comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
genuit ioseph. alter. ioseph qui fuit filius heli.
etiam ip̃a uerbum differencia quid singuli su¬
scepissent eleganter intimauerunt. S hoc fa¬
cile sane ut dixi posset occurrere homimi rel igi¬
so. qui quodlib aliud querendum potius nidi¬
care quam euangelistam crederet eẽ mentitũ.
facile in quam occurreret. ut uideret quib cau¬
sis unus homo duos prẽs hr̃e potuerit. Hoc et
illis calũmosis occurreret: insi litigare quam consi
erare malussent.
reuera ut aduerti et uideri posset lectorem
ntentusimum et diligentissimum requirebat.
acuto qunpe ammadisum est. mãtheuna quere¬
to ipo xp̃o quadraginta hommes mgeneratior ram
corte nom masse. Humeriis antem iste illedi tempᷤ
sermuificat: quo et in hoc seculo et m bacteria hox¬
gi nos oportet a xp̃o secundum disciplmam laborio¬
sam. qua flagellat deus ut scriptum estomnenr
fanim quem recipit. De qua dicit apostolus. ꝓtri¬

Expanded text:
genuit Ioseph, alter: Ioseph, qui fuit filius Heli, genuit Ioseph, alter: Ioseph, qui fuit filius Heli, etiam ipsa uerborum differentia quid singuli suscepissent eleganter intimauerunt. sed hoc facile sane, ut dixi, posset occurrere homini religioso, qui quodlibet aliud quaerendum potius iudicaret, quam euangelistam crederet esse mentitum, facile, inquam, occurreret, ut uideret, quibus causis homo unus duos patres habere potuerit. hoc et illis calumniosis occurreret, nisi litigare quam considerare maluissent.re uera ut aduerti et uideri posset, lectorem adtentissimum et diligentissimum requirebat. acute quippe animaduersum est Mattheum, qui reto ipso Christo quadraginta homines in generationum serie nominasse. numerus autem iste illud tempus significat, quo in hoc saeculo et in hac terra regi nos oportet a Christo secundum disciplinam laboriosam, qua flagellat deus, ut scriptum est, omnem filium, quem recipit, de qua dicit apostolus per tri
Abbreviated transcription (Latin):
aliquod creature enis. Ne scilicet in eo quod ait
genuit nos hoc nos fieri putaremus quod ip̃e est.
ideo pͥncipatum quendam in creatura nobis hac
adoptione concessum satis ostendit. Non ergo
alienum eẽt a ueritate. etiam si lucas ab illo eẽ
ioseph genitum diceret. a quo fuerat adoptatꝰ
Etiam sic quippe genuit eum. non ut homo eẽt.
sed ut filius ẽẽt. sicut nos genuit deus ut filn
eius simus. quos fecerat ut homines ẽẽmus.
Uincum autem genuit. non lolum ut faius eẽt
quod pr̃ non est: sed etiam ut deus esset quod ⁊
pr̃ est. S plane si hoc uerbo ⁊̃ lucas uteretur. õĩo
eẽt ambiguum. quis eorum adoptantem. quis
ex propria carne gignentẽ prem commemorad¬
set: quomodo et si neutereorum diceret genint.
sed ⁊ iste eum filium illius et ille illius diceret.
nichilonimius eẽt ambiguum. quis eorum illũ
de quo natus quis ulum a quo adoptatus erat cõ¬
memorasset. Nunc uero cum alter dicit ia cob

Expanded text:
aliquod creaturae eius. ne scilicet in eo quod ait aliquod creaturae eius. ne scilicet in eo quod ait genuit hoc nos fieri putaremus quod ipse est, ideo principatum quendam in creatura nobis hac adoptione concessum satis ostendit. Non ergo alienum esset a ueritate, etiamsi Lucas ab illo esse Ioseph genitum diceret, a quo fuerat adoptatus. etiam sic quippe genuit eum, non ut homo esset, sed ut filius esset, sicut nos genuit deus, ut filii eius simus, quos fecerat, ut homines essemus. unicum autem genuit, non solum ut filius esset, quod pater non est, sed etiam ut deus esset, quod et pater est. sed plane si hoc uerbo etiam Lucas uteretur, omni modo esset ambiguum, quis eorum adoptantem, quis ex propria carne gignentem patrem commemorasset, quomodo, etsi neuter eorum diceret genuit, sed et iste eum filium illius et ille illius diceret, nihilo minus esset ambiguum, quis eorum illum, de quo natus, quis illum, a quo adoptatus erat. commemorasset. nunc uero cum alter dicit: Iacob
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ grãm. non ꝑ naturam. Nam si ꝑ naturam faln
eẽmus: nunquam adiud fuissemus. Cum enim di¬
risset iohannes dedit eis potestatem filios dei fieri
his qui credunt in nomine enis: secutus ait. Qui
non ex sangiumb neq ex uoliuitate carnis. neq
exuolinitate uiri: sedex deo natisunt. Ita quos dic̾
accepta potestate factos dĩ faios. quod illa adoptio
signficat quam paulus commnemorat. eosdem di¬
cit natos ex deo. Atq ut aꝑtius oftenderet qua¬
gracia factum sit: ⁊ uerbum inquit caro factun est.
et habitauit in nobis. Tanquam diceret. Quid mi¬
rum si fan dei facti sunt cum caro eẽnt. propter qͦs
Uiicus caro factus ẽ cum uerbum ẽẽt. Hac sane
magna distantia. quia nos effecti faln dei mutam᷑
in melus: ille autem filius dei cum filius hominig
factus ẽẽt non est mutatus in deterns. sed assũp¬
sit quod erat inferius. Dicit et iacob. Uolunta¬
rie genuit nos uerbo ueritatis: ut sumus micũ

Expanded text:
per gratiam, non per naturam. nam si per naturam filii per gratiam, non per naturam. nam si per naturam filii essemus, numquam aliud fuissemus. cum enim dixisset Iohannes: dedit eis potestatem filios dei fieri, his qui credunt in nomine eius, secutus ait: qui non ex sanguinibus neque ex uoluntate carnis neque ex uoluntate uiri, sed ex deo nati sunt. ita quos dixit accepta potestate factos dei filios?, quod illa adoptio significat, quam Paulus commemorat, eosdem dixit natos ex deo. adque ut apertius ostenderet, quagratia factum sit, et uerbum, inquit, caro factum est et habitauit in nobis, tamquam diceret: quid mirum, si filii dei facti sunt, cum caro essent, propter quos unicus caro factus est, cum uerbum esset? hac sane magna distantia, quia nos effecti filii dei mutamur in melius, ille autem filius dei, cum filius hominis factus esset, non est mutatus in deterius, sed adsumsit quod erat inferius. dicit et Iacobus: uoluntarie genuit nos uerbo ueritatis, ut simus initium
Abbreviated transcription (Latin):
etiam nos quib dedit deus potestatem filios enis fi¬
eri. de natura atq substancia sua no genint sicut
Uincum falnim: sed utiq dilectione adoptauit. Qͦ
uerbo apoꝰ. sepe uti non ob aluid intelligitur: nisi
ad discernendum unigenitum ante omnem creatu¬
ram ꝑ quem facta sunt omnia. qui solus de substã¬
cia prĩs natus est secundum equalitatem duum¬
tatis hoc om̃ino quod pr̃. quem missum dicit ad su¬
scipiendam carnem ex illo genere quo et nos secun¬
dum naturam ur̃ãm sumus : ut illo ꝑticipante mor¬
talitatem nrãm ꝑ dilectionem nos efficeret ꝑticipes
duunitatis sue ꝑ adoptionen. Ita enim dicit. Cum
autem uenit plemtudo temporis misit deus filium
suuui factum ex mmuliere. factum sub lege: ut eos
qui sub lege erant reduueret. ut adoptionem filio¬
tum reciperemnus. Et tamen dicimur etiam na¬
ti ex deo: idest accepta potestate ut filn enis effi¬
ciamur qui iam homines eramus. efficiamur ãt

Expanded text:
etiam nos, quibus dedit deus potestatem filios eius fietiam nos, quibus dedit deus potestatem filios eius fieri, de natura adque substantia sua nos genuit sicut unicum filium, sed utique dilectione adoptauit. quo uerbo apostolus saepe uti non ob aliud intellegitur, nisi ad discernendum unigenitum ante omnem creaturam, per quem facta sunt omnia, qui solus de substantia patris natus est, secundum aequalitatem diuinitatis hoc omnino quod pater, quem missum dicit ad suscipiendum carnem ex illo genere, quo et nos secundum naturam nostram sumus, ut illo participante mortalitatem nostram per dilectionem nos efficeret participes diuinitatis suae per adoptionem. ita enim dicit: cum autem uenit plenitudo temporis, misit deus filium suum factum ex muliere, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum recipiamus. et tamen dicimur etiam nati ex deo, id est accepta potestate, ut filii eius efficiamur, qui iam homines eramus, efficiamur autem
Abbreviated transcription (Latin):
origniem teneret qui genuerat. Alter enis qui ad¬
optauerat ioseph: quem probabilius intelliginꝰ
adoptantis originem temusse. quam eum qui
noliit ioseph genitum dicere ab illo cuius eum
filium ec̃ narrabat. Comodius enim filius eiꝰ
dictus est a quo fuerat adoptatus quam diceretur
abillo genitus.cimis carne non erat natus. ma¬
theus autem dicens abraham gemnt isaat. isaac
gemut iacob. atq ita in hoc uerbo quod est ge¬
nint perseuerãs. donec in ultimo diceret. iacob
autem gemut ioseph. satis expressit ad eum pre
sc ꝑduxisse ordinem generantium. a quo iesepb
nou adoptatus. sed genitus erat. Quanquam fi
etoam lutas genitum diceret iosephabheli: necsic
nos hoc uerbumni ꝑturbare deberet ut aliud crede¬
remus quam ab uno euangelista giguentem.
ab astero adoptantem prẽm fuisse cõmemoratũ.
Neq enim absurde quisq dicitꝰ non carne sed cari¬
tate genuisse. quem filium sͥ adoptauerit. Aut u̾o

Expanded text:
originem tenuerit, qui genuerat, alter eius, qui adoriginem tenuerit, qui genuerat, alter eius, qui adoptauerat Ioseph, quem probabilius intellegimus adoptantis originem tenuisse quam eum, qui noluit Ioseph genitum dicere ab illo, cuius eum filium esse narrabat? commodius enim filius eius dictus est, a quo fuerat adoptatus, quam diceretur ab illo genitus, cuius carne non erat natus. Mattheus autem dicens: Abraham genuit Isaac, Isaac genuit Iacob, adque ita in hoc uerbo quod est genuit perseuerans, donec in ultimo diceret: Iacob autem genuit Ioseph, satis expressit ad eum patrem se perduxisse ordinem generantium, a quo Ioseph non adoptatus, sed genitus erat. Quamquam si etiam Lucas genitum diceret loseph ab Heli, nec sic nos hoc uerbum perturbare deberet, ut aliud crederemus quam ab uno euangelista gignentem, ab altero adoptantem patrem fuisse commemoratum. neque enim absurde dicitur quisque non carne, sed caritate genuisse, quem filium sibi adoptauerit, aut uero
Abbreviated transcription (Latin):
Antiqua est enim consuetudo adoptandi etiam ĩ
illo popilo dei: ut sibi filios facerent quos non
ip̃i gemissent. Nam excepto quod filia pharao¬
nis moisen adoptauerat. illa quippe aliemgena
fint: ip̃e iacob nepotes suos ex ioseph natos. uer¬
bis maiifestissimis adoptaint dicens. Nlunt ita¬
q filu tu duo qui facti sunt tibi priusquã adue
miem mei sunt effrem et manasses: tanquã
ruben et symeon erunt michi. Natos autem si
temieris postea. tui erunt. Unde etiam factum
est. ut duodecim trib essent israel: excepta tribu
lem que templo serinebat Cum ea quippe trede¬
cun fuerunt. cum duodecim fuissent filn iacob.
Unde intelligitur lucas patrem ioseph non a qͦ
genitus. sed a quo fuerat a doptatus. suscepisse
in euangelio suo. cuiꝰ progenitores sursum uersꝰ
commemoraret. donec exiret ad dauid. Cum em̃
necesse sit utroq euangelista uera narrante. ⁊
matheo sclicet et luca. ut unus eorum enis pr̃is

Expanded text:
antiqua est enim consuetudo adoptandi etiam in antiqua est enim consuetudo adoptandi etiam in illo populo dei, ut sibi filios facerent, quos non ipsi genuissent. nam excepto quod filia Pharaonis Moysen adoptauerat — illa quippe alienigena fuit — ipse Iacob nepotes suos ex Ioseph natos uerbis manifestissimis adoptauit dicens: nunc itaque filii tui duo, qui facti sunt tibi, priusquam ad te uenirem, mei sunt, Efrem et Manasse tamquam Ruben et Symeon erunt mihi. natos autem si genueris postea, tibi erunt. unde etiam factum est, ut d-uodecim tribus essent Israhel excepta tribu Leui, quae templo seruiebat; cum ea quippe tredecim fuerunt, cum duodecim fuissent filii Iacob. unde intellegitur Lucas patrem Ioseph, non a quo genitus, sed a quo fuerat adoptatus, suscepisse in euangelio suo, cuius progenitores sursum uersus commemoraret, donec exiret ad Dauid. cum enim necesse sit utroque euangelista uera narrante, et Mattheo scilicet et Luca, ut unus eorum eius patris
Abbreviated transcription (Latin):
appellatus est. Quantomagis quia cum eindẽt᷑
dicat apostolus paulus ex semine dauid secundum
carnem xp̃m. ipsam quoq mariã de stirpe dauid
Aliquam consangumitatem duxisse dubitare utiq
non debennis. Cimis femine quomã net sacerdota¬
le genus tacetur insmuante luca. quod cognata
enis eẽt elizabeti quam dicit de filiab a aron. fir¬
missime tenendum est.carnẽ xp̃i ex utroq gen̾e
propagatam. et regum sclicet et sacerdotum. In
quib personis apud illum populum hebreorum e¬
tiam mistica unctio figurabatur. id est crisma.
unde xp̃i nomen lucet. tanto ante etiam ista einden¬
tissima sigiificatione preminciatum. Quos aũt
mouet quod alios progeneratores matheus enume¬
rat descendens a dauid usq ad ioseph. alios autem
lucas.a scendens a ioseph usq a dauid: facile est ut
ad uertant duos pr̃es hr̃e potursse ioseph uun
a quo genitus. alterum a quo fuerit adoptatus.

Expanded text:
appellatus est: quanto magis, quia, cum euidenter appellatus est: quanto magis, quia, cum euidenter dicat apostolus Paulus ex semine Dauid secundum carnem Christum, ipsam quoque Mariam de stirpe Dauid aliquam consanguinitatem duxisse dubitare utique non debemus! cuius feminae quoniam nec sacerdotale genus tacetur insinuante Luca, quod cognata eius esset Elisabeth. quam dicit de filiabus Aaron, firmissime tenendum est carnem Christi ex utroque genere propagatam, et regum scilicet et sacerdotum, in quibus personis aput illum populum Hebraeorum etiam mystica unctio figurabatur, id est chrisma, unde Christi nomen elucet tanto ante etiam ista euidentissima significatione praenuntiatum. III. Quos autem mouet, quod alios progeneratores Mattheus enumerat descendens a Dauid usque ad Ioseph, alios autem Lucas ascendens a Ioseph usque ad Dauid, facile est, ut aduertant duos patres habere potuisse Ioseph, unum a quo genitus, alterum a quo fuerit adoptatus.
Abbreviated transcription (Latin):
quam hic parentes consangumeos potins marie
cum ip̃a matre enis intelligendos putet. quid ad
illud respondebit quod ip̃e item lucas superius
dixit. et erãt pr̃ enis et mr̃ mirantes suꝑ his que
dicebantur de illo. Cum igitur ip̃e narret non
ex concubitu ioseph. sed ex maria uirgine natũ
xp̃m: unde eum prẽm eius appellat. insi quia et
uirum marie recte intelligiinuis sine cõmxtione
caris ip̃a copulatione cõnign. et obhoc etiam xͥ
patrem multo cõmuntius qui ex enis comuge
natus sit. quam si esset aliunde adoptatus Un¬
de mamfestum ẽ illud quod ait sicut putabatur
filius ioseph: pp̃ illos dixisse qui eum ex ioseph
sicut aan homines nascuntur. natum arbitrabãtur.
Ac ꝑ hoc etiam si demonstrare aliquis posset mariã
ex daind. millam consangumitatis originem du¬
cere: sat erat secundum istam rõnem acciꝑe xp̃m
filium dauid. qua rõne etiam ioseph pr̃ ens recte

Expanded text:
quam hic parentes consanguineos potius Mariae quam hic parentes consanguineos potius Mariae cum ipsa matre ejus intelligendos putet, quid ad illud respondebit, quod ipse item Lucas superius dixit: et erat pater eius et mater mirantes super his quae dicebantur de illo? cum igitur ipse narret non ex concubitu Ioseph, sed ex . Maria uirgine natum Christum, unde eum patrem eius appellat, nisi quia et uirum Mariae recte intellegimus sine commixtione carnis ipsa copulatione coniugii et ob hoc etiam Christi patrem multo coniunctius, qui ex eius coniuge natus sit, quam si ei esset aliunde adoptatus? unde manifestum est illud, quod ait: sicut putabatur, filius Ioseph, propter illos dixisse, qui eum ex Ioseph, sicut alii homines nascuntur, natum arbitrabantur. II. Ac per hoc, etiamsi demonstrare aliquis posset Mariam ex Dauid nullam consanguinitatis originem ducere, sat erat secundum istam rationem accipere Christum filium Dauid, qua ratione etiam Ioseph pater eius recte
Abbreviated transcription (Latin):
ris sexii. sed custodito mentis affectu. Presertĩ
quia nasci eis etiam fulius potint sine ullo comple¬
xu carnali: qui pp̃ solos gignendos filios ad. hiben¬
dus est. Neq emin propterea non erat appellan¬
dus ioseph pr̃ xp̃i. quia non eum concumbẽdo
gemierat: quando quidem recte pr̃ eẽt enam
enis. quem nõ ex sua comuge ꝓcreatum alicũ¬
de adoptasset. Putabatur quidẽ xp̃s etiam ali¬
ter filius ioseph: tanquã ex enis om̃mo carue ꝓ¬
genitus. S ab eis hoc putabat᷑: quos marie
latebat uirginitas. Nam luicas ait. Et ipe ihs¬
erat incipiens quasi aniorum trignta. ut putaba
filius ioseph. Qui tamen lucas non enis parentem
solam mariam. sed ambos parentes enis appella¬
re imimie dubitauit ubi ait. puer autem cresce¬
bat et confortabatur plemis sapiencia. et gracia
dei erat in illo. Et ibant parentes eius ꝑ omnes
annos in mhelũ. in die solẽm pasche. Sed ne quis¬

Expanded text:
ris sexu, sed custodito mentis affectu: praesertim ris sexu, sed custodito mentis affectu: praesertim quia nasci eis etiam filius potuit sine ullo complexu carnali, qui propter solos gignendos filios adhibendus est. Neque enim propterea non erat appellandus Joseph pater Christi, quia non eum concumbendo genuerat, quandoquidem recte pater esset etiam ejus quem non ex sua conjuge procreatum, aliunde adoptasset. 3. Putabatur quidem Christus etiam aliter filius Joseph, tanquam ex ejus omnino carne progenitus; sed ab eis hoc putabatur, quos Mariae latebat virginitas. Nam Lucas ait: Et ipse Jeserat incipiens quasi annorum triginta, ut putabatur, filius Joseph . Qui tamen Lucas non ejus parentem solam Mariam, sed ambos parentes ejus appellare minime dubitavit, ubi ait: Puer autem crescebat et confortabatur plenus sapientia, et gratia Dei erat in illo. Et ibant parentes ejus per omnes annos in Jerusalem in die solemni Paschae. Sed ne quis
Abbreviated transcription (Latin):
Atheus euangehsta sic exorsus est. liber
hami. Quo exordio suo. satis ostendit generatio¬
nem xp̃i secundum carnẽ se suscepisse narran¬
dam. Secundum hanic enim. xp̃us falius honñs
est. Quod etiam se ip̃e sepissime appellat. cõmen¬
dans nobis quid miscricorditer dignatus sit eẽ ꝓ
nobis. Nam illa suꝑna et eterna generatio secũ¬
dum quani filius dei imuigentus est. ante om̃e
creaturam quna omnia ꝑ ip̃m facta sunt. ita
meffabilis est ut de illa dictum a propheta intel¬
ligatur. generationem enis quis enarrabit.
Exequitur ergo hinnanam generationeni rp̃i ma¬
theus ab abraham generatores commemorans. qͥs
ꝑducit ad ioseph iurum marie de qua natus ẽ
ihs. Heq enim fas erat ut eum ob hoc a comugio
marie seꝑandum putaret: quod non ex eius con¬
cubitu sed uirgo peperit xp̃m. Hoc enim exẽplo
maginfice insmuatur fidelibus cõnigatis. etiã
seruata pari consensu contmencia posse ꝑma¬
nere uocariq comugnuim. non ꝑmixto corpo¬

Expanded text:
aeus evangelista sic orsus est: Liber lii Abraham . Quo exordio suo satis ostendit, generationem Christi secundum carnem se suscepisse narrandam. Secundum hanc enim Christus filius hominis est, quod etiam se ipse saepissime appellat , commendans nobis quid misericorditer dignatus sit esse pro nobis. Nam illa superna et aeterna generatio, secundum quam Filius Dei unigenitus est ante omnem creaturam, quia omnia per ipsum facta sunt, ita ineffabilis est, ut de illa dictum a propheta intelligatur, Generationem ejus quis enarrabit ? Exsequitur ergo humanam generationem Christi Matthaeus, ab Abraham generatores commemorans, quos perducit ad Joseph virum Mariae de qua natus est Jesus. Neque enim fas erat ut ob hoc eum a conjugio Mariae separandum putaret, quod non ex ejus concubitu, sed virgo peperit Christum. Hoc enim exemplo magnifice insinuatur fidelibus conjugatis, etiam servata pari consensu continentia, posse permanere vocarique conjugium, non permixto corpo
Abbreviated transcription (Latin):
la daind. ut profiteretur cum maria desponsata
libi uxore pregnante.factum ẽ autem cum eẽnt
ibi. impleti sunt dies eius ut pareret. et peꝑit
filium siuim pͥmogenitum. Et pariis eimmi¬
nmolint. et reclinauit eum ĩ presepi. quia nõ
erateis locus indiuersorio. Et pastores erant
m regione eadem. iuguantes et custodientes
ingilias noctis supra gregem suum. Et ecce an

Expanded text:
d, ut profiteretur cum Maria desponsata sibi uxore praegnante. factum est autem, cum essent ibi, impleti sunt dies eius ut pareret, et peperit filium suum primogenitum et pannis eum inuoluit et reclinauit in praesepi, quia non erat eis locus in diuersorio. et pastores erant in regione eadem uigilantes et custodientes uigili
Abbreviated transcription (Latin):
dicatione iohanins narraxi incipit. quam oumes
quatuor commnemorant. Nam et matheus post
illa nerba que ultima enis posm. ubi cõme morauit
ex propheta testimonium quomiam nazareus uoca¬
bitur. sequitur et admngit. In dieb autem illis ue¬
int ichannes baptista predicans in deserto nidee.
et cetera. Et marcus qui nichil de natiuitate. uel
infancia. uel puericia dm̃ narrauit: huic euã¬
geli sumpsit mituun. id est a iohãnis predicatiõe.
Sic enim exorsus est. Initium euangelu thũ xp̃i.
filu dei. Sicut scriptum ẽ in ysaia propheta. ecce
micto angelum meum aute faciem tuam. qui pͥ¬
parabit inam tuam añte. uor clamantis in de¬
serto. parate inam donim. rectas facite semitas
eius. fuit iohannes in delerto baptizans. et predi¬
cans baptismum pm̃e. ĩ remissionem peccatorũ.
et cetera. Et lucas post uerba ubi ait. et ihs̃ profi¬
ciebat sapiencia etate et gracia apud deum et ho¬
mines: de iohannnis predicatione iam sequit᷑ dicens.

Expanded text:
dicatione Joannis narrari incipit, quam omnes quatuor commemorant. Nam et Matthaeus post illa verba, quae ultima ejus posui, ubi commemoravit ex propheta testimonium, Quoniam Nazaraeus vocabitur, sequitur et adnit Iohannes baptista praedicans in deserto Iudaeae, et cetera. et Marcus, qui nihil de natiuitate uel infantia uel pueritia domini narrauit, hinc euangelii sumsit initium, id est a Iohannis praedicatione. sic enim exorsus est: initium euangelii Iesu Christi filii dei, sicut scriptum est in Esaia propheta: ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit uiam tuam. uox clamantis in deserto: parate uiam domini, rectas facite semitas eius. fuit Iohannes in deserto baptizans et praedicans baptismum paenitentiae in remissionem peccatorum, et cetera. et Lucas post uerba, ubi ait: et Iesus proficiebat sapientia, aetate et gratia apud deum et homines, de Iohannis praedicatione iam sequitur dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
bat de templo ienums et obsecrationb sermens
nocte ac die. Et hec ip̃a hora suꝑuemens confiteba¬
tur domino. et loquebatur de illo omnib qui ex¬
pectabant redempͦnem israel. Et ut ꝑfecerunt
omma secundum legem domim: ecce angelus dm̃

Expanded text:
bat de templo, jejuniis et obsecrationibus serviens nocte ac die. Et haec, ipsa hora superveniens, confitebatur Domino: et loquebatur de illo omnibus, qui exspectabant redemptionem Israel. Et ut perfecerunt omnia secundum legem Domini, reversi
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad illud ubi ait. respondens autem uidas qͥ
tradidit eumi dixit. Nunquid ego rabbi.Ait illi.
Tu dixisti. In his que consideranda nunc piopo¬
siumus nichil afferunt questionis etiam ceteri
euangeliste. qui talia cõmemorant.¬
amn quonalil omnuĩ

Expanded text:
sque ad illud ubi ait: respondens autem ludas, qui tradidit eum, dixit: numquid ego sum, rabbi? ait illi: tu dixisti. in his quae consideranda nunc proposuimus nihil adferunt quaestionis etiam ceteri euangelistae, qui talia commemorant.Iam quoniam omni
Abbreviated transcription (Latin):
potui uolumine ostendi. Hic liber sic incipit. lib
de bono conugali. nuꝑ edidimus.I. cap̃.
er idem tempus de genesi libros undecim scͥp¬
si ab exordio donẽc de paradiso dimissus est
adam et flaminea rumphea posita est. custodire
uiam ligni inte. Cum autem huc usq undecim
ubri ꝑacti eẽnt: duodecimum addidi. in quo dilt¬
gentius de paradiso disputatum est. Titulus ho¬
rum libroꝵ inscribitur de genesi ad licteram. id ẽ non
secundum allegoricas significationes. sed secundũ
cetera u̾o ita posita uelut adhuc requirenda sint.
Hos sane libros posterius cepi: sed pͥus termina¬
ii quam detintate. Ideo eos nũc ordine quo cepi

Expanded text:
potui, volumine ostendi. Hic liber sic incipit: Librum potui, volumine ostendi. Hic liber sic incipit: Librum de Bono Conjugali nuper edidimus. CAPUT er idem tempus de Genesi libros duodecim scripsi ab exordio, donec de paradiso dimissus est Adam et flammea rumphea posita est custodire uiam ligni uitae. cum autem ad hoc usque undecim libri peracti essent, duodecimum addidi, in quo diligentius de paradiso disputatum est. titulus horum librorum inscribitur: de Genesi ad litteram, id est non secundum allegoricas significationes, sed secundum cetera uero ita posita, uelut adhuc requirenda sint. hos sane libros posterius coepi, sed prius terminaui quam de trinitate; ideo eos nunc ordine, quo coepi,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cib ad salutem hominis hoc est concubitus ad salu¬
tem gem̾s. et utrunq non ẽ. sine delectatione car¬
nali. que tamen modificata et temperancia re¬
frenante in bsum naturalẽ redacta aibido eẽ non
et rectus usus libidinis. Sicut enim male est
male uti in boms. ita bonum bene uti malis. de
qua re alias maxime contra nouos hereticos pe¬
lagianos diligentius disputam. De abraham qd
dixi ex hac obediencia pr̃ ille abraham qui sine
uxore non fuit: eẽ sine unico felio et a se occiso pa¬
ratus fuit. non satis approbo. Magis enim filium
si eẽt occisus resuscitacõne sͥ mox fuisse reddendũ
credidisse credendus est. sicut in eplã legitur que ẽ
ad hebreos. Hic liber sic incipit. Quomam unus¬
quisq homo humam generis pars est. xlix.
tabatur ut scriberem de scã ungmitate. nͨ
dictuli atq id dei munus et quam magnum et
quanta humilitate custodiendum ẽẽt. uno sicut

Expanded text:
est cibus ad salutem hominis, hoc est concubitus ad saluest cibus ad salutem hominis, hoc est concubitus ad salutem generis; et utrumque non est sine delectatione carnali, quae tamen modificata, et temperantia refrenante in usum naturalem redacta, libido esse non n est bonus et rectus usus libidinis. Sicut enim malum est male uti bonis, ita bonum est bene uti malis: de qua re alias, maxime contra novos haereticos Pelagianos, diligentius disputavi. De Abraham quod dixi, Ex hac obedientia pater ille Abraham, qui sine uxore non fuit, esse sine unico filio et a se occiso paratus fuit , non satis approbo. Magis enim filium, si esset occisus, resuscitatione sibi mox fuisse reddendum, credidisse credendus est, sicut in Epistola legitur quae est ad Hebraeos . Hic liber sic incipit: Quoniam unusquisque homo, humani generis pars est. CAPUT abatur ut scriberem de Sancta Virginitate, nec distuli: atque id Dei munus, et quam magnum, et quanta humilitate custodiendum esset, uno, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
mas femmas. quib se ille meliores. uel etiam pa¬
res cogitare non possent. Hoc modo etiam uroꝵ
scõꝵ sanctum celibatum cõmemoratione pr̃m comu¬
gatorum et predicatione frangebat. Huic mini¬
stro scã ecclĩa que ibi est fidelissime ac fortissime
restitit. Remanserant autem iste disputacõnes
cius in quorundam sermunculis ac susurris. quae
palam suadere nillus audebat. sed etiam occulte
uenenis repentib facultate quam donabat dñs
occurrendum fuit. maxime qm̃ iactabat᷑ ioiuma¬
no responderi non potuisse cum laude sed cum uitu
peratione nupciarum. Propter hoc librum edidi
cinus inscriptio ẽ debono comugali. Obi de pro¬
pagatione filiorum Priusquam homines mor¬
tem peccando mererentur. quoniam concubitus
mortalium corporum res iudetur. queltio magna
dilata ẽ. sed in alus postͣlicteris nr̃is satis quantũ¬
arbitror explicatur. Dixi etiam quodam loco. quod eĩ

Expanded text:
mas feminas, quibus se illae meliores uel etiam pamas feminas, quibus se illae meliores uel etiam pares cogitare non possent. hoc modo etiam uirorum sanctorum sanctum caelibatum. commemoratione patrum coniugatorum et conparatione frangebat. huic monstro sancta ecclesia, quae ibi est, fidelissime ac fortissime restitit. remanserant autem istae disputationes eius in quorundam sermunculis ac susurris, quas palam suadere nullus audebat. sed etiam occulte uenenis repentibus facultate, quam donabat dominus, occurrendum fuit, maxime quoniam iactabatur Iouiniano responderi non poperatione nuptiarum. Propter hoc librum edidi, cujus inscriptio est, de Bono Conjugali. Ubi de propagatione filiorum prius quam homines mortem peccando mererentur, quoniam concubitus mortalium corporum res videtur, quaestio magna dilata est: sed in aliis postea litteris nostris, satis quantuarbitror, explicatur. 2. Dixi etiam quodam loco: Quod enim
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Respicite uolatilia celi et lilia agri. Unde etiam
inter laicos inferioris propositi. sed tamen studio fer¬
uentes existere ceperant tamultuosa certamia
quib ecclĩa turbaretur. alns hoc alus adiud defen¬
dentib. Huc accedebat quod crunti erant quidam
corum qui operandum nõ eẽ dicebant. unde con¬
tentiones bunic reprehendentium inde quasi purgã¬
tium pro parcium studus augebantur. Propt̾
hec uenerabilis senex aurelius ecclĩe ip̃ius cuiitatis
epũs ut hinc aliquid scriberem nissit. et feci. hic lib̾
sic incipit. Iussiom tue scẽ fr̃ aureli . xluiii.¬
ouunam heresis sacrarum uirginum meritũ
equando pudicicie comugali tantum ualuit
in urbe. ut nõnullas etiam scĩmoniales de quaꝵ
pudicicia suspicio nulla precesserat: deiecisse in
ipcias diceretur. Hoc maxime argumento cum
eas urgeret dicens. tu ergo melior quam sara.
melior quam susanna. siue anna. et ceteras cõme¬
morando testimomo sancte scripture comendatissi¬

Expanded text:
ait: Respicite volatilia coeli et lilia agri . Unde etiam inter laicos inferioris propositi, sed tamen studio ferventes, existere coeperant tumultuosa certamina, quibus Ecclesia turbaretur, aliis hoc, aliis aliud defendentibus. Huc accedebat quod criniti erant quidam eorum, qui operandum non esse dicebant. Unde contentiones, hinc reprehendentium, inde quasi purgantium, pro partium studiis augebantur. Propter haec venerabilis senex Aurelius, Ecclesiae ipsius civitatis episcopus, ut hinc aliquid scriberem jussit; et feci. Hic liber sic incipit: Jussioni tuae, sancte frater Aureli. ouiniani heresis sacrarum uirginum meritum aequando pudicitiae coniugali tantum ualuit in urbe Romana, ut nonnullas etiam sanctimoniales, de quarum inpudicitia suspicio nulla praecesserat, deiecisse in nuptias diceretur hoc maxime argumento, cum eas urgeret dicens: tu ergo melior quam Sarra, melior quam Susanna siue Anna?\' et ceteras commemorando testimonio sanctae scripturae commendatissi
Abbreviated transcription (Latin):
piens soluere difficillimam quet onem. quod
utrum enodatissime fecerin. nescio. innno no
nou me ꝑuenisse ad hinus rei ꝑtectioneni sen¬
tio. quãus mudtos simis enio  qd¬
ẽ frater dilectissime pollenti. Secundus ante
sic. Ad ea que michi scripseras.

Expanded text:
piens soluere difficillimam quaestionem. quod piens soluere difficillimam quaestionem. quod utrum enodatissime fecerim, nescio; immo uero non me peruenisse ad huius rei perfectionem sentio, quamuis multos sinus eius t, frater dilectissime Pollenti. Secundus autem sic: Ad ea quae mihi scripseras.
Abbreviated transcription (Latin):
bros quos michi de cesarea renatus monachus
mrsit. quibus ego lectis responsione mea .iiiͦͬ.
reddidi. unum ad renatum monachum: Alter
ad prebbiterum petrum. et duos ad eundem uic¬
torem. Sed ad petrum quãuis habeat libri pro¬
lixitatem: tamen eplã ẽ quam nolui a tribus
ceteris separari. In his autem ominb in quibus
multa nccͣia disseruntur: defendi de orignie aia¬
rum que singilis hominibus ciictationem i¬
am. et multos errores atq prauitates presump¬
tionis ens ostendi. Quem tamen niueneni
nõ propere detestandum sed adhuc decendu
quanta potin lenitate tractaui. et abco resq¬
ta correctionis enis accepi. Hinus oꝑis liber ad
renatum sic incipit. Sinceritate tuam erga
nos. Ad petrum autẽ sic. Domuo dilectissimo
frĩ et compresbitero petro. Duorum uero no¬
iussimorum ad uincencium uictorem pͥmus
sic incipit. Qͦd michi ad te scribendum pm.
quantum poti secundiun soriꝑturas cu¬

Expanded text:
bros, quos mihi de Caesarea Renatus monachus bros, quos mihi de Caesarea Renatus monachus misit. quibus ego lectis responsione mea quattuor reddidi, unum ad Renatum monachum, alterum ad presbyterum Petrum et duos ad eundem Victorem. sed ad Petrum quamuis habeat libri prolixitatem, tamen epistula est, quam nolui a tribus ceteris separare. in his autem omnibus, in quibus multa necessaria disseruntur, defendi de origine animarum, quae singulis hominibus dantur, cunctationem meam et multos errores atque prauitates praesumptionis eius ostendi. quem tamen iuuenem non praepropere detestandum, sed adhuc docendum quanta potui lenitate tractaui et ab eo scripta correctionis eius accepi. Huius operis liber ad Renatum sic incipit: Sinceritatem tuam erga nos; ad Petrum autem sic: Domino dilectissimo patri et conpresbytero Petro; duorum uero nouissimorum ad Vincentium Victorem primus sic incipit: Quod mihi ad te scribendum putaquantum potui, secundum scripturas cu
Abbreviated transcription (Latin):
nib̾ euangelicis. non eas posetas insi cum pr̃ib:
uerum ẽ quidem. sed ad rem de qua agebatur nõ¬
non ꝑtinet. Agebatur autem de his qui ducebãt
trm̃ uel ꝓpinquoꝵ coninges. eorum qui sine filus
defuncti eeñt propter duos pr̃es ioseph. quorũ
alterum matheus commemorat. alterum lu¬
cas de qua questione diligenter in hoc operedis¬
serui. cum retractaremnus opus nr̃m contra
faustum manicheum. Hoc opus sic incipit. Cũ
scripturas sanctas q̃ appellantur canonce. lipor
ni mauritama cesariensi mueinit apud
hispammi quendam ꝓbẽm petrum noniullũ
opusculum menm ubi quodam loco de origine
amme hominum singulorum. utrum ex illa una¬
pͥma honnius ac demde ex parentib ꝓpagẽt᷑.
an sicut illi un sine iella propagatione singule sin¬
gulis dentur que nescire confessus sum. Uerunta¬
men scire aiãm non corpus eẽ sed spm̃. et contr
ista mea ad eindem petrum scripsit ille duos li¬

Expanded text:
nibus euangelicis, non eas positas nisi. cum patribus, nibus euangelicis, non eas positas nisi. cum patribus, uerum est quidem, sed ad rem, de qua agebatur, non pertinet. agebatur autem de his, qui ducebant fratrum uel propinquorum coniuges eorum, qui sine filiis defuncti essent, propter duos patres Ioseph, quorum alterum Matheus commemorat, alterum Lucas. de qua quaestione diligenter in hoc opere disserui, cum retractaremus opus nostrum contra Faustum Manicheum. Hoc opus sic incipit: Cum scripturas sanctas, quae appellantur canonicae. CAPVT n Mauritania Caesariensi inuenit apud Hispanum quendam presbyterum Petrum nonnullum opusculum meum, ubi quodam loco de origine animae hominum singulorum, utrum ex illa primi hominis ac deinde ex parentibus propagentur an sicut illi uni sine ulla propagatione singulae singulis dentur, me nescire confessus sum, uerum tamen scire animam non corpus esse, sed spiritum, et contra ista mea ad eundem Petrum scripsit ille duos li
Abbreviated transcription (Latin):
succẽderet pr̃i etiam propter continuationis nnicen¬
sum. quod bis in die necesse erat offerri. qui sacer¬
dos super mortem nondum se puiti pr̃is prohibet᷑
intrare. S parum actendi potuille hoc precipi
magis propter illos qui futuri fuerant sumim
sacerdotes non prĩb suminis sacerdotib sucte¬
dentes.sed tamen ex filuis idest ex posteris a arõ.
si forte sũmus sacerdos aut filios non haberet. aut
ita reprobos haberet: ut nllus eorum prĩ debe̾t
succedere. sicut sannel simmo sacerdoti heli suc¬
cessit: cum sacerdotis tuius ip̃e non ẽẽt. sed tñ
ex filus hoc ẽ ex posteris eẽt aaron. De latrone
etiam cui dictum ẽ. hodie mecum eris in paradi¬
so: quod non fuerit uisibiliter baptizatus quasi
certum posin cum sit incertum. magisq ułlum
baptizatum fuisse credendum sit. sicut egto qͦ
alibi postea disputam. Item qd̾ in quinto libro
dixi urbi comniemorantur matres in generatio¬

Expanded text:
succederet patri; propter etiam continuationis incensuccederet patri; propter etiam continuationis incensum, quod bis in die necesse erat offerri ; qui sacerdos super mortem nondum sepulti patris prohibetur intrare. Sed parum attendi, potuisse hoc praecipi magis propter illos qui futuri fuerant summi sacerdotes, non patribus summis sacerdotibus succedentes, sed tamen ex filiis, id est ex si forte summus sacerdos aut filios non haberet aut ita reprobos haberet, ut nullus eorum patri deberet succedere, sicut Samuhel summo sacerdoti Heli successit, cum sacerdotis filius ipse non esset, sed tamen ex filiis, hoc est ex posteris esset Aaron. De latrone etiam, cui dictum est: hodie mecum eris in paradiso, quod non fuerit uisibiliter baptizatus, quasi certum posui, cum sit incertum magisque illum baptizatum fuisse credendum sit, sicut ego quoque alibi postea disputaui. item quod in quinto libro dixi, ubi commemorantur matres in generatio
Abbreviated transcription (Latin):
tare incensi. ad offerendum incensum. mane et
uespere. quo non posset sicut lex dicit mumnundus
intrare. et eadem lex dicat mimundum fieri ho¬
minem etiam ex concubitu comugali. quem n¬
bet quidem lauari a qua. sedet lotum dicit inm¬
dun ẽẽ usq ad uesperam. unde dixi consequens
finsse: ut aut cont̾iens ẽẽt aut dieb aliq ubus
intermcteretur incensum. non uidi non fuisse
consequens. Potest enm sic intelligi quodscriptu
ẽ. imimundus erit usq ad uesperam. ut post ipãm
uesperam iam non eẽt immundus. sed usq ad ip̃ã
ut uesꝑtino iam tempore incensum mundus offe.¬
iet. cum pp̃ creandos filios post matutinum incen¬
siun mixtus eẽt uxori. Itemq ibi quesitum est.ͦ
intrare: cum eum fieri sacerdotem quando unꝰ
erat msi post mortem sacerdotis prĩs non oportẽt
dixi propter hoc necesse fuisse nondini se pulto pr̃e
statim post eius mortem filium eius constitui qui

Expanded text:
tare incensi, ad offerendum incensum mane et tare incensi, ad offerendum incensum mane et uespera, quo non posset, sicut lex dicit, inmundus intrare, et eadem lex dicat inmundum fieri hominem etiam ex concubitu coniugali, quem iubet quidem lauari aqua, sed et lotum dicit inmundum esse usque ad uesperam - unde dixi consequens fuisse, ut aut continens esset, aut diebus aliquibus intermitteretur incensum - non uidi non fuisse consequens. potest enim sic intellegi, quod scriptum est: inmundus erit usque ad uesperam, ut per ipsam uesperam iam non esset inmundus, sed usque ad ipsam, ut uespertino iam tempore incensum mundus offerret, cum propter creandos filios post matutinum incensum mixtus esset uxori. itemque ubi quaesitum est, intrare, cum eum fieri saceerat, nisi post mortem sacerdotis patris non oporteret; dixi, Propter hoc necesse fuisse, nondum sepulto patre statim post ejus mortem, filium ejus constitui, qui
Abbreviated transcription (Latin):
odem tempore scripsi libros questionun de¬
libris eisdem diuinis seꝑtem quos ideo appel
toplura in eis uideãtur mͥ. ita pertractata. ut possĩt
etiam soluta et exposita nou in merito indicari. Reg¬
norum quo libros eodem modo iam considerare
ceperamus. sed nõ multum progressi. in alia q̃
magis urgebant aminum intendimus In pͥ¬
mo antem libeo ubi agitur de uirgis uariatis. qͣs
ponebat iacob iacob in aqua ut inconceptu po¬
site oues eas uiderent cum biberent et uarios
fetus parerent. non bene a nobis exposita est
causa cur iterum concipientib non ponebat. idẽ
cum alios fetus conciperent. sẽd in priore con¬
ceptu. Nam questionis alterius expositio. ubi que¬
ritur cur dixerit socero suo iacob. et decepisti iuer¬
cedem meam agnabus.satis ueraciter enodata
demonstratur. tamen sicut solui debuit non solu¬
ta. In tercio quo libro ubi de summo agitur sac̾¬
dote. quomodo creabat filios cum haberet necessita¬
tem bis die ingredi in sancta scõrum ubi erat al¬

Expanded text:
odem tempore scripsi etiam libros quaestionum delibris eisdem diuinis septem, quos ideo appellto plura in eis mihi uideantur ita pertractata, ut possint etiam soluta et exposita non inmerito iudicari. Regnorum quoque libros eodem modo iam considerare coeperamus, sed non multum progressi in alia, quae magis urguebant, animum intendimus. In primo autem libro, ubi agitur de uirgis uariatis, quas ponebat Iacob in aqua, ut in conceptu positae oues eas uiderent, cum biberent, et uarios fetus parerent, non bene a nobis exposita est causa, cur iterum concipientibus non ponebat, id est cum alios fetus conciperent, sed in priore conceptu. nam quaestionis alterius expositio, ubi quaeritur, cur dixerit socero suo Iacob: decepisti mercedem em meam decem agnabus, satis ueraciter enodata demonstrat istam, sicut solui debuit, non solutam. In tertio quoque libro, ubi de summo agitur sacerdote, quomodo creabat filios, cum haberet necessitatem bis dies ingredi in sancta sanctorum, ubi erat al
Abbreviated transcription (Latin):
exiens ihs̃ de domo sedebat secus mare. et congre¬
gate sunt ad cum turbe multe. Cum enim dicit in illo
die. insi forte dies more scripturarum tempus sig¬
nificet. satis indicat aut hoc consequenter gestum.
aut non multa interpom potuisse. Maxnne quia
et marcus eum ordinem tenet. Lucas autem post
ilud quod narrat de matre et fratrib domini in
Anid transit. nec eo transitu connexionem aliꝙͣ
fanit: qua huic ordim repugnare uideatur. Om̃i¬
tem ergo horum que matheus dominum locutũ
eẽ narrauit. que cum illo dixerunt martus et lu¬
als non habent irpugnancie questionem. Que
dutem pp̃e solus dixit: multo magis sine controu¬
baiunt. Nec m in ip̃o ordine quais aliquanto
dmersum alius alium teneat. ꝑtim sestrant¬

Expanded text:
exiens Iesus de domo sedebat secus mare et congreexiens Iesus de domo sedebat secus mare et congregatae sunt ad eum turbae multae. cum enim dicit in illo die — nisi forte dies more scripturarum tempus significet —, satis indicat aut hoc consequenter gestum aut non multa interponi potuisse, maxime quia et Marcus eum ordinem tenet. Lucas autem post illud quod narrat de matre et fratribus domini in aliud transit nec eo transitu conexionem aliquam facit, qua huic ordini repugnare uideatur. omnium ergo horum quae Mattheus dominum locutum esse narrauit, quae cum illo dixerunt Marcus et Lucas, non habent repugnantiae quaestionem; quae autem ipse solus dixit multo magis sine contrauersia sunt. nec in ipso ordine, quamuis aliquanto diuersum alius alium teneat partim gesta
Abbreviated transcription (Latin):
dierum: satis indicat non nõce ẽẽ ut hec dies intel¬
ligatur in qua hoc gestum est. uel illa que conti¬
mio sequitur. Nichil itaq h repugnancie cum
ceteris duob quod matheus de mr̃e et frĩb domi¬
in narrat. neq in uerbis domim neq in ip̃o ordi¬
ne perum gestarum.
equitur matheus In illo die exiens ih̃s de
domo: sedebat secus mare. Et congregate
sut adcum turbe multe: ita ut in nauiculam a¬
scẽdens sederet. Et om̃is turba stabat in litore.
et locutus ẽ eis multa in parabolis dicens. Et cet᷑a
usq ad illud ubi ait. Ideo omins scriba doctus in reg¬
no celorum similis est homim prĩfamilias: qui
profert de thesauro suo noua et uetera. Post illud
quod narratum ẽ de mr̃e et fratrib domemi hoc cõ¬
tiuo gestum ẽẽ. et eum ordinem matheum etiã
in narrarido temsse ea res insmuat. quia cũ
illuc transiret ita contexut ut diceret. In illo die

Expanded text:
dierum, satis indicat non necesse esse, ut haec dies inteldierum, satis indicat non necesse esse, ut haec dies intellegatur, in qua hoc gestum est, uel illa, quae continuo sequitur. nihil itaque habet repugnantiae cum ceteris duobus quod Mattheus de matre et fratribus domini narrat, neque in uerbis domini, neque in ipso ordine rerum gestarum. XLI. Sequitur Mattheus: in illo die exiens Iesus de domo sedebat secus mare. et congregatae sunt ad eum turbae multae, ita ut in nauiculam ascendens sederet, et omnis turba stabat in litore. et locutus est eis multa in parabolis dicens, et cetera usque ad illud ubi ait: ideo omnis scriba doctus in regno caelorum similis est homini patrifamilias, qui profert de thensauro suo noua et uetera. post illud quod narratum est de matre et fratribus domini hoc continuo gestum esse et eum ordinem Mattheum etiam in narrando tenuisse ea res insinuat, quia, cum illic transiret, ita conexuit, ut diceret: in illo die
Abbreviated transcription (Latin):
ecce mater enis et frẽs. S adhuc eo loquente cũ dic̾:
cogit intelligi hec loquente que suꝑius indicabat.
Nam et marcus post illud quod de blasphenna sp̃s
scĩ quid domimnus dixerit retulit. et ueniunt inqͥt
mr eius et frẽs pretermissis quibusdam que in
codem textu sermonis domini et matheus pro¬
lixius marco. et litas ꝓlixius matheo posuerũt.
Lucas autem non huiꝰ rei geste ordinem tenuit.
sed preoccupauit hoc. et recordatum ante narra¬
unit. Demq hoc sic interposint : ut solutum appa¬
reat aimexu et superiorum et posteriorum. Post
commemoratas enimi quasdam ꝑabolas domini.
ita hoc de mr̃e et fratrib enus recordatum int̾po¬
expressit quando ad eum uenernt. Rursus cum
et hinc transut: ita loquit᷑. factum est autẽ inqͥt
i una dierum: et ip̃e ascendit in nauiculã et di¬
scipuli ens. Et hic utiq cum dicit factum ẽ in una

Expanded text:
ecce mater eius et fratres. sed adhuc eo loquente cum dicit, ecce mater eius et fratres. sed adhuc eo loquente cum dicit, cogit intellegi \'haec loquente quae superius indicabat. nam et Marcus post illud quod de blasphemia spiritus sancti quid dominus dixerit rettulit: et ueniunt, inquit, mater eius et fratres praetermissis quibusdam, quae in eodem textu sermonis domini et Mattheus prolixius Marco et Lucas prolixius Mattheo posuerunt. Lucas autem non huius rei gestae ordinem tenuit, sed praeoccupauit hoc et recordatum ante narrauit. denique hoc sic interposuit, ut solutum appareat a nexu et superiorum et posteriorum. post commemoratas enim quasdam parabolas domini ita hoc de matre et fratribus eius recordatum interporae turba — non expressit, quando ad eum uenerint —, rursus cum et hinc transit, ita loquitur: factum est autem, inquit, in una dierum et ipse ascendit in nauiculam et discipuli eius. et hic utique cum dicit: factum est in una
Abbreviated transcription (Latin):
dam commemorat. qualia matheus in sermone iꝰ
qui ẽ habitus in monte. que bis dicta intelligimus. et
ibi scilicet et hic. Ternimato autem isto sermone:t
aliud ꝑgit lucas. In quo utrum ordinem rerum gesa¬
rum seruet: nicertum est. Ita enim connectit. Et cũ
loqueretur rogauit eum quidam phariseus ut pran¬
deret apud se. Non autẽ ait cum hec loqueretur: sed
cum loqueretur. Ram si dixisset cum hec loqueret᷑.
necessario cogeret intelligere hoc ordine non tantũ
a se finsse narrata. uerum et a domino gesta.
equitur ergo mathens et dicit. Adhuc eo loqͣn¬
te ad turbas.ecce mr̃ eius et frẽs stabant foris
uerentes loqui ei. Et cetera usq ad illud ubi ait. Qui
sine dubio gestum intelligere debemus. Premuisit
enim cum ad hoc narrandum transiret. Adhuc eo lo¬
quente ad turbas. Quid ẽ autem adhuc. insi illud qd̾
loquetur: Non enui dixit. et eo loquente ad turbas

Expanded text:
dam commemorat, qualia Mattheus in sermone illo, dam commemorat, qualia Mattheus in sermone illo, qui est habitus in monte, quae bis dicta intellegimus, et ibi scilicet et hic. terminato autem isto sermone in aliud pergit Lucas, in quo utrum ordinem rerum gestarum seruarit incertum est. ita enim conectit: et cum loqueretur, rogauit eum quidam Pharisaeus, ut pranderet aput se. non autem ait cum haec loqueretur\', sed cum loqueretur. nam si dixisset cum haec loqueretur\', necessario cogeret intellegere hoc ordine non tantum a se fuisse narrata, uerum et a domino gesta. equitur ergo Mattheus et dicit: adhuc eo loquente ad turbas ecce mater eius et fratres stabant foris quaerentes loqui ei, et cetera usque ad illud ubi ait: quic dubio consequenter gestum intellegere debemus. praemisit enim, cum ad hoc narrandum transiret, adhuc eo loquente ad turbas. quid est autem adhuc nisi illud quod loquebatur? non enim dixit \'et eo loquente ad turbas