comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ orbis t̾re atq om̃iũ gentiũ ⁊ diligen¬
do tenuit. ⁊ disputando defendit: quod
eos qui se: tãquã iustos seꝑare uoluisser
arrogantissimos ⁊ suꝑbissimos iudicauit.
irridens eos hoc sibi assumere qđ nec a¬
płis concessit dñs. ut ante tempus eiza¬
nia colligerent. aut tãquã ipsis paleã
ferre ⁊ areã purgare concessũ sit. pa¬
leas conarent᷑ a tritico separare. quo
unũquẽq alienis peccatis maculari ñ
posse monstrat᷑. quã sibi om̃s impie se¬
ditionis auctores. solã causã separatiois
assumunt. qđ in eo ipso in quo alitͣ sa¬
puit. collegas diu̾sa sentientes. nec iudi¬
candos. nec a iuire cõmunionis amouen¬
dos ẽẽ decreuit. qd̾ in ea ipsa epła ad ui¬
baianũ ꝗͣ in concilio euiꝰ aucꝰtoritatẽ ad
rebaptiz andũ sequi uos dicitis pͥmitꝰ re¬
citata ẽ. cũ fateat᷑ in p̾terito sic eẽ ad¬
missos in eccłiam qui fuerant alibi bapti¬

Expanded text:
tem orbis terrae atque omnium gentium et diligentem orbis terrae atque omnium gentium et diligendo tenuit et disputando defendit, quod eos, qui se tamquam iustos ab ea separare uoluissent, adrogantissimos et superbissimos iudicauit inridens eos hoc sibi adsumere, quod nec apostolis concessit dominus, ut ante tempus zizania colligerent aut, tamquam ipsis paleam ferre et aream purgare concessum sit, paleas conarentur a tritico separare, quod unumquemque alienis peccatis maculari non posse monstrauit, quam sibi omnes impiae seditionis auctores solam causam separationis adsumunt, quod in eo ipso, in quo aliter sapuit, collegas diuersa sentientes nec iudicandos nec a iure communionis amouendos esse decreuit, quod in ea ipsa epistula ad Iubaianum, quae in concilio, cuius auctoritatem ad rebaptizandum sequi uos dicitis, primitus recitata est, cum fateatur in praeteritum sic esse admissos in ecclesiam, qui fuerant alibi bapti
Abbreviated transcription (Latin):
tra diuina tam multa. tã clara. tã indu¬
bitata testimonia. colligere uelle calum¬
nias.ex epoꝵ scriptis siue nr̃oꝵ sic̃ hila¬
rii. siue anteꝙͣ pars donati separaret᷑
ipsiꝰ unitatis. sic̃ eppriani ⁊ agrippini.
P rimo qr hoc genꝰ litterarũ. ab aucꝰtoritate
canonis distinguendũ ẽ. Non enĩ sic legun¬
t᷑. tãquã ita ex eis testimoniũ ꝓferatur.
ut contͣ sentire ñ liceat: sicubi forte alitͣ
sapuerint. ꝗͣ ueritas postulat. In eo qͥp¬
pe numero sumꝰ. ut ñ dedignem᷑ etiã no¬
bis dicꝰtũ ab apło acciꝑe. ⁊ si quid aliter
quo ꝑuenimus. in eo ambulemꝰ. In illa uia
scilicet. q̃ ẽ. xp̃s. De. qua uia psalmꝰ ita lo¬
quit᷑. Ds̃ misereat᷑ nr̃i ⁊ bñdicat nob̃:
illuminet uultũ suũ suꝑ nos. Ut cognos¬
si martyris te delectat auctoritas. quã
quidẽ sic̃ dixi a canonica aucꝰtoritate di¬
stinguimꝰ: cur in eo teͣ delectat qd̃ unita¬

Expanded text:
tra diuina tam multa, tam clara, tam indutra diuina tam multa, tam clara, tam indubitata testimonia colligere uelle calumnias ex episcoporum scriptis siue nostrorum sicut Hilarii siue, antequam pars Donati separaretur, ipsius unitatis sicut Cypriani et Agrippini primo, quia hoc genus litterarum ab auctoritate canonis distinguendum est. non enim sic leguntur, tamquam ita ei eis testimonium proferatur, ut contra sentire non liceat, sicubi fOl\'te aliter sapuerunt, quam ueritas postulat. in eo qpe numero sumus, ut non dedignemur etiam nobis dictum ab apostolo accipere: 'Si quid aliter quod peruenimus, in eo ambulemus, in illa uia scilicet, quae est Christus, de qua uia psalmus ita loquitur: Deus misereatur nostri et benedicat nobis; inluminet uultum suum super nos, ut cognosriosi martyris te delectat auctoritas, quam quidem sicut dixi, a canonica auctoritate distinguimus, cur in eo te non delectat, quod unita
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩm. De quib ⁊ dñs ilic̾ int̾ habundanti¬
am iniquitatis: qui ꝑseuerauerit usq in fi¬
ne̾ hic saluus erit. Deniq ñ unu̾ hoĩem
s plures in eodẽ psalmo loqui cõsequen¬
lũ uenerit filtꝰ hominis. putas inueniet fi¬
dẽ in t̾ra: Dubitatio enĩ cuncꝰta scientis.
nr̃am in illo dubitationẽ p̃figurauit: qnͣ
ta. qd alit᷑ quã credebat᷑ inuentis. multũ
sic ꝑturbat᷑ in suis. ut de nullo facile bo¬
ni aliquid uelit cred̾e. Ipsos tñ qͦꝵ inuen¬
turus ẽ fide̾ in t̾ra. ꝑ totũ agrũ cũ rira¬
nus cresc̾e dubitare fas ñ ẽ. Ipsa ẽ ergo
eccłia. que intra sagenã dnĩcã cũ malis
piscibꝰ natat. a quib corde semꝑ ⁊ moribꝰ
separat᷑. atq discedit: ut exhibeat᷑ uiro
suo głosa. ñ habens macłam neq rugã.
Corporalẽ aũ separationẽ in littore maris.
hoc ẽ in fine scłi expecꝰtat. corrigens qͦs
sa bonoꝵ deserit unitatẽ. Holi gͦ frͣ con¬

Expanded text:
hominum, de quibus et dominus dicit: inter abundantiam iniquitatis qui perseuerauerit usque in finem, hic saluus erit. denique non unum hominem sed plures in eodem psalmo loqui consequenCum uenerit filius hominis, putas inueniet fidem in terra? dubitatio enim cuncta scientis nostram in illo dubitationem praefigurauit, quando ta, quod aliter, quam credebantur, inuenti sunt, sic perturbatur in suis, ut de nullo facile boni aliquid uelit credere. ipsos tamen, quorum inuenturus est fidem in terra, per totum agrum cum zizaniis crescere dubitare fas non est. Ipsa est ergo ecclesia, quae intra sagenam dominicam cum malis piscibus natat, a quibus corde semper et moribus separatur atque discedit, ut exhibeatur uiro suo gloriosa non habens maculam neque rugam. corporalem autem separationem in litore maris, hoc est in fine saeculi expectat corrigens, quos sam bonorum deserit unitatem. Noli ergo, frater, con
Abbreviated transcription (Latin):
ctat ilos qui eã desert᷑. si hoc ipsũ. pe¬
nitendo corrigant. alit̾ ilbos qui in ea
ñdũ fuert̃: ⁊ tẽ pͥmũ pacẽ eius accipi¬
unt. illos ampluis humiliando. istos
leuiꝰ suscipiendo: utrosq diligendos. u¬
trisq sanandis mat᷑na caritate ser¬
iuendo. fl abes epłam. ꝓliriore̾ fortasse
ꝗͣ uelles. fsset aũ multo breuior: si te
tantũ in respondendo cogitarẽ: Nc̃ uͦ
etiã si tͥ nicħ ꝓsit. ñ puto nicħ eis pro¬
futur ã. qͥ eam legere eũ dĩ timore.⁊
sine ꝑsonaꝵ acceptione curauerint

Expanded text:
ctat illos, qui eam deserunt, si hoc ipsum paectat illos, qui eam deserunt, si hoc ipsum paenitendo corrigant, aliter illos, qui in ea nondum fuerunt et tunc primum pacem eius accipiunt, illos amplius humiliando, istos lenius suscipiendo, utrosque diligendo, utrisque sanandis materna caritate seruiendo. habes epistulam prolixiorem fortasse, quam uelles. esset autem multo breuior, si te tantum in respondendo cogitarem; nunc uero. etiam si tibi nihil prosit, non puto nihil eis profuturam, qui eam legere cum dei timore et sine personarum acceptione curauerint
Abbreviated transcription (Latin):
ultare sententiã: ne aut inconstans
outet᷑. aut du errasse seipso indice. teue¬
tur. lta descendt̾ in infernũ uiuentes .i.
sũ ꝑditionẽ sentientes. quos datan ⁊ a¬
diroũ ⁊ chore hiatu t̾re absumpti. tanto
aurte fituros figurauer̃t. Confusio aũ ad¬
auert graͣm ⁊ głam. eũ erubeseit quisq
de ꝓpria iniquitate. ⁊ penitendo in mei¬
tentia. Si enĩ qͣ destruxi. ħ eadẽ iterum
auifico. p̃uaricatorẽ meipsũ constituo.
Tu si dici posset. etiã in eos qui u̾itatem
correcti p̃dicant. ꝙͣ ꝑu̾si oppugnabante
in iosũ paulũ pͥmitus diceret᷑: in qͦ ecełie
xͥ magnificabant dm̃. audientes qd eu¬
qłiaret fidẽ. ꝙͣ aliqnͣ uastabat. Nec quẽ¬
quã putes ab errore ad u̾itatẽ. uł a qͦe¬
q seu magno seu paruo pecc̃o ad correc¬
tionẽ. sine penitentia posse transire.
S ninus impudens error ẽ. hic uelle ca¬
lumniari eccłiȩ. ꝗͣ tot diuinis testimo¬
niis ẽẽ constat sccłiam xpͣi: qd alit᷑ tra¬

Expanded text:
mutare sententiam, ne aut inconstans putetur aut diu errasse se ipso indice teneatur; ita descendunt in infernum uiuentes, id est suam perditionem sentientes, quos Dathan et Abiron et Core hiatu terrae absumpti tanto ante futuros figurauerunt. confusio autem adducit gratiam et gloriam, cum erubescit quisque de propria iniquitate et paenitendo in melitentia: Si enim, quae destruxi, haec eadem iterum aedifico, praeuaricatorem me ipsum constituo. quae si dici posset etiam in eos, qui ueritatem correcti praedicant, quam peruersi oppugnabant, in ipsum Paulum primitus diceretur, in quo eccle magnificabant deum audientes, quod euangelizaret fidem, quam aliquando uastabat. Nec quemquam putes ab errore ad ueritatem uel a quocumque seu magno seu paruo peccato ad correctionem sine paenitentia posse transire. sed nimis inpudens error est hic uelle calumniari ecclesiae, quam tot diuinis testimoniis esse constat ecclesiam Christi, quod aliter tra
Abbreviated transcription (Latin):
species equalis: etiã cũ magna differen¬
tia ẽ. in hoĩm meritis. S da ueniã. Frra¬
ui qnͣ te uolui de ebrioso baptirante.
conuincere: exciderat mͥ eũ rogatista
me habere. ñ cũ qualicũq donatista.
Potes enĩ tu in tam paucis collegis tuis.i
in oĩb clericis uris. nullũ inuenire
forsitan ebriosũ. Uos enĩ estis qͥ ñ ex to¬
tiꝰ orbis cõmunione. s ex obseruatione
p̃ceptoꝵ oiũ duinoꝵ atq omĩũ sacram̃

Expanded text:
species aequalis, etiam cum magna differentia est in hominum meritis. Sed da ueniam; erraui, quando te uolui de ebrioso baptizante conuincere; exciderat mihi cum Rogatista me habere rem, non cum qualicumque Donatista. potes enim tu in tam paucis collegis tuis et in omnibus clericis uestris nullum inuenire forsitan ebriosum. uos enim estis, qui non ex totius orbis communione sed ex obseruatione praeceptorum omnium diuinorum atque om
Abbreviated transcription (Latin):
cecus ignorat :ᷤ e tũ int̾ oꝑa carnis qͣ
qui agunt. regnũ dĩ ñ possidebt̃. etiã ħ
ponit apłs. ui etiã hereses enuinerat.
M anifesta inquit st̃ oꝑa carnis. Ius st for¬
nicationes. immunditiȩ. luxuria. idoloꝵ
seruitꝰ: ueneficia. inimicitiȩ. contentiones.
emulationes. animositates. dissensiones. he¬

Expanded text:
carnis, quae qui agunt, regnum dei non possidebunt, etiam hoc ponit apostolus, ubi etiam haereses enumerat: Manifesta, inquit, sunt opera carnis, quae sunt fornication es, inmunditiae, luxuria, idolorum seruitus, ueneficia, inimicitiae, contentiones, aemulationes, animositates, dissensiones, h
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ dedert᷑ qui tpre cipriani fundos insi¬
diosis fraudib rapiebant. usuris multipli¬
eis tam̃ quib dabat᷑ equalit̾ ꝓderat. Nã
si tanto meluis quisq baptiratur. quanto
a meliore fuerit baptizatꝰ: ñ recꝰte gr̃as¬
agit apłs. qd̾ neminẽ corithioꝵ baptira¬
uerit. nͥ crispũ ⁊ gauĩ. ⁊ stephane domũ.
Tanto enĩ meliꝰ baptiz arent᷑. quanto erat
paulus melior si ab illo baptirarent᷑. De¬
niq eũ dicͫ ego plantaui apollo rigauit.
iuidet᷑ significare. se erigłizasse. illũ bap¬
tirasse. Hũquid melior apollo quã ioħes:
Cur gͦ post istũ ñ baptirauit: qui pꝰ ioh̃em
bapti⁊ auerat: nͥ qr iste baptismꝰ ꝑ quẽli¬
bet datꝰ xͥ erat. ille aũ ꝑ quelibet datꝰ.
Inuiddiose dici uidet᷑ pꝰ ioħem baptizatũ
ẽ: ⁊ pꝰ hereticos ñ baptirat᷑. S potest ⁊ hoc
inuidiose dici: pꝰ ioħem baptiratũ ẽ. &
pꝰ ebriosos ñ baptizat᷑. Aleliꝰ enĩ hoc uici¬

Expanded text:
quem dederunt, qui tempore Cypriani fundos insidiosis fraudibus rapiebant, usuris multiplieis, tamen, quibus dabatur, aequaliter proderat. nam si tanto melius quisque baptizatur, quanto a meliore fuerit baptizatus, non recte granem Corinthiorum baptizaverit, nisi Crispum et Gaium et Stephanae domum : tanto enim melius baptizarentur quanto erat Paulus melior, si ab ipso baptizarentur. Denique cum dicit, Ego plantavi, Apollo rigavit, , videtur significare se evangelizasse, illum baptizasse. Numquid melior Apollo, quam Joannes? Cur ergo post istum non baptizavit, qui post Joannem baptizaverat, nisi quia iste baptismus, pebet datus Christi erat, ille autem per quemlibet datus, Inuidiose dici uidetur: Post Iohannem baptizatum est et post haereticos non baptizatur\'; sed potest et hoc inuidiose dici: Post Iohannem baptizatum est et post ebriosos non baptizatur\'. melius enim hoc uiti
Abbreviated transcription (Latin):
gͣ ratione. quãuis baptiratũ sit pꝰ ioh̃em.
nͨ baptirzat᷑ pꝰ hereticũ: qua ratione quã¬
uis baptizatũ sit pꝰ ioħem. ñ baptiratur
post ebriosũ: qm̃ ⁊ hereses ⁊ ebrietates
in eis oꝑib sunt. q̃ oꝑa qͥ agt᷑. regnũ dei
ñ possidebt̃. Honne tͥ uidet᷑ quasi into¬
lerabilit᷑ indignũ. ut cũ baptiratũ fuerit
post. eũ qui ñ sobrie uinũ bibens. s uinũ
om̃ino ñ bibens regno dĩ uiã parauit ñ
baptiretur post ebriosũ. qui regnũ dĩ ñ
possidebit: Qͥd hic respondet᷑. nͥ qr ille
baptisius erat ioħis. post quẽ xͥ baptis¬
briosũ. a contrario multũ int̾ est. Inter
baptismũ iohannis ⁊ baptismũ.x. ñ a con

Expanded text:
 sit post Iohannem, non baptizatur post haereticum, qua ratione, quamuis baptizatum sit post Iohannem, non baptizatur post ebriosum, quoniam et haereses et ebrietates in eis operibus sunt, quae opera qui agunt, regnum dei non possidebunt. nonne tibi uidetur quasi intolerabiliter indignum, ut, cum baptizatum fuerit post eum, qui non sobrie uinum bibens sed uinum omnino non bibens regno dei uiam parauit, non baptizetur post ebriosum, qui regnum dei non possidebit? quid hic respondetur, nisi quia ille baptismus erat Iohannis, post quem Christi baptisbriosum a contrario multum interest; inter baptismum Iohannis et baptismum Christi no
Abbreviated transcription (Latin):
dã toto orbe latitabant. ac sic eccłia q̃ ꝑ
om̃s gentes crescit. in frumͣtis dominicis
conseruata ẽ. ⁊ usq in fine̾ donec omĩno
gentes om̃s etiã barbaras teneat conserua¬
bit᷑. Ipsa ẽ enĩ eccłia in bono semine. qͥs
seminauit filius hominis. ⁊ usq ad mes¬
sem crescere ⁊ int̾ rirania pͣnuntiauit.
lger aũ mundus ẽ: messis finis scłi. hila
qd̃ defectu quodã ꝑiclitabat᷑. quanto uehe¬
mentiꝰ tanto utilius arguendũ putabat.
habent enĩ etiã seripturȩ canonioe hunc
arguendi morẽ : ut tãquã om̃ĩb dicat᷑
apłs ad chorintios. quomͦ dicunt quidã
in uob̃. qr resurrectio mortuoꝵ ñ ẽ: ma¬
nifestat utiq ñ om̃s ẽẽ tales. Uerũtam̃
⁊ tales ñ extra s in eis fuisse testatur:
a quib ne. illi seducerent᷑. qͥ ñ ita senti¬
ebant. paulopost monuit dicens. Noli
te seduci. Corrũpunt enĩ mores bonos:
colloquia mala. Sobrii estote iusti. ⁊ no¬

Expanded text:
dam toto orbe latitabant. Ac sic Ecclesia quae per dam toto orbe latitabant. Ac sic Ecclesia quae per omnes gentes crescit, in frumentis dominicis conservata est, et usque in finem, donec omnino gentes omnes, etiam barbaras teneat, conservabitur. Ipsa est enim Ecclesia in bono semine quod seminavit Filius hominis, et usque ad messem crescere inter zizania, praenuntiavit. Ager autem mundus est, messis finis est saeculiquod defectu quodam periclitabatur, quanto vehementius, tanto utilius arguendum putabat. Habent enim etiam Scripturae canonicae hunc arguendi morem, ut tanquam omnibus dicatur, apostolus ad Corinthios: Quo modo dicunt quidam in uobis, quia resurrectio mortuorum non est? manifestat utique non omnes esse tales, uerum tamen et tales non extra sed in eis fuisse testatur. a quibus ne illi seducerentur, qui non ita sentiebant, paulo post monuit dicete seduci, corrumpunt mores bonos colloquia mala. Sobrii estote juste, et no
Abbreviated transcription (Latin):
stimonia tot diuina. tã quã ꝑierit gc¬
cłia de orbe tͣrarũ. Potes hoc m dicere
sumamini. Sic enĩ calũmaris doc̾to uiro
qui tardicordes ⁊ timidos. grauit᷑ incre¬
pabat. quos it̾um parturiebat: donee
xp̃c formaret᷑ in eis. Quis enĩ nescit illo
tempore obscuris u̾bis multos parui sene
fuisse delusos. ut putarent hoc credi ab
arrianis. qd etiã ipsi credebant. alios aũ
timore cessisse. ⁊ simulare consensissern
recte ingredientes ad u̾itatẽ euuangli
quib tu postea correcꝰtis. sic quẽ admodu
ignotũ eͣ. nolles ignosci: Prsus ñ nostilit¬
teras dĩ. Lege enĩ quid de petro seripserit
paulus. ⁊ quid inde etiã senserit ciprianꝰ.
⁊ nͣ tͥ displiceat ȩccłiȩ mansuetudo. que
quã ⁊ illi qui tc̃ firmissimi fuert. ⁊ u̾ba
hereticoꝵ insidiosa intelligere potuerunt.¬
s pauci quidẽ in cõparatione oeteroꝵ. s tĩ
etiã ipsi quidã ꝓ fide fortit᷑ exulabant. qui¬

Expanded text:
stimonia tot diuina, tamquam perierit ecstimonia tot diuina, tamquam perierit ecclesia de orbe terrarum. potes hoc modo dicere arne consummamini? sic enim calumniaris docto uiro, qui tardicordes et timidos grauiter increpabat, quos iterum parturiebat, donec Christus formaretur in eis. quis enim nescit illo tempore obscuris uerbis multos parui sensus fuisse delusos, ut putarent hoc credi ab Arrianis, quod etiam ipsi credebant, alios autem timore cessisse et simulate consensisse non recte ingredientes ad ueritatem euangelii, quibus tu postea correctis sic, quem ad modum ignotum est, nolles ignosci? prorsus non nosti litteras dei. lege enim, quid de Petro scripserit Paulus et quid inde etiam senserit Cyprianus, et non tibi displiceat ecclesiae mansuetudo, quae anquam et illi, qui tunc firmissimi fuerunt, et verba haereticorum insidiosa intelligere potuerunt, pauci quidem in comparatione caeterorum, sed tamen etiam ipsi quidam pro fide fortiter exsulabant, qui
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ multa milia q̃ numerare nemo potest.
uident᷑ in apocalipsi ex omi tribu ⁊ li¬
gua in stolis albis ⁊ palmis uic̾tricib
psa eͣ qͣ aliqñ obseurat᷑. ⁊ tãquã obru¬
bilat᷑ multitudine scandaloꝵ: qnͣ pecca¬
tores intendt̾ arcũ. ut sagittent in obs¬
cura luna recꝰtos corde. ẜ etiã tc̾ in siuis
firmissimis eminet. Et si aliqua in his u̾¬
bis diuinis distributio facienda ẽ for¬
tasse nͣ frustra dictũ ẽ sit de semine. a¬
brahȩ. sic̃ stellȩ cȩli. ⁊ sic̃ arena q̃ ẽ ad
horã maris. ut in stellis oli pauciores.
firmiores. clarioresq intelligant᷑: in are¬
na aũͣ maritimi littoris magna multitr¬
do infirmoꝵ atq carnaliũ. q̃ aliqnͣ tran¬
quillitate temporis quaeta ⁊ lib̾a appa¬
ret. aliqñ aũ tribulationũ ⁊ tempta¬
tionũ fluctib oꝑit᷑. atq turbat᷑ Tale
tunc erat tempus de quo seripsit hila¬
riꝰ. unde putasti insidiandũ contra te¬

Expanded text:
 operum, et multa milia, quae numerare nemo potest,  operum, et multa milia, quae numerare nemo potest, uidentur in Apocalypsi ex omni tribu et lingua in stolis albis palmisque uictricibus. ipsa est, quae aliquando obscuratur et tamquam obnubilatur multitudine scandalorum, quando peccatores intendunt arcum, ut sagittent in obscura luna rectos corde; sed etiam tunc in sfirmissimis eminet. Et si aliqua in his verbis divinis distributio facienda est, fortasse non frustra dictum sit de semine Abrahae, Sicut stellae coeli, et sicut arena, quae est ad oram maris: ut in stellis coeli pauciores, firmiores, clarioresque intelligantur; in arena autem maritimi littoris magna multitudo infirmorum atque carnalium, quae aliquando tranquillitate temporis quieta et libera apparet, aliquando autem tribulationum et temptationum fluctibus operitur atque turbatur. Tale tunc erat tempus, de quo scripsit Hilarius, unde putasti insidiandum contra te
Abbreviated transcription (Latin):
tuis nati st̃ tͥ filii. constitues eos pͥn¬
cipes suꝑ omnẽ t̾rã. nͥ gͦ cognol̾us tei¬
metipsam. exi tu. ñ ego te eitio s exi
tu. ut dicat᷑ de te. ex nob̃ exiert. s
N erant ex nob. exi tu in uestigũs g¬
gum. ñ in uestigis meis. s in uestigi¬
is gregũ. nec unius gregis s gregum.
diuisoꝵ ⁊ errantiũ: ⁊ pasce hedos tuos.
ñ sic̃ petrus cu dr̃ pasce oues meas.
s pasce hedos tuos in tab̃naculis pastoꝵ.
ñ in tab̃naculo pastoris. uͥ ẽ unꝰ grex ꝙ
unꝰ pastor. Lognoscit semetipsam ne. hoc
ei contingat: qr hoc eis contigit qui se. ĩ
illa ñ eognouert̃. Ipsa ẽ de cuiꝰ paucita¬
te. drͣ. in comparatione plurimoꝵ ma
⁊ rursus de cuiꝰ multitudine. dr̃ sic erit
sem̃ tuũ sic̃ stellȩ oli ⁊ sic̃ arena ma¬
ris. Idem quippe fideles sc̃i ⁊ boni. ⁊ in
coͣparatione plurimoꝵ maloꝵ pauci stͣ.
⁊ ꝑ se ipsi multi st̃. qr multi filii deser¬
ab oriente ⁊ occidente. uenient ⁊ recũ

Expanded text:
tuis nati sunt tibi filii; constitues eos principes super omnem terram. nisi ergo cognoueris temet ipsam, exi tu; non ego te eicio, sed exi tu, ut dicatur de te: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis. exi tu in uestigiis gregum, non in uestigiis meis sed in uestigiis gregum nec unius gregis sed gregum dinisorum et errantium. et pasce haedos tuos non sicut Petrus, cui dicitur: Pasce oues meas, sed pascenon in tabernaculo pastoris, ubi est unus grex et unus pastor . Cognoscit enim semetipsam, ne hoc ei contingat, quia hoc contigit eis qui se in illa non cognoverunt. 30. Ipsa est de cujus paucitate dicitur in compara est, de cuius multitudine dicitur: Sic erit semen tuum sicut stellae caeli et sicut harena maris. idem quippe fideles sancti et boni et in comparatione plurium malorum pauci sunt et per se ipsi multi sunt, quia multi filii deserab oriente et occidente uenient
Abbreviated transcription (Latin):
qn ñ inueniet fide̾ in t̾ra: qr nec t̾ra es¬
tis nec in t̾ra. s celestes in celo habitatis
nec attenditis. nec timetis. qr ds̃ suꝑbis
resistit. humilib aũ dat grãm: nec uos
ȩngłii locus cõpungit ipse. ubi dñs ait

Expanded text:
non inueniet fidem in terra, quia nec terra estis nec in terra, sed caelestes in caelo habitatis! nec adtenditis nec timetis, quia deus superbis resistit. humilibus autem dat gratiam? nec uos euangelii locus ipse compungit, ubi dominus ait
Abbreviated transcription (Latin):
ficato. xp̃i noĩe congregant᷑ in cõmunio¬
nẽ sacram̃toꝵ eiꝰ. etiã maligni ⁊ ꝑseuerã¬
tes omĩno ꝑ̾u̾si: s tnͣ tãꝗͣ palea de. area
dnica. ñ uͭ ultima uentilatione separan¬
dos in fine scłi. sic̃ eugłm loquit᷑. a quatu

Expanded text:
ongregantur in communionem sacramentorum eius etiam maligni et perseueranter omnino peruersi sed tamen tamquam palea de area dominica non nisi ultima uentilatione separandos in fine saeculi, sicut euangelium loquitu
Abbreviated transcription (Latin):
puit aliquis ante partẽ donati: ⁊ eũ suis
septe iusta aliqua causa cõmotus se longe
alibi separauit. ⁊ a mundi huiꝰ diluiuo li¬
uuit. Qd cũ ignoretis an factũ sit. atq
ita nob̃ mauditũ siẽ multis ppłis xpĩanoꝵ.
ii longinquis t̾ris constitutoꝵ nom̃ dona¬
ti inauditũ ẽ: incerti estis uͥsiteccłia. Ibi
enĩ erit uͥ pͥmũ forsitan facꝰtũ e. qd postea
uos fecistis: si potuit ẽẽ ulla iusta causa
qua uos a cõmunione om̃ĩũ gentiũ separa¬
re possetis. Nos aũ idõ oerti sumꝰ neminẽ
se a cõmunione omĩũ gentiũ iuste separa¬
re potiuisse: qr ñ quisq nr̃m in sua iustitia
s in scripturis diuinis querit eccłiam: ⁊
ut ꝓmissa ẽ reddi conspicit. Ipsa ẽ enĩ de

Expanded text:
puit aliquis ante partem Donati et cum suis puit aliquis ante partem Donati et cum suis septem iusta aliqua causa commotus se longe alibi separauit et a mundi huius diluuio liberauit. quod cum ignoretis an factum sit atque ita uobis inauditum, sicut multis populis Christianorum in longinquis terris constitutorum nomen Donati inauditum est. incerti estis, ubi sit ecclesia. ibi enim erit, ubi primum forsitan factum est, quod postea uos fecistis, si potuit esse ulla iusta causa, qua uos a communione omnium gentium separare possetis. Nos autem ideo certi sumus neminem se a communione omnium gentium iuste separare potuisse, quia non quisque nostrum in sua iustitia sed in scripturis diuinis quaerit ecclesiam et, ut promissa est, reddi conspicit. ipsa est enim de
Abbreviated transcription (Latin):
solos uos. xp̃ianos ee ꝑhibetis: nec blasphe¬
mare nos dignarent᷑. s ⁊ nũquã ridere
cessarent. Non timetis ne uob̃ dicant ui¬
dei. uͭ ẽ qd paulus urͣ eccłiam ur̃am intellig̃
uͥ dicꝰtũ ẽ letare sterilis q̃ ñ paris. erũpe¬
⁊ exclama ꝙͣ ñ parturis. qmͣ multi filii
desertȩ. magis ꝙͣ eius ꝙͣ ht uirũ. prepo¬
nens multitudinẽ. xp̃ianoꝵ multitudini
cine illis dicturi estis. idõ iusti sumꝰ. Ꝙ
plici sumus: nec attenditis eos responłu¬
rol qdlibet uos dicatis eos eẽ. ñ tñ estis
ui de quib dictũ ẽ. multi filii deserte.
Itam exigui numero remansistis: lie
m oppositurus es. exemplũ iusti illiꝰ in
qluuuo. qui cũ domo sua solus libari dig¬
nus inuentus ẽ. Nides gͦ adhue ꝙͣ. longde
s a sustitia prorsus. donec ad septẽ rema¬
neas. quib tu sis ocꝰtauus. lustũ te. ẽẽ. ñ
aicemꝰ si tñ ñ istã iustitiã sic̃ dicebã p̃ri¬

Expanded text:
solos uos Christianos esse perhibetis, nec blasphesolos uos Christianos esse perhibetis, nec blasphemare nos dignarentur, sed numquam ridere cessarent. non timetis, ne uobis dicant Iudaei: Ubi est, quod Paulus uester ecclesiam uestram intellegit, ubidictumest:Laetare sterilis, quae et exclama, quae non parturis; quoniam multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum , praeponens multitudinem Christianorum multitudini cine illis dicturi estis, Ideo magis justi sumus, quia pauci sumus; nec attenditis eos responsuotlibet uos esse dicatis, non tamen estis illi, de quibus dictum est: Multi filii desertae. si tam exigui numero remansistis\'? Hic tu oppositurus es exemplum iusti illius in, diluuio, qui cum domo sua solus liberari dignus inuentus est. uides ergo, adhuc quam longe sis a iustitia? prorsus donec ad septem remaneas, quibus tu sis octauus, iustum te esse non dicimus, si tamen non istam iustitiam, sicut dicebam, praeri
Abbreviated transcription (Latin):
pͣsertim qr tanto sibi uideat᷑ qui hoc fa¬
ciunt iustiores. quanto pauciores fuerut¬
⁊ utiq tanto latentiores. Ac ꝑ hoc incert
estis. ne forte aliqui pauci iusti. ⁊ ideo
minime noti. alicubi longe contͣ affrice
meridiẽ anteꝗͣ pars donati iustitiã suã
a cetõꝵ hoĩm iniquitate secerneret. se
pͥmitus causa equissima separauerint in
latere aquilonis. ⁊ ipsa sit potiꝰ eccłia dĩ
tãꝗͣ syon sp̃italis. q̃ uos om̃s iusta separa
meridie: Et tñ uereris ne cũ imꝑialib
legib ad unitatẽ cogimini. nom̃ d̃i a pa¬
ganis ⁊ iudȩis diutiꝰ blasphemet᷑. quasi
nesciant uidȩi quẽ admodũ pͥmus popłs
isrł etiã bello delere uoluerit duas illas
trib ⁊ dimidiã qͣ ultra iordane᷑ tͣras acce¬
ꝑant. qnͣ eos putauert̃ se ab unitate sui
popłi separasse. Pagani uͦ magis nos blas¬
phemare. possunt de legib quas contra
idoloꝵ cultores xp̃iam imꝑatores tulert.

Expanded text:
praesertim quia tanto sibi uidentur, qui hoc fapraesertim quia tanto sibi uidentur, qui hoc faciunt, iustiores, quanto fuerint pauciores, et utique tanto sunt latentiores. ac per hoc incerti estis, ne forte aliqui pauci iusti et ideo minime noti alicubi longe contra Africae meridiem, antequam pars Donati iustitiam suam a ceterorum hominum iniquitate secerneret, se primitus causa aequissima separauerint in latere aquilonis et ipsa sit potius ecclesia dei tamquam Sion spiritalis, quae uos omnes iusta separatmeridie? Et tanpen uereris, ne, cum imperialibus legibus ad unitatem cogimini, nomen dei a Iudaeis et paganis diutius blasphemetur, quasi nesciant Iudaei, quem ad modum primus populus Israhel etiam bello delere uoluerit duas illas tribus et dimidiam, quae ultra Iordanen terras acceperant, quando eas putauerunt se ab unitate sui populi separasse. pagani uero magis nos blasphemare possunt de legibus, quas contra idolorum cultores Christiani imperatores tulerunt
Abbreviated transcription (Latin):
donatistis dicere. solemꝰ. quanto fortius
uob dicimꝰ si posst̃ qd̾ fieri nͣ potest ali¬
qui hab̾e causã uistã. qua cõmunionem
suã separent a cõmunione orb̃ t̾rarum.
eãq appellent eccłiam xp̃i. qd̃ se iuste.
ab omiũ gentiũ cõmunione separaue¬
rint. unde scitis in xp̃iana societate.
tã longe lateq diffissa. ne forte anteꝗͣ.
uos separaretis. iã se aliqui iusta cau¬
sa separauerant in lonquissimis t̾ris. un¬
de. ad uos eoꝵ iustitiȩ fama ñ potuerit
ꝑuenire: Iuomͦ in uob̃ potest ẽe gcłia
potiꝰ quã in illis: qͥ se pͥores forte sepa¬
rauert: Ita fit cũ hoc nescitis. incerti
uob̃metipsis sitis. Id necesse. ẽ contiige
om̃ib qui ꝓ sua societate utunt᷑ testino¬
nio ñ duiino s suo. Neq enĩ potestis q¬
oe si hoc cõtigisset. nos latere ñ posset
eũ in affrica ipsa qͦt iã partes fac̾tȩ sr
ex parte donati. si int̾rogemini ñ dicats

Expanded text:
Donatistis dicere solemus, quanto fortius Donatistis dicere solemus, quanto fortius uobis dicimus: si possunt, quod fieri non potest, aliqui habere causam iustam, qua communionem suam separent a communione orbis terrarum eamque appellent ecclesiam Christi, quod se iuste ab omnium gentium communione separauerint. unde scitis, in Christiana societate tam longe lateque diffusa ne forte, antequam uos separaretis, iam se aliqui iusta causa separauerant in longinquissimis terris, unde ad uos eorum iustitiae fama non potuerit peruenire? quo modo in uobis potest esse ecclesia potius quam in illis, qui se priores forte separauerunt? ita fit, ut, cum hoc nescitis, incerti uobismet ipsis sitis, quod necesse est contingat omnibus. qui pro sua societate utuntur testimonio non diuino sed suo. neque enim potestis dicere: c si hoc contigisset, nos latere non posset,\' cum, in Africa ipsa quot iam partes factae sint ex parte Donati, si interrogemini, non dicatis,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ se testimoniũ de duiinis libris ꝓfert.
quo id doceant: quanto minus rogo te.
rogatistas audire debemꝰ. qui nec ilid̃
ꝑ se intͣp̃tari conabunt᷑. qd̃ scriptũ est.
Ubi pascis. uͥ cubas: In meridie. Si enun
hoc loco seripturarũ meridies africa
intelligenda ẽ. in parte donati. qđ sub
cȩli feruentiore plaga ẽ: om̃s uos ma¬
xinaniste suꝑabunt. quoꝵ scisma in
birantio ⁊ in tripoli exarsit. Si confli¬
gant cũ eis arceuges. ⁊ hoc magis ad
se ꝑtinere contendant. mauritania
tam̃ cesariensis occidentali qua meridi¬
ang parti uicinior. qnͣ nec africã se
uult dici. quomͦ de meridie głabitur.
ñ dico adũsus orbẽ t̾rarũ. s adu̾sus ip¬
sam partẽ donati. unde pars rogati bre¬
iussimũ frustũ de frusto maiore pͣcisũ
est: Qͥs aũ ñ impudentissime nitat᷑ ali¬
quid in allegoria positũ ꝓ se intͣpͣtari.
nisi habeat ⁊ manifesta testimonia. qͦꝵ
lumine̾ illustrent᷑ obscura: Qd aũ om̃ibꝰ

Expanded text:
pro se testimonium de divinis Libris proferunt quo id doceant, quanto minus, rogo te, Rogatistas audire debemus, qui nec illud pro se interpretari conabuntur quod scriptum est: Ubi pascis, ubi cubas in meridie ? Si enim hoc loco scripturarum meridies Africa intellegenda est in parte Donati, quod sub caeli feruentiore plaga est, omnes uos Maximianistae superabunt, quorum schisma in Byzantio et in Tripoli exarsit. sed confligant cum eis Arzuges et hoc magis ad se pertinere contendant. Mauretania tamen Caesariensis occidentali quam meridianae parti uicinior, quando nec Africam se uult dici, quo modo de meridie gloriabitur, non dico aduersus orbem terrarum sed aduersus ipsam partem Donati, unde pars Rogati breuissimum frustum de frusto maiore praecisum est? quis autem non inpudentissime nitatur aliquid in allegoria positum pro se interpretari, nisi habeat et manifesta testimonia, quorum lumine inlustrentur obscura? Quod autem omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
unanimis nis. dux m̃s. ⁊ notꝰ mẽ. qui si¬
muil mecũ dulces capiebas eibos. in domo
dni ambulauimus cũ consensu. ueniat mors
suꝑ illos. ⁊ descendant in infernũ uuen¬
tes. sic̃ datan ⁊ abiron impie seꝑationis
auctores. Ipsa ẽ continuo cui respondet.
nisi cognou̾is temetipsã opulchra inter
mulieres: exi tu in uestigiis gregũ. ⁊ pas¬
ce hedos tuos in tabnacłis pastoꝵ. O res¬
ponsio dulcissimi sponsi. Hisi cognoueris
inquit temetipsã. qr utiq ñ potest ci¬
uitas abscondi suꝑ montẽ constituta.⁊
idõ ñ es oꝑta ut incurras in grege̾ soda¬
liũ meoꝵ. Ego enĩ sũ mons paratus in
cacumine montiũ: ad quẽ uenient uni¬
u̾se gentes. Hisi gͦ cognou̾is temetipsam.
ñ in u̾bis calũniosoꝵ. s in testimoniis

Expanded text:
is meus, dux meus et notus meus, qui simul mecum dulces capiebas cibos; in domo domini ambulauimus cum consensu. ueniat mors super illos et descendant in infernum uiuentes sicut Dathan et Abiron, impiae separationis auctores. ipsa est, cui continuo respondetur: Nisi cognoueris temet ipsam, o pulchra inter mulieres, exi tu in uestigiis gregum et pasce haedos tuos in tabernaculis pastorum. o responsio dulcissimi sponsi! nisi cognoueris, inquit, temet ipsam. quia utique non potest ciuitas abscondi super montem constituta et ideo non es operta, ut incurras in greges sodalium meorum; ego enim sum mons paratus in cacumine montium, ad quem uenient uniuersae gentes. nisi ergo cognoueris temet ipsam non in uerbis calumnios
Abbreviated transcription (Latin):
fuliꝰ hominis. Da ueniã: ñ credimꝰ. Licet
enuĩ ⁊ hoc audeas forsitan dicẽ. ut in uo¬
bis possit inueniri fides. ꝙͣ se in tͣra ñ
inuenturũ dñs dix̃ nͣ uos in t̾ra s in ce
lo deputandos: Nos tñ apłs ita cautos
redd̃idit. ut etiã angł̃m de celo nobis
anathema ẽe ddebere p̃ceꝑit. Iuomͦ aũ
fidimꝰ nos ex durnis luteris accepisse

Expanded text:
filius hominis. da ueniam, non credimus. licet filius hominis. da ueniam, non credimus. licet enim et hoc audeas forsitan dicere, ut in uobis possit inueniri fides, quam se in terra non inuenturum dominus dixit, non uos in terra sed in caelo esse deputandos, nos tamen apostolus ita cautos reddidit, ut etiam angelum de caelo nobis anathema esse debere praeceperit. quo modo autem fidimus ex diuin
Abbreviated transcription (Latin):
iã dui pͣdicat᷑. nͥ quisqͥs hoc audierit car¬
tennas uenerit. uł in uiciniã cartennen¬
sitĩ. munddari a delic̾tis suis omĩno ñ pot̾it.
Ita ne carueris ista uoce rideri te metu¬
is: ⁊ cũ ea ñ careas. flere te ñ us: Acutũ
ex totiꝰ orbis cõmunione intͣptaris. s. ex
obseruatione p̃ceptoꝵ omĩũ duunorũ
atq omiũ sacram̃toꝵ: quasi nos etiã si
forte hinc sit appellata catholica qd̾ to¬
tũ ueracit᷑ teneat. enꝰ u̾itatis ñnulle par¬
ticule etiã in du̾sis inueniunt᷑ heresib.
huiꝰ nominis testimonio nitam᷑ ad demon¬
strandã excłiam in oĩb gentib: ⁊ ñ ꝓmis¬
sis dĩ etiã multis. tãq manifestis oracu¬
lis ipsus u̾itatis. S nẽpe hoc ẽ totum
qs nob ꝑsuadere conaris solos remansis¬
se rogatistas. qui catholici recte. appellan¬
di sinit. ex obseruatione p̃ceptoꝵ omium
diuinoꝵ atq om̃iũ sacram̃toꝵ: ⁊ uos ẽẽ
solos in quib inueniat fidẽ cũ uenerit

Expanded text:
jam diu praedicatur, nisi quisquis hoc audierit, Cartennas venerit, vel in viciniam Cartennensium, mundari omnino a delictis suis non poterit. Itane si carueris ista voce, rideri te metuis; et cum ea non careas, fleri te non vis? 23. Acutum  orbis communione interpretaris sed ei obseruatione praeceptorum omnium diuinorum atque omnium sacramentorum, quasi nos, etiam si forte hinc sit appellata catholica, quod totum ueraciter teneat, cuius ueritatis nonnullae particulae etiam in diuersis inueniuntur haeresibus. huius nominis testimonio nitimur ad demonstrandam ecclesiam in omnibus gentibus et non promissis dei et tam multis tamque manifestis oraculis ipsius ueritatis. sed nempe hoc est totum. quod nobis persuadere conaris, solos remansisse Rogatistas. qui catholici recte appellandi sint ex obseruatione praeceptorum omnium diuinorum atque omnium sacramentorum, et uos esse solos, in quibus inueniat fidem, cum uenerit
Abbreviated transcription (Latin):
psa ẽ q̃ dic̃ sponso suo. uͥ pascis. uͥ cubas. in¬
meridie: ne forte fiam sic̃ oꝑta suꝑ gͤges
sodaliũ tuoꝵ. Id est qd̾ alibi dr. dexteram¬
tuã notã fac mͥ. ⁊ eruditos corde in sapi
entia. in quib luce fulgentib. ⁊ caritate¬

Expanded text:
Ipsa est enim quae dicit: A finibus terrae ad te clamavi, cum anxiaretur cor meum . Quae in alio psalmo dicit, Taedium detinuit me a peccatoribus derelinquentibus legem tuam; et, Vidi insensatos, et tabescebam . Ipsa est quae dicit sponso suo: U
Abbreviated transcription (Latin):
die resurrexisse. qm̃ in ueritate eugłi¬
ca accipimꝰ. oportebat xp̃m pati ⁊ resur¬
gere. a mortus tͣcia die. sic erit. anathe¬
ma qͥsquis annuntiauerit eccłiam pret
cõmunionẽ omiũ gentiũ. qr eadẽ u̾itate
consequent᷑ accipimꝰ. ⁊ pͣdicari in noĩe
eiꝰ penitentiã ⁊ remissionẽ peccatoꝵ ꝑ¬

Expanded text:
die resurrexisse, quoniam in ueritate euangelica accepimus: Oportebat Christum pati et resurgere a mortuis tertia die, sic erit anathema, quisquis adnuntiauerit ecclesiam praeter communionem omnium gentium, quia eadem ueritate consequenter accepimus: Et praedicari in nomine ei
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ pͣdicari in nomine. eiꝰ penitentiã ⁊ re¬
nissionẽ peccõꝵ in om̃s gentes. incipientibꝰ ab
nõ iuginti sp̃c sc̃s impleuit. atq inde in pu¬
deam ⁊ samariã ⁊ in om̃s gentes exierit. sic̃
eis dicerat ascensurus in oelũ. eritis mͥ tes¬
tes in ierłm. ⁊ in omi iud̃ea ⁊ samaria. ⁊ usꝙ
coꝵ ⁊ i fines orb t̾rȩ u̾ba eoꝵ. ⁊ tu contͣdli¬
eis duinis testimoniis tanta firmitate robo¬
ratis. tanta luce manifestis. ⁊ ad istã ꝓserip¬
tionẽ. xp̃i hereditatẽ ꝑduoe conaris. ut cũ
m eiꝰ noĩe sic̃ dix̃ p̃dicet᷑ penitentia in oĩb
gentibꝰ. quisquis hac fuerit p̾dicatione coͣ¬
motꝰ. in qualibet parte orb̃ t̾rarũ nͥ quesi¬
erit ⁊ inuenerit latentẽ in mauritania
cesariensi cartennensẽ uincentiũ. aut aliqͣ
ex eiꝰ nouẽ aut dece̾ consortib. dimitti ei
pecrata ñ possint. Qͥd ñ audeat tẏphus mor¬
ticinȩ pelliculȩ: quo ñ se p̃cipitet p̃sump¬

Expanded text:
praedicari in nomine ejus poenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes, incipientibus ab tum viginti Spiritus sanctus implevit, atque inde in Judaeam atque Samariam, et in omnes gentes exierit, sicut eis dixerat ascensurus in coelum, Eritis mihi testes in Jerusalem, et in tota Judaea et Samaria, et us fines orbis terrae verba eorum . Et tu contradicis divinis testimoniis tanta firmitate roboratis, tanta luce manifestatis, et ad istam proscriptionem Christi haereditatem perducere conaris, ut cum in ejus nomine, sicut dixit, praedicetur poenitentia in omnibus gentibus, quisquis hac fuerit praedicatione commotus, in qualibet parte orbis terrarum, nisi quaesierit et invenerit latentem in Mauritania Caesariensi Cartennensem Vincentium, aut aliquem ex ejus novem aut decem consortibus, dimitti ei peccata non possint. Quid non audeat typhus morticinae pelliculae? quo non se praecipitet praesump
Abbreviated transcription (Latin):
ũdũ cibo pat̾no idoneũ. s adhuc mat̾no
lacte nutriendũ. ⁊ hilarii mͥ libros opponis.
uti neges ȩccłiam crescente᷑ in om̃ib gen¬
tib usq in finẽ scłi. ꝙͣ ds̃ contͣ increduli.¬
tatẽ ur̃am. cũ uratione ꝓmisit. ⁊ cũ ẽẽtis¬
infelicissimi. si tẽ qnͣ ꝓmittebat᷑ resisteretis
nc etiã eũ reddit᷑ contͣicitis. S historieus¬
docꝰtus magnũ aliquid inuenisti. qd contͣ
dĩ testimonia ꝓferendũ putares. Dicis enĩ
quantũ ad totiꝰ mundi ꝑtinent partes. mo¬
dica pars ẽ. in cõpensatione totiꝰ mundi.
in qua fides xp̃iana nominat᷑: nec uis at¬
tendere. aut te nosse dissimulas in quam
multas iã barbaras nationes tã paruo tẽ¬
pore uen̾it eugłm. ut nec inimici xͥ du¬
bitare iã possint breui tp̃re futurũ qd dis¬
cipłis respondit de scłi fine querentibꝰ. &
p̃dicabit᷑ hoc eugłm in uniu̾so orbe.

Expanded text:
nondum cibo paterno idoneum sed adhuc materno lacte nutriendum et Hilarii mihi libros opponis, uti neges ecclesiam crescentem in omnibus gentibus usque in finem saeculi, quam deus contra incredulitatem uestram cum infelicissimi, si tunc quando promittebatur resisteretis, nunc etiam cum redditur contradicitis. CAPUT VIdoctus magnum aliquid inuenisti, quod contra dei testimonia proferendum putares. dicis enim: \'Quantum ad totius mundi pertinet partes, modica pars est in compensatione totius mundi, in qua fides Christiana nominatur\', nec uis adtendere aut te nosse dissimulas, in quam multas iam barbaras nationes tam paruo tempore uenerit euangelium, ut nec inimici Christi dubitare iam possint breui tempore futurum, quod discipulis respondit de saeculi fine quaerentibus: Et praedicabitur hoc euangelium in uniuerso or
Abbreviated transcription (Latin):
in ȩtͣ̃nũ ⁊ in scłm scłi. ⁊ replebit᷑ gła eius
om̃is t̾ra fiat fiat: ⁊ tu sedes cartennis.:⁊
cũ decẽ rogatistis. qui remansistis dicis.
ñ fiat non fiat. Audis loqui ȩugłm. Opor¬
tebat impleri omĩa qͣ scriptast᷑. in lege.
⁊ ꝓpħis. ⁊ psalmis de me Et te̾ aꝑuit illis

Expanded text:
in aeternum et in saeculum saeculi. et replebitur gloria eius omnis terra. fiat, fiat. et tu sedes Cartennis et cum decem Rogatistis, qui remansistis, dicis: Non fiat, non fiat. Audis loqui euangelium: Oportebat impleri omnia, quae scripta sunt in lege et prophetis et psalmis de me. tunc aperuit illi
Abbreviated transcription (Latin):
te fr̃dũ in hac carne uiuis. ab ira q̃ us¬
tura ẽ ꝑtinatib ⁊ suꝑbis. Terror tempre¬
liũ potestatũ qͣn uitatẽ oppiignat. usti.
fortib. głosa ꝓbatio ẽ. infirmis ꝑiculosi
temptatio. Quando aũ iu̾tatẽ p̃dicat erran¬
nitio ẽ: ⁊ insensatis inutilis affuctio. Hon
ẽ tñ potestas nisi a dõ. Qui aũ resiftit pi¬
testati: ordinationi dĩ resistit. Principes
enĩ ñ stͣ timori boni oꝑis: s mali. Nĩ aũ
ñ timere potestatẽ: Bonũ fac. ⁊ habebis
laudẽ ex illa. Siue enĩ potestas u̾tati fi¬
uens aliquẽ corrigat. laudẽ. ht ex illa qͥ
fuerit em̃datus: suie inunica u̾tati. ia
liquẽ seuiat: laudẽ ht̃ ex illa. qui uictor
fuerit coronatus. Tu aũ ñ bonũ facis ut
timere ñ debeas potestatẽ. nͥ forte bonuĩ
ẽ sedere. ⁊ ñ adilsus frẽm detrahere. s ad¬
u̾sus fr̃es om̃s in om̃ib gentib constitutos.

Expanded text:
te, frater, dum in hac carne uiuis, ab ira, quae uete, frater, dum in hac carne uiuis, ab ira, quae uentura est pertinacibus et superbis. terror temporalium potestatum quando ueritatem oppugnat, iustis fortitentatio: quando autem veritatem praedicat, errannitio est, et insensa is inutilis afflictio. Non est tamen potestas nisi a Deo; qui autem resistit potestati, Dei ordinationi resistit: principes enim non sunt timori bono operi sed malo. uis autem non timere potestatem, bonum fac et habebis laudem ex illa. siue enim potestas ueritati fauens aliquem corrigat, laudem habet ex illa, qui fuerit emendatus; siue inimica ueritati in aliquem saeuiat, laudem habet ex illa, qui uictor fuerit coronatus. tu autem non bonum facis, ut timere non debeas potestatem, nisi forte bonum est sedere et non aduersus fratrem detrahere sed aduersus fratres omnes in omnibus gentibus constitutos.
Abbreviated transcription (Latin):
tis. ⁊ uire diuino patrib conditũ testam̃¬
tũ. uͥ scriptũ ẽ. in semine tuo bñdicent᷑
om̃s gentes. calũpniosis criminationibus
rũperetis. ut in emptionib ⁊ uenditioni
ur̃m cuiꝗͣ. donasset ualeret. ⁊ qd̾ donaũ
d̾s dõꝵ a solis ortu usq ad occasũ uoca¬
tis filiis ñ ualeret: ut de tra corporis
ur̃i in exiliũ ñ mitteremini. ⁊ de regno
sanguinis sui a mari usq ad mare. ⁊ a
flumine usq ad tͣminos orbis t̾re. xp̃m
exulẽ facẽ conaremini: Inmo uͦ serui¬
ant reges t̃rȩ. xp̃o. etiã leges ferendo ꝓ
xp̃o. Maiores ur̃i cecilianũ ⁊ socios eus.
regib tͣrȩ puniendos. falsis criminib ob¬
iecert̃. Conũtant᷑ leones ad cõminuen¬
da ossa calũniantiũ: ne danel ipse in¬
t̃cedat innocens cõpbatꝰ. ⁊ de lacu quon
i ꝑeunt: libatus. Qui enĩ parat ꝓrino
suo foueã. ipse iustiꝰ cadet in eam. Enox

Expanded text:
tis et iure diuino patribus conditum testametis et iure diuino patribus conditum testamentum, ubi scriptum est: In semine tuo benedicentur omnes gentes, calumniosis criminationibus rumperetis? ut in emptionibus et uenditionuestrum cuiquam donasset, ualeret et, quod donauit deus deorum a solis ortu usque ad occasum uocatis filiis, non ualeret? ut de terra corporis uestri in exilium non mitteremini et de regno sanguinis sui a mari usque ad mare et a flumine usque ad terminos orbis terrae Christum. exulem facere conaremini? immo uero seruiant reges terrae Christo etiam leges ferendo pro Christo. maiores uestri Caecilianum et socios eius regibus terrae puniendos falsis criminibus obiecerunt; conuertantur leones ad comminuenda ossa calumniantium nec Danihel ipse intercedat innocens comprobatus et de lacu, quo illi pereunt, liberatus; qui enim parat proximo suo foueam, ipse iustius cadet in eam. Eripe
Abbreviated transcription (Latin):
sis rumorib tͣrebam᷑ intrare. qͦs falsos eͣe
nesciremꝰ. nͥ intraremꝰ. nec intraremꝰ. nisi
cogerem᷑. Gr̃as dño. qui trepidationẽ nrãm
flagello abstulit. exꝑtos docuit: quã ua¬
na ⁊ mnania de ęccłia sua m̃dax fama iac¬
tau̾it. hinc iã credimꝰ ⁊ illa falsa ẽe q̃ aue¬
tores huiꝰ heresis criminati stͣ: qnͣ poste¬
ri eoꝵ tã falsa ⁊ peiora fuycert. Alii di¬
cant putabamꝰ quidẽ nichil intͣ eẽ uͭ fidẽ
xp̃i teneremꝰ: s gr̃as dño qui nos a diuisi¬
one collegit. ⁊ hoc uni dõ cõgruere ut ĩ
unitate colat᷑ ostendit. Elis gͦ dii̾cis lucris
impediendis ad contͣdicendũ me oppon̾em
errantes. in pacis ouile: colligerent᷑. ubi
ẽ unꝰ grex ⁊ unꝰ pastor: Ita sane huic ꝓui¬
sioni contradicere debui. ne res quas di¬
citis ur̃as ꝑderetis. ⁊ securi xp̃m ꝓscribe:¬
retis. ut iire romano testam̃ta condere¬

Expanded text:
sis rumoribus terrebamur intrare, quos falsos esse sis rumoribus terrebamur intrare, quos falsos esse nesciremus, nisi intraremus, nec intraremus, nisi cogeremur; gratias domino, qui trepidationem nostram flagello abstulit, expertos docuit, quam uana et inania de ecclesia sua mendax fama iactauerit; . hinc iam credimus et illa falsa esse, quae auctores huius haeresis criminati sunt, quando posteri eorum tam falsa et peiora finxerunt\\ alii dicant: Putabamus quidem nihil interesse, ubi fidem Christi teneremus; sed gratias domino, qui nos a diuisione collegit et hoc uni deo congruere, ut in unitate colatur, ostendit\'. His ego dominicis lucris impediendis ad contradicendum me opponerem errantes in pacis ouile colligerentur, ubi est unus grex et unus pastor? ita sane huic prouisioni contradicere debui, ne res, quas dicitis uestras, perderetis et securi Christum proscriberetis? ut iure Romano testamenta condere
Abbreviated transcription (Latin):
parte. donati: qi ibi nati erant. ⁊ inde e¬
os discedere atq ad catholicã transire ne¬
mo cogebat. łlis omĩb harũ legũ t̾ror
quib ꝓmulgandis reges dño seruiunt.
in timꝰore ita ꝓfuit: ut nc̃ alii dicant¬
ia̾iam hoc uolebamꝰ. s dõ gr̃as qui nob̃
occasionẽ p̃buit. iãq faciendi ⁊ dilati¬
onũ morulas amputauit. Alii dicant
hoc ẽe uerũ iã sciebamꝰ: s nescio qua
consuetudine. tenebam᷑. Gr̃as dño qui
uincła nr̃a dirupit: ⁊ nos ad pacis
uincłm transtulit. Alii dicant. nescie¬
bamus hic eẽ iu̾tatẽ. nec eã discere
uolebamꝰ: s nos ad eã cognoscendã me¬
tus fecit intentos. quo timuimaꝰ ne for¬
te sine ullis ętͣnarum rerũ lucris dãno
temporaliũ rerũ ferireñt. Gr̃as dño. qui
neglegentiã nr̃am stimulo tͣroris excus¬
sit. ut. salte̾ solliciti quereremꝰ. qd securi
nuͣquã nosse curauimꝰ. Alii dicant. nos fal¬

Expanded text:
parte Donati. quia ibi nati erant et eos indeparte Donati. quia ibi nati erant et eos inde discedere atque ad catholicam transire nemo cogebat! His omnibus harum legum terror, quibus promulgandis reges domino seruiunt in timore, ita profuit, ut nunc alii dicant: clam hoc uolebamus; sed deo gratias, qui nobis occasionem praebuit iam iamque faciendi et dilationum morulas amputauit\', alii dicant: Hoc esse uerum iam sciebamus, sed nescio qua consuetudine tenebamur; gratias domino, qui uincula nostra disrupit et nos ad pacis uinculum transtulit\', alii dicant: \'Nesciebamus hic esse ueritatem nec eam discere uolebamus; sed nos ad eam cognoscendam metus fecit intentos, quo timuimus, ne forte sine ullis rerum aeternarum lucris damno rerum temporalium feriremur; gratias domino, qui neglegentiam nostram stimulo terroris excussit, ut saltem solliciti quaereremus, quod securi numquam nosse curauimus, alii dicant: \'Nos fal
Abbreviated transcription (Latin):
mositatis ꝑnitiẽ detestari: ut in ea nũquã
fuisse creddat᷑. Ita aliȩ multȩ. q̃ mͥ nominati
cõmemorabant᷑. lit ipsis reb agnoscerẽ. eti¬
am in hac causa recte intelligi posse qͥd̃
scriptũ ẽ. Da sapienti occasionẽ. ⁊ sapien¬
tior erit. Quã multi enĩ qd̾ certo scimus
iã uolebant eẽ catholici. manifestissima
u̾itate cõmoti: ⁊ offensionẽ suoꝵ reueren¬
do eotidie differebant. Iuã multos ñ ueri¬
tas qua nũꝙͣ. p̃sumpsistis. s obduratȩ con¬
suetudinis graue uincłm colligabat: ut
in eis compleret᷑ illa sententia. u̾bis non
em̃dabit᷑ seruus durus. Si enĩ ⁊ intelle¬
xexit. ñ obediet. Quã multi ꝓpt̃ea puta¬
bant uerã eccłiam ee̾ partẽ donati: quia
eos ad cognoscendã eatholicam u̾itate᷑ se
curitas torpidos. fastidiosos. pigrosq facie¬
bat. Quã multis aditũ intrandi obserabat
rumores maledicoꝵ: qui nescio qͥd aliuõ
nos in altare dĩ ponere iactitabant. Qͣm

Expanded text:
quam fuisse credatur. Ita aliae multae, quae mihi nominatim commemorabantur, ut ipsis rebus agnoscerem etiam in hac causa recte intelligi posse quod scriptum est: Da sapienti occasionem, et sapientior erit . Quam multi enim, quod certo scimus, jam volebant esse catholici, manifestissima veritate commoti, et offensionem suorum reverendo, quotidie differebant! Quam multos non veritas, in qua nunquam praesumpsistis, sed obduratae consuetudinis grave vinculum colligabat, ut in eis compleretur divina illa sententia: Verbis non emendabitur servus durus; si enim et intellexerit, non obediet ! Quam multi propterea putabant veram Ecclesiam esse partem Donati, quia eos ad cognoscendam catholicam veritatem scuritas torpidos, fastidiosos pigrosque faciebat! quam multis aditum intrandi obserabant rumores maledicorum, qui nescio quid aliud nos in altare dei ponere iactitabant! quam