comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
giami negant. s ap̃i ȩccła confitet᷑ originale pecẽm. quo siue soli̾to ꝑ dĩ gr̃am.
stue ꝑcli tuditiũ non solt̾to: cũmoriunt᷑ infantes. Aut in merito regen̾ationis
tͥnseunt amał adbona: aut merito originis tͣnseunt exmal ad mala. hoc ea-¬
s scd̃m merita que fuerat habit᷑us sidiu uixisset mnarꝑe. Unde opinari potue-¬
rnit hoĩes. quoꝵ ingenia non contẽptibilia ur̃e indicant litt̃ȩ: mirans & stu-¬

Expanded text:
peccatum: quo sive soluto per Dei gratiam, sive per Dei judicium non soluto, cum moriuntur infantes, aut merito regenerationis transeunt ex malis ad bona, aut merito originis transeunt ex malis ad mala. Hoc cased secundum merita quae fuerat habiturus si diutius vixisset in corpore, unde opinari potuerint homines, quorum ingenia non esse contemptibilia vestrae indicant litterae, mirans et stu
Abbreviated transcription (Latin):
fuit mortał. qi ñerat necesse ut moreiet᷑: Talẽ puto habitudinẽ ad huc in corꝑt
aĩali. atq mortali. & iã illis qͥsine morte hinc tͣnsiatift̃: fuisse c̃cessã. Neq enĩ enoch

Expanded text:
fuit mortalis, quia non erat necesse ut moreretur. talem puto habitudinem adhuc in corpore fuit mortalis, quia non erat necesse ut moreretur. talem puto habitudinem adhuc in corpore animali atque mortali etiam illis, qui sine morte hinc translati sunt, fuisse concessam. neque enim Enoc et
Abbreviated transcription (Latin):
bitacłm nrm qͦd decelo ẽ. suꝑ induicupientes: si tñ induti ñ nudi inueni am̃.  enĩ qͥ sumꝰ in
hac habitatione inzemiscimꝰ grauati. in qͦ nolumꝰ expoliari s suꝑ uestiri: ut ab sorbeat᷑ mortale
auita. Proinde si ñ peccasset adã ñ erat. expoliandꝰ corꝑe. s suꝑuestiendꝰ immortalitate ⁊ in¬
corruptiõe. ut absorb̾et᷑ mortale auita. idẽ. ab animali inspale tnsiret. Neq enĩ metuendũ
fuit. ne forte siduitiꝰ hic uiu̾et incorpe aĩali senetute grauaret᷑: ⁊ paulatĩ ueteres cendo prem¬
st̃ attrita: qͥd mirũ si obedienti hoĩ eiꝰdẽ potentia p̃staret᷑. ut aĩale hoc̃ ⁊mor¬
tale hñs corpꝰ. hab̾et in eo q̃ndã statũ. qͦ sine defectu eẽt annosũ tẽꝑe quo ds̃
uellet. a mortalitate ad ĩmortalitatẽ sine media morte uent᷑us: Sic̃ enĩ hȩc ip¬
sa card qͣ nẽ habemꝰ. ñ iõñẽ. uuln̾abił. qͥa ñẽ. necesse ut uuln̾et᷑: sic illa ñ iõ noq

Expanded text:
superindui cupientes si tamen et induti non nudi inueniamur. etenim qui sumus in hac habitatione ingemescimus grauati, in quo nolumus expoliari, sed superuestiri, ut absorbeatur mortale a uita. proinde si non peccasset Adam, non erat expoliandus corpore, sed superuestiendus inmortalitate et incorruptione, ut absorberetur mortale a uita, id est ab animali in spiritale transiret. Neque enim metuendum fuit, ne forte, si diutius hic uiueret in corpore animali, senectute grauaretur et paulatim ueterescendo peruenale, hoc est mortale, habens corpus haberet in co quendam statum, quo sine defectu esset annosus, tempore quo deus uellet a mortalitate ad inmortalitatem sine media morte uenturus? sicut enim haec ipsa caro quam nunc habemus non ideo non est uulnerabilis, quia non est necesse ut uulneretur, sic illa non ideo non
Abbreviated transcription (Latin):
pã. Uñ igͥ culpa nata est: hic manicheus ce ad iuuanto aliã naturã siẽ Qa¬
culpa ꝑliberũ arbitriũ recesserunt. qđ eis datũ: aatu smne cala. & fictist᷑¬

Expanded text:
pam: unde igitur culpa nata est? Hic Manichaeus, te adjuvante, aliam naturam, sicut depam: unde igitur culpa nata est? Hic Manichaeus, te adjuvante, aliam naturam, sicut decaret, per liberum arbitrium recesserunt, quod eis datum est s
Abbreviated transcription (Latin):
qui ułui bonꝰ mali faẽ honestũ concubitũ uereq nuptialẽ. Uoluptaris aut̃ caulare.
plis. fac̃ concubitũ culpabile: s in ꝯuige uemalẽ. Ioco aut̃ & de honesto concibrcu qui
nascit᷑. trahte qđ renascendo diluat᷑: qr & in concubteu honesto in est malũ. q betie
utit᷑ bonitas nuptiarũ. S ñ ob est renacis: qđ oberat natis. Uñfic consequens
ut qui ex eis nascit᷑: & illi obsit si ñ renascat᷑. Tu sane int̾ argumñtationes euas. qb
te manit̾ ad u̾sus uba mã contorques: idertidẽ ce manicheos ad iuuare ñ uides. I.
culpã. nasci fic̃ diets culpa non pocest. Curgͦ de oꝑe dĩ qđ ñ habat culpã nata: culpa
angłi. nata culpahõis: cernis quantũ eis fuffra geris. quor de cestatioẽ conariꝰob t¬
gere Quod adifui catholicã fidẽ fundatissimã sentis. Si enĩ scđm definitria
tuã de hoc oꝑe qđ ñ habet culpã nasci cula non pocest: ecce milla oꝑa dĩ abent cis¬

Expanded text:
ptialem: voluptatis autem causa, non prolis, facit concubitum culpabilem, sed in conjuge venialem. Ideo autem et de honesto concubitu qui nascitur, trahit quod renascendo diluatur; quia et in concubitu honesto inest malum, quo bene utitur bonitas nuptiarum. Sed non obest renatis, quod oberat natis. Unde fit consequens, ut qui ex eis nascitur, et illi obsit si non renascatur. 64. Tu sane inter argumentationes tuas, quibus te inaniter adversus mea verba contorques, identidem te Manichaeos adjuvare non vides. Ideo culpam, nasci, sicut dicis, culpa non potest. Cur ergo de opere Dei quod non habebat culpam, nata est culpa angeli, nata culpa hominis? Cernis quantum eis suffrageris, quorum detestatione conaris obtegere, quod adversus catholicam fidem fundatissimam sentis. Si enim secundum definitivam tuam, de hoc opere quod non habet culpam, nasci culpa non potest; ecce nulla opera Dei habent cul
Abbreviated transcription (Latin):
seruire noluerte. necesse ÷ ut seruiat: qui pugnare neglexerit. Quoꝵ duoꝵ
eẽ contͣriũ ꝓpostots uidelicet aliis ub meis. ubi ꝓpationis officiũ. acarnał delełta¬
onis appecicione discesnens. aliud eẽ diri ñ concũb̾e. nisi uoluntate gen̾andi
qđ non habet culpã: aliud concũbendo carnis appet̾e uoluptatẽ. s ñ p̃t᷑ coniug̃.
quod uenialẽ habet culpã. Nichil habent duo ista quantũ mec̾ os uident: qui
uerũ uident: un mͥ ostendas eẽ cont̾rtũ. Audi tñ identidẽ qđ aq sensib incul

Expanded text:
servire noluerit: necesse est ut serviat, qui repugnare neglexerit. Quorum duoesse contrarium, propositis videlicet aliis verbis meis, ubi propagationis officium a carnalis delectationis appetitione discernens, Aliud esse dixi non concumbere nisi voluntate generandi, quod non habet culpam; aliud concumbendo carnis appetere voluptatem, sed non praeter conjugem, quod venialem habet culpam . Nihil habent duo ista, quantum mecum omnes vident qui verum vident, unde me ostendas mihi esse contrarium. Audi tamen identidem quod
Abbreviated transcription (Latin):
icuiuit inouitate sp̃s hrenouare int̾riore hominẽ scd̃m imaginẽ eĩ qͥcreauit eos N o
enĩ eui h or dosisco baptis a⁊t reis uet infirmitaseiꝰ absiumit᷑. s renouatio incip̃ a remissioe
oñi patoꝵ. et inqntũ qͥsq̃ sp̃alia sap̃. qͥiã sapit Cetã uͦ inspe facta st̃. donec &̃ inre fuant
usq add ipsi corporis renouatioñẽ. ĩ meliorẽ statũ ĩ mortalitatis ⁊ incorruptioĩs. qͣ indu¬
emur in resurrectione mortuarũ. Nã ⁊ psã dñs regd̾nationẽ uocat ñ utiq talẽ qͣł fit
pbaptismũ : s inqͣ ã in corpe ꝑficiat᷑ qͣ nẽ spũ iichoat᷑. In tegenatiõe inqͥt cũ sedit filiꝰ

Expanded text:
uitate spiritus et renouari in interiore homine secundum imaginem eius, qui creauit eos. non enim ex qua hora quisque baptizatur, omnis uetus infirmitas eius absumitur; sed renouatio incipit a remissione omnium peccatorum et in quantum quisque spiritalia sapit, qui iam sapit, cetera uero in spe facta sunt, donec etiam in re fiant, usque ad ipsius corporis renouationem in meliorem statum inmortalitatis et incorruptionis, qua induemur in resurrectione mortuorum. nam et ipsam dominus regenerationem uocat, non utique talem, qualis fit per baptismum, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ uetustate st̃ ꝗͣuis iã haptirati.: ex ħ &̃ ad huc st̃ filii scłi̾. Ex hoc aũ q in nouitate st̃.
hoc ÷ ex plena ⁊ ꝑfecta remissiõe pecc̃oꝵ. ⁊ qͣntũ eũq illudẽ. qđ sp̃alit̾ sapiunt. eiq ẽ gruos
mores agt̃. filii dĩ st̃. Intruisecꝰ enĩ exuimꝰ ueterẽ hominẽ. ⁊ indiimꝰ nouu: qm̃ ibi
nouo. qͥ scdm dm̃ creat᷑ : in iustitia ⁊ sc̃itate u̾itatis: ⁊ hoc ut faciant iã baptitatos fide¬
lesq ad hortat᷑. q̃ ad huc monendi ñ eeñt. si hoc inbaptismo iã ꝑfecte tã factũ eẽt. &
tũ factũ ẽ. sic̃ ⁊ salui facti sumꝰ. Saluos enĩ nos fec̃ ꝑlauatrũ regen̾atiõis. S alio loco¬

Expanded text:
in nouitate sunt, hoc est ex plena et perfecta remissione peccatorum, et quantumcumque illud est quod spiritaliter sapiunt eique congruos mores agunt, filii dei sunt. intrinsecus enim exuimus ueterem hominem et induimus nouum, quoniam ibi novum, qui secundum Deum creatus est in justitia et sanctitate veritatis . Et hoc ut faciant, jam baptizatos fidelesque adhortatur: quod adhuc monendi non essent, si hoc in Baptismo jam perfecte factum esset: et tamen factum est, sicut et salvi facti sumus. Salvos enim nos fec
Abbreviated transcription (Latin):
ysine xͥ societate saluatoris in qͣ nos suo sanguine
redemit hab̾e nulłꝰ pͥotest: pͥore libro satis ut arbit᷑r
xͦ iħu. qͥdedit semet ipsũ redẽptionẽ poib: qͣnta ipse donat diligentia ł facul-¬
tate. disserendũ enodandũq suscepi. Cui disputatioĩ si sedẽtidẽ aliqͣ necessitate
ł oportu nitate inseruerit q̃ stio de peccõ ł baptismo pariuloꝵ: mirandũ ñ erit
nec defugiendũ. ut eis locis adoĩa responsionẽ nrãm flagitantib. sic̃ ualemꝰ responde¬
amꝰ. Huiꝰ aũ q̃stiõis solutio de hõĩs utta. si ne ulla subreptiõe. ł p̃ocupatiõẽ perati.

Expanded text:
s societate, in quam nos suo sanguine redemit, habere nullus potest, priore libro satis, ut arbitro qui dedit semet ipsum redemptionem pro omnibus, quanta ipse donat diligentia uel facultate disserendum enodandumque suscepi. cui disputationi si se identidem aliqua necessitate uel oportunitate inseruerit quaestio de peccato uel baptismo paruulorum, mirandum non erit nec defugiendum, ut eis locis ad omnia, quae responsionem nostram flagitant, sicut ualemus respondeamus. Huius autem quaestionis solutio de hominis uita sine ulla subreptione uel praeoccupatione peccati
Abbreviated transcription (Latin):
bato ieuinaret. ꝗđ o̾iũ q̃possichebat decimas daret meħ s ad ultiiã pecbbis ar ła¬
satatꝰ nicħ de alim̃tis iustitiȩ rogabat acciꝑe.⁊q publicano esurienti ⁊ sicititti se ue¬
lut insultans p̃ferri gestiebat. Quid gͦ ilł fiet qͥ ꝯsi fatent᷑ se ñ hab̾e̾. ł ñ plena habe
te conat᷑. qr ñ sic̃ in lapidib in sensatis. aut sic̃ ineis inqͦrũ nat̾a rõnẽ uoluntatẽꝙ
ñ ẽdidit. salutẽ nrãm ds̃ oꝑat᷑ innob̾. Cur aũ illãiad iuuet illũ ñ adiuuet. illũ¬

Expanded text:
bato ieiunaret, quod omnium quae possidebat decimas daret. nihil sibi addi ad saturatus nihilde alimentis iustitiae iam rogabat accipere et quod eam publicano esurienti ac sitienti se uelut insultans praeferre gestiebat. quid ergo illis fiet, qui, etsi fateantur se non habere uel non plenam habere te conatur, quia non sicut in lapidibus insensatis aut sicut in cis, in quorum natura rationem uoluntatemque non condidit, salutem nostram deus operatur in nobis. cur au
Abbreviated transcription (Latin):
acos norauis micqͥb ai onoictentib ꝗqͥd eiede c̃cupiscentiȩ m̃s ad peccandũ c̃sentit.
pp̃e uoliuntas is.. d e tis peccisonb: solito cẽ: ratu qͥ iunctos originalit̃ decinebat:
ae agone intim heanet. ñs ad illicita c̃sentientib. nichil omo nocit᷑a. donec ab¬
sobeat mots ĩ uictoria ⁊ pace ꝑfecta nicħ ꝗ uinicat᷑ exstat. Consentientes aũ s ad-
dotẽ. pro nob int̾pellante sanentur. ad secundã mortem. dãpnationẽq ꝑduc̃.
Tropter hoc & clomuiꝰ or are docens. inter cetera monitit ut dicamus.
hiitee nob debita nr̃a sic̃ ⁊ nos dimittimꝰ debitorib nr̃is. ne nos inferas intẽptationẽ

Expanded text:
upiscentiae mens ad peccandum consensit, propriae uoluntatis est; deletis peccatis omnibus, soluto etiam reatu, quo uinctos originaliter detinebat, ad agonem interim manet non sibi ad inlicita consentientibus nihil omnino nocitura, donec absorbeatur mors in uictoriam et pace perfecta nihil quod uincatur existat. consentientes autem sibidotem pro nobis interpellantem sanentur, ad secundam mortem damnationemque perducit. propter hoc et dominus orare nos docens inter cetera monuit, ut dicamus: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. ne nos inferas in temptationem
Abbreviated transcription (Latin):
uirginalẽ obedientiam. Adhuc enĩ ꝓthoplasti peccato. ꝑ correctionẽ prinor¬
niti em̃dationẽ accipiente. serpentis prudentia deuicta ꝑ simplicitatẽ odam¬
be. iuncłis illis resoluti sumꝰ: ꝑque alligati eram̃ morti. Widesne antiaium
hominẽ dĩ qͥd de antiqua serpentis plaga sentiat: qͥd desimilitudine cdiuũ
peccati. ꝑ quã sanat᷑ plaga serpentis in carne peccati. q̃d detho plaste perus¬

Expanded text:
virginalem obedientiam. Adhuc enim protoplasti peccato per correptionem primogvirginalem obedientiam. Adhuc enim protoplasti peccato per correptionem primogeniti emendationem accipiente, serpentis prudentia devicta per simplicitatem columbae, vinculis illis resoluti sumus, per quae alligati eramus morti » . Videsne antiquum hominem Dei, quid de antiqua serpentis plaga sentiat? quid de similitudine carnis peccati, per quam sanatur plaga serpentis in carne peccati? quid de protoplasti pe
Abbreviated transcription (Latin):
calĩt̃pniosa uaniloquia. ut neq cũ manicheis astruant mali natur ͤᷤ pͥnci¬
pium:⁊ scd̃m antiquã ⁊ uerã catholicã fidem. nullomͦ dubitent xp̃m ir
euacuando cy rografo pat̾ni debiti. lib̾atorẽ credere paruulorũ. S tu qui cã erd
nob̵ manicheorũ nom̃ imᷤponis. quos quales iuiros ⁊ qͣntos fidĩ catholie ã e so¬
res tã execiabili criminatione appecere audeas. si euigilas intiiere. Nonq desens
om̃iũ de hac re fententias. nec om̃s eorũ quos cõmemorabo me congregtqurden
polliceor: qr nimis longũ ÷ ⁊ necesse. eẽ. non arbitrore. S ponã pauca pauiũ e
quib tam̃ nr̃i contradiccores cogant᷑ erubescere ⁊ cedere : si ullus ineisał õ
ri homines ab antiqua serpentis plaga: nisi credant meum qui scđm similidi¬
dinẽ carnis paccati in ligno martiris exaltatꝰ atra. & omĩa traxit ad se: i

Expanded text:
calumniosa vaniloquia, ut neque cum Manichaeis astruant mali naturale princicalumniosa vaniloquia, ut neque cum Manichaeis astruant mali naturale principium, et secundum antiquam et veram catholicam fidem nullo modo dubitent Christum in evacuando chirographo paterni debiti liberatorem credere parvulorum. CAPUT III. 5. Sednobis Manichaeorum nomen opponis, quos et quales viros et quantos fidei catholicae defensores tam exsecrabili criminatione appetere audeas, si evigilas intuere. Non quidem omnium de hac re sententias, nec omnes eorum, quos commemorabo, me congregaturum esse polliceor; quia nimis longum est, et necesse esse non arbitror: sed ponam pauca paucorum, quibus tamen nostri contradictores cogantur erubescere et cedere; si ullus in eis vel Dei lvari homines ab antiqua serpentis plaga, nisi credant in eum qui secundum similitudinem carnis peccati in ligno matyrii exaltatus a terra omnia traxit ad se, et
Abbreviated transcription (Latin):
qui diẽ infantes scdm adam narmalit̃ natos. contagiũ moitis antiq prima nati¬
uitate contrae̾re. ⁊ obhoc sała indigere: ut ꝑ lauachrũ regenerationis priꝰ peccati
originnalis remissione purgent᷑: ⁊ in dĩ filios ad optati. in regnũ unigeniti
trans ferant᷑. hoc ddemanicheorũ nomine ⁊ crimine faciebatꝰ etiam ioiunianꝰ.
negans ꝯaris sc̃t̃ unginitatẽ que fuerat dũ conciꝑet ꝑmansisse dũ pareret:
tanq xp̃m cũ manicheis fantafma erederemꝰ. si matris in corrupta uirgini¬
tate diceremꝰ exortũ.S i adiutorio ipstꝰ saluatoris. sic̃ spreuerunt catholici
uelut acutissimũ qđ iouinanꝰ eceruerat argumĩtũ: nec scãm mariam pari-¬
endo fuisse corruptã. nec dnm̃ fantasma fuusse credider̃: s ⁊ illã unginem
mansisse post partũ. ⁊ exilla tam̃ uerũ xp̃i corpꝰ exortũ: sic sꝑnunt urã

Expanded text:
qui dicit infantes secundum Adam carnaliter natos, contagium mortis antiquae prima natiqui dicit infantes secundum Adam carnaliter natos, contagium mortis antiquae prima nativitate contrahere, et ob hoc secunda indigere, ut per lavacrum regenerationis prius peccati originalis remissione purgentur, et in Dei filios adoptati in regnum Unigeniti transferantur. Hoc de Manichaeorum nomine et crimine faciebat etiam Jovinianus, negans Mariae sanctae virginitatem, quae fuerat dum conciperet, permansisse dum pareret: tanquam Christum cum Manichaeis phantasma crederemus, si matris incorrupta virginitate diceremus exortum. Sed in adjutorio ipsius Salvatoris, sicut spreverunt Catholici velut acutissimum quod Jovinianus exseruerat argumentum, et nec sanctam Mariam pariendo fuisse corruptam, nec Dominum phantasma fuisse crediderunt, sed et illam virginem mansisse post partum, et ex illa tamen verum Christi corpus exortum: sic spernent vestra
Abbreviated transcription (Latin):
pobquar : pariup aduertt. Hep̃t int nos qͣntũ adtmn& adintentionẽ libaa arer uo
oua iuare sponiduse quatuor tũis ractas ista uercit᷑ questio. qđ ogo dico fic nup¬
cuas. eẽ. lapodandas ut nuillom adearũ. culpã uituꝑationẽq ꝑtineat : qdđ om̃s
homines primorũ illorũ hominũ patato nascunt᷑ obnexq. hoc enĩ qui negat:
ꝓpsa xpiane fidĩ subuertere firmam̃ta conat᷑ hinc qͥppe facct̃i ÷ : ut de nuptus
⁊ concupissentia librcĩ seriberẽ. nuptiarũ scilicet bonũ discernens abeo malo.
unde trahit᷑ originale poccatũ. łu aut̃ dicis nuptias sine dubitatione dãpuari.
misi qđ exeis nascit᷑ abom̃i sit liberũ obligatione peccati. dpt᷑ qđ libris qͣttior.
te unũ meũ refutasse głaris. Inquib libris uolens homines auertere afide
cacholica fundatissima. ⁊ adnouitatẽ ur̃ĩ erroris adducere : sepe incutis le¬
gentiũ sensib manicheę pestis eriorẽ: quasi malũ naturale cũ manicheis sapiat:

Expanded text:
quar, parumper adverte. Nempe inter nos, quantum attinet ad intentionem libri mei, cui te respondisse quatuor tuis jactas, ista vertitur quaestio, quod ego dico sic nuptias esse laudandas, ut nullo modo ad earum culpam vituperationemque pertineat, quod omnes homines primorum illorum hominum peccato nascuntur obnoxii. Hoc enim qui negat, ipsa christianae fidei subvertere firmamenta conatur. Hinc quippe factum est ut de nuptiis et concupiscentia librum scriberem: nuptiarum scilicet bonum discernens ab eo malo unde trahitur originale peccatum. Tu autem dicis nuptias sine dubitatione damnari, nisi quod ex eis nascitur, ab omni sit liberum obligatione peccati: propter quod libris quatuor te unum meum refutasse gloriaris. In quibus libris volens homines avertere a fide catholica fundatissima, et ad novitatem vestri erroris adducere, saepe incutis legentium sensibus Manichaeae pestis horrorem: quasi malum naturale cum Manichaeis sapiat,
Abbreviated transcription (Latin):
existimans.ii. trioꝵs grandiorũ uoliminũ strepitu. quasi quadrigarũ irppetu
ostisemorers constuleire mnolte es : considleratione multo plurumi cecerorũ sque at¬
xsuoner tnmnstli. Inc onciissa maneie monstrant᷑. qđ ostendere pene suꝑ fluum:
A Amonendi eust pori qui hos nosse desiderant: ut ñ cos pigeat utrũꝙ legere
ue ł aeririsi ardi sint qaihoc. anob postulent demonstrari. Hune gͦ qr iudeo te
ue qstendam priꝰ qͣntis : qualib ecłiȩ eatholicȩ doctorib nomine manicheorũ in¬
toleribile facer noncuncteris inuiriam ⁊ cũ me appetis inquos tela sacrilega
ccuiaris. Dcmde monstrabo qd tu ipse sic adiuitas manuicheorũ dãpnabilemꝰ.
mufande ipiecatis ettore ut nullũ talẽ patronũ nec insuuis dileccorib ua

Expanded text:
existimans, quatuor tuorum grandiorum voluminum strepitu, quasi quadrigarum impetu prosternere et conculcare molitus es, consideratione multo plurium caeterorum, quae attingere timuisti, inconcussa manere monstrantur: quod ostendere pene superfluum est. Admonendi enim sunt potius qui hoc nosse desiderant, ut non eos pigeat utrumque legereut nimium tardi sint, qui hoc a nobis postulent demonstrari. 3. Nunc ergo quia viut ostendam prius quantis et qualibus Ecclesiae catholicae doctoribus nomine Manichaeorum intolerabilem facere non cuncteris injuriam, et cum me appetis, in quos tela sacrilega jaculeris. Deinde monstrabo, quod tu ipse sic adjuvas Manichaeorum damnabilem et nefandae impietatis errorem, ut nullum talem patronum nec in suis d
Abbreviated transcription (Latin):
ontumelias tuas ⁊ uerba maledica uiliane. que arlens
tracundia libris quatuor anhelasti. sime contẽpnere
dixero: mentiar. Quom̾ enĩ possũ ista contẽpnere.
ubi testimoniũ conscientie meẽ cogttans uł gaudere
me uideo debere ꝓme: uł dolere ꝓte.⁊ pro eis qui de¬
cipiunt᷑ abste : quis enĩ contẽpnat siue extiltatians
sue materiam. siue meroris: Nam unde partuim lecamꝰ. partum contritansu
nulia ratione contẽpnimꝰ. Meorũ qͥpe gauiorũ causa ÷. panitio dontritasi¬
dicunt omẽ malũ aduersũ uos mentientes ꝓpt̃ me. gapiaesio exultate
reaq de medio si placet ista cõmunia. que aici erutraq parte postant
quãius ueracit᷑ dici exutraq parte ñ possint. Erunũ ab ste quero sursi

Expanded text:
ontumelias tuas et verba maledica, Juliane, quae ardens iracundia libris quatuor anhelasti, si me contemnere dixero, mentiar. Quomodo enim possum ista contemnere, ubi testimonium conscientiae meae cogitans, vel gaudere me video debere pro me, vel dolere pro te, et pro eis qui decipiuntur abs te? Quis autem contemnat sive exsultationis suae materiam, sive moeroris? Nam unde partim laetamur, partim contristamur, nulla ratione contemnimus. Meorum quippe causa gaudiolum adversum vos, mentientes, propter me; gaudete et exsultate, itaque de medio, si placet, ista communia, quae dici ex utraque parte possunt: quamvis veraciter dici ex utraque parte non possunt. 2. Primum abs
Abbreviated transcription (Latin):
& fontis uitȩ in effabilẽ uoluptatẽ. & sẽpit̾ni luminis lum̃. hoc nom̃ impofute. qͦse
familiariꝰ appellan uoluit dñs eoꝵ. in quo talis gr̃a reuelata: eosq filios hominũ
potiꝰ quã hoĩes appellauit. Ñ aut̃ existimes quasi locuttionis regulã figi ꝓpetua
lege seruandã. ut ubi c̃q legeris hoĩes. aut filios hominũ scđm hane distinctio¬
nẽ sẽꝑ incelligas. s ut sehabuent cnẽstantia lectionis. un̾ sensus sipatet aurit᷑.
silatet eruit᷑. sic̃ inhoc loco psalmihuiꝰ quẽ ñ moueat distinctionis intentio. ẽ
ille qtri dix̾at. in te sꝑauer̃ patres nr̃. & eruisti eos. ad te damauer & salui facti

Expanded text:
 fontis uitae ineffabilem uoluptatem et sempiterni luminis lumen, hoc nomen inposuit, quo se familiarius appellari uoluit dominus eorum, in quo talis gratia reuelata est, eosque filios hominum potius quam homines appellauit. Non autem existimes quasi locutionis regulam figi perpetua lege seruandam, ut, ubicumque legeris homines aut \'filios hominum\', secundum hanc distinctionem semper intellegas, sed ut se habuerit circumstantia lectionis, unde sensus, si patet, hauritur, si latet, eruitur; sicut in hoc loco psalmi huius quem non moueat distinctionis intentio, cum ille, qui dixerat: In te sperauerunt patres nostri et eruisti eos; ad te clamauerunt et salu
Abbreviated transcription (Latin):
tui dñe dedisti lȩticiã in corde meo. Cuiꝰ bom aliqͣnto participiti. & p̃leniꝰ pfecttuis
participandi. intentione.: qui bene oꝑat᷑ & laudabilit̾ etiã in conspectu homiñ cõu̾satꝰ:
habet oleũ sec̃. quobona oꝑa eius eciã in conspectu homiii ñ eotingant᷑: qr ñ ineis

Expanded text:
tui, domine; dedisti laetitiam in corde meo. cuius boni aliquantum participati et plenius perfectiusque participandi intentione qui bene operatur et laudabiliter etiam in conspectu hominum conuersatur, habet oleum secum, quo bona opera eius etia
Abbreviated transcription (Latin):
simum ẽ. Ita sane s in ꝓbissimum. inportunissimã. in congruentissimũ. non falso
eloquio s non salubrit ualitudini humanȩ infirmitatis appositum. Iulũ a no¬
dum quo utendum esse inp̃destinationis p̃dicatione nos diximus. loquendr
ap̃ popłm: non existimo debere sufficere. nisi hoc uł aliquia huiꝰ modti addat.
ut dicat. Uos itaꝗ cẽ ipsam obediendi ꝑseuerantiam apatre luminum. aquo
descendit omne datum oꝑtimum ⁊̃ dmine donũ ꝑfectũ sꝑare debetis. &e eotidia¬
nis oracionib poscere: atꝙ hoc faciendo confidẽr e nonuos esse. ap̃destinatione popłi
eis alienos: q &̃ hoc ut faciatis ĩpse. largt̃aa. Absit aut̃ auolnis. idco desꝑatio de

Expanded text:
simum est: ita sane, sed improbissimum, importunissimum, incongruentissimum; non falso simum est: ita sane, sed improbissimum, importunissimum, incongruentissimum; non falso eloquio, sed non salubriter valetudini humanae infirmitatis apposito. 62. Illum etiam modum, quo utendum esse in praedestinationis praedicatione nos diximus, loquenti apud populum non existimo debere sufficere, nisi hoc vel hujusmodi aliquid addat, ut dicat: Vos itaque etiam ipsam obediendi perseverantiam a Patre luminum, a quo descendit omne datum optimum et omne donum perfectum , sperare debetis, et quotidianis orationibus poscere, atque hoc faciendo confidere, non vos esse a praedestinatione populi ejus alienos; quia etiam hoc ut faciatis, ipse largitur. Absit autem a vobis, ideo desperare de
Abbreviated transcription (Latin):
audiunt hoc dicatur. s de aliis adipsos: idẽ. ut non dicatur siqui obauditis.
& durissime quasi in audientium fronte conpellando conliditur qui¬
do qui eis loquitur dicit. Et si qui estis qui obeditis si p̃destinaa estis
reiciendi: subtrahentur obeliendi inres ut obedirȩ cessetis. Quid enĩ.
sentencie deperit siita dicatur siqui aut̃ obediunt. s in regnum enis ⁊ głam p̃desti¬
nati non sunt temporales sunt: nec usq infinẽ ea dem obedientia ꝑmanebunt: non-¬
ne ⁊ uerius eadem res ⁊ congruentuis dicitur ut nonipsis tantum malũ tamꝙ optare
orandoq meliora. illo modo quo id dicendum putant. eadem sententia eisdem
pene uerbis etiam dep̃scientia dĩ quã certȩ negare ñpossunt ꝓmintiari pocest ut
dicatur ⁊ siqua obeditis sip̃sciti estis reiciendi obedire cessabitis. Nempe hoc uer̾is¬

Expanded text:
audiunt, hoc dicatur, sed de aliis ad ipsos; id est, ut non dicatur, « Si qui obeditiaudiunt, hoc dicatur, sed de aliis ad ipsos; id est, ut non dicatur, « Si qui obediti, et durissime atque odiosissime quasi in audientium frontem compellando colliditur, quando qui eis loquitur, dicit, « Et si qui estis qui obeditis, si praedestinati estis rejiciendi, subtrahentur obediendi vires, ut obedire cessetis. » Quid enim sententiae deperit, si ita dicatur: Si qui autem obediunt, sed in regnum ejus et gloriam praedestinati non sunt, temporales sunt, nec usque in finem in eadem obedientia permanebunt? Nonne et verius eadem res et congruentius dicitur, ut non ipsis tantum malum tanquam optare orandoque meliora? Illo autem modo, quo id dicendum putant, eadem sententia eisdem pene verbis etiam de praescientia Dei, quam certe negare non possunt, pronuntiari potest, ut dicatur, « Et si qui obeditis, si praesciti estis rejiciendi, obedire cessabitis. » Nempe hoc veris
Abbreviated transcription (Latin):
nondum uocati ꝓ eis ut uocentur oremus. fortassis enim si p̃destinati sunt ut nr̃is
oracionibus concedantur: et accipiant eandem grãm qua uelint atq ęffitiant᷑
electi. D̾s enim qui ommaꝰ p̃destinauit implenit. Ideo ⁊ ꝑinimicis fidei orarȩ
nos uoluit : ut hinc intelligeremus quod ipse etiam infidelib donet ut
credant ⁊ uolentes ex nolentib faciat. Iam uero quod illis uerbis conei¬
titur: miror siullomodo potest inpopło xp̃iano quisquã infirmus pacient
audire cum dicitur. & si qui obeditis si p̃destinati estis reiciendi subtrahent᷑
obediendi uires: ut obedire cessetis. hoc enim dicere quid indetur aliut
esse quã maledicere. aut mala quodam modo ꝓphetare̾. S si ⁊ dehis qͥ
non ꝑseuerant aliquid placet dicere. uł necesse ÷ quur non potius ita salã
dicitur ut paulo ante ame dictum ẽ. Primum ut non deipsis qui in popło

Expanded text:
nondum vocati, pro eis ut vocentur oremus? Fortassis enim sic praedestinati sunt, ut nostris nondum vocati, pro eis ut vocentur oremus? Fortassis enim sic praedestinati sunt, ut nostris orationibus concedantur, et accipiant eamdem gratiam, qua velint atque efficiantur electi. Deus enim qui omnia quae praedestinavit implevit, ideo et pro inimicis fidei orare nos voluit; ut hinc intelligeremus, quod ipse etiam infidelibus donet ut credant, et volentes ex nolentibus faciat. 61. Jam vero quod illis verbis connectitur, miror si ullo modo potest in populo christiano quisquam infirmus patienter audire, cum dicitur obediendi vires, ut obediresse, quam maledicere, aut mala quodam modo prophetare? Sed si et de iis qui non perseverant, aliquid placet dicere, vel necesse est; cur non potius ita saltem dicitur, ut paulo ante a me dictum est: primum, ut non de ipsis, qui in populo
Abbreviated transcription (Latin):
fide. Nec illud quod sequitur est omnino dicendum idẽ. cȩt̾i uͦ qui inpercator
delectacione remora mini ideo nondum surrexistis. qr nec dũ uos adui¬
torium gr̃e miserantis erexit. cumbene & conuenient᷑ dici possit acdebeat.
Siqui aut̃ adhuc inpeccatoꝵ danpnabilium delectacione remoramin ap¬
p̃hendite saluberrimam disciplinam. Quod tñ cum feceritis nolite extolli qa¬
si de oꝑibus ur̃is. aut gloriari quasi non acceꝑitis. Ds ẽ. enim qui oꝑatur. in
uobis. et uelleꝰ oꝑari ꝑbona uoluntate: & adño gressus ur̃i diriguntur ut eꝰ
uam uelitis. De ipso aut̃ cursu ur̃o bono rectoq condiscite uos ad p̃destina¬
cionẽ diuine gr̃e ꝑtinere. Itẽ quod sequitur ⁊ dicitur ueruntamen siqui estis.
nondum uocati. quos grã sua p̃destina uerit eligendos. accipietis. eandem grãm
qua uelitis ⁊ sitis electi Purius dicitur quã dici potest. sinos non quibus ubet ho¬

Expanded text:
fide? 59. Nec illud quod sequitur, est omnino dicendum, id est: « Caeterfide? 59. Nec illud quod sequitur, est omnino dicendum, id est: « Caeterdelectatione remoramini, ideo nondum surrexistis, quia necdum vos adjutorium gratiae miserantis erexit. » Cum bene et convenienter dici possit et debeat, Si qui autem adhuc in peccatorum damnabilium delectatione remoramini, apprehendite saluberrimam disciplinam: quod tamen cum feceritis, nolite extolli quasi de operibus vestris, aut gloriari quasi hoc non acceperitis; Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate ; et a Domino gressus vestri diriguntur, ut ejus viam velitis : de ipso autem cursu vestro bono rectoque condiscite vos ad praedestinationem divinae gratiae pertinere. 60. Item quod sequitur, et dicitur, « Verumtamen stinaverit eligendos, accipietis eamdem gratiam, qua velitis et sitis electi: » durius dicitur quam dici potest, si nos non quibuslibet ho
Abbreviated transcription (Latin):
remorantur si et ipsi p̃destinati sunt. Ideo nondum surrererunt qt nondum eos
qui aut̃ obediunt s in regnum eius & głam p̾destinati non sunt. temporsi
sunt: nec usꝙ infinẽ in eadem obedientia ꝑmanebunt. quãus g heouale
sint: non tñ isto modo dicenda sunt. audientibus multis. ut sermo idepsodi
conuertatur eisꝙ dicantur illa: istoꝵ uerba quȩ ur̃is litt̾is indiditis. iososꝙ̃
suꝑius int̃ posui. Ita se ht̃ de p̃destinatione de finita sententia uolutaue
di ut alii ex uobis de infidelitate accepta obediendi uoluntate uenertas as
sidẽ. Quid opusẽ. dici alii exuobis: Siȩnim ȩcłie dĩ loquimur sicredentibus loqũ¬
mur. quur alios eoꝵ adfidẽ uenisse dicentes cet̾is facere uidemur in uiriã eiamus¬
simus congruentius dicere. ita se ht̃ dep̃destinacione definita sentencia uauos¬

Expanded text:
remorantur, si et ipsi praedestinati sunt, ideo nondum surrexerunt quia nondum eos remorantur, si et ipsi praedestinati sunt, ideo nondum surrexerunt quia nondum eos qui autem obediunt, sed in regnum ejus et gloriam praedestinati non sunt, temporales sunt, nec usque in finem in eadem obedientia permanebunt. Quamvis ergo haec vera sint, non tamen isto modo dicenda sunt audientibus multis ut sermo ad ipsos etiam convertatur, eisque dicsuperius interposui: « Ita se habet de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut alii ex vobis de infidelitate, accepta obediendi voluntate, veneritis ad fidem. » Quid opus est dici, « alii ex vobis? » Si enim Ecclesiae Dei loquimur, si credentibus loquimur, cur alios eorum ad fidem venisse dicentes, caeteris facere videamur injuriam; cum possimus congruentius dicere: Ita se habet de praedestinatione definita sententia volun
Abbreviated transcription (Latin):
donari nob adeo fide impetianite consentiunt. Hec autẽ omma initium scilicet
Quȩ tñ ñita populis p̃dicanda ẽ. ut ap̃ imperitam ł tardioris intelligenaę multi¬
tudinẽ redargui qͦdã modo ipsa sua p̃dicatione uideantir sic̃ redargui uidetur
⁊ p̃scientia dĩ: qͣm cercȩ negare ñ poss Si dicatur hominib suie curratis. sue dor¬
utile medicamentum sic alligare. ut aut ñꝓsit aut obsit S dicendune &̃. Sec cur¬
rite ut conp̾hendatis: atꝙ ut ipso cursi ur̃o ita uos esse p̃cognatos nouertus. ut
legitime curretis: & si quo aliomodo di p̃scientia p̃dicari potest uc hominis segni¬
cia repellatur. Quam ins gͦ ita se habeat p̃ destmacione: definita senteneia uolun¬
tati dĩ. ut alii exͥfidelitate accepta uoluntate obediendi conuertantur adfi
dem. ui ꝑseuerent infide:cetͥi ũ qui in peccatoꝵ dampnabilium aelectacione

Expanded text:
donari nobis a Deo fide impetrante consentiunt. Haec autem omnia, initium scilicet donari nobis a Deo fide impetrante consentiunt. Haec autem omnia, initium scilicet CAPUT XXII. 57. Quae tamen non ita populis praedicanda est, ut apud imperitam vel tardioris intelligentiae multitudinem redargui quodam modo ipsa sua praedicatione videatur: sicut redargui videtur et praescientia Dei quam certe negare non possunt, si dicatur hominibus, « Sive curratis, sive dorest, etiam utile medicamentum sic alligare, ut aut non prosit, aut obsit Sed dicendum est, Sic currite, ut comprehendatis , atque ut ipso cursu vestro ita vos esse praecognitos noveritis, ut legitime curreretis: et si quo alio modo Dei praescientia praedicari potest, ut hominis segnitia repellatur. 58. Quamvis ergo ita se habeat de praedestinatione definita sententia voluntatis Dei, ut aldem, vel perseverent in fide; caeteri vero, qui in peccatorum damnabilium delectatione
Abbreviated transcription (Latin):
homo: si eum sic ꝓficientẽ dies ultimiis intȩ huius inuęnerit. ut adiciantur ei
que ꝓficienti defuer : &. ꝑficiendus quã puniendus potuis nidicetur. Quo circa si
hominbꝰ qui ꝓpt̃a me dilexer̃ qr ꝑuenit adeos antȩqͣmȩ diligerent aliqua mer.
laboris utilitas. nolo existere ingratus. Quanto̾magis dõ quȩ non diligeremꝰ ñͥ pͥor
dilexisset. nos et fecisset dilectores suos. qm̃ caritas exipso ẽ. sicut dixer̃ qͥs fecit
ipsam grãm dei. dicendo eã scđm merita nr̃a dari. quod inpelagianis fides
catholica ex horruit. qͦd ipsi pelagio capitale crimen obiecit: qͦd ipse pelagus
non quidem amore ueritatis dĩ. s tñ sue danpnacionis timore danpnauit:
Quisqͥs aut̃ dicere grãm dĩ scđm merita nradari. sicut catholicus fidelis
fidi. & ꝑfectionẽ. ꝑseuerantiȩ. mediasunt illa quib recte uiuius. quȩ ipsi etiam

Expanded text:
homo, si eum sic proficientem dies ultimus vitae hujus invenerit, ut adjiciantur ei homo, si eum sic proficientem dies ultimus vitae hujus invenerit, ut adjiciantur ei quae proficienti defuerunt, et perficiendus quam puniendus potius judicetur. 56. Quocirca, si hominibus, qui propterea me dilexerunt, quia pervenit ad eos, antequam me diligerent, aliqua mei laboris utilitas, nolo existere ingratus: quanto magis Deo, quem non diligeremus, nisi prius dilexisset nos, et fecisset dilectores suos? quoniam charitas ex ipso est : sicut dixerunt quos fecit ipsam gratiam Dei, dicendo eam secundum merita nostra dari? Quod in Pelagianis fides catholica exhorruit, quod ipsi Pelagio capitale crimen objecit: quod ipse Pelagius, non quidem amore veritatis Dei, sed tamen suae damnationis timore damnavit. Quisquis autem dicere gratiam Dei secundum merita nostra dari, sicut catholicus fidelis fidei et perfectionem perseverantiae, media sunt illa, quibus recte vivimus, quae ipsi etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uinciũ fisumise. ꝰ anꝙ in faiẽ ꝑ seuerantiam non n abeo donari quinos p̃destinauit in
plurimos a nlili et̃m q in spiciant qua dedi adsiccum romane ȩcelie presbiterũ.
eluimio aduersus pelagianos accerrima conflictione certauimiis. & calem rep¬
oeranito qau ala e adpaulinum. Unde recolant aduersus heresim pelagianã
perieni quot annos ista dicta ẽt atꝙ conscripta quȩ nunc eis displicere mirandunȩ̃.
iaĩ alli nomine uelim sic amplecti omnia mea ut me sequatur. nisi inhis in qͥb
canda suscepi: ut ncme ipsum i nominibꝰ me sequutum fuisse demonarẽ. S ꝓfi¬
cienter me existimo dõ nuserante scripsisse. non tñ aꝑfectione cȩpisse. Quando quidẽ
arrogantius. loquo ꝗͣ ueriꝰ siut minc dico mȩ adꝑfectionẽ sine ullo errorȩ scrben¬
di. am insta uenisẽ etate. S int̃ est quantũ & in quibꝰ reb erretur: & ꝗͣ facile qͥsꝙ
corrigat i q̃ntã ptinatia suum defenderȩ conetur errorem. Bonȩ quippe spei ȩst

Expanded text:
iam usque in finem perseverantiam non nisi ab eo donari, qui nos praedestinavit in plurimos edidi? Eam quoque inspiciant, quam dedi ad Sixtum Romanae Ecclesiae presbyterum, quando adversus Pelagianos acerrima conflictatione certavimus; et talem reperient, qualis illa est ad Paulinum. Unde recolant, adversus haeresim Pelagianam jam ante aliquot annos ista dicta esse atque conscripta, quae nunc eis displicere mirandum est. Quamvis neminem velim sic amplecti omnia mea, ut me sequatur, nisi in iis in quibus etractanda suscepi, ut nec me ipsum in omnibus me secutum fuisse demonstrem, sed proficienter me existimo Deo miserante scripsisse, non tamen a perfectione coepisse: quandoquidem arrogantius loquor quam verius, si vel nunc dico me ad perfectionem sine ullo errore scribendi jam in ista aetate venisse. Sed interest quantum et in quibus rebus erretur; et quam facile quisque corrigat, vel quanta pertinacia suum defendere conetur errorem. Bonae quippe spei est
Abbreviated transcription (Latin):
qui suscepit. & quod suscepit. una ẽęt. intutate ꝑsona. Neq enim homine assũp¬
to quat̾nitas facta ẽ. s tͥnitas mansit. Assumptionę illa ineffabilit̾ faciente ꝑsone
uniꝰ indõ. & homine ueritatẽ: qm non dm̃ tantum dicimꝰ xp̃m sicut heretici
manichei : nec hominetantum sicut heretici. fotiniani. nec ita hominem.
ut aliqͥd minꝰ habeat. qͦd adhumanã certum ẽ. ꝑtin̾e nat᷑am siuȩ aĩam siuȩ
in ipsa aĩa mentẽ rationalẽ. siue carnem non defemina sumptam. s factam

Expanded text:
qui suscepit et quod suscepit una esset in Trinitate persona. Neque enim homine assumpqui suscepit et quod suscepit una esset in Trinitate persona. Neque enim homine assumpto quaternitas facta est, sed Trinitas mansit, assumptione illa ineffabiliter faciente personae unius in Deo et homine veritatem. Quoniam non Deum tantum dicimus Christum, sicut haeretici Manichaei; nec hominem tantum, sicut haeretici Photiniani; nec ita hominem, ut aliquid minus habeat quod ad humanam certum est pertinere naturam, sive animam sive in ipsa anima mentem rati
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ut qui głatur: in dño głiet᷑. Similit̾ ut cęt̾a dĩ donum ȩ̃. Qđ donum qui
ciomibus pigri. Oremus diłm̾i. oremus: ut d̾s̃ gr̃e det &̃ inimicis nr̃is. ma-¬
ximeq fr̃ib dilectoribꝰ nr̃is. intellig̾e & confit̾i. pꝰ ingentẽ. ⁊ in effabilẽ ruiã¬
qua inuno õs cecidimus. neminem nͥ dĩ gr̃a lib̾ari: ȩamꝙ non scđm merita ac¬
cipientium tamꝗͣ debitam reddi. s tamꝗ ueram gr̃am. nullis meritis p̃ceden¬
tibus gratis dari. Nullum ẽ. aũ illustrius p̃destinacionis exemplum quã ipse.¬
Unde & inpͥmo iam dispritaui & inhuius finȩ conmendare delegi. Nullum ẽ.
in quã ulustriꝰ p̃destmationis exemplum. quã ipse mediator. Quisqͥs fidelis uult:
eam intelligere. un attendat ipsum. atꝙ in illo inueniat & se ipsum. Fidelis
in quã qͥineo ueram naturam credit. & confitetur humanam .i. nr̃am. quam¬
uis singłarit suscipiente dõ uerbo inunicum dĩ filium sublimatam. itaut

Expanded text:
 ut qui gloriatur, in Domino glorietur , similiter ut caetera, Dei donum est. Quod donum qui  in orationibus pigri. Oremus, dilectissimi, oremus, ut Deus gratiae det etiam inimicis nostris, maximeque fratribus et dilectoribus nostris, intelligere et confiteri, pqua in uno omnes cecidimus, neminem nisi Dei gratia liberari, eamque non secundum merita accipientium tanquam debitam reddi, sed tanquam veram gratiam nullis meritis praecedentibus gratis dari. XXII. Nullum est illustrius praedestinationis exemplum, quam ipse libro jam disputavi , et in hujus fine commendare delegi: nullum est, inquam, illustrius praedestinationis exemplum quam ipse Mediator. Quisquis fidelis vult eam bene intelligere, attendat ipsum, atque in illo inveniat et se ipsum: fidelis, inquam, qui in eo veram naturam credit et confitetur humanam, id est nostram, quamvis singulariter suscipiente Deo Verbo, in unicum Filium Dei sublimatam, ita ut
Abbreviated transcription (Latin):
da ẽ infide ꝑseuerantia. non esse donim dei. hanc enim cotidie poscit qui dicit
Nenos inferas intenptacionẽ. & si exauditur hanc inͣcipit: ac ꝑhoc cocidie ut ꝑ¬
seueret petens. Profecto ꝑseuerantie sue spem. noninse ipso sindo pont. E go aũ
nolo exagerare is uerbis: s illis potius cogitandum. relmquo. ut uideant quale¬
nis afferri. Hoc÷ enĩ hicere. tunc de sua salite hominem desꝑare: quando
spem suam ũ inse ipsos indõ didicit ponere cumꝓpheta clamat: maledictus
homo qui spem habet in  hominȩ. hec itaq dona
dĩ: quȩ dantur
ẽ. et inciꝑȩ creci̾ȩ.
de infide uisꝙ aduite huꝰ  t̃minũ ꝑmanerȩ. sicut tanta racionum. atꝙ auctorita¬
tum contestacione ꝓbauimus. Hec inquã di dona sinulla ẽ.p̃ destinatio quã

Expanded text:
da est in fide perseverantia non esse donum Dei. Hanc enim quotidie poscit, qui dicit, da est in fide perseverantia non esse donum Dei. Hanc enim quotidie poscit, qui dicit, Ne nos inferas in tentationem ; et si exauditur, hanc accipit: ac per hoc, quotidie ut perseveret petens, profecto perseverantiae suae spem non in se ipso, sed in Deo ponit. Ego autem nolo exaggerare meis verbis, sed illis conis afferri. » Hoc est enim dicere, tunc de sua salute hominem desperare, quando spem suam non in se ipso, sed in Deo didicerit ponere: cum propheta clamet, Maledictus omnis qui spem habet in homine . 47. Haec itaque dona Dei, quae dantur est et incipere credere, et in fide usque ad vitae hujus terminum perseverare, sicut tanta rationum atque auctoritatum contestatione probavimus; haec, inquam, Dei dona, si nulla est praedestinatio quam
Abbreviated transcription (Latin):
les hortarentur ut crederent: & fideles ut crederȩ ꝑmanerent. Ea uͦ q̃ nobiscum dĩ
dona esse nonnegant. ut nobiscum pelagiantun demoliantur exrorem. sicut ẽ pu¬
diticia. continentia. pacientia & cęt̾a. Quibꝰ recte uiuitur. & exfide impetrant᷑
adño oranda monstiare: & orare solum uiͥs. uł aliis debuerunt. Non aut̃
quẽ quã aut ea capesseret aut retineree hortari. Cumuero & adhec exhor¬
tantur ut possunt atq exhortandose esse homines. consitentur: sacis utiq
ostendunt. nec ea p̃dicatione impediri exhortaciones. siue adfidem. siue ad ꝑ¬
seuerantiam. usꝙ infinẽ. qr nec ista dĩ dona ẽt̃. nec̾ se ipso cuiꝗͣ s ab illo tribui
p̃dicamus. At enim intio suo quisq deserit fidem cum cedit tenptacioniatꝙ
consentit. qua cum illo agitur ut deserat fidem quis negat: S non ideo dicen¬

Expanded text:
les hortarentur ut crederent, et fideles ut credere permanerent. Ea vero quae nobiscum Dei les hortarentur ut crederent, et fideles ut credere permanerent. Ea vero quae nobiscum Dei dona esse non negant, ut nobiscum Pelagianum demoliantur errorem, sicut est pudicitia, continentia, patientia, et caetera quibus recte vivitur, et ex fide impetrantur a Domino, oranda monstrare et orare solum vel sibi vel aliis debuerunt; non autem quemquam, ut ea capesseret et retineret, hortari. Cum vero et ad haec exhortantur, ut possunt, atque exhortandos esse homines confitentur; satis utique ostendunt, nec ea praedicatione impediri exhortationes, sive ad fidem, sive ad perseverantiam usque in finem, quia et ista Dei dona esse, nec a se ipso cuiquam, sed ab illo tribui praedicamus. 46. At enim, « vitio suo quisque deserit fidem, cum cedit tentationi atque consentit, qua cum illo agitur ut deserat fidem. » Quis negat? Sed non ideo dicen
Abbreviated transcription (Latin):
nes habent actibus nr̃is neq hanc inpedit correptiorse: quod pacificam sapientã
qua contenciosi corriguntur atꝙ sanantur. donum dĩ ẽẽ p̃dicamus: Ita corrumn¬
endisunt infideles. ut infide ñ ꝑmanentes: non inpedientes istam correptia¬
dat. qł &e si exfide inpetratur sapientia sic̃ ipse iacobꝰ cum dyxisset. s guis
ur̃m indig& sapientia p̾tulet. adõ. quidat oriib affluent̾ & non inpꝑat et
dabitur ei. Mox addidit. Postulet aut̃ infide. inchil hesitans. Non tamen qm̃fides
datur pͥusꝗ pͥtuletur. abillo cui datur. Idõ dicenda ẽ. non eę donum dĩ. sẽẽ anoħ¬
cimus qͥp̃dicationẽ p̃destinationis & gr̃e exhortacionẽ clamitant impediri : Adsola
illa ex hortantur dona q̃ non adõ dari s a nob̾ esse contendunt. Sicut sunt initiũ
fidei & in eausꝙ infinẽ ꝑseuerantia:. qͥd utiq face̾ deberent ut tantũ modo infide¬

Expanded text:
nes habent actibus nostris; neque hanc impedit correptionem, quod sapientiam pacificam, nes habent actibus nostris; neque hanc impedit correptionem, quod sapientiam pacificam, qua contentiosi corriguntur atque sanantur, donum Dei esse praedicamus: ita corripiendi sunt infideles, vel in fide non permanentes, non impediente istam correptiocum dixisset, Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat, et dabitur ei; mox addidit, Postulet autem in fide, nihil haesitans : non tamen quoniam fides datur priusquam postuletur ab illo cui datur, ideo dicenda est non esse donum Dei, sed cimus, qui praedicatione praedestinationis et gratiae exhortationem clamitant impediri, ad sola illa exhortantur dona, quae non a Deo dari, sed a nobis esse contendunt, sicut sunt initium fidei, et in ea usque in finem perseverantia: quod utique facere deberent, ut tantummodo infide
Abbreviated transcription (Latin):
num. sapientia quã multis. ⁊ magnis bonis fuerant. dsscendat. omnȩ
quippe datum optimum sicut idem dicit. & omne donum ꝑfectum desursumẽ. de¬
dens a patre luminum. Cum gͦ ut omittam cȩt̾a corripius inpudicos et contedesemn
Quibꝰ tamen p̾dicamus dei donum ẽẽ sapientiam pudicam atꝙ pacificam: nec tnosos
ne ꝑmoti diuine uoluntatis incerto. plus in hac p̃dicatione desꝑationis quã exbienꝰ¬
cionis inueniant. nec correptionis stimulis adu̾sus se ipsos. si adu̾sus nos potius ea
citentur. qi eos corripimus hec non habentes q̃ ipsi dicimus non humana uobx
gr̃e p̾dicatio non deterruit corripere in quietos et dicere si zelum amarum habe¬
tis et contenciones : incordib ur̃is nolite gloriari et mendaces eẽ aduersus uerpe¬
enim telus et contentio ibi inconstancia et omne opus prauum. Sicutꝰ corripien¬
di sunt in quieti et diumis eloquiis testibus et ipsis quos nobiscum isti conmu¬

Expanded text:
num sapientia quam multis et magnis bonis referta descendat? Omne quippe datum optimum, sicut idem dicit, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum . Cur ergo, ut omittam caetera, corripimus impudicos et contentiosos, quibus tamen praedicamus donum Dei esse sapientiam, pudicam, atque pacificam; nec timemus ne permoti divinae voluntatis incerto, plus in hac praedicatione desperationis quam exhortationis inveniant; nec correptionis stimulis adversus se ipsos, sed potius adversus nos excitentur, quia eos corripimus haec non habentes, quae ipsi dicimus non humana volunum hujus gratiae praedicatio non deterruit corripere inquietos, et dicere, Si zelum amarum habetis, et contentiones sunt in cordibus vestris, nolite gloriari et menduces esse adversus verienim zelus et contentio, ibi inconstantia, et omne opus pravum ? Sicut ergo corripiendi sunt inquieti, et divinis eloquiis testibus, et ipsis quos nobiscum isti commu
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ithu xͥ. Ille ita ꝙ dicat aeccłam aliquando infide sua non habuisse
ueritatẽ p̃destinationis hiuus ⁊ gr̃e. quȩ nunc contra nouos hercticos cura
diligentiore defenditur. Ille in quã hoc dicat. qͥdicere audet. Aliquando
eam non orasse uł non ueracit orasse: siue ut crederent infideles. siue
ut ꝑ seuerarent fideles. quȩ bona si semꝑ orauit. semꝑ ea dona dĩ esse.
utiꝙ cretlidit: nec abillo ẽẽ p̃cognita umꝗ ei negare fas fuit. Ac ꝑhoc p¬
destinationis huuis fidẽ quȩ contra nouos hereticos noua sollicitudine.
audiatur. ita p̃destinatio p̃dicanda ẽ. ut qui obethent̃ ħ audit. ñ inhoĩe. ac ꝑh¬

Expanded text:
risti . Ille itaque dicat Ecclesiam aliquando in fide sua non habuisse veritatem praedestinationis hujus et gratiae, quae nunc contra novos haereticos cura diligentiore defenditur: ille, inquam, hoc dicat, qui dicere audet aliquando eam non orasse, vel non veraciter orasse, sive ut crederent infideles, sive ut perseverarent fideles. Quae bona si semper oravit, semper ea Dei dona esse utique credidit; nec ab illo esse praecognita unquam ei negare fas fuit. Ac per hoc praedestinationis hujus fidem, quae contra novos haereticos nova sollicitudine audiatur; ita praedestinatio praedicanda est, ut qui obedienter haec audit, non in homine, ac