comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcitauit dd̾ ut num̾aret ꝑpłm. In psalmis
uͦ angłs malignꝰ att̾ere cłr qͦsdã. In eccłiaste
qͦ salomon ait. Si sp̃s potestatẽ hñtis ascen¬
derit suꝑ te. locũ tuũ ne dimittas: q̃m sani¬
in sccda uisione ad pͥnciꝑẽ tyri manifestissi
egypti draconẽ dic̃ habitare: Totꝰ aũ liber
qͥscriptꝰ ẽ de iob. qͥd aliud ꝙͣ de diabolo con¬
tinet. petente potestatẽ s dari õũi q̃ h̃t iob
tiã uincit᷑: In qͣlibro multa responsis
siuis edocuit dñs de adu̾sante nob̃ uirtute
uraconis istiꝰ. Hec int̾im in uet̾i test̾. qͣntũ
ad p̃sens memorie occurre potuer̃t dicta
sint. de eo qͥ ꝯtrarie uͥtutes ł nõiant᷑ in
scͥpturis ł humano geni dnͣr aduersari.
postmodũ puniende. Uideamꝰ aũ ⁊ in
nouo test̾. ubi sathanas accedit ad salua¬

Expanded text:
citavit David ut numeraret populum.» In Psalmis vero Angelus malus atterere dicitur quosdam. In Ecclesiaste quoque Salomon ait: «Si spiritus potestatem habentis ascenderit super te, locum tuum ne dimittas, quoniam saniin secunda visione ad principem Tyri manifestissimn fluminibus Ægypti draconem dicit habitare? Totus autem liber qui scriptus est de Job, quid aliud quam de diabolo continet, petente potestatem sibi dari omnium quæ habet Job, tiam vincitur. In quo libro multa responsis suis edocuit Dominus de adversante nobis virtute draconis istius. Hæc interim ex veteri Testamento, quantum ad præsens memoriæ succurrere potuerunt, dicta sint de eo quod contrariæ virtutes vel nominantur in Scripturis, vel humano generi dicuntur adversari, postmodum puniendæ. Videamus autem et in novo Testamento, ubi Satanas ad Salva
Abbreviated transcription (Latin):
Neq eqͥtes t̾nis ordinib irruissent ut ra¬
ꝑent camelos eiꝰ ⁊ boues cet̾a q aĩalia. nisi
instigati ab eo spũ cui se ministros ex ꝓpositi
sui obedientia mancipau̾ant. s ne ille qͥdẽ
qͣ uidebat᷑ ignis ł qͦd ꝑutatũ ẽ fulm̃ cecidiss
suꝑ oues iob añ ꝗͣ diabolus dic̃et ad dm.

Expanded text:
neque equites ternis ordinibus irruissent ut raperent camelos ejus, vel boves, cæteraque animalia, nisi instincti ab eo spiritu cui se ministros ex propositi sui obedientia mancipaverant. Sed nec ille quidem qui videbatur ignis, vel quod putatum est fulmen, cecidisset super oves Jo
Abbreviated transcription (Latin):
S & saluator dicens. ego aut̃ dico uobis
ñ resist̾e malo. et. qͥcũq iratꝰ fu̾it fr̃i suo
reus erit iudicio. et. quicũq inspex̾it
mulierẽ ad ꝯcupiscendũ eã mechatꝰ ẽ
eã in corde suo. & cũ dat cet̾a queq mai

Expanded text:
Sed et Salvator dicens: «Ego autem dico vobis non resistere malo.» Et: Quicumque iratus fuerit fratri suo, reus erit judicio. Et: Quicumque viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam mochatus est eam in corde suo.» Et cum dat cætera quæque ma
Abbreviated transcription (Latin):
scđm scͥpturas qͦm otͣrie uirtutes ł ip̃e
oiabolus. reluctant᷑ humano gen̾i. ꝓuocan¬
tes ⁊ instigantes ad pẽccm. Et ꝑͥmo quidẽ in
genesi serpens euã seduxisse ꝑscribit᷑. de qͦ¬
serpente in ascensione moysi cuiꝰ libelli memi¬
nit in epła sua apłs iudas dicens. mychael
archangłs cũ diabolo disputans de corpore
moysei ait a diabolo inspiratũ serpentẽ cau¬
sã extitisse p̾uaricõnis ade. ⁊ eue. S ⁊ illud
reqͥritur aqͥb dã qͥs est angłs qͥ de celo loquit᷑

Expanded text:
Scripturas, quomodo contrariæ virtutes vel ipse diabolus reluctantur humano generi provocantes et instigantes ad peccatum. Et primo quidem in Genesi serpens Evam seduxisse describitur: de quo in ascensione Moysi, cujus libelli meminit in Epistola sua Apostolus Judas, Michaël archangelus cum diabolo disputans de corpore Moysi, ait a diabolo inspiratum serpentem causam extitisse prævaricationis Adæ et Evæ. Sed et illud requiritur a quibusdam, quis est An
Abbreviated transcription (Latin):
modi q̃relaꝵ ⁊ ostende̾ qr ñ lissimula¬
tio diuine ꝓuidentie s humane m̃tis
arbitriũ causa sͥ ꝑditionis extitit: con¬
tulit ⁊̃ indignis ⁊ increduł gr̃am bñfi¬
ase ⁊ nichil a d̾o deesse sͥ mens humana

Expanded text:
scemodi querelarum, et ostendere quia non dissimulatio divinae providentiae, sed humanae mentis arbitrium causa sibi perditionis exsistit. Contulit etiam indignis et incredulis gratias benefaa se, nihil a
Abbreviated transcription (Latin):
ao resistendũ uirtutis gła ocitarit. Qd̃ aũ
sint q̃dã pec̃c̃a que ñ a ꝯtͣriis uͥtutib ue¬
niant s ex nat᷑alib corꝑis motib initiũ
sumant: manifestissime declarat apłs
tis Sig caro ꝯcupiscit adu̾sus sp̃m. ⁊ sp̃s¬

Expanded text:
d autem sint quædam peccata quæ non a contrariis virtutibus veniant, sed ex naturalibus corporis motibus initium sumant, manifestissime declarat Apostolus tis.» Si ergo caro concupiscit adversus sp
Abbreviated transcription (Latin):
m. si ilet in coreiꝰ ut tͣderet xp̃m: postea ⁊̃
totũ sathanan susceꝑit in sese. Seͥptũ est
enĩ qr post buccellã intͦiuit in eũ sathanas.
Paulus uͦ apłs docet nos ñ debere locum
dare diabolo. s indiute inqͥt arma dei
ut possitis resist̾e adu̾sũ astutias diaboli.
designans luctam̃ eẽ scĩs ñ adu̾sꝰ carnẽ ⁊
sanguinẽ. s adu̾sũ pͥncipatꝰ. adu̾sũ pote¬
states. adũsꝰ mundi rectores tenebrar haꝵ:¬

Expanded text:
 postea etiam totum Satanam suscepit in sese: scriptum est enim quia post buccellam introivit in illum Satanas. Paulus vero Apostolus docet nos non debere dare locum diabolo: «Sed induite, inquit, arma Dei, ut possitis resistere adversus astutias diaboli: designans luctamen esse sanctis non adversus carnem et sanguinem, sed adversus principatus, adversus potestates, adversus mundi
Abbreviated transcription (Latin):
rõnẽ diligentiꝰ intuentes. haud ita esse
arbit᷑mur. consid̾antes ea q̃ manifeste
ex corporali necessitate descend̾t. An uͦ pu¬
tandũ ẽ qd̾ diabolus esuriendi ⁊ sitiendi
cã nob̃ existat: Neminẽ puto ẽẽ. qͥ hͥ aude¬
at ꝯfirmare. Si gͦ esuriendi ⁊ sitiendi ñ
nob̾ ipse fit causa. qͥd illud cũ uniꝰcuiꝰq

Expanded text:
onem dilucidius intuentes, hæc ita esse non arbitramur, considerantes ea quæ manifeste ex corporali necessitate descendunt. An vero putandum est quod diabolus esuriendi vel sitiendi causa nobis existat? Neminem esse puto qui hoc audeat affirmare. Si ergo esuriendi et sitiendi non nobis ipse sit causa, quid aliud
Abbreviated transcription (Latin):
Quã causã ñ utiq semꝑ adiabolo moueri
certũ ẽ. ita ut putandũ sit qr si diabolus
ñ eẽt. huiꝰcemi admixtionis desid̾i̾ũ corꝑa
ñ hr̃ent. Tũ dem̃ osid̾emus si ut sciꝑus
ostendimꝰ cibus hõib ñ ex diabolo s nat᷑a¬
li quodã appetit᷑ instinctu. utrũ posset fi¬
eri ut si diabolus ũ e̾et humana exꝑientia
tanta in ꝑcipiendo cibo disciplina ut̾et᷑.
ut nũꝗͣ penitꝰ exced̾et modũ . i. ut uł alit
ꝑet: ⁊ nũꝗͣ eueniret hõib in seruando cibi
modo m̃suraq delinquere. Ego quidẽ ñ
arbitror hec ab õĩbͥ  ita potuisse seruari.
q̃ si nulla diaboli ꝓuocasset instigatio: ut
in ꝑcipiendo cibo modũ disciplinã q nullꝰ
didicissent. Qͥd gͥ est : In escis qͥdẽ ⁊ potu
possibile erat delinquere nos ⁊̃ sine diabo¬
li incitam̃tis: si forte minꝰ ꝯtinentes łminꝰ
industrii fuissemꝰ inuenti. In appetendo uͦ
coitu ł nat᷑alib desideriis temꝑandis. pu¬

Expanded text:
Quam causam non utique semper a diabolo moveri certum est, ita ut putandum sit quia si diabolus non esset, hujuscemodi admixtionis desiderium corpora non haberent. Tum deinde consideremus si, ut superius ostendimus, cibus hominibus non ex diabolo, sed naturali quodam appetitur instinctu, utrum posset fieri ut si diabolus non esset, humana experientia tanta in percipiendo cibo disciplina uteretur, ut nunquam penitus excederet modum, id est, ut vel alitperet, et nunquam eveniret hominibus in servando cibi modo mensuraque delinquere. Ego quidem non arbitror hoc ab hominibus ita potuisse servari, etiamsi nulla diaboli provocasset instinctio, ut in percipiendo cibo modum disciplinamque nullus didicissent. Quid igitur est? In escis quidem et potu possibile erat delinquere nos etiam sine diaboli incitamentis, si forte minus continentes vel minus industrii fuissemus inventi: in appetendo vero coïtu, vel naturalibus desideriis temperandis, pu
Abbreviated transcription (Latin):
unm̃ sitates iste uitioꝵ a demonib ueni¬
intemꝑantia ł nimietate tͥsticie ꝑurgenͭ.
ã && in ñnullis hystoriis refert᷑ qd̾ in insa¬
niã quidã ex amore decid̾int. alii ex iracun¬
dia. ñ nulli ex tͥsticia ł nimio gaudio. qͦd

Expanded text:
immensitates istæ vitiorum a dæmonibus veniimmensitates istæ vitiorum a dæmonibus veniintemperantia, vel nimietate tristitia perurgentur. Nam et in nonnullis historiis refertur, quod in insaniam quidam ex amore deciderunt, alii ex iracundia, nonnulli ex tristitia, vel nimio gaudio: quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsũmationẽ boni. ad iutorio nãq diuino
ad ꝑfecta queq ꝑducit᷑. ita ⁊̃ in ꝯtrariis in¬
tia qͥdẽ & uelut quidã semina pec̃coꝵ ab his
reb q̃ inusũ nat᷑alit̾ hñtur acciꝑimꝰ. cũ uͦ
indulserimꝰ ultͣ ꝗͣ satis ẽ. ⁊ ñ restit̾imꝰ aduer¬
sũ pͥmos intẽꝑantie motꝰ. tc̃ pͥmi huiꝰ deli¬
cti accipiens locũ uirtꝰ inimica instigat ⁊
qͥdẽ nob̃ hõib occasiones ⁊ initia p̃bentib
pec̃coꝵ: inimicis aut̃ potestatib latiꝰ ea &
longiꝰ. ⁊ si fieri pot̾ absq ullo fine ꝓpagan
tib. Ita deniq in auaritiã lapsꝰ efficit᷑ cũ
pͥmo hoĩes parũ qͥd pecunie desid̾ant: dem̃
augescente uitio cupiditas increscit. Post
hec iã ⁊̃ cũ cecitas m̃tis ex passione succes¬
serit. inimicis uͥtutib suggerentib ⁊ ꝑur¬
gentib pecunia iã ñ desiderat᷑ s rapitur:
N ui aut ⁊̃ sanguinis humani ꝓfusione
ꝯqͥritur. Ad certiorẽ deniq rei fidẽ quod

Expanded text:
ni, adjutorio namque divino ad perfecta quæque perducitur: ita etiam in contrariis initia quædam, et velut quæ- dam semina peccatorum ab his rebus quæ in usu naturaliter habentur, accipimus. Cum vero indulserimus ultra quam satis est, et non restiterimus adversus primos intemperantiæ motus, tunc primi hujus delicti accipiens locum virtus inimica instigat, equidem nobis hominibus occasiones et initia præbentibus peccatorum, inimicis autem potestatibus latius ea et lon in avaritiam lapsus efficitur, cum primo hominés parum quid pecuniæ desiderant, deinde augescente vitio cupiditas increscit. Post hoc jam cum etiam cæcitas mentis ex passione successerit, inimicis virtutibus suggerentibus ac perurgentibus, pecunia jam non desideratur, sed rapitur, et vi, aut etiam sanguinis humani profusione conquiritur. Ad certiorem denique rei fidem, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ignis ratione fuerit explorata: sine
dubio ad firmiorẽ sui cõpagmẽ instan¬
rationẽ q solidatur. Multa sunt etiã
alia q̃ nos latent. q̃ illi soli cognita
sunt. qui ẽ medicus animarũ nr̃aꝵ
Si enim ad corꝑis sanitatẽ ꝓ his iti¬
tiis q̃ ꝑ escã potũ q collegimus. neces¬
sariã habemus interdũ austerioris

Expanded text:
gnis ratione fuerit explorata, sine dubio ad firmiorem sui compaginem instaurationemque solidatur. VI. Multa sunt etiam alia quæ nos latent, quæ illi soli cognita sunt qui est medicus animarum nostrarum. Si enim ad corporis sanitatem pro his vitiis quæ per escam potumque collegimus, necessariam habemus interdum auster
Abbreviated transcription (Latin):
ea q̃ emendationis prospectu ad pre¬
sens uidentur sensum doloris inferre.
Non legunt qͥd scriptũ sit. de spe illor
qui in diluiuo ꝑempti sunt. de qua
sꝑe petrus in epistola sua ita ait. qͥa

Expanded text:
ea quæ emendationis prospectu ad præea quæ emendationis prospectu ad præsens videntur sensum doloris inferre. Non legunt quid scriptum sit de spe illorum qui in diluvio perempti sunt, de qua spe Petrus ipse in prima Epistola sua ita ait: «Quia
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ bonũ iusticiã. suꝑest rt aut ma¬
lũ sit. aut indifferens. Et quidẽ di¬
centib malũ ẽẽ iusticiã. res pondere
meptũ puto. uidebor enĩ uł insanis
sermonib. ł iñte motis hominib
res pondere. Malũ enĩ quomͦ uidebit᷑
id qd̾ bonis bona retribuere potest.
sicut etiã ipĩ fatent᷑: Si uͦ indifferẽs
dixerint. consequens est ut cũ iusti¬
cia indifferens sit & sobrietas & pru¬
dentia & om̃s relique uirtutes in¬
differentes habeantur. Et quid res¬
pondebimus paulo dicenti. si qua
iurtus. si qua laus. hec oogitate q̃¬
& didicistis. & accepistis ꝙ audistis & u
distis in me: Dicant ergo perlerutas
scripturas dumas q̃ suir singule uir¬
tutes & non subripiant in hec qd̃ diẽt
quia is deris qui unicuiq scđm meri¬
dum tribuit. odio malorũ retribuit
malis mala. & ñ ꝓ eo qd̃ austerioribi
curari indigent medicam̃tis hii qui
deliquerunt. & propterea his adhibet

Expanded text:
esse bonum justitiam, superest ut aut maesse bonum justitiam, superest ut aut malum sit, aut indifferens. Et quidem dicentibus malum esse justitiam respondere ineptum puto. Videbor enim vel insanis sermonibus, vel mente motis hominibus respondere. Malum enim quomodo videbitur id quod bonis bona retribuere potest, sicut etiam ipsi fatentur? Si vero indifferens dixerint, consequens est ut cum justitia indifferens sit, et sobrietas et prudentia et omnes reliquæ virtutes indifferentes habeantur. Et quid respondebimus Paulo dicenti: «Si qua virtus, si qua laus, hæc cogitate quæ didicistis, et accepistis, et audistis, et vidistis.» in me?» Discant ergo perscrutantes Scripturas divinas quæ sunt singulæ virtutes, et non surripiant in hoc quod dicunt, quia is Deus qui unicuique secundum meritum retribuit, odio malorum retribuit malis mala, et non pro eo quod austerioribus curari indigent medicamentis hi qui deliquerunt, et propterea his adhibet
Abbreviated transcription (Latin):
immo quid tale est qd̃ in do legis
criminant᷑. qualle est ut eũ qui ab his
serius quos ipẽ miserat. uocare bonos
⁊ malos fuerat inuitatus. iuberet eũ¬
ꝑ sordidiorib indum̃tis uinctũ manibꝰ
pedib q in exteriores tenebras p̃cipi¬
tari: Et hec quidẽ sufficere debent q̃ ex
aunctoritate assumpsimus scripturarũ.
ad refellenda ea q̃ heretici obtendere
solent. non tũ indecens uidebitur si etiã
ex ratione ip̃ius consequentie paucis
agamus cum eis. Interrogamus ergo
cossi norunt q̃ ratio apud homines
uirtutis ac malitie habeatur. et si
uidctur ẽẽ consequens ut uirtutes di¬
camus in deo. uł ut ipĩs uidetur in
duob istis duis respondeant: Hoc qͦq
si uidetur eis bonitas uirtus eẽ aliqͣ.
qd̾ puto sine dubio fatebunt᷑. quid
ctiã dicent de iusticia nunqmͣ profecto
ut mͥ uidet᷑ ita desipient. ut usticiã
negent eẽ uirtutẽ. Ergo si bonũ uir¬
tus & uisticia uirtus est. sine dubio
iusticia bonitas est. Si uͦ dixerint ñ

Expanded text:
imo quid tale est quod in Deo Legis criminantur, quale est ut eum qui ab his servis quos miserat vocare bonos et malos, fuerat invitatus, juberet pro sordidioribus indumentis vinctum manibus pedibusque in exteriores tenebras præcipitari? III. Et hæc quidem sufficere debent quæ ex auctoritate assumpsimus Scripturarum ad refellenda ea quæ hæretici obtendere solent. Non tamen indecens videbitur, si etiam ex ratione ipsius consequentiæ paucis agamus cum eis. Interrogamus ergo eos si norunt quæ ratio apud homines virtutis ac malitiæ habeatur, et si videtur consequens esse, ut virtutes dicamus in Deo, vel, ut ipsis videtur, in duobus istis diis. Respondeant hoc quoque si videtur eis bonitas virtus esse aliqua, quod puto sine dubio fatebuntur, quid etiam dicent de justitia? Nunquam profecto, ut mihi videtur, ita desipient, ut justitiam negent esse virtutem. Ergo si bonum virtus et justitia virtus est, sine dubio justitia bonitas est. Si vero dixerint, non
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ cos quendã sordidis indum̃tis.
stũ dicunt: Et quomͦ bonos ⁊ ma¬
los uisserat inuitare. nec merita a
ministris sciscitari preceꝑat. ꝑ qd̃ u¬
tiq ñ iusti Aliciius ut isti dicunt.
⁊ ꝑ meritis retribuentis s erga om̃s
indiscrete benignitatis indicat᷑ affectꝰ.
Si uͦ necesse est hoc de bono d̾o idest¬

Expanded text:
inter eos quemdam sordidis indumentis,inter eos quemdam sordidis indumentis,stum dicunt? Et quomodo bonos ac malos jusserat invitari, nec merita a ministris sciscitari præceperat? Per quod utique non justi alicujus, ut isti dicunt, et pro meritis retribuentis, sed erga omnes indiscretæ benignitatis indicatur affectus. Si vero necesse est hoc de bono Deo, id
Abbreviated transcription (Latin):
eius. Et quomͦ istud opus tã penale
qmͣ triste scdm sensũ istorũ boni di
uidebit᷑: S ⁊ ip̃e saluator boni di
filius in euugłiis protestat᷑ & dicit
quia si signa & prodigia facta fuis¬
sent in tyro & sydone. olim in sacco
& cinere sedentes penitentiã egissent.
& cũ proximus utiq ipĩs urbib ac¬
cessisses. Ac fines earũ fuisset ingres¬
sus.eur queso declinat eiuitates ipãs
ingredi & prestare eis signorũ copũ.
tum erat acturas ẽẽ ꝑenitentiã. qd̾
utiq cum non facit sine dubio
designat: S & in quadã einiglu in¬
chilominus parabosa ingrediens
rex uidere discumbentes qui fuerant
inuitati. uidit quẽdã non uestitũ
nuꝑtialib indum̃tis & ait ei. amice
quomͦ buc intrasti ñ habens in du¬
m̃tũ nuptiale. Tune ait ministris.
ligantes ei manus ⁊ pedes. mittite
cũ foras. in tenebras exteriores. ibi e¬
rit fletus ⁊ stridor dentiũ. Dicant
nobis quis est iste rex qui ingressus
est uidere discumbentes. & mueniens

Expanded text:
 pœnale quam triste, secundum sensum istorum, boni Dei videbitur? Sed et ipse Salvator boni Dei Filius in Evangeliis protestatur et dicit, «quia si signa et prodigia facta fuissent in Tyro et Sidone, olim in sacco et cinere sedentes pœnitentiam egissent.» Et cum proximus utique ipsis urbibus accessisset, ac fines earum fuisset ingressus, cur, quæso, declinat civitates istas ingredi, et præstare eis signorum et prodtum erat acturas esse pœnitentiam? Quod utique cum non facit, sine dubio designat. Sed et in quadam Evangelii nihilominus parabola ingrediens rex videre discumbentes qui fuerant invitati, vidit quemdam non indutum nuptialibus indumentis, et ait ei: «Amice, quomodo huc intrasti non» habens indumentum nuptiale? Tunc ait ministris: Ligantes ei manus et pedes, mittite eum foras in tenebras exteriores: ibi erit fletus et stridor dentium.» Dicant nobis quis est iste rex qui ingressus est videre discumbentes, et inveniens
Abbreviated transcription (Latin):
reuelationem filiorũ dĩ. Eadem sane
de luna & stellis sentienda sunt ac
dicenda. Uideamꝰ nẽ q̃ sit etiã libertas
creature. uł q̃ absolutio seruitutis
cum tradiderit xp̃c regnũ d̾o ⁊ patͥ.
Tunc etiã ista animantia cũ prius
regnũ xp̃i fuerint effecta. simul cũ
om̃i regno etiã patri regenda tradent᷑.
ut cũ d̾s erit omĩa in om̃ib. cũ etiã
ista sint ex omĩb. sit ce in istis d̾s sicut
in om̃ib.

Expanded text:
revelationem filiorum Dei. Eadem sane etiam revelationem filiorum Dei. Eadem sane etiam de luna et stellis sentienda sunt et dicenda. Videamus nunc quæ sit etiam libertas creaturæ, vel quæ absolutio servitutis. Cum tradiderit Christus regnum Deo et Patri, tunc etiam ista animantia cum prius regnum Christi fuerint effecta, simul cum omni regno etiam Patri regnanda tradentur: ut cum Deus erit omnia in omnibus, etiam ista cum sint ex omnibus, sit et in istis Deus sicut in omni
Abbreviated transcription (Latin):
lebat ille qui subiciebat. propt̃ eũ qͥ
subiecit. promittentẽ his qui ñ uo¬
luntate uanitati subdebant. qd e¬
pleto magnifici oꝑis minist̾io. lib̾a¬
bunt᷑ ab hac seruitute corruptionis
⁊ uanitatis. cum redemptionis głe fi¬
liorũ di tempus aduenerit. qua spe
accepta. & quam promissionẽ complen¬
dam sperans unuiersa creatura con¬
gemiscit. nc̃ interĩ utpote etiã affec¬
tum habens erga eos quib ministrat.
condolet ꝑ patientiã. q̃ promissa fc̃
sperans. Intuere illud quoq si forte
aptari potest etiã illa uox pauli: his
qui licet non uolentes ꝓ uoluntate
tñ eius qui subiecit. & ꝓ repromissi¬
onũ spe uanitati subiecti sunt qua ait.
Oꝑtarẽ enĩ resolui itł redire & ẽẽ cũ
xp̃o: multo enĩ meliuis. Puto enĩ qͥa
similit᷑ possit etiã sol dicere. quia ob
addit.s ꝑmanere in carne magis
necessarium propt̾ uos: soluͦ potest
dicere: ꝑmanere aũ in hoc celesti ⁊ lu¬
cido corpore magis necessariũ propt̾

Expanded text:
lebat ille qui subjiciebat, propter eum qui subjecit, promittentem his qui non voluntate vanitati subdebantur, quod expleto magnifici operis ministerio liberabuntur ab hac servitute corruptionis et vanitatis, cum redemptionis gloriæ filiorum Dei tempus advenerit. Qua spe accepta, et quam promissionem complendam sperans universa creatura congemiscit nunc interim utpote etiam affectum habens erga eos quibus ministrat, et condolet per patientiam quæ promissa sunt sperans. Intuere etiam illud, si forte aptari potest illa vox Pauli his qui, licet non volentes, pro voluntate tamen ejus qui subjecit, et pro repromissionum spe vanitati subjecti sunt, qua ait: «Optarem enim resolvi, vel» redire, et esse cum Christo: multo enim melius.» Puto enim quia similiter possit etiam sol dicere quia «optaddit: «Sed permanere in carne magis necessarium propter vos;» sol vero potest dicere: Permanere autem in hoc cœlesti et lucido corpore magis necessarium, propter
Abbreviated transcription (Latin):
sa rationabilia uł purgata ł minus
purgata. idest q̃ se ip̃a purgauerint
aut non purgauerint. ⁊ ex hoc unũ¬
qd̾ꝙ uas secundũ mensurã purifica¬
tis. aut impuritatis sue locũ. ł re¬
gionẽ ł conditionẽ nascendi ł explen¬
di aliquid in hoc mundo accepisse. q̃
onña deus usꝙ: ad minimũ uirtute
sapientie sue ꝑrouidens atq dinos¬
cens moderamine uidicii sui equissi¬
ma distributione unuiersa disponit.
curri ł consuli deberet. In quo ꝓfec¬
toomĩs ratio eqͥtatis ostendit᷑. dũ me¬
qualitas rerũ retributionis mitorũ
seruata equitate quorũ mttorũ rati

Expanded text:
sa rationabilia vel purgata vel minus sa rationabilia vel purgata vel minus purgata, id est quæ seipsa vel purgaverint vel non purgaverint; et ex hoc unumquodque vas, secundum mensuram puritatis aut impuritatis suæ, locum vel regionem, vel conditionem nascendi vel explendi aliquid in hoc mundo accepisse: quæ omnia Deus usque ad minimum virtute sapientiæ suæ providens atque dignoscens, moderamine judicii sui æquissima retributione universa disponit, curri vel consuli deberet. In quo profecto omnis ratio æquitatis ostenditur, dum inæqualitas rerum retributionis meritorum servat æqui
Abbreviated transcription (Latin):
cut ergo dubium ñ est. in die uidicii
futurum qd̃ separant᷑ bom a malis.
⁊ iusti ab iiustis. & singuli quiq
ꝓ merito ꝑ ea loca q̃ digna sunt distͥ¬
buantur iusticio dei sicut deo uosen¬
te in consequentib ostendemus. ta¬
le aliquid opinoi etiã ante iam fa¬
ctum omĩa enĩ deus & semꝑ tũdici¬
o agere. ac dispensare credendus est.
Illud quoq qd̵ apłs docet dicens. qͥa¬
in domo magna ñ sunt tm̃modo
uasa aurea & argentea. s ⁊lignea
& fictilia. & alia quidẽ ad honorẽ. a¬
lia aũ ad contumeliã. & qd̃ addit di¬
cens. quia siquis se expurgauerit. e¬
rit uas in honorẽ scĩficatũ utile¬
dubio illud oftendit. quia qui se pur¬
gauerit in hac uita positus. ad om̃e o¬
pus bonũ erit paratus in futuro.
Qmi aũ ñ se purgauerit scd̃m quanti¬
tatẽ immundicie sue erit uas ad con¬
tumeliam. idest indignũ. Ita ergo pos¬
sibile est intelligi etiã antea fuisse ua¬

Expanded text:
cut ergo dubium non est in die judicii cut ergo dubium non est in die judicii futurum quod separentur boni a malis, et justi ab injustis, et singuli quique pro merito per ea loca quibus digni sunt distribuantur judicio Dei, sicut Deo volente in consequentibus ostendemus; tale aliquid opinor etiam ante jam factum. Omnia enim Deus et semper judicio agere ac dispensare credendus est. Illud quoque quod Apostolus docet, dicens: «In domo magna non sunt tantummodo vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia, et alia quidem ad honorem, alia autem ad contumeliam;» et quod addit dicens: «Quia si quis se expurgaverit, erit vas in honorem sancti» ficatum, Domdubio illud ostendit, quia qui se expurgaverit in hac vita positus, ad omne bonum opus erit paratus in futuro; qui autem non se purgaverit, secundum quantitatem immunditiæ suæ, erit vas ad contumeliam, id est, indignum. Ita ergo possibile est intelligi etiam antea fuisse va
Abbreviated transcription (Latin):
inferiorib ordinent᷑. quo ꝑ hoc ꝙ
ipĩ participes existant patientie
creatoris. scdm qd̃ apłs ip̃e ait.¬
uanitati enĩ creatura subiecta est
ñ uolens. s propter eũ qui subiect
in spem. Obseruantes igitur istã so¬
tentiã quã apłs de natiuitate esau
⁊ iacob exꝑonens dixit. numquid in¬
iusticia est apud deum. Absit. Etiã
in om̃ib creaturis rectũ arbitror hãc
eandẽ debere sñtñtiã ctodiri. quĩ sicut
superius diximus. iusticia debet ere¬
atoris in om̃ib apparere. Que ut
michi uidetur ita demũ lucidius
ostendetur. si causas diuersitatis
imus quisꝙ. ł celestiñ ł terrestriũ
uł infernorũ in semetip̃o p̃cedentes
natiuitatẽ corꝑoreã habere dicantur.
Uerbo enĩ dñi ce sapientia eius
creata sunt unuersa. &ꝑ ip̃ĩus st̃
sue omib prouidet. atq om̃s qui¬
brcũq curari possunt. remẽdiis
hortatur ⁊ prouocat ad salutẽ. Si¬

Expanded text:
inferioribus ordinentur, quo per hoc et inferioribus ordinentur, quo per hoc et ipsi participes existant patientiæ Creatoris; secundum quod Apostolus ianitati enim creatura subjecta est non volens, sed propter eum qui subjecerit in» spem.» Observantes igitur istam sententiam quam Apostolus de nativitate Esau et Jacob exponens dixit: « Num» quid injustitia est apud Deum? Absit,» etiam in omnibus creaturis rectum arbitror hanc eamdem debere sententiam custodiri: quoniam, sicut superius diximus, justitia debet Creatoris in omnibus apparere. Quæ, ut mihi videtur, ita demum lucidius ostendetur, si causas diversitatis unusquisque vel cœlestium, vel terrestrium, vel infernorum in semetipso præcedentes nativitatem corpoream habere dicatur. Verbo enim Dei et sapientia ejus creata sunt universa, et per ipsius suæ omnibus providet, atque omnes quibuscumque curari possunt remediis hortatur, et provocat ad salutem. VIII. Si
Abbreviated transcription (Latin):
si hec ita sunt. ergo iniusticia est apd̃
deumͤ Absit. Igitur sicut de esau ce
iacob diligentius ꝑscrutatis. scriptu¬
ris inuenitur. quia ñ est iniusticia
apud deun. ut ante qmͣ nascerent᷑
ł agerent aliquid. in hac scilicet
uita. diceretur quia maior sermet
minori. & ut inuenit᷑ ñ ẽẽ iniusticia
qd̃ et in uentre fratrẽ suũ supplan¬
tauit iacob. si ex precedentis uideli¬
cet uite merctis digne eũ dilectũ ẽẽ
sentiamus adeo. ita ut fratri prepo¬
ni mereretur. ita etiã de celestib cre¬
aturis. si aduertamꝰ quia ista diuer¬
sitas. non creature principiũ s ex
precedentib causis ꝓ meriti dignita¬
te diuersum singulis a conditore
ministerii paratur officium. ex eo
profecto qd̾ unus quisꝙ in eo qd̾
mens creatur a deo est. uł rationabi
meriti parauerit. uł amabilis dõ
łetiã odibilis extiterit. cũ tñ ce a¬
liqui ex his qui meliorib meritis
sunt. ad exornandũ mundi statum
compati reliquis & officiũ prebere

Expanded text:
si hæc ita sunt? Ergo injustitia est apud Deum?» Absit.» Igitur sicut de Esau et Jacob diligentius perscrutatis Scripturis invenitur, quia non est injustitia apud Deum ut antequam nascerentur, vel agerent aliquid in vita hac, diceretur «quia major serviet minori;» et ut invenitur non esse injustitia quod et in ventre fratrem suum supplantavit Jacob, si ex præcedentis videlicet vitæ meritis digne eum dilectum esse sentiamus a Deo, ita ut fratri præponi mereretur: ita etiam de cœlestibus creaturis, si advertamus quia ista diversitas non creaturæ principium, sed ex præ cedentibus causis pro meriti dignitate diversum singulis a Conditore ministerii paratur officium, ex eo profecto quod unusquisque in eo quod mens creatus a Deo est vel rationabils sibi meriti paraverit, vel amabilis Deo, vel etiam odibilis extiterit: cum tamen aliqui ex his qui melioribus meritis sunt ad exornandum mundi statum compati reliquis, et officium præbere
Abbreviated transcription (Latin):
bẽdientia xp̃i est: S et ceruix eccłie idẽ
obẽdientia eius similis effecta est o¬
bedientie xp̃i: qd̃ est monile ceruicis
Magna ergo in hoc laus sponse est.
dientie eius exequatur obẽdientie

Expanded text:
bedientia Christi est. Sed et cervix ejus, id est obedientia similis effecta est obedientiae Christi, quae est monile Christi. Magna ergo in hoc laus Mariae, jus gloriae exaequatur obedientiae
Abbreviated transcription (Latin):
comꝑat᷑. Turturũ fert̾ur naturam
huuismõdi ẽẽ: ut neq masculus p̃ter¬
unam feminam adeat aliam. neq fe¬
mina amplius qmͣ unum patiatur ma¬
rem: ita ut si accidat altero intercepto
suꝑeẽ alterum: pariter cum coniuge
extinctus. ei sit concubitus amor. Conue¬
nienter ergo similitudo turturis aptat᷑
iugium nesciat: uł qd continentie et
puditicie in ea tanqmͣ turturũ uolitet

Expanded text:
s. Turturum fertur natura hujusmodi esse, ut neque masculus praeter feminam ad coitum, neque femella amplius quam unum patiatur marem; ita ut si accidat altero interempto sive intercepto superesse alterum, pariter cum conjuge, exstinctus sit ei concubitus amor. Convenienter ergo similitudo turturis aptaturristi conjugium nesciat, vel quod continentiae et pudicitiae in ea tanquam turturum volitet
Abbreviated transcription (Latin):
Prius quidem dycerat quia nardis sua
dẽdisset ei ddorem sponsi et quia ꝑ unguẽ¬
tum quo uĩxerat õdoris eius fraglantiã
recepisset: nunc autẽ ait. frater mens mͥ
guttam redolet. Et hanc non diffusam
neq ut libet disꝑsam. s colligatã et con¬
strictam: quo scilicet odori prius suanitatis
densior reddatur. et uehementior. Et hic in¬
quit cum talis sit in medio uberũ meoꝵ
de moratur. et commanet: et requiem
ac mansionem suam faciat in loco pecto¬

Expanded text:
Prius quidem dixerat, quod nardus sua dedisset ei odorem sponsi; et quia per unguentum quo unxerat, odoris ejus fragrantiam recepisset: nunc autem ait: Frater meus mihi guttam redolet, et hanc non diffusam neque ut libet dispersam, sed colligatam et constrictam, quo scilicet odor ipsius suavitatis densior reddatur et vehementior. Et hic, inquit, 1558 cum talis sit, in medio uberum meorum commoratur et commanet, et requiem ac mansionem suam facit in loco pecto
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit pes quia non sum manius.
non sum de corpore: num propterea
non est de corpore: Et si dixerit auricła
quia non sum oculus non sum corꝑe:
num propterea non est de corpore:
Si totum corpus est oculus: tibi est¬
anditus: Si totum auditus: ubi o¬
doratus: Nunc aũ łs posuit unũqd̾q

Expanded text:
dixerit pes, Quia non sum manus, non sum de corpore; num ideo non est de corpore? Vel si dixerit auricula, Quia non sum oculus, non sum de corpore; num ideo non est de corpore? Si totum corpus oculus, ubi auditus? Si totum auditus, ubi odoratus? Nunc autem posuit Deus
Abbreviated transcription (Latin):
Pax ibi primus cibus est. humilitas si¬
mul apponitur. ac patientia mansue¬
tũdo. quoꝙ et lenitas: et qd̾ summe ei
suauitatis est puritas cordis. Caritas
autẽ in hoc coniuino:. principalẽ obtinet
locum. Tali ergo modo etiam tercia ex

Expanded text:
Pax ibi primus cibus est. Humilitas simul apponitur cum patientia, mansuetudo quoque et lenitas, et quod summe est, suavitas et puritas cordis. Charitas autem in hujusmodi convivio principalem obtinet lo
Abbreviated transcription (Latin):
propħe dementiã. quas nos ñ solũ
ñ suscipimus. s & om̃s has assertio¬
nes eorũ contra fidem nram uenien¬
tes refutamus atq respuimus.
Uersitũ uolo. & tempore confutato hoc
ꝑuerso dogniate atq depulso. ea q̃
de seripturis scĩs ab illis prolata ft̃.
qualit᷑ intelligi debeant exponemꝰ.¬

Expanded text:
prophetæ dementiam. Quas nos non solum prophetæ dementiam. Quas nos non solum non suscipimus, sed et omnes has assertiones eorum contra fidem nostram venientes refutamus atque respuimus. Verumtamen suo loco et tempore confutato hoc perverso dogmate et depulso, ea quæ de sanctis Scripturis ab illis prolata sunt, qualiter intelligi debeant exponem
Abbreviated transcription (Latin):
singula queq discernentes: usq̃quo
ꝑueniant in hoc ut ꝑfecti effecti &¬
spĩtales omĩa discernant. ꝑ hoc qd̾
in om̃i sc̃itate illuminati sensu ꝑ
uerbũ & sapientiã d̾i. a nullo pos¬
sint penitus discerni. Illa sane nos
nequaqmͣ recipienda censemꝰ. q̃ a qͥ¬
bidam suꝑfluo ł requiri itł astrui
solent. idest qd̾ anime in tm̃ sui de¬
cessũ ueniant ut nature rationa¬
bilis ac oignitatis oblite. etiã in or¬
dinẽ irrationabilẽ animantiũ ⁊ be¬
stiarũ ⁊ pecudũ deuoluant᷑. Pro qͥ¬
br etiam quasdã ex scripturis cõm̃ti¬
tias afferre astructiones solent. idẽ
qdꝰ uł pecus cui mulier se contra na¬
turã subiecerit. in reatũ parit̃ cũ
niu liere deuocet᷑. ac lapidari parit̾
ubeatur. Uel qd̾ taurus cornupeta
lapidari miebilominꝰ precipiat᷑. S
&e qd̾ balaam asina eius os d̾o aꝑien¬
te locuta est. & subuigale mutum
in hominũ uoce respondens arguit

Expanded text:
singula quæque discernentes, usquequo singula quæque discernentes, usquequo perveniant in hoc ut perfecte effecti spirituales omnia discernant per hoc quod in omni sanctitate illuminati sensu per Verbum et sapientiam Dei a nullo penitus possint discerni. Illa sane nos nequaquam recipienda censemus, quæ et a quibusdam superfluo vel requiri vel astrui solent; id est, quod animæ in tantum sui decessum veniant, ut naturæ rationabilis ac dignitatis oblitæ etiam in ordinem irrationabilium animantium, vel bestiarum, vel pecudum devolvantur: pro quibus etiam quasdam ex Scripturis commentitias afferre astructiones solent, id est quod vel pecus cui se mulier contra naturam subjecerit, in reatum pariter cum muliere devocetur ac lapidari pariter jubeatur; vel quod taurus cornupeta lapidari nihilominus præcipitur; sed et quod Balaam asina os ejus Deo aperiente locuta est, et subjugale mutum in hominum voce respondens arguit
Abbreviated transcription (Latin):
rectores tenebrarũ. ł spũalia neqͥtie¬
uł sp̃c maligni ł demonia ĩmunda
sunt. non substantialit̾ id habeant.
fecerunt hos malitie sortiti sunt gra¬
dus. Et est alter iste ordo rationabilis
creature qui se ita preceps nequitie
dedit. ut reuocari nolit magis qmͣ ñ
possit. dum scelerũ rabies iã libido
est & delectat. Tercius uͦ creature ra¬
tionabilis ordo est earũ q̃ humanũ
genus replendum aꝑte uidicant᷑.
qui filii dĩ facti fuerint. uł filii re¬
surrectionis. uel hii qui dereliq̃rint
tenebras. & dilexerint lucẽ & facti
fuerint filii lucis. uł qui omẽm
pugnã sriꝑantes & pacifici effecti.
filui pacis ac filii di fiunt: uł hu qͥ
mortificantes menbrasua q̃ st̃ suꝑ
terrã. & transcendentes non solũ cor¬
poreã naturã uerũetiã anime ip̃ius
ambiguos fragilesq motus adiun¬
xerint se dño. facti ex integro sꝑc̃. ut
sint cum illo unus spc̃ semꝑ. eũ ip̃o

Expanded text:
rectores tenebrarum, vel spiritualia nequirectores tenebrarum, vel spiritualia nequius maligni, vel dæmonia immunda sunt, non substantialiter id habeant, fecerunt, hos malitiæ sortiti sunt gradus. Et est alter iste ordo rationabilis creaturæ, qui se ita præceps nequitiæ dedit, ut revocari nolit magis quam non possit, dum scelerum rabies jam libido est, et delectat. Tertius vero creaturæ rationabilis ordo est earum quæ ad humanum genus replendum aptæ judicantur qui filii Dei facti fuerint, vel filii resurrectionis, vel hi qui dereliquerint tenebras, et dilexerint lucem, et facti fuerint filii lucis; vel hi qui omnem pugnam superantes, et pacifici effecti, filii pacis et filii Dei fuerint; vel qui mortificantes membra sua quæ sunt super terram, et transcendentes non solum corpoream naturam, verum etiam animæ ipsius ambiguos fragilesque motus adjunxerint se Domino, facti ex integro spiritus, ut sint cum illo unus spiritus semper, cum ipso
Abbreviated transcription (Latin):
casu uł principatus teneant pͥnci
tatis huius adeꝑti sint. licet ñ sit
nrm̃ ł scire ⁊ querere. qui illi actꝰ
fuerint ꝑ quos in istũ ordinẽ ue¬
nire meruerint. S hoc tmñ scire
sufficit. ad di equitatẽ & iusticiã
demonstrandã. quia scđm scientiã
apud dm̃. quin potius omĩa ꝓ me¬
ritis singłorũ profectib ꝙ dispen¬
sat. Neq ergo angłorum officium
nisi ex merito constat. neq potesta¬
des nisi ex profectu suo agunt pote¬
statẽ. Neq que nominant᷑ sedes idẽ
uidicandi ł regendi potestas id nisi
ex meritis administrant. Neq dña¬
tiones contra merctũ dnãnt᷑. Et ẽ
unus iste summꝰ & excellentissimꝰ or¬
do in celestib. rationabilis crrature
głosa officiorũ uarietate dis positꝰ.
Similit sane etiã de aduersaruis
uirtutib sentiendũ est. q̃ se in id lo¬
ci atq officii prebuerunt. ut hoc qd̃¬
uł principatꝰ. potestates. ł mundi

Expanded text:
casu, vel Principatus teneant princicasu, vel Principatus teneant princitatis hujus adepti sunt, licet non sit nostrum vel scire vel quærere qui illi actus fuerint per quos in istum ordinem venire meruerint. Sed hoc tantum scire sufficit ad Dei æquitatem et justitiam demonstrandam, quia secundum sententiam apud Deum,» qui potius omnia pro meritis singulorum profectibusque dispensat. Neque ergo Angelorum officium nisi ex merito constat, neque Potestates nisi ex profectu suo agunt potestatem, neque quæ nominantur Sedes, id est judicandi vel regendi potestates, id nisi ex meritis administrant; neque Dominationes contra meritum dominantur: et est unus iste summus et excellentissimus ordo in cœlestibus rationabilis creaturæ gloriosa officiorum varietate dispositus. Similiter sane etiam de adversariis virtutibus sentiendum est, quæ se in id loci atque officii præbuerunt, ut hoc quod principatus, vel potestates, vel mundi
Abbreviated transcription (Latin):
test. Et iusticia est. Iusticia autẽ numqͣ
profecto iniusticiã capiet. Et uerbũ
est ł ratio: q̃ utiq irrationabilis ef¬
fici non ꝑotest. S ⁊ lux est. Et lucẽ cer¬
tũ est. qd̃ tenebre non comp̃hendant.
enĩ ł substantialit̾ scã est. Si qua aũ
alia natura scã est. ex assumptione
hoc uł inspiratione sp̃c scĩ habet ut
sanctificet᷑. non ex sua natura hoc pos¬
lidens. s accidens sibi. propt̃ qd̃ & deci¬
decidere eam possibile est. S & fapien¬
diã quis accidentem nichilominus ht̃.
quamius in nr̃a positũ sit potestate.
studio nr̃o & uite merito si sapientie
oꝑam demꝰ. effici sapientes. & si sem¬
ꝑ id studii geramus. semper sapĩe
participemus. Et id nobis uel plits
ł minus accidat. siue ꝓ uite merito
siue ꝓ studii quantitate. Benigni¬
tas enĩ dei scłm qd̾ se dignũ est pro¬
uocat omĩa. & attrabit ad beatũ finẽ
dens disputatio sufficient̃ oftendit
qd̃ non indiscreto uł fortuito aliqͦ

Expanded text:
stitia est, justitia autem nunquam profecto injustitiam capiet; et Verbum est vel ratio, quæ utique irrationabilis effici non potest: sed et lux est, et lucem certum est quod tenebræ non comprehendant. enim vel substantialiter sancta est. Si qua autem alia natura sancta est, ex assumptione hoc vel inspiratione Spiritus sancti habet ut . sanctificetur, non ex sua natura hoc possidens, sed accidens sibi, propter quod et decidecidere eam possibile est. Sed et sapientiam quis accidentem nihilominus habet, quamvis in nostra positum sit potestate, studio nostro et vitæ merito, si sapientiæ operam damus, effici sapientes, et si semper id studii geramus, semper sapientiæ participemus, et id nobis vel plus vel minus accidat, sive pro merito vitæ, sive pro studii quantitate. Benignitas enim Dei, secundum quod se dignum est, provocat omnia, et attrahit ad beatum finem dens disputatio sufficienter ostenderit quod non indiscreto vel fortuito aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
homo uł medicus ẽẽ ł grãmaticus
Ita si dicimus nullã ẽẽ naturã q̃ ñ
possit recipere malũ. ñ tñ continuo
etiã recepisse malũ designat᷑. Scd̾m
nos namq nec diabolus quidẽ ipe
incapax fuit boni. Non tñ iccuro
quia potuit recipere bonũ: etiã uolu¬
it ł uirtuti oꝑam dedit. Sicut enĩ ꝑ ħi
q̃ de prophetis exempla protulimus
edocetur. fuit aliqn bonus cũ in para¬
dyso dei in mẽdio cherubin uersaretur.
Sicut ergo iste habuit quidẽ in se ⁊
uirtutis recipiende uł malitie facul¬
tatem. & a iurtute declinãs tota se m̃te
conuertit ad malũ: ita etiã cetere cre¬
ature cum utriusꝙ: habeant facul¬
tatẽ. ꝓ arbitrii libertate fugientes
malũ. adherent bono. Nulla ergo
natura est q̃ non recipiat bonũ ⁊ ma¬
lũ excepta d̾i natura q̃ bonorũ om̃iũ
fons est & sapĩa: xp̃c et enĩ est. Et sa¬

Expanded text:
homo vel medicus esse, vel grammaticus: homo vel medicus esse, vel grammaticus: ita si dicimus nullam esse naturam quæ non possit recipere malum, non tamen continuo etiam recepisse malum designatur. Secundum nos namque ne diabolus quidem ipse incapax fuit boni: non tamen idcirco quia potuit recipere bonum, etiam voluit, vel virtuti operam dedit. Sicut enim per hæc quæ de Prophetis exempla protulimus, edocetur, fuit aliquando bonus, cum in paradiso Dei in medio Cherubim versaretur. Sicut ergo iste habuit quidem in se vel virtutis recipiendæ vel malitiæ facultatem, et a virtute declinans tota se mente convertit ad malum ita etiam cæteræ creaturæ cum utriusque habeant facultatem, pro arbitrii libertate fugientes malum, adhærent bono. Nulla igitur natura est quæ non recipiat bonum vel malum, excepta Dei natura quæ bonorum omnium fons est,
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo isti qui sccł̃m illos spãles
sunt in peocata huius cemodi cor¬
ruerunt. Maxime cũ soleant fre¬
quent as serere & dicere. qm̃ ñ po¬
test arbor bona malos fructus face̾.¬
erant paulus & petrus. quom istos
fructus tam pessimos attulisse pu¬
tandi sunt:Qd̾ si res ponderint ea
q̃ comminisci solent. qm̃ ñ paulus
ꝑsecutus est. s alius nescio quis qͥ
erat in paulo: neqr petrus negauit
s alius negauit in petro: quare pau¬
lus si nichil peccauerat dixit. quia
chil est in om̃i rationabili creatura:
qd̾ non tam boni qmͣ mali sit capax.
S non continuo quia dicimus nul¬
lam ẽẽ naturã q̃ non possit recipere
malũ. iccirco confirmamꝰ omem̃ na¬
turã recepisse malũ. idest malã effec¬
tam. sicut est dicere quia omĩs ho¬
minis natura recipit ut possit naui¬
gare: ñ tũ ex eo etiã omis homo na¬
iugabit. Et itm. Omĩ homimi possi¬
bile est discere artẽ grãmaticã ł me¬
dicinã. ñ tũ iccirco oftenditur omĩs

Expanded text:
quomodo isti, qui secundum illos spirituales sunt, in peccata hujusmodi corruerunt; maxime cum soleant frequenter asserere, et dicere quoniam «non potest arbor bona malos fructus faceerant Petrus et Paulus; quomodo istos fructus tam péssimos attulisse putandi sunt? Quod si responderint ea quæ comminisci solent, quoniam non Paulus persecutus est, sed alius nescio quis qui erat in Paulo; neque Petrus negavit, sed alius negavit in Petro: quare Paulus, si nihil peccaverat, dixit quia s vero nihil est in omni rationabili creatura, quod non tam boni quam mali sit capax. Sed non continuo, quia dicimus nullam esse naturam quæ non possit recipere malum, idcirco confirmamus omnem naturam recepisse malum, id est malam effectam: sicut est dicere quod omnis hominis natura recipit ut possit navigare, non tamen ex eo etiam omnis homo navigabit; et iterum omni homini possibile est discere artem grammaticam vel medicinam, non tamen idcirco ostenditur omnis
Abbreviated transcription (Latin):
li. tum deinde ꝑ singulos minimoꝵ
qui sunt in eccłia. qui uł qui ascri¬
bi singulis debeant angłi. qui etiã
cotidie uideant faciẽ dĩ. s & quis
debeat ẽẽ angelus qui circũdet in
circũ timentiũ dm. q̃ utiq omĩa
ñ casu. neq fortuitu geri. neq qͥa
naturalit̃ tales facti sint estiman¬
dũ est. ne etiã in hoc factoris ineqͣ¬
litas accusetur. s ꝓ meritis ac
uirtutib ac ꝓ unius cuiꝰq uigore
& ingenio deferri Aiustissimo & e¬
quissimo moderatore omĩũ creden
ramus in illas ineptas atq impias
fabulas eorñ qui naturas spãles di¬
uersas & ob hoc a diuersis conditoribꝰ
institutas. tam in celestib qmͣ etiã
rat̾ animas hominũ fingunt. dii& uni
eidem qr conditori diuersas naturas
rationabiliũ creaturarũ ascribi ui¬
decur absurdum. sieut uere absurdũ
est. & causã tñ eius diuersitatis ig¬
norant. Auint enĩ consequens ñ u¬
deri. ut unus atqr idem sp̃s conditor.

Expanded text:
li: tum demum per singulos minimorum li: tum demum per singulos minimorum qui sunt in Ecclesia, qui vel qui, ascribi singulis debeant Angeli qui etiam quotidie videant faciem Dei: sed et quis debeat esse Angelus qui circumdet in circuitu timentium Deum. Quæ utique omnia non casu neque fortuito geri, neque quia naturaliter tales facti sunt, existimandum est, ne etiam in hoc factoris inæqualitas accusetur: sed pro meritis et virtutibus ac pro uniuscujusque vigore et ingenio deferri a justissimo et æquissimo moderatore omnium credendramus in illas ineptas atque impias fabulas eorum qui naturas spirituales diversas et ob hoc a diversis conditoribus institutas, tam in cœlestibus quam etiam inter animas hominum fingunt: dum et uni eidemque conditori diversas naturas rationabilium creaturarum ascribi videtur absurdum, sicut vere absurdum est, et causam tamen ejus diversitatis ignorant. Aiunt enim consequens non videri ut unus atque idem conditor
Abbreviated transcription (Latin):
imili quoq: ratione etiã de
angłis utendũ puto. nec esti¬
mandũ qm̃ fortuitu accidat ut illi
angło illud inuingat᷑ officium. ũ¬
bi grã ut raphaeli curandi &e me¬
dendi opus. Gabrieli bellorũ proui¬
dentia. Oichaeli mortaliũ preces
supplicationes q curare. Hec enĩ of¬
ficia promerusse eos ñ alit̾̃ putan¬
dum est. quam ex suis quẽq meritis
& ꝑro studus ac uirtutib q̃ ante
mundi istius compagem gesserint
suscepisse.Tum deinde in archan¬
gelico ordine illud uł illud officui
genus. unicuiq deputatũ. Alius
uͦ in archanglorum ordinẽ meruis¬
se describi ⁊ agere sub illo ł illo ar¬
changelo uł illo duce ⁊ principe
ordinis sui. Que omĩa ut diximꝰ ñ
fortuitu neq indiscrete. s apcissimo
ce iustissimo di iũdicio ordinata ft̃.
& ꝓ meritis disposita. ip̃o iudican¬
te & probante. ut illi quidẽ angło
ephesiorum committi eccłia debeat.
illi uͦ alii smirnensiũ & ille quidẽ
angłs ut sit petriͥ aluis ut sit pau¬

Expanded text:
imili quoque ratione etiam de Angelis utendum puto, nec existimandum quoniam fortuito accidat ut illi Angelo illud injungatur officium, verbi gratia, ut Raphaëlo curandi et medendi opus, Grabrielo bellorum providentia, Michaëlo mortalium preces supplicationesque curare; hæc enim officia promeruisse eos non aliter putandum est, quam ex suis quemque meritis et pro studiis ac virtutibus quæ ante mundi hujus compagem gesserint, suscepisse: tum deinde in archangelico ordine illud vel illud officii genus unicuique deputatum; alios vero in Angelorum ordine meruisse describi, et agere sub illo vel illo Archangelo, vel illo duce, vel principe ordinis sui. Quæ omnia, ut dixi, non fortuito atque indiscrete, sed aptissimo et justissimo Dei judicio ordinata sunt, et pro meritis disposita ipso judicante et probante: ut illi quidem Angelo Ephesiorum committi Ecclesia debeat, illi vero alii Smyrnensium; et ille quidem Angelus ut sit Petri, alius vero ut sit Pau
Abbreviated transcription (Latin):
qm supra exposiumus arguit atq
confutat. ꝑ quã causa diuersitatis
ac uarietatis in singulis quib q
creaturis ostenditur ex iparũ motibꝰ
tate descendere. S quo facilius hec
ita eẽ in celestib agnoscant᷑. de bis
q̃ int̾ homines gesta sunt. uł gerun¬
t᷑ proferamꝰ exempla. ut consequent᷑
ex uisibilib etiã inuisibilia cõ¬
templem᷑. Paulũ uł petrũ sine du¬
bio sꝑãlis nature fuisse confirmant.
Cum ergo contra pietatẽ egisse pau¬
lus inueniatur. in eo qd persecutus
est eccłiam dĩ: cũq petrus peccatũ
tã graue cõmiserit. ut ancilla o¬
stiaria interrogante se cũ iuram̃to
affirmauerit nescire quis sit xp̃c.¬

Expanded text:
upra exposuimus, redarguit atque confutat, per quam causa diversitatis ac varietatis in singulis quibusque creaturis ostenditur ex ipsarum motibus tate descendere. Sed quo facilius hæc ita esse in cœlestibus agnoscantur, de his quæ inter homines gesta sunt, vel geruntur, proferamus exempla, ut consequenter ex visibilibus etiam invisibilia contemplemur. Paulum vel Petrum sine dubio spiritualis naturæ fuisse confirmant. Cum ergo contra pietatem Paulus egisse inveniatur, in eo quod persecutus est Ecclesiam Dei; cumque Petrus peccatum tam grave commiserit, ut ancilla ostiaria interrogante se cum juramento affirmarit nescire se quis sit C
Abbreviated transcription (Latin):
adhuom maus titulum laudis ex¬
tollit. et affirmat. quia non tm̃ cũ pro¬
xima est ei speciosa sit. s et si contin¬
gat ei absentẽ eẽ etiam sic speciosa sit.
hoc enim indicatur in eo qd̾ eumdi¬
didit post hec absolute et sine ulla ad¬

Expanded text:
hristus titulum laudis extollit et affirmat, quia non tantum, cum proxima est ei corpore, sponsa sit; sed etsi contingat ei absentem esse, etiam sic sponsa sit. Hoc enim indicatur in eo quod cum dididit post haec absolute et sine ad
Abbreviated transcription (Latin):
sensꝰ nr̃ caꝑe pot̾. qualitatẽ sp̃ał corporis
talẽ qͣndã ẽẽ sentire possumꝰ. in qͦ habita¬
re deceat ñ solũ scãs quasq ꝑfectasq aĩas.
uerũ ⁊̃ õem illã creaturã q̃ libabit᷑ aserui¬
tute corruptiõis. De qͦ corꝑe ⁊̃ illud apłs

Expanded text:
s noster capere potest, qualitatem spiritualis corporis talem quandam esse sentimus, in quo inhabitare deceat non solum sanctas quasque perfectasque animas, verum etiam omnem illam creaturam, quae liberabitur a servitute corru