comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Hec enim ab ea uenit ꝓpositione quȩ dicit celum ẽẽ uolubile.
stio alias quidẽ p̃dicatiua ẽ : alias conditionalis. Quo fit ut
ꝓpositionis. P redicatiuȩ gͥ questiones habent t̾minũ p̃dica¬
tum atq subiectum. ut in ea in qua dubitat᷑ an celum sit
uolubile. Nam uolubile p̃dicatur: celũ uͦ subiectum est.
Maior enĩ ẽ t̾minus uolubile quã celum. Neq enĩ solum celum
uolubile dici potest. Quȩ uͦ coniuncta ẽ quęstio. habebit par
tundum ẽ uolubile ẽ. Antecedit quidẽ rotundum ẽ: sequit᷑¬
ne dubitatur an subiecto t̾mino p̃dicatiuus inhereat. In

Expanded text:
HAEC ENIM AB EA VENIT PROPOSITIONE QUAE DICIT CAELUM ESSE VOLUBILE. rgo alias quidem praedicativa est, alias conditionalis. Quo fit ut opositiones. Praedicativae igitur quaestiones habent praedicatum atque subiectum, ut in ea qua dubitatur an coelum sit volubile. Nam volubile praedicatum, coelum vero subiectum est. Maior enim terminus est volubile quam coelum. Neque enim coelum solum volubile dici potest. Quae vero coniuncta est quaestio, habebit parttundum est, volubile est. Antecedit rotundum esse, sequitne dubitatur, an subiecto predicatum inhereat? In
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ. Non uͦ idem ẽ argum̃tũ. quod argum̃tatio. Nam uis sen¬
tentiȩ ratioq ea quȩ clauditur oratione cum aliquid ꝓbatur
ambiguũ: argum̃tũ uocatur. Ipsa uͦ argum̃ti elocutio: argu¬
mentatio dicitur. Quo fit ut argum̃tum quidẽ mens argum̃
tationis. sit atq sententia: argum̃tatio uͦ argum̃ti ꝑ rationem
onẽ oueniens tͣhit᷑ argum̃tũ. Quȩ cum ita sint. singuloꝵ dili¬
gentius natura tract anda ẽ: eoꝵ q ꝑ spes ac membra figura¬
q facienda diuisio. Ac pͥmum de ꝓpositione ẽ disserendũ. Hanc
ẽẽ diximus orationẽ. u̾itatẽ uł m̃daciũ continentẽ. Huiꝰ duȩ
sunt sp̃es : affirmatio una. altã uͦ negatio. Affirmatio ẽ siqͥs
sic efferat: celum uolubile ẽ. Negatio. siquis ita ꝓnuntiet. Cȩlũ
uolubile ñ est. Harũ uͦ aliȩ sunt uniu̾sales. aliȩ particulare
aliȩ indefinitȩ: aliȩ singulares. Uniu̾salis quidẽ : ut siquis ita

Expanded text:
dem. Non vero idem est argumentum et argumentatio: nam vis sententiae ratioque ea quae clauditur oratione cum aliquid probatur ambiguum, argumentum vocatur; ipsa vero argumenti elocutio, argumentatio dicitur. Quo fit ut argumentum quidem virtus, et mens argumentationis sit atque sententia; argumentatio vero, argumenti per orationem onem conveniens trahitur argumentum. Quae cum ita sint, singulorum diligentius natura tractanda est, eorumque per species ac membra figurasque facienda divisio. Ac prius de propositione est disserendum: hanc esse diximus orationem, veritatem, vel mendacium continentem. Hujus duae sunt species: una affirmatio, altera vero negatio. Affirmatio est, si quis sic efferat, coelum volubile est; negatio, si quis ita pronuntiet, coelum volubile non est. Harum vero aliae sunt universales, aliae sunt particulares, aliae indef
Abbreviated transcription (Latin):
tione diduci. s simplici intellectu erigi: ⁊ ut qͥdq
intelligi potest. ita aggredi etiam intellectu opor¬
tet. S de ꝓposita questione satis dictum ẽ. Nunc
ur̃i normam iudicii expectat subtilitas questionis.
Quȩ utrum recte disscussa sit an minime: ur̃e sta¬
tuat ꝓnuntiationis auctoritas. Qđ si sententiȩ fi¬
dei fundam̃tis. sponte firmissima. opitulante gr̃a
diuina. idonea argum̃toꝵ adium̃ta p̃stitimꝰ: il¬
luc ꝑfecti oꝑis leticia remeabit: unde uenit ef¬
fectus. Quod si humanitas ultra se neqͥuit ascen¬
dere: quantũ imbeccillitas subtrahit uota sup¬

Expanded text:
tione diduci sed simplici intellectu erigi et ut quidque tione diduci sed simplici intellectu erigi et ut quidque intellegi potest ita aggredi etiam intellectu oportet. Sed de proposita quaestione satis dictum est. Nunc uestri normam iudicii exspectat subtilitas quaestionis; quae utrum recte decursa sit an minime, uestrae statuet pronuntiationis auctoritas. Quod si sententiae fidei fundamentis sponte firmissimae opitulante gratia diuina idonea argumentorum adiumenta praestitimus, illuc perfecti operis laetitia remeabit unde uenit effectus. Quod si ultra se humanitas nequiuit ascendere, quantum inbecillitas subtrahit uota sup
Abbreviated transcription (Latin):
rositas: in eo quod ẽ p̃dicatio relationis: seruata uͦ
unitas in eo qđ est indiffe̾ntia uł substantiȩ uł oꝑa¬
tionis. uł om̃ino eius quȩ scdm se dicitur p̃dicatio¬
nis. Ita gͥ substantia continet unitatẽ: relatio
multiplicat tͥnitatem. Atq ideo sola singulatim
ꝓferunt᷑ atq separatim: quȩ relationis sunt. Nã
iustus. idem bonus. idem magnus. idem om̃ia quȩ
scdm se potu̾int p̃dicari. Sane sciendum ẽ ñ semꝑ
talem relatuã eẽ p̃dicationẽ. ut semꝑ ad differens
p̃dicetur: ut ẽ seruus ad dñm. Diffu̾nt enim. Nam
om̃e equale. equali equale ẽ: ⁊ simile. simili simile
ẽ. Et idem ei quod ẽ idem: idem ẽ. Q similis ẽ rela¬
tio in tͥnitate patris ad filium. ⁊ utͥusq ad sp̃m
sc̃m. ut eius quod ẽ idem ad id qd̃ idem. Quod si
id in cunctis aluis reb ñ potest inueniri: facit hoc
cognata caducis reb alt̾itas. Nos uͦ nulla imagina¬

Expanded text:
rositas in eo quod est praedicatio relationis, seruata uero rositas in eo quod est praedicatio relationis, seruata uero unitas in eo quod est indifferentia uel substantiae uel operationis uel omnino eius quae secundum se dicitur praedicationis. Ita igitur substantia continet unitatem, relatio multiplicat trinitatem; atque ideo sola singillatim proferuntur atque separatim quae relationis sunt. Nam iustus idem bonus idem magnus idem omnia quae secundum se poterunt praedicari. Sane sciendum est non semper talem esse relatiuam praedicationem, ut semper ad differens praedicetur, ut est seruus ad dominum; differunt enim. Nam omne aequale aequali aequale est et simile simili simile est et idem ei quod est idem idem est; et similis est relatio in trinitate patris ad filium et utriusque ad spiritum sanctum ut eius quod est idem ad id quod est idem. Quod si id in cunctis aliis rebus non potest inueniri, facit hoc cognata caducis rebus alteritas, Nos uero nulla imagina
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ magna regulȩ ẽ uitas. in reb incorporalib di¬
stantias effici diffẽntiis ñ locis. Neq enim accessisse
dici potest aliquid deo: ut pater fieret. Non enim
unquam cepit eẽ pater eo quod substantialis qͥdem
ei est ꝓductio filii: relatiua uͦ p̃dicatio patͥs. Ac si
meminimꝰ om̃ium in pͥorib de deo sententiarũ.
ita cogitemus ꝓcessisse quidem ex dõ patre filiũ dm̃
rentias quib differat a deo: a nullo eoꝵ differt.
Diffentie uͦ ubi absunt: abest pluralitas. Ubi ab¬
ẽ pluralitas: adest unitas. Nichil autẽ aliud po¬
tuit gigni dẽ deo: nisi deus. E in reb nume¬
rabilib repetitio unitatũ. ñ facit modis om̃ib
pluralitatem. Trium gͥ idonea constituta ẽ uni¬
tas. S qm̃ nulla relatio ad seipsam referri po¬
test. iccuro quod ea quȩ scdm se ipsam ẽ p̃dicatio
quȩ relatione caret. facta quidem ẽ tͥnitatis nume¬

Expanded text:
enim magna regulae est ueritas in rebus incorporalibus dienim magna regulae est ueritas in rebus incorporalibus distantias effici differentiis non locis. Neque accessisse diei potest aliquid deo, ut pater fieret; non enim coepit esse umquam pater eo quod substantialis quidem ei est productio filii, relatiua uero praedicatio patris. Ac si meminimus omnium in prioribus de deo sententiarum, ita cogitemus processisse quidem ex deo patre filium deumus differat ab deo, a nullo eorum differt. Differentiae uero ubi absunt, abest pluralitas; ubi abest pluralitas, adest unitas. Nihil autem aliud gigni potuit ex deo nisi deus; et in rebus numerabilibus repetitio unitatum non facit modis omnibus pluralitatem. Trium igitur idonee constituta est unitas. Sed quoniam nulla relatio ad se ipsum referri potest, idcirco quod ea secundum se ipsum est praedicatio quae relatione caret, facta quidem est trinitatis nume
Abbreviated transcription (Latin):
aliud. s aliqͦtiens ad idem. Age enim stat qͥsquam
Pigͥ si accelam dexter: erit ille sinister ad me com¬
paratus. ñ quod ille ipse sinister sit : s qđ ego dex¬
ter accesserim. Rursus ego sinister accedo: item
ille fit dexter. ñ quod ita sit ꝑ se dexter uelut albꝰ
aut longus : s quod me accedente sit dexter: atq
id quod ẽ. a me ⁊ ex me ẽ: minime uͦ ex sese. Qua¬
re quȩ sodm alicuiꝰ rei in eo quod ipsa ẽ ꝓpͥetatem
ñ faciunt p̾dicationẽ: nichil alt̾nare uł mutare
queunt. nullam q om̃ino uariare ẽẽntiam. Quo¬
circa si pater ac filius ad aliquid dicunt᷑ nichil q
aliud ut dictum ẽ diffu̾nt nisi sola relatione: rela¬
tio uͦ ñ p̃dicatur ad id de quo p̃dicatur quasi ipsa
sit. ⁊ scd̃m rem de qua dicitur. ñ faciet alteritatẽ
de qua dicitur: s si dici potest quo qͥdem mͦ id quod
uix intelligi potuit int̾pretatũ est ꝑsonarũ. Om̃ino

Expanded text:
aliud sed aliquotiens ad idem. Age enim stet quisquam. aliud sed aliquotiens ad idem. Age enim stet quisquam. Ei igitur si accedam dexter, erit ille sinister ad me comparatus, non quod ille ipse sinister sit, sed quod ego dexter accesserim. Rursus ego sinister accedo, item ille fit dexter, non quod ita sit per se dexter uelut albus ac longus, sed quod me accedente fit dexter atque id quod est a me et ex me est minime uero ex sese. Quare quae secundum rei alicuius in eo quod ipsa est proprietatem non faciunt praedicationem, nihil alternare uel mutare queunt nullamque omnino uariare essentiam. Quocirca si pater ac filius ad aliquid dicuntur nihilque aliud ut dictum est differunt nisi sola relatione, relatio uero non praedicatur ad id de quo praedicatur quasi ipsa sit et secundum rem de qua dicitur, non faciet alteritatem rerum de qua dicitur, sed, si dici potest, quo quidem modo id quod uix intellegi potuit interpretatum est, personarum. Omnino
Abbreviated transcription (Latin):
Ige. nunc de relatiuis speculemur: ꝓ quib
om̃e quod dictum ẽ sũpsimus ad disputationem.
Maxime enim hȩc ñ uidentur sodm se facere p̃di¬
cationẽ: quȩ ꝑspicue ex alieno aduentu constare
ua sunt: iudeamus utrũ ne ita sit. ut scdm se
sit p̃dicatio an minime. Atqui si auferas seruũ:
abstuleris quoq album: S int̾est quod albedo
accidit albo: qua albedine nimirũ sublata pe¬
rit album. At in dño si seruum auferas ꝑit uo¬
cabulum quo dñs uocabatur. S ñ accidit ser¬
uus dño. ut albedo albo: s potestas quȩdã qua
seruus cohercetur. Quȩ qm̃ sublato deꝑit seruo
constat ñ eam ꝑ se dño accidere. s ꝑ seruoꝵ qͦ dã
mͦ extrinsetus accessum. Non gͥ dici potest ꝑ p̃di¬
cationẽ relatuam qͥcquam rei de qua dicitur se¬
cundũ se addere uł minuere uł mutare. Que
tota ñ in eo quod ẽ ẽẽ subsistit: s in eo quod ẽ in
comparatione aliquo mͦ se habere. Nec semꝑ ad

Expanded text:
ge nunc de relatiuis speculemur pro quibus omne quod dictum est sumpsimus ad disputationem; maxime enim haec non uidentur secundum se facere praedicationem quae perspicue ex alieno aduentu constare ua sunt, uideamus utrumne ita sit ut secundum se sit praedicatio an minime. Atqui si auferas seruum, abstuleris quoque album, sed interest, quod albedo accidit albo, qua sublata perit nimirum album. At in domino, si seruum auferas, perit uocabulum quo dominus uocabatur; sed non accidit seruus domino ut albedo albo, sed potestas quaedam qua seruus coercetur. Quae quoniam sublato deperit seruo, constat non eam per se domino accidere sed per seruorum quodam modo extrinsecus accessum. Non igitur dici potest praedicationem relatiuam quidquam rei de qua dicitur secundum se uel addere uel minuere uel mutare. Quae tota non in eo quod est esse consistit, sed in eo quod est in comparatione aliquo modo se habere, nec semper ad
Abbreviated transcription (Latin):
u̾itate. sicut in cet̾is quȩ superius dixi. Sp̃s quo¬
q: ñ est idem qui pater ac filius. Ex his gͥ intelligi¬
mus patrem ac filium. ac sp̃m sc̃m non de ipsa
diuinitate substantialiter dici: s alio quodã mͦ.
Si enĩ substantialit̾ p̃dicaret᷑: ⁊ de singulis ⁊ de om¬
nib singularit᷑ diceret᷑. Hec uͦ ad aliquid dici ma¬
nifestum ẽ. Nam ⁊ pater alicuiꝰ pater ẽ ⁊ filius a¬
licuiꝰ filius ẽ: sp̃s quoq alicuiꝰ sp̃s est. Quo fit ut
tͥnitas nec quidem de deo substantialit̾ p̃dicetur.
Non enim pater tͥnitas: qui enim pater ẽ. filius ac
pluralitate consistit: unitas uͦ in substantiȩ
ex ꝑsonis originem capit: id ad substantiam
pater neq filius neq sp̃s sc̃s. neq tͥnitas de deo
substantialiter p̃dicetur: s ut dictum ẽ ad ali
modi excogitari potest substantialiter de diui¬
nitate dicitur. Hȩc si se recte ex fide habent

Expanded text:
ueritate, sicut in ceteris quae superius dixi. Spiritus quoueritate, sicut in ceteris quae superius dixi. Spiritus quoque non est idem qui pater ac filius. Ex his igitur intellegimus patrem ac filium ac spiritum sanctum non de ipsa diuinitate substantialiter dici sed alio quodam modo; si enim substantialiter praedicaretur, et de singulis et de omnibus singulariter diceretur. Haec uero ad aliquid dici manifestum est; nam et pater alicuius pater est et filius alicuius filius est, spiritus alicuius spiritus. Quo fit, ut ne trinitas quidemnon enim pater trinitas qui enim pater est, filius acpluralitate consiex personis originem capit id ad substantiam pater neque filius neque spiritus sanctus neque trinitas de deo substantialiter praedicetur, sed ut dictum est ad aliqmodi excogitari potest substantialiter de diuinitate dicuntur. Haec si se recte et ex fide habent,
Abbreviated transcription (Latin):
nomen de diuinitate substantialiter p̃dicari. Ita
filius. sp̃s sc̃s ñ tres u̾itates s una ueritas ẽ. Si gͥ
in his una substantia. una ẽ ueritas : necesse ẽ ue¬
ritatem substantialiter p̃dicari. De bonitate. de
incõmutabilitate. de iustitia. de om̃ipotentia.
ac de ceti̾s om̃ib quȩ tam de singulis quam de
om̃ib singulariter p̃dicamus: manifestum ẽ
substantialiter dici. Unde apparet ea que in sin¬
gulis separatim oportet. nec tamen in om̃ib di¬
ci queunt. nec substantialit̾ p̃dicari : s alio mͦ.
Qui uͦ iste sit: post̾i̾s quęram. Nam qui pater ẽ
hoc uocabulum ñ transmittit ad filium. neq
ad sp̃m sc̃m. Quo fit: ut ñ sit substantiale no¬
men hoc inditum. Nam si substantiale eẽt ut
ds̃ u̾itas. ut iustitia. ut ipsa quoq substantia.
de cet̾is diceretur. Item filius solus hoc recipit no¬
men. neq cum aliis iungit sicut in deo. sicut in

Expanded text:
nomen de diuinitate substantialiter praedicari. Ita nomen de diuinitate substantialiter praedicari. Ita a ueritas est. Si igitur una in his substantia una est ueritas, necesse est ueritatem substantialiter praedicari. De bonitate de incommutabilitate de iustitia de omnipotentia ac de ceteris omnibus quae tam de singulis quam de omnibus singulariter praedicamus manifestum est substantialiter dici. Vnde apparet ea quae cum in singulis separatim dici conuenit nec tamen in omnibus dici queunt, non substantialiter praedicari sed alio modo; qui uero iste sit, posterius quaeram. Nam qui pater est, hoc uocabulum non transmittit ad filium neque ad spiritum sanctum. Quo fit ut non sit substantiale nomen hoc inditum; nam si substantiale esset, ut deus ut ueritas ut iustitia ut ipsa quoque substantia, de ceteris diceretur. Item filius solus hoc recipit nomen neque cum aliis iungit sicut in deo, sicut in
Abbreviated transcription (Latin):
uero an pater ⁊ filius ⁊ sp̃s sc̃s. de
diuiitate substantialiter p̃dicen¬
tur: an alio quolibet mͦ Niam q
indaginis hinc arbitror ẽẽ sumen¬
dam. unde rerũ om̃ium manifestũ constat exor¬
dium: idest ab ipsis fidei catholicȩ fundamentis.
Si gͥ int̾rogem an qui dicitur pater substantia
sit: respondetur ẽẽ substantia. Quod si queram
an filius substantia sit. idem dicit᷑. Sp̃m quoq
sc̃m̃ substantiam ẽẽ nemo dubitau̾it. S cum
s una occurrit ẽẽ substantia. Una gͥ substantia
tͥum nec separari ullomͦ ac disiungi potest: nec
uelut partib in unũ coniuncta ẽ. s est una sim¬
pliciter. Quecunq gͥ de diuina substantia p̃di¬
cantur. ea trib oportet eẽ cõmunia. idq signi
erit: quȩ sint quȩ de diumnatis substantia p̃di¬
centur. quod quetunq hoc modo dicunt᷑ de sin¬
gulis. in unum collectis trib. singłariter p̃dican¬
Si gͥ eorum una di̾tas. una substantia ẽ: licet dei

Expanded text:
ero an pater et filius ac spiritus sanctus de diuinitate substantialiter praedicentur an alio quolibet modo; uiamque indaginis hinc arbitror esse sumendam, unde rerum omnium manifestum constat exordium, id est ab ipsis catholicae fidei fundamentis. Si igitur interrogem, an qui dicitur pater substantia sit, respondetur esse substantia. Quod si quaeram, an filius substantia sit, idem dicitur. Spiritum quoque sanctum substantiam esse nemo dubitauerit. Sed cum ures sed una occurrit esse substantia. Una igitur substantia trium nec separari ullo modo aut disiungi potest nec uelut partibus in unum coniuncta est, sed est una simpliciter. Quaecumque igitur de diuina substantia praedicantur, ea tribus oportet esse communia; idque signi erit quae sint quae de diuinitatis substantia praedicentur, quod quaecumque hoc modo dicuntur, de singulis in unum collectis tribus singulariter praedicabunSi igitur eorum una deitas una substantia est, licet dei
Abbreviated transcription (Latin):
quo queritur quid sit ostendunt: ñ uere stñ diffinitiones eẽ di¬
imus partiemur. Sunt enim ⁊ aliȩ fortasse. Deinde rationes ac
diffe̾ntias ⁊ exempla dicemꝰ. Est gͥ pͥma que grece oysiades dicitͣ.
latine substantialis appellari potest. Secunda ennomatice. quȩ¬
solam notionẽ subicit. Tertia noyodes: quȩ a qualitate nom̃ acce¬
pit. Quarta ypographicȩ: quȩ a tullio descͥptio nominat᷑. Qnta
kata antilexin : latine ad u̾bum possumus dicere. Sexta kata
diaphoran: latine de eodem ⁊ de altero nominant: quȩ ꝑ diffe¬

Expanded text:
quo quaeritur quid sit ostendunt, non vere, sed tamen diffinitiones esse diquo quaeritur quid sit ostendunt, non vere, sed tamen diffinitiones esse diimus, partiemur sunt enim et aliae fortasse, deinde rationes ac differentias et exempla dicemus. Est igitur prima quae Graece οὐσιώδης, Latine substantialis appellari potest. Secunda est solam notionem subicit. Tertia ποιότης, quae a qualitate nomen accepit. Quarta ὑπογραφική, quae a Tullio descriptio nominatur. Quinta κατ’ ἀντίλεξιν, Latine ad verbum possumus dicere. Sexta κατὰ διαφοράν, Latini de eodem et de altero nominant, quae per diffe
Abbreviated transcription (Latin):
Et hoc diffinitionis genus ẽẽ dicendũ est: quanquã tullius in topicis
argum̃ti locum fec̾it quẽ nominat coniugatũ qui ẽ finitimꝰ loco¬
isli qui a nota ẽ. Nos tamen ñ aliter neq contra s cũ pari p̃ceptione
diffinitionẽ iure dicemꝰ. seruantes p̃ceptum uti cõpositũ nomen di¬
uisione in res suas quas sonat accepta: quid significet intelliga¬
mus.: sit diffinitio a nota. Cum autẽ simplex u̾bum uncde sit de¬
nominatũ accipere ceꝑimus: argum̃tum quidẽ accipimꝰ a coniu¬
gato ut tullus posuit: diffinitionẽ tñ eẽ dicimus. qͥa quid sit o¬
stendit quod ẽ ꝓpͥum diffinitionis. Hȩ sunt tres nunc a me po¬
site diffinitiones pͥncipaliter substantiales. quȩ a toto ẽ. a partiũ
emimatione. a nota. ita ut illa quȩ pͥor est sola uere diffinitio
ñ cupetur. Iste autẽ duȩ nominis honore ⁊ honestate. quia id de

Expanded text:
et hoc definitionis genus esse dicendum est. Quamquam Tullius in Topicis et hoc definitionis genus esse dicendum est. Quamquam Tullius in Topicis argum qui a nota est, nos tamen non aliter neque contra, sed cum pari praeceptione diffinitionem jure dicemus, servantes praeceptum uti cum compositum nomen divisione in res suas quas sonat accepta id quod significat intelligamus, fit diffinitio a nota. Cum autem simplex verbum unde sit denominatum accipere coepimus, argumentum a conjugato accepimus, ut M. Tullius posuit, diffinitionem tamen esse dicamus, quia quid sit ostendit, quod proprium est diffinitionis. Hae sunt tres nunc a me positae principales diffinitiones substantiales, quae a toto est, a partium enumeratione, et nota, ita ut illa quae prior est, sola vere diffinitio nuncupetur, istae autem duae nominis honore et honestate, quia id de
Abbreviated transcription (Latin):
facta quadã separatione designat. fides est inquit tulliꝰ cũ fit
qd̵ dicit᷑. Hic utiq ꝑspici licet ueluti simplex nomen sit fictum atq
cõpositum. ut in res suas obscura licet cõpositione resonet. Pene e¬
nim eisdẽ hilabis rem suam dicentib u̾bum cõpositũ adid qđ si¬
gnificat ex discretione cognoscimꝰ. S sepe u̾bum simplex. purũ.
nulla cõpositione conexum in diffinitione a nota ducit᷑. Ubi est
bita declinatione. ac denominatione qͦdãmͦ quid sit id de quo que¬
ritur explicari: ut a bonitate bonus. a malitia malus. ⁊ a sap̃ia
sapiens. E enim cum in alio res cognita ẽ. facile hoc quod ab eo ẽ
diriuatũ et quodãmꝰ denominatũ ad cognitionẽ ducit. ut quid
sit ostendat. In pisone cicero consulem a consulendo ait dictũ. ma¬
xime q inquit qđ uis nominis ipsa p̾scribit reipublice consulendo.

Expanded text:
facta quadam separatione designat. ‘Fides est’ inquit Tullius ‘cum fit facta quadam separatione designat. ‘Fides est’ inquit Tullius ‘cum fit quod dicitur’. Hic itaque perspici licet veluti simplex nomen sit fictum atque compositum, ut in res suas obscura licet compositione resonet: paene enim isdem syllabis rem suam dicentibus verbum compositum ad id quod significat ex discretione cognoscimus. Sed saepe verbum simplex purum nulla compositione conexum in definitione a nota ducitur, ubi est bita declinatione ac denominatione quodammodo, quid sit id de quo quaeritur explicari, ut a bonitate bonus et a malitia malus et a sapientia sapiens. Etenim cum in alio nomine res cognita est, facile hoc quod ab eo est derivatum et quodammodo denominatum ad cognitionem deducit, ut quid sit ostendat. In Pisonem Cicero consulem a consulendo ait dictum ‘maximeque’ inquit ‘quod vis nominis ipsa praescribit, rei publicae consulendo’,
Abbreviated transcription (Latin):
s. quasi quoddã substantiale corpus. ut id sectum in partes
suas. distributã quasi cuiꝰdam quantitatis receꝑit sectionem
siue illud corpus sit siue ut diximus incorporale. animadu̾sio¬
ne utͥusq cognitionis quȩ aut in qualitate aut in quantitate
est. Si qualitatis rem appellatum uelimus genꝰ eẽ: dicamꝰ et
huic sp̃es eẽ suppositas. Si quantitatẽ quandã in eo qđ totum
ẽ comp̃hendimus: mito ac iure partes insectione eẽ dicimꝰ con¬
cesso illo ⁊ licenter ad usum accepto ut sp̃es partiũ nomine ñcu¬
pemus. Genusq ipsum qd circa qualitatẽ diximus totius ap¬
pellatione sine uitio ꝓferamus: ñquã tñ quod quantitatis ẽ
ubi dotũ dicendũ est genus ꝓferemus. nec sub toto aliquando
sp̃es s semꝑ partes nominabimꝰ. Gertia diffinitio ẽ quȩ nota
dicitur. cum uis nominis uł u̾bi quȩ in cõpositione sita ẽ rẽ suã

Expanded text:
sed quasi quoddam substantiale corpus, ut id sectum in partes sed quasi quoddam substantiale corpus, ut id sectum in partes suas distributumque quasi cuiusdam quantitatis receperit sectionem. Sive illud corpus sit sive, ut diximus, incorporale: animadversione utriusque cognitionis quae aut in qualitate aut in quantitate est, si qualitate rem appellatam velimus, genus esse dicamus et huic species suppositas; si quantitatem quandam in eo quod totum est comprehendimus, merito ac iure partes in sectione esse dicimus. Concesso illo ad usum et licenter accepto, ut species partium nomine nuncupemus genusque ipsum, quod circa qualitatem diximus, totius appellatione si ne vitio proferamus, numquam tamen quod quantitatis est, ubi totum dicendum est, genus proferamus nec sub toto aliquando species, sed semper partes nominabimus. Tertia definitio est quae a nota dicitur, cum vis verbi vel nominis quae in compositione sita est rem suam
Abbreviated transcription (Latin):
dimꝰ. Hoc gͥ mͦ diffinitio etiã partiũ enum̾atione tractabit᷑. Par¬
tes ꝓ sp̃eb pomi rationalis licentia ẽ. ut totũ ꝓ genẽ. ñ quã tamen
genus ꝓ toto. aut ꝓ parte sp̃es nominat᷑. Om̃e cuiꝰq qd̃ genus¬
ẽ: ad sp̃es suas quasi totum ẽ. Unde totũ ꝓ gen̾e̾ iure dicimꝰ.
odemq mͦ parces ꝓ specie nominabimꝰ. Nam si ad id qd genꝰ
est. uocabulũ qd̵ dicitur totũ uire sociatur: par ratio ẽ ꝓ sp̃eb
partes quasi sub totius appellatione enum̾are. Illud tñ ꝓp̾e ãmo
nitũ uolo. cum duo gen̾a rerũ sint. corporalia ⁊ incorporalia. in
uttoq ⁊ genus ⁊ totũ accipi ac pari mͦ partes ⁊ sp̃es nominari.
s separata rationis ꝓpͥe sectione. ut cũ genus qualitatis mͦ fuerit
nominatũ: ei sp̃es suppositas intelligere debemꝰ. Cum uͦ totũ
ñ quo qualitas eius animadũtit᷑ quȩ significat᷑ semꝑ in gene̾

Expanded text:
dimus. Hoc igitur modo diffinitio etiam partium enumeratione tractabitur, pardimus. Hoc igitur modo diffinitio etiam partium enumeratione tractabitur, partes pro speciebus poni rationalis licentia est, ut totum pro genere, nunquam tamen genus pro toto, aut pro parte species nominatur. Omne cujusqest suas ad species est quasi totum: unde totum pro genere iure dicimus. Eodemque modo partes pro specie nominabimus; nam si ad id quod genus est vocabulum quod dicitur totum iure sociatur: par ratio est pro speciebus partes quasi sub totius appelnitum volo, cum duo genera rerum sint, corporalia et incorporalia, in utroque et genus et totum accipi, ac pari modo partes et species nominari, sed separata rationis propriae sectione, ut cum genus qualitatis modo fuerit nominatum, ei species suppositas intelligere debeamus. Cum vero totum, non quo qual
Abbreviated transcription (Latin):
sit animal declarare. At si illas sp̃es tetigero que diffentie ma¬
gis sunt quȩ ipsȩ res eẽ possunt humidũ t̾renũ celeste. enu¬
meratione harum rerum om̃ium animal diffinitũ ẽ. Hoc i¬
dem ⁊ in partiũ enum̾atione seruabimꝰ. ut si dicamꝰ mundus
mundus explicatum ẽ. At si hoc idem ꝑ partes alias infinite
uoluimus adhibita enum̾atione quid mundus sit diffinire. qm̃¬
ut ait tullius enum̾atio partiũ sepe ẽ infinitior: p̃ceptũ nob̾
islud ẽ ne aliquod uitiũ in enum̾atione credamꝰ cũ aliqͥa pteri¬
mus ea cdũtaxat in re ubi partes sunt infinitȩ. Ergo pot̾imus¬
dicere m̃dus est sol. luna. astra. aer. ⁊ cuncta quȩ in eo sunt: itẽ
t̾ra ⁊ cet̾a. Quȩ ꝯsi ñ enum̾atis partib om̃ib enuntiata ꝓferi¬
mus: ex dictis partiũ similitudine comp̃hensa quid sit m̃dus osten¬

Expanded text:
sit animal, declarare. At si illas species tetigero quae differentiae masit animal, declarare. At si illas species tetigero quae differentiae magis sunt, quae ipsae tres esse possunt, humidum, terrenum, coeleste, enumeratione harum rerum omnium animal diffinitum sit. Hoc idem et in partium enumeratione servabis, ut si dicamus, mundus mundus sit explicatum est; at si hoc idem per partes alias infinite voluerimus adhibita enumeratione quid mundus sit definire: quoniam, ut Tullius ait, enumeratio partium saepe est infinitior, praeceptum nobis illud est, ne aliquod vitium in enumeratione credamus, cum aliquid praeterimus, ea dudicere: Mundus est sol, luna, astra, aer, et cuncta quae in eo sunt, id est terra et caetera, quae etsi non enumeratis partibus enuntiata proferimus, ex dictis partium similitudine comprehensa omnibus quid sit mundus osten
Abbreviated transcription (Latin):
p̃terire uitiosum. Hoc cicero in topycis collocauit. posse nos iusci¬
uile enum̾atione diffinire. quod in legib. more. eqͥtate. ñ totum
ius enumatũ est. Quippe cum sit ⁊ in senatus consultis. ⁊ plebis
scitis edictis ⁊ pͥncipũ uissis. s fortasse adhuc ⁊ in aliis. Et cũ e
numatis ex infinitis aliquib partib notio data fu̾it iuris: quid
nis ciuile sit: in similib estimabimꝰ Ergo diuisione uł par¬
aitione efficitur ista de qua loqͥmur diffinitio. Sic enĩ etiã diui
sione ipsa eadẽ q partitione. cum enum̾atis oͣm̃ib si pauoe sunt
uł multis si infinite aut specieb aut partib ad cognitionẽ rer
de qua querit᷑ notionẽ q: deducim᷑. Sciamus autẽ diuisionẽ eẽ
si diffiniamꝰ huic cũ sint sp̃es num̃o infinitȩ. ut homo. bos.
equis. leo piscis. itẽ ceta: paucis enum̾atis sp̃eb possumꝰ quid

Expanded text:
praeterire vitiosum. Hoc Cicero in Topicis collocavit posse nos ius cipraeterire vitiosum. Hoc Cicero in Topicis collocavit posse nos ius civile enumeratione definire: ‘quod in legibus more aequitate sit’. Non totum ius enumeratum est, quippe cum sit et in senatus consultis et plebiscitis, sit in edictis et principum iussis, sit for. Sed cum enumeratis ex infinitis aliquibus partibus notio data fuerit juris, quid jus civile sit in similibus existimabimus. Ergo divisione vel partitione efficitur ista de qua loquimur diffinitio, sic enim etiam ipsa diffinitione eademque partitione, enumeratis vel omnibus, si paucae sunt, vel multis, si infinitae, aut speciebus, aut partibus, ad cognitionem rei de qua quaeritur notionemque deducimur. Sciamus autem definitionem a  diffiniamus, huic cum sint species numero infinitae, ut homo, bos, equus, leo, piscis, item caetera, paucis enumeratis speciebus possumus quid
Abbreviated transcription (Latin):
maiestatẽ minuere tractat qđ malã legem tulit. qd̾ legendo
codicẽ int̾cessionẽ sustulit. qđ seditionẽ fecit. In quib om̃ib dif¬
finit᷑ lesa maiestas. S ita singula sunt ut in ipsis singulis totũ
idest lesa maiestas possit ostendi. Hoc etiã ꝓ tullio tenet. ubi ꝑ
spẽb dolus malus possit agnosci. Hoc cũ aꝑte positũ intelligamꝰ
tũ illud quoq manifestum ẽ notionẽ quandã in ista diffinitione.
ñ rem plenissimã contineri. ⁊ longe illam p̃stare diffinitionẽ quã
supra posuimꝰ cũ genẽ collocato ad declarationẽ rei quȩ diffinit᷑
substantiã eius indicans affertur oratio. Sane adiciendũ arbitror
ne facienda enum̾atio ẽ. Non inquit arbitror in ista enum̾atio
ne unuisa quȩ infinita sunt nos debere concludere. Sufficit
enim uł płimoꝵ effici enum̾atione: cũ in infinitis ñ sit aliqd

Expanded text:
maiestatem minuere, tractat: ‘quod malam legem tulit, quod legendo maiestatem minuere, tractat: ‘quod malam legem tulit, quod legendo codicem intercessionem sustulit, quod seditionem fecit’. In quibus omnibus definitur laesa mid est laesa majestas possit ostendi. Hoc etiam pro M. Coelio tenet, ubi per t singulis speciebus dolus malus possit agnosci. Hoc cum aperte positum intelligamus, tum illud quoque manifestum est, notionem quamdam in ista diffinitione, non rem plenissimam, contineri, et longe illam praestare diffinitionem quam supra posuimus, cum genere collocato ad declarationem rei quae diffinitur substantiam ejus indicans affertur oratio. Sane adjiciendum arbitror ne fne universa, quae infinita sunt, nos debere concludere; sufficit enim vel plurimorum effici enumeratio, cum in infinitis non sit aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
mo ñ est. Sane hic ãmonendũ puto partes sepe ab ipso de qͦ
querit᷑ toto accipi ad eius diffinitionẽ. sepe ñ ab eodẽ ipso s ab
eo qd ipsi accidit ut accidentis enum̾atio partiũ possit diffinire
qd̾ totum ẽ. Nanq cũ totum sit homo de quo querit᷑ quid sit.
ñ eius partes sunt seruus ac liber: s accidentia homini. Quoꝵ
euum̾atio cũ fu̾it constituta: homo quid sit ostendit᷑. Sane etiã
illud ãmonendũ hic arbitror cũ a partib fit diffinitio. posse
contingẽ ut mͦ totũ ab om̃ib partib colligatur ut supra osten¬
dimus.: mͦ ita partes enumentur diffinitione ut in singłis totũ
sit. Sic illud in contͦuersiis ẽ: auxiliũ ferre. est decerne̾. mutendũ
ꝓficisci: uenire. Etiamsi ñ pugnaui̾s. hostes ne dimicent t̾rere
Sic tullius multis in locis ⁊ ipsa ꝓ cornelio ubi querit᷑ quid sit

Expanded text:
non est’. Sane hic admonendum puto: partes saepe ab ipso de quo non est’. Sane hic admonendum puto: partes saepe ab ipso de quo quaeritur toto accipi ad eius definitionem; saepe non ab eodem ipso, sed ab eo quod ipsi accidit, ut accidentis enumeratio partium possit definire quod totum est. Namque cum totum sit ‘homo’ de quo quaeritur quid sit, non eius partes sunt ‘servus’ ac ‘liber’, sed accidentia homini: quorum enumeratio cum fuerit constituta, homo quid sit ostenditur. Sane etiam illud admonendum hic arbitror: cum a partibus fit definitio, posse contingere ut modo totum ab omnibus partibus colligatur, ut supra ostendimus; modo ita partes enumerentur definitione, ut in singulis totum sit. Sic illud in controversiis est: ‘auxilium ferre est decernere mittendo proficisci; venire, etiam si non pugnaveris; hostes ne dimicent terrere’. Sic Tullius multis in locis et ipsa pro Cornelio, ubi quaeritur quid sit
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ c̃ẽ illa intelligi uoluit quib nulla corporalis uidet᷑ eẽ substas¬
tia: ut sunt pietas uirtus. lib̾tas. S nos om̃ia ista quȩ sunt cũ
corpore uł quȩ sunt incorporea si in eo accipiunt᷑. ut aut ꝑ se ẽẽ
aut in aliquo eẽ uideant᷑: in uno genẽ num̾anda ducimꝰ ut ista
om̃ia eẽ intelligant᷑ quib om̃ib sua potest eẽ substantia siue¬
ille corporales. siue ut certissimũ est ⁊ recto nomine appellari
possunt qualitates. Uerũ p̃ter hec accipienda diffinitio ẽ. cũ
aliquid quid ñ sit ostenditur. Diffinitione enĩ opus ẽ: ut possi
mus ostendere quid ñ sit. Ergo si partitione enum̾atis partib
qͥd lib̾tas sit dicimus: quid ñ sit lib̾tas eadem partitione monstra¬
bimus. Fiet gͥ etiam a partib diffinitio: ut si dicam. si nec mas
est nec femina. homo ñ est. Item sic. Nec seruus nec liber ẽ: ho

Expanded text:
autem esse illa intellegi voluit quibus nulla corporalis videtur esse substanautem esse illa intellegi voluit quibus nulla corporalis videtur esse substantia, ut sunt pietas virtus libertas. Sed nos omnia ista, vel quae sunt cum corpore vel quae sunt sine corpore, si in eo accipiuntur ut aut per se esse aut in aliquo esse videantur, in uno genere numeranda ducimus: ut ista omnia eillae corporales, sive, ut certissimum est et recto nomine appellari possunt, qualitates. Verum praeter haec diffinitio est, cum aliquid quod non sit ostenditur. Diffmus docere quid non sit. Ergo si partitione, enumeratis partibus, quid libertas sit dicimus, quid non sit libertas eadem partitione monstrabimus. Fiet igitur etiam a partibus definitio, ut si dicam ‘si nec mas est nec femina, homo non est’; item ‘si nec servus est nec liber, homo
Abbreviated transcription (Latin):
su. neq uindicta. neq testam̃to liber ẽ: ñ est gͥ liber. Hic positis par¬
tib quib liber efficitur. sequit᷑ negatio lib̾tatis: si nulla harũ par¬
tiũ in danda lib̾tate p̃cessit. Nec nos moueat quia quid ñ sit in dif¬
finitione ẽ constitutũ: ñ quid sit. Par enĩ ratio ẽ ⁊⁊ eadem diffini¬
endi uis ⁊ cum quid ñ sit ostenditur. ⁊ cum quid sit adhibita dif¬
fintione nudatur: quãquã tullius aliter in eodẽ libro topicoꝵ
ait eẽ duo gen̾a cdiffinitionũ. Primũ cum nc̃ id qđ est diffini¬
tur: scãm cum ici quod sui substantiã ñ habet: hoc qđ ñ est. Et
hoc particionis genus in his quȩ supra dixi clausit ⁊ extenuauit.
S alia eẽ uoluit quȩ eẽ dicebat: alia quȩ ñ esse. Esse enĩ dicit ea
quoꝵ subeẽt corpus ut cũ diffinimꝰ quid sit aqua. qͥd ignis. Non

Expanded text:
su neque vindicta nec testamento liber est, non est igitur liber’. His positis parsu neque vindicta nec testamento liber est, non est igitur liber’. His positis partibus quibus liber efficitur sequitur negatio libertatis, si nulla harum partium in danda libertate praecessit. Nec nos moveat quod quid non sit in definitione est constitutum, non quid sit; par enim ratio est et eadem definiendi vis, et cum quid non sit ostenditur et cum quid sit adhibita definitione nudatur. Quamquam Tullius aliter in eodem libro Topicorum ait esse duo genera definitionum: primum, cum enim id quod est definitur; secundo, cum id quod sui substantiam non habet, hoc est quod non est; et hoc partitionis genus in his quae supra dixi clausit et extenuavit. Sed alia esse voluit quae esse dicebat, alia quae non esse. Esse enim dicit ea quorum subest corpus, ut cum definimus quid sit aqua, quid ignis; non
Abbreviated transcription (Latin):
partib cum argum̃tũ est. etiã ipsa quidẽ dicit᷑ diffinitio. uerũ
translato noĩe. cũ enumatis om̃ib totuis partib sic qł totum
ẽ recognoscit᷑. Hac pene re nichil int̾est utrũ diffinitione a toto
cunctas partes totius ex diffinitione noscamꝰ : an collectis om̃ib
partib qd totum ẽ ex partiũ enum̾atione capiamꝰ. Cicero talẽ
cliffinitionẽ: partiũ enum̾ationẽ appellat. s eam diffinitioni
touens qm̃ ⁊ enumatio partiũ idipsum de quo querit᷑ qͥdi sit osta¬
dic. Et hoc idem agit supra posita diffinicio: cum oratio quȩ qͥd
sit ostendit dicit᷑ diffinitio. Unde nulli dubiũ ẽ qum etiã ista diffi¬
nitio eẽ dicatur. Posuit gͥ explicans quid liber sit s factus: uł in con¬
trario quid sit ñ liber. Qm̃ lib̾tas censu dat᷑. datur uindicta. da¬
tur testam̃to. ⁊ he partes sunt dande lib̾tatis: si neq inquit cen¬

Expanded text:
partibus cum argumentum est, etiam ipsa quidem dicitur diffinitio, verum partibus cum argumentum est, etiam ipsa quidem dicitur diffinitio, verum translato nomine cum e numeratis omnibus totus partibus, sic quod totum est recognoscitur, hac pene re nihil interest utrum diffinitione quae esse a toto cunctae partes totius ex diffinitione noscamus, an collectis omnibus partibus quod totum est ex partium enumeratione capiamus. Cicero talem diffinitionem partium enumerationem appellat, sed eam diffinitioni oniam et enumeratio partium id ipsum de quo quaeritur quid sit ostendit, et hoc idem agit supra posita definitio, cum oratio quae quid sit ostendit dicitur definitio: unde nulli dubium est quin etiam ista definitio dicatur esse. Posuit igitur explicans quid liber sit factus vel in contrario quid sit non liber: ‘quoniam libertas censu datur, datur vindicta, datur testamento’, et hae partes sunt dandae libertatis; ‘si neque’ inquit ‘cen
Abbreviated transcription (Latin):
istã diffinitionẽ quȩ substantialis debet eẽ sic ẽẽ dicendã ut
posito eius rei de qua querit᷑ genẽ ⁊ adiunctis sp̃eb. cũ diffe̾n¬
tia usq ad eius ꝓpͥum disclusa om̃ino cõmunione ueniamꝰ
Acsi uelimus udiciũ ueri philosophis autorib seqͥ: nulla dice¬
tur alia diffinitio. Eenĩ reliquȩ intellectũ potius rei tͥbuunt
ñ plenissime quid sit ea res adhibita or̃one declarant. Uerun
tamen qm̃ translato nõie ⁊ cetere or̃ones hoc idem imaginaria
dicdione retinentes pari nõie ñcupant᷑. ut diffinitiones ẽẽ dicat᷑
ponendas arbitror reliquas species. qͦ faciluis ⁊ quid cet̾i dicas
nosse possimꝰ. ⁊ diffinitionis cognito mulciplici mͦ. facile uti
supra dictum ẽ diffiniendi uarietas reseruet᷑. Tullius in topi¬
cis de trib locis pͥmis tractans. a toto. a partib a nota. dicit cũ

Expanded text:
istam definitionem quae substantialis debet esse sic esse dicendam: ut, istam definitionem quae substantialis debet esse sic esse dicendam: ut, proposito eius rei de qua quaeritur genere et adiunctis speciebus cum differentia, usque ad eius proprium, disclusa omnino communione, veniamus. Ac si velimus iudicium veri philosophis auctoribus sequi, nulla dicetur alia definitio; etenim reliquae intellectum potius rei tribuunt, non plenissime quid sit ea res adhibita oratione declarant. Verum tamen quoniam translato nomine etiam ceterae orationes, hoc idem imaginaria dictione retinentes, pari nomine nuncupantur, ut definitiones esse dicantur: ponendas arbitror reliquas species, quo facilius et quid ceteri dicant nosse possimus et, definitionis cognito multiplici modo, facile, uti supra dictum est, definiendi varietas reseretur. Tullius in Topicis de tribus locis primis tractans: a toto, a partibus, a nota, cum
Abbreviated transcription (Latin):
nos glam faciunt. Ergo cicero qui uolebat tunc głam cesari da¬
re cura reipublicȩ ꝓfuisset. iccirco ista facta uł mita genaliter
posita. diuisit in s̾pecies. n adiunxit tum in suos ciues. tũ in rẽ
publicã tum in om̃e hoĩum genus. Quȩ scilicet factoꝵ recte
species subiecte usq ad ꝓpͥetarem głȩ conuenu̾nt. Habet nunc
uerã ⁊ certam ꝓpͥetatem in partib gła. Nam om̃e qd̾ p̃sta¬
mus aut quasi debitum damꝰ. aut quasi ñ debitum. Cum
recde faciamuis si facta sola sint quȩ quasi debita sunt: dicit
Alustris fama factoꝵ. Cum autẽ ultra quã debitũ ẽ facimꝰ
p̃standi beniuolentia ⁊ benignitate tͥbuendi: hec m̾ita ñcu¬
pant᷑. Conclusit gͥ utrũq gemis p̃standi cũ dixit illustris et
ꝑuagata fama factoꝵ. ⁊ post magnoꝵ tũ in rẽpublicã tum
in om̃s ciues fama m̾itorũ. Ex his om̃ib arbitror aꝑtã eẽ

Expanded text:
amus mereri nos gloriam faciunt. Ergo Cicero, qui volebat tunc gloriam Caesari daamus mereri nos gloriam faciunt. Ergo Cicero, qui volebat tunc gloriam Caesari dare, cum rei publicae profuisset, idcirco ista facta vel merita generaliter posita divisit in species et adiunxit ‘cum in suos cives tum in rem publicam vel in omne genus hominum’, quae scilicet factorum recte species subiectae usque ad proprietatem gloriae convenerunt: habet nunc certam et veram proprietatem in partibus gloria. Nam omne quod praestamus aut quasi debitum damus aut quasi non debitum, cum recte facimus: si facta sola sint quae quasi debita sunt, dicitur ‘illustris fama factorum’; cum autem ultra quam debitum est facimus praestandi benivolentia et benignitate tribuendi, haec ‘merita’ nuncupantur. Conclusit igitur utrumque genus praestandi cum dixiam tum in omnes cives fama meritorum’. Et his omnibus arbitror apertum esse,
Abbreviated transcription (Latin):
appellamus ciuile qd̾ ẽ pontificũ. Hoc gͥ ut posset excludere
ius ciuile usq ad ꝓpͥum diffinire: adiecit ad res suas optinen¬
das. Demus aliud exemplũ in or̃onib positum: quo facilius res
⁊ manifestius explicet᷑. Diffinit tullius quid sit gla his ut opi¬
nor u̾bis. Głã inquit ẽ illustris ⁊ ꝑuagata magnoꝵ. uł in suos
ciues uł in rẽpublicã uł in om̃e genus hominũ fama mitoꝵ. Gla¬
gͥ substantialit̾ diffinita ẽ: cum dictum ẽ fama. Est enim głe ge¬
nus fama. Quȩ quia ñc rerũ malarũ ẽ. ñc̃ bonarũ: iccirco genus
ẽ cui species addita ẽ illusts qd̾ laus ẽ. fama enĩ quȩ bonarũ rerũ
ẽ: laus est ⁊ illustͥs. Hac gͥ re exclusa ẽ fama deterior. Q qm̃ hec
fama laudatͥx potest nunc ꝓm̾ito nc̃ ultra mĩtum eẽ. frequenter
enĩ aliter quã res gesta est. opinio de aliquo emanauit. iccirco

Expanded text:
appellamus esse civile quod est pontificum; hoc igitur ut posset excludere et appellamus esse civile quod est pontificum; hoc igitur ut posset excludere et ius civile usque ad proprium definire, adiecit ‘ad res suas obtinendas’. Demus aliud exemplum in orationibus positum, quo facilius res et manifestius explicetur. Definit Tullius quid sit gloria his, ut opinor, verbis: ‘Gloria’ inquit ‘est illustris et pervagata magnorum vel in suos cives vel in rem publicam vel in omne genus hominum fama meritorum’. Gl substantialiter definita est, cum dictum est ‘fama’; est enim gloriae genus fama. Quae quia nunc rerum malarum est, nunc bonarum, idcirco genus est; cui species addita ‘illustris’, quae laus est. Fama enim quae bonarum rerum est laus est, et illustris; hac igitur re exclusa est fama deterior. Et quoniam haec fama laudatrix potest nunc pro merito, nunc ultra meritum esse — frequenter enim aliter quam res gesta est opinio de aliquo emanavit —, idcirco
Abbreviated transcription (Latin):
it epit a genẽ. Dixit enim in pͥncipio ius cuule ẽ equitas. hoc ui¬
ris genus est. S qm̃ eadem equitas nc̃ constitutiua ẽ. nc̃ natura¬
lis. ius autẽ ciunle equitas ẽ ab om̃ib instituta: ideo adiectũ ius
ciuile ẽ equitas constituta. Posito genẽ. adiecta specie. spẽm aliã se¬
parauit: scilicet naturalẽ. S qm̃ etiã ius gentiũ ȩquitas constitu¬
ta ẽ. ⁊ ñ est tñ ciuile: adiectum id qd separare potuisset ius genti¬
um. his inquit qui eiusdẽ ciuitatis sunt. Qua specie int̾posita: ius
cuuile descͥpsit. Est etiam nc̃ qdđ cum altero possit eẽ cõmune hoc
ipsũ qd̾ supra dictũ ẽ uniu̾sum. Eenim religionũ iuri ⁊ sacroꝵ
om̃ium conuenit. Namq ius religionũ ⁊ equitas ẽ ⁊ constitutiua
equitas: ⁊ his om̃ib qui enisci̾ẽ sunt ciuitatis. S illud ius ñ

Expanded text:
it, coepit a genere; dixit enim in principio ‘ius civile est aequitas’: hoc iuit, coepit a genere; dixit enim in principio ‘ius civile est aequitas’: hoc iuris genus est. Sed quoniam eadem aequitas nunc constitutiva est, nunc naturalis, ius autem civile aequitas est ab hominibus instituta, ideo adiectum ‘ius civile est aequitas constituta’: posito genere, adiecta specie speciem aliam separavit, scilicet naturalem. Sed quoniam etiam ius gentium aequitas constitutiva est et non est tamen civile, adiectum id quod separare potuisset ius gentium: ‘his’ inquit ‘qui eiusdem civitatis sunt’: qua specie interposita ius civile descripsit. Est etiam nunc quod cum altero possit esse commune: hoc ipsum quod supra dictum est universum. Etenim religionum iuri et sacrorum omnium convenit; namque ius religionum et aequitas est et constitutiva aequitas et his omnibus qui eiusdem civitatis sunt. Sed illud ius non
Abbreviated transcription (Latin):
dicanda sunt. Constat enĩ his qͥnq partib ueluti m̃bris suis in¬
tegra diffinitio. Uerum ⁊ aristotiles in libris quos topica appel¬
lauit docuit quid genus sit qͥd sp̃es. quid diffe̾ntia. qͥd ꝓpͥum.
uim rerũ ⁊ potentiã declararunt. Nos quoq in uno libro de
his qͥnq reb plenissime disputauimꝰ. Itaq ne res rei int̾posita
obscuritatẽ pariat. aut dicta repetamus: lectorem ad librũ qͥiã
scͥptus ẽ si adest ei diligentia ire uolumꝰ. Nunc ñ eẽ impedim̃to
qđ hic p̃termissum ẽ animadu̾tat. Id enĩ etiã illis om̃ib cogni¬
tis ex p̃ceptoꝵ necessitate retinebit in or̃one ista substantiali tam¬
di int̾ponẽ debere species ⁊ disfẽntias quãdiu seclusis om̃ib
quȩ hoc idem eẽ possunt. ad id ꝑueniat᷑ ut ꝓpͥetas iam certa te¬
neat᷑. Tullius in topycis ius ciuile uoluit diffinire: et ut oportu¬

Expanded text:
dicanda sunt. Constat enim his quinque partibus veluti membris suis indicanda sunt. Constat enim his quinque partibus veluti membris suis integra diffinitio; verum et Aristoteles, in libris quos Topica appellavit, docuit quid genus sit, quid species, quid differentia, quid proprvim rerum et potentiam declararunt. Nos quia jam uno libro et de his quinque rebus plenissime disputavimus, ne res rei interposita obscuritatem pariat, aut dicta repetamus, lectorem ad librum qui jam scriptus est, si adest ei indigentia, ire volumus, nunc sibi noquod hic praetermissum est animadvertat: id enim etiam, illis omnibus cognitis, ex praeceptorum necessitate retinebit. In oratione ista substantiali tamdiu interponere debemus species et differentias, quamdiu, seclusis omnibus quae hoc idem esse possunt, ad id perveniatur, ut proprietas iam certa teneatur. Tullius in Topicis ius civile voluit definire et, ut oportu
Abbreviated transcription (Latin):
iectum ẽ ꝓpͥum in parte postrema. Est enim solum hominis qd
ridet. Sic ꝑfecta om̃i ex parte diffinitio ẽ. ad hoĩem declarandũ
ꝑuenit oratio. Atq hoc p̃ceptum tullianũ est. eousq eũ qui difs¬
nẽ ꝑfectam ⁊ plenam ait consistere ex genẽ ⁊ diffe̾ntiis. Ex genẽ
int̾posita species diffẽntia sua alia quȩ possent eẽ consimilia
separaret. Quidã tñ cautiores pleniores q in dicendo. diffinitio
nis ipsius quasi quedam m̃bra constituunt. dicunt q eã debe¬
re consistẽ ꝑfectam diffinitionẽ istam quã appello substantia¬
lem: ex qͥnq partib .i. genẽ. specie. diffẽntia. accidenti. ꝓprio
S accidens in diffinitione minimũ: ꝓpͥum płimũ ualet. Et
rete quidẽ ac uere ista cõmemorant. nec aliena a pͥncipe haꝑ¬
artiũ aristotile. aut a tullio qui de istis p̾cepta tradidunt iu¬

Expanded text:
jectum est proprium in parte postrema, est enim solum hominis quod jectum est proprium in parte postrema, est enim solum hominis quod ridet. Sic perfecta omni ex parte diffinitio est ad hominem declarandum, jus de quo quaerebatur pervenit oratio. Atque hoc praeceptum Tullianum est, eousque eum qui diffnem perfectam et plenam ait consistere ex genere et differentiis. Ex generata species differentia sua alia quae possunt esse consimilia separaret. Quidam tamen cautiores plenioresque in docendo diffinis ipsius quasi quaedam membra constituunt dicuntque eam debere consistere — perfectam defitionem istam quam appello substantialem — ex quinque partibus: id est genere, specie, differentia, accidenti, proprio. Sed accidens in definitione minimum, proprium plurimum valet. Et recte quidem ac vere ista coartium Aristotele, aut a M. Tullio qui de istis praecepta tradiderunt ju