comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ dilectores mundi. peccatores inqͥ
suꝑbi. infideles. Unde mundus ÷ qua
fabrica. & bona domus. quia bonien¬
uersant᷑ in ea. Et cauȩ domũ istã qͥami
caue. forte ꝓpt̾ ruinã. nealiqͥd cadat
istam malã. ne incurras in laqueũ ue¬
nantiũ. ne pauꝑ oppͥmaris achuite ne
fraudem aliquam patiaris. Quomͦ qͦ domꝰ
& domꝰ: sic mundus & mundus. Quare
aut̃ iusti cũ sint & ipsi inmundo. ũdienit
mundus : Quia dicit apłs. In carne aut
ambulantes: ñ scdm̃ carnẽ militamꝰ. son¬
uersatio eni nr̃a in cęlis ẽ. Habitat hic
iustꝰ carne: s corde cũ dõ ÷. Et ipse appe¬
letur mundus. sisine causa audit sursũ
cor. Siaut̃ ÷ causa qͣre audit: sursũ habitea
Mortui enĩ estis dic̃. & uita ur̃a abscondita
quoꝵ desiderium & amor hic hęret: he
c̃teritur. hic implicat᷑. Bene dicunt᷑ habi¬
tatores mundi. & bene dicuntur mundꝰ
illi qui habitant mundũ: sicut benedi¬
cuntur domꝰ. illi qͥhabitant domũ. Mand̃

Expanded text:
 dilectores mundi, peccatores, iniqui, superbi et infideles. Unde mundus peccatfabrica; et bona domus, quia boni conversantur in ea. Et, Cave domum istam, quicave; forte propter ruinam, ne aliquid cadat istam malam, ne incurras in laqueum venantium, ne pauper opprimaris a divite, ne fraudem aliquam patiaris. Quomodo ergo domus et domus, sic mundus et mundus. Quare autem et justi, cum sint et ipsi in mundo, non dicuntur mundus? Quia dicit Apostolus: «In carne autem ambulantes, non secundum carnem militamus» ; «conversatio enim nostra in coelis est» . Habitat hic justus carne, sed corde cum Deo est. Et ipse appellatur mundus, si sine causa audit, Sursum cor: si autem est causa quare audit, sursum habitet. «Mortui enim estis,» dicit, «et vita vestra abscondita quorum desiderium et amor hic haeret, hic conteritur, hic implicatur, bene dicuntur habitatores mundi: et bene dicuntur mundus, illi qui habitant mundum; sicut bene dicuntur domus, illi qui habitant domum. Mundus
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ rectorẽ habuistis. Quẽ rectorẽ
habent inqͥ. nͥ diabolũ quomͦꝰ pii & fi¬
deles rectorẽ habent xp̃m : frgo dia¬
bolum & angłos eiꝰ. rectores mundi
appellauit id ÷ rectores dilectoꝵ mundi.
rectores peccatorum qđ ÷ tenebrarũ
harum. Ipsos habemꝰ inimicos. aquib
debemꝰ p̾cari dnm ut eruam᷑. Audi
mundum & mundũ aꝑte uno loco
inscriptura scã ineugło. mundum
quem fecit ds̃. mundũ quẽ regit
diabolus. id ÷ dilectores mundi. Homi¬
nes enĩ ipsos fecit ds̃. dilectores muridi
ñ eos fecit. Mundũ enĩ diligere. peccatũ
÷. Peccatũ aut̃ ñ fecit ds̃. Audi gͦ ut dice¬
re cęꝑam: mundũ & mundũ. In hoc
mundo erat: dictũ ÷. De qͦ dictũ ÷ in hoc
mundo erat. nͥ desapientia dĩ qđ est
xp̃s iħ̃s. de qͣdictũ ÷ qđ paulo ante cõ¬
memoraui. ꝑtendit afine usq ad finẽ
fortiter. & disponit om̃a suauit᷑ : At¬
tingit eñi ubiq ꝓpt̃ suã mundiciam.¬

Expanded text:
quem rectorem habuistis. Quem rectorem quem rectorem habuistis. Quem rectorem habent iniqui, nisi diabolum, quomodo pii et fideles rectorem habent Christum? Ergo diabolum et angelos ejus «rectores mundi» appellavit, id est, rectores dilectorum mundi, rectores peccatorum, quod est, «tenebrarum harum:» ipsos habemus inimicos, a quibus debemus deprecari Dominum ut eruamur. 15. Audi mundum et mundum aperte uno loco in Scriptura sancta, in Evangelio: mundum quem fecit Deus; mundum quem regit diabolus, id est, dilectores mundi. Homines enim ipsos fecit Deus; dilectores mundi non eos fecit. Mundum enim diligere peccatum est; peccatum autem non fecit Deus. Audi ergo, ut dicere coeperam, mundum et mundum. «In hoc mundo erat,» dictum est. De quo dictum est, «In hoc mundo erat,» nisi de Sapientia Dei, quod estictum est quod paulo ante commemoravi, «Pertendit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter» ? «Attingit enim ubique propter suam munditiam,
Abbreviated transcription (Latin):
illis c̃gressus ẽ. Audi apłm dicentem.
Non ÷ nob̾ colluctatio aduersus carnem
& sanguinẽ. Nolite quasi odia ur̃a con¬
uertere in homines. & eos uob̾ hostes
existimare. & eoꝵ inimicitus uosc̾teri
putare. Isti homines quos timetis: caro
& sanguis st̃. Non ẽ uob colluctatio ad¬
uersus carne & sanguinẽ. Sic uoluit
dicere. contẽnens hominũ mortalita.
tẽ. Sed aduersus quos: Adũsus pͥnci¬
pes inqͥt & potestates & rectores huius
mundi. tenebrarũ harũ. Expaueras cũ
illos non patiaris : Pret̾ mundũ iturꝰ
es ubi ab eis eruaris : Sic gͦ accipe mun
cęli & terre. Nã ista fabricadĩ ÷. Cęlũ
& terra mundus dr̃. & homines mali
mundus Quare & isti mundus:: Quia di-¬
ligunt mundum. Et ideo tenebrȩ: qͥa
impii. Ideoq iã exipso numero credenti¬
bus multis. qđ dicit apłs : Fuistis aliqͣndo
tenebrȩ.nc̃ aut̃ lux in dño. Ante quã
eẽtis gͦ lux cũ tenebrȩ eẽtis: attendite

Expanded text:
illis congressus est. Audi Apostolum dicentem: illis congressus est. Audi Apostolum dicentem: «Non est vobis colluctatio adversus carnem et sanguinem.» Nolite quasi odia vestra convertere in homines, et eos vobis hostes existimare, et eorum inimicitiis vos conteri putare: isti homines quos timetis, caro et sanguis sunt; «Non est vobis colluctatio adversus carnem et sanguinem.» Sic voluit dicere, contemnens quos? «Adversus principes,» inquit, «et potestates, et rectores hujus mundi, tenebrarum harum» . Expaveras, cum illos non patiaris? praeter mundum iturus es, ubi ab eis eruaris? Sic ergo accipe «muncoeli et terrae; nam ipsa fabrica Dei est. Coelum et terra mundus dicitur, et homines mali mundus. Quare et isti mundus? Quia diligunt mundum: et ideo tenebrae, quia impii. Ideoque jam ex ipso numero credentibus multis, quid dicit Apostolus? «Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino» . Antequam essetis ergo lux, cum tenebrae essetis, attendite
Abbreviated transcription (Latin):
occidunt. animam aut̃ non possunt
occidere. Et qͥd : ꝑit qđ occidunt :¬
Uł hoc eis ꝑmittetur. ut qđ occiderint
ꝑeat : Nonꝑiet. Audi ipsius dñi ꝓmiᷤ¬
Sionem. Amen dico uobis. capillus
mẽbris sollicitꝰ es. ubi dãnũ capillin̾
erit : Erue coe aꝑseguentis me.
Nquib putatis qđ oret᷑ ut eruatur. Ab
hominib qui ꝑsequebant᷑ : Ita uͦ ipsi
homines sunt. hostes nr̃i. habemꝰ alioᷤ
hostes in uisibiles. qui alit̾ ꝑsequuntur.
homo ꝑsequitur ut occidat corpꝰ. ꝑseqͥt᷑
alius ut illaque& animam. Et ideo ꝑ
uasa sua. qͥa de illo dictũ ÷. oꝑatur in
filiis diffidentie. Puasa sua. id ÷ homi-¬
nes inquib oꝑatur. agit ꝑsecutionẽ
corporis: ut intꝰ fiat ruina cordis. Nã
sicadente corpore stat anima: muscipu¬
la cõminuta ÷. & nos lib̾ati sumus.
Ergo sunt & alii hostes nr̃i. aqͥb dep̃.¬
cari dm̃ debemus ut eruat nos. nese¬
ducant nos uł fractos molestuis scłarib
scribuntur. ab aliqͦ milite ꝑfecto. qͥcũ

Expanded text:
non possunt occidere» . Et quid perit? quid occidunt? Vel hoc eis permittitur, ut quod occiderint pereat? Non periet. Audi ipsius Domini promissionem: «Amen dico vobis, capillus e caeteris membris sollicitus es, ubi damnum capilli non erit? 14. «Erue me a persequentibus me.» A quibus putatis quod oret ut eruatur? Ab hominibus qui persequebantur? Ita vero ipsi homines sunt hostes nostri? Habemus alios hostes invisibiles, qui aliter persequuntur. Homo persequitur, ut occidat corpus; persequitur alius, ut illaqueet animam. Et ideo per vasa sua, quia de illo dictum est, «Operatur in filiis diffidentiae» : per vasa sua, id est, homines in quibus operatur, agit persecutionem corporis, ut intus fiat ruina cordis. Nam si cadente corpore stat anima, muscipula comminuta est, et nos liberati sumus . Ergo sunt et alii hostes nostri, a quibus deprecari debemus Deum ut eruat nos, ne seducant nos, vel fractos molestiis saecularibus, e describuntur, ab aliquo milite perfecto qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
finẽ fortit᷑. & disponit om̃a suauit̃.
Ergo intus apud te. ante eũ effunde
precem tuã. Ibi sunt aures eiꝰ. qͥa neq
aboriente neq ab occidente. neq
ante eum precẽ meã. Trioulatio¬
nem meam in cons pecto eiꝰ anrioni¬
tiaro. Repeͣtio est. Et insuꝑiorib
duob uersib & in his consequentib
sententiȩ duȩ sunt. sed utraq bis
dicta. Una ÷ illa. Uoce mea ad
dnm clamaui. uoce mea ad dñm
dep̃catus sum Alt̾a ẽ. Effundã
ante eũ precẽ meam. tribulatio¬
nem meam in conspectu eiꝰ annun¬
tiabo. Qđ ÷ eñĩ ante eũ: hoc ÷¬
effundam: hoc ÷ tribulationem
meã annuntiabo. Quando hoc
facis : In ꝑsecutione positus. loqͥt᷑
defecit sp̃s tuus o martyr intͥ¬
bulatione posite : Ut non michi
arrogem uires meas. ut sc iam
qđ alius in me oꝑatur ipsam
uirtutẽ. Cũ autem tradent uoᷤ¬
iudicib sic monuit dñs qͦs
martẏres facere uolebat:
nolite cogitare quid loquamini.

Expanded text:
finem fortiter, et disponit omnia suaviter» . finem fortiter, et disponit omnia suaviter» . Ergo intus apud te, ante eum effunde precem tuam: ibi sunt aures ejus. «Quia neque ab oriente, neque ab occidente, neque ante eum precem meam; tribulationem meam in conspectu ejus annuntiabo.» Repetitio est, et in superioribus duobus versibus, et in his consequentibus; sententiae duae sunt, sed utraque bis dicta. Una est illa, «Voce mea ad Dominum clamavi, voce mea ad Dominum deprecatus sum:» altera est, «Effundam ante eum precem meam, tribulationem meam in conspectu ejus annuntiabo.» Quod enieffundam;» hoc est, «tribulationem meam annuntiabo.» Quando hoc facis? In persecutione positus loquiturdefecit spiritus tuus, o martyr in tribulatione posite? Ut non mihi arrogem vires meas, ut sciam quod alius in me operatur ipsam virtutem. «Cum autem vos tradent judicibus» sic monuit Dominus quos martyres facere volebat, «nolite cogitare quid loquamini;
Abbreviated transcription (Latin):
eos confitebitur xp̃s. Quomͦ eos con¬
fessurus ÷  Uenite benedicti patris
mei ꝑcipite regnũ qđ uob paratũ
est ab initio mundi. Conficebit᷑ illos
ad dexteram positos. Uideamus si
& timoris ualuam xp̃o aꝑuerunt :
quam diabolo clauserunt. Uno
eodẽq loco dñs monet hoc : ut & di¬
abolo claudatur. & sibi aꝑiatur.
Nolite inquit timere eos qui corpus
occidunt. amimam aut̃ non possunt
occidere. Monuit ut timoris ualua.
infaciẽ diabolo elideret᷑. Ergo nichil
est timendun Non gͦ aꝑitur aditꝰ
timoris xp̃o. qͥ clausiuis ÷ chabolo :
Statim subiecit tanquã dicens ex¬
clusisti illũ aꝑi michi. S eũ timete
inquit: qui habet potestatẽ & am¬
mam & corpꝰ occidere ingehennam
ignis. Iã gͦ ñ credidisti &aꝑisti xp̃o¬
ibi habitat. Effunde ante eum pcẽ
tuam. noli quęrere ut delongnquo
te exaudiat. Non enĩ longẽ ÷ sapi.¬
entia dĩ. quȩ ꝑtendit afine usq ad

Expanded text:
eos confitebitur Christus. Quomodo eos coneos confitebitur Christus. Quomodo eos confessurus est? «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi» . Confitebitur illos ad dexteram positos. Videamus si et timoris valvam Christo aperuerunt, quam diabolo clauserunt. Uno eodemque loco Dominus monet hoc, ut et diabolo claudatur, et sibi aperiatur. «Nolite,» inquit, «timere eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere:» monuit ut timoris valva in faciem diabolo elideretur. Ergo nihil est timendum? Non ergo aperitur aditus timoris Christo, qui clausus est diabolo? Statim subjecit, tanquam dicens, Exclusisti illum, aperi mihi: «Sed eum timete,» inquit, «qui habet potestatem et animam et corpus occidere in gehenna ignisristus, ibi habitat: effunde ante eum precem tuam, noli quaerere ut de longe te exaudiat. Non enim longe est Sapientia Dei, quae «pertendit a fine usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
glegenter clausisti. aut claudere
hee hostium tanquam duas habet
ualuas. cupiditatis & timoris. Aut
cupis aliquid terrenũ & hac intrat
aut times aliquid t̾renum & hac in¬
trat. simoris gͦ &cupiditatis ianuã
daude contra chabolum. aꝑi ad xp̃m.
Quom ipsas ualuas aꝑis ad xpm. Cupi¬
endo a regnũ celoꝵ tm̃do ignem
gehennarum ꝓcupiditatẽ scłi dia¬
bolus intrat. per desideriũ et̾nȩ uite
poralium diabolus intrat. ꝑtimorẽ
ignis ȩterni xp̃s intrat. Ecce mar¬
tyres clauserunt ranuam contͣ
chabolum. xp̃o aꝑuerunt. Pro¬
misit eis multa mundus iste:
riserunt. clauserunt ualuam cũpi¬
ditatis contra diabolum. Minatus ÷
mundus iste bestias. ignes cruces. non
timuerunt. Clauserunt timoris ual¬
uam contra diabolũ. Uideamus si
aꝑuer̃t eã xp̃o. Qui confessus inquit¬
me fuerit corã hominib: confitebor
illum & ego coram patre meo qͥ inceliꝰ¬
est. A mauerunt s regnum cȩloꝵ. ubi

Expanded text:
gligenter clausisti aut claudere gligenter clausisti aut claudere  ostium? Hoc ostium tanquam duas habet valvas; cupiditatis, et timoris. Aut cupis aliquid terrenum, et hac intrat; aut times aliquid terrenum, et hac intrat. Timoris ergo et cupiditatis januam claude contra diabolum, aperi ad Christum. Quomodo ipsas valvas aperis ad Christum? Cupiendo regnum coelorum, timendo ignem gehennarum. Per cupiditatem saeculi diabolus intrat, per desiderium vitae aeternenarum temporalium diabolus intrat, per timorem ignis aeterni Christus intrat. Ecce martyres clauserunt januam contra diabolum, Christo aperuerunt. Promisit eis multa mundus iste: riserunt, clauserunt valvam cupiditatis adversus diabolum. Minatus est mundus iste bestias, ignes, cruces: non timuerunt, clauserunt timoris valvam contra diabolum. Videamus si aperuerunt eas Christo: «Qui confessus me,» inquit, «fuerit coram hominibus, confitebor illum et ego coram Patre meo, qui est in coelis.» Amaverunt ergo regnum coelorum, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cem mram. Quid ÷ ante eũI
conspectu eiꝰ. Quid ÷ inc̃spectu uis:
Ubi uidet. Ubi aut̃ non uidet iIa
enim dicimꝰ ubi uidet: quasi alicubi
non uidet. S in isto cȩtu rerũcorpos¬
lium. uident & homines. uident aons¬
malia. Ille aut̃ uidet. & ubi homo
non uidet. Uam cogitationẽ tuam
nulł hominum uidet. ds aut̃ uidec
Ibi gͦ effunde p̾cẽ tuam: ubi solus uiit
scas cubiculũ tuũ. & mundes ubiro¬
gas dm̃. Cũ aut̃ oratis inquit. nolite
ẽẽ sic̃ hẏ pochritȩ qͥstant in plateis
& uicis orantes : ut uideant᷑ ab homini¬
bus. Iu aut̃ cum oras: intͣ in cubicus¬
lum tuũ. & claude hostiũ & dep̾care
dñm tuum in occulto. & quiuidet
in occulto reddet tibi. Si homines
reddituri sunt : effunde antȩ homi¬
nes pcẽ tuam. Si ds̃ rediturꝰ ÷ : effin¬
de ante eũ pcẽ tuam & claude hostis
ne tẽptator ingrediat᷑. Tẽ ptator nosi
cessat pulsare ut irrũpat. si clauli
inuenerit transit. Ideo apłs quia
uit & possedit: attende quia duue¬

Expanded text:
precem meam.» Quid est, «ante eum?» In conspectu ejus. Quid est, in conspectu ejus? Ubi videt, Ubi autem non videt? Ita enim dicimus, Ubi videt, quasi alicubi non videat. Sed in isto coetu rerum corporalium vident et homines, vident et animalia: ille autem videt et ubi homo non videt. Nam cogitationem tuam nullus hominum videt, Deus autem videt. Ibi ergo effunde precem tuam, ubi solus ille scas cubiculum tuum, et mundes, ibi rogas Deum. «Cum autem oratis,» inquit, «nolite esse sicut hypocritae, qui stant in plateis et vicis orantes, ut videantur ab hominibus. Tu autem cum oras, intra in cubiculum tuum, et claude ostium, et deprecare Deum tuum in occulto; et qui videt in occulto, reddet tibi» . Si homines reddituri sunt, effunde ante homines precem tuam: si Deus redditurus est, effunde ante eum precem tuam, et claude ostium, ne tentator ingrediatur. Tentator non cessat pulsare, ut irrumpat; si clausum invenerit, transit. Ideo Apostolus,ntravit et possedit, attende quia tu ne
Abbreviated transcription (Latin):
me : dñs est. Nescio qͥd de se petrus
nesciens p̃sũpiit. & aliud uidebat in¬
uirib medicus eius. Ergo pie purẽq¬
tu cognoiisti semitas meas S uis ut
ducat te ꝑipsas semitas: Esto mitis.
esto mansuetꝰ. noli eẽ ferox. noli suꝑb
noli excussa & erecta ceruicȩ incedere.¬
sicut equus & mulus: quib ñ ÷ intel¬
lectus. Cum enĩ fueris mitis. cũ fueris
mansuetꝰ in sidet dñs & ducet te ꝑuias
suas. Diriget enĩ mites inudicio. do¬
cebit mansuetos uias suas. Iugͦ cogno¬
uisti semitas meas. INuia hac quã
ins grediepar: ass cono er ĩ ou scipolã

Expanded text:
me, Dominus est . Nescio quid de se Petrus me, Dominus est . Nescio quid de se Petrus nesciens praesumpsit, et aliud videbat medicus in viribus ejus. Ergo pie pure«Tu cognovisti semitas meas.» Sed vis ut ducat te per ipsas semitas? Esto mitis, esto mansuetus; noli esse ferox, noli superbus, noli excussa et erecta cervice, sicut equus et mulus, quibus non est intellectus . Cum enim fueris mitis, cum fueris mansuetus, insidet Dominus, et ducet te per vias suas: diriget enim mites in judicio, docebit mansuetos vias suas . «Tu» ergo «cognovisti semitas meas.» 9. «In via hac qua ingr
Abbreviated transcription (Latin):
enim suꝑ eminet: qđ excelsũ ÷. Nichil
excessiusuia caritatis. & ñ in illa ãbulant
nꝰ humiles. Has gͦ semitas. dicit p̃cepta
caritatis. Tu inquit cognouisti semitas
meas. tu nosti qͥa qđ ꝓte patior. amore
patior. su nõsti qͥa caritas mme om̃ĩa
tolerat tu nosti. qͥa & si trado corpus
meum ut ardeã. habeo illã sine qua
illud ñ ꝓdest homini. Quis aut̃ nouit
uias istas hominis fr̃s mei. nͥuere ille
cus dictum ÷ tucognouisti semitas maᷤ:
Om̃a enĩ facta humana ante oculos ho¬
minũ. incertũ ÷ qͦ corde fiant. Et qͣm
multi impii metientes semet ipsos ex
semet ipsis. dic̃t de nob̾ qđ ista in eccła
quęrimus. honores laudes. utilitates
tẽporales. Quã multi dic̃t ꝓpt̾ea me
loqui uob̾. ut acclametis & laudetis
me. & hunc hab̾e me finẽ. & hanc in¬
tentionẽ cũ loquor. Et qͦmͦ eis ostendo.¬
ñ ea intentione me loqui: Restat ut
dicã : tu cognouisti semitas meas. Quomͦ
ego me ipsũ iudico. Qui enĩ iudicat

Expanded text:
enim supereminet, quod excelsum est. Nihil excelsius via charitatis, et non in illa ambulant nisi humiles. Has ergo semitas, dicit praecepta charitatis. «Tu,» inquit, «cognovisti semitas meas:» tu nosti quia quod pro te patior, amore patior; tu nosti quia charitas in me omnia tolerat; tu nosti quia et si trado corpus meum ut ardeam, habeo illam, sine qua illud non prodest homini. 8. Quis autem novit vias istas hominis, fratres mei, nisi vere ille cui dictum est, «Tu cognovisti semitas meas?» Omnia enim facta humana ante oculos hominum; incertum est quo corde fiant. Et quam multi impii metientes semetipsos, ex semetipsis dicunt de nobis quod ista in Ecclesia quaerimus, honores, laudes, utilitates temporales? Quam multi dicunt me propterea loqui vobis, ut acclametis et laudetis me, et hunc me habere finem et hanc intentionem, cum loquor? Et quomodo eis ostendo non ea intentione me loqui? Restat ut dicam, «Tu cognovisti semitas meas.» Quomoego meipsum dijudico: qui enim dijudicat
Abbreviated transcription (Latin):
deme. & dixert̃ cȩpimus eũ op¬
pressimus eũ. Eio coGiouisri
Seotas meas. Iili me deiectũ
putabant tũ me stantẽ cerne¬
bas. Illi qui me ꝑseque¬
bantur & cõprehenderant: im¬
plicatos putabant pedes meos. Sed
illis obligati sunt pedes & cecidert̃
rauerit usq infinẽ. hnc saluus erit.
Illi me oppressum putabant : sed
ego ambulabam. Ubi ambula¬
bam  Insemitis quas illi ñ uide¬
bant. qui me captum putabant.
Inse mitis iusticiȩ tuȩ. insemitis
prȩceptorum tuoꝵ. Iu eñĩ cogno¬
uisti semitas meas. ꝑsecutor non
eas cognouit. Nlã non meis mnͥ uuu¬
deret̃. sed in eis mecũ ambula¬
ret. Quȩ sunt iste semitȩ nͥ uiȩ

Expanded text:
de me, et dixerunt, Cepimus eum, oppressimus eum: «Et tu cognovisti semitas meas,» Illi me dejectum putabant, tu me stantem cernebas. Illi qui persequebantur et comprehenderant, implicatos putabant pedes meos: sed illis obligati sunt pedes, et cecideruraverit usque in finem, hic salvus erit» . Illi oppressum me putabant, sed ego ambulabam. Ubi ambulabam? In semitis quas illi non videbant, qui me captum putabant; in semitis justitiae tuae, in semitis praeceptorum tuorum. «Tu» enim «cognovisti semitas meas;» persecutor non eas cognovit: nam non in eis mihi invideret, sed in eis mecum ambularet. Quae sunt istae semitae, nisi viae
Abbreviated transcription (Latin):
Sine offensione estote iudeis & greciᷤ
semita: Quomͦ quare eccłe & eccła
rationem reddimnꝰ: debemꝰ & hinc
reddere rationẽ. Semite dicte
sunt dĩ: quia p̃cepta multa sunt:
Et quia eadẽ multa p̾cepta ad unũ
rediguntur. qͥa plenitudo legisca¬
ritas: ꝓpterea uiȩ istȩ in multis p¬
ceptis ad unam colligunt᷑. & unadr̃

Expanded text:
Sine offensione estote Judaeis, et Graesemita? Quomodo quare Ecclesiae et Ecclesia rationem reddidimus, debemus et hinc reddere rationem. Semitae dictae sunt Dei, quia multa praecepta sunt: et quia eadem multa praecepta ad unum rediguntur, quia plenitudo legis charitas ; propterea viae istae in multis praeceptis ad unam colliguntur, et una
Abbreviated transcription (Latin):
suo. diuites spũ dĩ. Om̃is enĩ homo
Ibat inculm̃ resideat in uallȩ.
Sierit inculmine: denatat ab illo
aqua. Si in ualle resederit : in¬
plebitur ea & fit ille uenter de
quo dictũ ÷. Flumina aque uiue
fluent deuentrȩ eiꝰ. Ergo dũde¬
ficit ame sp̃s m̃s: in c̃spectu tuo
annuntiaui tͥbulationem meam

Expanded text:
suo, divites Spiritu Dei. Omnis enim homo Ibat in culmen, residat in valle. Si ierit in culmen, denatat ab illo aqua: si in valle resederit, implebitur ea, et fit ille venter de quo dictum est, «Flumina aquae vivae fluent de ventre ejus» . Ergo «dum defecit a me spiritus meus, in conspectu tuo an
Abbreviated transcription (Latin):
me uoluert᷑ hab̾e muscipulã qͣ caꝑer.
S nouit dñs uias iustoꝵ & tu cognoui¬
sti semitas meas. hoc quidem illi uolu¬
erunt s tu ñ eis ꝑmittis in te ponere
scandalum. qͥa tu es uia mea. Nam
& heretici in nomine xp̃i nob uolunt
ab scondere scandalum & ipsi fallunt᷑.
Qd se putant in hac uia ponere: extra
uiam ponunt. qͥa & ipsi extrauiam st̃.
Muscipulã ponere non possunt. ubi
ñ sunt. S dictũ ÷ hoc scđm cupidita

Expanded text:
me voluerunt habere muscipulam qua caperer. Sed «novit Dominus viam justorum; et tu cognovisti semitas meas.» Hoc quidem illi voluerunt; sed tu eos non permittis in te ponere scandalum, quia tu es via mea. Nam et haeretici in nomine Christi nobis volunt abscondere scandalum, et ipsi falluntur. Quod se in via putant ponere, extra viam ponunt, quia et ipsi extra viam sunt: muscipulam ponere non possunt ubi ipsi non sunt. Sed dictum est hoc secundum cupidit
Abbreviated transcription (Latin):
netis. Hoc est enĩ. thesaurus deside¬
rabilis requiescit in ore sapientis.
iuir aut̃ stultus gluttit illum. Breuit̃
dixit. sapiens ruminat. stultꝰ ñ rumi¬
nat. hoc aut̃ aꝑte. & latine quidẽ:
sapiens cogitat ea quȩ audierit: stultꝰ
aut̃ audita obliuioni tradit. Neq
enim ꝓpter aliud in lege munda ea
dicta sunt animalia quȩ ruminant.s
tifici dõ tam mundusẽagnus quam
porcus. Creauit enĩ om̃a bona ualde.
& om̃is creatura dĩbona ÷. Dicit apłs.¬

Expanded text:
netis. Hoc est enim, «Thesaurus desidenetis. Hoc est enim, «Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis; vir autem stultus glutit illum:» breviter dixit, Sapiens ruminat, stultus non ruminat. Hoc autem aperte et latine quid est? Sapiens cogitat ea quae audierit; stultus autem audita oblivioni tradit. Neque enim propter aliud in Lege, munda ea dicta sunt animalia quae ruminant, itifici Deo tam mundus est porcus quam agnus. Creavit enim omnia bona valde : et, «Omnis creatura Dei bona est,» dicit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
Sicot oeuotio celesritatis
urẽ : ita nr̃ȩ seruitutis sermo
debetur. Sed meminisse oportet
caritatem urãm. hesterna die
quam multa dicta sunt. Non enim
quia propter auiditatem in terioris
oris ur̃i ꝑ totum sermonẽ tanqͣm
recentes affuistis: ꝓpterea obliscide¬
bemus infirmitatis cõmunis. Primo
quia & honorare oportet uerba¬
prȩclara: sicut scrintũ ÷. Prȩclara
aut̃ uerba sapientiȩ. sunt dñi dĩ.
ꝑnos tanquam ꝑuascula uob̾ministran¬
tur. Et si fictilia sunt uasa: sed pani̾
cȩlestis est. Apłs dicit. habemus
thesaurũ istum inuasis fictilib: ut
eminentia uirtutis sit dĩ. Qui autẽ
thesaurus : idem panis. Nã si ñ idem
eẽt & thesaurus & panis: ñ de ipso
thesauro alibi scriptũ eẽt. Ihesaurus
desiderabilis. requi escit inore
sapientis uir̾ aut stultus gluttit illũ.
Unde ad monemus caritatẽ urãm.
ut ea quȩ audiendo tanquam uen¬
tre memoriȩ conditis: rursus euol¬
uendo & cogitando quodãmͦ rumi¬

Expanded text:
sicut devotio celebritatis trae, ita nostrae servitutis sermo debetur. Sed meminisse oportet Charitatem vestram, hesterno die quam multa dicta sint. Non enim quia propter aviditatem interioris oris vestri per totum sermonem tanquam recentes adfuistis, propterea oblivisci debemus infirmitatis communis: primo quia et honorare oportet verbaeclara, sicut scriptum est, Praeclara autem verba sapientiae Domini Dei sunt. Per nos tanquam per vascula vobis ministrantur: et si fictilia sunt vasa, sed panis coelestis est. Apostolus dicit: «Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus, ut eminentia virtutis sit Dei» . Qui autem thesaurus, idem et panis. Nam si non idem esset thesaurus et panis, non de ipso thesauro alibi scriptum esset: «Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis; vir autem stultus glutit illum» . Unde admonemus Charitatem vestram ut ea quae audiendo tanquam ventre memoriae conditis, rursus revolvendo et cogitando quodammodo rumi
Abbreviated transcription (Latin):
ceret uoce ad dñm clamaui. forte
non frustra additũ ÷ mea. Multiem̃
clamant ad dñm non uoce sua. sed
uoce corporis sui. lomo ergo interior
auelit n ibi ds audit Nis uodeu¬
monum ee lãterum & lini gue p
homo te non audit. Cogiato i
damorem exposuit. Quasi exiprat
Quo clamore clamasti ad dm̃: dr̃¬

Expanded text:
 forte non frustra additum est, «mea.» Multi enim clamant ad Dominum, non voce sua, sed voce corporis sui. Homo ergo interior,audit, ibi Deus audit: nisi voce pulmonum et laterum et linguae clames, homo te non audit; cogitatio tua clamorem exposuit. Quasi exigeretur, Quo clamore clamasti ad D
Abbreviated transcription (Latin):
aut aꝑsecutorib. aut adilectorib. Ita gͦ
non ÷quirequirat animã meam. de illis
dixit. Certe ꝑsequuntur animã meam.
& non quęrunt animã meam. Si autẽ
requir̃t animã meam: inuenient hȩ¬
rentem tibi. Et si nor̾ eam querere:
norunt & imitari. Nã ut noueritis qͣri
animã hominis & aꝑsecutorib: inde
alibi dr̃. Confundant᷑ & reuereantur:
aote uiĩe. pixi ⁊ues spes oora. Ouando
tolerabam. qͣndo tribulabar. dixi tues
spes mea. Spes mea hic: ideo tolero.
Portio aut̃ mea ñ hic: s int̾ra uiuentiũ.

Expanded text:
aut a persecutoribus, aut a dilectoribus. Ita ergo, aut a persecutoribus, aut a dilectoribus. Ita ergo, «Non est qui requirat animam meam:» de illis dixit, Certe persequuntur animam meam, et non quaerunt animam meam. Si autem requirunt animam meam, invenient inhaerentem tibi: et si norunt eam quaerere, norunt et imitari. Nam ut noveritis quaeri animam hominis et a persecutoribus, inde alibiad te, Domine; dixi, Tu es spes mea.» Quando tolerabam, quando tribulabar, «dixi, Tu es spes mea.» Spes mea hic; ideo tolero. «Portio» autem «mea,» non hic, sed «in terra viventium.»
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑit fuga. & a forti ꝑit fuga. Quȩ ergo
fuga cauenda ÷. quȩ fuga a nob̾ ꝑ eat:
aut̃ & qͥ ñ ÷ pastor. cũ uiderit lupum
uenientẽ fugit. Cum uiderit p̃donẽ.
qͣre fugit : Quia ñ ÷ ei cura de ouib.
Talis fuga abisto ꝑierat. siue ab ipsius
capitis ꝑsona accipiamꝰ hanc uocem
ipsi ꝓfr̃ib passi sunt. Audi ioħem di¬
centem. Sicut enĩ ille animã suam
ꝓnob̾ posuit : sic & nos debemꝰ animã
ꝓfr̃ib ponere. Sed cũ illi ponunt xp̃s
ponit: quia cũ illi patiuntur ꝑsecutio¬
nem. ipse clamat quid me ꝑsequeris:
Perut fuga ame. ET NON EST qui exqͥ¬
rat anicouoꝯ ooeã. Ergo ñ ÷ qui ex¬
quirat animã ipsius. Uide homines uelle
seuire in necẽ suam. uelle effundere san¬
guinem eius. Quomͦ ñ ÷ qui requirat
animam eius : Et hoc duob modis ac¬
cipitur. Quomͦ ꝑire fuga accipit᷑ duob
modis. qͥa & acapto & aforti ꝑit fuga: sic
duob modis quȩrit᷑ anima hominis.

Expanded text:
periit fuga, et a forti periit fuga. Quae ergo periit fuga, et a forti periit fuga. Quae ergo fuga cavenda est? quae fuga a nobis pereat? autem et qui non est pastor, cum viderit lupum venientem, fugit.» Cum viderit praedonem, quare fugit? «Quia non est ei cura de ovibus» . Talis fuga ab isto perierat; sive ab ipsius capitis persona accipiamus hanc vocem t. Audi Joannem dicentem: «Sicut enim ille animam suam pro nobis posuit, sic et nos debemus animas pro fratribus ponere» . Sed cum illi ponunt, Christus ponit; quia cum illi patiuntur persecutionem, ipse clamat, «Quid me persequeris» ? «Periit fuga a me; et non est qui exquirat animam meam.» Ergo non est qui exquirat animam ipsius? Videt homines velle saevire in necem suam, velle effundere sanguinem ipsius; quomodo non est qui requirat animam ejus? Et hoc duobus modis accipitur. Quomodo perire fugam accipitur duobus modis, quia et a capto et a forti perit fuga; sic duobus modis quaeritur anima hominis,
Abbreviated transcription (Latin):
te in ꝑsecutionib crebresceniu
diq insultationib homini ade
rorib: ille contẽnens p̃sentu rini¬
ebat infutura. attendebat indete¬
ram. Ubi futurꝰ ÷: ibi ẽẽ mestaut
uidebant. Idõ cũ diceret c̃sideribi
indexterã & uidebã: secutꝰ ait. Ei pos
erat ꝗuiaonos ceret me. Cũ tole¬
ras om̃a quis nouit qđ attendas it¬
rum indexterã oculũ dirigas. an
insinistrã in eo qđ toleras: Si laidẽ
hominũ quȩris insinistrã attenosti
in eo qđ toleras. Si ꝓmissa dĩ queris:
in dexterã attendisti. At tendisti m
dexterã: uidebas. At tendisti in sin¬
stram: excecabaris. S & cũ uides i
dexterã: ñ erit qͥte agnoscat. Suis
enĩ te consolatur. nͥ dñs cui dicis &
tu cognoisti semitas meas: Nec ert̃
qͥ cognosceret me. Periit fucaa
me. Tanꝙͣ circũ clusũ sedicit ꝑut
qͥ ñ fugit. Qui aut̃ ñ fugit: patitur
animo. Nam corpore licet fugere. con¬
conclusus ÷ anqͥa fortis ÷. Et acapto eñĩ

Expanded text:
persecutionibus, crebrescentibus undique insultationibus hominum atque terroribus, ille contemnens praesentia, respiciebat in futura, attendebat in dexteram ubi futurus est; ibi esse meditabatur, videbant. Ideo cum diceret, «Considerabam in dexteram, et videbam;» secutus ait, «Et non erat qui cognosceret me.» Cum enim toleras omnia, quis novit quid attendas; utrum in dexteram oculum dirigas, an in sinistram? In eo quod toleras, si laudem hominum quaeris, in sinistram attendisti: in eo quod toleras, si promissa Dei quaeris, in dexteram attendisti. Attendisti in dexteram, videbis: attendisti in sinistram, excaecaberis. Sed et cum vides in dexteram, non erit qui te agnoscat. Quis enim te consolatur, nisi Dominus cui dicis, «Et tu cognovisti semitas meas? Nec erat qui cognosceret me.» 11. «Periit fuga a me.» Tanquam circumclusum se dicit: «Periit qui non fugit. Qui autem non fugit, patitur t, non fugit animo. Nam corpore fugere licaptus est, an quia fortis est: et a capto enim
Abbreviated transcription (Latin):
aliter accipimꝰ. Quȩdam sic̃ nostis
ore accipimus quȩdam ꝑtotum corpꝰ
accipimus. Qua uero infronte eru¬
bescitur. ille qui dixit quime erubu¬
erit coram hominib erubescam illũ
coram patre meo qͥ incȩlis ÷:. ipsam
ignominiam quodãmͦ quam pagani
derident. in loco pudoris nr̃i consti¬
tuit. Audis hominẽ in sultare im¬
pudenti & dicere. frontẽ ñ habet. Qd
÷ frontem ñ habet. Impudens÷. Non
habeam nudam frontẽ. tegat illam
crux dñi mei. Ergo inuia quã in¬
grediebar : abscondert̃ muscipulãm.
Quantũ in ipsis ÷ ñ iuxta uiã posuer.
Ego aut̃ totus ero: si deua ñ recessero.
gͦnoras quia in medio laqueorum in¬
grederis. ait scriptura : Quid ÷ in
medio laqueorum  Inuia xp̃i. Et
hine laquei & hine. Laquei adextrs.

Expanded text:
aliter accipimus: quaedam, sicut nostis, aliter accipimus: quaedam, sicut nostis, ore accipimus, quaedam per totum corpus accipimus. Quia vero in fronte erubescitur, ille qui dixit, «Qui me erubuerit coram hominibus, erubescam eum coram Patre meo, qui in coelis est» ; ipsam ignominiam quodam modo, quam Pagani derident, in loco pudoris nostri constituit. Audis hominem insultare impudenti, et dicere: Frontem non habet. Quid est, Frontem non habet? Impudens est. Non habeam nudam frontem; tegat eam crux Domini mei. Ergo «In via qua ingrediebar, absconderunt muscipulam mihi,» quantum in ipsis est; nam juxta viam posuerunt: ego autem tutus ero, si de via non recessero. «Ignoras quia in medio laqueorum ingrederis,» ait Scriptura . Quid est, «in medio laqueorum?» In via Christi, et hinc laquei, et hinc laquei;
Abbreviated transcription (Latin):
cupiditatẽ & uotum dictũ ÷. Illud
qđ dictũ ÷ iuxta uiam. id ÷ iuxta
semitã scdm̃ ueritatẽ dictũ ÷. Re¬
uera enĩ non ponunt insemita ñ
eos xp̃s sinit ponere inuia. neñsit
qua eamꝰ. Sinit tam̃ eos ponere
iuxta uiam: ut deuia ñdeclinemꝰ.
Inuia se putat ponere scandalum
paganus: quando michi dic̃. Colis
crucifixum dm̃. Rep̃hendit crucẽ
xp̃i quam non intelligit. In xp̃o se
putat ponere: sed iuxta uiam po¬
nit. Non egrediar axp̃o. & ñ incido¬
inmuscipulã. Insultet ille crucifixo
xp̃o. uideo ego infrontib regumꝰ
crucẽ xp̃i. Qđ irridet: ibi saluor.
Nichil ÷ suꝑbiꝰ egroto: qͥ deridet me¬
cdicam̃tum suum. Si non derideret:
acciꝑet & ipse & sanaret᷑. Crux illa:
signum ÷ humilitatis. Ill& autem
suꝑbia nimia ñ agnoscit unde sanet᷑
tumor animȩ ipsius. Si aut̃ ego a¬
gnosco: in uio ambulo. Usq adeode
cruce non erubesco: ut ñ in occulto
loco habeam crucẽ xp̃i. sed in fronte
portẽ. Multa sacramenta alit̾ atq

Expanded text:
dictum est: illud quod dictum est, juxta viam, id est, «juxta semitas;» secundum veritatem dictum est. Revera enim non ponunt in semita, eos Christus sinit ponere in via, ne non sit qua eamus: sinit tamen eos ponere juxta viam, ut de via non declinemus. In via se putat ponere scandalum paganus, quando mihi dicit: Colis Deum crucifixum. Reprehendit crucem Christi, quam non intelligit. In Christo se putat ponere quod juxta viam ponit. Non egrediar a Christo, et non incidin muscipulam. Insultet ille crucifixo Christo; videam ego in frontibus regum crucem Christi. Quod irridet, ibi salvor. Nihil est superbius aegroto qui deridet medicamentum suum. Si non derideret, acciperet et ipse, et sanaretur. Crux illa signum est humilitatis; ille autem superbia nimia non agnoscit unde sanetur tumor animae ipsius. Si autem ego agnosco, in via ambulo. Usque adeo de cruce non erubesco, ut non in occulto loco habeam crucem Christi, sed in fronte portem. Multa Sacramenta aliter atque
Abbreviated transcription (Latin):
quppe ista uerba sunt non iniusti. rede¬
antis adpatrem non discedentis apatre.
Num potest uideri ille iunior filius animã
uam inmanibus suis hab̾e uoluisse: quan¬
dodixit patri. damͥ substantiam meam
que me contingit. Sed idõ mortuus erat.
do perierat. Anforte ita dictum ÷ anima
Meã inmanib meis semper. tanquam eã

Expanded text:
quippe ista verba sunt, non injusti; redequippe ista verba sunt, non injusti; redeuntis ad Patrem, non discedentis a Patre. Nam potest videri junior ille filius animam suam in manibus suis habere voluisse, quando dixit patri, «Da mihi substantiam meam quae me contingit:» sed ideo mortuus erat, ideo perierat . An forte ita dictum est, «Anima mea in manibus meis,» tanquam eam
Abbreviated transcription (Latin):
& de quodictum ÷ qm̃ ab ipso patienta
mea: non corpꝰ in ꝑsecutione mortificari
sed animam non custodiendo martiria
tibi. noli reꝓbare sed approba. Beneautꝰ
intelliguntur oris uoluntaria. sacrificia
laudis. confessione caritatis. non timore
necessitatis oblata. Unde dictum ẽ. Uolun¬
tarie sacrificabo tibi. Sed quid÷ quod ad̾¬
iungit. & iudicia tua doce me: Nonne
ipse inuersib suꝑiorib dixerat. aiuidieus
tuis non declinaui:: Quomͦ istuc si ea non
nouerat: Porro si nouerat. quomͦ hiedi¬
cit. & iudicia tua doce me e Ansicut
illud ÷ suauitatẽ fecisti cum seruotuo.
& postea dicit. suauitatem doce me:
Qđ ita exposuimus. ut intelligeremus
uerba ꝓficientis. & addi sibi adid quod
qinum ÷. Iustorum enim animȩ inmanu
iunt incuius manu sunt & nos & sermo
I inquam ad non obliuscendum dĩ legem
nqibus ipsius adiuuetur eius memoria:¬
ibi eiis: anima. Anima uero mea in ma¬
qbus meis: quomͦ intelligatur ignoro. Iusti

Expanded text:
 «Quoniam ab ipso est patientia mea» : non corpus in persecutione mortificari, sed animam, non custodiendo martyria tibi; noli reprobare, sed approba. Bene autem intelliguntur «oris voluntaria,» sacrificia laudis, confessione charitatis, non timore necessitatis oblata: unde dictum est, «Voluntarie sacrificabo tibi» . Sed quid est quod adjungit, «Et judicia tua doce me?» Nonne ipse in versibus superioribus dixerat, «A judiciis tuis non declinavi?» Quomodo istud, si non ea noverat? Porro si noverat, quomodo hic dicit, «Et judicia tua doce me?» An sicut illud est, «Suavitatem fecisti cum servo tuo;» et postea dicit, «Suavitatem doce me?» Quod ita exposuimus, ut intelligeremus verba proficientis, et addi sibi ad id quod . Iustorum enim animae in manu Dei sunt, in cuius manu sunt et nos et sermones Tamquam ad non obliviscendam Dei legem in manibus ipsius adiuvetur eius memoriaubi ejus est anima. «Anima» vero «mea in manibus meis,» quomodo intelligatur, ignoro. Justi
Abbreviated transcription (Latin):
testatur. Et hoc in eternum: quia ñ ÷ in eis
gła temporalis hominum uana quęrentiũ.
sed ȩterna gła ÷ breui tempore patientium.
& sine fine regnantium. Unde sequit᷑. Qm̃
exultatio cordis mei sunt. Et si afflictiõ cor¬
poris: exultatio tamen cordis. Deinde sub
iecit. Inclinaui cor meum ad faciendas
iustificationes tuas in ȩternum: ꝓpt̾ retributio¬
nem. Qui dicit inclinaui cor meum: ipse
iam dixerat. inclina cor meum intestimonia
tua: ut intelligamus simul hoc ẽẽ & diuni
muneris & ꝓpriȩ uoluntatis. Sed nunqͥd
inȩternum facturi sumus iustificationes
dĩ: Opera illa quidem quȩ oꝑamur circa
ꝓximoꝵ necessitates. eterna ẽẽ non possunt:
sicut nec ipse necessitates. Sed sinon dili¬
gendo ista facimus. nulla ÷ iustificatio.
Siꝰ autem diligendo: ȩterna ÷ ipsa dilectio.
eiq ȩterna ÷ parata retributio: ꝓpter
quam retributionem dicit inclinasse

Expanded text:
estatur, et hoc «in aeternum;» quia non est in eis estatur, et hoc «in aeternum;» quia non est in eis gloria temporalis hominum vana quaerentium, sed aeterna gloria est brevi tempore patientium, et sine fine regnantium. Unde sequitur, «Quoniam exsultatio cordis mei sunt:» etsi afflictio corporis, exsultatio tamen cordis. 8. «vers.» 112. Deinde subjecit: «Inclinavi cor meum ad faciendas justificationes tuas in aeternum, propter retributionem.» Qui dicit, «Inclinavi cor meum;» ipse jam dixerat, «Inclina cor meum in testimonia tua;» ut intelligamus simul hoc esse et divini muneris et propriae voluntatis. Sed numquid in aeternum facturi sumus justificationes Dei? Opera illa quidem quae operamur circa proximorum necessitates, aeterna esse non possunt, sicut nec ipsae necessitates: sed si non diligendo ista faciamus, nulla est justificatio; si autem diligendo, aeterna est ipsa dilectio, eique aeterna parata est retributio; propter quam retributionem dicit se inclinasse
Abbreviated transcription (Latin):
inquit peccatores laqueum michi. & aman¬
datis tuis nonerraui. Unde hoc. nisi quia
eus anima inmanib dĩ. uł insuis uiuifican¬
uerbo uolentes dicere. quod uno uerbo in
greco posum ÷ hereditaui int̾p̃tati sunt.
Qcꝰ &si latinum eẽ posset: magis significaret
eum qui dedit hereditatem quam eum qͥ
accepit. ut sic eẽt hȩreditaui. quo mododi¬
taui. Melius ergo duobus uerbis insinuat᷑
integer sensus: siue dicatur hereditate
possedi. siue dicatur hereditate ad quisiui.
non hȩreditatem sed hȩreditate. Si aut̃
queritur quid ad quisierit hȩreditate : te¬
stimonia inquit tua. quid uolens intelligi
nisi ut testis dĩ fieret. eiusq testimonia ẽ¬
sibi cuius heres ÷ esse collatum: Multi qͥppe
uoluerunt. neq potuerunt. Nulli tamen
potuerunt. nisi qui uoluerunt: quia non
potuissent si dĩ testimonia negare uoluissent.
Sed etiam ipsorum prȩparata ÷ uoluntas a
dño. Ideo hȩc hȩreditate se ad quisisse iste¬

Expanded text:
inquit, «peccatores laqueum mihi, et a mandatis tuis non erravi.» Unde hoc, nisi quia ejus anima in manibus Dei, vel in suis vivificandverbo volentes dicere quod uno verbo in graeco positum est, «Haereditavi» interpretati sunt. Quod etsi latinum esse posset, magis significaret cum qui dedit haereditatem, quam eum qui accepit; ut sic esset «haereditavi,» quomodo, Ditavi. Melius ergo duobus verbis insinuatur integer sensus; sive dicatur, «Haereditate possedi;» sive dicacatur, «Haereditate acquisivi:» non haeriditatem, sed «haereditate.» Si autem quaeritur, quid acquisierit «haereditate; Testimonia,» inquit, «tua.» Quid volens intelligi, nisi, ut testis Dei fieret, ejusque testimonia cosibi, cujus haeres est, esse collatum? Multi quippe voluerunt, neque potuerunt: nulli tamen potuerunt, nisi qui voluerunt; quia non potuissent, si Dei testimonia negare voluissent. Sed etiam ipsorum praeparata est voluntas a Domino. Ideo haec haereditate se acquisisse is
Abbreviated transcription (Latin):
statuit per sacramentum. Quia ita debet
ẽẽ mens fixa in custodiendis iudiciis iu¬
sticiȩ dĩ: ut sit omnino ꝓiuratione quod
statuit. Fide autem custodiuntur udicia
iusticiȩ dĩ: cum sub dõ iusto iudice nec
recte factum infructuosum. nec peceti
creditur impunitum. Sed ꝓhac fide dõ
multa & grauissima mala pertult cos
Non autem ait. humiliaui me. ut humb¬
tatem que mnp̃cepto ÷ intelligi sit neid
sed ait humiliatus sum usq ualce. ina¬
ximam scilicet passus per secutionemp
eo quod iurauit & statuit custodire uidioa
iusticiȩ dĩ. Et ne intanta humiliationo
fides ipsa de ficeret: ad didit. Dñe UIbsa¬

Expanded text:
statuit per sacramentum; quia ita debet statuit per sacramentum; quia ita debet esse mens fixa in custodiendis judiciis justitiae Dei, ut sit omnino pro juratione quod statuit. 3. Fide autem custodiuntur judicia justitiae Dei; cum sub Deo justo judice, nec recte factum infructuosum, nec peccatum creditur impunitum: sed pro hac fide quia multa et gravissima mala corpus Non enim ait, Humiliavi me; ut humilitatem quae in praecepto est, intelligi sit necesse: sed ait, «Humiliatus sum usque valde;» maximam scilicet passus persecutionem, pro eo quod juravit et statuit custodire judicia justitiae Dei. Et ne in tanta humiliatione fides ipsa deficeret, addidit, «Domi
Abbreviated transcription (Latin):
Cum igitur lumen dicatur unigenitum
uerbum ȩquale gignenti. lumen dicat᷑¬
& homo ab illo uerbo illuminatus qui
dr̃ & lucerna sic̃ ioħs. sicut apłi nec ullus
eorum homo sit uerbum. & illud uerbũ
aquo illuminati sunt lucerna non sit
quid ÷ hoc uerbum. qđ italumen dr̃ ut
lucerna sit. ait enim lucerna pedibus
meis uerbum tuum. & lumen semitis
meis. nisi uerbum intelligamus quod fa¬
ctum ÷ ad ꝓpħas. uł quod prȩdicatum :÷
uerbum ꝓpħicum lucernȩ comparans
apłs petruis : habemus inquit certiorẽ
ꝓpħicum sermonem. cui bene facitis in¬
tendentes: uelut lucernȩ lucenti in ob¬
scuro loco. Quod itaq hic ait lucerna
ETSTATUI COSTODIRE IODICIA IUStCIE
tuȩ. tanquam bene ambulans ad illam
lucernam & rectas semitas habens: Se¬
quenti autem uerbo. illud quod ante¬
cedit expositum ÷. Quasi enim quȩre-¬
remus quid ẽẽt iuraui ad iunxit & statui.
Hoc enim appellauit iuramentum: quod

Expanded text:
Cum igitur lumen dicatur unigenitum Cum igitur lumen dicatur unigenitum Verbum aequale gignenti, lumen dicatur et homo ab illo Verbo illuminatus, qui dicitur et lucerna, sicut Joannes, sicut Apostoli, nec ullus eorum homo sit Verbum, et illud Verbum a quo illuminati sunt lucerna non sit; quid est hoc verbum, quod ita lumen dicitur, ut lucerna sit ait enim, «Lucerna pedibus meis verbum tuum, et lumen semitis meis», nisi verbum intelligamus quod factum est ad Prophetas, vel quod praedicatum est icum lucernae comparans apostolus Petrus: «Habemus,» inquit, «certiorem propheticum sermonem, cui benefacitis intendentes, velut lucernae lucenti in obscuro loco» . Quod itaque hic ait, «Lucern«et statui custodire judicia justitiae tuae:» tanquam bene ambulans ad illam lucernam, et rectas semitas habens. Sequenti autem verbo illud quod antecedit expositum est. Quasi enim quaereremus quid esset, «Juravi;» adjunxit, «et statui.» Hoc enim appellavit juramentum quod
Abbreviated transcription (Latin):
qui hoc dixerat. nam & de se ipso quodã
loco dixit ego sum lumen mundi:
ait illis de illis. non potest ciuitas ab¬
scondi super montem constituta neq
accendunt lucernam & ponunt eam
sub modio. sed suꝑ candelabrum: ut lu¬
ceat om̃ibus qui indomo sunt. sic luceat
lumen ur̃m coram hominib: ut scirent
se tanquam lucernas de illo lumine
qđ immutabiliter lucet accensas. Nulla
quippe creatura quam uis rationalis
& intellectualis ase ipsa luminatur: sed
participatione sempiter nȩ ueritatis
accenditur. Etiam si aliquando diesuo¬
catur: non dies dñs. sed quem fecit dñs.
Et idõ audit. Accedite ad eum & illumi¬
namini. Propter quam participatio¬
nem inquantum homo ÷ & ipse media¬
tor: lucerna in apocalipsi nuncupatur.
Sed singularis ÷ ista susceptio. De nullo
enim scõrum dici diuinitus potuit. aut
dici nullomodo fas ÷ uerbum caro factũ
÷ : nisi de uno mediatore di & hominũ.

Expanded text:
qui hoc dixerat; nam et de seipso quodam qui hoc dixerat; nam et de seipso quodam loco dixit, «Ego sum lumen mundi» : ait illis de illis, «Non potest civitas abscondi super montem constituta; neque accendunt lucernam et ponunt eam sub modio, sed super candelabrum, ut luceat omnibus qui in domo sunt: sic luceat lumen vestrum coram hominibus» ; ut scirent se tanquam lucernas de illo lumine quod immutabiliter lucet, accensas. Nulla quippe creatura, quamvis rationalis et intellectualis, a seipsa illuminatur, sed participatione sempiternae veritatis accenditur: etiamsi aliquando dies vocatur, non dies Dominus, sed quem fecit Dominus; et ideo audit, Accedite ad eum, et illuminamini . Propter quam participationem, in quamtum homo est et ipse Mediator, «lucerna» in Apocalypsi nuncupatur . Sed singularis est ista susceptio: de nullo enim sanctorum dici divinitus potuit, aut dici ullo modo fas est; «Verbum caro factum est» , nisi de uno Mediatore Dei et hominum .
Abbreviated transcription (Latin):
pro uiribus quas ds̃ donat.
nunc istos uersins psalmi huiꝰ
aggredimur : quorum pͥmꝰ
est lucerna pedibus meis uerbum tuũ
& lumen semitis meis. Qđ ÷ lucerna:
hoc semitis meis. Quid ÷ ergo uerbũ
tuum : Nunquidnam illud quod
in principio erat ds̃ apud dm̃. uerbũ
scilicet ꝑ qđ facta sunt om̃a: Mon ÷
ita. Nam illud uerbum lumen est:
sed lucerna ñ ÷. Lucerna quippe crea¬
tura ÷ non creator. quȩ participatione
in cominutabilis lucis accenditur. hoc
erat ioħs : de quo dicit uerbum deus.
Ille erat lucerna ardens & lucens. Sed
lumen ÷ & lucerna. & tamen in com¬
paratione uerbi dequo dictum ÷ ds̃
erat uerbum. non erat ille lumen:
sed missus ÷ ut testimonium ꝑ hib̾et
delumine. Erat enim lumen uerum
non quod illuminatur ut homo: sed
quod illuminat omnem hominem.
Hisi autem & lucerna & lumen eẽt: ñ
diceret apłis. Uos estis lumen mundi.
Quo audito ne id se putarent ẽẽ qđ ille

Expanded text:
pro viribus quas Deus donat, nunc istos versus psalmi hujus aggredimur, quorum primus est, «Lucerna pedibus meis verbum tuum, et lumen semitis meis.» Quod est, «lucerna;»ibus meis;» hoc, «semitis meis.» Quid est ergo, «verbum tuum?» Numquidnam illud quod in principio erat Deus apud Deum, Verbum scilicet per quod facta sunt omnia? Non est ita. Nam illud Verbum lumen est, sed lucerna non est. Lucerna quippe creatura est, non Creator, quae participatione incommutabilis lucis accenditur. Hoc erat Joannes, de quo dicit Verbum Deus, «Ille erat lucerna ardens et lucens» . Sed lumen est et lucerna: et tamen in comparatione Verbi, de quo dictum est, «Deus erat Verbum,» non erat ille lumen; sed missus est, ut testimonium perhiberet de lumine. Erat enim lumen verum, non quod illuminatur, ut homo, sed quod illuminat omnem hominem . Nisi autem et lucerna lumen esset, non diceret Apostolis, «Vos estis lumen mundi.» Quo audito ne id se putarent esse, quod ille
Abbreviated transcription (Latin):
pulum alterum. Quod breuit̾ ꝓpositũ
fuerat: breuiter narrando explicatũ :.
Sed de quo regno transierint inpopulũ
alterum: merito quęri potest. Nondũ
enim regnabant in terra chanaan. quia
nondum ibi fuerat constitutum regnũ¬
popłi isrł. Quomͦ gͦ potest intelligi. nisi
forte scđm anticipationem. quia ibi regnũ
futurum erat seminis eorum : Deindẽ¬

Expanded text:
pulum alterum.» Quod breviter propositum pulum alterum.» Quod breviter propositum fuerat, breviter narrando explicatum est. Sed de quo regno transierunt in populum alterum, merito quaeri potest. Nondum enim regnabant in terra Chanaan, quia nondum ibi fuerat regnum constitutum populi Israel. Quomodo ergo potest intelligi, nisi forte secundum anticipationem, quia ibi regnum futurum erat seminis eorum?