comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ponat suꝑ t̃ram uidicium: ⁊ in noĩe
eiꝰ gentes sꝑabunt. a cob ⁊ ifrł in
p̃senti capitulo ñ habentur. Quod
nec matħs euangłista posuit. secut᷑
hebraicam ueritatẽ. Hoc dicimꝰ in
suggillationẽ eorũ qui nr̃a contems¬
nunt: de quo pleniꝰ in mathei cõmen¬
tariolis & in libro quẽ ad algasiam
nuꝑ scͥpsimus disputatum ẽ. & inte¬
rim notandũ. qͦd ubi de apsorũ sẽ¬
bitur choro:. ⁊ iacob. ⁊ isrł. & sem̃
appellentur abraham. quib quasi
hominib ac seruis consequent̃ dicit᷑:
Noli timere ũimis iacob. ⁊ par uu¬
lus num̃o isrł. Ubi autẽ de xp̃o ẽ
uaticintum: absq iacob ⁊ isrł le¬
gitur: Ecce seruus m̃s suscipiam
tum. electus m̃s. complacuit sibi in
illo anima mea. Et in consequentib.
Dedi te in testam̃tum federis. in
lucem nationũ. aꝑire oculos cȩcorũ:
& educere de uinculis alligatos. et
de domo carceris habitantes in tene¬
bris. Nec mirũ si seruus uocetur. fa¬
ctus ex muliere. factusq sub lege.

Expanded text:
ponat super terram judicium: et in nomine ejus gentes sperabunt. Jacob et Israel in praesenti capitulo non habentur, quod nec Matthaeus Evangelista posuit, secutus Hebraicam veritatem. Hoc dicimus in suggillationem eorum, qui nostra contemnunt. De quo plenius in Matthaei Commentariolis, et in libro quem ad Algasiam nuper scripsimus, disputatum est. Et interim notandum, quod ubi de Apostolorum scribitur choro, et Jacob et Israel, et semen appellantur Abraham: quibus quasi hominibus ac servis consequenter dicitur: Noli timere vermis Jacob, et parvulus numero Israel. Ubi autem de Christo est vaticinium, absque Jacob et Israel legitur: Ecce servus meus, suscipiam eum; electus meus, complacuit sibi in illo anima mea. Et in consequentibus: Dedi te in testamentum generis, in lucem nationum: aperire oculos caecorum, et educere de vinculis alligatos, et de domo carceris habitantes in tenebris. Nec mirum si servus vocetur, factus ex muliere, factusque s
Abbreviated transcription (Latin):
lȩ. id ẽ gentes in crrouitu. & illiꝰ uir¬
tute ꝑterrite st̃. ⁊ extrema terrę
Sem tudelicet filiꝰ uoe. qͥ t̃epore ex¬
tremo t̾rarum cũ patre ⁊ fr̾ibꝰ de
dilunio euaserat. ⁊ usq ad tẽpus il¬
lud fuerat reseruatus. que melchi¬
sedech intelligi uolunt. ⁊ uenisse. ob¬
uiam abraham de p̃lio reu̾tenti
accessisse et benedixisse ei. ⁊ eũ benedi¬
ctionib di roborasse. ipsũq ẽẽ fabrũ
erarium qui abraham conflauerit.
& malleo suȩ artis ad mliora ꝓdu¬
xerit & dixisse ei bonum ẽ ut timo¬
ri dm̃ glutineris ⁊ iungaris ei. Et con¬
fortauit eñ siue solidauit. clauis p̃cep¬
torum ddñi: ut ñ moueretur s intimo¬
re illiꝰ ꝑmaneret. Et tu isrł serue
m̃s iacob que elegi. sem̃ abraham a¬
mici mei. in quo app̃hendi te. ab extre¬

Expanded text:
entes in circuitu, et illius virtute perterritae sunt: et extrema terrae. Sem videlicet filius Noe, qui tempore extremo terrarum cum patre et cum fratribus de Diluvio evaserat; et usque ad tempus illud fuerat reservatus : quem Melchisedec intelligi volunt, et venisse obviam Abraham de praelio revertenti, et accepisse, et benedixisse ei, et eum Dei benedictionibus corroborasse: ipsumque esse fabrum aerarium qui Abraham conflaverit, et malleo suae artis ad meliora produxerit: et dixisse ei, Bonum est, ut timore Domini glutineris et jungaris ei. Et confortavit eum, sive solidavit in clavis praeceptorum Domini, ut non moveretur, sed in timore illius permaneret. Et tu, Israel serve meus, Jacob quem elegi, semen Abraham amici mei. In quo apprehendi te ab extre
Abbreviated transcription (Latin):
lis fuit regio trans arabiam sarra¬
cenorũ: & habitatores petrȩ. que
& ipsa urbs palestinȩ ẽ. Hoc autẽ
significat. quod gentiliũ popłs de¬
sertus priꝰ noticia dĩ & ydolatriȩ
errorib obligatus. ad laudes d̃m
ut qui ante erant in tenebris. ⁊ nc̃
credunt in dñm saluatorẽ. de u̾tice
montiũ cla mitent. & aꝑte p̃di¬

Expanded text:
lis fuit regio trans Arabiam Saralis fuit regio trans Arabiam Saracenorum. Et habitatores Petrae, quae et ipsa urbs Palaestinae est. Hoc autem significat, quod gentium populus desertus prius notitia Dei, et idololatriae erroribus obligatus, ad laudes Domiut qui ante erant in tenebris, et nunc credunt in Dominum Salvatorem, de vertice montium clamitent, et aperte praedi
Abbreviated transcription (Latin):
uba eorum. Siue iuxta .lxx. glori¬
ficate nom̃ eiꝰ in t̾minis t̾re. ut in
uniu̾so mundo xp̃i nom̃ annuntiet᷑¬
in gentib. Qui sint autẽ isti qui ca¬
nere debeant canticũ nouũ: sequen¬
tia u̾ba testantur. Qͥ descenditis
inquit in mare ⁊ nauigatis illud.
siue plenitudo maris. Apłos eñi ui¬
dens iħs in lit ore iuixta mare gene¬
sareth reficientes retia. uocauit.⁊
misit in magnũ mare: ut de piscato¬
rib pisciũ faceret hominũ piscato¬
res: qui de hierłm usq ad illiricũ.
& hyspanias euangłm p̃dicarent.
capientes in breui tẽpore ipsam qͦq
romanȩ urbis potentiã. Uel certe
descender̃t in mare ⁊ nauigauer̃t
illud: tẽpestates ⁊ ꝑsecutiones istiꝰ
scłi sustinentes. Insulas quoq & habi¬
tatores earũ: uł duu̾sitatẽ gentiũ
intellige. uł eccłiarum multitudi¬
tes eiꝰ uoc̃ẽ sũam: de qua & supra
diximꝰ. Siue letet᷑ desertum. & uici
eiꝰ & cedar. quȩ quondã inhabitabi¬

Expanded text:
verba eorum. Sive juxta LXX: Glorificate nomen ejus in terminis terrae: ut in universo mundo Christi nomen annuntietur gentibus. Qui sint autem isti qui canere debeant canticum novum, sequentia verba testantur: Qui descendiis, inquit, in mare, et navigatis illud, sive plenitudo maris. Apostolos enim videns Jesus in littore juxta mare Genezaret reficientes retia sua, vocavit et misit in magnum mare ; ut de piscatoribus piscium faceret hominum piscatores, qui de Jerusalem usque ad Illyricum et Hispanias Evangelium praedicarunt: capientes in brevi tempore ipsam quoque Romanae urbis potentiam. Vel certe descenderunt in mare et navigaverunt illud; tempestates et persecutiones istius saeculi sustinentes. Insulas quoque et habitatores earum, vel diversitatem gentium intellige, vel Ecclesiarum multitudi vocem suam, de qua et supra diximus. Sive laetetur desertum et vici ejus, et Cedar, quae quondam inhabitabi
Abbreviated transcription (Latin):
bit: nec ẽ inuentio prudentiȩ eiꝰ qui
dat esurientib fortitudinẽ. ⁊ ñ dolen¬
tib merorẽ. Effitient enĩ itiuenes ⁊
laborabunt: adolescentes ⁊ electi in¬
firmi erunt. Qͥ audẽ expectañ dnm̃n.
mutabunt foraitudinẽ. assument a¬
las quasi aquilȩ current ⁊ ñ labora¬
bunt: gradientur iñ esurient. Qũ
omĩpotentis di tanta sit magnitudo.
ut nichil eũ lateat. ⁊ omĩa illiꝰ arbitͥo
gub̃nentur: quare dicis iacob id est
duȩ tribꝰ quȩ appellantur uida: ⁊ lõ¬
queris isrł. decem aliȩ tribus in sama.¬
ria. que iam captiue ducte estis in as¬
sẏrios. abscondita ẽ uia mea a dño.
⁊ a do meo iudiciũ meũ tͣnsiuit. &
ẽ sendꝰ. dicitis. Ad dñm t̾rena ñ ꝑti¬
nent: nec considat quid unꝰquisq nr̃m
gerat. Unde ⁊ nos ab hostib iniuste op
re disꝑdimur. Quib respondit dñs.
Nũquid nescis nec p̃cedentiũ scriptu¬
rarum te u̾ba docuert̃. siue iuxta
lxx. ignoras quia ñ audisti qͦd et̾nus

Expanded text:
dentiae ejus. Qui dat esurientibus fortitudinem: et non dolentibus moerorem. Esurient enim juvenes, et laborabunt adolescentes, et electi infirmi erunt. Qui autem exspectant Deum, mutabunt fortitudinem. Assument alas quasi aquilae: current, et non laborabunt: gradientur, et non esurient. Cum Omnipotentis Dei tanta sit magnitudo, ut nihil eum lateat, et omnia illius arbitrio gubernentur, quare dicis Jacob, id est, duae tribus quae appellabantur Juda; et loqueris Israel, decem aliae tribus in Samaria, quae jam captivae ductae estis in Assyrios: Abscondita est via mea a Domino: et a Deo meo judicium meum transibit? Et est sensus: Dicitis, ad Deum terrena non pertinent, nec considerat quid unusquisque nostrum gerat. Unde et nos ab hostibus injuste oppre disperdimur . Quibus respondit Deus: Numquid nescis; nec praecedentium Scripturarum te verba docuerunt, sive juxta LXX ignoras, quia non audisti, quod aeternus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Om̃s gͥ gentes quȩ idolorũ sequun¬
tur errorem. introgentur a nobis
tit respondeant unde suit: & hec
erit uniu̾sarum responsio. qͦd om̃s
uantatẽ sequantur. ⁊ uentos: et
adorent oꝑa manuũ suarũ. Quio¬
quid de idolis ⁊ gentib diximꝰ re¬
feramꝰ ad dogmata prauitatis. et
ad pͥncipes eorũ heresiarchas. qͦd
xp̃o pacem eccłiȩ nuntiante. ⁊ mon¬
strante eis uã ueritatis. ipsi seqͣn¬
tur errorẽ: & uento acturbini cõ¬
parentur. Hebrei suscitatũ ab
aquilone. ⁊ uenire ab ortu solis. as.¬
syrium int̃pretantur⁊ ꝑsam qͥ
uenerint hierłm ⁊ om̃s principes il¬
lius conculcauerint. nullũq ydolorũ
que colebant. hoc scierit ẽẽ uenturũr
nisi solus dñs. qui ultus ẽ eos ꝓ pecca¬

Expanded text:
est. Omnes igitur gentes, quae idolorum sequunest. Omnes igitur gentes, quae idolorum sequuntur errorem, interrogentur a nobis, ut respondeant unde sint. Et haec erit universarum responsio, quod omnes vanitatem sequantur et ventos, et adorent opera manuum suarum. Quidquid de idolis et gentibus diximus, referamus ad dogmata pravitatis; et ad principes eorum haeresiarchas, quod Christo pacem Ecclesiae nuntiante, et monstrante eis veritatis viam, ipsi sequantur errorem; et vento ac turbini comparentur. Hebraei, suscitatum ab Aquilone, et venire ab ortu solis, Assyrium interpretantur et Persam, venerint Jerusalem, et omnes principes illius conculcaverint; nullumque idolorum quae colebant, hoc scierit esse venturum, nisi solus Dominus, qui ultus est eos pro pecca
Abbreviated transcription (Latin):
tris mei ⁊ ñ suscepistis me. aliꝰ ueniet
in nomine suo. ⁊ fuscipietis eũ. Ipse
pͥncipes & magistratus. ⁊ omnẽ mun¬
di suꝑbiam conculeabit: ⁊ subicient᷑
ei quasi lutum figulo: ut faciat ex
eis aliud uas in honorẽ. aliud in con¬
tumeliã. Hec quȩ ego iuxta consue¬
tudinẽ ꝓphalem fecisse medico.
quasi iam preterita sint uł iuxta
syminachum. futura polliceor nul¬
lus demonũ uł idolorum potest pre¬
dicere. Unde oracula cuncta tacue¬
runt. qͥa nemo ẽ qui annuntiet. et
nemo qui audiat: dũ bruta pͥus cor¬
da gentiũ. intellexer̃t errorẽ suũ
⁊ falsa uaticinia reliquerunt. Pri¬
mꝰq dñs loquitur ad Syon. id est ad
ȩccłiam suam: & dicit ei. Ecce adst̃
filii tui. quos tibi ꝑ meam donaui
fidem. Significat autẽ apłos: qͥ in
toto orbe euangłium p̃dicauerunt.
Syon ⁊ hierłm nominib differunt:
ceterũ ut una urbs. sic ⁊ una eccłia

Expanded text:
tris mei, et non suscepistis me: alius veniet tris mei, et non suscepistis me: alius veniet in nomine suo, et suscipietis eum . Ipse principes et magistratus, et omnem mundi superbiam conculcabit, et subjicientur ei quasi lutum figulo, ut faciat ex eis aliud vas in honorem, aliud in contumeliam . Haec quae ego juxta consuetudinem prophetalem fecisse me dico, quasi jam praeterita sint, vel juxta Symmachum, futura polliceor, nullus daemonum et idolorum potest praedicere. Unde oracula cuncta tacuerunt, quia nemo est qui annuntiet, nemo qui audiat, dum bruta prius corda gentilium intellexerunt errorem suum, et falsa vaticinia reliquerunt. Primusque Dominus loquetur ad Sion, id est, ad Ecclesiam suam et dicet ei: Ecce adsunt filii tui, quos tibi per meam donavi fidem. Significat autem Apostolos, qui in toto orbe Evangelium praedicarunt. Sion et Jerusalem nominibus differunt; caeterum ut una urbs, sic et una Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
I& in ane simulachra eorũ. Seꝑtua¬
ginta. E go autẽ eũ suscitaui qui
ab aquilone ẽ: & qui ab ortu solis uo¬
cabuntur nomine meo. Ueniant pn¬
cipes sicrit lutũ figuli: ⁊ sic̃ figulus
bunt mͥ. Sunt enĩ facture ur̃e. ⁊ fru¬
stra seducunt uos. Adhuc contrai¬
dola loquitur: & eos qui pꝰ aduentũ
xp̃i ea relinquere noluert̃. Illisq ꝑma¬
nentib in errore. ipse ab aquilone sus¬
citasse se dicit popłm nationũ. Ab a¬
quilone enĩ exardescent mala. suꝑ õs
habitatores t̾rȩ. E ad hieremiã dicit᷑
Q d̃ tr uides hieremia: & ille respos¬
dit. Ollã succensam: ⁊ faciem eiꝰ a facie
aquilonis. Suscitantur autẽ ab aqͥ¬
lone tit credant in eũ qui uenit ab
ortu solis: de quo supͣ legimꝰ. Quis
suscitauit ab oriente iustũ siue iu¬
stitiam & in alio loco. Ecce uir.
oriens nom̃ eiꝰ. Qͥ uocauit eos no
mine meo: ut derelictis simula¬
chris. unum colant dm̃. Ipse enĩ loqͥtur
in euanglio. Ego ueni in nomine pa¬

Expanded text:
imulacra eorum. LXX: Ego autem suscitavi eum qui ab Aquilone est, et qui ab ortu solis: vocabuntur nomine meo. Veniant principes et sicut lutum figuli: et sicut figulus bunt mihi: sunt enim factores vestri, et frustra seducunt vos. Adhuc contra idola loquitur, et eos qui post adventum Christi, ea relinquere noluerunt. Illisque permanentibus in errore, ipse ab Aquilone suscitasse se dicit populum nationum. Ab Aquilone enim exardescent mala super omnes habitatores terrae. Et ad Jeremiam dicitur: Quid tu vides, Jeremia? Et ille respondit: Ollam succensam: et faciem ejus a facie Aquilonis . Suscitantur autem ab Aquilone, ut credant in eum qui venerit ab ortu solis. De quo supra legimus: Quis suscitavit ab Oriente justum, sive justitiam? Et in alio loco: Ecce vir Oriens nomine meo, ut derelictis simulacris, unum colant Deum. Ipse enim loquitur in Evangelio: Ego veni in nomine Pa
Abbreviated transcription (Latin):
uit autẽ eũ. ut se in om̃ib sequeret᷑.
noꝑa patris faceret: ut illud implerie
dicens. d̾s ut facerẽ uoluntatẽ tuã
uolui. In huiꝰ conspectu reges ⁊ gentes
colla fũbmittent.: ⁊ gladio illiꝰ ⁊ sagit¬
tis aduersarie potestates quasi stĩpu¬
la subicientur ⁊⁊ puluis. Persequetur
eos. reges uidelicet ⁊ pͥncipes gentiũ
singularũ: Et ꝑtͣnsibit in pace. ad pa¬
cem cunctos uocans. ut reconcilient᷑
dõ. Semita in pedib illiꝰ ñ apparebit.
id ẽ uiȩ laborẽ ñ sentiet. nec aliꝗͣ ĩbecil¬
litatis humanę lassitudinẽ: s de tor¬
rente bibet inuia.⁊ ꝓpterea eleuabit
cit: Quis suscitauit iustum. siue
iusticiã: Qͥs ei gentes ⁊ reges tradi¬
dit Quis gladio eiꝰ ⁊ arcui uniu̾sa
subiecit. Utiq ille qui ab initio mun¬
di hec futura predixit: qui om̃iũ con¬
ditor ẽ. Et qͥa dixerat sciscitantis af¬
fectu quis suscitauit ab oriente iustũ.¬
⁊ cetera: cunctis tacentib fibi ipse res¬

Expanded text:
vit autem eum, ut se in omnibus sequeretur, et opera Patris faceret; et illud impleret dicens: Deus, ut facerem voluntatem tuam volui . In hujus conspectu reges et gentes colla submittent, et gladio illius ac sagittis adversariae potestates, quasi stipula subjicientur, et pulvis. Persequetur eos, reges videlicet et principes gentium singularum: Et pertransibit in pace, ad pacem cunctos vocans, ut reconcilientur Deo. Semita in pedibus illius non apparebit, id est, viae laborem non sentiet, nec aliquam imbecillitatis humanae lassitudinem; sed de torrente bibet in via, et propterea levabit cit? Quis suscitavit justum, sive justitiam? Quis ei gentes et reges tradidit? Quis gladio ejus et arcui universa subjecit? utique ille, qui ab initio mundi haec futura praedixit, qui omnium conditor est. Et quia dixerat sciscitantis affectu: Quis suscitavit ab Oriente justum, etc., cunctis tacentibus sibi ipse res
Abbreviated transcription (Latin):
infortitudine qͣm in nitore suꝑat soli
& ciparissus. & myrtus optimi odo¬
ris sunt. & imputribiles. Ulmus qͦq¬
uitib iungunt᷑: uł ad diu̾sa oꝑa aptis¬
simȩ sunt. Hec autẽ omĩa parit̃ po¬
nuntur in solitudinẽ:. ne saltem una
corda de cẏthara dñi & aliqua uirtus
gr̃arum ȩccłiȩ deesse uideatur. Ut õs
ariditate gentiũ. inuentrentur flu¬
enta uirtutũ: & in t̾ra quondã deser-¬
ta plenaq salsuginis. cędrus & cẏpa-¬
rissus. & alie arbores nascerentur: qͣ¬
rum sublimitatẽ & u̾ticem ad cęle¬
stia festinantẽ. illuminaret lignum
oline. quod nutͥmentum lucis ẽ. ⁊ la¬
borantium requies. P rope facite
iudiciũ ur̃m dicit dñs: afferte si quid
forte habetis dicit rex iacob accedant
I& nuntient nobis quȩcũq uentura

Expanded text:
in fortitudine quam in nitore, soliditatein fortitudine quam in nitore, soliditateet cyparissus, et myrtus, odoris optimi sunt, et imputribiles. Ulmus qvitibus junguntur, vel ad diversa opera aptissimae sunt. Haec autem omnia pariter ponuntur in solitudine, ne saltem una chorda de cithara Domini, et aliqua virtus gratiarum Ecclesiae deesse videatur. Ut omneariditate gentium invenirentur fluenta virtutum, et in terra quondam deserta plenaque salsuginis, cedrus et cyparissus, et aliae arbores nascerentur, quarum sublimitatem et verticem ad coelestia festinantem, illuminaret lignum olivae, quod nutrimentum lucis est, et laborantium requies. Prope facite judicium vestrum, dicit Dominus: afferte si quid forte habetis, dixit rex Jacob. Accedant, et nuntient
Abbreviated transcription (Latin):
mea quã dabo ei ñ sitiet inet̾num: 
aqua quam ego dedero. fiȩt in eo fons
aquȩ salientis inuitam et̾nam. Et iterũ.
Si quis sicit: ueniat ad me & bibat. Oͥ
biberit de aqua quã ego dabo ei flumi¬
na de uentre eiꝰ fluent aque uiuȩ. Hoc
autẽ inquit euangłista dicebat de sp̃u¬
multitudo. aquis uitalib fuerat irri¬
gata: ꝓpterea iuxta. lxx. nascuntur
in ea cedrus. & buxus. & mirtus. et
cyparissus. ⁊ popłs uixta hebraicum.
⁊ cet̾os int̾pretes. cȩdrus. Sẽct̃a. & myr¬
tus. & lignũ oliue. & abies. ⁊ ulmus.
& buxus simul. Quȩ uarietates arborũ.
diu̾sitatẽ significant gr̃e spͥalis. Et
qr i om̃ib natura earum nota ẽ: de
Sẽcta. tantũ hebraico disseramꝰ: quã
spinã theodotio transtulit. Est autẽ
genus arboris nascentis in heremo.
spinȩ albȩ habens similitudinẽ. unde
omĩa ligna in archȩ ⁊ tab̾naculi fa¬
cta sunt instrum̃to q̃ appellantur
setthym. Qͦd lignum imputribile
et leuissimum omĩum lignorũ t̃a

Expanded text:
uam dabo ei, non sitiet in aeternum; sed aqua, quam ego dedero ei, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . » Et iterum: « Si quis sitit, veniat ad me et bibat. » Qui biberit de a qua quam ego dabo ei, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. « Hoc autem, inquit evangelista, dicebat de Spmultitudo, aquis vitalibus fuerat irrigata, propterea juxta LXX nascuntur in ea cedrus, et buxus, et myrtus, et cyparissus, et populus: juxta Hebraicum, et caeteros Interpretes, cedrus, setta, et myrtus, et lignum olivae, et abies, et ulmus et buxus simul. Quae varietates arborum, diversitatem significant gratiae spiritualis. Et quia omnibus natura earum nota est, de SETTA tantum Hebraico edisseramus, quam spinam Theodotio transtulit. Est autem genus arboris nascentis in eremo, spinae albae habens similitudinem; unde omnia ligna arcae, et tabernaculi facta sunt instrumenta, quae appellantur Settim : quod lignum imputribile et levissimum, omnium lignorum, tam
Abbreviated transcription (Latin):
tas domꝰ isrł. Et paulꝰ apłs. Uobis inqͥt
oporcebat antuntiari pͥmũ u̾bum di
Qd ẽ autẽ illud qͦd iubentur dicere
Ecce d̾s ũr: que semꝑ expectabatis. Ec¬
ce dñs ds̃ in fortitudine ueniet: quẽ
contẽpsistis in humilitate. Et fortity¬

Expanded text:
 domus Israel . Et Paulus apostolus: Vobis, inquit, oportebat annuntiari primum verbum Dei . Quid est autem illud quod jubentur dicere? Ecce Deus vester, quem semper exspectabatis: Ecce Dominus Deus in fortitudine veniet, quem contempsistis in humilitate veniente
Abbreviated transcription (Latin):
cia łi. ⁊ ab ydolis tenebat᷑. humilis in coi¬
fusione. ⁊ erecta in suꝑbia asꝑa ⁊ intra¬
ctabilis in feritate. s postͣqͣm apparu¬
it gła dñi. ⁊ uidit om̃ĩs caro salutare
di: cuucta repente mutata st̃. ⁊ ua
dñi p̃parata. ita ut appareret in solitu
ẽ filiꝰ m̃s dilectus. in qͦ mͥ cõplaeuꝵ. hẽ
audite: Et omĩs cato uidit salutare di
ꝑmanebit sp̃s m̃s in hominib istis. qm̃
carnes fc̃. Illa autẽ caro uidebit saluta¬
re di: de qua ꝑ iohel idem loquebatur.
effundã de sp̃u meo suꝑ omñe carnẽ.:
⁊ ꝓph̾abunt. Qͦd ñ solum illo tẽpore
clamabat iohes qͥ sermonis dĩ p̃cur¬
sor ⁊ p̃nuis recte uox appellat᷑: s usq
hodie in deserto gentiliũ eccłiarum
clamant magistri: ut rectas faciamꝰ
uias. ⁊ semitas in cordib nr̃is do. im¬
pleamͣq uirtutib.⁊ inclinem᷑ humi¬
litate. praua mucemꝰ in recta. asꝑa

Expanded text:
tia Dei, et ab idolis tenebatur humilis in confessione, erecta in superbia, aspera et intractabilis in feritate. Sed postquam apparuit gloria Domini; et vidit omnis caro salutare Dei, cuncta repente mutata sunt, et via Domini praeparata, ita ut appareret in solitudest Filius meus dilectus, in quo mihi complacui: hunc audite . Et omnis caro vidit salutare Deipermanebit spiritus meus in hominibus istis, quoniam carnes sunt . Illa autem caro videbit salutare Dei, de qua per Joel idem loquebatur: Effundam de spiritu meo super omnem carnem, et prophetabunt . Quod non solum illo tempore clamabat Joannes, qui sermonis Dei praecursor et praevius, recte vox appellatur ; sed usque hodie in deserto gentilium, Ecclesiarum clamant magistri: ut rectas faciamus vias et semitas in cordibus nostris Deo, impleamurque virtutibus, et inclinemur humilitate; prava mutemus in recta, aspera
Abbreviated transcription (Latin):
& audiant renouabitur sic̃ aquile
nuuientus tua currant ad dn̾m ⁊
nunqͣm deficiant. Crebro diximꝰ. a¬
quilarũ senectutẽ reuiuiscere muta¬
tione penuarũ: ⁊ solas ẽe q̃ iubar solis
aspiciant. ⁊ splendorẽ radiorũ eiꝰ pos¬
sint magnis micantib ocłis intueri
pullosq suos an degeneres sint. hoc
exꝑm̃ito ꝓbent. Itaq ⁊ scõs repuerisce.¬
re. ⁊ assumpto ĩmortali corpore. la¬
borẽ ñ sentire mortaliũ s rapi in nubi¬
b obmã xp̃o: ⁊ nequaqͣm iuixta .lxx. e¬
surire. qͥa p̃sentẽ dñm habeant cibũ.
Taceant ad me insule. ⁊ gentes mu¬
tent fortitudinẽ. accedant ⁊ t̃c loqͦn¬
tur: simul ad idiciũ ꝓpinquemꝰ. Qs
suscitauit ab oriente uistumi Uocauit
eũ ut sequeret᷑ se. Babit in conspectu
eiꝰ gentes: ⁊ reges obtinebit: Dabit qͣsi pul¬
uerem gladio eiꝰ᷑ sic̃ stipulã uiento
raptatam. arcui illiꝰ ꝑsequetur eos:
Transibit in pace: semita in pedib ciꝰ

Expanded text:
et audiant: Renovabitur sicut aquilae et audiant: Renovabitur sicut aquilae juventus tua ; currant ad Dominumnumquam deficiant. Crebro diximus, aquilarum senectutem revirescere mutatione pennarum, et solas esse quae jubar solis aspiciant et splendorem radiorum ejus possint micantibus oculis intueri: pullosque suos an generosi sint, hoc experimento probent. Itaque et sanctos repuerascere, et assumpto immortali corpore, laborem non sentire mortalium, sed rapi in nubibus obviam Christo, et nequaquam juxta LXX esurire, quia praesentem Dominum habeant cibum. Cap. XLI Taceant ad me insulae, et gentes mutent fortitudinem: accedant, et tunc loquantur: simul ad judicium um, vocavit eum ut sequeretur se? Dabit in conspectu ejus gentes, et reges obtinebit: Dabit quasi pulverem gladio ejus, sicut stipulam vento raptam arcui ejus. Persequetur eos, transibit in pace, semita in pedibus ejus
Abbreviated transcription (Latin):
uiȩ illiꝰ. Siue ut lxx. tͣnstulerunt: n
efuriet.⁊ ñ laborabit. Ubi enĩ eybus.
ibi ẽ frequenter & esuries. si cibũ de¬
traxeris. & ubi esuries: ibi ⁊ labor
Cum autẽ hȩc indo ñ sint. cur ei hu¬
manas iungitis passiones. Quin
potius ipse esurientib ⁊ lassis. dat
fortitudinẽ: ⁊ qͥ uidentur in scło et̃
quasi nichili. uutut̾e roburq mul¬
tiplicat. Siue iuxta .lxx. qͥ tribuit
ñ dolentib merore. Est enĩ tristitia
q̃ ducit ad mortem ⁊ ẽ tristitia q̃
ducit ad uitam. Unde his qͥ habent
cor impenitens. dat tristitiam: ut sua¬
peccata intelligant. Et quia multi
gaudent in corporis sanitate. ⁊ ado¬
lescentiã atq puericiã putant ẽẽ ꝑꝑe¬
tuam. Iungit ⁊ dicit quod florens ẽ¬
tas cito decidat. ⁊ corpora robusta
marcescant. Qͥ autẽ ñ in sus iuirib
s in do habent fiduciã. ⁊ eiꝰ semper
miscdiam p̃stolantur. mutent forti¬
tudinẽ. ⁊ uadant de uirtute in uir¬
tutẽ. ⁊ assumant pennas ut aquile.

Expanded text:
viae illius ; sive, ut LXX transtulerunt, non esuriet, et non laborabit. Ubi enim cibus, ibi frequenter esuries, si cibum detraxeris: et ubi esuries, ibi et labor. Cum autem in Deo haec non sint, cur ei humanas jungitis passiones? quin potius ipse esurientibus et lassis dat fortitudinem, et qui videntur in saeculo esse quasi nihili, virtutem roburque multiplicat, sive juxta LXX, qui tribuit non dolentibus moerorem, est enim tristitia quae ducit ad mortem, et est tristitia quae ducit ad vitam. Unde his qui habent cor impoenitens, dat tristitiam ut peccata sua intelligant. Et quia multi gaudent in corporis sanitate, et adolescentiam atque pueritiam putant esse perpetuam, jungit et dicit, quod florens aetas cito concidat, et corpora robusta marcescant. Qui autem non in suis viribus, sed in Deo habeant fiduciam, et ejus semper misericordiam ptudinem, et vadant de virtute in virtutem: et assumant pennas sicut aquilae,
Abbreviated transcription (Latin):
neq plantatus. neq satus. neq ra di¬
catus in t̃ra truncus eors. Repente
Iflauit in eos ⁊ aruer̃t. ⁊ turbo quasi
Istipulam auferet eos. Et cui assimila¬
Istis me ⁊ a dequastis dicit sc̃s: Leua¬
Ite in excelsum ocłos ur̃os: ⁊ uidete qͥs
Icreau̾it hȩc. Qui educit in numero
Imilitiã eorũ ⁊ om̃s ex nomine uocat.
Pre multitu dine fortitudinis ⁊ robo¬
ris. uirtutisq eiꝰ neq unũ reliquũ
sionne audietis: Non annuntiatũ
ẽ uob̃ a pͥncipio. Non cognouistis fui¬
dam̃ta t̾re.: Q tenet gẏrum t̾re:
⁊ habitatores eiꝰ quasi locustas. Os
statuit quasi camerã celũ: ⁊ extendit
quasi tab̾naculũ ad habitandũ. Q
dat pͥncipes regnare ꝓ nichili: t̾ram
autẽ quasi nichili fecit. Si quidẽ noz
plantabuntur. neq serent᷑. nec solida¬
bitur in tra radix eor. flauit suꝑ eos
⁊ arefacti sunt. ⁊ tempestas assumet
illos quasi stipulã. Nc̃ gͦ cui assimila¬

Expanded text:
neque plantatus, neque satus, neque radineque plantatus, neque satus, neque radicatus in terra truncus eorum: Repente flavit in eos, et aruerunt, et turbo quasi stipulam auferet eos. Et cui assimilastis me, et adaequastis? dicit sanctus. Levate in excelsum oculos vestros, et videte qui creavit haec: Qui educit in numero militiam eorum, et omnes ex nomine vocat: Prae multitudine fortitudinis et roboris, virtutisque ejus: neque unum reliquum nonne audietis? nonne annuntiatum est vobis a principio? Non cognovistis fundamenta terrae? Qui tenet gyrum terrae, et habitatores ejus quasi locustas. Qui statuit quasi cameram coelum, et extendit quasi tabernaculum ad habitandum. Qui dat principes regnare pro nihil, terram autem quasi nihili fecit. Siquidem non plantabuntur, neque serentur, nec solidabitur in terra radix eorum. Flavit super eos, et arefacti sunt, et tempestas assumet illos quasi stipulam. Nunc ergo cui assimila
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ imputribile: quo uł maxime ydo¬
la fiunt. Hȩc autẽ dicuntur. ut ydo¬
ret ⁊ om̃ia praua dirigantur in rectr̃.
exaltentur ualles. ⁊ colles humilient᷑.
possumꝰ dicere qͦd increpentur p̾rin¬
cipes hereticoꝵ diu̾sa ydola de suo¬
corde fingentes: uł eloquii uenustate.
qͦd int̃pretatur argentum: uł spleu¬
dore auri. qͦd refertur ad sensum:
uł ligno imputribili. q̃ iuliora st̃
dogmata: ⁊ ꝑpetua putantur a
fingentib. ⁊ dialectica arte firme̾nt᷑
ne moueant᷑ ⁊ corruant. s solida ra¬
dice consistant. Numqͥd ñ scietis:
Nũquid ñ audietis: Numqͥd ñ an¬
nuitiatum ẽ ab mitio uobis: Nũ¬
quid ñ intellexistis fundam̃ta t̾re:
Qui sedet suꝑ gẏrum t̾re. ⁊ habitato
res eiꝰ sunt quasi locuste. Qui exten¬
dit uelut nichili celos: ⁊ expandit eos
sic̃ tab̾naculum ad inhabitandũ. Q
dat secretors scrutatores qͥsi ñ sint:
iudices t̾re uelut mane fecit. Etquidẽ

Expanded text:
est imputribile, quo vel maxime idoest imputribile, quo vel maxime idola fiunt. Haec autem dicit, ut idoet omnia prava dirigantur in rectum; exaltentur valles, et colles humilientur; possumus dicere, quod increpentur principes haereticorum diversa idola de corde suo fingentes, quae vel eloquii venustate quod interpretatur argentum, vel splendore auri, quod refertur ad sensum, vel ligno imputribili, quae viliora sunt dogmata et perpetua putantur a fingentibus, et dialectiea arte firmantur, ne moveantur, et corruant, sdice consistant. Numquid non scietis? numquid non audietis? numquid non annuntiatum est ab initio vobis? nquid non intellexistis fundamenta terrae? Qui sedetres ejus sunt quasi locustae: Qui extendit velut nihilum coelos, et expandit eos sicut tabernaculum ad inhabitandum. Qui dat secretorum scrutatores quasi non sint, judices terrae velut inane fecit: Et quidem
Abbreviated transcription (Latin):
imaginẽ ponetis ei : Nũquid sculp¬
tile conflabit faber: aut aurifex au¬
ro figurabit illud. ⁊ lãminis ar¬
genteis argentarius. Forte lignũ
⁊ imputribile elegit artifex sapiens.¬
⁊ querit quomͦ statuat symulachrũ
qͦd ñ moueat᷑. Hescͥpta dĩ magnity¬
dine. ⁊ potentia illiꝰ ex parte motistra¬
ta. gentib quoq insulisq quasi stilla
fitulȩ. ⁊ mom̃to statere reputatis ac
puluere & hostiarum cerimonus re-¬
futatis: cur om̃s gentes quasi nichi¬
li sint in conspectu eiꝰ ⁊ quasi ma¬
ne reputentur. sequentib docet. Cui
similem fecistis dm̃. Aut quã ima¬
pugillo continet. Simulq deridec
stulticiã nationũ. quod artifex suie
faber erarius. aut aurifex. ⁊ argen¬
tarius. dm̃ sibi faciant: ⁊ lãminis
clauisq cõpingant acfortĩt statuañ.
ne uentor flatib decrudat᷑ Qͦdq
intulit. forte lignum ⁊ imputribile
elegit artifex sapiens: in hebraieo
dicitur amnsuccam. Qͦd genꝰ ligni

Expanded text:
imaginem ponetis ei? Nunquid sculptile conflabit faber, aut aurifex auro figurabit illud et laminis argenteis argentarius? Forte lignum et imputribile elegit; artifex sapiens querit quomodo statuat simulacrum quod non moveatur. Descripta Dei magnitudine, et potentia illius ex parte monstrata, gentibus quoque insulisque quasi stilla situlae, et momento staterae reputatis, ac pulvere, et hostiarum caeremoniis refutatis, cur omnes gentes quasi nihili sint in conspectu ejus, et quasi inane reputentur, sequentibus docet: Cui similem fecistis Deum: aut quam imapugillo continet? Simulque irridet stultitiam nationum, quod artifex sive faber aerarius, aut aurifex aut argentarius Deum sibi faciant, et laminis clavisque compingant ac fortiter statuant, ne ventorum flatibus detrudatur. Quodque intulit: forte lignum et imputribile elegit artifex sapiens, in Hebraico dicitur AMSUCHAN ; quod genus ligni
Abbreviated transcription (Latin):
credite. ⁊ ex cȩlor elem̃torũq om̃iũ
seruitute. potestatẽ dm̃i cogitate. Or
educit innumero militiam eor. id ÷
cȩlorũ: ⁊ oms ex nomine uocat. sub¬
auditur stellas. de quib ⁊ in psal¬
mis canitur. Q numerat multitu¬
dinẽ stellarũ: ⁊ om̃s eas nomine uo¬
cat. Siue militiã cęli angłos int̾p̃ce¬
mur: ⁊ om̃s celorum exercitus: de qͥb
⁊ danihel loquitur. Milia militim mi¬
nistrabant ei: ⁊ decies centena milia
assistebant ei. Unde ⁊ dñs sabaoth
cȩlorum miliciã. ut sol ⁊ luna. ⁊ astra
oetera quȩ abrahã numerare ñ potuit.
illi numerata sint: ⁊ seruiant officio
delegato. dum eundẽ celi eursum sol
uno anno. lucifer uesꝑq biennio. lu¬
na singłis explet mensib: om̃sq stelle
certis teporib ꝑagrant. Et quȩdam ex
his uocantur errantes: atq inȩquales
earũ motus ođis ñ mente conspiciꝰ
nec tam intelligimꝰ qͣm miram. Mag¬

Expanded text:
credite; et ex coelorum elementorumque omnium credite; et ex coelorum elementorumque omnium servitute potestatem Domini cogitate. Qui educit in numero militiam eorum, id est coelorum; et omnes ex nomine vocat, subauditur, stellas. De quibus et in Psalmis canitur: Qui numerat multitudinem stellarum: et omnes eas ex nomine vocat . Sive militiam coeli, Angelos interpretemur, et omnes coelorum exercitus, de quibus et Daniel loquitur: Millia millium ministrabant ei, et decies centena millia assistebant illi . Unde et Dominus sabaoth coelorum militiam: ut et sol, et luna, et astra caetera, quae Abraham numerare non potuit, illi numerata sint, et serviant officio delegato : dum eumdem coeli cursum sol uno anno, lucifer vesperque biennio, luna singulis explet mensibus, omnesque stellae certis temporibus peragunt, et quaedam ex iis vocantur errantes, atque inaequales earum motus oculis, non mente conspicimus, nec tam intelligimus, quam miramur. Mag
Abbreviated transcription (Latin):
ubi scͥptum ẽ. t̾ra autẽ erat inuisibilis
⁊ incõposita: cȩt̾i tͥnstuler̃t. Tra aut̃ẽ
erat manis ⁊ nichili. Quantos reges⁊
greca. ⁊ barbara. romanaq narrat hy¬
storia. Ubi ẽ xersis innumerabilis ille
exercitus: Ubi ifrłitica in heremo
multitudo: Ubi regum incredibilis
potentia. Quid de ueterib loqͥm᷑
Dresentia exempla nos doceant. ẽẽ prin¬
cipes quasi nichili: ⁊ iudices t̾re quasi
inane reputari. Qui pͥncipes ⁊ iudices
t̃re. fiue ut alii suspicantur celi nec sa¬
ti surit. nec plantati. nec firma radice
solidati: ⁊ repente iussione dñi ita au¬
feruntur. ⁊ pereunt quasi stipula a
turbine ⁊ tẽpestate raptetur iuxta
illud qͦd scͥptum ẽ. Et transiui. ⁊ ecce
ñ erat ⁊ quesui eũ ⁊ ñ est inuentus
locus eiꝰ Cũ g tanta sit potentia crea¬
toris atq maiestas. cui dm̃ sumlitudi¬
ni cõparatis: iñ potuis ex creaturarũ
magnitudine intelligitis conditorẽ:
Si ñ creditis uerbis: saltem ocłis ur̃is

Expanded text:
ptum est: Terra autem invisibilis, et incomposita , caeteri transtulerunt: Terra autem erat inane et nihili. Quantos reges et Graeca et Barbara, Romanaque narrat historia! Ubi est Xerxis innumerabilis ille exercitus? Ubi Israelitica in eremo multitudo? Ubi regum incredibilis potentia? Quid de veteribus loquar? praesentia exempla nos doceant, esse principes quasi nihili, et judice terrae quasi inane reputari. Qui principes et judices terrae sive, ut alii suspicantur, coeli nec sati sunt, nec plantati sunt, nec firma radice solidati, et repente jussione Dei ita auferuntur et pereunt, quasi stipula a turbine et tempestate raptatur; juxta illud quod scriptum est: Et transivi, et non erat; et quaesivi eum, et non est inventus locus ejus . Cum ergo tanta sit potentia Creatoris atque majestas, cui Deum similitudini comparatis? et non potius ex creaturarum magnitudine intelligitis conditorem? Si non creditis verbis, saltem oculis vestris
Abbreviated transcription (Latin):
siue faciam eis: nequaquam ultra
futura ꝓmittens. s que ante ꝓmi¬
seram reddens. Me autẽ ista dicen¬
te. conu̾sus ẽ retrorsum popłs iu¬
deorũ: ut ñ crederet ꝓmittenti ⁊
in suis confunderẽt errorib. & ne¬
gligeret sponsionẽ diꝰ: qui idolis an¬
te crediderat. Siue cũ intrauerit
plenitudo gentiũ t̃c etiã irł po¬
pulꝰ conũtetur: & penitebit eũ
erroris sui ꝑ que ydolis ante ser

Expanded text:
sive faciam eis, nequaquam ultra sive faciam eis, nequaquam ultra futura promittens; sed quae ante promiseram, reddens. Me autem ista dicente, conversus est retrorsum populus Judaeorum, ut non crederet promittenti, et in suis confunderetur erroribus, et negligeret sponsionem Dei, qui idolis ante crediderat. Sive cum intraverit plenitudo gentium, tunc etiam Israel populus convertetur , et poenitebit eum er
Abbreviated transcription (Latin):
tuũi. tumorẽq colliũ urorum: & fe¬
nũ de quo supͣ dictum ẽ uere fenũ
ẽ popłs: id ẽ tam pͥncipes qͣm uulg
ignobile. in desertum redigã. Qͦd̃
in .lxx. & theodotionis editione
additum ẽ: qui hec u̾ba tacuer̃t
sũq uos a capite usq ad pedes ex¬
siccauero. & deleuero t̾e flumina
doetrinȩ meȩ in insulis gentiũ euir¬
rere faciã. & stagna ur̃a siue palu¬
des redigã in ariditate. Ut ingen¬
tib sit scientia scͥpturarum. & in
uob̾ doctͥne aridtitas. Ducamq cȩcos
ꝑuiam qũa antea nesciebant: de qͥbꝰ
& suplegimꝰ. Dedi te in fȩdꝰ popłi
in lucẽ gentium: ut aꝑtres ociilos
cȩcom̃. Hi ducent᷑ ꝑ uiam. dequa
xp̃s loquitur. Ego sum tua. Siue ꝑ¬
ułã scientiȩ di. ⁊ ꝑ semitas ꝓpħales
ambulare eos faciam.T unc tenebrȩ
eorũ mutabunt᷑ in luc̃e & praua
utentur in recta: ut intelligant
q̃ legunt: & cordis ocłis clarum in
neteri testam̃to lumen aspiciant.
Simulq infert. Hec u̾ba que feci.

Expanded text:
 collium vestrorum. Et fenum, de quo supra dictum est: Vere fenum est populus, id est, tam principes quam vulgus ignobile, in desertum redigam. Quod in LXX de Theodotionis editione additum est, qui haec verba tacuerat . Cumque vos a capite usque ad pedes exsiccavero atque delevero, tunc flumina doctrinae meae in insulis gentium currere faciam, et stagna vestra sive paludes redigam in ariditatem, ut in gentibus sit scientia Scripturarum, et in vobis doctrinae ariditas. Ducamque caecos per viam, quam ante nesciebant, de quibus et supra legimus: Dedi te in foedus populi, in lucem gentium, ut aperires oculos caecorum. Hi ducentur per viam de qua Christus loquitur. Ego sum via, sive via scientiae Dei, et per semitas prophetales ambulare eos faciam. Tunc tenebrae eorum mutabuntur in lucem, et prava vertentur in recta, ut intelligant quae legunt, et cordis oculis clarum in veteri Testamento Christi lumen aspiciant. Simulque infert: Haec verba quae feci,
Abbreviated transcription (Latin):
tundunt᷑ fluctib iubentur audire
& ora conclude. ⁊ illud nosse. qͦd ad
isrł dictum ẽ. audi isrł ⁊ tace. & mu¬
tare fortitridinẽ. ne ꝑ imbecillitatẽ
pͥstinam. di ñ possint audire sermonẽ.
Ut accedant priꝰ ad dnĩn: E quia ñ
sint ꝓpͥa salute contente. qͦd didiceri
cȩt̾os doceant.: ⁊ cũ dño disputent.i
trum omĩum ds̃ iusta serciauerit.
Sic autẽ int̾rogat eas & ad respon¬
dendũ ꝓuocatꝰut int̾rogatione do¬
ceat quod ignorant. Qi̾us suscitauit
ab oriente iustum. siue iusticiam:
gentiũ: qui uocauit xp̃m dnm sal

Expanded text:
tunduntur fluctibus, jubentur audire tunduntur fluctibus, jubentur audire et ora concludere, et illud nosse quod ad Israel dictum est: Audi, Israel, et tace; et mutare fortitudinem, ne per imbecillitatem pristinam, Dei non possint audire sermonem, ut accedant prius ad Dominum, et quod non sint propria salute contentae; sed quod didicerint, caeteros doceant, et cum Domino disputent, utrum omnium Deus justa servaverit. Sic autem interrogat eos, et ad respondendum provocat, ut interrogatione doceat quod ignorant: Quis suscitavit ab Oriente justum, sive justitiam? genti
Abbreviated transcription (Latin):
aginta. In nouamini ad me insule:
principes enĩ mutabunt uirtute ap¬
propinquent ⁊ loqͣntur. simul. Tunc
iudicium annuntient. Quis fuscita¬
uit de oriente iustitiã: Uocauit eam
ad pedes suos & uadet: dabit in cons¬
pectu gentiũ ⁊ reges in stuporẽ mit¬
tet et dabit in terrã gladios eorũ.
⁊ sic̃ stipulam ꝓiectam arcts eorum:
n ꝑsequetur eos tͣnsunt in pace uia
pedum eiꝰ. Qtris oꝑatus ẽ ⁊ fecit hec
Uocauit eã : & qͥ uocauit eã: a gene¬
rationis pͥncipio. Ego ds̃ pͥmꝰ: ⁊ in hȩc
quȩ uentura sunt ego sum. Uidert
gentes & timuert̃: termini t̃rȩ obstu¬
pͥuerunt. ⁊ accessert̃: uenerunt simul:
indicans unusquisq ꝓximo suo auxi¬
liare. ⁊ fr̃i. dicet Precialuit uir artifex.
& ȩrarus ꝑcutiens malleo. simul ꝓ¬
Aucens: aliquando quidẽ dicit. solida¬
tio bona ẽ confortauert ea in clauis:
ponent ea. ⁊ ñ mouebunt᷑. Gentes
id ẽ insule q̃ salsis amarisq huiꝰ scłi

Expanded text:
LXX: Innovamini ad me insulae, principes enim mutabunt virtutem: appropinquent et loquantur simul: tunc judicium annuntient: Quis suscitavit de Oriente justitiam: vocavit eam ad pedes suos et vadet? Dabit in conspectu gentium: et reges in stuporem mittet, et dabit in terram gladios eorum: et sicut stipulam projectam arcus eorum: et persequetur eos, transibit in pace via pedum ejus. Quis operatus est et fecit haec? vocabit eam, qui vocat eam a generationum principio. Ego Deus primus, et in haec quae ventura sunt ego sum. Viderunt gentes et timuerunt: termini terrae obstupuerunt et accesserunt: venerunt simul, judicans unusquisque proximo suo auxiliari et fratri: et dicet: praevaluit vir artifex et aerarius percutiens malleo simul producens: aliquando quidem dicit, solidatio bona est. Confortaverunt ea, in clavis ponent ea: et non movebuntur. Gentes, id est, insulae, quae falsis amarisque hujus saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
rum: q̃ sint illa noua sequenti ser¬
mone destatur. apłis p̃cipiens. et
apłicis uiris. ut canant canticum
nouũ nequaquã in uetustate lit¬
terȩ. s in nouitate sp̃s. nec solũ
in ueteri instrumento. s & in no-¬

Expanded text:
rum: quae sint illa nova, sequenti serrum: quae sint illa nova, sequenti sermone testatur, Apostolis praecipiens, et Apostolicis viris, ut canant canticum novum, nequaquam in vetustate litterae; sed in novitate spiritus. Nec solum in veteri Instrumento, s
Abbreviated transcription (Latin):
in mare. & nauigant in eo: infulȩ
& habitatores earũ. Lȩtare deser¬
tum. ⁊ uici eius uille ⁊ habitatores
cedar: letabunt᷑ qui habitant in pe¬
tra: de sũmitate montiũ clamabt̃.
dabunt do głam. uirtutes eiꝰ in in¬
sulis nuntiabunt. Dñs ds̃ uirtutũ
egredietur. & conteret bellũ. Susel¬
tabit zelum: ⁊ clamabit suꝑ inimi¬
cos suos cũ fortitudine tacui a pͥn¬
cipio. Nũ semꝑ tacebo & sustinebo.
laẜ & paludes siccabo. Et ad duc̃a
cȩcos ꝑ uiam quã nesciunt: & semi¬
tas quas ignorauer̃t calcare eos fa¬
ciam: faciam eis tenebras in lucẽ:
& praua in directa. Hȩc u̾ba faciã
illis. & ñ derelinqua eos: ipsi uͦ con¬
u̾si sunt retrorsum. Confundimini
confusione. qui confiditis suꝑ sculp¬
tilibus: qui dicitis conflatili. uos e¬
stis dii nr̃i. Qui pͥus dixerat. q̃
pͥma fuerunt ecce uenerunt noua
quoq ego annuntio. antequã ori¬
antur audita uobis faciam ⁊ se
ꝓmiserat qͦd ignorabant ẽẽ dictu¬

Expanded text:
in mare et navigant illud, insulae et habitatores earum: laetare desertum et vici ejus: villae et habitatores Cedar. Laetabuntur qui habitant in Petra: de summitate montium clamabunt. Dabunt Deo gloriam, virtutes ejus in insulis nuntiabunt. Dominus Deus virtutum egredietur et conteret bellum, suscitabit zelum, et clamabit super inimicos suos cum fortitudine. Tacui a principio, num semper tacebo et sustinebo? las, et paludes siccabo. Et adducam caecos per viam quam nesciunt, et semitas quas ignoraverunt, calcare eos faciam; faciam eis tenebras in lucem, et prava in recta. Haec verba faciam illis, et non derelinquam eos, ipsi vero conversi sunt retrorsum; confundamini confusione, qui confiditis super sculptilibus, qui dicitis conflatis, vos estis dii nostri. Qui prius dixerat: quae prima fuerant, ecce venerunt; nova quoque ego annuntio: antequam oriantur, audita faciam vobis; et se promiserat, quod ignorabant esse dictu
Abbreviated transcription (Latin):
Eddue foras popłm cecũ ⁊ ocłos haben.¬
te. surdũ ⁊ aures ei sunt. Om̃s gentes
congregate sc̃ simul. & collectȩ sunt
tribus. Quis in uobis annuntiet
istua᷑ & quȩ pͥma sunt audire nos

Expanded text:
Educ foras populum caecum, et oculos habentem, surdum, et aures ei sunt. Omnes gentes congregatae sunt simul, et collectae sunt tribus. Quis in vobis annuntiet istud? et quae prima sunt, audire nos
Abbreviated transcription (Latin):
ram. uiris tacentib ꝓpħasse: ⁊ in ser¬
uitute xp̃i nequaquam differentiã
sexuũ ualere s m̃tium. Duodecimꝰ
gͣ in ysaiam explanationũ liber hoc
habebit exordium:
uare dicis iacob ⁊ loq̃ris
ifrł. abscondita ẽ uia iea
a dño. ⁊ a do meo udicium
meũ tͣnsiuitͦ suqͥd

Expanded text:
ram, viris tacentibus, prophetasse: et in serram, viris tacentibus, prophetasse: et in servitute Christi nequaquam differentiam sexuum valere, sed mentium. Duodecimus ergo in Isaiam explanationum liber hoc habebit exordium. Quare dicis, Jacob, et loqueris, Israel, abscondita est via mea Domino: et Deo meo judicium me
Abbreviated transcription (Latin):
ullus tam imꝑitus scͥp¬
tor ẽ quin lectorem inue¬
niat sumlem surr mul¬
toq pars maior ẽ. mile¬
sias ⁊ fabellas reuoluen¬
tium. qͣm platonis libros.
In altero enĩ ludus. ⁊ oblectatio ẽ. in
alt̾o difficultas ⁊ sudori mixtus labor.
Deniq thineũ de mundi armonia. a¬
strorumq eursu. ⁊ numeris disputan¬
tem: ipse qui int̾ptatus ẽ tulliꝰ. se ñ in¬
telligere confitetur. Testam̃tum autẽ
grimnis coriocottȩ porcelli. decantant
in scolis puerorũ agmina cachinnan¬
tium. Igitur ⁊ ñr luciꝰ lanumꝰ fruat᷑
testib ĩmo fautorib suis: uincatq muta¬
dine. qr forsitan uincit ingenio. Mi¬
chi sufficit paucorũ testimoniũ: ⁊ ami¬
corum laude contentus sum: qͥ in ex¬
petendis opusculis meis amore nr̃i
labuntur. ⁊ studio scripturarũ ac
ñnullos fore arbitroꝵ qͥ hoc ipfum
quod ad te etistochiũ sermonẽ facio.
obtrectationi patere contendant: noz
considantes holdam ⁊ antiã. ac debbo¬

Expanded text:
ullus tam imperitus scriptor est, qui lectorem non inveniat similem sui: multoque pars major est Milesias fabellas revolventium, quam Platonis libros. In altero enim ludus et oblectatio est, in altero difficultas et sudor mixtus labori. Denique Timaeum de mundi harmonia astrorumque cursu et numeris disputantem, ipse qui interpretatus est Tullius, se non intelligere confitetur. Testamentum autem Grunnii Corocottae Porcelli decantant in scholis puerorum agmina cachinnantium. Igitur et noster Luscius Lanuinus fruatur testibus, immo fautoribus suis; vincatque multitudine, quia forsitan vincit ingenio. Mihi sufficit paucorum testimonium, et amicorum laude contentus sum, qui in expetendis opusculis meis, amore nostri labuntur, et studio Scripturarum; ac nonnullos fore arbitror qui hoc ipsum quod ad te, Eustochium, sermonem facio, obtrectationi patere contendant, non considerantes, Holdam et Annam ac Debbo
Abbreviated transcription (Latin):
nullus ẽ sexus. Et ido in trib pͥncipa¬
latur: ut sciamꝰ nulliꝰ ẽẽ generis qͦd
diu̾sum ẽ. Quis mensꝰ ẽ ꝓugillo
aquas: ⁊ cęlum palmo pondauit.: Os
appendit trib digitis molẽ t̃rȩ:⁊ li¬
brauit in ponde montes ⁊ colles in
statera: Qͥs adiuuit spm dñi ant

Expanded text:
nullus est sexus. Et ideo in tribus principanullus est sexus. Et ideo in tribus principalatur, ut sciamus nullius esse generis quod diversum est. Quis mensus est pugillo aquas, et coelum palmo ponderavit? Quis appendit tribus digitis molem terrae, et libravit in pondere montes, et colles in statera? Quis
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ congreget agnos. ⁊ foueat in sinu suo.
⁊ fetus ouium. siue fetas oues ipse por¬
tet in humero suo. sic̃ in engłio legimꝰ.
qͦd oũẽ errantẽ ⁊ a grege solito rema¬
nentem. sius ad caulas humeris re¬
dicere. qͥ salutẽ parturiunt pluri¬
morꝰ. ⁊ dicunt cũ apło. filioli mei
quos iterum parturio. donec xp̃c
formetur in uobis. hebrei asserunt.
nec de hac re apud eos ulla dubita
ri genere femiuino id ẽ Ruhacodsa.
Illudq qͦd in sexagesimo septimo
psalmo dicit᷑. dñs dabit u̾bũ eugłi¬
xantib uirtute multa: illi sic leg̃t.
tutẽ mult̾a. his uidelicet animab.
spm̃ scm̃. S ⁊ in eugłio qͦd iuxta hebre¬
os scͥptum ẽ. ⁊ nazarei lectitant. dñs
loquit᷑: modo me tulit mat̾ mea. sp̃s
sc̃s. Nemo autẽ in hac parte scandali¬
tari debet. qͦd dicit᷑ apud hebreos sp̃s¬
sc̃s. genere feminino. cũ lingua nr̃a
appelletur genere masculino. ⁊ geo
sermone neutro. In diuinitate enim

Expanded text:
qui congreget agnos, et foveat in sinu suo, qui congreget agnos, et foveat in sinu suo, et foetus ovium, sive foetas oves ipse portet in humero suo. Sicut in Evangelio legimus, quod ovem erroneam et a grege solito remanentem, suis ad caulas humeris redicere, qui salutem parturiunt plurimorum, et dicunt cum Apostolo: Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis : Hebraei asserunt, nec de hac re apud eos ulla dubitatri genere feminino, id est, RUA CODSA . Illudque quod in sexagesimo septimo psalmo dicitur: Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa: illi sic intelliizantibus virtute multa : his videlicet animabus m. Sed et in Evangelio quod juxta Hebraeos scriptum, Nazaraei lectitant, Dominus loquitur: modo me tulit mater mea, Spiritus sanctus. Nemo autem in hac parte scandalizari debet, quod dicatur apud Hebraeos spiritus genere feminino, cum nostra lingua appelletur genere masculino, et Graeco sermone neutro. In divinitate enim