comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nandas ꝓbationes instrumentoꝵ : ratio
habenda est. Et quidẽ instrumenta dicunt᷑ om̃ia
quib cã instrui potest: siue sint testimonia siue
testes. Hec tam̃ illis potiora sunt: eo qd̾ testes testi¬
monus p̃ferunt᷑. Nam cũ testes examinari possĩt.
testimonia semꝑ &e apudoñis eadem st̃. In ipsa u̾o
testiũ examinatione: ñ potest ex aliqua regula dif¬
finri. quid magis iudieẽ iudicẽ sequi oporteat. Si
enĩ testes om̃s eiꝰdẽ honestatis & estinationis
sint. et negotii qualitas ac iudicis motus cũ his
concurrerit: sequenda st̃ om̃ia testimonia. Sin
uͦ quidã eoꝵ. aliud dixerint. licet impari numero:
credendũ ẽ qd̾ nature negotii conuienit᷑. qd̾ ini¬
mieicie aut gr̃e suspicione caret: confirmabit¬
q udex motũ anum sui ex argunientis &e testi¬
moniis que rei aptiora e uͦ ꝓximiora esse cõꝑe¬
rit. Non enĩ ad multitudinẽ respici oportet: s

Expanded text:
nandas probationes, instrumentorum ratio nandas probationes, instrumentorum ratio habenda est. Et quidem instrumenta dicuntur omnia, quibus causa instrui potest, sive sint testimonia, sive testes: haec tamen illis potiora sunt, eo quod testes testimoniis praeferantur. Nam cum testes examinari possint, testimonia semper, et apud omnes eadem sunt. In ipsa vero testium examinatione, non potest ex regula aliqua diffiniri, quid magis judicem sequi oporteat. Si enim omnes testes ejusdem honestatis et aestimationis sint, et negotii qualitas, ac judicis motus cum his concurrerit, sequenda sunt omnia testimonia. Sin vero quidam eorum aliud dixerint, licet in pari numero, credendum est quod naturae negotii convenit, quod inimicitiae aut gratiae suspicione caret, confirmabitque judex motum animi sui ex argumentis et testimoniis, quae rei aptiora, et vero proximiora esse compererit. Non enim ad multitudinem respici oportet, sed
Abbreviated transcription (Latin):
diffiniiua declarat᷑. que reos condempnat uel
absoluit: & interdũ inipsos auctores conlulta¬
sime acerbitatis effundit aculeos. Nam ut dei¬
uilib taceatur. in quib tam̃ est eadẽ inuenus
acccusatoꝵ temeritas trib modis detegit᷑ tłes
subicit᷑ penis. Aut enũ calumꝑniant᷑ aut p̃ll¬
ricantur: aut tergiueriant. Est aĩ calilpus¬
crimina falsa intendere. Preuaricari: uera abs¬
condere. At inunuersũ ab aceusatione desistere:
tergiuersari. est. Sed lege remia calum ꝑniantes
ad undictã poscit similitudo supplicii: ita tamen
ut postquã reus absolutus fuerit. cũ de accusato¬
ris consilio & mente constiterit. si iusto errore
lapsus ẽ absoluatur. Si uͦ in euidenti calumpnia
matus es: condemnauit eũ: & licet de pena infa¬
mie nichil subiecerit: tam̃ potestas legis adu̾s̾
eũ exercebitur. adeo ut ĩportet infamiam. xiiii.
iulib quã in criminalib causis ad exami¬

Expanded text:
diffinitiva declarat, quae reos condemnat, vel diffinitiva declarat, quae reos condemnat, vel absolvit, et interdum in ipsos auctores consultissime acerbitatis effundit aculeos. Nam ut de civilibus taceatur, in quibus tamen est eadem invenire, accusatorum temeritas tribus modis detegitur, tribusque subjicitur poenis. Aut enim calumniantur, aut praevaricantur, aut tergiversantur. Est autem calumniacrimina falsa intendere. Praevaricari, vera abscondere. At in universum ab accusatione desistere, tergiversari est. Sed lege Remia calumniantes ad vindictam poscit similitudo supplicii, ita tamen ut postquam reus absolutus fuerit cum de accusatoris consilio et mente constiterit, si justo errore lapsus est, absolvatur. Si vero in evidenti calumnia niatus es, » condemnavit eum: et licet de poena infamiae nihil subjecerit, tamen potestas legis adversus eum exercebitur, adeo ut importet infamiam. CAP. XIilibus quam criminalibus causis, ad exami
Abbreviated transcription (Latin):
rioꝵ. in̾uria. Rationib nanq ñ ꝓbris ꝯtenden¬
dũ ẽ. & exedicto pͥncipis patit᷑ opinionis dispen¬
diũ. quisqͥs negotio derelicto ꝓcax in aduersati
sui contumeliã. aut palam ꝑgit. aut subdole.
Sed licet patrono merces ex causa honorarũ de¬
beat᷑. concĩnatorẽ uel redemptorẽ liciũ esset not
licet: ut certe partis emolum̃tũ cũ gram dãpro
litigatoris & quadã dep̃datione pasciscat᷑. Qiuid¬
quid autẽ patronus allegauerit p̃sente dño. ꝑ¬
inde ẽ habendũ ac si ꝓferat᷑ a dño: nisi exontnĩ
ti .i. infra ꝓximũ triduũ contradixerit. Licet
autẽ patronũ uinci contigerit: in nulloleat᷑
fama eiꝰ si nichil omisit ex contingentib. &
clientis sui iusticiã fidelit̾ fouit. Non emagt̃
patrocinari mendatio. Si qͥd uͦ lesionis afert
causa: in litigantes cadit. siue ciuiliter lue di¬
minalit̾ actũ sit. Hoc autẽ quicqͥd sit sentena

Expanded text:
sariorum injuria. Rationibus namque, non probris contendensariorum injuria. Rationibus namque, non probris contendendum est, et ex edicto principis patitur opinionis dispendium, quisquis negotio derelicto, procax in adversarii sui contumeliam aut palam pergit, aut subdole. Sed licet patrono merces ex causa honorarii debeatur, concinnatorem vel redemptorem litium esse non licet, ut certae partis emolumentum cum gravi damno litigatoris, et quadam deprecatione paciscatur. Quidquid autem patronus allegaperinde est habendum, ac si proferatur a domino, nisi ex continenti, id est infra proximum triduum contradixerit. Licet autem patronum vinci contigerit, in nullo laeditur fama ejus, si nihil omisit ex contingentibus, et clientis sui justitiam fideliter fovit. Non enim cogitur patrocinari mendacio. Si quid vero laesionis affert causa, in litigantes cadit, sive civiliter, sive criminaliter actum sit. Hoc autem quidquid sit, sententia
Abbreviated transcription (Latin):
rito. & iuuacitate ingenii. consilii ꝓfunditate
&opinione scientie & nõis auctoritate consistit.
ut hec omĩa si fieri potest apud partes quadã eqͥti¬
tis lance sibrent᷑. Qd̃ si unius p̃ceteris ẽ fama hi¬
larior: ex officio iudicantis ꝓut poterit parti ad¬
u̾sarie cõpensabit᷑. Qui tam̃ alicuiꝰ litigatorum
archana p̃nouit. ñ patrocinabit᷑ ad uersaris. i¬
si forte citra coniuentiã iudicis separatĩ cũ plibus
alter tractauerit. ut alteri paris defensionis co¬
pia subtrahat᷑. Nec ẽ qui aiidioe monitꝰ sine ex¬
cusatione ꝓbabili possit cuicũq parti patͦtimũd
negare: nisi forũ sibi p̃cludi uelit. ut postmadũ
in causis agendis mintine audiat᷑. Si uero p̾uati¬
catꝰ fuerit ad uocatꝰ: in coniuctũ oportet ꝓ qͣlitat
cõmissi penã grauissimã exerceri. Munꝰ siqͥdẽ
patrocinĩ fidelissime implendũ ẽ. & sine aduil¬

Expanded text:
rito, et vivacitate ingenii, consilii profunditate, rito, et vivacitate ingenii, consilii profunditate, et opinione scientiae, et nominis auctoritate consistit, ut haec omnia, si fieri potest, apud partes quadam aequitatis lance librentur. Quod si unius prae caeteris est fama hilarior, ex officio judicantis prout poterit parti adversariae compensabitur. Qui tamen alicujus litigatorum arcana praenovit, non patrocinabitur adversario, nisi forte citra convenientiam judicis, separatim cum pluribus aliter tractaverit, ut alteri paris defensionis copia subtrahatur. Nec est qui a judice monitus sine excusatione probabili, possit cuicunque parti patrocinium denegare, nisi forum sibi praecludi velit, ut postmodum in causis agendis minime audiatur. Si vero praevaricatus fuerit advocatus, in convictum oportet, pro qualitate commissi, poenam gravissimam exercere. Munus siquidem patrocinii fidelissime implendum est, et sine adver
Abbreviated transcription (Latin):
que aduocatis & quib dam aliis c̃tis ꝑsonis de ui¬
ris indulgentia pr̃ari licet. Quod si actor sic uira¬
re recusauerit: exclusus aute cadit ab actione
tanquã improb litigator. Rȩus uͦ detrectans su¬
bire uramentũ: habet᷑u ꝓfesso. &. sententiam
dampnationis expectat. S Sed & ipsi patroni
causarũ quo fidelior possit esse examinatio. abip¬
sa contestatione litis uiram̃to artant᷑ adueritatẽ
& fidẽ. iurantes qd̾ cũ om̃i uirtute sua om̃iq ope
qd̾ ustũ & uerũ existimauerint clientib siuis
inferre ꝓcurabunt. nichil studii relinquentes
ꝓui ciuq possibile ẽ: & qd̾ ex industria sua non
ꝓtrahent lites. Nam eas oportet a iudicib infra
bienuiũ uel triennũ terminari. Ipsos quoq as
aduocatos pari distributione partib exequabit.
siue eos pecierint siue ñ: ut equo marte possit
causa ꝓcedere. Hec autẽ paritas & in uirtutis in¬

Expanded text:
quae advocatis, et quibusdam aliis certis personis de juquae advocatis, et quibusdam aliis certis personis de juris indulgentia praestari licet. Quod si actor sic jurare recusaverit, exclusus a lite cadit ab actione, tanquam improbus litigator. Reus vero detrectans subire juramentum, habetur pro confesso, et sententiam damnationis exspectat. Sed et ipsi patroni causarum, quo fidelior possit esse examinatio, ab ipsa contestatione litis, juramento arctantur ad veritatem et fidem, jurantes quod cum omni virtute sua, omnique ope, quod justum et verum examinaverint, clientibus suis inferre procurabunt, nihil studii relinquentes prout cuique possibile est; et quod ex industria sua non protrahent lites. Nam eas oportet a judicibus infra biennium vel triennium terminari. Ipsos quoque advocatos pari distributione partibus exaequabit, sive eos petierint, sive non, ut aequo Marte possit causa procedere. Haec autem paritas, et in virtutis me
Abbreviated transcription (Latin):
est: quod consultiore tractatu indiget. diffe̾ndũ.
t nͦ rerũ ueritas cicius illucescat. litiga¬
tores ipsos ꝑsonas uidelicet pͥncipales. ñ
Lante ad litẽ uidex admittit. ꝗͣ ei prestito
sacramento faciant fidẽ: qd̾ iusticie sue insistent.
& calumpniã omnẽ facient ꝓcul. Actor quidẽ
iuret ñ calumpniandi animo litẽ mouisse. s existi¬
mando bonã habere causã. e qd̾ nichil in tota
lite faciet calumpniose: ut nec ꝓbatio nͨ dilatio
frustratoria exigatur. s id solũ quod iusticia iudet᷑
exigere. Reus autẽ iurabit qd putans se bona in¬
stantia uti ꝑuenit ad reluctandũ. &. qd̾ innullo
tociꝰ litis articulo calumpniose u̾sabit᷑: id solum
auidice uel aduersario exigens. qd̾ ꝓueritate pu¬
tat ex necessitate uisticie exl ibendũ. Uterq uero
uramenti sui extrema clausula. hoc cõplectetur:
ut iurent se nichil dedisse aut ꝓmisisse. aut da

Expanded text:
est; quod consultiore tractatu indiget, differendum.est; quod consultiore tractatu indiget, differendum. rerum veritas citius illucescat, litigatores ipsos, personas videlicet principales, non ante ad litem judex admittet, quam ei praestito sacramento faciant fidem, quod justitiae insistent, et calumniam omnem procul facient. Actor quidem juret, non calumniandi animo litem movisse, sed existimando bonam habere causam, et quod nihil in tota lite faciet calumniose, ut nec probatio, nec dilatio frustratoria exigatur, sed id solum quod justitia videtur exigere. Reus autem jurabit, quod putans se bona instantia uti, pervenit ad reluctandum, et quod in nullo totius litis articulo calumniose versabitur, id solum a judice, vel adversario exigens, quod pro veritate putat ex necessitate justitiae exhibendum. Uterque vero juramenti sui extrema clausula hoc complectetur, ut jurent se nihil dedisse, aut promisisse, aut dat
Abbreviated transcription (Latin):
dictũ ẽ. in somnis: dũ in excidio troie grecia labo¬
raret. Huiꝰq somnii interpretationẽ. ioui censu¬
erunt grecori. sapientissimi reseruandã. Laboras¬
tes uidi quã plurimos: dũ querit᷑ an qͥdicit ego
mentior. uerũ dicat. Sed neminẽ uidi qͥ scillam
uitaret &e caribdim: nisi debilẽ aut ꝓpitiũ susti¬
nuerit hostẽ. At inlitigiosis disputationib & de¬
clamationib scolasticis: sine ꝑiculo ista uersant᷑.
Sed ubi ad forũ uentũ ẽ in quoinanis ostentatio
ingenũ conquiescit & seria dũ taxat agitantur.
sine ꝑiculo litigatoꝵ aut iudicis in sententie cal¬
culo ñ errat᷑. nec ẽ ut opin. o quicꝗͣ utiliꝰ quam
piculũ differri. si omnino uitari ñ pot̃. Iniquis¬
sunũ tam̃ ẽ iurgia ꝓtelari: cũ alterutriꝰ litigan¬
tiũ ꝑiclitat᷑ utilitas & rei difficultas moram ñ
contrahit. Quicquid gͥ expediri pot̾. accelȩrandũ

Expanded text:
dictum est in somnis, dum in excidio Trojae Graecia labodictum est in somnis, dum in excidio Trojae Graecia laboraret. Hujus quoque somnii interpretationem, Jovi censuerunt Graecorum sapientissimi reservandam. Laborantes vidi quamplurimos, dum quaeritur an qui dicit, ego mentior, verum dicat. Sed neminem vidi qui Scyllam vitaret et Charybdim, nisi debilem aut propitium sustinuerit hostem. At in litigiosis disputationibus et declamationibus scholasticis, sine periculo isto ista versantur. Sed ubi ad forum ventum est, in quo inanis ostentatio ingenii conquiescit, et seria duntaxat agitantur, sine periculo litigatorum, aut judicis, in sententiae calculo non erratur. Nec est, ut opinor, quidquam utilius, quam periculum differri, si omnino vitari non potest. Iniquissimum tamen est, jurgia protelari, cum alterutrius litigantium periclitatur utilitas, et rei difficultas moram non contrahit. Quidquid igitur expediri potest, accelerandum
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa se se rescind̾et: rẽ inuidicatã reliquert᷑. causã
in diẽ longissimũ ꝓtelantes. Nec multũ refect ad
ꝓpositũ pithagoras an ꝓthagoras sic̃ qͥntiliano e¬
agellio placet litigaue̾rit: neq enĩ uis ẽ in nõe.
dũ constet rem ambiguã sine temn̾itate diffiniri
ñ posse. Sunt autẽ multe captiose questiones.
que tuciꝰ & cõmodiꝰ p̃sertim in uidicus oifferunt᷑:
esse statucris. falsũ repperit᷑. Et si plerũq in his
ꝑ exceptionẽ doli mali possit res demꝑari. & eqͥtas
iꝑsa uiris interdũ queat mitigare rigorẽ: nͥ ur¬
gentissima rerũ necessitas cogat. in talib sententi¬
am expedit differte quã ferre. fere apuero didi¬
cisti quia in questionib que habent positiones im¬
plicitas. & que latenter in uoluunt contraria.
laboriosa solutio ẽ: nisi forte te antiquo nestore
reputes cautiorẽ. Ne credas somnio agamen noni

Expanded text:
ipsa sese rescinderet, injudicatam reliquerunt, causam ipsa sese rescinderet, injudicatam reliquerunt, causam in diem longissimum protelantes. Nec multum refert ad propositum, Pythagoras, an Protagoras, sicut Quintiliano Gellio, litigaverit, neque enim vis est in nomine, dum constet rem ambiguam sine temeritate diffiniri non posse. Sunt autem multae captiosae quaestiones, quae tutius et commodius, praesertim in judiciis, differuntur, esse statueris, falsum reperitur. Et, si plerumque in his per exceptionem doli mali possit res temperari, et aequitas ipsa juris interdum queat mitigare rigorem, nisi urgentissima rerum necessitas cogat, in talibus sententiam expedit differre, quam ferre. Fere a puero didicisti, quia in quaestionibus quae habent positiones implicitas, et quae latenter involvunt contraria, laboriosa solutio est, nisi forte te antiquo Nestore reputes cautiorem. Ne credas somnio, Agamemnoni
Abbreviated transcription (Latin):
ori causantib patrociniũ denegaret. ut puta¬
batur ne doctoris impleret mercedẽ: habito osi¬
lio litẽ cũ eo pithagaras contestat᷑. Cũ gͦ ad iudices
ineunde constituendeq cause uenissent gra: pi
thagoras sic exorsus ẽ. Disce inquit stuttissime
adolescens. utroq idmͦ fore uti reddas qd̾ peto. siue
ꝓte ꝓnuntiatũ erit. siue contrate. Nam si contͣ
hec placide euallus. Opto inquit huic tue tam an¬
cipiti captioni isse obuiam: si u̾ba ñ ipse facerem.
atq alio patrono uteret. Sed magis in ista uictoria
ꝓludiũ est: cũ te ñ in causa tantũ s in argum̃to
mea senserint: nicħtͥ exsententia debebitur qͥa
ego uicero. Si contra me ꝓnuntiatũ fuerit: nil cibi
ex pacto debeo quia ñ iucero. Sic ab adolescente
discipło magister eloquentie inclitꝰ suo argumento
confutatꝰ est: & captionis u̾sute & excogitate fru¬
batur rati:. ne sententia sua utrãq in partẽ dicta

Expanded text:
ori, causantibus patrocinium denegaret, ut putaori, causantibus patrocinium denegaret, ut putabatur, ne doctoris impleret mercedem, habito consilio, litem cum eo Pythagoras contestatur. Cum ergo ad judices ineundae constituendaeque causae venissent gratia, Pythagoras sic exorsus est: « Disce, inquit, stultissime adolescens, utroque id modo fore, uti reddas quod peto, sive pro te pronuntiatum erit, sive contra te. Nam si contraea placide Evallus: « Opto, inquit, huic tuae tam ancipiti captioni isse obviam, si verba non ipse facerem, atque alio patrono uterer. Sed magis in ista victoria, praeludium est, cum te non in causa tantum sed in argumento mea senserint, nihil tibi ex sententia debebitur, quia ego vicero; si contra pronuntiatum fuerit, nihil tibi ex pacto debeo, quia non vicero. » Sic ab adolescente discipulo, magister eloquentiae inclytus suo argumento confutatus, et captionis versutae, et excogitatae frubatur rati, ne sententia sua utramque in partem dicta,
Abbreviated transcription (Latin):
ad omniũ descisionẽ questionũ sufficeret: simn par¬
te crederet᷑ pithagoras extitisse. Tantũ nãq opi¬
nio p̃iudicata poterat. ut nichil conualesceret ab
opposito. dũ hoc ipse dixisse dicecet᷑. & ex usu adqͥ¬
escentiũ. uox ipsa ꝓnominis pithagorã indicabat.
Cũ enĩ simplicit̾ dicebat᷑ ipse hoc dixit: ex p̃cepta
auctoritate teste tullio pithagorã intelligi oporte¬
bat. Hic tam̃ tota auctoritate sua neqͣquã iudicũ
flexit: s ad huc interueniente diatione ꝓpt̾ rei
ambiguitatẽ pendet sententia. Thenia quidem
huiꝰmodi ẽ. Euallus adolescens diues: eloquentie
discende gr̃a causasq orandi cupiens fuit. Hic in
disciplina pithagore se dedit. ꝓmittens pecuniam
quantã pithagoras petierat. data medietate ante¬
ꝗͣ ingrederet᷑. daturꝰ alterã qͦpͥmũ die causam
apudiudices ꝑorasset & iucisset. Postea cũ diutiꝰ
auditor assertorq pithagore fuisset. facundiãꝙ
ꝓtnouisset astudio. & transcurso tempore longi¬

Expanded text:
ad omnium quaestionum decisionem sufficeret, si in parte crederetur Pythagoras exstitisse. Tantum namque opinio praejudicata poterat, ut nihil convalesceret ab opposito, dum hoc ipse dixisse diceretur, et ex usu acquiescentium, vox ipse pronominis, Pythagoram indicabat. Cum enim simpliciter dicebatur, « Ipse hoc dixit, » ex praecepta auctoritate, teste Tullio, Pythagoram intelligi oportebat. Hic tamen tota auctoritate sua, nequaquam judicium flexit, sed adhuc interveniente dilatione, propter rei ambiguitatem pendet sententia. Thema quidem hujusmodi est: Evallus adolescens dives, eloquentiae discendae gratia, causasque orandi cupiens fuit. Hic in disciplinam Pythagorae se dedit, promittens pecuniam quantam Pythagoras petierat, data medietate antequam ingrederetur, daturus alteram quo primum die causam apud judices perorasset, et vicisset. Postea cum diutius auditor, assectatorque Pythagorae fuisset, facundiamque promovisset a studio, et transcurso tempore longi
Abbreviated transcription (Latin):
citer sed alioꝵ collatione innocens uideat᷑. Quis enĩ
głabit᷑ se usq quaq castũ hab̾e cor: cũ & astͣ munda
ñ sunt in conspectu illiꝰ. qͥm angelis suis repperit
prauitatẽ : Iniqui gͣ arcendi st̃. suꝑbi & auari.
& om̃is huiusmodi pestis hominũ. Nicħ̾ enĩ ꝑnici¬
osiꝰ ẽ: iniqͦ diuitis osiliario. Om̃i inquit custodia
serua cor tiuĩ: qm̃ ex ipso uita ꝓcedit. Est itaq p¬
uidendũ potestati: ne consiliarii eiꝰ indigeant. ne
asiena ĩmoderatiꝰ deupiscant. Qd̾ etiã ad eos usq
ꝓtendit᷑. qͥ in corpore rei ꝓublice interioꝵ. optinẽt¬
uicẽ ss q̃stores e cõmentarienses. & rerũ pͥuataꝵ
conutes eẽ p̃diximꝰ. Hec enĩ om̃ia adsacietatem
reficienda st̃: & hanc ex necessitate & usu habita
ratione ꝑsonarũ oportet interp̃tari. Si enĩ refici¬
antur auidiꝰ e minꝰ digerant: generant morbes.
aut incurabiles aut difficiles. Impossibile siqui¬

Expanded text:
citer, sed aliorum collatione innocens videatur. Quis enim citer, sed aliorum collatione innocens videatur. Quis enim gloriabitur, se usquequaque castum habere cor, cum et astra munda ctu illius, qui in angelis suis reperit pravitatem? Iniqui ergo arcendi sunt, superbi et avari, et omnis hujusmodi pestis hominum. Nihil enim perniciosius est iniquo divitis consiliario. Omni, inquit, custodia serva cor tuum, quoniam ex ipso vita procedit . Est itaque providendum potestati, ne consiliarii ejus indigeant, ne aliena immoderatius concupiscant. Quod etiam ad eos usque protenditur, qui in corpore reipublicae, interiovicem, quos quaestores et commentarienses, et rerum privatarum comites esse praediximus. Haec enim omnia ad satietatem reficienda sunt, et hanc ex necessitate, et usu, habita ratione personarum, oportet interpretari. Si enim reficiantur avidius, et minus digerant, generant morbos, aut incurabiles, aut difficiles. Impossibile siqui
Abbreviated transcription (Latin):
negligit & bona facit. Qui uͦ diligenter om̃ia
inuestigat: & cognitis reb que st̃ agenda exe¬
quitur: ꝓculdubio sapiens est & aptissimus
notuerit: etatẽ corporis frustra quisq causat᷑.
Hic ẽ enĩ senex quẽ p̃eligendũ consilus. sap̃ie
monita docent. Ait enĩ. Senectꝰ uenerabilis ĩ
non diuturna: neq num̾o annoꝵ. cõputata.
Gła senũ canities. Cani sunt senscis homuus &
etas senectutis uita ĩtaculata. Beatus plane
qui hanc app̃hendit etatẽ:ut de innocentia
uite conscientie sue testimonio gaudeat. S dics
forte. Quis ẽ hic & laudabimꝰ eum᷑ Utiq non
eũ arbitror expectandũ dandis consilus qui pec¬
catũ non fecerit. s quẽ peccare non uiuat. qui
peccatũ oderit. uirtute gaudeat. & eam mas¬
no desiderio concupiscat.hominẽ .s. bone uo¬
luntatis. Sed nec istud ad unguem resecandũ
est: benigniori potiꝰ ut dicit᷑ nunerua. qͥ ñ simpli¬

Expanded text:
negligit, et bona facit. Qui vero diligenter omnia negligit, et bona facit. Qui vero diligenter omnia investigat, et cognitis rebus, quae sunt agenda exsequitur, procul dubio sapiens est, et aptissimus notuerit, aetatem corporis frustra quisque causatur. Hic est enim senex, quem praeeligendum consiliis, sapientiae monita docent. Ait enim: Senectus venerabilis est, non diuturna, neque numero annorum computata . Gloria senum canities . Cani sunt sensus hominis, et aetas senectutis vita immaculata . Beatus plane qui hanc apprehendit aetatem, ut de innocentia vitae, conscientiae suae testimonio gaudeat. Sed dicis forte: Quis est hic, et laudabimus eum? Utique non eum arbitror exspectandum dandis consiliis, qui peccatum non fecerit, sed quem peccare non juvat, qui peccatum oderit, virtute gaudeat, et eam magno desiderio concupiscat, hominem scilicet bonae voluntatis. Sed nec istud ad unguem resecandum est, benigniori potius ut dicitur Minerva, qui non simpli
Abbreviated transcription (Latin):
Utiq se ñ quandoq dicit timuisse sed semꝑ. & eũ
ꝑfectũ eẽ non dubitas: cui ipsiꝰ dñi testimomur
similis ñ erat in terra. Nec eũ metu penarum
caritate deducta credibilt ẽ amalis. tempasse. q
in ꝑfectione iusticie fuisse ñ ambigis consũmauĩ
Iam in cõmeudatione timoris sermo ꝓcessit: & ñ¬
dũ innotuit quid sit timor. Sed utinã consistat.
in corde: cuiꝰ appellatio tociens uersatur in ge
Si enĩ mentẽ ille tetigerit: lingua efficacuis.
& sibi salubriꝰ disputabit. Nam in ore frustra
uoluunt᷑ u̾ba. si uirtutis deficiunt oꝑa. Est aũ
timor dñi sicut beatissimus gregoriꝰ pp̃ asserit:
nichil eoꝵ. que agenda sunt p̃termittere. Hoc uti¬
q p̃termititur: qd̾ nec oꝑe. nec uoluntate imple¬
tur. Quicqͥd enĩ uis & non potes. factũ d̃s repu¬
tat: eo qd̾ uoluntas plena tociꝰ oꝑis mercedem
consequit᷑. Certũ est autẽ quia qͥ dm̃ timec᷑ nich

Expanded text:
Utique se non quandoque dicit timuisse, sed semper, et eum Utique se non quandoque dicit timuisse, sed semper, et eum perfectum esse non dubitas, cui ipsius Domini testimonio, vir similis non erat in terra. Nec eum metu poenarum, charitate deducta, credibile est a malis temperasse, quem in perfectione justitiae fuisse non ambigis consummatum. Jam in commendatione timoris sermo processit, et nondum innotuit, quid sit timor. Sed utinam consistat in corde, cujus appellatio toties versatur in ore. Si enim mentem ille tetigerit, lingua efficacius, et sibi salubrius disputabit. Nam in ore frustra volvuntur verba, si virtutis deficiunt opera. Est autem timor Dei, sicut beatissimus papa Gregorius asserit, nihil eorum quae agenda sunt, praetermittere. Hoc utique praetermittitur, quod nec opere, nec voluntate impletur. Quidquid enim vis, et non potes, factum Deus reputat, eo quod voluntas plena totius operis mercedem consequitur. Certum est autem, quia qui Deum timet, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutũ culmen: siue ilud caritatẽ siue sapien¬
tiam dicas: nonusq quaq alienũ est atimiore. A
filiali seruilem diuide᷑. in hoc initiũ. in illo sapĩs
constitue ꝓfectũ: & exinde ꝑfectionẽ. Quoeuo
modo se luxus u̾boꝵ. extollat: uerũ ẽ qͥa sapten¬
tia uuciatur in timore. & qd̾ sc̃s timor dñi ꝑma¬
uet in scłm scłi. Manet itaq radix &e incretũtis
gĩe inaialescens in ramos uirtutũ ꝓficit. & uis
eiꝰ ad fructũ ꝑfecte caritatis usq ꝑtingit.q̃ pena¬
rũ nescit aculeos: cũ not sit metus in caritate
qui penam habet: & sit titoris indiciũ qd̾ bona
oꝑa iugit̾ facit: & iusticie continens eandẽ appet¬
hendit. Metus gͦ uidetut cedere dũ gr̃a ꝑfigit
ad uirtutẽ: quia ñ iam timet seruiltt̾ qui filia¬
li affectu ad reuerentiã & bona opera incitatur
Semꝑ inquit beatus iob quasi timentes fluctus
suꝑ me tumui deũ: &e pondus eiꝰ ferre ñ potui

Expanded text:
virtutum culmen, sive illud charitatem, sive sapienvirtutum culmen, sive illud charitatem, sive sapientiam dicas, non usquequaque alienum est a timore. A filiali servilem divide: in hoc initium, in illo sapientiae constitue profectum, et exinde perfectionem. Quocunque modo se luxus verborum extollat, verum est, quia sapientia initiatur in timore, et quod sanctus timor Domini permanet in saeculum saeculi. Manet itaque radix, et incrementis gratiae invalescens in ramos virtutum proficit, et vis ejus ad fructum perfectae charitatis usque pertingit, quae poenarum nescit aculeos, cum non sit metus in charitate, qui poenam habet, et sit timoris indicium, quod bona opera jugiter facit, et justitiae continens eamdem apprehendit. Metus ergo videtur cedere, dum gratia proficit ad virtutem; qui jam non timet serviliter, qui filiali affectu ad reverentiam, et bona opera incitatur. Semper, inquit beatus Job, quasi tumentes fluctus super me timui Deum, et pondus ejus ferre non potui
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ pħia sit studiũ sapientie. Ut gͦ antiquis pla¬
cuit ad ostiũ sapientie pħia pussat. & cũ ei aꝑ¬
tũ fuerio anima rerũ luce dulcit᷑ illustrata
uisũ est. uoluntatis appetitus implet᷑. cũ flos
studii uergit. in fructum. Nam pħie finis saptentia
est. Sed nescio quo nam pacto iam uersamur in fi¬
ne illiꝰ cuiꝰ inttiũ nondũ agnouimus: quod in teb
om̃ib potentissima pars ẽẽ censetur. Ueruntam̃
qui finẽ nouit. iniciũ ignorareꝰ potest. cum radix
umcii ꝑ muttiplices uirtutis tramites usq ad coronã
finis fructusq dulcedinẽ iiuacitatis sue soliditate
ꝑtratseat. Ecce inquit beatus iob timor dñi ipsa
est sapientia: & recedere a malo intelligentia. A¬
liam ũ radicẽ spientie nusquã inuenio. cũ in eo
consentiant om̃s. qd̾ inuciũ sapientie timor dñi.
Timor gͥ uittiũ. & in tunore pcessus est. & om̃iũ

Expanded text:
 quod philosophia sit studium sapientiae. Ut ergo antiquis pla quod philosophia sit studium sapientiae. Ut ergo antiquis placuit, ad ostium sapientiae philosophia pulsat, et cum ei apertum fuerit, anima rerum luce dulciter illustrata,visum est, voluntatis appetitus impletur, cum flos studii vergit in fructum. Nam philosophiae finis, sapientia est. Sed nescio quonam pacto jam versamur in fine illius, cujus initium nondum agnovimus, quod in rebus omnibus potentissima pars esse censetur. Verumtamen qui finem novit, initium ignorare non potest, cum radix initii, per multiplices virtutis tramites, usque ad coronam finis, fructusque dulcedinem, vivacitatis suae soliditate pertranseat. Ecce, inquit beatus Job, timor Domini ipsa est sapientia, et recedere a malo intelligentia . Aliam vero radicem sapientiae nusquam invenio, cum in eo consentiant omnes, quod initium sapientiae timor Domini . Timor ergo initium, et in timore processus est, et omnium
Abbreviated transcription (Latin):
orũ aureis litteris scripta sunt. Ipsiq patres con¬
scripti ab om̃ib appellati: qui alios sapientia.
etate. & affectu paterno p̃cedebant. Penes istos
consilioꝵ erat auctoritas. & omuiũ publice ge¬
rendoꝵ. Ceterũ licet ab etate nominis udeat᷑.
esse origo: hauc ego arbitror tam corporis esse qͣ
mentis. Etas namq mentis sapientia ẽ. in qua
omniũ officioꝵ consistit distribucio. & artificiũ
tociꝰ uite. Ars namq recte uiuendi ut stoicis pla¬
cet. ars arciũ est. Nullam uͦ eẽ artẽ maximarum
rerũ cũ inminimis quoq artẽ ẽẽ nullus ignoret:
opinio est hominũ parũ considerate loquentium.
&e in maxinis reb errantiũ omia magis plibito
statuentiũ quã ueritate. Est autẽ ut antiquus
philosophis placet sapientia: rerũ diuinarũ¬
e humanarũ princeps. & gerendoꝵ. omittendoꝵ.¬
q scientia. Huic uͦ insistere philosophari ẽ: eo

Expanded text:
orum aureis litteris scripta sunt. Ipsique patres conorum aureis litteris scripta sunt. Ipsique patres conscripti appellati, qui alios sapientia, aetate, et effectu paterno praecedebant. Penes istos consiliorum erat auctoritas, et omnium publice gerendorum. Caeterum licet ab aetate nominis videatur esse origo, hanc ego arbitror tam corporis esse quam mentis. Aetas namque mentis sapientia est, in qua omnium officiorum consistit distributio, et artificium totius vitae. Ars namque recte vivendi ut Stoicis placet ars artium est. Nullam vero esse artem maximarum rerum, cum in minimis quoque artem esse nullus ignoret, opinio est hominum parum considerate loquentium, et in maximis rebus errantium, omnia magis pro libito statuentium, quam pro veritate. Est autem, ut antiquis philosophis placet, sapientia, rerum divinarum humanarumque princeps, et gerendorum omittendorumque scientia. Huic vero insistere philosophari est, eo
Abbreviated transcription (Latin):
citare p̃sumeret. Unde merito prefertur alĩs.
cuius uirtus preceteris ita sc̃ĩs placuit: ut eoꝵ
meritis solus sit liberatꝰ. Et hec quioem de capi¬
te rei publice dicta sunt.. uiiii.
Senatus uero sicut maiorib placuit officũ
nomen est. & habet etatis notam. Si quidẽ
dicebant: eo qd̾ in illis tociꝰ popłi uirtus consisteret.
Et cũ ab eis p̃clara płima inuenta sint: nichit
salubriꝰ. nichil gloriostꝰ institutũ est quã senatꝰ
Quid enĩ nobilius ẽ cetu senũ. qui emerti auul¬
garib officiis. ad consiliũ & reguninis officium
transeunt. & in marcido corpore exerunt m̃tis
iuires: eo sapientie magis apti negociis quo i ex¬
ercicuis corporis minus possumt: Coꝵ utiq tantꝰ
honor extitit apud grecos. ut ouces rei ꝓublice nꝰ¬
quã ꝓcederent. nichil egregiũ ageretur. quod
senes instituti ñ inducerent aut approbarent.
ce qd̾ magis est. ab initio urbis condite nomina e¬

Expanded text:
citare praesumeret. Unde et merito praefertur aliis, citare praesumeret. Unde et merito praefertur aliis, cujus virtus prae caeteris ita sanctis placuit, ut eorum meritis, solus sit liberatus. Et haec quidem de capite reipublicae dicta sunt. CAP. IX. Senatus vero, sicut majoribus placuit, officii nomen est, et habet aetatis notam. Siquidem sdicebant, eo quod in illis totius populi virtus consisteret, et cum ab eis praeclara plurima inventa sint, nihil salubrius, nihil gloriosius institutum est quam senatus. Quid enim nobilius est coetu senum, qui emeriti a vulgaribus officiis, ad consilii et regiminis officium transeunt, et in marcido corpore exerunt mentis vires? Eo sapientiae magis apti negotiis, quo in exercitiis corporis minus possunt. Eorum utique tantus honor exstitit apud Graecos, ut duces reipublicae nusquam procederent, nihil egregium ageretur, quod senes instituti non inducerent, aut approbarent, et quod magis est ab initio urbis conditae, nomina e
Abbreviated transcription (Latin):
iuuiꝰ miserabilit̾ lugens sibi iustieram fieri petut᷑.
de his qui filiũ eiꝰ optimũ & in nocentissimũ iuue¬
nẽ iniuste occiderant. Tu inquit auguste imꝑas:
ego tam atrocẽ inuiriam patiore Ego inqͥt impe¬
rator satisfaciam tibi cũ rediero. Quid inqͥt ula
si ñ redieris: Successor m̃s ait traianus satisfaciet
tibi. Et illa. Quid tͥ ꝓderit si aliꝰ benefecerit: Tu
michi deltor es: sedm oꝑa mercedẽ recepturus.
Fraus utiq ẽ: nolle reddere qd̾ debetur. Successor
tuus iniuriam patientib ꝓse tenebit᷑. Te ñ libe¬
rabit iusticia aliena. Bene aget᷑ cũ successore tuo
si liberauerit seipsũ. His uerbis motus imꝑator
descendit de equo. & causam p̃sentialit̾ examina¬
uit: & condigna satisfactione iuduã consolatꝰ ẽ.
lacrimas. donec ei in reuelatione nunciatũ sit:
traianũ apenis inferni libetatũ. sub ea tamen
conditione: ne ulteriꝰ ꝑ aliquo infideli deũ solui¬

Expanded text:
illius, miserabiliter lugens, sibi justitiam fieri petiit, illius, miserabiliter lugens, sibi justitiam fieri petiit, de his qui filium ejus optimum, et innocentissimum juvenem injuste occiderant: « Tu, inquit, Auguste, imperas, et ego tam atrocem injuriam patior?--Ego, inquit imperator, satisfaciam tibi cum rediero.--Quid, inquit illa, si non redieris?--Successor meus, ait Trajanus, satisfaciet tibi. » Et illa: « Quid tibi proderit, si alius benefecerit? Tu mihi debitor es, secundum opera mercedem recepturus. Fraus utique est, nolle reddere quod debetur. Successor tuus injuriam patientibus, pro se tenebitur. Te non liberabit justitia aliena. Bene agetur cum successore tuo, si liberaverit se ipsum. » His verbis motus imperator, descendit de equo, et causam praesentialiter examinavit, et condigna satisfactione viduam consollacrymas, donec ei in revelatione nuntiatum sit Trajanum a poenis inferni liberatum, sub ea tamen conditione, ne ulterius pro aliquo infideli Deum solli
Abbreviated transcription (Latin):
te medus. te mollis arabs. te seres adorent: si metiuis.
si praua cupis. si duceris ira. seruicii patiere iugũ.
tolerabis iniquas interiꝰ leges. Tunc om̃ia uire te¬
nebis: cũ poteris rex esse tui. Peliuior usus in pero¬
ra datur̾. suadetq licentia luxũ. illecebrisq effre¬
na fauet. Tunc iuuere caste asperiꝰ. cũ prompta
uenꝰ. tũ duriꝰ ire consulitur. cũ penapatet. Ses com¬
prime motus: nec tibi quid liceat. sed qͥd fecisse dece¬
bit. occurrat: mentẽq domet respectꝰ honesti. ¶ ut
uͦ i laude traiani faciliꝰ adquiescant qui alios ei p̃¬
ferendos opinantur: uirtutes eiꝰ legitur cõmendas¬
se sc̃issimus papa gregoriꝰ.& fusis peo lacrinis. in¬
feroꝵ. compescuisse incendia: oño remunerante in
miscłia uberi iusticiã quã uidue fienti exhibue¬
rat traianus. Cũ enĩ memoratꝰ imperator iã equũ
ascendisset ad bellũ ꝓfecturꝰ: uidua app̃henso pede

Expanded text:
Te Medus, te mollis Arabs, te Seres adorent, Si metuis, Te Medus, te mollis Arabs, te Seres adorent, Si metuis, si prava cupis, si duceris ira, Servitii patiere jugum, tolerabis iniquas Interius leges, tunc omnia jure tenebis Cum poteris rex esse tui: proclivior usus In pejora datur, suadetque licentia luxum, Illecebrisque effrena favet, tunc vivere caste Asperius, cum prompta Venus: tum durius irae Consulitur, cum poena patet: sed comprime motus, Nec tibi quid liceat, sed quid fecisse decebit Occurrat, mentemque domet respectus honesti. Ut vero in laude Trajani facilius acquiescant, qui alios ei praeferendos opinantur, virtutes ejus legitur commendasse sanctissimus papa Gregorius, et fusis pro eo lacrymis, inferorum compescuisse incendia, Domino remunerante in misericordia uberi justitiam, quam viduae flenti exhibuerat Trajanus. Cum enim memoratus imperator, jam equum ascendisset, ad bellum profecturus, vidua apprehenso pede
Abbreviated transcription (Latin):
cesaret domus series ꝓtestatur. In lutrratouo stũ¬
dio tantus erat: ut quaternas si mill oictaret epi¬
stolas. Qius in utris ctuiis picia fuecit. ueteres
romanoꝵ. indicant leges. Potentis ingenĩ uires
quã iugiter in philosoply ⁊ exercuit: p̃dicat & ex¬
tollit uel sola inuentio bissexti. Quod autẽ om̃ibus
mirabilius est: aniorib &. negoeris simul oꝑã dabat:
& in singulis que aggrediebatur tantus erat: ut
eis solis uacare crederetur. Simul totꝰ erat singuloꝵ.
& omnũ. Laudes ueto augusti totꝰ orbis concelebrat.
& titũ amorẽ humani generis. suas .s. delicias: iocũ¬
da memoria uenerat᷑. Ego his om̃ib traianũ p̃ferre
ñ dubito: qui in solius uirtutis cultu regni ostituit
maiestatẽ. Ethicũ iuxta qui recte fecerit. regem
arbitiatur. Tale ẽ illud qd̾ sub nõie theodosui p̃cipit
claudianus. Tu licet extremos late dñere ꝑindos:

Expanded text:
Caesareae domus series protestatur. In litteratorio stuCaesareae domus series protestatur. In litteratorio studio tantus erat, ut quaternas simul dictaret epistolas. Quis in juris civilis peritia fuerit, veteres Romanorum indicant leges. Potentis ingenii vires quam jugiter in philosophia exercuerit, praedicat et extollit vel sola inventio Bissexti. Quod autem omnibus mirabilius est, amoribus, et negotiis simul operam dabat, et in singulis, quae aggrediebatur, tantus erat, ut eis solis vacare crederetur, simul totus erat singulorum, et omnium. Laudes vero Augusti totus orbis concelebrat, et Titum amorem humani generis, suas scilicet delicias, jucunda memoria veneratur. Ego his omnibus Trajanum praeferre non dubito, qui in solius virtutis cultu, regni constituit majestatem. Ethicum juxta qui recte fecerit, regem arbitratur. Tale est illud quod sub nomine Theodosii praecipit Claudianus: Tu licet extremos late dominere per Indos,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuiuicias omnib se equalẽ exibens. amicos salutat¬
di causa frequentaus. uel egrotantes: uel festis die¬
bus cũ eisclem indiscreta uicissim habens coniuusa:
uehiculis eoꝵ. & uestib indifferenter utens. pu¬
blice &e pͥuatum ditans om̃s. ĩmunitates ciuitatib
largiens. relaxans tributa ꝓuincus. nulli grauis.
carus om̃ib ad eo ut usq ad nr̃am etatẽ in senatu
non aliter a principib acclamet᷑: felicior augusto:
melior sis traiano. Sic itaq memiorie eiꝰ delatũ ẽ.
& opinio bonitatis eiꝰ in tantũ p̃ualuit: ut ancis
laudantib uel assentantib occasionẽ magnificen¬
tissimi pr̃et exempli. Recte laudat᷑ in uilio animi
magnitudo inuicti & efficatia oꝑis: cũ illiꝰ mens
& manus ad fere impossibilia scoi suffeceru. Qutꝰ
iarmata milieia fuerit: ñ modo galli. britonesq
pͥmũ abeo subacti. sed tota euulis uelli fortuna a

Expanded text:
provincias omnibus se aequalem exhibens, amicos salutanprovincias omnibus se aequalem exhibens, amicos salutandi causa frequentans, vel aegrotantes, vel festis diebus cum eisdem indiscreta vicissim habens convivia, vehiculis eorum, et vestibus indifferenter utens, publice et privatim ditans omnes, immunitates civitatibus largiens, relaxans tributa provinciis, nulli gravis, carus omnibus, adeo ut usque ad nostram aetatem, in senatu, non aliter principibus acclametur: Felicior Augusto, melior sis Trajano! Sic itaque memoriae ejus delatum est, et opinio bonitatis ejus in tantum praevaluit, ut amicis laudantibus vel assentantibus occasionem magnificentissimi praestet exempli. Recte laudatur in Julio animi magnitudo invicti, et efficacia operis, cum illius mens, et manus ad fere impossibilia sibi suffecerint. Quantus in armata militia fuerit, non modo Galli, Britonesque primum ab eo subacti, sed tota civilis belli fortuna, et
Abbreviated transcription (Latin):
cicus. maturitate consilioꝵ. & grauitate uerboꝵ.
& oꝑum obtinuerunt: ut orbem sue subic̾ent dicio¬
ni. Sed quia de constantia eoꝵ cepimus: unum de
strategẽmatib ulii frontini ꝓ multis ponatur ĩ
medio. Cũ itaq urbis menibus hannibal assideret
ostentande fiducie gr̃a. suplementũ exercitibus
quos in hispania habebant diu̾sa porta miserunt.
Idem agrũ in quo castra hanuibalis erant defunc¬
to forte dño uenalẽ ad id p̃cii licendo ꝑduxerunt:. ꝯͣ
is ager ante bellũ uenierat. Hu dũ ab hannibale
obsiderentur. & ipsi obsiderent capuam: decreue¬
runt ne nisi ea capta reuocaret᷑ inde exereitus.
unc autẽ ut intraiano plutarchi. yi¬
strategẽmaticis ponat᷑ modus. tante fortitu¬
dinis &e ciuilitatis fuit: ut romani imperũ
fines quod post augustũ defensũ magis fuerat quã
nobiliter ampliatũ: longe lateq diffund̃et. Glam
tam̃ nulitarem moderatione suꝑauit. rome & ꝑ

Expanded text:
citiis, maturitate consiliorum, et gravitate verborum, citiis, maturitate consiliorum, et gravitate verborum, et operum, obtinuerunt, ut orbem suae subjicerent ditioni. Sed quia de constantia eorum coepimus, unum de Strategematibus Julii Frontini, pro multis ponatur in medio. Cum itaque urbis moenibus Hannibal assideret, ostentandae fiduciae gratia, supplementum exercitibus, quos in Hispania habebant, diversa porta miserunt. Iidem agrum in quo castra Hannibalis erant, defuncto forte domino, venalem ad id pretii licendo perduxerunt, quo is ager ante bellum venierat. Hi dum ab Hannibale obsidentur, et ipsi obsiderent Capuam, decreverunt ne nisi ea capta, revocaretur inde exercitus.Nunc autem, ut in Trajano Plutarchi Strategematicis ponatur modus, tantae fortitudinis et civilitatis fuit, ut Romani imperii fines, quod post Augustum defensum magis fuerat, quam nobiliter ampliatum, longe lateque diffunderet. Gloriam tamen militarem moderatione superavit, Romae, et per
Abbreviated transcription (Latin):
mouerat lingonũ opulentissima cuittas que ad
ciuilem desciu̾at cũ aduenientẽ ab exerettu de sa¬
ris popłationẽ tuneret: qd̾ pret̾ spem inuolata
nichil ex rebus suis amiserat. ad obseqͥũ redacta
septuaginta milia armatoꝵ tradidit michi.
lucilius mõmus qui corinto capta ñ italiam
solũ sed etiam ꝓuinciam tabulis statuisq exorna¬
uit: ad eo nichil ex manubiis tantis in suũ ou̾tit
usũ. ut filiam eiꝰ inopẽ senatus ex publico dotaue¬
rit. Constantia quoq cũ ex płimis strategẽmati¬
bus pateat: in uirtute romanoꝵ maxime claret.
Coꝵ si quidẽ magnificentia & uirtute si omniũ
gentiũ historie reuoluant᷑. michil clarius lucet.
Declarat hoc amplissimi splendor imperii. quo
nullũ minus ab exordio. neq maiorib increm̃ti
ꝓcessu continuo dilatatũ. humana potest memo¬
ria recordari. Nam &e quiete libertatis. iusticie
cultu. reuerentia legũ. finitimarũq gentiũ ami¬

Expanded text:
moverat, Lingonum opulentissima civitas, quae ad moverat, Lingonum opulentissima civitas, quae ad Civilem desciverat, cum advenientem ab exercitu Caesaris populationem timeret, quod praeter spem inviolata, nihil ex rebus suis amiserat, ad obsequium redacta, septuaginta millia armatorum tradidit mihi. » Lucilius Mummius qui Corintho capta non Italiam solum, sed etiam provinciam tabulis statuisque exornavit, adeo nihil ex manubiis tantis in suum convertit usum, ut filiam ejus inopem senatus ex publico dotaverit. Constantia quoque cum ex pluribus strategematibus pateat, in virtute Romanorum maxime claret. Eorum siquidem magnificentia et virtute, si omnium gentium historiae revolvantur, nihil clarius lucet. Declarat hoc amplissimi splendor imperii, quo nullum majus ab exordio, neque majoribus incrementis processu continuo dilatatum, humana potest memoria recordari. Nam et quietae libertatis, justitiae cultu, reverentia legum, finitimarumque gentium ami
Abbreviated transcription (Latin):
cũ aliquid nunquã futurũ credebat. illud fore
dicebat ad kalendas grecas. Masinissam nonage¬
simũ etatis annũ agentẽ meridie aute taberna¬
culũ stãtẽ uel ambulantẽ. capere solitũ cibos le¬
gunus. Gaiuis curiꝰ. cũ uictis ab eo sabinis ex senatꝰ¬
consulto ampliaret᷑ ei modus agri quẽ osũmati
milites accipiebant : gregaliũ portione contentꝰ
fuit. malũ ciuẽ dicens dicens cui ñ esset idẽ quod
ceteris satis. Uniu̾si quoq exereitus sepe nota¬
bilis fuit continentia. sicut eiꝰ qͥ sub marcoscau¬
ro usignẽ głam meruit. Nam memorie tͣdidit
scaurus contientiã militarẽ. pomiferã inquit
arborẽ quã in pede castroꝵ fuerat complexa me¬
tatio: posterodie conciuentib eueatorib & abe¬
iuitib nobis uitactis fructib exexcitꝰ resiqͥt inden¬
nem. Auspicus gͣ imperatoris cesatis doriciant
augusti germanico bello qd̾ pisiꝰ ciuilis ĩ gallia

Expanded text:
cum aliquid nunquam futurum credebat, illud fore cum aliquid nunquam futurum credebat, illud fore dicebat ad Kalendas Graecas. Masinissam nonagesimum aetatis annum agentem, meridie ante tabernaculum stantem, vel ambulantem, capere solitum cibos legimus. C. Curius cum victis ab eo Sabinis, ex senatusconsulto ampliaretur ei modus agri, quem consummati milites accipiebant, gregalium portione contentus fuit, malum civem dicens, cui non esset idem, quod caeteris, satis. Universi quoque exercitus saepe notabilis fuit continentia, sicut ejus qui sub M. Scauro insignem gloriam meruit. Nam memoriae tradidit Scaurus continentiam militarem: « Pomiferam, inquit, arborem, quam in pede castrorum fuerat complexa metatio, postremo die concinentibus aeneatoribus, et abeuntibus nobis, intactis fructibus exercitus reliquit indemnem. Auspiciis ergo imperatoriis Caesaris Domitiani Augusti Germanico bello, quod Julius Civilis in Gallia
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑnudã humũ sagulo tectus somnoᷤ capiebat.
Emilianũ scipionẽ traditur intinere eũ ami¬
cis ambulantẽ: accepto pane uesci solitũ. Idẽ &
de alexaudro macedone dr̃. Augustꝰ cesar mini¬
mi cibi erat: atq uulgaris. Fẽre scđ̾ariũ panem
& pisciculos minutos. & caseũ bibulũ manu p̃sũ
& ficus biferas uirides maxime appetebat. Uesce
derasset. Unde ipse in quadã epła. Ne uudeus qͥẽ
mi tiberi tam diligenter sabbatũ seruat. quã
ego hodie seruaui: qui in balneo post horã primã
noctis duas buccatas manducaui. priꝰquã unqĩ
ciperẽ. Iram quoq citissime remitcebat. dũ iniur¬
antis an̾imũ uderet ĩmutatũ. Et sicut ipse dio¬
bat: celerius ꝗͣ asꝑagi coquant᷑. Hoc enĩ ũbo rei
festinate uelocitatẽ solebat exprimere. In sermo¬
ne si quidẽ ce hoc & quedam alia nobiliter usur¬
pauerat: qd̾ litt̾e eiꝰ antigraphe ostendunt. Inqͥb

Expanded text:
super nudam humum, sagulo tectus, somnos capiebat. super nudam humum, sagulo tectus, somnos capiebat. Aemilianum Scipionem traditur in itinere cum amicis ambulantem, accepto pane vesci solitum. Item et de Alexandro Macedone dicitur. Augustus Caesar minimi cibi erat atque vulgaris. Fere secundarium panem, et pisciculos minutos, et caseum bibulum manu pressum, et ficus biferas, virides maxime, appetebat. Vescebderasset. Unde ipse in quadam epistola: « Nec Judaeus equidem, mi Tiberi, tam diligenter Sabbatum servat, quam ego hodie servavi, qui in balneo post horam primam noctis, duas buccatas manducavi, priusquam ungi inciperem. » Iram quoque citissime remittebat, dum injuriantis animum videret immutatum, et sicut ipse dicebat, celerius quam asparagi coquantur. Hoc enim verbo rei festinatae velocitatem solebat exprimere. In sermone siquidem et hoc, et quaedam alia nobiliter usurpaverat, quod litterae ejus antigraphae ostendunt. In quibus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ catonẽ eodẽ uino quo renuges: contentũ fuis¬
se traditur. Atthilius regulus cũ sũmis reb
p̃fuisset: a deo pauꝑ fuit. ut se conuigem liberos¬
q toleraret agello qui colebat᷑ ꝑ unũ ullicum.
Cuiꝰ audita morte scripsit senatui de successore
sibi ercando. & destitutis rebus obitu serui neces¬
sariam esse presentiã suam. Gneuis stipio post
res ꝓspere in hispania gestas. in sũma pauptate
decessit: ne ea quidẽ relicta pecunia. q̃ sufficeret
in dotẽ feminarũ. quas ob inopiam publice do¬
tauit senatus. Idem prestitert᷑ athenenses filis
aristidis: post amplissimarũ rerũ administratio¬
nẽ in sũma pauꝑtate defuncti. Hantubat de no¬
cte surgere solitus non requiescebat ante uoctẽ
crepusculo demũ socios ad cenam uocabat. neq am¬
plius quã duob lectis discumbebat᷑ apudeũ. Ide
eũ hasdrubale militaret imꝑatore. plęrumq

Expanded text:
. Catonem eodem vino, quo remiges, contentum fuis. Catonem eodem vino, quo remiges, contentum fuisse traditur. Attilius Regulus, cum summis rebus praefuisset, adeo pauper fuit, ut se, conjugem, liberosque toleraret agello, qui colebatur per unum villicum. Cujus audita morte, scripsit senatui de successore sibi creando, et destitutis rebus obitu servi, necessariam esse praesentiam suam. C. Scipio post res prospere in Hispania gestas, in summa paupertate decessit, ne ea quidem relicta pecunia, quae sufficeret in dotem filiarum; quas ob inopiam publice dotavit senatus. Idem praestiterunt Athenienses filiis Aristidis post amplissimarum rerum administrationem in summa paupertate defuncti. Hannibal de nocte surgere solitus non quiescebat ante noctem, crepusculo demum socios ad coenam vocabat, neque amplius quam duobus lectis discumbebatur apud eum. Idem cum sub Hasdrubale militaret imperatore, plerumque