comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ticoꝵ. se potissimꝰ epiãnos. et
suam esse catholicam eccliam
putant. Sciend̾ est illam esse
ueram in qua est confessio et
penitencia que peccata et uul¬
nera quibus subiecta est imibe¬
cillitas carnis: salubrit̾ curat
hec mt̾m paucis admonendi
gracia retuli. ne quis eirorẽ
fuge̾ cupiens maiore impli¬
cetur eirore: dum penetrale
u̾itatis ignorat. postea plemꝰ
et uenus contra onmes men
qm satis de religione uera et
sapiencia locuti sunnis: in
proximo libro deiusticia disẜa¬
nus.

Expanded text:
ticorum se potissimum Christianos et ticorum se potissimum Christianos et suam esse catholicam ecclesiam putant, sciendum est illam esse ueram in qua est confessio et paenitentia, quae peccata et uulnera quibus subiecta est inbecillitas carnis salubriter curat. haec interim paucis admonendi gratia rettuli, ne quis errorem fugere cupiens maiore inplicetur errore, dum penetrale ueritatis ignorat: postea plenius et uberius contra omnes mendur ut quoniam satis de religione uera et sapientia locuti sumus, in proximo libro de iustitia disseramus.
Abbreviated transcription (Latin):
litate compon̾ent. Nõmilli at̃
flo̾ꝵ ꝓphetaꝵ uaticimo illecti.
de quibus et ueri ꝓphete et ipã
p̾dre̾ant. excid̾unt adoct̾na
dei. et tradicionẽ uerã relique¬
iunt. Sed illi omnes demoni¬
cis fraudibus iretiti. quas
prospic̾e̾ et cauere debuerant.
dũnum nomen et cultũ ꝑ imp¬
denciam ꝑdid̾unt. Cum enim
friges. aut nouaciam. aut ua¬
lenciam. aut martionite. aut
libet ahi noĩantur. xpiãm esse
desierunt. hii qui xpĩ nomie
amisso. humana et extͣria uoca¬
bula induerũt. Sola igitur ca¬
tholica eccͣa est. que uerum cul¬
tum retinet. hic est fons u̾ita¬
tis. hoc domiciliũ fidei. hoc tem¬
plũ dei. quo si qͥs non intrau̾it.
uel aquo si qͥs exm̾it. et spe ui¬
te ac salutis et̾ne aliemis est.
neminem sͥ. oportet ꝑtinaci
concertacione blandui. Agitur
enim de uita ac salute cui insi
caute ac diligent̾ consulatur.
amissa et extincta erit. Sed
tñꝰ qr singuli quiqz cetus here¬

Expanded text:
litate conponerent. nonnulli autem litate conponerent. nonnulli autem falsorum prophetarum uaticinio inlecti, de quibus et ueri prophetae et ipse praedixerat, exciderunt a doctrina dei et traditionem ueram reliquerunt. sed illi omnes daemonicis fraudibus inretiti, quas prospicere et cauere debuerant, diuinum nomen et cultum per inprudentiam perdiderunt. cum enim hryges aut Nouatiani aut Valentiniani aut Marcionitae aut ilibet alii nominantur, Christiani esse desierunt, qui Christi nomine amisso humana et externa uocabula induerunt. sola igitur catholica ecclesia est quae uerum cultum retinet. hic est fons ueritatis, hoc domicilium fidei, hoc templum dei: quo si quis non intrauerit uel a quo si quis exierit, a spe uitae ac salutis alienus est. neminem sibi oportet pertinaci concertatione blandiri. agitur enim de uita et salute: cui nisi caute ac diligenter consulatur, amissa et extincta erit. sed tamen quia singuli quique coetus haere
Abbreviated transcription (Latin):
et ecclĩam dissiparent. Sed hii
quor fides fuit lubrica cũ dmñ
nosse se et colere sumilarent: au¬
gendis opibus et honoribus stu¬
dentes. affectabant maxim̃ sac̾¬
docium. et apocioribus uitti sece¬
d̾e cũ suffraga toribus suis ma¬
luerunt. ꝙͣ eos fr̾e p̾positos qͥbꝰ
u̾o nõ satis celestibus lrĩs enidi¬
ti. cũ ueri tatis accusatoribus re¬
sponde̾ non possent. obicientibꝰ
uel mipossibile uel inicongiuẽs
esse. ut deus in utm se muliens
includẽt: nec celestem illã ma¬
iestatẽ ad tantam infirmitatẽ
potuisse deduci ut hoĩbus con¬
temptiu. derisui. cõtumelie lu¬
dibrio esset. postremo eciã cru¬
ciamenta ꝑferret. atq execra¬
bili patibulo fic̾etur. Que oĩa
cum neq ingemio neq doctͥna
defende ac refutare possent .nͨͤ
enim uim rõnemqz penitus
ꝑuidebant. de pͣuati sunt ab
itm̃e recto. et celestes litteras
corruꝑint: ut nonã sibi doctri¬
nam sine ulla radice. ac stabi¬

Expanded text:
et Ecclesiam dissiparent. Sed ii, et Ecclesiam dissiparent. Sed ii, quorum fides fuit lubrica, cum Deum nosse se et colere simularent, augendis opibus et honori studentes, affectabant maximum sacerdotium, et a potioribus victi, secedere cum suffragatoribus suis maluerunt, quam eos ferre praepositos, quibus uero non satis caelestibus litteris eruditi cum ueritatis accusatoribus respondere non possent, obicientibus uel inpossibile uel incongruens esse ut deus in uterum se mulieris includeret nec caelestem illam maiestatem ad tantam infirmitatem potuisse deduci, ut hominibus contemtui derisui contumeliae ludibrio esset, postremo etiam cruciamenta perferret atque exsecrabili patibulo figeretur, quae omnia cum neque ingenio neque doctrina defendere ac refutare possent — nec enim uim rationemque penitus peruidebant —, deprauati sunt ab itinere recto et caelestes litteras corruperunt, ut nouam sibi doctrinam sine ulla. radice ac stabi
Abbreviated transcription (Latin):
ed qui multe he̾ses exti¬
t̾unt et instintibus de¬
momĩ pplũs dei stisus est. det̾¬
minanda est nobis b̾itas bre¬
int. et in suoͣ domicilio collocãda.
ut si quis aqm uite cupiat hau¬
rre non ad detritos lacus defe¬
ratur qui nõ hñt uenã. sed ub̾¬
riimĩ dei nouerit fontem: quo
omnia stire nos cõuenit. et ip¬
sũ et legatos euis p̾dixisse.
existe̾. que concordiã sancti cor¬
poris rumꝑent. ac monusse ut
sĩma prudencia cau̾emus ne
qnꝰ inlaqueos et fiaudes illius
adu̾sarn mĩ cũ quo nos deus¬
luttari boluit incid̾emus. tum
dedisse certa mandata q̃ in ꝑpe¬
tuũ custodire debenns. Quoꝵ
pleriqz minemores deẜto itm̾e
celesti uias sibi deuias per au¬
fractus et p̾cipia condid̾unt.
ꝑ qmͣ ꝑtem plebis incautam
et simiplicem ad tenebras mor¬
tenqz deduc̾ent. Qd̾ qͣtenus
accident exponam. fuerũt qͥdꝰ
mõꝵ uel minus stabilita fide.
uel minus docti. uel minus cau¬
ti. qui discidiũ fac̾ent unitatis

Expanded text:
ed quoniam multae haereses extiterunt et instinctibus daemonum populus dei scissus est, determinanda est nobis ueritas breuiter et in suo proprio domicilio conlocanda, ut si quis aquam uitae cupiet haurire, non ad detritos lacus deferatur qui non habent uenam, sed uberrimum dei nouerit fontem quo iomnia scire nos conuenit et ipsum et legatos eius praedixisse exsistere quae concordiam sancti corporis rumperent, ac monuisse ut summa prudentia caueremus, ne quando in laqueos et fraudes illius aduersarii nostri cum quo nos luctari deus uoluit incideremus; tum dedisse certa mandata, quae in perpetuum custodire debemus: quorum plerique immemores deserto itinere caelesti uias sibi deuias per afractus et praecipitia condiderunt; per quas partem plebis incautam et simplicem, ad tenebras mortemque deducerent: quod quatenus acciderit, exponam. Fuerunt quidam nostrorum vel minus stabilita fide, vel minus docti, vel minus cauti, qui discidium facerent unitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
lestentes uidelicet ꝙ in his artes
distantur etatibus. Nos autem
omĩs sexus et gn̾is et etatis in hꝰ
celeste it̾ inducimus qr deus qui
eius uie dux est: inmortalitatem
milli hoĩ nato negat. forma q
alt̾a illa melior conuersa est ad
solis ortũ. alt̾a illa det̾ĩor ad occa¬
sum: quĩ qui u̾itatem ac iustĩãm
sequitur. is accepto inmorta lita¬
tis p̾mio ꝑhemi luce pocietur.
Qui at̾ ab illo malo duce illectus
p̾tulerit uicia uirtutibus. men¬
daciũ ueritati: nccͣe est ad occasũ
et tenebras deferatur. destribã¬

Expanded text:
lescentes, uidelicet quod artes in his lescentes, uidelicet quod artes in his discantur aetatibus. nos autem homines omnis sexus et generis et aetatis in hoc caeleste iter inducimus, quia deus, qui eius uiae dux est, immortalitatem nulli homini nato negat. forma quois? sed altera illa melior conuersa est ad solis ortum, altera illa deterior ad occasum, quoniam qui ueritatem ac iustitiam sequitur, is accepto immortalitatis praemio perenni luce potietur, qui autem ab illo malo duce inlectus praetulerit uitia uirtutibus, mendacium ueritati, necesse est ad occasum et tenebras deferatur aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
qr iustis inmortalitas. iniustis
pena et̾na ꝓposita est. Quomͦ.
autem hee uie uel in celũ tollãt.
uel ad inferna p̾cipitent: expli¬
cabo. Aperiam que sint uirtutes
quas phĩ nestierunt. tũ eaꝵ q̃
sint p̾mia: simb eciã que fint
uicia. que ue eoꝵ supplicia mõ¬
strabo. Nam fortasse aliqͥs ex¬
petet ut feꝑatim de uiciis ac
uirtutibus dicam: cũ debono. aut
demalo disẜentibus nobis eciã
qd̾ est contrariũ possit intelli¬
gi. siue enim uirtutes inferas.
uicia sua sponte decedent. sue
uicia eximas. uirtutes ultro sb̾¬
bibunt. sit bonoꝵ ac maloꝵ cõ¬
stituta natura est: ut se inuitẽ
cia retrahi sine uirtutibꝰ possit̾.
nec uirtutes inseri sine detracͤ
uicior. has igitur uias lõge
alit᷑ inducimꝰ ꝙͣ induci aphĩs
talem. sedalt̾m honoratũ qui
artis inducunt. qui adesidia
reuocet hoĩes et frugi esse do¬
ceat. Sed neq ingredi faciũt
in eam biam nͥ pueros et adu¬

Expanded text:
quia iustis inmortalitas, iniustis quia iustis inmortalitas, iniustis poena aeterna proposita est. quomodo autem hae uiae uel in caelum tollant uel ad inferna praecipitent explicabo, aperiamque quae sint uirtutes quas philosophi nescierunt; tum earum quae sint praemia, simul etiam quae sint uitia quaeue eorum supplicia monstrabo. nam fortasse aliquis expectet ut separatim de uitiis ac uirtutibus dicam, cum de bono aut malo disserentibus nobis etiam quod est contrarium possit intellegi. sine enim uirtutes inseras, uitia sua sponte decedent, siue uitia eximas, uirtutes ultro subibunt: sic bonorum ac malorum constituta natura est, ut se inuicem tia detrahi sine uirtutibus possint nec uirtutes inseri sine detractione uitiorum. has igitur uias longe aliter inducimus quam induci a philotalem, sed alterum honoratum, qui artis inducunt, qui a desidia reuocet homines et frugi esse doceat. sed neque ingredi faciunt in eam uiam nisi pueros et ad
Abbreviated transcription (Latin):
bantem. hoc est si aut phĩam di¬
dicent. aut eloquenciã. aut ali¬
quid honeste artis. quo euadat
aid bonam frugem. qd̾ fieri sũ
labore maxĩo non potest: hone¬
sam et copiosam uitã disputãt
yacturũ. Si uero doctorem fiu¬
galitatis non muen̾it: in sim¬
stram uiam que melioris speci¬
em menciatur incedere. id est de¬
sidie. ihertie. luxurie se trade̾
que suauia quid̾ uidentur ad
tempus uera bona ignoranti.
post autẽ amissa omĩ dignita¬
te ac re familiari: in omnibus
miseriis ignominiaq uicturũ.
Ad corpus gͦ et ad hanc uitam
qmͣ int̾ra ducimꝰ: fines eaꝵ ui¬
arum retulerũt poete. fortasse
melius: qui hoc biuium apudĩ¬
firos esse uoluerint. sed in eo fal¬
luntur ꝙ eas uias mortus ꝓpo
suerunt: Utriq gͦ uere. sed tnꝰ
utriqz non recte. quia oportuit
uias ipsas ad uitam. fines ear
ad mortem referri. Nos igit᷑
melius et uerius qr duas da¬
stas
uias celi et inferor esse dicimꝰ

Expanded text:
bantem, hoc est si aut philosophiam dibantem, hoc est si aut philosophiam didicerit aut eloquentiam aut aliquid honestae artis quo euadat ad bonam frugem, quod fieri sine labore maximo non potest, honestam et copiosam uitam disputant peracturum; si uero doctorem frugalitatis non muenent, in sinistram uiam quae melioris speciem mentiatur incidere, id est desidiae inertiae luxuriae se tradere, quae suauia quidem uidentur ad tempus uera bona ignoranti, post autem amissa omni dignitate ac re familiari in omnibus miseriis ignominiaque victurum. Ad corpus ergo, et ad hanc vitam, quam in terra ducimus, fines earum viarum retulerunt. Poetae fortasse melius, qui hoc bivium apud inferos esse voluerunt. Sed in eo falluntur, suerunt. utrique ergo uere, sed tamen utrique non recte, quia oportuit uias ipsas ad uitam, fines earum ad mortem referri. nos igitur melius et uerius, qui duas istas uias caeli et inferorum esse dicimus,
Abbreviated transcription (Latin):
maxiõs. in p̾ceptis at̾ maxiõs
fructus. et solidas atqz incorup¬
tas uoluptates: Uicia uero q̃buso
delimamẽtis nat᷑alibus illiceu
aĩos homĩ. et in auiũ iocunditi¬
tem spẽ captos: ad acerbas ama¬
ritudines miẜiasqz ꝑducere:¬
Sapiens prorsus disputatio: si
uirtutũ ipsaꝵ formas ac term¬
nos stirent. Non emꝰ didicerant
uel que fuĩt. uel quid ad eas
m̾cedis a deo manat. qd̾ nos his
duobus librs docebimuis: hnbo
qui ignorabant. aut dubitabũ
ammas hom̃i inmortales esse.
et uirtutes et uicia. t̾renis hono¬
ribus aut penis extimauerunt
Omi̾s gͦ hec de duabꝰ uiis di¬
sputatio ad fiugalitatem ac
rrͣiam spectat. dicunt em̃ huã¬
uebite cui sum y littere esse simi¬
lem. ꝙ uiuisquisq hom̃i cum pii¬
ne adulestentie limen attigerit.
et in enm locum uen̾it ubi se uia
fidit in ãbas hereat mutabũ¬
dus ac nestiat in qmͣ se ꝑtem po¬
tius inchnet. si ducem nactus
fu̾it qui engat ad meliora titu¬

Expanded text:
maximos, in perceptis autem maximos maximos, in perceptis autem maximos fructus, et solidas atque incorruptas voluptates: vitia vero quibusdam delinimentis naturalibus illicere animos hominum, et inanium jucunditatum specie captos ad acerbas amaritudines miseriasqsapiens prorsus disputatio, si uirtutum ipsarum formas ac terminos scirent. non enim didicerant uel quae sint uel quid eas mercedis a deo maneat: quod nos his duobus libris docebimus. hi uero quia ignorabant aut dubitabant animas hominum inmortales esse, et uirtutes et uitia terrenis honoribus aut poenis aestimauerunt. omnis ergo haec de duabus uiis disputatio ad frugalitatem ac luxuriam spectat. dicunt enim humanae uitae cursum Y litterae similem, quod unus quisque hominum cum primae adulescentiae limen adtigerit et in eum locum uenerit, partis ubi se uia findit in ambas, haereat nutabundus ac nesciat in quam se partem potius inclinet; si ducem nactus fuerit qui dirigat ad meliora titu
Abbreviated transcription (Latin):
nam uitam progredi
nct̃e est. una q̃ in celũ ferat. al¬
tera que ad inferos depͥmat: qͣs
et poete in carmĩbus et phĩ in
disputaciomibus suis induxe¬
runt. Et quid̾ phĩ alterã uir¬
tutũ esse uoluerunt. alterã uiti¬
orum. Sam que sit assigͣta uir¬
tutibus pͥmo aditu esse ardu¬
am et confragosam: in qua si
qͥs difficultate suꝑata in sum¬
mu eius euafit. habe̾ eum de
cetero planuĩ iter. lucidñ ame¬
numqz campum. et omnes labor
suoꝵ caꝑe fructus ubes atq io¬
cundos. Quos aut̾ pͥmi aditus
difficultas de terruerit. eos mil
lam bicioꝵ uiam labi atqr defle¬
ctere: que pͥmo ingressu sit qiͣ
amena multoq tristior. denide
cum in eam paulo ult̾uis proces¬
serunt: amenitatis illius speci¬
em repente subduci. Ex orui aẽ
uiam p̾cipitem. muĩc saxis aspe¬
ram mũt obductam sentibus. nc̃
gurgitibus int̾cisam. uel toui¬
tibus rapidam: ut laborare. li¬
eo proferuntur. ut appareat in
uirtutibus capiendis labores ẽ

Expanded text:
nam vitam progredi necesse est: una, quae in coelum ferat; altera, quae ad inferos deprimat; quas et poetae in carminibus, et philosophi in disputationibus suis induxerunt. Et quidem philosophi alteram virtutum esse voluerunt, alteram vitiorum: eamque quae sit assignata virtutibus, primo aditu esse et arduam, et confragosam; in qua si quis, difficultate superata, in summum ejus evaserit, habere eum de caetero planum iter, lucidum amoenumque campum, et omnes laborum suorum capere fructus uberes atque jucundos. Quos autem primi aditus difficultas deterruerit, eos in eam vitiorum viam labi atque deflectere, quae primo ingressu sit quasi amoena, multoque tritior, deinde cum in eam paulo ulterius processerint, amoenitatis ejus speciem repente subduci: exoriri autem viam praecipitem, nunc saxis asperam, nunc obductam sentibus, nunc gurgitibus intercisam, vel torrentibus rapidam, ut laborare, haeo proferuntur, ut appareat in virtutibus capiendis labores esse
Abbreviated transcription (Latin):
dendo nubentes p̾sident: ut
illaꝵ pudiciciã por deus deli¬
basse uideatur. et mille alia
portenta. ut iam uaniores qͥ
hec colenda susteperint: ꝙͣ ecip¬
cios esse dicamus qui mõstiuo¬
sa et ridicula qued̾ simlãtra ue¬
n̾antur: et hec tñ hñt aliqmͣ
miagnẽ. Quid ꝙ lapide̾ colũt
informem atq iudem cui nom̃
est t̾minus: hic est quẽ sat᷑nꝰ
pro ioue dicitur deuorasse.nͨ
inm̾to illi honos tribuitar Nã
cum tarqͥmus capitoliũ facere
uellet: atq in eo loco multoꝵ
deorr sa tella essent. consuluit
eos ꝑauguria utrũ ioui cede¬
rent: et cedentibus cet̾is: so¬
lus t̾minus mansit. unde il¬
lie̾ poeta capitolii inmobile sa¬
xum uocat. Iam ex hoc ipso ꝙͣ
magnus iupit̾ inuenitur cui
non cessit lapis: ea forte fi
tolio supͣ ipi t̾mino foramen
est in tecto relictũ. ut qr non
cessaret. libero celo frueretur:
quo ne ipĩ quid̾̃ fiuebantur
qui lapide̾ frui putau̾unt.
et huic publice supplicatur qͣ

Expanded text:
dendo nubentes praesident, ut dendo nubentes praesident, ut illarum pudicitiam prior deus delibasse uideatur, et mille alia portenta, ut iam uaniores qui haec colenda susceperint quam Aegyptios esse dicamus, qui monstruosa et ridicula quaedam simulacra uenerantur. et haec tamen habent aliquam imaginem. quid qui lapidem colunt informem ac rudem cui nomen est Terminus? hic est quem pro Ioue Saturnus dicitur deuorasse nec inmerito illi honos tribuitur. nam cum Tarquinius Capitolium facere uellet atque in eo loco multorum deorum sacella essent, consuluit eos rent; et cedentibus caeteris, solus Terminus mansit. Unde illum poeta Capitoli immobile saxum vocat. Jam ex hoc ipso quam magnus Jupiter invenitur, cui non cessit lapis, ea fortasse tolio, supra ipsum Terminum foramen est in tecto relictum: ut quia non cesserat, libero coelo frueretur; quo ne ipsi quidem fruebantur, qui lapidem frui putaverunt. Et huic ergo publice supplicacatur, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ taluam. Eod̾ tprẽ ioui qͦ pi¬
stori ara posita est. ꝙ eos in qͥe¬
te monusset ut ex omĩ frum̃to
qd habebant pane̾ fac̾ent. et
in hostui castra iactarent. eoq
facto soluta esset obsidio. desꝑ¬
antibus gallis mopia subigi
posse romanos. Que ista reli¬
gionum derisio est: Si earũ
deffensor essem. quid tam gͣui¬
ter queri possem.ꝙͣ. deoꝵ no¬
men in tantũ uenisse cõtem¬
ptũ. ut turpissis noĩbus lu-¬
dibuo hẽatur: Quis non ri¬
deat fornatẽ deam. ł pocius
doctos uiros celebrandis for¬
nacalibus oꝑari. Quis cum
audiat mutã deam tenere ri¬
sum queat: haric eẽ dicunt ex
qua syit lares nati. et ipam
larem noĩant ẜ larnudam. qͥd
p̾stare colenti potest. que loqͥ
non potest. Colitur et ceca qͥ
hertuli fecit indiciũ defurto
boum. dm̃itatẽ consecuta qr
prodidit frẽm. et cunina que
in fantes tuetur in cunis ac
fastimi̾ submouet Et stercu¬
Et tutinus in cuius sin pu¬

Expanded text:
quam caluam. eodem tempore Ioui quoque Piquam caluam. eodem tempore Ioui quoque Pistori ara posita est, quod eos in quiete monuisset, ut ex omni frumento quod habebant panem facerent et in hostium castra iactarent: eoque facto soluta esset obsidio desperantibus Gallis inopia subigi posse Romanos. quae ista religionum derisio est? si earum defensor essem, quid tam grauiter queri possem quam deorum numen in tantum uenisse contemptum, ut turpissimis nominibus ludibrio habeatur? quis non rideat Fornacem deam uel ; potius doctos uiros celebrandis Fornacalibus operari? quis cum audiat deam Mutam, tenere risum queat? hanc esse dicunt ex qua sint Lares nati et ipsam Laram nominant uel Larundam. quid praestare colenti potest quae loqui non potest? colitur et Jaca, quae Herculi fecit indicium de turto boum, diuinitatem consecuta quia prodidit fratrem, et Cunina, quae infantes tuetur in cunis ac fascinum submouet, et Stercuet Tutinus, in cuius sinu pu
Abbreviated transcription (Latin):
qune in timis horrere debuerũt.
Qu enor omĩs exillius pͥncipa¬
sis ac silim bom iguoratioẽ de¬
stendit. prbe a gallis occupita
obsessi in tapitolio roniam. cum
ex smsieraẽ capillis tormenta fe¬
eusent. edem uem calue consecͣ¬
iit. Non igitur intelligunt
nͣ uine sinit religiones. uel ex
coipo ꝙ eas hus meptus cauil¬
lontur. Alacedemomis forte di¬
dicerant. deos sibi ex euentis
fuge qui cum inessenos obsi¬
d̾ent. et illi furtim deceptis ob¬
Sessoribus egressi ad diripiẽdã
lacedemonia cuturrissent: aspar¬
tams mulieribus fusi. fugati¬
ꝓ sunit. Cognitis autẽ dolis ho¬
fui la cedemonn sequebantur.
his armate mlieres obuiã lon¬
quis exicr̃t. que cum uiros
suos t̾uierent pare se ad pugnã
ꝙ putarent messenos esse cor¬
pora sua nudaueruit. At illi
uroribus cognitis et aspectis
in libidine̾ concitati: sicuti erat̾
uirginibus ex qͥbus st̃ parthe¬
edem uem̾ armate simlãtrũq
detur armata uen̾em conse crasse

Expanded text:
sibus intimis horrere debuerunt: sibus intimis horrere debuerunt: qui error omnis ex illius principalis ac summi boni ignoratione descendit. Urbe a Gallis occupata, obsessi in Capitolio Romani, cum ex mulierum capillis tormenta fecissent, aedem Veneri Calvae consecrarunt. Non igitur intelligunt, quam vanae sint religiones, vel ex eo ipso, quod eas his ineptiis cavillantur. A Lacedaemoniis fortasse didicerant, deos sibi ex eventis fingere, qui cum Messenios obsiderent, et illi furtim deceptis obsessoribus egressi, ad diripiendam Lacedaemonem cucurrissent, a Spartanis mulieribus fusi fugatique sunt. Cognitis autem dolis hostium, Lacedaemonii sequebantur. His armatae mulieres obviam longius exierunt; quae cum viros suos cernerent parare se ad pugnam, quod putarent Messenios esse, corpora sua nudaverunt. At illi uxoribus cognitis, et aspectu in libidinem concitati, sicuti erant virginibus, ex quibus sunt Partheaedem Veneri Armatae simulacrumque detur armatam Venerem consecrasse
Abbreviated transcription (Latin):
Quid sacerdotes constituere ua¬
na et insensibilia culturos: Qd
inmolare uictimas: Quid tantoe
sumptꝰ uel fingendis ł colendis
iaginibus impend̾e̾. firimus
et incorrapcuis templũ est ptꝰ
hũamẽ. hoc pocius ornetur. hoc
beris illis num̃bus impleat᷑
has gͦ falsas consecrationes
se qͥtur qd̾ ncce est. Qui enĩ sic
uirtutes colunt .i. qui unbras
et miagines uirtutũ consetrant.
ea ipã q̃ uera st̃ ten̾e non pñt̃.
Itaq nulla in quoꝙͣ uirtus est.
uicus ubiq dñantibus. nulla fi¬
nulla pietas nec consangͥneis¬
nec parentibus ꝑcente auaricia
et cupiditate in uenena et infa¬
rum iuente. nulla pax. nulla
concordia publice bellis seuien¬
tibus pͥuatim uero mimicitis
usq ad sanguinẽ furentibus.
nulla pudicicia. libidinibus e¬
frenatis onme sexum et omnes
corporis ꝑtes cõtaminantibus.
nec tñ desimit ea colere que¬
sigunt et od̾int. colunt enim
qhire ac sũmis digittis que sen¬

Expanded text:
quid sacerdotes constituere uaquid sacerdotes constituere uana et insensibilia culturos? quid immolare uictimas? quid tantos sumptus uel fingendis uel colendis imaginibus inpendere? firmius et incorruptius templum est pectus humanum: hoc potius ornetur, hoc ueris illis numinibus inpleatur. has ergo falsas consecrationes sequitur quod necesse est. qui enim sic uirtutes colunt id est qui umbras et imagines uirtutum consectantur, ea ipsa quae uera sunt tenere non possunt. itaque nulla in quoquam uirtus est, uitiis ubique dominantibus, nulla finulla pietas, nec consangnec parentibus parcente avaritia, et cupiditate in venena et in ferrum ruente; nulla pax, nulla concordia, publice bellis saevientibus, privatim vero inimicitiis usque ad sanguinem furentibus; nulla pudicitia, libidinibus effrenatis omnem sexum et omnes corporis partes contaminantibus: nec tamen desinunt ea colere, qugiunt et oderunt. Colunt enim thure ac summis digitis, quae sen
Abbreviated transcription (Latin):
et int̾uis comp̾hendende: ne sit̾
ftẽ si extra hominẽ fuerint col¬
locate. Itaq p̾claram illã legẽ
tuam derideo qmͣ ponis his u̾si¬
bus. Ast illa pp̾ que datur hoĩ
ascensus in celũ: mentem. uir¬
tutem. pietatẽ fidem. eaꝵq
laudũ delubra st̃. Atqͥn quia hͨ
separi ab hoĩe non pñt. si enĩ
colenda st̃ in hoc ipõ sint nccͣe
est. Si at̾ siit ex̃ hominẽ qͥd
opus est ea colẽ qͥbus careas.
uirtus ei̾ colenda est nõ miago
uirtutis. et colenda est non sa¬
crificio aliquo. aut thure. aut
p̾catione sollẽm: sed bohĩtate
sola atq ꝓposito. Nam quid est
aliud colere uirtutẽ nͥ eam comp̾¬
hende̾ aiõ ac ten̾e: qd̾ unusqͥsq
sił accepit. uelle cõsequitur hic
solus uirtutis est cultus. nam
relictio ac uen̾acio nulla alia nͥ
binus dei tenẽda est. Quid t̃. op
est o uir sapientissiẽ suꝑuacius
extrucionibus loca occupare q̃
possint humanis usibus cedere.

Expanded text:
et interius conprehendendae, ne sint et interius conprehendendae, ne sint falsae, si extra hominem fuerint collocatae. itaque praeclaram illam legem tuam derideo quam ponis his uerbis: ast olla, propter quae datur homini ascensus in caelum, Mentem Virtutem Pietatem Fidem: earumque laudum delubra sunto. atquin haec separari ab homine non possunt. si enim colenda sunt, in homine ipso sint necesse est. si autem sint extra hominem, quid opus est ea colere quibus careas? uirtus enim colenda est, non imago uirtutis, et colenda est non sacrificio aliquo aut ture aut precatione sollemni, sed uoluntate sola atque proposito. nam quid est aliut colere uirtutem nisi eam conprehendere animo ac tenere? quod unus quisque simulac coepit uelle, consequitur. hic solus uirtutis est cultus: nam religio ac ueneratio nulla alia nisi unius dei tenenda est. quid igitur opus est, o uir sapientissime, superuacuis extructionibus loca occupare quae possint humanis usibus cedere?
Abbreviated transcription (Latin):
da corpora corruptoꝵ hũbus
patent. et in illa toli etate uo¬
luerunt: que simplex et in¬
prouda prius irretiri. et in
laqueos ꝑt̾ cadere ꝙͣ cauere.
Quid miẽ si ab hac gente
uiũsa flagicia manarunt.
apud qmͣ uicia ipã religiosa
st̃: eaq non modo uitantur.
u̾m eciam coluntur. Et ideo
cia uicer et adiecit: uirtutes
emꝰoport̾e. non uicia consecͣn.
Qd si recipis s marte tuli: nõ
uides forte ut nrũpant uicia cũ
birtutibus quia mala bonis ad¬
hent. et in aĩs hom potenciora
sut᷑. que si uetas consecrari. iñde¬
bit tibi illa ead̾ gretia se alios
deos colere ut prosint. alios uo̾
ne noteant. hec eni semper excu¬
sacio est: eor qui mala sua pro
dus hnt̃. ut iomam iubiginem
ac febre̾. Si gͦ uicia consecrãda
non sut᷑. in quo tibi assencior.
ne uirtutes quid̾. non enĩ ꝑse
sapũit. aut senciũt. neq intͣ
pietes aut ediculas luto fctãs
sed intra pectus collotande sũt̃.

Expanded text:
da corpora corruptorum luminibus da corpora corruptorum luminibus patent, et in illa coli aetate uoluerunt, quae simplex et inprouida prius inretiri et in laqueos potest cadere quam cauere. quid mirum si ab hac gente uniuersa flagitia manarunt, aput quam uitia ipsa religiosa sunt eaque non modo non uitantur, uerum etiam coluntur? et ideo tia uinceret, adiecit: uirtutes enim oportere, non uitia consecrari. quod si recipis, o Marce Tulli, non uides fore ut inrumpant uitia cum uirtutibus, quia mala bonis adhaerent, et in animis hominum potentiora sunt? quae si uetas consecrari, respondebit tibi eadem illa Graecia se alios deos colere ut prosint, alios uero ne noceant. haec enim semper excusatio est eorum qui mala sua pro diis habent, ut Romani robiginem ac febrem. si ergo uitia consecranda non sunt, in quo tibi adsentior, ne uirtutes quidem. non enim per se sapiunt aut sentiunt neque intra parietes aut aediculas luto factas, sed intra pectus collocandae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
aca maxĩa repptum tacius cõ¬
setrauit. et qr cuius esset effi¬
tries ignorabat. ex loco illi no¬
men imposuit. pauore̾. palorẽq¬
ẽulius hostilius figurauit et co¬
luit. Quid de hoc dicam nͥ dignũ
fuisse qui semꝑ deos suos sicut
optari solet pñtes hr̃et Ab hoc
illud i. marcelli de cõsecratione
honoris atqz uirtutis honestate
non differre congruit. Ead̾
uanitate mentẽ qr᷑ inter deos
senatus collocauit. quã profecto
si huisset eiusmodi sacra nũꝙͣ
sustepisset. Magnũq cicero au¬
daxq consiliũ suscepisse gc̾iã
dixit ꝙ cupidinũ et amoꝵ si¬
mulacra in gmasuis cõsecrasset.
adulatus est uidelicet attico
et irrisit hominẽ familiarem.
non emꝰ magnũ illd̾ aut oĩo
consiluĩ ddm̃ fuit. Sed inpudi¬
cor hoñi ꝑdita et deplorata
nequicia. qui liberos suos qͦs
erudire adhonesta deb̾ent: pro¬
stituerũt libidin iuuentutis.
a quibus flagicior deos et
in illis potissim locis. ubi mi¬

Expanded text:
aca Maxima repertum Tatius conaca Maxima repertum Tatius consecrauit et quia cuius esset effigies ignorabat, ex loco illi nomen inposuit. Pauorem Palloremque Tullus Hostilius figurauit et coluit. quid de hoc dicam nisi dignum fuisse qui semper deos suos, sicut optari solet, praesentes haberet? ab hoc illut Marci Marcelli de consecratione Honoris atque Virtutis honestate nominum differt, re congruit. eadem uanitate Mentem quoque inter deos senatus conlocauit, quam profecto si habuisset, eiusmodi sacra numquam suscepisset. magnum Cicero audaxque consilium suscepisse Graeciam dicit, quod Cupidinum et Amorum simulacra in gymnasiis consecrasset: adulatus est uidelicet Attico et inrisit hominem familiarem. non enim magnum illut aut omnino consilium dicendum fuit, sed inpudicorum hominum perdita et deplorata nequitia, qui liberos suos, quos erudire ad honestatem deberent, prostituerunt libidini iuuentutis: a quibus flagitiorum deos et in illis potissimum locis, ubi nu
Abbreviated transcription (Latin):
celebraretur edicione ludoꝵ quos
apellant floralia. Qd̾ quia fla¬
ipo uoĩe arginũtum sim placuł:
ut pudende rei qued̾ dignitas¬
adderetur deam finx̾unt esse q̃
floribus p̾sit eamq placari
oporte. ut fruges cum arboribꝰ
aut uitibus bene prospeqr flore¬
sterent. Eum colorem secutus in
fastis poeta. Non ignobilem m¬
pham fuisse narranit que sit¬
doris ab floris uocitata. eaq
zephiro iniptã qiͣ dotis loco id
accepisse muneris amarito. ut
hr̃et om̃i floꝵ ptãtem. honeste
quid̃ ista dicinitur: sed in hoẽste
turꝑit̾q creduntur. nec debent
cum uentas queritur: hꝰmodi
uos uelamenta denꝑe. Celebnͣ¬
tur gͦ illi ludi cum oĩ lastiuia.
nam p̾ter u̾boꝵ licenciã qͥbus
obstenitas oĩs effunditur. exu¬
mitur eciã uestibus pplo̾ fla¬
gitante metrices: que tunc mi¬
maꝵ funguntur officio. et in
conspectu ppłi usq ad sacietatẽ
inpudicoꝵ lumurã cum pudẽ¬
dis motibus detinentur. Cloa¬

Expanded text:
celebraretur editione ludorum, quos celebraretur editione ludorum, quos appellant Floralia. quod quia senipso nomine argumentum sumi placuit, ut pudendae rei quaedadderetur. Deam finxerunt esse, quae floribus praesit, eamque oportere placari, ut fruges cum arboribus aut vitibus bene prospereque florescerent. Eum colorem secutus in Fastis poeta, non ignobilem nympham fuisse narravit, quae sit Chloris vocitata, eamque Zephyro nuptam, quasi dotis loco id accepisse muneris a marito, ut haberet omnium florum potestatem. Honeste quidem ista dicuntur; sed inhoneste turpiterque creduntur. Nec debent cum veritas quaeritur hujusmodi nos velamenta decipere. Celebrantur ergo illi ludi cum omni lascivia, nam praeter uerborum licentiam, quibus obscenitas omnis effunditur, exuuntur etiam uestibus populo flagitante meretrices, quae tunc mimarum funguntur officio et in conspectu populi usque ad satietatem inpudicorum luminum cum pudendis motibus detinentur. Cloa
Abbreviated transcription (Latin):
nes: qm̃ de coĩb dixi. Romuli ni¬
trre lupa. honoribus est affeca
dĩnis. Et ferrem si aĩal ipm̃ fuis¬
set cuius figuram gerit. sed au
ris. sed mentis ac moꝵ. fuit eĩ
faustuli uror. et pp̾ uulgati cor¬
poris uilitatem. lupa inter pa¬
stores .i. m̾etrix nũcupata est.
unde ec̾ lupanar dicitur. Exͫs.
ronam secuti st̃: apud quos m̾e¬
tux qued̾ noĩe leena cum tirã¬
mi occidisset. qr nephas erat
simlãciũ constitui m̾etritis in
templo: aĩalis effigiem posue¬
runt cuius nomen ge̾bat. Itaz
ut illi monimentũ ex nomine
sic isti ex professione fec̾unt.
huius noĩ eciam dies festus
al tarentinalia cõstituta. Nec
hanc solã romam metricem
colunt: sed faulam al figulã¬
q quã hertulis stortum fuisse
uerrius scribit. Iam ꝙͣta ista
inmortalitas putanda est: qmͣ
etã metrices assequũtur. flo¬
ra cum magnas opes ex arte
m̾etrcia quesiusset. ppłm̃n st̃psit
hedem ctamq pectuniã reliqͥt. cꝰ
er aĩo fenore suus natalis dies

Expanded text:
niam de communibus dixi. Romuli nutrix Lupa honoribus est adfecta diuinis, et ferrem, si animal ipsum, cuius figuram gerit. sed aucris, sed mentis ac morum. fuit enim Faustuli uxor et propter uulgati corporis uilitatem lupa inter pastores id est meretrix nuncupata est; unde etiam lupanar dicitur. exemplRomani secuti sunt, apud quos meretrix quaedam nomine Leaena cum tyrannum occidisset, quia nefas erat simulacrum constitui meretricis in templo, animalis effigiem posuerunt cuius nomen gerebat. itaque ut illi monumentum ex nomine, sic isti ex professione fecerunt. huius nomini etiam dies festus entinalia constituta. nec hanc solam Romani meretricem colunt, sed Faulam quoque, quam Herculis scortum fuisse Verrius scribit. iam quanta ista inmortalitas putanda est, quam etiam meretrices adsecuntur? Flora cum magnas opes ex  arte meretricia quaesiuisset., populum scripsit heredem certamque pecuniam reliquit, cuius ex annuo faenore suus natalis dies
Abbreviated transcription (Latin):
subtilissima est.ꝙ uesita cuiꝰ
usum uolucres non hñt cum sit
ab intestinis seꝑata nec ullam
hẽat fistulam qua ex ill urmã
trahat completur tñ et huõre
distenditur. Id quomõ fiat: nõ
est difficile ꝑuide̾. Intestmoꝵ¬
em ꝑtes que ab aluo cibũ potũq
spire. et multo tenuores. hee
uesicam cꝯplectuntur et continẽt
Ad quas ꝑtes cũ potus et cibꝰ
iuxta ꝑuen̾int fimũ quid̃ cras¬
sius fit. et tñsmeat. humor at̃
oĩs ꝑ illã teneritudinẽ ꝑcolat᷑
eñq uesica cuius eque tenuis
subtilisqz menbrana est. absor¬
bet et colligit. ut foras qua na¬
tura exitũ patefecit emictat

Expanded text:
subtilissima est. quod uesica, cuius usum uolucres non habent, cum sit ab intestinis separata nec ullam habeat fistulam qua ex illis urinam trahat, conpletur tamen et umore distenditur. id quomodo fiat non est difficile peruidere. intestinorum partes quae ab aluo cibum potumque spirae et multo tenuiores. hae uesicam circumplectuntur et continent: ad quas partes cum potus et cibus mixta peruenerint, fimum quidem crassius fit et transmeat, umor autem omnis per illam teneritudinem percolatur eumque uesica, cuius aeque tenuis subtilisque membrana est, absorbet et colligit, ut foras qua natura exitum patefecit emittat
Abbreviated transcription (Latin):
uid amplius iam de faci¬
noribus iudeor dici pt̾
ꝙͣ excecatos tum fuisse. atq in¬
saciabili furore correptos: qui hͨ
igitur et affixus exclamauit
ad dinñ uoce magna. et ultro
spm̃ posst. et ead̾ hora t̾re
motus factus est. et uelũ tem¬
pla qd̾ seꝑabat duo tab̾nacula
stissum est in duas ꝑtes. et sol
repente subductus est. et ab ho¬
ra sexta usqz ad horã nonã tene¬
bre fuerunt. Qua de re amos ꝓphe¬
ta testatur. Et eut in illo die d ͭ
dñs. Occidet sol m̾idie. et tene¬
brabitur dies lucis. et conu̾tam
dies festos in luctũ. et cantica ue¬
stra in lamentacionem. Item
est que parit. et teduit aĩa mea
dius dies esset. confusa est et
maledicta. Reliquos eoꝵ in gla¬
diũ dabo in conspectu inimicoꝵ

Expanded text:
uid amplius iam de facinore Iudaeorum dici potest quam excaecatos tum fuisse atque insanabili furore correptos, io qui haec igitur et adfixus exclamauit ad deum uoce magna et ultro spiritum posuit. et eadem hora terrae motus factus est et uelum templi quod separabat duo tabernacula scissum est in duas partes et sol repente subductus est et ab hora sexta usque in nonam tenebrae fuerunt. qua de re Amos propheta testatur: et erit in illo die, dicit dominus, occidet sol meridie et obtenebrabitur dies lucis: et conuertam dies festos uestros in luctum et cantica uestra in lamentationem. item est quae parit et taeduit anima, dius dies esset; confusa est, et maledicta: reliquos eorum in gladium dabo in conspectu inimicorum
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ nc̃ non resistet in tribula¬
cione filior suoꝵ et de manu
inferoꝵ eruam eum. ubi est ui¬
diciũ tuũ mors. aut ubi est
aculens tuus: Item alio loco ui¬
uficabit nos post biduũ die t̾¬
cia. Et ideo sibilla impoĩturũ
esse morti terminũ dixit: pꝰ
retur tribus diebus sompno
in lucem ueniet. pͥmus reẜ̾re¬
ctionis pͥncipio ostenso. uocatis¬

Expanded text:
quod nunc non resistet in contribulaquod nunc non resistet in contribulatione filiorum suorum: et de manu inferorum eruam eum.. ubi est iudicium tuum, mors, aut ubi est aculeus tuus? idem alio loco: uiuificabit nos post biduum die tertio. et ideo Sibylla inpositurum esse morti terminum dixit post ietur tribus diebus somno ad lucem ueniet primus resurrectionis principio ostensus. Ca
Abbreviated transcription (Latin):
bus horis. Cum hec facta esset̃
ne prodigiis quid̃ celestibus
inferis resurrecturũ. metuen¬
tes ne a discipulis crepto et
amoto corpore. unniũsi resurre¬
risse eum cred̾e̾nt. et fieret in¬
tari custodia circunded̾unt. ue¬
rũ tercia die ante lucẽ t̾re mo¬
tu facto. repente patefactũ est
sepulciũ. et custodibus quos
actonitos obstupefecerat pauor¬
nichil uidentibus. integer ese¬
pulcro ac uinus egressus: in ga¬
lileam profectus est. ut distipu¬
los suos quereret. In sepulcro uͦ.
nichil reꝑtũ est: nͥ exuuie qͥbꝰ
muolutũ corpus inluẜant. Illũ
at̾ apud inferos non remansu¬
rum. sed die tertio resurre¬
cturum prophete cecierant.
dauid in ps̃ ͦ xu. non d̾elinques
ammã meam apud inferos ne¬
qr dabis sc̃m tuũ uidere int̾itũ.
Item in tercio Ego dormiu et
sompnũ accepi. et resurrexi.
qm̃ dñs auxiliatus est mͥ. Osee
qͥrͦ pͥmus duodecim ꝓphetar de
refrectione eius testi ficatus est.
hic filius mens sapiens. ꝓpt̾

Expanded text:
 ὤραις. Cum haec facta essent, ne prodigiis quidem coelestibus inferis resurrecturum, metuentes ne a discipulis surrepto et amoto corpore, universi resurrexisse eum crederent, et fieret mtari custodia circumdederunt. Verum tertio die, ante lucem terrae motu facto, repente patefactum est sepulcrum, et custodibus, quos attonitos obstupefecerat pavornihil videntibus, integer e sepulcro ac vivus egressus, in Galilaeam profectus est, ut discipulos suos quaereret: in sepulcro vero nihil repertum est, nisi exuviae quibus involutum corpus incluserant. Illum autem apud inferos non remansurum, sed die tertio resurrecturum, prophetae cecinerant. David in psalmo XV: Non derelinques animam meam apud inferos, nec dabis sanctum tuum videre interitum. Item in tertio: Ego dormivi et somnum cepi, et resurrexi; quoniam dominus auxiliatus est mihi. Osee quoque primus duodecim prophetarum de resurrectione eius testificatus est: hic filius meus sapiens, propter
Abbreviated transcription (Latin):
det. uitam enim nobis acq̃suut
morte suꝑata. Nulla igitur spes
alia cõsequende inmortalitatis
hoĩ datur. nͥ credidĩt in eum et il¬
lam cruce̾ portanda̾ paciendãq
Q profectus in galileã

Expanded text:
. Vitam enim nobis acquisivit morte superata. Nulla igitur spes alia consequendae immortalitatis homini datur, nisi crediderit in eum, et illam crucem portandam patiendamque . De Jesu in Galilaeam
Abbreviated transcription (Latin):
qui deos asẜunt bideant quomͦ.
respondeant: huie argumento
qd̾ infe̾mus. Si duo st̾ sexus
deoꝵ. seqͥtur concubitus. Si co¬
eunt et domos hẽant ncce est.
Nec eni carent uirtute ac pudore.
ut hoc promistue aut ĩ ꝓpatulo
faciant sicut muta fac̾e uidemꝰ
aĩalia. Si domos hñt cõsequẽs
est ut et urbem hẽant. Equidꝰ
auctore nasone qui ait. plebs hĩ¬
tat diu̾sa locis ac fronte patetes
Celicole clariqz suos posuere pe¬
nates. Si hñt urbes et agros
igit᷑ͣ hẽbunt. Iam qͥs non uide¬
at que seqnͣtur: arare illos et
colere qd̾ uictus ca̾ fit gͦ morta¬
les st̃. qd argũtum retrou̾sũ
id̾ ualet. Si eni̾ agros non ha¬
bent. ne urbes quid Si urbes
domibus carent. gͦ et concubitu
Si concubitus ab his abest: et
sexus igitur feminens. In dus
autẽ uidemus et feminas esse.
gͦ dii non st̃. Dissoluat hoc ar¬
gumentũ si quis pt̾. Ita enim
rem res sequitur. ut hec ultiã
uccͣe sit confit̾i. Sed ne illud

Expanded text:
qui deos adserunt, uideant quomodo qui deos adserunt, uideant quomodo respondeant huic argumento quod inferemus: si duo sunt sexus deorum, sequitur concubitus, si coeunt, et domos habeant necesse est; nec enim carent uirtute ac pudore, ut hoc promisce aut in propatulo faciant, sicut muta facere uidemus animalia. si domos habent, consequens est ut et urbes habeant, et quidem auctore Nasone, qui ait: plebs habitat diuersa locis, a fronte potentes caelicolae clarique suos posuere penates. si habent urbes, et agros igitur habebunt. iam quis non uideat quae sequantur? arare illos et colere, quod uictus causa fit: ergo mortales sunt. quod argumentum retrouersus idem ualet. si enim agros non habent, ne urbes quidem, si urbes domibus carent, ergo et concubitu, si concubitus ab iis abest, et sexus igitur femininus. in diis autem uidemus et feminas esse: ergo dii non sunt. dissoluat hoc argumentum si quis potest. ita enim res rem sequitur, ut haec ultima necesse sit confiteri. sed ne illud
Abbreviated transcription (Latin):
deus. nec turba deoꝵ talis ut
est hodie contentaq sidera numĩ
bus. misum urgebant athlanta
quos tnꝰ sicuti nastuntur mori ncͣce
est. Quid deoꝵ esse tande̾ putemꝰ.
qui tot scłis nati st̃. inmor tales
manserunt. Cur gͦ tam pauci co¬
luntur: nͥ forte arbit᷑mur non ge¬
u̾andi ca̾. sed tm̃ modo capiende
uoluptatis duos esse sexus deoꝵ.
et ea ex̾cere que honu̾culos et fa¬
tere et pati pudet. Cum uero dicã¬
tur aliqui ex aliqͥbus nati. cõse¬
quens est ut semꝑ nastantur. si¬
quid̾ aliꝗn̾ st̃ nati. uel si aliqñ
nasti desierũt scire nos cõuenit
cur aut quomodo desierunt. Non
mlepide seneca in libris moral
apud poetas fallacissimus iupi¬
ter desient liberos colere. utrum
sexa genarius factus est. et illi
lex papia fibulam al fabulam
imposuit. an impet̾uit ius triũ¬
liberoꝵ: an tande̾ illi uenit in
mentem ab alio expectes alt̾i qd̾
feceris. et timet ne quis sͥ faci¬
at qd̾ ipẽ fecit saturno: At isti

Expanded text:
nec turba deorum talis, ut est hodie, contentaque sidera paucis numinibus miserum urgebant Atlantaquos tamen, sicuti nascuntur, mori necesse est; quid deorum esse tandem putemus, qui tot saeculis nati sunt, immortalesque manserunt? Cur ergo tam pauci coluntur? nisi forte arbitramur, non generandi causa, sed tantummodo capiendae voluptatis duos esse sexus deorum; et ea exercere, quae homunculos et facere et pati pudet. Cum vero dicantur aliqui ex aliquibus nati, consequens est, ut semper nascantur; siquidem aliquando sunt nati: vel, si aliquando nasci desierunt, scire nos convenit, cur aut quando desierint. Non illepide Seneca in libris moraliapud poetas salacissimus Jupiter desierit liberos tollere? Utrum sexagenarius factus est, et illi lex Papia fibulam imposuit? an impetliberorum? an tandem illi uenit in mentem ab alio expectes alteri quod feceris et timet ne quis sibi faciat quod ipse Saturno? at isti
Abbreviated transcription (Latin):
oteram his que retuli ee
co̾tentus. sed suꝑsunt ad¬
hũc multa suscepto openi ncͣia.
Nam ꝙͣius ipõ relictionũ capite
destructo uniu̾sa sustulerim: libet
tam̃ ꝓsequi cet̾a. et redarguere
plemius muet̾atã ꝑsuasionem.
ut tande̾ hoĩes suoꝵ pudeat ac
peniteat eiroꝵ. Magnũ hoc opꝰ
et hoĩe dignũ religionũ aios no¬
dis exsolu̾e ut ait lucrecius qui qͥd
hoc effic̾e̾ nõ pot̾at quia nich̾ uen
asẜebat. Nostrũ est hoc officiã qui
Illi gͦ qui poetas fuixisse de duis
fabulas o pmantur. Deas femĩas
et esse credunt et colunt. Reuol¬
uũtur inprudentes ad id qd̾ ne¬
gam̾t toire illos ac parere. Nec
em̃ fieri potest: qͥn duo sexus ge¬
nerandi cã sint instituti recep¬
ta uero sexuũ diu̾sitate non in¬
telligunt cõsequens esse: ut con¬
cipiant. qd̾ in deu̾ cadere nõ pt̾.
Sed ut isti putant nam et iomt
eẽ filios dicunt. et cet̾oꝵ deorum
ANascuntur et cotidie quid̃ ergo
dii noui. nec enim uincuntur ab

Expanded text:
oteram iis, quae retuli, esse contentus; sed supersunt adhuc multa suscepto operi necessaria. Nam quam vis ipso religionum capite destructo, universa sustulerim, libet tamen prosequi caetera, et redarguere plenius inveteratam persuasionem, ut tandem homines suorum pudeat ac poeniteat errorum. Magnum hoc opus, et homine dignum. Relligionum animos nodis exsolvere pergo, ut ait Lucretius, qui quidem hoc efficere non poterat, quia nihil veri afferebat. Nostrum est hoc officium, qui Illi ergo, qui poetas finxisse de diis fabulas opinantur, et deas feminas et esse credunt et colunt, revolvuntur imprudentes ad id quod negaverant, coire illos, ac parere. Nec enim fieri potest, quin duo sexus generandi causa sint instituti. Recepta vero sexuum diversitate, non intelligunt consequens esse, ut concipiant: quod in Deum cadere non potest. Sed sit ut isti putant; nam et Jovis esse filios dicunt, et caeterorum deorum. Nascuntur ergo et quotidie quidem dii novi, nec enim vincuntur ab
Abbreviated transcription (Latin):
hatur. uentoꝵ spñ attrahunt᷑
nubes ut sata imbribus irri¬
gentur. ut uites uns. arbusta
pomis exuberent. Et hec per
orbemi uicibus exhibentur ne
desit aliqñ quo uita homũ su¬
stineatur. A tenim cetas aiantes
ead̾ t̾ra mitrit. et eiusd̃ fetu
eciã muta pastunitur. nũ etiã
mutoꝵ cã deus laborauit: ii
intelligimꝰ et ipã ead̾ eod̾ mͦ.¬
in usum homĩs adeo facta. par
auxilia. ut clarũ sit dñiam
ꝑrouidenciã reri et copiar
habundanciã. hom uitam in¬
stiuere. atqr ornare uoluisse.
ob eamq cam̃ et aerem uolu¬
cubus. et mare pistibus et
t̾ram q̃ drupedibus impleuit.

Expanded text:
hatur. uentorum spiritu attrahuntur hatur. uentorum spiritu attrahuntur nubes, ut sata imbribus inrigentur, ut uites fetibus, arbusta pomis exuberent. et haec per orbem uicibus exhibentur, ne desit aliquando quo uita hominum sustineatur. at enim ceteras animantes eadem terra nutrit et eiusdem fetu etiam muta pascuntur. num etiam mutorum causa deus laborauit? minintellegimus et ipsa eodem modo in usum hominis auxilia; ut clarum sit, divinam providentiam rerum et copiarum abundantia hominum vitam instruere atque ornare voluisse, ob eamque causam, et aerem volucribus, et mare piscibus, et terram quadrupedibus implevit.
Abbreviated transcription (Latin):
et spacus meqͣlibus orbes et¬
annos conficit. et aut oriens
diem promit ad laborem. aut
occidens noctem suꝑducit ad reqͥẽ
Et tum abscessu longuis ad
m̃nidiem. tum accessu ꝓpuis ad
septemtõnem. hiemis et esta¬
tis uicissitudines fact. ut et
hib̾ns hũoribus ac priuins
et estuus caloribus uel h̾bide
fruges maturitate durentur.
uel que st̃ in humidis in cocta
et feruefacta mitestant. lima
qr nocturm temporis gub̾na¬
trix amissi et recepti lumĩs
uicibus menstiua spatia mo¬
tenebus noctes fulgore sue
cdaritatis illustrat: ut estiua
itinera. et expediciones et oꝑa
sine labore. ac molestia confici
possint. Si qui d̾ nocte leues me¬
lius stipule. nocte arrida prata
tondentur. Astra eciam cetera
uel ortu uel occasu ctis staciom¬
bus opportiũtates spm̃ sbmĩstiãt.
Sed et nauigtus quommꝰ eira¬
bundo cursu per minensum ua¬
gentur. regien p̾bent. cum
ea rite gub̾nator obẜiuans. ad
portum destinati litoris proue¬

Expanded text:
et spatiis inaequabilibus orbes et spatiis inaequabilibus orbes annuos conficit et aut oriens diem promit ad laborem aut occidens noctem superducit ad requiem, et tum abscessu longius ad meridiem tum accessu propius ad septentrionem hiemis et aestatis uicissitudines facit, ut et hibernis umoribus ac pruinis et aestiuis caloribus uel herbidae fruges maturitate durentur uel quae sunt in umidis, incocta et feruefacta mitescant. luna quoque nocturni temporis gubernatrix amissi ac recepti luminis uicibus menstrua spatia mobus noctes fulgore suae claritatis inlustrat, ut aestiua itinera et expeditiones et opera sine labore ac molestia confici possint, siquidem nocte leues melius stipulae, nocte arida prata tondentur. astra etiam cetera uel ortu uel occasu suo certis stationibus opportunitates temporum subministrant. sed et nauigiis, quominus errabundo cursu per inmensum uagentur, regimen praebent, cum ea rite gubernator obseruans ad portum destinati litoris perue