comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bilem caritatẽ. hoc nos mͦ credere quo tendi¬
mus. credendo cognoscere. Si aut̃ diceret ut
cognoscant qͥa tu me misisti. tantundem ua¬
leret. quantũ hoc quod ait. ut cognoscat mun¬
dus. Ipsi sunt enim mundus ñ ꝑmanens i¬
micus. qualis ẽ mundus dampnationi p̃desti¬
natus. s ex immico amnicus effectus. ꝓpt̃ quem
cłs erat in xp̃o mundum reconcilians sibi. ldo
dixit. ego in eis & tum me. tanqͣm diceret. ego
ineis ad qͦs misisti me. ꝙ tu inme mundum
reconcilians tͥ ꝑ me. ꝓpterea sequitur etiam
illud qͦd ait. & dilexisti eos sic̃ me dilexisti. In
filio qͥꝙe nos pat᷑ diligit qͥa ĩ ipso nos eleceit
añ mũdi ꝯstitutionẽ: Qui enĩ dilig̃ uni genitũ
ꝓfecto dilig̃ ⁊ mbrͣ eius que ad optauit ĩ eũ
ꝑeũ Nec iđo pares sumꝰ unigenito filio ꝑ quẽ
creati ⁊ rec̾ati sumꝰ: quia dictũ est dilexisti
eos sic̃ et me.
Neq enim semꝑ equali su tatem significat

Expanded text:
bilem charitatem, hoc nos modo credere, quo tendibilem charitatem, hoc nos modo credere, quo tendimus credendo cognoscere. Si autem diceret: ut cognoscant quia tu me misisti, tantumdem valeret, quantum hoc quod ait: Ut cognoscat mundus. Ipsi sunt enim mundus, non permanens inimicus, qualis est mundus damnationi praedestinatus, sed ex inimico amicus effectus, propter quem Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi ; ideo dixit: Ego in eis, et tu in me, tanquam diceret: Ego in eis ad quos misisti me, et tu in me, mundum reconcilians tibi per me. Propterea sequitur etiam illud quod ait: Et dilexisti eos, sicut et me dilexisti. In Filio quippe nos Pater diligit, quia in ipso nos elegit ante mundi constitutionem. Qui enim diligit unigenitum, profecto diligit et membra ejus, quae adoptavit per eum. Nec ideo pares sumus unigenito Filio per quem creati et recreati sumus; quia dictum est, Dilexisti eos sicut et me. Neque enim semper aequalitatem significat,
Abbreviated transcription (Latin):
quando suꝑuis. & cognouerunt uere quia a te
exii. & crediderunt quia tu me misisti. Hoc
dixit posteruis crediderunt. qͦd prius dixerat
cognouerunt. S hic qͣndoquidem de consum¬
matione loquitur. talis ẽ intelligenda cognitio.
qualis erit ꝑ spetiem. ñ qualis ẽ nunc ꝑ fidem.
Nam uidetur ordo eẽ seruatus in eo qͦd paulo
ante dixit. ut credat mundus. hic aut̃ ut
cognoscat mundus. Ibi enim quãuis dixerit
ut om̃s unum sint. ꝙ in nobis unũ sint. non
ait tam̃. sint consuminati in unũ. atq ita
subnexuit. ut credat mundus qͥa tu me mi
inde ñ addidit. ut credat mundis s ut cognos¬
cat mundus. qͥa tu me misisti. Quãdiu enĩ
credimus quod ñ uidemus. ñdum sumus ita
consũmati. quẽ admodum erimus. cũ merue¬
rimus uidere qͦd eredimus. Rectissime gͥ ibi
ut credat mundus. hic ut cognoscat mundus.
tam̃ & ibi & hic quia tu me misisti. ut noue¬
rimus quantũ ꝑtinet ad patris & filii insepara¬

Expanded text:
quanto superius: Et cognoverunt vere quia a te quanto superius: Et cognoverunt vere quia a te exii, et crediderunt quia tu me misisti. Hoc dixit posterius crediderunt, quod prius dixerat cognoverunt. Sed hic, quandoquidem de consummatione loquitur, talis est intelligenda cognitio, qualis erit per speciem, non qualis nunc est per fidem. Nam videtur ordo esse servatus in eo quod paulo ante dixit: Ut credat mundus; hic autem: Ut cognoscat mundus. Ibi enim quamvis dixerit ut omnes unum sint, et in nobis unum sint, non ait tamen sint consummati in unum, atque ita subnexuit: Ut credat mundus, quia tu me misinde non addidit ut credat mundus, sed ut cognoscat mundus quia tu me misisti. Quandiu enim credimus quod non videmus, nondum sumus ita consummati, quemadmodum erimus cum meruerimus videre quod credimus. Rectissime igitur ibi ait: Ut credat mundus; hic: Ut cognoscat mundus. Tamen et ibi et hic, quia tu me misisti, ut noverimus quantum pertinet ad Patris et Filii insepara
Abbreviated transcription (Latin):
runxit. ut sint unũ sicut & nos unum sumꝰ.
Deinde addidit. ego in eis & tu in me. ut sint
consummati in unum. ubi se mediatorẽ int̾
dm̃ & homines breuit̃ intimauit. Neq enim
ita dictum ẽ. tanquam pater ñ sit in nobis.
aut nos in patre ñ simus. cum & alio loco di¬
xerit. ueniemus ad eum & mansionẽ apud eũ
saciemus ꝙ hic paulo ante ñ clixerit. ego in eis
o tu in me. quod dixit mͦ. aut ipsi in me & ego
inte. s tu in me & ego in te. & ipsi in nobis.
Quod gͦ nunc ait. ego in eis &r tu in me. ita dictũ
dit. ut sint consũmati in unum. ostendit eo
ꝑduci reconciliationẽ. quȩ sit ꝑ mediatorẽ.
ut ꝑfecta beaticudine cui nichil iam possit
adici ꝑfruamur. Unde id qͦd sequitur. ut
cognoscat mundus quia tume misisti. ñ sic
accipiendum puto tanqͣm iterum dixerit. ut
credat mundus. Aliqͣndo enim & cognoscere
ꝓ eo quod ẽ credere ponitur. ut ẽ quod ait ali¬

Expanded text:
junxit: Ut sint unum, sicut nos unum sumus; junxit: Ut sint unum, sicut nos unum sumus; deinde addidit: Ego in eis, et tu in me, ut sint consummati in unum. Ubi se mediatorem inter Deum et homines breviter intimavit. Neque enim hoc ita dictum est, tanquam Pater non sit in nobis, aut nos in Patre non simus, cum et alio loco dixerit: Veniemus ad eum, et mansionem apud eum faciemus ; et hic paulo ante non dixerit: Ego in eis, et tu in me, quod dixit modo: Aut ipsi in me, et ego in te; sed, Tu in me et ego in te, et ipsi in nobis. Quod ergo nunc ait, Ego in eis et tu in me, ita dictum dit, Ut sint consummati in unum, ostendit eo perduci reconciliationem, quae fit per Mediatorem, ut perfecta beatitudine, cui jam nihil possit adjici, perfruamur. Unde id quod sequitur, Ut cognoscat mundus quia tu me misisti, non sic accipiendum puto, tanquam iterum dixerit, Ut crepro eo quod est credere ponitur, ut est quod ait ali
Abbreviated transcription (Latin):
tacito patrẽ dicit aliquid oꝑari. quẽ admodum
nec pat̾ ab oꝑe filii separatur. quando ipso taci¬
to filuis oꝑari dicitur. qͦd nichilominus parit
oꝑantur. Cum gͦ tacet filius in oꝑe patris oꝑ a¬
tonem suam. humilitatẽ commendat. ut sit
nobis salubrior. cum uͦ uicissim in oꝑe suo tacet
oꝑationẽ patris. parilitatẽ suam cõmendat. ne
credatur inferior. Isto modo gͥ ꝙͫ hoc loco nec
se fecit alienũ a patris oꝑe quãuis dixerit. cla¬
ritatem quã dedisti mͥ. quia os ipse dedit eam
sibi. nec patrẽ fecit alienum ab oꝑe suo quã¬
uis dixerit. dedi eis. quia & pat̃ illam dedit eis.
Inseparabilia nãq sunt oꝑa. ñ solum patris &s
filii. uerũ etiam sp̃c scĩ. Sicut aut̃ ex eo quod
patrẽ ꝓ suis omnib rogauit. hoc fieri uoluit
ut om̃s unum sint. ita ex hoc etiã suo beneficio
qͦd ait. claritatem quã dedisti mͥ dedi eis. ia fi¬
eri nichilominus uoluit. Nam continuo sub¬

Expanded text:
tacito Patrem dicit aliquid operari; quemadmodum tacito Patrem dicit aliquid operari; quemadmodum nec Pater ab opere Filii separatur, quando ipso tacito Filius operari dicitur, quod nihilominus pariter operantur. Cum ergo tacet Filius in opere Patris operationem suam, humilitatem commendat, ut sit nobis operationem Patris, parilitatem suam commendat, ne credatur inferior. Isto modo igitur et hoc loco nec se fecit alienum a Patris opere, quamvis dixerit: Claritatem quam dedisti mihi, quia et ipse dedit eam sibi. Nec Patrem fecit alienum ab opere suo, quamvis dixerit dedi eis, quia et Pater illam dedit eis. Inseparabilia namque sunt opera non solum Patris et Filii, verum etiam Spiritus sancti. Sicut autem ex eo quod Patrem pro suis omnibus rogavit, hoc fieri voluit, ut omnes unum sint; ita ex hoc etiam suo beneficio quod ait: Claritatem quam dedisti mihi, dedi eis, id fieri nihilominus voluit. Nam continuo sub
Abbreviated transcription (Latin):
immortalitatẽ. quã natura humana in illo
fuerat acceptura: Nam nec ipse ad huc accepas
eam. s more suo ꝓpt̾ immortalitatẽ p̃destinal¬
onis. p̃teriti temporis uerbis futura significat
qͦd nunc elarificandus. hoc ẽ suscitandus a pasi
oi ipse sit nos ad eam claritatẽ suscitaturus m
finem. Simile ẽ hoc ei quod alibi dicit. sicuis
pat̾ suscitat mortuos & inuificat. sic es filius
qͦs uult uuificat. Et quos nͥ eosdem qͥs padl̃
Quȩcunq enim pater facit. non alia s hec &
ipsum suscuauit etiã ipse. Nam inde ẽ. solui¬
te templum hoc inqͥt. ꝙ in triduo resuscitabo
illud. ꝓinde immortalitatis claritatẽ quam
sibi a patre datam dicit. etiã se sibi dedisse in¬
telligendus ẽ. & si ñ dicit. Ideo qͥppe sepius
solum patrt̃ facere dicit. qͦd & ipse facit cum
patre. ut quicquid ẽ. ei tribuat a quo ẽ. Sed
aliquando etiã tacito patre se dicit facere. qͦd
facit cum patre. ut intelligamus ita filium
non eẽ apatris oꝑe separandum. quando se

Expanded text:
immortalitatem, quam natura humana in illo fuerat acceptura? Nam nec ipse adhuc acceperat eam, sed more suo propter immobilitatem praedestinationis, praeteriti temporis verbis futurum significat, quod nunc clarificandus, hoc est suscitandus a Patre, et ipse sit nos ad eam claritatem suscitaturus in finem. Simile est hoc ei quod alibi dicit: Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat . Et quos, nisi eosdem quos Pater? Quaecunque enim Pater facit, non alia, sed haec et itavit et seipsum etiam ipse. Nam inde est, Solvite templum hoc, inquit, et in triduo resuscitabo illud . Proinde immortalitatis claritatem, quam sibi a Patre datam dicit, etiam ipse sibi dedisse intelligendus est, etsi non dicit. Ideo quippe saepius solum Patrem facere dicit quod et ipse facit cum Patre, ut quidquid est ei tribuat de quo est. Sed et aliquando etiam tacito Patre, se dicit facere quod facit cum Patre: ut intelligamus ita Filium non esse a Patris opere separandum, quando se
Abbreviated transcription (Latin):
metum iudeoꝵ. uenit ihc̃ ꝙ stetit in me¬
dio eoꝵ & dixit eis. Pax uobis. Et cum hoc
dixisset. ostendit eis manus & latus. Claui
enim manus fixerant. lancea latus aꝑuerat.
ubi ad dubitantium corda sananda. uulnerũ
sunt seruata uestigia. Moli aut̃ corporis ubi
diuinitas erat. ostia clausa ñ obstiterunt
Iue quippe ñ eis aꝑtis intrare potuit quo nas¬
cente uirginitas matris inuiolata ꝑmansit.:¬
I Gauisi sunt gͦ discipuli. uiso dño. Dixit gͦ eis
iterum. Pax uobis. Iter¬
pacem. Sicut misit me pater inquit. &
ego mitto uos. Aequalem patri filium no¬
uimius. s hic uerba mediatoris agnoscimus.
Medium qͥppe se ostendit dicendo. ille me. & ego
nos. Hoc cum dixisset. insufflauit q dix̃
eis. Accipite spm̃ scm̃. Insufflando signifi¬
peccata dimittit. eoꝵ aut̃ qui non sunt eius
participes tenet. Ideo postea qͣm dixit ac¬
cipite spm̃ scm̃. hoc continuo de peccatoꝵ re¬
IIU missione ac detentione subiecit. Thomas
aũt unus de duodecim qui dicitur didimꝰ.

Expanded text:
 stetit in medio, et dicit eis: Pax vobis. Et cum hoc dixisset, ostendit eis manus et latus. » Clavi enim manus fixerant, lancea latus ejus aperuerat: ubi ad dubitantium corda sananda, vulnerum sunt servata vestigia. Moli autem corporis ubi divinitas erat, ostia clausa non obstiterunt. Ille quippe non eis apertis intrare potuit, quo nascente virginitas matris inviolata permansit. Gavisi sunt ergo discipuli, viso Domino. Dixit ergo eis iterum: Pax vobis. pacem . Sicut misit me Pater, inquit, et ego mitto vos. Aequalem Patri Filium novimus, sed hic verba Mediatoris agnoscimus. Medium quippe se ostendit dicendo, Ille me, et ego vos. Hoc cum dixisset, insufflavit, et dixit eis: Accipite Spiritum sanctum. Insufflando signifipeccata dimittit: eorum autem qui non sunt ejus participes, tenet. Ideo posteaquam dixit, Accipite Spiritum sanctum; hoc continuo de peccatorum remissione ac detentione subjecit. 5. « Thomas autem unus ex duodecim, qui dicitur Didym
Abbreviated transcription (Latin):
sumus: ñ quib illi similes fuerunt o adiungit:
q om̃s eundem potũ spiritalem biberunt: aliud
illi. aliud nos. s specie uisibili: quod tam̃ hoc idem
significaretur uirtute sp̃uali. Quomͦ enm eun¬
dem potum: Bibebant inqͥt de spiritali sequen¬
te eus petra: petra aut erat xp̃s. Inde panis. inde
potus. Petra xp̃s in signũ: uerus xp̃s in uerbo ꝙ
in carne. Et quomͦ biberunt: ꝑcussa ẽ petra
de uirga bis. Gemina ꝑcussio: duo ligna crucis
significat. Hic ẽ ergo panis de cȩlo descendens:

Expanded text:
sumus, non quibus illi similes fuerunt. Et adjungit: sumus, non quibus illi similes fuerunt. Et adjungit: Et omnes eumdem potum spiritualem biberunt. Aliud illi, aliud nos; sed specie visibili, quod tamen hoc idem significaret virtute spirituali. Quomodo enim eumdem potum? Bibebant, inquit, de spirituali sequente petra: petra autem erat Christus . Inde panis, inde potus. Petra Christus in signo, verus Christus in Verbo et in carne. Et quomodo biberunt? Percussa est petra de virga bis : gemina percussio, duo ligna crucis significat. Hic est ergo panis de coelo descendens,
Abbreviated transcription (Latin):
patres murmuratoꝵ: nã de nulla re magis dm̃
offendisse. ille popłs dictus ẽ.: quam contra d̃m̃
murmurando. Ideo & dñs uolens eos ostendere
talium filiosͥ hinc ad eos cȩpit. qͥd murmura
ts inuicẽ murmuratores filii murmuratoꝵ.
Patres ur̃i manna manducauerunt. & mortui suet.
ñ quia malum erat manna: s qͥa male mandu-¬
cauerunt.
Hic est panis qui de cȩlo descendit.
Hunc panẽ significauit manta ͥ. hunc panem
significat altare dĩ: sacram̃ta illa fuerunt. In
signis diuersa sunt: in re quȩ significatur pa¬
ria sunt. Apłm audi. Nolo enĩ uos inquit
ignorare fr̃s. quia patres nr̃i omnes sub nube
fuerunt. & om̃s mare transierunt: & om̃s per
moysen baptizati sunt in nube & mari. b om̃s
eandem escam spiritalem manducauerunt. spiri¬
talem utiq eandem nã corporalem alterã. quia
illi manna  nos aliud. spiritalem uͦ quam nos.
s patres nr̃i non patres illoꝵ.ͥ quib nos similes

Expanded text:
patres murmuratorum. Nam de nulla re magis Dominum patres murmuratorum. Nam de nulla re magis Dominum offendisse ille populus dictus est, quam contra Deum murmurando. Ideo et Dominus eos volens ostendere talium filios, hinc ad eos coepit: Quid murmuratis in invicem, murmuratores, filii murmuratorum? Patres vestri manna manducaverunt, et mortui sunt: non quia malum erat manna, sed quia male manducaverunt. 12. Hic est panis qui de coelo descendit. Hunc panem significavit manna, hunc panem significavit altare Dei. Sacramenta illa fuerunt: in signis diversa sunt; in re quae significatur paria sunt. Apostolum audi: Nolo enim vos, inquit, ignorare, fratres, quia patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes mare transierunt, et omnes in Moysen beamdem escam spiritualem manducaverunt. Spiritualem utique eamdem; nam corporalem alteram, quia illi manna, nos aliud: spiritualem vero, quam nos. Sed patres nostri, non patres illorum: quibus nos similes
Abbreviated transcription (Latin):
unde dicit apls. iudiciũ sibi manducat os bibit.
Non enĩ buccella dñica uenenum fuit udȩ. &
tam̃ accepit. & cum accepit. in eũ inunicus intro¬
iuit. ñ quia malum accepit. s qͥa bonum male
malus accepiti Uidete gͦ sis: panem cȩlestem spi¬
ricalit̾ manducate: innocentiã ad altare apportate.
Peccata & si sunt cotidiana. uel ñ suit mortifera:
anteqͣm ad altare accedatis. atendite qͥd dicatis.
Dimitte nobis debita nostra: sieut &e nos dimitimꝰ
debitorib nr̃is. Dimictis: dimittetur tͥ. Securus
accede. panis ẽ non uenenũ: s uide si dimictis.
Nam si ñ dimittis mentiris: & ei m̃tiris quem ñ fal¬
lis. Mentiri dõ potes: fallere dm non potes. Nouit
ille qͥd agat. intus te uidet intus te examinat:
intus inspicit. intus iudicat:. intus aut dampnat
aut coronat. Patres aut istoꝵ. id ẽ mali patres ma¬
loꝵ: infideles patres infidelium: murmuratores

Expanded text:
Unde dicit Apostolus, Judicium sibi manducat et bibit . Unde dicit Apostolus, Judicium sibi manducat et bibit . Non enim buccella Dominica venenum fuit Judae. Et tamen accepit, et cum accepit, in eum inimicus intravit: non quia malum accepit, sed quia bonum male malus accepit. Videte ergo, fratres, panem coelestem spiritualiter manducate, innocentiam ad altare apportate. Peccata etsi sunt quotidiana, vel non sint mortifera. Antequam ad altare accedatis, attendite quid dicatis: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Dimittis, dimittetur tibi: securus accede, panis est, non venenum. Sed vide si dimittis: nam si non dimittis, mentiris, et ei mentiris, quem non fallis. Mentiri Deo potes, Deum fallere non potes. Novit ille quid agat. Intus te videt, intus te examinat, intus inspicit, intus judicat, intus aut damnat, aut coronat. Patres autem istorum , id est, mali patres malorum, infideles patres infidelium, murmuratores
Abbreviated transcription (Latin):
runt manna. & mortui sunt. Quare manduca¬
uerunt & mortui sunt: Quia qͦd uidebant cre¬
debant. quod ñ uidebant ñ intelligebant. Ideo
patres ur̃i. quia similes estis illoꝵ: & infidelium
mei ad mortẽ istam uisibilem & corporalem. nun¬
qͥd nos non morimur. qͥ manducamus de cęlo panẽ
ilescendencem: Sic sunt mortui & illi. quẽ ad¬
modum nos sumus mortui. qͣntum aitinet ut
dixi ad mortẽ huius corporis uisibilem. atq eari¬
nalem. qͣntum aũt̃ ꝑtinet ad illam mortẽ. de
qua terret dñs. quia mortui sunt patres istoꝵ.
manducauit manna ꝙ: moy ses. manducauit
qui dño placuerunt: ꝙ mortui ñ sunt. Quare
Quia uisibilem cybum spiritalit̾ intellexerunt.
spiritalit̾ esurierunt.: spiritalit̾ gustauerunt.
ut spiritalit̾ satiarentur. Nam & nos hodie acN¬
cipimus uisibilem ꝙybum: s aliud ẽ sacram̃tũ.
aliud uirtus sacram̃ti. Quã multi de altari
accipiunt & moriuntur. & accipiendo moriunt᷑

Expanded text:
runt manna, et mortui sunt. Quare manducarunt manna, et mortui sunt. Quare manducaverunt, et mortui sunt? Quia quod videbant, credebant: quod non videbant, non intelligebant. Ideo patres vestri, quia similes estis illorum. Nammei, ad mortem istam visibilem et corporalem, numquid nos non morimur qui manducamus panem de coelo descendentem? Sic sunt mortui et illi, quemadmodum nos sumus morituri; quantum attinet, ut dixi, ad mortem hujus corporis visibilem atque carnalem. Quantum autem pertinet ad illam mortem, de qua terret Dominus, qua mortui sunt patres istorum; manducavit manna et Moyses, manducavit qui Domino placuerunt, et mortui non sunt. Quare? Quia visibilem cibum spiritualiter intellexerunt, spiritualiter esurierunt, spiritualiter gustaverunt, ut spiritualiter satiarentur. Nam et nos hodie accipimus visibilem cibum: sed aliud est Sacramentum, aliud virtus Sacramenti. Quam multi de altari accipiunt et moriuntur, et accipiendo moriuntur?
Abbreviated transcription (Latin):
ȩt̾nam. Reuelare se uoluit quid eẽt. Nam com¬
pendio dicere potuit. qͥ credit in me. habet me.
Ipse enim xp̃s uerus ds̃ est. & uita et̾na. Qui gͦ cre¬
dit in me inqͥt it in me. & qui it in me habet
me. Quid est aũt habere me: habere uitam ȩt̃¬
nam. uita ȩt̾̃na mortem assumpsit.: uita ȩt̃na
mori uoluit: s de tuo ñ de suo. Accepit a te: ubi
moreretur ꝓte. Ab hominib enim carnẽ assum¬
psit: s ñ more hominũ. Nam patrem habens in
celo. matrem elegit in terra: & illie natus sine ma¬
tre. & hic sine patre. Assumpsit gͦ uita mortem:
ut uita occideret mortem. Nam qui in me cre¬
dit inqͥt habet uitam ȩt̾̃nam. non qͦd patet. s qͦd
latet. Uita enim ȩt̃na uerbum in pͥncipio erat
apud dm̃. & cds̃ erat uerbum: & uita erat lux ho
tam ȩt̃nani. mori uenit. s die tercio resurrexit.
ncer uerbum suscipiens q carnẽ resurgentẽ. mors
manducauerunt in deserto manna & mor¬
tui sunt. Quid ẽ unde suꝑbitis: Alanducaue¬

Expanded text:
ernam. Revelare se voluit quid esset: nam compendio dicere potuit, Qui credit in me, habet me. Ipse enim Christus verus Deus est et vita aeterna. Qui ergo credit in me, inquit, it in me; et qui it in me, habet me. Quid est autem habere me? Habere vitam aeternam. Vita aeterna mortem assumpsit, vita aeterna mori voluit; sed de tuo, non de suo: accepit a te, ubi moreretur pro te. Ab hominibus enim carnem assumpsit, sed non more hominum. Nam Patrem habens in coelo, matrem elegit in terra: et illic natus sine matre, et hic sine Patre. Assumpsit ergo vita mortem, ut vita occideret mortem. Nam qui in me credit, inquit, habet vitam aeternam: non quod patet, sed quod latet. Vita enim aeterna Verbum: in principio erat aptam aeternam. Mori venit, sed die tertio resurrexit. Inter Verbum suscipiens, et carnem resurgentem, mors manducaverunt in deserto manna, et mortui sunt. Quid est unde superbitis? Manducave
Abbreviated transcription (Latin):
Non potest uiuere corpus xp̃i: nisi de spũ rꝑi. Inde
ẽ quod exponens nobis apłs paulus hunc panem.
ums panis inqͥt unũ corpus multi sumus.
O sacram̃tum pietatis. o signũ unitatis. o uinełm
caritatis. Qui uult uiuere habet ubi uiuat.¬
habet unde uiuat. Aecedat. credat. uiuat in dõ.
De dõ incorporetur. ut uiuificetur. Non abhor
reat a cõpage membroꝵ. ñ sit putre m̃brum
qͦd resecari mereatur. ñ sit distortum de qͦ eru¬
bescatur. sit pulchrum. sit sarũ. sit aptum. hẽ¬
reat corpori. uiuat dõ de cło. nunc laboret int̾ra¬
. ut postea regnet in cȩlo.
Litigabant gͦ uidi
ad inuicem dicentes. Qnomͦ potest hic nobis
carnem suam dare ad manducandum:L

Expanded text:
Non potest vivere corpus Christi, nisi de Spiritu Christi. Inde Non potest vivere corpus Christi, nisi de Spiritu Christi. Inde est quod exponens nobis apostolus Paulus hunc panem, Unus panis, inquit, unum corpus multi sumus . O Sacramentum pietatis! o signum unitatis! o vinculum charitatis! Qui vult vivere, habet ubi vihabet unde vivat. Accedat, credat, vivat in Deo. De Deo incorporetur, ut vivifreat a compage membrorum, non sit putre membrum quod resecari mereatur, non sit distortum de quo erubescatur: sit pulchrum, sit aptum, sit sanum; haereat corpori, vivat Deo de Deo: nunc laboret in terra, ut postea regnet in coelLitigabant ergo Judaei adinvicem, dicentes: Quomodo potest hic nobis carnem suam dare ad manducandum
Abbreviated transcription (Latin):
ȩternum. Et panis quem ego dabo caro inea
est. ꝓ mundi uita.
Hoc quando caꝑet carol qͦo
dixit panẽ carnem : uocatur caro quod ñ capit
caro. ꝙ ido magis ñ capit caro. quia uocatur earo.
hoc ñ posse sieri putauerunt. Caro mea ẽ inquit
ꝓ mundi uita. Norunt sideles corpus xp̃i. si
corpus. xp̃i esse ñ negligant. fiant corpus xp̃i.
nͥ sit corpus xp̃i. Intelligite fr̃s mei qͥd dixerim
Homo es & spm̃ habes: & corpus habes. Spm̃ dico
quȩ anuma uocatur. qua constat qͦd homo es. con¬
stat enĩ ex anima & corpore. Habes itaq sp̃m uuu
sibilem. corpusuisibile. Dic mͥ. quid ex quo uiuat:
Sp̃s tuus uiuit ex corpore tuo. an corpus tuũ ex spu
tuo: Respondit om̃is qui uiuit. qui aut̃ hoc ñ
potest respondere: nescio si uiuit. Quid respondet
om̃is qui uiuit. sorpus utiq meũ uiuit de spũ
meo. uis gͦ ꝙ tu uiuere de spũ xp̃i: In corpor
esto xp̃i. Nunquid enĩ corpus meũ uiuit de spũ
tuo: Meum uiuit de sp̃u meo. & tuum de tuo.

Expanded text:
eternum; et panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Hoc quando caperet caro, quod dixit panem carnem? Vocatur caro, quod non capit caro: et ideo magis non capit caro, quia vocatur caro. hoc non posse fieri putaverunt. Caro mea est, inquit, pro mundi vita. Norunt fideles corpus Christi, si corpus Christi esse non negligunt. Fiant corpus Christi, nisi corpus Christi. Intelligite, fratres mei, quid dixerim. Homo es, et spiritum habes, et corpus habes. Spiritum dico quae anima vocatur, qua constat quod homo es: constas enim ex anima et corpore. Habes itaque spiritum invisibilem, corpus visibile. Dic mihi quid ex quo vivat: spiritus tuus vivit ex corpore tuo, an corpus tuum ex spiritu tuo? Respondet omnis qui vivit: qui autem hoc non potest respondere, nescio si vivit: quid respondet omnis qui vivit? Corpus utique meum vivit de spiritu meo. Vis ergo et tu vivereesto Christi. Numquid enim corpus meum vivit de spiritu tuo? Meum vivit de spiritu meo, et tuum de tuo.
Abbreviated transcription (Latin):
melius suscitata ẽ quã fr̃ eius. De magna malȩ
consuetudinis mole liberata ẽ. Erat enĩ famosa
peccatrix. & de illa dictum ẽ. dimitent᷑ ei peccata
multa. qm̃ dilexit multũ. Uidemꝰ multos noui¬
mus multos. Nemo desꝑet. nemo de se p̃sumat.
Et desꝑare malũ ẽ. & de se p̃sumere. Sic noli desꝑa-¬
re. ut eligas de qͦ debeas p̃sumere. Ergo & dñs laca¬
rum resuscitauit. Audistis qualem. id ẽ qͥd signi¬
ta in hac lectione manifesta sunt. expositionẽ in
singłis ñ queramꝰ. ut recessaria ꝑtractemus.
rat qũt quidam languens lazarus a bethania.

Expanded text:
melius suscitata est quam frater ejus: de magna malae melius suscitata est quam frater ejus: de magna malae consuetudinis mole est liberata. Erat enim famosa peccatrix: et de illa dictum est, Dimittuntur ei peccata multa, quoniam dilexit multum . Videmus multos, novimus multos: nemo desperet, nemo de se praesumat. Et desperare malum est, et de se praesumere. Sic noli desperare, ut eligas de quo debeas praesumere. 4. Ergo et Lazarum Dominus suscitavit. Audistis qualem, id est, quid signita in hac lectione manifesta sunt, expositionem in singulis non quaeramus, ut necessaria pertractemus. Erat autem quida
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus ẽ lazarus. Est genꝰ mortis unmane. ma¬
la consuetudo appellat᷑. Aliud ẽ enĩ peccare. aliud
peccandi consuetudinẽ facere. Qui peccat & conti¬
nuo corrigit᷑. cito reuiuiscit. qͥa ñdum ẽ implicatꝰ
consuetudine. ñ ẽ sepultus. Qui aut̃ peccare
consueuit sepultus ẽ. & bene de illo dicit᷑. fetet.
Incipit enĩ habere pessimã famã. tanqͣm odorẽ
teterrimũ. Tales sunt om̃s assuetis sceleribus.
ꝑditis moribus. Dicis eis. Noli facere. Quando te
audit quẽ terra sic p̃mit. & tabe corrũpitur.
o mole consuetudinis p̃grauatur: Nec ad ipsũ
tam̃ resuscitandũ minor fuit uirtus xp̃i. Houimꝰ.
uidimꝰ. cotidie uidemꝰ homines pessima consue¬
iudine ꝑmutata uiuere melius. quã uiuunt
qͥ rep̃hendebant. Betestabaris hominẽ. ecce ipsa
soror lazari si tam̃ ipsa ẽ quȩ pedes dñi unxit un¬
gento. & tersit capillis suis qͦs lauerat lacrimis.

Expanded text:
mortuus est Lazarus. Est genus mortis immane, mamortuus est Lazarus. Est genus mortis immane, mala consuetudo appellatur. Aliud est enim peccare, aliud peccandi consuetudinem facere. Qui peccat et continuo corrigitur, cito reviviscit: quia nondum est implicatus consuetudine, non est sepultus. Qui autem peccare consuevit, sepultus est, et bene de illo dicitur, fetet: incipit enim habere pessimam famam, tanquam odorem teterrimum. Tales sunt omnes assueti sceleribus, perditi moribus. Dicis ei, Noli facere. Quando te audit quem terra sic premit, et tabe corrumpitur, et mole consuetudinis praegravatur? Nec ad ipsum tamen resuscitandum minor fuit virtus Christi. Novimus, vidimus, quotidie videmus homines, pessima consuetudine permutata vivere melius, quam vivunt qui reprehendebant. Detestabaris hominem: ecce ipsa soror Lazari si tamen ipsa est quae pedes Domini unxit unguento, et tersit capillis suis quos laverat lacrymis
Abbreviated transcription (Latin):
gi adhuc in domo iacentẽ. resuscitauit iuuenẽ
siliũ uiduȩ extra porras ciuitatis elatũ. resuscita¬
uit lararũ quatriduanũ. Intueat᷑ qͥsq animã
suã. Si peccat morit᷑. peccatũ mors amiinȩ ẽ. Sed
aliqͣndo in cogitatione peccat᷑. delectauit quod
malum est. Consensisti. peccasti. consensio illa occi¬
dit te. S intus ẽ mors. qͥa cogitatũ malũ ñ dum
ꝓcessit in factũ. Talem animã resuscitare se signi¬
ficans dñs. resuscitauit illã puellã que ñdum erait
foras allata. s in domo mortua iacebat. quasi per¬
catũ latebat. Si aũt ñ solum malȩ delectationi
consensisti. s etiã ipsũ malũ fecisti. quasi mortuũ
extra portã extulisti. Iam foris es: & mortuus ela¬
tus es. Tam̃ os ipsũ dñs resuscitauit. & reddidit
uiduȩ matri suȩ. Si peccasti peniteat te. ꝙ resus¬
citat te dñs. & reddet ȩccliȩ matri tuȩ: Tercius

Expanded text:
gi adhuc in domo jacentem ; resuscitavit juvenem gi adhuc in domo jacentem ; resuscitavit juvenem filium viduae extra portas civitatis elatum Lucultum quatriduanum. Intueatur quisque animam suam: si peccat, moritur; peccatum, mors est animae. Sed aliquando in cogitatione peccatur. Delectavit quod malum est, consensisti, peccasti; consensio illa occidit te: sed intus est mors, quia cogitatum malum nondum processit in factum. Talem animam resuscitare se significans Dominus, resuscitavit illam puellam quae nondum erat foras elata, sed in domo mortua jacebat, quasi peccatum latebat. Si autem non solum malae delectationi consensisti, sed etiam ipsum malum fecisti; quasi mortuum extra portam extulisti: jam foris es, et mortuus elatus es. Tamen et ipsum Dominus resuscitavit, et reddidit viduae matri suae. Si peccasti, poeniteat te: et resuscitat te Dominus, et reddet Ecclesiae matri tuae. Tertius
Abbreviated transcription (Latin):
retur. Et post ꝓditionẽ fortasse ꝑcussus ẽ. Quis
ñ ut uiueret. continuo ꝑdere uoluit unde uiueret
eligens uitã mendicantẽ. quã celerẽ mortẽ : Cui
dictum ẽ. nauiga ne moriaris. & distulit: Cui di¬
stum ẽ. labora ne moriaris. & piger fuit: Leuia
ds iubet ut in ȩt̾̃num uiuamꝰ. & obedire negligi¬
mus. Nontͥ ds̃ dicit. ꝑde qͥcquid habes ut uiuas.
exiguo tempore in labore sollicitus.s da pauꝑi
unde habes: ut uiuas semꝑ sine labore securus.
ccusant nos amatores uite temporalis. quã nec
cũ uolunt. nec quãdui uolunt habent. & nos
inuicẽ ñ accusamꝰ. tã pigri. tã tepidi ad capessen¬
dam uitã et̾nam. quã si uoluerimꝰ habebimꝰ. cũ
ne moriam᷑ in ȩt̃num. bene intelligimꝰ tres illos
mortuos qͦs in corporib suscitauit. aliqͥd significa¬
re & figurare de resurrectionib ammarũ quȩ
siunt ꝑfidem. Resuscitauit filiã archysinago¬

Expanded text:
retur? Et post proditionem fortasse percussus est. Quis retur? Et post proditionem fortasse percussus est. Quis non, ut viveret, continuo perdere voluit unde viveret, eligens vitam mendicantem quam celerem mortem? Cui dictum est, Naviga ne moriaris; et distulit? Cui dictum est, Labora ne moriaris; et piger fuit? Levia Deus jubet, ut in aeternum vivamus; et obedire negligimus. Non tibi Deus dicit, Perde quidquid habes, ut vivas exiguo tempore in labore sollicitus; sed, Da pauperi unde habes, ut vivas semper sine labore securus. Accusant nos amatores vitae temporalis, quam nec cum volunt, nec quamdiu volunt habent: et nos invicem non accusamus, tam pigri, tam tepidi ad capessendam vitam aeternam, quam si voluerimus habebimus, cum ne moriamur in aeternum; bene intelligimus tres illos mortuos quos in corporibus suscitavit, aliquid significare et figurare de resurrectionibus animarum quae fiunt per fidem: resuscitavit filiam archisynago
Abbreviated transcription (Latin):
adimodũ reuixit larartis. Si attendimꝰ mrabilor¬
opera xp̃i. omnis qui credit resurget. Si attenda¬
mus om̃s os intelligamꝰ detestabiliores mortes. om̃is
qͥ peccat moritur. s mortẽ carnis om̃is homo ti-¬
met: mortẽ animȩ pauci. ꝓmorte carnis quȩ si¬
ne dubio qͣndoq uentura ẽ currunt om̃s ne ue¬
niat. inde ẽ qͦd laborant. Laborat ne moriat᷑ ho¬
mo moriturus. & ñ laborat ne peccet homo in ȩt̃¬
num uicturus. Et cũ laborat ne moriat᷑. sine causa
laborat. id enĩ agit ut multũ mors differatur: ñ
ut euadat᷑. Si aut̃ peccare nolit. ñ laborabit. &
uiuet in ȩt̃num. O si possemꝰ excitare homines
& cũ ipsis parit̃ excitari. ut tales eẽmus amato¬
res uitȩ ꝑmanentis. quales sunt homines ama¬
tores uitȩ fugientis. Quid ñ facit homo sub mor¬
tis ꝑiculo constitutus: Gladio impendente cȩrui¬
cib ꝓdidert̃ homines. qͥ equid sibi unde uiuerẽt
reseruabant. Quis ñ continuo ꝓdidit ne ꝑcute¬

Expanded text:
admodum revixerit Lazarus. Si attendamus mirabilioropera Christi, omnis qui credit, resurgit: si attendamus omnes, et intelligamus detestabiliores mortes, omnis qui peccat moritur. Sed mortem carnis omnis homo timet, mortem animae pauci. Pro morte carnis quae sine dubio quandoque ventura est, curant omnes ne veniat: inde est quod laborant. Laborat ne moriatur homo moriturus, et non laborat ne peccet homo in aeternum victurus. Et cum laborat ne moriatur, sine causa laborat; id enim agit ut multum mors differatur, non ut evadatur: si autem peccare nolit, non laborabit, et vivet in aeternum. O si possemus excitare homines, et cum ipsis pariter excitari, ut tales essemus amatores vitae permanentis, quales sunt homines amatores vitae fugientis! Quid non facit homo sub mortis periculo constitutus? Gladio impendente cervicibus, prodiderunt homines quidquid sibi, unde viverent, reservabant. Quis non continuo prodidit ne percute
Abbreviated transcription (Latin):
uit putentẽ. s tam̃ in cadauere putente adhuc
erat forma m̃broꝵ. ille in nouissimo die ad unã
uocẽ cineres ẽ redacturus in carnẽ. s oportebat
ut mͦ aliqua faceret. quib datis uelut uirtutis sũş¬

Expanded text:
vit putentem, sed tamen in cadavere putente adhuc vit putentem, sed tamen in cadavere putente adhuc erat forma membrorum; ille in novissimo die ad unam vocem cineres est restituturus in carnem. Sed oportebat ut modo aliqua faceret, quibus datis velut
Abbreviated transcription (Latin):
Ih̃s xp̃s. latari resurrectio p̃cipue p̃dicatur. S
n accendamus qͥs fecerit. delectari debemꝰ potius
qͣm mirari. Ille suscitauit hominẽ qui fecit homi¬
nẽ. ipse ẽ enĩ unicus patris. ꝑ quẽ sic̃ nostis facta
sunt omña. Sigͦ ꝑ illum facta sunt omĩa. qͥd mirũ
ẽ si resurrexit unus ꝑ illum: cũ tot cotidie nascunt᷑
ꝑ illum: Plus ẽ homines ereare. qͣm resuscitare.
Signatus ẽ tam̃ ce creare & resuscitare. creare om̃s. re
suscitare qͦsclam. Nam cũ multa fecisset dñsiħs non
ñ sunt. Electa sunt aũt̃ quȩ scriberent᷑. quȩ saluti
credentiũ sufficere uidebant᷑. Audistis enĩ qͥa dñs
ih̃s mortuũ suscitauit. sufficit tͥ ut scias. qͥa si uel¬
let om̃s mortuos suscitaret. Et hoc qͥdem sibi ad
sinẽ scli reseruauit. nã quẽ auclistis magno mira¬
culo quatriduanũ mortuũ resuscitasse de sepulchro
ueniet hora sic̃ ipse diẽ. quando om̃s qͥ sunt in mo¬
num̃tis audiant uocẽ eius & ꝓcedant. Resuscita¬

Expanded text:
istus, Lazari resurrectio praecipue praedicatur. Sed si attendamus quis fecerit, delectari debemus potius quam mirari. Ille suscitavit hominem, qui fecit hominem; ipse enim est Unicus Patris, per quem, sicut nostis, facta sunt omniaest si resurrexit unus per illum, cum tot quotidie nascantur per illum? Plus est homines creare quam resuscitare. Dignatus est tamen et creare et resuscitare; creare omnes, resuscitare quosdam. Nam cum multa fecisset Dominus Jesuipta non sunt : electa sunt autem quae scriberentur, quae saluti credentium sufficere videbantur. Audisti enim quia Dominus Jesus mortuum suscitavit: sufficit tibi ut scias quia si vellet, omnes mortuos suscitaret. Et hoc quidem sibi ad finem saeculi reservavit. Nam quem audistis magno miraculo quatriduanum mortuum suscitasse de sepulcro, veniet hora, sicut ipse ait, quando omnes qui sunt in monumentis, audient vocem ejus et procedent. Resuscita
Abbreviated transcription (Latin):
re: Facilior sane questio uidetur. si scdm id qͦd
filiꝰ est hominis accepisse a patre illa uerba
credatur: quanqͣm natus ex uirgine quando
& quomͦ ea didicerit quis enarrabit: quando
etiã ipsam quȩ de uirgine facta ẽ generatio
de patre genitus patriq coet̃nus accepisse a
patre ista uerba cogitetur: nichil ibi temporis
cogitetur: quasi pͥus fuerit qui ea ñ habuerit:
atq ut haberet quȩ ñ habebat acceꝑit: qm̃
quicquid ds pater dõ filio dedit. gignendo de-¬
dit. Ita emm dedit filio pat̾ sine quib filius
ẽẽ non posset sicut dedit ei ut eẽt. Nam qͦmͦ
aliter uerbo uerba daret aliqua: in quo ineffa¬
biliter dixit omnia : S iam quȩ secuntur.
alio sunt expectanda sermone. Explicit¬
dium meũ impletum in semnetipsis.

Expanded text:
re? Facilior sane quaestio videtur, si secundum id quod re? Facilior sane quaestio videtur, si secundum id quod Filius est hominis accepisse a Patre illa verba credatur, quanquam natus ex Virgine, quando et quomodo ea didicerit, quis enarrabit? quando etiam ipsam quae de Virgine facta est generatio quod est de Patre genitus, Patrique coaeternus, accepisse a patre ista verba cogitetur, nihil ibi temporis cogitetur, quasi prius fuerit qui ea non habuerit, atque ut haberet quae non haberet acceperit, quoniam quidquid Deus Pater Deo Filio dedit, gignendo dedit. Ita enim dedit Filio Pater, sine quibus Filius esse non posset, sicut ei dedit ut esset. Nam quomodo aliter verbo verba daret aliqua, in quo ineffabiliter dixit omnia? Sed jam quae sequuntur, alio sunt exspectanda sermone. TRACTATdium meum impletum in semetipsis.
Abbreviated transcription (Latin):
disꝑgamini unusquisq in ꝓpria. q me solũ
relinquatis: s crediderunt uere: id ẽ quomͦ cre¬
dendum ẽ: inconcusse: firme. stabiliter. fortit̃:
non iam in ꝓpria redituri. & xp̃m relicturi.
Adhuc gͦ discipuli ñ erant tales. quales eos dicit
uerbis p̃teriti temporis. quasi iam eẽnt. p̃nim¬
tians quales futuri eẽnt: accepto scilicet spũ scõ
qui eos sicut ꝓmissum ẽ doceret omnia: quem
pͥusquam acciꝑent. quomͦ seruauerunt eus
sermonẽ. quod de illis quasi fecerint dixit. qͣndo
pͥmus eoꝵ ter eum negauit: cũ ex ore eius audis¬
set quid futurum eẽt homini qui eum coram
hominib negauisset: Dedit gͦ eis uerba sicut
dixit quȩ dedit ei pat̾: s quando illa ñ foris in
aurib. s intus in cordib spualiter acceꝑunt.
tunc uere acceꝑunt. quia tunc uere cognoue¬
runt. Uere aut̃ cognouerunt. quia uere cre¬
diderunt. Ipsi aut̃ filio quom pater hec uer¬
ba dederiti: quib uerbis homo poterit explica-¬

Expanded text:
mini unusquisque in propria, et me solum relinquatis, sed crediderunt vere, quomodo credendum est, inconcusse, firme, stabiliter, fortiter, non jam in propria redituri, et Christum relicturi. Adhuc ergo discipuli non erant tales, quales eos dicit verbis praeteriti temporis, quasi jam essent, praenuntians quales futuri essent, accepto scilicet Spiritu sancto, qui eos, sicut promissum est, doceret omnia: quem priusquam acciperent, quomodo servaverunt ejus sermonem quod de illis quasi fecerint dixit, quando primus eorum ter eum negavit, cum ex ore ejus audisset quid futurum esset homini qui eum coram hominibus negavisset? Dedit ergo eis verba, sicut dicit, quae dedit ei Pater. Sed quando illa non foris in auribus, sed intus in cordibus spiritualiter acceperunt, tunc vere acceperunt, quia tunc vere cognoverunt. Vere autem cognoverunt, quia vere crediderunt. Ipsi autem Filio quomodo Pater ea verba dederit, quibus verbis homo poterit explica
Abbreviated transcription (Latin):
erant: quia & ipsius filii parit erant. Nunc
aũt homo idẽ ipse filius accepit eos qui non
erant ipsius. q̃uia & formã serui accepit ds. idẽ
quȩ ñ erat ipsuis. Sequitur ac dicit. ꝙ sermo¬
nem tuũ seruauerunt. Nunc cognouerunt
qͥa omnia quȩ declisti mͥ: abs te sunt. Simul
enim pat̾ dedit omnia: cum genuit eum qui
haberet omnia. Quia uerba inquit que dedisti
mͥ dedi eis & ipsi acceꝑunt: idẽ intellexerunt
atq tenuerunt. Tunc enim uerbum accipitur.:
quando mente ꝑcipitur. Et cognouerunt in qͥt¬
uere quia a te exii: quod ẽ tu me misisti. Cum
gͦ dixisset cognouerunt uere: ne quisquam
putaret istam cognitionẽ iam ꝑ spetiem factã.
ñ ꝑ fidem: exponendo addidit.& crediderunt.
ut subaudiamus uere: &e intelligamus. hoc
dictum ẽẽ cognouerunt uere. quod ẽ credidert
uere: ñ eo modo quẽ significauit paulo ante cũ

Expanded text:
erant, quia et ipsius Filii pariter erant. Nunc erant, quia et ipsius Filii pariter erant. Nunc autem homo idem ipse Filius accepit eos qui non erant ipsius, quia et formam servi accepit Deus idem quae non erat ipsius. 6. Sequitur ac dicit, Et sermonem tuum servaverunt: nunc cognoverunt quia omnia quae dedisti mihi, abs te sunt: enim Pater dedit omnia, cum genuit, qui haberet omnia. Quia verba, inquit, quae dedisti mihi, dedi eis; et ipsi acceperunt, id est, intellexerunt atque tenuerunt. Tunc enim verbum accipitur, quando mente percipitur. Et cognoverunt vere quia ergo dixisset Cognoverunt vere, ne quisquam putaret istam cognitionem jam per speciem factam, non per fidem, exponendo addidit et crediderunt, ut subaudiamus vere, et intelligamus hoc dictum esse: Cognoverunt vere, quod est: Crediderunt vere; non eo mod
Abbreviated transcription (Latin):
panto crator omnitenens: nͥ tantundem ualere
sentirent. Quid gͦ habere unqͣm potuit ȩt̾̃nus
omni tens. quod ñ simul habuerit coeternus
omnitenens: Quod utiq ait. & michi eos
dedisti: hominẽ se accepisse hanc potestatem
patri potius tribuisse uideatur ut ab illo eos
acceꝑit. qm̃ ex ipso ẽ quicquid ẽ de quo ẽ. ẽtã
mini xp̃o. quod cum patre non ẽ: homines
dedit. Deniq qui hoc loco dicit. tui erant & mͥ
eos dedisti: iam suꝑuis eisdem discipłis dixerat:
ego uos de mundõ elegi. Conteratur hic cogi¬
tatio carnalis atq disꝑeat: de mundo sibi a pa
tre dicit filius datos homines: quib alio loco
de mundo elegit cum patre: ĩdem ipse homo
filius. de muncdo eos accepit a patrze. Non enĩ
pater illos filio dedisset. nͥ elegisset: ac ꝑ hoc filius
sicut ñ inde separauit patrem quando dix̃.
ego uos de mundo elegi. qm̃ simul eos elegit &
pat̾. sic ñ inde separauit & se quando dixit. cui

Expanded text:
παντοκράτωρ omnitenens, nisi tantumdem valere παντοκράτωρ omnitenens, nisi tantumdem valere sentirent. Quid ergo unquam habere potuit aeternus omnitenens, quod non simul habuerit coaeternus omnitenens? Quod itaque ait, Et mihi eos dedisti, hominem se accepisse hanc potestatem Patri potius tribuisse videatur ut ab eo illos acceperit quoniam ex ipso est quidquid est de quo est; etiam s, homini Christo quod cum Patre non est, homines dedit. Denique qui hoc loco dicit, Tui erant, et mihi eos dedisti, jam superius eisdem discipulis dixerat, Ego vos de mundo elegi . Conteratur hic cogitatio carnalis, atque dispereat. tre dicit Filius datos esse homines, quibus alio loco de muFilius de mundo eos accepit a Patre: non enim Pater illos Filio dedisset, nisi elegisset. Ac per hoc Filius sicut non inde separavit Patrem, quando dixit, Ego vos de mundo elegi, quoniam simul eos elegit et Pater: sic non inde separavit et se, quando dixit, Tui
Abbreviated transcription (Latin):
eis regeneratio p̾stitit non generatio. Quid ẽ
etiã quod sequitur. tui erant: ꝙ mͥ eos dedisti :
An aliquando erant patris. quando ñ erant uni¬
geniti filii cus. & habuit aliquando pat̾ aliqͥd
sine filio: Absit: ueruntam̃ habuit aliquid ali¬
quando ds filius. quod ñdum habuit idem
ipse homo filius. quia ñdum erat homo factꝰ
patre. Quaꝓpt̃ quod dixit. tui erant. ñ se inde
separauit ds̃ filius: sine quo nichil unquam
pat̾ habuit: s solet ei tribuere omne qͦd potest:¬
a quo ẽ ipse qui potest. A quo enim habet ut
sit. ab illo habet ut possit: ꝙ simul utrumq
semꝑ habuit: quia numqͣm fuit & ñ potuit.
Quocirca quicqͥd potuit pat̾. semꝑ cum illo fi¬
lius pocuit: qm̃ ille qui numqͣm fuit ꝙ non
potuit. numqͣm sine patre fuit. numqͣm sine
illo pat̾ fuit. ac ꝑ hoc sicut pat ȩternus om̃i¬
interp̃tamur. si ꝓprie uolumus dicere quod
interp̃tarentur ut om̃pc dicerent. cum sit

Expanded text:
 regeneratio praestitit, non generatio. Quid est  regeneratio praestitit, non generatio. Quid est etiam, quod sequitur: Tui erant, et mihi eos dedisti? An aliquando erant Patris, quando non erant unigeniti Filii ejus? et habuit aliquando Pater aliquid sine Filio? Absit; veruntamen habuit aliquando aliquid Deus Filius, quod nondum habuit idem ipse homo Filius, quia nondum erat homo factus Patre; quapropter dixit Tui erant. Non se inde separavit Deus Filius, sine quo nihil unquam Pater habuit; sed solet ei tribuere omne qa quo est ipse qui potest. A quo enim habet ut sit, ab illo habet ut possit; et simul utrumque semper habuit, quia nunquam fuit et non potuit. Quocirca quidquid potuit Pater, semper cum illo Filius potuit; quoniam ille qui nunquam fuit et non potuit, nunquam sine Patre fuit, nunquam sine illo Pater fuit. Ac per hoc sicut Pater aeternus omniinterpretamur, si proprie volumus dicere, quod interpretarentur, ut omnipotens dicerent, cum sit
Abbreviated transcription (Latin):
conspicuum: & anteqͣm imbuerentur in fide
xp̃i. notus omnib gentib ds: in hoc aut̃ qͥ
non ẽ inuiriis suis cum diis falsis colendus
prius occultum omnib: nunc manifestauis
eis qͦs dedit ei pͥater de mundo. S quo modo
manifestauit. si ñdum uenit hora de qua sil¬
perius dixerat quod ueniret hora cum iam
nifesta. putabitur in ꝓuerbiis: Cur gͦ dictũ
ẽ palam annuntiabo uobis: nͥ quia in ꝓuebiis
non ẽ palam: quod aut̃ non ꝓuerbiis occultatur
s uerbis manifestatur. ꝓcul dubio palam
dicitur: Quomͦ gͦ ioten. manifestauit. qͦd
ñdum palam dixit. sins: ꝓ inde sic intelli¬
gendum ẽ ꝓ tempore futuro p̃teritum posicũ.
quẽadinodum illud: omnia quȩ audiui a pa¬
tre meo nota feci uobis. quod ñdum fecerat:
s loquebatur quasi fecisset. qͦd immobiliter
ẽẽ p̃sixum sciebat ut faceret. Quid ẽ autem
quos dedisti mͥ de mundo: Dictum ẽ enim
de illis quod ñdum eeñt de mundo: s hoc¬

Expanded text:
conspicuum, etiam antequam imbuerentur in fide conspicuum, etiam antequam imbuerentur in fide Christi, notus est omnibus gentibus. In hoc autem, quod non est injuriis suis et cum diis falsis colendus,prius occultum omnibus, nunc manifestavit eis quos dedit ei Pater ipse de mundo. Sed quomodo manifestavit, si nondum venit hora de qua superius dixerat quod veniret hora cum jam nifesta putabitur in proverbiis? Cur ergo dictum est, palam annuntiabo, nisi quia in proverbiis non est palam? Quod autem non proverbiis occultatur, sed verbis manifestatur, procul dubio palam dicitur. Quomodo ergo manifestavit, quod nondum palam dixit? Proinde sic intelligendum est pro tempore futuro praeteritum positum, quemadmodum illud. Omnia quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis, quod nondum fecerat, sed loquebatur quasi fecisset quod immobiliter esse praefixum sciebat ut faceret. Quid est autem Quos dedisti mihi de mundo? Dictum est enim de illis quod non essent de mundo. Sed hoc
Abbreviated transcription (Latin):
quib in eum credentib uita ȩt̾na datur. lam
nunc gͦ uideamus quid de illis a quib tune
audiebatur discipłis suis dicat. Alanifesta¬
ui inquit nom̃ tuum hominib qͦs dedisti
mͥ. Non gͦ nouerant dĩ nomen: cum eẽnt
iudei: & ubi ẽ quod legitur. notus in iuidea
ds: in isrł magnum nom̃ eius: Ergo mani¬
festaui nom̃ tuum hominib istis. qͦs declisti
mͥ de mundo. qui me audiunt hȩc dicentẽ
ñ illud nomen tuum quo uocaris ds̃. s illud
quo uocaris pater m̃s: quod nom̃ manifestan
sine ipsius filii manifestatione ñ posset. Nam
gentib antequam in xp̃m crederent. ñ omni¬
modo ẽẽ potuit hoc nom̃ ignotum. Hȩc ẽ in
uis uerȩ diuinitatis: ut creaturȩ rationali
iam ratione utenti ñ omnino ac penitus pos-¬
sit abscondi. Exceptis enim paucis in quib
natura nimiũ deprauata ẽ: uniuersum ge¬
nus humanũ mundi huius facerur auctorẽ
In hoc gͦ quod fecit hunc mundum cęlo t̾ras

Expanded text:
quibus in eum credentibus vita aeterna donatur. Jam quibus in eum credentibus vita aeterna donatur. Jam nunc ergo videamus quid de illis a quibus tunc audiebatur discipulis suis dicat: Manifestavi, inquit, nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi. Non ergo noverant Dei nomen, cum essent Judaei? et ubi est, quod legitur: Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus ? Ergo manifestavi nomen tuum hominibus istis, quos dedisti mihi de mundo, qui me audiunt haec dicentem, non illud nomen tuum, quo vocaris Deus, sed illud quo vocaris Pater meus, quod nomen manifestari sine ipsius Filii manifestatione non posset. Nam gentibus ante quam in Christum crederent, non omnimodo esse potuit hoc nomen incognitum. Haec est enim vis verae divinitatis, ut creaturae rationali jam ratione utenti non omnino ac penitus possit abscondi. Exceptis enim paucis, in quibus natura nimium depravata est, universum genus humanum Deum mundi hujus fatetur auctorem. In hoc ergo, quod fecit hunc mundum coelo terraque