comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
planta calcatur. At ille amore
& timore turbatus. & plus expa¬
dem sic minaris: lauandi tͥ mea
membra ñ solũ ima ñ subtraho:
uerũ etiam pͥma substerno. Ne
mͥ neges capiendam tecũ partẽ:
nullã tibi nego abluendã mei
corporis partem. Bicit ei ih̃c. Qͥ
lotus ẽ non indiget nisi pedes
lauare: s ẽ mundus totus. Hic¬

Expanded text:
planta calcatur. At ille amore planta calcatur. At ille amore et timore turbatus, et plus expadem sic minaris, lavanti tibi membra mea, non solum ima non subtraho, verum etiam prima substerno. Ne mihi neges capiendam tecum partem, nullam tibi nego abluendam mei corporis partem. Dicit ei Jesus: Qui lotus est non indiget nisi pedes lavare, sed est mundus totus. T
Abbreviated transcription (Latin):
ad illũ uenerit: s qd̃ ab illo ce¬
perit. Quando enĩ pedes disci¬
płoꝵ lauare cepit. uenit ad eũ
a quo cepit. id est ad petrũ: et
cunc petrus qd̃ etiam quilibet
eoꝵ expauisset expauit. atq ait.
Bnẽ tu mͥ lauas pedes: tu michi:
Qͥd ẽ tu: quid est mͥ: cogitan¬
da st̃ potius quã dicenda: ne
forte qd̃ ex his uerbis aliquate
nus concipit anima dignũ. ñ
explicet lingua. Sed respondit
iħe. & dixit ei. Qđ ego faciotu
nescis mͦ: scies autẽ postea. Nec
tam̃ ille dnĩci oꝑis alticudine
ext̾ritus. ꝑmictit fieri quod cur
fieret ignorabat: s usq ad suos
pedes humilem xp̃m adhuc ñ
uult uidere. ñ potest sustinere¬
numꝗͣ patiar. numquã sinam.
Hoc quippe in eternũ non fit: qd̃
numquã fit. Tunc saluator egrũ
reluctantẽ de ipsius salutis ꝑicu¬
lo ext̃rens. si non lauero te inqͥt:
non habebis partẽ mecũ. Ita dic¬
tũ est si non lauero te. cũ de so¬
lis pedib ageretur: quomͦ dici
assolet calcas me. quando sola

Expanded text:
um venerit, sed quod ab illo coeperit. Quando ergo pedes discipulorum lavare coepit, venit ad eum a quo coepit, id est, ad Petrum, et tunc Petrus, quod etiam quilibet eorum expavisset, expavit, atque ait: Domine, tu mihi lavas pedes? Tu mihi? quid est, tu? quid est, mihi? Cogitanda sunt potius quam dicenda, ne forte quod ex his verbis aliquatenus dignum concipit anima, non explicit lingua. Sed respondit Jesus, et dixit ei: Quod ego facio, tu nescis modo; scies autem postea. Nec tamen ille, dominici facti altitudine exterritus, permittit fieri quod cur fieret ignorabat, sed usque ad suos pedes humilem Christum adhuc non vult videre, non potest sustinerenunquam sinam. Hoc quippe in aeternum non fit, quod nunquam fit. Tum Salvator aegrum reluctantem de ipsius salutis periculo exterrens: Si non lavero te, inquit, non habebis partem mecum. Ita dictum est si non lavero te, cum de solis pedibus ageretur, quomodo dici assolet: calcas me, quando sola
Abbreviated transcription (Latin):
nit ad symonẽ pe¬
trũ: & dicit eĩ petru.
Bnẽ. tu mͥ lauas pe¬
des: quis enĩ non expauesceret
lauari sibi pedes a dĩ filio: qũã¬
uis gͦ magne fuisset audacie.
contradicere seruũ dño. homi¬
nẽ deo : tam̃ hoc petrus facere
maluit. quã ꝑpeti ut sibi pedes
lauarentur a dño & deo. Nec
putare debemꝰ hoc petrũ int̾
ceteros formidasse atq recusa¬
se: cũ id alii ante ipsũ libent̃
uel equanimit sibi fieri ꝑmisis¬
sent. Facilius quippe sic accipi¬
untur ista uerba eugłii. quia
cũ dictũ ẽẽt cepit lauare pedeᷤᷤ
discipłoꝵ. & extergere linteo qͦ
erat p̃cinctus : deinde subiune¬
tũ est. Uenit gͦ ad symonẽ pe¬
trũ. quasi aliquib iam lauas¬
set: & post eos uenisset ad pri¬
mũ. Ors enĩ nesciat pͥmũ apłoꝵ¬

Expanded text:
nit ad Simonem Petrum; et dicit ei Petrus: Domine, tu mihi lavas pedes? Quis enim non expavesceret lavari sibi pedes a Dei Filio? Quamvis itaque magnae fuisset audaciae contradicere servum Domino, hominem Deo: tamen hoc Petrus facere maluit, quam perpeti ut sibi pedes lavarentur a Domino et Deo. Nec putare debemus hoc Petrum inter caeteros formidasse atque recusasse, cum id alii ante ipsum libenter vel aequanimiter sibi fieri permisissent. Facilius quippe sic accipiuntur ista verba Evangelii, quia cum dictum esset, Coepit lavare pedes discipulorum, et extergere linteo quo erat praecinctus; deinde subjunctum est, Venit ergo ad Simonem Petrum, quasi aliquibus jam lavisset, post eos venisset ad primum. Quis enim nesciat primum Apo
Abbreviated transcription (Latin):
sũ cor habendũ sit ad dnm̃: ut
cũ illo eẽ possimꝰ:  uidetis fres ho¬
dierni temporis angustias istam
coartare questionẽ : quod & si
uos forte minus uidetis: ego ut¬
cũq uideo quante disputationis
indigeat. Inde peto ut eam po¬
tius suspendi quã neglegentia
uel. angustius pertractari: non
fraudata s dilata expectatione
patiamini. Aderit enĩ dñs qui
nos debitores facit: ut faciat eti¬

Expanded text:
sum cor habendum sit ad Dominum, ut sum cor habendum sit ad Dominum, ut cum illo esse possimus? Videtis, fratres, hodierni temporis angustias istam coarctare quaestionem. Quod et si vos forte minus videtis, ego utcumque video quantae disputationis indigeat. Unde peto ut eam potius suspendi, quam vel negligentius vel angustius pertractari, non fraudata, sed dilata exspectatione patiamini. Aderit enim Dominus qui nos debitores facit, ut faciat eti
Abbreviated transcription (Latin):
to ille qͥ lauit pedes disciploꝵ su¬
oꝵ fidelis ẽ et iustus qͥ dimictat
nob̃ peccata. & mundet nos ab
omĩ iniquitate: idest usq ad pe¬
des quib conu̾samur in t̾ra. Pin¬
chro aque in uerbo non solum
in illis ẽ sine macula & ruga
qͥ post lauachrũ regenerationis
continuo ex huiꝰ uite. contagione
tollunt᷑. nec calcant terrã ut opꝰ
habeant pedes lauare: uerum
etiã in his quib istã miscłiam
p̃bens dñs fecit eos de scło isto
lotis etiam pedib emigrare. In
his autẽ qͥ hic demorantur etiã¬
si munda sit uita qm̃ iuste ui¬
uunt. opus tam̃ babent pedes
lauare: qm̃ sine peccato utiq ñ
st̃. ꝓpt̾ hoc dicit in cantica can¬
ticoꝵ. Laui pedes meos: quomo¬
do inquinabo eos: dicit enĩ hoc.
cũ cogitur ad xp̃m uenire: et
t̾ram calcare cũ uenit. Alia quȩs¬
tio rursus exoritur. Nonne. xp̃e
sursum ẽ: nonne ascendit in ce¬
lũ: & sedet ad dexteram patris:
compellimur. cũ potius nob̃ sur¬

Expanded text:
it pedes discipulorum suorum, fidelis est et justus qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate , id est, usque ad pedes quibus conversamur in terra. 5. Proincro aquae in verbo, non solum in illis est sine macula et ruga , qui post lavacrum regenerationis continuo ex hujus vitae contagione tolluntur, nec calcant terram ut opus habeant pedes lavare; verum etiam in iis quibus istam misericordiam praebens Dominus, fecit eos de saeculo isto lotis etiam pedibus emigrare. In his autem qui hic demorantur, etiamsi munda sit, quoniam juste vivunt; opus tamen habent pedes lavare, quoniam sine peccato utique non sunt. Propter hoc dicit in Cantico canticorum, Lavi pedes meos; quomodo inquinabo illos ? Dicit enim hoc cum cogitur ad Christum venire, et terram calcare cum venit. Alia quaestio rursus exoritur. Nonne Christus sursum est? nonne ascendit in coelum, et sedet ad dexteram Patris? compellimur; cum potius nobis sur
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendaret exemplo. etiã diui¬
na sublimitas: qr homo suꝑbus
in ecernũ ꝑiret: nisi illũ d̾s hu¬
milis inueniret. Uenit enĩ filiꝰ
hominis querere & saluũ facere
qd̃ perierat. Perierat autẽ suꝑ¬
biam deceptoris sequutus. Er¬
go humilitatẽ redemptoris seqͣͤ¬
tur inuentus. finit tractatus

Expanded text:
commendaret exemplo etiam divina sublimitas: quia homo superbus in aeternum periret, nisi illum Deus humilis inveniret. Venit enim Filius hominis quaerere et salvum facere quod perierat . Perierat autem superbiam deceptoris secutus, ergo humilitatem Redemptoris sequatur inventus. TRACTATUS
Abbreviated transcription (Latin):
talem uisuri non erant. qualem
cũ ista loqueretur uidebant. Qd
uͦ addidit. et iterũ modicũ & ude¬
bitis me. uniuersȩ ꝓmisit ecclesie:
sicut uniuerse ꝓmisit. ecce ego uo¬
b̾cũ sũ usq in consũmationẽ scłi.
Non tardat dominꝰ promissũ mo¬
dicũ et uidebimus eum ubi iam
nicħ rogemꝰ nichil interrogemus.
qr nichil desid̾andũ remanebit:
nichil querendũ latebit. Hoc mo¬
dicũ longũ nob̃ uidet᷑. qm̃ adhuc
agitur: cũ finitũ fuerit. tunc sen¬
timus quã modicũ fuerit. Nc̃ ergo
fit gaudium nr̃m quale habet
mundus de quo dictũ ẽ mundus
autẽ gaudebit: nec tam̃ in huius
desiderii partutione gaudio tͥste
sumꝰ. s sicut ait apłs. spe gauden¬
tes. in tribulatione patientes: qr
& ipsa parturiens cui cõparati
plus gaudet¬
sumus de mex futura ple. quam
tristis ẽ de presenti dolore. Sed
huiꝰ sermonis iste sit finis: habeis
enĩ questionẽ molestissimã que se¬
quuntur. nec breuitate coartanda

Expanded text:
talem visuri non erant, qualem talem visuri non erant, qualem cum ista loqueretur, videbant. Quod vero addidit: Et iterum modicum, et videbitis me, universae promisit Ecclesiae, sicut universae promisit, Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi . Non tardat Dominus promissum: modicum, et videbimus eum, ubi jam nihil rogemus, nihil interrogemus; quia nihil desiderandum remanebit, nihil quaerendum latebit. Hoc modicum longum nobis videtur, quoniam adhuc agitur: cum finitum fuerit, tunc sentiemus quam modicum fuerit. Non ergo sit gaudium nostrum quale habet mundus, de quo dictum est, Mundus autem gaudebit: nec tamen in hujus desiderii parturitione sine gaudio tristes simus, sed sicut ait Apostolus, Spe gaudentes, in tribulatione patientes ; quia et ipsa parturiens, cui comparati sumus, plus gaudet de mox futura prole, quam tristis est de praesenti dolore. Sed hujus sermonis iste sit finis: habent enim quaestionem molestissimam quae sequuntur, nec brevitate coarctanda
Abbreviated transcription (Latin):
in me est: de hoc itaq quod suf¬
ficit nob̃ rectissime audimꝰ. et
gaudium ur̃m nemo tollet a uo¬
bis. De hoc etiam que suꝑus dic¬
ta st̃ melius existimo intelligi:
modicũ et iam non uidebitis me.¬
& iterũ modicũ et uidebitis me.
Modicũ est enĩ hoc totũ spacium
quo presens ꝑuolat scłm. Unde
dicit ipse eugłista. idem. in epła
sua. Nouissima hora ẽ. Ideo nãq
addidit qr uado ad patrẽ: qd̃
ad priorem sententiam referen-¬
dũ est uͥait. Modicũ & iam ñ¬
ñ ad posteriora ubi ait.
uidebitis me. Cundo quippe ad
patrẽ facturus erat ut non eũ
uident: ac ꝑ hoc ñ ideo dictũ ẽ
quia fuerat moriturus. et donec
resurgeret ab eoꝵ aspectib reces¬
surus. s quod esset iturus ad pa¬
trem. qd̃ fecit postea quã resur¬
rexit. et cum cis postea conuer¬
in celũ. Illis ergo ait. modicũ et iã
non uidebitis me. qui eum corpora¬
liter ñc̃ iudebant qr iturus erat
ad patrem. et eum deinceps mor¬

Expanded text:
in me est ? De hoc itaque quod sufin me est ? De hoc itaque quod sufficit nobis, rectissime audimus, Gaudium vestrum nemo tollet a vobis. 6. De hoc etiam quae superius dicta sunt, melius existimo inModicum, et jam non videbitis; et iterum modicum, et videbitis me. Modicum est enim hoc totum spatium, quo praesens pervolat saeculum. Unde dicit ipse evangelista in Epistola sua: Novissima hora est . Ideo namque addidit: Quia vado ad Patrem; quod ad priorem sententiam referendum est, ubi ait: Modicum, et jam nn ad posteriorem ubi ait, videbitis me. Eundo quippe ad Patrem, facturus erat ut eum non viderent. Ac per hoc non ideo dictum est, quia fuerat moriturus, et donec resurgeret, ab eorum aspectibus recessurus; sed quod esset iturus ad Patrem, quod fecit posteaquam resurrexit, et cum eis per quin coelum. Illis ergo ait: Modicum, et jam non videbitis me, qui eum corporaliter tunc videbant, quia iturus erat ad Patrem, et eum deinceps mor
Abbreviated transcription (Latin):
dum manifestatum ẽ quid erimꝰ.
Scimꝰ qr cũ manifestatum fuerit
similes ei erimus: qm̃ uidebimꝰ
eum sicuti ẽ. Est ista uisio non
lis s eterna. dicente ipsa uita.¬
et cognitione dicit apłs. Uidemꝰ
ex parte: tunc autẽ cognoscam
sicut et cognitus sum. Hẽ totius
laboris sui fructum eccł̃a nunc
parturit desiðando. tunc ẽ pari¬
qm̃ ad istum officium contẽpla¬
tionis cuncta officia referuntur
actionis. Solus enĩ ẽ liber: qm̃
ꝓpt̃ se appetitur non refertur.
Ad aliud huic seruit actio. ad hẽ
enim refertur qͥcqͥo bene agitur.
qr ꝓpt̃ hanc agitur. ipse aut̃ẽ ñ
ꝓpter aluid. sed ꝓpt̃ seipsũ tenet᷑
et habetur. Ibi ergo finis qui suf¬
ficit nob̾: eternus gͥ erit. Neq
enim nob̃ sufficit finis: nͥ cuius
nullus ẽ finis. Hoc inspiratũ erat
phylippo quando dixit. ostende
nob̃ patrem & sufficit nob̾: in qͦ
ostensione se ꝓmisit et filiꝰ diceis.
non credis qr ego in patre & pat̃

Expanded text:
dum manifestatum est quod erimus; dum manifestatum est quod erimus; scimus quia cum manifestatum fuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Ista visio non  aeterna, dicente ipsa vita,et cognitione dicit Apostolus: Viex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum . Hunc totius laboris sui fructum Ecclesia nunc parturit desiderando, tunc est pariquoniam ad istum fructum contemplationis cuncta officia referuntur actionis. Solus est enim liber; quia propter se appetitur, et non refertur ad aliud. Huic servit actio: ad hunc enim refertur quidquid bene agitur, quia propter hunc agitur; ipse autem non propter aliud, sed propter semetipsum tenetur et habetur. Ibi ergo finis qui sufficit nobis. Aeternus igitur erit: neque enim nobis sufficit finis, nisi cujus nullus est finis. Hoc inspiratum erat Philippo quando dixit: Ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. In qua ostensione se promisit et Filius dicens: Non credis quia ego in Patre, et Pater
Abbreviated transcription (Latin):
ligi: ut hec ambiguitas nec in¬
de soluatur. quãquã & si soluere¬
tur. non ideo nulla questio rema
et rogatũ. Nam interrogatus ẽ
a discipłis ascensurus in celum:
quando p̃sentaret᷑. & quando
regnũ esset isrł. Cũ uero iã ẽẽt
in celo rogatus ẽ a scõ stephano.
ut sp̃m eius acciꝑet. & quis au¬
deat uel cogitare uel dicere in
celo sedentem xp̃m rogandũ ñ
ẽẽ. et in terra manentẽ rogatũ
fuisse: rogandũ non eẽ immorta¬
lem. rogari debuisse mortalem:
Immo km̃i rogemus eum ut no¬
dũ questionis huius ipse dissol¬
uat lucendo in cordib nr̃is: ad
uidenda que dicit. Puto enĩ qd̃
ait iterum autẽ uidebo uos et
gaudebit cor ur̃m et gaudium
ur̃m nemo tollet a uob̃. non ad
illud tempus ẽẽ referendũ quo
resurrexit. eisq suã carnẽ cer¬
nendam tangendamq monst᷑
carne monstrauerat. iam sedebat
ad dexteram patris quando dice
lectissimi nc̃ filii dei sumꝰ: ꝙ non¬

Expanded text:
ligi, ut haec ambiguitas, nec inligi, ut haec ambiguitas, nec inde solvatur; quanquam et si solveretur, non ideo nulla quaestio remaet rogatum. Nam interrogatus est a discipulis ascensurus in coelum, quando praesentaretur, et quando regnum esset Israel . Cum vero jam esset in coelo, rogatus est a sancto Stephano, ut Spiritum ejus acciperet . Et quis audeat, vel cogitare, vel dicere, in coelo sedentem Christum rogandum non esse, et in terra manentem rogandum fuisse? Rogandum non esse immortalem, rogari debuisse mortalem? Imo, charissimi, rogemus eum, ut nodum quaestionis hujus ipse dissolvat, lucendo in cordibus nostris ad videnda quae dicit. Puto enim quod ait: Iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis, non ad illud tempus esse referendum, quo resurrexit, eisque suam carnem cernendam tangendamque monstrcarne monstraverat, jam sedebat ad dexteram Patris, quando dicebcens: Nunc filii Dei sumus, et non
Abbreviated transcription (Latin):
tristiciam habetis: iterũ autẽ
uidebo uos et gaudebit cor ues¬
trũ. et gaudium ur̃m nemo
tollet a uobis. Nec ista similitu¬
do ad intelligendũ uidetur esse
difficilis qm̃ comparatio eiꝰ in
promptu est: eodem ipso expo¬
nente cur dicta sunt. Parturi¬
cio quippe tristicie. partus aut̃ẽ
gaudio comparatur: quod tunc
maius ẽẽ consueuit. quando ñ
puella s puer nascitur. Quod
uero ait gaudium ur̃m nemo
tollet a uob̃. qr gaudium eoꝵ
est ipse. xp̃c: significatum ẽ qd̃ ait
iam non moritur: et mors ei ul¬
tra non dominabitur. Huc usq
in isto eugłii capitulo hodie dis¬
putamus. uelut facili intellectu
omĩa cucurrerunt: acrior neceᷤ¬
saria est in his que sequuntur
intentio. Qͥo est enĩ qd̃ ait. et
in illo die me non rogabitiᷤ quicꝗͣ:
hoc uerbũ quod ẽ. rogare. non so¬
lum petere: uerumetiam int̃roga¬
re significat. & grecũ eugłm un¬
de hoc transiatum ẽ tale habet
uerbũ quod utrumq possit intel¬

Expanded text:
ristitiam habetis; iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis. Nec ista similitudo ad intelligendum videtur esse difficilis; quoniam comparatio ejus in promptu est, eodem ipso exponente cur dicta sit. Parturitio quippe tristitiae, partus autem gaudio comparatur; quod tunc majus esse consuevit, quando non puella, sed puer nascitur. Quod vero ait, Gaudium vestrum nemo tollet a vobis, quia gaudium eorum est ipse Jesus, significatum est quod ait jam non moritur, mors ei ultra non dominabitur . Hujusque in isto Evangelii capitulo, unde hodie disputamus, velut facili intellectu omnia cucurrerunt. Acrior necessaria est, in his quae sequuntur, intentio. Quid est enim quod ait: Et in illo die me non rogabitis quidquam? Hoc verbum, quod est rogare, non solum petere, verum etiam interrogare significat; et Graecum Evangelium, unde hoc translatum est, tale habet verbum, quo utrumque possit intel
Abbreviated transcription (Latin):
uidebitis me. & iterũ
modłcum et uidebitis me qr uado
ad patrẽ. ita erant obscura dis¬
cipłis ante quã id qd̃ dicit esset
impletum. ut querentes incer se
qͥd eẽt qd̃ diceret: omĩno se nescire
faterentur. Sequitur enĩ eugłm.
Dixerunt enim ex discipłis eius ad
inuicem. Qͥd ẽ hoc qd̃ dicit nobis
modicum et iam non uidebitis me.
et iterum modicũ et uidebitis me :
et qr uado ad patrem: dicebant
ergo. Qͥd ẽ hoc quod dicit modi¬
cum: nescimꝰ quid loquitur. Hoc
enĩ ẽ qd̃ eos mouebat. qr dixit.
modicũ et non uidebitis me. et
iterum modicum et uidebitiꝰ me.
Nam in p̃cedentib qr non dixerat
modicum. s dixerat ad patrẽ ua¬
do et iam ñ uidebitis me. tãquã
aꝑte illis ẽ locutꝰ: nec inter se de
hoc aliqͥd quesierunt. Nunc gͦ qd̃
illis tunc obscurũ fuit et mox ma¬
nifestatum ẽ: iam nob̃ utiq ina¬
nifestũ est. Post paululũ enĩ pas¬
sus est: et non uidunt eum. Rur¬
sus post paululũ resurrexit: et

Expanded text:
me; et iterum modicum, et videbitis me, quia vado ad Patrem. Haec ita obscura erant discipulis antequam id, quod dicit, esset impletum, ut quaerentes inter se quid esset quod diceret, omnino se nescire faterentur. Sequitur enim Evangelium: Dixerunt ergo ex discipulis ejus ad invicem: Quid est hoc, quod dicit nobis: Mod et videbitis me, et quia vado ad Patrem? Dicebant ergo, Quid est hoc quod dicit, Modicum? Nescimus quid loquitur. Hoc enim est quod eos movebat, quia dixit, Modicum et non videbitis me, et iterum modicum et videbitis me. Nam in praecedentibus quia non dixerat, Modicum, sed dixerat, Ad Patrem vado, et jam non videbitis me ; tanquam aperte illis visus est locutus, nec inter se de hoc aliquid quaesierunt. Nunc ergo quod illis tunc obscurum fuit, et mox manifestatum est, jam nobis utique manifestum est: post paululum enim passus est, et non viderunt eum; rursus, post paululum resurrexit, et
Abbreviated transcription (Latin):
qr plorabitis et flebitis uos: mun¬
dus autem gaudebit. Uos autem
contristabimini: s tristicia ur̃ã
in gaudium erit. & hoc sic accipi
potest. qr contristati st̃ discipłi de
morte domini: et confestim de re¬
surrectione letati. Mundus autẽ
quo nomine significati st̃ inimi¬
ci a quib xp̃c occisus ẽ. tunc utiq
letati st̃ occiso xp̃o. quando sunt
discipłi contristati. Mundi quippe
nomine malicia potest huius mun¬
di intelligi: id ẽ hominũ mun¬
di huiꝰ amicoꝵ. Unde iacobꝰ apłs
in epła sua i dicit. Qͥcumq uo¬
luerit amicus ẽẽ scłi huiꝰ: inimi¬
cus dĩ constituitur. Qͥb inimici¬
ciis dei factum est: ut nec eiꝰ uni¬
genito parceretur. Deinde sub¬
iungit et dicit. Mulier cũ parit
tristiciam habet: qr uenit hora
eius. Cum aut̃e peꝑerit puerũ.
iam non memum t p̃ssure ꝓpt̃

Expanded text:
plorabitis et flebitis vos; mundus autem gaudebit: vos autem contristabimini, sed tristitia vestra in gaudium erit. Et hoc sic accipi potest, quia contristati sunt discipuli de morte Domini, et confestim de resurrectione laetati: mundus autem, quo nomine significati sunt inimici a quibus Christus occisus est, tunc utique laetati sunt occiso Christo, quando sunt discipuli contristati. Mundi quippe nomine, malitia potest mundi hujus intelligi, id est hominum mundi hujus amicorum. Unde Jacobus aposa sua dicit, Quicumque voluerit amicus esse hujus saeculi, inimicus Dei constituitur : quibus inimicitiis Dei factum est ut nec ejus Unigenito parceretur. 3. Deinde subjungit, et dicit: Mulier cum parit, tristitiam habet, quia venit hora ejus; cum autem pepererit puerum, jam non meminit pressurae
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s. Qͥ autẽ de nullo natus sit de
nullo ꝓcedat. p̾ater ẽ solus. Quo¬
modo autẽ dixerit unigenitus fi¬
lius omĩa que. habet pater mea
sunt. qr utiq non sic quẽadio¬
dũ dictum est illi filio non unige¬
nito. s ex duob maiori. tu mecũ
est semꝑ. & omĩa mea tua sunt.
eo loco si dñs uoluerit diligenti
consid̾atione tractabitur. ubi dic̃
unigenitus patri. et mea omĩa
tua sunt. et tua mea sunt. ut hic
iste sermo claudatur: qm̃ que se¬
quunt᷑ aliud poscunt quo disse¬
rantur exordium. Incip̃ sermo

Expanded text:
tus; qui autem de nullo natus sit, de nullo procedat, Pater est solus. Quomodo autem dixerit unigenitus Filius: Omnia quae habet Pater, mea sunt, quia utique non sic quemadmodum dictum est illi filio non unigenito, sed ex duobus majori: Tu mecum es semper, et omnia mea tua sunt , eo loco, si Dominuconsideratione tractabitur, ubi dicit Unigenitus Patri, Et mea omnia tua sunt, et tua mea sunt : ut hic iste sermo claudatur; quoniam quae sequuntur, aliud poscunt, quo disserantur, exordium. TRACTATUS
Abbreviated transcription (Latin):
docebit inquit omẽm
ueritatem: uel quod
in nonnullis codicib legitur. dedu¬
cet uos in om̃i ueritate. Non enĩ
loquetur a semetipso: s quȩcumq
audiet loquetur. De quib engłicis
uerbis iam qͦd donauit dñs dis¬
putauimus: nunc ea quȩ secunt᷑
attendite. Et quȩ uentura inqͥt

Expanded text:
Docebit vos, inquit, omnem veritatem; vel, quod in nonnullis codicibus legitur, Deducet vos in omni veritate. Non enim loquetur a semetipso, sed quaecumque audiet, loquetur. De quibus evangelicis verbis jam quod donavit Dominus disputavimus: nunc ea quae sequuntur attendite. Et quae ve
Abbreviated transcription (Latin):
pud quosdam paganos uera eiꝰ
in t̃ris gła non potest eẽ. etiam
ubi uidetur ẽẽ frequens de illo
fama cũ laude. Uera gͦ eiꝰ gloria
in eccła catholica: sicut a ꝓpħa
cantatur. Exaltare suꝑ celos d̾s:
et suꝑ omẽm terram gła tua.
Qͥa itaq post eiꝰ exaltationẽ uen¬
turus erat sp̃e sc̃s et eum glori¬
ficaturus. hoc sacer psalmus. hoc
ipse unigenitus ꝓmisit futurũ:
quod uidemꝰ impletum. Qđ̃ aut̃
ait de meo accipiet & annuncia¬
bit uob̃. catholicist audite auri
b: catholicis ꝑcipite mentib. t̃
enĩ ꝓpterea sicut quidã heretici
putauerunt minor ẽ filio sp̃e sc̃s:
a filio quibusdam gradib naturaꝵ.
Absit hoc credere. absit hoc dicere:
absit a. xp̃ianis cordib cogitare:
Ueniq continuo soluit ipse questi¬
onẽ: et cur hoc dixerit explana¬
uit. Omĩa inquit quecũq habet¬

Expanded text:
pud quosdam paganos, vera ejus pud quosdam paganos, vera ejus in terris gloria non potest esse, et ubi videtur esse frequens de illo fama cum laude. Vera ergo ejus gloria in Ecclesia catholica sic a propheta cantatur: Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua . Quia itaque post ejus exaltationem venturus erat Spiritus sanctus, et eum glorificaturus, hoc sacer Psalmus, hoc ipse Unigenitus promisit futurum, quod videmus impletum. 4. Quod autem ait, De meo accipiet, et annuntiabit vobis, cathbus, catholicis percipite mentibus. Non enim propterea, sicut quidam haeretici putaverunt, minor est Filio Spiritus sanctus, a Filio, quibusdam gradibus naturarum: absit hoc credere, absit hoc dicere, absit a Christianis cordibus cogitare. Denique continuo solvit ipse quaestionem, et cur hoc dixerit, explanavit. Omnia, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
tio ista nos innouat. ut simꝰ hoĩes
noui heredes testam̃ti noui: can¬
tatores cantici noui. Hec dilectio
triarchas & ꝓpħas. sic̃ postea be¬
atos apłos innouauit. Ipsa &e nẽ
innouat gentes. & ex uniu̾so ge¬
nere humano qđ diffundit᷑ toto
orbe terraꝵ facit & colligit popłm.
nouũ corpus. noue nupte filii di.
unigeniti sponse. de qua d̃r in
cantico canticoꝵ. Que ẽ que as¬
sollicita sint mẽbra. & si patitur

Expanded text:
tio sta nos innovat, ut simus homines tio sta nos innovat, ut simus homines novi, haeredes testamenti novi, cantatores cantici novi. Haec dilectio,patriarchas et prophetas, sicut postea beatos apostolos, innovavit, ipsa et nunc innovat gentes, et ex universo genere humano quod diffunditur toto orbe terrarum, facit et colligit populum novum, corpus novae nuptae Filii Dei unigeniti sponsae, de qua dicitur in Cantico canticorum, Quae essollicita sunt membra? Audiunt
Abbreviated transcription (Latin):
se discipłis dare testa¬
tur: ut diligant inui¬
cem. Mandatũ in qͥt nouũ do
uob̃: ut diligatis inuicẽ. Nonne
iam erat hoc mandatũ in antiqͣ
dĩ lege: ubi scriptũ ẽ. diliges ꝓ¬
ximũ tuum sic̃ teipsũ: cur ergo
nouũ mandatũ appellat᷑ a dnõ
qd̃ tam uetus ẽẽ conuincit᷑: an
qr exuto uetere homine. induit
nos nouũ: Innouat quippe audi¬
entẽ uel potiꝰ obedientẽ. non om̃s:
ista dilectio: quã dñs ut a car¬
nali dilectione distingueret: ad¬
didit. sic̃ dilexi uos. Nam dilig̃t
inuicẽ mariti & uxores. parenteᷤᷤ
& filii: & quecũq alia homines
inter se necessitudo humania de¬
uinxerit. It taceamꝰ de dilectiõe
culpabili atq dampnabili. qua
diligunt inuic̃e adulteri ⁊ adul¬
tere. scortatores et meretrices. et
quoscũq alios. ñ humana neces¬
situdo. s humane uite noxia tur¬
pitudo coniungit. Mandatũ er¬
go nouũ nob̾ dedit xp̃e: ut dili¬
gamꝰ inuicẽ sicut dilexi nos. Dilec¬

Expanded text:
s suis dare testatur, ut diligant invicem: Mandatum, inquit, novum do vobis, ut diligatis invicem. Nonne jam erat hoc mandatum in antiqua Dei lege, ubi scriptum est, Diliges proximum tuum tanquam teipsum ? Cur ergo novum appellatur a Domino, quod tam vetus exuto vetere induit nos hominem novum? Innovat quippe audientem, vel potius obedientem, non omnis, sed ista dilectio quam Dominus ut a carnali dilectione distingueret, addidit: Sicut dilexi vos. Nam diligunt invicem mariti et uxores, parentes et filii, et quaecunque alia homines inter se necessitudo humana devinxerit, ut taceamus de dilectione culpabili atque damnabili qua diligunt invicem adulteri et adulterae, scortatores et meretrices, et quoscumque alios non humana necessitudo, sed humanae vitae noxia turpitudo conjungit. Mandatum ergo novum nobis dedit Christus, ut diligamus invicem, sicut ipse dilexit nos. Dilec
Abbreviated transcription (Latin):
deatur. lateat ut credatur. Tunc
gͦ locus parat᷑: si ex fide uiuatur.
Creditꝰ desidẽtur : ut desid̾atus ha¬
beatur. Desidĩum dilectionis: p̃pa¬
ratio ẽ mansionis. Ita dñe para.
qđ paras. Nos enĩ tͥ paras. & ce
uobis paras: qm̃ locũ paras & tͥ
in nob̃. & in te nob̃. Tu enĩ dixisti.
Manete in nie: & ego in uob̃. Quan¬
tũ qͥsq fuerit particeps tui. alius
minꝰ alius ampliꝰ: hec erit diu̾sitas
rit multitudo mansionũ. ꝓ dispari¬
litate mansoꝵ: s tam̃ om̃ium in et̃¬
nitate uiuoꝵ. & sine fine beatoꝵ.¬
nis:Si bene te intelligo: nec unde
uadis. nec unde uenis recedis. Ua¬
dis latendo: uenis apparendo. Sed
nͥ maneas regendo ut ꝓficiamꝰ be¬
ne uiuendo: quomodo parabitur
ugłicis. satis dĩcta sint: quousq ait
dñs. Iterũ uenio & accipiã uos
ad meipsũ. Qͥ d autẽ sit qđ seqͥtur.
ut ubi ego sũ & uos sitis. & quo e¬
go uado scitis. & uiam scitis. Post

Expanded text:
deatur, lateat ut credatur. Tunc deatur, lateat ut credatur. Tunc enim locus paratur, si ex fide vivatur. Creditus desideretur, ut desideratus habeatur: desiderium dilectionis, praeparatio est mansionis. Ita, Domine, para quod paras: nos enim tibi paras, et te nobis paras; quoniam locum paras, et tibi in nobis, et in te nobis. Tu enim dixisti, Manete in me, et ego in vobis . Quantum quisque fuerit particeps tui, alius minus, alius amplius, haec erit diversitas rit multitudo mansionum pro disparilitate mansorum; sed tamen omnium in aeternitate vivorum, et sine fine beatorunis? Si bene te intelligo, nec unde vadis nec unde venis, recedis: vadis latendo, venis apparendo. Sed nisi maneas regendo, ut proficiamus bene vivendo; quomodo parabitur nt evangelicis, satis dicta sint, quo usque ait Dominus, Iterum venio, et accipiam vos ad meipsum. Quid autem sit quod sequitur, Ut ubi ego sum, et vos sitis. Et quo ego vado scitis, et viam scitis; post
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑcipite regnũ: idy qui regnũ e¬
ratis & ñ regna batis. uenite
regnate. ut qd̃ in spe fueratis.
etiã in re esse possitis. hec gͦ oo¬
mꝰ dĩ. hoc templũ dĩ. hoc regnũdĩ
regnũq celoꝵ. adhuc edyficatur.
adhuc fabricatur. adhuc paratur.
adbuc congregatur. In illo eraͣnt
qd̃ non faciet si reliquerit: agnos¬
co dñe ut possũ: nimirũ illud sig¬
nificas. qr ut parent᷑ iste mansio¬
nes. uiuere debet iustus ex fide.
Qͥ eiĩ a dño peregrinatur. opus
habet ex fide uiuere: qr ꝑ hancad
spetiem contẽplandã paratur.
Beati enĩ mundo corde: qm̃ ipsi
dm̃ uidebunt. & fide mundat
corda eoꝵ. Illud in eugłio: hoc in
apłoꝵ actib legitur. fide autẽ qͣ
eoꝵ qui dñm uisuri st̃ quandiui
ꝑegrinant᷑ corda mundant᷑. qđ
non uidet qͥs. credit. Nam si ui¬
det. ñ est fides. C redenti colligitur
meritũ: uidenti reddit᷑ premiũ.
Eat gͦ dñs & paret locũ: eat. ne ui¬

Expanded text:
percipite regnum : id est, qui regnum epercipite regnum : id est, qui regnum eratis et non regnabatis, venite, regnate; ut quod in spe fueratis, etiam in re esse possitis. Haec ergo domus Dei, hoc templum Dei, hoc regnum Dei, regnumque coelorum adhuc aedificatur, adhuc fabricatur, adhuc paratur, adhuc congregatur. In illo erunt mquod non faciet si reliquerit? Agnosco, Domine, ut possum: nimirum illud significas, quia ut parentur istae mansiones, vivere debet justus ex fide . Qui enim a Domino peregrinatur, opus habet ex fide vivere; quia per hanc ad speciem contemplandam paratur . Beati enim mundo corde, quia ipsi Deum videbunt : et, Fide mundat corda eorum . Illud in Evangelio, hoc in Apostolorum Actibus legitur. Fides autem, qua eorum qui Deum visuri sunt, quamdiu peregrinantur, corda mundantur, quod non videt credit: nam si vides, non est fides. Credenti colligitur meritum, videnti redditur praemium. Eat ergo Dominus et paret locum; eat ne vi
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde finis: cũ tradidit regnũ
deo & patri ⁊ io ques redemit san¬
guine suol tradidĩt contẽplando
etiam patri suo. hoc ẽ regnũ cȩloꝵ
de quo dicit᷑. Simile ẽ regnũ ce¬
loꝵ homini seminanti bonũ sem̃
in agro suo. Bonũ aut̃ẽ sem̃. hi st̃
filii regni. Qͥ & si nẽ habent ꝑmix¬
ca zitania. mittet in fine rex ipse
angłos suos. & colligent de regno
eiꝰ omĩa scandala. tẽ iusti fulge¬
bunt sicut sol in regno patris sui.
Regnũ fulgebit in regno: eũ regno
dicimꝰ: ueniat regnũ tuũ. Nc̃ ergo
iam regnũ uocatur: s adhue con¬
uocatur. Si enĩ regnũ non uocaret᷑:
colligent de regno eiꝰ omĩa scanda¬
la ñ diceret᷑. Sed nondũ regnat hoc
regnũ. Proinde sic ẽ iam regnum.
ut cũ de illo collecta fuerint omĩa
scandala. t̾c ꝑueniat regnũ. ut ñ
solũ regni nom̃. s etiã regnandi
habeat potestatẽ. huic quippe reg¬
no ad dexterã stanti. in fine dice¬
tur. Uenite benedicti patris mei.

Expanded text:
deinde finis, cum tradiderit regnum Deo et Patri ; id est, quos redemit sanguine suo, tradiderit contemplando etiam Patri suo. Hoc est regnum coelorum, de quo dicitur, Simile est regnum coelorum homini seminanti bonum semen in agro suo. Bonum autem semen, hi sunt filii regni: qui etsi nunc habent permixta zizania, mittet in fine rex ipse Angelos suos, et colligent de regno ejus omnia scandala. Tunc justi fulgebunt sicut sol in regno Patris sui . Regnum fulgebit in regno, cum regno dicimus, Veniat regnum tuum . Nunc ergo jam regnum vocatur, sed adhuc convocatur: si enim regnum non vocaretur, Colligent de regno ejus omnia scandala, non diceretur. Sed nondum regnat hoc regnum. Proinde sic jam est regnum, ut cum de illo collecta fuerint omnia scandala, tunc perveniat ad regnum; ut non solum regni nomen, sed etiam regnandi habeat potestatem. Huic quippe regno ad dexteram stanti, in fine dicetur, Venite, benedicti Patris mei,
Abbreviated transcription (Latin):
dixisset dñs. in domo patris mei
mansiones multe st̃. siquominꝰ dixiᷤ¬
sem uob̃ qi uado parare uob̃ locũ.
ubi satis ostendit ideo se hoc illis
dixisse. qr iam ibi mansiones mul¬
te. & non opus ẽ aliquã p̃parare.
Rursus dicit. E si habiero & p̾pa¬
rauero uob̃ locũ. iterũ uenio & ac¬
cipiam uos ad meipsũ: ut ubi e¬
go sũ & uos sitis. Quomodo uad̾¬
& parat locũ. si iam inulte man¬
siones st̃:Siquomimꝰ dixisset ua¬
do parare. Aut si adhuc locus pa¬
randꝰ est: cur ñ merito dixisset ua¬
do parare: An iste mansiones et
st̃ & parande st̃: Siquominꝰ enĩ
eẽnt: dixisset uado parare. E tam̃
qr ita st̃ ut parande sint. ñ eas ua¬
dit parare sic ut st̃. s si abierit e
p̃parauerit sicut future: st̃. iterũ
ueniens accipiet suos ad semetipsũ.
ut ubi ẽ ipse. sint etiã ipsi. Quomͦ
gͦ mansiones in domo patris. non
alie s ipse. sine dubio iam st̃ sic̃¬

Expanded text:
o Patris mei mansiones multae sunt: si quo minus, dixissem vobis quia vado parare vobis locum; ubi satis ostendit ideo se hoc illis dixisse, quia jam ibi sunt mansiones multae, et non est opus aliquam praeparare: rursus dicit. Et si abiero, et praeparavero vobis locum; iterum venio, et accipiam vos ad me ipsum, ut ubi ego sum et parat locum, si tam multae mansiones sunt? Si quominus dixisset, Vado parare; aut si adhuc parandus est, cur non merito dixisset, Vado parare? An istae mansiones et sunt, et parandae sunt? Si quominus enim essent, dixisset, Vado parare; et tamen quia istae sunt ut parandae sint, non eas vadit parare sicut sunt; sed si abierit, et praeparaverit sicut futurae sunt, iterum veniens accipiet suos ad semetipsum: ut ubi ipse est, sint etiam ipsi. Quomodo ergo mansiones in domo Patris non aliae, sed ipsae, et sine dubio jam s
Abbreviated transcription (Latin):
quando eos uocauit: & tam̃ ait a¬
płs. elegit nos ante muudi constitu¬
tionẽ. p̃destinando utiq ñ uocan¬
do. Eͦs autẽ p̃destinauit: illos et
uocauit. Clegit p̾destinando ante
mundi constitutionẽ: elegit uocan¬
do ante mundi consũmationẽ. Sic
& mansiones p̃parauit & p̃parat.
Nec alias: s quas p̃parauit. has pre¬
parat. Qͥ fecit que futura st̃. quas
p̃parauit p̃destinando. p̃parat ope¬
rando. Iam gͦ sunt in p̃destinatiõe:
siquominꝰ. dixisset ibo & p̃parabo.
id p̃destinabo. Sed q nondũ st̃
in oꝑatione. & si abiero inqͥt & p̃¬
parauero uob̃ locũ: iterũ uenio &e
accipio uos ad meipsũ. Parat aut̃
mͦ mansiones: mansionib p̾paran¬
do mansores. Quippe cũ dixerit. in
domo patris mei mansiones mul¬
te st̃: quid putamꝰ ẽẽ domũ dei:
nisi templũ di: quid aut̃e sit in¬
t̾roget᷑ apłs. & respondeat. tẽplũ

Expanded text:
quando eos vocavit : et tamen ait Apostolus, Elegit nos ante mundi constitutionem : praedestinando utique, non vocando. Quos autem praedestinavit, illos et vocavit : elegit praedestinando ante mundi constitutionem, elegit vocando ante mundi consummationem. Sic et mansiones praeparavit et praeparat; nec alias, sed quas praeparavit, has praeparat, qui fecit quae futura sunt: quas praeparavit praedestinando, praeparat operando. Jam ergo sunt in praedestinatione: si quo minus, dixisset, Ibo et parabo, id est, praedestinabo. Sed quia nondum sunt in operatione, Et si abiero, inquit, et praeparavero vobis locum; iterum venio, et accipiam vos  mansiones, mansionibus parando mansores. Quippe cum dixerit, In domo Patris mei mansiones multae sunt; quid putamus esse domum Dei, nisi templum Dei? Quod autem sit, interrogetur Apostolus, et respondeat: Templum
Abbreviated transcription (Latin):
extra regnũ celoꝵ: absit absit ut
qui uolunt in regno habitare celo¬
rũ: in hac stulticia uelint habita¬
re uob̃cũ. Absit̾ inquã ut cũ omĩs
domꝰ regnantium filioꝵ ñ sit ali¬
bi nͥ in regno ipsius regie domꝰ:
pars aliqua non sit in regno. Et
si abiero inqͥt. & p̃parauero uob̃
locũ. iterũ uenio & accipiam uos
ad meipsũ. ut ubi ego sũ & uos
sitis. & quo ego uado scitis. & ui¬
am scitis. O dñe iħ̃u. Quomodo
uadis parare locũ: si iam multe
mansiones st̃: in domo patris tui:
Ubi tecũ habitabt̃ tui: aut ut ac¬
cipias eos ad teipsũ quomodo ue
detur hodierno satis ẽẽ sermoni.
coartata utiq non clarebunt: &¬
erit ipsa breuitas altera obscuri¬
tas. Pinde hoc debitũ differamꝰ:
qd̃ oportuniꝰ uob̃ patrefamilias
nr̃o largiente reddamus. finit¬
dem lectione.¬

Expanded text:
extra regnum coelorum? Absit, absit, ut qui volunt in regno habitare coelorum, in hac stultitia velint habitare vobiscum. Absit, inquam, ut cum omnis domus regnantium filiorum non sit alibi, nisi in regno ipsius regiae domus, pars aliqua non sit in regno. Et si abiero, et praeparavero vobis locum, iterum venio, et accipiam vos ad meipsum, ut ubi sum ego et vos sitis. Et quo ego vado scitis, et viam scitis. O Domine Jesu, quomodo vadis parare locum, si jam multae mansiones sunt in domo Patris tui, ubi tecum habitabunt tui! Aut si accipis eos ad teipsum, quomodo iterum detur hodierno satis esse sermoni, coarctata utique non clarebunt, et erit ipsa brevitas altera obscuritas: proinde hoc debitum differamus, quod opportunius vobis Patrefamilias nostro largiente reddamus. dem lectione
Abbreviated transcription (Latin):
multe st̃: s in domo inqͥt pa¬
ne ista ẽ domꝰ. de qua cantamus¬
dnõ: beati qͥ habitant in domo tua.
in scła scł̃oꝵ laudabunt te: ergone
uos. ñ domũ cuiꝰq baptirati fr̃is.
s domũ ipsius di patris cui om̃s
frẽs dicimꝰ. pat̾ nr̃ qui es in celis.
a regno separas celoꝵ. aut eum sic
duuidẽ audebitis: ut alique man

Expanded text:
multae sunt; sed, In domo, inqmultae sunt; sed, In domo, inqne ista est domus de qua cantamus: Beati qui habitant in domo tua, in saecula saeculorum laudabunt te ? Ergone vos non domum cujusque baptizati fratris, sed domum ipsius Dei Patris, cui omnes fratres dicimus, Pater noster qui es in coelis , a regno separare coelorum, aut eam sic dividere audebitis, ut aliquae man
Abbreviated transcription (Latin):
ut qm̃ ds caritas ẽ. ꝑ caritatẽ fiat.
ut qd̾ habent singłi cõmune sit oĩ¬
b. Sie e̾iũ quisq etiam ipse habet:
cũ Amat in alio qd̃ ipse ñ habet.
bneere itaq aliqua inuidia im¬
paris claritatis: qm̃ regnabit in
om̃ib unitas caritatis. Proinde
tant ideo dictũ multas ẽẽ mansio¬
nes. qr extra regnũ celoꝵ erit aliqͥd
ubi beate maneant innocentes.
que sine baptismo ex hac uita emi¬
grart̃: qr sine illo in regno celoꝵ
intrare non potert. Hec fides ñ ẽ
fides: qm̃ non ẽ uera & catholica
fides. Itane tandem stulti homines
a carnalib cogitationib excecati
cũ reꝓbandi essetis. si mansionẽ
ñ dico petri. pauli. uel cuiꝰlibet a¬
płoꝵ. s cuiuscũq paruuli bapti¬
rati a regno celoꝵ separaretis: non uos
putatis ẽẽ reꝓbandos. qͥ domũ dĩ
patris inde separatis: non enĩ ait
dñs. in uniu̾so mundo. aut in uni¬
uersa creatura. aut in uita uelbĩ¬
tudine sempit̃na. mansioẽs

Expanded text:
us Charitas est , per charitatem fiat ut quod habent singuli, commune sit omnibus. Sic enim quisque etiam ipse habet, cum amat in altero quod ipse non habet. Non erit itaque aliqua invidia imparis claritatis, quoniam regnabit in omnibus unitas charitatis. 3. Proinde tant ideo dictum multas esse mansiones, quia extra regnum coelorum erit aliquid ubi beate maneant innocentes, qui sine Baptismo ex hac vita emigrarunt, quia sine illo in regnum coelorum intrare non poterunt. Haec fides non est fides, quoniam non est vera et catholica fides. Itane tandem stulti homines, et carnalibus cogitationibus excaecati, cum reprobandi essetis, si mansionem non dico Petri et Pauli vel cujuslibet Apostolorum, sed cujuscumque parvuli baptizati a regno coelorum separaretis; non vos putatis esse reprobandos, qui domum Dei Patris inde separatis? Non enim ait Dominus, In universo mundo, aut, in universa creatura, aut, in vita vel beatitudine sempiterna mansiones
Abbreviated transcription (Latin):
& ideo turbarent᷑. consolat᷑ eos. etiã¬
dẽ debeatis: quod ñ ẽẽt consequeis.
& in eum credite cui natura est
sũ enĩ exinaniuit: non tam̃ formã
cłi amittens. s formã serui accipi¬
ens. Morte metuitis huic forme
serui: non turbetur cor ur̃m: sus¬
citabit illam forma di. Sed qͥd ẽ
qd̾ sequit᷑. in domo patris mei man¬
siones multe st̃: nͥ qr & sibi metu¬
ebant. unde audire debuerunt.
ñ turbet᷑ cor urm: Qͥs enĩ eoꝵ ñ
metueret. cũ petro dictũ eẽt fiden¬
tiori atq ꝓmptiori: ñ cantabit gal¬
lus donec me ter neges: Qam¬
quã gͦ ẽẽnt ab illo ꝑituri: meri¬
to turbabant᷑. Sed eũ audiunt
in domo patris mei mansiones mul¬
te st̃. si quominꝰ dixissem uob̃ q̃
uado parare uob locũ. a penba¬
tione recreant᷑: certi ac fidentes
liꝰ est alio fortior. aliꝰ alio sapientioe.
aliꝰ alio iustior. aliꝰ alio sanctior. in
domo patris mei mansiones multe
st̃. Nullus alienabit᷑ ab illa domo.

Expanded text:
& ideo turbarētur, consolatur eos, & Deudere debeatis. Quod non esset consequens, & in eum credite: cui natura est, sum enim exinanivit; non tamen formam Dei amittens, sed formam servi accipiens . Mortem metuitis huic formae servi; non turbetur cor vestrum, suscitabit illam forma Dei. 2. Sed quid est quod sequitur, In domo Patris mei mansiones multae sunt, nisi quia et sibi metuebant? Unde audire debuerunt, Non turbetur cor vestrum. Quis enim eorum non metueret, cum Petro dictum esset fidentiori atque promptiori, Non cantabit gallus donec ter me neges ? Tanquam ergo essent ab illo perituri, merito turbabantur: sed cum audiunt, In domo Patris mei mansiones multae sunt: si quo minus, dixissem vobis quia vado parare vobis locum; a perturbatione recreantur, certi ac fidentes ia etsi alius est alio fortior, alius alio sapientior, alius alio justior, alius alio sanctior; in domo Patris mansiones multae sunt; nullus eorum alienabitur ab illa domo,
Abbreviated transcription (Latin):
Non sic̃ se diligunt qͥ corrũpunt.
ñ sic̃ se diligunt hoĩes. qm̃ hoĩes¬
st̃: s se diligunt qm̃ dii sc̃. & filii
altissimi om̃s. ut sint filio eiꝰ uni¬
co fr̃es. ea dilectione inuicẽ diligẽ¬
tes. qua ipse dilexit eos. ꝑducturꝰ
eos ad illũ funĩe qui sufficiat eiꝰ: u¬
bi saciet᷑ in bonis desiderium eoꝵ.
Tunc enĩ aliqͥd desiderio eoꝵ non
deerit. quando d̾s om̃ia in om̃ib
erit. Talis finis: non habet finem.
Nemo ibi moritur: quo nemo ꝑue¬
nit nͥ huic scło moriat᷑. Non morte
omium qua corpꝰ ab anima deseri¬
tur. s morte electoꝵ. qua etiã cum
in carne mortali adhuc manetur.
cor sursũ ponit᷑. De qua morte dice¬
bat apłs. Mortui enĩ estis: & uita
urã abscondita ẽ cũ. xp̃o in dõ. Hinc
fortasse dictũ est. Ualida ẽ sic̃ mors
dilectio. Hac enĩ dilectione fit. ut
in isto adhuc mortali corpore conꝰ¬
tituti moriam᷑ huic scło. ut uita
mors quando de mundo amor nr̃

Expanded text:
punt, nec sicut se diligunt quia homines, sed se diligunt, quoniam dii sunt, et filii Altissimi omnes, ut sint Filio ejus unico fratres, ea dilectione invicem diligentes, qua ipse dilexit eos, perducturus eos ad illum finem qui sufficiat eis, ubi satietur in bonis desiderium eorum . Tunc enim aliquid desiderio non deerit, quando omnia in omnibus Deus erit . Talis finis non habet finem. Nemo ibi moritur, quo nemo pervenit, nisi huic saeculo moriatur, non morte omnium, qua corpus ab anima deseritur; sed morte electorum, qua etiam cum in carne mortali adhuc manetur, cor sursum ponitur. De quali morte dicebat Apostolus, Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo . Hinc fortasse dictum est, Valida est sicut mors dilectio . Hac enim dilectione fit ut in isto adhuc corruptibili corpore constituti moriamur huic saeculo, et vita modo non est mors quando de mundo amor noster
Abbreviated transcription (Latin):
gare. xp̃m. An apłs petrus sieut
eum quidam fauore ꝑuerso excu¬
sare nitunt᷑. xp̃m non negauit: qr
interrogatus ab ancilla. hominẽ
se nescire respondit: Sicut alii eu¬
głiste contestant᷑ exp̃ssius: quasi uͦ

Expanded text:
. 2. An apostolus Petrus, sicut eum quidam favore perverso excusare nituntur , Christum non negavit, quia interrogatus ab ancilla hominem se nescire respondit, sicut alii evangelistae contestantur expressius? Quasi vero
Abbreviated transcription (Latin):
dicis. dicas licet ñ sũ ex discipłis eiꝰ:
petrũ: peccatũ agnoscat infir¬
mitas. Nam m̃datium ñ habet
ueritas. Agnouit plane peccatũ
suũ infirmitas petri. ꝓrsus agno¬
uit: & quantũ mali xp̃m negan¬
do cõmiserit. plorando monstrauit.
Ipse suos redarguit defensores: &
unde illos conuncat ꝓducit lacͥ¬
hc̃ intuendo ammonere nos opor¬
tec. ne homo qͥsquã de humanis
uirib fidat. Nam qͥd aliud ꝑtinu¬
it ad doctorem saluatoremq nr̃m.
nͥ ut nob̃ nequaꝗ. de se quẽquã
p̃sumere debere. in ipso pͥmo a¬
płoꝵ demonstraret exemplũ: in
ferebat in corpore. Non tam̃ pro
dño ut temere p̃sumebat p̃cessit:
s alit̃ quã putabat. Nam ante
mortem. & resurrectionẽ dñi. et
mortuus ẽ negando. & re¬
uixit plorando. Sed mortu.¬
us ẽ qr suꝑbe ipse p̃sumpsit: re¬
uixit aute benigne ille respexit.¬
de eo qd̾ dicit. ñ turbetur cor

Expanded text:
dicis; dicas licet, Non sum ex discipulis ejus : dicis; dicas licet, Non sum ex discipulis ejus : Petrum. Peccatum agnoscat infirmitas; nam mendacium non habet veritas. Agnovit quippe peccatum suum infirmitas Petri, prorsus agnovit; et quantum mali Christum negando commiserit, plorando monstravit. Ipse suos redarguit defensores, et unde eos convincat, producit lacryhunc intuendo admoneri nos oportet, ne homo quisquam de humanis viribus fidat. Nam quid aliud pertinuit ad doctorem salvatoremque nostrum, nisi ut nobis nequaquam de se quemquam praesumere debere, in ipso primo Apostolorum demonstraret exemplo? In ferebat in corpore. Non tamen pro Domino, ut temere praesumebat, praecessit, sed aliter quam putabat. Namque ante mortem et resurrectionem Domini, et mortuus est negando, et revixit plorando: sed mortuus est, quia superbe ipse praesumpsit; revixit autem, quia benigne ille respexit.Dominus dicit, Non turbetur cor
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ dĩ patris unigenitũ qͥ homo fac¬
tus est : quomͦ ergo ẽ in corpore
enĩ caput negat: qmͦ ẽ mẽbrũ: ᷤ¬
Sed qͥd multis ĩmorer: cũ ipse
dũs abstulerit omneᷤᷤ. humane
argum̃tationis am bages: non
enĩ ait. ñ cantabit gallus do¬
nec te hominẽ neges. aut sic̃ loqui
familiariore cũ hominib dignati¬
one consueuit . non cantabit gal¬
lus donec ter filium bominis ne
ges: s ait donec me ter neges. Qd
est me: nisi qđ erat: ͦ& qͥd nisi xp̃c
erat: quicqͥd gͦ eiꝰ negauit: ipsũ
ille condiscipłs eiꝰ thomas. quan¬
do exclamauit. dñs m̃s & d̃s ms̃.
ñ uerbũ s carnẽ tetigit. Non in¬
corpoream naturam: s hominis
corpus cu riosis manib con¬
crectauit. Hominẽ itaq tetigit:
& cam̃ dm̃ cognouit. Si gͦ quod
iste tetigit. hoc petrus negauit:
qd̃ iste exclamauit. hoc petrus of¬
fendit. Non cantabit gallus donec
me ter neges. Bicas licet nescio ho¬
minẽ. dicas licet homo nescio qͥd

Expanded text:
ris Unigenitus Deus homo factus est. Quomodo est igitur in corpore enim caput negat, quomodo est membrum? Sed quid multis immorer, cum ipse Dominus abstulerit omnes humanae argumentationis ambages? Non enim ait, Non cantabit gallus donec hominem neges; aut, sicut loqui familiariore cum hominibus dignatione consuevit, Non cantabit gallus donec Filium hominis ter neges: sed ait, donec me ter neges. Quid est, me, nisi quod erat? et quid nisi Christus erat? Quidquid ergo ejus negavit, ipsum ille condiscipulus ejus Thomas, quando exclamavit, Dominus meus et Deus meus, non Verbum, sed carnem tetigit; non incorpoream Dei naturam, sed hominis corpus curiosis manibus contrectavit . Hominem itaque tetigit, et tamen Deum cognovit. Si ergo quod iste tetigit, hoc Petrus negavit; quod iste exclamavit, hoc Petrus offendit. Non cantabit gallus, donec ter me neges. Dicas licet, Nescio hominem; dicas licet, Homo, nescio quid
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ spc̃ di: stulcia ẽ. eñĩ illi. Hoc
totum quale. sit. ne rursus ꝓpt̃
hȩc uerba apłi ꝓfanis uocum
nouitatib secreta querantur.
re non posse. sermone alio si dñs
donauerit disputandũ ẽ: ut iã
istũ aliquando claudamꝰ. Inci

Expanded text:
tus Dei; stultitia enim est illi » . Hoc totum quale sit, ne rursus propter haec verba Apostoli profanis vocum novitatibus secreta quaerantur, re non posse, sermone alio si Dominus donaverit, disputandum est, ut jam istum aliquando claudamus.