comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
telligebas heri modieũ intelligis hodie am¬
plius. intelliges cras multo ampliꝰ. lumen
ipsũ di crescit inte. ita uelut ds crescit. qui
semꝑ ꝑfectus man&. quead modu si curaren¬
tur alicuiꝰ ocłĩ expͥstina cecitate. & inciꝑ&.
uidere paulułu lucis. & alia die plus
& t̃tia die ampluis. uideretur ation illa lux
crescere. lux tam̃ ꝑfecta ẽ. siuie ip̃ se uudeat.
siue non uideat. Sic & ẽ interior homo. ꝓfiẽ
quidem indo. & deus in illo uidet᷑ crescere.

Expanded text:
telligebas heri modicum, intelligis hodie amtelligebas heri modicum, intelligis hodie amplius, intelliges cras multo amplius: lumen ipsum Dei crescit in te; ita velut Deus crescit, qui semper perfectus manet. Quemadmodum si curarentur alicujus oculi ex pristina caecitate, et inciperet videre paululum lucis, et alia die plus videret, et tertia die amplius, videretur illi lux crescere: lux tamen perfecta est, sive ipse videat, sive non videat. Sic est et interior homo: proficit quidem in D
Abbreviated transcription (Latin):
non accepisti: Si aũ accepisti quid głaris. qͣsi
ñ acceꝑis. Incelligat gͦ homo qui accepit. qͥ
uolebat suũ dicere. quod non ẽ eiꝰ. & minuat᷑
Bonũ enĩ ẽ illi. ut ds in illo głificetur: ipse ĩ se
minuatur. ut indo augeatur: Hec testimonia.
minutus. xp̃c incruce exaltatus. ut & ibi appa¬
reus. quid ẽ ilłu oport& crescere. me aũ minui.
Deinde natus ẽ iħc cum iam inciꝑet dies
crescere. natus ẽ ioħes quando ceꝑunt mi¬
nui dies. attestata ẽ ipsascriptura. & ipse pas¬
siones. u̾bi ioħis dicentis. illũ oport& crescere.
dic̃ apłs. hoc diẽ scriptura sc̃a. qui głatur in
dno głetur. Inte uis głari. crescere uis s ma-¬
lo tuo. male cresces. Qui gͥ male cresẽ. iuste
minuitur: Crescat g̾ ds qui semꝑ ꝑfectus ẽ.
crescat inte. Quanto enĩ magis intelligis d̃m
& quanto magis capis. uidetur inte crescere
ds̃. Ipse aũ non crescit. s semꝑ ꝑfectus ẽ. In¬

Expanded text:
non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris quasi non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? Intelligat ergo homo quivolebat suum dicere quod non est ejus, et minuatur. Bonum est enim illi ut Deus in illo glorificetur, ipse in se minuatur, ut in Deo augeatur . Haec testimonia, istus in cruce exaltatus; ut et ibi appareret quid est, Illum oportet crescere, me autem minui. Deinde natus est Christus cum jam inciperent crescere dies, natus est Joannes quando coeperunt minui dies. At testata est ipsa creatura et ipsae passiones verbis Joannis dicentis, Illum oportet crescere, dicit Apostolus, hoc dicit Scriptura sancta: Qui gloriatur, in Domino glorietur . In te vis gloriari? crescere vis: sed malo tuo male crescis. Qui enim male crescit, juste minuitur. Crescat ergo Deus qui semper perfectus est, crescat in te. Quanto enim magis intelligis Deum, et quanto magis capis, videtur in te crescere Deus: in se autem non crescit, sed semper perfectus est. In
Abbreviated transcription (Latin):
cittẽ . S & pͥueri eẽnt ambo. ñ dieeret. illũ¬
aũ oport& crescere. me aũ minui. s dicere
erant nullam distingunt ecatẽ. magis illã
unraenit lectio. quã aspectio. Quid ẽ gͦ ilłu
oport& crescere. meañ minui. Magnum
hoc saeramentũ. intelligat karitas ur̃a.
Ante qũa uenine. dñs iħc. homines głabant᷑
dese uenit ille homo. ut minueret᷑ hominis
gła & augeret᷑ gła dĩ. Et eñĩ uenit ile sine pec¬
cato. & inuenit om̃s cũ peccato. Si si sic uenit
ille ut dimitere peccata. ds largiatur. ut ho
conficeatur: Et enĩ confessis hominis. humi¬
litas hominis. Miseratiodĩ altitudo di. Sigͦ
noscat homo humilitatẽ suã. & ds faciat mi¬
serieordiã suã. Illũ oport& crescere. me autẽ
minui. hoc ẽ ilłu oport&. dare. me aũ acci¬
pere. Iulũ oport& głificari. me aũ confiteri.
Intelligat ħo gradu suũ. & confiteat᷑ deo. &
audiat apłm dicentẽ homini suꝑbienti. &
elato extollere se uolenti. Quid enĩ habes qđ

Expanded text:
et si pueri essent ambo, non diceret, Illum oportet crescere, me autem minui; sed diceret, rerant, nullam distinguunt aetatem; magis illud invenit lectio quam aspectio. 5. Quid ergo est, Illum oportet crescere, me autem minui? Magnum hoc sacramentum! intelligat Charitas vestra. Antequam veniret Dominus Jesus, homines gloriabantur de se: venigloria, et augeretur gloria Dei. Venit ille sine peccato, et invenit omnes cum peccato. Si sic venit ille, ut dimitteret peccata: Deus largiatur, homo confiteatur. Etenim confessio hominis, humilitas hominis: miseratio Dei, altitudo Dei. Si ergo noscat homo humilitatem suam, et Deus faciat misericordiam suam. Illum oportet crescere, me autem minui: hoc est, illum oportet dare, me autem accipere; illum oportet glorificari, me autem confiteri. Intelligat homo gradum suum, et confiteatur Deo, et audiat Apostolum dicentem homini superbienti et elato, extollere se volenti: Quid enim habes quod
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicas. Rinc tibi cõmendatur suꝑeminentia.
& sũmitas karitatis tanta ut maior eẽ ñ possit.
Qũe enĩ misit d̾s uerba di loquitur. Noc utiq
dexp̃o dicebat. ut se ab illo distinguere. Quiã
O. re inaqua. Et deillo dictũ ẽ. Ecce mitto angłm
meũ. ante te qui p̃parabit uiã tuã. Nonne &
ipse uerba dĩ lo quitur: Dequo eciã dictũ est.
nẽ dex̃ eum dicisse accipimꝰ: Quẽ enĩ misit d̃s
u̾ba dĩ loquitur. S uide quid aditingat. Non
enĩ adm̃surã dat d̾s sp̃m. suid ẽ hoi : uon .n.
ad mensuram dat ds sp̃m. Inuenimꝰ quia ad-

Expanded text:
et dicas. Hinc tibi commendatur supereminentia et dicas. Hinc tibi commendatur supereminentia et summitas charitatis tanta, ut major esse non possit. 10. Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur. Hoc utique de Christo dicebat, ut se ab illo distingueret. Quid angelum meum ante te, et praeparabit viam tuam . Nonne et ipse verba Dei loquitur, de quo etiam dictum est  eum dixisse accipimus, Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur? Sed vide quid adjungat: Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum. Quid est hoc, Non enim ad mensuram dat Deus Spiritum? Invenimus quia ad
Abbreviated transcription (Latin):
moniũ. Hostis quia multi crediderunt. gñ
om̃a que habebant. adpedes apłoꝵ uendita
posuerunt ut distriburent᷑ unicuiq sieut¬
cuiq opus erat. Et deilla congregatione sc̃oꝵ qͥd
diẽ scriptura. Erat illis anima una & cor unũ
indno. Si karitas detot animis fec̃ anim̃a unã.
& decot cordib fecit cor unĩi. quanta ẽ karitas
int̾ patrem. & filiũ. Maior utiq põt̃ eẽ. quam
iñt illos homines. quib erat cor unũ. Sigͦ
multoꝵ fratrũ cor unũ ꝓpt̃ karitatẽ. & multox
frm anima una ꝓpt̾ karitatẽ. ds pat̃. & ds̃ filiꝰ
diclurus es quia duo sunt: Si duo dii sunt
non est ibi sũma karitas. Si enĩ hic tanta ka¬
utas ẽ ut anim̃a tuam & animã amici tui
unã faciat animã. quomodo ibi non ẽ unus
ds pat̃. & silius: Absit ut hoc sentiat fides
non fccta. Prossus quantũ ercellat karitas
illa hinc intelligite. Multe anime sunt mul-¬
toꝵ hominũ. & si se diligunt una anrina ẽ.

Expanded text:
monium. Nostis quam multi crediderunt, quando monium. Nostis quam multi crediderunt, quando omnia quae habebant, ad pedes Apostolorum vendita posuerunt, ut distribueretur unicuique sicut opus erat: et de illa congregatione sanctorum quid dicit Scriptura? Erat illis anima una et cor unum in Domino . Si charitas de tot animis fecit animam unam, et de tot cordibus fecit cor unum, quanta est charitas inter Patrem et Filium? Major utique potest esse quam inter illos homines quib fratrum cor unum propter charitatem, et multorum fratrum anima una propter charitatem; Deus Pater et Deus Filius, dicturus es quia duo sunt? Si duo dii sunt, non est ibi summa charitas. Si enim hic tanta charitas est, ut animam tuam et animam amici tui unam animam faciat; quomodo ibi non est unus Deus Pater et Filius? Absit ut hoc sentiat fides non ficta. Prorsus quantum excellat charitas illa, hinc intelligite. Multae animae sunt multorum hominum, et si se diligunt, una anima est;
Abbreviated transcription (Latin):
pot̃ dieere quod ueritatis ẽ. nisi illuminet᷑
& inuenis. Quui enĩ accipit testimoniũ eius
signautt quia deus uerarẽ. Quis: Ipse qui de
celo uenit & suꝑ om̃s ẽ. ds uerar est. S si nõ
duintelligis dm. nondum accepisti testimoni¬
ũ eius. aecipe. & signa. Presument̃ intelligis.
definient̃ agnoscis quia deus uerar ẽ. Qũe .N
misit ds uerbadĩ loquitur. Ipse ẽ ds uerar.
& misit illũ ds. Is̃ misit dm. iunge ambos
unus ds. Ds̃ uerax missus adõ. Desingłis in¬
t̃roga ds̃. & deambob int̾roga ds. sunt non
singuli ds̃. & ambo di. s singłs quisq deus.
& ambo ds. T̃ anta eñ ibiẽ karitas sp̃s scĩ.
tanta par unitatis. ut de singłis cũ introga¬
tur ds tibi respondeatur. Detrinitate cũ int̃¬
rogaretur. ds tibi respondebatur. Si enĩ sp̃s
quantomagis filiꝰ equalis acherens patri.
simul cũ illo unus ds ẽ. Audite alterũ testi¬

Expanded text:
potest dicere quod veritatis est, nisi illuminetur potest dicere quod veritatis est, nisi illuminetur et invenis: Qui enim accepit testimonium ejus, signavit quia Deus verax est. Quis? Ipse qui de coelo venit et supra omnes est, Deus verax est. Sed si nondum illum intelligis Deum, nondum accepisti testimonium ejus: accipe, et signas, praesumenter intelligis, definienter agnoscis quia Deus verax est. 9. Quem enim misit Deus, verba Dei loquitur. Ipse est Deus verax, et misit illum Deus: Deus misit Deum. Junge ambos, unus Deus, Deus verax missus a Deo. De singulis interroga, Deus: et de ambobus interroga, Deus. Non singuli Deus et ambo dii, sed singulus quisque Deus et ambo Deus. Tanta enim ibi est charitas Spiritus sancti, tanta pax unitatis, ut de singulis cum interrogatur, Deus tibi respondeatur; de Trinitate cum interrogatur, Deus tibi respondeatur. Si enim spiritus quanto magis Filius aequalis adhaerens Patri simul cum illo unus Deus est? Audite alterum testi
Abbreviated transcription (Latin):
illũ in insidelitate sua ait. Testimoniũ eius qͥ
uenit decelo nemo accepit. Quoꝵ nemo. Eoꝵ
qui ad simstram futuri sunt. eorũ quib dicet᷑
ite Niegnẽ ec̃nũ. qui p̃paratus ẽ diabolo & an¬
głis eiꝰ Quig accipiunt: Illi qui adderteram
futuri sunt. illi quib diectur uenite bene¬
dicti patris mei ꝑcipite regnũ quod uobis p̃¬
paratũ ẽ aborigine mundi. attendite ergo ĩ
sp̃u diuisioñe. ingenere aũ humano cõmisti¬
oñe & quod nonđu locis separatũ ẽ. separaũ
intellectu. separauit coidis aspectu. & iudit
duos ppłos infideliũ. & fideliũ. attendit. fide
les & ait. Qui decelo uenit suꝑ om̃s ẽ. & quod
uidit & audiuit loquitur. & testimoniũ eiꝰ
nemo accipit. Demñ tulit se asinistra. & asper̃
addexteram & secutus ait. Qui acceͥpit testi¬
moniũ eius signauit quia ds uerar ẽ. Quid
est signauit quia ds uerax ẽ. nisi homo men¬
daxẽ. & deus uerarẽ: quia nemohominum

Expanded text:
illum in infidelitate sua, ait, Testimonium ejus qui illum in infidelitate sua, ait, Testimonium ejus qui venit de coelo, nemo accipit. Quorum nemo? Eorum qui ad sinistram futuri sunt, eorum quibus dicetur, Ite in ignem aeternum qui praeparatus est diabolo et angelis ejus. Qui ergo accipiunt? Illi qusunt, illi quibus dicetur, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi . Attendit ergo in spiritu divisionem, in genere autem humano commixtionem; et quod nondum locis separatum est, separavit intellectu, separavit cordis aspectu; et vidit duos populos, fidelium et infidelium: a de coelo venit, supra omnes est: et quod vidit et audivit, hoc testatur; et testimonium ejus nemo accipit. Deinde transtulit se a sinistra, et aspexit ad dexteram, et secutus ait, Qui accepit testimonium ejus, signavit quia Deus verax est. Quid est, signavit quia Deus verax est, nisi, homo mendax est, et Deus verax est? Quia nemo hominum
Abbreviated transcription (Latin):
et uidit hoc testatur. ꝙ testimonium eiꝰ nemo
accepit Si nemo ut quid uenit: Quorundam qͦ
nemo. Est quidam ppłs p̃paratus ad iram d̾i dãp¬
nandus cum diabolo. hoꝵ nemo accipit testimo¬
nium xp̃i. Nam si omnino nemo. nullus homo
quid est qđ sequit᷑. Qui aͣccipit testimonium
eꝰsignauit quia d̃s uerar ẽ : serte gͦ nemos ẽ.¬
uic tu ipse dicis Qui accipit testimonium eius
ad hoc p̃cognitus. Qui sint enun credituri: et
qui ñ sint creclituri nouit d̾s. Qui sint ꝑseriera.¬
turi in eo. qđ credidetunt. & qui sunt lapsuri.
nouit ds. Enumerati sunt do om̃s frituri inui¬
tam eõiam. & nouit ia ilłu ꝓpłm distinctum
& ipse nouit. & ꝓpħ̃is dedit nosse ꝑsp̃m suũ.
dedit & ioħ̃i. Aitendebat gͦ ioħes. non ocło suo.
Nam quantũ ad ipsũ ꝑtin& t̾ra ẽ. & det̾ra lo¬
quit᷑. s inea gr̃a sp̃e quam accepit adõ. uidit
quendam ppłm impiũ. infidele. Attendens

Expanded text:
et audivit, hoc testatur; et testimet audivit, hoc testatur; et testimaccepit. » Si nemo, ut quid venit? Quorumdam ergo nemo. Est quidam populus praeparatus ad iram Dei, damnandus cum diabolo: horum nemo accepit testimonium Christi. Nam si omnino nemo, nullus hoquid est quod sequitur Qui accipit testimonium ejus, signavit quia Deus verax est. Certe ergo nemo, si tu ipse dicis, qui accepit testimonium ejus, ad hoc praecognitus. Qui sint enim credituri, et qui non sint credituri, novit Dominus; qui sint perseveraturi in eo quod crediderint, et qui sint lapsuri, novit Deus; et numerati sunt Deo omnes futuri in vitam aeternam; et novit jam illum populum distinctum. Et si ipse novit, et Prophetis dedit nosse per Spiritum suum, dedit et Joanni. Attendebat ergo Joannes, non oculo suo; nam quantum ad ipsum pertinet, terra est, et de terra loquitur: sed in ea gratia Spiritus, quam accepit a Deo, vidit quemdam populum impium, infidelem; attendens
Abbreviated transcription (Latin):
loquens lingũa non querer&. & genus elo¬
citionis non assumer&. quom auditus ẽ
afilio. cum ipsum filiũ locutus sit ds̃: Quomͦ
enĩ uerbũ quod loqueris incorde habes. & a¬
put te ẽ. & ipsa conceptio sp̃alis ẽ. nam sieut
sillabas diuidatur: s manet inconceptione
cordis. & inspectaculo mentis. sic ds edidit
uerbũ. hoc ẽ genuit filiũ. Et tu quidẽ extẽpe
gignis uerbũ eciam ineorde. ds sine temꝑe
genuit filiũ. perquẽ creauit omnia temꝑa.
Cum gͦ uerb̃u dĩ filiꝰ sit filius aũ locutꝰ ẽ nob̃.
non uerb̃u suũ. s uerbũ patris. se nob̃ loqui
uoluit qui u̾bũ patris loquebat᷑. Nec gͥ quo¬
modo decuit. & oportuit dĩc ioħes. quomͦ
potiumꝰ. nos exposuimꝰ sui adcor nũdu ꝑ¬
uenit. dignus deranta re intellectꝰ. habet qͦse
conuertat. hab& quo puls&. hab& aquo que¬
rat. hab& a quo petat. hab& a quo accipiat.
Qui decelo uenit supra om̃s ẽ. et quod audiuit

Expanded text:
loquens, linguam non quaereret, et genus loloquens, linguam non quaereret, et genus locutionis non assumeret, quomodo auditus est a Filio, cum ipsum Filium sit locutus Deus? Quomodo enim tu verbum quod loqueris, in corde habes, et apud te est, et ipsa conceptio spiritualis est nam sicut syllabas dividatur, sed manet in conceptione cordis et in speculo mentis: sic Deus edidit Verbum, hoc est, genuit Filium. Et tu quidem ex tempore gignis verbum etiam in corde: Deus sine tempore genuit Filium, per quem creavit omnia tempora. Cum ergo Verbum De Filius sit, Filius autem locutus est nobis, non verbum suum, sed Verbum Patris, se nobis loqui voluit, qui Verbum Patris loquebatur. Hoc ergo quomodo decuit, et oportuit, dixit Joannes: quomodo potuimus, nos exposuimus. Cui ad cor nondum pervenit dignus de tanta re intellectus, habet quo se convertat, habet quo pulset, habet a quo quaerat, habet a quo petat, habet a quo accipiat. 8. Qui de coelo venit, supra omnes est: et quod vidit
Abbreviated transcription (Latin):
sr̃ẽs. Ds̃ cum loqueretur: adhibuit uocẽ. adbibu¬
it sonos. adhibuit sillabas: Si adhibuit ista.
qua lingua locutus est. hebrea. an greca. an
latina: Ibi necessario lingue. ubi distinctio
gentiũ. Ibi aũ nemo pot dicere illa lingua.
uel illa lingua locutũ eẽ dm. Cor tuũ attende.
quando concipis uerbũ quod dicas. Dicam
enĩ si pot̾o quod innobis attendamꝰ. non un
illud comp̃bendamus. Quando gͦ concipis
uerbũ quod ꝓferas. rẽ ius dicere. & ipsa rei
conceptio incorde tuo. iã u̾bũ ẽ. Numłu ꝓ¬
cessit. s iã natũ ẽ in corde. & manet ut ꝓcedat
Attendis aũ ad quẽ ꝓcedat cum loquaris.
Si latinus est uocẽ latinam queris. Si grecus
ẽ. uerba greca meditaris. Si punicꝰ ẽ. attendis
si nosti lingũa punicã. Prodiuersitate ergo au¬
ditoꝵ diuersas linguas adhibes. ut ꝓferas
uerbum conceptu. Illud aũ quod corde con¬
ceꝑas. nulla lingua tenebatur. Cum ergo ds̃

Expanded text:
fratres? Deus cum loqueretur, adhibuit vocem, adhibufratres? Deus cum loqueretur, adhibuit vocem, adhibuit sonos, adhibuit syllabas? Si adhibuit ista, qua lingua locutus est? Hebraea, an graeca, an latina? ibi necessariae linguae, ubi distinctio gentium. Ibi autem nemo potest dicere, illa lingua, vel illa lingua locutum esse Deum. Cor tuum attende. Quando concipis verbum quod dicas: dicam enim, si potero, quod in nobis attendamus, non unde illud comprehendamus: quando ergo concipis verbum quod proferas, rem vis dicere, et ipsa rei conceptio in corde tuo jam verbum est; nondum processit, sed jam natum est in corde, et manet ut procedat: attendis autem ad quem procedat, cum quo loquaris; si Latinus est, vocem latinam quaeris; si Graecus est, verba graeca meditaris; si Punicus est, attendis si nosti linguam punicam; pro diversitate auditorum diversas linguas adhibes, ut proferas verbum conceptum: illud autem quod corde conceperas, nulla lingua tenebatur. Cum ergo Deus
Abbreviated transcription (Latin):
lius di & quod audunt apatre quid est
Quis hoc explicat:. Quando lingua mea. quan¬
do cor meũ sufficere pot. uł cor adintelligendu.
uł lingua ad proferendu. Quid ẽ quod filius
audiuit a patre. forte filiꝰ uerbum patris audi.¬
uit. umi mo filiꝰ uerbum pat̾s ẽ. uidetis qũe¬
ad modu bic fatigetur omĩs conatus humanꝰ:
uidetis qũẽ ad modu hic deficiat omĩs coniec¬
tura pectoris nr̃i. & om̃is intentio mentis
caligantis. Audio dicentẽ scripturã. quia ipse¬
altus hoc loquitur: quod audiit apatre. Et
rursus audio dicentẽ scripturã quia ipse fili
uerbũ patris ẽ. Inprincipio erat uerb̃u. & u̾bũ
erat aput d̃m. & ds erat u̾bũ. hos loquitur
u̾ba uolantia. & transeuntia. Moxut sonue¬
rit ore tuo. ubũ tuũ transit. ꝑagit stepitu su¬
ũ & transit insilentiũ. Numquid pot̃ sequi
sonum tuũ. & tenere ut stet: logitatio tam̃
tua man&. & deipsa cogitatione manente.
dicis multa uerba transeuntia. Quid dicimus

Expanded text:
t quod audit a Patre quid est? quis hoc explicat? Quando lingua mea, quando cor meum sufficere potest, vel cor ad intelligendum, vel lingua ad proferendum, quid est quod Filius audivit a Patre? Forte Filius Verbum Patris audivit? Imo Filius Verbum Patris est. Videtis quemadmodum hic fatigetur omnis conatus humanus; videtis quemadmodum hic deficiat omnis conjectura pectoris nostri, et omnis intentio mentis caligantis. Audio dicentem Scripturam quia Filius hoc loquitur, quod audit a Patre; et rursus audio dicentem Scripturam quia ipse Filius Verbum Patris est: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Nos loquimur verba volantia et transeuntia: mox ut sonuerit ore tuo verbum tuum, transit; peragit strepitum suum et transit in silentium. Numquid potes sequi sonum tuum, et tenere ut stet? Cogitatio tamen tua manet, et de ipsa cogitatione manente dicis multa verba transeuntia. Quid dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
enim diligerent patrẽ ueritatis. qui haberent
odio ueritatem: Nolunt enim sua facta clam¬
pnari. & hoc habet ueritas. ut talia facta clam¬
pnentur. Tantum gͥ oderunt ueritatem. qͣn¬
tum oderunt suas penas. quas talib irrogat
ueritas. Nesci unt aũt illam ẽẽ ueritatem.
quȩ tales quales ipsi sunt dampnat. Oderunt¬
gͦ quam nesciunt. & cũ illam oderunt. ꝓfecto
& eum de quo nata ẽ nisi odisse ñ possunt. ac
ꝑ hoc quia ueritatẽ qua iudicante dampnant᷑.
de patre deo natam nesciunt. utiq etiam ipsum
& nesciunt & oderunt. O miseros homines. qui
cum ẽẽ uolunt mali. nolunt ẽẽ ueritatem qua
dampnantur mali. Nolunt enim eam eẽ qͦd
ẽ. cum seipsos debeant nolle ẽẽ quod sunt. ut
ipsa manente mutentur. ne ipsa iudicante
dampnentur.

Expanded text:
enim diligerent patrem veritatis, qui haberent enim diligerent patrem veritatis, qui haberent odio veritatem? Nolunt enim sua facta damnari; et hoc habet veritas, ut talia facta damnentur. Tantum igitur oderunt veritatem, quantum oderunt suas poenas, quas talibus irrogat veritas. Nesciunt autem illam esse veritatem, quae tales quales ipsi sunt damergo quam nesciunt; et cum illam oderunt, profecto et eum de quo nata est nisi odisse non possunt. Ac per hoc quia veritatem qua judicante damnantur, de Patre Deo natam nesciunt; utique etiam ipsum et nesciunt, et oderunt. O miseros homines, qui cum esse volunt mali, nolunt esse veritatem qua damnantur mali! Nolunt enim eam esse quod est, cum seipsos debeant nolle esse quod sunt; ut ipsa manente mutentur, ne ipsa judicante damnentur.
Abbreviated transcription (Latin):
ipse qͦd diligo. gͦ etiam ipsum diligo & nescio.
& si impudicum odi. non gͦ ipsum odi. quia
non ẽ quod odi. ꝙ tam̃ dilecto meo cum quo
rus inuiriã. non errans in discretione uirtutũ
atq uitioꝵ. s in cordium tenebris humanoꝵ.
Proitle siẽ fieri potest. ut homo bonus hominẽ
bonũ oderit nesciens. uel potius diligat nescieis.
ipsum enim diligit cum bonũ diligit. quia id
quod ẽ ille. hoc iste diligit. oderit aut̃ nesciens
ñ ipsum. s quod putat eẽ ipsum. ita fieri potest
ut etiam homo iniustus hominẽ oderit iustum.
dum ȩstimat se sui similem iniustum diligere
nesciens diligat iustum. q tam̃ dum eum credit
inuistum diligat ñ ipsum. s quod putat eẽ ipsũ.
Quẽadmodum aut̃ hominem. sic & dm. Deniq
si int̾rogarentur iudei utrũ diligerent dm̃. qͥd
se aliud qͣm diligere responderent: Nec ex animo
mentientes. s errando potius opinantes. Quomͦ

Expanded text:
ipse quod diligo: ergo etiam ipsum diligo, et nescio. ipse quod diligo: ergo etiam ipsum diligo, et nescio. Et si impudicum odi, non ergo ipsum odi; quia non est quod odi: et tamen dilecto meo, cum quorus injuriam, non errans in discretione virtutum atque vitiorum, sed in cordium tenebris humanorum. Proinde sicut fieri potest ut homo bonus hominem bonum oderit nesciens, vel potius diligat nesciens ipsum enim diligit cum bonum diligit, quia id quod est ille, hoc iste diligit; oderit autem nesciens non ipsum, sed quod putat esse ipsum: ita fieri potest ut etiam homo injustus hominem oderit justum, et dum aestimat se sui similem injustum diligere, nesciens diligat justum; et tamen dum eum credit injustum, diligat non ipsum, sed quod putat esse ipsum. Quemadmodum autem hominem, sic et Deum. Denique sise aliud quam diligere responderent, nec ex animo mentientes, sed errando potius opinantes? Quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
nere debemus. nec ante tempus quicquam
udicare. donec ueniat dñs & illummnet abscon¬
dita tenebrarũ. & manifestet cogitatio
nes cordis. & tunc erit laus unicuiq a deo.
batio uitioꝵ uirtutũq ꝓbatio. ꝓfecto si erratur
in hominib. uenialis ẽ humana temptatio. ꝑ
has aut̃ humanoꝵ cordium tenebras. res multũ
miranda o multum dolenda contingit. ut eum
ñnunquam quem iniustum putamus & tam̃
iustus ẽ. & iniusticiã in eo nescientes quẽ diligi¬
mus deuitemus. auersemur. a nr̃o ꝓhibeamus
accessu. cõmunem cum illo uitã uictumq habe¬
re nolimus. eumq etiã si disciplinȩ imponende
necessitas cogit. siue ne aliis noceat. siue ut fiat
ipse correctior asꝑitate salubri ꝑsequamur. &
hominẽ bonum tanqͣm malum affligamus.
quẽ nescientes amamus. Hoc fit siqͥs uerbi
grã cum sit pudicus. a nob̃ creditur impudi¬
ciis. sine dubio enim si pudicũ diligo. hoc est

Expanded text:
nere debemus, nec ante tempus quidquam nere debemus, nec ante tempus quidquam judicare, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestet cogitatiolia cordium, et tunc erit laus unicuique a Deo.robatio vitiorum virtutumque probatio; profecto si erratur in hominibus, venialis est humana tentatio. 3. Per has autem humanorum cordium tenebras, res multum miranda et multum dolenda contingit, ut eum nonnunquam quem injustum putamus, et tamen justus est et justitiam in eo nescientes diligimus, devitemus, aversemur, a nostro prohibeamus accessu, communem cum illo vitam victumque habere nolimus; eumque etiam, si disciplinae imponendae necessitas cogit, sive ne aliis noceat, sive ut fiat ipse correctior, asperitate salubri persequamur; et hominem bonum tanquam malum affligamus, quem nescientes amamus. Hoc fit, si quis, verbi gratia, cum sit pudicus, a nobis creditur impudicus. Sine dubio enim si pudicum diligo, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
gamus. & si illum uł illum iniustum iustũ ue
nescimus. amemus tam̃ iusticiam. & iniusticiã
detestemur. ñ quas nobis ipsis errando confingi¬
mus. s quas fideliter hanc appetendam illamq
uitandam in dĩ ueritate conspicimus. ut cum
de ipsis reb quod appetendum ẽ appetimus. qͦd
deuitandum ẽ deuitamus. ignoscatur nobis
qͥd de occultis hominum aliquando unmo assi¬
due ñ uera sentimus. Hoc enm ad humanã
temptationẽ ꝑtinere arbitror. sine qua ista ñ
potest duci uita ut apłs diceret. temptatio uos
ñ apprehendat nͥ humana. Quid enim tam
humanũ quam ñ posse inspicere cor humanũ.
ce ideo ñ eius latebras ꝑscrutari. s plerũq aliud
qͣm quod ibi agitur suspicari: Quanqͣm & in
his rerum tenebris humanarum hoc ẽ cogita¬
tionuim alienarũ. & si suspiciones intelligere
non possumus quia homines sumus. iudicia
tam̃. id est definitas firmasq sententias conti¬

Expanded text:
gamus: et si illum vel illum injustum esse justumve gamus: et si illum vel illum injustum esse justumve nescimus, amemus tamen justitiam, et injustitiam detestemur; non quas nobis ipsi errando confingimus, sed quas fideliter, hanc appetendam, illamque vitandam in Dei veritate conspicimus: ut cum de ipsis rebus quod appetendum est appetimus, quod devitandum est devitamus, ignoscatur nobis quod de occultis hominum aliquando, imo assidue non vera sentimus. Hoc enim ad humanam tentationem pertinere arbitror, sine qua duci ista non potest vita, ita ut Apostolus diceret, Tentatio vos non apprehendat nisi humana . Quid enim tam humanum quam non posse inspicere cor humanum; et ideo non ejus latebras perscrutari, sed plerumque aliud quam id quod ibi agitur suspicari? Quanquam et in his rerum tenebris humanarum, hoc est cogitationum alienarum, etsi suspiciones intelligere non possumus, quia homines sumus; judicia tamen, id est, definitas firmasque sententias conti
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum nosse quisquam potest. qui uidere faciẽ
suam ñ potest. s utiq tanto certius qͣm notus
ẽ aliis ipse se nouit. quanto certius interiore
conspectu potest uidere quod sapit. uidere
quod cupit. uidere quod uidit. Quȩ cum a¬
ꝑiuntur q nobis. tunc uere fit cognitus nobis.
Hec itaq qm̃ plerumq ad nos de absentib uel
etiam mortuis siue fama siue litteris ꝑfrium¬
tur: hinc fit ut sepe quos nunqͣm facie corpo¬
ris uidimus. ñ tamen quos omnino nescimus
uel oderimus homines uł amemus. S plerũq
in eis nr̃a credulitas fallitur. quia ñnunqͣm¬
& in hystoria. & mulcomagis fama mentitur.
Pertinet aũt ad nos. ne ꝑniciosa opinatione
fallamur. ut quia ñ possumus hominũ inda¬
gare conscientiam. de ipsis reb habeamus uerã
certamq sententiã. hoc ẽ. ut si ille uel ille homo
utrum sit unpudicus pudicus ue neseimus. o¬
derimus tam̃ impudiciciam. & pudiciciã dili¬

Expanded text:
ipsum nosse quisquam potest, qui videre faciem ipsum nosse quisquam potest, qui videre faciem suam non potest. Sed utique tanto certius quam notus est aliis ipse se novit, quanto certius interiore conspectu potest videre quod sapit, videre quod cupit, videre quod vivit: quae cum aperiuntur et nobis, tunc vere fit cognitus nobis. Haec itaque quoniam plerumque ad nos de absentibus vel etiam mortuis, sive fama, sive litteris perferuntur; hinc fit ut saepe quos nunquam facie corporis vidimus non tamen quos omnino nescimus, vel oderimus homines, vel amemus. 2. Sed plerumque in eis nostra credulitas fallitur; quia nonnunquam et historia, et multo magis fama mentitur. Pertinet autem ad nos ne perniciosa opinione fallamur, ut quia non possumus hominum indagare conscientiam, de ipsis rebus habeamus veram certamque sententiam. Hoc est, ut si ille vel ille homo utrum sit impudicus pudicusve nescimus, oderimus tamen impudicitiam, et pudicitiam dili
Abbreviated transcription (Latin):
Non itaq dissimu¬
landa nascitur questio. quomͦ possint odisse
quẽ nesciunt. Si enim dm non quod ẽ ipse
s nescio quid aliud eum suspicantur aut cre¬
dunt. & hoc oderunt. utiq ñ ipsum oderunt.
s quod sua mendaci suspicione uel uana eredu¬
litate concipiunt. Si aut̃ quod ẽ hoc de ilo
sentiunt. quomͦ erim nescire dicuntur: Et
de hominib quidem fieri potest. ut eos sepe
quos numqͣm uidimus diligamus. ae ꝑ hoc
nec illud econtrario impossibile ẽ: ut eos quos
numqͣm uidimus oderimus. Fama quipe
de aliquo sermocinante seu bene seu male sit
ñ immerito ut amemus uel oderimus ignotũ.
s si fama sit uerax. quomͦ ẽ de quo uera di¬
dicimus dicendus ignotus: An quia faciem
euis ñ uidimus: Quam cum & ipse ñ uideat.
nulli tam̃ potest notior eẽ quam sibi. Non gͥ
in euis facie corporali nobis intimatur cuiusq
noticia. s tunc nobis ad cognitionẽ patet. quan¬
do eius mores & uita ñ lacet. Alioquin nec se¬

Expanded text:
Non itaque dissimulanda nascitur quaestio, quomodo possint odisse quem nesciunt. Si enim Deum non quod est ipse, sed nescio quid aliud eum suspicantur aut credunt, et hoc oderunt; utique non ipsum oderunt, sed quod sua mendaci suspicione vel vana credulitate concipiunt: si autem quod est, hoc de illo sentiunt, quomodo eum nescire dicuntur? Et de hominibus quidem fieri potest ut eos saepe quos nunquam vidimus, diligamus; ac per hoc nec illud a contrario impossibile est, ut eos quos nunquam vidimus, oderimus. Fama quippe de aliquo sermocinante seu bene seu male, fit non immerito ut amemus vel oderimus ignotum. Sed si fama sit verax, quomodo est de quo vera didicimus, dicendus ignotus? An quia ejus faciem non vidimus? Quam cum et ipse non videat, nulli tamen potest potior esse quam sibi. Non igitur in ejus facie corporali nobis intimatur cujusque notitia. Sed tunc nobis ad cognitionem patet, quando ejus mores et vita non latet. Alioquin nec se
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ꝑ homines malos ꝓphetiȩ spm futura p̾di¬
cere. Quod tam̃ eugl̃ista diumo tribuit sacram̃to.
qͥa pontifex fuit. id ẽ summꝰ sacerdos. Pocest aũt
mouere quomͦ dicatur pontifex anni illius. cum
ds unũ consticuerit fummũ sacerdotẽ. cui mor¬
tuo unꝰ succederet. S intelligendum ẽ ꝑ ambi¬
tiones & contentiones int̾ iudeos postea constitu¬
tũ ut plures eeñt. & ꝑ annos singłos uicibus

Expanded text:
etiam per homines malos prophetiae Spiritum futura praedicere: quod tamen Evangelista divino tribuit sacramento, quia pontifex fuit, id est, summus sacerdos. Potest autem movere quomodo dicatur pontifex anni illius, cum Deus unum constituerit summum sacerdotem, cui mortuo unus succederet. Sed intelligendum est, per ambitiones et contentiones inter Judaeos postea constitutum ut
Abbreviated transcription (Latin):
iucis suȩ ante dm̃. sccł̃m consuetudinẽ sacerdotii
sorte exiit. ut incensũ poneret ingressus in tem¬
plum dñi. Hinc apparet plures eos fuisse. ꝙ ui¬
ces suas habuisse. Nam incensũ ñ licebat pone¬
re. nͥ summo sacerdoti. Et forte etiã unũ annũ
plures amministrabant. quib alio anno alii suc-¬
cetlebant. ex quib sorte exlebat qͥs. ut incensum
poneret. Quid ẽ gͦ quod ꝓphauit cayphas. Qa

Expanded text:
 ante Deum, secundum consuetudinem sacerdotii, sorte exiit ut incensum poneret, ingressus in templum Domini . Hinc apparet plures eos fuisse, et vices suas habuisse: nam incensum non licebat ponere nisi summo sacerdoti . Et forte etiam unum annum plures administrabant, quibus alio anno alii succedebant, ex quibus sorte exibat quis, ut incensum poneret. Quid est ergo quod prophetavit Caiphas? Quia
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ ad oues quȩ pierunt domus ifrł. S nouerat
eugłista eẽ alias oues quȩ ñ erant ex hoc ouili. qͣs
oportebat adduci. ut eẽt ouile q uns pastor.
Hȩc aũt scłm p̾destinationẽ dicta sunt. Nam neq
oues enus nec filii dĩ adhuic erant. qui ñdum cre¬
dicderant.
uillo gͦ die cogitauerunt ut int̾¬
ficerent eũ. Ih̃s gͦ iam ñ palamambulabat apd̃

Expanded text:
oves quae perierunt domus Israel . Sed noverat Evangelista esse alias oves, quae non erant de hoc ovili, quas oportebat adduci, ut esset unum ovile et unus pastor . Haec autem secundum praedestinationem dicta sunt: nam neque oves ejus, nec filii Dei adhuc erant, qui nondum crediderant. 28. Ab illo ergo die cogitaverunt ut intficerent eum.
Abbreviated transcription (Latin):
tum agnoscat infirmitas. nam m̃dacium ñ ha-¬
bet ueritas. Agnouit plane peccatũ suum infir¬
mitas petri. ꝓrsus agnouit. & qͣntum mali
xp̃m̃ negando cõmiserit. plorando monstra¬
uit. Ipse redarguit defensores. & unde illos
conucat ꝓducit lacrimas testes. Neq nos cũ
ista dicimus pͥmum apłoꝵ accusare delectat.
s hunc intuendo ammoneri nos oportet. ne ho¬
mo quisqͣm de humanis uirib fidat. Nam qͥd
aliud ꝑtinuit ad doctorẽ saluatoremq nr̃m.
nͥ ut nobis nequaqͣm de se quenqͣm debere p̾su¬
mere. in ipso pͥmo apłoꝵ demonstraret exem¬
plum: In anima itaq contigit petri qͦd offere¬
bat in corpore. ñ tamen ꝓ dño ut temere p̃su¬
mebat p̃cessit. s aliter quã putabat. Namq
ante mortẽ & resurrectionem dñi. & mortuis
ẽ negando. & reuixit plorando. s mortuus ẽ.
quia suꝑbe ipse p̃sumpsit. reuixit aut̃. quia
benigne ille respexit.

Expanded text:
tum agnoscat infirmitas: nam mendacium non hatum agnoscat infirmitas: nam mendacium non habet veritas. Agnovit plane peccatum suum infirmitas Petri, prorsus agnovit, et quantum mali Christum negando commiserit, plorando monstravit. Ipse suos redarguit defensores, et unde illos convincat, producit lacrymas testes. Neque nos cum ista dicimus, primum apostolorum accusare delectat; sed hunc intuendo, admoneri nos oportet, ne homo quisquam de humanis viribus fidat. Nam quid aliud pertinuit ad doctorem salvatoremque nostrum, nisi ut nobis, nequaquam de se quemquam debere praesumere, in ipso primo apostolorum demonstraret exemplum? In anima itaque contigit Petri, quod offerebat in corpore: non tamen pro Domino, ut temere praesumebat, praecessit, sed aliter quam putabat? Nam quae ante mortem et resurrectionem Domini, et mortuus est negando, et revixit plorando. Sed mortuus est, quia superbe ipse praesumpsit, revixit autem quia benigne ille respexit.
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum caro factum ẽ. id ẽ dei patris unigenitus.
ds homo factus est : Quomͦ est gͥ in corpore xp̃i
qͥ negat hominem xp̃m: Qui enim caput ne¬
gat. quomͦ est m̃brum: S qͥd multis nimorer.
cum ipse dñs abstulerit om̃s humanȩ argum̃¬
tationis ambages: Non enim ait. ñ cantabit
gallus donec hominẽ neges. aut sic̃ loqui cum
ñ cantabit gallus donec filiũ hominis ter neges.
s ait. donec me ter neges. Quid ẽ me. nͥ quod
erat: Et qͥd nisi xp̃s erat: Quicquid gͦ enss ne¬
s carnem tetigit. ñ in corpoream dĩ naturam.
s hominis corpus curiosis manib contrectauit
Hominẽ itaq tetigit. & tamem dñm cognouit.
Si gͦ quod iste tetigit. hoc petrus negauit. qͦd
iste exclamauit. hoc petrus offendit. Hon
cantabit gallus. clonec me ter neges. Dicas licet
nescio hominẽ. dicas licet homo nescio qͥd dicis.
dicas licet. ñ sum ex eus discipłis. me negabis.
acusemus xp̃m. cum defendimus petrũ. Pecca¬

Expanded text:
id est, Dei Patris Unigenitus Deus homo factus est. Quomodo est igitur in corpore Christi, qui negat hominem Christum? Qui enim caput negat, quomodo est membrum? Sed quid multis immorer, cum ipse Dominus abstulerit omnes humanae argumentationis ambages? Non enim ait, Non cantabit gallus donec hominem neges; aut, sicut loqui fat, Non cantabit gallus donec Filium hominis ter neges: sed ait, donec me ter neges. Quid est, me, nisi quod erat? et quid nisi Christus erat? Quidquid ergo ejus ne , non Verbum, sed carnem tetigit: non incorpoream Dei naturam, sed hominis corpus curiosis manibus contrectavit. Hominem itaque tetigit, et tamen Deum cognovit. Si ergo quod iste tetigit, hoc Petrus negavit: quod iste clamavit, hoc Petrus offendit. Non cantabit gallus, donec me ter neges. Dicas licet, Hominem nescio; dicas licet: Homo, nescio quid dicis; dicas licet: Non sum ex ejus discipulis: me negabis. accusemus Christum, cum defendimus Petrum. Pecca
Abbreviated transcription (Latin):
sare nituntur. xp̃m non negauit. quia interro¬
gatus ab ancilla. hominẽ se nescire respondit.
sic̃ alii eugliste contestantur exp̃ssius: Quasi
& hoc in eo negat quod factus ẽ ꝓpter nos. ne pe¬
riret qͦd fecerat nos. Qui gͦ ita conficetur. xp̃m
dm̃ut hominem neget. ñ ꝓ illo mortuus ẽ xp̃s.¬

Expanded text:
m non negavit, quia interrogatus ab ancilla hominem se nescire respondit, sicut alii evangelistae contestantur expressius? Quasi  hoc in eo negat quod factus est propter nos, ne periret quod fecerat nos. Ergo qui ita confitetur Christum Deum, ut hominem neget, non pro illo mortuus es
Abbreviated transcription (Latin):
bat. Quantũ sibi assumpserat petrus intuendo
qͥd uellet. ignorando qͦd possit. Quantũ sibi as¬
sumpserat. ut cum dñs uenisset animã suam
ponere ꝓ amicis suis. ac ꝑ hoc & ꝓ ipso ille hoc
cdño offerre confideret. & ñdum ꝓ se posita am
ma xp̃i. animã suam pollicetur positurum ẽẽ
cum xp̃o. Respondit gͦ ib̃s. Animam tuã
ꝓ me ponis: Ita ne facies ꝓ me. quod ñdum
ego ꝓte : Animã tuam ꝓ me pones: Perire
potes. qui sequi ñ potes: Quid tantum p̾sumis.
qͥd tantum de te sentis. quid eẽ te credis. Aucdi
qͥd sis. Amenam̃ dico tibi. ñ cantabit gallus
donec me ter neges. Ecce quomͦ tibi cito appare¬
bis qͥ magna loqueris. & te paruulum nescis.
Quid mͥ ꝓmitis mortẽ tuam. ter negabis uitam
tuam. Qui te iam putas mori posse ꝓ me. pͥus
uiue ꝓ te. Nam tim̃do mortem carnis tuȩ.
mortem dabis animȩ tuȩ. Quanta enim uita
ẽ confiteri xp̃m. tanta mors ẽ negare xp̃m.¬

Expanded text:
bat quantum sibi assumpserat Petrus, intuendo bat quantum sibi assumpserat Petrus, intuendo quid vellet, ignorando quid posset; quantum sibi assumpserat, ut cum Dominus venisset animam suam ponere pro amicis suis, ac per hoc et pro ipso, ille hoc Domino offerre confideret, et nondum pro se posita anima Christi, animam suam pollicetur positurum esse pro Christo. Respondit ergo Jesus: Animam tuam pro me pones. Itane? facies pro me, quod nondum ego pro te? Animam tuam pro me pones? Praeire potes, qui sequi non potes? Quid tantum praesumis? Quid de te sentis? Quid esse te credis? Audi quid sis. Amen, amen dico tibi, non cantabit gallus, donec me ter neges. Ecce quomodo tibi cito apparebis, qui magna loqueris, et te parvulum nescis. Qui mihi promittis mortem tuam, ter me negabis vitam tuam. Qui te jam putas mori posse pro me, prius vive pro te. Nam timendo mortem carnis tumortem dabis animae tuae. Quanta enim vita est confiteri Christum, tanta mors est negare
Abbreviated transcription (Latin):
UM dñs itĩs scãm dilectionẽ
qua se inuicẽ diligerent disci¬
puli comm̃daret. dicit ei sy-¬
mon petrus. Dñe quo uadis:
Sic utiq dixit hoc magistro
discipłs. q dño seruus. tanqͣm
sequi paratus. ꝓpterea qͥppe dñs qui eius animũ
uidit quare hoc int̾rogauerit. sic ei respondit.
Quo ego uado. ñ potes me mͦ sequi. sanqͣm dice¬
ret. ꝓpter qͦd interrogas. non potes mͦ. Dilationẽ
ñ tulit s potuis dedit. sequenci uoce firmauit.
addendo atq dicendo. Sequeris aut̃ postea.
Quid festinas petre: Nondum de suo spũ solida¬
uit petra. Noli extolli p̃sumendo. non potes mͦ.
Noli deici desꝑando. sequeris postea. S adhuc
ille qͥd dicit:¶
Quare ñ possum te sequi modo.
Anmã meam ꝓte pono. Quid in ammo eius
eẽt cupitatis uidebat. qͥd uirium ñ uidebat.
Uoluntatẽ suam iactabat infirmus. s inspiciebat
ualitudinẽ medicus. Iste ꝓmittebat. ille p̃nos¬
cebat. Qui nesciebat audicbat. qui p̃sciebat doce¬

Expanded text:
minus Jesus sanctam dilectionem, qua se invicem diligerent, discipulis commendaret. Dicit ei Simon Petrus: Domine, quo vadis? Sic utique hoc dixit magistro discipulus et Domino servus tanquam sequi paratus, propterea quippe Dominus qui ejus animum vidit quare hoc interrogaverit, sic ei resQuo ego vado, non potes me modo sequi: tanquam diceret, Propter quod interrogas, non potes modo. Non ait, non tulit, sed potius dedit, sequenti voce firmavit, addendo atque dicendo, Sequeris autem postea. Quid festinas, Petre? Nondum te suo spiritu solidavit petra. Noli extolli praesumendo, non potes modo: noli dejici desperando, sequeris postea. Sed adhuc ille quid dicit? Quare te non possum sequi modo? Animam meam pro te ponam. Quid in animo ejus esset cupiditatis, videbat; quiVoluntatem suam jactabat infirmus, sed inspiciebat valetudinem medicus. Iste promittebat, ille praenoscebat. Qui nesciebat audiebat, qui praesciebat doce
Abbreviated transcription (Latin):
dilectione distingueret. addidit.
uos. Nam diligunt inuicẽ mariti & uxores.
necessitudo humana deuinxerit. ut taceamus
de dilectione culpabili atq dampnabili. qua
diligunt inuicẽ adulteri & adultere: scortato¬
res & meretrices. & qͦscunq alios ñ humana ne¬
cessitudo. s humanȩ uitȩ noxia turpitudo
coniungit. Alandatum gͦ nouum nob̃ dedit
xp̃s. ut diligamus inuicẽ sicut dilexit nos
Dilectio ista nos innouat ut simus noui homines.
heredes testam̃ti noui. cantatores cantici noui.
Hec dilectio fr̃s km̃i antiquos etiam iustos tunc
patriarchas & ꝓpħas. sicut postea beatos aplos
mnouatut. ipsa q nunc innouat gentes. q ex
uniuerso genere humano qͦd diffunditur
toto orbe terrarũ facit ꝙ colligit popłm nouũ.
corpiis nouȩ nuptȩ filii dĩ unigeniti sponsȩ.
de qua dicitur in cantico canticoꝵ. quȩ ẽ ista
quȩ ascendit dealbata: Utiq dealbata. qͥa inno¬
uata. Unde. nͥ mandato nouo : ꝓpter qͦd inil¬

Expanded text:
dilectione distingueret, addidit: Sicut dilexi vos. Nam diligunt invicem mariti et uxores, necessitudo humana devinxerit, ut taceamus de dilectione culpabili atque damnabili qua diligunt invicem adulteri et adulterae, scortatores et meretrices, et quoscumque alios non humana necessitudo, sed humanae vitae noxia turpitudo conjungit. Mandatum ergo novum nobis dedit Christus, ut diligamus invicem, sicut ipse dilexit nos. Dilectio sta nos innovat, ut simus homines novi, haeredes testamenti novi, cantatores cantici novi. Haec dilectio, fratres charissimi, antiquos etiam justos tunc patriarchas et prophetas, sicut postea beatos apostolos, innovavit, ipsa et nunc innovat gentes, et ex universo genere humano, quod diffunditur in toto orbe terrarum, facit et colligit populum novum, corpus novae nuptae, Filii Dei unigeniti sponsae, de qua dicitur in Cantico canticorum: Quae est ista quae ascendit dealbata ? Utique dealbata, quia innovata. Unde, nisi mandato novo, propter quod pro invi
Abbreviated transcription (Latin):
linguas. sacram̃ta. ꝓphetiam. scientiã. fidem.
distributionẽ rerum suarũ pauꝑibus. &̃ tradi¬
tionẽ corpori s sui ut artleant: s qm̃ caritatem
ñ habent. ut cimbalum concrepant. nichil sunt.
nichil eis ꝓdest. Non gͦ in illis quãuis bonis
munerib meis quȩ habere possunt etiam ñ
discipłi mei s in hoc cognoscent om̃s quia dis¬
cipuli mei estis. si dilectionẽ habueritis in inui¬
cem. O sponsa.xp̃i pulchra int̃̾ mulieres. o de¬
albata ascendens & ineumbens suꝑ fratruelem
tuum. qm̃ cuius lumine illustraris ut candeas.
eius adiutorio fulciris ne cadas. O qͣm bene tibi
cantatur in illo canticoꝵ cantico. uelut epytha¬
lamio tuo. qͥa caritas in deliciis tuis. Ipsa non
comꝑdit cũ impiis animã tuam. ipsa discernit
causam tuã. & sicut mors ualicla ẽ. & in deliciis
tuis ẽ. Quamimirandi generis mors ẽ. cui pa-¬
rũ fuit non ẽẽ in penis. nisi eẽt insuꝑ in delicũs.

Expanded text:
linguas, sacramenta, prophetiam, scientiam, fidem, linguas, sacramenta, prophetiam, scientiam, fidem, distributionem rerum suarum pauperibus, et traditionem corporis sui ut ardeant, sed quoniam charitatem non habentes, ut cymbala concrepant, nihil sunt, nihil eis prodest . Non ergo in illis quamvis bonis muneribus meis, quae habere possunt etiam non discipuli mei, sed in hoc cognoscent omnes quia discipuli mei estis, si dilectionem habueritis in invicem. O sponsa Christi, pulchra inter mulieres! o dealbata ascendens, et incumbens super fratruelem tuum, quoniam cujus lumine illustraris ut candeas, ejus adjutorio fulciris ne cadas! o quam bene tibi cantatur in illo Cantico canticorum, velut epithalamio tuo: Quia charitas in deliciis tuis ! Ipsa non comperdit cum impiis animam tuam. Ipsa non discernit causam tuam, et sicut mors valida est, et in deliciis tuis est. Quam mirandi generis mors est, cui parum fuit non esse in poenis, nisi esset insuper in deliciis?
Abbreviated transcription (Latin):
enim nͥ dm̃ dilexit in nobis. ñ quod habebamꝰ
s ut haberemus. ut ꝑducat nos sic̃ paulo ante
dixi ubi sit deus omnia in omnibus: Sic etram
medicus recte dicitur egros diligere. Et qͥd in
eis diligit nͥ salutem. quã cupit utiq reuocare.
ñ morbum quẽ uenit expellere: Sic gͦ & nos
inuicẽ diligamus. ut qͣntum possumus iniucẽ
ad habendum in nobis dm̃ cura dilectionis at¬
trahamus. Hanc dilectionẽ donat ipse nobis
qͥ ait. sicut dilexi uos. ut & uos diligatis inuicẽ.
Ad hoc gͦ nos dilexit. ut & nos diligamus in uicẽ.
Hoc gͦ conferens diligendo nos. ut mutua dile¬
ctione constringamur int̾ nos. & tam dulci
uinculo connexis m̃bris. corpus tanti capitis
simus. In hoc cognoscent om̃s quia meͥ disci
habent isob̃cum ñ mei. etiam. ñ solum naturã.
uitam. sensum. rationẽ. & eam salutẽ quȩ ho-¬
minib peccorib q communis ẽ uerum etiã

Expanded text:
enim nisi Deum dilexit in nobis, non quod habebamus, enim nisi Deum dilexit in nobis, non quod habebamus, sed ut haberemus, ut perducat nos, sicut paulo ante dixi, ubi sit Deus omnia in omnibus ? Sic etiam medicus recte dicitur aegros diligere; et quid in eis diligit, nisi salutem, quam cupit utique revocare; non morbum, quem venit expellere? Sic ergo et nos invicem diligamus, ut, quantum possumus, invicem ad habendum in nobis Deum cura dilectionis attrahamus. Hanc dilectionem donat ipse nobis qui ait: Sicut dilexi vos, ut et vos diligatis invicem. Ad hoc ergo nos dilexit, ut et nos diligamus invicem; hoc nobis conferens diligendo nos, ut mutua dilectione constringamur inter nos, et tam dulci vinculo connexis membris corpus tanti capitis simus. 3. In hoc cognoscent, inquit, omnes habent vobiscum etiam non mei, non solum naturam, vitam, sensum, rationem, et eam salutem quae hominibus peccatoribusque communis est, verum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
cum scło. & uita cum dõ. Si enim mors ẽ qͣndo
de corpore anima exit. quomͦ non ẽ mors. qͣndo
de mundo amor nr̃ exit. ualida est gͦ sicut
mors dilectio. Qu id ea ualidius. qua uincitur
mundus: Nolite itaq putare fr̃s mei in hoc¬
qͦd ait dñs. manclatum nouũ do uob̃. ut uos
inuicẽ diligatis. illud ma iuͭ pret̾missum eẽ¬
mandatum. quo p̃cipitur ut diligamus dnm̃¬
dm̃ ex toto corde: ꝙͣ ex tota anima: os ex tota m̃te.
Tanqͣm enim pret̾misso uidetur dictum ut dili¬
gatis inuicẽ. uel ut hoc ad illud alterũ ꝑtineat
qͦd dictum ẽ. diliges ꝓximum tuũ tanqͣm teipsũ.
In his enim duob p̾ceptis inqͥt. tota lex pendet
& ꝓpħe. S bene intelligentib. utrũq inueni¬
tur in singłis. Nam & qui diligit dm. non
ꝓximum. Et qui scẽ ac spũaliter diligit ꝓxi¬
ab om̃i mundana dilectione discreta. Quam
distinguendo addidit dñs. sic̃ dilexi uos. Qͥa

Expanded text:
tra saeculo, et vita cum Deo. Si enim mors est quando tra saeculo, et vita cum Deo. Si enim mors est quando de corpore anima exit, quomodo non est mors quando de mundo amor noster exit? Valida est ergo sicut mors dilectio. Quid ea validius, qua vincitur mundus? 2. Nolite itaque, frquod ait Dominus: Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis, illud magnum praetermissum esse, quo praecipitur ut diligamus Dm ex toto corde, ex tota anima, et ex tota mente: tanquam enim hoc praetermisso videtur dictum, ut diligatis invicem, velut hoc ad illud alterum non pertineat, quo dictum est, Diliges proximum tuum tanquam teipsum. In his enim duobus praeceptis, inquit, t: « sed bene intelligentibus utrumque invenitur in singulis. Nam et qui diligit Deum, non proximum; et qui sancte atque spiritaliter diligit proxiab omni mundana dilectione discreta, quam dist