comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& mattem suam. & de amore
tacetur: non quia ñ amandi sut
parentes a filiis. sed quia multi
filiorum honorare parentes ma¬
gis quam amare affecti sunt.
Esto quod honor regis iudicrũ
diligat. sed sponsi amor immo
sponsus amor solam amoris
iuicem requirit & fidem. Lice¬
at proinde redamare dilectam.
Quidni amet sponsa. & spon¬
sa amoris: Quid ni ametur
amor: Merito cunctis renun¬
tians affectionib aliis. soli &
tota incumbit amori: quȩ ip¬
si respondere amori habet in
redibendo amore. Nam & cum
se totam effuderit in amore.
quantum est hoc ad illiꝰ fon
fluunt amans & amor. ani¬
ma & uerbum. sponsa & spon¬
sus. creator & creatura: ñ ma¬
gis quam sitiens & fons. Quid
ergo.Peribit ꝓpter hoc & ex
toto euacuabitur nupturȩ
uotum. desiderium suspiran¬
tis. amantis ardor. p̃sumentis
fiducia. quia non ualet ex
equo currere cum gygante:
dulcectine cum melle con-¬
tendere. lenitate cum agno.
candore cum lilio. claritate

Expanded text:
et matrem suam , et de amore et matrem suam , et de amore tacetur: non quia non amandi sint parentes a 1559 filiis, sed quia multi filiorum honorare parentes magis quam amare affecti sunt. Esto quod honor regis judicium diligat: sed sponsi amor, imo sponsus Amor solam amoris vicem requirit et fidem. Liceat pro inde redamare dilectam. Quidni amet sponsa, et sponsa Amoris? Quidni ametur Amor? 6. Merito cunctis renuntians affectionibus aliis, soli et tota incumbit amori, quae ipsi respondere amori habet in redhibendo amore. Nam et cum se totam effuderit in amorem, quantum est hoc ad illius fonfluunt amans et Amor, anima et Verbum, sponsa et sponsus, Creator et creatura, non magis quam sitiens et fons. Quid ergo? peribit propter hoc, et ex toto evacuabitur nupturae votum, desiderium suspirantis, amantis ardor, praesumentis fiducia, quia non valet ex aequo currere cum gigante, dulcedine cum melle contendere; lenitate cum agno, candore cum lilio, claritate
Abbreviated transcription (Latin):
uerint. Magna res amor. sed
sunt in eo gradus. Sponsa in
summo stat. Amant enim &
filii. sed de hereditate cogitant.
Ouam dum uerentur quoquo
modo amitere. ipsum a quo
expectatur hereditas plus reue¬
rentur : minus amant. Suspe¬
ctus est michi amor. eui aliud
quid ad ipiscendi spes suffragari
uidetur. Infirmus est. qui forte
spe subtracta aut extinguitur
aut minuitur. Impurus est. qͥ
& aliud cupit. Purus amor mer¬
cennarius non est.purus amor
de spe uires ñ sumit. nec tam̃
diffidentiȩ dampna sentit. Spõ¬
se hic est. quia hoc sponsa est quę¬
cunq est. Sponsȩ res & spes. unꝰ
est amor. Hoc sponsa abuncdat.
hoc contentus est sponsus. Nec
is aliud querit. nec illa ałnud
habet. Hinc ille sponsus. & spon¬
sa illa est. Is sponsus ꝓprius. quẽ
alter nemo attingat : ne filio
quidem. Deniq ad filios clamat
ubi est honor meus. & non ubi
est amor meus dicit: agnoscens
prerogatiuam. Sed & iubetur
homo honorare patrem suum

Expanded text:
verint. 5. Magna res amor; sed verint. 5. Magna res amor; sed sunt in eo gradus. Sponsa in summo stat. Amant enim et filii, sed de haereditate cogitant: quam dum verentur quoquo modo amittere, ipsum a quo exspectatur haereditas, plus reverentur, minus amant. Suspectus est mihi amor cui aliud quid adipiscendi spes suffragari videtur. Infirmus est, qui forte spe subtracta, aut exstinguitur, aut minuitur. Impurus est, qui et aliud cupit. Purus amor mercenarius non est. Purus amor de spe vires non sumit, nec tamen diffidentiae damna sentit. Sponsae hic est, quia hoc sponsa est quaecunque est. Sponsae res et spes unus est amor. Hoc sponsa abundat, hoc contentus et sponsus. Nec is aliud quaerit, nec illa aliud habet. Hinc ille sponsus, et sponsa illa est. Is sponsis proprius est, quem alter nemo attingat, nec filius quidem. Denique ad filios clamat: Ubi est honor meus? et non. Ubi est amor meus, dicit; servans sponsae praerogativam. Sed et jubetur homo honorare patrem suum
Abbreviated transcription (Latin):
amor. si tamen ad suũ recurrat
principium: si suȩ origini red¬
ditus. si refusus suo fonti: semꝑ
ex eo sumat unde iugiter flu¬
at. Solus est amor ex omnib
animȩ motib. sensibus atq af-¬
fectibus: in quo potest creatura
& si non ex ęquo respondere au¬
ctori. uel de simili mutuam re¬
pendere uicem. Uerbi gratia: si
michi irascatur ds̃. num illi si-
militer rerascar: Non utiq. s
pauebo: sed contremiscam. sed
ueniam deprecabor. Ita si me
arguat non redarguetur a me.
sed ex me potius iustificabitur.
nec si me iudicabit iudicabo ego
eum sed & adorabo: & saluais
me non querit a me ipse saluari.¬
nec uicissim eget ab aliquo libera¬
ri: qui liberat om̃s. Si dñatur me
oportet seruire. si imperat me
oportet parere: & non uicissim
a dño uel seruitium exigere. uł
obsequium. Nunc iam uideas de
amore. quam aliter sit. Nam cũ
amat ds̃ non ahud uult quam
adamat nisi ut ametur. sciens
ipsos amore beatos qui se ama¬

Expanded text:
amor, si tamen ad suum recurrat amor, si tamen ad suum recurrat principium, si suae origini redditus, si refusus suo fonti semper ex eo sumat, unde jugiter fluat. Solus est amor ex omnibus animae motibus, sensibus atque affectibus, in quo potest creatura, etsi non ex aequo, respondere auctori, vel de simili mutuam rependere vicem. Verbi gratia, si mihi irascatur Deus, num illi ego similiter reirascar? Non utique, sed pavebo, sed contremiscam, sed veniam deprecabor. Ita si me arguat, non redarguetur a me, sed ex me potius justificabitur. Nec, si me judicabit, judicabo ego eum, sed adorabo: et salvans me non quaerit a me ipse salvari,nec vicissim eget ab aliquo liberari, qui liberat omnes. Si dominatur, me oportet servire; si imperat, me oportet parere, et non vicissim a Domino vel servitium exigere, vel obsequium. Nunc jam videas de amore quam aliter sit. Nam, cum amat Deus, non aliud vult quam ud amat nisi ut ametur, sciens ipso amore beatos qui se ama
Abbreviated transcription (Latin):
fectib. sed etiam seipso potenti¬
or: Adde quod iste sponsus
ñ modo amans. sed amor est.
Nunquid honor: Contendat
honorem ñ uult ds̃ : qui ait.
Si ego pater. ubi est honor m̃s:
Uerum id pater. Sed si sponsũ
exhibeat. puto quia mutabit
uocem suam & dicet. Si ego
sponsus. ubi est amor meus:
Nam & ante ita locutus est.
Si ego dñs. tibi est timor meus:
Hrigit ergo ds̃ timeri ut dñs.
honorari ut pater: & ut sponsus
amari. Quid in his prestat. quid
eminet:Nempe amor. Absq hoc
& timor pęnam habet. & honot
ñ habet grãm. Seruilis est timor.
quachu ab amore ñ manumitti¬
tur. Et qui de amore non uenit
honor. ñ honor sed adulatio ẽ.
Et quidem soli deo honor & gła.
ds̾: si melle amoris condita non
fuerint. Is ꝑ se sufficit. Is ꝑ se
placet. & ꝓpter se. Ipse meritum.
ipse p̃mium est sibi. Amor pͣter
se non requirit causam. ñ fructũ :
fructus eius usus eius. Amo qͥa
amo. amo ut amem. Magna res nͣ¬

Expanded text:
fectibus, sed etiam se ipso potentifectibus, sed etiam se ipso potentior. 4. Adde quod iste sponsus non modo amans, sed amor est. Nunquid honor? Contendat honorem non vult Deus, qui ait: Si ego pater, ubi est honor meus? Verum id Pater. Sed, si sponsum exhibeat, puto quia mutabit vocem, et dicet: Si ego sponsus, ubi est amor meus? Nam et ante ita locutus est: Si ego Dominus, ubi est timor meus? Exigit ergo Deus timeri ut Dominus, honorari ut pater, et ut sponsus amari. Quid in his praestat, quid eminet? Nempe amor. Absque hoc et timor poenam habet, et honor non habet gratiam. Servilis est timor, quandiu ab amore non manumittitur. Et qui de amore non venit honor, non honor, sed adulatio est. Et quidem soli Deo honor et glorbit Deus, si melle amoris condita non fuerint. Is per se sufficit, is per se placet, et propter se. Ipse meritum, ipse praemium est sibi. Amor praeter se non requirit causam, non fructum. Fructus ejus, usus ejus. Amo, quia amo; amo, ut amem. Magna res
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ intellectu capax. tantũ
audax desiderio: Uere sp̃ualis
scĩq conubii contractus est iste.
Parum dixi contractus. cõplexus
est. Complexus plane. ubi idem
uelle & nolle idem unũ facit
sp̃m de duob. Nec uerendum.
ne disparitas ꝑsonarum claudi¬
tiam nescit. Ab amando quippe
amor. ñ ab honorando denomi¬
natur. Honoret sane qui horr&s.
qui stupet. qui metuit. qui
miratur : uacant hȩc om̃ia pe¬
ptiuat affectus. Dropterea quę
amat. amat : & ahud nouit ni¬
chil. Ipse qui honori merito. me¬
rito stapori & miraculo est. ama¬
ri tamen plus amat. Sponsus &
sponsa sunt. Qu̾̃a queris aliam
inter sponsos necessitudine uel
conexionem. preter amari &
amare: Hic nexus uincit etiã
quod natura artius iunxit. uin¬
culum parentum ad filios.
Deniq ꝓpter hoc ait relinquet
homo p̾atrem sutim & matre
suam. & adherebit sponsȩ. Ui¬
des. affectus iste quam sit in
sponsis non cęteris tantum af¬

Expanded text:
quantum intellectu capax, tantum quantum intellectu capax, tantum audax desiderio? Vere spiritualis, sanctique connubii contractus est iste. Parum dixi, contractus: complexus est. Complexus plane, ubi idem velle, et nolle idem, unum facit spiritum de duobus. Nec verendum ne disparitas personarum clauditiam nescit. Ab amando quippe amor, non ab honorando denominatur. Honoret sane qui horret, qui stupet, qui metuit, qui miratur: vacant haec omnia peptivat affectus. Propterea quae amat, amat, et aliud novit nihil. Ipse qui honori merito, merito stupori et miraculo est: amari tamen plus amat. Sponsus et sponsa sunt. Quam quaeris aliam inter sponsos necessitudinem vel connexionem, praeter amari, et amare? Hic nexus vincit etiam quod natura arctius vinxit, vinculum parentum ad filios. Denique, propter hoc, ait, relinquet homo patrem suum et matrem suam, et adhaerebit sponsae . Vides iste affectus quam sit in sponsis, non caeteris tantum af
Abbreviated transcription (Latin):
quodammꝰ in perus uadit. cum
se sibi uitȩ & morũ prauitate
dissimilem facit. reddit degene¬
rem. Quȩ tamen dissimilitudo
ñ naturę abolitio sed uitrũ est.
bonum ipsum naturȩ quantũ
sui comparatione attollens. tan¬
tum fedans comunctione. Lam
uero animȩ reditus conuersio
eius ad uerbum. reformande
ꝑ ipsum: conformandȩ ipsi.
In quo. In caritate. Ait enim.
Estote imitatores dei sicut filii
carissimi. & ambulate in dilecti¬
one sicut & xp̃c dilexit uos.
.Talis conformitas maritat ani¬
mam uerbo. cum cui uidelicet
similis est ꝑ naturam similem
nichilominus ipsi se erhibet ꝑ
uoluntatẽ: diligens sicut dile¬
cta est. Ergo si ꝑfecte diligit. nu¬
psit. Quid hac conformitate io¬
cundius. quid optabilius carita¬
te: qua fit ut humano magiste¬
rio ñ contenta ꝑ temet o ani¬
ma fiducialiter accedas ad uer¬
bum. uerbo constanter mhere¬
as: uerbum fiducialiter ꝑcun¬
cteris. consultusq de omni re

Expanded text:
quodam modo in pejus vadit, cum quodam modo in pejus vadit, cum se sibi vitae et morum pravitate dissimilem facit, reddit degenerem: quae tamen dissimilitudo non naturae abolitio, sed vitium est, bonum ipsum naturae quantum sui comparatione attollens, tantum foedans conjunctione. Jam vero animae reditus, conversio ejus ad Verbum, reformandae per ipsum, conformandae ipsi. In quo? In charitate. Ait enim: Estote imitatores Dei, sicut filii charissimi; et ambulate in dilectione, sicut et Christus dilexit vos . 3. Talis conformitas maritat animam Verbo, cum cui videlicet similis est per naturam, similem nihilominus ipsi se exhibet per voluntatem, diligens sicut dilecta est. Ergo, si perfecte diligit, nupsit. Quid hac conformitate jucundius? quid optabilius charitate, qua fit ut humano magisterio non contenta, per temet, o anima, fiducialiter accedas ad Verbum, Verbo constanter inhaereas, Verbum familiariter percuncteris, consultesque de omni re,
Abbreviated transcription (Latin):
similitudine nouit: Quid inꝗͣ
uereatur de maiestate. cui de ori¬
gine fiducia datur: Tantũ est
ut curet naturę ingenuitatẽ
uitȩ honestate seruare. immo
cȩleste decus quod sibi origma¬
liter mest dignis quib dam
studeat morũ affectuumq ue¬
nustare & decorare colorib. Ut
quid enĩ dormitet industria:
Grande ꝓfecto in nobis donũ
naturȩ ipsa est. Quȩ si minus
suas exequatur partes. nonne
quod reliquum habet natura
in nobis totum turpabitur. to¬
tum quasi quadam uetustatis
oꝑietur rubigine:Id quidem
iniuria auctori. Et utiq ad
hoc auctor ipse ds̃ diuinȩ insi-¬
gne generositatis ꝑpetuo uolu¬
it in anima conseruari. ut
semꝑ hȩc in sese ex uerbo habe¬
at quo ammoneatur semper
aut stare cum uerbo: aut re¬
dire si mota fuerit. Non mota
quasi motus migrans aut pedib
gradiens. sed mota sicut substan¬
tiȩ utiq sp̃uali moueri est. cũ
suis affectib immo defectib a se

Expanded text:
similitudine novit? quid, inquam, similitudine novit? quid, inquam, vereatur de majestate, cui de origine fiducia datur? Tantum est ut curet naturae ingenuitatem vitae honestate servare, imo caeleste decus, quod sibi originaliter inest, dignis quibusdam studeat morum affectuumque venustare et decorare coloribus. 2. Utquid enim dormitet industria? Grande profecto in nobis donum naturae ipsa est: quae si minus suas exsequatur partes, nonne quod reliquum habet natura in nobis, totum turbabitur, totum quasi quadam vetustatis operietur rubigine? Id quidem injuria auctori. Et utique ad hoc auctor ipse Deus divinae insigne generositatis perpetuo voluit in anima conservari, ut semper haec in sese ex Verbo habeat, quo admoneatur semper, aut stare cum Verbo, aut redire, si mota fuerit. Non mota quasi locis migrans, aut pedibus gradiens, sed mota sicut substantiae utique spirituali moveri est cum suis affectibus, imo defectibus a se
Abbreviated transcription (Latin):
biduum hoc inUdemonstran¬
da uerbi animȩq alsmitate ex¬
pensum est. Quȩ utilitas in
om̃i labore isto: Nempe hȩc. Do¬
cuimus omnem animã licet one¬
ratam peccatis. uitiis irretitam.
captam illecebris. exilio captiũa.
corpore carceratam. luto heren¬
tem. infiram limo. affixam
membris. confixam curis. disten¬
tam negotiis. contractã timorib
affuctam dolorib. errorib ua¬
gam. sollicitudinib anxiam.
suspicionib inquietam. & po¬
stremo aduenam in terra ini¬
micoꝵ. iuxta ꝓphetȩ uocem
coiquinatam cum mortuis.
deputatam cum his qui in in¬
ferno sunt. licet inquam sic
dampnatam & sic desperatam.
docuimtis tamen hanc in sese
posse aduertere ñ modo unde
respirare in spem ueniȩ in
spem miscđiȩ queat. sed etiã¬
unde audeat aspirate ad nuptias
uerbi. cum deo inire fȩdus socie¬
tatis ñ trepidet : suaue amoris
iugum cum rege ducere angłoꝵ
ñ uereatur. Quid enĩ non tute
p̃sumat apud eum cuius se in¬
signem cernit imagine. illustr̃e

Expanded text:
biduum hoc in demonstranda Verbi animaeque affinitate expensum est. Quae utilitas in omni labore isto? Nempe haec. Docuimus omnem animam, licet oneratam peccatis, vitiis irretitam, captam illecebris, exsilio captivam, corpore carceratam, luto haerentem, infixam limo, affixam membris, confixam suris, distentam negotiis, contractam timoribus, afflictam doloribus, erroribus vagam, sollicitudinibus anxiam, suspicionibus inquietam, et postremo advenam in terra inimicorum, juxta prophetae vocem, coinquinatam cum mortuis, deputatam cum his qui in inferno sunt ; licet, inquam, sic damnatam, et sic desperatam, docuimus tamen hanc in sese posse advertere, non modo unde respirare in spem veniae, in spem misericordiae queat; sed etiaunde audeat aspirare ad nuptias Verbi, cum Deo inire foedus societatis non trepidet, suave amoris jugum cum Rege ducere angelorum non vereatur. Quid enim non tute audeat apud eum, cujus se insignem cernit imagine, illustrem
Abbreviated transcription (Latin):
flagitas. uid aliunde m̃dicas
in q̃uo abundas tu tibi dłalam
au̾bo uͥsitata. iam sit ⁊ quesita.
Nec otiosa quesitio quȩ oꝑata. est
uoluntat᷑e. sine qua reditꝰ eẽ non
poterat. S non sufficit semel q̃ri.
tant᷑ est animȩ languor. tantaq
in reditu difficultas. Quid enim
si uult. acet uoluntas. ubi facul¬
tas non suppetit. Nam uelle. ad
psalmo induximꝰ querit. Hon
plane aliud qmͣ queri: qđ̾ non que¬
reret. nisi quesitꝰ fuiss. Et rursũ
non quereret: si fuiss satis quesitꝰ

Expanded text:
flagitas? quid aliunde mendicas, flagitas? quid aliunde mendicas, in quo abundas tu tibi? Palam a Verbo visitata jam sit et quaesita. Nec otiosa quaesitio, quae operata est voluntatem, sine qua reditus esse non poterat. Sed non sufficit semel quaeri: tantus est animae languor, tantaque in reditu difficultas. Quid enim si vult? Jacet voluntas, ubi facultas non suppetit. Nam: Velle adjpsalmo induximus, quaerit? Non plane aliud, quam quaeri: quod non quaereret, nisi quaesitus fuisset; et rursum non quaereret, si quaesitus satis fuisset.
Abbreviated transcription (Latin):
mur donis tanqm̃ non datis. nec.
damꝰ glam dõ. Ita ꝓfecto qui m ax¬
ui uidebant᷑ ꝓ accepta. gr̃a. ꝓ
non redibita minimni reputant᷑
apud dm̃. Ego autẽ parco uob.
Usus sum modestiorib uocib max¬
imo minimoq: s quȩ sentio non
exp̃ssi. Discͥmen inuolui. ipse nu¬
dabo: optimũ pessimũq dixisse de¬
bueram. Nam uere ⁊ absq dubio
eo quisq pessimꝰ quo optimꝰ est. si
hoc ipsũ qd̾ est optimꝰ. ascribat sibi
Nempe pessimũ hoc. Qd̃ si dicat
quis absit. agnosco. gr̃a dĩ sum id
quod sum. studeatꝰ aut̃e captare qłi¬
olam ꝓ grã qm accepit. nõne fur
est ⁊ lat̾ro Audiet etiam qui eius¬
nequius seruo usurpante głam¬
Querit anima u̾bũ: s quȩ au̾bo
prius quesita sit. Alioqum semel
a u̾bo. Quasi uͦ aliud anima nr̃a
sit. qͣm sp̃c. uadens ⁊ non rediens:
si sibi fuerit derelicta. Audi ꝓfu¬
gam ⁊ deuiã quid doleat: ⁊ qͥd
si in uoluntate. res est. quid opẽ

Expanded text:
mur 1560 donis tanquam non datis, non mur 1560 donis tanquam non datis, non damus gloriam Deo. Ita profecto qui maximi videbantur pro accepta gratia, pro non redhibita minimi reputantur apud Deum. Ego autem parco vobis. Usus sum modestioribus vocibus, maximo, minimoque; sed quod sentio non expressi. Discrimen involvi, ipse nudabo: optimum, pessimumque dixisse debueram. Nam vere et absque dubio, eo quisque pessimus, quo optimus est, si hoc ipsum quo est optimus, ascribat sibi. Nempe pessimum hoc. Quod si dicat quis: Absit! agnosco, gratia Dei sum id quod sum; studeat autem captare gloriolam pro gratia quam accepit; nonne fur est et latro? Audiat qui ejusnequius servo usurpante Quaerit anima Verbum, sed quae a Verbo prius quaesita sit. Alioquin semel a Verbo. Quasi vero aliud anima nostra sit, quam spiritus vadens et non rediens, si sibi fuerit derelicta. Audi profugam et deviam, quid doleat, et quid si in voluntate res est, quid opem
Abbreviated transcription (Latin):
Magnũ bonũ: querere dm̃. Ego
hoc. nulli in bonis anime scđm
existimo. Primũ in donis: ultimũ
in ꝓfectib est. Uirtutũ nulli acce¬
dit: cedit nulli. Cui accedat. qͣm
nulla p̾cedit: cui cedat que om̃i¬
ũ mag̃ consũmatio est Que enĩ nͣ¬
uirtꝰ ascͥbi possit non querenti dm̃.
cessabit᷑ aquerendo. Non pedũi pas¬
sib. s desidiis querit᷑ ds̃. Et utiq
non extundit desidiũ scm felix in¬
uentio: s extendit. Nũqͥd consũma¬
tio gaudii. desidii consũptio ẽ
Oleũ mag̃ est illi: nam ipsũ flama.
Sic est. Adimplebit᷑ leticia: s deside¬
tandi hoc studiũ sine indigentia:
& desidium sine anxietate. Alt̾m ꝓfecto
p̾sentia. alt̾m copia excludit. Nc
iam uide cur ista p̾miserim. Hi¬
rens dm̃. ne magnũ bonũ in ma¬
gnũ sibi detorqueat malũ. nou̾it
se p̃uenta in illo. ⁊ añ q̃sitã qͣm que¬
rentẽ. Sic enĩ de magnis bonis.
mala oriri solent minora. cũ
facti eximii de bonis dñi uti¬

Expanded text:
Magnum bonum quaerere Deum. Ego hoc nulli in bonis animae secundum existimo. Primum in donis, ultimum in profectibus est. Virtutum nulli accedit, cedit nulli. Cui accedat, quam nulla praecedit? cui cedat, quae omnium magis consummatio est? Quae enim virtus ascribi possit non quaerenti Deum, cessabitur a quaerendo. Non pedum passibus, sed desideriis quaeritur Deus. Et utique non extundit desiderium sanctum felix inventio, sed extendit. Nunquid consummatio gaudii, desiderii consumptio est? Oleum magis est illi: nam ipsum flamma. Sic est. Adimplebitur laetitia; sed desidetandi hoc studium sine indigentia, et desiderium sine anxietate. Alterum profecto praesentia, alterum copia excludit. 2. Nunc jam videte cur ista praemiserim. Nirens Deum, ne magnum bonum in magnum sibi detorqueat malum, noverit se praeventam in illo, et ante quaesitam quam qurentem. Sic enim de magnis bonis mala oriri non minima solent, cum facti eximii de bonis Domini, uti
Abbreviated transcription (Latin):
caritatis: Nlet quippe caritas.
sed ex amore non ex merore. Elet
ex desiderio. flet cum flentib.
Tali imbre non ambigo irriga¬
tos uberius actus obȩdientiȩ
uiȩ. quos lȩtus intueor non mur¬
mure tetros. non tristitia subob¬
scuros. sed quodam gaudio spiri
tali iocundos & floridos. Sic sunt.
acsi semper flores gestetis in ma¬
nibus. Ergo si hiemps transiit
imber abiit & recessit. si demu
flores apparuerunt in terra no¬
stra. & subinde quȩdam spiri¬
talis gratiȩ uernalis temperies
tempus putationis indicit.
quid restat nisi ut de cȩtero
toti incumbamus huic tam
cessario: Scrutemur iuxta
prophetam uias nras & studia
nr̃a. & in eo se quisq iudicet
profecisse. non cum ñ inuene¬
rit quod reprehendat. sed cũ
quod inuenerit reprehendet.
Tlinc te frustra non scrutatus
es. si rursum opus esse scrutinio
aduertisti. Et totiens non te
fefellit inquisitio tua. quotieis
iterandam putaueris. Si aute
semper hoc cum opus est facis.

Expanded text:
charitatis? Flet quippe charitas, charitatis? Flet quippe charitas, sed ex amore, non ex moerore; flet ex desiderio, flet cum flentibus. Tali imbre non ambigo rigatos uberius actus obedientiae vestrae, quos laetus intueor, non murmure tetros, non tristitia subobscuros, sed quodam spirituali gaudio jucundos et floridos. Sic sunt, ac si semper flores gestetis in manibus. 1468 12. Ergo si hiems transiit, imber abiit et recessit; si demum flores apparuerunt in terra nostra, et subinde quaedam spiritualis gratiae vernalis temperies tempus putationis indicit: quid restat, nisi ut de caetero toti incumbamus huic operi tam ssario? Scrutemur, juxta prophetam, vias nostras et studia nostra, et in eo se quisque judicet profecisse, non cum non invenerit quod reprehendat, sed cum, quod invenerit, reprehendet. Tunc te non frustra scrutatus es, si rursum opus esse scrutinio advertisti: et toties non te fefellit inquisitio tua, quoties iterandam putaveris. Si autem semper hoc, cum opus est, facis,
Abbreviated transcription (Latin):
Colle superflua. & salubria sur¬
gunt. Utilitati accedit. quicquid
cupiditati demis. Demus oꝑam
putationi. Putetur cupiditas.
ut uirtus roboretur. Nobis fr̃s
putationis semper est tempus.
sicut semꝑ est opus. Confido
enim. quia uobis hyems iam
transiit. Scitis quam hyemem
dicam: Timorem illum qui non
est in caritate. Qui cum omnes
iniciet. ad sapientiam neminem
consummat. qm̃ superueniens
caritas excludit illum. tanqu̾ã
hiemem estas. Estas enim. caritaᷤ
est. Quȩ si iam uenit immo quia
uenit sicut iustum est michi
sentire de uobis. siccauerit ne¬
cesse est omnem hiemalem im¬
brem. omem uidelicet anxieta¬
tis lacrimam. quam amara re¬
cordatio peccati & timor ante
extorquebat iudicii. Itaq qͦd
non dubius dico. & snon cde
omnib uobis. profecto de plu¬
ribus hic iam imberꝰ abiit &
recessit. Nam & flores appareił.
indices pluuiȩ suauioris. Hab&
& estas pluuias suas. suaues &
uberes. Quid dulcius lacrima

Expanded text:
Tolle superflua, et salubria surTolle superflua, et salubria surgunt. Utilitati accedit, quidquid cupiditati demis. Demus operam putationi. Putetur cupiditas, ut virtus roboretur. 11. Nobis, fratres, putationis semper est tempus, sicut semper est opus. Confido enim quia nobis hiems jam transiit. Scitis quam hiemem dicam? Timorem illum, qui non est in charitate, qui cum omnes initiet ad sapientiam, neminem consummat; quoniam superveniens charitas extundit illum, tanquam hiemem aestas. Aestas enim charitas est: quae si jam venit, imo quia venit, sicut justum est mihi sentire de vobis, siccaverit necesse est omnem hiemalem imbrem, omnem videlicet anxietatis lacrymam, quam amara recordatio peccati, et timor ante extorquebat judicii. Itaque quod non dubius dico, etsi non de omnibus vobis, profecto de pluribus hic jam imber abiit et recessit: nam et flores apparent indices pluviae suavioris. Habet et aestas pluvias suas suaves et uberes. Quid dulcius lacrymis
Abbreviated transcription (Latin):
teat si non dissimulas inuenis.¬
n Quantum libet in hoc corpore
manens profeceris. erras si uiti¬
a putas emortua. & non ma¬
gis compressa. Uelis nolis intra
fines tuos habitat iebuseus.
subiugari potest. sed ñ ext̾mi¬
nari. Scio inquit. quia ñ habi¬
tat in me bonum. Parum est.
nisi & malum in esse fateatur.
Ait. Non quod uolo hoc ago.
sed quod odi illud facio. Si au¬
tem quod odi illud facio. iam ñ
ego operor illud. sed quod habi¬
tat in me peccatum. Aut te gͦ
si audes prefer apostolo. nempe
ipsius ista uox est. aut fatere
cum illo te quoq uitiis non
carere. Medium deniq uitioꝵ
la eget non solum putatione.
illa dum nescis paulatim elan¬
gueat. aut si suꝑcreuerint.¬
n suffocetur. Unum in tanto
discrimine consilium est. obser¬
uare diligenter. & mox ut re¬
nascentium capita apparebunt.
prompta seueritate succidere.
Non potest uirtus cum uitiis
pariter crescere. Ergo ut illa
uigeat. ista crescere ñ sinantur.

Expanded text:
teat, si non dissimulas, invenis.teat, si non dissimulas, invenis. Quantumlibet in hoc corpore manens profeceris, erras si vitia putas emortua, et non magis suppressa. Velis, nolis, intra fines tuos habitat Jebusaeus ; subjugari potest, sed non exterminari. Scio, inquit, quia non habitat in me bonum. Parum est nisi et malum inesse fateatur. Ait namque: Non quod volo, hoc ago; sed quod odi, illud facio. Si autem quod odi, illud facio, jam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum . Aut te ergo, si audes, praefer Apostolo nempe ipsius ista vox est; aut fatere cum illo te quoque vitiis non carere. Medium denique  aliala eges non solum putatione, illa, dum nescis, paulatim elangueat; aut, si supercreverint, suffocetur. Unum in tanto discrimine consilium est, observare diligenter, et mox ut renascentium capita apparebunt, prompta severitate succidere. Non potest virtus cum vitiis pariter crescere. Ergo ut illa vigeat, istaccrescere non sinantur.
Abbreviated transcription (Latin):
neas inuitatur. non quidem ad
plantandum. sed ad putandũ
quod iam plantatum erat. O¬
portune quidem. nam hoc opꝰ
pacis tempora requirebat. Quan¬
do & enim ꝑsecutionis tempore
id liceret. Alioquin. sumere in
manus gladios ancipites. facere
uindictam in nationib inere¬
pationes in populis. alligare re¬
ges eorum in compedibus & no¬
biles eorum in manicis ferreis.
& facere in eis iudicium con¬
scriptum. hoc quippe putare
uineas est. hȩc inquam omia
uix uel pacis tempore actitan¬
tur in pace. Et de his satis.
Poterat finiri etiam sermo. si
prius quemq urm̃ iuxta mo¬
rem meum de sua uinea monu¬
issem. Quis enim ita ad ungũe
omnia a se superflua resecauit.
ut nil se habere putet putati¬
one dignum. Credite michi
& putata repullulant. & effu¬
gata redeunt. & reaccendunt᷑
extincta. & sopita denuo ex¬
ħ̃ citantur. Parum est ergo se.¬
mel putasse. sepe putandum
est. Immo si fieri possit semper.
quia semꝑ quod putari opor¬

Expanded text:
neas invitatur, non quidem ad neas invitatur, non quidem ad plantandum, sed ad putandum quod plantatum jam erat. Opportune quidem: nam id opus pacis tempus requirebat. Quando etenim persecutionis tempore id liceret? Alioquin sumere in manus gladios ancipites, facere vindictam in nationibus, increpationes in populis; alligare reges eorum in compedibus, et nobiles eorum in manicis ferreis; et facere in eis judicium conscriptum hoc quippe putare vineas est: haec, inquam, omnia vix vel pacis tempore actitantur in pace. Et de his satis. 10. Poterat etiam finiri sermo, si prius quemque vestrum juxta morem meum de sua vinea monuissem. Quis enim ita ad unguem omnia a se superflua resecavit, ut nil se habere putet putatione dignum? Credite mihi, et putata repullulant, et effugata redeunt, et reaccenduntur exstincta, et sopita denuo excitantur. Parum est ergo semel putasse; saepe putandum est, imo, si fieri possit, semper; quia semper quod putari opor
Abbreviated transcription (Latin):
ta mox est pluuia uoluntaria
quam segregauit ds̃ heredita¬
ti suȩ. & flores apparere cȩpert̃.
Dñs dedit benignitatem &
terra nr̃a dedit flores suos. ita ut¬
in una die tria milia in alia
quinq milia de populo crecle¬
rent. adeo in breui creuit flo¬
rum numerus. id est credenti¬
um multitudo. Et ñ potuit
gelu maliciȩ preualere. aduer¬
sus flores qui apparebant. nec
preripere ut assolet fructum
uitȩ quem promittebant. Nam
cum omnes qui crediderant in¬
duerentur uirtute ex alto.
surrexerunt ex eis homines
qui minas hominum contẽp¬
serunt. fortes in fide. Passi st̃
quidem quam plurimos con¬
tradictores. sed non cesserunt
neq subterfugerunt. qͦ minꝰ¬
& facerent & annuntiarent ope¬
ra dei. Nam iuxta illud in psal¬
mo. spiritaliter quidem & semi¬
nauerunt agros & plantauer̃t
uineas. & fecerunt fructum na¬
tiuitatis. Processu temporis tem¬
pestas secdata est. & pace reddita
Et tunc demum sponsa ad ui¬

Expanded text:
ta mox est pluvia voluntaria, ta mox est pluvia voluntaria, quam segregavit Deus haereditati suae, et flores apparere coeperunt. Dominus dedit benignitatem, et terra nostra dedit flores suos, ita ut una die tria millia, in alia quinque millia de populo crederent : adeo in brevi crevit florum numerus, id est credentium multitudo. Et non potuit gelu malitiae praevalere adversus flores qui apparebant, nec praeripere, ut assolet, fructum vitae, quem promittebant. 9. Nam cum omnes qui crediderant, induerentur virtute ex alto, surrexerunt ex eis homines, qui minas 1467 hominum contempserunt, fortes in fide. Passi sunt quidem quamplurimos contradictores; sed non cesserunt, neque subterfugerunt, quominut facerent, et annuntiarent opera Dei. Nam juxta illud in psalmo spiritualiter quidem: Et seminaverunt agros, et plantaverunt vineas, et fecerunt fructum nativitatis . Processu temporis tempestas sedata est, et pace reddita Et tunc demum sponsa ad vi
Abbreviated transcription (Latin):
ualuerunt super eam tempus
suum umeȩ non habuerunt.
nec fuit quo sponsa inuitaret᷑
ad putandas uineas. Cęterum
illis decurrentib terra apparuit
arida. & flores appartierunt in
ea. significantes tempus putati¬
onis adesse. Quęris quando hoc
fuit : Quando putas. nisi cum
refloruit caro xp̃i in resurrectio¬
ne. Et hic primus & maximꝰ
flos qui apparuit in terra nostra.
flos campi & lilum conuallium
m̃c. ut putabatur filius ioseph.
a nazareth quod interpretatur
flos. Is ergo flos apparuit pͥmus
non solus. nam & multa corꝑa
sanctorũ qui dormierant pari¬
ter surrexerunt. qui ueluti qͥ¬
dam lucidissimi flores simul
apparuerunt in terra nostra.
Deniq uenerunt in sanctam
quitatem. & apparuerunt
multis. Flores etiam fuerunt
qui primi crediderunt de popło.
primitiȩ sanctorũ. Plores eorũ
miracula. instar florum ad¬
ducentia ad fructum fidei.
Nam post quam ille infidelita¬
tis imber aliquantulum uel
ex parte abiit & recessit. secu¬

Expanded text:
nvaluerunt super eam; tempus nvaluerunt super eam; tempus suum vineae non habuerunt, nec fuit quod sponsa invitaretur ad putandas vineas. Caeterum illis decurrentibus terra apparuit arida, et flores apparuerunt in ea, significantes tempus putationis adesse. Quaeris quando hoc fuit? quando putas, nisi cum refloruit caro Christi in resurrectione? Et hic primus et maximus flos, qui apparuit in terra nostra. flos campi et lilium convallium Jesus , ut putabatur filius Joseph a Nazareth , quod interpretatur flos. Is ergo flos apparuit primus, non solus. Nam et multa corpora sanctorum, qui dormierant, pariter surrexerunt, qui veluti quidam lucidissimi flores simul apparuerunt in terra nostra. Denique venerunt in sanctam civitatem, et apparuerunt multis . Flores etiam fuerunt qui primi crediderunt de populo, primitiae sanctorum. Flores eorum miracula, instar florum producentia fructum fidei. Nam postquam ille infidelitatis imber aliquantulum, vel ex parte, abiit et recessit, secu
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ pro fructib spinas ꝓdu¬
cunt & tribulos. Nali imbres
etiam traditiones phariseorũ
quas saluator redarguit. &¬
ipsi nubes malȩ. Et nisi existi¬
mes me iniuriam facere mo¬
ysi nam bona nubes illa. non
omne quod pluit uel ipsa
bonum tamen dicam. ne illi
contradicam qui ait. Dedi il¬
lis id est iudeis precepta non
bona. haut dubrum quin per
moysen. & iustificationes in qͥ¬
bus non uiuent in eis. Lattera¬
lis illa uerbi causa obseruatio
sabbati sonantis requiem non
donantis. indictus sacrificioꝵ
ritus. interdictus porcinȩ esus.
non nullorumq similium quȩ
immunda a moyse ꝑcensent.
pluuia est hoc totum ex illa
nube descendens. sed nolo in
agrum uel ortum meũ quan¬
doq descendat. Puerit sane
bona suo tempore. post tempꝰ
si uenerit. non bonam iam
censeo. Omnis etiam lenis etiam
leniter descendens p̾luuia si sit
intempestiua. molesta est. Donec
ergo istrusmodi aquȩ pestilen¬
res occupauerunt terram & i¬

Expanded text:
quae pro fructibus spinas produquae pro fructibus spinas producunt et tribulos. Mali imbres etiam traditiones Pharisaeorum, quas Salvator redarguit, et ipsi nubes malae. Et nisi existimes me injuriam facere Moysi, nam bona nubes est illa, non omne quod pluit vel ipsa, bonum tamen dicam ne illi contradicam, qui ait: Dedi illis, id est Judaeis, praecepta non bona haud dubium quin per Moysen et justificationes, in quibus non vivent in eis . Litteralis illa, verbi causa, observatio Sabbati, sonantis requiem, non donantis; indictus sacrificiorum ritus, interdictus porcinae carnis esus, nonnullorumque similium, quae immunda a Moyse censentur, pluvia est hoc totum ex illa nube descendens, sed nolo in agrum vel hortum meum quandoque descendat. Fuerit sane bona suo tempore; post tempus si venerit, non bonam jam censeo. Omnis etiam Ienis et leniter descendens pluvia, si sit intempestiva, molesta est. 8. Donec ergo istiusmodi aquae pestilentes occupaverunt terram, et i
Abbreviated transcription (Latin):
fructus pro sui dissimilitudine
differentes. bonȩ uidelicet bonos
& malȩ malos. ita arbitror nu¬
bes & bonas quȩ bonos. & malas
esse quȩ malos pluant imbres.
Et uide ne forte innueret nob̃
hanc nubium imbriumq distin¬
ctionem. qui dicebat. Mandabo
nubibus meis. ne pluant super
eam haut dubium quin super
uineam imbrem. Cur putas ad¬
iunxisse signanter meis. nisi
quia sunt & malȩ nubes quȩ
non sunt eius.olle tolle in¬
quiunt. crucifige eum. O nu¬
bes uolentas & turbidas. o im¬
brem procellosum. o torrentẽ
iniquitatis. euertere magis qu̾ã
fecundare idoneum. Nec minꝰ
malus minusue amarus mino¬
ri licet impetu proruens. imb̃
ille qui subsecutus est. Alios
saluos facit. seipsum ñ potest
saluum facere. Xp̃e rex isrł
descendat nunc de cruce. &
credimus ei. Philosophoꝵ uen¬
tosa loquacitas non bonus est¬
imber. qui sterilitatem magis
intulit terris. qu̾a fertilitatẽ.
Multomagis praua dogmata
hereticorum mali imbres sunt.

Expanded text:
fructus pro sui dissimilitudine fructus pro sui dissimilitudine differentes, bonae videlicet bonos, et malae malos: ita et arbitror nubes et bonas, quae bonos; et malas esse, quae malos pluant imbres. Et vide ne forte innuerit nobis hanc nubium, imbriumque differentiam, qui dicebat: Mandabo nubibus meis, ne pluant super eam haud dubium quin super vineam imbrem . Cur putas adjunxisse signanter, meis, nisi quia sunt et malae nubes, quae non sunt ejus? Tolle, tolle, inquiunt, crucifige eum . O nubes violentas et turbidas! O imbrem procellosum! o torrentem iniquitatis, evertere magis, quam fecundare idoneum! Nec minus malus minusve amarus, minori licet impetu proruens, imber ille qui subsecutus est: Alios salvos fecit, se ipsum non potest salvum facere. Christus rex Israel descendat nunc de cruce, et credimus ei . Philosophorum ventosa loquacitas non bonus imber est qui sterilitatem magis intulit terris, quam fertilitatem. Multo magis prava dogmata haereticorum mali imbres sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nunc putatis dic̾ere imbres:
Istosne quos uidemus curren¬
tes per aera nubes turbulen¬
to spiritu spargere suꝑ terrã:
Non est ita. Sed quos de ter¬
ra in aerem sursum ferunt ho¬
mines. turbulenti spiritus:
ponentes in cę̧lum os suum.
& lingua eorum transiens
in terram tanquam pluuia
amarissima tertam ipsam
palustrem ac sterilem facit.¬
& tam plantis quam satis in¬
utilem. non quidem his uisi¬
bilibus atq corporeis ad nr̃os
utiq corporeos usus datis. de
quib nulla plane sicut nec
de bobus cura est deo. Sed
quibus: Profecto quę seuit &
plantauit dei manus & non
hominis. quȩ & uel germinare
uel radicari in fide & caritate
poterant. & fructus parturire
salutis. si bonis & temporaneis
imbribus rigarentur. Animȩ
deniq sunt. pro quib xp̃e mor¬
tuus est. Ue nubib pluentibus
istiusmodi imbres super eas. quiȩ
lutum faciant. fructum non
afferant. Nam sicut sunt & bo¬
nȩ & malȩ arbores ferentes quȩq

Expanded text:
nunc putatis dicere imbres? nunc putatis dicere imbres? istosne, quos videmus currentes per aera nubes turbulento spiritu spargere super terram? Non est ita. Sed quos de terra in aerem sursum ferunt homines turbulenti spiritus, ponentes in coelum os suum, et lingua eorum transiens in terram, tanquam pluvia amarissima, terram ipsam palustrem ac sterilem facit, et tam plantis quam satis inutilem, non quidem his visibilibus atque corporeis ad nostros utique corporeos usus datis, de quibus nulla plane, sicut nec de bobus cura est Deo. Sed quibus? Profecto quae 1466 sevit et plantavit Dei manus, et non hominis; quae et vel germinare, vel radicare in fide et charitate poterant, et fructus parturire salutis, si bonis et temporaneis imbribus rigarentur. Animae denique sunt, pro quibus Christus mortuus est. Vae nubibus pluentibus istiusmodi imbres super eas, quae lutum faciant, fructum non afferant! Nam sicut sunt et bonae, et malae arbores, ferentes quaeque
Abbreviated transcription (Latin):
erat premunittis & premonitꝰ
alios confortare: Ceterum nec
is nec illi sibi adhuc induerant
uirtutem ex alto. & ob hoc tui-¬
tum non erat eis exire in uine¬
as. exerere linguȩ sarculum: &
gladio sp̃c putare uites. purga¬
re palmites. ut fructum plus
afferrent. Deniq ipse dñs tace¬
bat in passione. & in multis
interrogatus non respondebat.
factus iuxta prophetam sictit
homo non audiens. & ñ habens
m ore suo redargutiones. Dice¬
bat autem. Si uobis dixero non
creditis michi. si autem & int̾¬
rogauero non respondebitis mͥ.
sciens tempus putationis non¬
dum aduenisse. nec responsu¬
ram prorsus uineam suam
impensis laboribus. id est nec
fidei nec boni operis fructum
aliquem relaturam. Quare:
Quia hẏemis erat in cordibus
perfidorum. & hyemales qui¬
dam malitiȩ imbres occupaue¬
runt terram. iacta semina uer¬
bi suffocare quam fouere para¬
tiores. sed & cultui uinearum
omnem nichi lomintis impendendã
operam frustrari. Quos uos me

Expanded text:
erat praemunitus, et praemonitus erat praemunitus, et praemonitus alios confortare? 6. Caeterum nec is, nec illi sibi adhuc induerant virtutem ex alto; et ob hoc tutum non erat eis exire in vineas, exerere linguae sarculum, et gladio Spiritus putare vites, purgare palmites, ut fructum plus afferrent. Denique ipse Dominus tacebat in passione, et in multis interogatus non respondebat , factus, juxta Prophetam, sicut homo non audiens, et non habens in ore suo redargutiones . Dicebat autem: Si vobis dixero, non credetis mihi; si autem et interrogavero, non respondebitis mihi : sciens tempus putationis nondum advenisse, nec responsuram prorsus vineam suam impensis laboribus, id est nec fidei, nec boni operis fructum aliquem relaturam. Quare? Quia hiems erat in cordibus perfidorum, et hiemales quidam malitiae imbres occupaverant terram, jacta semina verbi suffocare, quam fovere paratiores; sed et cultui vinearum omnem nihilominus impendendam operam frustraturi. 7. Quos vos me
Abbreviated transcription (Latin):
tanquam igne quem dñs ad
hoc ipsum misit in terra. hy
gelido corde quam corpore. De¬
niq erat frigus inquit. agñu
reuera frigus. cor negantis con¬
strinxerat. Nec mirum tamen.
cum ignis ab eo ablatus esset.
Nam paulo ante non paruo
feruebat zelo. quippe ad huc
igni proximus. qui euaginato
gladio ne ignem ꝑderet ser¬
ui auriculam amputauit.
Sed non erat tempts putatio¬
nis. & ideo audit. Conuerte
glachum tuum in locum suũ.
Erat enim hora & potestas te¬
nebrarum. & quisquis tunc
discipulorum leuaret glachũ
uel ferri uel uerbi aut ferro
truncandus erat & neminem
lucraretur nec quippiam fructꝰ
afferret. aut certe timoris gla¬
dio ad negandum cogendus. &
sic magis ipse periret. iuxta uer¬
bum dñi quod subiunxit mex
ita dicens. omnis qui acceperit
glachum. gladio peribit. Quis
nempe cȩterorum ante pauen¬
dam mortis imagmem in paui¬
dus staret trepidante & ceden¬
te principe ipso. & qui uoce
confortatoria sui imperatoris fu¬

Expanded text:
tanquam igne, quam Dominus ad tanquam igne, quam Dominus ad hoc ipsum misit in terram Lugelido corde, quam corpore? Denique: Erat frigus, inquit . Magnum revera frigus cor negantis constrinxerat. Nec mirum tamen, cum ignis ab eo ablatus esset. Nam paulo ante non parvo ferebat zelo, quippe adhuc igni proximus, qui evaginato gladio, ne ignem perderet, servi auriculam amputavit. Sed non erat tempus putationis: et ideo audit: Converte gladium tuum in locum suum. Erat enim hora et potestas tenebrarum: et quisque tunc discipulorum levaret gladium vel ferri, vel verbi, aut ferro truncandus erat, et neminem lucraretur, nec quidpiam fructus afferret; aut certe timoris gladio ad negandum cogendus; et sic magis ipse periret, juxta verbum Domini quod subjunxit mox, ita dicens: Omnis qui acceperit gladium, gladio peribit . Quis nempe caeterorum ante pavendam mortis imaginem impavidus staret, trepidante et cedente principe ipso, et qui voce confortatoria sui imperatoris fu
Abbreviated transcription (Latin):
regiones. quia albȩ sunt iã ad
messem. Item. Messis quidem
multa. operarii pauci. Nogate
dũm messis. ut mittat opera¬
rios in messem suam. Sicuit gͥ
ibi metendi aminarũ segetes
tempus adesse monstrabat. ita
& hic uineas ȩque intelligibiles id
est animas uel ȩcclesias tempus
putandi aduenisse denuntiat.
id forsitan inter utrasq res uo¬
lens uocabulorum diuersitate
distingui. ut messes plebes. uine¬
as congregationes sanctorũ cohabi¬
rantium intelligamus. Porro
hiemale temptis quod preterisse
significat. illud michi designa¬
re uidetur. cum dñs iħe iam ñui
palã ãbularet apud iudeos. eo quod
conspirassent aduersus eum. uo¬
lentes eum interficere. Unde &¬
& dicebat ad quosdam. Tempus
rursum. Ascendite uos ad diem
festum hunc. ego non ascendã.
Ascendit tamen postea & ipse.
non palam sed quasi in occulto.
Ex tunc ergo & deinceps usq
ad aduentum sp̃c scĩ quo recalu¬
erunt torpentia fideliũ corda.

Expanded text:
regiones, quia albae sunt jam ad regiones, quia albae sunt jam ad messem ; item: Messis quidem multa, operarii pauci: rogate Dominum messis, ut mittat operarios in messem suam . Sicut igitur ibi metendi animarum segetes tempus adesse monstrabat, ita et hic vineas aeque intelligibiles, id est animas vel Ecclesias, tempus putandi advenisse denuntiat; id forsitan inter utrasque res volens vocabulorum diversitate distingui, ut messes plebes, vineas congregationes sanctorum cohabitantium intelligamus. 5. Porro hiemale tempus, quod praeteriisse significat, illud mihi designare videtur, cum Dominus Jesus jam non palam ambularet apud Judaeos, eo quod conspirassent adversus eum, volentes eum interficere. Unde et dicebat ad quosdam: Tempus rursum: Ascendite vos ad diem festum hunc, ego non ascendam . Ascendit tamen postea et ipse, non palam, sed quasi in occulto. Extunc ergo et deinceps usque ad adventum Spiritus sancti, quo recaluerunt torpentia fidelium corda,
Abbreviated transcription (Latin):
& destruat. & ȩdificet & plan¬
tit. Uerum qm operi huic
sicut & omni rei sub cȩlo non
omne temptis suppetit & aptu
est. addit is qui inuitat. tempꝰ
putationis aduenisse. Adesse
hoc nouerat. qui clamabat.
Ecce nunc tempris acceptabile
ecce nunc dies salutis. nemini
dantes ullam offensionem. ut ñ
uituperetur ministeriũ nr̃m.
Uiciosa sine dubio atq suꝑflua
& omne deniq quod offendi¬
culum dare & impedire fru¬
ctum salutis possit putare iã
& resecare monebat. sciens quia
tempus putationis aduenerit.
Ideo & aiebat fideli cuidã culto¬
ri uinearum. argue. increpa.
obsecra. in primo & secundo
horum. putationem uel exstir¬
pationem. in ultimo plantatio¬
sus per os pauli de tempore ope¬
randi. sed audi quid ꝑ ꝓprium
os de temporum consicderatione
sub alio quidem rerũ scemate &
nomine cum noua sponsa lo
cutus sit. Nonne uos dicitis in¬
quit quia quaruor menses st̃
& messis uenit: Ecce dico uob.
leuate oculos uestros & uidete

Expanded text:
et destruat, et aedificet et planet destruat, et aedificet et plantet? 4. Verum quoniam operi huic, sicut et omni rei sub coelo, non omne tempus suppetit et aptum est, addit is qui invitat, tempus putationis advenisse. Adesse hoc noverat qui dicebat: Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis; nemini dantes ullam offensionem, ut non vituperetur ministerium nostrum . Vitiosa sine dubio atque superflua, et omne denique quod offendiculum dare, et impedire fructum salutis possit, putare jam et resecare monebat, sciens quia tempus putationis advenerit. Ideo et aiebat fideli cuidam cultori vinearum: Argue, increpa, obsecra ; in primo et secundo horum putationem vel exstirpationem, in ultimo plantatiosus per os Pauli de tempore operandi. Sed audi quid per proprium os de temporum consideratione, sub alio quidem rerum schemate et nomine, cum nova sponsa sit locutus. Nonne vos dicitis, inquit, quia quatuor menses sunt, et messis venit? Ecce dico vobis: Levate oculos vestros et videte
Abbreviated transcription (Latin):
si hẏstorico scemate sp̃ualiter
nobis innuatur intelligendum.
Et uineas quidem animas esse
uel ȩcclesias. simulq huius rei
rationem quȩ nam sit dixi uob̃
iam & audistis. nec opus habetis
iterato audire. Ad has itaq reui¬
sendas. corrigendas. instruen¬
das. saluandas. anima ꝑfectior
inuitatur. quȩ tamen id mini.¬
sterii sortita sit non sua ambi¬
tione. sed uocata a deo tanquã
aaron. Porro inuitatio ipsa qͥd
est. nisi intima quȩdam stimu¬
latio caritatis. pie nos sollicitan¬
tis emulari fraternam salute.
emulari decorem domus dñi.
nicrementa luctorum eus. incre¬
menta frugum iustitiȩ erus. lau¬
dem & gloriam nominis erus:
Istiusmodi itaq circa dm̃ religi¬
osis affectibus quotiens is qui
animas regere aut studio predi¬
cationis ex officio intendere ha¬
bet hominem suum interiorẽ
senserit permoueri. totiens ꝓ
certo sponsum adesse intelligat.
totiens se ab illo ad uineas inui¬
tari. Ad quid nisi ut euellat

Expanded text:
si historico schemate spiritualiter si historico schemate spiritualiter nobis innuatur intelligendum. Et vineas quidem animas esse vel Ecclesias, simulque hujus rei rationem quaenam sit, dixi vobis jam, et audistis, nec opus habetis iterato audire. Ad has itaque revisendas, corrigendas, intruendas, salvandas, anima perfectior invitatur, quae tamen id ministerii sortita sit, non sua ambitione, sed vocata a Deo tanquam Aaron. Porro invitatio ipsa quid est, nisi intima quaedam stimulatio charitatis pie nos sollicitantis aemulari fraternam salutem, aemulari decorem domus Domini, incrementa lucrorum ejus, incrementa frugum justitiae ejus, laudem et gloriam nominis ejus? Istiusmodi itaque circa Deum religiosis affectibus quoties is qui animas regere, aut studio praedicationis ex officio intendere habet, hominem suum interiorem senserit permoveri; toties pro certo sponsum adesse intelligat, toties se ab illo ad vineas invitari. Ad quid, nisi ut evellat