comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nantẽ legi mentis meę. Hanc pugnã ñ ex pe¬
riuntur inscipsis nisi bellatores uirtutũ. de¬
bellatoresq uitiorum Non expugnat con¬
cupiscentiȩ malum. nisi continentię bonum.
Dunt aũt qui legem dĩ omnino nescientes ma¬
las concupiscentias nec in hostib dẽpittant.
eisꝙ miserabili cęcitate seruientes. insuꝑetiã
beatos se putant saciando eas potius quã do¬
mando. Qui uͦ ꝑlegẽ cognouert̃ eas ꝑlegem
enĩ cognitio peccati. Et concupiscentiã in¬
quit nesciebam nisi lex diceret non concupisces
& earum tamen oppugnatione uicunt᷑ qui
sublege uuitt qua uibetur quod bonum ẽ.
intrauit lex ut ineis habundaret delictum.
Auxit ꝓhibitio concupiscentiã eam quã fecit
unuiCtã. ut accederet p̃uaricatio. quȩ sine
legr non fuit. &iam si peccatum fuit. Ubi
peccati unde ait apłs. Uirtus peccati lex.
Nec mirandum ÷ quod humana infirmitas &iam
delege bona uires malo addidit. dũ ad ipsam

Expanded text:
nantem legi mentis meae. Hanc pugnam non expenantem legi mentis meae. Hanc pugnam non experiuntur in se ipsis nisi bellatores uirtutum debellatoresque uitiorum; non expugnat concupiscentiae malum nisi continentiae bonum. sunt autem, qui legem dei omnino nescientes malas concupiscentias nec in hostibus deputant eisque miserabili caecitate seruientes insuper etiam beatos se putant satiando eas potius quam domando. qui uero per legem cognouerunt eas — per legem enim cognitio peccati, et, concupiscentiam, inquit, nesciebam, nisi lex diceret: non concupisces — et earum tamen oppugnatione uincuntur, quia sub lege uiuunt, qua iubetur quod bonum est, intrauit lex, ut in eis abundaret delictum. auxit prohibitio concupiscentiam eamque fecit inuictam, ut accederet praeuaricatio, quae sine lege non fuit, etiamsi peccatum fuit; ubi peccati. unde ait apostolus: uirtus peccati lex. nec mirandum est, quod infirmitas humana etiam de lege bona uires malo addidit, dum ad ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
uersarium non habere: quod tunc erit
quando mors nouissima inimuca destrue¬
tur. Nam et ipsa continentia cũ frenat
cohibetq libidines. simul et appetit boni
ad cuius inmortalitatẽ tendimus. & respu¬
it malum cũ quo inhac mortalitate ẽ ten¬
dimus. Illius quippe amatrix et specta¬
trix. Huius uͦ & hostis et testis ÷ & decs
Iappetens. & dedecus fugiens. Non ut¬
que incupiditatib frenandis continentia
laboraret si nihil nos contra quod deceret
liberet. si nihil nr̃ȩ bonȩ uoluntati ex mala
con cupiscentia repugnaret. Clamat apłs.
Scio inquid quia non habitat inme hoc :
incarne mea bonum. Uelle enĩ adiacet
nhi. ꝑficere aut̃ bonũ non inuenio. Nunc
aut fieri bonum potest. ut male c̃ cupiscen¬
tiȩ non consenti atur. Perficietur aut̃ bo¬
nũ. quando ipsa mala c̃ cupiscentia fini etur
Lemque idem gentiũ doctor clamat. Con¬
lelcitor legi di scđm interiorẽ hominem
Uideo aũt aliam legem inmenbris meis repug¬

Expanded text:
uersarium non habere, quod tunc erit, uersarium non habere, quod tunc erit, quando mors nouissima inimica destruetur. nam et ipsa continentia, cum frenat cohibetque libidines, simul et adpetit bonum, ad cuius inmortalitatem tendimus, et respuit malum, cum quo in hac mortalitate contendimus. illius quippe amatrix et spectatrix, huius uero et hostis et testis est, et decus adpetens et dedecus fugiens. non utique in cupiditatibus frenandis continentia laboraret, si nihil nos contra quod deceret liberet, si nihil nostrae bonae uoluntati ex mala concupiscentia repugnaret. clamat apostolus, scio, inquit, quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. uelle enim adiacet mihi, perficere autem bonum non inuenio. nunc enim fieri bonum potest, ut malae concupiscentiae non consentiatur; perficietur autem bonum, quando ipsa mala concupiscientia finietur. itemque idem doctor gentium clamat: condelector legi dei secundum interiorem hominem, uideo autem aliam legem in membris meis repug
Abbreviated transcription (Latin):
micilias adulteria. & cetera. Nec
ña. sed quibusdam exempli gr̃a nomina¬
tiss & talia intellegenda commonuit quoꝵ
nihil ÷ quod fieri possit simala cogitatio
non p̃cesserit qua intus instituitur quod
foris agitur & excordis ore ꝓcedens iã co in¬
quinat hominem. &iam sinulla facultate
ꝑmissa foris ꝑmenbra corporis non agatur
osito igitur ostio continentię inore cordis.
unde cuncta exeunt quę co inquinant
hominẽ sinihil tale inde ꝑmittatur exi¬
re: sequitur munditia qua possit iã gau¬
dere conscientia quã us nondũ sit illa ꝑ¬
fectio. ubi non luc tabitur cumuitio con¬
mus innobis. Cum enĩ fit ista consen¬
sio. tunc exit exore cordis quod co inqui¬
nat hominem. Cũ uero ꝑ continentiã
consensio non tenetur. malũ conscientiȩ̨
carnalis contra quod pugnat concupiscen¬
tia spiritalis nocere non sinitur. Sed
ud ÷ bene pugnare quod nunc ÷ quandi
mortis contentione resistitur. aliud ad¬

Expanded text:
homicidia, adulteria et cetera. nec homicidia, adulteria et cetera. nec dixit omnia; sed quibusdam exempli gratia nominatis et alia intellegenda commonuit. quorum nihil est, quod fieri possit, si mala cogitatio non praecesserit, qua intus instituitur quod foris agitur; et ex cordis ore procedens iam coinquinat hominem, etiamsi nulla facultate permissa foris per membra corporis non agatur. posito igitur ostio continentiae in ore cordis, unde cuncta exeunt, quae coinquinant hominem, si nil tale inde permittatur exire, sequitur munditia, qua possit iam gaudere conscientia, quamuis nondum sit illa perfectio, ubi non luctabitur cum uitio conmus in nobis. cum autem fit ista consensio, tunc exit ex ore cordis quod coinquinat hominem. cum uero per continentiam consensio non tenetur, malum concupiscentiae carnalis, contra quod pugnat concupiscentia spiritalis, nocere non sinitur. Sed aliud est bene pugnare, quod nunc est, quando mortis contentioni resistitur, aliud ad
Abbreviated transcription (Latin):
in uerba maligna. Contineat aut ñ sin¬
do cogitationẽ ꝓcedere in consensionem
Sic enĩ scdm̃ p̾ceptũ apłicum non regnat
peccatũ unir̾o mortali corpore. neque
exĩbemus menbra nr̃a arma iniquita tis
peccato. A quo p̃cepto implendo utique¬
alieni sunt. qui obhoc ad peccandũ men¬
bra non mouent quia potestas nulla per¬
mitt itur. quȩ st adsit ꝓtinus ex menbroꝵ
uelut armoꝵ motib quis ineis intus regnie
ostendunt. Proinde quantũ in ipsis est
menbra sua exhibent arma iniquitatis
peccato quia hoc uolunt qui ꝓpterea ñ
exhibent quia non possunt. Mc ꝑhoc
illa quȩ ingenitalib menbris pudicitia
refrenatis solet maxime ac ꝓprie c̃tinen¬
tia nominari nulla transgressione uiola¬
tur. si superior continentia de qua iam
dui loquimur incorde seruetur. Propte¬
rea dñs cum dixisset de corde enĩ exent
cogitationes male. de inde quid ꝑtineat
ad cogita ciones malas secutus ad unxit.

Expanded text:
in uerba maligna, contineat autem non sinin uerba maligna, contineat autem non sinendo cogitationem procedere in consensionem; sic enim secundum praeceptum apostolicum non regnat peccatum in nostro mortali corpore neque exhibemus membra nostra arma iniquitatis peccato. a quo praecepto inplendo alieni sunt utique, qui ob hoc ad peccandum membra non mouent, quia potestas nulla permittitur: quae si adsit, protinus ex membrorum uelut armorum motibus, quis in eis intus regnet, ostendunt. proinde quantum in ipsis est, membra sua exhibent arma iniquitatis peccato, quia hoc uolunt, quod propterea non exhibent, quia non possunt. Ac per hoc illa, quae in genitalibus membris pudicitia refrenatis solet maxime ac proprie continentia nominari, nulla transgressione uiolatur, si superior continentia, de qua iam diu loquimur, in corde seruetur. propterea dominus cum dixisset: de corde enim exeunt cogitationes malae, deinde quid pertineat ad cogitationes malas secutus adiunxit:
Abbreviated transcription (Latin):
lt̃ mundũ ẽ abscelere cor homicide: aut
dam sũbripere alienã non utquis uult po¬
test numquid in ipsa uoluntate fur non ẽ:
Aut si casta ÷ quã uult adulterare ñ castus.
eam ideo non ẽ in corde mechatus:ͤ aut sĩ
meretrix non inueniatur infornice. ideo
qui eam querit non fornicatur inmente.
Aut si cupienti ꝑmendatium ledere ꝓximũ
tempus uel locus desit. Ideo falsũ testimo¬
nium non ore interiore iam dixit: aut
si quisquã homines timens non audeat lin
gua carnis sonare blasphemiã.ideo non ÷
ħuius criminis reus qui dicit incorde suo
non ẽ ds̃.Ita cexera mala facta homi¬
nũ quȩ nullus agit corporis motus. quȩ
nescit ullus corporis sensus reos suos oc¬
cultos habent. quos &iam solus in qui¬
nat incogitatione consensus id÷ interio¬
ris uerbum malignum. In quo timens
ille declinari corsuum. ostium continen¬
tiȩ̨ circum labia oris huius poni poscit
ad̃o quȩ contineat cor ne declinetur

Expanded text:
ideo mundum est ab scelere cor homicidae? aut si ideo mundum est ab scelere cor homicidae? aut si rem subripere alienam non ut quis uult potest, numquid ideo in ipsa uoluntate fur non est? aut si casta est, quam uult adulterare non castus, ideo eam non est in corde moechatus? aut si meretrix non inueniatur in fornice, ideo qui eam quaerit, non fornicatur in mente? aut si cupienti per mendacium laedere proximum tempus uel locus desit, ideo falsum testimonium non ore interiore iam dixit? aut si quisquam homines timens lingua carnis non audeat sonare blasphemiam, ideo non est huius criminis reus, qui dicit in corde suo: non est deus? ita cetera mala facta hominum, quae nullus agit corporis motus, quae nescit ullus corporis sensus, reos suos occultos habent, quos etiam solus inquinat in cogitatione consensus, id est interioris uerbum malignum. in quod timens ille declinari cor suum ostium continentiae circum labia oris huius poni poscit a domino, quod contineat cor, ne diclinetur
Abbreviated transcription (Latin):
agnosceremus os cordis neñ sequeret᷑ nr̃i
tar ditas cordis.¬
&tum tardis ambulqr
ueritas dignaretur. Ait Quȩ an
diceret. Cũ audis de ore. de corde intellege
Utrumq dico. sed alterũ exaltero expono
Habet os interius homo interior. & hoc discer¬
nit auris interior. De hoc ore quȩ ꝓcedt̃
de corde exeunt. & ea quȩ co inquinant
hominem. De inde iam relicti oris nomi¬
ne quod potest etde corpore intelligi. aꝑti¬
us quid dicat ostendit. De corde enim
exeunt inquid cogitaciones male. homici¬
dia ad ulteria. fornicãtiones. furta. falsa
testimonia. blasphemiȩ. hȩc sunt quȩ co¬
inquinant hominem. Nihil : certe
i toꝵ maloꝵ quę ꝑ petrari &iam menbris
corporis possunt quod cogitatio non ante¬
cedat mala & coinquinat hominear.
&iam si aliquid impediat. ne sub se qͣn¬
tur opera flagitiosa & facinorosa men¬
broꝵ. Si enim potestas ñdatur uacat
manꝰ ab hominis int̾ fectione. num quid

Expanded text:
agnosceremus os cordis, non sequeretur nostri agnosceremus os cordis, non sequeretur nostri tarditas cordis,m tardis ambulare ueritas dignaretur. ait enim: qudiceret: cum audis de ore, de corde intellege. utrumque dico; sed alterum ex altero expono. habet os interius homo interior, et hoc discernit auris interior; de hoc ore quae procedunt, de corde exeunt, et ea coinquinant hominem. deinde iam relicti oris nomine, quod potest et de corpore intellegi, apertius quid dicat ostendit. de corde enim exeunt, inquit, cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, furta, falsa testimonia, blasphemiae. haec sunt quae coinquinant hominem. nihil est certe istorum malorum, quae perpetrari etiam membris corporis possunt, quod cogitatio non antecedat mala et coinquinet hominem, etiamsi aliquid inpediat, ne subsequantur opera flagitiosa et facinorosa membrorum. si enim potestas non datur, uacat manus ab hominis interfectione, numquid
Abbreviated transcription (Latin):
tis. erit abutrisq puritas innocentie.
sĩ circum interiora labia ponatur ostiũ
continentiae. Propt̃ quod &iã ipse ore
pprio dñsait. Mundate quȩ intus st̃
A que foris sunt munda erunt. Itemq
alio loco cum uideoꝵ stulti loquia refita¬
ret quia calumniabantur discipłis eius
Non lotis manib manducantib Non qđ
uitrat inos inquit coinquinat hominem
sẽd quod ꝓcedit exore hoc coinquinat
hominem. Quȩ sententia si tota de ore
corporis accipiatur absurda est. Neque
enim quẽ non coiquinat cibus. coinqui¬
nat uomitus. Cubus quippe inos intrat.
uomitus exore ꝓcedit. Sed ꝓcul dubio
ꝓpria uerba ꝑtinent ad os carnis ubĩ ait.
Non quod intrat inos coinquinat hominem
pondit. Adhuc &uos sine intellectu estis:
Non intellegitis quia oñe quod inos intrat
inuentrem uadit. & insecessum emittit᷑.
Hic certe in quod intrat cibus os carius a¬
gnoscimus.In his uͦ quę ad uingit ut

Expanded text:
tis: erit ab utrisque puritas innocentiae, tis: erit ab utrisque puritas innocentiae, si circum interiora labia ponatur ostium continentiae.. Propter quod etiam ipse ore proprio dominus ait: mundate quae intus sunt, et quae foris sunt munda erunt. itemque alio loco cum iudaeorum stultiloquia refutaret, quia calumniabantur discipulis eius non lotis manibus manducantibus, non quod intrat in os, inquit, coinquinat hominem; sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem. quae sententia si tota de ore corporis accipiatur, absurda est. neque enim quem non coinquinat cibus, coinquinat uomitus. cibus quippe in os intrat, uomitus ex ore procedit. sed procul dubio priora uerba pertinent ad os carnis, ubi ait: non quod intrat in os, coinquinat pondit: adhuc et uos sine intellectu estis? non intellegitis, quia omne quod in os intrat, in uentrem uadit et in secessum emittitur? hic certe in quod intrat cibus os carnis agnoscimus. in his uero, quae adiungit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
o cordis ꝗd ÷. nisi consensio nondũ enĩ dix̃.
quisꝗs in corde occurrentib suggestionib
quoꝵꝙ uisoꝵ nulla cordis declinatione con¬
ensit Si aut̃ consensit. Iam corde dixt
Qiam si ore non sonuit. &iam simanu
uel qua corporis parte nfecit. quod tamen
cogitatione faciendũ sibi ẽẽ iãs tatuit.
Diuinis legib reus. quamuis humanis ab¬
sconaitꝰ sensib uerbo in corde dicto nullo
facto ꝑcorpꝰ amisso. Nequaquã uͦ menbrõ
foris nusisset infacto. cuius facti mtioũ
non intꝰ p̃cessisset in uerbo. Neque enim
mendacit scriptum est. Initiũ om̃is ope¬
ris uerbum. Nulta quippe homines
fatiunt ore clauso. qui&a lingua uoce
frenata. sed tam̃ nihil agunt corporis
opere. qđ ñ p̃rius dixerint incorde Ne
per hoc qm̃ multa sunt peccata in inte¬
riorib dictis quȩ non sunt in exteriori¬
b factis nulla sunt in exteriorib fac¬
tis que non p̃cedunt in exteriohib dic¬

Expanded text:
o cordis quid est nisi consensio? nondum enim dixit, o cordis quid est nisi consensio? nondum enim dixit, quisquis in corde occurrentibus suggestionibus quorumque uisorum nulla cordis declinatione consensit. si autem consensit, iam corde dixit, etiamsi ore non sonuit; etiamsi manu uel qualibet corporis parte non fecit, quod tamen cogitatione faciendum sibi esse iam statuit, diuinis legibus reus quamuis humanis absconditus sensibus uerbo in corde dicto nullo facto per corpus admisso. nequaquam uero membrum foris mouisset in facto, cuius facti initium non intus praecessisset in uerbo. neque enim mendaciter scriptum est: initium omnis operis uerbum. multa quippe homines faciunt ore clauso, quieta lingua, uoce frenata; sed tamen nihil agunt corporis opere, quod non prius dixerint in corde. ac per hoc quoniam multa sunt peccata in interioribus dictis, quae non sunt in exterioribus factis, nulla sunt autem in exterioribus factis, quae non praecedant in interioribus dic
Abbreviated transcription (Latin):
tinere. ne aliquid inde ꝗł non expedit ꝑsonũ
uocis erumpat. Intus ẽ os cordis ubi sibi custo¬
diã & ostiũ continentię pomi desiderauit a
dño qͥ uerba illa dix̃. nobisq dicenda c̃scrip¬
sit. Multa enĩ corporis ore ñ dicimꝰ & corde
clamamus. Nullũ aut ꝓcedit rei alicuiꝰ exo¬
re corporis uerbũ . cuiꝰ. ẽ. in corde silentium.
Inde igit᷑ qđ non emanat. foris ñ sonat. Qđ uͦ
emanat inde simalũ ẽ & si non moueat lin¬
guã inquinat animã. Ibn gͦ ponenda ẽ certi¬
nentia. ubi & tacentiũ loꝗt᷑ conscientia. Tit
enĩ ꝑostiũ continentiȩ. ut ñ inde exeat qđ
etiã clausis labiis carnis uitã polluat cogi tan¬
tis. Deniq ut aꝑtius os interius qđ ꝑ illa.
uerba significauit ostender& cũ dixiss& po¬
ne dñẽ custodiã orimeo & ostiũ continenti¬
ȩ circũ labia mea c̃ tinuo subdidit. Non de¬
clines cor meũ in uerba maligna: De clinati¬

Expanded text:
tinere, ne aliquid inde quod non expedit per sonum tinere, ne aliquid inde quod non expedit per sonum uocis erumpat; intus est os cordis, ubi sibi custodiam et ostium continentiae poni desiderauit a domino, qui uerba illa dixit nobisque dicenda conscripsit. multa enim corporis ore non dicimus et corde clamamus; nullum autem procedit rei alicuius ex ore corporis uerbum, cuius est in corde silentium. inde igitur quod non emanat, foris non sonat; quod uero emanat inde, si malum est, etsi non moueat linguam, inquinat animam. ibi ergo ponenda est continentia, ubi et tacentium loquitur conscientia. fit enim per ostium continentiae, ut inde non exeat, quod etiam clausis labiis carnis uitam polluat cogitantis. Denique ut apertius os interius, quod per illa uerba significauit, ostenderet, cum dixisset: pone, domine, custodiam ori meo et ostium continentiae circum labia mea, continuo subdidit: ne declines cor meum in uerba maligna. declinati
Abbreviated transcription (Latin):
natur. satis c̃uenienter & digne disputa
Nã qui eã donat continentib fidelib suis. ipse
dat sermonẽ de illa loquentib ministrissuis.
Demiq de re tanta qđ ipse dederit locuturi dĩ
donũ eẽ continentiã pͥmũ dicimꝰ & ꝓbamus.
nlibro sapientiȩ scriptũ habemꝰ. nisi ds̃ det conti¬
nentẽ neminẽ ẽẽ posse. dñs de ipsa maiore & glo¬
riosiore c̃tinentia quã c̃ iugali uinculo c̃tin&t
iugali & eaquȩ ÷ sine c̃iugio loquer& dicens
uellẽ om̃s homines sic eẽ sicut me ipsũ. sed unus¬
ꝗsq ꝓpriũ donũ hab& adõ. aliussic. alius au sic
Et ne insola in ferioꝵ partiũ carnis libidine ẽ¬
tinentia necessaria uider & Adño speranda. etiã
in psalmo canit᷑. Pone dñe custodiã orimeo. et
ostiũ c̃tinentiȩ circũ labia mea. In hoc aũ diuini
eloq testimonio si os intellegamꝰ sicut intellegȩ
dibi posita c̃tinentia quantũ sit dĩmu¬
nus agoscimꝰ. Parum ẽ quippe os corporis con¬

Expanded text:
natur, satis conuenienter et digne disputarnam qui eam donat continentibus fidelibus suis, ipse dat sermonem de illa loquentibus ministris suis. denique de re tanta quod ipse dederit locuturi dei donum esse continentiam primum dicimus et probamus. in libro Sapientiae scriptum habemus, nisi deus det, continentem esse neminem posse; dominus de ipsa maiore et gloriosiore continentia, quae coniugali uinculo continetconiugali et ea, quae est sine coniugio, loqueretur dicens: uellem omnes homines sic esse sicut me ipsum; sed unusquisque proprium donum habet a deo, alius sic, alius autem sic. Et ne in sola inferiorum partium carnis libidine continentia necessaria uideatur a domino speranda, etiam in psalmo canitur: pone, domine, custodiam ori meo et ostium continentiae circum labia mea. in hoc autem diuini eloquii testimonio si os intellegamus, sicut intellegere debemus, ibi posita continentia quantum sit dei munus agnoscimus. parum est quippe os corporis con
Abbreviated transcription (Latin):
quia non habitat in me hoc ÷ incarne
mea bonum. Hoc utiꝙ ait. quia uitiũ
carnis in re bona non ÷ bonũ. quod cum
scio qr non habitat inme. qđ ut exponer& ad di¬
dit hoc ÷ in carne mea bonũ. Se itaq dicit cẽ
carnẽ suã Non gͦ ipsa ẽ inimica nr̃a & qͥndo

Expanded text:
quia non habitat in me, hoc est in carne quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. hoc utique ait, quia uitium carnis in re bona non est bonum: quod cum scio, quia non habitat in me, quod ut exponeret, addidit: hoc est in carne mea. bonum. se itaque dicit esse carnem suam. non ergo ipsa est i
Abbreviated transcription (Latin):
eũ nuihil nisi ꝑanimã concupiscit. sedẽ¬
cupiscere caro aduersus spm̃ dr̃. quando
anima carnali concupiscentia sp̃iritus
reluctatur. Totum hoc nos sumꝰ et caro
ipsa discedentt anima moritur nirapirs
uifirma ÷ non fugienda dimit titur. sc̃đ
recipienda reponitur nec recepta ulteri¬
us relinquetur. Seminatur aut corpus
animale. surgit corpus spiritale. Lunciã
caro nihil concupiscit aduersus spm̃. qđo
&. ipsa spiritalis uocabitur. qm̃ spiritui ñ
sõlũ sine ulla repugnantia. uerũ &iam
sine ulla corporalis alim̃ti indigentia in
ȩt̃nũ uiiuficanda subdetur. Hęc igitur
duo que nunc inuicẽ aduersantur in nob
qm̃ inutroq nos sumus. ut concordent
oremus & agamus. Non enĩ alterum eoꝵ
putare debemus inimicũ. sed uitiũ quo
caro concupiscit aduersus sp̃m quod sa¬
natum nec ipsum erit. & substantia u¬
traꝙ salua erit. & inutraq nulla pugna
erit. Audiamus apłm. Scio inquid

Expanded text:
enim nihil nisi per animam concupiscit; sed cenim nihil nisi per animam concupiscit; sed concupiscere caro aduersus spiritum dicitur, quando anima carnali concupiscentia spiritui reluctatur. totum hoc nos sumus. et caro ipsa, quae discedente anima moritur, nostra pars infirma est, non fugienda dimittitur, sed recipienda reponitur nec recepta ulterius relinquetur. seminatur autem corpus animale, resurget corpus spiritale. tunc iam caro nihil concupiscet aduersus spiritum, quando et ipsa spiritalis uocabitur, quoniam spiritui non solum sine ulla repugnantia, uerum etiam sine ulla corporalis alimenti indigentia in aeternum uiuificanda subdetur. haec igitur duo, quae nunc inuicem aduersantur in nobis, quoniam in utroque nos sumus, ut concordent oremus et agamus. non enim alterum eorum putare debemus inimicum, sed uitium, quo caro concupiscit aduersus spiritum: quod sanatum nec ipsum erit et substantia utraque salua erit et in utraque nulla pugna erit. audiamus apostolum. scio, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
tuos. Propitius fit om̃ib iniquitatibus
dando indulgentiã. sanat languores dan¬
do continentiam Illud factũ ÷ in baptis¬
mate confitentib hoc fit inagone certan¬
tib inquo a nobis nos ter ꝑ eius adiutorui
iuncendus ÷ morb. &iam nunc illud fit
ras intempta tionẽ. unusquisq enĩ tempta¬
tur. Sicut ait iacob apłs. a concupiscen¬
ria sua abstratus et inlectꝰ contra quod
uitiũ medicinale poscitur adiutorium.
abillo qui potest huiuscemodi om̃s sana¬
re languores. non a nobis alienę separa¬
tione: Sed innobis nr̃e reparatione natu¬
re. Unde & predictꝰ apłs nonait. unꝰ¬
quisꝙ temptatur a concupiscentia.
sed addidit sua. ut qui hoc audit intel¬
legat. quomodo ⁊ clamare debeat.
go dixi dñe musr̃ mei sana animã meã
qͣm peccaui tibi. Non enim sanatio¬
ne⁊ indiguisset. nisi se ipsa peccando ui¬
tiasset. ut aduersus eã caro sũa concupis¬
sceret. idẽ ipsã sibunet ipsi exea parte qͣ
in carne infirmata: repugnaret. Caro

Expanded text:
t; propitius fit iniquitatibus dando indulgentiam, sanat languores dando continentiam. illud factum est in baptismate confitentibus, hoc fit in agone certantibus, in quo a nobis noster per eius adiutorium uincendus est morbus. etiam nunc illud fit,ras in temptationem. unusquisque enim temptatur, sicut ait Iacobus apostolus, a concupiscentia sua abstractus et inlectus. contra quod uitium medicinale poscitur adiutorium ab illo, qui potest omnes huiusce modi languores sanare, non a nobis alienae separatione, sed in nobis nostrae reparatione naturae. unde et praedictus apostolus non ait: unusquisque temptatur a concupiscentia, sed addidit: sua, ut qui hoc audit intellegat quomodo clamare debeat: ego dixi, domine, miserere mei, sana animam meam, quoniam peccaui tibi. non enim sanatione indiguisset, nisi se ipsa peccando uitiasset, ut aduersus eam sua caro concupisceret, id est ipsa sibimet ipsi ex ea parte qua in carne infirmata est repugnaret. Caro
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. Omia bona st̃. & in eis ordinis pulchritudine
quȩdã excellent̃ p̃posita. quȩdã detent̃ subiec¬
tacustodi unt. Uir & uxor quales secũ debeant eẽ¬
p̃cepta accipium & exemplũ. Prȩceptum ẽ. Mu¬
lieres uiris suis subditȩ sint sicut dño. qr uir ca

Expanded text:
tur, omnia bona sunt, ut in eis ordinis pulchritudine tur, omnia bona sunt, ut in eis ordinis pulchritudine quaedam excellenter praeposita, quaedam decenter subiecta custodiunt. uir et uxor quales secum esse debeant, praeceptum accipiunt et exemplum. praeceptum est: mulieres uiris suis subditae sint sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccłam ñ habentẽ maculã aut rugã aut aliꝗd
huius modi. sed ut sit scã & immaculata Ita
inꝗt x uiridebent diligere uxores suas. sicut
corpora sua. Qui diligit uxorẽ suã. seipsũ dili¬
git. Deinde subiunx̃. qđ iã cõmemorauimꝰ.
Nemo enĩ umꝙ carnẽ suã odio habuit. sed nu¬
trit & fon& eã sic̃ xp̃s ȩccłam. Quid adhȩx di
cit in mundissimȩ impietatis in sania: ꝗd
adhȩc dicitis manichei. qͥ nobis uł ex apostoli¬
cis litteris duassine initio naturas unã bo
alterã mali conamini inducere. & apł̃icas litteras
quȩ uos abista sacrilega ꝑ uersitate corrigant ñ
in mẽbris meis repugantẽ legim̃tis meȩ. ita legi
scripturȩ testimonus eẽ insidiosi. in his surdi & eri¬
tis in utrisq corresti Flȩc enĩ si accipiatis ut dignũ ÷.
conemini & illa intellegere ut uerũ ẽ łloꝵ pͥora¬
posteriorib consulunt. posteriora pͥorib famulan¬

Expanded text:
ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid huius modi, sed ut sit sancta et inmaculata. ita, inquit, et uiri debent diligere uxores suas sicut corpora sua. qui diligit uxorem suam, se ipsum diligit. deinde subiunxit, quod iam commemorauimus: nemo enim umquam carnem suam odio habuit, sed nutrit et fouet eam siccit inmundissimae inpietatis insania? quid ad haec dicitis, Manichaei? qui nobis uel ex apostolicis litteris duas sine initio naturas, unam boni, alteram mali, conamini inducere et apostolicas litteras, quae uos ab ista sacrilega peruersitate corrigant, non in membris meis repugnantem legi mentis meae, ita legitscripturae testimoniis esse insidiosi, in his surdi, et eritis in utrisque correcti. haec enim si accipiatis, ut dignum est, conemini et illa intellegere, ut uerum est. Trposterioribus consulunt, posteriora prioribus famulan
Abbreviated transcription (Latin):
tas recta. Ibi om̃ib erit clarũ atq ꝑspicuũ qđ nẽ
afidelib multis credit᷑. apaucis intellegit᷑ malũ.
ñ eẽ substantia sẽd sicut uulnꝰ incorpore. ita sub¬
stantia quȩ se ipsã uitianit ẽẽ copisse pestȩ in cho¬
ata atq ibi eẽ desinere sanitate ꝑfesta: Om̃i gͦ ma¬
lo exorto a nobis & ꝑdito in nob̵. bono etiã nr̃o usꝙ
adculm̃ felicissimȩ incorruptionis & immortali¬
tatis austo atq ꝑfesto. qualis erit utraq nr̃a sub¬
stantia. qndoꝗdem nc in ista corruptione & mor
id ÷ parti nr̃e infirme atq frenȩ ut dicat qđ
manichei carnẽ nr̃am nescio cui fabulosȩ genti
tribuunt tenebrarũ quã uolunt suã sine ullo i¬
nitio malã sẽꝑ habuisse naturã. cũ uerax doctor
uiros diligere uxoressuas exẽplo suȩ carnis ort&
qͦs adhoc ipsũ xp̃i quoq ȩccłȩ exortat᷑ exemplo
Totus deniq ipse apłicȩ epistolȩ locus ualde ad

Expanded text:
tas recta. ibi omnibus erit clarum atque perspicuum, quod nunc tas recta. ibi omnibus erit clarum atque perspicuum, quod nunc a fidelibus multis creditur, a paucis intellegitur, malum non esse substantiam, sed sicut uulnus in corpore ita substantia, quae se ipsam uitiauit, esse coepisse peste inchoata atque ibi esse desinere sanitate perfecta. omni ergo malo exorto a nobis et perdito in nobis, bono etiam nostro usque ad culmen felicissimae incorruptionis et inmortalitatis aucto atque perfecto qualis erit utraque nostra substantia? quandoquidem nunc in ista corruptione et morid est parti nostrae infirmae atque terrenae, ut dicat, quod Manichaei carnem nostram nescio cui fabulosae genti tribuunt tenebrarum, quam uolunt suam sine ullo initio malam semper habuisse naturam, cum uerax doctor uiros diligere uxores suas exemplo suae carnis hortetur, quos ad hoc ipsum Christi quoque et ecclesiae hortatur exemplo? totus denique ipse apostolicae epistulae locus ualde ad
Abbreviated transcription (Latin):
bitat in carne nr̃abon qđ lex in membris nr̃is
repugnat legim̃tis. non ÷ duarũ naturarũ
ex contrariis pͥncipiis fasta cõmixtio sed uni¬
us aduersꝰ se ipsã ꝓpt̾ peccati meritũ facta
diuisio. Nonsic fumꝰ in adam anteq suo decep¬
tore audito ac secuto suũ contẽpsiss& atq of¬
fendiss& auctorẽ. non ÷ ista pͥor uita creati
hominis. s posterior pęna dãpnati. Ex qua
sua dimicarł liberi nondũ salute plena. sed
iã pignore salutis accepto. Non liberati aut̃.¬
uitã. pęna reis manebit in ȩternũ ꝓculpa. libe¬
ris ñ remanebit inȩterm nec culpa nec pȩna.
sed ꝑmanebt̃ in et̾nũ subistontie bonę. ses & caro
quas ds̃ bonꝰ & immutabilif bonas quã us mutabiles
c̃ didit. Per manebt̃ aut̃ ui mrelius cõmutate. nũꝙ
in deterius iã matandȩ consupto penitꝰ om̃i malo:
& qđ homo fecit iniustȩ. & qđ passus ẽ. iustȩ. Quib
licitatis erit hominis sine ulla prauitate uolun¬

Expanded text:
 lex in membris nostris repugnat legi mentis, non est duarum naturarum ex contrariis principiis facta conmixtio, sed unius aduersus se ipsam propter peccati meritum facta diuisio. non sic fuimus in Adam, antequam natura suo deceptore audito ac secuto suum contempsisset atque offendisset auctorem; non est ista prior uita creati hominis, sed posterior poena damnati. ex qua sua dimicant liberi nondum salute plena, sed iam pignore salutis accepto; non liberati autem etuitam reis manebit in aeternum poena pro culpa; liberis non remanebit in aeternum nec culpa nee poena; sed permanebunt in aeternum substantiae bonae spiritus et caro, quas deus bonus et inmutabilis bonas, quamuis mutabiles, condidit. permanebunt autem in melius commutatae, numquam in deterius iam mutandae consumpto penitus omni malo, et quod homo fecit iniuste et quod passus est iuste. quibus licitatis, erit hominis sine ulla prauitate uolun
Abbreviated transcription (Latin):
ita uiuit. quia et carne sola nominata in¬
tellegitur homo quod iam ostendimus. sicut
sola anima nominata intellegitur homo.
Un de dictum est. Omĩs anima potestati¬
bus sublimiorib subdita sit. id÷ om̃is hmo:¬

Expanded text:
uere, cum ita uiuit, quia et carne sola nominata inuere, cum ita uiuit, quia et carne sola nominata intellegitur homo, quod iam ostendimus. sicut sola anima nominata intellegitur homo; unde dictum est: omnis anima sublimioribus potestatibus subdita sit, id est omnis ho
Abbreviated transcription (Latin):
mens. ñ inquid iustificabitur homo exoperib
legis. Corinthios quoq increpat dicens. Non¬
nẽ carnales estis & scđm hominẽ ambulatis.
Cũ carnales eos dixisset . ñ ait scđm carnẽ ambu¬
latis sed scđm homine. quia &hoc quid uolu¬
it intellegi nisi scđm carnem: Nam utique
si cul pabilit̾ quidem scdm carnẽ. laudabilit
aut̃ scđm homine ambularetur id÷ uiueret.
non exꝓbrans diceret scđm hominẽ ambula¬
tis. Agnoscat homo obꝓbrium. mut et
ꝓpositum. uitet interitũ. Audi homo: noli
hominem: Abeo qui fecit te. noli deficere.
nec adte. Homo eĩum dicebat qͥ tamen ñ
scđm hominẽ uiuebat. non quia idone sumꝰ
cogitare aliquid a nobis quasi ex nobis met̃ ipsis.
sed sufficientia nr̃a exdo est. Uide si scdm̃
hominẽ uiuebat : quiueratit̃ ista dicebat.
Ammonens gͦ apłs hominẽ ne uiuat scđm
hominem. ñ hominem dõ reddit. Qui aut̃

Expanded text:
mens, non, inquit, iustificabitur homo ex operibus mens, non, inquit, iustificabitur homo ex operibus legis. Corinthios quoque increpat dicens: nonne carnales estis et secundum hominem ambulatis? cum carnales eos dixisset, non ait \'secundum carnem ambulatis>, sed: secundum hominem, quia et hoc quid uoluit intellegi nisi secundum carnem? nam utique si culpabiliter quidem secundum carnem, laudabiliter autem secundum hominem ambularetur, id est uiueretur, non exprobrans diceret: secundum hominem ambulatis. agnoscat homo obprobrium, mutet propositum, uitet interitum. audi, homo; noli, qui fecit hominem; ab eo, qui fecit te, noli deficere nec ad te. homo enim dicebat, qui tamen non secundum hominem uiuebat: non quia idonei sumus cogitare aliquid a nobis quasi ex nobismet ipsis, sed sufficientia nostra ex deo est. uide, si secundum hominem uiuebat, qui ueraciter ista dicebat. admonens ergo apostolus hominem, ne uiuat secundum hominem, hominem deo reddit. qui autem
Abbreviated transcription (Latin):
pue diabolicaruni Sugestionum insidias
mus. Maledic tꝰ enim om̃is qui spẽ suã
ponit. inhomine: & quis: iste nisi homo: Non
potest gͦ ueracit̾ dicere non se spem ponere inho¬
mine. qui eam ponit inse. Nim et hoc scđm
hominẽ uiuere quidẽ. nisi scđm carnc uiuere:
at inquã. si scđm̃ carnẽ uixeritis moriemini.
aut ÷ infirma & terrena pars hominis. et
ideo scđm eã uiuere uitiosum est. Propter
quod ille qui scđdm hominẽ uiurt nonutiq
scdm carnẽ. sed potius sedĩn eã partẽ hominis
tioiualet fortas. sis aliquid inscholis philo¬
sophoꝵ. Nos aut ut intellegamus apłm xp̃i.
debemus ad uertere. Fides certe om̃iũ nr̃m
non utique sine anima rationali sicit q̃ula
her & iq uolunt. & tamen legimus uerbum
caro factum est.Quid hic caro intellegen
da ÷ nisi homo: &uidebit omis caro saluta¬
re di. Quid potest intelligi nisi omis homo
De disti ei potestatẽ om̃is carnis. quid÷ nisi om̃is

Expanded text:
diabolicarum suggestionum insidias diabolicarum suggestionum insidias mus; maledictus enim omnis qui spem suam ponit in homine. et quis est iste nisi homo? non potest ergo ueraciter dicere non se spem ponere in homine, qui eam ponit in se. nam et hoc, secundum hominem uiuere, quid est nisi secundum carnem uiuere? at, inquam: si secundum carnem uixeritis, moriemini. autem est infirma et terrena pars hominis et ideo secundum eam uiuere uitiosum est. propter quod ille, qui secundum hominem uiuit, non utique secundum carnem, sed potius secundum eam partem hominis tio ualet fortassis aliquid in scholis philosophorum; nos autem ut intellegamus apostolum Cdebemus aduertere. fides certe omnium nostrsumptum, non utique sine anima rationali, sicut quidam haeretici uolunt, et tamen legimus: uerbum caro factudo est nisi homo? Et videbit omnis caro salutare Dei . Quid potest intelligi, nisi omdedisti ei potestatem omnis carnis, quid est nisi omnis
Abbreviated transcription (Latin):
modi non ÷ lex. Non ait aduersus hȩc ne
sola cẽ putaret᷑ur. quamuis &sihoc diceret
om̃ia debumus intellegerę que euisde. ga
bona cogitare possemus t ed ait aduersus
huius modi. & hȩc scilicet. & quecũꝙ similia
Uerum tamen quod ineis bonis que cõmer o¬
rauit loco ultimo posiut content quã ne i
nunc disputare suscepimus. & ꝓpt̃ quã multa
iam diximus p̃cipue uoluit eã nris orentibus
inherere. Ipsã quippe in hoc bello ualet
plurimũ inqua aduersus carnẽ sp̃s concupi¬
seit qm̃ ipsas cartus concupiscentias quodã
modo crucisigit. Unde cum hȩc dixisset
apłs. continuo subiecit. Qui aut̃ iħu xp̃i
sunt. carnẽ crucifixerant cũ passionibus et¬
concupiscentiis. Hęc ÷ actio c̃tinentiȩ.
si opera carnis mortificantor. Mortifi¬
cant uͦ eos quos deficientes: tontinentia ad
consensionem ꝑpetrandoꝵ talium operum
trahit concupiscentia. Ut aut aconti¬
nentia non deficiamus. aduersus illas p̃ci¬

Expanded text:
modi non est lex. non ait aduersus haec, ne modi non est lex. non ait aduersus haec, ne sola esse putarentur — quamuis et si hoc diceret, omnia debuimus intellegere, quae eiusdem generis bona cogitare possemus — sed ait: aduersus huius modi, et haec scilicet et quaecumque similia. uerumtamen quod in eis bonis, quae commemorauit, loco ultimo posuit continentiam, de qua nunc disputare suscepimus et propter quam multa iam diximus, praecipue uoluit eam nostris mentibus inhaerere. ipsa quippe in hoc bello ualet plurimum, in quo aduersus carnem spiritus concupiscit, quoniam ipsas carnis concupiscentias quodam modo crucifigit. unde cum haec dixisset apostolus, continuo subiecit: qui autem Iesu Christi sunt, carnem concupiscentiis. haec est actio continentiae, sic opera carnis mortificantur. mortificant uero eos, quos deficientes a continentia ad consensionem perpetrandorum talium operum trahit concupiscentia. Vt autem a continentia non deficiamus, aduersus illas
Abbreviated transcription (Latin):
ebrietates. cõmessationes. & his similia quȩ
p̃dico uobis sicut predixi qm̃ qui talia agt̃
regnũ dĩ non possidebunt. Ipsum enĩ hã
ibi bellũ ut hec diceret ostendebat. & ad
hos boctes mortificandos eadem celesti & spiri¬
tali tuba xp̃imilites excitabat. Supra enĩ
dixerat. Dico aũt spũ ambulate. & deside¬
ria carnis non perficietis. Caro enĩ concupi¬
sc̃it aduersus spm̃. sp̃s aut̃ aduersus carnem.¬
Hec enim inuicem aduersantur. ut non ea
quę uultis faciatis: quod sispũ ducimini ñ
estis sublege. Ergo subgr̃a constitutos.
uult istum aduęrsus opera carnis habere
conflctum. Ehȩc opera carius ut demon¬
straret. adiunxit quȩ supͣ cõmemorauit.
anifesta aut sunt opera carnis quȩ sunt
fornicationes &cetͣ. siue quȩ̃ cõmemorauit
siue quȩ intellegenda cõmonuit. maximȩ
adiciens &hissimilia. Denique in hoc plio
aduersus carnalem quo dã modo exergitum
uelut aliam ꝓducens aciem sp̃italem. Prus

Expanded text:
comessationes et his similia, quae praedico uobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt, regnum dei non possidebunt. ipsum enim etiam ibi bellum, -ut haec diceret, ostendebat et ad hos hostes mortificandos eadem caelesti et spiritali tuba Christi milites excitabat. supra enim dixerat: dico autem, spiritu ambulate et desideria carnis ne feceritis. caro enim concupiscit aduersus sphaec enim sibi inuicem aduersantur, ut non ea quae uultis faciatis. quodsi spiritu ducimini, non estis sub lege. ergo sub gratia constitutos uult istum aduersus opera carnis habere conflictum. et haec opera carnis ut demonstraret, adiunxit, quae supra commemoraui: manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicationes et cetera, siue quae commemorauit siue quae intellegenda commonuit, maxime adiciens: et his similia. denique in hoc proelio aduersus carnalem quodam modo exercitum uelut aliam producens aciem spiritalem, fruc
Abbreviated transcription (Latin):
parte: id ÷ & anima & corpore. abono dõ fastꝰ bonꝰ
ipse fecit malũ qͦ factus ẽ. malus. Acuius reatu
iã etiã solutꝰ ꝑ indulgentiã. ne leue existim&
eẽ qđ fecit. Ad huc cũ suo uitio pugnat ꝑ c̃ti¬
nentiã. Absit aut̃ ut insint ulla uitia in illa
qͦ futura ÷ pace regnantib. qͣndo ꝗdẽ in isto
bello cotidie minuunt᷑ in ꝓficientib ñ peccata
solũ. sed ipse qͦqͤ c̃ cupiscentiȩ cũ quib ñ con¬
sentiendo c̃fligit᷑. & quib c̃sentiendo peccat᷑.

Expanded text:
parte, id est anima et corpore a bono deo factus bonus parte, id est anima et corpore a bono deo factus bonus ipse fecit malum, quo factus est malus. a cuius mali reatu iam etiam solutus per indulgentiam, ne leue existimet esse quod fecit, adhuc cum suo uitio pugnat per continentiam. absit autem, ut insint ulla uitia in illa quae futura est pace regnantibus, quandoquidem in isto bello cotidie minuuntur in proficientibus non peccata solum, sed ipsae quoque concupiscentiae, cum quibus non consenti
Abbreviated transcription (Latin):
carnis ne habueritis. sed ne ꝑ feceritis. Fuint
itaq: in nob concupiscentię male qͣndo id quod
ñ lic& lib&. Sed ñ ꝑficiunt᷑. cũ legi dĩ mente de¬
seruiente. libidines c̃tinent᷑. & bonũ fit cũ id¬
qđ male lib& uincente bona delectatione ñ fit.
sed boni ꝑfectio ñ implet᷑. quandiui legi peccati¬
in carne seruiente libido illicit. Quã uis conti¬
neat᷑. tam̃ mou&t. Non enĩ opꝰ eẽt ut continer&.
c̃ sumptio mali. Illud sumũ. hoc erit nullũ. Qđ si
in ista mor talitate sperandũ putamꝰ fallim᷑. tc̃
enĩ erit. qnͣdo mors ñ erit. &erit ibi. ubi uita ȩ¬
terna erit . Illo enĩ sđo & in illo regno erit bonũ
summũ malũ nullũ. Quando erit x ubi erit sapi¬
entiȩ amor sumꝰ. c̃tinentiȩ labor nullus. Non gͥ
mala ẽ caro. si malo careat id ÷ uitio. qͦ uitiatꝰ ẽ.
homo ñ factꝰ malȩ. sed ipse faciens. Ex utraq enĩ

Expanded text:
carnis ne habueritis, sed ne perfeceritis. fiunt carnis ne habueritis, sed ne perfeceritis. fiunt itaque in nobis concupiscentiae malae, quando id quod non licet libet; sed non perficiuntur, cum legi dei mente seruiente libidines continentur. et bonum fitquod male libet, vincente bona delectatione, non fit; sed boni perfectio non impletur, quandiu legi peccati carne serviente libido illicit, et, quamvis contineatur, tamen movetur. Non enim opus esset, ut contineretur, i, quando consumptio mali: illud summum, hoc erit nullum. Quod si in ista mortalitate sperandum putamus, fallimur. Tunc enim erit, quando mors non erit, et ibi erit, ubi vita aeterna erit. Illo enim saeculo In isummum, malum nullum, quando erit et ubi erit sapientiae amor summus, continentiae labor nullus. non igitur mala est caro, si malo careat, id est uitio, quo uitiatus est homo, non factus male, sed ipse faciens. ex utraque enim
Abbreviated transcription (Latin):
Nemo umquã carnẽ suã hodio habuit. sicut ipse
uiolegi dĩ. carne aut legi peccati. Quomͦ car¬
ne legi peccati: numꝗd concupiscentiȩ consen¬
tiendo carnali : absit. Sed motꝰ desiderioꝵ illic
habendo qͦs habere nolebat. & tam̃ habebat. sed
eis non consentiendo. m̃te ser uiebat legi dĩ &
tenebat mebra. ne fierent arma peccati. Sunł
gͦ in nobis desidia mala. quib non c̃sentiendo¬
ñ uiuimus malȩ. St̃ in nobis c̃cupiscentiȩ pec¬
catoꝵ quib ñ obȩdiendo ñ ꝑficimꝰ malũ. sed
eas habendo non dũ ꝑficimꝰ bonũ. Utrumq os¬
tendit apłs. nec bonũ hc ꝑfici ubi malũ sic ẽ¬
cupiscit᷑ nec malũ hic ꝑfici qͣndo tali c̃cupiscen¬
tiȩ ñobȩdit᷑. Illud ꝗꝓpe ostendit. ubi ait. Uel¬
le adiac& mihi. ꝑ ficere aũ bonũ. non. Tloc uͦ
ubi ait spũ ambulate & c̃cupiscentias carnis nefe¬
ceritis. Neq enĩ ubidicit. ñ sibi ad iacere facere
bonũ sed ꝑficere. Neq hic dic̃ concupiscentias

Expanded text:
ipse uio legi dei, carne autem legi peccati. quo modo carne legi peccati? numquid concupiscentiae consentiendo carnali? absit; sed motus desideriorum illic habendo, quos habere nolebat et tamen habebat. sed eis non consentiendo mente seruiebat legi dei et tenebat membra, ne fierent arma peccati. Sunt ergo in nobis desideria mala, quibus non consentiendo non uiuimus male; sunt in nobis concupiscentiae peccatorum, quibus non oboediendo non perficimus malum, sed eas habendo nondum perficimus bonum. utrumque ostendit apostolus, nec bonum hic perfici, ubi malum sic concupiscitur. nec malum hic perfici, quando tali concupiscentiae non oboeditur. illud quippe ostenditle adiacet mihi, perficere autem bonum non; hoc uero, ubi ait: spiritu ambulate et concupiscentias carnis ne perfeceritis. neque enim ibi dicit non sibi adiacere facere bonum, sed perficere; neque hic dicit: concupiscentias
Abbreviated transcription (Latin):
piscentias xp̃c insitissanat. s innllis amat:
Vnde scã ȩccła quadiũ halix etiã mebra falia ñ¬
dum ẽ sine macula & ruga: Huc accedunt & illa
peccata ꝓquib cotidiana uox. totius ȩccłȩ. ẽ di¬
mitte nob̃ debita nr̃a. Aquib: nespales putare¬
mus alienos. ñ quicũq car naliũ: nec ĩpsoꝵ: qͥ cũ q
spraliũ. sed qͥ suꝑ pretus dñi discũdeb pneeqũno¬

Expanded text:
is sanat, sed in nullis amat. unde sancta ecclesia quamdiu habet etiam membra talia, nondum est sine macula et ruga. huc accedunt et illa peccata, pro quibus cotidiana uox totius ecclesiae est: dimitte nobis debita nostra. a quibus ne spiritales putaremus alienos, non quicumque carnalium nec ipsorum quicumque spiritalium, sed qui super pectus domini discumbebat et qu
Abbreviated transcription (Latin):
bra & siue patit᷑ un mẽbrũ cõpatiunt᷑ om̃ia
m̃ebra: siue cũ glorificat᷑ un mẽbrũ. c̃gaudent
om̃ia mẽbra. Quomͦ est mala caro . qͣndo ipse a¬
nimȩ pace mẽbraꝵ eiꝰ ut imitent᷑ monent᷑: quotͦ
est inimici creatura. qnͣdo ipse animȩ quȩ corpora
regunt. ut interse inimicitiarũ scissuras ñ habe¬
ant. exemplũ de mẽbris corporis sumunt: ut qđ
p̃sittit as̃ corpori ꝑnaturã. ament & ipsȩ habere
ꝑ grãm: merito ad romanos cũ scribera. obsecro
ura hostiã uiuentẽ. scãm. dõ placentẽ. Sine cau¬
sa ñ tenebras lucẽ & sucẽ tenebras eẽ contendimꝰ.
sihostiã uiuã scãm dõ placentẽ de gentis tenebra¬
rũ corporib exhibemꝰ. Sed inquiunt: quo mͦ ca¬
ro ꝑquandã similitudinẽ cõparat᷑ ȩcłȩ: nũꝗo¬

Expanded text:
bra. et siue patitur unum membrum, compatiuntur omnia bra. et siue patitur unum membrum, compatiuntur omnia membra; siue glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra. quomodo est mala caro, quando ipsae animae pacem membrorum eius ut imitentur, monentur? quomodo est inimici creatura, quando ipsae animae, quae corpora regunt, ut inter se inimicitiarum scissuras non habeant, exemplum de membris corporis sumunt, ut quod praestitit deus corpori per naturam ament et ipsae habere per gratiam? merito ad Romanos cum scriberet, obsecro, sine causa non tenebras lucem et lucem tenebras esse contendimus, si hostiam uiuam, sanctam, deo placentem de gentis tenebrarum corporibus exhibemus. Sed, inquiunt, quomodo caro per quandam similitudinem comparatur eccle
Abbreviated transcription (Latin):
diabolũ. Quid adhȩc doctor gentiũ dicit infide
& ueritate: Nescitis inꝗt qr corpora ur̃a mem¬
brasunt xp̃i de sexu masculi & feminȩ ꝗd dic̃
filius ꝑditionis. qđ uterq sexꝰ ñ exdõ sit sed ex
diabolo. Qd adhȩc dicit uas ȩlestionis sicut
inꝗt mulier ex iuro. ita & uir ꝑ mulierẽ. om̃ia
aut̃ ex dõ. Decarne ꝗd dic̃ ꝑ manicheũ sp̃itꝰ in¬
mundus. qđ fit mala substantia: nec dĩ sed ini¬
mici creatura. Quid adhȩc dic̃ ꝑ paulũ sp̃s sc̃s.s
sicut enĩ corpꝰ unũ ẽ in qđ & membra hab& mul¬
ta. om̃ia aut mẽbra corporis cũ sint multa. unt
est corpꝰ. ita & xp̃c. Et paulopost. Posuit inꝗt ds
mẽbra. singulũ qđq eoꝵ in corpore ꝓut uolu¬
it. Itẽ paulopost. Ds inꝗt tẽperauit corpꝰ ei cui
de erat. maiorẽ honorẽ dans. ut ñ eẽnt scissurȩ in
corpore. Sed idem ipsũ ut ꝓ inuicẽ sollicita sint mẽ¬

Expanded text:
diabolum. quid ad haec dicit doctor gentium in fide diabolum. quid ad haec dicit doctor gentium in fide et ueritate? nescitis, inquit, quia corpora uestra membra sunt Christi? de sexu masculi et feminae quid dicit filius perditionis? quod uterque sexus non ex deo sit, sed ex diabolo. quid ad haec dicit uas electionis? sicut, inquit, mulier ex uiro ita et uir per mulierem, omnia autem ex deo. de carne quid dicit per Manichaeum spiritus inmundus? quod sit mala substantia nec dei, sed inimici creatura. quid ad haec dicit per Paulum spiritus sanctus? sicut enim corpus unum est, inquit, et membra habet multa, omnia autem membra corporis cum sint multa, unum est corpus, ita et Christus. et paulo post. posuit, inquit, deus membra, singulum quodque eorum in corpore prout uoluit. item paulo post. deus, inquit, temperauit corpus, ei cui deerat maiorem honorem dans, ut non essent scissurae in corpore, sed idem ipsum ut pro inuicem sollicita sint mem
Abbreviated transcription (Latin):
serentes in falsa carne apparuisse mortalib a
eccłam in anima ad xp̃m incorpore addiabolũ
ꝑtinere. ut & sexũ iurilẽ atq muliebrẽ diaboli
oꝑa eẽ non dĩ. & spũi carnẽ tãquã malã substantiã
adhuc. Alias aures hab&is. Quid decar ne xp̃i
dicitinsanissimꝰ manicheus. qđ ñ fuerit uera
sed falsa ꝗd adhȩc dic̃ beatꝰ apłs. memor esto
xp̃m iłim resur rexisse amortuis. ex semine da¬
me uidetis hab̾e. Quomͦ est in eoꝵ doctrina
ueritas. quȩ id p̃dicat qđ incar ne. xp̃i erat fal¬
sitas. quomͦ in xp̃o ñ erat illud malũ. inqͦ erat
tã grande mendãciũ qr uidelic& hominib
nimiũ mundis malũ ẽ caro uera. & non ẽ ma¬
lũ falsa. Porro uerũ malũ ẽ caro uera nascen¬
tis ex dauid semine. & non ÷ malũ. lingua. fal¬
deceptor hominꝑ in mor tifero errore qđ ex par¬
te animarũ ꝑtineat ad xp̃m. ex parte corpoꝵ ad

Expanded text:
serentes in falsa carne apparuisse mortalibus et serentes in falsa carne apparuisse mortalibus et ecclesiam in anima ad Christum, in corpore ad diabolum pertinere et sexum uirilem atque muliebrem diaboli opera esse, non dei et spiritui carnem tamquam malam substantiam adhuc alia, si aures habetis. quid de carne Christi dicit insanissimus Manichaeus? quod non fuerit uera, sed falsa. quid ad - haec dicit beatus apostolus? memor esto Christum Iesum resurrexisse a mortuis ex semine Dame uidetis habere. quomodo est in eorum doctrina ueritas, quae id praedicat, quod in carne Christi erat falsitas? quomodo in Christo non erat ullum malum, in quo erat tam grande mendacium? quia uidelicet hominibus nimium mundis malum est caro uera et non est malum falsa pro uera; malum est caro uera nascentis ex Dauid semine et non est malum lingua faldeceptor hominum in mortifero errore? quod ex parte animarum pertineat ad Christum, ex parte corporum ad