comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
debet᷑ : ad ipsam ꝑtinet iusta eor¬
reptio q̃ medicinaliter adhibet᷑
etiam si salus tantis incerta est.
ut si is qui corripit᷑ ad p̃destina¬
toꝵ numerũ ꝑtinet. sit ei corre¬
ptio salubre medicamentũ ⁊ si
aut̃e ñ ꝑtinet sit ei correptio pe¬
nale tormentũ. Sub isto ergo in¬
certo ex caritate adhibenda est
ꝑ illo eui adhibet᷑ orandũ est ut
sanet᷑. Cũ aut̃e homines ꝑ corre¬
ptionẽ in uiã iusticie seu ueni¬
unt seu reuertunt᷑ : quis oꝑatͣ
salutem.
arbuscłis oꝑante dat increm̃tum
nullũ hominũ resistit arbitriũ.
Sic eni uelle seu nolle in uolentis
aut nolentis ẽ potestate: ut di

Expanded text:
debetur, et ad ipsam pertinet justa cordebetur, et ad ipsam pertinet justa correptio, quae medicinaliter adhibetur, etiamsi salus aegrotantis incerta est: ut si is qui corripitur, ad praedestinatorum numerum pertinet, sit ei correptio salubre medicamentum; si autem non pertinet, sit ei correptio poenale tormentum. Sub isto ergo incerto ex charitate adhibenda est, pro illo cui adhibetur, orandum est ut sanetur. Cum autem homines per correptionem in viam justitiae seu veniunt seu revertuntur, quis operatur salutem, arbustulis operante dat incrementum nullum hominum resistit arbitrium? Sic enim velle seu nolle in volentis aut nolentis est potestate, ut di
Abbreviated transcription (Latin):
triũ . siue cũ arbitrio uoluntatis.
ido uͦ libero: qr ꝑ ipsam gr̃am libe¬
rato ꝑdicit adregñu: hi gͦ qui ñ
ꝑtinent ad istũ certissimĩi & feli¬
cissimr̃i numirũ. ꝓ meritis ustis¬
sime uidicant᷑. Aut enĩ iacent sub
peccato qđ originaliter generati¬
one. traxert. & eũ illo heredita¬
rio debito hinc exeunt qđ ñ est
regeneratione dimissũ.
aut ꝑliberum arbitriũ alia in¬
suꝑ. addiderunt. Arbitriũ inquã
liberũ. sñ liberatũ. liberũ iusti¬
eiȩ peecati autẽ seriũi. quo uol¬
uunt᷑ ꝑ diuersas noxias cupiditates
ałii magis alii minꝰ. som̃s mali.
&e ꝓ ipsa diuersitate diu̾sis suppli¬
eris iuidicandi aut gr̃am di su¬
seipiunt s temporales sunt nec
ꝑseuerant. Deserunt & deserunt᷑
imissi st̃ eñi libero arbitrio: ñ ac¬
cepto ꝑseuerantiȩ dono iudicio¬
se homines corripi qͣn
pee cant. nec de ipsa
grãm. nec de gra contra corre¬
ꝑtioũẽ ͥ qr & peccatis iusta pęna

Expanded text:
cum arbitrio voluntatis, ideo vere libero, quia per ipsam gratiam liberato, perducit ad regnum: hi ergo qui non pertinent ad istum certissimum et felicissimum numerum, pro meritis justissime judicantur. Aut enim jacent sub peccato, quod originaliter generatione traxerunt, et cum illo haereditario debito hinc exeunt, quod non est regeneratione dimissum; aut per liberum arbitrium alia insuper addiderunt: arbitrium, inquam, liberum, sed non liberatum; liberum justitiae, peccati autem servum, quo volvuntur per diversas noxias cupiditates, alii magis, alii minus; sed omnes mali, et pro ipsa diversitate diversis suppliciis judicandi. Aut gratiam Dei suscipiunt, sed temporales sunt, nec perseverant; deserunt et deseruntur. Dimissi enim sunt libero arbitrio, non accepto perseverantiae donogo homines se corripi quando peccant, nec de ipsa ur, nec de gratia contra correptionem: quia et peccati justa poena
Abbreviated transcription (Latin):
ritis bonoꝵ oꝑum reddi. Non sie
ẽ nẽ quando ñ solum nullis bonis.
s etiam multis malis oꝑib p̃ceden¬
tib. misedia eiꝰ preuenit hominem
ut liberet᷑ amalis & q̃ fecit & quȩ
facturus fuerat nͥ dĩ gr̃a regeret᷑
& q̃ passurus fuerat in eternũ. nͥ
erueret᷑ a potestate tenebraze. &
transferret᷑ in regnũ filii caritatis
dđi. Uerũt tam̃ qr & ipsa uita ȩter

Expanded text:
ritis bonorum operum reddi. Non sic est nunc, quando non solum nullis bonis, sed etiam multis malis operibus praecedentibus, misericordia ejus praevenit hominem, ut liberetur a malis, et quae fecit, et quae facturus fuerat nisi Dei gratia regeretur, et quae passurus fuerat in aeternum nisi erueretur a potestate tenebrarum, et transferretur in regnum Filii charitatis Dei . Veru
Abbreviated transcription (Latin):
tiã in illo iudicio in quo iusti co¬
ronant᷑ iniustiq damnant᷑: ali¬
os cũ misedia. alios sine miscd̃ia
iudicandos. ꝓpter qđ etiã mat̃
machabeoꝵ. filio suo dicit: ut
in illa miseratione cũ fr̃ib t̾uis
te recipiam. Cũ eñi rex iustus si¬
eut seriptu est sederit in throno
ñ auersabit᷑ ante cũ om̃e malũ.
quis głabit᷑ castum se habere cor:
dut quis gł abit᷑ mundũ se ẽẽ a pec

Expanded text:
tiam in illo judicio, in quo justi coronantur, injustique damnantur, alios cum misericordia, alios sine misericordia judicandos. Propter quod etiam mater Machabaeorum filio suo dicit, Ut in illa miseratione cum fratribus te recipiam . Cum enim rex justus, sicut scriptum est, sederit in throno, non adversabitur ante eum omne malum. Quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mu
Abbreviated transcription (Latin):
deliter ac iuste uiuere. & postea
cadere: neq de hac uita prius quã
hoc eis contingat auferri. Qđ si
nemini contigisset: tandiu ha¬
berent homines istũ saluberri¬
nũ timorẽ quo uitiũ elationis
opprimit᷑: donec ad xꝑi grãm
qua pie uiuit᷑ ꝑuenirent: dem¬
ceps iam securi nũquã se ab illo
ẽe casuros. Quȩ presumptio in
isto tẽptationis loco ñ expedit
ubi tanta ẽ infirmitas: ne suꝑ¬
biam possit generare securitas.
eniq etiam hoc eritͥ s tẽ qđ iã
ẽ in angłis etiã in hominib erit:
q̃n ulla suꝑbia esse ñ poterit.
gno p̃destinatus. donata sibi etiã
usq in fiñe ꝑseuerantia. illuc in¬
teger ꝑducetur. & illic integer
ris sui. siue cũ conuertunt᷑ siue
eũ preliant᷑. siue cũ coronantur

Expanded text:
deliter ac iuste uiuere et postea deliter ac iuste uiuere et postea cadere neque de hac uita, priusquam hoc eis contingat, auferri.I quorum si nemini contigisset, tamdiu haberent homines istum saluberrimum timorem, quo uitium elationis opprimitur, donec ad Christi gratiam, qua pie uiuitur, peruenirent, deinceps iam securi numquam se ab illo esse casuros. quae praesumtio in isto temtationum loco non expedit, ubi tanta est infirmitas, ut superbiam possit generare securitas. denique etiam hoc erit; sed tunc, quod iam est in angelis, etiam in hominibus erit, quando superbia ulla esse non poterit.gno praedestinatus, donata sibi etiam usque in finem perseverantia, illuc integer perducetur, et illic integerrris sui, sive cum convertuntur, sive cum praeliantur, sive cum coronantur
Abbreviated transcription (Latin):
am. Si eñĩ aliꝰ ñ est accept᷑us nͥ iste
quasi eos ꝑseuerat᷑os habeat᷑ incer¬
tum: ñ aliter hȩc audire debent
quib expedit ñ altũ saꝑe s timere
Quis eñi ex multitudine fideliũ qͣn¬
dui in hac mortalitate uiuunt.
in numero p̃destinatoꝵ se esse pre¬
sumat : Quia id occultari opus
ẽ in hoc loco ubi sie cauenda est e¬
latio. ut etiã ꝑ sathane angłm ne
extolleret᷑ tantus colaphiraret᷑
seritis in me. dicente illo qͥ eos u¬
tiq seiebat ẽẽ mansuros. & ꝑ ꝓ
pħam. si uolueritis & obaudieritis
me. cũ sciret ipse in quib oꝑaret᷑¬
& uelle. Et similia multa dicurt᷑¬
ã ꝓpter huiꝰ utilitatem secreti ne
forte quis extollat᷑. s om̃s etiam
qui bñ eurrunt tueant dũ oc¬
cultũ est qui ꝑueniantͥ ꝓpter
huiꝰ gͦ utilitatem secreti. ereden¬
dum est quosda de filiis ꝑditioĩs
ñ accepto dono ꝑseuerantiȩ usq
in fiñe in fide q̃ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑
inciꝑe uiuere. & aliquandiu fi¬

Expanded text:
am . Si enim alius non est accepturus nisi iste quasi eos perseveraturos habeatur incertum: non aliter haec audire debent, quibus expedit non altum sapere, sed timere . Quis enim ex multitudine fidelium, quamdiu in hac mortalitate,\' uiuitur, in numero praedestinatorum se esse praesumat, quia id occultari opus est in hoc loco, ubi sic cauenda est elatio, ut etiam per satanae angelum, ne extolleretur, tantus colaphizareturur: si manseritis in me, dicente illo qui eos utique sciebat esse mansuros; et per prophetam: si uolueritis et obaudieritis me, cum sciret. ipse in quibus operaretur et uelle; et similia multa dicuntur. propter huius utilitatem secreti, ne forte quis extollatur, sed omnes, etiam qui bene currunt, timeant, dum occultum est qui perueniant — propter huius ergo utilitatem secreti credendum\' est quosdam de filiis perditionis non accepto dono perseuerandi. usque in finem in fide, quae per dilectionem operatur, incipere uiuere et aliquandiu fi
Abbreviated transcription (Latin):
mo aut̃ bene utendo male utitur.
Quare abundantia ⁊ magnitudo bo¬
nitatis d̃i non solum magna: s etiam
media ⁊ minima bona esse p̾stitit. ¶sa¬
gis laudanda ẽ bonitas eius in magniᷤ
qͣm in mediis ⁊ et magis in mediis qͣm
in minimis his bonis: s magis in om̃i

Expanded text:
mo autem bene utendo male utitur. mo autem bene utendo male utitur. quare abundantia et magnitudo bonitatis dei non solum magna sed etiam media et minima bona esse praestitit. magis laudanda est bonitas eius in magnis quam in mediis et magis in mediis quam in minimis his bonis, sed magis in omni
Abbreviated transcription (Latin):
satis egimus istos inimicos huiꝰ gr̃e
nouos hereticos refellentes ⁊ qͣmuis¬
et in his lbris qui ñ contra illos.
omnino quippe nondũ erant. s contra
manicheos conscͥpti sunt: de libero
arbitrio. ñ om̃im de ista d̃i gr̃ã reticu¬
imus. quã nefanda impietate conan¬
tur auferre. Diximꝰ quippe in sccđo
libro ñ solum magna. s etiam mini¬
ma bona ñ esse posse: nisi ab illo a
quo sunt om̃ia bona. hoc ẽ đo. Et pau¬
lopost. Uirtutes inqͣm quib recte
uiuitur: magna bona sunt. Species
aut̾ quorũlibet corpoꝵ sine quibus
recte uiui potest: minima bona sunt.
Potentie uͦ animi sine quib recte ui¬
ui ñ potest: media bona sunt. Uirtu¬
tib nemo male utitur. Cȩt̾is aut̃ bo¬
nis id est mediis ⁊ minimis: ñ solum
bene s etiam male quisq uti potest.
Et ido uirtute nemo male utitur:
quia opus uirtutis ẽ bonus usus istoꝵ.
quib etiam ñ bene uti possumꝰ. Ne¬

Expanded text:
satis egimus istos inimicos huius gratiae, satis egimus istos inimicos huius gratiae, nouos hereticos, refellentes, quamuis in his libris, qui non contra illos omnino — quippe illi nondum erant — sed contra Manicheos conscripti sunt de libero arbitrio, non omni modo de ista dei gratia reticuimus, quam nefanda inpietate conantur auferre. diximus quippe in secundo libro non solum magna sed etiam minima bona non esse posse nisi ab illo, a quo sunt omnia bona, hoc est deo. et paulo post: uirtutes, inquam, in quibus recte uiuitur, magna bona sunt; species autem quorumlibet corporum, sine quibus recte uiui potest, minima bona sunt; potentiae uero animi, sine quibus recte uiui non potest, media bona sunt. uirtutibus nemo male utitur, ceteris autem bonis, id est mediis et minimis, non solum bene sed etiam male quisque uti potest. et ideo uirtute nemo male utitur, quia opus uirtutis est bonus usus istorum, quibus etiam non bene uti possumus; ne
Abbreviated transcription (Latin):
cte imputet᷑ pecẽm. nͥ peccanti. Non gͦ ẽ
cui recte imputet᷑. nisi uoluntati. Qs
paulopost. Quis inqͣm peccat in eo qd̃
nullomͦ caueri potest: Peccat᷑ aitt̃ẽ.
Caueri gͥ potest. Quo testimonio meo
in quodã libro suo pelagius usus est.
Cui libro cũ respondissem: titulum
libri mei esse uolui de natura ⁊ gr̃a.
In his atq huiusmodi uerbis meis qͥa
gr̃a dĩ cõmemorata ñ est. de qua tunc
non agebatur: putant pelagiam. uł
putare possunt. suã nos denuisse
sententiam. S frustra hoc putant.
uoluntas quippe ẽ. qua ⁊ peccatur
et recte iuuitur: quod his uerbis e¬
gius. Uoluntas gͦ ipsa nisi di grã
liberetur a seruitute qua facta ẽ ser¬
ua peccati. & ut uicia suꝑet adiuue¬
tur: recte pieq uiui a mortalib
non potest. Et hoc diuinũ benefi-¬
cium quo liberatur nͥ eam p̾ueni¬
ret: iam meritis eius daritur. et
non esset grã ÷ que utiq gratis da-¬
tur. Quod in aliis opusculis nr̃is

Expanded text:
cui inputetur peccatum nisi peccanti. non ergo est, cui inputetur peccatum nisi peccanti. non ergo est, cui recte inputetur nisi uoluntati. et paulo post: quis, inquam, peccat in eo, quod nullo modo cauere potest? peccatur autem: caueri igitur potest. quo testimonio meo in quodam libro suo Pelagius usus est. cui libro cum respondissem, titulum libri mei esse uolui : de natura et gratia. In his atque huius modi uerbis meis, quia gratia dei commemorata non est, de qua tunc non agebatur, putant Pelagiani uel putare possunt suam nos tenuisse sententiam. sed frustra hoc putant. uoluntas quippe, qua et peccatur et recte uiuitur, quod hic uerbis egimus, uoluntas ergo ista nisi dei gratia liberetur a seruitute, qua facta est serua peccati, et, ut uitia superet, adiuuetur, recte pieque uiui a mortalibus non potest. et hoc diuinum beneficium, quo liberatur, nisi eam praeueniret, iam meritis eius daretur et non esset gratia, quae utique gratis datur. quod in aliis opusculis nostris
Abbreviated transcription (Latin):
in nr̃a potestate. qͣm ipsa uoluntas ẽ.
Ea enim ꝓrsus nullo int̾uallo mox
ut uolumus p̾sto est. Itdem in alio lo¬
co. Si enim tu laudaris inqͣm uiden¬
do quid facere debeaᷤᷤ. cum id ñ ui-¬
deas nisi in illo qui ẽ incõmutabilis
ueritas ⁊ quantomagis ille qui et
uelle p̾cepit ⁊ posse prebuit. & ñ
impune nolle ꝑmisit : Beinde sub-¬
iunri dicens. Si enim hoc debet qͥs¬
q qd̃ accepit ⁊ et sic homo factus ẽ
ut necessario peccet: hoc debet ut
peccet. Cum gͦ peccat: quod debet
facit. Quod si scelus ẽ dicere: ne¬
minẽ natura sua cogit ut peccet.
Et it̾um. Quȩ tandem esse pot̾it in-¬
quam ante uoluntatem. causa uolun¬
tatis: Aut enim ⁊ ipsa uoluntas ẽ. et
a radice ista uoluntatis ñ receditur:
aut ñ est uoluntas ⁊ et peccatũ nul¬
lum habet. Aut gͥ uoluntas ẽ pͥma
causa peccandi: aut nullũ peccatum
est pͥma causa peccandi. Nec ẽ cui re¬

Expanded text:
in nostra potestate, quam ipsa voluntas, est. in nostra potestate, quam ipsa voluntas, est. Ea enim prorsus nullo intervallo, mox ut volumus, praesto est . Item alio loco: Si enim tu laudaris, inquam, videndo quid facere debeas, cum id non videas, nisi in illo qui est incommutabilis veritas; quanto magis ille qui et velle praecepit, et posse praebuit, et non impune nolle permisit? Deinde subjunxi dicens: Si enim hoc debet quisque quod accepit, et sic homo factus est, ut necessario peccet, hoc debet ut peccet. Cum ergo peccat, quod debet, facit: quod si scelus est dicere; neminem natura sua cogit ut peccet . Et iterum: Quae tandem esse poterit, inquam, ante voluntatem causa voluntatis? Aut enim et ipsa voluntas est; et a radice ista voluntatis non receditur: aut non est voluntas; et peccatum nullum habet. Aut igitur voluntas est prima causa peccandi; aut nullum peccatum est prima causa peccandi: nec est cui re
Abbreviated transcription (Latin):
et miseria. premiũ atq suppliciũ.
Et alio loco. Quid inqͣm quisq se¬
ctandũ ⁊ amplectendũ eligat: in
uoluntate esse positum consistit.
Et in libro seđo. Homo enim ipse
inquã in quantũ homo ẽ aliquod
bonum est: quia recte uiuere cũ uult
potest. O alio loco dixi. ñ posse fie
ri recte: nisi eodem libero uolunta¬
tis arbitrio. Et in libro tercio. Q d
opus ẽ queri in qͣm unde iste motus
existat. quo uoluntas auertitur ab
incõmutabili bono ad committabile
bonũ. cum eum ñ nisi animi. ⁊ uolun¬
tarium. et ob hoc culpabilem esse fa¬
deamur ⁊ om̃isq de hac re discipli¬
na utilis ad id ualeat. ut eo motu
imꝓbado atq cohibito. uoluntatem
nr̃am ad ꝑfruendum semptt̾no bono
a lapsu tẽporalium conu̾itamus: Et
alio loco. Optime inqͣm de te ueritas
clamat. Non enim posses aliud senti¬
re esse in potestate nr̃a: nisi qͦd cum
uolumꝰ facimus. Quappt̾ nichil tam

Expanded text:
et miseria praemium atque supplicium. et miseria praemium atque supplicium. et alio loco: quid, inquam, quisque sectandum et amplectendum eligat, in uoluntate esse positum constitit. et in secundo libro: homo enim ipse, inquam, in quantum homo est, aliquod bonum est, quia recte uiuere, cum uult, potest. et alio loco dixi: recte fieri non posse nisi eodem libero uoluntatis arbitrio. et in libro tertio: quid opus est quaeri, inquam, unde iste motus existat, quo uoluntas auertitur ab incommutbonum; cum eum non nisi animi, et voluntarium, et ob hoc culpabilem esse fateamur: omnisque de hac re disciplina utilis ad id valeat, ut eo motu improbato atque cohibito, voluntatem nostram ad perfruendum sempiterno bono, a lapsu temporalium convertamus? Et alio loco: Optime, inquam, de te veritas clamat, Non enim posses aliud sentire esse in potestate nostra, nisi quod, cum volumus, facimus. Quapropter nihil tam
Abbreviated transcription (Latin):
gnum bonũ esse monstrarem. ut om¬
nib corporeis. ⁊ ext̾nis bonis m̃ito
ante poneretur: dixi. Uides gͥ iam
ut existimo in uoluntate nr̃a esse con¬
stititũ: ut hoc uł fruamur. uł ca¬
reamꝰ tanto. ⁊ tam uero bono. Quid
enĩ tam in uoluntate. qͣm ipsa uolun¬
tas sita est: Et alio loco. Quid gͦ cau¬
se est inqͣm. cur dubitandũ putemꝰ
etiam si nũqͣm ante sapientes fui¬
mus. uoluntate nos tam̃ laudabiłẽ
et beatam uitam ⁊ uoluntate tur-¬
pem. ⁊ miseram mereri. ac degere:
Itemq alio loco ex quo conficitur
inqͣm ut quisqͥs recte honesteq uult
uiuere ⁊ si id se uelle p̾fugacib re¬
bus uelit. assequat᷑ tantam rem
tanta facilitate: ut nichil aliud ei
quã ipsum uelle. sit habere quod
uoluit. Itemq alibi dixi. Hoc enim
et̾na lex illa ad euius consid̾ationẽ
redire iam tempꝰ est incõmutabili
stabilitate firmauit ⁊ ut in uolun¬
tate meritum sit: in beatitate aut̃

Expanded text:
gnum bonum esse monstrarem, ut omgnum bonum esse monstrarem, ut omnibus corporis et extraneis bonis merito anteponeretur, dixi: uides igitur iam, ut existimo, in uoluntate nostra esse constitutum, ut hoc uel fruamur uel careamus tanto et tam uero bono; quid enim tam in uoluntate quam ipsa uoluntas sita est? et alio loco: quid ergo causa est, inquam, cur dubitandum putemus, etiamsi numquam antea sapientes fuimus, uoluntate nos tamen laudabilem et beatam uitam, uoluntate turpem et miseram mereri ac degere? itemque alio loco: ex quo conficitur, inquam, ut quisquis recte honesteque uult uiuere, si id se uelle prae fugacibus rebus uelit, adsequatur tantam rem tanta facilitate, ut nihil aliud ei quam ipsum uelle sit habere, quod uoluit. itemque alibi dixi: hoc enim aeterna lex illa, ad cuius considerationem redire iam tempus est, incommutabili stabilitate firmauit, ut in uoluntate meritum sit, in beatitate autem
Abbreviated transcription (Latin):
sue impietatis errorem. manichei
enĩ sunt. immutabilem quandã. et
do coet̾nam introducere naturam
mali. De gr̃a uͦ di qua suos electos sic
p̃destinauit. ut eoꝵ qui iam in eis
p̾pararet uoluntates: nichil in his¬
huiꝰ gr̃ẽ cõmemoratio fieret. transe¬
unt̾ cõmemorata ẽ: non quasi inde
ageret᷑ oꝑosa rõcinatione defensa.
Aliud ẽ enim querere unde sit ma¬
lum ÷ et aliud ẽ querere unde rede¬
atur ad pͥstinum: uł ad maius ꝑue¬
niatur bonum. Quaꝓpt̾ noui here¬
tici pelagiani qui lib̾um sic asserunt
uoluntatis arbitrium. ut gr̃e dei
non relinquant locũ. qñquidẽ eam
scdm merita nr̃a dari asserunt. ñ
se extollant quasi eoꝵ egerim cau¬
sam ÷ quia multa in his libris dixi
ꝓ libero arbitrio: quȩ illiꝰ disputati¬
onis causa poscebat. Dixi quippe in
pͥmo libro: malefacta iusticia di uindi¬
cari. Et addidi: ñ enim iuste uindica
cũ ipsam bonam uoluntatẽ tam ma¬

Expanded text:
suae inpietatis errorem — Manichei suae inpietatis errorem — Manichei enim sunt — inmutabilem quandam et deo coaeternam introducere naturam mali. de gratia uero dei, qua suos electos sic praedestinauit, ut eorum, qui iam in eis praeparet uoluntates, nihujus gratiae commemoratio fieret, transeunter commemorata est; non quasi inde ageretur operosa ratiocinatione defensa. Aliud est enim quaerere unde sit malum, et aliud est quaerere unde redeatur ad pristinum, vel ad majus perveniatur bonum. Quapropter novi haeretici Peuoluntatis arbitrium, ut gratiae dei non relinquant locum, quandoquidem eam secundum merita nostra dari adserunt, non se extollant, quasi eorum egerim causam, quia multa in his libris dixi pro libero arbitrio, quae illius disputationis causa poscebat. dixi quippe in primo libro male facta iustitia dei uindicari et addidi: non enim iuste uindicarum ipsam bonam uoluntatem tam ma
Abbreviated transcription (Latin):
tit int̾ nos diligent̾ ratione discussa.
malum ñ exortum nͥ ex libero uolun¬
tatis arbitrio: tres libri quos eadem
disputatio peꝑit. appellati sunt de
libero arbitrio. Quoꝵ seđm ⁊ terci¬
um. in affrica iam etiam tpone regio
prb̃r ordinatꝰ: sic̃ tunc potui t̾mina¬
ui. In his libris ita multa disserta st̃.
ut incidentes ñnulle questiones quaᷤ
uł enodare non pot̾am. uł que lon¬
gam disputationẽ in p̾senti requi¬
rebant ita differrent᷑ : ut ex utra-¬
q parte uł ex om̃ib earundẽ questi¬
onum partib. in quib ñ apparebat
quid potius congrueret ueritati: ad
hoc tam̃ rõcinatio nr̃a concluderetur.
ut quodlibet eoꝵ uerũ esset. lau¬
dandus crederet᷑ uł etiam ostende¬
retur s. Propt̾ eos quippe dispu¬
tatio illa suscepta ẽ. qui negant ex
libero uoluntatis arbitrio mali o¬
riginem duci⁊ et dm si ita ẽ creato¬
rem om̃ium naturarũ culpandum
esse contendunt: eo mͦ uolentes scd̃m

Expanded text:
tit inter nos diligenter ratione discussa tit inter nos diligenter ratione discussa malum non exortum nisi ex libero uoluntatis arbitrio, tres libri, quos eadem disputatio peperit, appellati sunt de libero arbitrio. quorum secundum et tertium in Africa iam Hippone Regio presbyter ordinatus, sicut tunc potui, terminaui. In his libris ita multa disserta sunt, ut incidentes nonnullae quaestiones, quas uel enodare non poteram uel longam sermocinationem in praesenti requirebant, ita differrentur, ut ex utraque parte uel ex omnibus earundem quaestionum partibus, in quibus non apparebat, quid potius congrueret ueritati, ad hoc tamen ratiocinatio nostra concluderetur, ut, quodlibet eorum uerum esset, laudandus crederetur uel etiam ostenderetur deus. propter eos quippe disputatio illa suscepta est, qui negant ex libero uoluntatis arbitrio mali originem duci et deum, si ita est, creatorem omnium naturarum culpandum esse contendunt, eo modo uolentes secundum
Abbreviated transcription (Latin):
quã redderer mͥ: cui me maxime de-¬
beo. Ubi uideor dicere potius debu¬
isse. redderer do: cui me maxime
debeo. S qm̃ pͥus sibi ipse homo red¬
dendus ẽ ut illic quasi gradu facto
inde surgat atq attollatur ad dm:
sicut filius ille minor. pͥus reuersus
est ad semet ipsũ. ⁊ tunc ait. surgã
et ibo ad patrẽ meũ: ido sic sum lo¬
cutus. Deniq mox addidi. atq ita
fieri amicũ mancipiũ dño. Quod gͦ
dixi. cui me maxime debeo: ad ho¬
mines retuli. Oagis enĩ mͥ me debeo.
qͣm hominib cet̾is: quãuis do magiˢ
quã mͥ Fic liber sic incipit. Qm̃
iudeo te abundare ocio:
Iym adhue rome demorare¬
mur. uoluimꝰ disputando
querere unde sit malũ: et eo mͦ dis¬
putaiumꝰ. ut si possemus id qd̃ de
hac re diuine auctoritati subditi cre¬
debamꝰ : etiam ad intelligentiam
nr̃am quantũ disserendo opitulan¬
te do agere possemꝰ. ratio consicdata
et ꝑtractata ꝑdilgeret. Et qm̃ consti¬

Expanded text:
quam redderer mihi, cui me maxime dequam redderer mihi, cui me maxime debeo. ubi uideor dicere potius debuisse: redderer deo, cui me maxime debeo. sed quo- Diam prius sibi ipse homo reddendus est, ut illic quasi gradu facto inde surgat atque adtollatur ad deum, sicut filius ille minor prius reuersus est ad semet ipsum et tunc ait: surgam et ibo ad patrem meum, ideo sic sum locutus. denique mox addidi: atque ita fieri amicum mancipium domino. quod ergo dixi: cui me maxime debeo, ad homines rettuli; magis enim mihi me debeo quam hominibus ceteris, quamuis deo magis quam mihi. Hic liber sicvideo te abundare otio. Cum adhuc Romae demoraremur, voluimus disputando quaerere unde sit malum. Et eo modo disputavimus, ut si possemus, id quod de hac re divinae auctoritati subditi credebamus, etiam ad intelligentiam nostram, quantum disserendo opitulante Deo agere possemus, ratio considerata et pertractata perduceret. et quoniam consti
Abbreviated transcription (Latin):
alio corpore. uł alibi siue in corpore
siue extra corpus aliqñ uixisse: ⁊ ea
que int̾rogata respondet. cũ hic ñ
didicerit. in alia uita ante didicisse.
Fieri enĩ potest sicut iam etiam in
hoc oꝑe supra diximꝰ. ut hoc ido pos¬
sit quia natura intelligibilis ẽ: et
conectitur non solũ indelligibilib.
uerũ etiam immutabilib rebus ⁊
eo ordine facta. ut cũ se ad eas res mo¬
uet quib conexa ẽ. uł ad se ipsam: in
quantũ eas uidet. intantũ de his ue-¬
ra respondeat.ec sane om̃s artes
ed mͦ secum attulit: ac secum habet.
Nam de artib que ad sensus corporis
ꝑtinent. sicut multa medicine. sicut
astrologie om̃ia: nisi qd̾ hic didicerit.
non potest dicere. Ea uͦ que sola in¬
telligentia capit. ꝓpt̾ id qd̾ dixi cum
uł a se ipsa uł ab alio fuerit bene in¬
t̾rogata.⁊ recordata: respondet. Alio
loco uellem inqͣm hinc plura dicere.
ac me ipsum constringere ⁊ dũ quasi
tibi p̾cipio ut nichil aliud agerem

Expanded text:
alio corpore uel alibi siue in corpore siue extra corpus aliquando uixisse et ea, quae interrogata respondet, cum hic non didicerit, in alia uita ante didicisse. fieri enim potest, sicut iam in hoc opere supra dixi-mus, ut hoc ideo possit, quia natura intellegibilis est, ut conectatur non solum intellegibilibus uerum etiam inmutabilibus rebus, eo ordine facta, ut, cum se ad eas res mouet, quibus conexa est, uel ad se ipsam, in quantum eas uidet, in tantum de his uera respondeat. nec sane omnes artes eo modo secum adtulit ac secum habet; nam de artibus, quae ad sensus corporis pertinent, sicut multa medicinae, sicut astrologiae omnia, nisi quod hic didicerit non potest dicere. ea uero, quae sola intellegentia capit, propter id, quod dixi, cum uel a se ipsa uel ab alio fuerit bene interrogata et recordata, respondet. Alio loco: uellem, inquam, hine plura dicere ac me ipsum constringere, dum quasi tibi praecipio, ut nihil aliud agerem,
Abbreviated transcription (Latin):
redeat adsuũ. Ido quo psalmꝰ ipse
concludit᷑ faciamꝰ. beati om̃s qui con¬
fidt̃ uni eũ: utiq ut ipse faciat. Ipse
tua. Ipse ad illa quo uia ducit pro¬
missa ꝑducat: eui dr. E teñ illuc
manꝰ tua deducet me : & ꝑducet
me dext̾a tua. Ipse ibi pascat recũ¬
bentes cũ abraham. ysaae & iacob:
de quo dictum ẽ. Fãciet eos recũbe¬
re: & transibit & ministrabit eis.

Expanded text:
at ad suum? ideo quo psalmus ipse concluditur faciamus: beati omues qui confidunt in e u m, utique ut ipse faciat, ipse tua; ipse ad illa, quo uia ducit, promissa perducat, cui dicitur: etenim illue manus tua deducet me et perducet me dextera tua; ipse ibi pascat recumbentes cum Abraham, Isaae et Iacob, de quo dictum est: faciet eos recumbere et transibit et ministrabit eis.
Abbreviated transcription (Latin):
anius płib donare dignet᷑ : dñe
pater. & infra. Sciat scĩtas tua
frẽm meũ euiꝰ maxime eausa hinc
discessimꝰ: cũ matrona sua ex con¬
sensu ꝑfectam do continentiã de¬
uouisse. Unde rogamꝰ sc̃itatem
tuam: ut orare digneris quo hoc
ipsum in eis dñs confirmare &e eu¬

Expanded text:
nis pluribus donare dignetur, domine pater. Et infra: Sciat sanctitas tua fratrem meum, cuius maxime causa hinc discessimus, cum matrona sua ex consensu perfectam deo continentiam deuouisse. unde rogamus sanctitatem tuam. ut orare digneris, quo hoc ipsum in eis dominus confirmare et cu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmotis ũncũq  dum ⁊ ille qͥ multa
legit ead̾ b̾uit recordat᷑. ⁊ cõpendio
ignarꝰ instruit᷑: ut nou̾it qͥd tene¬
at. qͥd euitee. qͥd au̾set᷑ ne faciat. qͥd
ut faciat exe quit. fortassis aute s
tam̃ qd arbitror uerũ ÷. etiã ad u̾sus
calũ: niantiũ malignas mentes ⁊ do¬
losa labia. opus hoc paruũ int̃ cȩtera
mirifica. testimonio coronȩ tuȩ nõ de¬
erit: ut quib patet campꝰ calũ: ian¬
di ꝓfusior. ualidis ⁊ ex om̃i parte con¬
clusis. fid̾i limitib eoartati. om̃ib q
u̾itatis teloꝵ gñib circũacti: etiã uno
multiformi iaculo repente morticinoᷤ
sp̃c nõ audeant anhelare. Uideo quã
onerosus existã meliora cogitanti et dĩ
cipem sapĩe suę sine inuidia ẽẽ con¬
cessit. ut hanc grãm dones indoctis
ȩccłȩ: qui te agnoscis sapientib atq
insipientib debitorẽ: m̾ito ac iure
dicturus. uidete qm̃ nõ mͥ soli labo¬
raui: s om̃ib exqͥrentib u̾itatem.

Expanded text:
motis; dum et ille qui multa legit, eadem breviter recordatur, et compendio ignarus instruitur, ut noverit quid teneat, quid euitet, quid auersetur. ne faciat. quid. ut faciat, adsequatur. fortassis autem, si tamen, quod arbitror. uerum est. etiam aduersus calumniantium malignas mentes et dolosa labia opus hoc paruum inter cetera magnifica testimonio coronae tuae non deerit, ut, quibus patet campus calumniandi profusior, ualidis et ex omni parte conclusis fidei limitibus coartati omnibusque ueritatis telorum generibus circumacti etiam uno multiformi iaculo repente prostrati morticinos spiritus non audeant anhelare. Video, quam onerosus existam meliora cogitanti et dispcipem sap;entiae suae sine inuidia esse concessit, ut hanc gratiam dones indoctis ecclesiae, qui te agnoscis sapientibus atque insipientibus debitorem merito ac iure dicturus: Videte, quoniam non mihi soli laboraui sed omnibus exquirentibus ueritatem.
Abbreviated transcription (Latin):
sero pulsanti s famẽ patienti non
deneges. ꝓfecto enim nec ego pulsare
cessabo. d̾onee ipse concedas: ut qd̾ ñ
impetrat pͥuilegiũ qͥa nullũ ẽ me¬
ritor: saltẽ in deffessa ĩportunitas

Expanded text:
sero pulsanti sed famem patienti non deneges: profecto enim nec ego pulsare cessabo, donec ipse concedas, ut, quod non impetrat priuilegium, quod nullum est, meritorum, saltem indefessa importunitas
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ possit ap̃ carthaginẽ in latinã lin¬
guã u̾ti facilius atq cõmodiꝰ. ut tupo¬
tius p̃stes nob̾ qd̾ queris a nobis. Per¬
latorẽ multũ cõmendo. Subdiaconꝰ :
de nr̃a diocesi: de fundo aũ uiri specta¬
dis nob̾ q carissimi orontii. Pillo aũ
et ꝓeuis patre a. quo adoptat᷑ꝰ ẽ: etiam
ad eũ scͥpsi. Quas lict̾as cum legerit
xp̃iana benignitas tua: peto ut eas
ap̃ memoratũ uirũ tua int̾cessione
aduiare digneris. Misi etiã cũ illo ho

Expanded text:
qui possit apud Carthaginem in latinam linqui possit apud Carthaginem in latinam linguam verti facilius atque commodius, ut tu potius praestes nobis, quod quaeris a nobis. 3. Perlatorem multum commendo. Subdiaconus est de nostra dioecesi; de fundo autem viri spectabilis, nobisque charissimi Orontii. Pro illo autem, et pro ejus patre, a quo adoptatus est, etiam ad ipsum scripsi; quas litteras cum legerit christiana Benignitas tua, peto ut eas apud memoratum virum tua intercessione adjuvare digneris. Misi autem cum illo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
gͤce ep̃e eypͥus epyphaniꝰ in doctrina¬
fidi catholicȩ laudabilit̃ diffamatꝰ. s
ip̃e utͥusq temꝑis ħeses colligens. oc̃¬
toginta complexꝰ ÷. Cum gͦ ambo id
uellent face̾ qd̃ a me petis: quantum
tñ int̃ se differant de num̾o interu
sectaꝵ uides. Qd̾ utiq nõ euenia ͥ¬
alud uni eoꝵ uid̾et᷑ ẽẽ ħesis ⁊ alid̾ altͥi
Neq enĩ putandũ ÷ aliqͣs ignorasse
rem nou̾imꝰ. ita ut filastrũ potiꝰ dicẽ
deb̾emꝰ latuisse plurmas: si tñ plureᷤᷤ
ess ille complexꝰ. ⁊ iste pauciores. Sed
ꝓculdubio in ea questione uͥ discep¬
tat᷑ qͥd sit ħesis: nõ ide̾ uidebat᷑ ambob
Sreu̾a hoc om̃imͦ diffinire difficile est
et id̾o cauendũ cum om̃s in numerũ
redige̾ conam᷑. ne p̃t̾mittamꝰ aliquaᷤᷤ
ꝙͣuis ħeses sint. aut annu̾iemꝰ aliqͣs
cum ħeses nõ sint. Uide gͦ ne forte libe
scĩ epyphanii tͥ mut̾e debeã. ipm̃ enĩ
arbit᷑r filastro doctius hinc locutum:

Expanded text:
copus Cyprius Epiphanius, in doctrina catholicae fidei laudabiliter diffamatus: sed ipse utriusque temporis haereses colligens, octoginta complexus est. Cum ergo ambo id vellent facere quod a me petis, quantum tamen inter se differant de numero interim sectarum, vides: quod utique non evenialiud uni eorum uideretur esse haeresis et aliud alteri. neque enim putandum est aliquas ignorasse r eminuerit. ita ut Philastrium potius dicere debeamus latuisse plurimas. si tam plures esset ille complexus et iste pauciores. sed procul dubio in ea quaestione, ubi disceptatur, quid sit haeresis, non idem uidebatur ambobus. et re uera hoc omnino definire diffiet ideo cavendum, cum omnes in numerum redigere conamur, ne praetermittamus aliquas, quamvis haereses sint; aut annumeremus aliquas, cum haereses non sint. Vide ergo ne forte librum sancti Epiphanii tibi mittere debeam: ipsum enim arbitror Philastrio doctius hinc locutum;
Abbreviated transcription (Latin):
toni eeccłs impedim̃to ẽẽ ꝑsonã. Sed
om̃ino confido qũi qͥ ꝑ unici sui grãm
humani gñis dignatꝰ ÷ delere facino¬
ra. nec mea in ꝑniciẽ cunctoꝵ p̃ualẽ
ꝑmuttet: potus ꝙ uͥ abundauit
pecc̃m grãm faciet redundare dñe me¬
rito uen̾abił ac u̾e beatissime ⁊ sc̃ẽ pa¬
ter. Difficultatẽ oꝑis qd̾ instruendis
imꝑitissimis nob̾ p̃stari ꝑpetuã bene¬
ficientiã tuã supplicit̾ exoraui. nec
ignorans añ p̃dixi : s de diuini fontis
ub̾tate qͣm tͥ dñs t̾buit u̾aci corde p̃¬
sũpsi. Nam ⁊ si philaster ⁊ epyphanꝰ

Expanded text:
toti ecclesiae impedimento esse personam. sed omnino confido, quoniam, qui per unici sui gratiam humani generis dignatus est delere facinora, nec mea in perniciem cunctorum praeualere permittet potiusque, ubi abundauit peccatum, gratiam faciet redundare, domine merito uenerabilis ac uere beatissime sancte pater. difficultatem operis, quod instruendis inperitissimis nobis praestari per tuam beneficientiam suppliciter exoraui, nec ipse ignorans ante praedixi; sed de diuini fontis ubertate, quam tibi dominus tribuit, ueraci corde praesumpsi. Nam etsi Philastrius et Epiphanius,
Abbreviated transcription (Latin):
ilectissimo filio ⁊ condiacono aconõ.¬
qd̾iuiltd̃o: augustinꝰ. Acceptis litt̾is
caritatis tuȩ. uͥ a me ardentissimo stu¬
dio postulasti. ut de om̃ib heresib q̃
seberẽ: ꝙͣ sit hoc difficise. continuo re¬
ꝑta occasione rescͥpsi: ꝑ filiũ meũ ypo¬
niensiũ pͥmariũ philocalũ. Oox au¬
ista oblata ÷ etiam ꝙͣ nunc rescribo.
et b̾ͥuit difficultatẽ oꝑis eius ostendo.
filaster quid̾a brixensis ep̃c. quẽ cum
scõ ambrosio mediolani ꝙ̃ ego ipse uid
scͥpsit huͥnc librũ: nec illas heses p̃ter

Expanded text:
LECTISSIMO FILIO ET CONDIACONO QVODVULTDEO AUGUSTINUS. Acceptis litteris caritatis tuae, ubi a me ardentissimo studio postulasti, ut de omnibus haeresibus,scriberem, quam sit hoc difficile, continuo reperta occasione rescripsi per filium meum Hipponiensium primarium Philocalum. mox auista oblata est, qua nunc rescribo et breuiter difficultatem operis eius ostendo. Philastrius quidam, Brixensis episcopus, quem cum sancto Ambrosio Mediolani etiam ipse uidi, scripsit hinc librum nec illas haereses pr
Abbreviated transcription (Latin):
ut sꝑo ꝑ tue caritatis instantiã lib̾a¬
uit Seto &̃ mͥ rescrib̾e nõ gͣueris. A
admodũ sit in fide catholica ille theo¬
dosius ꝑ ꝙͥe manichei ñnulli sũt ꝓdit
tho merito uen̾abili ac beatissimo

Expanded text:
ut spero, per tuae caritatis instantiam liberabit. peto etiam mihi rescribere non graueris. quem ad modum sit in fide catholica ille Theodosius. per quem Manichaei nonnulli sunt proditi, NO MERITO VENERABILI AC VERE BEATISSIMO
Abbreviated transcription (Latin):
nionib contͣrias etiã responsiones
adiungerent. ritꝰ ꝙ subicerent tũ
stra etiã homini qͥ latine nõ didicit
ta facundia delegat᷑: qd̾ nõ ego tm̃
mͥ consiliũ. s ⁊ auxiliũ postulaui.

Expanded text:
nionibus contrarias etiam responsiones adiungerent ritusque subicerent; tunstra etiam homini, qui Latine non didici, Graeca facundia delegatur, quia non ego tantum modo consilium sed et auxilium postulaui.
Abbreviated transcription (Latin):
concepto cõmonitorio. siqͥs aliquã
obiectionẽ atꝙ coniectionẽ. ub̾uis.
pleniꝰ ac planiꝰ nosse uoluerit. ad opu¬
lenta ⁊ magnifica uolumĩa tͣnsmit¬
tat᷑: qͥb ad̾usis ⁊ p̃cipue ⁊ p̃ a uen̾a¬
tione tua in hoc ipsũ constat elabo¬
ratũ. Sufficit enĩ ut puto ãmonitio

Expanded text:
concepto commonitorio, si quis aliquam concepto commonitorio, si quis aliquam obiectionem aut conuictionem uberius, plenius ac planius nosse uoluerit, ad opulenta et magnifica uolumina transmittatur, quibus a diuersis et praecipue a ueneratione tua in hoc ipso constat elaboratum. sufficiet autem admonitio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfuturũ sit. qd̾ expeto: consid̾ationi
sc̃itatis tuȩ discutiendũ offero. Pͥri¬
uilegio namq cunctoꝵ qͥ hoc de spi¬
ritalib tuis laborib ꝓm̾entur etiã
me indignũ consecuturũ eẽ p̃sumo:
dñe ⁊ m̾ito uen̾abił. ⁊ u̾e beatissime
ex qͦ xp̃iana religio ħ̾editatis ꝓmissȩ
nom̃ accep̃. quȩ hereses fuerint: sint:
qͦs errores intułint: inferant: quid ad¬
u̾sus catholicã eccłam senserint: sent¬
ant.: de fide. de tͥnitate. de baptismo.¬
uenientes: ⁊ qͥd singłis lege. auctori¬
tate.atq rõne respondeat. digneris
expone̾. Nec me tantȩ beatitudo tu¬
a credat ineptię. ut nõ inspiciã qͣntiᷤᷤ
et ꝙͣ uigentib uoluminib opꝰ sit:
ut possint ista dissolui. Uerum hoc
ego fieri nõ expeto. id enĩ multipli
iuslib ħesis poni: et qͥd contͣ teneat
eceła catholica. qͣntũ instructioni sa¬
tis ÷ subdi: ut uelut qͦdam ex om̃ib

Expanded text:
profuturum sit. quod expeto. considerationi profuturum sit. quod expeto. considerationi sanctitatis tuae discutiendum offero. priuilegium namque cunctorum, qui hoc de spiritalibus tuis laboribus promerentur, etiam me indignum consecuturum esse praesumo. domine merito uenerabilis et uere beatissime ei quo Christiana religio hereditatis promissae nomen accepit, quae haereses fuerint, sint, quos errores intulerint, inferant, quid aduersus catholicam ecclesiam senserint, sentiant de fide, de trinitate. de baptismo,.uenientes et quid singulis lege, auctoritate atque ratione respondeat, digneris exponere. Nec me tantae tua beatitudo credat ineptiae, ut non insplciam, quantis et quam ingentibus uoluminibus opus sit, ut possint ista dissolui. uerum hoc ego fieri non expeto; id enim multipliciuslibet haeresis poni et, quid contra teneat ecclesia catholica, quantum instructioni satis est, subdi, ut uelut quodam ex omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ño merito uen̾abłi ac u̾e beatissimo
patͥ augustino ep̃o: quoduultdeus di¬
aconꝰ. Dui trepidꝰ fui ⁊ ausus hos meos
aliqͦtiens distul: s me pͥncipałr ut
dici assolet animauit beatitudinis
tuȩ beniuolentia: om̃ib comꝓbata.
Quã dum consid̾o. mag̃ timui: ne
ñ petendo suꝑb nõ querendo desi¬
diosus: nõ pulsando piger a dño iu¬
dicarer. Suffic̾e̾ enĩ mͥ cred̾em hu¬
iusmõi tĩnm᷑ uoluntatẽ: si fructũ
adipisci nõ possem. Cum aũ ꝓ cer¬
to nou̾im ob studiũ diuini sermo¬
nis qd̾ uen̾ationi tuȩ cȩlestis gr̃a
patefecit. paratã ẽẽ mentem tuã
ctis uolentib pand̾e uerumꝙ̃ nolẽ¬
tib ut intͦire nõ pigeat ꝑsuad̾e: oc¬
cupationi reu̾entiȩ tuę multiloqͥo
suꝑfluo morã nõ faciam: s desid̾iũ
obsecrationis meȩ b̾uit̾ indicabo.
Nonnullos in clero cuiꝰq etiã ampliꝰ¬
simȩ ciuitatis ẽẽ imꝑitos ex me ipso
conicio: et quantũ uniu̾so illi ordini

Expanded text:
NO MERITO VENERABILI ET VERE BEATISSIMO PATRI AUGUSTINO EPISCOPO QVODVULTDEUS DIACONUS. Diu trepidus fui et ausus hos meos aliquotiens distuli. sed me principaliter, ut dici adsolet, animauit beatitudinis tuae beniuolentia omnibus comprobata, quam dum considero, magis timui, ne non petendo superbus, non quaerendo desidiosus. non pulsando piger a domino iudicarer. sufficere autem mihi crederem huius modi tantum modo uoluntatem. si fructum adipisci non possem; cum autem pro certo nouerim ostium diuini sermonis, quod uenerationi tuae caelestis gratia patefecit. paratam esse mentem tuam ctis uolentibus pandere, uerum etiam nolentibus, ut introire non pigeat, persuadere, occupationi reuerentiae tuae multiloquio superfluo moram non faciam. sed desiderium obsecrationis meae breuiter indicabo. Nonnullos in clero huiusce etiam amplissimae ciuitatis esse inperitos ex me ipso conicio et. quantum uniuerso illi ordini
Abbreviated transcription (Latin):
eo qd̾ de spũ sc̃o litigent. Nam¬
de patre et filio recte sentiũt
lunt credere: creaturam cum esse
dicentes. Hos potius semi arria¬
nos uocant. quod in hac questio¬
ne ex parte cum illis sunt. ex par

Expanded text:
eo quod de Spiritu sancto litigent. NamPatre et Filio recte sentiunt,to hoc nolunt credere, creaturam eum esse dicentes. Hos potius quidam Semiarianos vocant, quod in hac quaestione ex parte cum illis sint, ex par
Abbreviated transcription (Latin):
uixissent in corꝑe. ũn opinari
potuerint hoĩes quoꝵ ingenia
ñ esse contẽptibilia ur̃ȩ indicant
literȩ. mirans & stupens reꝑire ñ
possum. nec eredere auderem nͥuo
fut᷑um dm̃. ut c̃omoniti citõ uide¬
ant ea q̃ dicunt᷑ fut᷑a fuisse pecca
uicũq enĩ dicit puniri tm̃

Expanded text:
vixisset in corpore, unde opinari vixisset in corpore, unde opinari potuerint homines, quorum ingenia non esse contemptibilia vestrae indicant litterae, mirans et stupens reperire non possum: nec credere auderem, nisi futurum Deum, ut commoniti cito videant, ea quae dicuntur futura fuisse peccatuicumque enim dicit, puniri t
Abbreviated transcription (Latin):
ea q̃ gessit eo tp̃e quo incorpore
fuit: ut ꝑcorpꝰ intelligamꝰ ꝑ cor¬
poris tempus: Post corpꝰ aut̃ ne¬
mo erit incorpore nͥ resurrectione
nouissima:ñ adulla merita cõ¬
paranda ͥ s ad recipienda ꝓ bonis
meritis p̃mia: ꝓmalis luenda sup¬
plicia. Hoc aut̃ medio tꝑe inter
depositione & receptioñe corꝑis scđ̃m
ea quȩ gessert̃ ꝑ corꝑis tp̃s siue eru¬
eiantur animȩ siue requiescunt:
ad qđ tempꝰ corꝑis ꝑtinet etiã qđ pe¬
lagiani negant. s xꝑi confitet᷑ eccła.¬
originale peccm̃: quo siue soluto
ꝑ di gr̃am siue ꝑdi iudiciũ ñ solu¬
to. eũ moriunt᷑ infantes aut me¬
rito regenerationis tͣnseunt ex ma¬
lis adbona: aut merito ori  gi¬
nis tͥnseunt ex malis ad mala.
ec catholica fides nouit: in hoc eti¬
am ñnulli heretici sine contradi¬
ctione consentiunt. Iudicari au¬
tẽ quẽꝗͣ ñ sedm merita q̃ habuit
quandiu fuit in corꝑe: s sedm me¬
rita q̃ fuerat habiturus si diutiꝰ

Expanded text:
ea quae gessit eo tempore quo in corpore fuit, ut per corpus intelligamus, Per corporis tempus? Post corpus autem nemo erit in corpore, nisi resurrectione novissima; non ad ulla merita comparanda, sed ad recipienda pro bonis meritis praemia, pro malis luenda supplicia. Hoc autem medio tempore inter depositionem et receptionem corporis, secundum ea quae gesserunt per corporis tempus, sive cruciantur animae, sive requiescunt. Ad quod tempus corporis pertinet etiam quod Pelagiani negant, sed Christi Eccoriginale peccatum: quo sive soluto per Dei gratiam, sive per Dei judicium non soluto, cum moriuntur infantes, aut merito regenerationis transeunt ex malis ad bona, aut merito originis transeunt ex malis ad mala. Hoc catholica fides novit: in hoc etiam nonnulli haeretici sine ulla contradictione consentiunt. Judicari autem quemquam non secundum merita quae habuit quamdiu fuit in corpore, sed secundum merita quae fuerat habiturus si diutius
Abbreviated transcription (Latin):
indi ÷ potestate. Cur ñ utrũq
in diꝰ & qđ iubet & qđ offert:
Rogat᷑ enĩ ut det qđ iubet. Ro
gantes ut sibi augeat᷑ fides: ro¬
gant ꝓñ credentib ut eis donet᷑
aut̾ dr̃. si credideris saluꝰ eris:
carnis mortificaueritis uiuetie
ã & hic ex his duob unũ exigit᷑
alterũ offert᷑. Sisꝑu inqͥt facta
carnis mortificaueritis uiuetis. Ut
gͦ sꝑu facta carnis mortificemꝰ ex¬
igit᷑ : ut aut̃ uiuamꝰ offertur.
Lum gͦ placet ut facta carnis mor¬
tificare ñ d̃idonũ esse dicamꝰ:
neq iddonũ di ẽẽ fateam᷑. qm̃
exigi audimꝰ a nobis. p̃mio uite
si hoc fecerunꝰ oblato: Absit hoc
ut placeat participib & defen¬
sorib gr̃e. Pelagianoꝵ. ẽ error
iste damnabilis. Quoꝵ mox
apłs ora obstruit adiungens.
quotqͦt eñi sꝑu di agunt᷑ hifi¬

Expanded text:
i est potestate » . Cur non utrumque in Dei, et quod jubet, et quod offert? Rogatur enim ut det quod jubet: rogant credentes, ut sibi augeatur fides; rogant pro non credentibus, ut eis doneturautem dicitur, Si credideris, salvus eris; carnis mortificaueritis, uiuetis. nam et hic ex his duobus unum exigitur, alterum offertur. si spiritu, inquit, facta carnis mortificaueritis, uiuetis: ut ergo spiritu facta carnis mortificemus, exigitur, ut autem uiuamus, offertur. num igitur placet, ut facta carnis mortificare non donum dei esse dicamus neque id donum dei esse fateamur, quoniam exigi audimus a nobis praemio uitae, si hoc fecerimus, oblato? absit, hoc ut placeat participibus et defensoribus gratiae. Pelagianorum est error iste damnabilis, quorum mox apostolus ora obstruxit adiungens: quotquot enim spiritu dei aguntur, hi fi
Abbreviated transcription (Latin):
spicio. Ait eñĩ. Om̃s astabimꝰ ante
tribunal xꝑi: ut ferat unusqͥsq
secłm ea quȩ ꝑ eorpꝰ gessit siue bo¬
nũ siue malum. Gessit inqͥt. ñ ad¬
lunxit. uł gesturus fuit. S unde
hoc talib uiris in men. temuene¬
rit nescio: ut fut᷑a quȩ ñ sunt fu¬
tura puniant᷑ aut honorent᷑ me¬
rita paruuloꝵ. Cur aut̃ dictũ
c̃. secd̃m ea q̃ ꝑ corpꝰ gessit homiñe
ludicandũ. Cũ gerant᷑ multa solo
animo. ñ ꝑ eor ꝓus nec ꝑullũ cor¬
poris memb&ũ: & plerũꝙ tam
magna. ut talib cogitationib pȩ¬
na iustissima debeat᷑. sicuti ÷ ut
alia taceã qđdixit insipiens in
corde suo ñ est d̃s: Qͥd ÷ ergo

Expanded text:
spicio. ait enim: omnes: astabimus ante spicio. ait enim: omnes: astabimus ante tribunal Christi, ut ferat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, siue bonum siue malum. gessit, inquit, non adiunxit: "uel gesturus fuit". sed unde hoc talibus uiris in mentem uenerit nescio, ut futura, quae non sunt futura, puniantur aut honorentur merita paruulorum. cur autem dictum est secundum ea quae per corpus gessit hominem iudicandum, cum gerantur multa solo animo, non per corpus nec per ullum corporis membrum, et plerumque tam magna, ut talibus cogitationibus poena iustissime debeatur, sicuti est, ut alia taceam, quod dixit insipiens in corde suo
Abbreviated transcription (Latin):
iuis euidentissime diinoꝵ. eloqͥ¬
oꝵ. testimoniis asserat᷑ : tñ apuad̃
eos qui nͥ aliqͥd sibi assignent qđ ͥ
ores dent ut retribuat᷑ eis. ab õ
studio pietatis repͥmi se putant.
laborat aliq̃n mnetate maioꝵ iã
utentiũ uoluntatis arbitrio: hul
uenit᷑ ad paruulos & ad ipsum me¬
r̃im. Om̃is defieit p̃cedentiũ
iram cłi humanoꝵ assertio meri¬
ep qr nec illi ullis bonis p̃ceden¬
tb meritis discernunt᷑ a ceteris.
it ptneãt adliberatorẽ hominum: nec il¬
le ullis humanis p̃cedentib meri¬
tis cũ & ipse sit homo. liberator fa¬
ctus ẽ hominũ. Qͥs enĩ audiat
qd dieunt᷑ pariuli ꝓsus futͣis me¬
ritis in ipsa infantili etate bapti¬
uati exire de hae uitaͥ & ido alii
ñbaptizati in eadẽ etate mori.
q & ipsoꝵ p̃seita st̾ merita fut᷑a
s mala : ñ eoꝵ uita boña uł ma¬
sam ddo reminerante uł dãnante.
nullam: Apłs quide limit̃e fi¬
rit: qũe transgredi ñ debeat ho¬
minis ut mitiꝰ loquar incauta su¬

Expanded text:
mvis evidentissime divinorum eloquiorum testimoniis asseratur, tamen apud eos, qui nisi aliquid sibi assignent quod priores dent, ut retribuatur eis, ab omni studio pietatis reprimi se putant, laborat aliquanto in aetate majorum jam utentium voluntatis arbitrio; sed ubi venitur ad parvulos, et ad ipsum MeJesum , omnis deficit praecedentium gratiam Dei humanorum assertio meritorum: quia nec illi ullis bonis praecedentibus meritis discernuntur a caeteris, ut pertineant ad liberatorem hominum; nec ille ullis humanis praecedentibus meritis, cum et ipse sit homo, liberator factus est hominum. 24. Quis enim audiat, quod dicuntur parvuli pro suis futuris meritis in ipsa infantili aetate baptizati exire de hac vita; et ideo alii non baptizati in eadem aetate mori, quia et ipsorum praescita sunt merita futura, sed mala; non eorum vitam bonam vel malam deo remunerante uel damnante, sed nullam? apostolus quidem limitem fixit, quem transgredi non debeat hominis, ut mitius loquar, incauta su
Abbreviated transcription (Latin):
sicut seitis nom inauit fidẽ Si¬
cut gͦ quãuis donũ di sit sach
carnis mortificare. exigit᷑ tĩ a
nobis ꝓposito p̃mio uite ⁊ ita ao¬
nũ dei ÷ & fides: quãuis & ipsa
cũ dr̃. si credideris saluus eris.
ꝓposito p̃mio salutis exigat᷑ a nobs¬
dona di esse monstrant᷑ ut intil¬
ligat᷑ qdđ & nos ea facimꝰ. & ds faeit
ut illa faciamꝰ: sicut ꝑ ꝓpħam it
Zechielem aꝑtissime dicit. Qdt
ñi aꝑtiꝰ qua ubi dicit. ego faciã
ut faciatis: Locũ ipsũ scripte
attendite: & uidebitis illa dm
ꝓmittere facturũ se ut faciant q̃
iubet ut fiant. HIon sane ibi ta¬
cet merita coꝵ s mala. quibus
se ostendit reddere ꝓ malis bona.
hoc ipso quo eosfacit habere ddem¬
ceps oꝑa bona. eũ ipse facit ut fa¬
ciant diuina mancdata. S omnis
hȩc ratio qua defendunꝰ gr̃am diꝑ¬

Expanded text:
sicut scitis, nominauit et fidem. sicut ergo, quamuis donum dei sit facta carnis mortificare, exigitur tamen a nobis proposito praemio uitae: ita donum dei est et fides, quamuis et ipsa, cum dicitur: si credideriss exigatur a nobdona dei esse monstrantur, ut intellegatur, quod et nos ea facimus et deus facit, ut illa faciamus, sicut per prophetam Ezechihelem apertissime dicit. quid enim apertius quam ubi dicit: ego faciam, ut faciatis? locum ipsum scripturae attendite, et uidebitis illa deum promittere facturum se ut faciant, quae iubet, ut fiant. non sane ibi tacet merita eorum, sed mala, quibus se ostendit reddere pro malis bona hoc ipso, quo eos facit habere deinceps opera bona, cum ipse facit, ut faciant diuina mandata. Sed omnis haec ratio, qua defendimus grati