comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cia iustitiȩ tuȩ: tãꝗͣ bene ambulans ad il¬
lã luc̾nã. ⁊ recꝰtas semitas hñs. Sequenti aũ
ũbo illd̃ qd̵ antecedit expositũ ẽ. Quasi enĩ
q̃reremꝰ quid ẽet iuraui. adiunxͣ ⁊ statui.
hoc enĩ apellauit iuram̃tũ qd̾ statuit ꝑ sa¬
cram̃tũ: qr ita debet ee̾ mens fixa in custo¬
diendis iudiciis iustitiȩ dĩ. ut sit oĩno ꝓ iu¬
ratione qd statuit. Fide aũ custodiuntur
iuidicia iustitiȩ dĩ: cũ sub dõ iusto iudice.
nec recꝰtũ factũ infrucꝰtuosũ. nec pecc̾m
credit᷑ impunitũ. S ꝓ hac fide qr mul¬
to eͣ intelligi sit necesse: s ait humiliatꝰ
sũ usq ualde: maximã sciłe passus ꝑsecu¬
tionẽ ꝓ eo qđ iurauit ⁊ statuit custodire
iudicia iustitiȩ dĩ. & ne in tanta humilia¬
tione fides ipsa defic̾e̾t addidit. Dñe ui¬
sũ tuũ. Nã ⁊ u̾bũ ꝓmissoꝵ dĩ luc̾na eͣ pe¬

Expanded text:
cia justitiae tuae:» tanquam bene ambulans ad illam lucernam, et rectas semitas habens. Sequenti autem verbo illud quod antecedit expositum est. Quasi enim quaereremus quid esset, «Juravi;» adjunxit, «et statui.» Hoc enim appellavit juramentum quod statuit per sacramentum; quia ita debet esse mens fixa in custodiendis judiciis justitiae Dei, ut sit omnino pro juratione quod statuit. 3. Fide autem custodiuntur judicia justitiae Dei; cum sub Deo justo judice, nec recte factum infructuosum, nec peccatum creditur impunitum: sed pro hac fide quia multo est, intelligi sit necesse: sed ait, «Humiliatus sum usque valde;» maximam scilicet passus persecutionem, pro eo quod juravit et statuit custodire judicia justitiae Dei. Et ne in tanta humiliatione fides ipsa deficeret, addidit, «Domine, visum tuum. Nam et verbum promisso
Abbreviated transcription (Latin):
tinuo bonꝰ qͥsq si iustꝰ. Iustitia gͦ uirtus ẽͣ
aĩ magna. p̃cipueq laudabił. de qua nc̃
ñ eͣ copiosiꝰ disputandi necessitas. Iudiciũ
di ratio. huiꝰ uirtutis ẽ oꝑatio. Qͥ enum
ht᷑ iustitiã recte. iudicat. immo sedm
istã loquutionẽ qͥ ht̃ iustitiã uidicat.

Expanded text:
que, si justus. Justitia ergo virtus est animi magna praecipueque laudabilis, de qua nunc non est copiosius disputandi necessitas. Judicium di ratio, hujus virtutis est operatio. Qui enim habet justitiam, recte judicat: imo secundum istam locutio
Abbreviated transcription (Latin):
oraindo dic̃. C onfige clauis a timore tuo car¬
nes meas. d̾ic enĩ exp̃ssius int̾pretati st̃ qͥdam
nrĩ qͣd grece uno ũbo dici potuit. id ẽ cãthõ¬
loson. hoc alii confige. dice uoluert̃. uec add¬
didert᷑ clauis: atq ita dũ uolt̃ unũ u̾bũ gre¬
eũ uno latino int̃p̃tando reddere. sententiã
minꝰ et plicauert᷑: qm̃ in eo qd̾ ẽ cõfige: ñ so¬

Expanded text:
ge clavis a timore tuo carnes meas.» Sic enim expressius interpretati sunt quidam nostri, quod graece uno verbo dici potuit, id est, καθήλωσον. Hoc alii «confige» dicere voluerunt, nec addiderunt «clavis;» atque ita dum volunt uno verbo graeco unum latinum interpretando reddere, sententiam minus explicaverunt: quoniam in eo quod est «confige,» non so
Abbreviated transcription (Latin):
ei tantũ qd ex lege ẽ: s ei qd̃ ex fide ẽ a¬
brahã. qui ẽ patͣ omiũ nr̃m. Cur hoc apłs
ait. nͥ ut ostenderet lege̾ sine ꝓmissionis
grã nͣ solũ auferre. uerũ ⁊ augere pecca¬
tũ: Ende ⁊ illud eͣ. lex subintrauit. ut a¬
bundaret peccatũ. S qr oĩa ꝑ graͣm dimit¬
tunt᷑. ñ solũ qͣ sine lege. uerũ etiã quȩ ĩ¬

Expanded text:
uod ex lege est, sed et ei quod ex fide est Abraham, qui est pater omnium nostrum» . Cur hoc Apostolus ait, nisi ut ostenderet legem sine promissionis gratia, non solum non auferre, verum et augere peccatum? Unde et illud est: «Lex subintravit, ut abundaret delictum.» Sed quia omnia per gratiam dimittuntur, n
Abbreviated transcription (Latin):
ua me ⁊ saluus ero ⁊⁊ meditabor in uis¬
tificationib tuis semꝑ: qr in nichilũ re¬
digit ds̃ os discedentes a iustificationib
suis. Quare. aũ discedt᷑: Iuia ĩiusta ẽ in¬
qͥt cogitatio eoꝵ. Ubi accedit᷑: ibi discedit᷑.
dunt. In cogitatioẽ qͥsq innocens: in cogita¬
tione reus ẽ. ꝓpt̃ qd seriptũ ẽ. sogitatio scã
seruabit te:  alibi legr̃. In cogitationib
impii int̾rogatio erit. ⁊ apłs cogitatiõib

Expanded text:
tabor in justificationibus tuis semper;» quia in nihilum redigit Deus omnes discedentes a justificationibus suis. Quare autem discedunt? «Quia injusta est,» inquit, «cogitatio eorum.» Ibi acceditur, ibi disceditur.dunt: in cogitatione quisque innocens, in cogitatione reus est. Propter quod scriptum est: «Cogitatio sancta servabit te» : et alibi legitur: «In cogitationibus impii interroga
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris inuenit: alios maiꝰ. alios minꝰ. Quan¬
to enĩ legis maior ĩ qͦõq cognitio: tanto minor
peccati excusatio. Iunto minor peccͣi excusatio.
tanto manifestior p̾uaricatio. Restabat gͦ ut
hoĩb ñ sua s dĩ. id ẽ a dõ donata iustitia sub¬

Expanded text:
s invenit, alios magis, alios minus. Quanto enim legis major in quocumque cognitio, tanto minor peccati excusatio: quanto minor peccati excusatio, tanto manifestior praevaricatio. Restabat ergo, ut omnibus non sua, sed Dei, id est a Deo donata, justitia sub
Abbreviated transcription (Latin):
uno u̾bo uolentes dice̾. qd̾ uno u̾bo ĩ greco
positũ ẽ. hereditaui intͣp̃tati st̃ qd ⁊ si la E¬
tinũ ee̾ posset magis significaret eũ qͥ dedit
hereditatẽ. ꝙͣ. eũ qͥ accepit. ut sic eẽt here¬
ditaui qͦmͦ ditaui. Neliꝰ gͦ duob u̾bis insi¬
nuat᷑ integer sensꝰ. siue dicat᷑ hereditate
possedi. siue dicat᷑ hereditate. adquisiui. ñ
hereditatẽ s hereditate. Si aũ querit᷑ qͥd ad¬
quisierit hereditate testimonia ĩqͥt tua.
qͥd uollens intelligi. nͥ ut testis fieret dĩ.
eiꝰ q testimonia cõfiteret᷑. id ẽ ut martyr
dĩ fieret. atq eiꝰ martyria dice̾t. sic̃ mres
dict̃. a patre sibi cuiꝰ heres ẽ ẽẽ collatum:
Multi qͥppe uoluert᷑. neq potuert᷑ Nulli tnͣ
potuert᷑. nͥ qͥ uoluert᷑ : qr ñ potuissent si
dĩ testimonia negare uoluissent. S etiam

Expanded text:
bo volentes dicere quod uno verbo in graeco positum est, «Haereditavi» interpretati sunt. Quod etsi latinum esse posset, magis significaret cum qui dedit haereditatem, quam eum qui accepit; ut sic esset «haereditavi,» quomodo, Ditavi. Melius ergo duobus verbis insinuatur integer sensus; sive dicatur, «Haereditate possedi;» sive dicacatur, «Haereditate acquisivi:» non haeriditatem, sed «haereditate.» Si autem quaeritur, quid acquisierit «haereditate; Testimonia,» inquit, «tua.» Quid volens intelligi, nisi, ut testis Dei fieret, ejusque testimonia confiteretur; id est, ut martyr Dei fieret, atque ejus martyria diceret, sicut martyres dicunt, a Patre sibi, cujus haeres est, esse collatum? Multi quippe voluerunt, neque potuerunt: nulli tamen potuerunt, nisi qui voluerunt; quia non potuissent, si Dei testimo
Abbreviated transcription (Latin):
funda eͣ ista sententia: ⁊ si adiuuerit do¬
minus oꝑosiꝰ disputatione alia penetran¬
da ẽ: Nã ⁊ qd̃ additũ ẽ ꝓpt̾e̾a dilexi testimo¬
nia tua semꝑ: multo ampliꝰ eã ꝓfundam
nec pͣuaricatio: ita ostendens ñ om̃s ee̾ p̃¬
uaricatores. Non enĩ om̃s hnͣt lege᷑. loN
aũ om̃s hab̾e legẽ. alio loco euidentiꝰ ait.¬
tractandã: ne huiꝰ ꝓlixitas eã cogat an¬
gustiꝰ explicari. quã ut bene possit qd̃
giente inuenire possimꝰ qͦmͦ intelli¬
gendũ sit qd̃ in isto psalmo magno

Expanded text:
funda est illa sententia, et si adjuverit Dominus, operosius disputatione alia penetranda est. Nam et quod additum est: «Propterea dilexi testimonia tua semper,» multo amplius eam profundam «nec praevaricatio» ; ita ostendens non omnes esse praevaricatores. Non enim omnes habent legem. Non autem omnes habere legem, alio loco etractandam, ne hujus prolixitas eam cogat angustius explicari, quam ut bene possit quodte invenire possumus, quomodo intelligendum sit quod in isto psalmo magno
Abbreviated transcription (Latin):
absurdus: s qd seqr̃ hic audiamꝰ. Dixi cu¬
stodire legẽ tuã. Qͥd ẽ porcio mea dñe.
dixi custodire legẽ. tuã: nͥ qr ita erit por
uet spc̃ uiuificans. ne litt̾ã occidat. ⁊ pec¬
catũ occasione accepta. ꝑ mandatũ oꝑet᷑
ĩ hoĩe omnẽ cõcupiscentiã. Inuocandꝰ ẽ
gͥ. sic enĩ ab eo impetrat. qd̾ lex imꝑat:
qm̃ qͥ inuocauerit nom̃ dnĩ saluus erit.
Et idõ uide qͥd adiungit. Precatꝰ sũ faciẽ
tuã. in toto corde meo. Et dicens qͦmͦ sit
p̃catꝰ. mserere ĩquit mei. scđm eloqͥũ tu¬
ũ. Et tãqͣ exauditꝰ atq ahutꝰ ab eo quẽ¬

Expanded text:
audiamus: «Dixi, custodire legem tuam.» Quid est, «Portio mea, Domine, dixi, custodire legem tuam;» nisi quia ita erit portvet Spiritus vivificans; ne littera occidat , et peccatum occasione accepta per mandatum operetur in homine omnem concupiscentiam . Invor: sic enim ab eo fides impetrat quod lex imperat; quoniam qui invocaverit nomen Domini, salvus erit . Et ideo vide quid subjungat: «Precatus sum faciem tuam in toto corde meo.» Et dicens quomodo sit precatus: «Miserere,» inquit, «mei secundum eloquium tuum.» Et tanquam exauditus atque adjutus ab eo que
Abbreviated transcription (Latin):
eũ qͥuenit quęxere qͦd ꝑierat. Nonnulli qͥꝑ¬
pe etiã catholici tractatores in his apłi ũ
bis alit᷑ ꝗͣ se res ht̃. parũ attendendo sa
credant᷑ eẽ purgandi. sic̃ ille de. qͦ dicꝰtũ
ẽ ipse aũ saliuis erit. sic tam̃ quasi ꝑ ig¬
neͣ. S hoc merito fundam̃ti bene intel¬
ligit᷑. de qͦ agebat apłs. ut hoc dic̾et. Su¬
ꝑiꝰ qͥppe dixerat. ut sapiens architectus.
fundam̃tũ posui. aliꝰ aũ suꝑedificat. Unus¬
qͥsq aũ uideat qͦmͦ suꝑedificet. fundam̃

Expanded text:
eum qui venit quaerere quod perierat . 3. Nonnulli quippe etiam catholici tractatores, in his Apostoli verbis aliter quam se res habet, parum attendendo sapcredantur esse purgandi, sicut ille de quo dictum est, «Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem.» Sed hoc merito fundamenti bene intelligitur, de quo agebat Apostolus, ut hoc diceret. Superius quippe dixerat, «Ut sapiens architectus fundamentum posui; alius superaedificat: unusquisque autem videat quomodo superaedificat. F
Abbreviated transcription (Latin):
uaricator ẽ: qr peccant aliqͥ sine lege.
Ubi aũ ñ eͣ lex: nec p̃uaricatio inquit. Por¬
ro si nemo sine lege peccaret: ñ idẽ ipse
apłs dicẽt. Qͥ cũq sine lege peccauert.
sine lege ꝑibtͣ. Scd̃m uͦ istũ psalmũ si p̃

Expanded text:
aevaricator est, quia peccant aliqui sine lege; «Ubi» autem «non est lex, nec praevaricatio.» Porro, si nemo sine lege peccaret, non idem ipse apostolus diceret, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt.» Secundum istum
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ hoc fundam̃tũ. ñ aurũ ñ argentũ. ñ¬
lapides p̃ciosos. s ligna. fȩnũ. stipuo lã
ȩdificat. Non tnͣ respuit ne recipiat. nec
receptũ deserit fundam̃tũ. idq oĩbꝰ car¬
nalib sius qͥb capit᷑ atq succũbit delec¬
tationib anteponit. cũ ad hunc articu¬
partibꝰ. anteponr̃ fundam̃tũ. Nec cogitare ex¬
istimo eos qͥ sensert̃ ñ ꝑire de qͥb dictũ ẽ ꝑ

Expanded text:
super hoc fundamentum, non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam aedificat ; non tamen respuit ne recipiat, nec receptum deserit fundamentum; idque omnibus carnalibus suis, quibus capitur atque succumbit, delectationibus anteponit, cum ad hunc articupartibus anteponitur fundamentum. Nec cogitasse existimo eos qui senserunt non perire de quibus dictum est, «Per
Abbreviated transcription (Latin):
seu iudicia iustitie᷑. Uolũtaria oris mei.
bñ placita fac dñe. hoc ẽ placeant tͥ. noli
repbare. s apꝓba. Bene aũ intelligunt᷑
oris uoluntaria sacrificia laudis. cõfessi¬
one caritatis ñ timore. necessitatis obla¬
ta. Uñ dictũ ẽ. Holuntarie sacͥficabo tͥ.
S qͥd ẽ qd̾ adiungit. & iudicia tua doce
me: Nonne ipse in u̾sib suꝑiorib dixe¬
rat. a iudiciis tuis ñ declinaui. Quomͦ is¬
tellig̾emꝰ u̾ba ꝓficientis: ⁊ addi sibi ad id
qd̃ acceꝑat postulantis. Anuma mea in¬

Expanded text:
ei beneplacita fac, Domine:» hoc est, placeant tibi; noli reprobare, sed approba. Bene autem intelliguntur «oris voluntaria,» sacrificia laudis, confessione charitatis, non timore necessitatis oblata: unde dictum est, «Voluntarie sacrificabo tibi» . Sed quid est quod adjungit, «Et judicia tua doce me?» Nonne ipse in versibus superioribus dixerat, «A judiciis tuis non declinavi?» Quomodo istelligeremus verba proficientis, et addi sibi ad id quod acceperat postulantis. 5.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o iħu. Quos itaq dicͣ om̃s peccasse. nisi
iudȩos ⁊ g̾cos: de qͥb dix̾at. ñ enĩ ẽ distinc¬
tio. Nã ⁊ de his paulo ante causati enĩ su¬
mꝰ inqͥt iudexos ⁊ g̾cos om̃s sub peccato eẽ:
ac ꝑ hoc qͥẽq sine lege peccauert᷑. illa sciłc¬

Expanded text:
o Jesu.» Quos itaque dicit omnes peccasse, nisi Judaeos et Graecos, de quibus dixerat, «Non enim est distinctio?» Nam de his et paulo ante: «Causati enim sumus,» inquit, «Judaeos et Graecos omnes sub peccato esse» . Ac per hoc «quicumque sine lege peccaverunt,» illa
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi dũ felix ẽ qͥ in cogitatione miser ẽ: aut
qͦmͦ ibi ñ miser eͣ. qui ad nichilũ redactꝰ ẽ:
Magna qͥppe sterilitas iniquitas. Alerito die¬
tũ ẽ confundant᷑ iniqui facientes uane.
id ẽ inanit᷑ tãquã redacti ad nichilum.

Expanded text:
 qui in cogitatione miser est? aut quomodo ibi non miser est qui ad nihilum redactus est? Magna quippe est sterilitas, iniquitas. Merito dictum est: «Confundantur iniqui facientes vane» ; id est, inaniter, tanquam redacti ad nihilum.
Abbreviated transcription (Latin):
nat omnẽ hoĩem. Nlisi aũ ⁊ luc̾na lum̃ ẽe̾t.
ñ dic̾e̾t᷑ apłis. Uos estis lum̃ mundi. Quo au¬
dito. ne id se putarent eẽ qd ille qͥ hoc di¬
xerat. nã ⁊ de seipso quodã loco dixͣ. ego
sũ lum̃ mundi: ait ille de illis. Non po¬
test ciuitas abscondi suꝑ montẽ constitu
ta. neq accendt᷑ luc̾nã. ⁊ ponͣt eã sub mo¬
dio. s suꝑ candelabrũ. ut luceat oĩb qui ĩ
domo stͣ. Sic luceat lumͣ ur̃m corã hoĩb.
ut scirent se tãꝗͣ lucernas de illo lumine
qd ĩmutabilit᷑ lucet accensas. Nulla qͥppe
creatura quãus rõnalis ⁊ intellectuał a se¬
ipsa illuminat᷑. s participatione. sẽpitͣnȩ
u̾itatis accendit᷑: etiã sic aliqñ dies uocat᷑.
ñ dies dñs s ꝙͣ fecit dñs. ⁊ ĩo adhuc aadi¬

Expanded text:
nat omnem hominem . Nisi autem et lucerna lumen esset, non diceret Apostolis, «Vos estis lumen mundi.» Quo audito ne id se putarent esse, quod ille qui hoc dixerat; nam et de seipso quodam loco dixit, «Ego sum lumen mundi» : ait illis de illis, «Non potest civitas abscomodio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt: sic luceat lumen vestrum coram hominibus» ; ut scirent se tanquam lucernas de illo lumine quod immutabiliter lucet, accensas. Nulla quippe creatura, quamvis rationalis et intellectualis, a seipsa illuminatur, sed participatione sempiternae veritatis accenditur: etiamsi aliquando dies vocatur, non dies D
Abbreviated transcription (Latin):
estis: Non intelligitis. qr om̃e qd intrat in¬
Quȩ adũ ꝓcedt̾ de ore:. de corde: exeunt: ⁊ ea
comqͥnant hoĩem. Adhue ⁊ uos siue intellec¬
tu estis: ⁊ suꝑ illos seniores ñ intelligitis:
S: plane iã nͣc audito tali magistro capite.
intellexi. Nã etiã corpori congruit qd secu¬
tus adiiuixit. Quia mandata tua exqͥsiui.
ta senioꝵ: qͥ uolentes cẽ legis doctores ñ in¬
telligt᷑. neq q̃ loquunt᷑. neq de qͥb affir¬
mant. Mlerito de mandatis dĩ q̃ st̃ ex qͥren¬
da. ut suꝑ seniores illos intelligant᷑. respõ¬
sũ ẽ his qͥ eoꝵ aucꝰtoritatẽ pferebant ue

Expanded text:
estis? Non intelligitis quia omne quod in os inestis? Non intelligitis quia omne quod in os incedunt de ore, de corde exeunt, et ea coinquinant hominem» ? Adhuc et vos sine intellectu estis, et super illos seniores non intelligitis? Sed plane jam nunc audito tali magistro, capite seniores intellexi.» Nam etiam corpori congruit quod secutus adjunxit, «Quia mandata tua exquisivi. ta seniorum, qui volentes esse legis doctores, non intelligunt neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant . Merito de mandatis Dei, quae sunt exquirenda, ut super seniores illos intelligantur, responsum est iis qui eorum auctoritat
Abbreviated transcription (Latin):
paulopꝰt ut ñ solũ ipse qͥ ẽ capͣ corporis. ue¬
rũetiã corpꝰ ipsũ ⁊ m̃ibra eiꝰ suꝑ senior es illos
intelligerent. qͦꝵ traditio de lauandis ma¬
nib ferebat᷑: cõuocatis ad se turbis dixͣ̃ eis.
Audite ⁊ intelligite. Tanꝗͣ dice̾t. Suꝑ senioreᷤ
illos ⁊ uos intelligite: ut etiã de uob illa ꝓ¬
pħia clareat ee̾ p̃missa. suꝑ seniores illos¬
intellexi. nec solũ capiti. ueru̾etiã corpori.
acsic uniũ̾so. xp̃o aptata cõueniat: nͣ qd̾ in¬
trat in os coniquinat hominẽ: s qd̃ ꝓoedit
ex ore hoc comquinat hoĩem. hoc senior es
illi nͣ intelligebant. qͥ de lauandis manib
sua uelut magna mandata tradiderunt.
Ipsa qͦ mͣbra capitis huiͦ suꝑ seniores intel¬
ligentis ñdũ qd ab eo dictũ ẽ. intellex̾ant.
Deniq pt pauca respondens petrꝰ dixit ei.
Edissere nob̾ parabolã istã. Putabat adhuc e̾e
parabolã: qd dñs sine figuris fuerat elocu¬
tus. At ille dixit. Adhuc ⁊ uos sine intellectu

Expanded text:
e qui est caput corporis, verum etiam corpus ipsum et membra ejus super seniores illos intelligerent, quorum traditio de lavandis manibus ferebatur; convocatis ad se turbis dixit eis: «Audite, et intelligite.» Tanquam diceret: Super seniores illos et vos intelligite, ut etiam de vobis illa prophetia clareat esse praemissa, «Super seniores intellexi» nec solum capiti, verum etiam corpori, ac sic universo Christo aptata conveniat. «Non quod intrat in os, coinquinat hominem; sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem.» Hoc seniores illi non intelligebant, qui de lavandis manibus sua velut magna mandata tradiderant. Ipsa quoque membra capitis hujus super seniores intelligentis, nondum quod ab eo dictum est intellexerant. Denique post pauca respondens Petrus dixit ei: «Edissere nobis parabolam istum.» Putabat adhuc esse parabolam, quod Dominus sine figuris fuerat elocutus. At ille dixit: «Adhuc et vos sine intellectu
Abbreviated transcription (Latin):
Me inqͥt expectauert᷑ peccatores. ut ꝑde¬
rent me: testimonia tua intellexi. Qͥdẽ
expecꝰtauert᷑ ut ꝑderent : An uelut insi¬
diis obsidert᷑ uiã: expectantes ut qͣndo
transiret occident. Nũqͥd gͦ morte. cor¬
poris ꝑire metuebat : absit. Et qͥd est.
me expectauert᷑.: nͥ ut eis ad malũ con¬
sentiret. Tunc enĩ ꝑderent. Unde. aũ ñ
ꝑiret dixͣ. Testimonia tua intellexi. S ed
familiariꝰ hic eccłiȩ aurib grecũ u̾bum
sonat. Martyria tua intellexi: qr sciłe
me sibi ñ consentientẽ. etiã si occiderent.
martẏria tua confitens ñ ꝑirẽ: s illi qͥ
ut ꝑderent expectabant qnͣ consentirem.
tor quebant cũ etiã confiterer. Nec tñ qd̃
intellȩrerat relinquebat: intuens ⁊ uidens
utiq sine fine fine̾ si ꝑseueraret usq in

Expanded text:
ctaverunt peccatores, ut perderent me; testimonia autem tua intellexi.» Quid est, «exspectaverunt, ut perderent?» an velut insidiis obsederunt viam, exspectantes ut quando transiret, occiderent? Numquid ergo morte corporis perire metuebat? Absit. Et quid est, «me exspectaverunt,» nisi ut eis ad malum consentiret? Tunc enim perderent. Unde autem non perierit dixit: «Testimonia tua intellexi.» Sed familiarius hic Ecclesiae auribus graecum verbum sonat, «Martyria tua intellexi.» Quia scilicet me sibi non consentientem etiamsi occiderent, tua martyria confitens non perirem: sed illi qui ut perderent, exspectabant quando consentirem, torquebant etiam cum confiterer. Nec tamen quod intellexerat relinquebat intuens et videns utique sine fine finem, si perseveraret usque in
Abbreviated transcription (Latin):
a.⁊ tãꝗ᷑ ei responsũ fuerit in silentio. Si ñ
uis cõfiuidi ab expectatione tua: ñ inter¬
nittas meditari iustificationes meas.
Sentiens istã meditationẽ pler̃q aĩe lan¬
gorib impediri. aquua me inqͥt ⁊ saluus
ero: ⁊ meditabor in iustificationib tius

Expanded text:
anquam ei responsum fuerit in silentio, Non vis confundi ab exspectatione tua? non intermittas meditari justificationes meas: sentiens istam meditationem plerumque animae languoribus impediri, «Adjuva me,» inquit, «et salvus ero; et meditabor i
Abbreviated transcription (Latin):
miaͣm tuã uiuifica me: ⁊ custodiã testimo¬
nia. id ẽ martyria. oris tui. Ubi intelligrͣ.
si ipse ñ uiuificet. donando patientiã. ꝓpt̃
qd̃ dictũ eͣ. in patientia ur̃a. possidebitis
aĩas ur̃as. ⁊ de quo dicꝰtũ ẽ. qm̃ ab ipso pa¬

Expanded text:
iam tuam vivifica me, et custodiam testimonia,» id est martyria «oris tui.» Ubi intelligitur, si ipse non vivificet donando patientiam, propter quod dictum est, «In vestra patientia possidebitis animas vestras» ; et de quo dictum e
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb mandata seruantib ꝓptͣ ipsã custo¬
diã mandatoꝵ pͣbet᷑ uberior doctrina sa¬
pientiȩ. Propt̾ea inqͥt odio habui omnẽ
uiã iniquitatis. Necesse ẽ enĩ ut oderit
omnẽ iniquitatẽ amor iustitie: qͥ tanto
maior ẽ. quanto eũ magis inflãmat am¬
plioris dulcedo sapientie: quȩ p̃bet᷑ ei
qui obtemꝑat dõ. ⁊ a mandatis eiꝰ intel¬
illud qd̃ in pͥncipio erat ds̃ ap̃ dm̃. u̾bũ seł¬

Expanded text:
quibus mandata servantibus propter ipsam custodiam mandatorum praebetur uberior doctrina sapientiae, «Propterea,» inquit, «odio habui omnem viam iniquitatis.» Necesse est enim ut oderit omnem iniquitatem amor justitiae: qui tanto major est, quanto eum magis inflammat amplioris dulcedo sapientiae, quae praebetur ei qui obtemperat Deo, et a mandatis ejus intelillud quod in principio erat Deus apud Deum, Ve
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃s utiq homines iilt intelligi. ñ dm̃ pa¬
trẽ. de. qͦ dic̃ ipse filiꝰ. sic̃ docuit me. pat᷑
hec lorac. Qd difficillime ex ꝑsona ubi
ẽ ei doctũ eẽ. Ex ꝑsona uͦ hoĩs uͥ formã ser¬
ui accepit. faciliꝰ intelligit᷑ a patre didicissȩ
q̃ dix̃. In qua forma serui constitutũ maxi¬
me puerũ putauert̃ eũ hoĩes mainis ꝯta¬
tis docendũ. S ille quẽ patͣ doc iit suꝑ om̃s
docentes se intellexit. Quia meditatio me

Expanded text:
ines vult intelligi, non Deum Patrem; de quo dicit ipse Filius, «Sicut docuit me Pater, haec loquor» . Quod difficillime ex persona Veei est doctum esse. Ex persona vero hominis, ubi formam servi accepit , facilius intelligitur a Patre didicisse quae dixit: in qua forma servi constitutum, maxime puerum, potuerunt eum homines majoris aetatis docendum putare, sed ille quem Pater docuit, super omnes docentes se int
Abbreviated transcription (Latin):
ni docebo uos. accedite ad dnm̃ ⁊ illumina¬
mini. ꝓpt̃ ꝙͣ participationẽ in qͣntũ hõ ẽ
ipse mediator. lucerna ĩ apocalipsin nũ¬
cupat᷑. S singularis ẽ ista susceptio. De nul
lo mͦ fas ẽ. u̾bũ caro factũ: nͥ de uno me¬
diatore. dĩ ⁊ hominũ. Cũ gͥ lum̃ dicat᷑ uni¬
illud u̾bũ a qͦ illuminati st̃. luc̾na ñ sit: qd̾
eͣ hoc ubũ. qd̾ ita lum̃ dr̃. ut luc̾na sit. ait

Expanded text:
ideo audit, Accedite ad eum, et illuminamini . Propter quam participationem, in quamtum homo est et ipse Mediator, «lucerna» in Apocalypsi nuncupatur . Sed singularis est ista susceptio: de nulllo modo fas est; «Verbum caro factum est» , nisi de uno Mediatore Dei et hominum . Cum igitur lumen dicatur uniillud Verbum a quo illuminati sunt lucerna non sit; quid est hoc verbum, quod ita lumen d
Abbreviated transcription (Latin):
fauũ. s plures hnͣt mel. Est aũ similis melli¬
pientiȩ. q̃ de abstrusiorib sacram̃tis. tã ꝗͣ de
cellis cereis ore disserentis uelt mandentis
Aliud enĩ ẽ mandata tua intellexi: aliud
ficat intellexisse a mandatis dĩ. hoc eͣ qͣn¬
tũ mͥ uidet᷑. faciendo mandata dĩ ꝑuenisse.
se. dic̃. ad earũ rerũ intelligentiã. qͦs cõcu

Expanded text:
lures habent. Melli est autem similis apvero, quae de abstrusioribus sacramentis, tanquam de cellis cereis, ore disserentis, velut mandentis, Aliud enim est, Mandata tua intellexi; aliud ficat intellexisse a mandatis Dei: hoc est, quantum mihi videtur, faciendo mandata Dei pervenisse se dicit ad earum rerum intellige
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ ꝓmissionis. qͥ esuriens ⁊ sitiens eam
petendo. qͣrendo. pulsando. qͦdãmͦ a patͤ
m̃dicat. ut adoptatꝰ ꝑ unigenitũ accipi¬
at. Sic aũ mandatũ dĩ qnͣ sapuisset. nisi
eũ sic saꝑe ipse fecisset. eiii dic̾. suꝑ mi¬
micos meos saꝑe me fecisti mandatũ tu¬
tĩ. In imici qͥppe eiꝰ illi uelut ex agar in
seruitutẽ generati. ex eodẽ mandato
temporalia pmia qͣsiert᷑: ⁊ iõ illis ñ fuit in
ȩtͣrũ. sic̃ ẽ huic. Neliꝰ qͥipe intellȩxertͣ qui
intͣ p̃tati stͣ in ętͣnũ. ꝙͣ qͥ in scłm. tãꝗͣ. finito

Expanded text:
filius promissionis, qui esuriens et sitiens eam , petendo, quaerendo, pulsando quodammodo a Patre mendicat , ut adoptatus per Unigenitum accipiat. Sic autem mandatum Dei quando sapuisset, nisi eum ipse sic sapere fecisset cui dicit: «Super inimicos meos supere fecisti me mandatum tuum?» Inimici quippe ejus illi, velut ex Agar, in servitutem generati , ex eodem mandato temporalia praemia quaesierunt; et ideo non fuit illis in aeternum, sicut est huic. Melius quippe intellexerunt qui int
Abbreviated transcription (Latin):
Et eadẽ ipsa ut magis magisq intelligan¬
t᷑ in ipso intellectu ꝓficit mens. s hoc nͣ
fit ꝓprus tãꝗͣ naturalib uirib. s dõ adu¬
uante atq donante: sic̃ medicina fit. nͣ na¬
tura. ut iiciatꝰ ocłs uim cernendi recipiat.
Qͥ gͦ dic̃ dõ. da mͥ intellectũ ut discã manda¬
ta tua. ñ omĩmͦ exꝑs eiꝰ ẽ uelut pecꝰ. nec ita

Expanded text:
et eadem ipsa ut magis magisque intelligantur, in ipso intellectu proficit mens. Sed hoc non fit propriis tanquam naturalibus viribus, sed Deo adjuvante atque donante; sicut medicina fit, non natura, ut vitiatus oculus vim cernendi recipiat. Qui ergo dicit Deo, «Da mihi intellectum, ut discam mandata tua,» non omnimodo expers ejus est, velut pecus; nec
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ qͥ ds̃ erat suꝑ eã hõ factꝰ ẽ in ea. Nloc
qr in tali fundamͣ̃to constabilita ñ meli¬
nabit᷑ in scłm scłi: in eis utiq ꝑmanens
qͥb ẽ uitã daturus ętͣnã. Quos au ancilla
peꝑit ad uetꝰ testam̃tũ ꝑtinentes. in cu

Expanded text:
qui Deus erat super eam, «homo factus est in ea.» Hoc manet:» quia in tali fundamento constabilita, non inclinabitur in saeculum saeculi ; in eis utique permanens quibus es vitam daturus aeternam. Quos autem ancilla peperit, ad vetus testamentum pertinentes, in
Abbreviated transcription (Latin):
Iã uͦ nullũ erit. s ĩ tabulis uisibilib librisq
conseriptũ. ĩ tabłis uͦ cordis dilectio dĩ ⁊ ꝓxi¬
mi manebit in et̾nũ. In qͦ mandato gemina¬
to tota lex pendet ⁊ ꝓpħe : eritq p̃miũ cus¬
toditi mandati huiꝰ. ipse mandator. ⁊ p̾mi¬
ũ dilectionis ipse dilecꝰtus. qnͣ erit ds̃ oĩa in
teros tã excellenti auctoritate docuert᷑. au¬
det se intelligendo pͣ pone: Salomoni qͥdẽ
tanta ẽ donata sapientia ut etiã his oĩb qͥ
pħari. maxime qr dici ñ posset ex ꝑsona sa¬
lomonis qd̃ hic drͣ. Ab omĩ uia maligna ꝓ¬
ẽ ipse saluator. nc̃ ab eiꝰ corprͣ qd̾ ẽ eccłia¬

Expanded text:
nullum erit, sed in tabulis visibilibus librisque conscriptum: in tabulis vero cordis, dilectio Dei et proximi manebit in aeternum; in quo mandato geminato tota Lex pendet et Prophetae : eritque praemium custoditi mandati hujus ipse mandator, et praemium dilectionis ipse dilectus, quando erit Deus omnia interos tam excellenti auctoritate docuerunt, audet se intelligendo praeponere? Salomoni quidem tanta est donata sapienta, ut etiam his omnibus qui rophetari; maxime quia dici non posset ex persona Salomonis quod hic dicitur, «Ab omni via maligna pest ipse Salvator, nunc ab ejus corpore quod est Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa in cordib nr̃is. hoc enĩ spũ dĩ qui¬
cũq agunt᷑. hii filii st̃ di. qui recipiun¬
tur ut recũbant. eũ abrahã ysaac &
iacob in regno oeloꝵ. expulso seruo qͥ
ñ manet in domo in etͣnũ. id eͣ isrł
scđm carnẽ: eui dictũ ei. eũ uid̃itis a¬
brahã ẏsaae ⁊ iacob. ⁊ om̃s ꝓpħas in reg

Expanded text:
itur in cordibus nostris . Hoc enim Spiritu Dei quicumque aguntur, hi filii sunt Dei : qui recipiuntur ut recumbant cum Abraham, Isaac et Jacob in regno coelorum ; expulso servo, qui non manet in domo in aeternum ; id est Israel secundum carnem, cui dictum est, «Cum videritis Abraham, Isa
Abbreviated transcription (Latin):
putandũ ẽ aliquid ñ ẽẽ eiꝰ in t̾ra. cum
clamet aliꝰ psalmꝰ. dni ẽ t̾ra ⁊ plenitudo
eiꝰ orbis t̾rarũ:⁊ om̃s qui habitant in ea:
Qͥ d ẽ gͦ qd̾ iste ita se quodãmͦ familiariꝰ oõ
m̃dandũ dõ putauit. cũ dice̾t. tuus sum
ego saluũ me fac: nͥ intelligi uolens. quod
malo suo suus ee̾ uoluerit. qd̾ ẽ inobedi¬
entiȩ pͥmũ ⁊ maximũ malũ: Est tãquam

Expanded text:
putandum est aliquid non esse ejus in terra; cum clamet alius psalmus, «Domini est terra et plenitudo ejus, orbis terrae et omnes qui habitant in eo» ? Quid est ergo quod iste ita se quodammodo familiarius Deo commendandum putavit, ut diceret, «Tuus sum ego, salvum me fac;» nisi intelligi volens quod malo suo suus esse voluerit, quod est inobedientiae primum et maximum malum? Et tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
cipit. arbitret᷑ se fecisse qd̾ legit: qr lex
tua meditatio mea ẽ: ⁊ hinc se adep
ditatio amantis ẽ cogitatio. E tantum
amantis: ut caritas ñ frigescat huiꝰ me¬
ditationis sue. qͣntalibet abundantia cͣ¬
Confundant᷑ suꝑbi. qmͣ iniuste iniqͥtatẽ
fecert̃ ĩ me: ego aũ exercebor ĩ manda¬
tis tuis. Ecce qd̃ agit meditatio legis di᷑.
uałe existimo. qͣntũ si dicat᷑ ad me. S qͥs
eͣ iste qͥ hoc diẽ: Non enĩ qͥsꝗͣ hominũ ħ
dic̾e̾ audebit : aut si dicat audiendꝰ est.
Ninirũ gͦ ille ẽ qͥ etiã suꝑiꝰ intͣposuit ꝓpͥe¬
dĩ testimonia. de illo ꝑ ꝓpħas. tanto ante.
pͣdicta: in eiꝰ p̃sentiã ꝑ miracła paulo ante

Expanded text:
cipit, arbitretur se fecisse quod legit, «Quia lex cipit, arbitretur se fecisse quod legit, «Quia lex tua meditatio mea est;» et hinc se adeptditatio amantis est cogitatio, et tantum amantis, ut charitas non frigescat hujus meditationis suae, quantalibet abundantia coConfundantur superbi, quoniam injuste iniquitatem fecerunt in me: ego autem exercebor in mandatis tuis.» Ecce quod ait, meditatio legis Dei, valere existimo, quantum si dicatur, «ad me.» Sed quis est iste qui hoc dicit? Non enim quisquam hominum hoc dicere audebit, aut si dicat, audiendus est. Nimirum ergo ille est qui etiam superius interposuit proprieDei testimonia, de illo per Prophetas tanto ante praedicta, in ejus praesentia per miracula paulo ante
Abbreviated transcription (Latin):
consolet᷑ me. S qr post hec : ⁊ ꝑ hec etiam
illa uentura st̃. iõ seqr. Ueniant mͥ misera¬
tiones tuȩ ⁊ uiuã. Tẽ enĩ uere uiuã. qnͣ
nicħ potero tim̾e. ne moriar. Ipsa enĩ
⁊ sine ullo addim̃to dr̃ uita: nec intelligr
ĩ cuiꝰ cõparatioe ista ꝗͣ. ducimꝰ mors pocuis
sit appellanda ꝗͣ. uita: quale illud ẽ in ȩ¬
ugłio. Si uis uenire ad uitã. serua man¬
data. Nũqͥd addidit et̾nã ł beatã: Item
de resurrectione carnus cũ loqueret᷑. qͥ
niãt inqͥt mͥ miserationes tuȩ.⁊ uiuã.
N eq hic ait in ȩtͣnũ uiuã. ł beate uiuam:
quasi aliud ñ sit uiu̾e. quã sine ullo fine
⁊ sine ulla miseria uiu̾e. S hoc qͦ merito:
Quia lex inqͥt tua meditatio mea ẽ. hȩc
meditatio nͥ eẽt in fide ꝙͣ ꝑ dilec̾tionẽ¬
piã ꝑuenire. hoc dicendũ putaui. ne qͥs¬
quã cũ totã lege̾ memoriȩ mandau̾it.
eãq creb̾rima recordatione cantau̾it. nͣ
tacens qd̃ p̃cepit nec tnͣ uiuens ut pͣ¬

Expanded text:
am illa ventura sunt; ideo sequitur, «Veniant mihi miserationes tuae, et vivam.» Tunc enim vere vivam, quando nihil potero timere, ne moriar. Ipsa enim et sine ullo additamento dicitur vita, nec intelligitur in cujus comparatione ista quam ducimus, mors potius sit appellanda quam vita: quale illud est in Evangelio, «Si vis venire ad vitam, serva mandata» . Numquid addidit, aeternam, vel, beatam? Item de resurrectione carnis cum loqueretur, «Qui niant,» inquit, «mihi miserationes tuae, et vivam:» neque hic ait, in aeternum vivam, vel, beatae vivam; quasi aliud non sit vivere, quam sine ullo fine et sine ulla miseria vivere. Sed hoc quo merito? «Quia lex,» inquit, «tua meditatio mea est.» Haec meditatio nisi esset in fide, quae per dilectionepiam pervenire. Hoc dicendum putavi, ne quisquam, cum totam legem memoriae mandaverit, eamque creberrima recordatione cantaverit, non tacens quod praecipit, nec tamen vivens ut prae
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bũ tuũ ꝑmanet in cȩlo: hoc ẽ in angelis
tius custodientib ȩtͣnã sine desertione mili¬
net ad tͣrã. Unꝰ enĩ u̾sus eͣ eoꝵ octo qͥ ad istã
litterã ꝑtinent. Singłis qͥppe ltt̾is hebreis
subdunt᷑ ocꝰtoni. donec psalmi huiꝰ ꝓlixitas
t̃minet᷑. In g̾nãtione. ⁊ g̾n̾ationẽ ueritas
tua: fundasti tͣrã ⁊ ꝑmanet. Post oelũ enim

Expanded text:
bum tuum permanet» «in coelo:» hoc est, in Angelis tuis custodientibus aeternam sine desertione milier ad terram. Unus enim versus est eorum octo qui ad istam litteram pertinent. Singulis quippe litteris hebraeis subduntur octoni, donec psalmi hujus prolixitas terminetur. «In generationem et generationem veritas tua; fundasti terram, et permanet.» Post coelu
Abbreviated transcription (Latin):
frm̃ eoꝵ numerꝰ impleat᷑. De. diebꝰ gͦ sius
int̾rogat corpꝰ .xͥ. qͥ futuri st̃ in hoc scło.
poris fut᷑um ĩ hoc scło. qͦ eccłia iã ñ sit ĩ t̾ris.
ꝓpt̾ea cũ quesisset de dieb suis. aduuix̃ etiã
de iudicio: ꝓfecto demonstrans. usq ad iudici¬
ũ ĩ qͦ de ꝑsecutorib eiꝰ ẽ futura uindicta: ip¬
sã qͦ in t̾ris futurã. Si aũ quẽquã mouce cur
qͣrat. qd̾ cũ discipłi qͣrerent magist᷑ respondit.
ñ ẽ ur̃m scire tpra ł momͣta q̃ patͣ posuit ĩ
sua potestate: cur ñ credamꝰ isto loco psalmi hꝰ

Expanded text:
 impleatur . De diebus ergo suis interrogat corpus Christi, qui futuri sunt in hoc saeculo. poris futurum in hoc saeculo, quo Ecclesia jam non sit in terris; propterea cum quaesisset de diebus suis, adjunxit etiam de judicio, profecto demonstrans usque ad judicium, in quo de persecutoribus ejus est futura vindicta, ipsam quoque in terris futuram. Si autem quemquam movet cur quaerat quod cum discipuli quaererent, Magister respondit, «Non est vestrum scire tempora, quae Pater posuit in sua potestate» ; cur non credamus isto loco psalmi huj
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnt᷑ me narrauert᷑ mͥ sermonũ suoꝵ delec¬
tationes: s eis p̾posui legẽ tuã. Quȩ ideo
plus me: delecꝰtauit. qr oĩa mandata tua ue¬
ritas: ñ sic̃ in illoꝵ abundat sermonib ua¬
nitas. ac ꝑ hoc ĩ uste ꝑsecuti st̃ me: qr ñ ĩ
me ꝑsecuti ft̃ nͥ ueritatẽ. Ergo aduua

Expanded text:
quantur me, narraverunt mihi sermonum suorum delectationes: sed eis praeposui legem tuam, quae ideo plus me delectavit, quia «omnia mandata tua veritas;» non sicut illorum abundat sermonibus vanitas. Ac per hoc «injuste persecuti sunt me,» quia non in me persecuti sunt nisi veritatem. Ergo «adjuva
Abbreviated transcription (Latin):
mea qua id credidi. impetret abs te grͣam
qua faciã qd̾ mandasti. Sienĩ hõ mͥ hec iu¬
beret forinseeus : nuͣquid ut etiã facerem
qd iubebat adiuuaret intrinsecꝰ: Doce gͦ
me suauitatẽ: inspirando carnatẽ: doce
me disciplinã. donando patientiã. doce
ne scientiã. illuminando intelligentiã. qmͣ
mandatis tiuis credidi. Te illa credidi man
qͥt ego deliqui. ꝓpt̾ea u̾bũ tuũ. ł sic᷑ alii ex¬
pͣssius hnͣt. ꝓpt̾ea eloquiũ tuũ custodiui.
utiq ne rursũ humiliarer. Qd̃ ad illam
tia: ⁊ ꝑeat ñ reditura miseria. Suauis es
sic̃ de hoc u̾bo suꝑiꝰ tractauimꝰ. Et in tua
suauitate. doce me iustificationes tuas.

Expanded text:
mea qua id credidi, impetret abs te gratiam mea qua id credidi, impetret abs te gratiam qua faciam quod mandasti. Si enim homo mihi haec juberet forinsecus; numquid, ut etiam facerem quod jubebat, adjuvaret intrinsecus? Doce ergo me suavitatem inspirando charitatem, doce me disciplinam donando patientiam, doce me scientiam illuminando intelligentiam: «Quoniam mandatis tuis credidi.» Te illa credidi mandquit, «ego deliqui; propterea verbum tuum,» vel, sicut alii expressius habent, «propterea eloquium tuum custodivi:» utique ne rursum humiliarer. Quod ad illamtia, et pereat non reditura miseria. 6. «vers.sicut de hoc verbo superius tractavimus. «Et in tua suavitate doce me jus
Abbreviated transcription (Latin):
inspirando delecꝰtationẽ: docet disciplinam.
tẽꝑando tribulationẽ: docet scientiã in¬
sinuando cogitationẽ. Cũ itaq alia sint q̃
iõ discim᷑. ut tmmͦ sciam᷑. alia uͦ ut etiam
faciamꝰ. qnͣ ds̃ ea docet sic docet ut ea scien¬
dasciamꝰ: aꝑiendo u̾itatẽ. Sic docet. ut faci¬
endo faciamus. inspirando suauitatẽ. Neq e¬
nĩ ei frustra dr̃. doce me ut faciã uoliuta¬
reddimꝰ agricole. nr̃o. s scriptura dic̃. Dñs
dabit suauitatẽ: ⁊ t̾ra nr̃a dabit frucꝰtum
suũ. Quȩ aũ ista t̾ra ẽ. nͥ de qua drͣ eidẽ ip¬
to q̃ri potest cur ñ dix̾it. obediui s credi¬
di. alia enĩ st̃ mandata. alia ꝓmissa: man¬
data facienda suscipiamꝰ. ut᷑ accꝑe ꝓmis¬
sa meream᷑. ꝓmissis gͦ credimꝰ: mandatis
obtemꝑamꝰ. Qͥd ẽ gͦ mandatis tius credidi:
nͥ credidi qd̾ tu illa mandau̾is. ñ aliquis
hõ. qͣuis ꝑ hoĩes hõĩb ministrata sint :
Ita qr credidi tua eẽ mandata. ipsa fides

Expanded text:
us suavitatem inspirando delectationem, docet disciplinam temperando tribulationem, docet scientiam insinuando cognitionem. Cum itaque alia sint quae ideo discimus ut tantummodo sciamus, alia vero ut etiam faciamus; quando Deus ea docet, sic docet ut scienda sciamus, aperiendo veritatem, sic docet ut facienda faciamus, inspirando suavitatem. Neque enim frustra ei dicitur, «Doce me ut faciam voluntareddimus agricolae nostro: sed Scriptura dicit, «Dominus dabit suavitatem, et terra nostra dabit fructum suum» . Quae autem ista terra est, nisi de qua dicitur eidem ipto quaeri potest cur non dixerit, obedivi; sed, «credidi.» Alia sunt enim mandata, alia promissa. Mandata facienda suscipimus, ut accipere promissa mereamur. Promissis ergo credimus, mandatis obtemperamus. Quid est ergo, «mandatis tuis credidi,» nisi, credidi quod tu illa mandaveris, non aliquis homo, quamvis per homines hominibus ministrata sint? Quia itaque credidi tua esse mandata, ipsa fides
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ sietyson. bs̃ itaq ꝑ seipsũ qr lux ẽ illu¬
minat pias mͣtes: ut ea q̃ diuina dicunt᷑
ostendunt᷑ intelligant. S si ad hoc ministro
utit᷑ angło:. potest qͥdẽ aliqͥd age̾. angłs in
m̃tẽ hoĩs ut capiat luce̾ dĩ. ⁊ ꝑ hanc intel¬
ligat. S ita dr̃ intellec̾tũ dare hoĩ. ⁊ qͣsi
ut ita dicã intellectuare. hoiẽm: quẽadmo¬
dũ qͥsquã drͣ lucẽ dare. domui. ł illumina¬
re domũ. cui fenestrã facit. eñ eã ñ sua li¬
ce penetret ⁊ illustret. s tantũmͦ adͥitũ
quo penetret᷑ atq illustret᷑ aꝑiat. s nec
sol qui ꝑ fenestrã illustrat domũ. ipse cre¬
auit eandẽ domũ. aut hoĩem qͥ fecit fenes¬
trã in domo: aut ipse illi uissit ut facera.
aut achuuit facientẽ. aut aliqͥd egit ut
aꝑireret᷑ qua suũ lum̃ infunderet. bs aut̃

Expanded text:
itaque per seipsum, quia lux est , illuminat pias mentes, ut ea quae divina dicuntur vel ostenduntur, intelligant. Sed si ad hoc ministro utitur angelo, potest quidem aliquid agere angelus in mente hominis, ut capiat lucem Dei, et per hanc intelligat: sed ita dicitur intellectum dare homini, et quasi, ut ita dicam, intellectuare hominem, quemadmodum quisquam dicitur lucem dare domui, vel illuminare domum, cui fenestram facit; cum eam non sua luce penetret et illustret, sed tantummodo aditum quo penetretur atque illustretur, aperiat. Sed nec sol qui per fenestram illustrat domum, ipse creavit eamdem domum, aut hominem qui fenestram fecit in domo, aut ipse illi jussit ut faceret, aut adjuvit ipse facientem, aut aliquid egit ut aperiretur qua suum lumen infunderet: Deus autem
Abbreviated transcription (Latin):
sic transferre uoluert̃ intͣp̃tes nr̃i. quas greci
dici latine potest. ut aliqͥ delecꝰtationes. aliqͥ
fabulationes. eas dic̾ent: ut nͣ ĩmerito accipi¬
at᷑ c̃e qͥdẽ illas exercitationes. s ĩ sermone.
cũ quadã delectatione. has uͦ hnͣt in diu̾sis
canonẽ scripturaRe milia fabłaꝵ. Habet eas
⁊ hereticor uana. atq errabunda loquacitas.
hos onĩs iniqͦs intelligi uoluit. a qͥb sibi nar¬
ratas dic̃ adolescias. id eͣ exercitationes de¬

Expanded text:
sic transferre voluerunt interpretes nostri, quas Graeci dici latine potest, ut aliqui, «delectationes,» aliqui, «fabulationes» eas dicerent; ut non immerito accipiatur esse quidem illas exercitationes, sed in sermone cum quadam delectatione. Has vero habent in diversis canonem Scripturarum millia fabularum; habet eas et haereticorum vana atque errabunda loquacitas. Hos omnes iniquos intelligi voluit, a quibus sibi narratas dicit ἀδολεσχίας, id est exercitationes de
Abbreviated transcription (Latin):
mei in eloqͥũ tuũ dicentes qͣn consola¬
beris me. Eoce rursus ĩ ocłis. s utiq in int̾i¬
oribꝰ laudabił. ⁊ felix ille defectꝰ. ñ ueni¬
eus ex infirmitate aĩ. s ex fortitudine de¬
sicłii ̃ ꝓmissũ dĩ. hoc enĩ ait ĩ eloqͥũ tuũ. Qͦ

Expanded text:
mei in eloquium tuum, dicentes quando consolaberis me. Ecce rursus in oculis, sed utique interioribus, laudabilis et felix ille defectus, non veniens ex infirmitate animi, sed ex fortitudine desiderii in promissum Dei. Hoc enim ait: in elo
Abbreviated transcription (Latin):
cłia q̃ ĩ hac uita ẽ: ⁊ ñdũ se uidet in eo
regno uͥ erit eiꝰ secura iocũditas. s int᷑ ꝑi¬
culosas tẽptationes ĩ hoc mundo laborat.
uͥ auddit. qͥ se putat stare caueat ne cadat.
considans nr̃e mortalitatis miseriã. ĩ qͣ u¬
gũ gͣue suꝑ filios adã. a die exitꝰ de uentre
matͥs eoꝵ. sicq in oĩb ꝓtendit᷑ usq in die¬
sepulture in matrẽ. oĩũ. ut ꝓptͣ carne̾. con¬
cupiscentẽ. adũsus sp̃m. etiã regn̾ati geni̾e
sub eiꝰ grauitate. cogant᷑: hoc gͦ considerans.

Expanded text:
clesia quae in hac vita est, et nondum se videt in eo regno ubi erit ejus secura jucunditas, sed inter periculosas tentationes in hoc mundo laborat, ubi audit, «Qui se putat stare, videat ne cadat» ; considerans hujus mortalitatis miseriam, in qua jugum grave super filios Adam, a die exitus de ventre matris eocarnem concupiscentem adversus spiritum , etiam regenerati gemere sub ejus gravitate cogantur: hoc ergo considerans,
Abbreviated transcription (Latin):
so. ut ñ solũ illa qͣ a u̾itate demonstrant᷑.
res quidẽ necessarias quantũ existimo.
tã. ꝓlixa dispłtatione. tractauimꝰ. dilatis
sequentib psalmi huiꝰ u̾sib sermone̾ is¬
tũ isto fine claũdamꝰ. Explicit sermo

Expanded text:
lum illa quae a veritate monstrantur, res quidem necessarias, quantum existimo, tamen prolixa disputatione tractavimus, dilatis sequentibus psalmi hujus versibus, sermonem istum isto fine claudamus. SERMO
Abbreviated transcription (Latin):
in qua dicimꝰ. dimitte nob̾ debita nr̃a. ita
donata nob̃ reg̾natione. adiuta confessione.
fusa p̃catione fit cori smmaculatũ ut nͣ cõ¬
fundam̃: qr ⁊ hoc ad iustificationes dĩ ꝑti¬
net. qñ int̾ eiꝰ alia p̃cepta pͣcipit᷑. dimitti¬

Expanded text:
in qua dicimus, «Dimitte nobis debita nostra» . Ita donata nobis regeneratione, adjuta conflictione, fusa precatione, fit cor nostrum immaculatum, ut non confundamur: quia et hoc ad justificationes Dei pertinet, quando inter ejus alia prae
Abbreviated transcription (Latin):
quodãmͦ uox ẽ desidiũ orͣoi̾s. Uerũ in eo qd
ait. qnͣ cõsolab̾is me: tãqͣm moras se ꝑpeti
ditas: aut iste. sensus ẽ desidantiũ. cũ ĩ spa¬
cio tpris etiã qd subuenienti breue. eͣ longũ
ẽ amanti. Noũ aũ dñs qͥd qnͣ faciat: qͥ ĩ mͣsu

Expanded text:
quodammodo vox est desiderium orationis. Verum in eo quod ait, «Quando consolaberis me?» tanquam moras se perpeti ditas, aut iste sensus est desiderantium, cum spatium temporis, etiam quod subvenienti breve est, longum est amanti. Novit au
Abbreviated transcription (Latin):
uere. ⁊ animauit flatu ñ ibi
coͣmemoratũ ẽ qd̃ manib fece¬
Srit. Cur itaq
quibusdã uisũ fuerit u̾bo dĩ fecisse cete¬
ra. hominẽ uͦ uelut aliqͥd p̃cipuuĩ fecisse
manib suis ñ uideo: nͥ forte qr ex pulue
formatũ legr̃ hoĩs corpꝰ. ñ potuisse fieri nͥ
manib arbitrant᷑. nec attendt᷑. qd̃ in eu¬
głio de u̾bo dĩ scriptũ ẽ. Oĩa ꝑ ipsũ facta
stͣ. ñ posse constare. si ñ ꝑ u̾bũ factũ est
etiã corpꝰ humañ: s adhibent testimoniũ
de hoc psalmo. ⁊ dicunt: eͭ ece uͥ aꝑtissime
clamat hõ. mauꝰ tuȩ fecert᷑ me ⁊ fuixe¬
bo cȩlos oꝑa digitoꝵ tuoꝵ. nec minꝰ aꝑte¬

Expanded text:
vere, et animavit flatu, non ibi vere, et animavit flatu, non ibi commemoratum est quod manibus fecerit. Cur itaque quibusdam visum fuerit verbo Deum fecisse caetera, hominem vero velut aliquid praecipuum fecisse manibus suis, non video: nisi forte quia ex pulvere formatum legitur hominis corpus ; non potuisse fieri nisi manibus arbitrantur; nec attendunt quod in Evangelio de Verbo Dei scriptum est, «Omnia per ipsum facta sunt» , non posse constare, si non per Verbum factum est etiam corpus humanum. Sed adhibent testimonium de hoc psalmo, et dicunt: Ecce ubi apertissime clamat homo, «Manus tuae fecerunt me, et finxebo coelos, opera digito
Abbreviated transcription (Latin):
hunulitatẽ pęnalẽ delinqͤndo p̃cesserit.
hic aũ ut discã iustificationes tuas. satis
significasse mͥ uidr̃. hoc ee̾ ista nosse qd̾
custodire. hoc custodire. qd̾ nosse. Neq e
ebat peccͣm: cũ dictũ de illo sit. qd̾ non
nouerat peccm. Nou̾at gͦ quadã notitia:
⁊ rursus quadã ignorantia ñ nou̾at. Sie
discunt. Nouert᷑ enĩ eas quadã notitia:
⁊ rursus quadã ignoꝵ antia qmͣ ñ facuit̃
ñ nouert᷑. Eo mͦ hic ᷤ ignorantia intel¬
ligendus ẽ dixisse. ut discã iustificationes
tuas. ea notitia qua fuint. hanc aũ qͥa ñ¬
fiunt nͥ ꝑ dilectionẽ. uͥ qͥ facit htͣ dilecti¬
onẽ ꝓpt᷑ qd̃ dicꝰtũ ẽ. in tua suauitate do¬
&e me iustificationes tuas. sequens u̾sus.
ostendit uͥ ait. B onũ mͥ lex oris tui super
milia auri ⁊ argenti: ut ampliꝰ diligat ca¬
ritas legẽ dĩ. qͣm diligit cupiditas milia
auri ⁊ argenti. Explic̾ sermo .xuiiꝰ. Inc̃. en¬
Auando ds̃ homine̾ fecit ex pul¬

Expanded text:
 delinquendo praecesserit. hic autem, «Ut discam justificationes tuas:» satis significasse mihi videtur hoc esse ista nosse quod custodire, hoc custodire quod nosse. Neque eebat peccatum, cum dictum de illo sit quod «non noverat peccatum» . Noverat ergo quadam notitia, et rursus quadam ignorantia non noverat. Sic a; et rursus quadam ignorantia, quoniam non faciunt, non noverunt. Eo modo hic ergo intelligendus est dixisse, «Ut discam justificationes tuas;» ea notitia qua fiunt. 10. ilectionem, ubi qui facit habet delectationem, propter quod dictum est, «In tua suavitate doce me justificationes tuas;» sequens versus ostendit, ubi ait, «Bona mihi lex oris tui, super millia auri et argenti:» ut amplius diligat charitas legem Dei, quam diligit cupiditas millia auri et argenti. SERMO XVIII. 1. Quando Deus hominem fecit ex pul
Abbreviated transcription (Latin):
tati st̃ emolum̃tũ. qͥdã uͦ utilitatẽ. s meliꝰ
qui auariciã. Dic̃ aũ apłs. Radix oĩũ ma
loꝵ auaricia ẽ. S in greco unde in nram
cuniȩ. Uerũ apłs intelligendus eͣ isto no¬
mine genꝰ significasse ꝑ speciẽ: id ei ꝑ amo¬
rẽ pecuniȩ. iinu̾salẽ gen̾alẽq auaritiam.
q̃uere radix ẽ oĩũ maloꝵ. Nã ipsi pͥmi ho

Expanded text:
tati sunt «emolumentum,» quidam vero «utilitatem;» sed melius tati sunt «emolumentum,» quidam vero «utilitatem;» sed melius qui «avaritiam.» Dicit a avaritia est» . Sed in graeco, unde in nostram cuniae. Verum Apostolus intelligendus est isto nomine genus significasse per speciem, id est, per amorem pecuniae universalem generalemque avaritiam, quae vere radi
Abbreviated transcription (Latin):
le :ͦ &e uoluit gͦ. ⁊ orat ut uelit. uoluit
cũ dic̃. deduc me in semita mandatoꝵ
tuoꝵ qm̃ ipsã uolui. Orat aũ ut uelit cũ
dic̃. inclina cor meũ in testimonia tua ⁊
ñ in auariciã. Hoc itaq orat. ut in ipsa
uoluntate: pficiat. Iue st̃ aũ dĩ testimonia
nͥ quib sibi ipse attestat᷑. Testimoniss enĩ
aliquid appbat᷑. ac ꝑ hoc iustificationes
dĩ. ⁊ mandata dĩ testimoniis dĩ ꝓbantur.
Et qͥcqͥd nob̾ ꝑsuadere uult dñs suis tes¬
timoniis ꝑsuadet: in quo iste petit meli¬
nari cor suũ ⁊ nͣ in auaritiã. Testimoniis
qͥppe suis agit nob̾eũ ds. ut eũ gratis eo¬
lamꝰ. qd̃ impedit auaricia radix oĩũ maloꝵ
tali u̾bo greco hic appellat a quo possit in¬
telligi gn̾alis auaritia. qr plus appetit qͥs¬
q quã satis ẽ. Nleoñ. latine plus ẽ. Ex
ĩa. ambitꝰ ẽ. ab eo qd̃ ẽ hab̾e. ergo a plꝰ
habendo appellata ẽ. pleonexiã. quam
latini intͣpretes. in hoc loco ñnulli intͣpre¬

Expanded text:
le? Et voluit ergo, et orat ut velit. Voluit, cum dicit, «Deduc me in semita mandatorum tuorum, quia ipsam volui:» orat autem ut velit, cum dicit, «Inclina cor meum in testimonia tua, et non in avaritiam.» Hoc itaque orat, ut in ipsa voluntate proficiat. Quae sunt autem Dei testimonia, nisi quibus sibi ipse attestatur? Testimoniis enim aliquid probatur; ac per hoc justificationes Dei et mandata Dei testimoniis Dei probantur; et quidquid nobis persuadere vult Deus, suis testimoniis persuadet: in quae iste petit inclinari cor suum, et non in avaritiam. Testimoniis quippe suis agit nobiscum Deus, ut eum gratis colamus; quod impedit avaritia radix omnium malorum. Tali verbo graeco hic appellat, a quo possit intelligi generalis avaritia, qua plus appetit quisque quam sat est: πλέον enim latine plus est; ἔξις habitus est, ab eo quod est habere. Ergo a plus habendo appellata est πλεονεξία, quam latini interpretes in hoc loco nonnulli interpre