comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dit concupiscĩe pestilentiã. Quã salomos
sic comparat dicens. De uestimtis ꝓcedit
tinea: & a muliere mniqͥtas. Mulieris
uolo scirs q̃ sit affectio ista cõmunis. que
moiboꝵ dissensio. semꝑ ambigua ꝓpositũ
suũ nuitantib consiliis impugnando o¬
turbat. Ytqͥd sͥ adhibuit mulierẽ. qͥ duc̃e
otempsit uxorẽ ⁊ Omnis qͥ ñ manduca¬
uerit carnẽ. utqo habitationẽ suam
carnis apparatib replet : Et qͥñ biberit
uinũ. qͥd uini oblectatione ꝑfruit᷑ quasi
ñ aliqͦtiens habendo & ñgustando excu-
fraglantia sepiꝰ suscitat᷑ animꝰ: Quid per
hypocrisin uult ab õĩb abstinens dici. &
in secreto. carnib & ebrietate distendi:
hñt multi diuitias. quas siuis usib negas.
s ꝓ cupiditate conseruant. Quib si nlła
cupiditas inhesisset : nec cupiditatis in¬
signia possiderent. At uͦ qr cupiditate
possessi st̃: ꝑfruunt᷑ aĩo qͦd usu ñ tanguiͭ.

Expanded text:
dit concupiscentiae pestilentiam quam Salomon dit concupiscentiae pestilentiam quam Salomon sic conparat dicens: de uestimentis procedet tinea, et a muliere iniquitas uiri. Volo scire quae sit affectio ista communis, quae morbi dissensio. semper ambigua propositum suum nutantibus consiliis inpugnando conturbat. ut quid sibi adhibuit mulierem qui ducere contempsit uxorem ? omnis qui non manducauerit carnem , ut quid habitationem suam carnis apparatibus replet? et qui non biberit uinum, quid uini oblectatione perfruitur? quasi non ali quotiens habendo nec gustando copia fragrantia saepius suscitatur animus. quid per hypocrisin uult ab hominibus abstinens dici et in secreto carnibus et ebrietate distendi? habent multi diuitias quas suis usibus negant sed pro cupiditate conseruant, quibus si nulla cupiditas inhaesisset, nec cupiditatis insignia possiderent. at uero quia cupiditate possessi sunt, perfruuntur animo quod usu non tangunt.
Abbreviated transcription (Latin):
nutius inuicẽ pungunt᷑: qͥd faciunt hi qͥ
inuna carne nec nati nec oiuncti sunt:
brisertĩ ꝙ nec łm iã inuocare ꝑmittit᷑ qͥ
caritate alteriꝰ auocat᷑. nec sinit᷑ cogitare
diuma qui sͥ quesiuit cui exhiberet dome¬
sticã curã. Pxopt̃ qͦd sic apłs ꝯsulit dicens.
Uolo uos sine sollicitudine ẽe. Qui sñ uxore
ẽ: sollicitꝰ ẽ de dño. qͦmͦ placeat deo. Qͥaut̃
ht̃ uxorẽ. cogitat q̃ sunt huiꝰ mundi qͦm
placeat uxori. Quid ẽ ñc qͦdinhac coniun¬
chione delectat. in quasole sunt pugne:
aut q̃ utilitas fauet. ubi ñ st̃ officia con¬
uigalia. qn nec ipsa posst̃ esse secura:
sausal ẽ om̃e qͦd femine ẽ ÷ & copulatio eiꝰ
semꝑ infefta ẽ. Federe suo magnas mole¬
stias p̃stat. & cui adheserit contͣ fas. insa¬
nabilẽ ingerit plagã. De carbonib scin¬
ille dissiliunt: de ferro rubigo nutrit᷑.
Alorbos aspides sibilant: & mulier fun¬

Expanded text:
mutuis inuicem pungunt, quid faciunt hi qui mutuis inuicem pungunt, quid faciunt hi qui in una carne nec nati nec iuncti sunt? praesertim quia nec Deum iam inuocare permittitur qui caritate alterius auocatur, nec sinitur cogitare diuina qui sibi quaesiit cui exhiberet domesticam curam. propter quod sic apostolus consulit dicens: uolo uos sine sollicitudine esse. qui sine uxore eat, sollicitus est quomodo placeat Deo: qui autem habet uxorem, cogitat quae sunt huius mundi, quomodo placeat uxori. quid est nunc quod in hac coniunctione delectet, in qua solae pugnae sunt? aut quae utilitas fauet, ubi non sunt officia coniugalia, quando nec ipsa possunt esse secura? causale est omne quod feminae est et copulatio eius semper infesta est. foedere suo magnas molestias praestat et cui adhaeserit contra fas, insanabilem ingerit plagam. de carbonibus scintillae dissiliunt, de ferro rubigo nutritur, morbos aspides sibilant, et mulier fun
Abbreviated transcription (Latin):
ierłm: Si ñ penitueritis ⁊ siłr ꝑietis. afra¬
mur si adam ꝑ euã seductꝰ ẽ. quem nula
morientiũ exempla p̃cesserant. nͥ uisis
una constrinxerat. cũ mͦ nos nec unu¬
merabiles fortes nec infinita uissa com¬
ꝑescant. Quib conuenient̃ cłr sccł̃m in¬
crepationẽ dñi. Si adam uidiss mortes
q̃ facte sunt in uob̃: olim in cilicio ⁊ cine
penitentiã egissec. Dico aut̃ uob̃. q̃m ate
tolerabiliꝰ erit in die iudicii qͣ uob̾. Con¬
ge satis longe sid pestis ista: & lues. et
ctoꝵ latciniũ. Itonẽ in hac societate sn¬
ceritas approbabił. q̃ collisiones ht̃
uesut qͥsdã fluctus turbulentos. In hac
familiaritate ñ habitat amica ñ ꝯcordia.
ãmnqͥdẽ ñ nisi discordantes inimicitiã ereat
s serpentis inuidia ꝑsonã sumpsit hosti¬
sem. Qd̃ si illa de uiro suo nata. usq hodie
ipsũ cui iungit᷑ temptat: qͣntomagiꝰ illa
q copulat᷑ nulla lege oiuncta: Et si illi qͥ
no st̃ in carne una concreti. tempt̾onib

Expanded text:
is: si non paenitueritis, similiter perietis. Miramur si Adam per Euam seductus est, quem nulla morientium exempla praecesserant, nisi iussio una constrinxerat, cum modo nos nec innumerabiles mores nec infinita iussa conpescunt. quibus conuenienter dicitur secundum increpationem Domini: si Adam uidisset mortes quae factae sunt in uobis, olim in cilicio et cinere paenitentiam egisset. dico autem uobis, quoniam Adae tolerabilius erit in die iudicii quam uobis. longe satis longe sit pestis ista et lues et cctorum latrocinium. non est in hac societate sinceritas adprobabilis quae conlisiones habet uelut quibusdam fluctibus turbulentis. in hac familiaritate non habitat amica concordia, quoniam non nisi discordantes inimicitias creat.em, sed serpentis inuidia personam sumpsit hostilem. quod si illa de uiro suo nata usque hodie ipsum cui iungitur temptat, quanto magis illa quae copulatur nulla lege coniuncta? et si illi qui duo sunt in carne una concreti temptationibus
Abbreviated transcription (Latin):
hystorie se ipsos magis cred̾ent ñ intel¬
lexisse rõnem. ꝗͣ aliud inhonestũ arbi¬
de qͥb dicant. neq de qͥb affirment. Et
it̾m. Siqͥs putat se aliqͥd scire. necdum
cognouit quẽadmodũ eũ oporteat am¬
bulare. Uacant itaq p̃iuidicia ꝑetulan¬
tiũ. qͦs ingenia sue ꝑu̾sitatis errabunda
tͣnͣsducunt. & q̃runt cõpetentes suis
sensib hystorias qͣs exponant. qͥ male
agentes mutuant᷑ legalia patrocinia.
Sene agentib uͦ bona ft̃ om̃ia quecũq
scripta st̃. qui bñ data bñ suscipiunt.¬
sicut paulus pollicet᷑. Scimꝰ inquit q̃m
bona est lex. siqͥs ea legitune utat᷑. Obti¬
numꝰ confundendo contͣdictores. conu̾¬
timꝰ subuide eosdẽ qͦs uicimꝰ insuper
erudire. ne aut scõs patiam remanere
in crimine. aut ignari deputem᷑ in
reddendo rõnẽ. ut publice uicti peni¬
tentiã gerant. aut si noluerint. nos ex-¬
posiumꝰ qͦd ad nr̃am ꝑtinet diligentiã.

Expanded text:
historiae seipsos magis crederent non intelhistoriae seipsos magis crederent non intellexisse rationem, quam aliquid inhonestum arbiue quae loquuntur neque de quibus affirmant. Et iterum: si quis putat se scire aliquid, necdum cognouit quemadmodum eum oporteat scire. uacant itaque praeiudicia petulantium quos ingenia suae peruersitatis errabunda transducunt et quaerunt conpetentes suis sensibus historias quas exponant, qui male agentes mutuantur legalia patrocinia. bene agentibus uero bona sunt omnia quaecumque scripta sstolus pollicetur: scimus, inquit, quoniam bona est lex, si quis eam legitime utatur. Optinuimus confundendo contradictores. conuertimus subinde eosdem quos uicimus insuper erudire, ne aut sanctos patiamur remanere in crimine aut ignari deputemur in reddendo rationem, ut publice uicti paenitentiam gerant: aut si noluerint, nos expunximus quod ad nostram pertinet diligentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
Quare aliud exemplũ nolunt ⁊tẽplari
qͦd metuante Et qui apłis ooeqͤri conten¬
dit. qͣre ñ magis pb̃ros adult̾os apud
danielẽ ad formidinẽ sibimet ipsi ꝓpo¬
nit⁊ Hec aut̃ ñ ideo ꝓpono. ut quasi
apłoꝵ unitatorib contͣdicã: s ut illoᷤᷤ
confundã qͥ se scĩs exequant. Nec nego
illos ẽẽ sectandos. qͦs doctores accepimꝰ
cuncti. s ego cũ eis otendo qͥ cupienteᷤ
ad masa sua bonoꝵ hystorias depͣuare.
legẽ sͥ estimant suffragari. sicut õs qͥ
ꝑire festinant. ut sub obtentu scõꝵ¬
sua dedecora uelint eẽ celata. & sub
imit̾one maioꝵ contͣria queq cõmit¬
dicens. Ed aut̃ facio & facturꝰ sũ. ut
amputẽ occasionẽ eoꝵ qui occasione uo¬
lunt ut in eo inqͦ glantur tales inue¬
niant᷑ qͣles & nos sumꝰ. Nã eiꝰmodi ꝑseudo¬
apłi ft̃. oꝑarii dolosi. transfigurantes se
in apłos xp̃i. hoc addunt ad ꝑditionis
cumiulũ cumulandũ ut bonos ĩfament.
quoꝵ exemplis utunt᷑ ad malũ. Quib

Expanded text:
exemplum nolunt contemplare quod metuant: et qui apostolis coaequari contendit quare non magis presbyteros adulteros apud Danielem ad formidinem sibimet ipse proponit? haec autem non ideo propono, ut quasi apostolorum imitatoribus contradicam, sed ut illos confundam qui se sanctis exaequant. nec nego ipsos esse sectandos quos doctores accepimus cuncti, sed ego aduersus eos contendo qui cupientes ad mala sua bonorum historias deprauare legem sibi aestimant suffragari, sicut omnes qui perire festinant, ut sub obtentu sanctorum dedecora sua uelint esse celata, ut sub imitatione maiorum contraria quaeque commitns: quod autem facio, et facturus sum, ut amputem occasionem eorum qui uolunt occasionem, ut in eo in quo gloriantur tales inueniantur quales nos sumus. nam eiusmodi pseudoapostoli sunt operarii dolosi, transfigurantes se in apostolos Christi. hoc addunt ad perditionis cumulum cumulandum, ut bonos infament quorum exemplo utuntur ad malum, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
semetipsũ. quo ꝓbat aliũ. Quãuis gͦ nos
nec de nr̃a stabilitate cercũ aliqͥd hẽamꝰ
qͥ sine cessatione concutimͣ int̾ fluctꝰ scłi
sustinentes ꝓcellosos incursꝰ. tñ si alicui
tanta fiducia ẽ de ĩmobilitate ꝓpͥe simi¬
tatis. saltĩ sollicitiꝰ reformidet ne iplelt
scandalũ uisib alienis: si t̾retur uoce tñ
dalũ uenit. Si has dñi cõminationes re¬
ligioso corde metuimꝰ ⁊ uerem: plus de
gam᷑. Non q̃ sua st̃ inqͥt singłi cogitantes
s alioꝵ. Et itm. ssemo qͦd suũ ẽ querat. s

Expanded text:
in quo probat alium. quamuis ergo nos nec de nostra stabilitate certum aliquid habeamus qui sine cessatione concutimur inter fiuctus saeculi sustinentes procellosos incursus, tamen si alicui tanta flducia est de immobilitate propriae firmitatis, saltim sollicitus reformidet, ne ipse sit scandalum uisibus alienis et terreatur uoce Domini dalum uenit. si has Domini comminationes religioso corde metuimus et reueremur, plus de gamur. non quae sua sunt, inquit, singuli cogitantes, sed aliorum. et iterum: nemo quod suum est quaerat s
Abbreviated transcription (Latin):
Cum saltatͥre noli assiduus eẽ. nec audias
illã. ne forte disꝑeas in efficacia eiꝰ. Taceo
reliqͣ. que magis pudenda st̃ ꝗͣ dicenda.
Solũ hoc dico in dolore ł in irã mulierẽ
frangi concupisc̾e. lam ñ ẽ sine mulcedi¬
ne. Qͥd dicimꝰ siuideas iocantẽ. aut qͦd ẽ
deteriꝰ. blandientẽ : Semel dixerĩ. om̃is
inconueniens sodalitas mulierũ. gluten
ẽ delictoꝵ. & uiscũ toxicatũ qͦ diabolus
aucuꝑat᷑ incongrua societas feminaꝵ
quarũ sodalitatẽ ita nos rursũ salomos
docet in om̃ib p̃cauere. Cũ aliena inqͥt
muliere ñ sedeas oĩo. & ñ alt̾ceris cũ

Expanded text:
cum saltatrice noli assiduus esse, nec audias cum saltatrice noli assiduus esse, nec audias illam, ne forte dispereas in efficacia eius. taceo reliqua quae magis pudenda sunt quam dicenda, solum hoc dico : in dolore uel in ira mulierem frangi conspicere iam non est sine mulcedine. quid dicimus si uideas iocundantem aut quod est deterius blandientem? semel dixerim: omnis inconueniens sodalitas mulierum gluten est delictorum et uiscum toxicatum quo diabolus aucupatur. incongrua est societas feminarum, quarum sodalitatem ita nos rursum Salomon docet in omnibus praecauere: cum aliena, inquit, muliere ne s
Abbreviated transcription (Latin):
caꝑe capiat. Si gͦ difficile singłarit̾ mag¬
uitudo istiꝰ ponderis tolerat᷑: qͦm tolerabi¬
tur si geminatis ponderib p̃grauetur
Et si singłares pene om̃s uix durant car¬
nales insidias sustinere. qͥd faciunt illi
qͥd agunt qͥ ad augendas impugnatiões
feminis sociant᷑: Ex imꝓuiso ł transeunt᷑
ad horã femineus aspectus occurrens ue¬
lut sagittas alienis ocłis iactat qͣndo
liber ñ ẽ sub publica reu̾entia. qͥd illic
gerit᷑ ubi lib̾tatis sumnt mulier in con¬
tub̃nalitate constantiã. q̃n in domesti¬
cis negotiis ñc lacertos ac femora lani¬
ficiis oꝑib nudat ⁊ Nc̃ estuans detegit
mẽbra. ñc̃ fatigatã iactat᷑. aut ĩ risu
aliqñ dissoluit᷑. ñc blanditiaᷤ exhibet.
ce qͦd est uenenosiꝰ suꝑ cuncta. psallere
delectat᷑ aut can̾e. cuiꝰ cantu tolerabiliꝰ
est audire basiliscũ sibilantẽ. Contra
quã salomon sic nos cautos efficit ⁊ dic.

Expanded text:
capere capiat. si ergo difficile singulariter magcapere capiat. si ergo difficile singulariter magnitudo istius ponderis toleratur, quomodo tolerabitur, si geminatis ponderibus praegrauetur? et si singulares paene omnes uix durant carnales insidias sustinere, quid faciunt illiquid agant illi qui ad augendas inpugnationes feminis sociantur ex inprouiso uel transeunter ad horam femineus aspectus occurrens uelut sagittas alienis oculis iactat. quando libera non est simplex reuerentia, quid illic geritur, ubi libertatis sumit mulier in contubernalitate constantiam? quando in domesticis negotiis nunc lacertos ac femora lanificis operibus nudat, nunc aestuans detegit membra, nunc fatigata iactatur aut in risu aliquando dissoluitur, nunc blanditias exhibet et quod eat uenenosius super cuncta psallere delectatur ant canere? cuius cantu tolerabilius est audire basiliscum sibilantem. contra quam Salomon sic nos cautos efficit dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ humanũ. qͦd apłs affirmat dicens
sibi. ut ñ quecũq uultis illa faciatis. Hs̃
nc̃ carnẽ tuã. quã suꝑes semꝑ. Quid tibi
luis alterã uelle conduce ⁊ Nemo suꝑ unã
febrẽ cuꝑit adhibere potiorẽ. ne incipiat
emitriteo insanabili laborare. cui nullus
sic ieremias ꝓpħa docet scĩtatis pondus
singlarit sustinendũ. Sonũ est inquit
uiro cũ portau̾it uigũ gͣue in iuuentute
sua. sedebit singłarit̾ & silebit. qm̃ tulit
suꝑ se ugũ gͣue. S quisꝗͣ malignꝰ obse¬
cutor ad dictũ ꝑauli apłi confugiat dicñs.
nosmetipsos. discordia nulla discernat.⁊
in temptõnib constitutis fr̃ib mutua
p̃beamꝰ auxilia. ñ ut ipsi nob̃ temꝑtam̃ta
ꝑfeminas ꝓcuremꝰ s ut temptamentoꝵ
magis ponda subleuemꝰ. cũ sciat quale
sit scĩtatis iugũ qͦd iux singłare portetur.
p̃ceptũ dicens. Non õs caꝑiunt uerbum
istud. s quib datũ ẽ. Et iterũ. Qui ꝑotest

Expanded text:
corpus humanum, quod apostolus adfirmat dicens:corpus humanum, quod apostolus adfirmat dicens:sibi ut non quaecumque uultis illa faciatis. habes nunc carnem tuam quam superes semper: quid tibi uis alteram uel conducere ? nemo super unam febrem cupit adhibere peiorem, ne incipiat hemitritaeo insanabili laborare, cui nullus sic Hieremias propheta docet sanctitatis pondus singulariter sustinendum. bonum est, inquit, uiro cum portauerit iugum graue in iuuentutem sua: sedebit singulariter et silebit, quoniam tulit superse iugum graue. Sed quisquam malignus obsecutor ad dictum apostoli Pauli confugiat dicens: nosmet ipsos discordia nulla discernat et in temptationibus constitutis fratribus mutua praebeamus auxilia, non ut ipsi nobis temptamenta per feminas procuremus, sed ut temptamentorum magis pondera subleuemus: cum sciat quale sit sanctitatis iugum quod uix singulare portetur. praeceptum, dicens: non omnes capiunt uerbum istud, sed quibus datum est. et iterum: qui potest
Abbreviated transcription (Latin):
glificent łm. Et it̾m. Qm̃ sic est inquit
uoluntas łi. ut bñ facientes obmutesc̾e
faciatis stultoꝵ hominũ ignorantiã. Iec
quisꝗͣ sibi ꝓponat & dicat. hr̃e uolo qͦd
uinca : hoc ẽ enĩ dic̾e iuuere uolo sub rui¬
na. Quis tã stultꝰ coartari cupiat ad la¬
horẽ. cui offert᷑ delicatiꝰ tͥumphare: Neq
enĩ duplex tͥumphus ẽ sub femine p̃sen¬
tia ꝓbari uictorẽ. qͣm est in singłaritate
seruare sponsionẽ integrã sc̃ĩmonie. Et
cũ sit unus titulus głarũ : hoc loco uanꝰ
fortis ẽ qui satis laborat. ut cũ illo qui
parũ laborando uicerit parit̾ numeret᷑.
Quid qd̾ille qͥnimmo consũmatꝰ ascribit᷑.
qͥ se om̃i parte femineis effectib ostentat
abscisũ. qr eum dñs in eugłio ꝑfectum
uocat. qui totũ suis usib amputau̾it
patmoniũ ⁊ Certe ⁊̃ soli cuicũq cotidia¬
ni tͥumphi ꝓ castitate ñ desunt. qr nũꝗͣ
desideriis carnalib sp̃m cessat infestare

Expanded text:
inum. et iterum, quoniam sic est, inquit, uoluntas Dei, ut benefacientes obmutescere faciatis stultorum hominum ignorantiam. Nec quisquam sibi proponat et dicat: habere nolo quod uincam. ho est enim dicere uiuere desidero sub ruina. quis tam stultus qui artari cupiat adlaborem, cui offertur delicatius triumphare? neque enim duplex triumphus est sub feminae praesentia probari uictorem quam. est in singularitate seruare sponsionem integram sanctimoniae. et cum sit unus titulus gloriarum, hoc loco uanus fortis est qui satis laborat et cum illo, qui parum laborando uicerit, pariter muneratur. quid quod ille quin immo consummatus adscribitur, qui se omni parte femineis affectibus ostentat abscisum ? quia eum Dominus in euangelio perfectum uocat qui totum suis usibus amputauerit patrimonium. certe etiam soli cuicumque cotidiani triumphi pro castitate non desunt, quia numquam desideriis carnalibus spiritum cessat infestare
Abbreviated transcription (Latin):
freq̃nt̾ coacti st̃ esurire. Cognosco alit̃
in nob̾ ieiuuia. sitĩ famẽ. nuditatem
ꝓpt̾ instantiã doctrine soliꝰ ubiq polle¬
re. sicut in apłis legimꝰ tͥumphasse. &
aꝓꝓbata apud nos eadẽ exercitia ferue
ꝑsolitudines ⁊̃ silentia nocturna rũpe.
na uitioꝵ. & sic agimꝰ rigore. aust̾itate.
ingiliis. passionib. labore. necessitate.
afflictione. abstinentia qͥb pecca calcant᷑
ut nemo de nob mali aliqͥd suspicetur:
que paulus apłs conscĩam suã innotu¬
isse om̃ib głatur. In oĩb inqͥt cõm̃dan¬
des nosmet ipsos qͣsi di ministros. in su¬
stentatione multa. ĩ p̾ssuris. in tͥbula¬
tionib. ĩ necessitatib. ĩ angustiis in
plagis. ĩ custodiis. ĩ carcerib. ĩ seditiõib.

Expanded text:
frequenter coacti sunt esurire. cognosco taliter frequenter coacti sunt esurire. cognosco taliter in nobis ieiunia sitim famem nuditatem propter instantiam doctrinae solius ubique pollere, sicut in apostolis legimus triumphasse. et adprobatur apud nos eadem exercitia feruersolitudines etiam silentia nocturna rumpebana uitiorum et sic agimus rigore auctoritate uigiliis passionibus labore necessitatc afflictatione abstinentia, quibus peccata calcantur, ut nemo de nobis mali aliquid suspicetur? per quae Paulus apostolus conscientiam suam innotuisse omnibus gloriatur. in omnibus, inquit, commendantes nosmet ipsos quasi Dei ministros, in sustentatione multa, in pressuris, in tribulationibus, in necessitatibus, in angustiis, in plagis, incust
Abbreviated transcription (Latin):
salomon edocens ait. Noli inqͥt respond̾e¬
nͥ ꝑ patientĩã ad ipliꝰ insipientiã. ut ñ
enti contͣ ipsius insipientiã. ut ñ uideat᷑
sapiens sͥ esse. Reuera magni hõĩes: qͥ se
comparant sc̃ĩs. Et eximia conu̾satio nr̃a¬
q̃ ꝓpħis ł apłis uideat᷑ equał. ad occasio¬
nẽ luxurie nr̃e in ꝑu̾sum scõs uolumꝰ
unitari. & int̾ cet̾os actus uestigia iustoꝵ
nolumꝰ seqͥ. In qͥbusdã infirmos nos ex¬
cusamꝰ ad imitanda facta maioꝵ. & in
aliis equales nos maiorib ꝓfitem᷑. cum
helyas ipse in angustia constitutꝰ. imꝑarẽ
se pͥncipib suis añ dũm fateat᷑. Iumqͥd
inqͥt melior sum patrib meis: Hoc helyaᷤᷤ
de antecessorib suis infirmitate fua co¬
git᷑ exclamare. & nos helye uł ꝓpħis ⁊¬
equare. Uideo plane sic apud nos calca¬
ri auaritiã: sicut apłi ꝓpͥa cuncta dimi¬
serunt. Uideo crapulã & ebrietatẽ sic
nr̃is ꝯuuiĩs abeẽ. sic̃ apłi nil habentes

Expanded text:
 noli, inquit, respondere insipienti ad ipsius insipientiam, ne enti contra ipsius insipientiam, ut non uideatur sibi sapiens esse. Re uera magni homines qui se comparant sanctis, et eximia conuersatio npostolis uideatur aequalis. ad occasionem luxuriae nostrae in peruersum sanctos nolumus imitari et inter ceteros actus uestigia iustorum nolumus sequi. in quibusdam infirmos nos excusamus ad imitanda facta maiorum et in aliis aequales nos maioribus protestamur: cum Helias ipse in angustia constitutus inparem se patribus suis ante Deum fateatur: numquid, inquid, melior sum patribus meis? hoc Helias de antecessoribus suis in infirmitat« sua cogitur exclamare: et nos Heliae uel propaequare? uideo plane sic apud nos calcari auaritiam, sicut apostoli propria cuncta dimiserunt. uideo crapulam et ebrietatem sic nostris conuiuiis abesse, sicut apostoli nihil habentes
Abbreviated transcription (Latin):
a diaboli laqueis a qͦ captiui tenent᷑
scłm eiꝰ uoluntatẽ. Om̃e qͥcqͥd ab auto¬
rib nr̃is gestũ ẽ. rõnabilit̃ gerebatur.
ut post̾is nob̃ adu̾sus p̃uaricatores mu¬
nita undiq autoritas tͣderet᷑. Proꝑt̾̃
heresim anticipandã quã suꝑiꝰ taxauimꝰ
assum̃di feminas. siue ꝑ semet ipsũ siue
ꝑseruos suos dñs paululũ relaxauit. ne
numio rigore in totũ dñi fabrica damna¬
retur. Preuidebant᷑ a dño heretici qͥ nup¬
tias auferunt. & qͦd dñs iunxit. contrã
nat᷑e pͥncipiũ ⁊ ꝯtra eugłm separare con¬
tendunt. Quib int̾dicens iã tẽ autoritaᷤᷤ
parabat᷑: ne maritate mulieres acced̾e
S ñ sine mod̾atione fuit ⁊̃ ipsa ꝑmissio
ꝓcuratiuia. que ñ sͥ oꝑabatur. s cet̾is qͦs
g̾ebat. Nã si allocutꝰ ẽ dñs samaritanã.
ad horã docuit ⁊ recessit. Nec defensionẽ
ꝯtinuandis excessib fecit. Ad horã quoq
aliud dñi nisi celestis regni pͥndia mini¬

Expanded text:
 a quo captiui tenentur secundum eius uoluntatem. Omne quicquid ab auctoribus nostris gestum est rationabiliter gerebatur, ut posteris nobis aduersus praeuaricatores munita undique auctoritas traderetur. propter haeresim anticipandam quam superius taxauimus de adsumendis feminis siue per semet ipsum sine per seruos suos Dominus paululum relaxauit, ne nimio rigore in totum Domini fabrica damnaretur. praeuidebantur a Domino haeretici qui nuptias auferunt et quos Dominus iunxit contra naturae principium et contra euangelium separare contendunt. quibus interdicens iam tunc auctoritas parabatur, ne maritatae mulieres accederesed non sine moderamine fuit etiam ipsa permissio procurata, quae non sibi operabatur sed ceteris quod gerebat. nam si adlocutus est Dominus Samaritanam, ad horam docuit et recessit nec defensionem continuandis excessibus fecit. ad horam Marthaaliud Domino nisi regni caelestis prandia mini
Abbreviated transcription (Latin):
nis mulieris nexib ancillatã uł com¬
Optanda semꝑ cognatis absentat᷑ affim¬
tas ꝓximoꝵ: & ꝑegrinari ab extraneis
feminis clerici reluctant᷑. qͥb faciendñ
fu̾at ⁊̃ si peculiare aliqͥd uł insuetũ dĩs
imꝑasset: qr ad publicanda impossibila
dani hoĩes ñ hñt ⁊ Unde ioħ̃es apłs sic

Expanded text:
 mulierum nexibus ancillatam non vaOptanda semper cognatis absentatur affinitas proximorum; et peregrinari ab extraneis feminis clerici reluctantur? quibus faciendum fuerat, etiam si peculiare aliquid vel inconsuetum Dominus imperasset; qui ad explicanda impossibilia dani homines non habent. Unde Joannes apostolus sic
Abbreviated transcription (Latin):
nans iux muris expellit᷑: ꝗͣtũ ualebit
si infra muros acceꝑit habitacłm : E si
illi qͥ contͣ eũ claudunt aliqͦtiens ab eod
capiunt᷑: qͣntomagis ille qͥ ultroneus
illi ꝑatefecit ingressũ. cũ dicat salomo.
si uistus ux saluabit᷑. pecc̃or & imꝑiꝰ uͥ
apꝑarebit ⁊ Om̃s gͦ rime ñ dicam porte
claudende st̃: ne ꝑ unũ foram̃ oĩa castra¬

Expanded text:
nans uix muris expellitur, quantum ualebit nans uix muris expellitur, quantum ualebit si intra muros acceperit habitaculum ? et si illi qui contra eum claudunt aliquotiens ab eodem capiuntur, quanto magis ille qui ultroneus illi patefecit ingressum, cum dicat Salomon: si iustus uix saluus fit, peccator et impius ubi parebit ? omnes ergo rimae, non dicam portae claudendae s
Abbreviated transcription (Latin):
net. Et illi qͥdem ut corruptibilẽ coronã
accipiant. nos aut̃ incorruptã. Oleni¬
tudo ẽ gͦ scĩtatis & palma ꝑfecta. ut
ex õi parte secũ ñ habeat qͦd recuset.
ne qͦd ꝓfitetur odisse. tenendo uideatur
amare. Qd̃ si aliqͥs dicit. captiuũ teneo
adu̾sariũ meũ cui semꝑ insultẽ : udeat
ne forte adu̾sus eũ captiuus incipiat
p̃ualere. Numꝗͣ securꝰ cũ thesauro te¬
netur inclusꝰ. nec infra unã caueam
habitans cũ luꝑo tutus ẽ aguꝰ. Ipse se
uoluit penetrari. qui ꝓpriũ hostẽ in
suas portas induxit. & intestinũ gla¬
diũ sibi ipse supposuit q̃ locũ habitatio¬
nis suȩ adu̾sis ingressib reserauit. Et qͥ
fretuis ẽ conu̾sari cũ scandalo : sine c̃ã¬
ñ dicit. pacatꝰ eẽ uolo cũ diabolo. contͣ
apłm dicentẽ. nolite locũ dare diabolo.
Om̃i gͦ modo muniendꝰ ẽ locꝰ ubi fuerit
thesaurꝰ absconditꝰ. ne ꝑunã cau̾nã totũ
parietẽ lat᷑ suffodiat. Nã eforis expug¬

Expanded text:
dem ut corruptibilem coronam accipiant, nos autem incorruptam. plenitudo est ergo sanctitatis et palma perfecta, ut ex omni parte secum non habeat quod recuset, ne quod profitetur odisse tenendo uideatur amare. Quod si aliquis dicit captinum teneo adnersarium meum cui semper insultem\', uideat ne forte aduersus eum captiuus incipiat praeualere. numquam securus cum thesauro latro tenetur inclusus nec intra unam caueam habitans cum lupo tutus est agnus. ipse se uoluit penetrari qui hostem proprium in suas portas induxit, et intestinum gladium sibi ipse supposuit qui locum habitationis suae aduersarii ingressibus reserauit, et qui fretus est conuersari cum scandalo sine causa dicit \'pacatus uolo esse cum diabolo contra apostolum dicentem: nolite locum dare diabolo. omni ergo modo muniendus est locus, ubi fuerit thesaurus absconditus, ne per unam cauernam totum parietem latro suffodiat. nam si deforis expug
Abbreviated transcription (Latin):
teris ⁊ incestis. Quis enĩ alteriꝰ cordis
scrutator. qualitatẽ uniꝰcuiꝰꝙ ꝑpendat
& ꝓ alt̾a ꝑsona cont᷑ sathan repugiate
circa dm uͭ idoneus fidenissor ẽẽ p̃sumare
De semetipso demens ẽ qͥ aliqͥd pollicetar
ñ dicã si etiã ꝓfemina sponsionẽ ponere
adhuc. unũ tñ postiora quidẽ obliuiscenᷤ
ad ea q̃ st̃ ante petens. ad regulã sequor
ad ꝑalmã suꝑne uocationis dñi nr̃iuux.¬

Expanded text:
teris et incestis. quis enim alterius cordis teris et incestis. quis enim alterius cordis scrutator qualitatem uniuscuiusque perpendat et pro altera persona contra satanan repugnator, circa Deum uero idoneus fideiussor esse praesumat? de semet ipso demens est, qui aliquid pollicetur, non dicam si etiam pro femina sponsionem ponere adhuc: unum tamen, posteriora quidem obliuiscens, ad ea quae sunt ante petens ad regulam sequor ad palmam supernae uocationis Domini
Abbreviated transcription (Latin):
Postremo si animũ nr̃m confidimꝰ ĩ hac
nos ñ debet ẽe suspectũ. ne ipse q̃ nobiscũ
conueniunt in nos forsitan moueant᷑
aut in alt̾os amores p̃da rapta. ⁊ a te in¬
nos maculet aliena. apud qͦs suggetur
cet̾is occasio luꝑanaria. nec cͥmine alie¬
ni reatꝰ absorbem᷑. cui nos ipsi subornamꝰ
ĩmunditie lenociniũ ⁊ Propt̃ qͦd apłs
paulus de similib ita nos instruit di¬
cens. Si ꝓpt̾ escã fr̃ tuus scandalizatur.
iã ñ in caritate ambulas. Noli escatua
it̾m. Bonũ ẽ ñ manducare carnẽ neq
bib̾e uinũ. neq in qͦ fr̃ tiuis offendit
aut scandalixat᷑ aut infirmat᷑. Et alio
loco. hoc inqͥt iudicate magis ne ponatĩ
offendicłm aut scandalũ fr̃i. Et de semet¬
ipso sic ait. Propt̾ qͦd si cibus scandalizat
srẽm. iã ñ manducabo carnẽ in eternũ.
ne frẽm scandalizem. Utrũ gͦ nos pulse
diunctionis huiꝰ molestia detestabilis. E
adult̾os ñ pot̾ fac̾e̾. facit tñ lenones addti¬

Expanded text:
 hac nos debet esse suspectum; ne ipsae quae nobiscum conveniunt, in nos ipsos forsitan moveantur, aut in alteros amores prae rapida aetate innos maculet aliena, apud quos suggeritur caeteris occasio lupanaris; et crimine alieni reatus absorbebimur, cui nos ipsi subornamus immunditiae lenocinium. Propter quod apostolus Paulus de similibus ita nos instruit, dicens: Si propter escam frater tuus scandalizatur, jam non in charitate ambulas. Noli esca tua  manducare carnem neque bibere uinum neque in quo frater tuus offendit aut scandalizatur aut infirmatur. et alio loco, hoc, inquit, iudicate magis, ne ponatis offendiculum aut scandalum fratri. et de semetipso sic ait: propter quod si cibus scandalizat fratrom, iam non manducabo carnem in aeternum, ne fratrem scandalizem. cum ergo nos pulsat coniunctionis huius molestia detestabilis, etsi adulteros non potest facere, facit tamen lenones adul
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ bonitate. ĩ sp̃u scõ. ĩ caritate ñ ficta.
ĩ u̾bo ueritatis. ĩ u̾tute di ꝑ arma iusti¬
cie a dextͥs & a sinistris. Ad has unit̾oneꝰ
infirmi sumꝰ: & ad mulieres cuxũducen¬
das possibilitatẽ nob̾ cõparande imit̾onᷤ
adsciscimꝰ. Qd̾ sietiã cuncta illoꝵ qͥs ꝗͣ se
implere iactasset : me tñ nulliꝰ suadela.
pot̾at inclinare. ut alios ñc apłos crede¬
rem. contͣ apłi pauli ꝓfessionẽ. Humqͥd¬
fortitudo. Alisera humanitas. in hae
eqͣlitate ñ times fulminari. q̃ de filio
dei aut de filiis tonitrui ñ cunctaris
pecõis tius exempla uelut similia mu¬
tuari. cũ suꝑie sit elata iactantia etiã
minimis eccłie quẽꝗͣ cõꝑarabilẽ uelle
conscribi. cũ paulus apłs moneat. ⁊
dicat. alt̾ alterũ suꝑiorẽ existimantes
sibi: Et inferiꝰ addidit dicens. ħsentite

Expanded text:
 sancto, in caritate non ficta, inuerboueritatis, in uirtute Dei, per arma iustitiae a dextris et sinistris. ad has imitationes infirmi sumus, sed ad mulieres circumducendas possibilitatem nobis conparandae imitationis adsciscimus. quod si etiam cuncta illorum quisquam se implere iactasset, me tamen nullius suadela poterat inclinare, ut alios nunc apostolos crederem contra apostoli Pauli professionem: numqfortitudo, misera humanitas, in hac aequalitate non times fulminari, qui de filio Dei aut de filiis tonitrui non cunctaris peccatis tuis exempla uelut similia mutuare? eam superbiae sit elata iactantia, etiam minimis ecclesiae quemquam conparabilem uelle conscribi, cam Paulus moneat et dicat : alter alterum superiorem existimantes sibi. et inferius addidit dicens: hoc sentite
Abbreviated transcription (Latin):
ipso de qͦ mͥ ꝑscribitur. ego ipse ꝑscribã
Certe ipse plus ab om̃ib laborauit: i tũ
ad mulieres circũducendas collegã suos
unitari contmuit. ne se ad incertum
subic̾et tempt̾oni carnali. Uñ ipse rõnẽ
reddit sic dicens. Ego gͥ sic curro ñ quałi
i incertũ. sic pugno ñ quasi aerẽ uer¬
berans. s castigo corpꝰ meũ ⁊ ĩ seruitutẽ
redigo. ne forte aliis p̃dicans ip̃e repbꝰ
iactas. & ex ipso disce qͥd metuas. qui
clamat & dicit. Oro uos imitatoreᷤᷤ mei

Expanded text:
ipso, de quo mihi praescribitur, ego ipse praescribam. certe ipse plus ab omnibus laborauit, et tamen ad mulieres circumducendas collegas suos imitari contremuit, ne se ad incertum subiceret temptationi carnali. unde ipse rationem sic reddidit dicens: ego, inquit, sic curro, non quasi in incertum, sic pugno, non quasi aerem sed affligo corpus meum et in servitutem redigo, ne forte aliis praedicans, ipse reprobus jactas; et ex ipso disce quid metuas, qui clamat et dicit: Oro vos, imitatores mei
Abbreviated transcription (Latin):
adolescentib aut̃ exemplũ forte relinquã
ut ꝓmpto aĩo fortit̾ ꝙ ꝓ grauib ⁊ scis
legib honesta morte secedant. Cum hoc
clericos uehem̃t̾ necessitas ista conftrincit
quib aut religio blasphemata aut fẽm¬
tas ꝑdita. penas duplices irrogant. nec
inuenient inuidicio dñi nullũ oĩo sola¬
tiũ. qͥ alienigenis & ft̃ib ꝑecccandi fom¬
tẽ ministrarunt. Proꝑt̾ qͦd sic paulus apds̃
titũ instituit dicens. Teipsũ bonoꝵ fact
p̃bens exemplũ. in doctrina. in integri¬
date. in gͣuitate. in u̾bo sano atq irrepre¬
hensibili. ut adu̾sariꝰ reuereat᷑. nichil hr̃s
de nob̃ dic̾e mali. Et it̾m. Omnib inquit
fidẽ bonã ostende. ut bonã doctrinã sal
lib in sermone. in conũsatione. incari¬
tate. infide. in castitate. Qͦd ꝑetrus apłs

Expanded text:
ntibus quidem exemplum forte relinquam, ut prompto animo ac fortiter pro gravibus et sanctis legibus honestae morti succedant. Cum hoc clericos vehementer necessitas ista constringit; quibus aut religio blasphemata, aut fraternitas perdita poenas duplices irrogabit. Nec invenient in judicio Domini ullum omnino solatium, qui alienigenis et fratribus peccandi fomitem ministrarunt. Propter quod sic Paulus apostolus Titum instruit, dicens: Teipsum bonorum factorum praebens exemplum in doctrina, in integritate, in grauitate, in uerbo sano atque inreprehensibili, ut aduersarius reuereatur, nihil habens de nobis dicere mali. et iterum, omnibus, inquit, fidem bonam ostende, ut bonam doctrinam salulibus in sermone, in conuersatione, in caritate, in fide, in castitate. quod et Petrus apos
Abbreviated transcription (Latin):
paulus de semet ipso magist̾iũ ꝓponit
& dic̃. Non eñĩ audemꝰ inqͥt comparare
nos aut conferre qͥbusdã qͥ se ip̃sos cõn¬
dant. s ipsi in nob ipsis nosmet ipsos
nob̾ cõm̃dantes. ñ supͣ m̃surã głantes
Atenĩ contemplem᷑. qͦd ipse iterũ dxxit.

Expanded text:
Paulus de semetipso magisterium proponit, et dicit: Non enim audemus, inquit, comparare nos aut conferre quibusdam qui seipsos commendant, sed ipsi in nobis ipsis nosmetipsos nobis commendantes: non supra mensuram gloriantes, Etenim
Abbreviated transcription (Latin):
larũ de carismatib eccłiasticis similitu¬
uinẽ comparans intimau̾at. S nos otͣ
de apłica nob̃ coeqͣtione blandimur. ñ
or sit nob̾ apposita. contͣ salomonem di¬
entẽ. Non te credas inqͥt uie laboriose.
ie ponas aĩe tue scandalũ. Nec nullus
consid̾at q̃m unꝰ securꝰ in lubrico gradit᷑.
cusu montes ascendit: & aliꝰ si coarta¬
uent. cadit. Uni otingit ꝑtempestates
nauigia felicit̾ explicare : & alt̃i talis
feluctas ñ pot̾it euenire. Eͦd paulus
apłs decernit dicens. Unꝰqͥsq inqͥt ꝓpͥũ¬

Expanded text:
larum, de charismatibus ecclesiasticis similitudinem conparans intimauerat. sed nos contra de apostolica nobis coaequatione blandimur, nonor sit nobis apposita contra Salomonem dicentem: non te credas, inquit, uiae laboriosae, ne ponas animae tuae scandalum. nec ullus considerat quoniam unus securus in lubrico graditur cursu montes ascendit et alius si se coartauerit cadit, uni contingit per tempestates nauigia feliciter explicare et alteri talis felicitas non potest euenire; quod Paulus apostolus decernit dicens: unusquisqu
Abbreviated transcription (Latin):
ta annoꝵ tͣnsisse ad uitã aliengenare
ipsi ꝓpt̾ meã simulationẽ & ꝓpt̾̃ madicũ
& corruꝑtibile tempꝰ uite ꝑ me seducant
& odiũ & maculã senectuti mee acqͥrã. Ile
maluit uitã suã torm̃tis obice. ꝙ̃ cuiquã
magister ꝑditionis exist̾et. & nos uͥ nuila
torm̃ta st̃ fluxib solis saluandos fr̃s ro

Expanded text:
nta annorum transisse ad uitam alienigenarum et ipsi propter meam simulationem et propter modicum et corruptibile tempus uitae per me seducantur, et odium ac maculam senectuti meae adquiram. ille maluit uitam suam tormentis obicere quam cuiquam magister perditionis existere: et nos ubi nulla tormenta sunt, fluxibus
Abbreviated transcription (Latin):
placeat ad bonã edific̾onẽ. Quatenus gͥ
p̃miũ sc̃ĩtatis expectat. qͥ ñ solũ bla̾phe¬
miã scĩtatis ab infidelib ꝓuocat. s etiã
fidelib ꝑuitiosũ p̃bet exemplar. ut infir¬
mi sub ꝑ̃textu dilectionis subtilit̾ forniceg᷑
& pudicꝰ impudicissime castitatis p̃beat
magisteriũ. destruens qͦd ꝑaulus apłs cõ
minat᷑. ꝑiit inqͥt fr̃ infirmꝰ in tua conscĩa¬
in xp̃m ꝑeccatis. Equidẽ ñ hoc iuuenib
tim̃ s ⁊ senib congruit. stm imbecillitati.
consulere. ne senectꝰ ꝑire ꝓuocet iuuent¬
tẽ.ex qua debent oĩa salutaria doeuñr
ꝑced̾e sicut eleararꝰ in libro machateoꝵ
ꝓficet᷑ & dicit. Premitti malo in intreai¬

Expanded text:
placeat ad bonam aedificationem. quatenus ergo praemium sanctitatis exspectat, qui non solum blasphemiam sanctitatis ab infidelibus prouocat, sed etiam. fidelibus perniciosum praebet exemplar? ut infirmi snb praetexto dilectionis subtiliter fornicentur et pudicus inpudicissime castitatis praebeat magisterium destruens quod Paulus aposplaceat ad bonam aedificationem. quatenus ergo praemium sanctitatis exspectat, qui non solum blasphein Christum peccatis. et quidem non hoc iuuenibus tantum sed et senibus congruit fratrum inbecillitati consulere, ne senectus perire prouocet iuuentutem, ex qua debent omnia salutaria documenta procedere: sicut Eleazar in libro Machabaeorum profitetur et dicit: praemitti malos in infe
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ipse it̾m dixit. si hõib placere uellẽ:
quecũq excludunt. s certis locis respon
sa uniũsa defixa st̃. Ilic ꝑlacere hõib ñ
licet. uͥ uoluntas hominũ ñ capit dñi uo¬
luntatẽ. Ubi uͦ acceptant hoĩes qͦd ad
głam ꝓficit cłi. innotesc̾e oñib ip̃e paul̾¬

Expanded text:
uod ipse iterum dixerit: si hominibus placere uellem, qsa universa defixa sunt. Illic placere hominibus non licet, ubi voluntas hominum non capit Domini voluntatem. Ubi vero acceptant homines quod ad gloriam proficit Dei; innotescere omnibus ipse Paul
Abbreviated transcription (Latin):
& deteriorem an sinilem atq ean¬
dẽ. ut est illa quã isti ingenitã dict̃:
Et puto quia ciuuis facillime pate¬
at intellectus. qd̃ neq melior neq
inferior potuisset mundi formas
species qr suscipere: nisi talis fuisset.
qualis ista est q̃ suscepit. Quomodo
ergo ñ udebitur impiũ id ingenitũ
dicere. qd̾ si factũ a dõ credat᷑. tale
sine dubio inuenit᷑. quale & illud ẽ
credamus. audi quomͦ in machabeoꝵ
libris ubi mat̾ septẽ martyrũ unũ
ex filiis suis cohortat᷑. ad toleranda
torm̃ta de hoc dogmate confirmat᷑.
Ait enĩ. Rogo te fili respice celũ &
terrã ⁊ ad omĩa q̃ in eis sunt. & ui¬
mandato ita ait. Primo om̃iũ crede
qͥa unus est ds qui omĩa creauit
atq composint. et fecit ex eo qd̾ nichil
erant ut eent unuersa. Fortassis ad
hoc res picit etiã illud qd in psalmis
dictum est quia tpẽ dixit & facta st̃
ipẽ mandauit & creata sunt. Nam qd̾

Expanded text:
et deteriorem? an similem atque eamet deteriorem? an similem atque eamdem ut est illa quam isti ingenitam dicunt? Et puto cuivis facillime pateat intellectus, quod neque melior neque inferior potuisset mundi formas speciesque suscipere, nisi talis fuisset qualis ista est quæ suscepit. Et quomodo ergo non videbitur impium id ingenitum dicere quod, si factum a Deo credatur, tale sine dubio invenitur quale et illud esse habere credamus, audi quomodo in Machabæorum libris, ubi mater septem martyrum unum ex filiis cohortatur ad toleranda tormenta, de hoc dogmate confirmatur; ait enim: «Rogo te, fili, respice cœlum et terram, et ad omnia quæ in eis sunt, et vimandato ita ait: «Primo omnium crede quia unus est Deus qui omnia creavit atque composuit, et fecit ex eo quod nihil erat, ut essent universa.» Fortassis ad hoc respicit etiam illud quod in Psalmis scriptum est, quia «ipse dixit, et facta sunt: ipse mandavit, et creata sunt.» Nam quod
Abbreviated transcription (Latin):
ponamus uerbi grã materiã ñ fuisse
ut isti asser̃t dicentes: quia ds̃ qui
ñ potuerit aliquid facere. cũ nichil
eẽt sine dubio futurus erat ociosus.¬
erat materiã ñ habens ex qua possit
oꝑari. quã ei ñ sua prouisione s for¬
tͥuitu sentuint affuisse. uidet᷑ eis qd̃
hoc qd̾ fortuitu inuentũ est. sufficẽ
ei potuerit ad tanti oꝑis molẽ. & ad
sue uirtutis potentiã. qd tocius sa¬
pientie sue susciꝑ iens rationẽ di¬
stingueretur ac formaret᷑ ad mundñ.
minũ. qui uirtutẽ atq intelligen¬
tiã ingenite nature. penitus igno¬
rent. S ut rationẽ rerũ possimus
diligentius intueri. concedatͤ pau¬
lisꝑ non fuisse materiã & dm̃ cũ i¬
chil eẽt prius fecisse ut ceñt ea q̃ eẽ
uoluit. Quid putabimꝰ quia melio¬
rẽ aut maiore aut alterius generis
materiã facturus ec̃t ds. quã ex sua
uirtute ac sapientia proferebat.
ut ẽẽt q̃ ante ũ fuerat. an inferiorẽ

Expanded text:
ponamus, verbi gratia, materiam non fuisse, ponamus, verbi gratia, materiam non fuisse, ut isti asserunt dicentes quia Deus non potuerit aliquid facere cum nihil esset, sine dubio futurus erat otiosus, materiam non habens ex qua posset operari, quam ei non sua provisione, sed fortuito sentiunt affuisse videturque eis quod hoc quod fortuito inventum est, sufficere ei potuerit ad tanti operis molem, et ad suæ virtutis potentiam, quod totius sapientiæ suæ suscipiens rationem distingueretur ac formaretur ad mundum. minum qui virtutem atque intelligentiam ingenitæ naturæ penitus ignorant. Sed ut rationem rerum possimus dilucidius intueri, concedatur paulisper non fuisse materiam; et Deum, cum nihil esset prius, fecisse ut essent ea quæ esse voluit: quid putabimus quia meliorem, aut majorem, aut alterius generis materiam facturus esset Deus, quam ex sua virtute et sapientia proferebat, ut esset quæ ante non fuerat? an inferiorem
Abbreviated transcription (Latin):
hec tñ materia quamuis ut supra di¬
rimus sodm suam propriã rationẽ sñ
qualitatibi sit. numqmͣ tñ subsistere
extra qualitatẽ inuenitur: hanc ergo ma¬
teriã q̃ tanta est ac talis ut & sufficere
ad omĩa mundi corpora q̃ cẽ deus uolu¬
it queat. & conditori ad quascũq for¬
mas uelit ac spẽs famularetur in õ¬
nib & seruiret. recipiens in se qualita¬
tes quas ip̃e uoluisset imponere.
nescio quomodo tanti ac tales uiri.
ingenitã idest ñ ab ip̃o deo factam
conditore omĩum putauerunt. s for¬
tuitã quandã eius naturã uirtutẽ q
dicerunt. Et miror quomodo isti cul¬
pent eos qui uł opificem dm̃. uł pro¬
udentiã huius uniuiersitatis ñ negãt¬
& impie eos sentire arguunt. qd̃ tm̃
nrundi opus ñ arbitrent᷑ sine opifice
ł prouisore constare. cũ ip̃i quoq si¬
milẽ culpã impietatis incurrant. in¬
genitã dicentes eẽ materiã d̾o q inge¬
uito coeternã scdm hanc rationẽ si

Expanded text:
n materia quamvis, ut supra diximus, secundum suam propriam rationem sine qualitatibus sit, nunquam tamen subsistere extra qualitatem invenitur. Hanc ergo materiam quæ tanta et talis est ut sufficere ad omnia mundi corpora quæ esse Deus voluit queat, et conditori ad quascumque formas velit et species famularetur in omnibus et serviret, recipiens in se qualitates quas ipse voluisset imponere, nescio quomodo tanti ac tales viri ingenitam, id est non ab ipso Deo factam conditore omnium putaverunt, sed fortuitam quamdam ejus naturam virtutemque dixerunt. Et miror quomodo isti culpent eos qui vel opicificem Deum, vel providentiam hujus universitatis negant, et impie eos sentire arguunt, quod tantum mundi opus arbitrentur sine opifice vel provisore constare; cum ipsi quoque similem culpam impietatis incurrant, ingenitam dicentes esse materiam, Deoque ingenito coæternam. Secundum hanc ergo rationem si
Abbreviated transcription (Latin):
possit ex omĩbr in omĩa transforma¬
ri. sicut uerbi grã dixerim. lignũ
in ignẽ uertit᷑. & ignis in fumũ. &
fumus in aerẽ: s &e olei liquor in ig¬
nẽ mutat᷑. Escȩ quoq ip̃ẽ ł hominũ
uł animaliũ. nonne eandẽ ꝑmuta¬
tionis causam declarant: Nam qd̃¬
cumq illud est. qd̃ ꝑ cibũ sumpse¬
rimꝰ in corporis nr̃i substantia uercit᷑
s & qualit̾ aqua mutet᷑ in terram.
uł in aerẽ. & aer rursũ in ignẽ. ł
ignis in aerẽ. uł aer in aquã. quã¬
uis ñ sit difficultas exponere. tñ
in presenti loco sufficit ea tm̃mͦ cõ¬
memorasse uolenti corporalis matie
discutere rationẽ. Materiã ergo in¬
telligimꝰ qd̾ subiectũ est in corporib.
idest ex qua inditis atq insertis qua¬
litatib corpora subsistunt. Qualita¬
tes aũ quatuor dicimꝰ. calidã. feigidã
aridam. humidam. Que quatuor qua¬
litates yleñ idest materie inserte. diu̾¬

Expanded text:
possit ex omnibus in omnia transformapossit ex omnibus in omnia transformari: sicut, verbi gratia dixerim, lignum in ignem vertitur, et ignis in fumum, et fumus in aërem. Sed et olei liquor in ignem mutatur. Escæ quoque ipsæ, vel hominum vel animalium, nonne eamdem permutationis causam declarant? Nam quodcumque illud est quod per cibum sumpserimus, in corporis nostri substantiam vertitur. Sed et qualiter aquavel in aërem, et aër rursus in ignem, vel ignis in aërem, vel aër in aquam, quamvis non sit difficultas exponere, tamen in præsenti loco ea sufficit tantummodo commemorasse volenti corporalis materiæ discutere rationem. Materiam ergo intelligimus quæ subjecta est corporibus, id est ex qua inditis atque insertis qualitatibus corpora subsistunt. Qualitates autem quatuor dicimus: calidam, frigidam, aridam, humidam. Quæ quatuor qualitates, id est materiæ, insertæ, qu
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ: Quomͦ aũ celũ sedes est dĩ.
⁊ terra scabellũ pedum eius. sicut
saluator ip̃e pronuntiat: nisi qͥa &
in celo & in terra uirtus eus replet
atq contineat: ex his q̃ ostendimus
ñ puto quẽqm difficult̃ annuere.
Iam sane qm̃ diuersus motus ratio¬
nabiliũ creaturarũ uarias ꝙ: sententias
causam dedisse diuersitatis huic m̃¬
do sermo suꝑioris disputationis oftñ¬
dit: uidendũ est ne forte similis initio
exitus quoq huic mundo conuenias.
Dubiũ enĩ non est. quin finis ip̃ius
ctate repperiendus sit. Que utiq ua¬
rietas in huius mundi fine dep̃hen¬
sa. causas rursũ diuersitatũ alteriꝰ
mundi post hunc futuri. occasioneq
p̃stabit. Qd̃ si bec ita se ordo disputa¬
tionis inuenit. consequens nc̃ uidet᷑.
qm̃ mundi diuersitas sine corporib
subsistere non potest nature corporee
discutere rationẽ. Ex reb ipĩs appa¬
ret. qd̃ diuersam uariã q ꝑmutatio¬
nẽ recipiat natura corporea. ita ut

Expanded text:
mundum? Quomodo autem cœlum sedes Dei est, et terra scabellum pedum ejus, sicut ipse Salvator pronuntiat, nisi quia et in cœlo et in terra virtus ejus replet atque contineat, ex his quæ ostendimus, non puto quemquam difficulter annuere. Jam sane quoniam diversos motus rationabilium creaturarum, variasque sententias causam dedisse diversitatis mundo huic, sermo superioris disputationis ostendit, videndum ne forte similis initio exitus quoque huic mundo conveniat. Dubium enim non est quin finis ipsius tate reperiendus sit, quæ utique varietas in hujus mundi fine deprehensa causas rursus diversitatum alterius mundi post hunc futuri occasionesque præstabit. IV. Quod si hæc ita esse ordo disputationis invenit, consequens nunc videtur, quoniam mundi diversitas sine corporibus subsistere non potest, naturæ corporeæ discutere rationem. Ex rebus ipsis apparet quod diversam variamque permutationem recipiat natura corporea, ita ut
Abbreviated transcription (Latin):
si motus propositi eatũ. ad unius
miundi coñsonantiã competent̃ at¬
qr utilit̾ aptarent᷑. dũ alii uiuari
indigent. alie unuare possunt.
alie uͦ proficientib certamina atꝙ
agones mouerent. in quib eoꝵ ꝓ
babilior haberetur industria. & certi¬
or post uictoriã reparati gradus sta¬
tio teneretur. que ꝑ difficultates la¬
borantium constitisset. Quamius gͦ
in diuersis sit officus ordinatus. ñ
tũ dissonans atq a se discreꝑans ñ¬
di tocius intelligendus est status.
S sicut corpus nrm unũ ex multis
menbris aꝑtatũ est. & ab una anima
continet᷑. ita & uniuersũ mũdũ uelut
animai qd̃dã immensũ atq ĩmane
opinandr̃ puto qd̃ quasi ab una a¬
uima uirtute dĩ ac ratione teneat᷑.
Qd̃ etiã a scã scriptura indicari ar¬
bitror. ꝑ illud qd̃ dictũ est ꝑ propħam.
Nonne celum & terrã ego reꝑleo dic̃
dñs: Et iterũ. Celum mͥsedes. derra

Expanded text:
si motus propositi earum ad unius si motus propositi earum ad unius mundi consonantiam competenter atque utiliter aptarentur, dum aliæ juvari indigent, aliæ juvare possunt, aliæ vero proficientibus certamina atque agones movent, in quibus eorum probabilior haberetur industria, et certior post victoriam reparati gradus statio teneretur quæ per difficultates laborantium constitisset. III. Quamvis ergo in diversis sit officiis ordinatus, non tamen dissonans atque a se discrepans mundi totius intelligendus est status: sed sicut corpus nostrum unum ex multis membris aptatum est, et ab una anima continetur, ita et universum mundum velut animal quoddam immensum atque immane opinandum puto, quod quasi ab una anima virtute Dei ac ratione teneatur. Quod etiam a sancta Scriptura indicari arbitror per illud quod dictum est per Prophetam: «Nonne cœlum et terram ego repleo, dicit Dominus?» et iterum: «Coelu