comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
belli reliquiae exduobus populis
unum facerent miserabilecoagulũ
multus ante fusus utriusque quiti
regibus totiens eadem bella renouata
quaeuictoris finita uidebantur
& tantis stragibus iterum iterumq
confecta iterum iterumq postfoe¬
dus & pacem intergeneros & soce¬
ros & eorum stirpem posterosq re¬
p&ita : non paruum indiciũ calami¬
tatis huius fuit quod portas belli
nullus clausit illorum nullus ergo
illorum subtot diis praesidibus inpa
qui exitus fuerunt deromulo uide¬
rit adulatio fabulosa quaꝑ hib&ur
receptus incaelum uiderint quidã
scriptores eorum qui eum propter
ferocitatẽ a senatu discerptum esse
dixerunt sub ornatumq nescio quẽ
iulium proculum qui eum sibi aparuis¬
sedicer& eumq perse populo man¬
dasse romano ut internumina co¬
ler&ur eoq modo populum qui c̃tra
senatum in tu mescere coeperat re¬
praessum atq sed atum. acciderat
enim & solis defectio quam certa ra¬
tione sui cursus effecta imperita

Expanded text:
belli reliquiae ex duobus populis belli reliquiae ex duobus populis unum facerent, miserabile coagulum multus ante fusus utriusque sanguiregibus totiens eadem bella renouata, quae uictoriis finita uidebantur, et tantis stragibus iterum iterumque confecta, iterum iterumque post foedus et pacem inter soceros et generos et eorum stirpem posterosque repetita? Non paruum indicium calamitatis huius fuit, quod portas belli nullus clausit illorum. Nullus ergo illorum sub tot dis praesidibus in paqui exitus fuerunt? De Romulo uiderit adulatio fabulosa, qua perhibetur receptus in caelum; uiderint quidam scriptores eorum, qui eum propter ferocitatem a senatu discerptum esse dixerunt subornatumque nescio quem Iulium Proculum, qui eum sibi apparuisse diceret eumque per se populo mandasse Romano, ut inter numina coleretur, eoque modo populum, qui contra senatum intumescere coeperat, repressum adque sedatum. Acciderat enim et solis defectio, quam certa ratione sui cursus effectam inperita
Abbreviated transcription (Latin):
&iam ipsa tertia ex altera parte
fraterno ferro duobus fratribus
adder&ur neminus haber& mor¬
tium &iam roma qua euicerat. Dein¬
de ad fructum uictoriae alba sub¬
uersa ẽ ubi postilium quod graeci
euerterunt & post labinium ubi
aeneas regnum peregrinũ atq fugi¬
tiuum constituerat. Tertio loco habi¬
tauerant numina illa troiana sed
more suo &iam inde iamfortasse
migrauerant ideo del&aẽ. Disces¬
serant ui delic& om̃s aditis arisq re¬
lictis : Dii quibus imperium illud
steterat. Discesserunt sane ecce
iam tertio ut eis quarta roma pro¬
uidentissime creder&ur. displicue¬
rat enim & alba ubi amulius expulso
fratre & roma placuerat ubiro¬
mulus occiso fratre regnauerat :
sed ante quam alba diruer&ur
trans fusus ẽ. in quiunt populus cius
in romã ut ex utroq unaciuitas
fier& : Testor ita factum. Sit urbs
tamen illa ascanii regnũ. & tertiũ
domicilium troianorum deorum
Ab urbe filia mater euersae. Vt aut̃

Expanded text:
etiam ipsa tertia ex altera parte etiam ipsa tertia ex altera parte fraterno ferro duobus fratribus adderetur, ne minus haberet mortium etiam Roma quae uicerat. Deinde ad fructum uictoriae Alba subuersa est, ubi post Ilium, quod Graeci euerterunt, et post Lauinium, ubi Aeneas regnum peregrinum adque fugitiuum constituerat, tertio loco habitauerant numina illa Troiana. Sed more suo etiam inde iam fortasse migrauerant, ideo deleta est. Discesserant uidelicet omnes adytis arisque relictis di, quibus imperium illud steterat. Discesserant sane ecce iam tertio, ut eis quarta Roma prouidentissime crederetur. Displicuerat enim et Alba, ubi Amulius expulso fratre, et Roma placuerat, ubi Romulus occiso fratre regnauerat. Sed antequam Alba dirueretur, transfusus est, inquiunt, populus eius in Romam, ut ex utraque una ciuitas fieret. Esto, ita factum sit; urbs tamen ilia, Ascanii regnum et tertium domicilium Troianorum deorum, ab urbe filia mater euersa est; ut autem
Abbreviated transcription (Latin):
ille quiacum illo & illo pugnauit¬
& uicit pugnant &iam gladiatores
uincunt & ipsi. hab& praemia lau¬
dis & illa crudelitas sed puto esse
satius cuius lib& iertiae poenas
luere quam illorum armorũ quae¬
rere gloriam: Et tamen si in hare¬
nam procederent pugnaturi int̃se
gladiatores quorum alter filius
alter ess& pater. tales pectaculũ
quis ferr& : quis non auferr& : quo
modo ergo gloriosum alterius ma¬
tris alterius filiae ciuitatis interse
armorum potuit eẽ certamen: an
ideo diuersum fuit quodharena illa
non fuit: & latiores campi nonduorũ
gladiatorum sed in duobus populis
multorum funeribus inplebantur :
nec amphite atro cingebantur illa
certamina sed uniuerso orbe. & tunc
uiuis & posteris quousq ista fama
porrigitur impiũ spectaculũ prae¬
bebatur : uimta menpatiebantur
studii suidii illi praesides imperii ro¬
mani talium certaminũ tamquã
theatrici spectatores donec oratiorũ¬
soror propt̃ curiatios tresꝑemptos

Expanded text:
ille, quia cum illo et illo pugnauit etille, quia cum illo et illo pugnauit et uicit. Pugnant etiam gladiatores, uincunt etiam ipsi, habet praemia laudis et illa crudelitas; sed puto esse satius cuiuslibet inertiae poenas luere quam illorum armorum quaerere gloriam. Et tamen si in harenam procederent pugnaturi inter se gladiatores, quorum alter filius, alter esset pater, tale spectaculum quis ferret? quis non auferret? Quo modo ergo gloriosum alterius matris, alterius filiae ciuitatis inter se armorum potuit esse certamen? An ideo diuersum fuit, quod harena illa non fuit, et latiores campi non duorum gladiatorum, sed in duobus populis multorum funeribus inplebantur, nec amphitheatro cingebantur illa certamina, sed uniuerso orbe et tunc uiuis et posteris, quo usque ista fama porrigitur, inpium spectaculum praebebatur? Vim tamen patiebantur studii sui di illi praesides imperii Romani et talium certaminum tamquam theatrici spectatores, donec Horatiorusoror propter Curiatios tres peremtos
Abbreviated transcription (Latin):
socialis belli atq cognati quod ui¬
tium sallustius magnũ transeunter
attingit : Cum enĩ laudansbre¬
uiter antiquiora cõmemoras s&
tẽpora quando uita hominũ sine
cupiditate agitabatur & suacuiq
satis placebant poste a uero inquit
quã inasia crrus ingraecia lace¬
daemonis & a thenienses coepere
urbes atq nationes subigere libidi¬
nem dominandicausã bellihabere
Imaximã gloriam inmaximo im¬
perio putare &c&era quae ipse
instituerat dicere mihihuc usq
satissit eĩ uerbaposuisse : libido
ista dominandi magnis malis haȩ¬
betat & conterit humanũ genus
hac libidine roma tuncuita albã
seuicisse triumphabat. & suis scele¬
ris laudẽ gloriã nominabat
qm̃ laudatur inquit scriptura
nr̃a . peccator indesideriis animae
suae & qui iniquagerit benedicitur
F allacia lgitur tegmina & decepto¬
riae de albationes auferantur areb.
ut sincero inspiciantur ex amine
Nemomihi dicat magnus ille atq

Expanded text:
socialis belli adque cognati, quod uisocialis belli adque cognati, quod uitium Sallustius magnum transeunter adtingit. Cum enim laudans breuiter antiquiora commemorasset tempora, quando uita hominum sine cupiditate agitabatur et sua cuique satis placebant: Postea uero, inquit, quam in Asia Cyrus, in Graecia Lacedaemonii et Athenienses coepere urbes adque nationes subigere, libidinem dominandi causam belli habere, maximam gloriam in maximo imperio putare\', et cetera quae ipse instituerat dicere. Mihi huc usque satis sit eius uerba posuisse. Libido ista dominandi magnis malis agitat et conterit humanum genus. Hac libidine Roma tunc uicta Albam se uicisse triumphabat et sui sceleris laudem gloriam nominabat, quoniam laudatur, inquit scriptura nostra, peccator in desideriis animae suae et qui iniqua gerit benedicitur. Fallacia igitur tegmina et deceptoriae dealbationes auferantur a rebus, ut sincero inspiciantur examine. Nemo mihi dicat: magnus ille adque
Abbreviated transcription (Latin):
biliter dol& hostem &iam sua per¬
emptũ manu undemarcellus sira¬
cus anam ciuitatẽ recolens eius paulo
ante culmen & gloriã submanus
suas subito concidisse cõmunem
cogitans conditionẽ flendo misera¬
tus ẽ quaeso abhumano imp&re¬
mus affectu ut femina sponsũ suum
a fratresuo ꝑemptum sinecrimine
fleuerit siuiri hostes a seuictos
&iam cũ laude fleuerunt: Ergo
sponso a fratre in latam mortem
quando femina illa flebat . tunc se
contramatrẽ ciuitatẽ tantastrage
bellasse & tanta hinc & inde cognati
cruoris effusione uicisseroma
gaudebat quid mihi obtenditur no¬
men laudis nom̃q uictoriae : remo¬
tis obstaculis in sane opinionis faci¬
nora nuda cernantur nud apensent᷑
nuda iudicentur. Causa dicatur
albae sicut troiae adulterium
dicebatur. nullatalis nulla similis
inuenitur. Tantum ut resides
mouer& tullus in arma uiro s&iã
de su&a triumphis agmina. illo itaq
uitio tantum scelus per p&ratum ẽ

Expanded text:
biliter dolet hostem etiam sua perbiliter dolet hostem etiam sua peremtum manu? Unde Marcellus Syracusanam ciuitatem recolens eius paulo ante culmen et gloriam sub manus suas subito concidisse communem cogitans condicionem flendo miseratus est? Quaeso ab humano inpetremus adfectu, ut femina sponsum suum a fratre suo peremtum sine crimine fleuerit, si uiri hostes a se uictos etiam cum laude fleuerunt. Ergo sponso a fratre inlatam mortem quando femina illa flebat, tunc se contra matrem ciuitatem tanta strage bellasse et tanta hinc et inde cognati cruoris effusione uicisse Roma gaudebat. Quid mihi obtenditur nomen laudis nomenque uictoriae? Remotis obstaculis insanae opinionis facinora nuda cernantur, nuda pensentur, nuda iudicentur. Causa dicatur Albae, sicut Troiae adulterium dicebatur. Nulla talis, nulla similis inuenitur; tantum ut resides moueret Tullus in arma uiros et iam desueta triumphis Agmina. Illo itaque uitio tantum scelus perpetratum est
Abbreviated transcription (Latin):
autem oratio trescuratii superati
& extincti sunt. It a roma extitit
uictrix eacdade &iam incestamine
extremo ut desex unus redir&
domum: cuidam nũ inutrisq cui luc¬
tus nisi aeneae stiꝓpi nisi ascanii
posteris nisi proli ueneris nisi nepo¬
tibus louis : Nam & hoc plusquam
ciuile bellum fuit quando filia ciuitas
cumciuitate matrepugnauit.
Accessit aliud huictergeminorum
pugnae ultimae atrox atq horren¬
dum malum. Namut erant ambo
populi prius amici. uicini quippe
atq cognati unicuratiorum despon¬
sata fuerat oratiorum soror. haec
postea quam sponsi spolia inuictore
fratre conspexit ab eodem fratre
qm̃ fleuit occisaẽ humanior huius
unius feminae quam uniuersi popu¬
li romani mihi fuisse uid&ur affec¬
tus illa quem uirum lamfide media
r&inebat. aut forte &iam ipsum
fratrem dolens qui eũ occiderat.
cui sororem promiserat : futo quđ
noncul pabiliter fleuerit unde enĩ
apud uirgilium pius aeneas lauda¬

Expanded text:
autem Horatio tres Curiatii superati autem Horatio tres Curiatii superati et extincti sunt. Ita Roma extitit uictrix ea clade etiam in certamine extremo, ut de sex unus rediret domum. Cui damnum in utrisque, cui luctus, nisi Aeneae stirpi nisi Ascanii posteris, nisi proli Veneris nisi nepotibus Iouis? Nam et hoc plus quam ciuile bellum fuit, quando filia ciuitas cum ciuitate matre pugnauit. Accessit aliud huic tergeminorum pugnae ultimae atrox adque horrendum malum. Nam ut erant ambo populi prius amici uicini quippe adque cognati, uni Curiatiorum desponsata fuerat Horatiorum soror; haec postea quam sponsi spolia in uictore fratre conspexit, ab eodem fratre, quoniam fleuit, occisa est. Humanior huius unius feminae quam uniuersi populi Romani mihi fuisse uidetur adfectus. Illa quem uirum iam fide media retinebat, aut forte etiam ipsum fratrem dolens, qui eum occiderat cui sororem promiserat, puto quod non culpabiliter fleuerit. Unde enim aput Vergilium pius Aeneas lauda
Abbreviated transcription (Latin):
ista iura nuptiarum quae inritam̃ta
bellorum : quae foedera germanita¬
tis adfinitatis soci& atis diuinitatis.
quae postremo subtotdus tutoribus
uita ciuitatis : uides quanta hino di¬
ci & quã multa possent nisi quae suꝑ¬
sunt nr̃a curar& intentio & sermo in
alia festinar&. Quid deinde post¬
numam sub aliis regibus quanto malo
non solum suo sed &iam romanorum
in bellum albani prouocati sunt
quia uidelic& paxnumae tam lon¬
guauiluerat quam crebraestrages
romani albaniq exercitus fuert̃
& utriusq cõminutio ciuitatis.
albanamq illa quã filius a eneae
creauit ascanius romae mater
proprior ipsa quã troia at ullo
hostilio rege prouocata conflixit:
Confligens aũt & afflicta ẽ & ad fli¬
xit donec multorum taeder&
paridefectione certaminũ. tunc
euentum belli d&ergeminis hinc
atq inde fratribus placuit expe¬
riri. Aromanis tresoratii ab
albanis aut̃ trescuratii ꝓcesserunt
Acuratuis tribus oratuduo ab uno

Expanded text:
ista iura nuptiarum, quae inritamenta ista iura nuptiarum, quae inritamenta bellorum, quae foedera germanitatis adfinitatis, societatis diuinitatis? quae postremo sub tot dis tutoribus uita ciuitatis? Vides quanta hinc dici et quam multa possent, nisi quae supersunt nostra curaret intentio et sermo in alia festinaret. Numam sub aliis regibus? Quanto malo non solum suo, sed etiam Romanorum in bellum Albani prouocati sunt, quia uidelicet pax Numae tam longa uiluerat! Quam crebrae strages Romani Albanique exercitus fuerunt et utriusque comminutio ciuitatis! Alba namque illa, quam filius Aeneae creauit Ascanius, Romae mater proprior ipsa quam Troia, a Tullo Hostilio rege prouocata conflixit, confligens autem et adflicta est et adfiixit, donec multorum taederet pari defectione certaminum. Tunc euentum belli de tergeminis hinc adque inde fratribus placuit experiri; a Romanis tres Horatii, ab Albanis autem tres Curiatii processerunt; a Curiatiis tribus Horatii duo, ab uno
Abbreviated transcription (Latin):
illa discrimina: Si quidem ad obsidio¬
nem quoq peruentumẽ ciuitatis. clau¬
sisq portis setuebantur : quibusdolo
apertis ad missisq hostibus intramoe¬
nia in ipso foro scelerata &nimis a trox
inter generos socerosq pugna com¬
mis saẽ & raptores illi &iam supera¬
bantur &crebro fugientes inter
domussuas grauius foedabant pris¬
tinas quamuis & ipsas pudendas lu¬
gendasq uictorias Id tam̃ romulus
desuorum lamuirtute desperans
louem orauit ut starent. atq ille
hac occasione nomen statoris inue¬
nit nec finis ess& tantimali nisi
raptae illae laceratis crinibus emica¬
rent & prouolutae parentibus iram
eorum iustissimã non armis uictricib
sed supplicipi&ate sed arent : Deinde
titum tatium regem sabinorũ sociũ
regni romulus ferre conpulsus est
germani consortis in patiens sed
quando &istum diutolerar& qui
fratrem geminũq non pertulit: un¬
de & ipso interfecto ut maior deus
ess& regnum solus obtinuit: quaes

Expanded text:
illa discrimina, si quidem ad obsidioilla discrimina, si quidem ad obsidionem quoque peruentum est ciuitatis clausisque portis se tuebantur; quibus dolo apertis admissisque hostibus intra moenia in ipso foro scelerata et nimis atrox inter generos socerosque pugna commissa est, et raptores illi etiam superabantur et crebro fugientes inter domos suas grauius foedabant pristinas, quamuis et ipsas pudendas lugendasque uictorias. Hic tamen Romulus de suorum iam uirtute desperans Iouem orauit ut starent, adque ille hac occasione nomen Statoris inuenit; nec finis esset tanti mali, nisi raptae illae laceratis crinibus emicarent et prouolutae parentibus iram eorum iustissimam non armis uictricibus, sed supplici pietate sedarent. Deinde Titum Tatium regem Sabinorum socium regni Romulus ferre conpulsus est, germani consortis inpatiens: sed quando et istum diu toleraret, qui fratrem geminumque non pertulit? Unde et ipso interfecto, ut maior deus esset, regnum solus obtinuit. Quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nonuenus sedbellona donauit. aut
fortassis allecto illa inferna furia.
iam fauente lunoneplus in illos ha¬
buit licentiae quam cũ eius praecib
contra a enean fuerat excitata.
Andromacha felicius captiuata est
quam illa coniugia romana nupser̃.
lic& seruiles tamen posteĩ amplexus
nullũ troianorum prrrus occidit
Romani autem soceros inter ficiebant
in praelus quorum lamfilias am¬
plexabantur inthalamis. illa uic¬
tori subditadolore tantũ suorum
mortem potuit nontimere. illae
sociatae bellantibus parentũ suorũ
mortes procedentibus uiris time¬
bant red euntibus dolebant nec ti¬
morem habentes liberũ nec dolorẽ
Nam propt̃ interitũ ciuium propin¬
quorum fratrũ parentum aut pie
cruciabantur autcrudeliter la&a¬
bantur uictoriis maritorum.
Huc accedebat quod ut sunt alterna
bellorum aliquae parentum ferro
amiserunt uiros aliquae utrorumq
ferro & parentos & uiros neq enim
& apud romanos parua fuerunt

Expanded text:
non Venus, sed Bellona donauit; aut non Venus, sed Bellona donauit; aut fortassis Allecto illa inferna furia iam eis fauente Iunone plus in illos habuit licentiae, quam cum eius precibus contra Aenean fuerat excitata. Andromacha felicius captiuata est, quam illa conubia Romana nupserunt. Licet seruiles, tamen post eius amplexus nullum Troianorum Pyrrhus occidit; Romani autem soceros interficiebant in proeliis, quorum iam filias amplexabantur in thalamis. Illa uictori subdita dolere tantum suorum mortem potuit, non timere; illae sociatae bellantibus parentum suorum mortes procedentibus uiris timebant, redeuntibus dolebant, nec timorem habentes liberum nec dolorem. Nam propter interitum ciuium propinquorum, fratrum parentum aut pie cruciabantur. aut crudeliter laetabantur uictoriis maritorum. Huc accedebat, quod, ut sunt alterna bellorum, aliquae parentum ferro amiserunt uiros, aliquae utrorumque ferro et parentes et uiros. Neque enim et aput Romanos parua fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
adiuuare ut bono & aequo more
coniugia mererentur. cladesq tan¬
ta inruit huius in opiae ut ea dolo
raperent moxq conpellerentur
pugnare cum soceris ut miserae femi¬
nae nondum ex inuria maritis con¬
ciliatae lamparentum sanguinedo¬
tarentur. atenim uicerunt in hac
conflictione romaniuicinos suos
quantis & quã multis utrimq uulne¬
ribus acfunerib tam propinquorũ
& confinium istae uictoriae constite¬
rint propt̃ unum caesarẽ socerum
& unũ generum eius pompeium lam
mortua cȩsaris filiauxore pompei.
quanto & quã iusto doloris instinc¬
tu lucanus exclamat bella perhe¬
matios plusquã ciuilia cãposiusq
datum sceleri canimus: Vicerunt
ergo romani utstrage socerorum
manibus cruentis abeorum filiabus
amplexus miserabiles extorquereNt¬
nec illae auderent flere patres occi¬
sos neo ffenderent uictores maritos
quae adhuc illis pugnantibus pro
quibus facerent uota nesciebant.
talibus nuptis populum romanum

Expanded text:
adiuuare, ut bono et aequo more adiuuare, ut bono et aequo more coniugia mererentur, cladesque tanta inruit huius inopiae, ut ea dolo raperent moxque conpellerentur pugnare cum soceris, ut miserae feminae nondum ex iniuria maritis conciliatae iam parentum sanguine dotarentur? At enim uicerunt in hac conflictione Romani uicinos suos. Quantis et quam multis utrimque uulneribus et funeribus tam propinquorum et confinium istae uictoriae constiterunt! Propter unum Caesarem socerum et unum generum eius Pompeium iam mortua Caesaris filia, uxore Pompei, quanto et quam iusto doloris instinctu Lucanus exclamat: Bella per Emathios plus quam ciuilia campos Iusque datum sceleri canimus. Vicerunt ergo Romani, ut strage socerorum manibus cruentis ab eorum filiabus amplexus miserabiles extorquerentnec illae auderent flere patres occisos, ne offenderent uictores maritos, quae adhuc illis pugnantibus pro quibus facerent uota nesciebant. Talibus nuptiis populum Romanum
Abbreviated transcription (Latin):
rum sicut in animalibus mares &
feminas. sub hoc ergo totdeorum
praesidio constituta roma nontã
magnis & horrendis cladibus qua¬
les ex multis paucas commemorabo
agitari affligiq debuit : Nimis
enim multos deos grandifumosuo
tam quã signodato ad tuitionem
congregauerat quibus templa
altaria sacrificia sacerdotes ins¬
tituendo atq praebendo summũ
uerum dm̃ cuiuni haecrite gesta
debentur offender& & felicior
quidem cum paucioribus uixit. sed
quanto maior factaẽ sicut nauis
nautas tanto plures adhibendos
put auit: Credo desperans paucio¬
res illos subquibus inconparatione
peioris uitae melius uixerat non suf¬
ficere ad opitulandum granditati suȩ
Primo enim sub ipsis regibus excepto
num a popilio de quolam supra locu¬
tus sum quantũ malũ discordiosi cer¬
taminis fuit quod fratrẽ romuli
quaecum iouesuo lam fouebat roma¬
nos rerum dominos gentemq togatã
nec uenus ipsa aeneidas suos potuit

Expanded text:
rum, sicut in animalibus, mares et rum, sicut in animalibus, mares et feminas? — sub hoc ergo tot deorum praesidio constituta Roma non tam magnis et horrendis cladibus, quales ex multis paucas commemorabo, agitari adfligique debuit. Nimis enim multos deos grandi fumo suo tamquam signo dato ad tuitionem congregauerat, quibus templa altaria, sacrificia sacerdotes instituendo adque praebendo summum uerum Deum, cui uni haec rite gesta debentur, offenderet. Et felicior quidem cum paucioribus uixit, sed quanto maior facta est, sicut nauis nautas, tanto plures adhibendos putauit; credo, desperans pauciores illos, sub quibus in conparationem peioris uitae melius uixerat, non sufficere ad opitulandum granditati suae. Primo enim sub ipsis regibus, excepto Numa Pompilio, de quo iam supra locutus sum, quantum malum discordiosi certaminis fuit, quod fratrem Romuli quae cum Ioue suo iam fouebat Romanos rerum dominos gentemque togatam, nec Venus ipsa Aeneidas suos potuit
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius sũmum templum nondum ha¬
bebatͦ r ex quippe tarquinius sibi
capitolium fabricauit: sco lapius aũt
ab epidauro ambiuit ad romã ut pe¬
ritissimus medicus in urbe nobilissi¬
ma. artem gloriosius exercer&
marte ł&iam deum nescio unde apesi¬
nunte. indignum enimerat ut cum
eius filius lam colli capito lino praesi¬
der&. adhuc ipsa in loco ignobili lati¬
tar&. quae tamen siomnium deorũ
mater est. non solum secutaẽ romã
quosdã filios suos uerum & alios
praecessit &iam secuturos. Miror
sane si ipsa peperit cr̃nocephalum
qui longe posteauenit exegrpto
utrum &iam dea febris exillanata
sit uiderit esculapius proneposeius
sed unde cumq natasit non opinor
audebunt eamdicere ignobilem
dii peregrini deamciuem romanã
sub hoc totdeorum praesidio quos
numerare quis potest indigenas
& alienigenas caelites terrestres
infernos marinos fontanos fluuia¬
les & ut uarrodicit certos atq in¬
certos in omnibusq generibus deo¬

Expanded text:
ipsius summum templum nondum haipsius summum templum nondum habebat Iouis; rex quippe Tarquinius ibi Capitolium fabricauit; Aesculapius autem ab Epidauro ambiuit ad Romam, ut peritissimus medicus in urbe nobilissima artem gloriosius exerceret; Mater etiam deum nescio unde a Pessinunte. Indignum enim erat, ut, cum eius filius iam colli Capitolino praesideret, adhuc ipsa in loco ignobili latitaret. Quae tamen si omnium deorum mater est, non solum secuta est Romam quosdam filios suos, uerum et alios praecessit etiam secuturos. Miror sane, si ipsa peperit Cynocephalum, qui longe postea uenit ex Aegypto. Utrum etiam dea Febris ex illa nata sit, uiderit Aesculapius pronepos eius; sed undecumque nata sit, non, opinor, audebunt eam dicere ignobilem di peregrini deam ciuem Romanam. Sub hoc tot deorum praesidio quos numerare quis potest, indigenas et alienigenas, caelites terrestres infernos, marinos fontanos fluuiales, et, ut Varro dicit, certos adque incertos, in omnibusque generibus deo
Abbreviated transcription (Latin):
cabat. Vnde nonusq quaq: in con¬
grue quãuis fabulosis tam̃ ueritati
similibus mores daemonũ describunt᷑
carminibus po&arum nam camillã
diana doluit apud uirgilium. &
pallantẽ moriturum hercules fleuit
Hinc fortassis & numa popilius pace
abundans sed quodon ante nesciens
nec requirens. cum cogitar& otio¬
sus quibus namdustuendã romanã
salutẽ regnumq cõmitter & nec
uerum illum atq omni potentẽ sum¬
mumdm̃ curare opinar&ur ista
terrena atq recolarẽ troianos
deos quos aeneas aduexerat :
Neq troianum neq lauiniense ab
ipso aenea conditum regnũ diucon¬
seruare potuisse alios prouiden¬
dos existimauit : quos illis priorib¬
siue quicũ romulo lamromam tran¬
sierant siue quandoq alba euersa
fuerant transituri ueltam quam
fugitiuis cus todes adhiber& uel
tam quã inualidis ad iuitores nec¬
his sacris tamen roma dignata est
esse contenta quae tam multa
illic popilius constituerant. Nam

Expanded text:
cabat. Unde non usquequaque inconcabat. Unde non usquequaque incongrue quamuis fabulosis, tamen ueritati similibus mores daemonum describuntur carminibus poetarum. Nam Camillam Diana doluit aput Vergilium et Pallantem moriturum Hercules fleuit. Hinc fortassis et Numa Pompilius pace abundans, sed quo donante nesciens nec requirens, cum cogitaret otiosus, quibusnam dis tuendam Romanam salutem regnumque committeret, nec uerum illum adque omnipotentem summum Deum curare opinaretur ista terrena, adque recoleret Troianos deos, quos Aeneas aduexerat, neque Troianum neque Lauiniense ab ipso Aenea conditum regnum diu conseruare potuisse: alios prouidendos existimauit, quos illis prioribus, qui siue cum Romulo iam Romam transierant, siue quandoque Alba euersa fuerant transituri, uel tamquam fugitiuis custodes adhiberet uel tamquam inualidis adiutoreshis sacris tamen Roma dignata est esse contenta, quae tam multa illic Pompilius constituerat. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
tientes & uix ueri aliquid uel in di¬
cantes uel significantes sed &iam
ipsa romana confit&ur historia
Neq enim aliunde apollo illecumanus
cum aduersus acheos regemq stra¬
tonicum bellar&ur. quatriduo
fleuis senuntiatus est: Quo pro¬
digio haruspices territicum idsimu¬
lacrum inmare putauissent esse
proiciendum cum anisenes interces¬
serunt atq r&ulerunt tale ꝓdigium
& antiochi & persisbello in eodem
apparuisse figmento & quia roma¬
nis feliciter prouenis s& exsenatus
consulto eidem appollinisuodonaesse
missa testati sunt: Tunc uel ut peri¬
tores acciti harus pices responderunt
simulacri a pollinis fl&um ideo pros¬
perum eẽ romanis. qm̃cum anaco lonia
graeca e& suisq terris unde accitus
ess& id est ipsi graetiae luctum &
cladem apollinẽ significasse ploran¬
tẽ. De inde mox regem aris tonicum
uictũ & captum eẽ nuntiatum ẽ quẽ
uinciutiq apollo nolebat & dolebat.¬
& hoc sui lapidis &iã lacrimis indi¬

Expanded text:
tientes et uix ueri aliquid uel inditientes et uix ueri aliquid uel indicantes uel significantes, sed etiam ipsa Romana confitetur historiaNeque enim aliunde Apollo ille Cumanus, cum aduersus Achiuos regemque Aristonicum bellaretur, quatriduo fleuisse nuntiatus est; quo prodigio haruspices territi cum id simulacrum in mare putauissent esse proiciendum, Cumani senes intercesserunt adque rettulerunt tale prodigium et Antiochi et Persis bello in eodem apparuisse figmento, et quia Romanis feliciter prouenisset, ex senatus consulto eidem Apollini suo dona missa esse testati sunt. Tunc uelut peritiores acciti haruspices responderunt simulacri Apollinis fletum ideo prosperum esse Romanis, quoniam Cumana colonia Graeca esset, suisque terris, unde accitus esset, id est ipsi Graeciae, luctum et cladem Apollinem significasse plorantem. Deinde mox regem Aristonicum uictum et captum esse nuntiatum est, quem uinci utique Apollo nolebat et dolebat et hoc sui lapidis etiam lacrimis indi
Abbreviated transcription (Latin):
persistere : sienimbellis &iam tum
roma laces sebatur nec armis arma
obuia ferebantur quibus modis age¬
batur ut nulla pugna superati. Nullo
martio imp&u territi sed arentur
inimici his modis semper a ger&ur
& semper roma clausis ianipostis
pacata regnar& : quod si in potestate
non fuit non ergoroma pacẽ habuit
quam diu dieorum. sed quam diuho¬
mines finitimi circumquaq uoluer̃
quieam nullo bello prouocauerunt
Nisi forte diitales &iam id homini uen¬
dere audebunt quod alius homo uo¬
luit siue noluit. inter estquidem lam
uitio proprio malasmentes quatenꝰ
sinantur istidaemones uel terrere
uel excitare sed si semper hoc possent
nec aliud secr&iore acsuperiore
potestate contraeorum conatũ saepe
aliter ager&ur. semper in potestate
haberent pacis bellicasq uictorias
quae semperfere perhumanorum
animorum motus accidunt quas tam̃
plerumq contraeorum fieriuo lun¬
tatem non solae fabulae multamen¬

Expanded text:
persistere? Si enim bellis etiam tum persistere? Si enim bellis etiam tum Roma lacessebatur nec armis arma obuia ferebantur: quibus modis agebatur, ut nulla pugna superati, nullo Martio impetu territi sedarentur inimici, his modis semper ageretur et semper Roma clausis Iani portis pacata regnaret. Quod si in potestate non fuit, non ergo Roma pacem habuit, quamdiu di eorum, sed quamdiu homines finitimi circumquaque uoluerunt, qui eam nullo bello prouocauerunt; nisi forte di tales etiam id homini uendere audebunt, quod alius homo uoluit siue noluit. Interest quidem iam uitio proprio, malas mentes quatenus sinantur isti daemones uel terrere uel excitare; sed I si semper hoc possent nec aliud secretiore ac superiore potestate contra eorum conatum saepe aliter ageretur, semper in potestate haberent paces bellicasque uictorias, quae semper fere per humanorum animorum motus accidunt; quas tamen plerumque contra eorum fieri uoluntatem non solae fabulae multa men
Abbreviated transcription (Latin):
sio romanorum ẽ quod inruentibus
sibi in portune inimicis resistere co¬
gebat non auiditas ad ipiscendae
laudis humanȩ sed necessitas tuendȩ
salutis & libertatis Ita sit plane
nã postquam res eorum sicut scribit
ipse sallustius legibus moribus agris
aucta satisq pollens uidebatur. sicut
pleraq mortalium habentur inui¬
dia exopulentia orta est: Igitur
reges populiq finitimi bello tẽptare
pauci examicis auxilio eẽ nã c&eri
m &u perculsi a periculis aberant
At romani domimilitiaeq in tenti fes¬
tinare parare alius alium hortari.
hostibus obuiã ire libertatẽ patriã
parentesq armis tegere. postubi
pericula uirtute propulerant. socus
atq amicis auxilia portabant. ma¬
gisq dandis quã accipiendis beneficiis
amicitias parabant decenter
His artibus roma creuit. sed regnante
numa uttam longapax ess& utrum
inruebant in probibelloq tẽptabant.
annihil eorum fiebat ut poss& pax illa

Expanded text:
sio Romanorum est, quod inruentibus sio Romanorum est, quod inruentibus sibi inportune inimicis resistere cogebat non auiditas adipiscendae laudis humanae, sed necessitas tuendae salutis et libertatis. Ita sit plane. Nam postquam res eorum, sicut scribit ipse Sallustius, legibus moribus agris aucta satis prospera satisque pollens uidebatur, sicut pleraque mortalium habentur, inuidia ex opulentia orta est. Igitur reges populique finitimi bello tentare; pauci ex amicis auxilio esse, nam ceteri metu perculsi a periculis aberant. At Romani domi militiaeque intenti festinare parare, alius alium hortari, hostibus obuiam ire, libertatem patriam parentesque armis tegere. Post ubi pericula uirtute propulerant, sociis adque amicis auxilia portabant magisque dandis quam accipiendis beneficiis amicitias parabant. Decenter his artibus Roma creuit. Sed regnante Numa, ut tam longa pax esset, utrum inruebant inprobi belloque tentabant, an nihil eorum fiebat, ut posset pax illa
Abbreviated transcription (Latin):
cedentibus bellis romanũ imperium
tam longe lateq non poss& augeri
&tam grandi gloria diffamari
Idonea uero causa ut magnum ess&
imperium cur eẽ deber& inqui&um :
Nonne incorporibus hominũ satius ẽ
modicã staturam cũ sanitate habere.
quam ad molem aliquã giganteam
perp&uis afflictionibus peruenire :
Nec cũ perueneris requiescere sed
quando grandioribus membris tan¬
tomaioribus agit arimalis : quid
aut̃ mali e&̃ acnonpotius plurimũ
boni si ea tempora perdurarent
quae perstrinxit sallustius ubiait
lgitur initio reges nam interris nom̃
imperii id primum fuit. diuersi pars
ingenium alii corpus exercebant¬
&iamtum uita hominũ sinecupidita¬
:te agitabatur suacuiq satis placebant.
anut tã multum auger&ur imperiũ
debuit fieri : quod uirgilius d&es¬
tatur dicens d&erior donec paulatĩ
acdecolora& as & belli rabies & amor
succes sit habendi. sed plane ꝓtantis
bellis susceptis & gestis iusta de fen¬

Expanded text:
cedentibus bellis Romanum imperium cedentibus bellis Romanum imperium tam longe lateque non posset augeri et tam grandi gloria diffamari? Idonea uero causa! Ut magnum esset imperium, quur esse deberet inquietum? Nonne in corporibus hominum satius est modicam staturam cum sanitate habere quam ad molem aliquam giganteam perpetuis adflictionibus peruenire, nec cum perueneris requiescere, sed quanto grandioribus membris, tanto maioribus agitari malis? Quid autem mali esset, ac non potius plurimum boni, si ea tempora perdurarent, quae perstrinxit Sallustius, ubi ait: \'Igitur initio reges nam in terris nomen imperii id primum fuit diuersi pars ingenium, alii corpus exercebant; etiamtum uita hominum sine cupiditate agitabatur, sua cuique satis placebant\'. An ut tam multum augeretur imperium, debuit fieri quod Vergilius detestatur, dicens: Deterior donec paulatim et decolor aetas Et belli rabies et amor successit habendi? Sed plane pro tantis bellis susceptis et gestis iusta defen
Abbreviated transcription (Latin):
sed dĩ ueribeneficium ẽ plerumq
&iã sicut sol sicut pluuia. uitaeq
alia subsidia super ingratos & nequã
s ed si hoc tã magnũ bonum du illiromȩ
uel popilio contulerunt cur impe¬
rio romano peripsa tempora lauda¬
bilia id numquam postea praestiter t̃.
d nutiliora erant sacracũ instituerent᷑
quam cum instituta celebrarentur :
at quitunc nondum erant sedut essent
addebantur : postea uero lamerant
quae ut prodes sent custo diebantur
Quidergo ẽ quod illi quad raginta tres
uelut alii uolunt triginta & nouem
anni intam longa pace trans actisunt
regnante numa & postea sacris ins¬
titutis diisq ipsis quieisdem sacris
fuerant inuitati . lam praesidibus
atq tutoribus. uix posttã multos
annos a burbe condita usq ad augus¬
tum promagno miraculo unus cõme¬
moratur annus post primũ bellum
punicum quod belliportas. romani
claudere potuerunt. anrespondent
quod nisi assiduis sibiq continuo suc¬

Expanded text:
sed Dei ueri beneficium est, plerumque sed Dei ueri beneficium est, plerumque etiam sicut sol, sicut pluuia uitaeque alia subsidia super ingratos et nequam. Sed si hoc tam magnum bonum di illi Romae uel Pompilio contulerunt, quur imperio Romano per ipsa tempora laudabilia id numquam postea praestiterunt? An utiliora erant sacra, cum instituerentur, quam cum instituta celebrarentur? Atqui tunc nondum erant, sed ut essent addebantur; postea uero iam erant, quae ut prodessent custodiebantur. Quid ergo est, quod illi quadraginta tres uel, ut alii uolunt, triginta et nouem anni in tam longa pace transacti sunt regnante Numa, et postea sacris institutis disque ipsis, qui eisdem sacris fuerant inuitati, iam praesidibus adque tutoribus uix post tam multos annos ab Urbe condita usque ad Augustum pro magno miraculo unus commemoratur annus post primum bellum Punicum, quo belli portas Romani claudere potuerunt? CAPquod nisi adsiduis sibique continuo suc
Abbreviated transcription (Latin):
cito redierunt : ut saltem capito lium
collem quiremanserant tuerentur¬
E&erum ad alia defendenda serius sunt
redire cõmoniti: hi&iam numam popi¬
lium successorem romuli adiuuisse
creduntur ut toto regnisui tempore
pacem haber&. &iam portas quae
bellis patere ad solent clauderet
eomerito scilic& quia romanis multa
sacra constituit: Illiuero homini pro
tanto otio gratulandum fuit simodo
id rebus salubribus sciss& inpendere.
& ꝑniciosissima curiositate neglecta
dm̃ uerum uerapi&ate perquirer&
Nunc autẽ non eidii contulerunt illud
otium sed eum minus fortasse dece¬
pissent si otio summinime repperissent
Quanto enĩminus eum occupatum In¬
uenerunt tanto magis ipsi occupaue¬
runt : Namquid ille molitus sit &
quibus artibus deos tales sibi uel illi
ciuitati. consotiare potuerit. uar¬
roprodit quod si dõmino placuerit
suo diligentius disser&ur loco
Modo dut̃ quia debeneficiis eorum
quaestio ẽ magnũ beneficium ẽ pax.

Expanded text:
cito redierunt, ut saltem Capitolinum cito redierunt, ut saltem Capitolinum collem, qui remanserat, tuerentureterum ad alia defendenda serius sunt redire commoniti. lium successorem Romuli adiuuisse creduntur, ut toto regni sui tempore pacem haberet et Iani portas, quae bellis patere adsolent, clauderet, eo merito scilicet, quia Romanis multa sacra constituit. Illi uero homini pro tanto otio gratulandum fuit, si modo id rebus salubribus scisset inpendere et perniciosissima curiositate neglecta Deum uerum uera pietate perquirere. Nunc autem non ei di contulerunt illud otium, sed eum minus fortasse decepissent, si otiosum minime repperissent. Quanto enim minus eum occupatum inuenerunt, tanto magis ipsi occupauerunt. Nam quid ille molitus sit et quibus artibus deos tales sibi uel illi ciuitati consociare potuerit, Varro prodit, quod, si Domino placuerit, suo diligentius disseretur loco. Modo autem quia de beneficiis eorum quaestio est: magnum beneficium est pax,
Abbreviated transcription (Latin):
ilium &i amtunc ab eiscum de serer&ur
cuersumest : Namdaemones ad decipi¬
endum semper uigilantis simi quod po¬
tuerunt fecerunt. Euersis quippe &
incensis omnibus cum oppido simulacris
solum mineruȩ subtanta ruina templi
illius ut scribit libius integrumstetis¬
se perhib&ur. non ut dicer&ur du pa¬
trii quorum semper subnumine troia
ẽ adeorum laudem sed nedicer&ur ex¬
cessere om̃s aditis arisq relictis dii ade¬
orum defensionem. Illud enimposse
permissi sunt nonunde probarentur
potentes sed unde praesentes conuince
ipsius documentum quat andem pru¬
dentia roma custo dienda cõmissaẽ
dixerit quispiam lam eos romae habi¬
tare solitos. quando expugnante
fimbria cecidit ilium. Vn de ergo
st&it mineruae simulacrum : Dein¬
de si apud romam erant quando fim¬
bria deleuit ilium. fortas seapud iliũ
erant quando agallis ipsarom acapta
& incensa est. sed ut sunt auditu acutis¬
simi motuq celerrimi aduocem anseris

Expanded text:
Ilium etiam tunc, ab eis cum desereretur, Ilium etiam tunc, ab eis cum desereretur, euersum est. Nam daemones ad decipiendum semper uigilantissimi, quod potuerunt, fecerunt. Euersis quippe et incensis omnibus cum oppido simulacris solum Mineruae sub tanta ruina templi illius, ut scribit Liuius, integrum stetisse perhibetur, non ut diceretur Di patrii, quorum semper sub numine Troia est, ad eorum laudem, sed ne diceretur: Excessere omnes adytis arisque relictis Di, ad eorum defensionem. Illud enim posse permissi sunt, non unde probarentur potentes, sed unde praesentes conuinceripsius documentum qua tandem prudentia Roma custodienda commissa est? Dixerit quispiam iam eos Romae habitare solitos, quando expugnante Fimbria cecidit Ilium. Unde ergo stetit Mineruae simulacrum? Deinde, si aput Romam erant, quando Fimbria deleuit ilium, fortasse aput Ilium erant,. quando a Gallis ipsa Roma capta et incensa est; sed ut sunt auditu acutissimi motuque celerrimi, ad uocem anseris
Abbreviated transcription (Latin):
rum non dum malos euentus habuit
Quidergo melius ciues illius urbis fa¬
cere potuerunt : quid honestius quid
fidelius : quid romana parente ladig¬
nius quã meliori causae romanorum
uare & contra parricidã romanȩ
reipublicae portas claudere : ađ
hoc eis inquantum exitium uerterit
adtendant defensores deorum
Deseruer int dii adulteros iliumq
flammis graecorum reliquerint
ut exceius cineribus roma castiornas¬
cer&ur. Cur & postea deseruert̃
eandem ciuitatem romanis cognatã.
non rebellantem aduersus romam
nobilem filiam sed iustioribus eius
partibus fidem constantissimã pussi¬
mãq seruantem eamq delendam
reliquerunt non grecorum uiris
fortibus sed uiro spurcissimoroma¬
norum : Aut sidisplicebat diiscausa
partium syllanarum cui seruantes
urbem miseri portas clauserant.
cur eidem syllae tantabona promitte¬
bant & praenuntiabant : an & hic ag¬
noscuntur adulatores felicium potius
quam infelicium defensores : nonergo

Expanded text:
rum nondum malos euentus habuit. rum nondum malos euentus habuit. Quid ergo melius ciues urbis illius facere potuerunt, quid honestius, quid fidelius, quid Romana parentela dignius quam meliori causae Romanorum uare et contra parricidam Romanae rei publicae portas claudere? At hoc eis in quantum exitium uerterit, adtendant defensores deorum. Deseruerint di adulteros Iliumque flammis Graecorum reliquerint, ut ex eius cineribus Roma castior nasceretur: quur et postea deseruerunt eandem ciuitatem Romanis cognatam, non rebellantem aduersus Romam nobilem filiam, sed iustioribus eius partibus fidem constantissimam piissimamque seruantem, eamque delendam reliquerunt non Graecorum uiris fortibus, sed uiro spurcissimo Romanorum? Aut si displicebat dis causa partium Syllanarum, cui seruantes urbem miseri portas clauserant: quur eidem Syllae tanta bona promittebant et praenuntiabant? An et hic agnoscuntur adulatores felicium potius quam infelicium defensores? Non ergo
Abbreviated transcription (Latin):
cis : Namtunc & multi in defugerunt.¬
& multi captiuati saltem in seruitute
uixerunt. Porro autem fimbria
prius edictum proposuit necui par¬
cer&ur atq urbem totam cunctosq
in ea homines incendio concremauit:
Hocmeruit ilium non a graecis quos sua
inritauerat iniquitate sed aromanis
quos sua calamitate propagauerat
diisillis cõmunibus ad haec repellen¬
da nihiliuuantibus. seu quoduerũ est
nihil ualentibus: Numquid & tunc
abscessere om̃s ad rtisarisq relictis
diiquibus illud oppidum steterat
postantiquos graetorum ignes rui¬
nasq reparatum : si aut abscesserant
causam requiro &oppidanorum qui¬
dem quanto inuenio meliorẽ tanto
d&eriorem deorum. illienim contra
fimbriam portas clauserant ut syllȩ
seruarent inte gram ciuitatẽ. hinc
eos iratus incendit uel potius penitus
extinxit. Ad huc aut̃ meliorum
partium ciuilium sylladux fuit ad¬
huc armis rempublicam recuperare
moliebatur. horum bonorum initio¬

Expanded text:
cis? Nam tunc et multi inde fugerunt etcis? Nam tunc et multi inde fugerunt et multi captiuati saltem in seruitute uixerunt; porro autem Fimbria prius edictum proposuit, ne cui parceretur, adque urbem totam cunctosque in ea homines incendio concremauit. Hoc meruit Ilium non a Graecis quos sua inritauerat iniquitate, sed a Romanis quos sua calamitate propagauerat, dis illis communibus ad haec repellenda nihil iuuantibus seu, quod uerum est, nihil ualentibus. Numquid et tunc Abscessere omnes adytis arisque relictis Di, quibus illud oppidum steterat post antiquos Graecorum ignes ruinasque reparatum? Si autem abscesserant, causam requiro, et oppidanorum quidem quanto inuenio meliorem, tanto teriorem deorum. Illi enim contra Fimbriam portas clauserant, ut Syllae seruarent integram ciuitatem; hinc eos iratus incendit uel potius penitus extinxit. Adhuc autem meliorum partium ciuilium Sylla dux fuit, adhuc armis rem publicam recuperare moliebatur; horum bonorum initio
Abbreviated transcription (Latin):
iugis raptor. & eorundem deorum tu¬
telam romanis inuitauit is tesui fratris
extinctor : si aut̃ illud scelus a facto
imperioq romuli alienum ẽ qm̃ debuit
utiq uindicaritota hoc illa ciuitas
fecit quod tota contemsit & noniam
fratrẽ sed patrem quod ẽ peius occi¬
dit uterq enim fuit conditor. ubi alt̃
scelere ab latus non permissus est
eẽ regnator. Non ẽ ut arbitror
quod dicatur quid mali troia meru¬
erit ut eam di desererent quo poss&
extingui. & quid boni roma ut eam dui
in habitarent . quo poss& augeri nisi
quoduicti in defugerunt & sea distos
quos pariter deciperent contuler
Immouero & illic manserunt ad eos
more suo decipiendos quirursus easdẽ
terras habitarent. & hic easdemar¬
tes fallaciae suae magis &iam exer¬
cendo maioribus honorib gloriati st̃
bus quid miserum cõmiserat ilium ut
a fimbria marianarum partium ho¬
mine pessimo euerter &ur. multo
ferocius atq crudelius quã olim agrae¬

Expanded text:
iugis raptor, et eorundem deorum tuiugis raptor, et eorundem deorum tutelam Romanis inuitauit iste sui fratris extinctor? Si autem illud scelus a facto imperioque Romuli alienum est: quoniam debuit utique uindicari, tota hoc illa ciuitas fecit, quod tota contemsit, et non iam fratrem, sed patrem, quod est peius, occidit. Uterque enim fuit conditor, ubi alter scelere ablatus non permissus est esse regnator. Non est, ut arbitror, quod dicatur quid mali Troia meruerit, ut eam di desererent, quo posset extingui, et quid boni Roma, ut eam di inhabitarent, quo posset augeri; nisi quod uicti inde fugerunt et se ad istos, quos pariter deciperent, contulerunt; immo uero et illic manserunt ad eos more suo decipiendos, qui rursus easdem terras habitarent, et hic easdem artes fallaciae suae magis etiam exercendo maioribus honoribus gloriati sunbus quid miserum commiserat Ilium, ut a Fimbria, Marianarum partium homine pessimo, euerteretur, multo ferocius adque crudelius quam olim a Grae
Abbreviated transcription (Latin):
Adulteras aut feminas quamuis aliqua
damnatione nulla tamen morte plec¬
tebant. usq ad eo grauius quaeputabanT
ad rtadiuina quã humana cubilia uin
ta hominũ illis numinibus displicerent
ut offensi paridis facto desertam
troiamferro ignibusq: donarent magis
eos contra romanos mouer& romulifr̃
occisus quam contra troianos graecus
maritus in lusus. Magis inritar&
parricidium nascentis quã regnantis
adulterium ciuitatis nec ad causam
quã nunc agimus inter ẽ utrum hoc
fieri romulus iusserit. aut romulus
fecerit: quod multi inpudentia ne¬
gant multi pudore dubitant multi
dolore dissimulant Nec nos itaq in eare
diligentius requirenda permultorum
scriptorum perpensa testimonia de¬
moremur Romuli fratrẽ palam+
constat occisum non ab hostibus non
ab alienis. Si aut perp& rauit aut
imperauit hoc romulus. magis ipse
fuit romanorum quam paris troia no¬
rum caput . Curigitur troianis irã
deorum prouocauit ille alienae con¬

Expanded text:
adulteras autem feminas, quamuis aliqua adulteras autem feminas, quamuis aliqua damnatione, nulla tamen morte plectebant: usque adeo grauius quae putabant adyta diuina quam humana cubilia uindta hominum illis numinibus displicerent, ut offensi Paridis facto desertam Troiam ferro ignibusque donarent, magis eos contra Romanos moueret Romuli frater occisus quam contra Troianos Graecus maritus inlusus; magis inritaret parricidium nascentis quam regnantis adulterium ciuitatis. Nec ad causam, quam nunc agimus, interest, utrum hoc fieri Romulus iusserit aut Romulus fecerit, quod multi inpudentia negant, multi pudore dubitant, multi dolore dissimulant. Nec nos itaque in ea re diligentius requirenda per multorum scriptorum perpensa testimonia demoremur: Romuli fratrem palam constat occisum, non ab hostibus, \' non ab alienis. Si aut perpetrauit aut imperauit hoc Romulus, magis ipse fuit Romanorum quam Paris Troianorum caput; quur igitur Troianis iram deorum prouocauit ille alienae con
Abbreviated transcription (Latin):
turis nr̃is oboritur quaquaeritur
utrum p̃uaricatores angelicum filiab
hominum concubuerint undenatisgi¬
gantibus idestnimiũ grandibus acfor¬
tibus uiris tunc terra conpl&a est
Pro inde ad utrumq interim modo nr̃a
disputatio referatur. Sienim uera st̃
quae apudillos dematre deneae & de
patre romuli lectitantur. quomodo
pos sunt dus adulteria displicere homi¬
nũ quae inscipsis concorditer ferunt :
Si aut falsa sunt nesic quidẽ possunt
ira sciueris adulteriis humanis qui&iã
falsis delectantur suis Huc accedit
qm̃ si illud demarte non creditur. ut
hoc quoq: deuenere noncredatur. nullo
diuini concubitus obtentu matris ro¬
muli causa defenditur. fuit autem
sacerdo silla uestalis. &ideo diimagis
inromanos sacrilegum illud flagitium
quam introianos paridis adulterium
uindicare debuerunt : Nam & ipsi ro¬
mani antiqui instuprodetecta suestae
sacerdo tesuiuas &iam defodiebant

Expanded text:
turis nostris oboritur, qua quaeritur, turis nostris oboritur, qua quaeritur, utrum praeuaricatores angeli cum filiabus hominum concubuerint, unde natis gigantibus, hoc est nimium grandibus ac fortibus uiris, tunc terra conpleta est. Proinde ad utrumque interim modo nostra disputatio referatur. Si enim uera sunt, quae aput illos de matre Aeneae et de patre Romuli lectitantur, quo modo possunt dis adulteria displicere hominum, quae in se ipsis concorditer ferunt? Si autem falsa sunt, ne sic quidem possunt irasci ueris adulteriis humanis, qui etiam falsis delectantur suis. Huc accedit, quoniam, si illud de Marte non creditur, ut hoc quoque de Venere non credatur, nullo diuini concubitus obtentu matris Romuli causa defenditur. Fuit autem sacerdos illa Vestalis, et ideo di magis in Romanos sacrilegum illud flagitium quam in Troianos Paridis adulterium uindicare debuerunt. Nam et ipsi Romani antiqui in stupro detectas Vestae sacerdotes uiuas etiam defodiebant,