comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quomodo igitur potint libros quos antequam mo¬
rcretur cum scripsisse putari uolunt. ad discipulos¬
⁊ tanquam familiarissimos petrum et pardum scribere.
cum paulus nondum fuerit discipulus enis. Illud qͦ
attendant qui magicis artib tanta potuisse. et no ͣ
suum ad populos inse conuertendos arte ip̃a con¬
secrasse delirant. utrum potuerit magicis artib
tantos prophetas. diumno spiritu. antequam in f̾ra
nasceretur implere. qui de illo talia futura prelocuti
sunt. qualia iam preterita in euangelio leginus
et qualia morbe terrarum presencia nunc indemꝰ.
Neq enum si magicis artib fecit ut coleretur et mor¬
tinis: magus erat antequã eẽt natus. Cui prophe¬
tando uenturo gens una deputata est.cinꝰ rei pu¬
blice tota adiminstratio prophetia eẽt illius regis
uenturi. et cinitatem celestem ex oumib gentib
condituri. Promde illius hebree gentis ad prophe¬
tandum xp̃m sicut dixi deputate. millus alius ds̃

Expanded text:
quomodo igitur potuit libros, quos antequam moquomodo igitur potuit libros, quos antequam moreretur eum scripsisse putari uolunt, ad discipulos tamquam familiarissimos Petrum et Paulum scribere, cum Paulus nondum fuerit discipulus eius? Illud quoque adtendant, qui magicis artibus tanta potuisse et nomen suum ad populos in se conuertendos arte ipsa consecrasse delirant, utrum potuerit magicis artibus tantos prophetas diuino spiritu antequam in terra nasceretur implere, qui de illo talia futura praelocuti sunt, qualia iam praeterita in euangelio legimus et qualia in orbe terrarum praesentia nunc uidemus. neque enim, si magicis artibus fecit, ut coleretur et mortuus, magus erat antequam natus, cui prophetando uenturo gens una deputata est, cuius reipublicae tota administratio prophetia esset illius regis uenturi et ciuitatem caelestem ei omnibus gentibus condituri. Proinde illius Hebraeae gentis ad prophetandum Christum, sicut am, deputatae nullus alius deus
Abbreviated transcription (Latin):
runt ad quos potissimum scribere potinsse facile
crederetur. tanquam ad ilos qui ei familiarius
adhesissent. quib illud quasi secretum digue com¬
micteret᷑. et occurrit eis petruis et paulus. ECredo¬
quod plurib locis: sumil eos cum illo pictos uiderunt.
quia merita petri et parti etiam propter eundem
passiomis diem. celebrius et solẽmter roma cõmendat.
Sic ominuo e̾rare meruerunt. qui xp̃m et aplõs eꝰ
non in sanctis codĩtib sed in pictis parietib quesie¬
runt. Nec nuiruni si apingentib. fingentes decep¬
ti sunt. Toto enun tempore quo xp̃s incarne mor¬
tali cum sius discipidis uixit. nondum erat paulꝯ
discipulus enis. quẽ post passionem suan. post rrꝰ¬
fidemi. post lapidationem stepham diacom et mai¬
tiris. cum adhuc saulus appellaretur. et eos qui in
xp̃m crediderant grait᷑ ꝑsequeretur: de celo uoca¬
uit. et suum dici discipulum atq apostolum fecit.

Expanded text:
runt, ad quos potissimum scribere potuisse facile runt, ad quos potissimum scribere potuisse facile crederetur, tamquam ad illos, qui ei familiarius adhaesissent, quibus illud quasi secretum digne committeretur, et occurrit eis Petrus et Paulus, crequod pluribus locis simul eos cum illo pictos uiderent, quia merita Petri et Pauli etiam propter eundem passionis diem celebrius sollemniter Roma commendat. sic omnino errare meruerunt, qui Christum et apostolos eius non in sanctis codicibus, sed in pictis parietibus quaesierunt, nec mirum, si a pingentibus fingentes decepti sunt. toto enim tempore, quo Christus in carne mortali cum suis discipulis uixit, nondum erat Paulus discipulus eius, quem post passionem suam, post resfidem, post lapidationem Stephani diaconi et martyris, cum adhuc Saulus appellaretur et eos qui in Christum crediderant grauiter persequeretur, de caelo uocauit et suum discipulum adque apostolum fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
tent. quandoquidem xp̃m propt̾ea sapientillimum
putant finsse.quia nescio que illicita nouerat que ñ
solum discipliia xp̃iana. sed ⁊ͥ ipsa terrene rei pu¬
blice ad mnistratio iuire condẽnat. Et certe qui tales
rp̃i libros legisse se affirmant. cur ip̃i milla talia
facunt qualia illum de libris talib fecisse mirant᷑.
Quid quod t̃ diumo iudicio sic errant quidam qui
ut eosdem libros ad petrum et paulum dicant tan¬
quã epłari titulo prenotatos. Et fieri potest ut siue
nimici nominis xp̃i. siue qui eiusmodi execrabili¬
b artib de tam glorioso nomme pondus auctorita¬
tis dare se posse putauerunt:talia sub xp̃i et apłor
nomine scripsernit. In qua fallacissma audacia
sic excecati sunt: ut etiam a pu̾s qui adhuc pue¬
riliter in gradu lectorum xp̃ianas licteras norũt
ierito ridcantur. Cum enmi uellent tale aliquid
fingere.xp̃m scripsisse ad discipinos suos. cogitaue¬

Expanded text:
tent: quando quidem Christum propterea sapientissimum tent: quando quidem Christum propterea sapientissimum putant fuisse, quia nescio quae inlicita nouerat, quae non solum disciplina christiana, sed etiam ipsa terrenae rei publicae administratio iure condemnat. et certe qui tales Christi libros legisse se adfirmant, cur ipsi nulla talia faciunt, qualia illum de libris talibus fecisse mirantur? Quid quod etiam diuino iudicio sic errant quidam eoruut eosdem libros ad Petrum et Paulum dicant tamquam epistulari titulo praenotatos. et fieri potest, ut sine inimici nominis Christi siue qui eiusmodi execrabilibus artibus de tam glorioso nomine pondus auctoritatis dare se posse putauerunt talia sub Christi et apostolorum nomine scripserint. in qua fallacissima audacia sic excaecati sunt, ut etiam a pueris, qui adhuc pueriliter in gradu lectorum Christianas litteras norunt, merito rideantur. Cum enim uellent tale aliquid fingere Christum scripsisse ad discipulos suos, cogitaue
Abbreviated transcription (Latin):
Ket scriptura eorum antiquior. et fama celebrior.
Que si adoranda sunt.cur ea rident in theatris. Si
autem ridenda sunt. plus ridendum est cum adorantur
in templis. Restat ut ip̃i uelint testes eẽ de xp̃o qui sibi
auferunt meritum sciendi quid loquantur. loquendo qd
nesciunt. Aut si aliquos libros se hr̃e dicunt. quos euin
scripsisse asserant: protẽdant eos nobis. Profecto eimi
utilissum et saluberinm sunt: quos ut pp̃i fatentur
uir sapientissimus scripsit. Si autem timent eos ꝓ¬
ferre: utiq mali sunt. Porro si mali sunt: non eos sapi¬
entissimus scripsit. Sapientissimum autẽ xp̃m fa¬
tentur. Non gͦ xp̃s tale aliquid scripsit. Ita uero isti
desipnint: ut illis libris quos eum scripsisse existimãt
dicant contineri eas aites. quib eum putant illa fe¬
cisse ninacula quorum fama ubiq ꝑcrebrint. Quod
existimando. se ip̃os produnt quid diligant et quid affe.¬

Expanded text:
habet et scriptura eorum antiquior et fama celebrior. habet et scriptura eorum antiquior et fama celebrior. quae si adoranda sunt, cur ea rident in theatris? si autem ridenda sunt, plus ridendum est, cum adorantur in templis. restat, ut ipsi uelint testes esse de Christo, qui sibi auferunt meritum sciendi quid loquantur loquendo quod nesciunt, aut si aliquos . libros habere se dicunt, quos eum scripsisse adserant, prodant eos nobis. profecto enim utilissimi et saluberrimi sunt, quos, ut ipsi fatentur, uir sapientissimus scripsit. si autem timent eos proferre, utique mali sunt; porro si mali sunt, non eos sapientissimus scripsit; sapientissimum autem Christum fatentur: non ergo Christus tale aliquid scripsit. Ita uero isti desipiunt, ut illis libris, quos eum scripsisse existimant, dicant contineri eas artes, quibus eum putant illa fecisse miracula, quorum fama ubique percrebruit: quod existimando se ipsos produnt quid diligant et quid adfec
Abbreviated transcription (Latin):
serunt. ab illo sapiente didicerunt. Deinde dicant
unde saltem quod sapientissmius fi̾t. nosse uel au¬
dire potuerunt. Si fama disseminante. certior ne de iͦ
niuciata fama est. quam discipuliᷤ enis. quib cum pͥ¬
dicantib ip̃a ꝑ totum mundum fama fragrauit. Po¬
stirmo famam preferant fame. et ei fame de illo cre¬
dant que maior est. Ea quippe fama que de catholi¬
ca ecclesia. quam stupent toto orbe diffusam nura¬
bili daritate dispergitur.tenues istorum rumores
incomparabiliter unicit. Ea porro fama tam mag¬
na. tam celebris. ut eam timendo isti trepidas et tepi¬
das contradictiunculas in sim suo rodant iam pla
metuentes audiri. quam uolentes credi filium dei
uingenitum et deui predicat xp̃m. ꝑ quẽ facta sũt
ommia. Si ergo famam eligunt teltem. cur non
hauc eligunt que tanta claritate prefudget. Si scͥp¬
turan. curnon euangelicam que tanta auctor itate
prepollet. Nos certe hec de dus eorum credinus que

Expanded text:
serunt ab illo sapiente didicerunt. Deinde dicant, serunt ab illo sapiente didicerunt. Deinde dicant, unde saltem quod sapientissimus fuerit nosse uel audire potuerunt. si fama disseminante, certiorne de illo nuntia fama est quam discipuli eius, quibus eum praedicantibus ipsa per totum mundum fama fraglauit? postremo famam praeferant famae et ei famae de illo credant, quae maior est. ea quippe fama, quae de catholica ecclesia, quam stupent toto orbe diffusam, mirabili claritate dispergitur, tenues istorum rumores inconparabiliter uincit; ea porro fama tam magna, tam celebris, ut eam timendo isti trepidas et tepidas contradictiunculas in sinu suo rodant iam plus metuentes audiri quam uolentes credi, filium dei unigenitum et deum praedicat Christum, per quem facta sunt omnia. si ergo famam eligunt testem, cur non hanc eligunt, quae tanta claritate praefulget? si scripturam, cur non euangelicam, quae tanta auctoritate praepollet? nos certe haec de dis eorum credimus quae
Abbreviated transcription (Latin):
pientissimum ꝓuunciatum eẽ non taceant. Hysopi fabu¬
las pauculis uersib persecutus uerba et numeros suos ad¬
hibens rebus alternis. usq adeo nichil scribere uoluit:
ut hoc se coactum imperio sui demoins fecisse dixerit. sic̾
nobilissimus discipulorum enis plato commemorat.
In quo tamen opere maluit alienas: quam suas exorua¬
re sentencias. Quid igitur cause est. cur de istis hoc
credant. quod de illis discipuli eorum licteris commen¬
darunt. et de xp̃o noluit credere quod enis de illo disciplĩ
conscripserunt. presertim cum ab eo ceteros hommes
sapiencia superatos eẽ fateantur. quãius eum fa¬
teri dm̃ noluit. An uero illi quos isto multo inferio¬
⁊es fuisse non dubitant. ueraces de se discipulos face̾
potuerunt. et iste non potuit. Quod si absurdissime
dicit᷑. credant de illo quem sapientẽ fatent᷑. non quod
ip̃i uolunt. sed quod apud eos legunt. qui ea que scp¬

Expanded text:
pientissimum pronuntiatum esse non taceant, Aesopi fabupientissimum pronuntiatum esse non taceant, Aesopi fabulas pauculis uersibus persecutus est uerba et numeros suos adhibens rebus alterius, usque adeo nihil scribere uoluit, ut hoc se coactum imperio sui demonis fecisse dixerit, sicut nobilissimus discipulorum eius Plato commemorat, in quo tamen opere maluit alienas quam suas exornare sententias. quid igitur causae est, cur de istis hoc credant, quod de illis discipuli eorum litteris commendarunt, et de Christo nolint credere, quod eius de illo discipuli conscripserunt, praesertim cum ab eo ceteros homines sapientia superatos esse fateantur, quamuis eum fateri deum nolint? an uero illi, quos isto multo inferiores fuisse non dubitant, ueraces de se discipulos facere potuerunt et iste non potuit? quod si absurdissime dicitur, credant de illo, quem sapientem fatentur, non quod ipsi uolunt, sed quod aput eos legunt, qui ea quae scrip
Abbreviated transcription (Latin):
omma. et ip̃m ac dm̃ prẽm unum eẽ. ac si qua si¬
nulia sunt in apostolicis licteris. quib eum cum
pr̃e inum deum colendum eẽ didicimus. honorã¬
dum enim tanquã sapientissimnm uirum putãt
colendum autem tanquam deum negant. Cum
ergo querunt quare ip̃e non scripserit: iudentur
parati fiusse hoc de illo credere quod de se ip̃e scripsis¬
set. non quod aln de illo pro suo arbitrio predicas¬
sent. A quibus quero cur de quibufdam nobilillimns
phulosophis suis hoc cirdid̾nat. quod de illis corum disca¬
puli scriptum memiorie reliquerunt.cum de se ip̃i m¬
chil scr psissent. Nam prthagoras quo in illa contẽ¬
platiua uirtute ichu tunt habiut grecia clarius.
pon tautum de se. sed nec de ulla re aliquid scripsisse
pbibetur. Socrates autem autẽ quem rursus ⁊ acti¬
ia qua mores informantur ominibs pretulesuntt
ita ut testimomo quoꝵ dei sui appol nis omium sa¬

Expanded text:
omnia, et ipsum ac deum patrem unum esse, ac si qua siomnia, et ipsum ac deum patrem unum esse, ac si qua similia sunt in apostolicis litteris, quibus eum cum patre unum deum colendum esse didicimus. honorandum enim tamquam sapientissimum uirum putant, colendum autem tamquam deum negant. Cum ergo quaerunt, quare ipse non scripserit, uidentur parati fuisse hoc de illo credere, quod de se ipse scripsisset, non quod alii de illo pro suo arbitrio praedicassent. a quibus quaero, cur de quibusdam nobilissimis philosophis suis hoc crediderint, quod de illis eorum discipuli scriptum memoriae reliquerunt, cum de se ipsi nihil scripsissent? nam Pythagoras, quo in illa contemplatiua uirtute nihil tunc habuit Graecia clarius, non tantum de se, sed nec de ulla re aliquid scripsisse perhibetur. Socrates autem, quem rursus in actiua, qua mores informantur, omnibus praetulerunt, ita ut testimonio quoque dei sui Apollinis omnium s
Abbreviated transcription (Latin):
deo nr̃o quod utinam et ip̃orum saluti prosit. hoc oꝑe
demonstrare suscepnius errorem uel temeritatem
eorum qui contra euangeln quatuor tibros quos euã¬
geliste quatuor singudos conscripserunt. satis argutas
crummationes se proferre arbitrantur. Quod ut fiat:
quam non sibi aduersentur idem scriptores quatuor.
ostendendum est. Hoc enim solent quasi palmare sue
uanitatis obicere: quod ip̃i euangeliste inter se i põs
dissenciant. S illud pͥus discutiendum ẽ quod solet
nõ nullos mouere:cur ip̃e dñs nichil scripserit. ut a¬
lus de illoscribentib necesse sit credere. Hoc enim dicũt
illi. uel maxime pagam. qui dominum ip̃m ihm̃
xp̃m culpare aut blasphemare non audent. eiq tri¬
buunt excellentissimam sapienciam. sed tamen
tanquam homini. discipinos uero eius dicunt
magistio suo amplius tribuisse quam erat. Ut eumi
filim dei dicerent et uerbum dei ꝑ quod facta sũt

Expanded text:
deo nostro - quod utinam et ipsorum saluti prosit — hoc opere deo nostro - quod utinam et ipsorum saluti prosit — hoc opere demonstrare suscepimus errorem uel temeritatem eorum, qui contra euangelii quattuor libros, quos euangelistae quattuor singulos conscripserunt. satis argutas criminationes se proferre arbitrantur. quod ut fiat, quam non sibi aduersentur idem scriptores quattuor, ostendendum est. hoc enim solent quasi palmare suae uanitatis obicere, quod ipsi euangelistae inter se ipsos dissentiant. Sed illud prius discutiendum est, quod solet nonnullos mouere, cur ipse dominus nihil scripserit, ut aliis de illo scribentibus necesse sit credere. hoc enim dicunt illi uel maxime pagani, qui dominum ipsum Iesum Christum culpare aut blasphemare non audent eique tribuunt excellentissimam sapientiam, sed tamen tamquam homini, discipulos uero eius dicunt magistro suo amplius tribuisse quam erat, ut eum filium dei dicerent et uerbum dei, per quod facta sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tradidit. At uero iohannes supra nubila infirmitatis
humane uelut aquila uolat. et lucem incõmutabilis
u̾tatis. acutissimus atq firmissimis oculis cordis
intuetur. Has domnnni sanctas quadrigas quib
ꝑorbem uectus. subigit populos lem suo nigo et
sarcine leui: quidam uel impia uanitate. uel i¬
perita temeritate calũmis appetunt ut eis uera¬
cis narrationis derogent fidem. ꝑ quos xp̃iana
religio disseminata ꝑ mundum tanta fertil ita¬
te prouenit. ut hommes infideles iam inter se
ipos calummas mussitare ux audeant compressi fide
gentium. et ominũ deuotione populorum. Ueriunta¬
men quia nõnullos adhuc calũmosis disputationib
suis uel retardant a fide ne credant uel iam credentes
salua fide nõsse desiderant quid talib respondeant
questionib uel ad prouectum sciencie sue uel ad illorum
uauloquia refellenda. inspuante atq adiuuante dño

Expanded text:
tradidit. at uero Iohannes supra nubila infirmitatis tradidit. at uero Iohannes supra nubila infirmitatis humanae uelut aquila uolat et lucem incommutabilis ueritatis acutissimis adque firmissimis oculis cordis intuetur. Has domini sanctas quadrigas, quibus per orbem uectus subigit populos leni suo iugo et sarcinae leui, quidam uel impia uanitate uel imperita temeritate calumniis appetunt, ut eis ueracis narrationis derogent fidem, per quos christiana religio disseminata per mundum tanta fertilitate prouenit, ut homines infideles iam inter se ipsos calumnias suas mussitare uix audeant conpressi fide gentium et omnium deuotione populorum. uerum tamen, quia nonnullos adhuc calumniosis disputationibus suis uel retardant a fide, ne credant, uel iam credentes,salua fide nosse desiderant, quid talibus respondeant quaestionibus, uel ad prouectum scientiae suae uel ad illorum uaniloquia refellenda, inspirante adque adiuuante domino
Abbreviated transcription (Latin):
ut cum possit occidere. tot ꝑuulos necat. Quod aũt
ꝑ intulum lucas significatus sit propter maximam
uictimam sacerdotis. neutri dubitauerunt. Ibi enmi
a sacerdote zacharia incipit sermo narrantis: ibi cogna¬
tio marie et elirabeth cominemoratur. ibi sacramenta
pͥmi sacerdocii in infante xp̃o impleta narrantur.
et quecunq alia possunt diligenter a duti: quibz appa¬
reat lucas intentionem circa ꝑsonam sacerdotis hũisse.
Martus ergo qui neq stirpem regiam. neq sacerdo¬
talem uł cognationem. uel consecrationem narrare
uoluit. et tamen ni eis uersatus ostenditur que homo
xp̃s operatus ẽ: tantum hominis figura in illis qua¬
tuor ammalib significatus uidetur. Hec autem a¬
nimalia tria. siue leo. siue homo. siue intulus: in t̾ra
gradiuntur. Unde isti tres euangeliste in his maxie
occupati sunt. que xp̃us in carne operatus est. et que
precepta mortalis iite ex̾cende carnem portantib

Expanded text:
ut eum possit occidere, tot paruulos necat. quod autem ut eum possit occidere, tot paruulos necat. quod autem per uitulum Lucas significatus sit propter maximam uictimam sacerdotis, neutri dubitauerunt. ibi enim a sacerdote Zacharia incipit sermo narrantis, ibi cognatio Mariae et Elisabeth commemoratur, ibi sacramenta primi sacerdotii in infante Christo impleta narrantur, et quaecumque alia possunt diligenter aduerti, quibus appareat Lucas intentionem circa personam sacerdotis habuisse. Marcus ergo, qui neque stirpem regiam neque sacerdotalem uel cognationem uel consecrationem narrare uoluit et tamen in eis uersatus & ostenditur, quae homo Christus operatus est, tantum hominis figura in illis quattuor animalibus significatus uidetur. haec autem animalia tria, siue leo siue homo siue uitulus, in terra gradiuntur, unde isti tres euangelistae in his maxime occupati sunt, quae Christus in carne operatus est et quae praecepta mortalis uitae exercendae carnem portantibus
Abbreviated transcription (Latin):
iurtute contemplatiua commendanda. suam inten¬
tionem predicationemq tenuisse. Unde michi udẽt᷑
que ex apocalipsi. illa quatuor animalia ad intelli¬
trendos quatuor euangelistas int̾pretati sunt ꝓhabi¬
lius alquid actendisse illi. qui leonem in matheo.
hominnem in marco. iutulum in luca. aquilam m io¬
banne intellecerunt: quam illi qui homnem matheo.
dquilani marco. leonem iohani tribuerunt. De pu¬
cipus enm librorum quandam comecturam capere
nobuerunt. Nion de tota nitentione euangelitar.
que magis fuerat ꝓscrutanda. multo eñ congruẽa
ille qui regiam xp̃i ꝑsonam maxime comendanet
leonem sirificatus accipitur. Unde et in apor. cũ
epta tribu regia leo commemoratus est : itbiditũ
est. Niat leo de tribu inda. Secimdum inathet̃i¬
cumi. et magi narrantur uenisse aboriente ad regem
querendum et adorandum. qui eis ꝑstellam natus appa¬
ruit. et ip̃e rex herodes regem formidat infantem. atqr

Expanded text:
uirtute contemplatiua commendanda suam intenuirtute contemplatiua commendanda suam intentionem praedicationemque tenuisse. Vnde mihi uidentur qui ex apocalypsi illa quattuor animalia ad intellegendos quattuor euangelistas interpretati sunt probabilius aliquid adtendisse illi, qui leonem in Mattheo, hominem in Marco, uitulum in Luca, aquilam in Iohanne intellexerunt, quam illi, qui hominem Mattheo, aquilam Marco, leonem Iohanni tribuerunt. de principiis enim librorum quandam coniecturam capere uoluerunt, non de tota intentione euangelistarum, quae magis fuerat perscrutanda. multo enim congruentius ille qui regiam Christi personam maxime commendauit per leonem significatus accipitur. unde et in apocalypsi cum ipsa tribu regia leo commemoratus est, ubi dictum est: uicit leo de tribu Iuda. secundum Mattim et magi narrantur uenisse ab oriente ad regem quaerendum et adorandum, qui eis per stellam natus apparuit, et ipse rex Herodes regem formidat infantem adque,
Abbreviated transcription (Latin):
illa est in purgatione peccatorum. ista in lumme
purgatorum. Ac ꝑ hoc in hac uita mortali. illa est
in oꝑe bone conuerlationis. ista nero magis in fide.
et apud ꝑ paucos ꝑ speculum i enignate. et ex ꝑte
in aliqua nisione nicõmiitabelis u̾itatis. he due m¬
tutes in duab uxorib iacob figurate intelligunt᷑.
De quib aduersus faustimmi manicheum pro modui
meo quantum illi operi sufficere uidebatur disse¬
riui. Lia quippe interpretatur laborans. rachel
iusum pͥncipium. Ex quo intelligi datur si diligẽt
aduertas:tres euangelistas temporalia facta dm̃ et
dicta. que ad informandos mores uite presentis maxie
ualerent copiosius ꝓsecutos. circa illam actiuam iur¬
tutem fuisse uersatos. Iohannem uero facta dommi
niulto pautiora narrantem. dicta uero enis. ea p̾ser¬
tun que trinitatis uintatem et uite et̾ne felicitatẽ
nsnuarent diligentius et uberius conscribentẽ. in

Expanded text:
illa est in purgatione peccatorum, ista in lumine illa est in purgatione peccatorum, ista in lumine purgatorum: ac per hoc, in hac vita mortali, illa est in opere bonae conversationis, ista vero magis in fide, et apud per paucos per speculum in aenigmate, et ex parte in aliqua uisione incommutabilis ueritatis. hae duae uirtutes in duabus uxoribus Iacob figuratae intelleguntur. de quibus aduersus Faustum Manicheum pro modulo meo, quantum illi operi sufficere uidebatur, disserui. Lia quippe interpretatur laborans\', Rachel autem uisum principium\'. ex quo intellegi datur, si diligenter aduertas, tres euangelistas temporalia facta domini et dicta, quae ad informandos mores uitae praesentis maxime ualerent, copiosius persecutos circa illam actiuam uirtutem fuisse uersatos, Iohannem uero facta domini multo pauciora narrantem, dicta uero eius, ea praesertim, quae trinitatis unitatem et uitae aeternae felicitatem insinuarent, diligentius et uberius conscribentem in
Abbreviated transcription (Latin):
rit carnem non quod fuerit nutatus in carnẽ.
Nisi emini carnis assumpsio. seruata incõmu¬
tabili diuinitate facta eẽt. nõ dic̾etur ego et pr̃
Unum sumus. Neq enim pr̃ et caro unũ sunt. Et
hoc de ip̃o dommo testimonnum solus idem iohan¬
nes commnemorauit. Et. qui me uidet. iudet et prẽz.
Et. Ego in pr̃e et pr̃ in me. Et. Ut lint unum. lic̾
et nos unum sumus. Et. quecunq pr̃ facit. hec
cadem et filius facit similiter. Et si qua alia st̃ q̃
gelio suo posint. tanquam qui de pectore ip̃ius
domim suꝑ quod discumbere in enis cõuimio soli¬
tus erat secretum duunitatis enis iberius. et quo
dam modo familiarius biberit. Proide cum
due uirtutes ꝓposite sint amme humane. una ac¬
tua. altera contemplatuia. illa qua itur. ista qͦ
ꝑuenitur. illa qua laboratur ut cor mundetur ad uidend̾
deum. ista qua uacatur et iude᷑ ds̃: illa ẽ in preceptis
excende inte hinis temporalis. ista in doctrina inte illi

Expanded text:
rit carnem, non quod fuerit mutatus in carnem. rit carnem, non quod fuerit mutatus in carnem. nisi enim carnis adsumtio seruata incommutabili diuinitate facta esset, non diceretur: ego et pater unum sumus, neque enim pater et caro unum sunt. et hoc de se ipso domini testimonium solus idem Iohannes commemorauit, et: qui me uidit, uidit et patrem, et: ego in patre et pater in me, et: ut sint unum, sicut et nos unum sumus, et: quaecumque pater facit, haec eadem et filius facit simigelio suo posuit: tanquam qui de pectore ipsius Domini, super quod discumbere in ejus convivio solitus erat , secretum divinitatis ejus uberius et quodammodo familiarius biberet. Proinde, cum duae virtutes propositae sint animae humanae, una activa, altera contemplativa: illa qua itur, ista qua pervenitur; illa qua laboratur ut cor mundetur ad videndum Deum, ista qua vocatur et videtur Deus: illa est in praeceptis exercendae vitae hujus temporalis, ista in doctrina vitae illi
Abbreviated transcription (Latin):
cerdos autem quonam ĩ sca scõrum solus intrabat. ꝓp¬
terea lucas cunis circa sacerdotium xp̃i erat intentio.
non habuit tanquam socium subsequentem. qui suã
narrationem quodam modo breuiaret. Tres tamen isti
euangeliste in his reb maximie deuersati sunt: qͣs
xp̃s ꝑhumanam carnem temporaliter gessit. Por¬
ro autem iohannes ipãm diuinitatem domnni ma¬
rime. qua prĩ est equalis intendit. eam que preci¬
pue suo euangelio quantum inter homines suffice̾
credidit: commendare curauit. Itaq longe a trib
istis suꝑius fertur: ita ut hos uideas quodam mͦ ĩ
terra cum xp̃o homine conuersari.illum autem trã¬
scendisse nebulam qua tegitur omins t̾ra. et ꝑuenis¬
se ad liquidum celum unde acie acutissima mentis
Catq firmissima uideret in pͥncipio u̾bum dñi apud
deum. ꝑ quod facta st̃ omma. et ipm̃ agnosceret
carnem factum ut hĩtaret in nobis quod accepe¬

Expanded text:
cerdos autem quoniam in sancta sanctorum solus intrabat, propcerdos autem quoniam in sancta sanctorum solus intrabat, propterea Lucas, cuius circa sacerdotium Christi erat intentio, non habuit tamquam socium subsequentem, qui suam narrationem quodammodo breuiaret. ia Tres tamen isti euangelistae in his rebus maxime deuersati sunt, quas Christus per humanam carnem temporaliter gessit; porro autem Iohannes ipsam maxime diuinitatem domini, qua patri est aequalis, intendit eamque praecipue suo euangelio, quantum inter homines sufficere credidit, commendare curauit. itaque longe a tribus istis superius fertur, ita ut hos uideas quodammodo in terra cum Christo homine conuersari, illum autem transcendisse nebulam, qua tegitur omnis terra, et peruenisse ad liquidum caelum, unde acie mentis acutissima adque firmissima uideret in principio uerbum deum aput deum, per quod facta sunt omnia, et ipsum agnosceret carnem factum, ut habitaret in nobis, quod accepe
Abbreviated transcription (Latin):
manducare nisi solis sacerdotib. Huc accedit quod sol
etiam lucas cõmemorat ab angelo maifestatam cog¬
natam fuisse elizabeth que uxor erat zacharie sacerdotis.
de quo idem scripsit. quod eam de filiabus a aron hoc ẽ
de tribu sacerdotum habebat uxorem. Cum ergo ma¬
theus circa regis. lucas circa sacerdotis ꝑsonam gereret
intentionem. utiq humanitatẽ xp̃i maxime cõmẽ¬
dauerunt. Secundum hominem quippe xp̃s. et rex
et sacerdos effectus ẽ: cui dedit ds̃ sedem dauid prĩs sui.
Ut regni eius non ẽẽt fims. et ẽẽt ad int̾pellandum
ꝓ nobis mediator dei et hominum homo xp̃s ihs.
Non autem habuit tanquam brematorem cõunic¬
tum lucas: sicut marciui matheus. Et hoc forte nõ
sine aliquo sacram̃to: quia regum ẽ non ẽẽ sine comi¬
tum obse quio. Unde ille qui regiam ꝑsonam xp̃i¬
narrandam susceperat. habuit sͥ tanquam conitem ad¬
ninctum. qui sua uestigia quodam modo sequeretur. Sa¬

Expanded text:
manducare nisi solis sacerdotibus. huc accedit, quod solus manducare nisi solis sacerdotibus. huc accedit, quod solus etiam Lucas Mariam commemorat ab angelo manifestatam cognatam fuisse Elisabeth, quae uxor erat Zachariae sacerdotis. de quo idem scripsit, quod eam de filiabus Aaron, hoc est de tribu sacerdotum, habebat uxorem. Cum ergo Mattheus circa regis, Lucas circa sacerdotis personam gereret intentionem, utique humanitatem Christi maxime commendarunt. secundum hominem quippe Christus et rex et sacerdos effectus est, cui dedit deus sedem Dauid patris sui, ut regni eius non esset finis et esset ad interpellandum pro nobis mediator dei et hominum homo Christus Iesus. non autem habuit tamquam breuiatorem coniunctum Lucas sicut Marcum Mattheus, et hoc forte non sine aliquo sacramento, quia regum est non esse sine comitum obsequio. unde ille, qui regiam personam Chrinarrandam susceperat, habuit sibi tamquam comitem adiunctum, qui sua uestigia quodammodo sequeretur, sa
Abbreviated transcription (Latin):
andos. has duas ꝑsonas apud pres sigillatu cõmen¬
datas. suam figuram egisse declarauit. Siue titulo
illo qui cruci enis suꝑfixus erat rex nideorum. un¬
de archano instinctu pilatus respondit. quod scripsi
scripsi. predictum quippe erat in plalinis. ne corrũ¬
pas tituli inscriptionẽ: siue quod ad ꝑsonam sacer¬
dotis actinet. in eo quod nos offerre atq accipere
docuit. Uude prophetiam de se premisit dicentem.
tu es sacerdos ineternum: secundum ordinem mel¬
chisedech. Multisq aluis documentis diuuniarum
scripturarum. rex et sacerdos xpp̃s apparet. Hnic ⁊
ip̃e dauid cuius non frustra crebrius filius dictus
est quã filius abrahe. et quẽ cõmunt̾ tenuerunt
matheus et lucas. ille a quo ꝑ salomonem descende¬
ret. iste ad quem ꝑ nathan ascenderet. quã quã aꝑte
rex fuit. figurauit tamen et sacerdotis ꝑsonam. quãdo
panes propositionis manducauit quos non licebat

Expanded text:
andos, has duas personas aput patres singillatim commenandos, has duas personas aput patres singillatim commendatas suam figuram egisse declarauit siue titulo illo, qui cruci eius superfixus erat, rex Iudaeorum, unde arcano instinctu Pilatus respondit: quod scripsi scripsi, praedictum quippe erat in psalmis: ne corrumpas tituli inscriptionem, siue, quod ad personam sacerdotis adtinet, in eo quod nos offerre adque accipere docuit, unde prophetiam de se praemisit dicentem: tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. multisque aliis documentis diuinarum scripturarum rex et sacerdos Christus apparet. hinc et ipse Dauid, cuius non frustra crebrius filius dictus est quam filius Abrahae et quem communiter tenuerunt Mattheus et Lucas, ille a quo per Salomonem descenderet, iste ad quem per Nathan ascenderet, quamquam aperte rex fuit, figurauit tamen et sacerdotis personam, quando panes propositionis manducauit, quos non licebat
Abbreviated transcription (Latin):
matheus suscepisse intelligitur incaruationem dm̃i
secundum stirpem regiam. et pleraq secundum hom̃i
presentem uitam facta et dicta enis. Marcus eum
subsecutus: tanquam pedissecus et breuiator enis ui¬
detur. Cum solo quippe iohanne nichil dixit. solus
pẽ ꝑ panca. cum solo luca pautiora. Cum matheo
uero plurmmia et multa: pene totidem atq ip̃is u̾bis.
siue cum solo siue cum ceteris consonante. Lucas aũt
circa sacerdotalem domini stirpem atq ꝑsonam
magis occupatus apparet. Nam et ad ip̃m dauid¬
non regium stema secitus ascendit: sed ꝑeos qui
reges non fuerunt exit ad nathan filium dauid. qui
nec ip̃e rex fuit. non sicut matheus qui ꝑ salomonẽ
regem descendens. ceteros etiam ex ordine ꝓsecutus est:
seruans in eis unde postea loquemur misticum nume¬
rum. Dominus enim ihs xp̃s unus uerus rex et unꝰ
uerus sacerdos. illud ad regendos nos. nlud ad expi¬

Expanded text:
Mattheus suscepisse inteMattheus suscepisse intesecundum stirpem regiam, et pleraque secundum hominum praesentem vitam facta et dicta ejus. Marcus eum subsecutus, tanquam pedissequus et breviator ejus videtur. Cum solo quippe Joanne, nihil dixit; solus ipse, perpauca; cum solo Luca, pauciora; cum Matthaeo vero, plurima; et multa pene totidem atque ipsis verbis, sive cum solo, sive cum caeteris consonante. Lucas autem circa sacerdotalem Domini stirpem atque personam magis occupatus apparet. Nam et ad ipnon regium stemma secutus ascendit, sed per eos, qui reges non fuerunt, exit ad Nathan filium Dauid, qui nec ipse rex fuit. non sicut Mattheus, qui per Salomonem regem descendens ceteros etiam reges ex ordine persecutus est seruans in eis, de quo postea loquemur, mysticum numerum. Dominus enim Iesus Christus, unus uerus rex et unus ueras sacerdos, illud ad regendos nos, illud ad expi
Abbreviated transcription (Latin):
sentem. dicentem audierunt. facientemq uiderunt.
atq ex ens ore ad euangelizandum missi sunt. Sed in
conscribendo eu angelio quod diumitus ordinatum ẽẽ
credenduni est: ex mimero eorum quos aute passiõem
dominus elegit. Primum atq ultimum locum duo
tenuerunt. Primum matheus. ultimum iohannes.
Ut reliqui duo qui ex illo numero non erant. sed
tamẽ xp̃m in illis loquentem secuti erant tanquã
filn amplectendi. ac per hoc in loco medio constituti
utroq ab eis latere ninurentur. Horum sane quatuor
solus matheus hebreo scripsisse ꝑhibet᷑ eloqͥo: cet̾i gͤco.
Et quanius singuli suum quendam narrandi ordi¬
nem tenuisse iudeantur. non tamen uinisquisq eo¬
rum uelut alterius precedentis ignarus uoluisse scͥ¬
bere repetitur. uel ignorata pretermisisse quescripsis¬
se alius muenitur. sed sicut unicuiq inspiratum est. nõ
suꝑfluam cooperationem sui laboris adiuuxit. Nam

Expanded text:
sentem dicentem audierunt facientemque uiderunt sentem dicentem audierunt facientemque uiderunt adque ex eius ore ad euangelizandum missi sunt. sed in conscribendo euangelio, quod diuinitus ordinatum esse credendum est, ex numero eorum, quos ante passionem dominus elegit, primum adque ultimum locum duo tenuerunt, primum Mattheus, ultimum Iohannes, ut reliqui duo, qui ex illo numero non erant, sed tamen Christum in illis loquentem secuti erant, tamquam filii amplectendi ae per hoc in loco medio constituti utroque ab eis latere munirentur. Horum sane quattuor solus Mattheus Hebraeo scripsisse perhibetur eloquio, ceteri Graeco. et quamuis singuli suum quendam narrandi ordinem tenuisse uideantur, non tamen unusquisque eorum uelut alterius praecedentis ignarus uoluisse scribere repperitur uel ignorata praetermisisse, quae scripsisse alius inuenitur, sed sicut unicuique inspiratum est non superfluam cooperationem sui laboris adiunxit. nam
Abbreviated transcription (Latin):
apłorum actib aliqua scribere conati uel ausi sunt.
non tales sius temporib extiterunt: ut eis fiden
haberet ecclĩa. atq in auctoritatem canonicam sc̃õꝵ
librorum eorum scripta reciperet. Nec solum quia
illi non tales erant quib narrantib credi oporteret:
sed etiam quia scriptis suis quedam fallaciter indide¬
runt. que catholica atq apostolica regula fidei et sa¬
na doctrina condẽnat. Isti igitur quatuor euangeli¬
ste umuerso terrarum orbe notissum. et obhoc for¬
tasse quatuor. quomam quatuor sunt ꝑtes sut ꝑtel
orbibtetre ꝑ cunus uiu̾sitatem xp̃i eccliam dilatari
ip̃o sun immeri sacramento quodam modo declararunt:
hoc ordine scripsisse perhibentur. Primus matheus.
demde marcus. tercio lucas. ultimo iohannes. Unde ali¬
us eis fuit ordo cognoscendi atq predicandi. Alius añt
scribendi. Ad cognoscendum quippe atq predicaudũ.
primi utiq fuerunt qui lecuti dominum in carne pre¬

Expanded text:
apostolorum actibus aliqua scribere conati uel ausi sunt, apostolorum actibus aliqua scribere conati uel ausi sunt, non tales suis temporibus extiterunt, ut eis fidem haberet ecclesia adque in auctoritatem canonicam sanctorum librorum eorum scripta reciperet, nec solum quia illi non tales erant, quibus narrantibus credi oporteret, sed etiam quia scriptis suis quaedam fallaciter indiderunt, quae catholica adque apostolica regula fidei et sana doctrina condemnat. Isti igitur quattuor euangelistae uniuerso terrarum orbe notissimi, et ob hoc fortasse quattuor, quoniam quattuor sunt partes orbis terrae, per cuius uniuersitatem Christi ecclesiam dilatari ipso sui numeri sacramento quodammodo declararunt, hoc ordine scripsisse perhibentur: primus Mattheus, deinde Marcus, tertio Lucas, ultimo Iohannes. unde alius eis fuit ordo cognoscendi adque praedicandi, alius autem scribendi. ad cognoscendum quippe adque praedicandum primi utique fuerunt qui secuti dominum in carne prae
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ eius natiuitate. uel infancia. uel puericia. diim¬
tus gesta et digna memoria. siue ab ip̃o siue a pa¬
rentib enis. siue a quibuslibet alns certissmmis in¬
dicuis et fidelissimis testimonus requirere et cogno¬
scere potuerunt: imposito sibi euangelizandi mu¬
nere. generi humano aminciare curarunt. Quoꝵ
quidam hoc est. matheus et iohannes: etiam scrip
ta de illo que scribenda uisa sunt libris singulis edi¬
derunt. Ac ne putaretur quod actinet ad ꝑcipiendũ
et predicandum euangelium. interesse aliquid.
utrum illi annuncient qui eundeni dominium hic in
carne apparentem discipulatu famulante secuti sunt.
an hi qui ex illis fideliter comꝑta crediderunt: dm̃a
prouidencia ꝓcuratum est ꝑspiritum sanctum. ut
quibusdam etiam ex illis qui pͥmos aplõs sequebãtur.
non solum auuntiandi. uerum etiam scribendi e¬
uangelium tribueretur auctoritas. hi sunt marcus
et lucas. Ceteri autem hommes qui de domnnui uel de

Expanded text:
in ejus nativitate, vel infantia, vel pueritia, diviniin ejus nativitate, vel infantia, vel pueritia, divinitus gesta et digna memoria, sive ab ipso, sive a parentibus ejus, sive a quibuslibet aliis, certissimis indiciis et fidelissimis testimoniis requirere et cognoscere potuerunt, imposito sibi evangelizandi munere, generi humano annuntiare curarunt. Quorum quidam, hoc est Matthaeus et Joannes, etiam sta de illo, quae scribenda uisa sunt, libris singulis ediderunt. Ac ne putaretur, quod adtinet ad percipiendum et praedicandum euangelium, interesse aliquid, utrum illi adnuntient, qui eundem dominum hic in carne apparentem discipulatu famulante secuti sunt, an hi, qui ex illis fideliter conperta crediderunt, diuina prouidentia procuratum est per spiritum sanctum, ut quibusdam etiam ex illis, qui primos apostolos sequebantur, non solum adnuntiandi, uerum etiam scribendi euangelium tribueretur auctoritas. hi sunt Marcus et Lucas. ceteri autem homines, qui de domini uel de
Abbreviated transcription (Latin):
Defuncto enim quod credendum est. secundun legen
fuerat adoptatus: quonam qui eum genuit enis ma¬
trem fratris defuncti conugem duxerat. Item ubi
dixi. lucas uero ad ip̃m dauid per nathan ascendit. ꝑ
quem prophetam deus peccatum illius expiaut: ꝑ
cinus nomnius prophetam dicere debui. ne putare¬
tur idem fuisse homo cum alter fuerit. quãuis et ip̃e
hoc uocaretur. Hoc opus sic incipit. Intei omnes
lter omnegdumas intorta¬
tes que sanctis luteris contineutur: euã¬
gelium merito excellit. Quod enim lex
et prophete futuxum prenuncianerunt
hoc reuclatum atq completum in euangelio demonstrat᷑.
Cuiꝰ pͥmi predicatores apostoli fuerunt. qui dominum
ip̃m et saluatorem nõstrum ihesum xpistum aro¬
etiam presentem in carne uiderunt. Cinꝰ non solum
ca que ex ore enis audita. uel ab illo sub oculis sus o
perata dicta et facta memimerant: uerum etiam
que prius quam illi ꝑ discipulatum adheserunt.

Expanded text:
defuncto enim, quod magis credendum est, secundum legem defuncto enim, quod magis credendum est, secundum legem fuerat adoptatus, quoniam qui eum genuit eius matrem, fratris defuncti coniugem, duxerat. item ubi dixi: Lucas uero ad ipsum Dauid per Nathan ascendit, per quem prophetam deus peccatum ipsius expiauit, per cuius nominis prophetam dicere debui, ne putaretur idem fuisse homo, cum alter fuerit, quamuis et ipse hoc uocaretur. Hoc opus sic incipit: Inter omnes ter omnes diuinas auctoritates, quae sanctis litteris continentur, euangelium merito excellit. quod enim lex et prophetae futurum praenuntiauerunt, hoc redditum adque conpletum in euangelio demonstratur. cuius primi praedicatores apostoli fuerunt, qui dominum ipsum et saluatorem nostrum legum Christum etiam praesentem in carne uiderunt, cuius non solum ea, quae ex ore eius audita uperata, dicta et facta meminerant; verum etiam quae priusquam illi per discipulatum adhaeserant,
Abbreviated transcription (Latin):
ER̾ cosdenrannos quibus paulatim libros
de trimitate dictabam: scripsi et alios labo¬
re contuuo interponens eos illorum tem¬
poribus. In quib sunt libri quatuor de consensu euã¬
gelistarum. propter eos qui tanquam dissentienti¬
b calumniantur. Quorum pͥmus liber aduersus
illos conscriptus ẽ qui tanquam maxime sapientẽ
xp̃m uel honorant uel honorare se fingunt. et ideo
nolunt euangelio credere quia non abeo illa con¬
scripta sunt sed abeius discipulis. quos estimant ei
dumitatem qua crederetur deus errore tribuisse. In
quo libro quod dixi ex abraham cepisse gentem hebre¬
orum: est quidem et hoc credibile. ut hebrei uelut a¬
brahei dicti ẽẽ uideantur. sed ex illo uerius intelli¬
guntur appellati qui uocabatur eber tanquam
heberei. De qua re in libro decimo sexto de ciuitate
dei. satis disserui. In secundo cum agerem de duob
patrib ioseph: ab altero dixi genitum ab altero
adoptatum. sed dicendum fuit alteri adoptatum.

Expanded text:
er eosdem annos, quibus paulatim libros de trinitate 20 dictabam, scripsi et alios labore continuo interponens eos illorum temporibus, in quibus sunt libri quattuor de consensu euangelistarum propter eos, qui tamquam dissentientibus calumniantur. quorum primus liber aduersus illos conscriptus est, qui tamquam maxime sapientem Christum uel honorant uel honorare se fingunt et ideo nolunt euangelio credere, quia non ab illo illa conscripta sunt, sed ab eius discipulis, quos existimant ei diuinitatem, qua crederetur deus, errore tribuisse. In quo libro ex Abraham coepisse gentem Hebreorum est quidem et hoc credibile, ut Hebrei uelut Abrahei dicti esse uideantur, sed ex illo uerius intelleguntur appellati, qui uocabatur Heber, tamquam Heberei, de qua re in libro sexto decimo de ciuitate dei satis disserui. in secundo, cum agerem de duobus patribus Ioseph, ab altero dixi genitum, ab altero adoptatum; sed dicendum fuit: alteri adoptatum.
Abbreviated transcription (Latin):
aloulain Sermone non breui et
ad modum necessario quem libro imo
complexi sumus. refutaunnus eorum
anitatem qui discipuios xp̃i euauge¬
lumi conscribentes.ideo contẽnendos putant. qr
ip̃ius xp̃i q̃m licet non ut deum. tamen ut homiꝰ¬
nem sapiencia longe preceteris excellentem ho¬
norã. dum esse non dubitant nulla scripta ꝓ¬
feruntur a nobis. et eum talia scripsisse uideri.
uolunt qualia peruersi diligunt. non qualib lec¬
tis et creditis a ꝑuersitate corrigi possunt. nunc
iam bideannis ea que quatuor euangeliste de xp̃o
scripserunt quẽ admodum sͥ. atq inter se congruꝰ¬
ant. ne quid ex hoc in fide xp̃iana offendiculi pa¬
tiantur. qui curiosiores quam capatiores sunt.
Qui ut cimq plectis et quasi diligentius per¬
serutatis euangelicis libris inconuemencia quedã
et repugnancia se deprehendisse existimantes:
magis ca contentiose obiectanda quam prudent
consideranda eẽ arbitrantur.

Expanded text:
oniam sermone non breui et admodum necessario, quem libro uno conplexi sumus, refutauimus eorum uanitatem qui discipulos Christi euangelium conscribentes ideo contemnendos putant, quia ipsius Christi, quem licet non ut deum, tamen ut hominem sapientia longe prae ceteris excellentem honorandum esse non dubitant, nulla scripta proferuntur a nobis, et eum talia scripsisse uideri uolunt, qualia peruersi diligunt, non qualibus lectis et creditis a peruersitate corrigi possunt, nunc iam uideamus ea quae quattuor euangelistae de Christo scripserunt quemadmodum sibi adque inter se congruant, ne quid ei hoc in fide christiana offendiculi patiantur qui curiosiores quam capaciores sunt, quod non utcumque perlectis, sed quasi diligentius perscrutatis euangelicis libris inconuenientia quaedam et repugnantia se deprehendisse existimantes magis ea contentiose obiectanda quam prudenter consideranda esse arbitrantur.
Abbreviated transcription (Latin):
coloris. Quam luna que solius noctis uel etiam
humoris potestate prefulget. Quã nino que
solum aerem tenere ꝑhibetur. Certe enmm isti ꝑcumi
prepositi quicunq sinit. ncc̃e ẽ ut sub illo sint. qmi oñn
elementorum et uinu̾se huius molis preͥpositurã. At
iste illos omnes coli prohibet.Cur gͦ isti contra p̾cep

Expanded text:
Luna, quae solius noctis, vel etiam humoris potestate praefulget? quam Juno, quae solum aerem tenere perhibetur? Certe enim isti partium praepositi, quicumque sunt, necesse est ut sub illo sint, qui omnium elementorum et universae hujus molis praeposituram gerit. At iste illos omnes coli prohibet: cur
Abbreviated transcription (Latin):
declamator.credo et ip̃e di querens. siue ꝑsuas co¬
gitationes siue ꝑ suorum libros quisnam eẽt nideo¬
rum deus. et quia non pie querebat non muemẽs.
maluit tamen incertum deui quem non iueni¬
ebat quani nullum deum dicere cuius tam mag¬
na documenta sentiebat. Ait enim. Et dedita sacͥs

Expanded text:
clamator, credo et ipse diu quaerens, sive per suas cogitationes, sive per suorum libros, quisnam esset Judaeorum Deus; et quia non pie quaerebat, non inveniens; maluit tamen incertum Deum quem non inveniebat, quam nullum Deum dicere, cujus tam magna documenta sentiebat. Ai
Abbreviated transcription (Latin):
Iam ui omnem t̾ram exiit sonis eoꝵ: et in fines
orbis terre uerba eorum. Iam in sole hoc est in ma¬
nnifestatione posuit tabnacidum summ quod est ecc̃a
sponsus processit de thalamo. id est comugatum ubũ
arin huãne. processit de utero uirginali. Iam exin

Expanded text:
am in omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum. Jam in sole, hoc est in manifestatione, posuit tabernaculum suum, quod est Ecclesia sponsus processit de thalamo suo, id est, conjugatum Verbum carni humanae processit de utero virginali. Jam
Abbreviated transcription (Latin):
Cur ei non credunt. qui alios deos falsos. et osten¬
dit et euertit. Audiui quendam corum dicere se
legisse apud nestio quem philosophum: quod ex
his que iudei in suis sacramentis agerẽt intelle¬
risset quem deum colerent. Prepositum inquit
istorum elementorum: quibus iste iusibilis et

Expanded text:
ur ei non credunt, qui alios deos falsos et ostendit, et evertit? Audivi quemdam eorum dicere, se regisse apud nescio quem philosophum, quod ex iis quae Judaei in suis sacramentis agerent, intellexisset quem Deum colerent: « Praepositum, inquit, istorum elementorum, quibus is
Abbreviated transcription (Latin):
us eis fuit ordo cognolcendi atq predicant᷑ Alius. iñt
scribendi. Ad cognoscendum quippe atq sͣ dicandũ.
primi utiq fuerunt qui secuti dominum E garne pre¬
sentem. dicentem audierunt. facienteniꝑ Siderunt.
atq ex eius ore ad euangelizandum missi ẜ S. Sed m
conscribendo euangelio quod diumitus orfatum ẽe
credendum est: ex mimero eorum quos af passiõem¬

Expanded text:
di adque praedicandi, alius autem scribendi. ad cognoscendum quippe adque praedicandum primi utique fuerunt qui secuti dominum in carne praesentem dicentem audierunt facientemque uiderunt adque ex eius ore ad euangelizandum missi sunt. sed in conscribendo euangelio, quod diuinitus ordinatum esse credendum est, ex
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. alia quidem in honorem. Ad hec autem quod
dictum est. alia uero in contumeliam. sed magis
approbo quod apud tichonium postea repperi uel ad¬
uerti in utrisq intelligendum quedam in honorẽ
non sola scilicet aurea et argentea. et rursus in
Utrisq quedam in contumeliam non utiq sola¬
lignea et fictilia. Hoc opus sic mapit. In eis libris qͦs

Expanded text:
tum est: alia quidem in honorem, ad haec autem quod tum est: alia quidem in honorem, ad haec autem quod dictum est: alia uero in contumeliam. sed magis approbo, quod apud Tyconium postea repperi uel aduerti, in utrisque intellegendum quaedam in honore, non sola scilicet aurea et autrisque quaedam in contumeliam, non utique solalignea et fictilia. Hoc opus sic incipit: In eis libris quos