comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
us mortalitatis innotuit. ut ꝑpetem uitã tenere ñ possit. sic gͦ ali¬
ter quã nobis nota ẽ instituetur in resurrectione mortuoꝵ. s qm̃
istis ñ credunt litteris ubi legitur qualis in paradyso uixerit homo.
quantũq fuerit a necessitate mortis alienus. quib utiq si crederei
ñ cũ illis de pęna damnatoꝵ.quȩ futura ẽ oꝑosius ageremis.¬
Quando ex ignorantia peccamꝰ. peccamꝰ in filiũ: quasi otra sapientiã:
Et ido yeccare in patrẽ & filiũ hic siue in futuro remittit᷑. qͥa qͥ ex fragilita
te uł ignorantia peccat. sicut aliquã excusationẽ habet in culpa. ita etiã
aliquã remissionẽ habere debet in pęna. siue in hoc scło si penituerit
ut faciliꝰ consequatur indulgentiã. siue in futuro scło si in malo ꝑse¬
uerauerit ut tolerabiliorẽ sentiat pęnã. Qui uͦ ex maliuolentia pec¬
cant eoꝵ delictũ nullã habet excusationẽ & ido pęna eoꝵ. remissionẽ

Expanded text:
us mortalitatis innotuit, ut perpetem uitam tenere non possit; sic ergo aliter, quam nobis nota est, instituetur in resurrectione mortuorum. Sed quoniam istis non credunt litteris, ubi legitur qualis in paradiso uixerit homo quantumque fuerit a necessitate mortis alienus quibus utique si crederent, non cum illis de poena damnatorum, quae futura est, operosius ageremcollibus Libani accipimus illuminationem mentis contra ignorantiam;  Ideo peccare in Patrem et Filium hic, sive in futuro remittitur, quia qui ex fragilitate vel ex ignorantia peccat, sicut aliquam excusationem habet in culpa, ita etiam aliquam remissionem habere debet in poena, sive in hoc saeculo si poenituerit, ut facilius consequatur indulgentiam, sive in futuro saeculo, si in malo perseveraverit, ut tolerabiliorem sentiat poenam. Qui vero ex malitia peccant, eorum peccatum nullam habet excusationem, et ideo poena eorum remissionem
Abbreviated transcription (Latin):
Sabyion int̾pretat᷑ confusio. Unde colligitur gygantẽ illũ nembroth
suisse illiꝯ ꝯditorem. qͦd suꝑisꝰ breuit᷑ fuerat intimatũ. ubi cũ de illo scͥpt᷑a
loqueret᷑ ait mnitiũ regni eis fuisse babylonẽ. id÷ quȩ ciuitatũ cȩteraꝵ.
gereret pͥncipatũ. ubi eẽt tanquã in metropoli habitaculũ regni. quãuis
ꝯfecta ñ fuerit usq in tantũ modũ: quantũ suꝑba cogitabat impietas.
ham nimia disponebat᷑ altitudo quȩ dicta ẽ usq in cęlũ. siue uniꝰ turris

Expanded text:
 interpretatur Confusio. Unde colligitur gigantem illum Nebroth  interpretatur Confusio. Unde colligitur gigantem illum Nebroth fuisse illius conditorem, quod superius breviter fuerat intimatum, ubi cum de illo Scriptura loqueretur, ait initium regni ejus fuisse Babylonem, id est, quae civitatum caeterarum gereret principatum, ubi esset tanquam in metropoli habitaculum regni: quamvis perfecta non fuerit usque in tantum modum, quantum superba cogitabat impietas. Nam nimia disponebatur altitudo, quae dicta est usque in coelum, sive unius turris
Abbreviated transcription (Latin):
quib q reb sine ꝯcubitu ita nascunt᷑ ut postea ꝯcumbant & generens
Srut musce. alia uͦ in quib nichil sit maris & feminȩ sicut apes. Ea
porto quȩ sic habent sexũ ut ñ habeant fȩtũ sicut muli & mulȩ mirũ si
fder̾t ibi. ac ñ potis parentes eoꝵ. ibi fuisse suffecerit equinũ udelie& atq
Aeninu genꝯ. & si qua alia sunt quȩ cõmixtione diu̾si generis genꝰ aliqͦ a gignint.
on frustra heber prims ẽ nominatꝰ in ꝓgenie ueniente de s̃em & p̾lat᷑
eognominatos tanquã hebereos. cũ & alia possit ẽẽ opinio. ut ex abrahã
tainquã abrahei dicti ẽẽ uideantur. S nimirũ hoc uerũ ÷ qͦd ex heber
hebrei appellati sunt. ac deinde una detrita littera hebraicam linguã
solus isrł ppłs potuit obtinere. in quo dĩ ciuitas & in scĩs ꝑegrinata est:
& in omibus sacramento adumbrata.

Expanded text:
quibusque rebus sine concubitu ita nascuntur, ut postea concumbant et generent, quibusque rebus sine concubitu ita nascuntur, ut postea concumbant et generent, sicut muscae; alia uero in quibus nihil sit maris et feminae, sicut apes. Ea porro quae sic habent sexum, ut non habeant fetum, sicut muli et mutae, mirum si fuerunt ibi, ac non potius parentes eorum ibi fuisse suffecerit, equinum uidelicet adque asininum genus; et si qua alia sunt, quae commixtione diuersi generis genus aliquod gignunt. frustra ipse primus est natus in progenie veniente de Sem, et praelacognominatos esse, tamquam Hebereos; cum et alia possit esse opinio, ut ex Abraham, tamquam Abrahei dicti esse videantur. Sed nimirum hoc verum est, quod ex Heber Heberei appellati sunt, ac deinde, una detruncata littera, Hebraei: quam linguam solus Israel populus potuit obtinere, in quo Dei civitas et in sanctis peregrinata est et in omnibus sacramento adumbrata.
Abbreviated transcription (Latin):
Dicunt ñ potuisse capere aroȩ illis qͣntitatẽ animaliũ genera tã mul¬
ta in utroq sexu bina de immundis. septena de mumais. Quȩ ut i
uidet ñ cõputarent si trecenta cubita longitudinis & latituainis. I¬
attenderent. nec cogitarent aliuia tantũ eẽ in suꝑioribꝰ itẽq aliud
tantũ in suꝑiorib suꝑioꝵ: ac ꝑhoc ter ducta illa cubita fieri nongei
astruxit Moysen scilicet hominẽ dĩ eruditũ sicut seͥptũ : omi sapien¬
tia egyptioꝵ. qui geometricã dilexerunt geometrica cubita signifi¬
care potuisse. ubi unũ quantũ sex nr̃a ualere ꝗsseuerant. quis ñ uideat
quantũ rerũ capere potuit illa magnitudo: Non enĩ ea noe capta¬
intͦmittebat. s uenientia & intrantia ꝑmittebat. Ad hoc enĩ ualet
qͦd dictũ: intrabunt ad te. ñ scilicet hominis actu s dinutu. i tasa¬
ne ut non illic fuisse credenda sint quȩ sexi carent. Prȩ scͥptũ eni
atq definitũ ÷ masculus & femina erunt. Alia sunt quiipe quȩ de

Expanded text:
non potuisse capere arcae illius quantitatem animalium genera tam multa in utroque sexu, bina de immundis, septena de mundis. Qui mihi videntur non computare nisi trecenta cubita longitudinis, et latitudinis quinquaginta, nec cogitare aliud tantum esse in superioribus, itemque aliud tanastruxit Moysen scilicet, hominem Dei eruditum sicut scriptum est omni sapientia Aegyptiorum , qui geometricam dilexerunt, geometrica cubita significare potuisse, ubi unum quantum sex nostra valere asseverant; quis non videat quantum rerum capere potuit illa magnitudo? Nam iintromittebat, sed uenientia et intrantia permittebat. Ad hoc enim ualet quod dictum est: Intrabunt ad te; non scilicet hominis actu, sed Dei nutu; ita sane, ut non illic fuisse credenda sint, quae sexu carent. Praescriptum enim adque definitum est: Masculus et femina erunt. Alia sunt quippe quae de
Abbreviated transcription (Latin):
homo ẽ iudicatꝰ. In illo itaq iudicio uł cirea illud iudiciũ has res
didicimꝰ eẽ uenturas. helyam thesbiten. fidem iudeoꝵ: anti xp̃m¬
quȩ omĩa quide uentura ẽẽ credendũ ẽ: s quib modis & quo ordine
ueniant magis tunc docebit rerũ exꝑientia. quã nunc ad ꝑfectũ
hominũ intelligentia ualet consequi. Existimo tam̃ eo quo a me
commemorata sunt ordine esse uentura.

Expanded text:
e terrarum. In illo itaque iudicio uel circa illud iudicium has res didicimus esse uenturas, Heliam Thesbiten, fidem Iudaeorum, AntichrQuae omnia quidem uentura esse credendum est; sed quibus modis et quo ordine ueniant, magis tunc docebit rerum experientia, quam nunc ad perfectum hominum intellegentia ualet consequi. Existimo tamen eo quo a me commemorata sunt ordine esse uentura.
Abbreviated transcription (Latin):
nr m ẽsse credituros : celeberrimũ ẽ in sermonib cordibꝰq fidelium.
pse quippe ante aduentũ iudicis saluatoris ñ immerito sꝑatur esse
uenturꝰ. qui etiã nunc uiuere ñ immerito credit᷑. Curru nãq igneo
raptꝰ ẽ de rebꝰ humanis. qͦd eiudentissime scͥptura scã testatur. Cũ ue.¬
nerit gͦ exponendo legem spũalit̾ quã nunc iudei carnalit̾ sapiunt:
conu̾tet cor patris ad filiũ id ÷ cor patrũ ad filios. Singłarẽ quippe
sic intelligant legẽ id÷ udei. quẽ admodũ eam patres inteslexeruis
ad filios. cũ intelligentia patrũ ꝑducet᷑ ad intelligentiã filiorũ:
& cor filioꝵ. ad patres eoꝵ. dũ in id qͦd senserẽ illi ꝯsentiunt & isti.

Expanded text:
in Christum nostrum, esse credituros celeberrimum est in sermonibus cordibusque fidelium. ipse quippe ante aduentum iudicis saluatoris non immerito speratur esse uenturus, quia etiam nunc uiuere non immerito creditur. curru namque igneo raptus est de rebus humanis, quod euidentissime sancta scriptura testatur. Cum uenerit ergo, exponendo legem spiritaliter, quam nunc Iudaei carnaliter sapiunt, conuertet cor patris ad filium, id est cor patrum ad filios: singularem quippe sic intellegant legem, id est Iudaei, quem ad modum eam patres intellexerunt.ad filios, cum intellegentia patrum perducetur ad intellegentiam filiorum; et cor filiorum ad patres eorum, dum in
Abbreviated transcription (Latin):
Hostie namq illȩ ueteris legis in quibꝰq pecorib immaculate ac sine
ullo ꝓrsus uicio iubebant᷑ offerri & significabant homines scõs. qualiꝰ
solus inuentꝰ ẽ. xp̃c sine ullo omĩno peccato. Pinde quia pꝰ iudiciũ eum
fuerint etiã igne mundati. qui eiꝰ modi mundatione sunt digni. in
omĩb scĩs nullũ inueniet᷑ omĩno peccatũ. atq ita seipsos offerrent in
nsticia. ut tales hostiȩ om̃imͦ immaculatȩ ac siȩ ullo uiciosint su¬
ture .erunt ꝓfecto sicut pͥstinis dieb & sicut annis pͥorib. quandom
umbra hiꝰ rei future mundissimȩ offerebant᷑ hostię. Hec erit nãq¬

Expanded text:
Hostiae namque illae ueteris legis in quibusque pecoribus inmaculatae ac sine Hostiae namque illae ueteris legis in quibusque pecoribus inmaculatae ac sine ullo prorsus uitio iubebantur offerri, et significabant homines sanctos, qualis solus inuentus est Christus, sine ullo omnino peccato. Proinde quia post iudicium, cum fuerint etiam igne mundati, qui eius modi mundatione sunt digni, in omnibus sanctis nullum inuenietur omnino peccatum, adque ita se ipsos offerent in iustitia, ut tales hostiae omni modo inmaculatae ac sine ullo uitio sint futurae, erunt profecto sicut pristinis diebus et sicut annis prioribus, quando in umbra huius rei futurae mundissimae offerebantur hostiae. Haec erit na
Abbreviated transcription (Latin):
amimat. Teere quippe insusf lauit &s in faciem flatũ uitȩ en factses
homo in animã inuã tanquã diceret᷑. Terra es animata qa n ecas:
rerexeris exanimis sicut eras. quod sunt & antequã putrescanto
corpora mortuoꝵ: Quod erunt & illa si morient᷑ ubicũq motiant
cũ uita carebunt quã continuo receptura sunt. Ublenq moriant
quoxdam purgator ias penas futuras. Ubi enĩ dicit᷑ quis sustinebit ae
int̾itus eri. aut̾ quis ferre poterit ut aspiciat eũ. qͥa ipse ingreditu¬
quasi ignis conflatorii & quasi herba lauantiũ. & sedebit conflano
&e emundans sicut argentũ & sicut aurũ. & emundabit filios leur&
fundet eos sicut argentũ & aurũ. quid aliud intelligendũ est: Dicit
tale aliquid & ysaias. Lauabit dñs sordes filioꝵ & filiaꝵ syon. & sau¬
guinẽ emundabit de medio eoꝵ sp̃u iudicii & spũ combustionis.

Expanded text:
animatus terrae quippe insufflauit Deus in faciem flatum uitae. cum factus est animatus terrae quippe insufflauit Deus in faciem flatum uitae. cum factus est homo in animam uiuam; tamquam diceretur: <Terra es animata, quod non eras: terra eris exanimis, sicut eras\'; quod sunt et antequam putrescant omnia corpora mortuorum; quod erunt et illa. si morientur. ubicumque moriantur, cum uita carebunt, quam continuo receptura sunt. Sic ergo ibunt quorundam purgatorias poenas futuras. Ubi enim dicitur: Quis sustinebit diem introitus eiquasi ignis conflatorii, et quasi herba lavantium: et sedebit conflans et emundans sicut argentum, et sicut aurum, et emundabit filios Levi, et fundet eos sicut aurum et argentum: quid aliud intellegendum est? Dicit tale aliquid et Esaias: Lauabit Dominus sordes filiorum et filiarum Sion, et sanguinem emundabit de medio eorum spiritu iudicii et spiritu combustionis.
Abbreviated transcription (Latin):
dicentur. Que nimirũ uis diuina libri nom̃ accepit. In ea quippe quo¬
đamodo legit᷑. quiequia ea faciente recolitur.
ICur nobis in credibile ideatur illam multitudinẽ corpoꝵ in aere qda
mͥseminari atq ibi ꝓtinꝰ immortalit̾ atq incorruptibilit̾ reuiui¬
scere. cũ credams qͦd ĩdem ipse apłs aꝑtissime dicit in ictu oculi fu¬
turã tesurrectionẽ. & in menbra sine fine uictura tanta facilitate
tamq ineltimabili uelocitate rediturũ antiquissimoꝵ cadauerũ pus¬
uerẽ nee ab illa sententia qua homini dictũ ẽ terra es & in teria ui
fucturos allos sẽos arbitremur immunes. si eoꝵ morientiũ in terti
recident corpora s fieut in ipso raptu morient᷑ ita & resurgent ai
fertent i n aeras In terrã quippe ibis id ÷ in hoc ibis amissa u̾ita q̃d ea
antequã sumeres uitã. id÷ hoceris ex animatꝰ qͦd eras antequã nes

Expanded text:
dicentur. Quae nimirum uis diuina libri nomen accepit. In ea quippe quodicentur. Quae nimirum uis diuina libri nomen accepit. In ea quippe quodam modo legitur, quidquid ea faciente recolitur.in aere quodam modo seminari adque ibi protinus inmortaliter adque incorruptibiliter reuiuescere, cum credamus, quod idem ipse apostolus apertissime dicit, in ictu oculi futuram resurrectionem et in membra sine fine uictura tanta facilitate tamque inaestimabili uelocitate rediturum antiquissimorum cadauerum puluerem? Nec ab illa sententia, qua homini dictum est: Terra es et in terram ibis, futuros illos sanetos arnon reccident corpora, sed sicut in ipso raptu morientur, ita et resurgent, dum feruntur in aera. in terram quippe ibis est: "in hoc ibis amissa uita quod eras, antequam sumeres uitam", id est hoc eris exanimatus quod eras, ante quam esses
Abbreviated transcription (Latin):
gescere caritatẽ cũ abundat iniquitas. & inusitatis maximisq ꝑsecu¬
tionib atq fallacus diaboli iam soluti. eos qui in libro uitȩ scripti ñ
sunt multos eẽ cessuros. ita cogitandũ ẽ. ñ solũ quos bonos fideles
illua tempꝰ inueniet. s nonnullos etiã qui foris adhuc erunt adiuuante
Ai gr̃a ꝑ ꝯsiderationẽ scͥpturaꝵ: in quib & alia & finis ipse p̾nunciatꝰ ẽ
que uenire iam sentiunt. ad credendũ quod ñ credebant futuros eẽ fu¬
miores & ad uincendũ etiã ñ ligatũ diabolũ fortiores.
Seriptura ista unũ uolens intelligi. & ali inquit liber aꝑtus ẽ. Queda gͥ
uis ẽ intelligenda diuia qua fiet ut euiq oꝑa sua uel bona uł mala cun¬
cta in memoriam reuoeent᷑. & m̃tis intuitu mira celeritate cernant᷑. ut
a ccuset uł exciiset scientia ꝯscientiã. atq ita simul & om̃s & singłi iu¬

Expanded text:
gescere caritatem, cura abundat iniquitas, et inusitatis maximisque persecugescere caritatem, cura abundat iniquitas, et inusitatis maximisque persecutionibus adque fallaciis diaboli iam soluti eos, qui in libro uitae scripti non sunt, multos esse cessuros: ita cogitandum est non solum quos bonos fideles illud tempus inueniet, sed nonnullos etiam, qui foris adhuc erunt, adiuuante Dei gratia per considerationem scripturarum, in quibus et alia et finis ipse praenuntiatus est, quem uenire iam sentiunt, ad credendum quod non credebant futuros esse firmiores et ad uincendum etiam non ligatum diabolum fortiores.ero ista unum uolens intellegi: Et alius, inquit, liber apertus est. Quaedam igitur uis est intellegenda diuina, qua fiet, ut cuique opera sua, uel bona uel mala, cuncta in memoriam reuocentur et mentis intuitu mira celeritate cernantur, ut accuset uel excuset scientia conscientiam adque ita simul et omnes et singuli iu
Abbreviated transcription (Latin):
dentissime sustinerent. Hec autẽ alligatio diaboli non solũ facta ẽ ex qͦ
epit ȩccłia prȩt̾ iudeam terrã in nationes alias atq alias dilatari. s
etiã nunc fit & fiet usq ad terminũ scłi quo soluendus ȩ̃. quia & nunc
homines ab infidelitate in qua eos ipse possidebat conu̾tunt᷑ ad fidem:
&usq in illũ fine̾ sine dubio ꝯuertent᷑. & utiq unicuiq iste fortis tunc
alligatur. quando ab illo tanquã uas eiꝰ eripit᷑: & abissus ubi inclusus
ẽ non in eis ꝯsumpta ẽ quando sunt mortui qui tuncerant quando ẽẽ gepi
inlusus. s successerunt eis alii nascendo atq succedunt donec finiat᷑ hoc
sesm quioderint. xp̃ianos. in quoꝵ cotidie uelud in abysso cecis & ꝓfundiᷤᷤ
coraib includatur. Utrũ autẽ etiã illis ultimis trib annis & m̃sib .ui.
quando solutꝰ totis uirib seuiturꝰ ẽ. aliquis inqua ñ fuerat sit accessu¬

Expanded text:
tientissime sustinerent. Haec autem adligatio diaboli non solum facta est, ex quo tientissime sustinerent. Haec autem adligatio diaboli non solum facta est, ex quo coepit ecclesia praeter Iudaeam terram in nationes alias adque alias dilatari; sed etiam nunc fit et fiet usque ad terminum saeculi, quo soluendus est. quia et nunc homines ab infidelitate, in qua eos ipse possidebat, conuertuntur ad fidem et usque in illum finem sine dubio conuertentur; et utique unicuique iste fortis tunc adligatur, quando ab illo tamquam uas eius eripitur; et abyssus, ubi inclusus est, non in eis consumta est, quando sunt mortui, qui tunc erant quando esse coepit inclusus; sed successerunt eis alii nascendo adque succedunt, donec finiatur hoc saeculum, qui oderint Christianos, in quorum cottidie, uelut in abysso, caecis et profundis cordibus includatur. Utrum autem etiam illis ultimis tribus annis et mensibus sex, quando solutus totis uiribus saeuiturus est, aliquis, in qua non fuerat, sit accessu
Abbreviated transcription (Latin):
hominib ubi in d̾m credit᷑ foras missũ. ut eio forinsec impugnatione
ꝑficerent & in eis qui sunt ex parte ipsy alligauit. ne quantã posset
effundendo & exercendo maliciã in numetabiles infirmos ex qͥbꝰ eccłam
multiplicari & impleri oportebat. alios credituros. alios iam credentes
hside pietatis hos det̾reret. hos frangeret. & soluet in fiue. ut quã
fortẽ adu̾sariũ di ciuitas suꝑauerit. cũ ingenti gła su redemptoris.
adiutoris. liberatoris aspiciat. In eoꝵ sanc qui tunc futuri sunt scõꝵ
atq fideliũ comꝑatione qͥd sum̃ꝰ. quandoqͥde ad illos ꝓbandos tantꝰ
soluet᷑ inimicꝰ cum qͦ nos ligato tantis ꝑiculis dimicamꝰ: Quãuis &
hoctemporis int̾uallo quosda milites xp̃i tã prudentes & fortes fuis.¬
seatq eẽ ñ dubiũ ÷ ut etiã si tunc in ista mortalitate uiuerent quando
ille soluet᷑. om̃s insidias en atq impetꝰ & cauerent prudentissime. & pa¬

Expanded text:
Deum creditur, foras missum, ut eius forinsecus obpugnatione proficerent; et in eis, qui sunt ex parte ipsius, adligauit, ne quantam posset effundendo et exercendo malitiam innumerabiles infirmos, ex quibus ecclesiam multiplicari et inpleri oportebat, alios credituros, alios iam credentes, a fide pietatis hos deterreret, hos frangeret: et soluet in fine, ut, quam fortem aduersarium Dei ciuitas superauerit, cum ingenti gloria sui redemtoris adiutoris liberatoris adspiciat. In eorum sane, qui tunc futuri sunt, sanctorum adque fidelium conparatione quid sumus? Quando quidem ad illos probandos tantus soluetur inimicus, cum quo nos ligato tantis periculis dimicamus. Quamuis et hoc temporis interuallo quosdam milites Christi tam prudentes et fortes fuisse adque esse non dubium est, ut, etiamsi tunc in ista mortalitate uiuerent, quando ille soluetur, omnes insidias eius adque inpetus et cauerent sapientissime et pa
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. uł etiã fallacib amiciciis apparendo eoꝵq paucos. discipłos suos faci¬
unt. plurimoꝵq doctores. Neq enĩ potuit nͥ pͥmũ ipsis docentib discrꝰ
qͥd qͥsq illoꝵ. appetat. quid exhorreat. quo inuitetur nomine. quo coga¬
tur. unde magicȩ artes eaꝵq artifices extiterunt. Maxime autẽ possi¬
dent corda mortaliũ qua potissimũ possessione głantur. cũ se transfigu¬
rant in angłos lucis. Sunt gͦ factaeoꝵ plurima. quȩ quantomagis
mirabilia confitemur. tanto cautiꝰ uitare debemꝰ. S ad hoc unde
nunc agimꝰ. nobis etiã ipsa ꝓficiunt. Si enĩ hȩc immundi demones
possunt. quanto potentiores sunt angłi sc̃i. quanto potentior his

Expanded text:
tum, vel etiam fallacibus amicitiis apparendo, eorumque paucos discipulos suos facitum, vel etiam fallacibus amicitiis apparendo, eorumque paucos discipulos suos faciunt, plurimorumque doctores. Neque enim potuit, nisi primum ipsis docentibus, disci quid quisque illorum appetat, quid exhorreat, quo invitetur nomine, quo cogatur: unde magicae artes earumque artifices exstiterunt. Maxime autem possident corda mortalium, qua potissimum possessione gloriantur, cum se transfigurant in Angelos lucis . Sunt ergo facta eorum plurima, quae quanto magis mirabilia confitemur, tanto cautius vitare debemus. Sed ad hoc unde nunc agimus, nobis etiam ipsa proficiunt. Si enim haec immundi daemones possunt, quanto potentiores sunt sancti Angeli, quanto potentior es
Abbreviated transcription (Latin):
De fano ueneris & lucerna in extinguibili ñ solũ in nullas coartam
angustias. ueru̾etiã latitudinis nobis campꝰ aꝑitur. Aut gͦ in lucer¬
na illa mechanicũ aliqͥd de lapide asbesto ars humana molita ẽ. aut
arte magica factũ ẽ qd homines illo mirarentur in templo. aut de¬
mon qͥspiam sub nomine ueneris tanta se efficatia p̾sentauit. ut hoc
ibi ꝓdigiũ & appareret hominib: & diutiꝰ ꝑmaneret. Illiciunt᷑ aut̃
demones ad inhabitandũ ꝑ creaturas quas ñ ipsi s ds coñdidit dele¬
ctabilib ꝓ sua diuersitate diu̾sis. ñ ut animalia cibis. s ut sp̃s signis
quȩ cusꝰq delectationi congruunt ꝑ uaria genera lapidũ. herbaꝵ. lignoꝵ
animaliũ. carminũ. rituũ. Ut autẽ illiciant᷑ ab hominib pͥus eos ipsi
astutissima calliditate seducunt. uł inspirando eoꝵ cordib uirus occul¬

Expanded text:
 fano Veneris et lucerna inexstinguibili non solum in nullas coartamur  fano Veneris et lucerna inexstinguibili non solum in nullas coartamur angustias, uerum etiam latitudinis nobis campus aperitur. Ana illa mechanicum aliquid de lapide asbesto ars humana molita est, aut arte magica factum est, quod homines illo mirarentur in templo, aut daemon quispiam sub nomine Veneris tanta se efficacia praesentavit, ut hoc ibi prodigium et appareret hominibus, et diutius permaneret. Illiciuntur autem daemones ad inhabitandum per creaturas, quas non ipsi, sed Deus condidit, delectabilibus pro sua diversitate diversis, non ut animalia cibis, sed ut spiritus signis, quae cujusque delectationi congruunt, per varia genera lapidum, herbarum, lignorum, animalium, carminum, rituum. Ut autem illiciantur ab hominibus, prius eos ipsi astutissima calliditate seducunt, vel inspirando eorum cordibus virus occul
Abbreviated transcription (Latin):
mis omniũ. Si autẽ considerems diligentiꝰ. dolor qui dr corporis na¬
gis ad animã ꝑtinet. Animȩ ẽ enĩ dolere ñ corporis. etiã quando ei ax¬
lendi causa existit a corꝑe. cũ in eo loco dolet ubi leditur corpus. Sicur
gͦ dicimꝰ corpora sentientia & corpora uiuentia cũ ab anima sit corpo¬
ri sensus & uita: ita corpora dicimꝰ & dolentia. cũ dolor corpori nͥ ab am¬
tingit ut doleat. dolet & sola quãuis sit in corpore cũ aliqua causa
etiã inuisibili tristis ẽ ipsa corpore in columi. dolet etiã ñ in corpore con¬
stituta. Nam utiq dolebat diues ille apud inferos. quando dicebat
crucior in hac flamina. Corpꝰ autẽ nec ex anime dolet. nec animatũ
sine anima dolet. Si gͦ a dolote argum̃tũ recte sumeret᷑ ad mortẽ:
ut id̾o mors posset accedere quia potuit accedere & dolor: magis ad
animã ꝑtineret mori ad quã magis ꝑtinet & dolere. Cũ uͦ illa quȩ
qm̃ futura sunt in dolorib. ideo etiam moritura ẽẽ credamus:

Expanded text:
r qui dicitur corporis magis ad animam pertinet, animae est enim dolere non corporis, etiam quando ei dolendi causa existit a corpore, cum in eo loco dolet ubi laeditur corpus. Sicut ergo dicimus corpora sentientia, et corpora viventia, cum ab anima sit corpori sensus et vita, ita corpora dicimus et dolentia cum dolor corpori nisi ab an, ubi aliquid contingit ut doleat; dolet et sola quamvis sit in corpore cum aliqua causa etiam invisibili tristis ipsa, corpore incolumi est, Dolet etiam non in corpore constituta: nam utique dolebat dives ille apud inferos, quando dicebat, Crucior in hac flamma. Corpus autem nec exanime dolet, nec animatum sine anima dolet. Si ergo a dolore argumentum recte sumeretur ad mortem, ut ideo mors possit accidere, quia potuit accidere et dolor, magis ad animam pertineret mori ad quam magis pertinet et dolere; cum vero illa quae quoniam futura in doloribus sunt, ideo etiam moritura esse credamus?
Abbreviated transcription (Latin):
pohetiee interp̃tati sunt poteit aliꝯ sensus idemq electior inueniri
ut intelligatur helyas cordi patris conu̾surus ad filiũ ñ utiq
agendo ut pater diligat filiũ. s docendo qͦd pater diligat filium:
nunc auersũ cor habet ds a xp̃o nr̃o. qui hoc putant. Eis gͦ tunc con
uertet᷑ cor eiꝰ ad filiũ cũ ipsi conu̾so corde didicerint dilectionẽ
patris in filiũ. Quod uͦ sequit᷑ & cor hominis ad ꝓximũ suũ. id ÷
conu̾tet helẏas cor hominis ad ꝓximũ suũ. qͥd meliꝰ intelligitur
formã serui accipiens ẽẽ dignatꝰ ẽ etiã ꝓximꝰ nr̃. Hoc gͦ faciet
helyas. Ne forte inquit ueniã & ꝑcutiam terrã penitꝰ. Terra sunt
enĩ qui t̾rena sapiunt. sicut iudei carnales usq nunc. ex quo uicio
contra dñm murmura illa uener̃t quia mali ei placent. & uanꝰ ẽ qͥ¬

Expanded text:
prophetice interpretati sunt. potest alius sensus idemque electior inueniri. ut intellegatur Helias cor Dei Patris conuersurus ad Filium: non utique agendo ut Pater diligat Filium, sed docendo quod Pater diligat Filium; udaeis enim nunc auersum cor habet Deus a Christo nostro, quia hoc putant. Eis ergo tunc cor eius conuertetur ad Filium, cum ipsi conuerso corde didicerint dilectionem Patris in Filium. Quod uero sequitur: Et cor hominis ad proximum suum, id est, conuertet Helias et cor hformam serui accipiens esse dignatus est etiam proximus noster. Hoc ergo faciet Helias. Ne forte, inquit, ueniam et percutiam terram penitus. Terra sunt enim, qui terrena sapiunt, sicut Iudaei carnales usque nunc; ex quo uitio contra Deum murmura illa uenerunt: Quia mali ei placent, et: Vanus est q
Abbreviated transcription (Latin):
ad eũ aspexerint in sua maiestate uenientẽ. eũq eẽ cognouerint quẽ
pͥus humilẽ in sius parentib illuserunt. quãuis & ip̃si parentes eoꝵ
tantȩ illiꝰ impietatis auctores resurgentes uidebunt eũ. s puni¬
endi iam: ñ adhue corrigendi. Non itaq ipsi hoc loco intelligendi
dituri sunt. Nã & isti se dolebunt fecisse quod̾amͦ qd fecerunt illi

Expanded text:
ad eum adspexerint in sua majestate venientem, eumque esse cognoverint, quem prius humilem in suis parentibus illuserunt: quamvis et ipsi parentes eorum tantae illius impietatis auctores resurgentes videbunt eum, sed puniendi jam, non adhuc corrigendi. Non itaque hoc loco ipsi intelligendi rint: sic et isti se dolebunt fecisse quodam modo, quod fecerunt illi,
Abbreviated transcription (Latin):
leserunt cũ quib ei belligerandũ ẽ ut uinci tanto ei impetu insi¬
dusq ñ possit. Si autẽ nunquã solueret᷑ mino appareret & eis mali¬
gna potentia. minꝰ sc̃ȩ ciuitatis fidelissima patientia ꝓbaret᷑. min
qeniq ꝑspiceret᷑ quã magno eiꝰ malo tam bene fuerit usus omĩps.¬

Expanded text:
les erunt, cum quibus ei belligerandum est, ut vinci tanto eiles erunt, cum quibus ei belligerandum est, ut vinci tanto eidiisque non possint. Si autem nunquam solveretur, minus appareret ejus maligna potentia, minus sanctae civitatis fidelissima patientia probaretur, minus denique perspiceretur quam magno ejus malo tam bene fuerit usus omnip
Abbreviated transcription (Latin):
Eit misit inquit illũ in abyssũ. utiq diabolũ misit in abyssũ. Quge
nomine significata ẽ multitudo innumerabilis impioꝵ. quoꝵ in ma¬
lignitate adu̾sus ȩccłam dĩ multũ ꝓfunda sunt corda ñ quia ibi dua¬
bolus ante ñ erat: s id̾o illuc dicitur missus. qͥa exclusus a credentib
plus cȩpit impios possidere. Plus nãq possidetur a diabolo. qui ñ soꝰ¬
lũ ẽ alienꝯ a d̾o. uerũ etiã gratis odit seruientes do.
Alligatio diaboli ẽ ñ ꝑmitti exerere totam temptationẽ quã pocest
uel ui uł dolo ad setucendos homines in partẽ suã cogendo iolenter
fraudulent̾ ue fallendo. Quod si ꝑmitteret᷑ in tam̃ longo tempore
& tanta infirmitate multoꝵ. plurimos tales quales ds iã ꝑpeti non
uult & fideles deiceret. & ne crederent impediret. quod ne faceret
alligatus ẽ. Tunc autẽ soluet᷑. quando & breue tempꝰ erit. Nãt̾b
annis & s exmensib legitur totis suis suoꝵq uirib seuiturꝰ. & ta¬

Expanded text:
Et misit illum, inquit, in abyssum. utique diabolum misit in abyssum, quo nomine significata est multitudo innumerabilis impiorum, quorum in malignitate aduersus ecclesiam dei multum profunda sunt corda, non quia ibi diabolus ante non erat, sed ideo illuc dicitur missus, quia exclusus a credentibus plus coepit impios possidere. plus namque possidetur a diabolo qui non solum est alienatus a ideo uerum etiam gratis odit seruientes deo.Alligatio diaboli est non permitti exercere totam temptationem, quam potest vel vi vel dolo ad seducendos homines in partem suam cogendo violenter fraudulenterve fallendo. Quod si permitteretur in tam longo tempore ac tanta infirmitate multorum, plurimos tales, quales Deus id perpeti non vult, fideles deiceret et, ne crederent, impediret. Quod ne faceret, alligatus est. Tunc autem solvetur, quando et breve tempus erit. Nam tribus annis et mensibus sex legitur totis suis suorumque viribus saeviturus et ta
Abbreviated transcription (Latin):
forma hoĩs ñ hab& s ex maiestate diuinitatis ut ñ solꝰ s simul cũ patre &
spũ scõ dict& iusticiã. Spt̾a in alio loco scđ̾m formã susceptȩ humanitatis
loquens ait. Ego sic̃ audio iudico. Ipse enĩ sic̃ audit iudicat. qͥa ex int̾na
dispositione trahit om̃e iudiciũ qͦd foris dispensat. S ẽ adhuc aliud qͦo
in his u̾bis ꝯsiderare possumꝰ. Pat̃ ñ udicat quẽꝙͣ. s .o.i.d.s. Habuit enĩ¬

Expanded text:
imul cum Patre et Spiritu sancto dictet justitiam. Propterea in alio loco secundum formam susceptae humanitatis loquens ait: Ego sicut audio judico . Ipse enim sicut audit judicat, quia ex interna dispositione trahit omne judicium quod foris dispensat. Sed est adhuc aliud quod in his verbis considerare possumus: Pater non judicat quemquam, sed
Abbreviated transcription (Latin):
re homo potest. Nomines autẽ ꝓ oꝑib suis iudicare ñ hominis sdi est
otest & enĩ homo ꝓ modo suo & ordine opus ꝓximi si tam̃ manifestũ est
tum conspectu hominũ facunt. conu̾si tande retrorsũ infausto fine ui¬
tam claudunt. Ppt̾a ut dixi homines qui futura p̃uidere nequeunt. de
p̃sentib tantũ iudicare posst̃: ut eos etiã quoꝵ facta dãnabilia reputats
daminare ausu temerario ñ p̾sumant. Hoc ẽ iudiciũ quod xp̃c petro &
cũ petro omĩb uice sua fungentib ꝯcessit dicens. Tibi dabo claues regni
su qͥs es qͥ alienũ seruũ iudicas: Suo dño stat aut cadit. uidelicet osten¬
dens qͥa ille solus potestatẽ habet siue ad mortẽ siue aa uitã iudicare¬
deddit. & eos a seruitute diaboli redemit. Omẽ g iudiciũ pat̾ dedit
filio. ut ipse in p̃senti ꝑseruos suos uice sua fungentes iudicet facta ho¬
minũ. in fut᷑o aut̃ hoĩes ꝓ factis suis iudicet ꝑ sem&ipsũ. In idicio itaq

Expanded text:
homo potest; homines autem pro operibus suis judicare non hominis, sed Dei est. Potest enim homo pro modo suo et ordine opus proximi, si tamen manifestum est ta in conspectu hominum faciunt, conversi tandem retrorsum infausto fine vitam claudunt. Propterea, ut dixi, homines qui futura praevidere nequeunt, de praesentibus tantum judicare possunt, ut eos etiam quorum facta damnabilia reputant, damnare ausu temerario non praesumant. Hoc est judicium quod Christus Petro, et cum Petro omnibus vice sua fungentibus concessit dicens: Tibi dabo claves regniTu quis es qui alienum servum judicas? Suo Domino stat aut cadit , videlicet ostendens quod ille solus potestatem habet, sive ad mortem sive ad dedit, et eos a servitute diaboli redemit. Omne ergo judicium Pater dedit Filio, ut ipse in praesenti per servos suos vice sua fungentes judicet facta hominum; in futuro autem homines pro factis suis judicet per semetipsum. In judicio itaque
Abbreviated transcription (Latin):
uerba diuma ita intelligere. ut ñ discrepent testimonia ueritatis. Quay¬
pt̾ discernamꝰ paulis ꝑ qualitatẽ iudicioꝵ: ne forte interp̃tatio confusa in¬
telligentiã nr̃am coartet. Quatuor gͦ sunt iudicia: scd̾m p̾scientiã. sca̾m
causam. scđm oꝑationẽ. scđm retͥbutionẽ. Scđ̾m p̃scientiã iudicati fui¬
mꝰ antequã eẽmꝰ. Scd̾m causam iudicamur: ex quoboni ułmali eẽ incipimꝰ
Quid ÷ enĩ iudiciũ nͥ discretio: Quos gͥ pͥus discreuit p̃scientia. illos pꝰmoaũ
discernit causa. S nos de filio dicere ñ possumꝰ qđ ipse uł solus sine patre
& sp̃u scõ p̾scientiã futuroꝵ habeat. uel solꝰ causas hominũ occultas discer
gere ñ possumꝰ quȩ patͥ simul & filio & spui scõ cõmunia eẽ scimꝰ. In his gͦ

Expanded text:
verba divina ita intelligere, ut non discrepent testimonia veritatis. Quapverba divina ita intelligere, ut non discrepent testimonia veritatis. Quapropter discernamus paulisper qualitatem judiciorum, ne forte interpretatio confusa intelligentiam nostram coarctet. Quatuor ergo sunt judicia: secundum praescientiam, secundum causam, secundum operationem, secundum retributionem. Secundum praescientiam judicati fuimus antequam essemus; secundum causam judicamur ex quo boni vel mali esse incipimus. Quid est enim judicium nisi discretio? Quos igitur prius discrevit praescientia, illos postmodum discernit causa. Sed nos de Filio dicere non possumus quod ipse vel solus sine Patre et Spiritu sancto praescientiam futurorum habeat, vel solus causas hominum occultas discerngere non possumus quae Patri simul et Filio et Spiritui sancto communia esse scimus. In his
Abbreviated transcription (Latin):
iudicia dĩ & inuestigabiles uiȩ ei. Quãuis gͦ nesciamꝰ quo iudicio ds isi
uł faciat uł fieri sinat. apud quẽ sũma uirtus ẽ & sũma sapientia sũmas
iusticia. nulla infirmitas. nulla temeritas. nulla iniquitas. salubrit̾ tan
discimꝰ ñ magnipendere seu bona seu mala quȩ uidemꝯ ẽẽ bonis malisq
cõmuma & illa bona querere quȩ bonoꝵ: atq illa mala maxime fugere qͥ̃
ꝓpͥa sunt maloꝵ. Cũ uͦ ad illud di iudiciũ uenerimꝯ cuiꝰ tempꝰ iam ꝓp̾rie qt¬
es iudicii & aliquando dies dñi nuncupat᷑. ñ solũ quȩcũq tunc iudicabunt᷑
uerũ etiã quȩcũq ab imtio iudicata. & quȩcũq usq ad illud tempꝰ adhuc
iudicanda sunt apparebunt esse uistissim a.
Pater ñ iudicat quẽquã. s omẽ iudiciũ dedit filio. Huic sententiȩ cont̾¬
riũ eẽ uidet᷑ qđ ipse filis de se dicit. Ego ñ iudico quẽquã. S. nos oportet

Expanded text:
iudicia Dei et inuestigabiles uiae eius. Quamuis ergo nesciamus quo iudicio Deus ista iudicia Dei et inuestigabiles uiae eius. Quamuis ergo nesciamus quo iudicio Deus ista uel faciat uel fieri sinat, aput quem summa uirtus est et summa sapientia, summa iustitia, nulla infirmitas, nulla temeritas. nulla iniquitas: salubriter tamen discimus non magnipendere seu bona seu mala, quae uidemus esse bonis malisque communia, et illa bona quaerere, quae bonorum, adque illa mala maxime fugere, quae propria sunt malorum. Cum uero ad illud Dei iudicium uenerimus, cuius tempus iam proprie dies iudicii et aliquando dies Domini nuncupatur: non solum quaecumque tunc iudicabuntur, uerum etiam quaecumque ab initio iudicata et quaecumque usque ad illud tempus adhuc iudicanda sunt. apparebunt esse iustissima.Pater non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Huic sententiae contrarium esse videtur quod ipse Filius de se dicit: Ego non judico quemquam . Sed nos oportet
Abbreviated transcription (Latin):
bus exiguis ꝓuidentia nullomͦ relinquat sine ullo iudicio passim fu¬
itare maiorã. Quid autẽ maiꝰ ẽ ñ solũ in ista humana. uerũ etiã fu
angłica creatura: quã ut mali iusta miseria puniant᷑. boni uͦ beatiti¬
diñe ꝑfruant᷑. Quod gͦ nunc malo homini quasi bene ẽ. occulta pena
ẽ felicitas falsa. qͥuod autẽ homini bono male ẽ ñ prȩmiũ pietati nogue
s ad maiora p̃mia patientia pietatis augetur. Item qđ aliquando & in hã
uita malo homini male ẽ aut emendatio ẽ aut afflictio peceatoꝵ:. quanas
autẽ bono hominibene ẽ ñ ẽ illio suꝑnȩ patriȩ certissimũ gaudiũ. s huo
periculose ꝑegrinationis qualecũq solatium. Nunc uͦ quando ñ solũ in mã
lo sunt boni. & inbono mali quod uidetur iniustũ. uerũ etiã plerũq & na¬
lis mala euenunt. & bonis bona ꝓueniunt: magis inscrutabilia fiunt

Expanded text:
bus exiguis prouidentia, nullo modo relinquat sine ullo iudicio passim flubus exiguis prouidentia, nullo modo relinquat sine ullo iudicio passim fluitare maiora. quid autem maius est non solum in ista humana uerum etiam in angelica creatura, quam ut mali iusta miseria puniantur, boni uero beatitudine perfruantur? quod ergo nunc malo homini quasi bene est, occulta poena est felicitas falsa. quod autem homini bono male est , non praemium pietati negatur, sed ad maiora praemia patientia pietatis augetur. item quod aliquando et in hac uita malo homini male est, aut emendatio est ant afflictio peccatorum. quando autem bono homini bene est, non est illius supernae patriae certissimum gaudium, sed huius periculosae peregrinationis qualecumque solacium. haec atque huius lo sunt boni et in bono mali, quod uidetur iniustum, uerum etiam plerumque et malis mala eueniunt et bonis bona proueniunt: magis inscrutabilia fiunt
Abbreviated transcription (Latin):
s hic siue illa cõmunis siue nr̃a ꝓpͥa talis ẽ pax. ut solaciũ miseriȩ sit
potiꝰ. quã beatitudinis gaudiũ. spsa quoq nr̃a iusticia quãuis uera sit
ꝓpt̾ ueri bonifinẽ ad quẽ refertur. tam̃ tanta ẽ in hac uita. ut potiꝰ
remissione peccatoꝵ. constet quã ꝑfectione uirtutũ. Testis ẽ oratio
totis ciuitatis di quȩ ꝑegrinat᷑ in terris. ꝑ omĩa quippe menbra sua
efficax hȩc oratio quoꝵ fides sine oꝑib mortua ẽ. s ꝓ eis quoꝵ fides ꝑ
dilectionẽ oꝑat᷑. Quia enĩ do quidẽ subdita in hac tam̃ conditione
mortali & corpore corruptibili qͦd aggrauat animã ñ ꝑfecte uiciis im.¬
petat ratio. ideo necessaria ẽ iustis talis oratio.
Nunc uidems humanas felicitates & clades indiscrete bonis & malis
uelud sine ullo iudicio ẽẽ cõmiines. eũ di iusticia cuiꝰ sic emin& inie¬

Expanded text:
Sed hic siue illa communis siue nostra propria talis est pax, ut solacium miseriae sit Sed hic siue illa communis siue nostra propria talis est pax, ut solacium miseriae sit potius quam beatitudinis gaudium. Ipsa quoquo nostra iustitia, quamuis uera sit propter uerum boni finem, ad quem refertur, tamen tanta est in hac uita, ut potius remissione peccatorum constet quam perfectione uirtutum. Testis est oratio totius ciuitatis Dei, quae peregrinatur in terris. Per omnia quippe membra sua efficax haec oratio, quorum fides sine operibus mortua est; sed pro eis, quorum fides per dilectionem operatur. Quia enim Deo quidem subdita, in hac tamen condicione mortali et corpore corruptibili, quod adgrauat animam, non perfecte uitiis imperat ratio, ideo necessaria est iustis talis oratio.nunc uidemus humanas felicitates et clades indiscrete bonis et malis uelut sine ullo iudicio esse communes, cum dei iustitia, cuius sic eminet in re
Abbreviated transcription (Latin):
blicȩ. Płm enĩ ẽẽ definunt cȩtũ multitudinis. uris consensu & utilitatis
cõmunione sociatũ. Quid autẽ dicat iuris consensũ disputando explicat:
ꝑhoc ostendens geri sine iuiticia ñ posse rem publicã. Ubi gͦ iusticia uera ñ ẽ¬
corpori & uiciis ad quodlib& adipiscendũ uł tenendũ retulerit nͥ add̾m:
etiã ipsa uicia sunt potiꝰ quã uirtutes. Nam licet a quib d̾a tunc uerȩ atq
honestȩ putent᷑ eẽ uirtutes cũ referunt᷑ ad seipsas. nec ꝓpter aliud expetunt᷑.
etiam tunc inflatȩ ac suꝑbȩ sunt: & ido ñ uirtutes s uicia idicanda sunt.
Sicut enĩ ñ ẽ a carne s suꝑ carnẽ qđ carnẽ facit uiuere. sic ñ ẽ ab homine s
suꝑ hominẽ qͦd hominẽ facit beate uiuere. nec solum hominem. s etiã
quamlibet potestatem uirtutemq cȩlestem.
¶Pax nr̃a ꝓpria & hic ẽ cũ d̃o ꝑfidem. & in ęternũ erit cũ illo ꝑspeciẽ :

Expanded text:
esse definit coetum multitudinis iuris consensu vel utilitatis communione sociatum. Quid autem dicat iuris consensum, disputando explicat, per hoc ostendens geri sine iustitia non posse rem publicam. Ubi ergo, corpori et uitiis, ad quodlibet adipiscendum uel tenendum rettulerit nisi ad Deum, etiam ipsae uitia sunt potius quam uirtutes. Nam licet a quibusdam tunc uerae adque honestae putentur esse uirtutes, cum referuntur ad se ipsas nec propter aliud expetuntur: etiam tunc inflatae ac superbae sunt, et ideo non uirtutes, sed uitia iudicanda sunt. Sicut enim non est a carne sed super carnem, quod carnem facit uiuere: sic non est ab homine, sed super hominem, quod hominem facit beate uiuere; nec solum hominem, sed etiam quamlibet potestatem uirtutemque caelestem.ra propria et hic est cum Deo per fidem et in aeternum erit cum illo per speciem.
Abbreviated transcription (Latin):
ut in malũ grauis incidatur. ꝑtinet gͦ ad innocentis officium ñ solum
nemini malũ inferre. uerũ etiam cohibere a peccato uł punire peccat
ut aut ipse qui plectitur corrigat᷑ exꝑimento. aut alii t̾reant᷑ exemplo

Expanded text:
ut in malum grauius incidatur. Pertinet ergo ad innocentis officium, non solum ut in malum grauius incidatur. Pertinet ergo ad innocentis officium, non solum nemini malum inferre, uerum etiam cohibere a peccato uel punire peccatum, ut aut ipse qui plectitur corrigatur experimento, aut alii terreantur exemplo
Abbreviated transcription (Latin):
hanc ẽẽ causam illiꝰ captiuitatis pio dolore testatur.
mesticã pacem. ut scđ̾m hȩc temporalia bona filioꝵ sortẽ a seruoꝵ.
conditione distinguerent. ad dm autẽ colendũ in quo ęterna bona
sꝑanda sunt om̃ib domꝰ suȩ menbris pari dilectione consulerent.
Quod naturalis ordo ita p̾scribit. ut nom̃ patrũ familias hinc exor.¬
tũ sit. & tam late uulgatũ. ut etiã inique dnantes hoc se gaudeant
appellari. Qui autẽ ueri patresfamilias sunt. om̃ib in familia sua tan.¬
quã filiis ad colendũ & ꝓmerendũ dm consulunt. desiderantes atq o¬
ptantes uenire ad cȩlestem domũ. ubi necessariũ ñ sit officiũ imꝑans
mortalib. quia necessariũ ñ erit officium consulendi iam in illa imioꝵ¬
talitate felicib. quo donec ueniat᷑ magis debent patres qͦd dñant᷑. q.
cere ut bonũ qͦd maiꝰ ẽ amittatur. ita ñ ẽ innocentiȩ parcendo sinere

Expanded text:
hanc esse causam illius captiuitatis pio dolore testatur. hanc esse causam illius captiuitatis pio dolore testatur. mesticam pacem, ut secundum haec temporalia bona filiorum sortem a seruorum condicione distinguerent; ad Deum autem colendum, in quo aeterna bona speranda sunt, omnibus domus suae membris pari dilectione consulerent. Quod naturalis ordo ita praescribit, ut nomen patrum familias hinc exortum sit et tam late uulgatum, ut etiam inique dominantes hoc se gaudeant appellari. Qui autem ueri patres familias sunt, omnibus in familia sua taquam filiis ad colendum et promerendum Deum consulunt, desiderantes adque optantes uenire ad caelestem domum, ubi necessarium non sit officium imperandi mortalibus, quia necessarium non erit officium consulendi iam in illa inmortalitate felicibus; quo donec ueniatur, magis debent patres quod dominantur, quam cere, ut bonum quod maius est amittatur: ita non est innocentiae parcendo sinere.
Abbreviated transcription (Latin):
pastores pecoꝵ magis quã reges hominũ constituti sunt̾. ut etiã sic insi¬
nuaret d̾s quid postulet ordo creaturaꝵ: quid exigat meritũ peccatorũ.
Conditio quiꝑpe seruitutis iure intelligitur imposita peccatori. Pinde nus¬
quã scͥpturaꝵ legimꝰ seruũi. antequã hoc uocabulo Noe iustꝰ peccatũ filii
umdi caret. Nom̃ itaq utud culpa meruit ñ natura. Origo autẽ uocabuli
seruoꝵ in latina lingua inde creditur ducta. qđ hi qui iure belli possent
occidi a uictorib. cũ seruabant᷑ serui fiebant. a seruando appellati. Quod
etiam ipsũ sine peccati merito ñ ÷. Nã & cũ iustũ geritur bellũ ꝓ peccato:¬
& a contrario dimicatur. & omĩs uictoria cũ etiã malis ꝓuenit diuino ui¬
dicio uictos humiliat uł em̃dans peccata uł pumens. Testis ÷ homo dĩ dani¬
el. cũ in eaptiuitate positꝰ ꝑeecata sua & peccata ppłi sui confiteret᷑ do. &

Expanded text:
pastores pecorum magis quam reges hominum constituti sunt, ut etiam sic insipastores pecorum magis quam reges hominum constituti sunt, ut etiam sic insinuaret Deus, quid postulet ordo creaturarum, quid exigat meritum peccatorum. Condicio quippe seruitutis iure intellegitur inposita peccatori. Proinde nusquam scripturarum legimus seruum, antequam hoc uocabulo Noe iustus peccatum filii uindicaret. Nomen itaque istuc culpa meruit, non natura. Origo autem uocabuli seruorum in Latina lingua inde creditur ducta, quod hi, qui iure belli possent occidi. a uictoribus cum seruabantur serui fiebant, a seruando appellati; quod etiam ipsum sine peccati merito non est. Nam et cum iustum geritur bellum, pro peccato e contrario dimicatur; et omnis uictoria, cum etiam malis prouenit, diuino iudicio uictos humiliat uel emendans peccata uel puniens. Testis est homo Dei Daniel. cum in captiuitate positus peccata sua et peccata populi sui confitetur Deo et
Abbreviated transcription (Latin):
oportumorẽ facilioremq aditũ consulendi uł naturȩ ordine. uł ipsius
societatis humanȩ. Unde apłs dicit. Quisqͥs autẽ suis & maxime dome¬
sticis ñ ꝓuidet. fidem denegat. & ẽ infideli deterior. Hinc itaq etiã pax
aomestica orit᷑. id ÷ ordinata imꝑandi obediendiq concordia cohabitan¬
tium. Imꝑant enĩ qui consulunt sicut uir ixori. parentes filiis. dñi
seruis. obediunt autẽ quib ꝯsulitur sicut mulieres maritis. filii pa¬
rentib. serui dñis. S in domo iusti uiuentis ex fide. & adhuc ab illa
celesti ciuitate ꝑ egrinantis etiã qui imꝑant seruiunt eis quib uiden
Nã añetur inquit pisciũ maris & uolatiliũ cęli. & omniũ repentium
quȩ repunt suꝑ t̾ram. Rationalẽ factũ ad imaginẽ suam noluit nͥ irra¬
tionabilib añari ñ hominẽ homini. s hominẽ pecori. Inde pͥmi iusti

Expanded text:
opportuniorem facilioremque aditum consulendi, uel naturae ordine uel ipsius opportuniorem facilioremque aditum consulendi, uel naturae ordine uel ipsius societatis humanae. Unde apostolus dicit: Quisquis autem suis et maxime domesticis non prouidet, fidem denegat et est infideli deterior. Hinc itaque etiam pax domestica oritur, id est ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium. Imperant enim, qui consulunt; sicut uir uxori, parentes filiis, domini seruis. Oboediunt autem quibus consulitur; sicut mulieres maritis, filii parentibus, serui dominis. Sed in domo iusti uiuentis ex fide et adhuc ab illa caelesti ciuitate peregrinantis etiam qui imperant seruiunt eis, quibus uideNam: Dominetur, inquit, piscium maris et uolatilium caeli et omnium repentium, quae repunt super terram. Rationalem factum ad imaginem suam noluit nisi inrationabilibus dominari; non hominem homini. sed hominem pecori. Inde primi iusti
Abbreviated transcription (Latin):
se ostendunt animantia cũ fugiunt dolorẽ. & pacẽ anmȩ cũ ꝓpter
indigentias explendas appetitionũ uoluptatẽ sequunt᷑. ita mortẽ fu¬
giendo satis indicant quantũ diligant pacem. qua sibi conciliant᷑ ani¬
ma &e corpus. S quia homini rationalis anima inest. totũ hoc qͦd
habet cõmune cũ bestiis subdit paci animȩ rationalis ut m̃te aliqͥd
contempletur. & scdm hoc aliquia agat ut ei sit ordinata cognitionis
actionisq consensio. quã pacẽ rationalis animȩ dixetamo. Ad hoc enim
uelle debet nec dolore molestari. nec desiderio ꝑturbari. nec morte dis¬
solui ut aliquid utile cognoscat. & scd̾m eam cognitionẽ uitã moresq cõ¬
ponat. ac ꝑ hoc erit pacatus quantũ in ipso ẽ omi homini pace hominũ¬
Id÷ ordinata concordia. cuio hic ordo ẽ: pmũ ut nulli noceat. deinde ut
etiã ꝓsit cui potuerit. Frimitꝰ gͦ in est ei suoꝵ. cura. ad eos quippe habet

Expanded text:
se ostendunt animantia, cum fugiunt dolorem, et pacem aahnae, cum propter se ostendunt animantia, cum fugiunt dolorem, et pacem aahnae, cum propter explendas indigentias adpetitionum uoluptatem sequuntur: ita mortem fugiendo satis indicant, quantum dili. gant pacem, qua sibi conciliantur anima et corpus. Sed quia homini rationalis anima inest, totum hoc, quod habet commune cum bestiis, subdit paci animae rationalis, ut mente aliquid contempletur et secundum hoc aliquid agat, ut sit ei ordinata cognitionis actionisque consensio, quam pacem rationalis animae dixeramus. Ad hoc enim uelle debet nec dolore molestari nec desiderio perturbari nec morte dissolui, ut aliquid utile cognoscat et secundum eam cognitionem uitam moresque conponat. Sed id est ordinata concordia, cuius hic ordo est, primum ut nulli noceat, deinde ut etiam prosit cui potuerit. Primitus ergo inest ei suorum cura; ad eos quippe habet