comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
posse do iudicante fut᷑a pecca¬
ta. dimiti aut̃e dõ miserante ñ
posse: cogitare debet quantã dõ
faciat gr̃eq eiꝰ iniuriam:. qua¬
si fut᷑um peccatũ p̃nosei possit nec
possit ignosci. Qđ si absurdũ est:
magis ergo fut᷑is si dui uiuerent. pec¬
catorib cũ in parua etate moriunt᷑.
lauachro qͦ peccata diluunt᷑. debu
qui baptrzant᷑ & paruuli de corpo¬
ribus exeunt. dm̃ prescisse acturos
in paruulis sine baptismate mori¬
entib peecata originalia uindica¬
ri: s sua euiꝰq fut᷑a siuiueret. itemq
baptrzatis ñ originalia ddilui. s sua
in maiori etate peccare. s alios
os baptizatos alios sine baptisno
exisse de hac uita. Hoc si auci¬
rent pelagiani: ñ iam laborarent
negando originale peccatũ. querx¬
re paruulis extra regnũ d̃i nesex
cuiꝰ suȩ felicitatis locum: mari¬
me q̃n conuineunt᷑ ñ eos haber
posse uit̃a ȩterña. qr ñ mancdica¬
uert̃ carnẽ nec bibert̃ sanguiñt¬

Expanded text:
posse Deo judicante futura peccata, dimitti autem Deo miserante non posse, cogitare debet quantam Deo faciat gratiaeque ejus injuriam; quasi futurum peccatum praenosci possit, nec possit ingosci. Quod si absurdum est; magis ergo futuris, si diu viverent, peccatoribus, cum in parva aetate moriuntur, lavacro quo peccata diluuntur, debuqui baptizantur, et parvuli de corporibus exeunt, Deum praescisse acturos  non jam in parvulis sine Baptismate morientibus peccata originalia vindicari, sed sua cujusque futura si viveret: itemque baptizatis non originaliain majore aetate peccare: sed alios os baptizatos, allos sine baptismo exisse de hac vita. Hoc si auderent Pelagiani, non jam laborarent negando originale peccatum, quaerere parvulis extra regnum Dei nescio cujus suae felicitatis locum: maxime quando convincuntur non eos habere posse vitam aeternam, quia non manducaverunt carnem nec biber
Abbreviated transcription (Latin):
gnoscere dm: placuit do ꝑ stulticiã pre¬
dicationis saluos facere credentes. Non
gͦ ꝑ locoꝵ spatia ueniendo ⁊ s in carne
mortali mortalib apparendo: uenisse
ad nos dicit᷑. Iuuc gͦ uenit ubi erat: qͥa
in hoc mundo erat: & mundus ꝑ eam
factꝰ ẽ. S qm̃ cupiditate fruendi ꝓ ip¬
so creatore creatura. homines configura¬
ti huic mundo. & mundi nomine con¬
gruentissime uocati non eã cognouert̃:
ꝓpterea dixit eugłista. ⁊ mundus eã ñ
cognouit. Itaq in sapientia di ñ pote¬
rat mundus ꝑ sapientiã cognoscere

Expanded text:
gnoscere deum, placuit deo per stultitiam praegnoscere deum, placuit deo per stultitiam praedicationis saluos facere credentes. non igitur per locorum spatia ueniendo, sed in carne mortali mortalibus apparendo uenisse ad nos dicitur. illuc ergo uenit, ubi erat, quia in hoc mundo erat et mundus per eum factus est. sed quoniam cupiditate fruendi pro ipso creatore creatura homines configurati huic mundo et mundi nomine congruentissime uocati non eam cognouerunt, propterea dixit euangelista: et m undus eum non cognouit. itaque in sapientia dei non poterat mundus per sapientiam cognoscere
Abbreviated transcription (Latin):
eũ qui ubiq p̾sens ẽ locis mouemͣ:
s bono studio bonisq morib. Qđ ñ
possemꝰ. nisi ipsa sapientia tante etiã
infirmitati nr̃e congruere dignarit᷑:
et iuiuendi nobis p̾beret exemplũ. non
alit̾ quã in homine: qm̃ & nos homi¬
nes sumus. S quia nos cũ ad illam
uenimus sapient̃ facimꝰ: ipsa cũ ad noᷤ
uenit. ab hominib suꝑbis quasi stulte
fecisse putata ẽ. E qm̃ nos cũ ad illã
uenimus conualescimꝰ : ipsa cũ ad noᷤ
uenit. quasi infirma existimata est.
S qđ stultũ e̾ dĩ sapientius e̾ homi
nib : & qđ infirmũ est di fortius est
hominib. Cũ gͦ ipsa sit patria: uã
se quoq nob̾ fecit ad patriã. Et cum
sano & puro interiori oculo ubiq sit
p̃sens: eoꝵ qui oculũ illũ infirmũ im¬
mundũq habent. oculis etiã carneis ap¬
parere dignata ẽ. Quia enĩ in sapienti¬
a cłi ñ poterat mundus ꝑ sapientiã eo¬

Expanded text:
eum qui ubique praesens est locis mouemur, eum qui ubique praesens est locis mouemur, sed bono studio bonisque moribus. Quod non possemus, nisi ipsa sapientia tantae etiam nostrae infirmitati congruere dignaretur et uiuendi nobis praeberet exemplum non aliter quam in homine, quoniam et nos homines sumus. sed quia nos, cum ad illam uenimus, sapienter facimus, ipsa, cum ad nos uenit, ab hominibus superbis quasi stulte fecisse putata est. et quoniam nos, cum ad illam uenimus, conualescimus, ipsa, cum ad nos uenit, quasi infirma existimata est. sed quod stultum est dei, sapientius est quam homines, quod infirmum est dei, fortius est quam homines. cum ergo ipsa sit patria, uiam quoque se nobis fecit ad patriam. Et cum sano et puro interiori oculo ubique sit praesens, eorum qui oculum illum infirmum immundumque habent oculis etiam carneis apparere dignata est. quia enim in sapientia dei non poterat mundus per sapientiam co
Abbreviated transcription (Latin):
tam impudent̃ insulsus qui dicat. Uñ
scis incõmutabilit̾ sapientẽ uitã muta¬
bili esse p̃ferendam: Id ipsũ enĩ qd̾ in¬
t̾rogat unde sciam: om̃ib ad contem¬
plandũ cõmunit atq in cõmutabiliter
presto est. Et hoc qui non uidet. ita ẽ
quasi ceeus in sole: eui nichil ꝓlest ip¬
sis locis oculoꝵ eius tã elare ac p̃senteᷤ
lueis fulgor infusus. Qui aut̃ uidet &¬
refugit: consuetudine umbrarũ carna¬
lium inualidã mentis aciem gerit. Pra¬
uorũ gͥ morum quasi contrariis flatib
ab ipsa patria reꝑcutiunt᷑ homines:
posteriora atq inferiora sectantes.
quã illud qd̾ esse melius atq p̃stanti¬
tate ꝑfruendũ sit que incõmutabilit̾
iuuit. & in ea trinitas ds auctor ⁊ con¬
ditor uniu̾sitatis rebus quas condidit
consulat: purgandus ẽ animus ut ꝑ
spicere illã lucẽ ualeat: & inherere ꝑ¬
specte. Quã purgationẽ: quasi ambu¬
lationẽ quandã & quasi nauigationẽ
ad patriã esse arbitrem᷑. Non enĩ acd

Expanded text:
tam impudenter insulsus qui dicat: Unde scis incommutabiliter sapientem vitam mutabili esse praeferendam? Idipsum enim quod interrogat, unde sciam, omnibus ad contemplandum communiter atque incommutabiliter praesto est. Et hoc qui non videt, ita est quasi caecus in sole, cui nihil prodest ipsis locis oculorum ejus tam clarae ac praesentis lucis fulgor infusus. Qui autem videt et refugit, consuetudine umbrarum carnalium invalidam mentis aciem gerit. Pravorum igitur morum quasi contrariis flatibus ab ipsa patria repercutiuntur homines; posteriora atque inferiora sectantes, quam illud quod esse melius atque praestantitate perfruendum sit, quae incommutabiliter uiuit, et in ea trinitas deus, auctor et conditor uniuersitatis, rebus, quas condidit, consulat, purgandus est animus, ut et perspicere illam lucem ualeat et inhaerere perspectae. quam purgationem quasi ambulationem quandam et quasi nauigationem ad patriam esse arbitremur. non enim ad
Abbreviated transcription (Latin):
qui dicit. Non uos me elegistis:
s ego elegi uos. & ipsi quid̃e ꝓcul
dubio elegerunt eum: q̃n eredi¬
derunt in eũ. Unde ñ ob aliud
dicit. ñ uos me elegistis s ego uos
elegi. nͥ quia ñ elegirt̃ ut elig̾et
eos. s ut eligerent eũ elegit eos.
os de mundo cũ hie ageret carñt:
s iam electos in se ipso ante mundi

Expanded text:
qui dicit: « Non vos me elegistis, qui dicit: « Non vos me elegistis, sed ego vos elegi. » Et ipsi quidem procul dubio elegerunt eum, quando crediderunt in eum; unde non ob aliud dicit: « Non vos me elegistis, sed ego vos elegi, » nisi quia non elegerunt ut eligeret eos, sed ut eligerent eum eos de mundo cum hic ageret carnem, sed jam electos in seipso ante mundi
Abbreviated transcription (Latin):
tinent om̃s sunt docibiles d̃i: nec
potest eoꝵ quisꝗͣ. dicere. credidi
ut sie uocarer.Preuenit eum
ut crederet. Om̃s eñĩ docibiles
di ueniunt adfiliũ. qm̃ audie¬
runt & didicerunt a patre ꝑfili¬
um: qui cudentissime dicit᷑.¬
Om̃is qui audit a patre & didicit:
uenit adme. Istoꝵ. aut̃e nemo
ꝑit. quia om̃e qdđ dedit ei pater
ñ ꝑdidit ex eo quieqũa. Quisqͥs
g inde ẽ om̃ino ñ ꝑit : nec erat in¬
de qui ꝑit. ꝓpter qđ dictum ẽ. ex
nobis exierunt: s ñ erant ex nobis.
Nã si fuissent ex nobis: mansissent
utiq nobiseũ. Intelligamꝰ ergo uo¬
cationẽ qua fiunt electi: ñ qui eli¬
gunt᷑ qr crediderunt: s qui eli¬
gunt᷑ ut credant. Hane enĩ & dñs
ipse satis aꝑit: ubi dicit. Non uos Q¬
me elegistis: s ego elegi uos. Nã
si ꝓpt̾ea electi erant quia credide¬
rant : ipsi eũ prius utiq elege¬
rant credendo in eũ ut eligi me¬
rerent᷑. Aufert autẽ hoc om̃ino

Expanded text:
ertinent, omnes sunt docibiles Dei: nec ertinent, omnes sunt docibiles Dei: nec potest eorum quisquam dicere, Credidi ut sic vocarer; praevenit eum ut crederet. Omnes enim docibiles Dei veniunt ad Filium: quoniam audierunt et didicerunt a Patre per Filium, qui evidentissime dicit,Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Istorum autem nemo perit, quia omne quod dedit ei Pater, non perdet ex eo quidquam . Quisquis ergo inde est, omnino non perit: nec erat inde qui perit. Propter quod dictum est, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansutique nobiscum . » Intelligamus ergo vocationem qua fiunt electi, non qui eliguntur quia crediderunt, sed qui eliguntur ut credant; hanc enim et Dominus ipse satis aperit ubi dicit: « Non vos me elegistis, sed ego vos elegi . » Nam si propterea electi erant quia crediderant, ipsi eum prius utique elegerant credendo in eum, ut eligi mererentur: aufert autem hoc omnino,
Abbreviated transcription (Latin):
os s quos ita uocauit ip̃sos &̾ iusti¬
ficauit÷ nec alios s qͦs p̃destinauit¬
ipsos & głificauit. Illo utiq fi¬
ne: qui ñ habet finẽ. Elegit ergo
ds fideles: s ut sint. ñ qr iami
rant. Apłs iacobus dicit. Nonne
ds elegit pauꝑes in hoc mundo.
diuitis infide. & heredes regniqt
repmisit d̾s diligintib se: Eii¬
gindo gͦ facit diuites infide. si¬
eut heredes regni. Recte quippi
in eis hoc eligere dr: qđ ut ineis
faciat eos elegit. Rogo qͥs auai¬
at dñm dicentẽ. ñ uos me elegisti:
s ego elegi uos. & audeat dicit
eredere homines ut eligant᷑. cus
potiꝰ eligant᷑ ut credant. ne contra
sententiã ueritatis priores inueni¬
ant᷑ elegisse xꝑm. quib dicit aꝑe.¬

Expanded text:
sos et justificavit: nec alios, sed quos praedestinavitipsos et glorificavit ; illo utique fine qui non habet finem. Elegit ergo Deus fideles, sed ut sint, non quia jam erant. Apostolus Jacobus dicit: Nonne Deus elegit pauperes in hoc mundo, divites in fide, et haeredes regni, quod repromisit Deus diligentibus se ? Eligendo ergo facit divites in fide, sicut haeredes regni. Recte quippe in eis hoc eligere dicitur, quod ut in eis faciat, eos eligit. Rogo, quis audiat Dominum dicentem, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi; et audeat dicere, credere homines ut eligantur, cum potius eligantur ut credant, ne contra sententiam veritatis priores inveniantur elegisse Christum, quibus dicit
Abbreviated transcription (Latin):
q̃bona ẽẽ ñ posset. nͥ ipse scđm bo¬
nam uoluntat̃e suã ut bona fie¬
ret subueniret. Cũ autẽ dixisset.
sedm bonã uoluntat̃e suã: subie¬
eit. Qũa ꝓposuit in illo id ÷ indi¬
lecto filio suo. in dispositione ple¬
nitudinis tẽpoꝵ. instaurare

Expanded text:
bona esse non posset, nisi ipse secundum bonam voluntatem suam, ut bona fieret, subveniret. Cum autem dixisset, Secundum bonam voluntatem suam; subjecit, quam proposuit in illo, id est, in dilecto Filio suo, in dispensatione plenitudinis temporum instaurare
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde qͥd adiungat attendite.
Scđ̾m placitũ inquit uoluntatis
sue. Ne intanto bñficio gr̃ȩ de
placito głarem᷑ uoluntatis nr̃e.
In qua gratificauit nos in dilecto
filio suo. In qua utiq uoluntate
sua gratificauit nos. Sic dictum t̃
gratifieauit a gr̃a: sicut iustifica
uit ꝗ iusticia. In quo habemꝰ in¬
quit redemptionẽ ꝑ sanguinem
ipsiꝰ. remissionẽ peccatoꝵ. sedm
diuitias gr̃e eiꝰ que abundauit
in nos in om̃i sapientia & pru

Expanded text:
Deinde quid adjungat, attendite: secundum placitum, inquit, voluntatis suae; ne in tanto beneficio gratiae de placito gloriaremur voluntatis nostrae. In qua gratificavit nos, inquit, in dilecto Filio suo: in qua utique voluntate sua gratificavit nos. Sic dictum est gratificavit a gratia, sicut justificavit dicitur a justitia. In quo habemus, inquit, redemptionem per sanguinem ipsius, remissionem peccatorum secundum divitias gratiae ejus, quae abundavit in nos in omni
Abbreviated transcription (Latin):
in laudem głȩ eiꝰ. quis inquam
hec audiat diligenter & intelli¬
gentir. & audeat de hac re quã
defendimꝰ tam elara ueritate du¬
nisi p̃destinando: Elegit gͦ pre¬
destinans nos. Numquia eligeret
impios & immundos: Nã si que¬
stio ꝓponat᷑ utrum hos eligat. an
potius scõs & immacłatos. qͥd hoꝵ
respondeat qͥs requirat. ac ñsta
tionẽ in ipsa sua p̃scientia qͥta¬
les fut᷑os esse p̃senut elegit. Ele¬
git gͦ inquit antequã essent. p̃¬
destinans filios quos fut᷑os scõs &̃
utiq ipse ñ fecit: nec se facturum
s ipsos fut᷑os esse p̃uidit. Intueam
ergo uerba apłi. atq uideamus
utrũ ꝓpterea nos elegerit ante
mundi constitutionem. qr sc̃ĩ &e
immacłati fut᷑i eramꝰ. an ut essemꝰ.
Sñdictus inquit d̾s & pater dñi

Expanded text:
inquam, haec audiat diligenter et intelligenter, et audeat de hac, quam defendimus, tam clara veritate dunisi praedestinando? Elegit ergo praedestinans nos. Numquid eligeret impios et immundos? Nam si quaestio proponatur, utrum hos eligat, an potius sanctos et immaculatos; quid horum respondeat quis requirat, ac non stattutionem in ipsa sua praescientia, qua tales futuros esse praescivit, elegit. Elegit ergo, » inquit, « antequam essent, praedestinans filios, quos futuros sanctos utique ipse non fecit, nec se facturum, sed illos futuros esse praevidit. » Intueamur ergo verba Apostoli, atque videamus utrum propterea nos elegerit ante mundi constitutionem, quia sancti et immaculati futuri eramus, an ut essemus. Benedictus, inquit, Deus et Pater D
Abbreviated transcription (Latin):
Electi ft̾ itaq anti mundi constitu¬
tionẽ: ea p̃destinatione in qua cͥs
sua fut᷑a facta p̃seiuit. E lecti st̃¬
aut̃ de mundo: ea uocatione qua
đs id qđ predestinauit impleuit.
uos enĩ predestinauit ipsos uoca¬

Expanded text:
Electi sunt ante mundi constitutionem ea prędestinatione, in qua Deus sua futura facta pręsciuit; electi autem de mundo ea uocatione, qua Deus id quod prędestinauit, impleuit. Quos enim prędestinauit, hos et uoca
Abbreviated transcription (Latin):
lestib in xꝑo. ficut elegit nos in
ipso ante mundi constitutionem.
ut essemꝰ scĩ & immacłati. Non gͦ
qr fut᷑i eramꝰ: s ut essemꝰ. Nem¬
pe certũ est: nempe manifestũ ẽ
git ipse p̃destinans ut tales ꝑ gr̃ã
tius essemꝰ. Ita nos gͦ benedixit
bñdictione sꝑitali in celestib in

Expanded text:
in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati. Non ergo quia futuri eramus, sed ut essemus. Nempe certum est, nempe manifestum est: git ipse, praedestinans ut tales per gratiam ejus essemus. Ita ergo nos benedixit benedictione spirituali in coelestibus in
Abbreviated transcription (Latin):
sic enĩ ait. ipsis autẽ uocatis. ut
illos ostenderet ñ uocatos. sciens
ẽe quanda cert̃a uocationẽ eor
qui seđm ꝓpositũ uocati st̃. quos
ante p̃seruit & p̃destinauit confor¬
mes imaginis filii sui. Qũa uoca¬
tionẽ significans ait. Non exoꝑi¬
bus s ex uocante dictum ẽ ei. qr
maior seruiet minori. Nũqͥd
dixit. ñ ex oꝑib s ex credente:
Prorsus etiã hoc abstulit hõi: ut
totũ daret do. Dixit gͦ. s exuo¬
cante. ñ quacũq uocatione. sed
qua uocatione fit credens. Hanc
intuebat᷑ etiam eũ diceret. Sine
penitentia eñĩ st̃ dona & uocatio
di Iã & ibi qͥd agebat᷑ paulis¬
ꝑ aduertite. Cũ eñi dixisset. no¬
lo eñi uos ignorare fr̃s sacramen¬
tum hoc ut ñ sitis uobis sapien¬
tes. quia cecitas ex parte isrł fa¬
cta ẽ. donec plenitudo gentium
intraret. & sic om̃is isrł saluus fi

Expanded text:
Sic enim ait, Ipsis autem vocatis ; ut Sic enim ait, Ipsis autem vocatis ; ut illos ostenderet non vocatos: sciens esse quamdam certam vocationem eorum qui secundum propositum vocati sunt, quos ante praescivit et praedestinavit conformes imaginis Filii sui . Quam vocationem significans, ait: Non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori . Numquid dixit, Non ex operibus, sed ex credente? Prorsus etiam hoc abstulit homini, ut totum daret Deo. Dixit ergo, sed ex vocante: non quacumque vocatione, sed qua vocatione fit credens. 33. Hanc intuebatur etiam, cum diceret: Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei. Nam et ibi quid agebatur paulisper advertite. Cum enim dixisset, Nolo enim vos ignorare, fratres, sacramentum hoc, ut non sitis vobis sapientes: quia caecitas ex parte Israel facta est, donec plenitudo gentium intraret
Abbreviated transcription (Latin):
iusqͥs in capite nr̃o p̃ceden¬
tia merita singłaris illius
generationis inuenerit: ipse in
nobis membris eiꝰ p̃cedentia meri¬
ta multiplicate regenerationis
inquirat. Neq enĩ retributa est
xꝑo illa generatio s tributa: ut
asienꝰ ab om̃i obligatione ꝓeccati
de sꝑu & uirgine nasceret᷑. Sie &
ñ retributũ est ꝓ aliquo merito:
s gratis tributum. Ꝙ si nos ad la¬
uachrũ regenerationis fides duxit:
ñ ido putare debemꝰ priores nos
dedisse aliqͥd ut retribueret᷑ nob̃
regeneratio salutaris. Ille qͥppe
nos fecit credere inxꝑm: qui no¬
bis fecit in quẽ credimꝰ xꝑm. Ille
facit in hominib pͥncipium fidei
& ꝑfectionẽ in it: qui feeit ho¬
mine princip̃e fidi & ꝑfectorem
suos ut eos faciat membra p̃desti¬
nati unici filii suiͥ ñ ea uocatiõe
qua uocati st̃ & qui noluert̾ ue¬
uocatione p̃destinatos uocat quã
distinxit apłs dicens ipsis autem¬
uocatis iudeis & geis p̃dicare se
xꝑm di uirtut̃e & di sapientiam:

Expanded text:
isquis in capite nostro praecedentia merita singularis illius generationis invenerit, ipse in nobis membris ejus praecedentia merita multiplicatae regenerationis inquirat. Neque enim retributa est Christo illa generatio, sed tributa, ut alienus ab omni obligatione peccati, de Spiritu et Virgine nasceretur. Sic et ceremur, non retributum est pro aliquo merito, sed gratis tributum: et si nos ad lavacrum regenerationis fides duxit, non ideo putare debemus, priores nos dedisse aliquid, ut retribueretur nobis regeneratio salutaris; ille quippe nos fecit credere in Christum, qui nobis fecit in quem credimus Christum; ille facit in hominibus principium fidei et perfectionem in Jesum, qui fecit hominem principem fidei et perfectorem suos, ut eos faciat membra praedestinati unici Filii sui, non ea vocatione qua vocati sunt et qui noluerunt vevocatione praedestinatos vocat, quam distinxit Apostolus, dicens, ipsis vocatis Judaeis et Graecis praedicare se Christum Dei virtutem et Dei sapientiam.
Abbreviated transcription (Latin):
ñi aꝑtiꝰ dici potuit ꝗͣ id̃ qđ dictũ
est. scd̾m euangłium quide ini¬
mici ꝓpter uos: Est gͣ in maloꝵ
potestate peccare: ut autẽ pec¬
cando hoc uł hoc illa malicia fa¬
ciant. ñ est in eoꝵ potestate. sed̃
d̃i diuidentis tenebras & ordnas¬
tis eas. ut hinc etiã qd faciunt
contra uoluntatẽ di ñ impleat᷑ nͥ
uoluntas di. Legimꝰ in actibus
uenissent adsuos. & indicassent
quanta eis sacerdotes & seniores di
pueri tui dixisti. quare fremu¬
ert̾ gentes & popłi meditati st̾ in¬
amaᷤ Astitert̃ reges t̾rȩ. & pͥnci¬
pes in unũ : aduersus dñm & ad

Expanded text:
i potuit, quam id quod dictum est, Secundum Evangelium quidem inimici propter vos? Est ergo in malorum potestate peccare: ut autem peccando hoc vel hoc illa malitia faciant, non est in eorum potestate, sed Dei dividentis tenebras et ordinantis eas; ut hinc etiam quod faciunt contra voluntatem Dei, non impleatur nisi voluntas Dei. Legimus in Actibusvenissent ad suos, et indicassent quanta eis sacerdotes et seniores dixpueri tui dixisti: Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania: Astiterunt reges terrae, et principes
Abbreviated transcription (Latin):
mauritania cesariensi. inuenit ap̃
hispanũ quend̾a p̃sbiterũ petrũ
ñ nullũ opusculũ meũ: uͥ quod̾a lo¬
co de origine animȩ hominũ singu¬
loꝵ. utrũ ex illa una pͥmi hominis
ac deĩ ex parentib ꝓpagarentur.
an sicut illi uni sine ulla ꝓpagatiõe
singłe singłis dent᷑. me nescire con¬
fessus summ: uerũtam̃ scire animã
ad eund̾e petrũ scͥpsit ille duos li¬
bros. quos mͥ de cesarea renatꝰ m
nonachꝰ nisit: quib ego lectis re¬
sponsione mea .iiiiͦ libros reddidi.
uiũ ad renatũ monachũ. alterũ
ad p̃sbitum petrũ: et duos ad eundem
uictorẽ. S ad petrũ qͣmuis hãt libri

Expanded text:
Mauritania Caesariensi inuenit apud Hispanum quendam presbyterum Petrum nonnullum opusculum meum, ubi quodam loco de origine animae hominum singulorum, utrum ex illa primi hominis ac deinde ex parentibus propagentur an sicut illi uni sine ulla propagatione singulae singulis dentur, me nescire confessus sum, uerum tamen scire animam ad eundem Petrum scripsit ille duos libros, quos mihi de Caesarea Renatus monachus misit. quibus ego lectis responsione mea quattuor reddidi, unum ad Renatum monachum, alterum ad presbyterum Petrum et duos ad eundem Victorem. sed ad Petrum quamuis habeat libri
Abbreviated transcription (Latin):
pinquoꝵ coniuges eoꝵ qui sine filii
defuncti eẽnt: ꝓpt̃ duos patres ioseph
quoꝵ alt̾um matheꝰ cõmemorat.
alt̾um lucas. De qua questione di¬
ligent̃ in hoc oꝑe disserui: cũ retͣc¬
taremꝰ opꝰ nr̃m cont᷑ faustũ mani¬
cheũ. Noc opus sic incipit. Cui
scͥpturas sc̃ãs quȩ appellant᷑ canonicȩ.

Expanded text:
pinquorum coniuges eorum, qui sine filiis pinquorum coniuges eorum, qui sine filiis defuncti essent, propter duos patres Ioseph, quorum alterum Matheus commemorat, alterum Lucas. de qua quaestione diligenter in hoc opere disserui, cum retractaremus opus nostrum contra Faustum Manicheum. Hoc opus sic incipit: Cum scripturas sanctas, quae
Abbreviated transcription (Latin):
bet᷑ uitͣre. S parũ attendi potuisse
fuerant sũmi sacerdotes. nõ patͥb
sũmis sac̾dotib succedentes. s tam̃
ex filiis. id est ex posteris aaron. si for¬
te sũmus sacerdos aut filios nõ ha¬
beret. aut ita reꝓbos haberet. ut
nullꝰ eoꝵ patͥ deberet succed̾e̾. sicut
samuel sac̾doti sũmo hely successit.
cum sacerdotis ipse filius nõ ess.
s tam̃ ex filiis hoc est ex posteris
esset aaron. De latrone etiã cui di¬
ctum hodie mecũ eris in parady¬
so. qd̾ nõ fuerit uisibilit̃ baptiat᷑.
quasi certũ posui. cum sit incertũ:
mag̃q illum baptizatũ fuisse ere¬
dendũ sit: sicut ego quoq postea ali¬
bi disputaui. It̾ qd̾ in qͥnto libro di¬
xi ubi cõmemorant᷑ matres in guã¬
tionib euuangłicis. nõ eas positas
nͥ cum patͥb. uerũ ÷ quid̾. s ad rem
de qua agebatͦ nõ ꝑtinet. agebatur
aũ de his que ducebant fr̃m uł pro¬

Expanded text:
betur intrare. sed parum adtendi potuisse betur intrare. sed parum adtendi potuisse fuerant summi sacerdotes non patribus summis sacerdotibus succedentes, sed tamen ex filiis, id eat ex posteris Aaron, si forte summus sacerdos aut filios non haberet aut ita reprobos haberet, ut nullus eorum patri deberet succedere, sicut Samuhel summo sacerdoti Heli successit, cum sacerdotis filius ipse non esset, sed tamen ex filiis, hoc est ex posteris esset Aaron. De latrone etiam, cui dictum est: hodie mecum eris in paradiso, quod non fuerit uisibiliter baptizatus, quasi certum posui, cum sit incertum magisque illum baptizatum fuisse credendum sit, sicut ego quoque alibi postea disputaui. item quod in quinto libro dixi, ubi commemorantur matres in generationibus euangelicis, non eas positas nisi. cum patribus, uerum est quidem, sed ad rem, de qua agebatur, non pertinet. agebatur autem de his, qui ducebant fratrum uel pro
Abbreviated transcription (Latin):
dicit ĩmundꝰ int̾re. ⁊ ead̾ lex dicat
ĩmundũ fieri homiẽ etiã ex
concubitu conugali. quẽ uib¬
lauari aqua. s et lotũ diẽ ĩmun¬
dũ ẽẽ usq ad uesꝑam: ũ dixi ꝯ¬
sequens fuisse. ut aut continen̾ ess.
aut dieb aliquib int̾mitteretur
incensũ: nc̃ uidi nõ fuisse conseg̃s
Potest enĩ sic intelligi qd̾ scͥptũ ÷
immundꝰ erit usq ad uesꝑã. ut
post ipsam uesꝑam. iam nõ eẽt u¬
mundꝰ. s usq ad ip̃am: ut uesꝑti¬
no iam tp̃e. incensum mundꝰ of¬
ferret: cum ꝑꝑ creandos filios pꝰ
matutinũ incensum mixtꝰ esset
uxor. Itemq ubi quesitũ est quomͦ
qͣndo unus erat nisi post mortẽ sacer¬
dotis patͥs nõ oporteret: dixi ꝑꝑ hoc ne¬
cesse fuisse. nondũ sepulto patͤ. stat̃i
etiã continuationis incensũ. qd̾ bis in
die necesse erat offerri: qui sacerdos
suꝑ mortẽ nondũ sepulti pat̾s ꝓhi¬

Expanded text:
dicit, immundus intrare; et eadem Lex dicat, dicit, immundus intrare; et eadem Lex dicat, immundum fieri hominem etiam ex concubitu conjugali, quem jublauari aqua, sed et lotum dicit inmundum esse usque ad uesperam - unde dixi cnsequens fuisse, ut aut continens esset, aut diebus aliquibus intermitteretur incensum - non uidi non fuisse consequens. potest enim sict usque ad vesperam, ut per ipsam vesperam jam non esset immundus, sed usque ad ipsam, ut vespertino jam tempore incensum mundus offerret, cum propter creandos filios post matutinum incensum mixtus esset uxori. Itemque ubi quaesitum est quomodo erdotem quando unus erat, nisi post mortem sacerdotis patris non oporteret; dixi, Propter hoc necesse fuisse, nondum sepulto patre statim etiam continuationis incensum, quod bis in die necesse erat offerri, qui sacerdos super mortem nondum sepulti patris prohi
Abbreviated transcription (Latin):
etiam libros questionũ de libͥs
eisdẽ diuinis septẽ: qͦs idõ apel¬
lare sic uolui: quia quȩ ibi dispu¬
tant᷑ mag̃ querenda ꝓposui. ꝙͣ
quesita dissolui. qͣuis multo
plura in eis mͥ uideant᷑ ita per¬
tractata: ut possint & soluta ⁊
exposita nõ ĩmerito iudicari.
Regnoꝵ qͦ libros eod̾ mͦ iam con¬
si: in alia que mag̃ urgebant. a¬
nimũ intendimꝰ. In pͥmo aũ libͦ
uͥagit᷑ de uirgis uariatis. quas po¬
nebat iacob in aqͣ. ut in concep¬
tu posite oues eas uid̾ent cũ bibe¬
rent. ⁊ uarios fetus parerent
nõ bñ a nob̾ exposita ÷ causa. cͥ
iterũ concipientib nõ ponebat.
id ẽ cuum alios fetꝰ conciꝑent. sed
in pͥore conceptu. Nam questio¬
nis alterus expositio. uͥ querit᷑
cur dix̾it socero suo iacob. decȩ¬
pisti m̾ced̾e̾ meã deeẽ agnabus.
satis u̾acit enodata demonstrat.
istam sieut solui debuit nõ esse
incensi ad offerendũ incensum
mane ⁊ uesꝑa. qͦ nõ poss siẽ lex

Expanded text:
etiam libros quaestionum de libris eisdem diuinis septem, quos ideo appellare sic uolui, quia, quae ibi disputantur, magis quaerenda proposui quam quaesita dissolui, quamuis multo plura in eis mihi uideantur ita pertractata, ut possint etiam soluta et exposita non inmerito iudicari. Regnorum quoque libros eodem modo iam consi in alia, quae magis urguebant, animum intendimus. In primo autem libro, ubi agitur de uirgis uariatis, quas ponebat Iacob in aqua, ut in conceptu positae oues eas uiderent, cum biberent, et uarios fetus parerent, non bene a nobis exposita est causa, cur iterum concipientibus non ponebat, id est cum alios fetus conciperent, sed in priore conceptu. nam quaestionis alterius expositio, ubi quaeritur, cur dixerit socero suo Iacob: decepisti mercedem em meam decem agnabus, satis ueraciter enodata demonstrat istam, sicut solui debuit, non soluincensi, ad offerendum mane et vespera , quo non posset, sicut Lex
Abbreviated transcription (Latin):
te nobiscum: qͣmuis a ñ nullis ꝑ hi¬
beantur non dm̃ sed deitatẽ patͥs
& filii dicere sp̃m scm: et nullam
propͥam habere substantiaoni i

Expanded text:
te nobiscum. Quamvis a nonnullis perhibeantur, non Deum, sed deitatem Patris et Filii dicere Spiritum sanctum, et nullam propriam habere substantiam.
Abbreviated transcription (Latin):
tolerent uanos adoratores suos.
Quãuis u̾ba ibi accipi possint
ab aĩali ad inaĩale tͣnslata. mͦ lo¬
cuitionis qui uocat᷑ gce meta¬
phora sic̃ de mari scͥptũ est: qd̾
fremat in utero matͥs suȩ uo¬
lens ꝓgredi. cum utiq ñ habe¬
at uoluntatẽ. In undeuicesi
do. Dicunt᷑ quid̃ inhonesta qͥa
ñ habent eam spẽm decoris. ꝙͣ
menbra quȩ in ꝓnitu locata stͥ
S ꝓbabilior in aliis postea sc̃p¬
tis nr̃is reddita ratio est cur ea di¬
xerit etiam apłs inhonesta: ꝑꝑ legẽ

Expanded text:
tolerent vanos adoratores suos : tolerent vanos adoratores suos : quamvis verba ibi accipi possint ab animali ad inanimale translata, modo locutionis qui vocatur graece metaphora; sicut de mari scriptum est quod fremat in utero matris suae, volens progredi , cum utique non habeat voluntatem. In undetrigesimdo. Dicuntur quidem inhonesta, quia non habent eam speciem decoris, quam membra quae in promptu locata sunt : sed probabilior in aliis postea scriptis nostris reddita ratio est, cur ea dixerit etiam Apostolus inhonesta ,
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ heli: duceret alter uxorẽ id
est iacoba quo matheꝰ narrat
genitũ ioseph: s utermo fratri
suo eũ genuit: cuiꝰ filium lucas
dicit fuisse ioseph. nõ utiq genitũ.
s ex lege adoptiuũ. łtoc in eoꝵ lit¬
teris muentũ ÷: qui recenti me¬
momoria pꝰ ascensionẽ dñi de hac
re scͥpserunt. Nam ꝙ̃ nom̃ eiusdẽ
mulieris quȩ peꝑit iacob patrẽ
ioseph de pͥore marito mathan
qͥ fuit pater iacob auus ioseph se¬
cundũ matheũ ⁊ de marito pos¬
teriore melchi peꝑit heli cuius
erat adoptiuꝰ ioseph. ñ tacuit a
frican᷑. qd̾ quid̃ cum fausto res¬
ponderẽ. nondũ legeram: s tñ
ꝑ adoptionẽ potuisse ꝯtinge̾ ut
unꝰ homo duos hr̃et patres dubi¬
tare ũ poteram. In duodecimo¬
⁊ in t̾ciodecimo de filio noe qͥ est
demonstrat. s in se ip̃o fuerit
a patre maledictus. In eod̾ t̾cio
decimo de sole ⁊ luna talia dic̃¬
ta sunt tanꝙͣ sentiant.⁊ ideo

Expanded text:
batur Heli, duceret alter uxorem, id batur Heli, duceret alter uxorem, id est Iacob, a quo Matheus narrat genitum esse Ioseph; sed uterino fratri suo eum genuit, cuius filium Lucas dicit fuisse Ioseph, non utique genitum, sed ex lege adoptiuum. hoc in eorum litteris inuentum est, qui recenti memoria post ascensionem domini de hac re scripserunt. nam etiam nomen eiusdem mulieris, quae peperit Iacob, patrem Ioseph, de priore marito Mathan, qui fuit pater Iacob, auus Ioseph, secundum Matheum, et de marito posteriore Melchi peperit Heli, cuius erat adoptiuus Ioseph, fricanus. Quod quidem, cum Fausto responderem, nondum legeram; sed tamen per adoptionem potuisse contingere ut unus homo duos haberet patres, dubitare non poteram. 3. In duodecimo et tertio decimo, de filio Noe secundodemonstrat, sed in seipso fuerit a patre maledictus . In quarto decimo de sole et luna talia dicta sunt, tanquam sentiant, et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
et incarnationẽ xp̃i. septuras
autem noui testam̃ti quib con¬
uincit᷑ falsatas ẽẽ dicentẽ: scͥpsi
qͣnde opus uerbis eius ꝓpositis
reddens responsiones meas. Eri¬
guita ⁊ tres disputationes sunt.
Quas etram libros curñ dixerĩ
Nam ⁊ si sunt in eis aliqui per¬
breues: tñ libri sunt. Unus uͦ
eoꝵ uͥ nob̾ adu̾sus criminationẽ¬
patͥarchaꝵ uita defendit᷑ tantȩ
libroꝵ meoꝵ. In libro gͦ tercio
cum soluerem questionẽ. quomͦ
potuerit duos patres hr̃e ioseph.
dixi quidem qd̃ ex alio natꝰ. ex ab
alio fuerit adoptatus. s genus qͦ
adoptionis dicere debui. Sic enĩ
sonat qd̃ dixi: tanꝙͣ uiuiꝰ ad opta¬
uerit alius pater. Lex aũ etiam
filios mortui adoptabat. iubens
ut fr̾iᷤᷤ sine filiis mortui ducer&
fr̾ uxorẽ: ⁊ frĩ defuncto semen ex
ead̾ suseitaret. Quȩ ꝓfecto de du
obus hominis patrib expediti¬
or ibi reddit᷑ racio. Uterim aũ
fr̃s fuerunt in quib hoc conti¬
git. ut uniꝰ defuncti qui uoca¬

Expanded text:
et incarnationem Christi, scripturas autem noui testamenti, quibus conuincitur. falsatas esse dicentem, scripsi grande opus uerbis eius propositis reddens responsiones meas. triginta et tres disputationes sunt, quos etiam libros cur non dixerim? nam etsi sunt in eis aliqui breues, tamen libri sunt. unuspturas autem noui testamenti, quibus conuincitur. falsatas esse dicentem, scripsi librorum meorum. In libro ergo tertio cum soluerem quaestionem, quomodo potuerit duos patres habere Ioseph, dixi quidem, quod ex alio natus, ab alio fuerit adoptatus, sed genus quoque adoptionis dicere debui; sic enim sonat, quod dixi, tamquam eum uiuus adoptauerit alius pater. lex autem filios etiam mortuis adoptabat iubens, ut fratris sine filiis mortui duceret frater uxorem et fratri defuncto semen ex eadem suscitaret. quae profecto de duobus unius hominis patribus expeditior ibi redditur ratio. uterini autem fratres fuerunt, in quibus hoc contigit, ut unius defuncti, qui uoca
Abbreviated transcription (Latin):
ti. s habituri essent si uiuerent:
nichil ꝓdesset ei qͥraptus ẽ ne ma¬
licia mutaret intellectũ eiꝰ: ni¬
chil ꝑdesset eis qui lapsi moriunt᷑
debent fr̃s nr̃i qui nobiscũ ꝓ catho¬
lica fide ꝑniciem pelagiani erroris
impugnant. huic pelagianȩ in
tantũ fauere opinioni qua opi¬
nant᷑ gr̃am d̃i scđm merita nr̃a da¬
ri. ut qđ illi audere ñpossunt.
sententiã uer̃a plane & antiquitꝰ
xꝑianã. raptus ẽ ne malicia mu¬
taret intellectum eiꝰ. destruere
moliant᷑: & id̃ astruere qđ ñ dico
credit᷑um s somniat᷑um neminẽ pu¬
taremꝰ. sedm seilicet ẽa uidicari
quẽqũa mortuoꝵ. q̃ gesturus fu¬
erat si dꝑe ꝓlixiori uixisset. Ita
quippe elaret inictum eẽ qđ di¬
cimꝰ gr̃am d̃i ñ sed̾m merita nr̃a

Expanded text:
uri essent, si viverent; nihil prodesset ei qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus; nihil prodesset eis qui lapsi moriuntur, debent fratres nostri, qui nobiscum pro catholica fide perniciem Pelagiani erroris impugnant, huic Pelagianae in tantum favere opinioni, qua opinantur gratiam Dei secundum merita nostra dari; ut quod illi audere non possunt, sententiam veram plane et antiquitus christianam, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus, destruere moliantur; et id astruere, quod, non dico crediturum, sed somniaturum neminem putaremus, secundum ea scilicet judicari quemque mortuorum, quae gesturus fuerat, si tempore prolixiore vixisset. Ita quippe claret invictum esse quod dicimus, gratiam Dei non secundum merita n
Abbreviated transcription (Latin):
ra. & adhuc de nr̃a salute sollicita
Iis atq huiꝰmodi doctor ille sen¬
tentiis in eatholicȩ fidi luce ela¬
rissima. satis aꝑteq testat᷑ usq ad̃
huiꝰ corporis depositioñẽ peccandi
ꝑicła temptationesq metuendas.
deinceps nulla talia quẽqũã esse
passurũ. Qd & siñ testaret᷑: q̃n
de hac re.xꝑianꝰ qualiseũq dubi¬
taret: Quomͦ igit᷑ homini lapso
& in eodẽ lapsu istam uit̃a misere
finienti. atq inpenas eunti talib
debitas. quomͦ inquã huic ñ pluri¬
mũ sũme q ꝓdesset. si ex hoc tem
inconsiderata contentio : tota que¬
stio ista finita ẽ de illo qͥraptꝰ ẽ ne
malicia mutaret intellectũ eiꝰ. Nec id̃o
liber sapientiȩ qͥtanta numerosita¬
te annoꝵ legi meruit in eccła xꝑi
stit eis qui ꝓ meritis hominũ fallunt᷑. ut
ueniant contra di manifestissimã
gr̃am. q̃ maxime apparet in par¬
uulis. Quoꝵ eñ alii baptrrati.
alii ñ baptrrati uitȩ huiꝰ termi¬

Expanded text:
ra, adhuc de nostra salute sollicita. His atque hujusmodi doctor ille sententiis in catholicae fidei luce clarissima, satis aperteque testatur, usque ad hujus corporis depositionem peccandi pericula tentationesque metuendas; deinceps nulla talia quemquam esse passurum. Quod etsi non testaretur, quando de hac re christianus qualiscumque dubitaret? Quomodo igitur homini lapso, et in eodem lapsu istam vitam misere finienti, atque in poenas eunti talibus debitas; quomodo, inquam, huic non plurimum summeque prodesset, si ex hoc tentinconsiderata contentio, tota quaestio ista finita est de illo qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Nec ideo liber Sapientiae, qui tanta numerositate annorum legi meruit in Ecclesia Cstit eis qui pro meritis hominum falluntur, ut veniant contra Dei manifestissimam gratiam: quae maxime apparet in parvulis; quorum cum alii baptizati, alii non baptizati vitae hujus termi
Abbreviated transcription (Latin):
nũ domare pot̾. tamquã obiurgans
& dicens. domare feras potestis. lin¬
guã ñ potestis ͦ. quasi faciliꝰ sit lin¬
guã domare quã feras. Non puto qͥ
iste sit sensus hoc loco. Si enĩ hoc sen¬
tiri uellet de facilitate domande lin¬
guȩ: cet̾a sequerent᷑ in bestiarũ cõꝑa¬
tione. Nc̃ uͦ sequit᷑. inquietũ malũ.
plena ueneno mortifero: utiq no

Expanded text:
num domare potest? tamquam obiurgans num domare potest? tamquam obiurgans et dicens: domare feras potestis, linguam non potestis? quasi facilius sit linguam domare quam feras. non puto quod iste sit sensus hoc loco. si enim hoc sentiri uellet de facilitate domandae linguae, cetera sequerentur in bestiarum conparatione. nunc uero sequitur: inquietum malum, plena uenen
Abbreviated transcription (Latin):
ubi de sac̾dotib scĩs agebat᷑. Etenĩ
exꝑtus ẽ omĩa sedm sunilitudinẽ
sine pecc̃õ. In illa scilicet carne q̃ ha¬
bebat similitudiñe carnis peccati.
quãuis ñ esset earo pecc̃i. Quã tñ
similitudinẽ ñ haberet: nisiect̾a
om̃is caro hõis esset caro peccati.
am illd̃ quomͦ accipiendũ sit. omĩs
qui natus ẽ ex do ñ peccat. & ñ po¬
test peccare qr sem̃ eius in ipso ma
natus ex do. aut eis loqueret᷑ qui
ñdum essent nati ex d̃o. aꝑte posu
seripsi sicut potui explicare curaui.
& illud qđ dictum ẽ. ñ potest pecca
re. ꝓ eo dictum ẽẽ acsi diceret᷑ ñ de¬
bet peccare:Non imꝓbanda mͥ ui¬
detͣ huiꝰ assertio. Quis enĩ insanꝰ di¬
eat debere peccariͥ cũ ido sit pecẽm
bus ait. linguã aut̾ nullus homi¬
nũ domare pot̾: ñ mͥ uidet᷑ ita intel¬
ligendũ ut exponere uoluit quasi
ꝑexpbrationẽ dictum. tamquã dice¬
retur. Ergo ne linguã nullus homi¬

Expanded text:
ubi de sacerdotibus sanctis agebatur: etenim ubi de sacerdotibus sanctis agebatur: etenim expertus est omnia secundum similitu dinem sine peccato: in illa scilicet carne, quae habebat similitudinem carnis peccati, quamuis non esset caro peccati; quam tamen similitudinem non h. iam illud quomodo accipiendum sit omnis qui natus est ex Deo non peccat, et non potest peccare, quia semen eius in ipso mannatus ex Deo aut eis loqueretur, qui nondum essent nati ex Deo, aperte posuee scripsi, sicut potui explicare curaui. et illud quod dictum est non potest peccare pro eo quod dictum est ac si diceretur \'non debet peccare\', non inprobanda mihi uidetur huius assertio. quis enim insanus dicat debere peccari, cum ideo sit peccatum, bus ait, linguam autem nullus hominum domare potest, non mihi uidetur ita intellegendum, ut exponere uoluit, quasi per exprobrationem dictum, tamquam diceretur: ergone linguam nullus homi
Abbreviated transcription (Latin):
qua uertit᷑ questio. S qđ dicit
negligentiȩ suȩ potiꝰ imputari qđ
ñ est sine pecc̃o: bñ quidẽ dicit: sed̃
dignet᷑ inde & orare dñm ne illi hȩe
iniqua negligentia dñetͣ: quẽ ro¬
gabat quidã qñ dicebat. itinera
mea dirige sedm uerbũ tuũ. & ne
dñet᷑ michi omĩs iniquitas: ne dũ
suȩ diligentiȩ quasi ꝓpriis uirib
fidit. neq hic ad ueram iusticiam.
neq illie ubi sine dubio ꝑfecta desi¬
deranda ẽ & sꝑanda. ꝑueniat. Et
illud qđ a quibusdã eis dr nusꝙͣ.
ẽẽ seriptũ his om̃ino u̾b̾. posse esse ho¬
minẽ sine pecc̃o. facile refellit: qr ñ
ibi ẽ questio quib u̾bis dicat᷑ que¬
cũq sententia. Non tñ fortasse sine
causa cũ aliquotiens inscriptͣis inue¬
niat᷑ homines dictos ẽẽ sine querela.
nemo inuenit᷑ quisit dictus sñ pecẽo.
nisi unꝰ solus de quo aꝑte dictumẽ.
eũ qui ñ nouerat pecẽm. & eo loco

Expanded text:
qua uertitur quaestio sed quod dicit, qua uertitur quaestio sed quod dicit, neglegentiae suae potius inputari, quod non est sine peccato, bene quidem dicit, sed dignetur inde et orare Dominum, ne illi haec iniqua neglegentia dominetur. quem rogabat quidam, quando dicebat: itinera mea dirige secundum uerbum tuum, et ne dominetur mihi omnis iniquitas: ne dum suae diligentiae quasi propriis uiribus fidit, neque hic ad ueram iustitiam neque illic, ubi sine dubio perfecta desideranda est et speranda, perueniat. Et illud, quod a quibusdam eis dicitur, nusquam esse scriptum his omnino uerbis posse esse hominem sine peccato\', facile refellit. quia non ibi est quaestio, quibus uerbis dicatur quaecumque sententia. non tamen fortasse sine causa, cum aliquotiens in scripturis inueniatur homines dictos esse sine querella. nono inuenitur, qui sit dictus sine peccato nisi unus solus de quo aperte dictum est: cum qui non nouerat peccatum, et eo loco,
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ. Nam illd̃ carñe int̾ficit: hoc
uͦ animã. Os enĩ qdmentit᷑ occidit a¬
nimã. Non gͦ quasi id e̾ẽt faciliꝰ quã
mansuefactio bestiarũ sc̃s iacobus il¬
lam sententiã ꝓnuntiauit. aut ea
lloce uoluit ꝓnuntiari: s potiꝰ osten¬
dens quantũ sit in hõie linguȩ ma¬
lum. ut a nullo hõĩe domari possit:
cũ ab hõib doment᷑ & bestiȩ. Neq hoc
id̾o dixit ut huiꝰ in nos mali dñationẽ
ꝑ negligentiã ꝑ manere patiam: sut
ad domandã linguã diuine gr̃e posca¬
mus auxiliũ. Non eñ ait. linguã
nullus domare pot̾. s nullus homi¬
nũ: ut cũ domat᷑ dĩ miscd̃ia. d̃i ad¬
iutorio. digr̃a fieri fateamur.
onetͣ ergo aĩa domare linguamͥ

Expanded text:
 interficit, hoc uero animam. os enim quod mentitur, occidit animam. non ergo quasi id esset facilius quam mansuefactio bestiarum sanctus Iacobus illam sententiam pronuntiauit aut ea uoce uoluit pronuntiari; sed potius ostendens, quantum sit in homine linguae malum, ut a nullo homine domari possit, cum ab hominibus domentur et bestiae. neque hoc ideo\' dixit, ut huius in nos mali dominationem per neglegentiam permanere patiamur, sed ut ad domandam linguam diuinae gratiae poscamus auxilium non enim ait \'linguam nullus domare potest,\' sed nullus hominum, ut, cum domatur, Dei misericordia, Dei adiutorio, Dei gratia fieri fateamur. conetur ergo anima domare linguam
Abbreviated transcription (Latin):
modo in ppło d̾i aliud specialit̃ isrł
aliud uidas: et tam̃ utrͣq gnãlit
isrł. Item cum exponerẽ. quid gͦ
lex trang̃ssionis grã ꝓposita est
ita distinguendũ putaui: ut in¬
terrogatio eẽt quid gͦ. ac deinde
responsio. lex tͣnsgressionis gr̃a
posita ÷. Qd̾ quidẽ nõ abhorreta
uero: s melior mͥ uidet᷑ ista dist¬
inctio. ut int̃rogatio sit. qͥd ergo
lex: ẽt inferatur responsio. tranꝰ
gssionis gr̃a posita ÷. Qd̾ aũ dixi.
ordinatissime itaq subiunxit.
qd̾ si spũ ducinini ñ adhuc ests
sub lege. ut uitelligamꝰ eos esse
sub lege. quoꝵ sp̃e ita concupiscit
aduersus carnẽ. ut nõ ea quȩ uo¬
lunt faeiant. id est ñ se teneant
inuictos in caritate iusticiȩ. sed
a concupiscente adu̾sum se car¬
ne uincat᷑: hoc ex illo sensu est
quo sentiebam id qd̾ dictum ẽ.
caro concupiscit adu̾sus sp̃m. et
sp̃r adu̾sus carnẽ. Hec enĩ inui
cem adu̾sant᷑. ut non ea q̃ uul¬
tis faciatis: ad eos ꝑtinere qui

Expanded text:
modo in populo dei aliud specialiter Israhel, aliud ludas, et tamen utrumque generaliter Israhel. item cum exponerem: quid ergo? lex transgressionis gratia proposita est, ita distinguendum putaui, ut inter- rogatio esset: quid ergo? ac deinde responsio: lex transgressionis gratia proposita est. quod quidem non abhorret a uero; sed melior mihi uidetur ista distinctio, ut interrogatio sit: quid ergo lex? et inferatur rgressionis gratia proposita est. Quod autem dixi: Ordinatissime itaque subjunxit, « Quod si spiritu ducimini, non adhuc estis sub Lege » : ut intelligamus eos esse sub Lege, quorum spiritus ita concupiscit adversus carnem, ut non ea quae volunt faciant; id est, non se teneant invictos in charitate justitiae, sed a concupiscente adversum se carne vincantur ; hoc ex illo sensu est, quo sentiebam id quod dictum est, Caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem: haec enim sibi invicem adversantur; ut non ea quae vultis faciatis , ad eos pertinere qui
Abbreviated transcription (Latin):
ñ idõ dicenda ẽ in fide ꝑseuerantia
ñ esse donũ di. Hanc enĩ cotidie
poseit qui dieit. ne nos inferas in
temptationẽ: & si exaudit᷑ hane acci¬
pit. Ac ꝑhoc cotidie ut ꝑseueret pe¬
tens: ꝓfecto ꝑseuerantiȩ suȩ spem ñ
in seipso s in do ponit. Ego aut̃e no¬
lo exaggerare meis uerbis. s illis po¬
ri. Hoc ẽ enĩdicere te de sua salute
homine desꝑare. qn spem suam ñ
in se ipso s in dõ didicerit ponere :
cũ ꝓpħa clamet. Maledictus omnis

Expanded text:
non ideo dicenda est in fide perseverantia non ideo dicenda est in fide perseverantia non esse donum Dei. Hanc enim quotidie poscit, qui dicit, Ne nos inferas in tentationem ; et si exauditur, hanc accipit: ac per hoc, quotidie ut perseveret petens, profecto perseverantiae suae spem non in se ipso, sed in Deo ponit. Ego autem nolo exaggerare meis verbis, sed illis cori. » Hoc est enim dicere, tunc de sua salute hominem desperare, quando spem suam non in se ipso, sed in Deo didicerit ponere: cum propheta clamet, Maledictus omnis
Abbreviated transcription (Latin):
na q̃ ñ a dõ dari. s a nobis ẽẽ conten¬
dunt. sicut st̃ initiũ fid̃i & in ea us¬
q in fine ꝑseuerantia. qđ utiq fact¬
re deberent. ut tm̃mͦ in fideles hor¬
tarent᷑ ut crederent. & fides ut crede¬
rent ꝑmaneret. Ea uͦ q̃ nobiscũ dona
di esse ñ negant ut nobiscũ pelagianũ
demoliantur errorẽ. sicut ẽ pudieria.
continentia. patientia & cetera quib
recte uiuit᷑ & ex fide impetrant᷑. adño
oranda monstrare & orare solũ uł sibi
uł aliis debuert̾. ñ aute quẽquã ut
ea capesseret & retineret hortari.
Cũ uero & ad hȩc exhortant᷑ ut posst̃
atq ex hortandos hõmines ẽsse confi¬
tentur: satis utiq ostendt̃ nec ea p̃¬
dicatione impediri exhortationes
siue ad fidem siie ad ꝑseuerantiam
usq infiñe. qr & ista didona esse.
nec a se ipso cuiquã s ab illo tribui
deserit fidem cũ cedit temptatio¬
ni atq consentit quanta cũ illo a¬
git᷑ ut deserat fide: quis negat: S

Expanded text:
obis esse contendunt, sicut sunt initium fidei, et in ea usque in finem perseverantia: quod utique facere deberent, ut tantummodo infideles hortarentur ut crederent, et fideles ut credere permanerent. Ea vero quae nobiscum Dei dona esse non negant, ut nobiscum Pelagianum demoliantur errorem, sicut est pudicitia, continentia, patientia, et caetera quibus recte vivitur, et ex fide impetrantur a Domino, oranda monstrare et orare solum vel sibi vel aliis debuerunt; non autem quemquam, ut ea capesseret et retineret, hortari. Cum vero et ad haec exhortantur, ut possunt, atque exhortandos esse homines confitentur; satis utique ostendunt, nec ea praedicatione impediri exhortationes, sive ad fidem, sive ad perseverantiam usque in finem, quia et ista Dei dona esse, nec a se ipso cuiquam, sed ab illo tribui deserit fidem, cum cedit tentationi atque consentit, qua cum illo agitur ut deserat fidem. » Quis negat? Sed
Abbreviated transcription (Latin):
lis. diabolica. ubi enĩ zelus & con¬
tentio ibi in constantia &̾ om̃e opus
praũu: Sicut gͦ corripiendi st̃ inqͥ¬
eti & diuinis eloquiis testib &ipsis
quos nobiscũ isti cõmunes habent
actib nr̃is. neq hanc impedit cor¬
reptionẽ qd sapientiã pacific̃a qua
contentiosi corrigunt᷑ atq sanant᷑.
donũ di esse predicamꝰ. Ita corripi¬
endi sunt infideles uł infide ñ per¬
manentes. ñ impediente istam cor-¬
reptionẽ p̃dicatione gr̃ȩ dĩ. q̃ fide
quoq ipsam & in ea ꝑmansionẽ dei
dona esse cõmendat. qr & si ex fide
impetrat᷑ sapientia. sicut & ipse ia¬
cobus cũ dixisset. siquis ur̃m indi¬
get sapientia. postulet ad̃o qͥdat
om̃ib affluenter & ñ impperat. &
dabitur ei. mox addi̾it. postulet
autẽ in fide nichil hesitans. ñ tam̃
qm̃ fides dat᷑ priusquã postuletur
ab illo eui datur. ido dicenda est
ñ esse donũ di. s esse a nobis. qr da¬
ta ẽ nobis ñpetentib nobis. Apłs e

Expanded text:
zelus et contentio, ibi inconstantia, et omne opus pravum ? Sicut ergo corripiendi sunt inquieti, et divinis eloquiis testibus, et ipsis quos nobiscum isti communes habent actibus nostris; neque hanc impedit correptionem, quod sapientiam pacificam, qua contentiosi corriguntur atque sanantur, donum Dei esse praedicamus: ita corripiendi sunt infideles, vel in fide non permanentes, non impediente istam correptionem praedicatione gratiae Dei, quae fidem quoque ipsam et in ea permansionem dona Dei esse commendat. Quia etsi ex fide impetratur sapientia, sicut ipse Jacobus cum dixisset, Si quis vestrum indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et non improperat, et dabitur ei; mox addidit, Postulet autem in fide, nihil haesitans : non tamen quoniam fides datur priusquam postuletur ab illo cui datur, ideo dicenda est non esse donum Dei, sed esse a nobis, quia data est nobis, non petentibus nobis. Apostolus