et in frusta filium secans igni imposuit, partem comedit, partem operuit ne quis superueniret. Sed nidor incensi peruenit ad principes seditionis continuoque odorem secuti introierunt mulieris hospitium minantes necem, quod ausa esset ipsis ieiunantibus edere atque eos exortes facere cibi quem repperisset. ri, habetis quod et uos edatis. De meis uobis uisceribus cibum paraui. Considite ocius, mensam adponam, mirari habetectum, quae uos nec dulcis filii fraumonis: ‘Hoc est prandium meum, haec uestra portio, uidete diligentius ne uos fraudauerim. Ecce pueri manus una, ecce pes eius, ecce dimidium reliqui corporis eius, et ne alienum putetis, filius es
Abbreviated transcription (Latin):
s uos sic epulari matrẽ fecistis. Et me
teuebat passio: s uicit necessitaᷤ. Re¬
pleuit continuo totam urbẽ tanti
um ꝑhorrescebat. Ceꝑunt ⁊ ip̃i uicen¬
tores seditionis examinare post hec:
mnprudentes sumerent. Ceꝑuntq
unuiersi timere ne diu uiuerent.
uo comꝑto cesar execratꝰ infeli¬
cis t̾rȩ contagium: manuᷤᷤ ele¬
uans ad celũ talia ꝓtestabat᷑. Ad bel
lũ o cõmilitones uenimꝰ. s aduersus
homines belius ac feris det̃iores de¬
certamꝰ. Dilig̃t fere fetus suos: qͦs eti¬
ferarũ abstinent cadauerib. Hoc ÷
Ab hoc contagio me tͥ mundꝰ absoluo:
quecũq in cęlo potestas es. Scis enĩ
quia intimo affectu pacẽ freq̃nter ob¬

Expanded text:
sed uos sic epulari matrem fecistis. Et me sed uos sic epulari matrem fecistis. Et me tenebat passio sed uicit necessitas.’ Repleuit continuo totam urbem tanti um perhorrescebat. Coeperunt et ipsi incentores seditionis examinare post haec inprudentes sumerent. Coeperunt uniuersi timere, ne diu uiuerent, Quo comperto, Caesar exsecratus infelicis terrae contagium, manusque elevans ad coelum, talia protestabatur: Ad bellum quidem, o commilitones, venimus, sed adversus homines belluis crudeliores decertamus. Ferae diligunt fetus suos, qferarum abstinent cadaveribus. Hoc ulego ab hoc contagio: tibi me absolvo, quaecumque in coelo potestas es. Scis, scis profecto, quia intimo affectu pacem frequenter ob