comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Gyus gͥ pontifex au¬
domarus ex nobili¬
scł̃i dignitatẽ & in
fide catholica eru¬
ditis. ortus fuit pa¬
rentib: in constantinensi regione nec
ulfus uocabat᷑: domitta autẽ sua nun¬
cupata fuit genitrix. Hii uͦ religiosi
parentes. p̃dictum puerũ scđ̃m xp̃i
ane religionis a cunabulis ritũ diui¬
nagr̃a suffragante: in eccl̃iasticis nu¬
t̾ebant disciplinis. Onicũ enĩ audo¬
marũ habebant filium. Friulfus uero
post p̃dicte ꝯiugis sue obitum. puero
etate ce gr̃a crescente: suaui iugo xp̃i ac
te ac suadente. audomaro filio suo se
licet friulfus. cũ beato audomaro filio¬
suo. cõplentes qd̃ scriptũ est uade uen¬
de om̃ia que habes. & dapauꝑib ce se¬
quere me. & habebis uitam eternã: mũ¬
do mortui. deo uiui. caduci inopes. per¬
hennib locupletes. d̾̃o subditi. diabolo
ad xp̃i militũ ꝑrexere cenobiũ. qd̃ fa¬
moso nomine uocat᷑ luxouium: qd̃q
a sc̃ẽ memorie hybernense uiro beato

Expanded text:
gius pontifex Audomarus et nobilisaeculi dignitatem et in fide catholica eruditis ortus fuit parentibus in Constantinense regione, neculfus vocabatur; Domitta autem sua nuncupata fuit genitrix. Hi vero religiosi parentes praedictum puerum secundum Christianae religionis a cunabulis ritum divina gratia suffragante in eccltriebant disciplinis. Unicum enim Audomarum habebant filium. Friulfus vero post predictae coniugis suae obitum, et puero aetate et gratia crescente, suavi iugo Christi ac te ac suadente Audomaro filio suo se licet Friulfus cum beato filio suo Audomaro, inplentes, quod scriptum est: Vade et vende omnia quae habes et da pauquere me, et habebis vitam aeternam , mundo mortui, Deo vivi, caducis inopes, perennibus locupletes, Deo subditi, diabolo ti militum perrexere coenobium quod famoso nomine vocatur Luxovium, quodque a sanctae memoriae Hibernense viro B.
Abbreviated transcription (Latin):
strictus: cum ꝑ plures annos scõꝵ loca
uisitando. tante in cõmoditatis molẽ
sustineret: tandem a beato petro apło.
cuuis limina rome frequentabat. duoꝵ

Expanded text:
strictus, cum per plures annos sanctorum loca visitando, tantae incommoditatis molem sustineret, tandem a B. Petro apostolo cujus limina Romae frequentabat, duo
Abbreviated transcription (Latin):
cum signũ uesꝑtine sinaxis iam t̾ciũ so¬
naret: ip̃a ꝓcul ab eccłia quousq femi¬
narũ accessus licitus ẽ. sese in t̾ram de¬
dit: & omnipotentẽ dñm ꝑbeati i¬
ri patrocinũ ꝓpitiari sibi dep̾cabatur
Statimq horrore concussa: om̃ibus

Expanded text:
cum signum vespertinae synaxis jam tertium socum signum vespertinae synaxis jam tertium sonaret, ipsa procul ab Ecclesia quousque feminarum accessus licitus est, sese in terram dedit, et omnipotentem Dominum per beati viri patrocinium propitiari sibi deprecabatur. Statimque horrore concusso, omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
nexuum solutionẽ adeptus: ꝑuisionẽ
ut ip̃e testabat᷑ admonitꝰ ẽ ut cenobiũ
xp̃i militum. audomari atq bertini ꝑ
longa t̾rarum spacia exquirendo: eoꝵ
se patrociniis deuote cõmitteret. Qui
monitis eiꝰ parens. ꝑduitinos anfractꝰ
locum designatum adiit ce nocte octa
tri apłi fr̃ib nocturnas laudes celebran¬
tib. primamq lectionẽ lectore ꝓnunci¬
ante. horrore non modico circumfusus
ꝓnus cecidit: statimq ferreus nȩxus
confractus longuisq ebrachio ꝓpulsus
ẽ. Quem uocib lacrimabilib deo ⁊ sc̃o
bertino grãs referentẽ fr̃s a t̾ra leuaue¬
runt: simul etiam ip̃i auctori deo ⁊ pa¬
trono suo bertino debitas grates laudesq
scĩ de t̾ritorio nuncupato mellin¬
gasele. a primeuo tempore officio am¬
bulandi penitus pͥuata. ita ut ux ma¬
nib rependo spatia necessaria sibi ma
nr̃is ꝓuincialib. more regionis ad festi¬
uitatem ioħ̃is baptiste: ipsa quoq am¬
mini culo necessarioꝵ fulta int̾fuit. Et

Expanded text:
nexuum solutionem adeptus, per visionem, ut ipse testabatur, admonitus est ut coenobium Christi militum Audomari atque Bertini per longa terrarum spatia exquirendo, eorum se patrociniis devote committeret. Qui monitis ejus parens, per diutinos anfractus locum designatum adiit, et nocte octatri fratribus nocturnas laudes celebrantibus, primamque lectionem lectore pronuntiante, horrore non modico circumfusus protinus cecidit, statimque ferreus nexus confractus, longiusque e brachio propulsus est. Quem vocibus lacrymabilibus Deo et sancto Bertino gratias referentem fratres a terra levaverunt, simul etiam ipsi auctori Deo et patrono suo Bertino debitas grates laudesqusancti, deterritorio nuncupato Mellingasele, a primaevo tempore officio ambulandi penitus privata, ita ut vix manibus rependo spatia necessaria sibi mannostris provincialibus more regionis ad festivitatem Joannis Baptistae, ipsa quoque adminiculo necessariorum fulta interfuit. Et
Abbreviated transcription (Latin):
Ustulta o fili preci
sermo dirigitur quisquis abremt
ꝓpriis uoluptatibus dño chr̃o pero
militaturus obedientie fortissimat
p̃ciara arma assimus  in pͥmis
tissima orõne depostas: ut qui m
nõ debeat aliquando de malis at
nostris contristari. Ita em̃ ei õn
solũ iratus pater nõ aliqũ filio:
exheredet. sed ne ut metuendus
irritatus malis nr̃is ut ne quiss

Expanded text:
usculta, o fili, praecepta sermo dirigitur, quisquis abrenuntians propriis voluntatibus Domino Christo vero regi militaturus, obedientiae fortissima atque praeclara arma assumis. In primisinstantissima oratione deposcas: ut qui nos non debeat aliquando de malis actibus nostris contristari. Ita enim ei omnnon solum iratus pater suos non aliquando filios exhaeredet, sed nec ut metuendus Dominus irritatus malis nostris ut nequiss
Abbreviated transcription (Latin):
ing̃ri et inclina aurem
cordis tui. et ãmonitio-¬
nẽ pñ prĩt libenter exti¬
pe et efficariter cõple.
It ad eñ ꝑ obedientie la¬
bołem redeas: a quo ꝑ mobedientie desi-¬
diam recesseras. A d te ergo nũt meus
sermo dirigitut quisquis abremĩtians
ꝓpriis uoluptatibus dño chr̃o uero regi
militaturus obedientie fortissuma atqr
p̃ciara arma assimus  in pͥmis ut qͦtq̃d
agendũ nichoas bonũ ab eo ꝑfici iustan¬
tissima orõne depostas: ut qui nos iam¬
in filiorũ dignatus est mĩero cõputare.
nõ debeat aniquando de malis actibus
nostris contristari. Ita enĩ ei õm tꝑe
de bonis suis in nobis parendũ est: ut nõ
solũ iratus pater nõ aliqñ filios suot¬
exheredet sed ne ut metuendus dñs
irritatus malis nr̃is ut ne quissimos
pandre ꝑterritus refugias uiã salutis
que nõ est nisi angusto mitio incipiruda.
processu urro cõuersationis et fidei/ dila/¬
tato corde menarrabili dilc̃onis dulce¬

Expanded text:
istri, et inclina aurem cordis tui, et admonitionem pii Patris libenter excipe, et efficaciter comple: ut ad eum per obedientiae laborem redeas, a quo per inobedientiae desidiam recesseras. Ad te ergo nunc meus sermo dirigitur, quisquis abrenuntians propriis voluntatibus Domino Christo vero regi militaturus, obedientiae fortissima atque praeclara arma assumis. In primis, ut quidquid agendum inchoas bonum, ab eo perfici instantissima oratione deposcas: ut qui nos in filiorum numero dignatus est computare, non debeat aliquando de malis actibus nostris contristari. Ita enim ei omni tempore de bonis suis in nobis parendum est: ut non solum iratus pater suos non aliquando filios exhaeredet, sed nec ut metuendus Dominus irritatus malis nostris ut nequissimospavore perterritus refugias viam salutis, quae non est nisi angusto initio incipienda: processu vero conversationis et fidei, dilatato corde, inenarrabili dilectionis dulce
Abbreviated transcription (Latin):
Pnachorũ quatuor ẽẽ gn̾a
manifestum est Primũ ce¬
nobitarũ. hoc est moͣsteriale⁊
nilitans sub regnla uel ab-¬
bate Deinde secuudũ genꝰ
est ana choritarũ id est heremitarũ =
horũ qui nõ cõuersionis fernore nouitio
sed moͬsterii ꝓbatione diutuena didicer¬
r ut̃ contra dyabolũ multorũ solatio ia
docti pugnare: et bene instrucli fi̾na
ex acre ad singularẽ pugnã heremi

Expanded text:
nachorum quatuor esse genera manifestum est: Primum coenobitarum, hoc est, monasteriale, militans sub regula vel abbate. Deinde secundum genus est anachoretarum, id est, eremitarum; horum qui non conversionis fervore novitio, sed monasterii probatione diuturna, didicerunt contra diabolum multorum solatio jam docti pugnare, et bene instructi fraterna ex acie ad singularem pugnam eremi
Abbreviated transcription (Latin):
familiarẽ spei Iut sup̃turra ⁊ habitũ.
Bed tũ absunt credore ꝙ hec uera suit
ut passim de nobis rideant cũ mu̾di huiũs
ꝯsũmationem et Reformaciont Iclĩ p̃dicamꝰ
prĩcipia idc̾ioco suꝑ hiis que ex tye ceperũ

Expanded text:
familiarem speciei suae sumptura est habitum. Sed tantum absunt credere quod haec vera sint, ut passim de nobis rideant, cum mundi hujus consummationem et reformationem saeculi praedicamus. principia, idcirco super his quae ex
Abbreviated transcription (Latin):
ouorstn dicẽñ. In poi ͦ fecit deus celum
et tra conditorẽq optimũ uerũ sapiẽtissĩt
Formatarũ glorificemus et ex uisibilĩ
pult̾tudint. illũ qui oimuuis optimus est
contemplemur. et ex ouaguitudieꝰ cor ꝑmi
crocũscriptoꝵ guetianuo illũ infructũ et
enapinũ õemq cogitaciont̃ cordis huãmi

Expanded text:
n dicentem: In principio fecit Deus coelum et terram, Conditoremque optimum rerum sapientissime formatarum glorificemus, et ex visibilium pulchritudine, illum qui nimis optimus est contemplemur. Et ex magnitudine corporum circumscriptorum metiamur illum infinitum, et maximum, omnemque cogitationem co
Abbreviated transcription (Latin):
propria ncc̃e ẽ intellige. primo quid
quiã oia in onũ bus sunt ꝑꝓmipta. siquud
uam et ex ferro et ex lapidibus ignis x
fricatienem solet excudi que utiq de telius᷑
nuscõtur̃. et t̃ ennorĩ quõ dũ d̾ memo atis
abstrusa ⁊̃ flãma corpoibus Sabetur
Imrogis. cũ uero fuĩt extonisẽcus eliata
Senorat tã materia in qua futrat custodita¬
⁊ quar quo matuã uenis subee tercoroñ
fossores indicãt pnteoꝵ quibus etiã aerim
⁊ẽ xnuxtũ eꝭ eo cognosce possumꝰ ꝙ cum
tuerit humectata tellus et temperitm
solis accepit moꝵ uaports exalat largissiõs
Stinde s. matuãliteo sedem suꝑioce celum
fortitũ t̃ terra uero eyabetuo anferioo ob
hot quia que leniora suũ fecũtino ad celũ
q̃ aĩa grama sũt denehuntur ad terram.
contraria aui sibi sũi inferua et suꝑna
quid dicend̃ ẽ ousi quia ille qͥ ues disutissias
x̃cepti societatt cõmpit etiã ea q̃ oueduns
utriusꝙ eltinẽti locus amplectamo suo

Expanded text:
propria necesse est intelligere. Primo quidem, quia omnia in omnibus sunt permixta. Siquidem rtissimum est: nam et ex ferro et ex lapidibus ignis per fricationem solet excuti: quae utique de tellure nascuntur. Et est mirum quomodo dum in memoratis abstrusa est flamma, corporibsecus elicita, devorat eam materiam in qua fuerat custodita. Aquarum quoque naturam venis subesse terrarum fossores indicant puteorum: quibus etiam aerem esso permixtum ex eo cognoscere possumus, quod cum fuerit humectata tellus, et temperiem solis acceperit, mox vapores exhalat largissimos. Deinde si naturaliter sedem superiorem coelum sortitum est, terra vero habetur inferior; ob hoc quia quae leviora sunt feruntur ad coelum, quae autem gravia sunt devehuntur ad terram. Contraria autem sibi sunt inferna et superna. Quid dicendum est, nisi quia ille qui res disjunctissimas praecepti societate conjunxit, etiam ea quae medius utriusque elementi locus amplectitur, suo
Abbreviated transcription (Latin):
qualis nuddus eõ deberet. ⁊u sq̃ spõõ
cõgrnã materia cõgeneruut. et celo quid
Seputauit Decentem sib giaturã terr arum
uero schemati familiare de bitamq bam
Distiuxit ut uoluit et in ordinem dedu git
gut̃ singuloꝵ Racio flagitabat. Totũ autẽ
m̃ddum cum eoĩ sui dissimilis / ex diũsitate
compotns imolabilis cumdã concordie
uinculis  artatam in unã societatẽ ꝯpagiãtõq
demp̃it ut etiã illa q̃ multũ a se posicoe
Oistabant ꝑmiptione euutua copilata cͣ datͣ
Cessent go Iabulosis figmentis I et oiussabili
suaꝵ cogitationũ seusũ uirtute mente
enc̃o prehensibilem et hnãmꝰ semoĩ bus
iuns ffabilem contrectare. Fent deus celũ
et t̃ram non singlã ex Duindia ꝑte sed
entegrũ celum et integoa terrã id ẽ ip̃a¬
rbaz cum sp̃e compreheusam. Non enm
chemarũ Roptor ẽ deus sr̃tocius matũ
creator. Nam Respondeant nobis qr̃o
sibi cõnemam oꝑatoix dei uirtus et passibilis

Expanded text:
qualis mundus esse deberet, ejusque speciei congruam materiam congeneravit. Et coelo quidem deputavit decentem sibi naturam, terrarum vero schemati familiarem debitamque subdistinxit ut voluit: et in ordinem deduxit quem singulorum ratio flagitabat. Totum autem mundum, cum esset sui dissimilis, et ex diversitate compositus, inviolabilibus cujusdam concordiae vincit, ut etiam illa quae multum a se positione distabant, permixtione mutua copulata credantur. Cessent ergo fabulosis figmentis, ac miserabili suarum cogitationum sensu virtutem mente incomprehensibilem et humanis sermonibus ineffabilem contrectare. 3. Fecit Deus coelum et terram, non singula ex dimidia parte, sed integrum coelum et integram terram, id est ipsaam cum specie comprehensam. Non enim schematum repertor est Deus, sed totius naturae creator. Nam respondeant nobis quomodo sibi conveniunt operatrix Dei virtus et passibilis
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ orͣ diñe potentit. et sic d atrociortmi
blasphemã ceorum ẜmo ducetur. quippe qͥ
adhibitam mũ epercetur sicũt fabrilitas
circa ferrum. carpentaria cioca lignũ.
et iñ hiis aliud ẽ qd subiaceat aliud spt̾s
aliud quoᵈ formatur ee specie. nã materia
⁊ que extomcᵘ assũtius. spis que ex arte
producitur. ꝓfectio auũ est que ex utraꝙz
componitino id ẽ de sp̃e at materia. sic
opirũtuo et duiã oxatione schema quid
nudde ut Iapiã conditoꝵ allatu. materia
uero extom tꝰ creatori fuisse subiectã. at ita
ee dui uirtute foceptam. Huic illis daitur
tropis alicinus uerum genitut᷑ portiontiꝵ
muopiã ad culiuen respicẽ ueritatis cue
considerarit̃ quia hic quid̃ arsꝰ pꝰ eateriã
qoscitus adhibita uite gr̃t dispensande nã
lana quid̃ fuit auterior texend̃ auĩ usirs
phra repertis ẽ ut id qd ꝑ outuã ouinus
fuerat supplõtuo ex arte. lioriũ quo pouis
in us sq̃ entc̃ios formaud cõmoditate ouobis

Expanded text:
 divinae potentiae, et sic in atrociorem blasphemiam eorum sermo ducetur; quippe quiadhibitam materiam exercetur, sicut fabrilitas circa ferrum, carpentaria circa lignum, et in his aliud est quod subjacet, aliud species, aliud quod formatur ex specie: nam materia est quae extrinsecus assumitur, species quae ex arte producitur, perfectio autem est quae ex utraque componitur, id est de specie atque materia: sic opinantur et de divina operatione, schema quidem mundo de sapientia conditoris allatum, materiam vero extrinsecus creatori fuisse subjectam: atque itex Dei virtute perceptam. Hinc illis datur stipis alicujus rerum geniturae portionem opiam, ad culmen respicere veritatis. Nec considerarunt quia hic quidem ars post materiam noscitur adhibita, vitae gratia dispensandae. Nam lana quidem fuit anterior, texendi autem usus postea repertus est, ut id quod per naturam minus fuerat suppleretur ex arte; lignum quoque prius in ususque necessarios for
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrio submptrunt quibus uidetur
corpus et hereũ non atr tĩ non t̾ra nõ aqua
semꝑ hr̃e dixcm. quorũ lemora sursũ
ꝑ intendũt graniora uero deorsum
labuntino. Sed nec iupior aut inferior ꝑs
toga cretuli potunditatẽ continer̃ ñualłud
Quoꝵ añi uotuã les motus pnutad̾ solet̾
torũ eniã gualitates ipãs cuntabiles tẽ
ncce est. licet moc de illis principalibꝰ
corporibus q̃ uocantur elemẽta possibile
nobis est credẽ cllũ fuisse compositumn

Expanded text:
arbitrio, subjunxerunt: quibus videtur corpus aethereum, non aer esse, non terra, non aqua, semper habere directum, quorum leviora sursum semper intendunt, graviora vero deorsum labuntur. Sed nec superior aut inferior pars erga circuli rotunditatem continet intervallum. Quoeorum etiam qualitates ipsas mutabiles esse necesse est. Licet nec de illis principalibus corporibus, quae vocantur elementa, possibile nobis est credere coelum fuisse compositum:
Abbreviated transcription (Latin):
net aprobabiles indicabinuo . et enitus gõc
celastis edifirationd a guauy conferemus
cet qncoposita. Quõ gᵒ uerisq tlementis
idã telo et doa pari honore reustructis
celũ quid ꝓtc̃m fuerat tellus ueco adue
encompo ͭa c̃. aut quid od̃no cãs fuit quo
nimus ꝑfeceretur et diusibilis non eẽt᷑ Igiᵉ
ttore plene compoᵗ ⁊̃ propria fecunditas
flores et alia que pauloxꝰ Souo iunssu
progenita decorauere tellurt quorũ qr
nondĩ ãquud extiterat merito tã ẜmo sc̃potue
incompoᵃ̃ nomiãuit. Hec aut̃ enã de
proxriũ sumpsisset oruatum guipxe ꝙ
nõme Iolis ad huc et lune fuerat fulgõt̾
lustratũ nec chorid siderum coronatum
Ita uion uidebeꝵ a uedtate deflectẽ si oci
celum incompositũ dixeris Terrã aut̃
uinsibilem oss duas cansas aut quia necdũ
cepectator cĩs homo processerat aut qr
sus a quis q̃ tut̃ eĩ Iuꝑerant latens ullonis
Direbarino. nond̃ enim aque congregate fuerai

Expanded text:
nos improbabiles judicabimur, et nutu gratiae coelestis aedificationem aliquam conferemus et incomposita. Quomodo igitur utrisque elementis, id est coelo et terra, pari honore constructis, coelum quidem perfectum fuerat, tellus vero adhuc incomposita est? Aut quid omnino causae fuit, quo minus perficeretur, et visibilis non esset? Igitur terrae plena compositio est propria fecunditas, florei, et alia quae paulo post divino jussu progenita, decoravere tellurem. Quorum quia nondum aliquid exstiterat, merito eam sermo Scripturae incompositam nominavit. Haec autem etiam de proprium sumpsisset ornatum, quippe quod minime solis adhuc et lunae fuerat fulgore lustratum, nec choris siderum coronatum. Ita non videberis a veritate deflectere, si etiam coelum incompositum dixeris. Terram autem invisibilem dixit ob duas causas, aut quia necdum spectator ejus processerat homo, aut quia sub aquis, quae tunc ei supererant, latens, nullo modo cernebatur. Nondum enim aquae congregatae fuerant
Abbreviated transcription (Latin):
cĩ enimuctus Reoũ dignitas enapimarum
I. gut sit eorum Racio deceganus. aut s.
sicus entudt simꝑlicitãte᷑ fidei potioõt᷑ cruadꝰ
fieri suadet Docum̃tid. De celo ꝙͣ I. tad̃
Digeris uion peccabis licet philozophoꝵ
młu loguax disputatio xlũdina suꝵ celi nã
disseruit quoꝵ alii compoᵗᵘ te ꝯatuord

Expanded text:
tur rerum dignitas. maximarum, si quae sit earum ratio detegamus, aut si secus evenerit, simplicitatem fidei potiorem caeteris fieri suadeo documentis. 11. De coelo quoque si eadem dixeris non peccabis, licet philosophorum multiloquax disputatio plurimum super coeli natura disseruerit. Quorum alii compositum ex quatuor
Abbreviated transcription (Latin):
motũ tene concordem. ut pote singulis
xtibut aliũ atq aliũ impetũ hũtibus
eꝭ catuã nmĩo labre quo compoᵗ ͦ sũt ĩ
motu continttur assiduo. Neq tm̃i pr̃ una
atz tad̃ Ratio rebus md̃ũ dissimm libus
aut Rexngnantibus consonare . cũ ta que
lomoribus sũi amica gramoribus cẽtraria
Iroittutus. nã cũ ad suptrna i celestis̃
poortõmus pond̃ ⁊tortuo dep̾euinm⁊ Ccã

Expanded text:
lis partibus, alium atque alium impetum habentibus ex natura, nimioque labore quae composita sunt, in motu continentur assiduo. Neque enim potest una atque eadem ratio, rebus inter se dissimilibus ac repugnantibus consonare: cum ea quae levioribus sunt amica, gravioribus contraria judicentur. Nam cum ad superna et coelestia pro
Abbreviated transcription (Latin):
tali quad dispositiee cõmententur tra
sit et paribus undiq colltã sp̃aciis ad
sĩmuntõte usq non hrẽ quoragꝭ ualent
inelinari et ob hoc semxer ĩ semetipod
consistere. ompossibileq te ut eã xaciat᷑
eꝯualitas crrcundata ullũ dueine moui̾tũ
an aliũ flectendi se locũ. mediã añt uegiõus
non fortuctu uel spoute nec ã qua sorte
ad ma descendẽ ĩ mmediũ congregantur locũ
et in eas stationes totũ deduci nrce ẽ corpus
⁊ quas singule ꝓ᷑ coreriũ. Cuod si lapides
it ligna tuc̃taq doeua semx ad enferiora

Expanded text:
tali quadam dispositione commententur terrsit, et paribus undique collecta spatiis, ad summitatem usque non habere, quo magis valeat inclinari, et ob hoc semper in semetipsa consistit, impossibileque esse, ut eam patiatur aequalitas circumdata, ullum invenire momentum, in alium flectendi se locum. Mediam autem regionem, non fortuito vel sponte: nec aliqua sorte ad ima descendere, in medium congregantur locum; et in eas stationes totum deduci necesse est corpus in quas singulae partes coierint. Quod si lapides et ligna, cunctaque terrena, semper ad inferiora
Abbreviated transcription (Latin):
mmũodub habet et fou̾s est. qutre guꝰ
Nel. dudit principiũ et quis cuis fab̾cator
est Quod ne hũona forsitan cogitatõt
sapim uint fent in pr̾cipio telumetdua¬
Non gͦ inperta eẽ uel dpoouida q̃ uident᷑
opmeꝵ o homo nec quia crocũ es discurẽt
eo hut monc̃tux in celo net quod ipom̃ si¬
poculi Initud nr̃o scusui comprehensibile
non habetuo. Idrioco sunit pͥncirio cessta
uertibilũ corꝑin natura credenda est
cema quod sub uno prncto continctir
quia nõm diffugit antelltm̃ : mec unde
iperit aut quo Recesserit possimmda
dntinos. et ob hoc etiam non ec̃ ꝯpo ͭũ
debemus asserere aut quia seusus oduo
nc̃os elabitur Ideo Benera muimus aliũde
cepisst epntabitur bit et tu oion qr
in Iemetixã fermntur eaq uolutuda

Expanded text:
m mundus habet, et factus est; quaere quis m mundus habet, et factus est; quaere quis illi dedit principium, et quis ejus fabricator est. Quod ne humana forsitan cogitationesapientia, Ipse fecit in principio coelum etNon ergo infecta esse vel improvida quae videntur opineris, o homo; nec quia circum te discurrunt ea quae moventur in coelo, nec quod ipsius circuli initium, nostro sensui comprehensibile non habetur, idcirco sine principio esse vertibilium corporum natura credenda est. tundumque schema, quod sub uno puncto continetur, quia nostrum diffugit intellectum, nec unde coeperit, aut quo reciderit possumus invenire: ob hoc etiam non esse compositum debemus asserere, aut quia sensus omnino nostros elabitur, ideo revera minus aliunde coepisse putabitur. Sic et tu non quia in semetipsa feruntur ea qua
Abbreviated transcription (Latin):
et añ persentr acioribus corpporibut
comiolepionem athomoꝵ locatam ualidins
ab auree texunt qui ista describunt et
gut tam uacua inaniaq printipia celo
dicrotᶜ In pomcipis fent deus celum et
teoram. propterta suit modiamit adri
guberuaciont fortunituq caũ agi et ferr
oiã insite sibi ĩxutare at decept coioort
dixerunt Quod ne nos quoq patemue
pͥmis scatimm sut narrationis  elogiis nu̾difieston
expositor. dei quitmorationt stusus mc̃os
reluminans dixit In principio fecit deus
y lonuis ordo. printipiũ prnno posuit
ut con Ingenitum quiddam nũdũ ar bitmᵃ
Seinde subdidit quia fecit ut eu̾deret
qr creature opus pars exigna uirtutis
est conditoꝵ. Nam sicut figulus uasit
deformatis nec artem p̃r̃ muttere nec
uirtutem. sic opiteꝵ Rerum Dens non uni
factinot u fficitutem potentiã possidtus
 intromictarẽ potius excedtus solo mom̃to
props uoluntat guaguitudint eorum q
ceriudtur exsconpit. Quod si et pͥntixĩ¬

Expanded text:
poribus complexionem atomorum locatam, validius araneae texunt, qui ista describunt: et qui tam vacua inaniaque principia, coelo, dicere: In principio fecit Deus coelum et terram: propterea sine moderamine, et gubernatione, fortuitoque casu, agi et ferri omnia, insito sibi impietatis decepti errore, dixerunt. Quod ne nos quoque pateremur, primis statim suae narrationis elogiis mundi fabricationis expositor, Dei commemoratione sensus nostros illuminans, dixit: In principio fecit Deus. Quam bonus ordo principium primo posuit: ut non ingenitum quidam mundum arbitrarentur. Deinde subdidit, quia fecit: ut ostenderet quia creaturae opus, pars exigua virtutis est conditoris. Nam sicut figulus, vasis deformatis, nec artem potest amittere, nec virtutem: sic opifex rerum Deus, non uni facturae sufficientem potentiam possidens, sed infinitate penitus excedens, solo momento propriae voluntatis, magnitudinem eorum quae cernuntur exstruxit. Quod si et principiu
Abbreviated transcription (Latin):
tpãle. de fuit nom Subites geomẽdca
er arisietrita disciplina cõmẽtint d
strupine et fabulo sa asccologia id est
mtmnor at aroĩ deꝵ indagnntm uacanerũt
cocterñ creatõi oñ uisibilem hunt
onddũ ec̃ prouũciant ad illius glãm
Referentes crocũ sẽptum hunc orbem cote hi
hñtem compositum q̃ est incor̃ õ sibił matua¬

Expanded text:
temporale, de fine non dubites. Geometrica et arithmetica disciplina, commentitiaeque scripturae, et fabulosa astrologia, id est memoratarum rerum indaginem vacaverunt, coaeternum creatori omnium Deo, visibilem hunc mundum esse pronuntiant, ad illius gloriam referentes circumscriptum hunc orbem, corpusque habentem compositum, quae est incomprehensibi
Abbreviated transcription (Latin):
hort aunuo Inqmor suy quid sit dra fũdata
T̃ orꝯuibitur cñi menb ad mullũ certũ
toatũ putint̾te discussionis andagiue
Bint eñd aerem dixers euus subresse
fũddamini profecto defiats cogitando.
gͣadmnodĩ liquida et distusa natura tõto
pondẽ dĩpssa sub sistit et oien Rodue
labino. uondiq teore disfngieus desitaitẽ

Expanded text:
a firmata. Torquebitur enim mens ad nullum certum exitum perveniente discursionis indagine. Sive enim aerem dixeris ejus subesse fundamini: profecto deficies cogitando, quemadmodum liquida et diffusa natura, tanto pondere depressa substitit ac non potius labitur: undique terrae diffugiens densita
Abbreviated transcription (Latin):
Bane hm̃ artiũ oñm alie factrices. alit
aregonalis appellantino. alie qre̾ platorit
It conte platoriarũ guid fuus ẽ sola mẽt
Ioite. cegocialiũ aiũ motus ipe corpods̃
qui cũ desierit echil Reliqui t. nec
ultra uidentibous demonstratur nam
altacionis et cãtnũ millus ⁊̃ exitus s
in semetix᷑a oꝑacio tota consũtiuo. in artibꝰ
uero factricibus eciã si labor actusq cessaãt
madfestum tñ est opus  earũ sicut fablart¬

Expanded text:
am artium omnium, aliae factrices, aliae negotiales appellantur, aliae contemplatoriae, et contemplatoriarum quidem finis est sola mentis intentio, negotialium autem motus ipse corporis: qui cum desierit, nihil reliqui est, nec ultra videntibus demonstratur. Nam saltationis et cantuum nullus exitus est: sed in semetipsam operatio tota consumitur. In artibus vero factricibus, etiamsi labor actusque cessaverit, manifestum tamen est opus earum, sicut fabr
Abbreviated transcription (Latin):
potins est dictus In paodͦ fecit deus
id e̾ non cam p̃stit ut cẽt solum. s fecit
ut bonus utilem. ut sapiens oxtimũ ut
potens ouaximũ. Cũ enũ dicit qr fecit q̃d
Iñ dubio declarat artificem qͥ singulorum
et congrnũ formauit om̃idum In prom ͦ
fecit deus celum et terram. Ee duobus
gᵒ sumatibus eltmentis. oñm substantiã¬

Expanded text:
s est dicens: In principio fecit Deus, id est non causam praestitit ut esset solum, sed fecit ut bonus utilem, ut sapiens optimum, ut potens maximum. Cum enim dicit: Quia fecit, quemdam sine dubio declarat artificem, qui singuloruet congruum formavit mundum. In principio fecit Deus coelum et terram. Ex duobus igitur summatibus elementis, om
Abbreviated transcription (Latin):
ad concupiscend̃ ueritat prudẽñ sponte
cecati sunt ⁊ ly stellarum dnr̃nalla
dumerant carũq arctuos s emper
lucentes describunt et quãte illay
que sulo ape mouentuo os stralia et
quid suspicudtimo oñbus. eobis ares
habentur ignore uel borealẽ latitu
astrorũ discursus et p̃clusiones et oñ
motus principales subtiliter obseruantes
et pꝰ quãtum temꝑist unãq̃q planetarum
.propriã tircunitionem solet explert. unã om̃
Racionẽ xepird̃ꝰ ii̾me potuerunt ut dice̾ut
deũ mũdi tocius eẽ factor̃t. Iusto indicio dignã
uemunerationtin cuiq pro sus facmoribus
tributurũ. qui nec iutire exanuãtõn Intuntu
congrouã cogitationem de perum on fuit cepeor.
conspdeosnteb quia nũdũ quo Reformaĩ ucce

Expanded text:
d concipiendam veritatis prudentiam, sponte caecati sunt. Alii stellarum intervalla dinumerant, earumque arctoas semper lucentes describunt, et quantae illarum quae sub axe moventur australi, a certis quidem suspiciuntur hominibus, nobis autem habentur ignotae. Vel borealem latitudinem, astrorumque discursus, et praeclusiones, et omnium motus principales subtiliter observantes, et post quantum temporis, unaquaeque planetarum propriam circuitionem solet explere: unam omnium rationem reperire minime potuerunt, ut dicerent Deum mundi totius esse factorem, justoque judicio dignam remunerationem cuique pro suis facinoribus tributurum. Qui nec futurae examinationis intuitu, congruam cogitationem de rerum omnium fine ceperunt: considerante
Abbreviated transcription (Latin):
niu̾inentũ et fuleientũ quoddã ad fidei
firmitate prefertino sꝑ cũ tunore Religio
añ opacione uirtutũ fuis ille habetur
qui añ ꝓmissionibus t̃ locatus. Tocitus
igitur conuãto prrcipis ꝯsidera si non
pãs uox om̃ui fus siguificat accõmodata est
Ecem̃ ex to tpe quo nũd. cepᵗ iustitutio
Inquiras uñ tꝑi motus ꝑrimꝰ accesscur
Stinde quia uẽlut sedes et Repagula q̃d
relã teoraq fundata suntuet quia est
artiseꝵ uerbũ. qd decoã ciont om̃i qut
uid eutux esticit sicut uoy Relati monstrat

Expanded text:
munimentum et fulcimentum quoddam ad fidei firmitatem, praefertur semper cum timore religio. in operatione virtutum, finis ille habetur, qui in promissionibus est locatus. 6. Toties igitur nominato principio, considera si non praesens vox omnibus significatis accommoda est. Etenim ex eo tempore quo mundi coepit institutio,inquiras: unde tempori motus primus accesserit. Deinde quia velut sedes et repagula quaedam, coelum terraque fundata sunt; et quia est artifex Verbum, quod decorationem omnium quae videntur effecit, sicut vox relati monstrat
Abbreviated transcription (Latin):
proꝑterea qd ab hus qui dbuebantur xpĩ
nisus prauit ate facile comgochens eion
poterant erat ãtiquissima crtatũt ordiãnio
ielrs q̃ extra ñdum sunt apta uietutibꝰ.
orta sie txẽ scmupiteons sibiq perpria
in qua conditor suii deus oꝑa constitunt¬

Expanded text:
propterea quod ab his qui imbuebantur propter sensus parvitatem, facile comprehendi non poterat. Erat antiquissima creaturae ordinatio; illis quae extra mundum sunt, apta virtutibus, orta sine tempore, sempiterna sibique propria: in qua conditor omnium Deus opera cun
Abbreviated transcription (Latin):
Ouis mane decur is Innomibus uiq
adeo abdita multitudine ontellectus
Iueriniub ut libe̾t õno de sequentit ꝰ desꝑat᷑
sut pulltudins oculos eõt ontute ioradiet
qualiũ censenda sunt sc̃a sc̃oreaetua po¬

Expanded text:
is mane decursis sermonibus, usque adeo abditam altitudinem intellectus invenimus, ut liberet omnino de sequentibus desperarsuae pulchritudinis oculos nostrae mentis irradiet, qualia censenda sunt sancta
Abbreviated transcription (Latin):
aquarũ natua crocũfusa complectitur. quõ
gͦ cũ sit aqua flinda sꝑq ad declimora
contendẽ soleat pendula ẽ et d̃ nentram
Sestundetur ꝑtem. Illũ quo non Rexutas
quia nõ m̃ortm sed etiã enaiorem difficul
nobis ipͣdõ tellus d portat cũ tanto sĩ
uond̃ librata tentatuo in aert Bed añte
⁊ siue super sẽ ioãs locatã ẽt concessexis sut
ꝑ aquas eam ferr dugerinul nusq̃ nos

Expanded text:
aquarum natura circumfusa complectitur? Quomodo ergo cum sit aqua fluida, semperque ac decliviora contendere soleat, pendula est, et in neutram diffunditur partem? Illud quoque non reputas, quia non minorem, sed etiam majorem difficultatem nobis ipsa tellus importat, cum tanto sui pondere librata teneatur in aere. Sed necesse est, sive super se ipsam locatam esse concesseris, sive super aquas eam ferri dixerimus: nusquam nos
Abbreviated transcription (Latin):
qut siuuil oĩa que iunt supiecta sunt
ualtat sustentat̾. propterea disquisicor
mechas de bebis Impond ore qũ q
cuoiositati tue nimis auc̃ox rehensibilia
ꝓtractanti uerbum Ios uideatur obsiste.
et oũdrogeꝵ sux quid circioli eius infiei
sunt Bed et si uiꝙͣ in psaluo audiex

Expanded text:
quae simul omnia quae superjecta sunt valeat sustentare. Propterea disquisitioni metas debebis imponere: ne quandoque curiositati tuae, nimis incomprehensibilia pertractancti, verbum Job videatur obsistere, et interrogeris super quid circuli ejus infixi sunt . Sed et si unquam in psalmo audieris:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ttoiit ex hiis que Belata sunt debebis
aduertert. Iñ principio fecit deus celũ
et terram. Igitur terrena substancia et
Iuguisicio singulor q̃ oued s sensibus ex poᵗᵃ
sunt tã longũ piobis facuũ narratois
asftum ut multo plur̃̾s fhmmones on
huiusmoi aparatõt disserend̃ Iuit ꝙͣ in
citeꝵ omobus q̃ explicari possibile cest.
De qua ue nulla penitus cõmoditas edificañde
conferotur ecclit̾ l ed sux reli quud matu̾a

Expanded text:
teriit, ex his quae relata sunt debebis advertere. 8. In principio fecit Deus coelum et terram. Igitur terrena substantia, et inquisitio singulorum quae nostris sensibus exposita sunt, tam longum nobis faciunt narrationis affatum, ut multo plures sermones in hujusmodi examinatione disserendi sint, quam in caeteris omnibus quae explicari possibile est. De qua re nulla penitus commoditas aedificandae confertur Ecclesiae, sed super coeli quidem natu
Abbreviated transcription (Latin):
etat agous anũ uidit deud ut eoat homi
uidert possibilt ỹmo ut ntuũ potiub licuuit
ito moysi qui in om̃i domo inta fidelis
ort ad os loquar ei in specie . et non per
tiguram. hic ĩtagꝰ ᶜᵘn pociendis pũtibus
dei couspectibus angelis futrat cot quatꝰ
que auscultait a deo disferet nobis
Andianuis igituo ueritate utoboxum non¬
sprritalis doctrine sermonibus quoꝵ fuiis
non audientiũ laus ⁊̃ s discentium salus
In principio focit dens celum et terram
cogitans quid primũ dicam. et unde capiã
oiarracon epordiũ. argũa ne uanitatem
ꝑ lĩma supeso Rerũ natur a grecorum
plr̃ disputarunt. s quillus apud eos
ẜmo fixus habetur et stabilis. priore sꝑ
a stꝯuente deitcto. nichila nobis oꝑep̃ciã
est que illox sunt Infirmare cum ad
descrnctiontm propris si bunetix̾ iufficiat
Qui trum deum nescire potutrunt sapĩa
Rebus p̃esse mortaliũ mllattuus ꝯtesstoũd
ẜ familiari ignoacon sublays uarirs oiao

Expanded text:
vidit Deum, ut erat homini videre possibile, imo ut nemini potius licuit meus Moyses, qui in omni domo mea fidelis est. Ore ad os colloquar ei: in specie, et non per figuram . Hic itaque qui in potiendis praesentibus Dei conspectibus, angelis fuerat coaequatus: quae auscultavit a Deo disserit nobis. Audiamus igitur veritatespiritalis doctrinae sermonibus, quorum finis non audientium laus est, sed discentium salus. 2. In principio fecit Deus coelum et terram cogitans quid primum dicam, vel unde capiam narrationis exordium, arguamne vanitatem Plurima super rerum natura Graecorum philosophi disputarunt: sed nullus apud eos sermo fixus habetur et stabilis, priore semper a sequente dejecto. Nihilque nobis operae pretium est, quae illorum sunt infirmare: cum ad destructionem propriam sibimet ipsi sufficiant. Qui enim Deum nescire potuerunt, sapientiam rebus praeesse mortalium nullatenus concesserunt, sed familiari ignoratione sublapsi variis omnia
Abbreviated transcription (Latin):
adhibit. Su fa scum trrãindis ex hortunit
et se ad hũilit attm suoꝵ ciniũ conutrotit
contentus afflictari pocius cũ populo Dei p̃
de ipã natura sortins t̃. quippe qͥ xxiusꝙͣ̃
plebis acceperit prĩciparum. xroxt odĩ
nequicit patualit usq ad orecem uidetur
improbos ꝑsecutus. Qui ab huis estuganib
est quibus ixẽ fuerat opitulatus. Qui
libentissunt tnmltibus egipti derelict
ad ethioxiam profectus est. Ibiq ceteroꝵ
uacis negotioꝵ / ꝑ dnos quadraginta rex¬

Expanded text:
adhibitis , qui fastum tyrannidis exhorruit, adhibitis , qui fastum tyrannidis exhorruit, et ad humilitatem suorum civium se convertit, contentus afflictari potius cum populo Dei, qude ipsa natura sortitus est, quippe qui priusquam plebis acciperet principatum, propter odium nequitiae naturale, usque ad necem videtur improbos persecutus. Qui ab his effugatus est, quibus ipse fuerat opitulatus: qui libentissime tumultibus Aegypti derelictis, ad Aethiopiam profectus est, ibique caeterorum vacuus negotio
Abbreviated transcription (Latin):
N principis fecit deus celum et tram
Conuenitus exordium de gnũdi ꝯpositõe
narraturus assumpsit decoratione gestoꝵ
oꝑi. sui facitus sermonis Iuitium. Celi em̃
terreq factura referenda est non sp̃onte
formata ut quid opinati sunt. sed ex deo
cãs proprit cacta substantie Dualis igit᷑
auditus dignus sit magnitudint Relatorũ
uel qrdmnodum non obstructus ẽẽ debtat
aĩmus ad crerũ eiismoi acceptiontm. Nim
qui uitiis carualibus sit diuuuis et erup̃nis
ñut sclãribus Iit fuscatus qud̃ et Iam
laboriosins et solliite oma circis pectans
ut oueritam dei notionem possit attrahe
et xscrutemur quãta sit harrum uocum
significatio cogitemus quis est qui nos
affatur. Nam licet altitudinẽ cord̃ historici
non ualeamus attingere. propt̃ Iubecillitatt
sunt adduciuuns. Morses igitino est editor
humo scriptus. moy tssille qui phibetur
ubtribus inhiaret que adoptauit filia
pharaonis et Regio cultu lib̾tãlites educant¬

Expanded text:
n principio fecit Deus coelum et terram. Conveniens exordium de mundi compositione narraturus assumpsit decorationem gestorum operum, sui faciens sermonis initium. Coeli enim terraeque factura referenda est non sponte formata, ut quidam opinati sunt, sed ex Deo causas propriae nacta substantiae. Qualis igitur auditus dignus sit magnitudine relatorum, vel quemadmodum instructus esse debeat animus, ad rerum ejusmodi perceptionem! nimirum qui vitiis carnalibus est immunis, et aerumnis minime saecularibus obfuscatus, quin etiam laboriosus et solers, et omnia circumspectans, ut meritam Dei notionem possit attraheret perscrutemur quanta sit harum vocum significatio, cogitemus quis est qui nos affatur. Nam licet altitudinem cordis historici non valeamus attingere propter imbecillitatemsunt adducemur. Moyses itaque est editor hujusce scripturae, Moyses ille qui perhibetur maternis uberibus inhiaret, quem adoptavit filia Pharaonis, et regio cultu liberaliter educa
Abbreviated transcription (Latin):
fent qm̃ indindua gnedd les ⁊̃ et indism̃ta
uiẽ ẽ et Iuitiũ domus necduĩ doniis est
crigna ꝑs tempods̃. Quod si Repugnans
torit quispiã pricipiũ dixerit eẽ tempus.
Iciat ego iẽ dinisiux⁊ omultiplices portões

Expanded text:
m individua quaedam res est, et indistincta, via est, et initium domus, necdum domus est: exigua pars temporis. Quod si repugnans forte quispiam principium dixerit esse tempus, sciat hoc esse divisurum in multiplices portiones
Abbreviated transcription (Latin):
amcantiũ drũ. Aoã biles diusibilerq dico
miaturas et dñ entellã biliũ decorationt
que capacitate᷑ oirẽ autut cexcadint quoꝵ
net uocabula Reperire possibilt est. Hec
sbstanriã Iniusibilis mũdi rexleuisse scad
est sicut docet nos paulus dicens. quia
in ip̃o creata sũt om̃da suit uisibilia sine
Iunisibilia suit throni sine duãciones suie¬

Expanded text:
 dico naturas, et omnium intellectibilium decorationem, quae capacitatem nostrae mentis excedunt, quorum nec vocabula reperire possibile est. Haec substantiam invisibilis mundi replevisse sciendum est, sicut docet nos Paulus dicens: Quia in ipso creata sunt omnia, sive visibilia, sive invisibilia, sive throni, sive dominationes
Abbreviated transcription (Latin):
amplitudii non Wiscredis ad ignis ̃ aut̃ uiii
non respectas. quiã licet exiguꝰ habeatur
in uisu. maltitudinẽ tũ a quaꝵ ualet expende
Dubitet frãineũ ẽẽ at torridũ ꝯd̾ iuisi stati
sibi a creatoẽ fiibus / Irenaretur facile cuc̃ta
ꝯsumõt Que res prohibet ut nõ totus
hmmor qui Rebus uieosio insertus ẽ calõe̾
solis uoratus accresceret. Ob hͦ celesciꝰ
fcã ĩ aqua loco suꝑiore collta quã paludes
et femin pelagusq surgẽtħ de se uaporibus
exalant ut con ardor ethereusi onãa que
sbuecta su conflagraret E. quid solemas
teret enet calidum solẽ Dicad ee. Tanta illis

Expanded text:
amplitudini non discredis, ad ignis autem vim non respectas, qui licet exiguus habeatur in visu, multitudinem tamen aquarum valet expenderdubitet flammeum esse atque torridum? Quod nisi statutis sibi a Creatore finibus frenaretur, facile cuncta consumeret: quae res prohibet ut non totus humor qui rebus diversis insertus est calore solis voratus aresceret. Ob hoc coelestis facta est aqua loco superiore collecta, quam paludes, et fluvii, pelagusque surgentibus de se vaporibus exhalant, ut non ardor aethereus omnia quae subjecta sunt conflagraret. Siquidem solem Licet nec calidum solem dicant esse, tanta illis
Abbreviated transcription (Latin):
drn sortiatuo ut auditoribus studrosis inditias
pbramus quo nũ se conferoe que dtad suiit
ontmorieq Rũficio d cutimis cordibus ad
unlitatem propoĩa Retine̾ cuc̾ta procurent
oet usu medicricoñ assidut uoctut ci loum
tmuinãs̃ pꝰ Diggestione salubõe Residius
feagirent alic̃ta ẜmouis I/ hiis uero qui

Expanded text:
 sortiatur: ut auditoribus studiosis inducias praebeamus, quo inter se conferre quae dicta sunt, memoriaeque beneficio, in intimis cordibus ad utilitatem propriam retinere cuncta procurent, et usu meditationis assiduae, doctrinae cibum ruminantes, post digestionem salubrem, residui flagitent al
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ pranitatis confromat ex alutudine eĩã li
in profundũ eelitie Ueuolutas. ques di
tucobidos ac sediciosos et uicioꝵ tuuultebꝰ
quod gutat᷑ assidut ec̃ cupatos. Sad nes
hunus ctmnodi ẜmones ut somonoꝵ / cõrertuas
et amles fabulas omirteͥ equã entelligamꝰ
aquã ẽc̃ uerã. Iexacoeudq tirmameti ita ut
sc̾ytnã tradit accipianuis . et si q̃ñ landem¬
d tõmunt orm̃̃ dño aque Dicãͬ offerrt. oion
ob he estimande sũĩ Racionalis eẽ nature

Expanded text:
e pravitatis affirmant ex altitudine naturali in profundum malitiae devolutos, quos ut turbidos, ac seditiosos, et vitiorum tumultibus quod mutatur assidue, nuncupatos. Sed nos hujusmodi sermones, ut somniorum conjecturas et aniles fabulas omittentes, aquam intelligamus, aquam esse veram, separationemque firmamenti, ita ut Scriptura tradit, accipiamus. Et si quando laudem communi omnium Domino aquae dicantur offerre, non ob hoc aestimandae sunt rati
Abbreviated transcription (Latin):
sexauit occĩe allegoriarũ et seusus altioxam
mard̃ notuĩs figioas obituũ Bicentes spĩtłes
encorxortasq uiotutes enuirabilũ entelligi
debere pro aquis et Rnosus quid̃ supto
frouañto Remansisse Uigniores in hr̃dliõds ꝯ̃
aũd Gnitosoriis ut pott coassioribus etr
tenosis nogias consutisse. proxtõa ditũ̃¬

Expanded text:
separavit, occasione allegoriarum et sensus altioris, quasdam nobis figuras objiciunt, dicentes spirituales incorporeasque virtutes, mutabiliter intelligi debere pro aquis, et sursum quidem super firmamentum remansisse digniores, in humilioribus autem diversoriis ut pote crassioribus et coenosis, noxias constitisse. Propterea dicu
Abbreviated transcription (Latin):
Uerigitus eñ poutũ Eos aiĩ quid acc̃e cest
cnumeraẽ qui De Riplieis scichie inttrioris
montibus orĩtur/. Quorũ ẽ rodamio
qui cũ plĩbus / aliis naigalibꝰ flmuis
galathas hasperios celtorũ q gentem
multasq fuitas p̃teritus / naciones pelago
uiicetur occiduo. Nam cor qui ex suꝑioẽ
eridit ꝑ ethiopĩa uescendua idẽ tages
at pisus et eromeas et eulus alni d orom¬
quippe qnõ more polagi tpẽ uiffusũs estiis
Rram stagnare consueuit rgiotiã yta emd d pl
habitabilis / aquis eota Rexleta e nõ mimus

Expanded text:
digeritur in Pontum. Eos autem quid necesse est enumerare, qui de Riphaeis Scythiae interioris montibus oriuntur? Quorum est Rhodanus, qui cum pluribus aliis navigalibus fluviis, Galatas et Hesperios, Celtorumque gentem, multasque finitimas praeteriens nationes, pelago miscetur Occiduo. Nam corum qui ex superiore meridie per Aethiopiam descendunt, id est, Tages, et Nisus, et Cremeas, et Nilus; alii in noquippe qui more pelagi, tempore diffusus aestivo, terram stagnare consuevit Aegyptiam. Ita mundi pars habitabilis aquis tota repleta est, non minus
Abbreviated transcription (Latin):
atre ueutoꝵ featibus I condeusũto epalistõs
hec q̃ subtilites eubibus enseount᷑ per
muntuas accessiones guite xficĩᵃ Iuoq
pondẽ coulose deorsum pellut᷑ᵉ. Hec cest
humor flabroꝵ uiolentia coexcussus quam
foigoe uthemẽcuiss ondurestĩt tontret nebuls
iux gelara Uefeotuo ad dram et oñdus scd̃i eꝰ¬

Expanded text:
aere ventorum flatibus condensato, exhalationes hae quae subtiliter nubibus inseruntur, per mutuas accessiones guttae perficiuntur, suoque pondere collisae deorsum pelluntur. Haec est humor, flabrorum violentia repercussus, cum frigore vehementius indurescit, concretis nebulis, nix gelata defertur ad
Abbreviated transcription (Latin):
loco guerend t̃. sin aliud p̃t id qdi ditio
st̃m ⁊̃ celũ fromamentũ fuit quod tũ et
ix̃m celũ uocitatur uol si certe Duo celi
acꝯuescent linguas suas eruucandas
expone ꝙͣ ut unos celos eẽ concedant
unĩ enũ asstrunt calum cꝰ paturã euõue
pari confroiãt᷑ . ut scdm uel ĩtiũ ad diciat᷑

Expanded text:
t si aliud praeter id quod initio factum est coelum, firmamentum fuit, quod tamen et ipsum coelum vocitatur; vel si certe duo coeliacquiescent linguas suas truncandas exponere, quam ut duos coelos esse concedant. Unum enim asserunt coelum, cujus naturam minime pati confirmant, ut secundum vel tertium adjiciatur
Abbreviated transcription (Latin):
tellmp artingiũ. unde etiã fontibus et puteis
largior copia erauandi suppeditat p̃cpatsq̃s
ꝑtibus hiberiuꝰ progoeditno indus flamius
om̃ urolentior flmnox sunt speculan sũ ii
arapes ex quo tauais abruxtus ĩ oulaticã
transit paludem phasis aũĩ We cancasis
exit montibus et dumineã leˢ alii dt regioisꝰ
arctogꝰ  ad eusinũ ferũtuo pontũ /ab occidmñ
uero cliãtibus estuus sus pyreneo uertice

Expanded text:
telluris attingunt; unde etiam fontibus et puteis largior copia manandi suppeditat, praecipitetis partibus hibernis progreditur Indus fluvius, omnium violentior fluentorum, sicut speculati sunt ii Araxes, ex quo Tanais, abruptus in Maeoticam transit paludem. Phasis autem de Caucasiis exit montibus, et innumerabiles alii, de regionibus arctois ad Euxinum feruntur Pontum. Ab Occidentis vero climatibus
Abbreviated transcription (Latin):
mari mõ tliã uisserebant Rursĩ gntati
Et uocauit uons firmamentũ celĩ. Prope
quid̃ aliud illi conuenieus fuerat cemen Bcuꝰ
tñ sexissime celum uici locum spissũ Ueusatĩ
aeꝵ istius palã nr̃is obtutebirs  occnorẽtet
celum autͣꝵ t̾uendo uocart / quod ex grecorũ
melius

Expanded text:
tati 8. Et vocavit Deus firmamentum coetum. Proprie quidem aliud illi conveniens fuerat nomen. Scimus tamen saepissime coelum dici locum spissum densatumque aeris istius palam nostris obtutibus occurrentem. Coelum autem a cernendo vocari, quod ex Graecorum melius
Abbreviated transcription (Latin):
quia in porincipis fecit Denꝰ celuum. Ecunde
Seũ inbentem et loqueñ uidetur Tnducert
millo nior ĩmxeditũ facinort. quoniuꝰ desiigns
indiciib̾q perducti ad ꝯtemplatõ tꝰ qui ⁊̃
meffa bilis uenia.I. Cout tñi labors q̃ sita
sunt et Iocunde ꝑcipiũ᷑ et Diligentissime
conpuãͬ. Nam quoꝵ facilis  habetur adexcio
eorũ sũĩs Uubro fastodiosa tͣ possessio. ꝓpte̾a
nos tramutẽ uere Racionis ingressos ad
posset. quip pt quibus consiliorũ societas
ex ipã prãte suppeditat. Nam uoꝵ por̃
audiũ ncnͣia ẽ et auditus propĩ uocem.
ubi uero oiec atr nec liungna nec aurel. nec
toartus asgior ad scusun tapuꝵ Rextussum

Expanded text:
quia in principio fecit Deus coelum, deinde Deum jubentem et loquentem videtur inducere, nullo nos impediens fascino quominus vestigiis indiciisque perducti, ad contemplationem ejus qui est ineffabilis veniamus. Quae enim labore quaesita sunt, et jocunde percipiuntur, et diligentissime conservantur. Nam quorum facilis habetur adeptio, eorum sine dubio fastidiosa possessio est, propterea nos tramitem verae rationis ingressos, adperantem latere non posset, quippe quibus consiliorum societas, ex ipsa potestate suppeditat. Nam vox propter auditum necessaria est, et auditus propter vocem. Ubi vero nec aer est, nec lingua, nec aures, nec t
Abbreviated transcription (Latin):
sortitumo suarxp̃i obsecro uos ut euunts
ept ludatis at penitusꝰ michi uos integros
p̃beatiꝰ. Neq em̃ ullũ cõmodum caxitt pntia
corpalis cum entus curis implicata ĩoustabus
credituo absetare. Et uixit de ꝯ fiat frouaũto
et sit sexaus eñt aquam et aquã. Iam quid¬

Expanded text:
 obsecro vos ut omnes excludatis, et penitus mihi vos integros praebeatis. Neque enim ullum commodum capiet praesentia corporalis; cum mens curis implicata terrestribus, creditur absentare. 2. Et dixit Deus: Fiat firmamentum; et sit separans inter aquam et aqua