comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
euidenter ostendit : Si enimꝑ se ipsos essent iusti: mertedem
eis dñs ꝓoperib: suis redderet: non misericordiã prȩrogaret.
Sicut idem apłs alio loco dicit : ei autẽ quioperat᷑ merces non impu¬
tatur secundum gratiã sed secundũ debitũ : Vlas aitaq miserico¬
diae ad indebitam sunt gloriã prȩparata quia gratis sunt mi¬
sericordiam consecuta : dequib: &iam ipseb eatus apłs seesse
testatur dicens : qui prius fuiblasphemus & ꝑsecutor & con¬
tumeliosus. sed misericordiam consecutus sum quia ignorans
feci in incredulitate : Hoc estopus di inuasis misericordiae ut¬
& blas phemis & ꝑsecutorib: & contumeliosis nondebitus : udderet᷑
interitus sed misericordiae donaret᷑ gratiutum munus : uasis
uero irae num quam dẽ red deret interitũ : si non spontaneum
inueniret᷑ homo habere peccatũ . quia nec dr̃ peccanti homini
iuste inferret iram si homo exprȩdestinationedi cecidis sech

Expanded text:
evidenter ostendit. Si enim per seipsos essent justi, mercedem evidenter ostendit. Si enim per seipsos essent justi, mercedem eis Dominus pro operibus suis redderet, non misericordiam praerogaret: sicut idem Apostolus alio loco dicit: Ei autem qui operatur, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum . Vasa itaque misericordiae ad indebitam sunt gloriam praeparata, quia gratis sunt misericordiam consecuta. De quibus etiam ipse beatus Apostolus se esse testatur, dicens: Qui prius fui blasphemus et persecutor et contumeliosus, sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci in incredulitate . Hoc est opus Dei in vasis misericordiae, ut blasphemis et persecutoribus et contumeliosis, non debitus redderetur interitus, sed misericordiae donaretur gratuitum munus. Vasis vero irae nunquam Deus redderet interitum, si non spontaneum inveniretur homo habere peccatum, quia nec Deus peccanti homini juste inferret iram, si homo ex praedestinatione Dei cecidisset in
Abbreviated transcription (Latin):
frustratalis est ab eo facta interpuniendos glorificandosq
discrecio ut illos uocaret uasa irae. istos autẽ uasa misericordiȩ
nisi ut ostenderet tam inuasis irae quam in uasis miseri cordiae
iniquitate ꝓpriã prȩcessisse : Talis est enimdñs uerus cuius ut
gratuita sit misericordia : &ira non sit iniusta. ac ꝑ hoc & illos
indignos prȩueniat bonitatequos iustificat : & illos dignos
inueniatpunitionequos damnat. Ac sic appareat &inuasis mi¬
seri cordiae non exipsis sed exdõ eeqđ boni sunt &inuasis
irae non exdõ sed ex ipsis eẽ qđ mali sunt : Pos set enim a postoł
quos dixit uasamisericordiae potius uasa iustitiȩ nuncupare :
S ed siuasa iustitie uocanent᷑ forsitan ex seipsis habere iustitiã
putarentur : Nunc autem cum uasa misericordiaedicit. ꝓculdu¬
bio quid ipsi fuerint non tacuit : quia quid eis adõ conͥlatũ sit

Expanded text:
frustra talis est ab eo facta inter puniendos glorificandosque frustra talis est ab eo facta inter puniendos glorificandosque discretio, ut illos vocaret vasa irae, istos autem vasa misericordiae, nisi ut ostenderet, tam in vasis irae quam in vasis misericordiae iniquitatem propriam praecessisse. Talis est enim Dominus verus, cujus et gratuita sit misericordia, et ira non sit injusta; ac per hoc, et illos indignos praeveniat bonitate quos justificat, et illos dignos inveniat punitione quos damnat; ac sic appareat, et in vasis misericordiae, non ex ipsis, sed ex Deo esse, quod boni sunt, et in vasis irae, non ex Deo, sed ex ipsis esse quod mali sunt. Posset enim Apostolus quos dixit vasa misericordiae, potius vasa justitiae nuncupare; sed si vasa justitiae vocarentur, forsitan ex seipsis habere justitiam putarentur. Nunc autem cum vasa misericordiae dicit, procul dubio, quid ipsi fuerint, non tacuit, 22 quia quid eis a Deo collatum sit,
Abbreviated transcription (Latin):
dainaturus est ds̃ uasa uocat itae non culpae Ait enim qdi
uolens di ostendere iram & notã facer epotertiasua. sustinutli
nula patuntia uasa irae aptata in interitũ. ut osto idet diuiti
glorcdesuaein uasamiseri cordiasuae qua eprȩparauit inglanu
Quaeso monime lm̃e: ut hunc apł loduim dilgeno a tendaru
Iodũ namq est iramdi dici nom posse nisi ubi credit homuns
inudritas pueayrsse. Neq enimdr̃ autignars eepotiatauis
iustus⁊ qui posset aut peccantis hominis culpam non agnos uon
dutns ineccanti iudiciũ punitionis inferre mama ipsebeate
paulus in lnaquitatehominis iustitiamdi p̃ dicat comnenidari
ut ostendat non in iuste iramomni potentis inferri : Ait namq.
Si autem iniquitas nra iustitiãdi cõmendat. quid dicemus:
num quidiniquus ds̃ qui infert iram : secundũ hominem dico
ab sit : Alio quinquomodo iudicabit dr̃ mundũ : Nonitaque

Expanded text:
damnaturus est Deus, vasa vocat irae, non culpae. Ait enim: Quod si damnaturus est Deus, vasa vocat irae, non culpae. Ait enim: Quod si volens Deus ostendere iram, et notam facere potentiam suam, sustinuit in multa patientia vasa irae aptata in interitum, ut ostenderet divitias gloriae suae in vasa misericordiae, quae praeparavit in gloriam . Quaeso, Monime carissime, ut hunc Apostoli locum diligenter attendas. Notum namque est, iram Dei dici non posse nisi ubi creditur hominis iniquitas praecessisse. Neque enim Deus aut ignarus esse potuit, aut injustus, qui posset aut peccantis hominis culpam non agnoscere, aut non peccanti judicium punitionis inferre. Nam et ipse beatus Paulus in iniquitate hominis justitiam Dei praedicat commendari, ut ostendat, non injuste iram omnipotentis inferri. Ait namque: Si autem iniquitas nostra justitiam Dei commendat, quid dicemus? nunquid iniquus Deus, qui infert iram? secundum hominem dico absit, alioquin quomodo judicabit Deus mundum ? Non itaque
Abbreviated transcription (Latin):
ipsenon fuit: & quia malae uoluntatis ꝑseurans iniquitasii¬
ulta remanere non debuit. tales ad interitũ pidestinauit qu
dĩs ipse sermone ꝑdocuit in eo qđ a se ostendit paratiũ non solu
regnũ ubi laetenturboni sed & ignem ȩcernũ ubicrucient mal
Banis & eumdicturus est:ueniteb enedicti patris moꝑcipite
regnum qđ uobis paratũ est a conslitutione mundi malis autt̃
dicturus est Ite maledicti inignem ȩternũ qui paratus sidub¬
lo & angelis cius  eccead quo d dñs iniquos &t impios pdesti¬
uit idestads pplicum iustum non ad aliquodepus Iniusti
ad poenam. non ad culpam. ad punitionem non adtransgresu¬
nem adinteritũ quem ira iusti uidicis peccantib: reddidit f
ad interitũ quo inse iramdi peccantiuminiquitas ꝓuocauit
Qd beiti apłi p̃dicatiomanifestat qui malos quor inecrnum

Expanded text:
ipse non fuit. Et quia malae voluntatis perseverans iniquitas iipse non fuit. Et quia malae voluntatis perseverans iniquitas inulta remanere non debuit, tales ad interitum praedestinavit, quia ifesto Dominus ipse sermone perdocuit, in eo quod a se ostendit paratum non solum regnum ubi laetentur boni, sed et ignem aeternum ubi crucientur mali. Bonis etenim dicturus est: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est a constitutione mundi ; malis autem dicturus est: Ite, maledicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus . Ecce ad quod Dominus iniquos et impios praedestinavit, id est ad supplicium justum, non ad aliquod opus injustum; ad poenam, non ad culpam; ad punitionem, non ad transgressionem; ad interitum, quem ira justi judicis peccantibus reddidit, non ad interitum, quo in se iram Dei peccantium iniquitas provocavit. Quod beati Apostoli praedicatio manifestat, qui malos, quos in aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
nunr ordinator tamen est malarumuoluntatũ: & demaloo pertt
cuius libet mali non desinit ipsebonũ operari. nec in ipsis iniastae
uoluntitis operibus deserit operũ suorũ iustũ ordinem quia &in
hoc ipso ordinehabet qđ malam iustedeserit uoluntatem : quamta¬
men sic in suis malis operib: ase discedentem deserit ut ibi ꝑmitier¬
tisdi operatiobona non desit dum & in peccantis uoluntato in iussa
implet ipso iustitia:. & demalo quo pecçantẽ iudicat quib ipseuult
beneficium piarogat : In scirigit᷑ ꝑfecturus est dñs quod ut essent
boni gratis dedit. Quod autẽ daturũ se prȩsciuit : in aternabon¬
tatis dispositione prȩdistinauit : Ipsa st enimpre distinatio dep
piterna sclicet dispositio futuri operis di : Porro dutemin inis
puniturus est quod ut essent mali nondedit nec eos ad iniqua¬
tem aliquam prȩlistinauit : Quia ut iniqueuellent hoceis dttus

Expanded text:
num, ordinator tamen est malarum voluntatum, et de malo opere num, ordinator tamen est malarum voluntatum, et de malo opere cujuslibet mali, non desinit ipse bonum ovoluntatis operibus deserit operum suorum justum ordinem, quia et hoc in ipso ordine habet, quod 21 malam juste deserit voluntatem. Quam tamen sic in suis malis operibus a se discedentem deserit, ut ibi permittentis Dei operatio bona non desit, dum et in peccantis voluntate injusta implet ipse justitiam, et de malo, quo peccantem judicat, quibus ipse vult beneficium praerogat. In sanctis igitur perfecturus est Dominus, quod ut essent boni, gratis dedit. Quod autem daturum se praescivit, in aeterna bonitatis dispositione praedestinavit. Ipsa est enim prsempiterna scilicet dispositio futuri operis Dei. Porro autem in iniquis puniturus est, quod ut essent mali non dedit; nec eos ad iniquitatem aliquam praedestinavit; quia ut inique vellent, hoc eis daturus
Abbreviated transcription (Latin):
sunt tantu modo non ꝓmissa : tieq enim dicendũ est bonitatis
largitate promis sum qđ intentat iniquta tor merit ꝓseuaen¬
tas inferendum s.i qua uero ad ꝑsonam seruuentiũdoꝑtinen i
a spidit ta sunt & ꝓͥmissa : talealiquid est in illo deiam saluatoris
nr̃i sermone quo ait : tunc illuibunt in combustionem uerna
uisti autem inuitam ꝑternã : prȩdixit & ꝓmisiteromiumque
fruenturiusti  non autem ꝓmisit sed praedeoxit suppliciu quo
punientur iniusti. Neq enim sic̃ ꝑ destinauit scos adiustitia acci¬
puendam sie prae desti nauit iniquos ad eandemiusticiã amittendã
quia miseri corsdñs & iustus potuit gratis a prauitateliberarn
quem uoluit : Prauitatis autemoperator numquam fait. quia
prauus numquam aliquis fuit nis inquantũado discespnrtrorie
airscessurum dr predestinauit. quamuis discessurum cognitione
diuina prȩsciuerit : Dritaq licet auctor non sit malarũ cogeratio¬

Expanded text:
sunt tantummodo, non promissa. Neque enim dicendum est bonitatis sunt tantummodo, non promissa. Neque enim dicendum est bonitatis largitate promissum quod intentat iniquitatis merito severitas inferendum. Si qua vero ad personam servientium Deo pertinent, et praedicta sunt, et promissa. Tale aliquid est etiam in illo Salvatoris nostri sermone, quo ait: Tunc illi ibunt in combustionem aeternam, justi autem in vitam aeternam . Praedixit et promisit praemium quo fruentur justi, non autem promisit, sed praedixit supplicium quo punientur injusti. Neque vero, sicut praedestinavit sanctos ad justitiam accipiendam, sic praedestinavit iniquos ad eamdem justitiam amittendam, quia misericors Dominus et justus, potuit gratis a pravitate liberare quem voluit; pravitatis autem operator nunquam fuit, quia pravus nunquam aliquis fuit, nisi in quantum a Deo discessit. Nec discessurum Deus praedestinavit, quamvis didivina praesciverit . Deus itaque, licet auctor non sit malarum cogitatio
Abbreviated transcription (Latin):
nis uinculo nisi dr̃ inquib: uellet misericordu fecisst sup¬
exaltaro iudicio iusti ficatio igit a glorificatio quae nom fi
bomini ehomine sedexdo quia multum scis fuerit ꝓ fiueuma
ide p̃dicta est & ꝓmissa. Punitio uero quad nȩternum fuat
impis obfutura pdicta &t tantũ modo non ꝓmissa quod &ian
diuinis testimonus facilius ostendit: Ita illo quippe ꝓpohetac
loco utrumq paritor inuenit᷑ ex praessum ubids ꝑ esluam eosiui
obi nonseruiunt his arguit uerbis ec cequiserauin tenhi mandero¬
bunto usos uero csurietir : eccequi seruicint mihibibente uess ineio
unctis : Eteequi seruiunt mihi lactabuntur uos uero confunde¬
mini : et cequi seruiunt mihi exultabunt inlȩtitia: uos autẽ clama
bitis praedolorecordis uri. & a contritione s psubilabitasi lr
hi s opinb quaetumq adiniquorum ꝑsonam ꝑtiners pelut

Expanded text:
nis vinculo, nisi Deus, in quibus vellet misericordiam fecisse, supnis vinculo, nisi Deus, in quibus vellet misericordiam fecisse, superexaltaret judicium . Justificatio igitur et glorificatio quae non est homini ex homine, sed ex Deo, quia multum sanctis fuerat profutura, ideo praedicta est et promissa. Punitio vero, quae in aeternum fuit impiis obfutura, praedicta est tantummodo, non promissa. Quod etiam divinis testimoniis facilius ostenditur. In illo quippe prophetae loco utrumque pariter invenitur expressum, ubi Deus per Isaiam eos qui sibi non serviunt, his arguit verbis: Ecce qui serviunt mihi, manducabunt, vos vero esurietis. Ecce qui serviunt mihi, bibent, vos vero etis. ecce, qui seruiunt mihi, laetabuntur, uos autem confundemini. ecce, qui seruiunt mihi, exultabunt in gaudio, uos autem clabitis prae dolore cordis vestri, et a contritione spiritus ululabitis . In his omnibus, quaecunque ad iniquorum personam pertinent, praedicta
Abbreviated transcription (Latin):
quid humana euo luntatis malitiae red didis set : Propter hoc
quia sicut psalmistatestatur misericors est dñr & iustus pi¬
destina uit iustos ad gloriam iniquos ad poenam Iustificandi
ergo atq. glorificandis praed estinatũ misericordiae suaeo pus
prȩdxit pariter & ꝓmisit: in iquis autẽ predestinatũ iusbu
curds̃ omnia quidem p̃destinatã prȩdixerit nontamen om̃a
praedestinata ꝓmiserit iispondanus ꝓmissio nemlicinon
posse nisi cumaliquid ad hoc praedictur faciendũ. ut poss
cupmittitur prodesseiam factũ & ꝓmissum semꝑ ec doni
non semꝑ eẽ iudicu cum ꝓmissi largitas semꝑ lacti ficet ld¬
cii uero seueritas aliquando contristet : quodppheta metu¬
ens huius cemodi addm̃ orationem effundit : ne intro in ia¬
diciũ cum seruotuo quia non iusti ficabit᷑ in conspectutuo on¬
nis uiuens : Sciebat enim cunctos pari recribuendos punitio¬

Expanded text:
quid humanae voluntatis malitiae reddidisset. Propter hoc, quid humanae voluntatis malitiae reddidisset. Propter hoc, quia sicut Psalmista testatur, 20 Misericors est Dominus et justus , praedestinavit justos ad gloriam, iniquos ad poenam. Justificandis ergo atque glorificandis praedestinatum misericordiae suae opus praedixit pariter et promisit. Iniquis autem praedestinatum justitiae cur Deus omnia quidem praedestinata praedixerit, non tamen omnia praedestinata promiserit, respondemus promissionem dici non posse, nisi cum aliquid ad hoc praedicitur faciendum, ut possit ei cui promittitur prodesse jam factum. Et promissum semper esse doni, non semper esse judicii, cum promissi largitas semper laetificet, judicii vero severitas aliquando contristet. Quod propheta metuens hujuscemodi ad Deum orationem effundit: Ne intres in judicio cum servo tuo, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Sciebat enim cunctos pari retinendos punitio
Abbreviated transcription (Latin):
nec in malis praedestinationem iustitiaesuae uaeareper¬
misit : Ostensurus itaq dr̃ quid reddendum prȩsciuerit
quid donandum : praedistinauit illos ad supplicium
quos ase praesciuit uoluntatis malae uitio discessuros
& predistinauit ad regnum quos ad sepraesciuit misent¬
cordiae praeuenientis auxdio redituros. & in semiscricor¬
diue sub sequentis auxdio essemansuros. In istis
misericordiã custodiens in illis iustitiã tenens ifts qđ ꝓmisit pa
tribuens illis nihilominus qđ p̃dixit iuste itribuens : Sic auo
ds̃ non om̃aꝓmisit quaep dixit quamuis p̃dexerit om̃a quaqo¬
misit : si cut non omnia prȩdistinauit qua e prȩsciuit quamui
om̃a prȩdistinata praesciuerit : Praesciuit enimuoluntatq ham¬
numbonas & malas. praedistinauit autẽ non malar sed solas
bonas: & licet in eius praedestinatione non fuerit ut malitan
uoluntati humanaededisset : fuit tamen in ciuis predossination

Expanded text:
nec in malis praedestinationem justitiae suae vacare pernec in malis praedestinationem justitiae suae vacare permisit. Ostensurus itaque Deus, quid reddendum praesciverit, et quid donandum, praedestinavit illos ad supplicium, quos a se praescivit voluntatis malae vitio discessuros. Et praedestinavit ad regnum, quos ad se praescivit misericordiae praevenientis auxilio redituros et in se misericordiae subsequentis auxilio esse mansuros. In istis misericordiam custodiens, in illis justitiam tenens; istis quod promisit pie tribuens, illis nihilominus quod praedixit juste retribuens. Sic autem Deus non omnia promisit quae praedixit, quamvis praedixerit omnia quae promisit. Sicut non omnia praedestinavit quae praescivit, quamvis omnia praedestinata praesciverit. Praescivit enim voluntates hominum bonas et malas, praedestinavit autem non malas, sed solas bonas. Et licet in ejus praedestinatione non fuerit, ut malitiam voluntati humanae dedisset, fuit tamen in ejus praedestinatione,
Abbreviated transcription (Latin):
cordia diluere & iustitia punire : In iquos itaq quos pip¬
scuut ds̃ hanc uitam inpeccato terminaturos t pi slasti¬
nauit supplicio interminabi puniendor: Inquo sicut
cul panda non est praescientia humanae iniquitatis ⁊ ta
praedistinatio iustis simaelaudanda et ultionis qualo
pgnos certur non abeo pdistinatũ hominen ad qualeguq
periaum  quem praedistinauit peccati merito puniendũ
Nitaq: om̃a hominum opera si ue bona seum alappscauit
quia cum nihil latore potuit. sed solabona praedestinauit
quae seinfiliis gratiae facturũ esseprescuut mala
uero futura opera illorum quos non prȩdesinauat ad
regnum sed ad interitum prȩsciuit potentis si madiduod
or dinauit ꝓuidabonitate : & quia praescius fuit quod
eadem mala non solum ipse facturus nonesset sed nedromo
inquantũ ei humiliter ad hȩsisset: in eo nobis in supera¬
bilem potentiã praescientiaesuȩ magis ostendit. quia

Expanded text:
cordia diluere, et justitia punire. Iniquos itaque, quos pracordia diluere, et justitia punire. Iniquos itaque, quos praescivit Deus hanc vitam in peccato terminaturos, praedestinavit supplicio interminabili puniendos, in quo sicut culpanda non est praescientpraedestinatio justissimae laudanda est ultionis; ut agnosceretur non ab eo praedestinatum hominem ad qualecunque peccatum, quem praedestinavit peccati merito puniendum . Deus itaque omnia hominum opera, sive bona sive mala praescivit, quia eum latere nihil potuit, sed sola bona praedestinavit, quae se in filiis gratiae facturum esse praescivit: mala vero futura opera ilregnum, sed ad interitum praescivit potentissima deitate, et ordinavit provida bonitate; et quia praescius fuit quod eadem mala, non solum ipse facturus non esset, sed nec homo in quantum ei humiliter adhaesisset, in eo nobis insuperabilem potentiam praescientiae suae magis ostendit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
denuo p̃dicatur . quamdulcia faucib: mas doquiatua
suꝑ mel & fauum orimeo &rursus iudiciadi uera
iustificata insemet ipsis desiderabilia suꝑ aurũ & lapidem
pretiosum multũ & dulciora suꝑ mel & fauum : quisergo
putet abono ac suaui dõ prȩdestinatum hominem aut ad
malitiã uoluntatis qua bonumdm̃ relinquent. aut ad
a maritudinem contumaciae qua suauem dñm nontime¬
ret: pro indefidelib: congrut credere & confiteri dm̃
bonum & iustum praescisse quidem peccaturos homine
quia nihil latere potuit futurorum. Neq enim uel futur
essent si in eius praescientia non fuissent. Non tamen¬
praedistinas sequem libet hominem ad peccatũ : quiasi ad peo¬
catum aliquod dỹ hominem prȩdestinaret  ꝑ peccatis ho¬
minem non puniret: Di enim prȩdestinatione aut peccutorũ
prȩpurata est pia remissio aut peccatorũ iustapunito:
piumquam igitur dr ad hoc hominem potuit pdistinarer
quodipsedis posuerat & praecepto probibene & uos pu¬

Expanded text:
r: Quam dulcia faucibus meis eloquia tua, super mel et favum ori meo . Et rursus: Judicia Dei vera, justificata in semetipsis, desiderabilia super aurum et lapidem pretiosum multum, et dulciora super mel et favum . Quis ergo putet a bono ac suavi Deo praedestinatum hominem aut ad malitiam voluntatis, qua bonum Deum relinqueret, aut ad amaritudinem contumaciae, qua suavem Dominum non timeret? Proinde fidelibus congruit credere et fateri Deum bonum et justum praescisse quidem peccaturos homines, quia nihil eum latere potuit futurorum neque enim vel futura essent, si in ejus praescientia non fuissent, non tamenpraedestinasse quemlibet hominem ad peccatum, quia si ad peccatum aliquod hominem Deus praedestinaret, pro peccatis hominem non puniret. Dei enim praedestinatione aut peccatorum praeparata est pia remissio, aut peccatorum justa punitio. Nunquam igitur Deus ad hoc hominem potuit praedestinare, quod ipse disposuerat et praecepto prohibere, et miseri
Abbreviated transcription (Latin):
fide sibi ad nõ postolant condonari diconter : Dne auge nobi
fidem : In caritate quoq: nos crescere ipseb eatus demonserat
apłs quiait : ueritatem autẽ facienter in cariatecns camus
in illo ꝑ om̃a: Quomodo autem in caritateciescimus nisi cu

Expanded text:
fidei sibi a Domino postulant condonari, dicentes: Domine, adauge nobis fidei sibi a Domino postulant condonari, dicentes: Domine, adauge nobis fidem . In caritate quoque nos crescere, ipse beatus demonstrat Apostolus, qui ait: Veritatem autem facientes, in caritate crescamus, in illo per omnia . Quomodo a
Abbreviated transcription (Latin):
sprsc̃i nonnumquam dona spitalis gratiae nuncupari. Nam
legimus in libro regum cum esset helias diui nomunere trans fe¬
rendus & discipulo prius quamtolleretur dedisset fidutiam
postoͥlandi quod uellet: ille spm quem helias acceperat dupli¬
msibi postolauit at tribui : ubi utiq intelligimus sp̃s nomine
donũ spitalis gratiaedesignari : Neq enim substantias pssci
no sempiternus : sic est sine augmento decrimentoq ꝑfectus :
hensibilem uoluntatem sicut in hominibus posseaugeri credimus
sic in eis posseminui non negamus : Namcumdo na sint sp̃s sc̃i¬
caritas gaudium pax longanimitas bonitas benignitas fider
mod estia. continentia castitas. &cum alii decur ꝑ spm̃sermo
sapientiae. alii auten sermo scientiae secundum eunden spm̃
alteri fides in eodem spũ. haec tamen om̃a possunt in hominib
& augeri &minui : unde est illud quod ipsi apł augmentũ

Expanded text:
Spiritus sancti nonnunquam dona spiritalis gratiae nuncupari. Nam Spiritus sancti nonnunquam dona spiritalis gratiae nuncupari. Nam legimus in libro Regum: Cum esset Elias divino munere transferendus, et discipulo, priusquam tolleretur, dedisset fiduciam postulandi quod vellet, ille spiritum, quem Elias acceperat duplicem, sibi postulavit attribui. Ubi utique intelligimus spiritus nomine donum spiritalis gratiae designari. Neque enim substantia Spirituno sempiternus, sic est sine augmento detrimentoque perfectus. hensibilem voluntatem, sicut in hominibus posse augeri credimus, sic in eis posse minui non negamus. Nam cum dona sunt Spiritus sancticaritas, gaudium, pax, longanimitas, bonitas, benignitas, fides, modestia, continentia ; et cum alii detur per Spiritum sermo sapientiae, alii autem sermo scientiae secundum eumdem Spiritum, alteri fides in eodem Spiritu ; haec tamen omnia possunt in hominibus et augeri et minui. Unde est illud quod ipsi apostoli augmentum
Abbreviated transcription (Latin):
aeternum spmꝰ ueritatis quem mundus non potest accipere quia
non uidit eum nec scit eum : uos autem cognoscetis eum quia
apuduos manebit & in uobis erit: unde & paulus eundem nos
spm ado ptionis accepisse sic p̃dicat : Non enim accepistis spm̃
seruitutis iterũ intimore sed accepistis spina doptionis filiorum
in quo clamamus abbapater: fidelibus itaq qui templũdisunt &
in quib: sps di in habitat. immo qui templum sunt sp̃s sc̃i. sicut
a postolus dicit. Nescitis quod membra ura templum sunt sp̃s sc̃i
qui in uobis est quem habetis adõ. quib: &iam idem apłs mandat
ante absens mitti creditur cum nec orare condigne acugilan¬
ter aliquis possit nisi se illi sp̃s sc̃s in fuderit: quo circa sicut
dicit a postolur spitalib spitalia comparantes & inspũ qui
utiq natura liter ds̃ est nihil corporalenihil locale. nihil tem¬
porale nihil mutabile cogitantes considerare debemus nomine

Expanded text:
est accipere, quia non videt eum, nec scit eum: vos autem cognoscetis eum, quia apud vos manebit et in vobis erit . Unde et Paulus eumdem nos Spiritum adoptionis accepisse sic praedicat: Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis Spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus, Abba Pater . Fidelibus itaque, qui templum Dei sunt, et in quibus Spiritus Dei inhabitat, imo qui templum sunt Spiritus sancti, sicut Apostolus dicit: Nescitis quia membra vestra templum est Spiritus sancti, qui in vobis est, quem habetis a Deo ? quibus etiam idem apostolus mandat  tanquam ante absens mitti creditur? cum nec orare condigne ac vigilare aliquis possit, nisi se illi Spiritus sanctus infuderit. Quocirca, sicut dicit Apostolus, Spiritalibus spiritalia comparantes , et in Spiritu, qui utique naturaliter 34 Deus est, nihil corporale, nihil temporale, nihil locale, nihil mutabile cogitantes, considerare debemus nomine
Abbreviated transcription (Latin):
& contremescunt. uidentur haberefidem sed nihilas prodest qr
non habent caritatem: multi &iam facultates suas pauperib
erogantes quia noncurauerunt᷑ adquirendae caritatis studiũ
impendere : res quidem suas donauerunt qđ ideo nihileis pro¬
fuit: quia seipsos ꝑdiderunt non adquirendo caritatem quã
ad quire redebuerunt : His igit᷑ demonstratur indicuis ibi esse
spͥmsm ubi est finis praccepti. hoc est caritas decor depuro &
conscientiabona & fide non ficta: ubi autẽ cum fide caritas
non est: quaecumq dona sp̃s sci eẽposse. ipsum uero spmscm
es senon posse. ac perhocnihil prodesseillorumdonorum
largitatem ubi sic aliquod donũ sp̃s habetur ut ipsesps non
habeatur : Pro indetales & siuidentur quorumlibet paternorũ
donorum participes non tamen sunt hereditatis paternae con

Expanded text:
et contremiscunt, videntur habere fidem, sed nihil eis prodest, quia et contremiscunt, videntur habere fidem, sed nihil eis prodest, quia non habent caritatem. Multi etiam facultates suas pauperibus erogantes, quia non curaverunt acquirendae caritatis studium impendere, res quidem suas donaverunt, quod ideo nihil eis profuit, quia seipsos perdiderunt, non acquirendo caritatem, quam acquirere debuerunt. His igitur demonstratur indiciis ibi esse Spiritum sanctum ubi est finis praecepti, hoc est, caritas de puro corde, et conscientia bona, et fide non ficta . Ubi autem cum fide caritas non est, quaecunque dona Spiritus sancti esse posse, ipsum vero Spiritum sanctum esse non posse; ac per hoc, nihil prodesse illorum donorum largitatem, ubi sic aliquod donum Spiritus habetur, ut ipse Spiritus non habeatur. Proinde tales, etsi videntur quorumlibet paternorum donorum participes, non tamen sunt haereditatis paternae cons
Abbreviated transcription (Latin):
principale sc̃ĩ sprdonum sine quaquisquis lingius hominũ ange¬
orumq. loquatur. uelut aes sonans aut cimbalum tinniens sonũ
dare potest: uitam habere non potest : & si habeatomnem ꝓphecia
& nouerit mysteria omnia &omnem scientiam & si habeat omne
fidem ita ut montes transferat. caritatem non habeat nihilest :
& si distribuerit incibos pauperum omnes facultates suas. &
tradiderit corpus suum ut ardeat: caritatem autẽ non habeat
nihil ei prodest : Nam quialegemdicit a postolus ordinatam per
angelos inmanu mediatoris. linguis locuti sunt angelorum
qui inore quaelegis sunt docebant. & aduersus legem pracus
ꝯperib: mlitabant : Dequib: ipses aluator dicit : quaedicunt
facite qua e autem faciunt facennolite: dicunt enim & non fa¬
ciunt: Saul quoq prophetiã habuit. & sy monmagus credidit
& baptismi sacramentum accepit : Nam & demones dumcredunt

Expanded text:
principale Spiritus sancti donum, sine qua quisquis linguis hominum angeprincipale Spiritus sancti donum, sine qua quisquis linguis hominum angelorumque loquitur, velut aes sonans, aut cymbalum tinniens, sonum dare potest, vitam habere non 35 potest. Etsi habeat omnem prophetiam, et noverit mysteria omnia et omnem scientiam, etsi habeat omnem fidem, ita ut montes transferat, caritatem autem non habeat, nihil est. Etsi distribuerit in cibos pauperum omnes facultates suas, et tradiderit corpus suum ut ardeat, caritatem autem non habeat, nihil ei prodest . Nam quia legem dicit Apostolus, ordinatam per angelos in manu mediatoris , linguis locuti sunt angelorum, qui in ore, quae legis sunt , docebant, et adversus legem pravis operibus militabant. De quibus ipse Salvator dicit: Quae dicunt, facite, quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim et non faciunt . Saul quoque prophetiam habuit, et Simon Magus credidit, et baptismi sacramentum accepit, nam et daemones, dum credunt
Abbreviated transcription (Latin):
nobis : Hoc sentitur & deceteris spitalib: donis quae pro
unius cuiusq captu uel augeri uel minui dicuntur in nob
qm̃ talium crementa decrimentaq charis matũ secundum
id dicuntur quod quibusdam seu plus scuminus in sunt n
quod inse uel augeri uel minui possunt : Nam & soltantus
est cum uidetur ab oculis sanis : quantus cum uidetur
a saucus : Nec ipseminuitur cumminus ab ocidis turbatis
ꝑcipitur . nec augecurcum amplius oculis sanis in funditus
qquia diuersitar illa uisionis non ex diuersitate solis euenit
sedindiuersitates anitatis infirmitatisq consistit : & quan¬
uis unum minus alterum magirinluminet : ipse tamen unũ
atq idem in selumen habet quod unusminus alter ampii¬
us uidet : Sic &iamspũ scõ insesineaugmento ac decrimor¬
to immutabiliter ꝑ manente duplicem sibi heliseus spm
poposcit In eo quod augmentum sp̃italis gratiȩ postola
ecdesia caritatis unitas iugiter indis rupta seruetur: hoc est enim

Expanded text:
nobis . Hoc sentitur et de caeteris spiritalibus donis, quae pro uniuscujusque captu, vel augeri vel minui dicuntur in nobis. Quoniam talium crementa detrimentaque charismatum, secundum id dicuntur, quod quibusdam seu plus seu minus insunt, non quod in se vel augeri vel minui possunt. Nam et sol tantus est cum videtur ab oculis sanis, quantus cum videtur a sauciis, nec ipse minuitur, cum minus ab oculis turbatis percipitur, nec augetur, cum amplius oculis sanis infunditur. Quia diversitas illa visionis non ex diversitate solis evenit, sed in diversitate sanitatis infirmitatisque consistit. Et quamvis unum minus, alterum magis illuminet, ipse tamen unum atque idem in se lumen habet, quod unus minus, alter amplius videt. Sic etiam Spiritu sancto, in se sine augmento ac detrimento immutabiliter permanente, duplicem sibi Eliseus spiritum poposcit, in eo quod augmentum spiritalis gratiae postulaEcclesia caritatis unitas jugiter indisrupta servetur. Haec est enim
Abbreviated transcription (Latin):
tenorem nrae sententiȩ conuenire : Pro inde quia sufficiente
ut arbitror iniquos non ad peccatũ sed ad supplicium prȩ¬
distinatos ostendimus : huc uolumini lam terminũ demus
ut ad aliarũ questionũ disputationem attentius recensen¬
dam lectoris renouet studiũ temperies distincta librorum

Expanded text:
tenorem nostrae sententiae convenire. Proinde quia sufficienter tenorem nostrae sententiae convenire. Proinde quia sufficienter ut arbitror iniquos non ad peccatum, sed ad supplicium praedestinatos ostendimus, huic volumini jam terminum debemus, ut ad aliarum quaestionum disputationem attentius recensendam, lectoris renovet studium temperies distincta librorum
Abbreviated transcription (Latin):
destinatio Cui prosper sic respondit : Qui prȩscientiã di in
nullo ab ipsius prȩdestinatione discernit : quod tribundum
est do debonis. hoc ei &iam demalis conatur asscribere: sed
cumbona ad largitorem cooperatoremq eorumdm̃ mala
autem aduo luntariã rationalis creatura enequetia refginda
sint : dubium non et sineulla temporal diffenntia dm & p̃¬
scis sesimul & p̃distinas se quaeipso erant auctore facienda
uel quaem alis meritis iusto erant iudicio retribuenda. Prac¬
scis se autẽ tantũ modo non &iam p̃ distinas se quaenon ex
ipso erant causamoperationis habitura: Nos itaq Rm̃e
hec interim pauca delibris sc̃i augustini & deresponsionib:
prosperi obhoc maluimus huc libello inserere . ut cunct
nouerint quid debeant dep̃ destinationes corum impiorumq
sentire. Simulq ut appareat eius dembeati augustini dictis

Expanded text:
raedestinatio. Cui Prosper sic respondit: « Qui praescientiam Dei in raedestinatio. Cui Prosper sic respondit: « Qui praescientiam Dei in nullo ab ipsius praedestinatione discernit. Quod tribuendum est Deo de bonis, hoc ei etiam de malis conatur ascribere. Sed cum bona ad largitorem cooperatoremque eorum Deum, mala autem ad voluntariam rationalis creaturae nequitiam referenda sint, dubium non est, sine ulla temporali differentia Deum et praescisse simul, et praedestinasse, quae ipso erant auctore facienda, vel quae malis meritis justo erant judicio retribuenda: praescisse autem tantummodo, non etiam praedestinasse, quae non ex ipso erant causam operationis habitura. » Nos itaque, carissime, haec interim pauca de libris sancti Augustini, et de responsionibus Prosperi, ob hoc maluimus huic libello inserere, ut cuncti noverint quid debeant de praedestinatione sanctorum impiorumque sentire; simulque, ut appareat ejusdem beati Augustini dictis
Abbreviated transcription (Latin):
duximus in serenda : Quarta decima quippegallo rũ obiectio
sic habetur. quod qui euangelicae prȩdicationi non crodunt:
exdĩ prȩdistinatione non credant. & qđ ds̃ ita definierit ut
quicumq non credunt exipsius constitutione non credant
Huic itaq prauitati quaeb eati augustini dictis niexuritate¬
sed ex liuore obiciebat᷑. tali prosper sermone respondit : Infi¬
delitas non credentium euangelio nequaquam exdi p̃destin¬
tio ne generat᷑. bonorũ enim ds̃ auctor est non malorum :
Praedistinatio igit᷑ dĩ semꝑ inbono est aut ad recributionem
iustitiae. aut ad donationem ꝑtinens gratiae : Vniuersae enu
dentiũ non ad constitutionem dĩ sed ad prescientiã referenda et
quae non ideo necessitatem non credendi intulit quia fallide&
quae futura erat infidelitate non potuit : Quinta decima &ian
obiectio his uerbis inserta est quod idem sit prescientia quodõ¬

Expanded text:
duximus inserenda. Quartadecima quippe Gallorum objectio duximus inserenda. Quartadecima quippe Gallorum objectio sic habet: « Quod qui evangelicae praedicationi non credunt, ex Dei praedestinatione non credant. Et quod Deus ita definierit, ut quicunque non credunt, ex ipsius constitutione non credant. » Huic itaque pravitati quae beati Augustini dictis, non ex veritatesed ex livore objiciebatur, tali Prosper sermone respondit: « Infidelitas non credentium Evangelio, nequaquam ex Dei praedestinatione generatur. Bonorum enim Deus auctor est, non malorum. 26 Praedestinatio igitur Dei semper in bono est, aut ad retributionem justitiae, aut ad donationem pertinens gratiae, Universae enim dentium, non ad constitutionem Dei, sed ad praescientiam referenda est. Quae non ideo necessitatem non credendi intulit, quia falli de ea, quae futura erat, infidelitate non potuit. » Quintadecima etiam objectio his verbis inserta est, quod idem sit praescientia quod p
Abbreviated transcription (Latin):
seu quaea diustiti ã pertinent mala uero opera hoc est peccata
piescis setantum non &iam prȩdistinasse quia ibi non opusdi
essedicitur sed iudiciũ : Ideo in peccato opusdinon est : quia
ut peccatisꝰ fieret predostinatum ab eononest: Ideo autẽ iudiciũ
estr quia inultum non relinquit᷑ qđ sineo perantedõ malus opi¬
luculentissimo sc̃i augustini operi quod scripsit dep̃destinati¬
one scorum a quibus damgallis obiectũ qđ beatus augustinus
in assertioneprȩdestinationis diuinae. peccatores non ad solũ
prȩdestinatos diceret iudicium : sed &iam ad peccatum: Cuius
dicta quia ipseceleri prȩuentus est obitu. prosper uir
ruditus & scs. pecta defendit fide &copioso sermone : ex quib:
gallorum capitulis ut non multa nunc ponamus ne libellum
istum qua ẽ prolixum facere disputandi necessitas cogit. pro¬
lixiorem uoluntas facer euideat᷑ : duarum responsionũ loca

Expanded text:
seu quae ad justitiam pertinent; mala vero opera, hoc est peccata, seu quae ad justitiam pertinent; mala vero opera, hoc est peccata, praescisse tantum, non etiam praedestinasse; quia ibi non opus Dei esse dicitur, sed judicium. Ideo in peccato opus Dei non est, quia ut peccatum fieret, praedestinatum ab eo non est. Ideo autem judicium est, quia inultum non relinquitur, quod sine operante Deo malus opeluculentissimo sancti Augustini operi, quod scripsit de praedestinatione sanctorum, a quibusdam Gallis objectum, quod beatus Augustinus in assertione praedestinationis divinae, peccatores, non ad solum praedestinatos diceret judicium, sed etiam ad peccatum; cujus dicta, quia ipse celeri praeventus est obitu, Prosper vir, eruditus et sanctus, recta defendit fide et copioso sermone. Ex quibus Gallorum capitulis, ut non multa nunc ponamus, ne libellum istum, quem prolixum facere disputandi necessitas cogit, prolixiorem voluntas facere videatur, duarum responsionum loca
Abbreviated transcription (Latin):
scientiãdĩ es seposse. praedestinationem uerosi ne p̃scientia ee
nonposse : & quia dr̃ praesciuit &iam qua eipsenon facit
hoc elpeccata In supra memorito igitur librohec esteiuis den
beati augustini sententia : Praedistinatio est quae sinepsciotua
non potest ee. Potest auten ee sinep̃ destinatio ne praescuntia: prae¬
distinatione qui ppe dr̃ ea presciuit quae fueratipsefa eotris
unde dicist fecit quae futura sunt : Praescire &iam potens et
iaicipsenon facit sicut quaecumq peccata: quia &si sunt que¬
dam quacita peccata sunt ut poenae sint &iam peccatorũ unde
dictum est tradidit illos ds̃ in reprobam mentn ut faciant quȩ
non conueniunt nonibi peccatũ di est sediudicium: Puto in
hosdictis beati augustini euidenter ostensum bonaoperasua
dms prescisse & praedistinasse. hoc est siue qua ead misericordiã

Expanded text:
scientiam Dei esse posse, praedestinationem vero sine praescientia esse scientiam Dei esse posse, praedestinationem vero sine praescientia esse non posse; et quia Deus praescivit etiam quae ipse non facit, hoc est, peccata. In supra memorato igitur libro, haec est ejusdem beati Augustini sententia : « Praedestinatio est, quae sine praescientia non potest esse, potest autem esse sine praedestinatione praescientia. Praedestinatione quippe Deus ea praescivit, quae fuerat ipse facturus, unde dictum est: Fecit quae futura sunt. Praescire autem potens est etiam quae ipse non facit, sicut quaecunque peccata. Quia etsi sunt quaedam quae ita peccata sunt, ut poenae sint etiam peccatorum, unde dictum est: Tradidit illos Deus in reprobam mentem, ut faciant quae non conveniunt , non ibi peccatum Dei est, sed judicium. » Puto in his dictis beati Augustini evidenter ostensum, bona opera sua Deum praescisse et praedestinasse, hoc est, sive quae ad misericordiam,
Abbreviated transcription (Latin):
dictis attende quaeso mi lm̃e primũ quia ut non hominer adiu¬
uentur adõ. in ipsis causa cedicitur non indõ. Deindequia pro¬
pter iniquitatemn suꝑbiae praedestinati dicunt᷑ damnandi qđ
ꝑtinet ad iudiciũ non de prauandi quod ꝑtinet ad peccatun
tertio &iam considera quia nullius cul pae humanae indñ i fo¬
iendam admonet causam : quiꝰsi aliqua peccatorir iniquitas
adõ pipdestinata creditur: ⁊ipsius iniquitatis causa in p̃desi¬
natione diuina ponitur : quod quam sit impium quamq fide
xpianae contrarium nullum puto fuger ex p̃ianum : Alio quoq
eius demlibriloco memoratus scs augustinus sic dicit : extoli
qui ppe in suꝑbiam propria e uoluntatis est hominũ Non operis
diNeq enim ad hoc eos compellit aut adiuuat đs : &ut man¬
nobis ponendum est delibro quem scripsit dep̃destinatione
storum quo manifestius ostendit si ne prȩdisti natione pre¬

Expanded text:
dictis attende, quaeso, mi carissime. Primum quia ut non homines adjudictis attende, quaeso, mi carissime. Primum quia ut non homines adjuventur a Deo, in ipsis causa esse dicitur, non in Deo. Deinde, quia propter iniquitatem superbiae praedestinati dicuntur damnandi, quod pertinet ad judicium, non depravandi, quod pertinet ad peccatum. Tertio etiam considera, quia nullius culpae humanae in Deum referendam admonet causam, qua si aliqua peccatoris iniquitas a Deo praedestinata creditur, ipsius iniquitatis causa in praedestinatione divina ponetur . Quod 25 quam sit impium, quamque fidei Christianae contrarium, nullum puto fugere Christianum. Alio quoque ejusdem libri loco memoratus S. Augustinus sic dicit: « Extolquippe in superbiam propriae uoluntatis est hominum, non operis dei; neque enim ad hoc eos conpellit aut adiuuat deus. prnobis ponendum est de libro quem scripsit de praedestinatione sanctorum, quo manifestius ostendit, sine praedestinatione prae
Abbreviated transcription (Latin):
tes qua ut non adiuuentur in ipsis itidem causa est non indo
siuedam nandi predestinati sint propter iniquitatem s uperbiȩ
siue contra ipsam suꝑbiam iudicandi & erudiendi si filii sunt
misericordiae Hicstatim scs augustinus testi moniũ ꝓphetȩ
subiunxit dicens : unde hieremias cumdixisset. scio dñe qm̃
iniudicio & non infurontuo: Tam quam dicent : scio ad coni¬
ptionem meam ꝑtinere quodminus absteadiuuor ut ꝑfecco¬
dirigantur gressus mei : uerum tamen hocipsum noli sic moc
agere tamquam infurore quo iniquos damnare slatiusti. seq
tamquam iniudicio quo doces tuos non superbire : uindea libi
dicitur : & iudiciatua adiuuabunt me : Supradictũ itaq mar¬
cellinũ tali doctrina sc̃s augustinus in formans sequit̃ & dicu
Nullius proinde cul paehum anae indm̃ referas causam uitiou
namq omniũ humanorũ causa superbia est : In istis sc̃i augustin

Expanded text:
tes; qua ut non adiuuentur, in ipsis itidem causa est, non in deo, tes; qua ut non adiuuentur, in ipsis itidem causa est, non in deo, siue damnandi praedestinati sunt propter iniquitatem superbiae siue contra ipsam suam superbiam iudicandi et erudiendi, si filii sunt misersubjunxit, dicens: « Unde Jeremias, cum dixisset, Scio, Domine, in iudicio et non in furore tuo, tamquam diceret: \'scio ad correptionem meam dirigantur gressus mei. Verumtamen ob hoc ipsum noli sic mecum agere, tanquam in furore quo iniquos damnare statuisti, sed tanquam in judicio quo doces tuos non superbire. Unde alibi dicitur: Et judicia tua adjuvabunt me . » Supradictum itaque Marcellinum tali doctrina sanctus Augustinus informans, sequitur et dicit: « Nullius proinde culpae humanae in Deum referas causam, vitiorum namque omnium humanorum causa superbia est. » In istis sancti Augustini
Abbreviated transcription (Latin):
supplicium iustum quamius igit᷑ tuipse ceteriq tiui similer stu¬
dig legendi & uelo citarelncelligendi ex hoc loco dictorussiaui
guslini quaeintua ep̃ istola posiuisti facilli mecognoscets qunes
e atholicus habeat intellctus dehis quos ad interitũpdesinatos
audiuumus : netardiorm quiq hunc tantũ locũ minus sibu
ponentinhac questione sufficere dealus quoq sci augustini
sibris quaedam in serui: quib: docuit humanae iniquitatis
causam solam ec suꝑbiam. nec ad peccandũ homines sed ad
damnationem praedistinatos adõ: qui ut non a diuuentur adõ
in ipsis causa est non indo: IN libro itaq secundo debaptis mo
pariulorum ad marcellinũ scribens inter alia sic dicit igno¬
rantiaigit᷑ & infirmitas. uitia sunt quaeim pediunt uo luntatẽ
ne moueatur ad faciendũ opus bonum. uel ab operemalo absti¬
nendum : ut autem in notescat qđ latebat . & suauefiat quod
non delectabat : gratiaedĩ est quahominũ adiuuat uolunta¬

Expanded text:
dam. Quamvis igitur tu ipse, caeterique tui similes studio legendi, vel velocitate intelligendi, ex hoc loco dictorum sancti Augustini, quae in tua epistola posuisti, facillime cognoscatis, quid catholicus habeat intellectus de his quos ad interitum praedestinatos audimus, tamen ne tardiores quique hunc tantum locum minus sibi putent in hac quaestione sufficere, de aliis quoque sancti Augustini libris quaedam inserui, quibus docuit humanae iniquitatis causam solam esse superbiam, nec ad peccandum homines, sed ad damnationem praedestinatos a Deo, qui ut non adjuventur a Deo, in ipsis causa est, non in Deo. In libro itaque secundo de Baptismo parvulorum ad Marcellinum scribens, inter alia sic dicit rantia igitur et infirmitas uitia sunt, quae inpediunt uoluntatem, ne moueatur ad faciendum opus bonum uel ab opere malo abstinendum. ut autem innotescat quod latebat et suaue fiat quod non delectabat, gratiae dei est, qua hominum adiuuat uolunta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hieremiã sichumanae malitiã uoluntatis obiurgat. ut eam ai
alienam eẽꝑ doceat : Dicit enmm : ego teplantaui uinea frucas¬
nam. quo modo conuersa es in a maritudinem uitis alienae
Alienam utiq a seuitemdicit Nonutio diuinae conditionis
sed auersioneꝓpria euo luntatis : Qua eiusteculpatur pro
eo quod a maritu dinem ꝓtulit quam in eads̃ ipse non fecit
qm̃ ipsam a maritudĩnem nec exdi p̃distinatione nec exdi opq
sed ex malitia sua e uoluntatis habuit : Proqua amarttudi¬
ne sio eamdr̃ per supramemoratũ ꝓphetam denuo incrqrao
Scito quam malum est tibi & amarum reliquis sed ñm dm̃ tuus
& nones setimorem in eum apudte : Cum ergo hoc sithomini
malum & amarum reliquissednm &timorem di apud eum
non ee : quis ita sit contrarius ueritat ut putet ab ono di
suauido de quos criptũ est quam bonus is rabolds̃ ractis
corde & quia nemobonus nisi solus dr̃ & dequo a płrdic̃¬

Expanded text:
per Jeremiam sic humanae malitiam voluntatis objurgat, ut eam a se per Jeremiam sic humanae malitiam voluntatis objurgat, ut eam a se alienam esse perdoceat. Dicit enim: Ego te plantavi vineam fructiferam, quomodo conversa es in amaritudinem vitis alienae ? Alienam utique a se vitem dicit non vitio divinae conditionis, sed aversione propriae voluntatis, quae juste culpatur, pro eo quod amaritudinem protulit, quam in ea Deus ipse non fecit. Quoniam ipsam amaritudinem, nec ex Dei praedestinatione, nec ex Dei opere, sed ex malitia suae voluntatis habuit. Pro qua amaritudine sic eam Deus per supra memoratum prophetam denuo increpat: Scito quam malum est tibi et amarum reliquisse Dominum Deum tuum, et non esse timorem meum apud te . Cum ergo hoc sit homini malum et amarum reliquisse Dominum, et timorem Dei apud eum non esse, quis ita sit contrarius veritati, ut putet a bono ac suavi Deo de quo scriptum est: Quam bonus Deus Israel rectis corde ? Et quia nemo bonus nisi solus 19 Deus , et d
Abbreviated transcription (Latin):
potueret & percandin id est aduoluntaten melno luam pe
potius irigopeccani quam utiq. at tribuis sed m̃ nondum pec¬
canti homin aut ietribuis se credendum est peccaeri. hanc
iaut si nondum peecantib omini tribuit. ipse qued absit
uud sniniquitatis extitit quimalam uoluntatem deglicio¬
mini bono ꝑquam peccans ȩterno merere tͥpuniri sapplicio
Qubiest quia ds mortem non fecit. & quia non est iniqui¬
tar apuddm. & quia iustus dñs & iustitiã dilexit a quetatẽ¬
uidit uultus eius ÷ si autẽmala euo luntatis initiũ pecca¬
tori homini non tribuit sed retribuit ds̃ ut ab homine
dice redditum mala euoluntatis initium dicatur qđ pecca¬
tum homo facer potuit in quo uoluntas mala non fuit cum
nullus fructus in iquitatis exoriri possit nisi quem radix
uoluntatis malae protulerit : De corde enim sicut ueritas
Ant exeunt cogitationes malae. homicidia : adulteria fer¬
nicationes furta: falsa testimonia: blasphemiae: hec
sunt quae coinquinant hominem : Propter quod ds̃ ipse

Expanded text:
otuerit ad peccandum, id est ad voluntatem malam, quae est totius origo peccati, quam utique aut retribuisse Deum nondum peccanti homini, aut retribuisse credendum est peccatori. Hanc itaque si nondum peccanti homini tribuit, ipse quod absit auctor iniquitatis exstitit, qui malam voluntatem dedit homini bono, per quam peccans aeterno meretur puniri supplicio. Et ubi est, quia Deus mortem non fecit ? Et quia non est iniquitas apud Deum? Et quia vidit vultus ejus ? Si autem malae voluntatis initium peccatori homini non tribuit, sed retribuit Deus, ut ab homine em redditum malae voluntatis initium dicatur, quod peccatum homo facere potuit, in quo voluntas mala non fuit? cum nullus fructus iniquitatis exoriri possit, nisi quem radix voluntatis malae protulerit. De corde enim sicut Veritas ait exeunt cogitationes malae, homicidia, adulteria, fornicationes, furta, falsa testimonia, blasphemiae. Haec sunt quae coinquinant hominem . Propter quod Deus ipse