comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dardanũ in libro de presentia
di ait. Cum d̾s sit nat᷑a incorꝑo aug̃¬
rea & incõmutabilit̾ uiua. ȩt̃na
st abilitate in se ipso manens. totꝰ
adest reb omnib & singłis totꝰ
s in quib habitat habent eũ
ꝓ suȩ capacitatis diu̾sitate. alĩ
ampliꝰ. alii minꝰ: qͦs ipse sibi
dilectissimũ templũ. gr̃a suȩ
bonitatis edificat. Hylariꝰ qͦq
in libro.uiii. de triñ. aptissime
docet dm eẽ ubiq. Ds̃ inquit
imm̃sȩ uirtutis. uiuens pote¬
stas. quȩ nusꝗͣ non adsit nec
desit usqͣm. se omnẽ ꝑ sua edo¬
cet. ut ubi sua sint. ipse ẽe in
telligat᷑: ñ aũ corporali modo
cũ alicubi sit non & ubiq ẽẽ
credat᷑. cũ in omnib ẽẽ ñ desi
creaturã. quia ubiq ẽ. qͦd est
ꝓpriũ diuinitatis: ita dicens.
Cũ om̃is creat᷑a certis nat᷑e suȩ
sit circũscripta limitib: quomͦ¬
qͥs audeat creaturã appellare
sp̃m sc̃m. cũ ñ habeat circũscri¬
ptam det̾minatã q uirtutem.

Expanded text:
b. de Praesentia Dei, ait: Cum Deus sit natura incorporea et incommutabiliter viva, aeterna stabilitate in seipso manens, totus adest rebus omnibus, et singulis totus; sed in quibus habitat, habent eum pro suae capacitatis diversitate, alii amplius, alii minus, quos ipse sibi dilectissimum templum gratia suae bonitatis aedificat. Hilarius quoque, in lib. 8 de Trin., apertissime docet Deum ubique esse. Deus, inquit, immensae virtutis vivens potestas, quae nusquam non adsit, non desit usquam, se omnem per sua edocet, uttelligatur. Non autem corporali modo cum alicubi sit, non etiam ubique esse credatur, cum et in omnibus esse non desincreaturam, quia ubique est, quod est proprium divinitatis, ita dicens: Cum omnis creatura certis naturae suae sit circumscripta limitibus, quomquis audeat creaturam appellare Spiritum sanctum, qui non habet circumscriptam determinatamque virtutem;
Abbreviated transcription (Latin):
ds aliqͦs uł aliqua: qui tam̃ in
iudicio qͥbusdã dicet. ñ noui uo.
S eoꝵ imꝓbatio hoc u̾bo insinu¬
ata ẽ. Ecce ñ cognoscere dr d̃s
quȩ ñ apꝓbat: quȩ ei ñ placent.
Apparet itaq uerũ ẽẽ qͦd diximꝰ:
scił quia qͦdammͦ cognoseit ds
bona quo ñ cognoseit mala. Pa¬
riter quidẽ utͣq eodẽ q modo
noscit. qͣntũ ad notitiã: s bona
etiã apꝓbatione & bñplacito
dicunt᷑ eẽ in deo. ñ mala: & illa
ꝓpe. hec longe: quia licce in deo
scit nisi ꝑ notitiã: bona uͦ ñ solũ
ꝑ scientiã. s etiã ꝑ apꝓbationẽ
De bñplacitũ. E ob talẽ cogni¬
tione aliqua dicunt᷑ esse in do
scił quia ita ea scit ut etiã aꝑ¬
ꝓbet & placeant: id÷ ita scit
ut eoꝵ sit autor. Pinde si dili¬
so. Unde ambiꝵx. in .uͦ. libro de spũ

Expanded text:
Deus aliquos vel aliqua; qui tamen in Deus aliquos vel aliqua; qui tamen in judicio quibusdam dicet: Non novi vos, sed eorum improbatio hoc verbo insinuata est. Ecce non cognoscere dicitur Deus quae non approbat, quae ei non placent. Apparet itaque verum esse quod diximus, scilicet quia quodam modo cognoscit Deus bona, quo non cognoscit mala. Pariter quidem utraque eodem modo noscit, quantum ad notitiam, sed bona, etiam approbatione et beneplacito dicuntur esse in Deo, non mala, et illa prope, haec longe; quia licet in Deo scit nisi per notitiam, bona vero non solum per scientiam, sed per approbationem et beneplacitum. Et ob talem cognitionem aliqua dicuntur esse in Deo, scilicet quia ita ea scit, ut etiam approbet et placeant, id est, ita scit, ut eorum sit auctor. 4. Quod is
Abbreviated transcription (Latin):
bñplacitũ. Non gͦ mala in deo
st̃: qr licet ea noscat. non tam̃ ita
omnino noscit ut bona. Mala
tis tuis adimpletꝰ ẽ uenter eoꝵ
Qd exponens aug̃: abscondita
inqͥt peccata st̃. quȩ a lumine
diuinȩ ueritatis absconduntur.
S. qͣm peccata a lumine u̾itatis
diuinȩ abscondunt᷑: cũ a deo
sciant᷑: Si enĩ ñ sciret: qͦmͦ de
illis udicaret & ꝓ illis malos
damnaret. Alibi ꝓpħa dicit
qł neq ab oriente neq ab occi¬
dente deest: qd exponens cassio¬
ddorus inqͥt. Neq a bonis neq ã
malis deest ds: s omnib p̃sens
&e cognitor ẽ. Cognoseit gͦ ds q
bona & mala ꝑ scientiã: s bona
cognoscit etiã ꝑ apꝓbationẽ. ꝑ
bñplacitũ: mala uͦ non. Unde
cassio dorꝰ suꝑ psalmũ dicit. pec¬
cata abscondita deo st̃: quia ñ
nouit. id÷ ñ appbat. Q ex eo
sensu aug̃ dixit ea abscondi a
lumine di: qui etiã in libro ad
eluidiũ insinuat agnitionẽ dei
uariis modis accipiendã. inqͥens.
Si ad scientiã referas. ñ ignorat

Expanded text:
na, non ergo mala in Deo sunt; quia licet ea noscat, non tamen ita omnino noscit, ut bona. Mala tis tuis adimpletus est venter eorum. Quod exponens Aug.: Abscondita, inquit, peccata sunt, quae a lumine tuae veritatis absconduntur. Sed quomodo peccata a lumine veritatis divinae absconduntur, cum a Deo sciantur? Si enim non sciret, quomodo de illis judicaret, et pro illis malos damnaret? Alibi propheta: Quia neque ab Oriente neque ab Occidente deest. Quod exponens Cassiodorus, inquit: Neque a bonis, neque a malis deest Deus, sed omnibus praesens et cognitor est. Cognoscit ergo Deus et bona et mala per scientiam; sed bona cognoscit etiam per approbationem et per beneplacitum, mala vero non. Unde Cassiod., super psal. 16, dicit: Peccata abscondita Deo sunt, quia non novit, id est, approbat. Et ex eo sensu Aug. dixit ea abscondita a lumine Dei. Qui etiam in lib. ad Helvidium insinuat cognitionem Dei variis modis accipiendam, inquiens: Si ad scientiam referas, non ignorat
Abbreviated transcription (Latin):
quib modis ds dicat᷑ ẽẽ in reb
si tam̃ id humana mens uł ex
parte digne ualet cogitare. uł
lingua sufficit eloqui. Sciendu
gͥ est q d̾s incõmutabiliter
in se semꝑ existens. p̃sentialiter.
potentialit̾. ẽentialit̾ est in oĩ
natura siue ẽentia. sine sui dif¬
finitione: & in omni loco sine
circũ scriptione: & in om̃i tẽpore
sine mutabilitate. Ee pret̾ea in
sc̃ĩs spiritib & animab ẽ excel¬
lentius. scił ꝑ grãm inhabitan
& in homine xp̃o excellentissi¬
me. in qͦ plenitudo diumnitatiᷤ
corporaliter habitat. ut ait apłs.
In eo enĩ ds habitauit ñ ꝑ gr̃am
adoptionis: s ꝑ grãm urnionis.
Ne aũ ista. quia capacitatẽ hu¬
manȩ intelligentiȩ excedunt.
falsitatis arguere aliqui presu¬
mant: scõꝵ autoritatib muni¬
enda mͥ uident᷑. Beatꝰ gregoriꝰ
suꝑ cantica canticoꝵ inqͥt. Licet
ds cõmuni modo omnib reb
insit potentia. p̾sentia. substan¬

Expanded text:
quibus modis dicatur Deus esse in rebus; quibus modis dicatur Deus esse in rebus; si tamen id humana mens vel ex parte digne valeat cogitare, vel lingua sufficiat eloqui. Sciendum ergo est quod Deus incommutabiliter semper in se existens, praesentialiter, potentialiter, essentialiter est in omni natura sive essentia sine sui definitione, et in omni loco sine circumscriptione, et in omni tempore sine mutabilitate. Et praeterea in sanctis spiritibus et animabus est excellentius, scilicet per gratiam inhabitans; et in homine Christo excellentissime; in quo plenitudo divinitatis corporaliter inhabitat, ut ait Apostolus. In eo enim Deus habitavit, non per gratiam adoptionis, sed per gratiam unionis. Ne autem ista quia capacitatem humanae intelligentiae excedunt falsitatis arguere aliqui praesumant, sanctorum auctoritatibus munienda mihi videntur. Beatus Gregorius super Cantica canticorum inquit: Licet Deus communi modo omnibus rebus insit praesentia, potentia, substan
Abbreviated transcription (Latin):
llud etiã hic annectendũ ẽ.c lii.
qd̃ ñ omnia quȩ dicunt᷑ eẽ ex
ex ipso qͦd de ipso: qͦd enĩ de ip¬
so est. potest dici esse ex ipso: s ñ
omne qͦd ex ipso ẽ potest dici ẽt
de ipso: quia ñ ẽ de sua substan¬
tia. Ex ipso enĩ sunt celũ & t̾ra.
qr ipse fecit ea: ñ aũ de ipso. qr
ñ de substantia sua: sicut aliqͥs
homo si generat filiũ & faciat
domũ. ex ipso est filiꝰ. ex ipso est
& domꝰ: s. filiꝰ de ipso. domus uͦ
Ce terra & ligno. ñ de ipso. In p̃¬
missis aꝑtũ est qđ in dei cognit.¬
one siue p̃scientia st̃ om̃ia. scił
hona & mala: s ñ omni modo
st̃ ibi mala quo bona. E qđ in
deo bona tm̃ sunt sicut ex ipso
&e ꝑ ipsũ. non mala. et ex quo
sensu hȩc accipienda sint assi¬
gnatũ ẽ: & qđ de ipso ñ dicit᷑
ẽẽ ꝓprie. qͦd alud est ab ipso:
ex ipso aũ dicunt᷑ esse omnia
que eo autore fiunt. Qͥb modis
t qm̃ demonstratũ ẽ ex par¬
te quomͦ omnia dicant᷑ ẽẽ

Expanded text:
llud etiam hic annectendum est, quod non omnia quae dicuntur esse ex Dex ipso, quod de ipso. Quod enim de ipso est, potest dici esse ex ipso; sed non omne quod ex ipso est, potest dici esse de ipso, quia non est de sua substantia. Et ex ipso enim sunt coelum et terra, quia ipse fecit ea; non autem de ipso, quia non de substantia sua. Sicut aliquis homo si generat filium, et faciat domum, et ex ipso est filius, ex ipso est et domus; sed filius de ipso, domus vero de terra et ligno, non de ipso. 7. missis apertum est quod in Dei cognitione sive praescientia sunt, omnia scilicet bona et mala; sed non omni modo sunt ibi mala, quo bona; et quod in Deo bona tantum sunt, sicut ex ipso, et per ipsum, non mala. Et ex quo sensu haec accipienda sint assignatum est. Et quod de ipso non dicitur esse proprie, quod aliud est ab ipso. Ex ipso autem esse dicuntur omnia, quae eo auctore sunt. DISoniam demonstratum est ex parte quomodo omnia dicantur esse
Abbreviated transcription (Latin):
qđ licet ibi indicet᷑ distine¬
tio ꝑsonarũ cum d̃r ex ipso &
ꝑ ipsũ & in ipso: omnia tam̃ ex
patre & ꝑ patrẽ & in patre sunt.
dũ est qͦd ait apls. ex ipso & per
ipsũ & in ipso: ex ipso dicens ꝓpt̾
tende. ne quia patrẽ uolens in¬
telligi dixit ex ipso. sic intelligaᷤᷤ
omnia eẽ ex patre. ut neges om̃ia
ẽẽ ex filio. uel ex sp̃u sc̃o: cum ex
patre & ꝑ patrẽ & in patre oĩa
esse sane dici possint. Similiter

Expanded text:
licet ibi indicetur distinctio personarum, cum dicitur, ex ipso, et per ipsum, et in ipso, omnia tamen ex Patre, et per Patrem, et in Patre sunt. dum est quod ait Apostolus: Ex ipso, et per ipsum, et in ipso. Ex ipso dicens, proptende, ne quia Patrem volens intelligi dixit ex ipso, sic intelligas omnia esse a Patre, ut neges omnia esse ex Filio, vel ex Spiritu sancto, cum ex Patre, et per Patrem, et in Patre omnia esse sane dici possunt; similiter
Abbreviated transcription (Latin):
& eoꝵ autor ẽ. Dicit᷑ qr in illo
bonoꝵ. merito sola bona in eo
ẽẽ dicunt᷑: sicut ex ipso uł per
ipsũ. Cum gͥ in eiꝰ cognitione E¬
uł p̃scientia sint omnia. scilicoe
bona & mala: in eo tam̃ ñ di-¬
cunt᷑ e̾e̾ nisi bona. quoꝵ autor ẽ.
nde aug̃ in libro de nat᷑a boni.
Cũ audimꝰ inqͥt ex deo & ꝑ ip¬
sum & in ipso ẽẽ omnia. om̃s
utiq nat᷑as intelligere debemꝰ.
enĩ ex ipso sunt peccata quȩ
naturã ñ seruant s uiolant:
quȩ ex uoluntate peccantium

Expanded text:
llo bonorum, merito sola bona in eo esse dicuntur, sicut ex ipso, et per ipsum. Cum ergo in ejus cognitione vel praescientia sint omnia, scilicet bona et mala, in eo tamen non dicuntur esse, nisi bona, quorum auctor est. Unde Aug., in lib. de Natura boni: Cum audimus, inquit, ex Deo, et per ipsum, et in ipso esse omutique naturas intelligere debemus, id enim ex ipso sunt peccata, quae naturam non servant sed vitiant, quae ex voluntate peccantium
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta ꝓpͥetatẽ sermonis. Mens
enĩ idest sp̃s rationał. ee̾ntia est
sp̃ualis & incorporea: illa uͦ tria
nat᷑ales ꝓprietates seu uires ft̃
ipsiꝰ mentis: & a se inuicẽ diffe¬
runt: quia memoria ñ ẽ intel¬
ligentia uł uoluntas: nec in
E hec tria etiã ad se ipsa refe¬
runtur: ut ait aug̃ in .iͦx. libro
de tͥnitate. Mens enĩ amare se¬
ipsã uł meminisse ñ potest. nisi
etiã nou̾it se. Nam qͦmͦ amat
uł meminit qͦd nescit: Miro
& simul omnia una ee̾ntia est.
cũ & relatiue dicant᷑ ad se in
quomͦ illa tria dicantur unũ.
S iã uidendũ ẽ qͦmͦ hec tria
dicant᷑ una substantia. Ideo scił.¬
qͥa in ipsa anima uł m̃te sub¬
stantialit̃ subsistunt: ñ sicut
accidentia in subiectis. q̃ posstꝰ
adesse uł abesse. Nñ aug̃. in .ix.
si utcũq uidere possumꝰ hec in
animo exist̾e substantialiter.
ñ tanꝗͣ in subiecto. ut color in
corpore. quia &si relatiue dnͣr
ad inuicẽ singła. t̾n substantia¬

Expanded text:
ermonis. Mens enim, id est, spiritus rationalis, essentia est spiritualis et incorporea. Illa vero tria, naturales proprietates seu vires sunt ipsius mentis, et a se invicem differunt; quia memoria non est intelligentia vel voluntas, nec intr relative. Et haec tria etiam ad seipsa referuntur, ut ait Aug. in lib. 9 de Trin., c. 3. Mens enim amare seipsam vel meminisse non potest, nisi etiam noverit se. Nam quomodo amat vel meminit quod nescit? Miro ngulum, et simul omnia una essentia est, cum et relative dicantur ad inquomodo haec tria dicantur unum. Sed jam videndum est quomodo haec tria dicantur una substantia. Ideo quia scilicet in ipsa anima vel mente substantialiter existunt, non sicut accidentia in subjectis, quae possunt adesse vel abesse; unde Aug. in lib. si utcumque videre possumus, haec in animo existere substantialiter, non tanquam in subjecto, ut color in corpore; quia etsi relative dicuntur ad invicem, singula tamen substantia
Abbreviated transcription (Latin):
Nẽ ad p̃missã questi q̃stionem.
onẽ reu̾tam᷑. uͥ querebat᷑ an d̾s
ꝑat̃ genuerit se dm. an aliũ dm.
Ad qͦd dicimꝰ neutrũ fore conce
nuit: his u̾bis. Pater ut haber&
filiũ de se iꝑso. ñ minuit se ipsũ:
s ita genuit de se. se alt̾m. ut totꝰ
maneret in se. & ẽẽt in filio tan¬
tus qͣntus & solus: qͦd ita intelli¬
gi potest: id est de se alt̾m ge-
nuit. ñ utiq alt̾m dm. s alterã
ꝑsonã: uel genuit se alt̾m. id est
genuit alt̾m qui ẽ hoc qͦd ipse.
Nã &si aliꝰ sit pat̾ ꝙͣ filiꝰ: non ẽ

Expanded text:
stionem revertamur; ubi quaerebatur an Deus Pater genuerit se Deum, an alium deum. Ad quod dicimus, neutrum fore concednuit, his verbis: Pater ut haberet Filium de ipso, non minuit seipsum, sed ita genuit de se alterum se, ut totus maneret in se, et esset in Filio tantus, quantus et solus. Quod ita intelligi potest, id est, de se alterum a se genuit; non utique alterum deum, sed alteram personam: vel genuit se aiterum, id est, genuit alterum qui hoc est quod ipse. Nam etsi alius sit Pater quam Filius, non est
Abbreviated transcription (Latin):
Genuit dm̃ qͥ ñ ẽ d̾s ꝑater: scił
d̾m filiũ. qui filiꝰ non ẽ pat̃. qui
ẽ ds̃. Hic sensus uerꝰ ẽ. Si uͦ intel¬
ligat᷑ sic. genuit dm̃ qui ñ est
ds pat̃. id est qui ñ ẽ ds qui ẽ
pat̃: hic sensus falsus ẽ. Unꝰ enĩ

Expanded text:
s Pater, scilicet Deum Filium, qui Filius non est Pater, qui Deus est; hic sensus verus est. Si vero intelligatur sic: Genuit Deum qui non est Deus Pater, id est qui non est Deus qui Pater est, hic sensus falsus est. Unus enim
Abbreviated transcription (Latin):
genuit : ñ ẽ tm̃ unꝰ d̾s. Si aũ se¬
ipsũ genuit dm: aliqͣ res se ipsã
genuit. Nd qͦd respondentes
dicimꝰ sane & catholice concedimꝰ.¬
qd̃ unꝰ unũ genuit. & qđ d̾s
d̃m genuit: qr d̾s pat̾ d̾m filip̃
genuit. In symbolo qͦq scͥptũ
est: lum̃ de lumine. đ̾m uerũ
de do uero. Qđ uͦ addit᷑. gͦ ge¬
nuit se dm uł aliũ dm̃: neutrỹ
concedendũ ẽẽ dicimꝰ. Qd̃ aliũ
genuit: ostendit aug̾. in pͥmo¬
libro de tͥnitate dicens. Qui pu¬
tant eiꝰ potentie eẽ d̾m ut se¬
ipsũ ipse genuerit: eo plus er¬
spiritał nec corporalis creatura
Nulla enĩ res est q̃ se ipsã gignat
ut sit: & ideo ñ ẽ credendũ uel
dicendũ qđ d̾s genuit se. Alia
questio. S adhuc opponunt

Expanded text:
us Deus. Si autem seipsum Deus genuit, aliqua res se ipsam genuit. Ad quod et respondentes, dicimus sane et catholice concedi quod unus unum genuit, quod Deus Deum genuit; quia Deus Pater Deum Filium genuit. In symbolo quoque scriptum est: Lumen de lumine, Deum verum de Deo vero. Quod vero additur: Ergo genuit se Deum vel alium deum; neutrum concedendum esse dicimus. Quod alium genuit, ostendit Aug. in lib. 1 de Trin., c. 1, dicens: Quia putant ejus potentiae esse Deum, ut seipsum ipse genuerit, eo plus erspiritualis, neque corporalis creatura. Nulla enim res est quae seipsam gignat ut sit; et ideo non est credendum vel dicendum quod Deus genuit se. 2. Alia qu
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. & aliqͣ specie format᷑ sicut st̃
figurȩ uł qualitates corporũ ac
doctrine uł artes animarũ. &
ordinẽ aliquẽ petit aut tenet
sicut st̃ pondera uł locationes
corporũ. & amores uł delectatio¬
nes animarũ: & ita in creaturiᷤ
p̃lucet uestigiũ t̾nitatis. In illa
enĩ tͥnitate summa. origo ẽ õiũ
rerũ: & ꝑfectissima pulchritudo
& beatissima delectatio. Sũma
aũ origo ut augꝰ ait in libro de
uera religione. intelligit᷑ d̾s pa¬
ter a qͦ sunt omĩa: a qͦ filiꝰ a qͦ sp̃s¬

Expanded text:
rum; et aliqua specie formatur, sicut sunt figurae vel qualitates corporum, ac doctrinae vel artes animarum; et ordinem aliquem petit aut tenet, sicut sunt pondera vel collocationes corporum, et amores vel delectationes animarum, et ita in creaturis praelucet vestigium Trinitatis. In illa enim Trinitate summa origo est omnium rerum, et perfectissima pulchritudo, et beatissima delectatio. Summa autem origo, ut Aug. ostendit in lib. de vera Religione, intelligitur Deus Pater, a quo sunt omnia; a quo Filius et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
constat suꝑ omnẽ creaturã illũ ee¬
ꝗ ea fecit: ac ꝑ hoc illũ esse dm
humana mens cognosc̾e̾ potuit.
Scd̾a ratio ł modꝰ qua potuit cog
gnosc̾e potuer̃t. uł etiã cognoue¬
xt. Tt enĩ arg̾. ait in libro de

Expanded text:
constat super omnem creaturam esse illum, qui ea fecit, ac per hoc illum esse deum humana mens cognoscere potuit.Secunda ratio qua potuit cogngnoscere potuerunt, vel etiam cognoverunt: ut enim Aug. ait in lib. de
Abbreviated transcription (Latin):
ait. ut ait ambiꝵ. in pͥmo libro
de tͥnitate. ñ in nominib: ut
unitas e̾entie ostendat᷑. ꝑnõia
tria quȩ supposuit: tres esse
ꝑsonas declarauit. Ipse etiã ait.
fiat discretio potestatis naturȩ:
qd pat̾ & filiꝰ unũ sint. ñ ꝯfusio¬
ne s unitate nat᷑e. Ioħes quoq
in epła canonica ait. Tres st̃ qͥ
Ipse etiã in initio eugłii sui.

Expanded text:
 Ambrosius in primo libro De Trinitate, non in nominibus, ut unitas essentiae ostendatur. Per nomina tria, quae supposuit tres esse personas declaravit. Ipse etiam in Evfiat discretio potestatis vel naturquod Pater et Filius unum sint, non confusioed unitate naturae. Joannes quoque in Epistola 1 canonica ait: Tres sunt quIpse etiam in initio Evangelii sui ait:
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Dicamꝰ gͦ in m̃te nr̃a tri¬
qͣlemcũq eẽ: que sũme tͥnita¬
tis ita similitudinẽ gerit. ut
ex maxima parte sit dissimi
minerit mens. & intelligit
ac diligit se: s quia potest
etiã meminisse & intellig̾e
& amare illũ a qͦ facta est.
etiã alio modo aliisq nõib
distingui tͥnitas in anima.
ꝗ̃ ẽ imago illiꝰ sũmȩ & ineffa¬
bił tͥnitatis. Ut enĩ ait aug̃. i

Expanded text:
 Triqualemcumque esse; quae summae Trinitatis ita gerit similitudinem, ut ex maxima parte sit dissimilminit mens, et intelligit, ac diligit se; sed quia potest etiam meminisse, et intelligere, et amare illum a quo facta est. 18. etiam alio modo aliisque nominibus distingui trinitas in anima, quae est imago illius summae et ineffabilis Trinitatis; ut enim ait Aug. in
Abbreviated transcription (Latin):
aliud imago tͥnitatis in rego.
alia. ꝓpt̃ quã imaginẽ. etiã il¬
lud in quo st̃ hec tria. imago
dicit᷑. scilic& homo. sicut imago
đr & tabula & pictura q̃ est in
ea. s tabula nomine imaginis
imago q̃ est hõ. habens illa tria
una ꝑsona est: illa uͦ tͥntas
pat̃ filii. & filiꝰ patris. & sp̃s¬

Expanded text:
aliud imago Trinitatis in re alia: propter quam imaginem etiam illud in quo sunt haec tria, imago dicitur, scilicet homo. Sicut imago dicitur et tabula et pictura quae est in ea; sed tabula nomine imaginis quae est homo habens illa tria, una persona est, illa vero Trinitas Pater Filii, et Filius Patris, et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑alit̃ diuinitꝰ instituta qͥsqͥs
uiuacit ꝑspicit. & qͣm magnũ
sit in ea un potest etiã sempit̃¬
na incõmutabiłq nat᷑a recoli.
conspici. concupisci. & remini-¬
scit᷑ ꝑ memoriã intuet᷑ ꝑ intelli¬
gentiã. amplectit᷑ ꝑ dilectionẽ:
ꝓfecto reperit illiꝰ sũmȩ tͥnita¬
tis imaginẽ. Qđ in illa similitu
caueat ne hanc imaginẽ ab ea¬
dẽ tͥnitate factã ita ei cõparet
ut omnino estimet similẽ: s
potiꝰ in qualicũq ista simili-¬
tudine magnã qͦq dissimility¬
dinẽ cernat. Qd̃ breuit osten

Expanded text:
tituta quisquis vivaciter perspicit, et quam magnum fit in ea, unde potest etiam sempiterna immutabilisque natura recoli, conspici, concupisci, reminiscitur enim per memoriam, intuetur per intelligentiam, amplectitur per dilectionem, profecto reperit illius summae Trinitatis imaginem. 15. Quod in illa similitud caveat ne hanc imaginem ab eadem Trinitate factam ita ei comparet, ut omnino existimet similem, sed potius in qualicumque ista similitudine magnam quoque dissimilitudinem cern
Abbreviated transcription (Latin):
intelligo. tota simul in telligo:
neq emĩ quicꝗͣ intelligibiliũ
ẽ qd ñ intelligã. nͥ qđ ignoro.
Qd aũ ignoro: nec memini nec
uolo. Quicqͥd gͥ intelligibiliũ
ñ intelligo: consequent᷑ etiã ñ
memini nec uolo. Qͥeqͥd gͦ intel¬
ligibiliũ memini & uolo: con¬
tas etiã mea. totã intelligentiã.
nitor toto eo qͦd intelligo &
memimi. Cũ itaq inuicẽ a sin¬
gulis & om̃ia & tota capiamꝰ.¬
ȩqͣlia ft̾ tota singła totis singłis
& tota singła simul om̃ib totiᷤ
& hȩc tria unũ. una uita una
mens. una ee̾ntia. Ecce illiꝰ sum¬
mȩ unitatis atq tͥnitatis ubi
una ẽentia ẽ & tres ꝑsone. una¬
go est humana mens: lic& ĩpar:
Mens aũ hic ꝓ animo ip̃so accipi¬
tur. uͥ est illa imago trinitatis:

Expanded text:
intelligo, tota simul intelligo. Neque enim quidquam intelligendum est, quod non intelligam, nisi quod ignoro, Quod autem ignoro, nec memini, nec volo. Quidquid ergo intelligibilium non intelligo, consequenter etiam non memini, nec volo. Quidquid igitur intelligibilium memini et volo, contas etiam mea totam intelligentiam utor toto eo quod intelligo et memini; cum itaque invicem a singulis et omaequalia sunt tota singula totis singulis; et tota singula simul omnibus totis: et haec tria unum, una vita, una mens, una essentia. Ecce illius summae unitatis atque Trinitatis ubi una est essentia et tres personae, imago est humana mens, licet impar. Mens autem hic pro animo ipso accipitur, ubi est illa imago Trinitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
tͥnitatẽ q̃ ds est inqͥramꝰ. Ecce gͦ
mens meminit sui: intelligit se:
diligit se. Hȩc si cernimꝰ. cernimꝰ
tͥnitatẽ: nondũ qͥdem dm. sed
imaginẽ đi. Hic enĩ quedã ap¬
paret tͥnitas: memoriȩ. intelli¬
gentie. amoris. Nȩc gͣ tria potiᷤᷤ¬
simũ tractemꝰ: memoriã. intelli

Expanded text:
nitatem, quae Deus est. inquiramus. Ecce enim mens meminit sui, intelligit se, diligit se; hoc si cernimus, cernimus Trinitatem, nondum quidem Deum, sed imaginem Dei. Hic enim quaedam apparet trinitas memoriae, intelligentiae et amoris. Haec ergo tria potissi
Abbreviated transcription (Latin):
In ipsa enĩ mente etiã ante ꝙͣ
sit particeps d̃i: eiꝰ imago re¬
perit᷑. Esi enĩ amissa łi par¬
ticipatione deformis sit: imago
cũ tñ est & ꝑmanet. Eo enim
ipso imago di ẽ mens: qͦ capax
eiꝰ est. eiꝰq particeps eeͣ potest.

Expanded text:
In ipsa etiam mente antequam sit princeps Dei, ejus imago reperitur; etsi enim amissa Dei participatione deformis sit, imago Dei tamen permanet. Eo enim ipso imago Dei est mens, quo capax ejus est, ejusque particeps esse potest.
Abbreviated transcription (Latin):
Equalia etiã st̃ ñ solũ
singła singłis: s etiã singła
omnib Alioqͥn ñ se mincem
caꝑent: se añ inuicẽ capiunt.
Capiunt᷑ enĩ a singłis singula:
a singłis omnia. Oemini enim
me habere memoriã. intelligen¬
tiã & uoluntatẽ: & intelligo
Totã q meã memoriã & intelli¬
gentiã & uoluntatẽ simul me¬
mini. Qͦd enĩ memoriȩ meȩ ñ
memini: illud ñ ẽ in memoria
mea. Nichil aũ tã in memoria
ẽ. qͣm ipsa memoria. Totam gͥ
memini. Itẽ qͥcqͥd intelligo. in¬
tellige̾ me scio: & scio me uelle
quicqͥd uolo: qͥcqͥd autem scio.

Expanded text:
iam sunt non solum singula singulis, sed etiam singula omnibus; alioquin non se invicem caperent; se autem invicem capiunt. Capiuntur enim et a singulis singula, et a singulis omnia. Memini enim me habere memoriam, et intelligentiam, et voluntatem; et intelligo Totamque meam memoriam, et intelligentiam, et voluntatem simul memini. Quod enim memoriae meae non memini, illud non est in memoria mea: nihil autem tam in memoria est, quam ipsa memoria; totam ergo memini. Item quicquid intelligo, intelligere me scio; et scio me velle quicquid volo, quicquid autem
Abbreviated transcription (Latin):
telligit᷑ filiꝰ scilic& u̾itas patris.
nulla ex parte ei dissimilis. quã
cũ ipso & in ipso ueneram᷑: quȩ
forma ẽ omniũ q̃ ab uno facta
st᷑. & ad unũ referunt᷑. Quȩ tñ
omnia nec fierent a patre ꝑ fili¬
um. neq suis finib salua ẽẽnt.
nͥ ds sũme bonꝰ eẽt: qui & nulli
nat᷑e quȩ ab illo bona ee̾t inui¬
dit: & ut in bono ipso maneret.
alia qͣntũ uellet. alia quantũ
quare ipsũ donũ di cũ patre
& filio ȩque incõmutabile cole¬
re & tenere nos conuenit. Per
considerationẽ itaq creaturarũ.
uniꝰ substantiȩ e̾e̾ tͥnitatẽ intel¬
ligimꝰ. scilicet unũ dm patrẽ
ad qͦd recurrimꝰ. & formã quã
sequim᷑. & gr̃am qua reconcili¬
amur: unũ scił a quo autore
conditi sumꝰ. & similitudinẽ eiꝰ
ꝑ quã ad unitatẽ reformam᷑
& pacẽ qua unitati adheremꝰ ÷¬

Expanded text:
tas Patris nulla ex parte ei dissimilis: quem cum ipso et in ipso Patre veneramur; quae forma est omnium, quae ab uno facta sunt, et ad unum referuntur; quae tamen omnia nec fierent a Patre per Filium, neque suis finibus salva essent, nisi Deus summe bonus esset; qui et nulli naturae quae ab illo bona esset, invidit; et ut in bono ipso maneret, alia quantum vellet, alia quantum quare ipsum donum Dei cum Patre et Filio aeque incommutabile, colere et tenere nos convenit. Per considerationem itaque creaturarum unius substantiae, Trinitatem intelligimus, scilicet unum Deum Patread quod recurrimus, formam quam sequimur, gratiam qua reconciliamur, unum quo auctore conditi sumus, et similitudinem ejus, per quam ad unitatem reformamur, et pacem qua unitati adhaerem
Abbreviated transcription (Latin):
factũ ẽ omne qͦd substantialit̃
& nat᷑alit̾ ẽ. & donũ benignita¬
tis eiꝰ qua placuit qͦd ab eo per
u̾bũ factũ ẽ: & conciliatum est
autori ut ñ int̾iret. Eece osten¬
sum ẽ. qualĩt in creaturis aliqͣte¬
nus imago t̾nitatis indicatur.
Non enĩ ꝑ creaturarũ contẽpla¬
tionẽ sufficiens notitia tͥnitatis
potest haberi: uł potuit sñ do¬
ctrinȩ uł int̾ioris inspirationis
reuelatione. Uñ illi antiqui phy¬
losophi quasi ꝑumbrã & de lon¬
ginquo uidert̃ ueritatẽ: defici¬
entes in contuitu tͥnitatis. ut
magi pharaonis in t̃cio signo.

Expanded text:
factum est omne quod substantialiter et naturaliter est, et donum benignitatis ejus; qua placuit quod ab eo per Verbum factum est, et reconciliatum est auctori ut non interiret. Ecce ostensum est qualiter in creaturis aliquatenus imago Trinitatis indicatur; non enim per creaturarum contemplationem sufficiens notitia Trinitatis potest haberi vel potuit, sine doctrinae vel interioris inspirationis revelatione. Unde illi antiqui philosophi quasi per umbram et de longinquo viderunt veritatem, deficientes in contuitu Trinitatis, ut magi Pharaonis in tertio signo.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonas eẽ unũ dm. unã substan¬
tiã: s nolunt conced̾e unũ d̾m
siue unã substantiã ee̾ tres ꝑso¬
nas: dicentes diuinã substan¬
tiã p̃dicari de trib personis.
ñ tres ꝑsonas de una substantia.
Fides aũ catholica tenet ac p̃di¬
cat & tres ꝑsonas eẽ unũ dm.
unã substantiã siue ee̾ntiã. siue
naturã diuinã: & unũ dm siue
ẽentiã diuinã eẽ tres ꝑsonas.
aug̃. ita ait. Recte ipse d̾s tͥnitas in¬
telligit᷑ beatꝰ. & solus potens. Ecoe
ꝙͣ expresse dix̃ ipse d̾s trinitas:
ut ostenderet & ipsũ dm ẽẽ tͥn¬
tatẽ. & tͥnitatẽ ipsũ dm̃. Itẽ in
eodẽ. In u̾bis inqͥt illis apłi. qͥb¬

Expanded text:
personas, esse unum Deum, unam substantiam; sed tamen nolunt concedere unum Deum sive unam substantiam esse tres personas; dicentes divinam substantiam praedicari de tribus personis, non tres personas de substantia divina. Fides autem catholica tenet ac praedicat, et tres personas esse unum Deum, et unam substantiam sive essentiam sive naturam divinam; et unum Ddivinam, esse tres personas. 6, ita ait: Recte ipse Deus Trinitas intelligitur, beatus et solus potens. Ecce quam expresse dixit ipse Deus Trinitas, ut ostenderet, et ipsum Deum esse Trinitatem, et Trinitatem ipsum Deum. Item in eodem: In verbis, inquit, illis Ap
Abbreviated transcription (Latin):
telligibilẽ sensibili p̃tulerunt.
Sensibilia dicimꝰ q̃ uisu tactuq
corporis sentiri queunt: intelli¬
gibilia q̃ conspectu m̃tis intel¬
e̾e̾nt. si aũ om̃i specie çarere pos¬
sent. omnino nulla ẽent: uide¬
r̃t etiã eẽ aliqͥd qͦ illa speciosa
facta st̃. ubi ẽ pͥma & incõmu¬
tabilis species. ideoq incõpara¬
biłis: & illud ẽẽ rerũ pͥncipium
tot modis potuit cognosci u̾ita
dei. Cũ gͦ ds una sit & sĩplex
eẽntia q̃ ex nulla diu̾sitate
partiũ uł accid̾entiũ consistit

Expanded text:
peciem sensibili praetulerunt. Sensibilia dicimus, quae uisu tactuque corporis sentiri queunt; intellegibilia, quae conspectu mentis intelessent; si autem omni specie carere possent, omnino nulla essent; viderunt esse aliquid quo illa speciosa facta sunt, ubi est prima et incommutabilis species, ideoque incomparabilis; et illud esse rerum principium tot modis potuit cognosci veritas Dei. Cum ergo Deus una sit et simplex essentia, quae ex nulla diversitate partium vel accident
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͥ nat᷑a inuisibił ẽ. etiã a uisibi¬
lib posset sciri. opꝰ fecit qͦd opificẽ
uisibilitate sui manifestauit: ut
ꝑ creatũ increatũ poss sciri: &
ille ds omniũ ẽẽ crederet᷑. qͥ hoc
fecit qͦd ab hõie ĩpossibile ẽ fieri.

Expanded text:
 natura invisibilis est, a visibilibus posset sciri, opus fecit, quod opificem visibilitate sui manifestavit: ut per certum incertum posset sciri, et ille Deus omnium esse crederetur, qui hoc fecit, quod ab h
Abbreviated transcription (Latin):
e̾entĩa in qͣ ista st̃: extendit se
ad contẽplationẽ creatoris. &
uidet unitatẽ in tͥnitate & tri¬
nitatẽ in unitate: intelligit
yͥncipiũ. Intelligit enĩ quia si
duo e̾e̾nt. uł ut̃q insufficiens
eẽt. uł alt̃ suꝑflueret: quia si
aliqͥd deesset uni qͦd haberet
alt̃. ñ ee̾t ibi sũma ꝑfectio: si
uͦ nichil uni deesset qͦd hr̾et
ter suꝑflueret. Intellexit ergo
& uidit qr absq sapientia ñ
sit. quasi res fatua: & ideo intel¬
lexit eũ hr̾e sapientiã q̃ ab
ipso genita ẽ. & qr sapientiã
suã diligit : intellexit etiã ibi

Expanded text:
essentiam in qua ista sunt, extendit se essentiam in qua ista sunt, extendit se ad contemplationem Creatoris; et videt unitatem in Trinitate, et Trinitatem in unitate. Intelligit principium. Intelligit enim quia si duo essent, vel uterque insufficiens esset, vel alter superflueret; quia si aliquid deesset uni quod haberet alter, non esset ibi summa perfectio. Si vero nihil uni deesset quod haberet, ter superflueret. Intellexit ergo et vidit quia absque sapientia non sit, quasi res fatua; et ideo intellexit eum habere sapientiam, quae ab ipso genita est: et quia sapientiam suam diligit, intellexit etiam ibi
Abbreviated transcription (Latin):
mens & amor eiꝰ. Cũ gͦ se no¬
uit mens & amat se. manet
t̾nitas: scił. mens. amor. notitia.
Mens aũ hic accipit᷑. non pro
anima: s ꝓ eo qͦd in aĩa excel¬
au tria cũ sint distincta a se
in animo substantialit̾ existunł.¬
accipit᷑. proles eiꝰ. Mens enĩ
cũ se cognoscit notitiã suam
gignit: & ẽ sola parens suȩ
notitiȩ. Terciꝰ ẽ. amor. qui de
ipsa mente & notitia ꝓcedit:
dũ mens cognoscens se diligit
se. Non enĩ posset dilig̾e se:
nisi cognosceret se. Amat enĩ
placitã ꝓlem .i. notitiã suam:
& ita amor qͥdã complexꝰ est
minor ẽ ꝓles parente: dum
tantã se nouit mens qͣnta ẽ.
Nec minor ẽ amor parente
in se ipsis st̃. St̃ etiã hȩc singła
in se ipsis: qr & mens amans in
amore ẽ: & amor in amantis
notitia. & notitia in m̃te no¬
scente ẽ. Ecce in his tͥb quale¬
Qͦ mͦ mens ꝑ ista ꝓficit ad intelli¬
gendũ dm. Mens itaq rõnalis
consid̾ans hec tͥa & illã unam

Expanded text:
mens et amor ejus. Cum ergo se novit mens et amat se, manet trinitas, scilicet mens, amor, et notitia. Mens autem hic accipitur non pro anima, sed pro eo quod in anima excelm tria cum sint diin animo substantialiter existuquasi proles ejus. Mens enim cum se cognoscit, notitiam sui gignit, et est sola parens suae notitiae. Tertius est amor, qui de ipsa mente et notitia procedit, dum mens cognoscit se et diligit se; non enim posset se diligere, nisi cognosceret se. Amat etiam placitam prolem, id est, notitiam suam: et ita amor quidam complexus est est minor proles parente, dum tantam se novit mens, quanta est; nec minor est amor parente in seipsis sunt. Sunt etiam haec singula in seipsis, quia et mens amans in amore est, et amor in amantis notitia, et notitia in mente noscente est. Ecce in his tribus qualeintelligendum Deum. Mens itaque rationalis considerans haec tria, et illam unam
Abbreviated transcription (Latin):
libro iͦ. de tͥnitate: nulla res ẽ
q̃ se ipsã gignat. ut sit. Utrũ¬
rͣia. Constat. & irrefragabilit
uerũ ẽ: qđ ds ꝑat̃ genuit filiũ
Ideo querit᷑ utrũ concedendũ sit

Expanded text:
libro De Trinitate, nulla res est, quae seipsam gignat, ut sit. Hria. Constat quippe, et irrefragabiliter verum est, quod Deus Pater genuit Filium. Ideo quaeritur utrum concedendum sit,
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sapientiȩ. Ysaias quoq ait
unc post testimonia b .uiii.¬
uet̾is testam̃ti. de fide sõe¬
trinitatis & unitatis. ad noui
testam̃ti autoritates accedamꝰ:
ut in medio duũ animaliũ co¬
gnoscat᷑ ueritas: & forcipe de
altari sumat᷑ calculus quo tan¬
gant᷑ ora fideliũ. Dñs itaq xp̃c
unitatẽ diuinȩ e̾entiȩ ac ꝑsona¬
rũ tͥnitatẽ aꝑte insinuat: dicenᷤ

Expanded text:
s sapientiae . Isaias quoque ait: unc post testimonia Veteris Testamenti, de fide Trinitatis et unitatis, ad Novi Testamenti auctoritates accedamus, ut in medio duorum animalium cognoscatur veritas, et forcipe de altari sumatur calculus, quo tangantur ora fidelium. Dominus itaque unitatem divinae essentiae ac personarum Trinitatem aperte insinuat, di
Abbreviated transcription (Latin):
pluralitatẽ refert᷑. Ad quã etiã
illud attinere uidet᷑. qđ diabolꝰ
ꝑ serpentẽ dix̃. eritis sic̃ dii: ꝓ qͦ
in hebreo habet᷑ eloym. Ac si di¬
ceret. Eritis sic̃ diuinȩ ꝑsone. Ille

Expanded text:
personarum refertur. Ad quam etiam illud attinere videtur, quod diabolus per serpentem dixit: Eritis sicut dii. Pro quo in Hebraico habetur heloym; ac si diceret: Eritis sicut divinae personae. Ille
Abbreviated transcription (Latin):
q̃q ait se audisse seraphim di
gen̾ationẽ aꝑte insinuat. ex per¬
sona filii dicens: dñs dix̃ ad me
filiꝰ m̃s es tu. ego hodie gen̾. te.
De hac ineffabili generatione.
ysaias ait. Generationẽ eiꝰ quis
enarrabit: In libro qͦq sapien¬
tiȩ ȩt̃nitas filii cũ patre mon¬
strat᷑: ubi sapientia ita loquit᷑.
Dñs possedit me in initio uiaꝵ
suarũ. an ꝙͣ quicꝙͣ faceret a
pͥncipio. Ab et̾no cedinata sũ.¬

Expanded text:
quoque dicit se audisse seraphim clagenerationem aperte insinuat ex persona Filii dicentis: Dominus dixit ad me: Filius meus es tu, ego hodie genui te . De hac etiam ineffabili generatione Isaias ait: Generationem ejus quis enarrabit? In libro quoque Sapientiae aeternitas Filii cum Patre monstratur, ubi Sapientia ita loquitur: Dominus possedit me in initio viarum suarum antequam quidquam faceret a principio. Ab aeterno ordinata su
Abbreviated transcription (Latin):
ritas negat᷑: cũ dicimꝰ plures eẽ
ꝑsonas. significamꝰ qd ñ ẽ una
sola. Ideo hylariꝰ uolens ista
subtilit̃ & sane intelligi: ait.
ꝓfessio consortii. sustulit intelli¬
gentiã singłaris. Non dic̃. posuit

Expanded text:
ritas negatur; cum dicimus plures esse ritas negatur; cum dicimus plures esse personas, significamus quod non est una sola. Ideo Hilarius volens ista subtiliter et sane intelligi, ait: Professio consortii sustulit intelligentiam singularitatis; non dicit: Posui
Abbreviated transcription (Latin):
tario sibi: neq rursũ solitudo
solitarii recipit faciamꝰ: neq
qͥsqͣm alieno a se loquit᷑. nr̃am.
Nterq gͥ sermo. seilic& faciamꝰ
& nrãm. ut solitariũ eundẽq
ñ patit᷑: ita neq diu̾sum a se
alienũ q significat. Solitario
conuenit faciã. & meã: ñ solita¬
rio uͦ conuenit dic̃e faciamꝰ. et
nr̃am. Uterq sermo ut ñ solita¬
diu̾sum ẽẽ significat. Nob̃ qͦq:
nec solitariꝰ nec diu̾sus ẽ confi¬
tendus. Ita gͦ d̾s ad cõmunem
sibi cũ deo imaginẽ. eandem ꝙ
similitudinẽ hominẽ reperit᷑
oꝑari: ut nec significatio effici¬
entis admittat intelligentiam
solitudinis: nec oꝑatio constitu¬
ta ad eandẽ imaginẽ uł simili¬
tudinẽ ꝑatiat᷑ diu̾sitatẽ diuini¬
ralitatẽ ꝑsonarũ uoluit intelli¬
gi. nomine consortii. atq signifi¬
cauit nõie consortii uł pluralita¬
tis ñ ꝑoni aliqͥd. s remoueri.
Pluralitas enĩ uł consortiũ ꝑsona¬
rũ cũ dr̃. etiã solitudo & singła¬

Expanded text:
ium, neque rursum solitudo solitarii recipit faciamus; neque quisquam alieno a se loquitur nostram; uterque ergo sermo scilicet faciamus et nostram, ut solitarium eumdemque non patitur, ita neque diversum a se, alienumque significat; solitario convenit faciam et meam; non solitario vero convenit dicere faciamus et nostram; uterque sermo ut non solitadiversum esse significat. Nobis quoque nec solitarius nec diversus est confitendus; ita ergo Deus ad communem sibi cum Deo imaginem, eamdemque similitudinem reperitur operari, ut nec significatio efficientis admittat intelligentiam solitudinis, nec operatio constituta ad eamdem imaginem vel similitudinem patiatur diversitatem diviniralitatem personarum voluit intelligi nomine consortii, atque significavit nomine consortii vel pluralitatis non poni aliquid, sed removeri. Pluralitas enim vel consortium personarum cum dicitur, solitudo vel singula
Abbreviated transcription (Latin):
eterũ ut in pͥmo libro de .ui.¬
tͥnitate aug̃ doc&. primum
scdm auctoritatẽ sc̃arũ scriptu¬
rarũ. utrũ se fides ita habeat
demonstrandũ ẽ: deinde aduer¬
sũ garruloᷤ ratiocinatores elati
licis & similitudinib congruis
ad defensionẽ & assertionem fi¬
dei utendũ ẽ: ut eoꝵ inqͥsitio¬
nib satisfacientes. mansuetos
pleniꝰ instruamꝰ: & illi si nequi¬
u̾unt inuenire qđ querunt. de
suis m̃tib potiꝰ ꝙͣ de ipsa u̾itate
uł de nr̃a assertione ꝯquerant᷑.¬

Expanded text:
ibro De Trinitate Augustinus docet, primum secundum auctoritates sanctarum Scripturarum, utrum fides ita se habeat, demonstrandum est. Deinde adversus garrulos ratiocinatores elatiolicis, et similitudinibus congruis ad defensionem, et assertionem verae fidei utendum est, ut eorum inquisitionibus satisfacientes, mansuetos plenius instruamus, et illi si nequiverint invenire quod quaerunt, de suis mentibus potius quam de ipsa veritate, vel de nostra dissertione conquerant
Abbreviated transcription (Latin):
Ex ꝑpetuitate nãq creaturarũ
intelligit᷑ eternꝰ conditor: ex
magnitudine creat᷑arũ om̃p̃s:
ex ordine & dispositione sapien:
ex gubernatione. bonꝰ. Hec aũ
om̃ia. ad unitatẽ ditatis perti¬
nent monstrandam. De cognitio
unc restat ostende. utrũ ꝑ
ea q̃ facta st̃ aliqͦd tͥnitatis
indiciũ uł exiguũ haberi potu¬
erit. De hoc aug̾. in libro .uͦi. de
igͥ tͥnitate ait. Oportet ut creato¬
rẽ ꝑ ea q̃ facta st̃ intellectu con¬
spicientes: uitatẽ intelligamus.
Iuiꝰ enĩ tͥnitatis uestigiũ: in cre

Expanded text:
um intelligitur conditor aeternus; ex magnitudine creaturarum, omnipotens; ex ordine et dispositione, sapiens; ex gubernatione, bonus. Haec autem omnia ad unitatem deitatis pertinent monstrandam. 6. Quomodo unc restat ostendere utrum per ea quae facta sunt aliquod Trinitatis indicium vel exiguum haberi potuerit. De hoc Aug. in lib. 6, cap. 6, de Trin., ait: Oportet ut Creatorem per ea quae facta sunt, intellectu conspicientes, Trinitatem intelligamus. Hujus enim Trinitatis vestig
Abbreviated transcription (Latin):
bat fundam̃ta t̾rȩ. cũ eo eram
euncta cõponens: & delectabar
ꝑ singłos dies ludens coram eo
Ecce apertũ de ȩt̃na genitura
testimoniũ qͦ ipsa sapientia
phibet se añ mundũ conceptã
apud patrẽ ȩt̾nalit̾ ex istere.
Ipsa etiã alibi ait. Ex ore altissi¬
mi ꝑdii: pͥmogenita añ omnẽ
creaturã. Qycheas qͦq prop ħa
et̾̃nã u̾bi generationẽ & tem¬
poralẽ ex maria simul insimi¬
auit. dicens. E tu bethlee m
ephrata. paruulꝰ uicꝰ es in mili¬
bus uida:. ex te eg̾diet᷑ qui sit
dñator in isrł: & egressus eus
ab initio a dieb ȩt̾nitatis.

Expanded text:
 cum eo eram cuncta componens, et delectabar per singulos dies ludens coram eo. Ecce aptum de aeterna genitura testimonium; quo ipsa Sapientia perhibet se ante mundum conceptam apud Patrem aeternaliter existere. Ipsa etiam alibi ait : Ego ex ore Altissimi prodii, primogenita ante omnem creaturam. Micheas quoque propheta aeternam Verbi generationem, et temporalem ex Maria, simul insinuavit dicens, c. 5: Et tu Bethleem Ephrata, parvulus es in millibus Juda: ex te egredietur qui sit dominator in Israel; et egressus ejus ab
Abbreviated transcription (Latin):
sius in pͥmo libro de tͥnitate. no¬
m̃ ẽ. nat᷑e: nom̃ ẽ potestatis. Itẽ
Ego sũ qui sũ. E si quesierint nom̃
meũ: dic eis. Qui ẽ misit me ad
uos. Dicens ego sũ. ñ. nos sumus
& qͥ est. non. qͥ sumꝰ: aꝑtissime de¬
clarauit unũ solũ dm̃ eẽ. In can¬
unitatẽ uolens significare hic
tatẽ simul ostendit dñs. in gene
si dicens. faciamꝰ hominẽ ad ima¬
ginẽ & similitud̃. nr̃am. Dicens
enĩ faciamꝰ. & nr̃am. pluralitatẽ
ꝑsonarũ ostendit: dicens uͦ ima¬
ginẽ. unitatẽ ẽẽntiȩ. Ut enim

Expanded text:
sius in libro De Trinitate, nomen naturae nomen est potestatis. Item go sum qui sum. Et si quaesierint nomen meum, dic eis: Qui est misit me ad vos . Dicens enim: Ego sum; non, nos sumus; et qui est, non qui sumus, apertissime declaravit unum solum Deum esse. In canunitatem volens significare. tatem simul ostendit Dominus in Gen., c. 1, dicens: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. Dicens enim, faciamus, et nostram, pluralitatem personarum ostendit: dicens vero imaginem, unitatem essentiae. Ut e
Abbreviated transcription (Latin):
in tͥnitate nec diu̾sitas est nec do¬
singularitas uł solitudo: s simi¬
litudo & pluralitas siue distin¬
dic̃ imaginẽ & similitudinem
ostendit. Imago enĩ sola ñ ẽ. &

Expanded text:
initate nec diversitas est, nec singularitas vel solitudo; sed similitudo, et pluralitas sive distindicit imaginem et similitudinem nostram, ostendit. Imago enim sola non est, et
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ꝑsonarũ pluralitatẽ atq
eentiȩ diuinȩ unitatẽ. alias
scõꝵ auctoritates inducamꝰ. Mo
yses diẽ. in pͥncipio creauit ds
celũ & terrã: ꝑ dm̃ significans
patrẽ. ꝑ pͥncipiũ. filiũ. Peo qđ¬

Expanded text:
dum personarum pluralitatem, atque essentiae divinae unitatem, alias sanctorum auctoritates inducamus. Ait enim Moyses: In principio creavit Deus coelum et terram . Per Deum significans Patrem, per principium Filium, et
Abbreviated transcription (Latin):
habente ut operet᷑. Alia p̃dictoꝵ
expositio. Potest & alit̾ illud acci¬
pi. ut dicat᷑ pat̾ in filio ł ꝑ filiũ
oꝑari. qr eũ genuit omniũ opi
genuit iudicẽ: ita & ꝑ sp̃m scm̃¬

Expanded text:
habenti ut operetur. 10. Alia praedictorum expositio. Potest et aliter illud accipi, ut dicatur Pater in Filio vel per Filium operari, quia cum genuit omnium opifgenuit judicem, ita et per S
Abbreviated transcription (Latin):
ideo scripturã freq̃nt̾ cõmemora¬
re patrẽ oꝑari in filio uł ꝑ filiũ
tanꝗͣ filius ñ posset fac̾e si ei ñ
porrexisset pat̾ dexterã. uł tanqͣ
aliqͦti instriũtũ fuerit patris
oꝑantis: s potiꝰ illis u̾bis patrẽ
intelligi uoluit cũ filio & sp̃u scõ
oꝑari: & sine illis nichil facere.¬

Expanded text:
ideo Scripturam frequenter commemorare Patrem operari in Filio vel per Filium, tanquam Filius non posset facere, si ei non porrexisset Pater dexteram, vel tanquam aliquod instrumentum fuerit Patris operantis, sed potius illis verbis Patrem intelligi voluit cum Filio et Spiritu sancto operari, et sine eis ni
Abbreviated transcription (Latin):
partẽ. accipi oportet scđm sta¬
tũ in qͦ creata st̃. Talis enĩ &
homo & angłs creatꝰ ẽ. qui ad
utrũq flecti pot̾at: s postea
b̃n uiuere nequeant. Similit̾¬
etiã illud ysidori intelligen¬
dũ est. angui mutabiles nat᷑a
ĩmutabiles st̃ gr̃a: qr ex nat᷑a

Expanded text:
m statum in quo creata sunt. Talis enim et homo et angelus creatus est, qui ad utrumque flecti poterat; sed postea bene vivere nequeant. Similiteetiam illud Isid. intelligendum est: Angeli mutabiles sunt natura, immutabiles sunt gratia; quia ex na
Abbreviated transcription (Latin):
derit hõ. De hoc aug̃ in libro
dde baptismo paruisloꝵ sic ait.
Recte ꝓfecto intelligunt᷑ primi
hoĩes ante malignã diaboli ꝑ¬
suasionẽ abstinuisse a cybo ue¬
tito. atq usi fuisse concessis. Ris
paraddysi comed̾ent. nͥ de ligno
scĩȩ boni & mali. Qre ñ st̃ facti
ĩmortales. si cõmedert̾ de ligno .u.
Quare gͦ ꝑpetua soliditate et
btata ĩmortalitate uestiti ñ st̃.
ut nulla infirmitate uł etate
in deteriꝰ mutarent᷑ : Hanc enĩ
uirtutẽ naturalit̾ illud lignũ
habuisse qr. S forte ñ hoc con¬
ferebat unsi seꝑe de illo sumeret᷑.
Potuit gͦ fieri ut de illo sumeret
semel & ñ seꝑuis. qui ꝑaliquã
morã in parad so fuisse intelli¬
git᷑. cũ scriptura dicat eñ ibi
soporatũ fuisse qñ costa de eiꝰ¬
latere assumpta ẽ. & inde for¬
mata mulier. & anmalia ãn
eũ dricta. qͥͣb nõia imposuit.

Expanded text:
derit homo. De hoc Augustinus, in lib. 2 de Baptis. parvul., sic ait: Recte profecto intelliguntur primi homines ante malignam diaboli persuasionem abstinuisse a cibo vetito, atque usi fuisse concessis. His paradisi comederent, nisi de ligno scientiae boni et mali. 7. Quare non sunt facti immortales, si comederunt de ligno vitae. Quare ergo perpetua soliditate, et beata immortalitate vestiti non sunt, ut nulla infirmitate vel aetate in deterius mutarentur? Hanc enim virtutem naturaliter illud lignum habuisse dicitur. Sed forte hoc non conferebat, nisi saepe de illo sumeretur. Potuit ergo fieri ut de illo sumeret semel, et non saepius, qui per aliquam moram in paradiso fuisse intelligitur, cum Scriptura dicat eum ibi soporatum fuisse, quando costa de latere ejus assumpta est, et inde formata mulier, et animalia ante cum ducta, quibus nomina imposuit.
Abbreviated transcription (Latin):
insinuatũ ẽ. licet ex parte. ñ
cato penã subierit: quib adi¬
ciendũ ẽ. pec̾em simul ac ꝑenã
ꝑ eũ transisse in posteros. sicut
apłs ostend̾. inquiens. Sicrit ꝑ¬

Expanded text:
insinuatum est, licet ex parte non cato poenam subierit; quibus adjiciendum est peccatum simul ac poenam per eum transisse in posteros, sicut Apostolus ostendit inquiens, Rom.
Abbreviated transcription (Latin):
nali intelligat᷑. consequenter
qͥd sit originale pec̃em & qͣre
dicat᷑ originale. & qͦͣm ꝑtransi¬
erit uł ꝑtranseat in om̃s. dili¬
gent̃ inuestigandũ ẽ. Qͥbuscĩa
ꝑlacuit de pec̃co actuali ade
illud acciꝑe. asserentib hoc
apłm sensisse cũ inferus ait
sicut ꝑ mobedientiã uniꝰ hoĩs

Expanded text:
ntelligatur, consequenter quid sit originale peccatum, et quare dicatur originale; et quomodo pertransierit vel pertranseat in omnes, diligenter investigandum est. Quibusdam placuit de peccato actuali Adae illud accipere, asserentibus hoc Apostolum sensisse cum inferius ait: Sicut per inobedientiam un
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd significat de paradi so
spũali. Cherubyn enĩ int̃p̾tat᷑
plenitudo scĩe. Nec ẽ caritas:
quia plenitudo legis ẽ dilectie
Gladtiꝰ aũ flamineus penȩ tẽpo¬
rales st̃: quȩ u̾satiles st̃. q̃m tẽ¬

Expanded text:
aliquid significat de paradiso aliquid significat de paradiso spirituali. Cherubin enim interpretatur plenitudo scientiae: haec est charitas, quia plenitudo legis est dilectio Gladius autem flammeus poenae temporales sunt, quae versatiles sunt, q