comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥd ẽ hoc: iusticia d̾i et iusticia ho¬
minis:I usticia d̾i dicitur hic. non
qua iustus est ds. sed quã dat ho¬
mini d̾s: ut iustus sit homo ꝑ dm̃.
Que autem erat illoꝵ iusticia: qua
de suis uirib presumebant: et qua¬
si impletores legis seipsos ex sua uir¬
tute dicebant. N emo autẽ implet
legem. nisi adiuuerit grã: idest pa¬
nis qui de celo descendit. Legis enĩ
plenitudo. compendio ut ait apłs.
caritas est. Caritas non nũmi: s d̾i.
Caritas non terre. non celi: sed euis
qui fecit celum et terram. Unde is¬
ta caritas homini: Ipsum audiamꝰ
dixit se panem qui de celo descen¬
dit: hortans ut credamꝰ in eum. Cre¬
dere enĩ in eum hoc est: manduca
re panem uiuum. Qui credit in
eum: manducat. Inuisibilit̾ sagina¬
tur: quia inuisibilit̃ renascitur In¬
fans intus est: nouus intus ẽ. Ubi no¬
uellatur: ibi saticiatur. Qͥd gͦ talib¬
murmurantib respondit ihc: Nolite

Expanded text:
Quid est hoc, justitia Dei et justitia hoQuid est hoc, justitia Dei et justitia hominis? Justitia Dei hic dicitur, non qua justus est Deus, sed quam dat homini Deus, ut justus sit homo per Deum. Quae autem erat illorum justitia? Qua de suis viribus praesumebant, et quasi impletores Legis seipsos ex sua virtute dicebant. Nemo autem implet Legem, nisi quem adjuverit gratia, id est panis qui de coelo descendit. Legis enim plenitudo, compendio ut ait Apostolus, charitas est : charitas non nummi, sed Dei; charitas non terrae, non coeli, sed ejus qui fecit coelum et terram. Unde ista charitas homini? Ipsum audiamusdixit se panem qui de coelo descendit, hortans ut credamus in eum. Credere enim re panem vivum, qui credit in eum, manducat eum. Invisibiliter saginatur, quia invisibiliter renascitur. Infans intus est, novus est intus, ubi novellatur, ibi satiatur. Non enimurmurantibus respondit Jesus? Nolite
Abbreviated transcription (Latin):
sicut in eugłio cũ
legeret᷑ audiuimꝰ
panem se esse dixis¬
set. qui de celo des¬
cenolt. mlirmurauert̃ uidei et
dixerunt. Nonne hic est ih̾e filius
ioseph. euiꝰ nos nouinus patrem et
uaatre. Quomodo gͦ bicit quia
de celo oescendit. Isti a pane de ce¬
lo longe erant: nec eum esurire
nouerant. Fauces cordis: languidas
habebant. Aurib aꝑtis: surdi erans.¬
uidebant: et ceci stabant. P anis is¬
te quippe: interioris hominis que¬
rit esuriem. Unde et alio loco dicit.
Beati qui esuriunt et sitiunt iusti¬
ac ꝑ hoc qui esurit hunc panem.¬
esuriat iusticiam: sed iusticiã que
de celo descendit. Iusticiam quã dat
dłs: non quam sibi facit homo. Si e¬
nim nullam sibi homo faceret iusti¬
ciam: non diceret idem apłs de iu¬
deis. Ignorantes enim dei iusti ciã.
et suam uolentes constituere: iusti¬
cie d̾i non sunt subiecti. Inde erant
isti. qui panem de celo descendentẽ
non intelligebant: quia sua iusticia
saturati. uisticiam di non esuriebans.

Expanded text:
sicut in Evangelio cum legeretur, audivimus, panem se esse dixisset, qui de coelo descendit, murmuraverunt Judaei, et dixerunt, Nonne hic est Jesus filius Joseph, cujus nos novimus patrem et matrem? Quomodo ergo hic dicit, Quia descendi de coelo? Isti a pane de coelo longe erant, nec eum esurire noverant. Fauces cordis languidas habebant, auribus avidebant, et caeci stabant. Panis quippe iste, interioris hominis quaerit esuriem: unde alio loco dicit: Beati, qui esuriunt et sitiunt justiAc per hoc qui esurit hunc panem,esuriat justitiam; sed justitiam quae de coelo descendit, justitiam quam dat Deus, non quam sibi facit homo. Si enim nullam sibi homo faceret justitiam, non diceret idem apostolus de Judaeis, Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Inde erant isti qui panem de coelo descendentem non intelligebant, quia sua justitia saturati, justitiam Dei non esuriebant.
Abbreviated transcription (Latin):
metis: ego ista p̃dixi. ego facio: neces¬
se ẽ ut fiant. Ego sum: nolite timere.
Noluer̃t gͦ accipere eum in naui: ag¬
noscentes ac gaudentes securi facti.
E statim fuit nauis ad terrã in qua
ibant. Factus ẽ finis in t̾ra. de humi¬
do ad solidũ. de turbato ad firmũ: de
itinere ad finem. Altera die turba
que stabat transmare. unde illi ue¬
nerant. uidit qr nauieula ñ erat ibi
nisi una. & quia ñ introisset cũ dis¬
cipulis suis in nauẽ. seo soli discipłi

Expanded text:
metis? Ego ista praedixi, ego facio, necesmetis? Ego ista praedixi, ego facio, necesse est ut fiant. Ego sum, nolite timere. Voluerunt ergo eum accipere in navim, agnoscentes ac gaudentes, securi facti. Et statim fuit navis ad terram in quam ibant. Factus est finis ad terram: de humido ad solidum, de turbato ad firmum, de itinere ad finem. 8. Altera die turba quae stabat trans mare, unde illi venerant, vidit quia navicula non erat ibi nisi una, et quia non introisset cum discipulis su
Abbreviated transcription (Latin):
tiones: exaggerant᷑ hec omĩa. Ihe tran¬
sit. calcans fluctus. et tam̃ tante sunt
tribulationes. ut etiam ipsi qui credi¬
der̃t in iħm. & qui conantur ꝑseuera¬
re usq in finẽ: expauescant ne defici¬
ant. Xpõ fluctus calcante. scłi ambiti¬
ones et alticudines deprimente: expa¬
uescit xpͣianꝰ: nonne hec illi p̃dicta sc̃:
Merico et iħ̾u in fluctib ambulante:
Quãuis habentes spem in futuro scło.
quando se uiderint deprimi altitudine
scłi huiꝰ: plerũq conturbant᷑ de contͥ¬
tione rerũ humanaꝵ. Aꝑiunt euglm.¬
aꝑunt scripturas. et inueniunt ibi
ista omĩa p̃dicta. qi hoc dñs facit: de¬
primit celsitudines scłi. ut ab humi¬
lib głificet᷑: de quoꝵ altitudine p̃dictũ
est. Ciuitates firmissimas destrues: et
inimici defecert̃ framee in finẽ: & ci¬
uitates eoꝵ destruxer̃t. Qͥd gͦ timetis
xp̃iani: xp̃c loquit᷑. Ego sum nolite
timere. Qͥd hec expauescitis: quid ti¬

Expanded text:
tiones, exaggerantur haec omnia: Jesus trantiones, exaggerantur haec omnia: Jesus transit, calcans fluctus. 7. Et tamen tantae sunt tribulationes, ut etiam ipsi qui crediderunt in Jesum, et qui conantur perseverare usque in finem, expavescant ne deficiant: Christo fluctus calcante, saeculi ambitiones et altitudines deprimente, expavescit christianus. Nonne haec illi praedicta sunt? Merito et Jesu in fluctibus ambulante, quamvis habentes spem in futuro saeculo, quando viderint deprimi altitudinem saeculi hujus, plerumque conturbantur de contritione rerum humanarum. Aperiunt Eunt Scripturas; et inveniunt ibi ista omnia praedicta; quia hoc Dominus facit. Deprimit celsitudines saeculi, ut ab humilibus glorificetur. De quorum altitudine praedictum est, Civitates firmissimas destrues; et, Inimici defecerunt frameae in finem, et civitates destruxisti . Quid ergo timetisistus loquitur: Ego sum, nolite timere. Quid haec expavescitis? Quid ti
Abbreviated transcription (Latin):
riclitaret᷑ ueritas in estimante si dice¬
ret stadia ferme . xxͣx: aut stadia fer¬
me uiginti quinq : sed ex uiginti
quinq fecit triginta. Queramꝰ nume¬
rũ uiginti quinq. Unde constant
ynde fiunt: Ne quinario. Quinarius
ille numerus: ad legem ꝑtinet. Ipsi¬
st̃ quinq libri moysi: ipse st̃ quinq
porticus ille. languidos continentes.
tes. Ergo legem significat numerus
tequã eugłm ueniret: deerat ꝑfectio.
ꝑfectio autem: in senario numero com¬
p̃henditur. Propterea sex dieb d̾s mũ¬
dũ fecit. E quinq ipsa ꝑ sex mulcipli¬
centur: ut lex ꝑ eugłm adimpleatur:
ut fiant sexies quini. triginta. Ad eos
gͦ qui implent legem: uenit iħe. Et
uenit. Quomodo: ᷤ calcans fluctus. õs
tumores mundi sub pedib habens. om̃s
celsitudines scłi p̾mens. Hoc agit᷑ quan¬
tũ additur tempori. & quantũ accedit
etas scłi. augent᷑ in isto mundo tribu¬
lationes. augent᷑ mala. augent᷑ contͥ¬

Expanded text:
riclitaretur veritas in aestimante, si dicericlitaretur veritas in aestimante, si diceret stadia ferme triginta, aut stadia ferme viginti quinque? Sed ex viginti quinque fecit triginta. Quaeramus numerum vigesimum quintum. Unde constat, unde fit? De quinario. Quinarius ille numerus ad Legem sunt quinque libri Moysi, ipsae sunt quinque porticus illos languidos continentes, tes. Ergo legem significat numerus tequam Evangelium veniret, deerat perfectio. Perfectio autem in senario numero comprehenditur. Propterea sex diebus Deus mundum perfecit , et quinque ipsa per sex multiplicantur, ut Lex per Evangelium adimpleatur, ut fiant sexies quini triginta. Ad eos ergo qui implent Legem, venit Jesus. Et venit, quomodo? Calcans fluctus; omnes tumores mundi sub pedibus habens, omnes celsitudines saeculi premens. Hoc agitur quantum additur tempori, et quantum accedit aetas saeculi. Augentur in isto mundo tribulationes, augentur mala, augentur cont
Abbreviated transcription (Latin):
iħe. Crescentib tenebris. frigescente.
caritate. habundãte iniquitate: ipsi
sunt fluctus nauim turbantes. Tẽpes¬
tates et uenti: clamores st̃ maledicoꝵ.
Inde caritas refrigescit. unde fluctꝰ
augent᷑: et turbat᷑ nauis. Uento mag¬
no flante. mare exurgebat. tenebre
crescebant: intelligentia minuebat᷑
terea ambulabant: ꝓmouebant. nec
uenti illi. & tempestas & fluctus. &
tenebre id agebant. ut nauis uel
non ꝓmoueret. uel soluta mergere¬
tur: s int̾ illa omĩa male ibat. Et¬
enĩ qr habundabit iniquitas. refri¬
gescet caritas multoꝵ: crescunt fluc¬
tus. augent᷑ tenebre. Seuit uentꝰ:
s tam̃ nauis ambulat.I. Qͥ enĩ ꝑse¬
usq in finem: hic saluus erit. Necip¬
se stadioꝵ numerus contempnendus
est. N eq enĩ posset nicħ uere signi¬
ficare. qr quod dictum ẽ cũ remigaᷤ¬
ssent stadia uiginti quinq aut.xxx.
tis erat non affirmantis. Nũquid pe¬

Expanded text:
Jesus. Crescentibus tenebris, refrigescente Jesus. Crescentibus tenebris, refrigescente charitate, abundante iniquitate, ipsi sunt fluctus navem turbantes: tempestates et venti, clamores sunt maledicorum. Inde charitas refrigescit, inde fluctus augentur, et turbatur navis. 6. Vento magno flante mare exsurgebat. Tenebrae crescebant, intelligentia minuebatur, terea ambulabant, promovebant, nec venti illi et tempestates et fluctus et tenebrae id agebant, ut vel navis non promoveretur, vel soluta mergeretur: sed inter illa omnia mala ibat. Etenim quia abundavit iniquitas, et refrigescit charitas multoaugentur tenebrae, saevit ventus: sed tamen navis ambulat. Qui enim perseusque in finem, hic salvus erit . Nec ipse stadiorum numerus contemnendus est. Neque enim vere posset nihil significare quod dictum est, Cum remigassent stadia viginti quinque aut trigtis erat, non affirmantis. Numquid pe
Abbreviated transcription (Latin):
inquit: descender̃t discipłi eiꝰ ad ma¬
re. Et cũ ascendissent nauieulam.e
uener̃t transinare in capharnaum.
Cito dixit finitũ : qd̃ postea factum est:
uenert̃ transmare in capharnaũ: et
redit.  ut exponat qͦmͦ uener̃t̃. quia
per Istagnũ nauigantes transiert̃:
& dũnauigarent ad eũ locũ qͦ eos
uenisse iã dyxit: recapitulando exponit
quid acciderit. Tenebre iam facte
rant: et non uenerat ad illos ihesus.
Merito tenebre: qr lux non uenerat.
Tenebre etiã facte erant: et non ue¬
nerat ad illos. Quantũ accedit finis
mundi: crescunt t̾rores. crebreseunt
errores: crescit iniquitas. crescit infi¬
delitas. Lux deniq que caritas apud
ioħem ipsum eugłistam satis aꝑte mon¬
trat᷑. ita ut diceret. qͥ odit frẽm suum
in tenebris est: creberrime extinguit᷑.
tidie crescunt et nondũ uenit ihesus.
Nde apparet q crescunt: qm̃ abunda¬
uit iniquitas: refrigescet caritas mul¬
toꝵ. Crescunt tenebre: et ñdũ uenit

Expanded text:
inquit, descenderunt discipuli ejus ad mare: et cum ascendissent naviculam, venerunt trans mare in Capharnaum. Cito dixit finitum quod postea factum est. Venerunt trans mare in Capharnaum. Et redit, ut exponat quomodo venerunt, quia per stagnum navigantes transierunt. Et dum navigarent ad eum locum quo eos venisse jam dixit, recapitulando exponit quid acciderit: Tenebrae jam factae erant, et non venerat ad eos Jesus. Merito tenebrae, quia lux non venerat: Tenebrae jam factae erant, et non venerat ad eos Jesus. Quantum accedit finis mundi, crescunt errores, crebrescunt terrores, crescit iniquitas, crescit infidelitas: lux denique quae charitas apud Joannem ipsum evangelistam satis aperteque demonstratur, ita ut diceret, Qui odit fratrem suum, in tenebris est , creberrime exstinguitur: rum, quotidie crescunt; et nondum venit Jesus. Unde apparet quia crescunt? Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet charitas multorum. Crescunt tenebrae, et nondum venit
Abbreviated transcription (Latin):
lius dei uiui. & ille se dixit filiũ
hominis: petrus eũ dixit filiũ dei
uiui. Optime ipse cõmemorabat qd̃
misericordit̃ exhibuerat: ille cõme¬
morabat. qd̃ in claritate ꝑmanebat.
uerbũ dei cõmendat humilitatẽ suã:
homo agnoscit claritatem dñi sui.
& reuera frẽs. puto q iustũ ẽ. hu¬
miliauit se ꝓpt̾ nos: glorificemꝰ illũ
nos. Non enĩ filiꝰ hominis ꝓpt̾ se

Expanded text:
dixit se Filium hominis, et Petrus eum dixit Filium Dei vivi. Optime ille commemorabat quod misericorditer exhibuerat: ille commemorabat quod in claritate permanebat. Verbum Dei commendat humilitatem suam, homo agnoscit claritatem Domini sui. Et revera, fratres, puto quia justum est; humiliavit se propter nos, glorificemus illum nos: no
Abbreviated transcription (Latin):
et̾nam. quẽ filius hominis dabit uo¬
bis. hunc pat̾ signauit deus. Istũ
filiũ hominis nolite sic accipere qͤ¬
si alios filios hominis quib dictum
est: filii autẽ hominũ in ꝓtectione
nũ. Filius hominis iste: filiꝰ hominiᷤᷤ
et filius di ẽ. Iste homo: etiã deus ÷.
alio loco int̾rogans discipłos. ait. Qĩe
dicunt homines ẽẽ filiũ hominis: ᷤ¬
am. alii ieremiam: aut unũ ex pro

Expanded text:
aeternam, quem Filius hominis dabit voaeternam, quem Filius hominis dabit vobis: hunc enim Pater signavit Deus. Istum filium hominis nolite sic accipere, quasi alios filios hominum, de quibus dictum est, Filii autem hominum in protectione num; filius hominis est. Iste filius hominis et Filius Dei est, iste homo etiam Deus est. Alio loco interrogans discipulos ait: Quem me dicunt esse homines Filium hominis? Eam, al
Abbreviated transcription (Latin):
tis ex panib meis. Capł .x.
peramini non cibũ qui perit.
s qui ꝑmanet in uitã eternã.
Queritis me ꝓpt̾ aliud: querite me ꝓp¬
ter me. Seipsũ enĩ insinuat istũ ci¬
bũ: qd̃ in consequentib illuceseit.
Quẽ filiꝰ hominis dabit uobis. Expec¬
tabas credo iterũ panes manducare.
iterũ discũbere. iterũ saginari. sed
dixerat cibũ non qui perit. s qͥ per¬
manet in uitã eternã. quomodo dic¬
tũ fuerat illi samaritane mulieri.
Si scires qͥ petit a te bibere. fcesitan pos¬
ctulasses ab eo. et dedisset tͥ aquã ui¬
si scires quis ate petit bibere. tu pe¬
tisses ab eo & daret tͥ aquã: unde qͥ
biberit amplius ñ sitiet. Nã de hac
aqua qui biberit: sitiet iterũ. E
gauisa ẽ illa. et uoluit accipere
quasi ñ passura sitim corporis. que
labore hauriendi fatigabat᷑: & sic
inter huiuscemodi sermocinationes.
ꝑuenit ad potũ sp̃italem. Omĩno is¬
to modo et hic. Hunc gͦ cibũ non
qui perit sed qui ꝑmanet in uitã

Expanded text:
. Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam. Quaeritis me propter aliud, quaerite me propter me. Seipsum enim insinuat istum cibum, quod in consequentibus illucescit. Quem Filius hominis dabit vobis. Exspectabas, credo, iterum panes manducare, iterum discumbere, iterum saginari. Sed dixerat cibum non qui perit, sed qui permanet in vitam aeternam: quomodo dictum fuerat mulieri illi Samaritanae, Si scires qui petit a te bibere, tu forsitan postulasses ab eo, et daret tibi aquam viSi scires qui a te petit bibere, tu petisses ab eo, et daret tibi aquam, unde qui biberit, amplius non sitiet: nam de hac aqua qui biberit, sitiet iterum. Et gavisa est illa, et voluit accipere, quasi non passura sitim corporis, quae labore hauriendi fatigabatur; et sic inter hujusmodi sermocinationes pervenit ad potum spiritualem : omnino isto modo et hic. 11. Hunc ergo cibum, non qui perit, sed qui permanet in vitam
Abbreviated transcription (Latin):
ei. Rabi. quomodo huc uenisti: Ille pꝰ
miracłi sacram̃tũ et sermonẽ infert.
ut si fieri potest qͥ pasti  pascantur:
et quoꝵ satiauit panib uentres. sa¬
tiet sermonib mentes: s si capiant.
& si ñ capuint. sumant qd̾ capiunt:
ne fragm̃ta pereant. Loquat᷑ ergo:
et audiamus. Respondit iħe. & dix̃.
Amen amen dico uobis: queritis
me. non quia udistis signa. sed
quia in anducastis ex panib meis
ꝓpt̃ carnẽ me queritis: non ꝓpt̃ sp̃m.
Quã multi non quex̃t iħm: nisi ut i¬
lis faciat bene scđm tempus. Aliꝰ ne¬
gotiũ habet : querit int̾cessionẽ ele¬
ricoꝵ. Aliꝰ p̃mitur a potentiore: fugit
ad eccłam. Aliꝰ uult ꝓ se int̃ueniri.
apud eũ. apud quẽ parũ ualet. Ille
sic. ille sic. Implet᷑ cottidie talib exccła.

Expanded text:
ei, Rabbi, quando huc venisti? Ille post ei, Rabbi, quando huc venisti? Ille post miraculi sacramentum, et sermonem infert: ut si fieri potest, qui pasti sunt, pascantur: et quorum satiavit panibus ventrem, satiet sermonibus mentem, sed si capiunt; et si non capiunt, sumant quod capiunt, ne fragmenta pereant. Loquatur ergo, et audiamus. Respondit Jesus, et dixit, Amen amen dico vobis, Quaeritis me, non quia vidistis signa, sed quia manducastis ex panibus meis. Propter carnem me quaeritis, non propter spiritum. Quam multi non quaerunt Jesum, nisi ut illis faciat bene secundum tempus! Alius negotium habet, quaerit intercessionem clericorum; alius premitur a potentiore, fugit ad Ecclesiam; alius vult pro se interveniri apud eum apud quem parum valet; ille sic, ille sic. Impletur quotidie talibus Ecclesia.
Abbreviated transcription (Latin):
iħe non ẽẽt ibi neq discipłi eius: as¬
cenderunt in nauiculas. et uenert̃
capharnaum querentes iħm. Insinu¬
atum est tam̃ illis tam magnũ mira¬
qd̾ cłm. uiderunt gͦ discipuli soli ascendiᷤ¬
sent in nauẽ: et qr nauis ñ erat ibi.
Nener̃t autẽ inde et naues iuxta locũ
illũ ubi manducauert̃ panẽ: in qͥbus
eũ turbe secute st̃. Cũ discipłis gͦ ñ
ascenderat: alia nauis illic ñ erat. Un fr̃ã.u.¬
de subito transmare factus ẽ iħc: nisi eb .iii.
qr suꝑ mare ambulauit: ut miracłm
monstraret: Set cũ inuenissent eũ tur¬
be. Eoce p̾sentat se turbis. a quib ra¬
pi timuerat : et in montẽ fugerat. Om¬
nino confirmat & insinuat nob̃ in mys¬
terio dicta eẽ illa omĩa. & facta in mag̃¬
no sacram̃to: ut aliquid significaren.
Ecce ẽ ille qui in montẽ fugerat turbas.
Ronne cũ ipsis turbis loquit᷑  modo te¬
neant: mͦ regẽ faciant. E cũ inue¬
nissent eũ turbe transmare: dixert̃

Expanded text:
n esset ibi, neque discipuli ejus, ascenderunt in naviculas, et venerunt in Capharnaum quaerentes Jesum. « Insinuatum est tamen illis tam magnum miraculum. Viderunt enim quod discipuli soli ascendissent in navem, et quia navis non erat ibi. Venerunt autem inde, et naves juxta locum illum ubi manducaverunt panem, in quibus eum turbae secutae sunt. Cum discipulis ergo non ascenderat: alia navis illic non erat. Unde subito trans mare factus est Jesus, nisi quia super mare ambulavit, ut miraculum monstraret? Et cum invenissent eum turbae. Ecce praesentat se turbis, a quibus rapi timuerat, et in montem confugerat. Omnino confirmat et insinuat nobis in mysterio dicta esse illa omnia et facta in magno sacramento, ut aliquid significarent. Ecce ille qui in montem fugerat turbas, nonne cum ipsis turbis loquitur? Modo teneant, modo regem faciant. Et cum invenissent eum trans mare, dixerunt
Abbreviated transcription (Latin):
bat. ut oportune ꝓderet: et oportu¬
ne in fine scłi declararet. Nam ut no¬
ueritis quia regem uolebant facere.
iudicari. et deinde uidicare. ubi cru¬
cifixus ẽ. & illi qui in eũ sperabant sp̃e
resurrectionis eius ꝑdid̾ant. resurgeis
a mortuis. inuenit inde duos cũ desꝑa¬
tione. sibi sermocinantes: et cũ gemi¬
tu que gesta fuerant colloquentes. Ꝙ
apparens eis uelut in cognitus: cũ eoꝵ
ocłi tenerent᷑ ne ab eis agnosceret᷑. ser¬
monẽ tractantib miscuit. At illi nar¬
rantes ei un de sermocinarent᷑. dixer̃t
qd ille mag̃  nꝰ ꝓpħa in factis e dictis
occisus eẽt a principib sacerdotum. &
nos inquiunt sperabamꝰ. qi ipse esset
redempturus isrł. Recte sperabatis:
uerũ sꝑabatis: in illo ẽ redẽptio isrł.
Sed quid festinatis: Rapere uultis. Il¬
lud iam indicat nob̃ hunc sensũ: q
cũ ab eo quererent discipuli de fi¬
ne. dixerunt ei. Si in hoc tempore
p̃sentaueris: & quando regnũ isrł:

Expanded text:
bat, ut opportune proderet, et opportubat, ut opportune proderet, et opportune in fine saeculi declararet. 3. Nam ut noveritis quia regem cum volebant facere, judicari, et deinde judicare: ubi crucifixus est, et illi qui in eum sperabant, spem resurrectionis ejus perdiderant, resurgens a mortuis invenit inde duos cum desperatione sibi sermocinantes, et cum gemitu quae gesta fuerant colloquentes; et apparens eis velut incognitus, cum oculi eorum tenerentur ne ab eis agnosceretur, sermonem tractantibus miscuit: at illi narrantes ei unde sermocinarentur, dixerunt quia ille magnus propheta in factis et dictis occisus esset a principibus sacerdotum; Et nos, inquiunt, sperabamus quia ipse esset redempturus Israel . Recte sperabatis, verum sperabatis: in illo est redemptio Israel. Sed quid festinatis? Rapere vultis. Illud etiam indicat nobis hunc sensum, quia cum ab eo quaererent discipuli de fine, dixerunt ei: Si hoc in tempore praesentaberis, et quando regnum Israel?
Abbreviated transcription (Latin):
le tempus regni eius:ꝰ etenĩ uenerat
mͦ ñ iam regnare: qͦmͦ regnaturus
⁊ẽ in eo qd̾ dicimꝰ. adueniat regnum
qd ẽ filius di. u̾bũ dĩ. u̾bũ ꝑ qd̃ facta
st̃ omĩa. Predixert̃ autẽ ꝓpħe reg¬
nũ eius etiam scđm id qd̾ homo fae¬
tus ẽ. xp̃e : et fecit fideles suos xp̃ianos.
Erit gͦ regnũ xp̃ianoꝵ: qd mͦ colligit᷑.
qd̾ modo comparat᷑. qd̃ modo emitur
sanguine. xp̃i. Erit aliquando mani¬
festum regnũ eiꝰ: quando erit aꝑta
claritas scoꝵ eius. post iudiciũ ab eo
factũ. Qd̃ iudiciũ. supra ipse diẽ qd̃
filius hominis facturus sit. De qͦ regno
etiã apłs dicit. Cũ tradiderit regnũ
deo patri. Unde etiam ip̃se. Uenite be¬
nedicti patris mei.: ꝑcipite regnũ qd̃
tio mundi. Discipłi autem et turbe:
credentes in eũ: putauerunt illũ sic
uenisse: ut iam regnaret. Hoc ẽ uel¬
le rapere et regem facere: p̃uenire uel¬
le tempus eius qd̃ ipse apud se occulta¬

Expanded text:
le tempus regni ejus? Etenim venerat le tempus regni ejus? Etenim venerat modo non jam regnare, quomodo regnaturus est in eo quod dicimus, Adveniat regnum d facta sunt omnia. Praedixerunt autem Prophetae regnum ejus, etiam secundum id quod homo factus est Christus, et fecit fideles suos Christianos. Erit ergo regnum Christianorum quod modo colligitur, quod modo comparatur, quod modo emitur sanguine Christi: erit aliquando manifestum regnum ejus, quando aperta erit claritas sanctorum ejus post judicium ab eo factum; quod judicium supra ipse dixit quod filius hominis facturus sit . De quo regno etiam Apostolus dixit: Cum tradiderit regnum Deo et Patri . Unde etiam ipse ait: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod tio mundi . Discipuli autem et turbae credentes in eum, putaverunt illum sic venisse ut jam regnaret: hoc est velle rapere et regem facere, praevenire velle tempus ejus, quod ipse apud se occulta
Abbreviated transcription (Latin):
pauit iħc. cũ ammirate eẽnt turbe
et eũ magnũ ꝓpħam dicerent. qui ue¬
nit in mundũ: sequit᷑ hoc. Sihe gͦ
cũ cognouisset quia uenerant ut ra¬
perent eũ et facerent regẽ. fugit. i
in monte ipse solus. Datur gͦ intel¬
ligi. qd̾ dñs cum sederet in monte
cũ discipłis suis. & uideret turbas ad
se uenientes. descenderat de mon¬
te: et circa inferiora loca turbas pa¬
uerat. Nam qͦmͦ fieri potest. ut rur¬
sus illuc fugeret: nisi ante de monte
descenderet:  Significat gͦ aliqͥd quod
dñs de alto descendit ad pascendas tur¬
bas. Pauit et ascendit. Quare autẽ
ascendit: cũ cognouisset qd eũ uelleis
rapere et regem facere: quid enim:
Num erat rex. qui timebat fieri rex:
Erat omĩno. Nec talis rex qͥ ab homi¬
nib fieret: s talis qui hominib reg¬
nũ daret. Nũqͥd forte et hic aliqͥd sig¬
nificat nobis iħe: cuiꝰ facta u̾ba sunt:
Nichil loquitur. nicħ significat: an
forte hoc erat rapere eũ: p̃uenire uel¬

Expanded text:
rbae, et eum magnum Prophetam dicerent qui venit in mundum, sequitur hoc: Jesus ergo cum cognovisset quia venerant ut raperent eum, et facerent eum regem, fugit iterum in montem ipse solus. Datur ergo intelligi quod Dominus cum sederet in monte cum discipulis suis, et videret turbas ad se venientes, descenderat de monte, et circa inferiora loca turbas paverat. Nam quomodo fieri potest ut rursus illuc fugeret, nisi ante de monte descenderet? Significat ergo aliquid, quod Dominus de alto descendit ad pascendas turbas. Pavit, et ascendit. 2. Quare autem ascendit, cum cognovisset quod eum vellent rapere et regem facere? Qunon erat rex, qui timebat fieri rex? Erat omnino, nec talis rex qui ab hominibus fieret, sed talis qui hominibus regnum daret. Nunquid forte et hic aliquid significat nobis Jesus, cujus facta, verba sunt? nihil loquitur, nihil significat? An forte hoc erat rapere eum, praevenire vel
Abbreviated transcription (Latin):
quando cũ eis loquebatur : aliud gͦ sig¬
nificauit fugiendo. Qͥd est fugit: non
potuit intelligi altitudo eiꝰ. Quicqͥd enĩ
non intellexeris: fugit me dicis. Ergo
fugit iterũ in montẽ ipse solus pͥmoge¬
nitus a mortuis: ascendens suꝑ omnesce¬
los. et interpellans pro nob̃. Interea il¬
lo sursum posito solo sacerdote magno
qui intrauit in interiora ueli. foris po¬

Expanded text:
quando cum eis loquebatur? Aliquid ergo sigquando cum eis loquebatur? Aliquid ergo significavit fugiendo. Quid est, fugit? Non potuit intelligi altitudo ejus. Quidquid enim non intellexeris, Fugit me, dicis. Ergo fugit iterum in montem ipse solus. Primogenitus a mortuis ascendens super omnes coelos, et interpellans pro nobis . 5. Interea illo qui intravit in interiora veli, foris po
Abbreviated transcription (Latin):
ria: & usq in fines t̾re. Uultis ut iam
exhibeam regnũ: Prius colligam qđ
exhibeam. Aititudinẽ amatis. & alcitu¬
dinẽ adipiscimini: s ꝑ humilitatẽ me
sequimini. Sic de illo etiã p̃dictũ est.
& congregatio popłoꝵ circundabit te.
et ꝓpt̾ hanc in altũ regredere: id est
ut circũdet te congregatio popłorum.
ut multos colligas: regredere in altũ.
Sic fecit: pauit et ascendit. Quare aũ
dictũ est fugit. neq enĩ si nollet ue¬
re teneretur. si nollet raperet᷑: qui si
nollet nec agnosceret᷑. Nam ut noue¬
ritis hoc myxtice factũ. non ex necessi¬
tate. sed ex significante disposi tione.
mͦ in con in consequenti uidebi tis. qr
eisdem turbis quȩ cũ quere  bant
apparuit. & cũ eis loquens. ꝑ multa
illis dixit. multa de pane cęli disputa¬
uit. Nonne cũ ipsis de pane disputais
erat: a quib ne teneret᷑ aufugerat.
Non gͦ et tune poterat agere ut ñ ab
eis apprehenderet᷑: quẽ admodũ postea

Expanded text:
ria, et usque in fines terrae . Vultis ut jam exhibeam regnum; prius colligam quod exhibeam: altitudinem amatis, et altitudinem adipiscemini; sed per humilitatem me sequimini. Sic de illo etiam praedictum est, Et congregatio populorum circumdabit te, et propter hanc in altum regredere ; id est, ut circumdet te congregatio populorum, ut multos colligas, regredere in altum. Sic fecit; pavit, et ascendit. 4. Quare autem dictum est, fugit? Neque enim vere si nollet teneretur, si nollet raperetur, qui si nollet nec agnosceretur. Nam ut noveritis hoc mystice factum, non ex necessitate, sed ex significante dispositione, modo in consequenti videbitis; quia eisdem turbis quae eum quaerebant apparuit, et cum eis loquens multa eis dixit, multa de pane coelesti disputavit: nonne cum ipsis de pane disputans erat, a quibus ne teneretur aufugerat? Non ergo et tunc poterat agere ut non ab eis comprehenderetur, quemadmodum postea
Abbreviated transcription (Latin):
in anno faciebat: illo gͦ sursũ posito.
discipłi in nauicula qͥd patiebant᷑: nã
illo in altis constituto: nauicła illa
eccłam presignabat. Si non hoc primo
in eccła intelligimꝰ qd̃ illa nauicula pa¬
tiebatur. non erant illa significantia:
sed simplicit̃ transeuntia. Si autẽ uide¬
mꝰ exprimi in eccła ueritatem illaꝵ sig¬

Expanded text:
agno, : illo ergo sursum posito, discipuli in navicula quid patiebantur? Nam illo in altis constituto, navicula illa Ecclesiam praesignabat. Si non hoc primo in Ecclesia intelligimus, quod illa navicula patiebatur; non erant illa significantia, sed simpliciter transeuntia: si autem videmus exprimi in Ecclesia veritatem illarum sig
Abbreviated transcription (Latin):
manna: notũ ẽ qͥd acceꝑint iuidei:
popłs ille isrł. N otũ ẽ quid illis plu¬
isset ds de celo: et nesciunt cathicu¬
mini qͥd accipiant xp̃iani. E rubes¬
cant gͦ qr nesciunt: transeant per
mare rubrũ. manducent manna :
ut qͦmͦ credidunt in nomine ih̃u:
sic se ipsis credat iħe. Id̾o intendice
frẽs mei ÷ qͥd respondeat iste qͥ noc¬
te uenit ad iħm. Qũauis ad iħm
uenerit : tam̃ qr nocte uenit. ad¬
huc de tenebris carnis sue loqͥtur.
Non intelligit qđ audit a dño. Ñ
intelligit qđ audit a luce: que il¬
luminat omnẽ hominem. uenientẽ
in hunc mundũ. Iam ei dñs dixit.
Nisi qͥs natus fuerit denuo: ñ uide

Expanded text:
manna: notum est quid acceperint Judaei, manna: notum est quid acceperint Judaei, populus iste Israel, notum est quid illis pluisset Deus de coelo; et nesciunt catechumeni quid accipiant Christiani. Erubescant ergo, quia nesciunt; transeant per mare rubrum, manducent manna: ut quomodo crediderunt in nomine Jesu, sic se ipsis credat Jesus. 5. Ideo intendite, fratres mei, quid respondeat iste qui nocte venit ad Jesum. Quamvis ad Jesum venerit, tamen quia nocte venit, adhuc de tenebris carnis suae loquitur. Non intelligit quod audit a Domino, non intelligit quod audit a luce, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Jam ei Dominus dixit, Nisi quis natus fuerit d
Abbreviated transcription (Latin):
reres ab illo. secutꝰ ait. E omnes
ꝑ moysen baptitati stꝰ: in nube &
in mari. Si gͦ figura maris tan¬
tũ ualuit: speties baptismi quan¬
tũ ualebit:Si qd̾ gestũ ẽ in figu¬
ra. traiectũ popłm ad manna ꝑdux̃:
qͥd exhibuit xp̃c in ueritate baptis¬
mi sui. traiecto ꝑ eũ popło suo: ꝑ
baptismũ suũ traicit credentes oc¬
cisis om̃ib peccatis. tamqͣm hostib
consequentib: sic̃ in illo mare om̃s
egyptii ꝑierunt. Quo traicit frẽs
mei: quo traicit ꝑ baptismũ iħe:
cuiꝰ figurã tẽ gerebat moyses qͥ
ꝑ mare traiciebat: quo traueit.
ad manna. Qdꝰ ẽ manna: ego
sũ inquit panis uiius. qͥ de celo
descendi. Magͥna accipiunt fideles:
iam traiecti ꝑ mare rubrũ. Q uare
rubrũ: Significabat mare illud
rubrũ: baptismũ xp̃i. Unde rubet
baptismꝰ xp̃i : nisi xp̃i sanguine con¬
secratꝰ : quo gͦ ꝑducit credentes ꝙ
baptiratos: Ad manna. Ecce dico:

Expanded text:
reres ab illo, secutus ait: Omnes reres ab illo, secutus ait: Omnes per Moysen baptizati sunt in nube, et in mari. Si ergo figura maris tantum valuit, species Baptismi quantum valebit? Si quod gestum est in figura, trajectum populum ad manna perduxit; quid exhibebit Christus in veritate baptismi sui, trajecto per eum populo suo? Per baptismum suum trajicit credentes, occisis omnibus peccatis, tanquam hostibus consequentibus, sicut in illo mari omnes Aegyptii perierunt. Quo trajicit, fratres mei? quo trajicit per Baptismum Jesus, cujus figuram tunc gerebat Moyses, qui per mare trajiciebat? quo trajicit? Ad manna. Quod est manna? Ego sum, inquit, panis vivus, qui de coelo descendi . Manna accipiunt fideles, jam trajecti per mare rubrum. Quare rubrum? Significabat mare illud rubrum baptismum Christi. Unde rubet baptismus Christi, nisi Christi sanguine consecratus? Quo ergo perducit credentes et baptizatos? Ad manna. Ecce dico
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd audiunt ab apło : fuistis ali¬
quando tenebre nẽ aut̃ lux in
dño: ut filii lucis ambulate. Et
item. N os aut qͥ diei sumꝰ: sobrui
simꝰ. O÷ gͦ renati st̃. noctis fuert̃:
& diei st̃. Tenebre fuert̃: et lum̃ st̃.
Iͥ am credit se illis iħe: & ñ nocte ue¬
niunt ad iħm. sicut nichodemꝰ. Non
in tenebris querunt diem. T̃ ales enĩ
iã etiam ꝓfitent᷑: accessit ad illo iħe.
facit in illis salutẽ. qr ipse dix̃. Ni¬
si qͥs manducauerit carnẽ meã. et
biberit sanguinẽ meũ: non habebit
in se uitã. & quod signũ crucis ha
domo magna st̃. Sed fiant ex seruis
filii. N on enĩ nichil st̃: qͥ iam ad
domũ magnã ꝑtinent. Q uando
aut marina manducauit popłs isrł
Cũ transisset mare rubũ. Ni are
rubrũ aut̃ qͥd significet: audi apoᷤ¬
tolũ. N olo aũ uos ignorare frẽs.
quia om̃s patres nr̃i sub nube fu
er̃t. et om̃s ꝑ mare transierunt.
Qͥd ꝑ mare transier̃t: quasi que¬

Expanded text:
quid audiunt ab Apostolo? Fuistis aliquid audiunt ab Apostolo? Fuistis aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino: sicut filii lucis ambulate : et iterum, Nos autem qui diei sumus, sobrii simus . Qui ergo renati sunt, noctis fuerunt, et diei sunt: tenebrae fuerunt, et lumen sunt. Jam credit se illis Jesus, et non nocte veniunt ad Jesum sicut Nicodemus, non in tenebris quaerunt diem. Tales enim jam etiam profitentur: accessit ad illos Jesus, fecit in illis salutem: quia ipse dixit: Nisi quis manducaverit carnem meam et biberit sanguinem meum, non habebit in se vitam . Et quod signum crucis habdomo magna sunt; sed fiant ex servis filii. Non enim nihil sunt qui jam ad domum magnam pertinent. Quando autem manna manducavit populus Israel? Cum transisset mare rubrum. Mare autem rubrum quid significet, audi Apostolum: Nolo autem vos ignorare, fratres, quia omnes patres nerunt, et omnes per mare transierunt . Ut quid per mare transierunt? quasi quae
Abbreviated transcription (Latin):
Sequit᷑. N emo enĩ potest hec signa
facere quȩ tu facis: nͥ fuerit d̾s cũ
es. Si gͥ nichodemꝰ de illis multis erat
qui erediderat in nomine eiꝰ: iã in
isto nichodemo attendamꝰ. quare iħe
non se credebat eis. Respondit ihe
et dix ei. Am̃ am̃ dico tͥ. nisi qͥs re
natus fuerit denuo: ñ potest iude¬
re regnũ dei . I psis gͦ se credit ihe.
qͥ nati fuerit᷑ denuo. Ecce illi cre¬
did̾ant in eũ: & iħe non se crede¬
bat eis. Tales st̃ om̃s cathicumini:
ipsi iam credunt in nomine xpisti:
s̃ iħe ñ se credit illis. Intendat &
intellegat caritas ur̃a. Si dixerimꝰ
dere potest. Credo. Et signat se.
ham erucẽ xp̃i portat in fronte: &
ñ erubescit de cruce dñi sui. Ecce
credidit in nomine eiꝰ. I nt̾rogemꝰ
eũ. Manducas carnẽ filii hominis:
& bibes sanguinẽ filii hominis:
uenit. E hoc forte ad re ꝑtinet.
A d ddnm̃ uenit: & nocte uenit. Ad
lucẽ uenit: & in tenebris uenit.
Renati autẽ ex aqua et sp̃u scõ:

Expanded text:
itur, Nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. Si ergo Nicodemus de illis multis erat qui crediderant in nomine ejus, jam in isto Nicodemo attendamus quare Jesus non se credebat eis. Respondit Jesus, et dixit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis natus fuerit denuo, non potest videre regnum Dequi nati fuerint denuo. Ecce illi qui crediderant in eum, et Jesus non se credebat eis; tales sunt omnes catechumeni. Ipsi jam credunt in nomine Christi, sed Jesus non se credit illis. Intendat et intelligat charitas vestra. Si dixerimus ? respondet, Credo, et signat se, jam crucem Christi portans in fronte, et non erubescit de cruce Domini sui: ecce credit in nomine ejus. Interrogemus eum: Manducas carnem filii hominis, et bibis sanguinem filii hominis? venit; et hoc forte ad rem pertinet. Ad Dominum venit, et nocte venit: ad lucem venit, et in tenebris venit. Renati autem ex aqua et Spiritu,
Abbreviated transcription (Latin):
uentrẽ matris sue iterũ introire
et renasci: non nouerat iste nisi
unã natiuitatem : ex adam & eua.
Ex ło et eccła: ñdum nouerat. Ñ
nouerat nͥ eos parentes qͥ generats
ad mort̾ẽ: nondũ nouerat eos pa¬
rentes. qͥ generant ad uitã: Non
nouerat nisi eos parentes qͥ gene¬
rant successuros: nondũ nouerat
eos qͥ semꝑ uiuentes generant ꝑ¬
mansuros. Cũ gͦ sint due natiui¬
tates: ille unã intelligebat. Una
ẽ de t̾ra : alia ẽ de celo. U na ẽ
de carne: alia ẽ de spũ. Una est
de mortalitalite : alia de et̾nitate.
U na de masculo et femina: alia de
đo et eccła. S ipse due : singule
st̃. N ec illa potest repeti: nec illa.
Recte intellexit nichodemꝰ: s na¬
tiuutatem carnis. Sic et tu intel¬
lege natiuitatẽ sp̃ẽ : qͦm intellex̃
nichodemꝰ natiuitatẽ carnis. Qͥd
nichodemꝰ intellexit: nũqͥd pot̃

Expanded text:
ventrem matris suae iterum introire, et nasci? Non noverat iste nisi unam nativitatem ex Adam et Eva; ex Deo et Ecclesia nondum noverat: non noverat nisi eos parentes qui generant ad mortem; nondum noverat eos parentes qui generant ad vitam: non noverat nisi eos parentes qui generant successuros; nondum noverat eos qui semper viventes generant permansuros. Cum ergo sint duae nativitates, ille unam intelligebat. Una est de terra, alia de coelo; una est de carne, alia de Spiritu; una est de mortalitate, alia de aeternitate; una est de masculo et femina, alia de Deo et Ecclesia. Sed ipsae duae singulae sunt; nec illa potest repeti, nec illa. Recte intellexit Nicodemus nativitatem carnis: sic et tu intellige nativitatem spiritus, quomodo intellexit Nicodemus nativitatem carnis. Quid Nicodemus intel
Abbreviated transcription (Latin):
tra illa. uoce om̃iũ. D nẽ: ad quẽ
ibimꝰ : uerbũ uite et̾ne habes.
Bene sapuit in ore ipsius: caro dñi
Oñs autem exposuit eis & dix̃. Sp̃e
est qͥ uiuificat. Cũ dixisset nͥ qͥs
manducauerit carnẽ meã. & bi¬
berit sanguinẽ meũ. non habebit

Expanded text:
tra illa, voce omnium, Domine, ad quem tra illa, voce omnium, Domine, ad quem ibimus? Verba vitae aeternae habes. Bene sapuit in ore ipsius caro Domini. Dominus autem exposuit eis, et dixit, Spiritus est qui vivificat: cum dixisset, Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sang
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ meũ. non habebit in se uitã:
scandalitati st̃ quidã qͥ eũ sequebã¬
tur : et dixert apud semetipsos.
Durus ẽ hic sermo. Qͥs potest eũ
audire: putabant eni hoc dicere
iħm. qđ eũ possent concisũ sicut
agnũ coquere & manducare. Ab¬
horrentes a uerbis eiꝰ recesser̃t: et an¬
quit᷑. & dñs ipse remansit. cũ .xiiͣ.
& illi ad eũ. Onẽ: ecce illi dimise¬
runt te. Et ille. N ũqͥd & uos uul¬
tis abire: ostendere uolens qr ipse
illis erat necessariꝰ. ñ illi erant xͦ
malũ xp̃o non erit. Audi uocem
psalmi. Dixi dño. d̾s m̃s es tu:¬
Si fueris sine dõ: minor eris. Si fu¬
eris cũ dõ: maior ds ñ erit. Ñ
ex te ille maior: s tu sine illo mi¬
nor. Cresce gͦ in illo: noli te subtͤ¬
here. ut quasi ille deficiat. Refi¬
cieris si accesseris : deficies si reces¬
seris. Integer manet te accedente
integer manet te recedente. Cũ
gͦ dixisset discipłis. nũquid & uos
uultis ire : respondit petrus. pe¬

Expanded text:
nem meum, non habebit in se vitam; scandalizati sunt quidam qui eum sequebantur, et dixerunt apud semetipsos, Durus est hic sermo; quis potest eum audire? Putabant enim hoc dicere Jesum, quod eum possent concisum sicut agnum coquere, et manducare: abhorrentes a verbis ejus, recesserunt, et amquitur: Et Dominus ipse remansit cum duodecim: et illi ad eum, Domine, ecce illi dimiserunt te; et ille, Numquid et vos vultis abire? Ostendere volens quia ipse illis erat necessarius, non illi erant Christo malum Christo non erit. Audi vocem Psalmi: Dixi Domino, Deus meus es tuSi fueris sine Deo, minor eris; si fueris cum Deo, major Deus non erit. Non ex te ille major, sed tu sine illo minor. Cresce ergo in illo, noli te subtrahere, ut quasi ille deficiat. Reficieris, si accesseris; deficies, si recesseris. Integer manet te accedente, integer manet et te cadente. Cum ergo dixisset discipulis, Numquid et vos vultis abire? respondit Petrus, pe
Abbreviated transcription (Latin):
ipse enĩ sciebat quid ẽẽt in hoĩe.
Plus nouerat artifex qͥd eẽt in
opere suo: quã ipsũ opus. quid
esset in semetipso. Creator hoĩs
nouerat qͥd eẽt in homine: qd̾
ipse creatus homo non nouerat.
Nonne hoc ꝓbamꝰ de petro qr ñ nori¬
rat qͥd in ipso esset: quando dix̃. tecũ¬
ero usq ad mortem: audi qi dñs no¬
uerat quid esset in homine.: Tu ma¬
cũ eris usq ad mortẽ : amen amen
dico tͥ pͥus quã gallus cantet ter me
negabis. H omo gͦ nesciebat qͥd eẽt
in se: sed creator hominis nouerat
qͥd esset in homine. Crediderant ca¬
men in nomine eiꝰ multi: & ipse ihe
non se credebat eis. Q uid dicimus
fres:  forte consequentia indicabt̾
nobis qͥd sͥ uult mysteriũ istoꝵ u̾
boꝵ. Q uia crediderant in eũ hoĩes.
manifestũ est. uerũ est. Nemo du¬

Expanded text:
ipse enim sciebat quid esset in homine. ipse enim sciebat quid esset in homine. Plus noverat artifex quid esset in opere suo, quam ipsum opus quid esset in semetipso. Creator hominis noverat quid esset in homine, quod ipse creatus homo non noverat. Nonne hoc probamus de Petro, quia non noverat quid in ipso esset, quando dixit, Tecum usque ad mortem? Audi quia Dominus noverat quid esset in homine: Tu mecum usque ad mortem? Amen, amen dico tibi, priusquam gallus cantet, ter me negabis . Homo ergo nesciebat quid esset in se; sed Creator hominis noverat quid esset in homine. Crediderunt tamen in nomine ejus multi, et ipse Jesus non se credebat eis. Quid dicimus, fratres? Forte consequentia indicabunt nobis quid sibi vult mysterium verborum istorum. Quia crediderant in eum homines, manifestum est, verum est: nemo du
Abbreviated transcription (Latin):
nazarenum. E ille. Ego sum. Hac
uoce audita: redier̃t retro & oeci¬
derunt. In eo qd̵ eos respondens
deiecit: ostendit potestatem. E in
eo qđ ab eis cõprehensus est: osten¬
dit uoluntatem. Ergo qđ passus ẽ.
miscłie fuit. Traditus ẽ enĩ ꝓpt̃
delicta nr̃a: et surrexit ꝓpt̃ uisti¬
ficationẽ nram. Audi u̾ba ipsius.
Potestatem habeo ponendi animã
meam: et potestatem habeo iterũ
sumendi eam. N emo tollit eam ã
me: s ego pono eam a meipso: ut
iterũ sumam eam. Cũ gͦ haberet
tantam postestatẽ. cũ eam dictis
p̃dicaret. factis ostenderet: qͥd sͥ
uult qd̃ ñ se credebat eis iħe: qua¬
si aliqͥd nolenti nocituri : aut ali¬
qͥd nolenti facturi: p̃sertim quia
iam crediderant in nomine eus:
E de ipsis dicit eugłista. credidunt
in nomine eiꝰ : de quib dicit. ip¬
se aut non credebat semeͬipsum
illis. Quare: qd̾ ipse nosset om̃s.¬
et quia opus illi non erat ut qͥs
testimoniũ ꝑhiberet de homine:

Expanded text:
Nazarenum. Et ille: Ego sum. Hac Nazarenum. Et ille: Ego sum. Hac voce audita, redierunt retro, et ceciderunt . In eo quod eos respondens dejecit, ostendit potestatem; ut in eo quod ab eis comprehensus est, ostenderet voluntatem. Ergo quod passus est, misericordiae fuit. Traditus est enim propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Audi verba ipsius: Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam: nemo tollit eam a me, sed ego pono illam a meipso, ut iterum sumam eam . Cum ergo haberet tantam potestatem, cum eam dictis praedicaret, factis ostenderet; quid sibi vult quod non se credebat eis Jesus, quasi aliquid nolenti nocituris, aut aliquid nolenti facturis, praesertim quia jam crediderant in nomine ejus? Et de ipsis dicit Evangelista, Crediderunt in nomine ejus, de quibus dicit, Ipse autem Jesus non credebat semetipsum eis. Quarei non erat ut quis testimonium perhiberet de homine;
Abbreviated transcription (Latin):
Quid sibi hoc uult. illi credebant
in nomine eius: et ipse ih̾e ñ cre¬
debat semetipsum eis:ᷤ an forte ñ
crediderant. et fingebant se credis¬
se: & ꝓpterea iħ̾e non se credebat
eis: Sed non diceret exgłista mul¬
ti credidunt in nomine eius: nisi
uerũ illis testimonium ꝑhiberet.
Magna gͦ res: et mira res. C redunt
credit hominib. Presertim q filiꝰ
di est: utiq uolens passus est. &¬
si nollet nũquã pateret᷑: qͥs nollet
nec nasceretur. Si autẽ hoc solum
uellet. nasceret᷑ tantũ. et ñ moreret᷑
eum tenere. discessit ab eis. Loqͥt᷑
eugłm. Et eũ uoluissent eũ de u̾¬
tice montis p̃cipitare : discessit ab
eis illesus. E quando uenerunt ad
eũ comp̃hendendũ iam uenditum
as uida ꝓditore cũ ille se putaret
in potestate se habere tradere ma¬
gistrũ suĩ et dnm suũ. et ibi
ostendit dñs uoluntate se pati. ñ
necessitate. N am cũ eum iudei com¬
p̃hendere uoluissent: dix̃ illis. Qͥ d
queritis: & illi dixerunt. Ihesum

Expanded text:
Quid sibi ergo hoc vult, Illi credebant in nomine ejus; et, Ipse Jesus non credebat semetipsum eis? An forte non crediderant ei, et fingebant se credidisse, et propterea Jesus non se credebat eis; Sed non diceret Evangelista, Multi crediderunt in nomine ejus, nisi verum illis testimonium perhiberet. Magna ergo res, et mira res: credunt hcredit hominibus. Praesertim quia Filius Dei est, utique volens passus est; et si nollet, nunquam pateretur; qui si nollet, nec nasceretur: si autem hoc solum vellet, ut nasceretur tantum, et non moreretur, m voluissent eum tenere, discessit ab eis; loquitur Evangelium: Et cum voluissent eum de vertice montis praecipitare, discessit ab eis illaesus . Et quando venerunt ad eum comprehendendum, jam venditum a Juda traditore, cum ille putaret in potestate se habere, tradere magistrum et Dominum suum; et ibi ostendit Dominus voluntate se pati, non necessitate. Nam cum eum comprehendere Judaei voluissent, dixit illis: Quem quaeritis? At illi dixerunt: Jesum
Abbreviated transcription (Latin):
nerat in mysterio rursus agnos¬
ncit. Tunc eniꝰ agnouit. quando
illud qd̃ peꝑit moriebatur. Non e¬
nĩ moriebatur ꝑ qđ facta erat ma¬
ria: sed moriebatur qd̵ factũ erat
ex maria. Non moriebat᷑ etͣnitas di¬
uinitatis: sed moriebat᷑ infirmitas
carnis. Illud gͦ respondit discernens
in fide credentiũ. quis. qua uenerit.
Uenit enĩ ꝑ matrẽ feminã ds̃. & dñs

Expanded text:
nerat, in mysterio rursus agnosnerat, in mysterio rursus agnoscit. Tunc enim agnovit, quando illud quod peperit moriebatur. Non enim moriebatur per quod facta erat Maria, sed moriebatur quod factum erat ex Maria: non moriebatur aeternitas divinitatis, sed moriebatur infirmitas carnis. Illud ergo respondit, discernens in fide credentium, quis, qua venerit. Venit enim per matrem feminam, Deus et Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
bebat : secdm qđ homo erat habe¬
bat. Alat̃ gͦ erat carnis: mater
humanitatis. mat̾ infirmitatis.
quã suscepit ꝓpt̾ nos. Miraculũ
aut̃ qd̃ facꝰturus erat. scđm diui¬
nitatẽ facturus erat. ñ seđm infir¬
id qd̃ infirmꝰ natꝰ erat: sed infir¬
mũ dĩ. fortiꝰ ÷ hominib. Miracłm
g exigebat mat̾. At ille tamquã
ñ agnoseit uiscera humana. oꝑa¬
turus facꝰta diuina. tãquã dicen᷑.
qd̃ de me facit miraculũ ñ tu
geniusti. Diuinitate᷑ meã non tu
genuisti. Sed quia genusti infir¬
mitate᷑ meam: tunc te cognoscam
cũ ipsa infirmitas pendebit in
eruee. Hoc ẽ enĩ nͣdum uenit hora
mea. Tunc enĩ cognouit. qui utiq
semꝑ nͨ erat: & antequã de illa na¬
tus ẽẽt in p̃destinatione nouerat
matrẽ. Et antequã ipse ds̃ crea¬
ret de qua ipse homo erearetur.
nouerat matre᷑. Sed ad quandã
horam in misterio ñ agnoscit:
& ad quandã horã que ñdũ ue¬

Expanded text:
bebat; secundum quod homo erat, habebebat; secundum quod homo erat, habebat. Mater ergo erat carnis, mater humanitatis, mater infirmitatis quam suscepit propter nos. Miraculum autem quod facturus erat, secundum divinitatem facturus erat, non secundum infirquod infirmus natus erat. Sed infirmum Dei fortius est hominibus . Miraculum ergo exigebat mater; at ille tanquam non agnoscit viscera humana, operaturus facta divina; tanquam dicens, Quod de me facit miraculum, non tu genuisti, divinitatem meam non tu genuisti: sed quia genuisti infirmitatem meam, tunc te cognoscam, cum ipsa infirmitas pendebit in cruce: hoc est enim, Nondum venit hora mea. Tunc enim cognovit, qui utique semper noverat. Et antequam de illa natus esset, in praedestinatione noverat matrem; et antequam ipse Deus crearet, de qua ipse homo crearetur, noverat matrem: sed ad quamdam horam in mysterio non agnoscit; et ad quamdam horam quae nondum ve