comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
p̃mosistrabat᷑ : ꝙsinagogã erat relicturus.
aaddomũ bedientię hoc ẽ ad aecdam
gentiũ ansiturꝰ: simul & illud intuen¬
dũ:  ita pauꝑ erat ut nec tuguriũ ha¬
pes. itanulli adulabat᷑: ut intanta urbe
tq populosa anemine reciperetur:
reuertebat᷑ b&haniã ubi erat amicuis
eiꝰ latarus cũ marcha & maria sororib :
F elices certe multũq beati: qui dñm̃
hospitẽ habere meruer̃. cuiꝰ p̃sentia
tristitia cuncta sub mouebant᷑ salubria¬
& iocunda om̃a ꝓuidebant᷑ sed &s illi
nihilominꝰ felicissimi sũmeq beatis¬
simi : qui itase ab omi malitia castos
inmunesq custodiunt. ut in illis dñs
habitare & apud eos manere dignetur:
Hoc ergo uotis sedũlis hoc scĩs desiderus
exposcamꝰ: ut ita in nob̾ uniuersauitia
& quic quid fȩdũ quicquid aspectib
suis .ẽ. indignũ expurg&. sicnos uirtu¬
tũ florib exorn&. quatinꝰ penetralia¬

Expanded text:
a synagogam erat relicturus, et ad domum obedientiae, hoc est, ad Ecclesiam gentium transiturus. Simul et illud intuendum, quod ita pauper erat, ut nec tugurium haberet; ita nulli adulabatur, ut in tanta urbe, tamque populosa a nemine reciperetur. revertebatur Bethaniam, ubi erat amicus ejus Lazarus, cum Martha et Maria sororibus. Felices certe, multumque beati, qui Dominum hospitem habere meruerunt, cujus praesentia tristitia cuncta movebatur, salubria jucundaque omnia providebantur. Sed et illi nihilominus felicissimi summeque beatissimi, qui ita se ab omni malitia castos immunesque custodiunt, ut illos Dominus inhabitare, et apud eos manere dignetur. Hoc ergo votis sedulis, hoc sanctis desideriis exposcamus, ut ita in nobis universa vitia, et quidquid foedum, quidquid aspectibus suis est indignum, expurget, sic nos virtutum floribus exornet, quatenus penetralia
Abbreviated transcription (Latin):
tabit urita eũ malignus: sed tunc discedee
uibent᷑: quia in p̃senti bonis mali ꝑmisdet̃
usq adlitus ultimi examinis ꝑtrabit
foras ꝓicnuđ: sic & in agro dm̃i: ⁊i zania cũ
tritico germinañ: sed cũ ad areã uentũ fu¬
erit : triticũ in hoireũ recoñdit᷑ Ziz ania
uero fasciculis colligun: & igne cõburiuã
Siue discedere eos. hoc. ẽ. ap̃sentia suȩ uist¬
onis iub& ꝓici: & intenebras exteriores
expelli. Discedere ergo maledicti inignẽ
Qui in p̃senti uitioꝵ ignẽ in se extinguere
noluer̃: Iste aut̃ ignis diabolo & angłis eiꝰ
p̃paratus. ẽ : qr si c̃p̃sentia dĩ iustis regnũ
aborigine mundi p̃parauit. ita diabolo

Expanded text:
tabit juxta eum malignus, sed tunc discedere videntur, quia in praesenti mali bonis permisti usque ad littus ultimi examinis pertrahit. foras projicientur. Sic et in agro Domini zizania cum tritico germinant, sed cum ad aream ventum fuerit triticum ad horreum reconditur, zizania vero fasciculis colliguntur et igni comburuntur. Sive discedere eos, hoc est, a praesentia suae visionis jubet projici, et in tenebras exteriores expelli. Discedere ergo maledicti jubenturqui in praesenti ignem vitiorum in se exstinguere noluerunt. Iste autem ignis diabolo et angelis ejus praeparatus est, quia sicut potentia Dei justis regnum ab origine mundi praeparavit, ita diabolo
Abbreviated transcription (Latin):
destinauit inquit: hos & uocauit:
Et quos uocauit: illos & iustificauit
Quib uͦ meritis talẽ ꝓmeruer̃ remune¬
rationẽ : enũmerat subdens : Csuriui :¬
& de distis mͥ manducare sitiui: & de distis

Expanded text:
destinavit, illos et vocavit: et quos vocavit, hos et justificavit . Quibus vero meritis talem meruerunt remunerationem, enumerat subdens: Esurivi, et dedistis mihi manducare. Silivi, et dedistis
Abbreviated transcription (Latin):
NIH tẽR: Eũ uenerit filius homi¬
nis in magestate sua: &rł In lectione
quȩ hanc p̃cedit: ꝓposuit dñs simili¬
tudinẽ hominis pẽregre ꝓficiscentis.
quo uocatis seruissuis distribuit illis
pecunias ꝓut cuiq: conueniebat: Alii
quidẽ oꝑantes: ꝓ apportantis lucris
remunerauit : neglegentẽ uͦ seruĩr &
abono oꝑȩ torpentẽ : dãpnauit: Qua
finita parabola: hoc qđ modo expo¬
nendũ suscepimꝰ. consequenũ adiun¬
enĩ tẽpus eiꝰ passionis instabat: & ꝓrei¬
me uenturo pascha cõp̃hendendus.
& alapandus. conspuendus. flagelland.
spinis coronandus. &adultimũ cruci¬
figendus. aceto potandus. & mortitra¬
⁊dendus erat. ꝓuide se inmaiestate ad
iudiciũ uenturũ p̃nunciauit. quã¬
tinus secutura scandala passionis.
cõpensare p̃missa pollicitatio magnȩ
glorificationis: Ait ergo : Cũ uenerit
filius hominis in maiestatesua: & om̃s
angłi cũ eo Notandũ sane. qđ filium
hominis in maiestate uenturũ dicit.

Expanded text:
Filius hominis in majestate sua, etc. . In lectione quae hanc praecedit, proposuit Dominus similitudinem hominis peregre proficiscentis, qui vocatis servis suis distribuit illis pecunias, prout unicuique conveniebat, alii quidem operantes pro apportatis lucris remuneravit, negligentem vero servum et a bono opere torpentem, damnavit. Qua finita parabola, hoc quod modo exponendum suscepimus, consequenter adjunenim tempus passionis ejus instabat, et proxime venturo Pascha comprehendendus et alapizandus, conspuendus, flagellandus, spinis coronandus, et ad ultimum crucifigendus, aceto potandus, et morti tradendus erat, proinde se in majestate ad judicium venturum praenuntiat, quatenus secutura scandala passionis compensaret pollicitatio magnae glorificationis. Ait ergo: Cum venerit Filius hominis in majestate sua, et omnes angeli cum eo. Notandum sane quod Filium homini
Abbreviated transcription (Latin):
tione caritatis intelligere poterimꝰ:
qr caritas ñ folũ circa frĩs carnẽ quan.¬
dõq moriturã uerũ multõmagis
circa animã sẽꝑ uictura .ẽ. exbibenda:
nitione reuocat. & ꝑpęnitentiã indomũ
sc̃ȩ̃ aecłae recipit: pietatis oꝑa ueracit᷑
agit: Qui uͦ infirmũ infide suscipit scđm¬
cere clauso solatiũ cõpassionis acser¬
monẽ consolationis impendit: hic utiq
uere dilectionis iura adimpl& atq: ideo
pietatis mercede remunerandus ẽ Et sci¬
endũ qđ ñ uirtutes maximas. sed sola¬
haet dilectionis oꝑa quȩ actiuȩ uitȩ ne¬

Expanded text:
aritatis intelligere poterimus: quia charitas non solum circa carnem fratris quandoque morituram, verum multo magis circa animam semper victuram est exhibenda. nitione revocat, et per poenitentiam in domum sanctae Ecclesiae recipit, pietatis opera veraciter agit. Qui vero infirmum in fide suscipit scere clauso, solatium compassionis ac sermonem consolationis impendit, hic utique verae dilectionis jura adimplet, et ideo pietatis mercede remunerandus est. Et nota quod non virtutes maximas, sed sola dilectionis opera, quae acti
Abbreviated transcription (Latin):
Mipanda dñi & saluatoris pia dignatio qui
deuotionẽ iustoꝵ tali mercede cõpensat.
ut se in pauꝑib pastũ & uestitũ asserat:
& quid illis inpensũ.ẽ. se suscepisse con¬
firm&: Iane qđ dic̃. quañ diu fecistis¬

Expanded text:
Miranda Domini et Salvatoris pia dignatio, qui devotionem justorum tali mercede compensat, ut se in pauperibus pastum et vestitum asserat, et quidquid illis impensum est, se suscepisse confirmet. Sane quod dic
Abbreviated transcription (Latin):
uerimꝰ: sic demũ ad ea quȩ necessitas fragi¬
lis uitȩ exigit ꝑ agenda negotia citius ac¬
cedamꝰ: Et cepit eicere uendentes in illo
&em̃tes: & insas numularioꝵ & cathedras
uendentiũ colubas euertit: Int̾ om̃a mi

Expanded text:
verimus, sic demum ad ea, quae necessitas fragilis vitae exigit, peragenda negotia potius accedamus. Et coepit ejicere vendentes in illo et ementes, et mensas nummulariorum, et cathedras vendentium columbas e
Abbreviated transcription (Latin):
insuppliciũ at̃nũ: iustiaut̃ inuitã at̾nã:
Origenes dogmatizat om̃s rȩꝓbos. ipsũ &iã
diabolũ & angłos eiꝰ post multa scła possẽ
indul gentiã peccatoꝵ ꝓmereri : &a sup¬
pliciis libari: Asserens diuinȩ pietati
aptissime conuenire : ut sic̃ hominẽ re¬
demit. ita quoq p̃uaricatorẽ angłm salu&:
Quitam̃ aꝑtissime hanc sententiã repugna¬
t᷑ : quadr̃ Ibt̃ insuppliciũ aet̃nũ Sed ille
exopposito dic̃. hoc dñm dixxisse ad incutien¬
Cui citra respondendũ Quia siboc uerũ
ñ. ẽ. nec illud uerũ. ẽ: qđ ueritas subdidi

Expanded text:
in supplicium aeternum, justi autem in vitam aeternam. Origenes dogmatizat omnes reprobos, ipsum etiam diabolum et angelos ejus post multa saecula posse indulgentiam peccatorum promereri et a suppliciis liberari, asserens divinae pietati aptissime convenire, ut sicut hominem redemit, ita quoque praevaricatorem angelum salvet. Cui tamen apertissime hac sententia repugnatur: Ibunt hi in supplicium aeternum. Sed ille ex opposito dicit, hoc Dominum dixisse ad incutienduCui contra respondendum quia si hoc verum non est, nec illud verum est, quod Veritas subdit:
Abbreviated transcription (Latin):
humilib & despectis mẽbris xp̃i beneficiũ
impendere neglegit: conumcit᷑ axp̃o minꝰ
esse deuotꝰ atq ideo nũꝗ se ei aliquid tribu¬
isse gaudebit Nãqui ñ diligit frẽm suũ
quẽ uid&. dm̃ quẽ ñ uid& quomͦ potest dili¬
unitatis fit m̃tio: cũ dr̃ Qũã diu ñ fecistis
innuit᷑ : qr illius largitas dõ accepta.ẽ.
qui hano simplici cordis intentionẽ. In
unitate catholicȩ fidei stud& exbibere:
ȩterũ quise uł abunitate fidei heretica
prauia diuidit. uł de suo bono opere¬

Expanded text:
spectis membris Christi beneficium impendere negligit, convincitur Christo minus esse devotus, atque ideonunquam se ei aliquid tribuisse gaudebit. Nam qui non diligit fratrem quem videt, Deum, quem non videt, quomodo potest diliunitatis fit mentio, cum dicitur: Quandiu non fecistis innuitur quia illius largitas accepta est Deo, qui hanc simplici cordis intentione in unitate fidei catholicae studet exhibere. Caeterum qui se ab unitate fidei haeretica pravitate dividit,
Abbreviated transcription (Latin):
peccare uellent: Iusto igit᷑ dĩ udicio:
tales iht̃ insuppliciũ at̾nũ: Prõ inde
quatinꝰ iniudicio trem̃di examinis. a
maloꝵ sinistra statione lib̾atos: in
dextera cũ scĩs omĩb misericordit᷑ col

Expanded text:
peccare voluissent. Justo igitur Dei judicio tales ibunt in supplicium aeternum. Proinde quatenus in tremendi examinis judicio a malorum sinistra locatione liberatos, in dexter
Abbreviated transcription (Latin):
cat enĩ scõꝵ animas: quȩ ueliti greges
caprarũ tonsȩ & lotȩ ascender̃ delaua¬
cro & gemellos ędunt fętus acsterilitẽ
ignoraNt: sciendũ uͦ qr in iudicio duo
er̃ ordines : alt bonoꝵ. & alt̃ malorũ:
quitam̃ qua drifariã diuidentur:
Duo enĩ er̃ ordines bonoꝵ Vnus quiñ
iudicabit᷑. sed cũ cd̃o iudicabit: sic̃¬

Expanded text:
at enim sanctorum animas, quae velut greges caprarum tonsae et lotae ascenderunt de lavacro , et gemellos edunt fetus et sterilitatem ignorant. Sciendum vero quia in judicio duo erunt ordines, alter bonorum, alter malorum, qui tamen quadrifarie dividentur. Duo enim erunt ordines bonorum, unus qui non judicabitur, sed cum Domino judicabit, sic
Abbreviated transcription (Latin):
Tunc dic& rex his. qui ad dextris eiꝰer: Veni¬
te benedicti patris mei: possidete paratũ
uob regnũ. a constitutione mundi: Rex
dictabit Et dic& his qui ad dextris eius
eruĩ : hoc ẽ. scĩs qui ad sortẽ suꝑnȩ bea¬
titudinis ꝑtinebunt Uenite benedicti
patrismei: Vox ista desiderabilis. & exop¬
tabilis & omĩgra suscipienda: qua scĩ
adbona ꝑpecua & ad regnũ uocatłur.
sine fine mansurũ Et merito benedicti
dicunt᷑: hoc . ẽ. ad ec̃nã beatitudinẽ &¬

Expanded text:
his qui a dextris ejus erunt. Venite, benedicti Patris mei, possidete praeparatum vobis regnum a constitutione mundi. Rex dictabit. Et dicet his qui a dextris ejus erunt, hoc est sanctis qui ad sortem supernae beatitudinis pertinebunt. Venite, benedicti Patris mei, etc. Vox ista desiderabilis, exoptabilis, et omni gratia suscipienda, qua sancti ad bona perpetua et ad regnum vocantur sine fine mansurum. Et merito benedicti dicuntur, hoc e
Abbreviated transcription (Latin):
nfirmos uros curaui. lȩpsos mundaui.
mortuos suscitaui. esurientes paui. date
mͥ ex hoc mercidẽ: sidignũ & bonũ est
Et appender̃ mercedẽ meã xx argenteos
Malũ ꝓmalo redde dñs rȩꝓbis indie iu¬
dicii: dicenseis : Quia esuriui. & ñ dedi¬
stis mͥ manducare : ite in ignẽ et̃nũ
Quaꝓpt̃. ñ debemꝰ uindictã expetere : ut
reddamꝰ malũ ꝓmalo. qui ñ possumus
hoc tranquilla m̃te agere : sed debemus
illi reseruare qui seꝑ idẽ & aqualis ꝑ¬
man&. quidix̃ Michi uindictã reseruate:
& ego retribuã illis supplicia. uob aut̃
p̃mia: Malũ siquidẽ ꝓmalo reddere :¬
malũ. ẽ. Sed sẽꝑ qđ bonũ ẽ sectamini :¬

Expanded text:
avi, leprosos mundavi, mortuos suscitavi, esurientes pavi, date mihi ex hoc mercedem, si dignum et bonum est: et appenderunt mercedem meam triginta argenteos . Malum pro malo reddet Dominus reprobis in die judicii, dicens eis: Quia esurivi et non dedistis mihi manducare, ite in ignem aeternum . Quapropter non debemus vindictam expetere, ut reddamus malum pro malo, quia non possumus hoc tranquilla mente agere, sed debemus illi reservare qui semper idem et aequalis manet: et qui dixit: Mihi vindictam reservate et ego retribuam , illis supplicia, vobis autem praemia. Malum siquidem pro malo reddere malum est. Semper quod bonum est sectamini
Abbreviated transcription (Latin):
satagam: nosq ipsos tẽplũ dĩ in quo mi¬
sericordit̃ uenire & mansionẽ facere
dignet᷑ p̃parare curemꝰ Attendere aut̃
debemꝰ qđ a se sanato dñs dicit: ecce
nec nisi illis dimissis sanari poterat :
sanauit exterius ab infirmitate.
intus & iã absoluit ascelere Unde
& eũ dñs caute p̃monuit neulterius
peccar&: neiterũ peccando grauiori sen¬
tentiã dãpnationis incurrer& Nonaut̃
minib Quinq enĩ modi ascĩs dectoribus
dep̃bensis: quib infirmitas homuinib con

Expanded text:
satagamus, nosque ipsos templum Dei, in quo misatagamus, nosque ipsos templum Dei, in quo misericorditer venire et mansionem facere dignetur, praeparare curemus. Attendere autem debemus, quid a se sanato Dominus dicit: Ecce nec nisi illis dimissis sanari poterat. sanavit exterius ab infirmitate, intus etiam absolvit a scelere. Unde et eum Dominus caute praemonuit, ne ulterius peccaret, ne iterum peccando gravioris sententiam damnationis incurreret. Non autem firmitas. Quinque enim modi a sanctis doctoribus deprehensi sunt, quibus infirmitas hominibus c
Abbreviated transcription (Latin):
mandatis uolens obtẽperare. a quo sanat᷑
fuerat : quã illoꝵ false religioni cȩdere
rogauer̃ eũ Quis .ẽ. ille homo qui dix̃tibi
tolle grabatũtuũ & ãbula: Ille aut̃
inquit euangłista. ignorabat quis eẽt
ã saluat᷑ erit: sed adhuc saluatorẽ suũ
ignorabat: Dignus tam̃ erat cuise salua¬
inmuens cuiꝰ uirtutib obstinata mali¬
tia conabant᷑ resistere: Postea inuenit
illũ intẽplo: & dix̃ illi Ecce sanus fuctes:¬
đ iste quisanat᷑ fuerat iłm ñ intur ba sel
initẽplo cognoscit: mystice nos instru¬
im᷑. ut si grãm conditoris nr̃i cognoscere
& ad eiꝰ uisionẽ desideramꝰ ꝑuenire:
fugiamꝰ turbã cogitationũ & affectuũ
prauoꝵ. Declinemꝰ sollicite conuenticu
nr̃a oꝑa deridendo. aut &iã ꝓhiben¬
do conant᷑ impedire: Confugiam de¬
uotȩ ad cẽplũ dĩ: ubi illi deꝑceptis bene¬
ficiis grãs agere. ac ꝓꝑcipiendis exorare

Expanded text:
s volens obtemperare mandatis a quo sanatus s volens obtemperare mandatis a quo sanatus fuerat, quam illorum falsae religioni credere, rrogaverunt eum: Quis est iste homo qui dixit tibi, tolle grabatum tuum et ambula? Ille autem, ut ait evangelista, ignorabat quis esset. Jam salvatus erat, sed adhuc salvatorem suum ignorabat, dignus tamen erat cui se salvainnuens cujus virtutibus obstinata malitia conabantur resistere. Postea invenit eum Jesus in templo, et dixit illi: Ecce sanus factus is qui sanatus fuerat, Jesum non in turba, sed in templo cognoscit, mystice nos instruimur, ut si gratiam conditoris nostri cognoscere, et ad ejus visionem desideramus pervenire, fugiamus turbam cogitationum et affectuum pravorum, declinemus sollicite conventiculnostra opera deridendo, aut etiam perhibendo, conantur impedire. Confugiamus devoti ad templum Dei, ubi illi de praeceptis beneficiis gratias agere, ac pro percipiendis exorare
Abbreviated transcription (Latin):
septimo: popłs ab om̃i oꝑe seruili uacare
p̃ceptꝰ fuerat: spũalis uͦ sabbati obserua¬
tione. qđ .ẽ. inluce septiformis sp̃s scĩ.
abomĩ peccato qđ reuera seruile opus
accipitur. ñ una die sed om̃i uitȩ nrẽ
sanatione liquido monstratũ .ẽ: cũdñs
eũ quẽ alanguore liberabat. ñ solũ sor¬
gere: uerũ & iã lectũ suũ tollere p̃cepit:
Uidelic& aꝑte insinutins: eos qui uolunł
auitioꝵ tabe resurgerȩ. discusso torpore
negiegentiȩ cũ fraternȩ caritatis pig¬
norȩ aduisionẽ sui conditoris debere
ꝓperare . nec malorũ contradictionib
Feu ꝑsecutionib ap̃cepto boni oꝑis stu¬
dio cessare: Nã & homo iste cũ ei iudȩi
centraditerent: eũq ne lectũ ferr& ꝓ¬
hi beren dicentis. sabbatũ .e. ñ lie& tibi
tollere grabatuũ. Honideo lectũ de¬
posuit: sed fiducialit̃ ceptis insistens
respondit Quime sanũ fecit ipse mͥp̃cepit:
tolle grabatũtuũ & ambula Illius potius¬

Expanded text:
eptimo populus ab omni opere servili vacare praeceptus fuerat. Spiritualis vero sabbati observatione, quod est in luce septiformis Spiritus sancti, ab omni peccato, quod revera servile opus accipitur, non una die, sed omni vitae nostrae sanatione liquide monstratum est, cum Dominus eum quem a languore liberabat, non solum surgere, verum etiam lectum suum tollere praeciperet, videlicet aperte insinuans, eos qui volunt a vitiorum tabe resurgere, discusso torpore negligentiae, cum fraternae charitatis pignore, ad jussionem sui conditoris debere properare, nec malorum contradictione seu persecutione a coepto boni operis studio cessare. Nam et iste homo cum ei Judaei contradicerent, eumque ne lectum ferret prohiberent, dicentes: Sabbatum est, non licet tibi tollere grabatum tuum, non ideo lectum deposuit, sed fiducialiter coeptis insistens, respondit: Qui me sanum fecit, ille mihi praecepit: Tolle grabatum tuum, et ambula. Illius potiu
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis desiderio transeamꝰ inuitat: Itu¬
deamꝰ ergo nunc uocantẽ & ad monedẽ
sequis ne simodo loquentis uerba con¬
tep̃nimꝰ. cũ iudex in maiestate uenerit :
ab illo qr ignoti. & alieni contẽpnam̃:
ab eo in beatã patris mansionẽ recipi

Expanded text:
mentis desideria transeamus, invitat. Stumentis desideria transeamus, invitat. Studeamus ergo nunc vocantem et admonentem sequi: ne si modo loquentis verba contemnimus, cum judex in majestate venerit, ab illo quasi ignoti et alieni contemnamur. ab eo in beatam patris mansionem recipi
Abbreviated transcription (Latin):
Ego ex dõ ꝓcessi & ueni. quare uos ñ cre¬
ditis mͥ: quare nisiqr expatre diabolo
estis & inpatre m̃dacii ꝑmanere ele¬
gistis: Qui ẽ ex dõ: uerbadĩ audit:
Audire uerbadĩ . ẽ. p̃ceptis illius quȩ ꝑ
scripturas suas loquit᷑ obȩdire: Pro¬
inde sulle uerbadĩ audit qui ex illo
est & audire uerba eiꝰ ñ potest quisqͥs
ex illo ñ .e: int̾rog& se unus quisque
utrũ uerbadĩ audire cordis ꝑceperit
& intellig& undesit Iuba enĩ dñs ee¬
ena ñ rapere ꝓpria largiri : hancdi
uocẽ siquis in suicorde aure conualu¬
isse cognouisse: gaudens agnoscat qđ
exdõsit: sed qđ ñ sine m̾erore. dicipotest.
sunt ñ nulli qui uerbũdĩ nec aure
quidẽ corporis ꝑciꝑe dignant᷑ Quid
isti aliud insi patent̃ indicant qr m̃bra
diaboli. & in eius sorte potius quã indi
ꝑ manere eleger̃ : Cotidie dñs ꝑscrip¬
turas suasclamat: nosq utperituri
mundi obletam̃ta fugiamꝰ. & ad eaquȩ
finiri nesciunt ꝑ enniũ bonoꝵ gaudia

Expanded text:
ocessi et veni, quare vos non creditis mihi? Quare? Nisi quia ex diabolo estis, et in patre mendacii permanere elegistis. Qui ex Deo est, verba Dei audit. Audire verba Dei, est praeceptis illius quae per Scripturas loquitur obedire. Proinde si ille verba Dei audit qui ex illo est, et audire verba ejus non potest quisquis ex illo non est, interroget se unusquisque, utrum verba Dei auditu cordis percipit, et intelliget unde sit. Jubet enim coeena non rapere, propria largiri. Hanc Dei vocem si quis in sui cordis aure sonuisse cognoverit, gaudens cognoscat, quod ex Deo sit. Sed quod non sine moerore dici potest, sunt nonnulli qui verbum Dei nec aure quidem corporis percipere dignantur. Quid isti aliud, nisi patenter indicant, quia membra diaboli sunt, et in ejus sorte potius quam in Dei permanere elegerunt? Quotidie Dominus per Scripturas suas clamat, et nos ut perituri mundi oblectamenta fugiamus, et ad ea quae finiri nesciunt, perennium bonorum gaudia
Abbreviated transcription (Latin):
spsscĩ qr ñ cogant hominẽ loqui sicut
arreptiuũ ã demoniacũ. sic isto iloco
potest intelligi ꝓgrãsua quȩ nob at
tẽpore baptifmatis quamundamur
ab om̃ib inquinam̃tis uitioꝵ: quã orat
apłs ut integra & incorrupta atque
inmaculata maneat in nob nen ro
uitio aut inmunditia corrũpat᷑ aut
minuat᷑ uel fugiet᷑ a nob si enĩ malauita
aut cogitatio incedit: ñ .ẽ iã integra
ipsa grã qr deserit bominẽ peccatis
obnoxiũ: Nã dũea agit homo quȩ odit.
autminuit᷑ illi qui peccat: Dsinquit pacis
&anima in corruptasit corpꝰq in macu¬
latũ: & totus hono mundat᷑ integer
seruet̾ sine quȩrela: Nondic̃ sinepec¬
cato. qr ñ .ẽ. homo qui faci& bonũ &ñ
perc&. & in multis offendimꝰ om̃s.
Et si dixerimꝰ qr peccatũ ñ habemus.

Expanded text:
ia non cogunt hominem loqui sicut arreptitium et daemoniacum. Sic in isto loco potest intelligi pro gratia sua quae nobis datur tempore baptismatis, qua mundamur ab omnibus inquinamentis vitiorum, quam orat Apostolus ut integra, et incorrupta, atque immaculata maneat in nobis, ne nostro vitio et immunditia corrumpatur, aut minuatur, vel fugatur a nobis. Si enim mala vita aut cogitatio incidit, non est jam integra ipsa gratia, quia deserit hominem obnoxium peccatis; nam dum ea agit homo quae odit Saut minuitur illi qui peccat. Deus, inquit, paciset anima incorrupta sit, corpusque immaculatum, et totus homo mundatus integer servetur sine querela. Non dicit sine peccato, quia non est homo qui faciat bonum et non peccet, et in multis offendimus omnes . Si enim dixer
Abbreviated transcription (Latin):
ñ s̃meo tres substantiȩ sic̃ didicimus
contendit nec ẽ. tertius insubstantia
hominis sp̃s. sed sp̃s ipse. ẽ. anima: unde
dr̃ in euangło. Inclinato capite. tradi
dit spm̃. Et idcirco appellat᷑ anima

Expanded text:
n sunt tres substantiae, sicut Didymus contendit, nec est tertius in substantia hominis spiritus, sed spiritus ipse est anima, unde dicitur in Evangelio: Inclinato capite emisit spiritum , et idcirco appellatur anima
Abbreviated transcription (Latin):
cꝓbeno ñdebemꝰ reddere sed nec maruab
prelo. quattuor modis retidit̃ atbonũ
ꝓbono aut malũ ꝓmalo. honũi ꝓmaũ¬
sẽ redẽptor nr̃ nob quimortu & p̃diti
en mñ. atq ꝓpt̾ peccata adõ alieni quan¬
do ꝑpassionẽ suã & ꝑbaptismi gratiã
nos redemit : Bonũ ꝓbono : sic̃ indiẽ iu¬
dicu dabit electis. dicens eis : Quia esu¬
riui. dedistis mͥ manducare : ꝓcipite

Expanded text:
bono non debeamus reddere, sed nec malum pro malo. Quatuor modis redditur, aut bonum pro bono, aut malum pro malo. Bonum Redemptor noster nobis qui mortui et perditi eramus, atque propter peccata a Deo alieni, quando per passionem suam et baptismi gratiam nos redemit. Bonum pro bono, sicut in die judicii dabit electis, dicens eis: Quia esurivi et dedistis mihi manducare,
Abbreviated transcription (Latin):
sine quonibil boni agere ualemꝰ sic̃ ipse
dix̃. Sineme nihil potestis facere Haet. ẽ.
inquit uoluntasdĩ ut malũ ꝓmalo ñ
reddatis : bonũ sẽꝑ sectemini. sine int̃¬
missione oretis: & gaudeatis indño. &
grã ut possit int̾p̃tari sacras diuinasq
scripturas & diuina mysteria loqui :
nol eũ ꝓhibere quinloquat᷑ & doceat. qr̃
ds̃ qui osasine apperuit: reuelat sẽpe¬

Expanded text:
sine quo nihil boni agere valemus, sicut ipse dixit: Sine me nihil potestis facere . Haec est, inquit, voluntas Dei, ut malum pro malo non reddatis: bonum semper sectemini, sine intermissione oretis, ut gaudeatis in Domino,gratia, ut possit interpretari divinas Scripturas, et divina mysteria loqui, nolite eum prohibere quin loquatur et doceat: quia Deus qui os asinae aperuit, quae sen
Abbreviated transcription (Latin):
tradimꝰ corpus nrm libidini &cũ iun¬
gimꝰ illũ meretrici. qđ tẽpore baptismi
& manꝰ impositionis factũ ẽ. tẽplũ sp̃sscĩ.¬
excludimꝰ illũ a nob &fugamꝰ. Et quan
tũ in nob. ẽ. ut augustinꝰ dic̃: extintores
matis: nolite fugare a uob̃ neq extin¬
guatis illũ peccando & tradendo corp
urm̃ diuersis turpitudinib qđ tẽplũ
eꝰ deb&. eẽ Prophetias nolite spernere. id ÷
si aliquis ual& explanare dicta ꝓphe¬
tarũ sic̃ hieronimꝰ. cȩteriq auctores. &
aedificationẽ auditoiũ loqui & p̃dicare :
nolite illũ despicere. sed humilit̾ at
tendite quȩdoc&: Om̃a aut̃ ꝓbate qđ
bonũ.ẽ. tenete : hoc.ẽ. attendite om̃a quȩ
ille loquit᷑ & ꝓbate utrũ dicta illius &
uerba conueniant dictis euangelii &

Expanded text:
tradimus corpus nostrum libidini, et conjungimus illud meretrici, quod tempore baptismi et manus impositionis factum est templum sancexcludimus illum a nobis, et fugamus, et quantum est in nobis, ut Augustinus dicit, exstinctores matis, nolite fugare a vobis neque exstinguatis illum in vobis peccando et tradendo corpus vestrum diversis turpitudinibus quod templum ejus debet esse. Prophetias nolite spernere, id est, si aliquis valet explanare dicta prophetarum, sicut Hieronymus caeterique doctores ad aedificationem auditorum loqui et praedicare: nolite illum despictendite quae docet. Omnia autem probate; quod bonum est tenete, hoc est, attendite omnia quae ille loquitur. Probate utrum dicta illius et verba conveniunt dictis Evangel
Abbreviated transcription (Latin):
scđm consuetudinẽ scõꝵ patrũ: aut&iã
lũi qui sẽꝑ bene cogitat. & dõplacere de¬
siderat. Quã diuenĩ quis bene cogitat &
bonũ desiderat : sẽꝑ orat: Nã quic quid
boni iustꝰ agit: adorationẽ ẽ referendũ
anũ quã desin& orare: nisi desinat iust̃
esse. In om̃ĩb grãs agite: id ẽ. infide. spe.
spis & in aduersis. sẽꝑ̃ grãs & laudes agite
uersa nisi eoꝑmittente eueniui ĩ. Haec .ẽ.

Expanded text:
nsuetudinem sanctorum Patrum: aut etiam illum, qui semper de Deo cogitat, et Deo placere desiderat. Quandiu enim quis bene cogitat, et bonum desiderat, semper orat. Nam quidquid boni justus agit, ad orationem est referendum, et nunquam desinet orare, nisi desierit justus esse. In omnibus gratias agite, id est in fide, spe, s, et in adversis semper gratias et laudes agite versa nisi eo permittente evenient. Haec enim
Abbreviated transcription (Latin):
renes unde uiuere possent : Cuniꝰ rei
causa: multos in quieta bani. uł &iã
inquuietos uocat suꝑbos: qui causa su¬
ꝑbiȩ alios inquietabant: Iterũ eraã
alupus illanimes &timidi. quibonũ
timebant inchoare neforte ñ posseat
Ilud ad effectũ ꝑducere : uł si in¬
choabant nlibere illud agebant
sed uerecunda bant᷑ exhoc inp̃sentia
alioꝵ: Ipsiq pus illanimes erant
Q aduersa huiꝰ scłi pacient̃ ferrȩ
ñ ualebant. citoq scandali tabaNt᷑
inuerbo & facto alioꝵ In quietos gͦ
id .ẽ. uagabundos otiosos & instabiles
uł suꝑbos. qui alios molestabant :
p̃cipit apł̃s cõripi ap̃latis & magistris
quatinꝰ desisterent ab otiositate. quȩ ẽ.
inimica animȩ : & deponerent suꝑbiã.
radicẽ omiũ uitioꝵ Pusillanimes aut̃
p̃cipit consolari blandius ut ꝑ exbor¬
tationẽ & consolatione p̃positorum
aborsn᷑ in om̃ib bonis Seqͥt᷑. suscipite

Expanded text:
rentes unde vivere possent, cujus rei causa multos inquietabant. Vel etiam inquietos vocat superbos, qui causa superbiae alios inquietabant. Iterum erant alii pusillanimes et timidi, qui bonum timebant inchoare, ne forte non possent illud ad effectum perducere: vel si inchoabant, non libere illud agebant, sed verecundabantur ex hoc in praesentia aliorum ipsique pusillanimes erant, quia adversa hujus saeculi patienter ferre non volebant citoque scandalizabantur in verbo et facto aliorum. Inquietos ergo, id est vagabundos, otiosos et instabiles, vel superbos qui alios molestabant, praecipit Apostolus corripi a praelatis et magistris, quatenus desisterent ab otiositate quae est inimica animae, et deponerent superbiam radicem omnium vitiorum. Pusillanimes autem praecipit consolari blandius, ut per exhortationem et consolationem praepositorum roborarentur in omnibus bonis. Suscipite
Abbreviated transcription (Latin):
paralitico cuidñs dix̃: confide filidi
mittuñ tibi peccatatua Dequibus
alibi dr̃ Fla gellat omnẽ filiũ quẽ recipit:
Quintus modus reꝓboꝵ .ẽ. quib dat̾ infirmtas
contigit anthicho & berodi in quib im¬
firmari: discamꝰ seꝑ flagellis pi patris
humilit̾ subdi & iudicia illius iustissina
uenerari. arbitrantes nos minus quã me¬
rem̃ sustinẽre: illius sententie meniore
beat᷑ homo qui corripit᷑ ado: Ho

Expanded text:
dixit: Confide, fili, remittuntur tibi peccata . De qualibus dicitur: Flagellat Deus omnem filium quem recipit . Quintus modus reproborum est, quibus datur infirmitas contigit Antiocho et Herodi, in quibus imfirmari, discamus semper flagellis pii patris humiliter subdi, et judicia illius justissima venerari, arbitrantes nos minus quam meremur sustinere, illius sententiae memores: Beatus homo qui corripitur a Domino
Abbreviated transcription (Latin):
quo languidus decubabat: huic signi¬
ficationiꝰ congruit Nã .xx. & octo annos
in infirmitate habuisse dr̃: duos uidelic&
fectione rectȩ oꝑationis inscripturis
accipi sol&: Ille enĩ recȩ uiuit: quid¬
calogũ legis ꝑ .iiͬ. scĩ euangłii lib

Expanded text:
quo languidus decumbebat, huic signiquo languidus decumbebat, huic significationi congruit. Nam triginta et octo annos in infirmitate habuisse dicitur, duo videliperfectione rectae operationis in Scripturis accipi solet. Ille enim recte vivit, qui decalogum legi
Abbreviated transcription (Latin):
Iego: alius anteme descendit Dic̃ eułis Surge
tolle grabatũtuũ & amhula. Et statĩ sañfact᷑.e.
Shomo: & sustulit grabatũ suũ & ambulabat:
Sanaturus dñs infirinũ diuturno lan¬
gore tabescentẽ. int̾rogauit atrur
uell& sanꝰ fieri eñ quo eũ iduelle igno¬
rar&. sed ut eũ admaiors sinii sdi¬
deriũ accende
ꝓsua restauratione rogare nouerat:
Vnde & ille causã impossibilitatis cȩpit
obtendere : & conqueri qđ hominẽ ñ ha¬
ber& qui eũ post motũ aquȩ mnpiscinã
mitter&: sed dñs languentis miseratꝰ in¬
becillitatẽ parit̾q suã simplicitatẽ.: ait
illi surge tolle lectũtuũ : & ambula: Ille
continuo receptis uirib &. iã dudũ a¬
missũ ꝑsentiens robur : tulit lectũ in quo
iacebat. & abiit indomũ suã Iuxta spũ-¬
alẽ intelligentiã. homo iste multoꝵ annoꝵ
infirmitate detentꝰ: designat peccatorẽ.¬
& multoꝵ & grauiũ scelerũ numerositate
depressũ: Nã & ipsa tẽporis quantitas

Expanded text:
us: Surge, tolle grabatum tuum et ambula. Et statim sanus factus est homo, et sustulit grabatum suum, et ambulabat. Sanaturus Dominus infirmum diuturno languore tabescentem, interrogavit utrum vellet sanus fieri, non quod eum id velle ignoraret, sed ut eum ad majus sanitatis desiderium accendesua restauratione rogare noverat. Unde et ille causam impossibilitatis coepit obtendere, et conqueri, quod hominem non haberet, qui eum post motionem aquae in piscinam mitteret. Sed Dominus languentis misertus imbecillitatem pariterque insciam simplicitatem, ait illi: Surge, tolle lectum tuum, et ambula. Ille continuo receptis viribus, et jamdudum amissum persentiens robur, tulit lectum in quo jacebat, et abiit in domum suam. Juxta spiritualem intelligentiam, homo iste multorum annorum infirmitate detentus, designat peccatorem multorum, et gravium scelerum numerositate depressum. Nam et ipsa temporis quantitas,
Abbreviated transcription (Latin):
inpiscinã post motionẽ aquȩ : sanus fiebat.
aquacũq Lyngore detineret᷑ Vnꝰ in aquã
extoita laiguentiũ multitudine sana¬
bat᷑ qr inꝰ ds̃. una fides. unũ baptisma
Quicũs ergo inunitate catholicȩ fidei
mysteriis xp̃i inbaptismo inbuit᷑: ab om̃i
ꝓfsus peccatoꝵ languore sanat᷑: Quiuͦ ab
unitate scẽ dĩ aeccłȩ discrepat: salutẽ quȩ
ab uno & ꝑ unũ. ẽ. hab̃e ñ meret᷑: his de
primo miraculo qđ ab angło inuisibilit᷑
re : sed unũ tantũ cefticausa mysteru

Expanded text:
motionem aquae, sanus fiebat, a quocunque languore detineretur. Unus, inquit, ex tanta languentium multitudine sanabatur, quia unus Deus, una fides, unum baptisma . Quicunque ergo in unitate catholicae fidei mysteriis Christi in baptismo imbuitur, ab omni prorsus peccatorum languore sanatur: qui vero ab unitate Ecclesiae discrepat, salutem quae ab uno et per unum est, habere non meretur. His de primo miraculo quod per angelum invisibiliter re, sed unum tantum certi
Abbreviated transcription (Latin):
merito designabat angłs. qui in insibi¬
lit̃ descendens inpiscinã aquã mouebat:
eiq uim sanandi surgerebat. Motus
enĩ aquȩ : passionẽ dñi quȩ turbata
gente iudȩoꝵ facta .ẽ. insinuat Des¬
cendit ergo carne indutus hiamagni
consilu angłs id .ẽ. pat̾ne uoluntatis
nuncius: inpiscinã popłi iudȩorũ.
mouit illos miraculis & doctrinasua:
ut eũ morte crucis afficerent. qui genꝰ
humanũ ñ solũ alangorib peccatorũ
sanare : sed &iã ab ipsa et̃na morte suf¬
ficer& libare: Descendentes ergo inaquã
piscine turbatã sanabant᷑: qr ꝑpassio¬
nẽ dñi quã motus aquȩ designat. redẽpti
sumꝰ demo ledicto legis: Lex siquidem
morsi quȩ quid agendũ. quid cauendñ
essẽ eocuit: neminẽ tam̃ adꝑfectũ
addux̃. quasi eductos desedib ignoran¬
tiȩ prioris: in porticib continebat lan¬
guidos. nec tam̃ sinabat Gr̃a aut̃ & fides
lor inicȩ passionis. sanat om̃s iniquitates
infiruit tũ nr̃arũ iquasi eiectos de

Expanded text:
merito designabat angelus, qui visibiliter descendens in piscinam, aquam movebat, eique virtutem sanandi suggerebat. Motus enim aquae, passionem Domini quae turbata gente Judaeorum facta est insinuat. Descendit ergo carne indutus, hic magni consilii angelus, id est, paternae voluntatis nuntius, in piscinam populi Judaeorum. Movit illos miraculis et doctrina sua, ut eum morte crucis afficerent, qui genus humanum non solum a languoribus peccatorum sanare, sed etiam ab ipsa morte aeterna sufficeret liberare. Descendentes ergo in aquam piscinae turbatam sanabantur, quia per passionem Domini, quam motus aquae designat, redempti sumus de maledicto legis. Lex siquidem Moysi, quae quid agendum quidve cavendum esse docuit, neminem tamen ad perfectum adduxit, quasi eductos de sedibus ignorantiae prioris, in porticibus continebat languidos, nec tamen sanabat. Gratia autem et fides Dominicae passionis, sanat omnes infirmitates iniquitatum nostrarum, et quasi ejectos de
Abbreviated transcription (Latin):
erigere: Collelectũ. porta ꝓximũtuũ
eiꝰ infirma pacient̃ tolerando aquoes
diu multũq cũ ad huc sub grauui fasce
tep̾tationũ gemeres sustentat᷑ hinc
& apłsdic̃: Alt̃ alterius honera por¬
tate Ambula uͦ: cotidianis bonoꝵ oꝑm
ꝓfectib deuirtute inuirtutẽ ꝓgre¬
dere: surge peccatũ relinquendo. tol¬
lelectũtuũ frĩ succurrendo Ambula
suꝑnã patriã desiderando: & ad uiden¬
dã creatoris faciẽ festinando. Erat
aut̃ sabbatũ in illadie: Dicebant ergo
ei iudȩi quisanatꝰ fuerat: sabbatũ ẽ
ñ lic& tͥ tollere grabatũtuũ: Mira &
Cũ enĩ adtã in opinatã hominis diulan¬
guentis sanitatẽ credere & diuinã
potentiã laudare debuerant: econ¬
tra scandalizabant̃. & saluatorem
paritq saluatũ scandalizabant᷑:
aiatorẽ quidẽ qđ die sabbati hominẽ

Expanded text:
erigere. Tolle lectum tuum. Porta proximum tuum, ejus infirma patienter tolerando, a quo es diu multumque cum adhuc sub gravi fasce tentationum gemeres, sustentatus. Hinc et Apostolus dicit: Alter alterius onera portate . Ambula vero quotidianis bonorum operum profectibus, de virtute in virtutem progredere. Surge peccata relinquendo, tolle lectum tuum fratri succurrendo, ambula supernam patriam desiderando, et ad videndam Creatoris faciem festinando. Erat autem sabbatum in illa die. Dicebant ergo Judaei ei qui sanatus fuerat: Sabbatum elicet tibi tollere grabatum tuum. Mira et Cum enim ad tam inopinatam hominis diu languentis sanitatem credere, et divinam potentiam laudare debuerant, e contrario scandalizabantur, et salvatorem pariterque salvatum calumniabantur. Salvatorem quidem, quod die sabbati hominem
Abbreviated transcription (Latin):
Clauudin uulbona ꝗuragendas nouerant
sed add implenda ea bemi opus rouerut
anis pinguedine egent : Tales inquinq
pecurtib iacebant : sed ñ nisi angło in
piscinã der Dente sanari poterant.¬

Expanded text:
claudi, qui bona quae agenda essent noverant, sed ad implenda ea boni operis gressionis pinguedine egent. Tales in quinque porticibus jacebant, sed non nisi angelo in piscinam descendente sanari poterant
Abbreviated transcription (Latin):
Paridoꝵ . Hxspͥectantiũ aquȩ motum:
ꝓbatica grecȩ: latinȩ dr̃ pecualis
ꝓbatos quippe: dr̃ ouis. Et piscina illa
ꝓbatica uocabat᷑ : qr ibi sacerdotes.
bostiarũ quȩ intẽplodĩ immolabaã
cadauera abluebant: Mysticȩ uero¬
ꝓbatica piscina quȩqumnq porticus
cingebat᷑: significat popłm iudȩoꝵ
legis custodia undiq nepeccare dehe¬
r& munitũ Quinq enĩporticus : Le¬
gẽ quȩ inquinq libris moysi conti¬
net᷑ insinuant: Etbene idẽ popłs ꝑa
quã signat᷑ piscinȩ : qr sic̃ aqua pis¬
cine nunc placida uentis stare. nunc
eisdẽ uentis irruentib turbari sol&:
ita & ille popłs in quib dã uitȩ mun¬
ditiã seruare. in quibdã inmundoꝵ
spũũ solebat tep̃tationib agitari

Expanded text:
aridorum, exspectantium aquae motum. Probatica Graece, Latine dicitur pecualis, προβατόν quippe dicitur ovis. Et piscina illa probatica vocatur, quia ibi sacerdotes, hostiarum quas in templo Dei immolabant, cadavera abluebant. Mystice, probatica quae quinque porticibus cingebatur, significat populum Judaeorum, legis custodia undique ne peccare debeat, munitum. Quinque enim porticus, legem quae in quinque libris continetur, insinuant. Et bene idem populus per aquam significatur piscinae, quia sicut aqua piscinae nunc placida ventis stare, nunc eisdem ventis irruentibus turbari solet, ita ille populus in quibusdam vitae munditiam servare, in quibusdam immundorum spirituum solebat tentationibus agit
Abbreviated transcription (Latin):
bolus factus ẽ & malus. g iabolus
enĩ int̾p̃tat᷑. deorsũ ruens: Aitergo
dñs iudȩis. diaboli imitatoribus.
os ex patre diabolo estis: & desideria
patris ur̃i ꝑficere uultis Auȩeran
desideria patris illoꝵ: supait. quȩ¬
ritisme int̾ficere: Haec enĩ erant
tali mortalẽ: Ille inquit. homicida
erat abinitio: Diabolus contraprimũ
hominẽ ñ ferro accinct᷑. sed lȩtifera ꝑ¬
suasione armatꝰ uenit : nec eũ gladio
sed uerbo necauit Om̃is ergo quiali
tũ trahit occidit Detalib psal mista
dicit Filii hominũ dentes eoꝵ arma
& sagrtȩ & lingua eoꝵ gladius acutꝰ.
Et inueritate ñstetit. qr ueritas ñ . ẽ. in¬
eo: Inueritate ñstetit: qr plapsus est
aueritate Non uoluit ꝑ manere in
suȩ originis sc̃itate. factus enĩ fuerat
adimaginẽ & similitudinẽdĩ. sed suꝑ¬
biendo retinuit quidẽ imaginẽ. qr
nꝑdidit naturã in mortalitatis. Amisit
ueritatẽ similitudinis. qr ex iusto &¬

Expanded text:
bolus factus est, et malus est. Diabolus enim interpretatur deorsum ruens. Ait ergo Dominus Judaeis, diaboli imitatoribus: Vos ex patre diabolo estis, et desideria patris vestri perficere vultis. Quae erant desideria patris illorum, supra ait: Quaeritis me occidere. Haec erant tali fecit mortalem. Ille, inquit, homicida erat ab initio. Diabolus contra primum hominem non ferro accinctus, sed lethifera persuasione armatus venit, nec gladio, sed ferro necavit. Omnis ergo qui aliad peccatum pertrahit, occidit. De talibus Psalmista dicit: Filii hominum, dentes eorum arma et sagittae: et lingua eorum gladius acutus . Et in veritate non stetit, quia veritas neo. In veritate non stetit, quia prolapsus a veritate, non voluit permanere in suae originis sanctitate. Factus enim fuerat ad imaginem et similitudinem Dei, sed superbiendo retinuit quidem imaginem, quia non perdidit naturam immortalitatis, amisit tamen veritatem similitudinis, quia ex justo
Abbreviated transcription (Latin):
ut ada. Et ueritas liberubit uos hoc
est sberos faci& utliberati abamore
qui ñ credebant Quiq cũ audissent
dum̃ lib̾tatẽ sibi ꝓmittentẽ: undegra¬
tiosi & subditi eẽ debuerant. indemagis
indignatis: Quasi seruos eos denotauerit:
quibi li̾tatẽ pollicebat᷑ Et reuera serui
frant peccati: aquã pessima seruitute.
ñ nisi ꝑueritatẽ liberari poterant:
Uerũ illi solã carnis lib̾tatẽ cogitantes:
cȩper se denobilitate carnis extollere
dicentes sem̃ abrahȩ sumꝰ: & nẽmini
seruiui mus umiquã: stulta & uano.
suꝑbia Quid ẽ. quod dicunt. nemini
seruiuimꝰ: ioseph quippe inegrptoser¬
uiuit: dequoscriptũ. ẽ. manꝰ eiꝰ incophino
seruier̃. Ipse &iã iudaicus popłs inȩ¬
gyptũ trans latus: grauissima serui¬
tute ñ saltẽ auri uł argenti. sed luti
& lateris apharaone & ȩgyptiis op¬
pressus .ẽ Vnde & sepissime illis dñs
imputat: qđ eos dedomo seruitutis
& fornace ferrea ȩgyptieduxerit:

Expanded text:
ua . Et veritas liberabit vos, hoc est, liberos faciet, ut liberati ab amore qui non credebant, quique cum audissent Dominum liberationem sibi promittentem, unde gratiosi et subditi esse debuerant, inde magis indignati sunt, quasi servos eos denotaverit, quibus libertatem pollicebatur. Et revera servi erant peccati, a qua pessima servitute non nisi per veritatem liberari poterant. Verum illi solum carnis libertatem cogitantes, coeperunt se de nobilitate carnis extollere, dicentes: Semen Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam. Stulta et vana superbia. Quid est quod dicunt: Nemini servivimus unquam? Joseph quippe in Aegypto servivit, de quo scriptum est: Manus ejus in cophino servierunt . Ipse etiam Judaicus populus in Aegyptum translatus gravissima servitute, non saltem auri et argenti, sed luti et lateris, a Pharaone et Aegyptiis oppressus est. Unde et saepissime illis Dominus imputat quod eos de domo servitutis et fornace ferrea Aegypti eduxerit.
Abbreviated transcription (Latin):
dicente Om̃is homo m̃dax Et qr homo
adiabolo deceptꝰ. & m̃dax effectꝰ fuerat:
ideo filius diaboli erat. ñ natura udi
gu& me depeccato : quia enĩ ipse re
darguit deeorũ peccato: dat eis optio¬
nẽ. utisipossent ipsiquoq eũ desuo pec¬
cato rep̃bendebant: Et considerandũ:
quanta sit humilitas nr̃i redẽptoris:
& tam̃ ñ dedignat᷑ ostendere sẽpecca¬
torẽ ñ eẽ. qui expotentia diuinitatis

Expanded text:
: Omnis homo mendax . Et quia homo a diabolo deceptus et mendax effectus fuerat, ideo filius diaboli erat, non natura, utguet me de peccato? Quia enim ipse eos redarguerat de eorum peccato, dat eis optionem, ut si possint, ipsi quoque eum de suo peccato reprehendant. Et considerandum, quanta sit humilitas nostri redemptoris. et tamen non dedignatur ostendere se peccatorem non esse, qui ex potentia divinitatis
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatẽ loquebat᷑ inmundo: qr sẽ & dm̃
patrẽ annunciabat mundo: Et uosquȩ
uidistis apud patrẽ urm facitis: Quid
facerent: supͣ eis dixerit. quẽritis in qui¬
ens me occidere: sec hoc apud abrabã
oꝑa facerent iudȩi : insequentib aꝑtissi¬
me manifestabat᷑ Dicturus ẽ enĩ patre
eoꝵ.eẽ. diabolũ: ñ qđ ab eo geniti aut
quȩ faciebant : qr imitatores diaboli facti
fuerant. cũ ñ solũ nollent filiũ dĩ reci¬
pere : uerũ &iã meditareNur occidere :

Expanded text:
veritatem loquebatur in mundo, quia se et Deum Patrem annuntiabat mundo. Et vos quae vidistis apud patrem vestrum, facitis. Quid facerent, supra eis dixerat. Quaeritis, inquit, me occidere. Sed hoc apud Abraham opera facerent Judaei, in sequentibus apertissime manifestabitur. Dicturus est enim patrem eorum esse diabolum, non quod ab eo geniti ac quae faciebant, quia imitatores diaboli facti fuerant, cum non solum nollent Filium Dei suscipere, verum etiam meditarentur occidere.
Abbreviated transcription (Latin):
talis quix p̃henderet᷑. sed qui potius
ahñolaudaret᷑: sedisti eũ ꝓuocabarĩ
Adicer& aliquid contra abraham:
quatinꝰ possent uindicare meũtãꝗ
inimicũ abrahȩ: sed audiam quid
eis dñs responderit: abrahã laudais.
istos uͦ dãpnans si filii abrabȩ essetis:
oꝑa abrahȩ faceretis Nunc aut̃ quȩ¬
ritis me int̾ficere : hominẽ qui ueritatẽ
locutꝰ sũ uob. quã audiui adõ. Hoc abra¬
hã ñ fecit: ludȩis abrabã p̃se iactan

Expanded text:
talis qui reprehenderetur, sed qui potius a Domino laudaretur: sed isti eum provocabant ut diceret aliquid contra Abraham, quatenus possent in eum vindicare tanquam inimicum Abrahae. Sed audiamus quid eis Dominus responderit, Abraham laudans, istos vero damnans. Si filii Abrahae essetis, opera Abrahae faceretis. Nunc autem quaeritis me occidere, hominem qui veritatem locutus sum vobis, quam audivi a Deo: hoc Abrah
Abbreviated transcription (Latin):
qr nolebant imitari oꝑa abrabȩ: Multo
enĩ melius xp̃iani dicuit̃ filii abraha.
imitatores fidei &oꝑam abrabȩ: quã
iudei quoꝵ caro exillo erat. uita aut̃
ñ erat. Uos inquit facitis oꝑ a patris
ur̃i id .ẽ. diaboli: qr ille abinitiomundi
homicida ẽ. & uos sequaces eiꝰ quęritis
me int̾ficere Dixer̃ itaq: ei : Nos
exform̃catione ñ sumꝰ nati: unũ pa-¬
trẽ habemꝰ dm̃: Totiens nobilitatem
generis abrahã p̃ferentes. totiensq
conuicti qđ ñessent filu abrahȩ : tan¬
dẽ cȩper̃ intelligere dnm. ñ de carnis
decuiꝰ genere gloriamini : dicamꝰ dm̃pa¬
trẽ nrm: & uideamꝰ quid nobrespon
onẽ spualẽ appellari idolat
ꝑ quã misera anima dȩ moni

Expanded text:
e. Multo enim melius Christiani dicuntur filii Abrahae, imitatores fidei et operum Abrahae, quam Judaei, quorum caro ex illo erat, vita autem non erat. Vos, inquit, facitis opera patris vestri, id est diaboli, quia ille ab initio homicida est, et vos, sequaces ejus, quaeritis me interficere. Dixerunt itaque ei: Nos ex fornicatione non sumus nati, unum patrem habemus Deum. Toties nobilitatem generis Abrahae praeferentes, tottesque convicti quod non essent filii Abrahae, tandem coeperunt intelligere, Dominum non de carnis de cujus generatione gloriamini? Dicamus Deum patrem nostrum, et videamus quid nobis respondcationem spiritualem appellari idololatriam, per quam misera anima daemoni
Abbreviated transcription (Latin):
cȩsaris anñ : Audiamꝰ iã quid dñs m̃ti¬
entib & deuana lib̾tate tum̃tib: respon¬
derit Am̃ am̃dico uob̾. qt om̃is qui
fac̃ peccatũ: seruus ẽ peccati Amen
hebreus sermo.ẽ. latinȩ uerũ int̃¬
p̃tari potest Est aut̃ sidicifas .ẽ. iura¬
legit᷑ subinde iterasse: & apud om̃s
ita inuenit᷑ int̾p̃tes nec abulo in aliã
reuerentiã dominici sacram̃ti In¬
geminat uͦ am̃ am̃: ut ipsa iteratione
attentos faciat audientes: sententia
haec: cũ magnotimore audienda est :
Quis enĩ ñ contremescat qđ dñs dicit.
om̃is qui facit peccatũ seruus. ẽ. peccati:
nã quis . ẽ. homo qui se audeat dicere.
peccatorẽ ñ. eẽ: siergo om̃is bomo
peccatoi : utiq om̃is homo seruus pec¬
cati Miserabilis plane conditio.
unt: fugiendo requiescunt

Expanded text:
Caesari, an non? Audiamus jam quid Dominus mentientibus et de vana libertate tumentibus responderit: Amen, amen dico vobis. Omnis qui facit peccatum, servus est peccati. Amen Hebraeus est sermo, Latine vere interpretari potest. Est autem si dici fas est, juralegitur subinde iterasse, et apud omnes ita invenitur interpretes, nec ab ullo ropter honorem Dominici sacramenti. Ingeminat vero amen, amen, ut ipsa iteratione attentos faciat audientes. Sententia haec cum magno timore audienda est. Quis enim non intremiscat quod Dominus dicit: Omnis qui facit peccatum servus est peccati? nam quis est homo qui se audeat dicere peccatorem non esse? Si ergo omnis homo est peccator, utique omnis homo servus peccati. Miserabilis plane conditio, fugiunt, fugiendo requiescunt;