comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gnitudine sceleris enarrari. Nichꝰ
ampliuis istos appellare possum
ꝙͣ impios et paricidas quibus
non sufficit sexus a deo datus
tulanter illudant. hec tñ apd̾
illos leiuia et qiͣ honesta sunt.
Quid dicam dehis qui abhominã¬
dam non libidinem sed insamã
pocus ex̾cent: piget dicere
Sed quid his fore credamus qͦs
non piget facere. Et tñ dicend̾
est: qr fit. Deistis loquor qͦr
tetrmma libido et exetrabilis fu¬
ror ne capiti quid̃ partit. Qͥbꝰ
hoc uerbis aut qua indigna¬
cione tantũ nefas prosequar.
unicit officiũ lingue sceleris
magintudo. Cum igitur libido
hec edat oꝑa. et hec facinora
designet: armandi aduersus
eam uirtute maxiniã sumus
Quisquis affectus illos frena¬
re non potest cohibeat eos m¬
tia p̾striptum legittimi thori
ut et illud qd̾ auide expetit cõ¬
sequatur. et tñ in pͣcatum nõ
incidat. Nam quid sibi hoiẽs
ꝑditi uolunt: nampe hone¬
sta opa uoluptas sequitur. si

Expanded text:
gnitudine sceleris enarrari. Nihil gnitudine sceleris enarrari. Nihil amplius istos appellare possum, quam impios et parricidas, quibus non sufficit sexus a Deo datus, tulanter illudant. Haec tamen apud illos levia, et quasi honesta sunt. Quid dicam de iis, qui abominandam non libidinem, sed insaniam potius exercent! Piget dicere: sed quid his fore credamus, quos non piget facere? et tamen dicendum est, quia fit. De istis loquor, quorum teterrima libido et execrabilis furor ne capiti quidem parcit. Quibus hoc verbis, aut qua indignatione tantum nefas prosequar? Vincit officium linguae sceleris magnitudo. Cum igitur libido haec edat opera, et haec facinora designet, armandi adversus eam virtute maxima sumus. Quisquis affectus illos fraenare non potest, cohibeat eos intra praescriptum legitimi tori, ut et illud, quod avide expetit, consequatur, et tamen in peccatum non incidat. Nam quid sibi homines perditi volunt? Nempe honesta opera voluptas sequitur: si
Abbreviated transcription (Latin):
cto licet. Obicit quippe oculis ir¬
ritabiles formas. suggeritq
fomenta. et uicus pabulũ sb̾¬
mĩstrat. dũ in inhiis uisteri¬
bus stmmilõs om̃s conturbat et
cõmouet. et naturalẽ illũ in¬
citat atqz inflãmat ardorem.
donec irretitũ hominẽ implica¬
tũqz decipiat. At ne quis esset
qui penaꝵ metu abstiu̾et aliẽõ
lupanania ꝙͦ constituit. et pudo¬
rem infeliciũ mulierũ publita¬
uit. ut ludibuo hr̃ẽt tam eos
qui faciunt. ꝙͣ quas pati nce
est. his obstentatibꝰ aĩas ad
st̃ĩtatem genitas uelut in cem
gurgite dem̾sit. pudorem extu¬
xit. pudiciciã flagitauit. Id̾
eciam mares maribꝰ ad mistuit.
et nefandos cortus contra na¬
turam. contraq institutũ dei
machinatus est. Sic mibuit
hommes et armauit ad nefas
omne. Quid emꝰ potest esse san¬
ctum hns qui etatẽ imbecillam
et p̾sidio indigente̾ libidim sue
depopulandam fedandãq substra¬
uerunt. non pt̾ hec res pro ma¬

Expanded text:
cto licet. Objicit quippe oculis ircto licet. Objicit quippe oculis irritabiles formas, suggeritque fomenta, et vitiis pabulum subministrat: tum intimis visceribus stimulos omnes conturbat et commovet, et naturalem illum incitat atque inflammat ardorem, donec irretitum hominem implicatumque decipiat. Ac ne quis esset, qui poenarum metu abstineret alieno, lupanaria quoque constituit; et pudorem infelicium mulierum publicavit, ut ludibrio haberet tam eos qui faciunt, quam quas pati necesse est. His obscoenitatibus animas, ad sanctitatem genitas, velut in coeni gurgite demersit, pudorem extinxit, pudicitiam profligavit. Idem etiam mares maribus admiscuit; et nefandos coitus contra naturam contraque institutum Dei machinatus est: sic imbuit homines, et armavit ad nefas omne. Quid enim potest esse sanctum iis, qui aetatem imbecillam et praesidio indigentem, libidini suae depopulandam foedandamque substraverint? Non potest haec res pro ma
Abbreviated transcription (Latin):
eno nũc ad eam que ex¬
tem. qui sensus est quid̾ tocius
corporis sed ego non de ornam̃¬
tis. aut uestibus. sed de sola libi¬
dine mͥ dicend̾ puto. que max ͤ
coh̾cenda est. qr maxĩe nocet.
Cum excogitasset deus duoꝵ
sexuũ rõnem. attribuit hus ut
se muice̾ appet̾ent. et cõunctoẽ
gand̾e̾nt. Itaq ardentissimã
cupiditatem cunctoꝵ amman¬
cium corꝑibus admistuit . ut
in hos affectus auidissime iue¬
rent. eaq rõne ꝓpagari et
mltiplicari gn̾a pꝰset̾. Que cu¬
piditas et appetencia in horẽ
uehemencior et acͥor inuenitur.
uel qr hoñ młtitudinẽ uoluit
esse maiorẽ uel qm̃ uirtutẽ soli
hoĩ dedit. ut esset lans et gliã
in coħ̾cendis uoluptatibꝰ et abfi¬
nencia. Scit gͦ adnersarius ile
nr̃ ꝙͣta sit uis hꝰ cupiditatis
qm quid̾ nccͣitatẽ dice̾ maluert̾
eamq a recto et bono ad pͣuuĩ et
malũ tnͣffert. Inlicita emiꝰ desi¬
dĩa minictit. ut aliena cõtami¬
nent. qͥbus hr̃e ꝓpria siue deli¬

Expanded text:
enio nunc ad eam, quae pertem: qui sensus est quidem totius corporis. Sed ego non de ornamentis, aut vestibus, sed de sola libidine dicendum mihi puto; quae maxime coercenda est, quia maxime nocet. Cum excogitasset Deus duorum sexuum rationem, attribuit iis, ut se invicem appeterent, et conjunctione gauderent. Itaque ardentissimam cupiditatem cunctorum animantium corporibus admiscuit, ut in hos affectus avidissime ruerent, eaque ratione propagari et multiplicari genera possent. Quae cupiditas et appetentia in homine vehementior et acrior invenitur; vel quia hominum multitudinem voluit esse majorem, vel quoniam virtutem soli homini dedit, ut esset laus et gloria in coercendis voluptatibus, et abstinentia sui. Scit ergo adversarius ille noster, quanta sit vis hujus cupiditatis, quam quidam necessitatem dicere maluerunt; eamque a recto et bono, ad malum et pravum transfert. Illicita enim desideria immittit, ut aliena contaminent, quibus habere propria sine deli
Abbreviated transcription (Latin):
atq incorruptã corporis integͥ¬
tatem retmnuerunt: młtiqz sit̾
qui hoc celesti gn̾e uite felicissie
ꝑfrnantur. Qd̃ quid̾ deus non
ita fieri p̾cepit tamꝙͣ ast̾ngat.
qr gn̾ar hoiẽs oportet sedtã¬
ꝙ̃ sinat. Scit enim ꝙͣtam hñs
affectibus imposuerit nccͣitatẽ
Si quis hoc inqͣt facere potu̾it.
hẽbit eximiam incomꝑabilẽq
m̾cedem. Qd̾ continencie genꝰ
qĩ fastiguĩ est om̃i cõsũmacio¬
qr uirtutum. Ad qmͣ si qͥs eniti
atqr eluctari potuerit. hunc
seruũ dñs. hunc discipulũ ma¬
gister agnoscet hic ham trũ¬
phabit. hic eut sunilis deo.
qui uirtutem dei cepit. hec qͥd̾
difficilia uidentur. sed de eo
loqͥmur cui calcatis onnnibꝰ
t̾rens it in celum ꝑatur. Nã
quia uirtus in dei cognicõe
consistit. Omma guia st̃.: dũ
ignores ubi cognou̾is facilia.
ꝑ ipsas difficultates nobis
exemidũ est qui ad summũ¬
bonum tendimuus. de pnĩ¬

Expanded text:
ris integritatem retinuerint multique sint qui hoc caelesti genere uitae felicissime perfruantur. quod quidem deus non ita fieri praecipit tamquam adstringat, quia generari homines oportet, sed tamquam sinat. scit enim quantam his adfectibus inposuerit necessitatem. si quis hoc inquit facere potuerit, habebit eximiam inconparabilemque mercedem. quod continentiae genus quasi fastigium est omnium consummatioque uirtutum. ad quam si quis eniti atque eluctari potuerit, hunc seruum dominus, hunc discipulum magister adgnoscet: hic terram triumphabit, hic erit consimilis deo, qui uirtutem dei cepit. haec quidem difficilia uidentur, sed de eo loquimur cui calcatis omnibus terrenis iter in caelum paratur. nam quia uirtus in dei agnitione consistit, omnia grauia sunt, dum ignores, ubi cognoris, facilia: per ipsas difficultates nobis exeundum est, qui ad summubonum tendimus. Ne
Abbreviated transcription (Latin):
pio anteꝙͣ t̾ram faceret. anteq
abissos constitueret. pͥusꝙͣ pro¬
ced̾ent fontes aquar ante os
colles geniuit me dñs fecit re¬
giones et fines mhi̾tabiles
sub celo. Cum paret celos ade¬
ram illi. et cũ sec̾neret suamse¬
dem. cum suꝑ uentos faceret ua¬
lidas mibes. et cũ cõfmatos po¬
nebat montes sub celo. qn̾ forca
faciebat fundam̃ta t̾re. eram
penes illũ disponens. ego erã
cui ad gaudebat. cotidie autem
iocũdabar ante faciem enis. aĩ
letaretur orbe ꝓfecto. Idccͥo autꝰ
ꝙ tanta sapiã et uirtute sit in¬
structus adeo pre̾: ut consili
eius et manibus ut̾etur in fa¬
britacione mundi

Expanded text:
m faceret et antequam abyssos constitueret, priusquam procederent fontes aquarum, ante omnes colles genuit me. dominus fecit regiones et fines inhabitabiles sub caelo. cum pararet caelum, aderam illi, etcum secerneret suam sedem: cum super uentos faceret ualidas nubes et cum confirmatos ponebat fontes sub caelo, quando fortia faciebat fundamenta terrae, eram penes illum disponens. ego eram cui adgaudebat. cottidie autem iucundabar ante faciem eius, cum laetaretur orbe perfecto. idcirco quod tanta sapientia et uirtute sit instructus a deo patre, ut consilio eius et manibus uteretur in fabricatione mundi
Abbreviated transcription (Latin):
eus igitur machinator
constitutorq reꝵ sicut
in stdõ libro dixmmꝰ. anteꝙͣ p̾cla¬
rum hoc opus mundi adoriret᷑
sanctũ et incorruptibilem et ĩ¬
filiũ nũcuparet. Et ꝙͣnis alios
solũ pͥmogentũ dm̃ noĩs ap¬
pellacione dignatus est: pata
scilicet uirtute ac maiestate pol¬
lẽtem. Esse at̾ sũmi dei filium
qui sit ptãte maxĩa p̾ditus nõ
tmꝰ congruẽtes in unũ uoces
ꝓphetaꝵ. sed ec t̾megisti p̾dica¬
cio. et sibillaꝵ uaticima demõ

Expanded text:
eus igitur machinator constitutorque rerum, sicuti in secundo libro diximus, antequam praeclarum hoc opus mundi adoriretur, sanctum et incorruptibilem Filium nuncuparet. Et quamvis alios solum primogenitum divini nominis appellatione dignatus est, patria scilicet virtute ac majestate pollentem. Esse autem summi Dei Filium, qui sit potestate maxima praeditus, non tantum congruentes in unum voces Prophetarum, sed etiam Trismegisti praedicatio, et S
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur solertissime mentis ar¬
tificem confitetur. homĩ causa
mundũ et omĩa qͥ in eo st̃ esse
facta stoici loquũtur. Ide̾ nos
diñe lr̃ẽ docent. Eirauit gͦ demo¬
tritus qui u̾miculoꝵ modo pu¬
tauit effusos esse det̾ra nuillo
auctore. nullaqz rõne. Cur eñ
formatus sit homo dĩm sacra¬
menti est. Qd̾ qr ille stire nõ
pot̾at hũanam uitã deduxit
ad nichilũ. Ad uitutẽ capesten¬
dam ariston disseruit. Ide̾ nos
monemur ac distimꝰ aꝓphetis.
minem uoluptati hoc est malo
tamꝙͣ pectudem subiugauit.
inmortales esse animas phere¬
tides et plato disputau̾nt. hͨ.
uero ꝓpͥa est in nr̃a religione
doctrina. Ergo dicearchus cũ
democrto errauit qui ꝑire cĩ
corpore ac dissolui argum̾tatꝰ
est. Esse inferos zeno stoicus
docuit. et sedes pioꝵ ab impiis
esse discretas. et illos quid qͥe¬
tas ac delectabiles incolere re

Expanded text:
tiuntur, sollertissimae mentis artiuntur, sollertissimae mentis artificem confitetur. hominum causa mundum et omnia quae in eo sunt esse facta Stoici loquuntur: idem nos diuinae litterae docent. errauit ergo Democritus, qui uermiculorum modo putauit effusos esse de terra nullo auctore nullaque ratione. cur enim formatus sit homo, diuini sacramenti est, quod quia ille scire non poterat, humanam uitam deduxit ad nihilum. ad uirtutem capessendam monemur ac discimus a prophetis. minem uoluptati hoc est malo tamquam pecudem subiugauit. inmortales esse animas Pherecydes et Plato disputauerunt: haec uero propria est in nostra religione doctrina. ergo Dicaearchus cum Democrito errauit, qui perire cum corpore ac dissolui argumentatus est. esse inferos Zeno Stoicus docuit et sedes piorum ab inpiis esse discretas et illos quidem quietas ac delectabiles incolere re
Abbreviated transcription (Latin):
ac probare q̃ uera sed si uel cau̾
id effic̾et: certissime phãretur.
Et ꝙͣuis nõ posset dm̃is testĩo¬
mis illa defendere tñ seipsam
u̾itas illustraret suo lumine. Qͣ¬
re incredibilis est error illor qͥ
cũ aliqmͣ sectam probau̾int. eiq
se addre̾nt. ceteras dampnãt
tamꝙͣ flãs et manes. armat̾q
dere debeant stientes. nec quid
refutare incursantqz passim
sine delectu. omĩaq afferunt.
quecũqz dissencunt. Ob has
eoꝵ ꝑtinacissimas contencio¬
nes: nilla extitit phĩa. que
ꝑticulatim u̾itas ab his tota
comp̾hensa est. factum esse a
deo mundũ dixit plato. Idem
ꝓphete loquũtur. Idemq ex
sibille carmĩbus apparet. Errãt
igitur qui uel omĩa sua sponte
nata esse dix̾unt. uel minutis
semĩbus conglobatis. qmĩ tanta
res. tam ornata. tam magna.
neqz fieri. neqz dispom. et ordi¬
nari sine aliquo prudentissimo
auctore potuit: et ea ipã racio
qua constare ac regi omĩa sen¬

Expanded text:
ac probare quae uera: sed si uel casu ac probare quae uera: sed si uel casu id efficeret, certissime philosopharetur, et quamuis non posset diuinis testimoniis illa defendere, tamen se ipsa ueritas inlustraret suo lumine. quare incredibilis est error illorum qui cum aliquam sectam probauerint eique se addixerint, ceteras damnant tamquam falsas et inanes armantque dere debeant scientes nec quid refutare incursantque passim sine dilectu omnia quae adferunt quicumque dissentiunt. ob has eorum pertinacissimas contentiones nulla extitit philosophiaparticulatim ueritas ab iis tota conprehensa est. factum esse a deo mundum dixit Plato: idem prophetae locuntur idemque ex Sibyllae carminibus apparet. errant igitur qui uel omnia sua sponte nata esse dixerunt uel minutis seminibus conglobatis, quoniam tanta res, tam ornata, tam magna neque fieri neque disponi et ordinari sine aliquo prudentissimo auctore potuit et ea ipsa ratio qua constare ac regi omnia sen
Abbreviated transcription (Latin):
cõp̾hend̾unt nec u̾ĩta¬
tem comphende̾ potuerunt. ꝙͣius
ea fere qͥbus sũma ista constat.
et uid̾int et explicau̾int. sed
diu̾si ac diu̾se illa omĩa protu¬
leuint. non adnectentes nec cau¬
sas rez nec conseꝙͣtias. nec ra¬
ciones. ut sũmam illam q̃ conti¬
net uniu̾sa et compingerent¬
et cõplerent. facile at̾ est doc̾e
pene uniu̾sam u̾itatem ꝑ phõs¬
et sectas esse diuisam. Non enm
mici solent. qͥbus ad omnĩa respõ¬
dere ꝓpositum est. qd̾ est pocuis
calumpmari et illudere. sed doceᷤ
nullã sectam fiuisse tam deuam
dum sua eciã falsa defendunt.
potissim̃ suo bicio ꝑdid̾unt. Q
si extitisset aliqͥs qui u̾itate̾ spar¬
sam ꝑ singulos. ꝑsectasq diffri¬
sam colligeret in unũ ac redig̾et
in corpus. is profecto non dissen
tiret a nobis. sed hoc nemo fac̾e
nͥ u̾iꝑitus ac sciens potest. um̃
autem stire non nͥ eius est. qui
sit doctus adeo. Nemo eniꝰ potest
alit̾ repudiare q̃ flã st̃: eligere

Expanded text:
conprehenderunt, nec ueritatem conprehendere potuerunt, quamuis ea fere quibus summa ipsa constat et uiderint et explicauerint. sed diuersi ac diuerse illa omnia protulerunt non adnectentes nec causas rerum nec consequentias nec rationes, ut summam illam quae continet uniuet implerent. Facile est autem docere, pene universam veritatem per philosophos sectas esse divisam. Non enimmici solent, quibus ad omnia respondere propositum est, quod est potius calumniari et illudere: sed docemus, nullam sectam fuisse tam deviamdum sua etiam falsa defendunt, potissimum suo vitio perdiderunt. Quod si extitisset aliquis, qui veritatem sparsam per singulos, per sectasque diffusam colligeret in unum, ac redigeret in corpus, is proftiret a nobis. sed hoc nemo facere nisi ueri peritus ac sciens potest, uerum autem scire non nisi eius est qui sit doctus a deo. neque enim potest aliter repudiare quae falsa sunt, eligere
Abbreviated transcription (Latin):
ligiones. hos uero luere penas
in tenebrosis locis atq in cem
uoraginbus hortendis. Idem nob̾
errauit. qui poetaꝵ id esse figm̃¬
tum putauit. et illas inferoꝵ pe¬
nas que feruntur in hac esse ui¬
ta interp̾tatus est. Totam igitᵃ
u̾itatem et omne dm̃e religionis
arthanũ phĩ attig̾unt. sed ahis
refellentibꝰ defendere id qd̾ iue¬
nerant neqͥuerunt. qr singliĩs
rõ non quadrauit. nec ea que
uera senẜant in sii̾mam redig̾e
potuerunt. sicut nos suꝑuis fe¬
cimus.

Expanded text:
regiones, hos uero luere poenas in tenebrosis locis atque in caeni uoraginibus horrendis: idem nobis errauit, qui poetarum id esse figmentum putauit et illas inferorum poenas quae ferantur in hac esse uita interpretatus est. totam igitur ueritatem et omne diuinae religionis arcanum philosophi attigerunt, sed aliis refellentibus defendere id quod inuenerant nequiuerunt, quia singulis ratio non quadrauit, nec ea quae uera senserant in summam redigere potuerunt, sicut nos superius fecimus.
Abbreviated transcription (Latin):
eise cõmodi pariat: labor ille
maginis et difficultas et elucta¬
cio adu̾sus mala quibus hec bi¬
ta plena est. aliquid magni boĩ
pariat nctͣe est. Id uero quid eẽ
dicemus: num uoluptatem: At
nich ex honesto turpe nasti pt̃.
nũ diuicias. Num potestates.
At ea quid̃ fragilia st̃ et cadu¬
ca. Num gloriam. Num honorẽ:
num menoriã noĩs: At hec
omĩa non st̃ in ipã untute. sed
in alioꝵ existimacõe atq arbit̾o
posita. nã sepe uirtus et niusa
est. et malo afficitur. debet at
id bonũ qd̾ ex ea nastitur ita co¬
here ut diuelli atq abstrahi ne¬
queat. Nec alit̾ sũonũ bonũ ui¬
deu potest. ꝙͣsi et ꝓpͥum sit uir¬
tutis: et tale ut neq addici qͥcꝙͣ
neq detrahi possit. Quid ꝙ in
his om̃ĩbus cõtempnendis uir¬
tutis officia consistunt. Nam uo¬
luptates. opes. potencias. ho¬
nores. eaq oĩa q̃ probonis ha¬
bentur. non concupiste. non ap¬
pet̾e. non amare qd cet̾i faciũt

Expanded text:
ex se commodi pariat? Labor ille ex se commodi pariat? Labor ille magnus, et difficultas, et eluctatio adversus mala, quibus haec vita plena est, aliquid magni boni pariat necesse est. Id vero quid esse dicemus? Num voluptatem? at nihil turpe ex honesto nasci potest. Num divitias? num potestates? at ea quidem fragilia sunt, et caduca. Num gloriam? num honorem? num memoriam nominis? at haec omnia non sunt in ipsa virtute, sed in aliorum existimatione atque arbitrio posita. Nam saepe virtus et invisa est, et malo afficitur. Debet autem id bonum, quod ex ea nascitur, ita cohaerere, ut divelli atque abstrahi nequeat; nec aliter summum bonum videri potest, quam si et proprium sit virtutis, et tale, ut neque adjici quidquam, nec detrahi possit. Quid, quod in his omnibus contemnendis virtutis officia consistunt. Nam voluptates, opes, potentias, honores, eaque omnia, quae pro bonis habentur, non concupiscere, non appetere, non amare, quod caeteri faciunt victi
Abbreviated transcription (Latin):
ht᷑ et sacietate̾ affert et iima
nocet. et processu minuitur
etatis et multis non contigit.
na qui opibus tarent quori ma¬
ior est nũs eciã uoluptate careãt
nt̃e est. Non igitur sũmũ bomĩ
ad ne bonũ quid̃ uoluptas. Qd
diutie: multomagis. Nam pau¬
conbus et pl̾uq caũ et inher¬
sibus sepe. et nõnũꝙͣ stelere con¬
higunt. et optantur ab his qͥ
eus iam tenent. Quid regnũ ip¬
rannis igitur aliqͥd qd̾ ppositũ
sit omibus. nũ uirtus: negari
non pt̾: qͥn et bonũ sit. et omi
certe bom̃. Sed si beata eẽ non
potest. qr uis et natura eius in
malor ꝑferentia posita est. Nõ
est profecto sũmũ bonũ. Queraꝰ
aliud. at nich̃ uirtute pulcus.
nich̾ sapiã dignius nnuenni pt̾.
di em uicia ob turpedinẽ fugi¬
enda st̃: uirtus igitur appeten¬
da est ob decorem. Quid gͦ pt̃¬
ne fier. ut qd bonũ. qd̾ hone¬
stũ esse constat: m̾cede ac p̾mo
tareat. sitq tam sterile. ut nich̾

Expanded text:
habet et satietatem adfert et nimia habet et satietatem adfert et nimia nocet et processu minuitur aetatis et multis non contingit; nam qui opibus carent, quorum maior est numerus, etiam uoluptate careant necesse est. non est igitur summum bonum, sed ne bonum quidem uoluptas. quid diuitiae? multo magis: nam et paucioribus et plerumque casu et inertibus saepe et nonnumquam scelere contingunt et optantur ab iis qui eas iam tenent. quid regnum ipramus igitur aliquid quod propositum sit omnibus. num uirtus? negari non potest quin et bonum sit et omnium certe bonum. sed si beata esse non potest, quia uis et natura eius in malorum perferentia posita est, non est profecto summum bonum. quaeramus aliut. at nihil uirtute pulchrius, nihil sapiente dignius Si enim vitia ob turpitudinem fugienda sunt, virtus igitur appetenda est ob decorem. Quid ergo? Potestne fieri, ut quod bonum, quod honestum esse constat, mercede ac praemio careat, sitque tam sterile, ut nihil
Abbreviated transcription (Latin):
onstat igitur tocius huãi
generis consẜu religionẽ
suscipi oportere. Sed quomodo ĩ
ea erretur explicand̃ est. Naturuã
hoĩs deus hñc esse uoluit. ut dua¬
rum reꝵ cupidus et appetens eẽt
religioms et sapiẽ. Sed hoĩes iõ
falluntur.ꝙ aut relictionẽ susti¬
punt omissa sapiã: aut sapiẽ
soli student omissa religione. cũ
nes. sed ideo flãs qr sapiãm reli¬
q̃runt que illos docere poterat
deos mltos non esse posse. Ant
student sapĩe sed ideo flẽ quia
religionẽ sũmi dei omisunt. qͥ
eos ad ueri stĩam potuit erudure.
Sit homines qui alt̾utrũ sustipñt
uitã deniã maxĩsqz ercoribus
plenã seqũtur. qm̃ in his duo d
inseꝑabilit̾ cõnexis et offm̃ o
minis. et u̾itas omĩs inclusa
sium bom reꝑnet. potuerunt
emin sic querere. Qdcũq est sũ¬
mi bonim ncc̃e est omĩbus esse
ꝓositum. boluptas est que ape¬
roit a cuntis. sed hec et coĩs est
cim belus et honesti uim non

Expanded text:
onstat igitur, totius humani generis consensu, religionem suscipi oportere: sed quomodo in ea erretur explicandum est. Naturam hominis hanc Deus esse voluit, ut duarum rerum cupidus et appetens esset, religionis et sapientiae. Sed homines ideo falluntur, quod aut religionem suscipiunt, omissa sapientia, aut sapientiae soli student, omissa religione, cum nes, sed ideo falsas, quia sapientiam reliquerunt, quae illos docere poterat deos multos esse non posse: aut student sapientiae, sed ideo falsae, quia religionem summi Dei omiserunt, qui eos ad veri scientiam potuit erudire. Sic homines, qui alterutrum suscipiunt, viam deviam, maximisque erroribus plenam sequuntur, quoniam in his duobus inseparabiliter connexis, et officium hominis, et veritas omnis inclusa summi boni reperiret. Potuerunt enim sic quaerere: quodcumque est summum bonum, necesse est omnibus esse propositum. uoluptas est quae adpetitur a cunctis, sed haec et communis est cum beluis et honesti uim non
Abbreviated transcription (Latin):
ut fama uirtutis. ut memoͬ
nominis. Nam cultũ dei qui
constat abstmencia cupidita¬
tum ac libidinũ. paciencia do¬
loris. contemptu mortis. eciã
contra corpus aĩa concupiscit.
unde credi bile est non intire
ammã. sed dissociari a corpore
qr corpus sine ammo nich̾ pt̾.
animus uero pt̾ młta et ma¬
gna sine corpore. Quid: ꝙ ea
que uisibilia st̃ oculis. et tan¬
gibilia mami qr ext̾uã uim
pati pñt. et̾na esse non pñt.
Ea uero que neqr sub tactimine¬
q sub uisum ueniũt. sed tm̃ mõ
uis eori et rõ et effectus appa¬
ret et̾na st̃. qr nullam uim pa¬
cuitur extͥnsecus. Corpus at̾
si ideo mortale est. qr uisui ꝑi¬
tei et tactiu sbiacet. gͦ et aĩa
idcͥcͥo inmortal est. qr nec tan¬
gi pt̾ nec uideri

Expanded text:
ut fama virtutis, ut memoria ut fama virtutis, ut memoria nominis. Nam cultum Dei, qui constat abstinentia cupiditatum ac libidinum, patientia doloris, contemptu mortis, etiam contra corpus anima concupiscit. Unde credibanimam, sed dissociari a corpore, quia corpus sine animo nihil potest, animus uero potest multa et magna sine corpore. quid quod ea quae uisibilia sunt oculis et tangibilia manu, quia externam uim pati possunt, aeterna esse non possunt, ea uero quae neque sub tactum neque sub uisum ueniunt, sed tantummodo uis eorum et ratio et effectus apparet, aeterna sunt, quia nullam uim patiuntur extrinsecus? corpus autem si ideo mortale est, quia uism pariter et tactui subiacet, ergo et anima idcirco inmortalis est, quia nec tangi potest nec uideri
Abbreviated transcription (Latin):
cumq opera molitur. eque ca¬
duca st̃. Nichil enꝰ tulliꝰ ait eẽ
qd̾ sit manibus humanis la¬
boratum qd̾ non aliqn̾ ad int̾i¬
tum redigatur. uel miuria ho¬
minũ. uel ipsa confectrice reꝵ
om̃i uetustate. At uero animio¬
ꝑa uideamus et̾na. Nam quicũq
cõtemptiu pñcium studentes in
memoriam monumenta ingem
tis nomen indelebile q̃steiunt.
gͦ si oꝑa corporis ideo mortalia
st̃ qr ipmꝰ mortale est. sequit ᷑
ut aĩa ex eo mortalis appareat.
qr uidemꝰ oꝑa eius non esse mor¬
talia. Eod̾q modo desideria qͦ
corꝑis aĩqz decłant alt̾m esse
mortale. alt̾m sempit̾nũ. Cor¬
pus enim nichil nͥ temporale de¬
siderat. id est cibũ. potum. indu
mentum. quietem. uoluptatem.
et tñ hec ipã sine nutu et ad¬
mĩculo aĩ. nec cũpere. nec asse¬
qui potest. Anmus aute̾ ꝑ se
młta desiderat. que ad officiũ
fructũ ue corporis non redũdãt
eaq non fragilia sed et̾na st̃

Expanded text:
aecumque opera molitur, aeque caaecumque opera molitur, aeque caduca sunt. nihil enim Tullius ait esse quod sit manibus humanis laboratum, quod non aliquando ad interitum redigatur uel iniuria hominum uel ipsa confectrice rerum omnium uetustate. at uero animi opera uidemus aeterna. nam quicumque contemptu praesentium studentes in memoriam monumenta ingenitis suae nomen indelebile quaesierunt. ergo si opera corporis ideo mortalia sunt, quia ipsum mortale est, sequitur ut anima ex eo inmortalis appareat, quia uidemus opera eius non esse mortalia. eodem modo desideria quoque corporis animique decarant alterum esse mortale, alterum sempiternum. corpus enim nihil nisi temporale desidementum, quietem, voluptatem; et tamen haec ipsa sine nutu et adminiculo animi nec cupere, nec assequi potest. Animus autem per se multa desiderat, quae ad officium fructumve corporis non redundent; eaque non fragilia, sed aeterna sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
inpletis igitur tprĩbus
q̃ deus morti statuit ter¬
Aminabitur ipsa mors. et qr
temporalem uitam temporalis
mors sequitur consequens est
ut resurgant amme ad uitam
ꝑheminem. qz finem mors tem¬
poralis accepit. Rursũ sicut ui¬
penas et infmita tormenta ꝓ
peccatis suis pendet. gͦ in ea
cõditione res posita est. ut qui
bti̾ st̃ in hac uita corporali. atq
t̾rena semper misi fut futuri.
qr iam bonis que maluerunt
potiti qd̾ his euenit qui deos
adorant. ac deũ negligunt.
deinde qui iusticiã seꝙ̃tes in hc̃
uita miseri fuerunt. et cõtẽpti
et inopes. et ob ipsam iusticiã
cõtiehis et inuriis sepe uexa¬
ti qr nec alit̾ untus teneri pt̾.
iam ꝑtulerunt. eciam bonis
fruantur. Qd̾ his utiq cõtin¬
git qui cõtemptis t̾restribus
onem dei sequũtur. cuius bona
sicut ipẽ qui tubuit sempit̾na
st̾. Quid oꝑa corporis atq am¬
mi. nonne indicantesse ammã
corꝑis ex ꝑtem. Nam corpus qr
ipm̃ fragile atq mortale: q̃¬

Expanded text:
Inpletis igitur temporibus quae deus morti statuit terminabitur ipsa mors. et quia temporalem uitam temporalis mors sequitur, consequens est ut resurgant animae ad uitam perennem, quia finem mors temporalis accepit. rursus sicut uipoenas et infinita tormenta pro peccatis suis pendet. Ergo in ea conditione res posita est, ut qui beati sunt in hac vita corporali atque terrena, semper miseri sint futuri; quia jam bonis, quae maluerunt, potiti sunt: quod iis evenit, qui deos adorant, ac Deum negligunt. Deinde qui justitiam sequentes, in hac vita miseri fuerunt et contempti, et inopes, et ob ipsam justitiam contumeliis et injuriis saepe vexati, quia nec aliter virtus teneri potesjam pertulerunt, etiam bonis fruantur. Quod his utique contingit, qui contemptis terrestribus onem Dei sequuntur; cujus bona, sicut ipse qui tribuit, sempiterna sunt. Quid opera corporis atque animi? nonne indicant esse animam mortis expertem? Nam corpus, quia m fragile est atque mortale, qu
Abbreviated transcription (Latin):
tati uinus sedmltoꝵ saluti mi¬
ꝑtiatur. uoluptas enĩ tam mor¬
talis est ꝙͣ corpus cui exhibet
mĩstenũ. iusticia uero et bene¬
ficentia tam inmortal ꝙͣ mẽs
et aĩa q̃ bonis oꝑibus simili¬
tudinẽ dei asseq̃tur. Sit nob̾
deus non in templis. sed in cor¬
de nr̃o consecratus. destructibi
demus hoc templũ. qd non fu¬
mo non puluere. sed malis
cogitaciombus sordidatur. qdͣ
non ceris ardentibus sed clarita¬
te acluce sapĩe illuĩatur. In qͦ
si semꝑ deum credidĩmꝰ esse p̾¬
sentem: eius dm̃itatis potẽcia¬

Expanded text:
tati unius. sed multorum saluti intati unius. sed multorum saluti inpertiatur. uoluptas enim tam mortalis est quam corpus cui exhibet ministerium, iustitia uero et beneficentia tam inmortales quam mens et anima, quae bonis operibus similitudinem dei adsequitur. sit nobis deus non in templis, sed in corde nostro consecratus: destructilia demus hoc templum, quod non fumo, non puluere, sed malis cogitationibus sordidatur, quod non ceris ardentibus, sed dei claritate ac luce sapientiae in- luminatur. in quo si semper deum crediderimus esse praesentem, cuius diuinitati secr
Abbreviated transcription (Latin):
on faciũt beatũ uiciose
ac mortifere uolupta¬
tes. non opulencia libidimim
incitatux. non manis ambi¬
cio non caduci honores. qͥbus
illa queatus ammnus et corpo¬
ri mancipatus: et̾ia morte
dampnatur. sed sola innotẽtia.
sola iusticia. cuius legittima
et digna mertes est ĩmortlĩtas.¬
qmͣ statuit apͥncipio deus san¬
ctis et incorruptis mentibus. q̃
rapinis. ccu̾stͥpcionibus. consti¬
enciã suã polluerũt. Quiq in¬
iuriis honũ nefariis cõmissis
meliubiles maculas sibi mus¬
serunt. proiide unnu̾sos oꝑtet
qui sapiẽtes. qui hoĩes m̾ito
dici uolunt. fragilia cõtempn̾e
frena caltare. hiũlia despicere.
ut possint cũ deo btĩssima nccͣi¬
tudine copulari. Auferatur im¬
pietas distordie. dissensionesqz
turbulente ac pestifere sopiãt᷑.
qͥbus hũane societates. et pu¬
blici fedĩs dm̃a cõninctio nrrũ¬
Qnͣtũ possumꝰ boni ac benefici
esse meditem᷑. Si qͥd nob̾ opũ.
si qͥd suppetit copiaꝵ nõ uolup¬

Expanded text:
on faciunt beatum uitiosae ac mortiferae uoluptates, non opulentia libidinum inritatrix, non inanis ambitio, non caduci honores quibus inlaqueatus animus humanus et corpori mancipatus aeterna morte damnatur, sed sola innocentia, sola iustitia: cuius legitet digna merces est immortalitas,m statuit a principio Deus sanctis et incorruptis mentibus, quarapinis, circumscriptionibus conscientiam polluerunt, quique injuriis hominum, nefariis commissis, ineluibiles sibi maculas inusserunt. Proinde universos oportet, qui sapientes, qui homines merito dici volunt, fragilia contemnere, terrena calcare, humilia despicere, ut possint cum Deo beatissima necessitudine copulari. Auferatur impietas, discordiae; dissensionesque turbulentae ac pestiferae sopiantur, quibus humanae societates, et publici foederis divina conjunctio rumquantum possumus, boni ac benefici esse meditemur; si quid nobis opum, si quid suppetit copiarum, non uolup
Abbreviated transcription (Latin):
desodle ignis nec estate quid̃
accendi potest. Si cere mha¬
lauene uel s uapor leuis aliqͥd
attigĩt: aut crũstã marmoris
aut laminã paulatĩ ꝑ nnuui¬
tissimos rores a qua concresit
Item de alitu t̾re. aut marie
nebula existit. q̃ aut dispsa
hũefacit quicꝗd tex̾it. aut col¬
leta m arduos montes in sb¬
lime uento rapta stipatur in
nubem. atqr imbres maxiõs
deicit. ubi gͦ dicimus liqͦres
natos esse: num in uapore m̃ĩ
gitur nec uidetur.

Expanded text:
de sole ignis ne aestate quidem de sole ignis ne aestate quidem accendi potest. Si cerae inhalaveris, vel si vapor levis aliquid attigerit, aut crustam marmoris, aut laminam, paulatim per minutissimos rores aqua concrescit. Item de halitu terrae aut maris nebula existit: quae aut dispersa humefacit quidquid texerit; aut collecta, in arduos montes in sublime vento rapta, stipatur in nubem, atque imbres maximos dejicit. Ubi ergo dicimus liquores natos esse? Num in vapore? Num gitur, nec videtur.
Abbreviated transcription (Latin):
mentis usus est. que contra
ipm ualerent. Sic enim dix̃.
Nai si de nichilo fierent ex oĩ¬
bus rebus omne genus nasti
posset. nl semme egeret. Item
postea nichil igitur denichi
lo fieni posse putand̾ est. seiẽ
qñ opus est. rebus qͦ que t̾reate
aeris in terras possint profr̾e¬
ꝑ auras. Quis hunc putet ha¬
biuusse c̾ebrũ cum hec diceret nec
uideret sͥ esse contria: Nichil
enim ꝑ athomos fieri exinde
apparet. qd̾ semen cuiꝰq rei c̾bim
est. nͥ forte ignis et aque natu¬
ram ex athomis esse credemus.
Quid ꝙ durissimi rigoris ma¬
t̾i̾e si ictu uehementiore colli¬
daitur. ignis excutitur. Nict
in ferco aut silice athomi latet
Eius nidusit: aut cur sua stõ¬
te non emicant. aut quomado
seia ignis in mat̾ia fugidis¬
co silite at feiũ. orbem uitreũ
plemĩ aque. si tenueris in sole
deliũe qd̾ ab aq̃ refulget igͥs
accenditur. etiam in durissiõ
fugore. Num eciam in aqua
ignem esse credend est. Atqͣ

Expanded text:
mentis usus est, quae contra mentis usus est, quae contra ipsum valerent. Sic enim dixit: Nam si de nihilo fierent, ex omnibu rebus Omne genus nasci posset nil semine egeret. Item postea, Nil igitur fieri de nilo posse fatendum est Semine quando opus est rebus, quo quaeque creatae Aeris in teneras possint proferrier auras. Quis hunc putet habuisse cerebrum, cum haec diceret, nec videret sibi esse contraria? Nihil enim per atomos fieri exinde apparet, quod semen cujusque rei certum est; nisi forte et ignis, et aquae naturam ex atomis esse credemus. quod durissimi rigoris materiae, si ictu vehementiore collidantur, ignis excutitur? Num in ferro aut silice atomi latent? Quis inclusit? aut cur sua sponte non emicant; aut quomodo semina ignis in materia frigidisto silicem ac ferrum. Orbem vitreum plenum aquae si tenueris in sole, de lumine, quod ab aqua refulget, ignis accenditur etiam in durissimo frigore. Num etiam in aqua ignem esse credendum est? atqui
Abbreviated transcription (Latin):
requiro que sit istoꝵ se¬
minũ uel rõ. bel origo. si enmi
ex ill st̃ omnia. ip̃ã igitur unde
esse dicemus: que natura tantã
copiam ad efficiendos mimu̾abi¬
les mũdos sb̃mĩstranit: Sed cõ¬
cedam ut iipune de mundis
delirau̾it. de hoc loqͣmur in quo
sumꝰ. et quẽ uidemus. Ait oiã
ex induudius corpusculis fieri.
Si hoc ita esset nulla res umꝙͣ
sui gn̾is semme indig̾et. sine
rentur. aut oua sine partu.
Item cet̾a uiuencia sine coitu.
arbores et que gignuntur e
t̾ra. propͥa seia non hrẽnt q̃
nos cotidie tractamus et sermiiꝰ
Cur ex frumento seges nasti¬
tur. et rursus ex segete frum̃¬
tum. Demqz si athomoꝵ coi¬
cio et tonglobacio efficeret oiã¬
et in acre uinu̾sa concrest̾ent.
mi.cur sine t̾ra. sine radicibus.
sme humore. sine semme. non
herba. non arbor. non fruges
suã legem ab exordio datam.
demq lucretius qiͣ oblitus a tho¬
moꝵ quos asẜebat. ut redar¬
gueret eos qui dicunt ex in¬
chilo fieri omnia hiis argu¬

Expanded text:
requiro quae sit istorum seminum uel ratio uel origo. si enim ex illis sunt omnia, ipsa igitur unde esse dicemus ? quae natura tantam copiam ad efficiendos et innumerabiles mundos subministrauit ? sed concedamus ut inpune de mundis delirauerit, de hoc loquamur in quo sumus et quem uidemus. ait omnia ex indiuiduis corpusculis fieri. si hoc ita esset, nulla res umquam sui generis semine indigeret, sine rentur aut oua sine partu, + item cetera uiuentia sine coitu, arbores et quae gignuntur e terra, propria semina non haberent; quae nos cCur ex frumento seges nascitur, et rursus ex segete frumentum? Denique si atomorum coitio et conglobatio efficeret omnia, in aere universa concrescerent; t: cur sine terra, sine radicibus, sine humore, sine semine, non herba, non arbor, non fruges suam legem ab exordio datam. Denique Lucretius, quasi oblitus atomorum, quas asserebat, ut redargueret eos, qui dicunt ex nihilo fieri omnia, his argu
Abbreviated transcription (Latin):
ipẽ nimortalis. sic mm uoliuit eẽ
sempit̾mĩ. dei autẽ cõtemplacio
est uen̾ari et colẽ coem parentẽ¬
proiectiq in t̾ram fuerũt dña
ignorando. existimandus est ana
ragoras ad que uidenda natum
esse se dieit. nec celũ uidisse nec
solem. Expedita est igitur hoĩs
ro si sapiat cuius ꝓpua est hũani¬
tas. Nam hũanitas qͥd est nͥ iusti¬
cia. Quid est iusticia nͥ pietas.
pietas aute̾ nichil aliud est ꝙͣ dĩ
parentis agnicio.

Expanded text:
ipse immortalis, sic animum voluit esse ipse immortalis, sic animum voluit esse sempiternum. Dei autem contemplatio est, venerari et colere comprojectique in terram fuerunt divina ignorando, existixagoras ad quae uidenda natum esse se dixerit, nec caelum uidisse nec solem. expedita est igitur hominis ratio, si sapiat: cuius propria est humanitas. sed ipsa humanitas quid est nisi iustitia? quid iustitia nisi pietas? pietas autem nihil aliut quam dei parentis agnitio.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ uoluptatis auctorem: Adeopħi
ad corpus referunt oĩa: nichil
prorsus admentẽ: nec uident
amplius ꝙͣ qd̾ sub oculos uenit.
Atqui remotis om̃ĩbus officisa
poris in sola mente ponenda e
omĩs iõ. Non gͦ ideo nastimir.
ut ea q̃ st̃ facta uideamus. sed ut
ipm̃ factorẽ ieꝵ om̃ co̾templen᷑.
idest mente cernainus. Quare
si quis hommẽ qui uere sapiat.in¬
t̾roget. cuius rei grã natus sit
respondebit intrepidus ac pan
tus colendi se dei grã natũ.: qn
nos ideo generauit ut ei fmañ
seriure aute deo nichil aliud est
ꝙͣ bonis oꝑibus tueri et cõẜnart
iusticiam. Sed ille ut hõ dm̃ias
qditet intuenda. E si natũ se esse
dreisset ut mundũ intueretur. ꝙꝙͣ
om̃a comp̾henderet. ac maiore ut̾e̾¬
tur sono tnꝰ non implesset hoĩs
officũ qr ꝙ̃to pluris esset aĩa ꝙͣ
coipus tanto pluris est deus ꝙͣ
mĩdus. qr deus mũdũ et fecit
templandus est. qr deus ut est

Expanded text:
quam uoluptatis auctorem? adeo philosophi quam uoluptatis auctorem? adeo philosophi ad corpus referunt omnia, nihil prorsus ad mentem nec uident amplius quam quod sub oculos uenit. atquin remotis omnibus officiis corporis in sola mente ponenda est hominis ratio. non ergo ideo nascimur, ut ea quae sunt facta uideamus, sed ut ipsum factorem rerum omnium contemplemur id est mente cernamus. quare si quis hominem qui uere sapiat interroget, cuius rei causa natus sit, resptus, colendi se Dei gratia natum, qui nos ideo generavit, ut ei serviamus. Servire autem Deo, nihil aliud est, quam bonis operibus tueri et conservare justitiam. Sed ille, ut homo divinarum uae sibi diceret intuenda. Quod si natum se esse dixisset, ut mundum intueretur, quanquam omnia comprehenderet, ac majori uteretur sono, tamen non implesset hominis officium: quia quanto pluris est anima quam corpus, tanto pluris est Deus, quam mundus, quia mundum Deus fecit nimo contemplandus est: quia Deus, ut est
Abbreviated transcription (Latin):
officiũ in solis oculis posuit: in¬
chil ad mente̾ refe̾ns. sedad cor¬
pus omĩa. Quid si cecus fuerit.
officiũ ne hoĩs amicteret. quod
fieri sine occasu aĩe non potest.
Quid cetere corporis ꝑtes care¬
bunt ne suis queque mum̾bus.
Quid ꝙ plus est in auribus ꝙͣ
in ocuuis situm. qmĩ doct᷑na et sa¬
pientia ꝑcipi auribus solis pt̾.
oculis solis non pt̾. Celi ac so¬
lis uidendi cã natus es. Quis
te in hoc spectaculũ inducit. aut
quid celo renĩq nature: uisio fiui
confert. Nunnũ hoc mmensũ e
mirabile opus laudes. Confite
xit. magnũ esse credis uidere
celũ atq solem. Cur gͦ non agis
grãs ei qui hꝰ benefici auctor est.
cur non ipiũs uirtutẽ. prouiden¬
ciã. ptãtem. metiris aĩo. cuius
oꝑa mirars. Nec est emi ut ml¬
to mirabilior sit. qui mirabilia
fecit. Si te quispiam uocasset ad
cenã: in eaqz optime acceptus
esses. non sa nus uideus: si plu¬
ris faceres ipãm uoluptatem

Expanded text:
officium in solis oculis posuit, nofficium in solis oculis posuit, nihil ad mentem referens, sed ad corpus omnia. Quid si caecus fuerit, officiumne hominis amittet, quod fieri sine occasu animae non potest? Quid caeterae corporis partes? num carebunt suis quaeque muneribus? Quid, quod plus est in auribus, quam in oculis situm; quoniam et doctrina, et sapientia percipi auribus solis potest, oculis solis non potest. Coeli ac solis videndi causa natus es? Quis te in hoc spectaculum induxit? aut quid coelo rerumque naturae visio tua confert? Nimirum, ut hoc immensum et admirabile opus laudes. Confiterxit. magnum esse credis uidere caelum atque solem: cur ergo non gratias . agis ei qui huius beneficii auctor est? cur non ipsius uirtutem prouidentiam potestatem metiris animo, cuius opera miraris? necesse est enim multo mirabilior sit qui mirabilia perfecit. si te quispiam uocasset ad cenam in eaque optime acceptus esses, num sanus uiderere, si pluris faceres ipsam uoluptatem
Abbreviated transcription (Latin):
emo nũc ad uere sapiẽ
sũmũ bonũ cuius nat᷑a
hoc modo det̾mmanda est. pͥmũ¬
est ut soluis hoĩs sit nec cadat
in ullũ aĩal. deinde ut solius
aĩ nec coĩcari possit cum cor¬
pore. postremo ut non possit
ciuiꝙͣ sine scĩa et untute cõting̾e.
excludit ac soluit. Eor eñ qui
dix̾unt: nichil tale est. dicam mͦ
quid sit. ut doceam qd̾ institu
phõs omnes cecos atzinsipientes
ligere nec suspicari aliqñ potue¬
runt. Anaxagoras cũ ab eo q̾re¬
retur cuius rei ca̾ natus esset re¬
spondit celi ac solis uidendi. hnͣc
uocem ad mirantur omnes ac phõ
dignam indicant. At ego hũc
puto non muementẽ quid respõ¬
deret: effudisse hoc passim ne ta¬
ceret. Qd̃ quid̾ secum si sapiens
fuisset. cõmentatũ. meditatũq
habere debuit. qr si quis rõnem
sui nestiat: ne homo sit quidem
Sed si putemus non ex tpr̃e di¬
ctum illd̾ effusu: uideannis
in tribus uerbis quot et ꝙͣta
p̾cauerit. pͥmũ qr ome hoĩs

Expanded text:
o nunc ad verae sapientiae summum bonum, cujus natura hoc modo determinanda est. Primum, ut solius hominis sit, nec cadat in ullum aliud animal; deinde, ut solius animi, nec communicari possit cum corpore; postremo, ut non possit quam sine scientia et virtute contingere. excludit, ac solvit; eorum enim quae dixerunt, nihil tale est. Dicam nunc, quid sit; ut doceam quod institui philosophos omnes caecos atque insipientes ligere, nec suspicari aliquando potuerunt. Anaxagoras, cum ab eo quaereretur cujus rei causa natus esset, respondit, coeli ac solis videndi. Hanc vocem admirantur omnes ac philosopho dignam judicant. At ego hunc puto non invenientem quid responderet, effudisse hoc passim, ne taceret. Quod quidem secum, si sapiens fuisset, commentatum et meditatum habere debuit: quia si quis rationem sui nesciat, nec homo sit quidem. Sed putemus non ex tempore dictum illud effusum. Videamus, in tribus verbis quot et quanta peccaverit. Primum, quod omne hominis
Abbreviated transcription (Latin):
uictus labore querendus est. c
eam cãm tullius ait. ab horreie
amltitudine phĩam. Atenim iu¬
des epicurus accipiet. Q uomꝰ
gͦ. illa que de pͥncipus reꝵ dicũt᷑
intelligent. que ꝓplexa et muo¬
luta uix ec̾ politi hoiẽs assequĩt
in rebus igitur obsturitate im¬
plicitis. et in gemioꝵ uarietate
confusis. et elopaũ uiroꝵ enqͥ¬
sito ẜimone fucatis. qͥs impito
unã ex omiꝰ memoria themisten
que male seruientẽ redemisse
ac docuisse tradutur. Enu̾ant
eciã platonẽ et diogenẽ: qui

Expanded text:
uictus labore quaerendus est. ob uictus labore quaerendus est. ob eam causam Tullius ait abhorrere a multitudine philosophiam. at enim rudes Epicurus accipiet. quomodo ergo illa quae de principiis rerum dicuntur intellegent, quae perplexa et inuoluta uix etiam politi homines adsecuntur ? in rebus igitur obscuritate inplicatis et ingeniorum uarietate confusis et eloquentium uirorum exquisito sermone fucatis quis inperitunam ex omni memoria Themisten quem male seruientem redemisse ac docuisse traduntur. enumerant etiam Platonem ac Diogenem, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Senẜunt hoc adeo stoici. qui
et ẜiuis et mulieribus philoso¬
phandũ esse dix̾nt. Epicurꝰ
qͦ qui rudes om̃ĩ lrãꝵ ad phi¬
losophiã niutat. Item plato
qui ciuitatẽ de sapientibus uo¬
luit ꝯponere. Conati quid̾ st̃
illi facere qd u̾itas exigebat.
sed non potuit ultra uerba ꝓ¬
cedi. pͥmũ qr młtis artibus
opus est: ut ad phĩam possit
reꝵ uarietate. nec disci audi¬
endo pñt omĩa: nec memoria
cõtineri. Gramatice quoq nõ
parũ oꝑe dand̾ est: ut recte
loꝙ̃di rõnem stias. id młtos
annos auferat uccͣe est. Nec
oratoria quid̃ ignoranda est.
ut ea que didicens. profre. atz
eloqui possis. Geometra qͦ
ac musicta et astrologia nccͣia
societatẽ aliqmͣ. Que uniu̾sa
intra puberes annos officia
mox usibus domesticis pro¬
futura distenda st̃. Neq ẜui
quibus ꝑ eos annos uel maxͤ.
fuend est. quibus possent
dist̾e. Neqz pauperes aut opist¬
ces. aut rustici qͥbus in diem

Expanded text:
Senserunt hoc adeo Stoici, qui Senserunt hoc adeo Stoici, qui et servis, et mulieribus philosophandum esse dixerunt; Epicurus quoque, qui rudes omnium litterarum ad philosophiam invitat; item Plato, qui civitatem de sapientibus voluit componere. Conati quidem illi sunt facere, quod veritas exigebat: sed non potuit ultra verba procedi. Primum, quia multis artibus opus est, ut ad philosophiam possit rerum varietate, nec disci audiendo possunt omnia, nec memoria contineri. Grammaticis quoque non parum operae dandum est, ut rectam loquendi rationem scias. Id multos annos auferat necesse est. Nec oratoria quidem ignoranda est; ut ea, quae didiceris, proferre atque eloqui possis. Geometria quoque, ac musica, et astrologia necessaria societatem. quae uniuersa intra puberes annos officia mox usibus domesticis profutura discenda sunt, neque serui, quibus per eos annos uel maxime seruiendum est quibus possunt discere, neque pauperes aut opifices aut rustici, quibus in diem
Abbreviated transcription (Latin):
ca̾ poremus. Sũmis ille nr̃ pla tulluis¬
tons mitator existimauit phĩa
non esse uulgarem. ꝙ eam non
nͥ docti homines assequi possent.
Est enꝰ inquit phiã paucis cõ¬
tenta iudicibus: młtitudine̾ cõ¬
sulto ipãm fugiens. Non est gͦ
sapiencia si ab hom̃ cetu abhor¬
reretur. qm̃ sapĩa si hoĩ data est.
ut nemo fit prorsus qui eam ca¬
ꝑe non possit. At illi uirtatem
hũano generi datã sic amplexãt᷑.
ut soli omĩ publico bono frui uel¬
le uideantur. At si tamꝙͣ iuidi
uelint deligare oculos. aut effode
cetens. ne solem. Nain quid est
aliud hoĩbus negare sapiãm : ꝙͣ
mentibus eoꝵ u̾m ac dĩnum lu¬
men auffre. Ee si nat᷑a hoĩs sa¬
pĩe capax est: oportuit et opifi¬
ces. et iusticos. et mulieres. et
gerunt: doceri ut sapiant. popu
et sexu et etate conflari. max ͫ
itaqz argumentũ est phĩam ne¬
q ad sapienciã tendere: in ppã
eẽ sapienciã qd misteriuĩ eius
barba tm̃ celebratur et pallio.

Expanded text:
causa peroremus. summus ille noster Platonis imitator existimauit philosophiam non esse uulgarem, quod eam non nisi docti homines adsequi possint. est inquit philosophia paucis contenta iudicibus multitudinem consulto ipsa fugiens. non est ergo sapientia, si ab hominum coetu abhorret, quoniam sapientia si homini data est, t, ut nemo sit prorsus qui eam capere non possit. at illi uirtutem humano generi datam sic amplexantur, ut soli omnium publico bono frui uelle uideantur, tam inuidi quam si uelint deligare oculos aut effodere ceteris, ne solem uideant. nam quid est aliut hominibus negare sapientiam quam mentibus eorum uerum ac diuinum lumen auferre? quodsi natura hominis sapientiae capax est, oportuit et opifices et rusticos et mulieres et gerunt doceri, ut sapiant, populet sexu et aetate conflari. maximum itaque argumentum est philosophiam neque ad sapientiam tendere neque ipsam esse sapientiam, quod mysterium ebarba tantum celebratur et pallio.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuo existimauit: furiosus m
uidetur qui hoĩ fuerit iratus
ꝙ non multã pecciũam ꝑdidit
stilicet. et aurũ appendere de¬
buit. tamꝙͣ pro mortuo hetor
aut tantũ ing̾e̾re mĩmoꝵ. q̃¬
tũ uenditor non popostit. Et
barbaris uero millũ p̾ter bnã

Expanded text:
aestimaverit. Furiosus, ut mihi videtur, qui homini fuerit iratus, quod non multam pecuniam perdidit: scilicet aurum appendere debuit, tamquam pro mortuo Hectore, aut tantum ingerere nummorum, quantum venditor non poposcit. Ex Barbaris vero nullum, praeter unum
Abbreviated transcription (Latin):
facere uidemꝰ ammãtes. quaꝵ
natura soliuaga est. nulla ẽẽt
cia. Qiud enim dici pt̾ deillo qͥ¬
in gram dixit esse muẽ. ꝙͣ cõ¬
sequens erat: ut ec picẽ albã
esse dice̾t. hic est ille qui idcͥo¬
se natũ esse dixit: ut celũ ac
sole̾ bideret. qui in t̾ra nichil
sole lucente uidebat. zenopha¬
nes dicentibue mathematicis
orbem lue duo de uiiginti ꝑtibꝰ¬

Expanded text:
facere videmus animantes quarum facere videmus animantes quarum natura solivaga est, nulla esset ntia. Quid enim dici potest de illo, qui nigram dixit esse nivem? quam consequens erat, ut etiam picem albam esse diceret! Hic est ille, qui se idcirco natum esse dicebat, ut coelum ac solem videret, qui in terra nihil videbat sole lucente. Xenophanes dicentibus Mathematicis orbem lunae duodeviginti partib