comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃s enĩ qui hereticoꝵ uinculis obli¬
gantut: declinant a dño: & quasi bos
ducunt᷑ ad uictimã. & eligunt atq
cõmutant ꝓ ueritate m̃ daciũ. Istius¬
modi gͥ homines qui st̃ fracti iudi¬
cio. dimittat uir eccłiasticus atq dis¬
soluat. & omnẽ seripturã hereticorũ.
de quibꝰ hio idem ꝓpħa dicit. ue qui
seribunt miquitatẽ. seribentes enĩ
seribunt maliciã. rapientes iudiciuor
pauꝑum popłi mei. soluat atq di¬
rumpat: ut nequa qͣm laqueis suis sum¬
plices quosq teneant irretitos. Et
cũ hoc fecerit. frangat doctrine eccłia
quos eis in septem sportis & duodecim
cophuris. nequaqͣm integros sic̃ habeban¬
tur in lege. s cõminutos atq confractos
in eugło dereliquit. ut haberent qͦd
lorem fid̾i. s. extra eccłiam frigoribꝰ in¬
fidelitatis algentes. & mopes atq pe¬
regrinos inducant in domũ eccłie. ⁊ o
ꝑiant in corruptionis pallio t uesti.
ti xp̃i tunica. nequaqͣm maneant in se¬

Expanded text:
Omnes enim qui haereticorum vinculis alligantur, declinant a Domino; et quasi bos ductus ad victimam; et eligunt atque commutant pro veritate mendacium. Istiusmodi igitur homines, qui sunt fracti judicio, dimittat vir Ecclesiasticus atque dissolvat; et omnem scripturam haereticorum, de quibus hic idem Propheta dicit: Vae qui scribunt iniquitatem: scribentes enim scribunt malitiam, rapientes judicium pauperum populi mei , solvat atque disrumpat, ut nequaquam laqueis suis simplices quosque teneant irretitos. Et cum hoc fecerit, frangat doctrinae Ecclesquos eis in septem sportis et duodecim cophinis, nequaquam integros sicut habebantur in Lege, sed comminutos atque confractos in Evangelio dereliquit, ut haberent quodlorem fidei, sed extra Ecclesiam frigoribus infidelitatis algentes, inopes atque peregrinos, induc, ait, in domum Ecclesiae, et operi incorruptionis pallio; ut vestiti Christi tunica, nequaquam maneant in se
Abbreviated transcription (Latin):
Nec erunt ꝓpͥa salute contenti s etiã
cet̾os ad docendos popłos uocabunt.
Siminachus hẽ locũ ita intp̃tatus ẽ.
Qͥ autẽ confidit in me possidebit
t̃ram. & hereditade consequet᷑ montẽ
& reliqua: Eo qͦd ipse qui t̾cam moutẽ¬
q possederit. cet̾os instruat. ut uiã
dño parent. Quia hȩc dicit dñs ex¬

Expanded text:
enti: sed etiam caeteros ad docendum populos provocabunt. Symmachus hunc locum ita interpretatus est: Qui autem confidit in me, possidebit terram, et haereditate consequetur montem et reliqua. Eo quod ipse qui terram montemque possederit, caeteros instruat, ut viam Domino parent. Quia haec dicit
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. Ipsi ambulauer̃t contra me ꝑu̾¬
si: & ego ambulabo contͣ eos infuro
re ꝑu̾so. Mens quȩ in .lxx. cũ cor¬
de sociat᷑. ñ est scͥpta in hebraico. s
quasi int̾pretatio addita. quid in scͥptu¬
ris cor intelligi debeat. Ego annunti¬
abo iusticiam tuã: & oꝑa tua ñ ꝓde¬
it̃ tͥ. Cũ claman̾is: liberent te cong̃¬
te in tribulatione tua. Qui semꝑta
cui. & quasi ñ uiderẽ peccata tua ue¬
glexi: nequaqͣm ultra teticebo. s dicã
quod ante iam dixi. Tacuri nũquid
semꝑ tacebo: Et annuntiabo iustitiã
tuam. & oꝑa tua. Qa ꝑ yroniã legen¬
dum ẽ: uelut siquis in sceleribꝰ dẽp̃¬

Expanded text:
rum: Ipsi ambulaverunt contra me perrum: Ipsi ambulaverunt contra me perversi, et ego ambulabo contra eos in furore perverso. Mens quae in LXX cum corde sociatur, non est scripta in Hebraico, sed quasi interpretatio addita, quid in Scripturis cor intelligi debeat. Ego annuntiabo justitiam tuam, et opera tua non proderunt tibi. Cum clamaveris, liberent te congrte in tribulatione tua. Qui semper tacui, et quasi non viderem tua peccata, neglexi, nequaquam ultra reticebo, sed dicam quod ante jam dixi: Tacui, numquid semper tacebo? Et annuntiabo justitiam tuam, et opera tua. Quod per ironiam legendum est, velut si quis in sceleribus depre
Abbreviated transcription (Latin):
mei ñ es recordata: neq cogitasti in cor¬
detuo. Nͥa ego tacens. ⁊ quasi ñ ui¬
dens: & mei oblita es. Septuaginta.
Quẽ timens perterrita es: m̃tita es
michi. nec recordata es mei: heq posu¬
isti me in m̃te tua. & in corde tuo:⁊
ego te uidens despiciã: ⁊ meũ timuisti.
Otia plenis horreis. habes fidu¬
ciãm in diuiciis tuis. & rogare me
noluisti: iccirco timinsti plurimos.
poteras me inuocare. q̃ mei ñ habe¬
bas memoriã. neq cogitasti um qͣm
p̃cepta dicentis honora dnm ⁊ con¬
fortaberis. & absq illo nullũ time¬
as. Ego enĩ sum qui iuxta sẏmina¬
chum & aquilã semꝑ tacui peccata
tua. & scelera q̃cũq faciebas. quasi
ñ uiderẽ dissimulatione neglexi
ut si ñ timore mei. saltẽ peniten¬
tia ad me redires. qͥ ñ ocłis s palpe-¬
bris int̾rogo filios hominũ. At tu e¬
contrario oblita es mei ⁊ audire
meruisti. Oblita es legis d̃i tui: &
ego obliuiscar filiors tuor. Et ite¬

Expanded text:
neque cogitasti in corde tuo? quia ego tacens et quasi non videns, et mei oblita es. LXX: Quem timens perterrita es: et mentita es mihi, nec recordata es mei. Neque posuisti me in mente tua, et in corde tuo. Et ego te videns despiciam, et non me timuisti. Quia plenis horreis habes fiduciam in divitiis, rogare me noluisti, idcirco timuisti plurimos. poteras invocare, quae mei non habebas memoriam, neque cogitasti unquam praecepta, dicentis: Honora Dominum, et confortaberis, et absque illo nullum metuas ? Ego enim sum qui, juxta Symmachum et Aquilam, semper tacui peccata tua, et scelera quaecumque faciebas, quasi non viderem, dissimulatione neglexi, ut si non timore mei, saltem patientia ad me redires. Qui non oculis, sed palpebris interrogo filios hominum. At in econtrario oblita es mei, et audire meruisti: Oblita es legis Dei tui, et ego obliviscar filiorum tuorum . Et ite
Abbreviated transcription (Latin):
rit. & ceꝑis ñ ad idola q̃ coluisti. s ad
cȩlum manꝰ tende. & dĩ implorare au¬
xiliũ. audiant illi. ⁊ liberent de ꝑicło.
quos secura coluisti. Ed⁊ ꝑieremia in
ad eandẽ loquitur ds. Ubi st̃ diitus
quos feceras tͥ Surgant. ⁊ saluã te
faciant. in tepore malors tuor. Peo
qͦd .lxx. tͣnstuler̃t. eruant te in tribula¬
tione tua. ⁊ nos diximꝰ. liberent de
congregati tui: symiachus tͣnstu¬
lit. cruant te synagoge tuȩ. Ergo
ꝓpͥe loquit᷑ ad iudeos: qͦd eos sẏnago¬
garũ suarũ turba. tẽpore obsidio¬
nis. liberare ñ ualeat. Et om̃s eos
auferet uentus: tollet aura. Qͥ autẽ
fiduciã habet mei. hereditabit t̃ram:

Expanded text:
la quae coluisti, sed ad coelum manus tendere, et Dei implorare auxilium, audiant te illi, et liberent te de periculo quos secura coluisti. Quod et per Jeremiam ad eamdem loquitur Deus: Ubi sunt dii tui quos feceras? Resurgant, et salvam te faciant in tempore malorum tuorum . Pro eo quod LXX transtulerunt: Eruant te in tribulatione tua; et nos diximus: Liberent te congregati tui, Symmachus transtulit: Eruant te synagogae tuae. Ergo proprie loquitur ad Judaeos, quod eos synagogarum suarum turba tempore obsidionis liberare non valeat. Et omnes eos auferet ventus: tollet aura. Qui autem fiduciam habet mei, haereditabi
Abbreviated transcription (Latin):
Sde semita: auferce offendicula de
Suia popłi mei Septuas. Istos enĩ
om̃s tollet uentus ⁊ auferet tẽpe¬
stas. Qͥ autẽ sperant in me. possi¬
debt̃ t̾ram & hereditate conseqͦntur
montẽ sem̃ meũ. ⁊ dicent. Mundas
facite a facie eiꝰ uias: & auferte offen¬
dicula de uiapopłi mei. Iudei de ba¬
byloniis hec asserunt ꝓph̾ati. qͦd illis
dĩ uirtute suꝑatis popłs redeat in iu¬
deam. ⁊ possideant montẽ syon. ⁊ oĩa¬
impedim̃ta itin̾is tollant᷑. nec ulliꝰ
gentis patiantur insidias. qr dñs pla-¬
nam fecerit uiam popło suo. Et ħ
sub zorobabel ⁊ ezdra. impleta conten¬
dunt. Nos autem uingentes suꝑiorib
q̃ dicunt᷑. hoc asserimꝰ qͦd omĩa idola q̃ eos
ñ potuerant lib̾are. tollat uentꝰ atq tẽpe¬
stas: & sint quasi puluis quẽ ꝓicit uentꝰ
a faciȩ t̾rȩ: eos aũ qͥhabuerunt in dñofi¬
duciã possessuros t̾ram. de qua in hoc eo¬
dem ꝓpħa lecturi sumꝰ. Eleuabit te ad

Expanded text:
offendicula de via populi mei. LXX: Istos enim omnes tollet ventus, et auferet tempestas. Qui autem sperant in me possidebunt terram, et haereditate consequentur montem sanctum meum, et dicent: Mundas facite a facie ejus vias et auferte offendicula de via populi mei. Judaei de Babyloniis haec asserunt prophetari, quod illis Dei virtute superatis, populus redeat in Judaeam, et possideat montem Sc ullius gentis patiatur insidias: quia Dominus planam fecerit viam populo suo. Et haec sub Zorobabel et Ezra impleta contendunt. Nos autem jungentes superioribus quae dicuntur, hoc asserimus, quod omnia idola quae eos non poterant liberare, tollat ventus atque tempestas, et sint quasi pulvis, quem projicit ventus a facie terrae. Eos autem qui habuerint in Domino fiduciam, possessuros terram, de qua in hoc eodem Propheta lecturi sumus: Elevabit te ad
Abbreviated transcription (Latin):
crebrodiximꝰ. Beati mites: qm̃ ipsi
possidebunt t̾ram. Et. Credo uide bo¬
na dñi. urt̾ra uiuentiũ. Mons aut̃ẽ
sc̃s dĩ. ille intelligendꝰ ẽ: de quo ad he¬
breos loquit᷑ qui scribit epłam. Acces¬
fistis ad sẏon mont̾ẽ. ⁊ eiuitatẽ di ui¬
uentis. ierłm celestẽ. ⁊ ad multa milia
angłors. & eccłiam pͥmitiuoꝵs qui scͥp¬
ti sunt in celis. Possumꝰ t̾ram ⁊ mo¬
tẽ dñi qũe sc̃i possessuri st̃ & scͥpturas
scas intelligere: quas auferendas a ui¬
deis dñs cõminatur dicens. Auferetur
a uobis regnum di. & tradet᷑ genti
facienti fructus eiꝰ ut inueniant
in eis illũ montẽ. de quo in hoc eo
dissoluant: ⁊ intelligentiȩ uiã p̃be.¬
ant. omĩaq tollant de medio scanda¬
la: ut popłs dñi absq ullo impedim̃to
qͦd legit intelligat. & in timore di ꝓfi¬
ciat. De his uiis ⁊ ioh̾es baptista dice¬
mitas dinr̃i. Ubi nos posuimꝰ ex ꝑso

Expanded text:
i mites, quoniam ipsi possidebunt terram ; et Credo videre bona Domini in terra viventium . Mons autem sanctus Dei, ille intelligendus est, de quo ad Hebraeos loquitur, qui scribit Epistolam: Accessistis ad Sion montem, et civitatem Dei viventis Jerusalem coelestem, et multa millia Angelorum et Ecclesiam primitivorum qui scripti sunt in coelis . Possumus terram et montem Domini, quem sancti possessuri sunt, et Scripturas sanctas intelligere, quas au ferendas a Judaeis, Domino comminatur, dicens: Auferetur a vobis regnum Dei, et tradetur genti facienti fructus ejus ; ut inveniant in eis illum montem, de quo in hoc eoddissolvant, et intelligentiae viam praebeant, omniaque tollant de medio scandala ut populus Domini absque ullo impedimento quod legit intelligat, et in Dei timore proficiat. De his viis et Joannes Baptista dicetc. . Ubi nos posuim
Abbreviated transcription (Latin):
die sic & eras ⁊ multo ampliꝰ in lxx.
int̃p̃tibꝰ ñ habet᷑. s ex hebreo additũ.
stellis illuminantibꝰ p̃notat᷑. demq
hos u̾siculos nullus eccłiasticoꝵ int̾¬
p̃tum disseruit: s quasi patentẽ in
medio foueã tͥnsiliunt atq tͣnsmittunt.

Expanded text:
 in LXX Interpretibus non habetur, sed ex Hebraico additum, stellis illuminantibus praenotatur. Denique hos versiculos nullus Ecclesiasticorum Interpretum disseruit, sed quasi patentem in medio foveam transiliunt atque transmittunt.
Abbreviated transcription (Latin):
prudentiarũ prudentiores st̃ filiis
lucis. Ad sinistrãq diu̾timꝰ: qͣndo
stulti fumꝰ & minꝰ sapimꝰ qͣm neces¬
se ẽ. De quibꝰ dictum ẽ dixit stultꝰ
in corde suo ñ ẽ ds̃. Rietas quoq ⁊
uera religio: nia regia ẽ. Declinat
ad dexterã. qui suꝑsticiosus ẽ. & me¬
ret᷑ audire. nesis multũ iustus. Ad
sinistrã: qͥ negligit cultũ di. & int̃
hedos hircosq numerat᷑. Liberalitas
quoq ⁊ dispensatio : iurtus maxi¬
ma est. Aqua declinat ad dexteram.
qͥ parcus ẽ: & ñ solum aliis. s ne sibi
quidem tribuit qͦd necesse ẽ. Ad sim¬
stram: qui comedit substantiã suã cũ
meretricibꝰ & dicit cũ isrł. mandu¬
cemꝰ & bibamꝰ. cras enĩ moriemͣ for¬
titudo ⁊̃ atq constantia: uia regia
ẽ. A qua declinat ad dexteram. qui
temerarius ẽ & ꝑtinax. Ad sinistrã
qͥ formidolosꝰ & pauidꝰ. Unde uir sẽs
ꝑͥ uiam rectam gradi cupiens: dep̃¬

Expanded text:
tenebrarum prudentiores sunt filiis tenebrarum prudentiores sunt filiis lucis . Ad sinistramque divertimus, quando stulti sumus, et minus sapimus quam necesse est. De quibus dictum est: Dixit stultus in corde suo, non est Deus . Pietas quoque et vera religio, via regia est. Declinat ad dexteram, qui superstitiosus est, et meretur audire, Ne sis multum justus . Ad sinistram, qui negligit cultum Dei, et inter haedos hircosque numeratur. Liberalitas quoque et dispensatio virtus maxima est, a qua declinat ad dexteram, qui parcus est, et non solum aliis, sed ne sibi quidem tribuit quod necesse est. Ad sinistram, qui comedit substantiam suam cum meretricibus, et dicit cum Israel: Manducemus et bibamus; cras enim moriemur . Fortitudo etiam atque constantia via regia est, a qua declinat ad dexteram, qui temerarius et pertinax est: ad sinistram, qui formidolosus et pavidus. Unde vir sanctus per viam rectam gradi cupiens depre
Abbreviated transcription (Latin):
piant audientes. In multitudine me
tue laborasti & ñ dixisti. quiescam. Uitã
manꝰ tue inuenistiͥ ꝓpterea ñ rogasti
Septuas̃. Multis itineribꝰ tuis labo¬
rasti: & ñ dixisti. desinam. Confortata
fecisti hȩc: ꝓpterea ñ rogasti me.
Qui ambulat in una uia & regia: ñ
laborat. De qua ꝑ moy sen p̃cepit ds̃.
Uia regia ambulabis. & ñ declinabis
ad dext̃am neq ad sinistram. Ina tua
ẽ ueritatis. q̃ dicit in eugłio. ego iia.
& u̾itas. & uita: & multe m̃dacior
unȩ. ꝑ quas nc̃ ambulasse arguitur
ierłm. Quarũ uiarum d̾s sciens dif¬
ferentiam: supra loquitur ad erran¬
dicunt dño confitentes. Declinare fe¬
cisti uias nr̃as a uiis tuis Cognita gͥ
una uia regia. uideamꝰ q̃ dextre iuȩ¬
dere. Uia regia tẽperata ẽ: nec plus
habens nec minꝰ. Uerbi gr̃a. Uia recta
⁊ regia. prudentia ẽ declinamꝰ ad dex¬
teram. si plus sapiamꝰ qͣm oportet sa¬
omnibꝰ bestiis in paradyso. Et filii

Expanded text:
piant audientes. In multitudine viae piant audientes. In multitudine viae tuae laborasti, et non dixisti: Quiescam: vitam manus tuae invenisti, propterea non rogasti  Multis itineribus tuis laborasti, et non dixisti, desinam: confortata fecisti haec: propterea non rogasti me. Qui ambulat in via una et regia, non laborat, de qua per Moysen praecepit Deus: Via regia ambulabis, et non declinabis ad dexteram neque ad sinistram . Una via est veritatis, quae dicit in Evangelio: Ego sum via, veritas et vita : et multae mendaciorum viae, per quas nunc ambulasse arguitur Jerusalem, quarum viarum Deus sciens differentiam, supra loquitur ad errandicunt Domino confitentes: Declinare fecisti vias nostras a viis tuis . Cognita igitur una via regia, videamus quae dextrae viaeerata  Al. temperantia est, nec plus in se habens nec minus. Verbi gratia, via recta et regia, prudentia est. Declinamus ad dexteram, si plus sapimus quam oportet saomnibus bestiis in paradiso : Et filii
Abbreviated transcription (Latin):
a uiro acceꝑas ꝑdidisti. Qͦdq sequit᷑.
dilatasti cubile tum̃. & pepigisti cũ
eis: in .lxx. ñ habet᷑. hec dilexit dormi¬
entes secum. speculatores cecos ⁊ caues
mutos: qui dormientes uident sõnia
tianitatis. Et multiplicauit fornica¬
tionẽ suã: ut ñ semel nec cũ uno. s
frequent. ⁊ cũ pluribꝰ misceret᷑. Propt̃
qͦd multos fecit longe a se recedere: uł¬
angłos qui in eiꝰ p̃sidiis erant. uł scõs
uiros. qͥ ab huicemodi meretricis consor¬
tio recessert̃. Qđ quide & de hereti-¬
ees possumꝰ dicẽre: qui derelicto deo.
suos sequunt᷑ errores. ⁊ puitant se
aliqͥd plus habere cũ sequentes m̃¬
dacia ꝑdid̾int ueritatẽ: Et multi¬
plicau̾int fornicationẽ suã ñ in uno
dogmnate s in plicribꝰ Et fec̾int a se
ȩccłiarum presides angłos recedere
Qui ñ contenti formcatione uicina.
mittunt legatos ultra t̾minos suos. ad
gentiliũ dõgmata. ierrores gentium
barbararũ: ut nouitate sermonũ deci¬

Expanded text:
o acceperas, perdidisti. Quodque sequitur: Dilatasti cubile tuum, et pepigisti cum eis, in LXX non habetur. Haec dilexit dormientes secum speculatores caecos, et canes mutos, qui dormientes vident somnia vanitatis. Et multiplicavit fornicationem suam, ut non semel cum uno, sed frequenter et cum plurimis misceretur. Propter quod multos fecit a se longe recedere: Angelos qui in ejus praesidiis erant, vel sanctos viros qui ab hujuscemodi meretricis consortio recesserunt. Quod quidem et de haereticis possumus dicere, qui derelicto Deo, suos sequuntur errores, et putant se aliquid plus habere cum sequentes mendacia, perdiderint veritatem, et multiplicaverint fornicationem suam, non in uno dogmate, sed in pluribus, et fecerint a se Ecclesiarum praesides Angelos recedere: qui non contenti fornicatione vicina, mittunt legatos ultra terminos suos ad gentilium dogmata et errores gentium barbararum, ut novitate sermonum deci
Abbreviated transcription (Latin):
quos domesticos appellant lares: itã
publice qͣm priuati. animarũ suarũ
sanguinẽ funderent. Hoc errore ⁊ pes¬
sima consuetudine uetustatis multarũ
ꝓunciarũ urbes laborant: ipsa qͦq
roma orbis dña. in singulis insulis do¬
mibꝰq tutelȩ simulachrũ cereis uene¬
rans ac lucernis: quã ad tuitionẽ ediũ
isto appellant nomine: ut tã intrantes
qͣm exeuntes domos suas muoliti semꝑ
cõmoneant᷑ erroris. Heretici quoq
quort̃ĩ cor eleuat᷑ in fuꝑbiã. ⁊ qui ecłia¬
stica humilitate contẽpta. fibi excelsa
ꝓmittunt. ascendt̃ dogiatũ fuorũ
montes sublimissimos: ⁊ illie suũ de
tes uxorẽ loth. mutant᷑ in statuã sał.
habentes inaginẽ eccłiastice conditu¬
rȩ. & saporẽ penitus ñ habentes. Qͥ¬

Expanded text:
quos domesticos appellant Lares, et tam quos domesticos appellant Lares, et tam publice quam privatim animarum suarum sanguinem funderent. Hoc errore et pessima consuetudine vetustatis multarum provinciarum urbes laborant: ipsaque Roma orbis domina in singulis insulis domibusque, Tutelae simulacrum cereis venerans ac lucernis, quam ad tuitionem aedium isto appellant nomine, ut tam intrantes quam exeuntes domos suas, inoliti semper commoneantur erroris. Haeretici quoque, quorum cor elevatur in superbiam, et qui Ecclesiastica humilitate contempta, sibi excelsa promittunt, ascendunt dogmatum suorum montes sublimissimos, et illic suum dates uxorem Lot , mutantur in statuam salis, habentes imaginem Ecclesiasticae conditurae, et sapore
Abbreviated transcription (Latin):
reditatis eiꝰ isrł. Et in actibꝰ apłors re¬
fertur. qͦd in partẽ sortẽq paulri si
leȩ pluruni sederint. Qͥ gͦ fuerint
pars ⁊ sors dñi sic̃ leuite. habebt̃ par¬
tẽ dñi: ⁊ dicere poter̃t cũ dauid. pars
mea dñs. Quȩ possumꝰ & suꝑ hereti¬
corũ ꝑsona acciꝑe. Ipsi enĩ demisso
lis offerunt uicturas. ac libamina dif¬
fundunt. facientes abscondite q̃ tur
lierculas oneratas peccatis. q̃ ducun¬
tur uariis desidiis. semꝑ discentes.⁊
nũqũa ad scientiã ueritatis ꝑueni¬
entes. Cũ gͥ ista in utraq impietate
faciant impii: nonne iustũ est dĩ con¬
as. Et pꝰ ostium ⁊ retro postẽ. posuisti
memoriale tuũ. Seꝑtuaginta. Similit
Qđ in excelsis montib collibꝰq diis
gentium isrł hostias ĩmolarit. & qͣs
ꝓcacissima meretrix. cunctis demonibꝰ
diuaricarit pedes suos. saera narrat
historia: nullusq fu̾it locus qͥ ñ ido¬
latriȩ sordibꝰ inquinatꝰ sit. in tantum
ut pꝰ fores domoꝵs ydola ponerent.

Expanded text:
. Et in Actibus Apostolorum refertur, quod in partem sortemque Pauli et Silae plurimi se dederint. Qui ergo fuerint pars et sors Domini, sicut Levitae, habebunt partem Domini et dicere poterunt cum David: Pars mea Dominus . Quae possumus et super haereticorum persona accipere: ipsi enim dimisso lis offerunt victimas ac libamina effundunt, facientes abscondite, quae tlierculas oneratas peccatis, quae ducuntur variis desideriis, semper discentes, et numquam ad scientiam veritatis pervenientes . Cum igitur ista in utraque impietate faciant impii, nonne justum est Dei conas. Et post ostium, et retro postem posuisti memoriale tuum. LXX similiter. Quod in excelsis montibus collibusque diis gentium Israel hostias immolarit, et quasi procacissima meretrix cunctis daemonibus divaricarit pedes suos, sacra narrat historia: nullusque fuerit locus qui non idololatriae sordibus inquinatus sit, intantum ut post fores domorum idola ponerent,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ usq ad inferos. qr in multis uiis la¬
borauit: neq dixit enĩdabo errorẽ
pęnitentia: s econtͣrio. confortabor
incepto. nec curabo sententiã cõmo¬
nentis. Conu̾te pedẽ tuũ a uia asꝑi
& guttur tuũ a fiti. Seniq sequitur
ẽ agam turilit: qͦd nẽ u̾bo alio dicit᷑.
confortabor. Et qi fecit hec q̃ p̃deritus
sermo narrauit. ido ñ ẽ dũm dep̃cata:
in siuis magis turibꝰ qͣm in do habens¬

Expanded text:
est usque ad inferos, quia in multis viis laboravit, neque dixit: Emendabo errorem poenitentia; sed e contrario, confortabor incoepto, nec curabo sententiam commonentis: Averte pedem tuum a via aspera, et guttur tuum a siti . Denique sequitur: est, agam viriliter, quod nunc verbo alio dicitur: Confortabor. Et quia fecit haec quae praeteritus sermo narravit, ideo non est Dominum deprecata, in suis magis viribus quam in D
Abbreviated transcription (Latin):
prouoca¬
stis scm isrł. Pos¬
sumꝰ hȩc
scđm tropologia & suꝑ hereticis acci¬
ꝑe. qͥ filii ꝑditionis ft̃. & sem̃ pessimũ
siue m̃dacii. ab initio enĩ mndaces st̃ sic̃
diabolus: qͥ ẽ pat̾ eiꝰ qui ẽ pat̾ omĩs
mendacii. Isti uocant eos quos decepe¬
runt ad ydola. siue ad simulachra
dognatũ suorũ. subt̃ frondosas ar
suas. Unde ⁊ adam pꝰqͣm peccauerat.
ab scondit se in paradiso subt̃ arborẽ:
ne dĩ pateret aspectui. Hec dubium ẽ
quin istiꝰ modi ꝑditionis filii & sem̃
iniquũ habeant filios plurimos qͦs
ꝓfudis. & in baratro impietatis.
subt̃ imininentes petras. q̃ semꝑ mi¬
nantur ruinas: q̃ pro dũisitate m̃da¬
de qua bibebat qͦndam popłs isr ł. qͣn¬
do familiaritate di fruebat᷑. In par¬
tibꝰ toirentis pars tua̾ hec ẽ sors tua:

Expanded text:
provocaprovocastis Sanctum Israel . Possumus haec secundum tropologiam, et super haereticis accipere, qui filii perditionis sunt, et semen pessimum, sive mendacii. Ab initio enim mendaces sunt, sicut diabolus, qui est pater ejus, qui est pater omnis mendacii. Isti vocant eos quos deceperunt ad idola, sive ad simulacra dogmatum suorum, subter frondosas arbsuas. Unde et Adam postquam peccaverat, abscondit se in paradiso subter arborem, ne Dei pateret aspectui . Nec dubium est, quin istiusmodi perditionis filii, et semen iniquum, haus, et in barathro impietatis subter imminentes petras, quae semper minantur ruinas, quae pro diversitate mendade qua bibebat quondam populus Israel, quando familiaritate Domini fruebatur. In partibus torrentis pars tua: haec est sors t
Abbreviated transcription (Latin):
filiorũ & filiarũ suarũ: & un mola¬
uer̃t sculptilibꝰ chanaan & facta ẽ t̃
suis. Cũ gͦ manifesta sit historia. qd
facientiũ occurrit questio quomͦ fi¬
lii dicantur filii ꝑditionis. adu̾sum
eos qui uolunt diu̾sas ẽs naturas. a¬
liã q̃ ꝑdita sit ⁊ mala & saluari neq̃¬
at. & aliã bonã q̃ ꝑire ñ possit. Si e¬
ñ ut illi putant. filii ꝑditionis
nature pessimȩ st̃. quomͦ inuentũ
ẽ qͦd priꝰ ꝑditum fuerat deniq in
parabolis penitentiũ. & ouis ꝑdita
de centũ ouibꝰ. & dragia q̃ de decẽ
nitur. de quo ad maiorẽ natu dixe.¬
rat pat̾. Iste fr̾tuus ꝑierat. & inuen¬
tus ẽ. mortuus erat & reuixit. Nũqͣm
enĩ pit. nͥ qͦd priꝰ saluũ fu̾it. Et num¬
qͣm m̃oritur. nͥ qͦd ante uixerat. Er¬
go isti qui ñc appellant᷑ filii ꝑditionis.
sine iniquitatis ac sceleris ꝓprio uicio
dereliquert dm̃: ⁊ de filiis dñi filii
ꝑditionis ẽẽ ceꝑunt:. dicente adeos hoc
li quistis dñm.
& ad iracundiam

Expanded text:
laverunt sculptilibus Chanaan. Et infecta est suis . Cum ergo manifesta sit historia, quofacientium, occurrit quaestio, quomodo filii dicantur filii perditionis, adversum eos qui volunt esse diversas naturas: aliam quae perdita sit et mala, et salvari nequeat; et aliam bonam, quae perire non possit. Si enim, ut illi putant, filii perditionis naturae pessimae sunt: quomodo inventum est quod prius perditum fuerat? Denique in parabolis poenitentium, et ovis perdita de centum ovibus, et drachma quae de decem invenitur, de quo ad majorem natu dixerat pater: Iste frater tuus perierat, et inventus est: mortuus erat, et revixit . Numquam enim perit, nisi quod prius salvum fuit; et numquam moritur, nisi quod ante vixerat. Ergo isti qui nunc appellantur filii perditionis, sive iniquitatis ac sceleris, proprio vitio dereliquerunt Dominum, et de filiis Domini, filii perditionis esse coeperunt, dicente ad eos hoc liquistis Dominum, et ad iracundiam
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ consolamini in diis subt̃ om̃e lig¬
num frondostum: inmolantes par¬
uulos in dorrentibꝰ. sub t̃ imminentes
estis filii ꝑditionis. sem̃ iniquum:
qͥ uacatis ad ydola subt̃ frondosas
arbores. immolantes filios ur̃os. in
ualtibꝰ. in medio petre os in qͥt
ista fecistis. q̃ p̃teritus sermo nar¬
rauit. qui estis filii scelerati. siue ꝑ¬
ditionis. qualis fuit & uidas ꝓditor.
qui appelatus ẽ filiꝰ ꝑditionis: Et
sem̃ iniquũ siue m̃dax. atq ĩndacu:
qu delectamini in diis subt̃ om̃i fros¬
dosa arborer & immolatis filios ue¬
stros in torrentibꝰ de qͦ & regũ ac
paralipomenon narrat historia. qđ
immolau̾unt diis filios suoseuin igne
consecrauerint. Qͦd quids̃ & achab
regem isit. & manassen regẽ iudȩ
fecisse ñ dubium ẽ. qͥ parricidio libe¬
rorum ad ꝓpharum sanguinẽ ꝑue¬
ner̃t. de quo n osee. Immolatis ait ho¬
mines: uituli enĩ defeceĩt. Siue ut
in hebreo scͥptum ẽ: immolantes ho¬
mines uitulos adoratis. Et in psal¬

Expanded text:
 consolamini in diis subter omne lignum frondosum, immolantes parvulos in torrentibus subter eminentes estis filii perditionis: semen iniquum, qui vocatis idola subter frondosas arbores: immolantes filios vestros in vallibus in medio petrae? Vos, inquit, ista fecistis, quae praeteritus sermo narravit. Qui estis filii scelerati, sive perditionis, qualis fuit et Judas proditor, qui appellatus est filius perditionis : et semen iniquum sive mendax atque mendacii, qui delectamini in diis subter omni frondosa arbore, et immolatis filios vestros in torrentibus . De quo et Regum ac Paralipomenon narrat historia, quod immolaverint diis filios suos, et in igne consecraverint . Quod quidem et Achab regem Israel, et Manassen regem Juda fecisse, non est dubium, qui a parricidio liberorum ad Prophetarum sanguinem pervenerunt, de quo et in Osee: Immolate, ait, homines, vituli enim defecerunt . Sive ut in Hebraeo scriptum est: Immolantes homines, vitulos adoratis. Et in psal
Abbreviated transcription (Latin):
domꝰ eñĩ mea domꝰ orationis uocabit᷑.
cunctis popłis. ñ uni genti uides:. nec¬
in uno iherosolime urbis loco. s in
toto orbe t̾rarum: nequa qͣm tauro¬
rum & hircoꝵ. & arietum. s oratio¬
nis. Quo testimonio dñs usus ẽ. lo
lumbarũ. in templo dona uendebaÑ:
& sedebant in cathedris pestilentie.
& habebant m̃sas nũmulariorũ. oĩa
facientes turpis lucri gr̃a: nescien¬
tes illud qͦd scͥptum ẽ. gratis accepistis
gratis date. hec autem futara dñs
reꝓmisit. qui congregat disꝑsos isrt.
Ad quos & petrus apłs scribit epłam.¬
et de quib eugłista loquit᷑. Hoc autẽ

Expanded text:
enim mea, domus orationis vocabitur cunctis populis. Non uni genti Judaeae, nec uno Hierosolymae et urbis loco, sed in toto orbe terrarum: nequaquam taurorum et hircorum, et arietum, sed orationis. Quo testimonio Dominus abusus eslumbarum in Templo dona vendebant, et sedebant in cathedris pestilentiae, et habebant mensas nummulariorum , omnia facientes turpis lucri gratia, nescientes illud quod scriptum est: Gratis accepistis, gratis date . Haec autem futura Dominus repromisit, qui congregat dispersos Israel. Ad quos et Petrus Apostolus scribit Epistolam: de quibus Evangelista loquitur: Hoc autem
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tati sumꝰ in abietẽ. E cyparissũ.
myrtũq conu̾sos: eosdem ñe ad
dnõ: nec se putent a dĩ popło sepa¬
rari. Om̃s enĩ qui in xp̃o st̃ baptirati.
circũ eisio ⁊ p̃puciũ quib in deut̃o

Expanded text:
tati sumus , in abietem et cyparissum myrtumque conversos, eosdem nunc acDomino: nec se putent a Dei populo separari. Omnes enim qui in Christo sunt baptizati, Circumcisio et Praeputiu
Abbreviated transcription (Latin):
retrix ciuitas fidelis syon: Suꝑ quẽ
inquit lusistis. conspuentes faciem eiꝰ
barbãq uellentes: & suꝑ quẽ dilata¬
stis. & aꝑtustis os nr̃m. & linguam
eiecistis dicentes ei. samaritanꝰ es.⁊ de¬
moniũ habes.: Et iterum. Iste ñeioit
demonia. nͥ in beelzebub pͥncipe de¬
monior. Et postea in passione. cru
Nah. qui destruit templũ. & in tri¬
duo instaurat illud. Alios saluos fe¬
cit᷑ seipsum saluũ facere ñ potest de¬
scendat ñc̃ de cruce: & credimꝰ eisIũ

Expanded text:
retrix civitas fidelis Sion ? Super quem, retrix civitas fidelis Sion ? Super quem, inquit, lusistis, conspuentes faciem ejus, barbamque vellentes; et super quem dilatastis et aperuistis os vestrum, et linguam ejecistis, dicentes ei: Samaritanus es, et daemonium habes ? Et iterum: Iste non ejicit daemonia, nisi in Beelzebub principe daemoniorum . Et postea in passione: CrucVah, qui destruis Templum, et in triduo instauras illud. Alios salvos fecit, seipsum salvum facere non potest. Descendat nunc de cruce, et cred
Abbreviated transcription (Latin):
huc filii augur. atricis. sem̃
adulteri. & formcariȩ. Suꝑ
quẽ lusistis: Suꝑ qũe dilatastis os.
Los autẽ accedite huc filii iniqui:
sem̃ adulteroꝵ & meretricis. In quo
lusistis: Suꝑ quẽ aꝑuristis os urm̃
& suꝑ quo eiecistis filii unquitatis
sepultura in pace ẽ. immo sublata de
medio: uos qui estis filii iniquitatis
accedite ad me. & audite q̃ dicam.
Quomͦ enĩ qui facit iniquitatẽ
seruꝰ ẽ iniquitatis. sic qui uxta uidã
ꝓditorem filiꝰ ẽ ꝑditionis appellati
potest filiꝰ iniquitatis. deniq scͥptum
ẽ de dño saluatore. Et filiꝰ iniquitatis
ñ apponet ut affligat eum. Proini¬
quitate siue iniquorum. qͦd . lxxtͣnstu¬
lerunt. theodotio ipsum ubum hebra¬
icũ posuit. oñeina: qͦd nos iuxta sim¬
appellat eos sem̃ adulteri. siue adul¬
terorum: de quibꝰ dictum ẽ. Et mecha¬
bant᷑ in ligno & lapide. Ac meretricis.
haud dubium. quin eandẽ significet
de qua supͣ legimꝰ. Quom fac̾ta ẽ me¬

Expanded text:
huc, filii auguratricis, semen adulteri, et fornicariae. Super quem lusistis? super quem dilatastis os, Vos autem accedite huc, filii iniqui, semen adulterorum et meretricis in quo lusistis? super quem aperuistis os vestrum: et super quo ejecistis linguam sepultura in pace est, immo sublato de medio, vos qui estis filii iniquitatis, accedite ad me, et audite quae dicam . Quomodo enim qui facit iniquitatem, servus est iniquitatis, sic qui juxta Judam proditorem, filius est perditionis, appellari potest filius iniquitatis. Denique scriptum est de Domino Salvatore: Et filius iniquitatis non apponet ut affligat eum . Pro iniquitate, sive iniquorum, quod LXX transtulerunt, Theodotio ipsum verbum Hebraicum posuit ONENA appellat eos semen adulteri, sive adulterorum 669 de quibus dictum est: Et maechabantur in lignum et lapidem ac meretricis: haud dubium quin eamdem significet, de qua supra legimus: Quomodo facta est me
Abbreviated transcription (Latin):
stionẽ tuã: & nrãm regulam suꝑ tͣus.¬
latione uet̾is instrum̃ti. concussam
magis ẽẽ qͣm motam ⁊ ñ tã apłm de
psalmo t̾cia decimo sũꝑfisse. qͦa in he¬
bmico ñ habet᷑: qͣm eos qui artem conte¬
xendarũ int̃ se scripturarũ apłi nescie¬
bant aptũ quesisse locũ tibi assũptũ
ab eo ponerent testimoniũ. qͦd absq au¬
ctoritate scripture positũ ñ putabañ.
Deniq om̃s grecie tractatores qͥ nob̃
eruditionis sue in psalmos cõm̃tari¬
os reliq̃rt. hos u̾siculos ueru antotas.
atq p̃tereunt liquido confitentes
in hebraico ñ haberi. nec ẽe in .lxx. in
t̃pretibꝰ. s in editione uulgata. q̃ gre¬
ce coui e. dicit᷑. ⁊ in toto orbe diu̾isa

Expanded text:
aestionem tuam, et nostram regulam super transaestionem tuam, et nostram regulam super translatione veteris Instrumenti concussam magis esse quam motam. Et non tam Apostolum de psalmo tertio decimo sumpsisse, quod in Hebraico non habetur, quam eos qui artem contexendarum inter se Scripturarum Apostoli nesciebant, quaesisse aptum locum, ubi assumptum ab eo ponerent testimonium, quod absque auctoritate in Scriptura positum non putabant. Denique omnes Graeciae tractatores, qui noeruditionis suae in psalmos commentarios reliquerunt, hos uersiculos ueru adnotant atque praetereunt, liquido confitentes in Hebraico non haberi nec esse in Septuaginta interpretibus sed in editione uulgata quae Graece koine dicitur, et in toto orbe diuers
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Nã duo pͥmi u̾s. sepulchrum pa¬
tens ẽ guttur eorũ. lingnis sius dolo¬
se agebant: quinti psalmi st̃. Illud au¬
tẽ qđ sequitur. uenenũ aspidũ sub la¬
biis eors. centesimi tricesimi. noni psal¬
mi ẽ. Rursꝰ q qͦd dicit᷑. quorũ os ma¬
ledictione & amarittidine plenum ẽ:
de nono psalmo sũptum ẽ. Tres autẽ
u̾siculi qui sequunt᷑. ueloces pedes e¬
orum ad effundendũ sanguinẽ. con¬
tritio & infelicitas in uiis eorp. &
uiã pacis ñ cognouert̃: in isaia ꝓpħa
repꝑi. Quos in sexto decimo explana¬
tionis eiꝰ libro. quẽ nẽ dictare ctipio.
expositurus sum. Ultimꝰ autẽ u̾sꝰ idẽ
octauris. ñ ẽ timor dĩ aute ocłos eorum:
tritesimi quinti psalmi principium ẽ. Nec
in hoc cuiqͣm uideat᷑ ẽẽ diu̾sum. si qͦd
in suis locis numero dicit᷑ singulari.
ab apło pluralit̃ ponat᷑. qͥ scribebat
ad plurimos. & in unũ sensũ multa
cogebat exempla. Arbitror solutã q̃¬

Expanded text:
tum. Nam primi duo versus, Sepulcrum patum. Nam primi duo versus, Sepulcrum patens est guttur eorum, linguis suis dolose agebant, quinti psalmi sunt. Illud autem quod sequitur, Venenum aspidum sub labiis eorum, centesimi tricesimi noni psalmi est. Rursumque quod dicitur, Quorum os maledictione et amaritudine plenum est, de nono psalmo sumptum est. Tres autem versiculi, qui sequuntur, Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem, Contritio et infelicitas in viis eorum, et viam preperi, quos in decimo sexto explanationis ejus libro, quem nunc dictare cupio, expositurus sum. Ultimus autem versus, id est, octavus: Non est timor Dei ante oculos eorum, in tricesimi quinti psalmi principio est. Nec in hoc cuiquam videatur esse diversum, si quod in suis locis numero dicitur singulari, ab Apostolo pluraliter dicatur, qui scribebat ad plurimos, et in unum sensum multa cogebat exempla. Arbitror solutam qu
Abbreviated transcription (Latin):
affundendum sanguinẽ. Contritio
infelicitas inuiis eorum: &̃ uã pacis
ñ cognouer̃t. ñ ẽ timor di ante oelos
eorg. Qd eũ audissem: & quasi a for¬
tissimo pugilli ꝑcussus eẽm. cepi taci¬
tus estuare. & stuporẽ m̃tis uultus pal¬
lore signare. hebreus in quã ex hebreis
scđm legem phariseus. eruditusq ad
pedes gamalihel. aut ignorauit hee. aut
eors qui lecturi erant᷑ abusus ẽ igno¬
rantia. Quors alderum meruditi: alae¬
rum callicli ẽ ad maliciã. nec eiꝰ qui
dixerit. & si imꝑitus sermone ñ tam̃
seientia. Et iterum. In simplicitate &
finceritate annuntiaui uob u̾bum.
tandẽ in memet reu̾sꝰ. uniꝰ diei spaci¬
um postulaui: ut responsio mea neqͣ¬
qͣm argum̃tum humani ẽẽt ingenii.
s fructus assiduȩ lectionis. Itaqͦ omnẽ
scͥpturam mnte ꝑlustrans: animadu̾ti¬
qͦd sic̃ omis pene ad romanos epła. de
uet̾i structa ẽ instrum̃to. sic ⁊ hoc te¬
stimoniũ de psalmis ⁊ isaia eẽt contex¬

Expanded text:
tritio et infelicitas in viis eorum: Et viam pacis non cognoverunt: Non est timor Dei ante oculos eorum . Quod cum audissem, quasi a fortissimo pugile percussus essem, coepi tacitus aestuare, et stuporem mentis vultus pallore signare. Hebraeus, inquam, ex Hebraeis, secundum legem Pharisaeus, eruditusque ad pedes Gamalielis, aut ignoravit haec, aut eorum, qui lecturi erant, abusus est ignorantia . Quorum alterum ineruditi, alterum callidi est ad malitiam, nec ejus qui dixerit: Et si imperitus sermone, non tamen scientia ; et iterum: in simplicitate et sinceritate annuntiavi vobis verbum . Tandem in memet reversus, unius diei spatium postulavi, ut responsio mea nequaquam argumentum humani esset ingenii, sed fructus assiduae lectionis. Itaque omnem Scripturam mente  sicut omnis pene ad Romanos Epistola de Veteri structa est Instrumento, sic et hoc testimonium de Psalmis, et in Isa. esse contex
Abbreviated transcription (Latin):
listi. qͦd scilicet octo u̾sus qui legunt᷑
ineccliis. ⁊ in hebraico ñ habent᷑ t̾cii¬
& decimi psalmi apłs usurparet. scri¬
bens ad romanos. Sepulchrũ patens
ẽ guttur eoꝵ: lingiuis suis dolose a¬
gebant: uenenũ aspidũ sub labiis eorũ.

Expanded text:
listi, quod scilicet octo versus, qui leguntur listi, quod scilicet octo versus, qui leguntur in Ecclesiis, et in Hebraico non habentur, tertii decimi psalmi, Apostolus usurparit, scribens ad Romanos: Sepulcrum patens est guttur eorum: linguis suis dolose agebant
Abbreviated transcription (Latin):
sepulturã in pace est Et sublata de
medio. Neq enĩ caro eiꝰ uidit corrup¬
tionẽ: nec ꝑmansit in sepulchro. qͥ ẽ
int̃ mortuos liber. dicente angło Ad
intelligi. quorũ manasses fudit san¬
guinẽ. ⁊ impleuit ierłm. a porta usq
ad portam: uł certe ysaiam de sua ꝓpha¬
re morte. qͦd serrand sit a manasse ser¬
ra lignea. Quie apud eos certissima tra¬
ditio ẽ. Unde ⁊ nr̃oꝵ plurum. illud
qͦd de passione scõr in epła ad hebre¬
os ponit᷑ serrati st̃. ad isaiȩ referunt
gregia disertissimi orato
tes. si de illis soli artifices
iudicarent. Ac ne a ꝓphanis
mirtim hoc illud ẽ. qͦd aliis u̾bis ꝓpħa
demonstrat. Beatus qui in aures loqͥt᷑
audientiũ. Qua felicitate du filia eu¬
stochiũ me cõpotẽ ẽẽ fecisti. Nã eũ an¬
terioris libri p̃faciuneulam legeres.
cũ hebraico consonarent: si qua auitẽ
ab aliis addita fc̃. omĩno negligere:
ilico tn ñ paruiã questiunculã detu¬

Expanded text:
sepultura in pace est, et sublata de medio. Neque enim caro ejus vidit corruptionem, nec permansit in sepulcro, qui est inter mortuos liber, dicente Angelo adintelligi, quorum Manasses fudit sanguinem, et implevit Jerusalem a porta usque ad portam; vel certe Isaiam de sua prophetare morte, quod serrandus sit a Manasse serra lignea, quae apud eos certissima traditio est. Unde et nostrorum plurimi illud, quod de passione Sanctorum in Epistola ad Hebraeos ponitur: SerraEgregia disertissimi oratortes, si de illis soli artifices judicarent. Ac ne a profanis mirum hoc illud est quod aliis verbis Propheta demonstrat: Beatus qui in aures loquitur audientium : Qua felicitate tu, filia Eustochium, me compotem esse fecisti; nam cum anterioris libri praefatiunculam legeres, cum Hebraico consonarent: si qua autem ab aliis addita sunt, omnino negligere: illico mihi non parvam quaestiunculam detu
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ utiq ꝑditio. ꝑsecutionis magnitu¬
dinẽ. & ñ finẽ monstrat substantie
Et nemo ẽ ait qui recogitet in corde
suo. siue reponat. Neq enĩ fieri pote¬
rat. ut ceti & muti uidentes uana.
& amantes somuia. ignorantesq in¬
telligentiã atq sapientiã: cogitarent
siue iusti colligunt᷑ atq tollunt᷑: apłos
significat. qͥ int̾ficiuntur ab impus.
E a dño congregant᷑. Causasq red¬
dit. cur int̃fectus sit iustus. atq sub¬
latus. dicens. A facie enĩ maliciȩ coi¬
lectus ẽ iustus: ut mala scłi ñ uide¬
ret. Siue ꝓpt̃ maliciã hominũ qͦrũ
ambulet in directionẽ suã : Sensꝰ qͥdẽ
ꝑspicuus ẽ: s u̾boꝵ consequentia.
q̃ in suȩ lingue stat idiomate. apud
nos uidet᷑ ẽẽ turbata. Qͦd autẽ dicit
hoc ẽ. Ueniat pax iusti: quã ascen¬
dens ad patre apłis dereliqͥt dicens¬

Expanded text:
us utique perditio persecutionis magnitudinem, et non finem monstrat substantiae. Et nemo est, ait, qui recogitet in corde suo, sive reponat. Neque enim fieri poterat, ut caeci et muti videntes vana et amantes somnia, ignorantesque intelligentiam atque sapientiam, cogitarent sive justi, colliguntur atque tolluntur, Apostolos significat, qui interficiuntur ab impiis, et a Domino congregantur. Causasque reddit cur interfectus sit justus atque sublatus, dicens: A facie enim malitiae collectus est justus, ut mala saeculi non videret. Sive propter malitiam hominum, quorum ambulet in directione sua, sensus quidem perspicuus est, sed verborum consequentia, quae in suae linguae stat idiomate, apud nos videtur esse turbata. Quod autem dicit, hoc est: Veniat pax Justi, quam ascendens ad Patrem Apos
Abbreviated transcription (Latin):
afflictos. & uitam tribuit oppressis:
hȩc locutus ẽ. Non semꝑ iłascar. nec
iugit̃ indignabor qr ad hoc ꝑcutio ut
emendẽ. ideo occido ut uiuificẽ. Mise¬
reor enĩ creature meȩ: & qͥs ipse cos¬
didi. in ȩt̾num ꝑire ñ patiar. Sp̃s qͦq¬

Expanded text:
afflictos, et vitam tribuit oppressis , haec locutus est: Non semper irascar, nec jugiter indignabor. Qui ad hoc percutio, ut emendem, ideo occido, ut vivificem. Misereor enim creaturae meae; et quos ipse condidi, in aeternum perire non patiar. Spiri
Abbreviated transcription (Latin):
nouissimũ. a pͥncipibꝰ usq ad plebẽ.
ut pꝰ qͣm ceperint ꝑcutere conseruos.
⁊ bibere ac comede cũ ebriis. dicant.
uenite sumamꝰ uinũ. & impleam̃
ebrietate: manducemꝰ & bibamꝰ.
cras enĩ moriem᷑ : Et erit fic̃ hodie
sio & cras. & multo ampliꝰ: hoc ẽ qͦd
supͣ dixeit nesciert̃ saturitatẽ: nec p̃¬
terita uoluptate satiant᷑. s futu¬
ras delicias parant. multo maiores qͣm
quibꝰ priꝰ fruiti fuerant. S si hoc de pͥn¬
cipibꝰ dicit᷑ iudeor. ꝓpt̃ quos plebs dm̃
a bestiis deuorata ẽ: uitemꝰ exempla pe¬
ioꝵp: nec in ebriem᷑ uino in quo ẽ luxu¬
ria. nec uoluptatibꝰ obruam᷑. nec muti
ad loquendũ contra adu̾sarios nr̃os ra¬
bidi canes simꝰ s dĩ potiꝰ qͣm nr̃as sequa¬
mͣ uias. & audiamꝰ scriptutã monentẽ
Sapite de dño in bonitate. Et iterum.
Intelligentia optima ẽ his qui faciuis
cã. Et si canes fuimꝰ. ñ desꝑemꝰ salutẽ.
audientes u̾ba chananeȩ dicentis ad

Expanded text:
ovissimum, a principibus usque ad plebem, ut postquam coeperint percutere conservos, et comedere ac bibere cum ebriis, dicant: Venite, sumamus vinum, et impleamur ebrietate. Manducemus et bibamus: cras enim moriemur. Et erit sicut hodie, sic et cras: et multo amplius . Hoc est quod supra dixit: Nescierunt saturitatem: nec praeterita voluptate satiantur, sed futras delicias parant, multo majores quam quibus prius fruiti fuerant. Si hoc de principibus dicitur Judaeorum, propter quos plebs Domini a bestiis devorata est, vitemus exempla pejorum, nec in ebriemur vino, in quo est luxuria, nec voluptatibus obruamur; nec muti ad loquendum, contra adversarios nostros rabidi canes simus; sed Dei potius quam nostras sequamur vias, et audiamus Scripturam monentem: Sapite de Domino in bonitate . Et iterum: Intelligentia optima est his qui faciunt eam. Et si canes fuimus, non desperemus salutem, audientes verba Chananaeae dicentis ad
Abbreviated transcription (Latin):
mo considat. A facie enĩ iniquitatis
ablatus ẽ iustus. Erit etĩ in pace se¬
pultura eiꝰ. ablata ẽ de medio. Prop¬
ter speculatores cecos. & canes mu¬
turas iustus periit. de quo dicit u¬
xor pilati. Nichil tͥ sit. & iusto illi.
Qͥ lotis manibꝰ innocens sũ ego
inquit. a sanguine iusti huiꝰ In qͦ
considandum ẽ. qͦd u̾bũ ꝑditionis
de quo heretici sepe calũpniam faci¬
unt. qͦd interitum significet. & abo

Expanded text:
o considerat. A facie enim iniquitatis ablatus est justus: erit in pace sepultura ejus: ablata est de medio. Propter speculatores caecos et canes muturas, justus periit, de quo dicit uxor Pilati: Nihil tibi sit et justo illi . Qui lotis manibus, innocens sum ego, inquit, a sanguine justi hujus. In quo considerandum quod verbum perditionis, de quo saepe haeretici calumniam faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
nec nosse qͦd scͥptum ẽ. Sapieutia ho¬
minis. illuminat faciẽ ei. Et canes
muti adusum inmicos: de quibꝰ scp¬
tum ẽ. Nolite scm̃ darecanibꝰ Et ca-¬
nes dormientes qui nesciuut ẽe pre¬
ceptum: ne dederis somnũ ocłis tuis.
& palpebris tuis dormitationẽ.
Et rursũ. Uigilate. qr nescitis qua
hora dñs u̾r uenturus sit. Et idͤ¬
eirco dantes locũ diabolo. canes
impudentissimi st̃: qui nũquã
saturant᷑. Nomunt enĩ qͦd comede¬
rint. & reu̾tunt᷑ ad uomitũ suũ:
de quib & petrus apłs loquit᷑:
accidit illis uerum illud ꝓu̾bium
Canis reus aduomitum suũ. & sus
lota in uolutabro luti. Quos specu¬
latores & canes. eosdẽ ẽe pastores se¬
quens sermo demonstrat. Ipsi pastores
si legat᷑. r̃oim̃. pastores. si rãim. pes¬
simos sonat. hoc diximꝰ ut uariȩ in¬
t̾pretationis causas monstraremꝰ

Expanded text:
nec nosse quod scriptum est: Sapientia honec nosse quod scriptum est: Sapientia hominis illuminat faciem ejus . Et canes muti adversum inimicos, de quibus scriptum est: Nolite sanctum dare canibus . Et canes dormientes, qui nesciunt esse praeceptum: Ne dederis somnum oculis tuis, et palpebris tuis dormitationem ; et rursum: Vigilate, quia nescitis qua hora Dominus vester venturus sit . Et idcirco dantes locum diabolo, canes impudentissimi sunt, qui numquam saturantur. Vomunt enim quod comederunt, et revertuntur ad vomitum suum . De quibus et Petrus Apostolus loquitur: Accidit illis verum illud proverbium: Canis reversus ad vomitum suum, et sus lota in volutabro luti . Quos speculatores et canes eosdem esse pastores, sequens sermo demonstrat: Ipsi pastores si legatur roim, pastores; si raim, pessimos sonat. Hoc diximus, ut variae interpretationis causas monstraremus.
Abbreviated transcription (Latin):
braieo scͥptum ẽ. Uox speculators tu¬
orũ. de quib erat iezechiel: cui loe¬
quitur ds. fili hominis speculatore
dedite domui isrł. S illi speculato.¬
res ñ erant cexi. deniq appellabant᷑
uidentes. Isti autẽ de quib ꝓpħa nẽ
loquit᷑. ñ solũ speculatores ceci.s
& canes muti appellant᷑. ñ ualen¬
tes latrare. Qi enĩ gregẽ dm̃i eu¬
stodire debebant. ⁊ lupos abigere.
& latrare ꝓ dño. diligunt sõmnia.
i demonicis uisionibꝰ delectant᷑. Et
ẽ sensꝰ. Non possunt loqui ueritat̃e:
s uniu̾sa m̃dacia. Nechoc fine con¬
tenti st̃ qui in custodia gregis dñi
dormiebant. ⁊ latrare ñ poterant.¬
⁊ amabant cubile. ꝑ q̃ uoluptas cor¬
poris indicat᷑. s apud suos impuden¬
rant plebẽ dñi siõ ȩscam panis.⁊ do¬
mos induarũ. gulȩq ac libidini ser¬
uiunt. Non enĩ posfunt dicere. man¬
datũ dñi lucidũ illuminans ocłos:

Expanded text:
braico scriptum est: Vox speculatorum tubraico scriptum est: Vox speculatorum tuorum. De quibus erat Ezechiel, cui loquitur Deus: Fili hominis, speculatorem dedi te domui Israel . Sed illi speculatores non erant caeci. Denique appellabantur videntes. Isti autem de quibus Propheta nunc loquitur, non solum speculatores caeci, sed et canes muti appellantur, non valentes latrare. Qui enim gregem Domini custodire debebant, et lupos abigere, et latrare pro Domino, diligunt somnia, et daemoniacis visionibus delectantur. Et est sensus: Non possunt loqui veritatem, sed universa mendacia. Nec hoc fine contenti sunt, qui in custodia gregis Domini dormiebant, et latrare non poterant, et amabant cubile, per quae voluptas corporis indicatur; sed apud suos impudenrant plebem Domini sicut escam panis, et domos viduarum: gulaeque ac libidini serviunt. Non enim possunt dicere: Mandatum Domini lucidum illuminas oculos ,
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ excecati ft̃ om̃s. ñ cognouer̃t
uniu̾si: canes muti ñ potuer̃t latͣ¬
re. Somniantes lectulũ. amantes
mali. nescientes intelligentiã. Om̃s
uias suas secuti sunt: unꝰquisq fimul
asũmitate eiꝰ. Uenite sumamꝰ uinũ
& inebriem᷑: & sit talis dies crastina¬
⁊ magna ampliꝰ nimis Ut om̃s ui¬
quit bestiȩ saltus ueniant. & deuo¬
rent congregatos. fiue ut in locũ u¬
deoꝵ. gẽntiũ turba succedat. specu¬
latores eoꝵ in causa st̃. scribȩ uide¬
licet & pharisei : qui om̃s ceci nescie¬
rt̃ dñm saluatorẽ. nec lucẽ uoluert̃
uide p̃sentẽ: ad qͦs dñs loq̃batur.
Stulti i ceci : qͥd ẽ plꝰ. aurũ. an alta
re qͦd scĩficat auirũ. Et iterũ. duces
cȩci. culicẽ liqͣntes & camelũ glu¬
cientes. Et. Cecus cȩcũ ducens. ambo
in foueã cadt̃. Qͥd autẽ magistri
specula tores uocent᷑ ⁊ supͣlegumꝰ
In eo enĩ loco ubi iuxta. lxx. diett.
uox custodũ tuoꝵ eleuata ẽ: in he¬

Expanded text:
quoniam excaecati sunt omnes: non cognoverunt universi, canes muti non poterunt latrare: somniantes lectulum, amantes mali nescientes intelligentiam: omnes vias suas secuti sunt. Unusquisque simul a summitate ejus. Venite et sumamus vinum, et inebriemur, et sit talis dies crastina, magna amplius nimis . Ut omnes, inquit, bestiae saltus veniant, et devorent congregatos, sive in locum Judaeorum, gentium turbae succedant, speculatores eorum in causa sunt, Scribae videlicet et Pharisaei: quia omnes caeci nescierunt Dominum Salvatorem, nec lucem voluerunt videre praesentem. Ad quos Dominus loquebatur: Stulti et caeci, quid eificat aurum ? et iterum: Duces caeci, culicem liquantes, et camelum glutientes ; et: Caecus caecum ducens, ambo in foveam cadunt . Quod autem magistri speculatores vocentur, et supra legimus. In eo enim loco ubi juxta LXX dicitur: Vox custodum tuorum elevata est , in He