comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tia est. posse hominẽ ad ꝑfectio¬
nem ⁊ non dicam similitudinem
s equalitatẽ dei humaña uirtu¬
tem &̾ scientiã ꝑuenire. ita ut se¬
asserant ne in eogitatione qui¬
dem & ignorantia cũ ad consum¬
mationis culm̃ ascenderint. pos¬
se peccare. Et quãquã suꝑiori epi
stia temporis pauea ꝑstrinxerĩ.
hic liber quẽ nc eudere nitimur.
socraticoꝵ consuetudinẽ conser¬
uabit: ut ex utraq parte quid di¬
ei possit exponat: ⁊ magis ꝑsp̃i¬
quisq quod senserit. Illud enim
origenis ꝓpriũ est:⁊ impossibile
eẽ humanam a principio usq ad
mortẽ ñ peccare naturã. ⁊ rursu̾
e̾ẽ possibile. cũ se aliquis ad melio¬
ra conuerterit. ad tantã fortitu
opus. inflãmatũ inuidiȩ facibis
scribere. breuit̾ respondebo. nũ¬
quã me hereticis peꝑeisse: ⁊ om̃i
egisse studio. ut hostes eccłiȩ. mei
quoq hostes fierent. Heluiduis
scripsit contra sc̾̃ȩ mariȩ uirgini¬
tatem ꝑpetuã. Nũquid ut eire¬

Expanded text:
osse ad perfectionem, et non dicam ad similitudinem, sed aequalitatem Dei humanam virtutem et scientiam pervenire: ita ut asserant se ne cogitatione quidem et ignorantia, cum ad consummationis culmen ascenderint, posse peccare. Et quamquam superiori episstia temporis pauca perstrinxerim, hic liber, quem nunc cudere nitimur, Socraticorum consuetudinem servabit, ut ex utraque parte quid dici possit exponat, et magis perspisquisque quod senserit. Illud autem Origenis proprium est, et impossibile esse humanam a principio usque ad mortem, non peccare naturam: et rursum, esse possibile, cum se aliquis ad meliora converterit, ad tantam fortitudopus inflammatum invidiae facibus scribere, breviter respondebo, numquam me haereticis pepercisse, et omni egisse studio, ut hostes Ecclesiae, mei quoque hostes fierent. Helvidius scripsit contra sanctae Mariae virginitatem perpetuam. Numquid ut ei re
Abbreviated transcription (Latin):
In hoc enĩ non qd fieri possit dic¬
tum ẽ. s impossibile impossibi¬
li cõparatur. Quomͦ enĩ eame¬
lus ñ potest intrare ꝑ foramen
acus: ita ⁊ diues non ing̾ditur
regna celoꝵ aut si potueris
ostendere quod diues ing̾diatur
regna celoꝵ: sequet᷑ ut ⁊ came¬
lus intret ꝑ foram̃ acus. Nec mͥ
abrahã ⁊ ceteros quos in ueteri
testam̃to diuites legunꝰ exempla
bona utentes opera. diuites ẽẽ
desierint: unmoñ sibi s aliis di¬
Nuites fuerint: ⁊ dispensatores
magis dei. quã duites appel¬
landis int. S nob̃ eugłica ꝑfee¬
tio requirenda ẽ: in qua p̾cipi¬
tur. si uis ꝑfectꝰ ẽẽ. uade ⁊ uen¬
de om̃ia tua quȩ habes. ⁊ da

Expanded text:
ssit, dictum est, sed impossibile impossibili comparatum. Quomodo enim camelus non potest intrare per foramen acus, ita et dives non ingredietur in regna coelorum. Aut si potueris ostendere, quod dives ingrediatur regna coelorum, sequitur ut et camelus intret per foramen acus. Nec mihi Abraham et caeteros, quos in veteri Testamento divites legimus, exemplo bona utentes opera, divites esse desierint; immo cum non sibi, sed aliis divites fuerint, et dispensatores magis Dei, quam divites appellandi sint. Sed nobis Evangelica perfectio requirenda est, in qua praecipitur: Si vis perfectus esse, vade et vende omnia
Abbreviated transcription (Latin):
tum ⁊ mensurã suã posse uis¬
tos nominari: qui alioꝵ cõpara
om̃ib apłis laborauit utiq iustꝰ
erat: scribens ad timotheum.
Certam̃ bonũ certaui: cursũ cor¬

Expanded text:
tum et mensuram suam posse justos nominari, qui aliorum comparomnibus Apostolis laboravit, utique justus erat scribens ad Timotheum: Certamen bonum certavi, cursum co
Abbreviated transcription (Latin):
ad int̾rogata respon¬
di crebra fr̃m exposto¬
latio fuit. eur ꝓmissu
opus differrem: in quo
pollieitus sum me ad cunctas eoꝵ
las responsurũ. Nulli eni dubiũ
quin stoy eoꝵ & peripatetieoꝵ hoc
est ueteris academiȩ ista contentio
sit: quod alii eoꝵ asserant patẽ. qͣs
nos ꝑturbationes possumꝰ dicere
egritudinem. gaudiũ. spem timo¬
rem. eradicari. ⁊ ex tirpari posse
de m̃tib hominũ alii. frangi. regi
atq moderari: ⁊ quasi infreneᷤ eqͦs
quib da luꝑatib coereeri. Quoꝵ
sententias ⁊ tullius in tuscula¬
nis disputationib explicatꝰ. ⁊ ori¬
genes eccłiastieȩ ueritati. in stro¬
matib suis miscere eonat᷑: ut p̾¬
tereã manicheũ. priscillianũ. eua¬

Expanded text:
ad interrogata respondi, crebra fratrum expostulatio fuit, cur promissum opus ultra differrem, in quo pollicitus sum, me ad cunctas eorum las responsurum. Nulli enim est dubium, quin Stoicorum et Peripateticorum, hoc est, veteris Academiae ista contentio sit, quod alii eorum asserant πάθη, quas nos perturbationes possumus dicere: aegritudinem, gaudium, spem, timorem eradicari et exstirpari posse de mentibus hominum: alii frangi eas, regi atque moderari, et quasi infrenes equos quibusdam lupatis coerceri. Quorum sententias et Tullius in Tusculanis disputationibus explicat, et Origenes Ecclesiasticae veritati in Stromatibus suis miscere conatur, ut praeteream Manichaeum, Priscillianum, Eva
Abbreviated transcription (Latin):
p̾miũ uoluntatis: Si enĩ ideo
non peccat qr peccare ñ potest:
liberũ tolletur arbetriũ: ⁊ ne¬
quaquã nr̃m fiet. s naturȩ bo¬
nũ. quȩ peecata non capiat
Quid ad illud dicere potes. qd̃
quauis sis ingeniosus. nulla ua¬
lebis arte subu̾tere: Primũ po¬
nam de ueteri testam̃to:deinde
de nouo. Ueteris testam̃ti prin¬
ceps moyses est: noui dñs atq
saluator. Moyses loqͥtur ad po¬
płm. Perfecti estote. in eonspec¬
tu dñi dei ur̃i. Et saluator ad
ur ꝑfectꝰ est. Aut eni possibile ẽ
audientib facere quod moyses
⁊ dñs p̾cepert᷑: aut si impossibi
le. non e eulpa eoꝵ qͥ obedire nos
possunt. s eiꝰ qui impossibilia p̾¬
cepit. At̃ Hic locus apud im¬
peritos. ⁊ scripturarũ sẽarũ me¬
ditationẽ usumq ⁊ scientiã ñ
habentes. iudet᷑ opinioni tuȩ pͥ¬
ma fronte blandiri: ceterũ dis¬
cussus. facile soluit᷑. Et cũ testi¬
monia scͥpturarũ aliis cõpara¬

Expanded text:
praemium voluntatis? Si enim ideo praemium voluntatis? Si enim ideo non peccat, quia peccare non potest, liberum tolletur arbitrium, et nequaquam nostrum fiet, sed naturae bonum, quae peccata non capiet.Quid ad illud dicere potes, quod quamvis sis ingeniosus, nulla valebis arte subvertere? Primum ponam de veteri Testamento, deinde de novo. Veteris Testamenti princeps Moyses est; novi, Dominus atque Salvator. Moyses loquitur ad populum: Perfecti estote in conspectu Domini Dei vestri . Et Salvator ad rfectus est . Aut enim possibile est audientibus facere quod Moyses et Dominus praeceperunt: aut si impossibile est, non est culpa eorum qui obedire non possunt, sed ejus qui impossibilia praecepit. A. Hic locus apud imperitos, et Scripturarum sanctarum meditationem usumque et scientiam non habentes, videtur opinioni tuae prima fronte blandiri. Caeterum discussus facile solvitur. Et cum testimonia Scripturarum aliis compara
Abbreviated transcription (Latin):
te sc̃a scriptura. iustꝰ accusator
est sui in principio sermonis.
Et in alio loco. Die tu peccata
tua: ut iustificeris. Conclusit
enĩ deus om̃ia sub peccato: ut
om̃ib misereatur. Et hȩc hõis sũ
ma iustitia: quieqͥd potuerit ha¬
bere uirtutis. non suũ putare ẽẽ
s dñi qui largitꝰ est. Ꝙ ergo natꝰ
est ex deo ñ peccat. quãdui sem̃
dei manet in eo: & non potest
peccare. qr ex deo natus est. S qr
in agro dñieo dormiente patre¬
familias. inimicus homo ziza
quȩ purgat areã: ⁊ frumento
horreis condito. paleas uentoꝵ
flatib disꝑgendas. ⁊ urendas
ignib derelinquit. Unde ⁊ in
ieremia seriptũ legimꝰ. Qͥd pa¬
leis ad frum̃tũ dicit dñs: Pa¬
leȩ aũ a frum̃to in consũmati¬
one scłi separant᷑. Ex quo appro¬
batur. dũ sumꝰ in corpore isto
mortasi: mixtas ẽẽ cũ tritieo.
Quod si opposueris. quare dixe¬
rit. ⁊ ñ potest peccare qr ex deo
natus est: audies. Et ubi erit

Expanded text:
te sancta Scriptura: Justus accusator te sancta Scriptura: Justus accusator sui est in principio sermonis . Et in alio loco: Dic tu peccata tua, ut justificeris . Conclusit enim Deus omnia sub peccato, ut omnibus misereatur . Et haec hominis summa est justitia, quidquid potuerit habere virtutis, non suum putare esse, sed Domini qui largitus est. Qui ergo natus est ex Deo, non peccat, quamdiu semen Dei manet in eo, et non potest peccare, quia ex Deo natus est. Sed quia in agro Dominico , dormiente patrefamilias, inimicus homo zizanqui purgat aream, et frumento 706 horreis condito, paleas ventorum flatibus dispergendas et urendas ignibus derelinquit. Unde et in Jeremia scriptum legimus: Quid paleis ad frumentum, dicit Dominus ? Paleae autem a frumento in consummatione saeculi separantur. Ex quo approbatur dum sumus in corpore isto mortali, mixtos esse cum tritico. Quod si opposueris quare dixerit: Et non potest peccare, quia ex Deo natus est: audies, et ubi erit
Abbreviated transcription (Latin):
alienis parce seruo tuo. Et itex̃
Ne ing̾diaris in uidiciũ cũ ser¬
uo tuo. qm̃ ñ iustificabit᷑ in eo¬
spectu tuo ois uiuens. et mul¬
ad illud exemplum quod ponit
eugłista ioħes. scimꝰ qd̃ om̃is qui
natus ẽ ex deo ñ peceat. s genera¬
tio dei conseruat eũ. ⁊ malignꝰ
non tangit eũ:. scimꝰ qm̃ ex deo
sumꝰ.⁊ mundus totꝰ in maligno
positus ẽ: At Par pari refe
contrariam. Si enĩ om̃is qui na¬
tus est ex deo peccatũ non facit.
test peccare qr ex deo natꝰ est. qua
consequentia idem in eoðe loco
loquitur: si dixerimꝰ qm̃ pecca¬
tum ñ habemꝰ. ipsi nos seducimꝰ
⁊ uerttaᷤ in nobis ñ est:Ignoraᷤ
rationẽ: hesitas. atq turbariᷤ.
Audi eunde eugłistam. Si con¬
fiteamͣ peccata nr̃a: fidelis et
iustus est ut dimittat nobis pee¬
cata nr̃a: ⁊ mundet nos ab om̃i
iniquitate. Tunc gͦ iusti sumꝰ.
quando nos pecc̾ores fatemur:
⁊ iustitia nr̃a ñ ex ꝓprio merito
s ex dei consistit misedia: dicen¬

Expanded text:
. Et iterum: Ne intres in judicium cum servo tuo, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Et mulad illud exemplum quod ponit Evangelista Joannes, Scimus quod omnis qui natus est ex Deo, non peccat; sed generatio Dei conservat eum, et malignus non tangit eum? Scimus quoniam ex Deo sumus, et mundus totus in maligno positus est . A. Par pari refercontrariam. Si enim omnis qui natus est ex Deo, peccatum non facit: test peccare, quia ex Deo natus est, qua consequentia idem in eodem loco loquitur: Si dixerimus quoniam peccatum non habemus, ipsi nos seducimus, et veritas in nobis non est ? Ignoras rationem, haesitas atque turbaris. Audi eumdem Evangelistam: Si confiteamur peccata nostra, fidelis et justus est, ut dimittat nobis peccata nostra, et mundet nos ab omni iniquitate . Tunc ergo justi sumus, quando nos peccatores fatemur, et justitia nostra non ex proprio merito, sed ex Dei consistit misericordia, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s ꝓpħȩ nuntiabant de iꝑso: q¬
qm̃ esset uenturus ⁊ pat habe¬
ret. Igitͣ qm̃ adimpleta ẽ ꝓpħia
ꝑ aduentũ eiꝰ: ꝓpt̾ea signari uisi¬
onem ⁊ ꝓphetiam dicebat: q̃m ip¬
se e̾ signacului om̃iũ ꝓpharũ: ad¬
implens om̃ia que retro de eo ꝑ¬
phetȩ nuntiarant. Post aduen¬

Expanded text:
ophetae nuntiabant de ipso, quod esset venturus et pati haberet, igitur quoniam adimpleta est prophetia per adventum ejus, propterea signari jussionem et prophetiam dicebat, quoniam ipse est signaculum omnium prophetarum, adimplens omnia quae retro de eo prophetae nuntiarunt. 67. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
esse uenturũ. Et post paululũ:
abscisione pͥoꝵ ebdomadarũ: u
quo actu sint adimplete.Post
augustũ enĩ qͥ suꝑuixit pꝰ nati¬
Cui successit tyberiꝰ cesar: ⁊ ĩpe¬
habens quasi .xxx. cũ pateretor
Item gaios cesar qui ⁊ ca ligula

Expanded text:
sse venturum. » Et post paululum, abscisione priorum hebdomadarum, in quo actu sunt adimpletae. Post Augustum enim qui supervixit post natiCui succedit Tyberius Cæsar, & impebens quasi xxxiij. cum pateretur. Itē Gaius Cæsar, qui & Caligula,
Abbreviated transcription (Latin):
Ut falso pu¬
tas. s amant̾
studioseq fe¬
cisti ut nouã
michi ex ue¬
teri mittereᷤᷤ
questionẽ. quȩ ante literas tuas
plerosq in oriente decepit: ut ꝑ si¬
mulatã humilitatẽ suꝑbiam̃ di¬
scerent: ⁊ dicerent cũ diabolo. in
celũ ascendam super sydera celi po¬
nam thronũ meũ: et ero similis
altissimo. Quȩ enĩ potest admissa
maior ẽẽ temeritas. quã dei sibi ñ
dicam similitudinẽ s equalitatẽ
uindicare: ⁊ breui sententia om̃iũ
hereticoꝵ uenena cõplecti. quȩ
de philosophoꝵ ⁊ maxime phyta¬
gorȩ ⁊ zenonis principis stoieoꝵ
Ente manarunt: Illi enĩ quȩ gre
ppellant p̃atẽ. nos ꝑturbatio¬
nes possumꝰ dicere. egritudinẽ ui¬
delicet ⁊ gaudiũ. spem ⁊ metũ. quo¬
rum duo p̾sentia. duo futura st̃
asserunt extirpari posse dem̃tib:
⁊ nullã fibram radicẽq uiciorum
in hõie om̃ino residere: meditatio¬
ne ⁊ assidua exercitatione uirtu

Expanded text:
ut falso putas, sed amanter studioseque fecisti, ut novam mihi ex vetere mitteres quaestionem, quae ante litteras tuas plerosque in Oriente decepit, UT PER simulatam humilitatem, superbiam discerent; et dicerent cum diabolo, In coelum ascendam: super sidera coeli ponam thronum meum, et ero similis Altissimo . Quae enim potest alia major esse temeritas, quam Dei sibi non dicam similitudinem, sed aequalitatem vindicare, et brevi sententia 1026 omnium Haereticorum venena complecti, quae de Philosophorum et maxime Pythagorae et Zezonis principis Stoicorum fonte manarunt? Illi enim quae Graeci appellant πάθη, nos perturbationes possumus dicere: aegritudinem videlicet et gaudium, spem et metum: quorum duo praesentia, duo futura sunt, asserunt extirpari posse de mentibus, et nullam fibram radicemque vitiorum in homine omnino residere, meditatione et assidua exercitatione virtu
Abbreviated transcription (Latin):
tet ꝓpriũ sensũ ponere: gabrie¬
lis exponentis uisionẽ ꝓpħe u̾ba
dicamꝰ. Aries inquit que uidisti
habere cornua duo. rex medoꝵ ẽ
caprarũ qui ueniebat ab occiden¬
te. ⁊ ꝓpt̾ nimiã uelocitatẽ t̾rã
tangere non uidebat᷑. alexander
est rex g̾coꝵ. qͥ subu̾sis thebis u
ꝑsas arma corripuit. ⁊ apud gra¬
nicũ fluuiu inito certamine da¬
rii duces suꝑauit:⁊ ad extremũ
ipsũ ꝑcussit arietẽ: ⁊ duo eiꝰ con¬
fregit cornua. medos atq ꝑsas:
misitq eũ sub pedib suis:⁊ utrõ¬
q cornu suo subiugauit ĩperio.
sornu aũ gͣnde: iꝑse ẽ rex p̾mus
alexander. Qͦ tͥcesimo scdo eta¬
tis suȩ anno mortuo in babylo
sibi imꝑiũ diusert. Egyꝑtũ enĩ
tholomeus lagi filtꝰ tenuit. ma¬
regna orientis seleucus ny cͥanor:
asie regnauit antigonꝰ. S ñ in¬
quit in fortitudine eiꝰ. Nullus
enĩ magnitudini alexandri. po¬
tuit coequari. Et pꝰ multa tẽ¬
pora: syriȩ rex impudens facie

Expanded text:
tet proprium sensum ponere, Gabrielis exponentis visionem prophetae, verba dicamus: Aries, inquit, quem vidisti habere duo cornua, rex Medorum est, caprarum, qui veniebat ab occidente, et propter nimiam velocitatem terram tangere non videbatur, Alexander est, rex Graecorum, qui, subversis Thebis, in Persas arma corripuit, et apud Granicum fluvium inito certamine, Darii duces superavit, et ad extremum ipsum 674 percussit arietem, et duo ejus confregit cornua, Medos, atque Persas: misitque eum sub pedibus suis, et utrumque cornu suo subjugavit imperio. Cornu autem grande, ipse est rex primus Alexander, quo tricesimo secundo aetatis suae anno mortuo in Babylonsibi imperium diviserunt. Aegyptum enim Ptolomaeus Lagi filius tenuit: Maregna Orientis, Seleucus Nicanor: Asiae regnavit Antigonus. Sed non, inquit, in fortitudine ejus. Nullus enim magnitudini Alexandri potuit coaequari. Et post multa tempora Syriae rex impudens facie,
Abbreviated transcription (Latin):
t sumꝰ: aquila ⁊ theodotio. et
cum posuert᷑. Nom̃ gͦ angłi ta¬
cens generalit̾: unũ quẽlibet.
de angłis nuncupauit. usq quo
uisio ⁊ ioge sacͥficiũ ⁊ peccatũ
desolationis quȩ facta ẽ. ⁊ sc̃ua¬
riũ ⁊ fortitudo conculcabit᷑
Unꝰ angelus int̾rogabat alterũ
angłm. usq ad qđ tẽpꝰ di uidicio
sub antiocho rege syriȩ tẽplum
futurũ sit desolatũ: ⁊ simulacr̃
iouis staturũ in tẽplo dei. Et dix¬

Expanded text:
ti sumus, Aquila et 675 Theodotio, et ti sumus, Aquila et 675 Theodotio, et cum posuerunt. Nomen ergo angeli tacens, generaliter unum quemlibet de angelis indicavit. Usquequo visio et juge sacrificium, et peccatum desolationis quae facta est, et sanctuarUnus angelus interrogat alterum angelum, usque ad quod tempus Dei judicio sub Antiocho rege Syriae templum futurum sit desolatum, et simulacrum Jovis staturum in templo Dei. Posui
Abbreviated transcription (Latin):
dimicauit. hoc ẽ contra meridiẽ.
⁊ contra egyꝑtios: rursũq adori¬
entẽ. contra eos qͥ res nouas in ꝑ¬
side moliebant᷑: ad extremũ cõs¬
tra uideos dimicans. capta ui¬
dea ing̾ssus ẽ iherosolimã: ⁊i
templo dei simulacrũ iouis olim¬
pu statuit. Et usq ad fortitudi¬
nem celi. idest filios isrł qͥ ange¬
loꝵ uallabant᷑ auxilio. erexit
magnificentiã suã: ita ut de sc̃̾is
plurimos idolatriȩ subiceret:
⁊ uelut stellas celi conculcaret
pedib suis. Atq ita factũ e̾: ut
meridiẽ ⁊ orientẽ. id est egyptũ
⁊ ꝑsiðe suo teneret imꝑio. Qd̃q
ait ⁊ usq ad pͥncipẽ fortitudi¬
nis magnificatꝰ est: hoc signifi¬
cat qd̃ erectꝰ sit contͣ d̾m. ⁊ scõs
luerit atq deiecerit locũ scĩfica¬
tionis eiꝰ: ⁊ hoc ñ sua uirtute s ꝓp¬
ter peccata popuhs: atq ita factũ
est ut ueritas ꝓsterneret᷑ in t̾rã:
⁊ cultu ydoloꝵ florente. religio¬
dei conquiesceret. Et audiui uinũ

Expanded text:
avit, hoc est, contra Meridiem, et contra Aegyptios. Rursumque ad Orientem, et contra eos qui res novas in Perside moliebantur; ad extremum contra Judaeos dimicans, capta Judaea, ingressus est Jerosolymam; et in templo Dei simulacrum Jovis Olympii statuit: et usque ad fortitudinem coeli, id est, filios Israel, qui angelorum vallabantur auxilio, erexit magnificentiam suam, ita ut de sanctis plurimos idololatriae subjiceret; et velut stellas coeli conculcaret pedibus suis. Atque ita factum est, ut Meridiem, et Orientem, id est Aegyptum et Persidem suo teneret imperio. Quodque ait: Usque ad principem fortitudinis magnificatus est, hoc significat, quod erectus sit coluerit atque dejecerit locum sanctificationis ejus; et hoc non sua virtute, sed propter peccata populi. Atque ita facest, ut veritas prosterneretur in terram, et, cultu idolorum florente, Dei religio conquiesceret. Et audivi unum d
Abbreviated transcription (Latin):
iuri int̾ ulai: ⁊ clamauit ⁊ ait. Ga¬
brihel. fac intellig̾e istũ uisionẽ.
ut danihelem faciat intelligere
uisionẽ. uidei michael autumat:¬
qui p̃positꝰ est p̾lus huic officio

Expanded text:
viri inter Ulai, et clamavit, et ait: Gabrihel, fac intelligere istam visionem ? ut Danielem faciat intelligere visionem? Judaei Michaelem autumaqui praepositus est praeliis, huic officio
Abbreviated transcription (Latin):
amisso exercitu. sine manib cos¬
tritus est: idest tͥstitia ⁊ morbo
periit. uesꝑe aũ ⁊ mane: successi¬
oñe diei noctisq significat. Fac¬
tũ ẽ aũ cũ uiderẽ ego danihelui¬
sionẽ. quererẽ q intelligentiã.
uidebat uisionẽ ꝑ picturã ⁊ ima
ginẽ illiꝰ: ⁊ intelligentiã nescie¬
bat. Non gͦ om̃is qͥ uidet intelli¬
git: quom si scripturã sc̃am le¬
gamus oculis ⁊ corde ñ intelliga¬
mus. Ecce stecit in conspectu me¬
oquasi species iuri. Non enĩ uiri
sunt angeli: s in specie uident᷑
uiroꝵ: sic̃ abrahã ad quercũ mã¬
brȩ tres uisi st̃ uiriꝰ. qui utiq ui¬

Expanded text:
amisso exercitu, sine manibus conamisso exercitu, sine manibus contritus est, id est, tristitiae morbo periit. Vespere autem et mane, successionem diei noctisque significat. Factum est autem cum viderem ego Daniel visionem, et quaererem intelligentiam. Videbat visionem per picturaet illius intelligentiam nesciebat. Non ergo omnis qui videt intelligit: quomodo si Scripturam sanctam legamus oculis et corde non intelligamus. Et ecce stetit in conspectu meo quasi species viri. Non enim viri sunt angeli, sed in specie videntur virorum. Sicut Abraham ad quercum Mambre tres visi sunt viri , qui utiqu
Abbreviated transcription (Latin):
periemꝰ centesimo qͣ dragesimo
scd̃o anno a seleucho qͥ priꝰ regna¬
tio in templo posuisse statuã io
usq ad annũ centesimũ qͣdrage¬
simũ oc tauũ ꝑ annos uastitatis
iherłm sex. contaminationis aũ
tẽpli. tres. duo milia. cec dies. et
tres m̃ses eẽ cõpletos. pꝰ quos tem¬
plum expurgatũ est. Qda ꝓ duo¬
b milib trecentis. duo milia de¬
centos legunt: ne sex annis tres
po factũ est. sub illo in ueritate
dicunt ẽẽ cõplendũ. Quod aũ in¬
fert mundabitur scuariũ. uidȩ
machabei significat tẽpora: qͥ de
uico modim. fr̃̾ib ac ꝓpinqͥs secũ
annitentib ⁊ multis de populo
udeoꝵ: antiochi duces suꝑat. iuix¬
ta emmaus: quȩ n̾c nicopolis dici
tur. Qd̃ audiens antiochus qͥ con¬
tra pͥncip̃ẽ pͥncipũ surrexerat. id
est dñm dñantiũ ⁊ regẽ regũ:. in
elymaide quȩ regio ꝑsarũ ẽ. tẽ¬
plum dyanȩ spoliare cupiens ꝗͥ
habebat p̾ciosa donaria ⁊ ibi qͦ

Expanded text:
rium . Centesimo quadragesimo tertio anno a Seleuco, qui primus regnatio, in templo posuisse statuam Jousque ad annum centesimum quadragesimum octavum, per annos vastitatis Jerusalem sex, contaminationis autem templi tres, duo millia trecentos dies, et tres menses esse completos; post quos templum purgatum est. Quidam pro duobus millibus trecentis, duo millia ducentos legunt: ne sex anni, et trpo factum est, sub illo in veritate dicunt esse complendum. Quod autem infert: 'Mundabitur sanctuarium', Iude Machabei significat tempora, qui de vico Modin, fratribus ac propinquis secum annitentibus et multis de populo Iudeorum, Antiochi duces superat iuxta Emmaus, que tur. Quod audiens Antiochus qui contra principem principum surrexerat, id est, Dominum dominantium, et regem regum in Elimaide, quae regio Persarum est, templum Dianae spoliare cupiens, quod habebat pretiosa 676 donaria, et ibi quoque
Abbreviated transcription (Latin):
Qiuis est iste rexgłȩ: Dñs fortis ⁊
potens: dñs fortis in p̾lio: ipse est
rex głȩ. Ubicũq aũ medicina ⁊
sanatio necessaria ẽ raphahel mit¬
tit᷑ qui int̾pretat᷑ curatio uł me¬
librũ recipere. Porro ubi popło
nos uł ꝓpitiationẽ uel expiati¬
onẽ possumꝰ dicere necessaria ẽ:
michahel dirigit᷑ qui int̾preta¬
tur. quis sic̃ deus: hoc iudelicet
nõis int̾pretatione signante:
qd̃ in dco sit uera medicina
Et ait ad me. In tellige fili hõis.¬

Expanded text:
Quis est iste rex gloriae? Dominus fortis et potens, Dominus fortis in praelio; ipse est rex gloriae . Ubicumque autem medicina, et sanatio necessaria est, Raphael mittitur, qui interpretatur curatiocuit me . » Porro ubi populo ropitiatio vel expiationem possumus dicere, necessaria est, Michael, dirigitur, qui interpretatur quis sicut Deus? hoc videlicet nominis interpretatione significante, quod in Deo sit medicina vera. Et ait ad me: Intellige, fili homi
Abbreviated transcription (Latin):
perata: reddens om̃ib om̃ia: et
euglicũ illud sciens: reddite q̃
sunt cesaris cesari.⁊ quȩ st̃ dibs.¬
ret᷑: quomͦ supͣ int̾pretatꝰ est an¬
gelus: S qd̃ dicit. hoc ẽ. Reges au¬
dierat: ⁊ eoꝵ nõia nesciebat. Futa
solũ facere pot̾at stupebat ad ui¬

Expanded text:
perata, reddens omnibus omnia, et perata, reddens omnibus omnia, et Evangelicum illud sciens: Reddite quae sunt Caesaris Caesari, et quaretur, quomodo supra interpretatus est angelus? Sed quod dicit, hoc est, reges audierat, et eorum nomina nesciebat: futursolum facere poterat, stupebat ad vi
Abbreviated transcription (Latin):
cernunt. ne eleuent᷑ in suꝑbiã
⁊ angłicȩ uł naturȩ uł dignita¬
tis esse se credant. admonent᷑ fra¬
gilitatis suȩ  ⁊ filii hominũ nun¬
cupant᷑ ut hõies ẽẽ se nouerint.
quadrupes ⁊ ꝓnꝰ iacebat in t̾ra.
ad tactũ angeli erigit᷑: ut possit
absq formidine audire ⁊ in telli¬
gere quȩ dicunt᷑. Tu gͦ signa ui¬
sionẽ: qr pꝰ dies multos erit. Expo¬
sita gabrihel angłs uisione quã
supra ut potiumꝰ disseruimꝰ. po¬
nit in fine. tu gͦ signa uisionem
qr pꝰ dies multos erit: ex u̾bo osten¬
dens signaculi. obscura ẽẽ quȩ di¬
cebant᷑. ⁊ ñ patere multoꝵ audi¬
tib: nec posse ante intelligi nisi
rebus ⁊ oꝑib impleant᷑. Et ego
danihel langui: ⁊ egrotaui ꝑ die
Hoc ẽ illud quod in genesi de abͣ
rit loquentẽ sibi. t̾rã ⁊cinerẽ ẽe
se dixerit. Ergo danihel ad uisio¬
nis horrorẽ languisse ⁊ egrotasse
se dicit: ⁊ cũ surrexisset fecisse
opera quȩ sibi a rege fuerantim¬

Expanded text:
cernuntur, ne eleventur in superbiam, et angelicae vel naturae, vel dignitatis se esse credant, admonentur fragilitatis suae, et filii hominum nuncupantur, ut homines se esse noverint. quadrupes et pronus jacebat in terra: ad tactum angeli erigitur, ut possit absque formidine audire et intelligere quae dicuntur. Tu ergo signa Visionem: quia post dies multos erit. Exposita Gabriel Angelus Visione, quam supra ut potuimus disseruimus, ponit in fine: Tu ergo signa Visionem: quia post dies multos erit. Ex verbo ostendens signaculi, obscura esse quae dicebantur, et non patere multorum auditui, nec posse ante intelligi, nisi rebus et operibus impleantur. Et ego Daniel langui et aegrotavi per dieHoc est illud, quod in Genesi de Abrarit loquentem sibi, terram et cinerem esse se dixerit . Ergo Daniel ad visionis horrorem languisse, et aegrotasse se dicit: et cum surrexisset, fecisse opera quae sibi a rege fuerant im
Abbreviated transcription (Latin):
nũ. Et seuaui ocusos meos ⁊ uidi.
Qũauuis in sõnis uideant᷑ quȩ ui¬
dentur. in umbra uidelicet et
imagine: tñ nec ipsa quiđe uide
ecce aries unꝰ stabat ante ꝑalo¬
dem. scue añ portã quȩ hebras¬
ce dicit᷑ ubal. habens cornua ex¬
celsa & unũ excelsiꝰ altero. atq
succrescens. Arietẽ dariũ uocat
auuncłm cyri: qͥ pꝰ astriagẽ pa¬
trẽ regnauit in medis.Cornu aũ
unũ excessius atq succre scens.
ipsũ cyrũ significat:. qui pꝰ astri¬
agem auum mat̾nũ cũ aui¬
cant: mebis imꝑauit ⁊ ꝑsis. P¬
ea uidi arietẽ cornib uentilas¬
tẽ contra orientẽ ⁊ contra aqui
lonem:⁊ contra meridiẽ. Non
ipsũ arietẽ cyrũ uidelicet ut
dariũ: s eiusde regni arietem
idest dariũ alterũ qͥ ultimꝰ po¬
tentiȩ ꝑsicȩ rex fuit. quẽ suꝑa¬
uit alexander philippi filios
rex macedonũ. Qd̃ aũ dariꝰ iste
rex potentissimꝰ ⁊ ditissimꝰ fuerit:

Expanded text:
num. Et levavi oculos meos et vidi. num. Et levavi oculos meos et vidi. Quamvis in somnis videantur, quae videntur in umbra, videlicet et imagine: tamen ne ipsa quidem videre ecce aries unus stabat ante paludem sive ante portam, quod Hebraice dicitur UBAL habens cornua excelsa, et unum excelsius altero atque succrescens. Arietem, Darium vocat avunculum Cyri, qui post Astyagen patrem regnavit in Medis. Cornu autem unum excelsius altero atque succrescens, ipsum Cyrum significat, qui post Astyagen avum maternum cum avuncant, Medis imperavit et Persis. Postea vidi arietem cornibus ventilantem contra occidentlonem et contra meridiem ? Non ipsum arietem Cyrum videlicet vel Darium, sed ejusdem regni arietem, id est Darium alterum, qui ultimus potentiae Persicae rex fuit, et quem superavit Alexander Philippi filius rex Macedonum. Quod autem Darius iste rex potentissimus et ditissimus fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
michi. Post duos annos su¬
perioris reuelationis: ħ uisio.
Illa enĩ in pͥmo anno balthasar:
hȩc in tertio cernit᷑. Unde infert¬
deram in pͥncipio. uidi in uisio¬
ne mea: cũ essem in susis castro.
qd̃ est  in helam regione. si
Susis aũ metͦpolis est. regionis
elamitarũ: in qua danibes scd̃m
historiã iosephi turrĩ extruxit
excelsam. ⁊ quadro edificatam
marmore: tantȩ q magni tudi¬
nis ac pulchritudinis. ut usq
duntur reliquiȩ: ⁊ custos siue
eͣtuus ac sacerdos eiusdem loci
iudeus ẽ. Cũ essem in susis castͦ:
non qd̵ castrũ sit urbs ut dixi¬
mus metropolis ⁊ potentissi¬
ma: s qd̃ tanta firmitata edi¬
ficata ut castrũ ẽẽ uideat᷑
hidi aũ in uisione ẽe me super
portã ulai. Pro qua aquila tͣn¬
stulit suꝑ ubal ulai. lxx. uixta¬
portã ulai. Sciendũ est aũ ulai
esse nom̃ loci siuie portȩ:ut intro¬
ia scea porta. ⁊ apud romanos
carm̃talis dicit᷑: habentes singo¬
lȩ ex ꝓpruis causis origines nomi¬

Expanded text:
io. Post duos annos superioris revelationis, haec visio. Illa enim in primo anno Balthasar: haec in tertio cernitur. Unde infervideram in principio. Vidi in visione mea, cum essem in Susis castro, quod est in Elam regione VulSusis autem metropolis est regionis Elamitarum, in qua Daniel secundum historiam Josephi, turrim exstruxit excelsam, et quadro aedificatam marmore, tantaeque magnitudinis et pulchritudinis, ut usquedorum conduntur reliquiae, et custos sive aedituus, ac sacerdos ejudem loci Judaeus est. Cum essem in Susis castro. Non quo castrum ipsa sit urbs, ut diximus, metropolis et potentissima, sed quo tanta firmitate aedificata, ut castrum esse videatur. Vidi autem in visione me esse super portam Ulai. Pro quo Aquila transtulit, super Ubal Ulai: Theodotportam Ulai. Sciendum est autem Ulai, nomen esse loci; sive portae, ut in Troja, σκαιὰ porta, 673 et apud Romanos, Carmentalis dicitur: habentes singulae ex propriis causis origines nomi
Abbreviated transcription (Latin):
q obseruationes se apecc̃is suis
posse mundari fieriq saluos exi¬
stimabant. sic lib̾are cupiebat
tãꝗͣ ipse illo errore ten̾et᷑ diligeis
faciens. qd̾ sibi ipse ab aliis fieri u
si hoc illi opus esset. Qd̃ cũ dñs
monuisset: adunx̾. H ẽ enĩ lex.¬

Expanded text:
que | obseruationes se a peccatis que | obseruationes se a peccatis posse mundari fierique saluos existimabant, sic liberare cupiebat, tamquam ipse illo errore teneretur, diligens faciens, quae sibi ab aliis fieri uellet, si hoc illi opus esset. quod cum dominus monuisset, adiunxit: Haec est enim lex
Abbreviated transcription (Latin):
factꝰ aũ tãquã uideus uideis. ali¬
ud claudit in pectore. aliud ꝓmit¬
tu in u̾b̃. in factis in scͥptis: S ab¬
sit hoc sapere. Utͥsq enĩ debebat
caritatẽ de corde puro. ⁊ conscĩa
bona. ⁊ fide ñ ficta. Ac ꝑħ om̃ib oĩa¬
factꝰ ẽ. ut õs lucͥfacerẽt ñ m̃tien¬
tis astu s cõpatientis affectu: id÷
ñ oĩa mala hominũ fallacit̾ agen¬
do. s alioꝵ õiũ malis oĩb tãꝗͣ si
sua essent miscdis medicine dili¬
gentiã ꝓcurando. Cũ itaq illa
testam̃ti uet̾is sacram̃ta etiã sibi
agenda minime recusabat: ñ mi¬
scd̃it̾ fallebat. s oĩo ñ fallens. At
q ħmodo a dño do illa usq ad c̾gi
tẽporis dispensationẽ uissa eẽ cõ¬
m̃dans. a sacͥlegis sacͥs gentiũ di¬
stinguebat. Tc aũ ñ m̃tientiᷤ astu
s cõpatientis affectu uideis tãꝗͣ
uideꝰ fiebat: qñ eos ab illo errore
uet̾a sac̾dotia sua. cerimoniarũ¬

Expanded text:
factus autem tanquam Judaeus Judaeis, alifactus autem tanquam Judaeus Judaeis, aliud claudit in pectore, aliud promit in verbis, in factis, in scriptis? Sed absit hoc sapere. Utrisque enim debebat caritatem de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta. Ac per hoc ofactus est, ut omnes lucrifaceret non mentientis astu sed compatientis affectu, id est non omnia mala hominum fallaciter agendo sed aliorum omnium malis omnibus, tamquam si sua essent, misericordia medicinae diligentiam procurando. Cum itaque illa testamenti ueteris sacramenta etiam sibi agenda minime recusabat, non misericorditer fallebat, sed omnino non fallens atque hoc modo a domino deo illa usque ad certi temporis dispensationem iussa esse commendans a sacrilegis sacris gentium distinguebat. tunc autem non mentientis astu sed compatientis affectu Iudaeis tamquam Iudaeus fiebat, quando eos ab illo errore, uetera sacerdotia sua caeremoniarum
Abbreviated transcription (Latin):
deli. ẜ idelib enĩ ⁊ his qͥ cognoue¬
rt u̾itatẽ sic̃ ipse testatur. nͥ forte
⁊ hic failit oĩs creatura d̾i bona ẽ.
⁊ nicħ abiciendũ qd cũ gr̃arũ acti¬
one ꝑcipit᷑. E rgo ⁊ ipsi paulo. ñ solu
ułro. uerũ etiã dispensatori maxi¬
me fideli. ñ solũ cognitori. uerueti¬
ã doctori u̾tatis. oĩs utiq in cibis
creatura di ñ simulate s uere bo¬
na erat surgͥ nicħ simulate susci¬
piendo sacroꝵ cerimoniarũ q gen¬
tiliũ. s de cib ⁊ p̾putio uerũ sen¬
tiendo ac docendo. tñ tãꝗ gentił
factꝰ ẽ gentib: ⁊ ñ potuit fieri
tã quã iideꝰ uideis nisi fallacit᷑
suscipiendo sac̃m̃ta uidoꝵ Cur
oleastro inserto seruauit dispen¬
sationis ueracẽ fid̃e:⁊ naturalib¬
ramis. ñ ext̃ s ĩ arbore ꝯstitotiꝰnescio
qͥ dispensatoriȩ simulationis uelam̃
obtendit: Cur factꝰ tãꝗͣ gentił gen¬
tib. qd sentit docet. qd̃ agit sentit:

Expanded text:
deli. Fidelibus enim et his, qui cognouedeli. Fidelibus enim et his, qui cognouerunt ueritatem, sicut ipse testatur, nisi forte et hic fallitet nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione accipitur. ergo et ipsi Paulo, non solum uiro, uerum etiam dispensatori maxime fideli, non solum cognitori, uerum etiam doctori ueritatis, omnis utique in cibis creatura dei non simulate, sed uere bona erat. cur igitur nihil simulate suscipiendo sacrorum caerimoniarumque gentilium, sed de cibis et praeputio uerum sentiendo ac docendo tamen tamquam gentilis factus est gentibus et non potuit fieri tamquam Iudaeus Iudaeis nisi fallaciter suscipiendo sacramenta Iudaeorum? cur oleastro inserto seruauit dispensationis ueracem fidem et naturalibramis non extra, sed in arbore constitutis nescio quod dispensatoriae simulationisobtendit? Cur factus tanquam gentilis gentibus, quod sentit docet, quod ait, sentit:
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ ego fortasse ñ satis ħ explanare po¬
tuerĩ. Neq enĩ ħ ideo dixi qd̃ mis edi¬
ter illa simulau̾it: s qr sic ea ñ si¬
mulauit quȩ faciebat similia iu¬
deis. quẽadmodũ nec illa q̃ faciebat
similia gentib quȩ tu qͦ cõmemo¬
rasti: atq in eo me qd̃ ñ ingͣte fate¬
or aduiisti. Cũ enĩ abfte quesissẽ
in epła mea quomͦ putet᷑ ĩo factꝰ¬
uideis tanꝗ̃ uideꝰ qr fallacit̾ susce¬
pit sacram̃ta uid̾oꝵ cũ ⁊ gentib
tã quã gentił factꝰ sit. nec tñ su¬
sceꝑit fallacit̾ sacrificiagentiũ:
tu respondisti in eo factũ gentib
qd indifferent̾ ꝑmiserit uesci cib
qͥs dãnant iudei. Ubi ego quero
utrũ ⁊ hoc simulate fec̾it qd si ab¬
surdissimũ atq falsissimũ ẽ: sic gͦ¬
n in illa in quib uideoꝵ ꝯsuetudi¬
ni congruebat. lib̾tate prudenti
ñ necessitate seruili: aut qd̃ ẽ indig¬
niꝰ dispensatione fallaci potiꝰ ꝗͣ fi¬

Expanded text:
 ego fortasse non satis hoc explanare po ego fortasse non satis hoc explanare potuerim. neque enim hoc ideo dixi, quod misericorditer illa simulauerit, sed quia sic ea non simulauit, quae faciebat similia Iudaeis, quem ad modum nec illa, quae faciebat similia gentibus, quae tu quoque commemorasti atque in eo me, quod non ingrate fateor, adiuuisti. cum enim abs te quaesissem in epistula mea, quo modo putetur ideo fact suscepit sacramenta Iudaeorum, cum et gentibus tamquam gentilis factus sit nec tamen susceperit fallaciter sacrificia gentium, tu respondisti in eo factum gentibus quod indifferenter permiserit uesci cibis, quos damnant Iudaei. ubi ego quaero, utrum et hoc simulate fecerit, quod si absurdissimum atque falsissimum est, sic ergo et illa, in quibus Iudaeorum consuetudini congruebat, libertate prudenti, non necessitate seruili aut, quod est indignius, dispensatione fallaci potius quam fi
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ illa simulatione gentes uidai¬
zare cogebat. utrũ uerũ scͥpserit
an forte nescio qͣ dispensat ia
falsitate m̃titꝰ sit: ⁊ audio paulo
suꝑiꝰ in eiꝰde narrationis ex ordio
ueniã quilibet aliud opinanteᷤᷤ ego
magis credo tanto apło insuis ⁊ ꝓ
prus litt̾is uiranti:. quã cuiꝗͣ doc¬
tissimo de alienis lict̾is disputanti.
Nec dici timeo sic paulũ defende qd
non simularit errore uideoꝵ s ue¬
re fuerit in errore. qm̃ neq simula¬
bat errorẽ qͥ lib̾tate apłica sic̃ illi
tẽpori congruebat uet̾a illa sac̃m¬
ta uͥ opus erat agendo cõm̃dabat ea
ñ sathanȩ u̾sutia decipiendis eis¬
hõib. s di ꝓuidentia p̾nuntiandiᷤ
reb futuris ꝓpħicȩ constituta. Nec
uere fuerat in errore uideoꝵ. qͥ ñ so¬
lũ nouerat. s etiã instant̾. s etiã ta¬
qͥ putabant gentib ĩponenda: uł
gentilib ñ m̾tientis astu s cõpa¬
tientis affectu: quẽadmodũ dixe¬
rim parũ mͥ uisus attendisse. ĩmo¬

Expanded text:
quod illa simulatione gentes iudaizare cogebat, utrum uerum scripserit, an forte nescio qua dispensatiua falsitate mentitus sit. et audio paulo superius in eiusdem narrationis exordio ueniam quilibet aliud opinantes; ego magis credo tanto apostolo in suis et pro suis litteris iuranti quam cuique doctissimo de alienis litteris disputanti. nec dici timeo sic Paulum defendere, quod non simularit errorem Iudaeorum, sed uere fuerit in errore, quoniam neque simulabat errorem, qui libertate apostolica, sicut illi tempori congruebat, uetera illa sacramenta, ubi opus erat, agendo commendabat ea non satanae uersutia decipiendis hominibus sed dei prouidentia praenuntiandis rebus futuris prophetice constituta, nec uere fuerat in errore Iudaeorum, qui non solum nouerat, sed etiam instanter et aqui putabant gentibus inponenda uel gentilibus non mentientis astu sed compatientis affectu, quem ad modum dixerim, parum mihi uisus es adtendisse, immo
Abbreviated transcription (Latin):
uł lerosolimis ab iacobo admonitꝰ
cũ eis qͥ uouerant. legitima illa ce¬
lebranda suscepit. ut iuderet᷑ pu
tars ꝑ ea sacram̃ta etiã xp̃iaña sa¬
lutẽ dari: s ne illa quȩ pͥorib ut¬
congruebat tẽporib in ũbris re¬
rũ futurarũ deus fieri uisserat.
tanꝗͣ idolatriã gentiliũ dã nare
crederet᷑. ħ ẽ enĩ qd̵ illi iacobꝰ ait.
auditũ de illo ẽẽ qd̵ discissionẽ do¬
ceat a moyse: qđ utiq nefas ẽ ut
credentes in xp̃m discindant᷑ a ꝓpħa¬

Expanded text:
uel Hierosolymis a Iacobo admonitus uel Hierosolymis a Iacobo admonitus cum eis, qui uouerant, legitima illa celebranda suscepit, ut putari uideretur per ea sacramenta etiam Christianam salutem dari, sed ne illa, qucongruebat temporibus, in umbris rerum futurarum Deus fieri jusserat, tanquam idololatriam gentilium damnare crederetur. Hoc est enim quod illi Jacobus ait: auditum de illo esse, quod discissionem doceat a Moyse . Quod utique nefas est, ut credentes in Christum discindantur a P
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse. qd eũ nouit fac̾e debuisse.
Si aũ uerũ scripsit paulus: uer̃
ẽ qd̃ petrus ñ recte t̾t ing̾diebat᷑
ad ueritatẽ eugłii. Id gͥ faciebat.
paulus ipse ĩa fec̾at: correctũ po¬
tiꝰ etiã ipsũ cred̃a coapłi sui cor¬
rectione ñ potuisse negligere ꝗͣ
mendacit̾ aliquid in sua epłapo
in illa in qͣ p̾locutꝰ ait. quȩ autẽ
scribo uobis ecce corã do q ñ m̃ti¬
or: ego quide illud petrũ sic egi¬
se credo. ut gentes cog̾et uidai¬
⁊ are. H enĩ lego scͥpsisse paulũ. ꝗͣ
m̃titũ et̃ ñ credo: ⁊ ideo ñ recte
agebat ħ petrꝰ. Erat enĩ cont eugłii
ueritatẽ: ut putarent qͥ crede¬
bant in xp̃m. sine illis ueterib
sacram̃tis saluos se ẽe ñ posse. h
enĩ contendebant antiochiȩ qͥ ex
circuneisione crediderant: cont᷑
quos paulus ꝑseuerant acrit ꝙ
confligit. Ipsũ uero paulũ. ad hoc
id egisse qd uł timotheũ circun¬
cidit. uł cenchris uotũ ꝑsoluit.

Expanded text:
fecisse, quod eum nouit facere debuisse. fecisse, quod eum nouit facere debuisse. si autem uerum scripsit Paulus, uerum est, quod Petrus non recte tunc ingrediebatur ad ueritatem euangelii; id ergo faciebat, Paulus ipse jam fecerat, correctum potius etiam ipsum credam coapostoli sui correctionem non potuisse negligere, quam mendaciter aliquid in sua Epistolin illa, in qua praelocutus ait: quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior. Ego quidem illud Petrum sic egisse credo, ut gentes cogeret iudaizare. hoc enim lego scripsisse Paulum, quem mentitum esse non credo. et ideo non recte agebat hoc Petrus; erat enim contra euangelii ueritatem, ut putarent, qui credebant in Christum, sine illis ueteribus sacramentis saluos se esse non posse. hoc enim contendebant Antiochiae, qui ex circumcisione crediderant, contra quos Paulus perseueranter acriterque confligit. ipsum uero Paulum non ad hoc id egisse, quod uel Timotheum circumcidit uel Cenchris uotum persoluit
Abbreviated transcription (Latin):
b. nec p̾cedentis linguȩ au: tor:¬
tate. unde latini libri int̾preta
b ueritate suꝑati. confusiq di¬
scedunt. Itane ñ intelligit pru¬
dentia sc̃a tua quanta maliciȩ
illoꝵ patescat occasio: si ñ ab ali¬
is apłicas litt̾as ẽẽ falsatas. s ip¬
sos apłos falsa scͥpsisse dicamꝰ: Nõ
qd̃ ipse paulus fec̾at arguisse.
Non nc̃ quȩro qͥd fec̾it: qͥd scͥpse¬
rit quȩro. ħ ad qͥstionẽ qua susce¬
pi maxime ꝑtinet: ut ueritas di¬
uinarũ scͥpturarũ ad nr̃am fiðe
edificandam memoriȩ cõmenda¬
ta. ñ a qͥb libet s ab ipsis apłis. ac
ꝑ hoc canonicũ auctoritatis cul¬
men recepta: ex oĩ parte uerax
atq indubitanda ꝑsistat. Nã si
hoc fecit petrꝰ qd facere debuit:
mentitꝰ est paulus qd̃ eũ uiderit
non recte ing̾dientẽ ad u̾itatem
eugłui. Qͥsqͥs enĩ ħ facit qd facere
debet. recte utiq facit. Et ido fal¬
sum de illo dicit: qͥ dic̃ eũ ñ recte

Expanded text:
bus nec praecedentis linguae auctoribus nec praecedentis linguae auctoritate, unde Latini libri interpretaibus ueritate superati confusique discedunt. itane non intellegit sancta prudentia tua, quanta malitiae illorum patescat occasio, si non ab aliis apostolicas litteras esse falsatas, sed ipsos apostolos falsa scripsisse dicamus? \'Nquod ipse Paulus fecerat, arguisse\'. non nunc quaero, quid fecerit; quid scripserit, quaero. hoc ad quaestionem, quam suscepi, maxime pertinet, ut ueritas diuinarum scripturarum ad nostram fidem aedificandam memoriae commendata non a quibuslibet, sed ab ipsis apostolis ac per hoc in canonicum auctoritatis culmen recepta ex omni parte uerax atque indubitanda persistat. nam si hoc fecit Petrus, quod facere debuit, mentitus est Paulus, quod eum uiderit non recte ingredientem ad ueritatem euangelii. quisquis enim hoc facit, quod facere debet, recte utique facit et ideo falsum de illo dicit, qui dicit eum non recte
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ m̃tiri regnoꝵ librũ. quã tantõ
ꝓpħam a dño d̃o tã excellent̾ elec¬
tũ. ⁊ in concupiscenda atq abdi¬
cenda uxore aliena cõmisisse adul¬
teriũ: ⁊ in marito eiꝰ necando tã
horrendũ homicidiũ. Immo uen
sc̃ãm scripturã in sũmo ⁊ cęlesti
au toritatis culmine collocatã.
de ueritate eiꝰ certꝰ ac securusle¬
gãꝰ ⁊ in ea hõies uł approbatos
uel em̃datos uł dã natos ueraci¬
ter discam: potiꝰ quã facta huma¬
na dũ in quib d̃a laudabilis excel¬
lentiȩ ꝑsonis aliq̃n crede timeo
rep̾hendenda. ipsa diuina eloqͥa
m̃ sint ubiq suspecta. Manichei
plurima diuinarũ scripturarũ
quib eoꝵ nefariꝰ error clarissima
sententiarũ ꝑspicuitate conuin¬
citur. qr in aliũ sensũ detorquere
ñ possunt. falsa ẽe contendunt:
ita tñ ut eande falsitatẽ ñ scͥben¬
tib apłis tͥbuant: s nescio quib
codicũ corruptorib. Qd̃ tñ qr nec
plurib̾. sibe antiquiorib exẽplari¬

Expanded text:
 mentiri Regnorum librum, quam tantum prophetam a domino deo tam excellenter electum et in concupiscenda atque abducenda uxore aliena commisisse adulterium et in marito eius necando tam horrendum homicidium. immo uero sanctam scripturam in summo et caelesti auctoritatis de veritate ejus certus ac securus legam: et in ea homines vel approbatos, vel emendatos, vel damnatos veraciter discam, potius quam, facta humana dum in quibusdam laudabilis excellentiae personis aliquando credere timeo reprehendenda, ipsa divina eloquia mihi sint ubique suspecta. 6. « Manichaei plurima divinarum Scripturarum, quibus eorum nefarius error clarissima sententiarum perspicuitate convincitur, quia in alium sensum detorquere non possunt, falsa esse contendunt: ita tamen ut eamdem falsitatem non scribentibus Apostolis tribuant, sed nescio quibus codicum corruptoribus. quod tamen quia nec pluribus siue antiquioribus exemplari
Abbreviated transcription (Latin):
aliquo delicto: uos qͥ sp̾ales estis
instruite h̾ modi in spũ lenitati:
intendens te ipsũ ne ⁊ tu tẽpteriˢ
uide siñ dixit fieri tãꝗͣ ille. ut illu
lu cͥfacias. Non utiq ut ipsũ delie¬
tũ fallacit̾ ag̾et. aut se id habere
simularet: s ut in alt̾iꝰ delicto
qͥd etiã sibi acciðe posset attendit:
atq ita alt̾i tãqͣ sibi ab alt̾o uel¬
let. miscdit̾ subueniret. H ẽ ñ m̃t¬
entis astu. s cõpatientis affecto.
Sic iudeo. sic gentili. sic culibet
cõpatiendo qr ẽe potuisset. tãꝗͣ qͥ
lucͥfac̾et. Te ipsũ si placet obsecro
te paulisꝑ intuere᷑: teipsũ inqũã
erga meipsũ:⁊ recole uł si habes
conscripta relege u̾ba tua in illa
meũ cy prianũ breuiorẽ misisti. qͣ
ueraci. quã g̾mano. quã pleno ca¬
ritatis affectu. cũ queda me inte
cõmisisse expo̾tulasses. gͣuit̾ sub¬
uinxisti: in hoc ledit᷑ amicitia in
hoc necessitudinis uira uiolant᷑.
ne uideam̃ certare puerilit̾. ⁊ fab¬

Expanded text:
os qui spirituales estis, instruite hujusmodi in spiritu lenitatis, intendens teipsum, ne et tu tenteris . Vide si non dixit: fiere tanquam ille, ut illum lucrifacias. Non utique, ut ipsum dilectum fallaciter ageret; aut se id habere simularet: sed ut in alterius delicto, quid etiam sibi accidere posset, attenderet, atque ita alteri, tamquam sibi ab altero uellet, misericorditer subueniret, hoc est non mentientis astu, sed conpatientis affectu. sic Iudaeo, sic gentili, sic cuilibet conpatiendo, quia esse potuisset, tamquam qui UT IV. 30. Teipsum, si placet, obsecro te, paulisper intuere; teipsum, inquam, erga memetipsum, et recole, vel, si habes conscripta, relege verba tua in illameum Cyprianum breuiorem misisti, quam ueraci, quam germano. quam pleno caritatis affectu, cum quaedam me in te commisisse expostulasses, grauiter subiunxisti: in hoc laeditur ahoc necessitudinis jura violantur. Ne videamur certare pueriliter, et fau
Abbreviated transcription (Latin):
lacit̾ dixisse credo: quantomagis
equũ est me crede apł i paulũ ñ
aliud sensisse quã scͥꝑserit. uͥ ait
de petro ⁊ barnaba. cũ uiderẽ q ñ
dixi petro corã om̃ib. si tu cũ sis
uideus. gentilit̾. ñ uidaice uiuis.
quomͦ gentes cogis uidarrare: De
quo enĩ certꝰ sũ qd̃ me scribendo ł
loq̃ndo ñ fallat. si fallebat aplsfi¬
lios suos qͦs iterũ parturiebat do¬
quib cũ p̾misisset dicens. q̃ aũ scri¬
bo uob̃ ecce corã do qr ñ m̃tior. nos
tñ ueracit̾ scribebat. s nescio qͣ di¬
spensatoria simulatione fallebat
uidisse se petrũ ⁊ barnabã ñ recte
ing̾dientes ad ueritatẽ eugłii. ac
petro in faciẽ restitisse. ñ ob aliud
nisi qd̃ gentes cogeret uidaizare :¬
Atenĩ satiꝰ ẽ crede. apłm paulum
aliqͥd ñ uere scripsisse: quã apłm
petrũ ñ recte aliquid egisse: ħsi

Expanded text:
laciter dixisse credo: quanto magis laciter dixisse credo: quanto magis aequum est me credere Apostolum Paulum non aliud sensisse quam scripserit, ubi ait de Petro et Barnaba: Cum viderem quia non ixi Petro coram omnibus: si tu cum sis Judaeus, gentiliter et judaice vivis, quomodo gentes cogis judaizare ? De quo enim certus sim, quod me scribendo vel loquendo non fallat, si fallebat Apostolus filios suos, quos iterum parturiebat, docens: quae autem scribo uobis, ecce coram deo, quia non mentior, non tamen ueraciter scribebat, sed nescio qua dispensatoria simulatione fallebat, uidisse se Petrum et Barnaban non recte ingredientes ad ueritatem euangelii ac Petro in faciem restitisse non ob aliud, nisi quod gentes cogeret iudaizare? \'At enim satius est credere apostolum Paulum aliquid non uere scripsisse, quam apostolum Petrum non recte aliquid egisse.\' hoc si
Abbreviated transcription (Latin):
didici h̃c timorẽ honorẽq defer¬
re: ut nullũ eoꝵ ai torẽ scriben¬
do errasse aliqͥd firmissime creda:
Aut si ^ imneis offendolict̾is qd̃ uide¬
atur contͣriũ ueritati. nicħ aliyd
qua uł m̃dosũ ẽẽ codic̃e. uł int̾p̾¬
tem ñ assecutũ e̾ẽ qđ dictũ e̾. uel¬
minime intellexisse ñ ambigam.
Alos aũ ita lego: ut qͣntalibet
scĩtate doc trinaq p̃polleant. ñ
ideo uerũ putẽ. qr ipsi ita sense¬
canonicos. ł ꝓbabil ratione. qđ a
uero ñ abhorreat. ꝑsuadere potue¬
runt. Nec te mifrat sentire aliod
existimo. Prorsus inꝗͣ ñ te arbitͦr
sic legi tuos libros uelle. tanꝗͣ ꝓ
riũ est. Absit ħ a pia humilitate ⁊
ueraci de temet ipso cogitatione:
qͣ nͥ e̾es p̾ditꝰ ñ utiq diceres. utinã
mereremͣ cõplexꝰ tuos. ⁊ collatiõe
mutua uł doceremꝰ aliqͣ uł disc̾e
mus. Qd si teipsũ considatione ui¬
tȩ ac moꝵ tuoꝵ ñ simulate. ñ fal¬

Expanded text:
didici hunc timorem honoremque deferdidici hunc timorem honoremque deferre, ut nullum eorum auctorem scribendo errasse aliquid firmissime credam ac, si aliquid in eis offendero litteris, quod uideatur contrarium ueritati, nihil aliud quam uel mendosum esse codicem uel interpretem non adsecutum esse, quodminime intellexisse non ambigam. Alios autem ita lego, ut quantalibet sanctitate doctrinaque polleant, non ideo verum putem, quia ipsi ita sensecanonicos uel probabili ratione, quod a uero non abhorreat, persuadere potuerunt. nec te, mi frater, sentire aliud existimo; prorsus, inquam, non te arbitror sic legi tuos libros uelle tamquam prium est. absit hoc a pia humilitate et ueraci de temet ipso cogitatione, qua nisi esses praeditus, non utique diceres: utinam mereremur complexus tuos et conlatione mutua uel duod si teipsum consideratione vitae ac morum tuorum, non simulate, nec fal