comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uũ me fac ds m̃s. Hoc de resurrectio¬
ne dicit᷑. Non enĩ declinare patiebat᷑
uitȩ huiꝰ otcasus. qui erat humano
generi ꝓfuturꝰ. Aduersantes autem
non solum ad mortẽ ꝑtinet. s etiã
ad hereticas questiones. quȩ sine ueri¬
tatis studio catholicas regulas prauis
doginatib insecuntur. Et merito ta¬
les cecitate mentis ꝑcutiunt᷑. qui se
peccatoꝵ contriuisti. Id est detrahen¬
tium uerba mordatia. qui potestati
diuinȩ nefandis dognatib oblocunt᷑.
Dentes enĩ dicti sunt a demendo. Et
id̃o pulchre nimis lingue detrahentiũ
dentes uocantur. quia sicut illi ciboꝵ¬
partes demunt. ita & istȩ opiniones
hominũ adhibita detractione corrodt̃
Quamuis hoc & ad iudeos possit aptari
qui dicebant. Si rex isrł est. descen¬
dat de cruce. & credimꝰ ei. Contri¬
iusti. hoc est ad nichilũ ꝑduxisti.
Nam reuera contriti sunt. quando ip¬
sum cognouerunt in gła resurrexis¬

Expanded text:
vum me fac, Deus meus. Hoc de resurrectiovum me fac, Deus meus. Hoc de resurrectione dicitur; non enim declinare vitae hujus patiebatur occasum, qui erat humano generi profuturus. Adversantes autem, non solum ad mortem pertinet, sed etiam ad haereticas quaestiones, qui sine veritatis studio catholicas regulas pravis dogmatibus insequuntur. Et merito tales caecitate mentis percutiuntur, qui se peccatorum contrivisti , id est, detrahentium verba mordacia, qui potestati divinae nefandis dogmatibus obloquuntur. Dentes enim dicti sunt a demendo: et ideo pulchre nimis linguae detrahentium dentes vocantur: quia sicut illi cibopartes demunt, ita et isti opiniones hominum adhibita detractione corrodunt. Quamvis hoc et ad Judaeos possit aptari, qui dicebant: Si rex Israel est, descendat de cruce, et credimus ei . Contrivisti, hoc est ad nihilum perduxisti. Nam revera contriti sunt, quando ipsum cognoverunt in gloriam resurrexis
Abbreviated transcription (Latin):
tate deposita: inmortalitatẽ sumpsit
& glłam sempit̾nam. Sed quare exsur¬
rexerit euident̃ exponit. qm̃ dñs sus¬
cipiet me. Natura eium humanita¬
tis ꝑ se non potuisset ꝓpria uirtute
resurgere. nisi eam diuina om̃i poten¬
tia suscepisset. sicut ipse dicit. Potestatẽ
habeo ponendi animam meam. & po¬
testatem habeo uerũ sumendi eam.¬
on timebo milia popłi circũdantis
me. Tumere non potuit iniquũ popłm.
cui erat in sua diuinitate p̾sidium.
Scriptum est enĩ in euũgło quia in
passione magna eũ popłi multitudo
circum dedit. Nam qd̾ dicit ñ time¬
bo. non significat se ñ. ẽẽ. moriturũ.
Sed mortem formidare non poterat.
ds̃ dormiens aut recubans excitatur.
s scripturis diuinis mos est. ad expͥ¬
mendam causam ꝑ tropologiam: ex
nr̃a consuetudine aliquid de deo
dicere. Tropꝰ aut̃ est dictio. ab eo
loco in quo ꝓpria est. translata in
cũ locum in quo ꝓpria ñ est. Sal¬

Expanded text:
tate deposita, immortalitatem sumpsit, tate deposita, immortalitatem sumpsit, et gloriam sempiternam. Sed quare exsurrexerit, evidenter exponit, Quoniam Dominus suscepit me. Natura enim humanitatis per se non potuisset propria virtute resurgere, nisi eam divina omnipotentia suscepisset, sicut ipse dicit: Potestatem habeo 21 ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eamon timebo millia populi circumdantis me. Timere non potuit iniquum populum, cui erat in sua divinitate praesidium; scriptum est enim in Evangelio, quia in passione magna eum populi multitudo circumdedit. Nam quod dicit: Non timebo, non significat se non esse moriturum, sed mortem formidare non poterat, Deus dormiens aut recubans excitatur, sed Scripturis divinis mos est ad exprimendam causam per tropologiam ex nostra consuetudine aliquid de Deo dicere. Tropus autem est dictio ab eo loco in quo propria est, translata in eum locum in quo propria non est. Sal
Abbreviated transcription (Latin):
locis aptissime sigraficatur. Hic tam̃
dictum intelligendũ est de monte.
id est de duuinitatis excellentissuma
summitate. sicut & aliꝰ psalmmꝰ dicit
Iusticia tua sicut montes dĩ. E quũ
enim suerat. ut natura humanitatis
assumpte in terris: singłari pacientia
monstraret exemplum. & in celis acci¬
ꝑet creaturarũ om̃ium principatiun.
go dormiui. & soporatꝰ sum & exsur¬
rexi. quia dñs suscepit me. Uenit ad
scd̾am partem in qua dubitantium
corda roborant᷑. ut crederent eum
confestim resurrecturũ. quem usuri
erant impioꝵ manib crucifirum.
Dormiui dixit. quia celerit̃ resurrexit.
Quod sit in sompno isto uitali. ubi ñ
uitȩ terminꝰ.s temporalis requies
inuenit᷑. Soporatꝰ sum. securã signi¬
ficat pausationem. Non sicut impii
in morte patiuntur. qͦs inquietat
iugit̾ conscientia peccatoꝵ. s soporario
ista fuit sacri corporis beata dormitio
Exurgere est autem. cũ alacritate re¬
surgere: Quippe quia caro mortali¬

Expanded text:
locis aptissime significantur. Hic tamen dictum intelligendum est de monte, id est de divinitatis excellentissima summitate; sicut et alius psalmus dicit: Justitia tua sicut montes Dei . Aequum enim fuerat ut natura humanitatis assumptae, quae in terris singulare patientiae monstravit exemplum, in coelis acciperet creaturarum omnium principatum.go dormivi et soporatus sum, et exsurrexi, quia Dominus suscepit me. Venit ad secundam partem, in qua dubitantium corda roborantur, ut crederent eum confestim resurrecturum, quem visuri erant impiorum manibus crucifixum. Dormivi, dixit, quia celeriter resurrexit; quod fit in somno isto vitali, ubi non vitae terminus, sed temporalis requies invenitur. Soporatus sum, securam significat pausationem; non sicut impii qui in morte quatiuntur, quos inquietat jugiter conscientia peccatorum: sed soporatio ista fuit sacri corporis beata dormitio. Exsurgere autem, est cum alacritate resurgere; quippe quia caro, mortali
Abbreviated transcription (Latin):
psalmꝰ xp̃i dñi moralem. scd̾s natura¬
lem: id est substantiam humanitatis &
deitatis: terciꝰ de resurrectione ipsius
loquens. inspectiuã quodammͦ contine¬
at partem. Que ratio ꝑ om̃s scriptu¬
ras diuinas decurrit. Inde & ysaac pa¬
triarcha tres puteos fodit. demonstrans
precepta dñi doctrina triplice continerr
Sic & sapientia monet. ut describamꝰ
ea nobis in corde triplicit᷑. Et reliqͣs
partes. in subsequentib psalmis facile
poteris aut nuxtas. aut singillatuim.
positas. etiam non admonitꝰ lector
agnoscere. A nob̾ eium frequent̃ ista
non exigas. quib nouit̃ multa dicenda
sunt. Huiꝰ aut̃ psalmi calculum & scã
irinitas quȩ licet naturã habeat insẽpa¬
rabilis unitatis: trib tam̃ eam mani¬
festum est constare personis. Explic̃¬
ꝑsalmus dauid cantici. mmimum¬
ubtiliter ꝑscrutemur: quid nobis

Expanded text:
sti Domini moralem, secundus naturalem, id est substantiam humanitatis et deitatis; tertius de resurrectione ipsius loquens, inspectivam quodammodo contineat partem: quae ratio per omnes Scripturas divinas decurrit. Inde et Isaac patriarcha tres puteos fodit, demonstrans praecepta Domini doctrina triplici contineri. Sic et Sapientia monet ut describamus ea nobis in corde tripliciter, et reliqua. Quas partes in subsequentibus psalmis facile poteris, aut mixtas, aut sigillatim positas, etiam non admonitus lector agnoscere. A nobis enim frequenter ista non exigas, quibus noviter multa dicenda sunt. Hujus autem psalmi calculum edocet sancta Trinitas, quae licet naturam habeat inseparabilis unitatis, tribus tamen eam manifestum est constare personis. EXPOSIpsalmus David canticum. Subtiliter perscrutemur quid nobis
Abbreviated transcription (Latin):
gustia. an ꝑsecutio. an fames. an nudi¬
tas. an ꝑiculum. an gladius: & cetera:
Auic uicina est sigura quȩ dicit᷑ climax.
latine gradatio. quando positis quib¬
dam gradib siue m laude. siue in ui-¬
tuperatione semꝑ accrescit:. Sed inter
utraq schemata hoc interest qd̾ auxe¬
sis sine ulla iteratione nominis rerũ
ꝓcurat augmenta. In climate uͦ neces¬
se est. ut postremũ uerbum qd̾ est
in pͥmo cominate positũ. in sequenti
membro modis om̃ib iteret᷑. sicut est
illud apłi. Scientes qm̃ tribulatio. pa¬
cientiam oꝑatur. Pacientia ꝓbationẽ.

Expanded text:
 an nuditas, an periculum, an gladius ? etc. Huic vicina est figura quae dicitur climax, Latine gradatio, quando positis quibusdam gradibus, sive in laude, sive in vituperatione semper accrescit. Sed inter utraque schemata hoc interest, quod auxesis sine ulla iteratione nominis, rerum procurat augmenta, in climace vero necesse est ut postremum verbum, quod est in primo commate positum, in sequenti membro modis omnibus iteretur; sicut est illud Apostoli: Scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia probation
Abbreviated transcription (Latin):
tia. una esset sine aliqua confusione ꝑ¬
sona. Noc etiam ad pelagianos ꝑtinei
deftruendos. qui putant hominẽ aliqͥd
ꝑ se efficere posse qd̾ bonum est. Nan
quis rogo sibi ad bene agendum sine
diuinȩ gr̃ę largitate sufficiat. cũ huma¬
na natura ꝑ gr̃am qua unita est deo
ad patris sit dexteram collocata: Qd̃
beatꝰ augustinꝰ in enchyridion more
suo latius & utilit̾ explicauit. Factũ ẽ
autem hic pulcherrimũ schema. qd̃
grece dicit᷑ auresis. quȩ addendo quȩ¬
dam nomina ꝑ membra singula rerũ
augnenta congeminat. Dicit enim.
u autẽ dñe susceptor m̃s es. gła mea &
exaltans caput meũ. Hoc enam latus

Expanded text:
tia una esset sine aliqua confusione ptia una esset sine aliqua confusione persona. Hoc etiam ad Pelagianos pertinet destruendos, qui putant hominem aliquid per se efficere posse quod bonum est. Nam quis, rogo, sibi ad bene agendum sine divinae gratiae largitate sufficiat, cum humana natura per gratiam, qua unita est Deo, ad Patris sit dexteram collocata? Quod beatus Augustinus in Enchiridio more suo latius et utiliter explicavit . Factum est autem hic pulcherrimum schema, quod Graece dicitur auxesis, quae addendo quaedam nomina per membra singula rerum augmenta congeminat. Dicit enim: Tu autem, Domine, susceptor meus es, gloria mea, et exaltans caput meum. Hoc etiam latius
Abbreviated transcription (Latin):
das illis fuerit aggregatꝰ. Et cũ repe¬
titur sepiꝰ multi. ostenditur acerba nu¬
merositas impioꝵ. quia conspiratione
deusissima nequaquã rarescere potuert̃.
Hec sigura locutionis dicit᷑ epembasis.t
numerationis studio uerba repetens.
ut rei de qua loquitur ꝓcuraret aug¬
mentum. Non est salꝰ illi in d̾o eus
Hoc ad illas uoces ꝑtinet uideoꝵ dicentũ
Alios saluos fecit. seipsum non potest sil¬
uum facere  Putabat᷑ enĩ pater diledi¬
onem non habere filii. quem carnalit̾
ꝑmittebat occidi. Onefariȩ turbȩ stul¬
tissumũ dictum. Numquid redempno
miundi infirmitati debuit applicari
Non enim insaciabilis mors alit̾ poterat
uinci. nisi uita tẏrannidis eiꝰ ianuas
introisset. Sic tenebre ꝑmanere ne¬
enĩ susceptio est. uerbũ caro factũ. Qu¬
ꝓpt̾ głam suam & exaltationẽ capitis
sui caruẽ dicit. quam suscepit om̃ps
uerbum. ut diuna humanaq subsan¬

Expanded text:
das illis fuerit aggregatus. Et cum repedas illis fuerit aggregatus. Et cum repetitur saepius, multi, ostenditur acerba numerositas impiorum, qui a conspiratione densissima nequaquam rarescere potuerunt. Haec figura locutionis dicitur epembasis, enumerationis studio verba repetens, ut rei de qua loquitur procuret augmentum. Non est salus illi in Deo ejus. Hoc ad illas voces pertinet Judaeorum dicentium: Alios salvos fecit, seipsum non potest salvum facere . Putabatur enim Pater dilectionem non habere Filii, quem carnaliter permittebat occidi. O nefariae turbae stultissimum dictum! nunquid redemptio mundi infirmitati debuit applicari? Non enim insatiabilis mors aliter poterat vinci, nisi vita tyrannidis ejus januas introisset. Sic tenebrae permanere neenim susceptio, est Verbum caro factum. Quapropter gloriam suam et exaltationem capitis sui caro dicit, quam suscepit omnipotens Verbum, ut divina humanaque substan
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ est uirtꝰ om̃ipotentissimȩ deitatis.
& humilitas humanitatis assumptȩ. ñ
suꝑmixtione confusa. & in diuisibili adu¬
natione subsistens. Primo itaq modo
ad patrẽ loquit᷑. ꝑsecutorib exꝓbrans. qͥ
inreligiosa uerba contͣ ipsum loquebant᷑.
scło loco fidelis popłs ne mortẽ formi¬
det instruitur. quando eum exemplo
auctoris sui spe resurrectionis certissime¬
plicati sunt qui tribulant me:  Se¬
cundi psalmi hoc quasi simile uidetur
initium. Ded illa interrogatio increpan¬
tis est. hic aut̃ ammiratur contra se
popłos excitatos. qui ad eos cognoscitur
uenisse saluandos. Dicendo tribulant
me. ostendit᷑ de illoꝵ ampliꝰ cecitate do¬
iuisse. qui salutare suũ obstinatis mentib
respuerunt: sicut in .xxxiiii. psalmo
dicturꝰ est. Retribuebant mͥ mala pro
bonis. sterilitatem animȩ meȩ. Multi
insurgunt aduersum me. multi dicunt¬
amiiȩ meç. In tantũ multi fuerunt. ut
etiam de numero discipłoꝵ traditor ui¬

Expanded text:
rtus omnipotentissimae Deitatis, et humilitas humanitatis assumptae, non sub permixtione confusa, sed indivisibili adunatione subsistens. Primo itaque modo ad Patrem loquitur, persecutoribus exprobrans, qui irreligiosa contra ipsum verba loquebantur. Secundo loco fidelis populus, ne mortem formidet, instruitur, quando eum exemplo auctoris sui spe resurrectionis certissimlicati sunt qui tribulant me? Secundi psalmi hoc quasi simile videtur initium. Sed illic interrogatio increpantis est, hic autem admiratur contra se populos excitatos, qui ad eos cognoscitur venisse salvandos. Dicendo, Tribulant me, ostenditur de amplius illorum caecitate doluisse, qui salutare suum obstinatis mentibus respuerunt, sicut in trigesimodicturus est: Retribuebant mihi mala pro bonis, sterilitatem animae meae . Multi insurgunt adversum me; multi dicuntanimae meae. In tantum multi fuerunt, ut etiam de numero discipulorum traditor Ju
Abbreviated transcription (Latin):
oce mea ad dñm clamaui. & exaudiuit
me de monte scõ suo. Dum dicit mea.
demonstrat orationis ꝓprie scĩssimam
puritatẽ. Non enĩ illiꝰ integritatem
aliqua imago fantasię poterat impe-¬
dire. ut cet̾is mortalib infirmitate
carnis plerumq subripitur. Qd̃ aut̃
dicit. uoce mea ad dñm clamaui. hoc
euũgłica uerba declarant ubi ait filiꝰ.
Pater glorifica filium tuũ. & cet̾a. Nam
quod dyxit mea. indicat qd̾̃ ipse locutꝰ
est etiã ꝑ ꝓpħas. Illud uͦ qd̾ sequitur.
& exaudiut me de monte scõ suo. &
hoc euũgłũ textꝰ exponit. ubi uorad

Expanded text:
oce mea ad Dominum clamavi, et exaudivit me de monte sancto suo. Cum dixit, mea, demonstrat orationis propriae sanctissimam puritatem. Non enim illius integritatem aliqua imago phantasiae poterat impedire, ut caeteris mortalibus infirmitate carnis plerumque subripitur. Quod autem dicit: Voce mea ad Dominum clamavi, hoc evangelica verba declarant, ubi ait Filius: Pater, glorifica Filium tuum , etc. Nam quod dixit, mea, indicat quod ipse locutus est etiam per prophetas. Illud vero quod sequitur, et exaudivit me de monte sancto suo, et hoc Evangelii text
Abbreviated transcription (Latin):
scdm existentiam tempoꝵ s ꝓ qualitate
dictoꝵ ordo plerũq ponitur lectionũ.
Memento aut̃ alios esse psalmos. qͥ passio¬
nem & resurrectionem dñi breuit̾ tan¬
gunt. alios uͦ qui distinctiꝰ aꝑtiꝰq de¬
clarant. Sed presens eoꝵ pͥmꝰ est. qui

Expanded text:
secundum existentiam temporum, sed pro qualitate secundum existentiam temporum, sed pro qualitate dictorum ordo plerumque ponitur lectionum. Memento autem alios esse psalmos, qui passionem et resurrectionem Domini breviter tangunt; alios vero qui distinctius apertiusque declarant,
Abbreviated transcription (Latin):
bessalon dũ patrem suũ dauid cru¬
delit̃ insequeretur. mulȩ impetu
ꝑductꝰ in concdensam quercũ. ramis erꝰ
colla nectentib in aeris sublimitate
suspensꝰ est. quadã p̾figuratione dñici
traditoris: ut sicut uidas innodatꝰ la¬
queo uitam finiuit. ita & ꝑsecutor da¬
uid constrictis faucib exspiraret. Testante¬
autẽ regum hẏstoria. psalmꝰ iste quin¬
quagesimo actu posterior est. qm̃ post
culpas adulterii & homicidii abessalon
silii eiꝰ ꝑsecutio noscitur contigisse. sed
ꝓ uirtute sua competenti numero ꝓbat᷑
aptatꝰ. Tenere enĩ illum locũ tercium
oportuerat. qui & scẽ trinitatis potentiã
& triduanę resurrectionis in se mysteria
continebat. Nam ꝑ liberationẽ dauid
resurrectio dñi congrue significatur.
ut anii xp̃ianoꝵ tali exemplo robora¬
ti. in aduersis casib constant̃ erigant᷑.
Simile est & illud. quod pentateuchus
legitur ante iob. cũ post multos annos
moyses extitisse noscatur. Quaꝓpt̃. ñ

Expanded text:
bessalom dum patrem suum David crudeliter insequeretur, mulae impetu perductus in condensam quercum, ramis ejus colla nectentibus, in aeris sublimitate suspensus est, quadam praefiguratione dominici traditoris; ut sicut Judas innodatus laqueo vitam finivit, ita et persecutor David constrictis faucibus expiraret. Testanteautem Regum historia psalmus iste quinquagesiculpam adulterii et homicidii, Absalom filii ejus persecutio noscitur contigisse; sed pro virtute sua competenti numero probatur aptatus. Tenere enim illum locum tertium oportuerat, qui et sanctae Trinitatis potentiam, et triduanae resurrectionis in se mysteria continebat. Nam per liberationem David resurrectio Domini congrue signifut animi Christianorum tali exemplo roborati, in adversis casibus constanter erigantur. Simile est et 20 illud quod Octateuchus legitur ante Job, cum post multos annos Moyses exstitisse noscatur. Quapropter non
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmis pregnantem rerũ diffinitionẽ
cautissimã deliberatione formemꝰ. ut
consequentia que inde potuerint nas-¬
ci: fide generis sui facillime uideant᷑
agnosci. IIII. De diffitione Animȩ
Iagistri seculariũ litterarũ auunt

Expanded text:
 primatem rerum definitionem cautissima deliberatione formemus; ut consequentia, quae inde potuerint nasci, fide generis  ed., genitoris sui facillime videantur agnosci. CAPUT II. De definitione animae. Magistri saecularium litterarum aiunt
Abbreviated transcription (Latin):
epulsis aliquando in ra-¬
uenna urbe sollicitudinib
dignitatum. & curis scł̃a¬
rib noxio sapore conditis.
Epũ psalterĩ cęlestis animaꝵ
nella gusfassem. id quod solent deside-¬
antes efficere. auidꝰ me ꝑscrutator in¬
mersi. ut dicta salutaria suauit᷑ inbi¬
berem. Post amarissimas actiones s

Expanded text:
Repulsis aliquando in Ravennati urbe sollicitudinibus dignitatum, et curis saecularibus noxio sapore conditis, cum Psalterii coelestis animarum mella gustassem, id quod solent desiderantes efficere, avidus me perscrutator ingessi, ut dicta salutaria suaviter imbiberem post amarissimas actiones. S
Abbreviated transcription (Latin):
camꝰ loqui. quȩ ꝑsonis semꝑ cognoscit᷑
certissimis applicari. In pͥma siquidẽ
parte rogat ut eiꝰ audiat᷑ oratio. in¬
crepans infideles. quia colentes falsos
ta suꝑsticione fallaci. sacrificiũ iusticię
debeat uniuolare. Et ut gentilium
mentes facta ꝓmissione conuerteret.
ingentia commeinorat ꝑ̾stitisse dñm
beneficia. xp̃ianis.

Expanded text:
camus loqui, quae personis semper cognoscitur camus loqui, quae personis semper cognoscitur certissimis applicari. In prima siquidem parte rogat ut ejus audiatur oratio: increpans 22 infideles, quia colentes falsos ta superstitione fallaci, sacrificium justitiae debeat immolare. Et ut gentilium mentes facta promissione converteret, ingentia commemorat praestitisse Dominum beneficia Christianis.
Abbreviated transcription (Latin):
apłm. scłoꝵ finis aduenit. Illud tam̃
sciendum est ad terminũ referri non
posse. cum adhuc oꝑis ipsiꝰ initia. eeͤ.
uideantur. Psalmꝰ aut̃ est sicut dixinxꝰ
organũ. musicũ. capite sonorũ. qͦ diui¬
na p̾conia canebantur. Canticum. qͦ
bat. Sed hec ido uident᷑esse
bciata. quia & instrumentis musicis
& choris psallentiũ sacrificũs celestib¬
consona uociferatione canebauitur.
Sic istis uerbis om̃ib commonemur.
de dño xp̃o canticũ istud. ẽẽ. dicturũ.
uerba sunt sce̾ matris eccłiȩ quȩ ñ in
cordib nr̃is fantastica imaginatione
formatur. sicut patria uel ciuitas. uel
aliquid coꝵ simile. qd̾ ꝑsonam non
habet existentem. Sed eccłia est collec¬
tio fidelium. scõꝵ om̃iũ anima & cor
Que est ista quȩ ascendit dealbatat
illud. Una est columba mea. una est
sponsa mea. Quappt̾ nefas est hic aliqͥd
dubiũ introducere. ubi tanta ueritas
agnoscitur tot testimonia ꝑhibere. Et
id̾o sub sigura methopoea: eccłiam di¬

Expanded text:
orum finis advenit . Illud tamen sciendum est, ad terminum referri non posse, cum adhuc operis ipsius initia esse videantur. Psalmus est autem, sicut diximus, organum musicum capite sonorum, quo divina praeconia canebantur; canticum autebat. Sed haec ideo videntur esse sociata, quia et instrumentis musicis, et choris psallentiuconsona vociferatione canebantur, sic istis verbis omnibus commonemur de Domino Christo canticum istud esse dicturum. verba sunt sanctae matris Ecclesiae, quae non in cordibus nostris phantastica imaginatione formatur, sicut patria, vel civitas, vel aliquid eorum simile, quod personam non habet existentem: sed Ecclesia est collectio fidelium sanctorum omnium, anima et cor Quae est ista quae ascendit dealbata ; et illud: Una est columba mea, una est sponsa mea . Quapropter nefas est hic aliquod dubium introducere, ubi tanta veritas cognoscitur tot testimonia perhibere. Et ideo sub figura mythopoeia, Ecclesiam di
Abbreviated transcription (Latin):
drationẽ meã. Consideremꝰ quid sit
hoc qd̾ mat̾ ęccłia in uno eodẽq uersu
Let exauditam se dicat. & it̃m depre¬
cerur audiri. significans ꝑfecte oratio¬
nis hunc. ẽẽ. modum. ut licet nobis
postulata desideria concedant᷑ ꝓbabili
semꝑ ambitione audiri. nos tm̃ iugit̾¬
tuoꝵ.Et alibi. Qui cũ in forma dei
esset. ñ rapinã arbitratꝰ ẽ. ẽẽ. se equalẽ
d̾o. Et paulopost. Propt̾ qd̃ & ds illũ
exaltauit. & donauit illi nom̃ quod est
super omne nomen: & cȩtera:¬

Expanded text:
orationem meam. Consideremus quid sit hoc, quod mater Ecclesia in uno eodemque versu, et exauditam se dicat, et iterum deprecetur audiri: significans perfectae orationis hunc esse modum, ut licet nobis postulata desideria concedantur, probabili semper ambitione audiri. Nos tamen jugitEt alibi: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo : et paulo post: Propter quod et Deus illum exaltavit, et donavit illi nomen quod est super omne nomen, et
Abbreviated transcription (Latin):
ubtiliter ꝑscrutemur: quid nobis
singillatim sermones isti denum¬
dent. quos p̾fati sumꝰ ueracissimos
indices. eẽ. psalmoꝵ. Finis mͦ ñ signi¬
ficat alicuiꝰ rei consumptionẽ. s per¬
fectionem spiritalium rerũ. Nam sic̃
dicit apłs. finis legis est. xp̃c ad iusti¬
ciam om̃i credenti. qui est omniũ

Expanded text:
ubtiliter perscrutemur quid nobis sigillatim sermones isti denuntient, quos praefati sumus veracissimos indices esse psalmorum. Finis modo non significat alicujus rei consumptionem, sed perfectionem spiritualium rerum. Nam, sicut dicit Apostolus: Finis legis est Christus ad justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
psalmꝰ xp̃i dñi moralem. scds natura¬
lem: id est substantiam humanitatis &
deitatis: terciꝰ de resurrectione ipsius
loquens. inspectiuã quodammͦ contine¬
at partem. Que ratio ꝑ om̃s scriptu¬
ras diuinas decurrit. Inde & ysaac pa¬
triarcha tres puteos fodit. demonstrans
precepta dñi doctrina triplice contineri
Sic & sapientia monet. ut describamꝰ
ea nobis in corde triplicit̾. Et reliqͣs
partes. in subsequentib psalmis facile
poteris aut mixtas. aut singillatim.
positas. etiam non admonitꝰ lector
agnoscere:. A nob̾ enim frequent̃ ista
non exigas. quib nouit̃ multa dicenda
sunt. Huiꝰ aut̃ psalmi calculum & scã
trinitas quȩ licet naturã habeat insepa¬
rabilis unitatis: trib tam̃ eam mani¬
festum est constare personis
psalmus dauid cantici.iiiiiiiumi.

Expanded text:
sti Domini moralem, secundus naturalem, id est substantiam humanitatis et deitatis; tertius de resurrectione ipsius loquens, inspectivam quodammodo contineat partem: quae ratio per omnes Scripturas divinas decurrit. Inde et Isaac patriarcha tres puteos fodit, demonstrans praecepta Domini doctrina triplici contineri. Sic et Sapientia monet ut describamus ea nobis in corde tripliciter, et reliqua. Quas partes in subsequentibus psalmis facile poteris, aut mixtas, aut sigillatim positas, etiam non admonitus lector agnoscere. A nobis enim frequenter ista non exigas, quibus noviter multa dicenda sunt. Hujus autem psalmi calculum edocet sancta Trinitas, quae licet naturam habeat inseparabilis unitatis, tribus tamen eam manifestum est constare personis. psalmus David canticum.
Abbreviated transcription (Latin):
sententia. & quid debeant credere ho¬
minib precipit. & quid ab ipso pos¬
sint reciꝑe comꝓmisit. Concbusio.
Irciuis quidem psalmꝰ. s maximã
paganoꝵ destruens prauitatem.
quȩ putat głam suꝑnȩ maiestatis ad
humilitatẽ non potuisse descendere
passionis. Insipientes. quoꝵ sensꝰ inde
confunditur. unde mundꝰ noscitur
esse liberatꝰ. sicut dicit apłs. Ap̃c iuĩc

Expanded text:
sententia, et quid debeant credere, hosententia, et quid debeant credere, hominibus praecipit, et quid ab ipso possint recipere compromisit. Conclusio psalmi. Brevis quidem psalmus, sed maximam paganorum destruens pravitatem, quae putat gloriam supernae majestatis, ad humilitatem non potuisse descendere passionis. Insipientes, quorum sensus inde confunditur, unde mundus noscitur esse liberatus, sicut dicit Apostolus: C
Abbreviated transcription (Latin):
tium uerba mordatia. qui potestati
diuine nefandis dognatib oblocunt᷑.
Dentes enĩ dicti sunt a demendo. Et
id̾o pulchre nimis lingue detrahentiũ
dentes uocantur. quia sicut illi ciboꝵ
partes demunt. ita & iste opiniones
hominũ adhibita detractione corrodt
Quamuis hoc & ad iuideos possit aptari
qui dicebant. Si rex isrł est. descen¬
dat de cruce. & credimꝰ ei. Contri¬
iusti. hoc est ad nichilũ ꝑduxisti.
Nan reuera contriti sunt. quando ip¬
sum cognouerunt in gła resurrexis¬
se que nisi sunt humanitate despec¬
illos hȩc sententia ꝓfert᷑. quoꝵ den¬
tes suꝑius dixit. ẽẽ. contritos. Pro¬
nuntiando enĩ dñi est salꝰ. illos con¬
fundit qui putauerunt salutẽ. xp̃o
tamquã terreno homini. contemp¬
ubili p̾sumptione decerꝑe. Quid
inanit̃ impii laboratis: Quomͦ po¬
test aut ęt̾na uita interimi. aut sal¬
uatori salꝰ ullatenꝰ amputari:
Suꝑ popłm tuũ benedictio tua. Una

Expanded text:
tium verba mordacia, qui potestati tium verba mordacia, qui potestati divinae nefandis dogmatibus obloquuntur. Dentes enim dicti sunt a demendo: et ideo pulchre nimis linguae detrahentium dentes vocantur; quia sicut illi ciborum partes demunt, ita et isti opiniones hominum adhibita detractione corrodunt. Quamvis hoc et ad Judaeos possit aptari, qui dicebant: Si rex Israel est, descendat de cruce, et credimus ei . Contrivisti, hoc est ad nihilum perduxisti. Nam revera contriti sunt, quando ipsum cognoverunt in gloriam resurrexisse, quem nisi sunt, humanitate despecillos haec sententia profertur, quorum dentes superius dixit esse contritos. Pronuntiando enim, Domini est salus, illos confundit qui putaverunt, salutem Christo, tanquam terreno homini, contemptibili praesumptione decerpere. Quid inaniter, impii, laboratis? Quomodo potest aut aeterna vita interimi, aut Salvatori salus ullatenus amputari? Super populum tuum benedictio tua. Una
Abbreviated transcription (Latin):
Non timebo milia popłi circũdantis
me. Tuere non potuit iniquũ popłm.
cui erat in sua diuinitate p̾sidium:
Scriptum est enĩ in euũgło quia in
passione magna eũ popłi multitudo
circum dedit. Nam qd̃ dicit ñ tune¬
bo. non significat se ñ. ẽẽ. moriturũ.
Sed mortemꝰ formidare non poterat.
ds̃ dormiens aut recubans excitatur.
s scripturis diuinis mos est. ad expͥ¬
mendam causam ꝑ tropologiam: ex
nr̃a consuetudine aliquid de deo
dicere. Tropꝰ aut̃ est dictio. ab eo
loco in quo ꝓpria est. translata in
eũ locum in quo ꝓpria ñ est. S al¬
uũ me fac d̾s m̃s. Hoc de resurrectio¬
ne dicit᷑. Non enĩ declinare patiebat᷑
uitȩ huiꝰ otcasus. qui erat humano
generi ꝓfuturꝰ. Aduersantes autem
non solum ad mortẽ ꝑtinet. s etiã
ad hereticas questiones. quȩ sine ueri¬
tatis studio catholicas regulas prauis
doginatib insecuntur. Et merito ta¬
les cecitate mentis ꝑcutiunt᷑. qui se
peccatoꝵ contriusti. Id est detrahen¬

Expanded text:
Non timebo millia populi circumdantis me. Timere non potuit iniquum populum, cui erat in sua divinitate praesidium; scriptum est enim in Evangelio, quia in passione magna eum populi multitudo circumdedit. Nam quod dicit: Non timebo, non significat se non esse moriturum, sed mortem formidare non poterat, Deus dormiens aut recubans excitatur, sed Scripturis divinis mos est ad exprimendam causam per tropologiam ex nostra consuetudine aliquid de Deo dicere. Tropus autem est dictio ab eo loco in quo propria est, translata in eum locum in quo propria non est. Salvum me fac, Deus meus. Hoc de resurrectione dicitur; non enim declinare vitae hujus patiebatur occasum, qui erat humano generi profuturus. Adversantes autem, non solum ad mortem pertinet, sed etiam ad haereticas quaestiones, qui sine veritatis studio catholicas regulas pravis dogmatibus insequuntur. Et merito tales caecitate mentis percutiuntur, qui se peccatorum contrivisti , id est, detrahen
Abbreviated transcription (Latin):
non
ha¬
bet
titu¬
lum.
quia capi-¬
ti nr̃o domino
saluatori de quo absolute dictur
est: nichil debuit p̾poni. dum
ipsum rerũ om̃ium constat. ẽẽ.
principiũ. sicut ipse in ȩuũgło
dicit. E go sum principiũ. ꝓpt̾
qd̾ & loquor uobis. Nam licet
& alii psalmi de ipso multa di¬
cant. nemo tamen de eiꝰ quȩ fu-¬
it in terris conuersatione sic
loquitur. Et qm̃ ad hunc quȩ dicen¬
da sunt cuncta respiciunt. merito
caput scĩ oꝑis ponitur. qui prin¬
ceps rerum om̃ium. cẽ. monstrat᷑.
Quicquid enim aut de p̾teritis
instruit aut de presentib monet. aut
de suturis efficit cautiores. omĩa ad
institutionem beati uiri ꝑtinent
que liber iste dicturꝰ est. Nã qͥdã
tituli. quidã p̃fationis locum eũ tene¬
re dixerunt. s licet a quibdã om̃i
iusto uideatur aptatꝰ. nulli tamen
preter dũm xp̃m potest ueracissime
conuenire. Nam si dixerimꝰ omni
beato posse congruere. iam ñ constat.
illud qd̾ dicit in psalmo. om̃is homo

Expanded text:
non habet titulum quia capiti nostro Domino Salvatori, de quo absolute dicturus est, nihil debuit praeponi. Namum constat esse principium, sicut ipse in Evangelio dicit: Ego sum principium, propter quod et loquor vobis . Nam licet et alii psalmi de ipso multa dicant, nemo tamen de ejus quae fuit in terris conversatione sic loquitur. Et quoniam ad hunc quae dicenda sunt cuncta respiciunt, merito caput sancti operis ponitur, qui princeps rerum omnium esse monstratur. Quidquid enim aut de praeteritis instruit, aut de praesentibus monet, aut de futuris efficit cautiores, omnia ad institutionem beati viri pertinent, quae liber iste dicturus est. Nam quidam tituli, quidam praefationis locum eum tenere dixerunt. Sed licet a quibusdam omni justo videatur aptatus, nulli tamen praeter Domino Christo potest veracissime convenire. Nam si dixerimus omni beato posse congruere, jam non constat illud quod dicitur in psalmo: Omnis homo
Abbreviated transcription (Latin):
cunt. Hec ut mundani doctore
dulcisonum melos. Desideramꝰ
comphendere altitudines etheris
ꝓcellas. tremorem stabilium terꝑ
est ipsam sese scire non posse. cui
datum est tanta discutere.. Noꝑ
aliquid contentione querimꝰ. s
Quinto. qͦs uirtutes habeat in
quas greci aretas uocant. ad dect¬

Expanded text:
scunt. Haec ut mundani doctoresscunt. Haec ut mundani doctoresdulcisonum melos. Desideramus etiam comprehendere altitudinem aetherisrandinis procellas, tremorem stabilium terra ferendum est ipsam se scire non posse, cui superne datum est tanta discutere? Non enim aliquid contentione  ed. contenQuinto, quas virtutes habeat morales, quas Graeci ἀρετάς vocant, ad dec
Abbreviated transcription (Latin):
iactatum quietus portꝰ exciperet. ubi &¬
si non laudatus. certe liberatꝰ adueneram:
amicoꝵ me suaue collegium in salum rurs
cogitationis expressit. postulans ut aliqua
quȩ tam in libris sacris quã in scłaribus
abstrusa compereram: de anime substan¬
tia uel de eiꝰ uͥtutib aperirẽ. Cui datũ ẽ
tam ingentium rerũ secreta reserare⁊s
Addens nimis ineptum. ẽe. si eã ꝑ quam
plura cognoscimꝰ. quasi a nobis alienam
ignorare patiamur. dum ad om̃ia sit utile
nosse qua sapiamus. Nulla enin
sibi natura interrogata responder
longe tendit ut se inuenire p̾ualẽ
Nobiscum semꝑ ẽ ipsa quam quep
nescitur. Proinde nota esse debet
presto est: quia tunc magis ante se
cum subtiliꝰ de ipsa tractatur. Hã
a sapientib preceptum sit ut coge
nosmetipsos. quemadmodum suf
potest. si nos habemꝰ incognitos E¬
mus enim nosse planetarum celoꝵ
rios cursus. signoꝵ consentaneũ l
Sunt enuum ex eis alia manentia. E

Expanded text:
a, quietus portus exciperet, ubi etsi non laudatus, certe liberatus adveneram, amicorum me suave collegium in salum rursus cogitationis expressit, postulans ut aliqua quae tam in libris sacris, quam in saecularibus abstrusa compereram, de animae substantia, vel de ejus virtutibus aperirem, cui datum est tam ingentium  ms. Juraddens nimis ineptum esse, si eam, per quam plura cognoscimus, quasi a nobis alienam ignorare patiamur, dum ad omnia sit utile nosse qua sapimus. Nulla enim i, quando sibi natura interrogata respondet; nec longe tendit, ut se invenire praevaleat; nobiscum semper est ipsa quam quaerimus, inter ista nescitur. Proinde nota esse debet, quae sibi praesto est: quia tunc magis ante se ponitur, cum subtilius de ipsa tractatur. Nam dum a sapientibus praeceptum sit ut cognoscamus nosmetipsos, quemadmodum sustineri potest, si nos habemus incognitos? Cupimus enim nosse planetarum coelo contrarios cursus, signorum consentaneum lapsum. Sunt enim ex eis alia manentia, motuque
Abbreviated transcription (Latin):
speciem naturalem. distantẽ a materia
corporis sui. organũ membroꝵ. & uit¬
tutem uite habentem. Anima autem
ominis est ut ueratiũ doctoꝵ concedit
uitoritas. ado creata. spiritalis. ꝓpriaq

Expanded text:
speciem naturalem, distantem a materia corporis sui, organum membrorum, et virtutem vitae habentem. Anima autem hominis, ut veracium doctorum consentit auctoritas, est a Deo creata, spiritalis propriaq
Abbreviated transcription (Latin):
mus enum nosse planetarum celo contra¬
rios cursus. signoꝵ consentaneũ lapsum.
Sunt enim ex eis alia manentia. motuq
carentia. alia uͦ quȩ mobili semꝑ ratione
uertuntur. nec ullis temporib conquies¬
cunt. Hec ut mundani doctores exquire¬
re temptauerunt. armoniacis delectatio¬
nib mestimabili modulatione uoluunt᷑.
Quoꝵ tinnitꝰ atq concentꝰ. adunatũ efficit
dulcisonum melos. Desideramꝰ etiam̃
comp̃hendere altitudines etheris. mensurã
telluris. nubigeras pluuias. s̃ui grandinis
ꝓcellas. tremorem stabilium terrarum.
naturam uagantiũ uentoꝵ. ꝓfunditatẽ
inconstantis maris. potestates uirentium
herbarum. quattuor elementoꝵ ꝑ om̃e
corpꝰ dissociatas complexiones. Et ferendũ
est ipsam sese scire non posse. cui suꝑne
datum est tanta discutere. Non enum
Discamꝰ gͦ pͥmum quare anima dicat᷑.
deinde qualis sit eiꝰ diffinitio. Tercio que
sit eiꝰ qualitas substantialis. Quarto. si

Expanded text:
mus enim nosse planetarum coelo contramus enim nosse planetarum coelo contrarios cursus, signorum consentaneum lapsum. Sunt enim ex eis alia manentia, motuque carentia, alia vero quae mobili semper rotatione vertuntur, nec ullis temporibus conquiescunt. Haec ut mundani doctores exquirere tentaverunt, harmonicis delectationibus inaestimabili modulatione volvuntur. Quorum tinnitus atque concentus adunatus efficit dulcisonum melos. Desideramus etiam comprehendere altitudinem aetheris, mensuram telluris, nubigeras pluvias, sive grandinis procellas, tremorem stabilium terrarum, naturam vagantium ventorum, profunditatem inconstantis maris, potestates virentium herbarum, quatuor elementorum per omne corpus dissociatas complexiones, et ferendum est ipsam se scire non posse, cui superne datum est tanta discutere? Non enim Discamus ergo primum, quare anima dicatur; deinde, qualis sit ejus definitio. Tertio, quae sit ejus qualitas substantialis. Quarto, si
Abbreviated transcription (Latin):
iactatum quietus portꝰ exciperet. ubi &¬
si non laudatus. certe liberatꝰ adueneram:
amicoꝵ me suaue collegium in salum rurẜ
cogitationis expressit. postulans ut aliqua
quȩ tam in libris facris quã in scłaribus
abstrusa compereram: de anime substan¬
tia uel de eiꝰ uͥtutib aperirẽ. Cui datũ ẽ
tam ingentium rerũ secreta reserare:s
Addens nimis ineptum. ẽe. si eã ꝑ quam
plura cognoscimꝰ. quasi a nobis alienam
ignorarẽ patiamur. dum ad om̃ia sit utile
nosse qua sapiamus. Nulla enim pere¬
grina res est de sensu ꝓprio loqui. qͣndo
sibi natura interrogata respondet. nec
longe tendit ut se inuenire p̾ualeat.
Nobiscum semꝑ ẽ ipsa quam querimꝰ.
adest. tractat. loquitur. & si fas ẽ int̾ ista
nescitur. Proinde nota esse debet quȩ sibi
presto est: quia tunc magis ante se ponit᷑.
cum subtiliꝰ de ipsa tractatur. Dã dum
a sapientib preceptum sit ut cognoscamꝰ
nosmetipsos. quemadmodum sustineri
potest. si nos habemꝰ incognitos: Cupi¬

Expanded text:
a, quietus portus exciperet, ubi etsi non laudatus, certe liberatus adveneram, amicorum me suave collegium in salum rursus cogitationis expressit, postulans ut aliqua quae tam in libris sacris, quam in saecularibus abstrusa compereram, de animae substantia, vel de ejus virtutibus aperirem, cui datum est tam ingentium  ms. Juraddens nimis ineptum esse, si eam, per quam plura cognoscimus, quasi a nobis alienam ignorare patiamur, dum ad omnia sit utile nosse qua sapimus. Nulla enim peregrina res est de sensu proprio loqui, quando sibi natura interrogata respondet; nec longe tendit, ut se invenire praevaleat; nobiscum semper est ipsa quam quaerimus, adest, tractat, loquitur, et si fas est inter ista nescitur. Proinde nota esse debet, quae sibi praesto est: quia tunc magis ante se ponitur, cum subtilius de ipsa tractatur. Nam dum a sapientibus praeceptum sit ut cognoscamus nosmetipsos, quemadmodum sustineri potest, si nos habemus incognitos? Cupi
Abbreviated transcription (Latin):
quattuor litteras comp̃bendit. Dcl̃a. ad
conu̾sationẽ fidelium que sint bene me¬
ritoꝵ p̾mia ñ tacent᷑. quȩ continet litt̾as
sex. Tercia. quasi filios ammonet. aqͥbꝰ
se delictis debeant abstinere. Hec habet
litteras quattuor. Quarta. iustos dicit
de om̃ib tribulationib eruendos. & im¬
pios debitas penas. eẽ. passuros. ne in ꝑicu¬
lis siuis aliqua dubietate mollescerent
Hic etã residuȩ septẽ litterȩ p̃notantur.
Et mem̃to sicut in uicesimo .iiii. psalmo
iam dictum ẽ. hc̃ alfabetũ inꝑfectũ illos
indicare. qui laudes dñi nequeunt ple-¬
nissimna uoluntate oꝑũ integͥtate cantare
enedicam dñm in om̃i Ps:¬
tempore. semꝑ laus eiꝰ in ore meo
Tempꝰ hic. hominib nouimus
esse diu̾sum. mͦ tribulationib asꝑm. mͦ
gaudio blandum. Ergo in om̃i tempore
benedicendũ dũm ꝓpħa deniutiat. quan¬
do & aduersa patum᷑. & collata felicitate
gaudemꝰ. sic̃ iusti fecerunt atq faciunt

Expanded text:
quatuor litteras comprehendit. Secunda ad conversionem fidelium, quae sint bene meritorum praemia non tacentur, quae continet litteras sex. Tertia quasi filios admonet a quibus se delictis debeant abstinere; haec habet litteras quatuor. Quarta justos dicit de omnibus tribulationibus eruendos, et impios debitas poenas esse passuros, ne in periculis suis aliqua dubietate mollescerent; hic etiam residuae septem litterae praenotantur. Et memento, sicut in vigesimo quarto psalmo jam dictum est, hunc alphabetum imperfectum illos indicare qui laudes Domini nequeunt plenissima operum integritate cantareenedicam Dominum in omni tempore, semper laus ejus in ore meo. Tempus hominibus novimus esse diversum, modo tribulationibus asperum, modo gaudio blandum. Ergo in omni tempore benedicendum Dominum propheta denuntiat, quando et adversa patimur, et collata felicitate gaudemus; sicut justi fecerunt, atque faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
generalit̾ deuota mente concelebrant.
Słc teitꝰ tociꝰ psalterii. duodecim parti¬
bus diuisꝰ. in apłoꝵ numero mirabili
haude concluditur. quatinꝰ & iste illud
Sic & hi psalmi tali numero ꝓducti.
genꝰ humanum peccatis suis pollutũ.
conuenient̃ reddunt absolutum
Nunc minutatĩ ad exponenda psalteriĩ

Expanded text:
generaliter devota mente concelebrant. Sic textus totius Psalterii duodecim partibus divisus in apostolorum numero mirabili laude concluditur, quatenus et iste illud sic et hi psalmi tali numero producti, genus humanum peccatis suis pollutum convenienter reddunt absolutum. Nunc minutatim ad exponenda Psalterii
Abbreviated transcription (Latin):
tiam & odio habet rapinã in holo causto : Illaitaq int̃conlugo
est continentia ecerta ꝓmissio : qua e fueritutriusq consen¬
sione firmata : quam cum uir & mulier sibi consentientq con¬
cordi uoluntate tã quã sa crificiũ inodorensuauitatis suꝑ altape
fido dõ uero ac summo intemplo sui cordis obtulerint : nec
mulier ulterius in uiri nec uir in mulieris corpore ad ro¬
poscendũ debitũ coniugale potest habere legitim ã potestaten:
si cut enimprius quam dõ simul uouerent reprehensibibis fuit
unius oblatio quia legitimi consortis deerat assensus tta
cũ pari obtulerit uterq consensu qđ est inseparabiliter utrisq
comune non erit impunitus siquis munus dõ uoluntaria de¬
uotione oblatũ in licito crediderit opere temerandum : Qđ¬
si fortequis non toto animo uouisse causetur: eo magis
damnabiliserit qđ non simplex ad dm̃ sed fictus accessit :

Expanded text:
itiam, et odio habet rapinam in holocausto . 15. Illa itaque inter conjuges itiam, et odio habet rapinam in holocausto . 15. Illa itaque inter conjuges est continentiae certa promissio, quae fuerit utriusque consensione firmata; quam cum vir et mulier sibi consentientes concordi voluntate, tanquam sacrificium in odorem suavitatis, super altare fidei, Deo vero ac summo in templo sui cordis obtulerint, nec mulier ulterius in viri, nec vir in mulieris corpore, ad reposcendum debitum conjugale potest habere legitimam potestatem. Sicut enim priusquam Deo simul voverent reprehensibilis fuit unius oblatio, quia legitimi consortis deerat assensus: ita cum pari obtulerit uterque consensu, quod est inseparabiliter utriusque commune, non erit impunitus, si quis munus Deo voluntaria devotione oblatum, illicito crediderit opere temerandum. si forte quis non toto animo vovisse causetur, eo magis damnabilis erit, quod non simplex ad Deum, sed fictus accessit. 149
Abbreviated transcription (Latin):
Nec enintanta est uouendilicentia ul libertas uiro siue mulieri
potestatẽ sui corporis non habenti : quanta est uiduȩc uilibet
aut uirgini: Coniugato enim uel iugatae corporalis continen¬
tiae uouendae facultas plena non suppetit : cuius corpus non
insua sed in coniugis potestate consistit : Secundũ illud apł
dictũ qđ supra posuimus mulier sui corporis potestatẽ non ha¬
bet sed uir similit̃ autẽ &iur sui corporis potestatẽ non ha¬
bet sed mulier : Nitaq sinit᷑ absq conlugisuo lunta te conti
nentiã assumere cuius corpus non est in ꝓpria potestate . Hoc
enim quisq: recta & firma deuotione solus ꝓmittit : qđ sui
tantum iuris eẽ cognouerit: Tale est autẽ ut uelit quisq corpo¬
ris sui qđ est in coniugis potestate continentiã ꝓfiteri quale
siquis dealterius substantia aut el ymosinam facere aut sacri¬
ficiũ conet᷑ offerre: Ds aute noster sic̃ ipsecestat᷑ diligitiust¬

Expanded text:
Nec enim tanta est vovendi licentia vel libertas viro sive mulieri Nec enim tanta est vovendi licentia vel libertas viro sive mulieri potestatem sui corporis non habenti, quanta est viduae cuilibet aut virgini: conjugato enim, vel conjugatae, corporalis continentiae vovendae facultas plena non suppetit, cujus corpus non in sua, sed in conjugis potestate consistit, secundum illud Apostoli dictum, quod supra posuimus: Mulier sui corporis potestatem non habet, sed vir; similiter autem et vir sui corporis potestatem non habet, senentiam assumere, cujus corpus non est in propria potestate: hoc enim quisque recta et firma devotione solus promittit, quod sui tantum juris esse cognoverit. Tale est enim ut velit quisque corporis sui, quod est in conjugis potestate, continentiam profiteri, quale si quis de alterius substantia aut eleemosynam facere aut sacrificium conetur offerre: Deus autem noster sicut ipse testatur diligit just
Abbreviated transcription (Latin):
in opere consequatur effectus : Neq enim frustra seriptũ est.
quia concupiscentia cũ conceperit. parit peccatũ : Quacirta
non solum auirginib: integritas uerum &iam auidus
atq coniugib: debetdõdicata continentia cũtimore & tremon
seruari : quia prius quamsit aliquis uoti reus. non condem¬
natur siue uirgo licitenubat siue maritus &uxor coniu¬
gale sibi debitũ reddant : Post quam uero quisq meliora con¬
sectans ꝓfessio nescipsum continentiae siue integritatis
obstrinxerit grauis simedelinquit si sibidcinceps licere
putat qđ antelicitũ fuerat : In talib: quipperebus qđ uo¬
uensdõ sibi adimit uoluntas nulla deinceps impune per¬
mittitur u surpare necessitas: Nec temerator uoti excusa¬
tionem iusta sua epꝰ uaricationis inueniet : quem nemo copuli
ut uoueret : Est plane aliquid discernendum int̃ uotũ uirgi¬
nis & uiduȩ & int̃uotũ eorũ quitenent᷑ uinculo coniugal :

Expanded text:
in opere consequatur effectus. Neque enim frustra scriptum est in opere consequatur effectus. Neque enim frustra scriptum est quia Concupiscentia cum conceperit, parit peccatum . CAnon solum a virginibus integritas, verum etiam a viduis atque conjugibus debet Deo dicata continentia cum timore et tremore servari. Quia priusquam sit aliquis voti reus, non condemnatur, sive virgo licite nubat, sive maritus et uxor conjugale sibi debitum reddant. Postquam vero quisque, meliora consectans, professione seipsum continentiae sive integritatis obstrinxerit, gravissime delinquit, si sibi deinceps licere putat quod ante licitum fuerat. In talibus quippe rebus quod vovens Deo sibi adimit voluntas, nulla deinceps impune permittit usurpare necessitas; nec temerator voti excusationem justam suae praevaricationis inveniet, quem nemo compulit ut voveret. 14. Est plane aliquid discernendum inter votum virginis aut viduae, et inter votum eorum qui tenentur vinculo conjugali.
Abbreviated transcription (Latin):
incorde non uouit : Ceterũ siquem ad modũ dixit apłs statuit
incordesuo firmius non habens nec essitatem potestatẽ aute
habens suae uoluntatis & hoc iudicauut incor desuo seruare
uirginitatem suã : grauiter postmodũ peccat. si postdicata
uirginitatẽdõ uoluerithumano seruireconubio : nã & ucduas
quas dambeatus paulus uinculo ꝓnuntiat damnationis ob¬
strictas quia scilicet postcontinentia e ꝓfessionẽ nubendi re¬
ceptã non abiciunt uoluntatẽ. Dequibus euitandis timotheũ
sic instruit : ad olescentiores autẽ uiduas deuita : cũ eiim luxo¬
riatae fuerint : in xpo nubereuolunt. habentes damnationẽ
quia primã fidem̃ irritam fecerunt : Adimitigit᷑ concumben¬
li licentiã continentia ȩꝓmissio : nec solata libur fornicatio
inter dicit᷑ sed &iam maritalis admextio ꝓhibetur : & pieua¬
ricatricem uoluntate tenet culpabilis nexus &iam sinullus

Expanded text:
in corde non vovit. Caeterum si quemadmodum dixit Apostolus statuit in corde non vovit. Caeterum si quemadmodum dixit Apostolus statuit in corde suo firma non habens necessitatem, potestatem autem habens suae voluntatis, et hoc judicavit in corde suo, servare virginitatem suam , graviter postmodum peccat, si post dicatam virginitatem Deo, voluerit humano servire connubio. Nam et viduas quasdam beatus Paulus vinculo pronuntiat damnationis obstrictas, quia scilicet post continentiae professionem nubendi receptam non abjiciunt voluntatem. De quibus evitandis Timotheum sic instruit: Adolescentiores autem viduas devita; cum enim luxuriatae fuerint in Christo, 148 nubere volunt, habentes damnationem, quia primam fidem irritam fecerunt . Adimit igitur concumbendi licentiam continentiae promissio, nec sola talibus fornicatio interdicitur, sed etiam maritalis admixtio prohibetur, et praevaricatricem voluntatem tenet culpabilis nexus, etiamsi nullus