comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
baesare ceꝑunt . & reliqͥs succedentib : erantq ꝑmixtae & in ordinate: Postea theodosius minor augustus.
adsimilitudinẽ gregoriani & hermogeniani codicẽ factũ constitutionũ a constantini tẽp̃orib sub ꝓpͥo
cuius imꝑatoris titulo disposuit: que a suo nõe theudosianũ uocauit: Om̃s aut̃ leges: aut diuinȩ s̃.
unȩ : diuinȩ natura : humanȩ morib: constant: Ideoq heae discrepant : qm̃ aliȩ aliisgi¬
tib placent: fas: lex diuina ÷ : lus: lex humana: Transire ꝑ alienũ fas est: ius. non est: Ilus gene¬
constet: Tex est constitutio scripta IMos: est uetustate ꝓbata c̃suetudo siue lex ñ scripta: Nã
uitem est ius quoddã morib institutũ : quod ꝓlegesuscipit᷑ cũ deficit lex nec differt. scriptura an rati¬

Expanded text:
Caesare coeperunt et reliquis succedentibus, erantqCaesare coeperunt et reliquis succedentibus, erantqad similitudinem Gregoriani et Hermogeniani, codicem factum constitutionum, a Constantini temporibus, sub proprio cuiusque imperatoris titulo disposuit, quem a sine, natura, humane, moribus constant. Ideoque he discrepant, quoniam alie aliis gentibus placent. Fas lex divina est, ius lex humana. Transire per alienum agrum fas est, ius non est. Moyseconstat. Lex est constitutio scripta; mos est vetustate probata consuetudo, sive lex non scripta. Nam lautem est ius quoddam moribus institutum, quod pro lege suscipitur cum deficit lex. Nec differt scriptura an rati
Abbreviated transcription (Latin):
dinus leges iuditiaq constituit: Mercurius trimegistus: pͥmꝰ leges aegyptiis tradidit:Solon
pͥmꝰ leges atheniensib dedit: Ligurgus: pͥmꝰ lacedemoniis iura exapollinis auctoritate c̃finexit¬
siuma pompilius qͥromulo successit inregno: pͥmꝰ leges romanis edidit: Deinde cũ popłs seditiosos
magistratꝰ ferre ñ posset: decẽ uiros legib scribendis creauit. quileges ex libris salonis inlatinũ ser¬
mone traris latas duodecĩ tabulis ex posuert̃: Fuert̃ aut̃ hii: ap̃ claudius. genucius ueterius. iulius.
manilius sulpicius sextius. curatius romelius. postimius: hudetẽ uiri: legũ conscribendarũ electist᷑:
Leges aut̃ redigere in libris: pͥmus consul pompeius instituere uoluit. s ñ ꝑ seuerauit obtrectatoꝵ
metu: Demde cȩsar cepit id facere : Sed ante int̾fectus est. Paulatĩ autẽ : antiꝗ̃ leges uetustate
atq incuria exoluer̃: quarũ & si iã nullus usus est: noticia tam̃ necessaria uidet᷑ : Nouȩ a constantino

Expanded text:
s rex Graecis primus leges iudiciaque constituit. Mercurius Trimegistus primus leges Aegyptiis tradidit. Solon primus leges Atheniensibus dedit. Lycurgus primus Lacedaemoniis iura ex Apollinis auctoritate confinxitNuma Pompilius, qui Romulo successit in regno, primus leges Romanis edidit; deinde cum populus seditiosos magistratus ferre non posset, Decemviros legibus scribendis creavit, qui leges ex libris Solonis in Latinum sermonem translatas duodecim tabulis exposuerunt. Fuerunt autem hi: Appius Claudius, Genucius, Veterius, Iulius, Manlius, Sulpicius, Sextius, Curatius, Romilius, Postumius. Hi Decemviri legum conscribendarum electi sunt. Leges autem redigere in libris primus consul Pompeius instituere voluit, sed non perseveravit obtrectatorum metu. Deinde Caesar coepit id facere, sed ante interfectus est. Paulatim autem antiquae leges vetustate atque incuria exoleverunt, quarum etsi nullus iam usus est, notitia tamen necessaria videtur. Novae a Constantino
Abbreviated transcription (Latin):
uino ut sipora cralione ignomuniũ exiliũ seruitutẽ & morte : his nãcup genis undicũ
omie prettatũ peccotẽ: Danũ: adiminutione reiuocatũ : T uincula: auinciendo idi arta
dict eo qđ constringant atqi retineant ut qr u ligant e õpedes dictȩ catene uutẽ
pedes : ꝓpeducus ÷ siaquer qb  pedes in laqueantur dicte apedib capiendiserel ecnene cutẽ
quos capsendo teneant utraq uestigia. ne. ꝓgrediant᷑ : Itẽ catenȩ: qđ se capiendo teneant plu¬
punis nodis ¶Manicȩ ÷ sunt uincula quib manꝰ capiuntur. licet & maniee tumcara ton

Expanded text:
nominiam, exilium, servitutem et mortem. His namque poenis vindicatur omne perpetratum peccatum. Damnum a diminutione rei vocatum. Vincula a vinciendo, id est artando dicta, eo quod constringant atque retineant; vel quia vi ligant. Conpedes dicti quia continent pedes. Peducae sunt laquei quibus pedes inlaqueantur, dictae a pedibus capiendis. Catenae autem, quod capiendo teneant utraque vestigia, ne progrediantur. Item catenae, quod se capiendo teneant plurimis nodis. Manicae sunt vincula quibus manus capiuntur; licet et manicae tunicarum sun
Abbreviated transcription (Latin):
iã discunt : denarioꝵ formis murteos pannos subicdiunt. et gẽmarũ sculptores scarab
t̃ga qͥbus nihil est cuiridius sub inde respiciunt: & pictores idẽ faciunt : ut laborẽ usus eoꝵ
iditate trestent:¶ Menbrana. aut̃ : aut candida. ut lutea. aut purpurea st̃: Candi
naturalit̃ existunt: Luteũ mnembranũ bicolor est: qđ a confectore una tinguit᷑ parte adest
no arur dequo ꝑsius : la leb a positis bi color membrana capillis: Purpurea uͦ inficiunt᷑ colore
pus pareo in quibus aurũ ⁊ argentũ liquescens patesaat in lit teriss pnb hreuoiforea
Quae datq ẽpistolȩ : at uͦ historiae : maiore modulo scribebant᷑: & non solũ in carta

Expanded text:
i nummulariam discunt, denariorum formis myrteos pannos subjiciunt, et gemmarum sculptores scarabeorum i nummulariam discunt, denariorum formis myrteos pannos subjiciunt, et gemmarum sculptores scarabeorum terga, quibus nihil est viridius, subinde respiciunt, et pictores idem faciunt, ut laborem visus eorum viriditate recreent. 4. Membrana autem aut candida, aut lutea, aut purpurea sunt. Candida naturaliter existunt. Luteum membranum bicolor est, quod a confectore una tingitur parte, id est crocatur, de quo Persius: Jam liber, et positis bicolor membrana capillis. 5. Purpurea vero inficiuntur colore purpureo, in quibus aurum et argentum liquescens patescat in litteras. 259 CAPUT XII. Decarmina atque epistolae. At vero historiae majori modulo scribebantur, et non solum in charta,
Abbreviated transcription (Latin):
uuiQuarta teneotica: aloco alexandriae quȩ ita uocat᷑ fiebat iritnl teu coo¬
Qiuinta saltica: ab oppido salo:¬
I Sexta corneliana: acornelio gallo p̃fecto egipti pͥmũ confecta  h¬
uiis Septima emporitica : qđ ea merces in uoluunt᷑ ut sit scripturis minus uidonea pđiumitd haa
Pergameni regescum carta indigerent: membranã pͥmi excogitauerunt : Vnde et ꝑgamenora
nomen huc usq tradente sibi posteritate seruatum est. : haec et menbranȩ dñr : qre im̃bris¬
petoꝵ detrahunt᷑: fiebant aut̃ pͥmũ coloris lutei: lid÷ trocei: Postea uͦ romȩ candida membrana
reꝑtas : quod apparuit in habile. ẽẽ: qđ et facile sorde scant aciemq legentiũ ledant. Ip: cũ peri¬
tiores archi tecti neq aurea lacunaria ponenda inbibliothecis putent. neq pauim̃ta alia quã
eucharisteo marmore : qđ aurifulgor hebetet. & eucaristi uiriditas reficiat oculos : Nã ẽtqui

Expanded text:
Quarta Taeneotica, a loco Alexandriae qui ita vocatur, ubi fiebat. Quarta Taeneotica, a loco Alexandriae qui ita vocatur, ubi fiebat. Quinta Saitica, ab oppido Sai. Sexta Corneliana, a Cornelio Gallo praefecto Aegypti primum confecta. Septima emporetica, quod ea merces involvuntur, cum sit scripturis minus idonea. De pergamenis . Pergameni reges cum carta indigerent, membrana primi excogitaverunt. Unde et pergamenarum nomen hucusque tradente sibi posteritate servatum est. Haec et membrana dicuntur, quidetrahuntur. 2. Fiebant autem primum coloris lutei, id est, crocei, postea vero Romae candida membrana reperta sunt, quod apparuit inhabile esse, quod, et facile sordescant, aciemque legentium laedant. Cum peritiores architecti neque aurea lacunaria ponenda in bibliothecis putent, neque pavimenta alia quam e Carysteo marmore, quod auri fulgor hebetet, et Carysti viriditas reficiat oculos. 3. Nam et qu
Abbreviated transcription (Latin):
aerȩ litterarũ mat̾ies. paruuloꝵ nutrices: ipsȩ dant ingeniũ pueris pͥmordia sensus q̃rũstudiũ
apͥmi g̃ci tradidisse ꝓdunt̃: Greci aut̃ et tusq: primũ ferro inceris scripsert: Postea romant iussort.
negrafiũ ferreũ qͥs hab̾et: Tnde etapud scribas dicebat᷑: Cęrã ferro nẽ cedito: Postea institutum.
ut cera ossibus scriberent : sicit indicat aeta insatira dicens. uertamus uomerẽ incera: mugoneq
aremꝰ osseo: Grafiũ aut̃ grete : latine scriptoriũ dr̃: Nã grafia: scriptura est: Cartas  siuapi¬
egoptꝰ ministrauit. Ceptũ apud memfiticã urbẽ: Memfis enĩ ciuntis est aegyptioꝵ : ubi da
rũ dix : qd humorẽ bibat: Carta aut̃ dicta: qđ cartĩ papiri teginen de cerptũ gilt inat
Cuiꝰ gñra: quã pluras̃:
Prima & p̃cipua augustia regia ⁊ maioris formȩ : in honorem octaui augusti appellata : ihc¬
III Tertia heratica: dicta qđ ad sacros libros eligebat᷑ similis augustiae: sed sub colorata : m putas¬

Expanded text:
ae litterarum materies, parvulorum nutrices, ipsae Dracont. Satisf. 63: Dant ingenium pueris, primordia sensus. Quarum studium primi Graeci tradidisse produntur. Graeci autem et Tusci primum ferro in ceris scripserunt; postea Romani iusserunt ne graphium ferreum quis haberet. Unde et apud scribas dicebatur: 'Ceram ferro ne caedito.' Postea institutum ut cera ossibus scriberent, sicut indicat Atta in Satura dicens 12; Vertamus vomerem in cera mucroneque aremus osseo. Graphiuegyptus ministravit, coeptum apud Memphiticam urbem. Memphis enim civitas est Aegyptiorum, ubi cartae papyrum dixit quod humorem bibat. Carta autem dicta quod carptim papyri tegmen decerptum glutinatur. Cuius genera quam plura sunt. Prima et praecipua Augustea regia, maioris formae in honorem Octaviani Augusti appellata. Secune. Tertia hieratica dicta eo quod ad sacros libros eligebatur, similis Augusteae, sed subcolorata.
Abbreviated transcription (Latin):
mare uat ebibere & dudere :s furtum est: rei alienȩ cdandestina c̃traetio a furuo idest
fusco uogatũ . qr in obscuro fit : furtũ autẽ : capitale crim̃ apud maiores fuit. ante pęnam quad¬
tupli seruasio est: reialienȩ manifesta p̃suptio: furtũ aut̃: earũ rerũ fit q̃de loco in locum
trans ferripossunt : ꝑuasio autem. & earũ quaȩ transferunt᷑ & earũ q̃ in mobilia st̃ :s Infitiatio
est negatio debitae rei cũ a creditore deposat᷑ : Idẽ & ab iuratio. id÷ rei creditȩ abnegationere
Ambitus uditiũ in eũ est : qui largĩone honorẽ capit & ãbit amissurꝰ dignitatem quã munere
inuadit : s̃ feculat᷑ uditium in eos datur: qͥ fraudẽ aexirio faciunt. petuniã q̃ publicã inter¬
uentunt: Nã apecunia: peculatũ est dictũ: non aut̃ sic iudicatur furtum rei publicȩ sicut
reipͥuatȩ : Nã ille sic uidicit ut sacrilegus: qr furest sactoꝵ: Repetendarũ accusat urti

Expanded text:
mare, id est, ebihere, et eluere. 19. Furtum est rei alienae clandestina contrectatio, a furvo, id est fusco vocatum, qrupli. Pervasio est rei alienae manifesta praesumptio. Furtum autem earum rerum fit, quae de loco in locum transferri possunt: pervasio autem et earum quae transferuntur et earum quae inmobilia sunt. Infitiatio est negatio debitae rei, cum a creditore deposcitur. Idem et abiuratio, id est rei creditae abnegatio. Ambitus iudicium in eum est, qui largitione honorem capit et ambit, amissurus dignitatem, quam munere invadit. Peculatus iudicium in eos datur qui fraudem aerario faciunt, pecuniamque publicam intervertunt. Nam a pecunia peculatum esse dictum. Non autem sic iudicatur furtum rei publicae, sicut rei privatae. Nam ille sic iudicatur ut sacrilegus, quia fur est sacrorum. Repetundarum accusa
Abbreviated transcription (Latin):
modis dr̃ qaut enĩ hõis sicut in fantia. Iuuentꝰ. senectꝰ : aut mundi. cuius pͥma a etas est abadã
usoaad noe Scđa anoeiusq adabraham: ttia ab abraham usq ad dauid: quarta adauidir
usq adtransmigrationẽ iudȩ in babiloniã: quinta de inde usq ad aduentũ saluatoris in car-
nom : Sexta q̃ nc̃ agit iusque quomundus iste finiat᷑ : Quadecursus ꝑ generationes et reg¬

Expanded text:
modis dicitur: aut enim hominis, sicut infantia, iuventus, senectus: aut mundi, cuius prima aetas est ab Adam modis dicitur: aut enim hominis, sicut infantia, iuventus, senectus: aut mundi, cuius prima aetas est ab Adam usque ad Noe; secunda a Noe usque ad Abraham; tertia ab Abraham usque ad David; quarta a David usque ad transmquae nunc agitur, usque quo mundus iste finiatur. 6. Quarum decursus per generationes et reg
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpus : Ideo uͦ sicuoctũ : eo qđ censu ꝑ qͥnquenniũ inre publici ꝑ acto: urbs roma lustrabat᷑:
madib id ÷ qͣdraginta nouẽ annis teait᷑: In qͦ langebant᷑ tubȩ : & ad om̃s reũtebat᷑ antiqͣ posses.
debita ab soluebant᷑: c̃firmabant᷑ lib̵tates: huncrumerũ & iã indiebus pente costen
cel ebramꝰ post dñire surrestionẽ : remissa culꝑa. & totiꝰ debiti cirografo euacuato ab om̃i nexulibi¬
uocant ob hanc causã & ille hebreus quiꝓpt̾ uxorem & libosamat dnp̃i suũ : aure ptꝰsa
seruitio subiugatꝰ serure iubet᷑ in scłm. hoc est usq ad annũ qͥnqua gesimũ: PAetas. plerũe a
tempus qđde multis sctis instruit᷑ & dicta aetas: quasi aeuitas id÷ similitudo aeuai: Mã aeuusest
ꝓscło raliq̃ndo ꝓaetno ponitur ÷ Vnde & apud latinos est diriuatũ: sAetas aut̃ : ꝓpeduobiu

Expanded text:
tempus. Ideo vero sic vocatum, eo quod censu per quinquennium in republica peracto urbs Roma lustrabatur.tempus. Ideo vero sic vocatum, eo quod censu per quinquennium in republica peracto urbs Roma lustrabatur.omadibus, id est, quadraginta novem annis texitur; in quo clangebantur tubae, et ad omnes revertebatur antidebita absolvebantur, et confirmabantur libertates. Hunc numerum etiam in diebus Pentecostes et ipsi celebramus post Domini resurrectionem, remissa culpa et totius debiti cirografo chirographo evacuato ab omni nexu libei iubileum vocant. Ob hanc causam et ille Hebraeus, qui propter uxorem et liberos amans dominum suum aure pertusa servitio subiugatus, serviretempus quod de multis saeculis instruitur. Et dicta aetas quasi aevitas, id est, similitudo aevi. 4. Nam aevum est  aliquando pro aeterno ponitur. Unde et apud Latinos est derivatum. Aetas autem proprie duobus
Abbreviated transcription (Latin):
qr annus id ÷ cirtulus. qđ inseredeat: Virgłs : Adq in sesua ꝑ uestigia uoluit᷑ annis : Sic enim
apud ȩgiptios in dicabat᷑ ante inuentas litt̃as: picto dracone caudã suã mordente : quia insere.¬
Triast aut̃ genera annoꝵ : Aut enĩ lunaris annus est. triginta dierũ: aut solstitialis quiduo dec̃
continet menses aut magnꝰ. om̃ib planetis in eundẽ locũ returrentibus : qͥfit pͥannos solstitiales
plurimos: Aera singuloꝵ annoꝵ est constituta acȩsare augusto: qͣndo pͥmũ censu ex cogitato
romanũ orbe descripsit : Dicta aut̃ aera: exeo qđ om̃is orbis aes redđe ꝓfessus est rei publicee
quatuor mediis annis uacantib: & obhoc elidũ certaminis tẽpus: olimpiadẽ uocauer̃. qͣdriennio
condi ꝓpt̃ olĩpiadas aromanis: Adhuc enĩ c̃sules: adhuc aera ñdũ erat: Est enĩ qͥnquennale

Expanded text:
quasi annuus, id est, circulus, quod in se redeat. Virgilius: Atque in se sua per vestigia volvitur annus. 2. Sic enim quasi annuus, id est, circulus, quod in se redeat. Virgilius: Atque in se sua per vestigia volvitur annus. 2. Sic enim et apud Aegyptios indicabatur ante inventas litteras, picto dracone caudam suam mordente, quia in se reer. 3. Tria sunt autem genera annorum. Aut enim lunaris annus est triginta dierum, aut solstitialis, qui XII continet menses; aut magnus, omnibus pplurimos. Aera singulorum annorum est constituta a Caesare Augusto, quando primum censu exagitato Romanum orbem descripsit. Dicta autem aera ex eo, quod omnis orbis aes reddere professus est reipublicae. quattuor mediis annis vacantibus; et ob hoc Elidum certaminis tempus olympiadem vocaverunt, quadriennio condi propter olympiadas a Romanis; adhuc enim consules, adhuc aera nondum erat. Est enim quinquennale
Abbreviated transcription (Latin):
mȩ sub casu hiemis: Uer aut̃ dictũ: qđ uir& : Tunc enĩ pꝰ hiemem uestit᷑ tellus herbis : &
Nã calor: aridus est: Fautũnꝰ sa tẽpestate uocatꝰ : quando & folia arboꝵ cadunt. & om̃ia matũ.¬
int÷ Hie mem: ratio bie mispherii nuncupauit. qr tunq breuiori sol uoluit᷑ circulo
eit ꝑiene aruernũ est. qͥsi lie uernꝰ. Euiplerũ q liparte totã biemem significat :¬
Baec tẽpora singulis & iã cȩli partibus adscribunt᷑ : Ver qui ppe orientidat᷑ : qr tunc ea tris omnia
unt᷑ : Aetas u meridiano: eo qđ pars eiꝰ calore flagrantior sit: hiens septentrioni. eo qđs
Ippetuo gelutorp&: Autũ nus occduo ꝓpt̃ qđ graues morbos habet: Vnde et tẽ om̃ia folia arboꝵ
ad eade locu sidum rectis amnĩ aut diccus qiuam̃ sũi i se curertatib uolut᷑ made & anulur¬

Expanded text:
Georg. 1, 340: Extremae sub casu hiemis. Ver autem dictum quod viret. Tunc enim post hiemem vestitur tellus herbis, et Georg. 1, 340: Extremae sub casu hiemis. Ver autem dictum quod viret. Tunc enim post hiemem vestitur tellus herbis, et Nam calor aridus est. Autumnus a tempestate vocatus quando et folia arborum cadunt et omnia maturescunt. Hiemem ratio hemisphaerii nuncupavit, quia tunc breviori sol volvitur circulo. em et vernum est, quasi hievernus; qui plerumque a parte totum, hiemem, significatHaec tempora singulis etiam caeli partibus adscribuntur. Ver quippe orienti datur, quia tunc ex terris omnia oriuntur; aestas vero meridiano, eo quod pars eius calore flagrantior sit; hiems septemtrioni, eo quod frigoribus et perpetuo gelu torpet; autumnus occiduo, propter quod graves morbos habet, unde et tunc omnis folia arborum ad eadem loca siderum redit. Annus autem dictus quia mensibus in se recurrentibu
Abbreviated transcription (Latin):
remeare sol ad inferiores incipit circulos: aliud hiemale octauo halendas ianuarias. qͦ tẽpore
sol altiores incipit circulos petẽ: Vnde : hiemalis solstitii dies minimꝰ. sic̃ aestiui maxim inue
olim induas tantũ partes diuidebat᷑. hoc est maestiuu & in hie male solstitiũ. & induo emis.¬
pheria: Tempora anni: qͣtuor st̃. uer aestasi autũnus & hiemps Dictast̃ aut̃ tẽpora.¬
dnr̃: qr ñ stant s currunt: Constat aut̃ post factũ mundũ. ex qͣlitate cursus solis tẽpora inc̃nos
menses fuisse diuisa : quoꝵ tẽpoꝵ talẽ uet̾es faciunt discretionẽ. ut pͥmo m̃se : uer. nouũ dicit᷑
Scđ̾o adultũ : tertio p̃ceps: dic &aestas : in suis trib m̃sib noua. adulta : & p̃ceps Sic & autũnꝰ:
nouus : adultꝰ & p̃ceps: Itẽ hiems. noua: adulta. & p̃ceps. siue extrema unde est illud Extre

Expanded text:
remeare sol ad inferiores incipit circulos, et aliud hiemale viii. K#1123. Ianuariarum die, quo tempore remeare sol ad inferiores incipit circulos, et aliud hiemale viii. K#1123. Ianuariarum die, quo tempore sol altiores incipit circulos petere: unde hiemalis solstitii dies minimus, sicut aestivi maximus inveolim in duas tantum partes dividebatur, hoc est in aestivum et hiemale solstitium, in duo hemisphaeria: icula dicuntur, quia non stant, sed currunt. Constat autem post factum mundum ex qualitate cursus solis tempora in ternos menses fuisse divisa. Quorum temporum talem veteres faciunt discretionem, ut primo mense ver novum dicatur, secundo adultum, tertio praeceps. Sic et aestas in suis tribus mensibus, nova, adulta et praeceps. Sic et autumnus, novus, adultus et praeceps. Item hiems, nova, adulta et praeceps sive extrema. Unde est illud Virg.
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ est a martio : & imbres habet : Sic & octob noueb̵ atq deceber : exnumo et ĩbribus
per uocabula : Quẽ numerũ deturrentẽ decẽb finit: ꝓ eo qđ denariꝰ numus p̃cedentes nucños
dit : HEaut̃. non as. & idus: ꝓpt̃ festos dies romani instituer̃. uł ꝓpt̾ officia magist
in his enĩ diebus: c̃ueniebat᷑ murbib: Quidã aut̃: Ialendas a colendo appellari existimant:
d uetẽs enĩ : om̃iũ m̃siũ pͥncipia colebant᷑. sic̃ & apud hebreos IIdus aut̃: pleriq latinoꝵ
edendo dictas putant. qđ hidies apud uet̾es epularũ essent: INonȩ : anundinis uocatȩ: nun
sole stante crescant dies uł noctes: aeqͥnoctiũ appellatũ : qđ tẽ dies ⁊ nox horarũ spatio
consistunt: Duo st̃ aut̃ sol stitia: unũ aestiuũ octauo halendarũ iuliarũ. deqͦ tẽp

Expanded text:
 imbre, quia septimus est a Martio, et imbres habet. Sic et October, November atque December ex numero et imbribus  imbre, quia septimus est a Martio, et imbres habet. Sic et October, November atque December ex numero et imbribus acceperunt vocabula: quem numerum decurrentem Dedas autem, Nonas et Idus propter festos dies Romani instituerunt; vel propter officia magistratuum. In his enim diebus conveniebatur in urbibus. Quidam autem Kalendas a colendo appellari existimant. Apud veteres enim omnium mensuum principia colebantur, sicut et apud Hebraeos. Idus autem plerique Latinorum ab edendo dictum putant, quod hi dies apud veteres eptunc sole stante crescant dies vel noctes. Aequinoctium appellatum quod tunc dies et nox horarum spatio aequali consistunt. Duo sunt autem s
Abbreviated transcription (Latin):
ouã : E gyptii aut̃ pͥmiꝓpt᷑ lunȩ uel ociorẽ cursũ & neerror conputationis eius uel ocita
accidet : ex solis cursu diemm̃sis adinuenert̃. Qm̃ tardior solis motꝰ: facilius potat conp̃hendi
Ianuarius mñsis: aiano dictus. cui fuit agentilib consetratꝰ. uł qr limes & i anua est anni : unde
abi frons idem ianꝰ pingit᷑ : ut introitꝰ anni et ex itꝰ demonstret᷑ : sfebruari nuncupat᷑ a februa d÷
plutone: cui eo m̃se sacrificabat᷑: Nã ianuariũ dis superis: februariũ diis manib romani consetrauer̃
Ergo februariꝰ a februa . id÷ plutone: non afebre id ÷ egritudine nõat᷑ : Marcius appellat᷑ ꝓpter
martẽ romanȩ gentis auctorẽ : uł qđ eo tẽpore cuncta animantu agant᷑ admarẽ & ad concũbendi
uoluptatẽ : Idẽ appellat᷑ & m̃sis nouoꝵ : qr anni miciũ m̃sis est martius : Idẽ t nouus uer: ab indiciis
upatis̃ : Nã pͥus : qͥntilis & sextilis uocabant᷑: Quintilis : qr qͥntꝰ erat amartio quẽ pͥnaip

Expanded text:
Aegyptii autem primi propter lunae velociorem cursum, et ne error conputationis eius velocitate accideret, ex solis cursu diem mensis adinvenerunt; quoniam tardior solis motus facilius poterat conprehendi. Ianuarius mensis a Iano dictus, cuius fuit a gentilibus consecratus; vel quia limes et ianua sit anni. Unde et bifrons idem Ianus pingitur, ut introitus anni et exitus demonstraretur. Februarius nuncupatur a Februo, id est Plutone, cui eo mense sacrificabatur. Nam Ianuarium diis superis, Februarium diis Manibus Romani consecraverunt. Ergo Februarius a Februo, id est Plutone, non a febre, id est aegritudine nominatus. Martius appellatus propter Martem Romanae gentis auctorem, vel quod eo tempore cuvoluptatem. Idem appellatur et mensis novorum, quia anni initium mensis est Martius. Idem et novum ver ab indiciis nuncupati sunt. Nam prius Quintilis et Sextilis vocabantur: Quintilis, quia quintus erat a Martio, quem principem
Abbreviated transcription (Latin):
sidum lucẽ habet: ne inde cora eẽt. & ut consolaret᷑ om̃s nocte oꝑantes ⁊ ut qͥbu
animantib q̃ lucẽ solis ferrȩ non poss̃ ad sufficientiã tẽperaret᷑: Noctis aut̃ et diei alt̃ natio.
Noctẽ aut̃ fieri: aut qr longo itinere. lassat̾ sol. & cũ adultimũ cęli spatiũ ꝑuenit elanguescit.
tabe factus ex flat suos ignes: autqu eadẽ uisub t̃ras cogit᷑. qua suꝑ t̾ras ꝑtulit lum̃ : & sic

Expanded text:
siderum lucem habet, ne indecora esset, et ut consolaretur omnes nocte operantes, et ut quibusdam siderum lucem habet, ne indecora esset, et ut consolaretur omnes nocte operantes, et ut quibusdam animantibus, quae lucem solis ferre non possunt, ad sufficientiam temperaretur. Noctis autem et diei alternatio Noctem autem fieri, aut quia longo itinere lassatur sol, et cum ad ultimum caeli spatium pervenit, elanguescit ac tabefactus efflat suos ignes; aut quia eadem vi sub terras cogitur qua super terras pertulit lumen, et sic
Abbreviated transcription (Latin):
ati: A fando aut̃ feriae nuncupatȩ s̃ : qđ sit in eis nobis tempꝰ dictionis. id ÷ indiuino id inł¬
mano officio fari: Sed ea his festos dies hõum causa institutos: feriatos diuinoꝵ sacroꝵ Partes
diei tres s̃. mane. meridies. & sup̃ma Mane: lux matura explena. nec iã crepu
& dictũ mane : amanu Manu enĩ antiqͥ bonũ dicebant : Qid enĩ meliꝰ luce : aliimane exis¬
nt uocari amanibus : quoꝵ c̃ũsatio aluna adtrã est: Alii putant ab aere : quia manꝰid
est. atq ꝑ spicuus: I Meridies dicta quasi medidies: hoc est medius dies. uł qr tc̃purior dies est
Merũ enĩ : purũ dr̃: Hnitoto enĩ diȩ nihil clarius meridie. quando sol medio cȩlorutilat. et om¬
nẽ orbem pariclaritate in lustrat: Sup̃ma: est postrȩma pars die . qͣndo solcursũ suũ in oc¬
Nsũ uertit. dicta qđ suꝑ est ad partẽ ultimã di ei
derũ uocatũ aclausis seris: quando lã noxuenit ut unꝰ qͥsq somno tutior sit: ITodie : qͣsi hoc

Expanded text:
ati. A fando autem feriae nuncupatae sunt, quod sit in eis nobis tempus dictionis, id est in divino vel humano officio fari. Sed ex his festos dies hominum causa institutos, feriatos divinorum sacrorum. Partes diei tres sunt: mane, meridies et suprema. Mane lux matura et plena, nec iam crepusculum. Et dictum mane a mano; manum enim antiqui bonum dicebant. Quid enim melius luce? Alii mane aestimant vocari a Manibus, quorum conversatio a luna ad terram est. Alii putant ab aere, quia manus, id est rarus, est atque perspicuus. Meridies dicta quasi medidies, hoc est medius dies; vel quia tunc purior dies est. Merum enim purum dicitur. In toto enim die nihil clarius meridie, quando sol de medio caelo rutilat et omnem orbem pari claritate inlustrat. Suprema est postrema pars diei, quando sol cursum suum in occasum vertit: dicta quod superest ad partem ultimam diei. Serum vocatum a clausis seris, quando iam nox venit, ut unusquisque somno tutior sit. Hodie quasi hoc
Abbreviated transcription (Latin):
unde aliqiđ construimꝰ ut culter calamꝰ. ascia: Instrum̃tũ : qđ ꝑ instrumentũ efficit᷑. ut baculus
dex. tabula: Nisꝰ quẽ inre instructa utim ut in baculo innitinere in codice legere
habet᷑ eiꝰ fructus manente apud aliũ iure: Usu capio est. adẽpto dominii aa peroo¬
tinuationẽ iuste possessionis. uł bienniꝰ. aut alicuiꝰ tẽporis: IMancipatio dicta est qi many
rescapit᷑: Vnde oportet eum qͥ mancipia accipit: comp̃hende id ipsũ quodei mancipiodat᷑.
Cessio est : rei concessio sicut est illud: Cedo iure ꝓpinquitatis: Cede enĩ dicimꝰ: quasi concedere

Expanded text:
unde aliquid construimus, ut cultrus, calamus, ascia. Instructum, quod per instrumentum efficitur, ut baculus, unde aliquid construimus, ut cultrus, calamus, ascia. Instructum, quod per instrumentum efficitur, ut baculus, codex, tabula. Usus, quem in re instructa utimur, ut in baculo innitere, in codice legere,habetur ejus fructus, manente apud alium jure. 30. Usucapio est adeptio dominii per continuationem justae possessionis, vel biennii, vel alicujus temporis. 31. Mancipatio dicta est, quia res manu capitur. Unde oportet eum qui mancipio accipit comprehendere idipsum quod ei mancipio datur. 32. Cessio est propriae rei concessio, sicut est illud: 'Cedo iure propinquitatis.' Cedere enim dicimus quasi concedere
Abbreviated transcription (Latin):
ẽptionis ex parte datur. & postea complet᷑: Estenĩ arra conplenda: ñ auferenda. unde qͥ habet
arrã. ñ reddet sicut pignꝰ s desiderat plenitudinẽ: & dicta arra. are pro quatraditur: Itẽ inter
pignꝰ fidutiã. & ppotetã: hint̃ est: IPignus enĩ est : qđ ꝓpt̃ rem creditã olligat᷑ cuꝰ rei possessionẽ solã
tẽpus consequit creditor: Cȩterũ : dominiũ penes debitorẽ est: Ifidutia est. cũ res aliq̃sumendȩ
acto uł cautione sola interueniente: Imom̃tũ dictũ : atẽporis breuitate. ut quã cri
quã statĩ saluo negotio reformet᷑: Nec innullã morã produci debeat qd repe̾tit᷑ sicut nec ullũ sp̃a.¬
tiũ est mom̃ti : cuus tã breuis est tẽporis punctꝰ. ut in aliquã morã nullomͦ ꝓducat᷑: Instrim̃tũ est.¬

Expanded text:
empta, ex parte datur, et postea conpletur. Est enim arra conplenda, empta, ex parte datur, et postea conpletur. Est enim arra conplenda, arram non reddit sicut pignus, sed desiderat plenitudinem. Est dicta arra, a re pro qua traditur. Summa iurpothecam, hoc interest: 22. Pignus est enim quod propter rem creditam obligatur, cujus rei possessionem solam ad tempus consequitur creditor. Caeterum dominium penes debitorem est. 23. Fiducia est cum res aliqua sumendae pignoris, pactione, vel cautione sola interveniente. 25. Momentum dictum a temporis brevitate, ut quam cito, quam statim salvo negotio reformetur, nec in ullam moram produci 208 debeat, quod repetitur; sicut nec ullum spatium est momenti, cujus ta
Abbreviated transcription (Latin):
ti ẽ ut extẽpore quo ceripa e batur certũsit ea debere: hura. est increm̃tũ feneabuluaeris
crediti nuncupata:¶Cõmodũ ÷: id qđ nr̃i uiris est: & ad alterũ tẽporaliter
cũ mͦ temporis quã diu apud eũ sit : Vnde & cõmodũ dictũ est : SPre carium est: dum p̃ce onede ror
ꝑmittit debitorẽ in possessione fundi sibi obligati demorari. & ex eo fructus capere : & dictum
quia id quodame tibi datur exmeotuũ fit: depositũ est: pignus cõmendatũ ad tẽpus quasi diu
positũ : deponere aut̃ quis uidet᷑ : cũ aliqiđ metu furti. incendii. naufragii. apud aliũ custodis
causa deponit : Inter est autẽ in loquendi usu: Intpignus x arrã: Nãpignus est qđ dat ꝓpt̃ rem
creditã. quȩ diĩ redditur statĩ pignus aufert᷑ : Parrauͦ est: quae pͥrnũ ꝓrebonȩ fidei contraity

Expanded text:
ta est, ut ex tempore, quo contrahebatur, certum sit eam deberi. Usura est incrementum fenoris, ab usu aeris ta est, ut ex tempore, quo contrahebatur, certum sit eam deberi. Usura est incrementum fenoris, ab usu aeris crediti nuncupata. Commodatum est id quod nostri iuris est et ad alterum temporalitercum modo temporis, quamdiu apud eum sit, unde et commodatum dictum est. Precarium est dum prece creditor rogatus permittit debitorem in possessione fundi sibi obligati demorari, et ex eo fructus capere. Et dictum quia id, quod a me tibi datur, ex meo tuum fit. Depositum est pignus commendatum ad tempus, quasi diu positum. Deponere autem quis videtur, cum aliquid metu furti, incendii, naufragii, apud alium custodiae causa deponit. Interest autem in loquendi usu inter pignus et arram. Nam pignus est quod datur propter rem creditam, quae dum redditur, statim pignus aufertur. Arra vero est, quae primum pro re bonae fidei contractu
Abbreviated transcription (Latin):
lura aut ẽ st: ꝙ̃ a nob uste possident᷑ net alienas : dicta aut̃ res arette habendo: lus: aiuste possidendo:
hoc enĩ iure possidet᷑ qđ rette: hoc recte: qđ iuste: hoc iuste : qđ bene: Quod aut̃ male possidetur
alienũ est: Male autẽ possidet : quiuł sua male utit᷑. uł aliena p̃sumit: Possidet aut̃ iuste : qui non
uiretĩt curiditate : Quiautẽ cupiditate tenet᷑ : possessus ÷ non possessor: I Bona : s honestoꝵ seu nobiliũ:
ionis. certo ordine: certoq titulo adquisita: Intestata hereditas est: q̃ testam̃to scriptañ ÷
est diuisio hereditatis int̾hȩredes: hȩrciscunde enĩ : apud uet̾es diuisio nuncupabat:
qͥnq pedũ loco ea cont̾rousia sit: SLocatio est: res adusũ dat̾a cũ definitione mercedis¬
¶ Conductio est : res inusũ accepta. cũ c̃stituta mergede s Res creditaest : q̃ in obligationẽ ita dedius¬

Expanded text:
Iura autem sunt quae a nobis iuste possidentur nec aliena sunt. Dicta autem res a recte habendo, ius a iuste possidendo. Iura autem sunt quae a nobis iuste possidentur nec aliena sunt. Dicta autem res a recte habendo, ius a iuste possidendo. Hoc enim iure possidetur quod iuste, hoc iuste quod bene. Quod autem male possidetur, alienum est. Male autem possidet qui vel sua male utitur vel aliena praesumit. Possidet autem iuste qui non inretitur cupiditate. Qui autem cupiditate tenetur, possessus est, non possessor. Bona sunt honestorum seu nobilium, t ius possessionis, certo ordine certoque titulo adquisita. Intestata hereditas est quae testamento scripta non eherciscunda est divisio hereditatis inter heredes. Herciscunda enim apud veteres divisio nuncupabaturon angustiore quinque pedum loco ea controversia sit. Locatio est res ad usum data cum definitione mercedis. Conductio est res in usum accepta cum constituta mercede. Res credita est quae in obligationem ita deduc
Abbreviated transcription (Latin):
donatio directa idõ nuncupatur : quia & iure & usu statim transit in alterũ. nec ultra ali qiđ
inde adius donatoris retorq̃tur: ¶Conditiones: ꝓpͥe testiũ st: & dictȩ conditiones. a condicendo
no: abstipula : Uetẽs enĩ. quando sibi aliqiđ ꝓmittebant: stipulã tenentes frangebant: quã
nerũ iungentes: sponsiones: suas agnoscebant: Siue. qđ stipulã uixta paulũ iure dicã & fir¬
imũ sacramentũ appellauert̃:Sacramentũ ÷ : pignus sponsionis : Vocatũ aut̃ sacram̃tũ: qr
uiolare quod qͥsq ꝓmitiit ꝑfidiȩ .ẽ: IDE REBVS. Hereditas est: res q̃morte alicuiꝰ ad quẽ¬
piã ꝑuenit uł legato testam̃to: uł possessiore retenta : dicta autẽ hereditas: arebus additis
siue abȩre quia qͥ possidet agrũ. & censũ soluet inde et res:  Ressunt : q̃ in nr̃o iure c̃sistunt:

Expanded text:
Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid Donatio directa ideo nuncupatur, quia et iure et usu statim transit in alterum, nec ultra aliquid inde ad ius donatoris retorquetur. Condiciones proprie testium sunt, et dictae condiciones a condicendo,latio ab stipula. Veteres enim, quando sibi aliquid promittebant, stipulam tenentes frangebant, quam iterum iungentes sponsiones suas agnoscebant sive quod stipulum iuxta Paulum iuridicum firmum appellaverunt. Sacramentum est pignus sponsionis; vocatum autem sacramentum, quia violare quod quisque promittit perfidiae est. De rebus . Hereditas est res quae morte alicuius ad quempiam pervenit, vel legata testamento, vel possessione retenta. Dicta autem hereditas a rebus aditis, sive ab aere, quia qui possidet agrum et censum solvit; †inde et res.† Res sunt quae in nostro iure consistunt.
Abbreviated transcription (Latin):
potest dicere pactũ : s placitũ: I Mandatũ dictũ : qđ olĩ in cõmisso negotio. alt̃ alti manũ dabat:
Ratũ uͦ: quasirationabile & rettu : unde : & qui pollicet᷑ dicit: Ratũ. eẽ. ꝓfiteor: hoc ẽ. firmum
atq ꝑpetuũ: Rite aut̃ eẽ ñ recte sed ex more: Cirografũ : ÷ cautio:T Emptio & uenditio ẽ rerũ
qsiuenundatio id ÷ anundinis: sdonatio: cuiuslibet rei trans actio: dictã aut̃ dicunt donationẽ.
tionẽ: & dotẽ : quasi doitem : Precedente enĩ innuptiis donatione : dosseqͥt᷑ : Nan
antiquus nuptiarũ eratritus: quo se maritꝰ & uxor inuicem emebant. neuidetur uxor ancilla.
mꝰ iniure: Inde est. qđ p̃cedente donatione uiri: sequit᷑ dos uxoris: Nonatio usu¬
fruetuaria idõ dr̃. quia donator exeausu fructũ adhucretinet: seruato cuidonatũ est uire:

Expanded text:
potest dicere pactum, sed placitum. 20. Mandatum dictum, quod olim in commisso negotio alter alteri manum dabat. potest dicere pactum, sed placitum. 20. Mandatum dictum, quod olim in commisso negotio alter alteri manum dabat. Ratum vero, quasi rationabile et rectum, unde et qui pollicetur dicit: 'Ratum esse profiteor', hoc est, firmum atque perpetuum. Rite autem esse non recte, sed ex more. Chirographum. Cautio. Emtio et venditio est rerum t: venditio quasi venundatio, id est a nundinis. Donatio est cuiuslibet rei transactio. Dictam autem dicunt donationem quasi doni actionem, et dotem quasi do item. Praecedente enim in nuptiis donatione, dos sequitur. Nam antiquus nuptiarum erat ritus quo se maritus et uxor invicem emebant, ne videretur uxor ancilla, sicut habemus in iure. Inde est quod praecedente donatione viri sequitur dos uxoris. Donatio usufructuaria ideo dicitur, quod donator ex ea usum fructum adhuc retinet, servato cui donatum est iure.
Abbreviated transcription (Latin):
codicillus fit uicę testam̃ti : Ita epistola uice codicilloꝵ:Cretio. ẽ: certus dierũ num̃us. in quo m¬
llẽpniũ : Ita aut̃ : ut quiscribet. titulũ eiusdẽ scripturae codicillũ uocet : Sicut aut̃¬
.s. aut adit here ditatem : aut finito tẽpore creationis excludit᷑. nec liberũ illi ẽ ultra capien
quibus ñ esset cretio addicta: Ifidei cõmissũ dictũ : ut fiat qđ adefuncto cõmitit᷑ : Nã fides dicta.
niens scriptura. legibus ac morib cõꝓbata: & dictũ pactũ : quasi expace factũ. ab eo qđ pango
unde ⁊ pepigit: ¶Placitũ quoq similit̾ ab eo qđ placet: Alii dicunt pactũ. ẽẽ : quod uolers qͥsque
facit : placitũ uͦ: &iã nolens cõpellit̾. ueluti quando qͥsq paratꝰ sit iniuditio ad respondendũ. qđ nemo

Expanded text:
codicillus fit vice testamenti, ita epistola vice codicillorum. Cretio est certus dierum numerus, in quo codicillus fit vice testamenti, ita epistola vice codicillorum. Cretio est certus dierum numerus, in quo llemnium, ita ut qui scribit titulum eiusdem scripturae codicillum vocet. Sicut auts aut adit hereditatem, aut finito tempore cretionis excluditur, nec liberum illi est ultra capienquibus non esset cretio addita. Fideicommissum dictum, ut fiat quod a defuncto committitur. Nam fides dicta artes ex pace conveniens scriptura, legibus ac moribus comprobata; et dictum pactum, quasi ex pace factum, ab eo quod est pango, unde et pepigit. 19. Placitum quoque similiter ab eo quod placet. Alii dicunt Pactum esse quod volens quisque facit; ad Placitum vero etiam nolens compellitur, veluti quando quisque paratus sit in judicio ad respondendum; quod nemo
Abbreviated transcription (Latin):
seu libtoꝵ. ñ est palã ꝓ latũ Quod si ñ latet: tam̃ si p̃dictis ꝑsonis ñ ꝓferat᷑. suppͥmi uidet᷑¬
Nuncupatio est: quã intabulis cęrisq testator recitat dicens. haec ut his tabulis cȩris q̃ s cripta ft
ita dico. Italego Itaq uostiues romani: testimoniũ mihi ꝑhibete: Et hoc: dr̃ nuncupatio
suncuipare.e. enĩ. palã nõare a confirmare. Nus lib̾oꝵ.e conugũ sine libis. hnuicẽ ꝓploco¬
uicreditatis altna conscriptio: Codicillũ ut ueteres auint. sine dubio ab auctore dictũ: qui
sc titurae genus instituit: Est autẽ scriptura : nulla indigens sollempnitate ũborũ s sola
statoris uoluntate : qualicũq: scripturae significatione exp̃ssa: cunus beneficio uolunt.
functorũ constat ẽẽ subuentũ: d pt̃ legaliũ uerboꝵ difficultatẽ: aut certe ꝓpt̾ necessitatẽ adhi¬

Expanded text:
seu libertorum non est palam prolatum: quod si non latet, tamen si praedictis personis non proferatseu libertorum non est palam prolatum: quod si non latet, tamen si praedictis personis non proferatNuncupatio est, quam in tabulis cerisque testator recitat, dicens: 'Haec ut in his tabulis cerisque scripta sunt, ita dico, ita lego: itaque vos, cives Romani, testimonium mihi perhibete,' et hoc dicitur nuncupatio: nuncupare est enim palam nominare et confirmare. Ius liberorum est coniugum sine liberis hereditatis alterna conscriptio. Codicillum, ut veteres aiunt, sine dubio ab auctore dictum, qui hoc scripturae genus instituit. Est autem scriptura nullam indigens sollemnitatem verborum, sed solam testatoris voluntatem qualicumque scripturae significatione expressam. Cuius beneficio voluntatibus defunctorum constat esse subventum propter legalium verbo
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃ta. s etiã epistolarũ alloquia scribebant᷑: Vnde & portitores earũ: tabellarii uocabant᷑¬
Testam̃tũ uiris ciuilis ẽ. quinq testiũ subscriptione firmatũ: ¶Testam̃tũ iuris ptorat est ãpr
testiũ signis signatũ: Sed illud apud ciues fit. nde uuile : istud apud p̃tores inde uris pretorii
testam̃tũ aut̃ signare : notare . ẽ. id÷ ut notũ sit qđ scriptũ ÷: ¶ Olografũ testam̃tũ ẽ : manu auc¬
toris totũ conscriptũ atq subscriptũ unde et nom̃ accepit: Grecienĩ : olototũ grafin. littera
dicunt :Prritũ testam̃tũ ÷ : sis qͥ testauit capite diminutus ẽ. aut siñ rite factũ sit: ¶ In offici¬
osũ testam̃tũ .ẽ. quod frustra libis exheredatis. sine officio naturalis. pietatis: in extraneis ꝑsonas
redactũ ẽ: Ruptũ testam̃tũ inde uocatur: eo qđ nascente postumo. neq: ex heredito nõatim neq
erede instituto : disrũpitur Suppressũ testam̃tũ. ẽ: quod infraude heredũ uellegat.

Expanded text:
codicellis epistolarum alloquia scribebantur: unde portitores earum tabellarios voca quinque testium subscriptione firmatum. Testamentum iuris praetorii est septem testium signis signatum: sed illud apud cives fit, inde civile; istud apud praetores, inde iuris praetorii. Testamentum autem signare notare est, id est ut notum sit quod scriptum est. Holographum testamentum est manu auctoris totum conscriptum atque subscriptum; unde et nomen accepit. Graeci enim ὅλον totum, γραφήν litteram dicuntosum testamentum est, quod frustra liberis exheredatis sine officio naturalis pietatis in extraneas personas redactum est. Ruptum testamentum inde vocatur, eo quod nascente postumo, neque exheredato nominatim, neque herede instituto, disrumpitur. Suppressum testamentum est, quod in fraude heredum vel legatariorum
Abbreviated transcription (Latin):
qualitass ud figra: Desubiesto uit genera et speties : in subiecto accidentus: Exhis noue accis¬
dentbus: trĩa intrausiã st Quantitas & qualitas & situs haec enim sine usia ee nposstꝰ cata
usiam uͦ st̃. locus tempus & habitus: Intra & extra usiam relatio facere & patirappella¬
tasaut rathegorius constat : qr ñ posit̃ nisi ea subiestis agnosci : Quis enĩ qiđ sit homo posst
gnoscere nͥ aliquẽ hõem sibiponit ante oculos quasi sub iectũ hõi : hoc opus ari¬
ptteret & legendũ est: quando sicut dictũ ÷ quic qiđ homo loqͥt᷑ int̃ detẽ ista p̃dicimta habet:
ficiet & ũ ad libros intelligerdos: qui si uerethorib siue dialecticis appliant᷑ ꝓ dioi¬

Expanded text:
qualitas, vel figura. De subiecto igitur genera et species, in subiecto accidentia sunt. Ex his novem acciqualitas, vel figura. De subiecto igitur genera et species, in subiecto accidentia sunt. Ex his novem accidentibus tria intra usiam sunt, quantitas et, qualitas et situs. Haec enim sine usia esse non possunt. Extra usiam vero sunt locus, tempus et habitus; intra et extra usiam relatio, facere et pati. 14. Appellatas autem categorias constat, quia non possunt nisi ex subjectis agnosci. Quis enim quid sit homo possit agnoscere, nisi aliquem hominem sibi ponat ante oculos, quasi subjectum homini? 15. Hoc opus Aristotelis intente legendum est, quoniam, sicut dictum est, quidquid homo loquitur, inter decem praedicamenta habeficit etiam ad libros intellegendos, qui siue rethoribus siue dialecticis applicantur. Seq
Abbreviated transcription (Latin):
nonem grãrib quoꝵ exẽpli gratia q̃dã positast ut in ipso substantiae generea qđ est usia in
innumerabilia repperiunt᷑: Nã & ea q̃ intellectu capimus : id adalterum hoꝵ detẽ p̃dica¬
nitos sermone uulgamꝰ: Plena enĩ sententia debis itaest: Augustainus umi hnoi oeto p̃ di saus
illius stans intemplo hodie infulatus disputando fatigat᷑ asidaute mubstanu est : Edens
res ad sepsam subsistit: Corpus enĩ subsistit . x ideo substantia est : Ina uͦ accidenrtia quae
sesub s̃ster tet at in subiesto sunt  sub stantiae ñ st qr ñ sub sistunt is mutant᷑ sic̃ color it serme
Desubiecto aut̃ et insubiesto : quasi deipso & in ipso ubi enĩ dr̃ desubiecto substantĩ serna
dicat̃ desubstantia: Vbi aut̃ dr̃ insubiesto : accidentia it lo: q̃accidt̃ in substantia: quantitas¬

Expanded text:
novem generibus, quorum exempli gratia quaedam posita sunt, vel in ipso substantiae genere, quod est οὐσία, novem generibus, quorum exempli gratia quaedam posita sunt, vel in ipso substantiae genere, quod est οὐσία, innumerabilia reperiuntur. Nam et ea quae intellectu capimus, id ad alterutrum horum decem praedicamentorum sermone vulgamus. Plena enim sententia de his ita est: Augustinus, magnus orator, filius illius, stans in templo, hodie, infulatus, disputando fatigatur. Usia autem substantia est, ires ad se ipsam subsistit. Corpus enim subsistit, et ideo substantia est. Illa vero accidentia, quae in subsistente atque subiecto sunt, substantiae non sunt, quia non subsistunt, sed mutantur; sicut color vel forma. De subiecto autem et in subiecto quasi de ipso et in ipso. Ubi enim dicitur de subiecto, substantia est, quasi dicatur de substantia. Ubi autem dicitur in subiecto, accidentia
Abbreviated transcription (Latin):
¶Quantitas est mensura ꝑ quã aliqiđ ut magnũ ut minꝰ ostendit᷑ ut longus breuis : ¶ Qualitas est
ut qualis sitorator anrusticis niger an candidus : Relatio est : qua erefertur ad aliqiã
erini enũ dr̃ filius de monstratur &pater: Haec relatiua : simul incipiunt : Nã que
seruus ac dominꝰ uno tẽpore exordiũ nominis sumunt: nec aliq̃ndo inuentus : dñs prior
seiuo nec seruus dño: Alterũ enim alti praȩ ee non potest : Nlocusest: ubisit inftro an
inplatea : Lociaut̃ motus partes sex habet. dextrã & sinistram : Ante & retro sursum
Ut babe scientũ hmente urtutẽ in corpore circa corpus uestimeitũ & cȩcapenque ado a¬
bendimodũ designato ad octorib numero conp̃hendunt᷑ : Plamũ agere  pate ab
agentis & pacentis significatione consistunt : Nam scribo uois
habet qm̃ sacentis rem indicat: scribor patientis est qm̃ patise ostendit: In his enim

Expanded text:
Quantitas est mensura, per quam aliquid vel magnum vel minus ostenditur, ut longus, brevis. Qualitas est, ut qualis sit, orator an rusticus, niger aut candidus. Relatio est, quae refertur ad aliquid. Cum enim dicitur filius, demonstratur et pater. Haec relativa simul incipiunt. Namque servus ac dominus uno tempore exordium nominis sumunt, nec aliquando invenitur dominus prior servo, nec servus domino. Alterum enim alteri praeesse non potest. Locus est ubi sit, in foro, in platea. Loci autem motus partes sex habet, dextram et sinistram, ante et retro, sursum ut habere scientiam in mente, virtutem in corpore, circa corpus vestimentum, et cetera, quae ad habendi modum, designato a doctoribus numero, conprehenditur. Iam vero agere et pati ab agentis et patientis significatione consistunt. Nam scribo vocis actum habet, quoniam facientis rem indicat. Scribor patientis est, quoniam pati se ostendit. In his enim
Abbreviated transcription (Latin):
iocet. ⁊ molestia est animo: unde et animi molestiã : scupulũ dicimus: hinc ⁊ scrupea
saxa: id est asꝑa: Cotis nom̃ accepit : qđ ferrũ ad incidendũ acuat: Cotis enĩ g̃cosermone.
ncisio nõat᷑: Exhis aliae aquariae st̃: aliae oleo indigent inacuendo: Sedoleũ leni
aciem accerrimã reddunt.  Pumex uocat᷑: eo qđ spumȩ densitate concretus fiat. & est aridus
e paruus  tantanq naturã refrigerandi habens. ut inuasȩ missus: musta deferuere
desinant: Rudos artifices appellant lapides contussos & calce ad mixtos: quos in paum̃tis
endis suꝑ fundunt : unde et rudera dñri:  Gipsum : cognatũ calci est . & est grecũ non
flura eius genera: Omiũ aut̃ optimũ : lapidi speculari est enĩ signis aedificioꝵ. ⁊ coronis¬
gratissimus. Calcis uiua dicta: quia dũsit tactu frigida. intꝰ occultũ continet ignẽ¬

Expanded text:
 calciamentum, nocet et molestia est animo; unde et animi molestiam scrupulum dicimus: hinc et scrupea  calciamentum, nocet et molestia est animo; unde et animi molestiam scrupulum dicimus: hinc et scrupea saxa, id est aspera. Cotis nomen accepit quod ferrum ad incidendum acuat; †cotis† enim Graeco sermone incisio nominatur. Ex his aliae aquariae sunt, aliae oleo indigent in acuendo, sed oleum lenem; aquae aciem acerrimam reddunt. Pumex vocatur eo quod spumae densitate concretus fiat; et est aridus, candore parvus, tantamque naturam refrigerandi habens ut in vas missus musta fervere desinant. Rudus artifices appellant lapides contusos et calce admixtos, quos in pavimentis faciendis superfundunt; uplura sunt eius genera, omnium autem optimum lapis specularis, est enim insigniis edificiorum et corongratissimum.