comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lces utrũ ñ amplioris numeri in arcaͥ fuerint.
q̃nquiẽ. definitꝰ. cũ hoc imꝑaret dĩ: primitꝰ
conseruar inarra quȩ possunt in aquis iuter
Non solũ mersa sicut pisces: uerũ etiã supnatntia
illa necesse fueritibiee q̃ possunt sine concibttue
dequib q reb uł terũ corruptionib nasci. Uł si
fuert̃ sicut in domib eẽ consueuer᷑. sine illo
numero de finito eẽ. potuisse Aut simisteriũ sa¬
cratissumnum qđ agebat᷑ et tantȩ reifigura etian
ueritate facti alit̃ non poss impleri. nꝰ ut om̃ia ib
certo illo numero eẽnt. quȩ uiuere inaquis nat̾a
ꝓhibente ñ possent. ñ fuit ista cura illiꝰ hominis
uł illoꝵ hominũ s diuina Nenim noe canta in¬
tromittebat. s uenientia et intrantia ꝑmittebat
Adhoc enim ualet qđ dictumẽ: intrabunt ad te
Ñ scilicet homini sauctir. s dĩmitu: Ita sane: ut
ñ illic fuisse credenda sint q̃ sexu carent: Pre scri¬

Expanded text:
lices, utrum non amplioris numeri in arca illa fuerint, lices, utrum non amplioris numeri in arca illa fuerint, quam qui est definitus, cum hoc imperaret Deus, prius conseruari in arca, quae possunt in aquis uiuere, non solum mersa, sicut pisces, uerum etiam supernatantia, illa necesse fuerat ibi esse, quae possunt sine concubitu de quibusque rebus uel rerum corruptionibus nasci; uel si fuerunt, sicut in domibus esse consuerunt, sine ullo numero definito esse potuisse; aut si mysterium sacratissimum, quod agebatur, et tantae rei figura etiam ueritate facti aliter non posset inpleri, nisi ut omnia ibi certo illo numero essent, quae uiuere in aquis natura prohibente non possent, non fuit ista cura illius hominis uel illorum hominum, sed diuina. Non enim ea Noe capta intromittebat, sed uenientia et intrantia permittebat. Ad hoc enim ualet quod dictum est: Intrabunt ad te; non scilicet hominis actu, sed Dei nutu; ita sane, ut non illic fuisse credenda sint, quae sexu carent. Praescri
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uideat quancũ rerũ caꝑe illa potiit magni¬
tudo: Nam illud qđ dtsputant cante magnitu¬
dinis arcam ñ potuisse compirigi. ieptissume ca-¬
lumpmiant᷑: cum sciant imm̃sas urbes fuisse con¬
structas Nec attendunt. c̃. annos. qͥb archa illaẽ.
fabricata: Nisi forte lapis lapidi adherere pte. sola
calee coniunctꝰ. ut murꝰ ꝑ cot milia cucũ agat᷑.
Et lignum ligno ꝑ fissicudines. eppͣps. clauosglu¬
tem bituminis. ñ potest ad herere ut fabricetur
arca ñ curuis. s reccis lineis longe lateq porrecta.
qͣm nullus in mare mittat coonatꝰ hominum. sed
leuet unda cum uenerit nat᷑ali ordine pondũ.
mag̃q diuina ꝓuidentia qͣm humana prudentia
natantẽ gub̾nec. nec incurrat ubiq naufraguim :
Qđ autẽ scrupulosissime queri solec de minutissi¬
nus bestioł ñ solũ qͣles st̃ mures et stiliones. uerũ
etiam qͣles locustȩ. scarabei. musoȩ deniq et pu¬

Expanded text:
non uideat quantum rerum capere illa potuit magninon uideat quantum rerum capere illa potuit magnitudo? Nam illud quod disputant tantae magnitudinis arcam non potuisse conpingi, ineptissime calumniantur, cum sciant inmensas urbes fuisse constructas, nec adtendunt centum annos, quibus arca illa est fabricata; nisi forte lapis lapidi adhaerere potest sola calce coniunctus, ut murus per tot milia circumagatur, et lignum ligno per suscudines, epiros, clauos, gluten bituminis non potest adhaerere, ut fabricetur arca non curuis, sed rectis lineis longe lateque porrecta, quam nullus in mare mittat conatus hominum, sed leuet unda, cum uenerit, naturali ordine ponderum, magisque diuina prouidentia quam humana prudentia natantem gubernet, ne incurrat ubicumque naufragium. Quod autem scrupulosissime quaeri solet de minutissimis bestiolis, non solum quales sunt mures et stelliones, uerum etiam quales lucustae, scarabei, muscae denique et pu
Abbreviated transcription (Latin):
isti m̃sores et pensores elemĩtorũ aquas trisphibeant
suꝑiores atq leuiores: Quid itaq rationis afferant.
quare tra grauior et inferior. locũ cli tranquillio.¬
ris inuaserit ꝑuolumina tot annorũ et aqua leuior
ac suꝑior ꝑmissa non sit hoc facere saltem ad cempꝰ
exiguum: Dicunt etiam ñ potiusse caꝑe ardȩ illiꝰ
qͣncitatem animaliũ genera cam multa inutroq
sexu: bina de iminundis septena de mundisͥ
nͥi uident᷑ ñ computare nͥ crecenta cubita longi
et̃. insuꝑiorib itemq aliud tantũ insĩꝑiorib suꝑi¬
orum. ac ꝑ hoꝰ t̃ ducta illa cubita fieri ñgenta. ꝑ .c.
qͥnqͣginta Si autẽ cogitemꝰ qđ origenes ñ negli¬
gent᷑ astruit. moy sen scili cec hominẽ dieruditũ sic̃
scriptum ẽ. om̃i sapientͥi egiptioꝵ qͥ geomecricã
dilexxerunt. geo metrica cubita significa re po¬
cuisse. ubi Inũ quantũ sex nr̃auałe asseuerat. qͥs

Expanded text:
isti mens ores et pensores elementorum aquas terris perhibeant isti mens ores et pensores elementorum aquas terris perhibeant superiores adque leuiores? Quid itaque rationis adferunt, quare terra grauior et inferior locum caeli tranquillioris inuaserit per uolumina tot annorum, et aqua leuior ac superior permissa non sit hoc facere saltem ad tempus exiguum? Dicunt etiam non potuisse capere arcae illius quantitatem animalium genera tam multa in utroque sexu, bina de inmundis, septena de mundis. Qui mihi uidentur non conputare nisi trecenta cubita longitesse in superioribus itemque aliud tantum in superioribus superiorum, ac per hoc ter ducta illa cubita fieri nongenta super centum quinquaginta. Si autem cogitemus quod Origenes non ineleganter adstruxit, Moysen scilicet hominem Dei eruditum, sicut scriptum est, omni sapientia Aegyptiorum, qui geometricam dilexerunt, geometrica cubita significare potuisse, ubi unum quantum sex nostra ualere adseuerant, quis
Abbreviated transcription (Latin):
enim hͥm̃te ꝑũsinanit conscriptos eẽ. contendat
libros ꝑ annorũ milia tanta religione et tam
ordinatȩ successionis obseruantia custoditos.
aut solas resgestas illic intuendas: Ubi certe
ut alia omittã. sinumerositas animaliũ cogebat
arche fieri tantam magnitudinẽ inmundabina.
et munda septena intromitti animalia. qͥd coge¬
bat cum ȩqͣli numero possunt ut᷑q seruari: Aut
uͦ ñ eẽ. gesta. s solas rerũ significandaꝵ fig᷑as eẽ.
contendunt: pͥmũ opinant᷑ tam magnũ fieri
ñ potius sediluuiũ. ue alcissimos montes qͥndaĩ
cupitis aqua crescendo cnscendet ꝓpt̃ olimpi
uerticẽ montis. suꝑquẽ ꝑhibent᷑ nubes ñ posse
crassior. ubi uentinebula. imbresq gignunt᷑ nec
actenduntom̃ium elem̃torũ crassissimã tramibi
aẽ. potiusse: An forte denegant eẽ. t̾ram ũticem mon¬
tis: Quasi gͥ usq ad illa cȩli spatia crisȩcaltari licu¬
isse et aquis exaltari non licuisse contendunt. cum

Expanded text:
ente peruersus inaniter scriptos esse contendat libros per annorum milia tanta religione et tam ordinatae successionis obseruantia custoditos, aut solas res gestas illic intuendas, ubi certe, ut alia omittam, si numerositas animalium cogebat arcae tantam fieri magnitudinem, inmunda bina et munda septena intromitti animalia quid cogebat, cum aequalis numeri possent utraque seruari? Aut uero non esse gesta, sed solas rerum significandarum figuras esse contendunt, primum opinantur tam magnum fieri non potuisse diluuium, ut altissimos montes quindecim cubitis aqua crescendo transcenderet, propter Olympi uerticem montis, supra quem perhibentur nubes non posse crassior, ubi uenti nebulae imbresque gignuntur; nec adtendunt omnium elementorum crassissimam terram ibi esse potuisse. An forte negant esse terram uerticem montis? Quur igitur usque ad illa caeli spatia terris exaltari licuisse, et aquis exaltari non licuisse contendunt, cum
Abbreviated transcription (Latin):
strã. uł a sinistra in dextram. et decies qͣm altꝰ at̾ra
Unde factaẽ. archa crecentorũ in longitudine cubi¬
torum et quinqͣginta inlatitudine. et criginta in
alticudine Et qđ hostium in latẽ accepit: ꝓfecro
illudẽ. uulnꝰ quando latus crucifixi lancea ꝑfo¬
ratum ẽ Hac qͥppe ad illũ uenientes ing̃diuntur:
qͥainde sacranita manarunt qͥbꝰ credentes initiant᷑
ułde lignis quadratis fieri tubet᷑: undiq sta¬
bilem lutam iorũ significat : Quacũq enĩ ilieris
qͣdratũ stabit. Et ꝯtera que ineiꝰdẽ aut̾e construca¬
one dicunt᷑: eoł asticarũ signa siunt ierũ :S ea nc̃

Expanded text:
stram uel a sinistra in dextram et decies quam altus a terra. stram uel a sinistra in dextram et decies quam altus a terra. unde facta est arca trecentorum in longitudine cubitorum et quinquaginta in latitudine et triginta in altitudine. et quod ostium in latere accepit, profecto illud est uulnus, quando latus crucifixi lancea perforatum est; hac quippe ad illum uenientes ingrediuntur, quia inde sacramenta manarunt, quibus credentes initiantur. et quod de lignis quadratis fieri iubetur, undique stabilem uitam sanctorum significat; quacumque enim uerteris quadratum, stabit. et cetera, quae cum in eiusdem arcae constructione dicuntur, ecclesiasticaru
Abbreviated transcription (Latin):
cuutatis dĩ milla immortalitate qͣ equabunt᷑ an¬
głisdĩ s sic̃ et possunt in hac ꝑegrinatione ꝑfecti
imꝑat ds̃ ut archam faciat. in qͣ cũ suis idẽ. uxore.
faliiset nuribꝰ et cũ animalibꝰ quȩ ad illũ exdĩ p̃.¬
cepto inarcam ingssi sunt. libaret᷑ a diluiui uastitate.
ꝓcul dubio figura ẽ. ꝑegrinantis in hoc scło ciuita
tis dĩ. hocẽ. eccłȩ. quȩ sit salua ꝑ lignũ inqͦ pependit
ipsiꝰ longicudinis et alcitudinis et latituduiis eiꝰ.
significant corpꝰ humanum. incuiꝰ ueritate ad homi¬
nes p̃nuntiatus ẽ. uenturꝰ et uenit: Humani quippe
corꝑis longitudo. aũtice usq ad uestigia: sexies
cantum habec qͣm latitudo. ꝗ̃ ẽ ab uno latẽ ad alt̾m
latꝰ et decies cantum ꝗͣ altitudo. ciiꝰ altitudinis m̃sura
ẽ. in lacẽ a dorso usq ad uentrẽ Uelud suacentem
hominem metiaris supinũ seu ꝓnum: sexies tantũ
longusẽ. acapite ad pedes qͣm latꝰ adextra in sini¬

Expanded text:
mortalitate, qua aequabuntur angelis dei, sed sicut esse possunt in hac peregrinatione perfecti — imperat deus, ut arcam faciat, in qua cum suis, id est uxore et filiis et nuribus, et cum animalibus, quae ad illum ex dei praecepto in arcam ingressa sunt, liberaretur a diluuii uastitate, procul dubio figura est pertis Dei, hoc est Ecclesiae, quae fit salva per lignum, in quo pependit ipsae longitudinis et altitudinis et latitudinis eius significant corpus humanum, in cuius ueritate ad homines praenuntiatus est uenturus et uenit. humani quippe corporis longitudo a uertice usque ad uestigia sexies tantum habet quam latitudo, quae est ab uno latere ad alterum latus, et decies tantum quam altitudo, cuius altitudinis mensura est in latere a dorso ad uentrem. uelut si iacentem hominem metiaris supinum seu pronum, sexies tantum longus est a capite ad pedes quam latus a dextra in sini
Abbreviated transcription (Latin):
sortem Illud gͥ qđ int̃ remubi et romulum
exortum ẽ: quema amodũ ad ũsus se ipsam
t̾rena cuutasduidat᷑. ostendit Qd autem int̾
cam et aha. idẽ int̾ duas ipsas ciuitates: dĩ
et homyuim inimicitias le monstrauit: Pug¬
nam gͦ int̾se mali et mali: item pugnant int̾
se maliet boni: Bom uͦ et boni si ꝑfecti sunt int̃
se pugnare ñpossunt: ꝓ ficientes autẽ nũdũ
ꝑfecti ita possunt: ut bonus quisq exeaspug
nec contra alterum. quaetiam contra semet ip¬
sum: Et in uno quippe homine caro concup̾scit
centia gͦ sꝑitał contra alterius pocest pugna¬
re carnalem uł concupiscentia carnał contra
alterius spiricalẽ: sicut int̾se pugnant bom
et mali uł certe ipsa concupiscentia carnał int̃
se duorum bonorũ sidum uuq ꝑfeccorum.
srut int̾ se pugnant mali et mali. donec eorũ
qucurant᷑ ad ultimam uictoriam ꝑducat᷑ sa¬
tia de qua in libro quarto decimo disseruimus:

Expanded text:
sortem. Illud igitur, quod inter Remum et Romulum sortem. Illud igitur, quod inter Remum et Romulum exortum est, quem ad modum aduersus se ipsam terrena ciuitas diuidatur, ostendit; quod autem inter Cain et Abel, inter duas ipsas ciuitates, Dei -et hominum, inimicitias demonstrallit. Pugnant ergo inter se mali et mali; item pugnant inter se mali et boni: boni uero et boni, si perfecti sunt, inter se pugnare non possunt. Proficientes autem nondumque perfecti ita possunt, ut bonus quisque ex ea parte pugnet contra alterum, qua etiam contra semet ipsum; et in uno quippe homine caro concupiscit centia ergo spiritalis contra alterius potest pugnare carnalem uel concupiscentia carnalis contra alterius spiritalem, sicut inter se pugnant boni et mali; uel certe ipsae concupiscentiae carnales inter se duorum bonorum, nondum utique perfectorum, sicut inter se pugnant mali et mali, donec eorum, qui curantur, ad ultimam uictoriam satia, de qua in libro quarto decimo disseruimus,
Abbreviated transcription (Latin):
minuerat᷑ Ut totam dominationẽ hab̾et unꝰ: ablatꝰ
ẽ sociꝰ et scelere creuit inpeiꝰ. qđ innocentia minꝰ
eẽt et meliꝰ Hiautem fr̃s habeł et cam ñ habe¬
bant ambo int̾ se similem rerũ t̾ienaꝵ cupiditatẽ
nec in hoc autem alg̃  ii eurlit qđ el domi¬
naqͥ fiedeaułor qui alterumoocidit. si abeo
hat fietent᷑: Abel quippe ñ querebat domina.¬
tionem in eaciuitate quȩ condebat᷑ a frẽ. s mui¬
cdentia illa diabolica qua inuident bonis mali.
nulla alia causa. nͥquia illi boni sunt. llimali:
Nullo enim modo fit minor accedenteͤ seuꝑ ma¬
nente consorte possessio bonitatis. mnimo pos¬
sessio banitas: ꝗitanto latiꝰ qͣnto concordiꝰ indi¬
uidua sociorum possidet caritas Non habebit
deniq istam possessionẽ: qui eã uoluerit ha-¬
bere communem: Et tanto eam repꝑiet ampli¬
orem: quanto ampliꝰ sibi potuerit amare con¬

Expanded text:
minueretur. Ut ergo totam dominationem haberet unus, ablatus minueretur. Ut ergo totam dominationem haberet unus, ablatus est socius, et scelere creuit in peius, quod innocentia minus esset et melius. Hi autem fratres Cain et Abel non habebant ambo inter se similem rerum terrenarum cupiditatem, nec in hoc alter alteri inuidit, quod eius dominatus fieret angustior, qui alterum occidit, si ambo dominarentur Abel quippe non quaerebat dominationem in ea ciuitate, quae condebatur a fratre, sed inuidentia illa diabolica, qua inuident bonis mali, nulla alia causa, nisi quia illi boni sunt, illi mali. Nullo enim modo fit minor accedente seu permanente consorte possessio bonitatis, immo possessio bonitas, quam tanto latius, quanto concordius indiuidua sociorum possidet caritas. Non habebit denique istam possessionem, qui eam noluerit habere communem, et tanto eam reperiet ampliorem, quanto amplius ibi potuerit amare con
Abbreviated transcription (Latin):
Primꝰ itaq fuit t̾renȩ ciuitatis conditor fracri¬
cida: Nam suum frẽm quem cuutatis et̃nȩ
in hact̾ra ꝑ egrinantem. inuidia uictꝰ occidit:
Unde miranduni ñ ẽ: qđ tanto pꝰ in eacuutate
condenda. quȩ fuerat huiꝰ trene ciuitatis de
qua loquim᷑ caput futura. et tam multis gen¬
tib regnatura. huic pͥmo exemplo. et ut greci
appellant archeo cipo quedam sui generis
imago respondit Namet illic sicut ipsum
facinꝰ quidam poeta cominemorauit illorum:
fr̃no pͥmi maduerunt sanguine muri Sic
enim conditaẽ. roma : quando occisũ remum
a frẽ romulo. romana testat᷑ historia: Nisi qd̾
isti t̃renȩ cuutatis ambo ciues erant : ambo
głam de romanȩ rei publicȩ institutione que¬
rebant: s ambo eam tantã quantã siunꝰ eẽt. hab̾e
ñ poterant Quienim uolebat dominando głari:
minꝰ itaq dominaret᷑ si eiꝰ potestas uiuo consorte

Expanded text:
Primus itaque fuit terrenae ciuitatis conditor fratriPrimus itaque fuit terrenae ciuitatis conditor fratricida; nam suum fratrem ciuem ciuitatis aeternae in hac terra peregrinantem inuidentia uictus occidit. Unde mirandum non est, quod tanto post in ea ciuitate condenda, quae fuerat huius terrenae ciuitatis, de qua loquimur, caput futura et tam multis gentibus regnatura, huic primo exemplo et, ut Graeci appellant, apxetoTttj quaedam sui generis imago respondit. Nam et illic, sicut ipsum facinus quidam poeta commemorauit illorum, Fraterno primi maduerunt sanguine muri. Sic enim condita est Roma, quando occisum Remum a fratre Romulo Romana testatur historia; nisi quod isti terrenae ciuitatis ambo ciues erant. Ambo gloriam de Romanae rei publicae institutione quaerebant, sed ambo eam tantam, quantam, ni unus esset,- habere non poterant. Qui enim uolebat dominando gloriari, minus utique dominaretur, si eius potestas uiuo consorte
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃ ea bona ñ re qͣmcupiscit hec ciuitas: quando¬
E eiuitas ec ipsa in suohumano genere melior:
Concupiscit enim trenam quandam ꝓreb in¬
fuis pacem: Ad eam namq desidat ꝑuenite
bellaudo: q̃m̃ si uicerit et quȩ resistat ñ fuerit
paxerit qua non habebunt partes inuicem ad.¬
ũ santes. et ꝓhisrebꝰ quas siniul habere ñ pote¬
rant. infelici egestate certantes: Hanc paeem re¬
quirunt laboriosa bella: hanc adipiscit᷑ quȩ
putatur głosa uictoria Quando autem uin¬
cunt qui causa iustiore pugnabant: quis du¬
bitet gratulandã eẽ. uictoriam et ꝓuenisse op
cabilem pacem : hec bona sunt : et sine dubio
dĩ dona sunt: S si neglectis meliorib quȩ
ad suꝑnam ꝑtinenc ciuitatem. ubi erit iurtoria
inȩtna et summa pace secura: Bona ista sisic
concupiscunt᷑ ut uł sola eẽ. credant᷑ uł hisquȩ
meliora credunt᷑ ampliꝰ diligant᷑: necesse ẽ.
mi scdia consequat᷑ ut quȩ inerat augeatur:

Expanded text:
quae concupiscit haec ciuitas, quando est et ipsa in suo humano genere melior. Concupiscit enim terrenam quandam pro rebus infimis pacem; ad eam namque desiderat peruenire bellando; quoniam si uicerit et qui resistat non fuerit, pax erit, quam non habebant partes in uicem aduersantes et pro bis rebus, quas simul habere non poterant, infelici egestate certantes. Hanc pacem requirunt laboriosa bella, hanc adipiscitur quae putatur gloriosa uictoria. Quando autem uincunt qui causa iustiore pugnabant, quis dubitet gratulandam esse uictoriam et prouenisse optabilem pacem? Haec bona sunt, et sine dubio Dei dona sunt. Sed si, neglectis melioribus, quae ad supernam pertinent civitatem, ubi erit victoria in aeterna et summa pace secura, bona ista sic concupiscuntur, ut vel sola esse credantur, vel his quae meliora creduntur, amplius diligantur; necesse est miseria consequatur, et quae inerat augeatur.
Abbreviated transcription (Latin):
calealiquid fieret: S quomͦ libet istud accipiat᷑
sue credat᷑ ita eẽ factum siue ñ credat᷑. siłe postre¬
moita siueñta sit. recte fieri nullo mͦ dubitauum:
ut cum diũ sum aliqͥdinutrisq codicibꝰ inuenit᷑ qñ¬
qͥdem ad fidem rerũ gestarũ utrũq eẽ. non pocest.
uerum eil inguȩ potius credat᷑ unde ẽ inaliam
ꝑ int̾ p̃tes facta trans latio: Nan inquibꝰ dam
etiam odicibꝰ grecis tribꝰ et uno latino. et unoers

Expanded text:
ale aliquid fieret? Sed quomodolibet istud accipiatur, ale aliquid fieret? Sed quomodolibet istud accipiatur, sive credatur ita esse factum, sive non credatur; sive postremo ita, sive non ita sit: recte fieri nullo modo dubitaverim, ut cum diversum aliquid in utrisque codicibus invenitur, quandoquidem ad fidem rerum gestarum utrumque esse non potest verum, ei linguae potius credatur, unde est in aliam per interpretes facta translatio. Nam in quibusdam etiam codicibus graecis tribus, et uno latino, et uno etiam
Abbreviated transcription (Latin):
necesse ñ fuit: nec p̾natum enoc eos decrahere.
quosñ ad diderat antenatum: Sic factum esti
ut hicnulla eẽt int̾codees uctosq uarietas
Sed rursus mouetcur in otaua generatione an¬
ceqͣm de macusalam nascert᷑ lame cum ad¬
bud hebreos legant᷑ centum atogintaquo anni:
pub̾tatis maturitatẽ decemet sept uolebat
incelligi: sicut nichil addere. ita nisu decra¬
here iamdebebat. quia inuenerat ȩcamido¬
neam generacioni filiorum ꝓpt̃ qͣm irqlas
sentum illos uhiꝰᷤ eam non inueniebant. Sebat
hoc autem de iuginti annis merito putaie
ca sum̃dositati s accidẽ pocuisse nͥ eossic̃ pͥus d.¬
xerat testicuere pꝰea cutaret. ut summe conuenut
integritas Anforte astuciꝰ factũ existimandũe
ut illa quacentum annipͥus solent addici. et p̾ca
detrahi occulcant᷑ industria: cum et illic ubi ne¬
cesse ñ fuerat ñ quidem de aentũ annis uerũtmde
qͣntulo cumq numero pͥus detracto pꝰ reddito. ut¬

Expanded text:
necesse non fuit, nec post natum Enoch eos detrahere, quos non addiderat ante natum. Sic factum est 15 ut hic nulla esset inter codices utrosque uarietas. Sed rursus mouet, quur in octaua generatione, antequam de Mathusalam nasceretur Lamech, cum aput Hebraeos legantur centum octoginta duo anni, pubertatis maturitatem, decem et septem volebat intelligi, sicut nihil addere, ita nihil detrahere jam debebat: quia invenerat aetatem idoneam generationi filiorum, propter quam in aliis centum illos annos, ubi eam non inveniebat, addebat. Hoc autem de viginti annis merito putaremus casu mendositatis accidere potuisse, nisi eos sicut prius detraxerat, restituere postea curaret, ut summae conveniret integritas. An forte astutius factum existimandum est, ut illa, qua centum anni prius solent adjici et postea detrahi, occultaretur industria, cum et illic ubi necesse non fuerat, non quidem de centum annis, verumtamen de quantulocumque numero prius detracto, post reddito, t
Abbreviated transcription (Latin):
lit᷑ etiam mortifera: Si uͦ condicionẽ cogitans
casusq communes. magis quȩ accidẽ possunt
ad ũsis angit᷑. qm eis quȩ ꝓuenert̃ scđis rebꝰ
inflacur: cantũ mͦ mortał ẽ. ista uiccoria: Neq

Expanded text:
litur, etiam mortifera; si vero conditionem cogitans litur, etiam mortifera; si vero conditionem cogitans casusque communes, magisque accidere possunt adversis angitur, quam eis quae provenerint secundis rebus inflatur, tantummodo mortalis est ista
Abbreviated transcription (Latin):
ata. ac ꝑ hoc uire dampnata. nichil uerȩ feli¬
citatis in pꝰterum merebat᷑ Recte gͥ significat
isaac ꝑ reꝓmissionẽ natꝰ filios gr̃ę. cues cui¬
tatis lib̾e socios pacis et̃nȩ : ubi sit ñ amor
ꝓpͥe ac pͥuatȩ quodam mͦ uoluntatis. s com¬
muni eodemq immutabili bono gaudens.
atq ex multis unumcor faciens ide. ꝑ fectę
ciuitas quȩ sempit̃na nonerit. neq enim cum
extremo supplicio dampnata fuerit iã ciui¬
tas erit hic habet bonum suum cuiꝰ societate
bonum ut nullas angͦtias faciat amatoribꝰ
suis. idõ ciuitas ipsa adũsus se ipsam plerũq
diuidit᷑. litigando. bellando atq pugnando.
et aut mortiferas aut certe mortales uictorias
requirendo: Nam exquacumq sui parte ad¬
ũsus alteram sui partẽ bellando surrexerit:
querit eẽ. uictrix gentium. cum sit captiua ui¬
tiorum Et siquidem cum uicerit: suꝑbiꝰ excol¬

Expanded text:
ata, ac per hoc jure damnata, nihil verae feliata, ac per hoc jure damnata, nihil verae felicitatis in posterum merebatur. Recte igitur significat Isaac per repromissionem natus filios gratiae, cives civitatis liberae, socios pacis aeternae, ubi sit non amor propriae ac privatae quodammodo voluntatis, sed communi eodemque immutabili bono gaudens, atque ex multis unum cor faciens, id est perfecte civitas, quae sempiterna non erit neque enim cum in extremo supplicio damnata fuerit, jam civitas erit, hic habet bonum suum, cujus societatbonum, ut nullas angustias faciat amatoribus suis, ideo civitas ista adversus se ipsam plerumque dividitur litigando, bellando, atque pugnando, et aut mortiferas, aut certe mortales victorias requirendo. Nam ex quacumque sui parte adversus alteram sui partem bellando surrexerit, quaerit esse victrix gentium, cum sit captiva vitiorum. Et si quidem cum vicerit, superbius extol
Abbreviated transcription (Latin):
itaq etiam sic debitum de marito: utens uite
suo inucero alieno: Natus ẽ. gͦ hismael sicut nas¬
cuntur homines ꝑmixtione sexus utriꝰq usitata
lege naciue: idõ dictumẽ. scđm carnem Non
qđ ista beneficia dĩ non sint. aut ñ illa oꝑet᷑
ds̃. cuiꝰ opifex sapientia attingit sicut scriptũ
ẽ a fine usq ad finem fortit et disponit om̃ia
suauit᷑: s ubi significandum fuerat dĩ donũ.
qđ indebitum hominibꝰ gͣtis gr̃a larguetur:
sic oportuit darifilium. quẽad modum na¬
turȩ non debebat᷑ excursibꝰ Negat enim na¬
tura iam filios tali commixtione maris et fe¬
minȩ quał cẽ. poterat abrahe ec sarȩ. in illa iã
ȩtate etiam mulieris accedente sttrilitate: q̃
nec cunc parere potuit: qͣndo ñ ȩcas fecundi¬
tati. s ȩtari foccundicas defuit Qđ gͦ nat᷑ȩ
sic affectȩ fructꝰ posteritatis ñ debebat᷑. signi
ficat qđ natura generis humani peccato uiti¬

Expanded text:
itaque etiam sic debitum de marito utens iure itaque etiam sic debitum de marito utens iure suo in utero alieno. Natus est ergo Ismael, sicut nascuntur homines, permixtione sexus utriusque, usitata lege naturae. Ideo dictum est: Secundum carnem; non quod ista beneficia Dei non sint aut non illa operetur Deus, cuius opifex sapientia adtingit, sicut scriptum est, a fine usque in finem fortiter et disponit omnia suauiter; sed ubi significandum fuerat Dei donum, quod indebitum hominibus gratia largiretur, sic oportuit dari filium, quem ad modum naturae non debebatur excursibus. Negat enim natura iam filios tali commixtioni maris et feminae, qualis esse poterat Abrahae et Sarrae in illa iam aetate, etiam mulieris accedente sterilitate, quae nec tunc parere potuit, quando non aetas fecunditati, sed aetati fecunditas defuit. Quod ergo naturae sic adfectae fructus pficat quod natura generis humani peccato viti
Abbreviated transcription (Latin):
heres erit filiꝰ ancillȩ cum filio meo isa ac: qđ ait
apłs cum filio lib̾ȩ Inuenimꝰ gͦ int̾rena ciuitace
duas formas Unam suam p̃sentiã demonstran.¬
tem: alteram celesti cuuicati significandȩ sua
p̃sentia seruientem Parit autẽ ciues t̃renȩci¬
uitatis peocato uiciata natura: clestis cuuta¬
tis uͦ cuies parit apeocato natutã libans gr̃a
Unde illa uocant᷑ uasa ure: ista uasa miscđiȩ:
Significatum ẽ. etiã hoc induobꝰ filis abrahȩ
qđ unꝰ de ancilla quȩ dicebatiragar scđ m
carnem natꝰ ẽ. ismael Alt̾ ẽ autem de saraliłu:
semine abrahe: s illum genuit demonstrans.
consuetudo naturã: illum uͦ dedit ꝓmissio.
significans grãm Ibi humanꝰ usus ostendit᷑:
quippe sterit erat: et desꝑatione ꝓł saltem
de ancilla sua concupiscens habere qđ de se
ipsa ñ se possẽ cernebat. dedit eam fetandã uiro
de quo parere uoluerat nec potuerat: Exegit

Expanded text:
heres erit filius ancillae cum filio meo Isaac, quod ait heres erit filius ancillae cum filio meo Isaac, quod ait apostolus: Cum filio liberae. Inuenimus ergo in terrena ciuitate duas formas, unam suam praesentiam demonstrantem, alteram caelesti ciuitati significandae sua praesentia seruientem. Parit autem ciues terrenae ciuitatis peccato uitiata natura, caelestis uero ciuitatis ciues parit a peccato naturam liberans gratia unde illa uocantur uasa irae, ista uasa misericordiae. Significatum est hoc etiam in duobus filiis Abrahae, quod unus de ancilla, quae dicebatur Agar, secundum carnem natus est Ismael, alter est autem de Sarra libesemine Abrahae; sed illum genuit demonstrans consuetudo naturam, illum uero dedit promissio significans gratiam; ibi humanus usus ostenditur, quippe sterilis erat et desperatione prolis saltem de ancilla sua concupiscens habere, quod de se ipsa non se posse cernebat, dedit eam fetandam uiro, de quo parere uoluerat nec potuerat. Exegit
Abbreviated transcription (Latin):
ita et nuncS quid dicit scriptura: E ice an¬
cillam: et filium eiꝰ Non enim heres erit filiꝰ
ancille: cum filiolibe: Nos autem fr̃s ñ sumꝰ
ancille filii: s lib̃ȩ Qualib̾tate. xp̃s nos lib̾a.¬
uit: Hȩc forma intelligendi apłica auctoritate
descendens: locum nobaꝑit quẽ ad modũ scrip.¬
turas duorum cestam̃torum et̃ noui acciꝑe de¬
beamꝰ: Parseium quȩdam t̾renȩ ciuitatis imago
cȩlestis ciuitatis effecta ẽ: ñ se signi ficando s al¬
teram: Et ideo seruiens Non enun ꝓpt̃ se ipsã:
s ꝓpt̃ aliam significandam ẽ. insticuta Et p̃¬
cedente alia significatione et ipsa p̃figurans
p̃figurata ẽ Namq agar ancilla sarȩ eiꝰq filiꝰ:
imago quedam huiꝰ imaginis fuit Et qm̃ tͣnsi¬
ture erant umbre luce ueniente. idõ dixit liba
sara. quȩ significabat lib̾am ciuitatem Cui
rursus alio mͦ significandȩ : etiam illa umbra
seruie bat: Fice ancillam et filiumeiꝰ Non enĩ

Expanded text:
uid dicit scriptura? Eice ancillam et filium eius; non enim heres erit filius ancillae cum filio liberae. Nos autem, fratres, non sumus ancillae filii, sed liberae, qua libertate Christus nos liberauit. Haec forma intellegendi de apostolica auctoritate descendens locum nobis aperit, quem ad modum scripturas duorum testamentorum, ueteris et noui, accipere debeamus. Pars enim quaedam terrenae ciuitatis imago caelestis ciuitatis effecta est, non se significando, sed alteram, et ideo seruiens. Non enim propter se ipsam, sed propter aliam significandam est instituta, et praecedente alia significatione et ipsa praefigurans praefigurata est. Namque Agar ancilla Sarrae eiusque filius imago quaedam huius imaginis fuit; et quoniam transiturae erant umbrae luce ueniente, ideo dixit libera Sarra, quae significabat liberam ciuitatem, cui rursus alio modo significandae etiam illa umbra seruiebat: Eice ancillam et filium eius; non enim
Abbreviated transcription (Latin):
nis credidit neum inhostiis qui clausis addiscipłos
ingressus ẽ. credidit: Postiemo ꝓpc̃ qđ om̃ia ista dicun᷑
a nobis in eum quiascendit in cȩlum cum carne udre¬
surrexerat credidit fe icleo ꝑ eum tanca fiunt: quia ꝓ
ista fide animam posuit: fiunt gͦ eciã nunc multa mira¬
cula eodẽ dõ faciente ꝑ quos uult et quẽ ad modum uult:
qui et illa quȩ legimꝰ faͤcit Sedista nec similit̾ in notescunt.
neq tit non extͤilant animo. quasi glarea memoriȩ ciebra
lectione tundunt᷑: Namet ubi diligentia ẽ. quȩ nunc
apud nos eẽ. cepit ut libelli eorum qui beneficia ꝑcipiunt
recitent᷑ inpopło: semel hoc audiunt qui assunt plu-¬
res non assunt ut nec illi qui affuerunt pꝰ aliqͦt dies qđ
audierunt m̃te retineant. et uixquisq repiat᷑ illorum
qͥ ei quẽ non affuisse cognouert indicet qđ audiuit:

Expanded text:
nis credidit: in eum, qui ostiis clausis ad discipulos nis credidit: in eum, qui ostiis clausis ad discipulos ingressus est, credidit; postremo. propter quod omnia ista dicuntur a nobis, in eum, qui adscendit in caelum cum carne, in qua resurrexerat, credidit; et ideo per eum tanta fiunt, quia pro ista fide animam posuit. Fiunt ergo etiam nunc multa miracula eodem Deo faciente per quos uult et quem ad modum uult, qui et illa quae legimus fecit: sed ista nec similiter innotescunt neque, ut non excidant animo, quasi glarea memoriae, crebra lectione tunduntur. Nam et ubi diligentia est, quae nunc aput nos esse coepit, ut libelli eorum, qui beneficia percipiunt, recitentur in populo, semel hoc audiunt qui adsunt pluresque non adsunt, ut nec illi, qui adfuerunt, post aliquot dies quod audierunt mente retineant et uix quisque reperiatur illorum, qui ei, quem non adfuisse cognouerit, indicet quod audiuit.
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ꝓfecta a carthagine cũ inconfinio fluminis ba.¬
grada isua possessione mansisset. surgensut it̃ ꝑage¬
ret. ante pedes suos illum iacentẽ anulum uidit. et
capillatiam zonã qua fuerat alligatꝰ mirata tempcaũ
Quam cumom̃ino suis nodis firmissimis sicut erat
comꝑiss astrictã. crepuisseatq exilusse anulũ suspi¬
cata ẽ Quieciam ipse cum integerrimꝰ fuisset inueniꝰ.
future salutis quodam mͦ pignꝰ de tanto miracłose ac.¬
cepisse p̃sumpsit: Atq illud iundm soluens: simul
cum eodem anulo ꝓiecit influm̃: Noncredant hoc:
xum et ad discipłos ianuis cͥausis ingssum fuisse ñ
credunt sedhoc certe querant et siuerum inuenerint
illa credant Clarissima femina ẽ: nobilit̾ nota nobi.¬
lit̃ nupta. carthagine habitat: Ampla ciuitas. ampla
ꝑsona: rem querentes latere ñsinit: Martyr cerce ipse
quo imꝑante illa sanata ẽ. infilium ꝑ manenteͥs uirgi¬

Expanded text:
Sed profecta a Carthagine, cum in confinio fluminis BaSed profecta a Carthagine, cum in confinio fluminis Bagradae in sua possessione mansisset, surgens ut iter perageret, ante pedes suos illum jacentem annulum vidit, et capillatiam zonam qua fuerat alligatus, mirata tentavit. Quam cum omnino suis nodis firmissimis, sicut erat, comperisset astrictam, crepuisse atque exsiluisse annulum suspicata est, qui etiam ipse cum integerrimus fuisset inventus, futurae salutis quodam modo pignus de tanto miraculo se accepisse praesumsit adque illud uinculum soluens simul cum eodem anulo proiecit in flumen. Non credant hoc, xum et ad discipulos ostiis clausis ingressum fuisse non credunt; sed hoc certe quaerant et, si uerum inuenerint, illa credant. Clarissima femina est, nobiliter nata, nobiliter nupta, Carthagini habitat; ampla ciuitas, ampla persona rem quaerentes latere non sinit. Martyr certe ipse, quo inpetrante illa sanata est, in filium permanentis uirgi
Abbreviated transcription (Latin):
mareyrẽ facta cognorumꝰ: cuiꝰ ibi memoria longe pͥuis.
qͣm. pud nos ab ep̃o euodio constituta ẽ: Sed libelloꝵs
dandorũ ibi consuetudo nẽ. ułt potiꝰ ñ fuit: nã fortasse
nunc eẽ. iamgpit: Cũ enmminuꝑ illic essemͦ petroniãm̃¬
clarissimã feminam quȩ ibi mirabilit̃ ex magnoatq
diuicurno inquo medicorum aduitoria cuncta defecert
langore sanata ẽ. hortati sumus uolente supͣdicciloci
ep̃o ut libellũ daret qui recitaret᷑ in popło et obȩdientis.¬
stino paruit: In quo posuit etiã qđ hi retir non pos¬
sum: quamutis adea quȩ hoc opus urgent festinare
compellar: A quodã udeo dixit sibi fuisse ꝑsuasũ:
ut anulũ capillatio uincło insereret. quosub om̃i ueste
ad nuida corporis cingeret᷑: Quia nullus haberet sub
gemma lapidem in tenib inuentum boius: hoc alli¬
gata quasi remedio. ad scĩ martyris limina ueniebat:

Expanded text:
martyrem facta cognovimus, cujus ibi memoria longe prius martyrem facta cognovimus, cujus ibi memoria longe prius quam apud nos ab episcopo Evodio constituta est. Sed libellorum dandorum ibi consuetudo non est, vel potius non fuit; nam fortasse nunc esse jam coepit. Cum enim nuper illic essemus, Petronia materfamilias, quae ibi mirabiliter ex magno atque diuturno, in quo medicorum adjutoria cuncta defecerant, languore sanata est. Quam hortati sumus volente supradicto loci episcopo ut libellum daret qui recitaretur in populo; et obedientissime paruit. In quo posuit etiam quod hic reticere non possum, quamvis ad ea quae hoc opus urgent festinare compellar. A quodam Judaeo dixit sibi fuisse persuasum, ut annulum capillatio vinculo insereret, quo sub omni veste ad nuda corporis cingeretur: qui annulus haberet sub gemma lapidem in renibus inventum bovis. Hoc alligata quasi remedio ad sancti martyres limina veniebat.
Abbreviated transcription (Latin):
Si eium miracula sanitatum ut alia taceam ea tantum¬
snodo uelim scribere quȩ ꝑhunc marcyrem idẽ głosis¬
simum stephanum facta sunt incolonia calam̃si et in
nr̃a: plurimi conficiendi sunt libri Nec tam̃ om̃ia col-¬
ligi potuerunt: s cantum de quibꝰ libelli dati sunt qͥ
recitarent᷑ in popłis Idnamq fieri uoluimꝰ cum uide¬
remus antiquis similia diuinarum signa unti tum
etiam nr̃is temporib frequentari. et ea ñ debere nultoꝵ
nequitie deꝑire: Nu̾ndum ẽ. autembienniũ ex quo
apud ipponem regium cepit eẽ. ista memoria: Et mul¬
tis qđ nob̾ certissimum ẽ. nondatis libellis de his quȩ
mirabil t̃ facta sunt. illi . ꝓsi quidati st̃ ad septuaginta
ferme numerum ꝑuenerunt quando: sta conscripsi
Calame uͦ ubiet issa memoria pͥuseẽ. cępit et crebrius
ciantur: incomparabili multitudine suꝑant: Uzali
etiã quȩ colonii utiq uicinaẽ. multa p̃elara ꝑ eũdẽ

Expanded text:
Si enim miracula sanitatum, ut alia taceam, ea tantumSi enim miracula sanitatum, ut alia taceam, ea tantummodo velim scribere quae per hunc martyrem, id est, gloriosissimum Stephanum, facta sunt in colonia Calamensi, et in nostra, plurimi conficiendi sunt libri. Nec tamen omnia colligi poterunt, sed tantum de quibus libelli dati sunt, qui recitarentur in populis. Id namque fieri voluimus, cum videremus antiquis similia divinarum signa virtutum, etiam nostris temporibus frequentari, et ea non debere multorum notitiae deperire. Nondum est autem biennium ex quo apud Hipponem-Regium coepit esse ista memoria, et multis, quod nobis certissimum est, non datis libellis, de his quae mirabiliter facta sunt, illi ipsi qui dati sunt ad septuaginta ferme numerum pervenerant, quando ista conscripsi. Calamae vero ubi et ipsa memoria prius esse coepit, et crebrius dantur, incomparabili multitudine superant. Uzali etiam, quae colonia Uticae vicina est, multa praeclara per eumdem
Abbreviated transcription (Latin):
apud nos hirenei cuiꝰdam collectarii filius egritudine
extinctus ẽ. Cumq corpꝰ iaceret exanime atq alugen.¬
tib et lam̃tantib exequiȩ pararent᷑. amicorum eiꝰ
quidam int̾̃ aliorum consolantiũ u̾ba suggessit: ut eꝰ¬
dem martixis oleo corpꝰ ꝑungueret᷑ factum ẽ. et iruif̃:
Itemq apud nos uir tribunitiꝰ eleusinus suꝑ memo¬
riam martyrum quȩ insuburbano eiꝰ ẽ. egritudine
ex animatum posuit infantulum filium: et pꝰ orationẽ
qͣm multis cum lacrimis ibi fundit uiuentem leuauit:
Quid faciam: Urget huiꝰ oꝑis implenda ꝓmissio: uit
non hic possim om̃ia commemorare quȩ scio: Et ꝓculdu¬
bio pleriq nr̃orum cum hȩc legent: dolebunt me p̃t̃.¬
misisse tam multa quȩ utiq mecum sciunt: Quos iam
nunc ut ignoscant rogo: et cogident qͣm ꝓlixi laboris
sit facere. qđ mehic ñ facere suscepti oꝑis necessitas cogn:

Expanded text:
apud nos Irenaei, cujusdam collectarii filius, aegritudine apud nos Irenaei, cujusdam collectarii filius, aegritudine exstinctus est. Cumque corpus jaceret exanime, atque a lugentibus et lamentantibus exsequiae pararentur, amicorum ejus quidam inter aliorum consolantium usdem martyris oleo corpus perungeretur. Factum est, et revixit. Itemque apud nos vir tribunitius Eleusinus, super memoriam martyrum, quae in suburbano ejus est, aegritudine exanimatum posuit infantulum filium suum, et post orationem, quam multis cum lacrymis ibi fudit, viventem levavit. Quid faciam? Urget hujus operis implenda promissio, ut non hic possim omnia commemorare quae scio: et procul dubio plerique nostrorum, cum haec legent, dolebunt me praetermisisse tam multa quae utique mecum sciunt. Quos jam nunc ut ignoscant, rogo, et cogitent quam prolixi laboris sit facere, quod me hic non facere suscepti operis necessitas cogit.
Abbreviated transcription (Latin):
Et cum hoc fecerit: dolor continuo conquiescit: Au
carur nom̃ est fundi: ubi eccła et in ea memoria mar¬
teris stephani Puerũ quendã paruulum cum in
are luderet: exorbitantesb ouesquiuchiculũ cra¬
hebant rota obtriuerunt: et confestim palpitauit
ex spirans: hunc m̃at̾ arreptum ad eandem memoriã
posuit: et non solum reuixit. uetumetiã illesus ap¬
parur: Sc̃ĩmonialis quȩdam inuicina possessione
peites: et recepto sp̃u: salua facta ẽ: Apud hippo¬
nem bassus quidam sirus ad memoriã eiꝰdem marty¬
ris orabat: ꝓ egrotante et ꝑiclitante filia: eoq secum
uestem eius atculerat: Cum ecce pueri dedomo cucur¬
terunt. quiei moreuam nuntiaretit Sed cum orantẽ illo
ab ininucis eiꝰ exciperent᷑: ꝓhibuerunt eos illidicere. ne
ꝑ publicum plangeret: Qui cum domum redisset:iã
suorum eulatib ꝑsonantẽ et uestem filiȩ quam fere¬
bat suꝑ eam ꝓ ieciss: reddita ẽ. uitȩ: Rursus ibidera

Expanded text:
et cum hoet cum hodurus nomen est fundi, ubi ecclesia et in ea memoria martyris Stephani. Puerum quendam paruulum, cum in area luderet, exorbitantes boues, qui uehiculum trahebant, rota obtriuerunt, et confestim palpitauit exspirans. Hunc mater arreptum ad eandem memoriam posuit, et non solum reuixit. uerum etiam inlaesus apparuit. Sanctimonialis quaedam in uicina possessione, parentes, et recepto spiritu salva facta est. 17. Apud Hipponem Bassus quidam Syrus ad memoriam ejusdem martyris orabat pro aegrotante et periclitante filia, eoque secum vestem ejus attulerat: cum ecce pueri de domo cucurrerunt, qui ei mortuam nuntiarent. Sed cum, orante illo, ab amicis ejus exciperentur, prohibuerunt eos illi dicere, ne per publicum plangeret. Qui cum domum redisset jam suorum ejulatibus personantem, et vestem filiae quam ferebat, super eam projecisset, reddita est vitae. 18. Rursus ibidem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ eo quantũ possec oraret ut dĩ illidaret m̃tẽ bonã
qua creclere ñ differret in xp̃m: fecit hoc ingentige¬
miti ec fletu: ee sincerit̃ ardente pietatis affectu: De.¬
inde abscedens aliquid de altari florũ qđ occuruit
tulit: eiq cum iã nox eẽt ad caput posuit: Tum
dormuum ẽ. et ecce ante diluculũ clamat ut adep̃m
curreret᷑ qui mecũ forte tunc erat apud ipponem
Cunatͦ eũ audissec absencem ueniłe p̃sbiteros postu.¬
laitit. Uenerunt credere se dixit Ad mirantibatq
gau. entib dir̃ bi: baptitatꝰ ẽ: hoc qͣm duuixit in
siaustephamq uando lapidatꝰ ẽ. auidȩis ultima su-¬
isse nescrrat. q̃ hr.c qͦq ultima fuerunt: Nam non¬
pꝰ multo ẽtiam ipse defunctꝰe Sanatisunt illic ꝑ eun¬
dem marty̧rem etiã podagri duo: unus ciuis ꝑegri¬
nus unus Sed ciuis om̃imodo: ꝑegenuis autẽ ꝑre
ii linonẽ quid ac̾hiberet quando doleres audiuit:

Expanded text:
pro eo quantum posset oraret, ut Deus illi daret mentem bonam, pro eo quantum posset oraret, ut Deus illi daret mentem bonam, qua credere non differret in Christum. Fecit hoc ingenti gemitu et fletu et sinceriter ardente pietatis adfectu; deinde abscedens aliquid de altari florum, quod occurrit, tulit eique, cum iam nox esset, ad caput posuit; tum domitum est. Et ecce ante diluculum clamat, ut ad episcopum curreretur, qui mecum forte tunc erat aput Hipponem. Cum ergo eum audisset absentem, uenire presbyteros postulauit. Venerunt, credere se dixit, admirantibus adque gaudentibus omnibus baptizatus est. Hoc, quamdiu uixit, in simi Stephani, quando lapidatus est a Judaeis, ultima fuisse nesciret; quae huic quoque ultima fuerunt: nam non multo post etiam ipse defunctus est. 14. Sanati sunt illic per eumdem martyrem etiam podagri duo, unus civis, peregrinus unus; sed civis omni modo: peregrinus autem per revelationem quid adhiberet quando doleret, audivit;
Abbreviated transcription (Latin):
uicinum ẽ. eusdem loci lucillus ep̃s popło p̃ce¬
dente atq sequente portabat fĩstula cuiꝰ mo¬
lestia iam dulaborauerat et familiarissimi su
medici qui eum secaret oꝑiebat᷑. manus illiꝰ pis
sarcine uectatione repente sanatae: Nã deinceps¬
eam in suo corpor
morbo alio ⁊̃ualescence mbiciuis sic iacebat ut ei
iam pollices ligarent᷑ Opiculatione memorati marty¬
ris cum de memoria eiꝰ teportata eẽt. et suꝑ iacentis cor¬
pusmissa ipsus p̃sbit̃i tinica: suscitatus ẽ: fiut ibi
uir in ordine suo pͥmariꝰ nomine marciał. euo iã
grauis. ec multum abhorrens a religione. xp̃iana: Ha-¬
bebat sane fidele filiam: et generum eodẽ anno bap¬
Stum: Qui cum eum egrotantẽ mulcis et magnis
lacrimis rogarent ut fieret xp̃ianus: ꝓrsus abnuit.
tosq ase turbida indignatione submouit: Uisumẽ.
genero eiꝰ ut irat admemoriam scĩ stephani et illic

Expanded text:
uicinum est, eiusdem loci Lucilius episcopus populo praeceuicinum est, eiusdem loci Lucilius episcopus populo praecedente adque sequente portabat. Fistula, cuius molestia iam diu laborauerat et familiarissimi sui medici, qui eum secaret, opperiebatur manus, illius piae sarcinae uectatione repente sanata est; nam deincepseam in suo corporemorbo alio praeualescente mortuus sic iacebat, ut ei iam pollices ligarentur; opitulatione memorati martyris, cum de memoria eius reportata esset et super iacentis corpus missa ipsius presbyteri tunica, suscitatus est. Fuit ibi uir in ordine suo primarius, nomine Martialis, aeuo iam grauis et multum abhorrens a religione Christiana. Habebat sane fidelem filiam et generum eodem anno baptizatum. Qui cum eum aegrotantem multis et magnis lacrimis rogarent, ut fieret Christianus, prorsus abnuit eosque a se turbida indignatione submouit. Visum est genero eius, ut iret ad memoriam sancti Stephani et illic
Abbreviated transcription (Latin):
aluiuantib ad p̃hendit et cuiqͣmͣ coco catosonõe
bene xp̃iano ad coquinam editoriã indicans qͥd
gestum sit trecentis follib uenuidit lanã compara¬
re inde disponensut uxor eiꝰ quoquomͦ posset ei
qͦ indueret᷑ efficeret: Sed cocus concidens piscem
anulum aureum inuentriculo eiꝰ iuenit: Moxq
miseratione flexiis. et religione ꝑtritꝰ: homini
eum reddidit dicens: Ecce quo mͦ te uigintimar¬
tyres uestierunt
daquas tibil inutas ep̃o at̾fferente p̃iecto
martyris głosissimi stephani memoria uens¬
ebat: magnȩ multitudinis concursu et occursu.
Ibicȩca mulier ut ad ep̃m portantẽ duceret᷑oraũ.
flores quos ferebat dedit. recepit. ocłis ad mouit
ꝓtinus uidie Stupentib qui aderant: p̃ibat
exultans uiam carpens. et iuȩ ducẽ ulterus ñ
reqͥrens Memorati memoriã marty ris quȩ po¬
sita ẽ in castello sinitensi qđ ipponiensi coloniȩ

Expanded text:
adiuuantibus adprehendit et cuidam coquo, Catoso nomine, adiuuantibus adprehendit et cuidam coquo, Catoso nomine, bene Christiano, ad coquinam conditariam, . indicans quid gestum sit, trecentis follibus uendidit, lanam conparare inde disponens, ut uxor eius quo modo posset ei quo indueretur efficeret. Sed coquus concidens piscem anulum aureum in uentriculo eius inuenit moxque miseratione flexus et religione perterritus homini eum reddidit dicens: \'Ecce quo modo te uiginti martyres uestierunt/ Ad aquas Tibilitanas episcopo adferente Praeiecto martyris gloriosissimi Stephani memoria ueniebat magnae multitudinis concursu et occursu. Ibi caeca mulier, ut ad episcopum portantem duceretur, orauit; flores, quos ferebat, dedit, recepit. oculis admouit, protinus uidit. Stupentibus qui aderant praeibat exsultans, uiam carpens et uiae ducem ulterius non requirens. Memorati memoriam martyris, quae posita est in castello Sinitensi, quod Hipponiensi coloniae
Abbreviated transcription (Latin):
emnsic poduiti E demonẽ. lum̃redde
demonẽ. Iu m̃ redde¬
eẽ. soluendum: Tcu fecissi sanssimũ inuta Sa¬
nati st̃ illic et alii de qui dicere longum ẽ
ypporueris emquandam uirginẽ sciocumse
oleo ꝑunxisset. cui ꝑ illam orans prbr instilla¬
uerat lacrimassuas: mox ademonio fuisse uen cͣatam
Scio etiam ep̃m semel ꝓ adolescente quemñ uidit oras¬
se. illumq ilico demone caruisse Erat qͥdamsenex
florentius hypponieasis nr̃. homo religiosus et pauꝑ:
sartoris se arte pascebat: Casulam ꝑdiderat et unde
sibi emeret ñ habebat Ad uiginti martyres quoꝵ
memoria apud nos celeberrima: darauoce ut
uestiret᷑ orauit: Audier ant eum adolescentes qͥ
force ad erant irrisores: eumq discedentẽ ex agitan¬
tes ꝑsequebant᷑ quasi amartyribꝰ qͥnquagenos
folles unde uestim̃tum emeret petiuissec: At ille
tacitꝰ ambulans: eiectũ grandem piscem palpi¬
tantem uidit inlittore. eumq illis fauentib ato

Expanded text:
cum adflictione animalium et seruorum suorum domum suam spirituum malignorum uim noxiam perpeti conesse soluendum. Quod cum fecisset, sanissimum inuenit. Sanati sunt illic et alii, de quibus dicere longum est. Hipponiensem quandam uirginem scio, cum se oleo perunxisset, cui pro illa orans presbyter instillauerat lacrimas suas, mox a daemonio fuisse sanatam. Scio etiam episcopum semel pro adulescente, quem non uidit, orasse illumque ilico daemone caruisse. Erat quidam senex Florentius Hipponiensis noster, homo religiosus et pauper; sartoris se arte pascebat; casulam perdiderat et unde sibi emeret non habebat; ad uiginti martyres. quorum memoria est aput nos celeberrima, clara uoce ut uestiretur orauit. Audierunt eum adulescentes qui forte aderant inrisores eumque discedentem exagitantes prosequebantur: quasi a martyribus quinquagenos folles, unde uestimentum emeret, petiuisset. At ille tacitus ambulans eiectum grandem piscem palpitantem uidit in litore eumque illis fauentibus adque
Abbreviated transcription (Latin):
tatem uirilit᷑ ferret: Inie ad orationem ing̃ssi sumꝰ: Ubi
nobis exmore genua fientib atq incdmbentib t̾rȩ:
ille se ita ita ꝓiecit tinqͣm fuisset aliquo grauit impel:¬
lente ꝓstratꝰ. et cȩrt orare: Quib modis. quo affectu
qͦ motu animi. q fluuio lacrimarũ. quib gemitib
atq̃ singultib sucruticatib om̃ia m̃braei et pene

Expanded text:
tatem uiriliter ferret. Inde ad orationem ingressi sumus; ubi tatem uiriliter ferret. Inde ad orationem ingressi sumus; ubi nobis ex more genua figentibus adque incumbentibus terrae ille se ita proiecit, tamquam fuisset aliquo grauiter inpellente prostratus, et coepit orare: quibus modis, quo adfectu, quo motu animi, quo fluuio lacrimarum, quibus gemitibus adque singultibus subcutientibus omnia membra eius et paene