comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
euangelice lectionis expo-¬
sitione transcurrimus. sed
uidetur congruũ solenni-¬
tati qua colimus de ȩdifica¬
cione templi aliqua com¬
memorare & quã decenter
ornatus illius ȩcclesiȩ signi¬
ficationi conueniat indaga-¬
re.Harrat ergo scriptura
quia preceperit salomon
ut collerent lapides grandes.
lapides preciosos infundam̃¬
tum templi. & quadrarent
cos. Lapides aut̃ grandes prȩ¬
ciosi qui infundamento loca¬
t totum onus templi sibi
super impositum portant:
eximios scẽ ȩccłȩ doctores
insinuant. Grandes nimirũ
excellentia meritorũ precio¬
sos claritate signorũ. quia
abipso dño uerbum audi-¬
endes totã
cres¬
centis ec¬
clesie
fabricam
sua
predicatione genuerunt.
Quando enim inscripturis¬
fundamenta plurali nume-¬
ro dicuntur. uł p̾dicatores
scõs. uel firmas iustorum
cogitationes significant:
Unde est illud psalmistȩ
Fundamenta eius inmontibꝰ
scĩs. Et cum singulari nume¬
ro fundamentum ponitur.
ipsum sepius auctorẽ bonoꝵ

Expanded text:
ectionis expositione transcurrimus, sed videtur congruum solemnitati quam colimus de aedificatione templi aliqua commemorare, et quam decenter ornatus illius Ecclesiae significationi conveniat, indagare. Narrat ergo sacra Scriptura quia praeceperit Salomon, ut tollerent lapides grandes, lapides grandes in fundamentis Templi, et quadrarent eos. Lapides autem grandes pretiosi, qui in fundamento locati totum onus Templi sibi superpositum portant, eximios sanctae Ecclesiae Doctores insinuant, grandes nimirum excellentia meritorum, pretiosos claritate signorum, qui ab ipso Domino verbum audientes totam crescentis Ecclesiae fabricam sua praedicatione genuerunt. Qufundamenta plurali numero dicuntur, vel praedicatores sanctos, vel firmas justorum cogitationes significant. Unde est illud Psalmistae: Fundamenta ejus in montibus sanctis . At cum singulari numero fundamentum ponitur, ipsum saepius auctorem bonorum
Abbreviated transcription (Latin):
inuocauerit nom̃ dñi. saluus
profecto patet. quia debono
cordis chesauro prolatum
nonfuit bonum. qđ lin¬
gua sonuit. nec talis fruc-¬
dum confessionis fici radix
sed spine. hoc est horrida ui¬
tiis & non multitudine do¬
minicȩ dilectionis onusta
conscientia procreauit.
Quȩ aut̃ sit uera fructuũ
alia subdendo de signat:
Omnis qui uenit adme &
audit sermones meos &
facit eos ostendam uobis
cui similis sit. Similis est
homini edificanti domum.
Homios auc̃ hic domũ alisicas
ipse est mediator di & homii
ctam sibi domũ scãm uideli¬
cet eccłam inqua imppecuio
maneret ȩdificare &a scra¬
re dignatus est. Qui foci
maltum & posuit fundan
supra petr̃a. Quia incorde
suorum fideliũ quicquid
terrene intentionis inuenit
funditus extirpare steulua
Quatinus eiectis priscȩ consue¬
tudinis ruderib  ogitatio¬
nibus superfluis sauilem
ineis ipse &r inconcussam¬

Expanded text:
invocaverit nomen Domini, salvus invocaverit nomen Domini, salvus profecto patet quia de bono cordis thesauro prolatum non fuit bonum quod lingua sonuit, nec talem fructum confessionis fici radix, sed spinae, hoc est, horrida vitiis, et non multitudine dominicae dilectionis, onusta conscientia procreavit. Quae autem sit vera fructuum  figura subdendo designat: Omnis qui venit ad me, et audit sermones meos, et facit eos, ostendam vobis cui similis sit. Similis est homini aedificanti domum. Homo autem hic domum aedificans, ipse est mediator Dei et homictam sibi domum sanctam, videlicet, Ecclesiam, in qua perpetuo maneret, aedificare et consecrare dignatus est. Qui fodit in altum, et posuit fundamenta supra petram. Quia in corde suorum fidelium quidquid terrenae intentionis invenit, funditus exstirpare studuit, quatenus ejectis priscae consuetudinis ruderibus, ac cogitationibus superfluis, stabilem in eis ipse et inconcussam
Abbreviated transcription (Latin):
malo chesauro profert malũ.
sbesauitus cordis intentio est
aq tationis: exqua ꝓuentũ.
eris internus arbiter iudi¬
cat. Vnde sit plerumq ut
minora bona. non nulli
maiori cęlestis gratiȩ merce¬
de operentur: uidelicet ꝓpt̃
intentionem cordis qua ma¬
iora uoluerant patrare bo¬
na sipossent: & alii maiora
untutum opera ostentan¬
tes & incuria cordis tepidi:
minora adño premia sorti¬
antur. Deniq opus uidue
Qle duos nummos detulit
adde. plum. innumeris:
aordium scruccatore p̃fert̃.
Exhabundantia enim cordis
os loquitur. Humanum
quidem iudicium sepe
fallitur: quia cor ꝓximi
nescit. nisi exore & opere
radice perpendit. Illi ergo
ex habundantia cordis os
loquitur qui ex qua inten¬
tione promantur uerba
non ignorat. Quod ȩtiam
subsequenter astruit. ma¬
nifeste ostendens. quia lo¬
cutio bona absq operum
attestatione nichil om̃ino
prosit. Quid aut̃ inquid
uocare boni donũ thesaurꝰ.
bone uidetur eẽ. fructus ar¬
boris. Omnis enim quieq

Expanded text:
 sui profert malum. Thesaurus cordis intentio est cogitationis, ex qua proventum operis internus arbiter judicat. Unde fit plerumque ut minora bona nonnulli majori coelestis gratiae mercede operentur, videlicet, propter intentionem cordis qua majora voluerant patrare bona si possent, et alii majora virtutum opera ostentantes, ob incuriam cordis tepidi minora a Domino praemia sortiantur. Denique opus viduae, quae duos nummos detulit ad templum, innumeris cordium scrutatore praefertur. Ex abundantia enim cordis os loquitur. Humanum quippe judicium saepe fallit, quia cor proximi nescit nisi ex ore et opere radice perpendit. Illius ergo ex abundantia cordis os loquitur, qui ex qua intentione promantur verba, non ignorat. Quod etiam subsequenter astruit, manifeste ostendens quia locutio bona absque operum attestatione nihil omnino prosit. Quid autem vocatimque vocare boni donum thesauri, bonae videtur esse fructus arboris. Omnis enim quicunque
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. Uidentes aut̃ turbas
iudȩi repletisunt zelo: &
contradicebant his quȩ apiui¬
lo dicebantur. Et alibi. Fdeles
etiã fr̃s aduersus apłorum
principem disceptabant di¬
centes. Quare introistis ad
uiros preputium habenteᷤ.
& manducastis cum illis:
stans aut̃ racheus: dixit
ad dñm. Ecce dimidium bo¬
norum meorũ dñe do prr¬
peribus: & siquid aliquem
defrudaui. reddo quadruplũ:

Expanded text:
ni. Videntes autem turbas Judaei, repleti zelo. Et contradicebant iis quae a Paulo dicebantur . Et alibi: Fideles etiam fratres adversus apostolorum principem disceptabant, dicentes: Quare introisti ad viros praeputium habentes, et manducasti cum illis ? Stans autem Zacchaeus, dixit ad Dominum: Ecce, dimidium bonorum meorum, Domine, do pauperibus. Et si quid aliquem def
Abbreviated transcription (Latin):
tiones: ux̃. rixę. dissensio¬
nes. hereses. inuidiȩ. homi¬
cidia. ebrietates. commes-¬
sationes: & his similia. Uul¬
tis audire. an arbores quȩ
tales fructus faciunt. ad
ȩterni regis templum cęle-¬
ste pertineant: Subiunx̃
apłs dicens. Quȩ predico
uob̾ sicut predixi: qm̃ qui
talia agunt regnũ dĩ non
consequentur. Bons quoq

Expanded text:
e, dissensiones, haereses, invidiae, homicidia, ebrietates, comessationes, et his similia . Vultis audire an arbores quae tales fructus faciunt ad aeterni Regis templum coeleste pertineant? Subjungit Apostolus, dicens: Quae praedico vobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt, regnum Dei non c
Abbreviated transcription (Latin):
zacheus: quia de eius ftirpe
generatus. Sed quia eius ẽ
fidem imitatꝰ. ut sic̃ abrahã
terram. cognationem. do¬
mumq paternam. ob sp̃e
future hereditatis dño u¬
bente deseruit: ita & ille
quo thesaurum incęlis ad¬
quireret: bona sua parcien
dicit. Et ipse: ut nonsolum
eos qui iusti perseuerant.
sed & eos qui ab inusticia
resipiscunt. ad filios ꝓ¬
missionis ꝑtinere declaret.
Aliter. Salus quȩ olim uideoꝵ
domum implebat: hodie
populo nationum illux̃.
eoquod & ipse populus filiꝰ
sit abrahȩ credendo ineum
dequo dicit apostolus. Si
semen estis. Et sicut alibi
dicit. Ipse abrahã sit pater¬
circumcisione. sed & his qͥse¬
ctantur uestigia fidĩ quae
est inpreputio patris nr̃i
abrahȩ. Uenit enim filius
hominis: quȩrere & salua¬
re quodperierat. Hoc est qđ
alibi dicit. Non ueni uo¬
care iustos: sed peccatores.
Pius sane magister qui mur¬
murantibus durbis sua
mysteria non dedignant᷑
adterras. qui ut pietatis e
nobis dispensationem ner¬

Expanded text:
non quia de ejus stirpe generatus, sed quia ejus est fidem imitatus, ut sicut Abraham terram, cognationem, domumque paternam, ob spem futurae haereditatis, Domino jubente, deseruit , ita et ille, quo thesaurum in coelis acquireret, bona sua pauperibdicit Et ipse, ut non solum eos qui justi perseverant, sed et eos qui ab injustitia resipiscunt ad filios promissionis pertinere declaret. Aliter: Salus quae olim Judaeorum domum implebat, hodie populo nationum illuxit, eo quod et ipse populus filius sit Abrahae credendo in eum. De quo dicit Apostolus: Si semen estis . Et sicut alibi dicit: Ipse Abraham sit patercircumcisione, sed et his qui sectantur vestigia, quae est in praeputio fidei patris nostri Abrahae . Venit enim Filius hominis quaerere et salvare quod perierat. Hoc est quod alibi dicit: Non veni vocare justos, sed peccatores . Pius sane Magister, qui murmurantibus turbis sua mysteria non dedignetur ad terras. Qui ut pietatis suae nobis dispensationem incu
Abbreviated transcription (Latin):
Ut filii lucis ambulate. fruet
enim lucis est inomni bon¬
tate & iusticia & ueritate:
Qui nimirum fructꝰ. cum
arboribus ȩquibus ꝓcedunt:¬
& hic addomum fidei. &
illic ad habitationẽ suꝑne
beatitudinis ueraciter per¬
tinent. Audiamus deniq
arborem bonam: debonori
fructuum ꝓuentul antẽ.
Ego aut̃ sicut ailia frucdise¬
ra indomo dñi: speraui il
misericordia dĩ mȩcernum¬

Expanded text:
Ut filii lucis ambulate. Fructus enim lucis est in omni bonitate, et justitia, et veritate . Qui nimirum fructus cum arboribus e quibus procedunt, et hic ad domum fidei, et illic ad habitationem supernae beatitudinis veraciter pertinent. Audiamus denique arborem bonam de bonorum fructuum proventu laetantem: Ego autem sicut oliva fructifera in domo Dei, speravi in misericordia D
Abbreviated transcription (Latin):
sui templi rex sapiens quȩ¬
rit. At uero malȩ arboris
quisit finis: idẽ alibi docet
dicens. Omnis arbor quae
nonfacit fructum bonũ:
excidetur & iignẽ mutet̃
Arhores namq homines:
fructus aut̃ opera dicit ip.¬
sorum. Uultis aut̃ nosse
que sint arbores bonȩ. qui
mali fructus: apostolus
docet dicens. Manifesta
aut̃ sunt oꝑa carnis. quȩ
sunt fornicatio. inmundi¬
tia. luxuria. idolorum

Expanded text:
sui templi rex noster quaesui templi rex noster quaerit; at vero malae arboris qui sit finis, idem alibi docet dicens: Omnis arbor quae non facit fructum bonum excidetur et in ignem mittetur ; arbores namque homines, fructus autem opera dicit ipsorum. Vultis autem nosse qui sint arboris bonae, qui malae fructus? Apostolus id docet: Manifesta autem sunt opera carnis, quae sunt fornicatio, immunditia, luxuria, ido
Abbreviated transcription (Latin):
sunt domus dñi iministe¬
rio factȩ: cũ unã xp̃i domũ
esse ecclesiam. nullus fidelis
ambigat. Duȩ enĩ sent adis
domus: obsignificatione
utriusq populi ineanda
fidem uenturi. uidei scilict
atq gentilis. Unde beneta¬
u saqlum sola plebs
bli aut struccuram
centnis. quotquot in
copilo israhel cunc inue¬
uri poterant deuota fide
compleuerunt: sed & rex
posentissimus tẏri conduc¬
tus asalomonẽ cominoda¬
cis artificibus & lignis gra-¬
tantissime uiuit: quia
nimirum ante incarna¬
tionem dominicam notꝰ
Ac postquam ille inea qua
natus & passus est carne
reliscitatus amortuis &
exaltatui st super caelos
terram nominis eius gła
resilsit: orbisꝙ uniuersus
adȩdificationem domus
illius accepta abeo ꝑmissio¬
ne donorũ celestium gauders
cucurrit. Quid ergo ipse
nobis modo recitata est lec¬
tione scĩ euangelii dicat:
audiamus. Non ẽ arbor
Bonas ergo arbores & bonos
harum fructus: inconstruc¬
tionem siue ministerium

Expanded text:
sunt domus Domini in mystesunt domus Domini in mysterio factae, cum unam Christi domum esse ecclesiam nullus fidelis ambigat. Duae etenim sunt conditae domus ob significationem utriusque populi, in eamdem fidem venturi, Judaei, scilicet, et gentilis. Unde bene tabernaculum sola plebs templi autem structuram gentibus quotquot in populo Israel tunc inveniri poterant, devota fide compleverunt. Sed et rex potentissimus Tyri conductus a Salomone, commodatis artificibus et lignis gratantissime juvit, quia nimirum ante incarnationem dominicam notus At postquam ille in ea qua natus et passus est carne, resuscitatus a mortuis, et exaltatus est super coelos terram nominis ejus gloria refulsit, orbisque universus ad aedificationem domus illius, accepta ab eo promissione donorum coelestium, gaudens accurrit. Quid ergo ipse nobis modo recitata est lectione sancti Evangelii dicat, aBonas ergo arbores et bonos earum fructus in constructionem sive ministerium
Abbreviated transcription (Latin):
firmit fundata esferefertur.
labernaculum quidẽ. quia
conpactos detabilis habe¬
bat parietes superbasses ar¬
genteas: templum autẽ
super lapides quadros
infundamento suppositos.
Ligna quoq erant imputri¬
bilia: equibus & taberna¬
culum omne factum: &
templum intus paratum
ac desuper tectum fulge¬
bat. Aurum ęciam desuꝑ
proferebatur: dequo & tab̾¬
naculi parietes intus ac fo¬
ris uestiti. & cempli non
tantum parietes: uerum
etiam laquearia. trabes.
hostia. postes. & pauim̾̃ta
erant cooperta. sed & uasa
uł utensilia domus utriꝰq
cuncta penȩ aurea: neq
hȩc nisi deauro purrissimo
fieri licebat. fructꝰ ecia a
qui indomio dr̃ã offerebans
purissimi & exquisiti cẽ. in¬
bebantur. hoc est uitis oliue
curis. mirre. uel stactis. &
cȩterarum huiusmodi. Quȩ
uidelicet cuncta spiritaliter
utraq ut diximus: urauer¬
salis ȩcclesie figuram denon¬
strat. Neq incongruum
quis arbitretur. quod duȩ

Expanded text:
firmiter fundata esse refertur: firmiter fundata esse refertur: Tabernaculum quidem, quod compactos de tabulis habebat parietes super bases argenteas, templum autem super lapides quadros in fundamento suppositos. Ligna quoque erant imputribilia, e quibus et Tabernaculum omne factum, et Templum intus ornatum, ac desuper tectum fulgebat. Aurum etiam de proferebatur, de quo et tabernaculi parietes intus et foris vestiti, et templi non tantum parietes, verum etiam laquearia, trabes, ostia, postes et pavimenta erant cooperta. Sed et vasa et utensilia domus utriusque cuncta pene aurea, neque haec nisi de auro purissimo fieri licebat. Fructus etiam arborum qui in domum Domini offerebantur, purissimi et exquisiti esse jubebantur, hoc est vitis, olivae, thuris, myrrhae, vel stactis, et caeterarum hujusmodi. Quae videlicet cuncta spiritualiterutraque, ut diximus, universalis Ecclesiae figuram praemonstrat. Neque incongruum quis arbitretur quod duae
Abbreviated transcription (Latin):
uia propitia
guere solennitati quam
colius. ut sicut ornatis stu
diossus ciusdem ȩcclesiȩ pa¬
netibus. pluribus accensis
luminaribis. amplificato
numero lectionum. addita
psalmorum melodia lȩtis
noctẽ uigiliis exmore trans¬
egimus: it⁊ etiã penitraliũ
cordipa nr̃orũ semꝑ neces¬
sariis bonorum oꝑum deco¬
renus ornatibus. Semper
mnnobis flamma diuinae
pariter & fraternę caritatis
uigescat: semꝑ insc̃uario
pectoris nr̃i celestiũ memo¬
ria preceptorum. & euange¬
licȩ lectionis dulcedo scã
rosonet. Hisunt enim fruc¬
tus bonȩ arboris. hi boni
thesauri cordis: hȩc funda-¬
menta sapientis architecti.
quȩ nob̾ hodierna sancti
euangelii lectio commen.¬
dat: non nos formam solũ¬
modo sed uirtutẽ potius
habere pietatis. Quod eciã
mistica ueteris instrum̃ti¬
nob̾ historia diligenter in¬
sinuat: quando uel mos¬
ses tabernaculum. uel
templum domini salo¬
mon inscẽ ecclesiȩ tẏpum
condidit. Utraq eñi dom̃:

Expanded text:
uia propitia gruere solemnitati, quam colidiosius ejusdem ecclesiae parietibus, pluribus accensis luminaribus, amplificato numero lectionum, addita psalmorum melodia, laetis noctem vigiliis ex more transegimus, ita etiam penetralia cordium nostrorum semper necessariis bonorum operum decoremus ornatibus. Semper in nobis flamma divinae pariter et fraternae charitatis augescat, semper in sanctuario pectoris nostri coelestium memoria praeceptorum, et angelicae modulationis dulcedo sancta resonet. Hi sunt enim fructus bonae arboris, hic boni thesaurus cordis, haec fundamenta saquae nobis hodierna Sancti Evangelii lectio commendat, nos non formam solummodo, sed virtutem potius habere pietatis: quod etiam mystica veteris instrumenti historia diligenter insinuat, cum vel Moyses tabernaculum, vel templum Domino Salomon in Sanctae Ecclesiae typum condidit; utraque enim domus
Abbreviated transcription (Latin):
necesse est ut rete plenum
piscibus petrus ad terram
ducat. Ipse enim pisces
adsoliditatẽ littoris per¬
trahit: quia sc̃ę predicatio¬
nis uoce. stabilitatẽ eter¬
ne patriȩ fidelibus osten-¬
dit. Hoc egit uerbis. hoc
epistolis: hoc agit cotidie
miraculorum signis. Quo¬
tiens per eum ad amorẽ
quietis ȩternȩ conuerti¬
mur. quotiens ȩternarũ
rerum tumultibus sepa¬
ramur. quid aliud qua
multi intra rece fidei pis¬
ces ad littus trahimur:
Sed cum rete magnis pis¬
cibus plenum dicitur:
additur & quantis. scili¬
cet centum quinquaginta
tribus. Amagno misterio
numerus non uacat: sed
intentos uos tanti miste¬
rii profunditas expectat.
Neq & enim quantita-¬
tis summam sollerter
euuangelista exprime-¬
ret: nisi hanc sacramento.
plenam esse iudicasset.
Scitis nanq quod intesta
tio per decalogi mandata
precipitur : innouo aut̃
eiusdem operationis uirtꝰ
per septiforme. gratiam
scĩ spiritus nultiplicatis
fidelibus datur. Quem

Expanded text:
necesse est ut rete plenum necesse est ut rete plenum piscibus Petrus ad terram ducat. Ipse enim pisces ad soliditatem littoris pertrahit, quia sanctae praedicationis voce stabilitatem aeternae patriae fidelibus ostendit. Hoc egit verbis, hoc Epistolis, hoc agit quotidie miraculorum signis. Quoties per eum ad amorem quietis aeternae convertimur, quoties a terrenarum rerum tumultibus separamur, quid aliud quam missi intra rete fidei pisces ad littus trahimur? Sed cum rete magnis piscibus plenum dicitur, additur et quantis, scilicet centum quinquaqinta tribus. A magno mysterio numerus non vacat, sed intentos vos tanti mysterii profunditas exspectat. Neque enim quantitatis summam solerter evangelista exprimeret, nisi hanc sacramento plenam esse judicasset. Scitis namque quod in Veteri tio per Decalogi mandata praecipitur, in Novo autem ejusdem operationis virtus per septiformem gratiam sancti Spiritus multiplicatis fidelibus datur. Quem
Abbreviated transcription (Latin):
inquam partem mitti
rede debeat non iubetur:
presentẽ ecclesiam de sig¬
naiut. que bonos simaa
malos colligit: nec elio
quos trahat. quia & quos
eligere possit ignorat. Her
aut̃ piscatio post domin
resurrectionem facta. in
solam dexteram missa ẽ,
quia aduidendam clari¬
tatis eius gloriam sola
electorum ecclesia per¬
tingit. quȩ de sinistro
opere nichil habebit
In illa piscatione prae
mutatudine piscium
rete rumpitur : quia
nunc ad confessionem
fidei ȩtiam cum electis
reprobi tanti intrant.
qui ipsam quoq ȩcde¬
siam heresibus scindas
In ista uero piscatione
sus pace requiescens. nullis
uum discissionib dilaniat᷑.
capcis autem tam mag¬
secrus: & traxit rete inter¬
rm. Iani credo quod ur̃a
arsas aduertit: quid est
quod petruis rete ad terrã
trahit. Ipsi quippe scã ec-¬
desia est commissa: ipsi
specialiter dicitur. symon
iohannis amas me. Pasce
oues meas. Quod ergo post¬
modum aperitur inuoce:
hoc nunc signatur in oꝑe.

Expanded text:
in quam partem mitti in quam partem mitti rete debeat non jubetur, praesentem Ecclesiam designat, quae bonos simul ac malos colligit, nec eligit quos trahat, quia et quos eligere possit ignorat. Haec autem piscatio post Domini resurrectionem facta, in solam dexteram missa est, quia ad videndam claritatis ejus gloriam sola electorum Ecclesia pertingit, quae de sinistro opere nihil habebit. In illa piscatione prae multitudine piscium rete rumpitur, quia nunc ad confessionem fidei etiam cum electis reprobi tanti intrant qui ipsam quoque Ecclesiam haeresibus scindant. In ista vero piscatione sui pace requiescens, nullis jam dissensionibus dilaniatur. 4. Captis autem tam magPetrus et traxit rete in terram. Jam credo quod vestra charitas advertit, quid est quod Petrus ad terram rete trahit: ipsi quippe sancta Ecclesia est commissa, ipsi specialiter dicitur: Simon Joannis, amas me? pasce oves meas. Quod ergo postmodum aperitur in voce, hoc nunc signatur in opere
Abbreviated transcription (Latin):
mortalitate distabat.
Quod que illic cum ipsis
positus facetur non se esse
quoq hic situ corporis in¬
dicat: cum adhuc naui¬
gantibus esse se iam inlit¬
tore demonstrat. Facta
est autem discipulis pisca¬
tionis magna difficultas:
ut magistro ueniente
fieret admirationis magna
sublimitas. Qui protinꝰ
dixit. Mittite indexterã
nauigii rete: & inuenietis.
Bis insancto euangelio legi¬
tur. quia dominus iussit
ut adpiscandum retia mit¬
terentur: ante passionem
uidelicet. & post resurrec¬
tionem. Sed priusquam re-¬
demptor nr̃ pateretur &
resurgeret. mitti quidem
rete adpiscandum iubet.
sed utrum indextera an
insinistra mitti debuisset
non iubet: post resurrecti-¬
onem uero discipulis ap-¬
parens. micti rete indexte¬
ram iubet. In illa piscatio¬
ne tanti capti sunt: ut
retia rumperentur: in
ista autem & multi capti
sunt & retia rupta non
sunt. Quis uero nesciat bo¬
nos dextera. & malos sini¬
stra figurari: Illa ergo
piscatio. inqua specialiter

Expanded text:
mortalitate distabat. mortalitate distabat. Quod illic cum ipsis positus, fatetur non se esse que hic situ corporis indicat, cum, adhuc eis navigantibus, esse se jam in littore demonstrat. 3. Facta est autem discipulis piscationis magna difficultas, ut magistro veniente fieret admirationis magna sublimitas. Qui protinus dixit: Mittite in dexteram navigii rete, et invenietis. Bis in sancto Evangelio legitur, quia Dominus jussit ut ad piscandum retia mitterentur, ante passionem videlicet, et post resurrectionem. Sed priusquam Redemptor noster pateretur et resurgeret, mitti quidem rete ad piscandum jubet, sed utrum in dexteram, an in sinistram mitti debuisset, non jubet; post resurrectionem vero discipulis apparens, mitti 1542 rete in dexteram jubet. In illa piscatione tanti capti sunt, ut retia rumperentur; in ista autem et multi capti sunt, et retia rupta non sunt. Quis vero nesciat bonos dextera, et malos sinistra figurari? Illa ergo piscatio, in qua specialiter
Abbreviated transcription (Latin):
re stetit: qui inte resur¬
rectionem suan coram
discipulis infiuctibus
maris ambulauit. Cuiꝰ
rei ratio festine. agnoscit᷑:
si ipsa quȩ tunc merat
causa pensccur. Quid
enim mare nisi presens
seculum signat. quod
le causarum tumultib
& undis uitȩ corruptibi¬
lis illicsũ : Quid per soli¬
ditatem littoris. nisi illa
perpetuitas quietis ȩtrnȩ
figuratur: Quia igitur¬
asapuli acouc fluctibus
mortalis uitȩ merant: in
mari laborabant. Quia aut̃
redemptor noster iam cor¬
ruptionem carnis excesse¬
rat. post resurrectionem
suam inlittore stabat: ac
si ipsum resurrectionis suę
misterium. rebus discipulis
loqueretur dicens. Iam uobis
inmari non appareo: quia
uobiscum inperturbatio¬
nis flnctibus non sum.
Hinc est quod alio inloco
post resurrectionem suam
eisdem discipulis dicit. Hȩc
sunt uerba quȩ locutussum
aduos: cum adhuc essem
uobiscum. Neq enim cũ
oss non erat quibus pre
ipsis denegat. aquorum
mortali corpore carnis in¬

Expanded text:
re stetit, qui ante resurre stetit, qui ante resurrectionem suam coram discipulis in fluctibus maris ambulavit . Cujus rei ratio festine cognoscitur, si ipsa quae tunc inerat causa pensetur. Quid enim mare nisi praesens saeculum signat, quod se causarum tumultibus et undis vitae corruptibilis illidit? Quid per soliditatem littoris 1541 nisi illa perpetuitas quietis aeternae figuratur? Quia ergo discipuli adhuc fluctibus mortalis vitae inerant, in mari laborabant. Quia autem Redemptor noster jam corruptionem carnis excesserat, post resurrectionem suam in littore stabat. Ac si ipsum resurrectionis suae mysterium rebus discipulis loqueretur, dicens: Jam vobis in mari non appareo, quia vobiscum in perturbationis fluctibus non sum. Hinc est quod alio in loco post resurrectionem suam eisdem discipulis dicit: Haec sunt verba quae locutus sum ad vos cum adhuc essem vobiscum . Neque enim cum ipsis non erat quibus praeipsis denegat, a quorum mortali corpore carnis im
Abbreviated transcription (Latin):
G ectio sc̃i
euangelii quȩ modo in
fratres mei questione
animum pulsat : sed
pulsatione sua uim dis¬
cretionis indicat. Queri
& enim potest cur petrus
qui piscator ante con¬
uersionem fuit. post
conuersionem adpisca¬
tionem rediit. cum ueri-¬
tas dicat. nemo mittens
manum suam maratru
& aspitiens retro: aptus est
regno dei. Cur ergo repeci¬
it quod dereliquid: Sed
si uirtus discretionis inspici¬
tur: cicius uidetur. Quia
nimirum negotium qđ
ante conuersionem sine
peccato extitit: hoc etiam
post conuersionem repete¬
re culpa non fuit. Nam
piscatorem petrum: ma¬
theum uero theloneari¬
um scimus. Et post
conuersionem suam
adpiscationem petrus
rediit. matheus uero ad
thelonei negotium non
resedit: quia & aliud
est uictum per piscatio
aut uix. aut nullatenus
possunt. Que ergo ad pec¬
catum inplicant: adhe
necesse est. ut post conuer¬
sionem anmus non re¬
currat. Queri etiã pocest:
cur discipilis in mari la¬
borantibul post resurra¬
tionem doninus inlitco¬

Expanded text:
ectio sancti Evangelii quae modo in fratres mei, quaestione animum pulsat, sed pulsatione sua vim discretionis indicat. Quaeri etenim potest cur Petrus, qui piscator ante conversionem fuit, post conversionem ad piscationem rediit; et cum Veritas dicat: Nemo mittens manum suam ad aratrum, et aspiciens retro, aptus est regno Dei , cur repetiit quod dereliquit? Sed si virtus discretionis inspicitur, citius videtur quia nimirum negotium quod ante conversionem sine peccato exstitit, hoc etiam post conversionem repetere culpa non fuit. Nam piscatorem Petrum, Matthaeum vero telonearium scimus; et post conversionem suam ad piscationem Petrus rediit, Matthaeus vero ad telonei negotium non resedit , quia aliud est victum per piscationaut vix aut nullatenus possunt. Quae ergo ad peccatum implicant, ad haec necesse est ut post conversionem animus non recurrat. 2. Quaeri etiam potest cur, discipulis in mari laborantibus, post resurrectionem suam Dominus in litto
Abbreviated transcription (Latin):
opulus operatione quiesce¬
N Sed uera requieᷤᷤ: inuni¬
tate est. diuida quippe
inum non potest. U̾bi eñi
sossura diuisionis est: uera
qequies non est. Ducamus
ao prtrigonum quinqua¬
anta & unum: & fiunt
entum quinquaginta tres.
Qua igitur omnis nr̃a oꝑatio
infide trinitatis exhibita ad
quiem tendit: septẽ & de¬
cem ter decimus: ut ad quin¬
quaginta & unum uenire
debeamus. Et uera nr̃a re-¬
quie tunc est: cum ipsam
iam claritate trinitatis
agnoscimus. quam inuni¬
tade diuinitatis ẽẽ certam
tenemus. Quinquaginta
& unum ter ducimus: &
insuperna patria. quasi
centum quinquaginta¬
& trium piscium nume¬
rum tenemus. Post resur¬
rectionem ergo domini
missum rece. dignum
fuit ut tot pisces caperet.
quot solummodo electos
ciues supernȩ patriȩ de¬
signaret.

Expanded text:
omni operatione 1543 quiesceret. Sed vera requies in unitate est. Dividi quippe unum non potest; ubi enim scissura divisionis est, vera requies non est. Ducamus ergo per trigonum quinquaginta et unum, ut fiant centum quinquaginta tres. Quia ergo omnis nostra operatio in fide Trinitatis exhibita ad requiem tendit, decem et septem ter ducimus, ut ad quinquaginta et unum venire debeamus. Et vera nostra requies tunc est, cum ipsam jam claritatem Trinitatis agnoscimus, quam in unitate divinitatis esse certum tenemus. Quinquaginta et unum ter ducimus, et in superna patria quasi centum quinquaginta trium piscium numerum tenemus. Post resurrectionem ergo Domini missum rete dignum fuit ut tot pisces caperet, quot solummodo electos cives supernae patriae designarent.
Abbreviated transcription (Latin):
rationem percipi. qui
fidem trinitatis agosa
ut & patrem &x filiams o
eundem spiritum sanctũ
unius turtutis credat. u
substantias esse faceadur.
Quia igitur septem qiae
superius cuximui per ag¬
uum testamentum latuis
data sunt. decem uero per
uetus precepta: omnis nr̃a
uirtus & operatio. per dec̃
& septem potest plene com¬
prehendi Ducamus ergo
per trigonum decem &
septem: & ueniunt ad quin¬
quaginta urium. Qui pro¬
fecto numerus a magno
ysterio non uas¬

Expanded text:
nem percipit, qui fidem Trinitatis agnoscit, ut et Patrem, et Filium, et eumdem Spiritum sanctum, unius virtutis credat, unius substantiae esse fateatur. Quia igitur septem quae superius diximus, per Novum Testamentum latius data sunt. Decem vero per Vetus praecepta, omnis nostra virtus et operatio per decem et septem potest plene comprehendi. Ducamus ergo per trigonum decem et septem, et veniunt quinquaginta et unum, qui profecto numerus a magno mysterio non va
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s. Sicq finita seriȩ gene¬
rationum quasi rememo¬
rando dixerit. xp̃i autem
generatio sic erat. Ac si di-¬
ceret. si ordo humanae
generationis xpisti per
parentes eius usq ad cũ
peruenit: siue ad id
iungatur quod subsȩqui¬
tur de dispentione ma-¬
tris eius quomodo ante¬
quam iungeretur suo¬
sponso inuenta est
inutero habens de sp̃ũ
sancto ut quaritum
generatio xpisti acȩte¬
ris distet aperiatur
cum cęteri coniunctio¬
nem maris & femine
solitam. Ipse aut̃ puiannẽ
ut pote dei filius nascebat̃
inmundum. Si autem
aliquis querendum putat
cum ioseph non sit pater
domini saluatoris. quid
pertineat ad eum genera¬
tionis ordo deductus usq
ad ioseph: sciat primum
nan esse consuetudinis
scripturarum ut mulie¬
rum ingenerationibus
ordo texatur. De inde ex
una tribi fuisse ioseph &
mariam. Unde ex lege
eam accipere cogebatur
ut propinquam. Et quod
simul censentur
bechleem ut de una
eRat

Expanded text:
s. Sicque finita serie generationum quasi rememorando dixit: Christi autem generatio sic erat, ac si diceret: Sic ordo humanae generationis Christi per parentes ejus, usque ad Deum pervenit. Sive ad id jungatur quod subsequitur de desponsatione matris ejus, quomodo, antequam jungeretur suo, inventa est in utero habens de Spiritu sancto, ut quantum generatio Christi a caeteris distet aperiatur, cum caeteri per conjunctionem maris et feminae solitam, ipse autem per Virginem utpote Dei Filius nascebatur in mundum. Si autem aliquis quaerendum putat cum Joseph non sit pater Domini Salvatoris, quid pertineat ad eum generationis ordo deductus usque ad Joseph, sciat primum non esse consuetudinis Scripturarum ut mulierum in generationibus ordo texatur. Deinde ex una tribu fuisse Joseph et Mariam, unde ex lege eam accipere cogebatur, ut propinquam et quod simul censentur in Bethlehem uti de una rat
Abbreviated transcription (Latin):
suis quas operatus est: & cuis
todierit uniuersa precepta
nea & fecerit iudicium &
iusticiam uita uiuet &
non moriecur. Omnium pec¬
catorum cius quȩ operatus
est non recordabor. Et ineuan¬
gelio ipse adparaliticum ait
Confide fili dimittuntur cibi
yeccata tua. Ammon fidel
siue nutricius: ille est dequo
uicit psalmista: fidelis dñs
ir ꝯmnibus uerbis sris. & sẽs
inomnibus operib suis fide¬
liꝰ autẽ inde dicicur: quiaa
sunt promissa ĩentper lcd
que inutia uis sinti parcũ
speranda sunt pariter. &u
pauescenda. Quomͦ gͦ nutriciꝰ
Sc: ostendit ipse dicens adurbẽ
peccatricem. Hierusalẽ hieru¬
salem inquit: quȩ occidis pro¬
phetas & lapidas eos qui adte
missisunt. Quotiens uolui¬

Expanded text:
suis, qsuis, qtodierit universa praecepta mea, et fecerit judicium et justitiam, vita vivet, et non morietur, omnium peccatorum ejus, quae operatus est, non recordabor . Et in Evangelio ipse ad paralyticum ait: Confide, fili, dimittuntur tibi peccata tua . Amon fidelis sive nutricius, ille est de quo dicit Psalmista: Fidelis Dominus in omnibus verbis suis, et sanctus in omnibus operibus suis . Fidelis autem inde dicitur, quia ejus sunt promissa semper vera, quae in utramvis sint partem, speranda sunt pariter et pavescenda. Quomodo ergo nutricius sit, ostendit ipse, dicens ad urbem peccatricem: Jerusalem, Jerusalem, quae occidis prophetas, et lapidas eos qui ad te missi
Abbreviated transcription (Latin):
Et fortitudo ac laudatio
nr̃a dominus factus est
nobis insalutem. Ioathas
uero consummatus uel
perfectus significat illum
dequo dicit apostolus. Con¬
summatus factus est om̃ib
operantibus sibi causa sa¬
lutis ȩterne. Et ipse meuan¬
gelioait. Non est discipulus
super magistrum. Perfectꝰ
aut̃ omnis erit: si sit sicut
magister eius. Acar id est
continens siue comprehen
Et item. Data est mͥ omnis
Ipse quippe est manus dñi
omnia continens. Dequa dic̃
propħa. Cȩlo palmo mecit᷑
& cerram pugillo concdu¬
dit. Erechias conso rtauit
ans uel fortitudo aomini
interpretadur illum demon¬
strans qui cascipulis suis ait.
Inmundo pressuram habe¬
bitis scd conficite quia ego
uici mundum. Et scđm
danihelẽ lapis abscissus de
monte: sine manious
commminuit testam ferrũ
aes argentum & aurum.
Manasses ob iuiosus eiꝰ ꝙ pũ
nomine tenet excuius per¬
sona erechiel piopheta dirit
Si aut̃ impius egerit penicen¬
tiam ab omnibus peccatis

Expanded text:
et fortitudo ac laudatio et fortitudo ac laudatio nostra, Dominus factus est nobis in salutem . Joatham vero, consummatus, vel perfectus, significat illum de quo dicit Apostolus: Consummatus factus est omnibus obtemperantibus sibi causa salutis aeternae . Et ipse in Evangelio ait: Non est discipulus super magistrum . Perfectus autem omnis erit, si sit sicut magister ejus . Achaz, id est, continens, sive comprehendEt item: Data est mihi, inqIpse quippe est manus Dei, omnia continens, de qua dicit propheta: Coelum palmo metitur, et terram pugillo concludit . Ezechias, confortavit Dominus, vel fortitudo Domini, interpretatur, illum demonstrans qui discipulis suis ait: In mundo pressuram habebitis; sed confidite, quia ego vici mundum . Et secundum Danielem: Lapis abscisus de monte sine manibus , comminuit testam, ferrum, aes, argentum et aurum. Manasses, obliviosus, ejus typum nomine tenet ex cujus persona Ezechiel propheta dixit: Si autem impius egerit poenitentiam ab omnibus peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
propheta etechiel expersonꝰ
dñi de conuocatione gentũ
loquens ait. Tollam uos de
gentibus & congregabo uos
de uniuersis terris & inducã
uos interram ur̃am ait dr̃¬
ds̃. Iosaphat ipse iudicans.
sed melius dñs iudicabit
interpretari potest quod ill
maxime conuenit dequo
scriptum est. Parauĩ miuidi¬
tio sedem suam: & ipse i¬
dicabit orbem terre meqͥtalł
terre. Et ipsa uaitas dese al
Pater non uidicac qũeqĩ a¬
sed omne iudicium dedity
melius sublimabitur quod
uangelio ait. Nemo ascen¬
dit incelum nisi qui descen¬
dit decȩlo filius hominis
du incelis ẽ. Orias id est ro¬
bustus dͥñ uel forticudo ani.
lle est deqiio ipse saluadoar
sieuangelio ait. Cumforcis
armatus custodit atriũ
suum: in pace sunt om̃ia
quȩ possidet. Si aut̃ fortior
illo super ueniens uicerit
aufert inquibus confide¬
bat & spolia eius distribuet.
Ipse quippe principẽ huiꝰ
mundi eiecit foras: quod
dextera dñi fecit uirtutẽ.

Expanded text:
propheta Ezechiel ex persona propheta Ezechiel ex persona Domini de convocatione gentium loquens, ait: Tollam vos de gentibus, et congregabo vos de universis terris, et inducam vos in terram vestram, ait Ds . Josaphat, ipse judicans, sed melius Dominus judicabit, interpretari potest: quod illi maxime convenit, de quo scriptum est: Paravit in judicio sedem suam, et ipse judicabit orbem terrae in aequitate . terrae. Et ipsa Veritas de se ait: Pater non judicat quemquased omne judicium dedit filio . melius sublimabitur, quem Evangelio ait: Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, filius hominis qui est in coelo . Ozias, id est, robustus Domini, vel fortitudo Domini, ille est, de quo ipse Salvator in Evangelio ait: Cum fortis armatus custodit atrium suum, in pace sunt omnia quae possidet; si autem fortior illo superveniens, vicerit auferet in quibus confidebat, et spolia illius distribuet . Ipse quippe principem hujus mundi ejecit foras, quia: Dextera Domini fecit virtutem,
Abbreviated transcription (Latin):
nec extollatur luna. Et
dominabitur amari usq
admare: & aflumine iusq
ad terminos orbis terrarũ.
Quod aut̃ gesta plumin¬
salomonis & maxime uđ
templum dñi cunda mni
studio & diligentia edifica¬
uit figurã saluatoris nr̃i
& ecclesiȩ teneant non est
ignotum. Roboam impetꝰ
populi mei interpretatur:
& significat uelocem con¬
uentum populorum ad
fidem . xp̃i post incarnati¬
onem eius. Quod propħa
inspũ preuidens ait. Om̃s
gentes quascumq fecisti
uenient & adorabunt corã
te dñe & honorificabunt
nomen tuum. Abia innr̃am
linguam: conuertitur pat̃
dñs. Ostenditq illum: de
quo propheta ait. Paruulꝰ
natus est nobis & filius ila¬
dus est. nobis & factus est¬
principatus suꝑ humerũ¬
elus cnocabitur nomen
rtus admirabilis consiliariꝰ.
deus fortis. pat̾ futuri scłi.
princeps pacis & reliqua.
Asaph tollens siue attollens.
significat eum dequo ioħes
dicit. Ecce agnus dei: ecce
quitollit peccata mundi. Et

Expanded text:
nec extollatur luna; et nec extollatur luna; et dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae . Quod autem gesta plurixime quod templum Domino cum omni studio et diligentia aedificavit, figuram Salvatoris nostri et Ecclesiae teneant, non est ignotum. Roboam, impetus populi mei interpretatur, et significat velocem conventum populorum ad fidem Christi post incarnationem ejus. Quod Propheta in Spiritu praevidens ait: Omnes gentes quascunque fecisti, venient et adorabunt coram te, Domine, et honorificabunt nomen tuum . Abia, in nostram linguam convertitur pater dominus, ostenditque illum de quo propheta ait: Parvulus natus est nobis, et filius datus est nobis, et factus principatus ejus superet vocabitur nomen ejus admirabilis, consiliarius, Deus fortis, pater futuri saeculi, princeps pacis, et reliqua . Asa, tollens sive attollens, significat eum de quo Joannes dicit: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Et
Abbreviated transcription (Latin):
ste. tunduntur cotidie per¬
secutionum estibus. Dequib
insulis ysaras cicit. Indoctri¬
nis glorificare dominum.
minsulis maris nomen dñi
dĩ isrł. Insulȩ ergo libamen:
sacrificium est corporis &
sanguinis dñi quod cotidie
scã ecclesia cum uotis & lau¬
dibus deo offerre solet. com¬
memorationem digne agens
uassionis & resurrectionis do-¬
minicȩ. Dauid desiderabilis
uel fortis manu. nulli dubiũ
qui inxp̃m significet. Dequo
psalmit ait. Spetiosus for¬
ma prefiliis hominum. Et
item. Dñs inquit forcis dñs
potens inprelio. Cuius gesta
quomodo dominica facta
significent: tractatores scã¬
rum scripturarum suffi-¬
cienter exponunt. Salo¬
mon quoq rex & filiꝰ regis
qui interpretatus latinę̧
sonat pacificꝰ uel placitus
erit illum de notat dequo
propheta precatur dicens.
Ds̃ iuditium tuum regida.
& iusticiam tuã filio regis.
Et paulo post. Orietur in¬
quit indiebus eius iusticia:
& habundantia pacis do¬

Expanded text:
sitae, tunduntur quotidie persitae, tunduntur quotidie persecutionum aestibus, de quibus insulis Isaias dicit: In doctrinis glorificate Dominum, in insulis maris nomen Domini Dei Israel. Insulae ergo libamen sacrificium est corporis et sanguinis Domini, quod quotidie sancta Ecclesia cum votis et laudibus Deo offerre solet, commemorationem digne agens passionis et resurrectionis Dominicae. David, desiderabilis vel fortis manu, nulli dubium quin Christum significet, de quo Psalmista ait: Speciosus forma prae filiis hominum , et item: Dominus, inquit, fortis, Dominus potens in praelio : cujus gesta quomodo Dominica facta significent, tractatores sanctarum Scripturarum sufficienter exponunt. Salomon quoque rex et filius regis, qui interpretatus Latine, sonat pacificus, vel pacatus erit, illum denotat de quo Propheta precatur, dicens: Deus, judicium tuum Regi da, et justitiam tuam filio Regis . Et paulo post: Orietur, inquit, in diebus ejus justitia et abundantia pacis, do
Abbreviated transcription (Latin):
tatis mala incordibus uris:
Ulere sensibilis qui cogita uit
facta & futura ut presentia
cernit. Sic̃ de eo scribit᷑. Qui
fecit quȩ futura sunt. Boor
inquo robur uel inipso for¬
citudo uel infortitudine.
interpretatur: apte adxp̃m
transferri potest. Quia ipse ẽ
brachium dñi: dequo ꝓpha
dicit. Ecce dñs inforcitudine
ueniet: & brachium eus
dominabitur. Et ipse dese in
euangelio ait. Ego si exaltatꝰ
ipsum. Omnis enim uirtus
hominis: in morte deficiet.
Uerbum quoq quod caro fac¬
tum est: de infirmitate fortꝰ
demorte uiuatius dehumilita¬
te excelsus factus est. Obed
id est seruiens significat eum
qui desemet ipso ait filius ho¬
minis non uenit ministan
sed ministrare. Et apostous.
Qui cum informa dĩ ẽẽc n¬
quit non rapinam met ipsi¬
exinaniuit formam serui
accipiens insimilitudinemꝰ
hominum faccus &bais
nuentus ut homo. Iesse in¬
cprrtatur insule libamen
psulȩ ecclesiȩ sunt degentib
quȩ minari iftius mundi po¬

Expanded text:
tatis mala in cordibus vestris? tatis mala in cordibus vestris? Vere sensibilis, qui cogitata ut facta, et futura ut praesentia cernit sicut de eo scribitur, qui fecit quae futura sunt. Boos, in quo robur, vel in ipso fortitudo, vel in fortitudine, interpretatur, apte ad Christum transferri potest, quia ipse est brachium Domini, de quo propheta dicit: Ecce Dominus in fortitudine veniet, et brachium ejus dominabitur . Et ipse de se in Evangelio ait: Ego si exaltatusipsum . Omnis enim virtus s in morte deficit, Verbum vero quod caro factum est, de infirmitate fortius, de morte vivacius, de humilitate excelsius factum id est, serviens significat eum qui de semetipso ait: Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare . Et apostolus: Qui cum in forma Dei esset, inquit, non rapinam arbiinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo . Jesse, interpretatur insulae libamen. Insulae Ecclesiae sunt de gentibus, quae in mari istius mundi po
Abbreviated transcription (Latin):
ignficat eum quidixit.
sumo eam. Iste uero caput
est illius populi excuius per¬
sona psalmista loquitur
dño ita dicens. Uoluntarie
est. Naason serpentinus uł
argurium figurat eum:
qui meuangelio dixit. Sic̃
moyses exaltauit serpentẽ
indeserto: ita exaltari opor¬
tet filium hominis. Augu¬
rium uero hic ꝓuaticinio
uel reuelatione intelligi
debet. Cuius uaticinium
intria prophetiȩ temꝑa
respicit: mpreceritum ut
est. Uidit abraham diem
meum uidit & gauisus. ẽ.
Inpresens ut est. Quid co¬
gitatis mala incordibꝰ uris:
Infuturum ut est hoc. fruis
enim sic̃ angłi dĩ incęlo.
Et illud. Soluite templum
hoc & intrib dieb excitabo
illud Salmon qui int̃p̃tat᷑
sensus uel sensibilis. non
inconuenienter. xp̃m figu¬
rat quẽ apostolus dixit᷑:
dei uirtutẽ. & dĩ sapientiã
esse. Qui benesensibilis dr̃.
Nam ieuangelio legitur
dixisse: tetigit me aliquis.
Nam ego sensi deme uirtutẽ
exisse. Et item. Quid cogi¬¬

Expanded text:
significat eum qui dixit:significat eum qui dixit:sumo eam . Iste vero caput est illius populi, ex cujus persona Psalmista loquitur Domino, ita dicens: Voluntarie iam bonum est . Naason, serpentinus, vel augurium, figurat eum qui in Evangelio dixit: Sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet filium hominis . Augurium ergo hic pro vaticinio vel revelatione intelligi debet, cujus vaticinium in tria prophetiae tempora respicit. In praeteritum, ut est: Vidit Abraham diem meum, et gavisus est . In praesens, ut est: Quid cogitatis mala in cordibus vestris? In futurum, ut est hoc: Erunt enim sicut angeli Dei in coelo . Et illud: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud . Salmon, qui interpretatur sensus, vel sensibilis, non inconvenienter Christum figurat, quem Apostolus dixit Dei virtutem et Dei sapientiam esse , qui bene sensibilis dicitur. Nam in Evangelio legitur dixisse. Tetigit me aliquis. Nam et ego sensi de me virtutem exisse . Et item: Quid cogi
Abbreviated transcription (Latin):
Et ꝑtingens ad diuisionem
animȩ ac sp̃s compagũ quoq
& medullarum & discretor
cogitationum. Taria oriens
siue ortus interpretatur. Et
zacharias ait. Uisitauit nos
oriens exalto. Et alibi scrip¬
tum est. Ecce uir oriens no-¬
men eius. Esrom sagitra
uidit uel atriũ eiꝰ denotat
ipsum dequo dicitut. Sagt¬
tȩ potentis acutȩ. Sagttę
ep̃ sunt precepta euangłui
ad uindicantis iuditia. Atri¬
um uero significat habun¬
duntiam grẽ & laticudinem
caritatis: perquam om̃s mui¬
tans adse ipsa ueritas ait. Ue¬
ide adie omnes qui labora
d& honerati estis: & ego re¬
ficiam uos. Aram: electꝰ siue
excelsus dr̃. Et propħa exper¬
sona patris adfilium loquit᷑.
łce puer m̃s electꝰ ms̃: dedi
qͣm meum suꝑ ipsũ. Quis ẽ.
iste puer electꝰ: nisi quia pue¬
ritia reprobauit malũ. & ele¬
ꝗt quod bonum est : Psalmi¬
staquoq ait. Excelsus superi
omnes gente sᷤ dñs. & reliqua.
Aminadap aut̃ qui interpreta.¬
ur populus m̃s uoluntarmꝰ:

Expanded text:
ad divisionem animae ac spiritus, compagum quoque ac medullarum, et discretor cogitationum . Zara, oriens, sive ortus, interpretatur, et Zacharias ait: Visitavit nos oriens ex alto . Et alibi scriptum est: Ecce, vir oriens nomen ejus . Esrom, sagittam vidit, vel atrium ejus, denotat ipsum de quo dicitur: Sagittae potentis acutae ; sagittae Christi sunt praecepta Evangelii, vel vindicantis judicia. Atrium vero significat abundantiam gratiae, et latitudinem charitatis, per quam omnes invitans ad se ipsa Veritas, ait: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos . Aram, electus, sive exclusus dicitur. Et propheta ex persona Patris ad Filium loquitur: Ecce puer meus, electus meus, dedi spiritum meum super ipsum . Quis est iste puer electus, nisi qui a pueritia reprobavit malum, et elegit quod bonum est? Psalmista quoque ait: Excelsus super omnes gentes Dominus, et reliqua . Aminadab autem, qui interpretatur populus meus voluntarius,
Abbreviated transcription (Latin):
catorũ adño xp̃o. ingenerati¬
onb aut̃ luce significatirr
abolitio nr̃orũ peccatorũ adño
xp̃o. idõ eas ille descendens
enarrat iste ascendens. Quod
eñi dic̃ apłs. Misit d̾s filiũ suũ
nsnmilitudinẽ carnis pecciti
hec ẽ. susceptio peccatoꝵ. Qđ
aut̃ addidit lt depece.
dampnaret peccatũ incarne.
he est expiatio peccatorum.
Promde matheus abipso dauid
persalomonem: descendit
nicuius matre illo peccauit.
Lucas uero adipsum dauid
pmathan ascendit: perquẽ
ꝓpħam ds peccatum illius
expauit. Ipse quoq numerꝰ
quẽ lucas exequitur certissi¬
me prorsus abolitionem in¬
dicat peccatorum. Quia uͦ¬

Expanded text:
ccatorum a domino Christo, in generaticcatorum a domino Christo, in generationibus autem Lucae significatur abolitio nostrorum peccatorum a domino Christo. ideo eas ille descendens enarrat, iste ascendens. quod enim dicit apostolus: misit deus filium suum in similitudinem carnis peccati, haec est susceptio peccatorum; quod autem addit: ut de peccato damnaret peccatum in carne, haec est expiatio peccatorum. proinde Mattheus ab ipso Dauid per Salomonem descendit, in cuius matre ille peccauit; Lucas uero ad ipsum Dauid per Nathan ascendit, per quem prophetam deus peccatum illius expiauit. ipse quoque numerus, quem Lucas exsequitur, certissime prorsus abolitionem indicat peccatorum. quia