comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt: etiã ipse non sibi sed illis Quod aduersu
ase non erat saulꝰ: cepit ẽẽ conuersus. U ox leti¬
ciȩ & salutis. in tabernaculis iustoꝵ: ubi uocẽ
meroris & exitii putabant ẽẽ. qͥ in eoꝵ corpora
seuiebant. Non enĩ seuiebant interiora gaudia
tristes: semꝑ aut̃ gaudentes Et iterũ: Non solũ
Dextera dnĩi fecit uirtutẽ Quã uirtutẽ dicit:
Pextera inqͥt dñi exaltauit me Magna uirtꝰ
exaltare humilẽ: dĩficare mortalẽ: p̃bere de in¬
firmitate ꝑfectionẽ : de subiectione głam: de passi¬
one uictoriã: dare auxiliũ detribulatione: ut
afflictis uera dĩ salꝰ patesceret: affligentib autẽ
uana salꝰ hominis remaneret: Magna hȩc. s qͥd
miraris : Audi qͥd repetat: Non homo se exalta¬
uit: ñ homo se ꝑfecit: ñ sibi homo głam dedit:
ñ homo uicit: ñ homo sibi saluti fuit: dextera
entes: eccłam xp̃i mori arbitrabant᷑. Ecce nẽ enar¬

Expanded text:
ti sunt, et jam ipse non sibi, sed illis, quod aversis ti sunt, et jam ipse non sibi, sed illis, quod aversis a se non erat, salus coepit esse conversis. 10. et salutis in tabernaculis justorum:» ubi vocem moeroris et exitii putabant esse, qui in eorum corpora saeviebant. Non enim sentiebant interiora gaudia tristes, semper autem gaudentes» ; et iterum, «Non solum t virtutem.» Quam virtutem dicit? «Dextera,» inquit, «Domini exaltavit me.» Magna virtus exaltare humilem, deificare mortalem, praebere de infirmitate perfectionem, de subjectione gloriam, de passione victoriam, dare auxilium de tribulatione; ut afflictis vera salus Dei patesceret, affligentibus autem vana salus hominis remaneret. Magna haec; sed quid miraris? audi quid repetat. Non homo se exaltavit, non homo se perfecit, non sibi homo gloriam dedit, non homo vicit, non homo sibi saluti fuit: «Dexteraentes, Ecclesiam Christi mori arbitrabantur. Ecce nunc enar
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi malicia que in eis iustos ꝑsequebat᷑ ex¬
ancta. xp̃iano ppło sociati st̃: siue qr ceteri
ꝵ qͥ contẽpserunt hoc tp̃r uocantis miscłiã:
uartatẽ iudicantis infine sensuri st̃. T amꝗͣ
do credentiũ. quasi harene innumerabili com¬
ꝑanda. & inunã societatẽ tãquã incumulũ
ducta: tam̃ qͥd ẽ homo nͥ qd̾ memor es enis:
Ion dix̃ habundantiã numeri mei. numerus
me Multitudinẽ gͦ fideliũ. inunitate fidĩ
simul babitantẽ. ꝑsecutio gentiũ qͦ impel¬
leret ut deiceret non habebat: quando in
eũ creditũ ẽ. qͥ & singulos & om̃s ubiq susci¬
peret: qr in eis inuocantib nusquã deẽẽ po
ẽẽ laudatio: Hullꝰ qͥppe incertamine cadit:
nisi cuiꝰ fortitudo & laudatio cadit Iua propt̃
cuiꝰ fortitudo & laudatio ẽ dñs: tam ñ cadit
quã ñ cadit dñs: & ido eis factus ẽ insalutem¬
N on qr ipse aliquid factus ẽ qd̾ aute non erat:
sed qr ipsi cũ ineũ crederent. qd̾ non erant fac¬

Expanded text:
malitia quae in eis justos persequebatur exstincta, christiano populo sociati sunt; sive quia caeteri eorum qui contempserunt hoc tempore vocantis misericordiam, veritatem judicantis in fine sensuri sunt. 8. «vdo credentium, quasi arenae innumerabili comparanda, et in unam societatem tanquam in cumulum ducta; tamen quid est homo, nisi quod memor es ejus ? Non dixit, Abundantiam numeri mei, numerus me.» Multitudinem ergo fidelium in unitate fidei simul habitantem persecutio gentium quo impelleret, ut dejiceret, non habebat: quando in eum creditum est, qui et singulos et omnes et ubique susciperet; quia eis esse laudatio? Nullus quippe in certamine cadit, nisi cujus fortitudo et laudatio cadit. Quapropter cujus fortitudo et laudatio est Dominus, tam non cadit quam non cadit Dominus. Et ideo eis factus est in salutemnon quia ipse aliquid factus est quod ante non erat, sed quia ipsi cum in eum crederent, quod non erant fac
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecte credidi. Non enĩ ꝑfecte
credunt: qͥ qd̃ credunt loqͥ no¬
lunt. Ad ipsã enĩ fidẽ ꝑtinet.
etiã illud credere qd̾ dictum ẽ.
qui me confessus fuerit corã hominib: confitebor
eũ corã angłis dĩ. Ex hoc enĩ ẽ appellatꝰ fidelis
ille seruus: non tantũ qr accepit: sed q impen¬
dit atq lueratꝰ ẽ: Ita & hoc loco ñ ait. credidi &
locutꝰ sũ: s ꝓpt̃ hoc dicit se locutũ eẽ. qr credi¬
dit. Simul enĩ credidit. & qd̾ p̃miũ loquendo
sꝑaraet: & quã penã tacendo timere deberet. Cre
nimis: Passus ẽ enĩ multas tribulationes propt̃
uerbũ qd̾ fidelit̃ tenebat: fidelit̾ impendebat:
& humiliatꝰ ẽ nimis Qd̾ illi timuerunt: qͥ ama¬
uerunt głam hominũ magis quã dĩ Sed qͥd
ẽ. ego aut̃: Diceret potiꝰ credidi ꝓpt̾ qd̾ locutꝰ
sũ: & humiliatꝰ sum nimis. Cur addidit ego
s sermo inqͥt dĩ ñ ẽ alligatꝰ. Sic & iste qr ipsa

Expanded text:
perfecte credidi. Non enim perfecte credunt qui, quod credunt, loqui nolunt. Ad ipsam enim fidem pertinet etiam illud credere quod dictum est: « Qui me confessus fuerit coram hominibus, confitebor eum coram Angelis Dei» . Ex hoc enim est appellatus fidelis ille servus, non tantum quia accepit, sed quia impendit atque lucratus est. Ita et hoc loco non ait, Credidi, et locutus sum; sed propter hoc dicit se locutum esse, quia credidit. Simul enim credidit, et quod praemium loquendo sperare, et quam poenam tacendo timere deberet. «Crenimis.» Passus est enim multas tribulationes, propter verbum quod fideliter tenebat, fideliter impendebat; et humiliatus est nimis: quod illi timuerunt qui «amaverunt gloriam hominum magis quam Dei.» Sed quid est, «Ego autem?» Diceret potius, Credidi, propter quod et locutus sum, et humiliatus sum nimis: cur addidit, «Ego «Sed sermo,» inquit, «Dei non est alligatus» . Sic et iste, quia ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
confidere in dño: quã confidere in homine Pl
quisquis scł̃m quendã modũ dici potest angłos
mnsic ame cogitet᷑ ait: ut in eo confidere de¬
uͥ. Nemo enĩ bonꝰ: nisi solꝰ ds̃ Et cũ uidetur
uuiare homo uł angłs: cũ hoc uera dilectio

Expanded text:
«confidere in Domino, quam confidere in homine.» Nec quisquis secundum quemdam modum dici potest angelus bonus, sic a me cogitetur, ut in eo confidere debeam: nemo enim bonus, nisi solus Deus; et cum videntur adjuvare homo vel angelus, cum hoc vera dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
amitterem bona temporalia qͥb male oblecta¬
bar. et tunc lugerem: sed attendi in eadẽ tem
poralia bona ip sã miseriã meã. ꝗa talib oblectabar
quȩ & amittere formidarẽ. & tenere ñ possem:
adtendi ineã uehem̃t & fortit̾ & me ñ solũ ex¬
cruciari aduersitatib huiꝰ scłi. s etiã obligari
psperitatib uidiꝰ atq ita tribulationẽ & dolo¬

Expanded text:
amitterem bona temporalia quibus male oblectaamitterem bona temporalia quibus male oblectabar, et tunc lugerem: sed attendi in eamdem ipsam miseriam meam qua talibus oblectabar, quae et amittere formidarem, et tenere non possem; attendi in eam vehementer et fortiter, et me non solum excruciari adversitatibus hujus saeculi, sed etiam obligari prosperitatibus vidi; atque ita «tribulationem et dolo
Abbreviated transcription (Latin):
Et qm̃ ubiq ipse regnat. & ẽ om̃ps atq om̃iteneis:
merui carcerẽ. id ẽ ignorantiȩ tenebras: & cõpe¬
des mortalitatis accepi. Inhis dieb meis inuocaui:
qr ego & alibi clamo. educ de carcere animam
meã. Et qm̃ indie salutis quẽ mͥ p̃stitit adiuuit
me: intrat inconspectu eiꝰ gemitꝰ compeditoꝵ
Inhis enĩ dieb meis circũdederunt me dolores
mortis: ꝑicula inferni inuerunt me: quȩ nisi
aberrantẽ abs te ñ inuenirent me Nunc aut̃¬
illa ꝑicula me inuenerunt: ego uͦ ea inuenie¬
bam. qͥ gaudebã ꝓsperis scłi: inqͥb plus fallunt
enĩ me tribulatio & dolor utilis: tribulatio de
qͣ dat auxiliũ cui dictũ ẽ. da nob̾ auxiliũ de
tribulatione: & uana salus hominis Ego enim
deuana salute hominũ gaudendũ & exultandũ
arbitrabar: s cũ audissẽ adño meo beati lugen¬
tes qm̃ ipsi consolabunt᷑. ñ expectaui ut prius¬

Expanded text:
et quoniam ubique ipse regnat, et est omnipotens atque omnitenens, et quoniam ubique ipse regnat, et est omnipotens atque omnitenens, merui carcerem; id est, ignorantiae tenebras, et compedes mortalitatis accepi. «In» his «diebus meis invocavi;» quia ego et alibi clamo, «Educ de carcere animam meam» : et quoniam in die salutis, quam mihi praestitit, adjuvit me; intrat in conspectum ejus gemitus compeditorum . In his enim diebus meis, «Circumdederunt me dolores mortis; pericula inferni invenerunt me:» quae nisi aberrantem abs te non invenirent me. Nunc autem illa me invenerunt: ego vero ea non inveniebam, qui gaudebam prosperis saeculi, in quibus plus fallunt enim me tribulatio et dolor utilis; tribulatio de qua dat auxilium, cui dictum est, «Da nobis auxilium de tribulatione, et vana sulus hominis» . Ego enim de vana salute hominis gaudendum et exsultandum arbitrabar; sed cum audissem a Domino meo, «Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur» , non exspectavi ut prius
Abbreviated transcription (Latin):
erit: credidi aur̃e eiꝰ inclinatã mͥ: & indieb
meis inuocaui Et qͥ st̃ dies tui: qm̃ di xisti
indieb meis inuocaui : An forte illi dies qͥb
uenit plenitudo tẽporis: & misit ds̃ filiũ suũ
qͥ iã dixerat tẽpore acceptabili exaudiui te.
& indie salutis adiuui te: Audisti exore p̃¬
dicatoris uenientis adte pedib speciosis. ecce
nẽ tẽpꝰ acceptabile. ecce nc̃ dies salutis: & cre¬
didisti & indieb tuis inuocasti: & dixisti. odñe
erue animã meã. Sunt qͥdẽ isti: s & dies meos
magis in qͥt possũ dicere dies miserie meȩ: dies
mortalitatis meȩ: dies scđm adã plenos laboris
& su doris: dies scđ̾m uetustatẽ putredinis Ego
enĩ iacens. infixus inlimo ꝓfundi & in alio
psalmo exclamaui. ecce ueteres posiusti dies
meos: in his dieb meis inuocaui: Distant quippe
dies mei: adieb dñi mei Dies meos dico. quos
ipse mͥ feci pͥuata audatia: qua deserui eum:

Expanded text:
 credidi aurem ejus inclinatam mihi, «et in diebus meis invocavi.» 3. Et qui sunt dies tui, quoniam dixisti, «In diebus meis invocavi?» an forte illi quibus venit plenitudo temporis, et misit Deus Filium suum , qui jam dixerat, «Tempore acceptabili exaudivi te, et in die salutis adjuvi te» ? Audisti ex ore praedicatoris venientis ad te pedibus speciosis, «Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis» : et credidisti, et in diebus tuis invocasti, et dixisti, «O Domine, erue animam meam.» Sunt quidem ista: sed dies meos magis, inquit, possum dicere dies miseriae meae, dies mortalitatis meae, dies secundum Adam, plenos laboris et sudoris, dies secundum vetustatem putredinis. Ego enim jacens, «infixus in limo profundi» , et in alio psalmo exclamavi, «Ecce veteres posuisti dies meos» : «in» his «diebus meis invocavi.» Distant quippe dies mei a diebus Domini mei. Dies meos dico, quos ipse mihi feci privata audacia, qua deserui eum:
Abbreviated transcription (Latin):
satio nr̃a incelis ẽ: tamquã capite placeamꝰ
b pedib aut̃ tãquã exxtremis animȩ partib.
Asie libricũ sentiamꝰ: Audi quẽ admodũ ad
s ꝓtineat: qd̾ ita canit᷑ uelut iã sit effectũ:
xcnit ingͥt ocłos meos alacrimis: pedes meos
lisu Et tam̃ ait ñ placeo. sed placebo in cons¬
etu dñi in regione uiuoꝵ: satis ostendens
dra parte ñ dũ se placere in conspectu dñi qͦ¬

Expanded text:
st» Id. III, 20, et tanquam capite placeamus Deo, pedibus autem tanquam extremis animae partibus adhuc lubricum sentiamus, audi quemadmodum ad spem pertineat quod ita canitur velut jam sit effectum, «Exemit,» inquit, «oculos meos a lacrymis, pedes meos a lapsu:» et tamen non ait, Placeo; sed, «Placebo in conspectu Domini, in regione vivorum;» satis ostendens ab ea parte nondum se placere in conspectu Domi
Abbreviated transcription (Latin):
inuocaui: audient reliqͥe gentiũ quȩ non dũ
ii. uocant nom̃ dñi Audiant & quęrant ut in¬
ueniant tribulationẽ & dolorẽ: & inuocent
nom̃ dm̃ : saluȩ fiant: Non hoc eis dicimus
ut querant miseriã quã non habent: sed ut in¬
ueniant eã quã nescientes habent: neq hoc eis
optamꝰ. ut t̾rena necessaria desint eis qͥb indi¬
gent dũ mortalit̾ uiuunt: s ut hoc plangant
qd̾ amissa sacietate cęlesti. t̾renis ñdũ ad fruen¬
dũ stabilib bonis. sed adsustentandũ necessari is
indigere meruerunt: Agnoscant & lugeant istã
miseriã: faciat eos beatos lugentes miscłia: quȩ
eos eẽ semꝑ miseros noluit. Misericors dñs
& iustꝰ. & ds̃ nr̃ miseret᷑. Misericors & iustꝰ. &
miseret᷑. Misericors pͥmũ. qr inclinauit aurem
suã mͥ: & nesciebam ꝓpinquasse aurẽ dñi mei
ori meo: nͥ ꝑ illos speciosos pedes excitarer. ut
inuocarẽ: Quis enĩ eũ inuocauit: nͥ quẽ ipse

Expanded text:
invocavi:» et audiant reliquiae gentium quae nondum invocant nomen Domini; audiant et quaerant, ut inveniant tribulationem et dolorem, et invocent nomen Domini, et salvae fiant. Non hoc eis dicimus, ut quaerant miseriam quam non habent, sed ut inveniant eam quam nescientes habent: neque hoc eis optamus, ut terrena necessaria desint eis, quibus indigent, dum mortaliter vivunt; sed ut hoc plangant, quod amissa satietate coelesti, terrenis, non ad fruendum stabilibus bonis, sed ad sustentandum necessariis indigere meruerunt. Agnoscant et lugeant istam miseriam; faciet eos beatos lugentes, qui eos esse semper miseros noluit. 5. «Misericors Dseretur.» Misericors, et justus, et miseretur. «Misericors» primum, quia inclinavit aurem suam mihi; et nesciebam propinquasse aurem Dei mei ori meo, nisi per illos speciosos pedes excitarer, ut invocarem: quis enim eum invocavit, nisi quem ipse
Abbreviated transcription (Latin):
hac gͦ morte potest intelligere homo fidds u
pleta sunt uieis: qͥ ñdũ exhac uita emigratius
N unc enĩ cũ lapsus nrõs periculosissimos aogtanꝰ
ñ cessant alacrimis ocłi. Tunc aut̃ exumit als
nr̃os alacrimis: qndo & pedes alapsu: qr tu
nullꝰ erit lapsus ambulantiũ pedũ: quand
infirmȩ carnis. nullũ erit lubricũ. Hune il
in ipso prorsus opere qͦ eã subditã castigai

Expanded text:
hac ergo morte potest recte intelligere homo fidelis mpleta sunt in eis qui nondum ex hac vita emigrarunt. Nunc enim cum lapsus nostros periculosissimos cogitamus, non cessant a lacrymis oculi: tunc autem eximet oculos nostros a lacrymis, quando et pedes a lapsu. Quia tunc nullus erit lapsus ambulantium pedum, quando infirmae carnis nullum erit lubricum. Nunc vero, in ipso prorsus opere quo eam subditam castigamus,
Abbreviated transcription (Latin):
intuens simulacrũ qͥ ñ sic efficit᷑. ut ab eo se
exaudiri putet: ab eo sibi p̃stari qd̾ deside¬
rat speret: Itaq homines talib suꝑstitionib
obligat᷑i plerũq ad ipsũ solẽ dorsũ ponentes.
p̃ces fundunt statuę. quã solẽ uocant: & cũ
sonitu maris at̾go feriant᷑: neptini statuã
quã ꝓipso mari colunt. quasi sentientẽ ge¬
micib ferunt. Hoc enĩ faciunt: & qͦdãmͦ ex¬
toequet ala figura m̃broꝵ ut animꝰ uiuens
insensib corporis magis arbitret᷑ sentire corpꝰ
qd̾ suo corpori simillimũ uidet. quã rotun¬
dũ sole undasq diffusas & qͥcqͥd ñ eisdẽ
siniam̃tis. formatũ conspicit. qͥb illa formata
st̃. quę uiuentia uidere consueuit. Contͣ
hunc affectũ qͦ humana & carnalis infirmi¬
tas facile capi pocest. cantat res notissimas¬

Expanded text:
intuens simulacrum, qui non sic afficitur, ut ab eo se intuens simulacrum, qui non sic afficitur, ut ab eo se exaudiri putet, ab eo sibi praestari quod desiderat speret? Itaque homines talibus superstitionibus obligati, plerumque ad ipsum solem dorsum ponunt, preces fundunt statuae quam solem vocant; et cum sonitu maris a tergo feriantur, Neptuni statuam quam pro ipso mari colunt, quasi sentientem gemitibus feriunt. Hoc enim facit et quodammodo extorquet illa figura membrorum, ut animus vivens in sensibus corporis, magis arbitretur sentire corpus quod suo corpori simillimum videt, quam rotundum solem undasque diffusas, et quidquid non eisdem lineamentis formatum conspicit, quibus illa formata sunt quae viventia videre consuevit. Contra hunc affectum, quo humana et carnalis infirmitas facile capi potest, cantat Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
E nomina sic̃ telluris imponunt: alio illud
l ilud sydus: uł illã aut illã creaturam
n enĩ cuncta enumerare susficimꝰ. Deqͥb
nui cũ exagitari ceperint qd̾ corpora colari:
usus impromitu ẽ: nã de celestib quia
nr̃o ea corpore contrectart atq contingere
nͥ ocłoꝵ radus ñ ualemꝰ. ñ ita erubescunt: au¬
dent respondere. ñ seipsa corpora colere. s quę
illis regendis p̃sident numina. Itaq apłi una
sententia penã istoꝵ dãpnationẽq testatur:
qͥ transinutauer̃ inqͥt ueritatẽ dĩ in mendatiũ:
& coluerunt. & seriuerunt creaturt potiꝰ quã
creatori: qͥẽ ds benedictꝰ inscła Nã p̾teriore
parte huiꝰ sententiȩ simulacra dãpnauit: pͥore
aut̃. in t̾p̃tationes simulacroꝵ ꝓ ffigies enim
a fabro factas appellando nominib earũ rerũ
quas fabricauit ds̃ transmutant ueritatem
dĩ inm̃datiũ res aut̃ ipsas ꝓdiis habendo &

Expanded text:
dem nomina sicut Telluris imponunt; alio illud, dem nomina sicut Telluris imponunt; alio illud, alio illud sidus, vel illam vel illam creaturam: neque enim cuncta enumerare sufficimus. De quibus rursus cum exagitari coeperint, quod corpora colant, usus in promptu est nam de coelestibus quoniam nostro ea corpore contrectare atque contingere, nisi oculorum radiis non valemus, non ita erubescunt; respondere audent non se ipsa corpora colere, sed quae illis regendis praesident numina. Itaque Apostoli una sententia poenam istorum damnationemque testatur: «Qui transmutaverunt,» inquit, «veritatem Dei inet coluerunt et servierunt creaturae, potius quam Creatori, qui est benedictus in saecula» . Nam priore parte hujus sententiae, simulacra damnavit; posteriore autem, interpretationes simulacrorum: effigies enim a fabro factas appellando nominibus earum rerum quas fabricavit Deus, transmutant veritatem Dei in mendacium; res autem ipsas pro diis habendo et
Abbreviated transcription (Latin):
us infitutoꝵ obsequentiũq turbarũ. sine
uuos aliqͦ habitatore eẽ ñ ꝓutat. Hinc & ma¬
u denonia adposidenda gentiũ si mulacra.
ds hominũ affectꝰ inuitat: quoꝵ p̃sidenti¬
in uaria fallatia. mortiferi seminantur &
uiplicant᷑ errores. Auis itaq locis etiam
amnita ista diuinȩ literȩ uigilant neqͥsquã
det cũ irrisa fuerint simulacra. ñ hoc uisidi
tholo: s num̃ qd ilic inuisibilit habitat
plgͥ numina in alio psalmo eadẽ scriptura
i dipnat: qm̃ dii gentiũ inqͥt demonia
is aut celos fecit dicit & apłs Non quod¬
it religionis qͥ dicunt nec simulacrũ nec demo¬
nũ olo. s effigiẽ corporalẽ eiꝰ rei signũ in¬
uim: quã colere debeo Ita uͦ interpretant᷑
bulara ut alio dieant significari terram:
mae tẽplũ solent appellare telluris: alio mare
eptini simulacrũ: alio aerẽ sic̃ uinonis:
ils ignẽ. sic̃ uulcani: alio luciferũ. sic̃ uene¬
s alio sole alio lunã: quoꝵ simulacris ea¬

Expanded text:
institutorum obsequentiumque turbarum, sine vivo aliquo habitatore esse non putat? Hinc et mala daemonia ad possidenda Gentium simulacra talis hominum affectus invitat, quorum praesidentium varia fallacia mortiferi seminantur et multiplicantur errores. Aliis itaque locis et contra ista divinae Litterae vigilant, ne quisquam dicat, cum irrisa fuerint simulacra: Non hoc visibile colo, sed numen quod illic invisibiliter habitat. Ipsa ergo numina in alio psalmo eadem Scriptura sic damnat: «Quoniam dii Gentium,» inquit, «daemonia; Dominus autem coelos fecit» . Dicit et Apostoluesse religionis, qui dicunt: Nec simulacrum, nec daemonium colo; sed effigiem corporalem ejus rei signum intueor, quam colere debeo. Itaque interpretantur simulacra, ut alio dicant significari terram, unde templum solent appellare Telluris; alio mare, sicut Neptuni simulacro; alio acrem, sicut Junonis, alio ignem, sicut Vulcani; alio luciferum, sicut Veneris; alio solem, alio lunam, quorum simulacris ea
Abbreviated transcription (Latin):
Amauerunt enĩ głam hominũ: magis quam dei
S i gͦ & illi qui uerũ qd̃ credunt non crectunt. & illi
qui uerũ qd̾ credunt non locunt᷑ merito reꝓbant᷑:
quis erit seruus uere dicendꝰ fidelis. nͥ ille cui dr̃
euge serue bone qm̃ inmodico fidelis fuisti. supra
multa te constituã intra ingaudium dñi tui:¬
Talis itaq seruus. nec antquã credat loquit᷑: nec
cũ crediderit tacet: ut sic eroget ut ipse ñ habeat:
uł qd̾ habet ñ erogando ñ habeat. Sic enĩ dictũ ẽ.
qͥ habet dabit᷑ ei: qͥ aut̃ ñ habet. & qđ habet au¬

Expanded text:
«Amaverunt enim gloriam hominum magis quam Dei» «Amaverunt enim gloriam hominum magis quam Dei» . Si ergo et illi qui verum quod loquuntur non credunt, et illi qui verum quod credunt non loquuntur, merito reprobantur; quis erit servus vere dicendus fidelis, nisi ille cui dicitur: «Euge, serve bone, quoniam in modico fuisti fidelis, supra multa te constituam; intra in gaudium domini tuiTalis itaque servus nec antequam credat loquitur, nec cum crediderit tacet; ne vel sic eroget ut ipse non habeat, vel quod habet non erogando non habeat. Sic enim dictum est: «Qui habet, dabitur ei; qui autem non habet, et quod habet au
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑat᷑. Terrenis quippe cupiditatib consulentes.
regnũ cȩloꝵ annuntiabant: habentes inpectore
falsitatẽ : inlingua ueritatẽ: Sciens itaq apłs
annuntiabant. etiã si non ueritatẽ: id ẽ nõ
uͦ animo Isti locunt᷑ quod non credunt: &
idõ repbati sunt quãuis sint utiles eis. qͦs instruit
dñs dicens Suȩ dicunt facite: quȩ aut̃ faciunt
facere nolite. Dicunt enĩ: & non faciunt. Unde.
nͥ qr utilia ñ credunt eẽ quȩ dicunt: Sunt aut̃
alii qui credunt & non locunt᷑ qd̃ credunt: uł
pigritia uł timore. Nã & ille seruus quamuis
talentũ habuerit: tam̃ qͥa erogare noluit. audit
adño iudice. serue nequã & piger: & alio eugłii
loco dictũ ẽ. qd̾ multi exprincipib iudeoꝵ cre¬
didissent in eũ: sed non eũ confitebant᷑: ne ex¬
pellerent᷑ desinagogis. Sed & etiã ipsi rep̃hensi:
atq improbati sunt. Sequit᷑ enĩ eugłista dicens:

Expanded text:
operatur : terrenis quippe cupiditatibus consulentes, operatur : terrenis quippe cupiditatibus consulentes, regnum coelorum annuntiabant, habentes in pectore falsitatem, in lingua veritatem. Sciens itaque Aposannuntiabant, etiamsi non veritate, id est non vero animo. Isti loquuntur quod non credunt, et ideo reprobati sunt; quamvis sint utiles eis quos instruit Dominus, dicens: «Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt» . Unde, nisi quia utilia non credunt esse quae dicunt? Sunt autem alii qui credunt, et non loquuntur quod credunt, vel pigritia, vel timore. Nam et ille servus quamvis talentum habuerit, tamen quia erogare noluit, audit a Domino judice: «Serve nequam et piger.» Et alio Evangelii loco dictum est quod multi ex principibus Judaeorum credidissent in eum, sed non eum confitebantur, ne expellerentur de synagogis; sed etiam ipsi reprehensi atque improbati sunt: sequitur enim Evangelista dicens,
Abbreviated transcription (Latin):
tui nr̃o: int̾ quos etiã illi numerant᷑. deqͥb dicit
quos alio loco dicit. ñ exueritate. sed ex occasione
p̃dica re uerbũ dĩ. non caste: id ẽ ñ ex animo.
purȩ acsincerȩ caritatis Aliud enĩ sentiebant
qd̃ in eoꝵ morib apparebat: & aliud p̃dicabant
ut scõ nomine placerent hominibꝰ Nam debis
iterũ dicit Neq enĩ isti dõ seruiunt. sed suo
uentri: quos tam̃ xp̃m annuntiare ꝑmittit.
Quãuis enĩ ea potiꝰ crederent quȩ ipsi faciebant
ut morerentur: ea tam̃ p̃dicabant quȩ si alii
credentes facerent saluarent᷑ Non enĩ aliud
annuntiabant: p̃ter regulam fidĩ. Cos qͥppe
excludit apłs dicens: siquis uobis annuntiauerit
p̃t id qd accepistis: anathena sit. lili non xp̃m
annuntiant qui annuntiant falsitatẽ: quia
xp̃e ueritas ẽ De istis aut̃ dicit. quod xp̃m
annuntiaent. s non caste: id ẽ non animo sim¬
plici & puro. exfide sincera quȩ ꝑdilectionem

Expanded text:
 ? Inter quos etiam illi numerantur, de quibus dicit : quos alio loco dicit non ex veritate, sed ex occasione praedicare verbum Dei, non caste , id est, non ex animo purae et sincerae charitatis. Aliud enim sentiebant, quod in eorum moribus apparebat; et aliud praedicabant, ut sancto nomine placerent hominibus: nam de his iterum dicit, «Neque enim isti Deo serviunt, sed suo ventri» . Quos tamen Christum annuntiare permittit. Quamvis enim ea potius crederent quae ipsi faciebant, ut morerentur: ea tamen praedicabant, quae si alii credentes facerent, salvarentur; non enim aliud annuntiabant praeter regulam fidei. Eos quippe excludit Apostolus, dicens: «Si quis vobis annuntiaverit praeter id quod accepistis, anathema sit» . Illi non Christum annuntiaChristus veritas est . De istis autem dicit quod Christum annuntient; sed non caste, id est, non animo simplici et puro, et fide sincera quae per dilectionem
Abbreviated transcription (Latin):
i. Maneant gͥ celũ & terra indõ suo qui
ea: & uiuant exeo: confitentes ei &
uadantes eũ. Nam si ex se uelint uiue¬
s morient᷑: sic̃ scriptũ ẽ. Amortuo quasi
qisit: perit confessio Sed ñ mortui
ludibunt te dñe: neq om̃s qͥ descendunt in
ufirũ Clamat enĩ alio loco tua scriptura:
ed nos qui uiuimꝰ benedicimꝰ dño: ex hoc nẽ¬

Expanded text:
. Maneant igitur coelum et terra in Deo suo qui fecit ea, et vivant ex eo, confitentes ei et laudantes eum: nam si ex se velint vivere, morientur, sicut scriptum est, «A mortuo quasi qui non sit, perit confessio» . Sed, «Non mortui laudabunt te, Domine, neque omnes qui descendunt in infernum.» Clamat enim alio loco tua Scriptura: «Sed nos qui vivimus, benedicimus Dominum, ex hoc n
Abbreviated transcription (Latin):
relinquat: in cuiꝰ infirmitatis pauore dicũi
ẽ om̃is homo m̃dax: qͦmͦ consolet᷑ & humdisi
& impleat sp̃u fiducie trepidantes: ut pene
mortuo corde reuiuiscant. nec insemetipsis si¬
dentes sint. s in eo qͥ suscitat mortuos. &lim¬
guas infantiũ facit dęsertas: qͥ ait. cum ait

Expanded text:
 infirmitatis pavore dictum est, «Omnis homo mendax;» quomodo consoletur humiles, et impleat spiritu fiduciae trepidantes, ut pene mortuo corde reviviscant, nec in semetipsis fidentes sint, sed in eo qui suscitat mortuos , et linguas infantium facit disertas ; qui ait, «Cu
Abbreviated transcription (Latin):
tatis in sanę: qd̾ plꝰ ualet in affectib miseroꝵ
uiuenti similis forma quȩ sibi efficit supplica¬
ti: quã qd̾ eũ manifestũ ẽ ñ ẽẽ uiuentem.
ut debeat auiuente contẽpni Plus enĩ ualen
simulacta ad curuandã in felicẽ animã. quod
quã ad corrigendã qd̃ ñ loquent᷑. ñ uidebunt.
ñ audient. ñ odorabt̃. ñ contrectabt̃. ñ ãbu
labt̃ Itaq sequit᷑. ut illud qͦq fiat qd̾ etiam
in hoc psalmo seqͥt᷑: tit scilicet similes illis fiant
om̃s qͥ faciant ea: & om̃s qͥ faconfidunt in
eis Uideant gͦ isti aꝑtis & sentientib oculis:
& adorent clausis & mortius m̃tib nec uiden

Expanded text:
tatis insanae, quod plus valet in affectibus miserorum viventi similis forma quae sibi efficit supplicari, quam quod eam manifestum est non esse viventem, ut debeat a vivente contemni. Plus enim valent simulacra ad curvandam infelicem animam quod corrigendam quod non loquentur, non videbunt, non audient, non odorabunt, non contrectabunt, non ambu Itaque sequitur ut illud quoque fiat quod etiam in hoc psalmo sequitur; ut scilicet, «Similes illis fiant omnes qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis.» Videant ergo isti apertis et sentientibus oculis, et ador
Abbreviated transcription (Latin):
uexi em̃ exaudiet dñs: uocem
orationis meę Cantet hoc anima
quȩ ꝑegrinatur adño: cantet hoc
ouis illa qͦ ꝑierat: cantet hoc filiꝰ
ille qͥ mortuus fuerat & reuixit.¬

Expanded text:
uoniam exaudiet Dominus vocem orationis meae. Cantet hoc anima quae peregrinatur a Domino, cantet hoc ovis illa quae erraverat , cantet hoc filius ille qui mortuus fuerat et resurrexit
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb dictũ ẽ. cęlũ cęli dño. trã aut̃ dedit filis
hominũ: ut abeo qd̾ intelleximꝰ. ñ recedat is¬
tentio Dixeramꝰ enĩ magnos & pusillos sigil¬
ficari etiã eo qd̾ adiectũ ẽ: benedicti uos d
qͥ fecit cęlũ & t̾rã: Si gͦ magnos celi. pusillos
aut̃ t̾rȩ nomine accipimꝰ: qm pusilli cresan¬
do futuri st̃ cęlũ. & in ipsa spe lacte nutriund
sic st̃ illi magni cęlũ t̾rȩ cũ pariuilos nutris
ut etiã cęlũ cęli se eẽ intelligant. dũ cogtas
inqͥ spe paruuli nutriunt᷑: s tam̃ qr ũ il

Expanded text:
dictum est, «Coelum coeli Domino, terram autem dedit filiis hominum:» ut ab eo quod diximus, non recedat intentio. Dixeramus enim magnos et pusillos significari etiam eo quod adjectum est, «Benedicti vos Domino, qui fecit coelum et terram.» Si ergo magnos coeli, pusillos autem terrae nomine accipimus: quoniam pusilli cresdo futuri sunt coelum, et in ipsa spe lacte nutriuntur; sic sunt illi magni coelum terrae, cum parvulos nutriunt, ut etiam coelum coeli se esse intelligant, dum cogitant in qua spe pain ipsa spe lacte nutriuntur;
Abbreviated transcription (Latin):
habent & ñ uidebt̃: & cetera quȩ diuinꝰ
inculcare ueluti nescientib. quasi non
nib aptisima atq notissima: nisi qͥa
inantib uiuentẽ uidere. atq in nob̾met¬
s sentire consueiumꝰ : Quãquã ut illi ad
nuit in signo aliqͦ fabrefacto atq eminen
ollocato. suggesti. cũ adorari atq hono¬
i amultitudine ceperit. parit inuno qͦq
sdossimũ erroris affectũ: ut qm̃ in illo fig¬
nino ñ inuenit uitalẽ motũ. credat num̃
atuistũ: effigiẽ tam̃ uiuentẽ. corporis similẽ.

Expanded text:
habent, et non videbunt,» et caetera quae divinus inculcare velut inscientibus, quasi non omnibus apertissima atque notissima; nisi quia animantibus viventem videre, atque in nobismetipsis sentireserunt, in signum aliquod fabrefacta atque eminenti collocata suggestu, cum adorari atque honorari a multitudine coeperit, parit in unoquoque sordidissimum erroris affectum, ut quoniam in illo figmento non invenit vitalem motum, credat numen occultum; effigiem tamen viventi corpori similem,
Abbreviated transcription (Latin):
sũ nimis Ego aut̃ dixi in extasi mea om̃is
homo m̃dax Extasin pauorẽ dicit: quẽ commi¬
nantib ꝑsecutorib. & impendentib passionibus
cruciatꝰ. aut mortis. humana infirmitas patit᷑:
Hoc enĩ intelligimꝰ. qr in isto psalmo uox marty¬
rũ apparet Nã & alio mͦ dr̃ extasis: cũ mens
ñ pauore alienat᷑: s aqͣ inspiratione reuelationiᷤᷤ
adsumit᷑. Ego aut̃ dixi in extasi mea: om̃is ho¬
mo m̃dax Cont̾ritꝰ enĩ. respexit infirmitatẽ suã:
& uidit ei de se sibi ẽẽ p̃sumendũ Quantũ enim
ad ipsũ hominẽ ꝑtinet. m̃dax ẽ: s grã di uerax
effectus ẽ. ne p̃ssuris inimicoꝵ cedens ñ logͥ¬
tur qd̾ crediderat. s negaret: sicut petr ui¬
dit. qm̃ de se p̃sumpserat: & docendꝰ erat dbs
gͦ iste uidit in pauore suo. omnẽ homine ẽ
m̃dacẽ: qr & illi qͥ nullo pauore uanescunt
ne ꝑsequentib cedendo mentiant᷑: muners
dĩ tales sunt: ñ uirib suis Proinde uerissin

Expanded text:
s. 11. Ego autem dixi in ecstasi mea, Omnis homo mendax.» Ecstasin pavorem dicit, quem comminantibus persecutoribus, et impendentibus passionibus cruciatus aut mortis, humana infirmitas patitur. Hoc enim intelligimus, quia in isto psalmo vox martyrum apparet. Nam et alio modo dicitur ecstasis, cum mespiratione revelationis assumitur. «Ego autem dixi in ecstasi mea, Omnis homo mendax.» Conterritus enim respexit infirmitatem suam, et vidit non de se sibi esse praesumendum. Quantum enim ad ipsum hominem pertinet, mendax est: sed gratia Dei verax effectus est, ne pressuris inimicorum cedens non loqueretur quod crediderat, sed negaret; sicut Petro accidit, quoniam de se praesumpserat, et docendus erat de ergo iste vidit in pavore suo omnem hominem esse mendacem; quia et illi qui nullo pavore vanescunt, ne persequentibus cedendo mentiantur, muneribus Dei tales sunt, non viribus suis. Proinde verissime
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ meliꝰ. mures atq serpentes. & id genus
tiũ si ita dicendũ ẽ quodã modo iudicant
inqͥb qr ñ sentiunt humanã uitã ñcurit
humanã figurã: ita ut ineis plerũq nil¬
ficent: & nͥ humanis motib detreantur.
nulla sibi habitacula munitiora conqͥra
Mouet gͦ se homo. ut᷑ uiuentẽ bestiã adõ i
det̾reat: & illũ ñ se mouentẽ qͣsi potentꝰ
colit: aqͦ meliorẽ det̾ruit. Det̾ruit eñ is¬
dentẽ aceco: audientẽ asurdo: clamanti
amuto: ambulantẽ ab immobili: sensient
ab insensato: uiuentẽ amortuo: inmo da¬
riore. quã mortuo. Mortuũ qͥppe sic̃ mis¬
festũ ẽ ñ uiuere: ita manifestũ ẽ aliqub
uoxisse. Qua ꝓpt̃ dm̃ qͥ nec uiuit nec uerti
ꝓfecto Et mortuꝰ ante cedit. Quid hoc no¬
festiꝰ fr̃s mei dilectissum÷ qͥd euidentiꝰ: ¶
puer int̾rogat᷑. ñ hoc certũ eẽ respondĩũ

Expanded text:
ergo melius mures atque serpenergo melius mures atque serpen si ita dicendum, quodammodo judicant, in quibus quia non sentiunt humanam vitam, non curant humanam figuram? Itaque in eis plerumque nidificant, et nisi humanis motibus deterreantur nulla sibi habitacula munitiora conquirunt. Movet ergo se homo, ut viventem bestiam a Deo suo deterreat, et illum non se moventem quasi potentem colit, a quo meliorem deterruit. Deterruit enim videntem a caeco, audientem a surdo, clamantem a muto, ambulantem ab immobili, sentientem ab insensato, viventem a mortuo, imo deteriore quam mortuo. Mortuum quippe sicut manifestum est non vivere, ita manifestum est aliquando vixisse. Quapropter deum qui nec vivit nec vixit, profecto et mortuus antecedit. 3. Quid hoc manifestius, fratres mei dilectissimi? quid evidentius? Quis puer interrogatus, non hoc ce
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ m̃broꝵ oꝑa referret quȩ dicta st̃ as
gentiũ solos homines ante poneret: pꝰ eni
subdidit dicens. ñ clamabt̃ infaucib sius
rurs hominib pec̾oribq cõmune ẽ. Qra
pͥmo dixisset cũ abore cepit m̃bra ꝑcuri
os habent & ñ clamabunt: cuncta etiã so
naturã hominis referrent᷑: nec facile ibie
de cõmunione ferarũ sensus audientis adi¬
axit ñ clamabt̾ infaucib suis: lectorẽ il u¬
ditorẽ fecit intentũ: ut dũ querit cur ad¬
tũ sit. ad moneri se inueniat. simulatris q¬
tiũ ñ tantũ homines s etiã beluas sedelien
p̃ponere: ut si pudet ad orare bestiã qui fis
ds uidentẽ. audientẽ. odorantẽ. contrttnt
abulantẽ. clamantẽ infaucib suis. uideren
qua pudendũ eẽt. ad orare mutũ. & carens
uita. sensuq simulacrũ. cui adhoc in ẽt
similitudo m̃broꝵ. ut anima carnalib diba
plicaret affectũ: cũ ea uiderit quȩ inso
corpore uiua atq animata sentirent: It

Expanded text:
orum opera referret quae dicta sunt, et diis Gentium solos homines anteponeret; post omnia subdidit, dicens, «Non clamabunt in faucibusrursum hominibus pecoribusque commune est. Quod si primo dixisset, cum ab ore coepit membra percurrere, Os habent, et non clamabunt; cuncta etiam sic ad naturam hominis referrentur, nec facile ibi quidquam de communione ferarum sensus audientis advunxit, «Non clamabunt in faucibus suis;» lectorem vel auditorem fecit intentum, ut dum quaerit cur additum sit, admoneri se inveniat simulacris Gentium non tantum homines, sed etiam belluas se debere praeponere: ut si pudet adorare bestiam, quam fecit Deus videntem, audientem, odorantem, contrectantem, ambulantem, clamantem in faucibus suis, viderent quam pudendum esset adorare mutum, et carens vita sensuque simulacrum; cui ad hoc inesset similitudo membrorum, ut anima carnalibus sensmae applicaret affectum, cum ea videret quae in suo corpore viva atque animata sentiret. Quanto
Abbreviated transcription (Latin):
lacroꝵ cultorib: dicentes ligno. pat̾ m̃s estu
& lapidi tu me geniusti S ne sibi uideat᷑ pru
dentior qͥ hoc ñ ligno & lapidi dixerit s auro
& argento: hunc aspiciat. hunc aure cordis in¬
tendat: simulacra gentiũ argentũ & aurũ
Ñ abiectũ aliqͥd & asꝑnabile nominatũ ẽ Et
ei qͥde animo qͥ t̾ra nẽ . t̾ra ẽ & aurũ & argen¬
tũ: s speciosior atq fulgentior. solidior. atq
firmior. Noli gͦ addere manꝰ hominũ. ut ex
eo metallo qd̾ fecit uerꝰ d̾s. uelis facere fal¬
sũ dm̃: ĩmo falsũ hominẽ. quẽ ꝓuero uene¬
reris dõ: quẽ qͥsqͥs ꝓ uero homine in amici¬
tiã reciꝑet. insaniret Ducit & affectu qͦdam
infirmo: rapit infirma corda mortalium
formata similitudo: & m̃broꝵ imitata cõpago.
Sed sic̃ fabricata singula ostendis: sic ostende
officia singuloꝵ: quoꝵ te effigies & humana
uanitas trahit. Os enĩ habent & ñ loquen

Expanded text:
ntes ligno, Pater meus es tu; et lapidi, Tu me genuisti» . Sed ne sibi prudentior videatur qui hoc non ligno et lapidi dixerit, sed auro et argento; huc aspiciat, huc aurem cordis intendat: «Simulacra Gentium argentum et aurum.» Non abjectum aliquid et aspernabile nominatum est: et ei quidem animo qui terra non est, terra est et aurum et argentum; sed speciosior atque fulgentior, solidior atque firmior. Noli ergo addere manus hominum, ut ex eo metallo quod fecit verus Deus, velis facere falsum deum; imo falsum hominem, quem pro vero venereris Deo; quem quisquis pro vero homine in amicitiam recipeinfirmo rapit infirma corda mortalium formae similitudo, et membrorum imitata compago. Sed sicut fabricata singula ostendis, sic ostende officia singulorum, quorum te effigies et humana vanitas trahit. Os enim habent, et non loquen
Abbreviated transcription (Latin):
artifex ẽ melior eis: qͥ ea potuit m̃broꝵ mo¬
tu atq officio fabricare: quẽ tam̃ artificem
te utiq puderet adorare Melior & tu quãuis
ea ñ feceris: qm̃ quȩ illa ñ possunt facis. Melior¬
ẽ etiã bestia. Ad hoc enĩ additũ ẽ ñ clamabt̃
infaucib suis Nã cũ suꝑiꝰ dixisset os habent
& ñ loquent᷑. qͥd opꝰ erat pꝰquã acapite usque
ad pedes m̃bra decursa st̃. de fauciũ clamore
morabat cõmunia eẽ hominib beliuisq senti¬
mꝰ : Nã & uident & audiunt. & olfacunt &
abulant: & quedã. sic̃ simiȩ manib contretant

Expanded text:
artifex melior est eis, quia ea potuit membrorum motu atque officio fabricare: quem tamen artificem te utique puderet adorare. Melior et tu, quamvis ea non feceris; quoniam quae illa non possunt facis. Melior et bestia: ad hoc enim additum est, «Non clamabunt in faucibus suis.» Namque, cum superius dixisset, «Os habent, et non loquentur;» quid opus erat, postquam a capite usque ad pedes membra decursa sunt, de faucium clamore morabat, communia esse hominibus belluisque sentimus? Nam et vident, et audiunt, et olfaciunt, et ambulant, et quaedam, sic
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ sursũ: ñ incelo ubi solẽ &lunã uident
oꝑa dĩ quȩ colunt: s incelo sursũ. qd̾ transgre¬
dit᷑ omĩa corpora. celestia. & terrestria. Nec
sic ẽ incelo ds̃ nr̃: qͣsi subtracto cęlo. ruinam
sine sede formidet. Incelis enĩ & int̾ra. omĩa
quecũq uoluit fecit: nec indiget oꝑib suis.
tãquã in eis collocet᷑ ut maneat: s insua et̾̃ni¬
tate ꝑsistit: inqͦ manens omĩa quecũq uo¬
luit fecit incęlo & int̾ra Neq enĩ iã eũ por¬

Expanded text:
lunam vident, opera Dei quae colunt; sed «in coelo sursum,» quod transgreditur omnia corpora coelestia et terrestria. Nec sic est in coelo Deus noster, quasi subtracto coelo ruinam sine sede formidet. «In coelis et in terra omnia quaecumque voluit fecit.» Nec indiget operibus suis, tanquam in eis collocetur, ut maneat; sed in sua aeternitate persistit, in qua manens omnia quaecumque voluit fecit in coelis et
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ nulloꝵ corporeis ocdis. cordib uͦ haut paucoꝵ
mundissimis notꝰ ẽ: tãquã ido possent dicere
gentes ubi ẽ d̃s eoꝵ. qr ipsi possent ostendere
dõs suos odis: pͥmo ammonuit oꝑib sentiri
p̃sentiã dĩ nr̃i: qr cũ sit incelo sursũ. incęlo
& int̾ra omĩa quecũq uoluit fecit Et quasi
diceret. ostendant gentes dõs suos. simulacra
qr uos ea quȩ colitis digito potestis ostendere
Multo qͥppe honestius ñ haberetis qd̾ possetis osten¬
dere: quã ut in eo qd̃ istis ođis auob̾ ostendit᷑.
ur̃i cordis cecitas ostendat᷑. Quid enĩ ostenditis:
nͥ aurũ & argentũ: Habent qͥdẽ & erea. & lig¬
nea : & fictilia simulacra Nec huiꝰcemodi alteriꝰ
alteriꝰq materies. s p̃ciosũ eoꝵ maluit cõme¬

Expanded text:
qui nullorum corporeis oculis, cordibus autem paucorum mundissimis notus est: tanquam ideo possint dicere Gentes, «Ubi est Deus eorum?» quia ipsi possunt ostendere oculis deos suos; primo admonuit operibus sentiri praesentiam Dei nostri, quia cum sit «in coelo sursum, in coelo et in terra omnia quaecumque voluit fecit.» Et quasi diceret, Ostendant Gentes deos suos; «Simulacraquia vos ea quae colitis digito potestis ostendere. Multo quippe honestius non haberetis quod possetis ostendere, quam ut in eo quod istis oculis a vobis ostenditur, vestri cordis caecitas ostendatur: quid enim ostenditis, nisi aurum et argentum? Habent quidem et aerea, et lignea, et fictilia simulacra, et hujuscemodi alterius alteriusque materiae; sed pretiosum eorum maluit comme
Abbreviated transcription (Latin):
d firmaret᷑ a facie dñi: qͥ conuertit petr̃a in
figna aquarũ. & rupẽ infontes aquarũ: Se¬
psu eni & qͣndã suã duriciã lique fecit ad
irigindos fideles suos: ut fieret ineis fons aque
silientis inuitã ȩt̾nã: qr priꝰ cũ ignoraretur.
dirꝰ uidebat᷑: Inde illi turbati sunt. & ñ expec¬
tiuerunt donec scripturis aꝑtis influeret atq
mundaret in eos: qͥ dixer̃. durꝰ ẽ hic sermo.
os potest eũ audire Ista duritia. ista petra.
onuersa ẽ instagna aquarũ: & ista rupis in

Expanded text:
 convertit petram in stagna aquarum, et rupem in fontes aquarum.» Seipsum enim et quamdam suam duritiam liquefecit ad irrigandos fideles suos, ut fieret in eis fons aquae salientis in vitam aeternam ; quia prius, cum ignoraretur, durus videbatur. Inde illi turbati sunt, et non exspectaverunt donec Scripturis apertis influeret atque inundaret in eos, qui dixerunt, «Durus est hic sermo, quis potest eum audire» ? Ista petra, ista duritia conversa est in stagna
Abbreviated transcription (Latin):
auertitur : tãquã fluuiꝰ in mare labit̃ in
huiꝰ scłi amaricantẽ malitiã. Bonũ gͦ ille
ut retrorsũ conuertat᷑: fiatq illi ds̃ ante ho
redeunti. quẽ sibi a tergo posuerat: & fur
illi retro mare huiꝰ scłi. qd̾ sibi ante ficion
tatur. si ea quȩ retro st̃ obliuiscitur. dm̃
obliuiscit᷑: qr ipsũ retro fecerat. adque de¬
sũ posuerat: & si in ea que ante st̃ ertub¬

Expanded text:
in hujus saeculi amaricantem malitiam. Bonum ergo est illi ut retrorsum convertatur, fiatque illi Deus ante faciem redeunti, quem sibi a tergo posuerat; et fiat illi retro mare hujus saeculi, quod sibi ante faciem, tatur, si ea quae retro sunt obliviscitur, Deum obliviscitur; quia ipsum retro fecerat, ad quem dorsum posuerat: et si in ea quae ante su
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt & ueritatẽ tuã. Hęc duo miscãiam &
untatẽ. aduertite: in sc̃is scripturis quã
Ui sepe iungant᷑ In sua quippe miscdia
locaut impios: & inueritate iudicat eos.
qͥ uocati uenire noluer̃. Nequando dicant
gentes: ubi ẽ ds̃ eoꝵ. In nouissimo enĩ appare¬
bit miscđia eiꝰ & ueritas. qͣndo apparebit signũ

Expanded text:
veritate tua.» Haec duo, misericordiam et veritatem, advertite in sanctis Scripturis quam sibi saepe jungantur. In sua quippe misericordia vocavit impios, et in veritate judicat eos qui vocati venire noluerunt. «Nequando dicant Gentes, Ubi est Deus eorum?» In novissimo enim apparebit misericordia ejus et veritas, quando signum
Abbreviated transcription (Latin):
sequebant᷑ id ẽ delicta nr̃a. sic̃ egyptios in
mari obrutos. ita inbaptismo demersa & ex¬
tincta luce clariꝰ intimat dicens: qͣm uolun¬
tariꝰ & misericors ẽ. ipse conuertet & miserebit᷑
nr̃i: Dimerget delicta nr̃a. dimerget in maris
uos cognoscitis israhelitas sc̃m sem̃ abrabam.
qͥ estis domꝰ iacob scqͣm ꝓmissionẽ heredes:
cognoscite uos etiã exisse de egypto qͥ huic
scło renuntiastis: exisse de ppło barbaro. qui
confessione pietatis uos ablasphemiis gentiũ se¬
iunxistis. Non ẽ enĩ lingua ur̃a. s barbara.
quȩ dm̃ laudare ñ nouit: cui uos cantatis al¬
leluia:. Facta ẽ enĩ iudea sc̃ificatio eiꝰ: in uob
Non enĩ qͥ inmanifesto iudeus ẽ. neq quȩ in

Expanded text:
sequebantur, id est delicta nostra, sicut Aegyptios in sequebantur, id est delicta nostra, sicut Aegyptios in mari obrutos, ita in Baptismo demersa et exstincta luce clarius intimat, dicens: «Quoniam voluntarius et misericors est, ipse convertet et miserebitur nostri; demerget delicta nostra, demergvos cognoscitis Israelitas secundum semen Abrahae, qui estis domus Jacob secundum promissionem haeredes, cognoscite etiam vos exiisse ab Aegypto, qui huic saeculo renuntiastis; exiisse de populo barbaro, qui confessione pietatis vos a blasphemiis gentium sejunxistis. Non est enim lingua vestra, sed barbara, quae Deum laudare non novit, cui vos cantatis Alleluia. «Facta est» enim «Judaea sanctificatio ejus» in vobis: «Non enim qui in manifesto Judaeus est, neque
Abbreviated transcription (Latin):
bant qd̾ tanto pꝰ futurũ inpassione dñi cõ¬
pleretur: Sedtam̃ dilectissimi. ꝓpħa iste quẽ
cõmemoraui. etiã crassa corda limauit: &
adintelligenda de p̃teritis reb gestis futura
incunctant̃ extendit: ut ñ solũ apłica aucto¬
ritate figuras nras illas credamꝰ fuisse: sed
nec abipsis ꝓpħis hoc p̃t missũ ẽ ut etiã eoꝵ
eloqͥa panderent᷑: uidentes atq gaudentes.
certi aesecuri dethesauro dĩ. & noua & uetera
concordit̾ sibimet coherentia ꝓferamꝰ: Cũ enim
tanto pꝰ egressũ illiꝰ ppłi ex egypto. & tantõ
ante ista eccłȩ tẽpora hȩc quȩ cõmemoraui
cecinerit: tam̃ se futura p̃dicere sine ulla du¬
illoꝵ exegypto: ostendã mirabilia illis Uide¬
bunt nationes: & confundent᷑. Hoc ẽ qd̾ hic
ra p̃dicant᷑: uidebunt certe & confundentur.
qͣndo futuri tẽporis uerba st̃. qͥs audeat de
reb p̃teritis cogitare: Et paulopost ipsos
hostes nr̃os qͥ nos fugientes ut interimerent

Expanded text:
 futurum in passione Domini compleretur. Sed tamen, dilectissimi, propheta iste quem commemoravi, etiam grossa corda limavit, et ad intelligenda de praeteritis rebus gestis futura incunctanter extendit; ut non solum apostolica auctoritate figuras nostras illas fuisse credamus, sed nec ab ipsis Prophetis hoc praetermissum esse, ut etiam eorum eloquio pandente, videntes atque gaudentes, certi ac securi, de thesauro Dei et nova et vetera concorditer sibimet cohaerentia proferamus. Cum enim tanto post egressum populi illius ex Aegypto, et tanto ante ista Ecclesiae tempora haec quae commemoravi, cecinerit; tamen se futura praedicere sine ulla duto, ostendam mirabilia illis. Videbunt nationes, et confundentur.» Hoc est quod hic ra praedicantur; «Videbunt» certe «et confundentur,» quando futuri temporis verba sunt, quis audeat de rebus praeteritis cogitare? Et paulo post, ipsos hostes nostros, qui nos fugientes ut interimerent
Abbreviated transcription (Latin):
isrł: benedixit domũ aaron. Utrosq autem
benedicens: benexit om̃s tim̃tes dñm Quenꝰ
qͦs utrosq: Respondet᷑ pusillis cũ magnis:
hoc ẽ domꝰ isrł cũ domo aaron: eos utiq qͥ
exipsa gente credider̃ insaluatorẽ iħm. Quia
ñ in om̃ib illis beneplacuit do. s si qͥdã illoꝵ
ñ credider̃: nũqͥd incredulitas illoꝵ fidem dĩ

Expanded text:
Israel, benedixit domum Aaron.» Utrosque autem benedicens, «Benedixit omnes timentes Dominum.» Quaeris quos utrosque? respondetur, «Pusillos cum magnis.» Hoc est, domum Israel cum domo Aaron, eos utique qui ex ipsa gente crediderunt in salvatorem Jesum; quia «non in omnibus illis beneplacuit Deo . Sed si quidam illorum non crediderunt, numq
Abbreviated transcription (Latin):
illa qͦq miracula cũ in illo ppło fierent ꝓi¬
sentia qͥdẽ. s ñ sine futuroꝵ significatione
gerebant᷑. Idõq ut ostenderet qͥ psallendo
ista p̃dicebat eadẽ se uerbis agere quȩ ilbe
factis agebant᷑: uno eodẽq sp̃u oꝑante e
illa facta & hȩc dicta st̃: ut id qd̾ infiui
scłoꝵ manifestandũ reseruabat᷑. figuris re
atq uerboꝵ p̾currentib nuntiaretur: ñ
om̃ino ea dixit quȩ ibi gesta st̃. sed alii
quedã quã illic lecta didicimiꝰ: ne uer po¬
taret᷑ transacta recolere: potiꝰ quã uentiua
piudere: Primo enĩ iordane ipsũ ñ reuci
eẽ retrorsũ. ẜ stetisse legimꝰ. ab ea parit
deinde gestientes montes collesq ñ legniꝰ
quȩ sic addidit. ut etiã om̃ĩa ista repeant
N a cũ dixisset mare uidit & fugit. iordins
conuersuseretrorsũ ÷ contexuit. montes s¬

Expanded text:
illa quoque miracula cum in illo populo fierent, praesentia quidem, sed non sine futurorum significatione gerebantur. Ideoque ut ostenderet, qui psallendo ista praedicebat, eadem se verbis agere quae illic factis agebantur, uno eodemque Spiritu operante et illa facta et haec dicta, ut id quod in fine saeculorum manifestandum reservabatur, figuris rerum atque verborum praecurrentibus nuntiaretur; non omnino ea dixit quae ibi gesta sunt, sed aliter quaedam quam illic lecta didicimus: ne vere putaretur transacta recolere, potius quam ventura praedicere. Primo enim Jordanem ipsum non reversum esse retrorsum, sed stetisse legimus ab ea parte,deinde gestientes montes collesque non legimus: quae sic addidit, ut etiam omnia ista repeteret. Nam cum dixisset, «Mare vidit et fugit, Jordanis conversus est retrorsum;» contexuit, «Montes