comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iuste uel a potestate diaboli eripi. uel
do posset reconciliari. D. Desidero
admodum scire qualit̃ hoc fieri potu¬
isset.M. Causam hominis priꝰ con¬
sidera & tanc facile poteris uidere qͣ
iusticia sit lib̾atus. D. Et ipsam mͥ
demonstrari cupio.M. Causa homi¬
ñis aduersꝰ duos consistit: id est adu̾sꝰ
am̃ & aduersꝰ diabolum. quaꝓpt̾ ñ te
pigeat. si hanc ipsam causam quasi
sub triũ ꝑsonarũ conformatione ex¬
planem . D. Totum me in expectatio¬
res in causam ueniunt. homo. đs.
diabolus Diabolꝰ dõ inuiriam fecisse
ꝯuncitur: quia seruũ eiꝰ id est hominẽ
& fraudulent̃ abduxit & uolenter te¬
sit. & se sub manu aliena ponens: suȩ
seruitutis damnũ illi intulit. Item
rendo nocuit. Inuste gͦ diabolus
tenet hominem s homo iuste tenet᷑:
quia diabolꝰ numꝗͣ ꝓmeruit ut ho¬
minem sibi subiectum premeret.
s homo meruit ꝑ culpam suam
ut ab eo premi ꝑmitteretur. Licet

Expanded text:
juste vel a potestate diaboli eripi, vel juste vel a potestate diaboli eripi, vel Deo posset reconciliari. D. Desidero admodum scire qualiter hoc fieri potuerit. M. Causam hominis prius considera; et tunc facile poteris videre qua justitia sit liberatus. D. Et ipsam mihi demonstrari cupio. M. Causa hominis adversus duos consistit, id est adversus Deum et adversus diabolum; quapropter non te pigeat si hanc ipsam causam quasi sub trium personarum conformatione explanem. D. Totum me in exspectatiores in causam veniunt, homo, Deus, et diabolus. Diabolus Deo injuriam fecisse convincitur; quia servum ejus, id est hominem, et fraudulentus contempsit et se sub manum alienam ponens suae servitutis damnum illi intulit. Item rendo nocuit. Injuste ergo diabolus tenet hominem, sed homo juste tenetur; quia diabolus nunquam meruit ut hominem sibi subjectum premeret, sed homo meruit per culpam suam ut ab eo premi permitteretur. Licet
Abbreviated transcription (Latin):
consilium. D. Ergo iudex reo ꝯsiliũ
dabit. M Deponet interim ꝑsonã
iudicis: & assumet ꝑsonam ꝯsiliato¬
ris. D. Quando ueniet. doc. In tem¬
porib nouissimis. U. Quare taindiu
aduentum suũ differt.m. Ut per¬
mittat priꝰ homini exꝑiri defectũ
suum. Uenient priꝰ patriarchȩ &
ꝓpħe. & legis lator. uenient iusti &
sapientes. querent & ñ inuenient.
laborabunt & deficient. ꝓmittent
multi. & nulli ostendunt. Cum
autẽ om̃s defecerint & multis ꝓmis¬
sionib. multis etiam uerbis in uanũ¬
ꝓlatis siluerint: tunc ipse ꝓferet
unum uerbum & dabit ꝯsilium:
D. Quod consilium. oo. Numquid
ego sum consciꝰ secretoꝵ di. SSecretũ
est & absconditum hoc consilium a
scłis . D. Tam̃ temporib nouissimis
manifestum. Preterea si nos ad re¬
demptionis sortem ꝑtinere uolumꝰ.
iustum est ac decens ut eiꝰ redemptio¬
nis nr̃ȩ modum ñ ignoremꝰ. m. Con¬
silium hoc in eo fuit̾. qualit̃ homo

Expanded text:
consilium. D. Ergo judex reo consilium consilium. D. Ergo judex reo consilium dabit? M. Deponet interim personam judicis, et assumet personam consiliatoris. D. Quando veniet? M. In temporibus novissimis. D. Quare tandiu differt adventum suum? M. Ut permittat prius homini experiri defectum suum. Venient prius patriarchae et prophetae et legislatores, venient justi et sapientes, quaerent et non invenient; laborabunt et deficient, promittent multi et nulli ostendent. Cum autem omnes defecerint et multis promissionibus, multis etiam verbis prolatis siluerint, tunc ipse proferet unum verbum et dabit consilium. D. Quod consilium dabit? M. Nunquid ego conscius sum secretorum Dei? Secretum est et absconditum hoc consilium a saeculis. D. Tamen temporibus novissimis manifestum. Praeterea si nos ad redemptionis sortem pertinere volumus, justum est ac decens ut ejus redemptionis nostrae modum non ignoremus. M. Consilium hoc in eo fuit qualiter homo
Abbreviated transcription (Latin):
collocatum est. Infernꝰ est locꝰ con¬
firmatoꝵ maloꝵ & disciplinã irre¬
cuꝑabiliter deserentium: & ido ibi
suminum & solum malum positũ
est. Mundꝰ est locus errantium &
reparandoꝵ: & ido simul bonum
& malum in eo ordinatum ẽ. ut
ꝑ bonum quidẽ consolationem acci¬
piant: ꝑ malum uͦ correctionem. nͨ
tam̃ summũ bonum aut summũ
malũ ibi est: ut sit quo & ꝑsistentes
in malo deficere. & recedentes amalo
ꝓficere possent. Cęlum gͥ est in sũ¬
mo. Infernꝰ in imo. In medio para¬
dysꝰ. Inter imũ & medium: mundꝰ.
Hic gͥ qui a medio ceciderat quia ad
reparationem expectabatur: inter
imum & medium collocandꝰ erat.
D. Ecce dui expectat homo: & quid
faciet. M. Non poterit inuenire con¬
silium euadendi . D. Quid gͦ ꝓdest
iudicium differri: si homo ñ potest
liberari M. Per se nͣ potest .D. Per
iudicium: oportet interim ut per
eandem gr̃am ostendat euadendi

Expanded text:
collocatum est. Infernus est locus concollocatum est. Infernus est locus confirmatorum malorum et disciplinam irrecuperabiliter deserentium; et ideo ibi solum et summum malum positum est. Mundus est locus errantium et reparandorum; et ideo simul bonum et malum in eo ordinatum est, ut per bonum quidem consolationem accipiant, per malum vero correctionem. Non tamen summum bonum aut summum malum ibi est, ut sit quo et persistentes in malo deficere, et recedentes a malo proficere possent. Coelum igitur est in summo; infernus est in imo; in medio paradisus; inter imum et medium mundus. Homo igitur qui a medio ceciderat quia ad reparationem exspectabatur inter imum et medium collocandus erat. D. Ecce diu exspectatur homo: et quid faciet? M. Non poterit invenire consilium evadendi. D. Quid ergo prodest judicium differri si homo non potest liberari? M. Per se non potest. D. Per suam differt judicium, oportet interim ut per eamdem gratiam ostendat evadendi
Abbreviated transcription (Latin):
uoces locum penitentiȩ. m. Quat¬
tuor sunt loca: unus in quo ẽ sum¬
mum bonum & solum bonũ. & unꝰ
in quo est solum malum & summũ
malũ. Unus in quo est bonum
solum nec tam̃ summũ bonum:
& unꝰ in quo est bonũ & malum:
nec sumniũ bonũ nec summum
malum. D. Uellem ut exempla
singłoꝵ michi ꝓponeres. m. In gelo
est solum bonum: & summũ bonũ.
In inferno est solum malũ & sum¬
mum malũ. In paradyso est solum
bonũ: nec tam̃ summũ bonum.
In mundo est & bonũ & malum:
nec summũ bonuͦ nec summum
malum . D. Quare distinxisti loca
ista.doo. Paradysꝰ est locꝰ inchoantiũ
& in meliꝰ ꝓficientium: & id̾o ibi
solum bonum esse deputo. qr creatu¬
ra a malo initianda ñ fuit. Non
tam̃ summũ bonum ut esset in qͦ
illi qui immittebantur ꝓficere
potuissent. Celum est locꝰ confir¬
matoꝵ bonoꝵ & ꝑ disciplinam ad
summũ & ꝑfectum ꝑtingentium:
unde solum summũq bonũ in eo

Expanded text:
voces locum poenitentiae? M. Quavoces locum poenitentiae? M. Quatuor sunt loquar: unus in quo est solum bonum et summum bonum, et unus in quo est solum malum et summum malum; unus onum non tamen summum bonum; et unus in quo est bonum et malum, nec summum bonum nec summum malum. D. Vellem ut exempla singulorum proponeres. M. In coelo est solum bonum et summum bonum; in inferno est solum malum et summum malum; in paradiso est solum bonum non tamen summum bonum; in mundo est bonum et malum, nec summum bonum nec summum malum. D. Quare distinxisti loca ista? M. Paradisus est locus inchoantium et in melius proficientium, et ideo ibi solum bonum esse debuit; quia creatura a malo initianda non fuit; non tamen summum, ut esset in quo illi qui initiabantur proficere potuissent. Coelum est locus confirmatorum bonorum et per disciplinam ad summum profectum pertingentium. Unde solum summumque bonum in eo
Abbreviated transcription (Latin):
di ꝑ ut̃m xp̃m dñm nr̃m . D. Ergo
homo nisi ꝑ grãm di liberari nͨ potest.
O.Non potest. Dicimꝰ enim quod
homo in appetitu iusti derelicto spon¬
te peccauerit. in appetitu commodi
retento: duplicit᷑ punitꝰ sit. siue quia
ab ordinatis commodis restringit:
siue quia ad inordinata commoda
relaxatur. in altero pena. in altero
pęna & culpa. Quia gͦ homo tali pena
multatꝰ est ꝑ quam culpa ñ purgaret᷑
s cresceret: nisi fuisset lib̾atꝰ ꝑ gr̃am
eternę: merito descendisset. Itaq dila¬
tatum est iudiciam eiꝰ ne damnandꝰ
inueniret᷑: & quia eñ ds ad salutem
pordinauerat. locum & spacium cor
eum interim ꝑ grãm suam talem
efficeret. quem tande ñ solum misodit̾:
s etiam iuste ad salutem iudicare potu¬
quem ds concessit homini:d om. Nun¬
dꝰ iste. D. Et qđ est spaciũ penitentiȩ.¬
M. Uita presens: id est ab initio mun¬
di usq in finem scłi . D. Satis mag¬
ne sunt induciȩ istȩ: s uelim adhuc¬
ut dicas quare mundum istum

Expanded text:
istum Dominum nostrum . D. Ergo homo nisi per gratiam Dei liberari non potest? M. Non potest. Dicimus enim quod homo in appetitu justi derelicto sponte peccaverit; in appetitu commodi retento dupliciter punitus sit; sive quia ab ordinatis commodis restringitur, sive quia ad inordinata commoda relaxatur. In altero poena, in altero poena et culpa. Quia igitur homo tali poena multatus est per quam culpa non purgaretur sed cresceret, nisi fuisset liberatus per graeternae merito descendisset. Itaque dilatum est judicium ejus ne damnandus inveniretur. Et quia eum Deus ad salutem praeordinaverat, locueum interim per gratiam suam talem efficeret, quem tandem non solum misericorditer sed etiam juste ad salutem judicare vaquem Deus concessit homini? M. Mundus iste. D. Et quod est spatium poenitentiaM. Vita praesens, id est ab initio mundi usque in finem saeculi. D. Satis magnae sunt induciae istae: sed velim ut dicas adhuc quare mundum istum
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ hominis dicitur. quia huma¬
na natura quȩ in primo parente
ꝑ peccatum senuerat in xp̃o reno¬
uata quasi ad uiuentutis robur
refloruit: & iustum fuit eniam
scdm legem ut ꝓ patre decrepito
& quasi ꝑ defectum ȩtatis senili: fi¬
lius ualidior robore contͣ tẏran¬
num congressum faceret: & ut
eiꝰ uictoria ñ sibi s illi precipue
ꝓ quo pugnauit ad libertatem
ualeret. Nam & iccirco filiꝰ di

Expanded text:
Filius hominis dicitur, quia humana natura quae in primo parente per peccatum senuerat, in Christo renovata quasi ad juventutis robur refleruit; et justum fuit etiam secundum legem, ut pro patre decrepito et quasi per defectum aetatis debili, Filius validior robore contra tyrannum congressum faceret, et ut ejus victoria non ipsi sed illi praecipue pro quo pugnaverat ad libertatem valeret. Nam et idci
Abbreviated transcription (Latin):
sa est qm̃ ad remediũ data est contͣ
originale peccatum qđ a parentib
contrahimꝰ ꝑ illud membrũ ꝓpaga¬
ti.D. Quod gͦ mulieres remedium
habebant que ñ circumcidebantur. d¬
M. Fidem & oblationes siue sacrifi¬
cia: ipsam quoq circumcisionem.
ñ tam̃ suscipiendo. s credendo . D.
Quid dicendum ẽ de pueris ante
octauũ diem morientib qm ad
illud remediũ ꝑuenire ñ poterant. dm.¬

Expanded text:
iam ad remedium data est contra iam ad remedium data est contra originale peccatum, quod a parentibus contrahimus per illud membrum propagati. D. Quod ergo mulieres remedium habebant quae non circumcidebantur? M. Fidem et oblationes sive sacrificia: ipsam quoque circumcisionem; non tamen suscipiendo sed credendo. D. Quid dicendum est de pueris ante octavam diem morientibus, quoniam ad illud remedium pervenire non poterant,
Abbreviated transcription (Latin):
in corpore. Otonariꝰ uͦ in sacra scͥp¬
tura aliquando tempꝰ resurrectionis
significat: qđ ptꝰ p̃sentem quȩ septẽ
dieb currit uitam sequitur: aliqͣn
tempꝰ gr̃e in quo eterna bona serui¬
entib ꝓmittuntur. Merito gͥ pri¬
ma illa circumcisio quȩ sacram̃tũ
erat aliarũ duarũ: ussa ẽ fieri die
octauo ut ostenderet qđ in temꝑe
gr̃ȩ corda circumcidenda erant ꝑ
emundationẽ iniquitatis & in tem¬
pore resurrectionis corpora ꝑ depo¬
sitionẽ corruptionis. Propt̾ea autẽ
solis masculis data est circumcisio
carnis: quia sacra scriptura ꝑ mas¬
culinũ sexum animã. ꝑ mulierem
uero carnem significare solet: ut
uidelicet ostenderetur quod illa
exterior circumcisio animab iusti¬
ficationem contulit: s carni non
abstulit corruptione. Caultellus
de petra factꝰ xp̃m significat de qͦ
dicit apłs petra autẽ erat. xp̃c. qui
tollit peccata mundi. In carne

Expanded text:
in corpore. Octonarius vero in sacra Scripin corpore. Octonarius vero in sacra Scriptura aliquando tempus resurrectionis significat quod post praesentem quae septem diebus currit vitam sequitur: aliquando tempus gratiae in quo aeterna bona servientibus Deo promittuntur. Merito igitur illa prima circumcisio quae sacramentum erat aliarum duarum, jussa est fieri die octavo, ut ostenderet quod in tempore gratiae corda circumcidenda erant per emundationem iniquitatis, et in tempore resurrectionis corpora per depositionem corruptionis. Propterea autem solis masculis data est circumcisio carnis, quia sacra Scriptura per masculinum sexum animam, per muliebrem vero carnem significare solet; ut videlicet ostenderetur quod illa exterior circumcisio animabus justificationem contulit, sed carni non abstulit corruptionem. Cultellus de petra factus Christum significat, de quo dicit Apostolus: Petra autem erat Christus , qui tollit peccata mundi . In carne
Abbreviated transcription (Latin):
qui ñ solum de filiis abrahe: s de
uniuersis gentib fideles colligeret.
ac ꝑ hoc ñ iam ꝑ signaculũ carnis
in genere: s ꝑ signaculũ bapt̾isma¬
tis secerneret in emundatione.D.
Numquid ñ etiã olim ante diluui¬
um fideles ab infidelib discreti eraÑ
MEtrant. s ptꝰ diluuiũ rurso hu¬
manũ genꝰ ad unũ ppłm redactũ
in abraham scdo discerni cȩpit:.
Qualiter fiebat circuncisio &m.
Preceptum fuit ut puer masculꝰ
actauo die natiuitatis suȩ circumei¬
deretur in carne p̃putii sui cultello
de petra facto. D.Quȩ fuit ratio ut
sic fieri p̾ciperetur. doo. Tres sunt
cireu̾cisiones: una in carne tantum
exteriꝰ. quȩ sicramentũ est. Duȩ
alie quȩ sunt res & uirtꝰ sacram̃.
altera quȩ fit in p̾senti quando ꝑ
depositionem iniquitatis mens cir¬
cumciditur: altera quȩ in futuro
fiet. quando ꝑ depositionem corrup¬
tionis corpꝰ circumcidetur. Prima
qͥ est in carne. scda in mente. tercia

Expanded text:
qui non solum de filiis Abrahae, sed de qui non solum de filiis Abrahae, sed de universis etiam gentibus fideles colligeret, ac per hoc non jam per signaculum carnis in genere, sed per signaculum baptismatis secerneret in emundatione. D. Nunquid non etiam olim ante diluvium fideles ab infidelibus discreti erant? M. Erant; sed post diluvium rursus humanum genus ad unum populum redactum in Abraham secundo discerni coepit. D. Qualiter fiebat circumcisio? M. Praeceptum fuit ut puer masculus octavo die nativitatis suae circumcideretur in carne praeputii sui cultello de petra facto. D. Quae fuit ratio ut sic fieri praeciperetur? M. Tres sunt circumcisiones: una in carne tantum exterius, quae sacramentum est; duae aliae quae sunt res et virtus sacramenti. Altera quae fit in praesenti, quando per depositionem iniquitatis mens circumciditur. Altera quae in futuro fiet, quando per depositionem corruptionis corpus circumcidetur. Prima igitur est in carne; secunda in mente; tertia
Abbreviated transcription (Latin):
ut dictum iam est in sacramentis
arma quib se muniat. & in oꝑib
bonis tela quib hostem ꝓsternat
ut scilicet fide. caritate. & spe adume¬
ła interiꝰ pariter roboretur & iuua
lam ut estimo satis demonstratũ
est tibi qualis fides & quȩ sacram̃ta
aut quȩ oꝑa illis scĩs pͥmis ad opti¬
uendam salutem fuert᷑ necessaria.
DQuamdui durauit status iste pri¬
orumd M. Usq ad abrabam. Iune
congregare. & ab infidelium colle¬
gio sequestrare: ut ñ solum in una
fide s etiã in una essent societate
uocauit abraham ut eum de terra
sua educeret. ut ꝑ illum unũ & in
illo uno om̃s qui ab illo nasceituri
aut illum secutari erant a pristira
conuersatione educens in unam
societatem nouȩ uite congregaret.
Cui etiã p̃cepit ut circu mcideret
pellem p̃putii sui. in signum sibi.
posteris in exemplum tantũ ad
priorem statũ suꝑaddens: quatinꝰ
ꝑ hoc signum płs dĩ ab infidelibus
discerneret᷑ quousq ille ueniret

Expanded text:
ut dictum est jam, in sacramentis arma quibus se muniat, et in operibus bonis tela quibus hostem prosternat, ut scilicet fidei charitate et spe adjuncta interius pariter roboretur et vincat. Jam ut existimo satis demonstratum est tibi qualis fides et quae sacramenta aut quae opera illis sanctis primis ad obtinendam salutem fuerunt necessaria. D. Quandiu duravit status iste priorum? M. Usque ad Abraham. Tunc congregare et ab infidelium collegio sequestrare, ut non solum in una fide, sed etiam in una essent societate, vocavit Abraham, ut eum de terra sua educeret, ut per illum unum et in illo uno omnes qui ab illo nascituri aut illum secuturi erant a pristina conversatione educens in unam societatem novae vitae congregaret. Cui etiam praecepit ut circumcideret pellem praeputii sui in signum sibi, posteris in exemplum; tantum ad priorem statum superaddens quatenus per hoc signaculum populus Dei ab infidelibus discerneretur, quousque ille viveret
Abbreviated transcription (Latin):
occultum & mutabile. Iudicium
scdm retributionẽ. manifestum
& immutabile. Iudiciũ scđm oꝑa¬
tionem imago quodãm ẽ & sacra¬
mentũ uidicii scđm retributionẽ.
quia illud manifestat causã & pre¬
scientiam innuit: hoc uͦ mani¬
festabit causam & confirmabit
prescientiã.
.D.
iuid ad nos ꝑtinuit qđ xp̃c

Expanded text:
tum et mutabile. Judicium secundum retributionem manifestum et immutabile. Judicium secundum operationem imago quodammodo est sacramentum judicii secundum retributionem; quia illud manifestat causam et praescientiam innuit: hoc vero manifestabit causam et confirmabit praescientiam. D. Quid ad nos pertinuit quod C
Abbreviated transcription (Latin):
exornans cȩlos. quinta aerẽ & aquã.
sexta terram. D.Quare sex diebꝰ
fecit d̾s oꝑa sua: & septimo reqͥeuit.
MSenarius quia ex partib sius
constat. signũ ꝑfectionis ẽ: & iccirco
uoluit ds sex dieb complere oꝑa
sua. ut ostenderet se in his quȩ fe¬
cerat nec suꝑfluũ aliquid posiusse:
nec reliquisse imꝑfectũ. Comple¬
tis autẽ sex dieb septima demum
die requieisit id est ab oꝑe cessauit :
ñ qđ ipse quasi fatigatꝰ requie indi¬
geret. s ut nob si scłm modũ &
mensurã nr̃am oꝑa bona ⁊ ꝑfecta¬
facere studuerimꝰ requiẽ futuram

Expanded text:
exornans coelos, quinta aerem et aquam, exornans coelos, quinta aerem et aquam, sexta terram. D. Quare sex diebus fecit Deus opera sua, et septima requievit? M. Senarius quia ex partibus suis constat, signum perfectionis est; et idcirco voluit Deus sex diebus complere opera sua, ut ostenderet se in iis quae fecerat, nec superfluum aliquid posuisse nec reliquisse imperfectum. Completis autem sex diebus septima demum die requievit , id est ab opere cessavit; non quod ipse quasi fatigatus requie indigeret, sed ut nobis si secundum modum et mensuram nostram opera bona et perfectafacere studuerim
Abbreviated transcription (Latin):
de aquis. aues deinde in aere collocate
st̃: pisces in originali sede ꝑmansert̃
D. Quȩ formatio facta est die sexta&
M. Bestiȩ & cȩt̾a animalia que uuit̃
suꝑ terrã de terra creata st̃. Consũ¬
matis autẽ & p̃paratis om̃ib: pꝰtremo
eadem tam̃ sexta die factꝰ est homo
qui uniuersȩ dñaretur creaturę
D. Quare aues que in aere collocate
sunt ñ sunt factę de ipso aere: sicut
pisces de aqua & bestiȩ parit̾ & homo
de terra. M. Quia aer talem nͣ habet
corpulentiã ut de eo animal fieri
possit sicut & terra D. Quare no¬
uissime factus est homo. do. Quia
homo uniu̾se creature preficiendꝰ
fuit: congruũ erat ut priꝰ mansio
eiꝰ p̃pararet᷑. pꝰtinodum ipse ordina¬
tis om̃ib quasi possessor & rector
introduceretur in orbem terrarũ.
nem diem creans:. trib pͥmis dieb
disponens & ordinans. trib sequen¬
tib exornans. pͥma discernens. scdã
distinguens. tercia disponens. qͣrta

Expanded text:
de aquis. Aves deinde in aere collocatae de aquis. Aves deinde in aere collocatae sunt; pisces in originali sede permanserunt . D. Quae formatio facta est die sexta? M. Bestiae et caetera animantia quae vivunt super terram de terra creata sunt. Consummatis autem et praeparatis omnibus, postremo eadem tamen sexta die factus est homo, qui universae dominaretur creaturae. D. Quare aves, quae in aere collocatae sunt, non sunt factae de ipso aere, sicut pisces de aqua, et bestiae pariter et homo de terra? M. Quia aer talem non habet corpulentiam ut de eo animal fieri possit sicut et de terra. D. Quare novissime factus est homo? M. Quia homo universae creaturae praeficiendus fuit, congruum erat ut prius mansio ejus praepararetur, postmodum ipse ordinatis omnibus quasi possessor et rector introduceretur in orbem terrarum. nem diem creans, tribus primis diebus disponens et ordinans, tribus sequentibus exordinans: prima discernens, secunda distinguens, tertia disponens, quarta
Abbreviated transcription (Latin):
malit̾ ibi suspendunt᷑ pendulȩ ad
modum nebulȩ leuis: qualis in pͥnci¬
pio natura om̃ium aquarũ fuisse
putatur. D. Quȩ fuit formatio diei
tercie M. Aquȩ illȩ quȩ sub firma¬
m̃to pendentes remanserant compac¬
te sunt ad inuicẽ & pondẽ tandem
deorsum pressȩ congregatȩ st̃ in lo¬
cum unũ: id est in magnã illam
abyssum quam prius desuꝑ obtexerãt
undȩ. & nc̃ ad om̃s terrarũ partes per
tracones & alueos suos diruant᷑. Con¬
gregatis autem aqͥs cȩpit apparere
arida: hoc ẽ terra quȩ priꝰ caligine
illa & confusione inuoluta latuit.
Quam apparentẽ d̾s germinib sius
uestut: & sic completũ est opꝰ diei
terciȩ. D. Quȩ formatio facta ẽ die
quarta. M. Luminaria condita st̃
in çȩlo id est sol & luna & stelle: ut lu¬
cerent suꝑ terrã & illuminarent
illam. & tempora suo cursu distin¬
guerent. D. Quę formatio facta est
die quinta.M Aues & pisces facti st̃

Expanded text:
irmiter ibi suspenduntur pendulae ad irmiter ibi suspenduntur pendulae ad modum nebulae levis, qualis in principio natura omnium aquarum fuisse putatur. D. Quae fuit formatio diei tertiae? M. Aquae illae quae sub firmamento pendentes remanserant compactae sunt ad invicem; et pondere tandem deorsum pressae congregatae sunt in locum unum , id est in magnam illam abyssum quam prius desuper obtexerant: unde et nunc ad omnes terrarum partes per thracones et alveos suos derivantur. Congregatis autem aquis, coepit apparere arida , hoc est terra, quae prius caligine illa et confusione involuta latuit; quam apparentem Deus germinibus suis vestivit: et sic completum est opus diei tertiae. D. Quae formatio facta est die quarta? M. Luminaria condita sunt in coelo, id est sol et luna et stellae; ut lucerent super terram, et illuminarent illam, et tempora cursu suo distinguerent . D. Quae formatio facta est die quinta? M. Aves et pisces facti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
caret. & ambitu suo circũquaq com¬
plectens: partem in fra se clauderet.
partem extrinsecꝰ seꝑaret. id est ut ab
ipsis aqͥs quȩ in diuisione extrinsecꝰ
siue suꝑius remanserunt firmam̃tũ
medium int̾ aquas ⁊aqͣs totum cirẽ¬
quaq ambiretur: aquȩ autẽ quȩ in¬
trinsecꝰ siue quȩ inferiꝰ relictȩ sunt
totȩ ab ipso firmamento ex omni
parte clauderentur. Pars gͦ aquarũ
in diuisione supͣ firmam̃tũ reman¬
sit: pars alia infra ambitum firma¬
menti dclusa totũ circũquaq aeris
spacium implens occupauit . D. Est¬
ne credendũ adhuc esse aqͣs suꝑ fir¬
mam̃itum. o Sic putatur quia
scriptura sacra diuersis in locis hoc
manifeste confirmat. sicut ẽ illud
psalmistȩ testimoniũ: aquȩ quȩ suꝑ
çelos sunt laudent nom̃ dñi . D. Omͦ
possunt aquȩ suꝑ cȩlum consistere.d
M.G lacialit̾ uel qđ magis credibile
est ad similitudinẽ illiꝰ pͥmi chaos fu¬

Expanded text:
caret, et ambitu suo circumquaque comcaret, et ambitu suo circumquaque complectens partem infra se clauderet, partem extrinsecus separaret, id est ut ab ipsis aquis quae in divisione extrinsecus sive superius remanserunt, firmamentum medium inter aquas et aquas totum circumquaque ambiretur, aquae autem, quae intrinsecus sive inferius relictae sunt, totae ab ipso firmamento ex omni parte clauderentur. Pars ergo aquarum in divisione super firmamentum remansit; pars alia infra ambitum firmamenti conclusa, totum circumquaque aeris spatium implens occupavit. D. Estne credendum adhuc esse aquas super firmamentum? M. Sic putatur; quia et Scriptura sacra diversis in locis hoc manifeste confirmat, sicut est illud Psalmistae testimonium: Aquae quae super coelos sunt laudent nomen Domini . D. Quomodo possunt aquae super coelum consistere? M. Glacialiter vel quod magis credibile est ad similitudinem illius primi chaos f
Abbreviated transcription (Latin):
priusꝗͣ. sol & cęt̾a luminaria conde¬
rentur. D. Ubi dicendum ẽ esse
mͦ lucem illamoo. Dicunt mͦ
in suꝑiorib etheris partib circũ¬
quaq disꝑsam esse. & adhuc uideri
posse si ñ maior illam solis claritas
absconderet. Nocte uero ex illa ad¬
huc luce diligent̃ considerantibus
demonstrari: qͣsi quasda tenuissime
nebulȩ lucidas contͣ firmam̃tuni
reliquias disꝑsas quas om̃ino maior
diei claritas ab oculis intuentium
celat . D. Que formatio facta est scda
die. M. Firmam̃tum factum ẽ scđa
die. qđ quidẽ & ipsum priꝰ materialit̾
creatum fuerat s hucusq indiscretũ
& illa uniu̾sali confusione ꝑmixtũ
manebat. Nunc autẽ: id est die scła
erutum a ꝑmixtione & in formam
redactum: positum ẽ ut int̾ aquas
suꝑiores & aquas inferiores diuidet.
sic scilicet ut illi confusionis moduͣ
nebulȩ circa terram pendenti mediuͦ
ueniens quoda modo illam inter se¬

Expanded text:
priusquam sol et caetera luminaria condepriusquam sol et caetera luminaria conderentur. D. Ubi dicendum est modo esse lucem illam? M. Dicunt modo in superioribus aetheris partibus circumquaque dispersam esse, et adhuc videri posse si non major illam solis claritas absconderet; nocte vero ex illa adhuc luce diligenter considerantibus demonstrari quasi quasdam tenuissimae nebulae lucidas contra firmamentum reliquias dispersas, quas omnino major diei claritas ab oculis intuentium celat. D. Quae formatio facta est secunda die? M. Firmamentum factum est secunda die , quod quidem et prius ipsum materialiter creatum fuerat; sed huc usque indiscretum et in illa universali confusione permistum manebat. Nunc autem, id est secunda die, erutum a permistione et in formam redactum positum est, ut inter aquas superiores et aquas inferiores divideret; sic scilicet ut illi confusioni in modum nebulae circa terram pendenti medium veniens quodammodo illam interse
Abbreviated transcription (Latin):
ceteris pociorẽ habuit: s inuoluta
atq obducta necdum apparere potuit
quod fuit. Reliqua tria ut dictum
est om̃im confusa erant & indigesta
in modum cuiusda nebule in hoc
quod nunc aer & çęlum tenet spacio
suspensa. Quã caliginem tenebrosã
tenebras scriptura nominauit : qͣ
in pͥncipio suꝑ faciem abyssi magne¬
quȩ adhuc nondum impleta erat:
pendebant. D. Quȩ formatio facta
est pͥma die m. Tux facta ẽ pͥma
die quȩ quidẽ iam prius inter cȩt̃a
mat̾ialiter creata fuerat: s nc̃ pͥmũ
ut lucere posset & illuminare ab aliis
segregata est atq distincta. D. Qualiᷤ
existimanda est fuisse lux illao.
Sunt qui asserant nubem lucidam
fuisse. quȩ sicut sol mͦ circum ferebat᷑
ambiens terrã quȩ dũ suꝑiores mun¬
di partes oriens lustrabat diem: occa¬
su autẽ suo ad infera descendens. ab¬
sentata luce fecit noctem. Inde dis¬
tinctos & appellatos uolunt tres illos
pͥmos dies in exordio creaturarum

Expanded text:
caeteris potiorem habuit, sed involuta caeteris potiorem habuit, sed involuta atque obducta necdum apparere potuit quod fuit. Reliqua tria, ut dictum est, omnimodo confusa erant et indigesta, in modum cujusdam nebulae in hoc quod nunc aer et coelum tenet spatio suspensa. Quam caliginem tenebrosam tenebras Scriptura nominavit: quae in principio super faciem abyssi quae adhuc nondum impleta erat e pendebant. D. Quae formatio facta est prima die? M. Lux facta est prima die : quae quidem jam prius inter caetera materialiter creata fuerat; sed nunc primum ut lucere posset et illuminare, ab aliis segregata est atque distincta. D. Qualis existimanda est fuisse lux illa? M. Sunt qui asserunt nubem lucidam fuisse, quae sicut sol modo circumferebatur ambiens terram; quae dum superiores mundi partes oriens lustrabat diem, occasu autem suo ad infera descendens absentata luce fecit noctem. Inde distinctos et appellatos volunt tres illos primos dies in exordio creaturarum
Abbreviated transcription (Latin):
creatoris deinde accepisset: idoq
priꝰ creauit essentiam. postmodũ
formã indidit. D. Cui ostendebat
uidere poterat.. M. Erant iam
tunc angłi qͥb hoc ostenderetur:
ut foris in reb conditis uiderent
quid in seipsis intꝰ agnoscerent.
ne & ipsi głam quã acceꝑant sibi
s conditori suo tribuendã putaress.
Nobis quoq hoc ostenditur. qui &¬
si illud qͣndo factum est nͨ uidimꝰ.
quia tam̃ factum sit sacro eloquio
referente audimꝰ . D. Ubi uel qͣlis
fuit pͥma illa materia priusquã
formaretur.M. Ibidem confusa
iacuit: ubi nc̃ ordinata subsistit.
Nam terra in eode in quo mͦ ẽ hoc
est medio loco constituta trib reli¬
quis elementis id est aqua & aere &
igne. & in una adhuc caligine con¬
fusis undiq in uoluebatur: que ui¬
delicet confusio circumquaq terrã
ambiens tantunde̾ spacii sursum
occupabat. quantũ nunc uniuersi¬
tas creaturarũ complectitur. For¬
mam iã tunc terra qualemcumq

Expanded text:
Creatoris deinde accepisset; ideoque Creatoris deinde accepisset; ideoque prius creavit essentiam, postmodum formam indidit. D. Cui ostendebat videre poterat? M. Erant jam tunc angeli quibus hoc ostenderetur, ut foris in rebus conditis viderent, quod in seipsis intus agnoscerent; ne et ipsi gloriam quam acceperant sibi, sed conditori suo tribuendam putarent. Nobis quoque hoc ostenditur; qui etsi illud quando factum est non vidimus, quod tamen factum sit sacro eloquio referente audivimus. D. Ubi vel qualis fuit prima illa materia priusquam formaretur? M. Ibidem confusa jacuit, ubi nunc ordinata subsistit. Nam terra in eodem in quo modo est, hoc est: medio loco constituta, tribus reliquis elementis, id est aqua, et aere, et igne, in una adhuc caligine confusis undique involvebatur, quae videlicet confusio circumquaque terram ambiens tantumdem spatii sursum occupabat, quantum nunc universitas creaturarum complectitur. Formam jam tunc terra qualemcunque
Abbreviated transcription (Latin):
priusquã mun¬
dus fieret. Uagister. Solus d̾s.
Discipłs. Quamdiu priꝰ fuit.doo.
Ab eterno . D. Ubi fuit cũ nichil
esset pret̾ ipsum.M. Ubi modo ẽ:
ibi fuit & tunc . D. Ubi est modo.
M. In seipso est. & om̃ia in ipso st̃.
& ipse est in om̃ib . D. Quando feẽ
d̾s mundũ. o. In principio. D
Ubi factus est mundꝰ.dos. In dõ .D.
Unde factꝰ est mundꝰ.doo. De nichi¬
.lo .D. Quomͦ factus est mundꝰ. m.
Prius in materia simnil facta sunt
om̃ia: postea uͦ in hac qua nc̃ mundꝰ
cernitur forma ꝑ sex dies composita
sunt & ordinata uniuersa . D. Quo¬
modo poterat materia priꝰ esse quã
forma.d . Nateria illa nͨ omnino
sine forma fuit: s tam̃ informis priꝰ
suisse dr̃. quia in pͥma sua ꝯditione
tam decentem & tam aptam sic̃ nc̃
habet. adhuc formã non habuit
D. Quare uoluit ds priꝰ creare
rudem materiem quasi nͨ potue¬
rit simul cum forma creasse eam:
O. Uoluit prius ostendere qͥd ẽẽt
creatura ex se. & quid ex beneficio

Expanded text:
priusquam mundus fieret? M. Solus Deus. D. Quandiu prius fuit? M. Ab aeterno. D. Ubi fuit cum nihil esset praeter ipsum? M. Ubi modo est, ibi fuit et tunc. D. Ubi est modo? M. In semetipso est, et omnia in ipso sunt, et ipse est in omnibus. D. Quando fecit Deus mundum? M. In principio . D. Ubi factus est mundus? M. In Deo. D. Unde factus est mundus? M. De nihilo. D. Quomodo factus est mundus. M. Prius in materia simul facta sunt omnia: postea vero in hac qua nunc mundus cernitur forma, per sex dies composita sunt et ordinata universa. D. Quomodo poterat materia prius esse quam forma? M. Materia illa non omnino sine forma fuit; sed tamen informis prius fuisse dicitur, quia in prima sui conditione tam decentem et tam aptam sicut nunc habet adhuc formam non habuit. D. Quare voluit Deus prius creare rudem materiam: quasi non potuerit simul cum forma creasse eam? M. Voluit prius ostendere quid esset creatura ex se, et quid ex beneficio
Abbreviated transcription (Latin):
s qđ inordinate appetit. D. Non po¬
ds integritatem nature passibilitate
mortalitatis confregit. D. Quare ħ
fecit  oo. Uideo quo tendas . D. Quę
tam̃ causa fuit o. Culpa homins.
D. Ergo ꝑ culpam suam ad hanc
necessitatẽ uenit. m. Ita est . D. Non
gͥ eum excusat ista necessitas. M.
Non potest excusare. S quid faciet.d
Querat adiutoriũ gr̃ȩ & dicat. de
necessitatib meis eripe me dñe: sic̃¬

Expanded text:
sed quod inordinate appetit. D. Non posed quod inordinate appetit. D. Non poDeus integritatem naturae passibilitate mortalitatis confregit. D. Quare hoc fecit? M. Video quo tendas. D. Quae tamen causa fuit? M. Culpa hominis. D. Ergo per culpam suam ad hanc necessitatem venit. M. Ita est. D. Non igitur eum excusat ista necessitas. M. Non potest excusare. D. Sed quid faciet? M. Quaerat adjutorium gratiae et dicat: De necessitatibus meis erue me, Domine ; sic
Abbreviated transcription (Latin):
diat: s etiam ut uitiũ naturȩ expel¬
lat. Sp̃c enim sicut ei naturalit̾ da¬
tum ẽ comiodũ carnis suȩ diligere:
sic naturalit̾ etiam habet ut eiꝰ incõ¬
modum ñ possit amare. Sciendum
tam̃ est qđ hec necessitas concupiscen¬
di ñ ido culpa ñ est quia necessitas ẽ:
quia ut esset hec necessitas ñ necessi¬
tas causa fuit. s uoluntas. Hoc tam᷑
de om̃ib ueracit᷑ dici potest: quia ni¬
chil anima appetit quãlibet inordi¬
natum uideatur. nisi ꝓpt̾ aliquod
commodũ uel conseruandi boni uel
mali remouendi: sicut uerbi gr̃a.
dum coitum appetit: extinguere
cupit carnis pruriginẽ. dum cibũ
appetit uel potum: gulȩ ardorem.
D. Si om̃is appetitꝰ ad cominodum
spectat: cominodũ autẽ suum appete¬
re tam in bono conseruando quam
in remouendo malo naturȩ datum
sit. utquid hec ꝯcupiscentia homi¬
ni in culpam repritatur.d M. Non
icdo peccat qđ commodũ suũ appetit:

Expanded text:
diat, sed etiam vitium naturae expeldiat, sed etiam vitium naturae expellat. Spiritus enim sicut ei naturaliter datum est commodum carnis suae diligere; sic naturaliter etiam habet ut ejus incommodum non possit amare. Sciendum tamen est quod haec necessitas concupiscendi non ideo culpa non est quia necessitas est; quia ut esset haec necessitas, non necessitas causa fuit, sed voluntas. Hoc tamen de omnibus veraciter dici potest, quod nihil anima appetit quantumlibet inordinatum videatur nisi propter aliquod commodum vel conservandi boni vel mali removendi; sicut verbi gratia dum coitum appetit, exstinguere cupit carnis pruriginem, dum cibum appetit vel potum, gulae ardorem. D. Si omnis appetitus commodum appetat, commodum autem suum appetere tam in bono conservando quam in removendo malo naturae datum sit, utquid haec concupiscentia homini in culpam reputatur? M. Non ideo peccat quod commodum suum appetit;
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia que ad illam conseruandam
ualerent libent̾ ꝓuiderent. Rur¬
sum ne uel in illis querendis la¬
bor esset uel in illis sumendis peri¬
culum. indigentiã simul & appeti¬
tum carnalem certa mensura tem¬
perauit: quatinꝰ ei ad fõmentum
& pauca sufficere possent. & ad sacie¬
tatem modica. Itaq ꝓuidentia car¬
nis nͨ tam labor quam oblectam̃tũ
& exercitatio futura foret: si homo
iusticiam tenuisset. S quia sp̃c supͣ
se elatꝰ appetitum suũ intͣ mensurã
cohibere noluit: iecirco meruit. ut
iam subtꝰ se ꝑ infinitos labores dissi¬
patꝰ in appetitu carnis suȩ m̃surã
tenere ñ possit. Fregit enĩ d̾s mor¬
talitate integritatẽ corꝑis humani:
& ob hoc plurib iam fomentis indi¬
get quã priꝰ: tam̃ ad reꝑandam
incolomitatem quantũ periit. quã
ad conseruandam quantũ remansit.
Hine illa dira necessitas gignitur:
ut extra ordinẽ natura appetitum
extendat. ut ñ solam naturam custo¬

Expanded text:
omnia quae ad illam conservandam omnia quae ad illam conservandam valerent libenter provideret. Rursum ne vel in illis quaerendis labor esset, vel in sumendis periculum, indigentiam simul et appetitum carnalem certa mensura temperavit; quatenus ei ad fomentum et pauca sufficere possent, et ad satietatem modica. Itaque prudentia carnis tam labor quam oblectamentum et exercitatio futura foret si homo justitiam tenuisset. Sed quia spiritus supra elatus appetitum suum intra mensuram cohibere noluit, idcirco meruit ut jam subtus per infinitos labores dissipatus in appetitu carnis suae mensuram tenere non possit. Fregit enim Deus mortalitate integritatem corporis humani, et ob hoc pluribus jam fomentis indiget quam prius, tam ad reparandam incolumitatem quantum periit quam ad conservandam quantum remansit. Hinc illa dura necessitas gignitur ut extra ordinem natura appetitum extendat; ut non solum naturam custo
Abbreviated transcription (Latin):
gitur. siue quia ad inordinationẽ
cominoda appetenda relaxatur:
in alterutro est pęna. in alterutro
pena & culpa . D. Unde uenit ho¬
mini ut appetat mordinatao.
Apena peccati .D. Modũ requiro.
M.Ds fecerat pͥmũ corpꝰ hominiᷤ
sanum & integrũ. Integrũ qͥdem:
quia nichil ei deerat ad ꝑfectionẽ.
Sanũ: quia nichil inerat ad corrup¬
tionemr. Sed
in utroq talẽ
conditionẽ
posuerat: ut
nec integri¬
tas nec sani¬
tas sine am¬
miniculo
posset conseruari. Itaq in reb crea¬
tis for insecus quȩdã ordinauit quȩ
ad conseruandam atq tuendam
incolomitatẽ siue integritatem eiꝰ
ualere potuissent. Horum autem
ꝓuidendoꝵ curam & officium sꝑni
qui corꝑi presidebat: iniunxit. Ne
uͦ in illo exequendo si ex sola hoc pre¬
ceptione ñ etiã ex amore impleret
seruili conditione sp̃c p̾meretur:
dedit ei d̾s affectum quo corpꝰ suum
amaret. ut sicut eiꝰ integritatem
& sanitatem diligeret: sic etiam

Expanded text:
ngitur, sive quia ad inordinata ngitur, sive quia ad inordinata commoda appetenda relaxatur. In altero est poena, in altero est poena et culpa. D. Unde venit homini ut appetat inordinata? M. A poena peccati. D. Modum requiro. M. Deus fecerat primum corpus hominis sanum et integrum. Integrum quidem, quia nihil ei deerat ad perfectionem; sanum, quia nihil inerat ad corruptionem. Sed in utroque talem conditionem posuerat ut nec integritas nec sanitas sine adminiculo posset conservari. Itaque in rebus creatis forinsecus quaedam ordinavit quae ad conservandam atque tuendam incolumitatem sive integritatem ejus valere potuissent; horum autem providendorum curam, et officium spiritui qui corpori praesidebat injunxit. Ne vero in illo exsequendo, si ex sola hoc praeceptione non etiam ex amore impleret, servili conditione premeretur, dedit ei Deus affectum quo corpus suum amaret, ut sicut ejus integritatem et sanitatem diligeret, sic etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uolendo quia cum isto uelle nͣ potu¬
uoluit quia istud uelle desiit: s pociꝰ
istud ido uelle desiit. quia illud uo¬
luit .D Quar
e gͦ magis dr̃
peccasse in eo
qđ istud uelle
desiit: quã
in eo quod
illud uelle
incepit.M.
Quia si hoc uelle nͨ desineret. siue
illud siue aliud uolendo. numquã
peccare potuisset . D. Quid est ergo
iusticia: M. Mensura in appetitu
commodi. D. Quid est appetitus
iusticie.dm. Amor mensure .D.
Quid gͦ uoluit ut hoc uelle desine¬
ret.d o. Uoluit aliquid extra m̃surã
D. Numquid & hoc uelle peccatũ
ñ fuit. doM. Non quod hoc uoluit
peccatum fuit: s qđ hoc uolendo
mensurȩ uolendi id est iusticie appe¬
titum amisit . D. Quid uoluit extͣ
mensuram.MSimilitudinem di
appetiit. Peccauit itaq homo in hoc
qđ deseruit appetitum iusti: & puni¬
tus est in retento appetitu cõmodi
D. Quomodo. dom. Duplicit̾ punitꝰ
est in appetitu commodi: siue quia
ab his quȩ ordinate apperit restri¬

Expanded text:
volendo quia cum isto velle non potuvolendo quia cum isto velle non potuvoluit quia velle desiit; sed potius ideo istud velle desiit quia illud voluit. D. Quare ergo magis dicitur peccasse in eo quod istud velle desiit quam in eo quod illud velle incoepit? M. Quia si hoc velle non desineret, sive illud sive aliud volendo, nunquam peccare potuisset. D. Quid est ergo justitia? M. Mensura in appetitu commodi. D. Quid est appetitus justitiae? M. Amor mensurae. D. Quid ergo voluit ut hoc velle desineret? M. Voluit aliquid extra mensuram. D. Nunquid et hoc velle peccatum non fuit? M. Non quod hoc voluit peccatum fuit, sed quod hoc volendo mensurae volendi, id justitiae appetitum amisit. D. Quid voluit extra mensuram? M. Similitudinem Dei appetiit. Peccavit itaque homo in hoc quod deseruit appetitum justi, et punitus est in retento appetitu commodi. D. Quomodo? M. Dupliciter punitus est in appetitu commodi; sive cum ab his quae ordinare appetit restri
Abbreviated transcription (Latin):
iccirco iuste & iusticiam suã & cõmo¬
dum ꝑdidit: solum appetitũ cõmodi
ad augmentum infelicitatis retinen¬
do: quia sicut augm̾tum głe fuisset
iniusticia ꝑseueranti ñ posse ab a¬
more habiti boni tepescere. ita mͦ
cumulꝰ miseriȩ ẽ ab appetitu boni
nͨ posse se quamuis illud adipisci
nequeat cohibere. D. Utrũ uolens
aut nolens deseruit homo appetitũ
appellanda est quam culpa. Si autem
tum fuisse negatur. nec poterit inue¬
niri unde talis uoluntas ei aduenerit:
ut uellet bonũ deserere. qr nec a semet¬
ipsõ uelle aliqͥd potuit. nec ado qͥcꝗͣ
preter cõmodũ & iustum uelle potes¬
tatem accepit. D. Tunc cũ deseruit
uoluisse credendꝰ ẽ qđ fecitM. Rec̃¬
te hoc diceres: si desinere aliquid eẽt
facere. Quia autẽ ille ñ uelle cepit
qđ priꝰ noluit. s tantummꝰ qđ priꝰ
uoluit uelle desiit: ñ necesse est ut
hoc aut uolens aut nolens fecisse
dicatur. Uoluit tam̃ aliquid. quod

Expanded text:
idcirco juste et justitiam et commoidcirco juste et justitiam et commodum perdidit; solum appetitum commodi ad augmentum infelicitatis retinendo; quia sicut augmentum gloriae fuisset in justitia perseveranti non posse ab amore habito boni tepescere, ita modo cumulus miseriae est ab appetitu boni non posse se quamvis illud adipisci nequeat cohibere. D. Utrum volens an nolens deseruit homo appetitum ntia potius appellanda est quam culpa; si autem tum fuisse negatur; nec poterit inveniri unde talis voluntas ei advenerit ut vellet bonum deserere; quia nec a semetipso velle aliquid potuit, nec a Deo quidquam praeter commodum et justum velle potestatem accepit. D. Tamen cum deseruit voluisse credendus est quod fecit. M. Recte hoc diceres si desinere aliquid esset facere. Quia autem ille non velle coepit quod prius noluit, sed tantummodo quod prius voluit, velle desiit, non necesse est ut hoc aut volens aut nolens fecisse dicatur. Voluit tamen aliquid quod
Abbreviated transcription (Latin):
amor ꝓpriȩ laudis. Auaricia: immo¬
deratꝰ appetitꝰ habendi. ꝑgulam uero¬
temptauit cũ dixit. comedite. Puanã
głam. cũ dixit. eritis sicut dii. Paua¬
riciam: cũ dixit. scientes bonũ & ma¬
lum . D. Uellem ut ipsã radicẽ peccati
explicares: & sicut demonstrasti quo
ordine patratũ sit. ita etiã qͥd sit osten
luntariũ esse constituit. ut in eo ho¬
mo ꝓmereͬtur. siue bene retinendo
cũ posset deserere: siue male deseren¬
do cũ posset retinere. Nunc autem
necessarium ꝓpterea esse uoluit. quati¬
nus in eo remuneraret᷑ homo. siue
ad penam si illum desereret. siue ad
głam: si illum retineret. Et iccirco
illi effectum suũ id est iusticiã in sepa¬
rabilit̾ adiunxit. Isti uͦ effectũ suũ
id est cõmodũ separabilem ꝓposuit:
qͣtinꝰ homo uel illo amisso huiꝰ & illiꝰ
effectũ ꝑderet. uel illo solo retento
huiꝰ & illiꝰ effectum retineret. Si
homo hoc solum qđ posuit fecit. &
qr appetitum iusti sponte dereliquit.

Expanded text:
amor propriae laudis; avaritia immoderatus appetitus habendi. Per gulam tentavit, cum dixit: Comedite. Per vanam gloriam, cum dixit: Eritis sicut dii. Per avaritiam, cum dixit: scientes bonum et malum. D. Vellem ut ipsam radicem istius peccati explicares: et sicut demonstrasti mihi quo ordine patratum sit, ita etiam quid sit ostendluntarium esse constituit, ut in eo homo promereretur, sive bene eum retinendo cum posset deserere, sive male deserendo cum posset retinere. Hunc autem necessarium propterea esse voluit; quatenus in eo remuneraretur homo, sive ad poenam si illum desereret, sive ad gloriam si illum retineret. Et idcirco illi effectum suum, id est justitiam inseparabiliter adjunxit, isti vero effectum suum, id est commodum separabilem proposuit, quatenus homo vel illo solo amisso hujus et illius affectus perderet; vel illo solo retento hujus et illius effectum retineret. Sed homo hoc solum quod potuit fecit; et quia appetitum justi sponte dereliquit,
Abbreviated transcription (Latin):
nichil temere affirmar̾e uelim: quia
& si similit̾ de oꝑe diei scde dici possit:
qđ p̾mũ firmam̃tum int̾ aquas &
aqͣs fecerit: deinde cursum eiꝰ usq ad
exortũ diei terciȩ direxerit : tam̃ qͥa
de motu firmam̃ti necdum certum
experim̃tum inuenimꝰ huiꝰ questio¬
nis modum alio si placet mͦ dissolua¬
mus. Potest nãq ñ inconuenienter
dici ñ ita in illis sex dieb dm̃ sui oꝑis
seriem continuasse: quasi nullo interiꝰ
interuallo temꝑis opꝰ intermiserit.
s qr nullum in oꝑando diem inter¬
misit. septima aute᷑ die sic demum
ab om̃ii oꝑe quieuisse ut nec alia pret̾
ea quȩ iam facta fuerant deincepscrea¬
ret nec alit̾ quam disposita iam erant
quantum ad ordinem ꝑtinet uniuer¬
sitatis disponeret. Neq enĩ aliquid
pꝰtmodũ numero uniu̾sitatis addidit.
neq ordinem uniu̾sitatis in aliquo
commutauit. D. Et qͥd qđ ad huc
cotidie noue creantur animȩ.d M.

Expanded text:
nihil temere affirmare velim; quia, nihil temere affirmare velim; quia, etsi similiter de opere diei secundae dici possit, quod primum firmamentum inter aquas et aquas fecerit; deinde cursum ejus usque ad exortum diei tertiae direxerit tamen quia de motu firmamenti necdum certum experimentum invenimus: hujus quaestionis nodum alio si placet modo dissolvamus. Potest namque non inconvenienter dici non ita in illis sex diebus Dominum sui operis seriem continuasse, quasi nullo interim intervallo temporis opus intermiserit; sed quia nullum in operando diem intermisit, septima autem die sic demum ab omni opere quievisse, ut nec alia praeter ea quae jam facta fuerant deinceps crearet, nec aliter quam disposita jam erant quantum ad ordinem pertinet universitatis disponeret. Neque enim aliquid postmodum numero universitatis addidit, neque ordinem unversitatis in aliquo commutavit. D. Et quid quod adhuc quotidie novae creantur animae. M. N
Abbreviated transcription (Latin):
operor .dM. Ds multis modis oꝑari
dr̃: est nãq opꝰ creationis. ẽ ⁊ opꝰ dispo¬
gub̾nationis. Opꝰ creationis ante
omne̾ diem fecit. Opꝰ dispositionis.
sex dieb compleuit. Opꝰ ꝓpagationis
usq in finẽ scłi ñ deserit. ab oꝑe gub̾¬
nationis usq in ȩt̾̃num ñ cessabit.
D. Si septima die pͥmũ requieuit ds̃:
quid gͦ egit ab initio pͥmȩ diei pꝰtꝙͣ.
lucem fecerat usq ad exortũ sequentis
quando firmam̃tum faciebat M.
Si ꝓͥpͣius rem intueri uelis: inuenies
nequaꝗͣ dm̃ pͥma die post exordium
lucis ab om̃i penitꝰ oꝑe quieuisse. qr
ñ solum hoc qđ lux facta est ad opꝰ
eiꝰ ꝑtinuit: s etiam qđ directa ẽ donec
ꝑacto circuitionis suę ambitu cursũ
consummauit. Primũ gͥ ut opꝰ suũ
a ꝑfecto inciꝑet lucem orientem fecit.¬
& inde eam dirigens pͥmum uespere.
deinde mane. id est pͥmã diem com¬
pleuit. D. Numqͥd ita de oꝑib reliqͦꝵ
dierũ intelligendũ est.d M. In his gͦ

Expanded text:
ror? M. Deus multis modis operari dicitur. Est namque opus creationis, est et opus dispogubernationis; Opus creationis ante omnem diem fecit; opus dispositionis sex diebus complevit; opus propagationis usque in finem saeculi non deserit; ab opere gubernationis usque in aeternum non cessabit. D. Si septima die primum requievit Deus, quid ergo egit ab initio primae diei postquam lucem fecerat usque ad exortum sequentis quando firmamentum faciebat? M. Si propius rem intueri velis, invenies nequaquam Deum prima die post exordium lucis ab omni penitus opere quievisse; quia non solum hoc quod lux facta est ad opus ejus pertinuit; sed etiam quod directa est, donec peracto circuitionis suae ambitu cursum consummavit. Primum igitur ut opus suum a perfecto inciperet, lucem orientem fecit; et inde eam dirigens, primum vespere, deinde mane, id est primam diem complevit. D. Nunquid ita de operibus reliquorum dierum intelligendum? M. In his ego
Abbreviated transcription (Latin):
Sosares.
Lampares.
Pannias.
Sosarmꝰ.
Mitraeus.
Tatanes.
Teuteus.
Eupales.
L aostenes.
Pirithiades
Offrateus.
Offratanes
honosconco¬

Expanded text:
Sophares. Lampares. Paminas. Sosar. Mitreus. Tautanes. Teuteus. Eupales. Laostenes. Piriciades. Offraticus. Ofratenes. Thonos Conco
Abbreviated transcription (Latin):
xxxii
II
iiII
cxxxuii
cxxxuiii
cxxxix
cxl
cxlui
cxliii
cxliuii
cxlu
clxii
clxxi
clxxii
clxxiii
clxxiiii
clxxix

Expanded text:
XXXII III XIIII CXXXVII CXXXVlII CXXXIX CXL CXLI CXLII CXLIII CXLIIII CXLV CLXII CLXXI CLXXII CLXXIII CLXXIV CLXX
Abbreviated transcription (Latin):
mnastia uicesima pͥmas
P susennes¬
liiii. Nefercheres
Ammenophis
O sochor
sinaces
Psusennes¬
Sesonchosis
sorthon
acelothis
inastia uicesima .iii.
etubas
x.
Bocchoris

Expanded text:
nastia vigesima prima, Psusennes, Nefercheres, Amenophis, Osochor, Psinaces, PsusennesSesonchosis, Osorton, Tacelosis. Dynastia vigesima tertia Petubas, . Boc