comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lxxͣ. posuer̃t iarib: nos iuxta symina¬
chũ ultorẽ uertimꝰ. Nam aquila &
theodotio. iudicẽ int̃pretatisunt. Qd̾
autẽ iarib. ultorem significet & iudi¬
cem: & nom̃ gedeonis ostendit. Quẽ
cũ cultores baal expeterent ad
suppliciũ. eo qd̃ lucum baal arasq
euertisset: respondit pater. Ulciscat᷑
se baal: aut iudicet eum baal. Et
appellatus ẽ in quit ieroboal: id est
ulciscatur se baal. Intelligens itaq
ephraim infirmitatem suam. & iu¬
das uinculũ suũ qd̾ cũ dec̃ẽ tribub
peccato fuerat colligatus: non a deo
qui soluere poterat. s a rege assyrioꝵ
quesiuit auxilium. Legunꝰ quod
sub rege manaem qͥ decẽ tribubus
p̃fuit. isrł assyriis dona transmise¬
rit ⁊ & udas sub rege achar p̾sidiũ
flagitarit teglatfalasar regis as¬
syrioꝵ: qui eos adũsante dõ libera¬
re ñ potuer̃t. nec captiuitatis uin¬
culum soluere. Possumꝰ uincłm ꝓ

Expanded text:
nos juxta Symmachum, ultorem vertimus: nam Aquila et Theodotion, judicem interpretati sunt. Quod autem JARIB   ultorem significet et judicem, nomen Gedeonis ostendit , quem cum cultores Baal expeterent ad supplicium, eo quod lucum Baal arasque evertisset, respondit pater, ulciscatur se Baal, aut judicet eum Baal, et appellatus est, inquit, Jerobaal, id est, ulciscatur se Baal. Intelligens itaque Ephraim infirmitatem suam, et Judas vinculum suum, quo cum decem tribubus peccato fuerat colligatus, non a Deo qui solvere poterat, sed a rege Assyriorum quaesivit auxilium. Legimus, quod sub rege Manahen, qui decem tribubus praefuit . Israel Assyriis dona transmiserit; et Judas sub rege Achaz, praesidium flagitarit Teglathphalasar regis Assyriorum, qui eos adversante Deo liberare non potuerunt, nec captivitatis vinculum so
Abbreviated transcription (Latin):
bethauen:
post t̃gũ
tuũ ben¬
iamin.
Ephraimn in desolatione erit. In die
correptionis in tribub isrł ostendi fi¬
dem. Lxx. Clangite tuba suꝑ col¬
les ⁊ sonatẽ suꝑ excelsa: p̃dicate in domo
oñ. Mente excidit beniamin: ephraĩ
ndesolatione factus ẽ. In dieb correp¬
tionis in tribub isrł ostendi fidelia.
Ephraim & isrł & iudam menses sin-¬
głi siue rubigo cum suis partib deuo¬
rabunt. Quã obrem p̃cipio uobis qui
auditis: ut ñ uoce sublum s clara bu-¬
cina concrepetis. Claro eñi auditu opꝰ
ẽ: ut om̃s audiant qui in circuitu st̃.
Clangite bucina in gabaa: cuiꝰ ethimo¬
logiã in colles.lxx. transtulerunt. Et
tuba in rama: quȩ int̃pretatur excel¬
sa. Iste aut̃ẽ duȩ sunt in tribu benia¬
min. uicinȩ sibi mutuo ciuitates. id
ẽ gabaa in qua saul natus ẽ. & rama
quȩ ẽ iuxta gabaã in septimo lapide
ab ierosolunis sita. qͣm rex isrł occupa¬
re conatus ẽ. ut exitum & introitum

Expanded text:
en post tergum tuum Benjamin: Ephraim in desolatione erit in die correptionis, in tribubus Israel ostendi fidem. LXX: Clangite tuba super colles, sonate super excelsa, praedicate in domo ὢν: mente excidit Benjamin, Ephraim in desolatione factus est in diebus correptionis, in tribubus Israel ostendi fidelia. Ephraim et Israel et Juda menses singuli, sive rubigo cum suis partibus devorabunt. Quamobrem praecipio vobis qui auditis, ut non voce sublimi, sed clara buccina concrepetis: claro enim auditu opus est, ut omnes audiant qui in circuitu sunt. Clangite buccina in Gabaa, cujus etymologiam in colles Septuaginta transtulerunt: et tuba in Rama, quae interpretatur excelsa: istae autem duae sunt in tribu Benjamin, vicinae sibi mutuo civitates, id est, Gabaa, in qua natus est Saul; et Rama, quae est juxta Gabaa, in septimo lapide a Jerosolymis sita; et quam rex Israel occupare conatus est, ut exitum et introitum
Abbreviated transcription (Latin):
cludere hereticos uiã: ne de sychem
id ẽ de bonis oꝑib ꝑganius in ierłm
id est in eccłam. Isti sunt quasi fauces
uiroꝵ latronũ: & int̾siciunt eos qui ꝑ
huiꝰ scłi uiã adueritatẽ ꝑgere cupiunt.
In humeris: opus intelligim᷑. Et om̃s
falsi sacerdotes abscondunt uiã: & oc¬
cidunt homines malis oꝑib ne ꝑue¬
niant ierłm. Qd̃ autẽ humerus opus
significet illud ostendit. da cor tuũ
in humerũ tuũ: hoc ẽ quȩ intelligis.
uerte in oꝑa. Et de isachar legimus
qd̃ supposuerit humerũ suũ ad labo¬
raudũ: & uir agricola sit. In domo
isrł uidi horrendũ. ibi forncatione
effraim contaminatus ẽ isrł. S et
iuda pone messem tͥ: cũ conuertero

Expanded text:
cludere haereticos viam, ne de Sichem, id est, de bonis operibus pergamus in Jerusalem, id est, in Ecclesiam. Isti sunt quasi fauces virorum latronum, et interficiunt eos, qui per hujus saeculi viam ad veritatem pergere cupiunt. in humeris opus intelligimus, et omnes falsi sacerdotes abscondunt viam, et occidunt homines malis operibus, ne perveniant Jerusalem. Quod autem humerus opus significet illud ostendit: Da cor tuum in humerum tuum , hoc est, quae intelligis, verte in opera. Et de Issachar legimus, quod supposuerit humerum suum ad laborandum, et vir agricola sit. In domo Israel vidi horrendum, ibi fornicationes Ephraim, contaminatus est Israel; sed et, Juda, pone messem tibi, cum
Abbreviated transcription (Latin):
genia ⁊ nec considerat qͥ lecturus est
cuiꝰ. s quale sit qd̃ lecturus est. Siue
ille ep̃c siue sit laicus. imꝑator & dñs.
miles & seruus. aut in purpura & se¬
rico. aut in uilissimo panno iaceat:
ñ honoꝵ diũsitate. sed oꝑm merito

Expanded text:
genia. Nec considerat qui lecturus est, genia. Nec considerat qui lecturus est, cuius, sed quale sit, quod lecturus est, sive ille episcopus, sive laicus, imperator et dominus, miles et servus, aut in purpura et serico, aut in vilissimo panno iaceat, non honorum diversitate, sed operum merito
Abbreviated transcription (Latin):
nes eloquentissimoᷤ ipsi elingues
transferunt. euangłico calces pede:
& scilleos caues ac mortifera carmina
syrenarũ. surda aure ꝑtranseas ⁊ ut
ter adminiculo. & inpͥma urbe t̾rarũ
pͥmũ & nobilitate & religione habe¬
re me gaudeam defensorẽ. tam̃ ma¬
gis optarem illud michi contingere. qͦd
titus liuius scribit de catone. Cuiꝰ głe
tuꝑando nocuit: eũ utrumq sũmis
p̃diti fecerint ingeniis. Significat au¬
t̃ẽ marcũ ciceronem. & gaium cesarem:
quoꝵ alt̃ laudes. alt̃ uituꝑationẽ su¬
pradicti scripsit uiri. Dum eñi uiui¬
mꝰ & in uase fragili continem᷑: uident᷑
amicoꝵ ꝓdesse studia ⁊ & nocere emu
loꝵ opprobria. Postꝗͣ. autẽ reu̾sa fue¬
rit t̾ra ui t̾ram suã. & tam nos qui scri¬
bunꝰ quã eos qui de nobis iudicant.
pallida mors subtraxerit. & alia ue¬
nerit generatio. pͥmisq cadentib fo¬
liis uirens silua succreuerit: tẽ sine
nominũ dignitate. sola iudicant᷑ in¬

Expanded text:
nes eloquentissimos, ipsi elingues nes eloquentissimos, ipsi elingues transferunt, Evangelico calces pede: et Scylleos canes ac mortifera carmina sirenarum surda aure pertranseas: ut pter adminiculo; et in prima urbe terrarum, primum et nobilitate et religione habere me gaudeam defensorem: tamen magis optarem illud mihi contingere, quod Titus Livius scribit de Catone, cujus glotuperando nocuit: cum utrumque summis praediti fecerint ingeniis. Significat autem M. Ciceronem et C. Caesarem: quorum alter laudes, alter vituperationes supradicti scripsit viri. Dum enim vivimus, et in vase fragili continemur, videntur amicorum prodesse studia, lorum obprobria. Postquam autem reversa fuerit terra in terram suam et tam nos, qui scribimus, quam eos, qui de nobis iudicant, pallida mors subtraxerit et alia venerit generatio, primisque cadentibus foliis virens silva succreverit, tunc sine nominum dignitate sola iudicantur in
Abbreviated transcription (Latin):
Ui sepe na¬
uigat:ali¬
quando
patitur
tempesta¬
te. Qui
uiam fre¬
quent̃ in¬
grecdhitur:
aut sustinet latronum impetus. aut
certe metuit. Omniq in arte. tam
gła quã obtrectatio scđis aduersisq
uentis oritur: dum aut amici plus
merito laudant ⁊ aut inimici plus
iusto detrahunt. Rarũq inuenies. qͥ
in utramq parte ñ fauore. aut odio:
s rerum equitate ducatur. Qd̃ mͥ in
scripturarũ explanatione sudanti.
conteminunt. & qͥcqͥd dixerimꝰ contrac̃¬
ta nare despiciunt: aliĩ odio nominis
nr̃i ñ res s ꝑsonas considerãt : magis¬
q alioꝵ silentium qͣm nr̃m studium
ꝓbant. Sunt qͥ audacter nos facere
asserant: qd̾ arripuimꝰ opus. qd̾ nul¬
lus aute nos latinoꝵ temptare ausus
ẽ. Quid̃a in eo se disertos arbitͣntur &
doctos. si alieno oꝑi detrahant: & ñ
qͥd ipsi possint. s quid nos ñ possimꝰ
diidicent. Tu aute pamnachi qui
nos hoc facere p̃cepisti. necesse ẽ ut
nis latina faciunt ñ bona. & honri¬

Expanded text:
ui saepe navigat, aliquando patitur tempestatem: qui viam frequenter ingreditur, aut sustinet latronum impetus, aut certe metuit, omnique in arte, tam gloria quam obtrectatio, secundis adversisque ventis oritur, dum aut amici plus merito laudant, aut inimici plus justo detrahunt: rarumque invenias qui in utramque partem non favore, aut odio, sed rerum aequitate ducatur. Quod mihi in Scripturarum explanatione sudanti acontemnunt, et quidquid dixerimus, contracta nare despiciunt: alii odio nominis nostri, non res, sed personas considerant: magisque aliorum silentium, quam nostrum studium probant. Sunt qui audacter nos facere asserant, quod arripuimus opus, quod nullus ante nos Latinorum tentare ausus est. Quidam in eo se disertos arbitrantur et doctos, si alieno operi detrahant, et non quid ipsi possint, sed quid nos non possimus dijudicent. Tu autem, Pammachi, qui nos facere praecepisti hoc, necesse est ut nis, Latina faciunt non bona; et homi
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ iuda: Miscd̃ia autẽ ur̃a quasi nu¬
bes matutina: & quasi ros mane ꝑtͣnsi¬
quasi lux egrediet᷑. Quando dicit
qͥd faciam tͥ ephraim qͥd faciam tͥ iuda:
parentis in ꝑditos filios monstrat af¬
fectum ⁊ iuxta illud qd̾ in ysaia legi¬
mee & ñ feci ei: Et in michea. Popłs

Expanded text:
uda? misericordia autem vestra quasi nubes matutina, et quasi ros mane pertransiquasi lux egredietur. Quando dicit: Quid faciam tibi, Ephraim? quid faciam tibi, Juda? parentis in perditos filios monstrat affectum, juxta illud quod in Isaia legimeae et non feci
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe nescrret. & contenmneret uuluã rebec¬
ce. que uno partu geminos edictisset in¬
fantes. Qd̃q sequitur & tenuit ultra fu¬
rorẽ suũ & indignatitionẽ suã seruaui
usq in finem: odium monstrat antiqu
Unde penam ꝓ scelerib cõminatur et
dicit. Mittam ignẽ in theman. quȩ i¬
dumeoꝵ regio ẽ: et uergit ad australe
parte quod int̃p̃tatur theman. Quȩ
prouintia ñ solum thenian s & dariũ
& nageb dicit᷑. eo qd̾ eurum &. austrum.
affricumq respiciat. Qd̃q dicit deuo¬
rabit edes bofre. ñ ut quidã putant

Expanded text:
esse nesciret, et contemneret vulvam Rebeccae, quae uno partu geminos edidisset infantes. Quodque sequitur: Et tenuit ultra furorem suum, et indignationem suam servavit usque in finem, odium monstrat antiquuUnde poenam pro sceleribus comminatur, et dixit: Mittam ignem in Theman, quae Idumaeorum regio est, et vergit ad Australem partem, quod interpretatur Theman: quae provincia non solum Theman, sed et Daron et Nageb dicitur, eo quod Eurum et Austrum Africumque respiciat. Quodque dicit: Devorabit aedes Bosrae, non ut quidam p
Abbreviated transcription (Latin):
egi in quadam
controu̾sia: imbecilli¬
tas corporis animȩ qͦq uires secum
trahit. Econtrario paulus apłs. qͣn¬
do infirmor inquit tc̃ fortis sum: et.
uirtus in infirmitate ꝑficitur. Sp̃s
enĩ contra carnẽ: & caro contra sp̃m.
Hec inuicem sibi adu̾santur: ne quȩ
uolumꝰ alla faciamus. Unde & in eu
infirma. Senectus multa secum &
bona affert & mala. Bona. quia nos
luptatib. gulȩ imponit modũ. libidi¬
nis frangit impetus. auget sapienti¬
am. dat maturiora consilia: & friges¬
cente corꝑe. dormit cũ ꝑpetua uirgi¬
ne sun amite. luxuriãq conteminens
brȩ infirmitates. pituita molestissi¬
ma. quã grecoꝵ alii corizam. alii au¬
tẽ flegina nuncupant: caligantes
oculi. acescentes cibi. tremens int̾¬
dum manus. nudi gingiuis dentes &¬
¶ inter cibos cadentes.

Expanded text:
egi in quadam controversia: Imbecillitas corporis animi quoque vires secum trahit. E contrario Paulus apostolus: Quando infirmor, inquit, tunc fortior sum ; et: Virtus in infirmitate perficitur . Spiritus enim contra carnem, et caro contra spiritum ; haec invicem sibi adversantur, ne quae volumus, illa faciamus. Unde et in Evinfirma . Senectus multa secum et bona affert et mala. Bona, quia nos luptatibus, gulae imponit modum, libidinis frangit impetus, auget sapientiam, dat maturiora consilia; et frigescente corpore, dormit cum perpetua virgine Sunamite: luxuriamque contemnens brae infirmitates, pituita molestissima, quam Graecorum alii κόρυζαν, alii φλέγμα nuncupant, caligantes oculi, acescentes cibi, tremens interdum manus, nudi gingivis dentes, et inter cibos cadentes.
Abbreviated transcription (Latin):
ut rapiant & querant a dõ escam sibi.
Querit enĩ catulus leonis ñ eã predã
quã possidet quȩ suȩ ẽ potestatis. sed
ut de eccłia xp̃i rapiat. De quo & in a¬
bacuch scͥbitur. Esce eiꝰ electe. Tercia
pena ẽ eoꝵ quos discordia seꝑauit:
quȩ ꝓpria uoluntate ad t̾rena descen¬
dunt. de qͥb in ꝓu̾biis scͥptum ẽ ñ in¬
iuste tendant᷑ retia auib. Iusta enim
ruma ẽ peccatoꝵ: qui cũ habuerint
alas columbe. & ꝑ aerem uolitare de¬
buerint᷑. pondere peccatoꝵ ad t̾rena
dep̃ssi sunt: & uitio suo adheserunt
uisco. De quo in apło legnnꝰ: qui ad¬
heret meretrici. unũ cum ea corpus
efficitur. Quarta penia discordantiũ¬
ẽ: ut capiant᷑ laqueo qͥ ñ in celo s in¬

Expanded text:
ut rapiant, et quaerant a Deo escam sibi . Quaerit enim catulus leonis non eam praedam, quam possidet, quae suae est potestatis; sed ut de Ecclesia Christi rapiat, de quo in Abacuc scribitur: Escae ejus electae . Tertia poena est eorum quos discordia separavitquae propria voluntate ad terrena descendunt. De quibus in Proverbiis scriptum est: Non injuste tenduntur retia avibus . Justa enim ruina est peccatorum, qui cum habuerint alas columbae, et per aerem volitare debuerint, pondere peccatorum ad terrena depressi sunt, et vitio suo adhaeserunt visco. De quo in Apostolo legimus: Qui adhaeret meretrici, unum cum ea corpus efficitur . Quarta poena est discordantium, ut capiantur laqueo, qui non in coelo
Abbreviated transcription (Latin):
scripsit. Alius autẽ putat sex exem¬
pla ꝓposita. duoꝵ pariter inuia am¬
bulantium. & leoins rugientis in sal¬
tu. & catuli leonis dantis uocem suã
cum aliqͥd app̃henderit. & auis captȩ
ab aucupe. & laquei qui in t̃ra defigi¬
tur ad capiendam p̃dam. & tubȩ in
ciuitate clangentis. hisq exemplis red¬
ditã similitrdinẽ: ut qͦmͦ supiora cau¬
sam habent & ñ fiunt nͥ illa p̃cesse¬
rit. sic nullum in ciuitate accedere
malũ. qd̾ dño p̃cipiente ñ factũ sit.
Sunt qui primũ exemplũ estimani
continere doctrinã quo ñ possint
duo parit̃ ambulare nͥ sibi ante con¬
senserint in eũ qui fecit utrũq u
nouũ hominẽ. fecitq int̾ eos pacẽ
& copulauit iuinculo caritatis: ut eũ
fuerint simuil duo. postulent a pa¬
tre & impetrent qͥcqͥd rogauerint: he
sunt duȩ uirge quȩ sibi in ierechie¬
le copulant᷑. & uo popłi circũcisio¬
nis & gentiũ. de qͥb ad heliam loqͥt᷑

Expanded text:
scripsit. Alius autem putat sex exemscripsit. Alius autem putat sex exempla proposita, duorum pariter in via ambulantium, et leonis rugientis in saltu, et catuli leonis dantis vocem suam, cum aliquid apprehenderit, et avis captae ab aucupe, et laquei qui in terra defigitur ad capiendam praedam, et tubae in civitate clangentis, hisque exemplis redditam similitudinem, ut quomodo superiora causam habent, et non fiunt nisi illa praecesserint: sic nullum in civitate accidere malum, quod Domino praecipiente non factum sit. Sunt qui primum exemplum aestimant continere doctrinam, quia non possint duo pariter ambulare, nisi sibi ante consenserint in eum qui fecit utraque  novum hominem : fecitque inter eos pacem, et copulavit vinculo charitatis, ut cum fuerint simul duo, postulent a Patre, et impetrent quidquid rogaverint. Hae sunt duae virgae quae sibi in Ezechiele copulantur , et duo populi circumcisionis et gentium, de quibus ad Eliam loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ds ũbum. nͥ reuelauerit secretũ
bulabunt duo simul omnino n cogno.¬
uerint sec Si ructabit leo de saltu
suo. p̃dam ñ habens: Si dabit catu
t̾ram absq aucupe: Si deponetur
laquetis suꝑ t̃ram:. n aliqͥd app̃hen¬
derit: Si clanget tuba in cruitate
& popłs ñ timebit: Si erit malicia
eruditionẽ suam ad seruos suos ꝓ¬
pħas. Leo ructabit. & quis ñ timebit :
Dñs d̾s locutus ẽ. & quis ñ ꝓpħabit :¬
Legi in cuiꝰdam cõmentariis rem
difficilem ꝑsuadere cupientis. octo
scelerib siue impietatib atq peccatis.
primum damasci. scdo garȩ & ceteris
urbib palestinȩ. t̃cio tyri. quarto
ydumeȩ idẽ edom. qͥnto filioꝵ am¬
mon. sexto moab. septimo iude hoc ẽ
duab tribub octauo qd̃ extremum ẽ
ifraheli id ẽ decem tribub totidem
cõminationes nunc redditas: & pͥmã
pͥmȩ. id ẽ damasci. scdam scdȩ. id ẽ ga¬
ze. & reliquas reliquis respondere.
Dd̾ utrũ uerum sit nouerit ipse qui

Expanded text:
rit secretum bulabunt duo simul omnino, nisi cognoverint se? Si ructabit leo de saltu suo, praedam non habens? Si dabit catulterram sine aucupe? Si deponatur laqueus super terram, nisi aliquid apprehenderit? Si clanget tuba in civitate, et populus non timebit? Si erit malitia eruditionem suam ad servos suos prophetas. Leo ructabit, et quis non timebit? Dominus Deus locutus est, et quis non Legi in cujusdam Commentariis, rem difficilem persuadere cupientis, octo sceleribus sive impietatibus atque peccatis: primum Damasci: secundo Gazae, et caeteris urbibus Palaestinae: tertio Tyri: quarto Idumaeae, id est Edom: quinto filiorum Ammon: sexto Moab: septimo Judae, hoc est, duabus tribubus: octavo, quod ultimum est, Israeli, id est, decem tribubus, totidem comminationes nunc redditas, et primam primae, id est, Damasci, secundam secundae, id est Gazae, et reliquas reliquis respondere. Quod utrum verum sit, noverit ipse qui
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uaricationes isrł. qui priꝰ dm̃ m̃te
cernebat. uisitabit & suꝑ altaria be¬
thel. ñ unũ altare qd̾ habet eccłia. s
altaria hereticoꝵ plurima: tot enĩ
habent altaria quot scismata. Am¬
putabit & cornua altaris q ꝑ suꝑbi¬
am unũ habere se iactant. cadent¬
q eoꝵ cornua. idẽ arrogantia in t̾ram.
Et ꝑcutiet domũ hiemalem. eos here¬
cicos qui laborant contmnentia &. ieni¬
oniis. equib tatianus ẽ & manicheus.
& domum estiuã ut incholaitas. et
eunomianos. & ueteres hereseos no¬
uos sectatores. qui ꝓpt̾ uentris ingli¬
uiem omñe recipiunt uoluptatem.
Et ꝑibunt domus eburnee: quȩ arti¬
fici dente & rethorici nitoris splendo¬
re compositȩ sunt. Et dissipabunt᷑
edes multȩ. quȩ in toto orbe dispse
sunt. Una enim ueritate surgen¬
te multa m̃dacia destruent᷑. Pro do
mus pimiatã. eo qd̃ ostiola habeat
ꝑ fenestras. & quasi pinnas ad mag-¬
nitudinẽ frigoris repellendam. Ex¬

Expanded text:
praevaricationes Israel, qui prius Deum mente praevaricationes Israel, qui prius Deum mente cernebat, visitabit et super altaria Bethel: non unum altare, quod habet Ecclesia, sed altaria haereticorum plurima. Tot enim habent altaria, quot schismata. Amputabit et cornua altaris, quod per superbiam unum se habere jactant. Cadentque eorum cornua, id est, arrogantia in terram; et percutiet domum hyemalem, eos haereticos qui laborant continentia et jejuniis, e quibus Tatianus est et Manichaeus. Et domum aestivam, ut Nicolaitas et Eunomianos, et veteris haereseos novos sectatores, qui propter ventris ingluviem, omnem recipiunt voluptatem. Et peribunt domus eburneae, quae artifici dente et rhetorici nitoris splendore compositae sunt. Et dissipabuntur aedes multae, quae in toto orbe dispersae sunt. Una enim veritate surgente, multa mendacia destruentur. Pro domus, pinnatam, eo quod ostiola habeat per fenestras, et quasi pinnas ad magnitudinem frigoris repellendam.
Abbreviated transcription (Latin):
mo estiua. Qd̃ simplicit̃ iuxta litte¬
ram acciꝑe possumus. tantarũ eos
fuisse opum. ut duplices haberent
domos. hiemales & estiuas. quarum
alie u̾se essent ad aqͥlonẽ. alie ad au¬
strum ut ꝓ uarietate tempoꝵ frigo¬
ris & caloris cȩli tempiẽ ꝓuiderent.
Dossumus domũ hiemalem appella¬
re regnũ ifrł. in qua frigus erat reli¬
gionis & cultus di. uariiq uentoꝵ
turbines. & seua tempestas: & donnĩ
estiuã. iudam & ierłm in qua erat
templũ. & offerebant᷑ holo causta ma¬
ne & uesꝑe. & uigebat calor religionis.
Et ꝑibunt ait. domꝰ eburneȩ. qd̾ iuxta
historiã stare potest. Legimus enim
a hab regẽ isrł tantis fluxisse delitiis.
ut doinum sibi eburneam fecerit.
Pro eburneis. domus dentis idẽ elephai¬
tin as in hebreo imienmꝰ: de quib
& inquadragesimo quarto psalmo
scͥptum ẽ. A domib eburneis: ex qͥb
delectauer̃t te filiȩ regum in hono¬
re tuo. Quando uisitare ceꝑit dñs

Expanded text:
mo aestiva, quod simpliciter juxta littemo aestiva, quod simpliciter juxta litteram accipere possumus: tantarum eos fuisse opum, ut duplices haberent domos, hyemales et aestivas, quarum aliae versae essent ad Aquilonem, aliae ad Austrum, ut pro varietate temporum, frigoris et caloris, coelique temperiem, providerent. Possumus domum hyemalem appellare regnum Israel, in qua frigus erat religionis et cultus Dei, variique ventorum turbines, et saeva tempestas; et domum aestivam, Judam et Jerusalem, in qua erat templum, et offerebantur holocausta mane et vesperi, et vigebat calor 262 religionis. Et peribunt, ait, domus eburneae: quod et juxta historiam stare potest. Legimus enim Achab regem Israel tantis fluxisse deliciis, ut domum sibi eburneam fecerit . Pro eburneis, domos dentis, id est elephantinas in Hebraeo invenimus. De quibus et in quadragesimo quarto psalmo scriptum est: A domibus eburneis: ex quibus delectaverunt te filiae regum in honore tuo. Quando visitare coeperit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
dñs ds omp̃s: quia in die qua ulcis¬
car iniquitates isrł suꝑ eũ ulciscar
& suꝑ altaria bethel. & suffodientur
cornua altaris. & cadent suꝑ t̃ram.
Confundã & ꝑcutiã domũ pimiatã
suꝑ domũ estiuã: & ꝑibunt domus
eburnee: & adicientur domꝰ aliȩ mul¬
te. dicit dñs. Quod in pͥncipio capi¬
tuli uixta .lxx. positum ẽ. sacerdotes.
suisse hebraicũ: qd̾ quidã ñ intelli¬
gentes ꝓ hãrẽs legerunt gerẽis. id
ẽ sacerdotes. Precipit autẽ sermo pro¬
pħicus ut pͥmum audiant: deinde
contestentur in domo iacob idẽ dec̃ẽ
tribub quȩ dñs dixerit. Cum ceꝑo in¬
qͥt uisitare p̃uaricationes uł impieta¬
tes domꝰ isrł. & eis reddere q̃ merent᷑.
& captiuitatis tempꝰ aduenerit. tunc
destruent᷑ altaria bethel.ubierant
aurei uituli. & amputabunt᷑ cormia
altaris. qd̾ ieroboam qͦ manũ exten¬
dente di ruptũ ẽ. & ruent suꝑ t̾ram.
assyrio uastante confracta. Et ꝑcuti¬
am inqͥt domũ hiemalem. cum do¬

Expanded text:
nipotens: quia in die qua ulciscar iniquitates Israel super eum, ulciscar et super altaria Bethel: et suffodientur cornua altaris, et cadent super terram. 261 Confundam et percutiam domum pinnatam super domum aestivam, et peribunt domus eburneae, et adjicientur domus aliae multae, dicit Dominus. Quod in principio capituli juxta Septuaginta positum est, sacerdotes, suisse Hebraicum, quod quidam non intelligentes pro ARES legerunt ἱερεῖς, id est, sacerdotes. Praecipit autem sermo propheticus ut primum audiant, deinde contestentur in domo Jacob, id est, in decem tribubus quae Dominus dixerit. Cum coepero, inquit, visitare praevaricationes, vel impietates domus Israel, et ei reddere quae meretur, et captivitatis tempus advenerit: tunc destruentur altaria Bethel, ubi erant aurei vituli, et amputabuntur cornua altaris, quod, Jeroboam quoque manum extendente, diruptum est ; et ruent in terram, Assyrio vastante, confracta. Et percutiam, inquit, domum hyemalem cum do
Abbreviated transcription (Latin):
nichil ei ꝓderit fortitudo sua. s in
die p̃lii atq certaminis fugiet ꝑse¬
quentes. & absq armatura apłi re¬
sistere ñ ualens. hostib terga p̃bebit.
Audite uerbum qd̾ locutus ẽ dñs
suꝑ uos filii isrł. suꝑ omni cognati.¬
one quã eduxi de t̾ra egypti dicens..
Tantũmꝰ uos cognoui ex omnib cogna¬
tionib t̾̃rȩ. iccirco uisitabo suꝑ uos

Expanded text:
nihil ei proderit fortitudo sua; sed in nihil ei proderit fortitudo sua; sed in die praelii atque certaminis fugiet persequentes, et absque armatura Apostoli resistere non valens, hostibus terga praebebit. Audite verbum, quod locutus est Dominus super vos, filii Israel: super omni cognatione, quam eduxi de terra Aegypti, dicens: Tantummodo vos cognovi ex omnibus cognationibus terrae; idcir
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝓpt̃ acumen ingenii discurrit
ꝑ testimonia scripturarũ. & oratoꝵ
eloquentia uł sophismatib dialecti¬
coꝵ oppͥmere intitur ueritatem. &
in eo p̃peditur & corruit. quia ñ
censor quoq equi non saluabit am¬
mam suam: qui ignorat dictum ꝑ
ꝓpħam. fallax equus in salutem:
& nescit scriptum ẽẽ dormitauert̃
om̃s qui ascender̃t suꝑ equos. Hic
ñ saluabit ammã suam. s ꝑiensau¬
diet: hi in currib & hi in equis. nos
autẽ in nomine dni di nr̃i inuocabi¬
mus. Isti impediti funt & cecider̃t.
nos autẽ surreximꝰ & erecti sumus.
Et robustus etiam corde int̃ fortes nu¬
dus fugiet. Qui locus duplicit̃ expo¬
ni potest: ut aut idõ possit euadere
quia expoliauit se ueterẽ homiñe.
et pellicias tumcas peccatoꝵ. & mil¬
la sit sarcina p̃grauatus: aut econtra¬
rio quia nudus ẽ. & xp̃i ꝑdidit uesti¬
mentũ. de quo & in apło dicitur. in
quidẽ induti ñ nudi inueniamur.

Expanded text:
qui propter acumen ingenii discurrit qui propter acumen ingenii discurrit per testimonia Scripturarum, et oratorum eloquentia, vel sophismatibus dialecticorum opprimere nititur veripraepedietur et corruet, quia non censor quoque equi non salvabit animam suam, qui ignorat dictum per prophetam: Fallax equus ad salutem . Et nescit scriptum esse: Dormitaverunt omnes qui ascenderunt equos . Hic non salvabit animam suam; sed periens audiet: Hi in curribus, et hi in equis: nos autem in nomine Domini Dei nostri invocabimus. Isti impediti sunt, et ceciderunt: 251 nos autem surreximus, et erecti sumus . Robustus etiam corde inter fortes nudus fugiet. Qui locus dupliciter exponi potest: Ut aut ideo possit evadere, quia exspoliavit se veterem hominem, et pelliceas tunicas peccatorum, et nulla fuit sarcina praegravatus, aut econtrario, quia nudus est et Christi perdidit vestimentum, de quo in Apostolo dicitur: Indquidem induti non nudi inveniamur ;
Abbreviated transcription (Latin):
esse sapientes & in sua cruditione con¬
fidunt. Robustus quoq siue pugna¬
cor qui ñ saluabit ammã suam.ille
ẽ qui nequaqͣm apłi possidet arma¬
turã habens scutum. s ñ ficłi: accinẽ¬
tus lumbos. s ñ in ueritate: indutus
lorica s ñ iusticie: portans gladium
s ñ salutis. Huiꝰdemodi pugnator non
scĩficat p̃lium. nec dm̃ potest bella
bellare. contra ueritatẽ dimicans pro
m̃datio. Talis pugnator ñ potest di¬
cere. benedictus dñs ds m̃s qui docet
manus meas in p̃lium & digitos me¬
os ad bellum. miscdia mea & refugi¬
um meũ. Habent & sagittarios he¬
retici. qui frustra tendentes arcum.
sagittam dm̃ sustinere ñ poterunt.
quȩ loquit᷑ ꝑ ysaiam: ego autẽ sicut
sagitta electa in pharetra dñi. Isti st̃
sagitarii de quib & dauid canit.
Ecce peccatores intender̃t̃ arcum. pa¬
rauer̃t sagittas suas in pharetra: ut
sagictent in obscuro rectos corde. Et
uelox inquit pedib suis ñ saluabit᷑.

Expanded text:
esse sapientes, et in sua eruditione confidunt. Robustus quoque, sive pugnator, qui non salvabit animam suam, ille est qui nequaquam Apostoli possidet armaturam, habens scutum, sed non fidei: accinctus lumbos, sed non in veritate: indutus lorica, sed non justitiae: portans gladium, sed non salutis . Hujusmodi pugnator non sanctificat praelium, nec Domini potest bella bellare, contra veritatem dimicans pro mendacio. Talis pugnator non potest dicere: Benedictus Dominus Deus meus, qui docet manus meas ad praelium, et digitos meos ad bellum. Misericordia mea et refugium meum . Habent et sagittarios haeretici qui frustra tendentes arcum, sagittam Domini sustinere non poterunt, qui loquitur per Isaiam: Ego autem sicut sagitta electa in pharetra Domini . Isti sunt sagittarii, de quibus et David canit: Ecce peccatores intenderunt arcum, paraverunt sagittas suas in pharetra, ut sagittent in obscuro rectos corde . Et velox inquit pedibus suis non salvabitur,
Abbreviated transcription (Latin):
& ulla mortui ammalis pellicula.
credentes dr: qui habet aures audi¬
ur̃os in aurib cordis ur̃i. Hoc iter
tam heretici qͣm magistri eoꝵ demo¬
nes impedire festinant & intexere
S si uenerit uir eccłiasticꝰ & homo
dĩ & sanson qͥ int̃p̃tat᷑ sol. leonẽ int̃¬
ficit. descendensq in inferm lacũ
qui aquas refrigerat. temꝑe niuis.
tempestatis & hiemis. suffocauit
leonem: ut securo pede & totis au¬
rib dñm sequi . & uerba eiꝰ audire
ualeamꝰ. Audite & contestamini
in domo iacob. dicit dñs ds exerci

Expanded text:
et ulla mortui animalis pellicula net ulla mortui animalis pellicula ncredentes dicitur: Qui habet aures audivestros in auribus cordis vestri. Hoc iter tam haeretici quam magistri eorum daemones impedire festinant, et intexere Sed si venerit vir ecclesiasticus et homo Dei, et Samson, qui interpretatur sol, leonem interficit: descendensque in inferni lacum, qui aquas refrigerat, tempore nivis, tempestatis, et hyemis, suffocat leonem: ut securo pede et tutis auribus Dominum sequi et verba ejus audire valeamus. Audite et contestamini in domo Jacob, dici
Abbreviated transcription (Latin):
res. qͣndo insignũ plenȩ lib̃tatis uir¬
gis ei & conceptꝰ & partꝰ ostendit᷑.
filii gͦ samariȩ habitant in regione
& plaga lectuli. requiescentes in sy¬
roꝵ auxilio & in damasci grabato
sibi uictoriã pollicentes: ut qͦͣm qui
fessus ẽ refocillatur in lectulo. fic
illi fractas uires. uicinȩ gentis auxi¬
lio roborarent. Unde & in eodem
ysaia ꝑ typum dr futuroꝵ qd̾ nas¬
citurus sit puer. qͥ priusꝗͣ. sciat uo¬
care patrẽ & matrẽ. accipiat spolia
samariȩ. & uirtutẽ damasci: que sci¬
licet contͣ ierłm iunctis uirib dimi¬
cabant. Pro plaga lectuli & damasci.
bũ & indamasco. Et iuxta tropo¬
damascũ ad uocationẽ gentiũ: de qͥb
unus grex factus ẽ dm̃. Cuiꝰ sepe o¬
ues leonum feritas lamat: de quoꝵ
faucib uix duo crura aut extremũ
aufert᷑ auricule. In crure. uia osten¬
dit᷑ doctrinarũ: in aure sacram̃ta
dictoꝵ. Unde & apli absq caltiam̃tis

Expanded text:
res: quando in signum plenae libertatis, Virres: quando in signum plenae libertatis, Virginis ei et conceptus et partus 260 ostenditur. Filii ergo Samariae habitant in regione et plaga lectuli, requiescentes in Syrorum auxilio, et in Damasci grabato sibi victoriam pollicentes: ut quomodo qui fessus est, refocillatur in lectulo: sic illi fractas vires vicinae gentis auxilio roborarent. Unde et in eodem Isaia per typum dicitur futurorum, quod nasciturus sit puer, qui priusquam sciat patrem et matrem vocare, accipiat spolia Samariae et virtutem Damasci, quae scilicet contra Jerusalem, junctis viribus, dimicabant . Pro plaga lectuli et Damasci Damasco: ut juxta tropoDamascum ad vocationem gentium: de quibus unus grex factus est Domini: cujus saepe oves leonum feritas laniat: de quorum faucibus vix duo crura aut extremum aufertur auriculae. In crure via ostenditur doctrinarum, in aure sacramenta dictorum. Unde et apostoli absque calciamentis
Abbreviated transcription (Latin):
rłm dabit uocẽ suã. & luxer̃t specio¬
sa pastoꝵ. & exsiccatus ẽ uertex car¬
meli. diximꝰ illum artis suȩ usum
ẽẽ sermonib. ut quia pastor gregũ
nichil t̃ribilius cognouerat leone.
iram dñi leonib compararet. Iux¬
ta gͦ hc̃ sensutm. etiã nc̃ de eo qd̾ sepe
uiderat. sunt exemplũ: & sic decẽ
tribuũ paruas reliquias de assyri¬
oꝵ narrat mainib eruendas. qͣmͦ
si pastor deuoratis omĩb mẽbris.
duo crura aut extremũ auriculȩ
de leonis faucib eruat. Positoq cõ¬
ꝑationis exemplo: ita inquit eruen¬
tur filii isrł decẽ uidelicet trib que
habitant in samaria. in plaga lec̃¬
tuli &. in damasci grabato. Qd̃ iͥnsic
explan andum uidetur. Legimꝰ in
ysaia rasin regẽ aram id ẽ syroꝵ qͥ
regnabat in damasco. et phacee fili¬
um romeliȩ regem ifrł inito federe
contͣ iudam uenisse pugnantes: de
rłm. ne timeat duos semmpistos tor¬

Expanded text:
rusalem dabit vocem suam: et luxerunt speciorusalem dabit vocem suam: et luxerunt speciosa pastorum, et exsiccatus est vertex Carmeli, diximus illum artis suae usum esse sermonibus: ut quia pastor gregum nihil terribilius leone cognoverat, iram Domini leonibus compararet. Juxta hunc ergo sensum etiam nunc de eo quod saepe viderat sumit exemplum, et sic decem tribuum parvas reliquias de Assyriorum narrat manibus eruendas: quomodo si pastor, devoratis omnibus membris, duo crura aut extremum auriculae de leonis faucibus rapiat: positoque comparationis exemplo, ita, inquit, eruentur filii Israel, decem videlicet tribus quae habitant in Samaria, in plaga lectuli et in Damasci grabato. Quod mihi sic explanandum videtur: legimus in Isaia Rasin regem Aram, id est, Syrorum, qui regnabat in Damasco, et Phacee filium Romeliae regem Israel, inito foedere, contra Judam venisse pugnantes : de rusalem ne timeat duos semiustos tor
Abbreviated transcription (Latin):
miseroꝵ lacrimis congregasti. He¬
retici quoq aut tͥbulabunt᷑ in die
iudicii. & omis eoꝵ fortitudo tenua
bit᷑. & diripient᷑ que habuerant de
rapuns ut liberent᷑ popli qͦs decepe¬
rant: aut certe cotidie ꝑ uiros eccłia¬
sticos tͥbulabunt᷑ & circumdabunt᷑
testimoniis scͥpturarũ: & detrahet᷑
ex eis fortitudo syllogismoꝵ & u̾boꝵ
argutiȩ qͥb suũ dogia firmauer̃t
& edes eoꝵ diripientur. ut qui rapti
fuerant de eccłia. ad eccłiam reũtas¬
t᷑. Hec dicit dñis. Quomͦ si eruat
pastor de ore leonis duo critra. aut
extremũ auricule: sic eruentur fi¬
lii ifrł qui habitant in samaria. in
plaga lectuli & in damasci gra. ba¬
to. Lxx. H ec dicit dñs ds̃. Qͦ mͦ
si auellat pastor de ore leonis duo
crura. aut extremũ auricule: sic a¬
uellent᷑ filii isrł qͥ habitant in sa¬
maria contra tribum. & in damasco.
N pͥncipio amos uͥ u̾siculos illos dis¬
seruimꝰ. dñs de syon rugiet & de ie¬

Expanded text:
miserorum lacrymis congregasti. Haemiserorum lacrymis congregasti. Haeretici quoque aut tribulabuntur in die judicii, et omnis eorum fobitur, et diripientur quae habuerant de rapinis, ut liberentur populi quos deceperant. Aut certe per viros ecclesiasticos tribulabuntur, et circumdabuntur testimoniis Scripturarum, et detrahetur ex eis fortitudo syllogismorum, et verborum argutiae quibus suum dogma firmaverant. Et aedes eorum diripientur: ut qui rapti fuerant de Ecclesia, ad Ecclesiam revertantur. Haec dicit Dominus: Quomodo si eruat pastor de ore leonis duo crura, aut extremum auriculae: sic eruentur filii Israel qui habitant in Samaria in plaga lectuli et in Damasci grabato. LXX: Haec dicit Dominus: Quomodo si avellat pastor de ore leonis duo crura, aut extremum auriculae: sic avellentur filii Israel qui habitant in Samaria contra tribum et in Damasco. In principio Amos, ubi versiculos illos disseruimus: Dominus de Sion rugiet, et de Je
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. Nec renuimꝰ eius sententiã: quia
zeliãñ. s intelligentie ordinẽ sequi.
ait. obsidio & circũdatio t̃re. Pobsi¬
dione quȩ ab eo dicit᷑ p̃olorchiã. for¬
titudo a theodotione posita ẽ. qui
uł tyrus dicit᷑. s sũr legendum: qd̾
ꝓpͥe refertur ad petram durissimã
quã nos latine silicem possumus di¬
cere. Loquam᷑ gͦ de singulis:. lxx. dixe¬
runt. tyrus. & ꝑ circuitum t̾ra tua:
uidebat᷑q pendere sententia. Ad di¬
derunt gͦ de suo. deserta erit. Nec
ambiguitatẽ. & tribulatio. & tyrus
dici potest. Et ẽ sensus. Siꝑ mon¬
tes samariȩ multas popłs metis in¬
samas ꝑpetrauit: calumnias facieis.
& rectum penitus ignorans. & thes¬
aurizans s ibi iniquitatẽ ac rapi¬
nas. Ideo tribulabit᷑ siue conteret᷑.¬
& assyrio exercitu circumdabitur
t̃ra eoꝵ & detrahetur. ait. exte o sama¬
ria. o decem trib. o qͦndam popłs
meus. fortitudo tua. Et diripientur
in edib tuis. que ꝑ calumniam ex

Expanded text:
nuimus ejus sententiam: quia κοζηλίαν, sed intelligentiae ordinem sequi, ait, obsidio et circumdatio terrae. Pro obsidione, quae ab eo dicitur πολιορκία, fortitudo a Theodotione posita est qui latio, vel Tyrus dicitur, sed SUR legendum: quod proprie refertur ad petram durissimam, quam nos Latine silicem dicere possumus. Loquamur ergo de singulis. LXX dixerunt: Tyrus et per circuitum terra tua. Videbaturque pendere sententia: addidere ergo de suo, deserta erit: nec ambiguitatem, et tribulatio et Tyrus dici potest. Et est sensus: Super montes Samariae multas populus meus insanias perpetravit: calumniam faciens, et rectum penitus ignorans, et thesaurizans sibi iniquitatem et rapinas: 259 ideo tribulabitur, sive conteretur, et Assyrio exercitu terra circumdabitur eorum, et detrahetur, ait, ex te, o Samaria, o decem tribus, o quondam populus meus, fortitudo tua: et diripientur in aedibus tuis, quae per calumniam ex
Abbreviated transcription (Latin):
rio & teneant᷑ in t̾ra egypti. de qua
qͦndam uenientes ad eccłiam libera¬
ti sunt. P ropt̃ea hec dicit dñs ds̾.
Tribulabit᷑ & circũet᷑ t̾ra. & detrahet᷑
ex te fortitudo tua: & diripient᷑ edes
tuȩ. Lxx. P Ropt̃ea hec dicit dñs
ds. Tyrus & in circuitu tuatia deser¬
ta erit: & detrahet de te fortitudĩe
tuã & diripient᷑ regiones tuȩ. P Ro

Expanded text:
rio et teneantur in terra Aegypti, de qua rio et teneantur in terra Aegypti, de qua jam venientes ad Ecclesiam liberati sunt. Propterea haec dicit Dominus Deus: Tribulabitur et circumietur terra, et detrahetur ex te fortitudo tua, et diripientur aedes tuae. LXX: Propterea haec dicit Dominus Deus: Tyrus et in circuitu terra tua deserta erit: et detrahet de te fortitudinem tuam, et diripientur regiones tuae. Pro Ty
Abbreviated transcription (Latin):
uum: ut basilides qui omĩpotentem
dm̃ portento ĩo nomine appellat
teras & anm cursum.atmerũ dicit
in solis circulo contineri. quẽ echi¬
ci sub eodem numero aliarũ littera¬
eptiȩ. inbalsamo barbarȩ loquelȩ
mirant᷑. Nonne hec insamȩ sunt
& multe insame: unoqͦ fingente
qd̾ in animũ eius inciderit: Calũ¬
niam qͦ patiunt᷑ in penetrabilib
eiꝰ siue oppͥmunt᷑ simplices qͥq cre¬
dentiũ. dum sub nomine ueritatis
colunt mendaciũ & omĩno recte fa¬
cere nesciunt: qͥa ꝑdiderunt trami¬
tẽ ueritatis nec credunt in eum qͥ
dicit. ego sum ueritas: & thesauri¬
zant sibi dogmata imquitatis. & ra¬
piunt atq condudunt in edib sius
quos potuerint falso errore deciꝑe.
Sin autẽ placuerit ut legamus assy¬
rios. qd̾ tam̃ in hebraico ñ habet᷑. dica¬
mꝰ. hos ẽẽ de quib scͥptum ẽ. Inducã
suꝑ sensum magnũ. pͥncipẽ assyrioꝵ
qui dixit. fortitudine mea faciam.
&e cetera:. ut capiant᷑ heretici ab assy¬

Expanded text:
m Deum portentoso nomine appellat teras, et annui cursus numerum dicit in solis circulo contineri, quem ethnici sub eodem numero aliarum litteraeptiae in Balsamo Barbeloque mirantur. Nonne hae insaniae sunt, et multae insaniae, unoquoque fingente quod in animum ejus inciderit? Calumniam quoque patiuntur in penetralibus ejus, sive opprimuntur simplices quique credentium; dum sub nomine veritatis colunt mendacium, 258 et omnino rectum facere nesciunt, quia perdidere tramitem veritatis, nec credunt in eo qui dicit: Ego sum veritas : et thesaurizant sibi dogmata iniquitatis, et rapiunt atque concludunt in aedibus suis, quos potuerint falso errore decipere. Sin autem placuerit ut legamus Assyrios quod tamen in Hebraico non habetur, dicamus hos esse, de quibus scriptum est: Inducam super sensum magnum principem Assyriorum, qui dixit, Fortitudine mea faciam, et caetera, ut capiantur haeretici ab Assy
Abbreviated transcription (Latin):
Et ñ alit̾ moriet᷑ moab. nisi in clamore
&e sontu. & ululatu. & clangore & bu¬
cinȩ. ut excelsis sensib oppͥmat᷑ qui
in scĩs libris clangorib bucmȩ comꝑ¬
antur. Ttinc & iudices & principes & om¬
nes qui p̃sunt t̃rens oꝑib. destruit ser¬
mo diuinꝰ. &p̃cipit ȩcclie doctorib. in ino¬
tẽ excelsum ascende tu qui euangłizas
syon. exalta uocem tuã qui p̃dicas ierłm.
Hec dicit dñs. Suꝑtrib scelexib iuda
& suꝑ quatuor ñ conũtam eũ et quod
abiecerit legem dmñ & mandata eius ñ
custodierit: Deceꝑunt em̃ eos idola
sua. post quȩ abierunt patres eoꝵ. Et
mittam ignem in iuda. & deuorabit
edes ierłm. Lxx. Hec dicit dñs.¬

Expanded text:
Et non aliter morietur Moab, nisi in clamore, Et non aliter morietur Moab, nisi in clamore, et sonitu, et ululatu, et clangore buccinae, 239 ut excelsis sensibus opprimantur, quae in sanctis libris clangoribus buccinae comparantur. Tunc et judices et principes, et omnes qui praesunt terrenis operibus, destruit sermo divinus, et praecipit Ecclesiae doctoribus: In montem excelsum ascende qui evangelizas Sion, exalta vohaec dicit Dominus super tribus sceleribus Iuda et super quattuor non convertam eum eo quod abiecerint legem Domini et mandata eius non custodierint deceperunt enim eos idola sua post quae abierant patres eorum et mittam ignem in Iuda et devorabit aedes Hierusalem haec dicit D
Abbreviated transcription (Latin):
litudinis sedere dñm in solio excelso &
eleuato. & pedes ponere suꝑ t̾ram. ne sci¬
licet pendeant. habere nasum quo odo¬
ret᷑ odorem bonȩ fraglantiȩ. ocłos qͥb
uideat. manus ꝑ quas oꝑetur. pedes
ꝑ quos ambulet. aures quib audiat.
os quo loquatur. dentes quib cibos
conterat. Qͥ legit introisse iudam ad
thamar meretricem. & ex ea duos fi¬
lios ꝓ creasse si turpitudinẽ sequat᷑
littere & ñ ascendat ad decorem intel¬
ligentiȩ sp̃ualis: comburit ossa regis
idumee. Qui putat osee accepisse uxo¬
rem formcariã. et nichil plus sentit
in dicto qͣm in ũbis simplicib conti¬
netur. ossa comburit regis idumẽẽ.
Et iccirco mittet dñs ignem in moab:
qui int̾p̃tatur ex patre. eo qd̾ natus
quidẽ sit ex dõ. s eum reliquerit: & de¬
uorabit ciuitatẽ siue oppida eiꝰ. qd̾ int̃¬
p̃tatur carioth. Unde & cariathiarim
in lingua nr̃a uertitur uilla filuarũ.

Expanded text:
litudinis sedere Deum in solio excelso et litudinis sedere Deum in solio excelso et elevato, et pedes ponere super terram, ne scilicet pendeant: habere nasum, quo odoretur odorem bonae fragrantiae: oculos, quibus videat: manus, per quas operetur: pedes, per quos ambulet: aures, quibus audiat: os, quo loquatur: dentes, quibus cibos conterat. Qui legit introiisse Judam ad Thamar meretricem et ex ea duos filios procreasse : si turpitudinem sequatur litterae, et non ascendat ad decorem intelligentiae spiritalis, comburet  Al. comburit ossa regis Idumaeae. Qui putat Osee accepisse uxorem fornicariam , et nihil plus sentit in dicto, quam verbis simplicibus continetur, ossa comburet regis Idumaeae. Et idcirco mittet Dominus ignem in Moab, qui interpretatur ex patre, eo quod natus quidem sit ex Deo, sed eum reliquerit. Et devorabit civitates, sive oppida ejus, quod interpretatur Carioth. Unde et Cariathiarim in linguam nostram vertitur, villa silvarum.
Abbreviated transcription (Latin):
bium eiꝰ int̃p̃tati sint id ẽ moab. ꝑitu¬
rumq in sonitu & ululatu uincentis
exercitus: quoꝵ hebraice alterum dr
saoñ. alterum thruã: & in clangore
tube. siue bucinȩ. Hoc em̃ suphar sig¬
nficat. Cumq ꝑierit moab: uanũ erit
pͥncip um. iudicũq consilium. urbib
parit̃ ducibq subũsis. Qomͦ aut̃ẽ
ñ oportet tͣnsferre captiuitatẽ ꝑfectam
siue salomonis. & concludere eam in
dumea ut de excelfis atq celestib hu¬
miles faciat atq t̾renos. qd̃ gara & ty¬
rus fecisse memorantur: sic ossa regis
idumee comburere ñ debemus. & in
cinerẽ. fauillamq dissoluere. Iudei tͣns¬
ferunt intelligentiã sp̃ualem in car¬
nes idumeas: sensumq regiũ qui uer¬
satur in littera. & ẽ solidissimꝰ atq fir¬
missimꝰ. genealogiis quibdam & tra¬
ditionib suꝑfluis eneruant atq cõ¬
mũmunt. & in puluerẽ redigunt.
Et ñ solum illi hoc faciunt. s om̃s here¬
tici qui uolunt in modũ humanȩ simm¬

Expanded text:
bium ejus interpretati sint, id est Moab: periturumque in sonitu et in ululatu vincentis exercitus: quorum Hebraice alterum dicitur SAON  , alterum THERUA  : et in clangore tubae sive buccinae, hoc enim SOPHAR   significat. Cumque perierit Moab; vanum erit principum judicumque consilium, urbibus pariter ducibusque subversis. Quomodo autem non oportet transferre captivitatem perfectam, sive Salomonis, et concludere eam in Idumaea, ut de excelsis atque coelestibus humiles faciat atque terrenos, quod Gaza et Tyrus fecisse memorantur: sic ossa regis Idumaeae comburere non debemus, et in cinerem favillamque dissolvere. Judaei transferunt intelligentiam spiritalem in carnes Idumaeas: sensumque regium, qui versatur in littera, et est solidissimus atque firmissimus, genealogiis quibusdam et traditionibus superfluis enervant atque comminuunt, et in pulverem redigunt; et non solum illi hoc faciunt, sed omnes haeretici, qui volunt in modum humanae simi
Abbreviated transcription (Latin):
rat pęnas nͥ aute p̃dixerit. Qͥ autẽ p̃¬
dicit ñ uult punire peccantes. Leo
inqͥt rugiet:. quis ñ timebit: Dñs ds̾
locutus ẽ. quis ñ ꝓpħabit: Quis in
hoc loco. ñ ꝓ impossibili. s ꝓ raro ac¬
cipitur. Ille enĩ ñ timebit. & ille non
dire contempserit. Et ẽ sensus iuxta
historiam. Si ad leonis uocẽ omma
contremiscunt. & cuncta ammanti¬
um natura t̃retur: nos iubente deo
ut loquam & annuntiemꝰ popło uen¬
tura supplicia. ñ ꝓpħabimꝰ. non lo¬
quem: Scio quenda in suis scrip¬
tum cõmentariis reliquisse. leonẽ
rugientẽ diabolũ intelligendum.
& rugientẽ his qͥ ꝑituri sunt. deu̾
autẽ qui loquatur ꝑ ꝓpħas refereu¬
dũ ẽẽ ad dñm saluatorẽ: ut qͦmͦ illi
in malã partẽ audiunt leonis ru¬
gitum. & capiunt᷑ in mortẽ. sic sc̃im
bonã partẽ dm̃ĩn p̃cipientẽ audian
& saluent᷑. Auditum facite medi

Expanded text:
rat poenas, nisi ante praedixerit. Qui autem prrat poenas, nisi ante praedixerit. Qui autem praedicit, non vult punire peccantes. Leo, inquit, rugiet, et quis non timebit? Dominus Deus locutus est, quis non prophetabit? Quis in hoc loco non pro impossibili, sed pro raro accipitur. Ille enim non timebit, et ille non dire contempserit. Et est sensus juxta historiam: si ad leonis vocem omnia contremiscunt, et cuncta animantium natura terretur, nos, jubente Deo ut loquamur et annuntiemus populo ventura supplicia, non prophetabimus? non loquemur? Scio quemdam in suis scriptum Commentariis reliquisse leonem rugientem diabolum intelligendum, et rugientem his qui perituri sunt: Deum autem, qui loquatur per Prophetas, referendum esse ad Dominum Salvatorem, ut quomodo illi in malam partem audiunt leonis rugitum, et capiuntur in mortem, sic sancti in bonam partem Dominum praecipientem audiant, et salventur. Auditum facit
Abbreviated transcription (Latin):
suã seruis suis ꝑpħis: ñ quo omĩa d̾s
reuelet ꝓpħis quȩ in cęlo faciat. uel
ante iam fecerit. s quȩ facturus in ter¬
ris sit. Reuelauit noe seruo suo quod
esset inducturꝰ diluinũ. Reuelauit
abraham & loth seruis suis qd̾ arsurȩ
essent sodoma & gomorra. adama. &
seboim. Reuelauit ioseph int̃p̃tatio¬
ut qui audirent uentura fupplicia
aut agerent penitentiã. & torm̃ta
uitarent. aut contẽnentes iustrus
punirent᷑. Ita & nẽ dñs reuelat per
amos seruũ suũ ac ꝓpħam qͥd factu¬
rus sit decẽ tribub. ut si fuerint ad
meliora conu̾sȩ & idola deseruerint.
de imminenti ꝑiculo liberent᷑. Et
nota qd̾ clemens & benignus d̾s sẽꝑ
futura p̃nuntiat. ne cogatur inferre
supplicia. Et quod heretici calum¬
niant᷑ in creatore quasi seuero aut
truculento crudeli & tanto rudice.
eo qd̾ nullum sit malũ in ciuitate
qd̾ ille ñ faciat: hoc nos refertinus
ad magnitudinẽ miscdĩe: qd̾ ñ infe¬

Expanded text:
is: non quo omnia Deus revelet prophetis, quae in coelo faciat, vel ante jam fecerit; sed quae facturus in terris sit. Revelavit Noe servo suo quod esset inducturus diluvium . Revelavit Abraham et Lot servis suis quod arsurus esset Sodomam et Gomorrham, Adamam et Seboim . Revelavit Joseph interpretatiout qui audirent ventura supplicia, aut agerent poenitentiam, et tormenta vitarent: aut contemnentes justius punirentur. Ita et nunc Dominus revelat per Amos servum suum et prophetam, quid facturus sit decem tribubus, ut si fuerint ad meliora conversae, et idola deseruerint, de imminenti periculo liberentur. Et nota quod clemens et benignus Deus semper futura praenuntiat, ne cogatur inferre supplicia. Et quod haeretici calumniantur 256 in Creatore, quasi severo et truculento, crudeli, et tantum judice, eo quod nullum sit malum in civitate, quod ille non faciat: hoc nos referimus ad magnitudinem misericordiae, quod non infe
Abbreviated transcription (Latin):
gamus ad antixp̃m. Quinta pena ẽ
eoꝵ qui reliquere pacem que exuꝑ¬
at omnẽ sensũ. & quã dñs ꝑgens ad
patrẽ. apłis dereliquit dicens. pacem
meã do uobis. pacẽ relinquo uobis:
ut in ciuitare domini constituti tube
sonitu t̃reant᷑. Quicqͥd enĩ inscͥpturis
scĩs dicit᷑ tuba cõminans ẽ. & grandi
uoce aures credentiũ penetrans. Si

Expanded text:
e, pergamus ad Antichristum. Quinta poena est eorum qui reliquere pacem, quae exsuperat omnem sensum , et quam Dominus pergens ad Patrem, Apostolis dereliquit, dicens: Pacem 255 meam do vobis, pacem meam relinquo vobis , ut in civitate Domini constituti, tubae sonitu terreantur. Quidquid enim in Scripturis sanctis dicitur, tuba comminans est, et grandi voce aures credentium penetrans. Si