comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in naturalib bonis quib non est
pͥuatꝰ alioqͥn ñ posset fieri repara
st̃ dona optima & dona ꝑfecta.
id÷ naturalia. ut ingenũ. memo¬
ria. intellectꝰ: alia subtͣcta. id÷
gratuita. quãꝗͣ & naturalia ex
gr̃a d̃i sint. Ad̃ generalẽ quippe
modi fit distinctio: eũ gr̃e uoca¬
bulũ ad speciẽ ñ ad genꝰ refert᷑.
Corrupta ẽ gͦ libertas arbitrii ꝑ
pec̾cm: & ex parte ꝑdita. Un aug̃
in enchyr. Libero arbitͥo male
utens h̃o: & se ꝑdidit & ipsũ. Cũ
enĩ libero arbitͥo peccaret᷑:. uic̃¬
tore pecc̃o amissũ ẽ & liber̃ arb̃.
A quo enĩ qͥs deuictꝰ ẽ: hinic seruꝰ
addictꝰ ẽ. Ecce liberũ arbitriũ
dic̃ hominẽ amisisse: ñ qr post
pec̃cm ñ habuit liber̃ arbitriũ.
s quia lib̾tatẽ arbitrii ꝑdidit:

Expanded text:
in naturalibus bonis, quibus non est privatus, alioquin non posset fieri reparatnt data optima, et dona perfecta; id est, naturalia, ut ingenium, memoria, intellectus; alia subtracta, id est, gratuita, quanquam et naturalia ex gratia sint. Ad generalem Dei quippe modi fit distinctio, cum gratiae vocabulum ad speciem, non ad genus refertur. Corrupta est ergo libertas arbitrii per peccatum, et ex parte perdita, unde Aug. in Ench., cap. 30: Libero arbitrio male utens homo, et se perdidit, et ipsum. Cum enim libero arbitrio peccaretur, victore peccato amissum est et liberum arbitrium. A quo enim devictus est, huic servus addictus est . Ecce liberum arbitrium dicit hominem amisisse; non quia post peccatum non habuerit liberum arbitrium, sed quia libertatem
Abbreviated transcription (Latin):
ãn ꝯfirmationẽ. p̃mit᷑ a dcupiscen¬
tia s ñ uincit᷑: & ht̃ quidẽ infir¬
mitatẽ in malo. s gr̃am in bono.
lib̃tatẽ & grãm adiuuantẽ: ñdũ
tam̃ ht̃ posse omnino ñ peccare.
ł ñ posse peccare ꝓpt̾ infirmitatẽ

Expanded text:
confirmationem premitur a concupiscentia, sed non vincitur; et habet quidem infirmitatem in malo, sed gratiam in bono, libertatem et gratiam adjuvantem: nondum tamen habet posse omnino non peccare, vel non posse peccare, propter infirmitatem
Abbreviated transcription (Latin):
queri solet eũ ab aliqͦ ꝑpe¬
trato uoluntate pecc̃o uolun¬
tas id agendi & actio transie¬
rit. ñdũ tam̃ uera habita pe¬
patentia: utrũ illud̃ peccatũ
usq quo peniteat sit in eo.
Qa ñ esse uidet᷑: qr uoluntas ila¬
que ꝑriꝰ fuit non ẽ. neq actio.
quia ñ illud uult ł agit. qͦđ
ante uoluit & egit. S ñ igno¬
randũ. pecc̃m duob modis
diei ẽẽ in aliquo & transire:
scił actu & reatu. Actu ẽ in
aliqͦ. dum ipsũ qͦd peccatũ est
ut actio ł uoluntas in peccan¬
te est: reatu uͦ cum ꝓ eo siue
tͣnsierit siie assit mens hoĩs
homo suppliciis obligatꝰ ꝑpe

Expanded text:
quaeri, cum ab aliquo perpetrato voluntate peccato voluntas id agendi et actio transierint, nondum tamen vera habita poenitentia, utrum illud peccatum usquequo poeniteat sit in eo? Quod non esse videtur; quia voluntas quae prius fuit, non est, neque actio, quia neque vult illud vel agit quod ante voluit et egit. Sed non est ignorandum, peccatum duobus modis dici esse in aliquo, et transire, scilicet actu et reatu. Actu est in aliquo, dum ipsum quod peccatum est, ut actio vel voluntas, in peccante est; reatu vero, cum pro eo, sive transierit sive adsit, mens hominis homo suppliciis obligatur pe
Abbreviated transcription (Latin):
lam seminari. ereationẽ uͦ am¬
me solũ creatorẽ nosse. eiꝰ q uridi¬
cio corpꝰ coagulari in uulua &
cõpingi atq formari: ac forma¬
to iã corpore animã creari. & in¬
fundi ut uiuat in rit̾o hõ ex
anima constans & corpore: & egre

Expanded text:
lam seminari, creationem vero animae solum Creatorem nosse, ejusque judicio corpus coagulari in vulva, et compingi atque formari; ac formato jam corpore animam creari atque infundi, ut vivat in utero homo ex anima constans et corpore, et egre
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicat᷑. ñ simplicit̾ & absolute:
s ita ut scientiȩ que ipsa est
om̃ia subiecta monstrent᷑. &
uoluntati que ipsa eadem est
aliqͥd uł aliqͣ subiecta dicant᷑
ut talis fiat sensus. Ds̃ scit oĩa.
id ÷ ds est cuiꝰ scientiȩ quȩ ipsiꝰ
est ee̾ntia. om̃ia subiecta sunt

Expanded text:
liciter et absolute, sed ita ut scientiae quae ipse est, omnia subjecta monstrentur, et voluntati quae ipse eadem est, aliquid vel aliqua subjecta esse dicantur; ut talis fiat sensus: Deus scit omnia, id est: Deus est cujus scientiae quae ipsius essentia est, omnia subjecta sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uolens: hec de eo scđm ẽentiã
dicunt᷑. Cum enĩ dr. d̾s scit uł
d̾s uult. siue d̾s est sciens uel
uolens. essentia diuina p̃dicat᷑.
&e ds esse enuntiat᷑. Cũ aũ addit᷑
omnia uł aliqͥd uł aliqua. & d̃r¬

Expanded text:
olens, haec de eo secundum essentiam dicuntur. Cum enim dicitur, Deus scit, vel Deus vult, sive Deus est sciens vel volens, essentia divina praedicatur, et Deus esse enuntiatur. Cum autem additur omnia, vel aliquid, vel aliqua, et d
Abbreviated transcription (Latin):
quitas ẽ ꝑuersio quã fecit hõ.
Nature omnes ꝑ ipsũ facte sunt.
iniqͥtas ꝑ ipsũ facta ñ ẽ: quia
iniqͥtas ñ ẽ substantia. In illo¬
enĩ iymno triũ prieroꝵ: uniu̾sa
creatura laudans dm̃ cõmemo¬
rat᷑. Laudant enĩ omnia dm: s
que fecit dd̃s. Landat ibi d̃m¬
serpens. s ñ auaritia: om̃ia rep¬
tilia ibi noĩata sunt. s ñ aliqua
uicia. Ulcia enĩ ex nob̾. & ex nr̃a
uoluntate habemꝰ: & uicia ñ st̃
sub̃a. Intendant diligent̾ his
u̾bis p̃missarũ assertores senten
prudentis lectoris eui utriusq
sententiȩ notitiã plenarie dedi¬
mus arbito relinquimꝰ: ad ea q̃
adhuc nob sirꝑsunt tractanda
festinantes. Qđ de pecc̃o ñ de pena

Expanded text:
 fecit homo. Naturae omnes per ipsum factae sunt; iniquitas per ipsum non facta est, quia iniquitas non est substantia. In illo hymno trium puerorum universa creatura laudans Deum commemoratur. Laudant enim omnia Deum, sed quae fecit Deus. Laudat ibi serpens Deum, sed non avaritia. Omnia reptilia ibi nominata sunt, sed non aliqua vitia. Vitia enim ex nobis et ex nostra voluntate habemus, et vitia non sunt subverbis praemissarum assertores sententprudenti lectori, cui utriusque sententiae notitiam plenarie dedimus, arbitrio relinquimus, ad ea quae adhuc nobis supersunt tractanda festinantes. 5. Quod de peccato non de poena
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ quȩ naturalit̾ st̃: ea uͦ natͣalĩt
ẽẽ dicunt ñ solũ quȩ substantiȩ
st̃. s concreta substantiis. qualit̃
supͣ acceꝑunt. s & omnia que
naturã ñ pͥuant bonõ & ita se¬
cundũ eosdẽ. multiplex in scͥptͣis
sermo occurrit. S suꝑ illũ locũ
psalmi. ñ ẽ substantia. ita aug̃.
sententiȩ uideat᷑ ꝯsentire. dicess.
Sub̃a intelligit᷑ illud qͦd sumꝰ.

Expanded text:
 quae naturaliter sunt. Ea vero naturaliter esse dicunt, non solum quae substantiae sunt vel concreata substantiis, qualiter supra acceperunt, sed omnia quae naturam non privant bono. Et ita secundum eosdem multiplex in Scripturis sermo occurrit. Sed super illum locum psal. 68: Non est substantia, ita Augustsententiae videatur consentire dicens: substantia intelligitur illud quo sumus
Abbreviated transcription (Latin):
ponit᷑. qui dicunt ddm non esse
autorẽ eoꝵ quȩ mala st̃ inqͣn¬
tũ mala st̃. s in qͣntũ sunt: &
inqͣntũ mala ft̾ dicunt ea nicħ
queat: Ideo q cũ dicit᷑ ds autor

Expanded text:
cunt Deum non esse auctorem eorum quae mala sunt, in quantum mala sunt, sed in quantum sunt; et in quantum mala sunt, dicunt ea nihilqueat? Ideoque cum dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
equit᷑. Dixit qd̃s. Cong̾gent᷑
aquȩ in locũ unũ: & appa¬
reat arida. Tercii diei opus ẽ
congregatio aquarũ in unũ lo¬
cȩlo inferiores in unã matricẽ
ut lux quȩ p̃terito biduo aq̃s
clara luce lustrauerat in puro
aere clarior fulgeat. & appare¬
at terra q̃ cooꝑta latebat: & q̃

Expanded text:
equitur: Dixit Deus: Congregentur aquae in locum unum, et appareat arida. Tertiae diei opus est congregatio aquarum in unum locoelo inferiores in unam matricem, ut lux quae praeterito biduo aquas clara luce lustraverat, in puro aere clarior fulgeat, et appareat terra quae cooperta latebat, et q
Abbreviated transcription (Latin):
qd filios paruulos nasci oporte¬
bat ꝓpt̾ materni ut̾i necessitatẽ:
s utrũ mox nati ꝑfectionem
staturȩ & m̃broꝵ usũ haberent.
an paruuli & in minori ȩtate
constituti. uti possent mẽbroꝵ
officiis. an ꝑ int̾ualla tẽporũ
eo modo qͦ nc̃ fit ꝑfectionẽ stat᷑e
& usũ mẽbroꝵ recepturi essent
Mouet nos inquit si pͥmi hõies
ñ peccassent. utrũ tales filioᷤ
ẽent habituriqui nec
S quãuis exigua pars corporis
sit costa: non tam̃ ꝓpter hoc
paruulã uiro coniugem fecit.
Unde eiꝰ filios poterat omnipo¬
tentia creatoris mox natos
grandes fac̾e.S ut hoc omit¬
tam. pot̾at certe eis p̃stare qͦd
multis animalib p̾stitit: quoꝵ
pulli quãuis sint paruisli. t̾n
mox ut nascunt᷑ currunt &
matrẽ secunt᷑: cũ homini nato
nec ad incessũ pedes idonei st̃.

Expanded text:
sci oportebat, propter materni uteri necessitatem; sed utrum mox nati perfectionem staturae et membrorum usum haberent, an parvuli et in minore aetate constituti uti possent membrorum officiis, an per intervalla temporum eo modo quo nunc fit perfectionem staturae et usum membrorum recepMovet nos, inquit, si primi homines non peccassent, utrum tales filios essent habituri, qui nec sed quamvis exigua pars corporis sit costa, non tamen propter hoc parvulam viro conjugem fecit, unde et ejus filios poterat omnipotentia Creatoris mox natos grandes facere. Sed, ut hoc omittam, poterat certe eis praestare quod multis animalibus praestitit, quorum pulli, quamvis sint parvuli, tamen mox ut nascuntur currunt, et matrem sequuntur. Contra homini nato nec ad incessum pedes idonei s
Abbreviated transcription (Latin):
oblectat᷑ illicitis. ñ qͥdẽ decerness
ẽẽ facienda. tenens tam̃ & uoleis
libent̃. que statĩ ut attigerunt
animũ respui debuert: negan¬
dũ ẽ esse pec̃em s longe minꝰ ꝗͣ
si & oꝑe statuat᷑ ĩplendũ. E ideo
de talib qͦq cogitationib uenia

Expanded text:
oblectatur illicitis, non quidem decernens oblectatur illicitis, non quidem decernens esse facienda, tenens tamen et volens libenter quae statim ut attigerunt animum respui debuerunt, negandum est esse peccatum; sed longe minus quam si et opere statuatur implendum. Et ideo de talibus quoque cog
Abbreviated transcription (Latin):
dixi aliud freq̃nter aliud semel.
qr quȩda st̃ que si tm semel fiati
illo ꝯuigio pͥmoꝵ hominũ ser¬
u̾sat᷑ animalis sensus ingerit qͣn¬
dam illecebrã: t̾c uelut serpens
allo quit᷑ feminã. Nuic aũ illece¬
bre ꝯsentire: de ligno uetito est
edere. S iste ꝯsensus si sola cogi¬
tationis delectatione contentꝰ sit
suꝑiori uͦ autoritate ita retiness
m̃bra ut ñ exhibeant᷑ arma ini¬
qͥtatis peccato: sic habendũ esti¬
mo. uelut lignũ uetitũ mulier
sola comed̾it. Si aũ in dsensu
illo ita decernit᷑ qͦdq peccatũ
ut si potestas sit. etiã oꝑe ĩpleat᷑.
intelligenda ẽ mulier dedisse
uiro suo simul edendũ sslicitum
ꝙ̃bũ. Neq enĩ potest pec̃cm non
solũ cogitandũ suauit uerũ etia
ppetrandũ efficacit̾ m̃te decerni:
nisi & illa m̃ñtis intentio. penes
quã sũma potestas ẽ m̃bra in opꝰ
mouendi uł ab oꝑe cohibendi
Nec sane cũ sola cogitatione meis

Expanded text:
dixi aliud frequenter, aliud semel, dixi aliud frequenter, aliud semel, quia quaedam sunt quae si tantum semel fiant, illo conjugio primorum hominum serversatur, animalis sensus ingerit quamdam illecebram, tunc velut serpens alloquitur feminam. Huic autem illecebrae consentire, de ligno vetito est edere. Sed iste consensus si sola cogitationis delectatione contentus est, superiori vero auctoritate ita retinentur membra, ut non exhibeantur arma iniquitatis peccato, Rom. 6; sic habendum existimo, velut lignum vetitum mulier sola comederit. Si autem in consensu illo ita decernitur quodque peccatum, ut, si sit potestas, etiam opere impleatur; intelligenda est mulier dedisse viro suo simul edendum illicitum cibum. Neque enim potest peccatum non solum cogitandum suaviter, verum etiam perpetrandum efficaciter mente decerni, nisi et illa mentis intentio, penes quam summa potestas est membra in opus movendi, vel ab opere cohibendi, §. Nec sane cum sola cogitatione mens
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ẽ. tẽ mulier sñ uiro gasta
cũ ita delectatione cogitatiõis
pec̃cm tenet᷑ ut faciendũ ñ de¬
cernat᷑. uel cũ quidã t̾minꝰ uel
mñsura peccato adhibet᷑ a turo
ut ñ liceat mulieri effrenata
lib̾tate in pec̃cm ꝓgredi. Si gͦ
pec̾em ñ duri teneat᷑ delectatione
cogitationis. s statĩ ut mulier
tetigit. uiri autoritate repellat᷑.
ueniale ẽ. Si uͦ dni in delectati¬
one cogitat ionis teneat᷑. & si uo-¬
luntas ꝑficiendi desit. mortale
ẽ: & ꝓ eo damnabit᷑ similit̾ ur
& mulier. id ÷ totꝰ homo: quia
& t̾c uir ñ sicut debuit mulie
rẽ cohibuit: un potest dici con¬
sensisse. Repetio sũmã ꝑstͥngens.
Itaq ut breuit̾ su̾mã ꝓstringã
q̃n pecc̃m ita in anima ꝯeipit᷑
ut illud fac̾e disponat uł etiã
ꝑficiat. aliud freq̃nter. aliud ł¬
semel. uel etiã cũ delectatione
cogitationis diu tenet᷑: mortale
ẽ. Cũ uͦ in sensuali motu tm̃ est
uit p̃diximꝰ. tc̃ leuissimũ ẽ: quia

Expanded text:
dictum est, tunc mulier sine viro gustat, cum ita delectatione cogitationis peccatum tenetur, ut faciendum non decernatur; vel cum quidam terminus et mensura a peccato adhibetur a viro, ut non liceat mulieri effrenata libertate in peccatum progredi. Si ergo peccatum non diu teneatur delectatione cogitationis, sed statim ut mritate repellatur, veniale est. Si vero diu in delectatione cogitationis teneatur, etsi voluntas perficiendi desit, mortale est; et pro eo damnabitur simul vir et mulier, id est, totus homo, quia et tunc vir sicut debuit, mulierem non cohibuit; unde potest dici consensisse. 9. Repetitio summam perstringens. Itaque ut breviter summam perstringam, quando peccatum ita in anima concipitur, ut illud facere disponat, vel etiam perficiat aliud frequenter, aliud semel; vel etiam quando delectatione cogitationis diu teneatur, mortale . Cum vero in sensuali motu tantum est, ut praediximus, tunc levissimum est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
ortꝰ dclusus. fons signatꝰ: quo
utiq ñ admittit᷑ ꝑu̾sitatis ille
ꝑsuasor: s tñ ꝑ mulierẽ decepit.
Non enĩ & ratio nr̃a deduci ad
ꝯsensionẽ peccati potest: nͥ eũ
delectatio mota fuerit in illa
parte animi q̃ debet obtẽꝑare
rõni. tanqͣ rectori uiro Etiã in
unoqͦq nr̃m nichil aliud agit᷑
cũ ad pecem qͥsq delabit᷑: quã¬

Expanded text:
onclusus, fons signatus, quo utique non admittitur perversitatis ille persuasor, sed tamen per mulierem decepit. Non enim etiam ratio nostra deduci ad consensum peccati potest, nisi cum delectatio mota fuerit in illa parte animi, quae debet obtemperare rationi, tanquam rectori viro. Etiam in unoquoque nostrum nihil aliud agitur cum ad pec
Abbreviated transcription (Latin):
& dicendũ dimitte nob̃ debita
sic̃ in illis duob pͥmis hõib ꝑso¬
nã suã qͥsq portabat. & ideo si
sola mulier cybũ edisset illicitũ
sola utiq mortis supplicio plec¬
teret᷑. ita dici potest in hoĩe uno
si delectationib illicitis a qͥb
otinuo se deberet au̾tere cogita¬
tio. libent̾ sola pascat᷑. nec faci¬
enda decernant᷑ mala s tantũ
suauit᷑ in recordatione teneant᷑
qͣsi mulierẽ sñ uiro posse dãnari.
Absit hoc credere. Hec qͥppe una
nabit᷑ nisi hec que sn uoluntate

Expanded text:
te sicut in illis duobus primis hominibus personam suam quisque portabat, et ideo si sola mulier cibum edisset illicitum, sola utique mortis supplicio plecteretur; ita dici potest in homine uno, si delectationibus illicitis, a quibus continuo se deberet avertere, cogitatio libenter sola pascatur, nec facienda decernantur mala, sed tamen suaviter in recordatione teneantur, quasi mulierem sine viro posse damnari. Absit hoc credere . Hic quippe una nabitur; nisi haec, quae sine voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
suggestio siue ꝑ cogitationẽ
siue ꝑ sensus corporis. uł uiden¬
do ł tangendo ł audiendo uł
gustando. ł olfaciendo. Quȩ sig¬
gestio eũ facta fuerit. si cupianta
nr̃a ñ moueat᷑ ad peccandũ: en¬
cludit᷑ serpentis astutia. Si aũ
cõpescit. Qd cũ fit ñ labimͣ in pe¬
catũ: s cũ aliq̃nta luctatione e¬
ronamͣ. Si aũ ratio dsentiat. &
qͦd libido cõmou̾it faciendũ ẽ
decernat: ab õi beata uita tanq̃
de paradyso expellit᷑ hõ. Iã enĩ
pecc̃m ĩputat᷑ etiãsi ñ subsequat᷑
factũ: q̃n rea tenet᷑ in ꝯsensione
int̾seruimꝰ. ut ipsiꝰ animȩ natura
plemꝰ cognosceret᷑. & scđm quã
sui portionẽ in ea sit liberũ arbi
ñ omne ueniale. illud̃ scił qͦd in
solo motu sensualitatis existit.

Expanded text:
estio sive per cogitationem, sive per sensus corporis, vel videndo, vel tangendo, vel audiendo, vel gustando, vel olfaciendo: quae suggestio cum facta fuerit, si cupiditas nostra non movebitur ad peccandum, excludetur serpentis astutia; si autem compescit. Quod cum fit, non labimur in peccatum, sed cum aliquanta luctatione coronamur. Si autem ratio consentiat, et quod libido commoverit, faciendum esse decernat, ab omni vita beata tanquam de paradiso expellitur homo. Jam enim peccatum imputatur, etiamsi non subsequatur facinterseruimus, ut ipsius animae natura plenius cognosceretur, et secundum quam sui portionem in ea sit liberum arbitnon omne veniale, illud, scilicet, quod in solo motu sensualitatis existit.
Abbreviated transcription (Latin):
t sic̃ ĩt bonos angłos alii alii
p̃sunt. ita & int̾ malos alii
aliis prelati st̃. & aliis alii sub¬
iecti. Quandiu enĩ durat mun¬
dus. angeli angłis & homines
hominib & demones demonib
p̃sunt: s in fut᷑o omnis euacua¬
bit᷑ p̃latio. ut docet apł̃s. Fa¬
bent qͦq scłm modũ scientiȩ
maioris uł minoris p̾lationes:
alias alii maiores. alii minores
Quidã enĩ uni ꝓuinciȩ. abiĩ uni

Expanded text:
 sicut inter bonos angelos alii aliis praesunt, ita inter malos alii aliis praelati sunt, et alii aliis subjecti. Quandiu enim durat mundus, angeli angelis, et homines hominibus, daemones daemonibus praesunt, sed in futuro omnis evacuabitur praelatio, ut docet Apostolus . Habent quoque secundum modum scientiae majoris vel minoris, praelationes alias majores vel minores. Quidam enim uni provinciae, alii uni
Abbreviated transcription (Latin):
spũalia nequitie in celestibus.
qr demones qui st̃ sp̃n ales & ne¬
quã in hoc turbulento aere
nob̃ ꝓpinquo qͦd celũ appellat᷑
habitant: un & diabolus pͥn¬

Expanded text:
ualia nequitiae in coelestibus ; quia daemones qui sunt spirituales et nequam, in hoc turbulento aere nobis propinquo, qui coelum appellatur, habitant. Unde et diabolus prin
Abbreviated transcription (Latin):
on enĩ est concessũ habitare
in celo. qr clarus ẽ locus &
amenꝰ: nec in t̾ra nobiscũ ne ho¬
mines nimis infestarent: sed
iuxta apł̃i petͥ doctrinam in
epła canonica traditã. in aere
isto caliginoso: qui eis quasi
carcer usq ad tempꝰ iudicii de

Expanded text:
on enim est eis concessum habitare in coelo, quia clarus locus est et amoenus; nec in terra nobiscum, ne homines nimis infestarent. Sed juxta apostoli Petri doctrinam in Epistola 2 canonica traditam, in aere isto caliginoso, carcer usque ad tempus judicii dep
Abbreviated transcription (Latin):
t tantȩ suꝑbiȩ merito de
celo. id de empyreo. in qͦ cũ
aliis fuerat deiectꝰ ẽ in istum
ait in apocalipsi draco de ce¬
lo cadens secũ traxit terciã
partẽ stellarũ: quia lucifer
ille aliis maior ñ solus cecidit.
s cũ eo alii multi. qͥ ei in malici¬
a consensert: eos q cadentes
huiꝰ caliginosi aeris habitacłm
recepit. E hoc ad nr̃am ꝓbatio¬
nẽ factũ est: ut sit nob causa
exercitationis. Uñ apł̃s. Collu

Expanded text:
t tantae superbiae merito de coelo, id est, de empyreo, in quo cum aliis fuerat, dejectus est in istum ait in Apocalypsi, c. 12, draco de coelo cadens secum traxit tertiam partem stellarum, quia Lucifer ille aliis major sed cum eo alii multi, qui ei in malitia consenserunt, eosque cadentes hujus caliginosi aeris habitaculum excepit, et hoc ad nostram probationem factum est, ut sit nobis causa exercitationis. Unde ait Apostolu
Abbreviated transcription (Latin):
demonis diuitiȩ uocant᷑: scił
mammona. Est enĩ mãmona
nom̃ demonis: qͦ nõie uocant᷑
diuitiȩ scdm sy ram linguam.
Hoc aũ ñ ideo est qđ diabolus
in potestate habeat dare ł au¬
ferre diuitias. cui uelit: s quia
eis utit᷑ ad hominũ tẽptationẽ
& deceptionẽ. An õs demones

Expanded text:
emonis divitiae vocantur, scilicet mammona. Est enim Mammon nomen daemonis, quo nomine vocantur divitiae secundum Syram linguam. Hoc autem non ideo est quod diabolus in potestate habeat dare vel auferre divitias cui velit, sed quia eis utitur ad hominum tentationem et deceptionem. 5. An omnes daemones
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ & ad se inuicẽ dicunt᷑: quia
notant relationes q̃ ñ st̃ deo acci¬
dentales. s in ipsis ꝑsonis sunt ab
et̾no ĩmutabilit̾: ut non mͦ appel¬
lationes sint relatiuȩ. s etiã ipsȩ¬
relationes siue notiones in reb
ipsis scił in ꝑsonis sint. Qđ ñ om̃ia¬

Expanded text:
sunt, et ad se invicem dicuntur, quia notant relationes quae non sunt Deo accidentales, sed in ipsis personis ab aeterno sunt immutabiliter; ut non modo appellationes sint relativae, sed etiam relationes sive notiones in rebus ipsis, scilicet in personis, sint. 3. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
genuit. s qr de patris e̾entia
sp̃s scĩ ẽ: non qr nec natꝰ ẽ ipse
nec genuit: s quia solus de patͥ
filio q ꝓcedit. Ecce breuit assig¬
nauit tres ꝓpͥetates triũ ꝑsonarũ.
quarũ una non ẽ alia: hoc enim
significauit cũ dixit. aliud ẽ ge
generatio. & alia natiuitas. alia
ꝓcessio: quȩ aliis nõib dicuntur
pat̾nitas. filiatio. De nõib relatun¬

Expanded text:
uit, sed quia de Patris essentia s sancti est, non quia nec natus est ipse nec genuit, sed quia solus de Patre Filioque procedit. Ecce breviter assignavit tres proprietates trium personarum, quarum una non est alia. Hoc enim significavit cum dixit: Aliud est gegeneratio, et alia nativitas, alia processio, quae aliis nominibus dicuntur paternitas, filiatio. Has
Abbreviated transcription (Latin):
festũ fit qͦd diximꝰ. scił persone
nomine significari & ypostasim
& ꝓprietatẽ. Ioħ̃es etiã damasce¬
nus ꝑsonas dicit ẽẽ ypostases: &
eas dicit esse entes. ita inquiens.
& tres ypostases scđm ueritatem

Expanded text:
fit quod diximus, scilicet personae nomine significari et hypostasim et proprietatem. Joannes etiam Dam. personas dicit esse hypostases; et eas dicit entes, ita inquiens, et tres hypostases secundum veritatem
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Si quis aũ ypostasim usyam
intelligens. ñ trib ꝑsonis unã
ypostasim indicit. alienꝰ a xp̃o ẽ.
qui scił tres ypostases dicens.
sub nomine pietatis tres nat᷑as
conat᷑ asserere. Sufficiat nobis
dic̾e unã substantiã & tres ꝑso¬
nas ꝑfectas. equales. Taceamus
tres ẏpostases si placet: hoc enĩ
nom̃ ñ bonȩ suspicionis est. cũ
in eodẽ u̾bo sensus dissentiunt:
aut si rectũ putatis dici tres
ẏpostases. cũ int̾p̃tationib suis
debere nos dic̾e ñ negamꝰ. S mͥ
credite: uenenũ sub melle latet.
Transfigurat enĩ se angłs satha
negat utendũ ee̾ hoc nomine
ypostasis. s hereticos eo praue
usos e̾e̾ ostendit: contͣ quos cau¬
tela opꝰ erat in distinctione signi¬
ficationis. Alioqͥn. sibi contͣdicet.
qui supͣ tres ypostases confitet᷑.
De ꝓpͥetatib ꝑsonarũ & de nomi¬
nib earũ relatiuis. xcuiii.¬
am de ꝓprietatib ꝑsonarũ ui¬

Expanded text:
sit. Si quis autem hypostasim usiam sit. Si quis autem hypostasim usiam intelligens, non tribus personis unam hypostasim indicit, alienus a Christo est; qui scilicet tres hypostases dicens, sub nomine pietatis tres naturas conatur asserere. Sufficiat nobis dicere unam substantiam et tres personas perfectas aequales; taceamus hypostases, si placet. Nomen hoc non bonae suspicionis est, cum in eodem verbo sensus dissentiunt. Aut si rectum putatis, tres hypostases cum interpretationibus suis debere nos dicere, non negamus. Sed mihi credite, venenum sub melle latet. Transfigurat enim se angelus Satanegat utendum esse nomine hypostasis, sed haereticos eo prave usos ostendit; contra quos cautela opus erat in distinctione significationis; alioquin sibi contradiceret, qui supra tres hypostases confitetur. 2. De proprietatibus personarum, et de nominibus earum relativis. Jam de proprietatibus personarum vi
Abbreviated transcription (Latin):
audiamꝰ qͥd de hoc nomine. scił¬
ẏpostasis ieꝵ. dicit. Nit enĩ sub
hoc nõie uenenũ latere. S hoc
dicit scdm qđ heretici eo uteban¬
tur ut simplices seducerent. scił pro
ꝑsona & ꝓ ẽẽntia: ut siue diceret᷑
una tm̃ ypostasis siue tres. minꝰ
peritos ad inconueniens deduce¬
rent. cũ non erat hoc nom̃ ita
apud catholicos uulgatũ. nec ita
eiꝰ significatio det̾minata ut mͦ:
& ideo ieꝵ dicit hoc nomine ñ
utendũ fore sine distinctione uł
expositione: tc̃ scił quando cum
hereticis contendebat᷑. ita scri¬
bens de fide catholica ad damasũ
papã. Ab arrianoꝵ presule yꝑo¬
stasion nouellũ nom̃ a me hoĩe
romano exigit᷑. Int̾rogamꝰ quid
tres ypostases arbitrent᷑ intelligi.
Tres ꝑsonas subsistentes aiunt.
Respondemꝰ nos ita credere: non
sufficit eis sensus: ipsũ nom̃ effla¬
gitant: qr nescio quid ueneni
in syllabis latet. Clamamꝰ si qͥs
tres ypostases id÷ tres subsisten¬
tes ꝑsonas ñ confitet᷑. anathema

Expanded text:
oc nomine hypostasis Hieron. dicit: ait enim sub hoc nomine venenum latere; sed hoc dicit secundum quod haeretici eo utebantur ut simplices seducerent, scilicet pro persona et pro essentia, ut sive diceretur una tantum hypostasis, sive tres, minus peritos ad inconveniens deducerent, cum non erat hoc nomen ita apud Catholicos vulgatum, nec ita ejus significatio determinata ut modo. Et ideo Hieron. dicit hoc nomine non utendum fore sine distinctione vel expositione, tunc scilicet quando cum haereticis contendebatur, ita scribens de fide catholica ad Damasum papam: Ab Arianorum praesule, hypostasion novellum nomen a me homine Romano exigitur; interrogamus quid tres hypostases arbitrentur intelligi? tres personas subsistentes aiunt. Respondemus nos ita credere. Non sufficit eis sensus; ipsum nomen efflagitant, quia nescio quid veneni in syllabis latet. Clamamus: Si quis tres hypostases, id est, tres subsistentes personas non confitetur, anathema
Abbreviated transcription (Latin):
de una ꝑsona dr̃ de trib digni¬
sime possit intelligi. atq ut
confutantes arriũ. unã eandẽ¬
q dicimꝰ trinitatis ẽẽ substan¬
tiã. & unũ in trib ꝑsonis fatem̃
d̃m: ita impietatẽ sabellii decli¬
nantes. tres ꝑsonas expressas sub
ꝓpͥetate distinguimꝰ: non ipsũ
sibi patrẽ. ipsũ sibi filiũ. ipsũ sibi¬
sp̃m sc̃m ẽẽ dicentes: s aliam pa¬
s etiã nominũ ꝓprietates id est
ꝑsonas uł ut greci expͥmunt ypo¬

Expanded text:
de una persona dicitur, de tribus dignissime possit intelligi: atque ut confundentes Arium unam eamdemque dicimus Trinitatis esse substantiam, et unum in tribus personis fatemur Deum, ita impietatem Sabellii declinantes, tres personas expressas sub proprietate disjungimus, non ipsum sibi Patrem, ipsum sibi Filium, ipsum Spiritum sanctum esse dicentes, sed aliam Pased etiam nominum proprietates, id est personas, vel, ut Graeci exprimunt
Abbreviated transcription (Latin):
Autoritatib scõꝵ ostend̾ qͥ dix̃. Qq̃
ãu scđdm substantiã dicat᷑. & eenti¬
ꝓ ypostasi atq ꝓpͥetate accipiat᷑.
ex autoritatib scõꝵ ostendi opor¬
tet: ne coniecturis nr̃is aliquid
ausi dic̃e uideam᷑. De hoc ieroñ
in expositione fidei catholicȩ add¬
ẽ prorsus aliqͥs in tͥnitate gradꝰ.
nichil qͦd inferiꝰ suꝑuis ue dici
possit: s tota deitas sui ꝑfectio

Expanded text:
Auctoritatibus sanctorum ostendit quod dixit. Quod autem secundum substantiam dicatur, et essenti pro hypostasi atque proprietate accipiatur, ex auctoritatibus sanctorum ostendi oportet, ne conjecturis nostris aliquid ausi dicere videamur. De hoc Hieron. in Expositione fidei catholicae adest prorsus aliquis in Trinitate gradus, nihilque quod inferius superiusve dici possit; sed tota divinitas sui
Abbreviated transcription (Latin):
eandẽ rationẽ & causã dica¬
tur alia ẽ ꝑsona pat̾s. alia filii.
alia sp̃s sci: qͦd utiq sane intelli¬
gi potest ut sit sensus talis. Alia
ẽ subsistentia uł ypostasis patͥs.
alia subsistentia filii. alia sp̃s sc̃i.

Expanded text:
ionem et causam dicatur: Alia est persona Patris, alia Filii, alia Spiritus sancti. Quod utique sane intelligi potest ut sit sensus talis: Alia est subsistentia vel hypostasis Patris, alia subsistentia Filii, alia subsistenti
Abbreviated transcription (Latin):
etas ꝑsone intelligat᷑. ut sit sen¬
sus talis. Alius ẽ in ꝑsona uł ꝑso¬
nalit̾ pat̃. id ÷ ꝓprietate sua pa¬
ter alius ẽ ꝗͣ filus. & filius sua¬
Paternali enĩ ꝓprietate accipit᷑¬
distinguit᷑ ypostasis patͥs ab ypo¬
stasi filii: & ypostasis filii filiali
in p̃dictis locutionib pot̾ accipi.
Noc etiã modo sane potest accipi
psona in p̃missis locutionib eũ dr̃
alia ẽ ꝑsona patͥs. alia filii: idest
alia ẽ ꝓprietas qua pat̾ est pat̾
alia qua filiꝰ ẽ filiꝰ. alia qͣ sp̃s sc̃s

Expanded text:
etas personae intelligatur; ut sit sensus talis: Alius est in persona vel personaliter Pater, id est, proprietate sua Pater alius est quam Filius, et Filius proPaternali enim proprietate distinguitur hypostasis Patris ab hypostasi Filii; et hypostasis Filii filiali in praedictis locutionibus potest accipi. Hoc etiam modo sane potest accipi persona in praemissis locutionibus cum dicitur: Alia est persona Patris, alia Filii, id est, alia est proprietas qua Pater est Pater, alia qua Filius est Filius, alia qua Spiritus sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecta q humani officii iusticia.
ad meliorẽ statũ transferrent᷑.
non ꝑmortẽ s ꝑ aliquã mutati¬
one: an patres in aliqͥstatu uitȩ
manerent ligno uitȩ utentes
donec filii ad eundẽ statũ ꝑue¬
nirent: & sic impleto uumero
õs simul ad meliora tͣns ferrets
ut e̾ent sicut angłi dei in cęlis.

Expanded text:
humani officii justitia, ad meliorem statum transferrentur, non per mortem sed per aliquam mutationem; an patres in aliquo statu vitae manerent ligno vitae utentes, donec filii ad eumdem statum pervenirent; et sic, impleto numero, omnes simul ad meliora transferrentur, ut essent sicut sancti angeli in coelis.
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ gen. ita inquiens. Potuert pͥmi
homines in paradyso filioᷤ gign̾e
ñ ut morientib patrib succede
to numero sine morte animalia
corpora in aliã qualitatẽ transi¬
rent. in qͣ omnino regenti sp̃y
deseruirent. & solo sp̃u uiuifi¬
cante. sine corporeis alimentis
uiuerent. Uel potuert̾ parenteᷤᷤ
filiis cedere. ut ꝑ successiones
numerꝰ impleret᷑: qui genitis
filiis ꝑfectaq humani officii
iusticia. ad meliora tͣnsferrent᷑:
ñ ꝑ mortẽ s ꝑ aliquã mutationẽ

Expanded text:
 Gen., ita inquiens: Potuerunt primi homines in paradiso filios gignere, non ut morientibus patribus succederto numero sine morte animalium corpora in aliam qualitatem transirent; in qua omnino regenti spiritui deservirent, et solo spiritu vivificante sine corporeis alimentis viverent. Vel potuerunt parentes filiis cedere, ut per successionem numerus impleretur; qui, genitis filiis perfectaque humani officii justitia, ad meliora transferrentur, non per mortem, sed per aliquam mutatione
Abbreviated transcription (Latin):
sci & resurgere. & mͦ potest natꝰ
fuisse & resurrexisse: & ẽ eiꝰdẽ
rei potentia. Si enĩ posset mͦ
nasci & resurgere: non e̾ẽt ide
posse. Uerba enĩ diu̾soꝵ tẽporũ
diu̾sis ꝓlata temporib & diu̾si
adiuncta adu̾biis eundẽ faci¬
unt sensũ: ut mͦ loquentes dici¬
mꝰ iste potest hodie legere. cras
aũ dicemꝰ. iste potest legisse. uł
potuit legere heri: ubi uniꝰ rei
monstratur potentia. Si aũ
diu̾sis temporib loquentes. eiaͣe
tẽporis u̾bis & adu̾biis utamͣ.
dicentes hodie. iste potest hodie
leg̾e. & dicentes cras. iste potest
hodie legere: ñ idem s diu̾sa
dicimꝰ eum posse. Fatea mur gͥ
dm semꝑ posse quicqͥd semel
potuit. id ÷ habere omnẽ illã
potentiã quã semel habuit.
& illiꝰ omnis rei potentiã euius¬
semel habuit: s ñ sẽꝑ posse face õe
illuad qͦd aliq̃n potuit fac̾e. Pot̃ qͥde
face aut fecisse qͦd aliq̃n potuit. Si¬

Expanded text:
sci et resurgere, et modo ipse potest natus sci et resurgere, et modo ipse potest natus fuisse et resurrexisse, et est ejusdem rei potentia. Si enim posset modo nasci et resurgere, non esset idem posse. Verba enim diversorum temporum diversis prolata temporibus, et diversis adjuncta adverbiis, eumdem faciunt sensum, ut modo loquentes dicimus: Iste potest legere hodie, cras autem dicemus: Iste potest legisse, vel: Potuit legere heri; ubique unius rei monstratur potentia. Si autem diversis temporibus loquentes, ejusdem temporis verbis et adverbiis utamur, dicentes hodie: Iste potest legere hodie, et dicentes cras: Iste potest hodie legere, non idem sed diversa dicimus eum posse. Fateamur ergo Deum semper posse quidquid semel potuit, id est, habere omnem illam potentiam quam semel habuit, et illius omnis rei potentiam cujussemel habuit; sed non semper posse facere omne illud quod aliquando potuit facere: potest quidem facere aut fecisse quod aliquando potuit. Si
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur. dicentib. Potuit d̾s
incarnari. potuit mori & resur¬
gere. & alia huiꝰmodi: que ñ
potest mͦ. Potuit gͦ que mͦ non
potest: & ita habuit potentiã
quã mͦ non ht̃. Unde uidet᷑ eiꝰ
potentia ĩminuta. Ed qͦd dici¬
mus qđ sicut omnia semꝑ seit
quȩ aliq̃n sciuit. & semꝑ uult
que aliq̃n uoluit. nec unquam
aliquã scientiã amittit uł uo¬
luntatẽ mutat quã habuit:
ita omĩa semꝑ potest quȩ aliq̃n
potuit: nec unquã aliqͣ poten¬
tia sua priuat᷑. Non ẽ gͦ priua¬
tus potentia incarnandi uł re¬
surgendi: licet ñ possit mͦ incar¬
nari uł resurg̾e. Sicut enĩ olim
potuit incarnari. ita & potest
mͦ incarnatꝰ eẽ: in qͦ eiusdẽ rei
potentia monstrat᷑. Ut enĩ olim
sciuit se resurrecturũ. & mͦ scit
se resurrexisse. nec ẽ alia scien.¬
tia illud olim sciuisse & hoc mͦ
scire. s eadẽ omnino: & sicut
uoluit olim resurgere & mͦ re¬
surrrexisse. in qͦ uniꝰ rei uolun¬
tas expͥmit᷑: ita potuit olim na¬

Expanded text:
s incarnari, et potuit mori, et resurgere, et alia hujusmodi, quae modo non potest. Potuit ergo quae modo non potest, et ita habuit potentiam quam modo non habet, unde videtur potentia ejus imminuta. Ad quod dicimus, quia sicut omnia semper scit quae aliquando scivit, et semper vult quae aliquando voluit, nec unquam aliquam scientiam amittit, vel voluntatem mutat quam habuit; ita omnia semper potest quae aliquando potuit, nec unquam aliqua potentia sua privatur. Non est ergo privatus potentia incarnandi vel resurgendi, licet non possit modo incarnari vel resurgere. Sicut enim potuit olim incarnari, ita et potest modo incarnatus esse; in quo ejusdem rei potentia monstratur. Ut enim olim scivit se resurrecturum, et modo scit se resurrexisse. Nec est alia scientia illud olim scivisse, et hoc modo scire, sed eadem omnino. Et sicut voluit olim resurgere, et modo resurrexisse, in quo unius rei voluntas exprimitur; ita potuit olim na
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ quicqͥd dicunt᷑ qͦd substan¬
tiã eoꝵ ostendat. ambo simul
dicunt᷑. Ergo nec pat̾ ẽ ds si
ne u̾bo. nec filiꝰ sine patre. s ãbo
simul dłs: s ñ ambo simul pat̃

Expanded text:
id est, quidquid dicuntur quod substantiam eorum ostendat, ambo simul dicuntur. ne Filio, nec Filius sine Patre, sed ambo simul Deus; sed non ambo simul Pater,
Abbreviated transcription (Latin):
sint in hoc aere caliginoso. ł aliqͥ¬
Iqueri utrũ õs in isto aere
caliginoso sint: an aliqͥ iã sint
in inferno. Qd̃ in inferno coti¬
die descendant aliqͥ demonũ
ueri simile ẽ: qui animas illuc
cruciandas deducunͭ. E quod
illic aliqui semꝑ sint. alt̾natis
forte uicib. ñ ꝓcul est a uero:
qͥ illic animas detinent atq
eruciant. Qd aũ animȩ maloꝵ
illuc descendant atq ibi pu¬
niant᷑: ex eo constat qđ xp̃c
ad inferos descendit ut iustoᷤ

Expanded text:
sint in hoc aere caliginoso, an aliqautem quaeri utrum omnes in isto aere caliginoso sint, an aliqui jam sint in inferno? Quod in inferno quotidie descendant aliqui daemonum, verisimile est, qui animas illuc cruciandas deducunt: et quod illic aliqui semper sint, alternatis forte vicibus, non procul est a vero, qui illic animas detinent atque cruciant. Quod autem animae malorum illuc descendant, atque illic puniantur, ex eo constat, quod Christus ad inferos descendit, ut justo
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑a q̃m ñ tota ꝑierat s ex
parte ꝑstiterat: ñ ẽ redempta.
humana uͦ tota pierat: & ideo
ne penitꝰ ꝑderetur ex parte est
redempta: ut inde ruina supple¬
tudo angłoꝵ dm deserendo peri¬
erat. ea que ꝑierat in ꝑpetua ꝑ¬
ditione remaneret: quȩ aũ eũ
deo illa deserente ꝑstiterat. de
sua certissime cognita sempes
felicitate gauderet: at uͦ creatu¬
ram rationalẽ quȩ in hõib erat
qͣm peccatis atq suppliciis
qͥd ruina illa minuerat. Noc
angłis dũi. Q ñ soli uiro p̃ceptum
eẽ datũ. cũ ipsa mulier testet᷑
sibi etiã ẽẽ mandatũ. dicens
p̃cepit nob̃ d̾s. & cȩt̾a. Supͣ tam̃
legit᷑ ante factã mulierẽ deũ
dixisse uiro. de ligno scĩȩ bomi
& mali ne comedas: non dixit
niret mandatũ: qr mulier q̃
subiecta uiro fuit. ñ nisi medi¬
ante uiro diuinũ debuit accipe
loqͥ potuerunt uł loquentem
intelligere qͥñ didicerant int̾
loq̃ntes crescendo uł magist̾io:

Expanded text:
niam non tota perierat, sed ex parte perstiterat, non est redempta; humana vero tota perierat, et ideo ne penitus perderetur, ex parte est redempta, ut inde ruina suppletudo angelorum Deum deserendo perierat, ea quae perierat in perpetua perditione remaneret, quae autem cum Deo, illa deserente, perstiterat, de sua certissime cognita semper felicitate gauderet. At vero creatura rationalis, quae in hominibus erat, quoniam peccatis atque suppliciis quod ruina illa minuerat; hoc angelis Dei. 7. Quod non soli viro praeceptum se datum, cum ipsa mulier testatur sibi etiam esse mandatum, dicens: Praecepit nobis Deus, etc. Supra tamen legitur, ante factam mulierem, Deum dixisse viro: De ligno scientiae boni et mali ne comedas; non dixit niret mandatum; quia mulier quae subjecta viro fuit, non nisi mediante viro divinum debuit acciperloqui potuerunt vel loquentem intelligere, qui non didicerant inter loquentes crescendo vel magisterio
Abbreviated transcription (Latin):
ei ꝓdest. Quantũ gͦ bonũ ẽ
sine qͦ ad eternã uitã neminẽ
tanta bona ꝑducunt: Ipsa uͦ
dilectio ł caritas nã unius rei
nom̃ ẽ utrũq : ꝑducit ad reg¬
nũ. Dilectio gͥ que ex d̃o est &¬

Expanded text:
ei prodest . Quantum ergo bonum est sine quo ad aeternam vitam neminem tanta bona perducunt! Ipsa vero dilectio vel charitas nam unius rei nomen est utrumque perducit ad regnum. Dilectio ergo, quae Deus est, e
Abbreviated transcription (Latin):
bilior. utpote acutiori ingenio
& ꝑspicatiori intellectu p̃dita.
Qd ñ imꝓbabilit̾ cr. cũ in angłi
ita fuisse constet: & licet nat᷑a¬
lib donis aliȩ pre aliis pollean.
tam̃ añ baptismũ a corpore di¬
scedentes parẽ penã & pꝰ bap¬
tismũ statĩ equalẽ coronã sorti

Expanded text:
acutiori ingenio et perspicaciori intellectu praedita. Quod non improbabiliter dicitur, cum in angelis ita fuisse constet. Et licet naturalibus donis aliae prae aliis polleant, tamen ante baptismum a corpore discedentes, parem poenam, et post baptismum statim aequalem coronam sort
Abbreviated transcription (Latin):
rib ornatũ fuisse: quedã uͦ ñ
formalit̾ s mat̾ialit tc̃ facta fuc¬
isse. quȩ post ꝑ tẽporis accessum
formalit̾ distincta st̃. ut herbȩ.
arbores. & forte animalia. Om̃ĩa
gͦ in ipso temporis initio facta
ẽẽ dicunt. s quȩdã formaliter
& scd̃m species quas hr̃e cernimꝰ
lit maiores mundi partes: q̃dã
uͦ mat̾ialit tantũ. S ut dicũ
moy ses loquens rudi & carnali
ppło. locutionis modũ tẽꝑauit
de dõ loquens a simili hominis
qͥ ꝑ moras tempoꝵ oꝑa sua ꝑfi¬
cit: cũ ipse simul oꝑa sua fec̾it.
Unde aug. Ideo inqͥt moyses ddi¬
uisim refert d̃m oꝑa illa fecisse:
qr ñ potuit simul ab homine
dici qͦd a deo simul potuit fieri
Itẽ. Potuit diuidere script᷑a lo¬
quendi tẽporib. qͦd d̃s oꝑandi
tẽporib ñ diuisit. Illi qͥ his auto¬
ritatib & aliis huiꝰmodi inhe¬
rentes dicunt iͣi elem̃ta atq
celi luminaria ita formata si¬
mul esse suũ habuisse. illos sex

Expanded text:
ribus ornatum fuisse. Quaedam vero non formaliter, sed materialiter tunc facta fuisse, quae post per temporis accessum formaliter distincta sunt: ut herbae, arbores, et forte animalia. Omnia ergo in ipso temporis initio facta esse dicunt; sed quaedam formaliter et secundum species quas habere cernimus, ut majores mundi partes; quaedam vero materialiter tantum. Sed, ut dicunt, Moyses loquens rudi et carnali populo, locutionis modum temperavit, de Deo loquens a simili hominis qui per moras temporum opera sua perficit, cum ipse simul sua opera fecerit, unde Aug.: Ideo, inquit, Moyses divisim refert Deum illa opera fecisse, quia non potuit simul ab homine dici, quod a Deo simul potuit fieri. Item: Potuit dividere Scriptura loquendi temporibus, quod Deus operandi temporibus non divisit. Illi qui his auctoritatibus et aliis hujusmodi inhaerentes dicunt quatuor elementa atque coeli luminaria ita formata simul esse, et habuisse illos sex
Abbreviated transcription (Latin):
diem aũ scĩficasse & bñdixis¬
se dicit᷑: qr mystica pre cȩteris
bñdictione & scĩficatione eum
septimũ ꝓcedimꝰ & dicimꝰ septẽ
ẽẽ dies. quoꝵ repetitione omne
tempꝰ agitur. ñ quin aliꝰ sit ab
illis dies octauris & nonꝰ. & sic
de cet̾is: s quia in sex dieb rerũ
genera distincta st̃. & in septimo
licet ñ fuerit nouũ genꝰ rerũ
institutũ. fuit tam̃ in eo qͣsi

Expanded text:
diem sanctificasse et benedixisse dicitur, quia mystica prae caeteris benedictione et sanctificatione eum septimum procedimus, et dicimus septem esse dies, quorum repetitione omne tempus agitur; non quia alius sit ab illis dies octavus et nonus, et sic de caeteris, sed quia in sex diebus rerum genera distincta sunt, et in septimo, licet non fuerit novum genus rerum institutum, fuit tamen in eo quasi
Abbreviated transcription (Latin):
bona. qi ex onr̃ib consistit uni¬
u̾sitatis admirabilis pulchritu¬
do. in qua etiã illud qđ malũ
cłr. b̃n ordinatũ & loco suio posi¬
tũ. eminentiꝰ comindat bona.
ut magis placeant & laudabi¬
liora sint dũ cõparant᷑ malis.¬

Expanded text:
on «Ex omnibus consistit universitatis admirabilis pulcritudo, in qua etiam id quod malum dicitur, bene ordinatum et loco suo positum, eminentius commendat bona ut magis placeant et laudabiliora sint dum comparantur malis
Abbreviated transcription (Latin):
am de septime diei reqͥe: aliqͥa
nos eloqui oportet. Scriptũ est
ñ quasi oꝑando lassus: s ab uni
ciendis generib creat᷑e. qr ultra
noua ñ condidit: usq ñc tamen
ut ueritas ait in ergłio. operat᷑
pat̾ cũ filio: scił administrationẽ
eorundẽ generũ quȩ tõ institu

Expanded text:
am de septimae diei requie aliquid nos eloqui oportet. Scriptum est,n quasi operando lassus, sed ab uniciendis generibus creaturae, quia ultra nova non condidit. Usque nunc tamen, ut Veritas in Evangelio ait, operatur Pater cum Filio, scilicet administrationem eorumdem gener
Abbreviated transcription (Latin):
Rapuit adam & eua p̃sumens
ut diabolus de diuinitate: rap
felicitatẽ. Itẽ suꝑ illũ locũ. ddeus
d̃s. ꝑuerse uult ẽẽ similis deo:
ut diabolus qͥ noluit sub eo ẽo
& hõ qui ut seruus noluit tene¬
ri p̃cepto. s uoluit ut nullo sibi
dominante ẽẽt quasi ̃s. Itẽ suꝑ¬

Expanded text:
rapuit Adam et Eva praesumentes, ut diabolus, de divinitate rapere felicitatem. Item Aug. super illud: Deus, Deus, perverse vult esse similis Deo; ut diabolus, qui noluit sub eo esse; et homo, qui ut servus noluit teneri praecepto, sed voluit ut nullo sibi dominante esset quasi Deus. Item
Abbreviated transcription (Latin):
peccaui. Suꝑbia enĩ ht̃ confu¬
sionis deformitatẽ: ñ confessio¬
nis humilitatẽ. Nec etiã muli¬
er confitet᷑ peccatũ. s refert
in alterũ. dicens serpens dece¬
pit me & comedi: impari sexu
s pari fastu. Ecce hic dic̃ aug̃.
quia parẽ fastũ habuit muli¬
er cũ uiro. Darit̃ gͦ suꝑbieruũs.
& parit̾ peccauert̃. S hoc ita
det̾minari potest. ut dicamꝰ
cusatione peccati. & etiã in
esu ligni uetiti. s disparẽ & in
muliere multo maiorẽ in eo qc̃
credidit & uoluit ẽẽ sic̃ d̾s. qt̃ ñ
uir. Ueruntam̃ & de uiro legit
Qͣ uoluit ẽẽ sic̃ d̾s: dic̃ enĩ aug. sĩ

Expanded text:
peccavi. Superbia enim habet confusionis deformitatem, non confessionis humilitatem. Nec etiam mulier confitetur peccatum, sed refert in alterum, dicens: Serpens decepit me, et comedi; impari sexu, sed pari fastu. Ecce hic dicit Aug. quia parem fastum habuit mulier cum viro; pariter ergo superbierunt, et pariter peccaverunt. §. Sed hoc ita determinari potest, ut dicamus cusatione peccati, et etiam in esu ligni vetiti; sed disparem, et in muliere multo majorem, in eo quod credidit et voluit esse sicut Deus, quod non vir. Verumtamen et de viro legitur quod voluit
Abbreviated transcription (Latin):
materiã tres ꝑsonȩ dicant᷑ esse
una e̾entia. Sicut ex eodẽ auro
si fierent tres statuę. diceremꝰ
tres statuas unũ aurũ. ñ sic
tͥnitatẽ. id ẽ tres ꝑsonas dicimꝰ
tanꝗͣ ex una mat̾ia. tͥa quȩd̃a

Expanded text:
materiam tres personae dicantur esse una essentia; sicut ex eodem auro si fierent tres statuae, diceremus tres statuas unum aurum. Non autem sic Trinitatem in tres personas dicimus tanquam ex una materia
Abbreviated transcription (Latin):
& res temporales ꝑpendens io¬
hannes: uniu̾salitatiᷤ ⁊ particu¬
laritatis nõia. quȩ reb tẽpora¬
lib ꝓpͥe conueniunt. ad res et̾¬
nas transtulit: aug̃ uͦ uidens¬
maiorẽ dissimilitudinem ꝙͣ
similitudinẽ int̾ res p̃dictas.
ab excellentia tͥnitatis p̃dicta
nõia remouit. Ex qͦ sensu dixit
ꝑsonas differre num̾o. Qđ aũ
ioħes dicit ypostases differre
numero. ñ natura: in eo qͦd ñ
differre nat᷑a ait. uerissime &
sine ullo scrupulo loquit᷑: qͦd
uͦ dicit differre numero. cauen¬
dũ ẽ qͦmͦ intelligat᷑: diu̾siᷤ enĩ
modis dicunt᷑ aliqua differre

Expanded text:
ales perpendens Joannes, universalitatis et particularitatis nomina, quae rebus temporalibus proprie conveniunt, ad res aeternas transtulit, Aug. vero majorem videns dissimilitudinem quam similitudinem inter res praedictas, ab excellentia Trinitatis praedicta nomina removit. 15. Ex quo sensu dixerit personas differre numero. Quod autem Joannes dicit hypostases differre numero, non natura; in eo quod non differre natura ait, verissime et sine scrupulo loquitur. Quod vero dicit differre numero, cavendum est quomodo intelligatur. Diversis enim modis dicuntur aliqua d
Abbreviated transcription (Latin):
idet᷑ tam̃ mͥ ita posse accipi. Cũ
ait. substantia ẽ cõmune. ypo¬
stasis ẽ particulare: ñ ita hec
accipit cũ de dõ dicant᷑. ut
accipiunt᷑ in phy losophyca di¬
sciplina: s ꝑ similitudinẽ eoꝵ
que a phylosophis dicunt᷑ locu¬
tus ẽ : ut sicut ibi cõmune &
eentia diuina dicta ẽ uniu̾sale.
q de omnib ꝑsonis simul. &
de singłis separatim dr. parti

Expanded text:
idetur tamen mihi ita posse accipi, cum ait: Substantia est commune, et hypostasis est particulare. Non ita haec accipit cum de Deo dicantur, ut accipiuntur in philosophica disciplina, sed per similitudinem eorum quae a philosophis dicuntur, locutus est; ut sicut ibi commune veessentia divina dicta est universale, quia de omnibus personis simul, et de singulis separatim dicitur. Parti
Abbreviated transcription (Latin):
unt. piũ q lectorẽ ac intellecto¬
rẽ plurimũ efflagitant. In qͦrp̃
explanatione mallẽ silens alios
audire: ꝙͣ. loquendo maliuolis
detͣhendi occasionẽ prestare. Ex¬

Expanded text:
ua, piumque lectorem atque intellectorem plurimum efflagitant. In quorum explanatione mallem silens alios audire quam loquendo malevolis detrahendi occasionem praestare.
Abbreviated transcription (Latin):
eandẽ diuinã eentiã dixit ẽẽ
speciẽ cõmunẽ & circũplectiuã
similiũ specie ꝑsonarũ. qr sicut
hec species homo de suis p̃dicat᷑
indundius uelur de petro &
paulo & aliis. nec ista specie dif¬
ferunt s conueniunt: ita ds¬

Expanded text:
 divinam essentiam dixit esse speciem communem, et circumplectivam similium specie personarum; quia sicut haec species homo de suis praedicatur individuis, velut de Petro et Paulo et aliis, nec ista specie differunt, sed conveniunt per
Abbreviated transcription (Latin):
& paulũ. & huiꝰ modi. Ecce aꝑ¬
te dicit substantiã ẽẽ uniu̾sale.
ypostasin uͦ particulare. & qͦd
sicut petrꝰ paulus. & qđ nume¬
ro differt̃: quȩ p̾misse senten¬
tiȩ augustini penitꝰ contͣdicere
uident᷑. U̾ba aug̃. tenenda dic̃

Expanded text:
, Paulum, et hujusmodi. Ecce aperte dicit substantiam esse universale, hypostasim vero particulare; et quod sicut Petrus et Paulus, eo quod numero differunt; quae praemissae sententiae Aug. penitus contradicere videntur.