comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Iter rectũ facite pedib ur̃is. Agnos¬
ce ł a deo patre ⁊ artifice ñ ad uicia
s ad uirtutes m̃bra formata. Ꝙ cũ
uniu̾sos artus mundaueris ab õi
sorde peccati. & toto fueris sc̃ificata
mam uirgitatis expecta. Qd sit
sc̃am ẽẽ corꝑe breuiter qͥdẽ s pla¬
ne exposuisse me arbitror: nẽ qd̾
sequit᷑ ⁊ spũ. nosse debemꝰ. Hoc ẽut
qd̃ oꝑe nefas ẽ fieri: nec cogitatio
esse speculatorem dm̃. Ꝙ iccirco
satis agit ut om̃im etiã animũ
cũ corꝑe mundũ habeat a pecca¬
to: sciens scͥptũ ẽẽ. om̃i custodia
dñs sc̃a corda: accepti st̃ ei imma¬
culati. Et alibi. ħeati mundo cor¬
de qm̃ ipsi dm̃ uidebt̃. Qđ̃ de illis
dici arbitror quos conscientia
nulla redarguit. culpa peccati: de
habemus ad dm̃ .&. quecũq petie¬
rimꝰ accipiemꝰ ab eo. Nolo te existi¬

Expanded text:
Iter rectum facite pedibus vestris . AgnosIter rectum facite pedibus vestris . Agnosce tibi a Deo artifice non ad vitia, sed ad virtutes membra formata; et cum universos artus mundaveris ab omni sorde peccati et toto fueris sanctificatmam virginitatis exspecta. XI. Quid sit sancta esse corpore breviter quidem, sed plene exposuisse me arbitror. Nunc quod sequitur, et spiritu, nosse debemus, hoc est, ut quod opere nefas est fieri, nec cogitationdis esse speculatorem Deum, et idcirco satis agit ut omni modo etiam animum cum corpore mundum habeat a peccato, sciens scriptum esse: Omni custodia Dominus sancta corda, accepti sunt autem ei immaculati . Et alibi: Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Quod de illis dici arbitror, quos conscientia in nulla redarguit culpa peccati; de habemus ad Deum; et quaecumque petierimus accipiemus ab eo . Nolo
Abbreviated transcription (Latin):
hic ꝑfectus ẽ. Nefas ẽ enĩ ut la¬
bia illa quib dũo confiteris. ro¬
gas benedicis. ⁊ laudas. aliciuuᷤᷤ
polluant᷑ sorde peccati. Nescio
qua conscientia ⁊ lingua quiᷤᷤ
dñm rogat: qui aut mentitur
aut derogat. aut detrahit. Labi¬
a scã exaudit d̾s : &. ipsis annuit
cito p̾cib quas lingua immacu¬
lata ꝓnuntiat. Munda aures.
ut non nͥ sermonib scĩ ⁊ ueris
auditũ p̾beant. ut numꝗͣ. obsce¬
na aut turpia seculariaq uerba
suscipiant. aut aliquẽ de altero
audiant derogantem: ꝓpt̾ illd̃
qd̃ scriptũ ẽ. sepi aures tuas sꝑi¬
nis. noli audire lingua nequã
nec ocłis delinquebat. Munda
manus ne porrecte ad accipiendũ
sint. ad dandũ aut̃ collecte: ne
ad feriendũ paratȩ. s ad omnia
miscd̃ie ⁊ pietatis oꝑa satis ꝓmpte.
Munda pedes ne latam ⁊ spaciosã
uiã ꝑgant que ducit ad splendida
scłi ⁊ p̾ciosa coniuina. s ad ardu¬
um magis ⁊ angustũ gradiantur
iter qd tendit ad celũ: qr scͥptũ ẽ.

Expanded text:
hic perfectus est. Nefas est enim ut labia illa, quibus Dominum confiteris, rogas, benedicis, et laudas, alicujus polluantur sorde peccati. Nescio qua conscientia et lingua quis Dominum rogat, qua aut mentitur, aut maledicit, aut detrahit. Labia sancta exaudit Dominus: et ipsis annuit cito precibus, quas lingua immaculata pronuntiat. Munda aures, ut non nisi sermonibus sanctis et veris auditum praebeant, ut numquam obscoena, aut turpia saeculariaque verba suscipiant, aut aliquem de altero audiant derogantem, propter illud quod scriptum est: Sepi aures tuas spinis, et noli audire linguam nequam nec oculis delinquebat. Munda manus, ne porrectae ad accipiendum sint, ad dandum autem collectae: nec ad feriendum paratae, sed ad omnia misericordiae et pietatis opera satis promptae. Munda pedes, ne latam et spaciosam viam pergant, quae ducit ad splendida saeculi et pretiosa convivia: sed ad arduum magis et angustum gradiantur iter, quod tendit ad coelum: quia scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
uł unũ uideat adulteriũ. Que¬
cũq humanoꝵ sponsalioꝵ pig¬
nerib obarratur. stati̾ a domesti¬
cis. a familiarib ab amicis ⁊ a¬
diligat. qͥd accipiat. qͦ usu iuuat.
qͣ se consuetudine regat. quib
tet᷑ ⁊ gaudeat. Quȩ cũ didicerit.
in om̃ib ita se temperat ut sponsi¬
O morib
suũ obseqͥum. sua iocunditas. sua
dilectio. sua diligentia. sua uita con
a domesticis ⁊ familiarib eiꝰ tui
sponsi mores int̾roga. & strenue ac
sollerter inquire in quib p̾cipue¬
piscit ornatũ. Bicat tͥ familiarissi¬
mus eiꝰ petrus qui nec nuptis qͥdẽ
natũ: sic̃ in epła sua scribit. Muli¬
eres similiter subiecte sint uiris
suis: ut si qui ñ credunt uerbo ꝑ
mulierũ conuersionẽ sine uerbo
lucrifiant. consid̾antes in timore
castam conu̾sationẽ ur̃am: quaꝵ

Expanded text:
uel unum uiderit adulterium. quaeuel unum uiderit adulterium. quaecumque ergo humanorum sponsaliorum pigneribus subarratur, statim a domesticis, a familiaribus, ab amicdiligat, quid accipiat, quo usu uiuat, qua se consuetudine regat, quibus tetur et gaudeat. Quae cum didicerit, ita se in omnibus temperat ut sponsi moribus suum obsequium, sua jocunditas, sua dilectio, sua dilia domesticis et familiaribus eius sponsi tui mores interroga, et strenue ac sollerter inquire in quibus ppiscat ornatum. Dicat tibi ejus familiarissimus Petrus, qui ne nuptis quidem natum, sicut in Epistola sua scripsit: Mulieres similiter subjectae viris suis, ut si qui non credunt verbo, per mulierum conversationem sine verbo lucrifiant: considerantes in timore Dei castam
Abbreviated transcription (Latin):
rantur inherere uestigiis s illi qͥ
ꝓpt̾ uirginitatẽ ab om̃i contagi¬
one peccati immacłatã gert̃ ui¬
tam. Iccirco ł maxime uirgo nup¬
tias sꝑnit: ut dum securior ẽ. fa¬
cilius qd etiã a nubentib querit᷑
ab om̃i se delicto custodiat. &
uniu̾sa legis mandata ꝑficiat.
Nam si ñ nubet. & ea nichilomi¬
nus faciat a qͥb etiã ⁊ nupte ẽẽ
iubent᷑ inmuines: non nupsisse
quid ꝓderit: Quanꝙ̃ enĩ nulli
qui sp̃ualis lauacri sc̃ificatione
purgant᷑ inmacłatã decurrere
conueniat uitam. ut eccłe que
sine macula sine ruga sine aliqͦ
huiꝰ modi ẽẽ describitur possint
iuscerib intimari: multo mag̾
hoc uirginem implere necesse e.¬
ꝑficiat: nec si peccet aliqua pote¬
rit excusatione defendi. O uirgo
serua ꝓpositũ tͥ magno p̃mio des¬
tinatũ. P reclara ẽ ap̃ d̾m uirgi¬
Agnosce statũ tuũ. agnosce locũ
agnosce ꝓpositũ. x p̃i sponsa di¬
ceris: uide ne quid ei cui despon¬
tas. Cito scribit repudiũ: si inte

Expanded text:
rantur inhaerere vestigiis: sed illi qui praeter virginitatem ab omni contagione peccati immaculatam gerunt vitam. X. Idcirco vel maxime virgo nuptias scilius, quod etiam a nubentibus quaeritur, ab omni ae delicto custodiat et uniuersa legis mandata. perficiat. nam si non nubat et ea nihilominus faciat, a quibus et nuptae esse iubentur inmunes, non nupsisse quid proderit? quamquam enim nulli quicumque spiritualis lauacri sanctificatione purgantur, inmaculatam decurrere conueniat uitam, utecclesiae', quae sine macula, sine ruga, sine aliquo eiusmodi esse describitur, possint uisceribus intimari: multo magis hoc uirginem implere necesse eturam perficiat: nec si peccet, aliqua poterit excusatione defendi. O uirgo, serua propositum tibi magno praemio destinatum. praeclara est apud Dominum uirgius infirmetur. agnosce statum tuum, agnosce locum, agnosce propositum. Christi sponsa diceris: uide ne quid indignum ei, cui despontas. cito scribet repudium, si in te
Abbreviated transcription (Latin):
paulus apłs: qui ad timotheum
scribens apłam. eandẽ fideliter
feminaꝵ disciplinã testat᷑. Muli¬
eres similit̾ in habitu ornato cũ
uerecundia ⁊ sobrietate ornantes
se ñ in tortis crinib aut auro ł
margaritis. aut ueste p̾ciosa. s
qd̃ decet mulieres ꝓmittentes cas¬
titatẽ ꝑ bonã conu̾sationẽ. S for¬
sitan dicas. Cur hec apłi uirgini¬
b ñ uissert̃. Quia necessarium¬
ñ iudicabant: ne uirginib talis
cõmonicio potiꝰ iniuria quã em̾¬
datio iuderet᷑.S nec eas umquã
tante temeritatis fore credidisser
ut nec nuptis qͥdẽ concessa carna¬
lia ornam̃ta ⁊ t̾rena p̾sumerent.
Reuera se ornare ⁊ comꝑonere uir¬
go debet. Namq qͦmͦ sponso suo
placere poterit: nͥ composita ⁊ or¬
nata ꝓcesserit: Ornet᷑ plane. s in¬
teriorib ornam̃tis. sp̃ualit̾ ñ cor
poris s animȩ decorẽ in illa desidat
Ergo ⁊ tu quecũq animã tuã ado
diligi ⁊ habitari concupiscis: om̃i

Expanded text:
Paulus, qui ad Timotheum scribens episcopum, eadem de fidelium feminarum disciplina testatur: Mulieres similiter in habitu ornato cum verecundia et sobrietate, ornantes se, non in tortis crinibus, auro, aut margaritis, aut veste pretiosa, sed quod decet mulieres, promittentes castitatem per bonam conversationem . Sed forsitan dicas, cur haec ii necessarium judicabant; ne talis virginibus commonitio potius injuria quam emendatio videretur. Sed nec eas umquam tantae temeritatis fore credidissent, ut nec nuptis quidem concessa carnalia ornamenta et terrena praesumerent. Revera ornare se et componere virgo debet. Nam quomodo sponso suo placere poterit, nisi composita et ornata processerit? Ornetur plane, sed interioribus ornamentis et spiritualiter, non poris, sed animae decorem in illa desiderat. ergo et tu quaecumque animam tuam a Deo diligi et inhabitari concupiscis, omni
Abbreviated transcription (Latin):
tu ipsa scripturas adprime tenens. ñ
tam ad eoꝵ. mota sis questiones: quã
quid sentirem a me uolueris sciscitari.

Expanded text:
tu ipsa scripturas adprime tenens non tam ad eorum mota sis quaestiones, quam, quid sentirem, a me uolueris sciscitari.
Abbreviated transcription (Latin):
Theophilus ad iheronimi
No dilectissimo ⁊ aman¬
tissimo fr̃i ieronimo p̃s¬
odoꝵ. monachũ eiꝰq studiũ cõ¬
ꝓbauit. quia cum a nobis romã
nauigaturꝰ exiret. noluit ante ꝓ¬
ficisci. nͥ te ⁊ sc̃os fr̃es qͥ tecum su̾it
in monasterio. quasi sua uisce¬
ra amplexaret᷑ ⁊ inuiseret. Quẽ
monasteria. ⁊ referre pot̾ conti
dita sit: & disciplina dñi conser¬
uetur. Atq utinã apud uos qͦq
deponerent hypocrisin qͥ occul¬
te dicunt᷑ subruere ueritatem:
de qͥb ñ bene sentientes in his
regionib fr̃es. hec me scrib̾e ꝓ¬
uocart̃. Quãobrem cauete &. ef¬
fugate huiꝰcemodi hoĩes: & uixta
qͦd scͥptũ ẽ. siqͥs ñ affert ad uos
eccłasticã fidẽ. huic nec aue di¬
xeritis. Quãquã aut̃ ex suꝑfluo
faciã tͥ hec scribe. qͥ potes et̾iam
ab errore reuocare: tam̃ nil no¬
cet etiam prudentes ⁊ eruditoᷤ¬

Expanded text:
THEOPHILI AD HIERONVMUM. Domino dilectissimo et amantissimo fratri Hieronymo presodorum monachum eiusque studium conprobaui, quia, cum a nobis Romam nauigaturus exiret, noluit ante proficisci, nisi te et sanctos fratres, qui tecum sunt in monasterio, quasi sua uiscera amplexaretur et inuiseret. quem monasteria et referre potest contdita sit et disciplina domini conseruetur. atque unam apud uos quoque deponerent hypocrisin, qui occulte dicuntur subruere ueritatem! de quibus non bene sentientes in his regionibus fratres haec me scribere prouocarunt. quam ob rem cauete et effugite . huiusce modi homines et, iuxta quod scriptum est, si quis non adfert ad uos ecclesiasticam fidem, huic nec aue dixeritis. quamquam ex superfluo faciam haec tibi scribere, qui potes etiam ab errore reuocare, tamen nihil nocet etiam prudentes et erudito
Abbreviated transcription (Latin):
epiphanius ep̾c salutẽ.
Generalis epła que ad
om̃s catholicos scripta ẽ: ad te
ꝓpͥe ꝑtinet: qui zelum fidei ad¬
uersus cunctas hereses habens.
origenis ⁊ apollinaris discipłoᷤᷤ
aduersaris: quoꝵ uenenatas
diũ: ut in alexandria ꝓdite. in
toto orbe arescerent. S̾cito enĩ
fili knñe amalech usq ad stir¬
pem ẽẽ deletũ. & in monte raphi¬
du erectum tropheum crucis.
Et quomͦ porrectis in altũ moy¬
si manib uincebat isrł. sic dñs
confortauit famulũ suũ theo¬
philũ. ut supra altare eccłe ale¬
xandrine contͣ orientem uexil¬
lum poneret: & impleret᷑ in eo
qd̾ d̾r. S cribe signũ hoc: quia
delebo funditus origenis here¬
sim a facie t̾rȩ. cũ ipso. Ꝙ ne
uidear eadem rursũ iterare.
⁊ ꝓliriorem epłam texere. ipsa
ad uos scripta direxi. ut scire
clamabam. tanti pontificis
testimonio ꝓbaret᷑. Iam aut̃
puto ⁊ te aliquid oꝑis edidisse:
& iuxta pͥorem epłam qua te
elimasse librũ quẽ tue lingue

Expanded text:
Epiphanius in domino salutem. Generalis epistula, quae ad omnes catholicos scripta est, ad te proprie pertinet, qui zelum fidei aduersus cunctas hereses habens Origenis proprie et Apollinaris discipulos auersaris; quorum uenenatas dium, ut in Alexandria proditae in toto orbe arescerent. scito enim, fili canssime, Amalech usque ad stirpem esse deletum et in monte Raphidim erectum tropaeum crucis. et, quomodo porrectis in altum Moysi manibus uincebat Israhel, sic dominus confortauit famulum suum Theophilum, ut supra altare ecclesiae Alexandrinae contra Origenem uexillum poneret et inpleretur in eo, quod dicitur: \'scribe signum hoc, quia delebo funditus Origenis heresim a facie terrae cum ipso Amalech. ne uidear eadem rursum iterare et prolixiorem epistulam texere, ipsa ad uos scripta transmisi, ut scire clamabam, tanti pontificis testimonio probaretur. iam autem puto et te aliquid operis edidisse et iuxta priorem epistulam, qua te elimasse librum, quem tuae linguae
Abbreviated transcription (Latin):
re sonent. & quem corpore non ua¬
lemus. recordatione teneamus: & cũ
quo loqui non possumus. de eo loqͥ

Expanded text:
e sonent. Quem corpore non valemus, recordatione teneamus et, cum quo loqui non possumus, de eo numquam
Abbreviated transcription (Latin):
eatissimo pape theophilo
ieronimꝰ. Psuꝑ beatitudi¬
nis tue scͥpta ꝑcepi. emen¬
dantia uetus silentium:
nͭ me ad solitũ officium ꝓuocan¬
tia. U nde licet ꝑ scõs fr̾es pͥscum
⁊ cubulũ tuus sermo cessauerit.
tam̃ quia uidimꝰ illos zelo fidei
concitatos. rapti palestine lus¬
trasse regiones. & disꝑsos reguloᷤ
usq ad suas latebras ꝑsecutos.
breuiter scribimꝰ qd̾ totus orbis
exultet.&. in tuis uictorus glori¬
etur. erectumq alexandrieꝰ uexil¬
lum ⁊ aduersus heresim trophe¬
a fulgentia gaudens popłoꝵ tur¬
ba ꝓspectet. M acte uirtute mac¬
te. relo fidei ostendisti. qd̾ hucusq
tacirturnitas dispenfatio fuerit.
ñ consensus. Libere reuerentiȩ
tuȩ loquor. dolebamꝰ te nimium
ẽẽ patientem. ꝙ ignorantes ma¬
gistri gub̾nacła. gestiebamus in
interitum ꝑditoꝵ. S ut uideo
dui exaltasti manũm. ⁊ suspen¬
disti plagã: ut ferires fortiter
Suꝑ susceptione cuiꝰdam ñ debes
contra urbis huiꝰ dolere pontifi¬

Expanded text:
eatissimo papae Theophilo Hieronymus. Nuper tuae beatitudinis scripta suscepi et emendantia uetus silentium et me ad solitum officium prouocantia. unde, licet per sanctos fratres Priscum et Eubulum tuus ad nos sermo cessauerit, tamen, quia uidemus illos zelo fidei concitatos raptim Palaestinae \'lustrasse regiones et dispersos regulos usque ad suas latebras persecutos, breuiter scribimus, quod totus orbis exultet et in tuis uictoriis glorietur erectumque Alexandriae uexillum aduersus heresim tropaea surgentia gaudens populorum turba prospectet. macte uirtute, macte zelo fidei! ostendisti, quod huc usque taciturnitas dispensatio fuerit, non consensus. libere enim reuerentiae tuae loquor: dolebamus te nimium esse patientem et ignorantes magistri gubernacula gestiebamus in interitum perditorum. sed tu ideo diu exaltasti manum et suspendisti plagam, ut ferires fortius. super susceptione cuiusdam non debes contra huius urbis dolere pontifi
Abbreviated transcription (Latin):
audire quȩ tacita sunt. Item ihe¬
ronimus ad marcellam de decem
in eo loco qui scribitur. qͥ
habitat in adiutorio altis¬
simi. in ꝓtecꝰtione dei celi
commorabitur: dixeram
aput hebreos ꝓ dei celi esse positum
Saddai. quod aquila interp̾tatur ca¬
bustum ⁊ sufficientem ad omnia
ꝓpetranda acciꝑe possumus: unũq
esse de decem nominib quib apud
hebreos d̾s uocatur. Ilico studiosissime
postulasti. ut tibi uniuersa nomina
cum sua interpretatione dirigerem
faciam quod petisti.
Rimum dei nomen est hel: quod
fortem interp̃tatur. Deinde eloim. ꝙ
la exercituum interpretant᷑. Quintũ
elion: quem nos excelsum dicuus.
Sextum eseriele: quod in exodo legi¬
tur. qui ẽ misit me. Septimum ado
pellamus. O ctauum ia. quod in deo
tantum ponitur: & in alleliua extre¬
ma sillaba sonat. Nonum terragram¬
bile putauerunt: & his litteris scribit᷑.¬
rint. ytytyi. legere consuerunt. De¬
cimum quod suꝑius dictum ẽ saday

Expanded text:
audire, quae tacita sunt. XXVIaudire, quae tacita sunt. XXVI AD MARCELLAM DE DECEM in eo loco, qui scribitur: qui habitat in adiutorio altissimi. in protectione dei caeli commorabitur, dixeram apud Hebraeos pro \'df\'i caeli\' esse positum \'saddai\', quod Aquila interpretatur bustum\' et \'sufficientem ad omnia perpetranda\' accipere possumus, unumque esse de decem nominibus, quibus apud eos deus uocatur. ilico studiosissime postulasti, ut tibi \'uniuersa nomina cum sua interpretatione dirigerem. faciam, quod petisti. Primum dei nomen est hel, quod id est \'fortem\', interpretatur. Deinde eloim et la \'exercituum\' transtulerunt. Quintum elion, quem nos \'excelsum\' dicimus. Sextum eser ieie, quod in Exodo legitur: qui est, misit me. Septimum adonpellamus. Octauum ia, quod in deo tantum ponitur et in alleluiae quoque extrema syllaba sonat. Nonum tetragrambile, putauerunt et his litteris sciint, IIIIII legere consueuerunt. Decimum, quod superius dictum est, saddai
Abbreviated transcription (Latin):
gitur amen aoier. quo scilicet ea ue¬
re dicta que supͣ sunt confirma̾nt᷑.
Unde ⁊ paulus asserit non posse ali¬
quem respondere amen. id ẽ confir¬
mare quȩ predicta sunt: nisi incelͤ¬
lexerit predicationem. MaraNatha
magis syrum ẽ quam hebreum. tã¬
&. si ex confinio utrarumq lingua¬
rum aliquid ⁊ hebreum sonet ⁊ int̾¬
pretetur. dñs ñr uenit: ut sit sensus.
inferatur. dñs ñr uenit: quod suꝑflu¬
um sit odus aduersus eum ꝑtinaci¬
b uelle contendere. quem uenisse iã
constet. Uellem tibi aliquid & de di¬
apsalmate scribere quod aput hebre¬
os scribitur sela: & de ephod.& de eo qd̃
in cuiusdam psalmi titulo habetuꝵ.
pro melech. & cȩteris istiusmodi: nisi
I modum epistolici caracteris exce¬
derem. & tibi auiditatem magis di¬
latȩ deberent facere questiones. Tritũ
quippe est ꝓuerbitm. ultroneas pute¬
re merces. Unde & nos de industria
dicenda reticemus: ut auidius uelis

Expanded text:
gitur \'amen amen\', quo scilicet ea uegitur \'amen amen\', quo scilicet ea uere dicta, quae supra dicta sunt, confirmentur. unde et Paulus adserit non posse aliquem respondere amen, id est confirmare, quae praedicta sunt, nisi intellexerit praedicationem. maran atha magis Syrum est quam Hebraeum, tametsi ex confinio utrarumque linguarum aliquid et Hebraeum sonet, et interpretatur: \'dominus noster uenit\', ut sit sensus: inferatur: \'dominus noster uenit\', quod superfluum sit aduersus eum odiis pertinacibus uelle contendere, quem uenisse iam constet. Vellem tibi aliquid et de diapsalmate scribere, quod apud Hebraeos dicitur sela, et de ephod et de eo, quod in cuiusdam psalmi titulo habetur pro \'aieleth\', et ceteris istius modi, nisi et modum epistolici characteris excederem et tibi auiditatem magis dilatae deberent facere quaestiones. tritum est quippe prouerbium ultroneas putere merces. unde et nos de industria dicenda reticemus, ut auidius uelis
Abbreviated transcription (Latin):
demus. siue septuaginta interpretes.
siue apłos id curasse: ut qm prima
ecclesia ex uideis fuerat congregata
nichil ad credentium scandalum in¬
nouarent. s ita ut a paruo unbibe¬
rant traderent. Postea uero quam in
lii dilatatus est sermo. non potuisse
semel suscepta mutari. licet ⁊ illud
in libris suis quos serteticos uocant
origenes asserat ꝓpter uernaculum
linguȩ uniuscusq idiona ñ posse
ita ut apud alios sonare. ut apud
suos dicta sunt. & multo melius esse
interpretata ponere. quam uim in
interp̃tatione tenuare. Igitur alła
expͥmitur laudate dñm. Ia quippe
apud hebreos unum de decem nomi¬
nib ẽ: & in illo psalmo ubi legimꝰ
bet. amer. amen uero aquila pe¬
pis toorenos exprimit. qd nos fidelit
possumus dicere. ductum aduerbiũ
ex nomine fidei. Amuna .lxx. Genoi¬
to. id ẽ fiat. Unde ⁊ in fine librorum
u quinq siquidem uolumina psalte.¬
rium apud hebreos duusum ẽ. fiat
fiat transtulerunt. quod in hebreo le

Expanded text:
demus siue septuaginta interpretes demus siue septuaginta interpretes siue apostolos id curasse, ut, qEcclesia ex Judaeis fuerat congregata, nihil ad credentium scandalum innovarent: sed ita ut a parvo imbiberant, traderent. Postea vero quam in lii dilatatus est sermo, non potuisse semel suscepta mutari. Licet et illud in libris suis, quos ἐξηγητικοὺς vocant, Origenes asserat, propter vernaculum linguae uniuscujusque idioma, non posse ita apud alios sonare, ut apud suos dicta sunt; et multo melius esse non interpretata ponere, quam vim eorum interpretatione tenuare. 3. Igitur ALLELUIA exprimitur, Laudate Dominum, JA quippe apud hebraeos unum de decem Dei nominibus est. Et in illo Psalmo ubi legimusb zammer\'. Amen uero Aquila irsi:iotw}j.EVM5 exprimit, quod nos \'fide possumus dicere, ductum aduerbium ex nomine fidei amuna, Se id est fiat. Unde et in fine librorum in quinque siquidem volumina Psalterium apud Hebraeos divisum est fiat, fiat, transtuleru
Abbreviated transcription (Latin):
tas designari: Conserta manu in
uis uocas: & satiricum scriptorem in
ꝓsa stulte arguis. An ideo tibi bellũ
iuderis: quia fausto uocaris nomi¬
ne: Quasi non ideo ⁊ lucus dicat᷑.
quod minie luceat. & parce ideo
quid minume parceant: qr eumeni¬
pos argentei: Quod si in descriptiõe
fedoꝵ semꝑ irasceris: iam te cumiper¬
sio cantabo. formosum te optant ge¬
nerum rex ⁊ regina: puelle te rapi¬
ant. Quicquid calcaueris tu: rosa fi¬
at. Dabo tamen consilium. quib
absconditis possis pulchrior appare¬
re. Nasus non uideatur in facie: ser¬
mo non sonet ad loquendũ: atq ita
⁊ formosus ⁊ disertus uideri poteris.¬
sueueras. s presens ipsa
quesisti. quid ea uerba qͦ
ex hebreo in latinum non habemus
expressa. apud suos sonarent. cum
sine interp̃tatione sint posita: ut est¬
S illud alleliua. amen. maranata. ephod.
⁊ cetera que ui scripturis resꝑsa me¬
morasti. Ad quod nos quia dictandi
angustia coartamur. breuiter respon¬

Expanded text:
tas designari, conserta manu in tas designari, conserta manu in ius uocas et satiricum scriptorem in prosa stulte arguis. an ideo tibi bellus uideris, quia fausto uocaris nomine? quasi non et lucus ideo dicatur, quod minime luceat, et Parcae ab eo, quod nequaquam parcant, et Eumenitur argentei. quodsi in descriptione foedorum semper irasceris, iam te cum Persio cantabo formosum: te optent generum rex et regina, puellae te rapiant: quicquid calcaueris tu, rosa fiat. Dabo tamen consilium, quibus absconditis possis pulchrior apparere: nasus non uideatur in facie, sermo non sonet ad loquendum, atque ita et formosus uideri poterissueueras, sed praesens ipsa quaesisti, quid ea uerba. quae ex Hebraeo in Latinum non habemus expressa, apud suos sonarent; curque sine interpretatione sint posita, ut est illud, Alleluia, Amen, Maran atha, Ephod, et caetera, quae in Scripturis resmorasti. Ad quod nos, quia dictandi angustia coartamur, breuiter respon
Abbreviated transcription (Latin):
plurimos. Disposu nasum secare
fetentem: tuneat qui strumosus ẽ.
Uolo corniculȩ detrahere garrienti.
raucidulam se intelligat cornix. Nũ¬
quid unus in urbe romana ẽ: qui
habeat truncas in honesto uulnere
nares : Numqͥd onasus segestandus¬
est caira uerba ⁊ in modũ uesicarũ
tumentia. buccis trutinatur inflatis.
Dico quosdam scelere. ꝑuirio. falsita¬
te ad dignitatem nescio quam ꝑue¬
nisse. Quid ad te. qui te eligis inno¬
centem: Rideo aduocatum: qui pa¬
trono egeat quadrante. Dignam elo¬
quentiam. nare subsanno. Quid ad
te: qui disertus esꝰ uolo nũmarios
inuehi sacerdotes: tu qui diues es cur
irasceris: Claudum cupio suis ignib
ardere uulcanum: numquid hospes
eius es aut uicinus. quod a delubris
idoli niteris incendium amouere:
Placet mͥ de laruis. de bubonib. de
noc̾tua de niliatis ridere portentis:
quicquid dictum fuerit. uite dictũ
putas: In quodcumq uitium stili
mei mucro contorquetur: te clami¬

Expanded text:
plurimos. disposui nasum secare plurimos. disposui nasum secare fetentem: timeat, qui strumosus est. uolo corniculae detrahere garrienti: rancidulam se intellegat cornix. numquid unus in orbe Romano est, qui habeat truncas inhonesto uulnere naresPnumquidsolasOnasus Segestanus caua uerba et in uesicarum modum tumentia buccis trutinatur inflatis? dico quosdam scelere, periurio, falsitate ad dignitatem nescio quam peruenisse: quid ad te, qui te intellegis innocentem? rideo aduocatum, qui patrono egeat; quadrante dignam eloquentiam nare subsanno: quid ad te, qui disertus es? uolo in nummarios inuehi sacerdotes: tu, qui diues es, quid irasceris? claudum cupio suis ignibus ardere Vulcanum: numquid hospes eius es aut uicinus, quod a delubris idoli niteris incendium submouere? placet mihi de laruis, de noctua, de bubone, de Niliacis ridere portentis: quicquid dictum fneritv in te dictum putas. in quodcumque uitium stili mei mucro contorquetur, te clami
Abbreviated transcription (Latin):
ad marcellã de onaso
ediei quos uocant chi¬
rorgicos. crudeles purart
dolere uulnerib. & mortuas carnes
indementi secare ferro: dum ñ hor¬
rere curantem. quod horret ipse qͥ
patitur: & inimicum putari: Ita
se natura habet. ut amara sit ueri¬
tas. blanda uitia existimentur. Ysa¬
ias in exemplum captiuitatis futu¬
re: nudus non erubescit incedere
Hieremias de medra iherłm ad eufra¬
tem fluuium mesopothamie mit¬
titur. ut inter inimicas gentes uͥ
est assirus ⁊ castra sunt caldeoꝵ.
ponat pericoor corrumpendũ. Hie¬
redniel stercore primum humano.
deinde bubalo panem de omni se¬
mente consꝑsum edere iubetur : &
uxoris interitum siccis oculis uidet.
Amos de samaria pellitur. Cur qͤso:
N empe ideo pellitur. quia chirorgici¬
spiritales secantes uitia peccatorũ.
ad penitentiam cohortabantur. Pau¬
lus apłs. inimicus inquit uobis fac x¬
tus sum: uerum dicens. ¶ quia
saluatoris dura uidebantur eloquia.
iꝑsi uitus detrahentes offendimus

Expanded text:
AD MARCELLAM DE ONASO. Medici, quos uocant chirurgicos, crudeles putantudolere uulneribus et mortuas carnes clementi secare ferro? non horrere curantem, quod horret ipse, qui patitur, et inimicum putari? ita se natura habet, ut amara sit ueritas, blanda uitia aestimentur. Esaias in exemplum captiuitatis futurae nudus non erubescit incedere; Hieremias de media Hierusalem ad Eufraten, fluuiura Mesopotamiae, mittitur, ut inter inimicas gentes, ubi est Assyrius et castra sunt Chaldaeorum, ponat rcspcorrumpendum; Hiezechiel stercore primum humano, dein bubulo panem de omni semente conspersum edere iubetur et uxoris interitum siccis oculis videt. Amos de Samaria pellitur . Cur quaeso? Nempe ideo pellitur, quia chirspiritales secantes uitia peccatorum ad paenitentiam cohortabantur. Paulus apostolus: inimicus, inquit, uobis factus sum uera dicens. et quia saluatoris dura uidebantur eloquia, os uitiis detrahentes offendimus
Abbreviated transcription (Latin):
suam. dedit dilectam animam suã
in manus quęrentium eam: qui ꝑ osee¬
tibi quondam rigidus minabatur. ero
mors tua o mors: morsus tuus ero in¬
ferne . Illꝰ morte tũ mortua es: illius
morte nos uiumus. Deuorasti: ⁊ deuo¬
rata es. Dumq assumpti corꝑis sollici¬
taris illecebra. ⁊ auidis faucib predã
putas: interiora tua ab unco dente cõ¬
fossa sunt. Gr̃as tibi xp̃e saluator de
tua agunus creatura: quod tam po¬
tentem aduersarium nr̃m. dum oc¬
cideris. occidisti. Quis ante te miserior
homine: Qui ȩterno mortis terrore
ꝓstratus. iuiuendi sensum ad hoc tã¬
tum acceꝑat. ut periret. Regnauit e¬
nim mors ab adam usq ad moysen:
etiam in eos qui non peccauerunt: in
similitudiniem p̾uaricationis ade. Si
abraham ⁊ ysaac ⁊ iacob. in inferno:
quis in celoꝵ regno: Si amici tui sub
pena offendentis adam: & qui non pec¬
cauerant alienis peccatis tenebantur
obnorii: quid de his credendum est.

Expanded text:
suam, dedit dilectam animam suam suam, dedit dilectam animam suam in manus quaerentium eam. qui per Osee quondam tibi rigidus minabatur: ero mors tuas o mors; ero morsus tuus, inferne, illius morte tu mortua es, illius morte nos uiuimus. deuorasti et deuorata es, dumque adsumpti corporis sollicitaris inlecebra et auidis faucibus praedam putas, interiora tua adunco dente confossa sunt. Gratias tibi, Christe saluator, tua agimus creatura, quod tam potentem aduersarium nostrum, dum occideris, occidisti. quis ante te miserior homine, qui aeterno mortis terrore prostratus uiuendi sensum ad hoc tantum acceperat, ut periret? regnauit enim mors ab Adam usque ad Moysen etiam super eos, qui non peccauerunt in similitudinem praeuaricationis AdAbraham, Isaac et Jacob in inferno, quis in coelorum regno? Si amici tui sub poena offendentis Adam, et qui non peccaverant, alienis peccatis tenebantur obnoxii, quid de his credendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
entium pectora concitarent. En re¬
rum in nobis ordo mutatus ẽ: ⁊ in
calamitatem nr̃am ꝑdidit sua iura
natura. Quod exhibere senib uiuenis
debuit: hoc uiueni exhibemus senex.
Quid gͥ faciam: Iuncgam tecum lacri
os dormientes uocans. Ꝙ dñs in eugło:
mutaret mentem eius. quia placuerat
deo anima illius: s inuito ⁊ repug¬
nanti ꝑ genas lacrimȩ fluunt. &
inter p̾cepta uirtutum resurrectio¬
nisq spem. credulam mentem desi¬
derii. frangit affectus. O mors quȩ
fr̃es duidis: ⁊ amore sociatos crudelis
ac dura dissotias. Adduxit dñs uren¬
tem uentum de deserto ascendentem:
qui siccauit uenas tuas. ⁊ desolauit
fontem cuuim. Deuorasti quidem io¬
nam: s & in utero tuo uiuus fitit.
Portasti quasi mortuum. ut tempestas
mundi conquiesceret: ⁊ nuuue nr̃a il¬
lius p̾conio saluaretur. Ille ille te uicit.
ille ugulauit fugitiuus ꝓpħa: qui reli¬
quit domum suam. dimnisit hereditatẽ

Expanded text:
entium pectora concitarent: en reentium pectora concitarent: en rerum in nobis ordo mutatus est et in calamitatem nostram perdidit sua iura natura: quod exhibere senibus iuuenis debuit, hoc iuueni exhibemus senes. Quid igitur faciam? iungam tecum lacrimos dormientes uocans et dominus in euangelio: immutaret mentem ejus, » quia « placuerat Deo anima illius » . Sed invito et repugnanti per genas lacrymae fluunt, et inter praecepta virtutum, resurrectionisque spem, credulam mentem, desiderii frangit affectus. O mors quae fratres diuidis et amore sociatos crudelis ac dura dissocias! adduxit urentem uentum dominus de deserto ascendentem, qui siccauit uenas tuas et desolauit fontem tuum. deuorasti quidem Ionam, sed et in utero tuo uiuus fuit. portasti quasi mortuum, ut tempestas mundi conquiesceret et Nineue nostra illius praeconio saluaretur. ille, ille te uicit, ille iugulauit fugitiuus propheta, qui reliquit domum suam, dimisit hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
Randes oraterias. ingenia
parua non sufferunt. ꝙ.
in ipso conatu ultra ui¬
res ausa succumbunt. Quã¬
toq mauis fuerat quod dicendum ẽ:
tantomagis obriutur qui magnitu¬
diuem rerum uerbis non potest ex¬
plicare. Is epotianus meus. tuus. n̾r.
nr. reliquit senes. ⁊ desiderii sui iacu¬
lo tulneratos. intolerabili dolore con¬
fecit. Quem heredem putauimꝰ: illiꝰ
funus tenemus. Cui iam meum su¬
dabit ingenium: cui iam luterulȩ
neo canore uor dulcior  stupet añi¬
mus. manus tremit. caligant oculi.
lingua balbutit. Quicquid dixero: qͥa
ille non audet. mutum uidetur. Stilus
ipse quasi sentiens ⁊ cera substristior:
uel rubigine uł situ obducitur. Quoti¬
enscumq nitor in uerba ꝓrumꝑe. &
suꝑ tumulum eiꝰ epitaphis huiꝰ flores
spargere. totiens implentur oculi: ⁊ re¬
nouato dolore. totus in funere sum
Mos quondam fuit ut suꝑ cadauera
defunctoꝵ in contione prostrati lau¬
des liberi dicerent: & instar lugubriũ
carminum ad fletus ⁊ gemitum audi¬

Expanded text:
randes... materias ingenia parua non sufferunt et in ipso conatu ultra uires ausa succumbunt; quantoque maius fuerit, quod dicendum est, tanto magis obruitur, qui magnitudinem rerum uerbis non potest explicare. Nepotianus meus, tuus, nostenoster reliquit senes et desiderii sui iaculo uulneratos intolerabili dolore confecit. quem heredem putauimus, fumis tenemus. cui iam meum sudabit ingenium? cui litterulae neo canore nox dulcior? stupet animus, manus tremit, caligant oculi, lingua balbutit. quidquid dixero, quia ille non audiet, mutum uidetur. stilus ipse quasi sentiens et cera subtristior uel rubigine uel situ obducitur. quotienscumque nitor in uerba prorumpere et super tumulum eius epitaphii huius flores spargere, totiens inplentur oculi et renouato dolore totus in funere sum. mors quondam fuit, ut super cadauera defunctorum in contionė pro rostris laudes liberi dicerent et instar lugubrium carminum ad fletus et gemitus audi
Abbreviated transcription (Latin):
dei scire prudentiam. ⁊ in abdita eiꝰ
intrare. ⁊ in sensum creatoris inspice¬
re:q. sermones dñi tui qui ab huiꝰ
mundi sapientib derridentur. plenoᷤ
docere sapientia fpiritali: Habeant
sibi cȩteri suas opes. gemna bibant.
serico niteant. plausu populi delec¬
tentur : & ꝑ uarias uoluptates diui
tias sntis uincere nequeant. Nr̾e di¬
uitie sint. in lege dñi meditari die
ac nocte. pulsare ianuam ñ patentẽ:
tus dño preeunte calcare. Saluta
blesillam ⁊ eustochium tẏrunculas
nr̃as: saluta felicianam. uere carniᷤ
⁊ sp̃c uirginitate felicem. Saluta re¬
liquum castitatis choru̾: ⁊ domesti¬
cam tuam eccłam. cui omĩa etiam
quȩ tuta sunt timeo. ne dormience
patre familias. inimicus homo suꝑ
audeant ego ciuitas firmata. ciuitas
quȩ ñ oppugnatur: nullus hostili exer¬
citu obsidente. securus est. Nemo ut
beatus cyprianus ait. satis tutus. ꝑicu¬

Expanded text:
Dei scire pruDei scire pruintrare, sensum Creatoris inspicere, et sermones Domini Dei tui, qui ab hujus mundi sapientibus irridentur, plenos discere sapientia spiritali? Habeant sibi caeteri, si velint, suas opes: gemma bibant, serico niteant, plausu populi delectentur: et per varias voluptates, suas divitias vincere nequeant. Nostrae divitiae sint in lege Domini meditari die ac nocte, pulsare januam non patentem,tus, Domino praeeunte, calcare. Saluta Blaesillam et Eustochium tirunculas nostras. Saluta Felicianam, vere carnis et spiritus virginitate felicem. Saluta reliquum castitatis chorum et domesticam tuam ecclesiam, cui omnia, etiam quae tuta sunt timeo, ne dormiente patrefamilias, inimicus homo zizaaudeant: Ego civitas firma, civitas quae non oppugnatur , nullus, hostili obsidento exercitu, securus est. Nemo, ut beatus Cyprianus ait, satis tutus, pericu
Abbreviated transcription (Latin):
tamen ex parte cognoscimus. ⁊ ex par¬
te ꝓphetamus: & nunc ꝑ speculum iu¬
demus in enigiate. Cum aut̃ meru¬
erimus esse cum xp̃o. ⁊ similes ange¬
lis fuerimus: tunc libroꝵ doctrina
Manus intelliguntur in oꝑe. cor. Et¬
quia nichil facere possumus. nͥ prius
que facienda st̃ scierimus. Quinta
conexio ẽ: Mem. Num. Samech. ex ip¬
sis sempiternũ adiutorium. Hoc expla¬
natione ñ indiget. s om̃ĩ luce mani¬
festius ẽ. ex scripturis ȩterna subsidia
muustrari. Sexta conexio ẽ: ain. fe.
sade. fons siuie oculus. oris. iusticie: se¬
cundũ illud quod in tertio numero
exposiumus. S eptima conexio ẽ. quȩ
⁊ extrema. quo & in ipso quoq nume¬
ro septenario sit misticus intellectus:
coph. res. Sen. tau. uocatio. capitis. den¬
tium. Signa. ꝑ dentes articulata uox
exprimitur: & his signis ad caput om
nitur ad regnum sempiternũ. Oro
te. quid hoc sacratius sacram̃to: Quid
que ubiq mella sunt dulciora. quã

Expanded text:
tamen ex parte agnoscimus, et ex partamen ex parte agnoscimus, et ex parte prophetamus, et nunc per speculum videmus in aenigmate : cum autem meruerimus esse cum Christo et similes angelis fuerimus, tunc librorum doctrina Manus intelliguntur in oquia nihil facere possumus, nisi prius quae facienda sunt scierimus. 10. Quinta connexio est, Mem, Nun, Samech, ex ipsis, sempiternum, adjutorium. Hoc explanatione non indiget, sed omni luce manifestius est, ex Scripturis aeterna subsidia ministrari. 11. Sexta connexio habet, Ain, Phe, Sade, fons sicundum illud, quod in tertio numero exposuimus. Septima conexio est, quae et extrema, quo et in ipso quoque septenario numero sit mysticus inteCoph, Res, Sen, Thau, vocatio, capitis, dentium, signa. Per dentes articulata vox promitur, et in his signis ad caput omnr quem venitur ad regnum sempiternum . 13. Oro te, quid hoc sacratius sacramento? quid Qui cibi, quae mella sunt dulciora, quam
Abbreviated transcription (Latin):
complendum ẽ quod petisti: ut sen¬
sum uniuscuiꝰq elementi interp̃ca¬
cio anuera significet. Aleph doctri
discipline siue cordis: mem. ex ipsis. Num
sempiternũ. Samech. aduitorium: ain.
fons. siue oculus. fe. os ab ore non ab
osse dictum intellige: ne litterarum
ambiguitate fallaris:. Sade iusticie:
soph. uocatio. Res. capitis. Sen. dentiũ.
Tau. signa: P ost incerp̾tationem ele¬
mentoꝵ. intelligentiȩ ordo dicendus ẽ.
Aleph. beth. Gimnel. deleth. prima conexio
ẽ: docꝰtrina. domus. plenitudo. tabula¬
rum. a qua uidelicet doctrina eccle
que domus dei est. in librorum repe¬
riatur plenitudine diuinorum. Sed̾a
conexio ẽ: he. uau.zai. eth. ista. ⁊ hec ui¬
ta. Quȩ enim alia potest esse uita. si¬
ne scientia scripturarum: ꝑ quam etiã
ipse xp̃c agnoscitur. qui ẽ uita creden¬
tium: Tercia conerio habet ioch. tech
bonum. pͥncipium: quia quanus sci¬
amus nunc uniuersa que scripta st̃:

Expanded text:
conplendum est, quod petisti, ut senconplendum est, quod petisti, ut sensum uniuscuiusque elementi interpretatio adnexa significet. ALEPH interprdisciplinae\' siue \'cordis\', MEM \'ex ipsis\', NUN \'sempiternum\', SAMECH \'adiutorium\', AIN \'fons siue \'oculus\', PHE \'os\' — ab ore, non ab osse intellege, ne litterarum ambiguitate fallaris —, SADE \'iustitiae\', COPH \'uocatio\', RES \'capitis\', SEN \'dentium\', TAU \'signa\'. Post interpretationem elementorum intellegentiae ordo dicendus est. Aleph, beth, gimel, daleth, prima connexio est, doctrina domus, plenitudo, tabularum, quia videlicet doctrina ecclesiae, quae domus Dei est, in librorum reperiatur plenitudine divinorum. Secunda connexio est, he, vau, zain, heth: ista, et, haec, vita. Quae enim alia potest esse vita, sine scientia Scripturarum, per quas etiam ipse Christus agnoscitur, qui est vita credentium? Tertia connexio habet thet, iod: bonum, principium, quia quamvis nunc sciamus universa, quae scripta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ opinio ẽ. Habes ⁊ in lamentatio¬
nib iheremie quatuor alphabeta: ẽ
quib duo prima quasi saffico me¬
tro scripta sunt: quia tres uersiculos
qui sibi conexi sunt ⁊ ab una tantũ
littera incipiunt. heroici comma con¬
cludit. Tertium uͦ alphabetũ trimetro
scriptum ẽ: & ternis luteris. s idem tan¬
tũ terni uersus incipunt. Quartum
alphabetum: simile est pͥmo ⁊ scđo. ꝓ¬
uerbia quoq salomonis extremum᷑
clausit alfabetum: quod tetrametro
iambico supputatur. ab eo loco ubi ait
Mulierem fortem quis inueniet: Quo¬
modo aut̃ in his nr̃is luteris ñ pocest
quis ad legenda uerba texendaq ꝓ¬
cedere. nisi pͥus ab elementis ceꝑerit.
ita ⁊⁊ in scripturis diuinis ñ ualemus
ea quȩ maiora sunt nosse. nisi ab eti¬
cis ipsis habuerimus exordium. scdm¬
quod ꝓpħa dicit. a mandatis tuis in¬
tellexi: quod uidelicet post oꝑa ceꝑit
habere scientiam secretoꝵ. Uerum iã

Expanded text:
 opinio est. Habes et in Lamentatio opinio est. Habes et in Lamentationibus Jeremiae quatuor alphabeta, e quibus duo prima quasi Sapphico metro scripta sunt: quia tres versiculos qui sibi connexi sunt, et ab una tantum littera incipiunt, Heroici comma concludit. Tertium vero alphabetum trimetro scriptum est, et a ternis litteris, sed eisdem terni versus incipiunt. Quartum alphabetum simile est primo et secundo. Proverbia quoque Salomonis extremum claudit alphabetum, quod tetrametro iambico supputatur ab eo loco, in quo ait: « Mulierem fortem quis inveniet? » . Quomodo autem in his nostris litteris non potest quis ad legenda verba texendaque procedere, nisi prius ab elementis coeperit: ita et in Scripturis divinis non valeamus ea, quae majora sunt, nosse nisi ab ethica habuerimus exordium, squod Propheta dicit: « A mandatis tuis intellexi ; quod videlicet post opera coeperit habere sci
Abbreviated transcription (Latin):
psalmum esse conscriptum. &. ex sin¬
gulis quibq elementis. sed̾m interp̃¬
tationem eoꝵ debere intelligi que se¬
querentur. Idemcidem flagitasti ut
rum dicerem. Dixi fateor. Uerum qͥa
ꝓpter barbariem lingue memoria la¬
bitur omne quod diximus. desideras
commentariolum fieri: ut si forte in
aliquo titubaueris. obliuionem lecti¬
ꝯ consolaretur. Ac priusquã de sin¬
gulis disseram: scire debes quatuor sal
mos scd̃m ordinem hebreoꝵ inciꝑe
cimum. ⁊ hunc de quo nunc scribi
gulis licteris singnlos uersiculos¬
qui trimetro iambico tiersu constant.¬
esse subnexos: inferiores uͦ tecrametro iã¬
bico constare. scilicet sicut deuteronoms
canticum scriptum ẽ. Inceritesimo octauo
decimo ꝑsalmo. sngulas litteras octoni
uersus secuntur. in centesimo qͣdragesi¬
mo quarto. singulis luteris singuli uer¬
sus gemini deputantur. Sunt qui ⁊ a¬
lios putent hoc ordine inciꝑe: s falsa¬

Expanded text:
psalmum esse conscriptum et in sinpsalmum esse conscriptum et in singulis quibusque elementis secundum interpretationem eorum debere intellegi, quae sequerentur. identidem flagitasti, ut em litterarum. dixi, fateor; uerum, quia propter barbariem linguae memoria elabitur omne, quod diximus, desideras commentariolum fieri, ut, si in aliquo forte titubaris, obliuionem lectio consoletur. Ac priusquam de singumos secundum ordinem Hebraeorum incipere cimum, et hunc de quo nunc scribimgulis litteris singulos versiculosqui trimetro iambico esse subnexos, inferiores vero tetrametro iambico constare, sicuti et Deuteronomii canticum scriptum est. In centesimo quoque octavo decimo psalmo singulas litteras octoni versus sequuntur, et in centesimo quadragesimo quarto, singulis litteris singuli versus gemini deputantur. Sunt qui et alios putant hoc ordine incipere, sed falsa
Abbreviated transcription (Latin):
udius tertios cum
centesunum octauum de¬
cuum psalmũ tͥ insinti¬
are conarer. & dicerem
omnem mortalem locum in eo esse
comp̾hensum. ⁊ quomͦ philosophi so¬
lent disputationes suas in phisicam.
ethicam. logycamq partiri: ita elo ̃¬
quia duuna aut de natura disputa¬
re. ut in genesi ⁊ ecclesiastȩ. aut de¬
morib ut in ꝓuerbiis. & in omnib
sparsim libris. aut de logica ꝓ qua
tico canticoꝵ & in euangeliis: licet a¬
płs sepe ꝓponat. assumat. confirmet
atq concludat. quȩ ꝓpriȩ artis dialec¬
ticȩ sunt. studiosissimȩ ꝑquisisti. quid
sibi uelint hebree lutere. quȩ psalmo
quem legebeimus uidebantur inserte.
Respondi scd̾m ordinem litterarum eũ
esse compositum: quod iudelicet ex
pͥma lutera quȩ apud illos uocatur
aleph. octo uersus inciperent. rursus
ex sequenti beth. totidem uersus exor¬
dium sumpseriit: ac postea gimel idẽ
numerus compleretur: atq ita usq ad
tau. quȩ apud eos extrema lutera ẽ

Expanded text:
udius tertius, cum centesimum octavum decimum Psalmum tibi insinuare conarer, et dicerem, omnem moralem locum in eo esse comprehensum; et quomodo Philosophi solent disputationes suas in Physicam, Ethicam, Logicamque partiri, ita et eloquia divina aut de natura disputare, ut in Genesi, et in Ecclesiaste, aut demoribus, ut in Proverbiis, et in omnibus sparsim libris, aut de Logica, pro qtico canticorum, et in Evangeliis licet Apostolus saepe proponat, assumat, confirmet atque concludat, quae proprie artis dialecticae sunt studiosissime perquisisti, quid sibi uelint Hebraeae litterae, quae psalmo, quem legebamus, uidebantur insertae. Respondi secundum ordinem litterarum eum esse conpositum, quo uidelicet ex prima littera, quae apud eos uocatur aleph, octo uersus inciperent, rursus ex sequenti beth totidem uersus exordium sumerent ac postea ex gimel idem numerus conpleretur atque ita usque ad tau, quae apud eos extrema littera est,
Abbreviated transcription (Latin):
rerum sunma potirentur. terror¬
in gentib erant. omnes capti stete¬
riuit ante ora uictorum: & quod
potentissimis quondam miserrimũ
ẽ. pͥus ignominia seruitutis. quam
hostili mucrone confossi st̃. Bicat a¬
liquis. Regum talis concditio ẽ. ferua
sũmos fulgura montes. Ad pͥuatas
ueniam dignitates. Nec de his loqͣr
qui excedunt biennium: atq ut q¬
teros p̃termitam. sufficit nobis triũ
nuꝑ consulariũ diuersos exitus scri¬
bere. Abundantius egens: pitiunte
exulat. Rufini caput. pẏlo constanti¬
nopolim gestatum ẽ: & abscisa ma¬
nu dextera ad dedecus insatiabilis a¬
uaritię. ostiatim stipes mendicauit.
Timasius precipitatus de altissimo
dignitatis gradu: euasississe se putat
quod asse uiuit inglorius. Non ca¬
lamicates miseroꝵ: s fragilem hu¬
mane conditionis statum narro.
Horret animus tempoꝵ nr̃oꝵ riunas
ꝑsequi. Uiginti ⁊ eo amplius anni
sunt. quod inter constantinopolim

Expanded text:
rerum potirentur, terrorrerum potirentur, terrori gentibus erant? omnes capti steterunt ante ora uictorum et, quod potentissimis quondam miserrimum est, prius ignominia seruitutis quam hostili mucrone confossi sunt. Dicat aliquis: \'regum talis condicio est, feriuntque summos fulgura montes. ad priuatas ueniam dignitates nec de his loquar, qui excedunt biennium; atque, ut ceteros praetermittam, \'Sufficit nobis trium nuper consularium diuersos exitus scribere. Abundantius egens Pityunte exulat; Rufini caput pilo Constantinopolin gestatum est et abscissa manus dextera ad dedecus insatiabilis auaritiae ostiatim stipes mendicauit; Timasius praecipitatus repente de altissimo dignitatis gradu euasisse se putat, quod in Oase uiuit inglorius. non calamitates miserorum, sed fragilem humanae condicionis narro statum — horret animus temporum nostrorum ruinas prosequi —: uiginti et eo amplius anni sunt, quod inter Constantinopolim
Abbreviated transcription (Latin):
hiculo moriens. magno dolore hos¬
ti reliquit imꝑium. Iulianus ꝑdi
citus. xp̃m sensit in media. quẽ pri¬
pagare uult fines. ꝑdidit ꝓpagatos.
ouianus gustatis tantum regalib
bonis. fetore prunarum susfocatus.
interiit: ostendens omib quid sit
humana potentia. Ualentinianus
uastato gentili solo & inultam pa¬
triam derelinquens: uomitu san¬
guinis extinctus ẽ. Huiꝰ germanꝰ
ualens. gothico bello uictus in tra¬
cia : eundem locum ⁊ mortis habu¬
it ⁊ sepulchri. G̃ eitianus ab erer¬
citu suo ꝓditus. ⁊ ab obiuis urbi¬
b non receptus. ludibrio hostib
fuit: cruentateq manus uestigia.
parietes tui lugoune testantur. Ad¬
olescens ualentinianus ⁊ pene puer.
post fugam. post exilia. pꝰ reciꝑatũ
multo sanguinȩ imꝑium. haut ꝓcul
ab urbe fraterne mortis conscia ne¬
catus ẽ: ⁊ cadauer examine infama¬
tum suspendio. Quid loguar de proe¬
copio. maximo eugenio: Qui utiq dũ

Expanded text:
iculo moriens magno dolore hosiculo moriens magno dolore hosti reliquit imperium. Iulianus, percitus, Christum sensit in Media, quem pri Romanos propagare uult fines, perdidit propagatos. louianus gustatis tantum regalibus bonis fetore prunarum suffocatus interiit ostendens omnibus, quid sit humana potentia. Ualentinianus uastato genitali solo et inultam patriam derelinquens uomitu sanguinis extinctus est. huius germanus Ualens Gothico bello uictus in Thracia eundem locum et mortis habuit et sepulchri. Gratianus ab exercitu suo proditus et ab obuiis urbibus non receptus ludibrio hosti fuit cruentaeque manus uestigia parietes tui, Lugdune, testantur. adulescens Ualentinianus et paene puer post fugam, post exilia, post recuperatum multo sanguine imperium haut procul ab urbe fraternae mortis conscia necatus est et cadauer exanimis infamatum suspendio. quid loquar de Procopio, Maximo, Eugenio, qui utique, dum
Abbreviated transcription (Latin):
tua ⁊ conuersatio. quasi in specula
constituta: magistra ẽ publicȩ disci¬
pline. Quicqͥd feceris: id sibi om̃s faci¬
enq̾um putant: Eaue ne commitas
quod aut qui reprehendere uolunt.
digne lacessere uideantur. aut qͥ uni¬
tari coguntur. delinquere. Uince Aͥn¬
tum potes umo etiam plus quã
potes molliciem animi tui. & uber¬
tur effluentes lacrimas repͥme: ne
grandis pietas in nepotem. apud in¬
credulas mentes desꝑatio putetur in
d̃m. Desiderandus ẽ tibi quasi abseñ.
non quasi mortuus: ut illum expec¬
tare ñ amisisse uidearis Uerum qͥd
ago medens dolori: quem iam reor
⁊ temꝑe ⁊ ratione sedatum: Ac non
potus replico tͥ uicinas regum mi¬
serias ⁊ nr̃i temporis calamitates.
ut non tam plangendũ sit qd̵ hac
luce caruit. quã gratulandum ei
qd de tantis malis euaserit: Constã¬
cuis arrianȩ fauctor heresis. dũ con¬
tra uumicum paratur. ⁊ concitus
fertur ad pugnam. immo ipso ue¬

Expanded text:
tua et concursatio quasi in specula tua et concursatio quasi in specula constituta; magistra est publicae disciplinae; quicquid feceris, id sibi omnes faciendum putant. Caue ne committas quod aut, qui reprehendere digne uolunt, lacerasse te uideantur aut, qui imitari cogantur, delinquere. Vince quantum potes, immo etiam plus quam potes, mollitiem animi tui et ubertim fluentes lacrimas reprime ne grandis pietas in nepotem apud incredulas mentes desperatio putetur in Deum. Desiderandus est tibi quasi absens, non quasi mortuus, ut illum expectare, non amisisse ago medens dolori, quem iam reor et tempore et ratione sedatum, ac non potius replico tibi uicinas regum miserias et nostri temporis calamitates, ut non tam plangendus sit, qui hac luce caruerit, quam congratulandum ei, quod de tantis malis euaserit? Constantius, Arrianae fautor hereseos, dum contra inimicum paratur et concitus fertur ad pugnam, in Mopsi u