comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deant: qui ignorantes d̃ĩ iusticiã
& suam uolentes constituere ius¬
ticiȩ d̾i non sunt subiecti. Ecce cui
respondeant sibi placentes: & ad
bona oꝑa facienda dm̃ sibi neces¬
sarium non putantes. Nonne hu¬
ic resistunt ueritati homines m̃te
corrupti. reꝓbi circa fidem. qui
respondent & loquuntur miqͥta¬
tem dicentes. a deo habemꝰ qđ̃ ho¬
mines sumus : a nob̾ipsis autẽ qd̃
iusti sumus: quid dicitis. qui uos
ipsos decipitis. non assertores s p̃ci¬
pitatores lib̃i arbitrii: ex alto ela¬
tionis. ꝑ mania presumpsitionis
in ꝓfunda submersionis: nempe
uox ur̃a est qd̃ homo ex seipso fac̃
iusticiam. Noc ẽ altum elationis
palmes non potest fructũ ferre ase¬
metipso nisi manserit in uite. Ite
nunc ꝑ abrupta. & non habentes
ubi figamini: uentosa loquacita¬
te iactamini. Hȩc sunt inania pre¬
sumpsitionis ur̃e. s qͥd uos sequat᷑
uidete: & si est in uob̃ ullus sensus
horrete. Qui enim a semetipso se

Expanded text:
deant, qui « ignorantes Dei justitiam, deant, qui « ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . » Ecce cui respondeant sibi placentes, et ad bona opera facienda Deum sibi necessarium non putantes. Nonne huic resistunt veritati homines mente corrupti, et reprobi circa fidem, qui respondent, et loquuntur iniquitatem, dicentes: A Deo habemus, quod homines sumus, a nobis ipsis autem quod justi sumus. Quid dicitis? quid vos ipsos decipitis? non assertores sed praecipitatores liberi arbitrii, ex alto elationis, per inania praesumptionis in profunda submersionis. Nempe vox vestra est, quod homo ex semetipso facit justitiam: hoc est altum elationis « Palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi manserit in vite . » Ite nunc per abrupta, et non habentes ubi figamini, ventosa loquacitate jactamini. Haec sunt inania praesumptionis vestrae, sed quid vos sequatur videte, et si est in vobis ullus sensus, horrete. Qui enim a semetipso se
Abbreviated transcription (Latin):
palmites. & agri¬
colam patrẽ: unde
iam pridem sicut
potuimus dispu¬
tatum est. In hac autem lectione
cum adhuc de seipso qui ẽ uitis. &
de suis palmitib hoc ẽ discipłis lo¬
queretur: manete inquit in me
& ego in uob̃. Non eo modo illi in
ipso: sicut ipse in illis. Utrumq
autẽ ꝓdest: non ipsi s illis. Ita qͥp¬
pe sunt in uite palmites: ut uiti
non conferant. s inde accipiant un¬
de uiuant. Ita uͦ uitis ẽ in palmi¬
tib. ut uitale alim̃tum subminiᷤ¬
tret eis: non sumat ab eis. Ac per
hoc & manentẽ. in se habere xp̃m.
& manere in xp̃o: discipłis ꝓdest
utrumq non xp̃o. Nam preciso
palmite: potest de uiua radice aliꝰ
pullulare. Qͥ autem precisus est.
sine radice non potest uiuere. De¬
niq adiungit & dicit. Sicut pal¬
mes non potest fructum ferre a
semetipso nisi manserit in uite: sic
nec uos nisi in me manseritis. Mag¬
na gr̃e comm̃datio frẽs mei: corda
instruit humilium. ora obstruit
suꝑboꝵ. Ecce cui si audent respon¬

Expanded text:
palmites, et agricolam Patrem: unde jampridem sicut potuimus disputatum est. In hac autem lectione, cum adhuc de seipso qui est vitis, et de suis palmitibus, hoc est discipulis loqueretur: Manete, inquit, in me, et ego in vobis. Non eo modo illi in ipso, sicut ipse in illis. Utrumque autem prodest non ipsi, sed illis. Ita quippe in vite sunt palmites, ut viti non conferant, sed inde accipiant unde vivant: ita vero vitis est in palmitibus, ut vitale alimentum subministret eis, non sumat ab eis. Ac per hoc et manentem in se habere Christum, et manere in Christo, discipulis prodest utrumque, non Christo. Nam prpalmite, potest de viva radice alius pullulare; qui autem praecisus est, sine radice non potest vivere. Denique adjungit et dicit: Sicut palmes non potest ferre fructum a semetipso, nisi mannec vos, nisi in me manseritis . » Magna gratiae commendatio, fratres mei: corda instruit humilium, ora obstruit superborum. Ecce cui si audent respon
Abbreviated transcription (Latin):
Et iħc ꝓficiebat sapientia & ȩtate
& grã. apud dm̃ &e homines. Scd̃m
hoc gͥ recte possumꝰ dicere. quod
cũ ad naturã di non ꝑtineat hu¬
mana natura. ad ꝑsonã tam̃ uni¬
geniti filii d̾i ꝑ grãm ꝑtinet huma¬
na natura: & tantã grãm ut nul-¬
la sit maior. nulla ꝓrsus equalis.
Neq enĩ illã susceptionẽ hominiꝰ
ulla merita p̃cessert̃. s ab illa
susceptione merita eius cuncta
ceperunt. Manet gͦ filiꝰ in dilec¬
tione qua eum dilexit pat̃: et
ideo seruauit precepta eius. Qͥd
est enĩ & ille homo: nisi qd̃ d̾s
susceptor ẽ eius: d̾s enĩ erat u̾¬
bũ: unigenitus gignenti coẽt¬
nus. S ut mediator daret᷑ nob̃
ꝑ ineffabilem grãm: uerbũ ca¬
ro factum ẽ & habitauit in no¬
bis. finit sermo.lxxxiiii. hec locutꝰ

Expanded text:
aetate et gratia apud Deum et homines . Secundum hoc igitur recte possumus dicere quod cum ad naturam Dei non pertineat humana natura, ad personam tamen unigeniti Filii Dei per gratiam pertinet humana natura, et tantam gratiam, ut nulla sit major, nulla prorsus aequalis. Neque enim illam susceptionem hominis ulla merita praecesserunt, sed ab illa susceptione merita ejus cuncta coeperunt. Manet ergo Filius in dilectione qua eum dilexit Pater, et ideo servavit praecepta ejus. Quid est enim et ille homo, nisi quod Deus susceptor est ejus? Deus enim erat Verbum, unigenitus gignenti coaeternus. Sed ut mediator daretur nobis, per ineffabilem gratiam Verbum caro factum est, et habitavit in nob
Abbreviated transcription (Latin):
a qua uos diligo manebitis: si¬
mea p̃cepta seruabitis. Non gͦ
cepta eiꝰ seruare non possumꝰ.
hȩc ẽ. grã quȩ humilib patet.
ledionẽ pat̾s intelligi uoluit. qͣ
eum diligit pater. Ita quippe dixe¬
rat. Sicut dilexit me pater. & e¬
go dilexi uos. Atq his uerbis. illa
subumxit manete in dilectione
mea: illa ꝓculdubio qua dilexi
uos. Ergo quod ait etiam de pa¬
tre maneo in eiꝰ dilectione. illa scił
accipienda ẽ qua dilexit eum pa¬
ter. Sed numquid & hic gr̃a in¬
telligenda ẽ qua pater diligit fi¬
lium. sicut gratia ẽ qua nos dili¬
git filiꝰ. cum simꝰ nos filii grã ñ
natura. unigenitꝰ autẽ natura
non grã: an hoc etiam in ipso fi¬
lio ad hominẽ referendũ est: ita
sane. Nlam dicendo sicut dilexit
me pat̾ & ego dilexi uos: grãm
mediatoris ostendit. Mediator aũ
d̾i & hominũ non in quantũ d̾s

Expanded text:
a qua a qua mea praecepta servabitis? Non ergo cepta ejus servare non possumus. Haec est gratia quae humilibus patet, lectionem Patris intelligi voluit qua eum diligit Pater. Ita quippe dixerat, Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; atque his verbis illa subjunxit, Manete in dilectione mea: illa procul dubio qua dilexi vos. Ergo quod ait etiam de Patre, maneo in ejus dilectione, illa scilicet accipienda est, qua dilexit eum Pater. Sed nunquid et hic gratia intelligenda est qua Pater diligit Filium, sicut gratia est qua nos diligit Filius, cum simus nos filii gratia, non natura: Unigenitus autem, natura, non gratia? An hoc etiam in ipso Filio ad hominem referendum est? Ita sane: nam dicendo, sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos: gratiam Mediatoris ostendit. Mediator autem Dei et hominum, non in quantum Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
cepta mea seruaueritis manebi¬
tis in dilectione mea: ostendit ñ
unde dilectio generetur. s unde
monstretur. Tamꝗͣ diceret. Nolite
putare uos manere in dilectione
mea: si non seruatis p̃cepta mea.
Si enim seruaueritis. manebitis:
hoc ẽ hinc apparebit qd̃ in dilec¬
tione mea manebitis. si mea pre
cepta seruabitis: ut nemo se fal¬
lat dicendo quod eum diligat. si
eius p̃cepta non seruat. Nam in
tantum eum diligimꝰ: in quantũ
eiꝰ p̃cepta sernamus. In quantũ
ait manete in dilectione mea ñ
apparet quã dixerit dilectionẽ.
utrum qua eum diligimꝰ. an qͤ
ipse nos diligit: s ex uerbo suꝑi¬
ore dinoscitur. Sixerat quippe
& ego dilexi uos: cui uerbo con¬
tinuo subiunxit. manete in dilec¬
tione mea. illa gͦ qua dilexit noꝰ.
Qͥd ẽ gͦ manete in dilectione me¬
a: nisi manete in grã mea: et
qͥd ẽ si p̃cepta mea seruaueritiᷤᷤ
manebitis in dilectione mea. nͥ
ex hoc scietis qd̃ in dilectione me¬

Expanded text:
aecepta mea servaveritis, manebiaecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea, ostendit non unde dilectio generetur, sed unde monstretur. Tanquam diceret, Nolite vos putare manere in dilectione mea, si non servatis praecepta mea: si enim servaveritis, manebitis. Hoc est, hinc apparebit quod in dilectione mea manebitis, si praecepta mea servabitis. Ut nemo se fallat, dicendo quod eum diligat, si ejus praecepta non servat. Nam in tantum eum diligimus, in quantum ejus praecepta servamus: in quantum ait, Manete in dilectione mea, non apparet quam dixerit dilectionem, utrum qua eum diligimus, an qua ipse nos diligit; sed ex verbo superiore dignoscitur. Dixerat quippe, Et ego dilexi vos; cui verbo continuo subjunxit, Manete in dilectione mea: illa ergo qua dilexit nos. Quid est ergo, Manete in dilectione mea, nisi, manete in gratia mea? Et quid est, Si praecepta mea servaveritis, manebitis in dilectione mea, nisi, ex hoc scietis quod in dilectione me
Abbreviated transcription (Latin):
II nob̾ oꝑa bona. Nam unde nob̾
eẽnt: nisi qr fides ꝑ dilectionem
oꝑatur: unde autẽ diligeremus:
nisi prius diligerem᷑: aꝑtissime
hoc in epła sua idem iste eugłis¬
ta dixit. Nos diligamꝰ: qm̃ ipse
sicut dilexit me pat̃ & ego dilexi
uos. non equalitatem nature os¬
tendit nr̃e & suȩ sicut ẽ patris ꝙ
ipsius: s grãm qua mediator dĩ
diator quippe monstratur cũ di¬
cit: diligit me pater. & ego uos.¬
Nam pater utiq diligit & nos
s in ip̃so: qr in hoc glorificatur
pater ut fructum afferamꝰ in ui¬
te hoc ẽ in filio. & efficiamur eiꝰ
discipłi. Manete inquit in dilecti
one mea. Quomodo manebimus:
Audi qͥd sequitur. Si precepta in
quit mea seruaueritis. manebiti
in dilectione mea. Bilectio facit p̃¬
cepta seruari: an p̃cepta serua¬
ta faciunt dilectionẽ: SSed quis
ambigat qd̃ dilectio p̃cedit: un¬
de enĩ p̃cepta seruet non habet.
qui non diligit. Quod gͦ ait si p̃¬

Expanded text:
nt nobis opera bona. Nam unde nobis nt nobis opera bona. Nam unde nobis essent, nisi quia fides per dilectionem operatur ? Unde autem diligeremus, nisi prius diligeremur? Apertissime hoc in Epistola sua idem iste evangelista dixit: Nos diligamus Deum, quoSicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos; non aequalitatem naturae ostendit nostrae et suae, sicutipsius, sed gratiam qua mediator est . Mediator quippe monstratur, cum dicit, Diligit me Pater, et ego nam Pater utique diligit et nos, sed in ipso, quia in hoc clarificatur Pater ut fructum afferamus in vite, hoc est in Filio, et efficiamur ejus discipuli. Manete, ione mea. Quomodo manebimus? Audi quid sequitur: Si praecepta mea, inquit, servaveritis, manebitis in dilectione mea. Dilectio facit praecepta servari, an praecepta servata faciunt dilectionem? Sed quis ambigat quod dilectio praecedit? Unde enim praecepta servet non habet, qui non diligit. Quod ergo ait, Si pr
Abbreviated transcription (Latin):
qua glorificat᷑ non hõ s ds. si ñ
ex oꝑib sed ex fide iustificatur.
ut ex deo illi sit quod etiam be¬
ne oꝑatur qm̃ palmes sicut iã
suꝑius dixit non potest ferre
fructum a semetipso. Si enĩ in
hoc clarificatus est d̃s pat̃̾ ut
fructum plurimũ afferamꝰ. et
efficiamur. xp̃i discipłi. ñ hoc nr̃e
głe: tribuamꝰ: tamquã hoc ex no¬
bis ipsis habeamꝰ. Eius ẽ enĩ hec
gra: & ideo in hoc non nr̃a sed
eius ẽ gła. Unde & alibi cũ dixiᷤ¬
set. sic luceat lumen ur̃m coram
hominib ut uideant bona oꝑa
ur̃ã. ne a semetipsis putarent ẽe
bona oꝑa sua. mox addidit. & glo¬
rifificent patrẽ. ur̃m qui in cęlꝰ
est. In hoc enĩ glorificatur pat̃
ut fructũ plurimũ afferamꝰ: et
efficiam᷑ xp̃i discipłi. A quo effi¬
cimur: nisi ab illo cuiꝰ miscdia
p̃uenit nos: Ipsius enĩ sumꝰ fig¬
b bonis. Sicut dilexit me pater
inqͥt. & ego dilexi uos: manete
IIin dilectione mea. Ecce unde st̃¬

Expanded text:
qua glorificatur non homo, sed Deus, si non ex operibus, sed ex fide justificatur, ut ex Deo illi sit quod etiam bene operatur: quoniam palmes, sicut jam superius dixi, non potest ferre fructum a semetipso . Si enim in hoc clarificatus est Deus Pater ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli; ngloriae tribuamus, tanquam hoc ex nobis ipsis habeamus. Ejus est enim haec gratia: et ideo in hoc non nostra, sed ejus est gloria. Unde et alibi cum dixisset, Sic luceat lumen vestrum coram hominibus, ut videant opera vestra bona : ne a semetipsis putarent esse bona opera sua, mox addidit, Et glorificent Patrem vestrum, qui in coelis est . In hoc enim glorificatur Pater ut fructum plurimum afferamus, et efficiamur Christi discipuli. A quo efficimur, nisi ab illo cujus misericordia praevenit nos? Ipsius enim figbus bonis . 2. Sicut dilexit me Pater, inquit, et ego dilexi vos: manete in dilectione mea. Ecce unde su
Abbreviated transcription (Latin):
cium. s in testimonium. Ꝙ qr sic
insunt eis ut non maneant mne¬
is: ad hoc tenentur ab eis ut iu¬
dicentur ex eis. Finit sermo
dicit. in hoc clarificatꝰ ẽ pater
mĩs u fructum plurimũ affe¬

Expanded text:
cium, sed in testimonium. Et quia sic insunt eis ut non maneant in eis, ad hoc tenentur ab eis, ut judicentur ex eis. TRACTATUS dicit, In hoc clarificatus est Pater meus, ut fructum plurimum affe
Abbreviated transcription (Latin):
ubi aduersarium concorditer
uincimus. ut desidẽmus pacem
ubi aduersarium non habebi¬
mus. Quod uͦ dñs adiunxit
atq ait. ñ quomodo mundus
dat ego do uobis: quid est alud
nisi non quomodo homines dant
qui diligunt mundum. ita do uo¬
bis. qui ꝓpterea sibi dant pacem
ut sine molestia litium atq belloꝵ
non do s amico suo mundo ꝑfru¬
antur: & quando iustis dant pa¬
cem ut non eos ꝑsequantur. Pax¬
ẽẽ non potest uera. ubi non est
uera concordia: qr disiuncta sunt
corda. Quomodo enim consors dr̃
qui sortem iungit: ita ille consors
dicendus est qui corda iungit.
non sicut mundus. s sicut ille ꝑ
quem factus est mundus. ut con¬
cordeᷤᷤ simus uingamus corda in
uicem: & cor unum sursum habe¬
amus ne corrumpatur in terra.

Expanded text:
ubi adversarium concorditer ubi adversarium concorditer vincimus, ut desideremus pacem, ubi adversarium non habebimus. 5. Quod vero Dominus adjunxit, atque ait, Non quomodo mundus dat, ego do vobis; quid est aliud, nisi, non quomodo homines dant qui diligunt mundum, ita do vobis? Qui propterea dant sibi pacem, ut sine molestia litium atque bellorum, non Deo, sed amico suo mundo perfruantur: et quando justis dant pacem ut non eos persequantur, pax non potest esse vera, ubi non est vera concordia; quia disjuncta sunt corda. Quomodo enim consors dicitur, qui sortem jungit; ita ille concors dicendus est, qui corda jungit. non sicut mundus, sed sicut ille per quem factus est mundus, ut concordes simus; jungamus invicem corda, et cor unum sursum habeamus, ne corrumpatur in terra.
Abbreviated transcription (Latin):
delectamur legi d̃ĩ scđm intiori¬
orem hominẽ: s non ẽ plena q
uidemus aliam legem in mẽbris
nr̃is repugnantem legi mentis
nostre. Itemq inter nosipsos est¬
pax nobis. qr inuicem nobis cre¬
dimus. quod inuicem diligamus.
Sed nec ipsa plena est: qr cogita¬
tiones cordis nr̃i inuicem ñ uide¬
mus. & quedam de nobis que ñ
sunt in nobis inuicem uł in me¬
lius uel in deterius opinamur.
Itaq ista etiam si ab illo nobisre¬
licta est: pax nr̃a est. Nisi enim
ab illo non hab̃emus et talem:
sed ipse non habet talem. Si te¬
nuerimus usq in finem qualẽ
accepimus: qualem habet habe¬
bimus. ubi nicħ repugnet nob̃¬
ex nobis. & nichil nos inuicem
lateat in cordib nr̃is. Nec igno¬
ro ista dñi uerba etiam sic acci¬
pi posse. ut eiusdem sententie re¬
petitio uideatur. Pacem relinqͦ
uobis: pacem meam do uobis:
ut quod dixerat pacem. hoc re¬
tat. credo quod et uos frẽs mei
delectet. sic tenere istam pacem

Expanded text:
delectamur legi Dei secundum interidelectamur legi Dei secundum interiorem hominem: sed non est plena, quia videmus aliam legem in membris nostris, repugnantem legi mentis nostrae . Itemque inter nos ipsos est nobis pax, quia invicem nobis credimus quod invicem diligamus: sed nec ipsa plena est, quia cogitationes cordis nostri invicem non videmus; et quaedam de nobis quae non sunt in nobis, vel in melius invicem vel in deterius opinamur. Itaque ista etiamsi ab illo nobis relicta est, pax nostra est: nisi enim ab illo, non haberemus et talem; sed ipse non habet talem. Si tenuerimus usque in finem qualem accepimus, qualem habet habebimus, ubi nihil nobis repugnet ex nobis, et nihil nos invicem lateat in cordibus nostris. Nec ignoro ista Domini verba etiam sic accipi posse, ut ejusdem sententiae repetitio videatur, Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis: ut quod dixerat, pacem, hoc retat credo quod et vos, fratres mei dilecti, sic tenere istam pacem,
Abbreviated transcription (Latin):
dum non recedit a nob̃: ipse ẽ
enim pax nr̃a qui fecit utraq u¬
num. Pax ergo ipse nobis ẽ. et
cum credimus q est. & cũ uide¬
bimus eum sicuti est. Si enim qͣn¬
dui sumus in corpore corruptibi¬
li quod aggrauat animam cũ
ꝑ fidem ambulamus non ꝑ speci¬
em non deserit ꝑegrinantes a se:
quantomagis cum ad ipsam spe¬
ciem uenerimus. nos implebit ex
se: Sed quid est quod ait. pacem
relinquo uobis. nec addidit meã:
ubi uero ait do uob̃. ibi dixit meã:
Utrumne subaudiendum ẽ meã.
et ubi dictum non ẽ. & potest¬
referri ad utrumq etiam quod
semel dictum est:s an forte & hic
aliquid latet quod petendum ẽ
et querendum: & ad quod pul¬
santib aꝑiendum: ͦ quid. si enim
pacem suam eam uoluit intelligi
quippe nichil repugnat in seip
so: qui nullum habet om̃inopec¬
catum. Nos autem talem pacem
nunc habemꝰ in qua adhuc dica¬
mus. dimitte nob̃ debita nr̃a.
Est gͦ nob̃ pax aliqua. qm̃ con¬

Expanded text:
dum non recedit a nobis? Ipse est dum non recedit a nobis? Ipse est enim pax nostra; qui fecit utraque unum . Pax ergo ipse nobis est, et cum credimus quia est, et cum videmus eum sicuti est . Si enim quamdiu sumus in corpore corruptibili quod aggravat animam, cum per fidem ambulamus, non per speciem, non deserit peregrinantes a se ; quanto magis cum ad ipsam speciem venerimus, nos implebit ex se? 4. Sed quid est quod ubi ait, Pacem relinquo vobis, non addidit meam; ubi vero ait, do vobis, ibi dixit meam? Utrum subaudiendum est meam, et ubi dictum non est, quireferri ad utrumque etiam quod semel dictum est? An forte et hic aliquid latet quod petendum est et quaerendum, et ad quod pulsantibus aperiendum? Quid si enim pacem suam eam voluit intelligi quippe nihiso, quia nullum habet omnino peccatum. Nos autem talem pacem nunc habemus, in qua adhuc dicamus: Dimitte nobis debita nostra . Est ergo nobis pax aliqua, quoniam con
Abbreviated transcription (Latin):
uisci saluberrimos monitus. ad
grãm ꝑtinere: quam nos cõmemo¬
rat sp̃c sc̃s. Pacem inquit relinqͦ
uob̃. pacem meam do uob̃. Hoc ẽ
quod legimus apud ꝓpłiam: pacẽ
suꝑ pacem. Pacem nob̾ reliquit
iturus: pacem suam dabit nobis
in fine uenturus. Pacem nobis re¬
linquit in hoc scło: pacem suam
nobis dabit in futuro scło. Pacẽ
suam nob relinquit in qua ma¬
nentes hostem uincimus: pacem
suam nobis dabit quando sine hoᷤ¬
te regnabimus. Pacem relinquit
nobis ut etiam hic inuicem dili¬
gamus: pacem suam dabit nob
ubi numquã dissentire possimꝰ.
Pacem relinquit nobis ne de oc¬
cultis nr̃is ĩuicẽ iudicemꝰ cũ in ħ
sumus mundo: pacem suam dabit
nobis cum manifestabit cogita¬
tiones cordis: et tunc laus erit u¬
nicuiq a deo. In illo tam̃ atq ab
illo nobis est pax. siue quã nob̃
relinquit iturus ad patrem. siue
quam nob̃ dabit ꝑducturus ad
patrem. Qͥd autem nob̃ relinqͥt
ascendens a nobis: nisi seipsum

Expanded text:
visci saluberrimos monitus ad visci saluberrimos monitus ad gratiam pertinere, quam nos commemorat Spiritus. 3. Pacem, inquit, relinquo vobis, pacem meam do vobis. Hoc est quod legimus apud prophetam, Pacem super pacem: pacem nobis relinquit iturus, pacem suam nobis dabit in fine venturus. Pacem nobis relinquit in hoc saeculo, pacem suam nobis dabit in futuro saeculo. Pacem suam nobis relinquit, in qua manentes hostem vincimus: pacem suam nobis dabit, quando sine hoste regnabimus. Pacem relinquit nobis, ut etiam hic invicem diligamus: pacem suam nobis dabit, ubi nunquam dissentire possimus. Pacem relinquit nobis, ne de occultis nostris invicem judicemus, cum in hoc sumus mundo: pacem suam dabit nobis, cum manifestabit cogitationes cordis, et tunc laus erit unicuique a Deo . In illo tamen atque ab illo nobis est pax, sive quam nobis relinquit iturus ad Patrem, sive quam nobis dabit nos perducturus ad Patrem. Quid autem nobis relinquit ascendens a nobis, nisi seipsum,
Abbreviated transcription (Latin):
filius doceat & sp̃c sc̃s dicat: & cũ
ds aliquid dicit & docet. trinitaᷤ
ipsa dicat & doceat: SSed qm̃ tri¬
nitas ẽ oportebat eius singulas
insinuare ꝑsonas. eamq nos distinc¬
te audire: inseparabilit intellig̾e.
Audi patrem dicentem ubi legis.
dñs dixit ad me filius meus estu.
me. filium uͦ docentem modo au¬
distis: de se quippe ait. quecũq
dixero uob̃. Quem & si docentem
uis nosse. magistrum recole: unꝰ
docentem ubi dictum est. ipse
uos docebit omĩa. Audi etiam
dicentem ubi legis in actib apoᷤ¬
toloꝵ beato petro dixisse sp̃m scm̃:
uade cum illis qr ego misi illos.
Omĩs gͥ ⁊ dicit ⁊ docet trinitas: s
nisi etiam sigillatim cõmendare¬
tur. eam nullomodo humana u¬
tiq capere posset infirmitas. Cũ
ergo om̃ino sit inseparabilis. nũ¬
quam trinitas ẽẽ sciretur. si sẽꝑ
simul: cum ipsi non possint ẽẽ ñ
simul. Quod uero addidit cõme¬
morabit uos. intelligere debemꝰ
etiam quod iubemur non obli¬

Expanded text:
cum Deus aliquid dicit et docet, Trinitas ipsa dicat et doceat? Sed quoniam Trinitas est, oportebat ejus singulas insinuare personas, eademque nos distincte audire, inseparabiliter intelligere. Audi Patrem dicentem ubi legis, Dominus dixit ad me, Filius meus es tu . me . Filium vero dicentem modo audisti; de se quippe ait, Quaecumque dixero vobis: quem si et docentem vis nosse, magistrum recole, Unusdocentem ubi dictum est, Ipse vos docebit omnia, audi etiam dicentem, ubi legis in Actibus Apostolorum, beato Petro dixisse Spiritum sanctum, Vade cum illis, quia ego misi eos . Omnis igitur et dicit et docet Trinitas: sed nisi etiam singillatim commendaretur, eam nullo modo humana capere utique posset infirmitas. Cum ergo omnino sit inseparabilis, nunquam Trinitas esse sciretur, si sempesimul, cum ipsi non possint esse non simul. Quod vero addidit, commemorabit vos, intelligere debemus etiam, quod jubemur non obli
Abbreviated transcription (Latin):
facturos: iam uͦ et suꝑius dixe¬
rat de spũ scõ. uos autem
cognoscetis eum. qr apud
uos manebit & in uob̃ erit.
IInde intelleximus in scis
tamquam in templo suo simul
manere trinitatem dm̃. Nunc
autem dicit: hec loquutus sum
uobis apud uos manens. Illa ita¬
q mansio alia est quam ꝓmisit
futuram: hec uͦ alia quam pre¬
sentem testatur esse. Illa sp̃itał
est atq intrinsecus mentib red¬
ditur: hec corporał forisecus o¬
cłis atq aurib exhibetur. Illam
ȩt̃num beatificat lib̃atos: hec in
tempore uisitat lib̃andos. Scd̃m
illam dñs a suis dilectorib ñ rece¬
dit : scdm hanc it & redit. Hȩc in
quit locutus sum uob̃ apud uos
manens presentia utiq corporali:
qua cum illis uisibilib loquebat᷑.
quem mittet pater in nomine me¬
Oille uos docebit omia. & comme¬
morabit uobis omĩa quȩcũq dixe¬
ro uob̃. Num quid nam dicit filiꝰ
et docet sp̃c sc̃s. ut dicente uerba
filio capiamus. docente autẽ sp̃u

Expanded text:
facturos. Jamvero et superius dixerat de Spiritu sancto, Vos autem cognoscetis eum, quia apud vos manebit, et in vobis erit : unde intelleximus in sanctis tanquam in templo suo simul manere Trinitatem Deum. Nunc autem dicit: Haec locutus sum vobis apud vos manens. Illa itaque mansio alia est, quam promisit futuram; haec vero alia, quam praesentem esse testatur. Illa spiritualis est, atque intrinsecus mentibus redditur: haec corporalis forinsecus oculis atque auribus exhibetur. Illa in aeternum beatificat liberatos; haec in tempore visitat liberandos. Secundum illam Dominus a suis dilectoribus non recedit; secundum hanc it et recedit. Hquit, locutus sum vobis, apud vos manens. Utique praesentia corporali, qua cum illis visibiliter loquebatur. quem mittet Pater in nomine meo, ille vos docebit omnia, et commemorabit vos omnia quaecumque dixero vobis. Numquidnam dicit Filius, et docet Spiritus sanctus, ut dicente Filio verba capiamus, docente autem Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
ad cuiꝰ dexterã sedet. Cũ ergo
uideret illiꝰ predestinate sue
clarificationis uenisse iã tp̃s.
ut & nc̃ fieret in redditione.
quod fuerat in p̃destinatione:
iam factum orauit dicens. Et
nunc clarifica me tu pat̾ apud
temetipsum: claritate quã habui
prius quã mundus eẽt apudte.
Tamquã diceret claritate quã
habu apud te. id ẽ illam clarita¬
tẽ quã habui apud te in p̃desti¬
natione: iam tempus ͤ ut habe¬
am apud te etiam uiuens in dex¬

Expanded text:
us dexteram sedet. Cum ergo videret illius praedestinatae suae clarificationis venisse jam tempus, ut et nunc fieret in redditione quod fuerat in praedestinatione jam factum, oravit, dicens: Et nunc clarifica me, tu Pater, apud temetipsum, claritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te, tanquam diceret claritate quam habui apud te, id est, illam claritatem quam habui apud te in praedestinatione tua, tempus est ut habeam etiam vivens in dex
Abbreviated transcription (Latin):
mes imaginis filii sui. ut sit ipse
pͥmogenitus in multis frib. Qͦs
autẽ p̃destinauit. illos et uoca
uit: nisi forte ipsũ p̃destinatũ
dicere formidabimꝰ. qr de nobis
tantum ut efficiamur conforme
delit intuens. filium di negatu¬
rus ẽ p̃destinatũ. qͥ eum nega¬
re hominẽ non potest. Recte
quippe dicitur non p̃destinatꝰ
scđm id quod est di uerbũ: deus
apud dm̃. Utquid enim p̃destina¬
retur cũ iam cẽt. quod erat sine
initio. sine t̃mino sempiternus:
Illud aut̃ẽ p̃destinandũ erat qd̃
nondum erat: ut sic suo tẽpore
fieret. quẽadmodũ ante om̃ia
gat: hunc eundem filiũ hominiᷤᷤ
negat. Sed ꝓpt̃ contentioso ᷤᷤ etiã
hinc audiamꝰ apłm in suaꝵ exor¬
dio litteraꝵ. Nam et in prima
Paulus seruus iħu xp̃i uocatus
apłs. segregatus in eugłium di.
qd̃ ante ꝓmiserat ꝑ ꝓpħas suos
in scripturis scĩs de filio suo. qͥ¬

Expanded text:
s Filii ejus, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus: quos autem praedestinavit, illos et vocavit » . 8. Nisi forte ipsum praedestinatum dicere formidabimus, quia de nobis tantum ut efficiamur conformesdeliter intuens, Filium Dei negaturus est praedestinatum, qui eum negare hominem non potest. Recte quippe dicitur non praedestinatus secundum id quod est Verbum Dei, Deus apud Deum. Utquid enim praedestinaretur, cum jam esset quod erat, sine initio, sine termino sempiternus? Illud autem praedestinandum erat, quod nondum erat, ut sic suo tempfieret, quemadmodum praedestinagat, hunc eumdem Filium hominis negat. Sed propter contentiosos etiam hinc audiamus Apostolum in suarum exordio Litterarum. Nam et in prima Paulus servus Jesu Christi, vocatus Apostolus, segregatus in Evangelium Dei, quod ante promiserat per Prophetas suos in Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
Clarifica inquit filium tuum:
ut filiꝰ tuus clarificet te. Tamꝗͣ
diceret: resuscita me. ut innoteᷤ
cas toto orbi ꝑ me. Deinde mag̃
magisq pandens quomodo cla¬
rificet pat̾ filium. sicut dedisti¬
ei inquit potestatẽ omĩs carniꝰ:
ut omne quod dedisti ei. det eis
omẽm hominẽ. a parte totũ sig¬
nificans: quẽadmodũ rursus a
parte suꝑiori significatꝰ est homo
totus ubi ait apłs. Omĩs anima
potestatib sublimiorib subdita
sit. Qͥd enĩ dixit omis anima: nͥ
omĩs homo: et hoc aut̃ qd̃ potes¬

Expanded text:
Clarifica, inquit, Filium tuum Clarifica, inquit, Filium tuum ut Filius tuus clarificet te, tanquam diceret: Resuscas toti orbi per me. 2. Deinde magis magisque pandens quomodo clarificet Patrem Filius: Sicut dedisti, inquit, ei potestatem omnis carnis, ut omne quod dedisti ei, det eis omnem animam, a parte totum significans, quemadmodum rursus a parte superiore significatus est homo totus, ubi ait Apostolus: Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit . Quid enim dixit omnis anima, nisi, omnis homo?
Abbreviated transcription (Latin):
Lorificatum a pa¬
tre filium scđm
formã serui quã
pat̃ suscitauit a
mortuis et ad suam dexteram
collocauit. res ipsa indicat: et
nullus ambigit. xp̃ianus. Sed
qm̃ non tantum oixit. pat cla¬
rifica filium tuum. s addidit
etiam ut filius tuus clarificet te:
mełito queritur quomodo patrẽ
clarificauerit filius: cũ sempitna
claritas patris nec diminuta fu¬
erit in forma humana. nec auge¬
ri potuerit in sua ꝑfectione diui¬
na: sed in seipsa claritas patris
nec minui nec augeri potest. Apud
homines aut̃e ꝓculdubio minor
erat. quando in uidea tantũmodo
d̾s notus erat: nondũ a solis ortu
usq ad occasum laudabant pue
notesceret gentib: ꝓfecto patrem
clarificauit et filius. Si autẽ tan¬
tũmodo mortuus fuisset filius nec
resurrexisset: ꝓculdubio nec a pa¬
tre clarificatus eẽt. nec patrẽ cla
rificasset. Nunc resurrectione cla¬
rificatꝰ a patre: resurrectioniᷤᷤ sue
p̃dicatione clarificat patrẽ. Hoc
quippe aꝑit ordo ipse uerboꝵ.

Expanded text:
lorificatum a Patre Filium secundum formam servi, quam Pater suscitavit a mortuis, et ad suam dexteram collocavit, res ipsa indicat, et nullus ambigit christianus. Sed quoniam non tantum dixit, Pater, clarifica Filium tuum, sed addidit etiam, ut Filius tuus clarificet te; merito quaeritur quomodo Patrem clarificaverit Filius, cum sempiterna claritas Patris nec diminuta fuerit in forma humana, nec augeri potuerit in sua perfectione divina. Sed in seipsa claritas Patris nec minui nec augeri potest; apud homines autem procul dubio minor erat, quando in Judaea tantummodo Deus notus erat : nondum a solis ortu usque ad occasum laudabant puernotesceret gentibus; profecto Patrem clarificavit et Filius. Si autem tantummodo mortuus fuisset Filius, nec resurrexisset, procul dubio nec a Patre clarificatus erificasset. Nunc autem resurrectione clarificatus a Patre, resurrectionis suae praedicatione clarificet Patrem. Hoc quippe aperit ordo ipse verborum.
Abbreviated transcription (Latin):
dedisti ut om̃e qđ dedisti ei det eis
uitam et̃nam. & hec ẽ uita ẽterna :
ut cognoscant te. Sie te gͥ filiꝰ glo¬
rificat: ut om̃ib quos dedisti ei te
cognitum faciat. Porro si cognitio
dei est uita eterna: tantomagis
uiuere tendimꝰ. quantomagis in
hac cognitione ꝓficimꝰ. Non autẽ
moriemur in uita eterna. Tunc gͦ
dei cognitio ꝑferta erit: quando
nulla mors erit. Summa tunc di
clarificatio. qr sumina gła que gre¬
ce dicit᷑ dexã. unde. dictum est
doxasoñ. quod latini quidã sunt¬
int̃pretati clarifica: quidam glo¬
rifica. Aueterib autẽ gła qua gło¬
si homines dicunt᷑: ita ẽ diffinita.
Gła est. frequens de aliquo fama

Expanded text:
e quod dedisti ei, det eis vitam aeternam, et, haec est vita aeterna, ut cognoscant te; sic te igitur Filius glorificat, ut omnibus quos dedisti ei, te cognitum faciat. Porro si cognitio Dei est vita aeterna, tanto magis vivere tendimus, quanto magis in hac cognitione proficimus. Non autem moriemur in vita aeterna: tunc ergo Dei cognitio perfecta erit, quando nulla mors erit. Summa tunc Dei clarificatio; quia summa gloria, quae graece dicitur δόξα. Unde dictum est δόξασον, quod latini quidam interpretati sunt, clarifica; quidam, glorifica. A veteribus autem gloria, qua gloriosi homines dicuntur, ita est definita: Gloria est frequens de a
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ: cur abhorrere putat᷑ a uero
si tunc pat̃ caput nr̃m głificauit
quando nos in ipso ut membra
eius eẽmus elegit: Sic enĩ nos
electi quomodo ipse clarificatus.
qr prius quã mundus ẽẽt nec
nos eramus: nec ipse mediator
uerbum eius etiam quȩ futura
sunt fecit. et uocat ea que ñ st̃
cundũ id quod mediator dei et
hominũ homo ẽ. ante mundi conᷤ¬
titutionẽ pre nob̃ łs pater głifi¬
cauit ipsum: si tunc elegit nos etiã
in ipso. Qͥ d enĩ dicit apłs: Scimꝰ¬

Expanded text:
nem ; cur abhorrere putatur a vero, nem ; cur abhorrere putatur a vero, si tunc Pater caput nostrum glorificavit, quando nos in ipso, ut membra ejus essemus, elegit? Sic enim nos electi, quomodo ipse clarificatus; quia priusquam mundus esset, nec nos eramus, nec ipse mediator Verbum ejus est, etiam quae futura sunt fecit, et vocat ea quae non sunt, cundum id quod mediator Dei et hominum homo est, ante mundi constitutionem pro nobis Deus Pater glorificavit ipsum, si tunc elegit etiam nos in ipso. Quid enim dicit Apos
Abbreviated transcription (Latin):
conuerteretur in uerbũ. & homo
mutaretur in dm̃: immo si diligen¬
tius quod opinati sunt cogitemꝰ.
homo periret in deo. Non enĩ quis¬
quã ex ista mutatione hominis.
uel duplicare di uerbũ dicturus
est uel augeri: aut ut duo sint. qd̃
unum fuit. aut amplius sit quod
minus fuit. Porro si natura huma¬
na in uerbũ mutata atq conu̾sa¬
est: uerbũ dei quantũ erat & qđ
erat hoc erit. Ubi ẽ homo si non
perit: Sed hanc opinionẽ quam
ueritati ꝓrsus non uideo conueni¬
re. nicħ nos urget. si filio dicente
et uunc clarifica me tu pãt apud
temetipsum claritate quã habui
prius quã mundus ẽẽt apud te:
intelligamꝰ preoestinationẽ clari¬
tatis humane que in illo ẽ natu¬
re: ex mortali im mortalis apud
patrẽ future. & hoc iam predes¬
tinando factum fuisse antequã
mundus ẽẽt: quod in mundo eti¬
am suo tempore fieret. Si enim
de nob̃ dixit apłs. sicut elegit noꝰ
in ipso ante mundi consticutio¬

Expanded text:
converteretur in Verbum, et homo converteretur in Verbum, et homo mutaretur in Deum; imo, si diligentius quod opinati sunt cogitemus, homo periret in Deo. Non enim quisquam ex ista mutatione hominis vel duplicari Dei Verbum dicturus est, vel augeri, ut aut duo sint quod unum fuit, aut amplius sit quod minus fuit. Porro si natura humana in Verbum mutata atque conversa, Verbum Dei quantum erat et quod erat hoc erit, ubi est homo si non perit? 7. Sed ad hanc opinionem, quam veritati prorsus non video convenire, nihil nos urget, si Filio dicente, Et nunc clarifica me tu, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui, priusquam mundus esset, apud te, intelligamus praedestinationem claritatis humanae quae in illo est naturae, ex mortali immortalis apud Patrem futurae; et hoc jam praedestinando factum fuisse antequam mundus esset, quod in mundo etiam suo tempore fieret. Si enim de nobis dixit Apostolus, Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutio
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum apud semetipsum. ad suã
dexteram collocando. S ideo pos¬
tea de clarificando patre ubiait.
ego te clarificaui suꝑ t̾rã. uerbũ
preteri temporis ponere maluit:
ut monstraret in p̃destinatione
iam factum. et ꝓ iam facto haben¬
dum hoc quod certissime fuerat
futurũ. id ẽ ut a patre apud pa¬
trem głoficatus. patr̃e suꝑ terrã
głorificaret et filius. Sed hanc p̃¬
destinationẽ in sua clarificatiõe
manifestiꝰ aꝑuit. qua eum clari¬
ficauit pat in eo quod adumxit.
claritate quã habui prius quã
mundus esset apud te. Ordo u̾¬
boꝵ est. quam habui apud te.
prius quam mundus eẽt. Ad hoc
ualet qđ ait . & nc̃ clarifica me.
hoc ẽ. sicut tunc. ita et nunc. Siẽ
tunc p̃destinatione. ita et nunc
ꝑfectione fac in mundo: qd̃ apud
te iam fuerat ante mundũ. fac
in suo tp̃r: qd̃ ante omia tempo¬
ra statuisti. Hoc qͥdam sic intelli¬
gendũ putarunt. tamquã natura
humana que suscepta ẽ a uerbo

Expanded text:
ipsum apud semetipsum, ad suam ipsum apud semetipsum, ad suam dexteram collocando. Sed ideo postea de clarificando Patre, ubi ait: Ego te clarificavi, verbum praeteriti temporis ponere maluit, ut monstraret in praedestinatione jam factum, et pro jam facto habendum quod certissime fuerat futurum; id est, ut a Patre apud Patrem glorificatus, Patrem super terram glorificaret et Filius. Sed hanc praedestinationem in sua clarificatione manifestius aperuit, qua eum clarificavit Pater, in eo, quod adjunxit: Claritate quam habui priusquam mundus esset apud te. Ordo verborum est quam habui apud te priusquam mundus esset. Ad hoc valet quod ait: Et nunc clarifica me. Hoc estunc praedestinatione, ita et nunc perfectione: fac in mundo, quod apud te jam fuerat ante mundum; fac in suo tempore, quod ante omnia tempora statuisti. Hoc quidam sic intelligendum putarunt, tanquam natura humana quae suscepta est a Verbo,
Abbreviated transcription (Latin):
cationẽ. etiam filiꝰ esset clarifica¬
turus patrẽ : deniq si de re quȩ
futura erat ponamꝰ etiam futuri
temporis uerbũ. ubi ꝓ tp̃re futu¬
ro posuit ipse preteritum: nulla
sententiae remanebit obscuritas:
uelut si dixisset ego te clarificabo
suꝑ terrã. opus consũmabo qđ
dedisti mͥ ut faciam: & nc̃ clarifi¬
ca me tu pater apud temetipsũ.
Nempe. ita planũ est: sicut illud
ubi ait. clarifica filium tuum ut
filiꝰ tuus clarificet te. & ipsa est
omĩno sententia. nisi qr hic dictꝰ
est eiꝰdem clarificationis modus.
ibi aut̃ tacitus. tamquã illud isto
exponeretur eis quos poterat ꝑ¬
mouere qͦmͦ pat̃ filiũ. & maxime
qͦmͦ patrẽ clarificaret & filius
Dicendo enim clarificari a se patre
suꝑ terrã. se aut̃e a patre apude¬
undem patr̃e: modũ ꝓfecto utͥusq
clarificationis ostendit. Ipse quip¬
pe patrem clarificauit suꝑ t̃ram
eum gentib p̃dicando: pater uero

Expanded text:
cationem etiam Filius esset clarificacationem etiam Filius esset clarificaturus Patrem? Denique si de re quae futura erat ponamus etiam futuri temporis verbum, ubi pro tempore futuro posuit ipse praeteritum, nulla sententiae remanebit obscuritas, velut si dixisset: Ego te clarificabo super terram; opus consummabo, quod dedisti mihi ut faciam, et nunc clarifica me, tu Pater, apud temetipsum. Nefica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te. Et ipsa est omnino sententia, nisi quia hic dictus est ejusdem clarificationis modus, ibi autem tacitus, tanquam illud isto exponeretur eis quos poterat permovere quomodo Pater Filium, et maxime quomodo Patrem clarificaret Filius. Dicendo enim clarificari a se Patrem super terram, se autem a Patre apud eumdem Patrem, modum profecto utriusque clarificationis ostendit. Ipse quippe Patrem clarificavit super terram, eum gentibus praedicando. Pater vero
Abbreviated transcription (Latin):
ut patrẽ clarificaret et filiꝰ. Mo¬
do autẽ dicit. ego te clarificaui
suꝑ terrã: opus consũmaui qd̃
dedisti mͥ ut faciam. Ꝙ nunc cla¬
rifica me. tamquã prior ipse pa¬
trẽ clarificauerit : a quo dein¬
de ut clarificetur exposcit. Ergo
intelligendũ est utroq uerbo
suꝑius usum. scđm id qd̃ futu¬
rũ erat. eoq ordine quo futur̃
erat. clarifica filium tuum: ut
te clarificet filiꝰ: Modo usũ fuis¬
se uerbo p̃teriti tẽporis de re fu¬
tura ubi ait. ego te clarificaui
suꝑ terrã. opus consũmaui qd̃
dedisti mͥ ut faciam. Deinde di¬
cendo. & nunc clarifica me tupa¬
ter apud temetipsũ. quasi posteriꝰ
eẽt clarificandus a patre quẽ
prius ipse. clarificauerat. quid
ostendit. nisi suꝑius ubi ait. ego
te clarificaui suꝑ terrã. ita locu¬
tum fuisse. tamquã fecisset qđ
facturus ẽẽt. id est ut pat̾ clari¬
ficaret filium: ꝑ quã filii clarifi¬

Expanded text:
ut Patrem clarificaret et Filius. Mout Patrem clarificaret et Filius. Modo autem dicit: Ego te clarificavi super terram; opus consummavi, quod dedisti mihi ut faciam; et nunc clarifica me. Tanquam prior ipse Patrem clarificaverit, a quo deinde, ut clariintelligendum est utroque verbo superius usum secundum id quod futurum erat, eoque ordine quo futurum erat, Clarifica Filium, ut te clarificet Filius: modo vero usum fuisse verbo praeteriti temporis de re futura, ubi ait, Ego te clarificavi super terram, opus consummavi quod dedisti mihi ut faciam. Deinde dicendo, Et nunc clarifica me tu, Pater, apud temetipsum, quasi posterius esset clarificandus a Patre, quem prius ipse clarificaverat; quid ostendit, nisi superius ubi ait, Ego te clarificavi super terram, ita locutum se fuisse, tanquam fecisset quod facturus eficaret Filium, per quam Filii clarifi
Abbreviated transcription (Latin):
consummaturũ ẽẽ certissime no¬
uit: sicut longe ante. in ꝓpħia p̃¬
teriti temporis usus ẽ uerbis. qͣn¬
do post annos plurimos futurũ
fuerat qd̃ dicebat:ͦ foderunt ma
nus meas et pedes meos: omume¬
rauer̃t omĩa ossa mea. Non ait fo¬
dient & dinumerabunt.
& in hocipso eugłio. Omĩa inquit
que audiui a patre meo nota feci
uobis. Qͥb ait postea. Adhuc mul¬
ta habeo uob̃ dicere: s non potes¬
tis illa portare .mͦ. Qͥ enĩ certis
et immutabilib causis omĩa fu¬
tura p̃destinauit: qd facturus
ẽ fecit. Nam et ꝑ ꝓpħam dictum
de illo est: qui fecit quȩ futura
sunt. Scđm hoc etiam dictũ est.¬
qd̃ sequitur. & nunc clarifica me
tu pater apud temetipsũ: clari
tate quã habui prius quã mundꝰ
eẽt apud te. Nam supra dixerat:
pater uenit hora clarifica filiũ
tuum. ut filiꝰ tuus clarificet te:
in quo uerboꝵ ordine ostenderat
prius a patre clarificandũ filiũ.

Expanded text:
consummaturum esse certissime noconsummaturum esse certissime novit? Sicut longe ante in prophetia praeteriti temporis usus est verbis, quando post annos plurimos futurum fuerat quod dicebat: Foderunt, inquit, manus meas et pedes, dinumeraverunt omnia ossa mea ; non ait, Fodient et dinumerabunt. Et in hoc ipso Evangelio, Omnia, inquit, quae audivi a Patre meo, nota feci vobis : quibus ait postea, Adhuc multa habeo vobis dicere; sed non potestis illa portare modo . Qui enim certis et immutabilibus causis omnia futura praedestinavit, quidquid facturus est fecit: nam et per prophetam dictum de illo est, Qui fecit quae futura sunt . 5. Secundum hoc etiam quod sequitur dicit: Et nunc clarifica me tu, Pater, apud tate quam habui prius quam mundus esset apud te. Nam supra dixit: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, ut Filius tuus clarificet te. In quo verborum ordine ostenderat prius a Patre clarificandum Filium,
Abbreviated transcription (Latin):
dabitur quando ipse uidebitur.
ꝓpt̃ qd̾ scriptũ est. beati qͥ habitais
in domo tua. in scła scłoꝵ lauda¬
bunt te:ibi erit di sine fine lau¬
datio: ibi erit di plena cognitio.
E qr plena cognitio: ideo summa
clarificatio uel glorificatio. S pri¬
us hic clarificatur ds̃. dũ annun¬
ciatur hominib & innotescit: &
ꝑ fidem credentium p̃dicatur. ẜp¬
ter qd̃ dicit: ego te clarificaui su¬
ꝑ terram. opus consũmaui qd̃ de¬
disti mͥ ut faciam. Non ait iussisti
sed dedisti: ubi consũmatur ei¬
dens grã. Qͥ d enĩ habet qd̃ non ac¬
cepit etiam in unigenito huma¬
na natura: an non accepit ut ni¬
chil mali s bona faceret omĩa:
quando in unitatẽ ꝑsone suscep¬
ta est a uerbo ꝑ quod facta sunt
omĩa: sed quomodo consũmauit
opus quod accepit ut faciat: cũ
restet adhuc passionis exꝑim̃tũ
ubi martyrib suis maxime pre¬
buit quod sequerentur exẽplũ:
Unde ait apłs petrus. Xp̃c ꝓ nob̃
nisi qr consũmasse se dicit. qd̃ se

Expanded text:
bitur quando ipse videbitur? Propter quod scriptum est, Beati qui habitant in domo tua; in saecula saeculorum laudabunt te . Ibi erit Dei sine fine laudatio, ubi erit Dei plena cognitio; et quia plena cognitio, ideo summa clarificatio vel glorificatio. 4. Sed prius hic clarificatur Deus, dum annuntiatus hominibus innotescit, et per fidem credentium praedicatur. Propter quod dicit, Ego te clarificavi super terram, opus consummavi quod dedisti mihi ut faciam. Non ait, jussisti; sed, dedisti: ubi commendatur evidens gratia. Quid enim habet quod non accepit, etiam in Unigenito humana natura? An non accepit, ut nihil mali, sed bona faceret omnia, quando in unitatem personae suscepta est a Verbo, per quod facta sunt omnia? Sed quomodo consummavit opus quod accepit ut faciat, cum restet adhuc passionis experimentum, ubi martyribus suis maxime praebuit quod sequerentur exemplum; unde ait apostolus Petrus, Christus nisi quia consummasse se dicit quod se
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. & in ipso condita sunt omĩa
in cȩlo et in t̃ra: uisibilia et inui¬
sibilia. Sicut gͦ dedisti ei potesta¬
tem inquit omĩs carnis. ita te glo¬
rificet filiꝰ. id ẽ notũ te faciat oĩ
carni. quã dedisti ei. Sic enĩ dediᷤ¬
ti: ut om̃e quod dedisti ei det eis
uitã eternam. Hȩc ẽ autẽ uita ẽt̃¬
na inquit: ut cognoscant te solũ
Ordo uerboꝵ ẽ: ut et te & quem
misisti iħm xp̃m cognoscant solũ
alis et consubstantialis amboꝵ:¬
caritas. qm̃ non duo dii pat̃ et
filiꝰ. non tres dii. pat̃. et filius. et
sp̃c sc̃s : sed ipsa trinitas unꝰ solus
uerus ds. Nec idem tam̃ pater
qui filius. nec idem filiꝰ qui pater.
nec idem sp̃c sc̃s qui pater aut fili¬

Expanded text:
omnia in coelo et in terra, visibilia et invisibilia . Sicut ergo dedisti ei potestatem, inquit, omnis carnis, ita te glorificet Filius, id est, notum te faciat omni carni, quam dedisti ei. Sic enim dedisti, ut omne quod dedisti ei det eis vitam aeternam. Haec est autem vita aeterna, inquit, ut cognoscant te solum ordo verborum est: Ut te, et quem misisti Jesum Christum, cognoscant solum alis et consubstantialis amborum. Quoniam non duo dii, Pater et Filius; nec tres dii, Pater et Filius et Spiritus sanctus; sed ipsa Trinitas unus solus verus Deus. Nec idem tamen Pater, qui Filius; nec idem Filius, qui Pater; nec idem Spiritus sanctus, qui Pater aut Fil
Abbreviated transcription (Latin):
lis ingrate idrote tu minius eum
qui fecit te. qr dicit ille quid factꝰ
sit ꝓpt̃ te: ͦ equalis enim patri filiꝰ
ꝑ quem factus ẽ homo. ut minor
eẽt patre factus ẽ bomo: quod nͥ
fieret qͥd eẽt homo: dicat plane
płis audiamus uerba doctoris: ñ
cũ alienis sequamur uerba astutie
ter. Utrumq autem simul. ñ duo
s unus est. xp̃c: ne sit quat̃nitas
non trinitas d̃s. Sicut enĩ unus ÷
homo anima rationalis & caro: sic
unus ẽ. xp̃e ds et homo: ac ꝑ hoc
xp̃c est d̃s anima rationał & caro.

Expanded text:
lis, ingrate, ideone tu minuis eum lis, ingrate, ideone tu minuis eum qui fecit te, quia dicit ille quid factus sit propter te? Aequalis enim Patri, Filius per quem factus est homo, ut minor esset Patre, factus est homo: quod nisi fieret, quid esset homo? 3. Dicat plane pulis audiamus verba doctoris, non cum alienis sequamur astutiam ter. Utrumque ased unus Christus, ne sit quaternitas, non trinitas Deus. Sicut enim unus est homo anima rationalis et caro, sic unus est Christus Deus et homo. Ac per hoc Christus est Deus anima rationalis et caro.
Abbreviated transcription (Latin):
filium di. qui sub pontio pilato
crucifixus est & sepultus:  & qͥd
eius nisi caro sepulta ẽ sine aĩa:
Ac ꝑ hoc cum credimus in d̃ĩ filiũ
qui sepultus ẽ: ꝓfecto filium dei
dicimus & carnem quȩ sola ẽ se¬
pulta. Ipse ergo xp̃c filius d̃ĩ eqͣ¬
lis patri in forma di qr semetipsũ
exinaniuit formam serui accipi¬
ior ẽ seipso: qr maior ẽ forma dei
que amissa non ẽ. quã formaser¬
ui que accepta ẽ. Qͥd itaq mirũ
maior me ẽ. & scđm d̃i formã lo¬
quens ait idem ipse filiꝰ di. ego &
pater unũ sumus: unum st̃ enĩ
scđm id quod d̾̃s erat uerbũ: ma¬
ior ẽ pater scđm id quod uerbum
caro factum est. Dicam etiam qđ
arriani & eunomiani negare
is minor erat: quando paruus
maiorib sicut scriptum ẽ subdi¬
tus erat. Qͥd gͥ heretice. cũ xp̃c
sit ds & homo. loquitur ut hõ.
ce calũpniaris do: ille in se natu¬
ram cõmendat humanã: tu in illo
audes deformare diuinam: infide¬

Expanded text:
Filium, qui sub Pontio Pilato Filium, qui sub Pontio Pilato crucifixus est et sepultus? Et quid ejus nisi caro sepulta est sine anima? Ac per hoc cum credimus in Dei Filium qui sepultus est, profecto Filium Dei dicimus et carnem quae sola sepulta est. Ipse ergo Christus Filius Dei, aequalis Patri in forma Dei, quia semetipsxinanivit, non formam Dei amittest et seipso; quia major est forma Dei quae amissa non est, quam servi quae accepta est. Quid itaque mirum, major me est; et secundum Dei formam loquens, ait idem ipse Dei Filius, Ego et Pater unum sumus? Unum sunt enim, secundum id quod Deus erat Verbum: major est Pater, secundum id quod Verbum caro fatum est . Dicam etiam quod Ariani et Eunomiani negare is minor erat, quando parvus majoribus, sicut scriptum est, subditus erat . Quid igitur, haeretice, cum Csit et homo, loquitur ut homo, et calumniaris Deo? Ille in se naturam commendat humanam; tu in illo audes deformare divinam? Infide