comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsaluum fac̃ popłm sium apeccatis eoꝵ: ita int̾cio libro delib̾o arbitrio.
scam utrũq sensum restiti manicheũ. Siuȩ supplicia. siue pͥmordia.
nature sint : ignorantia ⁊ cdifficultas sine quib nullꝰ. homm̃ nascitur itñ
unũ hoꝵ teneo. Ibi qͦ. ame satis euident᷑ exp̃ssum: qͥnsit ista nat᷑a inlaituti.
hõis s pena danpnati. Frustraitaq mͥdeilliꝰ libri mei uetustatȩ p̃scribitur.
minum dari ꝑspicue lucȩ ueritatis coniuncã. Si enim quando libroᷤ delbi
arhitrio laic̃ cepi prb̃t explicami. adhuc dedanpnacione infantum ñ re¬
nascentium: ⁊ derenascentiũ. libationȩ dubitarẽ. nemo ut opinor ẽẽt tam
iniuist᷑ atq inuidus qͥme ꝓfic̾e ꝓhiberet atq in hac dubitacione remanen¬
dũ m ẽe udicaret. Cũ uͦ rectius poss intelligi ñ mȩ ꝓpt̾a dehac rẽ dubi¬

Expanded text:
qui salvum facit populum suum a peccatis eorum : ita in tertio libro de Libero Arbitrio qui salvum facit populum suum a peccatis eorum : ita in tertio libro de Libero Arbitrio secundum utrumque sensum restiti Manichaeis, sive supplicia, sive primordia naturae sint ignorantia et difficultas, sine quibus nullus hominum nascitur; et tamen unum horum teneo, ibi quoque a me satis evidenter expressum: quod non sit ista natura instituti hominis, sed poena damnati . 30. Frustra itaque mihi de illius libri mei vetustate praescribitur, minum dari, perspicuae veritatis luce convincam. Si enim quando libros de Libero Arbitrio laicus coepi, presbyter explicavi, adhuc de damnatione infantium non renascentium et de renascentium liberatione dubitarem; nemo, ut opinor, esset tam injustus atque invidus, qui me proficere prohiberet, atque in hac dubitatione remanendum mihi esse judicaret. Cum vero rectius possit intelligi, non me propterea de hac re dubi
Abbreviated transcription (Latin):
iustũ c̃um debitum sine cuiꝰqͣ fraude donatur. Defenditur aut̃ sine me-¬
ritis dĩ gr̃a idẽ. uera grã etiam si paruuli baptuati sic̃ pelagiani. senuiunt.
noxĩ .ẜ tantum inregñ dñi trans feruntur etiã. sic enĩ sine ullis bonis. me¬
ritis datur eis regñ quibꝰ datur ⁊sine ullis malis meritis non clatur eid
quib nondatur. Qđ aduersus eosdem pelagianos dicere solemꝰ. quando
noł obitunt: qͥd facto tribramus dĩ grãm. dicendo eã ñ scdm merita nr̃a.
dari. Ipsi enĩpocus dĩgrãm fato inparuulis cribuunt qͥdicunt facũ est
ubi meritũ ñ: Nulla quippe merita &eiã scđm ipsos pelagianos possunt m
paruulis inueniri. cur alii eoꝵ mittantur inregñ. alii uͦ alienentur are¬
cato paruulos esse dicimꝰ ⁊ scdm pelagianoꝵ qui originalȩ negant esse pet¬
catum. Nectam̃. idõmͥẽ. ambigendum habe paruulos qeis dimictat᷑

Expanded text:
est, cum indebitum sine cujusquam fraude donatur. 29. Defenditur autem sine meritis Dei gratia, id est vera gratia, etiamsi parvuli baptizati, sicut Pelagiani sentiunt, ni, tenentur obnoxii, sed tantum in regnum Domini transferuntur: etiam sic enim sine ullis bonis meritis datur eis regnum quibus datur, et sine ullis malis meritis non datur eis quibus non datur. Quod adversus eosdem Pelagianos dicere solemus, quando nobis objiciunt, quod fato tribuamus Dei gratiam, dicendo eam non secundum merita nostra dari. Ipsi enim potius Dei gratiam fato in parvulis tribuunt, qui dicunt fatum esse, ubi meritum non est. Nulla quippe merita, etiam secundum ipsos Pelagianos, possunt in parvulis inveniri, cur alii eorum mittantur in regnum, alii vero alienentur a recato parvulos dicimus, et secundum Pelagianorum, qui originale negant esse peccatum; nec tamen ideo mihi est ambigendum, habere parvulos quod eis dimittat
Abbreviated transcription (Latin):
sioruĩ hominẽ nasci pecc̃o primihõĩs. ⁊ uincło damnatiõis obstrictũ. nͥ reatꝰ qͥ¬
iteneratione contͣhit᷑. regeneratiõe soluat᷑. hoꝵ triũ hoc qđ loco ultimo posui so-¬
lũ ntractat᷑. insupͣdicto głosi martiris libro. Deduob uero cet̾is. tanta illic ꝑs¬
picuitate disseritur: ut supradicti heretici noui inimici gr̃ę ap̃i: longe añte
reipiant᷑ conuicti eẽ: quã nati. Inhis gͦ meritis sc̃oꝵ. quȩ nulla iusi dona dei sc̃.

Expanded text:
amnationis obstrictum, nisi reatus, qui generatione contrahitur, regeneratione solvatur. Horum trium hoc, quod loco ultimo posui, solum non tractatur in supradicto gloriosi martyris libro: de duobus vero caeteris tanta illic perspicuitate disseritur, ut supradicti haeretici, novi inimici gratiae Christi, longe ante reperiantur convicti esse quam nati. In his ergo meritis sanctorum, quae nulla nisi Dei dona sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Audiant hȩc ⁊alia q̃ c̃q ñ dixi. qͥb ostendit᷑ as̃ ad regñ etiã celoꝵ. ⁊ aduitã ęt̾nã ꝑare
⁊conu̾t̾e homiñ uoluntates. Cogitate aut̃ quale sit ut credamꝰ ad constituenda regna
ingeniis. sic loqͥm quasi obtunfis. quib & qd̾nimiũ: non est satis. Sdent ueniam.
Noua enĩ questio adhoc nos cõpulit. quia cũ inpriorib opusculis nr̃is. satis idoneis testi¬
monii s egislem. donũ dlĩ eẽ etiã fidẽ. inuentũ est qđ contͣdicet᷑. adhocualere illa testimo¬
ma. ut ostendant dĩ doñ eẽ. in crem̃tũ fidet Initiũ uͦ fidei quo inxp̃m primit᷑ credit᷑.
abs hoĩe ipso eẽ. nec ẽẽ doñ dĩ. ẜ exig̾e hoc dm̃. ut cũ idp̃cesserit. cet̾a tãꝙ hoc merito con

Expanded text:
 non dixi, quibus ostenditur Deus ad regnum etiam coelorum et ad vitam aeternam parare et convertere hominum voluntates. Cogitate autem quale sit, ut credamus ad constituenda regna ingeniis sic loquimur quasi obtusis, quibus et quod nimium est non est satis. Sed dent veniam; nova enim quaestio ad hoc nos compulit. Quia cum in prioribus opusculis nostris satis idoneis testimoniis egissemus, donum Dei esse etiam fidem: inventum est quod contradiceretur, ad hoc valere illa testimonia, ut ostendant Dei donum esse incrementum fidei; initium vero fidei quo in Christum primitus creditur, ab homine ipso esse, nec esse donum Dei, sed hoc exigere Deum, ut cum id praecesseri
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ ostendem᷑. Quod & sidiutiꝰ fecimꝰ quã forsitan. uellent hi ꝑꝑ quos hocfecimꝰ. hinc abeis
rep̃hendi ꝑati sumꝰ. dũ tñ & si multo atitiꝰ. quã tiellent. ⁊ si cũ fastidio ac tedio intelli¬
gentiũ. far teant᷑ nos fecisse qđ fecimꝰ. idest etiã initiũ fidei sic̃ continentiã. ꝑatientiã.
iusticiã. pietatẽ. ⁊ cȩt̾a dequib dcũ his milla contentio est. doñ dĩ ẽẽ docuisse. Hic gͦ sit
huiꝰ uoluminis t̃minꝰ. ne offendat uniꝰ niinia longitudo. Expł lib̃ .i. de p̃destinatioẽ.¬

Expanded text:
esse ostenderemus. Quod etsi diutius fecimus, quam forsitan vellent hi propter quos fecimus; hinc ab eis reprehendi parati sumus: dum tamen etsi multo diutius quam vellent, etsi cum fastidio ac taedio intelligentium, fateantur nos fecisse quod fecimus, id est, etiam initium fidei, sicut continentiam, patientiam, justitiam, pietatem, et caetera, de quibus cum his nulla contentio est, donum Dei esse docuisse. Hic ergo sit hujus voluminis terminus, ne offendat unius nimia longitudo. EXPLICIT TOMI DECIMI
Abbreviated transcription (Latin):
pseuerantia ista forte norposit᷑: Iehoc quidi. n neis di putitionior i eferi en hus
s. scõꝵ orationib onerandus ÷. Anu̾ quisꝗͣ eoꝵ qui non fibi poscat adõ. ut ꝑseue¬
sisco in eo. cũ ipsa oratio. quȩ dm̃ca nuncupat᷑. quia eã adñs docuit. qñ orat᷑
nscis nichil pęne aliud. quã ꝑseuerantia posci intelligat᷑. Legite aliquanto at¬
a nts eiꝰ erpositionẽ inbeati ꝙ pͥani martiris libro quẽ dehac re condidet. cuiꝰ titulꝰ ÷
oeidicẽ set antidotũ p̃ꝑatũ. Nã tria st̃ ut st̃tis quȩ marime ad ũsõs catholiea de

Expanded text:
perseverantia ista forte non poscitur? Jam hoc qui dicit, non meis disputationibus refellendus, sed sanctorum orationibus onerandus est. An t in eo; cum ipsa oratione quae Dominica nuncupatur, quia eam Dominus docuit, quando oratur a sanctis, nihil pene aliud quam perseverantia posci intelligatur? 4. Legite aliquanto intentius ejus expositionem in beati Cypriani martyris libro, quem de hac re condidit, cujus est tituquale sit antidotum praeparatum. Nam tria sunt, ut scitis, quae maxime adversus eos catholica
Abbreviated transcription (Latin):
nos hõ factꝰ eẽt. oĩno nulũ fuit. ⁊ in qͥ dõ tanta potentia ẽ. ñeq̃ꝗͣ tam̃ passionis obe¬
dientiã reccisaũ. Sđ puriore cordis intentioẽ iob intelligens. responsioĩs sue addi¬
dit. Auris auditu intelligebãte pͥꝰ ⁊ nc̃ ecce occłs meus uidet te. Iõ uituꝑaue me ipsũ
⁊ distabui: ⁊ estimaru meipsũ trã xcinerẽ. Quare s in hoc tã magno u̾ntellectu dis¬
plicuit: Neq enĩ opꝰdĩ qͦ erat ᷑ recte illi pota̾t displicere. cũ & iã ipsidõ elicat᷑. oꝑa
manuũ tuarũ nedespexeris. S: ꝑfecto scłm illã iustitiã qͣse nou̾at iustũ. se uitu-¬
pauit. atq distabuit. estrmauitep set̾rã ⁊ cinem m̃te c̃spiciens xͥ iustitiã uicuiꝰ non¬

Expanded text:
nos homo factus esset, omnino nullum fuit, et in quo Deo tanta potentia est, nequaquam tamen passionis obedientiam recusavit? Quod puriore cordis intentione Job intelligens responsioni suae addidit, Auris auditu audiebam te prius, et nunc ecce oculus meus videt te: ideo vituperavi me ipsum, et distabui et aestimaui me ipsum terram et cinerem. quare sibi ita in hoc tam magno intellectu displicuit? neque enim opus dei, quo erat homo, recte illi poterat displicere, cum etiam ipsi deo dicatur: opera manuum tuarum ne despexeris. sed profecto secundum illam iustitiam, qua se noucrat iustum, se uituperauit atque distabuit aestimauitque se
Abbreviated transcription (Latin):
Uerũtam̃ &̃ hoc sine p̃udicio diligentioris inqͥsitiõis. breuit̃ dicã sł olt̃ hoĩes
facẽ qd iustũ ÷: sitie qi latet an iustũ sit. siue qi ñ delectat. Tanto enĩ qͥdq uehem̃ttus u ioli

Expanded text:
; uerum tamen etiam hoc sine praeiudicio diligentioris inquisitionis breuiter dicam. nolunt homines ; uerum tamen etiam hoc sine praeiudicio diligentioris inquisitionis breuiter dicam. nolunt homines facere quod iustum est, siue quia latet an iustum sit siue quia non delectat. tanto enim quidque uehementius uoln
Abbreviated transcription (Latin):
aũ omẽm filiũ que recip̃. Nulla autẽ itindicta nulla correctiõ. nullũ flagellũ dĩ debet᷑.
ut eẽt sc̃s scõꝵ sac̃dos int̃pellans &̃ ꝓsc̃is. qͥ ñ m̃lacit᷑ &̃ de se qͥq dicant. dunitte nob̾
debita nr̃a sic̃ ⁊ nosdanttimꝰ debitorib nr̃is. Uñ ⁊ ipsi qͥ cont᷑ hecdisputant. cũ si castauita
moribq laudabil nͣee dubitent face̾. ꝗd illi cdruiti p̾seq̃nela uita etña c̃siliũ reqͥrenti. cũ
ille respondisset iã oĩa legis ĩpleuisse mandata: p̃cep̃ dñs si uellet eẽ ꝑfectꝰ uenłe̾t oĩa quȩ
habebat : daret patipib thes aurũq tͣnfferret incȩlũ: nemo tñ audet dice̾. se eẽ sine
peccato. qd sic̃ credimꝰ ñ fallaci aĩo dic̃t. Si at̃i m̃tiunt᷑ eo ipso incipiunt łaugere
ł abiere pecc̃m. Iã gͦ qͥ locot̾cio posui. iedeamꝰ. Cũ uoluntatẽ humanã grã acdiuuante

Expanded text:
 omnem filium quem recipit. nulla autem uindicta, nulla correptio, nullum dei flagellum debetur  omnem filium quem recipit. nulla autem uindicta, nulla correptio, nullum dei flagellum debetur sque dicumnt: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. unde et ipsi qui contra haec disputant, cum sint casta uita moribusque laudabiles nec dubitent facere, quod illi diuiti pro consequenda uita aeterna consilium requirenti, cum se respondisset iam omnia legis inpleuisse mandata, praecepit dominus, si uellet esse perfectus, uenderet omnia quae habebat et daret pauperibus thesaurumque transferret in caelum, nemo tacipiunt uel augere uel habere peccatum. Iam ergo quod loco tertio posui uideamus. cum uoluntatem humanam gratia adiuuante
Abbreviated transcription (Latin):
teprt orabut. Qua dñi polliettatio ẽ cercissimꝰ erat uuillo fine quẽ adhuc futũ ia fit endo
dicebat pq̃ istis uis.ͥe. nullũ habuissẽ peccm̃. iãm fuerat ab illo ablatꝰ illestimulꝰ carnis
deqͣ ase auferendo dnm ter rogat̾at. responsũq acceꝑat. sufficte ⁊ͥ grã mea nã uirtꝰ
in ufirmitate ꝑsicit᷑. huic tanto uiro ꝑficiendo necessariũ fuit ut abillo angłs sathanȩ
ñ ansferret᷑. aqͥ pptẽa colafrabat᷑ ne magnitudine reuelationũ extolłe̾t᷑: & audet qͥsqͣ quẽq̃
Samuel inhisqͥ muocant nom̃ eiꝰ cuiꝰ magne laudes piaatis ⁊ in nocentiȩ in scpt᷑a u̾idica
p̾̃dicant᷑. ab in eunte ꝓueritia. ex qͦ eũ mat̃ uotũ soluens intẽplodĩ c̃stituit iseruĩ. elño
dechicaũ. &̃ de talib scͥptũ ẽ. tu ppitieras ał. ⁊ uindicans inõs affectioẽs eoꝵ. Infiliosqͥppe
dãpuatiõis iundicat irat᷑ infilios aũ gr̃e uinclicat ꝓpitiꝰ. cdũ quẽ diligit corrip̃. flagellat¬

Expanded text:
terentur orabat; qua domini pollicitatione certissimus erat in illo fine, qudicebat, per quae istis uisus est nullum habuisse peccatum, iam fuerat ab illo ablatus ille stimulus carnis, de quo a se auferendo dominum ter rogauerat responsumque acceperat: sufficit tibi gratia mea; uirtus in infirmitate perficitur. huic tanto uiro perficiendo necessarium fuit, ut ab illo angelus satanac non auferretur, a quo propterea colaphizabatur, ne magnitudine reuelationum extolleretur, et audet Samuel in his qui invocant nomen ejus; cujus magnae laudes pietatis et innocentiae in Scriptura veridica praedicantur, ab ineunde talibus tamen seriptum est: tu propitius eras illis et uindicans in omnes affectiones eorum. in filios quippe damnationis uindicat iratus, in filios autem gratiae uindicat propitius, dum quem diligit corripit et flagellat
Abbreviated transcription (Latin):
ueniet. Illud uͦ qd ait. cdinum̾asti os necessituclines meas. ⁊ nieh te laturt de pacxãtui
meis. signasti pecacta mea ĩ follicło. ⁊ ad notasti siqͥd in uitꝰ cõmisi. ñ ne satis apparũt
&̃ illa peceatac iuste ĩputari. q̃ ndelectatiõis illecebra cõmittunt᷑ s causa deuta nde
molestiȩ alicuiꝰ aut doloris aut mortis: Nã ⁊ hec dicunt᷑. qͥdã necessitate cõmitte
Muid qđ ipse dñs qͥ ei ꝑhibuerat testimoniũ. cũ &̃ scͥpta hoc ẽ. dĩ sp̃s chhera. iõib. q̃¬
6ͧ  c̃tigert̃ ei ñ eũ peccasse labiis suis añ dnm. potea tam̃ cũ ei loq̃ret᷑ ĩncrepans locut ÷
sic̃ ipse iob testis ẽ. dicens. qͥd ad huc ego iudicor monitꝰ ⁊ increpatiões dñi audiens:
sententia increpans. ut eũ dice appare at. Nũqͥd potes hec tanta q̃ possũ: Quo aũ
ꝓtinet. nͥ ut intelligat iob cẽ hocͥ diunitꝰ inspiratũ. ut p̃seiret xpm̃ ad passionẽ

Expanded text:
te latuit de peccatis meis; signasti peccata mea in folliculo et adnotasti si quid inuit us commisi, nonne satis aperuit etiam illa peccata iuste inputari, quae non delectationis inlecebra committuntur, sed causa deuitandae molestiae alicuius aut doloris aut mortis? nam et haec dicuntur quadam necessitate committi, Quid quod ipse d contigerunt ei, non cum peccasse labiis suis ante dominum, postea tamen cum ci loquerctur increpans locutus est, sicut ipse Iob testis est dicens: quid adhuc ego iudicor monitus et increpationes domini audiens? sententia increpans, ut cum dicere appareat: \'numquid potes haec tanta quae possum?\' quo autem pertinet, nisi ut int
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. carne ñ gignt̃. qr spũ ⁊ ipsi ñ carne natist̃. s ex hoc carne gignurt: qͥcũq eoꝵ
gignunt. extꝰ ñ cdũ nouitatẽ ꝑfectã. totas uetustastis reliqͥas cõmutart̃. Unde qͥsqͥs
filiꝰ de hac̾ parte nascit᷑ uetusta & infirma. necesse. ẽ. ut &̃ ipse uetustꝰ sit &
infirmꝰ Iccuto oportet. ut &̃ ipse uialiã gen̾ationẽ ꝑ remissionẽ peceati. spũ
renouaet᷑: Qasi meo ñfit. nichil ei płi̾t pat̃ iustꝰ. spũ enĩ iustꝰ ÷ qͦ eũ ñ genuit.

Expanded text:
ia spiritu et ipsi, non carne nati sunt. sed ex hoc carne gignunt, quicumque eorum gignunt, ex quo nondum in nouitatem perfectam totas uetustatis reliquias commutarunt. unde quisquis filius de hac parte nascitur uetusta et infirma, necesse est ut etiam ipse uetustus sit et infirmus; idcirco oportet ut etiam ipse in aliam generationem per remissionem peccati spiritu renouet
Abbreviated transcription (Latin):
loquet᷑:. Iterũ paulopꝰ. Scio inqt qr ĩ punitũ me ñ climitat: ciia si sũ ĩpiꝰ qͣre nos
sũ mortuus: Q si purificatꝰ niue ⁊ mundatꝰ fuero. manib muadis sufficient̃. in
sordib me tinxisti. Itẽ ĩ alio suo sermone. Q uia eũ scͥpsisti inqͥt aclu̾sꝰ me mala. &
indiusti me iuuentutis meȩ pecc̃a. ⁊ posiusti pedẽ meũ ĩ ꝓhibitioẽ. seruasti oĩa oꝑa
mea: ⁊ in raclices pedũ meoꝵ inspexisti. Qͥ uet̾escunt sic᷑ ut̃ ł sic̃ uestim̃tũ. a tinea
comestũ. Hõ enĩ nat ex muliere. pũ ẽ. tẽꝑis. ⁊ plenꝰ uracundia: isic̃ floscũ floruerit
decidit discessit. siõ ũbra ñ manet. Nne : huiꝰ cuã fecisti uenire in iudiciũ tuũ:

Expanded text:
 quare non sum mortuus? quodsi purificatus niue et mundatus fuero mundis manibus, sufficienter in sordibus me tinxisti. item in alio suo sermone: quia conscripsisti, inquit, aduersus me mala et induisti me iuuentutis meae peccata et posuisti pedem meum in prohibitione, seruasti omnia opera mea et in radices pedum meorum inspexisti, qui ueterescunt sicut uter uel sicut ucstimcntum a tinea comestum. homo enim natus ex muliere parui est temporis et plenus iracundia et, sicut flos cum flor uit et decidit, disc
Abbreviated transcription (Latin):
sidix̾imꝰ nos ñ hab̾e peccatũ. ipsa u̾ttas inob̾. ñ ẽ Proinde scdm modũ c̃t̾sationis.
humane phibet eids̃ tã magnũ iustitiȩ testimoniũ. Ipse aũ se metiens ex regłã illa
ustitiȩ. qͣ sic̃ potest c̃cupisc̃ ap̃dm̃ inu̾itate scit qr ita ẽ ⁊ ad iungit: Quẽ admodũ
eñĩ iustꝰ erit añ dñ. sienĩ uelit contendẽ cũco: ñ pot̾it obedire ei. Amittit etũ
N &ẽ illã obedientiã. ꝗ obedire posset p̃cipienti. c̃ fitencla ẽẽ peccã. Uñ qͦsdã ui¬
Acrepat. dic̃ns. Qiuid uultis mecũ iudicio ẽtendẽ: Qd ille p̃cauens. ne intres tnqͥt¬

Expanded text:
proinde secundum modum conuersationis humanae perhibet ei deus tam magnum iustitiae testimonium; ipse autem se metiens ex regula illa iustitiae, quam sicut potest conspicit apud deum, in ueritate scit, quia ita est, et adiungit: quemadmodum enim iustus erit ante dominum? si enim uelit contendere cum eo, non poterit etiam illam obedientiam, qua obedire possit praecipienti confitenda esse peccata. Unde quosdam increpat, dicens: Quid vultis mecum judicio
Abbreviated transcription (Latin):
ro si querat̾ anob̾ utrũ si tunc eẽt mortuus quando erat uist᷑ penas ẽt in-¬
uent̾us. an requiẽ. nũ quid requiẽ respondẽ dubitamꝰ: Hec:÷ tota cousa ura quis
dictũ: a quocũꝵ sit dictũ. uptusẽ ne maltua mutoret intellastu s bi tũ÷

Expanded text:
ro, si quaeratur a nobis utrum si tunc esset mortuus, quando erat justus, poenas esset inro, si quaeratur a nobis utrum si tunc esset mortuus, quando erat justus, poenas esset inventurus, an requiem; numquid requiem respondere dubitabimus? Haec est tota causa cur dictum est, a quocumque sit dictum, Raptus est, ne malitia mut
Abbreviated transcription (Latin):
peccandi securitate constituit. S quid ꝓdest. sietiã fut᷑a quȩ cõmissa ñsunt pes-¬
cata puniunt᷑: Agit tam̃ ille copiosissime atq optime peccandi ꝑicłla na
decẽ in ista uita. nec suꝑeẽ post istã. ubi & illd testimoniũ ponit de libro sapien¬
tiȩ: Raptꝰ est ne malitia. mutaret intellectũ illiꝰ Qđ ame quoq positũ fr̃t
istos ita respusse dixistis. tamquã ñ thlibro canonico adhibitũ: quasr ercepta
huiꝰ libri atestatione. res ipsa non claia sit. quã uolumꝰ hinc doceri Qus enĩ au¬
det negare ap̃ianꝰ tustũ si morte p̃oclipatꝰ suerit. in refrigerio eriꝑn Quibet
hoc dixerit. quis homo sane fidĩ resistendũ putabit: Itẽ sidixerit tustus si
a iustitia sua recesserit. inquã diui uix̃. & inea fueritĩpietate defunctꝰ inquã ñ
dico unũ annũ. s unũ diem duxerit. in pęnas iniqiis debitas hinc tturum:

Expanded text:
peccandi securitate constituit. Sed quid prodest, si etiam futura, quae commissa non sunt, pecpeccandi securitate constituit. Sed quid prodest, si etiam futura, quae commissa non sunt, peccata puniuntur? Agit tamen ille copiosissime atque optime, peccandi pericula nec deesse in ista vita, nec superesse post illam. Ubi et ilud testimonium ponit de libro Sapientiae, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Quod a me quoque positum, fratres istos ita respuisse dixistis, tanquam non de libro canonico adhibitum: quasi et excepta hujus libri attestatione res ipsa non clara, sit, quam voluimus hinc doceri. Quis enim audeat negare christianus, justum, si morte praeoccupatus fuerit, in refrigerio futurum ? Quilibet hoc dixerit, quis homo sanae fidei resistendum putabit? Item si dixerit, justum, si a sua justitia recesserit, in qua diu vixit, et in ea fuerit impietate defunctus, in qua, non dico unum annum, sed unum diem vixerit, in poenas iniquis debitas hinc iturum,
Abbreviated transcription (Latin):
hab̾e ñposst̃. & in uerã remissiõe pecc̃oꝵ haptizari. ꝙͣuis millũ ex adã therent.
qm̃ remttunt᷑ eis fut᷑a pecca. dequib illos ds̃ penitentiã p̃setut acturos it
facillime ag̾ent atq obtinent causã suã. qua negant eẽ origiale peceatũ
&grãm dĩ ñdari nsi scd̾m m̃ita nr̃a contenctunt. S qr hominũ fit᷑a que
ñ sunt. fut᷑a ꝓculdubio nulla sunt merita. & hoc uidẽ facillimũ. ideo rete
pelagiani hoc dic̾e potuer̃. & multomagis nec isti dicero debtier̃. Dici eni ñpot
disse istos qui nob̾c̃ errorẽ illoꝵ hereticoꝵ catholica auctoritate condẽpnat᷑¬
Soripsit librũ de mortalitate ciprianꝰ multis de pene om̃ib qͥ exłasticas uit¬
teras amant laudabilit̾ notũ. inquo ꝓpt̃ea dic̃ ñ solũ ñ eẽ fidelib inutilem
mortẽ. uerũ etiã utilẽ repꝑiri: qm̃ peccandi ꝑiełis hominẽ fubtrahit. & mi nõ

Expanded text:
is nullum ex Adam traherent; quoniam remittuntur eis peccata, de quibus illos Deus poenitentiam praescivit acturos. Ita facillime agerent atque obtinerent causam suam, qua negant esse originale peccatum, et gratiam Dei non dari nisi secundum merita nostra contendunt. Sed quia hominum futura, quae non sunt futura, procul dubio nulla sunt merita, et hoc videre facillimum est: ideo nec Pelagiani hoc dicere potuerunt; et multo magis nec isti dicere debuerunt. Dici enim non potest disse istos, qui nobiscum errorem illorum haereticorum catholica auctoritate condemnaScripsit librum de Mortalitate Cyprianus, multis ac pene omnibus qui ecclesiasticas litteras amant, laudabiliter notum: in quo propterea dicit non solum non esse fidelibus inutilem mortem, verum etiam utilem reperiri, quoniam peccandi periculis hominem subtrahit, et in non
Abbreviated transcription (Latin):
& didic̃ uenit. ꝓfecto om̃is qui non uenit: ñ audiuit apat nec didic̃. Nã si audisset
& didicisset ueniret: neq enĩ ullus audiuit acdidicit & non uenit: som̃is utait
ueritas qui audiuit apatre uenit. & didiẽ. Ualde remota est a sensib carnis hȩc so¬
la in qua pat̃ audit᷑ & docet. ut uemat᷑ ad filiũ. Ibi ÷ & ipse filiꝰ. quia ipse ÷ uerbum
eñ ipse non docet. aut seꝑatĩ docce. Inseꝑabilia quippe didicimꝰ ẽẽ oꝑa trinitatis : ⁊ipse est
enucleatiꝰ disputare. ⁊ detͥnitate quȩ ds ÷ laborẽ nr̃m in quindecĩ libris aduos iã exͥtuno ꝑue¬
nire. Ualde inquã remota ÷ asensib carnis hec scola inqua ds̃ audit᷑ ⁊ doc&. Multos uenire uiden

Expanded text:
am si audisset et didicisset, veniret. Neque enim ullus audivit et didicit, et non venit: sed omnis, ut ait Veritas, qui audivit a Patre et didicit, venit. Valde remota est a sensibus carnis haec schola, in qua Pater auditur et docet, ut veniatur ad Filium. Ibi est et ipse Filius, quia ipse est Verbum lii; neque enim ipse non docet, aut separatim docet: inseparabilia quippe didicimus esse opera Trinitatis. Et ipse estenucleatius disputare; et de Trinitate, quae Deus est, laborem nostrum in quindecim libris ad vos jam existimo pervenisse. Valde, inquam, remota est a sensibus carnis haec schola, in qua Deus au
Abbreviated transcription (Latin):
me. & non credidistis. om̃e qđ dat michi pater adme ueniet. Quidest. adme uenier
nisi credet in me: Sut fiat pat̃ dat. Itẽ paulo post. Nolite inquit mͦmurare in uc̃
Nemo potest uenire adme. nisi pat̾ qui misit me tͣrerit eũ. & ego refuscitabo eum

Expanded text:
me, et non credidistis. Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet. Quid est, ad me veniet, me, et non credidistis. Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet. Quid est, ad me veniet, nisi, Credet in me? Sed ut fiat, Pater dat. Item paulo post: Nolite, inquit, murmurare invicem: nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum: et ego eum resuscita
Abbreviated transcription (Latin):
ñ exuob̾ s dei noñ est. Etam fides non exoꝑibꝰ inquit: ne foite quis extollat᷑. Solet
eni diei. Id̾o erede meruit: q uir bonꝰ erat & anteꝗ̃ eredẽt. q de cornelio dici pot̾. cuiꝰ ac¬
bat. & orabat. Nã quomͦ inuocabat. inquẽ ñ crecdiderat: S si possi sine fide. mͥ et saluus. ñ
Adeũ edificandũ mitã t aihitert᷑ apłs petr̃. quauis nisi dñs ecificau̾it domũ. in uañ labo
rauer̃ edificantes eã. Et dicit᷑ nob. fides est. anobis cet̃a adño adoꝑa iustitiȩ ꝑtinentia. qͥsi
ad edificũ non ꝑtineat fides. quisi ad edifitiũ inꝙͣ ñꝑtineat fundam̃tũ. Quod si m
primis & mexime ꝑtinet. inuañ laborat p̃dicando ȩdificans fidẽ: nisi eã dñs mise¬
Frando
magister & dũs cũ dirisset. quȩ supͣ memoraui. hoc est opꝰ dĩ ut credatis ineũ
que misit ille. ineodẽ ipso sẽrmone fuo: paulo post ait. Dixi uobis. quia & uidistis

Expanded text:
ne forte quis extollatur . Solet enim dici, Ideo credere meruit, quia vir bonus erat et antequam crederet. Quod de Cornelio dici potest, cujus acbat et orabat. Nam quomodo invocabat, in quem non crediderat ? Sed si posset sine fide Christi esse salvus, non ad eum aedificandum mitteretur architectus aposraverunt aedificantes eam . Et dicitur nobis, « Fides est a nobis, caetera a Domino ad opera justitiae pertinentia: » quasi ad aedificium non pertineat fides; quasi ad aedificium, inquam, non pertineat fundamentum. Quod si in primis et maxime pertinet, in vanum laborat praedicando aedificans fidem, nisi eam Dominus miserando Magister et Dominus, cum dixisset quae supra memoravi, Hoc est opus Dei, ut credatis in eum quem misit ille: in eodem ipso sermone suo paulo post ait, Dixi vobis, quia et vidistis
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ. insensib corꝑis. Secretat in luce quȩ int̾: non intenebris quȩ foris st̃. Infine
p̾cepti non᷑ initio pecc̃i. fĩnis aut̃ p̃cepti ÷ caritas. de corde pitro & conscia bona: ae fide
nonficta. Caritas quȩ non emnulat᷑ non inflat᷑ non altũ sapit: s timet. & ĩdeo cohere
timori casto ꝑmanenti tnscłmm scłi. Initiũ aut̃ om̃u suꝑbia. quia diabolus in reuocabi
lic̾ mȩrt̾iora ꝓgressus: hominẽq inuioendo. & ei sinile aliquid suadendo: deiecit.
sui hoĩ in quadã script̃a dĩ. Quio suꝑbit t̾r̃a & cinis: Em̃ inuita fuapiec incimasua.

Expanded text:
non est in sensibus corporis; secreta est in luce, quae intus est, non in tenebris, quae foris sunt, in fine praecepti, non in initio peccati. finis autem praecepti est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, caritas, quae non aemulatur, non inflatur, quia non altum sapit, sed timet: et ideo cohaeret timore casto, permanente liter in exteriora progressus est hominemque inuidendo et ei simile aliquid suadendo deiecit. ! cui homini in quadam scriptura dicitur: Quid superbit terra et cinis, quoniam in uita sua proiecit intima sua?
Abbreviated transcription (Latin):
fidelitũ sacram̃tũ Idõ cũ diriss uota mea reddã corã tim̃tib eũ. continuo sub¬
inx̃. Edent pauꝑes ⁊ sac̾abunt᷑. Ipsi enĩ sac̾abunt᷑ pane qui decȩlo descendit.
qui ei coherentes. & eiꝰ pacẽ ddectionẽq seruantes. ĩmitant᷑ eiꝰ humilitatẽ. Ideo

Expanded text:
tibus eum, continuo subtibus eum, continuo subiunxit: Edent pauperes et saturabuntur. ipsi enim saturabuntur pane, qui de caelo descendit, qui ei cohaerentes et eius pacem dilectionemque seruantes imitantur eius humilitatem; ideo
Abbreviated transcription (Latin):
A po̾ te laus mea. Quid gͦ nocent. qui tamꝗͣ uicdo insultant : qd̾ me intẽporalibus
dereliqueris: In ȩccła magna confitebor tibi. Non quanta ista fina goga est. q̃
irrio& mortẽ derelicti. S in ȩccła magna diffusa ꝑ om̃s gentes: q̃ credit uiresu¬
riectionẽ ñderelicti. Hec ÷ unica illa quã petit de manu canis eriri. De qͣ eciã pau-¬
sic̾ tpse in ȩu̾głio. Conficeor inquit tͥ pat᷑. dñe celi & t̾rȩ: qui abcondisti hȩc asa¬
pientib & prudentib & reuelasti ea paruulis. Idõ sequit᷑ & tic. uota meareddã¬
corã tinentib eũ. Eent pauꝑes & sat᷑abunt᷑ & laudabunt dñm qui reqͥrũt
eũ. Ipsi st̃ paruuli dequib dix̃. & reuelasti ea paruilis. Uim̃tes eũ &e pauꝑes. id:
htmiles qui non alta sapiunt. s cunent timore illo casto non quo pęna formidat᷑.
s quo grã conseruat᷑. Uota uero fua sacrificrum uult ircelligi corꝑis fui. qd̾ ÷ͥ¬

Expanded text:
Apud te laus mea. Quid ergo nocent qui tanquam victo insultant, quod me in temporalibus dereliqueris? In Ecclesia magna confitebor tibi: non quanta ista Synagoga est, quae irridet mortem derelicti, sed in Ecclesia magna diffusa per omnes gentes, quae credit in resurrectionem non derelicti. Haec est unica illa quam petit de manu canis erui, de qua etiam pausicut ipse in Evangelio, Confitebor tibi, inquit, Pater, Domine coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibcoram timentibus eum. edent pauperes et saturabuntur et laudabunt dominum. qui requirunt eum. ipsi sunt paruuli, de quibus dixit: Et reuelasti ea paruulis, timentes eum et pauperes, id est humiles, qui non alta sapiunt, sed timent timore illo casto, non quo poena formidatur, sed quo gratia conseruatur. Vota uero sua sacrificium uult intellegi corporis sui, q
Abbreviated transcription (Latin):
att tełior u quȩ nos detinent apeccõrib
derelinq̃ntib legẽ dĩ. litet ea qͦq ipsa nr̃oꝵ
etiã pecc̃or m̾itis imputemus:

Expanded text:
aediorum, quae nos detinent a peccatoribus derelinquentibus legem Dei, licet ea quoque ipsa nostrorum etiam peccatorum meritis imputemus:
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m illã ꝑfectionẽ iꝰticiȩ inqua u̾e atq oĩmꝰ. in macłati ꝑfectiq uiue mꝰ.
tlã ⁊ apłs paulus dix̃. sed̾m ĩ ticiã quȩ erlege ÷ se fuisse sine querela. inqua
Nã aari parias sine querela conu̾sabatur. S hane apłs łticiã instercorib¬

Expanded text:
secundum illam perfectionem iustitiae, in qua uere atque omnimodo inmaculati perfectique uiuemus. secundum illam perfectionem iustitiae, in qua uere atque omnimodo inmaculati perfectique uiuemus. nam et apostolus Paulus dixit secundum iustitiam, quae ex lege est, se fuisse sine querela, in qua lege etiam Zacharias sine querela conuersabatur; sed hanc apostolus iusti
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ nob ab illo ẽ: nichil de adiutorio grẽ dĩ. quantũ arbicror. int̾nos cõtibũ¬
siȩ relinquet᷑. Illud aũ ꝓpt̾̃ quod scm̃ sic laudauit ãbrostuĩ quia scilica incͥptis
eiꝰ inuenit erlaudib Tacariȩ & helesabeth posse hominẽ inhac uita eẽ. sine pee¬
cato. quãq. negandũ ñsit sihoc uelit aͥs ap̃ quẽ st̃ oiã possibilia. conside̾t tñ diigẽ¬
tiꝰ quẽ admodũ dictũ sit. Didũ ÷ enĩ quantũ mͥ uidet᷑ sod̾m quandã inter¬
hoĩes conu̾sationẽ ꝓbabilẽ atq laudabilẽ. quã nullus hoĩnũ ĩte poss in
accusanonts ⁊ criminatiõĩs querelã uocare. Quã iptea indĩ conspee¬
tu ⁊ acarias &e eiꝰ uror habuisse. referunt᷑. qr mea hoĩes nulla ddissimulanoẽ
fallebant. s ut apparebant hoĩb tta noti erant occłis dĩ. Naũ dictũ . hoc

Expanded text:
quae nobis ab illo est, nihil de adiutorio gratiae dei, quantum arbitror, inter nos controuequae nobis ab illo est, nihil de adiutorio gratiae dei, quantum arbitror, inter nos controuersiae relinquetur. Illud autem propter quod sanctum sic laudauit Ambrosium, quia scilicet in scriptis eius inuenit ex laudibus Zachariae et Elisabeth posse hominem in hac uita esse sine peccato, quamquam negandum non sit, si hoc uelit deus, apud quem sunt omnia possibilia, consideret tamen diligentius quemadmodum dictum sit. dictum enim  in accusationis et criminationis querelam uocare. quam propterea in dei conspectu Zacharias et eius uxor habuisse referuntur, quia in ea homines nulla dissimulatione fallebant, sed ut apparebant hominibus, ita noti erant oculis dei. non autem dictum est hoc
Abbreviated transcription (Latin):
defenditur lib̾ũ arbitriũ. negari dĩ gra indeat᷑. qͣndo aũ asserit᷑ dĩ gr̃a lib̾ũ
arbit̾ũ anferri putet᷑ : pot̾ pelaiꝰ ita latebris obscuritatis huiꝰ se inuolu̾e. ut
etiã his q̃ ascõ abrosio conscripta posuimꝰ consentur se dicat. ⁊ ea se ꝙͦ sentire
ꝓdamet. sẽꝑq sensisse atq ita sengła conet᷑ expon̾e. ut etiã eiꝰ sententię con¬
uenire credant᷑. Iuaꝑpt̾ quantũ ad istã attinet de diuina grã ⁊ adiutorio ques¬
tionẽ: tria illa quȩ aꝑtissime distinguit ad tendite. Posse uelle. eẽ. Idẽ possibi¬
litatẽ. uoluntatẽ. actionẽ. Si gͦ consenserit nob̾ ñ solũ possibilitatẽ inhoĩe etii¬
si nec uelit negagat bene. s ipsã qͦ uoluntatẽ. ⁊ actionẽ. id ẽ ut bene uelimꝰ &
bene. agamꝰ. quȩ non sunt in hoiẽ nͥ quando bene uult & bene agit: liut dixri
consenserit ipsã etiã uolintatẽ. ⁊ actionẽ. diuinitꝰ ad iuuari. ⁊ sic ad iuuari ut

Expanded text:
egari dei gratia uideatur, quando autem asseritur dei gratia, liberum arbitrium putetur auferri, potest Pelagius ita se latebris obscuritatis huius inuoluere, ut etiam his quae a sancto Ambrosio conscripta posuimus consentire se dicat et ea se quoque sentire proclamet semperque sensisse atque ita singula conetur exponere, ut etiam eius sententiae conuenire credantur. quapropter quantum attinet ad istam de diuina gratia et adiutorio quaestionem, tria illa quae apertissime distinxit attendite: posse, uelle, esse, id est possibilitatem, uoluntatem, actionem. si ergo consenserit nobis non solam possibilitatem in homine, etiamsi nec uelit nec agat bene, sed ipsam quoque uoluntatem et actionem, id est ut bene uelimus et bene agamus. quae non sunt in homine, nisi quando bene uult et bene agit — si, ut dixi, consenserit etiam ipsam uoluntatem et actionem diuinitus adiuuari et sic adiuuari, ut
Abbreviated transcription (Latin):
siẽ &e ceti. ꝯpsa ÷ enĩ ꝑpecẽm pͥmi hõis qđ ex lib̾o eiꝰ uenit arbitrio. uiciata & dãp¬
nata nat᷑a: cui sola ꝑmediatorẽ dĩ ae hominũ. & om̃ipotentẽ mediõ diuina
subuenit gra. Decuiꝰ ad nitorio ad r̾tificationẽ nr̃ãm quodeus diligentib eũ
om̃ia coopat᷑ inboñ: quos pͥor diler̃. donans eis ut dilig̾et᷑ ab eis. quia iã diue̾. ut
disserimꝰ de inceps incipiamꝰ. quantũ dñs ad uiuerit etiã depecẽo qđ ꝑ unũ
hominẽ cũ morte tͥnt᷑uit inmundũ.atq ita mos hoĩes ꝑtnsiit: adũsus istos¬

Expanded text:
rbitrio, uitiata et damnata natura, cui sola per mediatorem dei et hominum et omnipotentem medicum diuina subuenit gratia. de cuius adiutorio ad iustificationem nostram, quo deus diligentibus eum omnia cooperatur in bonum, quos prior dilexit, donans eis ut diligeretur ab eis, quia iam diu est ut disserimus, deinceps incipiamus, quantum dominus adiuuerit, etiam de peccato, quod per unum hominem cum morte intrauit in mundum atque ita
Abbreviated transcription (Latin):
ad ext̾iores lacrimas mouit ⁊ ꝓdux̃. affectũ. Ecce quẽ amodũ ds̃ adiuuando
ad ÷ uoluntatib Nactiõib nr̃is. Ecce quẽ ad modũ ⁊ uelle ⁊ oꝑari oꝑat᷑ in nob. Itẽ¬
fuerint. ego ñ scandalizabor. qͥs aliꝰ uire dese psumat: deniq ađ q duerat. ego¬
dixi inmã abundantia ñ morebor inęt̾nũ. suã sibi iactantis ꝓfitet᷑ dicons
liberatꝰ ÷ petrus: Audiat eimde antistitẽ dĩ. in serto itidẽ libro eĩot ꝓpis cłice ẽ
Cur aut̃ non receꝑint eũ. eũ głista s memorauit dicons: qi facies erat ei einteei¬

Expanded text:
ad exteriores lacrimas mouit et produxit affectum. ecce quemadmodum deus adiuuando ad exteriores lacrimas mouit et produxit affectum. ecce quemadmodum deus adiuuando adest uoluntatibus et actionibus nostris! ecce quemadfuerint, ego non scandalizabor, quis alius iure de se praesumat? denique Dauid quia dixerat: egodixi in mea abundantia: non mouebor in aeternum, suam sibi iactantiam obfuisse profiliberatus est Petrus? \' Audiat eundem antistitem dei in sexto itidem libro eiusdem operis dicentem: <cur autem non receperint eum, euang
Abbreviated transcription (Latin):
s. ꝑmiam dĩ causa mutat᷑. ut ãpliꝰ diligat. qui ãpliꝰ debuit. sitñ grãm consequat᷑
Ecce aꝑtissime p̃dicat catholicꝰ doctor. etiã ipsã dilectionẽ. quaquisq ãpliꝰ diligit
adbeneficiũ gr̃ȩ ꝑtm̃e. Ipsã deniq penitentiã. qͣm pculdubio uoluntas agit.
dñi mĩa ⁊ ad iutorio fieri ut agatur. in nono eiꝰdẽ oꝑis libro beatꝰ abrosuis dic̃.¬
ita loquens. Bonȩ lacͥmȩ quȩ culpã lauant. Peniq quos iħc respic̃ plorant. Ne-¬
gauit primo petiꝰ. ⁊ñ fleuit. qr ñ respererat dñs. Negauit scđo. ñfleuit. qr adhuc
non respererat dñs. Negauit ⁊ t̾cio. resper̃ iħc. ⁊ille amarissime. Nleuit. Legant
sima. ⁊ concordissima ȩuangłistarũ narratioẽ ostenditur. Uñ ñ pot̾ dici qđ cor¬
poralib occłis. eũ dñs uisibilit̾ ãmonendo respererit. & iõ qđ ibi scriptũi. resper̃
tigit. memoriã reuocauit. int̾iore gr̾̃a sua uisitauit petrũ. int̾ioris hõis usq

Expanded text:
mini causa mutatur, ut amplius diligat qui amplius debuit, si tamen gratiam consequatur\'. ecce apertissime praedicat catholicus doctor etiam ipsam dilectionem, qua quisque amplius diligit, ad beneficium gratiae pertinere. Ipsam denique paenitentiam, quam procul dubio uoluntas agit, domini misericordia et adiutorio fieri ut agatur, in nono eiusdem operis libro beatus dicit Ambrosius ita loquens: \'bonae lacrimae, quae culpam lauant. denique quos Iesus respicit, plorant. negauit primo Petrus et non fleuit, quia non respexerat dominus; negauit secundo, non fleuit, quia adhuc non respexerat dominus; negauit et tertio, respexit Iesus, et ille amarissime fleuit\'. legant sima et concordissima euangelistarum narratione monstratur. unde non potest dici, quod corporalibus oculis eum dominus uisibiliter admontigit, memoriam reuocauit, interiorem gratia sua uisitauit Petrum, interioris hominis usque
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ necessitate peccandi. & qͥuãuis boñ appeter&. uolunntate: usu tam̃ p̾cipitaret᷑
in malũ. In ꝑsona aut̃ hominis uniꝰ inquit de signat ppłm subu̾t̾e. adhuc lege
peccantẽ. Iuẽ ab hoc consuetudinis malo dic̃ lib̾andũ. eẽ ꝑxp̃m: qui eredentib sibi
pͥmo omia ꝑbabtisimũ pecẽa dimitꝗt deũ ĩmitatioẽ sui ad ꝑfectã incitat scĩtatẽ:
& itioꝵ consuetudinẽ uirtutũ uinẽ exẽplo. Eece quomͦ uult in telligi ad uiua¬
ri eos. qui sublege peccant. ut ꝑgrãm rͥ iͥtificati lib̾ent᷑ : tãq eis ñsufficiat sola lex.
s. in tuendũ & im mitandũ in doctrina ȩu̾glica uirtutis eiꝰ exẽplũ. Q certe
marima hic erat causa expͥmendi qͣm dicerce grãm: ubi loc̃ ipsũ. dequa res¬
tis eiꝰ auxilio. s imiitacionis eius exẽplo: quid ampliꝰ deillo sꝑare debemꝰ. ubic̃q gr̃ȩ

Expanded text:
retur necessitate peccandi et quamuis bonum appeteret uoluntate, usu tamen praecipitaretur retur necessitate peccandi et quamuis bonum appeteret uoluntate, usu tamen praecipitaretur in malum. in persona autem hominis unius\', inquit, \'designat populum sub uetere adhuc lege peccantem, quem ab hoc consuetudinis malo dicit liberandum esse per Christum, quiam incitat sanctitatem et uitiorum consuetudinem uirtutum uincit exemplo\'. ecce quomodo uult intellegi adiuuari eos qui sub lege peccant, ut per gratiam Christi iustificati liberentur, tamquam eis non sufficiat sola lex psed intuendum et imitandum in doctrina euangelica uirtutis eius exemplum. et certe maxima hic erat causa exprimendi, quam diceret gratiam, ubi locum ipsum, de quo restis eius auxilio, sed imitationis eius exemplo, quid amplius de illo sperare debemus, ubicumque gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
res etiã quã fuer̃ sub lege dicente apło. peccatũ uob ñdominabit᷑: ñ
enĩ sublege estis. s sub grã : & qm̃ hinc inquit sufficient ut puto diximꝰ
nẽ ꝑfectã instituamꝰ uirgiẽ. quȩ exutroq sẽꝑ accensa. & nat̾e siaul
& grẽ: bonũ moꝵ scĩtate testetur: Etim his ubis debetis adũte. idõ illũ
qđ dicebat sic uoluisse concludere: ut mate boñ sis intelligamꝰ qđ cere¬
tũ fuerit eis qui sub lege fuer̾ uł st̃. quia erẽplũ aͥ siue ñ habuer siuie
nõ credunt. hoo aut̃ istũ saꝑe. & alia uerba eiꝰ ostendunt. Nniho libro
s int̾cio ꝓlib̾o arbitrio. ubi ad eũ loquens contͣquẽ disputat. qũi ille u̾bi¬
qđ tu de apło intellig̾e cupis. om̃os ȩccli astici iuri in paccoris & sub lege a⁊ohuc
positi assert̃ eũ dirisse ꝑsona. qui nimia uitioꝵ consuetudine uelut quadã tene¬

Expanded text:
res etiam quam fuerunt sub lege dicente apostolo: peccatum uobis non dominabitur; non res etiam quam fuerunt sub lege dicente apostolo: peccatum uobis non dominabitur; non enim sub lege estis, sed sub gratia. et quoniam hinc\', inquit, \'sufficienter, ut puto, diximus, nunc perfectam instituamus uirginem, quae ex utroque semper accensa et naturae simul et gratiae bonum morum sanctitate testetur\'. et in his uerbis debetis aduertere ideo illum quod dicebat sic uoluisse concludere, ut naturae bonum intellegamus, quod cum crei sub lege fuerunt uel sunt, quia exemplum Christi siue non habuerunt siue non credunt. Hoc autem istum sapere et alia uerba eius ostendunt non in hoc libro, sed in tertio pro libero arbitrio, ubi ad eum loquens contra quem disputat, quoniam ille quod tu de apostolo intellegere cupis, omnes ecclesiastici uiri in peccatoris et sub lege adhuc positi asserunt eum dixisse persona, qui nimia uitiorum consuetudine uelut quadam tene
Abbreviated transcription (Latin):
uisus fuerat consit̾i : nec adtenderã hanc eũ pon̾e potuisse insola reuela¬
tione doctrinȩ. Itẽ in eodẽ oꝑe alio loco. Quod si etiã sine dõ ostendunt qͣles
rata nat᷑a ẽ. qͣui diumȩ quoq grẽ uiuant᷑ auxdio : nat᷑am in meliꝰ instau¬
ratã: remissionẽ uult iutelligi peccatoꝵ. Quod alio loco in hoc ipso libro sa
tis demonstrauit: ubi ait. Etiã illi qui longo peceandi usu. quodã mͦ obdu¬
ruert̃. instaurari ꝑ penitentiã possunt. duxiliũ uͦ diuinę gr̃ȩ. potest a
hic pon̾e: in reuelatione doctriȩ. Itẽ alibi in eade ȩpła. Nã sietiã añ legẽ
in citati iꝰticiȩ. meliores illis eẽ debemꝰ. quiante legẽ fuere: Uidete
quẽ admodũ. & hic aliis quidẽ ũbis: s tam̃ in remissior pecc̾oꝵ⁊ a in
exẽplo xp̃i adiutoriũ gr̃ę constituerit. dem̃ sub iungit & d̃ic. Melio¬

Expanded text:
uisus fuerat confiteri nec attenderam hanc eum ponere potuisse in sola reuelauisus fuerat confiteri nec attenderam hanc eum ponere potuisse in sola reuelatione doctrinae. Item in eodem opere alio loco \'quodsi etiam sine deo\\ inquit, \'homirata natura est et qui diuinae quoque gratiae iuuantur auxilio\'. naturam in melius instauratam remissionem uult intetis demonstravit, ubi ait, « Etiam illi qui longo peccandi usu quodam modo obduruere, instaurari per poenitentiam possunt. » Auxilium vero divinae gratiae potest et hic ponere in reuelatione doctrinae. Item alibi in eadem epistula \'nam si etiam ante legem\', incitati iustitiam meliores illis esse debemus. qui ante legem fuere\'! uidete quemadmodum et hic aliis quidem uerbis, sed tamen in remissione peccatorum et in exemplo Christi adiutorium gratiae constituerit. deinde subiungit et dicit: \'melio
Abbreviated transcription (Latin):
ni fac̾e̾ posse sine dõ. hanc gͦ ȩpłam legi. zin ueni eũ pene ꝑtotã ñ immorari
nͥ infacultate ac possibilitate nature. &epͥene ibi tantũ dĩ grãm cons
ꝑstringit: ut nichil aluit uideatur:. quã eã tacere timuisse. Ytrũ tam̃eã
i remissiõe pecc̃oꝵ uelit intelligi. an etiã in doctrina. xp̃i ubi ẽ donuer
riũ bene agendi ad uinctũ naturȩ atq doctrine ꝑ inspirationẽ flagrantissime
suaserat. hanc illãi grãm de qua questio ẽ. confit̾i: quãuis in multis eiꝰ opds¬
culi locis sibi ip̃se contͣdic̃e uidet᷑. S cũ in manꝰ meas & alia uenissent:
quȩ posteriꝰ latiꝰq conscripsit. uidi quẽ admodũ poturit etiã illiꝰ gram no¬
minare: sub ãbigua gon̾alitate. quid sentir&e abscondens. gr̃ȩ tam̾ uocabd̾lo
frangens in uidiã. ofensionẽq declinans. Nã in ipsaꝰ principio ubi ait ꝓposi¬

Expanded text:
ni facere posse sine deo\'. hanc ergo epistulam legi et inueni eum paene per totam non immorari ni facere posse sine deo\'. hanc ergo epistulam legi et inueni eum paene per totam non immorari nisi in facultate ac possibilitate naturae et paene ibi tantum dei gratiam conperstringit, ut nihil aliud videatur quam eam lacere timuisse. Utrum tamen eam in remissione peccatorum velit intelligi, an etiam in doctrina Christi, ubi est et rium bene agendi adiunctum naturae atque doctrinae per inspirationem flagrantissimae suaserat hanc illum gratiam, de qua quaestio est, confiteri, quamuis in multis eius opusculi locis sibi ipse contradicere uideretur; sed cum in manus meas et alia uenissent, quae posterius latiusque conscripsit, uidi quemadmodum potuerit etiam illic gratiam nominare sub ambigua generalitate quid sentiret abscondens, gratiae tamen uocabulo frangens inuidiam offensionemque declinans. nam in ipsius principio, ubi ait: \'proposi
Abbreviated transcription (Latin):
Nonenĩ dedit nob sp̃m timoris . ds̃. s turtutis ⁊ caritatis: & continentie. Ñ:
aut̃ consequens. ut qui habet donũ scientię. quo notu̾t quid ag̾e debeat
ħabeat etiã caritatis ut agat. In illos etiã quos in eisdẽ litt̾is quas misit adsc̃ȩ
memoriȩ papã in nocentiũ libros suos uł scripta com menorat legi. p̃t̾ unã
ȩpłam quam se breuẽ misisse. ad sem̃ constantiũ ep̃m dic̃. nec alicubi potui rep¬
perire: hane eũ grãm confit̾i. qua non solũ possibilitas nat᷑ał uoluntatis & ac¬
tionis. quã dic̃ nos habere etiã si nec uolumꝰ. nec agimꝰ bonũ. s ipsa etiã uoluntas
& actio sub ministratione scĩ fp̃s ad uuat᷑. Legant inquit illã epłam quam
ad scm uirũ paulinũ ep̃m. añ duodecĩ fere annos scripsimꝰ. quȩ trecentos for¬
te u̾sib nichil aluit quã dĩ grãm. & auxiliũ confitet᷑. nosq nichil omĩno bo¬

Expanded text:
nobis deus spiritum timoris, sed uirtutis et caritatis et continentiae. non est autem consequens, ut qui habet donum scientiae, quo nouerit quid agere debeat, habeat etiam caritatis, ut agat. Illos etiam, quos in eisdem litteris, quas misit ad sanctae memoriae papam Innocentium, libros suos uel scripta commemorat, legi praeter unam epistulam, quam se breuem misisse ad sanctum Constantium episcopum dicit, nec alicubi potui reperire hanc eum gratiam confiteri, qua non solum possibilitas naturalis uoluntatis et actionis, quam dicit nos habere etiamsi nec uolumus nec agimus bonum, sed ipsa etiam uoluntas et actio subministratione sancti spiritus adiuuatur. \'Legant\', inquit, <illam epistulam, quam ad sanctum uirum Paulinum episcote uersibus nihil aliud quam dei gratiam et auxilium confitetur nosque nihil omnino bo
Abbreviated transcription (Latin):
pondere quia dictũ ÷ & in lege eiꝰ meditabit᷑ die ac nocte. Deinde cũ dehoĩs
conditioẽ ⁊ ad peccandũ atq non peccandũ nat᷑ali eiꝰ possibilitate quȩdã int᷑po

Expanded text:
pondere, Quia dictum est, Et in lege ejus meditabitur die ac nocte . Deinde cum de hominis pondere, Quia dictum est, Et in lege ejus meditabitur die ac nocte . Deinde cum de hominis conditione, et ad peccandum atque non peccandum naturali ejus possibilitate quaedam interpo
Abbreviated transcription (Latin):
tholicã sentiat ueritatẽ: non hic locꝰ÷ ut diligentiꝰ disseramꝰ. Nc̃ enĩ de ad-¬
uitorio grẽ qđ institumꝰ: ꝑ agendũ : Uñ ad id qđ ꝑposuit quid etiã reͣspon¬
deat uideamꝰ. Ut enĩ omittamus eiꝰ in uidiosas de suis inimicis querelas. ubi
ad rẽ uentũ: ita locut᷑ꝰ est. Ecce inquit apd beatitudiẽ tuã epła ista mepͣget.
inqua pure atq sĩplicit᷑ ad peccandũ & non peccandũ. integrũ lib̾ũ arbitũ
hab̾e nos dicimꝰ. qđ in om̃ib bonis oꝑib diumo uiuat᷑ sẽꝑ aurilio. Cerntis¬
itaq ꝑ intellectu. quẽ nob̾ dñs dedit hec eiꝰ u̾ba soluende ñsuffice̾ questioni.
Quermmiꝰ enĩ adhuc. quo auxilio lib̾ũ ad uiuari dicat arbitͥũ: ne forte sic̃ solq
uelit intelligi legẽ atq doctrinã. Si enĩ queras quare dix̾it sẽꝑ. pot̾it res¬

Expanded text:
tholicam sentiat ueritatem, non hic locus est ut diligentius disseramus; nunc enim de aditholicam sentiat ueritatem, non hic locus est ut diligentius disseramus; nunc enim de adiutorio gratiae quod instituimus peragendum est. unde ad id quod proposuit quid etiam hinc respondeat uideamus. ut enim omittamus eius inuidiosas de suis inimicis querelas, ubi ad rem uentum est, ita locutus est. <Ecce>, inquit, <apud beatitudinem tuam epistula ista me purget, in qua pure atque simpliciter ad peccandum et non peccandum integrum liberum arbitrium habere nos dicimus, quod in omnibitaque, pro intellectu quem vobis Dominus dedit, haec ejus verba solvendae non sufficere quaestioni. Quaerimus enim adhuc, quo auxilio liberum adjuvari dicat arbitrium, ne forte, sicut solet, velit intelligi legem atque doctrinam. Si enim quaeras cur dixerit, semper; poterit res