comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
institutũ: & eos uidices p̃dicare. qui nequaꝗͣ uoluptatẽ negotiis ciuuiỹ
p̃ferant: sed pꝰ multũ laborem & amministrationẽ rei publicȩ. cibum
caꝑe quasi necessitate cogant᷑. Uerũ mͥ sacratiꝰ qͥd latere iudetur in lit̾a
qd iuuenes dicant᷑ in scripturis qui a ueteri au toritate desciscunt.¬
& cana parentũ precepta contẽs nunt: qui neglecto mandato d̾i. cupi¬
unt statuere traditiones hominũ: de quib ⁊ in ysaia isrłi dñs cõmina¬
tur. eoqd̾ noluerit aquã sy loe q̃ uadit cũ silentio. ⁊ ueterẽ piscinã a¬
uert̾it: eligens sibi fluenta samarie & gurgites damasci: & dabo inqͥt
uiuenes principes eoꝵ ⁊ illusores dñabuntur . Lege danihelẽ: & ue¬
tustũ dierũ inuenies. dm̃. Lege apocalypsin ioħis: & caput saluatoris
salon adu̾sum parentem rebellat. Quȩ uidices & principes eos habet

Expanded text:
institutum, eos judices praedicare qui nequaquam voluptatem negotiis civium institutum, eos judices praedicare qui nequaquam voluptatem negotiis civium praeferant, sed post multum laborem et administrationem reipublicae cibum capere quasi necessarie cogantur. Verum mihi sacratius quid latere videtur in littera: quod juvenes dicantur in Scripturis, qui a veteri auctoritate desciscunt, et cana parentum praecepta contemnunt, qui neglecto mandato Dei cupiunt statuere traditiones hominum, de quibus et in Isaia Israeli Dominus comminatur, eo quod noluerit aquam Silo, quae vadit cum silentio , et veterem piscinam everterit, eligens sibi flumenta Samariae et gurgites Damasci: Et dabo, inquit, juvenes principes eorum et illusores dominabuntur eis . Lege Danielem, et Antiquum dierum invenies Deum . Lege Apocalypsin Joannis, et caput Salvatoris salon adversus patrem rebellat , quae judices et principes eos habet
Abbreviated transcription (Latin):
tantur. auditores suos cohortantis: uel futuro eos incendio preꝑarantis. Sim¬
machus ꝓ eo qđ nos posuimꝰ. quia sicut uox spinarũ sub olla sic risus stulti.
hẽ sensum interp̃tans quẽ supra disseruimus. ait. Per uocẽ enĩ impe sitoꝵ
unculis quispiã colligatur: hoc est ad uocem taliũ preceptoꝵ magis audi¬
tor innectitur: dum uinculis peccatoꝵ suoꝵ unusquisq constringitur. Ca¬
lũ nia conturbat sapientẽ: & ꝑdit cor fortitudinis eius. Nẽ sapientẽ in ꝑ¬
fectu positũ accipe: scđm illud. Argue sapientẽ: & diliget te. Sapiens qͥp¬
pe ꝑfectus nulla argutione indiget: nulla calũpnia conturbat᷑. Utamur
hoc uersiculo. siquando iustũ uirum atq sapientẽ uidemꝰ calum: niam sustinere.
& turbari de iniquitate uidicii: nec dñi statim subuenire p̃sentem. Pro
eo uͦ qđ septuaginta & aquila & theodotion int̾pretati st̃. & ꝑdet cor. ẽy

Expanded text:
etantur, auditores suos cohortantis, vel futuro eos incendio 438 praeparantis. Symetantur, auditores suos cohortantis, vel futuro eos incendio 438 praeparantis. Symmachus pro eo quod nos posuimus: Quia sicut vox spinarum sub olla, sic risus stulti, hunc sensum interpretans quem supra disseruimus, ait: Per vocem enim imperitorum vinculis quispiam colligatur, hoc est, ad vocem talium praeceptorum magis auditor innectitur, dum vinculis peccatorum suorum unusquisque constringitur. Calumnia conturbat sapientem, et perdet cor fortitudinis ejus . Nunc sapientem in profectu positum accipe, secundum illud: Argue sapientem, et diliget te. Sapiens quippe perfectus, nulla argutione indiget, nulla calumnia conturbatur. Utamur hoc versiculo, si quando justum virum atque sapientem videmus calumniam sustinere, et turbari de iniquitate judicii, nec Deum statim subvenire praesentem. Pro eo vero, quod Septuaginta, et Aquila, et Theodotio i
Abbreviated transcription (Latin):
hel tegem saul omĩb dieb uite sue. & pauliis suꝑ eos qͥ post peccata uaria u¬
luerant agere penitentiam: Iugere se dicit. Cor igitur sapientis uadat ad do¬
mũ talis uiri qui se corripiat delinquentẽ & adducat ad lacrimas : qͥ prouo¬
cet ꝓpria flere peccata: & ñ eat ad domũ letitie ubi doctor adulatur & deci
lationẽ suam. Deniq hiuc expositioni etiã sequentes uersicłi coneordant.
Lit enĩ. Melius ẽ audire correptionẽ sapientis suꝑurũ audientẽ carm̃
stultoꝵ: quia sicut uox spinarũ sub olla. sic risus stulti. Sed & hoc ua¬
nitas. Melius est enĩ asapiente corripi : quã adulatione decipi blandiente
Qui simile est ilid̾. Meliora st̃ uulnera amiei: quã uoluntaria oscula mnimi¬
eI. Sicut enĩ uox spinarum ardentium sub olla. strepitũ reddit insuauem:
sic & palpantis magistri uerba non ꝓdert̾. uel ad curas scsi quȩ spine interp̃¬

Expanded text:
el regem Saul omnibus diebus vitae suae . Et Paulus super eos, qui post peccata varia noel regem Saul omnibus diebus vitae suae . Et Paulus super eos, qui post peccata varia noluerant agere poenitentiam, lugere se dicit . Cor igitur sapientis vadat ad domum talis viri, qui se corripiat delinquentem, ut adducat ad lacrymas, qui provocet propria flere peccata, et non eat ad domum laetitiae, ubi doctor adulatur, et deciplationem suam. Denique huic expositioni etiam sequentes versiculi concordant. Ait enim: Melius est audire correptionem sapientis, super virum audientem carmen stultorum. Quia sicut vox spinarum sub olla, sic risus stulti. Sed, et hoc vanitas. Melius enim est a sapiente corripi, quam adulatione decipi blandiente. Cui simile est illud: Meliora sunt vulnera amici, quam voluntaria oscula inimici . Sicut enim vox spinarum ardentium sub olla, strepitum reddit insuavem: sic et palpantis magistri verba non proderunt, vel ad curas saeculi, quae spinae interpr
Abbreviated transcription (Latin):
qđ stiꝑiꝰ cibũ & potũ uisus ẽ apꝓbare. ñ eum uoluptatem reb p̾ferre cun¬
ctis ut pleriq male estunant : sed ad cõparationẽ auaritiȩ & nimiȩ par¬
citatis. licet breue sit plus esse si uel ad momentũ quis suis opib ꝑfruat᷑
Iunquã enĩ tristitiam luctus. festiuitati conuiuii pretulisset. si bibere &
uesei alicuius putas esse momenti. Melior est ira quã risus : quia in merore
uultus emendabit cor. Risus dissoluit uidentẽ: ira corripit & emendat
rascanuir & nobis siquando peccamꝰ: irascamur & aliis. Per tristitiã quippeiuil¬
tus melior fiet animus. ut interpretatus ẽ simmachuis: & iccirco ue nẽ riden¬
tib qm̃ ipsi lugebt̃. Cor sapientiũ in domo luctus: & cor insipientiũ in dom
letitie. Beati inquit saluator lugentes: qm̃ ipsi consolabunt᷑. Lugebat & samu¬

Expanded text:
quod superius cibum et potum visus est approbare, non eum voluptatem rebus praeferre cunquod superius cibum et potum visus est approbare, non eum voluptatem rebus praeferre cunctis, ut plerique male aestimant: sed ad comparationem avaritiae et nimiae parcitatis, licet breve sit, plus esse, si vel 437 ad momentum quis suis opibus perfruatur. Numquam enim tristitiam luctus, festivitati convivii praetulisset, si bibere et vesci alicujus putasset esse momenti. Melior est ira quam risus, quia in moerore vultus emendabitur cor. Risus dissolvit ridentem: ira corripit et emendat. Irascamur et nobis, si quando peccamus, irascamur et aliis. Per tristitiam quippe vultus, melior fiet animus, ut interpretatus est Symmachus. Et idcirco: Vae nunc ridentibus, quoniam ipsi lugebunt . Cor sapientium in domo luctus, et cor insipientium in domo laetitiae. Beati, inquit Salvator, lugentes, quoniam ipsi consolabuntur . Lugebat et Samu
Abbreviated transcription (Latin):
ungentũ bene olens. Si quidẽ moris ẽ hebreoꝵ: ungentũ. bonũ oleum nũ¬
cuꝑare. Qd̾̃ aut̃ ait. & dies mortis suꝑ diem natuiitatis eiꝰ : hoc ostendit
meliꝰ esse exire de scło & carere cribulationib & incerto uitȩ statu. ꝗͣ.
ingredientẽ mundũ hȩc omĩ a sustinere: uł certe qđ in mortẽ quales si¬
mus notũ sit. in exordio uero nascendi quales futuri simꝰ ignoretur:
est ire ad domũ luctus ꝗͣ ire ad domũ conuiuii: in quo finis est omĩs hõis:
& qͥ uinit dabit ad cor suũ. Utiliꝰ est ad exequias funeris ꝗͣ ad domũ ire
conuiuii: quia ibi conditionis nr̃e & fragilitatis humane ex p̃sente ca¬
dauere cõmonemur: in conuiuii aut̃ lȩtĩtia etiã si qͥd timoris habere ui¬
debam᷑. amiitimus. Nouissimũ uersum aꝑtiꝰ interpretatuᷤᷤ est symina¬
chus. dicens. & qͥ uiuit. respiciet ad mentem. Ex quib approbatur in eo

Expanded text:
unguentum bene olens. Siquidem moris est Hebraeorum unguentum bonum, oleum nununguentum bene olens. Siquidem moris est Hebraeorum unguentum bonum, oleum nuncupare. Quod autem ait: Et dies mortis super diem nate tribulationibus atque incerto vitae statu, quam ingredientem mundum, haec omnia sustinere. Vel certe quod in morte, quales simus, notum sit: in exordio vero nascendi, qui  Al. quales futuri simus, ignoretur. est ire ad domum luctus, quam ad domum convivii, in quo finis est omnis hominis: et qui vivit, dabit ad cor suum. Utilius est ad exsequias funeris, quam ad domum ire convivii, quia ibi conditionis nostrae et fragilitatis humanae ex praesenti cadavere commonemur. In convivii autem laetitia, etiam si quid timoris habere videbamur, amittimus. Novissimum versum apertius interpretatus est Symmachus, dicens: Et qui vivit, respiciet ad mentem. Ex quibus approbatur, in eo
Abbreviated transcription (Latin):
Aͥs enĩ scit qͥd sit bonũ homini in uita. numero dierũ uite uanitatis eius
& faciet eas quasi umbrã. Q a quis annuntiabit homini quid sit pꝰ illũ sub so¬
le Cum inquit ignoret homo de statu suo. & quȩcunq uidecur scire ł cer¬
nere. ñ ut se rei ueritas habet. sed ꝑ speculũ & umbram & imaginẽ uideat.
nec futura cognoscat. & in multiloquio ñ effugiat᷑ peccatũ: silentiũ ponat
ori suo ÷ & credat eũ uenisse qui seriptus ẽ: quomodo & quantꝰ & qualis
uenerit ñ requirens. Bonũ est nomen eius suꝑ oleum bonũ : & dies mortis
suꝑ diem natuitatis eiꝰ. Considera inqͥt o homo dies tuos breues. & quia ci¬
to esse soluta carne cessabis. fac tͥ famã longiorem ꝙt qͦmodo ungaatũ ra¬
res odore delectat. sic ad tuũ uocabulũ cuncta ꝓsꝑtas delectetur. Qd̃
ꝑspicue interpretatus ẽ sy mmachus dicens. Meluis est nom̃ bonũ: quã

Expanded text:
Quis enim cognovit quid sit bonum homini in vita, numero dierum vitae vanitatis ejus? Quis enim cognovit quid sit bonum homini in vita, numero dierum vitae vanitatis ejus? et faciet eos quasi umbram, quia quis 436 annuntiabit homini, quid sit post eum sub sole? Cum, inquit, ignoret homo de statu suo, et quaecumque videtur scire et cernere, non ut se rei habet veritas, sed per speculum, et umbram et imaginem videat, nec futura cognoscat, et in multiloquio non effugiat peccatum; silentium ponat ori suo, et credat eum venisse qui scriptus est, quomodo, et quantus, et qualis venerit, non requirens. Bonum est nomen super oleum bonum, et dies mortis super diem nativitatis ejus. Considera, inquit, o homo, dies tuos breves, et quia cito esse, soluta carne, cessabis: fac tibi famam longiorem, ut quomodo unguentum nares odore delectat, sic ad tuum vocabulum cuncta posteritas delectetur. Quod perspicue interpretatus est Symmachus, dicens: Melius est nomen bonum, quam
Abbreviated transcription (Latin):
se conferre cũ patre : & in euangłio dicat. pat̾ qui me misit maior me est:
Unde & in consequentib precipitur. ne ultra quã nobis de eo scriptũ est reqͥra¬
mus: ne uelit homo plus scire quã scriptura testata est. Cum enĩ de statu
ur̃o ignoremꝰ. & uita nr̃a quasi umbra ꝑtranseat. & futura incerta sint: ñ no¬
bis expedit ut maiora quam possumꝰ inquiramꝰ. Nonnulli illud in hoc loco
significari putant. qđ omniũ qui futuri st̃ hominũ  corꝑore circundan¬
di. iam ds uocabulum nouerit : nec possit homo respondere contra artifi¬
cem suũ. quare ita uł ita factus sit: Quanto enĩ ampliꝰ quesierimus. tan¬
tomagis ostendi uanitatẽ nr̃ãm & u̾ba suꝑflua: & ñ ex prescientia d̾i lib̾¬
um tolli arbitriũ: sed causas ante precedere quare unũ qdq sic factum sit
Quia st̃ uerba multa multiplicantia uanitatẽ. Q d est ampliꝰ homini

Expanded text:
se conferre cum Patre, et in Evangelio dicat: Pater qui me misit, major me est . se conferre cum Patre, et in Evangelio dicat: Pater qui me misit, major me est . Unde et in consequentibus praecipitur, ne ultra quam de eo nobis scriptum est, requiramus, ne velit homo plus scire, quam Scriptura testata est. Cum enim de statu nostro ignoremus, et vita nostra quasi umbra pertranseat, et futura incerta sint, non nobis expedit, ut majora, quam possumus, inquiramus. Nonnulli illud in hoc loco significari putant, quod omnium, qui futuri sunt, et hominum corpore circumdandi, jam Deus vocabulum noverit: nec possit homo respondere contra artificem suum, quare ita vel ita factus sit. Quanto enim amplius quaesierimus, tanto magis ostendi vanitatem nostram et verba superflua: et non ex praescientia Dei liberum tolli arbitrium, sed causas ante praecedere, quare unumquodque sic factum sit. Quia sunt verba multa multiplicantia vanitatem. Quid est amplius homini?
Abbreviated transcription (Latin):
terpretatus ẽ simmac hus. dicens. Meliuis ẽ ꝓuidere quã ambulare
ut libet. Id est. meliꝰ est uixta sensũ eunc ta agere qui est anime ocłs: quã
uoluntatem cordis sequi. Hoc est enĩ ambulare in anima: sicut ezechy el
diete. Qͥ ambulat in uoluntate cordis sui. Uel certe suꝑbũ & sibi płacentẽ
arguit: & meliorem dicit esse eũ qui cuncta ꝓuideat. quã illum cui nicħ
place t nͥ qđ ipse fȩcerit: quo nichil deterius ẽ. & om̃i uento inantꝰ. Rur¬
sum & hic. presumptionẽ sꝑs aquila & theodotio pastionẽ uenti interp̃¬
uocatum ẽ nomen eiꝰ: & cognitũ. quia homo ẽ: & ñ poterit iudicari cũ
fortiore se. Aꝑte de saluatoris p̃dicatur aduentu. qd̾. qui futurus ẽ an¬
tequã in carne cęrneret᷑. iam uocatum ẽ inscripturis nom̃ eius. & cog¬
uitũ ꝓpħis & sc̃is di quia homo sit: & iuxta hoc qđ homo ẽ ñ possit

Expanded text:
terpretatus est Symmachus, dicens: Melius est providere, quam ambulare, terpretatus est Symmachus, dicens: Melius est providere, quam ambulare, ut libet; 435 id est, melius est juxta sensum cuncta agere, qui animae est oculus, quam voluntatem cordis sequi. Hoc est enim ambulare in anima, sicut Ezechiel ait: Qui ambulant in voluntate cordis sui . Vel certe superbum et sibi placentem arguit, et meliorem dicit esse eum, qui cuncta provideat, quam illum, cui nihil placet, nisi quod ipse fecerit: quo nihil est deterius, et omni vento inanius. Rursum et hic praesumptionem spiritus, Aquila et Theodotio, pastionem venti, interprvocatum est nomen ejus, et cognitum, quia homo est, et non poterit judicari cum fortiore se. Aperte de Salvatoris praedicatur adventu, quod qui futurus est, antequam in corpore cerneretur, jam vocatum est in Scripturis nomen ejus, et cognitum prophetis et sanctis Dei: quia homo sit, et juxta hoc quod homo est, non possit
Abbreviated transcription (Latin):
nit inter cibos essẽ distantia: & post hȩc omĩa ñ repletur anima comedentis:
siue qđ rursum desideret qđ comedat. & tam sapiens quã stultus absq cibo
pusculi sustentare nec interire inedia: siue qd̾ nullã utilitatem anima ex
refectione corpuscłi capiat: & cibꝰ tam sapienti quã stulto cõmunis sit. &̾
illuc uadat ubi opes ꝑspexerit. Melius est aut̃ hoc intelligi de eccłasticoni¬
ro: qui in scripturis cȩlestib eruditꝰ omnẽ laborem suũ habet more suo
& anima eius ñ impletur. dum semꝑ cupit discere. & in eo plus habet sapi¬
ens quã insipiens: quia cũ pauꝑem se esse sentiat. pauꝑem aut̃ illũ qui in
euangsio beatus dicit᷑. ꝓperat ad ea cõprehendenda quę uitę st̃: & ambu¬
lat artã & angustam uiã quȩ ducit ad uitam: & pauꝑ est a malis oꝑib
bulantem in anima. Sed & hoc uanitas: & p̃sumptio sꝑc. Dilucide hõe ur¬

Expanded text:
nit inter cibos esse distantia. Et post haec omnia, non impletur anima comedentis: nit inter cibos esse distantia. Et post haec omnia, non impletur anima comedentis: sive quod rursum desideret, quod comedit, et tam sapiens quam stultus absque cibo pusculi sustentare, nec interire inedia: sive quod nullam utilitatem anima ex refectione corpusculi capiat, et cibus tam sapienti quam stulto communis sit, et illuc vadat pauper, ubi opes esse perspexerit. Melius est autem hoc intelligi de Ecclesiastico viro, qui in Scripturis coelestibus eruditus, omnem laborem habet in ore suo, et anima ejus non impletur, dum semper cupit discere. Et in eo plus habet sapiens, quam insipiens: quia cum pauperem esse se sentiat pauperem autem illum, qui in Evangelio beatus dicitur properat ad ea comprehendenda, quae vitae sunt, et ambulat arctam et angustam viam, quae ducit ad vitam, et pauper est a malis operibulantem in anima. Sed et hoc vanitas et praesumptio spiritus. Dilucide hoc in
Abbreviated transcription (Latin):
ad ii diciũ di. Qd̾ autẽ in medio ait. & quide sepulchrũ ñfuit ei: siue hoc
significat qđ diues ille de sua morte ñ cogitet. & cũ omĩa possideat. etiã in ex¬
truetione sepulchri auaruis sit: siue qđ sepe ꝓpter ipsas diuitias occisus in¬
sidiis insepultus abiciat᷑: siue qđ melius puto nichil boni facinoris egerit
ex quo sibi queat apud posteros memoriam cõparare. & ñ uitã silentio tran¬
sire uelut pecudes: cũ habuerit materiem ꝑ quã potuerit apparere qđ ui¬
xerit. Omĩs labor hominis in ore eiꝰ: etquidem anima ñ impletur. Qͥ d enĩ
est ampliꝰ sapientia stulto: qͥd pauꝑi nisi scire ut uadat contra uitã: Oñe
qd̾ laborant homines in hoc mundo ore consumit᷑ : & attritum dentib uentri
tradit᷑ digerendũ. Cumq paululũ gulam delectauerit: tamdu uidetur tribu¬
ere uoluptatem quãdi gutture continetur. Cum uͦ in alĩ trãsierit: desi¬

Expanded text:
ad judicium Dei. Quod autem in medio ait: Et quidem sepulcrum non fuit ei; sive hoc ad judicium Dei. Quod autem in medio ait: Et quidem sepulcrum non fuit ei; sive hoc 434 significat, quod dives ille de sua morte non cogitet, et cum omnia possideat, etiam in exstructione sepulcri avarus sit; sive quod saepe propter istas divitias occisus insidiis, insepultus abjiciatur, sive, quod melius puto, nihil boni facinoris egerit, ex quo sibi queat apud posteros memoriam comparare, et non vitam silentio transire, velut pecudes, cum habuerit materiam, per quam potuerit apparere quod vixerit. Omnis labor hominis in ore ipsius, et quidem anima non implebitur. Quid enim est amplius sapienti a stulto, quid pauperi, nisi scire, ut vadat contra vitam? Omne quod laborant homines in hoc mundo, ore consumitur, et attritum dentibus ventri traditur digerendum. Cumque paululum gulam delectaverit, tamdiu videtur tribuere voluptatem, quamdiu gutture continetur. Cum vero in alvum transierit, desi
Abbreviated transcription (Latin):
qđ̃ etiã si centum liberos ꝓcreauerit. & ñ ut adam ꝓpe mille sed duob mi
to decerioris conditionis sit abortuio. qui statĩ ut natꝰ uidetur interit:
Ille enĩ nec mala uidit nec bona: iste uero cũ bona possederit. semꝑ tͥsticiis
& cogitationib eruciatꝰ est: magisq requiem habeat abortuus quã aua¬
rus ille longeuus: & tam̃ ambo ęquali fine rapiant᷑: dum & hic & ille
morte simili subtrahunt᷑. Potest hoc & de isrł accipi. qđ dederit ei ds legem
& ꝓꝑh̾as & testamentũ & reꝑmissionẽ: & saluatore dicente. auferet᷑ a uobis¬
regnũ d̾i. & dabitur genti facienti fructus eiꝰ. hȩc omĩa ad alienũ & ꝑegri¬
num de gentib translata sint ppłm : & uideant illi bona sua & ñ fruantur.
Multoq nos conditionis esse melioris. qui quasi abortiui & nouelli putabam᷑
pater nr̃ est abraham: & tamen ad unũ locum & nos & illos ꝓperare. id est

Expanded text:
quod etiam si centum liberos procreaverit, et non, ut Adam, prope mille, sed duobus mquod etiam si centum liberos procreaverit, et non, ut Adam, prope mille, sed duobus mlto deterioris conditionis sit abortivo, qui statim ut natus videtur, interiit. Ille enim nec mala vidit, nec bona: iste vero, cum bona possederit, semper tristitiis et cogitatione cruciatus est: magisque requiem habeat abortivus, quam avarus ille longaevus: et tamen ambo aequali fine rapiantur, dum et hic et ille morte simili subtrahuntur. Potest hoc et de Israel accipi, quod dederit illi Deus Legem, et Prophetas, Testamentum, et repromissioneregnum Dei, et dabitur genti facienti fructum ejus . Haec omnia ad alienum et peregrinum gentium translata sunt populum, ut videant illi bona sua, et non fruantur. Multoque nos conditionis esse melioris, qui quasi abortivi et novelli putabamurPater noster est Abraham : et tamen ad unum locum et nos et illos properare, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
& głam. & nichil deest anime eiꝰ ex om̃ib q̃ desiderat: & ñ dedit ei potesta.¬
tem ds̃ ut manducaret ex eo: sed uir alienus comedet illud. Hȩc uanitas &
languor pessimꝰ est. Si genuerit uir centũ liberos & annis multis uixerit.¬
& plures fuerint dies annoꝵ. enis. & aninia eius ñ repleatur bonis. nec sepu¬
chrũ fuerit ei : dixi meluis ab eo esse abortiuũ. In uanitate qͥppe uenit
& in tenebris uadit : & in tenebris nom̃ eiꝰ abscondet᷑. & quidem solem non
uidit nec cognouit. requies huie magis quã illi. & si ui xerit mille annos
duplices & bonitatem ñ uidit: nonne ad locũ unũ omĩa ꝓperantꝰ Describit
auarũ diuitem. & hoc malũ frequens esse in hominib asserit: qd̾ nic hil e¬
oꝵ ꝙ̃ in mundo putant᷑ bona ei desit. & nic hiloniuiꝰ stultissima se parcita
te eruciet. aliis deuoranda conseruaus: Nec non & illud hy ꝑbolice adicit

Expanded text:
et gloriam, et nihil deest animae ejus ex omnibus, quae desideravit, et non dedit ei Deus potestaet gloriam, et nihil deest animae ejus ex omnibus, quae desideravit, et non dedit ei Deus potestatem, ut manducaret ex eo, sed vir alienus comedit illud. Haec vanitas est, et languor pessimus. Si genuerit vir centum, et annis multis vixerit, et plures fuerint dies annorum ejus, et anima ejus non repleatur bonis, nec sepulcrum fuerit illi dixi melius ab eo esse abortivum. In vanitate quippe venit, et in tenebris vadit, et in tenebris nomen ejus abscondetur. Et quidem solem non vidit, nec cognovit, requies huic magis quam illi. Et si vixerit mille annos duplices, et bonitatem non vidit, nonne ad locum unum omnia properant? Describit avarum divitem, et hoc malum frequens esse in hominibus asserit, quod nihil eorum, quae in mundo putantur bona, ei desit, et nihilominus stultissima parcitate se cruciet, aliis devoranda conservans. Necnon et illud hyperbolice adjicit,
Abbreviated transcription (Latin):
fruitur. hic enĩ uel parua uoluptas est infruendo: ibi uero solsicitudi¬
uum tantũmͦ magnitudo. & reddit causas quare dĩ donũ sit suis fru i
posse diuitiis. q̃m ñ multum recordabitur dierũ uite sue. Occuꝑat qͥp¬
pe eũ deus in lȩcitia cordis sui. Non erit in t̾stitia: ũ cogitatione uexa¬
alem escam & sꝑualem potũ a dõ datum intelligi: & uidere bonitatẽ in om̃
laborẽ suo: quia ingenti labore & studio uera possumꝰ contemplari bona. &
hec est pars nr̃a: ut in nr̃o studio & labore letem᷑. Qd̾ licet bonũ sit. tam̃
donec xꝑs manifestet᷑ uita nr̃a. necdum plene bonũ est: & ido ũ multũ recor¬
dabit᷑ deus dierũ uite nr̃e. Notandũ quoq qđ hic. tre ẜicĩtaeoiõe. in meli¬
ore parte accipit᷑ ꝓ occupatione sꝑualis ueręq lecitie. Est malũ qd̃ uidi sub
sole: & frequens apud homines. Uir cui dedit d̃s diuitias & substantiam

Expanded text:
fruitur. Hic enim vel parva voluptas est in fruendo: ibi vero sollicitudifruitur. Hic enim vel parva voluptas est in fruendo: ibi vero sollicitudinem tantummodo magnitudo. Et reddit causas, quare Dei donum sit frui posse divitiis. Quoniam, non multum recordabitur dierum vitae suae. Avocat quippe eum Deus in laetitia cordis sui: non erit in tristitia, non cogitatione vexaalem escam et spiritualem potum a Deo datum intelligi, et videre bonitatem in omni labore suo, quia ingenti labore et studio vera possumus contemplari bona. Et haec est pars nostra, ut in nostro studio et labore laetemur. Quod licet bonum sit, tamen, donec Christus manifestetur vita nostra, nec dum plene bonum est. Et ideo non multum recordabitur Deus dierum vitae nostrae. Notandum quoque, quod hicori parte accipitur pro occupatione spiritualis veraeque laetitiae. Est malum, quod vidi sub sole, et frequens apud homines. Vir cui dedit 433 Deus divitias, et substantiam,
Abbreviated transcription (Latin):
nichilũ laborantes: qui defec i. unt scrutantesscriicinio. & ferunt᷑ omui u¬
to doctrine: nec habent lucẽ. sed intenebris sua comedt̃ sacram̃ta ÷ & semper
in infirmitate. semꝑ in iracitudia thesauri⁊ antes sibi iraam in die ire. nec
habentes ꝓpitiuni dm̃. Eece qđ uidi ego bonũ qđ est optimũ: comedere &̃
bibere. & cernere iocunditatem in omĩ labore suo quo laborat sub sole
numero dierũ uitȩ sue. qͦs dedit ei đs. Hec quippe est pars eiꝰ. Sed & oĩ
homo eui dedit ds dinitias & substantiã: & concessit ei ut uesceret᷑ ex eis
& tolleret partem suã & letaretur de labore suo: hoc di donũ est. Non
eñi multum recordabit᷑ dierum uite suȩ: quia d̾s occupat in lecitia core
Ad cõparationem eiꝰ qui oꝑib suis in curarum tenebris uescit᷑. & cũ gran¬
di uite tedio peritura comportat: meliorem dicit esse eũ qui p̃sentib

Expanded text:
nihilum laborantes. Qui defecerunt scrutantes scrutinio , et feruntur omni vnihilum laborantes. Qui defecerunt scrutantes scrutinio , et feruntur omni vento doctrinae, nec habent lucem, sed in tenebris sua comedunt sacramenta. Semper in infirmitate, semper in iracundia sunt, thesaurizantes sibi iram in die irae, nec habentes propitium Deum. Ecce quod vidi ego bonum, quod est optimum, comedere, et bibere, et cernere jucunditatem in omni labore suo, quo laboravit sub sopars ejus. Sed et omnis homo, cui dedit Deus divitias, et substantiam, concessitque ei, ut vesceretur ex eis, et tolleret partem suam, et laetaretur de labore suo, hoc Dei donum est. Non enim multum recordabitur dierum vitae suae, quia Deus occupat in laetitia cor ejus. Ad comparationem ejus, qui opibus suis in curarum tenebris vescitur, et cum grandi vitae taedio peritura comportat, meliorem dicit esse eum, qui praesentibus
Abbreviated transcription (Latin):
in diserim̃ ueniat. nec heredi qđ congregauit relinquat: sed & ip̃se filius
ri÷ & ꝑituras opes nec quas nobiscũ possumus auferre morientes. in tristitia.¬
in gemitu. in indignatione. in litib casso labore conqui rere & hec sedm
simplicẽ sensum. Ceterũ ut altius eleuemur: de phylosophis mͥ uidetur
uel de hereticis dicere. qͥ congregant diriitias doginatũ in malum suum.
& nec reꝑcores utilitatẽ possunt aliquã consequi. nec sectatorib suis frs¬
ctũ relm̾quere ꝑpetuũ. Sed & ipsi & discipłi reuertunt᷑ in t̾ram: & ꝑduit
diuitias ab eo qui dixit: ꝑdam sapientiam sapientiũ. & prudentiam pr¬
Ientiũ reꝑbabo. Uere quĩppe sicut egressi st̃ de utero matris sue de ꝑuer¬
sa ui delicet eccła eiusq contraria de qua scriptur ẽ. que aucẽ sursum.¬
ibrsm libera est. q̃ est mater omaniũ nr̃m. sic nudi uadent iuentũ & in

Expanded text:
in discrimen veniat, nec haeredi quod congregavit, relinquat, sed et ipse et filius in discrimen veniat, nec haeredi quod congregavit, relinquat, sed et ipse et filius ri, et perituras opes, quas nobiscum in gemitu, in indignatione, in litibus, casso labore conquirere? Et haec secundum simplicem sensum. Caeterum ut altius elevemur, de philosophis mihi videtur, vel haereticis dicere, qui congregant divitias dogmatum in malum suum, et nec repertores utilitatem possunt aliquam consequi, nec sectatoribus suis fructum relinquere perpetuum. Sed et ipsi, et discipuli revertuntur in terram, et perdunt divitias ab eo qui dixit: Perdam sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobabo . Vere quippe, sicut egressi sunt de utero matris suae, de perversa videlicet Ecclesia, ejusque contraria, de qua scriptum est: Quae autem sursum432 libera est, quae est mater omnium nostrum , sic nudi vadent in ventum, et in
Abbreviated transcription (Latin):
pellatur: melior erit requies eiꝰ qui oꝑatur in p̃senti. & sed̾m uires
suas in bonis oꝑib conuersatur: quã eõꝵ diuitie de quib scribitur.
ue uobis diuites quia recȩpistis consolationẽ ur̾am. Est languor pes¬
simꝰ quẽ uidi sub sole: diuitias custodiri a dño in malũ euis: &
periert᷑ diuitie ille indistensione pessima. & genuit filiũ: & ñ est in mani¬
bus eiꝰ quiequã. Sicut egressus ẽ de utero mat̾s suȩ. nudus reuertet᷑ ut uenit:
& nichil tollet laboris sut ut uadat in manib eius. Sed & hoc languor pes¬
simꝰ: quia sicut uenit sicͣ uadet. Quid ergo habet ampliꝰ quił aborauit
in uentũ: & in omĩbus dieb suis in tenebris comedet: & in indignatione
plurima. & in infirmitate & in iracundia. Cum suꝑiori iunge qđ sequit᷑.
eccłaste diuitẽ describente. qͥ nec ipse possit᷑ suis ꝑfrui. & crebro ꝓꝑger eas¬

Expanded text:
pellatur, melior erit requies ejus qui operatur in praesenti, et secundum vires pellatur, melior erit requies ejus qui operatur in praesenti, et secundum vires suas in bonis operibus conversatur, quam eorum divitiae, de quibus scribitur: Vae vobis divitibus, quia recepistis consolationem vestram . Est languor pessimus, quem vidi sub sole, divitias custodiri a domino in malum ejus. Et perierunt divitiae illae in distentione pessima. Et genuit filium, et non est in manibus ejus quidquam. Sicut exivit de utero matris suae, nudus revertetur, ut venit, et nihil tollet laboris sui, ut vadat in manibus ejus. Sed et hoc languor pessimus, quia sicut venit, sic et vadit. Quid ergo habebit amplius, quia laboravit in ventum? Et omnibus diebus suis in tenebris comedet, et in indignatione plurima, et in infirmitate, et in iracundia. Cum superiore junge quod sequitur: Ecclesiaste divitem describente, qui nec ipse possit suis divitiis per
Abbreviated transcription (Latin):
storici. qd̵ a uaritia neq copia neq inopiaminuat᷑. Nichil ergo inqͥt
ȩec Pastes ꝓsunt diuitie possidenti : nisi hoc solũ ut uideat qd possideat
Quanto enĩ maior fuerit substantia: tanto plures ministros habebre
qui opes deuorent congregatas. Ille aut̾ uideat tantũ qđ habet: &
plusquã uniꝰ hominis cibũ caꝑe ñ possit. Dulcis somnus oꝑanti siue
paululũ siue ꝑ lus comederit : & saturitas diuitis ñ sinit eum dormi¬
re. Ad huc de diuite & auaro sermo ẽ: & cõparatur oꝑanti & absq sol¬
licitudine dormienti. siue multũ siue parũ comederit: qđ ille labo¬
re oꝑis & sudore qualem uis cibũ digerat & dulci somno ꝑfruatur: di¬
ues uero distentus daꝑib & cogitationib indui̾sa laceratus dor¬
mire ñ ual eat: redundante crapula. & in cocto cibo instomachi an¬
gustiis estuante. Porro quia somnꝰ &̃ cõmunis de hac uita exitus ap¬

Expanded text:
storici, quod avaritia, neque inopia, neque copia minuatur. Nihil ergo, inquit storici, quod avaritia, neque inopia, neque copia minuatur. Nihil ergo, inquit Ecclesiastes, prosunt divitiae possidenti, nisi hoc solum ut videat quae possidet. Quanto enim major fuerit substantia, tanto plures ministros habebit, qui opes devorent congregatas. Ille autem videat tantum, quod habet, et plus quam unius hominis cibum capere non possit. Dulcis somnus operanti, sive paululum, sive plus comederit. Et saturitas divitis non sinit eum dormire. Adhuc de divite et avaro sermo est, et comparatur operanti, et absque sollicitudine dormienti, sive parum, sive multum comederit, quod ille labore operis et sudore qualemvis cibum digerat, et dulci somno perfruatur. Dives vero distentus dapidus, et cogitationibus 431 in diversa laceratus, dormire non valeat, redundante crapula, et incocto cibo in stomachi angustiis aestuante. Porro, quia somnus, et communis de hac vita exitus ap
Abbreviated transcription (Latin):
incendio : ideo nẽ expectat & differt udiciũ quandiu ager mundi is¬
tius plenius ex colatur. Qd̾ aut̃ ager interpretetur mundus: dñs in
parabola ziz anioꝵ & tricici exposuit. Qui diligit argentum ñ in¬
plebitur argento: & qui diligit diuitias ñ fruetur eis. Sed & hoc ua¬
nitas. In multitudine enĩ bonoꝵ: multi st̾ qui comedant ea. & quȩ ẽ
fortitudo habenti ea. nisi uideat ocłis suis: Ubicunq argentũ po¬
nimꝰ. scđm greci sermonis ambiguitatem pot̾ & pecunia transferri¬
ast ĩx̃ ĩo Ñ quippe utrunq significat. Porro tullius pecuniosos primi¬
tus dictos cos refert qui plura habuissent peculia. hoc est pe cora.
ad aluid de uolutum ẽ. Auarus ergo describitur qđ nunquã oꝑib
expleatur: & quanto plus habuerit tanto plus cupiat: Flacci quoq
suꝑ hoc concordante sententia qui ait. semꝑ auarus eget: & nobilis hy¬

Expanded text:
incendio; ideo nunc exspectat, et differt sententiam, quandiu ager mundi isincendio; ideo nunc exspectat, et differt sententiam, quandiu ager mundi istius plenius excolatur. Justus parabola zizaniorum et tritici exposuit . Qui diligit argentum, non implebitur argento, et qui diligit divitias, non fruetur eis. Sed et hoc vanitas. In multitudine enim bonorum multi sunt, qui comedunt ea, et quae est fortitudo habenti illa, nisi ut videat oculis suis? Ubicumque argentum ponimus, secundum Graeci sermonis ambiguitatem, potest et pecunia transferri: ἀργύριον quippe utrumque significat. Porro Tullius pecuniosos primitus eos dictos refert, qui plura habuissent peculia, id est, pecora. ad aliud devolutum est. Avarus igitur describitur, quod numquam opibus expleatur, et quanto plus habuerit, tanto plus cupiat. Flacci quoque super hoc concordante sententia, qui ait : Semper avarus eget. et nobilis hi
Abbreviated transcription (Latin):
& ordiñẽ sequi. Supra dixerat. ne dixeris in conspectu angli qm̃ ignorantia
negarent ꝓuidentia res humanas regi. Quia igitur ad uersus hoc precȩp¬
tum suboriebatur questio. quare iusti calũ niam sustinent. quare ini¬
qua fiunt toto orbe iudicia. & ñ est ultor đs: nẽ infert & soluit qđ oppo¬
ni poterat dicens. Si uideris calum niã pauꝑis qui beatus in euangłio pre¬
dicatur. & res ñ regi istitia: ne mireris. & tibi aliquid nouũ esse uide¬
atur. Excelsus quippe suꝑ excelsos hȩc respicit d̾s: qui angłos suos suꝑ
uidices & reges terrę prȩposuit: qui possunt utiq ꝓbibere in ustitiã. &
magis in t̾rã ualere quam quęuis hominũ potestates. Sed qm̃ seruat in
finẽ iudiciũ. & in consummatione mundi quando matura seges fuerit &
messores uenerint uissurus ẽ ut separetur triticũ. & loliũ tradatur

Expanded text:
et ordinem sequi. Supra dixerat: Ne dixeris in conspectu angeli, quoniam ignoret ordinem sequi. Supra dixerat: Ne dixeris in conspectu angeli, quoniam ignornegarent providentia res humanas regi. Quia igitur adversus hoc praeceptum suboriebatur quaestio, quare justi calumniam sustinerent, et quare iniqua fiant in toto orbe judicia, et non est ultor Deus; nunc infert et solvit, quod opponi poterat, dicens: Si videris calumniam pauperis, qui beatus in Evangelio praedicatur, et res vi geri, non justitia, ne mireris, et tibi novum aliquid esse videatur. Exjudices et reges terrae praeposuit: qui possunt utique prohibere injustitiam, et magis in terra valere quam quaevis hominum potestates. Sed quoniam servat in fine judicium et consummationem mundi, quando matura seges fuerit, et messores venerint, jussurus est ut separetur triticum et lolium tradatur
Abbreviated transcription (Latin):
Dixi atq precepi ñ des os tuũ ut peccare facias carnem tuã & queras uarias ex¬
mus. multa possumꝰ inuenire que nobis ueri similia uideant᷑. & nr̃a excusare
peccata : ꝓꝑterea admoneo ut id solum caueas. ne ꝑutes absentem dm. sed eũ time¬
as. & scias cunctis oꝑib tuis adesse presentem: teq liberi arbitrii cõnditũ non
cogi. sed uelle qđ facias. Si calums niã pauꝑis & rapinã uidicii & iustitie ui¬
deris in regione. ne mireris suꝑ negotio: quia excelsus suꝑ excelsum eustodiet
excelsiores suꝑ eos: & ampl uis t̾re inomĩb est rex in agro culto. Xꝑi tuni¬
ca contexta desuꝑ: nec ã erucifigentib scidi potuit. & eum a quo demonia
cccłastes nr̃i uestimenta ñ seindere: nec ꝓ uoluntate nr̃a opinationũ pannos
hine inde consuere : sed unũ disputationis seruare textum. & eundem sensum

Expanded text:
dixi atque praecepi: Non des os tuum, ut peccare facias carnem tuam, et quaeras varias exdixi atque praecepi: Non des os tuum, ut peccare facias carnem tuam, et quaeras varias exmus, multa possumus invenire, quae nobis verisimilia videantur, et nostra excusare peccata. Propterea admoneo, ut id solum caveas, ne putes absentem Deum, sed eum timeas, et scias cunctis operibus tuis adesse praesentem: teque liberi arbitrii conditum non cogi, sed velle quod facias. Si calumniam pauperis, et rapinam judicii, et injustitias videris in regione, ne mireris super negotio: quia excelsus super excelsum custodit, et excelsior est super illos, et amplius terrae in omnibus est rex in agro culto. Christi tunica contexta desuper , nec a crucifigentibus scindi potuit: et eum a quo Salvator Ecclesiastae nostri vestimenta non scindere, nec pro voluntate nostra opinationum pannos hinc inde consuere, sed unum disputationis servare textum, et eumdem sensum,
Abbreviated transcription (Latin):
it. & ne dixeris eoram angło quia ignorantia est. aqui la interpretans u̾ bum
hebraicũ sabaza. ꝓignorantia. aloyciõn. transtulit. id est spontaneũ. Si
enĩ inquit hoc dixeris. dm̃ ꝓuocas quasi auctorẽ mali atq peceati: ut iratus
si qͥd boni uideris habere auferat de manib tuis : uel eerte te talia sentientem
tradat in reꝓbũ sensum ut facias ea que ũ conueniunt: quia in multitudine
somnioꝵ & uanitates & u̾ba plurima: sedđm time. & hẽ locum ita hebret
odissert̾. Nec suꝑiora facias de quib iã dictum ẽ: nec facile somniis credas.
Cum enĩ diu̾sa uideris. & ꝑ nocturnã quietem uariis anima fuerit exagitata
trorib siue incitata ꝑmissis: tu ea contems ne q̃ somnii st̃: & solum dđm time
Qui enĩ somniis crediderit: uanitatib & ineptus se tradet. Aliter. Qui a

Expanded text:
it: Ne dixeris coram angelo, quia ignorantia est: Aquila interpretans verbum it: Ne dixeris coram angelo, quia ignorantia est: Aquila interpretans verbum Hebraicum SEGAGA, pro ignorantia, ἀκούσιον transtulit, id est, non spontaneum. Si enim, inquit, hoc dixeris, Deum provocas quasi auctorem mali atque peccati, ut iratus, si quid videris boni habere, auferat de manibus tuis. Vel certe talia sentientem, tradat in reprobum sensum, ut facias ea quae non conveniunt. Quia in multitudine somniorum et vanitates, et verba plurima. Sed Deum time. Et hunc locum ita Hebraei edisserunt. Nec superiora facias, de quibus jam dictum est, ne facile somniis credas. Cum enim diversa videris per nocturnam quietem, et variis anima fuerit exagitata terroribus, sive incitata promissis, tu ea contemne, quae somnii sunt. Et solum Deum time. 429 Qui enim somniis crediderit, vanitatibus se et ineptiis tradet. Aliter: Quia
Abbreviated transcription (Latin):
ut peccare faciat carnẽ tuam: & ne dixeris in conspectu angłi quia igno¬
rantia est: ne irascatur d̾s suꝑ uoce tua. & dissipet oꝑa manuũ tuarum.
ebreus ita sensit. Qd̾ ñ potes facere ne ꝓmittas. Non enĩ dicta inuentum
transe unt: sed a presente angłosuiniciuq adheret comes. statim ꝑferunt᷑
ad dñm̃. E tu quiputas ignorare dm̃ qđ pollicitus es: ꝓuocas eum adira¬
cundiã ut omĩa tua oꝑa dissipentur. Sed in eo qđ ait. ut peccare faciat
carnẽ tuam ñ diligenter euentilans: ita intellexit. quasi dixisset. ñ des os
tuum ut ñ pecces. Nobis uero alter sensus uidetur: qđ arguuntur hi qui
de ui carnis querunt᷑ : & auunt se corporis necessitate cõpulsos ea facere que
nolint. seđm illud apłi. Non eñĩ qđ uolo hoc ago. sed qđ nolo: & cet̾a. Noli itaq
ate uanas excusationes querere. & dare occasionẽ carni tuȩ ad peccandum: &
dicere. ñ ego pecco. sed qđ habitat in carne mea peccatũ. Deniq in eo loco ubi a¬

Expanded text:
nspectu angeli, quia ignorantia est; ne irascatur Deus super vocem tuam, et disperdat opera manuum tuarum. Hebraeus ita sensit: Quod non potes facere, ne promittas. Non enim in ventum dicta transeunt, sed a praesenti angelo, qui unicuique adhaeret comes, statim perferuntur ad Dominum. Et tu qui putas ignorare Deum, quod pollicitus es, provocas eum ad iracundiam, ut omnia opera tua dissipentur. Sed in eo quod ait: Ut non peccare facias carnem tuam, Non diligenter eventilans, ita intellexit, quasi dixisset: Non des os tuum, ut non pecces. Nobis vero alter sensus videtur, quod arguantur hi, qui de vitio carnis queruntur et aiunt, se corporis necessitate compulsos ea facere, quae nolint, secundum illud Apostoli : Non enim, quod volo, hoc ago, sed quod nolo, et caetera. Noli itaque, ait, vanas excusationes quaerere, et dare occasionem carni tuae ad peccandum, et dicere: Non ego pecco, sed quod habitat in carne mea peccatum. Denique in eo loco ubi a
Abbreviated transcription (Latin):
tie sunt. De quib & aũibi scriptum est. R edemptio animȩ u iri: ꝓpriȩ
diuitie. Gratia quoq uisi scientiam comitata fuerit & concessa a des. qu¬
nis cruditus uir eam ñ poterit inuenire. Qd̃ & ꝑaulus seiens: pliis inquit

Expanded text:
tiae sunt. De quibus et alibi dictum est: Redemptio animae viri, propriae tiae sunt. De quibus et alibi dictum est: Redemptio animae viri, propriae divitiae . Gratia quoque, nisi scientiam comitata fuerit, et concessa a Deo, quamvis eruditus vir eam non poterit invenire. Quod et Paulus sciens: Plus, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitas enĩ sedet suꝑ talentum plumbeum : & in psalmo loquitur.
quasi ouus graue grauate sunt suꝑ me: non est aptus ad cursum illũ de
quo dicitur. Cursum consummaui. fidem seruaui. E autem leuis ẽ
& anima illiꝰ non grauatur: nichi lominis & ipse absq aditore deo
Ad calcem ñ potest ꝑuenire. S &̃ eum prelium fuerit aduersum contra¬
rias potestates. de̾ quo scriptum est. sc̃ificate bellum: licet robustus. ꝓ¬
priis tamen uirib uincere ñ ualebit. Perfectus quoq in filiis homi¬
nũ & sapiens. uuuentem panẽ atq cȩlestem habere non poterit: nisi
ꝑ sapientiam cohortautem. uenite comedite panes meos. & qm̃ sunt
oiuitie de quib apłs ait. diuites fieri inoꝑib bonis. & alibi diuites fi¬
eti estis in omui sermone & inomni scientia:: sciendum prudentem iuirĩ
has ñ posse diuitias congregare. nisi eas a deo acceꝑit: cuius ipse dini¬

Expanded text:
Iniquitas enim sedet super talentum plumbeum : et in Psalmo loquitur: Iniquitas enim sedet super talentum plumbeum : et in Psalmo loquitur: Sicut onus grave gravatae sunt super me : non est aptus ad cursum illum, de quo dicitur: Cursum consummavi, fidem servavi . Qui autem levis est, et anima illius non gravatur, nihilominus et ipse absque aad calcem non potest pervenire. Sed et cum praelium fuerit adversus contrarias potestates, de quo scriptum est: Sanctificate bellum , licet robustus, propriis tamen viribus vincere non valebit. Perfectus quoque in filiis hominum et sapiens, viventem panem atque coelestem habere non poterit, nisi per sapientiam cohortantem: Venite, comedite panes meos . Et quoniam sunt divitiae, de quibus Apostolus ait: Divites fieri in operibus bonis : Et alibi: Divites facti estis in omni sermone, et in omni scientia : sciendum prudentem virum has non posse divitias congregare, nisi eas a Domino acceperit, cujus ipsae divi
Abbreviated transcription (Latin):
m̃o: sed omĩa eoram eis incerta: ꝓpterea qđ omĩb eueniunt similia iusto
& iniusto. Porro hic sensus est. Etiam in hoc dedi cor meum. & scire uo¬
lui quos deus diligeret. quos odisset: & inueni uistorũ quide oꝑa
in manu di esse : & tamen utrum amentur a do an ñ. nunc scire eos non pos¬
se: & ambiguum fluctuare utrũ ad ꝓbationem sustineant q̃ sustinent
an ad supplicium. In futuro igitur scient: & in uultu eoꝵ sunt omnia:
id est antecedet eos eum de hac uita recesserint notitia huius rei : qͥa
tune est indicium. nc̃ certamen. & quieũq aduersa sustinent. utry
ꝑ amorem dĩ sustineant ut iob. an ꝑ odium ut plurimi peccatores :
nunc habetur incertum. In omib ẽuentus unus: iusto & impio. bo¬
no & malo. mundo & polluto: sacrificanti & ñ sacrificanti. Sic bonꝰ
ut peccator: sic uirans sicut iuramentũ timens. Ea q̃ ꝑse nec mala

Expanded text:
mo: sed omnia coram eis incerta, propterea quod omnibus eveniunt similia, justo, mo: sed omnia coram eis incerta, propterea quod omnibus eveniunt similia, justo, et injusto. Porro hic sensus est: Etiam in hoc dedi cor meum, et scire volui quos Deus diligeret, quos odisset. Et inveni justorum quidem opera in manu Dei esse, et tamen utrum amentur a Deo, an non, nunc eos scire non posse, et inter ambiguum fluctuare, utrum ad probationem sustineant quae sustinent, an ad supplicium. In futuro igitur scient, et in vultu eorum sunt omnia, id est, antecedit eos, cum de vita hac recesserint, notitia istius rei, quia tunc est judicium, et nunc certamen. Et quicumque adversa sustinent. utrum per amorem Dei sustineant, ut Job, an per odium, ut plurimi peccatores, nunc habetur incertum. In omnibus eventus unus, justo et impio, bono et malo, mundo et polluto, sacrificanti et non sacrificanti. Sic bonus ut peccator, sic jurans sicut juramentum timens. 458 Ea quae per se
Abbreviated transcription (Latin):
hic pauꝑtatem habeat ille diuicias. iste sit notus ille inglorius : nicħ
aliud ꝓficit nisi in sua tantum questione torqueri. & disputationẽ
ꝓ tormento habere. nec tam̃ inuenire qđ querit: Et cũ se di xerit
cognouisse. tc̃ ignorationis habere principiũ. & in ꝓfundo errore
uersari. Subostendit tamen esse causas rerũ omniũ. & iustitiam qua¬
re unum qđq sic fiat: sed in occulto eius late̾re : & ñ posse ab hominib
compre hendi. Omne hoc dedi in corde nreo utt considerarem uniuersa:
quia iusti & sapientes: & oꝑa eorũ in manũ dñi. & quide caritatẽ. a
quidem odium. Non est cognoscens homo: omĩa in facie eorum. Etiam
hunc locũ sy minachus manifestius interpretatus est dicens. Omĩa hec
statui in corde meo ut uentilarem uniuersa: quia usti & sapientes &
oꝑa eorum in manui di st̃: & insuꝑ neq amcitias neq inimicitias seit hi¬

Expanded text:
hic paupertatem habeat, ille divitias: iste sit nobilis, ille inglorius; nihil hic paupertatem habeat, ille divitias: iste sit nobilis, ille inglorius; nihil aliud proficit, nisi in sua tantum quaestione torqueri, et disputationem pro tormento habere, nec tamen invenire quod quaerit . . . Et cum haec dixerit se cognovisse, tunc ignorationis habere principium, et in profundo errore versari. Subostendit tamen esse causas rerum omnium et justitiam, quare unumquodque sic fiat: sed in occulto eas latere, et non posse ab hominibus comprehendi. Omne hoc dedi in corde meo, ut considerarem universa: quia justi, et sapientes, et opera eorum in manu Domini. Et quidem charitatem, et quidem odium: non est cognoscens homo omnia in facie eorum. Etiam hunc locum Symmachus manifestius interpretatus est, dicens: Omnia haec statui in corde meo, ut ventilarem universa: quia et justi et sapientes, et opera eorum in manu Dei sunt. Et insuper neque amicitias neque inimicitias scit ho
Abbreviated transcription (Latin):
liter accipiamꝰ. & suꝑ eis letitiã. quam in labore uite nr̃e uix possum
inuenire. Qd̃ aut̃ hec ita sentienda sint ut diximꝰ: demonstrat sequets
uersiculus. in quo ait. Dedi cor meũ ut uiderem sapientiã & occupatio¬
nem: qđ scilicet occupent᷑ homines suꝑ t̾ram. & dieb ac noctib in scri¬
pturarum meditatione uersent᷑. ita ut plerumq ꝓ inuestigatione ue¬
ri ab ocsis somnus axfugiat. Qua ꝓpter dedi cor meũ ut cognoscerẽ
sapientiam & udere in occupationem quȩ facta est suꝑ t̾ram. quia &
qr ñ poterit homo inuenire opus qđ factum est sub sole. in quo labora¬
uit homo ut quereret. & ñ inueniet Siquidem & si dixerit sapieni
se cognoscere: non poterit inuenire. Qui querit causas rationesq re¬
rum. quare hoc uel illud factum sit. & quare mundus uariis guber¬
netur euentib. eur aliꝰ cecus & debilis. alius uidens nas catur & sanꝰ

Expanded text:
liter accipiamus, et super eis laetitiam, quam in labore vitae nostrae vix possumus liter accipiamus, et super eis laetitiam, quam in labore vitae nostrae vix possumus invenire. Quod autem haec ita sentienda sint, ut diximus, demonstrat sequens versiculus, in quo ait: Dedi cor meum, ut viderem sapientiam et occupationem: quod scilicet occupentur homines super terram, et diebus ac noctibus in Scripturarum meditatione versentur: ita ut plerumqor meum, ut cognoscerem sapientiam, et viderem occupationem, quae facta est super terram. Quia et di omnia opera Dei: quia non poterit homo invenire opus, quod factum est sub sole, in quo laboravit homo. 457 ut quaereret, et non inveniet. Siquidem et si dixerit sapiens se cognoscere, non poterit invenire. Qui quaerit causas rationesque rerum, quare hoc vel illud factum sit, et quare mundus variis gubernetur eventibus: cur alius caecus et debilis, alius videns nascatur et sanus: