comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ligionis auersio. abstulit adunum
uerũ dm̃ scm̃q conuetsio. Nec in so¬
la egypto qͣm solam in isto plangit
uere sacrȩ & uere ꝓpheticȩ littere p̾¬
nuntiarunt. ubi scriptum ẽ. canta¬
te dño canticum nouũ. cantate dño
omĩs t̾ra. Titulus quippe huius psal
mi ẽ: quando domus edificabatur
post captiuitatẽ. Edificabatur enĩ
domus dño. ciuitas dĩ. quȩ ẽ sc̃a
eccła in omi terra: post eam captin¬
tatem qua illos homines de quib
credentib indm̃ tamqͣm lapidib
uiuis domus edificatur. captos de¬
monia possidebant. Neq enĩ quia¬
deos homo faciebat. ideo ñ abeis
possidebatur ipse qui fecerat. quan¬
do meorum societatem colendo tra¬
ducebatur: societatem dico ñ idoloꝵ
stolidorum. s uersutorum demonios
Ilam quid sunt idola nisi quod eadẽ
scriptura dicit. ocłos habent & non
uidebunt: & quicquid tale de mate¬
riis licet a fabro effigiatis. tamen in¬
ta sensuq carentibus dicendum fuit:

Expanded text:
ligionis auersio, abstulit ad unum ligionis auersio, abstulit ad unum uerum Deum sanctumque conuersio; nec in sola Aegypto, quam solam in isto plangit uere sacrae et uere propheticae litterae praenuntiarunt, ubi scriptum est: Cantate Domino canticum nouum, cantate Domino omnis terra. Titulus quippe psalmi huius est: Quando domus aedificabatur post captiuitatem. Aedificatur enim domus Domino ciuitas Dei, quae est sancta ecclesia, in omni terra post eam captiuitatem, qua illos homines, de quibus credentibus in Deum tamquam lapidibus uiuis domus aedificatur, captos daemonia possidebant. Neque enim, quiadeos homo faciebat, ideo non ab eis possidebatur ipse qui fecerat, quando in eorum societatem colendo traducebatur; societatem dico, non idolorum stolidorum, sed uersutorum daemoniorum. Nam quid sunt idola, nisi quod eadem scriptura dicit: Oculos habent, et non uidebunt, et quidquid tale de materiis licet adfabre effigiatis, tamen uita sensuque carentibus dicendum fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
mus multum errorẽ hominũ & in¬
credulitatem & animi errantis atq
infidelis a diuina religione auersi¬
onem: ut cumq ferenda ẽet im¬
pudentia resistentium ueritati. Cũ
uero idem ip̃se qui potestatem huius
artis suꝑ omĩa cetera miratur in homi¬
ne qua illi deos facere concessum est.
ꝙ dolet uenturum ẽẽ tempus quo
hȩc omĩa deoꝵs figmenta ab homi¬
nib instituta etiam legib iubeant᷑
auferri. confitetur tamen atq expri¬
mit causas quare adista ꝑuentũ sit.
dicens proauos suos multo errore &
incredulitate & animum non adũ¬
tendo ad cultum religionemq di¬
uinam. inuenisse hanc aitẽ qua fa¬
cerent deos: nos quid oportet dice¬
re uł potius quid agere nisi quantas
possumus grãs dño dõ nr̃o qui hȩc
contrariis causis qm instituta sunt
abstulit. Nam qͦd instituit mul¬
titudo erroris. abstulit uia ueritatis:
qͦd instituit incredulitas abstulit si¬
des: qͦd instituit a cultu diumne re¬

Expanded text:
mus multum errorem hominum et inmus multum errorem hominum et incredulitatem et animi errantis adque infidelis a diuina religione auersionem, utcumque ferenda esset inpudentia resistentium ueritati. Cum uero idem ipse, qui potestatem huius artis super omnia cetera miratur in homine, qua illi deos facere concessum est, et dolet uenturum esse tempus, quo haec omnia deorum figmenta ab hominibus instituta etiam legibus iubeantur auferri, confitetur tamen adque exprimit causas, quare ad ista peruentum sit, dicens proauos suos multo errore et incredulitate et animum non aduertendo ad cultum religionemque diuinam inuenisse hanc artem, qua facerent deos: nos quid oportet dicere, uel potius quid agere nisi quantas possumus gratias Domino Deo nostro, qui haec contrariis causis, quam instituta sunt, abstulit? Nam quod instituit multitudo erroris, abstulit uia ueritatis; quod instituit incredulitas, abstulit fides; quod instituit a cultu diuinae re
Abbreviated transcription (Latin):
religionem diuinã certo uenturo tem¬
pore auferri. Uide si non & uidiuma
maiorum suoꝵ errorem p̃teritum ꝓ¬
dere: & ui diabolica penam demo¬
num futurã dolere compellitur. Si
enim proaui eoꝵ multũ errando cir¬
ca deoꝵ rationem incredulitate et
auersione ammi a cultu ac religio¬
ne diuina inuenerunt artẽ qua ef¬
ficerent deos: quid mirũ si hec ars
detestanda quicquid fecit auersa
a religione diuma. aufertur religi¬
one diuma. cũ ueritas emendat
errorem. fides redarguit increduli¬
tatem. conuersio corrigit auersio¬
nem. Si enim tacitis causis dixisset
proauos suos inuenisse artẽ qua fa¬
cerent deos: nr̃m fuit utiq si quid
rectum piumq saperemus atten¬
dere & uidere nequaqͣm illos ad
hanc artem ꝑuenturos fuisse qua
homo deos faceret si aueritate ñ
aberrarent. si ea quȩ do digna sunt
crederent. si animũ aduerterent
adcultum religionẽq diumam. Et
tamen si causas artis huius nos dicere¬

Expanded text:
religionem diuinam uenturo certo temreligionem diuinam uenturo certo tempore auferri. Vide si non et ui diuina maiorum suorum errorem praeteritum prodere, et ui diabolica poenam daemonum futuram dolere conpellitur. Si enim proaui eorum multum errando circa deorum rationem incredulitate et auersione animi a cultu ac religione diuina inuenerunt artem, qua efficerent deos: quid mirum, si, haec ars detestanda quidquid fecit auersa a religione diuina, aufertur religione diuina, cum ueritas emendat errorem, fides redarguit incredulitatem, conuersio corrigit auersionem? Si enim tacitis causis dixisset proauos suos inuenisse artem. qua facerent deos: nostrum fuit utique, si quid rectum piumque saperemus, adtendere et uidere nequaquam illos ad hanc artem peruenturos fuisse, qua homo deos facit, si a ueritate non aberrarent, si ea, quae Deo digna sunt, crederent, si animum aduerterent ad cultum religionemque diuinam; et tamen si causas artis huius nos dicere
Abbreviated transcription (Latin):
eamq miscentes qm̃ anmas facere
ñ poterant euocantes animas de¬
monũ uł angłorum eas indiderunt
imaginib scĩs. diumisq misteriis:
ꝑquas idola & benefaciendi & male
uires habere potuissent. Nescio utrũ sic
confiterentur ipsi demones adiura¬
ti. quomodo iste confessus est. Qm̃ in¬
quit proaui nr̃i multum errabant
circa deorũ rationem. in creduli & ñ
ammaduertentes adcultum religio¬
nemq diuinã: inuenerunt artẽ qua
efficerent deos. Numquidnã saltem
mediocriter eos dixit errasse: ut hanc
artem inuenirent faciendi deos.c̃
aut contentus fuit dicere errabant:
nisi adderet & diceret. multum er¬
rabant. Iste gͦ multus error & in¬
credulitas non anmaduertentium
adcultum religionemq diuinanr᷑ in¬
uenit artem qua efficeret deos. Et
tamen qͦd multus error & incredulitas
ꝙ. a cultu & a religione diuina auer¬
sio animi inuenit ut homo arte face¬
ret deos: hoc dolet uir sapiens tãqͣm

Expanded text:
eamque miscentes, quoniam animas facere eamque miscentes, quoniam animas facere non poterant, euocantes animas daemonum uel angelorum eas indiderunt imaginibus sanctis diuinisque mysteriis, per quas idola et bene faciendi et male uires habere potuissent., Nescio utrum sic confiterentur ipsi daemones adiurati, quo modo iste confessus est. \'Quoniam, inquit, proaui nostri multum errrabant circa deorum rationem increduli et non animaduertentes ad cultum religionemque diuinam, inuenerunt artem qua efficerent deos.\' Numquidnam saltem mediocriter eos dixit errasse, ut hanc artem inuenirent faciendi deos, aut contentus fuit dicere: Errabant, nisi adderet et diceret: Multum errabant? Iste ergo multus error et incredulitas non animaduertentium cultum religionemque diuinam inuenit artem, qua efficeret deos. Et tamen quod multus error et incredulitas et a cultu ac religione diuina auersio animi inuenit, ut homo arte faceret deos, hoc dolet uir sapiens tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
tempus iudicii. quo ȩt̾na damna¬
tione puniendi sunt cum omĩbus
etiam hominib qui eoꝵ societate
detinentur. sicut religio loquitur
que nec fallit nec fallitur. non sic̃
iste quasi omi uento doctrine hinc
atq inde ꝑflatus & falsis uera per¬
miscens. dolet quasi ꝑituram reli¬
gionem quam postea confitetur
errorem.
ost multa enim ad hoc ipsum
redit ut iterum dicat de dus
q̃uos homines fecerunt. ita loquens.
S iam de talib sint satis dicta talia.
Itetum inquit ad hominẽ rationẽq
redeamus: ex quo diuino dono. homo
miranda: & simiranda sunt que de
homine dicta sunt. Omĩum enim
mirabiliũ uicit admirationem qͦd
homo diuinam potuit inuenire na
turã. eamq efficere. Qm̃ gͦ proaui
nr̃i multum errabant circa deorum
rationẽ increduli & ñ animaduerten¬
tes adcultũ religionemq diuinã:
inuenerunt ardem qua efficerent
deos: cui inuente adiunxerunt uir¬
tutẽ de mundi natura conuenientẽ:

Expanded text:
tempus iudicii, quo aeterna damnatempus iudicii, quo aeterna damnatione puniendi sunt cum omnibus etiam hominibus, qui eorum societate detinentur, sicut religio loquitur, quae nec fallit nec fallitur, non sicut iste quasi omni uento doctrinae hinc adque inde perflatus et falsis uera permiscens dolet quasi perituram religionem, quem postea confitetur errorem. ost multa enim ad hoc ipsum redit, ut iterum dicat de dis, quos homines fecerunt, ita loquens: \'Sed iam de talibus sint satis dicta talia. Iterum, inquit, ad hominem rationemque redeamus, ex quo diuino dono homo miranda etsi miranda sunt, quae de homine dicta sunt. Omnium enim mirabilium uicit admirationem, quod homo diuinam potuit ituram eamque efficere. Quoniam ergo proaui nostri multum errabant circa deorum rationem increduli et non animaduertentes ad cultum religionemque diuinam, inuenerunt artem qua efficerent deos. Cui inuentae adiunxerunt uirtutem de mundi natura conuenientem
Abbreviated transcription (Latin):
Non enim hec ei reuelauerat sp̃s
bant: si faciet homo deos. & ecce
ipsi non sunt di. Et alio loco. Erit
in illo die dicit dñs exterminabo
nomina sy mulachrorũ at̾ra: & non
iam erit eors memoria. Proprie uͭ
de egrpto qͦd ad hanc remattinet.
ita sc̃s ysaias ꝓphetat. & mouebuntur
manu facta egypti a facie eius. & cor
eorum uincetur ineis: & cetera hu¬
iusmodi. Ex quo genere & illi erant
qui uenturum qͦd sciebant. uenisse
gaudebant: qualis symeon. qualis
etiam conceptum in sp̃u agnouit:
qualis petrus reuelante patre diceis.
tues xp̃c filius dĩ uiui. Huic audem
egyptio illi sp̃s indicauerant futu¬
ra tempora ꝑditionis sue: qui etiam
p̃senti incarne dño trementes dixe¬
runt. Quid uenisti ante tempus
ꝑdere nos.Siue quia subitũ illis
fuit. qͦd futurũ quidem s tardius
opinabantur. siue quia ꝑditionem
suam hanc ipsam dicebant qua
fiebat ut cogniti sꝑnerentur.: et
hoc erat ante tempus id est ante

Expanded text:
Non enim haec ei reuelauerat sanctNon enim haec ei reuelauerat sanctbant: Si faciet homo deos, et ecce ipsi non sunt di; et alio loco: Erit in illo die, dicit Dominus, exterminabo nomina simulacrorum a terra, et non iam erit eorum memoria; proprie uero de Aegypto, quod ad hanc rem adtinet, ita sanctus Esaias prophetat: Et mouebuntur manufacta Aegypti a facie eius, et cor eorum uincetur in eis, et cetera huius modi. Ex quo genere et illi erant, qui uenturum quod sciebant uenisse gaudebant; qualis Symeon, qualis etiam conceptum in Spiritu agnouit; qualis Petrus reuelante Patre dicens: Tu es Christus, filius Dei uiui. Huic autem Aegyptio illi spiritus indicauerant futura tempora perditionis suae, qui etiam praesenti in carne Domino trementes dixerunt: Quid uenisti ante tempus perdere nos? siue quia subitum illis fuit, quod futurum quidem, sed tardius opinabantur, siue quia perditionem suam hanc ipsam dicebant, qua fiebat ut cogniti spernerentur, et hoc erat ante tempus, id est ante
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ imaginis corruptibilis homi¬
nis: & cetera que commemorare.
longum ẽ. Multa quippe talia di¬
cit de uno uero do fabricatore
mundi qualia ueritas habet: & ne¬
scio quomodo illa obscuratione cor¬
dis ad ista delabitur. ut diis quos
confitetur ab hominib fieri semꝑ
uelit homines subdi. & hȩc futuro
tempore plangat auferri: quasi
quicqͣm sit infelicius homine cui
sua figmenta dominantur: cum sit
facilius ut tamqͣm deos colendo
quos fecit nec ip̃se sit homo: qͣm ut
ꝑ eius cultum dii possint eẽ quos
fecit homo. Citius enim fit ut ho¬
mo in honore positus pecorib non
intelligens comparetur: qͣm ut oꝑi
dĩ ad eius imaginem facto id est̾
ipsi homini opus hominis preferat᷑.
Qua ꝓpter merito homo deficit ab
illo qui eum fecit: cũ sibi preficit
ipse qͥd fecit. Hȩc uana deceptoria.
ꝑnitiosa. sacrilega. hermes egyp¬
tius quia tempus quo auferrentur
uenturũ sciebat. dolebat: s tã imprudent̃
dolebat. quam prudent̃ sciebat.

Expanded text:
dinem imaginis corruptibilis hominis et cetera, quae commemorare longum est. Multa quippe talia dicit de uno uero Deo fabricatore mundi, qualia ueritas habet; et nescio quo modo illa obscuratione cordis ad ista delabitur, ut dis, quos confitetur ab hominibus fieri, semper uelit homines subdi et haec futuro tempore plangat auferri quasi quicquam sit infelicius homine, cui sua figmenta dominantur; cum sit facilius, ut tamquam deos colendo, quos fecit, nec ipse sit homo, quam ut per eius cultum di possint esse, quos fecit homo. Citius enim fit, ut homo in honore positus pecoribus non intellegens conparetur, quam ut operi Dei ad eius imaginem facto, id est ipsi homini, opus hominis praeferatur. Quapropter merito homo deficit ab illo qui eum fecit, cum sibi praeficit ipse quod fecit. Haec uana deceptoria, perniciosa sacrilega Hermes Aegyptius, quia tempus, quo auferrentur, uenturum sciebat, dolebat; sed tam inpudenter dolebat, quam inprudenter sciebat.
Abbreviated transcription (Latin):
rum. aut ñ inueniri aut uix mue¬
niri deos qui ñ hommes fuerint.
mortuisq diuini honores delati sint.
Omitto qͦd uarro dicit om̃s abeis
mortuos existimari manes deos: et
probat ꝑ ea sacra que omĩb fere mor¬
tuis ex hibentur. ubi & ludos cõme¬
morat sunebres: tamqͣm hoc sit
maximũ diuinitatis indiciũ. qͦd
non soleant ludi nisi numinib cele¬
brari. Hermes ipse de quo minc agi¬
tur in eodem ipso libro ubi quasi fu̾¬
tura prenuntiando deplorans ait.
tunc terra ista scĩssima sedes delubto¬
rum atq temploꝵ sepulchroꝵ erit
mortuorumq plenissima: deos egrp¬
ti homines mortuos ẽẽ testatur. Cum
enĩ dixisset proauos suos multum
errantes cirea deoꝵ rationem increci¬
los et ñ animaduertentes adcultum

Expanded text:
rum aut non inueniri aut uix inuerum aut non inueniri aut uix inueniri deos, qui non homines fuerint mortuisque diuini honores delati sint. Omitto, quod Varro dicit omnes ab eis mortuos existimari manes deos et probat per ea sacra, quae omnibus fere mortuis exhibentur, ubi et ludos commemorat funebres, tamquam hoc sit maximum diuinitatis indicium, quod non soleant ludi nisi numinibus celebrari. Hermes ipse, de quo nunc agitur, in eodem ipso libro, ubi quasi futura praenuntiando deplorans ait: \'Tunc terra ista, sanctissima sedes delubrorum adque templorum, sepulcrorum erit mortuorumque plenissima\', deos Aegypti homines mortuos esse testatur. Cum enim dixisset proauos suos multum errantes circa deorum rationem, incredulos et non animaduertentes anim
Abbreviated transcription (Latin):
doleret tempꝰ ẽẽ uenturum quo il¬
la auferrentur exegypto. que fate¬
tur a multum errantib & incredu¬
lis & acultu diuinȩ religionis auer¬
sis ẽẽ instituta: ait inter cetera. Tunc
terra ista sc̃issima sedes delubrorum
atq temploꝵs: sepulchroꝵ erit mor¬
tuorumq plenissima. Quasi uͦ. sulla
ñ auferrentur. ñ eẽnt homines mori¬
turi. aut alibi ponendiẽent mortui
hommnes qͣm interra. E utiq quan¬
to plus uolueretur temporis & die¬
rum: tanto maior ẽẽt numerus se¬
pulchroꝵs ꝓpter maiorẽ numerum
mortuoꝵs. S hoc uidetur dolere
eorũ delubrisq succederent: ut iudeli¬
cet qui hec legunt animo a nobisaũ¬
soatq ꝑuerso putent apaganis cultoᷤᷤ
fuisse deos intemplis. a nobis autem
coli mortuos in sepulchris. Tanta emĩ
homines impii cecitate in montes
quodammodo offendunt. resq ocłõs
suos ferientes nolunt uidere: ut non
attendant inomĩb litteris pagano¬

Expanded text:
doleret tempus esse uenturum, quo ildoleret tempus esse uenturum, quo illa auferrentur ex Aegypto, quae fatetur a multum errantibus et incredulis et a cultu diuinae religionis auersis esse instituta, ait inter cetera: Tunc terra ista, sanctissima sedes delubrorum adque templorum, sepulcrorum erit mortuorumque plenissima; quasi uero, si illa non auferrentur, non essent homines morituri, aut alibi essent mortui ponendi quam in terra; et utique, quanto plus uolueretur temporis et dierum, tanto maior esset numerus sepulcrorum propter maiorem numerum mortuorum. Sed hoc uidetur dolere, eorum delubrisque succederent. ut uidelicet, qui haec legunt animo a nobis auerso adque peruerso, putent a paganis cultos fuisse deos in templis, a nobis autem coli mortuos in sepulcris. Tanta enim homines inpii caecitate in montes quodam modo offendunt resque oculos suos ferientes nolunt uidere. ut non adtendant in omnibus litteris pagano
Abbreviated transcription (Latin):
siue dominationes. siue pincipatus.
siue potestates. amici ẽẽ omĩno non
possunt: a quib tam longe absunt
animi affectione. qͣm longe absunt
anitutib uitia. a abonitate ma¬
litia.
ullomodo igitur ꝑ demonum ꝑry.¬
quasi medietatẽ ambiendum ẽ
adbemuolentiam seu beneficientiam
deoꝵs uł potius angłorum bonorum:
s ꝑbone uoluntatis similitudinem
qua cum illis sumus & cũ illis uiuimꝰ.
ꝙs eũ illis dm̃ quem colunt colimus.
& si eos carnalib ocłis uidere ñ possu¬
mus. Inquantũ autẽ dissimilitudine
uoluntatis. & infirmitate fragilitatis
miseri sumus: intantũ abeis longe su¬
mus uite merito ñ corporis loco. Non
enim quia interra conditione carnis
habitamus: s si immunditia cordist̃¬
rena sapimus: ñ eis iungimur. Cum
uͦ sanamur. ut quales ipsi sunt simus:
fide illisinterim ꝓpinquamus. si ab
illo nos fier beatos aquo & ipsi facti
sunt. etiã ipsis fauentib credimus.
Dẽ quomodo iste egyptius cum

Expanded text:
siue dominationes siue principatus siue dominationes siue principatus siue potestates, amici esse omnino non possunt, a quibus tam longe absunt animi affectione, quam longe absunt a uirtutibus uitia et a bonitate malitia.Nullo modo igitur per daemonum quasi medietatem ambiendum est ad beneuolentiam seu beneficentiam deorum uel potius angelorum bonorum, sed per bonae uoluntatis similitudinem, qua cum illis sumus et cum illis uiuimus et cum illis Deum quem colunt colimus, etsi eos carnalibus oculis uidere non possumus; in quantum autem dissimilitudine uoluntatis et fragilitate infirmitatis miseri sumus, in tantum ab eis longe sumus uitae merito, non corporis loco. Non enim quia in terra condicione carnis habitamus, sed si inmunditia cordis terrena sapimus, non eis iungimur. Cum uero sanamur, ut quales ipsi sunt simus; fide illis interim propinquamus, si ab illo nos fieri beatos, a quo et ipsi facti sunt, etiam ipsis fauentibus credimus.st, quo modo iste Aegyptius, cum
Abbreviated transcription (Latin):
Porro si demones qui coluntur intem¬
plis. ꝑ artem nescio qmͣ imaginibus
inditi hoc est uisibilib sy mulachris
ab eis hominib qui hac arde fecerunt
deos. cum aberrarent auersiq ẽẽnt
a cultu & religione diuina. non st̃
internuntii & interpretes inter ho¬
mines & deos ꝓpter suos pessimos
ac turpissimos mores: & qͦd homi¬
nes qͣmiuis errantes & increduli et
auersi a cultu & religione diuina.
tamen eis sine dubio meliores sunt
qͦd deos ipsi arte fecerunt: restat ut
qͦd possunt tamqͣm demones pos¬
sint. uł quasi beneficia prestando.
magis nocentes quia magis decipi¬
entes. uł aꝑte malefaciendo: nec ta¬
men qͦdlibet horum. nisi quando
ꝑmittuntur alta & secreta cdi proui¬
dentia: ñ autem tamqͣm medii int̾
homines & deos. ꝑ amicitiam deors
multum apud homines ualeant.
Hi enim diis bonis quos scos ange
los uocamus. rationalesq creaturas
sc̃ȩ celestis habitationis. siue sedes.

Expanded text:
Porro si daemones, qui coluntur in temPorro si daemones, qui coluntur in templis, per artem nescio quam imaginibus inditi, hoc est uisibilibus simulacris, ab eis hominibus, qui hac arte fecerunt deos, cum aberrarent auersique essent a cultu et religione diuina, non sunt internuntii nec interpretes inter homines et deos et propter suos pessimos ac turpissimos moros, et quod homines, quamuis errantes et increduli et auersi a cultu ac religione diuina, tamen eis sine dubio meliores sunt, quos deos ipsi arte fecerunt; restat, ut, quod possunt, tamquam daemones possint, uel quasi beneficia praestando magis nocentes, quia magis decipientes, uel aperte malefaciendo nec tamen quodlibet horum, nisi quando permittuntur alta et secreta Dei prouidentia, non autem tamquam medii inter homines et deos per amicitiam deorum multum aput homines ualeant. Hi enim dis bonis, quos sanctos angelos nos uocamus rationalesque creaturas sanctae caelestis habitationis siue sedes
Abbreviated transcription (Latin):
haberent deos qui non erant dii. Ue¬
rum ẽ quippe illud propheticum. si
faciet homo deos. & ecce ipsi non fẽ
dii. Deos gͦ tales talium deos arte
factos atalib cum appellasset her¬
mes. idest idolis demones ꝑ artem
nescio qm cupiditatum suarũ uin¬
culis illigatos. cum appellaret factos
ab hominib deos: ñ tamen eis ddedit
qͦd platonicus apuleius unde iam sa¬
tis diximus: & qmͣ sit inconuenens
absurdumq monstrauimꝰ. ut ipsi
ẽẽnt interp̃tes & intercessores int̾
deos quos fecit ds̃. & homines quos
dem fecit d̃s. hinc afferentes uota:
inde munera referentes. Nluis enĩ
tultum ẽ credere doe quos fecerunt
homnes plus ualere apud deosqͦs¬
ipse fecit d̃s̃: qm̃ ualent ipsi homi¬
nes quosidem ipse fecit ds̃. Demon
quippe symulachro arte impia colli¬
gatus ab homine factus ẽ ds: s tali ho¬
mini. ñ omĩ homini. Qualis ẽ gͦ iste
d̾s quem non faceret homo nisi errars
& incredulus & auersus auero deo.:

Expanded text:
haberent deos, qui non erant di. Vehaberent deos, qui non erant di. Verum est quippe illud propheticum: Si faciet homo deos, et ecce ipsi non sunt di. Deos ergo tales, talium deos, arte factos a talibus, cum appellasset Hermes, id est idolis daemones per artem nescio quam cupiditatum suarum uinculis inligatos cum appellaret factos ab hominibus deos, non tamen eis dedit, quod Platonicus Apuleius unde iam satis diximus et quam sit inconueniens absurdumque monstrauimus, ut ipsi essent interpretes et intercessores inter deos, quos fecit Deus, et homines, quos idem fecit Deus; hinc adferentes uota, inde munera referentes. Nimis enim stultum est credere deos, quos fecerunt homines, plus ualere aput deos, quos fecit Deus, quam ualent ipsi homines, quos idem ipse fecit Deus. Daemon quippe simulacro arte inpia conligatus ab homine factus est deus, sed tali homini, non omni homini. Qualis est ergo iste deus, quem non faceret homo nisi errans et incredulus et auersus a uero Deo?
Abbreviated transcription (Latin):
dabilis nimis. terribilis est suꝑ om̃s
deos: Qm̃ om̃s dii gentium demo¬
ma. dñs autẽ cȩlos fecit. Quigͦ do¬
luit uenturum fuisse tempꝰ quo au¬
ferretur cultus idoloꝵ. & meos qui
colerent dominatio dȩmomorum:
malo sp̃u instigatus semꝑ uolebat
istam captiuitatẽ manere: qua trans¬
acta. psalmus canit ȩdificati domũ
inomĩ t̾ra. Ptenuntiabat illa hermes
dolendo: premuntiabat hȩc ꝓpheta
mes ipse ea que nolebat & dolebat
auferri. non aprudentib & fidelib
& religiosis. s ab errantib & incredu¬
lis & a cultu diumȩ religionis auersie
ẽẽ instituta. miris modis coactus est
confiteri. Qui quamuis eos appellet
deos: tamen cum dicit a talib honi¬
nib factos quales ẽẽ utiq ñ debemꝰ
uelit nolit. ostendit colendos non eẽ
abeis qui tales non sunt quales fue¬
tunt a quib facti sunt. hoc est apru¬
dentib. fidelib religiosis: simul etiã
demonstrans ipsos homines qui eos
fecerunt sibimet importasse. ut eos

Expanded text:
dabilis nimis, terribilis est super omnes deos. Quia omnes di gentium daemonia, dominus autem caelos fecit. Qui ergo doluit uenturum fuisse tempus, quo auferretur cultus idolorum et in eos, qui colerent, dominatio daemoniorum, malo spiritu instigatus semper uolebat istam captiuitatem manere, qua transacta psalmus canit aedificari domum omni terra. Praenuntiabat illa Hermes dolendo; praenuntiabat haec propheta mes ipse ea, quae nolebat et dolebat auferri, non a prudentibus et fidelibus et religiosis, sed ab errantibus et incredulis et a cultu diuinae religionis auersis esse instituta miris modis coactus est confiteri. Qui quamuis eos appellet deos, tamen cum dicit a talibus hominibus factos, quales esse utique non debemus, uelit nolit, ostendit colendos non esse ab eis, qui tales non sunt, quales fuerunt a quibus facti sunt, hoc est a prudentibus, fidelibus, religiosis; simul etiam demonstrans ipsos homines, qui eos fecerunt, sibimet inportasse, ut eos
Abbreviated transcription (Latin):
de sylle uitus ceteraq feditate rei publi¬
ce: & alii scriptores in hec consentiunt.
qmͣuis eloquio multum impari. Cer¬
nis tamen ut opmor & quisquis aduer¬
terit. facillime ꝑspicit colluuiẽ mors
pessimorum: quo illa ciuitas ꝓlapsa
fuerit ante nr̃i suꝑni regis aduentũ.
Hec enim gesta sunt ñ solum anteqͣm
xp̃c incarne presens docere cepisset :
uerũetiam anteqͣm de uirgine natus
ẽẽt. Cum igitur tot & tanta mala tẽ¬
pors illorum uł colerabiliora suꝑius.
uł post euersam carchaginẽ intoleran¬
da & horrenda diis suis imputare non
audeant. opimones humanis mentib
unde talia uitia siluescerent astutia
maligna inserentib: cur mala p̾sentia
xp̃o imputant. qui doctrina saluber¬
rima & falsos ac fallaces ddos coliuetat.¬
& istas hominum noxias flagitiosasq
cupiditates. diuma auctoritate dete¬
stans atq condeninans. his malis ta¬
bescenti ac labenti mundo ubiq fa¬

Expanded text:
de Syllae uitiis ceteraque foeditate rei publide Syllae uitiis ceteraque foeditate rei publicae, et alii scriptores in haec consentiunt, quamuis eloquio multum inpari. Cernis tamen, ut opinor, et quisquis aduerterit, facillime perspicit, conluuie morum pessimorum quo illa ciuitas prolapsa fuerit ante nostri superni regis aduentum. Haec enim gesta sunt non solum antequam Christus in carne praesens docere coepisset, uerum etiam antequam de uirgine natus esset. Cum igitur tot et tanta mala temporum illorum uel tolerabiliora superius, uel post euersam Carthaginem intoleranda et horrenda dis suis inputare non audeant, opiniones humanis mentibus, unde talia uitia siluescerent, astutia maligna inserentibus: quur mala praesentia Christo inputant, qui doctrina saluberrima et falsos ac fallaces deos coli uetat et istas hominum noxias flagitiosasque cupiditates diuina auctoritate detestans adque condemnans his malis tabescenti ac labenti mundo ubique fa
Abbreviated transcription (Latin):
est paruo int̾uallo post reges exactos
quales romani fuerint: de quib ait
ius bonumq apudeos ñ legib magiꝰ
qm natura ualebat. Porro si illa tem¬
pora talia repperiutur. quib pul¬
cherrima atq optima fuisse p̾dicat᷑
romana res publica: quid iam decon¬
sequenti ȩtate dicendũ aut cogitan¬
dum arbitramur. cum paulatĩ mu¬
tata ut eiꝰdem historici uerbis utar.
ex pulcherrima atq optima. pessima
ac flagiosissima facta ẽ post cartha¬
ginis uidelicet ut commemorauit
excidium.: Que tempora ipse salustiꝰ
quemadmodũ breuiter recolat q
describat meius historia legi potest:
quantis malis moꝵs quȩ scd̃is rebus
exorta sunt. usq adbella ciuilia de¬
monstraret ẽẽ ꝑuentum. Ex quo tẽ¬
pore ut ait maioꝵ mores ñ paulatĩ¬
ut antea. s torrentis modo pͣcipitati.
adeo iuuentus luxu atq auaritia corrup¬
ta: ut merito dicatur genitos ẽẽ qͥ neq
ipsi habere possent res familiares. neq
alios pati. Dicit demnde plura salustius

Expanded text:
est paruo interuallo post reges exactos, quales Romani fuerint, de quibus ait: Ius bonumque aput eos non legibus magis quam natura ualebat.\' Porro si illa tempora talia reperiuntur, quibus pulcherrima adque optima fuisse praedicatur Romana res publica, quid iam de consequenti aetate dicendum aut cogitandum arbitramur, cum paulatim mutata, ut eiusdem historici uerbis utar, ex pulcherrima adque optima pessima ac flagitiosissima facta est,\' post Carthaginis uidelicet, ut commemorauit, excidium? Quae tempora ipse Sallustius quem ad modum breuiter recolat et describat, in eius historia legi potest; quantis malis morum, quae secundis rebus exorta sunt, usque ad bella ciuilia demonstret esse peruentum. Ex quo tempore, ut ait, maiorum mores non paulatiut antea, sed torrentis modo praecipitati, adeo iuuentus luxu adque auaritia corrupta, ut merito dicatur genitos esse, qui neque ipsi habere possent res familiares neque alios pati.\' Dicit deinde plura Sallustius
Abbreviated transcription (Latin):
euertat a sedib. auferat auuentib.
Illi habeantur dii ueri qui hanc
adipiscendã popłis procurauerint.
adeptamq seruauerint: colantur
ut uoluerint:ludos exposcant q̃les
uoluerint. quos cum suis uł de suis poᷤ¬
sint habere cultorib. Tantũ efficianł
ut tali felicitati nichil ab hoste. nicħ
apeste. nichil abulla clade timeat᷑.
Quis hanc rem publicã sanꝰ ñ dicam
romano imꝑio.s: domui sardana¬
palli comparauenit: Qui quondam
rex ita fuit uoluptatib deditꝰ ut m
sepulchro suo scribi fecerit ea sola se ha¬
bere mortuum: que libido eius etiam
cum uiueret hauriendo consumpse¬
rat. Quem regem si haberent istisibun
talib indulgentem nec in eis cuiqͣm
ulla seueritate aduersantem: huic li¬
bentius qm romani ueteres romulo

Expanded text:
euertat a sedibus, auferat a uiuentibus. euertat a sedibus, auferat a uiuentibus. Illi habeantur di ueri, qui hanc adipiscendam populis procurauerint adeptamque seruauerint. Colantur ut uoluerint, ludos exposcant quales uoluerint, quos cum suis uel de suis possint habere cultoribus: tantum efficiant, ut tali felicitati nihil ab hoste, nihil a peste, nihil ab ulla clade timeatur. — Quis hanc rem publicam sanus, non dicam Romano imperio, sed domui Sardanapali conparauerit? qui quondam rex ita fuit uoluptatibus deditus, ut in sepulcro suo scribi fecerit ea sola se habere mortuum, quae libido eius, etiam cum uiueret, hauriendo consumserat. Quem regem si isti haberent sibi in talibus indulgentem nec in eis cuiquam ulla seueritate aduersantem, huic libentius quam Romani ueteres Romulo
Abbreviated transcription (Latin):
s nequiter ac seruiliter timeant. Qͥd
aliene uinee potius qm quid suȩ uite
quisq noceat. legib aduertat᷑. Nullus
ducatur adiudices: nisi qui alienȩ rei.
domui. saluti. uł cuiqͣm inuito fuerit
Importunus aut noxius. Cet̾m de suis
uł cum suis. uł cũ quibcumq uolen¬
tib faciat quisq qͦd libet. Abundent
publica scorta: uł ꝓpter om̃s quib frui
placuerit. uł ꝓpter eos maxime qui
habere priuata non possunt. Extru¬
antur amplissime atq ornatissime
domus: opipara conuiuia frequen¬
tentur: ubi cuiq libuerit & potue¬
rit. die noctuq ludatur. bibat᷑. uo¬
matur. diffluatur: saltationes undiq
concrepent. theatra in honeste letitie
uocib atq om̃i genere siue crudelis¬
sime siue turpissime uoluptatis ex¬
estuent. Ille sit publicꝰ mimicus. cui
hec felicitas displicet. Quisquis eam
mutare uł auferre temptauerit: eũ
libera multitudo auertat abaurib.

Expanded text:
sed nequiter ac seruiliter timeant. Quid sed nequiter ac seruiliter timeant. Quid alienae uineae potius quam quid suae uitae quisque noceat, legibus aduertatur. Nullus ducatur ad iudicem, nisi qui alienae rei domui saluti uel cuiquam inuito fuerit inportunus aut noxius; ceterum de suis uel cum suis uel cum quibusque nolentibus faciat quisque quod libet. Abundent publica scorta uel propter omnes, quibus frui placuerit, uel propter eos maxime, qui habere priuata non possunt. Exstruantur amplissimae adque ornatissimae domus, opipara conuiuia frequententur, ubi cuique libuerit et potuerit, diu noctuque ludatur bibatur, uomatur diffluatur. Saltationes undique concrepent, theatra inhonestae laetitiae uocibus adque omni genere siue crudelissimae siue turpissimae uoluptatis exaestuent. Ille sit publicus inimicus, cui haec felicitas displicet; quisquis eam mutare uel auferre tentauerit, eum libera multitudo auertat ab auribus,
Abbreviated transcription (Latin):
modo curant pessimã ac flagitiosissi¬
mã ñ ẽẽ rem publicam. Tantũ stet in¬
quiunt. tantum floreat copus refer¬
ta. uictoriis głosa: uł qͦd ẽ felicius pa¬
ce secura sit. Ey quid ad nos. Immo
id adnos magis ꝑtinet si diuitus
quisq semꝑ augeat᷑. que cotidians
effusionib suppetant. ꝑ quas sibi eti¬
am infirmiores subdat quisq poten¬
tior: ob sequant᷑ diuitib pauꝑes cau¬
sa saturitatis: atq ut eors patrocimis
quieta mertia ꝑfruant᷑. diuites pau¬
ꝑib adclientelas &. ad ministerium
sui fastus abutant᷑. popłi plaudant
ñ consultorib utilitatũ suarũ. s largi¬
torib uoluptatum. Non dura iubean¬
tur. ñ prohibeantur impura: reges
ñ curent qmͣ bonis. s qm subditis
regnent: ꝓuincie regib ñ tamqͣm
rectorib morũ. s tamqͣm rerũ domi¬
natorib. & deliciarũ suarũ ꝓuisorib
seruiant: eosq non sincerit̾ honorent.

Expanded text:
modo curant pessimam ac flagitiosissimodo curant pessimam ac flagitiosissimam non esse rem publicam. Tantum stet, inquiunt, tantum floreat copiis referta, uictoriis gloriosa, uel, quod est felicius, pace secura sit. Et quid ad nos? Immo id ad nos magis pertinet, si diuitias quisque augeat semper, quae cottidianis effusionibus subpetant, per quas sibi etiam infirmiores subdat quisque potentior. Obsequantur diuitibus pauperes causa saturitatis adque ut eorum patrociniis quieta inertia perfruantur, diuites pauperibus ad clientelas et ad ministerium sui fastus abutantur. Populi plaudant non consultoribus utilitatum suarum, sed largitoribus uoluptatum. Non dura iubeantur, non prohibeantur inpura. Reges non curent quam bonis, sed quam subditis regnent. Prouinciae regibus non tamquam rectoribus morum, sed tamquam rerum dominatoribus et deliciarum suarum prouisoribus seruiant, eosque non sinceriter honorent,
Abbreviated transcription (Latin):
de iustis probisq morib si simulau¬
dirent atq curarent reges t̾re & om̃s
popłi. principes & om̃s iudices t̾re.
iuuenes & uirgines. senescum iunio¬
rib. etas om̃is capax. & uterq sexus.¬
q quos ioħs alloquit᷑. exa. ctores ipsi
ret sua felicitate res publica: & uite
et̾ne columen beatissime regnatura
conscenderet. S quia iste audit. ille¬
contemnt. pluresq uitus male blan¬
dientib qͣm utili uirtutum asꝑitati st̃
t᷑ siue sint reges siue principes. siue iu¬
dices. siue milites. siue ꝓuinciales. siue
diuites. siue pauꝑes. siue liberi. siue
serui utruissibet sexus. etiam pessimã
si ita necesse ẽ. flagitiosissimamq rem
publicam: & milla angłors quadam
scissima atq augustissima curia cele¬
stiq re publica. ubi dĩ uoluntas lex ẽ
clarissimũ sibi locum etiã ista toleran¬
tia comparare.
erũ tales cultores & dilectores deor
istors. quors etiam imitatores in
scelerib & flagitus se ẽẽ letant᷑: nullo

Expanded text:
de iustis probisque moribus si simul audirent atque curarent reges terrae et omnes populi principes et omnes iudices terrae, iuvenes et virgines, senes cum iunioribus, aetas om Iohannes alloquitur, exactores ipsi ret sua felicitate res publica et vitae aeternae culmen beatissimae regnatura conscenderet. Sed quia iste audit, ilcontemnit, pluresque vitiis male blandientibus quam utili virtutum asperitati sunt tur, sive sint reges, sive principes, sive iudices, sive milites, sive provinciales, sive divites, sive pauperes, sive liberi, sive servi, utriuslibet sexus, etiam pessimam, si ita necesse est, flagitiosissimamque rem publicam, et in illa angelorum quadam sanctissima atque augustissima curia caelestique re publica, ubi Dei voluntas lex est, clarissimum sibi locum etiam ista tolerantia comparare. erum tales cultores et dilectores deorum istorum, quorum etiam imitatores in sceleribus et flagitiis se esse laetantur, nullo
Abbreviated transcription (Latin):
& dicitur. Itemq uino scd̃arum cau¬
sarum domina. & iuino aer. & iuno
t̾ra: & si uenerem uinceret. iunostel¬
la. Similiter minerua summꝰ ether
minerua itidem luna. qm ẽẽ in etbe¬
ris infimo limite existimant. Unã
uͦ rem deos plures ita faciunt. Et
ianus ẽ mundus & uipiter. sic et
umo ẽt̾ra & mater magna & ceres.
E sicut hȩc que exempligr̃a cõme¬
moraui. ita cȩtera ñ explicant s po¬
tius implicant. sicut impetus erra¬
bunde opinionis impulerit. itahuc
atq illuc. hinc atq illinc insiliunt
atq resiliunt: ut ipse uarro de om¬
nib dubitare qm aliquid affirm¬
re maluerit:¬

Expanded text:
et dicitur; itemque Iuno secundarum cauet dicitur; itemque Iuno secundarum causarum domina et Iuno aer et Iuno terra et, si Venerem uinceret, Iuno stella. Similiter Minerua summus aether et Minerua itidem luna, quam esse in aetheris infimo limite existimant Unam uero rem deos plures ita faciunt: Et Ianus est mundus et Iuppiter; sic et Iuno est terra et Mater Magna et Ceres. sicut haec, quae exempli gratia commemoraui, ita cetera non explicant, sed potius inplicant; sicut impetus errabundae opinionis inpulerit, ita huc adque illuc, hinc adque illinc insiliunt et resiliunt, ut ipse Varro de omnibus dubitare quam aliquid adfirmare maluerit
Abbreviated transcription (Latin):
genitrixq dm̃. quia scdm eos totꝰ
ipse mundus ipseẽ iouis. Omneruã
etiã quia eã humanis artib p̃posue¬
runt. nec inuenerunt uł stellã uͥ
eamponerent: eandem uł summũ
ethera. uł etiam lunã ẽẽ dixerunt.
Uestam quoq ipsã ꝓpterea dearum
maximã putauerunt qͦd ipsa sit t̾ra:
qͣmuis ignẽ mundi leuiorẽ qui ꝑ¬
tinet adusus hominũ faciles. non
uolentiorẽ qualis uulcani ẽ. ei de¬
pittandũ ẽẽ crediderunt. Ac ꝑ hoc
om̃s istos selectos deos hunc ẽẽ mun¬
dum uolunt. in quibdã uniuersũ.
inquibdam partes eius. Unuersũ
sicut iouem: partes eius sicut gem¬
um. ut matrem magnã. ut solem.
ut lunam. uł potius apollinem
et dianam. E aliquando unum ddm̃
res plures: aliquando unam rem dõs
plures faciunt. Nam unus d̾s plures
res sunt: sicut ipse upiter. Et mun¬
dꝰ enĩ totus uipiter: & solum celũ iu¬
piter. & sola stella uipiter habetur

Expanded text:
genetrixque deum\', quia secundum eos totus genetrixque deum\', quia secundum eos totus ipse mundus est Ionis. Mineruam etiam, quia eam humanis artibus praeposuerunt nec inuenerunt uel stellam, ubi eam ponerent, eandem uel summum aethera uel etiam lunam esse dixerunt. Vestam quoque ipsam propterea dearum maximam putauerunt, quod ipsa sit terra, quamuis ignem mundi leuiorem, qui pertinet ad usus hominum faciles, non uiolentiorem, qualis Vulcani est, ei deputandum esse crediderunt. Ac per hoc omnes istos selectos deos hunc esse mundum uolunt, in quibusdam uniuersum, quibusdam partes eius; uniuersum sicut Iouem, partes eius, ut Genium, ut Matrem Magnam, ut Solem, ut Lunam, uel potius Apollinem et Dianam. Et aliquando unum deum res plures, aliquando unam rem deos plures faciunt. Nam unus deus res plures sunt, sicut ipse Iuppiter; et mundus enim totus Iuppiter, et solum caelum Iuppiter, et sola stella Iuppiter habetur
Abbreviated transcription (Latin):
pollinẽ qͣmuis diuinatorẽ et
medicum uelint: tamen ut
in aliqua parte mundistatuerent.¬
ipsum etiã solem ẽẽ dixerunt: dianãq
germanam eius. similiter lunã & ui¬
arum presidem. Unde & uirginem
uolunt qͦd uia nichil pariat: & ideo
ambas sagittas habere. qͦd ipsa duo
sydera de celo radios. terras usq per¬
tendant.Wlcanum uolunt ignem
mundi neptuũ aquas mundi: di¬
tem patrem hoc est. orcum t̾renã
ꝙ infimam partẽ mundi. Liberum
& cererem p̾ponunt seminib. uł
illum masculinis. illam femininis:
uł illum liquori. illam uͦ ariditati
seminum. Es hoc utiq totum refer¬
t᷑ ad mundũ hoc ẽ adiouem: qui
ꝓpterea dictus ẽ progenitor genitͥxq
qͦd omĩa semina ex se mitteret. ꝙ i
se reciꝑet: quandoqͥdem etiã ma¬
trem magnã eandem cererẽ uoluił.
qͣm nichil aliud dicunt ẽẽ qm t̾rã.
eamq ꝑhibent iunonem. & ideo
ei secundas causas rerum tribuunt:
cũ tamen ioui sit dictũ. ꝓgenitor

Expanded text:
pollinem quamuis diuinatorem et medicum uelint, tamen ut in. aliqua parte mundi statuerent,ipsum etiam solem esse dixerunt, Dianamque germanam eius similiter lunam et uiarum praesidem unde et uirginem uolunt, quod uia nihil pariat!, et ideo ambos sagittas habere, quod ipsa duo sidera de caelo radios terras usque pertendant. Vulcanum uolunt ignem mundi, Neptunum aquas mundi, Ditem patrem, hoc est Orcum, terrenam et infimam partem mundi. Liberum et Cererem praeponunt seminibus, uel illum masculinis, illam femininis; uel illum liquori, illam uero ariditati seminum. Et hoc utique totum refertur ad mundum, id est ad Iouem, qui propterea dictus est \'progenitor genetrixque\', quod omnia semina ex se emitteret et in se reciperet. Quandotrem Magnam eandem Cererem uolunt, quam nihil aliud dicunt esse quam terram, eamque perhibent et lunonem, et ideo ei secundas causas rerum tribuunt, cum tamen Ioui sit dictum \'progenitor
Abbreviated transcription (Latin):
ferre felicitas. Ingeniosũ quippe
nasci. felicitatis ẽ. Unde etiam siñ
potuit a nondũ nato coli dea feli¬
citas. ut hoc ei conciliata donaret:
conferret hoc parentib eius cul¬
torib suis ut eis ingemosi filii nasce-¬
rentur. Quid opus erat parturientib
inuocare lucinam: cum si adẽẽt felici¬
tas ñ solum bene parerent s etiã bo

Expanded text:
ferre felicitas? Ingeniosum quippe ferre felicitas? Ingeniosum quippe nasci felicitatis est, unde, etiamsi non potuit a nondum nato coli dea Felicitas, ut hoc ei conciliata donaret, conferret hoc parentibus eius cultoribus suis, ut eis ingeniosi filii nascerentur. Quid opus erat parturientibus inuocare Lucinam, cum, si adesset Felicitas, non solum bene parerent, sed etiam bo
Abbreviated transcription (Latin):
tus: omĩa optanda felicitas. Si pi¬
piter ut hec daret ideo colebatur:
quia sibonũ ẽ aliquid latitudo re¬
gni atq diuturnitas ad eandem ꝑ¬
tinet felicitatẽ. cur ñ intellectum
ẽ dona di ẽẽ ñ deas. Si autẽ puta¬
te sunt dee: saltem alia tanta deoꝵ
turba ñ quereret᷑. Consideratis enĩ
officiis deorum dearũq omĩum.
que sicut uoluerunt ꝓ sua opina¬
tione fuixerunt: inueniant si posst̃
aliquid qͦd p̾stari abaliquo do pos¬
sit homini habenti uirtutẽ. haben¬
ti felicitatẽ. Quid̃ doctrine uł amer¬
curio uł ammnerua petendum ẽet:
cũ untꝰ omĩa secum haberet. Ars
quippe ipsa bene recteq uiuendi.
uirtus auet̾i̾b diffinita ẽ. Unde ab
eo qͦd grece arethe dicitur uutꝰ. no¬
men artis latinos traduxisse puta¬
uerunt. S si uirtus ñ nisi ad ingeni¬
osũ posset uenire: quid opꝰ erat ca¬
tius dõ catio patre qui catos id est a¬
cutos faceret. cum hoc posset con¬

Expanded text:
tus, omnia optanda felicitas. Si Iutus, omnia optanda felicitas. Si Iuppiter, ut haec daret, ideo colebatur, quia, si bonum aliquid est latitudo regni adque diuturnitas, ad eandem pertinet felicitatem: quur non intellectum est dona Dei esse, non deas? Si autem putatae sunt deae, saltem alia tanta deorum turba non quaereretur. Consideratis enim officiis deorum dearumque omnium, quae sicut uoluerunt pro sua opinatione finxerunt, inueniant si possunt aliquid, quod praestari ab aliquo deo possit homini habenti uirtutem, habenti felicitatem. Quid doctrinae uel a Mercurio uel a Minerua petendum esset, cum uirtus omnia secum haberet? Ars quippe ipsa bene recteque uiuendi uirtus a ueteribus definita est. Unde ab eo, quod Graece Aperrj dicitur uirtus, nomen artis Latinos traduxisse putauerunt. Sed si uirtus non nisi ad ingeniosum posset uenire, quid opus erat deo Catio patre, qui catos, id est acutos faceret, cum hoc posset con
Abbreviated transcription (Latin):
perantia dea ẽẽ ñ meruit: cũ eius no¬
mine ñ nulli romani pͥncipes ñ par¬
uam głam compararint. Cur deniq
fortitudo dea ñ ẽ que affuit mutio
cũ dexteram porrexit inflaminas.
que affuit curtio eum se ꝓpatria in
abruptã t̾ram p̾cipitem dedit: que
affuit decio patri & decio filio cum
ꝓ exercitu se uouerunt. si tamen his
omĩb inerat uera fortitudo unde
mͦ ñ agitur: quare prudentia. qua¬
re sapientia nulla numinũ locame¬
ruerunt: An quia in nomine gene¬
rali ipsius uirtutis. om̃s coluntur.
Sic gͦ posset & unus ds̃ coli: cuius
partes cet̾i dii putantur. S inilla
una untute fides ẽ & pudicitia:
que tamen extra medib ꝓpriis alta¬
.xixI. s uanitas fecit. Hȩc enim ueri dĩ
mimera sunt: non ipse sunt dee. Ue¬
rumtam̃ ubi ẽ uirtus & felicitas: qͥd
aliud queritur. Quid ei sufficit
cui uirtus felicitasq ñ sufficit. : Om¬
na quippe agenda complectitur uir¬

Expanded text:
perantia dea esse non meruit, cum ejus noperantia dea esse non meruit, cum ejus nomine nonnulli Romani principes non parvam gloriam compararint? Cur denique fortitudo dea non est, quae adfuit Mucio, cum dexteram porrexit in flammas; quae adfuit Curtio, cum se pro patria in abruptam terram praecipitem dedit; quae adfuit Decio patri, et Decio filio, cum pro exercitu se voverunt? Si tamen his omnibus vera inerat fortitudo, unde modo non agitur. Quare prudentia, quare sapientia nulla numinum loca meruerunt? an quia in nomine generali ipsius virtutis omnes coluntur? Sic ergo posset et unus Deus coli, cujus partes caeteri dii putantur. Sed in illa una virtute et fides est, et pudicitia, quae tamen extra in aedibus propriis altased uanitas facit; haec enim ueri Dei munera sunt, non ipsae sunt deae. Verum tamen ubi est uirtus et felicitas, quid aliud quaeritur? Quid ei sufficit, cui uirtus felicitasque non sufficit? Omnia quippe agenda conplectitur uir
Abbreviated transcription (Latin):
ntutẽ quoq deam fecerunt: q̃
qͥdem si dea ẽẽt. multis fuerat
p̾ferenda: & nunc quia dea ñẽ s
donum dĩ ẽ: ipsa ab illo impetret᷑.
aquo solo dari potest: & omĩs fal¬
soꝵ deoꝵ turba uanescit. S cur &
fides dea credita est. & accepit. etiam
ipsa templum & altare: Quã quisqͥs
prudenter agnoscit: habitaculum
illi se ipsum facit. Unde autẽ sciunt
illi quid sit fides: cuius pͥmum & ma¬
xium officiũẽ. ut muerum cre¬
datur dm̃ꝰ. S cur ñ suffecerat uirtus:
Nonne ibi ẽ & fides: quandoqͥdem
uirtutẽ inquatuor species distribu¬
endam ẽẽ uiderunt. prudentiam.
iustitiam. fortitudinẽ. temꝑantiam:
Et qm & iste singule species suas ha¬
bent. in partib iustitie fides ẽ. ma¬
ximũq locum apud nos habet qui
S illos miror appetitores multitudi¬
nis deoꝵ. si fides dea ẽ. quare aliis
tam multis deab imuriam fecerunt:
p̃termittendo eas quib similit̾ edes
& aras dedicare potuerunt. Cur tem¬

Expanded text:
tutem quoque deam fecerunt: quae quidem si dea esset, multis fuerat praeferenda. Et nunc quia dea non est, sed donum Dei est, ipsa ab illo impetretur, a quo solo dari potest: et omnis falsorum deorum turba vanescet. Sed cur et Fides, dea credita est, et accepit etiam ipsa templum et altare? Quam quisquis prudenter agnoscit, habitaculum illi se ipsum facit. Unde autem sciunt illi quid sit fides cujus primum et maximum officium est, ut in verum credatur Deum? Sed cur non suffecerat virtus? nonne ibi est et fides? Quando quidem virtutem in quatuor species distribuendam esse viderunt, prudentiam, justitiam, fortitudinem, temperantiam. Et quoniam istae singulae species suas habent, in partibus justitiae fides est; maximumque locum apud nos habet, qui fide vivit . Sed illos miror appetitores multitudinis deorum, si fides dea est, quare aliis tam multis deabus injuriam fecerint praetermittendo eas, quibus similiter aedes et aras dedicare potuerunt? Cur tem
Abbreviated transcription (Latin):
detur. Qui dies cuiusmodi sint aut
ꝑ difficile nobis. aut etiam impossibi¬
le ẽ cogitare: quantomagis dicere. o

Expanded text:
detur. Qui dies cujusmodi sint, aut perdifficile nobis, aut etiam impossibile est cogitare; quanto magis dicere?
Abbreviated transcription (Latin):
sua qͦd turpem nullius eẽnt ꝑpesse
contactũ. uł iam suꝑbiebant. uel suꝑ¬
bire sinec hostium uiolentia contre¬
ctate ẽẽnt forsitan poterant: ñ abla¬
ta ẽ castitas. s humilitas ꝑsuasa. Illa¬
rũ tumori occursum ẽ immanenti:
istarũ occursum ẽ imminenti. Qmꝙͣ
& illud ñ sit tacendũ qͦd quibdam
que ista ꝑpesse st̃ potuit uideri conti¬
nentiȩ bonum in bonis corporalib
deputandum. & tunc manere sinullius
libidine corpus attrectaretur: non autẽ
ẽẽ positum insolo adiutorio diuinitus

Expanded text:
sua, quod turpem nullius esset perpessa sua, quod turpem nullius esset perpessa contactum, uel iam superbiebant uel superbire, si nec hostium uiolentia contrectata esset, forsitan poterant, non ablata est castitas, sed humilitas persuasa; illarum tumori succursum est inmanenti, istarum occursum est inminenti. Quamquam et illud non sit tacendum, quod quibusdam, quae ista perpessae sunt, potuit uideri continentiae bonum in bonis corporalibus deputandum et tunc manere, si nullius libidine corpus adtrectaretur; non esse autem positum in solo adiuto diuinitus