comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nichil in eiꝰ textudictĩ
est uł deprelo. uł defisci¬
nis. uł delacis: uł de instrum̃tis aut edificio
torcularis. Om̃ino nichil in eotale audi¬
uimꝰ. Unde qͥd sibi uelit titulus eiꝰ qđ in.¬
scribitur ꝓtorcularib : ñ parua questio
: ꝓfecto eni si post istũ titulũ aliqͥd de
talib reb diceret. quales cõmemoraui:
rederet᷑ acarnalib uere ista uisibilia
torcularia uoluisse cantare. Quia uͦti
Stulũ imposuit ꝓtorcularib. & nichil
pꝰea in om̃i uersũ psalmi dix̃ de his toreu¬
larib notissimis oculis nr̃is: ñ dubitat᷑
.tr̃: alia torcularia. quȩ nos hic quęrerȩ
& intelligere uoluit sp̃sdĩ. Qua ꝓpt̃ qͥd
agatur in his uisibilib torcularibus re¬
cordem & hoc uideamus quẽ ad modũ
sp̃ualit᷑ gerat᷑ in eccła. Uua certe pen-¬
det inuitib & oliua marborib his enĩ
duob fructib. solent torcularia p̾parari.
Et quan diu pendent infruticib suis:
tanquam lib̾o aere ꝑfruunt᷑. & nec uua

Expanded text:
nihil in ejus textu dictum est vel de prelo, vel de fiscinis, vel de lacu, vel de instrumentis aut aedificio torcularis; omnino nihil in eo tale audivimus: unde quid sibi velit titulus ejus, quod inscribitur, «Pro torcularibus,» non parva quaestio est. Profecto enim si post istum titulum aliquid de talibus rebus diceret, quales commemoravi, crederetur a carnalibus vere ista visibilia torcularia voluisse cantare: quia vero titulum imposuit, «Pro torcularibus,» et nihil postea in omni versu Psalmi dixit de his torcularibus notissimis oculis nos tris; non dubitatur esse alia torcularia quae nos hic quaerere et intelligere voluit Spiritus Dei. Quapropter quid agatur in his visibilibus torcularibus recordemur, et hoc videamus quemadmodum spiritualiter geratur in Ecclesia. Uva certe pendet in vitibus, et oliva in arboribus his enim duobus fructibus solent torcularia praeparari; et quamdiu pendent in fruticibus suis, tanquam libero aere perfruuntur; et nec uva
Abbreviated transcription (Latin):
angłis.: In uenis in illis. sed & ipsi defonte
bibunt. Iustitia enĩ angłoꝵ in om̃ib ÷ s
ab uno capitur. Respice gͦ. transcende. uade
illuc ubi semel locutus ÷ ds̃. & ibi inuenieᷤ
fontẽ iustitię. ubi ÷ fons uite. Qm̃ apud te
est fons uitȩ. Si eni tu derore exiguo iudi
tãquã defonte iustitia. in quantũ iustum
sapis. cum exmultis partib inique desipiaᷤ
Habet gͦ fontẽ iustitiȩ ds̃. Noli ibi quȩrere
iniqͥtatem. ubi lux sine umbra ÷. S plane
latere te potest causa. Si latet te causa:
respice ignorantiã tuam. Uide qͥs sis. at
cum. tantũ facit. quantũ acceꝑit pote¬
statem. Fum time qui habet sumam po¬
testatẽ eum time qui quantum uult
tantum facit & iniuste nichil facit. &
quic quid fecerit iustũ ÷. Putabamꝰ iniu¬
stum. ẽẽ: nescio quid. Ex hoc quia fecit
dr crede iustũ ẽẽ. Ergo inqͥs siquis homi¬
iem occidit in nocentẽ. iuste facit an iniq

Expanded text:
Angelis; invenis in illis, sed et ipsi de fonte Angelis; invenis in illis, sed et ipsi de fonte bibunt. Justitia enim Angelorum in omnibus est, sed ab uno capitur. Respice ergo, transcende, vade illuc ubi semel locutus est Deus; et ibi invenies fontem justitiae, ubi est fons vitae: Quoniam apud te est fons vitae . Si enim tu de rore exiguo judictanquam de fonte justitia, in quantum justum sapis, cum ex multis partibus inique desipias? Habet ergo fontem justitiae Deus. Noli ibi quaerere iniquitatem, ubi lux sine umbra est. Sed plane latere te potest causa. Si latet te causa, respice ignorantiam tuam, vide qui sis; attcum: tantum facit quantum acceperit potestatem. Eum time qui habet summam potestatem; eum time qui quantum vult, tantum facit, et qui injuste nihil facit, et quidquid fecerit, justum est. Putabamus injustum esse nescio quid: ex hoc quia fecit Deus, crede justum esse. 22. Ergo, inquis, si quis hominem occidat innocentem, juste facit, an inique?
Abbreviated transcription (Latin):
utiq ex aliqua regula iustitiȩ. cui cõparans
hoc qͦd uides prauũ. & cernens ñ conueni
rectitudini regule tue. rep̃hendis tãquam
artifex. discernens iustum ab in iusto. Ergo
quero a te. hoc iustũ unde uides : Ubi in quã
uides hoc iustũ. quo uiso rep̾hendis iniustũ
Unde illud nescio quid. quo asꝑgit᷑ animatu
ex multis partibus in caligine constituta :
Nescio quid hoc quodchoruscat m̃ti tuȩ.
unde hoc iustũ: Itane ñhabet fontẽ suũ:
Nemo sibi dat. qͦd non habet. Ergo cum
sis iniustꝰ. esse non potes iustꝰ. nͥ c̃uertendo
te adquandam iustitiã manentẽ. aqua siree¬
dis in iustꝰ es. ad quã si accedis iui tuc
es. Te recedente ñ deficit. te accedente non
crescit. Ubiẽ. gͦ ista iustitia: Quȩre in t̾ra.
Absit. Non enim aurũ aut lapides p̃tiosoᷤᷤ
quȩris. iustitiã querens. Quȩre in mari.
quęre innubib. quęre instellis. quere in

Expanded text:
utique ex aliqua regula justitiae, cui comparans utique ex aliqua regula justitiae, cui comparans hoc quod vides pravum, et cernens non convenire rectitudini regulae tuae, reprehendis; tanquam artifex discernens justum ab injusto. Ergo quaero a te: Justum hoc esse unde vides? Ubi, inquam, vides hoc justum, quo viso, reprehendis injustum? Unde illud nescio quid, quo aspergitur anima tua, ex multis partibus in caligine constituta, nescio quid hoc quod coruscat menti tuae? unde hoc justum? Itane non habet fontem suum?  justitiam? Nemo sibi dat quod non habet. Ergo cum sis injustus, esse non potes justus, nisi convertendo te ad quamdam justitiam manentem; a qua si recedis, injustus es; ad quam si accedis, justus es. Te recedente non deficit; te accedente non crescit. Ubi est ergo ista justitia? Quaeres in terra? Absit. Non enim aurum aut lapides pretiosos quaeris, justitiam quaerens. Quaere in mari, quaere in nubibus, quaere in stellis: quaere in
Abbreviated transcription (Latin):
uos tẽptari supͣ id qͦd potesti: Ergo̾ potestaᷤᷤ
dĩ ÷. Non÷ eñi potestas nͥadõ. Noli dicere. &
quare dat tantã potestatẽ. & ñdet potesta¬
tem. Quidat potestatẽ. habet ȩqͥtatẽ. Tuiniq
mur murare potes. ille ȩqͥtatẽ ꝑdere ñ potest.
Num qͥd iniquitas apud dm̃  Absit. hoc
fige incorde. hoc decogitatione tua non
excutiat inimicus. Facere potest aliquid
ds̃ ut tunescias quare facit. iniqͥtate̾ facere
non potest apud quẽ ñ est iniqͥtas. Nã ecce
rep̃hendis dm̃ quasi de iniquitate. Ago tecũ
aliquid. attende paululum. Non rep̃ hen¬
deres iniquitatẽ: nisi uidendo iustitiam.
Rep̾hensor iniquitatis. eẽ. non potest: qui
non cernit iustitiam cui cõparatã rep̾hen¬
dat iniquitatẽ. Inde en̾i scis quia hoc in-¬
iustum est. nisi scias quid sit iustum: Ouid
Absit inquis. iniustum ÷. & clamas quasi
uidentib oculis uidens hoc iniustũ esse.

Expanded text:
vos tentari super id quod potestis ? 21. Ergo, Potestas vos tentari super id quod potestis ? 21. Ergo, Potestas Dei est: Non est enim potestas nisi a Deo . Noli dicere, Et quid ei dat tantam potestatem? Et non det potestatem. Qui dat potestatem, habet aequitatem? Tu inique murmurare potes, ille aequitatem perdere non potest. Numquid iniquitas apud Deum? Absit . Hoc fige in corde; hoc de cogitatione tua non excutiat inimicus. Facere potest aliquid Deus, ut tu nescias quare faciat: inique tamen facere non potest, apud quem non est iniquitas. Nam ecce reprehendis Deum quasi de iniquitate ago tecum aliquid, attende paululum: non reprehenderes iniquitatem, nisi videndo justitiam. Reprehensor iniquitatis esse non potest qui non cernit justitiam, cui comparatam reprehendat iniquitatem. Unde enim scis quia hoc injustum est, nisi scias quid sit justum? Quid Absit, inquis, injustum est: et clamas quasi videntibus oculis, videns hoc injustum esse
Abbreviated transcription (Latin):
nec sic potestatẽ timeatis ut de miscđia de¬
spetis. Apud illum potestas. apud illum mi¬
sericordia. Hunc humiliat & hunc exal¬
tat. hunc humiliat potestate. illum ex¬
& de monstrare potentiam suam. attulit in
multa patientia uasa irex que ꝑfecta st̃ in ꝑ¬
ditionẽ. Audisti potestatẽ. quȩre miscdiam.
Ut notas in quit faceret diuitias suas inuasa
miscdiȩ. ꝑtinet gͦ ad eius potestatẽ dãnare
iniqͦs. Et qͥs illidicat. qͥd fecisti : Tu eni
sub potestate ÷. Nam sitantũ posset nocere
diabolus quantum uult: aliquis iustorũ
remaneret. aut aliqͥs fideliũ eẽt int̾ras. Ipse
mis. in mensura. Noli gͦ tiere ꝑmissum
aliquid facere tẽptatore̾. habes enĩ miseri¬
cordissimũ saluatorẽ. Tantũ ad mittit᷑
ille tẽptare. quantũ tͥ ꝓdest ut exerceariᷤ.
ut ꝓberis ut qui te nesciebas: ate ipso in-¬
ueniaris. Nã ubi uł unde nͥ de hac dĩ po¬
testate & miscda securi. eẽ. debemꝰ. scđm

Expanded text:
nec sic potestatem timeatis, ut de misericordia denec sic potestatem timeatis, ut de misericordia desperetis. Apud illum potestas, apud illum misericordia: hunc humiliat, et hunc exaltat : hunc humiliat potestate, illum ex demonstrare potentiam suam, attulit in multa patientia vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem. Audisti potestatem: quaere misericordiam. Ut notas, inquit, faceret divitias suas in vasa misericordiae. Pertinet ergo ad ejus potestatem damnare iniquos. Et quis illi dicat: Quid fecisti? Tu enim, sub potestate est. Nam si tantum posset nocere diabolus quantum vult, non aliquis justorum remaneret, aut aliquis fidelium esset in terra. Ipse mis in mensura . Noli ergo timere permissum aliquid facere tentatorem; habes enim misericordissimum Salvatorem. Tantum permittitur ille tentare quantum tibi prodest, ut exercearis, ut proberis; ut qui te nesciebas, a te ipso inveniaris. Nam ubi, vel unde, nisi de hac Dei potestate, et misericordia securi esse debemus,
Abbreviated transcription (Latin):
ds. Unũ uerbũ habet̃ ⁊ibi om̃s thesauri
sapientiȩ & scientiȩ absconditi. Unum
uerbum habet. Semel locutꝰ ÷ ds. duo
hec quȩ uob dicturus sum. ibi audiui.
Non ex me loquor. ñ ex me dico. Ad hoc
ꝑtinet audiui. Amicus aut̃ sponsi stat.¬
& audit eum. Ut uerbũ loquatur audit
eum. neloquendo mendaciũ de suo loqͣt᷑.
Ne diceres quis es tu qui mͥ hoc dicaẜunde
mͥ hoc dicis. audiui hȩc duo. & illa tibi
loquor. quia audiui hec duo qͥa etiam
cognoui qr semel locutꝰ ÷ ds̃. Noli con¬
temnere auditorẽ dicentẽ tͥ quȩdã duo
tͥ necessaria. eum quit᷑ansiliendo uniuer¬
sam creaturã ꝑuenit aduerbũ unigenitũ
dĩ ubi sciret quia semel locutꝰ ÷ deus. Dicat
Intelligite potestatẽ dĩ. intelligite miscdiã
dĩ. his duob continent᷑ ꝓpe om̃s scripturȩ.
ꝓpt̾ hec apłi ꝓpt̾ hȩc annuntiatio om̃is &
timete. miscđiam eius amate. Nec sic de
miscđia p̃sumatis ut potestatẽ contenatis.

Expanded text:
. Unum Verbum habet, ubi omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Unum Verbum habet; semel locutus est Deus. Duo haec, quae vobis dicturus sum, ibi audivi; non ex me loquor, non ex me dico: ad hoc pertinet audivi. Amicus autem sponsi stat et audit eum , ut verum loquatur. Audit enim eum, ne loquendo mendacium de suo loquatur : ne diceres, Quis es tu qui mihi hoc dicis? unde mihi hoc dicis? Audivi haec duo, et ille tibi loquor quia audivi haec duo, qui etiam cognovi quia semel locutus est Deus. Noli contemnere auditorem dicentem tibi quaedam duo tibi necessaria, eum qui transiliendo universam creaturam pervenit ad Verbum unigenitum Dei, ubi sciret quia semel locutus est Deus. 20.intelligite potestatem Dei; intelligite misericordiam Dei. His duobus continentur prope omnes Scripturae. toli, propter haec annuntiatio omnis, et timete, misericordiam ejus amate. Nec sic de misericordia praesumatis, ut potestatem contemnatis;
Abbreviated transcription (Latin):
corde erant. Dicebant gͦ. Si filiꝰ dĩ ÷: de¬
scendat de cruce. Alios saluauit. sesalua-¬
re ñ potest. Pascebant᷑ cibo erudelitatiꝰ
suȩ. & ille pascebat᷑ cibo miscłiȩ suȩ fat̾¬

Expanded text:
corde erant; dicebant ergo: «Si Filius Dei est, decorde erant; dicebant ergo: «Si Filius Dei est, descendat de cruce; alios salvavit, se salvare non potest» . Pascebantur cibo crudelitatis suae, et ille pascebatur cibo misericordia
Abbreviated transcription (Latin):
eũ existimetis. s corripite ut frẽm. facimꝰ¬
hoc plerũq ꝓpt̾ medicinã. & tam̃ cũ ex-¬
traneis multis & cũ impiis sepe uescimur.¬
¶o ÷ hoc qͦd ait. suꝑbo oculo & in satiabili
corde. huic ñ c̃uescebar : Habet epulas
suas cor piũ. habet epulas suas corsuꝑbũ.
Nã ꝓpt̃ cibos ipsos cordis suꝑbi:. idõ dixit
insatiabili corde. Corsuꝑbum unde pascit᷑:
mat̃ ÷ inuidie. ñ potest nͥgenerare hanc
Et si inuidus ÷: malis alienis pascitur.
Unde dic̃ apłs. Si mordetis & comeditiꝰ
inuicẽ. uidete ne ab inui cẽ consumamini.
Uidecis gͦ comedentes. nolite his c̃uesci.
fugite tale c̃uiuiũ. Neq eni se satiant gau¬
dendo de malis alienis: qr insatiabili corde
st̃. Caue ne capiaris inepulis eoꝵ laqueo
diaboli. Cibis talib pascebant᷑ iudei.
quando crucifixert dnm̃. qr pascebant᷑¬
tanqͣm depęna dñi. Nã & nos decruce
dñi pascimur. qr corpus ipsius mandu¬
dentẽ in cruce insultanteᷤ. qr insatiabileᷤ

Expanded text:
 existimetis, sed corripite ut fratrem. sihoc plerumque propter medicinam, et tamen cum extraneis multis, et cum impiis saepe vescimur. Quid est hoc, Superbo oculo, et insatiabili corde, huic non convescebar? Habet epulas suas cor pium, habet epulas suas cor superbum. Nam propter cibos ipsos cordis superbi, ideo dixit, insatiabili corde. Cor superbum unde pascitur? t: non potest nisi generare hanc, t: si invidus est, malis alienis pascitur. Unde dicit Apostolus: «Si mordetis et comeditis invicem; videte ne ab invicem consumamini» Videtis ergo comedentes; nolite his convesci, fugite tale convivium; neque enim se satiant gaudendo de malis alienis, quia insatiabili corde sunt. Cave ne capiaris in epulis eorum laqueo diaboli. Cibis talibus pascebantur Judaei, quando crucifixerunt Dominum: setanquam de poena Domini. Nam et nos de cruce Domini pascimur, quia corpus ipsius mandupendnetem in cruce, insultantes, quia insatiabiles
Abbreviated transcription (Latin):
Per p̃conem locutꝰ ÷ quando obdurastiᷤᷤ
corda ur̃a ꝑse nunc loquitur. mollescañ
corda ur̃a. Qui p̾cones ante se mitte¬
bat: ipse uenire dignatus ÷. Ore suo
hic loquitur: quilo quebatur ꝑora¬

Expanded text:
per praeconem locutus est, quando obdurastis corda vestra. Per se nunc loquitur; mollescant corda vestra. Qui praecones ante se mittebat, ipse venire dignatus est: ore suo hic loquitur, qui loquebatur per
Abbreviated transcription (Latin):
in spe. & reqͥescet sine timore ab om̃i maligni
dũ in re sed tam̃ inspe cȩlestis et̾nitatis ha¬
bitare. & at̾renȩ felicitatis iã cupiditate con¬
uera cuiꝰ uetꝰ erat umbra regnabimꝰ. Qua-¬
qp̃ ẽtiam suntellexerimꝰ qđ dictũ÷. sidor¬
uacis int̾ medios cleros. tãquã sidiceret.
soriamini inter medios cleros. ut istam
nortẽ carnis more suo scriptura dormiti¬
ne uocauerit: hȩc ÷ mors optima. ut in
upiditatum cohibitione at̾renis & spe cȩ¬
isis hȩreditatis homo usq infinẽ ꝑseuerans.
dem ultimũ uitȩ huiꝰ claudat. Sic enim
dormientes int̾ medios cleros: erunt pennȩ
olibe deargentatȩ. ut tẽpore qͦ resurgent
ripiant᷑ innubibus in obuiã xp̃o inaere.
Asemꝑ iã cũ dño uiuant. aut certe qr ꝑͤosqͥ¬
se morunt᷑ quanto securiꝰ tanto sullimius
eccła diffamat᷑. & quasi qͥbdã pennis excelsȩ
laudis attollit᷑. Neq enim frustra dictum ÷.

Expanded text:
in spe, et requiescet sine timore ab omni malignitin spe, et requiescet sine timore ab omni malignitndum in re, sed tamen in spe coelestis haereditatis habitare, et a terrenae felicitatis jam cupiditate convera, cujus vetus erat umbra, regnabimus. Quapropter etiamsi intellexerimus quod dictum est, Si dormiatis inter medios cleros, tanquam si diceretur, Si moriamini inter medios cleros, ut istam mortem carnis more suo Scriptura dormitionem vocaverit; haec est mors optima, ut in cupiditatum cohibitione a terrenis, in spe coelestis haereditatis homo usque in finem perseverans, diem vitae hujus ultimum claudat. Sic enim dormientes inter medios cleros, erunt pennae columbae deargentatae; ut tempore quo resurgent, rapiantur in nubibus obviam Christo in aera, et semper jam cum Domino vivant : aut certe, q moriuntur, quanto securius, tanto sublimius Ecclesia diffamatur, et quasi quibusdam pennis excelsae laudis attollitur. Neque enim frustra dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
rii gradib ordinati: qr mathias sorte electꝰ
est. quẽ pͥmũ ꝑ apłos legimꝰ ordinatũ. Pinde
ꝓpt̾ hereditatẽ quȩ fit testam̃to: tãquã piad
qđ efficit᷑ id qđ efficit. nomine cleroꝵtesta¬
menta ipsa significata sunt. Quã quã &mͥ
alius hinc sensus occurrat nͥ fallor ante po¬
nendus : ut cleros multo ꝓbabiliꝰ ipsas heredi¬
tates intelligamꝰ. Ut qm̃ hȩreditas ueteris
testam̃ti ÷ quã uis mumbra significatiua fu¬
turi terrena felicitas. hȩreditas uͦ noui testa¬
m̃ti ÷ ȩt̾na immortalitas: dornure sit inter
medios cleros. nec illa iã quȩrere ardenter
quęrunt in hac uita & in hac t̾ra felicitatem
ablatꝰ ÷ sonꝰ ab eis. & nondoriniunt Anflãman¬
tib enĩ cupiditatib agitati:. in flagitia & faci¬
nora ꝓpellunt᷑. nec om̃ino reqͥescunt. deside¬
rando ut ad qͥrant. metuendo neamittant.
Qui aut̃ me audit ait sapientia: in habitabit

Expanded text:
rii gradibus ordinati, quia Matthias sorte electus rii gradibus ordinati, quia Matthias sorte electus est, quem primum per Apostolos legimus ordinatum . Proinde propter haereditatem quae fit testamento, tanquam per id quod efficitur id quod efficit, nomine clerorum Testamenta ipsa significata sunt. 20. Quanquam mihi et alius hic sensus occurrat, nisi fallor, anteponendus, ut cleros multo probabilius ipsas haereditates intelligamus: ut quoniam haereditas Veteris Testamenti est, quamvis in umbra significativa futuri, terrena felicitas; haereditas vero Novi Testamenti est aeterna immortalitas; dormire sit inter medios cleros, nec illam jam quaererquaerunt in hac vita et in hac terra felicitatem, ablatus est somnus ab eis, et non dormiunt. Inflammantibus enim cupiditatibus agitati, in flagitia et facinora propelluntur, nec omnino requiescunt; desiderando ut acquirant, metuendo ne amittant. Qui autem me audit, ait Sapientia, inhabitabit
Abbreviated transcription (Latin):
meis reb ut dixi. quȩ intse debeant hab̾e con¬
sensũ̾. Iubet ꝯͦ scriptura ut int̾ mediaͦs cleros
dormiant: qui uł sunt pennȩ colũbȩ dear¬
gentatȩ. uł ex hoc eis p̾stat᷑ ut sint. Porro
si isti cleri duo testam̃ta significant. qͥd aliud
nosq simus eorũ c̃cordiȩ signũ atq docum̃tũ.
cũ alterũ adu̾sus alterũ nichil dixisse sentimus.
& cũ pacifica ad miratione quasi extasis sopore
monstramꝰ: Curaut incleris testam̃ta intelli¬
gant᷑. cũ hoc nom̃ grecũ sit qͥdem sed testam̃tũ
nonita dicat᷑: hec causa ÷. qr ꝑ testam̃tũ datu
hȩreditas. quȩ grece appellatur cleronomia.¬
& sortes ex ꝓmissione dĩ partes hereditatis uo¬
cant᷑. quȩ popło sunt distributȩ Unde tribus
leui p̃cepta ÷ ñ hab̾e sortẽ int̾ fr̃s suos: qͦd eoꝵ
decimis sustentaret᷑. lã & cleros & clericoshmc
appellatos puto. qͥsunt ineccłastici ministe.¬

Expanded text:
in eis rebus, ut dixi, quae inter se debeant habere conin eis rebus, ut dixi, quae inter se debeant habere consensum. Jubet ergo Scriptura ut inter medios cleros dormiant, qui vel sunt pennae columbae deargentatae, vel ex hoc eis praestatur ut sint. Porro si isti cleri duo Testamenta significant, quid aliud nosque simus eorum concordiae signum atque documentum, cum alterum adversus alterum nihil dixisse sentimus, et cum pacifica admiratione, quasi ecstasis sopore, monstramus? Cur autem in cleris Testamenta intelligantur, cum hoc nomen graecum sit quidem, sed Testamentum non ita dicatur; haec causa est, quia per testamentum datur haereditas, quae graece appellaturet sortes ex promissione Dei, partes haereditatis vocantur, quae populo sunt distributae. Unde tribus Levi praecepta est non habere sortem inter fratres suos, quod ex eorum decimis sustentaretur . Nam et Cleros et Clericos hinc appellatos puto, qui sunt in ecclesiastici ministe
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃tum int̾ se & popłm dõ c̃stituente. hoc
uerbum scriptura ponit. Nam ꝓeo qđ ÷ in la¬
tino int̾ me & uos. grecꝰ habet int̾ mediũ meũ
& ur̃m. Sic & designo circu̾cisionis cũloqͥtur
ds̃ ad abraham dicit. Erit testam̃tũ int me &
te. & om̃e sem̃ tuum. qͦd grecꝰ habet int̾mediũ
meum & tuũ. & int̾ medium seminis tui. ltẽ
cum loqueret᷑ ad noe de arcu innubibus ad
signum constituendum. hoc uerbũ sepissime
repetit. & qͦd habent latini sodices int̾ me
& uos. uel int̾ me & omnẽ animã uiuã. & siqua
ibi talia dicunt᷑: int̾ mediũ meũ & ur̃m in¬
& ionathan signum int̾se constituunt: ne
aliud opinando dissideant. & qđ latine dr̃
factum ÷. ut hoc loco psalmi huiꝰ. int̾p̃tes nr̃i
non dicerent int̾ cleros. qđ latine locutioni
usitatũ ÷. s ĩt̾ medios cleros. tãqͣm int̾ mediũ
cleroꝵ. qͦd potiꝰ in greco legit᷑. & qͦd dici solet

Expanded text:
testamentum inter se et populum Deo constituente, hoc testamentum inter se et populum Deo constituente, hoc verbum Scriptura ponit; nam pro eo quod est in latino, inter me et vos, graecus habet, inter medium meum et vestrum. Sic et de signo circumcisionis cum loquitur Deus ad Abraham, dicit, Erit testamentum inter me et te, et omne semen tuum : quod Graecus habet, inter medium meum et tuum, et inter medium seminis tui. Item cum loqueretur ad Noe de arcu in nubibus ad signum constituendum , hoc verbum saepissime repetit: et quod habent latini codices, inter me et vos, vel inter me et omnem animam vivam, et si qua ibi talia dicuntur; inter medium meum et vestrum, ind quoque et Jonathan signum inter se constituunt, ne aliud opinando dissideant : et quod latine factum est, ut hoc loco psalmi hujus interpretes nostri non dicerent, inter cleros, quod latinae locutioni usitatum est; sed inter medios cleros, tanquam inter medium clerorum, quod potius in graeco legitur, et quod dici solet
Abbreviated transcription (Latin):
caritatis inqͥb tota lex pendet & ꝓpħȩ : qͥd
ipsa sarcina leuis mͥipsa caritas. quȩ in his
duob p̃ceptis impletur : Quicqͥd eñi difficile
÷ inp̃cepto: leue ÷ amanti. Nec obaliud recte
intelligitur dictũ. onus meũ leue ÷. nͥ qrdat
sp̃m sc̃m ꝑquẽ diffundit᷑ caritas in cordib nr̃is.
ut amando liberalit̾ faciamus. qͦd tim̃do qͥ facit.
seruilit̾ facit. Nec ÷ amicus recti. quando mal.¬
let si fieri possȩt. id qͦd rectũ ÷ noniuberi. Quȩri
etiam potest. cur non sit dictum sidormiatiᷤᷤ
in cleris. sed int̾ medios cleros. Quid si hoc ex¬
pressius int̾ medios cleros qd qͥdem si exp̃si
tranfferret᷑ exgreco: int̾ medium cleroꝵ di¬
ceretur. qͦd innullo int̾p̃tum legi. Propterea
credo qr tantũdẽ ualet qͦd dictum est inter
medios cleros. Hinc gͦ qͥd mͥ uideat᷑ exponam.
Sepe hoc uerbum ad aliqua c̃nectenda atq
pacanda ne int̾ se dissidead̃ poni solet. sicut

Expanded text:
charitatis, in quibus tota Lex pendet et Prophetae ? Quid charitatis, in quibus tota Lex pendet et Prophetae ? Quid ipsa sarcina levis, nisi ipsa charitas quae in his duobus praeceptis impletur? Quidquid enim difficile est in praecepto, leve est amanti. Nec ob aliud recte intelligitur dictum, Onus meum leve est per quem diffunditur charitas in cordibus nostris , ut amando liberaliter faciamus, quod timendo qui facit, serviliter facit: nec est amicus recti, quando mallet, si fieri posset, id quod rectum est non juberi. 19. Quaeri etiam potest, cum non sit dictum, Si dormiatis in cleris, sed, inter medios cleros, quid sit hoc, inter medios cleros. Quod quidem si expressius transferretur ex graeco, inter medium clerorum diceretur; quod in nullo interpretum legi: propterea credo quia tantumdem valet quod dictum est, inter medios cleros. Hinc ergo quid mihi videatur exponam. Saepe hoc verbum ad aliqua connectenda atque pacanda, ne inter se dissideant, poni solet: sicut
Abbreviated transcription (Latin):
corporis: pars÷ circa regionẽ cordis. a posteriori-¬
bus tam̃ id÷ adorso. Quam colũbȩ illius
deargentatȩ partẽ inũlriditate auriẽẽ
dicit. hoc ÷ inuirore sapientiȩ. Quẽ uirorẽ
meliꝰ ñ puto intelligi posse. quã caritatẽ.
Sedded quare adorso. & ñ apectore : Quã quã
mirer qͦmͦ positũ sit hoc uerbũ in alio psal¬
mo ubi dr̃ int̾ scapulas suas obũbrabit tͥ.
& subalis eiꝰ sꝑab̾: cum subalis obũbrari ñ
possit. ñ qͦd apectore fuerit. Et latine qͥdem
int̾ scapulas fortasse aliqͦmͦ exutraq parte
possit intelligi. & ante & pꝰ. ut scapulas acci-¬
piamꝰ que inmedio caput habent. & in he-¬
breo sit fortasse ambiguũ. qđ possit & hoc
scapulas. Utrũ ꝓpt̾ea ÷ ibi auri uiriditas.
id÷ sapientia & caritas. qr ibi sunt qͦdãmͦ
radices alarũ. anqr ibi portat᷑ illa sarcina
leuis: Qͥd eñ st̃ uł ipsȩ ale nͥ duo p̾cepta

Expanded text:
corporis; pars est circa regionem cordis, a posterioricorporis; pars est circa regionem cordis, a posterioribus tamen, id est a dorso: quam columbae illius deargentatae partem in viriditate auri esse dicit, hoc est in vigore sapientiae; quem vigorem melius non puto intelligi posse quam charitatem. Sed quare a dorso, et non a pectore? Quanquam mirer quomodo positum sit hoc verbum in alio psalmo, ubi dicitur, Inter scapulas suas obumbrabit tibi, et sub alis ejus sperabis , cum sub alis obrumbrari non possit, nisi quod a pectore fuerit. Et latine quidem inter scapulas fortasse aliquo modo ex utraque parte possit intelligi, et ante, et post; ut scapulas accipiamus quae in medio caput habent: et in hebraeo sit fortassis ambiguum, quod possit et hoc scapulas. Utrum propterea ibi est auri viriditas, id est sapientia et charitas, quia ibi sunt quodammodo radices alarum; an quia ibi portatur illa sarcina levis? Quid enim sunt vel ipsae alae, nisi duo praecepta
Abbreviated transcription (Latin):
corum. Ouȩ est ista quȩ ascendit de albata:
sic̃ niuẽ de albabo. Potest & sic intelligi. ut
in eo qđ dictũ ÷. pennȩ colũbȩ deargentatȩ.
sub audiatur eritis: ut iste sit sensus. Quos
qui tanquã spolia speciei domus diuidimini.
sidormiatis in ter medios cleros: pennȩ
columbȩ deargentatȩ łr̾itis. id ÷ in altiora
eleuabimnqi. compagini tam̃ eccłȩ cohȩ¬
rentes. Nullã qͥppe aliam melius hic intel¬
aut̃: qr diuinis eloqͥis ÷ erudita. E loqͥa nãq
nulli duo testam̃ta eẽ. uoluert̃: ut dormire
sit inter medios cleros. in eorũ testam̃torũ
auctoritate. reqͥescere. id÷ utsusq testam̃ti
testimoniis ad qͥescere. ut quando aliqͥd ex
his ꝓfert᷑ & ꝓbat᷑: omnis intentio pacifica
qͥete finiatur. Qđ si ita÷. qͥd aliud admoneri
uident᷑ euangeliranteꝰ uirtute multa nͥqr
si dormiant int̾ medios cleros: Tc enĩ eis
uerbũ ueritatis dat᷑. si auctoritas ab eisduũ

Expanded text:
corum: Quae est ista quae ascendit dealbata ? corum: Quae est ista quae ascendit dealbata ? sicut nivem dealbabo ? Potest et sic intelligi, ut in eo quod dictum est, pennae columbae deargentatae, subaudiatur, eritis; ut iste sit sensus: O vos qui tanquam spolia speciei dsi dormiatis inter medios cleros, pennae columbae deargentatae eritis, id est, in altiora eleuabimini, conpagini tamen ecclesiae cohaerentes. nullam quippe aliam melius hic intelautem, quia diuinis eloquiis erudita; eloquia namque nulli duo testamenta esse uoluerunt, ut dormire sit inter medios cleros in eorum testamentorum auctoritate requiescere, id est, utriusque testamenti testimoniis adquiescere, ut quando aliquid ex his profertur et probatur, omnis intentio pacifica quiete finiatur. Quod si ita est, quid aliud admoneri videntur evangelizantes virtute multa, nisisi dormiant inter medios cleros? Tunc enim eis verbum veritatis datur, si auctoritas ab eis duorum
Abbreviated transcription (Latin):
quintur ut ordo sit. sidormiatis int̾ medioᷤ
deros pennȩ colũbȩ deargentate niue deal¬
libunt᷑ in selmon. id est ipsȩ pennȩ dealba¬
luntur sidormiatis int̾ medios cleros ut illiꝰ
hoc dicere intelligat᷑. qͥspeciei domꝰ tã quã
spolia diuidunt᷑. id÷ sidormiatis inter mediõ
deros oues qͥ diuidimini speciei domꝰ ꝑmani-¬
festationẽ sp̃s adutilitatẽ. ut alii qͥdem det᷑
ꝑ sp̃m sermo sapientiȩ alii sermo scientiȩ
seam eundem sp̃m. alii fides. alii gr̃ã cura-¬
tionum in eodem sp̃u. & cȩtera. sigͦ uos dor¬
miatis int̾ medios cleros. tunc penne colũbȩ
deargentatȩ niue dealbabunt inselmone
soͣst & sic. Siuos pennȩ colũbȩ deargentatȩ
dormiatis intermedios cleros. niue dealba¬
buntur in selmon. ut sub intelligant᷑ homi¬
nes qͥꝑ gr̃am remissionẽ accipiunt peccatoꝵ
Unde etiam de ipsa ȩccła dr̃ incanticis canti¬

Expanded text:
quuntur, ut ordo sit: si dormiatis inter medios quuntur, ut ordo sit: si dormiatis inter medios cleros, pennae columbae deargentatae niue dealbabuntur in Selmon, id est, ipsae pennae dealbabuntur, si dormiatis inter medios cleros, ut illis hoc dicere intellegatur, qui speciei domus tamquam spolia diuiduntur, id est, si dormiatis inter medios cleros, o uos qui diuidimini speciei domus per manifestationem spiritus ad utilitatem, ut alii quidem detur per spiritum sermo sapientiae, alii sermo scientiae secundum eundem spiritum, alii fides, alii genera curationum in eodem spiritu, et cetera; si ergo uos dormiatis inter medios cleros, tunc pennae columbae deargentatae niue dealbabuntur in Selmon. Potest et sic: Si vos, pennae columbae deargentatae, dormiatis inter medios cleros, nive dealbabuntur in Selmon, ut subintelligantur homines, qui per gratiam remissionem accipiunt peccatorum. Unde etiam de ipsa Ecclesia dicitur in Cantico canti
Abbreviated transcription (Latin):
Nũquid intp̃tant᷑: Om̃ia aut hec oꝑat᷑ unus
atq idem sp̃s: diuidens ꝓpͥa unicuiq ꝓut uult.
Et hȩc ÷ speciesdomꝰ cui spolia duidunt᷑. ut
amator eiꝰ apulcritudine accensus exclamet.
se ad ipsa m̃bra deqͥb fit species domus. allo¬
quendo c̃uertit dicens. Si dorooiatis iNtꝰ
ooedios cleros. penne columse dearoen¬
tate. et inter scapolas eios INUIIITe
aURI. Priꝰ hic quȩrendus ÷ ordo uerborum.
quomͦ finiatur sententia. quȩ utiq pendet
cum dicit si dormiatis. De inde qͦd ait. pennȩ
columbȩ deargentatȩ. utrũ singulari numero
stelligendũ÷ huiꝰ pennȩ. an pluralihȩ pennȩ.
Sa singularẽ numerũ grecꝰ excludit. ubi
m̃ino pluralit̾ hoc positũ legit᷑. Sed adhuc
ilestũ ÷ utrũ hȩ pennȩ an ouos pennȩ: ut
upssas pennas loqui uideat᷑. Utrũ gͦ uerbiꝰ
Q pͥ cesserunt finit᷑ ista sententia. ut ordo
dñs dabit uerbũ euangelizantib uirtute
qulta sidoriniatis int̾medios cleros. ouos

Expanded text:
 Omnia autem haec operatur unus atque idem Spiritus, dividens propria unicuique prout vult . Et haec est species domus, cui spolia dividuntur; ut amator ejus hac pulchritudine accensus exclamet: se ad ipsa membra, de quibus fit species domus, alloquenda convertit, dicens: Si dormiatis inter medios cleros, pennae columbae deargentatae, et inter scapulas ejus in viriditate auri. Prius hic quaerendus est ordo verborum quomodo finiatur sententia; quae utique pendet, cum dicitur, Si dormiatis: deinde quod ait, pennae columbae deargentatae, utrum singulari numero intelligendum est, hujus pennae; an plurali, hae pennae. Sed singularem numerum graecus excludit, ubi omnino pluraliter hoc positum legitur. Sed adhuc incertum est utrum, hae pennae; an, o vos pennae, ut ad ipsas pennas loqui videatur. Utrum ergo verbis quae praecesserunt finiatur ista sententia, ut ordo sit, Dominus dabit verbum evangelizantibus virtute multa, si dormiatis inter medios cleros, o vos
Abbreviated transcription (Latin):
Mundus iste ÷ forte tẽplũ ipsius. qͥa ualde
magnus ÷ & digna res ÷ quȩ capiat deum.
Nec capit eũ aquo factꝰ ÷ Et ubi capitur:
in anima quieta. in anima iusta. ipsa illũ
portat. Magna res fr̃s. certe magnꝰ ÷ ds̃
Fortib grauis. infirmis leuis ÷. Quos dixi
fortes: Suꝑbos. qͥ qͣsi habent p̃sũptionẽ
uiriũ suarũ. Nã infirmitas illa in humili.¬
tate: maior fortitudo ÷. Audi apłm dicen¬
tẽ. Quando infirmor. tc̃ potens sũ. hoc ÷
qd cõm̃dauit. qr dñs p̾cinctꝰ÷ fortitudine¬

Expanded text:
Mundus iste est forte templum ipsius, quia valde magnus est, et digna res quae capiat Deum? Nec capit eum a quo factus est. Et ubi capitur? In anima quieta, in anima justa: ipsa illum portat. Magna res, fratres: certe magnus est Deus; fortibus gravis, infirmis levis est. Quos dixi fortes? Superbos, qui quasi habent praesumptionem virium suarum. Nam infirmitas illa in humilitate major fortitudo est. Audi Apostolum dicentem, «Quando infirmor, tunc potens sum» . Hoc est quod commenda
Abbreviated transcription (Latin):
qđibi scriptũ ÷. Stetit aut̃ petrꝰ cũ undet
& eleuata uoce dix̃ ad eos Uiri iudei hoi
tera. qͥb annuntiabat ihm̃ sine timoꝵ
cũ magna fiducia. Eleuauer̃t eñi fuimin
uocẽ suã a uocib aquarũ multarũ. han
& cũ missi essent apłi de c̃cilio udeoreiu
nert ad suos. & indicauert̃ quanta eissace¬
doteᷤ & senioreᷤᷤ dixert᷑. At illi audientes
cem suam. Mirabiles sUsΡENSURt matis
Cum enĩ eleuassent uoces suas discpłi. ered¬
cis. Ido̾ sequit᷑. Auocib aquarũ multaruim
Mirabiles suspensure maris. id÷ huꝰ cłi¬
irasci mare. ceꝑunt crebescere ꝑsecutionᷤᷤ
Cũ eleuassent gͦ flumina uocem suã aio¬
cibus aquarũ multarũ: mirabile ᷤ suspen¬
surȩ maris. Suspensurȩ. exaltationes stͥ
qͥa qͣndo irascit᷑ mare. suspendunt᷑ fuaꝰ
Suspendantur fluctꝰ quantũ uolunt fr¬
mat mare quantũ uult. Mirabileᷤ qͥdem
suspensurȩ maris. mirabileᷤᷤ minȩ. mirbi¬

Expanded text:
cum undecim, et elevata voce dixit ad eos, Viri Judaei» ; et caetera quibus annuntiat Jesum sine timore cum magna fiducia. «Elevaverunt» enim «flumina vocem suam, a vocibus aquarum multarum.» Nam et cum dimissi essent Apostoli de concilio Judaeorum, venerunt ad suos, et indicaverunt quanta eis sacerdotes et seniores dixerunt: at illi audientes cem suam. «Mirabiles suspensurae maris.» Cum enim illi elevassent voces suas discipuli, credcis. Ideo sequitur, «A vocibus aquarum multarum mirabiles suspensurae maris:» id est, huersecutiones. Cum elevassent ergo «flumina vocem suam, a vocibus aquarum multarum mirabiles suspensurae maris.» Suspensurae, exaltationes sunt; quia quando irascitur mare, suspenduntur fluctus. Suspendantur fluctus quantum volunt, fremat mare quantum vult; «mirabiles» quidem «suspensurae maris,» mirabiles minae, mirabi
Abbreviated transcription (Latin):
opꝰ habes fortitudine. quando tͥ aliquis de¬
trahit absenti. qr ñ audis nec sentis. si autẽ
infaciẽ tͥ dicat. opꝰ ÷ ut fortis sis. Qͥd ÷ ut
fortis sis: Ut feras. Ne forte idõ te putes
fortẽ cũ audieris. qr ꝑcutis pugno uictus
conuitio. Non ÷ ista fortitudo siuictꝰ per¬
cutias: cũ abira uictꝰ es. Et ualde stultũ ÷¬

Expanded text:
opus habes fortitudine quando tibi aliquis deopus habes fortitudine quando tibi aliquis detrahit absenti, quia non audis, nec sentis; si autem in faciem tibi dicat, opus est ut fortis sis. Quid est, Fortis sis? Ut feras: ne forte ideo te putes fortem, cum audieris, quia percutis pugno victus convicio. Non est ista fortitudo, si conviciatus percutias, quoniam ab ira victus es: et valde stultum
Abbreviated transcription (Latin):
si sciert pꝰea. uideamꝰ si aꝑuit illis qđ facie¬
bat. ut uideamꝰ dñm p̾cinctũ fortitudine.
quiamhumilitate ÷ tota fortitudo. Cũ
lauisset eis pedes: rursus discubuit & ait illiͤ.
Dicitis me magistrũ. & uerũ dicitis. Sum¬
& enim. Dicitis me dñm & uerũ dicitis. Sũ¬
& eñi. Si gͦ ego magister & dñs ur. laui uob̃
pedes. quomͦ oportet ut hoc uob̾ inuicẽ
faciatis : Si gͦ in humilitate ÷ fortitudo:
nolite timere suꝑbas: Humiles tãquam
petra sunt. Petra deorsum uidet᷑. s solida
est. Suꝑbi qͥd: Quasi sumꝰ. & si alti sunt eua¬
nescunt. Ergo ad humilitatẽ dñi referre de-¬
scipłis suis. Est aliud qͦd in hoc uerbo possumꝰ
intelligere. Diximꝰ qr qui se p̃cingit ante se
ponit. qđ sibi ad iungit ut se cingat. Quia
gͦ illi qͥdetͣhunt nob. aliqͣndo nob̾ absentib
faciunt tãquã pꝰ dorsum. aliquando corã
infaciẽ. sicut dño faciebant pendenti in
cruce. si filius dĩ ͤ descendat decruce: ñ

Expanded text:
illis quod faciebat, ut videamus Dominum praecinctum fortitudine; quia in humilitate est tota fortitudo. Cum lavisset eis pedes, rursus discubuit, et ait illis: Dicitis me Magistrum, et verum dicitis; sum enim: dicitis me Dominum, et verum dicitis; sum enim: si ergo ego Magister et Dominus vester lavi vobis pedes, quomodo oportet vobis invicem faciatis» ? Si ergo in humilitate est fortitudo, nolite timere superbos. Humiles tanquam petra sunt: petra deorsum videtur, sed solida est. Superbi quid? Quasi fumus: etsi alti sunt, evanescunt. Ergo ad humilitatem Domini referre descipulis suis. 4. Est aliud quod in hoc verbo possimus intelligere. Diximus quia qui se praecingit, ante se ponit quod sibi adjungit, ut se cingat. Quia ergo illi qui detrahunt nobis, aliquando nobis absentibus faciunt, tanquam post dorsum; aliquando coram in faciem, sicut Domino faciebant pendenti in cruce, «Si filius Dei est, descendat de cruce» : non
Abbreviated transcription (Latin):
subiecit. S gaudete. qr ego uici scłm. Si gͦ
qͥuicit mare. Gaudete ad eũ. qr murabilis
in excelsis dñs ÷ & testimonia eiꝰ credita
facta st̃ nimis. Et qͥd factũ ÷ dehis om̃ib :
Dooõ ⁊uã oecet scĩfĩcatio dip̃e. Donum
tuã. totã domũ tuã. Non hic aut hie aut
ibi s domũ tuã tantũ ꝑ totũ orbẽt̾rarũ.
Quare ꝑtotũ orbem t̾rarũ : Quia correx̃
orbẽ t̾rȩ qͥ ñ cõmouebit᷑. Domꝰ dñi fortis
erit. ꝑ totum orbẽ t̾rarũ erit. Multi cadent.
s. domꝰ illa stat. Multi tͣbant᷑. s domꝰ illa
ñ mouebit᷑. Domũ tuã decet sc̃ĩficatio dñe.
Dunqͥd paruo tẽpore : Absit. Ii louoito

Expanded text:
subjecit, «Sed gaudete, quia ego vici saeculum» . Si ergo subjecit, «Sed gaudete, quia ego vici saeculum» . Si ergo ulum, qui vicit mare. Gaudete ad eum, quia mirabilis est in excelsis Dominus, et «testimonia tua credita facta sunt nimis.» Et quid factum est de his omnibus? «Domum tuam decet sanctificatio, Domine.» Domum tuam, totam domum tuam: non hic, aut hic, aut ibi; sed domum tuam totam, per totum orbem terrarum? Quare per totum orbem terrarum Quia correxit orbem terrae, qui non commovebitur . Domus Domini fortis erit; per totum orbem terrarum erit: multi cadent, sed domus illa stat; multi turbabuntur, sed domus illa non movebitur. «Domum tuam decet sanctificatio, Domine.» Numquid parvo tempore? Absi
Abbreviated transcription (Latin):
ua creoria facta soni gioois. Magis qr
mirabiles erant suspensurȩ maris. & mira-¬
bilis in excelsis dñs: testimonia tua credita
facta sunt nimis. Testimonia tua. qr dixerat
ulud ante. hȩc dico uob̾. ut in me pacẽ habea.¬
tis in mundo aut̃ p̃ssurã. Ergo qr mundus
yssurã uob̾ facturus ÷: dico uob̃. Cȩperunt
pati & cfirmauert̃ in se qđ illis p̃dixerat dñs.
& magis fortes sunt facti. Cũ enĩ uidebant
impleri inse passioneᷤᷤ sꝑabant cõpleri inse
&coronas. Et idõ mirabileᷤᷤ suspensurȩ ma-¬
ris mirabilis in excelsis dñs. Ut in me inqͥt
pacẽ habeatis. inmundo aut̃ p̃ssurã łrgo
qͥd facimꝰ: Seuit mare & extollunt᷑ fluctꝰ.
& rabidi frem̃t. Pressuras patim̃. ñ ne forte
deficimus : Absit. Mirabilis mexcelsis dñs
ldo̾ & ibi cũ diceret. ut in me pace̾ habeatiᷤ.
mninundo aut̃ p̃ssurã: qͣsi dicerent. putasne
p̃mat nos mundꝰ & extinguat nos: statim

Expanded text:
tua credita facta sunt nimis.» Magis quam mirabiles erant suspensurae maris, et mirabilis in excelsis Dominus. «Testimonia tua credita facta sunt nimis. Testimonia tua,» quia dixerat illud ante: «Haec dico vobis, ut in me pacem habeatis, in mundo autem pressuram.» Ergo quia mundus pressuram vobis facturus est, dico vobis. Coeperunt pati, et confirmarunt in se quod illis praedixerat Dominus, et magis fortes sunt facti. Cum enim videbant impleri in se passiones, sperabant compleri in se et coronas: et ideo «mirabiles suspensurae maris; mirabilis in excelsis Dominus. Ut in me,» inquit, «pacem habeatis, in mundo autem pressuram.» Ergo quid facimus? Saevit mare, extolluntur fluctus, et rabidi fremunt; pressuras patimur: nonne forte deficimus? Absit. «Mirabilis in excelsis Dominus.» Adeo et ibi cum diceret, «ut in me pacem habeatis, in mundo autem pressuram;» quasi dicerent, Putas non premet nos mundus, et exstinguet nos? statim
Abbreviated transcription (Latin):
ista flumina que locuta st̃ e Diximꝰ qđ me
uangłio ñ legimꝰ. tam̃ ibi queramꝰ. Nlã si ibi
ñ inuenimꝰ ubi inueniemꝰ. Ego uob̾ finge¬
re potero & subito ero ñcertꝰ disputator.
s in eptꝰ fabulator. Ineugłio queramꝰ si mul
quȩramꝰ quȩ st̃ flumina. quȩ eleuauert̃
uoces suas. Stabat iħs & clamabat. dictũ
÷ ineugłio. Qͥd clamabat : Eece iã ipsum
caput fluminũ clamat. ipse fons uitȩ un¬
de sunt flumina cursura. leuauit pͥmo
uocẽ suã. Et qͥd: Stabat iłis & clamabat.
qͥ credit in me sic̃ dic̃ scriptura. flumina¬

Expanded text:
ista flumina quae locuta sunt? Diximus quod in ista flumina quae locuta sunt? Diximus quod in Evangelio non legimus; tamen ibi quaeramus. Nam si ibi non invenimus, ubi inveniemus? Ego vobis fingere potero: et subito ero non certus dispensator, sed ineptus fabulator. In Evangelio quaeramus, simul quaeramus quae sunt flumina quae elevaverunt voces suas. «Stabat Jesus, et clamabat,» dictum est in Evangelio. Quid clamabat? Ecce jam ipsum caput fluminum clamat; ipse fons vitae unde sunt flumina cursura, levavit prior vocem suam. Et quid stans Jesus clamabat? «Qui credit in me, sicut Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
ñ solũ aut̃ ante abrahã s ante adam.
ñ solũ ante adã s ante om̃s angłos. ante
cȩlũ & t̾rã. qr omia ꝑ ipsũ facta sunt: sub¬
iecit ne tu intendens diẽ natiuitatis dñi
ex qͦ natꝰ ÷: putares exillo eẽ cepisse. farata
FoN. aliqͣndo scłm ponit᷑. aliquando et̾nũ
ponitur. Ergo otu qui exillo uideris
natus. exȩterno es. Non aut̃ natiuitas
humana cogitet᷑. s cogitet᷑ ęt̾nitas di-¬
uina. Ergo cępit. ex qͦ natꝰ ÷ creuit.
Audistis euangłium. Elegit discipłos
impleuit illos ceꝑunt p̾dicare discipłi.
Forte hoc ÷ qđ consequent̃ dicit. Eleua¬
ueruiri Elooiia uoces syas. Quȩst̃
ista flumina. quȩ eleuauerunt uoces¬
diuimꝰ locuta flumina. neq quando bapti¬
t̾atꝰ ÷ neq quando passus ÷. Non audiuimꝰ
flumnia locuta. legite euangeliũ. ñ inueni-¬
etis qr locuta st̃ flumina. Parũ ÷ qr locutast̃
flumina. eleuauert᷑ uoces suas. Non solum
locuta st̃. s fortit᷑ magne. excelse. Quȩ sunt

Expanded text:
Adam; non solum ante Adam, sed ante omnes Angelos, ante coelum et terram, quia omnia per ipsum facta sunt: subjecit, ne tu intendens diem nativitatis Domini ex quo natus est, putares ex illo esse coepisse, «Parata αἰὼν aliquando saeculum ponitur, aliquando aeternum ponitur. Ergo, o tu qui ex illo videris natus, ex aeterno es. Non autem nativitas humana cogitetur, sed cogitetur aeternitas divina. Ergo coepit ex quo natus est, crevit: audistis Evangelium. Elegit discipulos, implevit illos, coeperunt praedicare discipuli. Forte hoc est quod consequenter dicit. verunt flumina voces suas.» Quae sunt ista flumina quae elevaverunt vocesminus, audivimus locuta flumina, neque quando baptizatus est, neque quando passus est; non audivimus flumina locuta. Legite Evangelium, non invenitis quia locuta sunt flumina. Parum est quia locuta sunt, «elevaverunt voces suas:» non solum locuta sunt, sed fortiter, magne, excelse. Quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃oꝵ exutero: subiecit statĩ. neputes xp̃m
a tẽpore ẽẽ cepisse ex qͦ natꝰ ÷ sicut cępit
adã sicut abrahã. sic̃ dauid. Ante luciferũ
genui te. ante omne qđ illununat᷑. Pluci.¬
ferum eñi. aut stellas om̃s significat. &
ꝑ stellas tẽpora. qr fecit ds̃ stellas insigno
temporũ. ut ante tẽpora inuenias natũ¬
eẽ xp̃m. & qui natꝰ ÷ ante tẽpora. ñ p otest
uiderinatꝰ extẽpore. qr & tẽpora creatura
dĩ sunt. & utiq si omĩa ꝑ ipsũ facta sunt
& tẽpora ꝑ ipsum facta sunt : aut certe
ante omnẽ sp̃m qͥ illuminat᷑ desapientia
dix̃. ante luciferũ genui te. Intendat ca¬
ritas ur̃a. Quomͦ gͦ cũ dixisset ex utero.
ueluti p̾cauens fidei nr̃ȩ. ne inde puta¬
remus cepisse xp̃m ex quo exutero uir¬
ginis natꝰ ÷. sub iecit statĩ. ante luciferũ
genui te : sic & hic cũ dixisset ex illo. id ÷

Expanded text:
sanctorum ex utero,» subjecit statim, ne putares Christum sanctorum ex utero,» subjecit statim, ne putares Christum a tempore esse coepisse ex quo natus est, sicut coepit Adam, sicut Abraham, sicut David, «Ante luciferum genui te:» ante omne quod illuminatur. Per luciferum enim, aut stellas omnes significat, et per stellas tempora, quia fecit Deus stellas in signa temporum , ut ante tempora invenias natuet utique qui natus est ante tempora, non potest videri natus ex tempore; quia et tempora creatura Dei sunt. Et utique si omnia per ipsum facta sunt et tempora per ipsum facta sunt. Aut certe ante omnem spiritum qui illuminatur, de Sapientia dixit, «Ante luciferum genui te.» Intendat Charitas vestra. Quomodo ergo cum dixisset, «Ex utero,» veluti praecavens fidei nostrae, ne inde putaremus coepisse Christum ex quo ex utero virginis natus est; subjecit statim, «Ante luciferum genui te:» sic et hic cum dixisset, «Ex illo,» id est,
Abbreviated transcription (Latin):
escit sp̃s dĩ. nisi insede dĩ : Audi qͦmͦdescri¬
bat ipsã sedem. Forte auditurꝰ eras mar¬
moratã domũ. ampla spacia atrioꝵ in
magnitudine & fulgore tectoꝵ Audi qͥd¬
mea. Ecce humilis esto & qͥet᷑. ut & in te
habitet ds̃. Altus ÷ ds̃. ñ inte habitat:
si altꝰ eẽ uolueris. Certe altꝰ uis ẽẽ ut ha¬
bit et inte. humilis esto. tremens uerba
eiꝰ: & ibi habitat. Nontimet trem̃tẽ do¬
mum. qr ipse illã firmat. Parata ÷ sedeᷤ
die ante sabbatũ. Ex illo. qr titulus psalmi
p̾scribit nob̾ exqͦ Sexto eñi die ide te
ne. Exillo gͦ: Plane exillo scđm hominẽ.
ex illo exutero. Quid eni dicit aliꝰ psalmꝰ:
Insplendore sc̃oꝵ exutero. Insplendore
scoꝵ. id ÷ ut illuminent᷑ scĩ. ut uideant
dm̃ in carne expurget᷑cor unde uide.¬
atur indiuinitate. In splendore sc̃oꝵ ex
utero. S quid ibi seqͥtur: Ne forte ex
utero inde inciꝑe putares eẽ xp̃m. ante
luciferũ genuite. Cũ dixisset insplendore

Expanded text:
iescet Spiritus Dei, nisi in sede Dei? Audi quomodo describat ipsam sedem. Forte auditurus eras marmoratam domum, ampla spatia atriorum, in magna altitudine et fulgore tectorum. Audi qmehabitat Deus. Altus est Deus, non in te habitat, si altus esse volueris. Certe altus vis esse, ut habitet in te: humilis esto et tremens verba ejus, et ibi habitat. Non timet trementem domum, quia ipse illam firmat. «Parata est sedes die «ante sabbatum. Ex illo,» quia titulus Psalmi praescribit nobis ex quo. Sexto enim die, id est, ne. Ex illo ergo, plane ex illo secundum hominem, ex illo ex utero. Quid enim dicit alius psalmus? «In splendore sanctorum ex utero. In splendorest, ut illuminentur sancti, ut videant Deum in carne; et purgetur cor, unde videatur in divinitate. «In splendore sanctorum ex utero.» Sed quid ibi sequitur? Ne forte ex utero inde incipere putares esse Christum: «Ante luciferum genui te» . Cum dixisset, «In splendore
Abbreviated transcription (Latin):
ptura. Melior ÷ qͥ uincit irã. quã qͥ capit
ciuitatẽ. Meliorẽ dix̃ ire uictorẽ. quam
ciuitatis captorẽ. habes gͦ aduersarium
magnum inte ipso: cũ audito c̃ uitio ira
ceꝑit surgere. ut reddas malũ ꝓmalo.
Recordare uerba apłi. ñ reddentes malũ
ꝓmalo. neq maledictũ ꝓ maledicto. his
uerb recordatis. frangis ir̃ã. teneᷤᷤ fortitu.¬
dinẽ. Et qr corãte ille maledix̃ ñ potdor¬
sum tuũ: p̃cinctꝰ es illa. lã cȩtera audiamꝰ.
breuis psalmꝰ ÷. Et eni confirmauit orbẽ
t̾rȩ qͥ non cõmouebit᷑. Uidetis fr̃s. multicre.¬
dunt in xp̃m. magna turba ÷. & tam̃ in
nac t᷑ba magna audistis mͦ cũ euangłium
legeret᷑. qr ueniens dñs. ferens palã in manu
sua emundabit areã suã. Frum̃tũ recondet
in horreo paleas eõburet igni inextingui¬
bili. St̃ gͦ per totã t̾rã & boni& mali. Bonau
na sunt. mali palã. In areã intrat tͥbulapi¬
leam c̃cidit. triticũ purgat. Qͥs: gͦ orbtn¬

Expanded text:
it iram, quam qui capit civitatem» . Meliorem dixit irae victorem, quam civitatis captivatorem. Habes ergo adversarium magnum in teipso. Cum audito convicio ira coeperit surgere, ut reddas malum pro malo, recordare verba Apostoli: «Non reddentes malum pro malo, neque maledictum pro maledicto» . His verbis recordatis frangis iram, tenes fortitudinem; et quia coram te ille tibi maledixit, non post dorsum tuum, praecinctus es illa. 5. Jam caetera audiamus: brevis est Psalmus, «Etenim confirmavit orbem terrae, qui non commovebitur.» Videtis, fratres, multi credunt in Christum, magna turba est: et tamen in hac magna turba, audistis modo cum Evangelium legeretur, quia veniet Dominus ferens palam in manu sua, et mundabit arcam suam; frumentum recondet in horreo, paleas comburet igni inexstinguibili . Sunt ergo per totam terram et boni et mali: boni grana sunt, mali palea. In aream intrat tribula: paleam concidit, triticum purgat. Quis est