comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
t possunt notari in homine quatuor sta¬
tus liberi arbitrii. Ante peccatum enĩ
ad bonum nil impediebat. ad malũ nil im¬
pellebat. Non habuit infirmitatẽ ad malũ.
er habuit adiutorium ad bonum. Tunc sine
errore ratio iudicare & uoluntassine difficus¬
te bonum appetẽ potẽrat. post peccatum u̾
ante reꝑationẽ gr̃e ꝓͥmit᷑ a centupiscentia
⁊ uincit᷑ & habet infirmitatẽm in malo.s ñ
haheꝵ grãm̃ in bono. & iło potest peccare
ñ pot̃ ñ peccare etiam damnabuit. Post reꝑa¬
tionem uͦ ante confirmationem p̃mit᷑ a con¬
cupiscentia s ñ uincit᷑. & habet quidem in¬
firmitatem inmalo. s grãm in bono. ut possit
peccare ꝓpt̾ lib̾tatem ce infirmitatẽ. ce possit
non peccare ad mortem. ꝓpt̾ lib̾tatem. &e grãm
adiuuantem. nondum tam̃ habet posse om̃i¬
no ñ peccare. uł ñ posse peccare ꝓpt̾ infirmita¬
tem. nondum ꝑfecte absortam. & ꝓpt̃ grãm
nondum ꝑfecte consũmatam. Post confirma.¬

Expanded text:
t possunt in homine notari quatuor status liberi arbitrii. Ante peccatum enim ad bonum nil impediebat, ad malum nil impellebat. Non habuit infirmitatem ad malum, et habuit adjutorium ad bonum. Tunc sine errore ratio judicare, et voluntas sine difficultate bonum appetere poterat. Post peccatum vero ante reparationem gratiae, premitur a concupiscentia et vincitur, et habet infirmitatem in malo, sed non habet gratiam in bono; et ideo potest peccare, et non potest non peccare etiam damnabiliter. Post reparationem vero ante confirmationem premitur a concupiscentia, sed non vincitur; et habet quidem infirmitatem in malo, sed gratiam in bono, ut possit peccare propter libertatem et infirmitatem, et possit non peccare ad mortem propter libertatem et gratiam adjuvantem: nondum tamen habet posse omnino non peccare, vel non posse peccare, propter infirmitatem nondum perfecte absorptam, et propter gratiam nondum plene consummatam. Post confirma
Abbreviated transcription (Latin):
s iste alias: que sunt cause causatum. Cũqꝙ
unum sit diuina potentia. dispositio siue uo¬
luntas. & ideo omnium una principalis cau¬
sa tam̃ ꝓpt̾ effectus diu̾sos. pluralit̃ dicit
auoꝰ. causas primordiales omnium rerum
indõ eẽ inducens similitudinem artificis. in
cunis dispositione ẽ qualis sit futura archa.
Ita & indo̾ umuscuiꝰq rei future causa p̾ces¬
sit. In creaturis uͦ quarumdam rerum s ñ om¬
nium cause st̃. ut ait auoꝰ: quia inseruit d̃s
seminales iationes rebꝰ. scđ̃m quas alia ex alis
ꝓueniunt. ut de hoc semine. tale granum.
de hac arbore talis fructus. & huiusmodi: et
heȩ quoq dicunt᷑ pͥmoridiales cause. ce si non
ad̾eoꝓprie: quia habent ante se causameternã.
que ꝓprie & uniũsalit̃ pͥma est. Iue uͦ ad res au¬
quas dicunt᷑ prime que scilicet ex eis ꝓueni¬
unt. Id̃o etiam primordiales dicuntur: quia
inprima rerum conditione reb adeo insite ft̃.
& sicut creature mutabiles sunt. ita ce hee cau¬

Expanded text:
usae causarum. Cumque unum sit divina potentia, dispositio sive voluntas, et ideo una omnium principalis causa; tamen propter effectus diversos pluraliter dicit Aug. causas primordiales omnium rerum in Deo esse; inducens similitudinem artificis, in cujus dispositione est qualis futura sit arca. Ita et in Deo uniuscujusque rei futurae causa praecessit. In creaturis vero quarumdam rerum, sed non omnium causae sunt, ut ait Aug. Quia inseruit Deus seminales rationes rebus, secundum quas aliae ex aliis proveniunt, ut de hoc semine tale granum, de hac arbore talis fructus et hujusmodi. Et haec quoque dicuntur primordiales causae, etsi non adeo proprie, quia habent ante se causam aeternam, quae proprie et universaliter prima est. Illae vero ad res aliquas dicuntur primae, scilicet quae ex eis proveniunt. Ideo etiam primordiales dicuntur, quia in prima rerum conditione rebus a Deo insitae sunt. Et sicut creaturae mutabiles sunt, ita et hae cau
Abbreviated transcription (Latin):
stributio decalogi quunduob manda¬
tis completur consideranda ẽ: habet enim
decalogus .xͣ. p̃cepta que st̃ decacordũ psatt̃¬
um: que sic sunt distributa. ut tria que st̃ in
pͥma tabula ꝑtineant addeum. scił. ad
cognitionem & dilectionem trinitatis. uͣ.
que sunt in sccd̃a tabuia. addilectionẽ ꝓximi
Primum: in pͥma tabula ẽ. Non habebis deoᷤ
auenos. Nonfacies tͥ sculptile. neq omnem
similitudinem: ce.c̃. Hec oris̃. dic̃. ẽẽ duo man¬
data. s ausꝰ. unum. hoc ipsum enim quod
dixerat. ñ habebis deos alienos. ꝑfectius
explicat cumꝓbibet coli figm̃ta. idẽ ydolũ
uł similitudinẽ auicuius rei. Que duo oris̃.¬
ita dic̃ distare ut ydolũ sit. quod nich habt
simile sur:. similitudo uͦ quod habet speciẽ
alicuius rei. Ut ũbigrã. Siquis maurouel
ligno. uł alare. faciat speciem serpentis uł
auis uł alius rei. & statuat adorandum non
ydolum. s similitudinẽ fecit. Qui uͦ facit spe¬

Expanded text:
stributio Decalogi, quae in duobus mandatis completur, consideranda est. Habet enim Decalogus decem praecepta, quae sunt decachordum psalterium; quae sic sunt distributa, ut tria quae sunt in prima tabula, pertineant ad Deum, scilicet, ad cognitionem et dilectionem Trinitatis; septem quae sunt in secunda tabula, ad dilectionem prfacies tibi sculptile, neque omnem similitudinem . Haec Origenes dicit duo esse mandata; sed Augustinus unum hoc ipsum esse quod dixerat non habebis deos alienos, perfectius explicat, cum prohibet coli figmentum, scilicet idolum vel similitudinem alicujus rei. Ac si apertita dicit distare, ut idolum sit quod nihil habet simile sui; similitudo vero, quod habet speciem alicujus rei; ut, verbi gratia, si quis in auro vel in ligno vel alia re faciat speciem serpentis vel avis vel alterius rei, et statuat ad adorandum, non idolum sed similitudinem fecit. Qui vero facit spe
Abbreviated transcription (Latin):
me diei requie: aliquid nos eloqui oportet. Scͥp¬
tum est. quia compleuit d̃s cdie septimo opꝰ suũ.
&r requieuit die septimo ab umũso oꝑe quod pa¬
trarat. Requieuisse dicitur d̾s die septimo. non
quasi oꝑando lassus: s abuniũso oꝑe requieuit.
quia nouam creaturã facere cessauit. Requiescẽ
enim: cessare dicitur. Unde in apocalipsi. Non
cessauit a faciendis gnĩbus creature: quia ult̃
ñ condidit noua: usq nunc tam̃ ut ueritas
in euangłio ait oꝑatur pater cum filio. scilicet
amministrationẽ eorumdẽ generum que tẽ
instituta st̃. Creatoris enim uirtus: causa subsi-¬
ture otinuã administrationẽ ostñs̃. Diegͦ.unͦ.¬

Expanded text:
. Scriptum est, Gen. 2, quia complevit Deus die septimo opus suum, et requievit die septimo ab universo opere quod patrarat. Requievisse dicitur Deus die septimo, non quasi operando lassus, sed ab universo opere requievit, quia novam creaturam facere cessavit. Requiescere enim cessare dicitur, unde in Apoc., c. 4, diccessavit a faciendis generibus creaturae, quia ultra nova non condidit. Usque nunc tamen, ut Veritas in Evangelio ait, operatur Pater cum Filio, scilicet administrationem eorumdem generum quae tunc instituta sunt. Creatoris enim virtus causa subsiturae continuam administrationem ostendit. Die
Abbreviated transcription (Latin):
nisi cum delectatio mota fuerit in illa parte
animi que debet obtempare rationi tãqũa
rectori uiro. Etiam in uno quoq nr̃m nichil
aliud agitur. cum ad peccatũ quisq dela¬
bitur. quam tc̃ actum est in illis trib ser-¬
pente. muliere. & uiro. Nam primo fit sug¬
gestio. siue ꝑ cogitationem. siue ꝑ sensus
corporis. uł uidendo. uł tangendo. uł gus¬
tando. uł audiendo. uł olfaciendo. Que sug¬
gestio cum facta fuerit sicupiditas nr̃a ñ mo¬
ueatur ad peccandum. excludit᷑ serpentis astu¬
tia. Si autem mota fuerit. quasi iam mulieri
ꝑsuasum erit. s aliquando ratio uirilit̃ com¬
motam cupiditatem refrenat. atq compes¬
cit. Qd̃ cum fit ñ labimur in peccatum. scũ
aliquanta luctatione coronamur. Si autẽ
ratio consentiat. & qd̃ libido commouerit.
faciendũ eẽ decernat. ab om̃i beata uita. tã¬
quam de paradiso expellit᷑ homo. Iam eñ
peccatum imputatur etiam si ñ sequatur fac¬
tum. quando rea tenetur inconseusione con¬
scientia.

Expanded text:
nisi cum delectatio mota fuerit in illa parte animi, quae debet obtemperare rationi, tanquam rectori viro. Etiam in unoquoque nostrum nihil aliud agitur cum ad peccatum quisque delabitur, quam tunc actum est in illis tribus, serpente, muliere et viro. Nam primo fit suggestio, sive per cogitationem, sive per sensus corporis, vel videndo, vel tangendo, vel audiendo, vel gustando, vel olfaciendo; quae suggestio cum facta fuerit, si cupiditas nostra non moveatur ad peccatum excluditur serpentis astutia. Si autem mota fuerit, quasi jam mulieri persuasum erit; sed aliquando ratio viriliter etiam commotam cupiditatem refrenat et compescit. Quod cum fit, non labimur in peccatum, sed cum aliquanta luctatione coronamur. Si autem ratio consentiat, et quod libido commoverit faciendum esse decernat, ab omni vita beata, tanquam de paradiso, expellitur homo. Jam enim peccatum imputatur, etiam si non subsequatur factum, quando rea tenetur in consensione conscientia. 10.
Abbreviated transcription (Latin):
ficiens. maior est eo qd̾̃ efficitur. Nichil autẽ maiꝰ
ẽ. uoluntate di. Nongͦ eius causa querenda est. It̾ẽ
in libro contͣ manicheos. Si quidixerint. quid
placuit cdõ facẽ celum et t̾ram: respondendũ ẽ eis.
Oui uoluntatemdĩ nosse desid̃ant. causas etiam
uoluntatis di scire querunt: cum uoluntas dei.
omniũ que st̃ ipsa sit causa. Si enim ht̃ causã
uoluntas. ẽ. auqͥd qd̾ antecedat uoluntatem d̾i:
qd̾ nefas ẽ. credere. Ouigͦ dicit. quare fecit d̃s ce¬
lum et tr̃am: respondendum ẽ. illi. quia uoluit.
Uoluntas enimd̃i causa est celiet t̾re: &e id̃o ma¬
ior est uoluntas dĩ. quam celum et t̾ra. Qui
autem dicit quare uoluit facẽ celum et trã:
maius aliquid querit. qm̃ ẽ uoluntas di. Nicħ
autem mauis inueniri pot̃. Compescat gͦ se
humana temeritas: & id qd̾ ñ est nonquerat:
ne id qd̃ ẽ ñ inueniat. Ecce his auctoritatib
aꝑte insinuatur. qd̃ uoluntatis di causa nul¬
la est: & ideo querenda non est.
Os uoluntas dĩ

Expanded text:
itur. Nihil autem majus est voluntate Dei. Non ergo ejus causa quaerenda est. Idem in libro contra Manichaeos, si qui dixerint: Quid placuit Deo facere coelum et terram? Respondendum est eis: Qui voluntatem Dei nosse desiderant, causas et voluntatem Dei scire quaerunt, quod voluntas Dei omnium que sunt ipsa sit causa. Si enim habet causam voluntas, est aliquid quod antecedat voluntatem Dei, quod nefas est credere. Qui ergo dicit: Quare fecit Deus coelum et terram? Respondendum est illi: Quia vult. Voluntas enim Dei causa est coeli et terrae; et ideo major est voluntas Dei quam coelum et terra. Qui autem dicit: Quare voluit facere coelum et terram? majus aliquid quaerit quam est voluntas Dei, nihil autem majus inveniri potest. Compescat se ergo humana temeritas, et id quod non est non quaerat, ne id quod est non inveniat. Ecce his auctoritatibus aperte insinuatur quod voluntatis Dei causa nulla est, et ideo querenda non est. 5. Quod voluntas D
Abbreviated transcription (Latin):
ra ñ sit alud substantia ce aliud caritas. sed
substantia ipsa sit caritas. &e caritas ipsa sit¬
substantia. siue in patre. siue infilio. siue in
Ecce his uerbis aꝑte ostendit augustinus
quod intrinitate caritas aliqͣn refert ad sub̾am.
que communis est trium ꝑsonarum. &e tota
in singulis: aliquando specialit̃ ad ꝑsonam
sp̃c sc̃i sicut sapientia dĩ. aliquando ꝓ sub̾a
diuina. aliquando ꝓfiuo ꝓprie accipitur. &
hoc inmultis fieri repperttur.
Exemplis af¬
firmat eadem nomina &e ꝓpͥe & uniũsaliter ac

Expanded text:
ra non sit aliud substantia et aliud caritas, sed substantia ipsa sit caritas et caritas ipsa substantia, ita siue in patre siue in filio siue in Ecce his verbis aperte ostendit beatus Augustinus quod in Trinitate charitas aliquando refertur ad substantiam, quae communis est trium personarum, et tota in singulis, aliquando specialiter ad personam sancti, sicut sapientia Dei aliquando pro substantia divina, aliquando pro Filio proprie accipiatur, et hoc in multis fieri reperitur. 4. Exemplis firmat eadem nomina proprie et universaliter ac
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ infideles asserunt ñ eẽ coniugi¬
um̃: quia nec rata nec legitima ẽ eoꝵ copu¬
la. Rata ñ ẽ: quia soluipot̃. sec legittima:
tum ẽ Eoꝵ autẽ coniunctio ñ ẽ exfide. e. id̃o¬
coniugiũ peccatũ ẽ. ñ ẽ gͥ comugium: qͥ a nul¬
lum coniugium peccatũ ẽ. Adꝰ etiã dic̃ quia
ñ ẽ uera pudicitia infidelis: cum infidele. S
uera negat᷑ eẽ pudicitia. ñ qd̾ infidelium
coniugium ñ sit uerũ: s quia ñ ht̃ illud
tͥplex bonum quod excusat coitũ: & meret᷑
p̃miũ. Itẽ illud apłi. Omne quod ñ ẽ ex fide
peccatũ ẽ ñ ita est intelligendum. ut qͥcqͥd
fit ab infidelib peccatũ sit: s om̃e qd̃ fit
contra fidem idẽ conscientiã malefit. & ad
gehennam edificatꝰ uł in om̃i eoqd̃ infidelis
Quodle¬
gittimũ sit ꝯuigiũ infideliũ s ñ ratũ & qͣre.

Expanded text:
inter infideles asserunt non esse conjugium, quia nec rata, nec legitima est eorum copula. Rata non est, quia solvi potest: nec legitima, tum est. Eorum autem conjunctio non est ex fide, et ideo peccatum est. Non est ergo conjugium, quia nullum conjugium peccatum est. August. etiam dicit quia non est vera pudicitia infidelis cum fideli. Sed vera negatur esse pudicitia, non quod infidelium conjugium non sit verum, sed quia non habet illud triplex bonum, quod excusat coitum, et meritur praemium. Item illud Apostoli: Omne quod non est ex fide, peccatum est, non ita intelligendum est, ut quidquid fit ab infidelibus peccatum sit; sed omne quod fit contra fidem, id est, conscientiam, male fit, et ad gehennam aedificat. Vel in omni eo quod infidelis Quod legitimum sit conjugium infidelium, sed non ratum, et quare.
Abbreviated transcription (Latin):
natio sit gr̃e p̾paratio. idẽ. diuina elec-¬
tio. qua elegit quos uoluit ante mundi con
intelligenda ẽ. p̃scĩa iniquitatis quorũdam.
& p̃paratio damnationis eorumdẽ. Sicut e¬
nim p̃destinationis effectus il hic dic̃ qͥs sit
mur. atq ad recte uiuendum & nis effectus.
in bono ꝑseuerandum adiuuam. & illa qua
in futuro beatificabisr: ita reꝓbatio dĩ. qua
ab et̾no ñ eligendo quosdam reꝓbauit. scd̃
duo considerat᷑: quorum alt̾m p̾scit & ñ p̃pa¬
rat ioest inquitatẽ: altm̃ p̃scit &e p̃parat: scił.¬
hẽc inquit regula inconcusse tenenda est.
peccatores inpeccatis p̃scitos eẽ ñ p̃paratos:
penam autem ẽẽ p̃paratam. hic scd̃m quid

Expanded text:
natio sit gratiae praeparatio, id est, divina electio qua elegit quos voluit ante mundi consintelligenda est praescientia iniquitatis quorumdam, et praeparatio damnationis eorumdem. Sicut enim praedestinationis effectus illa gratia est mur, atque ad recte vivendum et in bono perseverandum adjuvamur, et illa qua in futuro beatificamur; ita reprobatio Dei, qua ab aeterno non eligendo quosdam reprobavit, secundum duo consideratur; quorum alterum praescit et non praeparat, id est, iniquitatem; alterum praescit eHec, inquit, regula inconcusse tenenda est peccatores in peccatis prescitos esse non preparatos, penam autem esse preparatam. Item Fu
Abbreviated transcription (Latin):
dico. qr ꝯiugium tc̃ ñ fuit: s futurũ ꝓmit¬
titur. Siuͦ ile post uxorẽ duxit. & illa
marito nupsit. ꝯuigium utrumq fuit:
q ñ pot̾ dissolui. P recedens igitur m̃¬
datium ut ꝑuirium. penitentia ẽ corri¬
gendum: s ꝯiugium sequens ñ ẽ dissol¬
uendum. Non autẽ sic est. qño uiram̃tũ
coniugii. p̃senti ꝯsensus attestatione
sirmat᷑: quia post talem consensum si qͥs
ali se copulaũtt etiã si plem ꝓcreauerit
irritum debet fieri: & ipse ad priorẽ co¬
pulam reuocari.

Expanded text:
dico quod conjugium tunc non fuit, sed futurum promitdico quod conjugium tunc non fuit, sed futurum promittitur. Si vero ille post uxorem duxit, et illa marito nupsit, conjugium utrinque fuit, et non potest dissolvi. Praecedens ergo mendacium vel perjurium, poenitentia egendum; sed conjugium sequens non est dissolvendum. Non autem sic est, quando juramentum conjugii praesentis consensus attestatione firmatur, quia post talem consensum, si quis alii se copulaverit, etiamsi prolem procreaverit, irritum debet fieri et ipse ad priorem copulam revocari.
Abbreviated transcription (Latin):
ic queri deber. utrum consensus de
efficiat: ut siquis ꝓmittat ut etiam iuret
alicui. se usq ad tempus placitum illã
ducturum: & illa ꝓmittat uł uiret. se illi
nupturam. pumquid talis sponsio. eos con¬
iuges fecit: Simutato ꝓposito alt̃ uł ut̃q
ad alienã copulam transit: numquid ob
priorem sponsionem uiram̃to subnixam.
scdẽ federationis pactum scindet᷑: Consi¬
dera quia longe aliud ẽ ꝓmittere: & aliud
facẽ qui ꝓmittit. nondũ fac̃ Quigͦ ꝓmisit
se inuxorem ducturum aliquã. ñdum
eam duxit uxorem: & que spopondit se
nupturam. ñdum nupsit quomͦ gͦ con¬
iuges appellari possunt. qͥ ñdũ contra¬
hunt: s in futuro se contracluros iuran¬
do ꝓmitunt ⁊ It̃. si ex iii uiram̃ti ad futu¬
rum ꝑtinentis. mox efficiuntur conui-¬
ges: cur iurant infuturo se facturos.
quod inp̃senti efficiuntur. Ltẽ. si ex qͦ
uirant mox efficiuntur ꝯiugestc̃ hanc
rẽ efficiunt. qñ uirant se facturos. Ideo

Expanded text:
ic quaeri debet utrum consensus de conjugium efficiat: ut si quis promittat vel etiam juret alicui se usque ad tempus placitum illam ducturum, et illa promittat vel juret se illi nupturam, numquid talis sponsio eos conjuges facit? Si mutato proposito alter vel uterque ad alienam copulam transit, numquid ob priorem sponsionem juramento subnixam, secundae foederationis pactum scindetur? Considera quia longe est aliud promittere, et aliud facere. Qui promittit, nondum facit. Qui ergo promisit se in uxorem ducturum aliquam, nondum eam duxit in uxorem; et quae spopondit se nupturam, nondum nupsit. Quomodo ergo conjuges appellari possunt, qui nondum contrahunt, sed in futuro se contracturos jurando promittunt? Item, si ex vi juramenti ad futurum pertinentis mox efficiuntur conjuges, cur jurant in futuro se facturos, quod in praesenti efficiunt? Item, si ex quo jurant, mox efficiuntur conjuges, tunc rem hanc efficiunt, quando jurant se facturos. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
dem dona si ꝑstitissent. Ideoq scriptura
dicit. de singuus ordinib aliquos cecidis¬
se. ñ quia fuissent mordinib &e postea cor¬
ruerint s quia si ꝑstitissent. eorum aliqui. in
singulis fuissent ordinib: qui & in nature
tenuitate. & informe ꝑspicacitate differen¬
tes gradus habebant: sic̃ illi qui ꝑstiterunt.
Alii enim ut p̃diximus suꝑiores: alii inferiort̃
conditi sunt. Suꝑiores: qui natura magis
subtiles. & sapientia amplius ꝑspicates. In¬
ferioes: qui natura minus subtiles. & intelli
ip̃se pondare potuit. qui omnia innumero
so qui ẽ m̃sura. omm reimodum p̃figens: &
numerꝰ. om̃i rei speciem p̃bens: &e pondus.
omne rem ad stabilitatem trahens: idẽ ter¬
minãs. & formans & ordinans omnia. S¬

Expanded text:
dem dona, si perstitissent. Ideoque Scriptura dicit de singulis ordinibus aliquos cecidisse, non quia fuissent in ordinibus et postea corruerint, sed quia si perstitissent, eorum aliqui in singulis fuissent ordinibus, qui et in naturae tenuitate, et in formae perspicacitate, differentes gradus habebant, sicut illi qui perstiterunt. Alii enim, ut praediximus, superiores, alii inferiores es: superiores, qui natura magis subtiles, et sapientia amplius perspicaces; inferiores, qui natura minus subtiles, et sapientus ponderare pso, qui est mensura, omni rei modum praefigens; et numerus, omni rei speciem praebens; et pondus, omnem rem ad stabilitatem trahens, » id est terminans, et formans, et ordinans omnia.
Abbreviated transcription (Latin):
is excursis quod supra de  ominiscre¬
atione ꝓmisimus esffraui mancipare
atꝙ ordine explanare ñc suscipimus ubi. bec
consid̾anda udẽtur. scilicet quare creatꝰ sit
homo &e qualit̃ institutus. e qualis uł quo¬
mͦ factꝰ demde qualit̾ sit lapsus. postremo
qualit̃ & ꝑ que sit reparatus: horum autem
pͥmo & scd̃o posita. idest causam creationis hu¬
mane & modum institutionis. suꝑius ꝓ mo-¬
dulo nĩe facultatis tractauimus. Ouomͦ intel¬

Expanded text:
is excursis quae supra de hominis creatione praemisimus, effectui mancipare atque ordine explanare nunc suscipimus; ubi haec consideranda videntur, scilicet quare creatus sit homo, et qualiter institutus, et qualis et quomodo factus; deinde, qualiter sit lapsus; prostremo, qualiter et per quae sit reparatus. Horum autem primo et secundo posita, id est, causam creationis humanae, et modum institutionis, superius pro modulo nostrae facultatis tractavimus. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
stigandum ess. quomodo accipiendũ
sit quod ait. Dixit d̾s utrum temꝑaliter
uł sono uocis illud dixerit an alio modo:
sono uocis dm̃ fuisse locutum: quia si tem¬
poraliter e mutabult. t licorra ii dicatur
romalisse. uex elt nes lingua erat qua loque¬
domur seeceet quem oporteret audire eeib¬
talig res. Geneg uor si. ad naturam uerbi
ꝑ auos omnia facta sunt refortur a uoit
palter in quo erat et disposuit ab et̃no ut fie¬
ret in temꝑe. et in eo factum est. Qus
Quom̃ acci¬
ꝓoiendit sit qd̾ dicit̃ ꝑat̾ opari infiuio ui ꝑti¬

Expanded text:
stigandum est quomodo accipiendum sit quod ait: Dixit Deus, utrum temporaliter, vel sono vocis illud dixerit, an alio modo. sono vocis Deum locutum fuisse; quia si temporaliter, et mutabiliter. Et si corporaliter dicatur sonuisse vox Dei, nec lingua erat qua loqueretur, nec erat quem oportet et audire et intelligere. Bene ergo vox Dei, ad naturam Verbi, per quod omnia fporaliter in quo erat, et disposuit ab aeterno, ut fieret in tempore, et in eo factum est. 8. Quomodo accipiendum sit quod dicitur Pater operari in Filio,
Abbreviated transcription (Latin):
cem arbitrantur acclusam. s t̃giũsatione
damnabui in eodem loco uestigium ũtunt
ut putent mutationẽ fieri questionis mu¬
tatione sermonis. dicentes quomodo posst̃
ingenitus & genitus ẽẽ unius nature atq
substantie. Ergo ut respondeam michi ꝓposi¬
te questioni: pͥmo om̃ium indiuinis scͥpturis
ingenitum nusquam inuenio. ñ legi ñ audi¬
ui. Cuius igit᷑ mutabilitatis st̃ homines huiꝰ¬
modi. ut nos dicant eausurpare que ñ sunt
scͥpta. cum ea que sunt scripta dicamus. et ip¬
si obiciant qd̃ scͥptũ ñ sit: Non Ouare ambre¬
ne ipsisibi adu̾santur. ce auctori noluerit uti¬
tatem calumnie sue derogant: hoc nomine in¬
Attende lector. qm̃ hoc nomine genitus scił.¬
ingenitus nolebat uti ambro ꝓpt̃ hereticos.¬
suis: ꝓpt̾ hereticos: ita& nos subticere qued̾a
opportet. ꝓpt̾̃ calumniantium insidias: que
catholicis et pus lectorib secure credi possunt.
confitendo ac recipiendo inser utialiqñdo sile¬

Expanded text:
ibi arbitrantur occlusam, sed tergiversatione damnabili in eodem loco vestigium vertunt, ut putent mutationem fieri quaestionis mutatione sermonis, dicentes: Quomodo possunt esse ingenitus et genitus unius naturae atque substantiae? Ergo ut respondeam mihi propositae quaestioni, primo omnium in divinis Scripturis ingenitus nusquam invenio, non legi, non audivi. Cujus ergo mutabilitatis sunt homines hujusmodi, ut nos dicant ea usurpare quae non sunt scripta, cum ea quae sunt scripta dicamus, et ipsi objiciant quod scriptum non sit? Nonne ipsi sibi adversantur, et auctoritate calumniae suae derogant? Attende, lector, quoniam hoc nomine ingenitus nolebat uti Ambros. propter haereticos. Ita et nos subticere quaedam oportet propter calumniantium insidias, quae catholicis ac piis lectoribus secure credi possunt. confitendo ac recipiendo inser
Abbreviated transcription (Latin):
ñ opportet quod arriani ex eo ꝓbare ni¬
tebant᷑. alt̾ius sub̾e ẽẽ patrem. alt̾ius filiũ.
quia uie ingenitus et iste genitus d̃r: cum
diũsum sit ẽẽ ingenitum. et ẽẽ genitum.
Nñ ambrosius eorum questioni respondenꝰ:
ingenitus ñ legisse. Ita inquiens in iiiͦi. lbro
dicentib nobis. filiũ dĩ qui gn̾atus ẽ patͥ
qui gñauit in equalem eẽ ñ posse. qmͣuis ilie¬

Expanded text:
n oportet, quod Ariani ex eo probare nitebantur alterius substantiae esse Patrem, alterius Filium, quia ille ingenitus et iste genitus dicitur; cum diversum sit esse ingenitum, et esse genitum. Unde Ambros., eorum quaestioni respondens, ingenitus non legisse, ita inquiens in libro de Incdicentibus nobis Filium Dei qui generatus est, Patri qui generavit inaequalem esse non posse, q
Abbreviated transcription (Latin):
subdit᷑ &e sint in signa et temꝑa. &e dies.
& annos quomodo accipiendum sit queri
soler. Ita enim dictum uidetur quasi quarto
die cepissent tempora: cum prius triduune:
suie tempore non fuertt. Iõoꝙ tempora quefi¬
uiit ꝑsydera ñ spatia morarum ẜ uicissituda¬
nemi aerie qualitatis debemus accipe: quia
tala motib syderum fiunt sicut dies ce anni.
quos usitate nouimus. Sunt enim insigna
sorenitatis & tempestatis e intempora. qͥa
ꝑ ea cdistingiumus quatuor temꝑa anni scił
uer estatem. autũpnum. hyemem. Uł sunt
insigna et tempara.idest in distinctione hora¬
rum temporis: quia priusquam fieret ordo
temporum niuis notabatur iuditiis uł meri¬
diana hora. uł qualibet hora. hec quarta die
facta sunt.

Expanded text:
subditur: Et sint in signa, et tempora, et dies, et annos, quomodo accipiendum sit quaeri solet. Ita enim dictum videtur, quasi quarto die coepissent tempora, cum prius triduum sine tempore non fuerit. Ideoque tempora quae fiunt per sidera, non spatia morarum, sed vicissitudinem aereae qualitatis debemus accipere, quia talia motibus siderum fiunt, sicut dies et anni quos usitate novimus. Sunt enim in signa serenitatis et tempestatis; et in tempora, quia per ea distinguimus quatuor tempora anni, scilicet ver, aestatem, autumnum, hyemen. Vel sunt in signa et tempora, id est, distinctionem horarum, quia priusquam fierent, ordo temporum nullis notabatur indiciis, vel meridiana hora, vel quaelibet hora. Haec quarta die facta sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ne lex ce ꝓpħe idest exodus &e ezechiel.
immo ipse ds qui &e hic ce ibilocutus ẽ insen¬
tentiis discrepare uideatur: attendamꝰ fiñe¬
illius auctoritatis exodi. Dicto enim reddo
iniquitates patrum infilios. addit his qui
oderunt me: ꝑ quod euident̃ oftendit. ñ ideo
pumri fuios quia peccarunt patres. s quia
eis similes quodam hereditario malo d̃m
oderunt. Iuud gͦ quod in exodo dñs dicit.
sicut ieronimꝰ tradit. non id sonat qd̃ multi
estimant: nec est simile huic ꝓu̾bio. Patre
is peccata patrum imitantib accipiendũ
censent̾ suꝑ quos dicitur deus redãere per¬
cata patium. quia punit eos eoquod mmitan¬
tur peccata patrum: ũ quia patres peccaue¬
rint. Non ttaq corrigit dñs inꝓpħa. quod
ante dixerat in lege. s quomodo inteiligen¬
dum sit aꝑit. Unde &e ilios qui praue intel¬
ligebant arguit qui dicebant patres come¬
Quare dixerit int̾tiã &e qͣrtã
gũationem ꝙ quare patres tantũ cõmemora

Expanded text:
etae, id est Exodus et Ezechiel, imo ipse Deus, qui hic et ibi locutus est, in sententiis discrepare non videatur. Quod fiillius auctoritatis Exod. Dicto enim: Reddo iniquitates patrum in filios, addit: His qui oderunt me; per quod evidenter ostendit non ideo puniri filios quia peccaverunt patres, sed quia eis similes quodam haereditario malo Deum oderunt. Illud ergo quod in Exod. Dominus dicit, sicut Hieron. tradit, non id sonat quod multi existimant; nec est simile huic proverbio: Patis peccata patrum imitantibus accipiendum censent; super quos dicitur Deus reddere peccata patrum, quia punit eos eo quod imitantur peccata patrum, non quia patres peccaverunt. Non itaque corrigit Deus in propheta quod ante dixerat in lege, sed quomodo intelligendum sit aperit. Unde et illos qui prave intelligebant arguit, qui dicebant: Patres comeTuare dixerit in tertiam et quartam generationem, et quare patres tantum commemora
Abbreviated transcription (Latin):
cum abomnioꝑe illo die. ui. requieũit nec au¬
quod genus nouum rerũ fecerit. Alia tnͣsladio
babet. consummauit d̃s die .uͦii. oꝑa sua. que
nichil questionis affert. quia manifesta sunt
que ineo facta sunt: ꝙ omniũ consummatio
eo die ꝑfecta est. sicut scͥptura ostñdit. cũ ait.
Nidit ds cuncta que fecerat & erant uaide bo-¬
na. Omnia quidem naturalit̃ bona erant.ni¬
chilq insui natura uitii habentia: &e sunt bo¬
na que condidit ds̃. etiam singula

Expanded text:
cum ab omni opere illo die requieverit, nec aliquod genus novum rerum fecerit. Alia translatio habet: Consummavit Deus die sexto opera sua; quae nihil quaestionis affert quia manifesta sunt quae in eo facta sunt, et omnium consummatio eo die perfecta est, sicut Scriptura ostendit cum ait: Vidit Deus cuncta quae fecerat, et erant valde bona. Omnia quidem naturaliter bona erant, nihilque in sui natura vitii habentia; et sunt bona quae condidit Deus etiam singula
Abbreviated transcription (Latin):
olet etiam queri aningaudio dispares sint
sic̃ inclaritate cognationis differunt.
erit omma in omnib erit etiã indisparida¬
ritate par gaudiũ: ut qd̾ habebunt singl̃i com¬
ꝑuinculum caritatis. Exhis datur intelligi
qd̾ par gaudium om̃s habebunt & si dispart
cognitionis claritatẽ: quia ꝑ claritatẽ que in
singulis erit ꝑfecta. ita quisq gaudebit de
bono altĩus: qualit̾ gauderet sinse ipso ha¬
beret. S si par erit cunctorum gaudium:. ui¬
Par eẽt. si ita eẽt par gaudium ut etiã par
eẽt cognitio. S quia hoc ñ erit ñ faciet pa¬
ritas gaudii. paritatem beatitudinis. Pot̾
etiam sic accipi pargaudium. ut ñ referat᷑
paritas adintensionem affectionis gauden¬
tium. s ad uniu̾sitatẽ rerum de quib gau¬
debitur: quia de om̃i re unde gaudebit unꝰ.
gaudebunt om̃s
Si maior sit beatttudo post

Expanded text:
olet etiam quaeri an in gaudio dispares sint, sicut in claritate cognitionis differunt. erit omnia in omnibus, erit etiam in dispari claritate par gaudium; ut quod habebunt singuli, comvinculum charitatis. Ex his datur intelligi quod par gaudium omnes habebunt, etsi disparem cognitionis claritatem, quia per charitatem quae in singulis erit perfecta, tantum quisque gaudebit de bono alterius, quantum gauderet si in seipso haberet. Sed si par erit cunctorum gaudium, vipar esset si ita esset par gaudium, ut etiam par esset cognitio: sed quia hoc non erit, non faciet paritas gaudii paritatem beatitudinis. Potest etiam sic accipi par gaudium, ut non referatur paritas ad intensionem affectionis gaudentium, sed ad universitatem rerum de quibus laetabitur; quia de omni re unde gaudebit unus, gaudebunt omnes. 5. Si major sit beatitudo s
Abbreviated transcription (Latin):
tũ uͦ ad remedium concessum: as. testatur¬
dicens. Qd̾ sanis eẽt offitiũ egrotis ẽ. ad
remediũ. Infirmitas enĩ incontinentie
que est in carne ꝑpeccatũ mortua:. ne ca¬
dat in runam flagitioꝵ. excipit᷑ honesta¬
te nuptiarum. Si ñ peccassent p̾mi homies.
sine carnis incentiuo acferuore libidinis ip¬
si ac successores eoꝵ conuenirent: e sicut
remunerabile ẽ aliquod bonũ opꝰ. sic coitꝰ
eorum bonꝰ eẽt & remunerabilis. Quia uͦ
ꝓpt̾ peccatum. letalis concupiscentie lex
m̃bris nr̃is in hesit. sine qua carnalis ñ fit
commixtio: rep̃hensibilis ẽ. & malus coitꝰ.
nͥ excusetur ꝑ bona conugi

Expanded text:
tum vero ad remedium concessum, B. Autum vero ad remedium concessum, B. Aunis est ad officium, aegrotis est ad remedium. Infirmitas enim incontinentiae, quae est in carne per peccatum mortua, ne cadat in ruinam flagitiorum, excipitur honestate nuptiarum. Si vero non peccassent primi homines, sine carnis incentivo ac fervore libidinis ipsi ac successores eorum convenirent. Et sicut remunerabile est aliquod bonum opus, sic coitus eorum bonus esset et remunerabilis. Quia vero propter peccatum lethalis concupiscentiae lex membris nostris inhaesit, sine qua carnalis non fit commixtio, reprehensibilis est malus coitus, nisi excusetur per bona conjugi
Abbreviated transcription (Latin):
sacramenta post peccatum. & ꝓpt̃ pec¬
catum exordium sumpserint: matrimonii
sacram̃tum etiam ante peccatũ legit᷑ insti¬
tutum adomino:. ñ tam̃ ad remedium. sed
ad offitium. Refert enĩ scͥptura genesis: in
adã misso sopore. atq una de costis eiꝰ sũpta
& ex inde muliere formata. uirũ inspũ in¬
telligentem ad quem usum mulier facta
eẽt. post extasim ꝓpħice dixisse. hoc nc̃ os
ex ossib meis. & caro de carne mea: ꝓpter
hoc relinquet homo patrẽ & matrem. &
adherebit uxori sue: & erunt duo incarne
una. Coniugii autẽ institutio: duplex est.
Una ante peccatũ ad officiũ facta ẽ in
paradyso. ubi eẽt thorus immaculatus.
& nuptie honorabiles: ex quibus sine
ardore concipent. sine dolore parerent:
altã post peccatum. ad remedium fac¬
ta extra paradysum: ꝓpt̃ illicitum mo¬
multiplicaret᷑. Scd̾a: ut natura exciꝑet᷑
& uitium cohiberet᷑. Nam & ante peccatũ
institutũ fuĩt ꝯiugiũ ad offitium pꝰ pecca¬

Expanded text:
sacramenta post peccatum et propter peccatum exordium sumpserint, Matrimonii sacramentum etiam ante peccatum legitur institutum a Domino; non tamen ad remedium, sed ad officium. Refert enim Scriptura, Genes. 2, in Adam misso sopore atque una de costis ejus sumpta, et exinde muliere formata, virum in spiritu intelligentem ad quem usum mulier facta esset, post extasim prophetice dixisse: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea; propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit . Conjugii autem institutio duplex est. Una ante peccatum ad officium facta est in paradiso, ubi esset thorus immaculatus, et nuptiae honorabiles, ex qardore conciperent, et sine dolore parerent; altera vero post peccatum ad remedium facta extra paradisum propter illicitum momultiplicaretur; secunda ut natura exciperetur et vitium cohiberetur. Nam et ante peccatum institutum fuerit conjugium ad officium, post pecca
Abbreviated transcription (Latin):
uire uiletur atq eccłia magis approbat icdo
hactenis studiose docuimus. quomͣ ex illa
commini matĩa prius informiter facta po-
mina distinctim sint formata. aliis autem
uidetur quod ñ ꝑ int̾ualla tempoꝵ facta sint:
s simul ita formata ad eẽ ꝓdierint. hic alioꝵ¬

Expanded text:
ue catholica Ecclesia magis approbat, ideo hactenus studiose docuimus quomodo ex illa communi materia prius informiter facta, posmina distinctim sint formata. § Aliis autem videtur quod non per intervalla temporum facta sint; sed simul ita formata, ad esse prodierunt. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
caueat nec hanc imaginem abead̾
trinitate factam. ita ei comparet. ut om̃i¬
no similem existimet: sed potius inqualicũ¬
q ista similitudine magña quoq dissum¬
litudinem cernat.
Prima dissimilitudo.

Expanded text:
caveat ne hanc imaginem ab eadem Trinitate factam ita ei comparet, ut omnino existimet similem, sed potius in qualicumque ista similitudine magnam quoque dissimilitudinem cernat. 16. Prima dissimilitudo
Abbreviated transcription (Latin):
pependit. offerens se patri hostiam
redemptionis efficacẽ. eoꝵ scilicet qͦs
p̃destinauit. Item ambrosius. Iñ xp̃o¬
semel oblata ẽ. hostia ad salutẽ po¬
tens. Quid gͦ nos: Donne ꝑ singulos
dies offerimus: Et si cotidie offeramꝰ.
ad recordationem mortis eiꝰ fit & u
na hostia est ñ multe. Quomodo una.
& ñ multe: Quia semel immolatꝰ ẽ xp̃o:
hoc autem sacrifitium exemplum est
illius. id ipsum: semꝑ idipsum offertur
ꝓ inde hoc est sacrificium. Alioquin
nus existens. & illic plenus. Sic̃ qđu
biq offertur. unum est corpus: Ita e
unum est sacrificium: xp̃c hostiam
optulit: ipsam offerimus & nc̃. S qͦd
nos agimus: recordatio ẽ sacrificii. Nec
causa sue infirmitatis repetitur. qͥa
ꝑficit hominẽ: s nr̃e: quia cotidie pec¬
camus. Exhis colligitur sacrificium
ẽẽ & dici quod agitur inaltari. & xp̃m
semel oblatum. & cotidie offerri : s. altẽ

Expanded text:
pependit, offerens se Deo Patri hostiam pependit, offerens se Deo Patri hostiam redemptionis efficacem, eorum, scilicet, quos praedestinavit. Item Ambrosius, supsemel oblata est hostia ad salutem potens, quid ergo nos? Nonne per singulos dies offerimus? Etsi quotidie offeramus, ad recordationem ejus mortis fit; et una est hostia, non multae. Quomodo una, et non multae? quia semel immolatus est Christus. Hoc autem sacrificium exemplum est illius; idipsum, et semper idipsum offertur, proinde hoc idem est, sacrificium; alioquin nus existens, et illic plenus: sicut quod ubique offertur unum est corpus, ita et unum sacrificium. Christus hostiam obtulit; ipsam offerimus et nunc, sed quod nos agimus, recordatio est sacrificii Nec causa suae infirmitatis repetitur, quia perficit hominem, sed nostrae, quia quotidie peccamus. Ex his colligitur esse sacrificium et dici quod agitur in altari; et Christum semel oblatum, et quotidie offerri, sed aliter
Abbreviated transcription (Latin):
ost hec queritur. si quod gerit sacer¬
dos ꝓprie dicatur sacrificium uel
uł semel tantum immolatus sit. Adhoc
breuiter dici potest. illud quod offert᷑
& consecratur a sacerdote uocari sacri¬
ficium & oblationem: quia memoria ẽ
& rep̃sentatio ẽ. sacrificii ueri. & scẽ
immolationis. facte in ara cruciae se¬
mel xp̃e mortuus in cruce. scilicet est.
ibiq immolatus est insemecipso.
Cotidie autem immolat᷑ insacram̃to:
quia insacram̃to recordatio fit illius.
quod factum est semel. Unde auoꝰ. Cẽr
ne obliuiscamur. quod semel factumẽ
inmemoria nr̃a omni anno fit scił. quo¬
tiens pascha celebratur. Numquid to¬
ciens xp̃c occiditur: S tantum anni-¬
ũsaria recordatio rep̃sentat quod o¬
lim factum ẽ: & sic nos facit moueri
tamquam uideamus dñm incruce.
Item. Semel immolatꝰ est xp̃c insemet
ipso .&. tam̃ cotidie immolatur insa¬
cram̃to: quod sic intelligendum est.¬
quia inmanifestatione corꝑis. & dis¬
tensione m̃brorum. semel tm̃ incruce

Expanded text:
ost haec quaeritur si quod gerit sacerdos proprie dicatur sacrificium vel letur, vel semel tantum immolatus sit. Ad hoc breviter dici potest, illud quod offertur et consecratur a sacerdote vocari sacrificium et oblationem, quia memoria est et repraesentatio veri sacrificii et sanctae immolationis factae in ara crucis. Et semel Christus mortuus in cruce est, ibique immolatus est in semetipso; quotidie autem immolatur in sacramento, quia in sacramento recordatio fit illius quod factum est semel. Unde Aug., superne obliviscamur quod semel factum est, in memoria nostra omni anno fit, scilicet, quoties pascha celebratur. Numquid quoties Christus occiditur? sed tantum anniversaria recordatio repraesentat quod olim factum est, et sic nos facit moveri, tanquam videamus Dominum in cruce. Iteipso, et tamen quotidie immolatur in sacramquia in manifestatione corporis et distinctione membrorum semel tantum in cruce
Abbreviated transcription (Latin):
Nemosane m̃tiens iudicand ẽ qui dic̃ faisũ qd̾ pu¬
tat uerum: quia qnͣtũ in ipso ẽ ñ fallit ipse. s
fallitur. Nongͥ m̃datii arguendus ẽ qui faisa
incautius credit: ac ꝓ ueris habet. Potiusq ẽ
contrario ille m̃tit᷑: qui dic̃ uerum qd̃ putat
falsum. Quantum enim adanimum eł attinet.
ñ uerum dicit qͥa non qd̾ sentit dicit: quamuis
uerũ inueniatur ẽẽ quod dicit. Nex ille liber
c̃. am̃datio. qui ore nesciens loquit᷑ uerum: sci¬
ens autẽ uoluntate m̃titur

Expanded text:
Nemo sane mentiens judicandus est, qui dicit falsum quod putat verum; quia quantum in ipso est, non fallit ipse, sed fallitur. Non ergo mendacii arguendus est qui falsa incautus credit ac pro veris habet. Potiusque, e contrario, ille mentitur qui dicit verum quod putat falsum. Quantum enim ad animum ejus attinet, non verum dicit; quia non quod sentit dicit, quamvis verum inveniatur esse quod dicit. Nec ille liber est a mendacio, qui ore nesciens loquitur verum, sciens autem voluntate mentitur
Abbreviated transcription (Latin):
endi illud myffĩum: tam̃ ex quo inten¬
dit ea dicere & agere. que ab aliis gerun¬
tur impletur myst̾ĩum. Ilud etiam sa
ne potest dici quod abrutis animalibus
corpus xͥ non sumitur: & si uideatur. Qd
gͦ sumit mus: quid manducat: d̃s no
uit. De hoc celesti mift̾io aliqua ꝑstrux¬
imus: a catholicis fidelit̃ tenenda. Oui
enim his contradicit: hereticꝰ uidicat᷑.
Quid faciat hereticũ & quid sit heretiꝰ
De autem ignores qͥd Cap̃.lxxi.

Expanded text:
endi illud mysterium, tamen ex quo intenendi illud mysterium, tamen ex quo intendit ea dicere et agere quae ab aliis geruntur, impletur mysterium. Illud etiam sane dici potest, quod a brutis animalibus corpus Christi non sumitur, etsi videatur. Quid ergo sumit mus, vel quid manducat? Deus novit hoc. De hoc coelesti mysterio aliqua perstrinximus, a Catholicis fideliter tenenda. Qui enim his contradicit, haereticus judicatur. 2. Quid faciat haereticum, et quid sit haereticus. Ne autem ignores quid faci
Abbreviated transcription (Latin):
adeo fore maledi¬
ctum cum sua bene¬
dictione.: Si enĩ ds̃¬
maledixerit benedi
agunt benedicun¬
tͤabeis: adulant᷑q¬
peccatorib dum¬
mͦ diuites sint.
bit: Nũqͥd bñdictio mã¬
cram̃tum conficere: quia sc̃i angłi quihuꝰ
mysterii celebratiomi assistunt tunc non
dubitari licet: ubi corporis dominici &e
sanguinis myftĩa geruntur. suꝑnoꝵ. ciui¬
um ad eẽ conuentus. In hũius autẽ myste¬
rii expletione sicut formam seruari. itaor-¬
dinem haberi. scił. ut sit sacerdos. & in¬
tentionẽ adhiberi oportet: ut illud facẽ
intendat. S: si noncredit de illo mystĩo
sic̃ ueritas habet: numqͥd pot̾ intendere
illud conficere: & siñ intendit. numqͥd con¬
ficit: Aliqui dicunt etiam ñ recte de illo
mystĩo sentientem posse intendere. non
quidem ulud conficere. quod iam esset
recte credere:s: id agere quod geritur ab
aliis. dum illud conficitur: &e sic adhibet᷑
intentio & si intentio dicatur ẽẽ confici-¬

Expanded text:
Deo fore maledictum cum sua bendictione? Si enim Daledixerit benediagunt benedicunab eis, adulantpeccatoribdo divites sint.bit? Numquid benedictio macramentum conficere; quia sancti angeli, qui hujus mysterii celebrationi assistunt, tunc nondubitari licet, ubi corporis dominici et sanguinis mysteria geruntur, supernorum civium adesse conventus. In hujus autem mysterii expletione, sicut formam servari, ita ordinem haberi, scilicet, ut sit sacerdos, et intentionem adhiberi oportet, ut illud facere intendat. Sed si non credit de illo mysterio sicut veritas habet, numquid potest intendere illud conficere? et si non intendit, numquid conficit? Aliqui dicunt etiam, non recte de illo mysterio sentientes, posse intendere, non quidem illud conficere, quod jam esset recte credere, sed id agere quod geritur ab aliis dum conficitur, et sic adhibetur intentio, et si intentio dicatur deesse confici
Abbreviated transcription (Latin):
uł filium fecit pater. quem ñfecit ipse filius:
ñ omĩa ꝑfilium facta sunt. At om̃ia ꝑ filiũ
facta sunt: Ipse gͥ factus ñẽ: ut cum patre fa¬
ceret omnia que facta sunt. Ideminlibro.I
fecit d̃s pater ꝑfilium: qui ñ pot̃ appellari
creatura. qm̃ꝑ ipsum facta sunt omnia. ambꝵ
in pͥmo libro de trinit̃. Pbemus inquit crea¬
turam ñ ẽẽ dĩ filium: audiuimus enim in eu
glio dñm mandasse discipulis: p̃dicate euan¬
głium uniũse creature qui uniũsã creaturã
dicit: nullam excipit. Et ubi sunt qui creatu¬
ram xp̃m appellant: hamsi creatura eẽt. sibi
mandaret euangłium p̃dicari. & subiectꝰ eẽt
uanitati: quia testante apło. Om̃is creatura
creator: qui docende creature discipulis mai

Expanded text:
cit ipse Filius, non omnia per Filium facta sunt; at omnia per Filium facta sunt; ipse ergo factus non est, ut cum Patre faceret omnia quae facta sunt. Idem in lib. fecit Deus Pater per Filium; qui non potest appellari creatura, quoniam per ipsum facta sunt omnia. Ambr. in libro 1 de Fide: Probemus, inquit, creaturam non esse Dei Filium. Audiviangelio Dominum mandasse discipulis suis: Praedicate Evangelium universae creaturae . Qui universam creaturam dicit, nullam excipit. Et ubi sunt, qui creaturam Christum appellant? Nam si creatura esset, sibi mandaret Evangelium praedicari, et subjectus esset vanitati, quia teste Apostolo omnis creatura tura est, sed Creator, qui docendae creaturae discipulis ma
Abbreviated transcription (Latin):
Ad quod dicipot̃ hoc simplicit̃ &e absq deter¬
minatione minus congruent᷑ dici &e si quan.¬
doꝙ breuitatis causa simpligter denuntiet᷑
numqͣm tam̃ simplicit᷑ debet inteuigi: quia
dicatur. prudens & diligens ac piꝰ lector in¬
telligere debet. Qui xp̃m uł deifilium ñ eẽ¬
ita inquiens. Iñ pͥncipio erat ũbum & ũbũ
caro factum est. ce omnia ꝑ ipsum facta sunt:
neq dicit omnia nisi que facta sunt. id est
omnẽ creaturã. Uñ liquido apparet ipsũ fac.¬
creatura non est. Si autem creatura non est:
eiusdem cum patre sub̃e ẽ. Omnis enim sub̃a
que ds non ẽ. creatura est: e que creatura ñẽ

Expanded text:
Ad quod dici potest hoc simpliciter et absque determinatione minus congruenter dici. Et si quandoque brevitatis causa simpliciter denuntietur, nunquam tamen simpliciter debet intelligi. Quia,dicatur, prudens et diligens ac pius lector intelligere debet. Qui Christum ita inquiens: In principio erat Verbum, et Verbum caro factum est; et omnia per ipsum facta sunt. Neque dicit omnia nisi quae facta sunt, id est, omnem creaturam. Unde liquide apparet ipsum faccreatura non est. Si autem creatura non est, ejusdem cum Patre substantiae est. Omnis enim substantia quae Deus non est, creatura est; et quae crea
Abbreviated transcription (Latin):
Dt sicut fides. ita ce spes ẽ de inuisibilibus.
tur. uł que sꝑantur: fid̃ĩ speiq commune ẽ
Distinguitur tam̃ fides aspe:sicut uocabulo.
ita rationabili differentia.

Expanded text:
t sicut fides, ita et spes est de invisibilibus; tur, vel quae sperantur, fidei speique commune est. Distinguitur tamen fides a spe, sicut vocabulo, ita etiam rationabili differentia.
Abbreviated transcription (Latin):
omniũ concessionẽ omnia scit: gͥ anima eiꝰ om̃ia
scit. Ad id uͦ qd̾ dicunt si omnia scit. gͦ scit cre¬
are mundum. uel se ipsam. Respondemus
q̾d scientiam habet. creandi mundum. s ñ
potentiam. & creandi anim̃a: ae scit quomodo
d̾̃s seipsam creauit. habet gͦ scientiã sui create
ñ sui creande: quia ñẽ creanda s creata. Quart
d̃s ũ dedit ei potentiam omniũ ut sciãm. sap̃ .xxxui.
Quare

Expanded text:
omnium concessionem, omnia scit; ergo anima ejus omnia omnium concessionem, omnia scit; ergo anima ejus omnia scit. Ad id vero quod dicit: Si omnia scit; ergo scit creare mundum vel seipsam, respondemus quod scientiam habet mundum creandi, sed non potentiam, et creandi animam; et scit quomodo Deus seipsam creaverit; habet ergo scientiam sui creatae, sed non sui creandae, quia non est creanda, sed creata. 3. Quare Deus non dedit ei potentiam omnium, ut scientiam. Si vero quae
Abbreviated transcription (Latin):
animam xp̃i ꝑ sapientiam gratis datam in
ũbo dĩ cuiunita est. quod & ꝑfecte intelligit.
om̃ia scire que d̃s scit. s ñ omma posse que pot̃
d̃s:. nec ita clare ac ꝑspicue omnia capit. ut d̃s:
ce id̃o ñ equatur creatori suo inscientia. & siom¬
nia sciat. que x ipse: nec est eius sapĩa equalis
sapĩe dĩ: quia ula multo ẽ. dignior digniꝰq ce
ꝑfectiꝰomnia capit. quam illiꝰ anime sapientia
g ce inscientia maiorem habet sufficientiam
ds̃ quam anima illa que dignior est om̃i crea
que d̾i sunt. nisi sp̃cd̃i. qui solus scrutat᷑ oĩa.
ꝓfunda se scire oftenderet. S anima illa. p̃
omnib sp̃mdĩ habuit: cui sp̃c ñ ẽ. datus ad
omnia gͦ scuit anima illa. Si enim qued̾a
fulgentiꝰ etiaminsermone quod̾a multa indu¬
cit quib asserit animã illam rerum omniũ
scientiã habere: utens auctoritate apti dicen
diti. quod etiam ratione ꝓbari pot̾. sic. Nichil
scit aliquis qd̾ eius amma ignoret s xp̃c scd̃m¬

Expanded text:
i per sapientiam sibi gratis datam in Verbo Dei, cui unita est, unde etiam perfecte intelligit, omnia scire quae Deus scit, sed non omnia posse quae potest Deus, nec ita clare et perspicue omnia capit ut Deus; et ideo non aequatur Creatori in scientia, etsi omnia sciat quae et ipse; nec est ejus sapientia aequalis sapientiae Dei, quia illa multo est dignior, digniusque et perfectius omnia capit quam illius animae sapientia; ergo et in scientia majorem habet sufficientiam Deus quam anima illa quae dignior est omni creatquae Dei sunt, nisi Spiritus Dei, qui solus scrutatur omnia; profunda se scire ostenderet. Sed anima illa prae omnibus Spiritum Dei habuit: Cui Spiritus non est datus ad Omnia ergo scivit anima illa. Si enim quaedamFulgentius etiam in sermone quodam multa inducit, quibus asserit animam illam rerum omnium scientiam habere, utens auctoritate Apostoli diditi. Quod etiam ratione potest probari sic: Nihil scit aliquis quod ejus anima ignorat. Sed C
Abbreviated transcription (Latin):
ce auud cẽ s omĩno idem ẽ. Et sic̃ iem ẽ ei ẽe
bonum. qd̃ eẽ dm̃: itaidem ẽ ei ẽẽ uolentẽ qd̾ ẽẽ
dĩ. Nam uoluntas quasemꝑ uolens e ñ affectꝰ
uł motus ẽ. qui indm cadere ñ ualet: s diuina
usia qua uolens est d̃s ẽ ee huiusmodi. Od licet
idem sit do uelle qd̾ et: ñ tam̃ pot dici cs eẽ om̃ia

Expanded text:
idem. Et sicut idem est ei esse bonum quod esse Deum, ita idem est ei esse volentem quod esse Deum. Nam voluntas qua semper volens est, non affectus vel motus est, qui in Deum cadere non valet, sed divina usia qua volens est Deus, et hujusmodi. 2. Quod licet idem sit Deo velle quod esse, non tamen potest dici Deus esse omnia