comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uirgo sensit diuinitatis ingressũ
Turbabatur humani corꝑis tem¬
plum: et carnalis domicilii moue¬
bantur angustiȩ: cum se in uir¬
gineo pectore tota dei conderet
magnitudo. Sed si placet. priuᷤ¬
archanũ: loquam᷑ ad eos qͥ partũ
uirginis. qui magnũ pietatis sa¬
cramentũ. qui reparationem sa¬
lutis humane. referunt ad diui¬
nitatis inuiriam. Uenit ad uir¬
ginem deusꝰ hoc ẽ ad opus suũ.
opifex: creator ad creaturã suam.
Quando ad opificis honorẽ. oꝑiᷤ
restauratio non redundat: Qñ
non deputatur ad głam: si factor
facturam suam reparet: Ne a¬
mttat qͥs opus suũ: nonne cũ
ueterascit. renouat. et cũ cadit
erigit. et cum destruitur. in me¬
lius ñ reformat: Ergo quod in
partu uirginis agitur: non ẽ cre¬
atoris inuiria. s salus ẽ creaturȩ.
Si deus fecit hoĩem: quis arguit cur
refecit: Et quod ex limo formasse
dignũ creditur: quare ex carne re¬
formasse uidicatur indignũ: Quid

Expanded text:
virgo sensit divinitatis ingressum. virgo sensit divinitatis ingressum. Turbabatur humani corporis templum, et carnalis domicilii movebantur angustiae, cum se in virgineo pectore tota Dei conderet magnitudo. Sed si placet, priusarcanum, loquamur ad eos qui partum virginis, qui magnum pietatis sacramentum, qui reparationem salutis humanae referunt ad divinitatis injuriam. Venit ad virginem Deus, hoc est, ad opus suum opifex, creator ad creaturam suam. Quando ad opificis honorem operis restauratio non redundat? Quando honor non deputatur ad gloriam, si factor facturam suam reparet? Ne amittat quis opus suum, nonne cum veterascit revocat, et cum cadit erigit, et cum destruitur in melius non reformat? Ergo quod in partu virginis agitur, non est Creatoris injuria, sed salus est creaturae. Si Deus fecit hominem, quis arguit cur refecit? et quod ex limo formasse digne creditur, quare ex carne reformasse judicatur indignum? Quid
Abbreviated transcription (Latin):
ne: qui ad uirginẽ miserat. p̃ces¬
sit nuntiũ suũ d̾s: s a deo non
recessit. Teneri locis non potest.
qui om̃ib habetur in locis: & to¬
tus ubiq est. sine quo nichil est
totum. B enedicta tu int̾ muliereᷤ.
Uere benedicta: quȩ & uirginita¬
tis possidet decus: et matris pͣtu¬
lit dignitatẽ. Here bñdicta: que
et suꝑni conceptꝰ meruit grãm: et
sustulit integritatis coronã. Uere
benedicta: quȩ et diuim germinis
suscepit głam: et regina tociꝰ extitit
castitatis. Uere benedicta que fu¬
it maior celis: fortior t̾ra: orbe latior.
siam dm̃ quem mundus non capit
sola oepit: portauit eum qui portat
orbem: genuit genitorẽ suũ: mitri¬
uit omniũ uiuentiũ nutritorem.
S uideamꝰ quid ait ęuangłista.
Maria inquit uidens angłm: tur¬
bata ẽ in introitu eiꝰ. Turbata est
caro: concussa sunt uiscera: mets
tremuit: tota cordis obstupuit
altitudo: quia in ingressu angeli

Expanded text:
ne, qui ad Virginem miserat. Praecesne, qui ad Virginem miserat. Praecessit nuntium suum Deus, sed a Deo non recessit: teneri locis non potest, qui omnibus habetur in locis; et totus ubique est, sine quo nihil est totum. Benedicta tu inter mulieres. Vere benedicta virgo, quae et virginitatis possidet decus, matris et pertulit dignitatem. Vere benedicta, quae et superni conceptus meruit gratiam, et sustulit integritatis coronam. Vere benedicta, quae et divini germinis suscepit gloriam, et regina totius exstitit castitatis. Vere benedicta, quae fuit major coelo, fortior terra, orbe latior; nam Deum quem mundus non capit, sola cepit. Portavit eum qui portat orbem, genuit genitorem suum, nutrivit omnium viventium nutritorem. Sed videamus quid ait evangelista: Maria, inquit, ut vidit angelum, turbata est in sermone ejus. Turbata est caro, concussa sunt viscera, mens tremuit, tota cordis obstupuit altitudo: quia in ingressu angeli
Abbreviated transcription (Latin):
dedit celis głam: terris dm̃ꝰ fidem
gentibͥ finem uitiis: uite or diñe:
morib disciplinã. Hanc gr̃am detu¬
lit angłs: accepit uirgo: salutem
scło redditura. Aue grã plena: qr
singłis gr̃a se est largita ꝑ partesͥ
mariȩ uero simul se tota dedit gr̃e
plenitudo. Om̃s inquit euangłi¬
sta de plenitudine eiꝰ accepimus. Unde
et dauid dicit. Descendet sic̃ pluui¬
a in uellus. Uellus cum sit de cor¬
ꝑe: nescit corꝑis passionẽ. Sic uir¬
ginitas cum sit in carne: uitia car¬
nis ignorat. Celestis gͦ ymber uir¬
gineum in uellus placido se effu¬
dit illapsu: et tota diuinitatis
unda. uiudo se nr̃e carnis cela¬
uit in uellere: donec per patibulũ
crucis p̾ssum. t̾ris omnib pluuã
salutis effunderet: et sicut stillici¬
dia stillantiũ suꝑ t̾ram: ut uita¬
lib partita stillicidiis temꝑa si¬
dei rigarent. germina non neca¬
rent. Aue grã plena: dñs tecũ.
Missus ẽ angłs a dño. Et qͥd dicit:
dñs tecum. Ergo erat cũ uirgi¬

Expanded text:
it coelis gloriam, terris Deum, fidem gentibus, finem vitiis, vitae ordinem, moribus disciplinam. Hanc gratiam detulit angelus, accepit Virgo salutem saeculis redditura. Ave, gratia plena. Quia singulis gratia se est largita per partes, Mariae vero simul se totam dedit gratiae plenitudo. Omnes, inquit evangelista, de plenitudine ejus accepimus . Unde et David dicit: Descendit sicut pluvia in vellus . Vellus cum sit de corpore, nescit corporis passiones; sic virginitas cum sit in carne, vitia carnis ignorat. Coelestis ergo imber virgineum in vellus placido se fudit illapsu, et tota divinitatis unda bibulo se nostrae carnis celavit in vellere, donec per patibulum crucis expressum terris omnibus in pluviam salutis effunderet. Et sicut stillicidia stillantia super terram . Ut vitalibus partita stillicidiis tempora fidei rigarent germina, non necarent. Ave, gratia plena, Dominus tecum. Missus est angelus a Deo, et quid dicit? Dominus tecum. Ergo erat cum Virgi
Abbreviated transcription (Latin):
filius: ominem hoĩem non hostem
respicit s parentẽ. Matres matre ᷤ¬
tulerunt quicqͥd langoris ex titit
et doloris: et ideo ñ carebunt mar¬
tyrii gaudio. martyrii lacͥmas
quȩ fudert. Hoc loco attendat
auditor: attendat ut intelligat:
martyriũ non constare ꝑ meri¬
tum. s uenire ꝑ gr̃am. In paruu¬
lis que uoluntas: Quod arbitriũ᷑
ubi captiua fuit et ipsa natura:
De martyrio gͦ demꝰ totum d̾o: nił
nobis. Uincere diabłm. corpꝰ terere.
contempnere uiscera. torm̃ta expen¬
dere. lassare tortorem. caꝑe de iniui¬
riis głani. de morte uitam. non ẽ
uirtutis humane: muneris ẽ diui¬
ni. Ad martyriũ qui sua uirtute
ipse nos celeste ꝑducat ad pabulũ:
qui nr̃o dignatus ẽ iacere in stabu¬

Expanded text:
filius omnem hominem non ut hostem filius omnem hominem non ut hostem respicit, sed parentem. Matres tulerunt quidquid et angoris exstitit, et doloris, et ideo non carebunt martyrii gaudio, martyrii lacrymas quae fuderunt. Hoc loco attendat auditor, attendat, ut intelligat martyrium non constare per meritum, sed venire per gratiam. In parvulis quae voluntas, quod arbitrium, ubi captiva fuit et ipsa natura? De martyrio ergo debemus totum Deo, nil nobis. Vincere diabolum, corpus tradere, contemnere viscera, tormenta expendere, lassare tortorem, capere de injuriis gloriam, de morte vitam, non est virtutis humanae, muneris est divini. Ad martyrium qui sua virtute ipse nos coeleste perducat ad pabulum, qui nostro dignatus est jacere in stabu
Abbreviated transcription (Latin):
terire. ante celum possidere qͣm
t̾ram: nec ante humanis inseruit
quam diuinis. Premisit gͦ xp̃c
suos milites: non amisit.
Recepit suas acies:
non reliquit.
b eati quos mar
ati qui labores inreqͥem. in re¬
frigeriũ dolores. mero ⁊ res ingau¬
dium commutarunt. Uiunt
uiuunt: quia uere uiuuAnt.
qui ꝓ xp̃o merent᷑ occidi.
Beati uentres qui porta uer̃t
tales beata ubera que se talib in¬
fuderunt. beatȩ lacrimȩ que pro
talibus fuise. fientib gr̃am baptis¬
matis contulerunt. Nam diuerso
modo. dono uno: in lacrimis suis ma¬
tres. et filii suo sanguine bapti¬
zantur. In martyrio filioꝵ: pas¬
sȩ sunt matres. Nam gladius fili¬
orum ꝑtransiens m̃bra: ad matrũ
corda ꝑuenit. Et necesse ẽ ut sint
p̃mii consortes. quȩ fuerunt sociȩ
passionis. Arridebat paruulis oc¬
cisori: gladio adiocabatur infan¬
tulus. Nutricis loco attendebat
lactens ꝑcussoris horrorem: nescia lu¬
cis ȩtas. moritura gaudebat. Infanᷤ

Expanded text:
terire, ante coelum possidere quam terire, ante coelum possidere quam terram, nec ante humanis inserere quam divinis. Praemisit ergo Christus suos milites, non amisit; recepit suas acies, non reliquit. Beati, quos martati, qui labores in requiem, in refrigerium dolores, moerores in gaudium commutarunt. Vivunt, vivunt, qui vere vivunt, qui pro Christo merentur occidi. Beati ventres qui portaverunt tales, beata ubera quae se talibus infuderunt, beatae lacrymae quae pro talibus fusae flentibus gratiam baptismatis contulerunt. Nam diverso modo, dono uno, in lacrymis suis matres, et suo filii sanguine baptizantur. In martyrio filiorum passae sunt inatres; nam gladius filiorum pertransiens membra ad matrum corda pervenit, et necesse est ut sint praemii consortes, quae fuerunt sociae passionis. Arridebat parvulus occisori, gladio adjocabatur infantulus, nutricis loco attendebat lactans percussoris horrorem, nescia lucis aetas moritura gaudebat, infans
Abbreviated transcription (Latin):
Subierunt mortem: qui
uiuere uesci: erunt. Non tempꝰ
affuit: ñ excusauit etas: silen¬
tium ñ  defendit: quib apud
herodẽ solum quod natisunt
hoc fuit crimen. Et reuera
qmͦ ñ redlerent naturȩ cre¬
ditũ a quib causa exigebat᷑
auctoris: Infelix homo. qui sibi
ad accusationẽ parauit omnia:
ad excusandum speciem non re¬
liquit. s totum parauit ad pe¬
nam. Quis excusabit quem pul¬
sat innocentia: infantia impetit:
Lac uit sanguis accusat herodẽ.
mentium ꝑscrutator: quare deseruit
quossciebat querendos esse ꝓpt̾ se ꝓpt̾
et rex celestis. quare neglexit mi¬
lites in nocentiȩ suȩ: coetaneũ sibi
quare contempsit exercitũ: Qua¬
re cunabulis suis deputatas excu¬
bias sic reliquit: ut regem solũ
q̃siturus hostis totum grassaret᷑¬
dit ante triumphare quam ui¬
uere: quos fecit caꝑe sine concer¬
tatione uictoriam: quos dona¬
uit coronis añ quam menbris:
quos uoluit uirtutib uitia pre¬

Expanded text:
Sumpserunt mortem qui Sumpserunt mortem qui vivere nescierunt, non tempus profuit, non excusavit aetas, silentium non defendit, quibus apud Herodem solum quod nati sunt, hoc fuit crimen. Et revera, quomodo non redderent naturae creditum, a quibus causa exigebatur auctoris? Infelix homo, qui sibi ad accusationem paravit omnia, ad excusandum spatium non reliquit, sed totum paravit ad poenam! Quis excusabit, quem pulsat innocentia, infantia impetit, lac ut sanguis accusat? Hoc contmentium perscrutator, quare deseruit quos sciebat quaerendos esse propter se, eet rex coelestis quare neglexit milites innocentiae suae, coaetaneum sibi quare contempsit exercitum, quare cunabulis suis deputatas excubias sic reliquit, ut regem solum quaesiturus hostis totum grassaretdit ante triumphare quam vivere, quos fecit capere sine concertatione victoriam: quos donavit coronis antequam membris: quos voluit virtutibus vitia prae
Abbreviated transcription (Latin):
amnca. Qui cedib uiuit: qui se
munit sanguine: qui crudelitatẽ
sectatur: cui de timore stat totũ:
de amore nil constat. Herodes
tunc cecus. sic xp̃mi gladiis que¬
rit: inuestigat cruore: crudeli¬
tate rimatur. Successorem ti¬
mens: incessit in auctorem. ꝑi¬
mit innocentes: uolens in nocen¬
tiam depire. Rector popłi. morum cꝰtos.
disciplinȩ censor. iusticiȩ indago. ȩqui¬
tatis defensor. seruator innocentiȩ.
ampliator popłi. innocentis causã
facit innocentium cͥmen. Munus
nati: natorum uertit inpenã. Au¬
toris ortum: orientium mandat
occasum. Negotium saluantis. sal¬
uandoꝵ iubet esse discrimen. Iu¬
dex audientes uocat: int̾rogat lo¬
qͣntes: negantes arguit: urget reos:
ꝑcellit socios: con scios carpit: ad¬
dicit complices: sententiȩ dat de¬
tectos. Infantes quid Quorum
lingira tacuit. oculi niluiderunt.
nil audierunt aures. manus nil fe¬
cerunt: et quib actus nul¬
lus est. uude culpa:

Expanded text:
semper amica, qui caedibus vivit, qui se semper amica, qui caedibus vivit, qui se munit sanguine, qui crudelitatibus saevit, cui de timore stat totum, de amore nihil constat. Herodes tunc caecus sic Christum gladiis quaerit, investigat cruore, crudelitate rimatur: successorem timens, incessit in auctorem. Premit innocentes, volens innocentiam deperire. Rector populi, morum custos, disciplinae censor, justitiae indagator, aequitatis defensor, servator innocentiae, ampliator populi, innocentis causam facit innocentium crimen, munus vaticinatorum vertit in poenam, auctoris ortum orientum mandat occasum, negotium salvantis salvandorum jubet esse discrimen. Judex audientes vocat, interrogat loquentes, negantes arguit, urget reos, percellit noxios, conscios corripit, addit complices, sententiae dat detectos. Infantes quid? Quorum lingua tacuit, oculi nil viderunt, nil audierunt aures, manus nil fecerunt, et quibus actus nullus est, unde culpa?
Abbreviated transcription (Latin):
cis auctor: pietatis predo: inimicus
innocentiȩ: hostis nat᷑e: malus om̃a¬
bus: suis peior: pessimus sibi. Quẽ
xp̃c non ut euaderet sed ne uidere¬
tur aufugit. In altum tendens: ca¬
dit ab alto. Celum pulsans: intrat
ꝓfundum. Inse uadit: cumuadit
indm. Se occidit qui uitam cona¬
tur occidere: qura caꝑe non pot̃
ꝑditionẽ salus: occisionem uita: et̃¬
nitas finẽ. O ambitio quam ceca
semꝑ: o quam semꝑ p̾sumptio pes¬
sima. O quam ꝑdit concessa: qui
inconcessa captat. Hero des obsi¬
dens t̾renum regnũ: impugnat
celestȩ. Terrenis inhians irruit
in diuina: ipsamq pietatẽ tota
impietate insectatur. Audierat
natum regem: quesierat ubi: qñ:
candi timor amor innocentiȩ ñ
manebat. Destinatus ad scelus:
ad̃ pracłin ꝓmptus: paratus ad cri¬
men: causas innocentiȩ ñ requirit.
Ius abrogat: consundit fasq ne¬
fasq. Cui nequitia ẽ sodalis cui
odiosa est equitas: iniquitas est

Expanded text:
tis auctor, pietatis praedo, inimicus tis auctor, pietatis praedo, inimicus innocentiae, hostis naturae, malus omnibus, suis pejor, pessimus sibi: quem Christus, non ut evaderet, sed ne videret, aufugit. In altum tendens, cadit ab alto; coelum pulsans, intrat profundum; in se vadit, qui vadit in Deum; se occidit, qui vitam conatur occidere, quia capi non potest perditione salus, occisione vita, aeternitas fine. O ambitio quam caeca semper! O quam semper praesumptio pessima! O quam perdit concessa, qui inconcessa captat! Herodes obsidens terrenum regnum, impugnat coeleste; terrenis inhians, irruit in divina, ipsamque pietatem tota impietate insectatur. Audierat natum regem, quaesierat ubi, quandcandi amor, amor innocentiae non manebat. Desad piaculum promptus, paratus ad crimen, causas innocentiae non requirit, jus abnegat, confundit fasque nefasque. Cui nequitia est sodalis, cui odiosa est aequitas, iniquitas est
Abbreviated transcription (Latin):
elus quo tendat: quo
ꝓsiliat liuor: inuidia
quo feratur: herodia¬
na hodie patefecit immanitas.
Que dum temꝑał regni emulat᷑
angustias: et̾m regis ꝯrtum mo¬
litur extinguere. sicut ait euan¬
głista. Tunc herodes inquit ui¬
dens quia illusus ẽ a magis. mi¬
eros qui erant in ea. et in omnib
finib eius. Uidens quia illusus ẽ¬
a magis. Dolet impietas se illusam:
dilatans se crudelitas furit. fremit
dolositas se deceptam: et inse fraus
reu̾sa collidit᷑. Herodes stridit: ea¬
dens ipse in laqueũ quẽ tetendit.
Hinc iniquitatẽ quam condid̾at
euaginat. De fide. ꝑfidiȩ sumit ar¬
ma. Terreno querit furore: quem
natum celitꝰ ñ credit. Ad sinus
matrũ militum cogit castra: int̾¬
ubera arcem pietatis oppugnat:
in teneris uberib ferrum durat. Pae
fundit hostis anteqͣm sanguinem :
dat ante mortẽ sentire quã uitã:
tenebras ingerit intrantib lucem
Sie agit magister mali: minist dͥo¬
li ire artifex. inuentor sceleris impieta¬

Expanded text:
elus quo tendat, quo rosiliat livor, invidia quo feratur Herodiana hodie patefecit immanitas: quae dum temporalis regni aemulatur angustias, aeterni regis ortum molitur exstinguere, sicut ait evangelista: Tunc Herodes videns quia illusus esset a magis, ieros qui erant in ea, et in omnibus finibus ejus. Videns quia illusus est. Dolet impietas se esse illusam, dilatans se crudelitas furit. Fremit dolositas se deceptam, et in se fraus reversa colliditur. Herodes stridet cadens ipse in laqueum quem tetendit, hinc iniquitatem quam considerat, evaginat. De fide perfidiae sumit arma, terreno quaerit furore, quem natum coelitus non credit. Ad sinus matrum militum cogit castra, intubera arcem pietatis oppugnat, in teneris uberibus ferrum durat, lac fundit antequam sanguinem, dat ante mortem sentire quam vitam, tenebras ingerit intrantibus lucem. Sic ait magister mali, minister doli, irae artifex, inventor sceleris, impieta
Abbreviated transcription (Latin):
miraculo. st̃ stupori.
sunt pauenda morta¬
lib ipsis etiam cȩlestibꝰ sunt trem̃¬
da: s nichil ita stupet cęlum. pa¬
uet terra. expauescit uniuersa
creatuia. quã quod uos estis hodie
nob dicentib audituri. Sermiis do¬
minũ patrem uocare audet: iu¬
dicem suum reus nuncupat ge¬
nitorẽ: conditio t̾rena sua se uoce¬
di adoptat in filium: et qui ter¬
rena ꝑdidit. estimat se diuinita¬
tis heredem. S audemus: quia p̃¬
sũptio dicentis ñ est. uibi autori¬
tas ẽ iubentis. Ipse enĩ nos hodie
dicere uoluit: qui nos docuit sic¬
orare. Q quid mirum si tẽ homineᷤ
di consecrauit in filios: qͣndo se
hominis dedit & aptauit in fili

Expanded text:
miraculo, sunt stupori, sunt pavenda mortalibus, ipsis etiam sunt coelestibus tremenda. Sed nihil ita stupet coelum, pavet terra, expavescit universa creatura, quam quod vos estis hodie nobis dicentibus audituri. Servus Dominum Patrem vocare audet, judicem suum reus nuncupat genitorem, conditio terrena sua se voce adoptat in filium, qui terrena perdidit existimat se Divinitatis haeredem. Sed audemus, quia praesumptio dicentis non est, ubi auctoritas est jubentis. Ipse enim vos hodie dicere voluit, qui nos hodie docorare. Et quid mirum, si tunc homines Dei consecravit in filios, quando se hominibus dedit et aptavit in fili
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sepe dñi sui: tu homo siñmox cũ
angłis. agnosce uł tardissime cum
ipsis ium̃tis quib ante uł compa¬
ratus fueras post ponaris. Ecce
iumta adulantur caudis: blan¬
diuntur aurib: linguis lãbunt:
et motu quo possunt auctorem
suum fatentur contra naturã
in tuam uenisse naturã: et tucũ
iudeis discutis. carpis. qui exclu¬
serunt a diuersoriis siuis dñm
suũ: quem um̃ta suis in p̾sepib
suscepunt. Unde si tandem uł
angłis es piũ presentaturus auditũ:
que ab angło dicenda sunt. et si ñ
feliciter: uł dignant᷑ admitte. Quod

Expanded text:
praesepe Domini sui . Tu homo, si non mox cum praesepe Domini sui . Tu homo, si non mox cum angelis, agnosce vel tardissime cum ipsis jumentis, quibus ante comparatus fueras, postponaris. Ecce jumenta adulantur caudis, blandiuntur auribus, linguis lambunt, et motu quo possunt auctorem suum fatentur contra naturam in tuam venisse naturam; et tu cum Judaeis discutis, carpis, qui excluserunt a diversoriis suis Dominum suum, quem jumenta suis in praesepibus susceperunt. Unde si tandem vel angelis es pium praestaturus auditum, quae ab angelo dicenda sunt, si non feliciter vel dignan
Abbreviated transcription (Latin):
mere ñpotuit. quos in pͥncipio as¬
sumpsit ex limo: Immo quia totũ
deo est possibile. et tͥ ne ad minimũ
quidem opus dei possibile ꝑuenire. ⁊¬
conceptum uirginis noli discutere.
seo crede: dm̃ uoluisse nascipie sen¬
ti: quia facis in uirtã. si requiris ma¬
gnũ dñicȩ natiuitatis sacram̃tũ.
fide ꝑcipe: quia nec minima quide
oꝑum dei assequi poteris sine fide.
dicente scriptura. Om̃ia oꝑaeiꝰ in
fide. Sed tu hic totum niteris ra¬
tione constare. ubitotũ consistit
ex fide: quod tam̃ non sine ratione
subsistit: s ratione dei. non tuaħo.
Quid tam rationabile. nisiut d̾s qͥc¬
quid uoluerit possit: Qui qd̾ uult
non pot̃: deus ñ est. Quȩ gͦ mandat
cit uirtus. uirgo credit. natura su¬
scipit. celi enarrant. annuntiat
firmam̃tum. Ostendunt stelle. ma¬
gi p̃dicant. pastores adorant. peco¬
ra cognoscunt attestante ꝓpħa. cog¬
nouit bos possessorẽ suũ. et asinus

Expanded text:
mere non potuit, quod in principio asmere non potuit, quod in principio assumpsit ex limo? Immo quia totum Deo est possibile, et tibi ne ad minima quidem operum Dei possibile est pervenire, conceptum Virginis noli discutere, sed crede; Deum voluisse nasci pie senti, quia facis injuriam si requiris; magnum Dominicae nativitatis sacramentum fide percipe, quia ne minima quidem operum Dei assequi poteris sine fide, dicente Scriptura: Omnia opera ejus in fide . Sed tu hic totum vis de ratione constare, ubi totum consistit ex fide, quod tamen non sine ratione subsistit, sed ratione Dei, non tua, homo. Quid tam rationabile, nisi ut Deus quidquid voluerit possit? Qui quod vult non potest, Deus non est. Quae ergo mandat cit virtus, Virgo credit, natura suscipit, coeli narrant, annuntiat firmamentum, ostendunt stellae, magi praedicant, pastores adorant, pecora cognoscunt, attestante propheta: Cognovit bos possessorem suum, et asinus
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑeis sensib conceptum uirginiᷤ
temerarius discussor adtendereui
trum possis ipsas dei manus oꝑan¬
tes scm̃ sibi corꝑis templũ intra al¬
uum genitricis. audax et curiosus
arbiter intueri: conspectib cuis
absconditum scłis nudare mysteri¬
um: reuelare tͥ ipsis angłis inuisi¬
bile sacram̃tum: et ita celesti fabri¬
ce presidere. ut dep̾hñdas liquidotu.
quomͦ d̾s penetrale clause carnis in¬
trauerit: quemadinodum sacri cor¬
ꝑis in illo uenerabili utero preter
uirginis conscientiã linam̃ta pin¬
xerit: quomͦ p̃ter concipientis sensũ
mansura scłis ossa solidauerit: q̃ua¬
liter p̃ter hoĩs ordinẽ. hominis ue¬
ram ꝓduxerit formã: quemadmo¬
dum p̃ter carnis sollicitudinẽ. to¬
tam carnis assumpserit ueritatẽ:
qua ratione p̃ter naturã. naturȩ
nr̃e integrã susceꝑit qualitatem.
Et si ad hec tͥ liber non ꝑpatuerit
accessus: iam d̾s ex carne nunc assu¬

Expanded text:
corporeis sensibus, conceptum virginis corporeis sensibus, conceptum virginis temerarius discussor attendere; utrum possis ipsas Dei manus operantes sanctum sibi corporis templum intra alvum genitricis audax et curiosus arbiter intueri, conspectibus tuis absconditum saeculis nudare mysterium, revelare tibi ipsis angelis invisibile sacramentum; et ita coelesti fabricae praesidere, ut deprehendas liquido tu quomodo Deus penetrale clausae carnis intraverit, quemadmodum sacri corporis in illo venerabili utero praeter Virginis conscientiam lineamenta pinxerit, quomodo praeter concipientis sensum mansura saeculis ossa solidaverit; qualiter, praeter hominis ordinem, hominis veram produxerit formam; quemadmodum, praeter carnis sollicitudinem, totam carnis assumpserit veritatem; qua ratione, praeter naturam nostrae carnis, integram susceperit qualitatem: et si ad haec tibi liber non perpatuerit accessus, jam Deus ex carne nunc assu
Abbreviated transcription (Latin):
uantum secretũ cubicłi
sit regalis. quali reueren¬
tia. quo tremore lo cus
habeatur. ubi ĩpsa pͥncipis requies¬
cit potestas quã nulli extraneo.
ĩmundo nenuni. nulli infideli pa¬
teat illuc et ꝑmittatur accessus:
quam munda. qͣm casta. qmͣ fide¬
lia ibidem p̃stolentur obsequia:
imꝑralis aulȩ manifestis docetur
insignib. Quis enĩ ad ipsas pala¬
eii fores uilis: quis ꝓpinquat indi¬
gnus: Certe ad thalamũ sponsi
nisi sates ꝓximus. nͥ satis intimus.
nisi bone conscientie. nisi laudabil
fame. nisi ꝓbabił uitȩ: nullus ad¬
mittitur. Intra thalamũ uͦ ipsum.
uirginem capit solam: sola susci¬
pitur uirginitas illibata. Unde
homo his ammonitꝰ exemplis exi¬
stima qͥssis. qnͣtus sis. qualis sis:
et tunc demũ cogita utrũ possis do¬
ininicȩ natiuitatis penetrare secre¬
tũ: utrum merearis ad illiꝰ pectoriᷤ
cubicłm ꝑuenire. ubi tota suꝑni
regis. tota diuinitatis reqͥescit ma¬
iestas: utrum debeas humanis ocłis.

Expanded text:
uantum secretum cubiculi sit regalis, quali reverentia, quo tremore locus habeatur, ubi ipsa principis requiescit potestas, quam nulli extraneo, immundo nemini, nulli infideli pateat illuc et permittatur accessus; quam munda, quam casta, quam fidelia, ibidem praestolentur obsequia, imperialis aulae manifestis docetur insignibus. Quis ad ipsas palatii fores vilis, quis propinquat indignus? Certe ad thalamum sponsi nisi satis proximus, nisi satis intimus, nisi bonae conscientiae, nisi laudabilis famae, nisi probabilis vitae nullus admittitur. Intra thalamum vero ipsum virginem Deus capit solam, suscipitur sola virginitas illibata. Unde, o homo, his admonitus exemplis, aestima quis sis, quantus sis, qualis sis, et tunc demum cogita utrum possis Dominicae nativitatis penetrare secretum, utrum merearis ad illius pectoris cubiculum pervenire, ubi tota superni Regis, tota divinitatis requiescit majestas; utrum debeas humanis oculis,
Abbreviated transcription (Latin):
bere collegam. reu̾si nunciabant
dñm se uidisse: apłi quod audi¬
unt ñ deliberant. iudicant. s ui¬
riles dant aures. ora figunt. aꝑi¬
unt oculos: corda pandunt: &.
quȩ dicunt᷑ sic cõmendant sen¬
sib ut post cunctationis estus
sitient̾ bibant auditu fidei qͣsi¬
de flumine. quod collegarum
lingua fundebat. Sicut ardorẽ
sitis frigida pocula extinguni
& refrigerant: ita mentis audit᷑
letior fit post merorẽ. fis: quis
causas caꝑe dñnce natiuitatis
um quis meretur. Ista cogitare.
caꝑe. estimare. saꝑe. nisi qui ab
ipso do acceꝑit ñ ualebit: quod
creator rerum femineo procrea¬
tur ex partu:. qͦd mundi dñs in
seruitute uidet᷑ humana: quod
pastor om̃ium pastiu indiget:

Expanded text:
bere collegam, reversi, nuntiabant Dominum se vidisse, apostoli quod audiunt non delirium judicant, sed virile: dant aures, ora figunt, aperiunt oculos, corda pandunt, et quae dicuntur sic commendant sensibus, ut post cunctationis aestus sitienter bibant auditum fidei de flumine, quod collegarum lingua fundebat. Sicut ardorem sitis frigida pocula restinguunt et refrigerant, ita mentis auditus laetior fit post moerorem. Fratres, quis causas capere Dominicae nativitatis  quis meretur? Ista cogitare, capere, existimare nisi qui ab ipso Deo acceperit, non valebit: quod Creator rerum femineo creatur partu, quod mundi Dominus in servitute videtur humana, quod pastor omnium pastu indiget;
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Peccatum fr̃s quam crudeł
tyrannꝰ sit: iam uidemus. ꝑman¬
datum seduxit me. et ꝑ illud oc¬
cidit : quia argum̃tum salutis
detendit in laqueum: qr curam
fecit esse languorem: quia instru¬
mentũ sanitatis exitiale muta
uit inuulnus. quia uitam ipsã
Nam quis poterat subuenire oc¬
ciso: nisi xp̃c. qui uitam repara¬
uit occisus: Qui talionẽ reddenꝰ
atq eam ꝓdidit contumacem:
que incubare ussa penis reoꝵ
attemptare ausa ẽ ipsum iudi¬
cem: inuadere ipsum innocentiȩ
p̃sumpsit auctorem. Unde me¬
rito mors mortita ẽ: et in me ñ
ego uiuo: sed uiuit. agit. reg¬
nat. imperat xpistus.

Expanded text:
vit. Peccatum, fratres, quam crudelis vit. Peccatum, fratres, quam crudelis tyrannus sit, jam videmus. Per mandatum seduxit me, et per illud occidit. Quia argumentum salutis tetendit in laqueum, quia curam fecit esse languorem, quia instrumentum sanitatis exitiale mutavit in vulnus, quia vitam ipsam nam quis poterat subvenire occiso, nisi Christus, qui vitam reparavit occisus? qui talionem morti reatque eam prodidit contumacem, quae incubare jussa poenis reorum, attentare ausa est ipsum judicem, invadere ipsum innocentiae praesumpsit auctorem: unde merito mors mortua est, et in me non ego vivo, sed vivit, agit, regnat, imperat Christus.
Abbreviated transcription (Latin):
crimina dum succiduntur in cres¬
cunt: uirtutes deficiunt. dũ co¬
luntur. Lex aperuit. lex docuit. lex
tota luce monstrauit crimina ꝑ
peccatum: iurtutes per dm̃. in hu¬
manis sensib inhumana mente
dñari. nec posse ante suꝑari delic¬
ta. quam delictoꝵ fuerit auctor
extinctus. quod ẽ peccatum. Qđ
xp̃c abstulit: attestante ioħe cum
dicit. Ecce agnus dei: ecce qui dol¬
lit peccatum mundi. Sine lege in
quit peccatum mortuũ erat: ego
est mͥ mandatum qd̾ erat ad uitã.
hoc esse ad mortẽ. Nam peccatum
occasione accepta ꝑmandatum
sediixit me: et ꝑ illum occidit.
erat: s qr ignorabatur. Et ꝓprie
dictum ẽ peccatum reuixit: quia
erat sepultum ignorantra nostra.
Non mandatũ ꝑpeccatum. s pecca¬
tum ꝑmandatũ reuieit: dũ facit
pͣuaricari qui fuerat ante peccator:
dum reum ꝑficit etiam contumacẽ.¬
dum desertorem exsuscitat et rebel¬
lem. Unde merito homo iamtunc
et quare. et ꝑquẽ moreretur agno¬

Expanded text:
crimina dum succiduntur increscrimina dum succiduntur increscunt, virtutes deficiunt dum coluntur. Lex aperuit, lex docuit, lex tota luce monstravit, crimina per peccatum, virtutes per Deum in humanis sensibus, in humana mente dominari; nec posse ante superari delicta quam delictorum fuerit auctor exstinctus, quod est peccatum, quod Christus abstulit, attestante Joanne, cum dicit: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi . Sine lege enim, im peccatum mortuum erat, ego est mihi mandatum, quod erat ad uitam, hoc esse ad mortem. peccatum enim occasione accepta per mandatum seduxit me et per illud occidit. erat, sed quia ignorabatur, et proprie dictum est, Peccatum revixit. Quia erat sepultum in ignorantia nostra: non mandatum per peccatum, sed peccatum per mandatum revixit, dum facit praevaricari qui fuerat ante peccator; dum reum perficit etiam contumacem, desertorem exsuscitat et rebellem. Unde merito homo jam tuncet quare et per quem moreretur agno
Abbreviated transcription (Latin):
ñ aitulit mortem: s peccatum
principaliter intulerat mortẽ:
quod fragilem. quod imbecillẽ.
quod humanã ad lapsus pronam
quod latebat. et hostiliter huma¬
no grassabatur in corꝑe. lex depͣ¬
hendit᷑. lex ꝓdidit: dum amino¬
nuit hominẽ de innocentia. de
scĩtate. de iusticia. de uirtute.
de fide: dum arguit de diuitiis.
dedelictis. de criminib Sed homo
audire quidem cepit uirtutes: cepit
uelle. seonon attigit detestari. sed
sequi uitia : odisse delicta. s facere:
horrere crimina s implere. Uñ tar¬
de se seruũ. captiuũ se. se rabiei ma¬
le sensit addictum: et cepit clama¬
re. Infelix ego homo: quis me libera¬
bit de corꝑe mortis huius: Cui respon
re ꝑ auctorem: salutem ꝑ ueniã: ui¬
tam solam sꝑare per gr̃am. Nam
hu ignorauerat unde esset diffici¬
lis innocentia: unde laboriosa ius¬
ticia: anxia sc̃itatis uirtus: ardua
fides tota ꝑicłis plena: unde sic
tantas copias habent delicta: uñ

Expanded text:
non intulit mortem, sed peccatum, non intulit mortem, sed peccatum, quod principaliter intulerat mortem, quod fragilem, quod imbecillem, quod humanam naturam pronam Quod latebat, et hostiliter humano grassabatur in corpore, lex reprehendit, lex prodidit, dum admonet hominem de innocentia, de sanctitate, de justitia, de virtute, de fide; dum arguit de vitiis, de delictis, de criminibus. Sed homo, audire quidem coepit virtutes, coepit velle, sed non attigit; coepit detestari, sed sequi vitia; odisse delicta, sed facere; horrere crimina, sed implere: unde tarde se servum captivum, se male rabiei sensit addictum et coepit clamare: Infelix ego homo, quis me liberabit a corpore mortis hujus? Cui respondre per auctorem, salutem per veniam, vitam per solam sperare gratiam. Nam diu ignoraverat unde esset difficilis innocentia, unde laboriosa justitia, anxia sanctitas, virtus ardua, fides tota periculis plena, unde sic tantas copias haberent delicta, unde
Abbreviated transcription (Latin):
gignit᷑ et exaltatur incendiũ:
et nisi iudex celestis corda rigaue¬
rit. m̃tes infuderit. m̃bra ma¬
defecerit: totum quod ẽ roboris
humani subditur et redigitur in
fauillam. Lex inquit peccatum est:
Absit. S peccatum non cognoui:
nisi ꝑ legen. Ac si diceret. Adurũ
auaritia ñ est: s auaritiam ñ cog¬
noui. nͥ per aurũ. Uinum ebrietas
non est: s ebrietatem non cogno
ui nͥꝑ uinũ. Pulcritudo corꝑis ñ
est concupiscentia nonẽ: s forme
decis. forma concupiscentiȩ me
rapuit: et ꝑduxit ad lapsum. Sic
gͦ ipsa ꝑse mala non sunt. que a
deo ad utilitarem. ad salutem. ad
grãm sunt creata : sed ꝑ ea delmn¬
quendi datur occasio. Ergo aua¬
ritia aurum ñ accusat : ebrius ui¬
num: lascuuis aut lepidus forme¬
non uult ẽẽ quod ei contigit ad
ruinam. Ita et lex que adeo ad
uitam data fuerat. et salutem:
quȩ erat ꝑ se celestis et
sc̃ã. facta est ꝑ hominẽ
miseri hominis ad ru

Expanded text:
gignitur et exaltatur incendium: gignitur et exaltatur incendium: et nisi unda coelestis corda rigaverit, mentes infuderit, membra madefecerit, totum quod est roboris humani, subditur et redigitur in favillam. Lex, inquit, peccatum est? Absit. Sed peccatum non cognovi nisi per legem. Ac si diceret: Aurum avaritia non est, sed avaritiam non cognovi, nisi per aurum. Vinum ebrietas non est, sed ebrietatem non cognovi, nisi per vinum. Pulchritudo corporis non est concupiscentia, sed formae decus concupiscentiae me rapuit et perduxit ad lapsum. Sic ergo ipsa per se mala non sunt, quae a Deo ad utilitatem, ad salutem, ad gratiam sunt creata, sed per ea delinquendi datur occasio. Ergo avarus aurum accusat, ebrius vinum, lascivus aut lepidus formae vult esse quod contigit ad ruinam. Ita et lex quae a Deo data fuerat ad salutem, quae erat per se coelestis et sancta, facta est per hominem miseri hominis ad rui
Abbreviated transcription (Latin):
non nosse felicitatis ẽ: nosse ꝑicłi:
nicisse uirtutis. Rex nobił et for¬
tis hostib siuis longuis occurrit:
et ita p̃uenit ingruentum doloᷤ.
ut deicere nequeat fidem mili¬
tum: ciuiũ nequeat turbare con¬
stantiam. Sic mͦ generosus ani¬
mus. ꝑ xp̃i gr̃am corꝑis sui trans¬
greditur miserandas angustias :
et ita totus delicta preuenit. ꝓ¬
culcat uitta. et cͥmina cota int̃¬
nequeat fucis sensib fallere: do¬
lis ingeniũ deprauare: tumul¬
tuationib misera et imbecillia
corda dissoluere. ardore sangui¬
nib fumantes occasiones incen¬
dere: uario passionũ gen̾e m̃bra
naturalit̾ infirma uexare. Quod
ignis aridȩ segeti : hoc uitia cor¬
ꝑi sunt humano. Que sola secu¬
rius seꝑatione uincuntur. necan¬
tur ignorantia : et nescita felici¬
ter euanescunt. Nam si ad men¬
dem et sensus ꝑuenerint. si con¬
tigerint anios. si semel m̃bra
penetrauerint: inextinguibile

Expanded text:
non nosse felicitatis est, nosse periculi, non nosse felicitatis est, nosse periculi, vicisse virtutis est. Rex nobilis et fortis, hostibus suis longius occurrit, et ita praevenit ingruentium dolos, ut dejici nequeat fides militum, civium nequeat conturbari constantia: sic modo generosus animus per Christi gratiam corporis sui transgreditur miserandas angustias, et ita totus delicta praevenit, proculcat vitia, et crimina totus intenequeant fucis sensus fallere, dolis ingenium depravare, tumultuationibus misera, imbecilla corda dissolvere, ardore, sanguinibus, fumantes occasiones incendere, vario passionum genere membra naturaliter infirma vexare. Quod ignis aridae segeti, hoc vitia corpori sunt humano, quae sola securius separatione vincuntur, necantur ignorantia, et nescita feliciter evanescunt. Nam si ad mentem et sensus pervenerint, si contigerint animos, si semel membra penetraverint, inexstinguibile
Abbreviated transcription (Latin):
genere s uoce consona
tum: idest cum uario mͦ s uno
spũ eodemq sensu dnuina et ce¬
lestis doctrina deꝓmitur: libentius¬
ipsa etiam cum suauitate maxima
euangłicȩ scientiȩ pandit. et aꝑit
sacram̃tum. Et ideo post ꝓpħicam
melodiam et uirtutum xp̃i stupen¬
da nuracła: ad apłicarũ redeamus
ordinẽ lectionũ. Talis gͦ hodiernȩ
extitit continentia lectionis. Quid
gͦ diceinus: Lex peccatum ẽ: Absit.
S peccatũ non cognoui: nͥ ꝑlegeni.
Nam concupiscentiã nesciebam: nisi
lex diceret. non concupisces. Occasio¬
ne autem accepta: peccatum ꝑman¬
datũ oꝑatum est in me omnencon¬
cupiscentiam. Fudistis fr̃s. quo mor¬
bo sine xp̃o laborauerit humana con¬
ditio. quam captura sine dei gr̃a
fuerit huuana fragilitas: quȩ lege.
que mandatis non ꝓhibebatur. sed
armabatur ad cͥmina: que obhoc
audiebat. obhoc agnoscebat non
uit iunceret peccata. s faceret. Pec¬
catum ñ cognoui: nͥ ꝑ legem. Uitia

Expanded text:
genere, sed voce consona tum; ita cum vario modo, sed uno Spiritu eodemque sensu divina et coelestis doctrina depromitur, libentius et cum suavitate maxima evangelicae scientiae pandit et aperit sacramentum. Et ideo post propheticam melodiam et virtutum Christi stupenda miracula, ad apostolicarum redeamus ordinem lectionum. Talis ergo hodiernae exstitit continentia lectionis. Quid ergo dicemus? lex peccatum est? Absit. Sed peccatum non cognovi, nisi per legem: nam concupisc. Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam . Audistis, fratres, quo morbo sine Christo laboraverit humana conditio, quam captiva sine gratia fuerit humana fragilitas, quae lege, quae mandatis non prohibebatur, sed armabatur ad crimina: quae ob hoc audiebat, ob hoc cognoscebat, non ut vinceret peccata, sed faceret. Peccatum non cognovi, nisi per legem. Vitia
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ cupiditatis illusio: appetat᷑
pauꝑtas xp̃i. que diuitias ince¬
lestibus possidet sempit᷑uas: co¬
ta sc̃itas animȩ custodiat᷑ & corꝑis.:
ut non magnitudine seo actu.
imago creatoris nr̃i portetur et
clarescat in nobis. Affirmat quȩ
diximus apłs: cum dicit. Hoc aut̃
dico fĩs. quia caro & sanguis regnũ
dĩ possidẽ non possunt. Ecce quẽ¬
admodum carnis resurrectio pre¬
dicatur. & quia ibi caro posside¬
bitur aspũ. non caro sꝑm posside¬
bit: sicut ex seqñtib elucescit. Neq
corruptio inquit: incorruptionem
possidebit. Uides quia caro non¬
deꝑit s corruptio: non honio sed
culpa: hon ꝑsona sedcrimen: ut
homo indm̃. et coram deo uiuenᷤ.
finẽ se delictoꝵ tandem gaudeat

Expanded text:
nae cupiditatis illusio; appetatur nae cupiditatis illusio; appetatur paupertas Christi, quae divitias in coelestibus possidet sempiternas; tota sanctitas animae custodiatur et corporis, ut non magnitudine, sed actu imago Creatoris nostri portetur et clarescat in nobis. Affirmat quod diximus Apostolus, cum dicit: Hoc autem dico, fratres, quia caro et sanguis regnum Dei possidere non possunt. Ecce quomodo carnis resurrectio praedicatur, quia ibi caro possidebitur a spiritu, non caro spiritum possidebit, sicut ex sequentibus elucescit. Neque corruptio incorruptionem possidebit. Vides quia non caro deperit, sed corruptio; non homo, sed culpa; non persona, sed crimen; ut homo in Deo, et coram Deo vivens, finem se delictorum tandem gaudeat
Abbreviated transcription (Latin):
origo limose styrpis ꝓfuderat sub
misera conditione terrenos. celesteᷤ
partat. et ad similitudinẽ suiper¬
ducat auctoris. Ergo iam renati.
de terra concreta ad cȩlestia aspi-
turbinẽ sustinere: quod scłi huiꝰ
habitacło recepti. captiui fiumꝰ
mał plurimis: ad instar nos dñs¬
nr̃i sicut diximus iam renasci.
Quos utiq concepit uirgo: uiuifi¬
cauit sp̃c: portauit pudor: genu¬
it integritas: nutriit innocen¬
tia: edocuit scĩtas: uirtus exercu¬
it: ds̃ adoptauit infilios. Ima¬
ginem gͦ totam. totam sumilitu¬
dinem nr̃i portemus auctoris: ñ
ma iestate qua solus est: s inno
centia. simplicitate. mansuetu¬
dine. pacientia. humilitate. mi¬
scdia. concordia: quib dignatus
est nobis esse comiunis. Cesset
uitiorum pruritus pestifer: de¬
lictorum letalia blandim̃ta uin¬
cantur: ex ecrandus furor crimi¬
nũ compͥmatur: discutiatur a
sensib caligo dota pompe scła¬
ris: abitiatur a mentib munda¬

Expanded text:
origo limosae stirpis profuderat sub origo limosae stirpis profuderat sub misera conditione terrenos, coelestes pariat, et ad similitudinem sui perducat auctoris. Ergo jam renati, de terra concreti coelestia spiraturpitudinem sustinere, quod saeculi hujus habitaculo recepti captivi fuimus malis; ad instar nostri Domini, sicut diximus, jam renati, quos utique concepit virgo, vivificavit spiritus, portavit pudor, genuit integritas, nutrivit innocentia, edocuit sanctitas, virtus exercuit, Deus adoptavit in filios, imaginem totam tota similitudine nostri portemus auctoris: non maitate, mansuetudine, patientia, humilitate, misericordia, concordia, qua dignatus est nobis fieri et esse communis. Cesset vitiorum pruritus pestifer, delictorum lethalia blandimenta vincantur; exsecrandus furor, criminum comprimatur origo; discutiatur a sensibus caligo tota pompae saecularis; abjiciatur a mentibus munda
Abbreviated transcription (Latin):
meret indum̃tũ : et fieret homo
celestis. qui non solũ terram redde¬
ret homini. s homini donares
celum. Uirgo concipit: uirgo par¬
turit: uirgo ꝑmanet. Ergo uir¬
tutis ẽ caro conscia non doloris:
quȩ magis pariendo integritatiᷤ
augmenta suscipit. dampna pu¬
doris ignorat: et testis potus sui
partus existit. que nullas partuᷤ
ꝑtulit passiones. Et sacramen¬
tis celestib int̾fuisse mat̾ noua
miratur. quȩ in nascentis ordine
intelligit humane consuetudinis
nil habere. Deũ sic nasci magus
fatetur. et munere fatetur: dũ
ad orat. Aduertite gͦ quid sentire.
quid credere debeat xpianꝰ. Sed
quod sequitur audiamꝰ. Qualis
terrenus. tales et terreni: et quał
celestis. tales et celestes. Quemad¬
modũ non nati talit̃. tales pote¬
manendo qd̃ nati sunt. et quod re¬
nati sunt ꝑmanendo: Hinc est
fr̃s. quod uirgineũ fontis uterũ
celestis sp̃c archanũ luminis sui
ammixtione fecundat: ut quoᷤ

Expanded text:
meret indumentum, et fieret homo meret indumentum, et fieret homo coelestis, qui non solum terram redderet homini, sed homini donaret et coelum. Virgo concipit, Virgo parturit, Virgo permanet. Ergo virtutis est caro conscia, non doloris, quae magis pariendo integritatis augmenta suscipit, damna pudoris ignorat; testis potius sui partus existit, quae nullas partus pertulit passiones; et sacramentis coelestibus interfuisse se nova mater miratur, quae nascentis ordinem intelligit humanae consuetudinis nil habere. Si Deum sic nasci magus fatetur munere, fatetur dum adorat; advertite quid sentire, quid credere debeat Christianus. Sed quod sequitur audiamus. Qualis terrenus, tales et terreni, et qualis coelestis, tales et coelestes. Quemadmodum non nati taliter, tales potemanendo quod nati sunt, sed quod renati sunt permanendo? Hinc est, fratres, quod virginei fontis uterum coelestis spiritus arcana luminis sui admixtione fecundat; ut quos
Abbreviated transcription (Latin):
utiq sine fine. S non prius in qͥt
quod spiritale ẽ. s quod anima¬
le: deinde quod spiritale. Prius
utiq terra quam fructus: s non
tam p̃tiosa t̾ra quam fructus. Illa
gemitus exigit et labores: Hic sub¬
stantiam largitur et uitam. Meri¬
to propħ̃a detali fructu głatur di¬
cens. Terra nr̃a dedit fructum su¬
um. Queni fructum: Illũ nempe:
de quo alibi dicit. De fructu uen¬
tris tui: ponam suꝑ sedem tuam.
Primus homo ait de t̾ra terrenꝰ.
scłs homo de cȩlo celestis. Ubi
sunt qui conceptũ uirguiis. uir¬
ginis partũ mulierũ partib existi¬
mant exequandum. cum illud
de t̾ra sit. hoc de celo: hoc diuinȩ
uirtutis sit. illud infirmitatis
huiane: illud sit in corꝑis passio¬
ne. hoc totum sit intranquillitate
diuini sp̃c. humani corꝑis inqͥete:
Sangius siluit. caro stupuit. sopo¬
rata sunt m̃bra. et aula uirgins
tota ẽ in celesti comꝯͥtͣione fuspen¬
sa: donec auctor carnis. carnis su¬

Expanded text:
utique sine fine. Sed non prius, inquit, utique sine fine. Sed non prius, inquit, quod spirituale est, sed quod animale, deinde quod spirituale. Prius utique terra quam fructus; sed non tam pretiosa terra quam fructus; illa gemitus exigit et labores, hic substantiam largitur et vitam. Merito propheta de tali fructu gloriatur, dicens: Terra nostra dedit fructum suum . Quem fructum? Illum nempe de quo alibi dicit: De fructu ventris tui ponam super sedem tuam . Primus homo, ait, de terra terrenus; secundus homo, de coelo coelestis. Ubi sunt qui conceptum Virginis, Virginis partum, mulierum partibus existimant exaequandum, cum illud de terra sit, hoc de coelo; hoc divinae virtutis sit, illud infirmitatis humanae; illud sit in corpore passionis, hoc totum sit in tranquillitate divini Spiritus, humani corporis in quiete? Sanguis siluit, caro stupuit, soporata sunt membra, et aula Virginis tota est in coelesti commoratione suspensa, donec auctor carnis, carnis su
Abbreviated transcription (Latin):
uos homines beatus apls
hodie retulit humatio
generi dedisse principiũ:
adam uidelicet et xp̃m. Duos ho¬
mines pares corꝑe : s merito dispa¬
res. Compage m̃broꝵ tota ueri¬
tate ꝑsimiles: s ipso sui principio
tota dissimiles ueritate. factus
ẽ inquit primus homo adam in
animam uiuentẽ: nouissimus
adam in sp̃m uiuificantẽ. Ille
pͥmus ab isto nouissimo factus ẽ:
a quo est et animã consecutus
ut uiueret. Hinc ipse figuratur
auctor. qui uitam non expecta¬
ret ab altero : s ipse uitam solus
omnib largiretur. Ille uilissimo
plasmatur ex limo: ex ut̃o p̃cio¬
so uirginiis hic ꝓcedit. In illo tra
mutatur in carnem: misto caro
ꝓmouetur in dm̃. Et quid plu¬
ra: Hicẽ adam: qui suam tunc
in illo cum fingeret imaginẽ col
ret. Primus adam: nonissimus.
hic nouissimus nonħt finem: qr
hic nouissimus uere ipse ẽ primꝰ.
ipso dicente. Ego primus : et e¬
go nouissimus. Ego sum primꝰ
id ÷ sine iitio: ego nouissimus

Expanded text:
uos homines beatus Apostolus hodie retulit humano generi dedisse principium, Adam videlicet et Christum: duos homines pares corpore, sed merito dispares; compage membrorum tota veritate persimiles, sed ipso sui principio tota dissimiles veritate. Factus est, inquit, primus homo Adam in animam viventem: novissimus Adam in spiritum vivificantem . Ille primus ab isto novissimo factus est, a quo est et animam consecutus, ut viveret; hic est ipso se figuratus auctore, qui vitam non exspectaret ab altero, sed ipse vitam solus omnibus largiretur; ille vilissimo plasmatur ex limo, ex utero pretioso Virginis hic procedit; in illo terra mutatur in carnem, in isto caro promovetur in Deum. Et quid plura? Hic est Adam, qui suam tunc in illo cum fingeret imaginem collret. Primus Adam, novissimus hic novissimus non habet finem. Quia hic novissimus vere ipse est primus, ipso dicente: Ego primus, et ego novissimus . Ego sum primus, id est sine initio. Ego novissimus,
Abbreviated transcription (Latin):
elementoꝵ qui elem̃ta commutat:
et naturã fecit ipse. qui contͣ natu¬
rã facere.ñ laborat. Aquas traͣsfert
inuinuum: ut diuinitatis uino na¬
panes qͥnq fragm̃to ꝓfluo & furti¬
uo increm̃to. ad qͥnq milia hõĩum
tetendit & dilatauit: sanguie pꝰt¬
uina augm̃tis succrescentib ad
nuptiarũ festa uenit ampliare &
ꝑpetuare mensitram. S aqua in
sanguinis erat conũtenda myste¬
rium: ut mera pocula de uase cor¬
poris sui xp̃c bibentibꝰ ꝓpinaret: &
impleret illud ꝓpħe. Q calix tuus
inebrians qm preclarus est. Trib
aut̃ modis hodie. xp̃i deitas est ꝓba¬
ta: magoꝵ munere. patͥs testimo¬
nio. aquȩ mutatione in uinũ: qͥa in
trib testib stare omne uerbũ scͥptu¬
re firmauit auctoritas. dicendo: qͥa
trib testib stat omne uerbũ. S qͥa
festiuutas ista ad mensã nos dñi et
calicis istiꝰ letictã cõmonet lam ueni¬
reᷤ. res amplas breui sermone suffi¬

Expanded text:
elementorum qui elementa commutat; elementorum qui elementa commutat; et naturam fecit ipse, qui contra naturam facere non laborat: aquam transfert in vinum, ut divinitatis in viofluo et furtivo incremento, ad quinque millia hominum tetendit et dilatavit saginam , potuit augmentis succrescentibus ad nuptiarum festa vini ampliare et perpetuare mensuras. Sed aqua in sanguinis erat convertenda mysterium, ut mera pocula de vase corporis sui Christus bibentibus propinaret, ut impleret illud prophetae: Et calix tuus inebrians quam praeclarus est . Tribus autem modis hodie Christi deitas est probata: magorum munere, Patris testimonio, aquae mutatione in vinum; quia tribus stare omne verbum Scripturae firmavit auctoritas dicetrium testium stet omne verbum . Sed quia festivitas ipsa ad mensam nos Domini et calicis istius laetitiam commonet jam venire, res amplas brevi sermone suffi