comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
numia cleuotione suscipiens. in¬
utatis uestibꝰ ĩgressꝰ eccłiam qͥa
lingua ñ poterat ore corlis orau.¬
et sic poculo sc̃e bñclictõis accepto:
reꝑatũ sͥ locutioĩs officiũ recegno¬
uit. Mox etiã expedite loq̃ns mi¬
rũ de se spectaculũ cernentibꝰ ded.
⁊ quid b̾s odilo apud cdeũ posset e¬
uidenter innotuit:
ret̾ea cũ uir uen̾abilis a¬
tii ꝙ dicitur uallis aure

Expanded text:
nimia deuotione suscipiens, mnimia deuotione suscipiens, mutatis vestibus ingressus Ecclesiam, quia lingua non poterat, ore cordis orauit, & sic poculo sanctæ benedictionis accepto, reparatum sibi loquutionis officium recognouit. Mox etiam expedite loquens, mirum de se spectaculum cernentibus dedit, & quid beatus Odilo apud Deum posset, euidenter innotuit. Præterea cum vir venerabilis aterij, quod dicitur Vallis-aurea,
Abbreviated transcription (Latin):
& serebat enĩ qr ꝙͣ tu̾libet sublime scĩ
tuit aretitum.
retra miles qͥdã ita m̃ti
lops erat effectus: ut po¬
ꝯstposita penitus õĩ cura
puata uel publica. per deuia
queq soluiagus ⁊ nucdus er¬
raret. ĩconlitas uoces emitte̾t.
et tanꝙͣ demonia cũ se per ĩor¬
cũ psalmis ac letaniis ĩplorat .
furoris ĩ sania ñ ꝑmittat. Hinc
ab orõne ꝯsurgens ad elim qͥ pace.¬
ebatur acceilit. aqua scĩficatoĩs
asꝑgit. atqꝑ ut ex ea bibat suaden¬
do ꝯpellit. Qͥ nõ multo post ad clu¬
niacũ sanus ⁊ ĩcolumis uenit. ex¬
eclendi sermonis ami¬
serat. Hic ꝑ uisionẽ ã¬
monitus est. ut si aquã qua ma¬
nus b̾i ccdilonis abluebant᷑ hau¬
riret: hoc sͥ loq̃ncli uires ⁊ amisse
lingue officium ꝓcul clubio refor¬
maret. Aqua gͥ ꝑ mĩstros fideli
furto subripit᷑. altera etiam aq̃
a uiro dei bñdc̃a de calice sci ma¬
ioli muto tͣnsmictit᷑. Qs ille cum

Expanded text:
serebat enim quia quantumlibet sublime sancti serebat enim quia quantumlibet sublime sancti ruit appetitum. Præterea miles quidam tam mentis inops erat effectus, vt postposita penitus omni cura, priuata vel publica, per deuia quæque soliuagus & nudus erraret, inconditas voces emitteret, & tamquam dæmoniacum se per inorclementiam cum psalmis ac letaniis implorat, vt furoris insania non permittat. Hinc ab oratione consurgens, ad eum qui patiebatur accedit, aqua sanctificationis aspergit, vt ex ea bibat, suadendo compellit. Qui non multo post, ad Cluniacum sanus & incolumis venit, exedendi sermonis amiserat. Hic per visionem ammonitus est, vt si aquam qua manus B. Odilonis abluebantur hauriret, hæc sibi loquendi vires, & amissæ linguæ officium proculdubio reformaret. Aqua igitur per ministros fideli furto surripitur, altera etiam aqua, a viro Dei benedicta de calice sancti Maioli muto transmittitur. Quas ille cum
Abbreviated transcription (Latin):
nullam deceto doloris huiꝰ noleᷤ¬
tiam sensit.
uiclam turgiensis ec¬
clesie clerxo. letale
uulnus ĩ brachio pes¬
goris egrituchnẽ. sed ip̃am potiꝰ
ĩtiminaret᷑ ⁊ mortẽ. Cũq uir dei
lucensi tene̾t᷑ bospicio. acceclit clĩ¬
cus ⁊ periculũ tã pestife̾ calami¬
tatis ostendit. Quod ille qͣi uid̾e̾
dissimulans. latent̾ brachiũ ap¬
p̾henlit. uuufice cͥcis signaculũ
ĩpͥmit. eũq dimittens ut sͥ caute
ꝓuicdeat p̃cipit. Qͥ paulo post du̾lo¬
cũ uuln̾s. curiosiꝰ attende stu¬
duit. nulla ꝓrso uestigia de leti au¬
langoriᷤ ĩuenit. Stupefc̃s gͥ noui¬
tate miraculi ad hoĩem dei p̾sto re¬
gredit᷑. qͥd sͥ ꝯtigi̾t nõ tã relatione
u̾bi ꝙͣ ostensione ip̃iꝰ brachii eide¬
ntissime ꝯfitet᷑. Q uod ille satis
moleste tulit. eũq a suo ꝯspc̃i cũ
ĩdignatione corripiens extͣpauͭ.
Nam tanꝙͣ uenena serpentium
sic rumores hominũ fugiebat. as¬

Expanded text:
nullam de caetero doloris hujus molesnullam de caetero doloris hujus molestiam sensit. Cuidam Turonensis Ecclesiae clerico lethale ulcus in brachio pesguoris aegritudinem, sed ipsam potius interminaretur et mortem. Cumque vir Dei Lucensi teneretur hospitio, accedit clericus, et periculum tam pestiferae calamitatis ostendit. Quod ille quasi videre dissimulans, latenter brachium apprehendit, vivificae crucis signaculum imprimit, eumque dimittens, ut sibi caute provideat praecipit. Qui paulo post, dum locum ulceris curiosius attendere studuit, nulla prorsus vestigia deleti languoris inuenit. Stupefactus igitur nouitate miraculi, ad hominem Dei præsto regreditur, quid sibi contigerit, non tam relatione verbi, quam ostensione ipsius brachij euidentissime confitetur. Quod ille satis moleste tulit, eumque a suo conspectu cum indignatione corripiens, exturbauit. Nam tamquam venena serpentium, sic rumores hominum fugiebat. As
Abbreviated transcription (Latin):
sus pluuiarũ ingruentiũ ĩunda¬
cione ꝯtactus. Suitaq b̾i uiri mu̾¬
tis. ⁊ utrũ frange p̃ceps ruina¬
e nõ potuit. et ꝑfunde̾ tedicẽ ĩundã¬
tiũ ẏmbriũ densitas ignorauit..
obilis qͥclam dũ iace̾t sub
arbore ꝑtitula corticis ĩ eiꝰ
cculũ cecidit. Cui ñ mͦ lu¬
men oĩno turbauit. s ⁊ aliarũ
calamitatũ multiplex pondus ĩ¬
uexit. Nam cũ itl ꝙ cculo semel ĩ¬
fiderat. nullo mͦ potuiss expelli:
fugit sompnus ab cculis ⁊ nõ mͦ
iam homo dormire: s ne ciborũ qͥdẽ
ualebat alim̃ta ꝑcipere. Quẽ seorsũ
uir sc̃s lucens signũ sͥ cͣcis ĩpreᷤᷤ¬
sit. ac t  ĩsufflans suꝑ locũ dolo¬
ris halauit. deincle ꝓmittens se
salutares ꝓeo uictimas oblaturͣm
abiit. Abscedente itaq uiro dei.
ꝓtinus homo suauit̾ oblormiuit.
Euigilam aut̃ particulã corticis
ab oculo nõ sine q̃lam lanugiẽ
piecit. et e uestigio fc̃us ĩcolutus

Expanded text:
orsus est pluuiarum ingruentium inundaorsus est pluuiarum ingruentium inundatione contactus. Sic itaque beati viri meritis, & vitrum frangere præceps ruina non potuit, & perfundere codicem inundantium imbrium densitas ignorauit. Nobilis quidam vir dum iaceret sub arbore, particula corticis in eius oculum cecidit. Cui non modo lumen omnino turbauit, sed & aliarum calamitatū multiplex pondus inuexit. Nam cum id quod oculo semel insiderat, nullo modo potuisset expelli, fugit somnus ab oculis, & non modo iam homo dormire, sed ne ciborum quidem valebat alimenta percipere. Quem seorsum vir sanctus abducens, signum sibi crucis impressit, ac mox insufflans super locum doloris halauit, deinde promittēs se salutares pro eo victimas oblaturum, abiit. Abscedente itaque viro Dei, protinus homo suauiter obdormiuit; euigilans autem, particulam ab oculo non sine lanugine quadam projecit, et e vestigio factus incolumis,
Abbreviated transcription (Latin):
liqͣn uir dñi per p̾rupta
uirensiũ alpium. it ha¬
bebat. ⁊ repente sagina¬
rius multis on̾atus sarcinis per
montis deuexa collabit᷑. atq per
aspera rupiũ scopulorũ q p̾cipicia
usq ad uallis ĩfime ꝓfuncda rap¬
tatur. Ministͥ ꝑtinꝰ ĩ illud lubrice
rine p̾cipicium descendentes.
ñ nulla qͥclem de sarcinulis. que
spas sim dispersa fuant ĩ lesa reꝑi¬
unt. libeũ tñ sacͣmentoꝵ aureis li¬
ttis exaratũ. cũ iuitreis qͥbꝰdã uas¬
culis. anaglifa fusilitate celatis
deeẽ ꝑpendũt. Qbus ĩt̾i̾m recede¬
ntes omissis: hospiciũ sureñt cor¬
pora fessa reficĩt. ⁊ noctͣno soppra¬
tisilencio quieuerũt. Mane autẽ
fci mature surgentes ad locũ illũ
celũ redeunt. ⁊ ciosius q̃ꝙ diu̾ti¬
cula scͣtantes oĩa que ꝑisse suspi¬
cabantir ĩueniũt. uasa nuirũ.
uitrea oĩm repiunt᷑ inlesa. De¬
auratus esam liber cũ tẽpo scil
ymbriferũ ĩhrresceret: nulla ꝓr¬

Expanded text:
Aliquando vir Domini per prærupta Aliquando vir Domini per prærupta Iurēsium Alpiū iter habebat, & repente sagmarius multis oneratus sarcinis, per montis deuexa collabitur, atque per aspera rupium, scopulorumque præripia, vsque ad vallis infimæ profunda raptatur. Ministri protinus in illud lubricæ ruinæ præcipitium descendentes, nonnulla quidem de sarcinulis quæ passim dispersa fuerant inlæsa reperiunt, librum tamen sacramentorum aureis literis exaratum, cum vitreis quibusdam vasculis, anaglifa fusilitate cælatis, deesse perpendunt. Quibus interim recedentes omissis hospitium subeunt, corpora fessa reficiunt, & nocturno soporali silentio quieuerunt. Mane autem facto, mature surgentes, ad locum illum celeriter redeunt, & curiosius quæque diuerticula perscrutantes, omnia quæ periisse suspicabantur, inueniunt. Vasa nimirum vitrea omnino reperiuntur inlæsa. Deauratus etiam liber, cum tempus scilicet imbriferum inhorresceret, nulla pr
Abbreviated transcription (Latin):
madere ꝑmittet. que uͦ madefi̾ ͥ
sine dãpno nõ possunt. a cõtactu
fluctuum ĩmunia custocliret:
N eodem qͦ uirensi monast̾i̾o
uir dm̃i edilo aliq̃ñ constitutus
repperit pu̾m noĩe girardum
tribili cacluce passionis langore
detentũ. Qͥ sepissime qͣsi luna¬
ticus corruebat. et sic eũ eccid¬
ui langoris ĩpetꝰ horrue̾ ꝯsue¬
uerat. ut ĩeo neq uox neq me¬
moria. nͨ ꝓrsus aliqͣ m̃broꝵ officiã
remanerent. ac fere a mortuo nͥ
distaret. Huic homo dei misccli¬
ter cõdescendens. fr̃ĩbꝰ ut ꝓ eo dei
clem̃ciã dep̾cent᷑ u̾ungit. ip̃e ue¬
ro ad sacro stm̃ altare missã celebͣ¬
tͣs acceclit. egrũ etiã ut int̾esset ã¬
monuit. Cui mox salutaris euca¬
ristie mist̾iũ tͣcudit. deincle sicut s
moris erat. scĩficatã aquã cũ beati
maioli calite ꝓpinauit. Net mora
ꝑtinus a puo om̃is langor absces¬
sit. salus optata succedit. et sic per
tate permansit .

Expanded text:
madere permitteret, quæ vero madefieri madere permitteret, quæ vero madefieri sine damno non possunt, a contactu fluctuum immunia custodiret. In eodem quoque Iurensi Monasterio vir Domini Odilo aliquando constitutus, reperit puerum nomine Gerardum, terribili caducæ passionis languore detentum. Qui sæpissime quasi lunaticus corruebat, & sic eum occidui languoris impetus obruere consueuerat, vt in eo neque vox, nec memoria, nec prorsus aliqua membrorum officia remanerent, ac fere a mortuo nihil distaret. Huic homo Dei misericorditer condescendens, fratribus vt pro eo Dei clementiam deprecentur, iniungit, ipse vero ad sacrosanctum altare Missam celebraturus accedit, æger etiam vt interesset ammonuit. Cui mox salutaris Eucharistiæ mysterium tradidit, deinde sicut sibi moris erat sanctificatam aquam cum beati Maioli calice propinauit. Nec mora, protinus a puero languor omnis abscessit, salus optata succedit, & sic per mtate permansit.
Abbreviated transcription (Latin):
donec pestis illa funditus euanes¬
ceret. et guttur pui ad nat᷑alẽ se
sreciem per omĩa reformaret..
lio qͦ tp̃re de monasterio
ꝙ est ĩ uirensi t̾ritguo cõs
cõcaue ꝓfunditatis flinuũ deue¬
nisset. accidit ut mulus qͥ hõĩs
dei suꝑlectilem libros scilic ad lec¬
tulũ defebat. apublico uado ꝓcul
oberrans. ĩ ꝑfundiorẽ aluei uoragi¬
nẽ caderet. sitq raptatus aguigite
nullo mẽbroꝵ nͥ solo capite flucti¬
bus emineret. Qui tandẽ e nau¬
fragio protractus edncit᷑. ad perscͥ¬
tandũ utrũ res ⁊ maxime libri ꝑ¬
ierint designatur. Miro itaq su a¬
ꝑne dispensationis orcdĩe libri sim¬
ul cũ lectulo ita fluctibo repĩtur
intacti: ut ne tenui quidẽ aque
stilla uicleant᷑ aspersi. Mantelia
uero simul ⁊ manutergia prorso
untliq reperta sunt madicla. Uͥ
notantlũ qͣm periugil fui̾t erga
seruũ suũ diuina ꝓtectio ut ea
scilicz que ablui freque ncłꝰ incligẽt

Expanded text:
donec pestis illa funditus evanesdonec pestis illa funditus evanesceret, et guttur pueri ad naturalem se speciem per omnia reformaret. Alio quoque tempore de monasterio quod est in Jurensi territorio consconcauæ profunditatis fluuium deuenisset, accidit vt mulus, qui hominis Dei supellectilem, libros scilicet ac lectulum deferebat, a publico vado procul aberrans, in profundiorem aluei voraginem caderet, sicque raptatus a gurgite, nullo membrorum nisi solo capite, fluctibus emineret. Qui tandem e naufragio protractus educitur, ad perscrutandum vtrum res & maxime libri perierint desagmatur. Miro itaque supernæ dispensationis ordine, libri simul cum lectulo ita fluctibus reperiuntur intacti, vt ne tenui quidem aquæ stilla videantur aspersi. Mantilia vero simul & manutergia prorsus vndique reperta sunt madida. Vbi notandum quam peruigil fuerit erga seruum suum diuina protectio, vt ea scilicet quæ ablui frequentius indigent,
Abbreviated transcription (Latin):
q fr̃m p̃cibus. et tartarei cͣciatus Ñ¬
sum. In hoc gͦ uabet liquido dep̾hen¬
di que de m̾itis bi odilonis opinio
uire possit haberi. Cũ hiis numirũ
qui uixta pͥuilegiũ apłice dignita¬
tis claues eccłie p̾ cunctis mortali¬
bus tenuit qͥligancli uires acis sol¬
uendi p̾minenti quocdã iure posse¬
dit ĩ illo iã ĩuisibili examĩt ꝯstitutꝰ.
de penali potuit supplicio liberari:
puerulus monachus noĩe Raclui¬
phus. quẽ struia quedã gutturiᷤᷤ ⁊ͭ¬
ĩtumescens usq adeo letͣpauerat.
ut ⁊ claritatẽ uocis auferret: ⁊ ĩ¬
super qͦciã modo minaretur ꝙ sͥ ali¬
qͣndo etiã haneltũ int̾ciperet. Quẽ
ad se uir dei uere misericors aduccat.
palpante manu locũ tumoris at¬
trectat. Deinde signũ cͣcis plage
gutturis ĩpͥmit. et cdiuina q̃dam
u̾ba dicens mox abire ꝑmittit. De¬
inde mirũ ĩ modũ sicut ĩ aliis mor¬
bus ille postꝙͣ semel oborit᷑. solet ĩ

Expanded text:
rum precibus, & tartarei cruciatus rum precibus, & tartarei cruciatus sum. In hoc ergo valet liquido comprehendi, quæ de meritis B. Odilonis opinio iure possit haberi. Cum is nimirum qui iuxta priuilegium Apostolicæ dignitatis claues Ecclesiæ præ cunctis mortalibus tenuit, qui ligandi vires atque soluendi præeminenti quodam iure possedit, in illo iam inuisibili examine constitutus, de pœnali potuit supplicio liberari. puerulus Monachus, nomine Rodulfus, quem struma quædam gutturis intumescens, vsque adeo deturpauerat, vt & claritatem vocis auferret, & insuper quodammodo minaretur quod sibi aliquando etiam anhelitum interciperet. Quem ad se vir Dei vere misericors aduocat, palpante manu locum tumoris attrectat. Deinde signum crucis plagæ gutturis imprimit, & diuina quædam verba dicens, mox abire permittit. Deinde mirum in modum sicut in aliis morbus ille postquam semel oboritur, solet in
Abbreviated transcription (Latin):
tissircor de uotirẽ satagent. ⁊ exa¬
ra scorũ pectoꝵ fr̃ne caritatis flam¬
nia ꝓsiliens. dĩe clepãcie sac̾rium
penetͣret. iã p̃fixi tp̃ris t̾minꝰ ꝓpin¬
quabat. Et ecte qͥdã sc̃e ꝯu̾satioĩs mo¬
nachus. heldebertus noĩe. qͥ uidel
hoc obedientie fungebat᷑ officio. ut
ĩ opes aleret inligentiuꝰ subsicdia nuiᷤ¬
traret. Hic itaq ꝑ soporẽ uiclit ꝙ qͥdã
pulcher ⁊ serenus aspectu ac sollẽp¬
ni quodam nntore ꝯspicuꝰ claustrũ
monast̾i̾i magno caudidatoꝵ ag¬
minc cõstipatus ĩgredet᷑. In capłm¬
trauit: ad eiꝰ genua humilif flexit.
eiq sicut ĩ gestu corporis inclebatur
gras egit. Cũq fr̃ ille qui hoc ĩ uisicẽ
cõtẽplabat᷑: inqͥreret quis nã eẽt il¬
le tam decorus ac fulgidus qͥ sco ui¬
to sauitationis obseqͥum exhiberet.
responsũ est ei: qr ille eẽt bñac̃s sũ¬
me seclis ep̃c. Qui nimirũ ul crrco
uiro clei gr̃as ageret. qr piiseiꝰ scõꝵ

Expanded text:
 deuotione satagerent, & ex ara sanctorum pectorum, fraternæ charitatis flamma prosiliens, diuinæ clementiæ sacrarium penetraret, iam præfixi temporis terminus propinquabat. Et ecce quidam sanctæ conuersationis Monachus Eldebertus nomine, qui videlicet hoc obedientiæ fungebatur officio, vt inopes aleret, indigentibus subsidia ministraret. Hic itaque per soporem vidit quod quidam pulcher & serenus aspectu, ac solemni quodam nitore conspicuus, claustrum Monasterij magno candidatorum agmine constipatus, ingredetrauit: ad eius genua caput humiliter flexit, eique sicut in gestu corporis videbatur, gratias egit. Cumque frater ille, qui hoc in visione contemplabatur, inquireret quisnam esset ille tam decorus ac fulgidus, qui sancto viro salutationis obsequium exhiberet, responsum est ei, quia ille esset Benedictus, summæ sedis Episcopus. Qui nimirum idcirco viro Dei gratias ageret
Abbreviated transcription (Latin):
nũ genus antiqͣm eiꝰ euacuans
potestatẽ. Ubi uirulenti angiꝰ
sli ꝯ astucia. Ubi spicula qͥbꝰ añ
natiuitatẽ meã aĩas ĩmortẽ ulil¬
nerabat. Hiis dcĩs neꝙͣ se sp̃c in
miscuit. Quẽ cũ puer aspio ĩcre¬
passet ꝓhibitus ne laules ⁊ ob¬
seqͥa qͥbus fudeliũ deuotio suã ꝓ¬
seq̃bat᷑ natiuitatẽ. solita ꝑtͣbar
ĩuiclia: t̾stis ⁊ ꝯfusꝰ abscessit. Qͦ
lõgiꝰ effugato: xp̃m cũ genitͥce¬

Expanded text:
num genus, antiquam eius euacuans num genus, antiquam eius euacuans potestatem. Vbi virulenti illius anguis astutia? Vbi spicula quibus ante natiuitatem meam, animas in mortem vulnerabat? His dictis, nequam se spiritus immiscuit. Quem cū puer asperius increpasset, prohibitus ne laudes & obsequia, quibus fideliū deuotio suam persequebatur natiuitatē, solita perturbaret inuidia, tristis & confusus abscessit. Quo longius effugato,
Abbreviated transcription (Latin):
a fr̃ibꝰ ĩ capłin decductus. scĩssima
exhortatione sua flentes ĩ diuiũ
cõfortat obseqͥum. Confirmat
labentes aĩo qui labente gressu
cõsift̾e̾ no ualebat. Inculcat illis
qͥdẽ eẽ colluctationẽ adũsũ pͥnci¬
pes tenebrarũ. s hostes huimodi
fore refugii si remissius illis age¬
ntibus insicdiator irrũpendit locũ
ĩuenit. Presentis qͦ citasione
diei. aliã s nõ aliã aggressus nar
dignata ẽ appare̾. In sini eiꝰ ele¬
gans puer ⁊ diuinã p̾fens uenꝰ¬
tatẽ. Ip̃a blando lenis aspcũ. ip̃a
mitis ⁊ exorabilis. ad ĩpet̾ndũ pro
pccõribꝰ int̾uentũ. Cui applaudẽs
diuinꝰ insans. ora inqͥt. ista nox
mea natiuitate ĩsignis. głam an¬
gelis pacẽ hõibꝰ aduenisse denũ¬
ciãt. Nox ista mee cõscia gr̃e. legis
obscuritates aperuit uaticinium
soluit ꝓpħarũ. In hacgͦ ex te natꝰ
o mr̃ preclart serpentis capud
cõtriui qua grassabat᷑ in huma¬

Expanded text:
a fratribus in Capitulum deductus, sanctissima a fratribus in Capitulum deductus, sanctissima exhortatione sua, flentes in diuinum confortat obsequium, confirmat labantes animo, qui labante gressu consistere non valebant. Inculcat illis quidem esse colluctationem aduersus principes tenebrarum, sed hostes huiusmodi fore refugij, si remissius illis agentibus insidiator irrumpendi locum inuenerint. Præsentis quoque occasione diei, aliam, sed non alienam aggressus narrdignata est apparere. In sinu eius elegans puer, & diuinam præferens venustatem: ipsa blando lenis aspectu, ipsa mitis & exorabilis ad impetrandum pro peccatoribus interuentum. Cui applaudens diuinus infans, ora, inquit, ista nox mea natiuitate insignis, gloriam Angelis, pacem hominibus aduenisse denunciat. Nox ista, meæ conscia gratiæ, legis obscuritates aperuit, vaticinium soluit prophetarum. In hac ego ex te natus, o mater præclara, serpentis caput contriui, qua grassabatur in huma
Abbreviated transcription (Latin):
ta sacri panis porcione uti ñ poss
ex ore lacerato decidenti: Goderã¬
nus utͣmq manũ supposuit. ⁊ głosiꝰ
de se ꝙͣ de qͦlibet hoste tͥumphans.
adhibitũ ori absorbuit. Qͦ uiso
b̾s albas obstupuit. craticulam.
laurencii hoc animi torm̃to di¬
cens eẽ mitiorẽ. Hiis aliisq per¬
sonis uelutl qͥbusdã lumĩaribꝰ
illustͣtũ clumacense monastium
ꝙdã u̾tutis gignasiũ fuit. In eo¬
rũ moribꝰ ⁊ uita plimꝰis pr̃ erat.
⁊ cuiꝰ eẽt pastoris ip̃a ꝯũsatione
sua dectus grex liq̃bat᷑. De qͥhus
Icqͥ plura suꝑ secdlimꝰ. ad agnitõ¬
nem deuotionis eoꝵ suffice̾ iudi¬
cantes: ꝙ añ nos de eis ezelo atq
Gilo clarissimi scil uiri. uigilã¬
gius scripsisse traciũt᷑. ÷¬
nnus ab ordinatione
Ao exitũ trahebat᷑. ⁊ na¬
tiuitatis dñice sollẽpnia reuo¬
lutũ tempus adcluxerat. Qua
uidelic die uet̾anꝰ ille xp̃i mileᷤ

Expanded text:
ta sacri panis portione vti non posseta sacri panis portione vti non posseex ore lacerato decidēti, Goderannus vtramque manum supposuit, & gloriosius de se, quam de quolibet hoste triumphans, adhibitum ori totum absorbuit. Quo viso, B. Abbas obstupuit, craticulam Laurentij hoc animi tormento dicens esse meliorem. His aliisq. personis velut quibusdam luminaribus illustratū Cluniacense Monasterium quoddā virtutis gymnasium fuit. In eorstoris, ipsa conuersatione sua totus grex loquebatur. De quibus loqui plura supersedimus, ad agnitionem deuotionis eorum sufficere iudicantes, quod ante nos de eis Ezelo atque Gilo clarissimi scilicet viri vigilantius scripsisse traduntur. Annus ab ordinatione ad exitum trahebatur, & Natiuitatis Dominicæ solemnia reuolutum tempus adduxerat. Quo videlicet die veteranus ille Christi miles
Abbreviated transcription (Latin):
salutẽ inueniri: si albem loci illiꝰ
ꝓpiciũ m̾eret᷑. Sic orator edoctus:
gaudens reu̾tit᷑. clunatũ festinat.
alb̾em uotis ⁊ uoce reqͥrit. Inuẽto:
sacrũ pandit desicłiũ. diuine ui¬
sroĩs bystoriã aꝑit. ordĩe retexens
flectit᷑ albas nõ cuc̾tatus satiffac̾e
postulanti. Hinc receptus ille co
stucliosiꝯ ascensicẽs ĩcorde suo clis¬
posuit. quo dlĩa reuelatic̃e dicũca̾t.
ex hoc hoĩm ꝯsorcio ad cõsorciũ pro¬
uehi angelorum.
ilicerat ⁊ hoc monachꝰ ille
Goderãnꝰ qui telicto bi re¬
migis monasti̾o: cũ arcio¬
ris uite ⁊ discipline gr̃a cluniacũ
demigrasset. m̾i̾toꝵ titulis ⁊ p̃ro¬
gatiua scĩe a dño audire mu̾it.
amice ascende superiꝰ. Priꝰ enĩ
malliacensis albs effcũs: postea
sanctonensis eccłie a deptꝰ est clig¬
nitatẽ. Acciclit aũt ut eo p̾sente
leꝓso cuidã ꝑ manus bi hugonis
eucharistia tracłet᷑. Q dũ suscep¬

Expanded text:
salutem inveniri, si abbatem loci illius salutem inveniri, si abbatem loci illius propitium mereatur. Sic orator edoctus, gaudens revertitur, Cluniacum festinat, abbatem verbis et voce requirit, invento sacrum pandit desiderium, divinae visionis historiam aperit, ordine retexens Flectitur abbas, non cunctatus satisfacere postulanti. Hinc ille receptus, eo studiosius ascensiones in corde suo disposuit, quo divina revelatione didicerat ex hoc hominum consortio, ad consortium provehi angelorum. 42. Didicerat et hoc monachus ille Goderannus, qui relicto B. Remigii monasterio, cum arctioris disciplinae gratia Cluniacum demigrasset, meritorum titulis et prgatiua scientiæ a Domino audire meruit, Amice ascende superius. Prius enim Malliacensis Abbas effectus, postea Santonensis Ecclesiæ adeptus est dignitatem. Accidit autem vt eo præsente, leproso cuidam per manus B. Hugonis Eucharistia traderetur. Qui dum suscep
Abbreviated transcription (Latin):
lamũ cassatũ ꝯte̾ret. fcõ monacho
ꝓfecto ꝯsiliũ. quo p̃uicderat sapiẽs
albas tyrouẽ tͥ puciore cultũ mol¬
liorẽ positurũ. ⁊ egre laturũ. qñq
solus in spiritali milicia ĩhercie ar¬
gui qͥ ĩ scłari semper cũ melioribꝰ
certasse aicebatur. Ꝙ ita ꝯtigisse
comitis ꝯũsatio inclicaũ. ẜ epente
ñaq mutatus aui̾to cuspẽsatõis ĩ¬
cium̃to nouas carni cͥces ĩdit᷑. c̾tãs¬
ꝙ bonũ c̃tam̃ b̾o fine donatiũ mũ¬
¶ it sẽpit̾nũ .
orro emerg̾e̾ cupientibꝰ
ex hec magno mari ⁊ spa¬
cioso ꝙͣ tutũ eẽt sub bo
hugone refugiũ liuina. ⁊ ĩdicia
decuerunt. Qdã nãq romã ex
uoto ꝓfectus. añ sepulcrũ ꝓstͣtꝰ¬
apłorum. q̃ ad cĩeũ ĩcederet uia
lacͥmis ubioritꝰ doceri p̃cabat᷑. Hac
agenti curã celi clauiger petrus
apparuit. suggit᷑ clunia cũ ꝓficis¬
ti cluniaci lauacrũ ẽẽ aĩarũ. illic

Expanded text:
lamum quassatum contereret, facto monacho,lamum quassatum contereret, facto monacho,profecto consilium, quo præuiderat sapiens Abbas, tyronem Christi pudore cultum molliorem positurum, & ægre laturum, quandoque solū in spiritali militia inertiæ argui: qui in seculari semper cum melioribus certasse dicebatur. Quod ita contigisse, Comitis conuersatio indicauit. Repente namque mutatus, abiecto dispensationis indumento nouas carni cruces indixit, certansque bonum certamen, beato fine donatiuum meruit sempiternum. Porro emergere cupiētibus ex hoc magno mari & spacioso, quantum esset sub B. Hugone refugium, diuina etiam inditia docuerunt. Quidam namque Romam ex voto profectus, ante sepulchrum prostorum, qua ad Deum incederet via, lacrymis uberioribus doceri precabatur. Hanc agenti curam coeli claviger Petrus apparuit, suggerit Cluniacum proficisci; Cluniaci lavacrum esse animarum, illic
Abbreviated transcription (Latin):
lupus habitauit cũ agno. ⁊ ꝑcluᷤᷤ
cũ edo ꝯficlent̃ accubuit. Cũ hiis
nimirũ qͥ de ppło accesserãt tam
pacient᷑ iugũ dñi sublimes ꝑtu¬
bere potestares: ut eos nec fastu
giũs nec insollercia p̃ment poteᷤᷤ¬
tatis. Qnto qͥsq maior fuerat. tã¬
to ĩ om̃ibus humilior. Hiis aũt qͥ
timore defecti monachũ ꝓfiti̾ u̾e¬
bant᷑. ꝓuidus pr̃ ita monasticã tẽ¬
perabat disciplinã. ut ⁊̃ deliciis
assueti cã sine q̃rela sustinerent..
uius rei Giugo comes teᷤ¬
tis ⁊ exemplũ fuit. uir
scib inclulgencius a pu̾o
eclucatus. et freq̃ntatas a cunus¬
delicias ĩdocił abdicare. Quẽ cũ ⁊̃
uestes agnine ult̾arẽt: nichilq p̃¬
t aduenarũ murũ pelliculas aut
sericos cultus ad nuclũ pate̾t᷑. ao
tolłandũ tñ qͦrũlibet amictuũ as¬
ꝑitates b̾s hugo circũspectis eũ lis¬
pensatõibꝰ ĩformauit. Qͥppe ne ca¬

Expanded text:
Lupus habitavit cum agno, et pardus Lupus habitavit cum agno, et pardus cum haedo confidenter accubuit . Cum his nimirum qui de populo accesserant, tam patienter jugum Domini sublimes pertulere potestates ut eos nec fastu generis, nec insolentia premerent potestatis; quanto quisque major fuerat, tanto in omnibus humilior. His autem qui timore defectus monachum profiteri verebantur, providus Pater ita monasticam temporabat disciplinam ut etiam deliciis assueti eam sine querela sustinerent. 40. Hujus rei Guigo comes testis et exemplum fuit, vir scilicet indulgentius a puero educatus, et freqdelicias indocilis abdicare. Quem cum etiam vestes agninæ vlcerarent, nihilque præter aduenarum murium pelliculas aut sericos cultus ad nudum pateretur, ad tolerandum tātum quorumlibet amictuum asperitates, beatus Hugo circumspectis eum dispensationibus informauit. Quippe ne ca
Abbreviated transcription (Latin):
nu artificũ sortirent᷑. Ꝙ ꝓfecto huis
de qua loqͥm᷑ structure accessit: que
cũ splendilissima sit ĩgenio opifi¬
cis. multo est ex suro habitatore sp¬
lencdiclior. Utͥusq autẽ głe gregis sci¬
lic ⁊ loci bs hugo scillicitꝰ institit ẜ¬
ꝓtͣator. corã deo ⁊ eiꝰ angłis pura clic¬
turꝯ cõscĩa. Dñe dilexi decorẽ domꝰ
tue ⁊ locũ habitatioĩs gie uie. Ei ꝯx
enĩ scĩssimo ducatu egressa de egy¬
pto multa aĩarũ milia. sac̾fitiũ
ꝯt̾bulati sp̃c ⁊ hostiã laudis deo ex̃¬
ciciũ ĩ hoc obtułe deserto. ft̃i scĩfica¬
tio dñi ⁊ funitulꝯ heditatis eiꝰ.
Quppe sicut ĩ captura pisciũ piscator.
diũsis nititur instrum̃tis: sic ad sa¬
lutẽ aĩarũ filius prudencie cliu̾si
ĩcedens uiis oĩbꝰ oĩa fcũs ut om̃s
lucͥface̾t. Ei semper hamus pepẽ¬
ait semper missa ĩ mari rechia.
sẽꝑ ad litrus qͥrtis ⁊ uite ꝑui pis¬
ces ⁊ magni eclucti sunt. Semꝑ

Expanded text:
artificum sortirentur. Quod profecto huic, de qua loquimur, structurae accessit: quae cum splendidissima sit ingenio opificis, multo est ex suo habitatore splendidior: utriusque autem gloriae, gregis scilicet et loci, B. Hugo sollicitus institit procurator, coram Deo et ejus augelis pura dicturus conscientia, Domine dilexi decorem domus tuæ, & locum habitationis gloriæ tuæ. Eius enim sanctissimo ducatu, egressa de Ægypto multa animarum millia, sacrificium contribulati spiritus, & hostiam laudis Deo exercituum, in hoc obtulere deserto, facti sanctificatio Domini, & funiculus hereditatis eius. Quippe sicut in captura piscium, piscator diuersis nititur instrumentis, sic ad salutem animarum, filius prudentiæ diuersis incedens viis, omnibus omnia factus, vt omnes lucrifaceret. Ei semper hamus pependit, semper missa in mari retia, semper ad littus quietis & vitæ parui pisces & magni educti sunt. Semper
Abbreviated transcription (Latin):
a. ꝙdã de abulatoriũ dicas angłorũ.
In hac uclud ecluctos de carce̾ moua¬
ita se monasticis accomoclans ĩstitu¬
tis. ut angustia chori necesse ñ sit
ꝑmisceri ordies nõ staticẽs ꝯfũcli.
uł foras quẽlib euagari. Suꝑsunt
loca duũs ascͥpta mistiis obseqͥis plꝰ

Expanded text:
quoddam deambulatorium dicas angelorum. quoddam deambulatorium dicas angelorum. In hac velut eductos de carcere monaita se monasticis accommodans institutis, ut angustia chori necesse non sit permisceri ordines, non stationes confundi, vel foras quandolibet evagari. Supersunt lo
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ nomẽ suũ et aduentus cãm iacẽ¬
ti declarans: fix inqͥt ad alb̾em festi¬
na hugonẽ. relaturus ei gͣuẽ mͥ eẽ
mearũ p̾ssurã ouium. qͣs intͣ septa
cluniaceñ illis ouilis ĩclusas locus
collata t̾ sanitate fides u̾bis acce¬
cdat. Adiecit ⁊̃ addendos ei septẽ ã¬
nos si fidelit̾ impositã ꝑage̾t obecli¬
enciam. Heatũ uero hugonẽ si pa¬
rat subiturũ. Hiis dcis ip̃e funicu¬
los tencde uisus ẽ. ip̃e lõgitudĩs atq
latitudĩs metiri ꝙͣtitatẽ. Ostẽdit
ei ⁊̃ basilice qͣlitatẽ fabͥcande. m̃ti¬
eiꝰ ⁊ dim̃sioĩ eiꝯ ⁊ scematis memori¬
intitũ minabatur. Seferũt᷑ ex ordĩe
q̃cũq monacho dcã fua̾nt uł ostensa.
Credidit albas ⁊ cliuĩs aĩatus moĩ.¬
tis. habitatõi głe dei tantã ac talẽ
basilicã ꝯstruxit: ut capacior ne sit
magnitudĩe. an arte mirabilior dlif
ꝙͣ si liceat credi celestibꝰ incolis ĩ huiꝰ¬
mocli usus humana place̾ domicili

Expanded text:
Qui nomen suum, et adventus causam jacenti declarans: « Frater, inquit, ad abbatem festina Hugonem, relaturus ei gravem mihi esse mearum pressuram ovium, quas intra septa Cluniacensis illius ovilis inclusas, locus collata tibi sanitate, fides verbis accedat. » Adjecit etiam addendos ei septem annos, si fideliter impositam sibi perageret obedientiam; beatum vero Hugonem, si parat, subiturum. His dictis ipse funiculos tendere visus est, ipse longitudinis atque latitudinis metiri quantitatem. Ostendit ei etiam basilicæ qualitateejus et dimensionis et schematis memoriinteritum minabatur. Referuntur ex ordine, quaecunque monacho dicta fuerant vel ostensa. Credidit abbas, et divinis animatus monitis, habitationi gloriae Dei tantam ac talem basilicam construxit, ut capacior ne sit magnitudine, an arte mirabilior, diff est, quam, si liceat credi coelestibus incolis in hujusmodi usus humana placere domicilia,
Abbreviated transcription (Latin):
senex sapiens. qͥ terii.
et cuiꝰ maturitas eũ nõ sinat uagari.
Qui portariꝰ cellam debet habere iur¬
ta portam. ut uenientes semꝑ p̾sentẽ
inueuiant: a quo responsum accipiãt.
Et mox ut aliqͥs pulsau̾it. aut pauꝑ
cdamauerit: deo gr̃as respondeat aut
beneclicat. et cũ om̃i mansuetudine
timoris dei: reddat responsũ festinã¬
ter cum feruore caritatis. Eͥ portariꝰ
si indiget solatio: uiniorẽ frẽm acci¬
piat. Monasterium autem si potest fie¬
ri: ita debet constitui. ut omĩa necessa
ria: id est aqua. molendinũ. orcũ. p̾sti¬
nũ. uel artes diuerse intra monasteri¬
um ererceant᷑: ut nõ sit monachis ne¬
cessitas uacandi foras. qr õmo nõ expe¬
dit aĩabus eorum. Hanc autem regu¬
lam sepiꝰ uolumꝯ ĩ congregatione le¬
gi: ne qͥs fr̃m se de ignorancia excuset.

Expanded text:
senex sapiens, qui cujus maturitas eum non sinat vagari. Qui portarius cellam debet habere juxta portam, ut venientes semper praesentem inveniant, a quo responsum accipiant. Et mox ut aliquis pulsaverit, aut pauper clamaverit, Deo gratias respondeat, aut Benedic: et cum omni mansuetudine timoris Dei reddat responsum festinanter cum fervore charitatis. Qui portarius, si indiget solatio, juniorem fratrem accipiat. Monasterium autem si fieri potest ita debet coria, id est aqua, molendinum, pistrinum, hortus, vel artes diversae infra monasterium exerceantur, ne sit monachis necessitas vadit animabus eorum. Hanc autem Regulam saepius volumus incongregatione legi, ne quis fratrum se de ignorantia excuset.
Abbreviated transcription (Latin):
cent. Hora scda agat᷑ tercia: et us
q nona om̃s ĩ opꝯ suũ laborent ꝙ
eis iniungit᷑. Facto autẽ pͥmo sig¬
no hore none disiungant ab opere
suo singuli. et sint parati dũ sccłm

Expanded text:
ent: hora secunda agatur tertia, et usque ad nonam omnes in opus suum laborent, quod eis injungitur. Facto autem primo signo horae nonae disjungant se ab opere suo singuli, et sint parati dum secundum
Abbreviated transcription (Latin):
cda matutina uł uesꝑtina nõ transeat
aliqͣndo. nͥ ĩ ultimo orddine oratio dñica.
om̃ibus auclientibus dicat᷑ a pͥore: ꝓpt̃
scancdalorũ spinas que oriri solent. ut
cõuenti ꝑ ip̃ius oronis sponsionẽ q̃ dict̃:
dimitte nobis sicut et nos climittimus.
purgent se ab huiꝰ cemccli uicio. Ccteriꝰ
uero agendis: ultuna pars eiꝰ orõnis di¬
catur. ut ab om̃ibꝰ respondeat᷑. sed lib̾a
nos a malo.

Expanded text:
da matutina, vel vespertina non transeat da matutina, vel vespertina non transeat aliquando, nisi in ultimo per ordinem oratio Dominica omnibus audientibus, dicatur a priore, propter scandalorum spinas quae oriri solent, ut conventi per ipsius orationis sponsionem, qua dicunt, Dimitte nobis sicut et nos dimittimus; purgent se ab hujusmodi vitio. Caeteris vero agendis ultima pars ejus orationis dicatur: ut ab omnibus respondeatur, Sed libera nos a malo.
Abbreviated transcription (Latin):
spͥuatis: matutinorum xiii.¬
sollempnitas ita agat᷑. Ld est
ut sexagesimus sextus psalmꝰ dicatur
sine antiphona. subtrahendo modice.
sicut clñita: ut om̃s occurrant ad qͥn¬
qͣge sumum qͥ cũ antiphona dicat᷑. Cost
quem alii duo psalmi: dicant᷑ sccł̃m
ꝯsuetudinẽ. Id est sccła feria: qͥntus et
t̾tesimꝰ qͥntus. ĩercia feria: qͣdragesi¬
mus secundus. et qͥnqͣgesimꝰ sextus. Qx¬
ta feria: sexagesimꝰ t̾ciꝰ. et sexagesimꝰ
qͣrtus. Quinta feria: octogesimꝰ septimꝰ.
et octogesimꝰ nonꝰ. Sexta feria: septua¬
gesimꝰ qͥntus. et nouagesimꝰ pͥmꝰ. Sab¬
bato autem: centesimꝰ qͣdragesimꝰ sccłs.
et cauticũ de utero nomii qͥ diuidatur
in duas głas. Nam ceteris diebꝰ canti¬
cum unũ qđ q de suo ex ꝓphetis: sicut
psallit ecca romana dicant᷑. Post hec se¬
quant᷑ laucdes. deuide lectio una apłi
memorit̃ recitanda. Responsoriũ ambͦ¬
sianum: u̾sus. canticũ de euangelio.
letania: et completũ est. Plane agen¬

Expanded text:
atis Matutinorum solemnitas ita agatur: id est, ut sexagesimus sextus psalmus dicatur sine antiphona subtrahendo modice, sicut in Dominica, ut omnes occurrant ad quinquagesimum, qui cum antiphona dicatur. Post quem alii duo psalmi dicantur secundum suetudinem: id est, secunda feria quintus et tricesimus quintus; tertia feria quadragesimus secundus et quinquagesimus sextus; quarta feria sexagesimus tertius et sexagesimus quartus; quinta feria octogesimus septimus et octogesimus nonus; sexta feria septuagesimus quintus et nonagesimus primus; sabbato autem centesimus quadragesimus secundus et canticum Deuteronomii, quod dividatur in duas Glorias. Nam caeteris diebus canticum unumquodque die suo ex prophetis, sicut psallit Eccquentur laudes. Deinde lectio una Apostoli memoriter recitanda. Responsorium Ambrosianum, versus, canticum de Evangelio, litania, et completum est. Plane Agen
Abbreviated transcription (Latin):
dectũ lege diuina. ut sciat et sit
unde ꝓferat noua et uetera. Castũ.
sobitũ. misericordem. et semꝑ suꝑ¬
eraltet misericordiã iudicio: ut idẽ
ñe ⁊seq̃t᷑. Oderit uicia. diligat fr̃s.
In ỹa autem correptione prudenter
agat: et ne quid ninus. ne dũ nimiꝰ
ciadere cupit eruginem: frangatinr.
uas. Suãꝙ fragilitatẽ. seꝑ suspt sit.
Memineritq calamũ cassatũ. nõ
conterendũ. In qͥbo nõ dicimꝰ ut per¬
muttat uutriri uicia: s pͥdent̃ et cumi
caritate ea amputet. ut uiderit cuq
expedire: sicut iã diximꝰ. et fucsent
plus amari qͣm timeri. Non turbul¬
entꝰ sit et auris. nõ sit nimuis et obfti¬
nas . nõ sit z elo tẏpus et mnimis suspi¬
ciosus. qr nũqm requiescit. In ipisti¬
perus suis sit ꝓuidus et considerat.
gitans discretionẽ sc̃i iacob dicentis.¬
Quia si greges meos plus inambulã¬
do fecero laborare: morient᷑ cuncti
uniadie. Het ergo aliaq cestinonia

Expanded text:
doctum lege divina, ut sciat, et sit doctum lege divina, ut sciat, et sit unde proferat nova et vetera; castum, sobrium, misericordem; et semper superexaltet misericordia judicio, ut idem ipse consequatur. Oderit vitia, diligat fratres. In ipsa autem correptione prudenter agat, et ne quid nimis: ne, dum nimis eradere cupit aeruginem, frangatur vas. Suamque fragilitatem semper suspectus sit: memineritque calamum quassatum non conterendum. In quibus, non dicimus ut permittat nutriri vitia, sed prudenter et cum charitate ea amputet, ut viderit cuique expedire, sicut jam diximus, et studeat plus amari qentus et anxius; non sit nimius et obstinatus; non sit zelotypus et nimis suspiciosus: quia nunquam requiescit. In ipsis imperiis suis providus et consideratusnsiderans discretionem sancti Jacob dicentis: Si greges meos plus in ambulando fecero laborare, morientur cuncti una die . Haec ergo et alia testimonia
Abbreviated transcription (Latin):
sideretur ratio: ut hic cõs lx.¬
tituat᷑. quem sibi om̃is con .iiii.¬
cors congregatio scdm timorem
dei: siue etiam pars qͣm ius par¬
ua congregatõiuis: saniori consilio
elegerit. Uite autẽ merito. et sapiẽ¬
cie. doctrina eligatur: qui ordinãdꝰ
est. etiam si ultimꝰ fuerit ĩ ordine
congregationis. Quod̾ sietiam om¬
nis congregatio uicis suis. ꝙ qͥdem
absit. ꝯsencientẽ ꝑsonã pari ꝯsilio
elegerint. et uicia ip̃a aliqͣtenꝯ ĩ no¬
ticiam ep̃i ad cuiꝰ dẏccesim pertinet
locus ip̃e. uł abbatibꝰ. aut xͥanis ui¬
cinis claruerint. ꝓhibeant p̃uorũ
pualere ꝯsensum. s domui dei. dis¬
nũ ostituant dispensatorẽ. scientes
cedem bonam. si illud caste et . elo
dei faciant. sicut ediũso pcc̃m si ne¬
glegant. Ordinatꝰ autẽ abbas sigi¬
tet seniper. qle hono suscepit. et cui
redditurꝰ est rationẽ uillicatõnss
sue. Sciat que sͥ oporte ꝓdesse. mat¬
gis qͣm prcesse. Oportet ergo eũ esse

Expanded text:
sideretur ratio, ut hic constituatur quem sibi omnis concors congregatio secundum timorem Dei, sive etiam pars, quamvis parva, congregationis saniore consilio elegerit. Vitae autem merito et sapientiae doctrina eligatur qui ordinandus econgregationis. Quod si etiam omnis congregatio vitiis suis quod absit consentientem personam pari consilio elegerit, et vita ipsa aliqint, ad cujus diaecesim pertinet locus ipse vel abbatibus, aut Christianis vicinis claruerint: prohibeant pravorum praevalere consilium, et domui Dei dignum constituant dispensatorem; scientes cedem bonam, si illud caste et Dei faciant, sicut e diverso peccatum, si negligant. Ordinatus autem abbas cogitet semper quale onus suscepit, et cui redditurus est rationem villicationis suae, sciatque sibi oportere prodesse magis quam praeesse. Oportet ergo eum esse
Abbreviated transcription (Latin):
et cui substancia nõ ẽ. que tͥbuat᷑: ser¬
mo responsionis porrigat᷑ bonus. Sic¬
non scandalizent᷑. Nemor diuini
eloqͥi qͥd mereat᷑. qͥ scandalizau̾it unũ
de pusillis. Si congregacio maior fu̾it.
solatia ei dent᷑ a qͥbus adiutꝰ: et ip̃e eqͦ
aĩo ĩpleat officium sibi ꝯmissum. ho¬
ris ꝯpetentibꝰ dentur que danda surt:
et petant᷑ que petenda sunt: ut nemo
ꝑturbet᷑. neq ꝯtristet᷑ in domo dei. De fe

Expanded text:
et cui substantia non est quod tribuatur, seret cui substantia non est quod tribuatur, sermo responsionis porrigatur bonus, non scandalizentur, memor divini eloquii quid mereatur qui scandalizaverit unum de pusillis Si congregatio major fuerit, solatia ei dentur, a quibus adjuta et ipsa aequo animo impleat officium sibi commissum. Horis competentibus et dentur quae danda sunt, et petantur quae petenda sunt, ut nemo conturbetur neque contristetur in domo Dei. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
non elatus. nõ turbulentꝰ. nõ ĩuriosꝰ
non tardus. nõ ꝓdigꝰ. sed timens deũ¬
qͥ om̃i congregationi sit situt pat̃. Cu¬
rat gerat de om̃ibꝰ: sine iussione albĩs
nichil faciat. Que iubent᷑ custediat.
fres nõ contͥstet. Si qͥs frͣ ab eo forte ali¬
qua ĩrationabilit̾ postulat: nõ sꝑnen¬
do eũ contristet. sed rationabilit cum
humilitate inale petenti deneget. An¬
imã suã custodiat. Mhemor semꝑ il¬
lud apostolicũ. qr qͥ bene ministraue¬
rit. gradũ bonũ sibi adqͥrit. Infirmo¬
rum. infantũ. hospitũ. pauperũ q¬
cũ om̃i sollicitudine curã gerat. Sci¬
ens sine dubio: qr ꝓ hiis om̃ibꝰ ĩ diem
iudicii rationẽ reciditurꝰ est. Om̃ia.
uasa monasterii cũctãq substanciam.
ac si altaris uasa sacrata cõspiciat.
Nichil ducat neglegendũ. neq aua¬
ricie studeat. neq ꝓdigus sit. aut
stẏrpator substancie monastii: sed oĩa
mensurate faciat. et scłm ussionem
abbatis. huiuilitatẽ ante oĩa habeat.

Expanded text:
non elatus, non turbulentus, non injuriosus, non tardus, non prodigqui omni congregationi sit sicut pater. Curam gerat de omnibus. Sine jussione abbatis nihil faciat. Quae jubentur custodiat: fratres non contristet. Si quis ab eo forte aliqua irrationabiliter postulet, non spernendo eum contristet: sed rationabiliter cum humilitate male petenti deneget. Animam suam custodiat, memor semper illud apostolicum: Quia qui bene ministraverit, gradum bonum sibi arum, infantium, hospitum, et pauperum cum omni sollicitudine curam gerat: sciens sine dubio, quia pro his omnibus in die judicii rationem redditura est. Omnia vasa monasterii, cunctamque substantiam, ac si altaris vasa sacrata conspiciat. Nihil ducat negligendum: neque avaritiae studeat, neque prodiga sit, vel exstirpatrix substantiae monasterii; sed omnia mensurate faciat, et secundum jussionem abbatissae. Humilitatem ante omnia habeat;
Abbreviated transcription (Latin):
dignus esset. Certũ fuerat apud eos
eum cui tanta uirtus erat. cõsilium
ministrandi: ad faciendũ quod dixe¬
rat. sp̃u sapiencie nõ carere. uictus
senior sacerdotũ reuerencia et precibꝰ
filiorũ. Guidonẽ uenerabilẽ nepotẽ
suũ. balmensis eccłie fecit abbatem.
e lumacensi autẽ cenobio sc̃m p̃feci¬
t oddonẽ. deo pro nobis melus oꝑ¬
ante: ut domus gr̃e ⁊ uͥtutis. toto
orbe post modũ dilatanda: ĩ pͥmo ꝑ¬
astore suo sc̃imonie fundamentũ
et religionis exciꝑet firmitatem:¬

Expanded text:
dignus esset. Certum enim fuerat apud eos, dignus esset. Certum enim fuerat apud eos, eum cui tanta virtus erat consilium ministrandi, ad faciendum quod dixerat spiritu sapientiae non carere. Victus senior sacerdotum reverentia et precibus filiorum, Guidonem venerabilem nepotem suum Balmensis ecclesiae fecit abbatem; Cluniacensi autem coenobio sanctum praefecit Odonem, Deo pro nobis melius operante, ut domus gratiae et virtutis, toto orbe postmodum dilatanda, in primo pastore suo sanctimoniae fundamentum et religionis exciperet firmitatem
Abbreviated transcription (Latin):
sibi p̾ficiant ducem. ip̃i sibi p̃cepto¬
rem iustituant: sub cuius imperio
floreat uirtus. reiurescat honor ui¬
ticie. ⁊ censura tocius ordinis re¬
calescat. uerũtamen nisi a cõmuni
sensu eius sentencia dissentiret.
uideretur qͥ ut pastoralis sollici¬
tudinis magnitudo. partiri debet
ĩ duos. quorũ alter ĩ altero conqͥes¬
cat. ⁊ neut̾ ponderis intolerancia
suffocetur. Et eccłia quidẽ balmẽ¬
sis. pro consuetudine habcat sponsũ
suũ. clunuacensi uero filie ia adulte
iura matrimonii nõ negentur. Pt¬
obant singuli quod dictum erat fa¬
uent om̃s. ⁊ insapiente uiro uerita¬
tẽ cõsilii admirantur. Sacerdotes qͥ
aderant auctoritate filii supplicatio¬
ne contendũt: ut ip̃e ad nuitũ sium
quos ydoneos uiderit eligat. ⁊ gemi¬
num matri ac filie constituat pro¬
iusorem. Ip̃e qui melius ꝓbauerat
subditorum sp̃c an dei essent. ueriꝯ
poterat iudicare quis tanto officio

Expanded text:
sibi praeficiant ducem, ipsi sancti praeceptosibi praeficiant ducem, ipsi sancti praeceptorem instituant, sub ejus imperio floreat virtus, revirescat honor justitiae, et censura totius ordinis recalescat. Verumtamen nisi a communi sensu ejus sententia dissentiret, videretur sibi ut pastoralis sollicitudinis magnitudo partiri deberet in duos, quorum alter in altero conquiescat, et neuter ponderis intolerantia suffocetur. Et ecclesia quidem Balmensis pro consuetudine habeat sponsum suum, Cluniacensi vero filiae, jam aduitae, jura matrimonii non negentur. Probant singuli quod dictum erat, favent omnes, et in sapiente viro veritatem consilii admirantur. Sacerdotes qui aderant auctoritate, filii supplicatione contendunt, ut ipse ad nutum suum quos idoneos viderit eligat, et geminum matri ac filiae constituat provisorem. Ipse qui melius probaverat subditorum spiritus an Dei essent, verius poterat indicare quis tanto officio
Abbreviated transcription (Latin):
gligencia et corpore se mauiter con¬
sũpsisse. conqueritur. Se fuisse abba¬
tem nõie nõ merito. officio nõ uͥtute.
se infructuose ⁊ du locũ regiminis
eccupasse. Inde se dampnationi ob¬
noxium ⁊ tormento: quia locũ pasto¬
tis temerarius. locũ ĩnocentie reus
implens: dignitatis officiũ indignis
actionibus ministrasset. Sꝑem suꝑ¬
esse remedii ut dũ sue libertatis est
animus abrenũcians cathedre p¬
astorali sedem p̾lationis euacuet:
et locum tribuat meliori. Id se oꝑ¬
tare. id om̃imodis se p̃cari: ut ad
curã spũum ad regunen aĩarum.
submoto infructuoso et sterili.
dignior ⁊ magis ydoneus subroge¬
tur. Pudica libertas eccłe ꝓuideat
pudicicie sue custodẽ: qͥeius puri¬
tati meritorũ ⁊ uͥtutũ integritate
iungatur. Eligat sibi patrẽ casta
deuotio filiorũ cuius sobrietas imi¬
tationẽ doctrina informationem.
magisteriũ pariat disciplinã. lxi

Expanded text:
gligentia et torpore se inaniter congligentia et torpore se inaniter consumpsisse conqueritur. Se fuisse abbatem nomine non merito, officio non virtute; se infructuose et diu locum regiminis occupasse. Inde se damnationis obnoxium tormento, quia locum pastoris mercenarius, locum innocentiae reus implens, dignitatis officium indignis actionibus ministrasset. Spem superesse remedii, ut dum suae libertatis est animus, abrenuntians cathedrae pastorali, sedem praelationis evacuet, et locum tribuat meliori. Id se optare, id omnimodis se precari, ut ad curam spirituum, ad regimen animarum, submoto infructuoso et sterili, dignior et magis idoneus subrogetur. Pudica libertas ecclesiae provideat pudicitiae suae custodem, qui ejus puritati meritorum et virtutum integritate jungatur. Eligat sibi patrem casta devotio filiorum, cujus sobrietas imitationem, doctrina informationem, magisterium pariat disciplinam. Ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
torẽ. Cui secreto loquens et meroris
sui causas aperuit et inuectionẽ
mie in sacerdotes reretens alic̃
sacerdocii pondus esset mira eloqͥi
facilitate disseruit. . Rogatꝰ
ab ep̃o ut ea que ibi dixerat uel que¬
cumq meliora occurrerent. in libͥ
scriem coaptaret: tribus libellulis
opus iniunctum explicuit. Ubi sỹc
eius bonus. in tautam plenitudinẽ
ueritatis erupit: ut ecclesia libros il¬
los ⁊ legendos cũ amore suscipiat
om̃ino gaudeat se legisse:
grauitate deficiens: exiciali eciam
langore correptus decubuit. urge¬
batur duplici molestia egritudinis
⁊ etatis atq ad tollendam de medro
uitam eius. morbus et senium ĩ eodẽ
corpore cõꝑugnabant. Uicinos ascis¬
cit epos. consilii uiros inuitat: quoꝵ
prudencia et responsis ⁊ sibi cõsulat
iam migranti: et filiorũ ꝓuideat
discipline. Cum magno gemitu ⁊ ml¬
tis lacrimis. deducens in publicum
annos suos. preternũ uite sue ĩ ne¬

Expanded text:
torem. Cui secreto loquens, ei moeroris torem. Cui secreto loquens, ei moeroris sui causas aperuit, et invectionem Jeremiae in sacerdotes repetens, quia grave sacerdotii pondus est, mira eloquii facilitate disseruit. Rogatur ab episcopo, ut ea quae ibi dixerat, vel quaecunque meliora occurrerent, in libri seriem coaptaret. Tribus libellulis opus injunctum explicuit; ubi spiritus ejus bonus in tantam plenitudinem veritatis erupit, ut Ecclesia libros illos legendos cum amore suscipiat, et omnino gaudeat se legisse. gravitate deficiens, exitiali etiam languore correptus decubuit. Urgebatur duplici molestia, aegritudinis et aetatis, atque ad tollendam de medio vitam ejus morbus et senium in eodem corpore compugnabant. Vicinos adsciscit episcopos, consilii viros invitat, quorum prudentia et responsis et sibi consulat jam migranti, et filiorum provideat disciplinae. Cum magno gemitu et multis lacrymis deducens in publicum annos suos, praeteritum vitae suae in ne