comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
u̾boꝵ sententiã nob̃ aꝑiens: suꝑ
ꝑhoc intelligit᷑ pat̾ esse in filio
& filiꝰ in patre: qr una est eorũ
substantia. Ibi est enĩ unitas: uͥ
nulla diu̾sitas. Ecce triũ illustri¬
tis. ꝑie credere uolentib ostendit᷑¬
ter accipiendũ sit cũ dr pat̃ in

Expanded text:
iens super Per hoc intelligitur Pater esse in Filio, et Filius in Patre, quia una est eorum substantia. Ibi enim est unitas, ubi nulla diversitas. Ecce tribus illustritis, pie credere volentibus ostendiaccipiendum sit cum d
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s in patre & in filio est.
Nullus hoꝵ extra quemilibet
ab homine reserari archanũ:
ex qͣ intelligentia dicat᷑ singła
ꝑsonarũ tota eẽ in aliis. Uñ
etiã hylariꝰ ista interu⁊
ꝑ quirens: in libro tercio de trinͥ.¬
nec exemplũ aliqͥd reb diuniᷤ
cõparatio humana p̾stabit: sed
qͦd in intelligibile ẽ homini. dõ
possibile ẽ. Cognoscendũ itaq
atq intelligendũ qͥd sit illuđ.
ego in patre & pat̃ in me est:
si tam̃ cõp̃hendere hoc ita ut ẽ
ualebimꝰ : ut qͦd natura rerũ
pati ñ posse estimat᷑. id diuinȩ
ueritatis ratio consequatur.
Patrẽ gͥ in filio. & filiũ in patre
ẽẽ. plenitudo in utͦq diuinita¬
tis ꝑfecta ẽ: quia plenitudo
ditatis in filio qͥd in patre est
hoc & in filio ẽ: qͦd in ingenito
hoc & in genito. alt̾ ab altero
& ut̃q unũ: is scił qͥ ẽ nichil
habens qͦd ñ sit etiã in eo a qͦ
ẽ. Non duo unꝰ. s alius in alio:
qr ñ aliud in utͦq ut unũ sint

Expanded text:
sanctus in Patre et in Filio est. Nullus horum extra quemlibet ab homine reserari arcanum; ex qua intelligentia dicatur singula personarum tota esse in aliis. Unde etiam Hilar., ista interius perquirens, in lib. 3 de Trin.nec exemplum aliquod rebus divinis comparatio humana praestabit. Sed quod non intelligibile est homini, Deo possibile est. Cognoscendum itaque atque intelligendum est quid sit illud: Ego in Patre, et Pater in me est; si tamen comprehendere hoc ita ut est valebimus, ut quod natura rerum pati non posse aestimatur, id divinae veritatis ratio consequatur. Patrem ergo in Filio, Filium in Patre esse, plenitudo in utroque divinitatis perfecta est, quia plenitudo divinitatis est in Filio; quod in Patre est hoc et in Filio est; quod in ingenito est, hoc in genito, alter ab altero, et uterque unum. Is scilicet qui est nihil habens quod non sit etiam in eo a quo est, non duo unus, sed alius in alio, quia non aliud in utroque, ut unum sint
Abbreviated transcription (Latin):
ad se ipsũ referat᷑: hoc enĩ
uidet᷑ ex p̃dictis posse ꝓba¬
ri. Si enĩ qͦd datur refertur
ut p̃dictũ ẽ: gͦ refert᷑ ad se¬
ipsũ. Nuiꝰ questionis det̾mi¬
nationẽ in posterũ differi-¬
mus: doñ tractemꝰ de his q̃
relatiue dicunt᷑ de do. ex
tẽpore. in quib datũ & do¬
natũ continent᷑. De eqͣlitate
triũ ꝑsonarum. lxuii.
unc postꝙͣ coet̾nitatem
triũ ꝑsonarũ ꝓ modulo fa¬
cultatis nr̃e insinuauimꝰ:
lã de earundẽ equalitate
aliqͥd eloqui supest. Fides
enĩ catholica. sicut coet̾nas
ita & coequales tres ꝑsonas
asserit. E qualis ẽ enim in
omnib patri filiꝰ. & patri
breuit apiens qͦmͦ intelliga¬
tur ȩqualit̃. docet. nullus
hoꝵ aliũ aut p̾cedit ȩt̾nita¬
te. aut excedit magnitudi¬
ne. aut suꝑat potestate:
quia nec filio nec sp̃u scõ
quantũ ad nate diuinȩ
unitatẽ ꝑtinet ant̾ior aut
Eternũ quippe & sine initio ẽ.
qͦd filiꝰ de patͥs nat᷑a existit :

Expanded text:
ad seipsum referatur: hoc enim videtur ex praedictis posse probari. Si enim quod datur refertur ut praedictum est, ergo refertur ad seipsum. Hujus quaestionis determinationem in posterum differimus, donec tractemus de his quae relative dicuntur de Deo ex tempore, in quibus datum et donatum continentur. DTRIUM PERSONARUM. 1. Nunc postquam coaeternitatem trium personarum pro modulo facultatis nostrae insinuavimus, jam de earumdem aequalitate aliquid eloqui superest. Fides enim catholica sicut coaeternas, ita et coaequales tres personas asserit. Aequalis est enim in omnibus Patri Filius, et Patri breviter aperiens quomodo intelligatur aequalitas, docet. Nullus horum alium aut praecedit aeternitate, aut excedit magnitudine, aut superat potestate; quia nec Filio nec Spiritu sancto, quantum ad divinae naturae unitatem pertinent, autAeternum quippe est et sine initio, quod Filius de Patris natura exstitit,
Abbreviated transcription (Latin):
maior filio. nei pat̾ uł filiꝰ
maior sp̃u scõ. nec maiꝰ aliquid
nec tres simul maiꝰ aliqͥd quã
duȩ. nec maior ẽ e̾entia in tͥb
ꝗͣ in duab. nec in duab ꝗͣ in
una: quia tota ẽ in singulis.
Un ioħes damascenꝰ ait. Confi¬
tem᷑ ditatis naturã omnem
ꝑfecte ẽe in singła suarũ ypo

Expanded text:
major Filio, nec Pater vel Filius major Spiritu sancto, nec majus aliquid nec tres simul majus aliquid quam duae, nec major est essentia in tribus quam in duabus, nec in duabus quam in una, quia tota est in singulis. Unde Joannes Damascenus ait: Confitemur deitatis naturam omnem perfecte esse in singula sua
Abbreviated transcription (Latin):
Est gen̾atio gen̾ationũ q̃ ñ tͣn¬
sit. collata ex omnib generati¬
onib id est scĩ: in illa erunt
anni di qͥ ñ transeunt. id est
anni di. aliud ipse: s anni dĩ
et̃nitas ddi ẽ: eternitas uͦ ipsa
di substantia ẽ. nichil habens
mutabile. Inconcusse gͥ tenea¬

Expanded text:
Est generatio generationum quae non transit, collecta de omnibus generationibus, id est, sanctis. In illa erunt anni Dei qui non transeunt, id est, anni Dei, aliud ipse; sed anni Dei aeternitas Dei est. Aeternitas vero ipsa Dei substantia est, nihil habens mutabile. Inconcusse ergo tenea
Abbreviated transcription (Latin):
Uirtus ẽ pat̾. uirtꝰ est filiꝰ. uirtꝰ
est sp̃s sc̃s. hoc uerũ dicis: s qđ
uirtutẽ de uirtute genitã &
uirtutẽ de uirtute ꝓcedentem
ñ uis eandẽ hr̃e naturã. hoc fal¬
sũ dicis: hoc cont̃ fidem rectã &
catholicã dicis. His u̾bis aperte
docet᷑ qđ tres ꝑsonȩ illȩ non ft̾
partes tłi uel diuinȩ e̾entiȩ nul¬

Expanded text:
irtus est Pater, virtus est Filius, virtus est Spiritus sanctus. Hoc verum dicis; sed quod virtutem de virtute genitam, et virtutem de virtute procedentem non vis eamdem habere naturam, hoc falsum dicis, hoc contra fidem rectam et catholicam dicis. His verbis aperte docetur quod tres personae illae non sunt partes
Abbreviated transcription (Latin):
uł dato: cũ uͦ donũ accipit᷑
eo modo quo sp̃s sc̃s: donũ tm
patͥs & filii đr. non hominis
ta & filiꝰ sub hac appellatione
ñ potest dici nr̃. ut dicat᷑ fili

Expanded text:
vel dato. Cum vero donum accipitur eo modo quo Spiritus sanctus donum Patris et Filii dicitur, non hominis; ita et Filius sub hac appellatione non potest dici noster, ut dicatur filius
Abbreviated transcription (Latin):
ñ esse qđ d̃s p̾sciuit. & ĩpossibile
est non eẽ qͦd d̾s p̾sciuit. & in¬
possibile ẽ non ẽẽ prescita om̃ia
quȩ fuint. & huiꝰmodi. Possunt
iunctim. ut conditio sit impli¬
cita: & disiunctim. Si enĩ ita
intelligas ñ potest alit̾ fieri qͣ
ds p̃sciuit. id est ñ potest utrũq
simul eẽ. scił q̃d̃ as p̾seiuerit¬
ita fieri & alit̾ fiat: uerũ intelli¬
gis. Si aũ ꝑ disiunclionẽ intelli¬
gas. ut dicas hoc alit̾ non posse
euenire qͣm euenit. quomͦ ds fu¬
turũ p̃sciuit. falsũ ẽ. Hloc enim
alit̾ potest euenire ꝗͣ euenit: &
tam̃ ds hoc modo futurũ p̾sci¬
uit. Similit̾ & alia determina:
scił. impossibile ẽ id ñ euenire
qͦd ds p̃sciuit. uel cũ ds p̃scie¬
rit. Di coniunctĩ intelligas. uerũ
dicis: si disiunctĩ. falsum. Ita
etiã illud. ĩpossibile ẽ non esse
p̃scitũ omne qͦd fit: id ÷ ñ potest
esse utrũq simul. scił ut fiat
& ñ sit p̃scitũ. Nic sensus uerꝰ ẽ.

Expanded text:
possibile est non esse quod Deus praescivit; et: Impossibile est non esse praescita omnia quae fiunt et hujusmodi. Possunt  ut conditio sit implicita, et disjunctim. Si enim ita intelligas: Non potest aliter fieri quam Deus praescivit, id est: Non potest utrumque simul esse, sciit fieri et aliter fiat, verum intelligis; si autem per disjunctionem intelligas, ut dicas hoc aliter non posse evenire quam evenit, et quomodo futurum Deus praescivit, falsum est. Hoc enim aliter potest evenire quam evenit, et tamen Deus hoc modo futurum praescivit. Similiter et alia determinatio, scilicet: Impossibile est illud non evenire quod Deus praescivit vel dum Deus praescierit, si conjunctim intelligas, verum dicis; si disjunctim, falsum. Ita etiam et illud: Impossibile est non esse praescitum omne quod fit, id est: Non potest esse utrumque, scilicet, ut fiat et non sit praescitum, hic sensus verus est.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sciuit: gͣ potest dĩ p̃scientia¬
falli. Qͦd omnino falsũ ẽ. Potest
equid̃e ñ fieri aliqͥd: & illud tñ
p̃scitũ est fieri. Non ideo tamen
potest falli d̃i p̾scientia: quia si
illud ñ fieret. nec a d̃o p̃scitum
eẽt fieri. S adhuc urgent que¬
stionẽ dicentes. Alit̃ potest fieri
quã d̾s p̃sciuit: aut non aliter.
Si ñ alit̾: gͦ necessario cunct a
eueniunt. Si uͦ alit̾: potest gͥ
di p̾scientia falli uł mutari. S
potest fieri alit̾: quia potest alit̃

Expanded text:
Dei praescientia, quod omnino falsum est. Potest equidem non fieri aliquid, et illud tamen praescitum est fieri, non ideo tamen potest falli Dei praescientia; quia si illud non fieret, nec a Deo praescitum esset fieri. Sed adhuc urgent quaestionem dicentes: Aut aliter potest fieri quam Deus praescivit, aut non aliter: si non aliter; ergo necessario cuncta eveniunt; si vero aliter, potest ergo Dei praescientia falli vel mutari. Sed potest aliter fieri, quia potest
Abbreviated transcription (Latin):
ait origenes. quia futurũ est ideo
scit᷑ a o anteꝗͣ fiat. id ÷ qͦd futu¬
rũ est scit᷑ a deo ante ꝗͣ fiat. neq
sciret᷑ nisi futurũ ẽẽt. ut ñ notet᷑
ibi causa. nisi sine qua ñ fit. Ita
etiã dicimꝰ scientiã uł p̃scientiã
dei ñ esse causã eoꝵ quȩ fiunt. nͥ
talẽ sine qua ñ fiunt: si tam̃ scien
tiã ad notitiã tantũ referamꝰ. Si
uͦ nomine scientiȩ includit᷑ etiã
bnplacitũ atq dispositio: tc̃ recti
potest dici causa eoꝵ quȩ d̃s facit.
simul & bñplacito. Noc modo
forte accipit aug̾ dicens. ideo st̃
it. & quia sciens disposuit. Qe hic
sensus ex eo adiuiuat᷑. quia de bo¬
turis: de his que d̃s facit q̃ omĩa
nouit ñ solũ scientia. s etia bñpla¬
cito ac dispositione. Sic gͦ ibi ac¬
cipit᷑ dĩ cognitio: ut ñ mͦ notitiã
s etiã bñplacitũ di significet.
Mala uͦ scit d̃s & p̾scit antequã fi¬
ant: s sola notitia ñ bñplacito.
Prescit enĩ ds & p̃dicit etiã q̃ ñ ẽ

Expanded text:
uturum est, ideo scitur a Deo antequam fiat, id est: Quod futurum est scitur a Deo antequam fiat, neque sciretur nisi futurum esset; ut non notetur ibi causa, nisi sine qua non fieret. Ita etiam dicimus scientiam vel praescientiam Dei non esse causam eorum quae fiunt, nisi talem sineiam tantum referamus. Si vero nomine scientiae includitur etiam beneplacitum atque dispositio, tunc recte potest dici causa eorum quae Deus facit. simul et beneplacito. Hoc modo forte accepit Aug. dicens, homil. 51it, et quia sciens disposuit. Hic sensus ex eo adjuvatur, quia de boturis et de his quae Deus facit; quae omnia novit non solum scientia, sed etiam beneplacito ac dispositione. Sic ergo ibi accipitur Dei cognitio, ut non modo notitiam, sed etiam beneplacitum Dei significet. Mala vero scit Deus et praescit antequam fiant, sed sola notitia, non beneplacito; praescit enim Deus et praedicit etiam quae non est
Abbreviated transcription (Latin):
intendamꝰ. p̃scientiã d̃i non esse
causã maloꝵ quȩ p̾scit. qr ñ ea
p̃scit tanꝗͣ facturus. nec tanqͣm
sua: s illoꝵ qui st̃ ea facturi uel
habituri. Presciuit gͦ illa. sola
notitia: ñ bnplacito autoritatis.
n datur intelligi. quia d̾s e con¬
u̾so p̃scit bona tanqͣ sua. tanꝗͣ
ea quȩ facturꝰ est: ut in illa p̃sci¬
endo simul fuerit notitia. & au¬
toritatis bñplacitũ. Utrũ p̃scĩa

Expanded text:
i non esse causam malorum quae praescit; quia non ea praescit tanquam facturum, nec tanquam sua, sed illorum qui sunt ea facturi vel habituri; praescivit ergo illa sola notitia, sed non beneplacito auctoritatis. Unde datur intelligi quod Deus, e converso, praescit bona tanquam sua, tanquam ea quae facturus est, ut illa praesciendo simul fuerit ipsius notitia, et auctoritatis beneplacitum. 5. Contra
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dixit infidelitatẽ iudeoꝵ s non
fecit: neq p̃scisset mala eoꝵ nisi
ea haberent. Non enĩ ideo quẽqͣm
ad peccandũ cogit. quia futura
ñ uere illa p̃sciuit: s quia illius
p̃scientia falli ñ potest. sine du¬
bio ñ aliꝰ s ipsi peccant. quos d̃s
peccaturos esse p̾sciuit: neq quia¬
malũ s bonũ facere uoluissent:
ñ malũ facturi p̃uiderent᷑ ab eo
qui nouit qͥd sit qͥsq facturus.

Expanded text:
dixit infidelitatem Judaeorum, sed non fecit; neque praescisset mala eorum, nisi ea haberent. Non enim ideo quemdam ad peccandum cogit, quia futura non vera ille praescivit; sed quia illius praescientia falli non potest, sine dubio non alius, sed ipsi peccant, quos Deus peccaturos esse praescivit: emalum, sed bonum facere voluissent, non malum facturi praeviderentur ab eo qui novit quod sit quisque facturus
Abbreviated transcription (Latin):
fine intelligentia u̾boꝵ. Est
filiꝰ a patre. qui ẽ unigenitꝰ ab
ingenito. ꝓgenies a parente.
uuꝰ a uiuo: ñ natura deitatis
alia & alia.qr ambo unum.
Noc credendo incipe. ꝑcurre.
ꝑsiste: & si ñ ꝑuenturũ sciam.
tam̃ congratulabor ꝓfecturũ.
quit᷑. &si ñ contingat aliqñ.
tam̃ ꝓficiet ꝓdeundo. S ne
te inseras in illud̃ secretũ. & ar¬
chano inopinabilis natiuita¬
tis ne te immergas. summam
intelligentiȩ cõp̃hendere ꝑre¬
sumens: s intellige incõp̾hen¬
sibilia ẽẽ. His aliisq multis
euident̾ ostendit᷑ nobis nulla¬
tenꝰ licere maiestatẽ ꝑscrutari:

Expanded text:
fine intelligentia verborum. Est Filius a Patre, qui est unigenitus ab ingenito, progenies a parente, unus ab uno; non natura deitatis alia et alia, quia ambo unum. Hoc credendo incipe, percurre, persiste; etsi non perventurum sciam, tamen gratulabor profecturum. quitur, etsi non contingat, aliquando tamen proficiet prodeundo. Sed ne te inseras in illud secretum et arcanum inopinabilis nativitatis, ne le immergas, summam intelligentiae comprehendere praesumens; sed intellige incomprehensibilia esse. His aliisque multis evidenter ostenditur nobis nullatenus licere majestatem perscru
Abbreviated transcription (Latin):
Ad naturã g̾ rerũ creatarũ respi¬
ciens. in qͥt. ñ idem ẽ natura qͦd
nat᷑ȩ res. subiciens exẽpla de iꝑ¬
sis creaturis: inde ostendens erro¬
ris eẽ sub mensura creat᷑arum
metiri creatorẽ. addit. & scd̃m
hoc ñ idẽ est ds & qͦd dei ẽ. acsi
dic̾et. Si ad instar creaturarũ
de creatore sentis: cogeris fateri
enĩ sua st̃ q̃ insunt. alia q̃ ñ instͥ
Non gͦ scdm corporales modos. ut

Expanded text:
erum creatarum respiciens, inquit: Non idem est natura quod res naturae, subjiciens exempla de ipsis creaturis. Inde ostendens erroris esse sub mensura creaturarum metiri Creatorem, addit: Et secundum hoc non idem est Deus et quod Dei est; ac si diceret: Si ad instar creaturarum de Creatore sentis, cogeris fateri enim sunt quae insunt, alia quae non insunt. Non ergo secundum corporales modos, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ex natura unũ sunt. A patre
ꝓcedit sp̃s ueritatis: a filio mittit᷑¬
& a filio accipit: s omnia q̃ ht̃
pat̾ filii sunt. Ꝙ iccirco qui ab eo
In aliquo differt xp̃i & dĩ nat᷑a
ne eadẽ sit: si prestari potest ut

Expanded text:
n ex natura unum sunt? A Patre procedit Spiritus veritatis, a Filio mittitur, et a Filio accipit. Sed omnia quae habet Pater, Filii sunt. Idcirco qui ab eo In aliquo differt Christi et Dei natura, ne eadem sit, si praestari potest ut
Abbreviated transcription (Latin):
In qͦ docet ueritas unitatem ẽẽ
naturȩ : ñ solitudinem unionis.
Ecce si hec u̾ba diligent̾ attendaᷤ
inuenis sp̃m sc̃m rem natͣe dici
patͥs & filii. & eundẽ dici esse
naturã dei. ubi dicit᷑ ꝑ naturã
Itaq in tͥnitate non ita distin¬
guendũ est int̾ naturã & rem
naturȩ. sicut in reb creatis: qr
ad dm nulla est: & si qua com¬
parationũ exempla interdum
afferunt᷑. nemo ea existimet
absolutȩ in se rationis ꝑfectionẽ
continere. Non enĩ humano
sensu de do loquendũ ẽ. Qd̃ ꝓpt¬

Expanded text:
in quo docet Veritas unitatem esse naturae, non solitudinem unionis. Ecce si haec verba diligenter attendas, invenis Spiritum sanctum rem naturae dici Patris et Filii; et eumdem dici esse naturam Dei, ubi dicitur: Per natuItaque in Trinitate non ita distinguendum est inter naturam et rem naturae, sicut in rebus creatis, quia, ad Deum nulla est; et si qua comparationum exempla interdum afferuntur, nemo ea existimet absolute in se rationis perfectionem continere. Non enim humano sensu de Deo loquendum est. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
res uniꝰ natͣe patͥs & filii. & ẽ ipsa
nat᷑a. Hoc quide dicunt ñ intel¬
ligentes pia diligentia script᷑e
circũstantiã: qua considerata.
ꝑspici potest qͣm᷑ p̃missa dix̾it
hył. Subsequent̾ enĩ in eadem
serie ostendit in sp̃n d̃i aliq̃n
significari patrẽ. ut cũ đr. sp̃s
filiũ. ut cũ dicit. in spu ddi eicio
demonia. nat̾ȩ suȩ potestate
se demones eicere demonstrans:
de spũ meo suꝑ omnẽ carnẽ: qͦd
dicit consummatũ fuisse cũ apłi
onẽ fec̾it. & qđ in suꝑiorib u̾bis
apłi idem sp̃s significatꝰ sit. &
qd ipse sit res uniꝰ nature patͥs
& filii : aꝑte ostendit inquien̾ ita.
Hlec iccirco st̃ demonstrata: ut
quacũq parte beretica falsitas
se contulisset. finib ueritatis
concluderet᷑. Habitat enim in
nob̾ xp̃c quo habitante habitat
ds: & cũ habitat in nob̃ sp̃s xp̃i.¬

Expanded text:
res unius naturae Patris et Filii, et est ipsa natura. Hoc quidam dicunt, non intelligentes pia diligentia Scripturae circumstantiam; qua considerata percipi potest quomodo praemissa dixerit Hilarius. Subsequenter enim in eadem serie ostendit in Spiritu Dei aliquando significari Patrem, ut cum dicitur: Filium, ut cum dicitur: In Spiritu Dei ejicio daemonia, naturae suae potestate se daemones ejicere demonstrans; de Spiritu meo super omnem carnem. Quod dicit consummatum fuisse, cum Aposonem fecerit, et quod in superioribuspiritus sanctus significatus sit, et quod ipse sit res unius naturae Patris et Filii, aperte ostendit inquiens ita: Haec idcirco sunt demonstrata, ut quacumque parte haeretica falsitas se contulisset, finibus veritatis concluderetur. Habitat enim in nobis Christus, quo habitante habitat Deus; et cum habitat in nobis Spi
Abbreviated transcription (Latin):
occasione p̾fati heretiei dog¬
matizarunt ñ idem ẽẽ ꝑsonã
& naturã di. asserentes naturã
dei ñ esse tres ꝑsonas. intelligen¬
tes in his p̃missis u̾bis hył. ꝑ rẽ
naturȩ ꝑsonã. & noĩe naturȩ
diuinã naturã. & ideo dicunt
hylariũ int̾rogasse hereticum
utrũ ꝑ sp̃m dĩ putaret signifi¬
catã esse naturã aut rẽ naturȩ.
ut sic ostenderet distinguendũ
eẽ int̾ naturã & rem nat᷑e. id ẽ¬

Expanded text:
fati haeretici dogmatizaverunt non idem esse personam et naturam Dei, asserentes naturam Dei non esse tres personas, intelligentes in his praemissis verbis Hilarii per rem naturae personam, et nomine naturae divinam naturam. Et ideo dicunt Hilarium interrogasse haereticum utrum per Spiritum Dei putaret significatam esse naturam, an rem naturae; ut sic ostenderet distinguendum esse inter naturam et rem naturae, id e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ naturã di & ꝑsonã siue ypo¬
stasim: dicentes eandẽ eentiam
p̃ posse ẽẽ patrẽ & filium sine
ꝑsonarũ confusione. Si enim
inqͥunt ea eeͬntia quȩ pater ẽ
filius ẽ: idem sibi ꝑat̾ est & filiꝰ.
Si hanc rẽ dicis ẽẽ patrẽ: aliam

Expanded text:
esse naturam Dei et personam sive hypostasim; dicentes eamdem essentiam non posse esse Patrem et Filium sine personarum confusione. Si enim, inquiunt, ea essentia quae Pater est, est Filius, idem sibi Pater est et Filius. Si hanc rem dicis esse Patr
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓculdubio & filiꝰ ds est. Et uer
qđ pater ẽ. quia ñ substantiȩ c̃
s refertur ad filiũ: non sic dici¬
mus filiũ patrẽ ẽẽ. sicut dicimꝰ
filiũ dm ẽẽ. Ex his u̾bis signifi¬
cari dicunt qđ ꝓprietas patris
uł ꝓprietas filii non sit d̾s. uel
ẽentia diuina. Cũ enĩ dicit. eo

Expanded text:
cul dubio Filius est Deus. Atvero quod Pater est, quia non substantiae est, sed refertur ad Filium, non sic dicimus Filium Patrem esse, sicut dicimus Filium Deum esse. Ex his verbis significari dicunt quod proprietas Patris vel proprietas Filii non sit Deus vel essentia divina. Cum enim dicit, eo
Abbreviated transcription (Latin):
ait. cũ pat̾ est non illud ẽ qͦd ẽ:
significans quo ꝑat̾ est ñ illud
esse quo est. id ÷ ee̾ntiã. Elec illi
ita exponentes: sua cõmenta
simplicib & incautis uera uide¬
enĩ substantia ẽ quo ds est: &
e conu̾so. Cuiꝰ ea est deitas q̃ sub
substantiã ẽẽ ñ negauit. Ita
etiã illud intelligendũ est. quod
ait. cũ pat̾ est. non illud ẽ qͦd est:

Expanded text:
Cum Pater est, non est illud quod est, significans quo Pater est non esse illud quo est, id est, essentiam. Haec illi ita exponentes, sua commenta simplicibus et incautis vera videenim substantia est, quo Deus est; et e converso, cujus ea est deitas quae essubstantiam esse non negavit. Ita tamen illud intelligendum est quod ait: Cum Pater est, non illud est quod est;
Abbreviated transcription (Latin):
nire conant᷑ quib ostendere
uolunt ꝓpͥetatẽ qua pat̾ est
pater & ꝓprietatẽ qua filiꝰ est
filiꝰ non esse d̃m. ad hoc indu
dicentis. Ds̃ est quȩdã sub̃a.¬
edificam᷑. ut dicamꝰ ꝑatrẽ & fili¬
qͦd ds est: hoc est filiꝰ. hoc ẽ sp̃s
sc̃s. Cum aũ pat̾ est. ñ illud est
qͦd est: pater enĩ ñ ad se sed ad
filium dr: ad se aũ d̃s dicitur.

Expanded text:
ibus ostendere volunt proprietatem qua Pater est Pater, et proprietatem qua Filius est Filius, non esse Deum; ad hoc inducdicentis: Deus enim quaedam substan ut dicamus Patrem et Filiquod Deus est, hoc est Filius, hoc est Spiritus sanctus. Cum autem Pater est, non illud est quod est. Pater enim non ad se, sed ad Filium dicitur; ad se autem Deus dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
qr imago d̃i in eo est: sicrit uma¬
go dr & tabula & pictura quȩ¬
in ea ẽ. s ꝓpt̾ picturã que in eaẽ
simul & tabula imago appellatͣ
ita ꝓpt̾ imaginẽ trinitas. etiã
illud in qͦ est hec umnago. nõie¬

Expanded text:
 imago Dei in eo est. Sicut imago dicitur tabula et pictura, sed propter picturam quae in ea est, simul et tabula imago appellatur. Ita propter imaginem Trinitatis, etiam illud, in quo est haec imago, i
Abbreviated transcription (Latin):
hec distinctio. licet repbabil
penitꝰ non uideat᷑: tam̃ quia de
medio montiũ. id÷ de autorita¬
tib scõꝵ ñ manat: congruentiͦ
in ipso homine imago & simili¬
tudo di q̃renda & considerandaẽ.
factꝰ est gͦ homo ad imaginẽ dei¬

Expanded text:
ec distinctio, licet reprobabilis penitus non videatur, quia de medio montium, id est, auctoritatibus sanctorum non manat, congruentius in ipso homine imago et similitudo Dei quaerenda est et consideranda. Factus est ergo homo ad imagine
Abbreviated transcription (Latin):
gentiã. & dilectionẽ: ad similitti¬
dinẽ sc̃m innocentiã & iusticiã
quȩ in m̃te rationabili nat᷑alit
st̃. Uel unago considerat᷑ in cog¬
nitione ueritatis: similitudo
in amore uirtutis. Uel imnago
in oĩb aliis: similitudo in ee̾n¬
tia. qr ĩmortalis & indiuisibilis
nde aug̾̃ in libro de qualitate
anunȩ. Anima facta ẽ similis d̃o.
qr ĩmortalẽ & indissolubilem
fecit eã d̃s. Imago gͦ ꝑtinet ad
formã:. similitudo ad naturã.¬
homo scd̃m animã ad imaginẽ
& similit̾ non patͥs. uł filii. uł sp̾s¬

Expanded text:
ionem: ad similitudinem, secundum innocentiam et justitiam, quae in mente rationali naturaliter sunt. Vel imago consideratur in cognitione veritatis, similitudo in amore virtutis; vel imago in aliis omnibus, similitudo in essentia, quia et immortalis et indivisibilis 2, in lib. de Quantitate animae, c. 1: Anima facta est similis Deo, quia immortalem et indissolubilem fecit eam Deus. Imago ergo pertinet ad formam, similitudo ad naturam.homo secundum animam, ad imaginem et similitudinem non Patris
Abbreviated transcription (Latin):
dũ pret̾ita est. Ita anteꝗͣ crearet᷑
mundꝰ. sciebat d̃s h̃c creandũ:
postꝗͣ creatꝰ est. scit cũ creatũ. nec
est hoc scire diu̾sa s omnino ide.
de mundi creatione: sic̃ antiqui
patres credidert̃ xp̃m nasciturũ.
& moriturũ. nos aũ credimꝰ eũ
iã natũ & mortuũ: nec tamen
diu̾sa credimꝰ nos & illi. s eadẽ.

Expanded text:
ita est. Itaque antequam crearetur mundus, sciebat Deus hunc creandum; postquam creatus est, scit eum creatum, nec est hoc scire diversa, sed omnino idem de creatione mundi. Sicut antiqui patres crediderunt Christum nasciturum et moriturum, nos autem credimus eum natum et mortuum; nec tamen diversa credim
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sciat & p̾scierit: an olim scie¬
rit uł p̃scierit qͦd mͦ ñ scit uel
p̃scit. De p̃scientia pͥmo respon¬
demꝰ: dicentes multa eũ p̾scisse
ñ sit nisi de futuris: ex quo illa
q̃ futura erant p̃sentia sunt uł
p̃t̾eunt. sub di p̾scientia ẽẽ desi¬
nisi cũ fut᷑a ẽẽ desinunt: nec
cũ p̾scire desinit aliqͣ quȩ ante
p̾sciebat. minꝰ ea noscit ꝗͣ ante
cognoscebat. Non enĩ dr ex de¬
fectu scientiȩ eiꝰ qđ aliqͣ p̃scierit
aliq̃n quȩ mͦ ñ presciat: s ex ra¬
tione u̾bi qͦd est p̾scientia. Pre¬
scire enĩ ẽ ante scire ꝗͣ fiat ali

Expanded text:
praesciat et praescierit, an olim scierit vel praescierit quod modo non scit vel praescit. De praescientia primo respondemus, dicentes multa eum praescisse non sit nisi de futuris, ex quo illa quae futura erant praesentia fiunt vel praetereunt, sub Dei praescientia esse desinisi cum futura esse desinunt. Neque cum praescire desinit aliqua quae ante praesciebat, minus ea noscit quam ante cognoscebat. Non enim dicitur ex defectu scientiae Dei quod aliqua praescierit aliquando quae modo non praesciat, sed ex ratione verbi quod est praescientia. Praescire enim est ante scire ali
Abbreviated transcription (Latin):
dicimꝰ. quia ide de natiuitate¬
ñc etiã scit. qͦd sciebat ante quã
fierent: licet t̾e & ñc hanc eius
scientiã diu̾sis u̾bis expͥmi opor¬
teret. Nam qͦd tc̃ futurũ erat
ñc p̾teritũ ẽ. ideoq u̾ba cõmu

Expanded text:
ciat. Sed idem de natiuitatenc etiam scit quod sciebat antequam fieret licet tunc et nunc hanc eius scientiam diuersis uerbis exprimi oporteret. Quippe quod tunc futurum erat, modo praeteritum est, ideoque uerba commu
Abbreviated transcription (Latin):
tant̃ teneamꝰ. qͦd ier̾. in ex pla¬
natione fidei catholicȩ ad da¬
masũ papã. iouiniani. mani¬
chei. ac pelagii errores collidens
docet. Liberũ inqͥt sic confitem᷑
arbitriũ. ut dicamꝰ nos semper
indigere di auxislio: & tã illos
errare qui cũ manicheo dicunt
hominẽ pecc̃m  uitare ñ posse
ꝗ̃ illos qui cũ iouiniano assert
liberi ꝯfiteamͣ esse arbitrii. Hec¬

Expanded text:
 teneamus quod Hieron., in Explanatione fidei catholicae ad Damasum papam, Joviniani, et Manichaei, et Pelagii errores collidens, docet. Liberum, inquit, sic confitemur arbitrium, ut dicamus nos semper indigere Dei auxilio; et tam ilerrare qui cum Manichaeo dicunt hominem peccatum vitare non posse, quam illos qui cum Joviniano asserunliberi confiteamur esse arbitrii. Ha
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ qualit̾ intelligi debeant.
aug̃. in libro retract᷑. aꝑit diceñ
Uerũ ẽ quidẽ a deo ẽẽ qđ oꝑamͣ
bonũ: s eadẽ regula utrinsq ẽ
& uolendi scił & faciendi: & ũ¬
trũq ipsius ẽ. qr ipse p̃parat uo¬
luntatẽ: & utrũq nr̃m. quia¬

Expanded text:
Quae qualiter intelligi debeant August. in libro Retract. aperit dicens: Verum est quidem a Deo esse quod operamur bonum: sed eadem regula utriusque est, et volendi scilicet et faciendi; et utrumque ipsius est, quia ipse praeparat voluntatem; et utrumque n
Abbreviated transcription (Latin):
uoluerit colligere filios ierłm
& ñ sit factũ quod uoluit qr
ipsa noluerit: s potiꝰ illa quidẽ
filios suos ab ipso colligi noluit.
qua tam̃ nolente filios eiꝰ colle¬
git ipse om̃s quos uoluit: qr
in çȩlo & in terra non quȩdam¬
uoluit & fecit. quȩdã uͦ uoluit
& s̃i fecit: s omnia quȩcũq uo¬
luit fecit: ut sit sensus. Qtiens

Expanded text:
voluerit congregare filios Hierusalem, et non sit factum quod voluit quia ipsa noluerit, sed potius ipsa quidem filios suos ab ipso colligi noluit, qua tamgit ipse, quos voluit? Quia in coelo et in terra non quaedamvoluit et fecit; quaedam vero voluit et non fecit; sed omnia quaecunque voluit, fecit. »
Abbreviated transcription (Latin):
congregare filios tuos sic̃ gallina
congregat pullos suos sub alas. &
noluisti. Ita hec dicunt᷑ tanqͣ
qłi uoluntas suꝑata sit hominũ
uoluntate: & infirmissimis no¬
lendo ĩpedientib. non potuerit
fac̾e potentissimꝰ qͦd uolebat.
Ubi ẽ gͦ illa oĩpotentia qͣ in cȩlo

Expanded text:
congregare filios tuos, sicut gallina congregat pullos suos sub alis, et noluisti? Ita etiam haec dicuntur tanquam Dei voluntas superata sit hominum voluntate, et infirmissimis nolendo impedientibus non potuerit facere Potentissimus quod volebat. Ubi est ergo illa omnipotentia, qua in coelo
Abbreviated transcription (Latin):
itaq õs in adã peccasse. qͣsi
in massa. Ipse enĩ ꝑ pecc̃m cor¬
ruptꝰ: qͦs genuit õs nati sunt
pecẽo ĩmunes e̾ẽ ñ posst̾. nisi
ab eiꝰ reatu ꝑ xp̃i baptismum
uert. id ex qͦ õs peccatores ꝯsti¬
in qͥ omnes peccauert̃.c.xciii.
oc ẽ originale pecem. qͦ ꝑecca¬
tores nascunt᷑ om̃s ⁊cupiscenti¬
alit̃ geniti: qͥd ex adã siue ex eiꝰ
mobedientia emanauit. & in
peccatores. quȩ ẽ actuale pecem.
cũ añ dixerit ꝑ unũ hominem
pecẽm intͥsse in mundũ. & in eo¬

Expanded text:
omnes in Adam peccasse, quasi in massa. Ipse enim per peccatum corruptus, quos genuit omnes nati sunt peccato immunes esse non possunt, nisi ab ejus reatu per Christi baptismum verunt, id est, ex quo omnes peccatores constiin quo omnesiginale peccatum, quo peccatores nascuntur omnes concupiscentialiter geniti; quod ex Adam, sive ex ejus inobedientia emanavit, et in peccatores, quae est actuale peccatum. Cum autem dixerit per unum hominem peccatum int
Abbreviated transcription (Latin):
cõparatione cȩt̾is clarior fuit.
Un & uocatꝰ est lucifer. sic̃ testa
lucifer qͥ mane oriebaris: E
cȩt̾a. Qui ñ unꝰ ordo: s unꝰ sp̃s
accipiendus ẽ. Qui teste ysidoro
postqͣ creatus ẽ. eminentiam
eꝑpendens. in suũ creatorẽ suꝑ¬
equare uoluerit ut in ysaia

Expanded text:
comparatione caeteris clarior fuit, unde vocatus est Lucifer, sicut testaLucifer, qui mane etc. Qui non unus ordo, sed unus angelus accipiendus est. Qui, teste Isidoro, postquam creatus est, eminentiam erpendens, in suum Creatorem supequari se voluit. De quo in Isaia
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ immortalitatẽ. quia scd̾m
rectã fidẽ. ipsa tͥnitas ẽ unus
solus cds. beatus. potens. sapienᷤ.
inuisibił. Unde aug̃ in eodem.¬
÷. Cũ unus d̾s sit tͥnitas. hec sit
nob solutio questionis: ut intel¬
ligamꝰ solũ d̃m sapientẽ. solũ
potentẽ. patrẽ & filiũ & sp̃m¬

Expanded text:
t immortalitatem; quia secundum rectam fidem, ipsa Trinitas est unus solus Deus, beatus, potens, sapiens, invisibilis; unde Aug. in eodem: Cum unus Deus sit Trinitas, haec sit nobis solutio quaestionis, ut intelligamus solum Deum sapientem, solum potentem, Patrem, et Filium, et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
quia pat̾ ñ debet dici solus d̾s̃.
Atq hic solũ in parte subiecti t̾m
accipe quidã uolunt. in parte
uͦ p̃dicati si sit. concedunt qͦd
pat̾ ẽ solus ds. S ex u̾bis augͥ.
uidet᷑ ostendi. qđ ꝓprie solus ds
dici debeat tota trinitas. Et
hec trinitas ut ait aug̾. contra
maximinũ intelligit᷑ cũ apłs

Expanded text:
quia Pater non debet dici solus Deus, atque hic solum in parte subjecti tantum accipere quidam volunt; in parte vero praedicati si sit, concedunt quod Pater est solus Deus. Sed ex verbis Aug. videtur ostendi quod proprie solus Deus dici debeat tota Trinitas. Et haec Trinitas, ut ait Aug. contra Maximinum, intelligitur cum Apos
Abbreviated transcription (Latin):
& hec trinitas simul ꝓprie dicit᷑
ẽẽ solus ds. sicut solus sapiens¬
solus potens: s non uidet᷑ debe¬
re dici a nobis u̾bis nr̃is utentib
nisi ubi sermo autoritatis occur¬
rit. solus pat̾ est ds. ł pater est
solus ds: ita & de filio & scõ sp̃u
dicimꝰ. Unde aug̃ in .uii. libro
Qm ostendimꝰ qͦmͦ possit dici. est.

Expanded text:
et haec Trinitas simul proprie dicitur esse solus Deus, sicut solus sapienssolus potens. Sed non videtur debere dici a nobis, verbis nostris utentibus, nisi ubi sermo auctoritatis occurrit: Solus Pater est Deus, vel Pater est solus Deus; ita de Filio et Spiritu sancto dicimus; unde Aug. in lib. 7 m oste
Abbreviated transcription (Latin):
inuisibilit̾ facta funt abscon¬
ditȩ cause in deo fuert: quoꝵ
unũ erat qđ mulier facta est
de lat̾e uiri dormientis. Non
habuit pͥma rerũ conditio ut
femina sic fieret. s ut fieri pos

Expanded text:
irabiliter facta sunt, absconditae causae in Deo fuerunt; quorum unum erat, quod mulier facta est de latere viri dormientis. Non habuit prima rerum conditio ut femina sic fieret, sed ut fieri pos
Abbreviated transcription (Latin):
efficit᷑: nichil aũ maiꝰ ẽ uolun¬
tate ł̃i. Non gͦ eiꝰ causa q̃renda
ẽ. Ide in libro contͣ manicheos.
Si qͥ dixerint. qͥd placuit deo
face cęlũ & t̾ram: respondendũ
est eis. Qui uoluntatẽ cdi nosse
desiderant. causas & uoluntatẽ
di scire quer̾t: qđ uoluntas clĩ
omniũ quȩ ft̃ ipsa sit causa.
Si enĩ ht̃ causa uoluntas ai. ẽ
aliqͥd qͦd antecedat uoluntat̃
di: qͦd nefas ẽ credere. Qui gͦ
dicit. quare fecit d̾s celũ & trã.
respondendũ ẽ illi. quia uobuit.
Uoluntas enĩ di causa ẽ celi & tn¬
cȩlũ & t̾ra. Qui aũ dicit quare
aliqͥd querit qͣ est uoluntas cdi.
Nichil aũ maius inueniri potest.
Cõpescat se gͦ humana temeri¬
tas. & id qͣd non ẽ non querat:
ne id qͦd est ñ inueniat. Ecce
his autoritatib aꝑte ostendit᷑
qđ uoluntatis dĩ causa ẽ nulla
& ideo querenda ñ ẽ. Q uoluntaᷤ
oluntas gͥ cłi ut ait aug̃ in .iii.
libro de trm̃. pͥma & sũma cau¬

Expanded text:
est voluntate Dei. Non ergo ejus causa quaerenda est. Idem in libro contra Manichaeos, si qui dixerint: Quid placuit Deo facere coelum et terram? Respondendum est eis: Qui voluntatem Dei nosse desiderant, causas et voluntatem Dei scire quaerunt, quod voluntas Dei omnium que sunt ipsa sit causa. Si enim habet causam voluntas, est aliquid quod antecedat voluntatem Dei, quod nefas est credere. Qui ergo dicit: Quare fecit Deus coelum et terram? Respondendum est illi: Quia vult. Voluntas enim Dei causa est coeli etet terra. Qui autem dicit: quare quid quaerit quam est uoluntas Dei. Nihil autem maius inueniri potest. Compescat se ergo humana temeritas, et id quod non est non quaerat, ne id quod est non inveniat. Ecce his auctoritatibus aperte insinuatur quod voluntatis Dei causa nulla est, et ideo querenda non est. 5. Quod voluntas Voluntas ergo Dei, ut ait Aug., tom. 4, in lib. 3 de Tr
Abbreviated transcription (Latin):
uerantia consuetudinis admi¬
rationẽ ñ admittunt. s etiã ea
que ꝓpt̾ raritatẽ & insolitum
euentũ uident᷑ mira. ut sunt
defectꝰ luminariũ & t̾re motꝰ
& monstrosi animantiũ partꝰ
& his similia. quoꝵ nichil fit¬
nisi cłi uoluntate: s plerisq
ñ apparet. Ideo q placuit ua¬
nitati phylosophoꝵ etiã causiꝰ
aliis ea tribuere: cũ omnino ñ
possent iuidere suꝑiorẽ ceteris
om̃ib causã. id ÷ uoluntatẽ di.
Itaꝙ non nisi uoluntas di causa

Expanded text:
verantia consuetudinis admirationem non admittunt, sed etiam ea quae propter raritatem et insolitum eventum mira videntur: ut sunt defectus luminarium, et terrae motus, et monstrosi animantium partus, et his similia; quorum ninisi Dei voluntate, sed plerisque non apparet. Ideoque placuit vanitati philosophorum etiam causis aliis ea tribuere, cum omnino videre non possent superiorem caeteris omnibus causam, id est voluntatem Dei. Itaque non nisi vo
Abbreviated transcription (Latin):
qr nomine uoluntatis diu̾sa
accepit. Nã uoluntas dĩ uere
ac ꝓprie dicit᷑ quȩ in ipso est.
& ipsiꝰ ee̾ntia ẽ: & hec una est.
nec multiplicitatẽ recipit nec
mutabilitatẽ. quȩ in expleta
eẽ ñ potest: de qua ꝓpħa ait.
omnia quȩcũq uoluit fecit:¬

Expanded text:
atis diversa accipit. Nam voluntas Dei vere ac proprie dicitur quae in ipso est, et ipsius essentia est, et haec una est, nec multiplicitatem recipit, nec mutabilitatem, quae inexpleta esse non potest. De qua Propheta ait: Omnia quaecunque voluit Domi
Abbreviated transcription (Latin):
uoluit. An ds possit face aliqͥd
unc illud restat di clxxuii.¬
scutiendũ. utrũ meliꝰ aliqͥa¬
As possit fac̾e ꝗͣ facit. Solent
enĩ illi scrutatores dicere qđ ea
q̃ facit ds ñ potest meliora fac̾e.
qr si posset facere & ñ faceret.
inuidꝰ esset & ñ sũme bonꝰ: &
hoc ex simili astruere conant᷑.
Ait enĩ aug̃ in libro questionũ
meliorẽ generare ñ potuit. ni

Expanded text:
LIV. AN DEUS POSSIT FACERE ALIQUID unc illud restat discutiendum, utrum melius aliquid possit facere quam facit? Solent enim illi scrutatores dicere quod ea quae facit Deus, non potest meliora facere, quia si posset facere, et non faceret, invidus esset, et non summe bonus. Et hoc ex simili astruere conantur; ait enim Aug. in lib. 83 Quaest., meliorem se generare n
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ mͥ plusꝗͣ duodecĩ legiones
innuit᷑. quia & filiꝰ poterat ro¬
gare qͦd ñ rogabat: & pater
ex hibere qͦd ñ exhibebat. Ut̃q
gͥ pot̾at facere qͦd ñ faciebat
Aug̃ etiã in enchiridion ait.¬
Oĩpotentis uoluntas multa
potest fac̾e quȩ nec uult nec
facit: potuit enĩ fac̾e ut duo
uirtutes quȩ si factȩ fuissent
egissent illi hoĩes penitentiã.
& facte sint apud eos qui non
fuerant credituri. tc̃ ñ latebit.
qͦd nc̃ latet : nec utiq d̾s inin¬
ste noluit saluos fieri cũ pos¬
sent salui ẽẽ si uellet. tunc
in clarissima sapientie luce
uideat᷑. quã certa. ĩmutabilis¬
& efficacissima sit uoluntaᷤ di
quȩ multa possit & non uelit

Expanded text:
mihi modo plus quam duodecim legiones mihi modo plus quam duodecim legiones innuitur quia et Filius poterat rogare quod non rogabat, et Pater exhibere quod non exhibebat. Uterque ergo poterat facere quod non faciebat. Aug. etiam in Enchirid. aitipotentis voluntas multa potest facere quae non vult, nec facit; potuit enim facere ut duodvirtutes, quae si factae fuissent, egissent illi homines poenitentiam; et factae sunt apud eos qui non erant credituri; tunc non latebit quod nunc latet. Nec utique injuste Deus noluit salvos fieri, cum possent salvi esse si vellet. Tunc in clarissima sapientibet, quam certe immutabilis efficacissima sit uoluntas Dei, quam multa possit et non uelit,
Abbreviated transcription (Latin):
ligendũ ẽ. Id solũ ñ potest ds
qͦd non uult. scił se posse. Idem
in libro .uii. confessionũ ad d̃m
loquens ait. Nec cogeris ad ali¬
quid inuitꝰ: qr uoluntas tua
ñ ẽ maior ꝗͣ potentia. Esset
autẽ maior: si te ipso tu ipse
maior eẽs. E ex hoc uidet᷑ qͦd
ds ñ possit plura quam uult:
sicrit ñ uult plura quã potest.
Sicut enĩ uoluntas maior po¬
tentia ñ ẽ: ita nec potentia ma¬
ior est uoluntate. Ideoq sicut
plura ñ uult ꝗͣ potest: ita eũ
ñ plura posse ꝗͣ uelle dicunt.
S ad hoc dicimꝰ. qr nec uoluntaᷤ
potentia. nec potentia uolunta¬
te maior ẽ: qr una & eadẽ res
est potentia & uoluntas. scił
ipse ds: qui ẽet maior se ipso
si uoluntas maior eẽt potentia.
uł potentia uoluntate. Nec au
toritate hac negat᷑ ds plura
posse quã uelle: qr plura sunt
ti. Fatemͣ itaq dm multa pos¬
se facere que ñ uult: & posse di¬
mitt̾e que facit. Qd ut certius
asseramꝰ dm plura fac̾e posse
rogare patrẽ meũ & exhibebit

Expanded text:
ligendum est: Id solum non potest Deus quod non vult, scilicet se posse. Idem in lib. 7 Confess., c. 4, ad Deum loquens ait: Nec cogeris invitus ad aliquid, quia voluntas tua non est major quam potentia; esset autem major, si teipso tu ipse major esses. Ex hoc videtur quod Deus non possit plura quam vult, sicut non vult plura quam potest. Sicut enim voluntas non est major potentia, ita nec potentia major est voluntate. Ideoque sicut plura non vult quam potest, ita eum non plura posse quam velle dicunt. Sed ad hoc dicimus quia nec voluntas potentia, nec potentia voluntate major est, quia una et eadem res est potentia et voluntas, scilicet ipse Deus, qui esset major seipso, si voluntas major esset potentia vel potentia voluntate. Nec hac auctoritate negatur Deum plura posse qte. Fatemur etiam Deum multa posse facere, quae non vult, et posse dimittere quae facit. Quod ut certius asseramus, Deum plura facere posserogare Patrem meum, et exhibebit
Abbreviated transcription (Latin):
Potest gͦ d̾s aliud facere ꝗͣ facit:
& tam̃ si aliud fac̾et alius ipse
ñ esset: & potest aliud uelle qͣ
uult. & tam̃ eiꝰ uoluntas nͨ alia
nec noua nec mutabilis aliquo
uelle qͦd nunꝗͣ uoluit: non tñ
nouit̾ nec noua uoluntate. s
sẽpiterna tm̃ uelle potest. Dot̾

Expanded text:
Potest ergo Deus aliud facere quam facit; et tamen si aliud faceret, alius ipse non esset. Et potest aliud velle quam vult; et tamen ejus voluntas nec alia, nec nova, nec mutabilis aliquo velle quod nunquam voluit, non tamen noviter, nec nova voluntate, sed se
Abbreviated transcription (Latin):
mus ẽ. Si potuit & ñ uoluit:
inuidꝰ. Ex quo conficit᷑ equalẽ
genuisse filiũ. Asimili uolua
dic̾e. quia si potest d̾s rem meli¬
orem fac̾e qͣm facit: inuidus ẽ.
S ñ ualet huiꝰ similitudinis in¬
ductio: quia filiũ genuit de
substantia sua: idoꝙ si posset
gignere ȩqualẽ & ñ gigneret.
inuidus ẽẽt. Alia uͦ quȩ ñ de
substantia sua facit. meliora
fac̾e potest. Questio qͣ illi artatł
Terũ hic ab eis responderi de¬
posco. cur dicant rẽ aliquam
siue etiã rerũ uniu̾salitatem
in qͦ maior consũmatio exp̃ssa
est. ñ posse ẽẽ meliorẽ quam ẽ:¬

Expanded text:
noluit, invidus. Ex quo confirmatur aequalem genuisse Filium. A simili volunt dicere quod si potest Deus rem meliorem facere quam facit, invidus est. Sed non valet hujus similitudinis inductio, quia Filium genuit de substantia sua. Ideoque si posset gignere aequalem et non gigneret, invidus esset; alia vero quae non de substantia sua facit, meliora facere potest. 2. Quaestio qua illi arctantur. Verum hic ab eis responderi deposco cur dicunt rem aliquam sive etiam rerum universitatem, in qua major consummatio expressa est, non posse e
Abbreviated transcription (Latin):
ideo ñ potest melior esse. quia
bonũ ampliꝰ qͦd ei deest capere
ipsa ñ ualet: lam hoc ipsũ non
posse defectionis ẽ ñ consũma¬
tionis: & potest ẽẽ melior si

Expanded text:
ideo non potest melior esse, quia bonum amplius, quod ei deest, capere ipsa non potest, jam hoc ipsum non posse defectionis est, non consummationis, et potest melior
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ter eã si quȩ facit dimitt̾et.
uł que dimittit fac̾et: s eadẽ
manente ratione & causa. alia
potuit fac̾e & ista dimittere.
Licet gͦ ratio sit penes eũ qͣ alia
facit. alia dimittit: potest
tam̃ scãm eandẽ rationẽ & di¬
mitt̾e quȩ facit. & facere quȩ
cdimittit. Itẽ addunt. Ratio ẽ
eũ facere quȩ facit & non alia
& ñ potest fac̾e nisi qͦd ratio ẽ
eũ facere: & ita ñ potest facere

Expanded text:
praeter eam si ea quae facit dimitteret, praeter eam si ea quae facit dimitteret, vel quae dimittit faceret; sed, eadem manente ratione et causa, alia potuit facere, et ista dimittere; licet ergo ratio sit penes eum, qua alia facit, et alia dimittit, potest tamen secundum eamdem rationem et dimittere quae facit, et facere quae dimittit. Ipsi etiam addunt: Ratio est eum facere quae facit, et non alia; et non potest facere nisi quod ratio est eum facere, et ita non potes
Abbreviated transcription (Latin):
debere aliqͥd: quia uult illud̃.
Si aũ dicat᷑ non potest nisi qͦd
debet. id ÷ ñ potest nisi illud
qͦd si faceret ei bñ contieniret:
uerũ ẽ. Adiciunt qͦq illi dicen¬
tes. Nichil facit aut dimittit
nisi optima & rationabili cau¬
sa. licet nob occulta sit: scđm
quã oportet eũ fac̾e & dimit t̾e.
quȩ facit uł dimittit. Ratio
enĩ penes eũ ẽ qua illa facit &
illa dimittit: quȩ ratio et̃na ẽ
& semꝑ manens: pret̾ quã non
potest aliqͥd facere uł dimit t̾e
Illa gͦ manente ñ potest qͦd fac̃
dimitt᷑e. nec qͦd dimittit facere:
& ita ñ potest fac̾e nisi qͦd facit.
& ad hoc respondemꝰ: ambiguita¬
tẽ locutionis det̾minantes. Cũ
enĩ dr. ratio uł causa optima
penes dm ẽẽ. qua facit cuncta
quȩ facit. & dimittit ea quȩ
dimittit. uerũ quidẽ est: quia
in ea uoluntas ẽ ȩquissima &
rectissima qua facit & dimit¬
tit q̃ uult. contͣ quã facere ñ
potest. nec pret̃ eã face potest.
Nec utiq contͣ eam faceret nec

Expanded text:
e aliquid, quia vult illud. Si autem dicatur, non potest nisi quod debet, id est, non potest nisi illud quod, si faceret, ei bene conveniret, verum est. Addunt quoque illi dicentes: Nihil facit aut dimittit, nisi optima et rationabili causa, licet nobis occulta sit; secundum quam oportet eum facere ac dimittere quae facit vel dimittit. Ratio enim penes eum est, qua illa facit et illa dimittit; quae ratio aeterna est et semper manens, praeter quam non potest aliquid facere vel dimittere. Illa ergo manente non potest quod facit dimittere, nec quod dimittit facere; et ita non potest facere nisi quod facit. Et ad hoc respondemus, ambiguitatem locutionis determinantes. Cum enim dicitur: Ratio vel causa optima penes Deum est, qua facit cuncta quae facit, et dimittit ea quae dimittit, verum quidem est, quia in eo voluntas est aequissima et rectissima, qua facit et dimittit quae vult, contra quam facere non potest, nec praeter eam facere potest. Nec utique contra eam faceret, nec
Abbreviated transcription (Latin):
Nunqͥd dicendũ ẽ. non potuit
uidã suscitare in m̃te : Potuit
quide: s noluit. Elis autoritati¬
qđ ds multa possit fac̾e quȩ ñ
uult: qͦd etiã ratione probari
potest. Non enĩ uult d̃s omnes
hoĩes iustificare: & tam̃ qͥs du¬

Expanded text:
Numquid dicendum est: Non potuit Judam suscitare in mente? Potuit quidem, sed noluit. His auctoritatiquod Deus multa possit facere quae non vult; quod etiam ratione probari potest: non enim vult Deus omnes homines justificare, et tamen quis du
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ potest fac̾e nisi qͦd facit. Itẽ.
Aut debet dimitt̾e qͦd dimittit
ne faciat: aut ñ debet. Si non
debet: ñ recte dimittit. Si uͦ
debet dimitt̾e: gͦ ñ debet fac̾e.
Si aũ ñ debet: nec decet nec opor¬
tet eũ facere. Q si ñ decet nec
oportet eũ fac̾e: gͦ ñ potest fa¬
cere. Non gͦ potest fac̾e nisi qͦd
facit: nec potest illud dimitt̾e
qͦd facit quin faciat. qr debet
illud fac̾e: & qͦd debet fac̾e ñ
debet illud̃ dimitt̾e. S ut mͥ
uidet᷑: hoc u̾bũ. debet. uenent̃

Expanded text:
ergo potest facere nisi quod facit. Item, ergo potest facere nisi quod facit. Item, aut debet dimittere quod dimittit ne faciat, aut non debet: si non debet, non recte dimittit; si vero debet dimittere, ergo non debet facere. Si autem non debet nec decet, non oportet eum facere: et si non decet nec oportet eum facere, ergo non potest facere; non ergo potest facere nisi quod facit, nec potest illud dimittere quod facit quin faciat, quia debet illud facere: et quod debet facere, non potest illud dimittere. Sed ut mihi videtur, hoc verbum debet, venenum
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ dĩ. ipsiꝰ equissima uoluntaᷤ
accipit᷑. qualit̾ accipit arig̃. illa
u̾ba dñi in genesim loq̃ntis ad
illo introeas. exponens. Non pos¬
se inqͥt se dixit. qͦd sine dubio
pot̾at ꝑ potentiã: s non pot̾at
ꝑ iusticiã. Quasi. Poterat qͥdem
s ñ uolebat: & illa uoluntas
iusta erat. Si uͦ ꝑ hȩc u̾ba intel¬
ligis eũ non posse fac̾e nͥ illud
qͦd si fieret. uisticiȩ eiꝰ ñ conueni¬
ret: uerũ dicis. Similit̾ distin¬
gue illud. ñ potest facere quod
uisticia eiꝰ exigit ut ñ faciat
id÷ non potest facere id qͦd
ipse qui ẽ sũma iusticia ñ uult
facere: falsũ est. Si aũ his u̾bis
intelligas eũ ñ posse facere id
qͦd iusticiȩ eiꝰ conuenire ñ po¬
& alia dicentes. Non potest fac̾e
nisi qͦd debet: non aũ debet fa¬
cere nisi qͦd facit. Si enĩ debet
alia fac̾e: ñ gͦ facit omne qͦd
debet. Si uͦ facit om̃e qͦd debet.
nec potest fac̾e nisi qͦd debet: ñ

Expanded text:
enim ipsius Dei aequissima voluntas enim ipsius Dei aequissima voluntas accipitur: qualiter accipit Aug. illa verba Domini in Gen. loquentis ad illuc introeas, exponens: Non posse, inquit, se dixit, quod sine dubio poterat per potentiam, sed non poterat per justitiam; quasi poterat quidem, sed non volebat, et illa voluntas justa erat. Si vero per haec verba intelligis eum non posse facere nisi illud quod si fieret, justitiae ejus conveniret, verum dicis. Similiter distingue illud: Non potest facere quod sua justitia exigit ut non faciat, id est, non potest facere id quod ipse, qui est summa justitia, non vult facere, falsum est. Si autem his verbis intelligas eum non posse facere id quod justitiae ejus convenire non poet alia dicentes: Non potest Deus facere nisi quod debet; non autem debet facere nisi quod facit: si enim debet alia facere, non ergo facit omne quod debet; si vero facit omne quod debet, nec potest facere nisi quod debet, non