comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nouissimꝰ. quia iudicium nouissimũ ipse sus
cepit. Mediator. quia inter łm & hominẽ
medius constitutus est: ut homnẽ ad dm̃
Paraclitus id est aduocatus: quia ꝓ nobis
intercedit apud patrem. Sicut & de eo di
cum est: quod latine dr aduocatus. Quod
& alium paraclitum dabit uobis. Interces¬
sor autẽ icdeo uocatur: quia ꝓculpa nr̃a
remouenda curã egit. & ꝓ abluendis nr̃is
criminib curam impendit. Sponsus. qͥa
descendens ẽ cȩlo adhesit ȩcde :. ut pace
noui testamenti essent duo in carne una.
Angelus dicit᷑: ꝓpter annuntiationẽ pat̾¬
nȩ ac suȩ uoluntatis. Unde & apud ꝓpħam
magni consilii angelus legit᷑: dum sit ds
apparuit huic mundo uerbũ caro factum.
Ende & idem dicit. Ego a patre exiiii. & ue¬
ni in hunc mundũ. Iomo autem cdicit᷑.
quia natus est. Ppħa: qͥa futura reuelauit.¬
Sacerdos: quia ꝓ nobis hostiam se optulit
Pastoi: quia custos. Magister: quia ostensor.

Expanded text:
novissimus, quia judicium novinovissimus, quia judicium novicepit. Mediator, quia inter Deum et hominem medius constitutus est, ut hominem ad Deum Paracletus, id est, advocatus, quia pro nobis intercedit apud Patrem; sicut et de eo dicum est, quod Latine dicitur advocatus. Quod et alium Paracletum dabit vobis . 32. Intercessor autem idem vocatur, quia pro culpa nostra removenda curam gerit, et pro abluendis nostris criminibus curam imdescendens de caelo adhaesit Ecclesiae, ut pace Novi Testamenti essent duo in carne una. Angelus dicitur rnae, ac suae voluntatis. Unde, et apud prophetam magni consilii angelus legitur, dum sit Deapparuit huic mundo Verbum caro factum, unde et idem dicit: Ego a Patre exivi, et veni in hunc mundum . 36. Homo autem dicitur, quia natus est. Propheta, quia futura revelaSacerdos, quia pro nobis hostiam se obtulit. Pastor, quia custos. Magister, quia ostensor.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ eo quocł omnem potestatem patris in semo¬
ipsum habeat: & omnẽ cęli & terrȩ creatu¬
ram guberuet. contineat. atq regat. Sapi¬
entia: ꝓ eo quod ipse reuelet mysteria sci¬
entiȩ. & archana sapientiȩ. S tamen cũ sit
& lux: ꝓprie tamen his nominibꝰ filius
nuncupatur. Splendor aut̃ noniinatur:
ꝓpter quod manifestat. Lumen: quia illu
minat. Lux. quia ad ueritatem contẽplancdã
cordis oculos reserat. Sol. quia illuminator.
O riens. quia luminis fons & illustrator est
rerum: & quod oriri nos faciat ad ȩt̾nã uitã.
Fons. quia rerum origo est : uł quod satiat
sitientes. Ipse quoq alphia &.os. Alpha enĩ
litteram nulla precedit. Prima est enun lit¬
terarũ. sicut & filius dei. Ipse enim pͥnci¬
pium uideis interrogantibꝰ sẽ eẽ respondit.
ude & ioħ̃s in apocalipsin ꝓprie ip̃sam litte¬
ramponens. ait. Ego sum alpha & .es. primꝰ
& nouissimꝰ. Ruinus. quia aute eum nichilẽ

Expanded text:
pro eo quod omnem potestatem Patris in semepro eo quod omnem potestatem Patris in semetipso habeat, et omnem caeli terraeque creaturam gubernet, contineat atque regat. Sapientia, pro eo quod ipse revelet mysteria scientiae et arcana sapientiae. Sed tamen cum sit et lux; proprie tamen his nominibus Filius nuncupatur. Splendor etiam appellatur propter quod manifminat. Lux, quia ad veritatem contemplandam cordisoculos reserat. Sol, quia illuminator. 27. Oriens, quia luminis fons, et illustrator est rerum, et quod oriri nos faciat ad vitam aeternam. 303 28. Fons, quia rerum origo est, vel quod satiat sitientes. Ipse quoque Α, et Ω; alpha enim litteram nulla praecedit; prima est enim litterarum, sicut et Filius Dei; ipse enim se principium Judaeis interrogantibus esse respondit. Unde et Joannes, in Apocalypsi, proprie ipsam litteram ponens ait: Ego sum Α, et Ω, primus et novissimus . Primus, quia ante eum nihil est:
Abbreviated transcription (Latin):
dignatus est in fine tempoꝵ humiliter in
carne nasci & mori. & iudiciũ nouissimum
ipse susciꝑe: uel quia quicqͥd agimus. ad illũ
referimus: & cum ad illum ꝑuenerimus.
ultra quod queramꝰ ñ habeamus. Os dei est:
quia uerbum eiꝰ est. Nam sicut ꝓ uerbis gͦ
ꝑ linguam fiunt sepẽ clicimꝰ illa & illa lingͥ:
ita & ꝓ dei uerbo os ponitur÷ quia mos est.
ut ore uerba formentur. Uerbum aut̃ ideo
dr : quia ꝑ eum pater oiͣa condidit. siue ussit.
Ueritas. quia ñ fallit. s tribuit quod ꝓmisit.
uita. quia creauit. Ymago dr. ꝓpter parẽ
similitudinem patͥs. Eigura est: quia suscipi¬
ens formami serui. oꝑum. uirtutumq simi¬
litudinem patris ipse ymaginem. atq in¬
mensam magnitudinẽ designauit. Manus
dei est: quod omĩa ꝑ ipsum facta sunt.
Hinc & dextera ꝓpter effectum oꝑis totius
creature: quȩ ꝑ ipsum formata ẽ. Brachi¬
um: quia ab ipso omiuia continent᷑. Uirtꝰ:

Expanded text:
dignatus est in fine temporum humiliter in dignatus est in fine temporum humiliter in carne nasci, et mori, et judicium novissimum ipse suscipere, vel quia quidquid agimus ad illum referimus; et cum ad eum pervenerimus, ultra quod quaeramus non habemus. 19. Os Dei est, quia Verbum ejus est. Nam sicut pro verbis, quae per linguam fiunt, saepe dicimus, illa, et illa lingua, ita, et pro Dei verbo os ponitur, quia mos est ut ore verba formentur. 20. Verbum autem ideo dicitur, quia per eum Pater omnia condidit, sive jussit. 21. Veritas, quia non fallit, sed tVita, quia creavit. Imago dicitur propter parem similitudinem Patris. Figura est, quia suscipiens formam servi operum virtutumque similitudine Patris in se imaginem atque inmensam magnitudinem designavit. Manus Dei est, quod omnia per ipsum facta sunt. Hinc et dextera propter effectum operis totius creaturae, quae per ipsum formata est. Brachium, quia ab ipso omnia continentur. Virtus,
Abbreviated transcription (Latin):
uocatur scłm diuinitatis excellentiã: quia
sine fratribus. Rinogenitus susceptionem¬
hominis. in quam ꝑ adoptionem gr̃ȩ fr̃es
habere dignatꝰ est: quibꝰ ẽẽt pͥmogenitus.
Homousion patri ab unitate substantiȩ ap¬
pellatur. Substantia enĩ uel essentia gͦce
usia dicitur: homo. unuii. Utrumq igit᷑¬
coniunctum: sonat una substantia. hoc enim
uocatur homou̾syon: qͦd est ego & pater unũ
sumus: hoc est eiusclem cum patre substantiȩ.
Q uod nomen & si scriptũ in litteris scĩs ñ inue¬
niatur. in assertione tamen totiꝰ trinitatis
defenditur : quia datur ratio unde recte
dici ostendat᷑. Sicut & pater in illis libris nus¬
qͣm ingenitus legitur: s tamen dicendus
eẽ atq credentus ñ dubitatur Homousyon
similis substantię: quia qualis ds. talis est &
ymago eius. Inuisibilis deus: & ymago eiꝰ¬
inuisibilis. Principium: & eo qͦd ab ipsosint
omiua. & quia ante eum nichil. Finis. uel qͥa

Expanded text:
vocatur secundum divinitatis excellentiam, quia vocatur secundum divinitatis excellentiam, quia sine fratribus; Primogenitus, secunhominis, in qua per adoptionem gratiae fratres habere dignatus est, quibus esset primogenitus. 14. Homousios Patri ab unitate substantiae appellatur. Substantia enim, vel essentia Graece οὐσία dicitur, ὅμος unum. Utrumque igitconjunctum sonat una substantia. Hoc enim vocatur homousion, quod est: Ego et Pater unum sumus, hoc est, ejusdem cum Patre substantiae. 15. Quod nomen, etsi scriptum in sanctis Litteris non inveniatur, in assertione tamen totius Trinitatis defenditur, quia datur ratio, unde recte dici ostendatur; sicut et Pater in illis libris nusquam Ingenitus legitur, 302 sed tamen dicendus esse atque credendus non dubitatur. 16. Omoeusios similis substantiae, quia qualis Deus, talis est et imago ejus. Invisibilis Deus, et imago invisibilis. 17. Principium, eo quod ab ipso sint omnia, et quia ante eum nihil. 18. Finis, vel quia
Abbreviated transcription (Latin):
Iħc hebraice. grece socher. latine aut̃ salutaris.
siue saluator interpretat᷑ ⁊ ꝓ eo quod cunctis
gentibus salutifer uenit. Ethimologiam enĩ¬
Uocabis nomen eiꝰ saluator quia ipse saluum
faciet popłm suum. Sicut enim xꝑc signifi¬
cat regem. ita iħc significat saluatorẽ. Non
itaq nos saluos facit quicumq rex: sed rex
saluator. Quod uerbum latina lingua antea
ñ habebat: s habere poterat. sicut potuit. qn
uoluit. Einmanuel ex hebreo in latinum
significat nobiscum ds: scilicet quia ꝑ uir¬
ginem natꝰ cdeus hominibus in carne mor¬
tali apparuit. ut terrenis uiam salutis
ad celum aꝑiret. Ad diuinitatis substan¬
tiam quȩ ꝑtinent. ista sunt. Deus. dñs.
Bs̃ autem dictus. ꝓpter unitam cum patre
substantiã: dñs. ꝓpter seruientẽ creaturã.
Ds̃ autem & homo: quia uerbũ & caro. Unde
et bis genitus dr: siue quia pater eũ genu¬
it sine matre in ecernitate. siue quia mat̃
sine patre in tempore. Unigenitus autem

Expanded text:
 Hebraice, Graece Σωτὴρ, Latine autem Salutaris, sive Salvator interpretatur, pro eo quod cunctis gentibus salutifer venit. 8. Etymologiam enocabis nomen eius Salvator, quia ipse salvum faciet populum suum.' Sicut enim Christus significat regem, ita Iesus significat salvatorem. Non itaque nos salvos facit quicumque rex, sed rex Salvator. Quod verbum Latina lingua antea non habebat, sed habere poterat, sicut potuit, quando voluit. Emmanuel ex Hebraeo in Latinum significat 'nobiscum Deus,' scilicet quia per Virginem natus Deus hominibus in carne mortali apparuit, ut terrenis viam salutis ad caelum aperiret. Ad divinitatis substantiam quae pertinent ista sunt: Deus, Dominus. Deus autem dictus propter unitam cum Patre substantiam. Dominus propter servientem creaturam. Deus autem et homo, quia Verbum et caro. Unde et bis genitus dicitur, sive quia Pater eum genuit sine matre in aeternitate, sive quia mater sine patre in tempore. Unigenitus autem
Abbreviated transcription (Latin):
ystoria est narratio rei gestȩ:
ꝑ quam ea quȩ in precertto fac¬
ta sunt dinostantur. Dicta au¬
tem hystoria gͦce a p̃oystorin:
id est a uidere. uel cognoscere. Apud
ueteres enim nemo ꝯscribebat hysto¬
riam: nͥ is̃ qui interfuisset. & ea quȩ
conscribenda essent uidisset. Melius
enim ocuł que fiunt dep̾hendimꝰ. qͣm
quȩ auditionẽ colligimꝰ. Que enim
uident᷑ ⁊ sine mendatio ꝓferunt᷑. Hec
disciplina ad graminaticã ꝑtinet: qͥa
quicquid dignum memorie  est. litteriꝰ
ystorie autẽ ideo monim̃ta dicun.¬
tur ⁊ eo quod memoriã tribuant re

Expanded text:
storia est narratio rei geste, per quam ea que in preterito gesta sunt, dignoscuntur. Dicta autem historia a potu historin, id est a videre vel cognoscere: apud veteres enim nemo conscribebat historiam nisi is qui interfuisset et ea que conscribenda essent vidisset. Hisfiunt deprehendimus, quam quae auditione colligimus. Quae enim videntur, sine mendacio proferuntur. Haec disciplina ad Grammaticam pertinet, quia quidquid dignum memoria est litteris ae autem ideo monumenta dicuntur, eo q
Abbreviated transcription (Latin):
siue quod ꝑplexas hystoriis fabulas expͥme̾¬
rent. quasi hystriones. De mimis. Mimi
sunt cdicti greca appellatione: qͦd rerum
humanarũ sint imitatores. Nam habeban᷑
suum auctorem:. qui anteqͣm mimũ age¬
rent. fabulam ꝓmuitiarent. ⁊am fabule
ita componebant᷑ a poetis: ut aptissimeꝰ
essent motui corporis. De salcataubus
altatores autem nõiatos uarro dicit
ab arcade salio. quem enẽas in ytaliam
secum adduxit : quiq pͥmo docuit roma¬
nos adolescentes nobiles saltare. Quid ꝯͣ
qͣue pͥuata & ꝓpria sunt scene. de gestu
& corporis flixeu. Nam molliciem libero.
& ueneri immolant: illi ꝑ sexũ. illi ꝑ lu¬
xum dissoluti. Iue uero ibi uocib & mo¬
dis. & organis. & lyris transigunt᷑ ⁊ apol¬
liues. & musas & mineruas. & mercurioᷤ
patronos habent. Quod spectacłm. xp̃ia

Expanded text:
sive quod perplexas historiis fabulas exprimesive quod perplexas historiis fabulas exprimerent, quasi historiones. De mimis . Mimi sunt dicti Graeca appellatione quod rerum humanarum sint imitatores; nam habebant suum auctorem, qui antequam mimum agerent, fabulam pronuntiarent. Nam fabulae ita conponebantur a poetis ut aptissimae essent motui corporis. De saltatoribus . Saltatores autem nominatos Varro dicit ab Arcade Salio, quem Aeneas in Italiam secum adduxit, quique primo docuit Romanos adolescentes nobiles saltare. Quid quoquae privata et propria sunt scenae de gestu et corporis flexu. Nam mollitiem Libero et Veneri immolabant, illi per sexum, illi per flexum, dissolutis. 2. Quae vero ibi vocibus, et modis, et organis, et lyris transiguntur, Apollines et Musas, et Minervas, et Mercurios patronos habent. Quod spectaculum odiss
Abbreviated transcription (Latin):
structa. Incde & apud hebreos tabernaculoꝵ
agere posset ⁊ aut duo inter se disputare
Ibi poete. comedi. & tragẽti ad certamen con¬
scendebant: hisꝙ canentib. alii gestus ede¬
bant. De tragẽoi Officia scenica: tragẽ
q facinora sceleratoꝵ regũ luctuoso carmi¬
nȩ spectante popło concinebant. De comiediᷤ.
omẽdisunt : qui pͥuatoꝵ hominũ acta
dictis aut gestii cantabant: atq stupͣ
uirginũ. & amorem meretͥcum insuis fabuł
expͥmeliant. Be temelicis Nemelici autẽ
erant musici scenici: qui in organis. & lyriꝰ.
& cytharis precanebant. Et dicti temelici
quod olim in orcistra stantes cantabant su¬
ꝑ pulpitũ. qͦd temele uocabat᷑. d̾ hystrionib.
striones sunt: qui muliebri iudum̃to
gestus impudicarũ feminarũ expͥme¬
bant᷑. Hi aut̃ saltando etiã hẏstorias & res
gestas demonstrabãt. Dicti autẽ ystrioneᷤ
siue quod ab ystria id geuꝰ sit adductũ:

Expanded text:
structa. Unde et apud Hebraeos tabernaculorum structa. Unde et apud Hebraeos tabernaculorum agere posset, aut duo inter se disputare. Ibi enim poetae comoedi et tragoedi ad certamen conscendebant, hisque canentibus alii gestus edebant. Officia scenica: tragoedque facinora sceleratorum regum luctuosa carmine spectante populo concinebant. De comoedis . Comoedi sunt qui privatorum hominum acta dictis aut gestu cantabant, atque stupra virginum et amores meretricum in suis fabulis exprimebant. De thymelicis . Thymelici autem erant musici scenici qui in organis et lyris et citharis praecanebant. Et dicti thymelici quod olim in orchestra stantes cantabant super pulpitum, quod thymele vocabatur. De histrionibus . Histriones sunt qui muliebri indumento gestus inpudicarum feminarum exprimebant; hi autem saltando etiam historias et res gestas demonstrabant. Dicti autem histriones sive quod ab Histria id genus sit adductum,
Abbreviated transcription (Latin):
theatͥ: postea ex medio amphytheat᷑. theatrũ
factum est. Tneatrũ autem ab spectaculo no¬
minatũ. a nõtecteołiac: quod in eo popłs stans
cdesuꝑ atq spectans ludos contemplaret᷑. Idem
uero theatrũ. idem & ꝓstibulũ: eo qͦd post
ludos exactos meretrices ibi ꝓstrarent᷑. Iclem
& lupanar uocatũ ab eictem merecͥcib: quȩ
ꝓpter uulgati corpons leuitatem lupe nun¬
cupant᷑. ilam lupe meretrices sunt. a rapa¬
citate uocate: quod ad se rapiant miseros
& apprehendant. Lupanaria enĩ ã paganis¬
a consticuta sunt : ut pudor mulierum infe¬
licium ibi publicaret᷑. & ludibrio haberent᷑.
cena autem erat lociis infra De scena.¬
cheatrũ. in modum domꝰ instructa cũ pul¬
p̃ito. Qui pulpitus oͬcistra uocabat᷑ ⁊ ubi
cantabant cõmici tragici atq saltabant ys¬
triones. & muni. Dicta autẽ scena greca ap¬
pellatione: eo quod in speciem domꝰ erat in¬

Expanded text:
teatri, postea ex medio amphitheatro theatrum teatri, postea ex medio amphitheatro theatrum factum est. Theatrum autem a spectando nominatum apo tis theoreas, quod in eo populus stans desuper, atque spectans, ludos contemplaretur. Idem vero theatrum, idem et prostibulum, eo quod post ludos exactos meretrices ibi prostrarentur. Idem et lupanar vocatum ab eisdem meretricibus, quae propter vulgati corporis levitatem lupae nuncupabantur: nam lupae meretrices sunt a rapacitate vocatae, quod ad se rapiant miseros et adprehendant. Lupanaria enim a paganis constituta sunt ut pudor mulierum infelicium ibi publicaretur, et ludibrio haberentur De scena . Scena autem erat locus infra theatrum in modum domus instructa cum pulpito, qui pulpitus orchestra vocabatur; ubi cantabant comici, tragici, atque saltabant histriones et mimi. Dicta autem scena Graeca appellatione, eo quod in speciem domus erat in
Abbreviated transcription (Latin):
amplius pampinꝰ densatur. Item roseos cur¬
rere marci sacrauerunt. a quo & romani
exouunt᷑⁊ & quia uexilla romanoꝵ croco
decorant᷑. siue quod mars gaudet sangͥne.
Albos rẽphiris. & serenis tempestatib. Pras¬
mos flori & terrȩ. uenetos aquis uel aeri.
quia ceruleo sunt colore. Luteos id est cro¬
ceosigni & soli. Purpureos yri sacrauert̃.
quem arcum dicimꝰ: qͦd yris plurimos colo¬
res habeat. Sicq dum ab exspectatione de¬
oꝵ cultibꝰ atq elementis mundialib ꝓfa¬
nantur: eosctem deos. atq eadem elementa
ꝓcul dubio colere noscunt᷑. Inde aĩaduer¬
tere debes xp̃iane: quod circũ numina in¬
munda possideant. Quaꝓpter alienꝰ erit tibi
locus: quẽ plurimi sathane sp̃e occupaue¬
runt: Totum enim illũ cdiabolus & angłi enũ
quod scena includit᷑⁊ semicircłi figuram
habens. in qͦ stantes oñs inspiciunt. Cuius
forma pͥmum rotunda erat. sicut & amphy¬

Expanded text:
 pampinus densatur. Item russeos cur pampinus densatur. Item russeos currere Marti sacraverunt, a quo Romani exoriuntur, et quia vexilla Romanorum cocco decorantur; sive quod Mars gaudet sanguine. Albos zephyris et serenis tempestatibus, prasinos floribus et terrae, venetos aquis vel aeri, quia caeruleo sunt colore, luteos, id est croceos, igni et soli, purpureos Iri sacraverunt, quam arcum dicimus, quod is plurimos colores habeat. Sicque, dum hac spectatione deorum cultibus atque elementis mundialibus profanantur, eosdem deos atque eadem elementa proculdubio colere noscuntur. Unde animadvertere debes, Christiane, quod Circum numina inmunda possideant. Quapropter alienus erit tibi locus quem plurimi Satanae spiritus occupaverunt: totum enim illum diabolus et angeli eius quo scena includitur, semicirculi figuram habens, in quo stantes omnes inspiciunt. Cuius forma p
Abbreviated transcription (Latin):
orro ȩquites singłares ideo currere di¬
tunt: quia singulariter unꝰqͥsq eur¬
sum uitȩ huiꝰ ꝑagit atq transit. alius alio
olim ꝓut quisq ad finem cursus uene¬
terea pede currere: quib qͥa pedibus cur¬
ritur mortalitati. Obhoc ã suꝑiori parte
currunt ad inferio᷑a. id ÷ ab oriente ad occi¬
dentem: quia mortales. oriunt᷑ & occidunt.
Aucdi currunt: quia & homini in seculo nul¬
le reliquiȩ sunt. Recto spacio currunt: qͥa
inter uitam & mortẽ nichil distat. S hec gͥ
ꝓpterea fingunt: ut uanitates sacrilegiaq¬
sua excusare conentur. De coloribus.
uta causas quoq elementoꝵ idem genti¬
les etiam colores nuiixerunt. Roseos enim so¬
li icd est igni. albos deri. prasmos terre. ue¬
netos mari assimilantes. Item roseos ȩstati.
currere uoluerunt: qͦd ignei coloris sint:¬
& cuncta tunc flauescant. Albos hyemi.
quod sit glatialis & frigorib uniuersa ca¬
nescant. Ueri prasmos uiridi colore: qͥa tunc¬

Expanded text:
orro equites singulares ideo currere dicunt quia singulariter unusquisque cursum vitae huius peragit atque transit, alius alio out quisque ad finem cursus veneterea pede currere quia pedibus curritur mortalitati. Ob hoc a superiori parte currunt ad inferiora, id est ab oriente ad occidentem, quia mortales oriuntur et occidunt. Nudi currunt, quia et homini in saeculo nullae reliquiae sunt. Recto spatio currunt, quia inter vitam et mortem nihil distat. Sed haec igitur propterea fingunt ut vanitates suas et sacrilegia excusare conentur. De coloribus equorum . Circa causas quoque elementorum idem gentiles etiam colores equorum iunxerunt, russeos enim soli, id est igni, albos aeri, prasinos terrae, venetos mari adsimilantes. Item russeos aestati currere voluerunt, quod ignei coloris sint, et cuncta tunc flavescant. Albos hiemi, quod sit glacialis, et frigoribus universa canescant. Veri prasinos viridi colore, quia tunc
Abbreviated transcription (Latin):
ercia diuisio totius nu. tociꝰ num̃i.
meri. Numeri. aut discretisunt.
aut continentes. Unꝰ. duo. Iste diuicditur
sic. Unus liuealis. duo suꝑficiosi. tres soli¬
di. Biscretus numerꝰ est. quia discretus
numeris continetur: ut uerbi gr̃a. tres.
numerꝰ est. qui coniunctis monadibus
ꝯtinetur: uerbi gr̃a. ternariꝰ numerus
in magnitudine intelligatur. id est in
linea: aut spacium. aut solidum dicit᷑.
Continens similiter quaternarꝰ & quina¬
rius numeri. Linealis numerus est. qͥ
inchoans aͥ monade linialit̾ describitur
usq ad infinitum. Inde alpha ponitur
ꝓ designatione linearũ : quoniam ħ litt̾a
unum significat apud grecos. Est ita. sa a al¬
Suꝑficialis numerus est. qͥ non solum longi¬
tudine. s & latitudine continet᷑: ut tr̃igo¬
nus. quadratus. qunq angulꝰ. uel circula¬
tus numeri. & ceceri qui semꝑ in plano pe

Expanded text:
tertia divisione totius numeri. tertia divisione totius numeri. 1. Numeri, aut discreti sunt, aut continentes. Iste dividitur sic: 1 lineales, 2 superficiosi, 3 solidi. Discretus numerus est, qui a discretis monadibus continetur, ut verbi gratia numerus est, qui coniunctis monadibus continetur; ut verbi gratia ternarius numerus in magnitudine intellegatur, id est in linea, aut spatium aut solidum dicitur continens: similiter quaternarius et quinarius numeri. Linealis numerus est, qui inchoans a monade linealiter scribitur usque ad infinitum. Unde alpha ponitur pro designatione linearum, quoniam haec littera unum significat apud Graecos.o Serficialis numerus est, qui non solum longitudine, sed et latitudine continetur, ut trigonus, quadratus, quinqueangulus vel circulatus numeri, et ceteri, qui semper in plano pe
Abbreviated transcription (Latin):
tinet totum in sẽ inferiorem numerũ
multipliciter cum aliqua parte eius:
ut uerbi gr̃a. quinq ad tͣres dum cõ¬
parati fueruit. continent in se bis bi¬
uem ad quatuor dum cõparati fuerr̃
continent in se bis quaterns & unam eiꝰ¬
partem. Sub multiplex sub suꝑ particu¬
laris numerus est. qui dum comparat᷑¬
ad inferiorem sibi numerum fuerit. con
tinet eum multipliciter cum aliis par¬
tuor dum comparati fuerint. continẽt
in se bis terni cum aliis duabus parti¬
dum cõparati fuerint. continent in se
bissendᷤ cum aliis luabus partibꝰ eius.
Sexdecim ad quatuor dum comparati
to dum comparati fuerint. continent
intra se bis octo. cum aliis tribꝰ partibꝰ
eius. Sub multiplex suꝑ partionalis nu¬
merus est. quidum ad fortiorem sͥ com¬
paratus fuerit. continet᷑ ab eo multi¬
pliciter cum aliquibꝰ partibus suis: ut
cum duabus partibus suis. Quatuor
ad undecim: continent᷑ bis cum tri¬

Expanded text:
tinet in se totum inferiorem numerum tinet in se totum inferiorem numerum multipliciter cum aliqua parte eius, ut uerbi gratia V ad II dum comparati fuerint, continent in se bis biIII ad IIII dum comparati fuerint, continent in se bis quaterni et unam partem eus. Submultiplex superparticularis numerus est qui, dum ad fortiortinet eum multipliciter cum aliis parIII dum comparati fuerint continent in se bis ternos, cum aliis duabus partidum comparati fuerint continent in se bis senos cum aliis duabus partibus ejus; XVI ad VII dum comparati II dum comparati fuerint, continent intra se bis VIII cum aliis tribus partibus eius. Submultiplex superpartionalis numerus est qui, dum ad fortiorem sibi comparatus fuerit, continetur ab eo multipliciter cum aliquibus partibus suis, ut cum duabus partibus ejus, IV ad XI continentur bis cum tri
Abbreviated transcription (Latin):
unum. qui quarta pars ẽẽ dicit᷑ quater¬
narii numeri. Et cȩceri tales. Suꝑ par¬
tiens numerꝰ est. qui in se inferiorem
numerum totum continet. & suꝑ hoc
alteras partes eius. duas. aut tres. aut
bi gr̃a. quinq ad tres dum comparati
fuerint. habet in se quinarius nume¬
rus trinarium. & suꝑ hoc alias partes¬
cõparati fuerint. habent in se quatu¬
or & alias tres partes eius. Nouem ad qͥn¬
q dum comparati fuerint: habent in
se quinq & alias quatuor partes eius.
Sub suꝑ partiens numerꝰ est. qui conti¬
netur in numero subpartienti cũ aliqͥ¬
bus partibus suis duabꝰ. aut tribꝰ. aut
pluribus ⁊ ut uerbi gr̃a. tres continen¬
tur a quinq. cum aliis duabus parci¬
numerus est minor. qui continetur
in fortiori numero cum alia parte sua.
aut media. aut tercia. aut quarta.
aut quinta:. ut uerbi gr̃a ut duo ad
numerus est. qui dum comparatꝰ ad
inferiorem sibi numerum fuerit. con¬

Expanded text:
unum, qui quarta pars esse dicitur quaterunum, qui quarta pars esse dicitur quaternarii numeri, et ceteri tales. Superpartiens numerus est, qui in se inferiorem numerum totum continet, et super hoc alteras partes eius II, aut III, aut bi gratia V ad III dum conparati fuerint, habent in se quinarius numerus trinarium, et sucomparati fuerint, habent in se quatuor, et alias tres partes ejus; IX ad V dum comparati fuerint habent in se quinque, et alias quatuor partSubsuperpartiens numerus est qui continetur in numero superpartienti cum aliquibus partibus suis duabus aut tribus aut pluribus, ut uerbi gratia III continentur a V cum aliis duabus partinumerus est minor, qui continetur in fortiore numero cum alia una parte sua aut media aut tertia aut quarta aut quinta, ut uerbi gratia II ad numeinferiorem sibi numerum fuerit, con
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo cum duabus partibꝰ suis. Multiplex
numerꝰ est. qui habet in sẽ minorẽ nu¬
merum.bis. aut ter. aut quater. aut mł¬
tipliciter: ut uerbi grͣa. duo ad unum
dum comparati fuerint. duplex est. tres
ad unum. triplex. quatuor quadruplex:
& rłqui. Econtra. Submultiplex numerꝰ
est. qui intra multiplicem ꝯtinet᷑. bis. aut
ter. aut quater. aut multiplicit̾ : ut uer¬
bi gr̃a. uñ a duobus bis continet᷑. a tribꝰ
& ab aliis multipliciter. Suꝑ particulari
numerꝰ est. dum fortior continet intra
se inferiorem numerũ. circa quẽ cõpa¬
ratur similit̾ & unam partem eiꝰ : ut uer¬
bi gr̃a. tres ad duo dum comparati fue¬
runt. continent intra se duos. & alium
unum qui media pars est duoꝵ. Quatuor
ad tres dum comparati fuerint: conti¬
nent in se tres. & alium unũ. qui est
tercia pars trium. Iterum quinq ad
quatuor dum comparati fuerint: habẽt
in se quaternarium numerũ. & alium

Expanded text:
tur enim ab eo cum duabus partibus suis. Multiplex tur enim ab eo cum duabus partibus suis. Multiplex numerus est qui habet in se minorem numerum bis, aut ter, aut quater, aut multipliciter, verbi gratia: II ad unum dum comparati fuerint, duplex est; III ad unum, triplex; IV, quadruplex, et reliqui. 6. E contra, submultiplex numerus est qui intra multiplicem continetur bis, aut ter, aut quater, aut multipliciter, verbi gratia: unum a duobus bis continetur, a tribus t ab aliis multipliciter. Superparticularis numerus est dum fortior continet intra se inferiorem numerum circa quem comparatur, similiter et unam partem ejus. 7. Verbi gratia: III ad II dum comparati fuerint continent intra se duos et aliunum, qui media pars est duorum; IV ad III dum conparati fuerint, continent in se III, et alium unum, qui est tertia pars trium. Iterum V ad IV dum conparati fuerint, habent in se quaternarium numerum, et alium
Abbreviated transcription (Latin):
teri. Ad aliquid numerꝰ est. qͥ relatiõe¬
ad alios comparatur: ut uerbi gr̃a. quatu¬
or ad duo cdum comparatus fuerit. duplex
dicit᷑: & multiplex. sex ad tres. octo ad
ad unum. triplex: sex ad duo. nouemad
tres. & ceteri. Equales numeri dicunt᷑.
qui sccłm quantitatem equales sunt: ut
uerbi gr̃a. duo ad duo. tres ad tres. decem
ad decem. centum ad centũ. Inȩquales nu¬
meri sunt. qui adinuicem comparati in ẽ
qualitatem demonstrant: ut tres ad duo.
ad sex. & uniuersaliter maior minori. aũ
minor maior. Huius modi dum compara¬
tus fuerit : inequalis dr̃. Maior numerꝰ
est. qui habet in se illum minorẽ nume¬
rum ad quem comparat᷑. & aliquid plus:
ut uerbi gr̃a. quinarius numer tͥna¬
rio numero fortior est. eo qđ habet qͥna¬
rius numerꝰ in se trinarium numerũ.
& alias partes eius duas. & reliqͥ tales.
Minor numerꝰ est. qui continetur a maio¬
re ad quem comparat᷑ cum aliqua parte
sui: ut ternariꝰ ad quinarium ꝯtinet᷑¬

Expanded text:
s. Ad aliquid numerus est qui relatiuead alios comparatur, ut uerbi gratia IIII ad II dum comparatus fuerit, duplex dicitur et muad I triplex, sex ad II, novem ad t caetera. Aequales numeri dicuntur, qui secundum quantitatem aequales sunt, ut, verbi gratia, duo ad duo, tres ad tres, decem ad decem, centum ad centum, etc. Inaequales numeri squalitatem demonstrant, ut III ad II, ad VI; et uniuersaliter maior minori aut minor maiori huiusmodi dum comparatus fuerit, inaequalis dicitur. Maior numerus est qui habet in se illum minorem numerum, ad quem comparatur, et aliquid plus, ut uerbi grrio numero fortior est, eo quod habet quinarius numerus in se trinarium numerum et alias partes eius duas, et reliqui tales. Minor numerus est, qui continetur a maiori, ad quem conparatur, cum aliqua parte sui, ut ternari
Abbreviated transcription (Latin):
midia quod quinq Unum enĩ & duo &
qͥnq simul ducti. octonariũ faciunt:
longe a denario minorẽ. Similis. ẽ huic
octonariꝰ uel alii plurimi: qͥ impares re¬
dacti infra consistunt. ꝑfectus numerus
ẽ. qui suis partibus adimpletur: ut se¬
narius. Habet enĩ tres partes: sextam.
terciam. & dimidiã. Sexta enis unum
est. tercia duo. dimidia tres. Hȩ partes
in summã ductȩ. id est unũ duo & tria:
simul eundem consummant. ꝑficiuntoꝵ
senarium. Sunt autem ꝑfecti numeri intͣ
denariũ sex : intra centenariũ uiginti oc¬
naginta & sex. De scda diuisione tociꝰ¬
lia diuisio totiꝰ numeri. numeri.
Omnis numerꝰ aut scdm se considerat᷑
acut ad aliquid. Iste diuiditus. sic . unꝰ. duo.¬
Alii enĩ sunt equales: alii in equales. Iste
diuiditur sic. Alii sunt maiores. alii mi
nores. Maiores diuidunt᷑ sic .unꝰ. multi¬
plices. duo. suꝑ particulares. tres. suꝑ par¬

Expanded text:
midia, quod quinque. Unum enim, et duo, et midia, quod quinque. Unum enim, et duo, et quinque simul ductae octonarium faciunt, 124 longe a denario minorem. Similis est huic octonarius, vel alii plurimi, qui in partes redacti infra consistunt. 11. Perfectus numerus est qui suis partibus adimpletur, ut senarius, habet enim tres partes, sextam, tertiam, et dimidiam; sexta enim ejus est unum, tertia duo, dimidia tres. Hae partes in summam ductae, id est, unum, et duo, et tria, simul eumdem consummant perficiuntque senarium. Sunt autem perfecti numeri intra denarium VI, intra centenarium XXVIICAPUT VI. De secunda divisione totia divisione totius numeri. 1. Omnis numerus, aut secundum se consideratur, aut ad aliquid. Iste dividitur sic: alii enim sunt aequales, alii inaequales. Iste dividitur sic: alii sunt majores, alii sunt minores. Majores dividuntur sic: in multiplices, superparticulares,
Abbreviated transcription (Latin):
est & incompositus: quia ñ habet com¬
munẽ numerum. nͥ solum monadicum.
Ad quindecim uero si comparatus fuerit.
sccłs est & compositus : qm mest illi cõ¬
munis numerꝰ preter monadicũ. id. ẽ.
ternarius numerꝰ qui nouẽ mensurat.
Ter terni. & quinclecim. ter qͥni. Item
parium numeroꝵ alii sunt suꝑflui. alii
diminutiui alii ꝑfecti. Suꝑflui sunt.
quoꝵ partes simul ductȩ plenitudi¬
nem suã excedunt : utputa duodena¬
rius. Habet enim partes quinq. du¬
odecimam. quod est unũ. Sextã quod¬
duo. quartam qͦd tria. terciã quod qua¬
tuor dimidiam qͦd sex. Unum enĩ & duo
& tria & quatuor & sex simul ducta. sex¬
decim faciunt: & longe a duodenario
excedunt. Sic & alii similes plurimi : ut
duode uicesimꝰ. & multi tales. Diminu¬
tiui numeri sunt. qui partibꝰ suis com¬
putati minorẽ summã efficiunt: utpu¬
ta denarius. cuius partes sunt teres. de¬
cima quod est unum. qͥnta qđ duo. di¬

Expanded text:
est et inconpositus, quia non habet comest et inconpositus, quia non habet communem numerum nisi solum monadicum: ad quindecim vero si conparatus fuerit, secundus est et compositus, quoniam inest illi communis numerus praeter monadicum, id est ternarius numerus; quia novem mensurat ter terni, et quindecim ter quini. Item parium numerorum alii sunt superflui, alii diminutivi, alii perfecti. Superflui sunt, quorum partes simul ductae plenitudinem suam excedunt, ut puta duodenarius. Habet enim partes quinque: duodecimam, quod est unum; sextaduo; quartam quod tria; tertiam, quod quatuor; dimidiam, quod sex; unum enim, et duo, et tria, et quatuor, et sex simul ducta faciunt XVI, et longe a duodenario excedunt; sic et alii similes plurimi, ut duodevicesimus, etmulti tales. 10. Diminuti numeri sunt qui partibus suis computati, minorem summam efficiunt, ut puta denarius, cujus partes sunt tres: decima, quod est unum; quinta, quod duo; di
Abbreviated transcription (Latin):
Rursumq in aliã medietatem . sex. deinde
in aliam. tres. & ultra cliuisionem ñ re¬
cipit sectio illa: secd ante unitatem non¬
inuenitur terminus. quem secare ñ possis.
Impariter impar est. qui ab impari nume¬
pares numeri. ab imparibꝰ ętiam parti¬
bus diuidunt᷑: ut septies septem. quad᷑ͣ¬
is nonꝰ. & quinquies quini. uies quinqͥes.
Imparium num̾oꝵ alii simplices sunt. ali¬
icompositi: alii mediocres. Simplices sũt
qui nullam aliam partem habent nͥ solã
unitatem: ut ternarius solam terciam.
& quinarius solam quintã. & septena¬
rius solam septimã. ħis enim una pars
sola est. Compositi sunt. qui ñ sola um¬
tate metiuntur. sed etiam alio num̾o
uiginti unum. Dicimus enim t̾ terni.
& septies terni. ter quini & quinqͥes.¬
terni. quini. Mediocres numeri sunt.
qui quodam mͦ simplices & incompositi
eẽ uidentur. Alio uero modo. & compo¬
ti qͥnq dum comparatꝰ fuerit. primus

Expanded text:
rursum in aliam medietatem sex, deinde rursum in aliam medietatem sex, deinde in aliam tres et ultra divisionem non recipit sectio illa, sed ante unitatem invenitur terminus, quem secare non possis. Impariter impar est, qui ab impari numepares numeri, ab imparibus etiam partibus dividuntur, ut septies septem, quadries nonies, quinquies quini, vigies quinquies. Imparium numerorum, alii simplices sunt, alii compositi, alii mequi nullam aliam partem habent nisi solam unitatem, ut ternarius solam tertiam, et quinarius solam quintam, et septenarius solam septimam. His enim una pars sola est. Conpositi sunt, qui non solum unitate metiuntur, sed etiam alieno numero XV et XXV. Dicimus enim ter terni, et septies terni, ter quini, et quinquies quini. Mediocres numeri sunt, qui quodammodo simplices et inconpositi esse videntur, alio vero modo et conpoXXV dum conparatus fuerit, primus
Abbreviated transcription (Latin):
Humerꝰ diuidit᷑ in paribꝰ. & imparibus.
Par numerꝰ duiditur in his : parter par.
numerꝰ diuidit᷑ in his. pͥmum & simplũ.
sccłm ce compositum tercio mediocre:
qui quodã modo pͥmus & compositꝰ Alio
uero modo. sccłs & incompositus est.
Par numerus est. qui in duabus ȩquis
partib diuidi potest: ut duo. ⁊ qͦtuor
& octo. Impar uero numerꝰ est. qͥ diui¬
di ȩquis partibꝰ nequit: uno medio uł¬
rus est. qui sccłm parem numerũ parit̃
cliuiditur. quousq ad indiuisibilem ꝑ¬
ueniat unitatẽ: utputa. sexaginta &
cim. octo. Octonariꝰ. quatuor. Quat̾ua¬
rius duo. binariꝰ unum: qui singulariᷤ¬
indiuisibilis est. Pariter impar est. qͥ
in partes ȩquas recipit sectionem. sed
partes eius mox inde secabiles ꝑma¬
nent : ut sex. decem. & octo. triginta
quinquaginta. Mox enim hunc nu-¬
merum si diuiseris: incurres in nu
diuidi possunt. sed usq ad unitatem ñ
ꝑueniunt: ut uiguiti quatuor. Hi enim
in medietate diuisi duodecim faciunt.

Expanded text:
umerus dividitur in paribus et imparibus. Par numerus dividitur in his, pariter par et numerus dividitur in his, primum et simplum, secundum et compositum, tertium mediocrem, qui quodammodo primus et incompositus est:alio vero modo secundus et compositus est. Par numerus est, qui in duabus equis partibus dividi potest, ut duo, quatuor et octo. Impar vero numerus est, qui dividi equis partibrus est qui secundum parem numerum pariter dividitur, quousque ad indivisibilem perveniat unitatem, ut puta, sexaginta quvero octo, octonarius vero quatuor, quaternarius duo, binariindivisibilis est. Pariter impar est, qui in partes equas recipit sectionem, sed partes eius mox indissecabiles permanent, ut sex decem, octo, triginta, quinquaginta. Mox enim ut hunc numerum diviseris, incurris in numdividi possunt, sed usque ad unitatem non perveniunt, ut viginti quatuor: hi enim in medietatem divisi XII faciunt,
Abbreviated transcription (Latin):
germani fr̃s incer se fuerint. Conso¬
brini uͦ uocati. qͥ aut ex soroie & fr̃e.
aut ex chiiab soiorbꝰ sunt nati: quasi
ꝯsorini. Fratrueles aut̃ matertere filii
sunt. Sobrini: consobrinoꝵ filii Tytis
grecum est Patruus. ft̃ patris est:
quasi pat̾ alius. Unle & mouente pa¬
tre pupillũ pͥor patriuis suscipit: &
quasi filium lege tuet᷑. Auinculus . ẽ.
Matertera est soror matͥs: qͣsi altera ma¬
ter. Socer est: qui filiã dedit. Gener
est: qui filiam duxit. Gẽner autem dictꝰ.
quod adsciscatur ad augendum genꝰ.

Expanded text:
germani fratres inter se fuerunt. Consogermani fratres inter se fuerunt. Consobrini vocantur quia aut ex sorore et fratre aut ex duabus sororibus sunt nati, quasi consorini. Fratrueles autem matertere fsunt. Sobrini consobrinorum filii. Tius Graecum est. Patruus frater patris est, quasi pater alius. Unde et moriente patre pupillum prior patruus suscipit, et quasi filium lege tuetur. Avunculus est Matertera est soror matris, quasi mater altera. Socer est, qui filiam dedit. Gener est, qui filiam duxit. Gener autem dictus, quod adsciscatur ad augendum gen
Abbreviated transcription (Latin):
P orro cognatione fr̃s uocant᷑. qui sunt de
una fanulia. id est patria quas latini
paternitates interpretant᷑: cũ ex una
radice multa generis diffundit᷑ turba.
Et in genesi dixit abraham ad loch. Non
sit rixa inter me & te. & inter pastoreᷤ
tuos & pastores meoᷤ: qͥa om̃s nos frat᷑s
sumꝰ. E certe loth ñ erat frat̃ abrahe:
s filius fratͥs eius aram. Quarto mo
do affectu fr̃s dici qͥ induo scindun¬
tur: spiritale & cõmune. Spiritale. qͦ
bonum & qͣm iocundũ. habitare fr̃s in
unũ. In cominune. cũ & omnes homi¬
nes ex uno patre nati pari inter nos
germanitate coniungim᷑. scͥptura lo¬
quente. Dicite his qͥ oderunt uosꝰ fr̃s
nr̃i uos estis. Germana ita intelligitur
ut germianꝰ: eadem genitrice man̾ans.
Soroiꝰ aut̃ ut frater. Nam soior est ex
eodem semine dicta: quod sola cũ fra
tribus in sorte agnationis habeatur.
Fratres patrueles dicti: eo qͦd patͦs eoꝵ

Expanded text:
Porro cognatione fratres vocantur, qui sunt de Porro cognatione fratres vocantur, qui sunt de una familia, id est patria; quas Latini paternitates interpretantur, cum ex una radice multa generis turba diffunditur. Et in Genesi dixit Abraham ad Loth 13, 8: 'Non sit rixa inter me et te et inter pastores tuos et pastores meos, quia omnes fratres nos sumus.' Et certe Loth non erat frater Abrahae, sed filius fratris eius Aram. Qdo affectu fratres dici, qui in duo scinduntur, spiritale et commune: spiritale, quobonum et quam jucundum habitare fratres in unum ; in commune, cum et omnes homines ex uno patre nati pari inter nos germanitate conjungimus, Scriptura loquente: Dicite his qui oderunt vos: Fratres nostri vos estis. Germana ita intelut germanus, eadem genitrice manans. 12. Soror autem, ut frater; nam soror est ex eotribus in sorte agnationis habeatur. Fratres patrueles dicuntur quia patres eorum
Abbreviated transcription (Latin):
guinis appellatur. Consangumei uo¬
cati: eo quod ex uno sangume. id est ex
uno patris semine nati sunt. Nam se¬
men uiri spuma est sanguinis ad instar
aquȩ in scopulos collise. quȩ spumã can¬
didam facit: uel sicut uinum nigrum
qͦd in calice agitatũ spumã albentẽ reddit.
Fratres dicti. eo qͦd sint ex eodem fructu.
ił est ex eodem semine nati: germani
uͦ de eadem genitrice manantes. ñ ut
multi cdicũt de eodem germine. qui tm̃
fratres uocantur. Ergo fr̃s ex eodem fru¬
ctu: germani ex eadem genitͥce mananteᷤ
Uterini uocati⁊ qđ sint ex diuersis patͥb
& uno utero ecłiti. Nam uterꝰ tantũ mu¬
lieris est. Quatuor autẽ modis in scrip¬
turis diuins fr̃s dici solent: natura. gen¬
te. cognatione. affectu. Natura: ut esau
& iacob. anctreas & petrꝰ. lacob & ioħes.
ris fratrem tuũ qui est hebreus. Et
esse ã xꝑo ꝓ fratribus meis qͥ sunt cog¬
nati mei sccłm carnem : qͥ siuit isrłite

Expanded text:
guinis appellatus. Consanguinei voguinis appellatus. Consanguinei vocati, eo quod ex uno sanguine, id est ex uno patris semine sati sunt. Nam semen viri spuma est sanguinis ad instar aquae in scopulos conlisae, quae spumam candidam facit, vel sicut vinum nigrum, quod in calice agitatum spumam albentem Fratres dicti, eo quod sint ex eodem fructu, id est ex eodem semine nati. Germani vero de eadem genetrice manantes; non, ut multi dicunt, de eodem germine, qui tantum fratres vocantur. Ergo fratres ex eodem fructu, germani ex eadem genetrice manantes. Uterini vocati, quod sint ex diversis patribus, et uno utero editi. Nam uterus tantum mulieris est. Quattuor autem modis in Scripturis divinis fratres dici: natura, gente, cognatione, affectu. Natura, ut Esau et Iacob, Andreas et Petrus, Iacobus et Iohannes. ris fratrem tuum, qui est Hebraeus.' Eesse a Christo pro fratribus meis, qui sunt cognati mei secundum carnem, qui sunt Israhelitae.'
Abbreviated transcription (Latin):
pote. E st enim inter illum & nepotẽ
ꝓnepos. Ad nepos ab nepotis filiꝰ: tri¬
nepos adnepotis filiꝰ : quia post nepo¬
tem quartus in ordine est. qͣsi tetrane¬
pos Mmores autẽ ñ dicimus. nͥ quoti¬
ens graduũ deficit nom̃: ut puta. filius.
nepos ꝓnepos. Abnepos. adnepos. tͥnepos.
Ubi isti gradus defecerint merito iam
dicimꝰ minores⁊ sicut & maiores dicimꝰ
pꝰ patris. aui. ꝓaui. ab aui. atam. trita¬
uiq uocabulum. De agnatis & cognatis.
girati dicti. eo qͦd accedunt ꝓ natis.
ctum desunt filii. Qui ideo priꝰ in
gente agnoscuntur. quia ueniunt ꝑ
uirilis sexus ꝑsonas. ueluti frater eodẽ
patre natus. uel frĩs filius nepos. uł
ex eo item patruus. Cognati dicti. qͥa
sunt & ipsi ꝓpinquitateᷤ cogi. ationis con¬
iuncti. Qui inde post agnatos habent᷑:
quia ꝑ feminini sexus ꝑsonas ueniunt.
nec sunt agnati. s alias naturali iure
cognati. Eximus ꝓpter ꝓximitatem san¬

Expanded text:
pote. Est enim inter illum et nepotem pote. Est enim inter illum et nepotem pronepos. Adnepos abnepotis filius. Trinepos adnepotis filius, quia post nepotem quartus in ordine est, quasi tetranepos. Minores autem non dicimus, nisi quotiens graduum deficit nomen, ut puta filius, nepos, pronepos, abnepos, adnepos, trinepos. Ubi isti gradus defecerint, merito iam dicimus minores, sicut et maiores dicimus, post patris, avi, proavi, abavi, atavi, tritavique vocabulum. § 6 De agnatis et cognatis. Agnati dicti eo, quod accedant pro natis, dum desunt filii. Qui ideo prius in gente agnoscuntur, quia veniunt per virilis sexus personas, veluti frater eodem patre natus, vel fratris filius neposve ex eo; item patruus. Cognati dicti, quia sunt et ipsi propinquitate cognationis coniuncti. Qui inde post agnatos habentur, quia per feminini sexus personas veniunt, nec sunt agnati, sed alias naturali iure cognati. Proximus, propter proximitatem san
Abbreviated transcription (Latin):
non sunt de legitimo matrimonio. ma
trem potius quam patrẽ secunt᷑. Latine
audem spurii. quasi extra purttatem:
id est quasi inmundi. Nepos est: quiex
filio natus est. Dicͣtus autem nepos: qͣsi
natꝰ post. Primũ enim filiꝰ nascit᷑. der¬
de nepos. Gradus enĩ substitutionis est.
Hinc & posteritas: quasi postera etas.
Nepos autem utriꝰq sexus est. Nam ut
neptis dicamꝰ in iure est: ꝓpter discre¬
tionem successionis amissam. Pnepos
est: qui ex nepote conceptꝰ. natuso
est. & dictus ꝓͥnepos: quasi natꝰ por¬
ro post. Ex hoc quoq gradu incipte
uocari & ꝓgenies: quali porro post ge¬
niti. Nam̃ filii & nepotes non sunt ꝓge¬
nies ⁊ quia ñ est in eis longa poster it᷑as.
Sicut autem inferiꝰ longe editi ꝓ genies
dicunt᷑⁊ ita suꝑrus ꝓauͦ. ataui. qui &
ꝓgenitores dicuntur. qͦs porro gene¬
rantes. Enepos dictus. quasiꝓpe nepo¬
tem. Ab nepos. quia serungitur ã ne¬

Expanded text:
nntrem potius quam patrem sequuntur. Latine autem spurii, quasi extra puritatem, id est, quasi immundi. 26. Nepos est, qui ex filio natus est. Dictus autem nepos, quasi natus post. Primum enim filius nascitur, deinde nepos. Gradus enim substitutionis est. Hinc et posteritas, quasi postera aetas. Nepos autem utriusque sexus est. Nam, ut neptis dicamus in jure est propter discretionem successionis admissum. 27. Pronepos est qui ex nepote conceptus natusque est. Et dictus pronepos, quasi natro post. Ex hoc quoque gradu incipit vocari et progenies, quasi porro post geniti. Nam filii et nepotes non sunt progenies, quia non est in eis longa posteritas. Sicut autem inferius longe editi progenies dicuntur, ita superius proavi, atavi qui et progenitores appellantur, quasi porro generantes. Pronepos dictus, quia prope nepotem. Abnepos, quia seiungitur a ne
Abbreviated transcription (Latin):
traditus. in alienam potestatem transit:
qui utriꝰq fert nom̃ : ut famiꝰ enilius.
uel scipio paulmꝰ. Gemini sunt: ñ duo
tantũ simul nati. sed etiam plures. De
geminis aut̃ uno aborto. alter qͥ legi¬
time natus fuerit. uopiscus nominat᷑.
Postumus uocatur: eo qd̵ post humatio¬
nem patris nascitur. id est post obitum.
Iste & defuncꝰti nomen accipit. Sic enĩ
lex uoluit: ut qui post defunctũ nas¬
citur nascitur. defuncti nomine appel¬
letur. Nõthus dicit᷑. qui de patre nobi
li & matre ignobili gignit᷑ : sicut ex
concubina. ESt autem hoc nom̃ gcum:
& in latinitate deficit. Huic contrariꝰ.
spurius : qui de matre nobili. & patͤ
ignobili nascitur. Item spurius patre
incerco. matre uidua genitꝰ. uelut tan¬
tum spuriĩ filtꝰ: quia muliebrẽ natu¬
ram ueteres spuriũ uocabant. sicut
nomine. Cosctem & fabonios appellabat:
quia quȩdam animalia fauonio sp̃u hati¬
sto. conciꝑe estimant᷑. Unde & hi qui

Expanded text:
traditus in alienam potestatem, traditus in alienam potestatem, qui utriusque fert nomen, ut Fabius Aemilius, vel Scipio Paulinus. Gemini sunt non duo tantum simul nati, sed etiam plures. De geminis autem uno aborto, alter, qui legitime natus fuerit, Vopiscus nominatur. Posthumus vocatur eo quod post humationem patris nascitur, id est post obitum. Iste et defuncti nomen accepit. Sic enim lex voluit, ut qui de defuncto nascitur, defuncti nomine appelletur. Nothus dicitur, qui de patre nobili et de matre ignobili gignitur, sicut ex concubina. Est autem hoc nomen Graecum et in Latinitate deficit. Huic contrarius spurius, qui de matre nobili et patre ignobili nascitur. Item spurius patre incerto, matre vidua genitus, velut tantum spurii filius; quia muliebrem naturam veteres spurium vocabant; velut nomine. Eosdem et Favonios appellabant, quia quaedam animalia Favonio spiritu hausto concipere existimantur. Unde et hi, qui
Abbreviated transcription (Latin):
fuerant imitati. Adoptione quoq. qđ
humana consuetudinẽ nullilicet nesci¬
re. Uel ^ sicut nos deo ñ natura. sed adop¬
tione dicimꝰ. pater nr̃ qui es in cęlis.
Doctrina sicut apłs filios suos appellat
eos. quibus eugłm predicauit. filii aut̃
ideo in legibus liberi appellabantur:
ut isto uocabulo secernantu   quia sicut
seruus inpotestate est dm̃. sic filius in
potestate est patris. Ideo etiam fit eman¬
cipatͥo filio. ut sit liber a patre: sicut fit
seruo manumissio. ut sit liberatꝰ ã dño
Item liberi dicti ⁊ quia ex libero sunt
matrimonio orti. Nam filii ex libero &
ancilla ÷ seruilis conditionis sunt. Semꝑ
enim qͥ nascitur deteriorẽ parentis sta¬
tum sumit. Haturales autẽ dicuntur
ingenuarũ ꝯcubinarũ filii: quos sola
natura genuit. ñ honestas conugii.
Icdem & pueri ã pube. Adoptiuuᷤ fili
est. qui aut ã patre iusto. aut auo. aut
ꝓauo. cuiꝰ pocestate ꝑ mancipationẽ est

Expanded text:
fuerant imitati. Adoptione quoque, quod fuerant imitati. Adoptione quoque, quod humana consuetudine nulli licet nescire, vel sicut nos Deo non natura, sed adoptione dicimus: 'Pater noster, qui es in caelis.' Doctrina, sicut Apostolus filios suos appellat eos quibus Evangelium praedicavit. Filii autem ideo in legibus liberi appellantur, ut isto vocabulo secernantur a servis; quia sicut servus in potestate est domini, sic filius in potestate est patris. Inde etiam filio fit emancipatio, ut sit liber a patre, sicut fit servo manumissio, ut sit liberatus a domino. Item liberi dicti, quia ex libero sunt matrimonio orti. Nam filii ex libero et ancilla servilis condicionis sunt. Semper enim qui nascitur deteriorem parentis statum sumit. Naturales autem dicuntur ingenuarum concubinarum filii, quos sola natura genuit, non honestas coniugii. Idem et pueri a pube. Adoptivus filius est, qui aut patre iusto, aut avo, aut proavo, cuius potestate per mancipationem est