comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& plorabo:Non me qͥdem in mediis ig¬
nib & fluctib ꝑegͥnantem & ꝑiclitan¬
tem ad huc. ñ fr̃s meos on̾is pastoralis
mecũ qͦndam comportitores. & passio¬
nis ꝯsocios ĩa de mundo sublatos:. s plo¬
rabo qd̾ ego tante suauitatis abundã¬
ui a dño meo & pat᷑ uolente & sic. iubẽ
te pͥdie quã certaret dimissus: ñ p̃senꝰ
fui ñ uidi int̾esse ñ merui. S miser ego
defraudatꝰ sũ. ne uiderem patͥs mei et
magistri dimicantis. tantũ in certami.¬
ne robur tantam ꝯstantie firmitatem.
tantam & tã suauẽ de pietatis uisc̃ibũ
affluentiã: qua se ipsum exponens.
dimicauit ꝓsius. Osi int̾esse mͥ desuꝑ
datũ. fuissem saltem alonge secut᷑ ut
uiderẽ finem. Qetiam postea in somnĩ
t̃fuissem tune. Et ego ipsi. Dũe inqͥe

Expanded text:
et plorabo? non me quidem in mediis iget plorabo? non me quidem in mediis ignibus et fluctibus peregrinantem et periclitantem adhuc, non fratres meos oneris pastoralis mecum quondam comportatores et passionis consocios, jam de mundo sublatos, sed plorabo quod ego tantae suavitatis abundanvi, a domino meo et patre volente et jubente sic, pridie quam certaret dimissus, non praesens fui, non vidi, interesse non merui. Sed miser ego defraudatus sum, ne viderem patris mei et magistri dimicantis tantum in certamine robur, tantam constantiae firmitatem, tantam et tam suavem de pietatis visceribus affluentiam, qua se ipsum exponens dimicavit pro suis. O si interesse mihi desuper datum, fuissem saltem a longe secutus ut viderem finem. Qui etiam postea in somnis terfuissem tunc. Et ego ipsi: « Domine
Abbreviated transcription (Latin):
stor s potius mercennariꝰ iuderetis. Oꝑ
fectionem euͣngłicam: ouixũ euͣngłi¬
ce ꝑfectum: & si plusquã ꝑfectum nos
uiderimꝰ. Ubi in tanta amaritudi¬
ne.tam suꝑabundans est taute suauz¬
tatis abundantia: tam feruida tam
rigida tã districta sacerdotali emu¬
latione adiuncta: tanquã si suauissi
Thomas siqͥdẽ hic nr̃ ũe in agone corpo¬
ris s ut uidet᷑ in excessu m̃tis: exitu su¬
o. de mundo iam unminente. qͣsi su ip¬
siꝰ iumemor ꝓsius punit ꝓse parcit e
gladiũ suspendit: ut se solo exposito.
sui seruarent᷑ illesi. Sui inquã. qͥmi tͥ¬
bulationib suis. inp̃ssuris. intẽptatio¬
nib uariis. ꝑdura exilii & asꝑa ipsum
secuti fuerant uirilit̾ & obsecuti fide¬
liter. O quã iocunda memoria. quam
dulcis recordatio: tante & tam suꝑabũ¬
dantis suauitatis abundantie. Memo¬
riam inqͥt abundantie suauitatis tue
eructabunt. S qͥs dabit capiti meo a¬
quã: & ocłis meis fontem lacͥmarum.

Expanded text:
idereris. O perfectionem evangelicam! O virum evangelice perfectum, etsi plus quam perfectos non viderimus ubi in tanta amaritudine tam superabundans est tantae suavitatis abundantia, tam fervida, tam rigida, tam districta sacerdotali aemulatione adjuncta, tanquam si suavissimThomas si quidem hic noster nunc in agone corporis, sed ut videtur in excessu mentis, exitu suo de mundo jam imminente, quasi sui ipsius immemor, pro suis punit, pro se parcit, et gladium suspendit ut se solo exposito sui servarentur illaesi. Sui, inquam, qui in tribulationibus suis, in pressuris, in tentationibus variis per dura exsilii et aspera ipsum secuti fuerant viriliter et obsecuti fideliter. O quam jucunda memoria, quam dulcis recordatio tantae et tam superabundantis suavitatis abundantiae. Memoriam, inquit, abundantiae suavitatis suae eructabunt . Sed quis dabit capiti meo aquam et oculis meis fontem lacrymarum
Abbreviated transcription (Latin):
plixiorem desiderent. Iocundiꝰ qͥppe
mͥ & fructuosiꝰ cernere thomã certan¬
tem: magis quã referre regnantem.
Thome qͥppe certam̃. & si ñ sit de mun¬
do: tũ adhuc in mundo est et mecum
ẽ & illud uideo. Uerũ thome uincen¬
tis regnũ. sicut nec de mundo ẽ. necm
mundo est: nec mecũ ẽ. nec illud uideo.
Uerũ in c̃tamine stat adhuc inter nõ
inuictus thomas:. & manib ex ertis di¬
nicans. om̃s nos ad bellũ ꝓuocat. & ma¬
nus nr̃as docet ad p̃liũ. In regno uͦ ma¬
nib iã qͥetis seclens suꝑ soliũ: deincep
ad bellum ñ ꝓuocat. s bellantib potꝰ

Expanded text:
prolixiorem desiderent. Praeprolixiorem desiderent. Praemihi et fructuosius cernere Thomam certantem magis quam referre regnantem, Thomae quippe certamen etsi non sit de mundo, tamen adhuc in mundo est et mecum est et illud video, verum Thomae vincentis regnum, sicut nec de mundo est, nec in mundo est, nec mecum est, nec illud video. Verum in certamine stat tanquam adhuc inter nos invictus Thomas, et manibus exertis dimicans, omnes nos ad bellum provocat et manus nostras docet ad praelium. In regno vero manibus jam quietis sedens super solium deinceps ad bellum non provocat, sed bella
Abbreviated transcription (Latin):
sanguine baptiratꝰ fuisses. Quotiens
gͥ uisionis huiꝰ recordor ꝯfundor & cõpũ¬
gor in erumna mea. & exitꝰ aquarũ de¬
ducunt ocłi mei: qd̾ cũ intẽptationib
ꝑmansi infine tanquã repulsus. & re¬
ꝓbatꝰ filiꝰ patͥs ꝯsũmationi ut̾esse ñ me¬
tui. Osi int̾fuiꝰsem. de tã uirtuosa. de tã
suaui & tã fructuosa certantis plenitu¬
dine aliis pleuiꝰ eructuarẽ & fructuosi¬
us: qd nẽ exangui & titubante stilo.
ꝑuenã tenuẽ iux distillo. De iterata
discipłi excusatione.u
ed iã forte uicleor ꝯtͣ ꝓmissũ meũ. in
paͥs certantis descͥptione ꝓlixior. Ue¬
rũ. cui uideorsic: cogitet tantã in ẽta¬
mine hoc fuisse in certando fortitudi¬
nẽ in resistendo ꝯstantiam. in ꝯtͣdicen¬
do auẽtoritatẽ. in cõpatiendo pietatem.
& tantã deniq in singłis toti xp̃iane
militie formam: ut ñ ꝑfunctorie citum
stili exarantis tͣnsitũ s singła potiꝰ stu¬
diose & cũ mora seͥbentis calami tͣetatũ

Expanded text:
sanguine baptizatus fuisses. » Quoties igitur visionis hujus recordor, confundor et compungor in aerumna mea, et exitus aquarum deducunt oculi mei, quod qui in tentationibus permansi, in fine tanquam repulsus et reprobatus filius patris consummationi interesse non merui. O si interfuissem, de tam virtuosa, de tam suavi et tam fructuosa certantis plenitudine, aliis plenius eructarem et fructuosius quod nunc exsangui et titubante stylo per venam tenuem vix distillo! 6. DE ITERATA DISCIPULI EXCUSATIONE. Sed jam forte videor contra promissum meum in patris certantis descriptione prolixior. Verum cui videor sic, cogitet tantam in certamine hoc fuisse in certando fortitudinem, in resistendo constantiam, in contradicendo auctoritatem, in compatiendo pietatem, et tantam denique in singulis totius Christianae militiae formam, ut non perfunctorie citum styli exarantis transitum, sed singula potius studiose et cum mora scribentis calami tractatum
Abbreviated transcription (Latin):
multiplicia dona sp̃e. & hoc sibi abun¬
de datum asp̃u: ut haberet sp̃m uidicã¬
sincerissime sine om̃i acceptione ꝑso¬
narum. absq ullo ĩteruentu mune¬
rum. cum suo quem supͣ comm̃dauimꝰ
eruditoꝵ cathalogo. assessorib suis:. ui¬
ris dictionem eccłiasticam exercebat.¬
Lis uͦ om̃ib in qͥbdam aliquantisꝑ
immorati sumꝰ. gͤ in dei m̃sis dis cubiti
b &  sclĩ causis discussiomb.rite. xple¬
tis. circa diei nonam pontifex atͥbu¬
nali exurgens mox thalamun ing̾di¬
t᷑  ad corporał alimonie se discubitũ
parat. Et ad hãc qͥdem m̃sam sicut &¬
ad alias inuitandi forent pontifices:
uͥ qͥa in m̃sa hac bestialis diuntaxat ut
iuidet᷑ & corpoꝵ. ñ sp̃uum hec refectio.
ueruntam̃. decet & expedit sic: ut eti¬
am inuitent᷑ & ad hanc. ut pote qͦs ex
auditis & uisis. sꝑo accessuros libentiꝰ.
Inuitent᷑ gͥ. & si placet acce dant: ut
quemadinodum fr̃is sui nouer̾t habi¬

Expanded text:
multiplicia dona Spiritus, et hoc sibi abunmultiplicia dona Spiritus, et hoc sibi abunde datum a Spiritu, ut haberet spiritum judicansincerissime sine omni acceptione personarum absque ullo intervente nummorum cum suo quem supra commendavimus eruditorum catalogo assessoribus suis jurisdictionem ecclesiasticam exercebatHis vero omnibus in quibusdam aliquantisper immorati sumus, et in Dei mensis discubitibus et in saeculi causis discussionibus rite expletis, circa diei nonam pontifex, a tribunali exsurgens, mox thalamum ingreditur, et ad corporalis alimonia se discubitum parat. Et ad hanc quidem mensam sicut et ad alias invitandi forent pontifices, nisi quia in mensa hac bestialis duntaxat ut videtur et corporum non spiritum haec refectio: verumtamen decet et expedit sic, ut etiam invitentur et ad hanc utpote quos ex auditis et visis spero accessuros libentius. Invitentur igitur et si placet accedant ut quemadmodum fratris sui noverunt ha
Abbreviated transcription (Latin):
ute. instrumentum iusticie sigi lun
uendebat᷑: nec incde aliqͥs questus. An
enum lieitꝰ sit questꝰ hic in pontificis do¬
mo: ur̃a patres sc̃i coep̃i. qͥ nouo metͦpo.¬
litano nr̃o assidetis. ꝯsideratio hec. uos
decernitẽ. Uiclebit᷑ forte hoc magis uit̃
gͣtuita qͣm debita:. int̾ oblata magis
qͣm exacta numerandum. De qͥbꝰsupͣ
aliquantisꝑ egimꝰ. Unum ꝓcerto scio:
qd̾ silicet sic acqͥrere. ñ tam̃ expedit p̾¬
sertim in pontificis domõ. Unde & i
fallor multomagis meliꝰ. & pontifiei
głiosius. iusticie insteum̃tum. sigil¬
lum gͣtis exhibere: & ppͥam speeiem ce¬
re. uel sigillo impressam.erogare ꝑ au
auaricie eliminata spurcitia:. nullu
qͥ obediret pecunie. sola in domo pon
lorica iusticie noua. immissos om̃s cu¬
piditatis stimulos. in se mox retundeñ.
ã repellens aseCuiꝰ tam̃ ad huc fortitu¬
do maior. suo tpr̃e reuelabit᷑. quando
lam ñstimuł. s lanceis Q gladiis decer
tam feruẽtem iusticie zelum. int̾ alia

Expanded text:
nec instrumentum justitiae sigillum vendebatur nec aliquis inde quaestus. An enim licitus sit quaestus hic in pontificis domo, vestra, Patres sancti coepiscopi qui novo metropolitano nostro assidetis, consideratio haec, vos decernite: videbitur forte hoc magis inter gratuita quam debita, inter oblata magis quam exacta numerandum, de quibus supra aliquantis peregimus; unum pro certo scio, quod si licet sic acquirere, non tamen expedit, praesertim in pontificis domo, unde et, ni fallor, multo magis melius et pontifici gloriosius, justitiae instrumentum sigillum gratis exhibere, et propriam speciem cerae vel sigillo impressam erogare paupeavaritiae eliminata spurcitia, nullus qui obediret pecuniae, sola in domo pontlorica justitiae nova, immissos omnes cupiditatis stimulos in se mox retundens et repellens a se. Cujus tamen adhuc fortitudo major suo tempore revelabitur, quin jam non stimulis sed lanceis et gladiis decerttam ferventem justitiae zelum, inter alia
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. Qñ iã caro de carne s os ex ossib est:
mexercitu dñi sabaoth. int̾ robustos ro¬
bustissimꝰ. ñ & qͥcum puero iħu ali¬
quando fugit. cũ eodem adulto mͦ oceͣ¬
rit: mͦ exit. mͦ se exexit. Et ut iã diximꝰ.
& ad laudẽ ossei nri iterare ñ piget: me¬
diũ mediis se gladiis ingerit: tanquã
tot᷑ osseus gladioꝵ ictus ñ metuens. s
ꝯtemnens. Cuiꝰ os hucusq quasi occul¬
tum: iam int̾ mortis & uite ñ occulta¬
t᷑ ꝯfinia: sciens & tẽ appͥme memoran.
qͥa mors hec caduca mors carnis mors
breius: mors mortis sit. & porta uite.
Et ut ñ enumerando singła. breuiter
ꝯcludam uniu̾sa: tantꝰ fuit in uiro
hoc sieut dipert qͥuidert̃ mortis ꝯtẽp¬
tus. & in morte securitas: ut adhuc pug

Expanded text:
tur. Qui non jam caro de carne, sed os ex ossibus est in tur. Qui non jam caro de carne, sed os ex ossibus est in exercitu Domini Sabaoth inter robustos robustissimus. Unde et qui cum puero Jesu aliquando fugit, cum eodem adulto modo occurrit, modo exit, modo se exerit. Et, ut jam diximus, et ad laudem ossei nostri iterare non piget, medium mediis se gladiis ingerit, tanquam totus osseus, gladiorum ictus non metuens, sed contemnens. Cujus os hueusque quasi occultum jam inter mortis et vitae non occultatur confinia: sciens et tunc apprime memorans quia mors haec caduca, mors carnis, mors brevis, mors mortis sit et porta vitae: et ut non enumerando singula breviter concludam universa, tantus fuit in viro hoc, sicut dixerunt qui viderunt, mortis contemptus et in
Abbreviated transcription (Latin):
ñ se humilians: s ut iam dixim̃ cũ omĩ
impio arguens et obiurgans.
Ecce sanson nr̃. intrepidꝰ ad occurren¬
exertũ suꝑse gladiũ ñ metuat: Que¬
ue gladiatorem ad necẽ eiꝰ ꝑatũ pulset
& ꝯtempnat: O homo. ñ homo: ocaro ñ
caro. O caro adã: ocarothonie. Fortior
thomas uit̾ gladios insterqͥlinio quam
adam inter ligna feuctifera in paradi¬
so: utpote qͥ p̃ter quasdã mortis exiuiã
rat. cleposuerit Cui asccło adã ñc totũ ubi¬
ẽ nẽ mors stunul tuus: uͥuictoria tuã. Qͤ
adã uicist ĩparadiso suo:hodie athoma
uicta es instqͥlinio tuo Qadã opp̃ssisti m
exuuisᷤ tuis: tuas hodie thomas exuensĩ ꝓpͥis
exuuiis tuis te opp̾ssit. exuuiis tuis te exuen̾.
Qt etiam exuuiis tuis adhuc cooꝑtus:
qͣsi exprobrare & insultare ñ trepidat.
Non est inqͥt ꝓpha occultatũ os meum:
qd̃ fecisti in occulto. Pariter & nr̃ tho¬
me os in occulto factum: iam ñ occulta¬

Expanded text:
non se humilians, sed, ut jam diximus, cum omni non se humilians, sed, ut jam diximus, cum omni imperio arguens et obiurgans. Ecce Samson noster intrepidus ad occurrenexertum super se gladium non metuat? Quaeve gladiatorem ad necem ejus paratum pulset et contemnat. O homo non homo, o caro non caro. O caro Adam, o caro Thomae. Fortior Thomas inter gladios, in ster quilinio, quam Adam inter ligna fructifera in paradiso: utpote qui praeter quasdam mortis exuvias rat deposuerit; cui a secundo Adam nunc totu o mors, stimulus tuus, ubi victoria tua? Quae Adam vicisti in paradiso suo, hodie a Thoma victa es in sterquilinio tuo. Quae Adam oppressisti in exuviis suis, tuas hodie Thomas exuens in propriis exuviis tuis te oppressit, exuviis tuis se exuens, qui tibi etiam exuviis adhuc coopertus quasi exprobrare et insultare non trepidat.Non est, inquit, occultatum os meum quod fecisti in occulto . Pariter et nostri Thomae os in occulto factum jam non occulta
Abbreviated transcription (Latin):
uatoris saluatorẽ suũ imitans. ñ for¬
midauit eicere. Saluatorẽ dico suũ. &
unꝑatorẽ in hoc sequens: nͥ qd̾ tã strenu¬
us sumini imꝑatoris miles hic. ñ num¬
mularios ñ colu̾barũ uenditores. sed
gladiatores ipsosin necem ipsiꝰ sic iam
debachantẽ nichil ut uidebat᷑ expaue¬
scens nichil trepidans attẽptauit eice¬
re.Uñ &e in hoc & tali certe articło.
mirandꝰ occursus hic miranda & obui¬
gatio hec: s & admirabilis attẽptata
expulsio: qͥb tã funeste in mortẽ suam
exacerbatos. ampliꝰ ad huc exacerbare ñ
uerebat᷑. Non qͥdem querens grãm. ñ
orans ueniã nec petens dilationẽ: s
zelo sacerdotali accensus. amore iustici
num ualidam: ouiriuirtutẽ: omrĩs
ꝯstantiã: o animi puritatẽ. Stat imꝑi¬
ose int̾ carnifices: idem sacerdos & uic¬
tima. Stat hic & gladiis exertis circũ¬
stant illi. Et in medio sacerdos sac̃do¬
tis implet officiũ: ũ lanistas palpans

Expanded text:
vatoris Salvatorem suum imitans non forvatoris Salvatorem suum imitans non formidavit ejicere. Salvatorem dico suum et imperatorem in hoc sequens, nisi quod tam strenuus summi imperatoris miles hic non jam nummularios et columbarum venditores, sed gladiatores ipsos in necem ipsius sic jam debacchantes, nihil, ut videbatur, expavescens, nihil trepidans attentavit ejicere. Unde et in hoc et tali certe articulo mirandus occursus hic, miranda et objurgatio haec, sed et admirabilis attentata expulsio, quibus tam funeste in mortem suam jam exacerbatos amplius adhuc exacerbare non verebatur. Non quidem quaerens gratiam, non orans veniam, nec petens dilationem, sed zelo sacerdotali accensus amore justitiaenum validam, o viri virtutem, o martyris constantiam, o animi puritatem? Stat imperiose inter carnifices idem sacerdos et victima. Stat hic et gladiis exertis circumstant illi. Et in medio sacerdos sacerdotis implet officium non lanistas palpans,
Abbreviated transcription (Latin):
fice singłaris. qͥ añquã laniste illi mtͦs¬
sent eccłiam u̾sus choꝵ eccłie ꝑgens
ad quẽ ꝑ gͣdus ascendit᷑. septẽ octo ue
gͣdus ascenderat: mox ut gladios in ec¬
clia exertos uidit. festinant᷑ occͣrit. Ñ
ipsũ dure mortis sue nũciũ ñ letale u̾¬
bũ. ñ extͣctum in necem eiꝰ ferrũ reuo¬
care potuit: qͦminꝰ occurreret. Et qd̾
ad huc maiori admirationi & stupori
accedit gladiatores cũ om̃i imꝑio ar¬
guens. quodtã in ordinate. tã ꝓphane.
matrem suam eccłiam. introissent: u¬
nũ eoꝵ cui priꝰ appropinqͣuerat ma¬
nu mox app̾hendens ꝑloricã tã ualide
excussit. qd ipsum fere ad pauim̃tum.
usq ꝓstrauit. Guills de t̃ci hic erat:
sucut ipsemet postea de se ꝯfessus est.
Oquam admiranda tã ardens sacer¬
dotis emulatio. domũ dei tã feruenter
zelaus: qͥsolus & mermis. tot & tã uesa¬
ius. in necem eiꝰ iã armatis. tam audenꝰ
& tã paratꝰ occurrit. qͦs & de tẽplosal¬

Expanded text:
 illi intrassent ecclesiam versus chorum ecclesiae pergens, ad quem per gradus ascenditur, septem octove gradus jam conscenderat, mox ut gladios in ecclesia exertos vidit festinanter occurrit. Non ipsum durae mortis suae nuntium, non lethale verbum, non extractum in necem ejus ferrum, revocare potuit quo minus occurreret. Et quod adhuc majori admirationi et stupori accedit, gladiatores cum omni imperio arguens, quod tam inordinate, tam profane matrem suam ecclesiam introissent, unum eorum, cui prius appropinquaverat, manu mox apprehendens, per loricam tam valide excussit, quod ipsum fere ad pavimentum usque prostravit. Willelmus de Traci hic erat, sicut ipsemet postea de se confessus est. O quam admiranda tam ardens sacerdotis aemulatio, domum Dei tam ferventer zelantis, qui solus et inermis tot et tam vesanis in necem ejus jam armatis, tam audens, templo Sal
Abbreviated transcription (Latin):
arto ũ alt̾i. s gła daret᷑ soli. Nãsi & al¬
t̾i. gła extenuaret᷑ soliꝰ. Uñ ad sui
athlete głam. deo ꝓuidente sic: singu¬
larit̾ erat donec transiret qͥdam tñ
de suis cũ eccłiam intͣss ipse: eccłie fo¬
res elausit mox &e serauit Illi si car¬
nifices milites cũ cohorte cũ armis.
& gladiis & fustib archip̃sulem peda¬
tim sequentes. & iã ad eccłie fores uemi¬
entes: terribilit̾ & clamose intonabans.
ut cito sibi aꝑirent᷑ fores. Qd qͥa aliquan¬
tisꝑ dilatũ. qͥbusdã p̃ꝑatis ferreis machi¬
nis fores deicere & irruere sic intenta
mini exaudiens. p̃cepit ut ꝯfestim aꝑi¬
rent᷑: addens decere minime in castel¬
lari eccłiam. Ualius uͦ aꝑtis mox irru¬

Expanded text:
arcto non alteri, sed gloria daretur soli. Nam si et alarcto non alteri, sed gloria daretur soli. Nam si et alteri gloriam, extenuaretur solius. Unde ad sui athletae gloriam Deo providente sic singulariter erat donec transiret. Quidam tamen de suis, cum ecclesiam intrasset ipse, ecclesiae fores clausit mox et seravit. Illi vero carnifices milites cum cohorte, cum armis et gladiis et fustibus, archipraesulem pedatim sequentes, et jam ad ecclesiae fores venientes, terribiliter et clamose intonabant ut cito sibi aperirentur fores. Quod quia aliquantisper dilatum, quibusdam praeparatis erreis machinis fores dejicere et irruere sic intentabmini exaudiens, praecepit ut confestim aperirentur, addens decere minime incastellari ecclesiam. Valvis vero apertis mox irru
Abbreviated transcription (Latin):
ilttib itaq arma¬
tis. & collecta cohorte. cũ gladiis et
fustib ꝑfenestram palatii coacerua¬
tun ĩã ceꝑunt irruere: aqͥbd̃a de
familia nr̃a ostiis ia clausis p̃timo¬
re. Illi uͦ qͥ in thalamo cũ archip̃sule
ꝯsederunt audientes tumulcuextiꝰ
& fragorem. & iã aduertentes qͥd hoc
ñ sine causa ert̃iti sunt: monentes iã
archip̃sulem ut in locũ sanctiorem
int᷑pido. uix tandẽ coegerunt ut ad
deo sicut nec in ułtu sic nec in gestu.
ullũ parebat trepidationis uestigiũ.
Cũ uͦ paululũ ꝓcessiss nec crucẽ ude¬
ret. quam añ se baiulare ꝯsueuerat:
accito crucis bazulo substigt crucem
expectans ut p̾cederet. Qeuera iufal¬
lor diũ sui ũ immemor. qͥ cũ eruce ꝓꝑa¬
tarib abscondert̾ se ab eo: ita ut illud
capit hoc capitis membrũ concla¬
mare poss: & plangere. Sicut aqua
effusus sũ: & disꝑsa sunt omiã ossa
mea. Et illud. Elongasti a me amicũ
qͥppe calcatutꝰ erat torcular: ut in eo

Expanded text:
ilitibus itaque armatis et collecta cohorte cum gladiis et fustibus per fenestras palatii coacervatim jam coeperunt irruere, a quibusdam de familia nostra ostiis jam clausis prae timore. Illi vero qui in thalamo cum archipraesule consederunt, audientes tumultum exterius et fragorem, et jam advertentes quid hoc, non sine causa exterriti sunt, monentes jam archipraesulem ut in locum sanctiorem intrepido, vix tandem coegerunt ut ad deo, sicut nec in vultu, sic nec in gestu ullum parebat trepidationis vestigium. Cum vero paululum processisset, nec crucem videret quam ante se bajulare consueverat, accito crucis bajulo substitit crucem exspectans ut praecederet: revera, ni fallor, Domini sui non immemor, qui cum cruce taribus absconderunt se ab eo; ita ut illud capiti hoc capitis membrum conclamare posset et plangere: Sicut aqua effusus sum et dispersa sunt omnia ossa mea . Et illud: Elongasti a me amicum quippe calcaturus erat torcular ut in eo
Abbreviated transcription (Latin):
tientiagaudiũ: de caritate mors. Oo¬
ssei athlete ur̃i osiam ñ occultũ. nec oc¬
cultatũ: uere adũo factũ. Qd̃ & sitenus
qͥoã e tumea pellicea mortis tunica sit
obuolutum: ferro tñ fortiꝰ ferro fir¬
miꝰ ferro duriꝰ ẽ: qd̃ in palestra hac
ferrũ fregit. se illeso. De trucidati cor

Expanded text:
tientia gaudium, de charitate mors. O otientia gaudium, de charitate mors. O ossei athletae nostri os jam non occultum, nec occultatum, vere a Domino factum. Quod etsi tenui quadam et tenera pellicea mortis tunica sit obvolutum, ferro tamen fortius, ferro firmius, ferro durius est, quod in palaestra hac ferrum fregit, se illaeso. De trucidati cor
Abbreviated transcription (Latin):
expͥmi. uec stilo ualet descͥbi. Nã ut pͥ¬
us detanta patientis uiri uirtute dica¬
mꝰ. inhac decaluatione in decoronatione
hac ĩ hac tã dura tã dira eapitis tonsio¬
ne. uͥ testa capitis cũ corona unctionis.
credibile ñ mim resonat ñ querimonia.
Cet̾i qͥdẽ inr̃m. si mox decollati ñ iͣnma¬
runt: mirũ qͥdẽ sũ adeõ. uerũ hic ñr
uitã dura capitis tonsione:tanquã
ouis corã tondente se. ñ aꝑuit os suuoi.
Et bene & uere tondente Qd enĩ hec
capitis tonsio: nͥ dura & dira corone tõ¬
sio est: bi testa capitis cũ corona un¬
ctionis seꝑat᷑ acapite. Clere tanquã ouĩ
corã tondente & tundente. Et ueretã¬
qͣm ouis: ñ qͥdem ducta. s se ipsam ad
occisionẽ ducens. Oblatꝰ ẽ enĩ qͥa uoluit.¬
mortẽ uiri accelerantes: suꝑ testam
sthome ñ frangit᷑ animꝰ. O os. & os. oͤ
de pͥmo adam: os desccdo. Os qͥdem de
pͥuo adam. os ex ossib est. de carneca¬

Expanded text:
exprimi nec stylo valet describi. Nam ut priexprimi nec stylo valet describi. Nam ut prius de tanta patientis viri virtute dicamus in hac decalvatione in decoronatione hac, in hac tam dura, tam dira capitis tonsione, ubi testa capitis cum corona unctionis credibile, nec murmur resonat nec querimonia. Caeteri quidem martyrum si mox decollati non murmurarunt, mirum quidem sed non adeo. Verum hic noster in tam dura capitis tonsione, tanquam ovis coram tondente se, non aperuit os suum. Et bene et vere tondente: quid enim haec capitis tonsio est, nisi dura et dira coronae tonsio, ubi testa capitis cum corona unctionis separatur a capite: vere tanquam ovis coram tondente et tundente; et vere tanquam ovis non quidem ducta, sed se ipsam ad occisionem ducens? Oblatus est enim quia voluit.mortem viri accelerantes, super testam sed Thomae non frangitur animus. O os et os, os de primo Adam, os de secundo. Os quidem de primo Adam os ex ossibus est, de carne ca
Abbreviated transcription (Latin):
extͣxit: & suꝑ eccłie pauim̃tũ effudit.
Ut dicebat᷑ de p̃fata illa uiꝑarũ ꝓgeni¬
e uicdł robert᷑ debroe: hic erat. Eccero¬
bertꝰ hic longinꝰ alt̃: nͥ qͥa certe longuiꝰ
ille ab isto iustificat᷑ ẽ. Ille qͥppe ethine.
iste uͦ xͥauꝰ xp̃i dñi capiti gladiũ infixit.
& cerebrũ extͣxit: & suꝑ eccłie pauim̃¬
tũ effudit: illud qͣsi uile lutũ aut pul¬
uerẽ ad calcandum exponens. Illis eti¬
qͥx crura quẽ obisse iam nouerant. ñ
fregerunt. De urtute paetiente urez
uos om̃s qͥ tͣnsitis ꝑuiã aitendi .ix.
te & uidete si abinitio nascentis ec¬
cłie. uł etiã aprimna scłi origine. fu̾it
dolor siẽ dolor iste. S tohie. & hesito. uł
t ꝓgredi ñ possum: singultꝰ & suspiri¬
a erumpunt magis qͣm u̾ba. Stupet
animꝰ plorat ocłs. tremit manꝰ. heret
stilus & adhucsto hic & hesito: dubius
admodũ qͦdictionis gen̾e tantã in car¬
tio sempiterna: que similit̾ nec u̾bis

Expanded text:
extraxit et super ecclesiae pavimentum effudit; extraxit et super ecclesiae pavimentum effudit; ut dicebatur, de praefata illa viperarum progenie, videlicet Robertus de Broc hic erat. Ecce Robertus hic, Longinus alter, nisi quia certe Longinus ille ab isto justificatus est. Ille quippe ethnicus isti Domini capiti gladium infixit et cerebrum extraxit et super ecclesiae pavimentum effudit illud, quasi vile lutum aut pulverem ad calcandum exponens, illis etijam viderant, non fregerunt. 9. DE VIRTUTE PATIENTIAE VIRI. O vos omnes qui transitis per viam, attendite et videte si ab initio nascentis Ecclesiae vel etiam a prima saeculi origine fuerit dolor sicut dolor iste. Sto hic et haesito, ultra progredi non possum, singultus et suspiria erumpunt magis quam verba. Stupet animus, plorat oculus, tremit manus, haeret stylus, et adhuc sto hic et haesito, dubius admodum quo dictionis genere tantam in cartio sempiterna, quae similiter nec verbis
Abbreviated transcription (Latin):
pite exposito. oranti iustar. iunctis ma¬
nib & flexis genib lictores qd̃ sine ex¬
ub̃aute lacͥmarũ fonte int̾ singultũ
& suspiria. tã crebro erunꝑentia uix
nuni unctus dñi. ibi est immolat᷑. ubi
unctũ sacͦ oleo uinctionis: succedente &
cedente gladio occisionis. Nam sc̃õ illo
corꝑe in reliqͥs in tacto & illeso: in solail¬
la corꝑis particłã. qua sacerdotii e põ¬
tificii eminebat pͥuilegiũ. in auditũ
illud sacͥlegiũ admissum ẽ. Et ita alic¬
torib decaluat᷑. decoronat᷑ est. Et qͥtẽ
ñ atergo s qui usq infinem in ant̾io¬
ra sesemꝑ extenderat: patronꝰ semꝑ
recti recto corpore suꝑ eccłie pauim̃tũ
iãmoriens aũ faciẽ cecidit. Et hic est
sua eccłĩam uix eg̾ssi mirabant᷑ suã
obiss. Et unꝰ de cohorte reu̾tens: acce̾¬
sit ꝓpiꝰ. Qui & ut certissue nuntiaret
mortuũ qͥ tam̃ iã mortuus erat: cuspi¬
de gladii fixit: & scĩ capitis cerebrum

Expanded text:
star junctis manibus et flexis genibus, lictores, quod sine exuberante lacrymarum fonte inter singultus et suspiria tam crebro erumpentia vix mini, unctus Domini ibi est immolatus, ubi unctus, sacro oleo unctionis succedente et cedente gladio occisionis. Nam sancto illo corpore in reliquis intacto et illaeso, in sola illa corporis particula, qua sacerdotii et pontificii eminebat privilegium, inauditum illud sacrilegium admissum est. Et ita a lictoribus decalvatus decoronatus est: et quidem non a tergo, sed qui usque in finem in anteriora se semper extenderat, patronus semper recti, recto corpore super ecclesiae pavimentum jam moriens ante faciem cecidit. Et hic est sua ecclesiam vix egressi, mirabantur si jam obisset. Et unus de cohorte revertens accessit propius. Qui et ut certissime nuntiaret mortuum, qui tamen jam mortuus erat, cuspide gladii fixit et sancti capitis cerebrum
Abbreviated transcription (Latin):
tanquam in rosa medicam̃tũ: in corti¬
ce balsamũ. latebat inqͣm in sanguine
tunc s manifesta nẽ. salus ppłi: decus
clerr. totiꝰ deniq eccłiarũ orbis patems¬
ũ: & ipsius corona ĩmarcescibilis: quã
gladiatores ferro suꝑ capitis & carns
eiꝰ coronam tanquã sr̃ aliquã in eudẽ
cucdentes. ipsi fabricauert̃ ꝓcoronaco¬
ronam. Nec gͥ ẽ qd̃ de cet̾o debeã adtã¬
te ꝯsũmationis finem ꝑꝑare inuituᷤ¬

Expanded text:
tanquam in rosa medicamentum, in cortitanquam in rosa medicamentum, in cortice balsamum; latebat, inquam, in sanguine tunc, sed manifesta nunc salus populi, decus cleri totius, denique ecclesiarum orbis patrocinium et ipsius corona immarcescibilis, quam gladiatores ferro super capitis et carnis ejus coronam tanquam super aliquam incudem cudentes ipsi fabricaverunt pro corona coronam. Nec igitur est quod de caetero debeam ad tantae consummationis finem properare invitu
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntariꝰ. & si tñ ꝯtͣ uoluntatem.
deinceps certanunis finẽ. & ultimum
certantis describam exitũ: & in fine
eiꝰ uͥ fis ñ est ego faciam finẽ: ubi tñ ñ
ẽ finis. Post certantis tͥumphu ipsoĩa
in gla:. deinceps mutꝰ mebil extunc lo¬
cutur de regno suo. qd̃ nec ocłs uidit.
nec auris audiuit. nec in cor h̃ois ascẽ¬
dit. Uñ nec u̾bo. nec stilo subiacet. Iua
qͥppe eternitatis & in deficientis clari¬
tatis mat̾ia. omnẽ temꝑalis & moribũ¬
de lingue obtundit sonũ: obducit sti¬
lum:. dictionũ eniã ꝓpͥetates absorbet:
uit pote sieut in audita &e in usa: sieae
in excogitata mat̾ia. Ad finem itaꝙeo
iocundiꝰ accedo & ardentiꝰ. nescio tñ qͦ
retardatꝰ affectu: qd̃ in fine certamĩs at¬
hlete certantis ũ finiat᷑. s magis ac ma¬
gis & in effabilit̾ magis augeat᷑ p̃coniũ.
Et adhuc eo etiam plus uoluntariꝰ ad
finem ꝓpero: qd̾ finis hic. & si ñ omnĩ
nis sangius effusus hic. Inqͦ latebat tẽ

Expanded text:
voluntarius, etsi tamen contra voluntatem, deinceps certaminis finem et ultimum certantis describam exitum, et in fine ejus qui sine fine est ego faciam finem, ubi tamen non est finis. Post certantis triumphum ipso jam in gloria deinceps mutus, nihil ex tunc locuturus de regno suo, quod nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit , unde nec verbo nec stylo subjacet. Illa quippe aeternitatis et indeficientis claritatis materia omnem temporalis et moribundae linguae obtundit sonum, obducit stylum, dictionum etiam proprietates absorbet, utpote sicut inaudita et invisa, sic et inexcogitata materia. Unde tacitojucundius accedo et ardentius, nescio tamen quo retardatus affectu, quod in fine certaminis athletae certantis non finiatur, sed magis ac magis et ineffabiliter magis augeatur praeconium. Et adhuc eo etiam plus voluntarius ad finem propero, quod finis hic etsi non omnis nis sanguis effusus hic. In quo latebat tunc
Abbreviated transcription (Latin):
anũ illũ francoꝵ regem a qͦ nuntũ ꝓ¬
xima die recesserant uenĩsemꝰ:
ipsũ mox ut accessũ hre potumꝰ. noĩe
archip̃sulis. quẽ a temꝑe cancellarie.
ꝓpt̾ hoĩs magnificentiã. ꝓbitatẽ. & in¬
dustriã. reputabat strenuũ. & habe¬
bat acceptũ. deuote qͥdem & humilit̾
salutauimꝰ. Et qͥa añ eramꝰ ipsi incog¬
uiti: more suo crebro anle archip̃suł
domo fuissemꝰ & familia sciscitabatur.
Qͦ cognito: mox nos suscepit i oscło. e
benigne audiuit. Cuicũ iuxta clnĩ
urĩ archip̃suł manctatũ lac̾mabilem
hystoriã nr̃am. &labores. & ꝑicła expo
suissemꝰ: regie clem̃tie uiscera uehe¬
m̾ter cõmota st̃. Et nobis itictem re¬
fexre dignat᷑ est. qͣlit̾ & inqua forma
contͣ archip̾̃sule rex ipsi scͥpserit. & qͥd
ipse responcderit.Et adiecit. Debuis¬
set qͥdem dñs rex angloꝵ. si ipsi pla¬
ciuss añ qͣm tantũ amucũ suũ archi¬

Expanded text:
anum illum Francorum regem, a quo nuntii proanum illum Francorum regem, a quo nuntii proxima die recesserant, venissemus, ipsum mox ut accessum habere potuimus, nomine archipraesulis, quem a tempore cancellariae propter hominis magnificentiam, probitatem et industriam reputabat strenuum et habebat acceptum, devote quidem et humiliter salutavimus. Et quia ante eramus ipsi incogniti, more suo crebro, an de archipraesulis domo fuissemus et familia, sciscitabatur: quo cognito, mox nos suscepit in osculo et benigne audivit. Cui cum juxta domini nostri archipraesulis mandatum lacrymabilem historiam  regiae clementiae viscera vehementer commota sunt; et nobis ibidem referre dignatus est, qualiter et in qua forma contra archipraesulem rex ipsi scripserit et quid ipse responderit. Et adjecit: « Debuisset quidem dominus rex Anglorum, si ipsi placuisset, antequam tantum amicum suum archi
Abbreviated transcription (Latin):
emulatio. & plurimũ ex ũbo motus
est.Uerbum qͥppe insolens. offensionẽ
generat:. & iuxta sapientis dic̾tum.
qͥ moderat᷑ sermones suos. doctus &
prudens ẽ. Et rex. mox qͥs eũ deposu¬
iss. itm̃ atꝙ it̾m sciscitabat᷑. Et adiecit
Certe inqͥt sicut rex augloꝵ: ita &
ego rex sũ. Ueruntñ minimũ de cle¬
ricis reguimer. deponere ñ ualerem.
Et ita qͥmissi fuerant. nͨ. ad questionẽ.
prucdens redlere responsũ potãt᷑. nͨ ad
ꝑetitionẽ suã responsũ ꝓuoto retuler̃t.
Discipłs uͦ qͥ scͥpsit hec. & qͥdam alius
de archip̃sulis societate cautꝰ qͥdem &
erucdit᷑. de ꝯsilio archip̃sulis & p̃cep¬
to. muitios cotidie nescientib ipsis ẽ
uestigio sequebant᷑: ita tñ qd̾ nos se¬
quentes.una semꝑ die p̃cesserunt.
Et qͥdẽ ex ꝯsilio & inclustria factũ sie.
ut ita cautiꝰ & certiꝰ ipsoꝵ u̾ba ⁊ molimi¬
na adu̾sus nos exploraremꝰ. Cũ nͦ ad esti¬

Expanded text:
aemulatio, et plurimum ex verbo motus aemulatio, et plurimum ex verbo motus est: verbum quippe insolens offensionem generat, et juxta Sapientis dictum: Qui moderatur sermones suos, doctus et prudens est . Et rex mox, quis eum deposuisset, iterum et iterum sciscitabatur, et adjecit: « Certe, » inquit, « sicut rex Anglorum, ita et ego rex sum: verumtamen minimum de clericis regni mei ego deponere non valerem. » Et ita qui missi fuerant, nec ad regis quaestionem prudens reddere responsum poterant, nec ad petitionem suam responsum pro voto retulerunt. Discipulus vero qui scripsit haec et quidam alius de archipraesulis societate, cautus quidem et eruditus, de consilio archipraesulis et praecepto, nuntios quotidie nescientibus ipsis e vestigio sequebantur: ita tamen quod nos sequentes una semper die praecesserunt. Et quidem ex consilio et industrie factum sic, ut ita cautius et certius ipsorum verba et molimina adversus nos exploraremus. Cum vero ad Christi
Abbreviated transcription (Latin):
oriens. et se ostendens. Qualit nunti
regis. & post nuntii archip̃sulis ad
regẽ franeoꝵ ueuerint. & qͥlit exceptix
ed arebip̃sulem in clicto scĩb̾tini
monast̾io apud scm̃ audomarũ
dimittentes adhiie: priꝰ uiã & actus
nuntioꝵ regis ꝑsequamͣ. Qͥmoxi
in ẽstino sui aduentꝰ. a sc̃õ audomaro
recedentes: t̾tio quarto uedie ꝑpie
recordationis ludouicũ tunc franco¬
rum regem tͣnsitũ fecerunt: quem
apud castrũ regiũ qͦd cõpendiũ noĩa¬
t᷑ reperiunt. Et salutato rege: littãs
ipsi noĩe regis angloꝵ porrexer̃t. Q¬
rum forma ilł similis. qͦs supͣdiximꝰ
comiti flandrensiũ directas: qd̾ ui¬
deł thomas qͦndam cantuariensis ar¬
ciep̃c de regno suo tanqͣm ꝑditor fu¬
gerit. Unde & ne ipsũ in t̾ra sua recipe¬
ret: tanqͣm clum p̃cabat᷑.e̾lerum ut
aucdiuit exlitterarũ mitio. thomas
qͦndam archiep̃e regem sicut eccłie
filiũ deuotissimũ statim app̃hendit

Expanded text:
oriens et se ostendens. Qualiter nuntii oriens et se ostendens. Qualiter nuntii regis et post nuntii archipraesulis ad regem Francorum venerint, et qualiter excepti. Sed archipraesulem in dicto Sancti Bertini monasterio apud Sanctum Audomarum dimittentes adhuc, prius viam et actus nuntiorum prosequamur. Qui mox in crastino sui adventus a Sancto Audomaro recedentes tertio quartove die per piae recordationis Ludovicum tunc Francorum regem transitum fecerunt, quem apud castrum regium quod Compendium nominatur reperiunt. Et salutato rege litteras ipsius nomine regis Anglorum porrexerunt, quarum forma illis similis quas supra diximus comiti Flandrensi directas, quod videlicet Thomas quondam Cantuariensis archiepiscopus de regno suo tanquam proditor fugerit: unde et ne ipsum in terra sua reciperet, tanquam dominum precabatur. Verum ut audivit de litterarum initio: « Thomas quondam archiepiscopus, » regem sicut ecclesiae filium devotissimum statim apprehendit
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ qd̾ monast̾iũ illud sitũ ẽ. Q in sca¬
phauenit ad locum quendam abdi¬
tũ. aqͥs septũ. qͥ ab incolis dr eldem̃stre.
qͦudam hermitoriũbeati & głiosi ꝯfes¬
soris bertimi. uerebat᷑ qͥppe si in mona¬
sterio illo usq in ẽstinũ moraret᷑: forte
ad aliquoꝵ inclicia in digenis. E p̃¬
sertun regis nuntiis reuelari in ẽsti¬
no: qͥ forte ad uidendũ eũ diu̾terent.
Q uicdentes eũ sic fiere ⁊ obpbeiũ abũ¬
dantib & despectio suꝑbis. & insulta¬
rent defacili: qd̃ fatue & in ꝯsulte de
tanta qͦudam fortuna ad tantam nẽ
miseriam deuenissꝰ. Unde Q eãdem
nocte se subtͣcit:  udicto hermito¬
rio ꝑtres latuit dies. Et in quarto
ad petitionem sc̃e memorie godescal¬
li tune abbatis & ꝯuent᷑ loci. ad alpa¬
tiã sc̃ĩ b̾tini uenit: & tanquã diebuss
nubis & caliguus aliqͣntulũ serena¬
tis ueri solis radiis mundo iã sensio

Expanded text:
situm est, et in scasitum est, et in scapha venit ad locum quemdam abditum, aquis septum, qui ab incolis dicitur Eldeminster, quondam hermitorium beati et gloriosi confessoris Bertini. Verebatur quippe, si in monasterio illo usque in crastinum moraretur, forte ad aliquorum indicia indigenis et praesertim regis nuntiis revelari in crastino, qui forte ad videndum eum diverterent, et videntes eum sic, fieret opprobrium abundantibus et despectio superbis, et insultarent de facili, quod fatue et inconsulte de tanta quondam fortuna ad tantam nunc miseriam devenisset. Unde et eadem nocte se subtraxit et in dicto hermitorio per tres latuit dies: et in quarto ad petitionem sanctae memoriae Godescalli tunc abbatis et conventus loci, ad abbatiam Sancti Bertini venit, et tanquam diebus nubis et caliginis aliquantulum serenatis, veri solis radius mundo jam sensim
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃as retulit qͥ mũdi sapientes infa¬
tuat. Qui astutia sua conp̃hendit.
bat᷑ nichil de c̃stino cogitans. eũ tñdi
cte solu centũ marce. & uasa quedam
pauca argentea solũ & totũ fuerint
nr̃e ꝑegͥnationis longioris plus aniũ
sex. durature uiaticũ. Qualit nau¬
fragantib adũsariis archip̃sul appli
archip̾sul regis nuntii p̃fati cum
multo & magno apꝑatu mare intͣutes:
subito ꝓcella suborta. in multa diffĩ¬
cultatẽ & ꝑicło ux applieuerunt. cũ
tñ archip̃suli & suis inscapha. mare
pacatissimum foret.Testati st̃ sie fr̃s
qͥ cũ archip̃sule in scapha. & alii expar¬
te adu̾sa qͥui nauib tͣnsierunt. Fadẽ¬
gis nuntii mare intͣuerunt: & eadẽ
die qua & archip̃sul. ad castrũ sc̃i au¬
domari uenerunt. Et qͥa celebre erat
uit̾ra qd̃ cantuariensis archiep̃c ad
ionast̾iũ illud de clermareis. ad qd̾
iã uenit. aduentare ꝓposuerat: eãdẽ
uocte post nocturnã sinaxim decan¬

Expanded text:
gratias retulit, qui mundi sapientes infagratias retulit, qui mundi sapientes infatuat, et in astutia sbatur, nihil de crastino cogitans, cum tantum dictae solum centum marcae et vasa quaedam pauca argentea solum et totum fuerit nostrae peregrinationis longioris plus annis sex duraturae viaticum. 7. QUALITER NAUFRAGANTIBUS ADVERSARIIS ARCHIPRAESUL APPL archipraesul, regis nuntii praefati cum multo et magno apparatu mare intrantes, subito procella suborta, in multa difficultate et periculo vix applicuerunt: cum tamen archipraesuli et suis in scapha mare pacatissimum foret. Testati sunt sic fratres, qui cum archipraesule in scapha, et alii ex parte adversa qui in navibus transierunt: illgis nuntii mare intraverunt, et eadem die qua et archipraesul ad castrum Sancti Audomari venerunt. Et quia celebre erat in terra quod Cantuariensis archiepiscopus ad monasterium illud de Clermareis, ad quod jam venit, adventare proposuerat, eadem nocte post nocturnam synaxim decan
Abbreviated transcription (Latin):
humiliat. Unde ego mox de sapien¬
tis u̾bo cogitabam uero dicentis:
qd̾ iustum ñ ꝯtristabit qͥeqͥd ei acci¬
derit. Et post hec cũ cle mea uieissim
quereret ꝑfectione. & qualit̾ manda¬
tũ suũ implere potuerum. qͦd ut supͣ
dixi mar ¶ ticło recessus sui ãnorhã¬
tune mͥ iniu̾̃xerat. enarraur. & qd̾ que¬
dam uasa sua argentea mecum de¬
tulerim: & de redclitib sius solum
centum marcas: quas uelut cle incen¬
dio. iuxe terra eicere potui. Et adie¬
ci. qualit̾ mox cognito ipsiꝰ recessu. sa¬
pientiũ malo ꝯsilio. regio fuiss edicto
ꝓclamatum. ut omĩa ipsiꝰ in pace fo¬
rent. & qualit̃ qd̾ ꝓmalo suo molitũ.
in bonum cesserit. & mentita est ini¬
quitas sibi. altissimo secꝰ disponente
& semꝑ resistente unqͥtati. fllioqͥn
enĩ nͥ sic regio fuiss edicto ꝓclamatũ.
a t̾ra qͥdem omĩno uacuus exissem.
si tñ exissem: nobis etiã & urĩs om̃ib
p̃de  cdireptioni expositis.
Irchipresul uͦ audiens factũ sic deo

Expanded text:
us? » Unde ego mox de Sapientis verbo cogitabam vere dicentis quod Justum non contristabit quidquid ei acciderit. Et post haec cum de mea vicissim quaereret profectione et qualiter mandatum suum implere potuerim, quod, ut supra dixi, in articulo recessus sui a Northamptune mihi injunxerat, enarravi. Et quod quaedam vasa sua argentea mecum detulerim et de reditibus suis solum centum marcas, quas velut de incendio vix e terra ejicere potui. Et adjeci qualiter mox cognito ipsius recessu sapientium malo consilio regio fuisset edicto proclamatum ut omnia ipsius in pace forent: et qualiter quod pro malo suo molitum in bonum cesserit, et mentita est iniquitas sibi Altissimo secum disponente et semper resistente iniquitati: alioquin enim, nisi sic regio fuisset edicto proclamatum, a terra quidem omnino vacuus exissem, si tamen exissem, nobis etiam et nostris omnibus praedae et direptioni expositis. Archipraesul vero audiens factum sic, Deo
Abbreviated transcription (Latin):
Q ad scĩtatis sue pedes uẽnimꝰ. ut nũ¬
tiaremꝰ qd̾ filiꝰ suus ioseph adhuc ui¬
ueret. s ñ dnãret᷑ in t̾ra egypti: qͥn
potiꝰ ab egyptiis oppressus fere fui̾set
extuictus. Enarrauimꝰ itaꝙ libenter
audienti. & paterno compatienti af¬
fectu. filii sui archip̾̃suł p̾ssuras. angu¬
stias. & dolores ꝑicła. in pugna illa a¬
pud norhanitune ad bestias. ꝑicłã ĩ
falsis fr̃ib ꝑicłã in fuga ꝑicła in uia.
ꝑicła. in mari. E in ipso portu ꝑicła la¬
borem. egestatem. &.erumnã: & ad
declinancdas insiclias. habitꝰ sui et
noĩs mutationem
Et audiens hec patrum omniũ pa¬
t̃: cõmota sunt pat̾ne pietatis uisce

Expanded text:
ut nuntiaremus quod filius suus Joseph adhuc viveret, sed non dominaretur in terra Aegypti; quin potius ab Aegyptiis oppressus, fere fuisset exstinctus. Enarravimus itaque, libenter audienti et paterno compatienti affectu, filii sui archipraesulis pressuras, angustias et dolores, pericula in pugna illa apud Northamptune ad bestias, pericula in falsis fratribus, pericula in fuga, pericula in via, pericula in mari et in ipso portu pericula, laborem, egestatem et aerumnam, et ad declinandas insidias habitus sui et nominis mutationem. Et audiens haec patrum ovium pater, commota sunt paternae pietatis visce
Abbreviated transcription (Latin):
accelerabamꝰ. Et uenimꝰ senonis: quo
nuntii ꝓxima clie que p̃cessit. nos p̃¬
uenerant. Eadẽ u̾ die i uesꝑa. addo¬
iinũ papã hntes accessum: ipsũ noĩe
archip̃suł tanqͣm pateem & cdiũm
qua decebat deuotione & humilita¬
te salutauimꝰ: dicentes qd̾ nos duo tm̃

Expanded text:
accelerabamus, et venimus Senonis, quo accelerabamus, et venimus Senonis, quo nuntii proxima die quae praecessit nos praevenerant. Eadem vero die in vespera ad dominum papam habentes accessum, ipsum nomine archipraesulis tanquam patrem et dominum qua decebat devotione et humilitate salutavimus: dicentes
Abbreviated transcription (Latin):
ascͥbentes hoc in euiꝰ manu corda re¬
gũ st̃.  qͦcumꝙ uoluerit inclinat il¬
la. Ubi parit̾ ce si cursim intuendum.
qͣnta sint scõꝵ mĩta: quoꝵ uirtute e¬
tiam inp̃senti t̾renarum potestatũ
corda. ad ipsoꝵ uota inclinent᷑. Con¬
testant᷑ ꝙ hoc. que ñ necesse enume¬
rare hic patrum exempla multoꝵ.
S hic int̾ alios sicut eiuiclenter in
libro exꝑientie uidimꝰ: scĩ archi p̃su¬
lis thome iã exulis in nocentia. & u¬
sticie causa. Clerum. de his plenius
alias:ceptum hystorie ordinem ꝑse¬
quamͣ Quomͦ nuntii archip̃suł aduꝵ¬
apłicum uenerint. & qͥlit̾ excepti .xi.¬
taq regie pacis dono & securitate fru¬
entes: in exultatione & letitia. xp̃ianꝰ
ille rexlicentiatos nos dimisit in pace
uerũ nos ñ statim ad archip̃sulem re¬
u̾tentes. nec qͥequam nuntiantes de
hoe qͥa cito nos reuersuros sꝑabamus.
ꝓut nobis inunctũ: ad dñm paꝑam

Expanded text:
ascribentes hoc, in cujus manu corda reascribentes hoc, in cujus manu corda regum sunt, et quocunque voluerit, inclinat illa: ubi pariter et si cursim intuendum quanta sint sanctorum merita quorum virtute etiam imperfecta terrenarum potestatum corda ad ipsorum vota inclinentur. Contestantur et hoc, quae non necesse enumerare hic, Patrum exempla multorum. Sed hic inter alios, sicut evidenter in libro experientiae vidimus, sancti archipraesulis Thomae jam exsulis innocentia et justitiae causa. Verum de his plenius alias: coeptum historiae ordinem prosequamur 8. QUOMODO NUNTII ARCHIPRAICUM VENERINT, ET QUALITER EXCEPTI. Itaque regiae pacis dono et securitate fruentes, in exsultatione et laetitia Christianus ille rex licentiatos nos dimisit in pace: verum nos non statim ad archipraesulem revertentes, nec quidquid nuntiantes de hoc, quia cito nos reversuros sperabamus, prout nobis injunctum, ad dominum papam
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥens. & forte illiꝰ recordat᷑ fuiss u̾si¬
cłi: si illũ tã frequent̃ ut uos. in hora
illa regłari audiuiss. Et subrisit rex
Incͣstino uͦ aũ qͣm rececleremꝰ. cũ hoĩ¬
b sius qͦs secum tunc habebat. ꝯsilio
accepto. ad petitionẽ archip̃sulis. ꝑ no̾
factam. archip̃suli in regno suo pace
& securitatem ꝯcessit. Et qͥdẽ adiecit.
hoc cde pͥstina cdignitate diadema¬
tis regum francoꝵ. fore. ut exules. &
p̃sertum ꝑsone eccłiastice. regũ ce re¬
gni pace: & securitate fruant᷑. & a ꝑse¬
cutoꝵ defendant᷑ iniiria.
noꝵ & aqͥtanoꝵ ducem & audegauẽ¬
siũ comitẽ. qd̾ inqͣm ꝯtͣ potestatẽ tan¬
tã. & tot cł tã magnos ut supͣ osten¬
dimꝰ. & honoratos nuntios. u̾bo et se̾¬
pto supplicantes. nos duo dũtaxat
hoiẽs ꝯtemptibiles & ignobiles.tã
cito & tã facile pacẽ regiã. & securi¬
tatẽ optiniumꝰ. sicut delectabile &
mirabile fuit in ocłis nrĩs: illi totũ

Expanded text:
inquiens, « et forte illius recordatus fuisset versiculi, si illum tam frequenter ut nos in hora illa regulari audivisset, » et subrisit rex. In crastino vero antequam recederemus, cum hominibus suis quos secum habebat, consilio accepto, ad petitionem archipraesulis per nos factam archipraesuli in regno suo pacem et securitatem concessit: et quidem adjecit, hoc de pristina dignitate diadematis regum Francorum fore, ut exsules, et praesertim personae ecclesiasticae regum et regni pace et securitate fruantur et a persecutorum defendantur injuria: norum et Aquitanorum ducem et Andegavensium comitem, quod, inquam, contra potestatem tantam et tot et tam magnos, ut supra ostendimus et honoratos nuntios verbo et scripto supplicantes, nos duo duntaxat homines contemptibiles et ignobiles tam cito et tam facile pacem regiam et securitatem obtinuimus, sicut delectabile et mirabile fuit monachis nostris; illi totum
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ aduentũ: in nobili iuideł & om¬
ni sc̃itate p̃clara albatia sẽi b̾tim.
Unde mox in aduentu dñi nuntio
accepto: eadem nocte ueui. Et qͥdẽ
gauisus sum uiso dño. iichilominꝰ
referente tune. itiueris sui difficul¬
tates. & ꝑicla: qͣlit̾ uoete ambulans.
clie latitauerit:qualit̾ pedes inces¬
serit. & qͣlit̃ colobio assumpto. in qͦ
tune eũ cernebam. eũ habitu etiam
nomen mutauerit: a sociis uie ut
supͣ tetigimꝰ. nomine tanquam pro¬
pͥo xp̃ianꝰ appellatꝰ: & in tanto labore
quanta fuerit uictus in assueta as¬
peritas: ita ut tanquã alterum e¬
lectionis uas probat᷑ sit ꝑielĩs in uia
falsis fr̃ib In labore & erumna in ui¬
giliis. in fame. et siti in ieiuniis in
frigore. in colobio. & in cilicio. Et ego
qͥdem qͥ scripsi hec aucliens & uidens
sic. toto corde & corꝑe ꝯcussus sũ. & cõ¬
uultꝰ: ita tñ ut in clolore ipso. clispo¬
sitionib altissimi. omĩa int̾iora mea

Expanded text:
batur adventum, in nobili videlicet et omni sanctitate praeclara abbatia Sancti Bertini. Unde mox in adventu domini nuntio accepto, eadem nocte veni et quidem gavisus sum, viso domino, nihilominus t mihi referente tunc itineris sui difficultates et pericula; qualiter nocte ambulans die latitaverit, qualiter pedes incesserit et qualiter colobio assumpto in quo tunc eum cernebam, cum habitu et nomen mutaverit, a sociis viae, ut supra tetigimus, nomine tanquam proprio Christianus appellatus. Et in tanto labore quanta fuerit victus inassueta asperitas, ita ut tanquam alterum electionis vas probatum sit periculis in via, falsis fratribus, in labore, in aerumna, in vigiliis, in fame et siti, in jejuniis, in frigore, in colobio et in cilicio. Et ego quidem qui scripsi haec, audiens et videns sic, toto corde et corpore concussus sum et convulsus: ita tamen ut in dolore ipso dispositionibus Altissimi omnia
Abbreviated transcription (Latin):
ordine cyst̃ciensi. qͦd uit̾ra dicit᷑ cler¬
mares: arl supputationẽ indigena¬
rum. ⁊t̃ duodecim leuguarũ t̃re ea
die conficiens. Est aũ monast̾ium
hoc situm ꝓpe illud castrũ nobile.
qd̾ supra nominauimꝰ. sc̃i audoma
ri Delocouͥ discipłs reũsũ ẽ ad ma

Expanded text:
sterciensi, quod in terra dicitur Clermareis, ad supputationem indigenarum iter duodecim leugarum terrae ea die conficiens. Est autem monasterium hoc situm prope illud castrum nobile, quod supra nominavimus, Sancti Audomari. 6. DE LOCO UBI DISCIPULUS REVERSUS EST AD MA