comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
certũ tẽpus habitare debeamꝰ. Si qͥ nͣ
uoluntarie pecata cõmisimꝰ. si tamien
mundi inueniam᷑ ⁊ alien ab his pecca¬
tis q̃ uoluntate. cõmissa ft̃. ob hoc secer¬
nunt᷑ quelã eiuitates ad refugiũ. Uide¬

Expanded text:
certum tempus habitare debeamus, si qui non voluntaria peccata commisimus, si tamen mundi inveniamur ab his peccatis quae voluntate commissa sunt. Et ob hoc secernuntur quaedam civitates refugii.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ cui ille iħe naue ferebat imagi¬
nẽ collocandus ẽ qͣndoq ⁊ hereditatẽ
sortis distributione ideͣ meritoꝵ c̃¬
cemplatione sit capturus. Sie gͦ nẽ dñs
die in distributione t̾re u̾bi grã tͥmi¬
nos trib illiꝰ e̾e illos. ⁊ alt̾ius alios. ne
forte qm̃ ddiu̾sa erunt merita eoꝵ qui
hereditatẽ᷑ consequuturi st̃ regnũ &elo¬
rũ iceieo etiã in his tribub obseruant᷑
dirimi iubet᷑ ista distinc̾tio meritorũ.
it soiam᷑ has meritoꝵ ẽẽ differentias

Expanded text:
ujus ille Jesus Nave ferebat imaginem, collocandus est, quando et haereditatem sortis distributione, id est meritorum contemplatione, est capturus. Si ergo nunc Dominus dicit in distributione terrae, verbi gratia, terminos tribus illius esse istos, et alterius alios, ne forte quoniam diversa erant merita eorum qui haereditatem consecuti sunt regni coelorum. Idcirco in his tribubus observantes, dirimi jubetur ista distinctio terminorum, ut sciamus esse has meritorum differentias
Abbreviated transcription (Latin):
lectio quã habemꝰ in manib umbrã
hab&e futuroꝵ bonoꝵ. c̃sequens ui¬
det᷑. ⁊ necessariũ omĩa q̃ quasi de reb
t̃renis describunt᷑ in lege: umbram
tas t̃re illiꝰ quȩ in uidea t̃ra scã ⁊ t̾¬
ra bona appellat᷑ imago sit bonoꝵ
cglesttũ quoꝵ hȩc ut̃ dyximꝰ quȩ in
t̾ris bona memorant᷑. umbrã atq ima¬

Expanded text:
locutio quam habemus in manibus, umbram habet futurorum bonorum. Consequens videtur et necessarium, omnia quae quasi de rebus terrenis describuntur in lege, umbras tas terrae illius, quae in Judaea terra sancta et terra bona appellatur, imago sit bonorum coelestium, quorum haec diximus quae in terris bona memorantur umbram atque ima
Abbreviated transcription (Latin):
mo dubitat. qđ i t̾ra iudȩa om̃is locu
omĩs mons. omĩs ciuitas. ⁊ uicus. certis
qͥb q uocabuł designet᷑: nec ẽ ullus oĩ¬
no sine nomine locus. s ꝓpͥis singula
quȩq appellationib designant᷑: u̾erbi
grã. quib aut chananei in suis locis.

Expanded text:
mo dubitat quod in terra Judaea omnis locus, omnis mons, omnis civitas et vicus, certis quibusque vocabulis designetur: nec est ullus omnino sine nomine locus, sed propriis singula quaeque appellationibus designata: verbi gratia, quibus aut Chananaei in suis locis,
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Audi & apłm de his sedm̃ sapien¬
tiam dicentẽ. quȩ ei in misterio da
ista t̃rena ꝓuintia. filiis isrł domꝰ dr
seruitutis. ad cõparationẽ uideȩ &
iherłm quȩ eis domꝰ efficit᷑ lib̃tatis:
ita ad cõparationẽ celestis iherłm quȩ
ut ita dicã mat̾ ẽ lib̾tatis. totus hic
mundus & oĩa quȩ in hoc mundo s̃
domus ẽ seruitutis. & qmͣ de paradyso
lib̾tatis ꝓ pęna peccati ad huiꝰ mundi

Expanded text:
tis. Audi et Apostolum de his secundum sapientiam quae ei in mysterio datista terrena provincia filiis Israel domus dicitur servitutis, ad comparationem Judaeae et Jerusalem quae eis domus efficitur libertatis, ita ad comparationem coelestis Jerusalem, quae, ut ita dicam, mater est libertatis, totus hic mundus, et omnia quae in mundo sunt, domus est servitutis. Et quoniam de paradiso libertatis pro poena pecc
Abbreviated transcription (Latin):
uod si litigabunt duo
uiri. & ꝑcusserint
ñdũ formatꝰ. detrim̃¬
tũ patiet᷑ quantũ indixerit uir mu
lieris: & dabit cũ honore. Qd̃ si deforma¬
tus fuerit. dabit animã ꝓ anuna o¬
culũ ꝓ oculo dentẽ ꝓ dente manũ ꝓ
manũ. pedẽ ꝓ pede. cõbusturã ꝓ cõbu

Expanded text:
utem litigabunt duo uiri et percusserint non deformatus, detrimentum patietur; quantum indixerit uir mlieris, dabit cum dignitate. Quod si deformatum fuerit, dabit animam pro anima, oculum pro oculo, dentem pro dente, manum pro manu, pedem pro pede, combustum pro combu
Abbreviated transcription (Latin):
re & recreare possit infirmos: qr qui
infirmus ẽ olera manducat. Habet
aliquid & rigoris. & idõ ut pruina ẽ
Candoris aut̃ & dulcedinis habet plu¬
rimũ. Qͥd enĩ candidiꝰ: quid splendi¬
diꝰ eruditione diuina:  Quid dulcius.
quid ue suauiꝰ eloquiis dĩ. quȩ ft̃ su¬
in die sexto duplũ colligat᷑ in repo¬
sitione quantũ sufficiat etiã sabbo:
hoc scđ̾m nr̃ãm intelligentiã: ñ oci¬
osi nec securi p̃terire debemꝰ. Sextꝰ
dies ẽ hȩc in qua nc̃ sumꝰ uita li
sex enĩ dieb. ds̃ fec̃ hc̃ mundum.
hac gͦ die tantũ reponere debe¬
om & recondere: quantũ sufficiat &
mn futuro die. Si quid enĩ hic boni oꝑis
adquiras. si quid iustitiȩ miscdłiȩ. & pi¬
etatis recondas: hoc tͥ in futuro scło¬

Expanded text:
re et recreare possit infirmos; quia qui re et recreare possit infirmos; quia qui infirmus est, olera manducet . Habet aliquid rigoris, et idCandoris autem et dulcedinis habet plurimum. Quid enim candidius, quid splendidius eruditione divina? Quid dulcius, quidve suavius eloquiis Domini, quae sunt suin die sexta duplum colligitur in repositione, quantum sufficiat etiam sabbato? Hoc secundum nostram intelligentiam, non otiosi nec securi praeterire debemus. Sexta dies est haec, in qua nunc sumus vita. In sex enim diebus Deus fecit hunc mundum. Hac ergo tantum reponere debemus et recondere, quantum sufficiat et in futuro die. Si quid enim hic boni operis acquiras, si quid justitiae, misericordiae et pietatis recondas, hoc tibi in futuro saec
Abbreviated transcription (Latin):
nobis recitata sunt. & idõ nos qui ta¬
le manna suscepimꝰ. semꝑ nob̃ dat᷑ mã¬
na de celo. Illi infelices dolent. & suspi¬
rant. & se miseros dicunt: qr manna
sic̃ accepert᷑ patres eoꝵ ipsi ñ merent᷑
acciꝑe. Illi nãq manna manducant.
ñ enĩ possunt manducare illud qd
ẽ minutũ sic̾ sem̃ coriandri: & can¬
didum sic̃ pruina. Nichil enĩ in u̾bo
dĩ minutũ. nicħ subtile. nicħ senti¬
unt spĩtale: s totũ pingue. totũ cras
sum. Incrassatũ ẽ enĩ cor popłi illius.
s int̾p̃tatio nominis hoc idem sonat.
Manna enĩ int̾pretat᷑. quid ẽ hoc:
Uide si ñ ipsa nominis uirtus ad dis¬
cendum te ꝓuocat: ut eũ audis legẽ
& dicas doctorib quid ẽ hoc: hoc enim
ẽ qd̃ indicat manna. Tu gͦ si uis come¬
dere manna. id ẽ si cupis susciꝑe uer¬
bũ dĩ: scito illud eẽ minutũ ⁊ ual¬
de subtile sic̾ sem̃ coriandri. Nabet e¬
nĩ in se aliquid & oleris. quo nutri¬

Expanded text:
nobis recitata sunt, et ideo nos, qui tanobis recitata sunt, et ideo nos, qui tale manna suscipimus, semper nobis manna datur de coelo. Illi infelices dolent et suspirant, et se miseros dicunt; quia manna sicut acceperunt patres ipsorum, ipsi non merentur accipere. Illi nunquam manna manducant. Non enim possunt illud manducare, quod est minutum sicut semen coriandri, et candidum sicut pruina. Nihil enim in verbo Dei minutum, nihil subtile, nihil sentiunt spirituale, sed totum pingue, totum sum. Incrassatum est enim cor populi hujus . Sed et interrogatio nominis hoc idem sonat. Manna enim interpretatur, Quid est hoc? Vide si non ipsa nominis virtus ad discendum te provocat; ut cum audieris Legem terroges, et dicas doctoribus, Quid est hoc? Hoc enim est quod indicat manna. Tu ergo, si vis manducare manna, id est, si cupis suscipere verbum Dei, scito illud minutum esse et valde subtile, sicut semen coriandri. Habet enim in se aliquid oleris, quo nutri
Abbreviated transcription (Latin):
dies ẽ. Quero gͦ qua die cȩperit mã¬
na celitus dari: & uolo comparare
uinis nãq scripturis apparet. qd̃ in÷
die dnuĩca pͥmo in t̾ris datũ ẽ man:¬
na. Si enĩ ut scriptãra dic̃ sex dieb
continuis collecꝰtũ ẽ uii. aut̃ die quȩ
ẽ sabbati cessatũ eĩsine dubio miti¬
um eiꝰ adie pͥma quȩ e̾ dies dnĩca fu¬
it. Qd̃ si ex diuinis seripturis ħ cons¬
tat qd̃ in die dnĩca ds̃ pluit manna.
in sabbato ñ pluit: intellegant iu¬
daico sabbato. Iam tẽ indicatũ qd̾ in
cenderit : panis cȩlestis qͥ ẽ sermo di
ad eos nullus uenerit. Dicit enĩ ali¬
bi ꝓpħa. Dieb multis sedebt̃ filii is¬
rael. sine rege. sine pͥncipe. sine ꝓpħa
sine hostia. sine sacrificio. sine sac̃do¬
te. In nrã aut̃ dnĩca die: semꝑ dnĩs
pluit manna de cȩlo. S & hodie ego
dico: qr pluit dñs manna de gȩlo. Cȩ¬
lestia nãq st̃ eloquia ista: quȩ no¬
bis lecta st̃. & adõ descendert̃ u̾ba q̃

Expanded text:
dies. Quaero ergo qua die coeperit manna coelitus dari, et volo comparare vinis namque Scripturis apparet, quod in die Dominica primo in terris datum est manna. Sicut enim, ut Scriptura dicit, sex diebus continuis collectum est, septima autem die, quae est sabbati, cessatum est, sine dubio initium ejus a die prima quae est Dominica fuit. Quod si ex divinis Scripturis hoc constat quod in die Dominica Deus pluit manna, et in sabbato non pluit, intelligant Judaico sabbato; jam tunc indicabatur quod in cenderit, panis coelestis, qui est sermo Dei, ad eos nullus venerit. Dicit enim et alibi propheta: Diebus multis sedebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine propheta, sine hostia, sine sacrificio, sine sacerdote . In nostra autem Dominica die, semper Dominus pluit manna de coelo. Sed hodie ego dico, quia pluit Dominus manna de coelo. Coelestia namque sunt eloquia ista quae nobis lecta sunt; et a Deo descenderunt verba quae
Abbreviated transcription (Latin):
rauit ppłs et dix̃: qi meliꝰ fuerat noꝰ mo¬
ri in egypto. quando sedebamꝰ suꝑ ollas
carnium. O popłs ingratꝰ. Desidat egyp¬
tũ: qui egyptios uidat extinctos. Carnes
maris piscib et celi alitib datas. Murm
gͦ adusũ moysen. ĩmo adusũ dm̃ leuant.
s hoc pͥmo quidẽ ignoscit᷑ ignoseit q se¬
cundo. fortassis & t̾cio. Uerũ siñ desi¬
nant s ꝑsistant: audi quid post hoc
niurmurantẽ popłm consequat᷑. It
numeroꝵ libro refertur. qd̾ & in su¬
is scriptis retexuit apłs dicens. Neq
nurmuraueritis sic̃ quidã ex illis
tium. Uideamus nos qui hec audimꝰ.
nos in quã ꝓ quib seripta sunt. Inł
enĩ ad correptionẽ facta sunt. scͥp¬
ta st̃ aut̃ ꝓpt̃ nos in quos fines

Expanded text:
ravit populus et dixit: Quia melius fuerat nos moravit populus et dixit: Quia melius fuerat nos mori in Aegypto, quando edebamus super ollas carnium. O! populus ingratus desiderat Aegyptum, qui Aegyptios vidit exstinctos. Carnes  vidit maris piscibus, et coeli alitibus datas. Murmurat ergo adversum Moysen: imo adversus Deum flebat. Sed hoc primo quidem ignoscitur, et secundo fortassis et tertio. Verum si non desinant, sed persistant, audi quid post haec murmurante populo consequatur. In Numerorum libro refertur, quod et in suis scriptis retexuit Apostolus dicens: Neque murmuraveritis, sicut quidam ex illis . Videamus nos qui haec audimus, nos inquam pro quibus scripta sunt: Illis enim ad correptionem facta sunt: scripta sunt aut
Abbreviated transcription (Latin):
pascha faciunt. in hoc tempore quo man¬
na de celo descendit. In die quo primun
pascha fit. non descendit manna: s inb
quo scd̃m pascha fit. Uideamꝰ ergo nẽ qui¬
as sit in his ordo mysterii. Primũ pascha pͥ¬
mi popłi ẽ: scdm pascha nr̃m ẽ. Nosem̃
fuimꝰ immudi in anima qͥ colebamꝰ lig¬
nũ et lapidẽ. et ignorantes dm̃ his qui
natura ñ erant diis seruiebamꝰ. Nosaũ
eramꝰ qui longe ꝑegrinabamur: de qͥb
dicit apłs. Qͥa fuimꝰ hospites & ꝑegrini¬
ã testam̃to di: spem ñ habentes et sine
deo in hoc mundo. Uerutam̃ non datur
manna de celo in illa die qua pͥmũ pas¬
cha fit: s̃. in illa qua sedm. Panis enĩ qͥ
de celo descendit. non uenit ad illos qui
pͥmã sollempnitatẽ celebrabant: s ad
nos qͥ sedam suscepimꝰ. Nostrũ enĩ pas¬
cha immolatus ẽ xp̃e. qui uerus nobis
panis de celo descendit. S interĩ uideamꝰ
quid ẽ qd̾ in hac die gestũ monstratur
Qntadecima die inqͥt m̃sis scdi murmu¬

Expanded text:
pore faciunt. In hoc tempore quo et manna de coelo descendit. In die quo primum pascha fit, non descendit manna: sed in hoc quo secundum pascha fit. Videamus ergo nunc qui sit in his ordo mysterii. Primum pascha primi populi est: secundum pascha nostrum est. Nos enim fuimus immundi in anima, qui colebamus lignum et lapidem, et ignorantes Deum, his qui natura non erant dii serviebamus. Nos etiam eramus, qui longe peregrinabamur. De quibus dicit Apostolus: Quia fuimus hospites et peregrini, testamentorum Dei spem non habentes, et sine Deo in hoc mundo. Verumtamen non datur manna de coelo in illa die, qua primum pascha fit, sed in illa qua secundum. Panis enim qui de coelo descendit, non venit ad illos, qui primam solemnitatem celebrabant, sed ad nos qui secundam suscepimus. Nostrum enim pascha immolatus est Christus, qui verus nobis panis de coelo descendit. Sed interim videamus quid est quod in hac die gestum monstratur. Quinta decima die mensis secundi, murmu
Abbreviated transcription (Latin):
cũ modestia. cũ patientia: sic̃ apłs
dic̃ cũ mansuetudine corripientes qͥ
resistunt. ñ cũ lite sic̃ pͥus. eũ scanda¬
lũ intulit. Qd̃ si formatus iã fuerit
infans. dabit aĩam ꝓ aĩa. formatꝰ in¬
fans. potest uideri sermo dĩ in corde
eiꝰ aĩe quȩ gr̃ãm baptismi consecuta
ccepit. ł lȩc gͦ si nimia contentione. doc¬
toꝵ ꝑcussa abiecerit u̾bũ. & inuen¬
ta fuerit ẽẽ de illis de quib dicebat

Expanded text:
s dicit: Cum mansuetudine corripientes eos qui resistunt , non cum lite, sicut superius cum scandalum intulit. Quod si formatus jam fuerit infans, dabit animam pro anima. Formatus infans potest videri sermo Dei in corde ejus animae quae gratiam baptismi consecuta concepit. Haec ergo si anima, contentione doctorum percussa, abjecerit verbum et inventa fuerit esse de illis de quibus dicebat
Abbreviated transcription (Latin):
potest fortassis etiã illud aptari. ut
qui sͥ cͣseus tanti scandali fuerit. po¬
nat aĩam suã ꝓ aĩa illiꝰ quẽ scandali¬
⁊ auerit: & usq ad mortẽ det oꝑam
qͦm redeat. qͦm reparet᷑. qͦmͦ restituat᷑

Expanded text:
potest fortassis etiam illud aptari, ut qui sibi conscius tanti scandali fuerit, ponat animam suam pro anima illius, quem scandalizaverit; et usque ad mortem det operam quomodo redeat, quomodo reparet
Abbreviated transcription (Latin):
na corp̃is tui. ẽ ocłs tuus. S istud can¬
delabrũ lucernaꝵ. in austro colloce.
ut ad aquilonẽ respiciat. Accenso &¬
enĩ lumine. id ẽ uigilanti corde de
bet semꝑ respicere ad aquilonẽ. & ob¬
seruare eũ qui ab aquilone eͣ. sic̃ &e

Expanded text:
enim corporis tui oculus tuus est, et istud candelabrum in austro collocet, ut ad aquilonem respiciat. Accenso enim lumine, id est vigilanti corde, semper respicere debet ad aquilonem, et observare illum qui ab aquil
Abbreviated transcription (Latin):
& circulis suspensa atq innexa funi¬
b ad modũ cortinarũ. iugniti & oc¬
to in longũ. atq in latũ .iii. eubi¬
funib fidi. funis enĩ triplex nͣ rum¬
pitur. quȩ ẽͣ trinitatis fides: ex qͣ peͣ¬
det. & ꝑ quã sustinet᷑ omĩs eccłia. ui¬

Expanded text:
et circulis suspensa atque innexa funibus ad modum cortinarum viginti et octo in longum atque in latum quatuor cubifunibus fidei. Funis autem triplex non rumpitur, quae est Trinitatis fides, ex qua dependet et per quam sustinetur omnis Ecclesia.
Abbreviated transcription (Latin):
suis dormitationẽ: nec regiue̾ timporib
suis donec inueniat locũ dño tab̃nacłm
altare. in quo orationũ hostias. & mi¬
sediȩ uic̾timas offerat dõ: in qͦ ẽtinen¬
tie. cultro suꝑbiã quasi taurũ imnolet
iraeundiã quasi arietẽ iugulet. luxu¬
riam omnẽ s libidinẽ tamquã hyrcos
hedos: licet sciat tam̃ ex his etiã sacer¬
dotib separare dextrũ brachiũ. & pec

Expanded text:
suis dormitationem et requiem temporibus suis, donec inveniret locum Domino, tabernaculum  in qua orationum hostias et misericordiae victimas offert Deo: in qua continentiae cultro superbiam quasi taurum immolat, iracundiam quasi arietem jugulat, luxuriam omnemque libidinem tanquam hircos um: et ut sciat tamen ex his sacerdotibus separare dextrum brachium, et pec
Abbreviated transcription (Latin):
fornicaret᷑ a dõ. & eẽt eũ amatorib
sius demonib s postea qͣ. dixit reuer¬
tar ad uirũ meũ pͥorẽ. e uenit ad xp̃m
qͥ eã ex initio ad imaginẽ suã creauit.
necessario locũ dedit adulter syẽ uͥ uid̃¬

Expanded text:
atoribus suis daemonibus. Sed posteaquam dixit: Revertar ad virum meum priorem, et venit ad Christum, qui eam ab initio ad imaginem suam creavit, necessario locum dedit adulter spi
Abbreviated transcription (Latin):
custodit. Post hec dicit. qr uener̃t in he¬
rationis. qd ñ ante in helim ducit᷑ ppłs
ubi erant duodecim fontes aquaꝵ quib
nicħ amaritudinis inerat: immo potius
ubi erat amenitas plurima ex densitate
palmaꝵ: s pͥmo ductꝰ ad aquas salsas. ꝙ
amaras. qͥb ꝑ lignũ ministratũ a dño
dulcib effectis. postea uenit᷑ ad fontes.
Si hystoriam solam sequamͣ. ñ multũ no̾
edyficat scire ad quẽ locũ pͥmo ueneriss:
ad quẽ scdõ. Si uͦ rimem᷑ͦ in his mysteriũ
latens. inueniemꝰ odinẽ fidei: pͥmo enĩ
ducit᷑ popłs ad litterã legis. ab hac donee
ꝑmanet in amaritudine sua ñ pocest re

Expanded text:
. Post haec dicit, quia venerunt in Erationis, quod non ante in Elim ducitur populus, ubi erant duodecim fontes aquarum, in quibus nihil amaritudinis invenerat; imo potius, ubi erat amoenitas plurima ex densitate palmarum. Sed primo ductus ad aquas falsas et amaras, quibus per lignum monstratum a Domino dulcibus effectis, postea venitur ad fontes. Si historiam solam sequamur, non multum nos aedificat scire ad quem locum primo venerunt, ad quem secundo. Si vero rimemur in his mysterium latens, invenimus ordinem fidei. Primo enim ducitur populus ad litteram legis: ab hac donec permanet in amaritudine sua, recedere non
Abbreviated transcription (Latin):
iurat & abicit: & n solũ idolũ fieri
uetat. s & similitudinẽ omĩũ quȩ
in t̾ra ftͣ & in aquis & in cęlo. Addit
aut̃ &e dicit. Non adorabis ea. neq
coles ea. Aliud ẽ colere. aliud adora
uitus. sic̃̾ ñnulli regib adulantes
cũ eos in eiusmodi sttidia deditos
uiderint adorare se simulant ido¬
la: cũ in corde ipsoꝵ certũ sit. quia
nicħ eͣ idolũ. Colere uͦ ẽ: toto hĩs af¬
fectu &. studio mancipari. Utrũq
gͦ resecat sermo diuinus: ut neq:
affectu colas. neq adores specie. Sei¬

Expanded text:
 abjicit, et non solum idolum fieri vetat, sed et similitudinem omnium quae in terra sunt, et in aquis, et in coelo; addit autem et dicit: Non adorabis ea, neque coles . Aliud est colere, aliud adorarorare, sicut nonnulli regibus adulantes, cum eos in hujusmodi studia deditos viderint, adorare se simulant idola, cum in corde ipsorum certum sit quia nihil sit idolum. Colere vero est toto hic affectu et studio mancipari. Utrumque ergo resecat sermo divinus, ut neque affectu colas, neque specie
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ est faccre idolum. alud similitu¬
dine̾. Et si quidẽ dñs nos ad ea quȩ
dicenda sunt illuminare dignet᷑. e¬
go sic arbitror accipiendum. Qd̾ u̾bi¬
causa si quis in quolibet metallo au¬
ri uł argenti ut ligni uł lapidis
faciat speciem quadrupedis alicuiusꝰ¬
uł serpentis uł auis. & statuat. illã
adorandũ: ñ idolũ s similitudinemꝰ
fecit. uł etiã si picturã ad hoc ipsũ

Expanded text:
ergo est facere idolum, aliud similitudinem. Et siquidem Dominus nos ad ea quae dicenda sunt, illuminare dignetur, ego sic arbitror accipiendum qucausa, si quis in quolibet metallo auri, vel argenti, vel ligni, vel lapidis facit speciem quadrupedis, alicujusve serpentis vel avis, et statuat illam adorandam, non idolum, sed similitudinem fecit, vel etiam si picturas ad hoc ipse
Abbreviated transcription (Latin):
uox lib̾tatẽ ꝓfert dicens: egosũ dñs
ds̃ tiuis. qͥ eduxi te de t̾ra egẏpti de do¬
mo seruitutis. hanc uocẽ in egypto po¬
situs audire ñ poteras: etiã si t̾ in sun¬
gat᷑ ut pascha facias. etiã si accinga¬
ris lumbos. & sandalia accipias in pe¬
dib: etiã si uirgã teneas. in manu tua¬
& arima cũ a maritudine comedas. Et qͥd
dico in egẏpto positus hec audire ñ
poteras: s ne inde quidẽ ꝓfecꝰtus in
pͥma statĩ mansione hec audire potu¬
isti. nec in scđ̾a nec in t̾cia. Nec eũ tͣn¬
sieris mare rubrũ. etiã si ad myrram
ueneris. & fuerit. tͥ amaritudo in dul¬
cedinẽ u̾sa. etiã si in helim ueneris ad
cemodi u̾ba idoneus udicaris: s cum
beris p̾cepta susciꝑe lib̾tatis: & audi¬
re. adnõ. ego sũ dñs ds̃ tuus qui eduxi
te de t̃ra egẏpti. de domo seruitutis:
Uerũ hic sermo. ñdum sermo manda¬
ti ẽ. S qͥ sit qui mandet ostendit. Nẽ
gͦ uideamus qđ sit initiũ decẽ man¬

Expanded text:
 libertate profertur dicens: Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti, de domo servitutis. Hanc vocem in Aegypto positus audire non poteras, etiamsi tibi injungatur ut Pascha facias, etiamsi accingaris lumbos et sandalia accipias in pedibus, etiamsi virgam teneas in manu, et azyma cum amaritudine comedas. Et quid dico, in Aegypto positus haec audire non poteras? Sed ne inde quidem profectus, in prima statim mansione haec audire potuisti, nec in secunda nec in tertia, nec cum transieris mare Rubrum, etiamsi ad Maram veneris, et fuerit tibi amaritudo in dulcedinem versa; etiamsi in Elim veneris ad cemodi verba idoneus judicaris, sed cum beris praecepta suscipere libertatis, et audire a Domino: Ego sum Dominus Deus tuus, qui eduxi te de terra Aegypti, de domo servitutis. Verum hic sermo nondum sermo mandati est, sed qui sit qui mandat ostendet. Nunc ergo videamus quod sit initium decem man
Abbreviated transcription (Latin):
qui ñ seruauert̃ suũ p̾ͥncipatũ. E go
dixi dii estis. & filii excelsi om̃s: uos
aũ ut homines moriemini. & siẽ unꝰ
de pͥncipib cadetis. imitantes scilioe
diabolũ. qui pͥnceps omĩum factꝰ est
ad ruinã. Unde constat qd execra¬
biles illos fecit p̾uaricatio ñ natura:
Tibi gͦ o popłs isrł qui pars dĩ es. qͥ

Expanded text:
 Ego dixi: Dii estis et filii Excelsi omnes. Vos autem sicut homines moriemini, et sicut unus de principibus cadetis; imitantes scilicet diabolum, qui princeps omnium factus est ad ruinam. Unde constat quod exsecrabiles fecit eos praevaricatio, non natura. Tibi ergo, o Israel, qui pars D
Abbreviated transcription (Latin):
dͣgo aut᷑ sum ũmis. &e ñ homo. Sic̃
enĩ ipse ẽ qui sit aliis in ruinã.
aliis aut̃ in resurrecꝰtionẽ: ita &
cose eͥ qui nẽ in manna fidelib qͥ¬
de᷑ dulcedo mellis. infidelib u̾mis
efficit᷑. Ipse ẽ enĩ sermo dĩ. qui ini¬
quoꝵ mntes arguit: & correptionũ
spiculis peccatoꝵ conscientias tere¬
brat. Ipse ẽ qui &e ignis efficit᷑ in¬
ras qui dicunt. nonne cor nr̃m ar¬
confraglat spinas de t̾ra mala. id
ẽ qui malignas cogitationes in cor¬
de consumit. Et ideo peccatorib qͥ¬
dem neq umquã uermis arguens
rens restinguitur: iustis aut̃ &. fide¬
lib ꝑmanet dulcis & suauis. Gusta¬

Expanded text:
Ego autem sum vermis, et non homEgo autem sum vermis, et non homenim ipse est qui fit aliis in ruinam, aliis autem in resurrectionem ; ita et ipse est qui in manna fidelibus dulcedo mellis, infidelibus vermis efficitur. Ipse est enim sermo Dei qui iniquorum mentes arguit et correctionum spiculis conscientiam terebrat. Ipse est enim qui efficitignis, qui dicunt: Nonne cor nostrum arbus cremat spinas de terra mala, id est, malas cogitationes in corde consumit; et ideo peccatoribus neque vermis arguens unquam rens exstinguitur: justis autem et fidelibus permanet dulcis et suavis. Un
Abbreviated transcription (Latin):
ͥ festinemus cȩleste manna susciꝑe
stud enĩ manna. ꝓut uult quises
talem saporẽ reddit in ore. eiꝰ. dudi¬
cłia p̃dicat᷑. tota fide & tota deuoti¬
one suscipias: fiet tͥ ipsũ ubũ qdeũ¬
a qr. d euderas. Herbi grã Si tribularis
consolat᷑ te dicens. cor contritũ &ubu
futura: cumulat tͥ gaudia dicens.
letamini in dño & ex ultate iusti.
Si iracundus es. mitigat te dicens.
Desine ab ira. & derelinque indig¬
nationẽ. Si in dolorib sis. sanat te
aicens. dñs sanat om̃s languores tu¬
os. Si pauꝑtate consumeris. consola¬
tur te dicens. Dñs alleuat de tra
inopẽ. & de st̾core erigit pauꝑem.
Sic gͦ manna u̾bi dĩ reddet in ore
tuo saporẽ. quẽcũq uolueris. Hloc
tam̃ si quis infidelit̾ suscipiat. s
nͣ comedeit. s abscondat: uermes ex
eo bulliunt. Putas ne eo usq ꝑducẽ¬
dũ ẽ u̾bum dĩ. ut etiã uermis fie¬
ri putet᷑ . Non hic te turbet auditͦ
audi ꝓpħam ex ꝑsona dnĩi dicentẽ.

Expanded text:
 festinemus coeleste manna suscipere. Istud enim manna, prout vult quisque, talem saporem reddit in ore ejus. Audiia praedicatur, tota fide et tota devotione suscipias, fiet tibi ipsum verbum quodcumque desideras. Verbi gratia, si tribularis, consolatur te, dicens: Cor contritum et hufutura cumulat tibi gaudia, dicens: Laetamini in Domino, et exsultate, justi . Si iracundus es, mitigat te, dicens: Desine ab ira, et derelinque indignationem . Si in doloribus es, sanat te, dicens: Dominus sanat omnes languores tuos . Si paupertate consumeris, consolatur te, dicens: Dominus erigit de terra inopem, et de stercore erigit pauperem . Sic ergo manna verbi Dei reddit in ore tuo saporem quemcumque volueris. Hoc tamen si quis infideliter suscipiat, et non comedat, sed abscondat, vermes ex eo ebulliunt. Putasne eo usque deducendum est verbum Dei, ut etiam vermis fieri putetur? Non te hic turbet auditus: audi prophetam ex persona Domini dicentem:
Abbreviated transcription (Latin):
li dñs lignũ et mnisit illud in aquã: &
facta ẽ dulcis aqua. Mirũ admodũ ẽ:¬
ut ds moysi lignũ ostend̾et qd̃ mitteret
in aquã et faceret eã dulcẽ: Quasi non
potuisset sine ligno aquã dulcẽ efficere

Expanded text:
misit illud in aquam, et facta est dulcis. Mirum admodum est, ut lignum ostenderet Moysi quod mitteret in aquam, et faceret eam dulcem: quasi vero non potuisset sine ligno aquam dulcem efficere
Abbreviated transcription (Latin):
tur. & pedes qͥb ñ bene incedit. Recipi¬
et etiã cõbusturã qͣ cõbustus sit. & ge¬
ostendit᷑. ut iste ꝑcussor oĩb detrun¬
catꝰ m̃bris de corpore excidat᷑ eccłiȩ: ut
ceteri inquit uidentes timorẽ habe¬
ant. & ñ faciant similit᷑. lecireo & apłs

Expanded text:
tur, et pedes quibus non bene incedit. Recipitur, et pedes quibus non bene incedit. Recipiet etiam combusturam qua combussit, et geostenditur, ut iste percussor omnibus detruncatis membris, a corpore excidatur Ecclesiae: ut caeteri, inquit, videntes, timorem habeant, et non faciant similiter . S
Abbreviated transcription (Latin):
tellectus eiꝰ turbulentus & ferox qui
scandalũ generat desecet᷑. S e si den¬
tẽ lesit auditoris. quo suscipiens u̾bi
rere solitus erat. ut subtilẽ ex his ad
uentrẽ animȩ transmitteret sensum.
si hc̃ dentẽ ille uexauit. & euellit. ut
cͣtentione ipsiꝰ ñ possit aĩa subtilit᷑
& spũalit̾ susciꝑe u̾bũ dĩ. auferatur
dens eiꝰ qui ñ bene seripturarũ cõmi¬
nuit & diuidit cibos. fortassis enĩ ꝓp¬
t᷑ ħ & alibi dr̃ de dño. Dentes peccatoꝵ
c̃truusti. Et alibi nicħomunꝰ scribitur.
Qͥ manducat uuã acerbã. obstupescens
dentes eiꝰ. Et alibi molas leonũ confre¬
de deposcit᷑. Manꝰ enĩ ẽ animȩ uirtꝰ.
quȩ tenere aliquid & constͥngere pot̃.
uelut si dicamꝰ actus eiꝰ & fortitudo eiꝰ.¬
& pes qͥ incedit ad bona uł mala. Qͥa
gͦ si scandalũ patiat᷑ aĩa. ñ solũ in fide
ficant᷑ & pedes: auferunt᷑ illiꝰ qui of¬
fendicłm p̾buit manꝰͦ quib ñ beneoꝑa¬

Expanded text:
tellectus ejus, ille turbulentus et ferox, qui scandalum generat, desecetur. Sed et si dentem laesit auditoris, quo suscipiens cibumrere solitus erventrem animae transmitteret sensum: si hunc dentem ille vexavit et evellit, ut pro contentione ipsius non possit anima subtiliter et spiritualiter suscipere verbum Dei, auferatur dens ejus, qui non bene Scripturarum comminuit et dividit cibos. Fortassis enim propter hoc et alibi dicitur: Dentes peccatorum contrivisti . Et alibi nihilominus scribitur: Qui manducat uvam acerbam, obstupescent dentes ejus . Et alibi: Molas leonum confride deposcitur. Manus est animae virtus, quae tenere aliquid et constringere potest: velut si dicamus actus ejus et fortitudo, et pes quo incedit ad bona vel ad mala. Quia ergo si scandalum patiatur anima, non solum in fide, ficantur et pedes, auferuntur illius qui offendiculum praebuit manus, quibus non bene opera
Abbreviated transcription (Latin):
aboli ẽ: ille enĩ ab initio homicida ẽ. fẽ¬
cisti homiciũ: diaboli pecuniã suscepis¬
ti. Adulteriũ. diaboli pecunia ẽ: dia¬
boli enĩ ymago in eo ẽ et suꝑscriptio.
Cõmisisti adulteriũ: accepisti a diabo¬
lo nomisma. furtũ. falsũ testimonium.
rapacitas. uiolentia. hec omĩa diaboli
census ẽ. et diaboli thesaurus ẽ: talis
enĩ pecunia de eiꝰ monẽta ꝓcedit. Hacgͥ
pecunia emit ille qͦs emit: et effecit sibi
seruos om̃s qͥ de huiꝰcemodi eiꝰ censu qͣn¬
tulũcũq susceꝑint. Uerũ ẽ gͦ. uereor¬

Expanded text:
aboli est. Ille enim ab initio homicida est. Feaboli est. Ille enim ab initio homicida est. Fecisti homicidium, diaboli pecuniam suscepisti; adulterium, diaboli pecunia est: diaboli enim in eo imago est et superscriptio. Commisisti adulterium, accepisti a diabolo numisma: furtum, falsum testimonium, rapacitas, violentia, haec omnia diaboli census est et diaboli thesaurus. Talis enim pecunia de ejus moneta procedit. Hac igitur pecunia emit ille quos emit, et efficit sibi servos omnes, qui de hujuscemodi censu ejus quantulumcunque susceperint.
Abbreviated transcription (Latin):
ne hic ipse d̾s tuus qͥ fecit te. et creauit
te. & ad quisut te:uidetur enĩ unꝰquiᷤᷤ¬
q illud adquirere: qd ñ fuit suũ. Inde
deniq et heretici dicunt de saluatore
q ñ erant sui quos adqͥsiuit: dato etenĩ
p̃tio mercatꝰ est hoĩes quos creator fecerat.
et certũ ẽ aiunt quẽq illud emere. qđ
suũ non ẽ. Apłs enĩ ait: p̃cio empti estis.
Sed audi qͥd dicit ꝓpħa. Peccatis urĩs ue¬
nundati estis: et ꝓ iniqͥtatib urĩs dunisi
sumꝰ. Unusqͥsq uͦ peccatis suis uenunda¬
tur: et ꝓ iniquitatib suis a ꝓprio crea¬
tore duscedit. Dei gͦ sumꝰ scdm qd̾ ab eo cre¬
ati sumꝰ: effecti uero sumꝰ serui diaboli se¬
Icundũ qd̃ peccatis nr̃is uenundati sum.
adquisisse qͥ alienũ sͥ dnm̃ peccando que¬
siuerant. S fortasse recte quidẽ dicetur
redemisse nos xp̃e: qui p̃tium nr̃i san¬
guinẽ suũ dedit. Qͥd tale aut̃ ut nos
mercaret᷑ etiã diabolus dedit: ergo si
uidetur ausculta. Homicidiũ pecunia di¬

Expanded text:
t te, et acquisivit te ? Videtur enim unusquisque illud acquirere quod non fuit suum. Inde denique et haeretici dicunt de Salvatore quia non erant sui quos acquisivit. Dato etenim pretio mercatus est homines, quos Creator fecerat; et certum est, aiunt, unumquemque illud emere quod suum non est. Apostolus enim ait: Pretio empti estis . Sed audi quid dicit propheta: Peccatis vestris venundati estis, et pro iniquitatibus vestris dimisi sumus, unusquisque vero peccatis suis venundatur, et pro iniquitatibus suis a proprio Creatore discedit. Dei ergo sumus, secundum quod ab eo creati sumus; effecti vero sumus servi diaboli, secundum quod peccatis nostris venundati sumus. acquisisse qui alienum sibi dominum peccando quaesiverant. Sed fortasse recte quidem dicitur redemisse nos Christus, qui pretium nostri sanguinem suum dedit. Quid tale autem ut nos mercaretur, etiam diabolus dedit? Ergo si videtur ausculta: Homicidium pecunia di
Abbreviated transcription (Latin):
cifixus ẽ. et ego mundo. Fiant camꝙͣ. lapiꝰ
donec ꝑtranseat popłs tuus dñe: donec ꝑ¬
transeat popłs tuus hic quẽ adquisisti.
fieri tamquã lapidẽ. non ẽ ẽẽ naturala
pidẽ: non enĩ fieret nͥ qd̃ non erat. hoc
ꝓpt̾ illos dicimꝰ. qui male nature farao¬
uẽ uel egyptios dũt fuisse: et non ex ar¬
bitrii libertate in hec ẽẽ deductos. S et
ꝓpt̃ eos qui creatorem dm̃ accusant t̾aꝗͣ
seuũ: quod homines u̾tat in lapides. Hi gͦ
priusquã blasphement: considerent sum¬
ma libratione que scripta sc̃. Non enun dix̃
fiant tamꝗͣ lapis. et tacuit: s tempꝰ statu¬
it. et m̃suram condempnationis decerñ.
Ait enĩ. Bonec ꝑtͣnseat popłs tuus: qͦ scił¬
lapis durus et incredulus. Herũ non ea¬
tenus ut in lapidis natura ꝑmaneat: sed
donec transeat popłs hic. popłs qu̾e ad¬
quisiuit. Cecitas enĩ ex parte contigit
in isrł illo scđm carnẽ. donec plenicudo

Expanded text:
cifixus est, et ego mundo . Fiant tanquam lapis, donec transeat populus tuus, Domine, donec transeat populus tuus hic quem acquisisti. Fieri tanquam lapidem, non est natura esse lapidem. Non enim fieret nisi quod non erat. Hoc propter illos dicimus qui malae naturae Pharaonem vel Aegyptios dicunt fuisse; et non ex arbitrii libertate in haec esse deductos, sed et propter eos qui creatorem Deum accusant tanquam saevum, quo homines vertantur in lapides. Hi ergo priusquam blasphement, considerent summa liberatione quae scripta sunt. Non enim dixit, Fiant tanquam lapis, et tacuit; sed tempus statuit, et mensuram condemnationis decernit. Ait enim: donec transeat populus tuus. Quo scillapis durus et incredulus; verum non eatenus ut in lapidis natura permaneat, sed donec transeat populus hic, populus quem acquisisti. Caecitas enim ex parte contigit in Israel secundum carnem, d
Abbreviated transcription (Latin):
ne panib comedant: aut̃ mane pa¬
cent.Quid in ħ duiini muneris. qͥd
qd̃ carnes in uesꝑe sine panib com¬
parere. si rursũ panes sine carnib
qui adquiescentes uob̾ in coturnicibꝰ
dicimꝰ dnm̃ quã suscepit ex uirgine:
Istas enĩ u̾bi dĩ carnes. neq mane a¬
ad uesꝑam. Aduentus enĩ dñi in car¬
ne ad uesꝑam factꝰ ẽ. sic̃ &e ioħes dic̃.
Pueri. nouissima hora ẽ. S & mane
inquit replebimini panib Nob̃ &
panis u̾bũ ÷ dĩ. Ipse enĩ ẽ panis ui¬
uus. qͥ de celo descendit: & uitã dat

Expanded text:
ne panibus comedant, aut mane paquid in hoc divini muneris, quid qui carnes in vespera sine panibus comdicunt, si rursum panes sine carnibus qui acquiescentes vobis, in coturnicibusdicimus Deum, quem suscepit ex Virgine: has enim Verbi Dei carnes neque mane ad vesperam: adventus enim Domini in carne ad vesperam factus est, sicut et Joannes dicit: Pueri, novissima hora est .-- Mane, inquit, replebimini panibus. Nobis ergo panis Verbum Dei est: Ipse est panis vivus qui de coelo descendit, et dat
Abbreviated transcription (Latin):
u̾mes in nob̃. nisi ex u̾bo dĩ. Sic enim¬
ipse dicit. slisi uenissẽ. & locutus eis.
fiussem. peccatũ ñ haberent. Post sus
ceptũ gͦ u̾bũ dĩ. si quis peccet. effici
tur ei ipsũ u̾ibũ uermis. qui eiꝰ semꝑ ẽs¬
eientiam fodiat: & archana pectoris

Expanded text:
vermes in nobis, nisi ex verbo Dei. Sic enim ait: Nisi venissem et locutus eis fuissem, peccceptum enim verbum Dei si quis peccet, eftur ei ipsum verbum Dei vermis, qui ejus semper conscientiam fodiat, et arcana pectoris
Abbreviated transcription (Latin):
in eugłio seriptũ e qr rex quidã fecit
nuptias filio suo. In huiꝰ gͦ uiri nupti¬
ta cũ eo fuerit matrimonũ. etiã si fu¬
erit aliquando peccatrit. etiã si mere¬
tricata ẽi: tam̃ si adhuc̃ se uiro tradi¬
dit. ultra eã peccare ñ p̾atit᷑. Nlon po¬
test ferre ut rursũ anima que se sor¬
tita ẽ uixũ. alludat adulteris. Excita

Expanded text:
ngeliis scriptum est, quia rex quidam fecit nuptias filio suo . In hujus ergo viri nuptim eo sortita fuerit matrimonium, etiamsi fuit aliquando peccatrix, etiamsi meretricata est, tamen si se huic viro tradidit, ultra eam peccare non patitur: non potest ferre ut rursum anima quae se sortita est virum, alludat adulteris; excita
Abbreviated transcription (Latin):
eũ scło. Si qua aut̃ bona oꝑa recondit.
illa ꝑmanent usq. in crastinũ. Deniq¬
sic &e scriptũ ẽ. Qd̾ qui infideles fuert.
seruauert̃ inquit de manna: &. ebulli¬
uint ert̃ ex eo uermes & cõputruit. Illud
ieͥ aut̃ qd̾ ꝓ die sab̃bi reponebat᷑ ñ ẽ cor¬
sit ruptũ: neq uermes ebulliert᷑ ex eo.s
rerup ꝑmansit integrũ. Et tu gͦ si ꝓpt᷑ pre¬
sentẽ uitã tantũmͦ & ꝓpt̾ amorẽ scłi
thesaurizes: contuuo ueries ebulliun:¬
rib & his qui p̾sens scłm diligt̃. quȩ sit
propħs sententia Uermis inquit eorũ
Isti st̃ u̾mes quos generat auaritia.
isti st̃ uermes qͦs generat diuitiarum¬
oeca cupiditas: his qui habent pecuni¬
as & uidentes in necessitate frẽs suos.

Expanded text:
ur: qui autem bona opera recondunt, illa permanent usque in crastinum. Denique scriptum est, quod qui infideles fuerunt, servaverunt, inquit, de manna, et ebullierunt ex eo vermes, et computruit. Illud autem quod pro die sabbati reponebatur, non est corruptum, neque vermes ebullierunt in eo; sed permansit integrum. Et tu ergo si propter praesentem vitam tantummodo et propter amorem saeculi thesaurizes, continuo vermes ebulliunribus et his qui praesens saeculum diligunt, quae sit prophetae sententia: Vermes, inquit, eorum mes quos generat avaritia. sunt vermes quos generat divitiarumeca cupiditas his qui habent pecuni, et videntes in necessitate fratres suos
Abbreviated transcription (Latin):
tã eẽ dȩmonib & hab̾e plurimos ama¬
tores. ita ut intret ad eã mͦ quidẽ spẽ
fornicationis. illo discedente intret
uane głȩ. aliiq cũ eis plurimi. Ifti õs
ita cũ infideli anima meretricantur.
ut alt̾ alt̾i nͣ inuideat: nec relotipia
moueant᷑ ad inuicẽ: & qͥd dicã qd̾ altͣ al¬
t̾um ñ excludat: immo & inuitant se¬
inuicẽ & sponte c̃uocant. sic̃ iã paulo
ante diximꝰ. qd̃ in eugłio scriptũ ẽ. de il¬
lo spũ qͥ exiit ab homine & regressus
adduxͣ secũ septẽ alios nequitiores se
sp̃c. ut in uana anima simul habita¬
patit᷑ anima. quȩ demonib ꝓstituta ẽ.
Si uͦ legitimo coniuncꝰta sit uiro. illi uͦ

Expanded text:
tam esse daemonibus, et habere plurimos amatam esse daemonibus, et habere plurimos amatores, ita ut intret ad eam modo quidem spiritus fornicationis; illo discedente, intretvanae gloriae; aliique cum eis plurimi. Isti omnes ita cum infideli anima meretricantur, ut alter alteri non invideant: nec zelotypia moveantur ad invicem. Et quid dico quod alter alterum ninvicem et sponte convocant: sicut paulo ante jam diximus, quod in Evangelio scriptum est de illo spiritu qui exiit ab homine, et regressus adduxit secum septem alios nequiores se spiritus , ut in una anima simul habitapatitur anima quae daemonibus prostituta est. Si vero legi
Abbreviated transcription (Latin):
os: ego enĩ sũ du̾s d̾s tuus d̾s ⁊ elans. Ui¬
de benignitatẽ dĩ. qͦmͦ ut nos doceat
& ꝑfectos faciat ipse fragilitatẽ hu¬
manoꝵ ñ recusat affectuũ. Quis enĩ
audiens dm̃ relantẽ. ñ continuo mire¬
tur: & humane fragilitatis uitiuĩ pu¬
tet. ͦS omĩa ꝓpt̾ nos agit & patit᷑ d̾s:
faciliꝰ possint diuina de humanis: se¬
cundũ ea quȩ suꝑius disseruimꝰ. docea¬
m᷑ exemplis. Omĩs mulier aut sub uiro
ẽ & subiecta ẽ legib uiri: aut mere¬
trix ẽ & utit᷑ lib̾tate peccandi. Quigͦ
ingredit᷑ ad meretricẽ. scit se ad eam
ingressum eẽ mulierẽ quȩ ꝓstituta
ẽ. & cuncꝰtis uolentib patet᷑. & idoͣ in¬
dignari ñ potest si cũ ea etiã alios ui¬
deat amatores. Q legitimo utit᷑ matͥ¬
monio. ñ patit᷑ uti urorẽ potestate
peccandi: s accendit᷑ relo ad castitatẽ
matͥmonio conseruandã. quo possit ex
ea fieri legitimus patͣ. Hoc gͦ exemplo
intelligamꝰ omnẽ animã. aut ꝓstitu¬

Expanded text:
 Ego enim sum Dominus Deus tuus, Dominus zelans. Vide benignitatem Dei, quomodo ut nos doceat et perfectos faciat, ipse fragilitatem humanorum non recusat affectuum. Quis enim audiens Deum zelantem, non continuo miretur, et humanae fragilitatis vitium putet? Sed omnia propter nos et agit et patitur Deus: facilius possint divina de humanis, secundum ea quae superius disseruimus, doceamus exemplis. Omnis mulier aut sub viro est et subjecta est legibus viri, aut meretrix, et utitur libertate peccandi. Qui ergo ingreditur ad meretricem, scit se ad eam ingressum esse mulierem, quae prostituta est, et cunctis volentibus patet; et ideo indignari non potest, si cum ea etiam alios videat amatores. Qui vero legitimo utitur matrimonio, non patitur uti uxorem potestate peccandi, sed accenditur zelo ad castitatem matrimonii conservandam, quo possit ex ea fieri legitimus pater. Hoc ergo exemplo intelligamus omnem animam, aut prostitu
Abbreviated transcription (Latin):
tur nãq in eos serpentes. idẽ immũ¬
dis spitib tradunt᷑. uenenatisq de¬
monib qͥ eos morsib occultis ac la¬
tentib ꝑinant: atq. int̾nis & int̾
cordis penetralia conclusis cogitatio¬

Expanded text:
tur namque in eos serpentes, id est, immundis spiritibus traduntur, venenatisque daemonibus, qui eos morsibus occultis ac latentibus perimant, atque internis et intra cordis penetralia conclusis cogitatio
Abbreviated transcription (Latin):
to. ꝓpt̃ sorreptionẽ legentiũ indicetur
popłi peccatũ. qr murmurauerit & in¬
gratus fuerit diuinis beneficiis: cũ celes¬
te manna susciꝑet. Qͥ etiã dies scribitur
in qua die murmurauerit popłs: sed̃o
inquit m̃se qͥntadecima die m̃sis. qd ute¬
q non absq ratione scriptũ ẽ. Recordare
de legib pasche que dicta st̃.: et inuenies
ibi hoc eẽ tempuis qd̾ statuit᷑ ad scdłm pa̾¬
cha faciendũ his qͥ immundi in anima
fuert. uel occupati negotiis ꝑegrini.:
gꝰ non fuert̃ immundi in anima uelũ
longe ꝑegrinabant᷑: quartadecima die¬

Expanded text:
opter correptionem legentium, indicetur populi peccatum; quia murmuraverit et ingratus fuerit beneficiis divinis, cum coeleste manna susciperet. Quid etiam dies scribitur, in qua die murmuraverit populus? Secundo inquit mense, decima quinta die mensis. Quod utique non absque ratione scriptum est: Recordare de legibus Paschae quae dicta sunt, et invenies ibi hoc esse tempus, quod statuitur ac secundum Pascha faciendum his qui immundi in anima fuerunt, vel occupati negotiis peregrinis. Qui ergo non fuerunt immundi in anima, vel non longe peregrinabantur, decima
Abbreviated transcription (Latin):
at ad certam̃. Sed et penitentiam simu¬
labit. et dep̃eabit᷑ nos discede qͥdem. s. ñ
longe discedere. Nult nos sͥ ẽẽ aliqua
ex parte uicinos: uult nos a suis finib
ñ longe discedere. Sed nos nͥ ab eo lon¬
gius recedam᷑. uit transeamꝰ mare. et
dicamꝰ quantũ int̾iacet ortus ab occa¬
su. elongaut a nob̾ iniqͥtates nrãs: sal¬
miscdiam ddñ. ut et nos eripiat de t̾ra¬
egypti. de potestate tenebraꝵ. et farao¬
nem cũ exereitu suo tamꝗͣ plũbũ dem¬
gat in aqua ualidissima. N os aut liba¬
ti cũ gaudio et exultatione hẏmnũ can¬
temꝰ dñõ. głose enĩ honorificatꝰ est. Ga¬

Expanded text:
at ad certamen. Sed et poenitentiam simuat ad certamen. Sed et poenitentiam simulabit et deprecabitur nos discedere quidem, sed non longe discedere. Vult nos enim esse sibi aliqua ex parte vicinos; vult nos a suis finibus non longe discedere, sed nos nisi ab eo longius recedamus et transeamus mare, et dicamus: Quantum interjacet ortus ab occasu, elongavit a nobis iniquitates nostras, salicordiam Dei, ut et nos eripiat de terra Aegypti, de potestate tenebrarum, et Pharaonem cum exercitu suo tanquam plumbum demergat in aqua vehementissima. Nos autem liberati cum gaudio et exsultatione hymnum cantemus Domino. Gloriose enim honorificatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
a que enĩ sue st̃ auctores gentiliũ plyy¬
losophoꝵ. Ibi gͦ nob pͥmo disputare lio¬
lentib occurrendũ ẽ: ut ipsos arg̾uamꝰ
et ipsos errasse doceamꝰ. Post hoc iam
ingrediendũ ẽ nob̃ ad interiora certa¬
minis. Dicit enĩ et dñs. nͥ qͥs pͥus alli¬
gauerit fortẽ non potest introire in do¬
mũ eiꝰ. et nasa eiꝰ diriꝑe. Prius gͦ nob
alligandꝰ ẽ fortis. et questionũ uincu¬
lis constringendꝰ: et ita introeundũ
ad diripiendũ uasa eiꝰ. et libandas ani¬
mas quas deceptionis fraude possede¬
rat. Qd̾ cũ sepius fecerimꝰ. et steterimꝰ
contra ipsũ. steterimꝰ autẽ eo mͦ quo
apłs dieit. State gͦꝰ suceincti lũbos ueᷤ¬
tros in ueritate. Et iterũ. State in dño.
et urilit̾ agite. Cũ gͦ hoc mͦ stetermiꝰ
adu̾sũ ipsũ. ille artifex antiquus & cal¬
lidꝰ etiã se uinci simulabit. et cedere:
si forte ꝑ hoc neglegentiores nos effici¬

Expanded text:
Aquae enim suae sunt auctores gentilium phiAquae enim suae sunt auctores gentilium philosophorum. Ibi ergo nobis primo disputare volentibus occurrendum est ut ipsos arguamus, et ipsos errare doceamus; post hoc jam ingrediendum est nobis ad interiora certaminis. Dicit enim Dominus: Nisi quis prius alligaverit fortem, non potest introire in domum ejus, et vasa ejus diripere . Prius ergo nobis alligandus est fortis, et quaestionum vinculis constringendus: et ita introeundum ad diripiendum vasa ejus, et liberandas animas quas deceptionis fraude possederat. Quod cum saepius fecerimus, et steterimus contra ipsum, steterimus autem eo modo quo Apostolus dicens: State ergo succincti lumbos vestros in veritate ; et iterum: State in Domino et viriliter agite ; cum ergo hoc modo steterimus adversus ipsum, ille artifex antiquus et callidus etiam vinci se simulavit et cedere; si forte per hoc negligentiores nos effici
Abbreviated transcription (Latin):
ta: intelligi eatenꝰ posst̃. ut agnoscamꝰ
in qͥbdã ꝑ sacrificia sacerdotũ & ob¬
secrationes pontificũ nos eẽ purgan¬
dos: qd̾ aaron ꝑsona designat: in qͥb¬
dã uͦ ꝑ scientiam diuine legis em̃dan¬
dos ut moysi designat officiũ: in ali¬
is aut̃ sine dubio que difficilioea st̃.
ipsius dñi egere uirtute. Sed ne illud
quidẽ putandũ ẽ nob̃ inanit̃ obser¬
uatũ. qd̾ primo qͥdem moyses ñ intrat
ad pharaonẽ. s. occurrit ei exeunti ad
aquas: postmodũ uͦ intrat ad eum.
Sost hoc nec intrat: s accersitꝰ accedit.
E hoc ita arbitror intelligi posse. quod
siue nobis in u̾bo cdĩ & religionis asser¬
tione certam̃ ẽ adu̾sus pharaonẽ. siue
etiã obsessas ab eo animas de potesta¬
te eiꝰ conam᷑ eripere. et ẽ nob̾ in dis¬
putatione luctam̃: ñ statĩ in prima
fronte ingredi debemꝰ ad ultima qͦs¬
cionũ loca. s occurrendũ ẽ nob adui¬
sario. & occurrendũ ad aquas suas.

Expanded text:
eatenus possunt ut agnoscamus in quibusdam per sacrificia sacerdotum et observationes pontificum non esse purgandos, quod Aaron persona designat; in quibusdam vero per scientiam divinae legis emendandos, quod Moysi designat officium; in aliis autem sine dubio quae difficiliora sunt, ipsius Domini aegre virtute. Sed ne illud quidem putandum est nobis inaniter observatum quod primo quidem Moyses non int at ad Pharaonem, sed occurrit ei exeunti ad aquas, postmodum vero intrat ad eum. Post haec nec intrat, sed accersitus accedit et in hoc ita ut arbitror intelligi posse, quod sive nobis in verbo Dei et religionis assertorem certamen est adversum Pharaonem, sive etiam obsessas ab eo animas, de potestate ejus conamur eripere, et est nobis in disputatione luctamen, non statim in prima fronte ingredi debemus ad ultima quaestionum loca; sed occurrendum nobis est adversario, et occurrendum ad aquas suas.
Abbreviated transcription (Latin):
puto qd̃ hec sint que ꝓmittant᷑ diuina
mandata seruantib. Alioqum inditio
nob̃ ẽ iob iustissimꝰ. et totius bonitatis
obseruantissimꝰ: qui a capite usq ad pe¬
des repletur ulcere pessimo. Non gͦ his
carere dñr infirmitatib qͥ mandata c̾¬
todiunt: s ñ habebunt illas infirmita¬
tes quas egyptii habent. Egyptus nãq
mundꝰ figuralit̾ appellat᷑. Diligere ergo
mundũ et ea que. in mundo st̃. egyptiꝰ
languor ẽ. Dies obseruare et m̃ses et tẽpora.
signa reqͥrere. stellaꝵ cursib adherere:e¬
gẏptiꝰ languor ẽ. Beseruire luxuriȩ cat:¬
nis. uoluptatib oꝑam dare. uacare deli

Expanded text:
a mandata servantibus; alioquin indicio nobis est Job justissimus et totius pietatis observantissimus, qui a capite usque ad pedes repletur ulcere pessimo. Non ergo his dicuntur carere infirmitatibus, qui mandata custodiunt: sed non habebunt illas infirmitates quas Aegyptii habent. Aegyptus namque mundus figuraliter appellatur. Diligere ergo mundum et ea quae in mundo sunt, Aegyptius languor est. Dies observare et menses et tempora, signa requirere, stellarum cursibus adhaerere, Aegyptius languor est. Deservire carnis luxuriae, voluptatibus operam dare, vacar
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. quã ut puer octaua die circũcisiõis
uulnꝰ accipiat: et rigorẽ ferri teuera pa¬
ciat᷑ infantia: Amarũ satis ẽ. & ꝑama
rũ huimodi pocłm legis: in tantũ ut
popłs dĩ non ille qͥ in moysen baptirat᷑
ẽ in mari et in nube. s iste qͥ in spũ & a
qua baptiratꝰ ẽ. non possit bibe de isfa
aqua. S ne gustare quidẽ de circũcisio¬
uis amaritudine potest: neq hostiarũ
ferre amaritudinẽ ualet. uec sabbi ob¬
seruantiã. Si uͦ ostendat ds lignũ qd
mittit᷑ in hane amaritudinẽ ut dulcis

Expanded text:
rum, quam ut puer octavo die circumcisionis vulnus accipiat, et rigorem ferri tenera patiatur infantia? Amarum satis et peramarum est hujus modi poculum Legis, in tantum ut populus Dei, non ille qui in Moyse baptizatus est in mari et in nube, sed qui in spiritu et aqua baptizatus est, non possit bibere de ista aqua: sed ne gustare quidem de circumcisionis amaritudine potest, nec hostiarum ferre amaritudinem valet, nec sabbati observantiam. Si vero ostendat Deus lignum quod mittatur in hanc amaritudinem, ut