comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
¶Moderna tangit ibi. Iconũciai poeta uolõ¬
tien. parlerei aque due. ⁊̃c. Antiꝙͣ uoͣ tã¬
gir ibi. Noi leggiauamungiorno ꝑ dilet¬
to. dilancialotto ⁊ cͣ. Ad quoꝵ euidenti¬
am ẽ sciẽdũ ꝙ in rauenna fuit ꝗdã nobił
ho ꝗuocabatur Guido depolenta dñs ꝗdẽ
Ciuitatis Rauenne atq ceruie. Hic autem
Guido ħuit filiam pulcherumã noĩe frã¬
ciscã quã dedit inuxorẽ Gianciotto filio do¬
mini malateste de arimino. Iste aũt biã¬
ciottus hebat unũ germanũ ꝗ uocabatur
paulus pulcritu dinis multe uenustũ et
moꝵ honestate preclarũ. Accĩt itaq ꝙ pau¬
lus fuit captus pulc̾tudine sue cognate.
⁊ ip̃a u̾sauiee istius pauliamore fuit mĩa¬
bilit̾ uulnerata. Principiũ uͦ huiꝰ in fortu¬
nati amoris fuit ꝙ quadam die dũ cã dele¬
ctatoĩs lege̾nt deamore Lancialocti/ ⁊ quõ
ip̃e Lancelottus Reginã fuit osculatꝰ. pay¬
lus toto corꝑe ꝯtremiscẽs frãciscam cogna¬

Expanded text:
Modernam tangit ibi: «I' cominciai: <Poeta volontieri / parlerei a que' due>», etc. Antiquam vero tangit ibi: «Noi leggiavam un giorno per diletto / di Lancialotto», etc. Ad quorum evidentiam est sciendum quod in Ravenna fuit quidam nobilis homo qui vocabatur Guido de Polenta, dominus quidem civitatis Ravenne atque Cervine. Hic autem Guido habuit filiam pulcherrimam, nomine Franciscam, quam dedit in uxorem Gianciotto, filio domini Malateste de Arimino. Iste autem Gianciottus habebat unum germanum qui vocabatur Paulus, pulcritudinis multe venustum, et morum honestate preclarum. Accidit itaque quod Paulus fuit captus pulcritudine sue cognate, et ipsa, versa vice, istius Pauli amore fuit mirabiliter vulnerata. Principium vero huius infortunati amoris fuit quod quadam die, dum causa delectationis legerent de amore Lancialotti, et quomodo ipse Lancelottus reginam fuit osculatus, Paulus, toto corpore contremiscens, Franciscam cogna
Abbreviated transcription (Latin):
¶Poi famillia del buõ Rethebaldo
quiui mimisi a far baratteria
dichirendo rgione inq̃sto caldo. L man¬
det diuina iustitia ⁊ hũa ꝙ de quibusl ma¬
leactis hõdebeat penã ⁊ uerecundiã repor¬
tare sp̃alit̾ tñ de pec̃o baittarie. Io notãt̾
dĩ hic intextu.
Dichio rendo ragione in questo caldo.
Et sicpatet xxiiꝰ cantus pͥme cantice.
Uigesimi tertii cantus titulus talis ẽ.

Expanded text:
Poi famillia del buon Re Thebaldo; quivi mi misi a far baratteria, di ch'i' rendo ragione in questo caldo. Licet mandet divina iustitia et humana quod de quibuslibet male actis homo debeat penam et verecundiam reportare, specialiter tamen de peccato barattarie, ideo notanter dicitur in textu: di ch'i' rendo ragione in questo caldo. Et sic patet XXII cantus prime cantice. XXIII VIGESIMI TERTII CANTUS TITULUS TALIS E
Abbreviated transcription (Latin):
Ochela canta delnatio loco
mistiĩse. ⁊cͦ. Natał siue natalitiꝰ locus
e cã amoris ut pħy uolunt. Et hoc demo¬
strat autor mistis trib nthimis dieẽs
ꝙ postꝙͣ cantas natiit loci strinx̃ eum
adunauit folia a canib prius sꝑsa ⁊
reddidit sic pietute commotus illi suo cõ¬
cun qui iam ꝓpt̾ planctum ⁊ suspiria rax¬
cus erat effectus.
¶Indi uenimino alluogo oue si parte
lo secondo giron dalterço. hincip̃ autor
de t̾tio girone tractare. quem qui dẽ diui¬
dit ĩtres ꝑtes. ¶n prima namq parte
poĩt blasphemos quoꝵ pena ẽ supinos ia¬
cere. ¶ In ẜa ponit sodomitas: quoꝵ pea

Expanded text:
che la carità del natio loco mi strinse, etc. Natalis sive natalitius locus est causa amoris, ut philosophi volunt. Et hoc demonstrat autor in istis tribus rithimis dicens, quod postquam caritas nativi loci strinxit eum, adunavit folia a canibus prius sparsa, et reddidit, sic pietate commotus, illi suo concivi, qui iam propter planctum et suspiria raucus erat effectus. vv. 4-6 Qundi venimmo al luogo ove si parte lo secondo giron dal terzo. Hic incipit autor de tertio girone tractare; quem quidem dividit in tres partes: in prima namque parte ponit blasphemos, quorum pena est supinos iacere; in secunda ponit sodomitas, quorum pe
Abbreviated transcription (Latin):
suia. ⁊ celte gallie. Non tñ crescit insia
s inquadamterm montuosa que iuno
latere tangit syriam ⁊ ĩ alio indiam. De
hac herba fuit illud preciosum unguen¬
tum quo magdalena fineto alabastro
unxit pedes domini. ¶Mura arbor est
inarabia altituduus quinq cubitorum
euius guita iundis est ⁊ multum a rõã¬
tica pant̾ ⁊ amara. uũ ⁊ nom̃ accepit.
Nammimi amantudinẽ sonat Cuii
gutta ꝑ se manans preciosior ẽ ea q̃ cor¬
tiee inciso manat. Est ãt tante a mari¬
tudinis ꝙ uermes arcet / que amagis
xp̃o fuit oblata ⁊ cuiꝰ unguẽto corpus su
Quãdo si leua chentorno simira
tutto smanato de la grãdangosçia
chellia soferto ⁊ guardando sospira.
Taleral peccatore ⁊ c̾. Cõꝑatio tał ẽ. Duc
ꝙ dũ passio ĩcip torq̃re nõ aduertit patiẽs
qnõ cadit. Similit̾ qñdet̾ra finita passicẽ se
leuat surgit totus acconitus ꝑꝑ magnã
quam sustinuit passionem siue anxie¬

Expanded text:
Siria, et Celte Gallie. Non tamen crescit in Siria, Siria, et Celte Gallie. Non tamen crescit in Siria, sed in quadam terra montuosa que in uno latere tangit Syriam et in alio Indiam. De hac herba fuit illud pretiosum unguentum quo Magdalena, fracto alabastro, unxit pedes Domini. Mirra arbor est in Arabia, altitudinis quinque cubitorum, cuius gutta viridis est, et multum aromatica pariter et amara, unde et nomen accepit; nam mirra amaritudinem sonat; cuius gutta per se manans pretiosior est ea que cortice inciso manat. Est autem tante amaritudinis quod vermes arcet; que a magis Christo fuit oblata, et cuius unguento corpus suuquando si leva, che 'ntorno si mira, tutto smarrito de la grand'angoscia ch'elli à soferto, et guardando sospira: tal era 'l peccatore, etc. Comparatio talis est: Due  dum passio incipit torquere, non advertit patiens quomodo cadit. Similiter quando de terra, finita passione, se levat, surgit totus attonitus propter magnam quam sustinuit passionem sive anxie
Abbreviated transcription (Latin):
aũt in quo nascitur chus libanus nun¬
cupatur. Et ut dicit glosa suꝑ illo u̾bor
eccãstici.xxiiͦii. Ego quasi libanus nõ ĩ¬
cisus. Libanus ẽ arbormarabia cortiee
⁊ folio lauro similis fructumemittens
eius arbor incidi nͥ asacns ⁊ religiosis
uiris/ ⁊ tpre collectionis uel incisionis
contactumulierũ nõ pullutis. Dicũt
⁊̃ ꝙ collecto thure uendi nõ debet nͥ pri¬
us deo decima ꝑ soluatur. Ideo ẜm ysi¬
dorum thus dicitur atheos ꝙ ẽ deus qr
indeorũ saenficiis adoletur.
¶Amomum siue amonium est quedam
guita sine sucuo unius arboris q̃ sieut
cinnamomum odorem ht̃. nascitũ ãt
insiria ⁊ armenia. De quo uirgilius ĩ
bucholicis. Assinum uulgo na scetur
amomum.
¶Mardus ẽ herba modica ⁊ spinosa ca¬
lida ⁊ odorifera. uñ ⁊ agrecis nardi spi¬
ca nardostaces appellatur. Et est eius
speties tripłex.s. Indica. Syrica ⁊ celtica.
qr nascitur intrb locis indelicet ĩ inidia.

Expanded text:
autem in quo nascitur thus libanus nunautem in quo nascitur thus libanus nuncupatur. Et ut dicit glosa super illo verbo, Ecclesiastici XXIIII: Ego quasi libanus non incisus. Libanus est arbor in Arabia, cortice et folio lauro similis, fructum emittens eius arbor incidi nisi a sacris et religiosis viris, et tempore collectionis vel incisionis contactu mulierum non pullutis. Dicunt etiam quod, collecto thure, vendi non debet nisi prius Deo decima persolvatur. Ideo secundum Ysidorum, thus dicitur a theos, quod est deus, quia in deorum sacrificiis adoletur. Amomum, sive amonium, est quedam gutta sive succus unius arboris, que sicut cinnamomum odorem habet; nascitur autem in Siria et Armenia. De quo Virgilius in Bucholicis: «Assirium vulgo nascetur amomum». Nardus est herba modica et spinosa, calida et odorifera; unde et a Grecis nardi spica nardostaces appellatur. Et est eius speties triplex, scilicet indica, syrica, et celtica; quia nascitur in tribus locis, videlicet in India,
Abbreviated transcription (Latin):
recipiens formaniauis ad solitudinẽ
euolauit.
masol dincenso lacnmedamomo
⁊ nardo ⁊ numai son lultime fasce.
Dieit hic antor ꝙ fenix herba non uesci¬
turneq blado sed solum lacrimis thu¬
ns ⁊ suco uiuit amomi. Uñ ouiduts
xuͦ libro metħ.
¶Una est q̃ reparet seq ip̃am semiẽt ales
Assir femea uocãt nõ fruge neq herb̃.
S tuno lacrimis ⁊ sucouinit amomi
Ilicis inramis treniuleq cachumiẽ palme
Unguib c⁊puro nidum sͥ ꝯstruit ore
Quo simul ac casias ⁊ nardi lenis ansta
Quassaq cũ fulua substmũ cĩnama mĩra
Se sumpoĩt finitq in odorib euũ.
Iñ feit totidẽ ꝗ uiuere debeat annos
Corꝑe depatrio ꝑuumfenica renasci.
¶ S qr hie autor facit de quatuor aroãticis
rebus mentionem.u dethure. amomo.
nardo ⁊ mura Ideo de ipis aliquid uide¬
amus.
¶Thus ẽ nom̃ arboris ⁊ gummi in ema¬
nantis. Est aũt arabie immẽsa atque
ramosa leuissimi qui dẽ corticis mons

Expanded text:
recipiens formam avis ad solitudinem recipiens formam avis ad solitudinem evolavit. ma sol d'incenso lacrim'e d'amomo, et nardo et mirra son l'ultime fasce. Dicit hic autor quod fenix herba non vescitur, neque blado, sed solum lacrimis thuris et suco vivit amomi. Unde Ovidius, XV libro Meth.: Una est que reparet seque ipsam seminet ales, Assirii fenica vocant; non fruge neque herbis, Sed turis lacrimis, et suco vivit amomi. Ilicis in ramis tremuleque cachumine palme, Unguibus et puro nidum sibi construit ore, Quo simul ac casias et nardi lenis aristas Quassaque cum fulva substravit cinnama mirra Se super imponit finitque in odoribus evum. Inde ferunt, totidem qui vivere debeat annos, Corpore de patrio parvum fenica renasci. Sed quia hic autor facit de quatuor aromaticis rebus mentionem, videlicet de thure, amomo, nardo et mirra, ideo de ipsis aliquid videamus. Thus est nomen arboris et gummi inde emanantis. Est autem Arabie immensa atque ramosa, levissimi quidem corticis; mons
Abbreviated transcription (Latin):
u̾miculus nascitur qui paulatim plume¬
scens in uolucrem reformat᷑. ¶stud idẽ
diẽ beatus ambrosius in ħ uerba. Defeĩ¬
cis humore siue cinere u̾mis surgit par¬
latimq adolescit ⁊ ꝓcessu tp̃ris in duit
alarum remigia atq in auis spetiem
reparatur ¶Eaut fenix auis pulcher¬
rima pauonimplumis similluna soli¬
tudinem diligens granis ⁊ fructib mũ¬
dis uescens. ¶De hac aue nairat ala nu
ꝙ cum onias summus pontifex Elyopo¬
leos inegypto tẽplum ad siłitudinẽ tem¬
pli salomonis edificasset primo die açi¬
morum cum ligna multa aromatica sy
altare ꝯgessisser et adignem ad offeren¬
dum sacnficium subiecisset subito ob
uidentib descendit in medium rogi ta¬
lis auis que inigne sacrificii statim in
cinerem ẽ redacta. Remanente aũt ciñe
⁊ de precepto sacerdotis cum diligentia
reẜuato infra triduum quidam uermi¬
culus depredieto eiere ẽ creatus q̃ tandẽ

Expanded text:
vermiculus nascitur, qui paulatim plumevermiculus nascitur, qui paulatim plumescens in volucrem reformatur. Istud idem dicit beatus Ambrosius in hec verba: De fenicis humore sive cinere vermis surgit, paulatimque adolescit, et processu temporis induit alarum remigia, atque in avis spetiem reparatur. Est autem fenix avis pulcherrima, pavoni in plumis simillima, solitudinem diligens, granis et fructibus mundis vescens. De hac ave narrat Alanus quod cum Onias summus pontifex Elyopoleos in Egypto templum ad similitudinem templi Salomonis edificasset, primo die azimorum cum ligna multa aromatica super altare congessisset, et ad ignem ad offerendum sacrificium subiecisset; subito omnibus videntibus descendit in medium rogi talis avis, que in igne sacrificii statim in cinerem est redacta. Remanente autem cinere et de precepto sacerdotis cum diligentia reservato, infra triduum quidam vermiculus de predicto cinere est creatus, qui tandem
Abbreviated transcription (Latin):
iste latro sic incineratus subito instatũ
pristinum ẽ reu̾sus.ponens quoddã exẽ¬
plum de fenice dicens.
Et poi che su aterrasi distructo
lapoluer sirccolse a ꝑse stessa¬
enquel medesmo ritorno dibutto.i. statĩ
Cosi ꝑligran sauisiconfessa
Adducit hie autor exemplum de fenice di¬
cens ꝙ quemadmodum fenix morit a re¬
nascitur. ita ille la tro aẜpente ꝑcussus p̾t¬
ꝙͣ fuit incineratus in statum pristinum
estreu̾sus. Qe natura autem ⁊ conditio¬
nib fenicis sic habetur inlibro depropͥe¬
tatibus reꝵ ¶Fenix unica dicitur auis
⁊ in toto orbe temnnum singularis. apud
arabes autem ubi fenix nascitur singr¬
antus. Qͥbus ꝯplecis cum suum sentit
defectum nidum facit ex lignis a romati¬
eis ualde siceis que in estate ⁊ feruore so¬
lis flante fauonio accenduntũ quib
accensis fenix sponte ni dum ingreditur
et ibidem inter ligna ardentia incinera¬
tur ex quo cinere infia triduum quidam

Expanded text:
iste latro sic incineratus subito in statum iste latro sic incineratus subito in statum pristinum est reversus, ponens quoddam exemplum de fenice, dicens: et poi che fu a terra sì distructo, la polver si raccolse, ee 'n quel medesmo ritornò di butto. Così per li gran savi si confessa Adducit hic autor exemplum de fenice, dicens quod quemadmodum fenix moritur et renascitur, ita ille latro a serpente percussus, postquam fuit incineratus in statum pristinum est reversus. De natura autem et conditionibus fenicis sic habetur in libro De Proprietatibus Rerum: Fenix unica dicitur avis et in toto orbe terrarum singularis; apud Arabes autem, ubi fenix nascitur, singuannis. Quibus completis, cum suum sentit defectum, nidum facit ex lignis aromaticis valde siccis, que in estate et fervore solis, flante favonio, accenduntur; quibus accensis fenix sponte nidum ingreditur et ibidem inter ligna ardentia incineratur; ex quo cinere infra triduum quidam
Abbreviated transcription (Latin):
scribuntur.qr abip̃is fenicibus lictere im¬
tiũ ħuerunt ut dicit ysidorus libro ut su¬
pra. ¶nomnib aũt gentib ideo.A. pri¬
ma lictera ẽ. quia ipsa prior nascentib uo¬
cemaꝑiat. Nam hebrei aleph greci alpha.
latini u̾o.A. inprincipio licteraꝵ ponũt.¬
¶ Sed ꝙuis suꝑius dictum sit ꝙ nichostra¬
ta lictemo latinas iuenerit. non est tñ
tenendum ꝙ õs licteras quas ĩnr̃o alpħa¬
beto habemus ip̃a inuenerit. Quia istã
licteram.y. pictagoras samius adinueĩt.
Ideo ip̃am lictemim .i. grecum appellamꝰ.
.x. lictera usq ad augusti tp̃s nondum
apud latinos erat. ẜ ꝓca.c. ⁊ .s. primitꝰ
dẽlict̾is ꝯpositũ nͥ habet. ut uult ysi dorus
sibro ut supra.¶.s. etiam apud romanoᷤᷤ
usq ad augusti tempora nõ hebatur. S
ꝓ ip̃a .c. duo .s. ponebant. ¶Q. u̾o lict̾am
ut dicit ysidorus nec greci resonant nec
hebrei. Exceptis eĩ latinis hanc nulla aͣ

Expanded text:
scribuntur, quia ab ipsis Fenicibus lictere inscribuntur, quia ab ipsis Fenicibus lictere initium habuerunt, ut dicit Ysidorus, libro ut supra. In omnibus autem gentibus ideo A prima lictera est, quia ipsa prior nascentibus vocem aperiat; nam Hebrei aleph, greci alpha, latini vero A in principio licterarum ponunt. Sed quamvis superius dictum sit quod Nichostrata licteras latinas invenerit, non est tamen tenendum quod omnes licteras quas in nostro alphabeto habemus ipsa invenerit. Quia istam licteram y Pictagoras Samius adinvenit. Ideo ipsam licteram i grecum appellamus; x lictera usque ad Augusti tempus nondum apud Latinos erat, sed pro ea c et s primitus sdem licteris compositum nomen habet, ut vult Ysidorus, libro ut supra. Ç etiam apud Romanos usque ad Augusti tempora non habebatur, sed pro ipsa ç duo s ponebant; quam vero licteram, ut dicit Ysidorus, nec Greci resonant nec Hebrei; exceptis enim Latinis hanc nulla ali
Abbreviated transcription (Latin):
stione ⁊ inpuluerem transformatione
adducit hie autor unam ꝯparationem.
Companitio talis est.¬
Ne .o. si tosto maine.I. siserisse
comeisaccese ⁊ arse ⁊ cener tutto
conuenne che cascando diuenisse.
Inter om̃s enim licteras nñ alphabeti
satini nulla lictera ẽ ita facilis ad sen¬
bendum sicut .o. ul.I. Et nota ꝙ lict̾as
latinas adinuenit quedam regina ar¬
chadie mater.s. euandri regis nomine
tuchostrata.sed qr futum caminib p̃di¬
cebat. Ideo carmentis nuimpha dicta est
ut dicit ysidorus primo libro ecħ. ¶ Hebre¬
as autem lictenis moyses adinuenit ¶Sĩ¬
roꝵ u̾o ⁊ caldeorum inuenit abraham dũ
moraret᷑ peregre apud eos. ¶Egyptiorũ
aũt licteras ysis regina filia ynacio deg̾¬
cia ueniens inegyptum reꝑit. ¶ Grecaꝵ
u̾o usum primum fenices inueneruunt.
Unde lucanus.
fenices primi fame si credere ausi
Msuramnidibus uocem signare figuris.
Hine est ꝙ feniceo colore libroꝵ capita in¬

Expanded text:
stione, et in pulverem transformatione stione, et in pulverem transformatione adducit hic autor unam comparationem. Comparatio talis estNè O sì tosto mai nè I si scrisse, com'ei s'accese et arse, et cener tutto convenne che cascando divenisse; Inter omnes enim licteras nostri alphabeti latini, nulla lictera est ita facilis ad scribendum sicut o vel i. Et nota quod licteras latinas adinvenit quedam regina Archadie, mater scilicet Evandri regis, nomine Nichostrata; sed quia futura carminibus predicebat, ideo carmentis nimpha dicta est, ut dicit Ysidorus, primo libro Eth. Hebreas autem licteras Moyses adinvenit. Sirorum vero et Caldeorum invenit Abraham dum moraretur peregre apud eos. Egyptiorum autem licteras Ysis regina filia Ynacis, de Grecia veniens in Egyptum reperit. Grecarum vero usum primum Fenices invenerunt. Unde Lucanus: Fenices primi, fame si credere, ausi Mensuram rudibus vocem signare figuris. Hinc est quod feniceo colore librorum capita in
Abbreviated transcription (Latin):
mantur. Que quidem transformatio est
prinus censenda moralis. Nã sicut ẜpẽs
est animalmalitiosum ⁊ callidum ita
fures er latrones multa infurando calli¬
ditate utuntur. Et sic̃ ẜpens insilentio
mordet ita latronco in occulto furantur.
Et sicut ẜpens omne foramen ingreditur
ita latro ꝑ pãua ⁊ orculta foramina domr̃
ingreditur ad furandũ. Et sicut tota ui¬
ta ẜpentis ut ait plinius stat incapite ⁊
duob digitis corporis qr si ẜpens ampu
tentia siueuis inportando furata statĩ
capite atq collo. Et ideo in illa parte qͣ
onus portãt fuit iste latro aquodã ẜpẽ¬
te ꝑcussus. quia ꝑ que peceat homo ꝑhec
⁊ torquetur. Ideo ait intextu. Et ecco ad
uno chera danr̃a ꝓda.
sauento unẜpente cheltrafisse
la douelcollo alespalle sannoda.
¶¶te autẽ sic aẜpente ꝑcussus subito ẽ ac¬
census arsus ⁊mpuluerem transforma¬
tus. De cuius subita accensione combu¬

Expanded text:
mantur. Que quidem transformatio est mantur. Que quidem transformatio est protinus censenda moralis. Nam sicut serpens est animal malitiosum et callidum, ita fures et latrones multa in furando calliditate utuntur; et sicut serpens in silentio mordet, ita latrones in occulto furantur; et sicut serpens omne foramen ingreditur, ita latro per parva et occulta foramina domum ingreditur ad furandum; et sicut tota vita serpentis, ut ait Plinius, stat in capite et duobus digitis corporis, quia si serpens amputtentia sive vis in portando furata stat in capite atque collo. Et ideo in illa parte qua onus portatur fuit iste latro a quodam serpente percussus, quia per que peccat homo, per hec et torquetur. Ideo ait in textu: Et ecco ad uno ch'era da nostra proda, s'aventò un serpente che 'l trafisse là dove 'l collo a le spalle s'annoda. Iste autem sic a serpente percussus subito est accensus, arsus, et in pulverem transformatus; de cuius subita accensione, combu
Abbreviated transcription (Latin):
frondes flores ⁊ poma y duxit. Uelsieur
qn l rabuchodonosor regemin bestiã tranᷤᷤ¬
formaint ita ꝙ medius bos ⁊ medius leo
ꝑ u̾ba sacramentalia aqua elementalis
conu̾titur inbaptismum. Uñ beatus augꝰ.
Accedit u̾bum ad elementum ⁊ fit sacram̃¬
tum. ¶Uelsicut qn ꝑ sanctissima uerba q̃
xp̃s instituit panis ⁊ uinum in suũ cor¬
pue ⁊ sangunem transmutantur. ¶ Pri¬
mum habetur in libro genesis xuiiii capͦ.¬
¶ Secundum habetur ĩlibro exodi. capͥ.¬
¶ Gertium habetur in libro numeroꝵ ca¬
pitulo. ¶Quartum habetur inlibro da¬
nielis quarto capitulo. ¶Quintum ha¬
betur inquarto librosententiaꝵ. ¶Sextũ
u̾o ⁊ ultimum inprima epla beati pauli
ad corinthios. ⁊ ineuangelio beati Mar¬
chi xiiii. capitulo. ¶Cisis igͥ diuersis tra¬
sformãtionib ad nr̃am materiã redeamꝰ.
nisto itaq cantu autor traetat de latroĩ¬
b qui in ẜpentes inista bulgia transfor¬

Expanded text:
frondes, flores, et poma produxit; vel sicut frondes, flores, et poma produxit; vel sicut quando Nabuchodonosor regem in bestiam transformavit, ita quod medius bos et medius leo quando per verba sacramentalia aqua elementalis convertitur in baptismum. Unde beatus Augustinus: Accedit verbum ad elementum et fit sacramentum. Vel sicut quando per sanctissima verba que Christus instituit panis et vinum in suum corpus et sanguinem transmutantur. Primum habetur in libro Genesis, XVIIII capitulo. Secundum habetur in libro Exodi, capitulo. Tertium habetur in libro Numerorum, capitulo. Quartum habetur in libro Danielis, quarto capitulo. Quintum habetur in quarto libro Sententiarum. Sextum vero et ultimum in prima epistula beati Pauli ad Corinthios, et in Evangelio beati Marchi, XIIII capitulo. Visis igitur diversis transformationibus, ad nostram materiam redeamus. In isto itaque cantu autor tractat de latronibus qui in serpentes in ista bulgia transfor
Abbreviated transcription (Latin):
it ꝑ artẽ magieam in a sinum transforma¬
tus. Qui quocunq modo anus precepis¬
sent illico mouebatur. Quanius enim
amiẜit loquelam nontñ aimẜat intelle¬
ctum. Cum u̾o quidam mereator a sini
obedientiã adminitus illum emisset ab
illis aniculis fuit premonitus ut si ꝑpetro
uellet habere asinum ad omnia sua bene¬
placita preparatũ ꝙ arceret eũ abaqua.
Cum at eustos euis labente tp̃re negligẽ¬
tior in custodia asin eẽ cepisset a simhu¬
pto loro in la cum yximum se unmerges
in formã pristinam est reu̾sus. ¶ Grans¬
formatio autem mniraculosa siue suꝑna¬
turalis est qñ miraculose deus ꝑse uel ꝑ
angelos scuscõs aliquid suꝑnaturaliter
oꝑatur. Sicut qñ uxorem loth in salis sta¬
tuam transformauit. ¶Uel sicut quando
uirga moysi diuina uitute inẜpentẽ fu¬
it illico trsformata ⁊ iterumin formã
pristinam restituta. ¶Uel sicut qñ urga
a ciron sine aliquo germine uel humore

Expanded text:
it per artem magicam in asinum transformait per artem magicam in asinum transformatus; qui quocunque modo anus precepissent illico movebatur. Quamvis enim amiserit loquelam, non tamen amiserat intellectum. Cum vero quidam mercator asini, obedientiam admiratus, illum emisset, ab illis aniculis fuit premonitus ut si perpetuo vellet habere asinum ad omnia sua beneplacita preparatum, quod arceret eum ab aqua. Cum autem custos eius labente tempore negligentior in custodia asini esse cepisset, asinus rupto loro in lacum proximum se immergens, in formam pristinam est reversus. Transformatio autem miraculosa sive supernaturalis est quando miraculose Deus per se vel per angelos seu sanctos aliquid supernaturaliter operatur; sicut quando uxorem Loth in salis statuam transformavit; vel sicut quando virga Moysi divina virtute in serpentem fuit illico transformata et iterum in formam pristinam restituta; vel sicut quando virga Aaron sine aliquo germine vel humore
Abbreviated transcription (Latin):
põt duabus decausis. ¶ Primo ex illusiõe
fantasie ipius uidentis/ que ex uanio
causis ꝯtingit sicut operante diuina u¬
tute ẜui sisinii ad preceptũ dñi sui uolẽ¬
tes ligare beatum Cementẽ papam liga¬
bant quandam columnam ut inunta be¬
ati clementis aꝑꝑet. Ueloꝑante aite uł
scientia magicall una res apparet quod
non est ⁊ nõn apparet quod est sicut ĩ re¬
gno sicilie una mulier q̃ habebat nasũ
amputatum udebatur amasio suo pul¬
cerrima mulierum. ⁊ dum semel fuiss
int̾rogatus aquodam que eẽ maior pul¬
entudo infacie illius muliens respon¬
didit esse nasum ¶ Secũdo res uidetur
aliter ꝙ sit ex aspersione alicuius pulue¬
ns uł liquoris uel alterius rei suꝑrem
uisam. Cuius signum ẽ ꝙsi res sic asꝑ¬
sa fuent lota aqua redditur ei speties
sua prima. Uñ legit᷑ ꝙ quidam iuuenis
ioculator receptus hospicio a duab anicu¬
lis instrrita publica commanentibus fu¬

Expanded text:
potest duabus de causis: primo, ex illusione potest duabus de causis: primo, ex illusione fantasie ipsius videntis, que ex variis causis contingit, sicut operante divina virtute servi Sisinii ad preceptum domini sui volentes ligare beatum Clementem papam, ligabant quandam columnam, ut in vita beati Clementis apparet. Vel operante arte vel scientia magicali, una res apparet quod non est, et non apparet quod est; sicut in regno Sicilie una mulier que habebat nasum amputatum videbatur a masio suo pulcerrima mulierum; et dum semel fuisse interrogatus a quodam que esset maior pulcritudo in facie illius mulieris, respondidit esse nasum. Secundo, res videtur aliter quam sit ex aspersione alicuius pulveris, vel liquoris, vel alterius rei super rem visam. Cuius signum est quod si res sic aspersa fuerit lota aqua, redditur ei speties sua prima. Unde legitur quod quidam iuvenis ioculator, receptus hospitio a duabus aniculis in strata publica commanentibus, fu
Abbreviated transcription (Latin):
uiuebant.Qui si nõ uescebantur car¬
ne humana ꝑnouẽ annos eodem stagͦ
trausnatato reformabant in homines.
Idem uarro narat ꝙ quidam iuuenis
eumgustasset desacrificio ꝙ archades
deo suo liceo immolabant inlupum
fuit subito transformatus ⁊ declmo ã¬
no forme pristine restitutus. ¶Apulci
⁊ platonieus desenarrat ꝙ dũ quoddã
poculum degustasset / fuit ua sinũ trãs¬
parte regionis ytalice quedam mulie¬
res mag̾ieis artib imbute dabant iia¬
torib quedam ueneficia in caseo adgu¬
standum uñ in iumenta illico u̾tebant᷑
ad statum pristinum u̾tebantur. Mul¬
ta ⁊ alia de ista materia possent dici/ q̃
ꝓpter uitandum fastidium derelinquo.
Unum u̾o nolo sub silentio pretenre ꝙ õs
iste transformationes ⁊ similes nõ rea¬
liter sed apparenter ut dicunt sc̃i magi¬
ca arte fiunt. Quantam u̾o ium ħat
ista ars cantu.xx. quere s̃. ¶Qu̾o ali¬
qua res alit indeatur ꝙͣ sit hoc contĩgere

Expanded text:
vivebant. Qui si non vescebantur carvivebant. Qui si non vescebantur carne humana, per novem annos, eodem stagno transnatato, reformabantur in homines. Idem Varro narrat, quod quidam iuvenis cum gustasset de sacrificio quod Archades deo suo liceo immolabant, in lupum fuit subito transformatus, et decimo anno forme pristine restitutus. Apuleius etiam platonicus de se narrat quod dum quoddam poculum degustasset, fuit in asinum transparte regionis ytalice quedam mulieres, magicis artibus imbute, dabant viatoribus quedam veneficia in caseo ad gustandum unde in iumenta illico vertebantuad statum pristinum vertebantur. Multa et alia de ista materia possent dici, que propter vitandum fastidium derelinquo. Unum vero nolo sub silentio preterire, quod omnes iste transformationes et similes non realiter sed apparenter, ut dicunt sancti, magica arte fiunt. Quantam vero vim habeat ista ars, cantu XX quere supra. Quod vero aliqua res aliter videatur quam sit, hoc contingere
Abbreviated transcription (Latin):
bam reginamtroyanam in canẽ fuisse
cõu̾sam. dequa habebimus infra cantu
.xxx. Et ista ẜa transformatio ẽ peior il¬
la que sequitur sicut ꝓbat Boetius libro
ut supra ¶Magiealis aũt transfõma¬
tio ẽ illa qua arte Diabolica unares in
aliamtransformat᷑ Sicut in exodo legimꝰ
ꝙ magi phamonis uirgas ligneas in
dracones arte diabolica tranfformarũt.
Nã magi oculos spectantium deludunt.
discurrunt ꝑmundum. ⁊ subito queda
naturalia quib demones hec ⁊ hissilia
operant asportant. Nairat ⁊̃ ouidius
xiiii. libro metħ. Et boetius quarto de
ꝯsolatione ꝙ uirce filia solis socios uli¬
xis mutauit in bestias / enius mutatio¬
nis ystoriam habebimus infra xxxiͦ cã¬
tu. ¶Uarro etiã ut ait beatus augusti¬
nus assent socios dyomedis maues fu¬
isse mutatos. Idemnarat ꝙ archade
sorte dueti transnatabant quoddam sta¬
gnum atq ibi ꝯu̾tebantur in lupos. ⁊
cum siłib feris ꝑdeserta illius regioĩs

Expanded text:
bam reginam troyanam in canem fuisse bam reginam troyanam in canem fuisse conversam, de qua habebimus infra, cantu XXX. Et ista secunda transformatio est peior illa que sequitur, sicut probat Boetius, libro ut supra. Magicalis autem transformatio est illa qua, arte diabolica, una res in aliam transformatur, sicut in Exodo legimus quod magi Pharaonis virgas ligneas in dracones arte diabolica transformarunt. Nam magi oculos spectantium deludunt, discurrunt per mundum, et subito quedam naturalia quibus demones hec et his similia operantur asportant. Narrat etiam Ovidius, XIIII libro Meth., et Boetius, quarto De Consolatione, quod Circe filia solis, socios Ulixis mutavit in bestias, cuius mutationis ystoriam habebimus infra, XXVI cantu. Varro etiam, ut ait beatus Augustinus, asserit socios Dyomedis in aves fuisse mutatos. Idem narrat quod Archades forte ducti transnatabant quoddam stagnum atque ibi convertebantur in lupos, et cum similibus feris per deserta illius regionis
Abbreviated transcription (Latin):
to libro de cõsolatione ostendit boetius
in h̾unc modum. Dicens. ¶Feruet aliꝗs
auantia. molentus ereptor alienaꝵ oꝑũ
effectus dix̾is .s. illum similẽ lupo ¶ Ferox
atq in quietus exercet linguam litiguiꝰ.
cani illum ꝯparabis. ¶ Insidiator occul¬
tus gaudet fraudib subripuisse .s. alie¬
na. uulpeculio exequatur. ¶xe intem¬
perans fremit lconis animum gestaẽ
credat. ¶ Pauidus atq fugax/ non me¬
tuenda formidat/ ceruis simlis habeat.¬
¶ Segnis acstupidus torpet / asinum uiuit
.i. asiniue uel admodum a siniuiuit.
Leius ac inconstans studia ꝑmutat/ n¬
chil abauib differt ¶fedis immuridis¬
q libidinib quis immergit᷑ sordide sui
uoluptatib detinetur. Et sic decet̾is initiiᷤᷤ
possumus adaptare. Et coneludit Boe¬
tius. Ita fit ut qui deẜta ꝓbitate homo
esse desient cum in diuuiam ꝯditionem
transire non possit u̾tutur in beluam.
Et ꝑistum modum ponunt poetẽ hecu¬

Expanded text:
to libro De Consolatione ostendit Boetius to libro De Consolatione ostendit Boetius in hunc modum, dicens: «Fervet aliquis avaritia violentus ereptor alienarum operum effectus, dixeris scilicet illum similem lupo. Ferox atque inquietus exercet linguam litigiis? Cani illum comparabis. Insidiator occultus gaudet fraudibus subripuisse, scilicet aliena vulpeculis exequatur. Ire intemperans fremit? Leonis animum gessare credatur. Pavidus atque fugax non metuenda formidat? Cervis similis habeatur. Segnis ac stupidus torpet? Asinum vivit, idest asinine vel admodum asini vivit. Levis ac inconstans studia permutat? Nichil ab avibus differt. Fedis immundisque libidinibus quis immergitur? Sordide suis voluptatibus detinetur». Et sic de ceteris vitiis possumus adaptare. Et concludit Boetius: «Ita fit ut qui, deserta probitate, homo esse desierit, cum in divinam conditionem transire non possit, vertatur in belvam». Et per istum modum ponunt poete Hecu
Abbreviated transcription (Latin):
Tpre durescit mollis fuit herba sub ũdiꝰ.
Et sicur de cormptis uiscenb taurorum
apes que mellificant oriũtur. Ouidius
libro ut eͣ.
hiq dilectos mactatos obruẽtauros
Cognita res usu. de putri uiscere passi
Florilege nascunt apes que more parẽtũ
Rura colũt oꝑiq fauent inspẽꝙ laborãt.¬
¶ Et sicut decanero manno nascit᷑ scorpiꝰ
inhunc modum. Si eͥ accipias cãcrum
⁊ auferas sibi omma brachia ⁊ ip̃m sic
sepelias brachiis denuncatum de ip̃o can¬
cro scorpius orietur. Uñ ouidiꝰ libro ut s̃.
¶Con caua litoreo si demas brachia cãcro
Cet̾a supponas t̾re deꝑte sepulta
Scorpius exibit caudaꝙ minabit᷑ unca.¬
¶ Moralis transformatio est qñ hõ ad yma¬
ginem dei factuo ꝑdiu̾sa uitia indiu̾sas
bestias transformat᷑. Pbitate enĩ ⁊ uir¬
tute deserta qua homo efficit suo simili
creatori desinit cẽ homo. ⁊ ꝑdiu̾sa pec̃a
diu̾sis animalib similatur sicut quã¬

Expanded text:
Tempore durescit: mollis fuit herba sub undis. Tempore durescit: mollis fuit herba sub undis. Et sicut de corruptis visceribus taurorum apes que mellificant oriuntur. Ovidius libro ut supra: Hi quoque dilectos mactatos obruere tauros Cognita res usu: de putri viscere passim Florilege nascuntur apes, que more parentum Rura colunt, operique favent in spemque laborant. Et sicut de cancro marino nascitur scorpius in hunc modum: Si enim accipias cancrum et auferas sibi omnia brachia, et ipsum sic sepelias brachiis detruncatum, de ipso cancro scorpius orietur. Unde Ovidius, libro ut supra: Concava litoreo si demas brachia cancro, Cetera supponas terre de parte sepulta, Scorpius exhibit caudaque minabitur unca. Moralis transformatio est quando homo ad ymaginem Dei factus per diversa vitia in diversas bestias transformatur. Probitate enim et virtute deserta, qua homo efficitur suo similis Creatori, desinit esse homo et per diversa peccata diversis animalibus similatur, sicut quar
Abbreviated transcription (Latin):
pectora cum capitib annodate. Iõ ait
intextu.
Quelle fiecauan ꝑleren la coda
eleapo ⁊ erandinançi a gropꝑate.
Et ecco adun chera danra proda
sauento unẜpente cheltrafisse
la douel collo alespalle sannoda.
Modo in hoc passu incipit autor de trãs¬
formatioĩb subtilem ⁊ mimbilem te¬
xere poesiam ponens ip̃os latrones inẜ
pentina ⁊ uenenosa aĩalia transforma¬
n. Ubi ẽ aduercendum ꝙ quadruplex
transformatio reꝑit᷑. uidelicet. ¶Natu¬
malis. ¶ Moralis. ¶Magicalis. ¶ Et su¬
pnatumlis. ¶Naturalis transformatio
est qn una reo inaliã formam siũ spetiẽ
tranfformatur. Sieut qn tra transfõ¬
maturin herbam. herba inflorem flo
infrictum qr fructus comestus ĩcartiẽ
cisanguinem transformatur. Et sicut
corallus qui sub aqua ẽ herba sed cũ extͣ¬
hit extra aquam illieo durescit rube¬
seit ⁊ łapidescit. Uñ ouidiꝰ xx. libro metħ.
Sic ⁊ coraliũ qͦprimũ contigit auras

Expanded text:
pectora cum capitibus annodate. Ideo ait pectora cum capitibus annodate. Ideo ait in textu: quelle ficcavan per le ren la coda e 'l capo, et eran dinanzi agroppate. Et ecco ad un ch'era da nostra proda, s'aventò un serpente che 'l trafisse là dove 'l collo a le spalle s'annoda. Modo in hoc passu incipit autor de transformationibus subtilem et mirabilem texere poesiam, ponens ipsos latrones in serpentina et venenosa animalia transformari. Ubi est advertendum quod quadruplex transformatio reperitur, videlicet naturalis, moralis, magicalis, et supernaturalis. Naturalis transformatio est quando una res in aliam formam sive spetiem transformatur, sicut quando terra transformatur in herbam, herba in florem, flos in fructum, quia fructus comestus in carnem et sanguinem transformatur; et sicut corallus, qui sub aqua est herba, sed cum extrahitur extra aquam illico durescit, rubescit, et lapidescit. Unde Ovidius, XV libro Meth.: Sic et coralium quo primum contigit auras
Abbreviated transcription (Latin):
Ee renom̃ habens est elytropia gemina
Que solis nidiis ĩ aqua subiecta uacillo
Sãquineũ red̾dit mutato lumiẽ solem
Ecłipsiq nouam t̾ris effundere cic̾.
Uult itaq dicere hic ꝙ istimiẜi pec̃ores
currunt midi ⁊ attoniti siñspe seposse
abscondere inaliquo foramine uel ali¬
quo umbraculo oꝑir. sicut magi cum
chytropia oꝑuint siue obnubilant su
Quia hic incipit autor de latronuin
conditionib ꝑtinctareᷤ. Ideo in prĩcipio
sue portice descptionis siuie narratiõĩs
pouit ꝙ sicut latrones inmundo dũ ua¬
dunt ad furcas nadunt cũ manib re¬
tro uinctis ita i inferno ponit ip̃os hẽ
manus a tergo ẜpentib alligatas. Et
quia pena inferm et̾na censẽt. Ideo ad
ostendendũ ꝙ pena latronum sumliter
sit eterna dicit ꝙ illi ẜpentes cum quib
ip̃oꝵ latronum brachia sunt ligata re¬
nes ip̃oꝵ latronum capitibus ⁊ caudiᷤ
ꝑforabant ⁊ ip̃e caude sunt ante illorũ

Expanded text:
Ex re nomen habens est elytropia gemma, Ex re nomen habens est elytropia gemma, Que solis radiis in aqua subiecta vacillo Sanguineum reddit mutato lumine solem Eclipsinque novam terris effundere, etc. Vult itaque dicere hic quod isti miseri peccatores currunt nudi et attoniti, sine spe se posse abscondere in aliquo foramine vel aliquo umbraculo operiri, sicut magi cum elytropia operiunt sive obnubilant suaQuia hic incipit autor de latronum conditionibus pertractare, ideo in principio sue poetice descriptionis sive narrationis ponit quod, sicut latrones in mundo dum vadunt ad furcas vadunt cum manibus retro vinctis, ita in inferno ponit ipsos habere manus a tergo serpentibus alligatas. Et quia pena inferni eterna censetur, ideo ad ostendendum quod pena latronum similiter sit eterna, dicit quod illi serpentes cum quibus ipsorum latronum brachia sunt ligata, renes ipsorum latronum, capitibus et caudis perforabant, et ipse caude sunt ante illorum
Abbreviated transcription (Latin):
culo uel uelamine opun. Iõ ait elyrropi¬
a.Nam elytropia ẽ quedamgemma / q̃
oꝑit hominem uelobumbrat ne oculis in¬
tuentium uideatur. Cuius gemme ꝓprie¬
tates sunt iste.
¶Elytropia gemma est uiridis cũ guttis py¬
nuecis. Et est sic dicta abeffectu. Qͥa si po¬
natur inaqua radii solis oppoĩta ebulli¬
re facit aquaminuase positam ⁊ resoluit
innebulam. ⁊ post paululum talis neby¬
la inguttas resoluitar pluuiales. Et ex
hoc dicitur hominẽ iniisibilem reddere
dum posita inpelui in aqua clara radios
solis mutat/ ⁊ exaeris repercussione obũ¬
brare uidetur radioꝵ solanum clantatẽ
⁊quendaminducere inaere colorẽ sãgui¬
neum ac sisol ex lunaris corporis inter¬
positione ad solem. sol eclipticao patite¬
nebras uideatur. Et ideo quia ita solis
potest clantateminuture. Ideo elytro¬
pia .i. solis au̾sio nuncupatur. Et hec
expresse dicit ysidorus ⁊ dyas. In lapi¬
daro etiam sic habetur.

Expanded text:
culo vel velamine operiri. Ideo ait elytropiculo vel velamine operiri. Ideo ait elytropia, nam elytropia est quedam gemma que operit hominem vel obumbrat, ne oculis intuentium videatur. Cuius gemme proprietates sunt iste: Elytropia gemma est viridis cum guttis pumiceis. Et est sic dicta ab effectu, quia si ponatur in aqua radiis solis opposita, ebullire facit aquam in vase positam et resolvit in nebulam; et post paululum talis nebula in guttas resolvitur pluviales. Et ex hoc dicitur hominem invisibilem reddere, dum posita in pelvi in aqua clara radios solis mutat et ex aeris repercussione obumbrare videtur radiorum solarium claritatem et quendam inducere in aere colorem sanguineum, ac si sol ex lunaris corporis interpositione ad solem, sol eclipticas pati tenebras videatur. Et ideo, quia ita solis potest claritatem mutare, ideo elytropia, idest <solis aversio> nuncupatur. Et hec expresse dicit Ysidorus et Dyas. In lapidario etiam sic habetur:
Abbreviated transcription (Latin):
uirꝑitus astroꝵ ymaginem sculpsit ĩ
duab genimis huius efficacie ut ast̾a
memoriam altera obluuonem ꝯferret.
Cũq panbus amilis eas inẜuisset alte¬
rum .s. obliuionis anulũ uyori prebuit
alterum ipse tulit ut sic̃ pari amore sie
panb amilis in signirentur. Cepit ergo
mulier a moris uiri obliuuisci ⁊ tandem̃
libere megyptum recissys ẽ. ¶ Gante ãt
pulentudinis fuit moyses ut ait Io sephꝰ
at nullus adeo seuerus esset/ qui enis a-¬
spectui nõ hereret. Multiq dum cern̾ent
cumꝑ plateas ⁊ mas ãbulantem oꝑa in
quibus erant occupati ut ip̃m respicẽnt
dimittebant.
¶Traquesta cruda ⁊ tristissuna copia
correuan genti nude ⁊ sꝑauentate
senca spenir ꝑtugio oeli tropia.
Dicit hie autor ꝙ uidit gentes midas ⁊
acconitas ꝑ istam septimam bulgiã de¬
currentes sñ spe inueniendi aliquod fo¬
minen inquo possent abscondi.Idoait.
Sança sperair ꝑtugio. ul aliquo umbra¬

Expanded text:
vir peritus astrorum, ymaginem sculpsit in vir peritus astrorum, ymaginem sculpsit in duabus gemmis huius efficacie ut altera memoriam altera oblivionem conferret; cumque paribus anulis eas inseruisset, alterum scilicet oblivionis anulum uxori prebuit, alterum ipse tulit ut sicut pari amore, sic paribus anulis insignirentur. Cepit ergo mulier amoris viri oblivisci, et tandem libere in Egyptum regressus est. Tante autem pulcritudinis fuit Moyses, ut ait Iosephus, ut nullus adeo severus esset qui eius aspectui non hereret. Multique dum cernerent eum per plateas et vias ambulantem opera in quibus erant occupati, ut ipsum respicerent, dimittebant. vv. 91-93 Tra questa cruda et tristissima copia correvan genti nude et spaventate, senza sperar pertugio o elitropia: Dicit hic autor quod vidit gentes nudas et attonitas per istam septimam bulgiam decurrentes, sine spe inveniendi aliquod foramen in quo possent abscondi. Ideo ait: sanza sperar pertugio, vel aliquo umbra
Abbreviated transcription (Latin):
exercitum itincre breuiori ut impuisos ery¬
opes preueniret. Sed ꝑ loca plena ẜpentib
iter faciens.tulit in archis papiriis super
plaustra ibices ciconias.s. egyp̃tias na¬
turaliter infestas ẜpentib que rostro per
posteriora immisso aluum purgant. Ca¬
traq metatuos ꝑferebat eas ut ẜpentes i¬
fugarens ⁊ deuorarent ⁊ ita tutus ꝑnoc¬
temtransibar exercitus. Tandem preuen¬
tos ethiepes expugnans inelusit eos fugi¬
entes inciuitateniregiam Saba. quã p᷑t
Cambises a nounẽ sororis sue mercen de¬
nominauit. Quã cum qr in expugnabił
erat diucius obsedisset/ oculos suos mie¬
cit in eum Tharmis filia regis ethiopum
⁊ ex condieto tradidit ei cuntatem si eam
duceret inuxorem. Et factũ est ita. Iñ ẽ
ꝙ maria ⁊ aaron iungati sunt postea ad¬
uersus moysen pro uxore eiuo ethyopissa.
Dum aũt moyses redire uellet in egyptr̃
non acquieuit uxor: Pm̃ moyses tanꝙ̃

Expanded text:
exercitum itinere breviori, ut improvisos Etyexercitum itinere breviori, ut improvisos Etyopes preveniret. Sed per loca plena serpentibus iter faciens, tulit in archis papiriis super plaustra ibices ciconias, scilicet egyptias naturaliter infestas serpentibus que rostro per posteriore immisso alvum purgant. Castraque metatus proferebat eas ut serpentes fugarent et devorarent, et ita tutus per noctem transibat exercitus. Tandem preventos Ethiopes expugnans inclusit eos fugientes in civitatem regiam Saba, quam post Cambises a nomine sororis sue Meroen denominavit. Quam cum quia inexpugnabilis erat diutius obsedisset, oculos suos iniecit in eum Tharmis filia regis Ethiopum et ex condicto tradidit ei civitatem si eam duceret in uxorem. Et factum est ita. Inde est quod Maria et Aaron iurgati sunt postea adversus Moysen pro uxore eius Ethyopissa. Dum autem Moyses redire vellet in Egyptum, non acquievit uxor. Proinde Moyses tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
enius ceuli ueluti d ue lucerne lacẽt. De qͦ
lucanus in nono.
Et graius ingeminum u̾gẽs cap̃ ãpħybeã
Ideo ait autorincextu. ꝙ tot pestilentias
nec sie prauas ostendit unꝙͣ libia cũ tota
ethiopia nec desertum ꝙ supra mare inbrr̃
est. ¶ Uelistum deẜcum nocat aucor illaz
solicudinem inuiam ⁊ ina quosã ꝑqua
moyses duxit exercitum pharaonis ꝯtra
ethyopes qui uastauerant regnum egyp¬
ti. cuius hystoriam narat magr ĩystori¬
is inhunc modum. Cum adultus esset
moyses ethyopes uastauerunt egyptũ usq
ad memphyn ⁊ mare. Quo cura ꝯu̾si ad
diuinationes egyptii responsum ceꝑunt
ut auxiliatore uterent᷑ hebreo. Et uix obti¬
nuerunt a Thermuth filia phanionis q̃
ipm̃ edueauerat ⁊ in filium adoptauerat
ut ex̾citui q̃ preparauerant moysen p̃fice¬
rent ducem prius tñ prestitis sacramen-¬
tis ne ei nocerent. Ent eĩ moyses uir bel¬
licosus ⁊ pentissimus. qui fluminis iter
tanꝙͣ longus pret̾mittens pt̾ram duxit

Expanded text:
ius oculi veluti due lucerne lucent. De quo Lucanus in nono: Et gravis in geminum vergens caput amphysibena. Ideo ait autor in textu quod tot pestilentias nec sic pravas ostendit unquam Libia cum tota Ethiopia, nec desertum quod supra mare Rubrum est. Vel istum desertum vocat autor illam solitudinem inviam et inaquosam per quam Moyses duxit exercitum Pharaonis contra Ethyopes qui vastaverant regnum Egypti, cuius hystoriam narrat magister in hystoriis in hunc modum: Cum adultus esset Moyses, Ethyopes vastaverunt Egyptum usque ad Memphym et mare. Quo circa conversi ad divinationes Egyptii responsum ceperunt ut auxiliatore uterentur hebreo. Et vix obtinuerunt a Thermuth filia Pharaonis, que ipsum educaverat et in filium adoptaverat, ut exercitui quem preparaverant Moysen preficerent ducem, prius tamen prestitis sacramentis ne ei nocerent. Erat enim Moyses vir bellicosus et peritissimus, qui fluminis iter tanquam longius pretermittens, per terram duxit
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ma dimmi chituse chensi dolente
luogo semessa ⁊ asifacta pena
che saltra e maggio nulla e si spiacente.
Inhoc notabili demr̃atur quantam situi¬
sint maiora nullum tñ reddit hominem
ita uilem. Et ideo Seneca. Quosdã uen¬
tr obedientes loco animalium nuẽmꝰ nõ
hominum. ⁊ Sie patet sexis cantus p᷑ cͤ.¬
circulum ⁊ incipit quartus circulus iͥ.
Noi discendemo ne la quarta la cca. ⁊ finit
ibi. Or discendiamo omai amagior pieta
Ubi tractat de peccato auantie/ ⁊ ꝑdigali¬
tatis ⁊ depena que ꝓdigis competit ⁊ aya¬
ris. Eue pena ẽ ꝯtinua reuolutio añ ⁊ re¬
tro magnorum ponderuam ⁊ saxorum.

Expanded text:
Ma dimmi chi tu se' che 'n sì dolente loco se' messo, e hai sì fatta pena, che, s'altra è In hoc notabili demonstratur quantum sit visint maiora, nullum tamen reddit hominem ita vilem. Et ideo Seneca: Quosdam ventri obedientes loco animalium numeremus, non hominum. Et sic patet sextus cantus pcirculum, et incipit quartus circulus ibi: «Noi discendemo ne la quarta lacca»; et finit ibi: «Or discendiamo omai a magior pieta». Ubi tractat de peccato avaritie et prodigalitatis, et de pena que prodigis competit et avaris; que pena est continua revolutio ante et retro magnorum ponderum et saxorum.
Abbreviated transcription (Latin):
Isti duo fuerant maxum predones ⁊ sta¬
tarum publici predatores. Ideo ait Ress
autori. Che fecer alestrade tanta guẽra.
Et hic finitur primus giro qui inuii ar¬
culo continetur.
Inisto xii cantu continent due ꝯpationes
⁊ tanotabilia.

Expanded text:
Isti duo fuerunt maximi predones et stratarum publici predatores. Ideo ait Nessus autori: «che fecer a le strade tanta guerra». Et hic finitur primus giro qui in septimo circulo continetur. In isto XII cantu continentur due comparationes et tria notabilia.
Abbreviated transcription (Latin):
es est/ eo ꝙ capris mescam data lac gnat
⁊ augmentat. Fructus eius dr̃ corimbꝰ
Dicit᷑ ituq aũcor ꝙ hedem nõsic inarbo¬
rib indicatur sicut ille ẜpens membriᷤᷤ
illius pcc̃oris inhesit. Ideo subdit.
Plaltriu mbra auticchio le sue.
Auitiechio .i. ligauit ⁊ sumptum ẽ istd
uocabulum auite que se ip̃am ligat li¬
gnis arborib ⁊ uirgultis. Ideo dicitur
uitis eo ꝙ uim ħat citius radicãdi ꝙͣ ce¬
tere arbores ut dicit ysidorus. Alii autẽ
uites dictas putant/ eo ꝙ inuicem se cõ¬
nectant ⁊ uicinis arborib reptando re¬
ligentur.Natura eͥ uitis est flexibilis qr
quasi quibusdã brachiis quicquid ꝯpre

Expanded text:
–es, –est, eo quod capris in escam data, lac generat –es, –est, eo quod capris in escam data, lac generat et augmentat: fructus eius dicitur corimbus. Dicit itaque autor quod hedera non sic in arboribus radicatur, sicut ille serpens membris illius peccatoris inhesit. Ideo subdit: per l'altrui membra aviticchiò le sue. Aviticchiò, idest ligavit: et sumptum est istud vocabulum a vite, que se ipsam ligat lignis, arboribus et virgultis. Ideo dicitur vitis, eo quod vim habeat citius radicandi quam cetere arbores, ut dicit Ysidorus. Alii autem vites dictas putant, eo quod invicem se connectant et vicinis arboribus reptando religentur. Natura enim vitis est flexibilis, quia quasi quibusdam brachiis quicquid compre
Abbreviated transcription (Latin):
de Donatis qui in hac uita fuit la troci¬
mo maculatus. Rictera plana ẽ usq iͥ.
Edentro perlerensu laritese.
Eler abarbacata mai non fue
adalber si come lorribil fiera
plaltrumembra auitiechio le sue
Hie fac̃ autor talem comparationẽ dicẽs
ꝙ quẽadmodum hedera adheret arborib
ita ille serpens illi miẜo agnello adhesit.
Est aũt hedera quedam̃ herba uł potius
arbor que petris uł arborib ita inhẽt.
ꝙ uix inde euellipõt. Cuius natura ẽ
ꝙ tantum arbores uincit ⁊ ligat ꝙ se
ip̃an cum arbore necat. Ui rorem ctiã
du seruat ⁊ folia semꝑ iurentia ht̃. Uin¬
bra eius dormientib nocet nã fngida ẽ.
Uñ index ẽ terre frigide ẜmysidorum xuiii
eth. Et sicius folia in pauimento spãgã¬
tur aerem refrigerant.Potata ebrim
efficit. uñ antiq̃uitus cũmedera cultoeͬs
bachi coronabantur ut ait martianus.
Uiatur aũt hedera ab herendo eo ꝙ arbo¬
ribus ⁊ petris adheret. uł dicitur ab edo

Expanded text:
de Donatis, qui in hac vita fuit latrocide Donatis, qui in hac vita fuit latrocinio maculatus. Lictera plana est usque ibi: et dentro per le ren Ellera abbarbicata mai non fue ad alber sì, come l'orribil fiera l'altru' membra aviticchiò le sue. Hic facit autor talem comparationem dicens quod, quemadmodum hedera adheret arboribus, ita ille serpens illi misero Agnello adhesit. Est autem hedera quedam herba, vel potius arbor, que petris vel arboribus ita inheret quod vix inde evelli potest: cuius natura est quod tantum arbores vincit et ligat, quod se ipsam cum arbore necat. Virorem etiam diu servat, et folia semper virentia habet. Umbra eius dormientibus nocet, nam frigida est. Unde index est terre frigide, secundum Ysidorum XVII Eth. Et si eius folia in pavimento spargantur aerem refrigerant. Potata ebrium efficit; unde antiquitus cum edera cultores Bachi coronabantur, ut ait Martianus. Dicitur autem hedera ab herendo, eo quod arboribus et petris adheret, vel dicitur ab edo,