comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
erbum ergo & ds̃ est & doctrinaestabilis uerbum est
Non sonabilis per
llabas & uolatilis sed manentis cumpatre
Adquam conuesta mur
manentem sonis tran seuntibus admoniti: Non enimnosita admon&
qu od cnensit ut ad trtonsitoria uoc& ad monemur ut diligamus dm̃.
otum hoc quod dixi syllabae fuerunt pertus suma erem uerbaerauerunt: ut ad son
uest exrum aurium peruenirent: sonando tr tonsierunt. Non ta men illud quod
uos admonuit titxnsi re deb& quia ille que muos diligere admonui nontraonsit
titon sexintibus syllabis ad moniti conuersi ad eum fueritis. nec uostra¬
tis sed cummanente manebitis Hoc est ergo indo etrina magnum altum
& a&ernum quod man& quouocantur omnia quae temponoliter tron seunt
uando bene significant ec mendaciter proferuntur ⁊ Omnia qu
signa quae proferimussonis: aliquid significant quod non est sonus.
Von enim duaebreues syllabae ds̃ est &duas breuessyllabas colimus. & duas breues

Expanded text:
erbum ergo et Deus est, et doctrinae stabilis Verbum est, non sonabilis per syllabas et volatilis, sed manentis cum Patre, ad quam convertamur manentem, sonis transeuntibus admoniti. Non enim nos ita admonet quod transit, ut ad transitoria vocet. Admonemur ut diligamus Deum. Totum hoc quod dixi, syllabae fuerunt; percussum aerem verberaverunt, ut ad sensum vestrarum aurium pervenirent, sonando transierunt: non tamen illud quod vos admonui, transire debet; quia ille quem vos diligere admonui, non transit; et cum transeuntibus syllabis admoniti, conversi ad eum fueritis, nec vos transibitis, sed cum manente manebitis. Hoc est ergo in doctrina magnum, altum et aeternum quod manet; quo vocant omnia quae temporaliter transeunt, quando bene significant, nec mendaciter proferuntur. Omnia quippe signa quae proferimus sonis, aliquid significant quod non est sonus. Non enim duae breves syllabae Deus est, et duas breves syllabas colimus, et duas breves
Abbreviated transcription (Latin):
non est mea sed mea doctrina non est mea. Sinon tua: quo modotua:
Sicua: quo modonontua : Tuenim dicis utrumque. Et meadoctrina. &t nonmea
Nam sidixiss& istadoctrina non est mea: nulla ess& quaestio. Nunc uero fine tres
nrimitu s intendite quaestionem: & sic ordine exspectate solutionem
iuaestione quodait. mea non mea. Hoc ui

Expanded text:
non est mea; sed, Mea doctrina non est mea. Si non tua, quomodo tua? non est mea; sed, Mea doctrina non est mea. Si non tua, quomodo tua? Si tua, quomodo non tua? Tu enim dicis utrumque: et, mea doctrina; et, non mea. Nam si dixisset, Ista doctrina non est mea, nulla esset quaestio. Nunc vero, fratres, primitus intendite quaestionem, et sic ordine exspectate solutionem. quaestione, quod ait, mea non mea: hoc vid
Abbreviated transcription (Latin):
& non tenebatur. Illud enim ut later & ertot causa exempli: hoc potestatis. Sed cũdocer&
mistebantur iudaei. Omnes quidem quantum arbitror mircobantur: sed nonomnes
conuestebantur. Et unde admintio. Quia multi nouerant ubinatus. quẽ admodum
fuerit edocatus nũquam eum uidentont lit tenrsdiscentẽ. Audiebant autẽ delege disputas¬
tem legis testimonia ꝓferentem : quae nemoposs& proferte nisilegiss& : nemolegere nisi
lit teres didiciss&: &ideo mirabantur. Eorum autem admiratio. magistro facta est
uestim. non solum adaudie ndum prouobis. sed&iam adorondum pronobis.
uidergo dñs re spondit. eis ad minontibus quo modo scir& lit tertrs quas nondidicenate
Cea inquit doc trina non est mea. sed eius quimisitme. Haec est prima profunditas
Vid&ur enimpaucis uerbis: quasi controria locutus. Nonenimait ista doctrina

Expanded text:
et non tenebatur. Illud enim ut lateret, erat causa exempli, hoc potestatis. Sed cum doceret, et non tenebatur. Illud enim ut lateret, erat causa exempli, hoc potestatis. Sed cum doceret, mirabantur Judaei. Omnes quidem, quantum arbitror, mirabantur; sed non omnes convertebantur. Et unde admiratio? Quia multi noverant ubi natus, quemadmodum fuerit educatus; nunquam eum viderant litteras discentem, audiebant autem de Lege disputantem, Legis testimonia proferentem, quae nemo posset proferre nisi legisset, nemo legere nisi litteras didicisset: et ideo mirabantur. Eorum autem admiratio Magistro facta est vestram, non solum ad audiendum pro vobis, sed etiam ad orandum pro nobis. 3. Quid ergo Dominus respondit eis admirantibus quomodo sciret litteras quas non didicerat? Mea, inquit, doctrina non est mea, sed ejus qui misit me. Haec est profunditas prima: videtur enim paucis verbis quasi contraria locutus. Non enim ait, Ista doctrina
Abbreviated transcription (Latin):
& quod dñs donauerit. hinodicamus. Hesternodie hucusq lectum enxt
quia lic& non uidis sent dñm ilm̃ in templo ꝑdiem festũ : loquebantur tam̃ de illo :
Et alii dicobant bonus est. alii autem non. sed seducit turbas. Dictu erum bocest
adeorum solatium : qui postea prexedicantes uerbũdĩ futuriertent ut seducto res &ueraces¬
ienim seducere decipereest: neexp̃s seductor. nec a postolieius nec quisquam seductor
deb& esse xp̃ianus. Siautem seducere aliunde aliquem ad aliud persuade ndon
ducere est: quaerendum est unde & quo: Sia malo adbonum. bonus seduotor est.
Siabono ad malum malus seductor est. In hancergo pastem qua seducunturbomines
demalo adbonum utinamomnes seductores & uocemur &simus. Ascendit ergo postea dñ
ad diem festum mediante diefesto & docebat: & mirrbantur iuda ei dicentes.
I uomodo hic lit tenosscit cum nondidicerit Illequila tebat docebat: & palãloquebatur

Expanded text:
ie huc usque lectum erat, quia licet non vidissent Dominum Jesum in templo per diem festum, loquebantur tamen de illo: Et alii dicebant, Bonus est; alii autem, Non, sed seducit turbas . Dictum enim hoc est ad eorum solatium, qui postea praedicantes verbum Dei, futuri erant ut seductores et veraces . Si enim seducere decipere est; nec Christus seductor, nec Apostoli ejus; nec quisquam seductor debet esse christianus: si autem seducere, aliunde aliquem ad aliud persuadendo ducere est, quaerendum est unde et quo: si a malo ad bonum, bonus seductor est; si a bono ad malum, malus seductor est. In hanc ergo partem qua seducuntur homines de malo ad bonum, utinam omnes seductores et vocemur et simus! 2. Ascendit ergo postea Dominus ad diem festum, mediante die festo, et docebat. Et mirabantur Judaei dicentes: Quomodo hic litteras scit, cum non didicerit? Ille qui latebat, docebat; et palam loquebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
dit: aliquid significare uoluisse : Nam consequentia docebunt siceum ascendis se
mediato diefesto id est mediatis illis diebus. Non ut &iam palaindocer& sed qua si la tencer
dixit neseostender& hominibus: Nonuacat quod latenter a scenditxp̃s ad diem festum
quia ipse latebat in illo diefesto: Adhuc &iam ego quod dixi in latibulo est: Manifestacur
ergo tollatur uelum appareat quodenrtsecr&um : Omnia quae dicta sunt antiquo
populo is rechel inmultipliciscriptura scãẽ legis. quae agerent siue in sacrificiis si ue
in sacordotis siue in diebus festis & omni no inquibus lib& rebus quibus dm̃ colebant
&iam idest in illo impl& aesunt. De indedicit alioloco: Omnia in figurao contingebant
illis scripta sunt autem propternos: in quos finis saeculorum obũenit : Dixit & alibi

Expanded text:
endit, aliquid significare voluisse: nam consequentia docebunt sic eum ascendisse endit, aliquid significare voluisse: nam consequentia docebunt sic eum ascendisse mediato die festo, id est mediatis illis diebus, ut etiam palam doceret. Sed quasi latenter dixit, ne se ostenderet hominibus. Non vacat quod latenter ascendit Christus ad diem festum, quia ipse latebat in illo die festo. Adhuc etiam ego quod dixi, in latibulo est. Manifestetur ergo, tollatur velum, et appareat quod erat secretum. 9. Omnia quae dicta sunt antiquo populo Israel in multiplici scriptura sanctae Legis, quae agerent sive in sacrificiis, sive in sacerdotiis, sive in diebus festis, et omnino in quibuslibet rebus quibus Deum colebant, etiam : id est, in illo impletae sunt. Deinde dicit alio loco: Omnia in figura contingebant illis; scripta sunt autem propter nos, in quos finis saeculorum obvenit . Dix
Abbreviated transcription (Latin):
malos esse felices: Intellegat homo numquam hoo permittit ds̃ : Sedideo malus felix
putatur quia quid sit folicitas. ignonrtur: Simusergo recticorde : tẽpus gloriae
nostitre nondumuenit: Dicatur amatoribus saeculihuius quale serant fr̃s dñi:
hocdig uatus est dicere. Quando nobis insultant amatores huius saeculi. Etanus eat
mnpsuestrum semiperpant tumest tomipus cestrum nondunussit Rabisonien dicit¬
apostolus  Mostiuenimestis &uitauustra ab scondita est cumx po indo:¬
arparebitis ingloria : quid de inde ad didit᷑  Non potest mundus odisse uos
undest hoo  nisi non potest mundus odis se amatores suos falsos testos. Bonaenim dicitis
qua ema la sunt & mala qua ebona sunt :  C̃ He autemodit quia ego testimonium
Perbibeo deillo quia operte eius mala sunt.: Vosas cendite. d snesti mnstunor
festum : Nonuacat & hoc dñi: Vid & urmihi fr̃s & iam lunc quod quasi latenter aso¬

Expanded text:
mitteret Deus malos esse felices. Intelligat homo: nunquam hoc permittit Deus; sed ideo malus felix mitteret Deus malos esse felices. Intelligat homo: nunquam hoc permittit Deus; sed ideo malus felix putatur, quia quid sit felicitas ignoratur. Simus ergo recti corde: tempus gloriae nostrae nondum venit. Dicatur amatoribus hujus saeculi, quales erant fratres Domini, hoc dignatus est dicere. Quando nobis insultant amatores hujus saeculi, dicamus eis, Tempus vestrum semper est paratum; tempus nostrum nondum venit. Nobis enenim estis, et uita uestra abscondita est cum Christoapparebitis in gloria. qQuid est hoc, nisi, Non potest mundus odisse amatores suos, falsos testes? Bona enim dicitis quae mala sunt, et mala quae bona sunt. Me autem odit, quia ego testimonium perhibeo de illo, quia opera ejus mala sunt. Vos ascendite ad diem festum huncfestum? Non vacat et hoc Domini. Videtur mihi, fratres, etiam hinc, quod quasi latenter asc
Abbreviated transcription (Latin):
eti corde : Quaeritis fostasse : qui sunt recti corde: Illos in uonimus inscriptu
ssta quam loquor. Nescio quo enimmodo quando euenit homini aliquidmali
dm̃ currit accusare qui deb&se: Quando aliquidboni agis telaudas: quando mali
aliquid pateris dmaccusas .: Hoc est ergo cor tostum : & non rectum
Abista distortione & pruitate si corrigaris. conuest&ur in contrariũ quod faciebas:
ntea enim quid faciebas. I audaba ste inbonis dĩ: accus aba sdm̃ in malis ti
onuerso corde & directo laudabis dm̃ in bonissuis. accus abis te in malistuis : ssti sunt recti
corde, Denique ille nondum recto corde cuidisplicebat felicitas malorũ & laborbonorum
ait correctus :: Quambonus ds̃isrł rectis corde meiautẽ penemoti sunt pedes.¬
quando non estom recto corde: pene commoti sunt pedes. paulominus effusi sunt
gressus mei: Quare quia xelaui inpeccatoribus. pacem peccatorum intuens
di inquit malos felices. & displicuit mihids̃: Hoc enimuolebam: ut non ꝑm

Expanded text:
ti corde. Quaeritis fortasse qui sunt recti corde? Illos invenimus in Scripturis est ista quam loquor. Nescio quo enim modo quando evenit homini aliquid mali, Deum currit accusare, qui deberet se. Quando boni aliquid agis, te laudas: quando mali aliquid pateris, Deum accusas. Hoc est ergo cor tortum, non rectum. Ab ista distortione et pravitate si corrigaris, convertetur in contrarium quod faciebas. Antea enim quid faciebas? Laudabas te in bonis Dei, accusabas Deum in malis tuis: converso corde et directo, laudabis Deum in bonis suis, accusabis te in malis tuis. Isti sunt recti corde. Denique ille nondum recto corde, cui displicebat felicitas malorum et labor bonorum, ait correctus: Quam bonus Deus Israel rectis corde! Mei autem, quando non eram recto corde, pene commoti sunt pedes, paulo minus effusi sunt gressus mei. Quare? Quia zelavi in peccatoribus, pacem peccatorum intuens . Vidi, inquit, malos felices, et displicuit mihi Deus; hoc enim volebam, ut non per
Abbreviated transcription (Latin):
qui a nesciunt quid faciunt : Videbat quosdam suos intermultos alienos: illisiamp&ebat
ueniã aquib: adhuc accipiebat iniuriam: Nonen imadtendebat quod ab ipsismoriebatur
sed quia proipsis monebatur: Multum ẽ quodillis concessum ẽ & ab ipsis & proipiis
ut nemode sui peccati dimissione disper& : quando illi ueniam meruerunt qui x pmoci¬
derunt mostuus ẽ xp̃spronobis sednumꝰ quid a nobis : At uero illiuiderunt ꝓ pr̃suo
scelu remorientem & crediderunt in xp̃isuis scelerib ignoscentẽ quousq biberent sangu
ce iuiem fuderant desuasalute disperauerant: Ergo hoc dixit : qua er&i sine e renin

Expanded text:
quia nesciunt quid faciunt . Videbat quosdam suos inter multos alienos; illis jam petebat quia nesciunt quid faciunt . Videbat quosdam suos inter multos alienos; illis jam petebat veniam, a quibus adhuc accipiebat injuriam. Non enim attendebat quod ab ipsis moriebatur, sed quia pro ipsis moriebatur. Multum est quod illis concessum est, et ab ipsis, et pro ipsis; ut nemo de sui peccati dimissione desperet, quando illi veniam meruerunt, qui Christum occiderunt. Mortuus est Christus pro nobis; sed numquid a nobis? At vero scelere morientem, et crediderunt in Christum suis sceleribus ignoscentem. Quousque biberent sanguinem quem fuderant, de sua salute desperaverunt. Ergo hoc dixit, Quaeretis me, et non in
Abbreviated transcription (Latin):
multitudinẽiam credentẽ : Magna enim signa facta sunt &iã cum dñs resurrex̃ & ascen¬
dit caelũ tunc ꝑdiscipulos fasta sunt magna : sed illeꝑ illos qui & ꝑseipsum : ipsequi ppeillis
dixerat : Sineme nihil potestis facere : quandaclaudus ille qui s edebat ad portam ad uocem
&risurrexit & suis pedib: ambulauit uchomines mirarentur. sic eos allocutus ẽ
quia non in sua potestate i sta fecit : sed inuistute illius quem ipsi occiderunt : Multicon¬
punsti dixerunt : quid faciemus Viderunt enim sein gentierimmei mpi &atis ad strictos
ando illum occiderunt que uenerari & adora redebuerunt : & hoc putabant eẽ ine¬
le magnum enim ficinus erat cuicis consideratio illos facer& desperare sed non debebanti
desperare proquib: incrucependens dns ẽ dignatusorare. Dixeratenim. Pat̃ ignosce illis

Expanded text:
multitudinem jam credentem. Magna enim signa facta sunt, etiam cum Dominus resurrexit, et ascenmultitudinem jam credentem. Magna enim signa facta sunt, etiam cum Dominus resurrexit, et ascendit in coelum. Tunc per discipulos facta sunt magna; sed ille per illos, qui et per seipsum: ipse quippe illis dixerat, Sine me nihil potestis facere . Quando claudus ille qui sedebat ad portam, ad vocem Petri surrexit, et suis pedibus ambulavit, ita ut homines mirarentur, sic eos allocutus est Petrus, quia non in sua potestate ista fecit, sed in virtute illius quem ipsi occiderunt . Multi compuncti dixerunt: Quid faciemus ? Viderunt enim se ingenti crimine impietatis astrictos, quando illum occiderunt, quem venerari et adorare debuerunt: et hoc putabant esse inexpiabile. Magnum enim facinus erat, cujus consideratio illos faceret desperare: sed non debebant desperare, pro quibus in cruce pendens Dominus est dignatus orare. Dixerat enim: Pater, ignosce illis,
Abbreviated transcription (Latin):
&ideo medicum non solum non agnoscebant : sed &iam occidere cupiebant: Erat quaedam
turba quae suam aegritudinem cito uidit & illius medicinã sinedilatione cognouit : Vid&o
quid sibi dixerit turba ipsa commota miraculis : Num quid xp̃s cum uenerit plura signa
facturus ẽ : utiq siduo nonerunt hic ẽ: crediderunt ergo in eum istadicentes : prin¬
ipes uero illi auditamulttudinis fide &eo murmure quox p̃s glori ficabatur
non poterant ad p̃hende renolentem : missi sunt ut audirent docentem : quiddocentẽ:
riestis sed non modo quia modo nolo: Quare adhuc modonolo: quia adhuc modicum
tempus uobiscum sum & tunc uado ad eum quimisit me : Impleredebeo dispensatio¬
emmeam & sic ꝑ uenire ad passionem meã : Quaer&is me & non inuente
ubi sum ego uos non potestis uenire : Hiciam resurrectionem suam praedixit :
Noluerunt enim agnoscerepraesentem : & postea quaesierunt cum uiderunt in eũ¬

Expanded text:
ideo medicum non solum non agnoscebant, sed etiam occidere cupiebant. Erat quaedam turba quae suam aegritudinem cito vidit, et illius medicinam sine dilatione cognovit. Videte quid sibi dixerit turba ipsa commota miraculis: Numquid Christus cum venerit, plura signa facturus est? Utique si duo non erunt, hic est. Crediderunt ergo in eum dicentes ista. 8. Principes vero illi audita multitudinis fide, et eo murmure quo Christus glorificabatur,non poterant apprehendere nolentem, missi sunt ut audireacere, facturi estis, sed non modo, quia modo nolo. Quare adhuc modo nolo? « Quia adhuc modicum tempus vobiscum sum, et tunc vado ad eum qui misit me. » Implere debeo dispensationem meam, et sic pervenire ad passionem meam. « Quaeretis me et non invenieubi sum ego, vos non potestis venire. Hic jam resurrectionem suam praedixit. Noluerunt enim agnoscere praesentem, et postea quaesierunt, cum viderent
Abbreviated transcription (Latin):
Sodoergo ante quam ad patriam promissionis: idesta &ernum regnum uenia mus
indesesto intabernaculis sumus:: quusta agnoscunt: in tabernaculis sunt
ae sui menim enrt: ut quidam hoc agnoscerent: Ille est enimintaba¬

Expanded text:
Modo ergo antequam ad patriam promissionis, id est, aeternum regnum veniamus, Modo ergo antequam ad patriam promissionis, id est, aeternum regnum veniamus, in deserto in tabernaculis sumus. Qui ista agnoscunt, in tabernaculis sunt: futurum enim erat ut quidam hoc agnoscerent. Ille enim est in tab
Abbreviated transcription (Latin):
festi aut neo meniae aut sabbatorum quod est umbrto futurorum: Siergo illa omnia
umbite fuerunt futurorum & scenophegia umbrx erat futurorũ hicergo dies festus
quaeromuscuius futuri umbrix erat.: Ex posuiquiderat scenophegia. celebratioerat
bernaculorum propterea quia populus de aegrpto libertus. ꝑdesestum te
ad terramreꝓmissionis in tabernaculis habitauit: quidsit anim aduestamus:
Et noserimus nosinquam qui membite xp̃isumus: Si sumus illo a utẽ dignante sumus uor nobis
ꝓ merentibus : Adtendamusergonos fr̃s : Eductisumusde a egrpto. ubidiabolo tamquor
fartconi ser uiebamus: ubilutea openr interrenis desideriis agebamus & in eis multun
labonrbamus: Et enimnobis xp̃s quasi lateres facientibus clamauit
Tenite ad meo mnes quil abontotis & onenrtiestis: Hin eductipbaptis mũ tam quamper uate
rubrum. Ideo rubrum: quia xp̃i sanguine consecrertum mostuis omnibus inumiei s nr̃is
quinos in sectabantur Id est del&i somnibus peccatis nostris trtensiecti sumas

Expanded text:
bbatorum, quod est umbra futurorum . Si ergo omnia illa umbrae fuerunt futurorum; et Scenopegia umbra erat futurorum. Hic ergo dies festus, quaeramus cujus futuri umbra erat. Exposui quid erat Scenopegia: celebratio erat tabernaculorum, propterea quia populus de Aegypto liberatus tendens per desertum ad terram promissionis, in tabernaculis habitavit. Quid sit animadvertamus, et nos erimus; nos, inquam, qui membra Christi sumus, si sumus: illo autem dignante sumus, non nobis promerentibus. Attendamus ergo nos, fratres: educti sumus de Aegypto, ubi diabolo tanquam Pharaoni serviebamus: ubi lutea opera in terrenis desideriis agebamus, et in eis multum laborabamus. Etenim nobis Christus quasi lateres facientibus clamavit: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis . Hinc educti per Baptismum tanquam per mare Rubrum, ideo rubrum, quia Christi sanguine consecratum, mortuis omnibus inimicis nostris qui nos insectabantur, id est, deletis omnibus peccatis nostris, transjecti sumus.
Abbreviated transcription (Latin):
de quo in ꝓph&a loquitur ꝓps idest corpus xp̃i Quaccipero tẽpus eg aiustrtia uidicabo
Sodo enim non est tempus iudicande sediniquos tolerandi : Feratieitur modo corpus ap̃a
ut toler& iniqui ta tẽmale iuuentium. Habtat tameniustitia modo antoqualiaberiudicũ¬
Per iustitiamenim peruoni& adiudicium. Tolerentib
ũppe metabris
iniqui tatẽ scłihuius quid scripturer scã dicit in psalmo
Non repelladus
plebem suã : ł ab ortetquippeplebseius interandignos. int
iniquos intblaspheman¬
tes : murmurantes detnhentes in sectantes & silicea t parimentes. Laborat q ude mue
sed non romelle dñs plebemsua auhete ditatestiã non derelio qua: Qao a dusegr lasntu
conuestatur adiuidiciũ : quo adusq iusticia qua ẽmodo ẽ in sci seiuis conuestitur mnadosun
cumimplelitur quodeis dictu est: sedebitis supẽt duo decim sedes iuidicante sdiode cim
tinhus sit ro abebet sustitiam a postolus : secinondu illudiudicium dequodet

Expanded text:
quitur Christus, id est, corpus Christi: Cum accepero tempus, ego justitias judicabo . Modo enim non est tempus judicandi, sed iniquos tolerandi. Ferat igitur modo corpus Christi, et toleret iniquitatem male viventium. Habeat tamen justitiam modo, antequaper justitiam enim perveniet ad judicium. Tolerantibus quippe membris iniquitatem saeculi hujus quid Scriptura sancta dicit in Psalmo? Non repellet Dominus plebem suam. Laborat quippe plebs ejus inter indignos, inter iniquos, inter blasphemantes, inter murmurantes, detrahentes, insectantes, et si liceat, perimentes. Laborat quidem; sed non repellet Dominus plebem suam, et haereditatem suam non derelinquet, quoadusque justitia convertatur in judicium . Quoadusque justitia quae modo est in sanctis ejus, convertatur in judicium; cum implebitur quod eis dictum est, Sedebitis super duodecim sedes, judicantes duodecim tribus Israel . Habebat justitiam Apostolus, sed nondum illud judicium de quo dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
monium &iam propheci cum protulerunt: Si ergo proph&ae praedixtran
undeerat origo carnis eius & locum ubi peperit eum maiter eius uindenata ẽ Ifopi¬
nio a pud iudaeos quam modo audiuimus xp̃s cumuenerit nemoscit undent nis qua
utrumq praedicauerant & praenuntiauerant scripturae s Secundum homin ȩ psa esi¬
xerant scripturaeunde ess &: secundum dm̃ latebat impios & quaerebat pios
Adhocenim & istidixerunt xp̃s cum uenerit nemoseit undesit Quia hanc illiso pinio¬
nem generauerat quod ꝑ isaiam dictum ẽ : Generationem autẽ eius quis enarrabit:
Deniq & ipsedõs adutrumq respondit: & quia nouerant eum unde e&̃ & quia non noue¬
rant ut ad test&ur proph&iaescae quaedeillo ante praedista ẽ & secundum lumanitatẽ
infirmitatis & secundum diuinitatem maiestatis : Auditeergo uerbum dni frs iud& e

Expanded text:
imonium etiam propheticum protulerunt . Si ergo Prophetae praedixeranimonium etiam propheticum protulerunt . Si ergo Prophetae praedixerant et locum unde erat origo carnis ejus, et locum ubi eum peperit mater ejus; unde nata est ista opinio apud Judaeos, quam modo audivimus, Christus cum venerit, nemo scit unde sit, nisi quia utrumque praedicaverant et praenuntiaverant Scripturae? Secundum hominem praedixerant Scripturae unde esset: secundum Deum latebat impios, et quaerebat pios. Ad hoc enim et isti dixerunt, Christus cum venerit, nemo scit unde sit; quia hanc illis opinionem generaverat quod per Isaiam dictum est, Generationem autem ejus quis enarrabit ? Denique et ipse Dominus ad utrumque respondit, et quia noverant eum unde esset, et quia non noverant; ut attestaretur prophetiae sanctae quae de illo ante praedicta est, et secundum humanitatem infirmitatis, et secundum divinitatem majestatis. 3. Audite ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Ieminit caritasur̃a pristinis sermonibus & lectum. ẽẽ in euangelio & a nobis ut po¬
tuimus disputatum quod dñs ihs̃ ideo uel ut occulte ascendit ad diem festum: Non
uia timebat neenereur cuius poteftas erat neener&ur sedut significar& & iam
in ipso die festo quicelebratur aiuda eis se occultari & suum eẽ mrsterium : Hodierna
ergolestione apparuit potestas qua eputabatur timiditas: Loquebatur enimpalam in
ie festo itaut mirarentur turba e & dicerent quod audiuimus cum lestioleger&ur
Non nehic ẽ quem quaerebant interficere : & eccepalam loquitur & nihil illidicunt
Num quid uere cognouerunt principes quia hic ẽ xp̃s : quinouerant qua sa eurtia quae reba
smirabantur quia potentia non tenebatur : Deinde non plene intellegentesi
potentiam putauerunt principum eẽ scientiam quodips̃ cognouerant eundem e
ideo peperceruntei quem tanto pere occidendum quaesierunt: Deinde illi i psi
inipse eẽ xp̃s: ad iungentes enim dixerunt

Expanded text:
eminit Charitas vestra pristinis sermonibus et lectum esse in Evangelio, et a nobis ut potuimus disputatum, quod Dominus Jesus ideo velut occulte ascendit ad diem festum, non quia timebat ne teneretur, cujus potestas erat ne teneretur; sed ut significaret etiam in ipso die festo qui celebrabatur a Judaeis, se occultari, et suum esse mysterium: hodierna ergo lectione apparuit potestas, quae putabatur timiditas; loquebatur enim palam in die festo, ita ut mirarentur turbae, et dicerent quod audivimus, cum lectio legeretur, Nonne hic est quem quaerebant interficere? Et ecce palam loquitur, et nihil illi dicunt: numquid vere cognoverunt principes quia hic est Christus? Qui noverant qua saevitia quaerebatur, mirabantur qua potentia non tenebatur. Deinde non plene intelligentes illius potentiam, putaverunt principum esse scientiam, quod ipsi cognoverant eumdem eideo pepercerunt ei, quem tantopere occidendum quaesierunt. Deinde illi ipsi se Christus: adjungentes enim dixerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Adtendebant quo: & non uidebant quia dñs eos ut ordinate uenirentad p̃atriam
reuocauit adiuam Excelsa est enim patria: humilis uia: Patria est uit axp̃iuies
Demque & illis hoc respondit. qua e rentibus altitudinem Potestis bibere
calicem que inegobibiturussum. Ecce quauenitur ad clsitudinem. quã desiderat
adicom quippe comme monirbat: humilitatis & passionis: Ergo & hictẽpus meũ nondu¬

Expanded text:
attendebant quo, et non videbant qua; Dominus eos, ut ordinate venirent ad patriam, revocavit ad viam. Excelsa est enim patria, humilis via. Patria est vita Christi, Denique et illis hoc respondit, quaerentibus altitudinem: Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum ? Ecce qua venitur ad celsitudinem quam desideratis. Calicem quippe commemorabat humilitatis atque passionis.
Abbreviated transcription (Latin):
fuimus: scriptum ẽ. legitur cumrecitar&ur audiuimus sed tam quam uidaeis
istum audiuimus: non nos ponamus postnos & quasi intuea mur inimicosre¬
hendere & nos ipsi faciamus quodinn obis ueritas ipia reprehendat. Iud aei quidem
personaliter iudicabant sedideo non ꝑtinent ad nouum testamentũ ideo non
ula plicatio filiorum ab undantia fructuum. quaeilli somnia adã quidẽ
tamen ut carnalibus sunt promissa omnia haee¬

Expanded text:
fuimus. Scriptum est, legitur, cum recitaretur audivimus; sed tanquam Judaeis fuimus. Scriptum est, legitur, cum recitaretur audivimus; sed tanquam Judaeis dictum audivimus: non nos ponamus post nos, et quasi intueamur inimicos reprehendere, et ipsi nos faciamus quod in nobis veritas ipsa reprehendat. Judaei quidem personaliter judicabant, sed ideo non pertinent ad Novum Testamentum, ideo non s pariendi, multiplicatio filiorum, abundantia fructuum, quae illis omnia a Deo quidem vero et bono, tamen ut carnalibus promissa sunt, omnia hae
Abbreviated transcription (Latin):
Siuereintellegatis seruilia opera non peccatis : qui enim facit̾ peccatum seruus ẽ peccati
Num quid seruileopus ẽ hominem sanarepersabbatum : Manducatis & bibitis ut ali¬
tis insabbato nisiquia pestin& ad salutem quod facitiss ꝑhocostendit opera salutis non eẽ
ullo ncdo die sabbaito omittenda Ergo nolite personaliter iudicare sed restumiudiciũ
iudicate : Adtenditeme quomodo hominem. adtenditemorsen quomodo hominem
cundum ueritatem iudic&is neq morsenneq me condempnabitis: & uertat
me cognosc&is quia ego sum ueritas. Hocuitium fratres quod dns notauit hocloco eua¬
dere in hoc saeculo magnil aboris ẽ: nan personaliter iudicare sed rectum iudiciũ r& inere
Ammonuit quidem dñsiuda eos sed monuit & nos Illos conuicit nos instruxi
redarguit nos exacuit: Nonputemus hoc nobis nonideo distum quiã tunc ibi non

Expanded text:
si vere intelligatis servilia opera, non peccatis. Qui enim facit peccatum, servus est peccati si vere intelligatis servilia opera, non peccatis. Qui enim facit peccatum, servus est peccati . Numquid servile opus est, hominem sanare per sabbatum? Manducatis et bibitis ut alitis in sabbato, nisi quia pertinet ad salutem quod facitis? Per hoc ostenditis opera salutis non esse ullo modo die sabbati omittenda. Ergo nolite personaliter judicare, sed rectum judicium judicate. Attendite me quomodo hominem, attendite Moysen quomodo hominem: si secundum veritatem judicetis, neque Moysen, neque me condemnabitime cognoscetis, quia ego sum veritas . 7. Hoc vitium, fratres, quod Dominus notavit hoc loco, evadere in hoc saeculo magni laboris est, non personaliter judicare, sed rectum judicium retinere. Admonuit quidem Dominus Judaeos, sed monuit et nos: illos convicit, nos instruxit; illos redarguit, nos exacuit. Non putemus hoc nobis non ideo dictum, quia tunc ibi non
Abbreviated transcription (Latin):
quia & curatus ẽ ut sanus est& incorpore & credidit ut sanusess& in
inima : Noliteiudicare personaliter. sed rectum iudicium iudicate: quid
est hoc modo quia perlegem moysi circum ciditis sabbato. Nonira scimini morsi
& quia ego die sabbati saluum fecihominem ira sciminimihi: ꝑ sonaliter iudicatis
ueritatem adtendite: Ego non ie prae fero morsi ait dñs qui erat & ipsius morsidñs :
Sic adtendite quomodo homines nosduos: tamquã ambos homines iudicate in ternos
eduerum iudiciũ iudicate: Nolite mehonorato illumdamnare sed illo intell
enimille scripsit: sed hoc loco noluit hocdicere tamquam se& morsen ante illos consti
opterlegem morsi circum ciditis quando &iamsabbatum occurrerit. &ego sa¬
tatum facienda rumbeneficientiã non uultis utexhibeampersabbatum quia dñs circum ei¬
sionis & dñs sabbati salutis ẽ austor. & seruilia opera prohibitieftis facere s abbato

Expanded text:
quia et curatus est ut sanus esset in corpore, et credidit ut sanus esset in anima. 6. Nolite judicare personaliter, sed rectum judicium judicate. Quid est hoc? Modo qui per legem Moysi circumciditis sabbato, non irascimini Moysi; et quia ego die sabbati salvum feci hominem, irascimini mihi. Personaliter judicatis, veritatem attendite. Ego non me praefero Moysi, ait Dominus, qui erat et ipsius Moysi Dominus. Sic attendite quomodo homines nos duos, tanquam ambos homines: judicate inter nos, sed verum judicium judicate; nolite me honorato illum damnare, sed illo intellecto me i; de me enim ille scripsit . Sed hoc loco noluit hoc dicere, tanquam se et Moyse ante illos constitutis. Propter legem Moysi circumciditis, quando etiam sabbatum occurrerit; et ego sanitatum faciendarum beneficentiam non vultis ut exhibeam per sabbatum? Quia Dominus circumcisionis et Dominus sabbati, salutis est auctor: et servilia opera prohibiti estis facere sabbato;
Abbreviated transcription (Latin):
palmitũ quod ẽ agricolae nonuitisofficiũ : qui &iam palmites operarios suos fecit:
sine meonquit nihil potestis facere : Audi&i am ipsos confitentes : quid autẽ .ẽ apollo :
lorigauit : & hoc ergo sicut unicuiq dñsdedit  Nonitaq: desuo : lamuero quos
tur sed ds̃ incrementũ dedit : non ꝑillos sed ꝑipsum facit : Excedit hoc humanã humilita
exceditangelicã sublimitatẽ : Ne comninoꝑtin& nisi ad agricolã trinitatem
adhuc : Quisenim ẽ in hacuita sic mundus ut non sit magis magisq mun

Expanded text:
palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. sine me, inquit, nihil potestis facere. Audi etiam ipsos confitentes: Quid autem est Apollo? lo rigavit. Et hoc ergo sicut unicuique Dominus dedit: non itaque de suo. Jam vero quod sequitur, sed Deus incrementum dedit ; non per illos, sed per seipsum facit: excedit hoc humanam humilitatem, excedit angelicam sublimitatem, nec omnino pertinet nisi ad agricolam Trinitatem.afferat, purgatur adhuc. Quis enim est in hac vita sic mundus, ut non sit magis magisque mun
Abbreviated transcription (Latin):
stelocus eu anglicus fratres ubi sedicit dñs uitẽ & discipulos suos palmites s¬
homox p̃sihs̃ : unius quippenaturae sunt uites & palmites: propt̃ quod cũ eseu
cuius naturȩ nonsumus factus homo ut in illo ẽ& uites humana natura : cuius & nosi
homines palmites essepossemus: quidergo ẽ ego sumuitis uera : num quid ut ad der&
uera : hoc ad eamuitẽ r&ulit undeis ta similitudo trans lata ẽ : sic enĩ dicitur uitis
lapis angularis &c&era huius modi : quae magis ipsa sunt uera & quib: dicuntur istaesim¬
litudines non propri&ates : Sed cũ dicit egosumuitis uera : abilla seutiq discernit cui
dicitur: Quomodo conuersaes in amaritudinẽ uitis alienae: nãquo pacto ẽ. uitis
uera quae expestata ẽ ut facer&uuam fecit autẽ spinas. Ego sum in quit uiti s ue

Expanded text:
ste locus evangelicus, fratres, ubi se dicit Dominus vitem, et discipulos suos palmites: sm homo Christus Jesus . Unius quippe naturae sunt vitis et palmites: propter quod cum esset Deus , cujus naturae non sumus, factus est homo, ut in illo esset vitis humana natura, cujus et nos homines palmites esse possemus. Quid ergo est, Ego sum vitis vera ? Nunquid ut adderet vera, hoc ad eam vitem retulit, unde ista similitudo translata est? Sic enim dicitur vitis lapis angularis, et caetera hujusmodi, quae magis ipsa sunt vera, ex quibus dicuntur istae similitudines, non proprietates. Sed cum dicit, Ego sum vitis vera , ab illa se utique discernit cui dicitur, Quomodo conversa es in amaritudinem vitis aliena ? Nam quo pacto est vitis vera, quae exspectata
Abbreviated transcription (Latin):
ẽquifest fructũ purgabit eũ ut fructus plus aferat : Nũ quidunũ sun
cola &uitis : Secundũ hoc ergo uitis xp̃s: secundũ quod ait paterma iorme ẽ  nt
Secundũ autẽ id quodait ego & pater unũ sumus &ipse agricola ẽ : Mestales quale s sunt
ctrinsecus operando exhibent ministeriũ E sed talis ut d& &iam in trinse
incrementũ : Nam neq: quiplantat ẽ aliquid neq quirigat sed qui in crementũ dat¬

Expanded text:
eum, ut fructum plus afferat . Nunquid unum sunt agricola et vitis? Secundum hoc ergo vitis Christus est secundum quod ait, Pater major me est ; secundum autem id quod ait, Ego et Pater unum sumus , et ipse agricola est. Non est talis quales sunt qui extrinsecus operando exhibent ministerium; sed talis est, ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque qui plantat est aliquid, neque qui
Abbreviated transcription (Latin):
gatur : in illo erunt m ansiones sicut eas adhucparat dñs̃ in illo iã sunt sicut praedesti¬
nauitiam dns̃: ged quidest quod ut praeparar& ab iit . cumpro festo nosipsos praepa¬
rar& quod non faci& si reliquerit : Agnoscodnẽ ut possum. Nimirũ illud significas
quia ut parentur istaem ansiones. ui uere deb& iustus exfide : qui enimad nõpere¬
grinatur opus hab& exfideuiuere : quia ꝑhancadspeciem contemplandã paratur
beatienim mundo corde quia ipsidm̃ uidebunt: & fidemundat cordaeorum : Illudin
angelio: hocin apostolorũm astibus legitur: fides autem quaeorum qu
uisuri sunt quam diuperegrinantur corda mundantur : quod non uid& credit
Nam siuides non est fides: credenti colligitur meritum: uidenti redditur

Expanded text:
gatur. In illo erunt mansiones, sicut eas adhuc parat Dominus: in illo jam sunt, sicut praedestigatur. In illo erunt mansiones, sicut eas adhuc parat Dominus: in illo jam sunt, sicut praedestinavit jam Dominus. 3. Sed quid est quod ut praepararet abiit, cum profecto nos ipsos praepararet, quod non faciet si reliquerit? Agnosco, Domine, ut possum: nimirum illud significas, quia ut parentur istae mansiones, vivere debet justus ex fide . Qui enim a Domino peregrinatur, opus habet ex fide vivere; quia per hanc ad speciem contemplandam paratur . Beati enim mundo corde, quia ipsi Deum videbunt : et, Fide mundat corda eorum . Illud in Evangelio, hoc in Apostolorum Actibus legitur. Fides autem, qua eorum qui Deum visuri sunt, quamdiu peregrinantur, corda mundantur, quod non videt credit: nam si vides, non est fides. Credenti colligitur meritum, videnti redditur
Abbreviated transcription (Latin):
semen in agrosuo: bonũ autem semen : hi sunt filii regni: qui & si nunchal
ueneritregnum : quod nunco ramus&dicmus ueniat regnumtuum : Nunc ergo
iamregnũ uocatur sed adhuc conuocatur : Sienim regnũ nonuocar&ur : colligent
deregno eius
omnia scandala non dicer&ur: Sed nondum regnat hocrenũ
proindesic
estiamregnũ : utcumde illo collesta fuerint omnia scandala
tunc ꝑueniat ad regnũ: ut non solũ regni nomen : sed &iã regnandibabrat potesta¬
tem: huic quippe regno addexteramstanti infinedic&ur: uenitebenedisti patrisa
mei percipite regnum: Idest qui regnũ eratis & non regnabatis. uenite regnate: ut
quodinspefueratis. &iamin re essepossitis : Haecergo domus đi. hoctem plum dĩ
hoc regnũ dĩ. regnumq caelorũ adhuc aedificatur. adhuc paratur. adhuc congre¬

Expanded text:
seminanti bonum semen in agro suo. Bonum autem semen, hi sunt filii regni: qui etsi nunc habseminanti bonum semen in agro suo. Bonum autem semen, hi sunt filii regni: qui etsi nunc hab, cum regno venerit regnum, quod nunc oramus, et dicimus, Veniat regnum tuum . Nunc ergo jam regnum vocatur, sed adhuc convocatur: si enim regnum non vocaretur, Colligent de regno ejus omnia scandala, non diceretur. Sed nondum regnat hoc regnum. Proinde sic jam est regnum, ut cum de illo collecta fuerint omnia scandala, tunc perveniat ad regnum; ut non solum regni nomen, sed etiam regnandi habeat potestatem. Huic quippe regno ad dexteram stanti, in fine dicetur, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum : id est, qui regnum eratis et non regnabatis, venite, regnate; ut quod in spe fueratis, etiam in re esse possitis. Haec ergo domus Dei, hoc templum Dei, hoc regnum Dei, regnumque coelorum adhuc aedificatur, adhuc fabricatur, adhuc paratur, adhuc congre
Abbreviated transcription (Latin):
i: quomodo ergomansiones indomopatris non aliae sed ipsae . & sinedu
unt sicut parandae non sunt & nondum sunt sicut parandaesunt : Quomodo
putamus nisi quo modo &i amproph&a praedicatdm̃. quia fecit quae futura sunt
antemundi consummationẽ : Sic& mansiones praeparauit & praeparat : Necalias
sed quas praeparauit has praeparat : qui fecit quae futura sunt : quas praeparauit
praedestinando : praeparat o perando : Iamergo sunt in praed estinatione : si quominꝰ
dixiss& ibo& parabo idest praed estinabo: ged qui a nondum sunt in operatione : & si
abiero inquit & praepara uero uobis locum: Iterũ uenio & accipiam uos ad meipsum,
arat autem mod o mansiones mansionib: parando mansores quippecum dixentt
indomopatris meimansiones multae sunt quid putauimus domum ei sedi nesn epdi
dĩ : quod autẽ sitinterrog&ur apostolus & respondeat: Templumd est quođa

Expanded text:
ipsi. Quomodo ergo mansiones in domo Patris non aliae, sed ipsae, et sine dipsi. Quomodo ergo mansiones in domo Patris non aliae, sed ipsae, et sine dubio jam sunt sicut parandae non sunt, et nondum sunt sicut parandae sunt? Quomodo putamus, nisi quomodo etiam propheta praedicat Deum, quia fecit quae futura sunt? non vocando. Sic et mansiones praeparavit, et praeparat; nec alias; sed quas praeparavit, has praeparat, qui fecit quae futura sunt. Has praeparavit praedestinando, praeparat operando. Jam ergo sunt in praedestinatione. Si quominus dixisset, Ibo et parabo, id est, praedestinabo. Sed quia nondum sunt in operatione: Et si abiero, inquit, et praeparavero vobis locum, iterum venio, et accipiam vos ad meipsum. Parat autem mansiones, mansionibus parando mansores. Quippe cum dixerit: In domo Patris mei mansiones multae sunt, quid putabimus esse domum Dei, nisi templum Dei? Quid autem sit, interrogetur Apostolus, et respondeat: Templum Dei sanctum
Abbreviated transcription (Latin):
Teberiuos frscarissimiiam que essered dendum quod distuleramus agnoscimꝰ:
quomodo intellegi possint nonesseinterse duo ista con¬
traria. quod
cum dixiss& dñs. Indomopatris inei mansiones multae
sunti siquo
minus dixissemuobis quiauado parare uobis locum ubisatis
ostenditideo
seillis hoc dixisse quia iam ibi sunt mansiones multae & nonestopus aliquam prae¬
parare : R ursus dicit & si abiero praeparare uobis lecum : Iiterum ueniam &
accipiamuos ad meipsum : ut ubiego sum & uossitis: quo modo uadit & parat loci
siiammultaemansiones sunt : si quominus dixiss& uado parare : Aut si adhue
parandus est quur non inerito dixiss& uadõ parare : Anistaem ansiones & sunit
ndaesunt : si quominus enim essent. dixiss& uado parare : & tamen qu
ita sunt ut parandae sint : non eas uadit parare sicut sunt : sed si abierit& parauerit
sicut futurae sunt : Iterum ueniens accipi& suos ad seipsum : & ubi est ipse sint &iam

Expanded text:
tres charissimi, jamque esse reddendum quod distuleramus, agnoscimus, quomodo intelligi possint non esse inter se ista duo contraria, quod cum dixisset Dominus, In domo Patris mei mansiones multae sunt: si quo minus, dixissem vobis quia vado parare vobis locum; ubi satis ostendit ideo se hoc illis dixisse, quia jam ibi sunt mansiones multae, et non est opus aliquam praeparare: rursus dicit. Et si abiero, et praeparavero vobis locum; iterum venio, et accipiam vos ad me ipsum, ut ubi ego sum et vos sitis. Quomodo vadit, et parat locum, si jam multae mansiones sunt? Si quo minus, dixisset, Vado parare. Aut si adhuc parandus est, cur non merito dixisset, Vado parare? An istae mansiones et sunt, et parandae sunt? Si quo minus enim essent, dixisset, Vado parare. Et tamen quia ita sunt ut parandae sint, non eas vadit parare sicut sunt: sed si abierit et paraverit sicut futurae sunt, iterum veniens accipiet suos ad seipsum, ut ubi est ipse, sint etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ne amus ut nos inuicem diligamus. & quid quid aliud praecent sẽ¬
amus: Qñm̃ quid quid ẽ aliud hic habemus.: Discer
endum dm̃ diligunt ipsise diligunt : Ergo ut sediligant dm̃ diligi
Non ẽ haec dilectio in hominibus omnibus. paucise propterea diligunt
ut sit ds̃ omnia in omnibus.¬

Expanded text:
teneamus, ut nos invicem diligamus; et quidquid aliud praecepit, facteneamus, ut nos invicem diligamus; et quidquid aliud praecepit, faciemus: quoniam quidquid est aliud hic habemus. Discernihabendum Deum diligunt, ipsi se diligunt. Ergo ut se diligant, Deum diligunt. Non est haec dilectio in omnibus hominibus. Pauci enim se diligunt, ut sit Deus omnia in omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
tria haeo : maior autem horum caritas.: & si incaritate hoc e
indilectione concluduntur duo illa praecepta: maior tamen dic¬
ta est esse non sola. Defide igitur nobis quam multa mandata sunt:
uam multa despe: quis potest cuncta colligere qui senumerando suf¬
ficere Sed intue amur quod ait idem a postolus: plenitudo legis ca¬
ritas : ubiergo caritas est quid .ẽ: quod possit de esse: ubi autemnon
ł quid est quod possit prodesse : De moncredit nec diligit.
diligit : qui non credit frustraquidem sed tamen potest sperare ueniã
qui non diligit.: Nemo autem potest desperare quidiligit: Itaq ubi
ilestio est ibinecessario fides & spes : &ubi dilectio proximi ib
mum tamquam seipsum quando quidem non diligit & seꝓsum
st quippe impius & iniquus Qui autem diligit iniquitatem non
plane diligit sed odit animam suam Hoc ergo praeceptum dñit

Expanded text:
tria haec: major autem horum charitas . Et si in charitate, hoc est tria haec: major autem horum charitas . Et si in charitate, hoc est in dilectione concluduntur duo illa praecepta; major tamen dicta est esse, non sola. De fide igitur nobis quam multa mandata sunt, quam multa de spe, quis potest cuncta colligere, quis enumerando sufficere? Sed intueamur quod ait idem apostolus, Plenitudo Legis charitas . Ubi ergo charitas est, quid est quod possit deesse? ubi autem non est, quid est quod possit prodesse? Daemon credit , nec diligit: nemo diligit, qui non credit. Frustra quidem, sed tamen potest sperare veniam qui non diligit: nemo autem potest desperare qui diligit. Itaque ubi dilectio est, ibi necessario fides et spes: et ubi dilectio proximi, ibmum tanquam seipsum; quandoquidem non diligit et seipsum? Est quippe impius et iniquus; qui autem diligit iniquitatem, non plane diligit, sed odit animam suam . Hoc ergo praeceptum Domini
Abbreviated transcription (Latin):
conuocandiame pracesciremini sed sit & inuobis cum hoc efficimi. quod
prxesciui deuobis impleatur autem uestrum qui abeatierias quod nonduri
estis sicut creati estis qui nondum fuistis. Hoc est inquit pracecept
ut diligatis in uicem sicut dilexiuos: Siuedicatur proceceptum siuem andatũ
ex uno uerbo greco utrumq: interprre tatur quod est eNTΟΛΗ iamuero
ententiam & ante a dixerat : dequa me uobis ut potui disputas se mem¬
Hic autem hoc est inquit manda tum meum: ibi tam quam
talemandatum: hic tam quam non sit aliud eius mandati
meum ne contemnendum putaremus: Quod autem hic ita di
mandatum meum uelut non sit aliud: Quid putamus fratres mei
um quid namsolum eius deista dilectione mandatum est quadi
inuicem. Nonne est & aliud maius ut diligamus dm̃ aut uerodeso¬
la ds̃ nobis dilectione mandauit ut alia non requiramus : Triutamus
commendat apostolus dicens: manent autem fides spes. caritas

Expanded text:
ocandi a me praesciremini. Sed sit et in vobis, cum hoc efficiemini quod praescivi de vobis. Impleatur autem vestrum, quia beati eritis, quod nondum estis, sicut creati estis qui non fuistis. Hoc est, inquit, praeceptum meum, ut diligatis invicem, sicut dilexi vos. Sive dicatur praeceptum, sive mandatum, ex uno verbo graeco utrumque interpretatur, quod est ἐντολή. Jamvero istam sententiam et antea dixerat, de qua me vobis, ut potui, disputasse memum do vobis; hic autem, Hoc est, inquit, mandatum meum: ibi, tanquam non fuerit ante tale mandatum; hic, tanquam non sit aliud ejus mandatum dictum est meum, ne contemnendum putemus. 3. Quod autem hic ita dimandatum meum, velut non sit aliud, quid putamus, fratres mei? Numquidnam solum ejus de ista dilectione mandatum est, qua diligimus invicem? Nonne est et aliud majus, ut diligamus Deum? Aut vero de sola Deus nobis dilectione mandavit, ut alia non requiramus? Tria certe commendat Apostolus dicens: Manent autem fides, spes, charitas,
Abbreviated transcription (Latin):
nos praesciendo & praedistinando gaudebat. Neq enimullus imllo eius gaudium & eẽ
poterat nefoste nonfier& quod fier& quod sefasturum eẽ praesciebat : sed neq
cumid facere coepit quod sefasturũ ẽẽ praesciuit gaudiũ eius quobeatus ẽ creauit
lio quinbeatior fastus ẽ quia nos fecit. ab sit hoc frisdibe atitudo quia nec minor

Expanded text:
nos praesciendo et praedestinando gaudebat: neque enim ullus in illo ejus gaudio metus esse nos praesciendo et praedestinando gaudebat: neque enim ullus in illo ejus gaudio metus esse poterat, ne forte non fieret quod se facturum esse praesciebat. Sed neque cum id facere coepit, quod se facturum esse praescivit, gaudium ejus, quo beatus est, crevit; alioqui beatior factus est, quia nos fecit. Absit hoc, fratres: Dei beatitudo quia nec minor
Abbreviated transcription (Latin):
urnas anforas : uel si quid eius mnodinomenmen sunre ẽ m&reca : & amen sura accepit
nomenista mensuro : M&ron enimmen suram dicunt greq: Inde appellatae
mar&ae: Capiebant ergom&r&as binas uelter nas : quid dicimus firx tres:
nas tantum dicer& non currer& animus noster nisi admisterium trinita¬
s ed foste nec sicdebemus indecito lam sensum a uestere quia dixitbinas uel ternas:
enim : Siquis dilexerio mundum non est sp̃spatrisinillo: tem scriptum ẽ: Quisquis

Expanded text:
urnas, amphoras, vel si quid hujusmodi. Nomen mensurae est metreta, et a mensura accepit urnas, amphoras, vel si quid hujusmodi. Nomen mensurae est metreta, et a mensura accepit nomen ista mensura. Μέτρον enim mensuram dicunt Graeci: inde appellatae metretae. Capiebant ergo metretas binas vel ternas. Quid dicimus, fratres? Si ternas tantum diceret, non curreret animus noster nisi ad mysterium Trinitatis. Sed forte nec sic debemus inde cito jam sensum avertere, quia dixit binas vel ternas: . Scriptum est enim, Si quis dilexerit mundum, non est Spiritus Patris in illo : item scriptum est, Quisquis