comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut auiꝰ ait. Precedentiẽ ħ pena peccati. & tam̃
etiam ipsa peccatum est. Iuditio enim iustissim
d̃i traditi sunt ut ait apłs de quib̾dam siue dese¬
rendo siue auomͦ explicabii uł in explicabili.
in passiones ignominie. ut crimina criminibus
uindicarent᷑. & supplicia peccantiũ. ñ tantũ sint
torm̃ta. s & uitioꝵ increm̃ta. Iua gͦ peccata que¬
numerat apłs. qͥa de suꝑbia sunt. ñ solũ peccata
s ce supplicia sunt᷑. Ecce ex his iam fit ꝑspicuum
queda peccata etiam penas & causas peccatiẽ &
illud peccatum ẽẽ penam peccati. qͦd causã p̃ce¬
dentem habet peratũ. atq ulud peccatũ eẽ cau¬
sam peccati qd̾ ẽ meritum sequentis culpe. Ex
p̃dictis uidet᷑ significari ip̃a ead̾e que pecc̃a st̃ ẽ e

Expanded text:
 3, ait: Praecedentis est haec poena peccati, et tamen etiam ipsa peccatum est. Judicio enim justissimi Dei traditi sunt, ut ait Apostolus de quibusdam, sive deseendo, sive alio modo explicabili, sive inexplicabili, in passione ignominiae, ut crimina criminibus vindicarentur, et supplicia peccantium non tantum sint tormenumerat Apostolus, quia de superbia sunt, non solum peccata, sed etiam supplicia sunt. Ecce ex his jam fit perspicuum quaedam peccata etiam poenas et causas peccati esse; et illud peccatum esse poenam peccati, quod causam praecedentem habet peccatum; atque illud peccatum esse causam peccati, quod est meritum sequentis culpae. 4. Ex praedictis videtur significari ipsa eadem quae peccata sunt, e
Abbreviated transcription (Latin):
t licet ex hoc sensu omne pecc̃m mortale
possit dici pena. ñ tam̃ omne pot̃ dici pe¬
na peccati. Pena enim peccati ut p̃dictũ ẽ ẽ illuo:
cuius causa est aliud p̃cedens peccatum. Nam pec¬
catum sic dicitur pena peccati respectu p̃cedentis.
sic̃ dicitur causa peccati respectu sequentis. Ono
fit ut idem peccatũ. & causa sit &e pena peccati s
alt̾ius peccati pena. &e altĩus causa. Ut em̃. sk in
ponde mox ad aliud trahit. Vnde fit ut ñ solum
peccatũ sit. s & causa peccati. Ex illo quippe cul¬
pa subsequens orit᷑. Peccatũ uͦ quod expeccato ori¬
tur ñ solum peccatũ. s & pena peccatiẽ. quia iu¬
sto iuditio. d̃s cor peccãtis obnubilat. ut p̃ce-¬

Expanded text:
t licet ex hoc sensu omne peccatum mortale possit dici poena, non tamen omne potest dici poena peccati. Poena enim peccati, ut praedictum est, est illud cujus causa est aliud praecedens peccatum. Nam peccatum sic dicitur poena peccati respectu praecedentis, sicut dicitur causa peccati respectu sequentis. Quo fit ut idem peccatum et causa sit, et poena peccati; sed alterius peccati poena, et alterius causa; ut enim Gregorluitur, suo pondere mox ad aliud trahit. Unde fit ut non solum peccatum sit, sed et causa peccati; ex illa quippe culpa subsequens oritur. Peccatum vero quod ex peccato oritur, non solum peccatum, sed poena peccati est, quia justo judicio Deus cor peccantis obnubilat, ut prae
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt quod nisi illo ligno uteretur
non semꝑ uiueret: quia peccaret. Peccaret
enum si ilio ligno ñ uteretur: quia p̃ceptum
erat ei. ut comederet de omni ligno paradisi.
nisi deligno scientie doni et mali. Sicut ergo
peccauit comedendo quod erat ꝓhibitum.i¬
ta etiam peccaret. si non comederet qd̃ erat ius¬
sum.
im. Si ñ foret p̃ceptum ut de illo ligno ederet

Expanded text:
dicunt quod nisi illo ligno vitae uteretur, non semper viveret, quia peccaret. Peccaret enim si illo ligno non uteretur, quia praeceptum erat ei ut comederet de omni ligno paradisi, nisi de ligno scientiae boni et mali. Sicut ergo peccavit comedendo quod erat prohibitum, ita etiam peccaret si non commederet quod erat jussum. 3. Si non foret praeceptum ut de illo ligno comederet,
Abbreviated transcription (Latin):
reterea diligent̾ adnotandum est. qd̃
gemina est ꝓcessio sp̃c sc̃i: et̾̃na uidelicet
que ineffabilis est. qua apatre & filio et̾naliẽ¬
ce sine temꝑe ꝓcessit et temporalis. qua a
patre et fuio ad sc̃ificandam creaturam ꝓce¬
dit: et sicut ab et̾no communit̃. ac simul ꝓce¬
dit a patre et filio: ita et intempore commu¬
nit. et simul abutroq ꝓcedit ad creaturam:
ñ diuisim. apatre infilium. et a fiuo ad cre¬
bro de trinitate ait. Sp̃c sc̃s non de patre ꝓ¬
cedit infiulium. et de filio ꝓcedit ad sc̃ifican¬
dam creaturam: sed simulde utroq ꝓcedit.
quamuis hoc filio pat̾ dederit. ut sic̃ de se.
ita etiam de illo ꝓcedãi
De temꝑali ꝓcessiõe¬

Expanded text:
eterea diligenter adnotandum est quod gemina est processio Spiritus sancti, aeterna videlicet quae ineffabilis est, qua a Patre et Filio aet sine tempore processit; et temporalis, qua a Patre et Filio ad sanctificandam creaturam procedit. Et sicut ab aeterno communiter ac simul procedit a Patre et Filio, ita et in tempore communiter et simul ab utroque procedit ad creaturam, non divisim a Patre in Filium, et a Filio ad cre15 de Trin. ait: Spiritus sanctus non de Patre procedit in Filium, et de Filio procedit ad sanctificandam creaturam; sed simul de utroque procedit, quamvis hoc Filio Pater dederit, ut sicut de se, ita etiam de illo procedat. 2. De temporali processione
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ. Et licet gemina inxp̃o sit sapientia. una
tam̃ eademq ꝑsona est: que inquantum d̾̃s
ẽ uł inquantum natura diuina ẽ sapiens ẽ
sapientia eterna. scilicet sapientia ingenita
que ẽ pat̃. & sãpientia que non est ingenita q̃
quia non est alia. ce aua sapientia. sapientia
ingenita. que pat̾ tantum ẽ. & sapientia que
communit᷑ pat̾ ẽ. &e filius ce sp̃c sc̃s. Inquantũ

Expanded text:
non est. Et licet gemina in Christo sit sapientia, una non est. Et licet gemina in Christo sit sapientia, una tamen eademque persona est; quae in quantum Deus est, et in quantum natura divina est, sapiens est sapientia ingenita, scilicet, sapientia aeterna, quae est Pater, et sapientia quae non est ingenita, ququia non est alia et alia sapientia; sapientia ingenita, quae tantum Pater est, et sapientia quae co
Abbreviated transcription (Latin):
tia inspicienda sunt: que ex parte hominiᷤ
ignorantiam instruunt & illuminant: ex parte
errandi fomitem male intellecta ministrant.
pales sensus. siue geminam sapientiam neq id̃o
unitas & singularitas ꝑsone diuidit᷑. S uixta
duas naturas duas habet sapientias: uña ñ
cieatam s genitam. que ipse ẽ alt̾am ñ genitã
s creatam. & ꝑgrãm ei collatam. Nam ysaias
de eo p̃testatur. Requiescet suꝑ eum sp̃c sapien¬
tie &e intellectus: & ceta. Sp̃u gͦ sapientie. & in¬
tellectꝰ. idẽ. sapientia &e intelligentia ꝑsp̃m sc̃m
gratis data. xp̃c erat sapiens scd̃m animam:
scd̃m dm̃ uͦ. sapiens erat sapientia eterna. que
ds̃ est. Et sicut inquantum d̾s est. bonus ẽ bo¬
nitate naturali. que ipse ẽ. & iustꝰ iusticia nat᷑ali
que ipse est: ita sapiens sapientia naturali
que ipse est. Anima uͦ eius sic̃ bona ẽ. & iusta bo¬
nitate uł iusticiagratis data. que ipse uł ipsa
ñ ẽ ita ẽ sapiens sapientia gratis data. q̃ ipsa

Expanded text:
tia inspicienda sunt; ex parte hominis ignorantiam instruunt et illuminant, quae ex parte errandi fomitem male intellecta ministrant. incipales sensus, sive geminam sapientiam. Neque ideo unitas et singularitas personae dividitur; sed juxta duas naturas, duas habet sapientias, unam non creatam, sed genitam, quae ipse est; alteram non genitam, sed creatam, et per gratiam ei collatam. Nam Isaias de eo protestatur, c. 11: Requiescit super eum Spiritus sapientiae et intellectus. Spiritu ergo sapientiae et intelgratis data, Christus erat sapiens secundum animam. Secundum Deum vero sapiens erat sapientia aeterna quae Deus est. Et sicut in quantum Deus est, bonus est bonitate naturali, quae ipse est, et justus justitia naturali, quae ipse est; ita sapiens sapientia naturali, quae ipse est. Anima vero ejus sicut bona est et justa bonitate vel justitia gratis data, quae ipse vel ipsa non est; ita est sapiens sapientia gratis data, quae ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
militer etiam ille si nepotem nongignẽt
auo suo. & ꝓ nepotem ꝓ auo suo. non auo¬
bis appellaretur omp̃s: nec impleretur
generationis series. si semꝑ alter ex alt̾o
nasceretur. Nec eam ꝑficeret uilus: si ñ
sufficeret unus: omps. Itaq omnipoten¬
tem genuit filium patris natura. ñ fecit.
Opponitur p̃dictis uerbis augustim.

Expanded text:
militer etiam ille si nepotem non gigneret militer etiam ille si nepotem non gigneret avo suo, et pronepotem proavo suo, non a vobis appellaretur omnipotens, nec impleretur generationis series, si semper alter ex altero nasceretur: nec eam perficeret ullus, si non sufficeret unus omnipotens. Itaque omnipotentem genuit Filium Patris natura, non fecit. 3. Opponitur praedictis verbis Augusti
Abbreviated transcription (Latin):
ed uehement nosmouet auditor.¬
cõntra maximinum. qui asserebat patrem
potentiorem fuio. eoquod filium genuit
deum creatorem. filius autem non:. Dice¬
batq patrem potuisse gignere non filium.
et ideo potentiorem ẽẽ filio. Ad quod res¬
pondens augustinus. dicere uidetur qd̃
filius etiam potuit gignere: uolens ostende¬
re patrem non ẽe potentiorem fuio. His
uerbis. ab̾sit ut ideo potentior sit pater fi¬
lio. sicut putas quia creatorem genuit
pater: filius autem non genuit creatorem:
neq enim non potuit. sed non oportuit. Hi¬
de ce diligenter attende hec uerba. Non
enim non potuit: sed non oportuit. Hidet᷑
enim dicere quod fuius potuit gignere.
sed non oportuit: & ita potuit quod non
oportuit. Quare autem non oportuit. sub¬
dit dicens. Immoderata enim eẽt diuina
generatio si genitus fuius nepotemgig¬
neret patri: quia et ipse nepos nisi auosu¬
o ꝓ nepotem gigneret scd̃m urãm mira¬
bilem sapientiam impotens diceretur.Si¬

Expanded text:
ed vehementer nos movet contra Maximinum, qui asserebat Patrem potenttiorem esse Filio, eo quod Filium genuit Deum Creatorem, Filius autem non; dicebatque Patrem potuisse gignere, non Filium: et ideo potiorem esse Filio. Ad quod respondens Aug. dicere videtur quod Filius etiam potuit gignere, volens ostendere Patrem esse non potiorem Filio, his verbis: Absit ut ideo potentior sit Pater Filio, sicut putas, quia Creatorem genuit Pater, Filius autem non genuit Creatorem; neque enim non potuit, sed non oportuit. Vide et diligenter attende haec verba: Non enim non potuit; sed non oportuit. Videtur enim dicere quod Filius potuit gignere, sed non oportuit: et ita potuit quod non oportuit. Quare autem non oportuit, subdit dicens: Immoderata enim esset divina generatio, si genitus Filius nepotem gigneret Patri, quia et ipse nepos nisi avo suo pronepotem gigneret, secundum vestram mirabilem sapientiam, impotens diceretur. Si
Abbreviated transcription (Latin):
lus autẽ uidet᷑ ꝗd̾ &e m̃ placere fateor
cunctis sac̃dotibus hanc clauẽ dari
scił ligandi & soluendrs: ñ eã recte ac
digne hñt. nͥ qui uitam & doctrinam
apłicã seruant. Nec p̃misse auctoritatẽ¬
malos fac̃dotes malos sacerdotes hane
potestatem habere negant:s illos solos
digne & recte hac potestate uti significaq̃.
remissio uł retentio pecc̃oꝵ: fit tam̃ & ꝑ
illos qui scĩ ñ suntis ñ digne uł recte. Dat
enim d̃s benedictionem digne petenti:
etiã ꝑ indignũ ministrum. Quod uͦhãc
potestatem habeant omnes sacerdotes
liter accepit: ut om̃s intelligant. quod

Expanded text:
s autem videtur, quod et mihi placere fateor, cunctis sacerdotibus hanc clavem dari, scilicet, ligandi et solvendi; sed non eam recte ac digne habent, nisi qui vitam et doctrinam apostolicam servant. Nec praemissae auctoritates malos sacerdotes hanc potestatem negant habere; sed illos solos digne ac recte hac potestate uti significant, remissio vel retentio peccatorum. Fit tamen et per illos qui sancti non sunt, sed non digne vel recte. Dat enim Deus benedictionem digne poscenti, etiam per indignum ministrum. Quod vero hanc potestatem habeant omnes sacerdotes, accepit, ut intelligant, quod,
Abbreviated transcription (Latin):
ua necessitate: non solum latinus sermo.
s: etiam grecꝰ. eadẽ pene suꝑ hac re labo¬
rans nominum penuria. coartatur. Uñ ausꝰ.
qͥd agrecis uł alatinis necessitate de ineffabi¬
li trinitate dictum sit apiens: in .uii. libro de
trintate ait. Loq̃uendi causa de ineffabilibꝰ
ut fari aliquomodo possemus Dictum ẽ agͣci
una eẽntia. tres substantie: idẽ. una usia. treᷤ
ypostases. Alit̃ enum greci accipiunt sub̃am:
quã latim. A latinis autem dictum ẽ. una eẽn¬
tia uł substantia tres ꝑsone. quia ñ alit̃ in
sermone nr̃o. idest latino. eẽntia qũa substan¬
tia soiet intelligi et ut intelligat᷑ saltẽ inenig¬
mate. placuit ita dici. ut cum quereretur qͥd
tria sint. aliquid diceretur. que tria ẽe fides
cit ẽẽ. nec filium. Cum gͦ querit᷑. quid tria uel
quid tres. conferimꝰnoᷤ ad inueniendum ali¬
quod nom̃: quo complectamur hec tria. Ne¬
q occurrit animo: quia suꝑ eminentia diui¬

Expanded text:
ua necessitate non solum Latinus sermo, sed etiam Graecus eadem pene super hac re laborans nominum penuria coarctatur. Unde Aug. quid a Graecis vel Latinis necessitate de ineffabili Trinitate dictum sit aperiens, in lib. 7 de Trin. ait, c. 4: Loquendi causa de ineffabilibus, ut fari aliquo modo possemus, dictum est a Graecis, una essentia, tres substantiae, id est, una usia, tres hypostases. Aliter enim Graeci accipiunt substantiam quam Latini. A Latinis autem dictum est, una essentia vel substantia, tres personae, quia non aliter in sermone nostro, id est, Latino, essentia quam substantia solet intelligi. Et ut intelligatur saltem in aenigmate, placuit ita dici, ut cum quaereretur quid tria sunt, aliquid diceretur; quae tria, tria esse fides cit esse nec Filium. Cum ergo quaeritur quid tria vel quid tres, conferimus nos ad inveniendum aliquod nomen, quo complectamur haec tria. Neque occurrit animo, quia supereminentia divi
Abbreviated transcription (Latin):
deo autem p̃ceptio & ꝓhibitio. atq consi tas.¬
lium cum sint tria diciẽ tam̃ ununqd q cop
dei uoluntas. quia ista signa sunt duune uo¬
luntatis: quemadmodum ce signa ire dicunt᷑
que foris fiunt. quib iratꝰ ostenditur. ira ipsiꝰ
nominantur: & ẽ figura dicendi scđ̃m qm non
pinubilo obumbratur: &e scđ̃m hos tropos diũse
uoluntates dĩ dicuntur: qr diu̾sa sc̃ illa. q̃ per

Expanded text:
deo autem praeceptio et prohibitio atque consilium, cum sint tria, dicitur tamen unumquodque eorum Dei voluntas, quia ista sunt signa divinae voluntatis: quemadmodum et signa irae dicuntur quae foris fiunt, quibus iratus ostenditur, ira ipsius nominantur. Et est figura dicendi secundum quampi nubilo obumbratur. Et secundum hos tropos diversae voluntates Dei dicuntur, quia diversa sunt illa quae per
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfecto ñ dicerem. si iamscirẽ etiam ipsam fid̃e int̾
dixi. nr̃m enĩ ẽ. credẽ &e uelle. illius autẽ dare cre-¬
dentib &e uolentib facuitatem bene oꝑandi. ꝑ
q ipsius est. quia ipse p̃parat uoluntatem. et
utrumq nr̃m. quia ñ fit nisi uolentib nobis. Er¬
go & meritum fidi de miscł̃ia d̃i uenit. Nong̾
ꝓpt̃ fidem uł auqua mĩta. elegit d̃s aliquos ab
et̃no uł apposuit grãm iustificationis in temꝑe:
s gratuita bonitare sua elegit. ut bomessent.
futuros nos tales eẽ p̾sciuit. id̾o elegit. s ut eẽ¬
mus tales. ꝑ ipsam electionem gr̃e suȩ quagra¬
tificauit nos in dilecto fuio suo. his uidet᷑ con

Expanded text:
fecto non dicerem, si jam scirem etiam ipsam fidem inter dixi: nostrum est enim credere et uelle, illius autem dare credentibus et uolentibus facultatem bene operandi pque ipsius est, quia ipse praeparat uoluntatem, et utrumque nostrum, quia non fit nisi uolentibus nobis. go et meritum fidei de misericordia Dei venit. Non ergo propter fidem vel aliqua merita elegit Deus aliquos ab aeterno, vel apposuit gratiam justificationis in tempore, sed gratuita bonitate sua elegit, ut boni essentfuturos nos tales esse praescivit, ideo elegit, sed ut essemus tales per ipsam electionem gratiae suae, qua gratificavit nos in dilecto Filio suo. 3. His videtur con
Abbreviated transcription (Latin):
exm̃itis ꝓcedit: ut iam quod datur ñ scdđ̃m gra¬
tiam. s scdm debitum reddatur potiꝰ ñitis qͣm
donecur. Pinde quia continuo dixi. Dic̃ enim
idem apłs. idem d̃s qui oꝑatur omnia in om̃ib
ac deinde subuineri. qd̾ gͦ credimꝰ nr̃m ẽ. qd̃ ul

Expanded text:
ecedunt, ne iam quod datur non secundum gratiam, sed secundum debitum reddatur potius meritis quam donetur. proinde quod continuo dixi: dicit enim idem apostolus: idem deus, qui operatur omnia in omnibus; ac de
Abbreviated transcription (Latin):
Preparauit enimd̾s ut ait adꝰ. consideretur
in libro de bono ꝑseuerantie repbatio.¬
inp̾scĩa sua quib uoluit bona sua: ce quibus¬
cumq donat. ꝓculdubio se donaturũ ẽẽ p̃¬
sciuit. Preparauit etiam ds ut ait fulgentius
malis ignẽ et̾numꝰ illis utiq qͦs iuste p̃parauit ad
luenda supplicia: nec tam̃ p̾parauit ad facienda
peccã. Preparauit emmd̃s qd̾ diuina equitas red¬
deret: ñ qd̃ humana iniquitas admuteret. Non
eñ sic̃ p̃parauit scõs ad iusticiam ꝑcipiend̾a. sic
p̃parauit iniquos adiusticiã admittend̾a: quia
prauitatis p̃parator nunqu̾a fuit. Sic̃ gͦ p̃desti¬

Expanded text:
Praeparavit enim Deus, ut ait Aug., in lib. de Bono perseverantiae, in praescientia sua, quibus voluit bona sua, et quibuscumque donat, procul dubio se donaturum esse praescivit. Praeparavit etiam Deus, ut ait Fulgentius, malis ignem aeternum; illis utique, quos juste praeparavit ad luenda supplicia, nec tamen praeparavit ad facienda peccata. Praeparavit enim Deus quod divina aequitas redderet, non quod humana iniquitas admitteret. Non enim sicut praeparavit sanctos ad justitiam percipiendam, sic praeparavit iniquos ad justitiam amittendam; quia pravitatis praeparator nunquam fuit. Sicut ergo praedesti
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ẽ. p̃scientia malitiȩ in quib dam ñ finiende.
ce p̃paratio pene ñ t̾minande: & sicut p̃destina¬
tionis effectus ẽ gr̃e appositio. ita reꝓbatiõis
et̃ne. quod̾amodo effectus ẽẽ uidetur obdura¬
tio. Nec obdurat d̃s ut ait aui¬

Expanded text:
n quibusdam non finiendae, et praeparatio poenae non terminandae. Et sicut praedestinationis effectus est gratiae appositio, ita reprobationis aeternae quodammodo effectus esse videtur obduratio. Nec obdurat Deus, ut ait Au
Abbreviated transcription (Latin):
quia nullus eumgenuit. Gignendo enĩ
dedit pat̃ potentiam filio:. sic̃ omna que
habet insubstantia sua gignendo dedit er:
quem genuit de substantia. Sed Questio au-
queritur utrum tantam quanta gustimque¬
ipsi ẽ. potentiam dedit pat̾ filio: artatħeticũ.¬
an minorem. Sitantam: ñ solum potentem
s etiam om̃ipotentẽ genuisse omnipotens
intelligitur. Siuero minorem⁊ quomͦ omĩa
que habet pat̾ filii sunt : Si patris om̃ipo¬
tentia filii ñ ẽ: non omnia ꝓcuidubio que
habet pater fuii sunt: at omnia: filii sunt

Expanded text:
quia nullus eum genuit. Gignendo enim dedit potentiam Pater Filio, sicut omnia quae habet in substantia sua, gignendo dedit ei quem genuit de substantia sua. Sed quaeritur utrum tantam, quanta ipsi est, potentiam Pater Filioan minorem. Si tantam, non solum potentem, sed etiam omnipotentem genuisse omnipotens intelligitur; si vero minorem, quomodo omnia quae habet Pater, Filii sunt? Si Patris omnipotentia, Filii non est, non omnia procul dubio quae habet Pater, Filii sunt. At omnia quae
Abbreviated transcription (Latin):
s insua p̃sentia: quia eos ita nouit acsi es¬
sent.
nt. Utrum mala debeant dici eẽ indo. ut st̃
om̃ia bonaͥcũ ut᷑q sint in eiꝰ cognitiõe. idẽ. p̃¬
st p̃dic sentia: om̃ia enim cognoscit.

Expanded text:
sed in sua praescientia, quia eos ita novit ac si essed in sua praescientia, quia eos ita novit ac si essent. 2. Utrum mala debeant dici esse in Deo, ubi sunt omnia bona, cum utraque sint in ejus cognitione et praescientia; omnia enim cognoscit.
Abbreviated transcription (Latin):
sentia sit diuina eẽntia: utrum conceden¬
dum sit omnia eẽ indiumna eẽntia uł in
ñ omĩa que sunt inełꝰ p̃sentia. inł cognitiõe
ineꝰ eẽntia cẽ dici debent. Si emim hoc dicet̃.
sua: que ñ ht̃ in sui natura. Unde ausꝰ. de
constitutionẽ. Quis sufficit hoc explicare:
Eligunt᷑ qui ñ sunt nec errat qui eligit. nec
uane eligł̃t eligit tam̃. et babet electos: qͦs¬
creaturus est eligendos:. quos habet apud
semetipsum. ñ innatura sua. s in p̾scientia¬
sua nondum erant. quibus ꝓmittebantur:
regnum. s & ipsi ꝓmissi sunt quib ꝓmit¬
cebatur. Ecce hic aꝑte dicit d̾m apud semet¬
ipsum habere electos ante mundum. ñ inna
tura sua. s inp̃sentia:. cum tam̃ eius p̃sentia
ñ sit aliud: quam eius nat᷑a: quia ipsiꝰ p̃sen¬
tia. est eius noticia. Potest tam̃ ad electos
referri cumait innatura sua: idest illorum.
Iuos quippe habuit ab et̾no apud se. ñ in
natura sui. idẽ. illorum qui nondũ erant:

Expanded text:
entia sit divina essentia, utrum concedendum sit omnia esse in divina essentia, vel in men omnia quae sunt in ejus praescientia vel cognitione, in ejus essentia esse dici debent. Si enim hoc diceretusua quae non habet in sui natura. Unde Aug., tomconstitutionem. Quis sufficit hoc explicare? Eliguntur qui non sunt; nec erat qui elegit, nec vane elegit. Elegit tamen, et habet electos qcreaturus est eligendos; quos habet apud semetipsum non in natura sua, sed in praesentia. Nondum erant quibus promittebatur sed et ipsi promissi sunt, quibus promittebatur. Ecce hic aperte dicit Deum apud semetipsum habere electos ante mundum, non in sua natura, sed in praesentia; cum ejus praesentia non aliud sit quam ejus natura, quia ipsius praescientia ejus est notitia. Potest tamen ad electos referri cum ait in natura sua, id est, illorum. Illos quippe habuit ab aeterno apud se, non in natura sui, id est, illorum, qui nondum erant,
Abbreviated transcription (Latin):
in lbro primo de trinitate. augusti¬
nus docet. primum scd̃m auctoritates scã¬
rum scripturarum. uttum se fides ita habe¬
at. demonstrandum est. deinde adu̾sus gar¬
rulos ratiocinatores elatiores quam capatio¬
res. rationib catholicis ce similitudinibus
congrius ad defensionem ce adsertionem fidei
utendum est. ut eorum inquisitionib satisfaci¬
entes mansuetos plenius instruamus. & illi
si nequiuerint inuenire quod querunt. de
suis mentib potius quam de ipsa ueritate
uł de nr̃a disseitione conquerantur. T¬
roponamus

Expanded text:
in primo libro De Trinitate Augustinus docet, primum secundum auctoritates sanctarum Scripturarum, utrum fides ita se habeat, demonstrandum est. Deinde adversus garrulos ratiocinatores elatiores potius quam capaciores, rationibus catholicis, et similitudinibus congruis ad defensionem, et assertionem verae fidei utendum est, ut eorum inquisitionibus satisfacientes, mansuetos plenius instruamus, et illi si nequiverint invenire quod quaerunt, de suis mentibus potius quam de ipsa veritate, vel de nostra dissertione conquerantur. Proponamus
Abbreviated transcription (Latin):
que di graua p̃uenta credit & diligit. qd sine
grã ñ ualet. Tes
Testimoniis ieronimi astruit qͥd
tenendũ de grã &e lib̾o arbitrio ubi tͥplex here¬
sis indicatur scił ioumiani manichei pelagũ.

Expanded text:
quae Dei gratia praeventa credit et diligit; quod sine gratia non valet. 8. Testimonio Hieronymi astruit quid teneudum sit de gratia et libero arbitrio; ubi triplex haeresis inducitur, scilicet Joviniani, Manichaei et Pelagii.
Abbreviated transcription (Latin):
t tante suꝑbie merito de celo. idẽ. de em¬
in istum caliginosũ aerẽ: cum omnib sue pra¬
uitatis consortib. Nam ut ait iohannes in
apocalipsi draco de celocadens secũ traxit
int̾tiam partẽ stellarum: quia lucifer ille
auis maior. ñ solus cecidit. s cum eo alii mul¬
ti. qui ei in malitia consenserẽ. eosq cadentes
huius caliginosi aeris habitaculũ excepit. Et
hoc ad nrãm ꝓbationem factum ẽ ut sit nob̃̾
causa exercitationis. Unde apłs. Colluctatio
est nobis adu̾sus principes ce potestates mun¬
alia nequitie in celestibus: quia demones qͥ
sunt spũales &e nequam in hoc turbulento ae-¬
re nobis ꝓpinquo. qd̃ celum appellat᷑ habitant.
Uñ &e diabolus pͥnceps aeris dicitur.
ñ est eis ocessũ habitare ĩcelo ł ĩt̾ra. Cap̃.xxuiii

Expanded text:
t tantae superbiae merito de coelo emin istum caliginosum aerem cum omnibus suae pravitatis consortibus. Nam, ut Joannes ait in Apocalypsi: Draco de coelo cadens secum traxit tertiam partem stellarum , quia Lucifer ille aliis major non solus cecidit, sed cum eo alii multi, qui ei in malitia consenserunt, eosque cadentes hujus caliginosi aeris habitaculum excepit, et hoc ad nostram probationem factum est, ut sit nobis causa exercitationis. Unde ait Apostolus: Colluctatio est nobis adversus principes et potestates munalia nequitiae in coelestibus ; quia daemones qui sunt spirituales et nequam, in hoc turbulento aere nobis propinquo, qui coelum appellatur, habitant. Unde et diabolus princeps aeris dicitur. nim est eis concessum habitare in coelo, quia claru
Abbreviated transcription (Latin):
concilio. Infine cuius subiunctum ẽ qui ali¬
ud docuerit. uł alit̃ p̃dicauerit: anathema
sit. Ideoq grecinos anathematizatos dicunt
qui apatre finoq ꝓcedit: alterum alatinis
est additum. scilicet filioq
Responsio ubi

Expanded text:
concilio, in fine cujus subjunctum est: Qui aliconcilio, in fine cujus subjunctum est: Qui aliud docuerit, vel aliter praedicaverit, anathema sit. Ideoque Graeci nos anathematizatos dicunt, Qui a Patre Filioque procedit, alterum a Latinis est additum, scilicet Filioque. 3. Responsio, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt sp̃m scm̃ tantum ꝓced̾e a patre:
ae ñ afilio. Qd̃ ideo dicunt: qr Ouare di¬
ueritas ineuangłio fidem inte cant: pri¬
gre continente. de ꝓcessione sp̃c ma causa.
loquens. solum patrem comiemorat dicens
in principalib conciliis que apud eos celebra¬
ta sunt. ita simbola eorum sub Secunda.¬
iunctis anathematibus sunt sancita: ut nulł
sare quam ibi continetur. liceat. Inquibus
apatre et non afilio: Ouicumq inquiunt a
filio eum ꝓcedere addunt. ana Tercia.¬
thema incurrunt. Inde &e nos arguunt
anathematis reos. Addunt etiam ad asser¬
tionem sue opinionis. et intestimonium
nr̃e damnationis. de symbolo fidi quod
scđm traditionẽ p̃dictorum concilioꝵ: leo
t̾cius. rome transcͥptum intabula argentea.
post altare beati pauli posita. posteris re¬
liquit: ꝓ amore ut ipse ait. et cautela fidei
orͣtodoxe. Inquoquidem simbolo inꝑcessiõe
ae glificandum. ce cetã. Illud ẽ. simbolum
quod inmissa cantatur: editum inniceno

Expanded text:
dicunt Spiritum sanctum procedere a Patre, et non a Filio; quod ideo dicunt, quia Veritas in Evangelio fidem integre continente de processione Spiritus loquens solum Patrem commemorat, dicensin principalibus conciliis, quae apud eos celebrata sunt, ita Symbola eorum, subjuniunctis anathematibus sancita sint, ut nulli care quam ibi contia Patre, et non a Filio, quicumque, inquiunt a Filio eum procedere addunt, anathema incurrunt; unde et nos arguunt anathematis reos. Addunt etiam ad assertionem suae opinionis et in testimonium nostrae damnationis, de Symbolo fidei, quod, secundum traditionem praedictorum conciliorum, Leo III Romae transcriptum in tabula argentea post altare beati Pauli posita posteris reliquit pro amore ut ipse ait et cautela fidei orthodoxae. In quo quidem symbolo, in processione et glorificandum, etc. Illud est symbolum quod in missa cantatur, editum in Nicaeno
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ referunt᷑ ad finem. ulius uoluntatis qͣ
uolumꝰ beate uruere. & ad eam ꝑuenire uitã
que ñ referatur ad aliud. s amanti ꝑseipsa
sufficiat. quemadmodum uoluntas uidendi
finem habet uisionem. & uoluntas uidendi
fenestram. finem habet fenestre uisionem. Al¬
tã uͦ est uoluntas. ꝑ fenestram uidendi trans¬
euntes cuius itemfinis est. uisio tnͣseuntium.
Ad quod etiam p̃dicte referuntur uolunta¬
tes. Item. recte sunt uoluntates & om̃s sibimet
religate. si bona est illa. ad quamcuncte refe¬
runtur. Si autem praua ẽ. praue st̃ omnes.
Et ib̃o rectarum uoluntatum conexio. iter qd̃¬

Expanded text:
tis qua volumus beate vivere, et ad eam pervenire vitam, quae non referatur ad aliud, sed amanti per seipsam sufficiat, quemadmodum voluntas videndi finem habet visionem, et voluntas videndi fenestram, finem habet fenestrae visionem. Altera vero est voluntas per fenestram videndi transeuntes, cujus item finis est visio transeuntium. Ad quod etiam praedictae referuntur voluntates. Item ibidem rectae sunt voluntates, et omnes sibimet religatae, si bona est illa ad quam cunctae referuntur. Si autem prava est, pravae sunt omnes; et ideo rectarum voluntatum connexio iter q
Abbreviated transcription (Latin):
chilo aliqua facit: & creare ꝓprie est de
nichuo aliquid facere: facere uero non modo
de nichilo aliquid oꝑari. s etiam de materia.¬
lnde a homo uł angls dicitur anqua facere:
s non creare. Uocaturq factor siue artifex s ñ
creator. hoc enim nom̃. solideo ꝓprie congru¬
it: qui a de nichioquedam. a dealiquo aliqua
facit. Ipse est creator & opifex. & factor s creati¬
onis nomen sibiꝓprie retiuit. Alia ueroetiã
creaturis communicauit. Inscriptura tamen
sepe creator accipitur tamquam factor: et cre¬
are sicut facere. sine distinctione significationis.

Expanded text:
hilo aliqua facit. Creare igitur proprie est de nihilo aliquid facere. Facere vero, non modo de nihilo aliquid operari, sUnde et homo et angelus dicitur aliqua facere, sed non creare; vocaturque factor sive artifex, sed non creator. Hoc enim nomen soli Deo proprie congruit, qui de nihilo quaedam, et de alifacit. Ipse est ergo Creator, et opifex, et factor, sed creationis nomen sibi proprie retinuit, alia vero etiam creaturis communicavit. In Scriptura tamen saepe creator accipitur tanquam factor, et creare sicut facere sine distinctione significationis.
Abbreviated transcription (Latin):
llud etiam non immerito queri pot̃ utrum pec¬
catum originale debeat dici uoluntarium uł
necessarium. Et necessarium pot dicr: quia ui¬
tari non potest. Vnde & ꝓpħ̃a dicit. De necessi¬
tatib meis erue me. Et uoluntarium ñ incon¬
grue appellatur. quia ex uoluntate primi ho¬
minis ꝓcessit. Ut ausꝰ. in pͥmo libro retractatio¬
numostendit dicens. Illud quod in paruulis
dicitur originale peccatum. cum adhuc ñ utan¬
tur libero arbitrio uoluntatis. ñ absurde
uocatur uoluntarium: quia ex prima boĩs
mala uoluntate contractum. factum ẽ quodã¬
modo hereditarium.
Quare ds ammã corpori
iungit sciens eam in de maculari ce icło damnari.

Expanded text:
llud etiam non immerito quaeri potest, utrum peccatum originale debeat dici voluntarium, vel necessarium. Et necessarium potest dici, quia vitari non potest. Unde et Propheta dicit: De necessitatibus meis erue me. Et voluntarium non incongrue appellatur, quia ex voluntate primi hominis processit, ut Aug., in 1 lib., c. 15 Retractationum, ostendit, dicens: Istud quod in parvulis dicitur originale peccatum, cum adhuc non utantur libero arbitrio voluntatis, non absurde vocatur voluntarium, quia ex prima hominis mala voluntate contractum, factum est quodammodo haereditarium. 7. Quare Deus animam corpori jungit, sciens eam inde maculari, et ideo damnari.
Abbreviated transcription (Latin):
icut autem penitens celare cxxii¬
ñ debet peccatũ quia suꝑbia est.
ita nec humilitatis causa fatĩ se reum
illius qd̾ se ñ commisisse noscit: quia
incauta ẽ. talis humilitas. & peccatorẽ
tireris. m̃tiendo effic eris qd̾ uitaras.
Ueritas inte ñẽ: nͥ ita te dixeris pecc̃o¬
rem. ut etiam eẽ cognoscas. Ueritas
autem ipsa ẽ: ut quod es. dicas. Nam
quomodo ẽ u̾itas: ubi regnat falsitas:
De pena sac̃dotiᷤᷤ qͥ pecẽm¬
publicat confitñtᷤ. cxxiii

Expanded text:
icut autem poenitens celare non debet peccatum suum, quia superbia est, ita nec, humilitatis causa, fateri se reum illius quod se non commisisse noscit; quia incauta est talis humilitas, et peccatoremtireris, mentiendo efficeris quod vitaras; quia veritas in te non est, nisi ita te dixeris peccatorem, ut etiam esse cognoscas. Veritas autem ipsa est, ut quod es dicas. Nam quomodo est veritas ubi regnat falsitas? De poenis sacerdotis qui pecpublicat confitentis. C
Abbreviated transcription (Latin):
mens amans in amore est. ce amor inaman¬
tis noticia: & noticia inmente noscente est. Ec¬
gium apparet.
Quomodo mens ꝑ ista ꝓfi¬
ens ita cit ad intelligendũ deum.

Expanded text:
mens amans in amore est, et amor in amantis notitia, et notitia in mente noscente est. Ecatis apparet. 22. Quomodo mens per ista proficit ad intelligendum Deum.
Abbreviated transcription (Latin):
supͣdiximus. u oluntas d̃i diũsis mo¬
dis accipitur: que diu̾sitas inp̃dictis ũbis
si diligenter notetur. nicbil ibi contradictio¬
nis reppietur. ubi em̃ dicit non fieri p̃t̃ eius
uoluntatem etiam quod fit contra eius uo¬

Expanded text:
supra diximus, voluntas Dei diversis modis accipitur; quae diversitas in praedictis verbis si diligenter notetur, nihil ibi contradictionis reperitur. Ubi enim dicit non fieri praeter ejus voluntatem etiam quod fit contra ejus vo
Abbreviated transcription (Latin):
dr̃: utiq accepimꝰ s: alit̃ iste alit̃ ilie. nr̃ dicit᷑.
Alũd est enim qd̃ accepimus ut eẽmus: ali
sc̃s nr̃ dicatur scriptura ostendit. Scͥptum
est enum de iohanne: quod inspũ helye ue¬
niret. Ecce dictus est helye sp̃c. s sp̃c sc̃s ꝙͦ¬
lam de sp̃u tuo ce dabo eis: idest dabo illiᷤ
de spu scõ. quem iam tibi dedi. Ecce ce hic¬
dictus est spiritus moysi. Patet igitur qͥa
creatus: ad hoc ẽ datus ut eẽmũs. Anfiliuᷤ
cum sit nob̃ datus: possit dici nr̃: ut sp̃c sc̃s.

Expanded text:
r utique accepimus; sed aliter iste, aliter ille noster dicitur. Aliud est enim quod accepimus ut essemus, aliudiritus sanctus noster dicatur, Scriptura ostendit. Scriptum est enim de Joanne quod in Spiritu Heliae veniret. Ecce dictus est Eliae Spiritus quem lam de spiritu tuo et dabo eis, hoc est: "dabo illis de spiritu sancto, quem iam tibi dedi". si edictus est Spiritus Moysi. Patet igitur quiaitus vero creatus ad hoc est datus, ut essemus. 11. An Filius cum sit nobis datus, posset dici noster ut Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ infideles conugium ẽ legittimũ:
s ñ ratum. legitimũ. quia ẽ int̃ legittimas
ꝑsonas: s ñ ratũ. quia sine fide. Coniugiũ
ũ fideliũ legittimũ ẽ. & ratum. si tam̃ legit¬
time sint ꝑsone. Qd̃ autẽ legatima sit infi-
culpa relinquit᷑. si cũ uiro xp̃iano ꝑman̾e
noluerit. Exhoc etiam ꝓbat᷑ quia infideli
ad fidẽ conũso apłs consulit. infidelem ñ
dimittere. ꝯuod ñ facẽt. si ñ eẽt int̾ eos le¬
gittimum coniugium. legittimũ ẽ qd̾ le¬
gali institutione uł ꝓuintie morib ñ
contra iussionem dñi contrahitur. De cog

Expanded text:
inter infideles, conjugium est legitimum, sed non ratum. Legitimum, quia est inter legitimas personas; sed non ratum, quia sine fide. Conjugium vero fidelium est legitimum et ratum, si tamen legitimae sunt personae. Quod antem legitima sit infideculpa relinquitur, si cum viro christiano permanere noluerit. Ex hoc etiam probatur, quod infideli ad fidem converso Apostolus consuluit infidelem non dimittere; quod non faceret, si non esset inter eos legitimum conjugium. Legitimum est quod legali institutione, vel provinciae moribus, non contra jussionem Domini contrahitur . DISTIN
Abbreviated transcription (Latin):
nis ꝑ̾misit causa uxorẽ dimitti s ñ iussit: os sic
dedit apło locũ monendi. ut qͥ uolunt ñ di¬
mitant: pot̾ tam̃ licite dimitrẽ. Si enim
fornicatio carnis detestanda ẽ. inconuge:
quanto magis fornicatio m̃tis. idẽ. infidelitaᷤ:
cł quib uicus possit dimitti. Cap̃ .ccxuii.

Expanded text:
nis uxorem dimitti, sed non jussit; et sic dedit Apostolo locum monendi, ut qui voluerit non dimittat: potest tamen licite dimittere. Si enim fornicatio carnis detestanda est in conjuge, quanto magis fornicatio mentis, id est, infidelitas! 4. Pro quibus vitiis possit dimitti. Si au
Abbreviated transcription (Latin):
opus bonum facit. qui fidem &e cantatem non
de aliquid placere dõ. q̃ gͦ sine fide fiuint bona
non sunt quia omne bonum placet deo. Oue

Expanded text:
nullum bonum opus facit, qui fidem charitatemque non de aliquid placere Deo. Quae ergo sine fide fiunt, bona non sunt; quia omne bonum placet Deo. 2. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
inter bonum et malum discernere. p̃ceptum
meritum ueniret ad p̃mium. De inuidia
De inuidia
diaboli quaad hoĩem tẽptand̾ accessit. sapitu

Expanded text:
inter bonum et malum discernere, praeceptum meritum veniret ad praemium. DISTINCTIO XXI. DE INVIDIA DIABOLI QUA AD HOMINEM TENTANDUM ACCESSIT
Abbreviated transcription (Latin):
ase. Nãce de fiuio dĩ dicit augustinꝰ in aiͦ.¬
libro detrinit̃. quod nontantum apatre
missus est: s etiam a seipso. et aspusc̃o.
Querens quomodo filius ut sp̃c sc̃s sit mis¬
sus cum ut̃q sit ubiq tamqm ds. Nam
ut̃q inquit augustinus legitur missus.
De sp̃u enim sc̃o legitur. Que mittet pater
in nomine meo. Et item. Si abiero miitam
eum ad uos. Et filius de se dicit. Exiui apatͤ
et ueni inmundum: et apłs dicit. Misit d̃s
filium suum. In ꝓpħa autem scͥptum est: ex ꝑ¬
sona dĩ. Celum et t̾ram ego impleo. Itaq u

Expanded text:
a se. Nam et de Filio Dei dicit Augustinus in seculibro de Trinitate, quod non tantum a Patre missus est, sed etiam a seipso, et a Spiritu sancto, quaerens quomodo Filius vel Spiritus sanctus sit missus, cum uterque sit ubique tanquam Deus, nam uterque, inquit Augustinus legitur missus. De Spiritu sancto enim legitur, quem mittet Pater in nomine meo . Et item: Si abiero, mittam eum ad vos . Et Filius de se dicit: Exivi a Patre, et veni in mundum. Et Apostolus dicit: Misit Deus Filium suum . In propheta autem scriptum est ex persona Dei: Coelum et terram ego imp
Abbreviated transcription (Latin):
tas. illo gr̃e beneficio:
Et illud beneficium fi
dicens. Ip̃sum arbitrium liberandum ẽ post
illam ruinam a seruitute peccati: nec om̃ino
posita est lib̾atur: ut uoluntas p̃parẽtur.
Ecce aꝑte dicit grãm ꝑ quam lib̾atur arbit᷑¬
um &e p̃parat᷑ uoluntas. positam ẽẽ infide xp̃i.
sides enim xp̃iut in eodem ait impetrat quod

Expanded text:
tas illo gratiae beneficio, Et illud beneficium fidicens: Ipsum arbitrium liberandum est post illam ruinam a servitute peccati. Nec omnino posita est, liberatur ut voluntas praeparetur. Ecce aperte dicit gratiam, per quam liberatur arbitrium et praeparatur voluntas, sitam esse in fide Christi. Fides enim Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ grãm. Hoc enim ideo dixit. ne fides ipsa suꝑ¬
ba sit: ne dicat sibisi ex fide iustificati. quomͦ
gratis: Quod enim fides meretur: cur ñ potiꝰ
reddit᷑ quam donatur: Non dicat ista ho¬
mo fidelis: quia cum dixerit. habeo fidem
ut merear iustificationem. respondetur ei.
Ouid habes qd̃ ñ accepisti: fides enim quaui¬
stificatus es: gratis tibi data est. Hic aꝑte os¬
tenditur. quod fides est causa iustificationis:
&e ipsa est gra & beneficium quo hominis pre¬
uenitur uoluntas &e p̃parat᷑. Unde auoꝰ. in
dĩ grã liberetur aseruitute. qua peccati serua
facta est. & ut uicia suꝑet adiuuetur. recte
niret: ĩam meritis da¬

Expanded text:
 : Hoc enim ideo dixit, ne fides ipsa superba sit, ne dicat sibi: Si ex fide justificati, quomodo gratis? Quod enim fides meretur, cur non potius redditur quam donatur? Non dicat homo ista fidelis, quia cum dixerit: Habeo fidem ut merear justificationem, respondetur ei: Quid habes, quod non accepisti Fides enim qua justificatus es, gratis tibi data est. Hic aperte ostenditur quod fides est causa justificationis, et ipsa est gratia et beneficium quo hominis praevenitur voluntas et praeparatur. Unde August., dei gratia liberetur a seruitute, qua facta est serua peccati, et, ut uitia superet, adiuuetur, recte niret, iam meritis e
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bis. Saluator nr̃ est sapientia d̃i. Sapi¬
entia uͦ est splendor et̃ne lucis: saluator ergo
nr̃ splendor est claritatis: splendor autem
non semel nascitur &e desinit. s quotiens or¬
tum fuerit lumen exquo splendor oritur:
totiens oritur etiam splendor claritatis. Sic
gͦ saluator semꝑ nascitur. Unde ait inlibro
sapientiȩ. Ante omnes colles generat me:
non ut quidam male legunt. generauĩt.
his uerbis aꝑte ostendit origenes. sane
dici posse. et debere. fulius semꝑ nascitur. Qd
uidetur contrarium illi uerbo gregorii pre-¬
misso. scilicet non possumus dicere. semper
nascitur. Exponit p̾missa u̾ba cõ: ne putet᷑

Expanded text:
bis: Salvator noster est sapientia Dei; sapientia vero est splendor aeternae lucis; Salvator ergo noster splendor est claritatis. Splendor autem non semel nascitur et desinit, sed quoties ortum fuerit lumen ex quo splendor oritur, toties oritur etiam splendor claritatis; sic ergo Salvator semper nascitur. Unde ait in lib. Sapientiae: Ante omnes colles generat me Dominus; non ut quidam male legunt, generavit. His verbis aperte ostendit Origenes sane dici posse et debere: Filius semper nascitur; quod videtur contrarium illi verbo Gregorii praemisso, scilicet: Non possumus dicere: Semper nascitur. 12. Exponit praemissa verba Gregorii, ne putet
Abbreviated transcription (Latin):
gent̃ inuestigandum ẽ quid sit. De hoc
enim scĩ doctores sub obscuritate locuti sunt:
atq scolastici doctores uaria senserunt. Ouid̃ã
enim putant originale peccatum eẽ reatũ pene
ꝓpecc̃o pͥmi hominis. idest debitum uł obnox¬
ietatem. qua obnoxii &e addicti sumus pene
portet dici originale peccatum nec culpã esse
nec penã. Culpam ñ eẽ ipsi fatent᷑: pena qͦq
scd̃̾m eos eẽ ñ pot̃. Quia si debitũ pene origina¬
le peccatum est: cum debitum pene ñ sit pe-¬
na. nec originale peccatum ẽ pena. Quod etiã
Et ea ratione asserunt peccatum originale di¬
ci eẽ in paruulis. quia paruuli ꝓ illo pͥmo pec¬
cato reisunt pene: sicut ꝓ peccato iniqui pa¬
rentis aliqͣndo exulant fiii. scd̃m iusticiã fori.
Od̾ originale peccatũ ẽ culpa auctoritate ꝓbat.

Expanded text:
genter investigandum est, quid sit. De hoc enim sancti doctores sub obscuritate locuti sunt, atque scholastici doctores varia senserunt. Quidam enim putant originale peccatum esse reatum poenae pro peccato primi hominis, id est, debitum, vel obnoxietatem, qua obnoxii et addicti sumus poenaportet dici originale peccatum nec culpam esse, nec poenam. Culpam non esse ipsi fatentur; poena quoque secundum eos esse non potest: quia si debitum poenae originale peccatum est, cum debitum poenae non sit poena, nec originale peccatum est poena, quod etiam et ea ratione asserunt peccatum originale dici esse in parvulis, quia parvuli pro illo primo peccato rei sunt poenae, sicut pro peccato iniqui parentis aliquando exulant filii secundum justitiam fori. 6. Quod originale peccatum sit culpa, auctoritatib
Abbreviated transcription (Latin):
saluum fieri uelit. s quod nullus fiat sal¬
uus. nͥ quem uelit saluari: & ideo rogandꝰ ẽ.
ut uelit quia necesse est fieri si uoluerit.
Non est enim credendꝰ om̃ipotens aliquid
uoluisse sieri quod factum ñsit. Sic etiã
intelligitur illud. Illuminat oms¬
mundum. ñ quia nullus hominũminat om̃ẽ¬
ẽ. qui ñ illuminet᷑. s quia nͥ ab ipso ho. ue.ĩ. h.m.¬
nullus illuminat᷑. Pot̃ et alio modo intelli
gi illud: dum tam̃ credere ñ cogamur om̃ipo¬
tentem auquid fieri uoluisse factumq nonẽe:
qui sine ullis ambiguitatib siue incelo et in
t̾ra. sicut iũtas cantat. omnia quecumq uo¬
luit fecit ꝑ fecto facẽ ñ uoluit quodcumq ñ
fecit. Ex his aꝑte ostenditur qm̃ d̃s ea uolun¬
tate que ipse ẽ non uult aliquid fieri quod ñ
fiat: neq ñ fieri quod fiat.
Utrũ mala dĩ no¬
iuntate fiant an eo nolente. Cap̃. cl xxxxui.

Expanded text:
salvum fieri velit, sed quod nullus fiat salsalvum fieri velit, sed quod nullus fiat salvus nisi quem velit salvari; et ideo rogandus est ut velit: quod necesse est fieri si voluerit. Non est enim credendus Omnipotens aliquid voluisse fieri quod factum non sit. Sic etiam intelligitur illud Joan. 1: Illuminat ommundum; non quia nullus hominum est qui non illuminetur, sed quia nisi ab ipso nullus illuminatur. Potest et alio modo illud intelligi, dum tamen credere non cogamur Omnipotentem aliquid fieri voluisse, factumque non esse, qui sine ullis ambiguitatibus sive in coelo et in terra, sicut Veritas cantat, omnia quaecumque voluit fecit; profecto facere non voluit quaecumque non fecit. Ex his aperte ostenditur quod Deus ea voluntate quae ipse est, non vult aliquid fieri quod non fiat, neque non fieri quod fiat. 4. Utrum mala Dei voluntate fiant, an eo nolente. Ideoque, cu
Abbreviated transcription (Latin):
unc uidendum restat quomͦ etiam p̃-¬
missa ũba apłi p̃dictis ñcontradicant.
quide deo loquens ait. Nult omnes homines
saluos fieri. Quorum occasione ũborum mul¬
ti aueritate deuiarunt: dicentes dm̃ multa
uelle fierique non fiunt. S ñ ẽ intelligendũ
ea ratione ulud ẽẽ dictum quasi ds uelit aliqͦs
saluari: et ñ saiuentur. Oiiis enim tam impie
desipiat. ut dicat dm̃ malas hominum uo¬
luntates quas uoluerit. & quando uoluerit.
ce ubi uoluerit. inbonum non posse conũte:
ẽ. indignius ideo ñ fecit. qm̃ ne fieret qd̾
uolebat om̃ps. uoluntas hominis impedi¬
uit. Ideoq cum audimus & insacris litt̃is
legimus. quod uelit om̃s homines saluos
fieri. ñ tam̃ ideo debemꝰ ommipotentissime
d̃i uoluntati aliquid derogare: s ita intel¬
ligere quod scͥptum ẽ. uult omnes homineᷤ
saluos fieri. tamquam diceret᷑ nullum ho¬
minem fieri sauium. nisi qũe fieri ipse uo¬
luerit: non quod nullus sit hominũ nisiqu̾e

Expanded text:
unc videre restat quomodo etiam praemissa verba Apostoli praedictis non contradicant, qui de Deo loquens ait: Vult omnes homines salvos fieri. Quorum occasione verborum multi a veritate deviaverunt, dicentes Deum multa velle fieri quae non fiunt. Sed non est intelligendum ea ratione illud esse dictum, quasi Deus velit aliquos salvari et non salventur. Quis enim tam impie desipiat, ut dicat Deum malas hominum voluntates quas voluerit, et quando voluerit, et ubi voluerit, in bonum non posse convertere? est indignius: Ideo non fecit, quoniam ne fieret quod volebat Omnipotens voluntas hominis impedivit. Ideoque cum audimus, et in sacris Litteris legimus, qufieri, non tamen ideo debemus omnipotentissimae Dei voluntati aliquid derogare; sed ita intelligere quod scriptum est, Qui omnes homines vult salvos fieri, tanquam diceretur nullum hominem fieri salvum, nisi quem fieri ipse volueri
Abbreviated transcription (Latin):
unt etiam quedam nomina que extem-¬
pore d̾o conueniunt. nec relatiue dñr:
ut incarnatus. humanatus. et huiusmodi.
Ecce sex nominum differentias assignaui
mus. quib utimur loquentes de deo: de qͥ¬
Od̾ illa nomina que
ad singulas ꝑsonas ꝓp̾e ꝑtinent. relatiuȩ ꝓp̾s

Expanded text:
unt etiam quaedam nomina, quae ex tempore Deo conveniunt, nec relative dicuntur, ut incarnatus, humanatus, et hujusmodi. Ecce sex nominum diffmus, quibus utimur loquentes de Deo; de quod nomina quae ad singulas pertinent
Abbreviated transcription (Latin):
ex anime partib. quas commnues cũ pe¬
coribꝰ hm̃s. Id̃oꝙ rationale nr̃m ñ adunita¬
tis duortium separatum s in auxiuũ soci¬
etatis quasi deriuatum est. in suo disꝑtiẽ
ofitio. et sicut una cano est duoꝵ inmas¬
culo & infemina. sic intellectum nr̃m ce
actionem siue rationem & appetitum ra¬
tionalem Uł si aliquo modo significantiꝰ
dici possunt una m̃tis natura complectit᷑.
ut sicut de illis dictum est erunt duo in
carne una. sic de his dici possit duo in m̃te
& qualit in singulis nr̃m sp̃ualit̾ sint illa
tria. scilicet uirmulier. serpens.

Expanded text:
ex animae partibus quas communes cum peex animae partibus quas communes cum pecoribus habemus . Ideoque rationale nostrum non ad unitatis divortium separatum, sed in auxilium societatis quasi derivatum, in suo dispartitur officio. Et sicut una caro est duorum in masculo et in femina; sic intellectum nostrum et actionem sive rationem et appetitum rationalem vel si aliquo modo significantius dici possunt, una mentis natura complectitur: ut sicut de illis dictum est, Gen. 2: Erunt duo in carne una, sic et de his dici possit: Duo in mente et qualiter in singulis nostrum spiritualiter sint illa tria, scilicet, vir, mulier, serpe