comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
um in aquã. Cum hoc plane testimonio
dñs uenit habens qͥdem testimoniũ ma¬
ius ioħe: sed tam̃ ꝓpter oues infirias hoc
testimonio usus est in aqua. Nam & ipse
iras qd nomen illius pastoris fuit: in t̃pre¬
ipse ait. ex plenitudine eiꝰ accepit. Uidit
om̃ino & id̾o in natis mulierũ maior illo
non exurrexit: qr ex om̃ib p̃nuntianti
b xꝑm ipse uidit qd̾ multi iusti & ꝓpħȩ
cupiert̃ uidere & non uidert̃. Salu tauit
ex utero. agnouit ꝑfectius ex colũba: & id̾o
tamquã odollamites uere testimoniũ ꝑhi¬
buit in aqua. Uenit aut̃ dñs ad oues ton¬
dendas. hoc est exonerandas sarcinis la¬
boriosis: ex quib eccłiȩ laudate in canticis
canticoꝵ dentes ee̾nt uelut grex detonsa¬
rũ. Iam thamar habitũ mutetinam &
c̃õmutans int̃pretat᷑ cham ar. S in ea
prsus nomen amaritudinis maneat:
illius in qua petrus amare fleuit. Nam
& udas. latine confessio est. Confessioni

Expanded text:
um in aqua." cum hoc plane testimonio um in aqua." cum hoc plane testimonio dominus uenit, habens quidem testimonium maius Iohanne, sed tamen propter oues infirmas hoc testimonio est usus in aqua. nam et ipse Iras, quod nomen illius pastoris fuit, interpreipse ait, ex plenitudine eius accepit. uidit omnino et ideo in natis mulierum maior illo non exsurrexit, quia ex omnibus praenuntiantibus Christum ipse uidit, quod multi iusti et prophetae cupierunt uidere et non uiderunt; salutauit ex utero, agnouit perfectius ex columba et ideo tamquam Odollamites uere testimonium perhibuit in aqua. uenit autem dominus ad oues tondendas, hoc est exonerandas sarcinis laboriosis, ex quibus ecclesiae laudatae in canticis canticorum dentes essent uelut grex detonsarum. Iam Thamar habitum mutet; nam et "commutans" interpretatur Thamar. sed in ea prorsus nomen amaritudinis maneat, illius, in qua Petrus amare fleuit; nam et Iuda latine "confessio" est. confessioni
Abbreviated transcription (Latin):
obesset multũq ꝓdesset. Sic enĩ fuerat
ꝓpħatum. Non deficiet pͥnceps ex iuda.
neq dux de femorib eiꝰ. donec ueniat
cui repositũ est: & iꝑse est expectatio
gentium. Iam isto tẽpore om̃e quoq
magisteriũ iudeoꝵ. & mystica unde xꝑi
uocabant᷑ unctio ipsa defecerat: scd̾m
ꝓpħiam danihelis. Tunc uenit cui re¬
positũ erat expectatio gentiũ: & un¬
ctus est sc̃s scõꝵ oleo exultationis pre
particibib suis. Natus est enĩ m aioris
herodis tẽpore: p assus est aut̃ minous
herodis tetrarchȩ. Huius itaq uenien¬
tis ad oues quȩ ꝑierant domus isrł signũ
gessit ipse iudas cũ iret ad tondendãs
oues suas in tamna: qd̾ int̃pretat᷑ defici¬
ens. Iam enĩ defecerat pͥnceps ex iuda &
om̃e magisteriũ atq unctio iudeoꝵ. ut
ueniret cui repositũ erat. Uenit aut̃ cũ
suo pastore odollamite cui nomen erat
iras: & int̃pretat᷑ odollamites testimoni¬

Expanded text:
obesset multumque prodesset. sic enim fuerat obesset multumque prodesset. sic enim fuerat prophetatum: non deficiet princeps ex Iuda neque dux de femoribus eius, donec ueniat cui repositum est. et ipse est exspectatio gentium. iam isto tempore omne quoque magisterium Iudaeorum et mystica — unde christi uocabantur — unctio ipsa defecerat secundum prophetiam etiam Danihelis. tunc uenit cui repositum erat, expectatio gentium, et unctus est sanctus sanctorum oleo exsultationis prae participibus suis. namaioris tempore, passus est autem minoris Herodis tetrarchia. huius itaque uenientis ad oues, quae perierant domus Israhel, figuram gessit ipse ludas, cum iret ad tondendas oues suas in Thamna, quod interpretatur "deficiens." iam enim defecerat princeps ex Iuda et omne magisterium atque unctio Iudaeorum, ut ueniret cui repositum erat. uenit autem cum suo pastore Odollamite, cui nomen erat Iras; et interpretatur Odollamites "testimoni
Abbreviated transcription (Latin):
iam iudea cȩꝑat reges ex tribu iuda non
habere: non est cõputandus herodes
maior in regib eiꝰ tamquã maritus
thamar. Erat enĩ alienigena. nec ei
sacramento illo mysticȩ unctionis tam¬
quã coniugali federe coherebat: sed tã¬
quã extraneus dominabat᷑ quã pote¬
statẽ a romanis & cesare acceꝑat. Sic
& eiꝰ filii tetrarchȩ quoꝵ erat unus he¬
rodes. patris nomine appellatus: qui cũ
pilato in passione dñi concordauit. Isti
gͦ alienigenȩ usq adeo non deputabant᷑
in regno illo mystico iudeoꝵ ut & ipsi ui¬
dei publice clamarent frendentes adu̾¬
sus xꝑm. nos non habemus reg̃e nisi cesa¬
rẽ. Nẽq hoc uerũ nisi illa uniuersali do¬
minatione. romanoꝵ quippe etiã cesar rex
erat non ꝓprie iudeoꝵ : sed ut xꝑm ne-¬
garent & huic adularent᷑i id̾ose tali uo¬
ce damnauer̃t. Illo gͦ tẽpore quo iam
de tribu iudȩ regnũ defecerat: uenien¬

Expanded text:
iam Iudaea coeperat reges ex tribu Iuda non iam Iudaea coeperat reges ex tribu Iuda non habere, non est computandus Herodes maior in regibus eius tamquam maritus Thamar; erat enim alienigena nec ei sacramento illo mysticae unctionis tamquam coniugali foedere cohaerebat, sed tamquam extraneus dominabatur: quam potestatem a Romanis et a Caesare acceperat. sic et eius filii tetrarchae, quorum erat unus Herodes patris nomine appellatus, qui cum Pilato in passione domini concordauit. isti ergo alienigenae usque adeo non deputabantur in regno illo mystico Iudaeorum, ut ipsi Iudaei publice clamarent frendentes aduersus Christum: nos non habemus regem nisi Caesarem. neque hoc uerum nisi illa uniuersali dominatione Romanorum; quippe etiam Caesar rex erat non proprie Iudaeorum; sed ut Christum negarent et hunc adularent, ideo se tali uoce damnarunt. Illo ergo tempore, quo iam de tribu Iuda regnum defecerat, uenien
Abbreviated transcription (Latin):
qui uocat᷑ onam: int̃pretat᷑ me¬
ror eoꝵ. Quoꝵ.nisi quib nichil ꝓ¬
dest cũ habeat unde ꝓ desse possit
atq id ꝑdat in terra: Mauis por¬
ro malum est ablate uitȩ qd̾ signi¬
ficabat pellis: quã non ad sutȩ qͦs
significabat meror eoꝵ. D̾s tamen
ambos occidisse dictus est: ubi figu¬
ratur regnũ talib hõib abstulisse.
Tercius uͦ filius uidȩ qd̾ illi mulieri
non uingit᷑: significat tẽpus ex quo
reges plebi uideoꝵ cȩꝑunt de tribu
uida non fieri. Et id̾o quide erat
filius iudȩ. sed eũ maritũ thamar
ñ accipiebat: qr erat ead̾e trib u¬
da. sed iam popło inde nemo regna¬
bat: unde & nomen eiꝰ. id est sela.
int̃pretat᷑ dimissio eiꝰ. Non ꝑtinert
sane ad hanc significationẽ uiri
scĩ & iusti. qui licet illo tẽpore fue¬
rint ad nouũ tam̃ ꝑtinent testa¬
mentũ: cui ꝓpħando scient̃ utiles fuert̃
qualis dauid fuit. Eo sane tẽpore quo

Expanded text:
qui uocabatur Aunan, interpretatur "maequi uocabatur Aunan, interpretatur "maeror eorum." quorum ? nisi quibus nihil prodest, cum habeat, unde prodesatque id perdat in terra? maius porro malum est ablatae uitae, quod significat pellis, quam non adiutae, quod significat maeror eorum. deus tamen ambo occidisse dictus est: ubi figuratur regnum talibus hominibus abstulisse. tertius uero filius Iudae quod illi mulieri non iungitur, significat tempus, ex quo reges plebi Iudaeorum coeperunt de tribu Iuda non fieri. et ideo erat quidem filius Iudae, sed eum maritum Thamar non accipiebat, quia erat eadem tribus Iuda, sed iam populo inde nemo regnabat. unde et nomen eius, id est Selo, interpretatur "dimissio eius". non pertinent sane ad hanc signincationem uiri sancti et iusti, qui licet illo tempore fuerint, ad nouum tamen pertinent testamentum, cui prophetando scienter utiles fuerunt, qualis Dauid fuit. eo sane tempore, quo
Abbreviated transcription (Latin):
imanꝰ rico nomen eiꝰ amaritudo int̃pre¬
tat᷑. Ipsa enĩ dño fellis poculũ dedit.
Duo aut̃ genera pͥncipum qui ñ recte
oꝑabant᷑ in plebe. unũ eoꝵ qui obe¬
rant. alt̾um eoꝵ qui nichil ꝓderant.
significant᷑ in duob filiis uidȩ: quoꝵ
unus erat malignus uł seuus antẽ
dñm. alter interfa fundebat ne se¬
ums men daret ad fecundand̾a tha¬
uti s. Imar. Nec st̃ amplius quã duo
genera hoĩum inutiia generi hu¬
mano. unũ nocentiũ. alt̾um presta¬
re nolentiũ: & si qͥd boni habent
in hac terrena uita ꝑdentiũ. tam¬
quã in terrã fundentiũ. Et qͣm in
malo peior est qui nocet quã ille qͥ
non ꝑdest: id̾o maior dicit᷑ malig¬
nus ille. & sequens qui fundebat in
t̃ram. Nlomen quoq maioris qui uo¬
cabat᷑ er. int̃pretatur pellicius: qua¬
lib tunicis induti st̃ primi hoĩes.
in pȩna damnationis suȩ dimissi
ex paradyso. Sequentis aut̃ nomen

Expanded text:
merito nomen eius "amaritudo" interpremerito nomen eius "amaritudo" interpretatur; ipsa enim domino fellis poculum dedit. duo autem genera principum, qui non recte operabantur in plebe, unum eorum, qui oberant, alterum eorum, qui nihil proderant, significantur in duobus filiis Iudae, quorum unus erat malignus uel saeuus ante dominum, alter in terram fundebat, ne semen daret ad fecundandam Thamar. nec sunt amplius quam duo genera hominum inutilia generi humano: unum nocentium, alterum praestare nolentium et, si quid boni habent in hac terrena ' uita, perdentium tamquam in terram fundentium. et quoniam in malo prior est, qui nocet, quam ille, qui non prodest, ideo maior dicitur malignus ille et sequens, qui fundebat in terram. nomen quoque maioris, qui uocabatur Er, interpretatur "pellicius," qualibus tunicis induti sunt primi homines in poenam damnationis suae dimissi ex paradiso. sequentis autem nomen,
Abbreviated transcription (Latin):
głio qͣntũ ad eiꝰ noxiũ ꝑnitiosũq ani¬
mũ ꝑtinebat. qͣntũ deniq ad ipsa uer¬
ba si in eis uoluntatẽ dicentis atten.¬
das quib agebat ut iustus iniuste ne¬
caret᷑. utiq mala erant: tam̃ magnũ
bonũ illo nesciente significabant᷑ qͣndo
ait. expedit ut unus moriat᷑ & non
tota gens ꝑeat: dictũq de illo est hoc
aut̃ a se non dixit sed cũ esset pontifer
ita factũ iudȩ scdm illius libioinem
malũ fuit. sed illo nesciente magnũ
bonũ significauit. Ab s tpso qͥppe ma¬
lũ fecitꝰ sed non a se ipso bonũ signi¬
ficauit. Hoc aut̃ qd̾ necessario p̃loquen¬
d̾u putaui. non ad hoc tantummͦ lu¬
dȩ factũ. sed etiã ad cęt̾a ualeat: si qua
occurrerint mala oꝑa hõium quib
bonũ aliqͥd a natrant̾e ꝓpħatũ est. In
Ithamar gͦ nuru iudȩ intelligitur
usplebs regni iudeoꝵ: cui de tribu iuda
reges tamquã mariti ad hibebant᷑ Me

Expanded text:
gelio, quantum ad eius noxium perniciosumque anigelio, quantum ad eius noxium perniciosumque animum pertinebat, quantum denique ad ipsa uerba, si in eis uoluntatem dicentis adtendas, quibus agebat, ut iustus iniuste necaretur, utique mala erant, tamen magnum bonum illo nesciente significabant._ quando ait: expedit, ut unus moriatur et non tota gens pereat, dictumque de illo est: hoc autem a se non dixit, sed cum esset pontifex, ita factum Iudae secundum illius libidinem malum fuit, sed illo nesciente magnum bonum significauit; a se ipso quippe malum fecit, sed non a se ipso bonum significauit. hoc autem, quod necessario praeloquendum putaui, non ad hoc tantummodo Iudae factum sed etiam ad cetera ualeat, si qua occurrerint mala opera hominum, quibus bonum aliquid a narrante prophetatum est. In Thamar ergo nuru Iudae intellegitur plebs regni Iudaeorum, cui de tribu Iuda reges tamquam mariti adhibebantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Ea quippe hõium facta sco sꝑu disponen¬
te atq inspirante collegit ipħa narra¬
tor : quoꝵ int̃positio non uacaret a p̃si¬
gnatione rerũ quas intenderat ꝓꝓhare.
Ad significanda aut̃ aliqua bona nichil a
interest: facta illa quib ea significant᷑.
seu bona seu mala sint. Qͥd enĩ mea in¬
terest cũ uolo aliqͥd legendo cognoscere.
utrũ ex minio reꝑiamꝰ scͥptos niꝰgros ethi¬
opes. & ex attramento candidosꝰ gallos:
Uerũtamen si non scͥpturam sed pictur̃a ta¬
lem.uidere: sine dubitatione rep̃hen¬
derẽ. Ita in factis hõĩum quȩ ad
Imitandu uitandu ue ꝓponunt᷑
magni intest bonatie an mala sint Quȩ
aut̃ ad significandu scribunt᷑ siue
dicunt᷑. nichil refert in morib facien¬
tiũ quã laud̾e rep̃hensionẽ ue mere¬
antur: si modo habent aliquã rei un
de agit᷑ necessariã prefigurandi con¬
gruentiã. Sicut eñi cayͦ phȩ in euan¬

Expanded text:
ea quippe hominum facta sancto spiritu disponenea quippe hominum facta sancto spiritu disponente atque inspirante collegit propheta narrator, quorum interpositio non uacaret a praesignatione rerum. quas intenderat prophetare. ad signinterest facta illa, quibus ea significantur, seu bona, seu mala sint. Quid enim mea interest, cum volo aliquid legendo cognoscere, utrum ex minio reperiam scriptos nigros Aethiopes, et ex atramento candidos Gallos? Verumtamen si non scripturam sed picturam talem viderem, sine dubitatione reprehenderem: ita in factis hominum, quae ad imitandum vitandumve proponuntur, magni interest bonane an mala sint; quae autem ad significandum scribuntur, sive dicuntur, nihil refert in moribus facientium, quam laudem reprehensionemve mereantur, si modo habent aliquam rei qua de agitur necessariam praefigurandi congruentiam. Sicut enim Caiphae in Evan
Abbreviated transcription (Latin):
Put quẽ ad modu ex adulteroꝵ concu¬
tu format᷑ & nascit᷑ homo. de hõium oꝑe
malo bonũ opus di sicut in p̃cedenti sermone
iam diximꝰ de fȩcunditate seminũ non de
turpitudine uitioꝵ: ita in seͥpturis ꝓpħicis ñ
narrantib qm ꝓꝓħica est ipsa narratio. si¬
gnificet᷑ aliqͥd de malis oꝑib hõium. etiã
futuroꝵ bonoꝵ non peccantis oꝑe. sed
scribentis. Neq enĩ iuidas ad thamar con¬
cupiscentia uictus intraret. hanc suȩ libi¬
dinis intentionẽ gerebat ut inde aliquid
significaret᷑ qd̾ ad salut̃e hõium ꝑtineret:
sicut nec iudas ille qui dñm tradidit hoc Io¬
intendit ut aliqͥd inde gereret᷑ qd̃ ad ean¬
d̾e salutẽ hoĩum ꝑtineret. Porro si de
tam malo oꝑe iudȩ illius ta bonũ opus
dñs fecit. ut eiusd̾e suȩ passionis sangui¬
ne nos redimeret: qͥd mirũ si ꝓpħa eius
de quo ipse ait. de me eni ille scripsit. ex
malo facto iudȩ istius bom aliqͥd signifi¬
cau̾it. ut suo ministerio nos doceret:

Expanded text:
odum ei adulterorum concubitu formatur et nascitur homo, de hominum opere malo bonum opus dei — sicut in praecedenti sermone iam diximus, de fecunditate seminum, non de turpitudine uitiorum — ita in scripturis propheticis non niam prophetica est ipsa narratio, significetur aliquid de malis operibus hominum etiam futurorum bonorum non peccantis opere, sed scribentis. neque enim ludas, cum ad Thamar concupiscentia uictus intraret, hanc suae libidinis intentionem gerebat, ut inde aliquid significaretur, quod ad salutem hominum pertineret, sicut nec ludas ille, qui dominum tradidit, hoc intendit, ut aliquid inde gereretur, quod ad eandem salutem hominum pertineret. porro si de tam malo opere Iudae illius tam bonum opus dominus fecit, ut eiusdem suae passionis sanguine nos redimeret, quid mirum, si propheta eius, de quo ipse ait: de me enim ille scripsit, ex malo facto Iudae istius boni aliquid significauit, ut suo ministerio nos doceret?
Abbreviated transcription (Latin):
bulas quas digito d̾i. hoc est oꝑatio¬
ne sp̃c scĩ scͥptas acceꝑat id̾o fregit
qr indignos eos quib eas legeret uidi.¬
cauit. ⁊ꝰ si deniq ut ab eis ille uitubis
penitus aboleret᷑. incendit eũ. conri¬
uit. in aquã sparsit atq submersitͥ
utqͥd & pocũ hoc popło dedit: Quẽ
non excitet factum hoc adinqui¬
renda & intelligend̾a ꝓpħic̃a signi¬
ficationẽ Occurrat gͦ iam in¬
tentis mentib tam qũa diaboli
corbus in uitulo. id est hoĩes in
om̃ib gentib quib ad hȩc sacri¬
legia ca̾put hoc est auctor est dia¬
bolus: aureũ ꝓptea qr uident᷑ y¬
dolatriȩ ritus uelut a sapientib
instituti: de quib dicit apłs. q̃m¬

Expanded text:
bulas, quas digito dei, hoc est operatiobulas, quas digito dei, hoc est operatione spiritus sancti, scriptas acceperat, ideo fregit, quia indignos eos, quibus eas legeret, iudicauit, si denique, ut ab eis ille uitulus penitus aboleretur, incendit eum, contriuit, in aqua sparsit atque submersit, ut quid et potum hoc populo dedit? quem non excitet factum hoc ad inquirendam et intellegendam propheticam significationem ? occurrat ergo iam intentis mentibus tamquam diaboli corpus in uitulo, id est homines in omnibus gentibus, quibus ad haec sacrilegia caput, hoc est auctor, est diabolus, aureum propterea, quia uidentur idolatriae ritus uelut a sapientibus instituti. de quibus dicit apos
Abbreviated transcription (Latin):
rigi uellent uł quisquã alius impi¬
toꝵ aut impioꝵ putaret. Nunc aut̃
qͥd etiã ꝓpħicȩ significationis habu¬
erit requirendũ est: qd ex eis mul¬
tos qui sibi absente ipso ydolũ fabrica.¬
uert̃ sine ulla cuiusquã necessitudi¬
nis distinctione iussit int̾imi. faclle
est ut intelligat᷑ ꝯccisione hoĩum
illoꝵ intemptionẽ sig̾care uitioꝵ taliũ.
qualib illi ad eande ẏdolatriã de¬
fluerent. In talia uicia seuire nos
iubet psalmꝰ cũ dicit: ir ascimini et
nolite peccare. In talia quippe uicia
seuire nos ubet apłs cũ dicit. mor.¬
tificate membra ur̃a quȩ st̃ suꝑter
riã. concupiscentiã malã. & auarici¬
am quȩ estydoloꝵ seruitus.S qͥd sibi
uelit qd pͥus fecit. ut ipsũ uitulum
igne cõbureret. minutat̃i concideret.
& in aquã spargeret. & potũ popło
daret: maiorem intentionẽ ꝑscrucan¬
de significationis inqͥrit. Si enĩ ta¬

Expanded text:
rigi uellent, uel quisquam alius inperirigi uellent, uel quisquam alius inperitorum aut inpiorum putaret. nunc autem quid etiam propheticae significationis habuerit, requirendum est, quod ex eis multos, qui sibi absente ipso idolum fabricauerunt, sine ulla cuiusquam necessitudinis distinctione iussit interimi. facile est, ut intellegatur hominum illorum interemptionem significare uitiorum talium, qualibus illi ad eandem idolatriam defluxerunt. in talia quippe uitia saeuire nos iubet psalmus, cum dicit: irascimini et nolite peccare. in talia uitia saeuire nos iubet apostolus, cum dicit: mortificate membrariam, concupiscentiam malam et auaritiam, quae est idolorum seruitus. Sed quid sibi uelit, quod prius fecit, ut ipsum uitulum igne conbureret minutatim concideret et in aquam spargeret et potum populo daret, maiorem intentionem perscrutandae significationis inquirit. si enim ta
Abbreviated transcription (Latin):
hoc gͦ siue illud. siue aliqͥd aliud hinc fue¬
rit figuratũ: certũ est tam̃ eis qui has lit¬
teras pie legunt ñ frustra neq sine pͣ¬
nuntiatione futuroꝵ esse illa uissa. fac̾ta.
conscͥpta. Iam porro de bellis quȩ ꝑ mo¬
ysen gesta st̃: nimis longũ est oĩnia ꝑ¬
tract᷑are. Satis gͦ sit qd de illo belloge¬
sto cũ amalech. iam suꝑius in hoc ipso
oꝑe quo fausto respondeo. qͣntũ satis
ꝓ suscepto negocio uidebat᷑: qͥd ꝓpħiȩ
premitteret. qͥd mysterii contineret ex¬
posui. Nunc illud uideamꝰ in qͦ crudelita¬
tis uitiũ solent obicere moysi: uł inimi¬
ci harũ litterarũ. uł ex ꝑtes om̃iũ litte¬
rarũi. Qd quide faustus non exprase
posuit cũ diceret: crudelia multa ꝙ
mandarit & fecerit. S qr noui qͥd
maxime & inuidiose iactare consue¬
uerint. ido ipse hoc cõmemorauisi¬
ꝑuisq defendi: ne qͥcquã in eofacto
esse criminis uł ipsi manichei quico¬

Expanded text:
hoc ergo siue illud siue aliquid aliud hinc fuehoc ergo siue illud siue aliquid aliud hinc fuerit figuratum, certum est tamen eis, qui has litteras pie legunt, non frustra neque sine praenuntiatione futurorum esse illa iussa, facta, conscripta. Iam porro de bellis, quae per Moysen gesta sunt, nimis longum est omnia pertractare. satis ergo sit, quod de illo bello gesto cum Amalech iam superius in hoc ipso opere. quo Fausto respondeo, quantum satis pro suscepto negotio uidebatur, quid prophetiae praemitteret, quid mysterii contineret, exposui. nunc illud uideamus, in quo crudelitatis uitium solent obicere Moysi uel inimici harum litterarum uel expertes omnium litterarum: quod quidem Faustus non expresse posuit, cum diceret, quod crudelia multa et mandarit et fecerit. sed quia noui, quid maxime et inuidiose iactare consueuerint, ideo ipse hoc commemoraui superiusque defendi. ne quicquam in eo facto esse criminis uel ipsi Manichaei. qui cor
Abbreviated transcription (Latin):
& eos qui audiunt u̾bum eiꝰ & faciunt c̃õ¬
parat prudenti uiro qui ȩilificauit dom̃u
suã suꝑ petr̃a ne tẽptationib cedat &¬
corruat: illos aut̃ qui audiunt & non
faciunt.cõparat stulto ȩdificanti suꝑ
harenã. cuiꝰ tẽptata domꝰ ruina fit ma¬
gna. Qd̃ uͦ expoliauit egyptios iussu dñi
sui nich il nisi iustissime iubentis. qͥd p̃fi¬
gurau̾it iam in qͥbusd̾a libris qͦs de doctri¬
na xꝑiana p̃notam. qͣntũ mͥ tunc occur¬
rit me recolo posuisse: qd auro. argento.
& ueste egyptioꝵ significatę sint quȩd̾a
doctrinȩ quȩ in ipsa consuetudine genti¬
um ñ in utili studio discant᷑. S siue hoc
significet siue illud qd̃ ex ipsis gentib ani¬
mȩ p̃ciosȩ tãquã uasa aurea & argentea.
cũ sius utiq corporib qd uestes significatł
adiungunt se ꝑopło d̾i. ut simulꝰ de hoc
scło tamquã de egypto liberent᷑: siue

Expanded text:
et eos, qui audiunt uerbum eius et faciunt, conet eos, qui audiunt uerbum eius et faciunt, conparat prudenti uiro, qui aedificat domum suam super petram, ne temptationibus cedat et corruat; illos autem, qui audiunt et non faciunt, conparat stulto aedificanti super arenam, cuius temptata domus ruina fit magna. Quod uero expoliauit Aegyptios iussu domini dei sui, nihil nisi iustissime iubentis, quid praefigurauerit, iam in quibusdam libris, quos de doctrina christiana praenotaui, quantum mihi tunc occurrit, me recolo posuisse, quod auro et argento et ueste Aegyptiorum significatae sint quaedam doctrinae , quae in ipsa consuetudine gentium non inutili studio discantur. sed siue hoc significet siue illud, quod ex ipsis gentibus animae pretiosae tamquam uasa aurea et argentea cum suis utique corporibus — quod uestes significant — adiungunt se populo dei, ut simul de hoc saeculo tamquam de Aegypto liberentur: siue
Abbreviated transcription (Latin):
solũ ꝓpħicis. uerũ etiã apłicis litteris.
nec solũ quib libet litt̾is. uerũ etiã reb
impletis. & clarissima luce ꝑfusis. impu
ut hec fornicaria quȩ significat eccłiam
de gentiliũ suꝑsticionũ ꝓstitutione col¬
lectã in habitu mulieris illiꝰ quȩ thamar
appellata est possit agnosci. Hic aut̃ cũ
ipsa scͥptura se aꝑiat.cũq apłoꝵ con
sonantib litteris illustret᷑⁊ qͥd hic ult̾i¬
us immoram. ac non ĩa uidemꝰ qd̃ restat
de famulo d̾i moyse. qͥd etiã ipsa signifi¬
cent quȩ faustus obicit: Qd̃ enĩ frẽm de¬
fendens occidit egysptiũ: cui  facillime oc¬
currit in iuriosũ nobis in hac ꝑ egrinati.¬
one diabolũ a dño xꝑo tiobis defensis occi¬
di. Qd̃ uͦ in harena obruit int̾emptum:
manifestũ est eiꝰ iam morticinã p̃sentiã
in eis latere qui ñ habent stabile fundam̃¬
tũ. Vnde ȩccłiam dñs suꝑ petr̃a ȩdificat:

Expanded text:
solum propheticis, verum etiam apostolicis Litteris; solum propheticis, verum etiam apostolicis Litteris; nec solum quibuslibet litteris, verum etiam rebus impletis et clarissima luce perfusis, impud, ut haec fornicaria, quae significat Ecclesiam de gentilium superstitionum prostitutione collectam, in habitu mulieris illius quae Thamar appellata est, posset agnosci: hic autem cum ipsa Scriptura se aperiat, cumque Apostolorum consonantibus Litteris illustretur, quid hic ulterius immoramur, ac non jam videmus qde famulo dei Moyse, quid etiam ipsa significent, quae Faustus obiecit? Quod enim fratrem defendens occidit Aegyptium, cuiuis facillime occurrit iniuriosum nobis in hac peregrinatione diabolum a domino Christo nobis defensis occidi. quod uero in arena obruit interemptum, manifestum est eius iam morticinam praesentiam in eis latere, qui non habent stabile fundamentum. unde ecclesiam dominus super petram aedificat
Abbreviated transcription (Latin):
sis. Idituri st̃. nam inde erant & apłi.
sociata st̃. in de eccłie de quib ad
galathas dicit. erã aut̃ ignotus fa¬
cie ȩccłiis iudeȩ quȩ st̃ in xꝑo. unde &
lapid̾e angularẽ in psalmis appella¬
tũ dũm. sicꝰ int̃pretatur qd duos parie¬
tes in seipso coniunxerit cireũcisionis
uidelicet & preputiiꝰ ut duos conderet
in se. in unũ nouũ hoĩem faciens pace.
& cõmutaret utrosq in uno corpore do
ꝑ cruc̃ẽ int̃ficiens inimicitias in semet
ipso. & ueniens euangłizare pacẽ his qui
longe. & his qui ꝓpe. id est gentib longe.
& iudeis ꝓpe. ipse est enĩ pax nr̃a qui fe̾¬
cit utraq unũ: merito & iste ꝓpħa fili¬
os iuda ponens ꝓ iudeis. & filios isrł ꝓ
gentib. & congregabunt᷑ inqͥt filii iu¬
dȩ & filii isrł parit᷑. & ponent sibimet
caput unũ & ascendent de terra. Huic
itaq ꝓpħiȩ tam manifeste ipso rerum
effectu declaratȩ qͥsqͥs contradicit: non

Expanded text:
dituri sunt — nam inde erant et apostoli, dituri sunt — nam inde erant et apostoli, sociata sunt, inde ecclesiae, de quibus ad Galatas dicit: eram autem ignotus facie ecclesiis Iudaeae. quae sunt in Christo, unde et lapidem angularem in psalmis appellatum dominum sic interpretatur. quod duos parietes in se ipso coniunxerit, circumcisionis uidelicet et praeputii, ut duos condein se in unum nouum hominem faciens pacem et commutaret utrosque in uno corpore deo per crucem, interficiens inimicitias in semet ipso, et ueniens euangelizaret pacem his, qui longe, et his, qui prope, id est gentibus longe et Iudaeis prope; ipse est enim pax nostra, qui fecit utraque unum — merito et iste propheta filios Iuda ponens pro Iudaeis et filios Israhel pro gentibus, et congregabuntur, inquit. filii Iudae et filii Israhel pariter et ponencaput unum, et ascendent de terra. Huic itaque prophetiae tam manifeste ipso rerum effectu declaratae, quisquis contradicit, non
Abbreviated transcription (Latin):
cabonon ꝑlebem meã plebem mẽa:
& ñ dilectã dilectã. Et erit in loco ubi
dictũ est eis. ñ popłs meus uos: ibi
uocabunt᷑ filiidi uiui. Hoc ͦ de gen¬
tib ꝓpħatũ paulus ostendit᷑. Un de
& petrus scribens ad gentes. ꝓpħa qui¬
de ipso ñ nominato ꝓpħiam tam̃ eius
u̾bis suis inserit dicens: uos aut ge¬
nus electũ. regale sacerdotiũ. gens
sc̃a. ꝑ opłs acquisitionis: quo uirtu¬
tes eiꝰ annuntietis qui de tenebris
uos uocauit in illud admirabile lu¬
men suũ. Qui aliqͣndo non ꝑopłs
nunc aut̃ põpłs d̾i: quoꝵ aliqͣndo non
est. Et erit numerus filioꝵ isrł qua¬
si harena maris que sine mensura
est & non numerabit᷑. & conseq̃n¬
ter adiunctũ est. & erit in loco u¬
bi dictũ est eis ñ ꝑopłs meus uos
dicet᷑ eis. filii d̾i uiui: non omino de
illo isrł esse dictũ qui est scd̾m car¬
nẽ. sed de illo de quo apłs dicit gen¬
Pa ꝓmissionẽ heredes. S qm̃ de illa
rent᷑  tribu uidȩ multi credider̃t & cre¬

Expanded text:
cabo "non plebem meam plebem meam" et "non dilectam dilectam" et erit in loco, ubi dictum est eis: non populus meus uos, ibi uocabuntur filii dei uiui. hoc ergo de gentibus prophetatum Paulus ostendit. unde et Petrus scribens ad gentes propheta quidem ipso non nominato prophetiam tamen eius uerbis suis inserit dicens: uos autem genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus adquisitionis, quo uirtutes eius adnuntietis, qui de tenebris uos uocauit in illud admirabile lumen suum: qui aliquando non populus, nunc autem populus dei; quorum aliquando non etam dictum est: et erit numerus filiorum Israhel quasi arena maris, quae sine mensura est et non numerabitur, et quod consequenter adiunctum est: et erit in loco, ubi dictum est eis "non populus meus uos," dicetur eis, filii dei uiui, non omnino de illo Israhel esse dictum, qui est secundum carnem. sed de illo. de quo apostolus genpromissionem heredes. sed quoniam et de illa Iudaea multi crediderunt et cre
Abbreviated transcription (Latin):
tis. siue mͥ. siue doctiorib atq meliorib
aliud ꝓbalius elucere potuerit: nunc tam̃
non eã remita dimisimꝰ. ut intentionem
nr̃am in alia ꝓꝑant̾ẽ. tamquã int̃rupta
series contextionis impediat. De osee aut̃
pħa non a me opus est dici. qͥd illa iussio
factũ ue significet qd̃ dixit dñs ad osee. ua¬
de & accipe uxorem fornicationis. & fac fili¬
os de fornicatione: cũ satis hoc ipsa scͥptura
demonstret. unde & quare sit dictũ. Seqͥ¬
tur enĩ. Qm̃ fornicans fornicabit᷑ terra
a dño. Et abiit & accepit gomer filiam
debelaim: & concepit & peꝑit ei filũ
Et dixit dñs ad eũ. Uoca nomen euis

Expanded text:
tis siue mihi siue hoc doctioribus atque melioribus tis siue mihi siue hoc doctioribus atque melioribus aliud probabilius elucere potuerit, nunc tamen non eam rem ita dimisimus, ut intentionem nostram in alia properantem tamquam interrupta seripropheta non a me opus est dici. quid illa iussio factumue significet, quod dixit dominus ad Osee: uade et accipe tibi uxorem fornicationis et fac filios de fornidemonstret unde et quare sit dictum. Sequitur enim: Quoniam fornicans fornicavitur terra a Domino. Et abiit, et accepit Gomer filiam Debelaim; et concepit, et peperit ei filium. E
Abbreviated transcription (Latin):
care ȩccłias electas de gentib. Posset̾ hoc
fortasse ñ absurde intelligi: si illȩ ꝓpter sa¬
lomonẽ desererent deos suos. & coleren
d̾m eiꝰ. Cum uͦ ipse ꝓꝑter illas offendit d̾m
suũ & coluit deos earũ. non est qͥd inde bo¬
ni comectare possunꝰ: nec tam̃ nichil ar¬
bitror significare. sed malũ sicut de uxore fi¬
llab̾lotħ diximꝰ. Apparet enĩ in ꝑsonahu¬
ius salomonis mira ercellentia & mira
subu̾sio. Qd̃ gͥ in illo diu̾sis tẽporib excitit
pͥus bonũ. & p̾osterius malũ: hoc in eccła
in isto adhuc scło simul uno tẽp ore osten¬
dit᷑. Nam bono illius bonos eccłiȩ. malo
aut̃ illius malos eccłiȩ significari puto:
tamquã in unitate unius areę sic̃ in il¬
lo uno hoĩe. bonos in granis. malos in pa¬
lea: ut in unitate unius segetis. bonos in
tritico. malos in zizaniis. Si qͥd hinc sane.
his quȩ de illo scͥpta st̃ diligentius ꝑtracta¬

Expanded text:
care ecclesias electas de gentibus. posset hoc care ecclesias electas de gentibus. posset hoc fortasse non absurde intellegi, si illae propter Salomonem desererent deos suos et colerent deum eius. cum uero ipse propter illas offendit deum suum et coluit deos earum, non est quid inde boni coniectare possimus. nec tamen nihil arbitror significare, sed malum, sicut de uxore filiabusque Loth diximus. apparet enim in persona huius Salomonis mira excellentia et mira subuersio. quod igitur in illo diuersis temporibus extitit, prius bonum et posterius malum, hoc in ecclesia in isto adhuc saeculo simul uno tempore ostenditur. nam bono illius bonos ecclesiae, malo autem illius malos ecclesiae significatos puto, tamquam in unitate unius areae — sicut in illo uno homine — bonos in granis, malos in palea, ut in unitate unius segetis bonos in tritico, malos in zizaniis. si quid hinc sane his quae de illo scripta sunt diligentius pertracta
Abbreviated transcription (Latin):
amauit ȩccłiã suꝑ tectũ se lauantẽ. id est
mundantẽ se a sordib scłi. & domũ luteã sp̃i¬
tali contẽplatione transcendentẽ atq
calcantẽ. & inchoata cũ illa pͥ mȩ conuen¬
tionis noticia post ab ea penitus separatũ
diabolũ occidit: eamq sibi ꝑpetuo conubio
copulauit. Oderimꝰ gͦ peccatũ: sed ꝓpħiã
non extinguamꝰ. Amemꝰ illũ dauid quan¬
tũ amandus est: qui nos a di abolo ꝑ mi¬
sericordiã liberauit. Amemꝰ & istũ dauid:
qui ta graue in se uulnus iniquitatis pȩ¬
nitentiȩ humilitate sanauit. Iam de salo
mone quid dicã: Quẽ uehement̃ arguit
scã scͥptura atq condemnat. nichil q de
benitentia eiꝰ uł in eũ indulgentia d̾i om̃i¬
no cõmemorat: Nec mͥ ꝓrsus occurrit qͥd
saltẽ in allegoria boni significet hȩc eiꝰ flen¬
da subu̾sio: nisi forte qͥs dicat mulieres alie¬
nigenas quarũ amore exarserat signifi¬

Expanded text:
amauit ecclesiam super tectum se lauantem, id est amauit ecclesiam super tectum se lauantem, id est mundantem se a sordibus saeculi et domum luteam spiritali contemplatione transcendentem atque calcantem, et inchoata cum illa primae conuentionis notitia post ab ea penitus separatum diabolum occidit eamque sibi perpetuo conubio copulauit. oderimus ergo peccatum, sed prophetiam non extinguamus; amemus illum Dauid, quantum amandus est, qui nos a diabolo per misericordiam liberauit; amemus et istum Dauid, qui tam graue in se uulnus iniquitatis paenitentiae humilitate sanauit. Imone quid dicam? quem uehementer arguit sancta scriptura atque condemnat nihilque de paenitentia eius uel in eum indulgentia dei omnino commemorat. nec mihi. prorsus occurrit quid saltem in allegoria boni significet haec eius flenda submersio, nisi forte quis dicat mulieres alienigenas, quarum amore exarserat, signifi
Abbreviated transcription (Latin):
seruare unitatẽ sꝑc in uinculo pacis.
Dono itaq sꝑitali hoc est septenario fa¬
cta est exccłia puteus satietatis: qr factus
est in ea fons aquȩ salientis in uitã eter¬
nã. quã qui habuerit ñ siciet in ȩt̃num.
Urias uͦ qui fuerat maritus eiꝰ. qͥd aliud
quã diabolũ nominis huiꝰ int̃pretatione
significat: Husꝰ erant pessimo coniugio
delegati. om̃s quos gr̃a di liberat: ut ȩccłia¬
sine macula & ruga saluatori ꝓpͥo copulet᷑.
Urias nãq int̃pretat᷑ lux mea d̾i. etheus aut̃
abscisus.⁊ siue qd̾ inu̾itate ñ stetit. sed a lu¬
ce sua suꝑna quã de d̾o habebat suꝑbiȩ
merito abscisus est: siue qd̾ cadendo ueris
cis. audens adhuc dicere lux mea diͦ est.
Ergo iste qͥdem dauid grauit̾ scelerateq pec¬
cauit: qd scelus eiꝰ etiã ꝑ ꝓpħam d̾s argu¬
it increpando. & ipse abluit penitendo.
Uerũ tam̃ ille desiderabilis om̃ib gentib ad¬

Expanded text:
servare unitatem Spiritus in vinculo pacis. servare unitatem Spiritus in vinculo pacis. Dono itaque spiritali, hoc est septenario, facta est Ecclesia puteus satietatis, quia factus est in ea fons aquae salientis in vitam aeternam, quem qui habuerit non sitiet in aeternum. Urias vero qui fuerat maritus ejus, quid aliud quam diabolum nominis sui interpretatione significat? Hujus erant pessimo conjugio deligati omnes quos gratia Dei liberat, ut Eccsine macula et ruga saluatori proprio copuletur. Uria namque interpretatur "lux mea dei." Chetteus autem "abscisus," siue quod in ueritate non stetit, sed a luce sua superna, quam de deo habebat, superbiae merito abscisus est, siue quod cadendo ueris cis, audens adhuc dicere: "lux mea dei est. " ergo iste quidem Dauid grauiter scelerateque peccauit; quod scelus eius etiam per prophetam deus arguit increpando et ipse abluit paenitendo. uerumtamen ille desiderabilis omnibus gentibus ad
Abbreviated transcription (Latin):
ithsaspretata satis ostendunt. qͥd etiã hoc
factũ prefigurau̾it. Dauid in t̃pre¬
tat᷑ manu fortis: siue desiderabi¬
lis. Et qͥd fortius leone illo de tribu
iuda qui uicit mund̾u & qͥd deside¬
rabilius illo de quo ꝓpħa dicit. ueni¬
et desideratus om̃ib gentib Bech¬
sabeȩ int̾pretat᷑ pute̾us satietatis:
siue puteus septimus. Quãlibet
aut̃ harũ nominis huius int̃preta¬
tionũ in id qd̾ dicere intendimus
assumamꝰ: satis congruit. Nam et
in canticis canticoꝵ sponsa illa ȩc¬
clesia est quȩ uocat᷑ puteus aquȩ ui¬
uȩ: & huic ẜuteo septenarii nume¬
ri nomen in sꝑc scĩ significatione
coniungit᷑: ꝓpter rat̾ionẽ penteco¬
nit. De septimanis enĩ constare eun¬
d̾e festũ diem: chobyȩ quoq scͥpcura
testat᷑. Ad quadraginta aut̃ nouẽ
qd̃ est septies septem unũ additur:
quo unitas cõmendat᷑. In hac rati¬
one uiuit apłica illa sententia. suffe¬
rentes inuicẽ in dilectione. studentes

Expanded text:
unt, quid etiam hoc factum praefigurauerit. Dauid interpretatur "manu fortis" siue "desiderabilis:" et quid fortius leone illo de tribu Iuda, qui uicit mundum? et quid desiderabilius illo, de quo propheta dicit: ueniet desideratus omnibus gentibus? Bersabee interpretatur "puteus satietatis" siue "puteus septimus;" quamlibet autem harum nominis huius interpretationum in id, quod dicere inassumamus satis congruit. Nam et in Canticis canticorum sponsa illa Ecclesia est, quae vocatur puteus aquae vivae, et huic puteo septenarii numeri nomen in Spiritus sancti significatione conjungitur propter et rationem Penteconit. De septimanis enim constare eumdem festum diem Tobiae quoque Scriptura testatur. Ad quadraginta novem autem quod est septies septem unum additur, quo unitas commendatur. In hac ratione vivit apostolica illa sententia: sufferentes invicem, in dilectione studentes
Abbreviated transcription (Latin):
tȩ agendȩ. quoꝵ est unũ ne concu¬
piscamus alienũ. uellent ex ipsis licte¬
ris discere: ꝓfecto mansuescerent. &¬
mites intelligerent etiã illa precep¬
ta uitȩ significandȩ quib eoꝵ obla¬
trat offensio. & illi tunc tẽpou ob¬
seruanda congruisse. & huic nunc
tẽpori intelligenda congruere. Nos
aut̃ quomͦ uetus testamentũ tamquã
alienũ concupiscimus: cũ ea lega¬
mus quȩ in figura contingebant in

Expanded text:
tae agendae, quorum est unum. ne concutae agendae, quorum est unum. ne concupiscamus alienum, uellent ex illis litteris discere, profecto mansuescerent et mites intellegerent etiam illa praecepta uitae significandae, quibus eorum oblatrat offensio, et illi tunc tempori obseruanda congruisse et huic nunc tempori intellegenda congruere. nos autem quomodo uetus testamentum tamquam alienum concupiscimus. cum ea legamus, quae in figura contingebant i
Abbreviated transcription (Latin):
fossa cadauera mortuoꝵ: Ettamen
confessus est faustus non concupisce¬
re aliena non solũ se ex nouo testa¬
mento sed etiã ex ueteri didicisse: qd
certe a suo d̾o non posset discere. Ille
quippe si non concupiuit aliena: qua¬
re suꝑ terrã tenebrarũ ubi nũquam
fuerunt noua scła constituit: An
dicturus est. prior ipsa gens tenebra¬
rũ regnũ meũ concupiuit. qd̾ ab illa
erat alienũ : Ergo imitatus est gen¬
tẽ tenebrarũ ut᷑ & ipse concupisceret
aliena: an angustũ antea fuerat re¬
gnũ lucis: Optand̾u gͥ erat bellũ: ut
ad quireret᷑ de uictoria latitudo re¬
gnandi. Qd̃ si bonũ est. & ante potu¬
it concupisci. sed expectabat᷑ ut gens
hostilis in bellũ prior erumꝑet. quo
quasi iustius expugnaret᷑. Si autẽ
non est bonu. quarͦe iniueo uicto
suꝑ alienã terrã crescere uoluit re¬
gnum suũ cũ prius contentus suis
finib plena felicitate uixisset  S
utinã uere isti hȩc ipsa precepta ui¬

Expanded text:
fossa cadauera mortuorum? et tamen fossa cadauera mortuorum? et tamen confessus est Faustus non concupiscere aliena non solum se ex nouo testamento, sed etiam ex uetere didicisse: quod certe a suo deo non posset discere. ille quippe. si non concupiuit aliena. quare super terram tenebrarum, ubi numquam fuerunt, noua saecula construxit? an dicturus est: prior ipsa gens tenebrarum regnum meum concupiuit. quod ab illa erat alienum? ergo imitatus est gentem tenebrarum, ut et ipse concupisceret aliena? an angustum antea fuerat regnum lucis? optandum igitur erat bellum, ut adquireretur de uictoria latitudo regnandi. quod si bonum est, et ante potuit concupisci, sed expectabatur, ut gens hostilis in bellum prior erumperet. quo quasi iustius expugnaretur. si autem non est bonum, quare inimico uicto super alienam terram crescere uoluit regnum suum, cum prius contentus suis finibus plena felicitate uixisset? sed utinam uere isti haec ipsa praecepta ui
Abbreviated transcription (Latin):
quare tenetis uetus testamentũ cuius
precepta non obseruatis: quib nose¬
iusd̾e scͥpturȩ uenerata atq seruata
auctoritate respondimus. Nos qͥd respon¬
detis cũ uobis dicit᷑ quare tenetis euan¬
głicos libros quoꝵ uos ad decipiendos
imꝑitos confingitis sec tatores: & que
ibi scripta st̃ non solũ non creditis.
sed etiã quantis potestis uirib oppug¬
natis : Certe uidetis uos potius de no¬
uo testamento. quã nos de ueteri ob¬
iectis respondere non posse. Om̃ia eñĩ
quȩ in ueteri scripta st̃ nos & uera
esse dicimus: & diuinitus mandata.
& congruis tẽporib distributa. Uos
autẽ cͦũ uobis obiecta fuerint quȩ
in libris noui testamenti scripta st̃
nec accipiunt᷑ a uobis. deficientes
in respondendo. & manifesta u̾itate
faucib pressis. anhelitu saucio. dici¬
tis esse falsata. Qͥd aliud possent ex¬
pirare prefocata ora fallacium: uel
potius qͥd aliud possent putere con¬

Expanded text:
quare tenetis uetus testamentum, cuius quare tenetis uetus testamentum, cuius praecepta non obseruatis? quibus nos eiusdem scripturae uenerata atque seruata auctoritate respondemus. uos quid respondetis, cum uobis dicitur: quare tenetis euangelicos libros, quorum uos ad decipiendos inperitos confingitis sectatores, et quae ibi scripta sunt, non solum non creditis, sed etiam quantis potestis uiribus obpugnatis? certe uidetis uos potius de nouo testamento quam nos de uetere obiectis respondere non posse. omnia enim quae in uetere scripta sunt, nos et uera esse dicimus et diuinitus mandata et congruis temporibus distributa. uos autem, cum uobis obiecta fuerint, quae in libris noui testamenti scripta sunt nec accipiuntur a uobis, deficientes in respondendo et manifesta ueritate faucibus pressis anhelitu saucio dicitis esse falsata. quid aliud possent exspirare praefocata ora fallacium? uel potius quid aliud possent putere con
Abbreviated transcription (Latin):
Au gustinus respondit. Ead̾e sepe
Lu̾ana repetere istũ non pudet:
sed ead̾e sepe quãuis uera me respon¬
dere piget. Quisqͥs itaq etiã adu̾sus
responsionẽ istam querit: que suꝑi¬
us ã nobis dicta st̃ legͥat. Iudẽo au̾tẽ
tus cuius prȩcepta non seruas. respon¬
deo seruari a xp̃ianis etiã ex ipsis libris
precepta uitȩ agende: precepta uͦ ui¬
tȩ significandȩ tunc recte obseruata
cũ p̾renuntiabant᷑ ista quȩ nunc re¬
uelata st̃. Quappter etiã ipsa sic non
obseruo ad religionẽ: ut teneã tam̃ ad
testificationẽ. sicut & ꝓmissa carnalia
quȩ ibi continent᷑. Unde ꝓprie uetus di¬
citur testamentũ : quãuis mͥ ȩterna
sꝑanda reuelata sint. Et illa tamen
attestantia legi quȩ in figura contin¬
gebant illis. scripta sunt aut̃ ꝓpter nos
in quos finis scłoꝵ obuenit. Itaq si au¬
distis qͥd respondeã iudeis: audite & qͥd
obiciã manicheis. Certe faustus dixit
turbari nos posse si nobis iudei dixerinf

Expanded text:
AUGUSTINUS respondit: Eadem saepe uana repetere istum non pudet, sed eadem saepe quamuis uera respondere me piget. quisquis itaque etiam aduersus ista responsionem quaerit, quae superius a nobis dicta sunt, legat. Iudaeo autem ntum, cuius praecepta non seruas?" respondeo seruari a christianis etiam ex ipsis libris praecepta uitae agendae; praecepta uero . uitae significandae tunc recte obseruata, cum praenuntiabantur ista, quae nunc reuelata sunt. quapropter etiam ipsa sic non obseruo ad religionem, ut teneam tamen ad testificationem, sicut et promissa carnalia, quae ibi continentur, unde proprie uetus dicitur testamentum. quamuis mihi aeterna speranda reuelata sint, et illa tamen adtestantia lego. quae in figura contingebant illis; scripta autem sunt propter nos, in quos finis saeculorum obuenit. itaque si audistis, quid respondeamus Iudaeis, audite et quod obiciam Manichaeis. Certe Faustus dixit turbari nos posse, si nobis Iudae dixerint:
Abbreviated transcription (Latin):
quid̾a fuit gente
affer ciuitate
Imileuitanus.
eloquio suauis.
ingenio calli¬
dus. secta ma¬
nicheus: ac ꝑ
hoc nefando
errore ꝑu̾sus.
Noueram ipse
hoĩem: quẽ admodu eũ cõmemo.¬
raui in libris confessionũ me¬
arũ. Hic qͦddam uolumen e¬
catholicã u̾itatẽ. Qd̾ cũ uenis¬
set in manus nr̃as. lectũq
eẽt a fr̃ib. desiderauerunꝭ
& iure caritatis ꝑ quã eis
seruimus flagitauerunt
ut ei responderemus. Hoc
aggrediar nunc in nomine
at᷑qͦ adiutorio dñi & salua¬
toris nr̃i ir̃u xp̃i. ut omnes
qui hec legent. intelligant quam

Expanded text:
quidam fuit gente Afer, ciuitate Mileuitanus, eloquio suauis, ingenio callidus, secta Manichaeus ac per hoc nefando errore peruersus. noueram ipse hominem, quemadmodum eum commemoraui in libris Confessionum mearum. hic quoddam uolumen e. quod cum uenisset in manus nostras lectumque esset a fratribus, desiderauerunt et iure' caritatis, per quam eis seruimus, flagitauerunt, ut ei responderemus. hoc adgrediar nunc in nomine atque adiutorio domini et saluatoris nostri Iesu Christi, ut omnes, qui haec legent, intellegant, quam
Abbreviated transcription (Latin):
uultis ꝓbare unũ fuisse nouũ. alterũ
uetus. qr tam maior scissura facta est
ut miserabilis pannus de regno lucis
abscideret᷑. & a globo tenebrarũ eter¬
na pena configeret᷑. Et tam̃ argu̾te
sibi uidet᷑ uelut᷑ acu linguȩ diuinarũ
scripturarũ firmamenta cõpingere
talium sordidus sator: aut menda¬
ciis inductor.
austus dixit. Quare non accipis te
stamentũ uetus: Si apłis licuit
sub eode natis ab eo discedere: michi
quare non liceat id in quo natus non
sum non usurpare: Om̃s quippe gen¬
tiles nascimur non iudei. non deniq
xp̃iani sed alios ad se ex ead̾e gentili¬
tate testamentũ uetus adducit facit¬
q iudeos. alios nouũ & initiat xp̃ianos:
tãquã si duȩ arbores dulcis & amara
radicib suis unius terrȩ in se uim
transferant. mutand̾a qualitatib su¬
is. Apłis gͦ in dulce transeuntib ex

Expanded text:
uultis probare unum fuisse nouum. alterum uultis probare unum fuisse nouum. alterum uetus, quia maior scissura facta est, ut miserabilis pannus de regno lucis abscinderetur et globo tenebrarum aeterna poena configeretur. et tamen argute sibi uidetur uelut acu linguae diuinarum scripturarum firmamenta conpungere talium fabularum sordidus sartor aut mendicus indutor.AUSTUS dixit: Quare non accipis Vetus Testamentum? Si Apostolis licuit sub eodem natis ab eo discedere, mihi quare non liceat id in quo natus non sum, non usurpare? omnes quippe Gentiles nascimur, non Judaei, non denique Christiani: sed alios ad se ex eadem Gentilitate Testamentum Vetus adducit, facitque Judaeos; alios Novum, et initiat Christianos: tanquam si duae arbores, dulcis et amara, radicibus suis unius terrae in se vim transferant, immutandam qualitatibus suis. Apostolis ergo in dulcem transeuntibus ex
Abbreviated transcription (Latin):
gent̃ & uidete de ieiunio dñm inter¬
rogatũ respondisse. Nemo assuit pan¬
nũ nouũ uestimento ueteri. Ad huc
enĩ discipuli dñm carnalit̃ diligeban ꝭ:
qͣndoquid̾e etiã ne occisũ admit᷑terent.
formidabant. Inde petrũ reuocantẽ
se a passione sathanan appellat:qr ñ
saꝑet quȩ d̾i st̃. sed quȩ sunt hoĩum.
Pinde attendite in illa phantasia ur̃a
de regno d̾i. unde istam lucẽ solis car¬
ni conspicuã tamquã ad exemplũ uo¬
bis ꝓpositam diligitis & adoratis. quã
carnalem spem geratis: & inuenietis
ieiunia ur̃a quomodo prudentiȩ car¬
nis tãquã uestimento ueteri assuant᷑.
Uerũtamen cũ pannus nouus uestimen¬
to ueteri non conueniat:unde potu¬
erunt pͥncipib tenebrarũ membra
d̾i ur̃i non adiuncta atq consuita.
sed qd̾ est uehementius cõmixta et
concreta coherere: An utrũq uetus
est. qr utrũq falsum. & utrũq de
prudentia carnis est: Nisi forte in de

Expanded text:
genter et uidete de ieiunio dominum intergenter et uidete de ieiunio dominum interrogatum respondisse: nemo adsuit pannum nouum uestimento ueteri. adhuc enim discipuli dominum carnaliter diligebant, quandoquidem etiam, ne occisum amitterent, formidabant. unde Petrum reuocantem se a passione satanan appellat. quod non saperet, quae dei sunt. sed quae hominum. proinde adtendite in illa phantasia uestra de regno dei, unde istam lucem solis carni conspicuam tamquam ad exemplum uobis propositam diligitis et adoratis, quam carnalem spem geratis, et inuenietis ieiunia uestra quomodo prudentiae carnis tamquam uestimento ueteri adsuantur. uerumtamen cum pannus nouus uestimento ueteri non conueniat, unde potuerunt principibus tenebrarum membra dei uestri non adiuncta atque consuta, sed, quod est uehementius, commixta et concreta cohaerere ? an utrumque uetus est, quia utrumque falsum, et utrumque de prudentia carnis est? nisi forte inde
Abbreviated transcription (Latin):
seruitutẽ: sed turpius ite. disp̾. uiii
teneamus auctoritatẽ ueteris testa¬
menti non ad iudaicȩ seruitutis imi¬
tationẽ: sed ad xp̃ianȩ libertatis te¬
stificationẽ. Neq enĩ mea sed apłi
uox est. qr om̃ia hec in figura con¬
tingebant illis: scripta su̾nt autẽ¬
ꝓpter nos in quos finis scłoꝵs obuẽ¬
nit. Quappter non in seruitute faci¬
mus: quȩ iussa st̃ ad nos prenuntian¬
dos: sed in libertate legimus quȩ scͥpta
st̃ ad nos confirmandos. Qͥs itaq lam
non intelligat unde galachas reuo¬
cat apłs non᷑ religiose scripturã circũ¬
cisionis legentes. sed iam suꝑsticiose cir¬
cũcidi uolentes: Unde non pannũ no¬
erudimur in regno cȩloꝵ ad similitu¬
dinẽ illius patrisfamilias quẽ comme¬
morat dñs ꝓferentẽ de thesauro noua
& uetera. Ille aut̃ assuit pannũ nouũ
uestimenco ueteri qui continentiam
uult habere sp̃italem: & nondu depo¬
suit spem carnalem. Nam legite dili¬

Expanded text:
servitutem, sed turpius ire. CAPUT II. AUservitutem, sed turpius ire. CAPUT II. AUet quomodo teneamus auctoritatem Veteris Testamenti, non ad Judaicae servitutis imitationem, sed ad Christianae libertatis testificationem. Neque enim mea, sed Apostoli vox est, Quia omnia haec in figura contingebant illis; scripta autem sunt propter nos, in quos finis saeculorum obvenit . Quapropter non in servitute facimus quae jussa sunt ad nos praenuntiandos, sed in libertate legimus quae scripta sunt ad nos confirmandos. Quis itaque jam non intelligat, unde Galatas revocat Apostolus, non religiose Scripturam circumcisionis legentes, sed jam superstitiose circumcidi volentes ? Unde non pannum noerudimur in regno coelorum, ad similitudinem illius patris familias, quem commemorat dominus proferentem ' de thesauro suo noua et uetera. ille autem adsuit pannum nouum uestimento ueteri, qui continentiam uult habere spiritalem et nondum deposuit spem carnalem. nam legite dili