comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lathas paulus loquit᷑. Qui e¬
nim oꝑatꝰ ẽ petro in apłatu cir¬
cuincisionis: oꝑatꝰ ẽ & mͥ ingen¬
tes & barnabe. Pariter enĩ ad
nationes spͣs sci auctoritate
ministeriorũ dĩ. Deniq quasi
hrincipatum in sacerdocio pos¬
sidentes. & initiatores fidei: a
.xͦ. stͣ demonstrati dicente. eun
unuͣ baptisma. Quis non exip̃a
rentiam tͥnitatis. dum una sit
arbitror quenquam tam uecor¬
dem atq insanuͣ futurum: ut ꝑ¬
fectum baptisma putos quod
dat᷑ in nomine patris. ꝙq filii si
nomine filii & sp̃s sc̃i. non p̃posito
uocabulo patͥs. Licos enim qͥs pos¬
sit existere saxei ut ita dicam
cordis. & penitꝰ mentis alienȩ.
qd̾ ita baptizare conet᷑. ut unũ
immo penitꝰ a peccato liberare
non potuit. quos a se eristima
uerit baptiratos. Ex his colligi¬
tͣ. quam ĩdiuisa sit substantia

Expanded text:
aulus loquitur. Qui enim operatus est Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi in gentes et Barnabae . Pariter enim ad nationes Spiritus sancti auctoritate mysteriorum Dei. Denique quasi principatum in sacerdotio possidentes, et initiatores fidei a Christo sunt demonstrati, dicente: Euntunum baptisma. Quis non ex ipsa rentiam sanctae Trinitatis, dum una sit arbitror quemquam tam vecordem atque insanum futurum, ut perfectum baptisma putet id quod datur in nomine Patris, et Filii, sinomine Filii, et Spiritus sancti, non praeposito vocabulo Patris. Licet enim quis possit existere saxei ut ita dicam cordis, et penitus mentis alienae: qui ita baptizare conetur, ut unum immo penitus a peccatis liberare 131 non poterit, quos a se baptizatos existimaverit. Ex his colligitur, quam ind
Abbreviated transcription (Latin):
miserit: & doginata ueritatis
docenda pater in eccłia consti¬
tas. tertio magistros. suꝑ hac re
apłi etiam congruente sententia.
quimur. non ut hominib pla¬
centes s dõ. qui ꝓbauit corda
nr̃a: hos eosdem quos xp̃c ma
quã ad quisiuit ꝑ sanguinẽ suũ.
Si enim quos xp̃c ad euange¬
lizandum. & baptizandas na¬
suit patris sententia destina¬
non & illud considerandum
quod incorde & sensu habitare
non pot̃ creatura. nisi ds̃. ⁊ ser¬
mo eus. in spũ sc̃o: sicut ad qͦs¬
dam loquit᷑ pater. In habitabo
in eis: q in ambulabo. E ad iꝑ¬
sũ quidam dirigit uocem. Tu
aut̃ in scõ habitas. laus isrł.
Altus quippe in altis habitat.
uniuerse conditor ereature.
Habitat uero & genitꝰ filius.
in mente pura. & corde creden¬
tium. Per fidem quippe habita
re xꝑm in interiori homine
In spũ in interiori homine ha¬

Expanded text:
miserit, et ad dogmata veritatis docenda Pater in Ecclesia constitas, tertio magistros, super hac re etiam Apostoli congruente sententia: quimur: non ut hominibus placentes, sed Deo qui probavit corda nostra : hos eosdem quos Christusquam acquisivit per sanguinem suum ? Si enim quos Christus ad evangelizandum et baptizandas nasiae praeposuit, Patris sententia destinanon et illud considerandum, quod in corde et sensu habitare non potest creatura, nisi Deus et sermo ejus in Spiritu sancto: sicut ad quosdam loquitur Pater: Inhabitabo in eis, et inambulabo . Et ad ipsum quidam dirigit vocem: Tu autem in sancto habitas, laus Israel . Altus quippe in altis habitat universae conditor creaturae. Habitat vero et unigenitus Filius in mente pura, et corde credentium. Per fidem quippe habitare Christum, in interiori homine:In Spiritu, in interiori homine ha
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓut uult. Unde discentes oꝑa¬
tricẽ. & ut ita dicam distͥ butͥcẽ
naturam sp̃s sci: non obduce¬
quã plurimis locis subsistens
dbͥ uisum est. ñ oꝑationem
significat sed naturam: maxume
cũ & de dno simile qͥd reperiat᷑.
ut sicut dño uisume̾ ita factũ
est. Deniq & sermones eus se¬
Separate mͥ barnaban & pau¬
lũ. in opus quo uocaui eos. Quȩ
uox diuinitatis & auctoritatis
index: non creatam. s increatã
substantiam monstrat. Neq e¬

Expanded text:
t . 23. Unde dicentes operatricem, et ut ita dicam, distributricem naturam Spiritus sancti: non abducaque plurimis locis subsistens dicitur, visum est, non operationem significat, sed naturam: maxime cum et de Domino simile quid reperiatur, ut: Sicut Domino visum est, ita factum est . Denique et sermones ejus saeSeparate mihi Barnabam et Saulum, in opus ad quod vocavi eos . Quae vox divinitatis et auctoritatis index, non creatam, sed increatam substantiam monstrat. Neque e
Abbreviated transcription (Latin):
aliam quoq scͥpturam fidei
nr̃e ꝓbationem monstrare ꝑ¬
facile est. Solus sapiens dictꝰ
sapientiam: neq ꝑ cuiusdã
alterius sapientie participati¬
onem sapiens nuncupatur.
Si quidem multi sapientes
dicunt᷑: non ex sua natura. sed
ex cõmunione sapientie. Ds
sapientie. neq aliunde sapi¬
ens effectus. dictus ẽ sapiens
solus. & generans sapientiam:
oẜ alios faciens sapientes. Quȩ

Expanded text:
aliam quoque Scripturam, fidei nostrae probationem monstrare perfacile est. Solus sapiens dictus sapientiam, neque per cujusdam alterius sapientiae participationem, sapiens nominatur. Siquidem multi sapientes dicuntur, non ex sua natura, sed ex communicatione sapientiae. Deus patione, neque aliunde sapiens effectus, dictus est solus sapiens, et generans sapientiam, et alios faciens sapientes. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
uocib pͣdicat᷑. Cundem cireu¬
lum unitatis atq substantiȩ
entia ẽ. ueritatis eͣ spͣs. uide¬
mus herere cum filio: & rur¬
sum filiũ a patris non discͤ¬
pare substantia. Cum autͣ
filius imago patris sit inui¬
sibłis. & forma sustantiȩ eius
quicumq ad hanc imaginem¬
uel formam imaginantur
atq formant᷑ ad ducuntur ad
similitudinem di.: iuxta iures
tam᷑ humani ꝓ fectus istius mo¬
di formam &s ĩmaginem conse¬
sit signaculum dĩ. hi qͥ formã
&s imaginem dĩ capiunt signa¬
ti ꝑ eum os in eo dnͣr ad signa¬
culum ap̃i sapientie & scien¬
tiȩ: & insuꝑ fide pleni. Nam
cdiuisiones operationum stͣ.
idẽ aut̃ ipse sp̃s. qui oꝑat᷑ oĩa
in omib Operante gͦ patre mul¬
tiplicem karismatum pleni¬
tudinem: multiplicat eam filiꝰ

Expanded text:
vocibus praedicatur. Eumdem circuvocibus praedicatur. Eumdem circulum unitatis atque substantiae entiae et veritatis est spiritus, videmus habere cum Filio: et rursum Filium a Patris non discrepare substantia. Cum autem Filius imago sit Dei invisibilis, et forma substantiae ejus, quicumque ad hanc imaginemvel formam imaginantur, atque formantur, adducuntur in similitudinem Dei: juxta vires tamen humani profectus, istiusmodi formam sit signaculum Dei, hi qui formam et imaginem Dei capiunt, signati per eum, in eo ducuntur ad signaculum Christi sapientiae et scientiae, insuper fide pleni. Nam divisiones operationum sunt, idem autem ipse spiritus qui operatur omnia in omnibus . Operante ergo Patre multiplicem charismatum plenitudinem, multiplicat eam Filius
Abbreviated transcription (Latin):
refert᷑: replecum ẽẽ iħm naue
a dño sp̃uͣ sapientiȩ. Sicut gͦ
solus sapiens ds̃ non accipiẽs
aliunde sapientiam sed sapi¬
entes faciens. & generans sapr¬
entiam. solus ẽ sapiens extra
om̃s qui ꝑ nuncupationem
eiꝰ sapientes dicunt᷑. Multitu¬
do quippe sapientium. salus
mundi. & qui semet ipsos cog¬
noscunt hii sunt sapientes:
& rursum cum fueris cum
sapientib sapiens eris: sic &
sp̃s sc̃s non accipiens alunde
sapientiam. dictus ẽ sp̃s sapi¬
entie. Hoc enim ipsum qd̃ sub¬
sistit. spͣc sapientiȩ eͣ: & natu¬
ra eius nichil ẽ aluid ni si sp̃s
abundant̾ in sectarum uolu¬
mine disputauimus. Unde
ne eadem suꝑflue replicemꝰ.
contenti simus disputatione
capax eet sapientiȩ es ueritatiᷤ.
in to aliquando descender&.
ut desiuera habere qd̾ alun¬
de susceperat. id ẽ sapientiam
es ueritatem. W̾ filuis sapien¬
tia & ueritas ipse subsistens.
non separat᷑ apatre: qui solꝰ
sapiens &s uerus scͥpturarum

Expanded text:
pletum esse Jesum Nave a Domino spiritu sapientiae. Sicut ergo solus sapiens Deus, non accipiens aliunde sapientiam, sed sapientes faciens et generans sapientiam: solus est sapiens, extra omnes qui per nuncupationem ejus sapientes dicuntur: Multitudo quippe sapientium salus mundi : et, Qui semetipsos cognoscunt, hi sunt sapientes: Et rursum: Cum fueris cum sapientibus, sapiens eris : sic et Spiritus sanctus non accipiens aliunde sapientiam, dictus est spiritus sapientiae: hoc enim ipsum quod subsistit, spiritus sapientiae est: et natura ejus, nihil est aliud nisi Spiritus abundanter in Sectarum volumine disputavimus. Unde ne eadem superflue replicemus, contenti simus disputatione capax esset sapientiae et veritatis, in id aliquando descenderet, 129 ut desineret habere quod aliunde susceperat: id est sapientiam et veritatem. Et Filius sapientia et veritas ipse subsistens, non separatur a Patre, qui solus sapiens et veritas, Scripturatum
Abbreviated transcription (Latin):
omĩmͦ si caruerint tenebres¬
cent. & obdurescent quodãmͦ
Dinde infideles homines tene
lux fuint. In qua ꝓficiendo
si ex fide ad speciem ꝑuene¬
rint. u̇ id qd̾ credunt. etiã
conspicere sic̃ tantũ bonum
pot̃ conspici mereantur. ꝑ¬
fectã recipient imagine̾ dĩ
Calib enĩ dic̃ apłs. Fuistis enͣ¬
aliquando tenebre: ncͣ autͣ lux
in dño. Porro diabolus & angłi
eiꝰ tenebre st̃ infidelib hõib
exteriores. Plus eniͣ ab illa
caritate auersi. & in suuͣ fac¬
tũ obstinationẽq ꝓgͣssi stͣ.
E qmͣ in extremo urdicio dic¬
turꝰ ẽ aͦ. eis quos ad sinistrã
malignis spĩtib ꝯuingendos
simulq dãpnandos dicit ituroᷤ
intenenebras exteriores. id est

Expanded text:
omnimodo si caruerint, tenebresomnimodo si caruerint, tenebrescent et obdurescent quodammodo. Proinde infideles homines teneblux fiunt: in qua proficiendo si ex fide ad speciem pervenerint, ut id quod credunt etiam prospicere, sicut tantum bonum potest conspici, mereantur, perfectam recipient imaginem Dei; talibus enim dicit Apostolus: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino. Porro diabolus et angeli ejus tenebrae sunt infidelibus hominibus exteriores; plus enim ab illa charitate aversi, et in suum factum obstinationemque progressi sunt; et quoniam extremo judicio dicturus est Christus eis quos ad sinistram malignis spiritibus conjungendos simulque damnandos dicit ituros in tenebras exteriores, id est
Abbreviated transcription (Latin):
rationalis creatura. siue in
angłico sp̃u. siue in aĩa huma¬
na. ita facta est ut s ipsa bo¬
nũ quo beata fiat eeͣ nͣ pos¬
sit. s mutabilis eius si ꝯuer¬
tatur ad incoͣmutabile bon᷑
fiat beata. Unde si aduertat᷑
misera est: auersio eiꝰ. uicui
eiꝰ. & ꝯuersio u̾rtutis eiꝰ. Na¬
tura gͦ ñ eͣ mala. quia creat᷑a
spͣs uite est. Rationalis etiã
pͥuata bono ouiꝰ participati¬
one beatificat᷑. id eͫ etiã uen¬
tior. nͣ mole qr nisi corporuͣ
eͣ moles. s ui quadã qua suꝑ¬
gͣͥditur omnẽ fantasiã. q̃ uo
lutat animus haustã de sen¬
sib corꝑis. S quẽ admodũ
in ipsis corporib ea que infe¬
riora st̃: sicut t̾ra ⁊ aqua ⁊ ip̃e
aer meliora sunt participa¬
tione melioris. id e̾ cuͣ luce
illuminant᷑. & feruore uege¬
tant᷑: sic incorporee creature
rationales ipsius creatoris
fuint participatione melio¬
res cũ ei coherent purissi¬
ma & scissima caritate qua

Expanded text:
rationalis creatura siue in rationalis creatura siue in angelico spiritu siue in anima humana ita facta est, ut sibi ipsa bonum, quo beata fiat, esse non possit, sed, mutabilitas eius si conuertatur ad incommutabile bonum, fiat beata; unde si auertatur, misera est. auersio eius uitium eius et conuersio uirtus eius est. natura ergo non est mala, quia creatura s uitae rationalis etiam priuata bono, cuius participatione beatificatur, id est etiam uittior non mole, quia nonnisi corporum est moles, sed ui quadam, qua supergreditur omnem phantasiam, que sensibus corporis. Sed quemadmodum in ipsis corporibus, ea quae inferiora sunt, sicut terra et aqua, et ipse aer, meliora fiunt participatione melioris, id est, cum luce illuminantur et fervore vegetantur, sic incorporeae creaturae rationales ipsius Creatoris fiunt participatione meliores, cum ei cohaerent purissima et sanctissima charitate, qua
Abbreviated transcription (Latin):
biendo ꝓgressi sunt. Caritas
enĩ nͣ emulat᷑ : non inflatur.
d̾o non emulat᷑. quia nͣ in fla¬
tur. Ubi enĩ pͣcedit inflatio.
& nimis insuꝑbiam inuidiã¬
q ꝓgressi. uelut glatiali du¬
ritia torpuerunt. & idõ ꝑfi
guram tanquã in aquilone
ponunt᷑. Unde cũ generi hir¬
mano diabolꝰ incubarꝙ. uen¬
tura grͣa saluatoris drͣ in can¬
tica eanticorũ. Exurge aqui¬
lo & ueni auster. ꝑfla ortum
meũ & fluent aromata illiꝰ.
Exurge qui irriusti. qui sub¬
ditis incũbis: qui possessos
p̾mis. Etxurge ut a tuo pon¬
dere releuatiꝰ erigantur. qͦꝵ
Ꝙ ueni auster inquit. sp̃u
inuocantis grͣe flante de me¬
ridie uelut a parte feruida.
inquodam psalmo. Conuer
stro. captiuitate᷑ scił qua sub
diabolo tanquã sub aquilone
tenebantur. ubi abundande
iniquitate friguerant. & quo¬
dãm congelauerant. Hinc
te austro. glaties resoluit᷑. &
torrentes fluunt. ide̾ pecc̃is
remissis ppłi ad.xp̃m carita¬
soluentur peccã tua. ꝓinde

Expanded text:
biendo progressi sunt. caritas enim non aemulatur, non inflatur; ideo non aemulatur, quia non inflatur; ubi enim praecedit inflatio, et nimis in superbiam inuidiamque progressi uelut glaciali duritia torpuerunt. et ideo per figuram tamquam in aquilone ponuntur. unde, cum generi humano diabolus incubaret, uentura gratia saluatoris dicitur in cantico canticorum: Exsurge, aquilo, et ueni, auster, et perfla hortum meum et fluent arexsurge qui irruisti, qui subditis incumbis, qui possessos premis; exsurge, ut a tuo pondere releuati erigantur quorum et ueni, auster, inquit, spiritum inuocans flantem de meridie uelut a parte feruida ein quodam psalmo: conuertstro; captiuitatem scilicet, qua sub diabolo tamquam sub aquilone tenebantur, ubi abundante iniquitate friguerant et quodam modo congelauerant. hinc te austro glacies resoluitur et torrentes fluent, id est peccatis remissis populi ad Christum caritasoluuntur peccata tua. Proinde
Abbreviated transcription (Latin):
tum in ipso est. priuare con¬
uincitur. S enim aliqua erit
uoluntas. que nulli subdita
sit.: non erit uoluntas dĩ oĩ¬
bus prelata: nec erit sola
cui nulla presit. Solus as¬

Expanded text:
tum in ipso est, convincitur. Si enim est alia aliqua voluntas, 47 quae nulli subdita sit, non erit voluntas Dei omnibus praelata, nec ipsa erit sola, cui nulla alia praesit. Nulla
Abbreviated transcription (Latin):
na adole scentia. inqua filius
iunior portionem sibi pater¬
ne substantie postulat seque¬
strari: ꝙ bonum incipit uel¬
le ddiuidere. quod in cominu¬
ne dulcius possidetur: & ha¬
bere solus. quod participati¬
tͥa adoͣ partitione amittit᷑.¬

Expanded text:
na adolescentia, in qua filius junior portionem sibi paternae substantiae postulat sequestrari, et bonum incipit velle dividere, quod in commune dulcius possidetur; et habere solus, quod participatipartitione amittit
Abbreviated transcription (Latin):
t̾renis feliciores uident᷑. tan¬
tomagis interrã descendt̃
hoc ẽ in terrena depͥmuntur.
E idoͣ in conspectu eiꝰ ꝓcidẽt
hoc ẽ ubi ipse uid&. nͣ ubi
homines uident. qui eos excel¬
sos sublimesq arbitrantur.

Expanded text:
tanto magis in terram descendunt, hoc est in terrena deprimuntur. et ideo in conspectu eius procident, hoc est ubi ipse uidet, non ubi homines uident, qui eos excelsos sublimesque arbitrantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Hac eccłie dilationeꝰ etiã suꝑ¬
bi hoc ẽ diuites t̾re adducti
st᷑ ut manducarent. & quã¬
uis nͣ saturati tam᷑ adorent.
mi hoc loco tenuit. quẽ ui¬
demꝰ iͣpleri Adiungit aut̃.
nconspectu eiꝰ ꝓcident om̃s
qui descendt᷑ inderrã. om̃s

Expanded text:
hac ecclesiae dilatatione etiam superbi. hoc est diuites terrae adducti sunt. ut manducarent, et quamuis non saturati tamen adorant. mi hoc loco tenuit, quem uidemus impleri. adiungit autem: In conspectu eius procident omnes, qui descendunt in terram, id est
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc timore detinentur.
Nam si illis licerq in illis
exteris. que sunt in peccĩs
inpune semꝑ uolui. ⁊ inuolui.
ꝓfecto nũquã uellent accedẽ
ad dm. ⁊ illuminari. & inerere
illi ꝑ caritate᷑ ubi ẽ timor ꝑma

Expanded text:
adhuc timore detinentur. Nam si eis liceret in illis exteris quae sunt in peccatis impune semper volvi et involvi, profecto nunquam vellent accedere ad Deum, et illuminari et inhaerere illi per charitatem, ubi est timor ca
Abbreviated transcription (Latin):
Medium uͦ eccłie łͥ ad emi¬
nentiam licos referre. & ip¬
sã manifestationẽ. quia oĩa
quanto clariꝰ nota st̃. tanto
magis in medio ẽẽ dicuntur.
uel certe ad interiora eccłie.
quia uiteriora sunt media.
Neq enĩ omĩs qui labiis ꝑ¬
sonat. cantat canticũ nouũ.
s qui eo mͦ cantat ut apłs.
ãmonet dicens. Cantantes &
psallentes in cordib ur̃is dño.
Intus eniͣ est: hoc gaudiũ.
ubi uox laudis & canit᷑ ⁊audi¬
tur. Qua uoce laudat᷑. qui gͣ¬
tis amandus ẽ. toto corde.
tota anima. tota mente. ama¬
canticũ nouũ. ꝗͣ. laus diͫ: De¬
niq sequit᷑. & euidentuis hoc
demonstrat. Cũ enĩ dixissir
narrabo nom̃ tuũ frĩb mei ᷤͤ
qr dm̃ nemo uidit umqͦ s u¬
nigenitꝰ filiꝰ qui eͣ in sinu pa¬

Expanded text:
medium uero ecclesiae uel ad eminentiam licet referas et ipsam manifestationem, quia omnia quanto clarius nota sunt, tanto magis in medio esse dicuntur, uel certe ad interiores ecclesiae, quia interiora sunt media. neque enim omnis, qui labiis personat, cantat canticum nouum, sed qui eo modo cantat, ut apostolus admonet dicens: Cantantes et psallentes in cordibus uestris domino. intus est enim hoc gaudium, ubi uox laudis et canitur et auditur; qua uoce laudatur, qui gratis amandus est toto corde, tota anima, tota mente amacanticum nouum quam laus dei? Denique sequitur et euidentius hoc demonstrat. cum enim dixisset: Narrabo nomen tuum fratribus meis, quia deum nemo uidit umquam, sed unigenitus fili
Abbreviated transcription (Latin):
eos quorũ dignatione sui. ha¬
bitator efficitur. Tibi conseqͤn¬
tium suꝑ potentiã eiꝰ intelligen¬
tiã derelinquo. Porro in hoc ad¬
optionis spũ clamant qui ha¬
buerint illum. dmͣ patrem.
sicut ostendit sermo dicens.
In quo clamamus alba pater:
ipso spnͣ qui adnos adoptat
in filios. testimonium pͣben¬
te participatione sui. qd̾ a nr̃o
sp̃u possidetur: quia filii diͣ su¬
mmus. Cui consequens est dmͣ
quidem quasi patrẽ heredita
& conglorificari ei ex passionu
societate mereamur. Uerum qi
de nouo. ueruͣ etiam de uete¬
ri testimonio suꝑ euis fide.
intellectuq doceamur. Nam
& superius pͣlocuti sumus.
in omib sc̃ĩs. tam his qͥ post
aouentum dniͣ nri fuerunt.
quam etiã retro inptitarchis
se. Quomͦ enim unius dĩ o
unigeniti eiꝰ gram possroentes
tã hi qui ante. qua etiam illi
exexere uerillum. ueritatis
sunt scientiam consecuti:
sic & spͣs sci grãm possidebãt.:
qua indisse parabilem a patre

Expanded text:
eos, quorum dignatione sui haeos, quorum dignatione sui habitator efficitur, tibi consequentium super potentia ejus intelligentiam derelinquo. 150 42. Porro in hoc adoptionis Spiritu clamant qui habuerint illum, patrem Deum, sicut ostendit sermo dicens: In quo clamamus abba pater : ipso Spiritu qui nos adoptat in filios, testimonium praebente participatione sui, quod a nostro Spiritu possidetur, quia filii Dei sumus. Cui consequens est Deum quidem quasi patrem, haereditet conglorificari ei ex passionum societate mereamur. 43. Verumde Novo, verum etiam de veteri Testamento super ejus fide intellectuque doceamur. Nam et superius praelocuti sumus. in omnibus sanctis, tam his qui post adventum Domini nostri fuerunt, quam etiam retro in Patriarchise. Quomodo enim unius Dei, et Unigeniti ejus gratiam possidentes, tam hi qui ante, quam etiam illi erexere vexillum, veritatis sunt scientiam consecuti; sic et Spiritus sancti gratiam possidebunt, quia inseparabilem a Patre,
Abbreviated transcription (Latin):
tius. principẽ q pͥmogenitu᷑
resurrectionis: E quia tale
tantũq diinitus ꝑ spm
munus indulcum est: debi¬
tores sumus spͣui nͣ carni ut
uirta carne̾ uiuamus. Siqui¬
de̾ qui uixta carne̾ iuxerit.
moriet᷑ illa morte quȩ u̾cca¬
tum sequitur. Peccatũ quippe
cũ consummatuͣ fuerit: gene¬
rat mortem. scdm iacobum.
S & iherechiel peccantẽ animã
mori scribit. Separatur enim
iam a uita. que in sapientia
sp̃s collocata est. Si quis autͣ
transcenderit uitam carnis.
& spuͣ oꝑa carnis mortificaue¬
rit: uiuos beata eternaq uita
inquit uixta carne̾ uxeritis.
moriemini. Qđ si spuͣ factͥa
carnis mortificaueritis: iuiuetis.
Ꝙ inconsequentib Quot quot
enim spũ dĩagunt᷑: hii filii st̃
dĩ. Rursus refocillans q con¬
solans &s ꝓuocans sperare meli¬
ora: quib loquebatur ait.
Non accepistis spm seruitutiᷤ¬
litudinẽ seruorum metu. Qs
terrore penarũ uos abstinetᷤ
a uitiis: qr habetis uob̃ datũ
a patre spm ad optionis. id eͣ

Expanded text:
tuis, principem, et primogenitum resurrectionis? Et quibus tale tantumque divinitus per Spiritum munus indultum est, debitores sumus Spiritui, non carni, ut juxta eam vivamus. Siquidem qui juxta carnem vixerit, morietur illa morte quae peccatum sequitur. Peccatum quippe cum consummatum fuerit, generat mortem , secundum Jacobum. Sed et Ezechiel peccantem animam mori scribit . Separatur enim jam a vita, quae in sapientia Spiritus collocata est. 42. Si quis autem transcenderit vitam carnis et Spiritu opera carnis mortificaverit, vivet beata aeternaque vita inquit, juxta carnem vixeritis, moriemini. Quod si spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis . Et in consequentibus: Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei. Rursum refocillans eos, et consolans, et provocans sperare meliora, quibus loquebatur, ait: Non enim accepistis iterum spirine servorum, metu et terrore poenarum vos abstinctis a vitiis: quia habetis vobis datum a Patre Spiritum adoptionis, id est
Abbreviated transcription (Latin):
& recordatus est dierũ antiqͣ
Qui edurit de t̾ra pastorem
ouium: qui posuit spm suuͣ
sen. Qui frequent̾ dĩ adepti
stͣ bñficia: scientes grͣa ma
se fuisse oꝑib consecutos: qͣsi
om̃s uno sensu &s animo con¬
cordanter locuntur. Miscdie
diͣ recordatus sum. Cogitan¬
tes enim quȩ ab eo frequent᷑
ꝑ moysen ꝑ dona suscepert̾.
gr̃as referunt. Ꝙ cum mĩa¬
t᷑: siue mirabilium quȩ crebro
quidem inscͥpturis nomen uirtu¬
tis utrumq significat. Recor
eis non iuxta iustitiam suam:
s iuxta miscdiam & bonitate᷑
eius qui est uidex domu isrł:
uidenti. & sensui mundo cor

Expanded text:
t recordatus est dierum saeculi, qui suscitauit de terra pastorem ousen . 44. Qui frequenter Dei adepti sunt beneficia, scientes gratia mse fuisse operibus consecutos, quasi uno omnes consensu, et animo concordantes loquuntur, Misericordiae Domini recordatus sum. Cogitantes enim quae ab eo frequenter in Moyse dona susceperint, gratias referunt, et cum mitur, sive mirabilium, quae crebro quidem in Scripturis nomen virtutis utrumque significat. Recordeis, non juxta justitiam suam, sed juxta misericordiam et bonitatem ejus, qui est judex domui videnti, et sens
Abbreviated transcription (Latin):
nrͣa interpͣtat᷑ isrł : to ẽ mens
uidens dñm. Licos tormenta
&s cruciatus uidex nonnunqͥ
inferat udicium merentib.
tamen qui causas rerum altuiꝰ
serutatur. uidens ꝓpositum
bonitatis eiꝰ qui cupit corrige¬
re peccantem. bonũ illum
bit : Porro quia apud dnm
scdm mniscdĩam suam. oĩa
quȩ nos ꝓuehant ad salute᷑.
iusticia nobis tͥbuit. quȩ admix.¬
ta miscðie bonitate largitus ẽ.

Expanded text:
ra interpretatur Israel, id est, mens videns Deum. Licet enim tormenta, et cruciatus judex nonnumquam inferat judicium merentibus, tamen qui causas rerum altius intuetur, videns propositum bonitatis ejus, qui cupit corrigere peccantem, bonum illum bit? Porro quia apud Domisecundum misericordiam suam, omnia quae nos provehant ad salutem. justitia nobis tribuit, quae admixta misericordiae bonitate largitus e
Abbreviated transcription (Latin):
titudinem iusticiȩ sue. E di¬
xrit. Nonne ppłs mͣs filii. qs
non pͣuaricabunt᷑  E factus
eͣ illis in salutem: ex omiͣ tri¬
bulatione. Non legatus neq
angłs. s ipse saluabit eos.
eo qd dilexerit eos. ꝙ peꝑcerit

Expanded text:
itudinem justitiae suae. Et dixit: Nonne populus meus filii? et non praevaricabuntur. Et factus est illis in salutem ex omni tribulatione eorum; non legatus, neque angelus, sed ipse salvavit eos: eo quod dilexerit eos, et pepercerit
Abbreviated transcription (Latin):
le peocato. Postquã aut corpꝰ
peccato mortuum fuerit. ap̃c
inhis qui sua corpora morti¬
ficauerint pͣsens spuͣ. uitam
ostendit ꝑ iusticiam oꝑum¬
uirtutumq immortalium.
ta fidem illuis conseruantur.
utitur. quod significantus

Expanded text:
le peccato. Postquam autem corpus peccato mortuum fuerit, Christus in his qui sua corpora mortificaverunt, praesens Spiritum vitae ostendit per justitiamvirtutum immortalium, ta fidem illius conversantur. utitur, quod significantius
Abbreviated transcription (Latin):
exponendum. Omĩa illa qͥnq
dissolui. nͣ hoc ordine qͦ erant ꝓ¬
posita: s sicut mͥ disserenti de
grã noui testamenti. tantaꝵ suiᷤ
locis congruenter occurrere po¬
tuerunt.

Expanded text:
exponendum; omnia illa quinque dissolvi : non hoc ordine quo erant proposita; sed sicut mihi disserenti de gratia Novi Testamenti, tanquam suis locis congruenter occurrere potuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
reos parentes sententiam: nul¬
lus euasit successor. Huius in¬
dutias: nullus uel annis. uel
sexu ꝓmeruit. In ea concipim:
puniendi etiam in sepulchro.
attende miserias hominis: In¬
tuere cineres: uectigalia pecca¬
tracta mortalitas: inde multi¬
plex corporis anuniq corrup¬
tio: uide ignorantia. & difficul¬
tas: cure inutiles. illicite eu¬
piditatis: sacrilegi errores: ti¬
mor uanus: amor noxuis: pu¬
tenda gaudia. penitenda con¬
silia: & non minor miseriaruͣ
multitudo quam criminum:
gentia obcecata. uoluntate cap¬

Expanded text:
reos parentes sententiam nullus evasit successorum. Hujus inducias nemo vel annis, vel sexu promeruit. In ea concipimur puniendi etiam in sepulcro. Attende miserias hominis; intuere cineres; vectigalia peccatracta mortalitas, inde multiplex corporis animique corruptio; inde ignorantia et difficultas, curae inutiles, illicitae cupiditates, sacrilegi errores, timor vanus, amor noxius, injusta gaudia, poenitenda consilia, et non minor miseriarum multitudo quam criminum. gentia obcaecata, voluntate cap
Abbreviated transcription (Latin):
adam uetus: xpͣs est nouus. Iue
terrenus: iste celestis. Illuis yma¬
go uetustas: istus uero nouitas.
In hac pium diuine imitationiᷤ
feris ac beluis uile apparet con¬

Expanded text:
Adam vetus, Christus novus. Ille terrenus, iste coelestis; illius imago vetustas, istius imago novitas. in hac pium diuinae imitationis feris ac beluis uile con
Abbreviated transcription (Latin):
tum ad etatem spectat corporis.
annosa uetustate decrepitus:
Iuniorerit. ad dm̃ ꝑcepta gr̃e no¬
uitate conuersus. Iste uinior nͣ¬
non saul s dauid. Porro uetꝰ¬

Expanded text:
tum ad aetatem pertinet corporis, annosa vetustate decrepitus, junior erit ad Deum percepta gratiae novitate conversus; et in non Saul, sed David: quorum u
Abbreviated transcription (Latin):
more seilicet ioculatorum &
saltatorum qui capite misso
deorsum. pedibusq sursum
stant manibus uel incedunt:
& sic in se omĩum oculos infi¬
gunt: Non hic ludus pue¬
rilis: non est de theatro. s lu
dus iocundus. honestus. gra¬
uis. spectabilis: qui celeftium
spectatorum delectare possit
tiam delitiis. iugilias dulcib
sompnis: ꝑaupertatem diu¬
tiis anteponunt. Arduum
contra uicia laborem. locun¬
dissimam computant uolup¬
tatem: dulcescunt eis uilia. &
que prius fuerant pͣciosa ui¬
nationibus: non irritantur
obꝓbriis: non franguntur iniu

Expanded text:
More scilicet joculatorum et saltatorum, qui capite misso deorsum, pedibusque sursum stant manibus vel incedun sic in se omnium oculos defigunt. Non est hic ludus puerilis, non est de theatro, qudus jucundus, honestus, gravis, spectabilis, qui coelestium spectatorum delectare possit tiam deliciis, vigilias dulcibus somnis, paupertatem divitiis anteponunt: arduum contra vitia laborem, jucundissimam computant voluptatem. Dulcescunt eis vilia; et quae prius fuerant pretiosa, vinantibus, non irritantur opprobriis, non franguntur inju
Abbreviated transcription (Latin):
dente. qui recũbent cũ abra¬
ham. ysaac & iacob: in reg¬
no celorũ. Sunt eniͣ modo
in ĩteriorib tenebris. unde
correntio desperanda ñ eͣ.
quasi cõtẽpserit ibunt in
tenebras exteriores. ubi cor¬
rectionis locus non erit.
ineo nͣ sunt ulle. s lux cor
tatur. quanquã & ibi eͣ ui¬
dere. s longe aliter. longe
dissimiliter. Qualis lux est
ipsa ueritas: quis uerbis ex¬
plicat: Quis earũ rerũ que
sensib corꝑis adiacent ullo
demonstrat exemplo: An
forte lux caritas non est: Au
qd mͦ cõmemoraui. qd̾ ds lux
est: & tenebre in eo nͣ stͣ ulle.
ui rursus ait d̾s caritas ẽ.
caritas. ꝓfecto caritas lux ip
ũ intenebris est usq ad huc.
ste sunt tenebre inquas dia¬
bolus & angłi eiꝰ multũ suꝑ

Expanded text:
 qui recumbant cum Abraham, Isaac et Iacob in regno caelorum. sunt enim modo in exteris tenebris, unde correctio desperanda non est; quam si contempserint, ibunt in tenebras exteriores, ubi correctionis locus non erit, in eo non sunt ullae sed lux cordtatur; quamquam et ibi est uidere, sed longe aliter, longe dissimiliter. qualis enim lux est ipsa caritas, quis uerbis explicat? quis earum rerum, quae sensibus corporis adiacent, ullo demonstrat exemplo? an forte lux caritas non est? audquod modo commemoraui: Quoniam deus lux est et tenebrae in eo non sunt ullae, qui rursus dicit: Deus caritas est. caritas est, profecto caritas lux ipsum, in tenebris est usque adhuc. istae sunt tenebrae, in quas diabolus et angeli eius multum su
Abbreviated transcription (Latin):
diem om̃s ad futurũ sciunt. & tñ
om̃s. aut pene om̃s differre conan¬
tur. etiã qui post morte̾ se beati¬
us credunt ẽẽ uicturos. Tantã
hab& ium carnis & anime dulce
consortium. Nemo enĩ umꝗͣ
carne̾ suam odio habuit. & ꝓꝓt̾ea
nͣ uult anima id ad tempꝰ ab eiꝰ
etiam infirmitate discedere :
qͣuis eam se sine infirmitate in

Expanded text:
dem adfuturum sciunt et eum tamen dem adfuturum sciunt et eum tamen omnes aut paene omnes differre conantur, etiam qui post mortem se beatius credunt esse uicturos; tantam habet uim carnis et animae dulce consortium. nemo enim umquam carnem suam. odio habuit et propterea non uult anima uel ad tempus ab eius etiam infirmitate discedere, quamuis eam se sine infirmitate in
Abbreviated transcription (Latin):
nendoq ꝑcurrã: ut ex hoc ur¬
telligas quẽad modu̾ gr̃a no¬
ui testamenti nec eo temꝑeta¬
cebat᷑. qñ inuetere uelabat᷑.
dicit᷑ enĩ ex ꝑsona xͥ. quod ad
formã attin&s: inqua nostra
portabat᷑ infirmitas. Dixit eĩ
de illo & ysaias. Ille infirmita¬
tes nr̃as portauit. & ꝓ nobis in
doloribus ẽ. Ex huiꝰ gͥ infirmi¬
tatis uoce de qua paulus. in eo
qd portabat nͣ exauditus ẽ. ꝙ. id̾o
quodãmͦ derelictꝰ audit tñ adnͣo
sufficit tͥ gr̃a mea. naͣ uirtus in
infirmitate ꝑficit᷑. Ex uoce gͦ
huiꝰ infirmitatis nt᷑e. quã inse
tͥnsfigurauit caput nr̃m. dr᷑ in
sue a uetere homine. in nouũ ho¬
minẽ tͣnsformande uocẽ scił in¬
firmitatis nr̃e cui deneganda
fuerant bona ueteris testamen¬
tr. ut bona noui testam̃ti optare
atq sꝑare iã discer&. In illis aut
ueteris testam̃ti bonis ad ueterẽ
homine̾ ꝑtinentib pͣcipue concu¬
piscit᷑ uite huiꝰ ꝓductio tẽporaliᷤ.
ut aliquando duitus teneat᷑: qr¬

Expanded text:
endoque percurram, ut ex hoc intellegas, quem ad modum gratia testamenti noui nec eo tempore tacebatur, quando in uetere uelabatur. dicitur enim ex persona Christi, quod ad formam serui adtinet, in qua nostra portabatur irfirmitas. dixit enim de illo et Esaias: Ille infirmitates nostras portat et pro nobis in doloribus est. ex huius igitur infirmitatis uoce, de qua Paulus in eo. quod petebat, non exauditus et ideo quodam modo derelictus audit tamen a domino: Sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur, ex uoce ergo huius infirmitatis nostrae, quam in se transfigurauit caput nostrum, dicisuae a uetere homine in nouum hominem reformandae, uocem scilicet infirmitatis humanae, cui deneganda fuerant bona ueteris testamenti, ut bona noui testamenti optare atque sperare iam disceret. In illis autem ueteris testamenti bonis ad ueterem hominem pertinentibus praecipue concupiscitur uitae huius productio temporalis, ut aliquanto diutius teneatur, qu
Abbreviated transcription (Latin):
atq in eiꝰ forma serui discere
deberemus quid in hac uita ꝯ¬
tẽpnendũ. & quid in alia sꝑanc¬
dum eẽt. in ipsa passione in qͣ
Sͥ eiꝰ inimici magni uictoresq
uidebant᷑. suscepit uoce̾ infir¬
mitatis nr̃e. qua simul crucifi¬
gebat᷑ uetꝰ hõ nͣr. ut euacuaret᷑
corpus peccati. & dixit. ds ds
mͣs. ut quid me dereliquisti:
hoc unũ de quinq ꝓpositis
tuis. Sic incipit psalmus uice¬
simus pͥmus. Qui de passione
ipsius & reuelatione gre quã
fidelib faciendis liberandisq
attulit in ꝓpħia tanto ante can¬
tatus est. ꝓuide eunde̾ psal¬

Expanded text:
atque in cuius forma seruili discere deberemus, quid in hac uita contemnendum et quid in alia sperandum esset, in ipsa passione, in qua sibi eius inimici magni uictoresque uidebantur, suscepit uocem infirmitatis nostrae, qua simul crucifigebatur uetus homo noster, ut euacuaretur corpus peccati, et dixit: Deus, deus meus, ut quid me dereliquisti? et hoc unum de quinque propositis tuis. sic incipit psalmus uicesimus et primus, qui de passione ipsius et reuelatione gratiae, quam fidelibus faciendis liberandisque adtulit, in prophetia tanto ante cantatus est. Proinde eundem psal
Abbreviated transcription (Latin):
largitas decet. Nichil ẽ enim
dignus. quam ut homo sui sit
auctoris imitator: & scđm mo¬
dum ꝓpriȩ facultatis diumi
sit operis executor. Tercio di¬

Expanded text:
etiam largitas decet. Nihil est enim dignius quam ut homo sit sui auctoris imitator, et secundum modum propriae facultatis, divini sit operis exsecutor. Nam cum al
Abbreviated transcription (Latin):
rit: inde pariter recedit & rꝑͣc.
si quis contrarium assumat:
xpͣi est. Hoc autͣ soẽ & de
do patre similiter usurpandũ.
Si quis spmͣ dĩ non htͣ. iste nͣ
est euis. Cui rursus contrari¬
um si quis assumat. dicat.
bitans in quibusdã: cuͣ man¬
serit ineis sp̃s quem dedit.
Er quib omib in dissociabilis
atq indiserua trinitatis sub¬
stantia demonstratur. Cuͣ gͦ¬
ait .xͦ. in uob̃ est. corpꝰ quidẽ
mortuum ꝓꝓter peccatum.
nequaquã uiciis la scuuȩq
deseruiens: & mortificatum¬
peccato non cominouetur. ad
uitia: & nequaquã erit uta

Expanded text:
rit, inde pariter recedit et Christus. si quis contrarium assumat, Dei est. Hoc autem idem et de Deo Patre similiter usurpandum. Si quis Spiritum Dei non habet, iste non est ejus. Cui rursum contrarium si quis assumat, dicens:bitans in quibusdam, cum manserit in eis Spiritus quem dedit . Ex quibus omnibus indissociabilis atque indiscreta Trinitatis substantia demonstratur. 41. tus in vobis est, corpus quidem mortuum propter peccatum : nequaquam vitiis lasciviaeque deserviens, sed mortificatumpeccato, non commovetur ad vitia: et nequaquam erit vita
Abbreviated transcription (Latin):
meiest. & de meo accipios
Caue aut᷑ cnͣ ista dicuntur.
ne graui intelligentia labaris
inuitium. & pudes reͣ aliquã
esse & possessionẽ. que a pa¬
tre habeat᷑ & filio. Uerum qͦ
hab& pater iuxta substantiã
so eͣ eternitate᷑. immutabilitatẽ.
incorruptioneͣ. iminucabilem
bonitatem. de se & inse subsi
Ꝙ quȩcumq st̃ filii. hec eadem
q pater hab&. Ecul hinc ab¬
sint dialecticoꝵ tendiculȩ. ꝙ so¬
phi̾mata a ueritate pell antͣ.
quȩ occasrone̾ impietatis expi¬
a pͣdicatione capientia dicunt.
di. ꝙ ueri simile uideret᷑ m
datium. Cũ uͦ dixerit oĩa
quȩ htͣ pater mea sunt: pa¬

Expanded text:
meus est, et de meo accipiet. Cave autem, cum ista dicuntur, ne prava intelligentia labaris in vitium, et putes rem esse aliquam et possessionem, quae a Patre habeatur ac Filio. Verum, quae habet Pater juxta substantiam, id est aeternitatem, immutabilitatem, incorruptionem, immortalitatem, bonitatem de se et in se subsimque sunt Filii, haec eadem et Pater habet. Procul hinc absint dialecticorum tendiculae, et sophismata a veritate pellantur, quae occasionem impietatis ex pia praedicatione capientia, dicunt:di, et verisimile videretur esse mendacium. Cum vero dixerit, Omnia quae habet Pater mea sunt, Pa
Abbreviated transcription (Latin):
Serutantes inquit & exquiren¬
tes idẽ ꝓpħe de quib ei fuerat
rmo superior. inquod aut quale
tempus significabat is qui es
tura decreta. inquib reuelatũ
est. qr non sibi s nobis mini¬
strabant ea que nunc annun¬
tiata sunt uob̾: ꝑ spͣm scmͣ.¬
Iste aut̃ spͣs sc̃s dictus est o
spͣs dĩ. non inpͣsenti tantum
sermone: s q inaliis locis
quam plurib ut ibi. Ea quȩ
diͣ sunt: nemo nouit nisi spͣs
dĩ. Demd sequit᷑ post hoc qd̾
ait. si quis aut̃ spm dĩ nͥ htͣ¬

Expanded text:
Scrutantes, inquit, et exquirentes, id est prophetae de quibus ei fuerat sermo superior, in quod aut quale tempus significabat is qui in tura decreta, in quibus revelatum est, quia non sibi, sed nobis ministrabant ea quae nunc annuntiata sunt vobis per SIste autem Spiritus sanctus dictus est et spiritus Dei non in praesenti tantum sermone, sed et in aliis locis quamplurimis, ut ibi: Ea quae Dei sunt nemo novit nisi spiritus Dei . Deinde sequitur post hoc, quod ait: Si quis autem spiritum Chri
Abbreviated transcription (Latin):
his tractare que spͣs sunt.
Sed carnis sapientia ilico mor¬
te sͥ sociata. interficit eos qͥ
urta carnem gradiuntur
derint: om̃s ꝑturbationes
& genera uiciorum. & ipsos
quoq demones qui hec sugge¬
rere nitunt᷑. habebunt sub
pedib suis. Sapientia gͦ car¬
nis cũ morti uincta fit: inr¬
mica ẽ dõ. Inimnicos quippe
eos reddit qui suis legib iure¬
runt: contraria semꝑ. & repug¬
nans uoluntati legis dĩ. Neq
enim fieri potest. ut qui insa¬
pientia carnis est diͣ pͣcepta
custodiat: ꝙ uoluntati illius
subiciat᷑. Quandui seriumꝰ
uoluptatib dõ seriure non
possumus. Cũ autͥ titillantem
subiecerimus mentis pedib
luxuriam: & totos nos ad sp̃m
trans ferentes nequaquã fueri¬
mus incarne. ide̾ incarnis
passionib. tunc subiciemͣ dõ:
Neq mn carne hac qua iuuimus
& in cuius uasculo anima con¬
tinetur apłicus sermo est. qͥ a¬

Expanded text:
147 et his tractare quae spiritus sunt. Sed carnis sapientia, illico morte sibi sociata, interficit eos qui juxta carnem gradiuntur derint, omnes perturbationes et genera vitiorum, et ipsos quoque daemones qui haec suggerere nituntur habebunt sub pedibus suis. Sapientia ergo carnis cum morti juncta sit, inimica est Deo. Inimicos quippe eos reddit qui suis legibus vixerint: contraria semper, et repugnans voluntati et legi Dei. Neque enim fieri potest, ut qui in sapientia carnis est, Dei praecepta custodiat, et voluntati illius subjiciatur. Quandiu servimus voluptatibus, servire Deo non possumus. Cum autem titillantem subjecerimus nostris pedibus luxuriam, et totos nos ad spiritum transferentes, nequaquam fuerimus in carne, id est, in carnis passionibus, tunc subjiciemur Deo. Neque enim de carne hac in qua vivimus, et in cujus vasculo nostra anima continetur, A
Abbreviated transcription (Latin):
omis humana uox nichil pot̾
aliud dicere quã corporea ꝙ dri¬
nita ᷤᷤ de qua ncͣ nob̃ sermo est
om̃s materiales substantias
superat. idcirco nullũ uerbũ
potest ei ꝓpͥe coaptari & eius
de signare substantiam: sed
cum de trinitate loquimur.¬
Glorificat itaq filiũ sp̃s sc̃s.
ostendens illũ &s in aꝑtum ꝓ¬
ferens his qui mundo corde
eum iutelligere qr uidere sunt
digni. o splendorẽ substantiȩ
& unaginem dĩ inuisibilis
scire. Rursuͣ ipsa imago o¬
stendens se puris mentib
glorificat patrẽ: insinuans
eũ nescientib. Ipse euiͣ ait.
Qui uidos me: uidos & patrẽ.
Pater quoq reuetans filiuͣ
his qui ad arce̾ scientiȩ ꝑueni¬
re meruerunt. glorificat uni¬
genitum suum: ostendens
eius magnificentiam atq uir¬
tutem. Sed ꝙ ipse filus ⁊ͥ¬
buens spm̃ sc̃m his qui sedig¬
nos eius munere pparauert᷑.¬
& pandens sublimitate᷑ glori
illum. Deinde interpͣtatione
inferens quomͦ dixiss de meo
accipi&: ꝓtinus subiecit.

Expanded text:
omnis humana vox nihil potest aliud judicare quam corpora, et Trinitas, de qua nunc nobis sermo est, omnes materiales substantias superat, idcirco nullum verbum potest ei proprie coaptari, et ejus significare substantiam, sed cum de Trinitate loquimurGlorificat itaque Filium Spiritus sanctus, ostendens illum et in apertum proferens his qui mundo corde eum intelligere et videre sunt digni, et splendorem substantiae, et imaginem invisibilis Dei scire. Rursum imago ipsa ostendens se puris mentibus, glorificat Patrem, insinuans eum nescientibus, ipse enim ait: Qui videt me, videt et Patrem . Pater quoque revelans Filium his qui ad calcem scientiae pervenire meruerunt, glorificat unigenitum suum, ostendens ejus magnificentiam atque virtutem. Sed et ipse Filius tribuens Spiritum sanctum his qui se dignos ejus munere praeparaverunt, et pandens sublimitatem  Al. illum. Deinde interpretationem inferens cum modo dixisset, de meo accipiet, protinus subjecit.
Abbreviated transcription (Latin):
sa sunt oꝑa: s uidens operantẽ
Alia quippe patris & alia filii
oꝑa ẽẽ inciperent: si nͣ equalit̾
fierent. Scͥptũ ẽ enim. Quȩ enĩ
ille facit haud dubiũ quin
pat̾: hec eadẽ filius facit simi¬
non uixta ordinẽ pͥmi os scłi.
s uirta toem tempus oꝑandi ea¬
dem o insimilia subsistunt
uniuersa quȩ fiunt. & filius
nͣ potest a se ipso quid facere.
qr a patre non potest separari:
sic & spͣs sc̃s nequaquã separa¬
t᷑ a filio: ꝓpter uoluntatis na¬
turȩq consortium. Nec a
semos credit᷑ loqui: s urta uer¬
bum os ueritatẽ loquit᷑ uniuer¬
sa que loquit᷑. Nanc opinio¬
neͣ sequentia diũ u̾ba confir
mant dicentis. Iule me clarifica

Expanded text:
sa sunt opera, sed videns operantem sa sunt opera, sed videns operantem Alia quippe Patris, alia Filii opera esse inciperent, si non aequaliter fierent. Scriptum est autem: Quae enim ille facit, haud dubium quin Pater, haec eadem Filius siminon juxta ordinem primi et secundi, sed juxta idem tempus operandi eadem et similia, subsistunt universa quae fiunt: et Filius non potest a semetipso quid facere, quia a Patre non potest separari: sic et Spiritus sanctus nequaquam separatus a Filio, propter voluntatis naturaeque consortium, non a semetipso creditur loqui; sed juxta verbum et veritatem Dei loquitur universa quae loquitur. Hanc opinionem sequentia Domini verba confirmant, dicentis: Ille me clarificab
Abbreviated transcription (Latin):
do gͦ legimus in scͥpturis dixit
dnͣs dño meo. & alibi dixit fiat
lux. & si qua his similia. digne
ueritas ẽ. patris. suã nuntiat uo¬
luntatẽ : cũ ome qd̾ loquit᷑ sapi¬
ens utrũq subsistens in sapientia
habeat. & ut substantiã. Loqui gͦ
patrẽ. & audire filiũ. uł econtra¬
rio filiũ loquentem audire patrẽ:
eiꝰdẽ eͣ nature in patre & filio
consensus. Que significatio est
quente audire quȩ nescit: cuͣ
hoc ipsum sit qͦd ꝓfert᷑ a filio.
& filii uoluntate & societate di¬
scerner&s. scͥptum eͣ. Non eniͣ
a sem& ipso loquet᷑: s sicut au¬
dios loquetur. Cu etiã simile de
seapso saluator ait. Sicut audio
iudico. E alibi. Non potest
filius a se facere quicquã: nisi
qd̾ uiderit patrẽ faciente᷑ Sic
enim ẽ unus patris filius: ñ
uixta sabellii uitium. patreͣ &
filium confundentis. Naͣ uir¬
ta indiscretionẽ eẽntiȩ siue sub¬
stantie. nͣ potͣ quicquã absq pa¬
tre facere. qr separator diuer¬

Expanded text:
do ergo legimus in Scripturis: Dixit Dominus Domino meo . Et alibi. Dixit Deus, fiat lux , et si qua his similia, digne veritas est Pater suam nuntiat voluntatem, cum omne quod loquitur, sapiens verusque subsistens, in sapientia habeat et in substantia. Loqui 143 ergo Patrem, et audire Filium, vel e contrario, Filio loquente, audire Patrem, ejusdem naturae in Patre et Filio consensusque significatio est.quente audire quae nescit, cum hoc ipsum sit quod profertur a Filio, et Filii voluntate et societate discerneret, scriptum est: Non enim a semetipso loquetur: sed sicut audiet loquetur. Cui etiam simile de se ipso Salvator ait: Sicut audio, et judico, et alibi: Non potest Filius a se facere quicquam, nisi quod viderit Patrem facientem . Si enim unus est Patri Filius, non juxta Sabellii dictum Patrem et Filium confundentis, sed juxta indiscretionem essentiae, sive substantiae, non potest quicquam absque Patre facere, quia separatorum diver
Abbreviated transcription (Latin):
ode̾ repleci spuͣ pͣnuntiabat᷑
sensu: & quasi pͣsentia intir¬
ebaut᷑ quȩ erant deinceps
secutura. Satis hȩc abundeq
iuxta ingenii nrͣi pauꝑtatem
de p̃sentis eugłii capitulo diris.¬
se sufficiat. Si quib aut̃ dñs
reuelauerit. & in uiciniam ueri.¬
tatis deducti fuerint. magisq
posst̾ cern̾e u̾itatẽ: disputationi
eos qui lecturi stͣ ut ignoscant
suam non quiȩuerit implere
uoluntatem. Proponamꝰ autͣ
moniũ: quȩq nob̾ in illo uident᷑
pͥsenti materie congruere uentile¬
mus. E iustificatio inquit legis
impleat᷑ in uob̃ qui non uxxta
carnẽ ambulatis : s scd̾m spͣm.
Qui enim uixta carne̾ stͣ. quȩ car¬
nis st̃ sapunt: qui uero scd̾m spͣm.

Expanded text:
odem repleti Spiritu, praenuntiabant sensu, et quasi praesentia intuebantur, quae erant deinceps secutura. Satis haec abundeque juxta ingenii nostri paupertatem de praesenti Evangelii capitulo dixisse sufficiat. Si quibus autem Dominus revelaverit, et in viciniam veritatis adducti sunt, magisque possunt cernere veritatem, disputationi eos qui lecturi sunt, ut ignoscant suam non quiverit implere voluntatem. 39. Proponamus, monium: quaeque nobis in illa videntur praesenti materiae congruere, ventilemus. Ut justificatio, inquit, legis impleatur in vobis: qui non juxta carnem ambulatis, sed secundum spiritum. Qui enim juxta carnem sunt, ea quae carnis s
Abbreviated transcription (Latin):
Heredes quidem diꝰ cohere¬
des autͣ xpͣi. Si tamen coͬpa.¬
timur: ut & gli̾ficemur.
In pͣsenti apłi capitulo: plu¬
rima de societate sps quam
hab& cum patre & filio de
gis expleri in his nͣ qui uix¬
ta carnem ambulant eoqd̾¬

Expanded text:
haeredes quidem Dei: cohaeredes autem Christi: si tamen compatimur, ut et conglorificemur . In praesenti Apostoli capitulo plurima de societate Spiritus, quam habet cum Patre et Filio demgis expleri in his: non qui juxta carnem ambulant, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tatem: qui a patre nuttit᷑. & eͣ
Nonenim loquet᷑ a sem& ipso:
hoc eͣ nͣ sine me ꝙ sine meo
& patris arbitrio: qui insepara¬
bilis a mea & patris eͣ uolunta¬
te. Hoc enim ipsũ qd̾ subsistit
ide̾ inspiro quȩ loquit᷑. Siqͥdẽ
sp̃s ueritatis est. Dicere aut¬
& loqui intrinitate. nͣ sedm
consuetudinem nr̃am. qua ad
nos inuicem sermocinamur
& loquimur. accipienduͣ. sed
uixta incorporalium naturarũ.
& maxime trinitatis. quȩ uo¬
luntate̾ suã inserit incordib
credentium. & eorũ qui eamau¬
dire stͣ digni: hoc ẽ dicere& lo¬
qui. Nos quippe homines qͣn
de aliqua re ad alterum loqͥm᷑
pͥmo qͦd uolumus m̃te concipi
orgauum cõmouem᷑: & quasi
qͦddã plectrum cordis dentiũ
collidentes. uocale̾ sonũ emitti¬
mus. Quomͦ qͥ nos linguã quã
palato dentib q collidimꝰ. &
ictũ aerem indiu̾sa tẽꝑamꝰ
eloquia. ut nob̃ nota coͣmunice¬
mꝰ in alios. ita & audire ͥ necesse
est patulas pͣbere aures. & nullo

Expanded text:
tatis, qui a Patre mittitur, et Non enim loquitur a semetipso ; hoc est sine me, et sine meo et Patris arbitrio; quia inseparabilis a mea et Patris est voluntate: hid est inspiro quae loquitur; siquidem 'Spiritus ueritatis est'. Dicere et loqui in Trinitate non secundum consuetudinem nostram, qua ad nos invicem sermocinamur et loquimur, accipiendum, sed juxta formam incorporalium naturarum, et maxime Trinitatis, quae voluntatem suam inserit in corde credentium, et eorum qui eam audire sunt digni! hoc est, dicere et loqui. 35. Nos quippe homines quando de aliqua re ad alterum loquimur, primum quod volumus, mente concipimorganum commovemus, et quasi quoddam plectrum chordis dentium collidentes, vocalem sonum emittimus. Quomodo igitur nos linguam, quam palato dentibusque collidimus, et ictum aerem in diversa temperamus eloquia, ut nobis nota communicemus in alios, ita et auditorem necesse est patulas praebere aures, et nullo
Abbreviated transcription (Latin):
accipit. qͦd aute non habuit. Si
enĩ qd̾ pꝰ nͣ habebat accepit. tͣsla
gitor effectus est: cessans ha¬
bere qͦd tribuit. Quomͦ igit᷑ supͣ
de naturis incorporalib dispu
a filio acciꝑt id qd sue naturȩ
eade̾ a patre accipere dr: quib
ipse subsistit. Neq enim qͥd
aliud ẽ filius. exceptis his quȩ
ei dant᷑ a þatre: neq alia sub¬

Expanded text:
accipit quod ante non habuit. Si enim quod prius non habebat accepit, translgitor effectus est, cessans habere 144 quod tribuit. Quomodo igitur supra de naturis incorporalibus dispua Filio accipere, id quod suae naturae feadem a Patre accipere dicitur, quibus ipse subsistit. Neque enim quid aliud est Filius, exceptis his quae ei dantur a Patre, neque alia sub