comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
abi melech aduersum sycimam
dimi cans.
STFINA. proquo aquila & sym¬
machus interpr&antur Aquilonẽ
Sorten. nomen torrentis de
quo loco fuit dalila samsonis.
sed &usq hodie adseptentriona¬
lem plagam eleutheropoleos
uicus ostenditur nomine cafar¬
sorech iuxta uillam saraa. unde
& sam son fuit.
DEREGNORŨ LI B
CofIM. mons effraim in loco
armathem
infinibus el euthoropoleos con¬
tra occidentem septem ab ea
milibus distans.¶Lem
SIIF. ubi samuhel inuenitsau
SABIM. ubi saul proeliatus est
NΟΝΑΜ. unde fuit illa mulier
sunamitis. est aũ usq hodie
uicus infimbus sebastȩ in regio¬
ne acrabittena uocabulo sanim
Sopa motn. Adquem locum
misit dauid.
Stina. nomen putei aquo
io ab fecit reuerti principẽ
exercitus abenner
QUBA. cuius regem ꝑcus sit dđ
SArTnan. quae est adradi
& supra diximus. est mons
orientis ꝑtinens ad indie regionẽ
SANra. ciuitas ꝑgentib edom̃.
SALTA. ciuitas regalis &hiopie
quam iosepphus Acambuse rege

Expanded text:
Abimelec adversus Sicimam Abimelec adversus Sicimam dimicans. Sephina: pro quo Aquila et Symmachus interpretantur, aquilonem. Sorech, nomen torrentis, de quo loco fuit Dalila, illa Samsonis: sed et usque hodie ad septentrionalem plagam Eleutheropoleos vicus ostenditur, nomine Capharsorech, juxta villam Saar, unde et Samson fuit. DE REGNORUM LIBRIS. Sophim, mons Ephraim in monte Armathem. in finibus Eleutheropoleos contra Occidentem, septem ab ea illibus distans. Sim, ubi Samuel invenit Saulem. Sabim, ubi Saul praeliatus est. Sonam, unde fuit illa mulier Sunamitis. Est autem usque hodie vicus in finibus Sebastae in regione Acrabittena, vocabulo Sanim. Sophamoth, ad quem locum misit David. Seira, nomen putei, a quo Joab fecit reverti principem exercitus Abenner. Suba, cujus regem percussit David. Sarthan, quae est ad radiet supra diximus. Est autem mons Orientis pertinens ad Indiae regionem. Serora, civitas pergentibus Edom. Saba, civitas regalis Aethiopiae, quam Josephus a Cambyse rege
Abbreviated transcription (Latin):
acrabittena. sed & iudae patri¬
archae filium
SECNTM. intribumanasse ci
uitas sacerdotalis & fugitiuorũ
in monte effraim ubi sepelierunt
ossa io seph dequa & supra dixim⁊
SAMTS. id est fons sames intri¬
bu beniamin. pro quo aquila in ter¬
pr&atur fontem salis.
Sr mni. intribu beniamin.
SEIA. intribu beniamin
SABTT. in tribu symeonis
SANITN. terminus zabulon
SAMAs. proquo theodotion &
symmachus transtulerunt solis.
SEMROM intribu ⁊abulon
SVNTM intribu isachar &usq
hodie uiculus ostenditur uilla¬
iuxta montem thabor.
Sasima. terminus isachar
Sion. intribu asser
SENANIN. quercus pertinens
Ad terminum nepthali.
Sonzcn. intribu iuda ubi sam¬
son fuisse legimur iuxta esthaol
dequa iam supra dictum est.
SAMTS. intribudan dequa &
supra memoraui sub nomine
b& hsames
SMLABIM. intribudan usque
hodie uicus grandis ostenditur
in finibus sebastenis nomine selaba.
ahod. diximus & supra de seira
p&ra oreb
SELMON. Mons quem conscendit

Expanded text:
Acrabittena. Sed et Judae PatriAcrabittena. Sed et Judae Patriarchae filSechem, in tribu Manasses, vitas sacerdotalis et fugitivorum, in monte Ephraim, ubi sepelierunt ossa Joseph, de qua et supra diximus. Sames, id est fons Sames, in tribu Benjamin: pro quo Aquila interpretatur, fontem solis. Semri, in tribu Benjamin. Sela, in tribu Benjamin. Sabee, in tribu Simeon. Sarith, terminus Zabulon. Sams: pro quo Theodotio et Symmachus transtulerunt, solis. Semerom, in tribu Zabulon. Sunem, in tribu Issachar, et usque hodie vicus ostenditur juxta montem Thabor. Sasima, terminus Issachar. Sior, in tribu Aser. Sennanim, quercus pertinens ad terminum Nephtalim. Sorech, in tribu Dan, ubi Samson fuisse legimus, juxta Estaol de qua jam supra diximus. Samer, in tribu Dan: de qua et supra memoravi, sub nomine Bethsamis. Salabim, in tribu Dan, usque hodie grandis vicus ostenditur in finibus Sebastenes nomine Salaba. Ahud. Diximus et supra de Seira. petra Choreb. Selmon, mons quem conscendit
Abbreviated transcription (Latin):
SACUANOΝA intribu iudam
SAMIN in tribu iuda+
SAA intribu ilida siue sim eon
Stcricn. quam anchus rex
alienigenarum dedit ad in¬
habitandum dauid. est autẽ
in daroma sortis iudae siue simeon:
SANSANΑ intribu iuda
SEITI. intribu iuda
gAAna. uicus infinibur ele¬
utheropoleos contra septen¬
trionem pergentibur nicopolim
qua si in decimo milicrio intribu
dan siue uida.
Socno. intribuiuda. sunt aũ
usq hodie uiculi duo ꝑgentib
aeliam de electhero poli in no¬
no miliario uiae pubblica e
unus in monte & alter in cam¬
popositus qui sochoth nuncu¬
pantur
SANNI. intribu iuda
SXNAM. intribu iuda
SATARuilla in montanis sita
inter eleutheropolim & ascha¬
lonem in tribu iuda
Sa cuo. dequa & supra dictũ ẽ¬
toncuntur aũ samaritani qui de
babylone profecti sunt hunc
uiculum condidisse:
SCRTIIA. intribu iuda
Silo intribu effraim. in quo
loco artha testamenti mansit &
tabernãculum dñi usq adtem¬
pora samu helis. est aũ in decimo
miliario neaspoleor in regione

Expanded text:
Sacharoma, in tribu Juda. Samem, in tribu Juda. Saal, in tribu Juda, vel Simeon. Sicelech, quam Achis rex alienigenarum dedit ad inhabitandum David. Est autem in Daroma sortis Judae, vel Simeonis. Sansana, in tribu Juda. Selei, in tribu Juda. Saara, vicus in finibus Eleutheropoleos contra septentrionem pergentibus Nicopolim, quasi in decimo milliario, in tribu Dan, sive Juda. Soccho in tribu Juda. Sunt autem usque hodie viculi duo pergentibus Aeliam de Eleutheropoli, in nono milliario viae publicae: unus in monte, alter in campo situs, qui Sochoth nuncupantur. Sarain, in tribu Juda. Senam, in tribu Juda. Saphir, villa in montanis sita inter Eleutheropolim et Ascalonem, in tribu Juda. 274 Soccho, de qua et supra dictum est. Dicuntur autem Samaritani, qui de Babylone profecti sunt, hunc viculum condidisse. Sacha, in tribu Juda. Selo, in tribu Ephraim, in quo loco arca testamenti mansit, et tabernaculum Domini usque ad tempora Samuelis. Est autem in decimo milliario Neapoleos in regione
Abbreviated transcription (Latin):
SATTUIM. ubi pollutus est¬
populus a fornicatione filiorũ
moab est aũ iuxta montem
fogor unde & hiesus explora¬
tores adinuestigandam &
nocendam misit hierichoi tuo¬
SABAMA. ciuitas moab
in terra galaad quae cecidit
in regione basanitide
SENNAA. terminus iudȩ
&usque hodie ostenditur
in septimo lapide hierichus
contra septentrionalem plagã
uilla nomine magdal seren
SI Pa mat terminas iuders
SADADA. terminur iudȩ aba
EMMERON. & hac coepit hiesus
irege ipsius interfecto d¬
cunt aũ nunc pro ea sebastem
uocari oppidum palestinae
ubi scĩ iohannis baptistae re¬
liquia e conditae sunt. Legil¬
mur in regnorum libris quod
Amri rexis rahel emerit montẽ
semeronꝰ a quodam semer&b
edificaueritq inuerace eiunpꝰ
ciuitatem Q eͣx nomine dñi Apd¬
pellauerit semeronata
St uona.ciuitas in regionen
Sion locus contra faciem egipti
sed & hodie uilla ostenditu &
nomine fior inter aeliam &
eleutherõpolum: in tribuniuda

Expanded text:
Sattim, ubi populus pollutus est fornicatione filiarum Moab. Est autem juxta montem Phogor: unde et Jesus exploratores ad investigandam et noscendam misit Jericho. Sabama, civitas Moab, in tein regione BasanitideSenna, terminus Judaeae, et usque hodie ostenditur in septimo lapide Jerichus contra septentrionalem plagam villa quaedam nomine MagdalsenSephama, terminus Judae Sadada, terminus Judae. Someron, et hanc cepit Jesus, rege illius interfecto. Dicunt autem nunc pro ea Sebasten vocari oppidum Palaestinae, ubi S. Joannis Baptistae reliquiae conditae sunt. Legimus in Regnorum libris , quod Zamri rex Israel emerit montem Semeron, a quodam Semer, et aedificaverit in vertice ejus civitatem, quam ex nomine domini appellaverit Semeron. Selcha, civitas in regione Sior, locus contra faciem Aegypti. Sed et hodie ostenditur villa nomine Sior inter Aeliam et Eleutheropolim in tribu Juda.
Abbreviated transcription (Latin):
quam mare transirent rubrum.
SiN. desertum inter marorubry
& solitudinem sinao . nam dede
serto sin filii israhel uenerunt in
montem syna ubimoyses tabu¬
las legis accepit u Desertũ aũ
sin idem dicit esse scriptura quod
& cades. sed hoc iuxta hebreor

Expanded text:
quam mare transiret Rubrum. Sin, desertum inter mare Rubrum et solitudinem Sina. Nam de hoc deserto filii Israel venerunt in montem Sina, ubi Moyses tabulas legis accepit. Desertum autem Sin idem dicit esse Scriptura quod et Cades, sed et hoc juxta Hebraeos.
Abbreviated transcription (Latin):
quo studium meum insolenter
extollam. sed quo sud oris con¬
scius ad lectionem eorum pro¬
uocem nescientes: Siquis igit᷑
& illos & presens uolum en li¬
brum quoq locorum editurus
sum habere uoluerit paruipen¬
d& ructum & nausiã iudeorũ
Ac ne forte consum mato edificio
quasi extrema de ess& manus
noui testamenti. uerba & no¬
mina inter pr&atus sum imita¬
riuolens ex parte origenem
quem post apostolos ecclesiarũ
magistrum nemo nisi imperitur
negat. Inter c&era enim n¬
genii sui preclara monumenta
&iam in hoc laborauit ut quod
philo quasi iudeus omiserata
hic ut xpianus impler& Hepl
Non statim ubicumq ex A
littera quae apudhebreos dicit̃
aleph ponunturi nomina esti¬
mandum est ipsam solamꝰ esse
quae pontur. nam in terdumi
exa in sepe ex hẽ . nonnum quã
ex h&h litteris quae xospira¬
tiones suas uocesq: commutant
hab& exordium Sciendum
igitur quod tam in genesi quã
in c&eris libris ubi a uocali lit¬

Expanded text:
quo studium meum insolenter quo studium meum insolenter extollam, sed quod sudoris conscius, ad lectionem eorum provocem nescientes. Si quis igitur et illos, et praesens volumen, librum quoque Locorum, quem editurus sum, habere voluerit, parvipendet ructum et nauseam Judaeorum. Ac ne forte consummato aedificio quasi extrema deesset manus, novi Testamenti verba et nomina interpretatus sum: imitari volens ex parte Origenem, quem post Apostolos Ecclesiarum magistrum, nemo nisi imperitus negabit. Inter caetera enim ingenii sui praeclara monumenta etiam in hoc laboravit, ut quod Philo quasi Judaeus omiserat, hic ut Christianus impleret. Non statim ubicumque ex A   littera quae apud Hebraeos dicitur ALEPH  , ponuntur nomina, aestimandum est, ipsam solam esse, quae ponitur. Nam interdum ex AIN  , saepe ex HE  , nonnunquam ex HETH   litteris, quae aspirationes suas vocesque commutant, habent exordium. Sciendum igitur, quod tam in Genesi, quam in caeteris libris, ubi a vocali lit
Abbreviated transcription (Latin):
o hus dirrissi¬
mus iudeorum. origenis quoq
testimonio conprobatur edidis¬
se librum hebraicorum nominum
eorumq & himologias iuxta
ordinem litterarum elatere
copulas se. qui cum uulgo habeat᷑
Agrecis & biblio thecas urbis
impleuerit. studii mihi fuit in
latinam eam linguam uertere
uerum tam̃ dissona interse ex¬
emplaria repperi & sic confu¬
sum ordinem ut tacere melius
iudi cauerim quam reprehensi¬
onequid dignum scribere. Itaq
hortatu fratrum lupuli & uale¬
riani qui me putant aliquid in¬
in hebreae linguae notitia pro¬
fecis se & rei ipsius utilitate com¬
motus. singula per ordinem
scripturarum uoluminẽ ꝑcurri
& u&us edificium noua cura
instaurans fecisse mereor
quod a grecis quoq ad p&endũ
sit. pr&ea & illud in prefatione
commoneo. ut siquahic preter¬
missa sunt alter sciat lector
operi reseruata. Libros enim
hebraicarum quȩstionum nunc
in manibus habeo opus nouum
& tam grecis quam latinis usq
ad idlocarum in auditũ non

Expanded text:
o vir disertissimus Judaeorum, Origenis quoque testimonio comprobatur, edidisse librum Hebraicorum Nominum, eorumque etymologias juxta ordinem litterarum e latere copulasse. Qui cum vulgo habeatur a Graecis, et bibliothecas orbis impleverit, studii nostri fuit in Latinam linguam eum vertere. Verum tam dissona inter se exemplaria reperi, et sic confusum ordinem, ut tacere melius judicaverim, quam reprehensione quid dignum scribere. Itaque hortatu fratrum Lupuliani et Valeriani, qui me putant aliquid in Hebraeae linguae notitia profecisse, et rei ipsius utilitate commotus, singula per ordinem Scripturarum volumina percucurri; et vetus aedificium nova cura instaurans, fecisse me reor, quod a Graecis quoque appetendum sit. Praeterea et illud in Praefatione commoneo, ut si qua hic praetermissa sunt, alteri sciat lector operi reservata. Libros enim Hebraicarum Quaestionum nunc in manus habeo, opus novum, et tam Graecis quam Latinis usque ad id locorum 3-4 inauditum. Non
Abbreviated transcription (Latin):
Uit. mons squalidus uel
caligans siue nebulo sus iuxta
tifir in quo sedit dauid propt̃
chermelam quae inscripturis
carmelus appellatur uicus
hodie iudeorum unde fuit
nabal carmelius. sed & unus
deposteris cAUIB dictus est
tif. lege paralippomenon
OGORM in hieremia ciuitas
moabitarum. haec est quae
nunc uocatur ⁊oara siue segor
una dequinq ciuitatibus so¬
Et B. ciuitas amman. hodieq
uilla za costenditur in quinto¬
decimo lapide fila delfiae con¬
tra occidentem n dequa scri¬
CoTVITN. nomen lapidis ubi

Expanded text:
 mons squalidus, vel caligans, sive nebulosus, juxta Ziph, in quo sedit David prope Chermelam, quae in Scripturis sanctis Carmelus appellatur, vicus hodie Judaeorum, unde fuit Nabal Carmelius. Sed et unus de posteris Caleb dictus est Ziph. Lege Paralipomenon . Zogora, in Jeremia civitas Moabitarum: haec est quae nunc vocatur Zoara, sive Segor, una de quinque civitatibus Soeb, civitas Amman, hodieque villa Zia ostenditur in quintodecimo lapide Philadelphiae, contra Occidentem, de qua scrileth, nomen lapidis, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
MΛI IN . ciuitas interra ⁊abuler
dequa fuit & ille audon qui iu¬
dic auit populum israheltiu
Abti uinearum: ubi dimis aust
iepte in terra filiorum ammon
nam & usq in prȩsentem diem
in septimo lapide fila del phiaef
uilla abela cernitur uin&is con¬
sita Alia quoq est ciuitasf
nomine abela uinifertilis in
duo decimo agadĩris miliario
contra orientalem plagam.
nec non & tertia in phoenice
abela interdamascum & pẽneadẽ
DEREE NORU BIBRIS

Expanded text:
Ajalim, civitas in terra Zabulon: de qua fuit et ille Ajalon, qui judicavit populum Israel. Abel vinearum, ubi dimicavit Jephte, in terra filiorum Ammon: nam et usque in praesentem diem, in septimo lapide Philadelphiae, villa Abela cernitur vinetis consita: alia quoque est civitas nomine Abela, vini fertilis, in duodecimo a Gadaris milliario contra orientalem plagam: necnon et tertia in Phoenice Abela, inter Damascum et Paneadem. DE REGNORUM LIBRIS
Abbreviated transcription (Latin):
IR AII. ciuitas in qua habiia¬
uerunt filii iobab soceri moxsi
in medio is rahelis uł pinn¬
ARTD. Ions apud quem gedeon
ASINOIN. ciuitas sisarae princi¬
pis iabis. Est aũ iabis transt
lordanem nunc uilla ꝑgrandip
aciuitate pellae sexmilib: distans
pergentibus gerasan induani¬
ANTO a scensus ares. proquoraqui¬
la inter pr&atur saltuum ai
srmmachus montium aut
Aruin. ubi dimicauit iepterpest
hodieque uilla in monte six
uicensimo ab aelia lapide
septentrionem đ inairir

Expanded text:
 est civitas in qua habitaverunt filii Obab soceri Mosi in medio Israelis. Areth, fons apud quem Gedeon Arisoth, civitas Sisarae principis Jabis. Est autem Jabis trans Jordanem nunc villa praegrandis, a civitate Pella sex millibus distans, pergentibus Gerasam. Ares, ascensus Ares: pro quo Aquila interpretatur, saltuum: Symmachus, montium. Aruir, ubi dimicavit Jephte: est hodieque villa n monte sita, vigesimo ab Aelia lapide ad septentri
Abbreviated transcription (Latin):
sunt autem montes Auri fertiles
in deserto procul undecimmansio¬
nibus Achoreb. iuxta quos moy¬
ses deutero romiumium scripsis¬
se per hib&ur. sed & m&allo ȩris
foeno quod nostro tempore cor¬
ruit montes uenarũ auri plenos
olim fuisse uicinos aestimant
CADEMOTN. Desertum ex quo
loco misit legatos moyses ad
seon regem Amorreorum.
CARINTH. uicus qui suliga ba
m&ro polis  futbu
C÷ das. ciuitas. quam coepitahs
rege illius interfecto est xũ
CADEMOIN. Altera ciuitas fu¬
liorum ruber ndernt
CTDSoN. in tribu ruben urbs se¬
parata leuitis limom

Expanded text:
Sunt autem montes auri fertiles Sunt autem montes auri fertiles in deserto, procul undecim mansionibus a Choreb, juxta quos Moses Deuteronomium scripsisse perhibetur. Sed et metallo aeris Fano quod nostro tempore corruit, montes venarum auri plenos olim fuisse vicinos aestimant Cademoth, desertum, ex quo loco misit legatos Moses ad Seon regem Amorrhaeorum. Cariath, vicus qui sub Gaba metropoli fuit. Cedes, civitas quam cepit Jesus, rege ipsius interfecto. Est autem Cademoth, altera civitas filiorum Ruben. Cedson, in tribu Ruben, urbs separata Levitis.
Abbreviated transcription (Latin):
ARNAIM ASTNAROTII
carnaim nunc uicus est grandis
in angulo batanexe & appellatur
carnea trans fluenta iordanis.
traduntq ibi fuisse domum hiu
sed & supra meminimus carneae
uiculi nono ab ea miliario.
CADES. ubi fons iudicii est. &
cades barnȩ in deserto quae
coniungitur ciuitati petrae
in arabia. ibi occubuit maria
& morses rupe percussa aquam
sitienti populo dedit. monstra
tur ibidem usque ad prȩsentẽ diẽ
cipes amalethi ibi achodorl&¬
CTIT. Regio prineipum h¬
CarIAT Iranaciuitas quamĩ
exstruxerunt filii ruben. nunẽ
autem est uicus christianis om̃¬
nibus florenr iuxta medabam
urbem arabiae. & appellatur
eora iata indecimo miliario supra¬
dictae urbis contra occidentale
plagam uicinus eiurloci qui api¬
pellatur baare carĩtharbe idesa
uillulae quattuor quae & chebron
dequa iam supra diximurmisiꝗ
CANAIN. uicus a rabiae qui nune
canatha dicitur. quem cum coe¬
piss& nabau: appellauit Naliochli
fuit Autem intribu manase regione
traconitidi iuxta lyostram

Expanded text:
arnaim Astaroth, Carnaim nunc vicus est grandis in angulo Batanaeae et appellatur Carnaea trans fluenta Jordanis: traduntque ibi fuisse domum Job. Sed et supra meminimus Carnaeae viculi, in nono ab Aelia milliario. Cades, ubi fons judicii: est et Cadesbarne in deserto, quae conjungitur civitati Petrae in Arabia: ibi occubuit Maria: 183 et Moses, rupe percussa, aquam sitienttur ibidem usque in praesentem diem cipes Amalec ibi a Chodorl regio principum Cariathaim, civitas quam exstruxerunt filii Ruben. Nunc autem est vicus Christianis omnibus florens, juxta Medaban urbem Arabiae, et appellatur Corojatha in decimo milliario supradictae urbis, contra occidentalem plagam, vicinus ejus loci, qui appellatur Baare. Cariatharbee id est villula quatuor, quae et Chebron, de qua jam supra diximus. Canath, vicus Arabiae, qui nunc Canatha dicitur: quem cum cepisset Nabau, appellavit Naboth. Fuit autem in tribu Manasse in regione Trachonitidi juxta Bostran.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ breuem syllabam legendũ ẽ
GINVn. filius aerir siue fili¬
us ignis.
BTTUSENES. domus solis
GTINANAN domus gratiae
Aut doni.¬
BUI. Germinis
Booz. infortitudine dic
CARMTUUS. tenellus. Aut mol¬
lis. siue scientia circũcisionis
hucusq per .c. simplicẽ litterã
legerimus. ex in ad spiratio¬
ne addita legendum est
CHUMOS. congregatio. siue
quasi a corectanti. ł palpanti
CuMITI. diuisio siue cognitio.
CHANAAN. erubescens uel
DAMASCUS. sanguinem bibiens
uel propinans

Expanded text:
 primam syllabam legendum est. Benur, filius aerius, sive filius ignis. Bethsames, domus solis. Bethanan, domus gratiae, aut doniBul, germinis. Booz, in fortitudine. Carmelus, tenellus, aut mollis, sive scientia circumcisionis. Hucusque per C simplicem litteram legerimus: exin aspiratione addita legendum est.Chamos, congregatio, sive quasi attrectanti, vel palpanti. Charith, divisio, sive cognitio. Chanaan, erubescens, sivDamascus, sanguinem bibens, vel propinans
Abbreviated transcription (Latin):
siue percussio.
IntcuoitS. t uba canens
siue bucinator.
Tut ttuim. in feriores uel
subter. haec omnia que posui¬
mus per litteram Adspiratio¬
ne addita sunt legenda
UNCIA. lux mea dĩ
VSI. festinans
Vnciii. longitudo mea
siue dissipans. siue demoliens
AMASA. populum tollens siue
ATARIA. Auxilium dñi
Auia. frater eius uel ubi haec
ABISAn. frater meus princeps
Adoninam. dñs meus excelsus¬
siue decor excelsi
ASA. tollens. siue sustollens¬
siue mouens eos uel fons
ANAcuim non est innocenr.
ANANI gratificatus mihi
siue donatus mihi.
AIAB. frater patris
ATUpA relicta deserta

Expanded text:
sive percussio. Thecuites, tuba canens, sive buccinator. Theethim , inferiores, vel subter. U. Haec nomina, quae posuimus per litteram T, aspiratione addita sunt legenda. Uria, lux mea Dei. Usi, festinans. Urchi  , longitudo mea. sive dissipans, vel demoliens. Amasa, populum tollens, sive levans. Azaria, auxilium Domini. Ahia, frater ejus: vel ubi haec? Ahisar, frater meus princeps. Dominus meus excelsussive decor excelsi.Asa, tollens, sive sustollenssive movens eos, vel fons. Anacim, non est innocens. Anani, gratificatus mihi, sive donatus mihi. Ahab, frater patris. Azuba, relicta, vel deserta
Abbreviated transcription (Latin):
SAFATHM udicans meso¬
̃ Sion. specula uel speculaton
siue scopulus
A sec tando.
SOSAIM. gaudium cilicu
SIBA. egres sus uenit
SANAI. princeps dñr
Sos acti. conuertens te
SUNTM. coccineum siue l&uans

Expanded text:
Saphatia, judicans me. Sion, specula, vel speculator, sive scopulus.a sectando. , gaudium cilicii. Siba, egressus venit. Sarava, princeps Dominus. Sobach, convertens te. Sunem, coccineum, sive elevans
Abbreviated transcription (Latin):
ligrrium nomen est lapidis
NAAS. serpenss tude io+¬
NTIIT. scala uel torrens
UAaa. torrentes u
Oncuatin. aestimatio mea
Odsi mensis meus. Triano¬
mina que sequantur. per
ex tensam litteram profe¬
renda suntsieoo auau

Expanded text:
ligyrium: nomen est lapidis. Naas, serpens. NethoNeele , scala, vel torrens. Naalia, torrentes. Orchathi, aestimatio mea. Odsi, mensis meus. Tria nomina, quae sequuntur, per extensam litteram proferenda sunt. Obedadam
Abbreviated transcription (Latin):
łLITATTH. ds̃ meus saluans.
Cio. lucta siue luctare
Gtio migra uel trans migranti
Gtra. ruminans
GIIONITIS. transmigrantes
GARAB. scabio sus
HIRAM. uiuens excelsa
HisTos. uir bonus
HINASuigilans
HIsboSTIN. uir confusionis.

Expanded text:
iphaleth, Deus meus salvans. . lucta, sive luctuari. Gelo, migra, vel transmigranti. Gera, ruminans. Gelonites, transmigratus. Garab, scabiosus. Hiram, vivens excelse. Histob, vir bonus. Hiras, vigilans. Hisboseth, vi confusionis.
Abbreviated transcription (Latin):
ASitTRI. dĩmei xuxilium¬
ADAI. robustus siue suffia
ABIMI BON. pater meas suꝑ¬
intellegens alna. tia¬
MTMAIII. fortis morte ⁊ aia
AuiTM frater matrisuta¬
ASTNNI. Atrium meu mico
GAAΝΛ uenit sespondens
BANAIA. cementarius id est
aedificator dm̃it. anico¬
Gt łnnoos. domus platearũ
GTIΗSAbTII filius saturitatis
itatamen ut prima correpta
sit syllaba. Alio quin ubi pro¬
ducitur semꝑdomus int̃p̃tatur
BALΛSΟR habens sagittã lumi¬
nis uel ascensio Atru¬
Baoim. electi ut supra ł uuenes
socuori. primeginaus meus
BTIΗ MACIIA domus humilis¬
fori uel tributi
BETIROro. domus irae

Expanded text:
Abiezer , Dei mei auxiliuHeddai , robustus, sive sufficiens. Abialbon, pater meus suintelligens. Azmath  A, fortis morte. Ahiem  Aian , frater matris. AHesdrai , atrium meum. Baana, venit respondens. Banaia, caementarius, id est, aedificator domini. domus platearum. Bethsabee, filia saturitatis: ita tamen ut prima correpta sit syllaba: alioquin ubi producitur, semper domus interpretatur. Balasor  , habens sagittam luminis, vel ascensio atrBaurim, electi, ut supra: vel juvenesBchori, primogenitus meus. Bethmacha, domus humilisfori, vel tributi.Bethoron, domus irae.
Abbreviated transcription (Latin):
ItTHnAA. suꝑ fluus populus
sionem. idest ignominiam
loadant. sciens siue cognoscens.
siue ipso cognoscentebul
IA AN. respondens
LO DABAR. ipsi uerbum:
LASABI. sperauit in me

Expanded text:
Jethraam, superfluus populus.sionem, id est ignominiam. Joadahe, ipse cognoscens.sive ipso cognoscente. JaJaan respondens. Lodabar, ipsi verbum. Lasabi, speravit in me
Abbreviated transcription (Latin):
eeit. Ante hoc ferme bient
ruserat iohanni episcopo
pradutus papxiepy fanius lit¬
teras argueos eũ in quibus dam
edoginatib sed postea dement̃
ad poenitentram prouolans.
horum enemplaria certatim
palestine ripiebantur. uel ob
aule foris meritum. uelar ai¬
gantiam scriptionss
monasteriolo nr̃o uixt a
tos haud ignobilis. euiti
cremorensis. qui cuniraeo t¬
la permultorum ora
na & puritate sermonis do
pariter indocti. coepit am
obnixep&ere ut sibi eam in
latinum uerteremropt̃
rio. raptim ueleriterq: dictaui
ex latere inpaginã breuiter
adnotans quem intrinsecus
sensum singula capitulx con

Expanded text:
dinem doceat. Ante hoc ferme biennium miserat Iohanni episcopo supra dictus papa Epiphanius litteras arguens eum in quibusdam dogmatibus et postea clementer ad paenitentiam prouocans. harum exemplaria certatim Palaestinae rapiebantur uel ob auctoris meritum uel ob elegantiam scriptionis. erat in monasteriolo nostro uir apud suos haut ignobilis, Eusebius Cremonensis, qui, cura haec epistula per multorum ora ctrina et puritate sermonis docti pariter et indocti, coepit a me obnixe petere, ut sibi eam in Latinum uerterem et prrio raptim celeriterque dictaui ex latere in pagina breuiter adnotans, quem intrinsecus sensum singula capita con
Abbreviated transcription (Latin):
sente agrippa rege decri¬
minibus responiurus quo
poss&x intellegere quiaudi¬
turus erat securus atde
causae uictoriastatun in
principie gratulatur dicens
De omnibus quibus ducuste
aiudeis rexagrippa es tioren
me beatum cum apud teunt
sim hoale defendiadiis. qui it¬
precipue nostr cunetas qlg¬
iudeis sunt conuaetodinesu
& questionesi legerueĩ dor
illud ȩsarat. beatus quiin
Aures loquitur Audientis.
& nouerat tantum oratoris
uerba proficere. quantũ
iudicis prouidentia dogno¬
uiss&. Onde & egbeatũ
me in hoc dum tegrat nego¬
tio iudico quod apũderudi¬
tas Aures impeditae lingue
responsurus sum. quae
obicit mihi uel ignorantiã
uel mendacium. si aut nesci¬
ui Alienas litteras uere
interpr&ari Aut nolui.
quorum alterum error.
alterum crimen est:¬

Expanded text:
sente Agrippa rege de criminibus responsurus, quae posset intellegere, qui auditurus erat, securus de causae uictoria statim in principio gratulatur dicens: de omnibus, quibus accusor a Iudaeis, o rex Agrippa, aestimo me beatum, cum apud te sim hodie defendendus, quipraecipuenosticunctas, quaeinludaeis sunt, consuetudines et quaestiones. legerat enim illud Esaiae: beatus, qui in aures loquitur audientis, et nouerat tantum oratoris uerba proficere, quantum iudicis prudentia cognouisset. unde et ego beatum me in hoc dumtaxat negotio iudico, quod apud eruditas aures inperitae linguae responsurus sum, quae obicit mihi uel ignorantiam uel mendacium, si aut nesciui alienas litteras uere interpretari aut nolui: quorum alterum error, alterum crimen est
Abbreviated transcription (Latin):
qͥuod aquila & symmachus int̃¬
pr&antur inutile. theo dotion
iniquitatem
Ocno. ciuitas sacerdo talis.
ORΟΝΑΙΝ urbs moabitarum
sicut ĩhieremia scriptum est:
PUTTUS IURAMENTI quem
fodit abraham. id est bersabee
in regione geraritica. diximus
de hoc & supra.
PUtTUS UISIONIS. indeserto
Apud quem habitabat isaac.
PUTTUS iudicii usq inp̃sentẽdiẽ.
in regione geraritica. uocatur
aũ uilla nomine berdan quod
latine dicitur puteus iudicii:
PUTTUS IGRAMENTI. ubi Iu¬
rauerunt isaac & abimelech
uocaturq oppidum isaac.
sunt cuũ & alii plures putei in
lanicis setpturur qua ho dieque:
ingeraritica regione &iuxea
aschalonem demonstrantur
Ptina. ciuitas arabiae in terra
edom quae cognominata est iec¬
thael. & asrris recem dicitur¬

Expanded text:
, quod et Aquila et Symmachus inte, quod et Aquila et Symmachus interpretatur, inutile; Theodotion, iniquitatem. Ocho, civitas sacerdotalis. Oronaim, urbs Moabitarum, sicut in Jeremia scriptum est. Putens juramenti, quem fodit Abraham, id est, Bersabee, in regione Geraritica. Diximus de hoc et supra. Puteus visionis, in deserto, apud quem habitavit Isaac. Putens Judicii, usque in praesentem diem in regione Geraritica. Vocatur autem 259 villa nomine Berdan quod Latine dicitur Puteus judicii. Puteus juramenti, ubi juraverunt Isaac et Abimelech, vocaturque oppidum Isaac. Sunt autem et alii plures putei in sanctis Scripturis, qui hodieque in Geraritica regione, et juxta Ascalonem demonstrantur. Petra, civitas Arabiae in terra Edom, quae cognominata est Jectael, et a Syris Recem dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
Ortr. & hanc coepit hesus
rege ipsius interfecto.
Oori. ciuitas intribuas ser
OFRA. uia o fra ducens Ad ter¬
ram soal. hucusq o. breuem
litteram legimus. ex in per
ex tensum legamus elementũ
DEPENTNT HEUCHO
ON. urbi in aegypto quae he¬
liopolis grecẽ dicitur idest ci¬
arbitrantur. Alio quin in hebrai¬
cis uoluminibus non hab&ur.
& recte siquidem Ante quam in
greder&ur aegyptum erat
exstructa lam ciuitas quae &
sacerdotem habuit pateferen
patrem a senech.
Or. mons in quo mortuus est
Aaron iuxta ciuitatẽ p&ram
ubi usque ad pręsentem diem
ostenditur rupes qua ꝑcussa
moyses aquas populo dedit:
ORaΜ intribun epthali urine
Orin. unde sicut in regnorum
libris legimus aurum adfere¬
batur solomoni. fuit aũ unus
deposteris heber nomine ofir
excuius stirpe uenientes aflu¬
uio confine usq adregionẽ indiȩ
quae uocatur hieria habitas se
refert iosephus a quo puteo &
regionem uocabulum consecutã.
ON. ciuitas samariae. proqua
in hebraico scriptum est AVN.

Expanded text:
r, hanc cepit Jesus, rege illius interfecto. Ooli, civitas in tribu Aser. Ophra, via Ophra, ducens ad terram Soal. Hucusque per O brevem litteram legimus: exin per extensum legamus elementum. 258 DE PENTATEUCHO. On, urbs in Aegypto, quae Heliopolis Graece dicitur, id est, ciarbitrantur. Alioquin in Hebraicis voluminibus non habetur. Et recte: siquidem antequam Jacob ingrederetur Aegyptum, erat exstructa jam civitas, quae et sacerdotem habuit Petefrem, patrem Aseneth. Or, mons in quo mortuus est Aaron, juxta civitatem Petram, ubi usque ad praesentem diem ostenditur rupes, qua percussa, Moses aquas populo dedit. Oram, in tribu Nephtalim. Ophir, unde sicut in Regnorum libris legimus, aurum afferebatur Salomoni. Fuit autem unus de posteris Heber, nomine Ophir, ex cujus stirpe venientes a fluvio Cophene, usque ad regionem Indiae, quae vocatur Hieria, habitasse, refert Josephus, a quo puto et regionem vocabulum consecutam. On, civitas Samariae, pro qua in Hebraico scriptum est aun
Abbreviated transcription (Latin):
uocauit filios eius. num omni¬
no repudiandi sunt᷑ quia istum
locum qui adxp̃i maxime ꝑtin&
sacramen tum aliter transtule¬
runt᷑. Andanda potius uenia.
ut hominib: iuxta sententiam
a cobi dicentis. Multa peccamus
omnes. & siquis in uerbo non
peccat. iste ꝑfectus est uir
Potest refrenare omne corpus
Illud uero quod in eodem euaoge¬

Expanded text:
uocaui filios eius. num omniuocaui filios eius. num omnino repudiandi sunt, qui istum locum, quia ad Christi maxime pertinet sacramentum, aliter transtulerunt, an danda potius uenia ut hominibus iuxta sententiam Iacobi dicentis: multa peccamus omnes; et, si quis in uerbo non peccat, iste perfectus est uir, potens refrenare omne corpus? illud uero, quod in eodem euange
Abbreviated transcription (Latin):
sermonum uari&as sp̃s unitate
concordat. In matheo quoque
legimus dñm prȩdicantem
apostolis fugam & hoc ipsum
zachariae testimonio confir¬
mantem: Scriptum estant.
percutiam pastorem. &oues
multo aliter est. non enim
expersona dĩ dicitur ut euan ge¬
lista uult. sed ex prex dm̃
patrem rogantis. ꝑcu
ut arbitror loco. iuxta
prudentiam euangelista pia uili
reus est. quod ausus sit proph&cȩ
uerba addĩ referre ꝑsonam Scri¬
bit supra dictus euangelista ad
angeli monitum tulisse ioseph
paruulum &matrem eius & in¬
trasse Aegyptum ibiq mansisse
usq: ad obitum herodis. ut ad¬
impler&ur quod dictum Adño
perproph&am. ex aegypto uo¬
caui filium meum. hoc nr̃i codi¬
ces non habent. sed in osee propħ
iuxta hebraicam scribitur ueritatẽ¬
Quia puer isrłił. & dilexiteum.
& ex aegypto uocaui filiũ meũ.
proquo in eodem loco lix transtu¬
lerunt. quia paruulus est isrħł
& dilexit eum. & ex aegipto

Expanded text:
sermonum uarietas spiritus unitate sermonum uarietas spiritus unitate concordat. in Matheo quoque legimus dominum praedicantem apostolis fugam et hoc ipsum Zachariae testimonio confirmantem: scriptum est, ait: percutiam pastorem et oues multo aliter est; non.enim ex persona dei dicitur, ut euangelista uult, sed ex prophetae deum patrem rogantis: percut arbitror, loco iuxta quorundam prudentiam euangelista piaculi reus est, quod ausus sit prophetae uerba ad dei referre personam. scribit supra dictus euangelista ad angeli monitum tulisse Ioseph paruolum et matrem eius et intrasse Aegyptum ibique mansisse usque ad obitum Herodis, ut inpleretur, quod dictum est a domino per prophetam: ex Aegypto uocaui filium meum. hoc nostri codices non habent, sed in Osee propheta iuxta Hebraicam scribitur ueritatemu.quia puer Israhel, dilexi eum et ex Aegypto uocaui filium meum. pro quo in eodem loco Septuaginta transtulerunt: quia paruulus est Israhel, et dilexi eum et ex Aegypto
Abbreviated transcription (Latin):
batus sum Ab eir. Et tuli trigin¬
ta Argenteos & misi eos indomo
dñi inconflatorio. Quantum
dist& ab euangelistae testii
sit uerba prȩpostera sunt &
pene diuersa. Et dixi inquit
ad eos. Sibonum est in ocubis
uestris adferte mercedẽ mex̃.
& sinon. quiescite &
Adpenderunt mercedẽ
teos. Et dixit dñs Adme.
Proice illud adstatuarium de¬
corum p̃tium quod adp̃tiatus
sum Ab eis. Et tuli xxx argen¬
teos & proieti eos indomo dñi
Adstatuarium. Accusant
apostolum falsicatis. quod nec
at trans latoribus. & quod his
maius est err& In nomine.
protacharia quippe hieremiã
posuit. sed absit hoc depedi sequo
xp̃i dicere cuicurae fuit non
uerba & syllabas aucupari. sed
sententias dogmatum ponere.
Veniamus Ad aliud eiusdem tes
timonium. quod iohannes euan¬
gelista sumit. iuxta hebraicã
ueritatem. Viderunt inquẽ
& aspicient adme prohis que
in luserunt siue in sultauerunt.
nr̃aque translatio. & tamen

Expanded text:
batus sum ab eis. et tuli triginbatus sum ab eis. et tuli triginta argenteos et misi eos in domo domini in conflatorio. quantum distet ab euangelistae testimosit, uerba praepostera sunt et paene diuersa: et dixi, inquit, ad eos: si bonum est in oculis uestris, adferte mercedem meam; et si non, quiescite. et adpenderunt mercedem teos. et dixit dominus ad me: proice illud ad statuarium, decorum pretium, quod adpretiatus sum ab eis. et tuli triginta argenteos et proieci eos in domo domini ad statuarium. accusent apost. olum falsitatis, quod nec at translatoribus et, quod his maius est, erret in nomine — pro Zacharia quippe Hieremiam posuit - ; sed absit hoc de pedisequo Christi dicere, cui curae fuit non uerba et syllabas aucupari, sed sententias dogmatum ponere. ueniamus ad aliud eiusdem Zachariae testimonium, quod Iohannes euangelista sumpsit iuxta Hebraicam ueritatem: uidebunt, in quem et aspicient ad me pro his, quae inluserunt siue insultaueruut. nostraque translatio, et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
marco dicente dño. tabitacumi
statimq subinctum. quod in ter¬
pr&atur. puella tibidico surge
Arguant euange listam mendacii
quare addiderit tibi dico. cum
inhebreo tantum modo sit. pu¬
ella surge. sed ut. enΦATRO¬
Tepon. facer & sensum uocantis
& imperantis exprimer&.
Addidit tibi dico. rursum in
matheo redditis aproditore
iuda triginta argenteis &
empto a grofiguli scribitur
lunc impl&um est quodscrip¬
tum est ꝑhieremiam proph&ã
argenteos precium. Adp̃tiati
quod adpitauerunt filii israhel
& dedi eos inagrofiguli sicut
constituit mihi dñs horinhe¬
remia penitus non inuenitur.
sed intacharia aliis multo uer¬
bis actoto ordine discrepante
Gulgata quippͥe editio ita se
hab&. & dicam adeos. sibonũ
est coram uobisdate mercedẽ
mihi. Aut rennuite & adpen¬
derunt merterdem meam xxx
argenteos. dixitq dñs adme
pone illos in conflatorio & con¬
sidera si probatum sit sicut pro¬

Expanded text:
Marco dicentem dominum: talitha cumi Marco dicentem dominum: talitha cumi statimque subiunctum: quod interpretatur: puella, tibi dico, surge. arguite euangelistam mendacii, quare addiderit tibi dico, cum in Hebraeo tantummodo sit puella, surge: sed ut ἐμφατικώτερον faceret et sensum uocantis et imperantis exprimeret, addidit tibi dico. rursum in Matheo redditis a proditore Iuda triginta argenteis et empto ex eis agro figuli scribitur: tunc inpletum est, quodscriptum estper prophetam argenteos pretium appretiati, quod appretiaverunt a filiis Israel, et dederunt eos in agrum figuli, sicut constituit mihi Dominremia penitus non inuenitur, sed in Zacharia aliis multo uerbis ac toto ordine discrepante; uulgata quippe editio ita se habet: et dicam ad eos: si bonum est coram uobis, date mercedem mihi aut rennuite. et adpenderunt mercedem meam triginta argenteos. dixitque dominus ad me: pone illos in conflatorio et considera, si probatum sit, sicut pro
Abbreviated transcription (Latin):
me semꝑ ab adolescentia non
uerba sed sententias transtulis se
Qualis suꝑ hoc genere prȩfiriun¬
cula sit in libro quobeati anto¬
nii uita describitur ipsius lec¬
tione cognosce exalia in aliam
linguam Aduerbum expressa¬
translatio sensus operit. &
uelut: la&o gramine satastran¬
gulat . dum enim casibus &
figuris seruit oratio. quod
breui poterat indicare ser mo¬
ne. longo ambitu circũracta¬
uix explicat. hoc igitur ego
uitans ita beatum antontum
te p&ente trans posui ut nihil
desit exsensu. cum Aliquidi
desit ex uerbis. alii sillabas¬
aucupentur acliteras. tu
quȩ re sententias. Dies me
deficiat siominium qui ad sensũ
mos in latinum uertit egreco.
nec ad sedit litterae dormitanti
& putida rusticorum interpre¬
tatione se torsit. sed quasi cap¬
tiuos sensus insuam linguam
uictoris iure trans posuit. Nec
hoc mirum inc&eris saeculi ui¬
delic& Aut ecclesiae uiris cum
atq: Apostoli idem insacris uolu¬
minibus fecerunt. legimus in

Expanded text:
me semper ab adulescentia non me semper ab adulescentia non uerba, sed sententias transtulisse — qualis super hoc genere praefatiuncula sit, in libro, quo beati Antonii uita describitur, ipsius lectione cognosce: ex alia in aliam linguam ad uerbum expressatranslatio sensusoperit et ueluti laeto gramine sata strangulat.dum enim casibus et figuris seruit oratio, quod breui poterat indicare sermone, longoambitu circumactauixexplicat. hoc igitur ego uitans ita beatum Antonium te petente transposui, ut nihil desit ex sensu, cum aliquid desit exuerbis. aliisyllabasaucupenturetlitteras, tu quaere sententias. dies me deficiet, si omnium, qui ad sensum mos in Latinum uertit e Graeco nec adsedit litterae dormitanti et putida rusticorum interpretatione se torsit, sed quasi captiuos sensus in suam linguam uictoris iure transposuit. Nec hoc mirum in ceteris saeculi uidelicet aut ecclesiae uiris, cumatque apostoli idem in sacris uoluminibus fecerint. legimus in
Abbreviated transcription (Latin):
interpreationis. hac erudi¬
Vnde & ego doctus atalibus
auteao nosi ciret er euiginit
li senili tune qua que erroe
deceptus. ceptebo mihi auo¬
bis obitiendum nesciens cum
tinam rasen terems ictali inter
t&era p̃fatione. usur sum ia
difficile est alienas lineas in¬
sequentem non alicubi exce¬
Sere. Arduum ut quae inalia
nliigua benedicta sunt eundẽ
decorem intrans latione con¬
seruento. Significatum est
diliquid unius uerbi propri&a¬
tam non habeo meum quo id
nrefferam. & dum quero imple¬
re sententam lango Ambitu
uix breuis utae sp̃ntia consu¬
mo. Accedunt hrpls romim¬
Anfractas  dis siniit ulinaen
ipsum postrem situio eut ita
dicami uerna uulum luiguae ge¬
nus si ad uerbum enterp̃tor
absurde resonai. si obue¬
ces sitatem Aliquid in
ordinem uel ia sermo¬
nem nuta uero ab¬
intorpreis indebor officio
terp̃t&ur. uidebit ordinem
ridiculum & po&am eloquen¬
tissimum uixloquentem.
sua sit suctoritis. quamquam
hoc tartum probare uoluerim

Expanded text:
interpretationis, hanc erudiinterpretationis, hanc erudiunde et ego doctus a talibus ante annos circiter uiginti et simili tunc quoque errore deceptus, certe hoc mihi a uobis obiciendum nesciens, cum tinum uerterem, tali inter cetera praefatione usus sum: difficile est alienas lineas insequentem non alicubi excidere, arduum, ut, quae in alia lingua bene dicta sunt, eundem decorem in translatione conseruent. significatum est aliquid unius uerbi proprietate: non habeo meum, quo id efferam, et, dum quaero inplere sententiam, longo ambitu uix breuis uiae spatia consummo. accedunthyperbatorumanfractus, dissimilitudines ipsum pstremo suum et, ut ita dicam, uernaculum linguae genus:si ad uerbum interpretor, absurde resonant; si ob necessitatem aliquid in ordine, in sermone mutauero, abinterpretisuideborofficiorterpretetur: uidebit ordinem ridiculum et poetam eloquentissimum uix loquentem.f ua sit auctoritas — quamquam hoc tantum probare uoluerim,
Abbreviated transcription (Latin):
nis. nec conuerti ut intepres.
sed ut orator sententiis hisdẽ
& earum formis tamquam
figuris. uerbis ad nr̃am con¬
su&udinem aptis. inquibus
nunc pro uerbo uerbum
neces selreddere: Sed ge¬
nus omnium uerborum
uimq seruaui. Non enim
mea adnum erare lector putaui
oportere. sed tamquam Ad¬
pendere. Nursumq incalce
sermonis. quorum ego ait
orationes sicut spero ita ex¬
pressero uirtutibus utensillorũ
omnibus id est sententiis &
earum figuris &rerum or¬
dinem uerbo ꝑsequens eatenus
ut ea non aborreant amore
nr̃o. quae si a grecis omnia
conuersa nonerunt. tamen
ut generis eiusdem sint ela¬
borauimus. Sed &oratius
uir accutus & doctus hoc
idem in arte po&ica erudito
interpr&i precepit: Necuer¬
bo uerbum curabis reddere
fidus interpres. Terrentius
menandrum. plato &cicilius
u&eres emicos interpr&ati
sunt. Numquid herent inuer¬
bir ac non decorem magis
& elegantiam intrans latione
conseruant quam ueritatem

Expanded text:
nis, necconuertiutinterpres, nis, necconuertiutinterpres, sed ut orator, sententiis isdem et earum formis tam quam figuris, uerbis ad nostram consuetudinem aptis. in quibus non pro uerbo uerbum necesse habui reddere, sed genus omnium uerborum uimque seruaui. non enim me ea adnumerare lectori putaui oportere, sed tamquam adpendere. rursumque in calce sermonis: quorum ego, ait, orationes si, ut spero, ita expressero uirtutibus utens illorum omnibus, id est sententiis et earum figuris et rerum ordine, . uerba persequens eatenus, ut ea non abnostro. Quae si e Graecis omnia conversa non erunt: tamen ut generis ejusdem sint, elaboravimus. » Sed et Horatius vir acutus et doctus, hoc idem in 309 Arte Poetica erudito interpreti praecipit: Nec verbum verbo curabis reddere, fidus Interpres. Terentius Menandrum, Plautus et Cecilius veteres comicos interpretati sunt. Numquid haerent in verbis: ac non decorem magis et elegantiam in translatione conseruant? quam uos ueritatem
Abbreviated transcription (Latin):
mutatum esse desensu. nec res
additas. nec aliquod dogma
confictum faciunt. ne intelle¬
gendo ut nihil intellegant.¬
& dum alienam imperitian
uolunt redarguere. suam
produnt. Et ego enim non solũ
sat a sedlibera uoce profite¬
etine in interpr&atione
grecorum absque scripturis
scis ubi & uerborum ordomys¬
terium est. non uerbum euer¬
bo sed sensum ex primere de
sensu. habeoq huiusrei magis¬
trum tullium qui pytagorã
platonis & oechomicum xeno¬
fontis & escinis & demostenis
duas contra se orationes pul¬
cherrimas transtulit. quan¬
ta in illis pr&er miserat quan¬
ta addiderit. quanta mutaue¬
rit. ut propri&atem Alteri¬
us linguae. suis propri&ãtib
explicar& non est huius
temporis dicere. sufficiat mihi
ipsius translatoris auctori¬
tas. qui ita in prologo earun¬
dem orationum locucusest.
Conuerti enim exatticis duo¬
rum eloquentissimorum no¬
bilissimas orationes interseq
contrarias. iscini & demoste¬

Expanded text:
mutatum esse de sensu nec res mutatum esse de sensu nec res additas nec aliquod dogma confictum, faciunt ne intellegendo, ut nihil intellegant, et, dum alienam inperitiam uolunt coarguere, suam produnt. ego enim non solum fateor, sed libera uoce profiteor me in interpretatione Graecorum absque scripturis sanctis, ubi et uerborum ordo mysterium est, non uerbum e uerbo, sed sensum exprimere de sensu. habeoque huius rei magistrum Tullium, qui Protagoram Platonis et Oeconomicum Xenofontis et Aeschini et Demosthenis duas contra se orationes pulcherrimas transtulit. quanta. in illis praetermiserit, quanta addiderit, quanta mutauerit, ut proprietates alterius linguae suis proprietatibus explicaret, non est huius temporis dicere. sufficit mihi ipsa translatoris auctoritas, qui ita in prologo earundem orationum ocutus est: conuerti enim ex Atticis duorum eloquentissimorum nobilissimas orationes inter seque contrarias, AeschinietDemosthe
Abbreviated transcription (Latin):
sunt non crimina: Immo nec
maledicta quidem quae aures
publicȩ nescrant. Iu corrũ pas
seruulos sollicitas clientes. &
ut in fabulis legimus Auroxo
danaen pen&res: dissimula¬
toq quod feceris mefalsarium
uoces cum multo peius crim̃
Accusando inte confitearis quã
in me arguis. Alius tehere¬
ticum. Alius insimulat dog
lumniaris. & torae defensionẽ
tui putas: Sitacendo detrahas.
finge intrans ferendo ueler¬
rasse uel intermisis se me quip¬
piam. Hic totus tuinegotu
cardo uersatur. haec tua est
defensio: Num id circo tu non
es her&icur siego malus in ter¬
pressim᷑. Nechoc dico quod
te her&icum nouerim. sciat
ille qui accusauit. nouerit
ille quiscripsits ehu
stultissimum sit. Acurle
abalio alium criminari. &
confosso undiq corpore de
dormientis uulnere solatium
querere. Actenus silocutus
sum quasi aliquid deepistola
commutauerim. & simplex
translatio possit terrorem ha¬
bere non crimen. Nunc uero
cum ipsa epistola doceat nihil

Expanded text:
 non crimina sunt, immo ne  non crimina sunt, immo ne maledicta quidem, quae aures publicae nesciunt. tu corrumpas seruulos, sollicites clientes et, ut in fabulis legimus, auro ad Danaen penetres dissimulatoque, quod feceris, me falsarium uoces, cum multo peius crimen accusando in te confitearis, quam in me arguis? alius te hereticum, alius insimulat dogmlumniaris et totam defensionem tui putas, si tacenti detrahas. finge in transferendo uel errasse uel intermisisse me quippiamhic totus tui negotii cardo uersatur, haec tua est defensio —: num idcirco tu non es hereticus, si ego malus interpres sim? nec hoc dico, quo te hereticum nouerim — sciat ille, qui accusauit, nouerit ille, qui scripsit — sed quo stultissimum sit accusatum ab alio alium criminari et confosso undique corpore de dormientis uulnere solacium quaerere. Hactenus sic locutus sum, quasi aliquid de epistula commutarim etv simplex translatio possit errorem habere, non crimen. nunc uero, cum ipsa epistula doceat nihil
Abbreviated transcription (Latin):
ratum populum romanum
suscepisse uictorram. Pyrra
eprrotarum regem cum in
castris ex uulnere curar&ur
medicissii proditionem inter¬
fici nesus duxit fabricius
quin patiur uinctũ remisit
Addominum. ut scelus nec
in adue sario conprobar&
Quod leges publicȩ. quod hostes
tuentur quo dinter bella &
gladios scm̃ est. nobis inter
monachos & sacerdotes xp̃i
intutum fuit: & aud& quidã
ex eis adducto suꝑcilio & con¬
crepantibus digitis eructuare
& dicere. Quid enim siredimit᷑
si sollicitauit᷑. fecit quod profu¬
it Mira sceleris defensio qua¬
si non & latrones & fures ac
pyrate faciunt quod sibi prodest
Certe Annas &chaiphas seducen¬
tes infelicem iudam fecerunt
quod sibi utile existimabant
Volo in cartulis meis quas lib&
in eptias scribere. commentari
descripturis. remordere leden¬
ter. degererestomachum. in
locis me exertere communib
& quasi limatas adpugnandũ
sagittas reponere: Qurm diu
non profero cogitata. ma ledicta¬

Expanded text:
ratam populum Romanum ratam populum Romanum suscepisse uictoriam. Pyrrum, Epirotarum regem, cum in castris ex uulnere curaretur, medici sui proditione interfici nefas duxit Fabricius, quin potius uinctum remisit ad dominum, ut scelus nec in aduersario conprobaret. quod leges publicae, quod hostes tuentur, quod inter bella et gladios sanctum est, hoc nobis inter monachos et sacerdotes Christi intutum fuit. et audet quidam ex eis adducto supercilio et concrepantibus digitis eructare et dicere: \'quid enim, si redemit, si sollicitauit? fecit, quod sibi profuit\'. mira sceleris defensio! quasi non et latrones et fures ac piratae faciant, quod sibi prodest. certe Annas et Caiphas seducentes infelicem ludam fecerunt, quod sibi utile existimabant. Uolo in chartulis meis quaslibet ineptias scribere, commentari de scripturis, remordere laedentes, digerere stomachum, in locis me exercere communibus et quasi limitas ad pugnandum sagittas reponere: quamdiu non profero cogitata, et maledicta