comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
habitã possessamq significant. hoc est autẽ
hebraice consuetudinis. ut ex rebꝰ uocabula
semꝑ imponant. sicut habraham. qui pͥus
dicebat᷑ ꝑat̃ excelsus. quando audiunt reꝓ¬
missionẽ.&. in semine tuo benedicent᷑ om̃s
gentes. appellatꝰ est pater multaꝵ gentiũ.
idest habraham. Et dño saluatori supͣ nom̃
imponit᷑. cito spolia detrahe uelocit᷑ p̃da¬
re: filii qͦ debedei. quoꝵ. unus uocẽ toni¬
trui enuttere poterat. in pͥncipio erat u̾¬
bum .& u̾bũ erat apd̃ dm̃ . &. ds erat u̾bũ

Expanded text:
habitatam, possessamque significant. Hoc est autem Hebraicae consuetudinis, ut ex eventu rebus vocabula semper imponant: sicut Abram, qui prius dicebatur, pater excelsus: quando audivit repromissionem: Et in semine tuo benedicentur omnes gentes appellatus est pater multarum gentium, id est, Abraham. Et Domino Salvatori supra nomen imponitur: Cito spolia detrahe, velociter praedare . Filii quoque Zebedaei, quorum unus vocem tonitrui emittere poterat : In principio erat Verbum, et Verbum erat a
Abbreviated transcription (Latin):
deo ad chorithios loq̃bat᷑. Ego plantaui
apollo rigauit. d̾s autẽ. increm̃tũ dedit.
Plantati enĩ in domo dñi. in atrus eiꝰ efflo¬
rescent. Tunc qͥ paruulus fuit. erit in nu¬
lia. audieus a dño. esto habens potestarẽ
suꝑ qͥnq uel decẽ. ciuitates. ita ut appelle¬
mo om̃iũ scõꝵ. data est nec gr̃a. hic pͥncepͤ
erit magne gentis. in celestib. quando tẽ

Expanded text:
ideo ad Corinthios loquebatur: Ego plantavi, Apollo rigavit, Dominus autem incrementum dedit . Plantati enim in domo Domini, in atriis ejus efflorescent . Tunc qui parvulus fuit, erit in millia, audiens a Domino: Esto habens potestatem super quinque vel decem civitates ; ita ut appellemo omnium sanctorum data est gratia haec , princeps eri
Abbreviated transcription (Latin):
sumiũ eius. nõ solũ de. isrł. sed &r de gentiũ
popłõ. Qũẽ significantꝰ loq̃bat᷑ .. alias oues
habeo. que non sunc de grege isto. & illas opor¬
tet me congregare ut fiat unus grex .&. u¬
nus pastor. Hoc autẽ subito faciet. ut quando
onũa fuerint desꝑata. tẽ in gentẽ. fortissimã
congregent᷑. Que licet ex parte in eccła eoti¬
die inde amꝰ expleri. tarĩ in mundi consum¬
matione. pleui complebunt᷑ & in sedo saluato¬
ris aduentu. Sp̃e dñi suꝑ me. eoqd̃ unxerit

Expanded text:
 de Israel, sed et de gentium populo, quem significans loquebatur: Et alias oves habeo quae non sunt de grege isto, et illas oportet me congregare, ut fiat unus grex, et unus pastor . Hoc autem subito faciet, ut quando omnia fuerint desperata, tunc in gentem fortissimam congregentur. Quae licet ex parte in Ecclesia quotidie videamus expleri, tamen in mundi consummatione plenius complebuntur, et in secundo Salvator
Abbreviated transcription (Latin):
cern̾e diuitias. &. multitudinẽ maris ad se.
transferri. atq conu̾ti. & fortitudine gen¬
tiũ ueniret sibi. ut qͥeqͥd in scło & orbe ter¬
rarũ est. sicũ sit. &t roborata fide gentiũ
dicat. omĩa possum in eo qui me confortat
dromedaru madian. & epha Om̃s de saba
uenient. aurum & thus deferentes. & lau¬
dem dũo anñciantes. Dm̃e pecus cedar eõ
gregabit᷑ tibi. arietes nabaioth ministrab̃t
tibi. Offerent᷑ suꝑ placabili altari meo. & do¬
mum maiestatis mee glorificabo. Lxx. Et
uenient tibi greges cameloꝵ. &e. oꝑient ce
cameli madian ce. epha. Om̃s de saba ueni¬
dñi annunciabunt. Om̃s oues cedar con¬
gregabunt᷑ tibi: arietes nabaioth uenient
ce offerent᷑ placabiles suꝑ altare meũ. & do¬
mus orationis mee glorificabit᷑. Post di¬
uitias maris. ce fortitudinẽ gentiũ: greges
quoq cameloꝵ. & dromedas madian .&. epha.
promittunt᷑ ierłm. Qͥ om̃s uenient de saba

Expanded text:
cernere divitias, et multitudinem maris ad se cernere divitias, et multitudinem maris ad se transferri atque converti, et fortitudinem gentium venire sibi, ut quidquid in saeculo et orbe terrarum est, suum sit; et roborata fide gentium dicat: Omnia possum in eo qui confortat me,dromedarii Madian et Epha. Omnes de Saba venient, aurum et thus deferentes, et laudi: arietes Nabajoth ministrabunt tibi: offerentur super placabili altari meo: et domum majestatis meae glorificabo. LXX: Et venient tibi greges camelorum, et operient te cameli Madian et Gephar Al. Epha: omnDomini annuntiabunt. Omnes oves Cedar congregabuntur tibi, arietes Nabaeoth venient, et offerentur placabiles super altare meum: et domus orationis meae glorificabitur. Post divitias maris et fortitudinem gentium, greges quoque camelorum, et dromades Madian et Epha promittuntur Jerusalem, qui omnes venient de Saba,
Abbreviated transcription (Latin):
cit᷑. filie tue suꝑ hum̃os portabunt᷑ diligentiꝰ
attendendũ. est. filii enĩ qͥ robusti sunt. ipsi ꝑ
se delonge ueniunt. &e ad fidem dñi congre.¬
gatit᷑. filie autẽ que ibecillioressunt. & ꝑ
fragilitate sexus. necdũ in uirũ perfectũ ue
in sinũ habrahe. ysaac ⁊ iacob. ꝑ unc uide¬
bis r. afflues. & mirabit᷑. & dilatabit᷑ cor tuũ.
quando conũsa fuerit ad ce multitudo maris
fortitudo gentiũ uenerit tibi. Lxx. Cune
uidebis. & timebis. & stupebis corde. qm̃ tͣns
dum flumoꝵ aqͥs subitis inundab̾is. de mi¬
rabit᷑. ac stupebit. ĩmo dilatabit᷑ cor tuũ. iu¬
diens apłm. Os meũ patet ad uos. o chorin¬
thii. De it̾m. dilatamini ee uos. ne. angustia
pectoris. nõ possitis habere hospitem xp̃m.
qui dicit in euglio. Ego e pat ueniemꝰ. oe
lxx. &. timebis. in hebraico non habet᷑. nisi for
te gaudui magnitudine. subintͣuerit timor.
ne tanto bono careat. Annon est gaudiũ.

Expanded text:
citur, filiae tuae super humeros portabuntur, diligentius citur, filiae tuae super humeros portabuntur, diligentius attendendum est. Filii enim qui robusti sunt, ipsi per se de longe veniunt, et ad fidem Domini congregantur. Filiae autem quae imbecilliores sunt, et pro fragilitate sexus, necdum in virum venere perfecin sinus Abraham, Isaac et Jacob. Tunc videbis, et afflues, et mirabitur, et dilatabitur cor tuum: quando conversa fuerit ad te multitudo maris, fortitudo gentium venerit tibi. LXX: Tunc videbis, et timebis, et stupebis corde: quoniam tdum fluviorum, aquis subitis inundaberis, et mirabitur, ac stupebit, immo dilatabitur cor tuum, audiens Apostolum: Os meum patet ad vos, o Corinthii. Et iterum: Dilatamini et nos ; ne angustia pectoris non possitis habere hospitem Christum, qui dicit in Evangelio: Ego et Pater veniemus, et LXX, et timebis, in Hebraico non habetur. Nisi forte post gaudii magnitudinem subintravit timor, ne tanto bono careat. An non est gaudium,
Abbreviated transcription (Latin):
aiam albe sunt segetes ad metendũ. de
syon enĩ &r neqͣqͣm de monte syna. egre
gatos. qui de longe ueniant. Cui & in a¬
lio locodicit᷑. Gaude nimis filia syon. p̃¬
dica filia ierłm. Ecce ego uenio. & habita¬
bo in medio tui dicit dñs. &x uenient gen¬
tes multe ad dñi. &x erunt mͥ in popłm.
er ego ero eis in dm̃. Nos aut̃ẽ sumꝰ filii qͥ delon¬
ge uenuimus ad dm̃. peregrini. quonda a testa¬
mento dei. & repromissionib̾ eis. sp̃ẽ nõ haben¬
seqͥt᷑. de filie tue de latere sugent. illud sis¬
nificat. qd̾ anime in xp̃o lactentes. & in bap
tismate paruuloꝵ. de qͥb ce petrus apls
loqͥt᷑. quasi mͦ nati pariuili. rationabile &
absq dolo. lac desiderate. sugant lac apłoꝵ.
lus. filioli mei. quos iterũ parturio. donee
xp̃e formet᷑ in uobis. E in alioloco. Quasi
nutͥ fouens filios suos. sic desiderantes. uob̾
cupimꝰ impertire. non solũ eciã eugłium xp̃i.
sed ⁊ arumas nr̃as. Qd̾ autẽ pro hoc in lxx. di¬

Expanded text:
a jam albae sunt segetes ad metendum . De Sion enim, et nequaquam de monte Sina, egredgatos, qui de longe veniant. Cui et in alio loco dicitur: Gaude nimis, filia Sion, praedica, filia Jerusalem: Ecce ego venio, et habitabo in medio tui, dicit Dominus ; et, Venient gentes multae ad Dominum: et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum . Nos autem sumus filii qui de longe venimus ad Dominum, peregrini quondam a Testamento Dei et repromissionibus ejus, spem non habensequitur: Et filiae tuae in latere sugent, illud significat, quod animae in Christo lactentes, et inte parvulorum, de quibus et Petrus apostolus loquitur, Quasi modo nati parvuli, rationabile et absque dolo lac desiderate , sugant lac apostollus: Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis . Et in alio loco: Quasi nutrix fovens filios suos, sic desiderantes vos cupimus impertire non solum Evangelium Christi, sed et animas nostras . Quod autem pro hoc in LXX di
Abbreviated transcription (Latin):
ti ꝓficient. ut eciã p̃dicent salutare dei. Diues¬
ille qui instar cameli portabat in eugłio diui¬
tiaꝵ pondera. ee camelus erat. noluit dei au¬
dire. consilia. nec exhonerari ut abiecta sarci¬
na alis colũbe uolaret ad eelũ. Propterea tris¬
men acus transire potest. qͣm diues in regna
celoꝵ. difficultatẽ. rei ꝓposuit. nõ impossibilita¬
tem Deniq sc̃ẽ memorie mater tua paula. frat̃¬
q pammachius. ꝑ foram̃ acus. hoc est ꝑ artã
ce. angustam uiam que ducit ad uitam. tran¬
sierunt ad regna celoꝵ. latam uiã cũ sarci.¬
nis relinq̃ntes. que ducit ad tartarũ. immo
qͥcqͥd habebant. in dñi dona portabant. implẽ¬
tes illud qd̃ scͥptũ est. Redemptio anime
uiri: ꝓpͥe diuitie. Que enĩ apd̃ homines
sunt ipossibilia. apd̃ dm̃ possibilia sunt.
habentes in nuineribus pͥncipalia. aurũ
sensum. & thiis odoris optimi atq dicen¬

Expanded text:
ti, proficient, ut etiam caeteris praedicent salutare Dei, habeti, proficient, ut etiam caeteris praedicent salutare Dei, habeille, qui instar cameli portabat in Evangelio divitiarum pondera, et camelus erat, noluit Domini audire consilia, nec exonerari, ut abjecta sarcina, alis columbae volaret ad coelum; propterea trise, quam divitem in regna coelorum . Difficultatem rei proposuit, non impossibilitatem. Denique sanctae memoriae mater tua Paula, fraterque Pammachius, per foramen acus, hoc est, per arctam et angustam viam quae ducit ad vitam, transierunt ad regna coelorum, latam viam cum sarcinis relinquentes, quae ducit ad tartarum. Immo quidquid habebant, in Domini dona portarunt, implentes illud quod scriptum est: Redemptio animae viri, propriae divitiae . Quae enim apud homines impossibilia, apud Deum possibilia sunt . Habentes in muneribus principalia, aurum, in sensu et thus odoris optimi, atque dicen
Abbreviated transcription (Latin):
iadian & epha. regiones sunt trans arabiã.
fertiles cameloꝵ. omĩs q prouincia appel¬
lat᷑ saba Unde fuit oe saba regina. que uenit
audire. sapientiam salomonis. e ipsa defe¬
rens aurum & thus. pacifico regi. multa de¬
portans .cx. ab eo maiora suscipiens. Cedar autẽ
regio sarracenoꝵ est. qui inscͥptura uocant᷑.
hismaelite. Ꝙ. nabaioth unꝰ est filioꝵ hisma¬
el. ex quoꝵ nominib solitudo appellat᷑. que.
gͦ nomina. gentiũ barbaraꝵ. que uicine st̃
isrłi: totius mundi conu̾sio p̾dicat᷑. Madian
qͥppe in hoc loco int̃p̃tat᷑ iniqͥtas. epha reso¬
lutus. siue effundens. saba conu̾sio. uel capłi¬
uitas. cedar tenebre. nabaioth prophetie. Gte¬
ges gͥ cameloꝵ. iniqͥtatis uinculi resoluti. &.
animas suas effundentes deo. offerent ierłm
munera. &. om̃s de capliuitate uenient &e.
conu̾sione. iurũ fidei deferentes .&. thus sacri¬
ficu . &. ꝑhec mun̾a. neqͣquã ꝓpͥa salute. contẽ¬

Expanded text:
pha regiones sunt trans Arabiam, fertiles camelorum, omnisque provincia appellatur Saba, unde fuit et Saba regina, quae venit sapientiam audire Salomonis: et ipsa deferens aurum et thus, pacifico regi multa deportans, et ab eo majora suscipiens . Cedar autem regio Sarracenorum est, qui in Scriptura vocantur Ismaelitae. Et Nabajoth unus est filiorum Ismael, ex quorum nominibus solitudo appellatur, quae ergo nomina gentium barbararum quae vicinae sunt Israeli, totius mundi conversio praedicatur. Madian quippe in hoc loco interpretatur iniquitas. Epha resolutus sive effundens. Saba conversio vel captivitas. Cedar tenebrae vel moeror. Nabajoth prophetiae. Greges igitur camelorum iniquitatis vinculis resoluti, et animas suas effundentes Deo, operient Hierusalem muneribus, et omnes de captivitate venient, et conversiones viarum fidei deferentes, et thus sacrificii, et per haec munera nequaquam propria salute conten
Abbreviated transcription (Latin):
or agni. ubi porte duodecĩ geminaꝵ uarie.¬
tate diftinc̃te Nisi forte muros habebit .&.
fundam̃ta gemmata. & templũ qd ornatiꝰ
ẽe deberet. lignis edific abit᷑. Qua ratione cõ¬
pellim᷑ omĩa spiritualit̾ acciꝑe. qd̾ abies. ey¬
parissus. pinus. & cedrus. excelse: quond̃ a liba¬
ni arbores. glorific auerint templũ dei. oe locũ
pedũ illiꝰ melitum fecerint.Ac ne longo ser¬
mone sensum trahã. uir sẽs. & eloq̃ntissimꝰ
martyr cypͥanus. &e nr̃i temꝑis confessor hy¬
larius. nonne tibi uident᷑ excelse. quondam
in scło arbores. edificasse eccłam dei. Qd̃q se.¬
quit᷑. & uenient ad te curui. siue reu̾tentes
filii eoꝵ. qui humiliauerant ce .&. adorabt̃¬

Expanded text:
or Agni? ubi portae duodecim gemmarum varieor Agni? ubi portae duodecim gemmarum varietate distinctae? Nisi forte muros habebit et fundamenta gemmata, et Templum quod ornatius esse deberet, lignis aedificabitur. Qua ratione compellimur omnia spiritualiter accipere, quod abies, cyparissus, pinus, et cedrus, excelsae quondam Libani arbores, glorificaverint Templum Dei, et locum pedum illius, et inclytum fecerint. Ac ne longo sermone sensum traham, vir sanctus et eloquentissimus martyr Cyprianus, et nostri temporis confessor Hilarius, nonne tibi videntur excelsae quondam in saeculo arbores, aedificasse Ecclesiam Dei? Quodque sequitur: Et venient ad te curvi, sive revertentes, filii eorum qui humiliaverunt te
Abbreviated transcription (Latin):
te ciuitatẽ. dñ syon. scĩ isrł. Lxx. G łado.
mini ad te ueniet. & in cip̃sso or ꝑino.&.
cedro simul: ut glorificet᷑ locus sc̃s m̃s.
& locũ pedũ meoꝵ. glorificabo. E ibunt
ad te. timentes. filii eoꝵ. qͥ te humiliauert̃
& irritauerunt ce. E adorabunt uestigia
pedũ tuoꝵ. om̃s qui irritauerunt te. ce.
uocaberis eiitas dm̃ fyon. scĩ isrł. Mul¬
cis posui.&. qd̃ addiderunt obelo p̃nota¬
uii.Libauꝰ mons est phenicis. p̃celsis arbo¬
ribꝰ consitus. quas psalmista describens ait.
uidi impiũ exaltatũ. &e eleuatũ. quasi cedros
libani. Multa q alia. que studio breuitatis
p̃tereo. de hoc quondam hẏrã rex tyri. sa¬
lomoni in iopen ligna mittebat. ad edificandũ
templũ dei. De quo eciã ñe septura ꝓmittit
abietem thaldaor. & tha. assyr. uel iuxta the¬
odotionẽ. brati. thaldar. &r. tha. assyr. simul
esse cedendas. ut edificet᷑ templũ syon. Qd̃ si
ta est. ubi erit aurea ce gemmnata ierłm: ubi ux¬

Expanded text:
te civitatem Domini, Sion Sancti Israel. LXX: Gloria Libani ad te veniet in cyparisso et pino, et cedro simul ut glorificetur locus sanctus meus, + et locum pedum meorum glorificabo  Et ibunt ad te timentes filii eorum qui te humiliaverunt, ÷ et irritaverunt te  et adorabunt vestigia pedum tuorum omnes qui irritaverunt te; et vocaberis civitas Domini Sion. Sancti Israel. Mulcis posui, et quod addiderunt, obelo praenotavi. Libanus mons Phoenicis est, excelsis arboribus consitus, quas Psalmista describens ait: Vidi impium superexaltatum, et elevatum quasi cedLibani . Multaque alia quae studio brevitatis praetereo. De hoc quondam Hiram rex Tyri, Salomoni Joppen ligna mittebat, ad aedificandum Templum Dei . De quo etiam nunc Scriptura promittit,uilam, abietem, thaadaor, et thaassur; vel juxta Theodotionem, Brais, Thadaar, et Theassur, simul esse caedendas, ut aedificetur templum Sion . Quod si ita est, ubi erit aurea et gemmata Jerusalem? ubi ux
Abbreviated transcription (Latin):
entius hominibꝰ Sentes autẽ. oe reges eaꝵ.
qui seruire eccłe noluerint. ut bonã. &e. uti¬
lem seruitutẽ. in apłicam transferant dig¬
nitatem. ꝑibunt ea ꝑditione. que impus
p̃parata est. W. qͥeqͥd in eis fuerit. rediget᷑
in solitudinẽ. qͥ habere noluerint hospitẽ.
dm̃. Gła libani adte ueniet. abies .q. bux¬

Expanded text:
entius sit hominibus. Gentem autem et reges earum, entius sit hominibus. Gentem autem et reges earum, qui servire Ecclesiae noluerint bonam et utilem servitutem, ut in Apostolicam transferant dignitatem, peribunt ea perditione, quae impiis praeparata est, et quidquid in eis fuerit, redigetur in solitudinem, qui habere noluerunt hospitem Deum. Gloria Libani ad te veniet, abies et bux
Abbreviated transcription (Latin):
in eis continentia. eloq̃ntia. sc̃itate. pͥnci¬
pes sunt .&. anime. imꝑio. carius subugat
Seruitutem. iꝑsi. amiminis trant. uel assisturs
uel auxiliant᷑ ei. Quã sepe. deus ꝓpł̃ negle.¬
gentiã deserit. uel ꝑsecutoꝵ ꝑeutit uirga.
ut rursum propt suam mised̃iam diligat.
Nel certe hoc dicendũ. qd̾ afflictã qͦnd̾a. ce.
capliuitati traditã in popło uideoꝵ. in uo¬
catione gentiũ reconciliet sibi. ita ut portȩ.
eius cto aperte sint .&. nec die. nec nocte. clau¬
dent᷑. & saluari cupientibꝰ. iugiter pateant.
idest. ut ei in gaudio. & in tribulatione. uo¬
lentibꝰ crede:. introitꝰ non neget᷑. &. inferat᷑
ad eam fortitudo. siue diuitie gentiũ. & re.¬
ges eaꝵ ministrent. siue. adducant᷑ ei qͣsi cap¬
tiui. Tunc intelliges cũ uid̾is eloq̃ntissimoᷤ¬
& stultã fieri sapientiã sapientiũ. ac pͣdenti¬
am prudentiũ reprobari. ut fatuũ dei sapi¬

Expanded text:
in eis continentia, eloquentia, sanctitate, princiin eis continentia, eloquentia, sanctitate, principes sunt, et animae imperio carnis subjugant servitutem, ipsi administrant, et assistunt, vel auxiliantur ei, quam saepe propter negligentiam deserit, vel persecutorum percutit virga, ut rursum propter sui misericordiam diligat. Vel certe hoc dicendum, quod afflictam quondam et captivitati traditam in populo Judaeorum, in vocatione gentium reconciliet sibi, ita ut portae semper apertae sint, et nec die nec nocte claudantur, et salvari cupientibus jugiter pateant, id est, ut ei in gaudio, et in tribulatione volentibus credere, introitus non negetur. Et inferatur ad eam fortitudo, sive divitiae gentium; et reges earum ministrent, sive adducantur ei quasi captivi. Quod tunc intelliges, cum videris eloqet stultam fieri sapientiam sapientium, ac prudentiam prudentium reprobari : ut fatuum Dei sapi
Abbreviated transcription (Latin):
& reges eaꝵ adducant᷑. Sens enĩ & regnũ.
qd̾ nõ seruierit tibi ꝑibit: & gentes solitudi¬
ne uastabunt᷑. Lxx. Et edificabt̃ alienige¬
ne. muros tuos: & reges eoꝵ assistent tibi. ꝓp
ducant ad te fortitudinẽ. gentiũ. & reges e.¬
aꝵ. qͥ ad ducendi sunt. Gentes enĩ & reges:
qui nõ seruierint tibi ꝑibt̃. & gentes solitu¬
dine desolabunt᷑. Inter cetera qͥbus ditat᷑
eccła .&. urbes saluatoris extruent᷑. alieni¬
gene qͦ &. filu ꝑegrinoꝵ. edificant muros eius
ne hostis possit intrare. ne locũ inuenire ꝑ¬
fidia. Alieni. uitem . &. ꝑegrini. ꝓpͥe significars
popłm nationũ. qͥ uere extruxerunt eccłam
siue. assistant ei. Qd̃ uel carnalit̾ accipit᷑.
uel sꝑiritualit̃. Si carnalit̾. uidemꝰ cesares
romanos. xp̃i ugo colla submnittẽ. edifica¬
re.eccłas. expensis publicis .&. adu̾sus ꝑse.¬
eutiones gentiũ. atq insidias hereticoꝵ. le¬
gum scita pandere. Si spiritualit̃. qͥcũq

Expanded text:
regnum, quod non servierit tibi, peribit: et gentes solitudine vastabuntur. LXX: Et aedificabunt alienigenae muros tuos, et reges eorum assistent tibi. Producant ad te fortitudinem gentium, et reges earum qui adducendi sunt. Gentes enim et reges qui non servierint tibi, peribunt: gentes solitudine desolabuntur. Inter caetera quibus ditatur Ecclesia, et urbs Salvatoris exstruitur, alienigenae quoque et filii peregrinorum aedificant muros ejus, ne hostis possit intrare, nec locum invenire perfidia. Alienigenae autem et peregrini proprie significant populum nationum, qui vere exstruxerunt Ecclesisive assistant ei. Quod vel carnaliter accipitur, vel spiritualiter. Si carnaliter, videmus Caesares Romanos Christi jugo colla submittere, et aedificare ecclesias expensis publicis, et adversus persecutiones gentium atque insidias haereticorum Legum scita pendere. Si spiritualiter, quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
essent. sed ne demonibꝰ offerrent᷑. ita &.
gulosis iudeis. nichilq aliud querentibꝰ
nisi corporis uoluptates. ista dñs pollice:¬
tur. ut saltem pro carnalibꝰ desideriis .ce.
opum habundantia. filiũ dei susciꝑent.
Quem ꝙ nõ susceperunt. repmissiones qͦ
irritas fieri. Deniq chananee ꝑ filia de¬
precanti. nõ ueni inqͥt nisi ad oues ꝑditaᷤ
domꝰ isrl. Et discipłis suis In uiam genti¬
um ne. abieritis. & in ciuitates samarita

Expanded text:
essent, sed ne daemonibus offerrentur: ita et essent, sed ne daemonibus offerrentur: ita et gulosis Judaeis, nihilque aliud quaerentibus nisi corporum voluptates, ista Dominus pollicetur, ut saltem pro carnalibus desideriis, et opum abundantia Filium Dei susciperent, quem quia non susceperunt, repromissiones quoque irritas fieri. Denique Chananaeae pro filia deprecanti: Non veni, inquit, nisi ad oves perditas domus Israel . Et discipulis suis: In viam gentium ne abieritis, et in
Abbreviated transcription (Latin):
bundantiã rerũ om̃ium fore. ut ꝓ ere aurũ
habeant ꝓferro argentũ. prosigius espro
lapidibferrũ. pͥncipes ꝙͦ illiꝰ. et̃na pace fruitu¬
ros. et ep̃os pfuturos. ꝓopłis in iusticia. sedce¬
portas fieri anaglifas .ex. qd̃ his maius
est. pro sole &. luna. ipsum dñm eter¬
na luce fulsurũ. &. pro uno homine.
habituram eam. mille fortissimos uiroᷤ.
&. ꝓ paruulis gentes robustissimas. pos.¬
sessuram. hec illi dicunt. qͥ terrenas de¬
siderant uoluptates. & uxoꝵ qͣrunt
pulcritudinẽ. ac numerom liberoꝵ.
quoꝵ deus est uentͣ .x. gła in confusio¬
ne eoꝵ. quoꝵ qͥ seqͥt᷑ errorẽ sub noĩe
xp̃iano. iudeo se similem confitet᷑. Alii
.lutẽ asserunt. hec omĩa uideis carnali¬
ter repromissa. si recepissent eũ qͥ dicit
in eugłio. ego sum lux mundi que illu¬
minat om̃em hominem uenientẽ. in¬
hunc mundũ. ut quomͦ uictime. eon¬
cesse sunt popło isrł. non quo ꝑse bone

Expanded text:
bundantiam rerum omnium fore, ut pro aere, aurum bundantiam rerum omnium fore, ut pro aere, aurum habeant, pro ferro argentum, pro lignis, aes, pro lapidibus, ferrum. Principes quoque illius aeterna pace fruituros, et episcopos praefuturos populis in justitia, sed eportas futuras anaglyphas. Et quod his majus est, pro sole et luna, ipsum Dominum aeterna luce fulsurum: et pro uno homine habituram eam mille fortissimos viros, et pro parvulis, gentes robustissimas possessuram. Haec illi dicunt, qui terrenas desiderant voluptates, et uxorum quaerunt pulchritudinem, ac numerum liberorum, quorum Deus venter est, et gloria in confusione eorum , quorum qui sequitur errorem, sub nomine Christiano Judaeorum se similem confitetur. Alii autem asserunt haec omnia Judaeis carnaliter repromissa, si recepissent eum, qui dicit in Evangelio: Ego sum lux mundi , quae illuminat omnem hominem venientem in mundum, ut quomodo victimae concessae sunt populo Israel, non quo per se bonae
Abbreviated transcription (Latin):
ueniet in syon redemptor. &x his qͥredeunt ab
umpietate in iacob. llunc breuit᷑ ꝑstringendũ
est. qͥd plurima de hoc loco sentiant. ut errore
prospecto faciius possimꝰ susciꝑe ueritatẽ. Iudei
cx nr̃ i semiuidei. qui aureã atq gẽmat᷑a. de celo
expectant ierłm. hec in mille annoꝵ regno
futura contendunt. quando om̃s gentes serui¬
ture sant isrłi. & cameli madian ce epha de sa¬
da uenientes. aurũ deferant ee thus. & om̃s
dues cedar congregent᷑ arietes q nabaioth. ue¬
niant ut ĩmolent᷑ suꝑ altare tẽ pli. qd̾̃ fuerit
extructũ. insulis quoq &e maxime nauibꝰ thar¬
sis. uolare filias illi ut eolũbas auri & argenti.
diuiti as conferentes. & edificari muros ierłm
cꝑtas fore portas ciuitatis. ut dieb ae noctibꝰ.
que deserta sunt. cip̃sso. & pino. & cedro sectis
in libano construenda. p̃cipue. tẽplũ dñi. in
quo sit leticia sempit᷑na ita ut fugat lac sem¬
porernu. & regũ diuitias comedat. tantãq ha¬

Expanded text:
r, et his qui redeunt ab iniquitate in Jacob. Nunc breviter perstringendum est, quid plurimi de hoc loco sentiant, ut errore perspecto, facilius possimus suscipere veritatem. Judaei et nostri semijudaei, qui auream atque gemmatam de coelo exspectant Jerusalem, haec in mille annorum regno futura contendunt, quando omnes gentes serviturae sunt Israel, et cameli Madian et Epha de Saba venientes, aurum deferent et thus, et omnes oves Cedar congregentur, arietesque Nabajoth veniant, ut immolentur super altare Templi, quod fuerit exstructum. De insulis quoque, et maxime navibus Tharsis, volare filias illius ut columbas, auri et argenti divitias conferentes: et aedificari muros Jerusam, semperque apertas fore portas civitatis, ut diebus ac noctibus quae deserta sunt cyparisso, et pino, et cedro sectis in Libano, construenda: praecipue Templum Domini, in quo sit laetitia sempiterna: ita ut sugat lac nationum, et regum divitias comedat, tantamque a
Abbreviated transcription (Latin):
in te uidebit᷑. de qua scͥptũ est. &e uidimꝰ glo¬
riam eiꝰ. głam qͣsi unigeniti a patre. plenũ
gr̃e & ueritatis. & ambulabunt gentes in
lumine tuo. Nos om̃s. imbulamꝰ in apłoꝵ lu
ce. que lucet in mundo. & tenebre eam nõ
comp̃henderunt. & reges inqͥt in splendore
ortus tui qͣndo pͥmũ in xp̃o nata es. Qd̾ c
spiritalit᷑ implet᷑ .&. carnalit̾. ut reges quo¬
rum cor in manu dei est. &. qͥbꝰ nõ regnat
peccatũ in mortali corꝑe. ambulent insplen¬
dore nascentis eccłe. siue. in eo qͥ ortꝰ est in
eccła. & ueri regis xp̃i. fidei colla submit¬
tant. Qd̾ cotidie uidemꝰ expleri. quando y¬
dolatrie. errore sublato. & ꝑsequutionis ra¬
bie: ad fidẽ ac tranqͥllitatẽ: xp̃i romanipͥn.¬
cipes transeunt. Sunt qͥ hec om̃ia. que nos
post pͥmũ saluatoris aduentũ. usq ad con¬
summationẽ mundi. & ex parte cõpleta

Expanded text:
 vidimus gloriam ejus, gloriam quasi unigeniti a Patre, plenum gratiae et veritatis . Et ambulabunt gentes in lumine tuo. Nos omnes ambulabimus in Apostolorum luce, quae lucet in mundo, et tenebrae eam non comprehenderunt. Et reges, inquit, in splendore ortus tui: quando primum in Christo nata es. Quod et spiritualiter impletur, et carnaliter, ut reges quorum cor in manu Domini est, et quibus non regnat peccatum in mortali corpore , ambulent in splendore nascentis Ecclesiae, sive in eo qui ortus est in Ecclesia, et veri regis Christi fidei colla submittant . Quod quotidie videmus expleri quando idololatriae errore sublato, et persecutionis rabie, ad fidem ac tranquillitatem Christi, Romani principes transeunt. Sunt qui haec omnia quae nos post primum Salvatoris adventum usque ad consummationem mundi, et ex parte co
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ. de diuitias regũ comedes. W. scies qr ego dñs
qui te saluã feci. & qͥ erui te. d̾s iacob. Que.
prius fueras derelicta. & odio habita. fractis in
te ramis. qr fructũ nõ attulerant qͥ idcirco
fracti sunt. ꝙ. nullus erat qͥ ꝑ te. transiret
or tibi p̃beret auxiliũ. de qͥbꝰ dicit᷑ in psalmo¬
suꝑ uos. ꝓpterea ponã te. in suꝑbiã sempiter¬
nam. siue in exultationẽ. & gaudiũ dua ge¬
nerationũ. ꝓ pͥstinis ramis. aliis insertis.
de oleastro nationũ. qͥ contra naturã. inserti
afferant fruc̃tus. nõ pͥoris amaritudinis.
sed dulcedinis qͣm ex radice sumpserunt.
Suges qͦ lac gentiũ. &. mamilla regũ lacta¬
beris. Qͥ locus quẽ sensũ habeat. supͣ plemiꝰ
exposuimꝰ. disserentes illũ u̾siculũ. fili tui d̃
longe uenient. &e filie tue de latere sugent.

Expanded text:
. Et scies quia ego Dominus qui salvam te feci, et qui erui te, Deus Jacob. Quae prius fuerat derelicta, et odio habita, fractis in te ramis, quia fructum non attulerant: qui idcirco fracti sunt, quia nullus erat qui pertransiret, et ibi praeberet auxilium: de quibus in psalm super vos ; propterea ponam te in superbiam sempiternam, sive in exsultationem et gaudium duarum generationum: pro pristinis ramis, aliis insertis de oleastro nationum, qui contra naturam exempli afferent fructus, non prioris amaritudinis, sed dulcedinis, quam de radice sumpserunt. Suges quoque lac gentium, et mamilla regum lactaberis. Qui locus quem sensum habeat, super plenius exposuimus, disserentes illum versiculum, Filii tui de longe venient, et filiae tuae in latere sugent.
Abbreviated transcription (Latin):
De. hꝰcemodi ouibꝰ domꝰ isrł. saluator discipłis
loq̃bat᷑. Ite. ad oues ꝑditas domꝰ isrł. & iterũ.
Mee oues meam uocẽ audiunt.W. in ie zechi¬
ele. pleniꝰ. Ecce ego querã oues meas. &e iusita¬
bo illas sicut querit pastor. gregem suũ. Hec
diam ce pascam eas in iudicio. Et ut nossemꝰ
que essent oues. ponit manifesti. W. scient
qr ego sum dñs d̃s eoꝵ. & isti popłs m̃s
domꝰ isrł. dicit dñs d̾s. W uos oues mee . &x oues
melus. non absq donis atq muñibꝰ. quo poꝰ¬

Expanded text:
r discipulis loquebatur: Ite ad oves perditos domus Israel . Et iterum: Meae oves meam vocem audiunt . Et in Ezechiele plenius: Ecce ego quaeram oves meas, et visitabo illas: sicut quaerit pastor gregem suum. Haec diam, et pascam eas cum judicio . Et ut nossemus quae essent oves, ponit manifestius: Et scient quia ego sum Dominus Deus eorum; et isti populus meus domus Israel, dicit Dominus Deus: et vos o es meae, et oves melus, non absque donis, atque muneribus, quo pos
Abbreviated transcription (Latin):
prestolent᷑. quando subintrante plenitudine.
gentiũ. saluandꝰ sit omĩs isrł. Quoꝵ neqͣ¬
quã sententia reꝓbanda est. dũ mͦ sp̃u alit̃
hec complenda. & non carnalit᷑ nouerimꝰ.
Porro nomͣ ierłm & gentiũ. qd̵ hic a.lxx.
ponit᷑. in hebraico nõ habet᷑. &. obelo p̾no¬
tandũ est. adu̾sus eos qͥ asserunt omĩa. qͣ
dicunt᷑ dici. ad ierłm. Leua in circuitu
oculos tuos &e uide: om̃s congregati ue¬
nerunt tibi. filii tui de longe uenient.
& filie tue de lacte sugent. Lxx. Le¬
ua in cireuitu ocłos tuos. &e uide om̃s
congregatos filios tuos. Uenerunt om̃s
filii tui delonge: & filie. tue suꝑ hum̃os
portabunt᷑. Dicit᷑ ad eccłam. q̃ pͥmum¬
rusalem. qͥsusceꝑint. sermonẽ dei .&x. lin¬
guis suaꝵ alienaq gentiũ. uel audi¬
rent loq̃ntes alios. uel ipsi loq̃rent᷑ ad

Expanded text:
entur, quando subintrante plenitudine gentium, salvandus sit omnis Israel . Quorum nequaquam sententia reprobanda est, dummodo spiritualiter haec complenda, et non carnaliter noverimus. Porro nomen Jerusalem et gentium, quod hic a LXX ponitur, in Hebraico non habetur, et obelo praenotandum est, adversum eos, qui asserunt omnia quae dicuntur dici ad Jerusalem. Leva in circuitu oculos tuos et vide: omnes isti congregati venerunt tibi. Filii tui de longe venient et filiae tuae in latere sugent. LXX: Leva in circuitu oculos tuos: et vide omnes congregatos filios tuos. Venerunt omnes filii tui de longe, et filiae tuae super humeros portabuntur. Dicitur ad Ecclesiam, rusalem, qui susciperent sermonem Dei, et linguis suarum alienarumque gentium, vel audirent loquentes alios, vel ipsi loquerentur ad
Abbreviated transcription (Latin):
sed necessitate. sunt xp̃iani. & mecu offense
regnantiũ. tum̃tib̾ animis mnelinant᷑. Uel
Cum hec ita fuerint expleta. ut intret gen¬
tiũ multitudo. tune omĩs isrł saluus fiet.
W uocabit᷑ uere. ciuitas dñi syon. scĩ isrł. q̃¬

Expanded text:
e sunt Christiani: et metu offensae regnantium, timentibus animis inclinantur. Vel Cum haec ita fuerint expleta, ut intret gentium plenitudo, tunc omnis Israel salvus fiet. Et vocabitur vere civitas Domini Sion, Sancti Isr
Abbreviated transcription (Latin):
clesiam uolare de insulis gentiũ. que uixta
tharsis. dest maris. de. qͥbꝰ in libro uisionũ
tyri plemꝰ diximꝰ. adducent filios eccłe. in pͥn¬
cipio fidei aurũ. argentũ q portantes. Cord̃
enĩ credit᷑ ad iusticiam. ore autẽ confessio.
fit adsalutem. De quo auro & argento. in
sexagesimo septimo psalmo scͥptũ est. Penne.
colũbe deargentate. & posteriora eius in ful¬

Expanded text:
clesiam de insulis gentium, quae juxta clesiam de insulis gentium, quae juxta THARSIS , id est, maris, de quibus in visione Tyri plenius diximus, adducent filios Ecclesiae in principio fidei, aurum argentumque portantes. Corde enim creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad salutem . De quo auro et argento in sexagesimo septimo psalmo scriptum est: Pennae columbae deargentatae, et posteriora ejus in ful
Abbreviated transcription (Latin):
le. eceñ insule expectant. & naues maris in
pͥncipio. ut adducã filios tuos delonge. Argen¬
tum eoꝵ.&x. aurũ eoꝵ cũ eis. nomini dm̃ d̾i tu¬
i. ex sco isrł. quiꝰ glorificauit te. Lxx. Qui sis
hi qui ut nubes uolant. et sicut colũbe cũ pul¬
ls: Ad me insule expectarunt.& naues tharsis
in pͥmis. ut adducant filios tuos delonge. & ar¬
gentũ suũ.ce. aurũ cum eis. ꝓpter nom̃ dñi scm̃¬
ce. q sẽs isrł. glorificatꝰ est. Quia dñs ingͣs¬
sus est egyptũ suꝑ nubem leuem .&e nubib ꝓ
pħaꝵ. mandauit ne pluerent suꝑ isrł imbrẽ.
ad quos ꝑuenit ueritas dei. mirat᷑ eccła de cir¬
gregati sunt. uolare ad se. gentiũ tͣbam toto
orbe terraꝵ. & assumptis alis sp̃e scĩ festina.¬
re. iuxta syminachũ. oe theodotionẽ. ad fenes¬
tras suas. iuxta aquilam. ad cataractas suas.
ut ingrediant᷑ eccłam. Siue doctores cum
discipłis. idest colũbas cũ pullis suis. ad ec¬

Expanded text:
me enim insulae exspectant, et naves me enim insulae exspectant, et naves tuos de longe; argentum eorum et aurum eorum cum eis, nomini Domini Dei tui, et Sancto Israel, quia glorificavit te. LXX: Qui sunt hi qui ut nubes volant, et sicut columbae cum pullis ad me? Me insulae exspectarunt, et naves Tharsis in primis, ut adducant filios tuos de longe, et argentum suum et aurum cum eis, propter nomen Doms Israel glorificatus est. Quia Dominus ingressus est Aegyptum super nubem levem, et nubibus Prophetarum mandavit, ne pluerent super Israel imbrem, ad quos pervenit veritas Dei, miratur Ecclesia de Cirgregata, volare ad se gentium turbam toto orbe terrarum. Et assumptis alis Spiritus sancti, festinare, juxta Symmachum et Theodotionem, ad fenestras suas; juxta Aquilam ad cataractas suas, ut ingrediantur Ecclesiam. Sive doctores cum discipulis, id est, columbas cum pullis suis volare ad Ec
Abbreviated transcription (Latin):
muis euis glorificet᷑. Qd̾ autẽ in hebreo scͥp¬
tum notauimꝰ. arietes nabaioth ministra¬
bunt tibi . &x. offerent᷑ suꝑ placabili altari me¬
o. propͥe suꝑhis intelligit᷑. qui de gentibꝰ
electi in sacerdotiũ. ministri sunt saluato¬
ris. Si qͥs autẽ. contentiosus est. &. carna¬
lit᷑ hec ꝓmissa contendit. respondeamꝰ ei.
llos talem consuetudinẽ nõ habemꝰ. neq
eccła dei. Illud q dicamꝰ. qd̵ eciã sicarna¬
liter sunt ꝓmissa uideis. tam̃ sub condi¬
tione sunt promissa. ut si suscepis sent
lumen siũ. qd̾ ad eos missũ fuerat. tc̃ eciã
ista seq̃rent᷑. quo uidelicet ꝑ desideriũ au¬
ri. & opũ habundantiam. rerũ q carnaliũ. qͣrũ
semꝑ ista gens capiebat᷑ illecebͥs susciꝑent ad se.
missum filiũ dei. Quẽ qi. nõ susceperunt: uni¬
uersa sublata sunt. & suscipientibꝰ. spiritualit᷑
reddita est hereditas. Qui sunt isti. qͥut nu¬
bes uolant.& quasi columbe ad fenestras suas

Expanded text:
utem in Hebraico scriptum notavimus: Arietes Nabajoth ministrabunt tibi, et offerent super placabili altari meo, proprie super his intelligitur, qui de gentibus electi in sacerdotium, ministri sunt Salvatoris. Si quis autem contentiosus est, et carnaliter haec promissa contendit, respondeamus ei: Nos talem consuetudinem non habemus, neque Ecclesia Dei . Illudque dicamus, quod etiam si carnaliter sunt promissa Judaeis, tamen sub conditione sunt promissa, ut si suscepissent lumen suum, quod ad eos missum fuerat, tunc etiam ista sequerentur, quod videlicet per desiderium auri, et opum abundantiam, rerumque carnalium, quorum semper ista gens capiebatur illecebris, susciperent ad se missum Filium Dei, quem quia non susceperunt, universa sublata sunt, et suscipientibus spiritualiter reddita haereditas. Qui sunt isti, qui ut nubes volant, et quasi columbae ad fenestras suas?
Abbreviated transcription (Latin):
int̃p̃tat᷑ dicens. Cece nẽ tempꝰ acceptabile.
ecce nẽ dies salutis. de qͦ supra pleniꝰ diximꝰ.
Sinautẽ tetributie nõ in meritis bonoꝵ. sed
in penis accipit᷑ peccoꝵ. uixta qd dicit᷑ dies
ultionis. de uidaico popło sentiendũ est. in¬

Expanded text:
ntu, dicens: Ecce nunc tempus acceptabile: ecce nunc dies salutis . De quo supra plenius diximus . Sin autem retributio non in meritis bonorum, sed in poenis accipitur peccatorum, juxta quod dies dicitur ultionis, de Judaico populo sentiendum est
Abbreviated transcription (Latin):
quondam fuit suꝑ tab̾naculũ .&. templũ
eius orta est suꝑ te. De qua dictũ est. Gło¬
sa dicta sunt de te ciuitas dei. Ecce enĩte¬
nebre oꝑient terram. eos qͥ terrena sapi¬
unt. & caligo popłos. siue ut inhebraico
legit᷑. tribꝰ. qd propͥe refert᷑. ad iudeos. de qͥ¬

Expanded text:
quondam fuit super tabernaculum, et Templum ejus, orta est super te: de qua dictum est: Gloriosa dicta sunt de te, civitas Dei . Ecce enim tenebrae operient terram, eos qui terrena sapiunt; et caligo populos, sive ut in Hebraico legitur: Tribus: quod proprie refertur ad Jud
Abbreviated transcription (Latin):
eret.spirituale
fruere edificiũ. ⁊ imposito culmmine
ꝑ fecte ecclie. onam̃ta monstrarẽ hoe
in sequentibus duobus libris. o
uirgo xꝑi. eustochiũ orationibꝰtuiᷤ
et dĩ misericorilia facere conabor. u̾
eodẽ labore qͦ quintꝰ liberhystoriã
ꝯp̃hendit. sectus ⁊ septimꝰ ꝑ strmi¬
gat. anagogeri. ñ omĩa disserẽtes
ne multa fĩant uolumina: et quid
eccsastiei uiri ante nos senseruit. b¬
reuiter in dicantes.

Expanded text:
spirituale exstruerem aedificium, et imposito culmine perfectae ecclesiae ornamenta monstrarem, hoc in sequentibus duobus libris, o virgo Christi Eustochium, orationibus tuis, et Domini misericordia facere conabor, ut eodem labore quo quintus liber historiam comprehendit, sextus et septimus perstringat anagogen: non omnia disserentes, ne multa fiant volumina, sed quid Ecclesiastici viri ante nos senserint, breviter indicantes.
Abbreviated transcription (Latin):
celestem: &x. młtoꝵ. angłoꝵ milia. eẽ
clesiã pͥmitiuoꝵ. qͥ scripti sunt in ee¬
lis. Hucusq de consũmatione mun¬
di dictũ est: ab eo loco. in qͦ exponẽ

Expanded text:
coelestem, et multorum Angelorum millia; et Ecclesiam primitivorum, qui scripti sunt in coelis . Hucusque de consummatione mundi dictum est ab eo loco in quo expone
Abbreviated transcription (Latin):
aut. Nec dixit om̃s filios isrł. s om̃s
qui ꝑierant. ꝑ qd̃ significat gñtium
młtitudinẽ. qd̾ ydolatrie .&. magi¬
cis. ac philosophiȩ artib obligati. ue¬
niant ad fidẽ. xp̃i .&. adorent eũ in
eccła. Tuba autẽ. magna potest in¬
telligi.&. sermo eugłicus: de qͦ in¬

Expanded text:
ixit omnes filios Israel, sed omnes qui perierant, per quod significat gentium multitudinem, quod et idololatriae, et magicis, ac philosophiae artibus obligati, veniant ad fidem Christi, et adorent eum in Ecclesia. Tuba autem magna potest intelligi sermo Evangelicus, de q
Abbreviated transcription (Latin):
planatõe. duodecĩ ꝑpha¬
rũ: longior qͥb dã uisus
est. qͣm oportuit. W ob hanc causã: in cõ¬
m̃tariolis damielis breuitati studui: p̃t̃
ultimã & penultimã uisionẽ : in qͥb me
necesse fuit. ꝑ obscuritatis magnitudine
sermonẽ tñde. p̃cipue.q in expofitione
septẽ & sexaginta duaꝵ. & uniꝰ ebdoma¬
daꝵ. In qͥb disserendis. qͥd affricanꝰ tmpoꝵ
scͥptor. qͥd̾ origenes. & cesariensis eusebius.

Expanded text:
planatione duodecim prophetarum longior quibusdam visus sum, quam oportuit; et ob hanc causam in Commentariolis Danielis brevitati studui, praeter ultimam et penultimam visionem, in quibus me necesse fuit ob obscuritatis magnitudinem sermonem tendere: praecipueque in expositione septem et sexaginta duarum et unius hebdomadarum, in quibus disserendis quid Africanus temporum scriptor, quid Origenes, et Caesariensis Eusebius,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ priꝰ cecieras. & in ligna or lapides ĩꝑinge¬
bant. u̾itatĩ lum̃ asꝑiciunt. & ꝗͥ scͥpturaꝵ
uiã ñ tenebant. saliunt sicut cerui. unitas¬
tes doctores suos. & iꝑta erit lingua mutoꝵ
quoꝵ sathanas ora concluserat. ne. possin
unũ dñm confiteri. Iccireo aut̃ aꝑient᷑ ocłi.
ꝯaures audient. salient claudi. & aꝑta erit
lingua mutoꝵ: ꝙ. scisse st̃ siue eruꝑuis in
deserto qͦncdã eccłe. aqͣ beibtismi saluatoris:
ce torrentes ac riui ĩ solitudine. diu̾se seilieor
gr̃e spiritales. & q̃ erat arida in stagnũ.
paludesq conu̾sa ẽ. iinͨ solũ careror. ardo¬
re sitis. s nauigabilis essoe & irrigua or
haberce. fontes plurimos. qͦs ceruus de sid̾̃a.¬

Expanded text:
 prius caeci erant, et in ligna et lapides impingebant, veritatis lumen aspiciunt. Et qui Scripturarum viam non tenebant, saliunt sicut cervi, imitantes doctores suos, et aperta erit lingua mutorum, quorum Satanas ora concluserat, ne possent unum Dominum confiteri. Idcirco autem aperientur oculi, aures audient, salient claudi, et aperta erit lingua mutorum, quia scissae sunt, sive eruperunt in deserto quondam Ecclesiae aquae baptismi salue scilicet gratiae spirituales: et quae erat arida, in stagnum paludesque conversa est, ut non solum careret ardore sitis sed navigabilis esset et irrigua, et haberet fontes plurimos, quos cervus desidera
Abbreviated transcription (Latin):
honore qͥ lecturi eraͭ: qͥb da forte ñ place¬
at qͥ ñ antiqͦrũ opiniones. s nrãm sñtñtiã
scire desidant. Quib facilis responsio ẽ:
noluisse: me sic unũ reciꝑe. ut uiderer
alios condẽpnare. D certe si tanti. &x tã
eruditi uir⁊ fastidiosis lectorib displicũt.
qͥd de me facturi erunt. qͥ protenuitate
ingenioli inuidoꝵ morsib pateo. Sin
autẽ supͣdictos uiros magistros eccłe no¬
minaui. illd̃ intelligant. me ñ oĩũ ꝓbare
fidẽ qͥcerte int̾ se contͣrii sunt. s ad dis¬
tinctõẽm iosephi. porphyruq dixisse: qͥ
de hac qͣstione plurima disputaruq̃ Qd̾
si in expositõne statue pedũ q eiꝰ. & digi
tas negligat᷑: nec genalis disputatio. uniꝰ ꝑsone
iniuria est. Q cũ benigno maioꝵ studio cau̾et᷑.
cdi iudicio repente sublata ẽ. ut amicoꝵ in me
studia & emłoꝵ insidie monstrarent᷑. S hec
historie disserturus est. facilior ẽ in pͥncipus:

Expanded text:
 quibusdam forte non placeat, qui non Antiquorum opiniones, sed nostram sententiam scire desiderant. Quibus facilis responsio est, noluisse me sic unum recipere, ut viderer alios condemnare. Et certe si tanti et tam eruditi viri fastidiosis lectoribus displicent, quid de me facturi erant, qui pro tenuitate ingenioli invidorum morsibus pateo? Sin autem supradictos viros, magistros Ecclesiae nominavi, illud intelligant, me non omnium probare fidem, qui certe inter se contrarii sunt; sed ad distinctionem Josephi, Porphyriique dixisse, qui de hac quaestione plurima disputarunt. Quod si in expositione statuae pedumque ejus, et urarum veritas negligatur, nec generalis disputatio unius personae injuria est. Quae cum benigno meorum studio caveretur, Dei judicio repente sublata est: ut amicorum in me studia, et aemulorum insidiae monstrarentur. Sed haec historiae disserturus est, facilior erit in principiis,
Abbreviated transcription (Latin):
q cũ psalmista dic̃e. Iñs ꝑascit me or ni¬
cħ. in deerit: in loco pascue ibi me collocaũ.
suꝑ aqͣs refectonis educaũ mȩ. Ibierit semi¬
rorem. & stulti atq uecordes. ꝑ eã ingre¬
diualeant. Qib in ꝓu̾bus loqͥt᷑ sapientia.¬

Expanded text:
inus pascit me, et nihil mihi deerit: in loco pascuae ibi me collocavit: super aquas refectionis educavit me. Ibi erit semirorem: et stulti atque vecordes per eam ingredi valeant, quibus in Proverbiis loquitur Sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
ess in syon. de qͣ sepiꝰ diximꝰ. accessistis
ad syon montẽ. & ciuitatẽ di uiuentis
hierłm celestẽ: ne more uidaico aure:
dissoluta est. Erit ꝙ leticia. sẽpit᷑na lau¬
cdantiũ dñm suꝑ eaput eoꝵ. ut post¬
qͣm sełm uic̃int. possuit eũ apło. & pro

Expanded text:
de qua saepius diximus: Accessistis ad Sion montem, et civitatem Dei viventis Jerusalem coelestem ; ne more Judaico aureamdissoluta est . Eritque laetitia sempiterna laudantium Dominum super caput eorum, ut postquam saeculum vicerint, possint cum Apo
Abbreviated transcription (Latin):
ti st̃ funiculi tui: qr. ñ p̃ualuerunt: ma¬
lus tuus melinatꝰ est. non dimittor ue¬
la. ñ leuabit signũ: donec tradat᷑ inuaᷤ¬
titatẽ. Multi gͥ claudi p̾das facient: &
ñ dieñt laboro: popłs qͥ habitat mes
dimitet᷑ eis delictũ. iuste eui supͣ
dictũ est. cortuũ meditabit᷑ timorẽ. &

Expanded text:
ti sunt funiculi tui, quia non praevaluerunt: malus tuus inclinatus est, ut dimittat vela: non elevabit signum, donec tradatur in vastitatem. Multi igitur claudi praedas facient: et non dicent, laborabo, populus qui habitat in eis, dimittetur eis delictum. O juste, cui supra dictum est: cor tuum meditabitur timorem; et,
Abbreviated transcription (Latin):
oculi tui: ꝯtẽplare syon. urbẽ sollem¬
pnitatis nr̃e. Uide eccłam xp̃i: in qua
est uera sollempnitas. Deuli tui cerners
uisionẽ pacis: &e diuitias insperatas qͣs
ocłs ñ uidit. nec auris audiuit. nec in¬
in cor hoĩs intrauerunt. or tab̃naculũ
qd̾ neqͣquã transferri poterit. Priꝰ enĩ

Expanded text:
tui, contemplare Sion urbem solemnitatis nostrae, vide Ecclesiam Christi, in qua est vera solemnitas: oculi tui cernent visionem pacis, et divitias insperatas, quas oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt, et tabernaculum quod nequaquam t
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi cubauit lamia : & muenit s̃ rei̾em Ibi habuit foneam hericiꝰ: ⁊ enutͥuit catu¬
los nec enrcunfodit ⁊ fouit in umib eiꝰ Ilic conggͣ̾ti funt milui: alter ad alteruim¬
lias ꝓpͥoꝵ demonũ coluisse portñta: hec oĩa
tulerunt. ibi obuiauerunt sibi cerui. ce ui¬
der̃t facies suas. num̃o tͣnsier̃t. unus ex ip¬
sis ñ ꝑut. nec q̃siuit alt̃ alt̾um. dñs enĩ p̃¬
cepit eis .&. sp̃c eiꝰ congregauit eos & ipse
dedit eis sortes. & manꝰ illiꝰ diuidet eis. ut
pascant᷑ in sẽpit᷑nũ. & possideant in gene¬
ratione. &e generationẽ. & reqͥescant in ea:
sic allegorice int̃p̃tabim᷑: ut doceamꝰ ceruos

Expanded text:
Ibi cubauit lamia et inuenit sibi requiem. Ibi habuit foueam ericius, et nutriuit catulos, et circumfodit, et fouit in umbra eius. Illuc congregati sunt milui, alter ad alterumlias propriorum daemonum coluisse portenta, haec omnitulerunt: Ibi obviaverunt sibi cervi, et viderunt facies suas: numero transierunt, unus ex ipsis non periit, nec quaesivit alterum. Dominus enim praecepit eis, et spiritus ejus congregavit eos: et ipse dedit eis sortes, et manus illius dividet eis: ut pascantur in sempiternum, et possideant in generatione generationum, et requiescant in ea: sic allegorice interpretabimur, ut doceamus cervos,
Abbreviated transcription (Latin):
tam. tab̾nabulũ qd neqͣquã. transferripo¬
terit. nec auferent᷑ claui eius in sempiter¬
riui latissimi &e. patentes. Non transibit
ꝑ eũ nauis remigũ. neq trieris magnatͣu¬
grediet᷑ eũ. Dñs enĩ uidex nr̃: dũs legifer

Expanded text:
tam tabernaculum quod nequaquam transferri poterit nec auferentur clavi eius in sempiterlocus fluviorum rivi latissimi et patentes non transibit per eum navis remigum neque trieris magna transgredietur eum Dominus enim iudex
Abbreviated transcription (Latin):
dum int̾ ydola. diu̾sis errorib claudicaba
firmo suꝑ u̾itate inceda gradu. & pusilla¬
nimes. siue formidolosos. fide dñi ꝯfirman¬
tes. faciant ñtimere: uniꝰq dĩ metꝰ. uni¬
u̾sierroris. expellat timores. Causa aut̃
est securitatis. atq constantie: qi. uen¬
turus ẽ xp̃e. Cuipat̾ dedit õe iudiciũ:
mere. Siue nos. ut salute̾ eũ credntib
apłi dicant sibiesse cõmunẽ. Tẽ aꝑien¬
tur ocłĩ cecoꝵ. & aures surdoꝵ pat̾ebt̃.
tẽ saliet sicut ceruus claudus: & aꝑta

Expanded text:
um inter idola diversis erroribus claudicabant, firmo super veritatem incedant gradu: et pusillanimes sive formidolosos fide Domini confirmantes, faciant non timere, uniusque Dei metus universi erroris expellat timores. Causa autem est securitatis atque constantiae, quia venturus est Christus, cui Pater dedit omne judicium: mere: sive nos, ut salutem cum credentibus Apostoli dicant sibi esse communem. Tunc aperientur oculi caecorum, et aures surdorum patebunt. Tunc saliet sicut cervus, claudus: et
Abbreviated transcription (Latin):
et exultoe solitudo. &e floreat qͣsi liliũ. flo¬
rebt & exultabt̃ deserta iordanis. Gła li¬
bani data est ei. ce honor carmeli: ce po
in pice. & asc̃ndit fumꝰ illiꝰ sẽpit̾nus : &
habitant in ea onocrotalus. & ericiꝰ.o.
ibix. &e coruus. dracones & strutiones. S¬
monia. onoc̃ntauri. lamia. & pilosi. & dñi
suꝑ eã est impleta sent̾ntia. relinq̃t᷑ uo¬
bis domꝰ ura deserta: ꝓpterea q̃ pͥus de¬
serta fuerat. de qͣ in psalmo dr̃. uox dñi¬

Expanded text:
olitudo, et floreat quasi lilium. Florebunt et exsultabunt deserta Jordanis: gloria Libani data est ei, et honor Carmeli: et popin picem et ascendit fumus illius sempiternus, et habitant in ea onocrotalus et hericius, ibis et corvus, dracones et struthiones, daemonia et onocentauri, lamia et pilosi: et Domini super eam impleta sententia est: Relinquetur vobis domus vestra deserta : propterea quae prius deserta fuerat, de qua in psalmo dicitur: