comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Uerum ne nimis longũ faciã. tacebo
aliarum usquequaq gentiũ mala
grauissima: qͦd ad romã ꝑtinet ro¬
manũq imꝑium tantũ loquar. idẽ
adipsam ꝓprie ciuitatẽ. & quecumq
illi terrarum uł societate coniuncte
uł conditione subiecte st̃: quȩ sint
ꝑpesse ante aduentũ xp̃i. cumiã ad
eius quasi corpꝰ rei publice ꝑtinerenł.

Expanded text:
Verum ne nimis longum faciam, tacebo Verum ne nimis longum faciam, tacebo aliarum usquequaque gentium mala grauissima: quod ad Romam pertinet Romanumque imperium tantum loquar, id est ad ipsam proprie ciuitatem et quaecumque illi terrarum uel societate coniunctae uel condicione subiectae sunt, quae sint perpessae ante aduentum Christi, cum iam ad e
Abbreviated transcription (Latin):
suo quo minus eors malorũ
aggere p̾meretur. subuenire
cuiasse. s potius ut maxime
pͥmeretur egisse: nunc de illis malis
uideo dicendum que sola isti ꝑpeti no¬
lunt. qualia sunt fames. morb. bellũ
expoliatio. captiuitas. trucidatio. & si
qua similia iam in primo libro cõme¬
morauimus. Hec enim sola mali de¬
putant mala que non faciunt malos:
nec erubescunt inter bona que lau¬
dant. ipsi mali ẽẽ qui laudant: magiq¬
hi stomachantur si uillã malam ha¬
beant qm si uitã: quasi hoc sit ho¬
minis maximũ bonũ. habere bo¬
na omĩa p̾ter se ipsũ. Sed neq talia
mala que isti sola formidant. due¬
ors quando abeis libere colebant᷑.
ne illis acciderent obstiterunt. Cũ
enim uariis ꝑ diuersa temporib an¬
te aduentũ redemptoris nr̃i innu¬
merabilib nonnullisq etiã mere¬
dibilib cladib genus contereretur
humanũ: qͦs alios qm istos dõs mun¬
dus colebat excepto uno popło he¬
simo atq iustissimo di iudicio fuert̃

Expanded text:
suo, quo minus eorum malorum aggere premeretur, subuenire curasse, sed potius, ut maxime premeretur, egisse. Nunc de illis malis uideo dicendum, quae sola isti perpeti nolunt, qualia sunt fames morbus, bellum exspoliatio, captiuitas trucidatio, et si qua similia iam in primo libro commemorauimus. Haec enim sola mali deputant mala, quae non faciunt malos; nec erubescunt inter bona, quae laudant, ipsi mali esse qui laudant, magisque stomachantur, si uillam malam habeant, quam si uitam, quasi hoc sit hominis maximum bonum, habere bona omnia praeter se ipsum. Sed neque talia mala, quae isti sola formidant, di eorum, quando ab eis libere colebantur, ne illis acciderent obstiterunt. Cum enim uariis per diuersa temporibus ante aduentum Redemtoris nostri innumerabilibus nonnullisque etiam incredibilibus cladibus genus contereretur humanum, quos alios quam istos deos mundus colebat, excepto uno populo Hesimo adque iustissimo Dei iudicio fuerunt?
Abbreviated transcription (Latin):
ipse requiescere: hoc etiam hominib
quib loquitur & ꝓpter quos utiq
conscripta ẽ ꝓmittente ꝓphetia. qͦd
etiam ipsi post bona oꝑa quȩ mei
in ista uita ꝑfidem quodamm᷑ acces¬
serint. mnillo habebunt requiẽ sem¬
piternam. Hoc enim & sabbati uaca¬
tione exprecepto legis inuetere di po¬
pulo figuratum ẽ. unde suo loco d̃i¬
ligentius arbitror disserendũ. ix.¬

Expanded text:
ipse requiescere; hoc etiam hominibus, ipse requiescere; hoc etiam hominibus, quibus loquitur et propter quos utique conscripta est, promittente prophetia, quod etiam ipsi post bona opera, quae iin ista uita per fidem quodam modo accesserint, in illo habebunt requiem sempiternam. Hoc enim et sabbati uacatione ex praecepto legis in uetere Dei populo figuratum est, unde suo loco diligentius arbitror disserendum.
Abbreviated transcription (Latin):
Sum uͦ in die septimo requiescit
ficat eum: nequaqͣm ẽ accipiendum
pueriliter. tamqͣm ds̃ laborauerit ope¬
rando qui dixit & facta sunt uerbom
telligibili & sempiterno. ñ sonabili q
temporali: s requies dĩ requiem signi¬
ficat eorum qui requiescunt indeo.
sicut leta domus letitiam significat
eorũ qui letantur indomo. etrãsiñ
os domus ipsas: alia res aliqua letosfi¬
cit: quantomagis si eadem domus
pulchritudine sua faciat letos habi
tatores. ut non solum eo loquendi
mͦ leta dicatur. quo significamus
ꝑ id qͦd continet hoc qͦd continetur.
sicut theatra plaudunt. prata mu¬
giunt. cũ m illis homines plaudant.
in his boues mugiant: s etiam illo
quo significatur ꝑ efficientẽ id qͦd
efficitur. sicut leta epła dicitur. sig¬
nificans eorum letitiã quos legenteᷤᷤ
efficit letos Conuenientissime itaq
cum dm̃ requieuisse ꝓpħica narrat
auctoritas. significatur requies eoꝵs
qui in illo requiescunt. & quos facit

Expanded text:
um vero in die septimo requiescit ficat eum, nequaquam est accipiendum pueriliter, tanquam Deus laboraverit operando qui dixit et facta sunt, verbo intelligibili et sempiterno, non sonabili et temporali; sed requies Dei requiem significat eorum qui requiescunt in Deo, sicut laetitia domus laetitiam significat eorum qui laetantur in domo, etiamsi non eos domus ipsa, sed alia res aliquos laetos facit: quanto magis si eadem domus pulchritudine sua faciat ltatores, ut non solum eo loquendi modo laeta dicatur, quo significamus per id quod continet id quod continetur sicut theatra plaudunt, prata mugiunt, cum in illis homines plaudunt, in his boues mugiunt; sed etiam illo, quo significatur per efficientem id quod efficitur; sicut laeta epistula dicitur, significans eorum laetitiam, quos legentes efficit laetos. Conuenientissime itaque, cum Deum requieuisse prophetica narrat auctoritas, significatur requies eorum, qui in illo requiescunt et quos facit
Abbreviated transcription (Latin):
uib nominib uniuersalisẽ
significata creatura. uł sp̃uali
& corporalis qͦd est credibilius. uł
magne due mundi partes quib
omĩa quȩ ereata sunt continentus.
ut primitus eam totam ꝓponeret.
ac deinde partes eius scđm misticũ
dierum numerũ exequeretur. qͣmꝙͣ¬
nonnulli putauerunt aquarum no¬
mme significatos quodammꝰ popu¬
los angłorum. & hoc ẽẽ qͦd dictum ẽ
fiat firmamentũ inter aquã & aquã:
ut supra firmamentũ angłi intelli¬
gantur.: infra uͦ uł aque iste uisibi¬
les. uł malorũ angłore multitudo.
uł omĩum hominum gentes. Qd
siita ẽ: non illic apparet ubi facti suł

Expanded text:
uibus nominibus uniuersalis est significata creatura, uel spiritalis et corporalis, quod est credibilius, uel magnae duae mundi partes, quibus omnia quae creata sunt continentur, ut primitus eam totam proponeret ac deinde partes eius secundum mysticum dierum numerum exsequeretur. nonnulli putaverint aquarum nomine significatos quodammodo populos Angelorum; et hoc esse quod dictum est, Fiat firmamentum inter aquam et aquam : ut supra firmamentum Angeli intelligantur, infra vero vel aquae istae visibiles, vel malorum angelorum multitudo, vel omnium hominum gentes. Quod si ita est, non illic apparet ubi facti su
Abbreviated transcription (Latin):
adhibentur diuersa nomina. Sed
hoc ferendum ẽ. Solet enim & una
res duob nominib appellari. Quid
diuetse edes. diuerse are. diuersa sa¬
cra. Est causa inquiunt. quia felici¬
tas illa ẽ qͣm boni habent p̾cedentib
meritis: fortuna uͦ que dicitur bona.
sine ullo examine meritorũ fortuitu
accidit hominib & bonis & malis:
unde etiã fortuna nominat᷑. Quomͦ
gͦ bona ẽ. que sine ullo iudicio uenit
& ad bonos & admalos.Ut quid̃
autẽ colitur que tam ceca ẽ passim
inquoslibet incurrens: ut suos culto¬
res plerumq p̾tereat. ꝙ sins contẽp¬
torib hereat.  Aut si aliquid̃ ꝓfici¬
unt cultores eius ut abilla uideant᷑¬
& amentur. iam merita sequit᷑: non
fortuitu uenit. Ubi ẽ diffinitio illa
fortune Ubi ẽ qͦd afortiutis etiam
nomen accepit.. Nichil enim ꝓdest
eam colere. si fortuna ẽ. Si autẽ suos
cultores discernt ut ꝓsit: iam for¬
tina ñ ẽ. An & ipsam quo uoluerte¬

Expanded text:
adhibentur diuersa nomina? Sed adhibentur diuersa nomina? Sed hoc ferendum est; solet enim et una res duobus nominibus appellari. Quid diuersae aedes, diuersae arae, diuersa sacra? Est causa, inquiunt, quia felicitas illa est, quam boni habent praecedentibus meritis; fortuna uero, quae dicitur bona, sine ullo examine meritorum fortuito accidit hominibus et bonis et malis, unde etiam Fortuna nominatur. Quo modo ergo bona est, quae sine ullo iudicio uenit et ad bonos et ad malos? Ut quid autem colitur, quae ita caeca est passim in quoslibet incurrens, ut suos cultores plerumque praetereat et suis contemtoribus haereat? Aut si aliquid proficiunt cultores eius, ut ab illa uideantur et amentur, iam merita sequitur, non fortuito uenit. Ubi est definitio illa Fortunae? Ubi est quod a fortuitis etiam nomen accepit? Nihil enim prodest eam colere, si fortuna est. Si autem suos cultores discernit, ut prosit, fortuna non est. An et ipsam, quo uoluer
Abbreviated transcription (Latin):
uid qͦd & felicitas dea ẽ: Edem
accepit: aram meruit: sacra ei con¬
grua ꝑsoluta sunt. Ipsa gͦ sola cole¬
retur. Ubi enim ipsa ẽẽt: quidboni
ñ eẽt. S quid sibi uult qͦd & fortu¬
na dea putatur & colitur An aliud
ẽ felicitas. aliud fortuna: quia fortu¬
na potest ẽẽ & mala. felicitas autem
simala fuerit. felicitas ñ erit. Cer¬
te om̃s deos utriusq sexus si & se¬
xum habent: ñ nisibonos existima¬
re debemus. Hoc plato dicebat:
hoc alu phylosophi hoc excellentes
rei publice popłorumq rectores. Quo
modo gͦ dea fortuna aliquando bona
ẽ. aliquando mala. Anforte quando
mala ẽ dea ñ ẽ. s nmalignũ demonẽ
repente conueititur. Quot sunt gͦ
dee iste Profecto quotqͦt sunt homi¬
nes fortunati. hoc ẽ bone fortune. Nã
cum sint & alii plurimi simul hocẽ
uno tempore male fortune: numqͥd
si ipsa ẽẽt. simul & bona ẽẽt & mala.
his aluid. illis aliud: An illa que dea
ẽ. semꝑ ẽ bona.: Ipsa ẽ gͦ felicitas. Cur

Expanded text:
uid quod et Felicitas dea est? aedem accepit, aram meruit, sacra ei congrua persoluta sunt. Ipsa ergo sola coleretur: non esset? Sed quid sibi uult. quod et Fortuna dea putatur et colitur? An aliud est felicitas, aliud fortuna? Quia fortuna potest esse et mala; felicitas autem si mala fuerit, felicitas non erit. Certe omnes deos utriusque sexus si et sexum habent non nisi bonos existimare debemus. Hoc Plato dicit, hoc alii philosophi, hoc excellentes rei publicae populorumque rectores. Quo modo ergo dea Fortuna aliquando bona est, aliquando mala? An forte quando mala est, dea non est, sed in malignum daemonem repente conuertitur? Quot sunt ergo deae istae? Profecto quotquot homines fortunati, hoc est bonae fortunae. Nam cum sint et alii plurimi simul, hoc est uno tempore, malae fortunae, numquid, si ipsa esset, simul et bona esset et mala; his aliud, illis aliud? An illa, quae dea est, semper est bona? Ipsa est ergo Felicitas: quur
Abbreviated transcription (Latin):
malorũ angłoꝵ auersorũ a luce iu¬
stitie teterrimas mentes ipse diuide¬
re potint: cui etiam futurũ ñ nature
s uoluntatis malum. occultũ aut

Expanded text:
malorum angelorum auersorum a luce iustitiae taeterrimas mentes, ipse diuidere potuit, cui etiam futurum non naturae, sed uoluntatis malum occultum aut
Abbreviated transcription (Latin):
illa arte faciendi deos alieno ꝙ inno¬
centi. illi importauerint talẽ dm̃:
qui eadem arte excellere uoluerunt.
Quid gͦ plura. Non ẽẽ sp̃s istos co¬
lendos ꝓpter uitam beatam que post
mortem futura est: nullus uł mediõ¬
criter prudens ambigit. S fortasse
dicturi sunt deos quidem om̃s ẽe
bonos. demones autem alios ẽẽ ma¬
ꝑ quos aduitam meternum beatã

Expanded text:
illa arte faciendi deos alieno et innocenti illi inportauerint talem deum, qui eadem arte excellere uoluerunt. Quid ergo plura? Non esse spiritus istos colendos propter uitam beatam, quae post mortem futura est, nullus uel mediocriter prudens ambigit. Sed fortasse dicturi sunt deos quidem esse omnes bonos, daemones autem alios mar quos ad uitam in aeternum beata
Abbreviated transcription (Latin):
tamqͣm suꝑiorum capaci eẽ mutilia
confiteris: ut uidelicet quicumq a phy¬
losophie uirtute remoti sunt. quȩ ar¬
dua minis & paucorum ẽ. te au tore
theurgos hommes. aquib ñ qͥdem
inanima intellectuali uerum saltẽ
in anima sp̃itali purgentur. inqͥrant :
Et qm̃ istorum qͦs phy losophari piget.
incomparabiliter maior ẽ multitu¬
do. plures ad secretos & illicitos ma¬
gistros tuos quã ad scolas platonicas

Expanded text:
tamquam superiorum capaci esse inutilia tamquam superiorum capaci esse inutilia confiteris; ut uidelicet quicumque a philosophiae uirtute remoti sunt, quae ardua nimis adque paucorum est, te auctore theurgos homines, a quibus non quidem in anima intellectuali, uerum saltem in anima spiritali purgentur, inquirant, et quoniam istorum, quos philosophari piget, incomparabiliter maior est multitudo, plures ad secretos et inlicitos magistros tuos, quam ad scholas Platonicas
Abbreviated transcription (Latin):
consectaneus tuus platonicus a¬
puleuis errauit: qui tantummodo
demones a luna & infra ordinatosagi¬
tari morbis passionum. mentisq tur¬
belis. honorans quidem eos s uolens
nolensq confessus ẽ. Beos tam̃ cȩli
suꝑiores ad exberea spacia ꝑtinenteᷤᷤ
siue uisibiles quos conspicuos lucere
cernebat solem & lunã & cetera
bidem lumina. siue inuisibiles qͦs
putabat: ab om̃i labe istarum ꝑtur¬
bationũ quanta potuit disputatio¬
ne secreuit. Tu autem hoc didicisti
ñ a platone s achaldeis magistris ut in
ethereas uł empyrias mundi sublimi¬
tates & firmamenta celestia extol¬
leres uitia humana: ut possent dii ur̃i
theurgis pronuntiare diuma. Quib
diuinis te tamen ꝑ intellectualẽ ui¬
tam facis altiorẽ: ut tibi iudelicet
tamqͣm phylosopho theurgice artis
purgationes nequaqͣm necessarie ui¬
deantur. s aliis tamen eas importes:
ut hanc ueluti mercedem rediłas
magistris tuis. qͦd eosqui phylosopha¬
ri ñ possunt. ad ista seducis que tͥ

Expanded text:
consectaneus tuus Platonicus Apuleius errauit, qui tantummodo daemones a luna et infra ordinatos agitari morbis passionum mentisque turbelis honorans eos quidem, sed uolens nolensque confessus est: deos tamen caeli superiores ad aetheria spatia pertinentes, siue uisibiles, quos conspicuos lucere cernebat, solem ac lunam et cetera ibidem lumina, siue inuisibiles, quos putabat, ab omni labe istarum perturbationum quanta potuit disputatione secreuit! Tu autem hoc didicisti non a Platone, sed a Chaldaeis magistris tuis, ut in aetherias uel empyreas mundi sublimitates et firmamenta caelestia extolleres uitia humana, ut possent di uestri theurgis pronuntiare diuina; quibus diuinis te tamen per intellectualem uitam facis altiorem, ut tibi uidelicet tamquam philosopho theurgicae artis purgationes nequaquam necessariae uideantur; sed aliis eas tamen inportas, ut hanc ueluti mercedem reddas magistris tuis, quod eos, qui philosophari non possunt, ad ista seducis, quae tibi
Abbreviated transcription (Latin):
si profecto nichilipenderet eas res il¬
le phylosophus. quas amissurũ se
naufragio sentiẽbat. sicuti ẽ uita
ista salusq corporis: ñ ita illud ꝑieu¬
lum ꝑhorresceret. ut palloris etiam
testimonio proderetur. Ueruntam̃
& illam poterat ꝑmotionem pati:
& fixam tenere mente sententiam.
uitã illam salutẽq corporis. quorũ
amissionẽ minabatur tempestatis
immanitas. ñ ẽẽ bona quȩ illos qͥb
inẽẽnt facerent bonos. sicut facit
iustitia. Qd autẽ aiuint ea nec bona
appellanda ẽẽ s cõmoda: uerborun
cettamini ñ rerũ examini deputal¬
ddũ ẽ. Quid eñ interẽ uttum aptul
bona uocentur an cõmoda: dũ ta¬
men ne his priuetur ñ minꝰ stoicus
quam ꝑipateticus pauescat & palleat.
ea ñ equaliter appellando s equaliter
estimando. Ambo sane si bonorum
istorũ seu commodorũ ꝑiculis ad fla

Expanded text:
 profecto si nihili penderet eas res il profecto si nihili penderet eas res ille philosophus, quas amissurum se naufragio sentiebat, sicuti est uita ista salusque corporis, non ita illud periculum perhorresceret, ut palloris etiam testimonio proderetur. Verum tamen et illam poterat permotionem pati, et fixam tenere mente sententiam, uitam illam salutemque corporis, quorum amissionem minabatur tempestatis inmanitas, non esse bona, quae illos quibus inessent facerent bonos, sicut facit iustitia. Quod autem aiunt ea nec bona appellanda esse, sed commoda: uerborum certamini, non rerum examini deputandum est. Quid enim interest, utrum aptius bona uocentur an commoda, dum tamen ne his priuetur non minus Stoicus quam Peripateticus pauescat et palleat, ea non aequaliter appellando, sed aequaliter aestimando? Ambo sane, si bonorum istorum seu commodorum periculis ad fla
Abbreviated transcription (Latin):
modat mentis assensum: sapientes
aut̾ẽ qmuis eas necessitate patiant᷑.
retinent tamen de his que appete¬
re uł fugere rationabiliter debent.
ueram & stabilẽ inconcussa mente
sententiã. Hȩc ut potui ñ qͥdem
commodius agellio. s certe breuius
& ut puto planius exposui: quȩ ille
se mepicteti libro legisse commemo¬
rat. eum ex decretis stoicorum dixisse
atq sensisse. Quȩ si ita sunt: aut
nichil aut pene nichil distat int̾sto¬
icors aliorumq phylosophorũ opini¬
onem de passionib & ꝑturbationib
ammoꝵs. Utriq enĩ mentem ratio¬
nemq sapientis ab earũ dominatio¬
ne defendunt: & ideo fortasse dic̃t
eas in sapientem ñ cadere stoici. qͥa
nequaqm eius sapientiam quautiq
sapiens ẽ ullo errore obnubilant.
aut labe subuertunt. Accidunt autẽ
animo sapientis salua serenitate si¬
pientiȩ ꝓpter illa que commoda uł
incommoda appellant: qͣmuis ea
nolint dicere bona uł mala. Nam¬

Expanded text:
modat mentis adsensum; sapientes modat mentis adsensum; sapientes autem, quamuis eas necessitate patiantur, retinent tamen de his, quae adpetere uel fugere rationabiliter debent, ueram et stabilem inconcussa mente sententiam. Haec ut potui non quidem commodius A. Gellio, sed certe breuius et, ut puto, planius exposui, quae ille se in Epicteti libro legisse commemorat eum ex decretis Stoicorum dixisse adque sensisse. Quae si ita sunt, aut nihil aut paene nihil distat inter Stoicorum aliorumque philosophorum opinionem de passionibus et perturbationibus animorum; utrique enim mentem rationemque sapientis ab earum dominatione defendunt. Et ideo fortasse dicunt eas in sapientem non cadere Stoici, quia nequaquam eius sapientiam, qua utique sapiens est, ullo errore obnubilant aut labe subuertunt. Accidunt autem animo sapientis salua serenitate sapientiae propter illa, quae commoda uel incommoda appellant, quamuis ea nolint dicere bona uel mala. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ñ exagitandi animo s discendi. que¬
nam illa ratio ẽẽt pauoris sui. Qui
ut doceret hominem sciendi studi¬
o gnauiter accensum: ꝓtulit statĩ de
sarcinula sua stoici epicteti librum:
in quo ea scripta ẽẽnt que congrue¬
rent decretiszenonis & crisippi. qͦs
fuisse stoicorum principes noumus.
In eo libro se legisse dicit agellius.
hoc stoicis placiusse qͦd animi uisa
quas appellant phantasias. nec in
potestate ẽ utrum & quando inci¬
dant animo. cum uemiant ex terri¬
bilib & formidabilib reb:. necesse
ẽ etiam sapientis animum moue¬
ant. ita ut paulisꝑ uł pauescat me¬
tu uł tristitia contrahatur. tamqͣm
his passionib preuementib mentis
& rationis officium: nec ideo tam̃
nimente fieri opinionẽ mali. nec
approbari ista eisq consentiri. Hoc
enim ẽẽ uolunt in potestate: idq
interesse censent inter animũ sa¬
pientis & stulti: qͦd stulti animus
eisdem passionib cedit atq accõ¬

Expanded text:
n exagitandi animo, sed discendi, quaen exagitandi animo, sed discendi, quaenam illa ratio esset pauoris sui. Qui ut doceret hominem sciendi studio nauiter accensum, protulit statim de sarcinula sua Stoici Epicteti librum, in quo ea scripta essent, quae congruerent decretis Zenonis et Chrysippi, quos fuisse Stoicorum principes nouimus. In eo libro se legisse dicit A. Gellius hoc Stoicis placuisse, quod animi uisa, quas appellant phantasias, nec in potestate est utrum et quando incidant animo, cum ueniunt ex terribilibus et formidabilibus rebus, necesse est etiam sapientis animum moueant, ita ut paulisper uel pauescat metu, uel tristitia contrahatur, tamquam his passionibus praeuenientibus mentis et rationis officium; nec ideo tamen in mente fieri opinionem mali, nec adprobari ista eisque consentiri. Hoc enim esse uolunt in potestate idque interesse censent inter animum sapientis et stulti, quod stulti animus eisdem passionibus cedit adque adcom
Abbreviated transcription (Latin):
phylosophus sicut latius & uberius
qͦd ego breuiter attingam narrat
agellius. cum illud nauigiũ horri¬
bili celo & mari ꝑiculosissimo iacta¬
retur: ui timoris expalluit. Id ani¬
maduersum ẽ ab eis qui aderant: ꝙͣ¬
uis in mortis uicinia curiosissime at¬
tentis. utrum ne phylosophus ani¬
mo turbaret᷑. Demde tempestate
transacta mox ut securitas prebuit
colloquendi uł etiam garriendi lo¬
cum: quidã exeis quos nauis illa
portabat. diues luxuriosus asiati¬
cus phylosophũ compellat. illudeis
qͦd extimuisset atq palluisset. cũ
ipse mansisset intrepidus in eo qͦd
impendebat exitio. flt ille aristippi
socratici responsum retulit: qui cum
inre simili eadem uerba ab homine
simili audisset: respondit illum ꝓ
anna nequissimi nebulonis meri¬
to non fuisse sollicitũ. se autem pro
aristippi anmna timere debuisse. Hac
illo diuite responsione depulso: po¬
stea quesunt agelliuis aphylosopho¬

Expanded text:
philosophus, sicut latius et uberius, philosophus, sicut latius et uberius, quod ego breuiter adtingam, narrat A. Gellius, cum illud nauigium horribili caelo et mari periculosissime iactaretur, ui timoris expalluit. Id animaduersum est ab eis, qui aderant, quamuis in mortis uicinia curiosissime adtentis, utrumne philosophus animo turbaretur. Deinde tempestate transacta mox ut securitas praebuit conloquendi uel etiam garriendi locum, quidam ex his, quos nauis illa portabat, diues luxuriosus Asiaticus philosophum conpellat inludens, quod extimuisset adque palluisset, cum ipse mansisset intrepidus in eo quod inpendebat exitio. At ille Aristippi Socratici responsum rettulit, qui cum in re simili eadem uerba ab homine simili audisset, respondit illum pro anima nequissimi nebulonis merito non fuisse sollicitum, se autem pro Aristippi anima timere debuisse. Hac illo diuite responsione depulso postea quaesiuit A. Gellius a philosopho no
Abbreviated transcription (Latin):
isti simpliciter & ex cõmuni loq̃n¬
di consuetudine appellant bona:
s incõꝑatione iirtutis qua recte
uiuitur parua ꝙ exigua. Ex quofit
ut abutrisq qͦdlibet uocentur
seu bona seu commoda. pari tam̃
estimatione pensentur: nece in hac
questione stoici delectentur. nisi no¬
uitate uerborum. Uidetur gͦ michi
etiam in hoc ubi queritur utrum ac¬
cidant sapienti passiones animi.
an ab eis sit prorsus alienũ: de uer¬
bis eos potius qm de reb facere con¬
trouersiam. Nam & ipsos nchil hinc
aliud qm platonicos & ꝑipatheticoᷤᷤ
sentire existimo: quantũ ad uim re¬
rum attinet ñ ad uocabuloꝵ sonũ.
Ut enim alia omittã quib id osten¬
dam: ne longum faciã aliquid unũ
qͦd sit euidentissimũ dicam. In lib̾s
quib titulus est noctiũ atticarum
scribit agellius uir elegantissimi
eloquii. & multe ac facundȩ scien¬
tie: se nauigasse aliquando cũ quo¬
dam phylosopho nobili stoico. Is

Expanded text:
isti simpliciter et ex communi loquenisti simpliciter et ex communi loquendi consuetudine appellant bona; sed in conparatione uirtutis, qua recte uiuitur, parua et exigua. Ex quo fit, ut ab utrisque quodlibet uocentur, seu bona seu commoda, pari tamen aestimatione pensentur, nec in hac quaestione Stoici delectentur nisi nouitate uerborum. Videtur ergo mihi etiam in hoc, ubi quaeritur utrum accidant sapienti passiones animi, an ab eis sit prorsus alienus, de uerbis eos potius quam de rebus facere controuersiam. Nam et ipsos nihil hinc aliud quam Platonicos et Peripateticos sentire existimo, quantum ad uim rerum adtinet, non ad uocabulorum sonum. Ut enim alia omittam, quibus id ostendam, ne longum faciam, aliquid unum quod sit euidentissimum dicam. In libris, quibus titulus est Noctium Atticarum, scribit A. Gellius, uir elegantissimi eloquii et multae undecumque scientiae, se nauigasse aliquando cum quodam philosopho nobili Stoico. Is
Abbreviated transcription (Latin):
de his anmi motib quos greci
pathe. nr̃i autem quidã sicut cice¬
ro ꝑturbationes. quidam affectiones
uł affectus.: quidam uͦ sicut iste de
greco expressius. passiones uocant.
Has gͦ ꝑturbationes siue affectiões
siue passiones quidam phylosophi
dicunt etiam insapientẽ cadere:
s moderatas ratiomiq subiectas.
ut eis leges quodammodo quib
ad necessarium redigantur modũ.
dominatio mentis imponat. Hoc
qui sentiunt platonici sunt. siue
aristotelici. cum aristoteles disci¬
pulus platonis fuerit. qui sectam
ꝑipatheticã condidit: aliis autem
huiuscemodi ꝑassiones in sapien¬
tem ñ placet. Hos autẽ id est stoicos
cicero in libris de finib bonorũ et
malorum uerbis magis qm reb ad¬
uersus platomicos seu ꝑipatheticos
ceitare conuincit: quandoquidem
stoici nolunt bona appellare s com¬
moda corporis & externa: eoqͦd nuł¬
lum bonũ uolunt ẽẽ homineꝰ p̃ter uir¬
tutem tamqͣm artẽ bene uiuendi.
que non nisi inanimo ẽ. Hec autẽ

Expanded text:
de his animi motibus, quae Graeci rcdib, nostri autem quidam, sicut Cicero, perturbationes, quidam affectiones uel affectus, quidam uero, sicut iste de Graeco expressius, passiones uocant. Has ergo perturbationes siue affectiones siue passiones quidam philosophi dicunt etiam in sapientem cadere, sed moderatas rationique subiectas, ut eis leges quodam modo, quibus ad necessarium redigantur modum, dominatio mentis inponat. Hoc qui sentiunt, Platonici sunt siue Aristotelici, cum Aristoteles discipulus Platonis fuerit, qui sectam Peripateticam condidit. Aliis autem, huiusce modi passiones in sapientem non placet. Hos autem, id est Stoicos, Cicero in libris de finibus bonorum et malorum uerbis magis quam rebus aduersus Platonicos seu Peripateticos certare conuincit; quando quidem Stoici nolunt bona appellare, sed commoda corporis et externa, eo quod nullum bonum uolunt esse hominis praeter uirtutem, tamquam artem bene uiuendi, quae non nisi in animo est. Haec autem
Abbreviated transcription (Latin):
homines si ullus nature sue sensus
quo rationales creati sunt. ex aliqͣ
parte uiuit in eis. Respondeant inꝙͣ
eis ne sacrificandum sit diis uł ange¬
lis. qui sibi sacrificari iubent: an illi
uni cui iubent hi. qui & sibi & istis
ꝓhibent. Si nec isti uł illi ulla mira¬
cula facerent. s tantũ preciperent
alii quidem ut sibi sactificaretur.
alii uͦ id uetarent. s uni cantum ube¬
rent deo: satis deberet ipsa pietas dis¬
cernere. quid horum de fastu suꝑbiȩ.

Expanded text:
homines, si ullus naturae suae sensus, homines, si ullus naturae suae sensus, quod rationales creati sunt, ex aliqua parte uiuit in eis; respondeant, inquam, eisne sacrificandum sit dis uel angelis, qui sibi sacrificari iubent, an illi uni, cui iubent hi qui et sibi et istis prohibent? Si nec isti nec illi ulla miracula facerent, sed tantum praeciperent, alii quidem ut sibi sacrificaretur, alii uero id uetarent, sed uni tantum iuberent Deo: satis deberet pietas ipsa discernere, quid horum de fastu supe
Abbreviated transcription (Latin):
uib igitur angłis de beata et
sempiterna uita credendum ẽẽ
censemus. utrumeis qͥse religionis
ritib coli uolunt. sibi sacra & sacrificia
flagitantes a mortalib exhiberi: an
eis qui hunc omẽm cultum uni do
creatori omĩum deberi dicunt. eiq
reddendum uera pietate precipiunt.
cuius & ipsi contemplatione beati ft̃.¬
& nos futuros ẽẽ ꝓmittunt. Illa n̾aq
uisio d̃i tante pulchritudinis uisio
est. &. tanto amore dignissima: ut
sine hac quiblibet aluis bonis pre¬
ditum atq abundantẽ. ñ dubitet
plotinus infelicissimũ dicere. Cũ gͦ
ad hunc unũ quidã angłi. quidam
uͦ ad se ipsos latria colendos signiᷤmi¬
rabilib excitent. & hocita ut illi istos
coli prohibeant. isti autẽ illum ꝓhi¬
bere ñ audeant: quib potius sit cre¬
dendum respondeant platonici. res¬
pondeant quicumq phylosophi. res¬
pondeant theurgi. uł potius periur¬
gi. hoc enĩ sunt illȩ artes uocabulo
digniores: p ostremo respondeant

Expanded text:
uibus igitur angelis de beata et sempiterna uita credendum esse censemus? Utrum eis, qui se religionis ritibus coli uolunt sibi sacra et sacrificia flagitantes a mortalibus exhiberi, an eis, qui hunc omnem cultum uni Deo creatori omnium deberi dicunt eique reddendum uera pietate praecipiunt. cuius et ipsi contemplatione beati sunt\' et nos futuros esse promittunt? Illa namque uisio Dei tantae pulchritudinis uisio est et tanto amore dignissima, ut sine hac quibuslibet aliis bonis praeditum adque abundantem non dubitet Plotinus infelicissimum dicere. Cum ergo ad hunc unum quidam angeli. quidam uero ad se ipsos latria colendos signis mirabilibus excitent, et hoc ita, ut illi istos coli prohibeant, isti autem illum prohibere non audeant: quibus potius sit credendum, respondeant Platonici, respondeant quicumque philosophi, respondeant theurgi uel potius periurgi; hoc enim sunt omnes illae artes uocabulo digniores; postremo respondeant
Abbreviated transcription (Latin):
emq nec illud ẽ pretereundum
silentio qͦd ubi dixit ds. fiat lux
& facta ẽ lux. continuo subiunctum
est. & uidit ds̃ lucem quia bona ẽ:
ñ postea qm separauit inter lucem
& tenebras. & uocauit diẽ lucem. &
tenebras noctem: ne simul cũ lu¬
ce. etiam talib tenebris testimoni¬
um placiti si ꝑhibuisse uideret᷑.
Ilam ubi tenebre inculpabiles st̃
inter quas & lucem istã istis ocłis
conspicuã. luminaria cęli diuidt̃.
ñ aute s post infertur. & uidit d̾s
quia bonum ẽ. posuit illa inquit
infirmam̃to cęli lucere suꝑ terrã
ꝙ preesse diei ac nocti. & separare
inter lucẽ & tenebras. & uidit d̾s
quia bonum ẽ utrumq placuit:
quia utrumq sine peccato ẽ. Ubi
autẽ dixit ds fiat lur & facta ẽ lux.

Expanded text:
e nec illud est praetereundum silentio, quod, ubi dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux, continuo subiunctum est: Et uidit Deus lucem quia bona est; non postea quam separauit inter lucem et tenebras et uocauit lucem diem et tenebras noctem, ne simul cum luce etiam talibus tenebris testimonium placiti sui perhibuisse uideretur. Nam ubi tenebrae inculpabiles sunt, inter quas et lucem istam his oculis conspicuam luminaria caeli diuidunt, non ante, sed post infertur: Et uidit Deus quia bonum est. Posuit illa, inquit, in firmamento caeli lucere super terram et praeesse diei et nocti et separare inter lucem et tenebras. Et uidit Deus quia bonum est. Utrumque placuit, quia utrumque sine peccato est. Ubi autem dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux.
Abbreviated transcription (Latin):
nec inistis eos hoc ualere qͦd hi pu¬
tant qui ꝓpter hec eos coli oportere
contendunt. deinceps uidebimus.
Eut hic sit huiꝰ uoluminis modus.

Expanded text:
nec in istis eos hoc ualere, quod hi putant, qui propter haec eos coli oportere contendunt, deinceps uidebimus, ut hic sit huius uoluminis modus.
Abbreviated transcription (Latin):
cruciatib corporis. cui ñ opinione
s certa ueritate manifestum ẽ sine
fine se habiturum omĩ molestia ca¬
rentem societatẽ angłorũ inpartici¬
patione sumini d̃ĩ: quã erat ille
homo sui casus incertus in magna
illa felicitate paradisi. Quo circa¬
cuiuis iam ñ difficulter occurrit. u¬
troq conuncto efficibeatitudinẽ¬
quã recto ꝓposito intellectualis natu¬
ra desiderat. hoc est ut & bono in cõ¬
mutabili qͦd ds ẽ. sine ulla molestia
ꝑfruatur. & meo se met̾num ẽe man¬
suram. nec ulla dubitatione cuncte¬
tur. nec ullo errore fallatur. Hanc
habere angłos lucispia fide credimꝰ.
hanc nec anteqͣm caderent habuisse
anglos peccatores. qui sua prauita¬
te illa luce priuati sunt. conseqͤnti
ratione colligimus: habuisse tamen
aliquã & si ñ presciam beatitudinẽ

Expanded text:
cruciatibus corporis, cui non opinione, cruciatibus corporis, cui non opinione, sed certa ueritate manifestum est, sine fine se habiturum omni molestia carentem societatem angelorum in participatione summi Dei, quam erat ille homo sui casus incertus in magna illa felicitate paradisi. cuivis jam non difficulter occurrit utroque conjuncto effici beatitudinequam recto proposito intellectualis natura desiderat; hoc est, ut et bono incommutabili, quod Deus est, sine ulla molestia perfruatur, et in eo se in aeternum esse mansuram, nec ulla dubitatione cunctetur, nec ullo errore fallatur. Hanc habere Angelos lucis pia fide credimus: hanc nec antequam caderent, habuisse angelos peccatores, qui sua pravitate illa luce privati sunt, consequenti ratione colligimus; habuisse tamen aliquam, etsi non praesciam beatitudine
Abbreviated transcription (Latin):
at beatos fuisse ante peccatum. qͣm¬
uis sua beatitudo quã duirna uel
utrum et̾na ẽẽt incerti ẽẽnt. ẽet au¬
tem eterna nisi peccassent: cũ hodie
ñ impudenter beatos uocemus. quoᷤᷤ
uidemus iuste ac pie cum spe futu¬
rȩ immortalitatis. hanc uitã duce¬
re sine crimine uastante conscienti¬
am. facile impetrantes peccatis hu¬
ius infirmitatis diuinã miscđiam.
Qui licet de sue ꝑseuerantie p̃mio
certi sint: de ipsa tamen ꝑseuerantia
sua repꝑiuntur incerti. quis enĩ ho¬
minũ se in actione prouectuq iusti¬
tie ꝑseueraturũ usq infinemsciat.
nisi aliqua reuelatione abillo fiat
certus. qui de hac re iusto latentiq
iudicio non om̃s instruit. s nemi¬
nem fallit. Quantũ itaq ꝑtinet
ad delectationem presentis boni: be¬
atior erat primus homo inparadiso.
quam quilibet iustus in hac infir¬
mitate mortali. Quantũ autẽ ad sp̃e
futuri: beatior quilibet inqͥblibet

Expanded text:
at beatos fuisse ante peccatum, quamat beatos fuisse ante peccatum, quamuis sua beatitudo quam diuturna uel utrum aeterna esset incertos esset autem aeterna, nisi peccassent, cum hodie non inpudenter beatos uocemus, quos uidemus iuste ac pie cum spe futurae inmortalitatis hanc uitam ducere sine crimine uastante conscientiam, facile inpetrantes peccatis huius infirmitatis diuinam misericordiam. Qui licet de suae perseuerantiae praemio certi sint, de ipsa tamen perseuerantia sua reperiuntur incerti. Quis enim hominum se in actione prouectuque iustitiae perseueraturum usque in finem sciat, nisi aliqua reuelatione ab illo fiat certus, qui de hac re iusto latentique iudicio non omnes instruit, sed neminem fallit? Quantum itaque pertinet ad delectationem praesentis boni, beatior erat primus homo in paradiso, quam quilibet iustus in hac infirmitate mortali; quantum autem ad spem futuri, beatior quilibet in quibuslibet
Abbreviated transcription (Latin):
doq desitura & ꝓpterea ñ ȩt̾na. siue
id scirent. siue nescientes aliud pu¬
tarent: quia scientes timor. nescien¬
tes error beatos ẽẽ utiq nonsinebat.
Si autem hoc ita nesciebant ut fal¬
sis inceitisue ñ fiderent. s utrũ sem¬
piternũ an quandoq finẽ habitu¬
rum ẽẽt bonũ suũ. in neutrã partẽ
firma assensione ferrentur: ipsa de
tanta felicitate cunctatione. eambe¬
ate uite plenitudinẽ ñ habebant¬
quã in scĩs angłis ẽẽ credimus. Ieq
trabimus ad quasdã significations
angustias. ut solũ deũ dicamus be¬
atum: qui tamen uere ita beatꝰ est.
ut maior beatitudo ẽẽ ñ possit. In
cuius comparatione. qͦd angłi be¬
ati sunt sua quadã beatitudine
quanta ẽẽ in angłis potest: quidͥ
aut quantũ ẽ. Nec ipsos tantũ¬
qͦd attinet adrationalem uł intelle¬
ctualẽ creaturam. beatos nuncupan¬
dos putamus. Quis enim primos ho
mines illos in paradiso negare aude¬

Expanded text:
doque desitura et propterea non aeterna, siue doque desitura et propterea non aeterna, siue id scirent, siue nescientes aliud putarent; quia scientes timor, nescientes error beatos esse utique non sinebat. Si autem hoc ita nesciebant, ut falsis incertisue non fiderent, sed utrum sempiternum an quandoque finem habiturum esset bonum suum, in neutram partem firma adsensione ferrentur: ipsa de tanta felicitate cunctatio eam beatae uitae plenitudinem, quam in sanctis angelis esse credimus, non trahimus ad quasdam significationis angustias, ut solum Deum dicamus beatum; qui tamen uere ita beatus est, ut maior beatitudo esse non possit, in cuius conparatione, quod angeli beati sunt summa quadam sua beatitudine, quanta esse in angelis potest, quid aut quantum equod adtinet ad rationalem uel intellectualem creaturam, beatos nuncupandos putamus. Quis enim primos illos homines in paradiso negare aude
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ proculdubio ñ nisi ȩt̾na est᷑
eternitatisq suȩ certa atq secura:
s rationalem uitã licet insipientẽ
sic habent. ut eam ñ possint amit¬
tere nec si uelint. Quantenus autẽ
anteqͣm peccassent illitis sapien¬
tie fuerint participes: de fimre
quis potest. In euis tamen parci¬
cipatione ȩquales fuisse istos illis
qui ꝓpterea uere pleneq beati sunt.
qm̃ nequaquam de suȩ beatitudi¬
nis eternitate falluntur. quomͣ di
cturi sumus: quando quidẽ si equa¬
les mea fuissent. etiã isti in eiuis eter¬
nitate mansissent pariter beati. qa
pariter certi. Neq enim sicut uita
quamdiucũq fuerit. ita ęt̾na uita
ueraciter dici poterit si finem ha¬
bitura sit: siquidem uita tantũm
uiuendo. et̾na uͦ finem ñ habendo
nominata ẽ. Quaꝓpter quamuisi
qͥcquid ȩt̾num continuo beatũst.
dr enĩ etiam penalis ignis eternus:
tamen si uere ꝑfecteq beata uita ñ
nisi et̾na ẽ. ñ erat talis istorum quan¬

Expanded text:
quae procul dubio non nisi aeterna est aeternitatisque suae certa adque secura; sed rationalem uitam licet insipientem sic habent, ut eam non possint amittere, nec si uelint. Quatenus autem, antequam peccassent, illius sapientiae fuerint participes, definire quis potest? In eius tamen participatione aequales fuisse istos illis, qui propterea uere pleneque beati sunt, quoniam nequaquam de suae beatitudinis aeternitate falcturi sumus? quandoquidem si aequales in ea fuissent, etiam isti in ejus aeternitate mansissent pariter beati, quia pariter certi. Neque enim sicut vita quamdiucumque fuerit, ita aeterna vita veraciter dici poterit, si finem habitura sit: siquidem vita tantummodo vivendo, aeterna vero finem non habendo nominata est. Quapropter, quamvis non quidquid aeternum, continuo beatum sit dicitur enim etiam poenalis ignis aeternus: tamen si uere perfecteque beata uita non nisi aeterna est, non erat talis istorum, quan
Abbreviated transcription (Latin):
& aliter iustitia inueritate incom¬
mutabili. aliter in anima iusti: sic
deinde cet̾a. sicut firmamentũ inter
aquas suꝑiores & inferiores qͦd celũ
uocatum ẽ. sicut deorsum aquarum
congeries. terreq nudatio. & herba¬
rum institutio atq lignoꝵ. sicut so¬
lis ac lune stellarumq conditio. sic̃
ex aquis animalium. uolucrũ scilicet
atq piscium. beluarumq natanti¬
um. sicut quorũq interra gradien¬
tiũ atq serpentium. & ipsius homi¬
nis qui cunctis in t̾ra reb excelleret.
Omĩa hec aliter in uerbo d̃i cogno¬
scuntur abangłis ubi habent causas
rationesq suas idest scdm̃ quas facta
sunt incommutabiliter ꝑmanentes.
aliter inse ipsis. illa clariore. hac ob¬
scuriore cognitione. uelut artis atq
oꝑum: que tamen oꝑa cum ad ipsiᷤ
creatoris laudem uenerationẽq refe¬
runtur. tamqͣm mane lucescit in
mentib contemplantium .axx.

Expanded text:
et aliter iustitia in ueritate incomet aliter iustitia in ueritate incommutabili, aliter in anima iusti. Sic deinde cetera, sicut firmamentum inter aquas superiores et inferiores, quod caelum uocatum est; sicut deorsum aquarum congeries terraeque nudatio et herbarum institutio adque lignorum; sicut solis ac lunae stellarumque conditio; sicut ex aquis animalium, uolucrum scilicet adque piscium beluarumqum; sicut quorumcumque in terra gradientium atque repentium, et ipsius hominis, qui cunctis in terra rebus excelleret. Omnia haec aliter in Verbo Dei cognoscuntur ab Angelis, ubi habent causas rationesque suas, id est secundum quas facta sualiter in se ipsis; illa clariore, hac obscuriore cognitione, uelut artis adque operum; quae tamen opera cum ad ipsius Creatoris laudem uenerationemque referuntur, tamquam mane lucescit in mentibus contemplantium.
Abbreviated transcription (Latin):
lli quippe angłi sc̃i non ꝑ uerba
sonantia dm̃ discunt: s ꝑ ipsim
p̾sentiam immutabilis ueritatis hoc
ẽ uerbum eius unigenitũ: & ipsum
uerbum & patrẽ & eors sp̃m sc̃m. e¬
amq ẽẽ inseparabilẽ trinitatẽ. sin¬
gulasq in ea ꝑsonas unam ẽẽ sub¬
stantiam. & tam̾ om̃s ñ tres deos esse
s unum dm̃ ita nouerunt. ut eis
magis ista quã nosipsi nobis cog¬
niti sumus. Ipsam quoq cre¬
aturam melius ibi hoc est in
sapientia dĩ tamqͣm marte
qua facta ẽ. quã inea ipsa
sciunt: ac ꝑhoc & se ipsos ibi melius
quã in se ipsis. uerumtam̾ & inse ip¬
sis. facti sunt enim: & aliud sunt qm
ille qui fecit. Ibi gͦ tamqͣm inq̃iur¬
na cognitione. inse ipsis audem tã¬
qͣm in uesꝑtina. sicut iam supra di¬
inus. Multum enĩ differt utrum
mnea ratione cognoscatur aliqͥd scd̃m
quã factum ẽ an inse ipso: sicut alit̾
scitur rectitudo linearum seu ueri¬
tas figurarũ cum intellecta conspi¬
citur. aliter cum inpuluere scribitur.:

Expanded text:
lli quippe angeli sancti non per uerba sonantia Deum discunt, sed per ipsam praesentiam inmutabilis ueritatis, hoc est Verbum eius unigenitum, et ipsum Verbum et Patrem et eorum Spiritum amque esse inseparabilem trinitatem singulasque in ea personas esse substantiam, et tamen omnes non tres deos esse, sed unum Deum, ita nouerunt, ut eis magis ista, quam nos ipsi nobis cogniti simus. Ipsam quoque creaturam melius ibi, hoc est in sapientia Dei, tamquam in arte, qua facta est, quam in ea ipsa sciunt; ac per hoc et se ipsos ibi melius quam in se ipsis, uerum tamen et in se ipsis. Facti sunt enim et aliud sunt quam ille qui fecit. Ibi ergo tamquam in diurna cognitione, in se ipsis autem tamquam in uespertina, sicut iam supra diximus. Multum enim differt, utrum in ea ratione cognoscatur aliquid, secundum quam factum est, an in se ipso; sicut aliter scitur rectitudo linearum sen ueritas figurarum, cum intellecta conspicitur, aliter cum in puluere scribitur;
Abbreviated transcription (Latin):
gracei ipsius caput quantũ graue
erat. tanto auri pondere consuli
uendidit. Hec enĩ pactio. cedem
p̃cesserat. Inqua etiam occisus est
cũ liberis marcus fuluius consula

Expanded text:
Gracchi ipsius caput, quantum graue erat, tanto auri pondere consuli uendidit; haec enim pactio caedem praecesserat. In qua etiam occisus est cum liberis hi. Fuluius consula
Abbreviated transcription (Latin):
requies commendatur: inqua pri¬
mum sc̃ificatio sonat. Ita de noluit
istum diem in ullis suis oꝑib sc̃isi¬
care: s inrequie sua quȩ non habet
uesꝑam. Neq enim ullaa¬
m creatura ẽ: ut etiam ipsa ali
ter indi uerbo aliter inse cognita.
faciat aliam uelut diurnam. aliã
uelut uesꝑtinam notitiam. De sep¬
tenarii porro numeri ꝑfectione dici
quidem plura possunt᷑. s & liber iste
iam prolixus ẽ.: & uereor ne occasione
comꝑta. scientiolam nr̃am leuit̾ ma¬
gis quam utiliter iactare uelle iude¬
amur. Habenda ẽ itaq ratio mode

Expanded text:
requies commendatur, in qua primum sanctificatio sonat. Ita Deus noluit istum diem in ullis suis operibus sanctificare, sed in requie sua, quae non habet uesperam; neque enim ulla creatura est, ut eter in Dei Verbo, aliter in se cognita, faciat aliam velut diurnam, aliam velut vespertinam notitiam. De septenarii porro numeri perfectione dici quidem plura possunt: sed et liber iste jam prolixus est; et vereor ne occasione comperta, scientiolam nostram leviter magis quam utiliter jactare velle videamur. Habenda est itaque ratio mode
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd di p̾ceꝑit de cohibenda auaritia.
ambitione frangenda. luxuria refre¬
nanda: ubi discerent miseri qͦd discen¬
dum ꝑsus increpat dicens. Discite o
miseri & causas cognoscite rerũ: quid
sumus & quid nam uicturi gignimur:
ordo quis datꝰ aut mete. qm mollis
flexus & unde: qͥs modus argenti. quid
fas optare. quid asꝑ utile nummus
habet: patrie carisq ꝓpinquis quantũ
largiri deceat: quem te d̾s ẽẽ iussit. ꝙ
humana qua parte locatꝰ es inre. Dica¬
tur inquib locis hȩc docentiũ deorum
solebant p̾cepta recitari. & acultorib
eorum popłis frequenter audiri sicut
nos ostendiimis ad hoc eccłas institutas
quaquauersũ religio xp̃iana diffun

Expanded text:
quid di praeciperent de cohibenda auaritia, quid di praeciperent de cohibenda auaritia, ambitione frangenda, luxuria refrenanda, ubi discerent miseri, quod discendum Persius increpat dicens: Discite, o miseri, et causas cognoscite rerum, Quid sumus et quidnam uicturi gignimur, ordo Quis datus aut metae qua mollis flexus et unde, Quis modus argenti, quid fas optare, quid asper Utile nummus habet, patriae carisque propinquis Quantum largiri deceat, quem te Deus esse Iussit et humana qua parte locatus es in re. Dicatur in quibus locis haec docentium deorum solebant praecepta recitari et a cultoribus eorum populis frequenter audiri, sicut nos ostendimus ad hoc ecclesias institutas, quaqua uersum religio Christiana diffun
Abbreviated transcription (Latin):
rat insuis sacris qualia uiri optimi ab¬
horrent suis ad hibere conuiuiis:¬
Sinc ẽ qͦd de uita & morib
ciuitatũ atq popłorum aquib
colebant᷑ illa numina ñ eurarunt:
ut tam horrendis eos & detestabilib
malis ñ magro & uitib. ñ indomo
atq pecuma. ñ demq in ipso corpo¬
re qͦd menti subditur. s inipsa m̃te.¬
in ipso rectore carnis animo eos im¬
pleri. ac pessimos fieti sine ulla sua
terribili ꝓhibitione ꝑmitterent. Aut
si prohibebant: hoc ostendatur potius.
hoc probetur. Nec nobis nescio quos
susurros paucissimorum aurib anhe¬
latos. ꝙ uelut archana religione tradi¬
tos iactent. quib uite probitas castitaq
discatur: s demonstrentur uł comine¬
morentur locatalib aliquando conuen¬
ticulis consecrata: non ubi ludi ageren¬
tur obscenis uocib & motib histrionũ.
ñ ubi frigialia celebrarentur effusa om¬
ni licentia turpitudinũ & uͦ frigialia: s pucd¬
ris & honestatis: s ubi popli audirent

Expanded text:
rat in suis sacris, qualia uiri optimi abhorrent suis adhibere conuiuiisinc est quod de vita et moribus civitatum atque populorum, a quibus colebantur illa numina, non curarunt, ut tam horrendis et detestabilibus malis, non in agro et vitibus, non in domo atque pecunia, non denique in ipso corpore, quod menti subditur, sed in ipsa min ipso rectore carnis animo, eos inpleri ac pessimos fieri sine ulla sua terribili prohibitione permitterent. Aut si prohibebant, hoc ostendatur potius, hoc probetur. Nec nobis nescio quos susurros paucissimorum auribus anhelatos et arcana uelut religione traditos iactent, quibus uitae probitas castitasque discatur; sed demonstrentur uel commemorentur loca talibus aliquando conuenticulis consecrata, non ubi ludi agerentur obscenis uocibus et motibus histrionum, nec ubi Fugalia celebrantur effusa omni licentia turpitudinum et uere Fugalia, sed pudoris et honestatis; sed ubi populi audirent
Abbreviated transcription (Latin):
eum conari dũ consuetudine̾ ciui¬
tatis timet. religionẽ laudare ma¬
ioꝵs. eamq a suꝑstitione uelle se¬
iungere: s quomodo id possit. ñ in¬
uenire.Si eni̾ amaiorib illi sunt
appellati suꝑstitiosi qui totos dies
p̃cabantur & immolabant: nũqͥd
& illi qui instituerunt qͦd iste rep̃¬
hendit. deoꝵs sy mulachra diuer¬
sa etate & ueste distincta. deorum
genera. coniugia. cognationes. c¬
Hec itaq eũ tamꝗͣ suꝑstitiosa cul¬
pantur: implicat ista culpa maio¬
res taliũ symulachroꝵs institutoreᷤ
atq cultores: implicat & ipsum.
qui quantolibet eloquio in liber¬
tatẽ se nitat᷑ euoluere. necesse ha¬
bebat ista uenerari. ne qͦd in hac
disputatione disertꝰ insonat. muti¬
re auderet in popłi contione. Agamꝰ
celo & t̾re sicut iste disputat. s ei qͥ

Expanded text:
eum conari, dum consuetudinem ciuieum conari, dum consuetudinem ciuitatis timet, religionem laudare maiorum eamque a superstitione uelle seiungere, sed quo modo id possit non inuenire? Si enim a maioribus illi sunt appellati superstitiosi, qui totos dies precabantur et immolabant, numquid et illi, qui instituerunt quod iste reprehendit deorum simulacra diuersa aetate et ueste distincta, deorum genera coniugia cognationes? Haec utique cum tamquam superstitiosa culpantur, inplicat ista culpa maiores talium simulacrorum institutores adque cultores; inplicat et ipsum, qui, quantolibet eloquio se in libertatem nitatur euoluere, necesse habebat ista uenerari; nec quod in hac disputatione disertus insonat, muttire auderet in populi contione. Agamuscaelo et terrae, sicut iste disputat, sed ei q