comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quis suꝑat᷑. huiꝰ ⁊ seriuis ẽ. &d enim
hac animi seruitute indigniꝰ. qͥd ue
turpiꝰ qũa cũ in eo regnat aut do¬
minat᷑ odiũ aut regnat iniuidia:
qũa cũ eũ aut auaritia possidet.
aut captũ ira tenet. uł certe cete¬
ra sibi uicia iuindicant: Nõ est qd̃
sibi aliquis de nobilitate generis
blandiatur: si ex meliori parte sit¬
sit famulus. Multo ẽ indigniꝰ m̃te
seriire. qũa corpore.
S uꝑfluũ arbitror te monere ꝗͣ
parca in ꝓcedendo debeas eẽ. qua ra¬
ra: cũ te hoc etiã scłaris ab infan¬
tia honestas docuerit. ⁊ facile in¬
telligaᷤ id tͥ multomagis in hac uita
ee seruandũ. qũa maxime secretũ de¬
cet. illud admoneo ut ipsis quoq
salutationib quȩ tͥ in cubiculo tuo
exibendȩ st̃ certissimũ modũ ponaᷤ.
Non siit nimiȩ neq cotidianȩ: ne
non tã officiũ qũa inquietudinem
bi in lege dñi die ac nocte meditan¬

Expanded text:
quis superatur, hujus et servus est . Quid enim quis superatur, hujus et servus est . Quid enim hac servitute animi indignius, quidve turpius, quam cum in eo, aut dominatur odium, aut regnat invidia? quam cum eum aut avaritia possidet, aut captum ira tenet, vel certe caetera sibi vitia vindicant? Non est quod sibi aliquis de nobilitate generis blandiatur: si ex meliore parte sit famulus. Multo est indignius mente servire, quam corpore. Superfluum arbitror te monere, quam parca in procedendo debeas esse, quam rara: cum te hoc etiam saecularis ab infantia honestas docuerit, et facile intelligas id tibi multo magis in hac vita esse servandum, quam maxime secretum decet. Illud admoneo, ut ipsis quoque salutationibus, quae tibi in cubiculo tuo exhibendae sunt, certissimum modum ponas: non sint nimiae, neque quotidianae, ne non tam officium, quam inqbi in lege Domini die ac nocte meditan
Abbreviated transcription (Latin):
scipiant. illȩ has partes ꝑ te agant.
ille thesaurũ tuũ in celũ leuent.
illarũ sit esurientes alere cibo. ue¬
stire nudos. uisitare infirmos. pe¬
regrinos tecto suscipere. ⁊ eterni
bus meis minimis: m fecistis.
Cibi uero maxime dũ in ꝓposito
maturescat animꝰ ab oĩb occupa¬
tionib recedendũ est. ⁊ om̃e studi¬
um om̃is q eura in ordinandis mo¬
rib exĩbenda. Quib ita uacare
debes. ⁊ totã occupare m̃tẽ: ut
nec diuitẽ te sentias ẽe nec dñam.
Nobilitatis ad hoc tantũ memine¬
ris. ut cũ claritate generis moꝵ
głeris quȩ filios dei ⁊ coheredes xp̃i
facit. Ad quã si semꝑ aspicias. dũ cre¬
dis gaudiũ tehab̃e qd maiꝰ est. desi¬
nis de eo qd̵ minꝰ est głari. Om̃is il¬
la preclari generis dignitas. ⁊ illustre
auiti sanguinis decus ad animã tras¬
ferantur. Ille clarus. ille sublimis.
tatẽ suã putet. si dedignet᷑ seriuire
uiciis ab eisq superari. A quo enĩ

Expanded text:
scipiant; illae has partes pro te agant, illae thesaurum tuum in coelum levent. Illarum sit esurientes alere cibo, vestire nudos, visitare infirmos, peregrinos tecto suscipere, et aeterni bus meis minimis, mihi fecistis . Tibi vero maxime dum in proposito maturescat animus, ab omnibus occupationibus recedendum est, et omne studium, omnisque cura in ordinandis moribus exhibenda. Quibus ita vacare debes, et totam occupare mentem, ut non divitem te sentias esse, nec dominam. Nobilitatis ad hoc tantum memineris, ut cum claritate generis morum glorieris, quae filios Dei et cohaeredes Christi facit. Ad quam si semper inspicias: dum credis gaudium te habere quod majus est, desinis de eo quod minus est gloriari. Omnis ista praeclari generis dignitas, et illustre Anicii sanguinis decus, ad animam transferantur. Ille clarus, ille sublimis, tatem suam servare se putet, si dedignetur servire vitiis, ab eisque non superari: A quo enim
Abbreviated transcription (Latin):
uolui congregare filios tuos quẽ
admodũ gallina congregat pullo aue
re: ibi ñ uis naturȩ. s lib̾tas intel¬
ligit̃ uoluntatis. Plena sunt utriꝰ¬
q testam̃ti uolumina. huiuscemo¬
di testimoniis. quib tã bonũ om̃e
qũa malũ uoluntariũ semꝑ ascri¬
bitur : quȩ nos modo breuitatis
eausa omittimꝰ. maxime cũ sciam̃
te sacre lectioni deditã de ipso ube¬
rius fonte potare. Neq uero nos
ita defendimꝰ naturȩ bonũ. ut eã
dicamꝰ malũ ñ posse facere. qũa ut¬
q boni ac mali capacẽ etiã ꝓfitem̃.
s ab hac eã tantĩtmodo iniuria
uindicamꝰ. ne eiꝰ uicio ad malũ ui¬
deamur impelli: qui nec bonũ sũ
uoluntate faciamꝰ nec malũ. ⁊ qͥb
liberũ est unũ semꝑagere. cũ sem¬

Expanded text:
filios tuos, quemadmodum gallina congregat pullos suore, ibi non vis naturae, sed libertas intelligitur voluntatis. Plena sunt utriusque Testamenti volumina hujuscemodi testimoniis: quibus tam bonum omne quam malum, voluntarium semper esse scribitur, quae nos modo brevitatis causa omittimus: maxime cum sciamus te sacrae lectioni deditam, de ipso uberius fonte potare. CAP. VIII.--Neque vero nos ita defendimus naturae bonum, ut eam dicamus malum non posse facere, quam utique boni ac mali capacem etiam profitemur, sed ab hac eam tantummodo injuria vindicamus, ne ejus vitio ad malum videamur impelli, qui nec bonum sine voluntate faciamus, nec malum: et quibus liberum est unum semper e
Abbreviated transcription (Latin):
rt̾ ipsi uiã meã. quã dedi an faci¬
em eoꝵ. ⁊ ñ exaudiert̃ uocẽ meã:
s abiert̾ pꝰ uoluntatẽ cordis sui
mali. Ac rursus ide ꝓpħa. Et pec¬
castis deo ⁊ ñ exaudistis uoc̃e eiꝰ. &
in mandatis illiꝰ ⁊ in legitimis et
in testimonus eiꝰ ambulare nolui¬
tur. Si uoluerta⁊ audieritis me.
quȩ st̃̾ bona t̾rȩ maiducabitis. Si au
nolueritis neq audieritis me. gla¬
dius uos consumet. Et rursum.
Om̃s uos occisione decidetis. qr uoca¬

Expanded text:
viam meam, quam dedi ante faciem eorum, et non exaudierunt vocem meam, sed abierunt post voluntatem cordis sui mali . Ac rursus idem propheta, Et peccastis Deo, et non exaudistis vocem ejus, et in mandatis illius et in legitimis et in testimoniis ejus ambulare noluit: Si volueritis et audieritis me, quae sunt bona terrae, manducabitis. Si autem nolueritis, neque audieritis me: gladius vos consumet . Et rursum: Omnes vos occisione decidetis: quia voca
Abbreviated transcription (Latin):
scło nobilis: apud dm cupit esse
nobilior. Tam p̾ciosa requirit u
morib: qũa contẽpsit in reb. Hc̃¬
itaq tã deuotȩ m̃tis ardor̃e. hanc
tantȩ ꝑfectionis sit̃i. qđ umꝗͣ sa¬
tiabit flum̃ ingenii: quȩ uis ali¬
quando orationis. que copia tai¬
tũ ex primere uerbis poterit.
quantũ parata ẽ uirgo reb im¬
plere: Nobis uero donanda ẽ ue¬
nia. qͥ ad ornandũ dñi tab̃naculũ
scd̾m iures nr̃as munꝰ offerimꝰ. nec
ueremur ne temere scribendo ad
tantȩ nobilitatis uirginẽ. ultro noᷤᷤ
morsib tradamꝰ inuidiȩ. Scribimꝰ
eñĩ petente. sc̃a matre eiꝰ. immo iu¬
bente. idq a nobis transmarinis
litteris miro cũ desiderio. flagitai¬
te: quȩ facile ostendit qͦ studio qͣn¬
ta q cura in filia germ̃ celeste plai¬
tauerit. dũ illud ta sollicite cu¬
pit ab aluis irrigari. Remoti igi¬
tur a temeritate & ab ambitiõe
liberi. ꝓposito insudemꝰ operi. nec¬

Expanded text:
saeculo nobilis, apud Deum cupit esse saeculo nobilis, apud Deum cupit esse nobilior. Tam pretiosa requirit in moribus, quam contempsit in rebus. Hitaque tam devotae mentis ardorem, hanc tantae perfectionis sitim, quod unquam satiabit flumen ingenii? quae vis aliquando orationis, quae copia tantum exprimere verbis poterit, quantum parata est virgo rebus implere? Nobis vero donanda est venia, qui ad ornandum Domini tabernaculum secundum vires nostras munus offerimus. Nec veremur ne temere scribendo ad tantae nobilitatis virginem, ultro nos morsibus tradamus invidiae. Scribimus enim petente sancta matre ejus, immo jubente, idque a nobis transmarinis litteris, miro cum desiderio animi flagitante: quae facile ostendit, quo studio quantaque cura in filia germen coeleste plantaverit, dum illud tam sollicite cupit ab aliis irrigari. Remoti igitur a temeritate, et ab ambitione \'proposito insudemus operi nec
Abbreviated transcription (Latin):
cilis dicendi uia est. quȩ ipsa uber¬
tate materiȩ. cursũ orationis accen¬
dit. S nobis alio magis itinere per¬
gendũ est. quib ꝓpositũ est insti¬
tutionẽ uirginis ñ laudare. s scri¬
bere: nec tam paratas iam uirtu¬
tes eiꝰ exprimere quã parandas.
magisq reliquã ordinare uitã. ꝗͣ
ornare preteritã. Est aũ & difficil¬
limũ. cũ eiꝰ ꝑsona facere in q̃ cupi¬
ditas tanta discendi ẽ tantꝰq ꝑfec¬
tionis ardor: ut ei quelibet perfec¬
ta doctrina. par ẽẽ iux possit. Me¬
minit enĩ recte q meminit. quaᷤ
mundi opes głamq respuerit.
quib uoluptatib renuntiaue¬
rit. quas deniq contẽpserit uitȩ
p̾sentis illecebras: ⁊ ideo conten¬
ta ñ est cõmuni hoc. mediocri q
genere uiuendi.⁊ qd facile ipsa
multoꝵ societate uilescat. nous
aliqͥd & inusitatũ requirit. p̾ci¬
pux̃ ac singulare quodda flagi¬
tat: ñ minꝰ conu̾sationẽ suã quã
conũsionẽ cupit ẽẽ mirabilẽ. In

Expanded text:
cilis dicendi via est, quae ipsa ubertate materiae cursum orationis accendit: sed nobis alio magis itinere pergendum est, quibus propositum est, institutionem virginis, non laudem scribere: nec tam paratas jam virtutes ejus exprimere, quam parandas: magisque reliquam ordinare vitam, quam ornare praeteritam. Est autem difficillimum cum ejus persona facere, in qua cupiditas tanta discendi est, tantusque perfectionis ardor, ut ei quamlibet perfecta doctrina par esse vix possit. Meminit enim recteque meminit, quas mundi opes gloriamque respuerit, quibus voluptatibus renuntiaverit, quas denique contempserit vitae praesentis illecebras. Et ideo contenta non est communi hoc mediocrique genere vivendi; et quod facile ipsa multorum societate vilescat, novum aliquid et inusitatum requirit: praecipuum ac singulare quoddam flagitat. Non minus conversationem suam quam conversionem cupit esse mirabilem. In
Abbreviated transcription (Latin):
nec ullus pꝰ culpã impunitatis est¬
locus: dũ fit reatꝰ ipse supplicium.
Hinc est qd̃ econtrario in nocens et¬
am int̾ ipsa com̃ta fruit᷑ conscien¬
tiȩ securitate: ⁊ cũ de pena metu¬
at. de innocentia głatur. E st enĩ ẽ
in quã in animis nr̃is naturalis q̃¬
dam ut ita dixerĩ sc̃itas. quȩ uelut
in arce animi p̾sidens. exercet boni
maliq uidiciũ: & ut honestis rec¬
tisq actib fauet. ita sinistra quȩ¬
q opera contẽ nit. atq ad consci¬
entiȩ testimoniũ diu̾sas partes
domestica quadã lege diuidicat.
nec ullo ꝓrsus ingenio aut fuca¬
to aliquo argum̃toꝵ colore decipit.
ipsisq nos cogitationib fidelissi¬
mis & integerrimis sane testib
aut arguit aut defendit. Huiꝰ le
gis scribens ad romanos apłs me
uelut in quib dam cordis tabulis
scriptã ẽẽ testatur. Cũ enĩ inquit
gentes quȩ legẽ ñ habent. naturali

Expanded text:
nec ullus post culpam impunitati nec ullus post culpam impunitati locus est, dum fit reatus ipse supplicium. Hinc est quod e contrario innocens etiam inter ipsa tormenta fruitur conscientiae securitate, et, cum de poena metuat, de innocentia gloriatur. Est enim, inquam, in animis nostris naturalis quaedam, ut ita dixerim, sanctitas, quae velut in arce animi praesidens, exercet mali bonique judicium; et ut honestis rectisque actibus favet, ita sinistra opera condemnat, atque ad conscientiae testimonium diversas partes domestica quadam lege dijudicat: nec ullo prorsus ingenio, aut fucato aliquo argumentorum colore decipit; ipsis nos cogitationibus, fidelissimis et integerrimis sane testibus, aut arguit, aut defendit. Hujus legis scribens ad Romanos meminit elut in quibusdam tabulis cordis scriptam esse testatur: Cum enim, inquit, Gentes, quae Legem non habent, naturali
Abbreviated transcription (Latin):
xilio. Age ĩa ad aĩȩ nr̃e secreta ue¬
niamꝰ. Se ipsũ unꝰ quisq attentius
respiciat. Int̾rogemꝰ quid de hoc sen¬
tiant ꝓpriȩ cogitationes. ferat sen¬
tentiam de naturȩ bono ipsa con¬
scientia: instruamͣ domestico magi¬
st̾io animi ⁊ m̃tis: bona ñ aliunde
magis queq quã ab ipsa m̃te disca¬
mꝰ. Qd illud obsecro est qd̃ ad eo pec¬
catũ aut erubescimꝰ aut timemꝰ.¬
& culpã facti nẽ rubore uultus. nẽ
pallore monstramꝰ. ac trepidante aĩo
etiã in minimis delictis testẽ effugi¬
mus. conscientia remordemͣ. e diu̾so
aũt in õi bono leti. constantes. intͤ¬
pidi sumꝰ. idq si occultũ est palam.
so declarat bonũ suũ quo ei malũ
displicet. ⁊ dũ in bono tantũ ope¬
re confidit. quid solũ eã deceat ostẽ¬
dit. Hinc illud ẽ qđ frequent occul¬
to carnifice in au torẽ sceleris cos¬
scientiȩ torm̃ta deseuiunt. ⁊ laten¬
tem reũ secreta m̃tis pena ꝑsequit᷑.

Expanded text:
IV. Age jam ad animae nostrae secreta veniamus. Seipsum unusquisque attentius respiciat: interrogemus quid de hoc sentiant propriae cogitationes; ferat sententiam de naturae bono ipsa conscientia; instruamur domestico magisterio animi, et mentis bona non aliunde magis quaeque, quam ab ipsa mente, discamus. Quid illud, obsecro, est quod ad omne peccatum aut erubescimus, aut timemut culpam facti nunc rubore vultus, nunc pallore monstramus, ac trepidante animo etiam in minimis delictis testem effugimus, conscientia remordemur; ex diverso autem in omni bono laeti, constantes, intrepidi sumus, idque si occultum est, palam eso declarat bonum suum, quo ei malum displicet; et dum in bono tantum opere confidit, quid solum eam deceat, ostendit? Hinc illud est, quod frequenter carnifice occulto in auctorem sceleris conscientiae tormenta desaeviunt, et latentem reum secreta mentis poena persequitur;
Abbreviated transcription (Latin):
pari q fre¬
tus scientia
officiũ scri¬
bendi faci¬
le me im¬
plere posse
crederem: tñ tam arduũ hoc opuˢ
ingredi sine magno difficultatis
timore ñ possem. Scribendũ est
tam̃ ad de metriadem uirginẽ xp̃i.
uirginẽ nobilem. uirginẽ diuitẽ.
& quod his mauis ẽ. ardore fidei no
bilitatẽ diuitias q calcantẽ. quã
ita docere difficile ẽ. Cui eni ora¬
tio deesse possit in eiꝰ laude celebñ¬
da. quȩ sũmo loco nata. in sũmis
opib delicusq nutrita. tantis tã¬
lut tenacissimis quib dã irretita
uinculis subito eruperit. cunc¬
ta q simul corporis bona. animi
uirtute mutauerit: que florem
adhuc ipsũ in euntis etatis quo¬
dam fidei gladio idest uoluntate
succiderit. ⁊ crucifigens cũ xp̃o
carnẽ suã. uiuã sc̃amq hostiã sa¬
crauerit do: ac nobilissimi sangui¬
nis posteritatẽ uirginitatis amo¬
re contẽpserit: Prona autẽ & fa

Expanded text:
parique fretus scientia officium scribendi facile me implere posse crederem, tamen tam arduum hoc opus ingredi sine magno difficultatis timore non possem. Scribendum tamen t ad Demetriadem virginem Christi, virginem nobilem, virginem divitem, et quod his majus est, ardore fidei, nobilitatem divitiasque calcantem. Quam ita docere difficile est. Cui enim oratio deesse possit in ejus laude celebranda: quae summo loco nata, in summis opibus deliciisque nutrita, tantis tamlut tenacissimis quibusdam irretita vinculis, subito eruperit, cunctaque simul corporis bona, animi virtute mutaverit? Quae florem adhuc ipsum incuntis aetatis, quodam fidei gladio, id est, voluntate succiderit? Et crucifigens cum Christo carnem suam, vivam, sanctamque hostiam sacraverit Deo, ac nobilissimi sanguinis posteritatem, virginitatis amore contempserit? Prona autem et fa
Abbreviated transcription (Latin):
telligi potest: cũ aliꝰ eugłista u¬
trũq blasfemasse. aliꝰ narret alte¬
rũ ẽe confessũ.
xtrema scedula continebat.
utrũ pꝰ resurrectionẽ .xl. die¬
bus cũ discipuł dñs conu̾satꝰ sit
⁊ nũqũa alibi fuerit. an latent̾
ad celũ ascenderit atq descende¬
rit. ⁊ nichilominꝰ apłis suã p̾senti¬
am ñ negarit. Si deũ dei filiũ con¬
sideres de quo sermo e. ⁊ illũ eẽ qͥ
loqͥt᷑ ñne celũ ⁊ t̾rã ego repleo di¬
cit dñs: ⁊ de quo aliꝰ ꝓpħa testatur
celũ mͥ thronꝰ est. t̾ra aũ scabellũ
pedũ meoꝵ: et rursũ alibi qͥ tenet

Expanded text:
tellegi potest, cum alius euangelista utellegi potest, cum alius euangelista utrumque blasph\'emasse, alius narret alterum esse confessum. Extrema schedula continebat, utrum post resurrectionem quadraginta diebus cum discipulis dominus conuersatus sit et numquam alibi fuerit an latenter ad caelum ascenderit atque descenderit et nihilominus apostolis sui praesentiam non negarit. si deum dei filium consideres, de quo sermo est, et illum esse, qui loquitur: nonne caelum et terram ego repleo, dicit dominus, et de quo alius propheta testatur: caelum mihi thronus est, terra autem scabellum pedum meorum, et rursum a
Abbreviated transcription (Latin):
me tangere nondũ enĩ ascendi ad
patr̃e meũ. ⁊ rursũ in matheo
scͥptũ sit qd̃ ad uestigia saluatoriᷤ
mulieres corruerint: cũ utiq ñ
sit idipsũ tangere pꝰ resurrectio¬
nem pedes eiꝰ. ⁊ ñ tang̾e. Maria
magdalene ipsa ẽ a qͣ septẽ demo¬
nia expulerat: ut ubi abundaue
te auduiit. Noli me tang̾e. Et e sen¬
sus. Nonmereris meis inherere
uestigiis. nec adorare quas deũ.
⁊ eiꝰ tenere pedes. quẽ ñ estimas
surrexisse. Tibi enĩ necdũ ascen¬
di ad patr̃e meũ. Ceterȩ uero mu¬
lieres quȩ pedes tangunt. dñm
confitentur: ⁊ merent᷑ eiꝰ herere
uestigiis quẽ ad patr̃e ascendisse
confidunt. Quã ꝗͣ etiã si eade mu¬
lier in diu̾sis eugliis ⁊ tenuisse pe¬
des. ⁊ ñ tenuisse referat᷑. facilis so¬
lutio sit. cũ potuerit pͥmũ cor¬
ripi quasi incredulaͥ. ⁊ pꝰ ea ñ re-¬
pelli. quasi ea q̃ errorẽ ꝯfessione
mutauerit. Qd̃ ⁊ de latronib in¬

Expanded text:
me tangere; nondum enim ascendi ad me tangere; nondum enim ascendi ad patrem meum, et rursum in Matheo scriptum sit, quod ad uestigia saluatoris mulieres corruerint, cum utique non sit id ipsum tangere post resurrectionem pedes eius et non tangere. Maria Magdalene ipsa est, a qua septem daemonia expulerat, ut, ubi abundauerte audit: noli me tangere, et est sensus: \'non mereris meis haerere uestigiis nec adorare quasi dominum et eius tenere pedes, quem non aestimas surrexisse. tibi enim necdum ascendi ad patrem meum.\' ceterae uero mulieres, quae pedes tangunt, dominum confitentur et merentur eius haerere uestigiis, quem ad patrem ascendisse confidunt. quamquam, etiamsi eadem mulier in diuersis euangeliis et tenuisse pedes et non tenuisse referatur, facilis solutio sit, cum potuerit primum corripi quasi incredula et postea non repelli quasi ea, quae errorem confessione mutauerat, quod et de latronibus in
Abbreviated transcription (Latin):
in aduentu dñi saluatoris in cor¬
pore fuerint dep̾hensi. in hisde cor¬
porib occurrant ei: ita tñ ut in-¬
gloriũ. ⁊ corruptũ. ⁊ mortale. gła.⁊
incorruptione. ⁊ ĩmortalitate mu¬
tetur: ut qualia corpora surrectu¬
ra sint. in talem sub̃am etiã uiuo¬
rũ corpora transforment᷑. Unde di
tur mortale hoc a uita: ne scilicet
corpus ab anima deserat᷑. ł ani¬
inclitũ. qd ante ingloriũ fuit.
De enoch aũ ⁊ helya quos uentu¬
ros apocalypsis refert ⁊ ẽe mori¬
turos. ñ est istiꝰ tẽporis disputa¬
tio: cũ om̃is. ille liber aut
sp̾ualit̾ intelligendus ut noᷤ
estimamꝰ : aut si carnalem int̾pta¬
tionẽ sequimur uidaicis fabuliᷤ
acqͥescendũ sit: ut rursũ edificet᷑¬
iherłm ⁊ hostiȩ offerant᷑ in tẽplo.
⁊ sṗuali culti ĩminuto carna¬
les optineant cerimoniȩ.
Uartũ ẽ qd̃ quesisti. quomͦ in
iob̃is eugłio pꝰ resurrectionẽ di¬
catur ad mariã magdalenã noh

Expanded text:
in aduentu saluatoris in corin aduentu saluatoris in corpore fuerint deprehensi, in isdem corporibus occurrant ei, ita tamen, ut inglorium et con-upturn et mortale gloria et incorruptione et inmortalitate mutetur, ut, qualia corpora surrectura sunt, in talem substantiam etiam uiuorum corpora transformentur. unde dit absorbeatur mortale hoc a uita, ne scilicet corpus ab anima deseratur, sed aniinclitum, quod ante inglorium fuit, de Enoch autem et Helia, quos uenturos Apocalypsis refert et esse morituros, non est istius temporis disputatio, cum omnis ille liber aut spiritaliter intellegendus sit, ut nos aestimamus, aut, si carnalem interpretationem sequimur, Iudaicis. fabulis adquiescendum sit, ut rursum aedificeturHierusalem et hostiae offerantur in templo et spiritali cultu inminuto carnales obtineant caeremoniae. Quartum est, quod quaesisti, quomodo in Iohannis euangelio post resurrectionem dicatur ad Mariam Magdalenen: noli
Abbreviated transcription (Latin):
sp̾m ẽe testatur: non statĩ sequi¬
tur ut ipse aliis reuelauerit.
Alioquin audiuit ⁊ in paradyso
uerba ineffabilia quȩ aliis narra-¬
re ñ poterat: aut si narrauit ne
legisse te ꝑ tnsitum in opuseu¬
ni sint atq gentiles. ⁊ ñ potius
boni ⁊ mali. Non memini me ħ
aliq̃n dixisse. ⁊ si dixissem ñ essẽ
in errore ꝑtinax. Quantũ autẽ
dictanti subito occurrit: in scdo¬
uolumine contra iouinianũ suꝑ
hoc capitulo disputasse me no¬
iIi. Et ñ solũ suꝑ hoc. s ⁊ de eo qd
in eande questionẽ cadit. ubi pi¬
sces mali abonis piscib separant᷑.
Quod gͦ ibi plene dictũ ẽ. nunc
õmitcendũ iuidet᷑.
ertio int̾rogaueras qđ dicit
apłs in aduentu dñi saluatoris
rapi quosda uiuentes obuiã xͦ
non ante moriant᷑: cũ ⁊ dñs ñr mor
tuus sit. ⁊ enoch atq helyas sedm
apocalypsin ioħis morituri ẽẽ di¬
cantur. ne scilicet ullus sit qͥ nos
gustauerit mortẽ. Hoc ex ipsiꝰ cos¬
tinentia loci sciri potest. qd sc̃i qͥ

Expanded text:
m esse testatur, non statim sequitur, ut ipse aliis revelaverit. Alioqui audivit et in paradiso verba ineffabilia, quae aliis narrare non poterat : aut si narravit, nelegisse te per ransitum in Opuscuni sint atque gentiles: et non potius boni et mali. Non memini me hoc aliquando dixisse, et si dixissem, non essem in errore pertinax. Quantum autem dictanti subito occurrit, in suolumine contra Iouinianum super hoc capitulo disputasse me noui et non solum super hoc, \' sed et de eo, quod in eandem quaestionem cadit, ubi pisces mali a bonis piscibus separantur. quod ergo ibi plene dictum est, nunc omittendum uidetur. Tertium interrogaueras, quod dicit apostolus in aduentu domini saluatoris rapi quosdam uiuentes obuiam in non ante moriantur, cum et dominus noster mortuus sit et Enoch atque Helias secundum Apocalypsin Iohannis morituri esse dicantur, ne scilicet ullus sit, qui non gustauerit mortem. hoc ex ipsius continentia loci sciri potest, quod sancti, qui
Abbreviated transcription (Latin):
In fine libroꝵ. in quinq siquide
uolumina psalteriũ apudhebre¬
os diuisũ est. fiat fiat transtule
runt qd in hebreo legit᷑. am̃. am̃:
qd scilicet ea uere dicta quȩ su
pra st̃ confirm̃t᷑. Unde ⁊ pauluᷤ
asserit ñ posse aliquẽ responde¬
onem. Maranãtba magis sẏrũ ẽ¬
quã hebreũ. tam etsi ex confinio
utrarũq linguarũ aliquid et
uenit:ut sit sensus. Si quis nos
anathema: illo cõpleto. deincepᷤ
inferatur. dñs ñr uenit: quod
suꝑfluũ sit adu̾sũ eũ odiis ꝑti¬
nacib uelle contendere. quem
diapsalmate aliquid scribere.
qd̃ apud hebreos scribit᷑ sela. et
de ẽphõd. ⁊ de eo qd in cuiꝰda psal¬
excederem. ⁊ tͥ auiditatẽ magis
dilatȩ deberent facere questiones.
Tritũ quippe ẽ ꝓuerbium. ultro

Expanded text:
in fine librorum, in quinque siquidem in fine librorum, in quinque siquidem uolumina psalterium apud Hebraeos diuisum runt: quod in Hebraico legitur, AMEN AMEN, quo scilicet eo vere dicta quae sunt supra, confirmentur. Unde et Paulus asserit, non posse aliquem respondeonem. MARANATquam Hebraeum, tametsi ex confinio utrarumque linguarum aliquid et uenit\', ut sit sensus: si quis non anathema, et illo conpleto deinceps inferatur: \'dominus noster uenit\', quod superfluum sit aduersus eum odiis pertinacibus uelle contendere, quem diapsalmate scribere, quod apud Hebraeos dicitur sela, et de ephod et de eo, quod in cuiusdam psalexcederem et tibi auiditatem magis dilatae deberent facere quaestiones. tritum est quippe prouerbium ultro
Abbreviated transcription (Latin):
s presens ipsa quesisti qͥd
ea uerba que ex hebreo in latinũ
non habemꝰ exp̾ssa. apud suos so¬
narent. cui cͣ sine int̾pretatione
sint posita. ut ẽ illud. alleluia.
ãmen. maranatha.epod.⁊ cete¬
ra quȩ inscripturis reꝑsa me¬
morasti. Ad qd nos qr dictandi
angustia coartam̃. breuit̾ respõ¬
se. ut qm̃ pͥma eccłia ex iudeiᷤ fu¬
erat congregata. nicħ ob creden¬
tiũ scandalũ innouarent. s it a
ut a paruo imbiberant traderen.
postea uero qua in uniu̾sas ter¬
ras uel gentes eugłii dilatatꝰ e̾
sermo. non potuisse semel suscep¬
ta mutari᷑: licet ⁊ illud in libriᷤ
genes asserat. ꝓpt̾ uernaculum
lingue uniꝰcuiꝰq idioma ñ pos¬
se ita apud alios sonare. ut apd̃
suos dicta st̃. ⁊ multo ẽẽ melius
in interpretata ponere. qũa ium in
int̾pretatione tenuare. Igit᷑ allẽ¬
delit̾. possumꝰ dicere. ductũ adu̾bi¬
um ex nõie fidei. amina: septua¬
ginta. gonoitõ. idest fiat. Unde ⁊

Expanded text:
sed praesens ipsa quaesisti, quid ea uerba. quae ex Hebraeo in Latinum non habemus expressa, apud suos sonarent curque sine interpretatione sint posita, ut est illud: alleluia, amen, maran atha, ephod et cetera, quae in scripturis conspersa memorasti. Ad quod nos, quia dictandi angustia coartamur, breuiter response, ut quoniam prima Ecclesia ex Judaeis fuerat congregata, nihil ad credentium scandalum innovarent: sed ita ut a parvo imbiberant, traderent. Postea vero quam in universas gentes, Evangelii dilatatus est sermo, non potuisse semel suscepta mutari. Licet et illud in libris genes asserat, propter vernaculum linguae uniuscujusque idioma, non posse ita apud alios sonare, ut apsuos dicta sunt, et multo esse melius ininterpretata ponere, quam uim interpretatione tenuare. Igitur allede liter\' possumus dicere, ductum aduerbium ex nomine fidei amuna, Septuaginta jŚ\'/Ol\'tIJ, id est fiat. unde et
Abbreviated transcription (Latin):
nũ: nũquid hospes eiꝰ es aut iue¬
nus. quod a delubris idoli interis in¬
cendiũ submouere: Placet mͥ delar¬
uis. de noctua. de bubone. de nili¬
acis ridere portentis. Quicqͥd dic¬
tũ fuerit: in te dictũ putas. In
qd cũq uiciũ stili mei mucro con¬
torquetur: te clamitas designari.
conserta manu in ius uocas: et sa¬
tiricũ scriptorẽ in ꝓsa stulte argi¬
is. An ideo tibi bellus uideris: qr
fausto uocaris nõie: Quasi ñ et
lucus ideo dicatur qr minimȩ lu¬
ceat: ⁊ parcȩ ab eo qd nequaꝗͣ par¬
cant: ⁊ eumenides furiȩ:⁊ uulgo
ethiopes uocent᷑ argentei. Quod¬
si in descriptione fedoꝵ semper
irasceris: iam tͥ hoc ꝑsii cantabo.
Formosũ te optent generũ rex et
regina: puellȩ te rapiant: quicqͥd
calcaueris tu rosa fiat. Dabo tam̃
consiliũ. quib absconditis possiᷤ
pulchrior apparere. Nasus ñ ui¬
deatur in facie sermo ñ sonet ad
loquendũ: atq ita ⁊ formosus &¬

Expanded text:
num: numquid hospes eius es aut uicinum: numquid hospes eius es aut uicinus, quod a delubris idoli niteris incendium submouere? placet mihi de laruis, de noctua, de bubone, de Niliacis ridere portentis: quicquid dictum fneritv in te dictum putas. in quodcumque uitium stili mei mucro contorquetur, te clamitas designari, conserta manu in ius uocas et satiricum scriptorem in prosa stulte arguis. an ideo tibi bellus uideris, quia fausto uocaris nomine? quasi non et lucus ideo dicatur, quod minime luceat, et Parcae ab eo, quod nequaquam parcant, et Eumenides Furiae et uulgo Aethiopes uocentur argentei. quodsi in descriptione foedorum semper irasceris, iam te cum Persio cantabo formosum: te optent generum rex et regina, puellae te rapiant: quicquid calcaueris tu, rosa fiat. Dabo tamen consilium, quibus absconditis possis pulchrior apparere: nasus non uideatur in facie, sermo non sonet ad loquendum, atque ita et formosus
Abbreviated transcription (Latin):
tiam cohortabant᷑ Paulus apłs
inimicus inquit uob̃ factꝰ sũ: ue¬
ra dicens. Et qr saluatoris dura
uidebant᷑ eloquia. plurimi disci¬
puloꝵ retrorsũ abiert. Uñ ñ mi¬
rum est si ⁊ nos ipsi uiciis detra¬
hentes. offendimꝰ plurimos. Dispo¬
sui onasũ secare fetentẽ : timeat qͥ
strumosus ẽ. Holo corniculȩ detra
here garrienti: raucidulã se intel¬
ligat cornix. Nũ quid unꝰ in urbe
romana ẽ. qui habeat truncas in¬
honesto uulnere nares: Nũqͥd so¬
lus onasus segestanꝰ caua u̾ba et
in modũ uesicarũ tum̃tia buccis
trutinat᷑ inflatis: Dico quosdam
scelere. peuirio. falsitate: ad digni¬
tatẽ nescio qũa ꝑuenisse. Ꝙd ad te
qui te intelligis innocentẽ: Rideo
aduocatũ qui patrono egeat. ⁊ qua¬
drante digna eloquentiã tuã na¬
re subsanno: qͥd ad te qͥ disertꝰ es:
uolo innũmarios inuchi sacerdoteᷤ.
tu qui diues es qͥd irasceris: Clax¬
sũ cupio suis ignib ardere uulca¬

Expanded text:
tiam cohortabantur. Paulus apostolus: tiam cohortabantur. Paulus apostolus: inimicus, inquit, uobis factus sum uera dicens. et quia saluatoris dura uidebantur eloquia, plurimi discipulorum retrorsum abierunt. Unde non mirum est, si et nos uitiis detrahentes offendimus plurimos. disposui nasum secare fetentem: timeat, qui strumosus est. uolo corniculae here garrienti, rancidulam se intelligat cornix. Nunquid unus in urbe Romana est, qui habeat « truncas inhonesto vulnere nares? Nunquid solus Onasus Segestanus cava verba, et in modum vessicarum tumentia, buccis trutinatur inflatis? Dico quosdam scelere, perjurio, falsitate ad dignitatem nescio quam pervenisse. Quid ad te, qui te intelligis innocentem? Rideo advocatum, qui patrono egeat: quadrante dignam eloquentiam nare subsanno: quid ad te, qui disertus es? uolo in nummarios inuehi sacerdotes: tu, qui diues es, quid irasceris? claudum cupio suis ignibus ardere Vulca
Abbreviated transcription (Latin):
rere quosda uł ñ deserere: ñ nato¬
rȩ illiꝰ t̾minꝰ ponitur: s eoꝵ me¬
rita describuntur apud quos
de onaso.¬
De dici euos uocant chy¬
rurgicos: crudeles putai¬
tur ⁊ miseri. An ñ ẽ mise¬
ria alienis ñ dolere uulnerib.
⁊ mortuas carnes inclem̃ti seca¬
re ferro: ñ horrere curantẽ qd hor¬
ret is qͥ patit᷑. ⁊ inimicũ putari:
Ita se natura ht. ut amara sit ue¬
ritas. blanda uicia existimentur:
y saias in exemplũ captiuitatis
futurȩ. nudus ñ erubescit incede¬
re: iheremias de media iherłm ad
eufraten fluuiũ mesopotamiȩ
mittitur: ut int̾ inimicas genteᷤᷤ
ubi ẽ assyriꝰ. ⁊ castra st̃ caldeorũ
⁊echiel stercore primũ humano.
dein bubulo. panẽ de om̃i sem̃te
conspersũ edere iubet᷑. ⁊ uxoris
interitũ siccis oculis uidet. Amos
de samaria pellit᷑. Cur queso: Nẽ¬
pe ideo qr chy rurgici sṗuales se¬
cantes uicia peccatoꝵ. ad penitẽ¬

Expanded text:
rere quosdam uel non deserere, non naturere quosdam uel non deserere, non naturae illius terminus ponitur, sed eorum merita describuntur, apud quos DE ONASOMedici, quos uocant chirurgicos, crudeles putantur et miseri sunt. an non est miseria alienis dolere uulneribus et mortuas carnes clementi secare ferro? non horrere curantem, quod horret ipse, qui patitur, et inimicum putari? ita se natura habet, ut amara sit ueritas, blanda uitia aestimentur. Esaias in exemplum captiuitatis futurae nudus non erubescit incedere; Hieremias de media Hierusalem ad Eufraten, fluuiura Mesopotamiae, mittitur, ut inter inimicas gentes, ubi est Assyrius et castra sunt Chaldaeorum, zechiel stercore primum humano, dein bubulo panem de omni semente conspersum edere iubetur et uxoris interitum siccis oculis uidet; Amos de Samaria pellitur: cur quaeso? nempe ideo, quia chirurgici spiritales secantes uitia peccatorum ad paeniten
Abbreviated transcription (Latin):
celũ tu illic es. si descendero ad in¬
fernũ ades. ⁊ si habitauero in ex¬
tremis maris. enĩ ibi manꝰ tua
deducet me ⁊ continebit me dex¬
tera tua: ꝓfecto ñ ambiges etiã
ante resurrectionẽ sic in dñico corꝑe
habitasse dm u̾bũ ut ⁊ in patre
esset ⁊ celi circulũ clauderet: at
ret int̾ior ⁊ contineret exterior.
Stultũ ẽ gͦ illiꝰ potentiã uniꝰ cor¬
pusculi paruitate finiri. quẽ ñ
capit celũ. Et t̃n qͥ ubiq erat: eti¬
am in filio hõis totꝰ erat. Diuiina
quippe natura ⁊ di sermo in par¬
tes secari ñ potest nec locis diui¬
di: s cũ ubiq sit. totꝰ ubiq est.
Erat gͥ uno eodeq tẽpore ⁊ cũ
in patre ⁊ in extremis finibus
maris erat. ⁊ in om̃ib locis. u er¬
sabat᷑ cũ thoma in india. cũ pe¬
tro romȩ. cũ paulo in illirico.
cũ tito in creta. cũ andrea in a¬
chaia. cũ singulis apostolis et
apłicis uiris in singulis cunctiᷤ¬
q regionib. Quod aũ dicit᷑ dese¬

Expanded text:
descendero ad infernum, ades: Et si habitavero in extremis maris; etenim ibi manus tua deducet me, et continebit me dextera tua » , profecto non ambiges, etiam ante resurrectionem sic in Dominico corpore habitasse Deum verbum, ut et in Patre esset, et coeli circulum clauderet, atqret interior et contineret exterior. stultum est ergo illius potentiam unius corpusculi paruitate finire. quem non capit caelum. et tamen, qui ubique erat, etiam in filio hominis totus erat; diuina quippe natura et deus sermo in partes secari non potest nec locis diuidi, sed, cum ubique sit, totus ubique est. erat igitur uno eodemque tempore et cum in patre et in extremis finibus maris erat. in omnibus locis uersabatur: cum Thoma in India, cum Petro Romae, cum Paulo in Illyrico, cum Tito in Creta, cum Andrea in Achaia, cum singulis Epistola et apostolicis uiris in singulis cunctisque regionibus. quod autem dicitur dese
Abbreviated transcription (Latin):
sio ẽ. non debere nos querere quid
sit illud qd nec oculus uidit. nec
auris auduiit. nec in cor hõis ascẽ¬
dit. Si enĩ ignoratur: quomͦ sciri
potist: Qd ꝓmittit᷑ in futuro: nos
cernit᷑ in p̾senti. Spes enĩ quȩ ui¬
detͣ ñ est spes: s ĩa certa possessio.
Quomodo si uelit quispiã dicere
ostende mͥ qd inuisibile ẽ. loquere
qd̃ audiri ñ potest. expone qd̃ cogi¬
tatio ñ cõprehendit humana. Ergo
hoc sensu apls dixisse credendus
est. qd carnalib oculis.⁊ aure car¬
nali. ⁊ cogitatione mortali ñ pos¬
sint sp̃ualia cõprehendi. Et si enĩ
noueramꝰ quonda iħm scđ̃m car¬
nem: s ĩa nc̃ ñ nouimꝰ eũ. Et in
ioħis epła scribit᷑. Carissimi nc fi

Expanded text:
erere, quid sit illud, quod nec oculus uidit nec auris audiuit nec in cor hominis ascendit. si enim ignoratur, quomodo sciri potest? quod promittitur in futuro, non cernitur in praesenti. spes enim, quae uidetur, non est spes, sed iam certa possessio, quomodo si uelit quispiam dicere: \'ostende mihi, quod inuisibile est; loquere, quod audiri non potest; expone, quod cogitatio non conprehendit humana! ergo hoc sensu apostolus dixisse credendus est, quod carnalibus oculis et aure carnali et cogitatione mortali non possint spiritalia conprehendi. etsi enim noueramus quondam Iesum secundum carnem, sed nunc iam non nouimus eum. et in Iohannis epistula scribitur: cariss
Abbreviated transcription (Latin):
ar: quȩ ad nr̃am fiðe ꝑtineant
roboranda plura reperio. Hc ia
ꝓpħis. salomone. psalt̾io. regnoꝵ¬
q libris. examussim recensitis.
exodũ teneo. quẽ illi elesmoth uo¬
cant: ad leuiticũ transiturus. Ui¬
des gͥ qd nullũ officiũ huie operi
p̾ponendũ sit. Att̃n ne currentiꝰ
forte nr̃ frustra cucurrerit. du¬
as epłas quas ad sororẽ tuã pau¬
lam. eius q pignꝰ eustochium mi¬
seram. huic sermunculo anne¬
quid doctrinȩ parit ⁊ leporiᷤ in¬
ueneris: putes tibi quoq scrip¬
ta ẽe que scripta ft̃. Albinã cõ¬
munẽ matre ualere cupio. de
corpore loquor quin sp̃u ualeat
non ignorans: eam q ꝑ te saluta¬
ri obsecro. ⁊ duplici pietatis of¬
ficio focillari: qͦ in una atq eade.
xp̃iana simul diligat᷑ ⁊ mat̾.

Expanded text:
ar, quae ad nostram fidem pertineant ar, quae ad nostram fidem pertineant roborandam, plura repperio. nunc iam Prophetis, . Salomone, Psalterio Regnorumque libris examussim recensetis Exodum teneo, quem illi ele smoth uocant, ad Leuiticum transiturus. uides igitur, quod nullum officium huic operi praeponendum est. attamen, ne Currentius forte noster frustra cucurrerit, duas epistulas, quas ad sororem tuam Paulam eiusque pignus Eustochium-miseram, huic sermunculo adnequid doctrinae pariter ac leporis inueneris, putes tibi quoque scripta esse, quae scripta sunt. Albinam, communem matrem, ualere cupio.- de corpore loquor, quin spiritu ualeat, non ignorans — eamque per te salutari obsecro et duplici pietatis officio focilari, quo in una atque eadem Christiana simul diligatur et mater.
Abbreviated transcription (Latin):
quinta q editio trastulerint ma¬
nuũ tuarũr ut ambiguitatẽ pri¬
oris sermonis effugerent. Cũ hec
furtiui. ut aunt. operis ad lucu¬
bratiunculã uelox notarii manꝰ
me dictante signaret. ⁊ plura di¬
cere cogitarem:ia ferme quarta
noctis hora excesserat:⁊ repente
stimulis quib dam dolentis stoma¬
chi suscitatꝰ in orationẽ ꝓriͣpui:
ut saltẽ reliquarũ horarũ spa¬
cia surripiente somno frustrare¬
tur infirmitas.¬
Itẽ ep̃ ier̃ ad marcellam.
t tam paruã
epłam scriberẽ. causȩ du¬
plicis fuit. qd̃ ⁊ tabellaris
festinabat: ⁊ ego alio opere deten¬
tus hoc quasi parergio me oceu¬
pare nolui. Queras quid nã sit¬
illud tam grande: tã necessariũ.:
quo epistolicȩ confabulationis mu¬
nus exclusũ sit. Iam pridem cũ
uoluminib hebreoꝵ editionẽ aqͥ¬
le confero: ne qͥd forsitan ꝓpt̾ odi¬
um xp̃i sy nagoga mutauerit.
Et ut amicȩ menti loquar fate¬

Expanded text:
quintaque editio transtulerunt \'maquintaque editio transtulerunt \'manuum tuarum\', ut ambiguitatem prioris sermonis effugerent. Cum haec furtiuis, ut\' aiunt, operis ad lucubratiunculam uelox notarii manus me dictante signaret et plura dicere cogitarem, noctis hora excesserat, et repente stimulis quibusdam dolentis stomachi suscitatus, in orationem prorupi, ut saltem reliquo horarum spatio, subrepente somno, frustraretur infirmitas.II. AD MARCELLAM. Ut tam paruam epistulam scriberem, causae duplicis fuit: quod et tabellarius festinabat et ego alio opere detentus . hoc quasi parergio me occupare nolui. quaeras, quidnam illud sit tam grande, tam necessarium, quo epistolicae confabulationis munus exclusum sit. iam pridem cum uoluminibus Hebraeorum editionem Aquilae confero, ne quid forsitan propter odium Christi synagoga mutauerit, et, ut amicae menti fate
Abbreviated transcription (Latin):
animadu̾timꝰ ⁊ in p̾senti loco ꝓ ad¬
olescentib atq pueriꝰ excussos positoᷤ.:
cussi a pedũ excussione dieantur.
Legi et cuuiscła librũ. ⁊ elegantẽ
in eo sensũ reperi. excussos iudeo ᷤ
dici a templo. ⁊ lege. ⁊ gr̃a dñi ꝓ
stolos qui ex ipsoꝵ genere ꝓcre¬
entur: ⁊ in similitudine saguta¬
rum manu dñi contineantur. In
qui de eo loco in quo scriptũ ẽ. labo¬
res fructuũ tuoꝵ manducabis.
uaria opinatꝰ asseruit magis sta¬
re sententiã si seribat᷑ fructꝰ labo¬
rũ aliquẽ manducare. ⁊ ñ laborẽ
fructuũ: unde sp̃ualem intellig̃n¬
tiã debere ꝑquiri Et ex hac occa¬
sione ĩgrediens disputationẽ. tas¬
ta operositate qd uolebat intelli¬
gi usus ẽ ꝑsuadendi. quanta semꝑ
falsitas indiget ut uera uideat᷑.
tini de greco u̾bi ambiguitate de¬
cepti. c̃arpois. fructus magiᷤ quã
nꝰ quoq dicantur. qͥd̃ in hebreo
ponitur seaffase:⁊ symmnacus.

Expanded text:
animaduertimus et in praesenti loco pro adanimaduertimus et in praesenti loco pro adulescentibus atque puberibus \'excussos\' positos, cussi a pedum excussione dicantur. legi et cuiusdam librum et elegantem in \' eo sensum repperi, Cexcuss\' Iudaeos dici a templo et lege et gratia domini pro stolos, qui ex ipsorum semine procreentur et in similitudinem sagittarum manu domini contineantur. In qui de eo loco, in quo scriptum est: labores fructuum tuorum manducabis, uaria opinatus adseruit magis stare sententiam, si scribatur \'fructus laborum\' aliquem manducare: et non labores fructuum\'; unde spiritalem intellegentiam debere perquiri. et ex hac occasione in longam egrediens disputationem tanta operositate, quod uolebat intellegi, usus est persuadendi, quanta semper falsitas indiget, ut uera uideatur,tini de Graeci uerbi ambiguitate decepti xapitoac \'fructus\' magis quam Hebraeo ponitur \'chaffach\', et Symmachus
Abbreviated transcription (Latin):
ucoe nooe: quod nos dicere possumꝰ
exacuti sensus. Ex quo manifestũ
est. adoleseentiȩ populos intelligi
xp̃ianos : scd̃m illud exemplũ. qđ
deus sẽos suos in modũ ranarum
sagitarũ dicatur extendere. ut
michi uida ut arcũ: ⁊ saluator de
semetipso. posuit me sic sagittã elec¬
tam. ⁊ in pharetra sua abscondit
me. Deniq in consequenti uersu.
et in hebreo ⁊ in cunctis editionib
ita reperi. beatꝰ uir qͥ repleuerit
pharetrã suã ex ipsis. ut qr meta¬
foram semel sũpserat ex sagiti. ⁊¬
in pharetra quoq translatio ser¬
uaret᷑. Excussos aũ ⁊ consuetudo
sermonis humani uegetos ⁊ robu¬
t̾̃pretes in hesdrȩ libro ꝓ iuuenib
transtuler̃t. in quo ita scribitur.
Et factũ est ex die illa medii exexuᷤ¬
soꝵ faciebant opus: ⁊ medii. habe¬
bant hastas. ⁊ scuta. ⁊ arcus. ⁊ tho¬
racas. ⁊ principes pꝰ om̃em domum
uda edificantiũ in muro. Ex quo

Expanded text:
νεος νοῦ, quod nos dicere possumus, νεος νοῦ, quod nos dicere possumus, exacuti sensus. Ex quo manifestum est, adolescentiae populos intelligi Christianos, secundum illud exemplum, quod Deus suos sanctos in modum arcus et sagittarum dicatur extendere; ut mihi Juda, ut arcum » . Et Salvator de semetipso: « Posui me sicut sagittam electam. Et in pharetra sua abscondit me » . Denique in sequenti versu, et in Hebraeo, et in cunctis Editionibus ita reperi: « Beatus vir, qui replevit pharetram suam ex ipsis; ut quia metaphoram semel suin pharetra quoque translatio seruaretur. cexcussos\' autem et consuetudo sermonis humani \'uegetos\' et \'robuinterpretes in Esdrae libro pro \'iuuenibus\' transtulerunt, in quo ita scribitur: et factum est ex die illa, medii excussorum faciebant opus et medii eorum habebant hastas et scuta et arcus et thoracas et principes post omnem domum Iuda aedificantium in muro. ex quo
Abbreviated transcription (Latin):
re non audeo: qͥ ⁊ confessionis suȩ
merito ⁊ uitȩ industria. ⁊ eloq̃n¬
tiȩ claritate ubicũq romanum
nomen ẽ. p̾dicat᷑. nisi qđ non eiuˢ
culpȩ asscribendũ est. qui hebrei
sermonis ignarus fuit. grecarũ
qͦ litterarum quanda aurã ce¬
perit: s heliodori prb̃i quo ille fa¬
miliarit̾ usus. ea quȩ intelligere
non poterat. quom̃ ab origene es¬
sent dicta querebat. Qͥ qr in ħ psal¬
mo cõmentariũ origenis inueni¬
re non potuit. opinionẽ magis
insinuare suã quã inscientiam
uoluit confiteri. Qũa ille sump¬
tã claro sermone disseruit:⁊ alie¬
num errorẽ disertiꝰ executꝰ est.
Restat gͥ ut rursũ ad fontẽ ser¬
monis recurramꝰ hebrei: ⁊ uidea¬
mus quomͦ scriptũ sit. U bi nos
habemꝰ sicut filii excussoꝵͥ ibi le¬
gitur. ce ngne an natirum qd aqͥ¬
la int̾pretatus ẽ. sicut filii pub¬
tatum. sy miacus ⁊ theodotion.
sicut filii uiuentutis. sexta. eloͫ¬

Expanded text:
re non audeo, qui et confessionis suae re non audeo, qui et confessionis suae merito et uitae industria et eloquentiae claritate, ubicumque Romanum nomen est, praedicatur; nisi quod non eius culpae adscribendum est, qui Hebraei sermonis ignarus fuit, Graecarum quoque litterarum quandam aurulam ceperat, sed Heliodori presbyteri, quo ille familiariter usus ea, quae intellegere non poterat, quomodo ab Origene essent dicta, quaerebat. qui, quia in hoc psalmo commentarium Origenis inuenire non potuit, opinionem magis insinuare suam quam inscientiam uoluit confiteri, quam ille sumptam claro sermone disseruit et alienum errorem disertius exsecutus est. Restat igitur, ut rursum ad fontem sermonis recurramus Hebraei et uideamus, quomodo scriptum habemus, sicut filii excussorum: ibi legitur, CHEN BNE ANNAURIM, quod Aquila interpretatus est, sicut filii pubertatum. Symmachus, et Theodotion, sicut filii juventutis. Sexta ἡκό
Abbreviated transcription (Latin):
nosȩ int̾pretant᷑ laborẽ. apud ꝗͣ
in sudore faciei comedimꝰ panẽ
nr̃m. int̾q spinas ⁊ tribulos bre¬
uis uitȩ alim̃ta nascunt᷑. Illud
quoq de eoðe psalmo int̾rogare
dignata es. qͥd sint filii excusso¬
rum. Miror te in hylarii cõmẽ¬
tariis ñ legisse. excussoꝵ filios
credentiũ populos int̾pretari:
qd̃ uidelicet apsos illo nõie pu¬
tauerit appellatos. quib in eũ¬
geliis sit p̃ceptũ in quãcumq
ciuitatẽ introierint ⁊ ñ fuerin
recepti. excutere puluer̃ẽ pedũ
suoꝵ in testimoniũ ñ credentiũ:
licet tu argute p̾caueris ñ posse
apłos sub nõie excussoꝵ intelligi.
cũ aliud sit excutientiũ. aliud
excussoꝵ: qr excutientes sint qͥ
excutiant. excussi ueros ab aliis
excutiantur: ⁊ incongruũ ẽẽ ex¬
cussos apłos accipi. qui magis ex¬
cutientes debuerint appellari.
Qͥd gͥ faciã: Tantũ uirũ ⁊ suis
temporib disertissimũ rep̾hende¬

Expanded text:
nosae interpretantur laborem, apud quam nosae interpretantur laborem, apud quam in sudore faciei comedimus panem nostrum interque spinas et tribulos breuis uitae alimenta nascuntur. Illud quoque de eodem psalmo interrogare dignata es, qui sint filii excussorum. miror te in Hilarii commentariis non legisse excussorum filios credentium populos interpretari, quod uidelicet apostolos illo nomine putauerit appellatos, quibus in euangeliis sit praeceptum, in quamcumque ciuitatem introierint et non fuerint recepti, excutere puluerem pedum suorum in testimonium non credentium, licet tu argute praecaueris non posse apostolos sub nomine excussorum intellegi, cum aliud sit excutientium, aliud excussorum. quia excutientes sint, qui excutiant, excussi uero ab aliis excutiantur, et incongruum esse excussos apostolos accipi, qui magis excutientes debuerint appellari. quid igitur faciam? tantum uirum et suis temporibus disertissimum reprehende
Abbreviated transcription (Latin):
Unde ad hebreũ recurrens. inue¬
nem elaborationũ: symmacus. ar̃¬
panem erũnosũ: quinta editio ⁊
theodotion qui in ceteris cũ. lex
translatorib facit panem ydolo¬
rum. sexta. planes. idest erroris.
Nec mirandũ de aquila si ãponẽ
tice arguatur ad templum dilu
etem ad scuariũ festinare: eũ ydo¬
la dei honore uenerentur. sediqͥ
⁊ iezechiel seripsit in ipso tẽplo
sacrificare y dolis sacerdotes.
Ut autẽ pleniꝰ adducaris ꝓ dolo¬
re in hebreo ydola posita. hoc ip¬
sum u̾bũ hoc ẽ. as ab̾ im̃. etiã in
centesimo t̾cio decimo psalmo sc̃p¬
tum ẽ. Septuaginta quoq ydo¬
la transtuler̃t. Nã in eosoco ubi¬
legimꝰ. ydola gentiũ argentũ et
aurum. opera manuu hominũ.
in hebreo ht ãsabt em̃. quod aqui¬
la int̾pretat᷑. elaborationis eorũ.
Unde cũ ita se ueritas habeat.
frustra quida doloris panẽ authe¬
reticoꝵ intelligunt sacram̃ta:
aut uite istiꝰ miserabilis ⁊ erum¬

Expanded text:
Unde ad Hebraeum recurrens inueUnde ad Hebraeum recurrens inuenem elaborationum. Symmachus, ἄρpanem aerumnosum. Quinta editio et Theodotion, qui in caeteris cum LXX translatoribus facit, panem rum\'. sexta πλάνης. id est \'erroris\'. nec mirandum de Aquila, si διαπονήe populus arguatur ad templum dilucetem ad sanctuarium festinare, cum idola dei honore uenerentur, secundum quod Ezechihel scripsit in ipso templo sacrificare idolis sacerdotes. ut autem plenius adducaris pro \'dolore\' in Hebraeo idola posita, hoc ipsum uerbum, hoc est \'aasabim\', etiam in centesimo tertio decimo psalmo scriptum Septuaginta quoque \'idola\' transtulerunt. nam in eolegimus, idola gentium argentum et aurum, opera manuum hominum, in Hebr. habetur, ATZABEHEM, quod Aquila interpretatur elaborationes eorum. Unde cum ita veritas se habeat, non frustra quidareticorum intellegunt sacramenta aut uitae istius miserabilis et aerum
Abbreviated transcription (Latin):
tũ in saerȩ bibliotecȩ studio ues¬
let equare lmagineᷤᷤq ingenioꝵ
quȩ uera st̃ ⁊ et̾na monim̃ta toto
orbe ꝑquireret: t̾e uel maxime
origenis libros impensiuis ꝑsecu¬
tus cesariensi ȩccłiȩ dedieauit.
Qũa ex parte corruptã acatius
dehinc ⁊ euriosus eiusde eccłiȩ
sacerdotes. in membranis instau¬
rare conati st̃. Hic multa reperi¬
ret. ⁊ inuentoꝵ nobis indicem de¬
relinqueret: centesimi uieesims
sexti psalmi cõmentariũ. ⁊ p̃hẽ
literȩ traͣctũ ex eo qd inscripsit.
confessus ẽ. ñ reꝑtũ. ñ quo tali
tantus q uir. ad amantiũ dicimꝰ.
aliquid preterierit: s qͦ negligẽ¬
tia posterioꝵ ad nr̃am usq me¬
moriã ñ durarit. Hoc ideo. ut qr
michi de eoðe psalmo ꝓposuisti
qui esset panis doloris. in eo qd̃ di¬
citur. inuanũ ẽ uobis ante luee
surgere. surgite postqua sederits
qui mandueatis panem doloris:
ostenderẽ me de origenis cõmen¬
tariis quid senserit. ñ habere.

Expanded text:
studio uellet aequare imaginesque ingeniorum, quae uera sunt et aeterna monumenta, toto orbe perquireret, tunc uel maxime Origenis libros inpensius persecutus Caesariensi ecclesiae dedicauit, quam ex parte corruptam Acacius, dehinc Euzoius, eiusdem ecclesiae sacerdotes, in membranis instaurare conati sunt. hic cum multa repperiret et inuentorum nobis indicem derelinqueret, centesimi uicesimi sexti psalmi commentarium et phe litterae tractatum ex eo, quod non inscripsit, confessus est non repertum; non quod talis tantusque uir — Adainantium dicimus - aliquid praeterierit, sed quod neglegentia posterioium ad nostram usque memoriam non durarit. hoc ideo, ut, quia mihi de eodem psalmo proposuisti, qui esset \'panis doloris\' in eo, quod dicitur: in uanum uobis est ante lucem surgere, surgere, postquam sederitis, qui manducatis panem doloris, ostenderem me de Origenis commentariis, quid senserit, non habere.
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Irritũ fecistis mandatũ di.
ut traditiones ur̃as statueretis.
Deus enĩ dixit. Honora patr̃e et
matr̃e: ⁊ qui maledixerit patͥ aut
matri morte moriat᷑. Uos aũ dici¬
tis. Quicũq dixerit pat̾ aut ma

Expanded text:
dicens: irritum fecistis mandatum dei, dicens: irritum fecistis mandatum dei, ut traditiones uestras statueretis. deus enim dixit: honora patrem et matrem et: qui maledixerit patri et matri, morte morietur. uos autem dicit