comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Eodem paier & filiꝰ maiestatis
honorant᷑ nomine. Et usdit de¬
us quia bonũ. Dixit tanquã
om̃ia que pater uellet scienti:
& usdit tanꝗͣ omia q̃ filiꝰ fac̾et
scientia tenens: & efficiens o¬
ꝑatione consort. Uidit qͥa bo¬
num. Non utiq cognouit qd
nesciebat : s ꝓbauit qd̃ place¬
bat. Non qͣsi incognitũ placu¬
it opꝰ. quia nͥ qͣsi incognitꝰ pat̃
qͥ cõplacuit in filio: sicut scͥptũ
est. Hic ẽ filiꝰ meus dilectissimꝰ:
in qͦ in cõplacui. Scit autẽ sẽꝑ
filiꝰ uoluntatẽ patͥs. & pat̃ filii:
& audit pater filiũ sẽꝑ & filiꝰ pa
trem. ꝑ unitatẽ nat᷑e uolunta¬
tis atq substantiȩ. Deniq ħ testa
tͦ ĩ eungłio suo filiꝰ: dicens ad
patre. Sciebam enĩ qr sẽꝑ me au¬
dis. Imago ẽ a inuisibilis dei filiꝰ.
om̃ia patͥs qͣsi umago expͥmit:
om̃ia eiꝰ qͣsi splendor gl̃e illumi¬
nat nobis. atq manifestat. Ui¬
Det & filiꝰ patͥs opꝰ sicut & pat̃
filii: sicut ipse dñs declarauit.

Expanded text:
eodem pater et filius maiestatis honorantur nomine. et uidit deus quia bonum. dixit tamquam omnia quae pater uellet scienti et uidit tamquam omnia quae filius faceret scientia tenens et efficiens operatione consorti. uidit quia bonum. non utique cognouit quod nesciebat, sed probauit quod placebat. non quasi incognitum placuit opus, quia nec quasi incognitus pater, qui conplacuit in filio, sicut scriptum est: hic est filius meus dilectissimus, in quo conplacui. scit autem semper filius uoluntatem patris et pater filii, et audit patrem filius semper et paper unitatem naturae, voluntatis atque substantiae. Denique testatur hoc in Evangelio suo Filius, dicens ad Patrem: Sciebam quia semper me audis . Imago est enim invisibilis Dei Filius. omnia patris quasi imago exprimit, omnia eius quasi splendor gloriae inluminat nobis atque manifestat. uidet et filius patris opus sicut et pater filii, sicut ipse dominus declarauit:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsonꝰ undarũ fragor refultat.
Nam illud qͥd dicam qd unda pec¬
catũ abluit: & scĩ spiritꝰ aura
salutaris aspirat:Det uobr.
consistere. nequiciȩ spiritalis gra¬
uiora qͣm ferre possumꝰ tẽptam̃¬
ta nescire: fidei ignorare nau¬
fragia: Habere pacem ꝓfundã.
& siqͣndo aliqͥd sit qd̾ grauesno
natorem dominũ iħm: qͥ uerbo
imꝑet. & tempestatẽ mitiget.
tranqͥllitatẽ maris refundat:
cui ẽ honor & gloria. laus ꝑpetu¬

Expanded text:
consonus undarum fragor resultat. consonus undarum fragor resultat. nam illud quid dicam, quod unda peccatum abluit et sancti spiritus aura salutaris aspirat? det nobisconsistere, nequitiae spiritalis grauiora quam ferre possumus temptamenta nescire, fidei ignorare naufragia, habere pacem profundam et, si quando aliquid sit, quod graues nonatorem dominum Iesum, qui uerbo imperet, tempestatem mitiget, tranquillitatem maris refundat. cui est honor et gloria laus perpetu
Abbreviated transcription (Latin):
renã temꝑat siccitatẽ. s etiã
ieuina arua fecundat. Qd
enumerem insulas:qͣs uelut
monilia plerunq pretexit:
In quib hi qui se abdicant
in tẽꝑantiȩ scłaris illecebris:
fido continentiȩ ꝓposito eli¬
gunt mundũ latere:ꝙ uitȩ
huiꝰ dubios declinare anfractꝰ.
Mare ẽ gͦ secrecũ temꝑantię.
exercitiũ ꝯtinentie. grauita
tis seccessus. portꝰ securitatis.
brietas: cũ fidelib uiris atq de¬
uotis incentiuum deuotioniᷤ:
ut cum undarum lenit alluen¬
tium sono certent cantꝰ psallen¬
Tum. plaudant insule. tran¬
omnẽ pelagi pulchritudinem
cõprehendam: qm uidit oꝑator:
Et qͥd plura: Et qͥd aliud ꝯcentꝰ¬
ille undarũ ÷ nisi qͥdam ꝯcentꝰ
ingredientis popłi agmine. co¬
tis uestibulis undas uomit. de¬
inde in oratione totꝰ plebis tan¬
qͣm undis refluentib stridit. cũ
responsoriis psalmoꝵ cantꝰ uiroꝵ
mulierũ. uirginũ. paruuloꝵ.

Expanded text:
renam temperat siccitatem, sed etiam renam temperat siccitatem, sed etiam jejuna arva fecundat. Quid enumerem insulas, quas velut monilia plerumque praetexit, in quibus ii qui se abdicant intemperantiae saecularis illecebris, fido 42 continentiae proposito eligunt mundo latere, et vitae hujus declinare dubios anfractus? Mare est ergo secretum temperantiae, exercitium contis secessus, portus securitatis, brietas, tum fidelibus uiris atque deuotis incentiuum deuotionis, ut cum undarum leniter adluentium sono certent cantus psallentium, plaudant insulae tranomnem pelagi pulchritudinem conprehendam, quam uidit operator? et quid plura? quid aliud ille concentus undarum nisi quidam concentus ingredientis populi agmine totis uestibulis undas uomit, deinde in oratione totius plebis tamquam undis refluentibus stridit, cum responsoriis psalmorum cantus uirorum mulierum uirginum paruulorum
Abbreviated transcription (Latin):
arbitror. s scd̃m racionẽ oꝑati¬
onis. iudicio oꝑatoris ꝯuenire
& ꝯgruere definitũ. bonũ igit᷑
mare: primũ qͥa t̾ras necessa¬
rio suffulcit humore. qͥb per
uenas quasdã occulte fuccũ
quendam haut inucilem sũ¬
ministrat. Bonũ mare. tanꝗͣ
hospicium fluuioꝵ. fons im¬
brium. deriuatio alluuionũ.
inuectio cõmeatuum: qͦ sibi di¬
stantes popłi copulant᷑. qͦ p̾lioꝵ
remouent᷑ ꝑicula. qͦ barbaricꝰ
furor claudit᷑. subsidiũ in ne¬
cessitatib. refugiũ in ꝑiculis.
gr̃a in uoluptatib: salubritaᷤ
ualitudinis. separatoꝵ ꝯiundi¬
o. itineris cõpendiũ. transfu¬
gium laborantiũ. fubsidium
uectigaliũ. sterilitatis alim̃tũ.
Ex hoc plumua int̾ras transfim¬
dit᷑. Si qͥdem de mari aqua ra¬
diis solis haurit᷑: & qd̃ subtile
eiꝰ est rapit᷑. Deinde qͣnto alqꝰ
eleuat᷑. tantomagis etiã mi¬
bium obumbratione friges¬
cit. & fit ymber: qͥ ñ solũ ter¬

Expanded text:
arbitror; sed secundum rationem operatiarbitror; sed secundum rationem operationis judicio operatoris convenire, et congruere definitum. Bonum igitur mare, primum quia terras necessario suffulcit humore, quibus per venas quasdam occulte succum quemdam haud inutilem subministrat. Bonum mare, tamquam hospitium fluviorum, fons imbrium, derivatio alluvionum, invectio commeatuum, quo sibi distantes populi copulantur, quo praeliorum removentur pericula, quo barbaricus furor clauditur, subsidium in necessitatibus, refugium in periculis, gratia in voluptatibus, salubritas valetudinis, separatorum conjunctio, itineris compendium, transfugium laborantium, subsidium vectigalium, sterilitatis alimentum. Ex hoc pluvia in terras transfunditur; siquidem de mari aqua radiis solis hauritur, et quod subtile ejus est, rapitur: deinde quanto altius elevatur, tanto magis etiam nubium obumbratione frigescit, et imber fit qui non solum ter
Abbreviated transcription (Latin):
S qͥa in aliis ꝙͦ creat᷑is habet &
definitionẽ preceptionis. & repe¬
titum oꝑationis uel indiciũ uel
effectũ: ideo nos ñ putamꝰ absur¬
dum io qd̾ ꝑhibet᷑ additũ: etiam¬
sicet̾is int̾precib uel ueritas do¬
ceat᷑ suppet̾e uel auctoritas. Mul¬
ta enĩ ñ ociose: a septuaginta ui¬
ris. hebraice lectioni addita & ad¬
iuncta cõꝑimꝰ. Uidit gͦ d̾s quia
bonum mare. Et si pulchra sit
b albescit cumulis ac u̾ticibus¬
undarũ. & cautes nuea rorant
asꝑgine. uel cũ eqͦre crispanti
clem̃tiorib auris. & blando se¬
renȩ tranqͥllitatis p᷑purescentẽ
prefert colorem: qͥ eminꝰ spectan¬
tib frequent̾ offundit᷑: qͣndo ñ
uiolentis fluctib uicina tundit
lictora: s uelut pacificis ambit¬
& salutat amplexib: qm dulcis
sonꝰ. qm iocundꝰ fragor. qͣm gͣta
& consona resultatio: ego tam̃ ñ
oculis estimatũ creat᷑e decorem

Expanded text:
sed quia in aliis quoque creaturis habet et sed quia in aliis quoque creaturis habet et definitionem praeceptionis et repetitum operationis uel indicium uel effectum, ideo nos non putamus absurdum id quod perhibetur additum, etiamsi ceteris interpretibus uel ueritas doceatur subpetere uel auctoritas; multa enim non otiose a septuaginta uiris Hebraicae lectioni addita et adiuncta comperimus. uidit ergo deus quia bonum mare. etsi pulchra sit ntibus albescit cumulis ac uundarum, et cautes nivea rorant aspergine, vel cum aequore crispanti, clementioribus auris, et blando serenae tranquillitatis purpurascentem praefert colorem, qui eminus spectantibus frequenter offunditur, quando non violentis fluctibus vicina tundit littora, sed velut pacificis ambit et salutat amplexibus, quam dulcis sonus, quam jucundus fragor, quam grata et consona resultatio, ego tamen non oculis aestimatum creaturae decorem
Abbreviated transcription (Latin):
nĩ ꝓprietas: siccitas ẽ t̾ris. Hȩc ei
p̃rogatiua seruata ẽ. Principaliᷤᷤ
engo siccitas subest etiã ut sic fri¬
qda: s ñ preferunt᷑ scd̃a primis.
Ut autẽ humida sit: aqͣrũ idaf¬
finitate sorcit᷑. Ergo illud suum:
istud alienum. Suum qd̾ arida:
alienũ q̃d humida. Ayctor ita¬
q naturȩ qd primo ei donauit.
hoc tenuit: qͥa istud ex natura:
illud ex causa. Ex pͥncipalib gͥ
ñ ex accidentib. terre debuit ꝓ¬
prietas definiri: ut scd̾m p̾roga¬
tiuam qͣlitatis eiꝰ. informaretur
nr̃a cognitio. Et uidit d̃s quia
Sbonum est. Non p̾terimꝰ quia
aliqui nec in hebreo putant ẽe.
nec in ceteris int̾precationib
qͥa ꝯgregata ẽ aqua in collectio¬
nes suas:& apparuit arida. Et
uocauit d̃s aridã terrã: & colle¬
ctiones aquarũ uocauit maria.
Cum enĩ dixerit d̃s qͥa factũ ẽ sic:
satis ẽẽ putant uocem oꝑatoris
acceleratȩ oꝑationis indicium:

Expanded text:
nim proprietas siccitas est raptura; haec ei nim proprietas siccitas est raptura; haec ei praerogatiua seruata est. principalis ergo siccitas. subest etiam ut sit frigida, sed non praeferuntur secunda primis. ut autem umida sit, aquarum id adfinitate sortitur. ergo illud suum, istud alienum: suum, quod arida, alienum, quod umida. auctor itaque naturae quod primo donauit hoc tenuit, quia istud ex natura, illud ex causa. ex principalibus igitur, non ex accidentibus terrae debuit proprietas definiri, ut secundum praerogatiuam qualitatis eius informaretur nostra cognitio. Et uidit deus quia bonum. non praeterimus quia aliqui nec in Hebraeo putant esse nec in ceteris interpretationibus quia congregata est aqua in collectiones suas et apparuit arida. et uocauit deus aridam terram et collectiones aquarum uocauit maria. cum enim dixerit deus quia factum est sic, satis esse putant uocem operatoris ad celebratae operationis indicium.
Abbreviated transcription (Latin):
posita reꝑimꝰ : ut sit t̾ra arsda &
frigida. & aqua frigida & humida.¬
& aer calidꝰ & humidꝰ. ignis calid̃
& siccus: & sic sibi ꝑ has iugales
qͣlicates. singula. miscent᷑ elem̃ta.
Nã terra cũ sit aridȩ & frigide qͣli¬
tatis. conectit᷑ aquę ꝑ cognationẽ
qͣlitatis frigide: & aqua aeri. qͥa
humidꝰ ẽ aer. Ergo aqua tanqͣm
brachiis qͥb dã duob frigoris &
humoris. alt̾o terrã alt̾o aerem
uidet᷑ amplecti: frigido t̾ram: ae¬
rem humido. Aer ꝙͦ mediꝰ inter
duo cõpugnantia ꝑ nat᷑am. hoc
ẽ int̃ aqͣm & ign̾e. utrũq illude¬
lem̃tum ꝯciliat sibi: quia & aqͥs
humore. & igni calore diungit᷑.
Ignis ꝙͦ cũ sit calidꝰ & siccus nat᷑a.
calore aeri annectit᷑ siccitate au¬
dem in cõmunionẽ terre ac socie¬
tatẽ refundit᷑: atq ita sibi per
ꝯcordie societatisq cõpaginem¬
oueniunt:unde & grece cͣt dixia
qͥa qd̾ pͥncipale eiꝰ dixit. nuncu¬
pauit ꝓpͥetatẽ nat᷑e. Nat᷑alis e¬

Expanded text:
pperimus, ut sit terra arida et frigida, aqua frigida et umida, aer calidus et umidus, ignis calidus et siccus. et sic sibi per has iugales qualitates singula miscentur elementa. nam terra cum sit aridae et frigidae qualitatis, conectitur aquae per cognationem qualitatis frigidae et per aquam aeri, quia umidus est aer. ergo aqua tamquam brachiis quibusdam duobus frigoris et umoris altero terram altero aerem uidetur amplecti, frigido terram, aerem umido. aer quoque medius inter duo conpugnantia per naturam, hoc est inter aquam et ignem utrumque illud elementum conciliat sibi, quia et aquis umore et igni calore coniungitur. ignis quoque cum sit calidus et siccus natura, calore aeri adnectitur, siccitate autem m communionem terrae ac societatem refunditur, atque ita sibi per concordiae societatisque conueniunt. unde et graece στοιχεία quia quod principale eius est nuncupauit proprietate naturae. naturalis e
Abbreviated transcription (Latin):
q̃dam appellacio simplex nego¬
cii. quȩ in se habeat ꝓpͥetatẽ.
Sicut enĩ animal generis sig¬
nificatio ẽ. cui iest ꝓpͥum ali¬
qͥd & excellens: racionabile au¬
tem ꝓpͥũ ẽ hominis: ita ꝙ t̾ra
potest cõmunit̾ dici.: uel scaters
aqͥs. uel deserta. uel inuia. & sñ
aqua. Ergo & illi quȩ scatet a¬
quis: inẽ ut habeat ariditatẽ.
Remota enĩ aqͣ incipit ẽẽ arida:
ẽ. de t̾ra aquosa aridam fecit.
Habet gͦ t̾ra ꝓpriam qͣlitatẽ suã:
sicut & singła elem̃ta habent.
Nã & aer humidã q̃litatẽ. et
aqua frigidã: & ignis calidã. Et
hoc ẽ pͥncipale ꝓpriũ elem̃tis sin

Expanded text:
a appellatio quaedam simplex negoa appellatio quaedam simplex negotii, quae in se habeat proprietatem. sicut enim animal generis significatio est, cui inest proprium aliquid et excellens, rationabile autem proprium est hominis, ita et terra potest communiter dici uel scatens aquis uel deserta et inuia et sine aqua. ergo et illi quae scatet aquis inest ut habeat ariditatem; remota enim aqua incipit esse arida, est: de terra aquosa aridam fecit. habet ergo terra propriam qualitatem suam, sicut et singula elementa habent; nam et aer umidam qualitatem et aqua frigidam et ignis calidam. et hoc est principale proprium elementis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯgregatio aquarũ: S qͣmad¬
modũ dicit᷑. qͥa fecit ds̃ duo lu¬
minaria. idẽ solem & lunam cũ
sint utiq & stellarũ lumina:
ita & una ꝯgregatio dicit᷑ cum
sint plurimȩ. Neq eñĩ anmi
liqͣnͣtulũ exundauimꝰ: ad ꝓpo¬
qd̾ ait dñs ꝯgreget᷑ aqua in unã
ꝯgregationẽ. & appareat arida:
& ñ dix̃it t̾ra. Qd̃ p̾clare positũ.
qͥs ñ adu̾tat: Terra enĩ potest &
luto ẽẽ ꝑmixta. & aqͥs madida:
cuiꝰ species suꝑfusis aqͥs ñ appa¬
reat. Arida autẽ ñ solum ad
genꝰ s etiã ad sp̃em t̾rarum re
fert᷑: ut sit utilis. sicca. habilis.
& apta culturis. Simul ꝓspe¬
ctum ẽ ne uideat᷑ sole magis ꝗͣ
dei p̾cepto ẽẽ siccata: qͥa arida
facta ẽ ante qm sol crearetur.
Unde & dausd discernens mare
& t̾ram: ait de dño deo. Qm̃ ip
sius ẽ mare & ipse fecit illud:
& aridam manꝰ eiꝰ formauer̃t.
Arida enĩ exp̃ssio nat᷑e ẽ : terra¬

Expanded text:
congregatio aquarum? Sed quemadcongregatio aquarum? Sed quemadmodum dicitur, quia fecit Deus duo luminaria, id est, solem et lunam, cum sint utique et stellarum lumina: ita et una congregatio dicitur, cum sint plurimae. Neque enim annumaliquantulum exundavimus; ad propoquod ait Dominus: Congregetur aqua icongregationem, et appareat arida, et non dixerit, terra. Quod praeclare positum quis non advertat? Terra enim potest et luto esse permixta, aquis madida, ujus species superfusis aquis non appareat. Arida autem non solum ad genus, sed etiam ad speciem terrarum 40 refertur, ut sit utilis, sicca, habilis et apta culturis. Simul prospectum est, ne videatur sole magis quam Dei praecepto esse siccata, quia arida facta est antequam sol crearetur. Unde et David discernens mare et terram, ait de Domino Deo: Quoniam ipsius est mare, et ipse fecit illudet aridam manus eius fundauerunt. arida enim expressio naturae est, terr
Abbreviated transcription (Latin):
ro tam̃ scdm scͥpturas. qͥa potue¬
rit locoꝵ humilia & campoꝵ aꝑ¬
Ta difundere: sieut ipse ait. E¬
go ante te ambulabo: & monteᷤᷤ
quȩ insederat. tanto fluctuum
motu. tantoq estu ꝯcitatioris e¬
lem̃ti: qͥ cotidie ima pelagi tor¬
quere. & harenas u̾tere soleat
de ꝓfundo. Qͥs deinde sciat. in
qͣntũ se illud magnũ. & in ausũ
nauigantib. atꝙ intẽptatum
nautis fundat mare qð britta¬
nias frem̃ti includit eqͦꝵe atq
in ult̾iora & ipsis fabulis in ac¬
cessa secreta se porrigit: Quis
deinde ñ colligit. qͣnͣtum lucͥno
& aũno in italia tyberiadi qͦ
in palestina. & ei lacui qͥ inter
palestinã & egyptũ arabie de¬
serta p̾̃tendit᷑: portib q diu̾sis
augusti atq traiani cetisq ꝑ
uniu̾sum orbem infusũ addi¬
derit mare: S st̃ etiã ñ ꝯfusi
lacus. & stagna q̃ ñ cõmisceant᷑
Fluctib: ut lariꝰ & benacꝰ. alba¬
nus qͦ & alii plures. Qͦmͦ una

Expanded text:
ro tamen secundum Scripturas, quia poturo tamen secundum Scripturas, quia potuit locorum humilia, et camporum aperta diffundere, sicut ipse ait: Ego ante te ambulabo, et montes quae insederat: tanto fluctuum motu, tantoque aestu concitatioris elementi, qui quotidie ima pelagi torquere, et arenas, vertere soleat de profundo. Quis deinde sciat, in quantum se illud magnum et inausum navigantibus atque intentatum nautis fundat mare, quod Britannias frementi includit aequore, atque in ulteriora et ipsis fabulis inaccessa secreta se porrigit? Quis deinde non colligat quantum Lucrino et Averno in Italia, Tiberiadi quoque in Palaestina, et ei lacui qui inter Palaestinam et Aegyptum Arabiae deserta protendit, portubusque diversis Augusti atque Trajani, caeterisque per universum orbem infusum addiderit mare? Sed sunt etiam non confusi lacus, et stagna quae non miscentur fluctibus, ut Larius et Benacus, Albanus quoque aliique plures, quomodo una
Abbreviated transcription (Latin):
ta ꝓ locoꝵ appellationib mari¬
dicens. Tui st̃ celi & tua ẽ t̾ra.
orbem t̾rarũ & plenitudinẽ eiꝰ
tu fundasti: aqͥlonẽ & mare tu
creasti. Et ad iob ipse dñs ait.
Conclusi autẽ mare portis. Nc̃
qͥa de una collectione diximꝰ il¬
lusd oceͣrit utrũ cũ ꝑ omne fere
fusȩ aquȩ ꝑ uallestria agroꝵ.
caua montiũ. planiciemq cã¬
noe temꝑe abscondit & monteᷤ
fra firmam̃tum fuerat facta
discretio: qͣnͣtomagis dubitari
ñ potest etiã montiũ u̾tices il¬
la suꝑfusione latuisse: Qͦ gͥ il¬
la om̃is aqͣrũ redundantiã de¬
riuata est. quȩ receptacula eã
tam otinuam atq conexam ab¬
sorbere pocuer̃t: De qͦ multꝰ no¬
bis potest sermo suppet̾e.Pri
qd̾ aliqui ante nos ꝯfirmantes
ꝓpͥa posuer̃t sententia. Ego. qͥd
facere potuerit. ñ p̾termitto
qͥd fecerit. qd aꝑte scͥpt᷑arũ au¬
ctoritate ñ didici. qͣsi secretum
pretereo:ne forte etiã hinc ali¬
as sibi q̃stiones inqͥrant. Asse¬

Expanded text:
 locorum appellationibus maridicens: tui sunt caeli et tua est terra; orbem terrarum et plenitudinem eius tu fundasti. aquilonem et mare tu creasti. et ad Iob ipse dominus ait: conclusi autem mare portis. Nunc quia de una collectione diximus, illud occurrit, utrum, cum per omnem fere fusae per uallestria agrorum, concaua montium planitiemque camNoe tempore abscondit et montes, fra firmamentum fuerat facta discretio: quanto magis dubitaiidubitari non potest etiam montium uertices illa superfusione latuisse ? quo igitur illa omnis aquarum redundantia deriuata est? quae receptacula eam tam continua atque conexa absorbere potuerunt? de quo multus nobis potest sermo subpetere. prquod aliqui ante nos confirmantes propria posuerunt sententia. ego quid facere potuerit non praetermitto: quid fecerit quod aperte Scripturarum auctoritate non didici, quasi secretum praetereo, ne forte etiam hinc alias sibi quaestiones requirant. Asse
Abbreviated transcription (Latin):
ri sedata tẽpestas sit: refusa tͣn¬
qͥllitas. Q potuit imꝑio mare
dotũ sedare. ñ potuit aqͥs impe¬
rio mouere: At qui in diluio
sic accipimꝰ. qd̾ eruꝑint fontes
abyssi. & qd̾ eduxerit postea
sp̃m. & siccauerit aquam. Si
noluni obedisse nat᷑am. usũꝙ

Expanded text:
ri, sedata tempestas sit, refusa tranri, sedata tempestas sit, refusa tranquillitas. qui potuit imperio mare totum sedare non potuit aquas imperio mouere? atquin in diluuio sic accepimus, quod eruperint fontes abyssi et quod induxerit postea spiritum et siccauerit aquam. si nolunt oboedisse naturam usumque
Abbreviated transcription (Latin):
feriorib scat᷑ire: de pauuñto aqͣ.
surg̾e. Qͥs eam cogit: Unde pro¬
rũpit: Quẽ admodũ ñ deficit. :¬
Q mͦ fiat. uit una solidiora undam
uomant: Hȩc scd̃m occultȩ secͤ¬
ta nat᷑e. Ceterũ qͥs ignorat. qd ra¬
pido plerũq impetu in una des¬
cendens in suꝑiora se subrigat:
atq in suꝑciliũ montis attollat :
Plerunq et̾iã canalib manu ar¬
tificis deriuata: qͣntum descendit
tantũ rursus ascendit. Itaq si
ue impecu suo fert᷑ uel artisi¬
cis ingenio ꝯtͣ nac᷑ã suã ducit᷑
& eleuat᷑: miramini si diuini
educerit de petra aqͣm. Qͥ po¬
tuit de pecra ꝓducere aqͣm qͣ ñ
erat: Percussit petrã & fluxe¬
runt aque clamat dausd:
bi. Suꝑ montes stabunt aquȩ.
Habes in eungłio. qd̾ cũ grauis
esset ꝓcella. & magnꝰ in marimo¬
tus ita ut trepidarent apli nau¬
fragu ꝑicłm: exccitauerint dor¬
mientẽ in puppe dñm iħm. et
surgens imꝑauit uento & ma¬

Expanded text:
ferioribus scaturrire, de pauimento aquam ferioribus scaturrire, de pauimento aquam surgere. quis eam cogit ? unde prorumpit ? quemadmodum non deficit? quomodo fit, ut ima soli ora undam uomant? haec secundum occultae secreta naturae. ceterum quis ignorat quod rapido plerumque impetu in ima descendens in superiora se subrigat atque in supercilium montis adtollat, plerumque etiam canalibus manu artificis deriuata, quantum descenderit, tantum rursus ascendat? itaque si uel impetu suo fertur uel artificis ingenio contra naturam suam ducitur et eleuatur, miramini si diuini eduxerit de petra aquas? qui potuit de petra educere aquam quae non erat? percussit petram, et fluxerunt aquae clamat Dauid ebi super montes stabunt aquae. habes in euangelio, quod cum grauis esset procella et magnus in mari motus, ita ut trepidarent apostoli naufragii periculum, excitauerint dormientem in puppe dominum Iesum, et surgens imperauerit uento et ma
Abbreviated transcription (Latin):
iusserit d̃s audunt. Nox aũt
der efficiens naturȩ est. Eam uo¬
cem effectus oꝑationis impleuit.
Cepit labi aqua. & in unã ꝯflue¬
re ꝯgregationẽ: quȩ ante erat
diffusa ꝑ t̾ras. & plurimis recep¬
tacłis inherebat. Cursũ eiꝰ ante
ñ legi: motũ eiꝰ ante ñ didici: nͨ
oculus meus uidit. nec auris au¬
diuit. Stabat aqua diu̾sis lo¬
cis: ad uocem dei mota ẽ. Nne
uidet᷑ qͥa naturã ei huiꝰmodi d̾i
uox fecit: Secuta est creat᷑a p̃
ceptũ: & usum fecit ex lege.
successio: & diut᷑na reparatio.
Iussa ẽ etiã aqua currerei
gregationem. Ex illo cͦͣrit: fon
uant᷑ in maria: ipsa se aqua
p̃cedit. urget & sequit᷑. Unus ẽ
ductus: unũ corpus. Et cũ sit
altitudo diu̾sa: indiscreta tñ
dorsi eiꝰ eqͣlitas. Unde & eqͦr ap¬
pellatũ arbitror: qd in suꝑficie
eiꝰ eqͣli s sit. Respondi scd̾m il¬
loꝵ ꝓpositũ: illi nc̃ respondeart
m̾. si nunꝗͣ uider̃t fontes ex in¬

Expanded text:
iusserit deus audiunt. uox autem iusserit deus audiunt. uox autem dei efficiens naturae est. eam uocem effectus operationis impleuit. coepit labi aqua et in unam confluere congregationem, quae ante erat diffusa per terras et plurimis receptaculis inhaerebat. cursum eius ante non legi, motum eius ante non didici, nec oculus meus uidit nec auris audiuit. stabat aqua diuersis locis: ad uocem dei mota est. nonne uidetur quia naturam ei huiusmodi uox dei fecit? secuta est creatura prceptum et usum fecit ex lege; uccessio et diurna reparatio. iussa est etiam aqua currere igregationem: ex illo currit, fontuantur in maria, ipsa se aqua praecedit, urguet et sequitur. unus est ductus, unum corpus. et cum sit altitudo diuersa, indiscreta tamen dorsi eius aequalitas. unde et aequor adpellatum arbitror, quod superficies eius aequalis sit. respondi secundum illorum propositum; illi nunc respondeant mihi, si numquam uiderunt fontes ex in
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ dic̾e. ñ dixit initisibilẽ
scd̃m nat᷑am ⁊ s scd̾m suꝑfusio¬
nem aqͥrum: Deniq addidit
sublato uelamine apparuisse
arsdam: quȩ ante ñ usdebat᷑.
Iterũ questiones alias serunt
dicentes. Si in ꝯgregationib
diu̾sis aqua erat: qͣm si illȩ
gregationes insuꝑiorib eratt̃.
non defluebat aqua ad eũ locũ
ad quẽ post dñi imꝑiũ deriua¬
ta est : Natura enĩ aquarum
sponte in inferiora ꝓlabit᷑. Si
uͦ in inferiorib erant illȩ ꝯgre¬
gationes: qͦmͦ contra nat᷑am su¬
am aqua ad suꝑiora ꝯscendit:
Itaq aut scd̾m nat᷑ales cursus ĩ¬
perio ñ eguit: aut ꝯtra naturã
imꝑio ꝓfic̾e ñ potuit. Cui q̃stio¬
ni facile respondebo: si ipsi mi¬
chi ante respondeant. hanc aqͣz¬
ut labaret᷑ ut flueret. Non e¬
nĩ ex usu hoc habet cet̾oꝵ elem̃¬
toꝵ. s speciale & ꝓpriũ: ñ ex qͦ¬
dam ordine.s magis ex uolun¬
tate & oꝑatione dei sũmi. Qd

Expanded text:
uidetur dicere: non dixi inuisibilem uidetur dicere: non dixi inuisibilem secundum naturam, sed secundum superfusionem aquarum? denique addidit sublato uelamine apparuisse aridam, quae ante non uidebatur. iterum quaestiones alias serunt dicentes: si in congregationibus diuersis aqua erat, quomodo si illae congregationes in superioribus erant, non defluebat aqua ad eum locum, ad quem post domini imperium deriuata est? — natura enim aquarum sponte in inferiora prolabitur — sin uero in inferioribus erant illae congregationes, quomodo contra naturam suam aqua ad superiora conscendit? itaque aut naturalis cursus imperio non eguit aut contra naturam imperio proficere non potuit. cui quaestioni facile respondebo, si mihi ipsi ante respondeant anut laberetur, ut flueret. non enim ex usu hoc habet ceterorum elementorum, sed speciale et proprium, non ex quodam ordine, sed magis ex uoluntate et operatione dei summi. quid
Abbreviated transcription (Latin):
ram. qd̾ aqͥs oꝑta tegeret᷑: ut
corporeis ocłis ñ posset uideri.
Ad se enĩ ꝓpħa retulit. hoc est
ad nr̃am ꝯdicionẽ: ñ ad diui¬
nȩ maiestatẽ nat᷑ȩ. quȩ utiꝙ
om̃ia uidet. S ut adit ca-¬
tis qͥa ñ qͣsi ingenii ꝓbandi¬
gratia. s ur̃ȩ causa instructio¬
nis. suscepimꝰ ħe tractandi la¬
borem: astipulante nobis le¬
ctionis serie testificam᷑: quȩ
aꝑte ꝓbat post ꝯgregationẽ
aquȩ qͤ erat suꝑ t̾ram. & post
diriuationẽ eius in maria:
apparuisse arsdam. Desinant
gͦ nobis: qui dialecticis di spu¬
tationib mouere negocia so¬
lent dicentes. Qͦmͦ t̾ra inui¬
sibilis ẽ. cũ oĩm corꝑi nat᷑alit̾
sp̃es & color insit. om̃is autẽ
color sit subiectꝰ aspectui: Cla¬
mat dei uox. Congregent᷑ aqͤ
& appareat arida. Et iterum
scͥptura dicit. Congregata est
aqua in ꝯgregationẽ unam:
& apparuit arida. Qd opꝰ fuit
iterare. nisi occͣrendũ questio

Expanded text:
rram, quod aquis operta tegeretur, ut rram, quod aquis operta tegeretur, ut corporeis oculis non posset uideri. ad se enim propheta rettulit, hoc est ad nostram condicionem, non ad diuinae maiestatem naturae, quae utique omnia uidet. sed ut aduertatis qgratia, sed vestrae causa instructionis suscepimus hunc tractandi laborem adstipulantem nobis lectionis seriem testificamur, quae aperte probat post congregationem aquae quae erat super terram, et post derivationem ejus in maria, apparuisse aridam. Desinant ergo nobis dialecticis disputationibus movere negotia dicentes: quomodo terra inuisibilis, cum omni corpori naturaliter species et color insit, omnis autem color sit subiectus aspectui? clamat dei uox: congregetur aqua et appareat arida. et iterum scriptura dicit: congregata est aqua in congregationem unam, et apparuit arida. quid opus fuit iterare, nisi occurrendum quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
bonã uitã: peccata tegit. cul¬
pam obumbrat. Hȩc ẽ ecclia
quȩ suꝑ maria fundata ẽ: & su¬
ꝑ flumina p̾parata. Suꝑ uos
enĩ ꝯfirmata ẽ & p̾parata: qui
sicut flumina puro in eam
mundi fonte dec̾ritis. de qͥb
dictum est. Eleuauer̃t flu¬
mina dñe. eleuauer̃t flumi¬
na uocem suam: a uoce aqͦꝵ
multarũ. Ex addidit. Mira¬
biles elationes maris: mira¬
bilis in excelsis dñs. Bona
flumina. Hausistis enĩ ex illo
itis: qͥ ait uobis. Qui credit
mina de uentre eꝰ fluent a¬
quȩ uiuȩ. Hoc autẽ dicebat
de sp̃u quẽ incipiebant ac¬
ciꝑe: qui credit᷑i erant in eũ.
S iam qͣsi boni iordans flu¬
enta: reu̾timini mecũ in o¬
riginem. Congͣget᷑ inqͥt aqͣ
quȩ sub celo ẽ in ꝯgregatio¬
nem unam: & appareat ari¬
da. Et factũ est sic. fortasse
parũ credid̾it aliqͥs suꝑiorib
sermonib nr̃is. qͥb tractaui¬
mꝰ inuisibilem ideo furisse t̃¬

Expanded text:
bonam uitam, peccata tegit, culbonam uitam, peccata tegit, culpam obumbrat. haec est ecclesia, quae super maria fundata est et super flumina praeparata. supra uos enim confirmata est et praeparata, qui sicut flumina puro in eam mundi fonte decurritis, de quibus dictum est: eleuauerunt flumina, domine, eleuauerunt flumina uoces suas a uoce aquarum multarum. et addidit: mirabiles elationes maris, mirabilis in excelsis dominus. bona flumina; hausistis enim ex illo pserit, qui ait uobis: qui credit mina de uentre eius fluent aquae uiuae. hoc autem dicebat de spiritu, quem incipiebant accipere qui credituri erant in eum. sed iam quasi boni Iordanis fluenta reuertimini mecum in originem. Congregetur inquit aqua quae sub caelo est in congregationem unam, et appareat arida. et factum est sic. fortasse parum crediderit aliquis superioribus sermonibus nostris, quibus tractauimus inuisibilem ideo fuisse te
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs ñ mortiferi cantꝰ acromatũ
scenicoꝵ. quȩ mentẽ emolliatt
ad amores. s ꝯcentꝰ eccłiȩ. s con¬
sona circa dei laudes. popłi uox
& pia uita delectent: qͥb ñ pur¬
purea phipetasmata. ñ aulea
p̾ciosa spectare. uoluptati sic.
s hanc pulcherrimã mundi
fabricã. hanc distantiũ int̾ se
elem̃toꝵ copulã: celũ sicut ca¬
oꝑandũ datam. diffusũ aerẽ.
clausa maria. popłm hunc diui¬
ne oꝑationis organũ. in qͦ diui¬
ni modulamen resultet oracłi.
& dei spiritꝰ intꝰ oꝑet᷑: templum
istud sacrariũ trinitatis. sc̃itatiᷤᷤ
domiciliũ. eccł̃iam sc̃am. in qͣ
refulgent aulea celestia. de qͥ¬
b dictũ est. Dilata locũ taber
fige ne parcas.Longiores fac
funicłos tuos: & palos tuos
firma: adhuc in dexterã & si¬
nistrã extende. & semen tuũ
gentes hereditate possidebuit:
& ciuitates desertas inhabita¬
bis. Habet gͦ aulea qͥb atollit

Expanded text:
quos non mortiferi cantus acroamatum quos non mortiferi cantus acroamatum scaenicorum, quae mentem emolliant ad amores, sed concentus ecclesiae, sed consona circa dei laudes populi uox et pia uita delectet, quibus non purpurea peripetasmata, non aulaea pretiosa spectare uoluptati sit, sed hanc pulcherrimam mundi fabricam, hanc distantium inter se elementorum copulam, caelum sicut caoperandum datam, diffusum aerem, clausa maria, populum hunc diuinae operationis organum, in quo diuini modulamen resultet oraculi et dei spiritus intus operetur, templum istud, sacrarium trinitatis, sanctitatis domicilium, ecclesiam sanctam, in qua refulgent aulaea caelestia, de quibus dictum est: dilata locum tabernm tuorum, fige, ne parcas, longiores fac funiculos tuos et palos tuos confirma, adhuc in dextra et sinistra extende: et semen tuum gentes hereditate possidebunt, et ciuitates desertas inhabitabis. habet ergo aulaea, quibus adtollit
Abbreviated transcription (Latin):
pleca ẽ eccł̃ia. Uallis ẽ scena. ual¬
lis circus ẽ: ubi currit mendax
equus ad salutẽ. ubi humilis &
abiecta ꝯtentio. ubi litiũ feda de¬
formitas. Ex his gͥ qui curo inhe¬
rere consueuerant. fides creuit:
est luxuria. palus ẽ intẽꝑantia.
palus incontinentia. in qua uo¬
lucabra libidinũ st̃. bestiarum
mmura. latibula passionũ: uibi
mersant᷑ qͥcũq incsd̾int. & ñ e¬
mergunt: ubi labunt᷑ pedum ue¬
stigia. Fluitant singłoꝵ incessus:
uibi fulice se dum lauant pollu¬
unt: ubi flebilis desuꝑ gemitus
columbarũ: uͥ pigra testudo ce¬
noso heret in gͣgite. Deniq aꝑ
inpalude: ceruus ad fontes. Ex
om̃i gͥ palude uͥ qͣsi ranȩ uet̾em
canebant querelam congregata
est fides: ꝯgregata ẽ puritaᷤ ani¬
mi.m̃tisq simplicitas. Congre¬
gata est aqua ex om̃i lacu. & ex
om̃i fouea: ut nemo fodiat fo
se inuicẽ foueant: & qͣsi unum
corpꝰ diu̾sa se m̃bra sustentent:

Expanded text:
pleta ecclesia est. uallis est scaena, ualpleta ecclesia est. uallis est scaena, uallis est circus, ubi curntcurrit mendax equus ad salutem, ubi uilis et abiecta contentio, ubi litigium foeda deformitas. ex his igitur qui circo inhaerere consueuerant fides creuit est luxuria, palus est intemperantia, palus est incontinentia, in qua uolutabra libidinum sunt, bestiarum murmura, latibula passionum, ubi mersantur quicumque inciderint et non emergunt, ubi labuntur pedum uestigia, fluitant singulorum incessus, ubi fulicae se dum lauant polluunt, ubi flebiles desuper gemitus columbarum, ubi pigra testudo caenoso haeret in gurgite; denique aper in palude, ceruus ad fontes. ex omni igitur palude, ubi quasi ranae ueterem canebant querellam, congregata est fides, congregata est puritas animi mentisque simplicitas. Congregata est aqua ex omni lacu et ex omni fouea, ut nemo foueam frase inuicem foueant et quasi unum corpus diuersa se membra sustentent,
Abbreviated transcription (Latin):
timuer̃t. Nene enĩ uerisimile
ñ uidet᷑ de aqͥs dictĩr qͣndo alibi
& fugit: iordanis ꝯu̾sus ẽ retror¬
sum. Hoc enĩ uere factũ quis
ignorat: qd ad hebreoꝵ transitũ
mare fugerit qnͣdo se unda di¬
uisit: transiuit popłs pulueru¬
lento uestigio. perisse mare crede¬
res: fugisse fluctus. Deniq credi¬
dit hoc egyptiꝰ & ingressus ẽ: s
illi rediit unda quȩ fugerat. No¬
uit gͦ aqua & ꝯgregari & timere
& fug̾e: qͣndo d̾̃s p̾cipit. Hanci¬
mitem aqͣm: & unã ꝯgregationẽ
gata ẽ hic qͦndam aqͣ ex om̃i ual¬
le. ex om̃i palude. ex omni lacil.
Uallis ẽ heresis. uallis ẽ gentili
Unde ait. Disposuit in conualle
flecus. Ex om̃i gͥ ualle congrega¬
tꝰ ẽ popłs catholicus. Iam ñ mul¬
te ꝯgregationes st̃: s una ẽ ꝯgre¬
gatio. una ȩccł̃ia. Dictũ est & hic.
congreget᷑ aqua ex om̃i ualle: & fa¬
cta ẽ ꝯgregatio sp̃ualis. Factꝰ ẽ unꝰ
popłs ex hereticis & gentilib: re¬

Expanded text:
le non videtur de aquis dictum, quando alibi et fugit, Jordanis conversus est retrorsum . Hoc enim vere factum quis ignorat, quod ad Hebraeorum transitum mare fugerit, quando se unda divisit; transivit populus pulverulento vestigio, perisse mare credens, fugisse fluctus? Denique credidit hoc Aegyptius, et ingressus est: sed illi rediit unda, quae fugerat. Novit ergo aqua et congregari, et timere, et fugere, quando Deus praecipit. Hanc imitemur aquam et unam congregationem egata est hic quondam aqua ex omni ualle, ex omni palude, ex omni lacu. uallis est haeresis, uallis est gentiliunde ait: disposuit in conualle fletus. ex omni igitur ualle congregatus est populus catholicus. iam non multae congregationes sunt, sed una est congregatio, una ecclesia. dictum est et hic: congregetur aqua ex omni ualle, et facta est congregatio spiritalis, factus est unus populus. ex haereticis et gentibus re
Abbreviated transcription (Latin):
iscedente aqua conue¬
miebat ut sp̃es t̾re da¬
recur & gr̃a: ut iuisibilis &
incõposita desineret esse. Nã
pleriq etiam hoc dicunt ẽẽ in¬
uisibile qd̵ sp̃em ñ habet. &i¬
deo accipiunt t̾ram inuisibilẽ
fuisse: ñ quia uid̾i ñ posset a
sũmo deo uel angłis eiꝰ. nam ad¬
huc homines creati ñ erant. uel
etiã pecudes: s qͥa sine sua speci¬
e erat. Species autẽ terre ẽ ger¬
minatio & uiriditas agri: unde
ut uisibilem eam & cõpositam
faceret deus. ait. Germinet t̾ra
herbam feni. seminans sem̃ scd̃m
genꝰ & lignũ fructiferũ faciens
fructum scdm genus: cuius sem̃

Expanded text:
iscedente aqua conueniebat ut species terrae daretur et gratia, ut inuisibilis et inconposita desineret esse. nam plerique etiam hoc dicunt esse inuisibile quod speciem non habet et ideo accipiunt terram inuisibilem fuisse, non quia uideri non posset a summo deo uel angelis eius — nam adhuc homines creati non erant uel etiam pecudes —, sed quia sine sua specie erat. species autem terrae est germinatio et uiriditas agri. unde ut uisibilem eam et compositam faceret deus, ait: germinet terra herbam faeni seminans semen secundum genus et lignum fructiferum faciens fructum secundum genus, c
Abbreviated transcription (Latin):
cimꝰ. ut adu̾tant opimones su¬
as opimonib ueri similiorib
reuinci posse: & desinant tan¬
tũ opus dei. humanȩ oꝑationiꝰ
& nr̃ȩ possibilitatis contẽplati¬
one metiri. Nos autẽ scͥpturarũ
seriem atq ordinẽ seqͥm. & opus
contẽplatione estimamꝰ auctoriᷤᷤ:.
qͥd dictũ sit. & qͥs dixerit. & cui
dixerit. fiat inqͥt firmam̃tũ¬
in medio aqͦ: I. & sit discerneis
int̾ aquas. ¶ Audio firmam̃¬
tum fieri p̃ceptũ qͦ diuidet᷑ a¬
qua & ab inferiore suꝑior dis¬
cerneret᷑. Qͥd hoc manifestius:
Qui iussit discerni aqͣm incer¬
iecto & medio firmam̃to: ꝓui¬
dit quẽadmodũ diuisa & dis¬
creta manere possit. Sermo
dei uirtꝰ nat᷑e est & duit᷑nita¬
tis substantia qͦadusq uelit ea
manere quȩ statuit: sicut scͥp¬
tum est. Statuit ea in seculũ
seculi: preceptũ posuit & ñ p̾¬
teribit. Et ut scias qͥa de isti
aqͥs hoc dixit. qͣs tu negas in
suꝑiorib celi posse esse: audi

Expanded text:
cimus, ut aduertant opiniones sucimus, ut aduertant opiniones suas opinionibus ueri similioribus reuinci posse et desinant tantum opus dei humanae operationis et nostrae possibilitatis contemplatione metiri. nos autem scripturarum seriem atque ordinem sequimur et opus contemplatione aestimamus auctoris, quid dictum sidixerit: Fiat, inquit, firmamentuin medio aquae, et sit discernens inter aquas. Audio firmamentum fieri per praeceptum quo divideretur aqua, et ab inferiore superior discerneretur. Quid hoc manifestius? Qui jussit discerni aquam interjecto et medio firmamento, providit quemadmodum divisa atque discreta manere possit. Sermo Dei virtus naturae est, et diuturnitatis substantia quoadusque velit eam manere qui statuit, sicut scriptum est: Statuit ea in saeculum saeculi, praeceptum posuit et non praeteribit . Et ut scias, quia de istis aquis hoc dixit, quas tu negas posse in superioribus coeli esse, audi
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tib: qͥa aque suꝑ cȩlos esse ñ
possunt. dicentes rocundũ ẽẽ
ra sit: & in illo çircuitu aqͣm
stare ñ posse. qd̾ necesse est de¬
fluat & labat᷑ cum de suꝑiori¬
b ad inferiora decursus est.
Quomͦ enĩ aqua stare suꝑ orbem
ut aiunt potest: cũ orbis ipse
uoluat᷑: Hȩc ẽ illa uersutia
dialectice. Da mͥ. unde tibi re¬
spondeam. Qd̃ si ñ det᷑: nullũ
uerbũ refert᷑. Petunt sibi⁊
cedi. acem cęli torqueri motu
concito. orbem aucẽ terrȩ esse
ĩmobilem: ut astruant aqͥs
suꝑ cȩlos esse ñ posse. qd om¬
nes eas uoluendo se axis effun
gare possint in illa altitudine
in omnẽ plenitudinẽ dei. ut
apłs ait. Qͥs enĩ facile potest ẽe.
diuini oꝑis estimator: Est gͦ la¬
titudo: in ipsa cęli altitudine.
Sunt etiã ut de his dicamꝰ quȩ
scire possumꝰ. pleraq edificia
foris rotunda intꝰ qͣdrata. &
foris qͣdrata intꝰ rotunda: qͥb
suꝑiora plana st̃. in qͥb aqua
herere soleat. Quȩ tam̃ ideo di¬

Expanded text:
a aquae super coelos esse non possint, dicentes rotundum esse rra sit, et in illo circuitu aquam stare non posse, quod necesse est defluat et labatur, cum de superioribus ad inferiora decursus est. Quomodo enim aqua super orbem, ut aiunt, stare potest, cum orbis ipse volvatur? Haec est illa versutia dialecticae. Da mihi unde tibi respondeam. Quod si non detur, nullum verbum refertur. Petunt sibi concedi axem coeli torqueri motu concito, orbem autem terrae esse immobilem; ut astruant aquas super coelos esse non posse, quones eas volvendo se axis effundgare possint in illa altitudine in omnem plenitudinem Dei, ut apostolus ait. quis enim facile poterit esse diuini operis aestimator? est ergo latitudo in ipsa caeli altitudine. sunt etiam, ut de his dicamus quae scire possumus, pleraque aedificia foris rotunda, intus quadrata et foris quadrata, intus rotunda, quibus superiora plana sunt, in quibus aqua haerere soleat. quae tamen ideo di
Abbreviated transcription (Latin):
b usq in occasũ ꝓpria negocia
atq oꝑa de relinquerent: & om̃ia
hic ociosa remanerent. qͦdã hu¬
mane ad celestes sonos m̃tis exces¬
su. S ea que st̃ aliena ab studio
nr̃o. & a diuinȩ lectionis serie.
his qui foris sunt relinquamꝰ:
nos inhereamꝰ scͥpturarũ celesti¬
quia dixit d̃s fi tit᷑ ad id qd agelaͥ
at firmam̃tum in medio aquȩ:¬
& sit discernens int̾ aquã & aqͣm:
& hinc tractat᷑ ucrũ hoc firma¬
mentũ appellet. qd̾ ante iam fe¬
cit de qͦ scͥptum est. In pͥncipio
fecit d̃s celũ & t̾ram. Nec fallit
qd̾ aliqui ante nos ita acceꝑint.
eo qd̃ supra creatũ. auctore deo &
conditũ celũ scͥptura exp̃sserit.:⁊
hic expositionẽ oꝑis creationisꝙ
diffuderit: ut ibi qͣsi sũma o¬
peris breuit̾ comp̃hensa sit.
hic oꝑationis qualitas. ꝑ ipsas
concurrentiũ rerũ digesta sit
spes. S mouet nos. qͥa & nom̃
aliud significat᷑. & species soli¬

Expanded text:
bus usque in occasum propria negotia bus usque in occasum propria negotia atque opera derelinquerent et omnia hic otiosa remanerent quodam humanae ad caelestes sonos mentis excessu. sed ea quae sunt aliena ab studio nostro et a diuinae lectionis serie his qui foris sunt relinquamus: -nos inhaereamus scripturarum caelestiquia dixit deus: fiat firmaat firmamentum in medio aquae et sit discernens inter aquam et aquam. et hinc tractatur, utrum hoc firmamentum appellet, quod ante iam fecit, de quo scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram. nec fallit quod aliqui ante nos ita acceperint, eo quod supra creatum auctore deo et conditum caelum scriptura expresserit, hic expositionem operis creationisque diffuderit, ut ibi quasi summa operis breuiter conprehensa sit, hic operationis qualitas per ipsas concurrentium rerum digesta sit species. sed mouet nos quia et nomen aliud significatur et species soli
Abbreviated transcription (Latin):
dire soleamꝰ: Fidem gͦ eiꝰ dispu¬
tationis. si testimonio nr̃o &
auditꝰ munere exigamꝰ ꝓba¬
ri. refer̃t obsurdusse aures
nr̃as. & hebetiorẽ nobis sen¬
sum audiendi factũ: ꝓpter il¬
lam a pͥncipio nr̃e generati¬
onis concepti sonitus consu¬
etudinẽ. Et exemplũ affer̃t eo
qd nilus fluuioꝵ maximꝰ. eo
uidelicet loci ubi se ex altis¬
simis montib in hichadyta
illa p̾cipitat. magnitudine
fragoris sui. aures accolarũ
obstruat: ut audiendi mun̾e
carere dicant᷑. S facile his ip¬
sa respondet ueritas. Nam qͥ
tonitrua audimꝰ nubium colli¬
sione generata: tantoꝵ orbiũ con¬
uersiones qͥ maiori utiq sicut mo¬
tu ferri estimant᷑. ita uehem̃tio¬
res sonitꝰ si excitarent. ñ audire¬
mꝰ : Addunt p̾terea ideo sonum
hunc ñ ꝑuenire ad t̾ras. ne cap¬
ti homines ꝑ suauitatẽ eiꝰ atꝙ
dulcedinẽ qͣm celerrimꝰ ille cȩloꝵ
efficit motꝰ. ab orientalib parti¬

Expanded text:
dire soleamus? fidem ergo eius dispudire soleamus? fidem ergo eius disputationis si testimonio nostro et auditus munere exigamus probari, referunt obsurduisse aures nostras et hebetiorem nobis sensum audiendi factum propter illam a principio nostrae generationis concepti sonitus consuetudinem et exemplum adferunt eo quod Nilus, fluuiorum maximus, eo uidelicet loci, ubi se ex altissimis montibus in catadupa illa praecipitat, magnitudine fragoris sui aures accolarum obstruat, ut audiendi munere carere dicantur. sed facile his ipsa respondet ueritas. nam qui tonitrua audimus nubium conlisione generata tantorum orbium conuersiones, qui maiore utique sicut motu ferri aestimantur, ita uehementiores sonitus excitarent, non audiremus? addunt praeterea ideo sonum hunc non peruenire ad terras, ne capti homines per suauitatem eius atque dulcedinem, quam celerrimus ille caelorum efficit motus, ab orientalibus parti
Abbreviated transcription (Latin):
imitantes philosoyhi septẽ uel¬
qͥnq stellarũ & solis & lunȩ glo¬
boꝵ consonũ motũ introduxe
conexa memorant omĩa. quos
sibi innexos. & uelut insertos
uersari recro. & contrario cete¬
ris motu ferri arbitrant᷑. eoq
impulsu & motu ipsoꝵ orbiũ.
dulcem quendã & plenũ suaui¬
tatis atꝙ artis & gratissimi mo¬
uulaminis sonũ reddi. qm̃ scis¬
sus aer tam artifici motu & a¬
cuta cũ grauib temꝑante. ita
uarios eqͣbiliter concentꝰ effi¬
ciat: ut omnẽ suꝑgrediat᷑ mu¬
sici carminis suauitatẽ. Huiꝰ
rei si fidem reqͥras. atq expetas :¬
sensu nobis & auditu ꝓbari esi¬
tant. Nam si uera foret. quomͦ
motu orbium concrepante. cũ
ille celestis orbis cui affixos fe¬
runt stellarũ cursus. qͥ sine
int̾missione uoluunt᷑. concita¬
tiorẽ habeat conu̾̃f ionem.
atq acutũ sonũ excitet᷑. hic au¬
tem lunaris gratissimũ non
audiret᷑ a nobis. cũ leuiora au¬

Expanded text:
imitantes philosophi quinimitantes philosophi quinque stellarum et solis et lunae, globorum consonum connexa memorant omnia, quos sibi innexos uersanuersari retro et contrario ceteris motu ferri arbitrantur eoque inpulsu et motu ipsorum orbium dulcem quendam et plenum suauitatis atque artis et gratissimi modulaminis sonum reddi, quoniam scissus aer tam artifici motu et acuta cum grauibus temperante ita uarios aequabiliter concentus efficiat, ut omnem supergrediatur musici carminis suauitatem. huius rei fidem si requiras atque expetas sensu nobis et auditu probari, haesitant. formica si uera. foret, quomodo tanto motu orbium concrepante, cum ille caelestis orbis, cui adfixos ferunt stellarum cursus, qui sine intermissione uoluuntur, concitatiorem habeat conuersionem atque acutum sonum excitet, hic autem lunaris grauissimum, non audiretur a nobis, cum leuiora au
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs irrident sui. Non enĩ nobiscũ
illis maior qͣm cũ suis pugna est:
qͥ geometͥcis numeris & necessita¬
tib. contendunt ꝓbare qd̃ aliud
cȩlũ esse ñ põffit nec pati natu¬
ram. ut aut scd̃m aut t̾cium sit.
nec oꝑatoris uirtutẽ idoneã. ut
multos cȩlos faceret. Et quis ñ
hanc eoꝵ artificem facundiam ir¬
rideat: qui cũ ex una eademq
causa plura eiꝰdem generis ab ho¬
minib fieri posse ñ abnuant: de
creatore om̃ium dubitent. utrũ
plures celos fac̾e potuerit. de
quo scͥptũ est. dñs aut̾ẽ celos fecit.
& alibi. omia quecunq uoluit
fecit: Qd enĩ difficile ei: cui uel¬
le fecisse est: Fluitat gͥ illis im¬
possibilitatis ratio: cũ de deo dis
putant. cui uere dicit᷑. qͥa ĩpos¬
sibile tͥ nichil est. Itaq nos ñ so¬
lũ scd̃m. s etiã terciũ cęlũ ẽẽ ñ¬
testificatione confirmet. Dauid
etiã celos celoꝵ. in illo laudanti¬
um dñm constituit choro. Qͤm

Expanded text:
s irrident sui. Non enim nobiscum s irrident sui. Non enim nobiscum illis major, quam cum suis pugna est, qui geometricis numeris et necessitatibus bus contendunt probare quod aliud coelum esse non possit, nec pati naturam uti secundum aut tertium sit, nec operatoris virtutem idoneam, ut multos coelos faceret. Et quis non hanc eorum artificem facundiam irrideat, qui cum ex una atque eadem causa plura ejusdem generis ab hominibus fieri posse non abnuant, de creatore omnium dubitent, utrum plures coelos facere potuerit, de quo scriptum est: Dominus autem coelos fecit . Et alibi: Omnia quaecumque voluit fecit . Quid enim difficile ei, cui velle fecisse est? Fluitat igitur illis impossibilitatis ratio, cum putant, cui vere dicitur: Quia impossibile tibi nihil est. Itaque nos non solum secundum, sed etiam tertium coelum etestificatione confirmet . David etiam coelos coelorum in illo laudantium Dominum constituit choro . Quem
Abbreviated transcription (Latin):
ceret inter mediam aqͣm: ut tu
mentũ factũ. qͣm de aquarũ ꝓflu¬
a qͣlitate dubitares. Si naturã
elem̃toꝵ consideres : quomͦ inter
aqͥs solidatũ est firmam̃tum: Illȩ
ꝓfluunt illud constringit᷑: ille
currunt. hoc manet. Et sit in qͥt
discernens int̾ aquam. S aqua
confundere ñ discernere solet:
Quomͦ uibet. qd̾ scit scd̃m elem̃toꝵ
racionẽ esse contrarium: S cũ
sermo eiꝰ ortus nat᷑e sit: iure u¬
surpat dare legem nat᷑e. qui ori¬
ginẽ dedit. S priꝰ ꝯsideremꝰ quid
sit firmam̃tum:. utrũ ip̃msit qͥd
in suꝑiorib celũ appellauit. ana¬
liud: & si duo cęli an plures. Nã
st̃ qui unũ celũ esse dicant. nec
alteriꝰ cȩli faciendi. cũ esset una
yle ut ipsi aiunt potuisse suppe¬
tere substantiam: q̃m cũ om̃iᷤ su¬
ꝑiori cȩlo ẽẽt expensa. nichil reli¬
qui fuit. qd̃ ad edificationẽ scdi cȩ¬
li tercii ue ꝓficeret. Opinionẽ irri¬

Expanded text:
ceret \'inter mediam aquam>, ut tu ceret \'inter mediam aquam>, ut tu factum, quam de aquarum proflua qualitate dubitares. Si naturam elementorum consideres, quomodo inter aquas solidatum est firmamentum? Illae profluunt, illud constringitur: illae currunt, hoc manet. Et sit, inquit, discernens inter aquam. Sed aqua confundere, non discernere solet. Quomodo jubet quod scit secundum elementorum rationem esse contrarium? Sed cum sermo ejus ortus naturae sit, jure usurpat dare legem naturae, qui originem dedit. 5. Sed prius consideremus quid sit firmamentum, utrum ipsum sit quod in superioribus coelum appellavit, an aliud, et sint duo coeli, an plures. Nam sunt qui unum coelum esse dicant, nec alterius coeli faciendi, cum esset una hyle, ut ipsi aiunt, potuisse suppetere substantiam; quoniam cum omnis superiori coelo esset expensa, nihil reliqui fuit, quod ad aedificationem secundi coeli tertiive proficeret. Alii ver