comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ amariꝰ d̾m uerũ blasphemare
ceꝑunt. Uñ ego exar descens zelo
domus d̾i adu̾sus ipsoꝵ blasphemiaᷤᷤ
uł errores. libros de ciuitate di scͥb̾e̾
ĩstitui. qd̾ opus ꝑ aliqd̃ annõ me te¬
nuit: eo qd̾ alia multa iutcurrebãt
quȩ differre nõ poteram. ⁊ me pͥus ad
soluendũ occupabant. Hoc autem
eos refellunt qui res humanas ita
ꝓsꝑari uolunt. ut ad hoc multoꝵ
d̾or cultũ qͦs pagani cole̾ consue¬
runt. necessariũ ẽe arbitrentur
et quia ꝓhibent᷑. mala ista exoriri atq
abundare contendunt: sequente̾ aũ
qͥnq adu̾sus eos loquut᷑. qui faten¬
tur hec mala nec defuisse uingͣ. nec
defutura mortalib ⁊ ea nẽ magna.
nc̃ parua. locis. tẽporib ꝑsonis q ua¬
riari: s d̾oꝵ multoꝵ cultũ qͦ eis sacͥfi¬
ficet᷑ ꝓpt̾ uitã pꝰ mortẽ futurã ẽẽ. ut¬
lem disputant. His gͦ decẽ libris. duȩ
isbe uane opiniones xp̃iane religi¬

Expanded text:
et amarius Deum verum blasphemare et amarius Deum verum blasphemare coeperunt. Unde ego exardescens zelo domus Dei, adversus eorum blasphemias vel errores libros de Civitate Dei scribere institui. Quod opus per aliquot annos me tenuit, eo quod alia multa intercurrebant, quae differre non oporteret, et me prius ad solvendum occupabant. Hoc autem eos refellunt, qui res humanas ita prosperari volunt, ut ad hoc multorum deorum cultum quos Pagani colere consueverunt, necessarium esse arbitrentur; et quia prohibetur, mala ista exoriri atque abundare contendunt. sequentes autem quinque aduersus eos loquuntur, qui fatentur haec mala nec defuisse umquam nec defutura mortalibus et ea, nunc magna nunc parua, locis, temporibus personisque uariari, sed deorum multorum cultum, quo eis sacrificatur, propter uitam post mortem futuram esse utilem disputant. his ergo decem libris duae istae uanae opiniones Christianae, religi
Abbreviated transcription (Latin):
et iste liber est qd̃da cõmonitorii a
me factũ de hac re ad ep̃m siccense.
fortunianũ: qd in opusculoꝵ meorũ
indiculo. nes intͣ libros nec int̃ etłaᷤ
est notatũ. Hic liber sie incipit.
Memor debiti. Illud aũ sic. ¶⁊ p̃¬
sens rogaui ⁊ nõ cõmoneo de nat᷑a¬
liber: ubi homĩs naturã contͣ dei
grãm qua iustificat᷑ impiꝰ ⁊ qua
xp̃iani sumꝰ. quanta potuit argum̃¬
tatione defendit. Librũ gͦ qͦ huic
respondi defendens grãm nõ contra
naturã s ꝑ quã natura liħatur. ⁊
regit᷑. de natura ⁊ gr̃a nuncupa
euisd̾ẽ syxti essent: ĩd enĩ putaue¬
ram: s postea legi syxti philosophi
ẽẽ. nõ syxti xp̃ani. Nic liber sic
incipit. L ibrũ quẽ misistis. De¬
roma gothoꝵ irruptione lxix
agentiũ sub rege halarico. atq
impetu magne cladis en̾sa ÷. Cuiꝰ
tores. quos usitato nomine paga¬
nos uocamꝰ : in xp̃ianã religionẽ
referre conantes. solito acerbiꝰ

Expanded text:
et iste liber est, quoddam commonitorium a et iste liber est, quoddam commonitorium a me factum de hac re ad episcopum Siccensem Fortunatianum, quod in opusculorum meorum indiculo nec inter libros nec inter epistulas est notatum. Hic liber sic incipit: Memor debiti, illud autem: Sicut praesens rogaui et nunc commoneo. CAliber, ubi hominis naturam contra Dei gratiam qua justificatur impius, et qua christiani sumus, quanta potuit argumetatione defendit. librum ergo, quo huic respondi defendens gratiam non contra naturam, sed per quam natura liberatur et regitur, De natura et gratia nuncupaueiusdem Xysti essent — id enim putaueram —, sed postea legi Sexti philosophi esse, non Xysti Christiani. Hic liber sic incipit: Librum, quem misistis.Roma Gothorum irruptione, agentium sub rege Alarico, atque impetu magnae cladis eversa est; cujus tores, quos usitato nomine Paganos vocamus, in christianam religionem referre conantes, solito acerbius
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpsi grande satis quantũ existimo
diligent̃ ad ipsos donatistas. pꝰ collati¬
onẽ quã cum ep̃is eoꝵ habuimus.
ne ab eis sedueerent᷑ ulteruis: ubi
respondi &̃ quib dã uanitatib eoꝵ
quȩ ad nos ꝑuenire potuerunt. qͥs
uicti uͥ poterant ⁊ quomͦ poterant
lactitabant: p̃ter illa quȩ dixi de
gestis collationis. unde quid actũ sit
breuit nosceret᷑. Multo aũ breuiꝰ idegi
in quad̾a ad eosdem rursus epła: sed
quia in concilio nimudie om̃ib qui
ibi eramꝰ hoc fieri placuit. ñ est in
epłis meis. Sie quippe incipit. Silua¬
nus senex. ualentinꝰ. in nocentiꝰ. maxi¬
ep̃i de concilio zertensi ad donatistaᷤ.
Nic liber sic incipit. Quid adhuc
donatiste seducimini: de uidendo dõ¬
corꝑe qd̾ erit in resurrectione scõꝵ
inqͥsitionẽ diligentiorẽ distuli: utr̃
atur. S eã postea qͣstionẽ sane dif¬
ficillimã: in nouissimo. idest in ui¬
cesimo ⁊ scd̾o libro de ciuitate dei
satis quantũ arbitror explicaui.

Expanded text:
si grandem, satis, quantum existimo, diligenter ad ipsos Donatistas, post Collationem quam cum episcopis eorum habuimus, ne ab eis seducerentur ulterius. Ubi respondi etiam quibusdam vanitatibus eorum, quae ad nos pervenire potuerunt, quas victi, ubi poterant et quomodo poterant, jactitabant; praeter illa quae dixi de Gestis collationis, unde quid actum sit breviter nosceretur. Multo autem brevius id egi in quadam ad eosdem rursus epistola. Sed quia in concilio Numidiae omnibus qui ibi eramus hoc fieri placuit, non est in epistolis meis. Sic quippe incipit: Sylvanus senex, Valentinus, Innocentius, Maxieri episcopi de concilio Zertensi ad Donatistas. Hic liber sic incipit: Quid adhuc Donatistae, seducimini? CAPUT XLI. Dpore, quod erit in resurrectione sanctorum, inquisitionem diligentiorem distuli, utrumatur; sed eam postea quaestionem sane difficillimam in nouissimo, id est in uicensimo et secundo libro de ciuitate dei, satis, quantum arbitror, explicaui.
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ñ uideat prius ẽẽ eogitare
quã eredere: Nullus quippe
eredit aliqͥd: nͥ priꝰ cogitauerit
ẽẽ credendum. Qũauis enĩ ra¬
ptim quauis celerem credendi
uoluntatẽ quedã cogitationes an¬
teuolent. moxq illa ita sequat᷑
ut quasi coniunctissima comitetͣ
necesse ẽ tñ ut omĩa quȩ eredunt᷑.
p̃ue.niente cogitatione credant᷑.
Qũa quã & ipsum eredere. nichil a¬
luid ẽ. quã eũ assensione cogitare.
on eñi om̃is qui eogitat credit:
eũ ido eogitent pleriq ut ñ ere¬
dant. S cogitat om̃is qui eredit :¬
& credendo cogitat: & cogitando
credit. Qđ ergo ꝑtinet ad reli¬
gionẽ atq pietatẽ de qua loque¬

Expanded text:
enim non videat, prius esse cogitare enim non videat, prius esse cogitare quam credere? Nullus quippe credit aliquid, nisi prius cogitaverit esse credendum. Quamvis enim raptim, quamvis celerrime credendi voluntatem quaedam cogitationes antevolent, moxque illa ita sequatur, ut quasi conjunctissima comitetur; necesse est tamen ut omnia quae creduntur, praeveniente cogitatione credantur. Quanquam et ipsum credere, nihil aliud est, quam cum assensione cogitare. Non enim omnis qui cogitat, credit; cum ideo cogitent plerique, ne credant: sed cogitat omnis qui credit, et credendo cogitat, et cogitando credit. Quod ergo pertinet ad religionem atque pietatem de qua loque
Abbreviated transcription (Latin):
esset dixit : qr sciebat ñ se iuiti¬
um fiłi sue priorẽ dedisse do. &
retributu sibi ab illo eiꝰ augm̃¬
tum . s ab eo se factum fidelem
a quo & apłs factus ẽ. Nã seri¬
pta sunt etiã fid̃i eiꝰ initia: sunt q ȩe¬
elesiastici libri lectione notissi¬
ma. Auersus qͥppe a fide quam
lastabat & uehementer au̾sus:
repente ẽ ad illã gr̃a potentiore con
est. tu conu̾tens unuufica nos: ut ñ
solum ex nolente fieret uolens
eredere: uerũ etiã ex ꝑsecutore
ꝑsceutione in eiꝰ fid̃i qua ꝑseque¬
bat᷑ defensione pateret᷑. Bonatũ
qͥppe illi erat a xꝑo ñsolũ ut ere¬
deret in eũ: uerum etiã ut pate¬
retͣ ꝓ eo. & ido cõmendans istam
gr̃am que ñdat᷑ sedm aliqua me¬
rita. s efficit omĩa bona merita:
ñ qr idonei sumꝰ inquit cogitare
aliquid quasi ex nobismet ipsis:
s sufficientia nr̃a ex do ẽ. Atten¬
dant hic & uerba ista ꝑpendant.
qui putant ex nobis eẽ fidĩ ceptũ :¬
& exdo esse fiłi supplementu. Qͥs

Expanded text:
esset . quia sciebat non se initium fidei suae priorem dedisse Deo, et retributum sibi ab illo ejus augmentum; sed ab eo se factum fidelem, a quo et apostolus factus est. Nam scripta sunt etiam fidei ejus initia , suntque ecclesiastica celebri lectione notissima. Aversus quippe a fide quam vastabat, eique vehementer adversus, repente est ad illam gratia potentiore convest, Tu convertens vivificabis nos : ut non solum ex nolente fieret volens credere; verum etiam ex persecutore persecutionem in ejus fidei, quam persequebatur, defensione pateretur. Donatum quippe illi erat a Christo, non solum ut crederet in eum, verum etiam ut pateretur pro eo. 5. Et ideo commendans istam gratiam, quae non datur secundum aliqua merita, sed efficit omnia bona merita: Non quia idonei sumus, inquit, cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . Attendant hic, et verba ista perpendant, qui putant ex nobis esse fidei coeptum, et ex Deo esse fidei supplementum. Quis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sumꝰ idonei eredere aliqͥd qua¬
si ex nobismet ipsis. qđ sine eogi¬
tatione ñ possumꝰ. s fufficientia
nr̃a qua credere incipiamꝰ ex do
est. Quocirca sicut nemo sibi
sufficit ad incipiendũ uł ꝑficien¬
dũ qdeũq opus bonũ. qđ iam
isti fr̃s sieut ur̃a scripta indi

Expanded text:
 idonei credere aliquid quasi ex nobismetipsis, quod sine cogitatione non possumus, sed sufficientia nostra qua credere incipiamus, ex Deo est. Quocirca, sicut nemo sibi sufficit ad incipiendum vel perficiendum quodcumque opus bonum; quod jam isti fratres, sicut vestra scripta indi
Abbreviated transcription (Latin):
qđ ꝓpter hoc nobis adicit᷑ ut ple¬
initium fidi nr̃ȩ priores damꝰ do
ut retribuat᷑ nobis & supplemen¬
tũ eiꝰ & siqͥd aliud fideliter posei¬
mꝰ. S contra hȩc eur ñ potiꝰ audi¬
mus. qͥs prior dedit ei & retribu¬
etur illi: Qm̃ ex ipso & ꝑ ipsum
&e in ipso sunt omĩa. & ipsumgͥ
initiũ fidi nr̃ȩ ex quo nͥ ex ipso ẽ:
eq eñi hoc exceꝑto ex ipso sunt
cetera: s ex ipso & ꝑipsũ & in
pso sunt omĩa. Quis autẽ dicat
eũ qui ĩa cepit credere. ab illo
in quẽ eredidit nichil mereri:
UInde fit ut iam merenti cetera
dicant᷑ addi retributione diui¬
na: ac ꝑ hoc grãm d̃i seđm meri¬
ta nr̃a dari. Qđ obiȩctum sibi
pelagiꝰ : ne damnaret᷑ ipse dam¬
nauit. Quis qͥs igit᷑ hanc dam¬
nabilem uult ex om̃i parte ui¬
tare sententiã: ueraciter intel¬
ligat dictũ qđ̃ ait apłs. Uobis

Expanded text:
propter hoc nobis additur, ut pleinitium fidei nostrae priores damus Deo, ut retribuatur nobis et supplementum ejus; et si quid aliud fideliter poscimus. 4. Sed contra haec cur non potius audimus: Quis prior dedit ei, et retribuetur illi? quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia ? Et ipsum igitur initium fidei nostrae, ex quo, nisi ex ipso est? Neque enim hoc excepto ex ipso sunt caetera: sed ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia. Quis autem dicat eum qui jam coepit credere, ab illo in quem credidit nihil mereri? Unde fit ut jam merenti caetera dicantur addi retributione divina; ac per hoc gratiam Dei secundum merita nostra dari: quod objectum sibi Pelagius, ne damnaretur, ipse damnavit. Quisquis igitur hanc damnabilem vult ex omni parte vitare sententiam, veraciter intelligat dictum, quod Apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
tñ diligentiꝰ id facere possimꝰ quã in
uoluminib tot tantisq lam fri¬
mus. S nẽ eis respondendũ ess
iudeo: qui diuuna testimonia q̃
de hac re adhibiumꝰ. ad hoe di¬
eunt ualere: ut nouerimꝰ ex no¬
bis quide nos habere ipsã fidem.
s incrementũ eiꝰ exdo: tamquã si¬
des ũ ab ipso donet᷑ nobis: s ab
ipso tñ augeat᷑ in nobis eo meri¬
to quo cepit a nobis. Non gͦ ree¬
ditͣ ab ea sententia quã pelagiꝰ
ipse in ep̃ali iudicio palestine si¬
cut eade gesta testant᷑ damnare
cõpulsus est : grãm cdi sedm meri¬

Expanded text:
in voluminibus tot tantisque jam fecimus. Sed nunc eis respondendum esse video, qui divina testimonia, quae de hac re adhibuimus, ad hoc dicunt valere, ut noverimus ex nobis quidem nos habere ipsam fidem, sed incrementum ejus ex Deo: tanquam fides non ab ipso donetur nobis, sed ab ipso tantum augeatur in nobis, eo merito, quo coepit a nobis. Non ergo receditur ab ea sententia, quam Pelagius ipse in episcopali judicio Palaestino, sicut eadem Gesta testantur, damnare compulsus est
Abbreviated transcription (Latin):
eurã ne teneant poetica sententiã
qua dictũ ẽ. spes sibi qͥsq. & in
illũ incurrant qđ ñ poetice
s ꝓpħice dictum est. maledictus
om̃is qui spem habet in hõie. eo
modo esse tractandos quo. tracta¬
uit apłs quib ait. & si quid ali¬
ter sapitis: hoc quoq uobis dñs
reuelabit. Adhuc quippe inque¬
tis hoc quoq uobis d̾s reuelabit: ue¬
cato primi hõis obnoxiũ nasci ge¬
nus humanũ: nec abisto malo nͥ
ꝑ iusticiã secd̃i hõis aliqũe liberari.
eruenerunt etiã ut p̃ueniri uolun¬
tates hominũ d̃i gr̃a fattant᷑: atq
ad nullũ opꝰ bonum uel incipiendũ
uł ꝑficiendũ. sibi quẽquã sufficere
posse consentiant. Retenta gͦ ista
in que ꝑuenerunt: płimũ eos ã pe¬
lagianoꝵ errore discernunt. ꝓm¬
de si in eis ambulent & orent eum
qui dat intellectum: siqͥd de p̃de¬
stinatione aliter sapuuit ibse illis
hoc quoq reuelabit. Tam̃ etiam
nos impendamꝰ cis dilec: tionis af¬

Expanded text:
curam, ne teneant poeticam sententiam, curam, ne teneant poeticam sententiam, qua dictum est, « Spes sibi quisque » ; et in illud incurrant quod non poetice, sed prophetice dictum est, Maledictus omnis qui spem habet in homine , eo modo esse tractandos, quo tractavit Apostolus, quibus ait, Et si quid aliter sapitis, hoc quoque vobis Deus revelabit. Adhuc quippe in quaetis, hoc quoque vobis Deus revelabit: Vecato primi hominis obnoxium nasci genus humanum, nec ab isto malo nisi per justitiam secundi hominis aliquem liberari. Pervenerunt etiam, ut praeveniri voluntates hominum Dei gratia fateantur, atque ad nullum opus bonum vel incipiendum vel perficiendum sibi quemquam sufficere posse consentiant. Retenta ergo ista in quae pervenerunt, plurimum eos a Pelagianorum errore discernunt. Proinde, si in eis ambulent et orent eum qui dat intellectum, si quid de praedestinatione aliter sapiunt, ipse illis hoc quoque revelabit: tamen etiam nos impendamus eis dilectionis af
Abbreviated transcription (Latin):
scimꝰ in epła ad philippenses. Ea¬
dem seribert uobis mͥ quide ñ pi¬
grũ: uobis autẽ tutũ est. Idem
tñ seribens ad galathas cũ se satis
apud eos egisse ꝑspiceret qđ illis
ꝑ ministerium sermonis sui necessa¬
riũ esse cernebat. de cetero inquit
laborem mͥ nemo p̃stet. uł sicut
in plerisq codicib legit᷑. nemo mͥ
molestus sit. Ego autẽ quãiis me
moleste ferre confitear. qđ diuinis
eloquiis quib di gr̃a predicat᷑. q̃
om̃ino nulla ẽ si sed̾m merita nr̃a
dat᷑. tam multis manifestisq ñ
ceditur. ur̃m tnstudiũ frat̾naq
dilectionẽ filii carissimi ꝓsꝑ & hy
lari. qui eos qui tales st̃ ñ uultis er¬
rare. quȩ ut pꝰ tot libros de hac
re uł epłas meas adhuc desideretis¬
me hinc scribere. tantũ amo quan¬
tũ ñ possũ dicere. & tantũ me a¬
mare quantũ debeo ñ audeo dic̃e
uaꝓpter ecce rescribo uobis. & licet
ratis enĩ litteris ur̃is uidere mn ui¬
deor eosfr̃s ꝑ quib geritis piam

Expanded text:
scimus in Epistola ad Philippenses, Eadem scribere vobis, mihi quidem non pigrum, vobis autem tutum est . Idem amen scribens ad Galatas, cum se satis apud eos egisse perspiceret, quod illis per ministerium sermonis sui necessarium esse cernebat: De caetero, inquit, laborem mihi nemo praestet; vel, sicut in plerisque codicibus legitur, nemo mihi molestus sit . Ego autem quamvis me moleste ferre confitear, quod divinis eloquiis quibus Dei gratia praedicatur quae omnino nulla est, si secundum merita nostra datur, tam multis manifestisque non ceditur: vestrum tamen studium fraternamque dilectionem, filii charissimi Prosper et Hilari, qua eos qui tales sunt, ita non vultis errare, ut post tot libros de hac re vel epistolas meas, adhuc me desideretis hinc scribere, tantum amo, quantum non possum dicere; et tantum me amare, quantum debeo, non audeo dicere. Quapropter ecce rescribo vobis, et licetratis enim litteris vestris videre mihi videor eos fratres, pro quibus geritis piam
Abbreviated transcription (Latin):
tale aliquid esse animã putant. Qd̃ au¬
tẽ continentia quadã ⁊ laborib quasi
ꝑsequi uidentur corpora sua: qui hoc
recte faciunt. ñ id agunt ut non ha¬
beant corpꝰ : s ut habeant subiugatũ
et paratũ ad oꝑa necessaria. Libidi¬
nes enĩ male utentes corpore. id est con¬
suetudines ⁊ inclinationes anime ad
fruendũ inferiorib : ꝑ ipsius corporiᷤ
laboriosã quandã militiã ex tinguere
affectant. Nam ñ se interimunt: se cu¬
rã sue ualitudinis gerunt. Qui autẽ
ꝑuerse il agunt: quasi naturalit̾ ini¬
mico. suo corpori bellũ ingerunt. In quo
fallit eos qd̃ legunt. caro concupiscit
aduersus quã sp̃c concupiscit ÷ nonut
interimat corpꝰ. s ut concupiscentia e¬
nis id est mala consuetudine edomita.
faciat sp̃ui subiuigatũ: qd naturalis
ordo desiderat. Quia enĩ hoc erit pꝰt
resurrectionẽ. ut corpꝰ om̃imodo cũ
quiete sũma sp̃ui subditũ immortalit̃

Expanded text:
tale aliquid esse animam putant. quod autale aliquid esse animam putant. quod autem continentia quadam et laboribus quasi persequi uidentur corpora sua, qui hoc recte faciunt, non id agunt, ut non habeant corpus, sed ut habeant subiugatum et paratum ad opera necessaria. libidines enim male utentes corpore, id est consuetudines inclinationis animae ad fruendum inferioribus, per ipsius corporis laboriosam quandam militiam extinguere affectant. nam non se interimunt, et curam suae ualetudinis gerunt. qui autem peruerse id agunt, quasi naturaliter inimico suo corpori bellum ingerunt. in quo . fallit eos quod legunt: caro concupiscit aduersus quam spiritus concupiscit, non ut interimat corpus, sed ut concupiscentia eius, id est consuetudine mala, edomita faciat spiritui subiugatum, quod naturalis ordo desiderat. quia enim hoc erit post resurrectionem, ut corpus omni modo cum quiete summa spiritui subditum immortaliter
Abbreviated transcription (Latin):
odiũ uocatur. Iniquũ est er̃ quia
ctũ est: qui aut̃ diligit iniquitate. o¬
dit animã suã. Et id̾o fit infirmꝰ ani¬
mus: & de mortali corpore cruciatur.
Necesse ẽ enim ut illud diligat: &
eius corruptione p̾grauetur. Immor¬
talitas eñĩ & incorruptio corporis: de sa¬
uitate animi existit. Sanitas aut̃ animi
est. firmissime inherere potiori: hoc est
incõmutabili do. Cũ uͦ etiã eis qui sibi
naturalit᷑ pares st̃ hoc ẽ hominib do¬
minari affectat: intolerabilis om̃ino
suꝑbia ẽ. Nemo gͦ se odit. Et hine qui¬
dem nulla cũ aliqua secta questio fuit.
est enĩ qd̾ ait apłs : nemo uiqͣm car¬
nem suã odio habuit. Et qd̾ non nul¬
li dicunt. malle se esse omino sine cor¬
pore: fallunt᷑. Non enĩ corpꝰ suũ: s cor¬
ruptiones eiꝰ ⁊ pondus odert̃. Non
itaq nullũ corpꝰ: s incorruptũ & ce¬
lerrimũ corpꝰ uolunt habere. S pu¬
tant nullũ corpꝰ esse si tale fuerit: qr

Expanded text:
odium vocatur. Iniquum est enim, quia dictum est: Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam; et ideo fit infirmus animus, et de mortali corpore cruciatur: necesse est enim ut illud diligat, et ejus corruptione praegravetur. Immortalitas enim et incorruptio corporis de sanitate animi existit. Sanitas autem animi est firmissime inhaerere potiori, hoc est incommutabili Deo. Cum vero etiam eis qui sibi naturaliter pares sunt, hoc est hominibus, dominari affectat, intolerabilis omnino superbia est. Nemo ergo se odit, et hinc quidem nulla cum aliqua secta quaestio fuit, est enim quod ait apostolus: nemo umquam carnem suam odio habuit. et quod nonnulli dicunt malle se esse sine corpore omnino, falluntur; non enim corpus suum, sed corruptiones eius et pondus oderunt. non itaque nullum corpus, sed incorruptum et celerrimum corpus uolunt habere, sed putant nullum corpus esse, si tale fuerit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
dubitare dementis ẽ. Precipiendũ e¬
tiam quomͦ corpꝰ suũ diligat: ut ei
ordinate prudent̾q consulat. Nam
qd̃ diligat etiam corpꝰ. idq saluũ
habere atq integrũ uelit: eque ma¬
nifestum ẽ. Aliquid itaq amplius di¬
ligere aliquis potest : quã salutẽ atq
integritatẽ corporis sui. Nam ⁊ multi
dolores & amissiones non nulloꝵ m̃¬
broꝵ uoluntarias suscepisse inueni¬
untur : s ut alia que amplius dilige¬
bant saltem consequerentur. Non
gͦ ꝓpterea quisqͣm dicendus ẽ non di¬
ligere salutẽ atq incolumitatẽ corporis
sui: quia plus aliquid diligit. Nam
et auariis quãuis pecuniã diligat: ta¬
men emit sibi panẽ. Qđ cũ facit. dat
pecuniam quã multũ diligit & auge¬
re desiderat: s quia plure̾s estimat
salutẽ corporis sui. que illo pane ful¬
citur. Suꝑ uacuaneũ est diutius de
re manifestissima disputare: qd̃ tam̃
plerumq nos facere cogit error im¬

Expanded text:
dubitare dementis est. Praecipiendum edubitare dementis est. Praecipiendum etiam quomodo corpus suum diligat, ut ei ordinate prudenterque consulat. Nam quod diligat etiam corpus suum, idque salvum habere atque integrum velit, aeque manifestum est. Aliquid itaque amplius diligere aliquis potest, quam salutem atque integritatem corporis sui. Nam multi et dolores et amissiones nonnullorum membrorum voluntarias suscepisse inveniuntur, sed ut alia quae amplius diligebant, consequerentur. Non ergo propterea quisquam dicendus est non diligere salutem atque incolumitatem corporis sui, quia plus aliquid diligit. Nam et avarus quamvis pecuniam diligat, tamen emit sibi panem: quod cum facit, dat pecuniam quam multum diligit et augere desiderat; sed quia pluris aestimat salutem corporis sui, quae illo pane fulcitur. Supervacaneum est diutius de re manifestissima disputare, quod tamen plerumque nos facere cogit error im
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ pͥncipatũ. quia magis qd̵̃ diligit
uult subditũ esse meliori: nec ꝑ odiũ
resistente carne s ꝑ consuetudinis uin-¬
culũ: qd̾ a parentũ etiã ꝓpagine inue¬
teratum. nature: lege inoleuit. Icl gͦ a¬
git sp̃c in domanda carnalia ÷ ut sol¬
uat malȩ consuetudinis quasi pacta ꝑ¬
uersa: & fiat pax consuetudinis bonȩ.
Tam̃ nec isti qui falsa opinione depra-¬
uati corpora sua detestantur. parati
essent unũ oculũ uł sine sensu dolo¬
ris amittere ⁊ etiã si in altero tantus
cernendi sensus remaneret. quantꝰ
erat in duob: nisi aliqua res que
ĩponenda esset urgeret. Istis atq hu¬
iusmodi docum̃tis satis ostenditur.
eis qui sine ꝑtinacia uerũ requirunt.
quã certa sententia sit apłi ubi ait:
nemo enĩ carnẽ suã umqͣm odio ha¬
buit. Addidit etiam. S nutrit ⁊ fo¬
E diligendi p̃cipiendus ẽ homini: id
est quomͦ se diligat ut ꝓsit sibi. Qn¬
mͦ aut̃ se diligat & ꝓdesse sibi uelit:

Expanded text:
 principatum; quia magis quod diligit vult subditum esse meliori: nec per odium resistente carne, sed per consuetudinis vinculum, quod a parentum etiam propagine inveteratum naturae lege inolevit. Id ergo agit spiritus in domanda carne, ut solvat malae consuetudinis quasi pacta perversa, et fiat pax consuetudinis bonae. Tamen nec isti qui falsa opinione depravati corpora sua detestantur, parati essent unum oculum vel sine sensu doloris amittere, etiamsi in altero tantus cernendi sensus remaneret, quantus erat in duobus, nisi aliqua res quae praeponenda esset, urgeret. Isto atque hujusmodi documento satis ostenditur eis qui sine pertinacia verum requirunt, quam certa sententia sit Apostoli, ubi ait: Nemo enim unquam carnem suam odio habuit. Addidit etiam: Sed nutrit et foi praecipiendus est homini, id est, quomodo se diligat ut prosit sibi. Quin autem se diligat et prodesse sibi velit,
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ qua pͥus de rebus. postea de signis
disserimꝰ. ¶emoriterq teneamꝰ id nunc
in rebus considandũ esse qd̃ sunt: non
qd̃ aliud etiã pret̾ se ipsas significant.
Res gͦ alie sunt quib fruendũ est: alie
quib utendũ ⁊ alie que fruunt᷑ & u¬
tuntur. Ille quib fruendũ est nos bea¬
tos faciunt ÷ istis quib utendum ẽ ten¬
dentes ad beatitudinẽ adiuuamͣ & quasi
adminiculam᷑ : ut ad illas que nos beatoᷤ

Expanded text:
onem, qua prius de rebus, postea de signis onem, qua prius de rebus, postea de signis disserimus, memoriterque teneamus id nunc in rebus considerandum esse quod sunt, non quod aliud etiam praeter se ipsas significant. Res ergo aliae sunt, quibus fruendum est, aliae, quibus utendum est, aliae, quae fruuntur et utuntur. illae quibus fruendum est nos beatos faciunt; istis quibus utendum est tendentes ad beatitudinem adiuuamur et quasi adminiculamur, ut ad illas quae nos beato
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprie aut̃ nunc res appel¬
laui. que non ad significandũ aliquid
adhibent᷑ : sicuti est lignũ. lapis. pecꝰ.
atq huiꝰmodi cȩtera. S non illud lig¬
num. qd̾ in aquas amaras moysen mi¬
nisse lȩgimꝰ ut amaritudine carerent:
neq ille lapis quẽ iacob sibi ad caput
posuerat : neq illud pecus qd̃ ꝓ filio
iminolauit abraham. He namq ita res
sunt: ut aliarũ etiam signa sint rerũ.
Sunt aut̃ alia signa. quorũ om̃is usus
in significando ẽ: sicuti st̃ uerba. Ne¬
mo enĩ utitur uerbis: nisi aliquid sig¬
nificandi grã. Ex quo intelligit᷑ quid
appellem signa: res eas uidelicet que
ad significandũ aliquid adhibentur.
Quã obrem om̃e signũ etiã res aliqua
est. Qđ enĩ nulla res ẽ: omnino nichil
est. Non aut̃ om̃is res etiã signũ est.
Et ideo in hac diuisione rerũ atq sig¬
norũ cũ de rebus loquem᷑ ita loquemͣ:
ut etiã si earũ alique adhiberi ad signi¬
ficandũ possint. non impediant partiti¬

Expanded text:
prie autem nunc res appellavi, quae non ad significandum aliquid adhibentur, sicuti est lignum, lapis, pecus, atque hujusmodi caetera. Sed non illud lignum quod in aquas amaras Moysen misisse legimus, ut amaritudine carerent ; neque ille lapis quem Jacob sibi ad caput posuerat ; neque illud pecus quod pro filio immolavit Abraham . Hae namque ita res sunt, ut aliarum etiam signa sint rerum. Sunt autem alia signa quorum omnis usus in significando est, sicuti sunt verba. Nemo enim utitur verbis, nisi aliquid significandi gratia. Ex quo intelligitur quid appellem signa; res eas videlicet quae ad significandum aliquid adhibentur. Quamobrem omne signum etiam res aliqua est; quod enim nulla res est, omnino nihil est: non autem omnis res etiam signum est. Et ideo in hac divisione rerum atque signorum, cum de rebus loquemur, ita loquemur ut etiamsi earum aliquae adhiberi ad significandum possint, non impediant partiti
Abbreviated transcription (Latin):
iber euiꝰ ÷ titulus annotatio ta¬
utrum meus habendus sit . xxxi¬
an potius eoꝵ qui eas sic̃ potuer̃t
uł uoluerunt redegerunt in u¬
num corpꝰ. descͥ̾ptas de frontibus
codicis: non facile dix̾im. Suaueᷤ
enĩ paucissunis intelligentib
sunt: qui tñ necẽe̾ est offendan¬
tur multa nõ uitelligentes: qͥa
nec ip̃a u̾ba quȩ exponunt᷑ ita
sunt descͥpta in multis locis ut
appareret quid exponat᷑. Deinde
scuritas. ut eam ferre lector uix
possit: quẽ necẽẽ ÷ pluruna nõ
intellecta tͣnsire. Postremo tã
iñdosum comꝑi opus ip̃m in codi¬
cib nr̃is ut em̃dare ñ possem:
nec editũ a me dici uellẽ: nͥ quia
scio fr̃s id habere quoꝵ studio ñ
potuit denegari. H ic lib̾ sic incip:
Et oꝑa magna magna erant ez
unꝰ de cathecirandis rudib hoc
ip̃o titulo p̃notatꝰ. In quo libro.
uͥ dixi nec angłs qui cum spiritibꝰ
aliis satellitib suis suꝑbiendo de¬
Nlom̃ seruit obedientiam dĩ ⁊ diabolꝰ

Expanded text:
iber, cuius est titulus: adnotatioutrum meus habendus sit an potius eorum, qui eas, sicut potuerunt uel uoluerunt, redegerunt in unum corpus descriptas de frontibus codicis, non facile dixerim. suaues enim paucissimis intellegentibus sunt, qui tamen necesse est offendantur multa non intellegentes, quia nec ipsa uerba, quae exponuntur, ita sunt descripta in multis locis, ut appareat, quid exponatur; deindescuritas, ut eam lector ferre uix possit, quem necesse est plurima non intellecta transire; postremo etiam mendosum conperi opus ipsum in codicibus nostris, ut emendare non possem nec editum a me dici uellem, nisi quia scio fratres id habere, quod studio non potuit denegari. Hic liber sic incipit: Et opera magna erant ei de catechizandis rudibus hoc ipso titulo praenotatus. in quo libro, ubi dixi: nec angelus, qui cum spiritibus aliis satellitibus suis superbiendo deseruit oboedientiam dei et diabolus
Abbreviated transcription (Latin):
horũ est caritas ⁊ qr & cũ quisq ad
eterna ꝑuenerit: duob istis deceden¬
tib caritas auctior & certior ꝑmane¬
bit. Quaꝓpt̾ cũ quisq cognouerit
finem p̃cepti esse caritatẽ de corde
puro & conscientia bona & fide non
ficta: omnẽ intellectũ diuinarum
scripturarum ad illa tria relaturus.
ad tractationẽ illoꝵ librorũ securus
accedat. Cum enĩ diceret caritas:
addidit de corde puro. ut nichil
aliud quã id qd diligendũ est di¬
ligatur. Conscientiã uͦ bonã: con¬
iunxit ꝓpt̃ spem. Ille enĩ se ad icd
qd̃ credit & diligit ꝑuenturũ esse
desperat: cui male conscientiȩ scru¬
pulus inest. Cercio. & fide inquit
non ficta. Si enĩ fides nr̃a mendaci¬
o caruerit : tunc & non diligimꝰ qd̾
non ẽ diligendũ: & recte uiuendo id
sꝑamus. ut nullomͦ spes nr̃a fallatur.
quantũ ꝓ tempore satis esse arbitra¬
tus sũ dicere uolui: quia in aliis uo¬

Expanded text:
horum est caritas, quia et cum quisque ad horum est caritas, quia et cum quisque ad aeterna peruenerit, duobus istis decedentibus caritas auctior et certior permanebit. Quapropter cum quisque cognouerit finem praecepti esse caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, omnem intellectum diuinarum scripturarum ad ista tria relaturus ad tractationem illorum librorum securus accedat. cum enim diceret: caritas, addidit: de corde puro, ut nihil aliud quam id quod diligendum est diligatur. conscientiam uero bonam subiunxit propter spem; ille enim se ad id quod credit et diligit peruenturum esse desperat cui malae conscientiae scrupulus inest. tertio: et fide, inquit, non ficta. si enim fides nostra mendacio caruerit, tunc et non diligimus quod non est diligendum et recte uiuendo id speramus, ut nullo modo spes nostra fallatur. quantum pro tempore satis esse arbitratus sum, dicere volui, quia in aliis vo
Abbreviated transcription (Latin):
nitas: eternũ aut̃ ardentius diligi¬
tur adeptũ. quã desideratũ. Nuiui
enĩ desideranti conceditur plus de
illo existimare quã se habet. ut ei
uilescat cũ minus inuenerit ⁊ s qͣn-¬
tum quisq ueniens existimare potu¬
erit: plus ꝑueniens inuenturus est.
Homo itaq fide & spe & caritate sub¬
nixus. eaq inconcusse retinens: non
indiget scripturis nisi ad alios instru¬
endos. Itaq multi ꝑ hec tria: etiã in
solitudine sine codicib uiuunt. Uñ
in illis arbitror iam impletũ esse qd̃
dictum ẽ : siue ꝓphetie euacuabunt᷑.
siue lingue cessabunt. siue scientia
euacuabitur. Quib tam̃ quasi ma¬
chinis tanta fidei & spei & caritatis
in eis surrexit instructio: ut ꝑfectũ
aliquid tenentes ea que sunt ex par¬
te ñ querant. ꝑfectũ sane quantũ
in hac uita potest. Nam in cõparatio¬
uita ista ꝑfecta. Ideo manent inquit
fides. spes. caritas. tria hȩc : maior aũ

Expanded text:
rnitatis — aeternum autem ardentius diligirnitatis — aeternum autem ardentius diligitur adeptum quam desideratum. nulli enim desideranti conceditur plus de illo existimare quam se habet, ut ei uilescat, cum minus inuenerit, sed quantum quisque ueniens existimare potuerit, plus perueniens inuenturus est. Homo itaque fide, spe et caritate subnixus eaque inconcusse retinens non indiget scripturis nisi ad alios instruendos. itaque multi per haec tria etiam in solitudine sine codicibus uiuunt. unde in illis arbitror iam impletum esse quod dictum est: siue prophetiae, euacuabuntur, sine linguae, cessabunt, siue scientia, euacuabitur, quibus tamen quasi machinis tanta fidei et spei et caritatis in eis surrexit instructio, ut perfectum aliquid tenentes ea quae sunt ex parte non quaerant: perfectum sane, quantum in hac uita potest; nam in comparatiouita ista perfecta. ideo: manent, inquit, fides, spes, caritas, tria haec: maior autem
Abbreviated transcription (Latin):
Nam si a fide quisq ceciderit: a cari¬
tate etiã necesse ẽ cadat. Non enĩ po¬
test diligere. qd̃ esse non credit. Por-¬
ro si & credit & diligit: bene agen¬
do & p̾ceptis morum bonoꝵ. optẽꝑan¬
do efficit: ut etiã speret se ad id qd
diligit esse uenturũ. Itaq tria hec st̃
quib & scientia om̃is & ꝓphetia mi¬
litat : fides. spes. caritas. S fidei suc¬
cedit sp̃es quã uidebimꝰ: & spei suc¬
cedit beatitudo ipsa ad quã ꝑuentu¬
ri sumus. Caritas aut̃ etiam istis de-¬
cedentib augebitur potius. Si enĩ
credendo diligimꝰ qd̾ nondũ uide¬
mus: quantomagis cũ uidere ceꝑimꝰ:
Et si sꝑando diligimꝰ quo nondũ ꝑ¬
uenimꝰ ⁊ quantomagis cũ ꝑuenerimꝰ:
Inter tẽporalia quippe & ȩterna hoc
int̾est: qd̃ temporale aliquid plus
diligitur antequã habeatur. uile¬
scet aut̃ cũ aduenerit ⁊ non enĩ sati¬
at animã cui uera ẽ & certa sedes et̃¬

Expanded text:
Nam si a fide quisque ceciderit, a chariNam si a fide quisque ceciderit, a charitate etiam necesse est cadat; non enim potest diligere quod esse non credit: porro si et credit et diligit, bene agendo et praeceptis morum bonorum obtemperando efficit, ut etiam speret se ad id quod diligit esse venturum. Itaque tria haec sunt, quibus et scientia omnis et prophetia militat, fides, spes, charitas. CAPUT cedit spes, quam videmus, et spei succedit beatitudo ipsa, ad quam perventuri sumus; charitas autem etiam istis decedentibus, augebitur potius, si enim credendo diligimus quod nondum videmus, quanto magis cum videre coeperimus? et si sperando diligimus quo nondum peruenimus, quanto magis, cum peruenerimus ? inter temporalia quippe atque aeterna hoc interest, quod temporale aliquid plus diligitur, antequam habeatur, uilescit autem, cum aduenerit — non enim satiat animam, cui uera est et certa sedes aete
Abbreviated transcription (Latin):
dicere cȩperam si ea sententia fallitur
que edificet caritatem. quȩ finis p̾cep¬
ti est : ita fallitur. ac si quisquã erro¬
re deserens uiã. eo tam̃ ꝑ agrũ ꝑgat.
quo etiam uia illa ꝑducit. Corrigen¬
dus ẽ tam̃. & quã sit utilius uiam
non deierere demonstrandũ est: ne
consuetudine deuiandi etiam in tranᷤˢ¬
uersũ aut ꝑuersum ire cogatur. Asse¬
rendo enĩ temere. qđ ille non sensit
quẽ legit: plerũq incurrit in alia
que illi sententie contexere nequeat:
Que si uera & certa esse consentit. il¬
lud non possit uerũ esse qd̾ senserat:
fitq in eo nescio quomͦ. ut amando
sententiã suã. scripture incipiat offen¬
sior esse quã sibi. Quod malũ si serpe¬
re siuerit: euertetur ex eo. ꝑfidem
enĩ ambulamꝰ : non ꝑ speciem. Cituba¬
bit aut̃ fides: si diuinarũ scͥpturarũ
uacillat auctoritas. Porro fide titu¬
bante : caritas etiam ipsa languescit.

Expanded text:
dicere coeperam, si ea sententia fallitur, dicere coeperam, si ea sententia fallitur, qua aedificet caritatem, quae finis praecepti est, ita fallitur, ac si quisquam errore deserens uiam eo tamen per agrum pergat, quo etiam uia illa perducit. corrigendus est tamen et quam sit utilius uiam non deserere demonstrandum est, ne consuetudine deuiandi etiam in transuersum aut peruersum ire cogatur. Asserendo enim temere quod ille non sensit quem legit, plerumque incurrit in alia quae illi sententiae contexere nequeat. quae si uera et certa esse contendit, illud non possit . uerum esse quod senserat fitque in eo nescio quomodo, ut amando sententiam suam scripturae incipiat offensior esse quam sibi. quod malum si serpere siuerit, euertetur ex eo. per fidem enim ambulamus, non per speciem; titubabit autem fides, si diuinarum scripturarum uaccillat auctoritas. porro fide titubante cari
Abbreviated transcription (Latin):
rit qd̾ ille quẽ legit eo loco sensisse
ꝓbabitur : non ꝑniciose fallitur. nec
om̃i aano m̃titur. Inest quippe in
mentiente. uoluntas falsa dicendi. Et
ideo multos inuenimꝰ qui m̃tiri uelint:
qui aut̃ falli. neminẽ. Cum gͥ hoc sci¬
ens homo faciat. illud nesciens patia¬
tur : satis apparet in una eadẽq re
illũ qui fallitur eo qui mentitur esse
meliorem ⁊ qñquidem pati melius ẽ
iniquitatẽ quã facere. Omnis aut̃ qui
mentitur : inique facit. Et si cuiquã
potest uideri utilem aliqͥndo esse imi¬
quitatẽ. Nemo enĩ mentiens: in eo
qd̾ mentitur seruat fidem. Nam hoc
utiq uult. ut cui m̃titur fidem sibi
habeat : quã tam̃ ei m̃tiendo ñ ser¬
uat. Om̃ĩs aut̃ fidei uiolator. iniquus
est. Aut gͥ iniquitas aliqͥndo ẽ utilis
qd̾ fieri non potest: aut mendacium
semꝑ inutile ẽ. S quisquis in scͥptu¬
ris aliud sentit quã ille qui scripsit:
illis ñ mentientib fallitur. S tam̃ ut

Expanded text:
rit quod ille quem legit eo loco sensisse rit quod ille quem legit eo loco sensisse probabitur, non perniciose fallitur nec omnino mentitur. inest quippe in mentiente uoluntas falsa dicendi, et ideo multos inuenimus, qui mentiri uelint, qui autem falli, neminem. cum igitur hoc sciens homo faciat, illud nesciens patiatur, satis apparet in una eademque re illum qui fallitur eo qui mentitur esse meliorem, quando quidem pati melius est iniquitatem quam facere. omnis autem, qui mentitur, inique facit, et si cuiquam potest uideri utilem aliquando esse iniquitatem. nemo enim mentiens in eo quod mentitur seruat fidem; nam hoc utique uult, ut cui mentitur fidem sibi habeat, quam tamen ei mentiendo non seruat. omnis autem fidei uiolator iniquus est. aut igitur iniquitas aliquando est utilis, quod fieri non potest, aut mendacium semper inutile est. sed quisquis in scripturis aliud sentit quam ille qui scripsit, illis non mentientibus fallitur, sed tamen, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tractamꝰ hec sũma est : ut intelligat᷑
et om̃iũ diuinarũ scripturarũ pleni¬
tudo & finis esse dilectio rei qua fru¬
endũ est. & rei que nobiscũ ea re
frui potest ÷ quia ut se quisq dili¬
gat p̾cepto non opus ẽ. Hoc gͦ ut
nossemꝰ atq possemus: facta ẽ tota
ꝓ nr̃a salute ꝑ diuinã ꝓuidentiam
dispensatio temporalis: qua debemꝰ
uti ñ quasi mansoria quadã dilecti¬
one & delectatione ⁊ s transitoria
potius tamquã uie. tamqͣm uehicu-¬
lorũ. uł alioꝵ quorũlibet instrum̃¬
torum. aut siquid congruentiꝰ dici
potest: ut ea quib ferimur ꝓpt̾ il¬
lud ad qd̾ ferimur diligamꝰ. Quis¬
quis gͥ scripturas diuinas uł quãli¬
bet earũ partẽ intellexisse sibi uide¬
tur. ita ut eo intellectu ñ edificet
istam geminã caritatẽ dłi & ꝓximi:
nondũ intellexit. Quisquis uͦ talem sen¬
tentiam inde duxerit ut huic ȩdifican¬
de caritati sit utilis: nec tam̃ hoc dixe¬

Expanded text:
tractamus, haec summa est, ut intellegatur tractamus, haec summa est, ut intellegatur legis et omnium diuinarum scripturarum plenitudo et finis esse dilectio rei, qua fruendum est, et rei, quae nobiscum ea re frui potest, quia, ut se quisque diligat, praecepto non opus est. hoc ergo ut nossemus atque possemus, facta est tota pro nostra salute per diuinam prouidentiam dispensatio temporalis, qua debemus uti, non quasi mansoria quadam dilectione et delectatione, sed transitoria potius tamquam uiae, tamquam uehiculorum uel aliorum quorumlibet instrumentorum aut si quid congruentius dici potest, ut ea quibus ferimur propter illud ad quod ferimur diligamus. Quisquis igitur scripturas diuinas uel quamlibet earum partem intellexisse sibi uidetur, ita ut eo intellectu non aedificet istam geminam caritatem dei et proximi, nondum intellexit. quisquis uero talem inde sententiam duxerit, ut huic aedificandae caritati sit utilis, nec tamen hoc dixe
Abbreviated transcription (Latin):
cens. & in ea que ante sunt extentꝰ.
lam p̾ncipiũ uiarũ transierat. hoc
est eo ñ indigebat: a quo tñ aggre¬
diendũ & exordiendũ iter est om̃ibꝰ
qui ad ueritatẽ ꝑuenire. & in uita
ȩt̃ ꝑmanere desiderant. Sic enĩ
ait. Ego sum uia. & ueritas. ⁊ uita.
Hoc ẽ ꝑ me uenitur: ad me ꝑuenit᷑:
in me ꝑmanetur. Cum enĩ ad ipsũ
ꝑuenitur. ad patrẽ ꝑuenitur ⁊ qr
ꝑ ȩqualem ille cui ẽ equalis agno¬
scitur: uinciente & tamquã agglu¬
tinante nos scõ :p̃u: quo in sũmo atq
incõmutabili bono ꝑmanere possimꝰ.
Ex quo intelligitur quã nulla res
in uia tenere nos debeat ⁊ qñ nec
ipse dñs in quantũ uia nr̃a esse di¬
gnatus ẽ tenere nos uoluerit s tͣnsi¬
ramus alacriter: ut ad eum ipsũ
qui nr̃am naturam a temporalib li-¬
berauit & collocauit ad dexterã pa¬
tris. ꝓuehi atq ꝑuehi meream᷑. Om¬
niũ gͥ que dicta sunt ex quo de rebꝰ

Expanded text:
cens et in ea quae ante sunt extentus cens et in ea quae ante sunt extentus iam principium uiarum transierat, hoc est eo non indigebat, a quo tamen aggrediendum et exordiendum iter est omnibus, qui ad ueritatem peruenire et in uita aeterna permanere desiderant. sic enim ait: ego sum uia et ueritas et uita, hoc est "per me peruenitur, ad me peruenitur, in me permanetur". cum enim ad ipsum peruenitur, ad patrem peruenitur, quia per aequalem ille cui est aequalis agnoscitur uinciente et tamquam agglutinante nos sancto spiritu, quo in summo atque incommutabili bono permanere possimus. ex quo intellegitur, quia nulla res in uia tenere nos debeat, quando nec ipse dominus, in quantum uia nostra esse dignatus est, tenere nos uoluerit, sed transiramus alacriter, ut ad eum ipsum, qui nostram naturam a temporalibus liberauit et collocauit ad dexteram patris, prouehi atque peruehi mereamur. Omnium igitur, quae dicta sunt, ex quo de rebus
Abbreviated transcription (Latin):
rissime dr̃ frui: cũ delectatione uti.
Cum enĩ adest qd̾ diligitur : etiam
delectationẽ secũ necesse ẽ gerat.
ꝑ quã si transieris. eamq ad illud
ubi ꝑmanendũ est retuleris: uteriᷤ
ea: & abusiue ñ ꝓprie diceris frui.
Si uͦ inheseris atq ꝑmanseris finẽ
in ea ponens leticie tue: tune uere
et ꝓprie frui dicendus es. Qđ non
faciendũ est.: nͥ in illa trinitate idest
sũmo & incõmutabili bono. Uide¬
quẽadmodũ cũ ipsa ueritas & uerbũ
ꝑ quod facta sunt om̃ia caro factũ es¬
set ut ha. bitaret in nobis: tam̃
Ille quippe qui ñ solũ ꝑuenientibus
possessionẽ. s etiam uiã se uoluit
p̃bere uenientib: ad pͥncipiũ uiarũ.
uoluit carnẽ assumere. Uñ est etiã
illud. Dñs creauit me in pͥncipio ui¬
arũ suarũ: ut inde inciperent qui
huc ambularet in uia. & ad palmã
suꝑne uocationis sequeret᷑ uocantẽ
dm : tam̃ ea que retro sunt obliuis¬

Expanded text:
inissime dicitur frui, cum delectatione uti. inissime dicitur frui, cum delectatione uti. Cum enim adest quod diligitur, etiam delectationem secum necesse est gerat: per quam si transieris, eamque ad illud ubi permanendum est, retuleris; uteris ea, et abusive, non proprie, diceris frui. Si vero inhaeseris atque permanseris, finem in ea ponens laetitiae tuae, tunc vere et proprie frui dicendus es: quod non faciendum est nisi in illa Trinitate, id est summo et incommutabili bono. quemadmodum, cum ipsa ueritas et uerbum, per quod facta sunt omnia, caro factum esset, ut habitaret in nobis, tamen ille quippe qui non solum peruenientibus possessionem sed etiam uiam se praebere uoluit uenientibus, ad princivoluit carnem assumere: unde est etiam illud, Dominus creavit me in principio viarum suarum ; ut inde inciperent, quihuc ambularet in via, et ad palmam supernae vocationis sequeretur vocantem m, tamen ea quae retro sunt obliuis
Abbreviated transcription (Latin):
fessos nos atq in se ac. quiescere et
remanere cupientes reficiunt poti¬
us. aut eo sumptu quẽ ꝓpter nos.
aut illo etiam quẽ ꝓpter se accepe¬
runt. acceꝑunt tam̃: atq ita refe¬
ctos in illũ ire cõpellunt. quo fru¬
entes parit᷑ beatisumꝰ. Nam ⁊ apłs
clamat. Nũquid paulus crucifixus
est ꝓ uobis ÷ aut in nomine pauli
baptizati estis: Et. Neq qui plan-¬
tat ẽ aliquid neq qui rigat: s qui
incrementũ dat ds. Et angłs ho¬
minẽ se adorantẽ monet. ut illum
potius adoret: sub quo ei dño etiã
ipse conseruus ẽ. Cum aut̃ homine
in do frueris: dõ potius quã homine
frueris. Illo enĩ frueris quo efficeris
beatus : & ad eũ te ꝑuenisse letaberiᷤ
in quo spem ponis ut uenias. Inde
ad philemonẽ paulus. Ita frater in¬
quit: ego te fruar in dño. Qđ̃ si ñ
addidisset in dño. & te fruar tm̃
dixisset : in eo constituisset spem
beatitudinis sue. Quanqͣm etiã ue-¬

Expanded text:
fessos nos atque in se quiescere et fessos nos atque in se quiescere et remanere cupientes reficiunt potius, aut eo sumptu quem propter nos, aut illo etiam quem propter se acceperunt, acceperunt tamen, atque ita refectos in illum ire compellunt, quo fruentes pariter beati simus. Nam et Apostolus clamat: Numquid Paulus crucifixus est pro vobis? aut in nomine Pauli baptizati estis ? et, Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus . Et angelus hominem se adorantem monet ut potius illum adoret, sub quo ei Domino etiam ipse conservus est . 37. Cum autem homine in Deo frueris, Deo potius quam homine frueris. Illo enim frueris quo efficeris beatus; et ad eum te pervenisse laetaberis, in quo spem ponis ut venias. Inde ad Philemonem Paulus: Ita, frater, inquit, ego te fruar in Domino . Quod si non addidisset, in Domino, et te fruar tantum dixisset, in eo constituisset spem beatitudinis suae. Quanquam etiam vic
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Ille sũme ac primitꝰ est qͥ om̃i¬
no in cõmutabilis ẽ. & qui plenissi¬
me dicere potuit. ego sum qui sum.
et dices eis. qui ẽ misit me ad uos:
ut cȩt̾a que sunt & nisi ab illo esse
non posseñt: intantũ bona sint. in
quantũ acceꝑunt ut sint. Ille gͥ usuᷤ
qui dicit᷑ di quo nobis utitur ⁊ non
ad eius s ad nr̃am utilitatẽ refert᷑:
ad eius aut̃ tantũmͦ bonitatẽ. Cuius
aut̃ nos miserem᷑ & cui consulimꝰ. ad
eius quidem utilitatẽ id facimus. eã¬
q intuemur ⁊ s nescio quomͦ etiam
ur̃a fit consequens: cũ eam miscđiam
quã impendimꝰ egenti. sine mercede
non relinquit cłs. Hec aut̃ merces
sũma est. ut ipso ꝑfruam᷑ : & om̃s qui
eo fruimur. nobis etiam inuicẽ in
mus. remanemus in uia: & spem be¬
atitudinis nr̃e in homine aut in an-¬
gelo collocamus. Qd̃ & homo suꝑbuᷤ
et angłs suꝑbus arrogant sibi: atq
in se aliorũ spem gaudent constitui.

Expanded text:
mus. Ille mus. Ille no incommutabilis est, et qui plenissime dicere potuit: Ego sum qui sum; et, Dices eis, Qui est, misit me ad vos . Ut caetera quae sunt, et nisi ab illo esse non possint, et in tantum bona sint, in quantum acceperunt ut sint. Ille igitur usus qui dicitur Dei, quo nobis utitur, non ad ejus, sed ad nostram utilitatem refertur, ad ejus autem tantummodo bonitatem. Cujus autem nos miseremur, et cui consulimus, ad ejus quidem utilitatem id facimus, eamque intuemur; sed nescio quomodo etiam nostra fit consequens, cum eam misericordiam quam impendimus egenti, sine mercede non relinquit Deus. Haec autem merces summa est ut ipso perfruamur, et omnes qui eo fruimur, nobis etiam invicem in mus, remanemus in via, et spem beatitudinis nostrae in homine vel in angelo collocamus. Quod et homo superbus et angelus superbus arrogant sibi, atque in se aliorum
Abbreviated transcription (Latin):
se ꝑfruam᷑: nos inuic̃ẽ nr̃i miseremur
biguũ uidetur esse cũ dicimꝰ ea re
nos ꝑfrui quã diligimꝰ ꝓpt̾ se ipsam.
et ea re nobis fruendũ esse tantũ
qua efficim᷑ beati : cet̾is uͦ utendum.
Diligit enĩ nos ds: & multũ nobis di-¬
lectionem eius erga nos diuin
ra cõmendat. Quomͦ ergo diliga:
Ut nob̾ utatur: an ut fruatur: Sed
si fruitur. eget bono nr̃o: qđ nemo
sanus dixerit. Om̃e enĩ bonũ nr̃m:
uł ipse uł ab ipso ẽ. Cui aut̃ obseu¬
rum uł dubiũ est. non egere lueẽ
rerũ harum nitore ⁊ quas ipsa il
tur nobis : s utitur. Nam si neq
tur ut nos:. Nam nos res quib uti¬
mur ad id referimꝰ. ut cłi bonitate
ꝑfruam᷑ : ds uͦ ad suã bonitatem u¬
sum nr̃m refert. Quia enĩ bonus
est : sumus. & in quantũ sumꝰ. boni
sumꝰ. Porro quia etiã iustus ẽ: non
impune mali sumus. Eyĩquantũ ma-¬
li sumus : intantũ etiam minus su¬

Expanded text:
se perfruamur; nos vero invicem nostri miseremur,se perfruamur; nos vero invicem nostri miseremur,biguum esse videtur, cum dicimus ea re nos perfrui, quam diligimus propter seipsam, et ea re nobis fruendum esse tantum, qua efficimur beati, caeteris vero utendum. Diligit enim nos Deus, et multum nobis dilectionem ejus erga nos divina Scriptura commendat: quomodo ergo diligit? ut nobis utatur, an ut fruatur? Sed si fruitur, eget bono nostro, quod nemo sanus dixerit. Omne enim bonum nostrum vel ipse, vel ab ipso est: cui autem obscurum vel dubium est, non egere lucem rerum harum nitore quas ipsa illtur nobis, sed utitur. Nam si neque tur ut nos: nam nos res quibus utimur ad id referimus, ut Dei bonitate perfruamur; Deus vero ad suam bonitatem usum nostrum refert. Quia enim est, sumus; et in quantum sumus, boni sumus . Porro etiam quia justus est, non impune mali sumus; et in quantum mali sumus, in tantum etiam minus su