comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suis &iam illud sceleris adiecit. ut & sororessuas primum stupro polluer
deinde exilio dampnar&. qui post omnes simul exules iussit occidi
Ipse autẽ a suis protectoribus occisus est. Duo libelli insecreto eius re¬
perei sunt. quorũ alteri pugio. alteri gladius pro signo nominis as¬
scriptus erat. Ambo lectissimorũ uisorum utriusq ordinis senatoru
& xquestris nomina. & notas continebant morti destinatorũ. Inuenta. ẽ.
arca ingens uariorum uenenorum. quibus mox claudio caesare iuben¬
te demersis. infecta maria traduntur: Non sine magno piscium exitio.
quos enecatos per proxima litora passĩ aestus eiecit. Magnũ reuera
indicium miserentis dĩ. propter suffragium gratiȩ in populum continuo
ex parte crediturum. & propter irae temperamentum inpopulũ tunc
infideliter obstinatum. Ut quanta multitudo hominũ praeparatam
mortẽ euaserit. ex multitudine interfectorũ piscium disceretur

Expanded text:
suis etiam illud sceleris adiecit, ut sorores suas primum stupro pollueret, suis etiam illud sceleris adiecit, ut sorores suas primum stupro pollueret, deinde exilio damnaret. qui post omnes simul exules iussit occidi. ipse autem a suis protectoribus occisus est. duo libelli in secretis eius reperti sunt, quorum alteri pugio, alteri gladius pro signo nominis adscriptum erat: ambo lectissimorum uirorum utriusque ordinis senatorii et equestris nomina et notas continebant morti destinatorum. inuenta est et area. ingens uariorum uenenorum, quibus mox Claudio Caesare iubente demersis infecta maria traduntur non sine magno piscium exitio, quos enecatos per proxima litora passim aestus eiecit. Magnum reuera indicium miserentis Dei propter suffragium gratiae in populum continuo ex parte crediturum et propter irae temperamentum in populum tunc infideliter obstinatum, ut quanta multitudo hominum praeparatam mortem euaserit, ex multitudine interfectorum piscium disceretur
Abbreviated transcription (Latin):
Autem diebus iudei qui iam tunc ob passionem xp̃i meritis ubiq cladib
exagita bantur. apud alexandriam seditione excitata. profligati cȩde
atq urbe pulsi. ex promendarum quȩ rellarũ causa. filonẽ quendã
uirum sane in primis eruditum legatum ad caȩsarem miserunt Sed
caligula cum omnibus hominibus tum precipue iudȩis infestissimus.
spreta legatione filonis. omnes iudȩorum sacras sedes. atq inprimis antiquũ
illum inhie rosolimis sacrarium . profanariis sacrificiis gentilium repleri
statius simulacrisq imperauit. seque ibi ut dm̃ coli precepit. Pylatus
autem praeses qui sententiam dampnationis in xp̃m dixerat. postquam
plurimas seditiones in herosolimis expleuit ac fecit. tantis irrogante
gaio angoribus coartatus est. ut sua se trasuerberans manu. malorũ
compendium mortis celeritate quaesierit. Caiuis caligula libidinibus

Expanded text:
autem diebus Iudaei, qui iam tunc ob passionem Christi meritis ubique cladibus autem diebus Iudaei, qui iam tunc ob passionem Christi meritis ubique cladibus exagitabantur, apud Alexandriam seditione excitata, profligati caede atque urbe propulsi, expromendarum querellarum causa Philonem quendam, uirum sane in primis eruditum, legatum ad Caesarem miserant. sed Caligula cum omnibus hominibus tum praecipue Iudaeis infestissimus, spreta legatione Philonis omnes Iudaeorum sacras sedes atque in primis antiquum illud in Hierosolymis sacrarium profanari sacrificiis gentilium ac repleri statuis simulacrisque imperauit seque ibi ut deum coli praecepit. Pilatus autem praeses, qui sententiam damnationis in Christum dixerat, postquam plurimas seditiones in Hierosolymis excepit ac fecit, tantis inrogante Gaio angoribus coartatus est, ut sua se transuerberans manu malorum conpendium mortis celeritate quaesierit. Gaius Caligula libidinibus
Abbreviated transcription (Latin):
temporis xp̃iani. quantũ praeualiustis in rebus humanis. ut &iam
crudelitas hominis magis potuerit clades desiderare quam inuenire.
Ecce de tranquillitate generali feritas ieuina conqueritur. furor impius
intus. saeua sedens super arma. & centũ uinctus aeneis postergum
nodis fremit. horridusq ore cruento seriure belles & fugitiui gla¬
diatores perterruere romam. euertere italiam. siciliam deleuerunt
Iam pęne uniuerso humano gcri toto orbe metuendi. Indiebus autẽ
salutis. hoc est temporibus xp̃i anis. conuellere quietem non potest uel cȩsar
infestus. Hic siquidem magno & incredibili apparatu profectus quaerere
hostem. uiribus otiosis germaniam galliamq percurrens. in ora oceãni
circa prospectum brittanniȩ restitit. Cumq ibi minocenobelinum
brittannorum regis filium. qui apatre pulsus cum paucis oberrabat in
deditionem recepiss&. deficiente belli materia romam rediit. Hisdẽ

Expanded text:
temporis Christiani, quantum praeualuistis in rebus humanis, ut etiam temporis Christiani, quantum praeualuistis in rebus humanis, ut etiam crudelitas hominis magis potuerit clades desiderare quam inuenire! ecce de tranquillitate generali feritas ieiuna conqueritur; furor impius intus Saeua sedens super arma et centum uinctus aeuis Post tergum nodis fremit horridus ore cruento. serui rebelles et fugitiui gladiatores perterruere Romam, euertere Italiam, Siciliam deleuerunt, iam paene uniuerso humano generi toto Orbe metuendi; in diebus autem salutis, hoc est temporibus Christianis, conuellere quietem non potest uel Caesar infestus. hic siquidem magno et incredibili apparatu profectus quaerere hostem uiribus otiosis, Germaniam Galliamque percurrens, in ora Oceani circa prospectum Britanniae restitit. cumque ibi Minocynobelinum Britannorum regis filium, qui a patre pulsus cum paucis oberrabat, in deditionem recepisset, deficiente belli materia Romam rediit. isdem
Abbreviated transcription (Latin):
fides. sed &iam aliquanti grecorũ libri attestantur: Iam hinc post
passionem dñi quem iudariꝰ quantũ in ipsis fuit ꝑsecuti sunt. continuȩ
clades iudaeorum donec ex inaniti dispersiq deficiant. incessabiliter
strepunt. Tiberius siquidem luuentutẽ eorum. ꝑ spem sacramenti
in prouncias grauioris cęli religauit reliquos gentis eiusdem uel
similia sectantes urbe submouit. sub poena perpetuȩ seruitutis. rusi
obtem perassent: Sane asiae ciuitates illo terrȩmatu dirutas tributo
dimisso. propria &iam libertate donauit. Hic ambiguis signis. ueneno¬
I obut
romanis blasphemantibus. & iudais persecutorib: punitor adhibitus
uideretur. Hic ut breuiter magnitudinẽ crudelitatis eius ex primã
ex clamasse fertur: Vtinam populus romanus unam ceruicẽ haber&.¬
et sepe &iam de conditione temporũ suorum conquesitus est: quad
nullis calamitatibus puplicis insignirentur. Obeata gernirliar

Expanded text:
fides, sed etiam aliquanti Graecorum libri adtestantur. iam hinc post fides, sed etiam aliquanti Graecorum libri adtestantur. iam hinc post passionem Domini, quem Iudaei quantum in ipsis fuit persecuti sunt, continuae clades Iudaeorum, donec exinaniti dispersique deficiant, incessabiliter strepunt. Tiberius siquidem iuuentutem eorum per speciem sacramenti in prouincias grauioris caeli relegauit, reliquos gentis eiusdem uel similia sectantes Vrbe submouit sub poena perpetuae seruitutis, nisi obtemperassent. sane Asiae ciuitates illo terrae motu dirutas tributo dimisso propria etiam liberalitate donauit. hic ambiguis signis ueneni obiit. Romanis blasphemantibus et Iudaeis persecutoribus punitor adhibitus uideretur. hic, ut breuiter magnitudinem crudelitatis eius expromam, exclamasse fertur utinam populus Romanus unam ceruicem haberet. saepe etiam de condicione temporum suorum conquestus est, quod nullis calamitatibus publicis insignirentur. O beata germina
Abbreviated transcription (Latin):
cauea populo gladiatorum manus spectante conlapsa est. plus quã
uiginti milia hominum occidit. Dignum sane posteris tantȩ correp¬
tionis exemplũ. tunc ad spectandas hominũ mortes auidos homines con¬
uenisse. quando pro salute hominum prouida ds̃ homo esse uoluisso
tradidit passioni. sed impie aiudȩis apprehen sus & patibulo fixus est.
n aximo terraematu per orbem facto. saxa emontibus scissa. maxima¬
rumq urbium plurimȩ partes plus solito concussione ceciderunt
Eadem quoq die adhoram dici sextam. sol intoto orbe obscuratus.
te traq nox subito obducta terris est. Et sicut dictũ est. impiaq
Acteruam timucrunt sȩcula noctem. Usq adeo autem neq lunã
lumini solis. neq nubes obstitisse manifestum est. ut.xiiii. ea die
luna notata cęli re gione interiecta longissime a conspectu solis
affuisse : &stellas tuncꝰ diurnis horis uel potus in illa horrenda nocte
toto caelo fulsisse referatur. Quod non solum scõrum euangeliorũ

Expanded text:
cauea populo gladiatorium munus spectante conlapsa est et plus quam uiginti milia hominum occidit. dignum sane posteris tantae correptionis exemplum, tunc ad spectandas hominum mortes auidos homines conuenisse, quando pro salute hominum prouidenda Deus homo esse uoluisset. e quidem se tradidit passioni, sed impie a Iudaeis apprehensus et patibulo suffixus est, maximo terrae motu per Orbem facto saxa in montibus scissa, maximarumque urbium plurimae partes plus solita concussione ceciderunt. eadem quoque die ad horam diei sextam sol in totum obscuratus tetraque nox subito obducta terris est et, sicut dictum est, Impiaque aeternam timuerunt saecula noctem. usque adeo autem neque lunam lumini solis neque nubes obstitisse manifestum est, ut quartam decimam ea die lunam, tota caeli regione interiecta, longissime a conspectu solis afuisse et stellas tunc diurnis horis uel potius in illa horrenda nocte toto caelo fulsisse referatur. quod non solum sanctorum Euangeliorum
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq urbis romae incendium. uoluntatis suȩ spectaculum fecit.
Per sex dies septemq noctes. ardens ciuitas regios pauit aspectus
Horrea quadro structa lapide. magnaeq ille ueterum insulȩ quas
discurrens flamma adire non poterat᷑. magnis machinis quondam ad
ex tȩrna bella preparatis. labefactae atq inflammatȩ sunt Aditorum
mansiones bustorumq diuersoria infeliciplebe compulsa. Quod ipsa ex

Expanded text:
denique urbis Romae incendium uoluptatis suae spectaculum fecit; denique urbis Romae incendium uoluptatis suae spectaculum fecit; per sex dies septemque noctes ardens ciuitas regios pauit aspectus; horrea quadro structa lapide magnaeque illae ueterum insulae, quas discurrens adire flamma non poterat, magnis machinis quondam ad externa bella praeparatis, labefactae atque inflammatae sunt, ad aditorum mansiones, bustorumque diversoria, infelici plebe compulsa. Quod ipse ex
Abbreviated transcription (Latin):
Ipse autem manifestis ueneni signis est mortuus¬
Pririo aburbe condita. dccc uiii. nero caesar ab augusto
quintus principatum adeptus est. mansitq ineo annis rion
plenis xiiii.gau caligulae auunculi sui erga omĩa uitia ac scelera
sectator i nino ⁊ rans gressos petulantiam libidinem luxuriam
auaritiam. crudelitatem nullo non scelere exercuit: Siquidem
petulantiam percitus omnia pene italiȩ ac greciae theatra per¬
iustrans. assumpto &iam uarii uestitis dedecore. caericas ertha¬
ristas. tragnedos & aurigas sepe sibi superasse uisus est. I ibidinib
porro tantis exagitatus est. ut ne amatre quidem uel sorore
ullaue consanguinitatis reuerentia abstinuisse referatur  uirũ
in uxorem duxerit. ipse auiro ut uxor acceptussit. Tuxuriae
uero tam effrenatȩ fuit. ut retibus aureis piscaretur. quae pur¬
pureis funibus extrahebantur. frigidis & calidis lauar& unguentis
Qui &iam numquã minus mille carrucis. confecisse iter traditur.

Expanded text:
ipse autem manifestis ueneni signis est mortuusipse autem manifestis ueneni signis est mortuus. Anno ab Vrbe condita DCCCVIII Nero Caesar ab Augusto quintus principatum adeptus est mansitque in eo annis non plenis quattuordecim. Gai Caligulae auunculi sui erga omnia uitia ac scelera sectator immo transgressor, petulantiam libidinem luxuriam auaritiam crudelitatem nullo non scelere exercuit; siquidem petulantia percitus omnia paene Italiae ac Graeciae theatra perlustrans, adsumpto etiam uarii uestitus dedecore cerycas citharistas tragoedos et aurigas saepe sibi superasse uisus est. libidinibus porro tantis exagitatus est, ut ne a matre quidem uel sorore ullaue consanguinitatis reuerentia abstinuisse referatur, uirum in uxorem duxerit, ipse a uiro ut uxor acceptus sit. luxuriae uero tam effrenatae fuit, ut retibus aureis piscaretur, quae purpureis funibus extrahebantur, frigidis et calidis lauaret unguentis. qui etiam numquam minus mille carrucis confecisse iter traditur.
Abbreviated transcription (Latin):
tirio imperii eius quinto inter theram & therasiam insula deprofundo
tanta seditto indiebus azimorum exorta est. ut in portarum exitu
populo cohartato. triginta milia iudaeorũ cȩde prostrata. &
compressione suffocata referantur.
Uirio riusdem nono expulsos per claudium urbe iudȩos. iosephus refert
Sed memagis suetonius mou&. qui ait hoc modo. Glaudius iudȩos
impulsos exp̃o assidue tumultuantes. roma expulit. Quod utrũ
contia xpm̃ tumultuantes udȩos coerceri & comprimi iusserit. An
&iam .xp̃ianos simul uelut cognatȩ religionis homines uoluerit ex¬
pelli. nequaquam discerniturꝰ : Verumtamen sequenti anno tanta
fames romȩ fuit. ut de medio foro imperator correptus apopulo.
conuitiis & fragminibus panis turpissime infestatus. aegre per
seudotherum in palatium refugiens. furorem excitatȩ plebis euase¬
rits. Paruo autem intercedente tempore .xxx. & quinq sena¬
tores. & ccc. simul equites romanos minimis causis interfecit.

Expanded text:
o imperii ejus quinto inter Theram et Therasiam insula de profundotanta seditio in diebus azymorum exorta est, ut in portarum exitu populo coarctato, triginta millia Judaeorum caede prostrata et compressione suffocata referantur. Anno ejusdem nono, expulsos per Claudium Urbe Judaeos, Josephus refertsed me magis Suetonius mouet, qui ait hoc modo: Claudius Iudaeos inpulsore Christo adsidue tumultuantes Roma expulit; quod, utrum contra Christum tumultuantes Iudaeos coherceri et conprimi iusserit, an etiam Christianos simul uelut cognatae religionis homines uoluerit expelli, nequaquam discernitur. Verumtamen sequenti anno tanta fames Romae fuit, nt medio foro imperator correptus a populo conuiciis et fragminibus panis turpissime infestatus, aegre per pseudothyrum in Palatium refugiens furorem excitatae plebis euaserit. Paruo autem intercedente tempore triginta et quinque senatores et trecentos simul equites Romanos minimis causis interfecit;
Abbreviated transcription (Latin):
precepit. Inde ad restas. tathenos. prȩdias & gangaridas. caesis eorum
exercitibus . macedones expugna uere: Cum ad cofides uentũ ess&. ibi
contra .cc. milia equitũ hostium pugnã conseruerunt. Et cum iam ȩtate
detriti. animo aegri. uiribus lassi difficile uicissent. castra ob memoriam
plus solito magnificata condiderunt . Ex in alexander ad amnẽ agessirẽ
pergit. per hunc oceanũ deuehitur. Ibi gessonas sibosq . quos hercules
eum armatis .lxxx. milibus peditum. & .lx. milibus equitũ excip̾iunt
Commissoq proclio diu anceps & cruenta pugna. tandem tristẽ poene
uictoriam macedonibus dedit Nam fusis hostiũ copus. alexander exerci¬
tum ad urbem duxit. Et cũ murum primus ascendiss&. uacuam ciuitatẽ
ratus. solus introrsus desiliut Quem cũ undiq infesti hostes circũ dedissent.

Expanded text:
praecepit. inde Adrestas Catthenos Praesidas et Gangaridas caesis eorum praecepit. inde Adrestas Catthenos Praesidas et Gangaridas caesis eorum exercitibus Macedones expugnauere. cum ad Cofides uentum esset, ibi contra cc milia equitum hostium pugnam conseruerunt; et cum iam aetate detriti, animo aegri, uiribus lassi difficile uicissent, castra ob memoriam plus solito magnifica condidpergit. Per hunc in Oceanum devehitur, ibi Gessonas Sibosque, quos Hercules eum armatis octoginta millibus peditum, et sexaginta millibus equitum, excipiunt. Commissoque praelio, diu anceps et cruenta pugna tandem tristem pene victoriam Macedonibus dedit. Nam fusis hostium copiis, Alexander exercitum ad urbem duxit. Et cum murum primus escendisset, vacuam civitatem ratus, solus introrsum desiluit, quem cum undique infesti hostes circumdedissent
Abbreviated transcription (Latin):
salutandi more ut dm̃ non adorar& occidit. Posthȩc indiam petit. ut
oceano ultimoq oriente finir& imperiũ. Nisam urbem adiit.
concubitui. regnum redemit. Peragrata perdomitaq alexander india.
cum ad saxum mirȩ asperitatis & altitudinis. inquo multi populi confugerant
perueniss&. cognoscit herculem ab expugnatione eiusdem saxi terrȩ motu
prohibitum Emulatione permatus. ut heroulis acta superar&. cum sum mo
labore acpericulo. saxo potius omnes loci eius gentes indeditionẽ accepit
Cum poro fortissimo indorũ rege. cruentissimum bellũ gessit. Inquo alexan¬
der cum ipso poro singulariter congressus. occisoq deiectus equo. concursu
satellitũ presentiã mortis euasit. Porus multis uulnerib: confossus. &
captus est. Quo ob testimoniũ uirtutis in regnũ restituto. duas ibi condi¬
dit ciuitates. niciam & bucenfalen. Quã de nomine equi sui. ita uocari

Expanded text:
salutandi more, ut dominum non adoraret, occidit. Post haec Indiam petit, ut salutandi more, ut dominum non adoraret, occidit. Post haec Indiam petit, ut Oceano ultimoque Oriente finiret imperium, Nisam urbem adiit, concubitu regio regnum redemit. Peragrata perdomitaque Alexander India, cum ad saxum mirae asperitatis et altitudinis, in quod multi populi confugerant, pervenisset, cognovit Herculem ab impugnatione expugnatione ejusdem saxi terraemotu prohibitum. Aemulatione permotus, ut Herculis acta superaret, cum summo labore ac periculo saxo poticum Poro fortissimo Indorum rege cruentissimum bellum gessit: in que Alexander cant ipso Poro singulariter congressus occisoque deiectus equo concursu satellitum praesentiam mortis enasit; Porus multis uulneribus confossus et captus est. quo ob testimonium uirtutis in regnum restituto duas ibi condidit ciuitates Niciam et Bucefalen, quam de nomine equi sui ita uocari
Abbreviated transcription (Latin):
euergitas. para pamenos. ad sapios. ceterosq populos qui in radice caucasi
morabantur sub egit. urbe ibi alexandria suꝑ amnem tanaim consti¬
tuta: Sed nec minor eius in suos crudelitas. quã in hostem rabies furg
Docent hoc amyntas consobrinus occisus. nouerca fratres. filiq  euis necati
paro minio & filotas trucidati. attalus eurilochus pausanias. multiq mace¬
doniae principes extincti Calistus quoq annis grauis. amicitia uetus.
nefarie interfectus. Quicum in conuiuio fiducia amicitiȩ regiae. aduer¬
sum regem sua opera patri philippo praeponentẽ. memoriam patris tue¬
retur  ab offenso frustra rege uenabulo trans fusus. cõmune conuiuium
moriens cruentauit. Sed alexander humani sanguinis in exsaturabilis.
siue hostium siue &iam sociorũ. recentem tamen semꝑ siciebat cruorem.
tilem condiscipulũ. cum plurimis aliis principibus. cur eũ deposito

Expanded text:
Euergetas Parimas Parapamenos Adaspios ceterosque populos qui in radice Caucasi Euergetas Parimas Parapamenos Adaspios ceterosque populos qui in radice Caucasi morabantur subegit, urbe ibi Alexandria super amnem Tanaim constituta. sed nec minor eius in suos crudelitas quam in hostem rabies fuit. docent hoc Amyntas consobrinus occisus, nouerca fratresque eius necati, Parmenio et Philotas trucidati, Attalus Eurdoniae principes exstincti: Clitus quoque annis gravis, amicitia vetus, nefarie interfectus. Qui cum in convivio fiducia amicitiae regiae adversus regem, sua opera patri Philippo praeponentem, memoriam patris tueretur, ab offenso frustra rege venabulo transfossus, commune convivium moriens cruentavit. Sed Alexander humani sansive hostium, sive etiam sociorum, recentem tamen semper sitiebat cruorem. telem condiscipulum, cum plurimis aliis principibus, quod eum, deposito
Abbreviated transcription (Latin):
inhispanias ipse cum exerettu profectus est Cantabri & astures¬
galliciẽ portio sunt : qua extentum pirenet iugum haud procus
secundo occano sub septentrione deducitur Hi non solum
propriam libertatem tueri parati. uerũ &iam finitimorũ pra¬
ripere ausi . uacceos & turmagos & autrigonas assidius eruptio¬
nibus populabantur. Igitur caesar apud segessimam castra posuit
tribus agminibus totam pene amplexus cantabriam diufatigato frust
atq inpericulum sepe deducto exercitu. tandem ab aquitanico sinu

Expanded text:
ininGalleciae provinciae portio sunt, qua extentum Pyrenaei jugum haud procul secundo Oceano sub septentrione deducitur. Hi non solum propriam libertatem tueri parati, verumetiam finitimorum praeripere ausi, Vaccaeos et Turmodigos et Autrigonas assiduis eruptionibus populabantur. Igitur Caesar apud Segisamam castra posuit, tribus agminibus totam pene amplexus Cantabriam. Diu fatigato frustra atque in periculum saepe deducto exercitu, tandem ab Aquitanico sinu
Abbreviated transcription (Latin):
cum &uxanum post. Cc. annos primũ ipse clausit. & charis sumuni
ulluid acgusti nomen assumpsit. quid fidelius aut uerius cresi aut
cognosci potest : Concurentibus ad tantã manifestationẽ pace
nomine diei: quam hunc occulto quidem gestorũ ordine ad obsequi¬
unt papparatinis eius predestinatũ fuisse : Qui eo die quo ille mani
festandus modo post paululũ erat. & pacis signum pretelitio algomsta¬
tis nomen assumpsit  Quid autẽ in quarto reditu cum finito cantibri¬
co bello pacatisq omnibus gentib caȩsar urbem repetuit. ad conter¬
tationem sidoi quam ex promimus actum sit ipso melius ordunie ꝓseret᷑
herio ab urbe condita . dcc xxxui. imperatore Augusto cesare
sexies. & bis marco agrippa consulib. cȩsar paruum in his pania
pe paeo. annos actum intellegens sicambros atq astures fortissinas
hispaniae gentes suis ut i legibus siner&. aperuit ianiportas. stqa

Expanded text:
cum et Janum post ducentos annos primum ipse clausit, et clarissimum cum et Janum post ducentos annos primum ipse clausit, et clarissimum illud Augusti nomen assumpsit, quid fidelius ac verius credi aut cognosci potest; concurrentibus ad tantam manifestationem, pace, nomine, die, quam hunc occulto quidem gestorum, ordine, ad obsequium praeparationis ejus praedestinatum fuisse: qui eo die, quo ille manifestandus mundo post paululum erat, et pacis signum praetulit at potestatis nomen adsumpsit ? Quid autem in quarto reditu, cum finito Cantabrico bello. pacatisque omnibus gentibus Caesar Vrbem repetiit, ad contestationem fidei, quam expromimus, actum sit, ipso melius ordine proferetur. Anno ab Vrbe condita DCCXXVI imperatore Augusto Caesare sexies et bis M. Agrippa consulibus Caesar parum in Hispania. per ducentos annos actum intellegens, si Cantabros atque Astures, duas fortissimas Hispaniae gentes, suis uti legibus sineret, aperuit Iani portas atque
Abbreviated transcription (Latin):
nibsbus ipsis fons olei largissimus sicut siperius expressi de faberna
meretuna per sotum drem fluxit. Quo signo. quid euidentius quã
indiebus caesaris toto orbe regnantis futura xp̃inatiuitas decdas qua
este rore p̃c enim lingua gentis eius inqua & exqua natus est unctus
itespretitur. Itaqͦ cumꝰ eo tempore quo caesari perp&ua tribuntia
potestas decreti est romȩ fons olei pertotum diem fluxia: susi princi
unctos. de mertoria taberna. hoc est de hospita largap ecdlesia afflu
enteo aui incessabiliter processuros. restituendosq per ce sarem omnes
sernuos. qui tamen cognoscerent dñm suum. reterosq qui sine dõo in¬
ueiirentur mortiꝰ supplicioq delendos remittendaq sub casare
debira peecatorũ in ea urbe. inqua spontaneum fluxit oltum euiden¬
tissima his qui prophetarum uoces non audiebanti signa uncȩlouicloen
tuuna prodigia prodiderunt: Tertio autẽ cum urbem trium phans
quinto consul in gressus est. eo scilic& die quẽ supra nominauimus

Expanded text:
iebus ipsis fons olei largissimus, sicut superius expressi, de taberna meritoria per totum diem fluxit quo signo quid euidentius quam in diebus Caesaris toto Orbe regnantis futura Christi natiuitas declarata est? Christus enim lingua gentis eius, in qua et ex qua natus est, unctus interpretatur. itaque cam eo tempore, quo Caesari perpetua tribunicia potestas decreta est, Romae fons olei perunctos, de merenter, atque incessabiliter processuros, restituendosque per Caesarem omnes servos, qui tamen cognoscerent Dominum suum, caeterosque, qui sine domino invenirentur, morti supplicioque dedendos, remittendaque sub Caesare debita peccatorum in ea Urbe in qua spontaneum fluxisset oleum, evidentissima his, qui prophetarum voces non audiebant, signa in coelo, et in terra prodigia prodiderunt. Tertio autem, cum Urbem triumphans quintum consul ingressus est, eo scilicet die, quem supra nominavimus,
Abbreviated transcription (Latin):
Haec insula hab& in longo milia passuũ octingenta. & in lato milia ducenta
A tergo autẽ unde oceano infinito pat&. orcadas insulas hab&. quarũ .xx.
desertae sunt. & .xiii. coluntur. Deinde insula thyle quae ꝑ infinitum a
ceteris separata. urcium uersus medio sita oceano. uix paucis nota habetur

Expanded text:
Haec insula habet in longo millia passuum octingenta; in lato millia ducenta: a tergo autem, unde Oceano infinito patet, Orcadas insulas habet, quarum viginti desertae sunt, tredecim coluntur. Deinde insula Thule, quae per infinitum a 28 caeteris separata, circium versus medio sita Oceani, vix paucis nota habetur
Abbreviated transcription (Latin):
nuadebatur.pro defendenda libertate importuna libertas. pre¬
reptaq in saciabiliter potiundi licentia. quã male conceptam pernicien
restinguere udebatur augebat: Hinc romanus ante pugnã insidiator
angustiar. hinc in pugnã hostis infestior. hinc post pugnam uctor in¬
mitior. hinc omĩa ad domandam in pacientiã crudescentia. hinc iam
nec remedus credebatur. Itaq si interrogare possim hanc dequa loqui¬
mur nationem. quid tuno cum hȩc ipsa sustinebat de illis temporibus
iudicar&. responder& ut arbitror dicens sic me illa tunc febris exan¬
guem reddidit. ac frigidam fecit. ut &iam hȩc quae omnes pęne con¬
strinxit. ferue facere uel commouere nequiuerit. Atq: ita me romani
inclinauerunt: ut nec ad gothos surgam. sedne ipsa quidem roma cda¬
des quas intulit euitauit. Exercitae diu aucteq sunt per totos

Expanded text:
inuadebatur pro defendenda libertate inportuna libertas praeinuadebatur pro defendenda libertate inportuna libertas praereptamque insatiabiliter potiundi licentiam, quod male conceptam perniciem restinguere uidebatur, augebat. hine Romanus ante pugnam insidiator argutior, hinc in pugna hostis infestior, hinc post pugnam uictor immitior, hinc omnia ad domandam inpatientiam crudescentia, hinc iam nec remediis credebatur. itaque si interrogare possem hanc de qua loquimur nationem, quid tunc, cum haec ipsa sustinebat, de illis temporibus iudicarit, responderet ut arbitror dicens: \'sic me illa tunc febris exsanguem reddidit ac frigidam fecit, ut etiam haec, quae omnes paene perstrinxit, feruefacere uel commouere nequiuerit, atque ita me Romani inclinauerunt, ut nec ad Gothos surgam\'. sed ne ipsa quidem Roma clades, quas intulit, euitauit exercitae diu auctaeque sunt per totos
Abbreviated transcription (Latin):
cesto se sciens mime aliquos qui uel moueri audeant. uel si moueantur
timendi suit reliquisse. Constitui nunc ante oculos uelim exanguẽ
defectamq galliam. post illas ardentissimas febres internos que aestus.
uitalium molliora torrentes ut sese habeant. quanta macie quantoq¬
pallore sit. quã dimissa ac resoluta iac&. quã ipsos quoq necessarit of¬
fici motus. ne eundem in occursũ malorum reuocatͣ pertimescat
rsuit enim in ea repentino impetu romanus exercitus. uelut fostissi
mo corpose fortior lues. quȩ tanto grauius accenditur. quanto in¬
patientius toleratur. Ciciebat misera cum instante gladio ꝓfiteri
sponsionem seruitutis aeternȩ. Auulsis insuꝑ ossibus cogerẽtir
Siciebat ut dixi. notam illam omnibusq suauissimam uelut aquȩ gelidae
dulcedinẽ libertatis. Quañtoq eam magis subtrahi intelligebat. tanto
auidius desiderabat. Hinc illa tam frequens contra uetita presumptio

Expanded text:
certo esse sciens mcerto esse sciens mtimendi sint, reliquisse. constitui nunc ante oculos uelim exsanguem defectamque Galliam, post illas ardentissimas febres internosque aestus uitalium meliora torrentes ut sese habeat, quanta macie quantoqpallore sit, quam demissa ac resoluta jaceat, quam ipsos quoque necessarii officii motus, ne eumdem incursum malorum revocent, pertimescat. Irruit enim in eam repentino impetu Romanus exemo corpori fortior lues, quae tanto grauius accenditur, quanto inpatientius toleratur. sitiebat misera, cum instante gladio profiteri sponsionem seruitutis aeternae auulsis insuper obsidibus cogeretur; sitiebat, ut dixi, notam illam omnibusque suauissimam uelut aquae gelidae dulcedinem libertatis, quantoque eam magis subtrahi intellegebat, tanto auidius desiderabat. hinc illa tam frequens contra uetita praesumptio:
Abbreviated transcription (Latin):
ardentibus machinis. Cum graue proelium sui ca̧sar ac periculosũ uider&.
cohortes incirtuitu oppidi ire uelociter per ocultũ imperat. atq undiq
subita uastũ clamorem attollere. Quo facto. consternati oppidani
dum recurrere ad muniendũ oppidum uolunt. ab oppugnatione tur¬
ris uel demolitione aggeris recesserunt: Illi tamen qui ad incidendas
uenas fontis sub optentũ aggeris tuti coniculos ꝑ fodiebant. repertos
in abstrusa meatus aquarũ per multa diuidendo. tenuari in sem& ipsis
consumiq fecerunt. Oppidani fonte siccato .ultima desperatione cor¬
ual& propositũ punitionis exemplum. cum ipsa miseri presens forma
uiuentis. ad secordationẽ ammon& conscios. & ad sciscitationẽ cogit
ignaros. Exhaustis utiq atq edomitis gallis. securus cesar cum
legionibus in italiam redut : nullos post st̃ gallorũ motus ꝑtimescens.

Expanded text:
ardentibus machinis cum graue proelium suis Caesar ac periculosum uideret , ardentibus machinis cum graue proelium suis Caesar ac periculosum uideret , cohortes in circuitum oppidi ire uelociter per occultum imperat atque undique subito uastum clamorem attollere. quo facto consternati oppidani dum recurrere ad muniendum oppidum uolunt, ab oppugnatione turris uel demolitione aggeris recesserunt. illi tamen, qui ad incidendas fontis uenas sub obtentu aggeris tuti cuniculos perfodiebant, repertos in abstruso aquarum meatus per multa diuidendo tenuari in semet ipsis consumique fecerunt. oppidani fonte siccato ultima desperatione corvalet propositum punitionis exemplum, cum ipsa miseri praesens forma viventis, et ad recordationem admonet conscios, et ad sciscitationem cogit ignaros. Exhaustis atque demolitis Gallis, securus Caesar cum legionibus in Italiam rediit, nullos post se Gallorum motus pertimescens, pro
Abbreviated transcription (Latin):
ludo & spectaculo hostium deludendũ esse exercitũ suum. unũ solum
esse praesidii. si quo quomodo hostes aqua arceantur. sed &hoc quoq
nisi caesar non potuiss&. Siquidem fons quo ad potũ utebantur. medio
deuexi montis latere fundebatur. Caesar ad proximũ fontis ammo¬
ueri uenas. turremq. ex trui iub&. Fit magnus ilico concursus ex
oppido. quibus sine periculo pręliantib:. romani quãuis ꝑtinacites
obsisterent crebriusq sua ederent. complures tamen trucidantur
gitur exstruitur agger & turris pedũ .lx. cuius uertex equare ad
fontis locum possit. ut uel aeque tela iãci quȩant. uel precipitata
de fuper faxorũ uolumina non timeri. Oppidani autẽ ubi exani¬
mari siti non solum pecora sua. uerũ &iam infirmiores hominũ aeta¬
tes uident. cupas pice sȩuo & scindulis repletas. ac deinde in misso
igne in prona precipitant. easq ipsi toto oppido effusi subsequuntur.

Expanded text:
ludo et spectaculo hostium delendum esse exercitum suum; unum solummodo ludo et spectaculo hostium delendum esse exercitum suum; unum solummodo esse praesidii, si quoqnisi Caesar non potuisset, siquidem fons, quo ad potum utebantur, medio deuexi montis latera fundebatur. Caesar ad proximum fontis admoueri uineas turrimque exstrui iubet. fit magnus ilico concursus ex oppido. quibus sine periculo proeliantibus Romani quamuis pertinaciter obsisterent crebriusque succederent, conplures tamen trucidantur. igitur exstruitur agger et turris pedum sexaginta, cuius uertex aequare ad fontis locum possit, ut uel ex aequo tela conici queant uel praecipitata desuper saxorum uolumina non timeri. oppidani autem, ubi exanimari siti non solum pecora sua uerum etiam infirmiores hominum aetates uident, cupas pice sebo et scindulis repletas ac deinde inmisso igne in prona praecipitant easque ipsi toto oppido effusi subsequuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
essc. maximos iterũ ingallia tumultus esse motaturũ. sed eas adhuc
ipsa nouitate tripidantes. mira uistute & celeritate ꝑdomuit
nterea draptes unaq lipterius cum adesse caninium & legiones
infinibus suis uiderent. undiq collectis copis. oppidũ uelut unum
occupant. Hac oppidũ ineditissima montis arce pendebat. duab
partibus ꝑ abrupta latera non paruo flumine cingebatur. Medio
deinde discensu largissimo fonte securum. plurimaq introrsum copia¬
frumenti tutum. irritos procul discursus hostium despiciebat i.
aninius quad solum romana prouisione potuit. ambos duces cũ parte¬
copiarum incampum euocatos. maximo proelio superauit. Nam uno eclucib
interfecto. alter cum paucissimis fugit. nullusq in oppidũ redut. sed ad
id oppugnandũ cȩsare opus fuit. Itaq certior ꝑnuntios factus cȩsar
ocurrit. Circum spectisq omnibus. uid& si expugnare ui moliatur.

Expanded text:
esset, maximos iterum in Gallia tumultus esse moturum. sed eas adhuc esset, maximos iterum in Gallia tumultus esse moturum. sed eas adhuc ipsa nouitate trepidantes mira uirtute et celeritate perdomuit. interea. Draptes unaque Lycterius cum adesse Caninium et legiones in finibus suis uiderent, undique collectis copiis oppidum Vxellodunum occupant. hoc oppidum in editissima montis arce pendebat, duabus partibus per abrupta latera non paruo flumine cingebatur, medio deinde descensu largissimo fonte securum plurimaqfrumenti tutum, irritos procul discursus hostium despiciebat. Caninius, quod solum Romana provisione potuit, ambos duces cum partecopiarum plurima in campo evocatos, maximo praelio superavit. Nam uno ex ducibus interfecto, alterum cum paucissimis fugavit. Nullus in oppidum rediit; sed ad id oppugnandum Caesare opus fuit. Itaque certior per nuntios factus Caesar accurrit, circumspectisque omnibus, videt, si expugnare vi moliatur,
Abbreviated transcription (Latin):
regis fines qui tot bella excitauerat. horrenda hominũ strage uastauit
At uero gallus caninus legatus bellũ apud pictonas inuenit. ubi magna
hostium multitudo impeditam itinere legionẽ circumdedit. atq ad ex
tremum discrimen adduxit: Porro autem fabius legatus acceptis
canini litteris in pictonas prõficiscitur. ibiq acaptiuis de oportunitate
locorũ certior factus. in opinates hostes opprimit : magnisq stragibus
factis plurimas prȩdas agit. Deinde cum caninio signum aduentus sui
dediss&. caninius totis castris subito ex iliuit. seseq uuecit bosti. Ita
fabio ex alia parte & caninio ex altera insistente. maximo & diuturno
bello innumerae gallorũ copiae trucidatȩ sunt. Inde fabius in carnites
profectus est. Sciebat enim domna cum ducem antiquissimũ rebellionis¬
totius incentorem ab hoc bello lapsũ. si armaricis gentibus adiunctus

Expanded text:
rigis fines, qui tot bella excitauerat, horrenda hominum strage uastauit. rigis fines, qui tot bella excitauerat, horrenda hominum strage uastauit. at uero C. Caninius legatus bellum apud Pictonas inuenit: ubi magna hostium multittremum discrimen adduxit. Porro autem Fabius legatus, acceptis Caninii litteris, in Pictonas proficiscitur, ibique a captivis de opportunitate locorum certior factus inopinantes hostes opprimit, magnisque stragibus factis, plurimas praedas agit. Deinde cum Caninio signum adventus sui dedisset, Caninius totius castris subito insiluit, seseque injecit hosti. Ita Fabio ex una parte, et Caninio ex altera insistente, maximo et diuturno bello innumerae Gallorum copiae trucidatae sunt. Inde Fabius in Carnutes profectus est. Sciebat enim Deonacum ducem antiquissimum totius rebellionis incentorem ab hoc bello elapsum, si Aremoricis gentibus ad
Abbreviated transcription (Latin):
banturꝰ: hi correo duce bellũ instaurant. sibiq inhanc suscepti belli
societatẽ ambianos. aulercos saletos. uelio carses. a trebatasq coniungunt.
& locum quendã cinctum atq. impeditũ undiq paludib capiunt Com¬
misso proelio. magnã remorum manũ quȩ auxilio romanis erat trucidant
Deinde cum oportunũ ipsi locum insidiis prouisũ occupauissent. atq hoc
comperto romani ad insidiarũ locum instructi ordinatiq uenissent
commisso proelio romani gallos fugientes hisdem locorũ munitionibus
quib cdausi fuerant induserunt cunctosq ad internitionẽ cicider̃
Ibi choreus uel fugam uel deditionẽ detractans. romanos ut uiuus cape¬
retur instantes. occidendo ut occideretur coegit: Igitur cum pacatã
esse uniuersam galliam caesar neq ausuram fore. aut aliquos aspi rare
motus arbitraretur. legiones in hibern a dimisit: ipse tamen ambio¬

Expanded text:
bantur. Hi Chorreo duce bellum instaurant, sibique in hanc suscepti belli bantur. Hi Chorreo duce bellum instaurant, sibique in hanc suscepti belli societatem Ambianos, Aulercos, Caletos, Bellocases, Atrebatasque conjungunt, et locum quemdam cinctum, atque impeditum undique paludibus capiunt. Commissoque praelio, magnam Rhemorum manum, quae auxilio Romanis erat, trucidant. Deinde cum opportunum ipsi locum insidiis provisum occupavissent, atque hoc comperto Romani ad insidiarum locum instructi ordinatiquecommisso proelio Romani Gallos fugientes isdem locorum munitionibus, quibus clausi fuerant, incluserunt cunctosque ad internecionem ceciderunt. ibi Correus vel fugam vel deditionem detraotans Romanos, ut uiuus caperetur, instantes occidendo, ut occideretur, coegit. igitur cum pacatam esse uniuersam Galliam Caesar neque ausuram fore ad aliquos adspirare motus arbitraretur, legiones in hiberna dimisit, ipse tamen Ambio
Abbreviated transcription (Latin):
taq absq eo numero quẽ infinitũ ante construxerat. equitũ circiter
octo milia. peditũ .cc. & quinquaginta milia contracta funt. Dehinc
duos colles sibi inuicẽ obuersos. romani galliq coeperunt. Vnde multis
sepe eruptionib: & uaruis prouentib prȩliantes. tandẽ romani precipua
germanorũ equitũ quos sibi iam dudum amicos nunc in auxiliũ arceper
uirtute uicerunt. Uercingeto rex alio die congregatis omnib qui fuga
euaserant. dixit se anctorẽ bona fide defendendȩ libertatis. atq irrũpendi
foederis fuisse. & nunc siue romanis sese ad mortẽ omnes offerant. siue
sẽ solum pro omnibus dedant paratũ anima fore. Itaq galli uoluntatem
quam pudore aliquandui texerant. quasi ex consilioreois assumerent
ilico sibi ueniam precantes. eum solũ uelut auctorẽ magni sceleris deder̃.
Sello uagui qui omnib gallorũ gentibus ipsorũ opinione fortiores habe¬

Expanded text:
itaque absque eo numero, quem infinitum ante contraxerat, equitum circiter itaque absque eo numero, quem infinitum ante contraxerat, equitum circiter octo milia, peditum ducenta et quinquaginta milia contracta sunt. dehinc duo colles sibi inuicem obuersos Romani Gallique ceperunt. unde multis saepe eruptionibus et uariis prouentibus proeliantes, tandem Romani. praecipua Germanorum equitum, quos sibi iamdudum amicos nunc in auxilium acciuerant, uirtute uirtute. Vercingetorix alia die congregatis omnibus, qui fuga euaserant, dixit se auctorem bona fide defendendae libertatis atque inrumpendi foederis fuisse et nunc, siue Romanis sese ad mortem omnes offerant siue se solum pro omnibus dedant, paratum animo fore. itaque Galli uoluntquam pudore aliquandiu texerant, quasi ex consilio regis assumerent, illico sibi veniam precantes, eum solum, velut auctorem magni sceleris dediderunt. Bellovaci omnibus Gallorum gentibus ipsorum opinione fortiores habe
Abbreviated transcription (Latin):
elanguerant. ad plicitis turrib captũ atq deletũ est. Quad raginta
milia hominũ fuisse referuntur. equibus uix .lxxx. perfugam lapsi ad
proxima gallorũ castra uenerunt. Praeterea aruerni cȩteriq confinei
sollicitatis adse eduis. multis aduersus caesarem proelus bellauerunt
Qui cum se pugnando fatiꝰ in quoddam castellũ recepissent. milites praedȩ
in hiantes. ad expugnationẽ oppidi animũ intendunt. frustra caesare
de loci iniquitate causante. Itaq ibi cesar rumpentib desuper hostib
pressuf. multa exercitus sui parte perdita uictus aufugit. Dum hȩc
ad helesiam geruntur. uercingeto rex quẽ omnes consensu pari regem
parte prȩoptauerant. suad& uti extota gallia omnes qui arma ferre
possent. huio bello prȩsto essent. Hoc enim esse unũ bellum quo aut
perpetua libertas. aut ȩterna seruitus. aut mors omniũ consequatur

Expanded text:
languerent, applicitis turribus captum atque deletum est. Quadraginta languerent, applicitis turribus captum atque deletum est. Quadraginta milia ibi hominum fuisse referuntur: ex quibus uix octoginta per fugam lapsi ad proxima Gallorum castra uenerunt. praeterea Aruerni ceterique confines, sollicitatis etiam ad se Aeduis, multis aduersum Caesarem proeliis bellauerunt. qui cum se pugnando fatigati in quoddam castellum recepissent, milites praedae inhiantes ad expugnationem oppidi animum intendunt, frustra Caesare de loci iniquitate causante. itaque ibi Caesar erumpentibus desuper hostibus pressus, multa exercitus sui parte perdita, uictus aufugit. dum haec ad Alesiam geruntur, Vercingetorix, quem omnes consensu pari regem praeoptauerant, suadet, uti ex tota Gallia omnes, qui arma ferre possint, huic bello praesto sint. hoc enim esse unum bellum, quo aut perpetua. libertas ant aeterna seruitus aut mors omnium consequatur.
Abbreviated transcription (Latin):
notissimũ quererent. omnẽ galliam per nuntios inuitat. ut quiq secun¬
dum placitũ suum reconditas in arduenna silua prȩdas quęrant diri¬
piantq. Quo facto. gallis utrimq morientib . maxim as romanorũ
in iurias sine cuiusquã romani discrimine uindicauit. Itaq hoc tutissi¬
mo uindicandi genere securus. in italiam rediit. Igitur caesare in italia
reuerso. gallia rursus in arma coniurat. multiq simulpopuli eoeunt.
Dux his uercingeto rex fuit. cuius consilio statim omnes galli ciuitates
suas ultro incenderunt. prima a suis incensa biturigo. Inde ad cȩsarẽ
qui magnis itineribus per narbonensẽ prouinciam clam ad exercitum
recurrerat. impitũ faciunt. Caesar tunc oppidũ nomine cenapum.
obsidione concluserat Quod diu oppugnatũ. tandẽ postinultas roma¬
norum clades. pluuio die cũ hostilium machinarũ augmenta neriuque

Expanded text:
notissimum quaererent, omnem Galliam per nuntios inuitat, ut quique secunnotissimum quaererent, omnem Galliam per nuntios inuitat, ut quique secundum placitum suum reconditas in Arduenna silua praedas quaerant diripiantque. quo facto Gallis utrimque morientibus maximas Romanorum iniurias sine cuiusquam Romani discrimine uindicauit. ita hoc tutissimo uincendi genere securus in Italiam rediit. Igitreverso, Gallia rursus in arma conjurat, multique simul populi coeunt. Dux his Vercingetorix fuit, cujus consilio statim omnes Galli civitates suas ultro incenderunt; prima a suis incensa Biturigo. Inde ad Caesarem, qui magnis itineribus per Narbonensem provinciam clam ad exercitum recurrerat, impetum faciunt. Caesar tunc oppidum nomine Cenapum obsidione concluserat: quod diu oppugnatum, tandem post multas Romanorum clades pluvio die, cum hostilium machinarum amenta nervique
Abbreviated transcription (Latin):
priusquã in unum hostiũ copiȩ coi rent. in eunte uere aggredi trepidos.
& opprimere sparsos insuis finib: parat. Primũ itaq neruiorum
fines diripit. predam uero quȩ copiosissima erat exercitui ꝑmittit
Deinde menapos qui sibi propter in mensas paludes atq impeditissunas
siluas munitissimi uidebantur. tribus agminib inuadit. Nimiaq caede
uulgo agitata. residuos supplices indeditionẽ recepit. Labienus sequen¬
ti proelio omnes treuerorum copias interfecit arte inbellũ prouocatas.
priusquã germanis aduentantibus iungerentur. & continuo ipsam urbem
cȩpit. Caesar ulcisci mortẽ sabini & cotȩ legatorũ uolens. ambio¬
treuerorũ ad neriuos usq pertingit. & in longitudine plusquam .¬
milia passuum pat&. permetiens rem suis maximi periculi fore.
si per obstructas spaciosasq siluas ignoti diuiderentur. hostemq locis

Expanded text:
priusquam in unum hostium copiae coirent, ineunte uere adgredi trepidos priusquam in unum hostium copiae coirent, ineunte uere adgredi trepidos et opprimere sparsos in suis finibus parat. primum itaque Neruiorum fines diripit, praedam uero, quae copiosissima erat, exercitui permittit. deinde Menapios, qui sibi propter inmensas palndes atque inpeditissimas siluas munitissimi uidebantur, tribus agminibus inuadit nimiaque caede uulgo agitata residuos sapplices in deditionem recepit. Labienus sequenti proelio omnes Тreuerorum copias interfecit arte in bellum prouocatas, priusquam Germanis aduentantibus iungerentur, et cocepit. Caesar ulcisci mortem Sabini et Cottae legatorum volens, AmbioTrevirorum ad Nervios usque pertingit, et in longitudine plusquam milibus passuum patet — permetiens rem suis maximi periculi fore, si per obstructas spatiosasque siluas ignoti diuiderentur hostemque locis
Abbreviated transcription (Latin):
postquã de consensu totius certior galliae redditus est. labieni castra
legionemq cui preerat: quod facileꝰ facto arbitrabatur delere statuit
ac deinde eburonibus nerusq coniunctus. ad opprimendũ caesarem pergere
labienus quibus potest artibus simulat timorem. atq rta inducio marũ
neglectiorem cũ insultantibus copiis pro uallo oberrantem. repentina
esuptione prostrauit. Hac uictoria labieni. reliqui gallorũ conatus
repressi sunt. & caesas paulo quietior reliqua parte hiemis fuit. Sed in¬
telligens sibi maiora suꝑesse negotia. maxime quã plurima parce exerci¬
tus abrasa. aluisq grauiter saucis ne ad sustinendũ quidem sibi idoneus.
non dicam ad comprimendũ gallorum impetũ uideretur. gneo pomprio
consule conscribi legiones. sibiq in auxiliũ mittipetit. Itaque ante
exactam hiemem. tres ad eum legiones in castra uenerunt. Igitur cȩsar

Expanded text:
postquam de consensu totius Galliae certior redditus est, Labieni castra postquam de consensu totius Galliae certior redditus est, Labieni castra legionemque cui is praeerat, quod facile factu arbitrabatur, delere statuit ac deinde Eburonibus Neruiisque coniunctus ad opprimendum Caesarem pergere. Labienus quibus potest artibus simulat timorem atque ita Indutiomarum neglegentiorem cum insultantibus copiis pro uallo oberrantem, repentina eruptione prostrauit. hac uictoria Labieni reliqui Gallorum conatus repressi sunt et Caesar paulo quietior reliqua parte hiemis fuit. sed intellegens sibi maiora belli superesse negotia, maxime quia plurima parte exercitus amissa aliisque grauiter sauciis ne ad sustinendum quidem sibi idoneus, non dicam ad conprimendum Gallorum impetum uideretur, a Cn. Pompeio proconsule conscribi legiones sibique mitti in auxilium petit: itaque ante exactam hiemem tres ad eum legiones in castra uenerunt. igitur Caesar,
Abbreviated transcription (Latin):
ribus. laboribus. uigilus. ieiunus. incendusue cesserunt. Tandẽ caesari
nuntiatũ est unamꝰ delecam esse legionem. alterã iam pęne confectam
duentante cũ duabus legionib cȩsare. deserunt hostes obsidionem. atq
in eum cuncti raptis copis ruunt. Caesar paruissimis se castris consulto
condidit. equitibus premissis ut fugam fingerent imperauit. ut ad
transitũ uallis quȩ media erat sibiꝰq periculosa uidebatur. hostes con¬
temptui suo inuitar&. Quibus aduentantibus. insuꝑ obstrui portas preci¬
pit . Quo uiso galli quasi iam uicissent. ad obducendũ extrinsecus
uallũ conuersi sunt. Cȩsar totis repente portis paratũ effudit exerci¬
tum. Uersos infugam gallos. uastissima caȩde confecit. Nam .xl
milia tuno fuisse referuntur. equibus pauci ꝑ paludes inuias euaser
nducio marus treuerorũ princeps magnas armatorũ copias habens

Expanded text:
ribus laboribus uigiliis ieiuniis incendiisue cesserunt. tandem Caesari ribus laboribus uigiliis ieiuniis incendiisue cesserunt. tandem Caesari nuntiatum est unam deletam esse legionem, alteram iam paene confectam. aduentante cum duabus legionibus Caesare, deserunt hostes obsidionem atque in eum cuncti raptis copiis ruunt. Caesar paruissimis se. castris consulto condidit equitibusque praemissis, ut fugam fingerent, imperauit, ut ad transitum uallis, quae media erat sibique periculosa uidebatur, hostes contemptu sui inuitaret. quibus aduentantibus insuper obstrui portas praecepit. quo uiso Galli, quasi iam uicissent, ad obducendum extrinsecus uallum conuersi sunt. Caesar totis repente portis paratum effudit exercitum uersosque in fugam Gallos uastissima caede confecit. nam sexaginta milia tunc fuisse referuntur, e quibus pauci per paludes inuias euaserunt. Indutiomarus Treuerorum princeps, magnas armatorum copias habens,