comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aer hic intelligat᷑: idẽ aug̾ q̃rit
nec absoluit. Magis tam̃ appbart
uidet᷑ celũ illud hic accipi qͥd
spacia aeris excedit: aquas aũt
quȩ suꝑ illud celũ st̃ dicit uapo¬
ralit̾ trahi. & leuissimis suspen¬
di guttis. sic̃ aer iste nubilosus
exalatione t̃re aquaᷤ uaporalit
trahit. & ꝑ subtiles minut᷑as su¬
spendit. & post corpulentiꝰ con¬
globatas pluuialit̾ refundit.
Si gͦ potest aqua sic̃ uidemꝰ ad
tantas minutias ꝑuenire. ut fe¬
rat᷑ uaporalit̃ suꝑ aerẽ. aquis
naturalit̾ leuiorẽ: cur ñ creda¬
nꝰ etiã suꝑ illud leuius cȩlum
minutiorib guttis & leuiorib
ĩmanare uaporib  S quoqͦ
it nisi qđ ꝓsit saluti. Queritur
etiã si stet an moueat᷑ cęlũ. Si
mouet᷑ inquiunt. qͦmͦ ẽ firmam̃¬
tũ: Si stat. qͦmͦ in eo fixa sydera
circueunt: S firmam̃tũ dici
potest ñ ꝓpter stationẽ. s firma¬
m̃tũ ꝓpt̃ firmitatẽ uel t̾minum
aquarũ intͣnsgressibilẽ. Si autẽ

Expanded text:
aer hic intelligatur, idem Aug. quaerit, nec solvit. Magis tamen approbare videtur coelum illud hic accipi quod spatia aeris excedit. Aquas autem quae super illud coelum sunt dicit vaporaliter trahi, et levissimis suspendi guttis. Sicut aer iste nubilosus exhalatione terrae aquas vaporaliter trahit, et per subtiles minutias suspendit, et post corpulentius conglobatas pluvialiter refundit. Si ergo potest aqua sicut videmus ad tantas minutias pervenire, ut feratur vaporaliter super aerem aquis naturaliter leviorem, cur non credamus etiam super illud levius coelum minutioribus guttis et levioribus emanare vaporibus; sed quoque it, nisi quod prosit saluti. Quaeritur etiam si stet an moveatur coelum. Si movetur, inquiunt, quomodo est firmamentum? Si stat, quomodo in eo fixa sidera circumeunt? Sed firmamentum dici potest, non propter stationem, sed propter firmitatem vel terminum aquarum intransgressibilem. Si autem
Abbreviated transcription (Latin):
aquas ab aqͥs. Diuisit q aquas
q̃ erant sub firmam̃to ab his
q̃ erañ supͣ firm̃. Sciendũ ẽ qd̃
illiꝰ cęli describit᷑ hic creatio. sic̃
ait beda suꝑ genesi̾. in qͦ fixa st̾
sydera. cui supposite st̃ aquȩ in
aere & in t̾ra. & supposite aliȩ
de qͥb dr. qui tegis aquis suꝑio
factũ ẽẽ credi potest. Crisolitus
enĩ lapis cui magna ẽ firmitaᷤ
& ꝑspicuitas: de aquis factꝰ est.
Si quẽ uͦ mouet qͦmͦ aquȩ nat᷑a
fluidȩ & in ima labiles suꝑ cęlũ
possint consist̾e: de d̃o scriptũ ẽt
meminerit. qͥ ligat aquas in
nubib suis. Q enĩ infra cęlũ
ligat aquas ad tempꝰ. uaporib¬
nubiũ retentas: potest etiã suꝑ
celi sperã ñ uaporali tenuitate
dere ne labant᷑. Quales aũ & aq̃
qͥd conditȩ sint: ipse nouit qui
condidit. Ecce ostensũ ẽ his u̾bis
qd celũ factũ sit. scił illud in qͦ
st̃ fixa sẏdera. id÷ qͦd excedit aer̃¬

Expanded text:
ab aquis. Divisitque aquas quae erant sub firmamento, ab his quae erant super firmamentum. Sciendum est quod illius coeli describitur hic creatio, sicut ait Beda, super Genes., in quo fixa sunt sidera; cui suppositae sunt aquae in aere et in terra, et suppositae aliae, de quibus dicitur: Qui tegis aquis superifactum esse credi potest. Chrystallinus enim lapis cui magna est firmitas et perspicuitas, de aquis factus est. Si quem vero movet quomodo aquae naturae fluidae et in ima labiles super coelum possint consistere, de Deo scriptum esse meminerit: Qui ligat aquas in nubibus suis. Qui enim infra coelum ligat aquas ad tempus vaporibunubium retentas, potest etiam super coeli sphaeram non vaporali tenuitate, dere, ne labantur. Quales autem et ad quid conditae sunt, ipse novit qui condidit. Ecce ostensum est his verbis quod coelum factum sit, scilicet illud in quo sunt fixa sidera, id est, quod excedit aer
Abbreviated transcription (Latin):
culpã iudeoꝵ: nec tam̃ noluit:
si enĩ noluisset ñ fuisset. Opp̃o.
S ad hec opponit᷑ sic. Si uoluit
d̾s ut xp̃c pateret᷑: uoluit utiq
ut ꝑateret᷑ a iudeis. uł non. Si
uoluit ut ñ pateret᷑. a uideis.
cũ passus sit: factũ ẽ itaq qͦd
uoluit qd̃s ñ fieri. Si añ uoluit
eũ pati a iudeis: gͦ uoluit eũ
occidi a iudeis. Uoluit itaq ut
iudei occiderent eũ. Resp̃. Ad qͦd
respondentes dicimꝰ simpliciter
concedendũ ẽẽ qđ d̃s uoluit
xp̃m pati. mori: quia eiꝰ passio
bonũ fuit. & carisa nr̃e salutis.
Cũ aũ dicit᷑. uolebat eum pati
uł occidi a rudeis: hic distin¬
guendũ ẽ. Si enĩ intelligit᷑ sic.
uolebat eñ sustinere passionẽ
siue crucifixionẽ a iideis illatã.¬
uerꝰ est sensus: si uͦ intelligit᷑ sic.
uolebat ut uidei occiderent eũ:
falsũ est. Non enĩ uolebat d̃s
actionẽ uideoꝵ quȩ mala erat.
s uolebat passionẽ bonã: &
hec uoluntas ꝑ malas iuideorũ

Expanded text:
luit, si enim noluisset, nec fuisset. 3. Oppositio. Sed ad hoc opponitur sic: Si voluit Deus ut Christus pateretur, voluit utique ut pateretur a Judaeis, vel non. Si voluit ut non pateretur a Judaeis, cum passus sit, factum est itaque quod voluit Deus non fieri. Si autem voluit eum pati a Judaeis, ergo voluit eum occidi a Judaeis: voluit itaque ut Judaei occiderent eum. Ad quod respondentes, dicimus simpliciter concedendum esse quod Deus voluit Christum pati et mori; quia ejus passio bonum fuit, et causa nostrae salutis. Cum autem dicitur: Volebat eum pati vel occidi a Judaeis, hic distinguendum est: Si enim intelligitur sic: Volebat eum sustinere passionem sive crucifixionem a Judntelligitur sic: Volebat ut Judaei occiderent eum, falsum est. Non enim volebat Deus actionem Judaeorum quae mala erat, sed volebat passionem bonam; et haec voluntas per malas Judaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
nã illiꝰ mala uoluntas eẽ nunqͣ.
filiꝰ patrẽ uelit uiuere quẽ ds
bona uoluntate uult mori. Et
rursus potest fieri ut hoc uelit
homo uoluntate mala qͦd ãs
uult. bona: uelut si malus filiꝰ
uelit mori patrẽ. uelit etiã hoc
d̃s. Nempe ille uult qͦd ñ uult
d̃s. iste uͦ id uult qͦd urilt & ds.
& tam̃ bone di uoluntati pietaᷤ
illiꝰ potiꝰ consonat. quãuis alind̃
uolentis. qͣm huiꝰ idem uolentis
impietas. Multũ enĩ int̾est qͥd̃
uelle homini. qͥd cdo congruat.
& ad quẽ finẽ suã quisq referat
uoluntatẽ. ut apꝓbet᷑ uł inꝑ¬
bet᷑. Potest enĩ uelle bonũ qͦd

Expanded text:
tas esse nunquam filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala quod Deus vult bona: velut si malus filius velit mori patrem, velit etiam hoc Deus. Nempe ille vult quod non vult Deus; iste vero id vult quod vult et Deus: et tamen bonae Dei voluntati pietas illius potius consonat, quamvis aliud volentis, quam hujus idem volentis impietas. Multum enim interest quid velle homini, quid velle Deo congruat, et ad quem finem suam quisque referat voluntatem, ut approbetur vel improbetur. Potest e
Abbreviated transcription (Latin):
illa uͦ qua bñ utim reb tẽꝑalib
scientiȩ deputat᷑. Cũ uͦ disserimꝰ
de natura m̃tis humane. de
una quadã re disserimꝰ: nec eã
in hec duo q̃ cõmemoraui nisi ꝑ
officia geminamꝰ. Carnalis añ
uł sensualis animȩ motꝰ qui in
corporis sensus intendit᷑. nobis
pecorib q cõmunis ẽ: qͥ seclusus
ẽ a ratione sap̃ie. & rationi sc̃ĩs¬

Expanded text:
illa vero qua bene utimur rebus temporalibus, scientiae deputatur . Cum vero disserimus de natura mentis humanae, de una quadam re disserimus, nec eam in haec duo quae commemoravimus, nisi per officia, geminamus. Carnalis autem vel sensualis animae motus, qui in corporis sensus intenditur, nobis pecoribusque communis est, qui seclusus est a ratione sapientiae, rationi a
Abbreviated transcription (Latin):
& hanc mulierẽ ẽ uelut qͦd¬
dã sp̃uale conirigiũ naturał ꝙ
otractꝰ. qͦ suꝑior rationis portio
qͣsi uir debet preesse & dñari:
inferior uͦ quasi mulier debet
subesse & obedire. Ideo uir scđ̃m
sic̃ in cunctis animalib non ẽ
reptũ bomini adiutoriũ simile
sibi s de illo sumptũ qͦd ei for¬
maret᷑ in diugiũ: ita in partib
animȩ quas cũ pecorib habemꝰ
cõmunes nullũ m̃ti nr̃e simile
Illud nr̃m qͦd in actione tẽpora¬
liũ tͣctandoꝵ ita u̾sat᷑ ut ñ sit
nob cõmune cũ pecorib. ratio¬
nale ẽ quidẽ: s ex illa rationa
tanꝗͣ ductũ. & inferiorib tra¬
ctandis gubernandisq depu¬
tatũ ẽ. Sicut enĩ in oĩb pecorib
ñ ẽ inuentũ uiro adiutoriũ
simile illi nͥ de illo detͣctum

Expanded text:
 hanc mulierem est velut quoddam spirituale conjugium naturalisque contractus, quo superior rationis portio, quasi vir, debet praeesse et dominari; inferior vero, quasi mulier, debet subesse et obedire. Ideo vir secundum sicut in cunctis animantibus non est repertum homini adjutorium simile sibi, sed de illo sumptum quod ei formaretur in conjugium; ita et in partibus animae quas cum pecoribus habemus communes, nullum menti nostrae simile e temporalium tractandorum ita versatur, ut non sit nobis commune cum pecore, rationale quidem est, sed ex illa rationaltanquam ductum et inferioribus tractandis gubernandisque deputatum est. Sicut enim in omnibus pecoribus non inventum est viro adjutorium simile illi, nisi detractum
Abbreviated transcription (Latin):
sud qͦq pt̾mittendũ ñ ẽ quoai
calis nc in uno hoĩe tẽptatiõis
ẽ ordo & ꝓgressio: quał t̾e in p̃¬
suasit ipsaq consensit. deĩn
uiro suo dedit. sicq ꝯsũmatũ ẽ
peccatũ: ita & ñc in nob̾ ꝓ ser¬
pente ẽ sensualis anime motꝰ
ꝓ muliere inferior portio ratio¬

Expanded text:
mittendum non est, quod talis nunc in uno homine tentationis est ordo et progressio, qualis tunc in prmulieri, ipsaque consensit; deinde viro suo dedit, sicque consummatum est peccatum; ita et nunc in nobis pro serpente est sensualis motus animae, pro muliere inferior portio ratio
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi potest qualit̃ in aĩa
hõis existat umnago illiꝰ coniu¬
gii: & qualit̾ in singłis nr̃m
sp̃ualit̾ sint illa tria. scił uir.
mulier. serpens. Qlit ꝑ illa tria
unc suꝑest ostend̾e qͦm ꝑ hec
tria in nob̃ consũmet᷑ pecẽm

Expanded text:
gi potest qualiter in anima hominis existat imago illius conjugii, et qualiter in singulis nostrum spiritualiter sint illa tria, scilicet, vir, mulier, serpens. 8. Qualiter per illa tria unc superest ostendere quomodo per haec tria in nobis consummetur pec
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Uideamꝰ ubi sit qͣsi q̃daa
hoĩs ext̾ioris int̾ioris q confinũ
Qeqͥd enĩ habemꝰ in animo cõmu¬
adiuncta quadã uita sua quã¬
cõpages corporis & õs sensꝰ uiger̃.
qͥb instructꝰ est ad ext̾iora senti¬
enda. Ascendentib gͥ introrsũ
qͥbusdã gradib considerations¬
ꝑ animȩ partes uͥ incipit aliqͥd̃
concurrere qͦd ñ sit nob̃ cõmtine
cũ bestiis: ibi incipit ratio uͭ ħo
int̾ior iã possit agnosci. Ratio¬
nis aũi pars suꝑior. et̾nis ratio¬
nib conspiciendis uł ꝯsulendis
adherescit: porro inferior ad̃
tẽporalia gubernanda deflectĩ¬

Expanded text:
c, videamus ubi sit quasi quoddam hominis exterioris interiorisque confinium. Quidquid enim habemus in animo commuadjuncta quadam compages corporis et omnes sensus vigent, quibus instructus est ad exteriora sentienda. Ascendentibus ergo introrsum quibusdam gradibus considerationper anime partes, ubi incipit aliquid occurrere quod non sit nobis commune cum bestiis, ibi incipit ratio; ubi homo interior iam possit agnosci. Rationis autem pars superior eternis rationibus conspiciendis vel consulendis adherescit, portio inferior ad temporalia gubernanda deflecti
Abbreviated transcription (Latin):
anima nr̃a nob̃ considerantib
oceurrit qͦd ñ sit cõmune eũ
bestiis. ad rationẽ ꝑtinet: qͦd
au in ea reꝑies cõmune cũ belt¬
datim in consid̾atione partiũ
anime ꝓgredientib pͥmum
aliqͥd oceurrit qͦd ñ ẽ cõmune
cũ bestiis. ibi incipit rõ. Hec ail

Expanded text:
anima nostra nobis considerantibus occurrit quod non sit commune cum bestiis, ad rationem pertinet. Quod autem in ea reperis commune cum belludatim in consideratione partium animae progredientibus, primum aliquid occurrit quod non est commune cum bestiis, ibi inci
Abbreviated transcription (Latin):
pateret᷑ mala. quȩ agabꝰ ꝓpħa¬
predixerat: &tam̃ hoc illũ ds
pati uolebat ꝓ annuntianda
fide xp̃i. exercens martyrẽ xp̃i
& ad eũ potus ꝑtinebant qui
nolebant qͦd uolebat. quã illi
ꝑ quos uolentes factũ est quod
uolebat: qr id ipsũ mala uolim¬
tate fecert̃. qͦd d̃s bona uoluit¬

Expanded text:
pateretur mala quae Agabus praedixerat; et tamen hoc illum Deus pati volebat pro annuntianda fide Christi, exercens martyrem Chriset ad eum potius pertinebant qui nolebant quod volebat, quam illi per quos volentes factum est quod volebat, quia idipsum mala voluntate fecer
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ eodẽ modo sentiendũ
sit de passionib & martyriis
scõꝵ: dicimꝰ aliquã ẽẽ differen¬
tiã int̾ passionẽ capitis ac mẽ¬
broꝵ: xp̃i namq passio causa
est nr̃e salutis: quod ñ ẽ passio
alicuiꝰ scĩ. Nulliꝰ enĩ passione
redempti sumꝰ: nisi xp̃i. ꝓfue¬
runt quidẽ non mͦ eis qͥ passi

Expanded text:
utrum eodem modo sentiendum sit de passionibus et martyriis sanctorum, dicimus aliquam esse differentiam inter passionem capitis et membrorum. Christi namque passio causa est nostrae salutis, quod non est passio alicujus sancti. Nullius enim passione redempti sumus nisi Christi. Profuerunt quidem non modo eis qui passi
Abbreviated transcription (Latin):
turã credebant. Passiones uͦ
scõꝵ possumꝰ uelle & nolle. &
utrũq bona uoluntate: si recͥ¬
tos nob̃ ꝓponamꝰ fines. Cui enĩ
placuit pauli passio eo fine
qr premiũ eiꝰ ꝑ hoc auctum &
paratũ cernebat. bonã udet᷑
habuisse uoluntatẽ: quȩ eiꝰ
uoluntati congruebat qua cu¬
piebat dissolui & esse cum xp̃o.
Qui aũ uoluit eũ declinare pas¬
sionẽ & effugere manꝰ iniquoꝵ
cõpassione pietatis: & ille bonã¬
enchir̾. Bonȩ apparebant uoli

Expanded text:
turum credebant; passionem vero sanctorum possumus velle et nolle, et utrumque bona voluntate si rectos nobis proponamus fines. Cui enim placuit Pauli passio eo fine, quia praemium ejus per hoc auctum et paratum cernebat, bonam videtur habuisse voluntatem, quae voluntati ejus congruebat, quia cupiebat dissolvi et esse cum Christo. Qui autem voluit eum declinare passionem et effugere manus iniquorum compassione pietatis, et ille habuiEnch., c. 101: Bonae appareba
Abbreviated transcription (Latin):
tio: quȩ om̃s bonos angłos &
om̃s di seruos consociat uincło
saniores: tanto sumꝰ dilectione
pleniores. E qͦ nisi ddo plenꝰ ẽ.
qͥ plenꝰ est dilectione: Nis u̾bis
satis ostendit aug̃ qđ dilectio
ipsa qua diligimꝰ dm uł ꝓxi
in eodẽ libro subdit dicens.

Expanded text:
tio, quae bonos omnes angelos et tio, quae bonos omnes angelos et omnes dei seruos consociat uinculo rbiae, tanto sumus dilectione pleniores: et quo nisi Deo, plenus est, qui plenus est dilectione? His verbis satis ostendit Aug. quod dilectio ipsa qua diligimus Deum vel in eodem libro subdit dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sõs amor est patͥs & filii
qͦ se inuicẽ amant & nos. Nis
aũ addendũ ẽ. qđ ipse idem
sp̃s sc̃s est amor siue caritas qͣ
nos diligimꝰ dm & ꝓximum:
quȩ caritas cũ ita ẽ in nobis
ut nos faciat diligẽ dm̃ ac
sam dilectionẽ qua diligit
ꝓximũ in eo ipso dm diligit.
quia ipsa dilectio d̾s est. id ÷
firmat. Ne aũ in re tanta ali¬
qͥd de nr̃o influere uideamͣ:
sacris autoritatib qͦd dictũ ẽ
corroboremꝰ. De hoc aug̾. in
ꝓximũ diligit: consequens ẽ
ut ipsã precipue dilectionẽ
diligat. Ds̃ autẽ dilectio est:
consequens gͦ est ut precipue
dm diligat. Itẽ in eodẽ. Deris
sublimia celoꝵ & ima t̾rarũ:
querentes eũ qui ẽ apud nos
si nos ee̾ uelimus apud eume
Nemo dicat. ñ noui qͥd diligã
Diligat frẽm: & diligat eandẽ
dilectionẽ. Magis enim nouit
dilectionẽ qua diligit: ꝙͣ frẽm
quẽ diligit. Ecce iam potest
tere dilectionẽ dm: & dilecti¬
one ãplectere dm. Ipsa ẽ dilec̃¬

Expanded text:
sanctus amor est Patris et Filii quo se invicem amant et nos. His autem addendum est quod ipse idem Spiritus sanctus est amor sive charitas, qua nos diligimus Deum et proximum; quae charitas cum ita est in nobis, ut nos faciat diligere Deum esam dilectionem qua diligit proximum, in eo ipso Deum diligit, quia ipsa dilectio Deus est, id efirmat. Ne autem in re tanta aliquid de nostro influere videamur, sacris auctoritatibus quod dictum est corroboremus. De hoc Aug., in proximum diligit, consequens est ut ipsam praecipue dilectionem diligat. Deus autem dilectio est: consequens ergo est, ut praecipue Deum diligat. Item in eodem: Deus dsublimia coelorum et ima terrarum, quaerentes eum, qui est apud nos, si nos velimus esse apud eum? Nemo dicat: "non noui quod diligam". diligat fratrem et diligat eandem dilectionem. magis enim nouit dilectionem, qua diligit, quam fratrem, quem diligit. ecce iam potest tere dilectionem deum et dilectione amplectere deum. ipsa est dilec
Abbreviated transcription (Latin):
cari. Cum gͦ de dilectione dili¬
gimus frẽm. de deo diligimꝰ
frẽm: nec fieri potest ut ean¬
dẽ dilectionẽ non p̃cipue dili¬
gamꝰ qua frẽm diligimꝰ: qͥa
d̃s dilectio ẽ. Itẽ. Qurñ dili¬
git frẽm. nec est in dilectione:

Expanded text:
nnis. Cum ergo de dilectione diligimus fratrem, de Deo diligimus fratrem; nec fieri potest ut eamdem dilectionem non praecipue diligamus qua fratrem diligimus, quoniam Deus dilectio est. Item, qui non diligit fratrem non est in dilectione;
Abbreviated transcription (Latin):
ac tercia in tͥnitate ꝑsona ut
suꝑra ostensũ ẽ: a patͤ & filio
ac se ipso tẽporalit̾ ꝓcedit. id ÷
mittit᷑ ac donat᷑ fidelib. Sed
q̃ sit ista missio siue donatio

Expanded text:
ac tertia in Trinitate persona ut supra ostensum est, a Patre et Filio ac seipso temporaliter procedit, id est, mittitur ac donatur fidelibus. Sed quae sit ista missio sive donatio,
Abbreviated transcription (Latin):
in qͦ scandalũ non ẽ. utiq ꝑfe¬
ctꝰ est. E tñ indet᷑ dilectionẽ
d̃i tacusse. Qd nunꝗͣ faceret:
ligamꝰ inuicẽ: quia dilectio ex
deo ẽ: & omnis qͥ diligit. ex do
natꝰ est & cognouit dm̃. Qui

Expanded text:
candalum non est, utique perfectus est. Et tamen videtur dilectionem Dei tacuisse; quod nunquam faceret, ligamus invicem, quia dilectio ex Deo est, et omnis qui diligit, ex Deo natus est, et cognovit
Abbreviated transcription (Latin):
dis dr mitti: scił uł cũ uisibi¬
lit̾ mundo apparuit. carne
indutꝰ : uł cũ se in animas
pias sic transfert ut ab eis
ꝑ cipiat᷑ ac cognoscat᷑. Hos
duos missionis modos: aug̃
qd de patre natꝰ ẽ missus dicit᷑
filiꝰ: s uel eo qͦd apparuit huio
mundo. u̾bũ caro factũ: unde¬

Expanded text:
itur mitti: scilicet vel cum visibiliter mundo apparuit carne indutus, vel cum se in animas pias sic transfert, ut ab eis percipiatur et cognoscatur. Hos duos missionis modos apertequod Patre natus est, missus Filius dicitur, sed vel eo quod apparuit huic mundo Verbum caro factum
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s ñ dicit᷑ minor patre: cũ &
ipse creaturã assumꝑserit in ꝗͣ
apparuit: Quia alit̃ sp̃s sc̃s
assũpsit ereaturã in qͣ apparu¬
Nã filiꝰ accepit ꝑ unionẽ: sp̃s nͦ
ita ut fieret homo: sp̃s uͦ sc̃s
ñ ita accepit columbã ut fie-
quia ñ sic ẽ assũpta creatura
in qͣ appareret sp̃s sc̃s. sicut as¬
sumꝑtꝰ ẽ filiꝰ hominis. in qua
forma ipsiꝰ di u̾bi ꝑsona ꝑre¬
sentaret᷑: ñ ut haberet u̾bũ
dei sicut alii scĩ sapientes. s qđ
ipsũ uerbũ di erat. Aliud est
enĩ uerbũ in carne. aliud u̾bũ
caro: id ÷ aliud ẽ u̾bũ in hoĩe
aluid u̾bũ homo. Caro enĩ pro
homine posita ẽ. in eo qͦđd ait
u̾bũ caro factũ ẽ. Non gͦ sie
assumpta ẽ creatura in qua
apparuit sp̃s sc̃s : sicut assũp¬
ta est caro illa & humana
forma ex uirgine maria. Non
enĩ columbã uel illũ flatũ ł
illũ ignẽ beatificauit: sibi q
in unionẽ ꝑsone coniunxit.

Expanded text:
s non dicitur minor Patre, cum et ipse creaturam assumpsit, in qua et apparuit? Quia aliter assumpsit Spiritus creaturam, in qua apparuFilius accepit per unionem, Spiritus vero ita ut fieret homo; Spiritus vero sanctus non ita accepit columbam, ut fierequia non sic est assumpta creatura in qua appareret Spiritus sanctus, sicut assumptus est Filius hominis in qua forma ipsius Dei Verbi persona praesentaretur, non ut haberet Verbum Dei sicut alii sancti sapientes, sed quod ipsum Verbum erat. Aliud est enim Verbum in carne, aliud Verbum caro, id est, aliud est Verbum in homine, aliud Verbum est homo. Caro enim pro homine posita est in eo quod aitbum caro factum est. Non ergo sic assumpta est creatura in qua apparuit Spiritus sanctus, sicut assumpta est caro illa et humana forma ex Virgine Maria. Non enim columbam, vel illum flatum, vel illum ignem beatificavit sibique in unitatem personae conjunxit
Abbreviated transcription (Latin):
alit̾. s. qͥ pat̾ sit maior nec filiꝰ
tam̃ minor. Hilariꝰ aũ dicere
nec tam̃ filiꝰ sit minor patre.
Pat̾ enĩ dr maior ꝓpt̾ autori¬
tatẽ. quia in eo ẽ autoritas
gen̾ationis. scdm quã dicit.¬

Expanded text:
licet quod Pater sit major, nec Filius tamen minor. Hilarius autem dicere nec tamen Filius minor Patre. Pater enim dicitur major propter auctoritatem, quia in eo est auctoritas generationis; secundum quam dicit
Abbreviated transcription (Latin):
minor dr. Ee qͦd etiã se ipso
minor dicat᷑ scđm formã ser¬
ui:aug̾ ostendit in .iͦ. libro
de trinit̾ dicens. Errauerunt aui¬
homines. ea quȩ de xp̃o scđ̾m
hominẽ dicta st̃ ad eiꝰ substan¬
tiã que sempit̾na ẽ transfe¬
rentes. sicut illud qͦd ipse dñs

Expanded text:
minor dicitur. Et quod etiam seipso minor dicatur secundum formam servi, Aug. ostendit in lib. 1 de Trin., dicens, cap. 7: Erraverunt homines, ea quae de Christo secundum hominem dicta sunt, ad ejus substantiam quae sempiterna est transferentes: sicut ill
Abbreviated transcription (Latin):
in eodẽ. si uoluisset etiã d̾s ꝑat̾
ꝑ subiectã creaturã iusibiliter
apparere absurdissime tamen¬
aut a filio quẽ genuit aut
a spũ scõ qui de illo processit
missꝰ diceret᷑. Congruent̾ aũ
ille missus dr qͥ in carne appa¬
ruit: misisse aũ ille qui in ea

Expanded text:
ine c. 21: Si voluisset etiam Deus Pater, per subjectam creaturam visibiliter appareret; absurdissime tamenaut a Filio quem genuit, aut a Spiritu sancto qui de illo procedit, missus diceretur. Congruenter autem ille missus dicitur, qui in carne apparuit; misisse autem ille, qui in ea
Abbreviated transcription (Latin):
apparuit: cur & sp̃s sc̃s non
dicat᷑ similit̾ minor patre. cũ
in forma creata apparuerit.¬
minor sit patre scđm formam
qͣ missus apparuit. aꝑte osten¬
dit aug̃ in .iiii. libro de trinit̾

Expanded text:
aruit, cur et Spiritus sanctus non dicatur similiter minor Patre, cum in forma creata apparuminor sit Patre, secundum formam qua missus apparuit, aperte ostendit Aug., in lib. 4 de Trin.,
Abbreviated transcription (Latin):
quasi maiorẽ misisse utrumq
qͣsi minorẽ. Qd aug̃ imꝓbat:
in iiii. libro de trinit̾. illis contͣ
dicens. Non ideo inqͥt arbitran¬
dũ ẽ minorẽ ee̾ filiũ qr missus
ẽ a patre. nec ideo minorẽ sp̃m¬

Expanded text:
quasi majorem, misisse utrumque quasi minorem. Quod Aug. improbat in lib. 4 de Trin., illis contra dicens. Non ideo, inquit, arbitrandum est minorem esse Filium quod missus est a Patre, nec ideo minorem Sp
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce distincti ft̃ duo modi
missionis filii: & scdm alterũ
semel tm̃ missus ẽ di filiꝰ: scdm
alt̾m sepe missus ẽ. & mittitur
cotidie. Nam scdm alt̾m tantp̃
missus ẽ ut sit homo. qđ semel

Expanded text:
Ecce distincti sunt duo modi missionis Filii; et secundum alterum semel tantum missus est Dei Filius, secundum alterum saepe missus est, et mittitur quotidie. Nam secundum alterum missus est ut sit homo, quod semel
Abbreviated transcription (Latin):
ut impleret angłos. nec ut e̾e̾t
angłs. nec ut ẽet cũ hominib
ł in hõib ut antea in patrib
erat & in ꝓpħis: s ut ipsũ u̾bũ
ar missus in mundũ: scd̾m alt̾m

Expanded text:
ut impleret angelos, nec ut esset angelus, nec ut esset cum hominibus vel in hominibus, ut antea in patribus erat et in prophetis, sed ut ipsum Verbum r missus in mun
Abbreviated transcription (Latin):
itaq donans ẽ. S minor iã ñ ẽ:
non hoc donat᷑ nui ut confi¬
tendꝰ sit e̾e in gła di patͥs: mi¬
in donantis autoritate quia
maior ẽ. & in donati confessio¬
ne qr unũ st̃. Maior itaq pat̃
filio ẽ. & plane maior: cui tan¬
tũ donat eẽ qͣntꝰ est ipse: cui
innascibilitatis eẽ imaginẽ
sacm̃to natiuitatis imꝑtit.
quẽ ex se in forma sua gen̾at.

Expanded text:
 donans, sed minor jam non est, non hoc donatur Jesus, ut confitendus sit in gloria Dei Patris, miest, habes et in donantis auctoritate, quia major est, et in donati confessione quia unum sunt. Major itaque Pater Filio est, et plane major: cui tantum donat esse, quantus est ipse: cui innascibilitatis esse imaginem, sacramento nativitatis impartit, quem ex se in forma sua generat.
Abbreviated transcription (Latin):
trinit̾. ait. Dei filiꝰ equalis ꝑat
scdm di formã in qua ẽ. & mino
ꝑatre scđm forma serui quam
accepit. in qua ñ mͦ patre sed
etiã spũ scõ. nec hoc t̾m s etiã
se ipso minor inuentꝰ ẽ. ꝓꝑter
quã ut idẽ ait in libro. contͣ

Expanded text:
tinus ait: Dei Filius aequalis Patri secundum Dei formam in quo est; et minor Patre secundum formam servi, quam accepit: in qua non modo Patre sed etiam Spiritu sancto, nec hoc tantum, sed etiam seipso minor inventus est. Propter quam, ut ide
Abbreviated transcription (Latin):
illũ modũ missionis qui uisibi¬
lit̾ exhibet᷑. cum tñ ipse sp̃s in
sui nat᷑a ñ uideat᷑. qui nec in
illis creaturis magis erat quã
in aliis. s ad aliud. In illis enĩ
erat ut ꝑ eas ad homines ueni¬
entes ostenderet᷑ ẽẽ in illis ad
qͦs illȩ creat᷑e ueniebant. Non
enĩ sp̃s sc̃s temporali motu tẽ
significata ẽ sp̃ualis & inuisibi¬
lis scĩ sp̃s infusio. & ut apertiꝰ
dicã ꝑ illũ modũ missionis
sp̃s scĩ corporalit̾ exhibitum
monstrata ẽ spuał̃ & interior
missio sp̃s soĩ. siue donatio.
de qͣ agendũ ẽ. Cũ filiꝰ sit minor
pat᷑ scđm formã creatã in qua
apparuit: cur ñ & sp̃s sc̃s similit̾¬

Expanded text:
illum modum missionis, qui visibiillum modum missionis, qui visibiliter exhibetur, cum tamen ipse Spiritus in sui natura non videatur: qui nec in illis creaturis magis erat quam in aliis, sed ad aliud. In illis enim erat, ut per eas ad homines veniens, ostenderetur esse in illis ad quos illae creaturae veniebant. Non enim Spiritus sanctus temporali motu tunc invisibilis Spiritus sancti infusio. Et ut apertius dicam, per illum modum missionis Spiritus sancti corporaliter exhibitum, monstrata est spiritualis et interior missio sancti Spiritus sive donatio, de qua agendum est. 3. Cum Filius sit minor Patre secundum formam creatam, in qua apparuit, cur non et Spiritus s
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ mitti. uno qͦ uisibiliter
sc̃s apatre & filio ac se ipso
duob modis ꝓcede siue mitti
siue dari dicit᷑: uno uisibilit̾
alt̾o inuisibilit̾. Datꝰ est enĩ
uisibiliᷤ creature demonstrati¬
one. sicut in die pentecostes
aliisq uicib: & dat᷑ cotidie
inuisibilit illabendo m̃tib
missionis modo: qͥ fit uisibili
intellig̾e de spũ scõ. cur missꝰ
& ipse dicat᷑. Facta ẽ enĩ que¬
dam creatͣe species ex tempore.
siue cũ die pentecostes factꝰ ẽ
subito de celo sonꝰ quasi ferret᷑
flatꝰ uehemens. & uisȩ st̃ illis
linguȩ diuisȩ sicut ignis. qui
& insedit suꝑ unũ quẽq eoꝵ
Nec oꝑatio uisibilit̾ expressa.
& oculis oblata mortalibus
appareret eis ipsa substantia
qua & ipse inuisibilis ẽ & incõ¬
mutabił. sicut ꝑat̾ & filiꝰ : sed
ut ext̾iorib uisis oceda hominp̃
cõmota a tẽporali manifesta
tione uenientis ad occultam
et̾nitatẽ semꝑ p̾sentis conu̾te¬
rent᷑. Ecce his uerbis aꝑit augͥ.

Expanded text:
sibiliter a Patre et Filio ac a seipso duobus modis procedere sive mitti sive dari dicitur: uno visibiliter, altero invisibiliter. Datus est enim visibilis creaturae demonstratione, sicut in die Pentecostes, aliisque vicibus: et datur quotidie invisibiliter, illabendo mentibumissionis modo qui fit visibintelligere de Spiritu sancto, cur missus et ipse dicatur: facta est enim quaedam creaturae species ex tempore, sive cum die Pentecostes factus est subito de coelo sonus quasi ferretur flatus vehemens, et visae sunt illae linguae diuisae quasi ignis, qui consedit super unumquemque eorum. haec operatio uisibiliter expressa et oculis oblata mortalibus appareret eius ipsa substantia, quia ipse inuisibilis et incommutabilis est sicut pater et filius, sed ut exterioribus uisis hominum corda commota a tione venientis, ad occultam aeternitatem semper praesentis converteretur. Ecce his verbis aperit Aug.
Abbreviated transcription (Latin):
& illi minores: s maxime ꝓpt̾
autoritatẽ pͥncipii cõm̃dandã.
& qr in uisibili creatura. non
sicut illi apparuit. Ecce osten¬
sum ẽ q̃ sit missio filii: & qͥb

Expanded text:
et illi minores; sed maxime propter auctoritatem principii commendandam, et quia in visibili creatura non sicut ille apparuit. Ecce ostensum est quae sit missio Filii, et quibus
Abbreviated transcription (Latin):
sub̃a: ñ uos nobiscũ pigeat confi¬
te gͦ nob̃ utrũ iste uerꝰ di filiꝰ ab
sit an de aliqua. Non dico inqͥs
de nulla: nͨ dicã de nichilo. Ergo
de aliqͣ substantia ẽ. Quero de qͣ
Si ñ de patͥs sub̃a ẽ: aliã quere
Si aliã ñ inuenis: patͥs agnosce¬
sub̃am: & filiũ cũ patre omousi¬
on confitere. Itẽ in eodẽ. Confi¬
teor dm̃ patrẽ omnino incorru¬
ptibilit̾ genuisse: s qͦd est iꝑse
genuisse. Itẽ. Dico qđ sepe dicen¬
dũ ẽ. Aut de aliqua substantia
natꝰ ẽ di filiꝰ. aut de nulla. Si uͦ¬
de nulla. gͦ de nichilo: qͦd uos iã
ñ dicitis. Si uͦ de aliqͣ. nec tñ de
patͥs substantia: non ẽ uerꝰ filius.

Expanded text:
substantia non vos nobiscum pigeat confiergo nobis, utrum iste verus Dei Filius, ab sit, an de aliqua. Non dico, inquis, de nulla, ne de nihilo dicam. Ergo de aliqua est: quaero, de qua? Si non de Patris, aliam quaere. Si aliam non invenis, substantiam, et Filium cum Patre homousion confitere. Idem in eodem: Confiteor Deum Patrem omnino incorruptibiliter genuisse; sed quod est ipse genuisse. Item: Dico quod saepe dicendum est: Aut de aliqua substantia est natus Dei Filius, aut de nulla; si de nulla, ergo de nihilo, quod vos jam non dicitis; si vero de aliqua, nec tamen de Patris substantia, non est verus Filius;
Abbreviated transcription (Latin):
Dicit᷑ qͦq & freq̃nt̃ in scͥpt᷑a sacra
legit᷑ patrẽ de substantia sua ge
sine inicio genuit filiũ đm. sͥ eqͣlẽ¬
& eadẽ qua ipse nat᷑alit̾ ẽ ȩternꝰ
diuinitate coet̃nũ. Ecce hic dicit
aug̾ͥ. filiũ genitũ de nat᷑a patris.
Est aũ una nat᷑a pat̾s & filii & .s .s.¬

Expanded text:
Dicitur quoque et frequenter in Scriptura sacra legitur Pater de sua substantia gensine initio genuit Filium Deum sibi aequalem eadem qua ipse naturaliter aeternus est, divinitate coaeternum. Ecce hic dicit Aug. Filium genitum de natura Patris. Est autem una natura Patris, et Filii, et S
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ sic eẽ intelligendũ aug̃ osten¬
dit: dicens ad maximinũ. Sicut
dicis. sp̃s sp̃m genuit: ita dic.
sp̃s eiusdẽ nature uł substantiȩ
sp̃m genuit. Itẽ. Sicut dicis. d̾s
deris & dixeris: nichil de hac re
ulteriꝰ accusaberis. Nis enĩ u̾bis
aperit: qͦm᷑ p̃dicta debeant in¬
telligi. Similit̃ filius natꝰ ẽ de
substantia patͥs. uł pat̾ genuit
filiũ de sua nat᷑a siue e̾entia:
id est de se nat᷑a & e̾entia genu

Expanded text:
od sic esse intelligendum Aug. ostendit, dicens ad Maximinum: Sicut dicis: Spiritus Spiritum genuit, ita dic: Spiritus ejusdem naturae vel substantiae Spiritum genuit. Item sicut dicis: Deus deris et dixeris, nihil de hac re ulterius accusaberis. His enim verbis aperit quomodo praedicta debeant intelligi. Similiter Filius natus est de substantia Patris, vel Pater genuit Filium de sua natura sive essentia, id est de
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ. & filiũ genitũ de sub̾a pa¬
tris asserit dicens. Carnalib co¬
gitationib pleni substantiã di
de se ipsa gignere filiũ ñ ꝑutatᷤ.
nͥ hoc patiat᷑ qͦd substantia car¬
nis patit᷑ qn gignit. Erratis
patͥs negatis. Non enĩ iam erat
hõis filius. & deo donante factꝰ ẽ
di filiꝰ. ex deo natꝰ gr̃a ñ natura
aliqͣ iam erat qualiscũq natura.
& in di filiũ deo mutante conu̾sa
ẽ. S nichil hoꝵ ẽ. Ergo aut de
nichilo. aut de aliq̃ substantia
natꝰ est. S ne crederemꝰ uos pu¬
tare de nichilo eẽ di filiũ: affir¬
mastis ñ uos dic̃e de nichilo eeͬ
dei filiũ. De aliqua gͦ substantia

Expanded text:
Filium, et Filium genitum de substantia Patris asserit dicens: Carnalibus cogitationibus pleni, substantiam Dei de seipsa gignere Filium non putatis, nisi hoc patiatur quod substantia carnis patitur quando gignit. Erratis Patris negatis. Non enim jam erat hominis Filius, et Deo donante factus est Dei Filius: ex Deo natus, gratia, non natura. aliqua erat qualiscumque creatura, et in Dei Filium Deo mutante conversa est? Sed nihil horum est: ergo aut de nihilo, aut de aliqua substantia natus est. Sed ne crederemus vos putare de nihilo esse Dei Filium, affirmatis non vos dicere de nihilo esse Dei Filium. De aliqua ergo substantia
Abbreviated transcription (Latin):
& qd de cdo ẽ nat᷑a coet̾na: & qͦd
pat̃ id qͦd ipse ẽ genuit. Id aũ qͥ
tari potest diuinã ee̾ntiã genu¬
isse. Tehem̃t̃ mouent nos hec uer¬
ba: quȩ qͦm᷑ intelligenda sint
mallẽ ab aliis audire ꝙͣ tradere
Ut tñ sine p̃iudicio atq temeri¬
tate loquar: ex hoc sensu dicta
posst̾ accipi. Nat᷑a coȩt̾na de dõ ẽ.
id ẽ filiꝰ coeternꝰ patͥ de patre ẽ
ita qd est eadẽ cũ eo natura. ł
eiꝰdẽ nat᷑e: quẽ sensũ confirmat
aug̃ ibidẽ subiciens. & qͦd dixat
quasi explanans. Dicto enĩ. nat᷑a
coet̾na de d̾o est: addidit. Non ẽ
aliud filiꝰ ꝙͣ illud de qͦ est: id ẽ
uniꝰ eiꝰdemq substantiȩ. ẽ. Deĩn
aꝑtiꝰ talem intellectũ ex p̃dictiᷤ
u̾bis fore habendũ: aꝑit in eode
libro contͣ maximinũ dicens.
Trinitas hȩc uniꝰ eiꝰdemq sub̃ȩ¬
ẽ : qr ñ de aliqua mat̾ia uel de
nichilo ẽ filiꝰ: s de qͦ est genitꝰ.
Itẽq. Sp̃s sc̃s non de aliq̃ mate¬

Expanded text:
d de Deo est natura coaeterna, et quod Pater id quod ipse est genuit. Id autem qtari potest divinam essentiam genuisse. Vehementer movent nos haec verba, quae quomodo intelligenda sint, mallem ab aliis audire, quam ipse tradere. Ut tamen sine praejudicio atque temeritate loquar, ex hoc sensu dicta possunt accipi: Natura coaeterna de Deo est, id est, Filius coaeternus Patri de Patre est, itaque est eadem cum eo natura, vel ejusdem naturae. Quem sensum confirmat Aug. ibidem subjiciens, et quod dixerat quasi explanans. Dicto enim: Natura coaeterna est de Deo, addit: Non est aliud Filius quam illud de quo est, id est, unius ejusdemque substantiae est. Deinde apertius talem intellectum ex praedictis verbis fore habendum aperit in eodem libro contra Maximinum dicens: Trinitas haec unius ejusdemque sub non de aliqua materia vel de nihilo est Filius, sed de quo est genitus; item Spiritus sanctus non de aliqua mate
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi ita posst̃. Nichil habet
filiꝰ nisi natũ: id ÷ nichil habet
scdm qͦd ds ẽ nisi qͦd nascendo
accepit: & ipse nascendo patͥs in
se subsistentẽ habuit naturam.
Uñ ide hylariꝰ addit in .y. libro¬
yl. Eandẽ naturã ht̃ genitꝰ ꝗͣ ille qͥ
genitꝰ sit : S in his ipsis subsistit
ille qͥ genitꝰ ẽ. in quib totꝰ ẽ ipse
qͥ genuit: qr ñ ẽ aliunde qͥ genitꝰ
est: & ideo ñ refert᷑ ad aliud qͦd
in uno subsistit ex uno: ac sie in
gen̾atione filii & naturã suam
ut ita dicã sequit᷑ immutabilis
d̾s. indemutabilẽ gignens dm:
nͨ naturã suã deserit ex indemu¬
tabili dõ indemutabilis di ꝑfec̃¬
ta natiuitas. Subsistentẽ gͥ in eo
di naturã intelligamꝰ. Cũ in deo
d̾s sit nec p̃t̾ eũ qͥ ẽ d̾s quisꝙͣ ds

Expanded text:
intelligi possunt: Nihil habet Filius nisi natum, id est, nihil habet secundum quod Deus est, nisi quod nascendo accepit; et ipse nascendo Patris in se subsistentem naturam habuit, unde Hilarius addit in lib Eamdem naturam habet genitus, quam ille qui genitus sit? Sed in his ipsis subsistit ille qui genitus est, in quibus totus est ipse qui genuit; quia non est aliunde qui genitus est, et ideo non refertur ad aliud quod in uno subsistit, et ex uno. Ac sic in generatione Filii et naturam suam, ut ita dicam, sequitur indemutabilis Deus indemutabilem Deum gignens, nec naturam suam deserit ex indemutabili Deo indemutabilis Dei perfecta nativitas. Subsistente mergo in eo Dei naturam intelligamus, cum in Deo Deus insit, nec p
Abbreviated transcription (Latin):
Ite. Nichil inqͥt nisi natũ habet
filiꝰ: & geniti honoris admiratio.
in honore generantis ẽ. Cum gͦ
filiꝰ e̾e̾ntiã habeat. tota enĩ in eo
diuina ẽe̾ntia nata sit. Itẽ in .uͦ.
turã: nͨ enĩ aliud ꝙͣ d̾s subsistit:
qr ñ aliunde ꝙͣ de deo subsistit
Ecce hic dicit natiuitatẽ dĩ ꝓfec¬
tã ex nat᷑a: & ita uidet᷑ ex bis uer¬
bis atq p̃dictis nat᷑a di & genita
& genuisse: qͦd aꝑtiꝰ dicit in libro

Expanded text:
io. Nihil, inquit, nisi natum habet Filius; et geniti honoris admiratio in honore generantis est. Cum ergo Filius essentiam habeat tota enim in eo divina essentia nata sit. Item in lib. turam, nec enim aliud quam Deus subsistit, quod non aliunde quam de Deo subsistit. Ecce hic dicit nativitatem Dei provectam ex natura; et ita videtur ex his verbis atque praedictis natura Dei et genita, et genui
Abbreviated transcription (Latin):
tũ dm in forma d̃i manentẽ. in
nat᷑a d̃ĩ mansisse ꝓfitem᷑: nec uni¬
tatẽ formȩ seruilis in nat᷑a diui¬
nȩ unitatis refundimꝰ: nͨ rursus
corporali insinuatione patrẽ in
filio p̾dicamꝰ: s ex eo eiꝰdẽ generis
genitã naturã naturalit̾ in se gig¬
nentẽ habuisse naturã. quȩ in
forma nat᷑e se gignentis manens.
formã nat᷑e & infirmitatis corpo¬
ralis accepit. Non enĩ defecerat di
nat᷑a ne e̾e̾t : s in se humilitatẽ
t̃renȩ natiuitatis. manens sibi di
nat᷑a susceꝑat. gen̾is sui potestatẽ
in habitu assũꝑtȩ humilitatis
exercens. Ecce hic aꝑte dic̃. & na¬
turã genuisse. & naturã genitã.
& naturã assũpsisse naturã: qͦd
a plerisq negat᷑. Itẽ in eodẽ. Num¬
qͥd unigenito do contumelia est
patrẽ sibi innascibilẽ dm ẽe̾: cũ ex
innascibili do natiuitas unigeni¬
ta. in naturã unigenitã subsistat:
Ecce & bic dic̃ unigenitã naturã.

Expanded text:
in forma Dei manentem, in natura hominis mansisse profitemur; nec unitatem formae servilis in naturam divinae unitatis refundimus, nec rursum corporali insinuatione Patrem in Filio praedicamus, sed ex eo ejusdem generis genitam naturam, naturaliter in se gignentem habuisse naturam, quae in forma naturae se gignentis manens, formam naturae et infirmitatis corporalis accepit. Non enim defecerat Dei natura ne esset, sed in se humilitatem terrenae nativitatis manens sibi Dei naturam susceperat, generis sui potestatem in habitu assumptae humanitatis exercens. Ecce hic aperte dicit, et naturam genuisse, et naturam genitam, et naturam assumpsisse naturam, quod a plerisque negatur. Item in eodem: Numquid unigenito Deo contumelia est, Patrem sibi innascibilem Deum esse, cum ex innascibili Deo nativitas unigenita in naturam unigenitam subsistat. Ecce et hic dicit unigenitam naturam.
Abbreviated transcription (Latin):
ad petrũ. Ds̃ cũ uerbũ genuit
id qͦd ẽ ipse genuit: nec de nichi¬
lo. nec de aliqua iã facta condita¬
q mat̾ia. s de se ipso. id quod ẽ
ipse. Itẽ. Os pat̃ qui uerissime
se indicare animis cognituris &
uoluit & potuit: hoc ad se indi¬
candũ genuit qđ ẽ ipse qͥ genu¬
it. Ecce aꝑte dicit in bis u̾bis do
patrẽ genuisse illud qͦd ẽ iꝑse.
illa u̾ba sic intelligenda eẽ di¬
centes. pat̾ de se ipso genuit il¬
lud qͦd ipse ẽ: id ẽ filiũ qͥ ẽ illud
qͦd pat̃ ẽ. Nam qͦd pat̃ ẽ. & filiꝰ
hoc ẽ: s ñ qui pat̾ ẽ & filiꝰ hic ẽ.¬

Expanded text:
 Deus cum Verbum genuit, id quod ipse est genuit; nec de nihilo, nec de aliqua jam facta conditaque materia, sed de seipso id quod ipse est. Item, Deus Pater, qui verissime se indicare animis cognituris et voluit et potuit, hoc ad seipsum indicandum genuit, quod est ipse qui genuit. Ecce aperte dicit his verbis Deum Patrem genuisse illud quod ipse estilla verba sic intelligenda esse, dicentes: Pater de seipso genuit illud quod ipse est, id est Filium, qui est illud quod Pater est. Nam quod Pater est, et Filius hoc est; sed non qui Pat
Abbreviated transcription (Latin):
patͥs. id est filius patͥs substantiȩ.
id ÷ qui ẽ substantia. cũ qͦ & filiꝰ
eadem sub̃a ẽ: quia consubstan¬
tialis est ꝑat̾ filius. Et hic sens
dicimꝰ: tres aũ ꝑsonas ex eadẽ
ẽẽntia ñ dicimꝰ. quasi aliud ibi
sit qđ ẽentia ẽ. aliud qͦd ꝑsona.
ꝑsonã esse ex e̾e̾ntia nisi ex sensu
p̃dicto: qui sensus confirmat᷑ eti¬
am exeo qđ idẽ in .xx. libro de
tͥnitate ait. Sicut nr̃a scientia

Expanded text:
Patris, et Filius Patris substantiae, id est qui est substantia, cum quo et Filius eadem substantia est, quia consubstantialis est Patri Filius. Et hic sensudicimus: tres autem personas ex eadem essentia non dicimus, quasi aliud ibi sit quod essentia est, aliud quod persona; personam esse ex essentia, nisi ex sensu praedicto. Qui sensus confirmatur etiam ex eo quod in lib. 15 de Trin. idem ait: Sicut nostra scientia
Abbreviated transcription (Latin):
Noc inqͥt est do eẽ qͦd saꝑe. Unde
pat̾ & filiꝰ simul st̃ una sapĩa. qr
una e̾e̾ntia: & singillatim sap̃ia
de sap̃ia. sicut e̾entia de ẽentia.
Ecce his u̾bis aꝑte dicit aug̾. sa¬
pientiã de sap̃ia. & ẽentiã de ee̾n¬
tia. Ubi uidet᷑ significare: quod

Expanded text:
oc, inquit, est Deo esse, quod sapere; unde Pater et Filius simul sunt una sapientia, quia una essentia; et sigillatim sapientia de sapientia, sicut essentia de essentia. Ecce his verbis aperte dicit Aug. sapientiam de sapientia, et essentiam de essentia, ubi videtur significare quod
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ genitor ee̾ntie diuine. cũ iꝑse
eentia diuina & sit. & d̾s sit:
eo gͦ qđ generat. & est. & d̾s ẽ.
Ita gͦ. ñ illud qđ generat᷑. est ã
patre ds: s pat̃ eo qͦd generat
ce est. & ds ẽ. E si ita ẽ: ñ ge¬
nito gignens. s gignenti genitꝰ
causa ẽ ut & sit & q̃s sit. Simi¬
li ratione ꝓbat augͥ. in libro .uiͦi.
ea sapientia quã genuit: qr si
ea sapiens est. ea est. Noc enĩ est
genuit sapiens pat̃ ẽ. Qͥd enim
aliud dicimꝰ. cũ dicimꝰ hoc illi ẽ
eẽ qͦd saꝑe: nͥ eo est qͦ sapiens est:
Ergo q̃ causa illi ẽ ut sapiens sit:
etiã ipsa illi causa ẽ ut sit. Si gͦ
sapientia quã genuit causa illi
ẽ ut sapiens sit: & causa illi ẽ. ut

Expanded text:
se essentia divina sit, et Deus sit, eo quod generat, et est et Deus est. Ita ergo non illud quod generatur, est a Patre Deus; sed Pater eo quod generat, et est et Deus est; et si ita est, non genito gignens, sed gignenti genitus causa est, ut et sit et Deus sit. Simili ratione probat Aug., in lib. 7 de Trins sapientia quam genuit; quia si ea sapiens est, ea est; hoc enim est genuit, sapiens Pater est. Quid enim aliud dicimus, cum dicimus Hoc illi est esse quod sapere, nisi Eo est, quod sapiens est? Ergo quae causa illi est ut sapiens sit, etiam ipsa illi causa est ut sit. Si ergo sapientia quam genuit, causa illi est ut sit sapiens, et causa illi est ut
Abbreviated transcription (Latin):
sap̃ĩa que e̾entia: ideoq qͦd de
sapĩa hoc de e̾entia dicimꝰ. Sicut
gͦ ñ genuit sapientiã ꝗͣ sapiens
ẽ: ita nec e̾entiã qua ẽ. Ut enĩ
sap̃ia sapiens ẽ. & potentia po¬
tens. ita & ẽentia ipse ẽ: eadẽq¬
ẽ sap̃ia & potentia quȩ eentia.
Patet itaq ex p̃dictis: quia ꝑat̾
ẽentiã diuinã ñ genuit. Qđ ui

Expanded text:
sapientia quae essentia; ideoque quod de sapientia, hoc de essentia dicimus. Sicut ergo non genuit sapientiam qua sapiens est; ita nec essentiam qua est. Ut enim sapientia sapiens est, et potentia potens; ita et essentia ipse est. Eademque sapientia est et potentia quae essentia. Patet itaque ex praedictis quia Pater essentiam divinam non genuit. 4. Hui
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ unã ex tͥnitate ꝑsonã. unũ
dm crede: ut diuinitatẽ eiꝰ de
nat᷑a patͥs natã ẽẽ ñ dubites.
Hic uidet᷑ dicere. qͦd nat᷑a filii
sit nata de nat᷑a patͥs. Idẽ etiã¬

Expanded text:
id est unam ex Trinitate personam, Deum verum crede, ut divinitatem ejus de natura Patris natam esse non dubites. Hic videtur dicere quod natura Filii sit nata de natura Patris. Idem
Abbreviated transcription (Latin):
Nã scd̃a die firmam̃tũ desuꝑ ex¬
pansũ ẽ: t̾cia uͦ aquarũ molib
intͣ receptacula sua collectiᷤᷤ. tra
ẽ reuelata atq aer serenatus.
Quatuor gͥ mundi elem̃ta. illis
dieb siuis locis distincta st̃ &
ordinata: tͥb aũi seq̃ntib dieb
ornata st̃ illa iiii. elem̃ta. Quar¬
ta enĩ die ornatũ ẽ firmam̃tũ
sole & luna & stellis: quinta aer
in uolatilib & aquȩ in piscib.
ornam̃ta acceꝑunt: sexta acce¬
pit terra ium̃ta & reꝑtilia &
bestias: post quȩ om̃ĩa factꝰ est
hõ de terra & in t̾ra. non tam̃
ad terrã nec ꝓpt̾ terrã. s ad

Expanded text:
Nam secunda die firmamentum desuper expansum est. Tertia vero equarum molibus intra receptacula sua collectis, terra est revelata atque aer serenatus. Quatuor ergo mundi elementa illis diebus, suis locis distincta sunt et ordinata. Tribus autem sequentibus diebus ornata sunt illa quatuor elementa. Quarta enim die ornatum est firmamentum sole, et luna, et stellis. Quinta aer in volatilibus, et aquae in piscibus ornamenta acceperunt. Sexta accepit terra jumenta et reptilia et bestias, postque omnia factus est homo de terra et in terra; non tamen ad terram, nec propter terram, sed ad
Abbreviated transcription (Latin):
ma sane pena erit eoꝵ qͥ pret̾
pecc̃m qͦd originale traxerunt
nullũ insuꝑ addidert̃: & in
cetis qui addider̾t tanto ibi¬
qͥsq tolerabilẽ habebit damna¬
tionẽ. qͣnto hic minorẽ habuit
iniqͥtatẽ. Ecce hic aꝑte dicit
paruuloꝵ penã omniũ aliarũ¬

Expanded text:
ma sane poena eorum erit, qui praeter ma sane poena eorum erit, qui praeter peccatum quod originale contraxerunt, nullum insuper addiderunt; et in caeteris qui addiderunt, tanto quisque ibi tolerabiliorem habebit damnationem, quanto minorem habuerit iniquitatem. Ecce hic aperte dicit parvulorum poenam omnium aliaru
Abbreviated transcription (Latin):
disceptari potest. utrũ omniũ
malis actib & multiplicatis de¬
lictis originalib qͥ nascit᷑ impłi¬
cetͣ. ut tanto peiꝰ quanto posteriꝰ
pecc̃is parentũ postis eoꝵ cõmi¬
net᷑ quia irã suã quantũ ad
ꝓgeneratoꝵ culpas ñ extendit
ulteriꝰ moderatione miserationiꝰ
suȩ. ne illi qͥb regen̾ationis gr̃a
ñ confert᷑ ninia sarcina in ipsa
et̾na damnatione p̃merent᷑. si
cogerent᷑ ab ipso initio gen̾is
humani omniũ p̾cedentium
parentũ suoꝵ originalit̾ pecc̃a
contͣhere. & penas ꝓ eis debitaᷤᷤ
pendere. an aliud aliqͥd de re
tanta script᷑is scĩs diligentius
ꝑscrutatis atq tͣctatis ualeat
uł. ñ ualeat reꝑiri: tem̾e affur¬
mare ñ audeo. Ecce ꝑspicuũ sit
lectori aug̃ suꝑiora dixisse ñ
asserendo: s diu̾soꝵ opiniones
dice ostenderet᷑: qui in eodẽ li
bro omniũ mitissimã dicit eẽ
penã paruuloꝵ: qͥ originali tm̃
tenent᷑ pecc̃o. his u̾bis. Mitissi¬

Expanded text:
disceptari potest utrum omnium malis actibus et multiplicatis delictis originalibus, qui nascitur implicetur, ut tanto peius quanto posterius peccatis parentum eorum posteris comminetur, quia iram suam quantum ad progeneratorum culpas non extendit ulterius moderatione miserationis suae; ne illi quibus regenerationis gratia non confertur, nimia sarcina in ipsa sua aeterna damnatione premerentur, si cogerentur ab initio generis humani omnium praecedentium parentum suorum originaliter peccata contrahere, et poenas pro eis debitas pendere: an aliud aliquid dtanta, Scripturis sanctis diligentius perscrutatis ac tractatis, valeat vel non valeat reperiri, temere affirmare non audeo. Ecce perspicuum fit lectori Augustinum superiora dixisse non asserendo, sed diversorum opiniones in eodem lib., c. 93, omnium mitissimam dicit esse poenam parvulorum, qui originali tantum tenentur peccato, his verbis: Mitissi
Abbreviated transcription (Latin):
utiq liberiꝰ qͣnto a pecc̃o immuñ
& ad bonũ ꝓnius. Qͦ enĩ qͥsq ab
bonũ liberiꝰ ht iurdiciũ. Unde si
diligent̃ inspiciat᷑: liberũ uidet᷑
dici arbitriũ. qr sñ coactione &
necessitate ualet appet̾e łelige
prima ꝗͣ scd̃a: & t̃cia multo erit¬
libertas arbitrii fuit in qͣ pot̾at¬
peccare & ñ peccare: ultima erit
in qͣ pot̾it ñ peccare & ñ poterit
peccare: media uͦ in qua potest
peccare & ñ potest ñ peccare:
ãn reparationẽ etiã mortaliter.
pꝰ rẽparationẽ uͦ saltẽ uenialit.
t posst̃ in hoĩe notari .iiͣii. statꝰ
liberi arbitrii. Añ pecẽmem̃
ad bonũ nil ĩpediebat: ad malu
nil impellebat. Non habuit in¬
firmitatẽ ad malũ: & habuit
adiutoriũ ad bonũ. Tunc sine
errore ratio iudicare: & uolum¬
tas sñ difficultate bonũ appet̾e
potat. Post pecem uͦ añ reparati¬
onẽ gr̃e. p̃mit᷑ a ⁊cupiscentia &

Expanded text:
utique liberius, quanto a peccato immunius, et ad bonum pronius. Quo enim quisque ab bonum liberius habet judicium. Unde si diligenter inspiciatur, liberum videtur dici arbitrium, quia sine coactione et necessitate valet appetere vel elprima quam secunda, et tertia multo libertas arbitrii fuit in qua poterat peccare. Ultima vero erit in qua poterit non peccare, et non poterit peccare. Media vero, in qua potest peccare, et non potest non peccare; ante reparationem etiam mortaliter, post reparationem vero saltem venialiter. t possunt in homine notari quatuor status liberi arbitrii. Ante peccatum enim ad bonum nil impediebat, ad malum nil impellebat. Non habuit infirmitatem ad malum, et habuit adjutorium ad bonum. Tunc sine errore ratio judicare, et volutas sine difficultate bonum appetere poterat. Post peccatum vero ante reparationem gratiae, premitur a concupiscentia et