comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scitis. & uiam scitis. Ad hec dic̃
ei thomas. Bñe non scimꝰ quo ua¬
dis. E quomodo possumꝰ uiã scire:
Utrũq illos dñs dixerat scire. u¬
trũq dixit iste nescire: & locũ
quo itur. & uiam qua itur. Sed
nescit ille m̃tiri. Ergo isti sciebans:
& se scire nesciebant. Conuincat
cos iam scire: qd putant adhuc usq
nescire. Dixit ei iħc. Ego sũ uia:
tẽ. audiuimꝰ & magistrũ docen¬
tẽ: & nondũ capiinus etiã post
uocẽ sonantẽ. sententiã latitantẽ.
S quid ñ possumꝰ capere: num¬
qͥd poterant ei dicere apłi eiꝰ cum
quib loquebatur. nescimꝰ te: pm¬
de si eum sciebant. & uia ipse est.
uiam sciebant. Si eum sciebãt. &
ueritas ipse ẽ: ueritatẽ sciebant.
Si eũ sciebant. & uita ipse ẽ: uitã
sciebant. Ecce scire conuictist̃: qđ
se scire nesciebãt. Qͥd gͥ & nos in
isto sermone ñ cepimus : quid pu¬
tatis frẽs mei: nisi qr dixit. & qͦ
ego uado scitis. & uiam scitis.
Eece gͦ cognouimꝰ qđ sciebant ui¬

Expanded text:
haec dicit ei Thomas, Domine, nescimus quo vadis, quomodo possumus viam scire? Utrumque illos Dominus dixerat scire: utrumque dixit iste nescire, et locum quo itur, et viam qua itur. Sed nescit ille mentiri: ergo isti sciebant, et se scire nesciebant. Convincat eos jam scire quod se putant adhuc usque nescire. Dicit ei Jesus: Ego sum via,  docentem, et nondum capimus, etiam post vocem sonantem, sententiam latitantem. Sed quid non possumus capere? Numquid poterant ei dicere Apostoli ejus cum quibus loquebatur, Nescimus te? Proinde si eum sciebant, et via ipse est, viam sciebant: si eum sciebant, et veritas ipse est, veSi eum sciebant, et vita ipse est, vitam sciebant. Ecce scire convicti sunt quod se scire nesciebant. Quid igitur et nos in isto sermone concipimus? quid putatis, fratres mei? nisi quia dixit: Et quo vado, scitis, et viam scitis. Et ecce cognovimus quod sciebant vi
Abbreviated transcription (Latin):
UNc est dilectissimi
ut quantũ ualemꝰ intelligamus
de uerbis dni posteriorib priora.¬
& de consequentib p̃cedentia. in
eo qd̃ audistis apło thome inter¬
roganti ẽẽ responsũ. Dixerat enĩ
suꝑius dñs cũ de mansionib lo¬
queret᷑: quas & ẽẽ dixit in domo
patris sui: & ire se ut p̃paret eas.
siones in p̾destinatione. & p̃para¬
ri eas cũ eoꝵ qͥ ibi mansuri sunt
ꝑ fidẽ corda mundant᷑: qm̃ ipsa
d̃i domꝰ ipsi st̃. E quid ẽ aliud ma¬
nere in domo di: quã ẽẽ in popło
in eo: hoc ut preparet dñs abiit.
ut credendo in eorqͥ non uidecur.
ea que in specie ẽ semꝑ futura.¬

Expanded text:
unc est dilectissimi, ut quantum valemus, intelligamus de verbis Domini posterioribus priora, et consequentibus praecedentia, in eo quod audistis apostolo Thomae interroganti esse responsum. Dixerat enim superius Dominus, cum de mansionibus loqueretur, quas et esse dixit in domo Patris sui, et ire se ut praeparet eas; ipsas in praedestinatione, et praeparari eas cum eorum qui ibi mansuri sunt, per fidem corda mundantur, quoniam ipsa Dei domus ipsi sunt; et quid est aliud manere in domo Dei, quam esse in populo in eo? hoc ut praepararet, Dominus abiit; ut credendo in eum qui non videtur, ea quae in specie semper futura
Abbreviated transcription (Latin):
rat scire: & quo uadit. & uiam. O¬
pus gͦ erat ut diceret ego sũ uia.
ut ostendet eos qr scirent eũ scire
uiam: quã putauerant se nescire.
qua irent. restaret nosse quo iret:
nisi qr ibat ad ueritatẽ. ibat ad
uitam : ᷤ ibat gͦ ad semetipsũ: ꝑ
semetipsũ. E nos quo imus nisi
ad ipsũ: & qua imus nͥ ꝑ ipsũ:

Expanded text:
 viam. Opus ergo erat ut diceret, Ego sum via, ut ostenderet eos qui eum scirent, viam scire quam putaverant se nescire: qua iret, restaret nosse quo iret; nisi quia ibat ad veritatem, ibat ad vitam? Ibat ergo ad seipsum, per seipsum. Et nos quo imus, nisi ad ipsum? et qua imus, nisi per ipsum?
Abbreviated transcription (Latin):
Quã quidẽ ueritatẽ. quãuis int̾
m̃daces. & in morte seruauit. Ali¬
quando enĩ. xp̃c fuit mortuus: s
numꝗͣ fuit falsus. Accipite quãuis
diu̾sũ & longe impar exemplum.
tam̃ utcũq intelligendũ dm̃ ex
his que ꝓpius subiecta st̃ dõ. Ecce
ego ipse quantũ attinet ad ani¬
mũ meũ. Cũ hoc sun qd̃ estis e uos.
si taceo apud meipsũ sũ. Si autẽ
loquor uob̃ qd̃ intelligatis: quo¬
dãmodo ad uos ꝓcedo. Nec me re
unde ꝓcedo. Cũ autẽ tacuero qͦdã¬
mͦ ad me redeo. & quodãmodo uo¬
biscũ maneo. si tenueritis qd̃ au¬
distis in sermone quẽ dico. Si hoc
potest ymago quã fecit d̃s: quid
potest non adeo facta s ex cło na¬
ta ymago d̃i ds: cuiꝰ illud qđ ad
elapsus ẽ sonus. s manet ubi iã
non moritur. & mors ei ultra non
dominabit᷑: multa de his eugłi¬
cis uerbis adhuc dici fortasse poce¬
rant. & debebant: s non st̃ corda
urã spũalib cybis quãlibet suaui¬

Expanded text:
veritatem, quamvis inter mendaces, et in morte servavit. Aliquando enim Christus fuit mortuus, sed nunquam fuit falsus. Accipite quamvis diversum et longe impar exemplum, tamen utcumque ad intelligendum Deum ex his quae proprius subjecta sunt Deo. Ecce ego ipse quantum attinet ad animum meum, cum hoc sim quod estis et vos, si taceo, apud meipsum sum. Si autem loquor vobis quod intelligatis, quodammodo ad vos procedo, nec me relunde procedo. Cum autem tacuero, quodammodo ad me redeo, et quodammodo vobiscum maneo si tenueritis quod audistis in sermone quem dico. Si hoc potest imago quam fecit Deus, quid potest non a Deo facta, sed ex Deo nata imago Dei Deus? Cujus illud quo ad elapsus est sonus, sed manet ibi ubi jam non moritur, et mors ei ultra non dominabitur ? Multa de his evangelicis verbis adhuc dici fortasse poterant et debebant: sed non sunt corda vestra spiritualibus cibis quamlibet suavi
Abbreviated transcription (Latin):
uinitate quomodo nullus aliꝰ
ẽ loquutus. Hoc ructabat qđ
biberat. Non enim sine causa
de illo in isto ipso eugłio nar¬
ratur: quia et in conuiuio su¬
ꝑ pectus dñi discũbebat. De il¬
lo ergo pectore. in secreto bibe¬
bat. Sed quod in secreto bibit.
in manifesto eructauit: ut ꝑ¬
ueniat ad omnes gentes non
solum incarnatio filii di. & pas¬
sio et resurrectio. sed etiam qui
erat ante incarnationẽ unicus
patri. uerbum patris. coeternꝰ
generanti: equalis ei a quo mis¬
sus est: sed in ipsa missione mi¬
nor factus. quo maior ẽẽt pat̾.
Qͥ cquid ergo humiliter positũ
te carnis dispensatione cogita¬
te. qualis factus ẽ ꝓpter nos: ñ
qualis erat ut faceret nos. Qͥe¬
quid autem sublime et supra
creaturas omnes excelsum atq
diuinũ et patri equale. atq
coet̾num de illo audieritis
in exigłio poni. uel legeritis. sci

Expanded text:
vinitate, quomodo nullus alius, vinitate, quomodo nullus alius, est locutus. Hoc ructabat quod biberat. Non enim sine causa de illo in isto ipso Evangelio narratur, quia et in convivio super pectus Domini discumbebat . De illo ergo pectore in secreto bibebat: sed quod in secreto bibit, in manifesto eructavit, ut perveniat ad omnes gentes non solum incarnatio Filii Dei, et passio, et resurrectio; sed etiam quid erat ante incarnationem Unicus Patri, Verbum Patris, coaeternus generanti, aequalis ei a quo missus est; sed in ipsa missione minor factus, quo major esset Pater. 2. Quidquid ergo humiliter positum susceptae carnis dispensationem cogitate; qualis factus est propter nos, non qualis erat ut faceret nos: quidquid autem sublime et supra omnes creaturas excelsum atque divinum, et Patri aequale atque coaeternum de illo audieritis in Evangelio poni, vel legeritis, sci
Abbreviated transcription (Latin):
ROLATUOR
euuangeliis. uel potius
quatuor libris unius e¬
uuangelii. sc̃s iohannes
apłs non immerico se¬
cundum intelligentiam
spiritalem aquile com¬
paratus. altius multoq
sublimius aliis tribus.
erexit predicationẽ suã:
et in eius erectionem
etiam corda nr̃a erigi
uoluit. Nam ceteri tres
eugłiste tamquã cum
homine dño in terra ã¬
bulabant: de diuinita¬
te eius pauca dixerunt. Istum
autem quasi piguerit in t̾ra
ambulare. sicut ipso exordio su¬
i sermonis intonuit. et erexit
se non solum suꝑ terram. & su¬
ꝑ omẽm ambitum aeris & celi.
sed suꝑ om̃s etiam exercitus an¬
geloꝵ. omẽmq constitutionẽ
inuisibilium potestatũ. et ꝑue¬
nit ad eum ꝑ quẽ facta sunt
omĩa: dicendo. In principio
erat uerbum. et uerbũ erat a¬
pud dm̃. & d̃s erat uerbũ: hoc
erat in principio apud dm̃. omĩa
ꝑ ipsum facta sunt. et sine ipso fac¬
tum ẽ nichil. Huic tante subli¬
mitati principii. etiam cetera
congrue dicauit: et de dñi di¬

Expanded text:
atuor Evangeliis, vel potius quatuor libris unius Evangelii, sanctus Joannes apostolus, non immerito secundum intelligentiam spiritualem aquilae comparatus, altius multoque sublimius aliis tribus erexit praedicationem suam; et in ejus erectione etiam corda nostra erigi voluit. Nam caeteri tres evangelistae, tanquam cum homine Domino in terra ambulabant, de divinitate ejus pauca dixerunt: istum autem quasi piguerit in terra ambulare, sicut ipso exordio sui sermonis intonuit, erexit se, non solum super terram et super omnem ambitum aeris et coeli sed super omnem etiam exercitum Angelorum, omnemque constitutionem invisibilium potestatum, et pervenit ad eum per quem facta sunt omnia, dicendo, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Huic tantae sublimitati principii etiam caetera congrua praedicavit, et de Domini di
Abbreviated transcription (Latin):
Mortẽ sine debito soluturus. & noᷤ
a morte erat debita redempturꝰ.
Rapuerat autem adam peccatũ
quando manum in arborem p̃¬
sumptione deceptus extendit. ut
incõmunicabile nom̃ inconcesse
diuinitatis inuadet: quam filio
dei contulerat natura ñ rapina.
dicit. ego sum uitis uera & pat
nĩs agricola ẽ. ut ad id qđ ait.
Sos iam mundi estis. ꝓpt sermo¬
nem quem loquutus sũ uob̾

Expanded text:
: mortem sine debito soluturus, et nos : mortem sine debito soluturus, et nos a morte debita redempturus. Rapuerat autem Adam peccatum, quando manum in arborem praesumptione deceptus extendit, ut incommunicabile nomen inconcessae divinitatis invaderet, quam Filio Dei natura contulerat, non rapina. dicit, Ego sum vitis vera, et Pater meus agricola est; usque ad id, Jam vos mundi estis propter sermonem quem
Abbreviated transcription (Latin):
bre. nunc autem lux in dño. Om̃s
enim fuerunt sub rectorib tene¬
braꝵ haꝵ. id ẽ hominum impioꝵ
tamquã tenebre sub tenebris. S
grãs deo qui eruit nos sicut dicit
idem apłs de potestate tenebraꝵ
& transtulit in regnum filii cari¬
tatis sue. in quo princeps huius
mundi. hoc est tenebraꝵ harum
non habebat quicquã. Quia neq
cũ peccato ds uenerat. nec eiꝰ car¬
nẽ de peccati ꝓpagine uirgo ꝑe¬
rat. & tamquã ei diceretur. Cur
gͦ moreris. si non habes peccatum
cui debeatur mortis supplicium:
continuo subiecit. S ut cognos¬
cat mundus qr diligo patrẽ et
sicut mandatum dedit michipãt
sic facio: surgite eamus hinc. dis¬
cumbens enĩ discumbentib loqͤ¬
batur. Eamus autem dix̃. Quo.
nͥ ad illũ locũ unde fuerat tͣden¬
dus ad mortem qui nullũ habe¬
bebat meritum mortis. s habe¬
bat ut moreretur mandatũ patͥs:
tamꝗͣ ille de quo p̃dictum erat
que non rapui tunc exoluebam

Expanded text:
brae; nunc autem lux in Domino . Omnes brae; nunc autem lux in Domino . Omnes enim fuerunt sub rectoribus tenebrarum harum, id est, hominum impiorum, tanquam tenebrae sub tenebris: sed gratias Deo, qui eruit nos, sicut dicit idem apostolus, de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae . In quo princeps hujus mundi, hoc est tenebrarum harum, non habebat quidquam; quia neque cum peccato Deus venerat, nec ejus carnem de peccati propagine Virgo pepererat. Et tanquam ei diceretur, Cur ergo moreris, si non habes peccatum cui debeatur mortis supplicium? continuo subjecit, Sed ut cognoscat mundus quia diligo Patrem, et sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio; surgite, eamus hinc. Discumbens enim discumbentibus loquebatur. Eamus autem dixit, quo, nisi ad illum locum unde fuerat tradendus ad mortem, qui nullum habebat meritum mortis? Sed habebat ut moreretur mandatum Patris, tanquam ille de quo praedictum erat, Quae non rapui, tunc exsolvebam
Abbreviated transcription (Latin):
li mundo dictum ẽ cũ de xp̃o u̾
bo sermo eẽt: & mundus ꝑ eum
factus ẽ. Uniuersus itaq mundus
a sũmis cȩli usq ad infimã terrã
creatori ẽ subditus. ñ desertori: re¬
demptori. ñ intemptori: lib̃atori.
non captiuatori: docto non decep¬
tori. Quemadinodũ aut̃ sit intel¬
ligendꝰ princeps mundi diabolus.
euidentius aperit apłs paulus. Qi
cum dixisset non est nob̃ colluctati¬
O aduersus carnem et sanguinem
id ẽ aduersus homines. subiecit at¬
q ait : s aduersus principes & po¬
testates. & rectores mundi tenebra¬
rum harum. Sequenti enĩ uerbo
exposuit quid dixisset mundi. cũ
subiecit tenebraꝵ harum. ne qui¬
quam mundi nomine intellige̾t
uniuersam creaturam: cuiꝰ nullo
modo st̃ rectores angłi desertores.
Tenebraꝵ inquit harum: id ẽmun¬
di huiꝰ amatoꝵ. Ex quib tam̃ ȩlec
ti st̃ non ꝑ suũ meritum. s ꝑ di
grãm qͥb dicit. fuistiᷤ enĩ aliqñ tene¬

Expanded text:
li mundo dictum est, cum de Christo li mundo dictum est, cum de Christo Verbo sermo esset, Et mundus per eum factus est . Universus itaque mundus, a summis coelis usque ad infimam terram Creatori est subditus, non desertori; Redemptori, non interemptori; liberatori, non captivatori; doctori, non deceptori. Quemadmodum autem sit intelligendus princeps mundi diabolus, evidentius aperuit apostolus Paulus, qui cum dixisset, Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, id est, adversus homines, subjecit atque ait, sed adversus principes et potestates, el rectores mundi tenebrarum harum. . Sequenti enim verbo exposuit quid dixisset mundi, cum subjecit, tenebrarum harum: ne quisquam mundi nomine intelligeret universam creaturam, cujus nullo modo sunt rectores angeli desertores. Tenebrarum, inquit, harum, id est, mundi istius amatorum. Ex quibus tamen electi non sunt, non per suum meritum, sed per Dei gratiam, quibus dicit, Fuistis enim aliquando tene
Abbreviated transcription (Latin):
facere cum potuit hoc facere cũ
predixisset : & p̃dicere ante quã
faceret. Creditur autem hoc non
fide noua. s aut uera . aut certe
cum mortuus ẽẽt defecta. cum
resur rexisset. refecta. Neq enĩ
filium di eum non & ante cre¬
debant. s cum in illo factũ eẽt
quod ante predixit fides illa quȩ
tunc quando illis loquebatur fu¬
it parua. & cum moreretur pene
lam nulla: & reuixit & creuit. De¬
inde qͥd dicit:Iam non multa lo¬
quar uob̾cum. Uenit enim prin¬
Q in me non habet quicꝗͣ: nullũ
scił omĩno peccatum. Sic enĩ osten¬
dit non creaturaꝵ s peccatoꝵ pͥn¬
cipem diabolum: quos nẽ nomine
mundi huiꝰ appellat. & quotiens¬
cũq mundi nomen in mali signi-¬
ficatione ponitur: non ostendit
nisi mundi istius amatores. De qͥb
telligatur diabolus pͥnceps mun¬
di. tamquã gerat uniuersi mun¬
di. id ẽ cęli & t̾rȩ atq omĩum que
in eis sunt principatũ. De qua¬

Expanded text:
ei, qui potuit hoc et facere cum ei, qui potuit hoc et facere cum praedixisset, et praedicere antequam faceret: credituri autem hoc non fide nova, sed aucta, aut certe cum mortuus esset defecta, cum resurrexisset refecta. Neque enim eum Filius Dei non et ante credebant: sed cum in illo factum esset quod ante praedixit, fides illa quae tunc quando illis loquebatur fuit parva, et cum moreretur pene jam nulla, et revixit, et crevit. Deinde quid dicit? Jam non multa loquar vobiscum, venit enim prinEt in me non habet quidquam. Nullum scilicet omnino peccatum. Sic enim ostendit non creaturarum sed peccatorum principem diabolum, quos nunc nomine mundi hujus appellat. Et quotiescunque mundi nomen in mali significatione ponitur, non ostendit nisi mundi istius amatores, de quibutelligatur diabolus princeps mundi, tanquam gerat universi mundi, id est, coeli et terrae, atque omnium qui in eis sunt, principatum: de qua
Abbreviated transcription (Latin):
prius quã fiat ut credatis: qd̃ cũ
factum fuerit uideatis:Ilam ꝙ
ille cui dictum ẽ qr uidisti me cre¬
didisti. ñ hoc credidit qd̵ uidit:
sed aliud uidit. aliud credidit. ui¬
dit enim hominem: credidit dm̃.
Cernebat quippe atq tangebat car¬
nem uiuentem quã uiderat mori¬
entem: & credebat dm̃ in carne
ipsa latentem. Credebat gͦ mente
qd̃ non uidebat ꝑ hoc quod sen¬
sib corporis apparebat. Sed & si
dnͣr credi que uidentur sic̃ dicit
quisq se ocłis suis credidisse. ñ
tam̃ ipsa ẽ que in nobis edyfica¬
tur fides. s ex rebus quȩ uiden¬
tur agitur in nob̾ ut ea credan¬
tur que non uidentur. Quo cir¬
ca dilectissimi unde michi nunc
sermo est quod dñs ait . & nunc
dixi uob̃ prius quã fiat ut cum
factum fuerit credatis. illud uti
q dicit cum factum fuerit qd̵ eũ
post mortem uisuri erant iuuen¬
tem. & ad patr̃e ascendente. Quo
uiso illud fuerant credituri qd ip¬
se ẽẽt xp̃c filius dĩ. qui potuit hoc

Expanded text:
at, ut credatis, quod cum factum fuerit, videatis? Nam et ille cui dictum est, Quia vidisti, credidisti, non hoc credidit quod vidit; sed aliud vidit, aliud credidit: vidit enim hominem, credidit Deum. Cernebat quippe atque tangebat carnem viventem, quam viderat morientem; et credebat Deum in carne ipsa latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Sed etsi dicuntur credi quae videntur, sicut dicit unusquisque oculis suis se credidisse: non tamen ipsa est quae in nobis aedificatur fides; sed ex rebus quae videntur, agitur in nobis ut ea credantur quae non videntur. Quocirca, dilectissimi, unde nunc mihi sermo est, quod Dominus ait, Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis; illud uti dicit: Cum factum fuerit, quod eum post mortem visuri erant viventem, et ad patrem ascendentem, quo viso illud fuerant credituri, quod ipse esset filius Dei, qui potuit hoc
Abbreviated transcription (Latin):
lis ingrate idrote tu minius eum
qui fecit te. qr dicit ille quid factꝰ
sit ꝓpt̃ te: ͦ equalis enim patri filiꝰ
ꝑ quem factus ẽ homo. ut minor
eẽt patre factus ẽ bomo: quod nͥ
fieret qͥd eẽt homo: dicat plane
płis audiamus uerba doctoris: ñ
cũ alienis sequamur uerba astutie
ter. Utrumq autem simul. ñ duo
s unus est. xp̃c: ne sit quat̃nitas
non trinitas d̃s. Sicut enĩ unus ÷
homo anima rationalis & caro: sic

Expanded text:
lis, ingrate, ideone tu minuis eum lis, ingrate, ideone tu minuis eum qui fecit te, quia dicit ille quid factus sit propter te? Aequalis enim Patri, Filius per quem factus est homo, ut minor esset Patre, factus est homo: quod nisi fieret, quid esset homo? 3. Dicat plane pulis audiamus verba doctoris, non cum alienis sequamur astutiam ter. Utrumque ased unus Christus; ne sit quaternitas, non trinitas Deus. Sicut enim unus est homo, anima rationalis, et caro; sic
Abbreviated transcription (Latin):
dixi uob̾ prius ꝗͣ fiat: ut cũ factũ
fuerit credatis. Qͥd est hoc cũ ma¬
gis credere debeat homo. antequã
fiat id quod credendum ẽ: hec
est laus ficdi: si quod creditur non
uidetur. Nam qͥd magnum ẽ si cre¬
ditur qd uidetur scdm illam eiusdẽ¬
dni sententiam quando discipłm ar-¬
guit dicens. qr uidisti credidisti. b̃i
qui non uidunt & credidunt: et
nescio utrum credere dicendus ẽ
quisq quod uidet. Nam ipsa fides
in epła que seribitur ad hȩbreos.
ita est diffinita. Est autẽ fides sꝑan¬
tium substantia conuictio rerum
que non uidentur. Quappt̃ si fide
ẽ rerum quȩ creduntur. eademq
fides eaꝵ rerum ẽ quȩ ñ uidentur.
quid sibi uult quod dñs ait. & nc̃
dixi uob̃ prius quam fiat: ut cũ

Expanded text:
dico uobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit credatis." Quid est hoc, cum magis credere homo habeat antequam fiat id quod credendum est? Haec est enim laus fidei, si quod creditur non uidetur. Nam quid magnum est, si id creditur quod uidetur, secundum illam domini sententiam quando discipguit, dicens, Quia vidisti, credidisti: beati qui non vident, et credunt . Et nescio utrum credere dicendus est quisquam quod videt. Nam ipsa fides in Epistola quae scribitur ad Hebraeos, ita est definita, Est autem fides, sperantium substantia, convictio rerum quae non videntur . Quapropter si fides est rerum quae creduntur, eademque fides earum rerum est quae non videntur, quid sibi vult quod Dominus ait: Et nunc dixi vobis priusquam
Abbreviated transcription (Latin):
ma di. Qͥs est sub pontio pilato
Item de singłis quib homo cons
omĩa non duo uel tres. sed unus
est. xp̃c. Ideo ergo dixit si dilige¬
tis me gaudetis utiq qr uado ad
patrem: qr naturȩ humanȩ gra¬
tulandum est eo quod sic assump¬
ta ẽ a uerbo unigenito. ut ĩmor¬
tał constitueretur in cęlo: atq ita
fieret t̃ra sublimis ut incorrupti¬
bilis puluis sederet ad dexteram
illum ibat. qui cum illo erat: sed
hoc erat ire ad eum & recedere a
nob̃. mutare atq immortale face
quod mortale suscepit ex nob̃: et
leuare in cęlum ꝑ quod fuit int̃¬
ra ꝓ nob̾. Qͥs non hinc gaudeat. qͥ
sic diligit xp̃m ut  suam naturam
iam immortalem gratuletur ĩ xp̃o.
atq id se speret ẽẽ futurũ ꝑ xp̃m:¬

Expanded text:
ma Dei. Quis est sub Pontio Pilato Item de singulis quibus homo constomnia non duo, vel tres, sed unus est Christus. Ideo ergo dixit, Si diligeretis me, gauderetis utique, quia vado ad Patrem; quia naturae humanae gratulandum est, eo quod sic assumpta est a Verbo unigenito, ut immortalis constitueretur in coelo, atque ita fieret terra sublimis, ut incorruptibilis pulvis sederet ad dexteram illum ibat qui cum illo erat. Sed hoc erat ire ad eum et recedere a nobis, mutare atque immortale facere quod mortale suscepit ex nobis, et levare in coelum per quod fuit in terra pro nobis. Quis non hinc gaudeat, qui sic diligit Christum, ut et suam naturam jam immortalem gratuletur in Christo, atque id se speret futurum
Abbreviated transcription (Latin):
Dilexert enĩ głam hominũ: magis
quã głam dĩ. Uidete quẽ ad modũ
notauerit eugłista & imꝓbauerit
quosdam. quos tam̃ in eum credi¬
disse dicit. qui in hoc ingressu fi¬
dei si ꝓficerent. amorẽ quoq hu¬
mane gle ꝓficiendo suꝑarent:
quẽ suꝑauerat paulus apl̃s diceis.
diĩ nr̃i iħu xp̃i: ꝑ quẽ mͥ mun¬
dus crucifixus ẽ. & ego mundo.
Ud hoc enĩ et ipse dñs crucẽ suã
ubi eum dem̃tia suꝑbie & impi¬
etatis irrisit. in eoꝵ qui in illum
credent frontib fixit. ubi ẽ quo¬
dãmodo sedes uerecundie. ut de
nomine eiꝰ fides non erubescat: et
magis d̃i głam diligat. quã homi¬

Expanded text:
xerunt enim gloriam hominum magis, quam gloriam Dei. « Videte quemadmodum notaverit evangelista et improbaverit quosdam quos tamen in eum dixit credidisse: qui in hoc 589 ingressu fidei si proficerent, amorem quoque humanae gloriae proficiendo superarent, quem superaverat Apostolus dicens: undus crucifixus est, et ego mundo . Ad hoc enim et ipse Dominus crucem suam, ubi eum dementia superbae impietatis irrisit, in eorum qui in illum crederent frontibus fixit, ubi est quodammodo sedes verecundiae, ut de nomine ejus fides non erubescat, et magis Dei gloriam quam homi
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c manet. Ergo ambulate dum
lucẽ habetis: ut ñ tenebre uos cõ¬
p̃hendant. Ambulate. accedite.
cotũ intelligite. & moriturũ xp̃m
& uicturũ in eternũ. & sanguinẽ
fusurũ quo redimat: & ascensu
in sublimia quo ꝑducat. Tenebre
aut̃ẽ uos comp̃hendent. si eo modo
credideritis xp̃i eternitatẽ: ut ne¬
getis in eo mortis humilitatẽ. E
qui ambulat in cenebris: nescit
quo uadat. Sic potest offendere
in lapidẽ offensionis & petrã scan¬
dali. quod fuit dñs cecis iudeis:
sic̃ credentib lapis quẽ reꝓbaue¬
r̃t edyficantes factus ẽ in caput
anguli. Hinc dedignati st̃ in xp̃m
sit mortuum. derisit occisum. E
ipsa erat mors gram multiplican¬
di: & exaltatio trahentis post se
omĩa. Dum lucẽ inquit habetis
credite in lucẽ: ut filii lucis sitis.
Cũ aliquid ueri auditũ habetis cre¬
dite in ueritate: ut renascamini
in ueritate. Hȩc locutus ẽ iħe: et
abiit & abscondit᷑ ab eis. Non ab

Expanded text:
m. Ergo ambulate dum lucem habetis, ut non tenebrae vos comprehendant. Ambulate, accedite, totum intelligite, et moriturum Christum, et victurum in aeternum, et sanguinem fusurum quo redimat, et ascensurum in sublimia quo perducat. Tenebrae autem vos comprehendent, si eo modo credideritis Christi aeternitatem, ut negetis in eo mortis humilitatem. Et qui ambulat in tenebris, nescit quo vadat. Sic potest offendere in lapidem offensionis, et petram scandali, quod fuit Dominus caecis Judaeis: sicut credentibus lapis quem reprobaverunt aedificantes, factus est in caput anguli . Hinc dedignati sunt crederesit mortuum, risit occisum: et ipsa erat mors grani multiplicandi, et exaltatio trahentis post se omnia, Dum lucem, inquit, habetis, credite in lucem, ut filii lucis sitis. Cum aliquid veri auditum habetis, credite in veritatem, ut renascamini in veritate. 14. Haec locutus est Jesus, et abiit, et abscondit se ab eis. Non ab
Abbreviated transcription (Latin):
sicuti ẽ. Sed qr sciebat quib̾dã
est: ideo cũ dixisset uidebimꝰ eum.
addidit sicut ẽ. Nemo uos fallat
frẽs eoꝵ qͥ dicunt inuisibilẽ patrẽ:
& uisibilem filium. Hi enĩ hoc as¬
serunt qͥ putant eum ẽẽ creatu¬
ram: nec intelligunt scđm quid
dictũ sit. ego & pater unũ sumꝰ.
Proesus in forma d̃i in qua equalis
ẽ patri: etiam filius inuisibilis est.
Ut aut̃ ab hominib uidẽtur: for¬
mã serui accepit. & in similitudi¬
nẽ hominũ factus: uisibilis factus
ẽ. Ostendit gͦ se etiam ante ꝗͦ susci¬
ꝑet carnẽ ocłis hominũ sicut uolu¬
it in subiecta sibi creatura: non si¬
cut ẽ. Mundemꝰ corda ꝑ fidem: ut
illi ineffabili & ut ita dicã inuisi¬
bili uisioni p̃paremur. Beati enĩ
mundi cordes: qi ipsi dm̃ uidebt̃.¬

Expanded text:
cuti est: sed quia sciebat a quibusdam est; ideo cum dixisset, videbimus eum, addidit, sicuti est. Nemo enim vos fallat, fratres, eorum qui dicunt invisibilem Patrem, et visibilem Filium. Hi enim hoc asserunt qui putant eum esse creaturam; nec intelligunt secundum quid dictum sit, Ego et Pater unum sumus . Prorsus in forma Dei in qua aequalis est Patrietur, formam servi accepit, et in similitudine hominum factus , visibilis factus est. Ostendit ergo se etiam, antequam susciperet carnem, oculis hominum, sicut voluit in subjecta sibi creatura, non sicuti est. Mundemus corda per fidem, ut illi ineffabili, et, ut ita dicam, invisibili visioni praeparemur. Beati enim mundo corde, quoniam ipsi Deum videb
Abbreviated transcription (Latin):
spũ ꝓpłia predixit. Quod uͦ addi¬
dit. & conuertant᷑ & sanẽ eos. u¬
trũ subaudiendũ sit. non. idest
non conutantur. conexa desuper
sententia ubi dictũ est. ut ñ uide¬
ant ocłis. & incelligant corde. qr
& hic utiq dictũ est ut non in¬
tellegant. & ipsa enĩ conuersio de
illiꝰ grã est cui dicit᷑. d̾s uirtutũ
conuerte nos: an force & hoc de
suꝑne medicine miscdĩa factum
intelligendũ est. ut qm̃ ꝑuerse
iusticiam consticuere uolebant.
ad hoc desererent᷑ ut excecarent᷑.
ad hoc excecarent᷑ ut offendent
in lapidem offensionis. & imple¬
retur facies eoꝵ ignominia. atq
ita humiliati quererent nomen
dñi: & non suã qua inflat᷑ suꝑbꝰ.
s iusticiam dei qua iustificatur

Expanded text:
pheta praedixit. 11. Quod vero addidit, Et convertantur et sanem eos: utrum subaudiendum sit, non, id est, non convertantur, connexa desuper sententia, ubi dictum est, ut non videant oculis et intelligant corde; quia et hic utique dictum est, ut non intelligant? et ipsa enim conversio de illius gratia est, cui dicitur, Deus virtutum, converte nos . An forte et hoc de supernae medicinae misericordia factum intelligendum est, ut quoniam supjustitiam constituere volebant, ad hoc desererentur, ut excaecarentur; ad hoc excaecarentur, ut offenderent in lapidem offensionis, et impleretur facies eorum ignominia; atque ita humiliati quaererent nomen Domini, et non suam qua inflatur superbus, sed justitiam Dei qua justificatur
Abbreviated transcription (Latin):
quotquot tam suꝑbe sapunt in
sue uoluntatis uirib. sibi tantũ
existiment ẽẽ tribuendũ. ut negent
sibi eẽ necessariũ diuinũ adiuto¬
rium. ad bene uiuendũ: non pos¬
st̃ credere in xp̃m. Non enĩ aliqͥd
ꝓsunt sillabe nominis. xp̃i. & sacra¬
menta xp̃i: ubi resistunt fidei xp̃i.
fides autẽ xp̃i est. credere in eum
qui iustificat impium. credere in
mediatorẽ. sine quo int̃posito non
reconciliam᷑ deo: credere in salua¬
torem qͥ uenit qđ̃ ꝑierat querere
atq saluare: credere in eum qui
dixit. sine me nichil potestis face¬
re. Qͥa gͦ ignorans dĩ iusticiam
qua iustificatur impius. suam uult
constituere qua conuincat᷑ suꝑbꝰ:
in hune ñ potest credere Hinc
& illi non poterant credere. hinc¬

Expanded text:
Quotquot tam superbe sapiunt, ut suae voluntatis viribus tantum existiment esse tribuendum, ut negent sibi necessarium divinum adjutorium ad bene vivendum, non possunt credere in Christum. Non enim aliquid prosunt syllabae nominis Christi, et Sacramenta Christi, ubi resistitur fidei Christi. Fides autem Christi est, credere in eum qui justificat impium ; credere in Mediatorem, sine quo interposito non reconciliamur Deo; credere in Salvatorem, qui venit quod perierat quaerere atque salvare ; credere in eum qui dixit, Sine me nihil potestis facere . Quia ergo ignorans Dei justitiam qua justificatur impius, suam vult constituere qua convincatur superbus, in hunc non potest credere. Hinc et illi non poterant credere: n
Abbreviated transcription (Latin):
scĩficantis & iustificantis dei:
Iusta gͦ sunt: s occulta. Ideo cũ
questiones huiꝰmodi in medium
uenerint. quare alius sic aliꝰ aut̃
sic. quare ille deo deserente exce¬
cetur. ille deo adiuuante illumi¬
netur. ñ nob̃ iudicium de iudi¬
cio tanti iudicis usurpemꝰ. s con¬
tremiscentes exclamemꝰ cũ apło.
Oaltitudo diuitiaꝵ sapientie et
scientie di. quã inscrutabilia st̃
iudicia eiꝰ: & inuestigabiles uie eiꝰ.
Unde dictũ est in psalmo. Iudicia
tua sicut abyssus multa. Non gͦ
me frẽs ad hanc penetrandã alti¬
tudinẽ. ad hanc abyssum discu¬
tiendã. ad inscrutabilia ꝑscru¬
tanda: expectatio ur̃e caritatis
impingat. Agnosco modulũ me¬
um: sentire michi uideor etiam
modulũ ur̃m. Altius ẽ increm̃tiꝰ
meis. & fortius uirib meis: puto
qr et ur̃is. Simul gͦ audiamꝰ am¬
monentẽ scripturã atq dicentẽ.

Expanded text:
sanctificantis et justificantis Dei? sanctificantis et justificantis Dei? Justa ergo sunt, sed occulta. Ideo cum quaestiones hujusmodi in medium venerint, quare alius sic, alius autem sic; quare ille Deo deserente excaecetur, ille Deo adjuvante illuminetur: non nobis judicium de judicio tanti judicis usurpemus, sed contremiscentes exclamemus cum Apostolo, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus ! Unde dictum est in Psalmo, Judicia tua, sicut multa abyssus . 7. Non ergo me, fratres, ad hanc penetrandam altitudinem, ad hanc abyssum discutiendam, ad inscrutabilia perscrutanda, expectatio vestrae Charitatis impingat. Agnosco modulum meum, sentire mihi videor etiam modulum vestrum. Altius est hoc incrementis meis, et fortius viribus meis; puto quia et vestris. Simul ergo audiamus admon
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. Hoc autẽ ꝓpħa predixit:
qr d̃s hoc futurũ esse presciuit.
Quare aut̃e non poterant. si a me
queratur: cito respondeo qr nole¬
bant. Mlalam quippe eoꝵ uolun
tura ñ possunt. S aliam causam
inquis dicit ꝓpħe: non uoluntati
illoꝵ. Quã causam dicit ꝓpħa ñ¬
spm̃ cõpunctionis. ocłos ut non ui¬
deant. & aures ut non audiant.
& excecauit ocłos eoꝵ: & indura¬
uit eoꝵ cor. Etiam hoc eoꝵ uolun¬
tatẽ meruisse respondeo. Sic enĩ
excecat sic obdurat ds. deserendo
& non adiuuando: qđ occulto in¬
dicio facere potest. iniquo non po¬
test. Hoc omĩno pietas religiosoꝵ
inconcussũ debet inuiolatumq¬
ipsam questionẽ difficillimã trac¬
taret. Qͥd ergo dicemꝰ inquit: nũ¬
qͥd iniquitas apud dm̃: absit.
Si gͦ absit ut sit iniquitas apud
dm̃. siue quando adiuuat mise¬
cordit̃ facit. siue quando ñ adui¬
uat iuste facit: qr oĩa ñ teme¬
ritate s iudicio facit. Porro si ui¬
dicia scõꝵ iusta st̃: quantomagiᷤ

Expanded text:
dixit: hoc autem Propheta praedixit, quia Deus hoc futurum esse praescivit. Quare autem non poterant, si a me quaeratur, cito respondeo, quia nolebant: malam quippe eorum volutura non possunt. Sed aliam causam, inquis, dicit Propheta non voluntatis eorum. Quam causam dicit Pspiritum compunctionis; oculos, ut non videant, et aures, ut non audiant, et excaecavit oculos eorum, et induravit cor eorum. Etiam hoc eorum voluntatem meruisse respondeo. Sic enim excaecat, sic obdurat Deus, deserendo et non adjuvando: quod occulto judicio facere postest, iniquo non potest. Hoc omnino pietas religiosorum inconcussum debet inviolatumquipsam tractaret difficillimam quaestionem, Quid ergo dicemus, inquit? numquid iniquitas apud Deum? Absit . Si ergo absit ut sit iniquitas apud Deum; sive quando adjuvat, misericorditer facit; sive quando non adjuvat, juste facit: quia omnia non temeritate, sed judicio facit. Porro si judicia sanctorum justa sunt, quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ dilectionẽ operatur. sicut eius
mensurã dñs cuiᷤs partitus est:
ut qͥ głatur. non in seipso s in
iusticie dei non ẽẽnt subiecti. Qla
enĩ non ex fide. s tamꝗͣ ex oꝑib
tumuerunt: ipso suo cumore oc¬
cati. offendunt in lapidẽ offensi¬
onis. Sic autẽ dictũ est ñ pote¬
rant. ubi intelligendũ ẽ qđ̃ nole¬
bant: quẽ adiodũ dictũ ẽ de dño
deo nr̃o. si non credimꝰ ille fideli
ꝑmanet. negare seipsũ non potest.
De omĩpotente dictũ est non potest.

Expanded text:
per dilectionem operatur, sicut ejus per dilectionem operatur, sicut ejus mensuram Dominus cuique partitus est ; ut qui gloriatur, non in seipso, sed iJustitiae Dei non sunt subjecti . Quia enim non ex fide, sed tanquam ex operibus tumuerunt; ipso suo tumore caecati, offenderunt in lapidem offensionis. Sic autem dictum est non poterant, ubi intelligendum est quod nolebant; quemadmodum dictum est de Domino Deo nostro, Si non credimus, ille fidelis permanet, negare seipsum non potest . De omnipotente dictum est, non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
& iubentẽ quid facere debeamꝰ:
& adiuuantẽ ut implere possimꝰ.
Nam & quosdã nimia uoluntatiᷤᷤ¬
suȩ fiducia extulit in suꝑbiam:
& quosdã nimia sue uoluntatis
diffidentia deiecit in neglegen¬
tiam. Illi dicunt. utqͥd rogamus
dm̃ ne uincamur temptatione:
qd̃ in nra est potestate: Sisti dñt.
ut qͥd conam̃ bene uiuere: qđ
in di est potestate: Sõ dñe. o pat̃
qui es in celis. ne nos inferas in qͣ¬
libet istaꝵ temptationẽ: s lib̾a
nos a malo. dudiamꝰ dnm̃ dicen¬
tem: rogaui ꝓ te petre ne defici¬
at fides tua. Nec sic existimemus¬
ẽẽ fidem nram in libero arbitri¬
o: ut diuino non egeat adiutorio.
Audiamꝰ et eugłistam dicent̃ẽ. de¬
dit eis potestatẽ filios d̾i fieri: Ne.
omĩno existimemꝰ in nr̃a potesta¬
te non ẽẽ quod credimꝰ. Uerũta¬
m̃ in utroq illiꝰ beneficia cognoᷤ¬
camꝰ. Nam & agende st̃ gr̃e qr
data ẽ potestas: & orandũ ne suc¬
cũbat infirmitas. Ipsa ẽ fides quȩ

Expanded text:
ubentem quid facere debeamus, et adjuvantem ut implere possimus. Nam et quosdam nimia suae voluntatis fiducia extulit in superbiam; et quosdam nimia suae voluntatis diffidentia dejecit in negligentiam. Illi dicunt: Utquid rogamus Deum ne vincamur tentatione, quod in nostra est potestate? Isti dicunt: Utquid conamur bene vivere, quod in Dei est potestate? O Domine, o Pater qui es in coelis, ne nos inferas in quamlibet istarum tentationum, sed libera nos a malo ! Audiamus Dominum dicentem, Rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua ; ne sic existimemus fidem nostram esse in libero arbitrio, ut divino non egeat adjutorio. Audiamus et Evangelistam dicentem, Dedit eis potestatem filios Dei fieri ; ne omnino existimemus in nostra potestate non esse quod credimus: verumtamen in utroque illius beneficia cognoscamus. Nam et agendae sunt gratiae, quia data est potestas; et orandum, ne succumbat infirmitas . Ipsa est fides quae
Abbreviated transcription (Latin):
reuelabit᷑. s si in qđ ꝑuenimꝰ in
eo ambulemꝰ. sicut dicit apls: ñ
solũ quod nescimꝰ & scire debemꝰ.
s etiam si qͥd alit̃ sapimus. id qͦq
nob̃ d̃s reuelauit. Peruenimꝰ aũ
in uiam fidei: hanc ꝑseuerantis¬
sime teneamꝰ. ipsa ꝑducit ad cu¬
bicłm regis. in quo st̃ om̃s che¬
sauri sapientiȩ & scientie abscon¬
suis illis magnis & p̃cipuis elec¬
tis discipłis inuidebat: quando
dicebat. Multa habeo uob̃ dicere:
s non potestis illa portare modo.
Ambulandũ est. ꝓficiendũ est.
crescendũ est: ut sint corda nr̃a
capacia eaꝵ rerũ quas capere
mͦ non possumꝰ. Quod si nos ulti¬
mus dies ꝓficientes inuenerit:
bi discimus qđ hic ñ potuimus.
Si quis aut̃ẽ istam questionẽ li¬
quiduis & melius nouit se posse
& confidit exponere. absit ut ñ
sim paratior discere quã docere:
tantũ ne audeat quisꝗͣ liberũ
arbitrium sic defendere: ut nob̃
orationẽ qua dicimꝰ ne nos infe¬
ras in temptationem conetur au¬

Expanded text:
enimus, in eo ambulemus, sicut dicit Apostolus, non solum quod nescimus et scire debemus, sed etiam si quid aliter sapimus, id quoque nobis Deus revelabit . Pervenimus autem in viam fidei, hanc perseverantissime teneamus: ipsa perducet ad cubiculum regis, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconChristus suis illis magnis et praecipue electis discipulis invidebat, quando dicebat, Multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo . Ambulandum est, proficiendum est, crescendum est, ut sint corda ncapacia earum rerum quas capere modo non possumus. Quod si nos ultimus dies proficientes invenerit, ibi discimus quod hic non potuimus. 8. Si quis autem istam quaestionem liquidius et melius novit se posse et confidit exponere, absit ut non sim paratior discere quam docere. Tantum ne audeat quisquam liberum arbitrium sic defendere, ut nobis orationem qua dicimus, Ne nos inferas in tentationem, conetur au
Abbreviated transcription (Latin):
tatione contendunt dicentes. Qͥ d
fecert̃ iudei : uel quȩ culpa eorũ
fuit si necesse erat ut sermo esay
e ꝓpħe impleret᷑ quẽ dixit. dne
quis credidit auditui nr̃o: & bra¬
chium diĩ cui reuelatũ est: oib
respondemꝰ dñm p̃scium
debitatẽ iudeoꝵ: p̃dixisse tam̃ ñ
fecisse. Non enĩ ꝓpt̃ea quẽquã ds̃
ad peccandũ cogit: q futura pec¬

Expanded text:
tatione contendunt, dicentes: Quid tatione contendunt, dicentes: Quid fecerunt Judaei, vel quae culpa eorum fuit, si necesse erat ut sermo Isaiae prophetae impleretur quem dixit, Domine, quis credidit auditui nostro? et brachium Domini cui revelatum est? Quibus respondemus, Dominum praescium delitatem Judaeorum; praedixisse tamen, non fecisse. Non enim propterea quemquam Deus ad peccandum cogit, quia futura hom
Abbreviated transcription (Latin):
suum appellat. Esi ei auferatur.
dolens dicit: brachiũ ꝑdidi: et
ei qͥ abstulerit dicit. brachium
ne hoc non intelligendo. & in sui
erroris tenebris remanendo. simi¬
les sint ipsis iuideis de quib dic¬
tũ est. & brachium dñi cui reue¬
latũ est. Hic occurrit altera ques¬
tio. de qua quidẽ ut competent̃
aliqͥd dispucet᷑. & om̃s eiꝰ latebro¬
sissimi sinus ꝑserucent᷑. & excuti¬
antur ut digna est. nec mearũ
uirium ẽe arbitror. nec angusti¬
aꝵ temporis: nec ur̃e capacitatis.
Tam̃ qr transire ad alia urã expec¬
tatione non sinimur. nͥ aliqͥd in¬
de dicamꝰ. accipite qd̃ potuerimꝰ:
& ubi ur̃e expectationi ñ suffece¬
rimꝰ. ab illo increm̃tũ poscite qui
nos plantare posuit et rigare: qi
sicut dicit apłs neq qui plantat
ẽ aliqͥd neq qui rigat. s qͥ incre¬
m̃tũ dat d̾s. Qͥ dam gͦ inter se mu¬
sitant. et ubi possunt aliquando
ꝓclamant: & turbulenta discep¬

Expanded text:
suum appellat: et si ei auferatur, suum appellat: et si ei auferatur, dolens dicit, Brachium perdidi; et ei qui abstulerit, dicit Brachium ne hoc non intelligendo, et in sui erroris tenebris permanendo, similes sint Judaeis ipsis, de quibus dictum est, Et brachium Domini cui revelatum est? 4. Hic occurrit altera quaestio, de qua quidem ut competenter aliquid disputetur, et omnes ejus latebrosissimi sinus perscrutentur et excutiantur ut dignum est, nec mearum virium esse arbitror, nec angustiarum temporis, nec vestrae capacitatis. Tamen quia transire ad alia vestra expectatione non sinimur, nisi aliquid inde dicamus, accipite quod potuerimus: et ubi vestrae exspectationi non suffecerimus, ab illo incrementum poscite qui nos plantare posuit et rigare; quia, sicut dicit Apostolus, Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Quidam ergo inter se mussitant, et ubi possunt aliquando proclamant, et turbulenta discep
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ. Cũ gͦ audimꝰ brachiũ di
patris eẽ dĩ filium. non nob̃ ob¬
strepat consuetudo carnalis. s
quantũ illo donante possumus¬
dei uirtutẽ & dei sapientiam co¬
gitemꝰ. ꝑ quã facta st̃ omĩa. Tale
quippe brachium nec porrectum
extendit᷑. nec collectũ contrabit᷑.
Non ẽ enĩ ipse qui pat̃: s unũ sc̃
ipse et pat̾. & equalis patri ubi¬
q totus ẽ sicut pat̾: ne aliqua
pateat occasio detestabili errori
eoꝵ. qui dicunt solũ esse patrẽ : s
ꝓ diuersitate causaꝵ ipsũ dicifi
filius. Non enĩ due s una ꝑsona ẽ
homo et brachium eius: non incel¬
ligentes neq aduertentes quomͦ
uerba de rebus aliis ad res alias
transferant᷑ ꝓpt̾ aliquã similitu¬
dinẽ etiã in loquutionib cocti¬
dianis. de uisibilib & notissimis
reb: quantomagis ut nob̃ inef¬
fabilia qualitercũq dicant᷑. quȩ
dici sicuti st̃ omĩno non possuis:
Nam & homo qui ꝑ alterũ homi
nẽ solet agere quicqͥd. brachiũ agi¬

Expanded text:
erat. 3. Cum ergo audimus brachium Dei Patris esse Dei Filium, non nobis obstrepat consuetudo carnalis: sed quantum illo donante possumus, Virtutem Dei et Sapientiam cogitemus, per quam facta sunt omnia. Tale quippe brachium nec porrectum extenditur, nec collectum contrahitur. Non est enim ipse qui Pater, sed unum sunt ipse et Pater; et aequalis Patri ubique totus est sicut Pater: ne aliqua pateat occasio detestabili errori eorum, qui dicunt solum esse Patrem, sed pro diversitate causarum ipsum dici FiFilius; non enim duae, sed una persona est homo et brachium ejus. Non intelligentes neque advertentes, quomodo verba de rebus aliis ad res alias transferantur, propter aliquam similitudinem etiam in locutionibus quotidianis de visibilibus et notissimis rebus; quanto magis ut nobis ineffabilia qualitercumque dicantur, quae dici sicuti sunt, omnino non possunt? Nam et homo alterum hominem per quem solet agere quidquid agit, brachium
Abbreviated transcription (Latin):
uideant ocłis. & intelligant corde:
& conu̾tantur & sanẽ illos. Bicit᷑
enĩ nob̃. Si non potuer̃t credere:
quod peccatũ est hominis non
facientis qd̃ non potest facere:
Si aut̃e non credendo peccauert̃:
potuerunt gͦ credere et non fece¬
runt. Si gͦ potuer̃t. quomodo

Expanded text:
t corde, et convertantur, et sanem illos. Dicitur enim nobis: Si non potuerunt credere, quod peccatum est hominis non facientis quod non potest facere? si autem non credendo peccaverunt, potuerunt ergo credere, et non fecerunt. Si ergo potuerunt, quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
portet exaltari filium hominis:
Qͥs est iste filius hominis. Si enim
xp̃e ẽ inquiunt: manet in eternũ.
Si manet in ȩternũ. quomͦ exalta¬
bit᷑ a terra: id÷ quomodo crucis
passione morietur: hoc enĩ eum
dixisse intelligebant: qd̃ facere co¬
gitabant. Non eis gͦ uerboꝵ istoꝵ
obscuritatẽ aꝑuit infusa sapien

Expanded text:
portet exaltari Filium hominis? portet exaltari Filium hominis? Quis est enim iste Filius hominis? Si enim Christus est, inquiunt, manet in aeternum: si manet in aeternum, quomodo exaltabitur a terra: id est, quomodo crucis passione morietur? Hoc enim eum dixisse intelligebant, quod facere cogitabant. Non ergo eis verborum istorum obscuritatem aperuit
Abbreviated transcription (Latin):
exaltatus fuero. Non enĩ dubitat
futurũ ẽẽ: quod uenit implere.
Hoc refert᷑ ad illud quod suꝑius
ait. si autẽ mortuum fuerit gra¬
nũ: multũ fructũ affert. Nã exal¬
tationẽ suã quid aliud dixit qũã
in cruce passionẽ: quod et ipse e¬
ugłista non tacuit. Subuuxit enĩ
et ait. Hoc autẽ dicebat. significais
qua morte eẽt moriturus. Respon¬
dit ei turba. Nos audiuimꝰ ex lege:
tu dicis oportet exaltari filium
Memorit̃ tenuert̃ qd̃ dñs dicebat
assidue. filium se ẽẽ hoĩs. Nam hoc
loco non ait. si exaltatus fuerit a
t̃ra filius hominis: s suꝑius dixe¬
tatũ est. quando nunciati st̃ gen¬
tiles illi qui eum uidere cupiebais:
uenit hora ut clarificet᷑ filiꝰ homi¬
nis. Hoc itaq isti animo retinenteᷤ.
et qd̃ nc̃ ait. cũ exaltatus fuero a
t̃ra mortem crucis intelligentes.
quesierunt ab illo & dixerunt. Nos
audiuimꝰ ex lege: qr xp̃e manet
in eternũ. & quomodo tu dicis o¬

Expanded text:
exaltatus fuero: non enim dubitat exaltatus fuero: non enim dubitat futurum esse quod venit implere. Hoc refertur ad illud quod superius ait, Si autem mortuum fuerit granum, multum fructum affert. Nam exaltationem suam quid aliud dixit quam in cruce passionem? Quod et ipse Evangelista non tacuit: subjunxit enim, et ait, Hoc autem dicebat, significans qua morte esset moriturus? 12. Respondit ei turba: Nos audicimus ex Lege tu dicis: Oportet exaltari Filium Memoriter tenuerunt quod Dominus dicebat assidue Filium hominis se esse. Nam hoc loco non ait: Si exaltatus fuerit a terra Filius hominis, sed, siat, quando nuntiati sunt gentiles illi qui eum videre cupiebant: Venit hora, ut glorificetur Filius hominis. Hoc itaque isti animo retinentes, et quod nunc ait: Cum exaltatus fuero a terra, mortem crucis intelligentes, quaesierunt ab illo et dixerunt: Nos audivimus ex lege quia Christus manet in aeternum; et quomodo tu dicis, O
Abbreviated transcription (Latin):
id: spm̃ et animã & corpus: & illud
quo intelligimꝰ. & illud quo uiui¬
mus: & illuo quo uisibiles & con¬
trectabiles sumꝰ. Qͥ enĩ dix̃ capillus¬
de capide ur̃o ñ peribit: omĩa tra¬
hit post se. Aut si omiã ipsi hoĩes
intelligendist̃. omĩa p̃destinata
ad salut̃ẽ possumꝰ dicere: ex quib:
om̃ib ait nichil ẽẽ ꝑiturũ. eũ su¬
pra de suis ouib: loqueret᷑. Aut cer¬
te om̃ium hominũ genera. siue
in linguis om̃ib. siue in etatibus
om̃ib. siue in gradib honoꝵ omi¬
b. siue in diuersitatib ingenioꝵ
omĩb. siue in artium licitaꝵ & u
tilium ꝓfessionib om̃ibus. & quic¬
qͥd aliud dici potest. scdm innu¬
merabiles differentias quib inter
se homines preter sola peccata
distant. ab excellentissimis usq ad
humillimos. a rege usq ad mendi¬
cũ: omĩa inquit trabam post me.
ut sit caput eoꝵ. & illa m̃bra eius.
S si exaltatus fuero a t̾ra: hoc ẽ cũ

Expanded text:
itum, et animam, et corpus; et illud itum, et animam, et corpus; et illud quo intelligimus, et illud quo vivimus, et illud quo visibiles et contrectabiles sumus. Qui enim dixit, Capillus capitis vestri non peribit , omnia trahit post se. Aut si omnia ipsi homines intelligendi sunt, omnia praedestinata ad salutem possumus dicere: ex quibus omnibus ait nihil esse periturum, cum supra de suis ovibus loqueretur . Aut certe omnia hominum genera, sive in linguis omnibus, sive in aetatibus omnibus, sive in gradibus honorum omnibus, sive in diversitatibus ingeniorum omnibus, sive in artium licitarum et utilium professionibus omnibus, et quidquid aliud dici potest secundum innumerabiles differentias quibus inter se praeter sola peccata homines distant, ab excelsissimis usque ad humillimos, a rege usque ad mendicum; omnia, inquit, traham post me: ut sit caput eorum, et illi membra ejus. Sed si exaltatus, inquit, fuero a terra; hoc est, cum