comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
seruoꝵ familia orti. Serui autem uocabu¬
lum incde traxerunt. qͦd hi qui iure belli
possent occidi a uictoubus cum seruabant᷑
serui fiebant: ã seruando scilicet serui ap¬
pellati. Ancille ã substentaculo uocate.
Ancon enim grece cubitus dicit᷑. Unde & an¬
cone diciinus. Mancipium est. quicqͥd ma¬
nu capi subdiq potest: ut homo. equꝰ. ouis.
Pec enim ammalia statim ut nata sunt:
mancipiũ esse putant᷑. Nam & ea quȩ in
bestiarum numero sunt. tunc uidentur
mancipiũ esse: quando capi siuẽ domari
ceꝑint. Ingenui dicti:. quia in genere ha¬
bent libertatem ñ in facto sicut liberti.
Unde & eos greci eugenes uocant: qͦd sint
boni generis. Libertus autẽ uocatꝰ: quasi
liberatus. Erat enim pͥus iuigo seruitutis
addictus. Libertoꝵ autẽ filii apud anti¬
quos libertini appellabant᷑. quasi de li¬
bertis nati. Nunc uero libertmꝰ. aut a li¬
berto factus. aut possessus. Manumissus

Expanded text:
servorum familia orti. Servi autem vocabuservorum familia orti. Servi autem vocabulum inde traxerunt, quod hi, qui iure belli possint occidi a victoribus, cum servabantur, servi fiebant, a servando scilicet servi appellati. Ancillae a sustentaculo vocatae. Ἀγκὼν enim Graece cubitus dicitur. Unde et anconem dicimus. Mancipium est quidquid manu capi subdique potest, ut homo, equus, ovis. Haec enim animalia statim ut nata sunt, mancipium esse putantur. Nam et ea, quae in bestiarum numero sunt, tunc videntur mancipium esse, quando capi sive domari coeperint. Ingenui dicti, quia in genere habent libertatem, non in facto sicut liberti. Unde et eos Graeci εὐγενεῖς vocant, quod sint boni generis. Libertus autem vocatus quasi liberatus. Erat enim prius iugo servitutis addictus. Libertorum autem filii apud antiquos libertini appellabantur, quasi de libertis nati. Nunc vero libertinus aut a liberto factus, aut possessus. Manumissus
Abbreviated transcription (Latin):
aliunde uenientes. atq alienũ agrum
locatum colentes. ac debentes conditionẽ
genitali solo ꝓpter agriculturã sub domi¬
iuo possessoris: ꝓ eo quod his locatus est
fundus. Coloni aut̃ quatuor modis dicunt᷑
Nam coloni. aut romani sunt. aut coloni
latimi. aut coloni auxiliares. aut coloni
ruris priuati. Inquilim uocati. qͣsi in co¬
lentes aliena. Non enun habent ꝓpriam
secdem: s in terra aliena inbabitant.
Dissert autẽ inter inquilinum ⁊ aduenã
Inquilini enim sunt qui enuigrant. & non
ꝑpetue ꝑmanent. aduene aut̃ uel incole
Iudigenȩ sunt inde geniti:. & in eodem lo¬
co nati ubi inhabitant. Incola aut̃ ñ indi¬
genam. sed aduenam indicat. Peregrini dic¬
tr. eo quod ignorant᷑ eoꝵ parentes. de quib
orti existunt. Sunt enĩde longinqͥ regione.
rbani uocabantur. qͥ rome habitabant: qͥ
uero in cȩteris locis. oppidani. Nam sola urbs
roma: cȩtera oppida. famuli sunt: ex ꝓpͥa

Expanded text:
aliunde venientes atque alienum agrum aliunde venientes atque alienum agrum locatum colentes, ac debentes conditionem genitali solo propter agri culturam sub dominio possessoris, pro eo quod his locatus est fundus. Coloni autem quattuor modis dicuntur. Nam coloni aut Romani sunt, aut coloni Latini, aut coloni auxiliares, aut coloni ruris privati. Inquilini vocati quasi incolentes asedem, sed in terra aliena inhabitant. Differt autem inter inquilinum et advenam. Inquilini enim sunt qui emigrant et non perpetuo permanent. Advene autem vel incole Indigenae sunt inde geniti, et in eodem loco nati, ubi inhabitant. Incola autem non indigenam, sed advenam indicat. Peregrini dicti eo quod ignorantur eorum parentes, a quibus orti existunt. Sunt enim de longinqua regione. Urbani vocabantur, qui Romae habitabant. Qui vero in ceteris locis, oppidani. Nam sola urbs Roma, cetera oppida. Famuli sunt ex propria
Abbreviated transcription (Latin):
ab officiis curiȩ absoluti. Mercennarii suff
qui seruiunt accepta mercede. Idem & ba-¬
rones greco noie: qͦd sinit fortes in laboribꝰ.
Barri enimdicit᷑ grauis: quod est fortis. Cui
contrariꝰ est leuis id est infirmꝰ. Publicani
appellant᷑ conductores uectigaliũ fisci. uł
rerum publicarũ. siue quia uectigalia pub¬
lica exigunt. uel quia ꝑ negotia seculi¬
lucra sectantur: unde ⁊ cognominati sutł
illicus ꝓpͥe. uillȩ gubernator est. Unde et
a uilla uillicꝰ nomen accepit. Interdum
autẽ uillicus ñ gubernationẽ uillȩ s dis¬
pensationem uniuerse domꝰ tullio interp̃¬
tante significat: quod est uniuersarum
possessionũ & uillarũ cdispensator. Actores
icdem & curatores : ab agendo & curando
uocati Pcuratores uero eo qͦd uicẽ curato¬
ris fungunt᷑. quasi ꝓpter curatores: sicut
ꝓ consui ꝓ consule. Coloni sunt cultores
aduenȩ: dicti a cultura agri. Sunt enĩ

Expanded text:
ab officiis curiae absoluti. Mercennarii sunt ab officiis curiae absoluti. Mercennarii sunt qui serviunt accepta mercede. Idem et barones Graeco nomine, quod sint fortes in laboribus. βαρὺς enim dicitur gravis, quod est fortis. Cui contrarius est levis, id est infirmus. Publicani appellantur conductores vectigalium fisci, vel rerum publicarum, sive qui vectigalia publica exigunt, ntur. Unde et cognominati sunt. Vilicus proprie villae gubernator est. Unde et a villa vilicus nomen accepit. Interdum autem vilicus non gubernationem villae, sed dispensationem universae domus Tullio interpretante significat, quod est universarum possessionum et villarum dispensatorem. Actores idem et curatores ab agendo et curando vocati. Procuratores vero, eo quod vice curatoris fungantur, quasi propter curatores, sicut proconsul pro consule. Coloni sunt cultores advenae, dicti a cultura agri. Sunt enim
Abbreviated transcription (Latin):
pauit. Curiales autem idem ⁊ decuriones.
& dicti curiales: quia cruilia munera ꝓcu¬
rant. & exsequunt᷑. Principalis magistra¬
tus. & duum iurales : curalium officioꝵ
ordines sunt. Erincipales dicti: eo quod
pͥmi suit magistratibꝰ. Magistratus ue¬
ror quod maiores sint reliquis officiis
sit portitor tabellarum. Idem exceptor
idem & publicus scriba: qui ea tantum
quȩ gestis publicant᷑ scribit. Burga¬
rii a burgis dicti: quia crebra ꝑ limiteᷤᷤ
habitacisla ꝯstituta burgos uulgo uo¬
cant. Unde & burgundionũ genti nomen
inhesit : quos qͦndam subacta germania ro¬
mani ꝑ castra disposuerunt atq ita nomen
ex locis sumpserunt. Collegiati dicuntur:
quod ex eoꝵ collegio custodiis deputentur.
qͥ facinus aliquod cõmiserunt. Est enim
sordidissimum genꝰ hominũ: patre incer¬
to ꝓgenitum. Priuati sunt: extranei ab offi¬
ciis publicis. Est enim nom̃ magistratum
habenti contrariũ. Et dictipͥuati. qͦd sint

Expanded text:
pavit. 24. Curiales autem iidem et decuriones. pavit. 24. Curiales autem iidem et decuriones. Et dicti curiales, quia civilia munera procurant et exsequuntur. 433 25. Principales magistratus et duumvirales curialium officiorum ordinis sunt. Principales dicti quod primi sint magistratibus. 26. Magistratus vero, quod majores sint reliquis officiis.sit portitor tabellarum. Idem exceptor, idem et scriba publicus, quia ea tantum quae gestis publicantur scribit. 28. Burgarii a burgis dicti, quia crebra per limites habitacula constituta burgos vulgo vocant. Unde et Burgundionum genti nomen inhaesit, quos quondam, subacta Germania, Romani per castex locis sumpserunt. Collegiati dicuntur, quod ex eorum collegio custodiisque deputentur, qui facinus aliquod commiserunt. Est enim sordidissimum genus hominum patre incerto progenitum. Privati sunt extranei ab officiis publicis. Est enim nomen magistratum habenti contrarium, et dicti privati quod sint
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt aut̃ sexto anno post reges exactos.
Duni enim plebs a senatu & consulibꝰ preme¬
ret᷑: tunc ipsa sͥ tribunos quasi ꝓprios u-¬
dices & defensores creauit. qui eoꝵ liberta¬
tem tuerent᷑. & eos aduersꝰ inuriã nobili¬
tatis defenderent. Unde & defensores dicti:
eo quod plebem sͥ cominissam contra inso-¬
lentiam imꝑꝓboꝵ defendant. At contra
mũ ęrariis inferunt. Functi. ab eo quod
fungantur officio & honore aliquo dicti.
Hinc & defunctos mortuos cdicimus. qͥ cõple¬
uerunt uite officia: nichil enĩĩ faciunt
Municipes sunt. in eoctem municipio nati
ab officio munerum dicti eo quod publica
munia accipiant. Munia enĩ officia fut᷑.
Unde & inmunes dicunt᷑. qui nullum gert̃
officium. Municipales: originales ciues
& in loco officium gerentes. Decuriones dic¬
ti quod sint de ordine curie: officium enĩ
curiȩ administrant. Unde non est decurio
qui summã non intulit uł curiam partici¬

Expanded text:
ti sunt autem sexto anno post reges exactos. ti sunt autem sexto anno post reges exactos. Dum enim plebs a senatu et consulibus premeretur, tunc ipsa sibi tribunos quasi proprios iudices et defensores creavit, qui eorum libertatem tuerentur, et eos adversus iniuriam nobilitatis defenderent. Unde et defensores dicti, eo quod plebem sibi commissam contra insolentiam inproborum defendant. At contra mum aerariis inferunt. Functi, ab eo quod fungantur officio et honore aliquo dicti. Hinc et defunctos mortuos dicimus, qui conpleverunt vitae officia; nihil enim iam faciunt. Municipes sunt in eodem mab officio munerum dicti, eo quod publica munia accipiunt. Munia enim officia sunt; unde et immunes dicuntur, qui nullum gerunt officium. 22. Municipales originales cives, et in locum officium gerentes. 23. Decuriones dicti, quod sint de ordine curiae. Officium enim curiae administrant. Unde non est decurio, qui summam non intulit, vel curiam non partici
Abbreviated transcription (Latin):
accipiebat honorem senatorie dignitatis.
Censores apud ueteres romanos erant Est
enim censoris nomen. dignitas uidicialis
Censere enim iudicare est. łtem. Lensores suñ
patͥmonioꝵ uidices: a censu exis appellati
Iudices dicti quasi ius dicentes popło: siue
quod iure disceptent. iure autem disputa¬
re est: iuste iudicare. Non est aut̃ uidex:
si non est in eo iusticia. Presides. rectores
sunt ꝓuinciȩ: dic̃ti. quod presint. Preco¬
res autẽ ÷ quasi preceptores ciuitatis. et
pͥncipes. Idem & questores. quasi quesitores.
eo quod questionibꝰ presint. Consiliũ enĩ
& causa apud eos est. Pceres sunt pͥncipes
ciuitatis. quasi ꝓcedes: quod ante omneꝰ
honore precedant. Unde & capita trabi¬
um quȩ eminent extra parietes: ꝓces di-¬
cuntur: eo quod pͥmo ꝓcecdant. hinc ad
pͥmores facta translatio. quod a cȩcera mul¬
tituctine ꝓminent. Tribum dicti: quod
plebi uel iura uel opem tribuunt. Constitu¬

Expanded text:
accipiebat honorem senatoriae dignitatis. accipiebat honorem senatoriae dignitatis. Censores apud veteres Romanos erant. Est enim nomen censoris dignitas iudicialis. Censere enim iudicare est. Item censores sunt patrimoniorum iudices, a censu aeris appellati. Iudices dicti quasi ius dicentes populo, sive quod iure disceptent. Iure autem disputare est iuste iudicare. Non est autem iudex, si non est in eo iustitia. Praesides rectores provinciae sunt, dicti quod praesunt. Praetores autem quasi praeceptores civitatis et principes. Idem et quaestores quasi quaesitores, eo quod quaestionibus praesunt. Consilium enim et causa apud eos est. Proceres sunt principes civitatis, quasi procedes, quod ante omnes honore praecedant. Unde et capita trabium, quae eminent extra parietes, proceres dicuntur, eo quod primo procedant. Hinc ad primores facta translatio, quod a cetera multitudine prominent. Tribuni dicti quod plebi vel iura vel opem tribuunt. Constitu
Abbreviated transcription (Latin):
cipio romani trifarie fuerunt a romulo dis¬
ꝑtiti. in senatoribus. militibꝰ. & plebibus.
Que tam̃ tribus. nunc multiplicate nomen
pͥstinum retinent. Senatui etas nomeu de¬
cdit: quod seniores ẽẽnt. Alii a sinendo dic¬
tos accipiunt senatores. Ipsi enim agendi fa¬
cultatem dabant. Senatus consultus. a ꝯsu¬
lendo & tractancdo dictus: qͦd sic fit ut osu¬
lat. & nocere nonpossit. Patres autẽ ut sa¬
lustius dicit: a cure similitudine uocati suił
Nam sicut patres filios suos. ita illi rempub¬
licamalebant. Patres conscripti:. quia dum
romulus decem decurias senatoꝵ elegisset.
noiͣa eoꝵ p̾senti populo in tabulis aureis
contulit: atq inde patres conscripti uocati.
Primi ordines senatoꝵ dicunt᷑ illustres. sccł̃i
spectabiles: tercii clarissimi. lam inferuis
quartũ aliquod genus non est. Quamuis
enim senatoria quisq origine esset. usq ad
legitimos annos eques romanꝰ erat: deinde

Expanded text:
cipio Romani trifarie fuerunt a Romulo discipio Romani trifarie fuerunt a Romulo dispertiti: in senatoribus, militibus et plebibus. Quae tamen tribus nunc multiplicatae nomen pristinum retinent. Senatui nomen aetas dedit, quod seniores essent. Alii a sinendo dictos accipiunt senatores. Ipsi enim agendi facultatem dabant. Senatusconsultus a consulendo et tractando est dictus, quod sic fit ut consuleat et nocere non possit. Patres autem, ut SallustiusCat. 6 dicit, a curae similitudine vocati sunt. Nam sicut patres filios suos, ita illi rempublicam alebant. Patres conscripti, quia dum Romulus decem curias senatorum elegisset, nomina eorum praesenti populo in tabulas aureas contulit, atque inde patres conscripti vocati. Primi ordinis senatorum dicuntur inlustres, secundi spectabiles, tertii clarissimi. Iam inferius quartum aliquod genus non est. Quamvis autem senatoria quisque origine esset, usque ad legitimos annos eques Romanus erat; deinde
Abbreviated transcription (Latin):
hic locus est. hic acies certare solebant.
Iampostea & classica nauium dicta Nodus
ꝓprie est densa pecdtitum multitudo: sic̃
turma ȩquitũ. Nodum autẽ dictum ꝓ
difficultate: quod iuix possit resolui.
Ale in exercitu. triginta ȩquites. ẽẽ. dicun¬
tur. Ale autem equites obhoc dicti. quia
tegunt pedites alarum uice. Cornua uo¬
cant᷑ extremitas exercit᷑: quod intorta sit.
Agnien dicit᷑. cum exercitꝰ iter facit: ab a¬
gendo uocatum: id est eundo. Plautus.
Quo te agis: & ipse est enim exercitus am¬
bulans Nam agmen dicit᷑. quod in longi¬
tudine directum est: quale solet esse. c̾ũ
exercitus portis ꝓcedit. Quic quid aliud¬
De imꝑiis. miliciȩq uocabulis ex parte
dictum est: deinceps cunũ noĩa sũma¬
tim subiungimꝰ. Siues uocati quod in unũ
coeuntes uiuant:. ut uita cõmunis & or¬
natior fiat & tutior. Domꝰ unius familiȩ
habitaculum est: sicut urbs uniꝰ popłi.

Expanded text:
hic locus, hic acies certare solebant. hic locus, hic acies certare solebant. Iam postea et classica navium dicta. Nodus proprie est densa peditum multitudo, sicut turma equitum. Nodum autem dictum pro difficultate, quod vix possit resolvi. Alae in exercitu triginta equites esse dicuntur. Alae autem equites ob hoc dicti, quia tegunt pedites alarum vice. Cornua vocantur extremitas exercitus, quod intorta sit. Agmen dicitur cum exercitus iter facit, ab agendo vocatum, id est eundo. PlautusMost. 562: 'Quo te agis?' Ipse est enim exercitus ambulans. Nam agmen dicitur, quod in longitudine directum est, quale solet esse cum exercitus portis procedit. Quidquid fueriDe imperiis militiaeque vocabulis ex parte dictum est, deinceps civium nomina summatim subjungimus. 2. Cives vocati, quod in unum coeuntes vivant, ut vita communis et ornatior fiat et tutior. 3. Domus unius familiae habitaculum est, sicut urbs unius populi,
Abbreviated transcription (Latin):
miliciam. łlam uiginti & qͥno annis tenent᷑.
Euocatio: clum ad subttum bellum: ñ solum
miles. s & ceteri euocant᷑. Unde & consul
solebat dicere. Qui rem publicam saluam
uult esse: me sequetur. Coniuratio: quȩ
fit in tumultu qͣndo uicinũ urbis ꝑicłm
singulos iurare ñ patitur s repentẽ colli¬
gitur multitudo. ⁊ tumultuosa mira con¬
flatur. hȩc & tumultuatio dicit᷑ in acie
autẽ iste fere formȩ sunt: exercitus. clas¬
sis. nodus. cuneus. alȩ. cornua. agnen.
Que formȩ & noĩa ab ipsis rebus de quibꝰ
translata sunt inutuantur. Acies dicta qͦd
ferro armata sit: & acumine gladioꝵ. Exer¬
citus multitudo ex uno genere: ab exerci¬
tatione belli uocata suncus est collecta in
unum militũ multitudo: unde ꝓpter qͦd
in unũ coit. ipsa coitio in unum cuneus
nominatꝰ est. quasi couneus: eo qͦd in unũ
omnes cogant᷑. Classes dictȩ. ꝓpter diui¬
sionem exercitus: qui postea manipłi

Expanded text:
militiam. Nam viginti et quinque annis tenentur. militiam. Nam viginti et quinque annis tenentur. Evocatio, dum ad subitum bellum non solum miles sed et ceteri evocantur. Unde etiam consul solebat dicere: 'Qui rempublicam salvam esse vult, me sequatur.' Coniuratio, quae fit in tumultu, quando vicinum urbis periculum singulos iurare non patitur, sed repente colligitur multitudo et tumultuosa in ira conflatur. Haec et tumultuatio dicitur. In acie autem istae fere formae sunt: exercitus, classis, nodus, cuneus, alae, cornua, agmen; quae formas et nomina ab ipsis rebus, de quibus translata sunt, mutuantur. Acies dicta, quod ferro armata sit et acumine gladiorum. Exercitus multitudo ex uno genere, ab exercitatione belli vocata. Cuneus est collecta in unum militum multitudo. Unde propter quod in unum coit, ipsa coitio in unum cuneus nominatus est, quasi couneus, eo quod in unum omnes cogantur. Classes dictae propter divisionem exercitus, qui postea manipuli
Abbreviated transcription (Latin):
& in speculis positi in bello sunt. ut si pͥ¬
ma defecerit. isti quos sub se diximus la¬
borantibus pͥmis subueniunt. Uncle &
ad insidiandum ponit᷑ subcenturiatus:¬
quasi armis dolorefee instructus. Manipłs
ducentoꝵ est militum. Manipłi autẽ dic̃ti
sunt milites. siue quia ad bellum pͥmo ma¬
nu incipiebant: siue quod anteqͣm signa
essent. manipłos sͥ id est fasciculos stipłȩ.
uel herbȩ alicuiꝰ ꝓ signis faciebant. A quo
signo mampulares milites cognominant᷑
De quibus lucanꝰ. Conuocat armatos extim¬
plo ad signa manͥplos. Turma triginta equi¬
tes sunt. Romani enĩ equites in una tribu
tres centi fuerunt De: singulis enĩ centuri¬
is decem dabantur⁊ & fiebat turma.
Cohors quingentos milites habet. Tria sunt
iuratio. Sacramentũ est in quo post electi¬
onem uirat unusqͥsq miles se ñ recedere
ã muilicia: nͥ post completa stipendia icd est
miliciȩ tempora. Ehi sunt qͥ habent plenã

Expanded text:
et in speculis positi in bello sunt; ut si priet in speculis positi in bello sunt; ut si prima defecerit, isti, quos sub se diximus, laborantibus primis subveniunt. Unde et ad insidiandum ponitur subcenturiatuquasi armis dolosis instructus. Manipulus ducentorum est militum. Manipuli autem dicti sunt milites, sive quia bellum primo manu incipiebant, sive quod antequam signa essent, manipulos sibi, id est fasciculos stipulae vel herbae alicuius pro signis faciebant, a quo signo manipulares milites cognominati sunt. De quibus Lucanus1, 296: Convocat armatos extemplo ad signa maniplos. Turma triginta equites sunt. Romani enim equites in una tribu trecenti fuerunt. De singulis enim centuriis decem dabantur et fiebant turma. Cohors quingentos milites habet. Tria sunt iuratio. Sacramentum, in quo post electionem iurat unusquisque miles se non recedere a militia, nisi post conpleta stipendia, id est, militiae tempora; et hi sunt qui habent plenam
Abbreviated transcription (Latin):
& clñi appellationem ut homo declinauit
atq in sequenti die omnẽ popłm gratissi¬
mo ͤ dictti corripuit. dñmq se post hec
appellari. nec a liberis qͥdem suis ꝑmisit.¬
Fuit autem filiꝰ actiȩ. quȩ nata est de soro¬
nas habent. Quanto enim quisq magis
p̃ponitur⁊ tanto ampliꝰ pondere laboꝵ
grauatur. Gyranni grece dicunt᷑. idem¬
& latine reges. Nam & apud ueteres in¬
ter regem & tyrannũ nulla cdiscretio erat:
ut pars michi pacis erit. dextrã tetigisse
tyranni. fortes enim reges tyranni uoca
bantur. Nam tỹro fortis. De qualibus dñs
cidit tyrannos uocari pessimos. ac imꝓbos
reges: luxuriosȩ ctñationis cupiditatem.
& erudelissimã dñationem in popłis exercen¬
tes. Erinceps. & dignitatis modo significat᷑
Drinceps ardentem comecit: lampada tͦnis
ꝓ primus. Dictus autẽ pͥnceps a capienda
significatione quod pͥmus capiat: sicut
municeps ab eo quod munia capiat. Dux

Expanded text:
et Domini appellationem, ut omen, declinavit, et Domini appellationem, ut omen, declinavit, atque insequenti die omnem populum gravissimo edicto corripuit, Dominumque se post haec appellari, ne a liberis quidem suis Fuit autem filius Actiae, quae nata est de soronas habent. Quanto enim quisque magis preponitur, tanto amplius pondere laborum gravatur. Tyranni grece dicuntur. Idem latine et reges. Nam apud veteres inter regem et tyrannum nulla discretio erat, ut: pars mihi pacis erat dexteram tetigisse tyranni. Fortes enim reges tyranni vocabantur. Nam tiro fortis. De qualibus Domincidit tyrannos vocari pessimos atque inprobos reges, luxuriosae dominationis cupiditatem et crudelissimam dominationem in populis exercentes. Princeps et dignitatis modo significaturAen. 9, 535: Princeps ardentem coniecit lampada Turnus, pro primus. Dictus autem princeps a capiendi significatione, quod primus capiat, sicut municeps ab eo quod munia capiat. Dux
Abbreviated transcription (Latin):
fem copia armenta tuent᷑. sui ueteres
romiani nomen indiderunt. ab eo quod
ꝓtinꝰ sit paratũ: nec magnũ laborem cul¬
turȩ desideret. Prata autem ẽẽ que seca¬
ri possunt. Daludes dicte a pale pastorali
dea: quod paleam. id ẽ pabula nutͥat uinĩ¬

Expanded text:
feni copia armenta tuentur, cui veteres feni copia armenta tuentur, cui veteres Romani nomen indiderunt ab eo quod protinus sit paratum, nec magnum laborem culturae desideret. Prata autem esse quae secari possunt. Paludes dictae a Pale pastorali dea, quod paleam, id est pabula, nutriant iumento
Abbreviated transcription (Latin):
subsiciuoꝵ interuenit. Noualis ager .ẽ. pri¬
mũ ꝓscͥssus est. siue qͥ alt̾nis annis uacat
inuouandarũ sͥ uiriũ causa. Nouialia enĩ¬
semel cum fructu erunt: & semel uactia
S qualidꝰ ager. quasi excolidꝰ. qđ iam a cultu¬
ra exierit : sicut excõnsul qđ a ꝯsulatu
discesserit. Uliginosus ager est semꝑ humi¬
clus. Nam humidꝰ dicit᷑. qui aliqͣndo siccat᷑.
Uligo enim humor terrȩ est naturalis: ab ea
numqͣm recedens. Subsiciua sunt ꝓprie quȩ
sator de materia p̃cidens. quasi suꝑuacua
abicit. Inde & subsiciu agri. quos in ꝑtica
diuisos recusant. quasi steriles. uel palus¬
tres. Item subsiciua quȩ in diuisura agri
nou efficiunt centuriã: idest iugera ducenta.
Area dicitur tabularũ equalitas. Dicta autẽ
area : a planicie atq equalitate. Unde & ara.
Alii aream uocatam dicunt. quod ꝓ trituran¬
dis frugibus eradatur : uel qͦd non tritu¬
rent᷑ in ea nisi arida. Pratum est: cuius

Expanded text:
subsicivorum intervenit. Novalis ager est prisubsicivorum intervenit. Novalis ager est primum proscissus, sive qui alternis annis vacat novandarum ssemel cum fructu erunt et semel vacua. Squalidus ager quasi excolidus, quod iam a cultura exierit; sicut exconsul, quod a consulatu discesserit. Uliginosus ager est semper uvidus. Nam humidus dicitur qui aliquando siccatur. Uligo enim humor terrae est naturalis, ab ea numquam recedens. Subseciva sunt proprie quae sutor de materia praecidens quasi supervacua abicit. Inde et subsiciva, agri quos in pertica divisos recusant quasi steriles vel palustres. Item subseciva quae in divisura agri non efficiunt centuriam, id est iugera ducenta. Area dicitur tabularum aequalitas. Dicta autem area a planitie atque aequalitate; unde et ara. Alii aream vocatam dicunt quod pro triturandis frugibus eradatur, vel quod non triturentur in ea nisi arida. Pratum est cuius
Abbreviated transcription (Latin):
habebant. Omuis aut̃ ager ut uarro docet:
quadrifarie diuuiditur. Aut enim arnus
est ager. idest stationalis. aut consitus
id est aptus arboribꝰ. aut pascuus qͥ ber¬
bis tantũ & auimalib uacat: aut florcꝰ.¬
in quo sant orti apib congruentes et
floribus. Quod etiam uirgiliꝰ in quatuor
libris georgicoꝵ secutꝰ est. Rura ueteres
incultos agros dicebant id est siluas & pas¬
cua: agrum uero qͥ colebatur. Nam rus est.
quo mel quolac. quo pecus haberi potest.
Unde & rusticꝰ nominat᷑ hec est agrestiũ
pͥma & ociosa felicitas. Seges ager est in qͦ
uotis respondet auari agricolȩ: sompaseu¬
us ager dictus. qͥ ã diuisorili agr̾oꝵ relic¬
tus est ad pascendum cõmtintter uiciuis
Alluuiꝰ ager est: quem paulatim fluuiꝰ in
agrum reddit. Arcifinꝰ ager dictus est:¬
qui ã certis linearum mensuris ũ ꝯtinet᷑.
s arcentur fines eiꝰ obiectu fluminũ. mon¬
tiuum. arboꝵ. Unde & in his agris nichil

Expanded text:
habebant. Omnis autem ager, ut Varro docet, habebant. Omnis autem ager, ut Varro docet, quadrifarius dividitur: aut enim arvus est ager, id est sationalis; aut consitus, id est aptus arboribus; aut pascuus, qui herbis tantum et animalibus vacat; aut florus, quod sunt horti apibus congruentes et floribus. Quod etiam Vergilius in quattuor libros Georgicorum secutus est. Rura veteres incultos agros dicebant, id est silvas et pascua; agrum vero, qui colebatur. Nam rus est quo mel, quo lac, quo pecus haberi potest; unde et rusticus nominatur: haec agrestium prima et otiosa felicitas. Seges ager est in quovotis respondet avari agricolae. Conpascuus ager dictus qui a divisoribus agrorum relictus est ad pascendum communiter vicinis. Alluvius ager est quem paulatim fluvius in agrum reddit. Arcifinius ager dictus estqui a certis linearum mensuris non continetur, sed arcentur fines eius obiectu fluminum, montium, arborum; unde et in his agris nihil
Abbreviated transcription (Latin):
ga ineuruis laterib tecta quasi nauiũ cari¬
nȩ sunt: siue rotunda in modum furnoꝵ.
Et magalia dicti. quasi magaria:. quia magar
punici nouam uillã dicunt. una littera com¬
mutata.lꝓr. magaria tuguria. De agris.
ger latine appellari dicit᷑: eo qͦd in eo ali¬
quid agat᷑ Alii agrum ex greco nomina¬
rĩ manifestiꝰ credunt. Unde & uilla grece co¬
ragros dicit᷑. Hilla ã uallo. id est aggere ter¬
rȩ mincupata: quod ꝓlimite constitu solet.
Possessiones sunt agri late patentes. publici.
priuatiq. Quos initio ñ mancipatione. sed
quisq ut potuit occupauit. atq possedit:
unde & nicupati. Fundꝰ dictus est: quod
eo fundat᷑. uel stabiliat᷑ patͥmoniũ. Fu̾ndus
aut̃ & urbanum edificium. & rusticũ intel¬
ligendum est. Drȩdium quod ex omnibꝰ bo¬
nis patͥsfamilias maxime preuidet᷑ id est
apparet. quisi preuidiũ. uel quod antiqͥ
agros quos bellos ceꝑant. ut predȩ noĩe

Expanded text:
ga, incurvis lateribus tecta, quasi navium cariga, incurvis lateribus tecta, quasi navium carinae sunt, sive rotunda in modum furnorum. Et magalia dicta quasi magaria, quia 'magar' Punici novam villam dicunt, una littera commutata L pro R, magalia, magaria. De agris . Ager Latine appellari dicitur eo quod in eo agatur aliquid. Alii agrum ex Graeco nominari manifestius credunt. Unde et villa Graece †coragros† dicitur. Villa a vallo, id est aggere terrae, nuncupata, quod pro limite constitui solet. Possessiones sunt agri late patentes publici privatique, quos initio non mancipatione, sed quisque ut potuit occupavit atque possedit; unde et nuncupati. Fundus dictus quod eo fundatur vel stabiliatur patrimonium. Fundus autem et urbanum aedificium et rusticum intellegendum est. Praedium, quod ex omnibus patrifamilias maxime praevidetur, id est apparet, quasi praevidium; vel quod antiqui agros, quos bello ceperant, ut praedae nomine
Abbreviated transcription (Latin):
fieri manu possunt. Unde & mensurã uni¬
brarum egresse. nullam habere umbrãm
dicunt᷑. Tali autẽ edificio surgunt : ut ã
lato incipiant. & in angusto fuant᷑. sicut
iguis. Pr̃ enim dicit᷑ ignis. Hos egyptus
habet. Apud maiores enĩ potentes : aut sub
montibꝰ. aut in moutib sepelibant᷑. Incde
tractum est. ut suꝑ cadauera aut pirami¬
des fierent. aut ingentes columpnȩ colloca
guitis. arundinibusq contextũ: quibꝰ pos¬
suit homines tueri ã ui frigoris. uel caloris
inuria: Tuguriũ est casula qͦm faciunt sͥ
custodes uinearũ ad tegimen sui. quasi te¬
guriũ: siue ꝓpter ardores solis & radios de¬
clinandos: siue ut inde uel homines. uel
bestiolas quȩ insidiari solent natis frugibꝰ
abigant. Hanc rustici capannã uocant. qͦd
uuum tantũ capiat. Tescua qͥdam putant
esse teguria: quidam loca prerupta & asꝑa.
Magalia. edificia nundinarũ agrestium ob lon¬

Expanded text:
fieri manu possit, unde et mensuram umfieri manu possit, unde et mensuram umbrarum egressae nullam habere umbram dicuntur. Tali autem aedificio surgunt ut a lato incipiant et in angusto finiantur sicut ignis; πῦρ enim dicitur ignis. Hos Aegyptus habet. Apud maiores enim potentes aut sub montibus aut in montibus sepeliebantur. Inde tractum est ut super cadavera aut pyramides fierent, aut ingentes columnae conlocares arundinibusque contextum, quibus possint homines tueri a vi frigoris vel caloris iniuria. Tugurium casula est quam faciunt sibi custodes vinearum ad tegimen sui, quasi tegurium, sive propter ardorem solis et radios declinandos, sive ut inde vel homines vel bestiolas, quae insidiare solent natis frugibus, abigant. Hunc rustici capannam vocant, quod unum tantum capiat. Tescua quidam putant esse tuguria, quidam loca praerupta et aspera. Magalia aedificia Numidarum agrestium oblon
Abbreviated transcription (Latin):
culȩ. quȩ lumine accenso conuieniunt: &
cirei uolitantes ab igne ꝓximȩ uterire co¬
sepulto dictum:. Eriꝰ autẽ qͥsq in domosua
sepeliebatur. Postea uecitum est legib. ne
fetore ipso corpora uiuentiũ contacta infice¬
rent᷑. Mlonumentũ ideo nuncupat᷑: eo qđ
mentem moneat ad defũcti memoriã. Cinu
memoriã te reducit. ut mortui recorderis.
Monumenta itaq & memoriȩ ꝓ mentis admo¬
nitiouẽ dicte. Tumulus dictus. quasi tu¬
mens tellus. Sarcofagũ grecum nomen ÷:
eo quod ibi corpora assumant᷑. Sarcia enim
grece. caro. fagos comedere dicit᷑. Mau¬
sola sunt sepulchra seu monuñita regum:
A mausoleo rege egrptioꝵ dicta. Nam eo
defuncto. uxor eiꝰ mirȩ magnitudinis &
pulchritudinis exstruxit sepulebrũ: in
tantũ. ut usq hodie omnia monumenta
preciosa ex nomine eiꝰ mausolea nuncupen¬
tur. Pyramides genꝰ sepulchroꝵ. quadratũ
& fastigiatũ. ułtra omuem excelsitatẽ quȩ

Expanded text:
culae quae lumine accenso conveniunt, et culae quae lumine accenso conveniunt, et circa volitantes ab igne proxime interire coa sepulto dictum. Prius autem quisque in domo sua sepeliebatur. Postea vetitum est legibus, ne foetore ipso corpora viventium contacta inficerentur. Monumentum ideo nuncupatur eo quod mentem moneat ad defuncti memoriam. Cum memoriam te reducit ut mortuum recorderis. Monumenta itaque et memoriae pro mentis admonitione dictae. Tumulus dictus quasi tumens tellus. Sarcophagus Graecum est nomen, eo quod ibi corpora absumantur; σάρξ enim Graece caro, φάγεῖν comedere dicitur. Mausolea sunt sepulchra seu monumenta regum, a Mausoleo rege Aegyptiorum dicta. Nam eo defuncto uxor eius mirae magnitudinis et pulchritudinis extruxit sepulchrum in tantum ut usque hodie omnia monumenta pretiosa ex nomine eius Mausolea nuncupentur. Pyramides genus sepulchrorum quadratum et fastigiatum ultra omnem excelsitatem quae
Abbreviated transcription (Latin):
greri macron dicunt. Formatũ siue forma¬
tiũ in affrica & łspana parietes ẽ terra appel¬
lant: qm in forma circundatis duab utmq
tabulis infercuint᷑ uerius qͣm instruunt᷑.
uis durant incorrupti: uentis. ignib omniq
oȩ mento fortiores. Sepes munimenta satoꝵ sunͣ:
unde & appellate. saulas munimenta ouiũ
uel sepimenta ouilium. EEt autẽ grecum no
nomen .c detracta. Nam greci aulas uocant
animalium receptacula. De tentoriis.
abernacula tentoria sunt militum: qui¬
Abus in itinere solis ardores. tempestatesq
uubriũ. frigorisq iniuris uitant. Dicta au¬
tem taber nacula. quod cortine distentȩ fu
uibꝰ inter stantibꝰ stabulis appendereut᷑. quȩ
tentria sustinerent: Tentorium uocatũ: eo
qͦd tendat᷑ funib atq palis. Wnde & hodie
precendȩ dicunt᷑. Papiliones s a similitudine
paruuli animalis uolantis. qui maxine
habundãt florentib maluis. Nȩ sunt aui¬

Expanded text:
Graeci μακρὸν dicunt. Formatum, sive formaGraeci μακρὸν dicunt. Formatum, sive formacium, in Africa et Hispania parietes e terra appellant, quoniam in forma circumdatis duabus utrimque tabulis inferciuntur verius quam instruuntur. Aevis durant incorrupti ventis, ignibus omnique caemento fortiores. Sepes munimenta satorum sunt; unde et appellatae. Caulas munimenta ovium vel sepimenta ovilium. Est autem Graecum nomen C littera detracta; nam Graeci αὐλὰς vocant animalium receptacula. De tentoriis . Tabernacula tentoria sunt militum, quibus in itinere solis ardores tempestatesque imbrium frigorisque iniurias vitant. Dicta autem tabernacula quod cortinae distentae funibus tabulis interstantibus adpenderentur, quae tentoria sustinerent. Tentorium vocatum eo quod tendatur funibus atque palis; unde et hodie praetendere dicuntur. Papiliones parvuli animalis volantis, quae maxime abundant florentibus malvis. Haec sunt avi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓferimꝰ. fistulȩ aquarũ sunt dictȩ. qd̾ aqͣs
fundant & emritant. Nam stola grece iuit¬
tere est. forme earũ ꝓ magnitudine aque
& capacitatis modo fiunt. De munitionib
Quurtũ uel munimentũ dictũ qͥa mam
est factum. Cohors uocata. uel quod coartet
cuncta quȩ interius sunt. id est concludat:
uel quod coherceat obiectu suo extraneos.
& adire ꝓhibeat. Uallum est. qͦd mole terre
erigitur : ut custodia p̾tendat᷑. Bictum au¬
tem uallum a uallis. Nam ualli fustes sunt
quib uallum iimit᷑. S ualli dicti. quod
figant᷑ & uellant᷑. Interualla sunt spacia
inter capita uęlloꝵ id est stipitum: qͥbus ual¬
lum fit. Unde & cȩtera quoq spacia dicunt᷑
ab stipitib scilicet. Agger est cuilibet rei
aceruatio: unde fosse aut ualles possunt
ra agesta: quȩ uallo facto ꝓpius ponitur.
S abusiue & muros & munimenta oĩa agge¬
rem dicimꝰ. Maceriȩtes sunt parietes longi
quib uineȩ. aliaq claudunt᷑. Longum enĩ

Expanded text:
ent. Fistulae aquarum sunt dictae, quod aquas fundant et emittant. Nam stellein Graece mittere est, formae earum pro magnitudine aquae, et capacitatis modo fiunt. Possunt Munitum vel munimentum dictum quia manu est factum. Cohors vocata vel quod coartet cuncta quae interius sunt, id est concludat, vel quod coerceat obiectu suo extraneos et adire prohibeat. Vallum est quod mole terrae erigitur, ut custodia praetendatur. Dictum autem vallum a vallis; nam valli fustes sunt, quibus vallum munitur. Et valli dicti quod figantur et vellantur. Intervalla sunt spatia inter capita vallorum, id est stipitum quibus vallum fit; unde et cetera quoque spatia dicunt, ab stipitibus scilicet. Agger est cuiuslibet rei acervatio, unde fossae aut valles possint ra aggesta quae vallo facto propius ponitur; sed abusive et muros et munimenta omnia aggerem dicimus. Maceriae sunt parietes longi quibus vineae aliquae clauduntur; longum enim
Abbreviated transcription (Latin):
tum. quia aquȩ a partib quȩ circa sunt
eo conueniunt: Tessella sunt e̾ quib domi
cilia sternunt᷑. a tesseris noĩata: id est qͥdra¬
tis lapillis ꝑ diminutionẽ. Bases fulture
sunt columpnarũ:. quȩ a fundamento con¬
surgunt & supposite fabrice sustinent pon
dus. Bases autem nom̃ petre est fortissimȩ
pondꝰ erigit᷑. Antiqua ratio erat columpua
rũ altitudinis: tercia pars latitudinũ. Gẽne¬
ra rotundarũ quatuor: dorice ionice. tuscaui¬
&e. chorintheꝵ. mensura crassitudinis & alti¬
tudinis iuter se distantes. Qunitum genꝰ est
earum quȩ uocant᷑ actioꝵ: quaternis augu¬
lis aut augulis ampliꝰ parib laterũ int̾uallis.
Capitella dicta quod sint columpuarũ capita:
sicut supra collũ caput. Epistilia sunt: quȩ
suꝑ capitella columpnarũ ponunt᷑. Et est
grecum: id est suꝑmissa. Tegulȩ. qͦd tegant
edes: & imbrices. quod accipiant imbres.

Expanded text:
tum quia aquae partibus, quae circa sunt, tum quia aquae partibus, quae circa sunt, eo conveniunt. Tessella sunt e quibus dcilia sternuntur, a tesseris nominata, id est, quadratis lapillis per diminutionem. Bases fulturae sunt columnarum, quae a fundamento consurgunt, et superposidus, bases autem nomen est Petre fortissime pondus erigitur. Antiqua ratio columnarum erat altitudinis, tertia pars latitudinis. Genera rotundarum quatuor sunt: Doricae, Ionicae, Tuscanicae, Corinthiae, mensura crassitudinis et altitudinis inter se distantes. Quintum genus est earum, quae vocantur Atticae, quaternis angulis aut amplius, paribus laterum intervallis. Capitella dicta, quod sint columnarum casicut super collum caput. Epistolia sunt quae super capitella columnarum ponuntur; et est Graecum id est supermissa. Tegulae, quod tegant aedes; et imbrices, quod accipiant imbres.
Abbreviated transcription (Latin):
alia diminutio lacunariũ: & ꝑ anstiticon
laqueariũ facit. Absida greco sermone. lati
ne interpretat᷑ lucida: eo qͦd lumine accep¬
to ꝑ arcun resplendeat. d utrum absidani.
an absidem dicere debeamiꝰ: hoc uerbi geuꝰ am¬
biguũ quidam doctoꝵ existimant. Testudo
est camera templi obliqua. Nam in modum
testudinis ueteres temploꝵ tecta faciebaut:
quȩ ideo sic faciebant. ut cęli ymaginem
redderet. quod ꝯstat esse conuexũ: Ali tes¬
tudinem uolunt eẽ locum in parte atrii
aduersum uenientib. Arcus dicti. qͦd sint
arta conelusione curuati. Ipsi & fornices.
Dauimenta originem apud grecos habent.
elaborata artẽ picture litostrata paruuł
crustis. ac tessellis stinctis in uarios colo¬
ueaut᷑ id est cedant᷑. Unde & pauor : quia
cedit cor. Ostracus est pauientũ testatiũ
eo qͦd fractis testis calce admixta feriatur
Testa enim greci ostra dicunt. Ton pluuiũ dic¬

Expanded text:
alia diminutio, lacunarium, et per antistichon alia diminutio, lacunarium, et per antistichon laquearium ne interpretatur lucida, eo quod lumine accepto per arcum resplendeat. Sed utrum absidam an absidem dicere debeamus, hoc verbi genus ambiguum quidam doctorum existimant. 8. Testudo est camera templi obliqua. Nam in modum testudinis veteres templorum tecta faciebant, quae ideo sic fiebant, ut coeli imaginem redderet, quod constat esse convexum. Alii testudinem volunt esse locum in partem atrii adversum venientibus. 9. Arcus dicti, quod sint arcta conclusione curvati, ipsi et fornices. 10 Pavimenta originem apud Graecos habent elcrustis ac tessellis tinctis in varios coloveantur, id est, caedantur. Unde et pavor, quia caedit cor. eo quod fractis testis calce admixta feritesta enim Graeci ὄστρα dicunt. Conpluvium dic
Abbreviated transcription (Latin):
dus sit domui. Idem & cementũ. a ceden¬
do dictum : quod crasso lapide surgat.
Paries nuncupatus: quia semꝑ duo sunt
pares uel ã latere uel a fronte. Siue enim
tetragonum. siue exagonum sit : qͥ se con¬
spiciunt. ex pari erunt. Aliter enĩ struc¬
tura facta deformis est. Parietinas dicimꝰ:
quasi parietum ruinas. Sunt enim pari¬
etes stantes siue tecto: sine habitantibꝰ.
Angulus:. quod duos parietes in unũ ꝯun¬
gat. sulmina dicta sunt : quia apud anti¬
quos tecta culmo tegebant᷑. ut nunc rus¬
tica. Hinc tecti suminitas. culm̃ dicit᷑. La¬
mere sunt uolumina introrsũ respicien
tia: appellatȩ a curuo. Cãmͣ enim grece.
curuum est. Laquearia sunt. que came¬
ram subtegunt & ornant: quȩ & lacuna¬
ria dicunt᷑. Principaliter autem lacus
dicit᷑. ut luciliꝰ: resultant edesq lacꝰq. suiꝰ
diminutio laciinar facit.  oratius. Neq au¬
reum mei renitet in domolacunar. Inde fit

Expanded text:
uod fundus sit domui. Idem et caementum a caedenuod fundus sit domui. Idem et caementum a caedendo dictum, quod caeso crasso lapide surgat. Paries nuncupatus quia semper duo sunt pares, vel a latere vel a fronte. Sive enim tetragonum sive hexagonum sit, qui se conspiciunt ex pari erunt. Aliter enim structura facta deformis est. Parietinas dicimus quasi parietum ruinas: sunt enim parietes stantes sine tecto, sine habitantibus. Angulus, quod duos parietes in unum coniungat. Culmina dicta sunt quia apud antiquos tecta culmo tegebantur, ut nunc rusticani. Hinc tecti summitas culmen dicitur. Camerae sunt volumina introrsum resptia, appellatae a curvo. Campulon enim graece curvum est. Laquearia sunt, quae cameram subtegunt et ornant, quae et lacunaria dicuntur: principaliter autem lacus dicitur, ut Lucilius: resultant aedesque lacusque: cujus diminutio lacunar facit, ut Horatius: Neque aureum mea renitet in domo lacunar. Inde fit
Abbreviated transcription (Latin):
complicabilesq sunt. d generaliter usꝰ
uocabula ista corrumpit. Claustra. ab co
quod claudant᷑ dicta. fenestre sunt : qͥ¬
bus pars ext̾ior angusta. & interior dif¬
fusa est : quales in hoireis uidemꝰ. Dictȩ.
eo quod lucem ferant. Lux enim grece
fos dicit᷑ : uel quia ꝑ eas intus positꝰ ho¬
mo foras indet. Alii fenestram ꝓuitant¬
dictam. eo quod cdomui lucẽ ministe᷑:
compositum nom̃ ex greco latinoq ser¬
mone. fõs enim greceꝰ lux est. sardo:
est locꝰ in quo ostium uertit᷑ ⁊. & sem¬
quasi cor hominem totũ. ita ille cuneꝰ ianu¬
am regat & moueat. Uncde & ꝓuerbiale ẽ
in cardine rem ẽẽ. Limina ostioꝵ dicta. eo
quod transuersa sunt ut limes: & ꝑ ea si¬
cut in agro aut introeat᷑. aut foris eatur.
Postes & aute quasi post & ante. Et ante.
quia ante stant: uel quia ad eas ante ac¬
cedimꝰ. priꝰqͣm domum ingͣdiam᷑. Lostes:
eo quod post ostium stent. Se partibus edi

Expanded text:
complicabilesque sunt. Sed generaliter usus complicabilesque sunt. Sed generaliter usus vocabula ista corrupit. 5. Claustra, ab eo quod claudantur dicta. 6. Fenestrae sunt quibus pars exterior angusta, et interior diffusa est, quales in horreis videmus, dictae, eo quod lucem fenerent. Lux enim Graece φῶς dicitur, vel quia per eas intus positus homo foras videt. Alii fenestram pudictam eo quod domui lucem minestret, conpositum nomen ex Graeco Latinoque sermone; φῶς enim Graece lux est. Cardo est locus in quo ostium vertitur et semquasi cor hominem totum, ita ille cuneus ianuam regat ac moveat. Unde et proverbiale est: 'In cardine rem esse.' Limina ostiorum dicta eo quod transversa sint ut limes, et per ea sicut in agro aut introeatur aut foris eatur. Postes et antae quasi post et ante: et antae quia ante stant, vel quia antea ad eas accedimus prius quam domum ingrediamur; postes eo quod post ostium stent. § 8 DE PARTIBUS
Abbreviated transcription (Latin):
cus dictus quia ibi decurrit frugum
niur. Uestibulum .ẽ. uel aditus domꝰ pͥua¬
te ÷ uel spacrum adiacens edib publicis.
Et uestibulum dictũ. eo quod uestiunt᷑ fo¬
res ÷ aut quod aditũ tecto uestiaat. aut
ab stando. Porticus. quod transitꝰ sit ma¬
gis quã ubi standumt sit. quasi porta. Ee
porticꝰ. eo qͥdsit aꝑta. Iautia. ã iano qͦdã
appellatur ⁊ cui gentiles omnẽ introi¬
tum. uel exitũ sacrauerunt. Unde luca
uus. Ferrea belligeri compescat limina
iani. Est aut̃ pͥmꝰ domꝰ ingressus. sȩtera
intra ianuam ostia uocant᷑ generaliter
Ostium est. ꝑ quod ab aliqͦ arcem᷑ ingressu:
ab obstando dictũ. Siue ostium : quia os¬
tendit aliqͥd intus. alii aiunt hostiũ ap¬
pellari. quia hostem morat᷑. Ibi enĩ adu̾¬
sariis nos obicimꝰ. Hinc & ostiatybermar
quia hostib sunt opposita. Fores & ual¬
ue claustra sunt. S fores dicunt᷑ qͣ foras.
ualue quȩ intꝰ reuoluunt᷑ ÷ & duplices

Expanded text:
cus dictus quia ibi decurrit frugum mur. Vestibulum est vel aditus domus privatae, vel spatium adiacens aedibus publicis. Et vestibulum dictum eo quod eo vestiuntur fores, aut quod aditum tecto vestiat, aut ab stando. Porticus, quod transitus sit magis quam ubi standum sit, quasi porta; et porticus, eo quod sit apertus. Ianua a Iano quodam appellatur, cui gentiles omne introitum vel exitum sacraverunt. Unde Lucanus: Ferrea belligeri compescat limina Jani. Est autem primus domus ingressus, caetera intra januam ostia vocantur generaliter. Ostium est, per quod ab aliquo arcemur ingressu, ab obstando dictum, sive ostium, quia ostendit aliquid intus. Alii aiunt ostium appellari quia hostem moratur. Ibi enim nos adversariis objicimus, hinc et Ostia Tiberina, 227 quia hostibus sunt opposita. Fores et Valvae claustra sunt; sed fores dicuntur quae foras, valvae quae intus revolvuntur, et duplices
Abbreviated transcription (Latin):
conflata: fit nigrũ plumbũ. India neq
es. neq plumbũ habet: geminis tantũ
& margaritis hȩc ꝑmutat. Nigro plum¬
bo ad fistulas lamminasq utim᷑. Labou¬
osius in spania & gallia eruit᷑ plsimbum:
nã in brittaniua summo terre corio
pizon: id est separans & secernens. Oyx¬
ta enu & adulterata inter se ꝑ ignem
metalla difsociat: & ab auro. & argento
es plumbũq secernit. Alia quoq metal¬
la ab igne defendit. Et cum sit natura eriᷤ
ferriq durissima: si absq stagno fuerit.
uritur & cremat᷑. Stagnum ilitũ ereisua¬
sis. saporem gratiorem reddit & compescit

Expanded text:
conflata, fit nigrum plumbum. India neque conflata, fit nigrum plumbum. India neque aes neque plumbum habet; gemmis tantum et margaritis haec permutat. Nigro plumbo fistulas lamminasque utimur. Laboriosius in Hispania et Gallia eruitur plumbum, nam in Brittania summo terrae corio.ωρίζων, id est separans et secernens. Mixta enim et adulterata inter se per ignem metalla dissociat, et ab auro et argento aes plumbumque secernit; alia quoque metalla ab igne defendit, et quum sit natura aeris ferrique durissima, si absque stagno fuerit, uritur et crematur. Stagnum inlitum aereis vasis saporem facit gratiorem et conpescit
Abbreviated transcription (Latin):
lumbũ dictum. qͦd ec eo pͥmum pilis fac¬
tis maris altitudo temptata est. Huiꝰ.
duo genera sunt: nigrũ & canclidum. S
melius candidum : qͦd priꝰ in inscilis atblan¬
tici maris inuentũ est. Siquidem & in lusi¬
tania. & in gallicia gignit᷑: sumpta terra
arenosa. & coloris nigri & pondere grauis.
Interueniunt & miniti calculi: maxinie toi¬
rentib siccatis. Lauant eas arenas & quod
subsidet coquunt in fornacibꝰ. Inueniunt᷑¬
& in aurariis mecallis aqua missa calculi¬
iugri & graues: & dum aurũ colligit᷑. cũ
eo remanent. Postea separati conflant᷑ &
in plumbũ album resoluuit᷑. Inde & eadẽ
grauitas plumbi. quȩ & auri. iligrũ plũ¬
bum circa cantabriam habundat. suius¬
origo duplex est. Aut enim solũs ex sua
uena ꝓdit ⁊ aut cũ argento nascit᷑. mix¬
tisq uenis conflat᷑. Huiꝰ pͥmus in fornaci¬
bus liquor. stagnũ est. Scds argentum
quod remanet suꝑaddita uena. rursꝰq

Expanded text:
Plumbum dictum quod ex eo primum pilis facPlumbum dictum quod ex eo primum pilis factis maris altitudo temptata est. Huius duo genera sunt, nigrum et candidum; sed melius candidum, quod prius in insulis Athlantici maris inventum est. Siquidem et in Lusitania et in Gallicia gignitur, summa terra harenosa et coloris nigri, et pondere gravis; interveniunt et minuti calculi, maxime torrentibus siccatis; lavant eas arenas, et quod subsidit, quoquunt in fornacibus. Inveniuntur et in aurariis menigri et graves, et dum aurum colligitur cum eo remanent, postea separati conflantur, et in plumbum album resolvuntur. Inde et eadem gravitas plumbi quae auri. 2. Nigrum plumbum circa Cantabriam abundat, origo duplex est; aut enim solus ex sua vena prodit, aut cum argento nascitur mixtisque venis conflatur. Huius primus in fornacibus liquor stagnum est, secundus argentum; quod remanet, superaddita vena rursusque
Abbreviated transcription (Latin):
la enim hec materia uim ab hoc lipide acci¬
pit⁊ retinecq longo tempore. Ex codem la¬
pide architectus quidã alexandriȩ templũ
concamerauit: ut in eo sy mulachrũ ferro
ni aere pendere uideret᷑. Ferrum accen¬
sum igni nisi duret᷑ ictib corrumpitur
Rubens non est habile ad tonclendũ : neq
anteqͣm albescere incipiat. Acetum uel alu¬
mine inlitum firrũ fit exis simile. Pur¬
gamenta ferri: rubigo & scoria. Rubigo
est uiciũ rodens ferrũ. uel segetes: quasi
rodigo. mutata una littera. Hec & erugo: ab
erodendo. Nam erugo uiciũ est ferri. ab ero¬
dendo dicta: ñ ab eramento. Scoria uͦ purga¬
menta & sordes sunnt: quȩ igne excoquunt᷑.
Et dicta scoua: qͥa de ferro excoquuut᷑. Rubi¬
gine aut̃ cirec ferrũ: si cerussa & gipso &
liquida pice ꝑungit᷑. Item rubigo ferram̃ta
ñ uiciat:. si eadem medulla ceruina. uł ce¬
russa mixta rosaceo ungit᷑ De plumbo.

Expanded text:
la enim haec materia vim ab hoc lapide accila enim haec materia vim ab hoc lapide accipit, retinetque longo tempore. Ex eodem lapide architectus quidam Alexandriae templum concameravit, ut in eo simulacrum ferro in aere pendere videretur. Ferrum accensum igni, nisi duretur ictibus, corrumpitur. Rubens non est habile ad tundendum, neque antequam albescere incipiat. Aceto, vel alumine illitum ferrum fit aeris simile. 5. 294 Purgamenta ferri rubigo et scoria. Rubigo est vitium rodens ferrum ipsum, vel segetes, quasi rodigo mutata una littera: haec et aerugo ab erodendo. Nam aerugo vitium est ferri, ab erodendo dicta, non ab aeramento. 6. Scoria vero purgamenta et sordes sunt, quae igne excoquuntur. et dicta scoria quia de ferro excutitur. Rubigine autem caret ferrum, si cerussa et gypso et liquida pice perunguitur. Item rubigo ferramenta non vitiat, si eadem medulla cervina vel cerussa mixta rosaceo unguitur. § 22 De plumbo.