comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bis. scd̃m illud qd̃ deus dixerat ꝑ ꝓ.¬
pħam. Effunda de sp̃u meo suꝑ õem
ri uoluerit: ⁊ mori oportuno tem¬
pore de quo ipse dicit. tẽpore opor¬
tuno exaudiui te. ⁊ in die salutis
auxiliatꝰ sũ tibi: et rursũ. ecce nc̃¬
tẽpꝰ acceptabile. ecce nẽ dies salutis.
piis. uix enĩ ꝓ usto aliquẽ ⁊ bono ẜo¬
um sanguinẽ fundere metu mortiᷤ
cuncta t̾rente. hec inueniri intdũ
ut aliquis ꝓ re iusta ⁊ bona audeat
mori. Caritas aũ dei quã in nobis
habuit hinc maxime eõpbatur:
qd̃ eũ adhuc peceatores essemꝰ. xp̃e¬

Expanded text:
bis, secundum illud, quod deus dixerat per prophetam: effundam de spiritu meo super omnem ri uoluerit et mori oportuno tempore, de quo ipse dicit: tempore oportuno exaudiui te et in die salutis auxiliatus sum tui et rursum: ecce tempus acceptabile, ecce dies salutis. i pro inpiis — uix enim pro iusto aliquem et bono suum sanguinem fundere metu mortis cuncta terrente; nam inueniri interdum, ut aliquis pro re iusta et bona audeat mori —, caritas autem dei, quam in nobis habuit, hinc maxime conprobatur, quod, cum adhuc peccatores essem
Abbreviated transcription (Latin):
recipere in domos suas ⁊ in et̾na ta¬
bernacula: ut cũ eis parua p̃bue¬
rimꝰ recipiamꝰ ab eis magna᷑ ⁊ das¬
tes aliena. nr̃a suscipiamꝰ. ⁊ semi¬
nemꝰ in benedictione ut metamo
benedictionẽ. Ꝙ eni parte semina¬
uerit: parce ⁊ metet.
uo sensu accipiendũ sit qd in
epła legimꝰ ad romanos. iux
enĩ ꝓ iusto quis morit᷑. nã ꝓ bono
forsitan quis audeat mori.
ue hereses ex oceasione huiꝰ te¬
stimonii qd ñ intelligunt: diu̾so
quide errore s pari impietate blas¬
alterũ uistũ. ⁊ alterũ bonũ. Et ꝑ
iusto asserit uel nullos uł paueos
titisse. Porro arruis iustũ ad xp̃m
refert. de quo dictũ ẽ deus uidici¬
um tuũ regida. ⁊ iustitiã tuã si¬
lio regis. Et ipse de se in eugłio. nos
enĩ pat̾ uidicat quẽꝗͣ s om̃e iudi¬
ciũ dedit filio .⁊. ego sic̃ audio: iudi¬

Expanded text:
recipere in domos suas et in aeterna tarecipere in domos suas et in aeterna tabernacula, ut, cum eis parua praebuerimus, recipiamus ab illis magna et dantes aliena nostra suscipiamus et seminemus in benedictione, ut metamus benedictionem; qui enim parce seminauerit, parce et metet. Quo sensu accipiendum sit, quod in epistula legimus ad Romanos: uix enim pro iusto quis moritur; nam pro bon a forsitan quis audeat mori. - Duae hereses ex occasione huius testimonii, quod non intellegunt, diuerso quidem errore, sed pari inpietate blasalterum iustum et alterum bonum. et pro iusto adserit uel nullos uel paucos titisse. porro Arrius iustum ad Christum refert, de quo dictum est: deus, iudicium tuum regi da et iustitiam tuam filio regis ipse de se in euangelio: non enim pater iudicat quemquam, sed omne iudicium dedit filio et: ego, sicut audio, i
Abbreviated transcription (Latin):
ti. Ob hane eausã a dño p̾dieatur
qd̃ benefecerit:⁊ ꝑ salute sua in
eugłii clem̃tiã de legis austerita¬
te mutatꝰ sit. Qd̃ si queris quare
uocetur uillieus iniquitati. in
lege quȩ dei est. iniquus erat uil¬
licus: qui bñ quide offerebat s ñ
bene diuidebat. credens in patre
s filiũ ꝑsequens: habens dm pa
Prudentior itaq fuit paulus apo¬
stolus in transgressione legis fili¬
is quonda lucis: qui in legis obler¬
uatione u̾sati. xp̃m qͥ dei patris
uerũ lum̃ est ꝑdiderunt. Ambro¬
suis mediolanensis ep̃c qͥd de hoc
loco senserit: in cõmentariis eis
legere poteris. Origenis ⁊ didimi
in hanc parabolam explanationẽ
inuenire ñ potui: ⁊ utrũ abolita
sit tempoꝵ uetustate an ipsi ñ
scripserint. incertũ habeo. Micĩ
iuxta priorem int̾pretationẽ hoc
iudetur. qd̃ de iniquo mamona de¬
beamus nobis amicos facere ñ qͦs¬
libet pauꝑes. s eos qͥ nos possint

Expanded text:
ti. ob hanc causam a domino praedicatur, ti. ob hanc causam a domino praedicatur, quod bene fecerit et pro salute sua in euangelii clementiam de legis austeritate mutatus sit. quodsi quaesieris, quare uocetur \'uilicus iniquitatis\' in lege, quae dei est: iniquus erat uilicus, qui bene quidem offerebat, sed non bene diuidebat credens in patre, sed filium persequens, habens deum oprudentior itaque fuit Paulus apostolus in transgressione legis filiis quondam lucis, qui in legis obseruatione uersati Christum, qui dei patris uerum lumen est, perdiderunt. Ambrosius, Mediolanensis episcopus, quid de hoc loco senserit, in commentariis eius legere poteris. Origenis et Didymi in hanc parabolam explanationem inuenire non potui et, utrum abolita sit temporum uetustate an ipsi non scripserint, incertum habeo. mihi iuxta priorem interpretationem hoc uidetur, quod de iniquo mamona debeamus nobis amicos facere non quoslibet pauperes, sed eos, qui nos possint
Abbreviated transcription (Latin):
uersabant᷑ in lege. ⁊ sic in xp̃o credi¬
derant ut arbitrarent᷑ se in lege
uistificandos. docere legẽ abolitã.
ꝓpħas p̾terisse. ⁊ quȩ antea ꝓ lucro
fuerant. reputare in stercora. Uo¬
cauit itaq duos de plurimis debi¬
torib: pͥmũ qui debebat centum
batos olei.eos uidelicet qͥ fuerant
ex gentib congregati. ⁊ magna
indigebant miscdia di: ⁊ de cente¬
nario numero qͥ plenꝰ est atq ꝑfee¬
tus. fecit eos scribere quinquage¬
nariũ: qui ꝓprie penitentiũ est
iuxta ubeleũ. ⁊ illã in eugłio pa¬
rabolam. in qua alteri quingen¬
t alteri quinquaginta denarii
dimitunt. Scdm autẽ uocauit.
popłm uideoꝵ. qui tritico manda¬
toꝵ dei nutritus erat. ⁊ debebat
ei centenariũ numerũ: ⁊ coegit
ut de centũ octoginta faceret. id
est erederet in dñi resurrectionẽ
quȩ octaui diei numeyo continet᷑::¬
⁊ de octo cõpletur deeadib. ut de
sabbato transirent ad pͥma sabba¬

Expanded text:
uersabantur in lege et sic in Christo crediuersabantur in lege et sic in Christo crediderant, ut arbitrarentur se in lege iustificandos, docere legem abolitam, prophetas praeterisse et, quae antea pro lucro fuerint, reputari in stercora. uocauit itaque duos de pluribus debitoribus. primum, qui debebat centum batos olei, eos uidelicet, qui fuerant ex gentibus congregati et magna indigebant misericordia dei, et de centenario numero, qui plenus est atque perfectus, fecit eos scribere quinquagenarium, qui proprie paenitentium est iuxta iubeleum et illam in euangelio parabolam, in qua alteri quingenti, alteri quinquaginta denarii dimittuntur. secundum autem uocauit populum Iudaeorum, qui tritico mandatorum dei nutritus erat et debebat ei centenarium numerum, et coegit, ut de centum octoginta faceret, id est crederet in domini resurrectionem, quae octauae diei numero continetur, et de octo conpleretur decadis, ut de sabbato transiret ad primam sabba
Abbreviated transcription (Latin):
sui nob̃ monim̃ta dimisit. hec suꝑ
hac parabola insuis cõmentariis:
locutꝰ. Duies qͥ habebat uillicũ si¬
ue dispensatore d̾s om̃ipotens ẽ. qͦ
nichil ẽ ditꝰ. huiꝰ dispensator pau
lus qui ad pedes gamalielis sacras
literas didicit. legẽ dei susceperat
dispensandã. Q cũ cepisset creden¬
tes in xp̃o ꝑsequi. ligare. occidere
& om̃em dñi sui dissipare subam:
correptꝰ a dño ẽ. Saule saule quid
me ꝑsequeris: Burũ est tͥ contra
stimulũ calettrare. Bixit q in cor¬
de suo. Quid faciã qrꝰ magister fui
n ullieus. cogor eẽ discipłs ⁊ opera¬
rius: Fodere ñ ualeo: om̃ia enum
mandata legis quȩ t̾rȩ incubabat
cerno destructa. ⁊ legẽ. ⁊ ꝓpħas.us¬
q ad ioħem baptistã ẽẽ finitos. Men¬
dicare erubeseo: ut qui doctor fu¬
eram uideoꝵ. cogar a gentib ⁊ adi¬
scipulo anania salutis ⁊ fidei men
ro de uillicatione mea. recipiant
mẽ. in domos suas. Cepitq eos qͥ priꝰ

Expanded text:
sui nobis monumenta dimisit, haec super sui nobis monumenta dimisit, haec super hac parabola in suis commentariis est locutus: diu e s, qui habebat uilicum siue dispensatorem, deus omnipotens est, quo nihil est dilus, qui ad pedes Gamalielis sacras Litteras didicit , et Legem Dei susceperat dispensandam. Qui cum coepisset credentes in Christo persequi, ligare, occidere, et omnem Domini sui dissipare substantiam, correptus a Domino est: Saule, Saule quid me persequeris? durum est tibi contra stimulum calcitrare. dixitque in corde suo: quid faciam? qui magister fui et uilicus, cogor esse disciulus et operarius. fodere non ualeo. omnia enim mandata legis, quae terrae incubabant, cerno destructa et legem et prophetas usque ad Iohannem Baptistam esse finitos. mendicare erubesco, ut, qui doctor-fueram Iudaeorum, cogar a gentibus et a discipulo Annania salutis et fidei mendro de uilicatione mea, recipianti in domos suas. coepitque eos, qui prius
Abbreviated transcription (Latin):
rem sequitur. Ꝙ fidelis est in mini¬
mo. hoc ẽ in carnalib: ⁊ inmultis fi¬
delis erit. hoc ẽ in sp̃ualib. Qͥ aũ in¬
paruo iniquus ẽ. ut ñ det fr̃ib ad u¬
tendũ qd̾ a dño ꝓ om̃ib est creatũ:
iste ⁊ in sp̃uali pecunia diuidenda
iniquus erit. ut ñ ꝓ necessitate s ꝓ
psonis doctriña dñi diuidat. Si auͣ
inquit carnales diuitias. quȩ la¬
buntur ñ bñ dispensetis: ueras eter¬
nasq diitias doctrinȩ dei qͥs cre¬
rit: Unde corripit auaritiã: ⁊ dic̃
eũ qui amat pecuniã. deũ amare ñ
possȩ. Igit᷑ ⁊ apłis si uelint̾ amare
deũ pecunias ẽe contẽpnendas. Uñ
seribe ⁊ pharisei qui erant auari.
adu̾sũ se dictã intelligentes parabo¬
lam. subsannabant eũ: carnalia ⁊
certa. ⁊ p̾sentia sp̃ualib ⁊ futuris
⁊ quasi incertis p̾ponentes.
Heophilus antiochenȩ eccłiȩ uĩ p̃¬
in itnũ opꝰ dicta cõpingens ingenis

Expanded text:
rem sequitur: qui fidelis est in minirem sequitur: qui fidelis est in minimo, hoc est in carnalibus, et multis fidelis erit, id est in spiritalibus. quiauteminparuoiniquus est, ut non det fratribus ad utendum, quod a deo pro omnibus est creatum, iste et in spiritali pecunia diuidenda iniquus erit, ut non pro necessitate, sed pro personis doctrinam domini diuidat. \'sin autem\', inquit, \'carnales diuitias, quae labuntur, non bene dispensetis, ueras aeternasque diuitias doctrinae dei quis crerit ?\' unde corripit auaritiam et dicit eum, qui amat pecuniam, deum amare non posse. igitur et apostolis, si uelint amare deum, esse pecunias contemnendas. unde scribae et pharisaei, qui erant auari, aduersum se dictam intellegentes parabolam subsannabant eum carnalia et certa et praesentia spiritalibus ac futuris et quasi incertis praeponentes. Theophilus, Anti- . ochenae ecclesiin unum opus dicta conpingens ingenii
Abbreviated transcription (Latin):
auari: ⁊ deridebant eũ. Totũ para¬
bolȩ huiꝰ textũ posui. ut ñ nob̃ in¬
telligentiã aliunde queramꝰ. ⁊ in
parabolis certas nitamur inueni¬
re ꝑsonas: s int̾precemͣ eã quasi pa¬
rabolã hoc ẽ similitudinẽ: quȩ ab eo
Esimilatur. ⁊ quasi umbra ꝓemium
ueritatis ÷. Si gͦ dispensator iniqui
m̃amonȩ. dñi uoce laudatur qd de
re iniqua iustitiã sibi p̾pararit.¬
⁊ passus dispendia dñs laudat. di¬
spensatoris prudentiã qd adu̾sus
dñm quide fraudulent̾ s ꝓ se pru¬
dent̾ egerit: quantomagis xp̃c qui
nullũ dãpnũ sustinere potest. ⁊ pnꝰ
est ad clem̃tiã. laudabit discipulos
suos si in eos qͥ sibi crediti ft̃ misedes
fuerintꝰ. Deniq pꝰ parabolã intulit.
collectȩ sint. Si gͦ triquitas bñ di¬
spensata u̾titur in iustitiã: quan¬
tomagis sermo diinꝰ in quo nul¬
la ẽ iniquitas qui apłis creditꝰ est
si bene fuerit dispensatꝰ. dispensa¬
tores suos leuabit in celũ: Qũaob

Expanded text:
um. totum parabolae huius textum posui, ut non nobis intellegentiam aliunde quaeramus et in parabola certas nitamur inuenire personas, sed interpretemur eam quasi parabolam, hoc est similitudinem, quae ab eo similatur, et quasi umbra prooemiumue ueritatis est. si ergo dispensator iniqui mamonae \' domini uoce laudatur, quod de re iniqua sibi iustitiam praepararit, et passus dispendia dominus laudat dispensatoris prudentiam, quod aduersus dominum quidem fraudulenter, sed pro se prudenter egerit, quanto magis Christus, qui nullum damnum sustinere potest et pronus est ad clementiam, laudabit discipulos suos, si in eos. qui sibi crediti sunt, misericordes fuerint! denique post parabolam intulit: collectae sint. si ergo iniquitas bene dispensata uertitur in iustitiam, quanto magis sermo diuinus, in quo nulla est iniquitas, qui et apostolis creditus est, si bene fuerit dispensatus, dispensatores suos leuabit in caelum! quam ob
Abbreviated transcription (Latin):
tante significat. Iste gͥ dispensator
accusatus ẽ ad dñm suũ: qd̃ dissipaᷤ¬
set sub̃am eiꝰ. Quo uocato dixit. Qd
hoc audio de te: Redde rationẽ di¬
spensationiꝰ. Neq enim ultra mea
poteris dispensare. Qui dixit in
ut qñ sublata mͥ fuerit dispensa¬
tio. suscipiant me in domos suas.
Uocauit itaq singulos debitores
dñi sui: ⁊ dixit pͥmo. Quantũ de¬
bes dño meo: Q dixit ei. sentũ ba¬
tos olei. Ait illi. Tolle cautionem
tuã: ⁊ sedens cito scribe quinqua¬
ginta. Deinde ad aliũ locutꝰ ẽ. T
aũ quantũ debes: At ille respon¬
dit. Centũ cͥoros tritici. dixit q ei.
Tolle cautionẽ tuã: ⁊ seribe octo¬
ginta. Et laudauit dñs iullicũ
siue dispensatore iniquitatis qd
prudent̾ fecerit: qr filii scłi huus

Expanded text:
tante significat. iste igitur dispensator tante significat. iste igitur dispensator accusatus est ad dominum suum, quod dissipasset substantiam eius. quo uocato dixit: quid hoc audio de t e ? redde rationem dispensationis; neque enim ultra mea poteris dispensare. qui dixit in ut quando sublata mihi fuerit dispensatio, suscipiant me in domos suas. Vocavit itaque singulos debitores domini sui, et dixit primo: Quantum debes Domino meo? Qui dixit ei: Centum batos olei. Ait illi: Tolle cautionem tuam, et sedens cito, scribe quinquaginta. Deinde ad alium locutus est: Tu autem quantum debes? At ille respondit: Centum coros tritici. Dixitque ei: Tolle cautionem tuam, et scribe octoginta. Et laudavit Dominus villicum, sive dispensatorem iniquitatis, quod prud
Abbreviated transcription (Latin):
rit  gaudere qr frat̾ eiꝰ mortuus
Has tres parabolas contra pharise¬
os ⁊ scribas locutꝰ est: qui nolebas
recipere penitentiã peeeatoꝵ et
publicanoꝵ salutẽ. Dicebat autẽ
inquit ⁊ ad discipulos suos haud
dubiũ quin ꝑabolã. sicut pruis
ad scribas ⁊ phariseos: qua para¬
retur ⁊ aliis uerbis diceret. di¬
mitite. ⁊ dimittet᷑ uobis. uun or̃o¬
ne dñica libera fronte poseatis.
dimite nob̃ debita nr̃a sic̃ ⁊ nos
dimitimꝰ debitorib nr̃is. Quȩ ÷
ergo parabola ad clem̃tiã disci¬
pulos ꝓuocantis: Homo qͥdam
erat diues qui habebat iullicũ.
siue dispensatore. Hoc enĩ ȩ̃cõ¬
nomõs significat. Uillicꝰ aũ ꝓpͥe
uillȩ gub̃nator ẽ. Uñ ⁊ a uilla:
autẽ tã pecuniȩ quã frugũ et
om̃iũ quȩ dñs possidet dispensa¬
tor est. Unde et e conomieus
xenofontis pulcherrimꝰ liber est:
qui non gubnationẽ uillȩ. s dispen-¬
sationẽ uniu̾se domꝰ. tullio int̾pre¬

Expanded text:
rit et gaudere, quia frater eius mortuus rit et gaudere, quia frater eius mortuus has tres parabolas contra pharisaeos et scribus locutus est, qui nolebant recipere paenitentiam peccatorum et publicanorum salutem. dicebat autem, inquit, et ad discipulos suos — haud dubium, quin \'parabolam\'—, sicut prius ad scribas et pharisaeos, qua pararetur, et aliis diceret verbis: Dimitte, et dimittetur vobis ; ut in Oratione Dominica libera fronte poscatis, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Quae est ergo parabola ad clementiam discipulos cohortantis? Homo quidam erat dives, qui habebat villicum sive dispensatorem, hoc enim οἰκονόμος significat. Villi a uilla autem tam pecuniae quam frugum et omnium, quae dominus possidet, dispensator est. unde et Olxovojnixog Xenofontis pulcherrimus liber est, qui non gubernationem uillae, sed dispensationem uniuersae domus Tullio interpre
Abbreviated transcription (Latin):
tera reperi qd apꝓpinqͣntibus sal¬
uatori publieanis ⁊ peceatorib ut
audirent eũ: murmurabant pha¬
risei ⁊ scribȩ dicentes. Quare iste
peccatores suscipit. ⁊ manducat
cũ eis: Q locutꝰ est eis parabolã
centũ ouiũ ⁊ uniꝰ ꝑditȩ: quȩ in¬
uenta pastoris humeris reporta¬
ta est. Et cur e̾et ꝓposita. stat̃ĩ in¬
tulit. Dico uob̃ sic erit gaudium¬
in celo suꝑ uno peceatore peniten¬
tiam agente: magis quã suꝑ no-¬
naginta nou̾e iustis qui ñ indi
gent penitentia. Aliã quoq pa¬
fine compleuit. Sie dico uobis gau¬
diũ erit cor̃a angelis dei. suꝑ uno
peccatore penicentiã agente. Ter¬
tiã quoq parabolã ꝓposuit hõis
habentis duos filios ⁊ diuidentis
int̾ eos sub̃am. Cũq minor facul¬
tatib ꝑditis egere cepisset. ⁊ come¬
dere siliquas poreoꝵ cibũ: reu̾¬
sus ad patr̃e. susceptus ab eo est:
frat̾ quoq inuidens senior patͥs
uoce corripitur qd letari debue¬

Expanded text:
bus saluatori publicanis et peccatoribus, ut audirent eum, murmurabant Pharisaei et scribae dicentes: quare iste peccatores suscipit et comedit cum eis? qui locutus est eis parabolam centum ouium et unius perditae, quae inuenta pastoris humeris reportata est, et, cur esset proposita, statim intulit: dico uobin coelo super uno peccatore poenitentiam agente, magis quam super nonaginta novem justis, qui non habent opus poenitentia. Aliam quoque pafine conpleuit: sic dico uobis: gaudium erit coram angelis dei super uno peccatore paenitentiam agente. tertiam quoque parabolam proposuit hominis habentis duos filios et diuidentis inter eos substantiam. cumque minor facultatibus perditis egere coepisset et comedere siliquas, porcorum cibum, reuersus ad patrem susceptus ab eo est. frater quoque inuidens senior patris uoce corripitur, quod laetari debue
Abbreviated transcription (Latin):
brauiũ accipiat. Quib ⁊ alus mul¬
tis u̾b usq hodie utunt᷑ cilices.
Nec hoc miremͣ in apło. si utat᷑ eiꝰ
linguȩ consuetudine in qua natꝰ
est ⁊ nutritꝰ. cũ uirgiliꝰ alter ãpud¬
nos homerus patriȩ suȩ sequens
consuetudinẽ. sceleratũ frigus ap¬
pellet. Nemo gͦ uos superet atq
deuincat. uolens humilitatẽ lit¬
terȩ sequi. ⁊ angłoꝵ religionẽ atq
culturam: ut non seruiatis sp̃ua¬
li intelligentiȩ s exemplarib fu¬
turoꝵ. quȩ nec ipse uidit qͥuoᷤ su¬
perare desiderat.sue uidit. utrũ¬
q enĩ habetur in g̾eo: p̾sertĩ cũ tu¬
mens ambulet ⁊ incedat inflatus.
mentis q suꝑbiã gestu corporis p̾¬
ferat. Hoc enĩ significat embatẽi¬
oñ. Frustra aũ inflat᷑ ⁊ tumet sen¬
su carnis suȩ. carnalit̾ cuncta in¬
telligens. ⁊ traditionũ uidaicarũ
deliram̃ta ꝑquirens: ñ tenens ca-

Expanded text:
brauium accipiat\'. quibus et aliis multis uerbis usque hodie utuntur Cilices. nec hoc miremur in apostolo, si utatur eius linguae consuetudine, in qua natus est et nutritus, cum Uergilius, alter Homerus apud nos, patriae suae sequens consuetudinem \'sceleratum\' frigus appellet. nemo ergo udevincat, 880 volens humilitatem litterae sequi, et Angelorum religionem atque culturam; ut non serviatis spirituali intelligentiae, sed exemplaribus futurorum, quae nec ipse vidit, qui vos superare desiderat, sive videt utrumque enim habetur in Graeco praesertim cum tumens ambulet, et incedat inflatus, mentisque superbiam, gestu corporis praeferat, hoc enim significat ἐμβατεύων. Frustra autem inflatur et tumet sensu carnis suae, carnaliter cuncta intelligens, et traditionum Judaicarum deliramenta perquirens, et non tenens
Abbreviated transcription (Latin):
ñ subu̾tunt᷑. in exemplũ euglicȩ
domꝰ quȩ suꝑ petr̃a robusta mole
fundata ẽ: ita ⁊ eccłiȩ quȩ sperais
in lege: ⁊ in nõie dñi saluatoris lo¬
quunt᷑ ꝑ ysaiã. Ego cuutas firma.
uem sensũ habeat qd̃ in eugłi¬
sta m̃atheo seriptũ est. si quis uult

Expanded text:
non subuertuntur in exemplum euangelicae non subuertuntur in exemplum euangelicae domus, quae super petram robusta mole fundata est, ita et ecclesiae, quae sperant in lege et in nomine domini saluatoris, loquuntur per Esaiam: ego ciuitas firma, uem sensum habeat, quod in euangelista Mattheo scriptum est: si quis uu
Abbreviated transcription (Latin):
te. maxima suscitauit incendia :¬
ita ut totus orbis arderet igne dñi
saluatoris. que uenit mitere suꝑ
terram. ⁊ in om̃ib ardere deside¬
rat. Scd̃m tropologiã quid nob̃ ui¬
deretur de hoc loco: in cõmentario¬
lis mathei breuit̾ annotauim us.
Iste aũ qui harundinẽ quassatã ñ
confregit ⁊ linũ fumigans ñ extin¬
xit. iudiciũ quoq ꝑduxit ad iue¬
toriã. Cuiꝰ iudicia uera st̃ iustifi¬
cata in semet ipsis: ut iustificet᷑
in sermonib suis. ⁊ uncat cũ uidi¬
catur. ⁊ tamdiu lum̃ p̾dicationis eiꝰ
in mundo resplendeat. nulliꝰq cos¬
teratur ⁊ uincat᷑ insidiis: donee po¬
nat in t̾ra udiciũ. ⁊ impleatur il¬
lud qd̃ scriptũ ẽ. fiat uoluntas tua
sicut in celo ⁊ in t̾ra. Et in nõie eus
gentes sperabt̃. siue in lege eiꝰ spera¬
bunt insulȩ. Quomͦ enĩ insulȩ tur¬
bine flatiiq u̾boꝵ uentoꝵ. ⁊ cre¬
bris tempestatib feriunt᷑ quið es

Expanded text:
te maxima suscitauit incendia te maxima suscitauit incendia ita, ut totus orbis arderet igne domini saluatoris, quem uenit mittere super terram et in omnibus ardere desiderat. secundum tropologiam quid nobis uidetur de hoc loco, in commentariolis Matthei breuiter adnotauimus. iste autem, qui harundinem quassatam non confregit et linum fumigans non extinxit, iudicium quoque perduxit ad uictoriam, cuius iudicia uera sunt, iustificata in semet ipsis, ut iustificetur in sermonibus suis et uincat, cum iudicatur, et tam diu lumen praedicationis eius in mundo resplendeat nulliusque conteratur et uincatur insidiis, donec ponat in terra iudicium et inpleatur illud, quod scriptum est: fiat uoluntas tua sicut in caelo et in terra. et in nomine eius gentes sperabunt siue in lege eius sperabunt insulae. quo modo enim insulae turbine flatuque uentorum et crebris tempestatibus feriuntur quidem, sed
Abbreviated transcription (Latin):
fractus q in illo ẽ. Propterea dicit᷑
de eo. Increpa dñe bestias calami. Et
in iħu uolumine torrens appellatur
teae idẽ calami. Qͥ aquas ht turbi¬
das. quas elegit isrł. purissima eon¬
q m̃te in egyptũ. ⁊ desiderans ceno¬
sam ac palustrem regionẽ. pepones¬
q ⁊ cepe. ⁊ allia. ⁊ cueumeres. ollaᷤ¬
q egyptiarũ carniũ: rectissime ꝑ¬
y saiam appellat᷑ calamꝰ fractꝰ. eui qͥ
inniti uoluerit ꝑtundet᷑ manꝰ eiu.
Qͥ enĩ pꝰ aduentũ dñi saluatoris eu¬
głicȩ int̾pretationis sp̃m derelinq̃is
in iudaieȩ litterȩ morte requiescit:
istius cuncta opera uulnerantur.
Linũ quoq fumigans ñ extinguet.
populũ de gentib congregatũ: qui
extincto legis naturalis ardore. fu¬
mi amarissim et qͥ noxius ocuł
est. tenebrosȩ q caliginis inuolue¬
batur errorib. Qũe ñ solũ ^ restru¬
xit ⁊ redegit in ciner̃ẽ: s econtrario
de parua scintilla ⁊ pene morien¬

Expanded text:
fractusque in illo est; propterea dicitur fractusque in illo est; propterea dicitur de eo: increpa, domine, bestias calami et in Iesu uolumine torrens appellatur Cane, id est \'calami\', qui aquas habet turbidas, quas elegit Israhel. purissima Ioque mente in Aegyptum et desiderans caenosam ac palustrem regionem peponesque et caepe et alia et cucumes ollasque Aegyptiarum carnium rectissime per Esaiam appellatur calamus fractus, cui qui inniti uoluerit, pertundetur manus eius. qui enim post aduentum domini saluatoris euangelicae interpretationis spiritum derelinquens in Iudaicae litterae morte requiescit, istius cuncta opera uulnerantur. 1inum quoque fumigans non extinguet, populum de gentibus congregatum, qui extincto legis naturalis ardore fumi amarissimi et qui noxius oculis est tenebrosaeque caliginis inuoluebatur erroribus. quem non solum non restinxit et redegit in cinerem, sed e contrario de parua scintilla et paene morien
Abbreviated transcription (Latin):
gis. Q ⁊ ipse loquitur in eugłio. Nõ
enĩ pat̾ iudicat quẽꝗͣ: s om̃e uidici¬
um dedit filio. Non contendet. sicut
agnꝰ ductꝰ est ad uictima. Non con¬
tendet in subu̾sione audientiũ. Ne¬
q clamabit: uixta illud qd pauls
apłs scribit. Om̃is clamor. ⁊ ira. et
amaritudo auferat᷑ a uob̃. Non cla¬
more. Neq audiet quisꝗͣ in plate¬
is siue foris uocẽ eiꝰ. Om̃is enĩ gła fi¬
liȩ regis abintꝰ n⁊. angusta ⁊ arta ui¬
a est quȩ ducit ad uitã. Unde ⁊ in
plateis uox illiꝰ ñ auditur. in quib
confident̾ agit sap̃ia. latã spaciosã¬
q uiã ñ ingrediens s arguens atq
condẽpnans. unde ⁊ his qͥ foris erat
ñ sua uoce s ꝑ parabolas loquebat᷑.
Harundinẽ inquit quassatã ñ cos¬
fractꝰ qui fuit añ uocalis. ⁊ in lau¬
des dñi concinebat. appellandus ÷
isrł: qui quonda impegit in an¬
gularẽ lapid̾e. ⁊ cecidit suꝑ eum.

Expanded text:
gis. qui et ipse loquigis. qui et ipse loquienim Pater judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Non contendet: sicut agnus ductus est ad victimam: non contendet in subversione audientium. Neque clamabit, juxta illud quod Paulus Apostolus scribit: Omnis clamor, et ira, et amaritudo auferatur a vobis . Non clamorem. neque audiet quisquam in plateis siue foris uocem eius. omnis enim gloria filiae regis ab intus et arta et angusta uia est, quae ducit ad uitam. unde in plateis uox illius non audietur, in quibus confidenter agit sapientia latam spatiosamque uiam non ingrediens, sed arguens atque condemnans. unde et illis, qui foris erant, non sua uoce, sed per parabolas loquebatur: harundinem, inquit, quassatam non confractus, qui fuit ante uocalis et in laudes domini concinebat, appellandus est Israhel, qui quondam inpegit in angularem lapidem et cecidit super eum
Abbreviated transcription (Latin):
apłi testimonia ꝓtuler̾t. diligentiꝰ
obseruandũ ẽ. non eos u̾ba secutos
screꝑant. hebreũ sensũ sius expres¬
sisse sermonib. Puer gͥ dei om̃ipotẽ¬
tis uixta dispensationẽ carnis assũp¬
tȩ qua ad nos mittit᷑. saluator ẽ ap¬
pellatꝰ. Ad quẽ in alio loco dicit pa¬
ter. Magnũ tͥ est uocari puerum
meũ:. ut congreges ⁊ͥ tribus iacob.
electa hic est filiꝰ amantissimꝰ. in qͦ
sibi cõplacuit aĩa dei. ñ qđ ds ani¬
mam habeat. s qd̃ in aĩa om̃is dei¬
monstret᷑ affectꝰ. Et ñ mirũ si in do
anima nõiet᷑. cũ uniu̾sa corporis
humani m̃bra scdm leges tropolo¬
giȩ ⁊ diu̾sas intelligentias habe
columbȩ descendit suꝑ eũ: de quo et
ioħes baptista a deo patre audisse
se narrat. Suꝑ que uideris sp̃m sc̃m
uenientẽ ⁊ manentẽ suꝑ eũ: ipse ẽ.
Et uidiciũ gentib nuntiabit. De qͦ
⁊ in psalmis legimꝰ. Deus uidiciũ tu¬
um regi da: ⁊ iustitiã tuã filio re¬

Expanded text:
i testimonia protulerunt, diligentius obseruandum est non eos uerba secutos screpant, Hebraeum sensum suis expressisse sermonibus. puer igitur dei omnipotentis iuxta dispensationem carnis adsumptae, qua ad nos mittitur, saluator est appellatus. ad quem et in alio loco dicit pater: m agnum tibi est uocari i puerum meum, uterpretatur, electa. Hic est filius amantissimus, in quo sibi complacuit anima Dei: non quod Deus animam habeat; sed quod in anima ommonstretur affectus. et non mirum, si in deo anima nominetur, cum uniuersa humani corporis membra secundum leges tropologiae et diuersas intellegentias habere columbae descendit super eum, de quo et Iohannes Baptista a deo patre audisse se narrat: super quem uideris spiritum sanctum uenientem et manentem in eo, ipse est. et iudicium gentibus nuntiabit, de quo et in psalmis legimus: deus, iudicium tuum regi da et iustitiam tuam filio re
Abbreviated transcription (Latin):
tare dicit᷑ u̾sari intͥnsecus. S ⁊ apo¬
stoł ñ pueris p̾cipit᷑. uerũ ĩa etat
robustȩ.ut assumant ꝑfectionẽ
qũa ⁊ nos conficem in etate ꝑ fec¬
ta. Nec ħ dicentes. adulam᷑ uiciis:
s auctoritatẽ sequim᷑ scripturarũ¬

Expanded text:
tris dicitur, versari intrinsecus. Sed et Apostolis non pueris praecipitur, verum jam aetatis robustae, ut assumant perfectionem, quam et nos confitemur in aetate esse perfecta. Nec haec dicentes, adulamur vitiis; sed auctoritatem sequimur Scripturaru
Abbreviated transcription (Latin):
eñi. ut dei filio angłi ministrarent.
Siue angelos apłos uocat: qr ⁊ iohs¬
p̾cursor dñi angłs appellatꝰ est. Cũ¬
q introissent in uicũ samarie ut
p̃pararent ei. ñ suscepert̃ eũ: qr fa¬
cies eiꝰ erat uadens iherłm. Hostili
int̾se samaritam ⁊ uidei diseor¬
dant odio: ⁊ cũ om̃s oderint gen¬
tes. ꝓprio contra se furore bachai¬
tur. eũ utriq de legis possessione
contendant. ⁊ in tm se mutuo ꝑse¬
quunt᷑ ut pꝰquã uidei de babylo¬
nia st̃ reu̾si. edificationẽ tẽpli. sẽ¬
ꝑ samaritani impedierint. Cũq
uellent ⁊ ipsi cũ eis edificare tem¬
płu. respondert uidei. Non lieet
nob̃ ⁊ uobis edificare domũ dñi.
Deniq ꝓ sũma in uiria pharises
exꝓbrant dño. Nonne demonium
habes. ⁊ samaritanꝰ es. Et in parabo¬
la de ierłm descendentis iherieo.
samaritanꝰ ponit᷑ ꝓ signo atq mi¬
raculo: qd malus benefecerit. Et
ad puteũ samaritanȩ seriptũ ÷.

Expanded text:
erat ut Dei Filio Angeli ministrarent. erat ut Dei Filio Angeli ministrarent. Sive Angelos, Apostolos vocat: quicursor Domini, Angelus appellatus est . Cumque ingressi essent vicum Samariae, ut praepararent ei, non susceperunt illum: quia facies ejus erat vadens in Jerusalem. Hostili inter se Samaritani atque Judaei discordant odio, et cum omnes oderint gentes, proprio contra se furore bacchantur, dum utrique de Legis possessione contendunt, et intantum se mutuo persequuntur, ut postquam Judaei de Babylonia sunt reversi, aedificationem Templi, Samaritani semper impedierint. Cumque vellent et ipsi cum eis aedificare Templum, responderunt Judaei: Non licet nobis et vobis aedificare ddenique pro summa iniuria pharisaei exprobrant domino: nonne daemonium habes et Samaritanus es? et in parabola de Hierusalem descendentis Hiericho Samaritanus ponitur pro signo atque miraculo, quod malus bene fecerit, et ad puteum Samaritanae scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
in ierusalem.¬
plerentur dies assũptionis eiꝰ ⁊ pa¬
scha celebraret. de quo dixerat. desi¬
derio desideraui hoc pascha mandu¬
bere caliẽe de quo ait. caliẽe que
dedit mͥ pat̾ ñ bibam illũ: om̃emq
doc triña suã patibulo roboraret. uix¬
ta illud quod seriptũ est cũ exalta¬
tus fuero a t̾ra om̃ia trahã ad me.
obfirmauit faciẽ suã ut iret i erłm.¬
Obfirmatione enĩ ⁊ fortitudine opꝰ
est. ad passionẽ sponte ꝓperanti.
Unde ⁊ ihezechieli. eui dixerat ds.
fili hõis in medio scorpionũ tu ha¬
bitas. ⁊ ne timeas eos. obfirmaui in¬
quit faciẽ tuã. ⁊ dedi faciẽ tuam
ȩneam. ⁊ frontẽ tuã ferreã: ut si
forsitan surrexisset contra eũ mal-¬
leus uniu̾sȩ t̾rȩ. quasi in eude duriᷤ¬
sima resisteret. malleũ q contere¬
ret. de quo seriptũ est. Quomodo
confractus est ⁊ contritꝰ malleus uns¬
uersȩ terrȩ  Et misit nuntios añ
idest angłos faciẽ suã. Iustũ erãt

Expanded text:
Hierusalemplerentur dies adsumptionis eius et pascha celebraret, de quo dixerat: desiderio desideraui hoc pascha comeberet calicem, de quo ait: calicem, quem dedit mihi pater, non bibam i 11 u m ? omnemque doctrinam suam patibulo roboraret iuxta illud, quod scriptum est: cum exaltatus fuero, omnia traham ad me, obfirmauit faciem suam, ut iret HierObfirmatione enim et fortitudine opus est ad passionem sponte properanti. Unde et Ezechieli, cui dixerat Deus: Fili hominis in medio scorpionum tu habitas, et ne timeas eos: obfirmavi, inquit, faciem tuam, et dedi faciem tuam aeneam, et frontem tuam ferream ; ut si forsitan surrexisset contra eum malleus universae terrae, quasi incus durissima 862 resisteret, malleumque contereret, de quo scriptum est: Quomodo confractus est, et contritus est malleus universae terrae ? Et misit nuntios, id est, Angelos ante faciem suam . Justum enim
Abbreviated transcription (Latin):
erueifixus ẽ. ⁊ eg̃o mundo. Qͥ cũ xͦ
crucifixuis est. spoliet pͥncipatꝰ ⁊ po¬
testates. ⁊ tͥumphet eas in ligno. Uñ
se cũ illo crucifixuri. sẏ mon cyre¬
neus portat eruẽe eiꝰ: quã uixta ali¬
os eugłistas prior ipse portauit.

Expanded text:
crucifixus est, et ego mundo . Qui cum Christo crucifixus est, spoliet principatus et potestates, et triumphet eas in ligno. Undese cum illo crucifixuri, Simon Cyrenaeus portat crucem ejus; quam juxta alios Evangelistas prior ipse portavit.
Abbreviated transcription (Latin):
tatione. sermone. negemꝰ nos met
ipsos qui ante ruimꝰ:⁊ conficeamͣ dm
qui in xp̃o renati sumꝰ. Iecireo enim
dñs erueifixus est. ut ⁊ nos qͥ eredi¬
mꝰ in eũ ⁊ peec̃o mortui sumꝰ. eruei¬
figamur cũ ipso. dicamꝰ q qđ pau

Expanded text:
tatione, sermone negemus nosmet tatione, sermone negemus nosmet ipsos, qui ante fuimus, et confiteamur eos, qui in Christo renati sumus. idcirco enim dominus crucifixus est, ut et nos, qui credimus in eum et peccato mortui sumus, crucifigam
Abbreviated transcription (Latin):
more correpto. loquebat᷑ ad om̃s di¬
scipulos:siue conuoeauit turbã
cũ discipulis suis ut mareus po¬
suit. aut iuxta luc̃a dieebat ad
cunctos. Si quis uult pꝰ me ueni¬
re abneget semetipsũ: ⁊ tollat cru¬
cem suã ⁊ sequat᷑ me. Cuiꝰ exhorta¬
tionis hic sensus ẽ. Non ẽ deliea¬
ta in deũ &̾ secura confessio. Q in
me credit: debet suũ sanguinem
anim̃a suã in p̾senti:. lucrifaciet¬
eã in futuro. Cotidie. credens in xͦ
tollit eruc̃ẽ suã: ⁊ negat seipsũ.
Qͥ impudicus fuit. uersus ad casti¬
tatem: temperantia luxuriã ne¬
gat. Qͥ formidolosus ⁊ timidus: as¬
sũpto robore fortitudinis pͥorem
se ẽe nescit. Iniquus si sequatur
iustitiã: negat iniquitatẽ. Stul¬
tus si xp̃m confiteat᷑ dei uirtutẽ¬
⁊ deiᷤsapientiã: negat stultitiam.
Qd scientes. non solũ in ꝑsecutioniᷤ
tempore ⁊ necessitate martyrii.
s in om̃i conu̾satione. opere. cogi¬

Expanded text:
more correpto loquebatur ad omnes \'dimore correpto loquebatur ad omnes \'discipulos\' siue conuocauit turbam cum discipulis suis, ut Marcus posuit, aut iuxta Lucam dicebat ad cunctos: si quis uult post me uenire, abneget se ipsum et tollat crucem suam et sequatur me. cuius exhortationis hic sensus est: non est delicata in deum et secura confessio. qui in me credit, debet suum sanguinem animam suam in praesenti, lucri eam faciet in futuro. cottidie credens in Christo tollit crucem suam et negat se ipsum. qui inpudicus fuit, uersus ad castitatem temperantia luxuriam negat; qui formidolosus et timidus, adsumpto robore fortitudinis priorem esse se nescit. iniquus, si sequatur iustitiam, negat iniquitatem; stultus, si Christum confiteatur dei uirtutem deique sapientiam, negat stultitiam. quod scientes non solum in persecutionis tempore et necessitate martyrii, sed in omni conuersatione, opere, cogi
Abbreviated transcription (Latin):
e quo in cõmentarioꝵ eiusdem
mathei libro. ita breuit̾ sũ locutꝰ.
Qͥ deponit ueterẽ hõiem cũ operib
sius: negat se ipsũ dicens Uiuo aũ¬
ĩa non ego. uiuit uero in me xp̃e:
tollit q eruẽe suã ⁊ mundo cruci¬
figitur. Cui autẽ mundus eruci¬
fixus est. lequitur dñm erucifixũ.
Quib nc hȩc addere possumꝰ. Postꝗͣ
ostendit dilcipulil luis qđ oporte¬
ret eũ ire iherłm. ⁊ multa pati a sa¬
cerdotib ⁊ seribis ⁊ principib sac̾¬
dotũ ⁊ occidi: assumens eũ petrus
cepit inerepare ⁊dicere. Absit a
te dñe: non erit tibi hoe. Ꝙ eonu̾¬
sus: dieit pet᷑. Uade post me sathanaᷤ.
scandalũ es mͥ:. qr ñ sapis quȩ dei ft̃.
s quȩ hominũ. humano quippe
timore ꝑt̾ritꝰ. passionẽ dñi formida-¬
uit. Et quomodo audiens. multa
pati ⁊ occidi. timebat: sic audiens.
& t̾eia die resurget. gaudere debu¬
erat. ⁊ tͥstitiã passionis resurrecti¬
onis gła mitigare. Unde illo ꝓ ti¬

Expanded text:
ertio commentariorum eiusdem Matthei libro ita breuiter locutus sum: qui deponit ueterem hominem cum operibus eius, negat se ipsum dicens: \'uiuo autem non ego, uiuit uero in me Christus\', tollitque crucem suam et mundo crucifigitur. cui autem mundus crucifixus est, sequitur dominum crucifixum. quibus nunc haec addere possumus: postquam ostendit discipulis suis, quod oporteret eum ire Hierusalem et multa pati a sacerdotibus et scribis et principibus sacerdotum et occidi, adsumens eum Petrus coepit increpare et dicere: absit a te, domine, non erit tibi hoc. qui conuersus dicit Petro: uade post me, satanas, scandalum es mihi, quia non sapis, quae dei sunt, sed quae hominum. humano quippe timore perterritus passionem domini formidabat. et quo modo audiens \'multa pati\' et \'occidi\' timebat, sic audiens: et tertia die resurget gaudere debuerat et tristitiam passionis resurrectionis gloria mitigare. unde illo pro ti
Abbreviated transcription (Latin):
q nisi sequam hebraicã ueritatẽ:
ad dñm saluatorẽ non ꝑtinere. ma-¬
nifestũ est. Sequit᷑ eñĩ. Ipłi aũ ĩmo¬
labant baalim. Qd̃ autẽ de assump¬
to testimonio in eugłio minꝰ est. splẽ¬
debit ⁊ ñ quassabitur. donee ponat
suꝑ t̾ram uidiciũ: uidetur mͥ acci¬
disse pͥmi seriptoris errore. qui legenᷤ
suꝑiorẽ sententiã in u̾bo uidicii ẽe
finitã. putauit inferioris senten¬

Expanded text:
 Hebraicam ueritatem, ad dominum saluatorem non pertinere manifestum est. sequitur enim: ipsi autem immolabant Baalim. quod autem de adsumpto testimonio in euangelio minus est: splendebit et non quassabitur, donec ponat super terram iudicium, uidetur mihi accidisse primi scriptoris errore, qui legens superiorem sententiam in uerbo iudicii esse finitam putauit inferioris senten
Abbreviated transcription (Latin):
ta peecatũ ꝑ mandatũ oꝑatũ est
in me om̃em coneupiscentiã.
onamꝰ totũ testimoniũ. ⁊ sin¬
gula. xp̃i auxilio disserentes. qͥd
nobis uideat᷑ simplicit̾ indicemus:
non p̾uidieantes tuo sensuiquid
uelis intelligere. s nr̃am sententi¬
am breuit̾ explicantes. Quid gͦ di¬
cemꝰ: Lex peceatũ ẽ: Absit. S pec¬
eatũ non cognoui: nͥ ꝑ legẽ. Nã cos¬

Expanded text:
catum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. — Ponamus totum testimonium et singula Christi auxilio disserentes, quid nobis uideatur, simpliciter indicemus non praeiudicantes tuo sensui, quid uelis intellegere, sed nostram sententiam breuiter explicantes. oquid ergo dicimus? lex peccatum est? absit.. sed peccatum non cognoui nisi per legem. na
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ. Statĩ q coniungit᷑. Ue preg¬
nantib ⁊ nutrientib in illis die¬
b. In quib dieb: Qñ abominatio
desolationis steterit in loco sc̃o. Qd
quide iuxta litterã de aduentu anti¬
xp̃i p̾dieari nulli dubiũ est. q̃n ꝑse¬
cutionis magnitudo cõpellit fuge¬
re. ⁊ graues uteri paruili q lacten¬
tes fugã retardant. licet quida titi
⁊ uespasiani adu̾sũ uideos ⁊ p̾cipue
ierłm obsidionẽ pugñaq signifiea¬
ri uelint. Hiemẽ quoq ⁊ sabbatum
sic int̾pretantur. ne eo tẽpore fuge¬
re cõpellant᷑. qñ duricia frigoris in
agris. ⁊ in desertis locis fugientes
latere ñ patit᷑: ⁊ obseruatio sabba¬
ti aut p̾uarieatores facit si fugi¬
ant: aut hostiũ gladiis subiacere
si sabbati ociũ ex p̾cepto seruaue¬
rint. Nos aũ audientes dñm salua¬
torẽ. ut qui in uidea st̃ ad montana
confugiant ipsi quoq oculos leua¬
mus ad montes de quib seriptũ ÷
leuaui oculos meos ad montes ũn

Expanded text:
coniungitur: uae praegnantibus et nutrientibus in illis diebus. in quibus diebus? quando abominatio desolationis steterit in loco sancto. quod quidem iuxta litteram de aduentu antichristi praedicari nulli dubium est, quando persecutionis magnitudo conpellit fugere et graues uteri paruulique lactantes fugam retardant, licet quidam Titi et Uespasiani aduersus Iudaeos et praecipue Hierusalem obsidionem pugnamque significari uelint. hiemem quoque et sabbatum sic interpretantur, ne eo tempore fugere conpellantur, quando duritia frigoris in agris et in desertis locis fugientes latere non patitur et obseruatio sabbati aut praeuaricatores facit, si fugiant, aut hostium gladiis subiacere, si sabbati otium et praecepta seruauerint. nos autem audientes dominum saluatorem, ut, qui in Iudaea sunt, ad montana confugiant, ipsi quoque oculos leuamus ad montes, de quibus scriptum est: leuaui oculos meos ad montes, unde
Abbreviated transcription (Latin):
ritate educet iudiciũ. Non erit tri¬
stis neq turbulentꝰ. donec ponat in
t̾ra iudiciu. ⁊ legẽ eiꝰ insulȩ expecta¬
ueritatẽ. s quasi hebreũ ex hebreiᷤ.
⁊ in lege dñi doctissimũ. ea gentib
ꝓtulisse quȩ in bebreo legerat.Si e
tes edider̃t. iacob puer meus susci¬
piam eũ. isrł electꝰ meus suscepit
eũ aĩa mea: quomͦ in iħu intelligi

Expanded text:
et judicium. Non erit tristis neque turbulentus, donec ponat in terra judicium: et legem ejus insulae expectaVeritatem: sed quasi Hebraeum ex Hebraeis, et in Lege Domini doctissimum ea gentibus protulisse, quae in Hebraeo legerat. Si etes ediderunt: Jacob puer meus, suscipiam eum: Israel electus meus, suscepit eum anima mea, quomodo in Jesu intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
harundinẽ quassatã ñ confringet:
⁊ linũ fumigans ñ extinguet:
Ad euiꝰ expositionẽ loci. totũ quod
matheus de ysaia ꝓpħa assumpsit
hebraicũ. cui theodotio. aquila. sym
macus q consentiunt. Sic gͦ de .iiiiͦ.
eugłistis solus matheus posuit. Iħc
autẽ sciens secessit inde: ⁊ secuti st̃
eũ multi. ⁊ eurauit eos om̃s:⁊ p̾ce¬
pit eis ne manifestũ eũ facerent :
ut impleret᷑ quod dictũ est ꝑ y saiã
ꝓpħam dicentẽ. Eece puer meus q̃
elegi. dilectꝰ meus. in quo bn cõpla¬

Expanded text:
harundinem qu as s at am non co nf r ing et et linum f umigans non extinguet. — Ad cuius expositionem loci totum, quod Mattheus de Esaia propheta adsumpsit,Hebraicum, machusque consentiunt. Sic ergo de quatuor Evangelistis, solus Matthaeus posuit: « Jesus autem sciens, secessit inde: et secuti sunt eum multi, et curavit eos omnes: et praecepit eis, ne manifestum eum facerent; ut impleretur quod dictum est per Isaiam Prophetam , dicentem: Ecce puer meus quem elegi: dilectus meus, in quo b
Abbreviated transcription (Latin):
delectant. Aliis dulcia placent: ñ¬
nullos subamara delectant. Hoꝵ
stomacħu acida renouant: illoꝵ
salsa sustentant. Uidi ego nauseã
⁊ capitis u̾tiginẽ antidoto qd̃ ap¬
pellatur p̃icr̃ã sepe sanari ⁊ iuix¬
ta ypocraten contraria contrari¬
oꝵ remedia. Itaq nr̃am amaritu¬
dinem illiꝰ nectareo melle curato:
⁊ mitte in mẏrrã lignũ erucis. se¬
nilem q pituitã uiuenili austeri¬
tate cõpesce: ut possis leta eantare
quã. dulcia guituri meo eloquia
Itua. suꝑ mel orimeo. i.¬
UR iohes discipulos mittit ad

Expanded text:
delectant. aliis dulcia placent, nondelectant. aliis dulcia placent, nonnullos subamara delectant, horum stomachum acida renouant, illorum salsa sustentant. uidi ego nauseam et capitis uertiginem antidoto, quae appellatur πικρά, saepe sanari et iuxta Hippocraten contraria contrariorum remedia. itaque nostram amaritudinem illius nectareo melle curato et mitte in Merram lignum crucis senilemque pituitam iuuenili austeritate conpesce, ut possis laeta cantare: quam dulcia gutturi meo eloquia tua, super mel ori meo. Cur Iohannes discipulos suos mittit
Abbreviated transcription (Latin):
re aut ñ satis intelligere: que tai¬
tis obscuritatib ⁊ futuroꝵ tẏpis
inuoluta est. ut om̃iᷤ int̾pretatio¬
ne egeat: ⁊ porta orientalis de qua
uerũ lum̃ exorit᷑. ⁊ ꝑ quã pont̾i¬
fex eg̾ditur ⁊ ingreditur semper
clausa sit. ⁊ soli xp̃o pateat qui
habet claiim daiud. qui aperit
⁊ nemo claudit. claudit ⁊ nemo
aperit. ut illo reserante introe¬
as cubiculũ eiꝰ. ⁊ dicas. introduxit
me rex in cubiculũ suõ. Preterea
satis miratus sũ cur purissimo fon¬
te uicino nr̃i tam ꝓcul ruuili flu¬
enta quesieris: ⁊ omissis aquis siloe
quȩ uadunt cũ silentio. desideres
aquas seor quȩ turbidis huiꝰ scłi
uiciis sordidant᷑. Habes ibi iurum
sc̃m alethiũ prb̃m. qui uiua ut
auint uoce: ⁊ prudenti disertoq
sermone possit soluere quȩ requi¬
ris: nisi forte ꝑegrinas merces de¬
sideras:⁊ ꝓ uarietate gustus nr̃o¬
rũ quoq condim̃torũ te alim̃ta

Expanded text:
re aut non satis intellegere, quae tanre aut non satis intellegere, quae tantis obscuritatibus et futurorum typis inuoluta est, ut omnis interpretatione egeat et porta orientalis, de qua uerum lumen exoritur et per quam pontifex ingreditur et egreditur, semper clausa sit et soli Christo pateat, qui habet clauem Dauid, aperit et nemo claudit, claudit et nemo aperit, ut illo reserante introeas cubiculum eius et dicas: introduxit me rex in cubiculum s u u m. praeterea satis miratus sum, cur purissimo fonte uicmo nostri tam procul riuuli fluenta quaesieris et omissis aquis Siloe, quae uadunt cum silentio, desideres aquas Sior, quae turbidis saeculi huius uitiis sordidantur. habes ibi sanctum uirum Alethium presbyterum, qui uiua, ut aiunt, uoce et prudenti disertoque sermone possit soluere, quae requiris, nisi forte peregrinas merces desideras et pro uarietate gustus nostrorum quoque condimentorum te alimenta
Abbreviated transcription (Latin):
apodemiꝰ int̾pretationẽ
nõis sui longa ad nos ue¬
niens nauigatione signauit::
et de oceani littore atq ultimis
galliarũ finib Roma p̾terita que¬
suiit bethleem. ut inueniret in ea
celestẽ panẽ. ⁊ saturatꝰ eruetuaret
in dñoac diceret.eructuauit cor
meũ uerbũ bonũ. dico opera mea
regi. detulit mͥ in parua scedula
maximas questiones. quas a te da¬
tas mͥq tradendas diceret. Aqͣrũ
lectione intellexi studiũ reginȩ
saba in te ẽẽ cõpletũ: quȩ de finib
lomonis. Non quide ego salomos
qui ⁊ ante se ⁊ pꝰ se cunctis hõib¬
p̃fertur in sap̃ia. s tu regina ap¬
pellanda es saba. in cuiꝰ mortali cor¬
pore ñ regnat peccatũ: ⁊ quȩ ad
dñm tota m̃te conu̾sa. audies ab
eo. conu̾tere. conutere sunamitiᷤ.
Etenĩ. saba. in lingua nr̃a conu̾sio¬
nem sonat: Simul q animadu̾ti.
qd̃ questiunculȩ tuȩ de eugłio tas¬
tũ ⁊ de apło ꝓpositȩ. indicant te
ueterẽ seripturã aut ñ satis lege¬

Expanded text:
i interpretationem nominis sui, longa ad nos veniens navigatione, signavit, et de Oceani littore, atque ultimis Galliarum finibus, Roma praeterita, quaesivit Bethleem, ut inveniret in ea coelestem panem, et saturatus eructaret in Domino, ac diceret: Eructavit cor meum verbum bonum, dico ego opera mea regi , detulit mihi in parva schedula maximas quaestiones, quas a te datas, mihique tradendas diceret. Ad quarum lectionem intellexi studium Reginae Saba in te esse completum, quae de finibus lomonis . Non quidem ego Salomon, qui et ante se, et post se, cunctis homifertur in sapientia, sed tu regina appellanda es Saba, in cuius mortali corpore non regnat peccatum et quae ad dominum tota mente conuersa audies ab eo: conuertere, conuertere, Sunamitis. etenim Saba in lingua nostra \'conuersionem\' sonat. simulque animaduerti, quod quaestiunculae tuae de euangelio tantum et de apostolo positae indicant te ueterem scripturam aut non satis lege
Abbreviated transcription (Latin):
dine quassatã ñ confringet᷑. ⁊ linũ
fumigans ñ extinguet.: donee eici¬
at ad uictoriã uidiciũ: ⁊ in nõie eiꝰ
Iacob puer meus. suscipiã illũ: isrł
electus meus. suscepit eũ aĩa mea.
Dedi sp̃m meũ suꝑ eũ: uidiciũ gen

Expanded text:
inget et linum fumigans non extinguet, donec eiciat ad uictoriam iudicium; et in nomine eius Iacob puer meus, suscipiam eum; Israhel electus meus, suscepit eum anima mea. dedi spiritum meum super eum, iudici
Abbreviated transcription (Latin):
rũ sit finis ⁊ legis. s ille qͥ ioħis testi¬
monio p̾dicatꝰ est. Ioħ̃es aũ scdm my¬
steriũ qd̵ in malachia seriptũ e̾ ipse
est helias qͥ uenturus est. ñ qd̃ eade
ille sustinuit ab iezabel: ut quomͦ
helyas sedi p̾cursor aduentꝰ est. ita
ioħes uenturũ in earne dñm salua¬
torẽ. ñ solũ in heremo. s ⁊ in matris
utero salutarit. ⁊ exultatione cor

Expanded text:
rum sit finis et legis, sed ille, qui Iohannis testimonio praedicatus est. Iohannes autem secundum mysterium, quod in Malachia scriptum est, ipse est Helias, qui uenturus est, non quo eadem ille sustinuit ab Iezabel, ut, quomodo Helias secundi praecursor aduentus est, ita Iohannes uenturum in carne dominum saluatorem non solum in heremo, sed et in matris utero salt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuenire non posse. Quãobrem oras¬
dus ẽ dñs. ne in exordio fidei ⁊ creseen¬
tis etatis oriat᷑ hiems. de qua serip¬
tũ est. hiemł transiit ab iit sibi: ne
ocio torpeamꝰ. s ĩminente naufra¬
gio suscitemꝰ dormientẽ dñm. atq
dicamꝰ. Preceptor saluanos: perimꝰ.
uid sibi uelit qđ scͥptũ:¬

Expanded text:
peruenire non posse. quam ob rem oranperuenire non posse. quam ob rem orandus est dominus, ne in exordio fidei et crescentis aetatis oriatur hiems, de qua scriptum est: hiems transiit, abiit sibi, ne otio torpeamus, sed inminente naufragio suscitemus dormientem dominum atque dicamus: praeceptor, salua nos, perimus. Quid sibi uelit, quod scriptu