comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uitem hec formula stoicorum ratiomi discipli¬
neq maxime consentanea quam qui deui his
mondam idem erant: qui acadenici que ho¬
nesta sunt auteponuit his que uidentur ui ili¬
a tamen splendidius hec ab eis disseruntut¬
& quicquid quibus honestum est ielem etile
idetur ne utile quicqͣ quod non houestui
N. ab his quibus est honestum aliquod nontti¬
le aut utile non honestum. Nobis aute nr̃a
acadenna magnam licentiam dat. et quod¬
cũqr maxime probabile occurrat id nostro
uire liceat defendere. Sed radeo ad formulam¬

Expanded text:
autem haec formula Stoicorum rationi discipliautem haec formula Stoicorum rationi disciplinaeque maxime consentanea; quam quidem his tris, qui quondam idem erant, qui Academici, quae honesta sunt, anteponuntur iis, quae videntur utilia, tamen splendidius haec ab eis disseruntur, quibus, quicquid honestum est, idem utile videtur nec utile quicquam, quod non honestum, quam ab iis, quibus et honestum aliquid non utile et utile non honestum. Nobis autem nostra Academia magnam licentiam dat, ut, quodcumque maxime probabile occurrat, id nostro iure liceat defendere. Sed redeo ad formulam
Abbreviated transcription (Latin):
oe in his dubitare turpissimũ est. Qmd ergo ẽ
quod non nũꝗͣ ad dubitationẽ afferre soleat:
considerandumq uideatur. Credo si quando
dubitatio accidit: quale sit id de quo conlideret᷑.
depe emm tempore fit: ut quod pleruq turpe
haberi soleat inueniatur non esse turpe. Exempli
caula ponatur aliquid quod pateat latius. Quod
potest esse maius scelus: quem non modo hoĩem
led ẽt familiarem hominem occidere: Non
igitur se astriuxit scelere: si quis tyranui occi¬
dit quis tamiliarem. Lopulo quidem Romano
non uidetur qui ex omnibus pecclixis factis
illud pulcherrimũ existimat. Uicit igitur
utilitas honestateni: Iimo uero honestis
Utilitatem secuta est. Itaq ut siue ullo ex¬
rore diiudicare possimus si quando cum illo
quod honestum intellignnus: ꝑugnare id uide¬
bitur quod appellamus Utile. Formula quedam
constiruencda est: quam li lequemur in compa¬
ritione rerum ab officio nunꝗͣ recedemus. Erit

Expanded text:
et in his addubitare turpissimum est. Quid ergo est, et in his addubitare turpissimum est. Quid ergo est, quod non numquam dubitationem afferre soleat considerandumque videatur? Credo, si quando dubitatio accidit, quale sit id, de quo consideretur. Saepe enim tempore fit, ut, quod turpe plerumque haberi soleat, inveniatur non esse turpe; exempli causa ponatur aliquid, quod pateat latius: Quod potest maius esse scelus quam non modo hominem, sed etiam familiarem hominem occidere? Num igitur se astrinxit scelere, si qui tyrannum occidit quamvis familiarem? Populo quidem Romano non videtur, qui ex omnibus praeclaris factis illud pulcherrimum existimat. Vicit ergo utilitas honestatem? Immo vero honestas utilitatem secuta est. Itaque, ut sine ullo errore diiudicare possimus, si quando cum illo, quod honestum intellegimus, pugnare id videbitur, quod appellamus utile, formula quaedam constituenda est; quam si sequemur in comparatione rerum, ab officio numquam recedemus. Erit
Abbreviated transcription (Latin):
Uocirca: nec id quod Uere honestum est
fas est cum xtilis repugnantia cõpirari
nec id quod cõmiunter appellamus honestũ qd
collitur ib his quo honos uiros haberi se uoluni
cũ emolumẽtis Unꝗͣ est comparandũ. Tinquã
id honeltum quod in nostram intelligenti. ini
cadit tuendum: conseruendumq est nobis qͣ
id quod propric dicitur. uereq est honestum
sapientibus. Aliter enim teneri non pot est si
qua ad uirtuteni est facta progressio. Sed hec
quidem de his qui conseruat ione officiorun
extimantur bomi. Qui autem oĩa nctiunt᷑
emolumentis &e cõmodis: neq ea uolunt prc¬
ponderari honestate hi solent in. deliberã ho¬
nestum cum eo quod ille putant comparare
boui uiri non solent. It aq existimo łauenii
cum dixerit hoĩes solere in hac comparatio e
dubit ire hoc ipsum sensisse quod dixcritso¬
lere modo non oportere etiami. Btenimi non
modo pluris putare quid vtile uideatur. qͥ
quid honestũ: sed hoc etiam inter le cõparare

Expanded text:
uocirca nec id, quod vere honestum est, fas est cum utilitatis repugnantia comparari, nec id, quod communiter appellamus honestum, quod colitur ab iis, qui bonos se viros haberi volunt, cum emolumentis umquam est comparandum, tamque id honestum, quod in nostram intellegentiam cadit, tuendum conservandumque nobis est quam illud, quod proprie dicitur vereque est honestum, sapientibus; aliter enim teneri non potest, si qua ad virtutem est facta progressio. Sed haec quidem de iis, qui conservatione officiorum existimantur boni. Qui autem omnia metiuntur emolumentis et commodis neque ea volunt praeponderari honestate, ii solent in deliberando honestum cum eo, quod utile putant, comparare, boni viri non solent. Itaque existimo Panaetium, cum dixerit homines solere in hac comparatione dubitare, hoc ipsum sensisse, quod dixerit, solere modo, non etiam oportere. Etenim non modo pluris putare, quod utile videatur, quam quod honestum sit, sed etiam haec inter se comparare
Abbreviated transcription (Latin):
etiam subniciunt se honnnes imperio alte¬
rius & potestati de causis pluribus. Du¬
cũtur enim aut beniuolentia: aut benesi¬
ciorũ magnitudine: aut clignitatis pre¬
stantia. aut spe sibi id utile futurũ: aut
nietu ne ui parere cogantur: aut spe lar¬
gitionis promissiomisq capti: aut postre¬
mo. ut sepe m nostra repuidemus merce¬
de conducti.
Erum autem omnnii: nec aptius est

Expanded text:
etiam subiciunt se homines imperio alteetiam subiciunt se homines imperio alterius et potestati de causis pluribus. Ducuntur enim aut benivolentia aut beneficiorum magnitudine aut dignitatis praestantia aut spe sibi id utile futurum aut metu ne vi parere cogantur, aut spe largitionis promissisque capti aut postremo, ut saepe in nostra re publica videmus, mercede conducti. Omnium autem rerum nec aptius est
Abbreviated transcription (Latin):
quona in odo hommũ studia ad
Utilitates nostras allicere atq excitare
possimus. Que si longior fuerit oratio
cum magnitudine u̾tilitatis comparetꝰ¬
lta etiam fortasse breuior uidebit᷑. Que¬
cunq igitur homiines homini tribiiũt
ad ciꝰ agendum: atq honestandum
aut beniuolentie gracia faciunt: cum
aliqua de caula quepiam diligunt: aut hono¬
ris si ginus uirtutem suspĩciunt. oc si que
dignũ fortuna ꝗͣ amplillima putant: aut
cum fidem habent: & bene de rebus suis
consulere arbitrantur: aut cuius opes me¬
tunt: aut contra aquibus aliquied expec¬
tant. Ut cum reges populares ue hoiẽs largi¬
tiones aliquas proponunt: aut postremo
& his qui ea tenentur:. et illis qui ad can
confugere conantur. Male eninseres hib
cum quod uirtute effici debet id tentat᷑.
pecunia. Sed quonam nõnunꝗͣ hoc subsi¬
dui necelsariũ est: quemadmodum sit Utẽ¬
dum eo dicemus si prius his de rebus que
Uirtuti propiores sunt dixerimius. Atꝙ

Expanded text:
quonam modo hominum studia ad utilitates nostras allicere atque excitare possimus. Quae si longior fuerit oratio, cum magnitudine utilitatis comparetur; ita fortasse etiam brevior videbitur. Quaecumque igitur homines homini tribuunt ad eum augendum atque honestandum, aut benivolentiae gratia faciunt, cum aliqua de causa quempiam diligunt, aut honoris, si cuius virtutem suspiciunt, quemque dignum fortuna quam amplissima putant, aut cui fidem habent et bene rebus suis consulere arbitrantur, aut cuius opes metuunt, aut contra, a quibus aliquid exspectant, ut cum reges popularesve homines largitiones aliquas proponunt, aut postremo ma et iis, qui ea tenentur, et illis, qui ad eam confugere conantur; male enim se res habet, cum, quod virtute effici debet, id temptatur pecunia. Sed quoniam non numquam hoc subsidium necessarium est, quem ad modum sit utendum eo, dicemus, si prius iis de rebus, quae virtuti propiores sunt, dixerimus. Atque
Abbreviated transcription (Latin):
differat in honimũ ratione habenda inter in¬
sticiam & uerecundiam. Iusticie partes sunt:
non uiolare hommnes. Uerccundie non offende¬
re. In quo maxime perficitur uis decori.¬
ls igitur expositis: quale sit id quod de¬
cere dicimus intellectum puto. Officiũ
autem qued abco ducitur. Hauc primũ hab
xiam: que deducit ad cõuementiam conscrua¬
tionẽq nature. Quani si sequemur ducere nũꝗͣ
oberrabimus. Sequennurq et id quod acutuin
& perspiscax natura est: et id quol ad hominũ
consolationem accõmodatiun: & id quod ue¬
heniens atq forte. Sed maxina uis decori
m hoc mest parte. de qua disputanius. Neq
enim solum corporis qui ad naturam apti st̃
sed multo etiam magis animi motus probãdi
qui item ad naturam ac conmodati siuit.

Expanded text:
differat in hominum ratione habenda inter iudifferat in hominum ratione habenda inter iustitiam et verecundiam. Iustitiae partes sunt non violare homines, verecundiae non offendere; in quo maxime vis perspicitur decori.s igitur expositis, quale sit id, quod decere dicimus, intellectum puto. Officium autem, quod ab eo ducitur, hanc primum habet viam, quae deducit ad convenientiam conservationemque naturae; quam si sequemur ducem, numquam aberrabimus sequemurque et id, quod acutum et perspicax natura est, et id, quod ad hominum consociationem accommodatum, et id, quod vehemens atque forte. Sed maxima vis decori in hac inest parte, de qua disputamus; neque enim solum corporis, qui ad naturam apti sunt, sed multo etiam magis animi motus probandi, qui item ad naturam accommodati sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
personariu: etiam xitiosis quid cõuemiebat: &
decebat uidebunt. Nobis autem cum anatua
constantie: moderationis: temperantie Ucrecu¬
dic: partes date sint: cim cadem natura doce¬
at non negligete que adiuodũm nos aduersus
homines geramus. esticitur. Ut et illud quod
ad omnem honestaten pertinet decorum: quã
late fusum sit appareat: et hoc quod spectatur
in uno quoq genere uirtutis. Ut enim pulc̾¬
tudo corporis apta compositione membrorum
mouet oculos et delectat: hoc ipso: quod niter
se omnes partes cum quodam lepore consenti¬
uĩt. sic hoc decorum quod elucet in uita mouet
ad probationẽ eorum: quibus cum uiuitur ot¬
dine: et constantia: moderatione dictorũ om¬
mũ actq factoruni. Adhibenda est igitur que¬
dam reuerentia aducrsus honimes: et optimi
cuiisq et reliquorum. Nam negligere quid
de se quisq sentiat: non solum arrogantis est
sedetiam omnino dissoluti. Est auteni quoed

Expanded text:
personarum, etiam vitiosis quid conveniat et quid personarum, etiam vitiosis quid conveniat et quid deceat, videbunt, nobis autem cum a natura constantiae, moderationis, temperantiae, verecundiae partes datae sint, cumque eadem natura doceat non neglegere, quem ad modum nos adversus homines geramus, efficitur, ut et illud, quod ad omnem honestatem pertinet, decorum quam late fusum sit, appareat et hoc, quod spectatur in uno quoque genere virtutis. Ut enim pulchritudo corporis apta compositione membrorum movet oculos et delectat hoc ipso, quod inter se omnes partes cum quodam lepore consentiunt, sic hoc decorum, quod elucet in vita, movet approbationem eorum, quibuscum vivitur, ordine et constantia et moderatione dictorum omnium atque factorum. Adhibenda est igitur quaedam reverentia adversus homines et optimi cuiusque et reliquorum. Nam neglegere, quid de se quisque sentiat, non solum arrogantis est, sed etiam omnino dissoluti. Est autem, quod
Abbreviated transcription (Latin):
quod consentaneu sit hominis ex cellentie
in eo: in quo natura eius a reliquis. aiamti¬
bus differat. Que autem pars subiecta ge¬
neri est : eam sic diffiniunt: Ut id decorun
esse uelint: quod ita nature consentaneu
sit: Ut in eo moderatio & temperantia appareat
cum specit quadam liberali. Nec ira intelsigia phi¬
losopls possumus existimare ex co decoro: quod
pocte secuntur: de quo alio loco plura dici solent
Sed tamen seruare illud poetas dicinius quod
deceat: cum id quod quaq persona dignumest:
& lit: et dicitur. Ut si Eacus: aut minos diceret
oclerint dum metuant: aut natis sepulchro
ip̃ẽ est parens indecorum uideretur: ꝙ eos fuisse
iustos accepimus. At atrio dicente plausus ex¬
citantur. Est enim digna perlona oratio. Sed
pocte quid quenq dec̾cat: ex persona iudicabt̃
Nobis autem personam imposut ip̃a natura:
magna cum excellentia prest anciaq animantiũ
relĩꝗuorui. Quocirea poete ni magna u irictate

Expanded text:
quod consentaneum sithominis excellentiae quod consentaneum sithominis excellentiae in eo, in quo natura eius a reliquis animantibus differat. Quae autem pars subiecta generi est, eam sic definiunt, ut id decorum velint esse, quod ita naturae consentaneum sit, ut in eo moderatio et temperantia appareat cum specie quadam liberali. Haec ita intellegi possumus existimare ex eo decoro, quod poetae sequuntur; de quo alio loco plura dici solent. Sed tum servare illud poëtas, quod deceat, dicimus, cum id, quod quaque persona dignum est, et fit et dicitur; ut, si Aeacus aut Minos diceret: óderint, dum métuant, aut: natís sepulchre ipse ést parens, indecorum videretur, quod eos fuisse iustos accepimus; at Atreo dicente plausus excitantur; est enim digna persona oratio. Sed poëtae, quid quemque deceat, ex persona iudicabunt; nobis autem personam imposuit ipsa natura magna cum excellentia praestantiaque animantium reliquarum. Quocirca poëtae in magna varietate
Abbreviated transcription (Latin):
contra: Ut turpia sic indecora. Similis est
ratio fortitudinis. Quod enim uiriliter aĩ¬
moq magno fit id dignum uiro: et decoꝵ
uidetur: quod contrã id ut turpe sic inde¬
corum. Quare pertiner quidem ad omnein
honestatem: hoc quod dico decoriun: et ita ꝑ¬
tmet: Ut non recondita quadam ratione.
cernatur: sed sit in promptu. Est enĩ quia¬
dam: idq intelligitur in omni uirtute
quod deceat. Quod cogitatione magisn
Uirtute: pot est ꝗͣ re separari: Ut emmue¬
nustas: et pulcritudo corporis: secerm no
potest aualitudine: sed hoc de quo loqui¬
mur decorum: illua totum quidem cum
Uirtute cõfusum: sed mente: et cogitacio¬
ne distinguitur. Est autem cius descriptͦ
duplex. Nam et generale quod dan decoꝵ
in telliginius. quod in omni honestate uer¬
satur: A aliud huic subiectum: quod pertieͬͣt
ad singulas partes honestatis: atq illud su¬
perius sic fere diffiniri solet. Decorum id eẽ

Expanded text:
contra, ut turpia, sic indecora. Similis est contra, ut turpia, sic indecora. Similis est ratio fortitudinis. Quod enim viriliter animoque magno fit, id dignum viro et decorum videtur, quod contra, id ut turpe, sic indecorum. Quare pertinet quidem ad omnem honestatem hoc, quod dico, decorum, et ita pertinet, ut non recondita quadam ratione cernatur, sed sit in promptu. Est enim quiddam, idque intellegitur in omni virtute, quod deceat; quod cogitatione magis a virtute potest quam re separari. Ut venustas et pulchritudo corporis secerni non potest a valetudine, sic hoc, de quo loquimur, decorum totum illud quidem est cum virtute confusum, sed mente et cogitatione distinguitur. Est autem eius discriptio duplex; nam et generale quoddam decorum intellegimus, quod in omni honestate versatur, et aliud huic subiectum, quod pertinet ad singulas partes honestatis. Atque illud superius sic fere definiri solet: decorum id esse,
Abbreviated transcription (Latin):
Equitur ut de una reliqua parte hone¬
statis dicendum sit in qua uerecindia¬
est: et quasi quidem ornatus uite : temperãtia
et modestia: omuisq sedatio perturbationũ
animi: &rerum modus cerintur. Hoc loco cõ¬
tinetur id quod dici latine decorum põt groce
enim IpetOU dicitur: huius uis est ea utꝰ ab
honesto non queat se parari. Nam et quod de¬
cet honestum est: et quod honestum est decet.
Qualis differentia sit honesti et decori faciliꝰ
intelligi qͣ ex planari potest. Quicquid enim
est quod cleceat: id tum apparet cum ante¬
egressa est honestas. Itaqz non soluni in hac ꝑte
honestatis: de qua hoc loco disserendum est:
sed etiam in tribus superioribus: quid deccat
apparet. Nam et ratione uti: atq oratione
ptudenter: et agere quod agas considerate
ommniq in re quid situeri Uidere et tueri
decet. Contraq falli: errare: labi: decipi:tã
dedecet ꝗͣ delirare: et mente captum esse
Et iussa omnia decora sunt. Imusta omiã

Expanded text:
equitur, ut de una reliqua parte honestatis dicendum sit, in qua verecundia et quasi quidam ornatus vitae, temperantia et modestia omnisque sedatio perturbationum animi et rerum modus cernitur. Hoc loco continetur id, quod dici Latine decorum potest; Graece enim pre/pon dicitur. Huius vis ea est, ut ab honesto non queat separari; nam et, quod decet, honestum est et, quod honestum est, decet; qualis autem differentia sit honesti et decori, facilius intellegi quam explanari potest. Quicquid est enim, quod deceat, id tum apparet, cum antegressa est honestas. Itaque non solum in hac parte honestatis, de qua hoc loco disserendum est, sed etiam in tribus superioribus quid deceat apparet. Nam et ratione uti atque oratione prudenter et agere, quod agas, considerate omnique in re quid sit veri videre et tueri decet, contraque falli, errare, labi, decipi tam dedecet quam delirare et mente esse captum; et iusta omnia decora sunt, iniusta
Abbreviated transcription (Latin):
Uideantur qui mouent: ut quanto superio¬
res sumus: tanto nos sũmissius geranius.
Panctius quidem auditorem africanũ: et fa¬
miliaren suũ solitum ait dicere: Ut equos
propter crebras contentiones proeliorim fe¬
rocitate exultantes: domitoribus tradere so¬
leant: Ut his facilioribus possint uti. Sic hoiẽs
lecundis rebus effrenatos sibiq presidentes:
tanꝗͣ in gyrum rationis: et doctrine duci op¬
ortere. Ut perspicerent rerũ humanarc̃i mibe¬
cilitatem: Barietatemq fortune. Atq etiam
in secundissimis rebus maxime est utendum
enda est aucdoritas: isdemq temporibus ca¬
uendum est ne assentatoribus patefaciamus
aures: nec adulari nos sinainus: in quo falli
facile est. Tales em̃nos essẽ putenius: Ut iurc
laudemur. Ex quo nascuntur inuumerabilia
peccata cium homines inflati opimonbus tui¬
piter itridentur: et in mnaximis uersantur
errorihus. Sed hec quidem hactenus

Expanded text:
videantur, qui monent, ut, quanto superiovideantur, qui monent, ut, quanto superiores simus, tanto nos submissius geramus. Panaetius quidem Auditorem Africanum. et familiarem suum solitum, ait, dicere; ut equos, propter creatas contentiones praeliorum, ferocitate exsultantes, domitoribus tradere soleant, ut his facilioribus possint uti: sic homines secundis rebus effrenatos, sibique praefidentes, tamquam in gyrum rationis, et doctrinae duci oportere, ut perspicerent rerum humanarum imbecillitatem, varietatemque Fortunae. Atque etiam in secundissimis rebus maxime est utendum enda est auctoritas. Iisdemque temporibus cavendum est, ne assentatoribus patefaciamus aures, nec adulaii nos sinamus; in quo falli facile est. tales enim nos putamus, ut iure laudemur: ex quo nascuntur innumerabilia peccata; cum homines, inflati opinionibus, turpiterirridentur, et in maximis versantur erroribus. 5. Sed haec quidem hactenus
Abbreviated transcription (Latin):
in puniendo: Nunqͥ enim iratus qui accedet
ad poenam mediocritatem illam tenebit que
est inter nimui et parum: que placet Peripathe¬
ticis: et recte placet: modo ne laudarent ira¬
cũdiam: et dicerent ytilitera natura data᷑
Illa uero omnibus in rebus repudienda est
Optandumq Ut hi qui presunt reip. legum
similes sint: que ad pumendum non irac̾undi¬
a sedequitate ducuntur. Atq etiam in reb
prosperis: et ad uoluptatem nostrani flucu¬
tibus superbiam magnopere fastidiun ar¬
roꝵ autiamq fugianius. Nani ut aduersas
res: sic secundas mimioderate ferre leuitatis est
preclataq est equabilitas in omni uita: et idẽ
semper uultus eademq frons: Ut de socrate:
idem ode .C. quoq lelio accepinius: Philippum
quiolem Macedonũ regen rebus gestis et gliã
superatum afilio facilitate: et hum̾anitatẽmu
Uideo superiorem fuisse. Itaq alter sepe mas¬
nus: alter sepe turpillimus. Ut recte precipere

Expanded text:
in puniendo. numquam enim iratus, qui accedet in puniendo. numquam enim iratus, qui accedet ad poenam, mediocritatem illam tenebit, quae est inter nimium et parum: quae placet Peripateticis, et recte placet, modo ne laudarent iracundiam, et dicerent itiliter a natura datam. Illa vero omnibus in rebus repudianda est, optandumque, ut ii, qui praesunt Reipubl. legum similes sint: quae ad puniendum, non iracundia, sed aequitate ducuntur. Atque etiam in rebus prosperis, et ad voluntatem nostram fluentibus. superbiam magnopere, fastidium, arrogantiamque fugiamus. Nam ut adversas res, sic secundas immoderate ferre, levitatis est. praeclaraque est aequabilitas in omni vita, et idem semper vultus, eademque fions: ut de Socrate, item de Caio quoque Laelio accepimus. Philippum quidem, Macedonum Regem rebus gestis, et gloria superatum a filio, facilitate et humanitate video superiorem fuisse. Itaque alter semper magnus, alter saepe turpissimus fuit. ut recte praecipere
Abbreviated transcription (Latin):
dissensio: nec uero audiendi sunt qui grauuer
irascendum minncis putabant. Idq magna¬
nimi a fortis uiri else censebant. Nichil enim
laudabilius: nichilmagno et preclaro uiro digni¬
us placabilitate: atq esementia. lu liberis uerõ d̾¬
populis: et uiris equabilitate: exercenda etiam
est facilitas: et altitudo amnni: que dicitur. Ne
si irascamiur: aut in tempestiue accedentibus.
aut impudenter rogantibus: in morositatem
mutilem et odiosam incidamus. Et tamen ita
probenda est mansuetudo: atq clementia: Ut
adhibeatur reip. causa seueritas: sine qua adini¬
iistrari ciuitas non potest. Omnis autem: et
aiaduersio: et castigatio contiuuelia uacare d
Neq ad eius qui puniet aliquen aut uerbis ca¬
stigat: sed ad reip. Utilitatem referri. Cauen¬
dum est etiam ne maĩor poena qͣ culpa sit: & ne
isdem de causis alii plectentur alii ue appellent᷑
quiden. Prohibenda autem maxime est ira

Expanded text:
dissentio. Nec vero audiendi, qui graviter dissentio. Nec vero audiendi, qui graviter irascendi inimicis putant, idqud magnanimi et fortis viri esse censent. nihil enim laudabilius, nihil magno et praeclaro viro dignius placabilitate, atque clementia In liberis vero populis et iuris aequalitate, exercenda etiam est facilitas, et altitudo animi, quae dicitur: ne, si irascamur aut intempestive accidentibus, aut impudenterrogantibus, in morositatem inutilem, et odiosam incidamus. Et tamen ita probanda est mansuetudo, atque clementia, ut adhibeatur reip. causa severitas; sine qua administrari civitas non potest. Omnis autem et animadversio et castigatio contumelia vacare debet; neque ad eius, quipunit aliquem, aut verbis castigat, sed ad Reipubl utilitatem referri. Cavendum est etiam, ne maior poena, quam culpa sit; et, ne iisdem de causis alii plectantur, alii ne appellentur quidem. Prohibenda autem maxime est ira
Abbreviated transcription (Latin):
deantur: pauci uniuersorũ. Hiuc apued athe¬
nienses magne discordie orte. In nostra rep. no
cipatu fugiet: atq oderit: tradetq se totum
reip. Neq̾ opes aut potenciam consectabitur
totamq eani sic tuebitur: ut omnibus cõsu¬
lat. Nec uero criminibus falsis in odiũ aut
inuidiam queniꝗͣ uocabit. Dumimo itaq iu¬
sticie honestatiq adherescet: Ut dum eam con¬
seruet: qͣuis grauiter osfendat: morteniq ap¬
petat potius ꝗͣ deserat illa que dixi.
llerrima est omniino ambitio. honorũq cõ¬
tentio: de qua plecdare apud cundem est
Platonem similiter facere eos qui inter se conten¬
derent Uter potius remp. administret: Ut si it¬
naute certarent: quis eorum potissimũ guber¬
uaret. ldemq precepit ut cos aduersari̾os exti¬
menius qui arma contra ferant: non cos qui
suo iudicio tueri remp. uelĩt. Qualis fuit int
P. Africanũ: &. O. Metellum sine accrbitate

Expanded text:
deantur, pauci universorum. Hinc apud Athedeantur, pauci universorum. Hinc apud Atheniensis magnae discordiae, in nostra re publica non cipatu fugiet atque oderit tradetque se totum rei publicae neque opes aut potentiam consectabitur totamque eam sic tuebitur, ut omnibus consulat; nec vero criminibus falsis in odium aut invidiam quemquam vocabit omninoque ita iustitiae honestatique adhaerescet, ut, dum ea conservet, quamvis graviter offendat mortemque oppetat potius quam deserat illa, quae dixi. Misetrima est omnino ambitio, honorumque contentio: de qua praeclare apud cundem est Platonem: similiderent, uter potius rem publicam administraret, ut si nautae certarent, quis eorum potissimum gubernaret. Idemque praecipit, ut eos adversaries existimemus, qui arma contra ferant, non eos, qui suo iudicio tueri rem publicam velint, qualis fuit inter P. Africanum et Q. Metellum sine ac
Abbreviated transcription (Latin):
pestifera: ꝗͣ cum Cleomi̾bratꝰ nuidiam tnens
temere cũ epaminuĩda conflixisset lacedeno¬
morum opes corruerunt. Quantoq Quintꝰ
maximus melius: De quo Ennius Unus hoͦ
nobis cunctando restituit rem. Non emin
rumores ponebat ante salutem. Ergo postꝗͣ
magis Uiri nunc gloria claret. Quod genus
peccandi uitandum est etiam in rebus ur
banis.Sunt enim qui quod sentiũt: etiam¬
si optimũ sit: tamen inuidie metu non au¬
dent dicere. Omniio qui reip. profuturi sut
duo Platonis precepta teneant. Unũ ut un¬
litatem ciuũ sic tueantur: Ut quic quid
agunt ad cam referant obliti cõmodorum
suorum. Alterum ut totum corpus reip.cu¬
rent: ne dum patrem aliquam tuentur re¬
liquas deserant. Ut enim tutella sic ꝓcuratio
autem parti ciuiũ conhlunt: partẽ negligiuit
rem perniciosissimã in ciuitatem mlucunt se¬
ditionen: atq discordiani. Ex quo euenit: Ut
alii populares: alii studiosi. optimi cuiusq ui¬

Expanded text:
pestifera, qua, cum Cleombrotus, invidiam timens, pestifera, qua, cum Cleombrotus, invidiam timens, temere cum Epam nonda conflixisset, Lacedaemoniorum opes corrucrunt. Quanto Q. Maximus melius: de quo Ennius: Unus homo nobis cunctando restituit rem: Non ponebat enim rumores ante salutem. Ergo magisque magisque viri nunc gloria claret. Quod genus peccandi vitandum ebanis. Sunt enim, qui, quod sentiunt, etsi optimum sit, tamen invidiae metu non audeant dicere. Omnino qui rei publicae praefuturi sunt, duo Platonis praecepta teneant, unum, ut utilitatem civium sic tueantur, ut, quaecumque agunt, ad eam referant obliti commodorum suorum, alterum, ut totum corpus rei publicae curent, ne, dum partem aliquam tuentur, reliquas deserant. Ut enim tutela, sic procuratiautem parti civium consulunt, partem neglegunt, rem perniciosissimam in civitatem inducunt, seditionem atque discordiam; ex quo evenit, ut alii populares, alii studiosi optimi cuiusque vi
Abbreviated transcription (Latin):
cata boni: qͣ ad dũbitata mali. Periculose autc
reri actiones: pactim his sunt qui eas suscipi¬
unt partim reip. Item alii deuita: alii gloria
et beniuolentia ciuium in discrimine uocantur
Promptiores igitur debemus esse ad nostra ꝑicu¬
la qͣ ad coia dnnicareq paratius de honore:
et gloria. qͦ de cereris comodis. Inuenti autẽ
multi sunt: qui non modo pecuniam: sed uitã
etiam profundere pro patria parati essent. Id¬
em glorie iacturani: ne miniam quidem facẽpe
uellent ne rep. quidem postulante. Ut callteta¬
tidas: qui cum Lacedemoniorũ dux fuisset
peloponensiaco bello multaq fecisset egregie:
Uertit ad extrenũ omimia: cum consilio non
paruit eorum qui classem ab arguuis remouẽ¬
dam: nec cum Athemenlibus diicandum
putabant. Quibus ille respondit Lacedemo¬
mos classe illa amissa: aliam parare posse se fu¬
gere sine suo decdecore non posse. Atqz hec qui¬
dem lacedemoniis plaga miediocris fuit. Illa

Expanded text:
cata boni, quam addubitata mali. Periculosae autem cata boni, quam addubitata mali. Periculosae autem rerum actiones partim iis sunt, qui eas suscipiunt; partim Reip. Itemque alii de vita, alii de gloria, de benevolentia civium in discrimen vocantur. Promptiores igitur debemus esse ad nostra pericula, quam ad communia, dimicareque paratius de honore et gloria, quam de caeceris commodis. Inventi autem multi sunt, qui non modo pecuniam, sed vitam etiam profundere pro patria parati essent; iidem gloriae iacturam ne ninimam quidem facere vellent, ne rep. quidem postulante: ut Callicratides, qui cum Lacedaemoniorum dux esset, Pelopennesiaco bello, multaque fecisset egregie, vertit ad extremum omnia, cum consilio non paruit eorum, qui classem ab Arginusis removendam, nec cum Atheniensibus dimicandum putabant. Quibus ille respondit; Lacedaemonios classe illa amissa, aliam parare posse; se fugere sine suo dedecore non posse. Atque haec quidem Lacedaemoniis plaga mediocris fuit; illa
Abbreviated transcription (Latin):
E euertendis autem diripiendisq Urbibꝰ
ualde illud consideraudum est: ne quid
temere ne quid crudeliter. ldq est uiri ma¬
gnauimi rebus agitatis punire sontes multi¬
tudinem conseruare in omni fortuna recta atq
honesta retinere. Ut enim sunt quemadmodũ
supra dixi ꝗ urbanis rebus bellicas anteponiit
sic reperias multos quibus periculosa: calida cõ¬
silia quictis cogitacionibus: & splendidiora: et
maiora uideantur. Nunquid omnino periculi
fuga cõmictenda est: Ut imbelles tinndiq
uideamur. Sed fugiendum etiam illud: ne offe¬
ramus nos periculis sme caula quo nichil põt
esse stultius. Quapropter in adcũdis periculis:
consuetudo imitanda medicorum est: qui le¬
uiter egrotantes leuiter curant: quare grauio¬
ribus autem morbis: periculosas curationes et
ancipites adhibere coguntur. Quare in tran¬
quillo tempestatem aduersam optare demẽtis
est subuenire autem tempestati: quauis racione
sapientis. Eoq magis si plus adipiscare re expli¬

Expanded text:
e evertendis autem, diripiendisque urbibus valde illud considerandum est, ne quid temere, ne quid crudeliterfiat. Idque est viri magnanimi, rebus agitatis punire sontes, multitudinem conservare, in omni fortuna recta atque honesta retinere. Ut enim sunt, quemadmodum supra dixi, qui urbanis rebus bellicas anteponunt: sic reperias multos, quibus periculosa et callida consilia, quietis cogitationibus splendidiora, et maiora videantur. numquam omnino periculi fuga committendum est, ut imbelles, timidique videamur: sed fugiendum etiam illud, ne offeramus nos periculis sine causa, quo nihil potest esse stultius. Quapropter in adeundis periculis consuetudo imitanda medicorum est, qui leviter aegrotantes leviter curant; gravioribus autem morbis periculosas curationes, et ancipites adhibere coguntur. Quare in tranquillo tempestatem adversam optare, dementis est; subvenire autem tempestati quavis ratione, sapientis, eoque magis, si plus adipiscare re expli
Abbreviated transcription (Latin):
Lud autem sic est iudicandũ maxias
aurem magni animi: et fuille multos etiam
iuuita ociõsa : qui aut inuestigarent: aut
conarentur magna quedam: se seq suariun
rerum finibus continerent: aut interiecti i
ter philosophos: et cos qui remp. administrarent
delectarentur re sua familiari: non ea quiden
omini ratione exaggerantes: neq exc ludentes
abusu suos: potiusq et amicis impartiuentes¬
et reip. si quandousus esset. Que primũ bene
parata sit: milloq turpi questu neq odiosor¬
tum quem plurnuis modo dignis se Utileni
prebeat. Demele augeatur ratione diligentia
parsimonia. Nec libidini potius luxurieq
qͣ liberalitati: et beneficentie parcat. Hec pres¬
cripta seruantem: licet magnifice grauiter aĩo¬
leq uiuere: atq etiam simplicite̾r fideliter
uite homimũ amice

Expanded text:
lud autem sic est iudicandum, maximas autem magni animi et fuisse multos etiam in vita otiosa, qui aut investigarent aut conarentur magna quaedam seseque suarum rerum finibus conter philosophos, et eos qui Rempubl. administrarent, delectarentur re sua familiari, non eam quidem omni ratione exaggerans, neque exe udentes ab eius usu suos, potiusqet rei publicae, si quando usus esset. Quae primum bene parta sit nullo neque turpi quaestu neque odiosotum, quam plurimis, modo dignis, fe utilem praebeat: deinde augeatur ratione, diligentia parsimoma: nec libidini potius luxuriaeque, quam liberalitati et beneficentiae pateat. Haec praescriptaservantem licet magnifice, graviter, animoseque vivere, atque etiam simpliciter, fideliter, viraeque hominum amice
Abbreviated transcription (Latin):
Ecte et̃ a Theophrasto est laudat.i¬
decorum patere odomus hominu illustriu
tis genere in urbe nostra non egere. Et t
et uehementer utile his qui honeste posse
multa uolunt per hospites apud exteruos
populos u ilere opibus &e gratia. Theo phi is
sus scribit ꝗdem ennonẽ athẽisẽt in suos c̾iu¬
ales laciadas hospitaleni fuisse. Ita .ni. dicii¬
liustitiusse: et uillicis ĩꝑauisse ut gĩa pre¬
berent᷑ quecũq latiades in uillam suã diuẽr

Expanded text:
ecte etiam a Theophrasto est laudatdecorum patere domus hominum illustriutis genere in urbe nostra non egere. Est autem etiam vehementer utile iis, qui honeste posse multum volunt, per hospites apud externos populos valere opibus et gratia. Theophrastus quidem scribit Cimonem Athenis etiam in suos curiales Laciadas hospitalem fuisse; ita enim instituisse et vilicis imperavisse, ut omnia praeberentur, quicumque Laciad
Abbreviated transcription (Latin):
di propullemus ulcicamurq eos qui noce¬
re nobis conati sunt: tantaq poena affi¬
ciamus: quantũ equitas humamtasq pa¬
titur. Ouibus autem rationbus hanc
facultatem assequi possimus: Ut hominũ
studia conpectannuir: eaq teneamus: di¬
cemus. Neq ista multo post sed pauea ⁊n
dicenda sunt.¬
AGNAMUIIII esse infortuna ĩ
ytramq partem: uel secundas ad
res: Uel aduersas quis ignorat. Nam &ͦ cũ
mur. Hec igitur ip̃a fortuna ceteros casus
cariores habet: primũ ab mammatis pro¬
cellas: tempestates: naufragia: rimas ni¬
cendia. Demde abestiis ictus: morsus: in¬
petus. Hec igitur ut dixi rariora. At
Uero interitus exercituu. Ut proxime
trium: sepe multorũ clades miperatoꝵ
Ut nuper siumii. ac singularis uiri. In¬
uidie preterea multitudinis: atq ob cas
bene meritoruĩ sepe ciuium ex pulsiones
calamitates: fuge. Rursusq secunde res
honores: iperia: uictorie. quanꝗͣ fortu¬

Expanded text:
di, propulsemus ulciscamurque eos, qui nocedi, propulsemus ulciscamurque eos, qui nocere nobis conati sint, tantaque poena afficiamus, quantam aequitas humanitasque patitur. Quibus autem rationibus hanc facultatem assequi possimus, ut hominum studia complectamur eaque teneamus, dicemus, neque ita multo post, sed pauca ante dicenda sunt.am vim esse in fortuna in utramque partem, vel secundas ad res vel adversas, quis ignorat? Nam et, cum mur. Haec igitur ipsa fortuna ceteros casus rariores habet, primum ab inanimis procellas, tempestates, naufragia, ruinas, incendia, deinde a bestiis ictus, morsus, impetus; haec ergo, ut dixi, rariora. At vero interitus exercituum, ut proxime trium, saepe multorum, clades imperatorum, ut nuper summi et singularis viri, invidiae praeterea multitudinis atque ob eas bene meritorum saepe civium expulsiones, calamitates, fugae, rursusque secundae res, honores, imperia, victoriae, quamquam fortu
Abbreviated transcription (Latin):
quin hoiẽs plurimu hominibus.
cde proluit & oblnt propriu hoe sta¬
tuo esse uirtutis: consiliare sibi animos
homiinũ: & ad usus suos ad iuugere. Itiq
que in rebus mãĩatis: queq in Usu de tra¬
ctatione beluarũ funit Utiliter ad homi
uitam: artibus ea tribuũtur operosis
Hominũ autemi studia ad amplificicõc
nostrarũ rerum prompta &e parata. Uiro¬
rũ prestantiũ sapientia et uircute exci¬
tantur. Etenim uirtus oĩs fere in tribus
rebus uertitur: quarũ una est in prospi¬
ciendo: quid in quaq re uerii sincerũq
sit: quod consentaneũ cuiq: quid conłe¬
quens exqua: queq gignant᷑ : que cuiulq
rei sit causa. Alterum cohibere motus aiͥ
turbatos: quos greci ncͥcꝗn nonimnant. Ap¬
peticionesq quas illi oͥ paices obedientes
efficere ratiomi. Tertiuni his quibus c̃ũ
congreganuir uti moderate: oe scienter
quorum studiis ea que natura desiderat
expleta cumulataq habeamus. per cos¬
demq si quod importetur nobis incomo¬

Expanded text:
quin homines plurimum hominibus et prosint et obsint, proprium hoc statuo esse virtutis, conciliare animos hominum et ad usus suos adiungere. Itaque, quae in rebus inanimis quaeque in usu et tractatione beluarum fiunt utiliter ad hominum vitam, artibus ea tribuuntur operosis, hominum autem studia ad amplificationem nostrarum rerum prompta ac parata virorum praestantium sapientia et virtute excitantur. Etenim virtus omnis tribus in rebus fere vertitur, quarum una est in perspiciendo, quid in quaque re verum sincerumque sit, quid consentaneum cuique, quid consequens, ex quo quaeque gignantur, quae cuiusque rei causa sit, alterum cohibere motus animi turbatos, quos Graeci pa/qh nominant, appetitionesque, quas illi orma/s, oboedientes efficere rationi, tertium iis, quibuscum congregemur, uti moderate et scienter, quorum studiis ea, quae natura desiderat, expleta cumulataque habeamus, per eosdemque, si quid importetur nobis incommo
Abbreviated transcription (Latin):
est dictorum conuentorumq constantia:
& ueritas ex quo quanq̃ hoc uidebitur fortasse
cuipiam durius: tamen ut uideantur imitari
Stoicos: qui studiose exquirunt unde uerba smi
dicta: credamusq quia fit quod dictum est ap

Expanded text:
est dictorum conventorumque constantia et veritas. Ex quo, quamquam hoc videbitur fortasse cuipiam durius, tamen audeamus imitari Stoicos, qui studiose exquirunt, unde verba sint ducta, credamusque, quia fiat, quod dictum est, ap
Abbreviated transcription (Latin):
dus. Licet enim mihi. M. fili apud te gloriari
ad quen: et hereditas huius glorie: et factorum
imitatio pertinet. Michi quidem certeuir a¬
bundans bellicis laudibus. Un. Pompeius mulus
audientibus hoc tribuit: Ut diceret frustra le ter¬
tium triũphum deporraturum fuisse: nĩsi nico
in rep. heneficio: Ubi trium pharet esse habiturs
De preceptis domestice fortitudis¬

Expanded text:
dus? licet enim mihi, M. fill, apud te gloriari, dus? licet enim mihi, M. fill, apud te gloriari, ad quem et hereditas huius gloriae et factorum imitatio pertinet. Mihi quidem certe vir abundans bellicis laudibus, Cn. Pompeius, multis audientibus hoc tribuit, ut diceret frustra se triumphum tertium deportaturum fuisse, nisi meo in rem publicam beneficio, ubi triumpharet, esset habiturus. Sunt igitur domesticae fortitudi
Abbreviated transcription (Latin):
ris nobis. M. Scaurus Caio Mario: neq cũ
Uersaremur in rep.O. Catulus. Cii. Fompe¬
io cedere uidebantur. Parua enim sunt fo¬
ris arma: inli est consilium domi. Nec plus
africaniis singularis: & uir: & imperator in ex¬
excidenda numantia reip. profuit: quem eodẽ
tempore Rublius nasica pr̃iuatus: cũ Teberium
Gracchum interemit. Quanꝗͣ hec quĩdem res nõ
solum ex domestica est ratione actingit: a bellicã
gestum est consilio Urbano sine exercitu. Illud
autem optimũ est in quo inuadi solere ab ĩuidis
et inprobis me audio. Cedant arnia toge: conce¬
dat laurea lingue. Ut enm alios omictam: nob
remp. gubernantibus nõue toge arma cessere.
Neq e̾nim in rep. periculũ fuit grauius unꝗͣ:
nec maius odium. Ita consiliis diligentiaq nr̃a
celeriter de manibus audacissimorum ciuun de¬
lapsa axma ipła ceciderunt. Que res igitur gesta
est unꝗͣ in bello tanta: Quis triũphus conferen¬

Expanded text:
ris nobis, M. Scaurus, C. Mario; neque cum ris nobis, M. Scaurus, C. Mario; neque cum versaremur in rep. Q. Catulus On. Cn. Pompeio cedere videbatur. parva enim sunt forisarma, nisi est consilium domi: nec plus Africanus, singularis et vir et imperator, in excidenda Numantia reip. profuit, quam eodem tempore P. Nasica privatus, cum T. Gracchum interemit. quamquam haec quidem res. non solum ex domestica est ratione: attingit enim et belgestum est consilio urbano, sine exercitu. Illud autem optimum est, in quo me invadi solere ab invidis, et improbis audio: Cedant arma togae: concedat laurea linguae. Ut enim aliorum omittam, nobis remp. gubernantibus, nonnetogae arma cessere? neque enim in repub periculumfuit gravius unquam, nec maius otium, ita consiliis, diligentiaque nostra celeriter de manibus audacissimorum civium delapsa arma ipsa ceciderunt. Quae res igitur gesta est unquam in bello tanta? quis triu
Abbreviated transcription (Latin):
titerunt urbane: maiores cdarioresq ꝗͣ bellice:
Qũãuis eniͣ themistoeles iure laudetur. d sit
cius nomen ꝗͣ solomis illustrius: citeturq sala¬
mis clarissime testis uictorie: que anteponat᷑
consilio solonis: ei qui priiuͣ constituit ario¬
pagitas: non minus preclarum hoc ꝗͣ illud iu¬
dicandum est. Illud enm semel profuit: hoc
semper proderit ciuitati. Hoc consilio leges
Atheniensiũ: hoc maiorũ nnstituta seruantur
Et Ihemistocles quidem nichil dixit in quo
ipse ariopagum adiuuerit. At ille aduunt
Themistoclem. Est enim bellum gestum consi¬
lio senatus enis: qui asolone crat constitunus
Licet eadem de pausoma lixandroq dicere.
Quorũ rebus gestis: quantum impcrium la¬
cedemomis silatatum putatur: tamen ne
iinina quidem ex parte ligurgi legibus: et
discipline conferndi sunt: quinerian obhas
ipsas causas: et paratiores habuerunt exes¬
citus d fortiores. Michi quidem neq pite¬

Expanded text:
titerunt urbanae maiores clarioresque quam bellicae. titerunt urbanae maiores clarioresque quam bellicae. Quamvis enim Themistocles iure laudetur et sit eius nomen quam Solonis illustrius citcturque Salamis clarissimae testis victoriae, quconsilio Solonis, et, quo primum constituit Arcopagitas, non minus praeclarum hoc, quam illud, iudicandum est. Illud enim semel profuit, hoc semper proderit civitati: hoc consilio leges Atheniensium, hoc maiorum instituta servantur. et Themistocles quidem nihil dixerit, in quo ipse Arcopagum adiuverit: at ille adiuvit Themistoclem, est enim bellum gestum consilio senatus eius, quia Solone erat constitutus. Licet eadem de Pausania, Lysandroque dicere, quorum rebus gestis quamquam imperium Lacedaemoniorum dilatatum putatur: tamen ne minima quidem ex parte Lycurgilegibus, et disciplinae conferendi sunt: quin etiam ob has ipsas causas, et paratiores habuerunt exercitus, et fortiores. Mihi quidem, neque, pue
Abbreviated transcription (Latin):
rebus egent: & quia si quid aduersi cuemat
tam grauiter cadẽnon possunt. Quocirca nõ
sine causa maiores motus ammorum concitã¬
tut: mraioraq efficiendi renip gerentibus. qͣ
quietis: quo magis his et magnitudo ammi est
adhibenda et uacuitas ab angoribus. Ad reni
gerendam autem qui accedit: caueat ne id mĩo
consideret ꝗͣ illa res honesta sit: sedetiam Ot ha¬
beat efficienddi facultatem. In quo consideran¬
dum est ipso ne aut temere desperet propter
ignauiani: aut nimis confidat propter cupi¬
ditateni. In ominibus autem negociis priulqͣ
agrediare adhibenda est prcparatio diligens
Sed cum pleriq arbitrentur res bellicas maio¬
res esse ꝗ̃ urbanas: minuenda est hec opinio.
Multi enini bella seꝑe quesiuerunt propterglie
cupiditatem. Atq in magnis animis ingemisq¬
id plerumq contingit: eoq magis sisunt ad rem
militaren aꝑti: & cupidi bellorum gerendorũ.
Uere autem li uolumus iudicare nuilte res ex¬

Expanded text:
rebus egent, et quia, si quid adversi eveniat, rebus egent, et quia, si quid adversi eveniat, tam graviter cadere non possunt. Quocirca non sine causa maiores motus animorum concitantur maioraque studia efficiendi rem publicam gerentibus quam quietis, quo magis iis et magnitudo est animi adhibenda et vacuitas ab angoribus. Ad rem gerendam autem qui accedit, caveat, ne id modo consideret, quam illa res honesta sit, sed etiam ut habeat efficiendi facultatem; in quo ipso considerandum est, ne aut temere desperet propter ignaviam aut nimis confidat propter cupiditatem. In omnibus autem negotiis, prius quam aggrediare, adhibenda est praeparatio diligens. Sed cum plerique arbitrentur res bellicas maiores esse quam urbanas, minuenda est haec opinio. Multi enim bella saepe quaesiverunt propter gloriae cupiditatem, atque id in magnis animis ingeniisque plerumque contingit, eoque magis, si sunt ad rem militarem apti et cupidi bellorum gerendorum; vere autem si volumus iudicare, multae res exs
Abbreviated transcription (Latin):
labores: & molestias tum offensionũ: tũ repul¬
sarum: quasi quandam ĩgnoninnam tiniere: &
infamiam. Sunt enim qui in rebus contrarnĩs¬
parum sibi constent: Uoluptatem seuerissime
in dolore sint molliores: gloriam negligant frã¬
gantur infamia. Atq ea quidem non satis cõ¬
stanter fiunt. Sed his qui habent a natura ad¬
iumenta rerum gerendaruĩ: abiccta omni cũcta¬
tione adipiscendiꝰ magistratus sunt: et gerenda
resp est. Nec enim aliter aut regi ciuiras aut
declatari animi magnitudo pot est. Capessentibꝰ
autem remp. nichil niius ꝗͣ philosophis: haud
scio an magis etiam: et magnificentia. & despi¬
cientia adhibenda sit rerum humanarum: qͣ
sepe dico: & tranquillitas animii. atq securitas
Si quidem nec anxii futuri sunt: et cum graui¬
tate constanciaq uicturi que cofaciliora sunt
philosophis: quo minus patent multa i corũ
Uita que fortuna feriat: & quo ninius multis

Expanded text:
labores et molestias, tum offensionum et repullabores et molestias, tum offensionum et repulsarum quasi quandam ignominiam timere et infamiam. Sunt enim, qui in rebus contrarparum sibi constent; voluptatem severissime contemnant, in dolore sint molliores: gloriam negligant, fragantur infamia: atque ea quidem non satis constanter. Sed iis; qui habent a natura adiumentarerum gerendarum, abiecta omni cunctatione, adipiscendi magistratus sunt, et gerenda resp. est. Nec enim aliter, aut regi civitas, aut declarari animi magnitudo potest. 4. Capessentibus autem remp. nihil minus, quam Philosophis haud scio an magis etiam et magnificentia, et despicientia adhibenda est rerum humanarum; quam saepe dico, et tranquillitas animi atque securitas, siquidem nec anxii futuri sunt et cum gravitate constantiaque victuri. Quae faciliora sunt philosophis, quo minus multa patent in eorum vita, quae fortuna feriat, et quo minus multis
Abbreviated transcription (Latin):
Uare cum hoc cõmune sit potentie cupi¬
diorũ cum his quos dixi ociosos: alterĩs
se ad ipisci id posse arbitrantur: si opes magnas
tia. Sed et facilior: et tutior: & nimus alis gra¬
uis: aut molesta uita est ociosorũ. Fructuołior
auteni homimĩ generi: et ad claritatem ãpli¬
tudinemq aptior: corum qui se ad remp. et ac
magnas res gerendas accõmodauerũt. Qua¬
propter: et his forsitan concedendum sit: remp
non capessentibus qui excellenti ingenio doctri¬
ne se se decderunt. Et his qui aut ualitudinis
inbecillitate: aut aliqua grauiore cansa impedi¬
ti: a rep. recesserunt: cumeius adminũstrande
porestatem aliis lauedemq concederent᷑. Qui¬
bus autem talis nulla sit causa si despicere se
dicant: eaq pleriq admirentur imperia et
magistratus: his non modo non laudi. ueruin
ctiam uitio dandum puto: quorum iudiciu
iui eo ꝙ gloriam cõtennent: et pronichilo put.aͥ
difficile factu est non probare. Sed uidentur

Expanded text:
uare, cumhoc commune sit potentiae cupidorum cum iis, quos dixi, otiosis: alteri se adipisci id posse arbitrantur, si opes magnas tia: sed et facilior, et tutior et minus aliis gravis, aut molesta vita est otiosorum: fructuosior autem hominum generi, et ad claritatem amplitudinemque aptior corum, qui se ad rempubl. et ad magnas res gerendas accommodaverunt, quapropter et his forsitan concedendum sit rempnon capessentibus, qui excellenti ingenio doctrinae sese dediderunt, et iis, qui aut valetudinis imbecillitate aut aliqua graviore causa impediti a re publica recesserunt, cum eius administrandae potestatem aliis laudemque concederent. Quibus autem talis nulla sit causa, si despicere se dicant ea, quae plerique mirentur, imperia et magistratus, iis non modo non laudi, verum etiam vitio dandum puto; quorum iudicium in eo, quod gloriam contemnant et pro nihilo putent, difficile factu est non probare; sed videntur