comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ad suꝑiora redeund̾ est.
ut qr dociumꝰ adeo fctĩ esse
mundũ. doceanius qͣre sit effe¬
ctus. Si conside̾t aliqͥs uiiuer¬
sam mũdi admĩstracionem.
intelliget profecto ꝙ uera sit
sentencia stoitoꝵ qui auint nrã
causa mundũ esse constiuctum.
Onna enꝰ qͥbus constat. queq
gn̾at exse mũdus ad utilitatẽ
hominis accõmodata sunt. homo
ittue utitur ad usum calefa ciẽdi
et lũs. et coquendor ciborum.
ferriq fabricandi utitur. fon¬
tibusq ad potum et ad lauaciũ.
fliũbusq ad agros mrigandos.
t̾minandasqz regiones utitur
ta. montibus ad usam arboꝵ.
atq lignoꝵ utitur. mari non
solum ad cõmertia et copias ex
longiquis regiomibus feren¬
das. um eciã ad ub̾tatem omĩs
gñis pistium. Qe si hiis elĩs
utitur. quibus est proximus.
non est dubium qͥn et celo. qm̃
et celestiũ ieꝵ officia ad ferti¬
litatẽ t̾re ex qua unumus tẽ¬
ꝑata st̃. Sol nteqͣetis cursibͦ

Expanded text:
nobis ad superiora redeundum est, nobis ad superiora redeundum est, ut quia docuimus a deo factum esse mundum, doceamus quare sit effectus. Si consideret aliquis uniuersam mundi administrationem, intelleget profecto quam uera sit sententia Stoicorum, qui aiunt nostra causa mundum esse constructum. omnia enim quibus constat quaeque generat ex se mundus, ad utilitatem hominis adcommodata sunt. homo igni utitur ad usum calefaciendi et luminis et molliendorum ciborum ferrique fabricandi, utitur fontibus ad potus et ad lauacra, fluminibus ad agros inrigandos terminandasque regiones, utiturta, montibus ad usum arborum atque lignorum, utitur mari non solum ad commercia et copias ex longinquis regionibus ferendas, uerum etiam ad ubertatem omnis generis piscium. quod si his elementis utitur to quibus est proximus, non est dubium quin et caelo, quoniam et caelestium rerum officia ad fertilitatem terrae ex qua uiuimus temperata sunt. sol inrequietis cursibus
Abbreviated transcription (Latin):
unc quĩ respondimus
nupie quorid̾ detesta¬
biliqz prudencie. uel pocius
amencie. redeamus ad ꝓpositũ.
dixmiꝰ religione sublata. nec
sapiam teneri posse nec iusti
solo reꝑꝑiatur iusticia quia nͥ
cupiditates nrãs deus qui fal¬
li non pt̾ coh̾cuerit: scelerate
impieq uiuenius. Spectari
gͦ actus nr̃os adeo non modo
ad utilitatem uite coĩs actinet.
sedeciã ad u̾itatem. quia reli¬
gione iusticiaq detracta. uel
ad stulticiã peccudũ amissa
rõne reuoluimͣ. uel ad bestiaꝵ
inuanitatem m̃io uero ampliꝰ
Si qͥd̾ bestie sui gn̾is aĩalibꝰ
ꝑcunt. quid erit homine tru¬
culencius. quid inmicius si
dempto metu suꝑiore uim le¬
gum aut fallere potu̾it. aut
cõtempn̾e. Timor igitur dei
solus est. quicustodit homĩ
interse societatem ꝑ quem
bita ipa sustinetur. minuit ͣ
gubernatur. Is autẽ tnor
aufertur: si fuerit homim
ꝑsuasum. ꝙ ire sit expere deꝰ
que moueri et indignari
fuerit coĩs utilitas. sed etiã

Expanded text:
unc, quoniam respondimus inpiae quorundam detestabilique prudentiae uel potius amentiae, redeamus ad propositum. diximus religione sublata nec sapientiam teneri posse nec iustitsolo reperiatur, iustitiam, quia nisi cupiditates nostras deus qui falli non potest coercuerit, scelerate inpieque uiuemus. spectari ergo actus nostros a deo non modo ad utilitatem communis uitae attinet, sed etiam ad ueritatem, quia religione iustitiaque detractis uel ad stultitiam pecudum amissa ratione deuoluimur uel ad bestiarum inmanitatem, immo uero amplius, siquidem bestiae sui generis animalibus parcunt. quid erit homine truculentius, quid inmitius, si dempto metu superiore uim legum aut fallere potuerit aut contemnere ? timor igitur dei solus est qui custodit hominum inter se societatem, per quem uita ipsa sustinetur munitur gubernatur. is autem timor aufertur, si fuerit homini persuasum quod irae sit expers deus, quem moueri et indignari, munis utilitas, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
st̾ qͥbus ꝑ iiuce̾ renoluũt᷑. orbes
ꝯficiũtur annoꝵ. et septe̾ stelle q̃
nõ occidũt. et septe̾ sidera que
uocãtur errancia quaꝵ dispares
cursus et meqͣbiles motus rerac
tpm̃ uarietates effic̾e credinitur.

Expanded text:
bes conficiuntur annorum; et septem stellae, quae non occidunt; et septem sidera quae vocantur errantia, quorum dispares cursus, et inaequabiles motus, rerum ac temporum varietates efficere creduntur.
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Si ardor libidinũ ꝯpͥmatur oĩs
etue. et seris retniebit su am sanct¬
¶E libido si ex̃ legitim̃ thorũ nõ
euaget᷑ licet sit uehenĩs culpa caret
Si uero appetit alienuĩ licet eciã sit
mediocs uitiũ tñ maxĩ est li ͦ ui ͦ¬

Expanded text:
 si ardor libidinum comprimatur, omnis aetas et sexus retinebit suam sanct libido, si extra legitimum torum non evagetur, licet sit vehemens, tamen culpa caret. Sin vero appetit alienum, licet sit mediocris, vitium tamen maximum est. Non
Abbreviated transcription (Latin):
antur. ũm hii qui st̃ in hac exi¬
stimatione. non ꝑspicuit alciꝰ
corpore sed in mente est. Nich̾
enm bident amplius ꝙͣ uide¬
turcorpus scilicet. qd̾qr oculis
manuq tractabile est: mibecil¬
lũ fragile. mortale est. cuius
st̃ illa omĩa bona que cupidita¬
ti ac miraculost̃: opes honores.
imꝑia. qmi corpori afferunt uo¬
luptatem: et ideo tam caduta
in quo solo est hõ. quĩ subiectꝰ
oculis non est. nec bona eius a¬
spici pñt. que in sola uirtute st̃
posita. et ideo tam stabilis et
constans et ꝑpetuus sit nccͣe est.
sicut ipã uirtus in qua est aĩ
bonum

Expanded text:
antur. Verum ii qui sunt in hac exiantur. Verum ii qui sunt in hac existimatione, non perspiciunt altius corpore, sed in mente est. Nihil enim vident amplius, quam videtur, corpus scilicet; quod, quia oculis manuque tractabile est, imbecillum, fragile, mortale est; cujus sunt illa omnia bona, quae cupiditati, ac miraculo sunt, opes, honores, imperia, quoniam corpori afferunt voluptates; et ideo tam caduca in quo solo est homo, quoniam subjectus oculis non est, nec bona ejus inspici possunt, quae in sola virtute sunt posita; et ideo tam stabilis, et constans, et perpetuus sit necesse est, sicut ipsa virtus, in qua est animi bonum
Abbreviated transcription (Latin):
is ꝑsequũtur: quos sͥ graues
senciũt. ex̾centq seuiciam ꝙͣ bi¬
olentissime pũt . ut aut eoꝵ fi¬
dem minuãt ꝑ dolorem. aut si
id efficere non qͣuerint: aufe¬
rant oio det̾ra. ne sint qui eoꝵ
ne fugit quid respondĩ ecõtͣuo
ille magnus quem renĩ poten¬
tem. quem deũ omĩ confiteris.
hes fieri patitur. uere cultores
suos aut uindicat aut tuetur.
Cur demqz qui eum non colunt
opulenti et potentes et btĩ sũt.
et honoribus regnoq pociunt᷑
eosq ipsos dictiom sue et ptãti
subiectos hñt. Reddenda et huiꝰ
rei io̾ est: ne quid remaneat er¬
ioris. Nam in pͥmis hec causa
est. Cur existimetur religio dĩ
uim nõ hr̃e. ꝙ inducuntur ho¬
modo ꝑtinent. Quibus quia ca¬
rere iustos uident. et affluere
miustos: dĩ cultũ manem arbi¬
trantur. in quo messe illa nõ
termĩt. et deoꝵ ritus extinant
ueros. qmꝰ cultor es eoꝵ et diui¬
nis et honoribus et regnis fru¬

Expanded text:
is persecuntur, quos sibi graues is persecuntur, quos sibi graues sentiunt, exolentissime possunt, ut aut eorum fidem minuant per dolorem, aut, si id efficere non quiverint, auferant omnino de terra, ne sint qui poss me fugit quid responderi e contrario ille magnus, quem rerum potentem, quem dominum omnium confiteris, haec fieri patitur; nec cultores suos aut vindicat, aut tuetur? Cur denique qui eum non colunt, et opulenti, et potentes, et beati sunt, et honoribus regnoque potiuntur; eosque ipsos ditioni suae ac potestati subjectos habent? Reddenda et hujus rei ratio est, ne quid remaneat erroris. Nam in primis haec causa est cur existimetur religio Dei vim non habere, quod inducuntur homodo pertinent: quibus quia carere justos vident, et affluere injustos, et Dei cultum inanem arbitrantur, in quo inesse illa non cernunt, et deorum ritus aestimant veros, quoniam cultores eorum, et divitiis, et honoribus, et regnis fru
Abbreviated transcription (Latin):
luntur anobis. amultis enĩ¬
coluntur. sed qr uitas penes nos¬
est que ut est ui̾ssime ditm̃.o¬
dium parit. Quid igitur existi¬
mabimꝰ nͥ nestire illos qͥd paciã¬
tur : ꝑgitur eni̾ ceco et nrõnabi¬
li fairore. quẽ nos bidemus. illi
nesciunt. Non em̃ ipĩ homines
ꝑsequũtur qui causam cur ira¬
stantur inuocentibus non hñt.
Sedilli spũs contamiati ac
ꝑditi qͥbus ueritas et nota est.
et imiusa insamant se menti¬
bus eor et instigant nestios
in furorem. hii emꝰ ꝙͣdu pax
est in ppło dei. fugitant iustos
et pauent. et cũ corpora hom̃
occupant. aiãsqz du uerant
adiurantur abhis. et noĩe u̾i
dei fugantur. Quo audito tre¬
munt et exclamant. et urise
uerb̾anq testantur. et int̾rogi¬
ti qui sint. qñ uen̾int quomꝰ
in hommnẽ irrepẜint confite
Sic extorti et extorti uirtute
dm̃i noĩs ex soluantur. pp̃ hec
uerbera et minas sanctos et iu¬
stos uiros semꝑ od̾unt. et qr ꝑse
noce̾ his nich̾ pñt. publicis odi¬

Expanded text:
luntur a nobis — a multis encoluntur — sed quia ueritas penes nosest, quae, ut est uerissime dictum, odium parit. quid igitur existimabimus nisi nescire illos quid patiantur? pergitur enim caeco et inrationabili furore, quem nos uidemus, illi nesciunt. non enim ipsi homines persecuntur, qui causam cur irascantur innocentibus non habent, sed illi spiritus contaminati ac perditi, quibus ueritas et nota est et inuisa, insinuant se mentibus eorum et instigant nescios in furorem. hi enim, quamdiu pax est in populo dei, fugitant iustos et pauent, et cum corpora hominum occupant animasque diuexant, adiurantur ab iis et nomine dei ueri fugantur. quo audito tremunt et exclamant et uri se uerberarique testantur et interrogati qui sint, quando uenerint, quomodo in hominem inrepserint, confitentur. sic extorti et excruciati uirtute diuini nominis exulantur. propter haec uerbera et minas sanctos et iustos uiros semper oderunt. et quia per se nocere iis nihil possunt, publicis eos odi
Abbreviated transcription (Latin):
mistent. Tum uero ꝑ iram dei
aduersus hommes qui iufticiã
non agnouerunt seuiet fr̾um
ignis. fames. morbus. et suꝑ
onña metus semꝑ impendens.
Tunc orabunt deũ et non ex¬
audiet. optabitur mors et nõ
ueniet. Nec nox quid̃ reqͥem ti¬
mori dabit. nec ad oculos sõ¬
pinis accedet: sed aiãs hom̃
sollititudo ac uigilia mat̾abit.
plorabũt et gement et dẽtibꝰ
strident. gratulabunt᷑ mortuis.
et uiuos plangent. his et ahis
płĩbus modis solitudo fiet in t̾ra
et erit deformatus orbis atqz de¬
sertus. qd̾ in carmĩbus sibillis

Expanded text:
mescent. tum uero per iram dei mescent. tum uero per iram dei aduersus homines qui iustitiam non adgnouerint, saeuiet ferrum ignis fames morbus, et super omnia metus semper inpendens. tunc orabunt deum et non exaudiet, optabitur mors et non ueniet. ne nox quidem requiem timori dabit nec ad oculos somnus accedet, sed animas hominum sollicitudo ac uigilia macerabit, plorabunt et gement et dentibus strident, gratulabuntur mortuis et uiuos plangent. his et aliis pluribus malis solitudo fiet in terra et erit deformatus orbis atque desertus: quod in carminibus Sibyllinis
Abbreviated transcription (Latin):
digia qͦ in celo mirabilia. mẽ¬
tes homĩ maxĩo t̾rore cõfundẽt.
et crines cometaꝵ. et solis te¬
nebre. et color lune. et caden
ciĩ siderũ lapsus. Nec tñ hec
usitato modo fient: sed existẽt¬
subito ignota et inuisa oculis
astra. Sol in ꝑpetuũ fustabit᷑
ut uix int̾ noctem diemq discer¬
nat. luna iam non tribus defi¬
ciet horis. sed ꝑpetuo sanguine
obfusa meatus extordinarios
ꝑa get. ut non sit hoĩ prõptum
aut siderũ cursus. aut rõnem
tpm̃ agnoste̾. si et enim uel estas
in hieme. uelhiemps in estate.
Tue annꝰ brĩabitur et mensis
minuetur. et dies in angustũ
coartabitur. Stelle uero creber¬
rie cadent. ut celũ omne tecũ
sine ullis liũbus appareat. Mõ¬
tes qͦ altissimi decident. et pla¬
nis equabuntur. Mare inna¬
iugabile cõstituetur. ac ne qͥd
malis hom̃ĩ t̾req desit. audi¬
etur ecelo tuba qd̾ hoc modo
adluctuosum illũ somt̃ contre¬

Expanded text:
digia quoque in coelo mirabilia mendigia quoque in coelo mirabilia mentes hominum maximo terrore confundent, et crines cometarum, et solis tenebrtium siderum lapsus. nec tamen haec usitato modo fient, sed existentsubito ignota et inuisa oculis astra. sol in perpetuum fuscabitur, ut uix inter noctem diemque discernat, luna iam non tribus deficiet horis, sed perpetuo sanguine offusa meatus extraordinarios peraget, ut non sit homini promptum aut siderum cursus aut rationem temporum agnoscere: fiet enim uel aestas in hieme uel hiemps in aestate. tunc annus breuiabitur et mensis minuetur et dies in angustum coartabitur, stellae uero creberrimae cadent, ut caelum omne caecum sine ullis luminibus appareat. montes quoque altissimi decident et planis aequabuntur, mare innauigabile constituetur. ac ne quid malis hominum terraeque desit, audietur e caelo tuba: quod hoc modo ad luctuosum illum sonitum contre
Abbreviated transcription (Latin):
bit et suas sanciet. cõtanniãbit
diripiet. spoliabit. occidet. den¬
q minutato noĩe atq imperii
sede tnͣslata cõfusio atq turba¬
cio hũani gn̾is conseq̃tur. Tã
uero detestabile atq abhommãd̃
tpũs existet: ꝙ nulli homĩ sit
uita iocunda. Eruent᷑ fundi¬
tus ciuitates atq int̾ibunt. nõ
modo fr̾o atq igni um eciam
t̾re motibus assidius. et eluuie
aquaꝵ. et morbis freꝙͣtibus.
et fame crebra. Aer eñ uicia¬
bitur et corruptus ac pestilens
fiet. et modo importums im
bubus. modo mutili siccitate.
nũc frigoribus. nc̃ estibus in¬
miis. nec t̾ra homĩ dabit fru¬
ctum. non seges quicꝙͣ. non
arbor. non uitis feret. sed cũ
in florẽ spem maximã dedi̾nt.
in fruge decipient. fontes qͦ
cũ flumĩbus arestent. ut ne po¬
tus quid̃ suppetat. et aque in
sangume̾. aut amaritudines
mutabũtur. pp̃ hec deficient
et in t̾ra quadrupedes. et in aere
uolucres. et in mari pistes. pro¬

Expanded text:
et et suas sanciat, contaminabit et et suas sanciat, contaminabit diripiet spoliabit occidet: denique inmutato nomine atque imperii sede translata confusio ac perturbatio humani generis consequetur. tum uero detestabile atque abominandum tempus existet, quo nulli hominum sit uita iucunda. eruentur funditus ciuitates atque interibunt non modo ferro atque igni, uerum etiam terrae motibus adsiduis et eluuie aquarum et morbis frequentibus et fame crebra. aer enim uitiabitur et corruptus ac pestilens fiet bribus, modo inutili siccitate, nunc frigoribus, nunc aestibus nimiis; nec terra homini dabit fructum: non seges quidquam, non arbor, non vitis feret. Sed cum in flore spem maximam dederint, in fruge decipient. Fontes quoque cum fluminibus arescent, ut ne potus quidem suppetat; et aquae in sanguinem aut amaritudinem mutabuntur. Propter haec deficient et in terra quadrupedes, et in aere volucres, et in mari pisces. Pro
Abbreviated transcription (Latin):
nomiodo autem id futm
sit ne quis incredibile
arbitretur ostendam. in pͥmis
multiplicabitur regnũ. et sũma
reꝵ potestas ꝑ plĩmos dissipa¬
ta et concisa minuetur. Tum
discordie cuules in ꝑpetuũ serẽt᷑
nec ulla requies bellis exicia¬
libus erit. donec reges decem pa¬
uter existant. qui orbem t̾re ñ
ad regend̾. sed ad cõsumendũ
ꝑciant᷑ hiis ex̾citibus in iinẽ¬
sum mactis. et agroꝵ cultibus
destitutis. qd̾ est pͥncipiũ euer¬
sionis et cladis. disꝑdent oiã
et cõminuent et uorabunt. Tc̃
repente adu̾sus eos hostis po¬
tentissimꝰ ab extremis finibus
plage septenitrionalis oriet᷑
qui tribus ex eo m̃o deletis. qͥ
tuc̾ asiam obtinebũt assumet᷑
in societatẽ acet̾is. ac pͥnceps
onĩ constituetur. hic insustẽ¬
tabili duãcione uexabit orbẽ.
dm̃a et hũana mistebit. ne¬
fanda dictu et exerrabilia mo¬
lietur: noua cõsilia in p̾tore
suo uoluptabit. ut ꝓpriũ sͥ cõ¬
stituat imꝑum. leges cõmuta¬

Expanded text:
omodo autem id futurum sit, ne quis incredibile arbitretur, ostendam. in primis multiplicabitur regnum et summa rerum potestas per plurimos dissipata et concisa minuetur. tum discordiae ciuiles in perpetuum serentur nec ulla requies bellis exitialibus erit, donec reges decem pariter existant, qui orbem terrae non ad regendum, sed ad consumendum partiantur. hi exercitibus III mensum auctis et agrorum cuius destitutis. quod est principium euersionis et cladis. disperdent omnia et comminuent et uorabunt. tum repente aduersus eos hostis potentissimus ab extremis finibus plagae septentrionalis orietur, qui tribus ex eo numero deletis qui tunc Asiam obtinebunt, adsumetur in societatem a ceteris ac princeps omnium constituetur. hic insustentabili dominatione uexabit orbem, diuina et humana miscebit, infanda dictu et exsecrabilia molietur, noua consilia in pectore suo uolutabit, ut proprium sibi constituat imperium, leges commut
Abbreviated transcription (Latin):
conficietur hũanũ genus. ut
uix decinia pars homĩ relinqͣ¬
tur. et unde mille procesẜant
uix prodient centũ. De cultoribꝰ
etiam dei due partes int̾ibunt.
et t̾cia que fuerit probata rema¬
nebit.

Expanded text:
conficietur humanum genus, ut vix decima pars hominum relinquatur; et unde mille processerant, vix prodient centum. De cultoribus etiam Dei duae partes interibunt, et tertia quae fuerit probata, remanebit.
Abbreviated transcription (Latin):
Si ergo adoleuit. si fuit uirgo
pͥmor postea mlĩer. hominem
fuisse qui non intelligit: pec¬
cudem se fatetur. Quid loqͣr ob¬
stenitatẽ ben̾is oni libidinbꝰ
prostitute: non deoꝵ tantũ sed
et hom̃i. hec enꝰ ex famoso mar¬
tie sopro gemut armoniã: ex
neertario hermofioditũ qui natꝰ
est audroginus. ex ioue cupidiẽz
ex anchise eneã. ex tuche ericem.
exadone quid̾ nullĩ potuit. ꝙec̾
tũ puer ab apro ictu occisus est.
Que pͥma ut in historia satra cõ¬
tinꝰ artem m̾etriciã instituit.
auictorq młieribus in stupro fuͭ.
uti uulgo corꝑe questũ fac̾ent.¬

Expanded text:
si ergo adoleuit, si fuit uirgo si ergo adoleuit, si fuit uirgo primo, postea mulier, hominem fuisse qui non intellegit, pecudem se fatetur. quid loquar obsceuitatem Veneris omnium libidinibus prostitutae non deorum tantum, sed et hominum? haec enim ex famoso Martis stupro genuit Harmoniam, ex Mercurio Hermaphroditum, qui est natus androgynus, ex Ioue Cupidinem, ex Anchise Aenean, ex Bute Erycem; ex Adonio quidem nullum potuit, quod etiamtum puer ab apro ictus occisus est. quae prima, ut in Historia Sacra continetur, artem meretriciam instituit auctorque mulieribus in Cypro fuit, uti uulgato cor
Abbreviated transcription (Latin):
qd sit. hoc est falsa se intllĩg̾e
uera nestire. Claruẽ est igitur
hommes fuisse illos qui dii pu¬
tantur. et eor memoriã post
mortẽ consecratã esse. Ideo et e
tates diu̾se sũt. et certe imagi¬
nes singulor: ꝙ in eo hĩtu et
ata sũt. in qua que̾q mors de¬
p̾hendit. Conside̾mus si placet.
erumpnas infeliciũ deoꝵ. ysis
filu ꝑdidit. ceres filiam. ex¬
pulsa et ꝑ orbem iactata lato¬
na uix insulã ꝑuã in qͣ par̾e̾t
muenit. deum mat̾ et amiauit
formosũ adolestente̾. et eund̾
tũ pelice de p̾hensũ exsectis ui¬
rilibus semnure̾ reddidit et
ideo ñt sacra ens a gallis
sacerdotibus celebñtur. Iuno
pelices acerrime ꝑsecuta est.
Iusulã samũ scribit uarro pͥꝰ
ꝑtheniã nomĩatam: ꝙ ibi iuno
adolen̾it. ibiq etia̾ ioui nup¬
serit. Itaq nobilissim̃ et anti¬
quissimꝰ eius templũ est sami.
et simlãtruẽ in hĩtu nubentis
telebratũ. et sacia eius amin̾¬

Expanded text:
quid sit; hoc est, falsa se intelligere, quid sit; hoc est, falsa se intelligere, vera nescire. Clarum est igitur homines fuisse illos, qui dii putantur, et eorum memoriam post mortem consecratam esse. Ideo etiam aetates diversae sunt, et certae imagines singulorum, quod in eo habitu, et urata sunt, in qua quemque mors deprehendit. consideremus si placet aerumnas infelicium deorum. Isis filium perdidit, Ceres filiam, expulsa et per orbem terrae iactata Latona uix insulam paruam in qua pareret inuenit. Deum Mater et amauit formosum adulescentem et eundem cum paelice deprehensum exsectis uirilibus semiuirum reddidit et ideo nunc sacra eius a Gallis sacerdotibus celebrantur. Iuno paelices acerrime persecuta est, insulam Samum scribit Varro prius Partheniam nominatam, quod ibi Iuno adoleuerit ibique etiam Ioui nupserit. itaque nobilissimum et antiquissimum templum eius est Sami et simulacrum in habitu nubentis figuratum et sacra eius anniue
Abbreviated transcription (Latin):
rõnes stoiai alio berssi
deos int̾p̾tantur. et qr nõ ꝑu¬
deut quid sit in uero: conant ͣ
ac religionibus eoꝵ hũc sentẽ¬
ciam tulit. Uidetis ne igitur ut
aphi̾cis rebus bñ atqr utiliter
ticios atq fictos deos q̃ res ge
nuit falsas opiniones. erro¬
resq turbulentos. et suꝑstici¬
ones pene amles. Et forme
nobis deoꝵ et etates. et uesti¬
tns. ornatusq noti st̃: gn̾a
p̾terea cõnigia. cognaciones
omnes: omĩa qr traducta ad
silĩtudinẽ imibecillitatis hicãe.
Quid planius. quid u̾ius dici
et amplissimo sacerdocio p̾di¬
tus. cõmentitios ac futos
deos arguit. Quor cultus.
su ꝑstitones pene amiles eẽ
testatur. falsis opĩonibus
erroribusq turbulentis im¬
plicatos homines esse qntur.
Nam totus liber t̾cuis dena᷑
deoꝵ: omnes funditus reli¬
triones euertit ac delet. Qͥd
q ꝰ mobis expectatir ampli
ueritate: qd̾ ipẽ simpl in eo¬
dem ope testatur. At er̃ faciliꝰ
posse se dicere quid non sit : ꝙͣ

Expanded text:
ones Stoici aliouersus deos interpretantur, et quia non peruident quid sit in uero, conantur ac religionibus eorum hanc sententiam tulit: ua physicis rebus bene adque utiliter ticios et fictos deos? nuit falsas opiniones erroresque turbulentos et superstitiones paene aniles. et formae enim nobis deorum et aetates et uestitus ornatusque noti sunt, genera praeterea, coniugia cognationes omniaque traducta ad similitudinem inbecillitatis humanae. quid planius, quid uerius dici et amplissimo sacerdotio praeditus commenticios ac fictos deos arguit, quorum cultus superstitiones paene aniles esse testatur, falsis opinionibus erroribusque turbulentis implicatos esse homines queritur. nam totus liber tertius de natura deorum omnes funditus religiones euertit ac delet. quid ergo a nobis expectatur amplius? veritatem, quod ipse simpliciter in eodem opere confitetur. Ait enim facilius se posse dicere, quid non sit, quam
Abbreviated transcription (Latin):
se dici uelint uniuersi geneus
humani. Quos autem pios ui¬
deut uanis implicat religiom¬
bus ut impios faciat. his uero
qui sapienciã querunt: phĩam
in oculis impingit ut specie
lutis excecet: ne quis comp̾h¬
dat ac teneat u̾itatem. Sic ho¬
mĩbus obstruxit aditus onnes
et obsepsit uias publicas laut
erroribus. Quos ut distutere
possemus. ipm̃q auctore̾ ma¬
lor unicere: illuĩauit nos deus
et armauit uera celestiqz uir¬
tute. dequa mĩc mͥ disẜend̾ est.

Expanded text:
se dici uelint uniuersi generis se dici uelint uniuersi generis humani. quos autem pios uiderit, uariis inplicat religionibus, ut impios faciat. iis uero qui sapientiam quaerunt, philosophiam in oculos inpingit, ut specie lucis excaecet, ne quis conprehendat ac teneat ueritatem. sic hominibus obstruxit aditus omnes et obsaepsit uias publicis laetus erroribus. quos ut discutere possemus ipsumque auctorem malorum uincere, inluminauit nos deus et armauit uera caelestique uirtute. de qua nunc mihi disserendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
et intentis acrit᷑ animis ad umꝰ¬
uel inuisibil hostis insidias .l
aꝑtos impetus uigilare. qui
nos sicut periti et ex̾citati du¬
ces solent uariis artibus cap¬
tat. procuius natura et mori¬
bus seniens. ahis emꝰ cupidita¬
tem insaciabilem inmictit ut
opibus sius tamꝙͣ compedibꝰ
illigatos a uia ueritatis excu¬
ciat. alios inflamat ire stimu¬
lis. ut ad nocend̾ pocius inten¬
tos adei contemplõne detorq̃at.
alios inmoderatis libidinibus
inmergit ut uoluptati et cor¬
pori fuientes ad uirtutem re¬
spicere non possunt. Ahis uero
inspirat inuidiam. Ut suis ipẜ
tormentis occupati nichil cogi¬
tent aliud nͥ eor quos oderint
felicitatem. Alios inflat ambi¬
ciombus. liii st̃ qui ad g̾endos
magrãtus omnẽ uite sue oꝑã
curamq comĩtunt ut fastos si¬
gnent et annuis nomen impo¬
nant. Quorid̾ cupiditas tend ͭ
alcius. non ut prouincias tẽ¬
ꝑali gladio regant. sed ut in¬
finita et ꝓpetua ptãte dños

Expanded text:
et intentis acriter animis ad et intentis acriter animis ad unius hostis insidias uel apertos impetus uigilare, qui nos, sicut periti et exercitati duces solent, uariis artibus captat pro cuiusque natura et moribus saeuiens. aliis enim cupiditatem insatiabilem inmittit, ut opibus suis tamquam conpedibus inligatos a uia ueritatis excutiat, alios inflammat irae stimulis, ut ad nocendum potius intentos a dei contemplatione detorqueat, alios inmoderatis libidinibus inmergit, ut uoluptati et corpori seruientes ad uirtutem respicere non possint, aliis uero inspirat inuidiam, ut suis ipsi tormentis occupati nihil cogitent aliut nisi eorum quos oderint felicitatem. alios inflat ambitionibus: ii sunt qui ad gerendos magistratus omnem uitae suae operam curamque conuertunt, ut fastos signent et annis nomen inponant. quorundam cupiditas tendit altius, non ut prouincias tempora!! gladio regant, sed ut infinita et perpetua potestate dominos
Abbreviated transcription (Latin):
xñ facias ncc̾e est. p̾octupibit
enim adu̾sarius non resistẽtem.
uastabinitur agri. diripietur
donnns. in p̾dam uxor et liben
uenient ipẽ aut̾ interficere aut
tapere. que om̃a ne accidant
pnt comodum diffendĩ est ut¬
UI
maius longiusq pariatur. Sic
i omĩ hac bita quia nobis adu̾¬
sariĩ deus ref̾uauit. ut possimꝰ
cape uiitutem omictenda est p̾¬
sens uoluptas. ne hostis oppͥmat
uigiland. staciones agende mi¬
litares. expediciones obeunde. fũ¬
dendus ad ultmĩ cruor. Omĩa de¬
iq amara et grauia pacient̾
fenda: eoquid̾ promptius quo
nobis Imꝑator nr̃ deus p̾mia
prolaboribus et̾ia cõstituit. Et
cum in hac trena milicia tm̃
hommes laboribus hauriant. ut
ea sͥ. pariant q̃ pñt eod̾ modo
ꝑire quo parta st̃. c̾te uobis
nullus labor recusandus est qͥ¬
bus id acqͥrtur qd̾ millomodo
possit amicti uoluit enim deꝰ
qui homiẽ ad hanc miliciam
trenuit. expeditos in acie stare.

Expanded text:
ximum facias necesse est — praeoccupabit ximum facias necesse est — praeoccupabit enim aduersarius non resistentem, uastabuntur agri, diripietur domus, in praedam uxor ac liberi uenient, ipse interficiere aut capiere: quae omnia ne accidant, praesens commodum differendum estut maius longiusque pariatur —: sic in omni hac uita, quia nobis aduersarium deus reseruauit, ut possemus capere uirtutem, omittenda est praesens uoluptas, ne hostis opprimat, uigilandum, stationes agendae, militares expeditiones obeundae, fundendus ad ultimum cruor, omnia denique amara et grauia patienter ferenda, eo quidem promptius, quod nobis imperator noster deus praemia pro laboribus aeterna constituit. et cum in hac terrena militia tantum homines laboris exhauriant, ut ea sibi pariant quae possunt eodem modo perire quo parta sunt, certe nobis nullus labor recusandus est, quibus id adquiritur quod nullo modo possit amitti. uoluit enim deus, qui hominem ad hanc militiam genuit, expeditos in acie stare
Abbreviated transcription (Latin):
malis qui est ordo det̾ĩor. ut qͥ¬
cũq pñcia mala cum iusticia
delegerit. maiora et t̾tiora conse¬
quatur bona ꝙͣ fu̾int illa que
spreuerit. Quisquis autem pñ¬
cia bona p̾posuent iusticie: in
maiora et longiora incidet ma¬
la ꝙͣ fu̾int illa q̃ fugit. hec em̃
bita corꝑalis qr breuis est. Icͥo
et mala eius et bona breuia sit̃
nct̾e est. Ita fit ut et bonis breui
bus mala eterna. et malis bre¬
uibus bona et̾ria succedant. Itaq
cĩ sil ꝓposita fint hom̃ bona ⁊
mala. considerare unũ quẽqz se¬
cũ decet ꝙ̃to satius sit ꝑpetius
bonis mala breuia pensare. ꝙͣ ꝓ
brenibus et caducis bomis ma¬
la ppetua sustinere Nam sicut
in hoc scłõ cum est ꝓpositum cum
hoste certam̃. pͥus laborand̾ est.
ut sis postinod̾ in ocio. esuuiend̾
siciend estus frigora ꝑfenda.
huni quiestend̾ bigiland ꝑicli¬
tand̃ est. ut saliuis ꝓignoribꝰ
et domo et re familiari. et om̃ibꝰ

Expanded text:
malis, qui est ordo deterior, ut qumalis, qui est ordo deterior, ut quicumque praesentia mala cum iustitia delegerit, maiora et certiora consequatur bona quam fuerunt illa quae spreuit, quisquis autem praesentia bona praeposuerit iustitiae, in maiora et longiora incidat mala quam fuerunt illa quae fugit. haec enim uita corporalis quia breuis est, idcirco et mala eius et bona breuia sint necesse est, ibus mala aeterna, et malis brevibus bona aeterna succedant. Itaque cum simul proposita sint homini bona, et mala, considerare unumquemque secum decet, quanto satius sit, perpetuis bonis mala brevia pensare, quam pro brevibus et caducis bonis mala perpetua sustiin hoc saeculo cum est propositum cum hoste certamen, prius laborandum est, ut sis postmodum in otio, esuriendum sitiendum, aestus frigora perferenda, humi quiescendum uigilandum periclitandum est, ut saluis pignoribus et domo et re familiari et omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
tur idcto malis et iniustis faci¬
lius prouemre que cupiant. qr
piona et decluus est eoꝵ uia.
honis at que optent difficile
piocedere. quia difficili et arduo
itmere triadiuntur. iustus gͦ
qm̃ duruem aspumq iter ingres¬
sus est. contemptiu derisui. odio
sit nccẽ est. Omnes enim quos cu¬
piditas aut uoluptas p̾cipites
trahit. inudent ei qui uirtutẽ
cape potuit. et mique ferunt id
habere aliꝙ̃ qd̾ ipĩ non hñt Erit
itaq pauꝑ. hiũlis. ignobilis. sb̾¬
iectus iniurie. et tñ omnia que
amara st̃ ꝑferens. et si paciãm
iugem ad sũmũ illum gradum
fuiemq ꝑdux̾it. dabitur ei coroͣ
untutis et adeo pro laboribus
quos in uita pp̾ iusticiã ꝑtulit.
inmortalitate donabitur. hee
st uie qͣs deus humane uite asfi¬
gnauit in qͥbus singulis et
bona ostendit. et mala. sed or¬
die p̃postero atq conuerso. In
poralia pͥus mala cũ et̾nis bo¬
nis qui est ordo melior. In alt̾ã
tempalia prius bona cum etnis

Expanded text:
tur idcirco malis et iniustis facitur idcirco malis et iniustis facilius prouenire quae cupiant, quia prona et decliuis est eorum uia, bonis autem quae optent difficile procedere, quia difficili et arduo itinere gradiuntur. iustus ergo quoniam durum asperumque iter ingressus est, contemptui derisui odio sit necesse est. omnes enim quos cupiditas aut uoluptas praecipites trahit, inuident ei qui uirtutem capere potuit et inique ferunt id habere aliquem quod ipsi non habent. erit itaque pauper humilis ignobilis subiectus iniuriae et tamen omnia quae amara sunt perferens, set si patientiam iugem ad summum illum gradum finemque perduxerit, dabitur ei corona uirtutis et a deo pro laboribus quos in uita propter iustitiam pertulit inmortalitate donabitur. hae sunt uiae quas deus humanae uitae adsignauit: in quibus singulis et bona ostendit et mala, sed ordine praepostero atque conuerso. in poraria prius mala cum aeternis bonis, qui est ordo melior, in altera temporaria prius bona cum aeternis
Abbreviated transcription (Latin):
eni p̾senciũ bonoꝵ specie captus.
et in his cõsequendis ac fiuẽdis
occupatus non p̾uiderit ea que
post mortem secutura st̃. seq a
deo au̾tent. is u̾o ad inferos dei¬
ctus in et̾uam dampnabitur pe¬
nam. bia gͦ illa celestis diffici
et cliuosa est ꝓpofita. uel spmit
horrentibus aspera. uel saxis
extantibꝰ impedita. ut cũ sumo
labore. ac pedum tritu. cũq ma¬
gna cadendi sollicitudine sit aug
gradiend̾. In hac posuit iusticiã
temꝑanciam. pacienciã. fidemta¬
stitatem. abstmnenciam. concordiã
scienciã. uentatem. sapientiã ce¬
terasqr uirtutes. sed sib cũ hus
pauꝑtatem ignominam. laborẽ
dolorem amaritudines onmes
Quisquis enm specie sua port¬
ient longis et meliora malue¬
nt. carebit his t̾re bonis. ut ex¬
peditus ac lenis difficultatem biẽ
suipet. Nec enim pt̾ qui se appi¬
ratu regio cirtũdedi̾t. aut diuici¬
io ornau̾it angustias illas uel
ingredi ł tenere. Unde intelligi¬

Expanded text:
enim praesentium bonorum specie captus enim praesentium bonorum specie captus et in his consequendis ac fruendis occupatus non praeuiderit ea quae post mortem secutura sunt seque a deo auerterit, is uero ad inferos deiectus in aeternam damnabitur poenam. uia uero uia caelestis difficilis et cliuosa proposita est uel spinis horrentibus aspera uel saxis extantibus impedita, ut cum summo labore ac pedum tritu cumque magna cadendi sollicitudine sit cuique gradiendum. in hac posuit iustitiam temperantiam patientiam fidem castitatem abstinentiam concordiam scientiam ueritatem sapientiam ceterasque uirtutes, sed simul cum his paupertatem ignominiam laborem dolorem amaritudines omnes. quisquis enim spem suam porrexerit longius et meliora maluerit, carebit his terrae bonis, ut expeditus ac leuis difficultatem uiae superet. nec enim potest qui se adparatu regio circumdederit aut diuitiis onerauerit, angustias illas uel ingredi uel tenere. unde intellegi
Abbreviated transcription (Latin):
na est itaq uirtus acbo¬
nor bia q̃ fert non in he¬
liseos campos ut poete loquũtur.
sed ad ipsam mundi artem. At le¬
na maloꝵ ex̾cet penas. et ad im¬
pia tartara mictit. Est enim cri¬
minatoris illius qui pͣuis religi¬
ombus institutis aũtit homiẽs
ab itinere celesti: et in uiam ꝑdi
tionis inducit. cuins uie species
et figura sic est composita in aspͤ¬
tu: ut plana et patens et omin
gn̾e floꝵ et fructuũ delectabil
esse uideatur. In ea enim posita
st̃ omĩa q̾ probonis hñtur in ter¬
ra. opulenciã dico honorẽ. qͥete.
boluptatẽ.illecebras omnes. Sed
cũ his ꝑit̾ inusticiã. crudelitatẽ
suꝑbiam. ꝑfidiã. libidinẽ. cupidi¬
tatem. discordiam. ignorantiam
aut̾ hꝰ uite talis est. cum uentũ
fuerit ad extremũ unde iam re¬
gredi non licet. cũ omĩ sua pulca¬
tudine tam subito p̾sciditur: ut
non ante quis fraudem prospie
possit. ꝙͣ p̾cipitatus in altitudi¬
nem profundã cadat. Quisqͥs

Expanded text:
na est itaque virtutis ac bonorum via, quae fert, non in Elysios campos ut poetae loquuntur, sed ad ipsam mundi arcem: At laeva malorum Exercet poenas, et ad impia tartara mittit. Est enim criminatoris illius qui, pravis religionibus institutis, avertit homines ab itinere ctionis inducit. cuius uiae species et figura sic est conposita in aspectum, ut plana et patens et omni genere florum atque fructuum delectabilis esse uideatur. in ea enim posuit deus omnia quae pro bonis habentur in terra, opulentiam dico, honorem quietem uoluptatem inlecebras omnes, sed cum his pariter iniustitiam crudelitatem superbiam perfidiam libidinem cupiditatem discordiam ignorantiam autem huius uiae talis est. cum uentum fuerit ad extremum, unde iam regredi non licet, cum omni sua pulchritudine tam subito praeciditur, ut non ante quis fraudem prospicere possit quam praecipitatus in altitudinem profundam cadat. quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
buitur. qr hono dei simlãcrum est.
Sed tnꝰ pͥmũ iusticie offm̃ est cõ¬
iungi deo. stdm̃ cum homine. sed
illud pͥmũ religio dicitur. hoc se¬
Que uirtus ꝓpria est iustoꝵ et

Expanded text:
ibuitur, quia homo dei simulacrum est. sed tamen primum iustitiae officium est coniungi cum deo, secundum, cum homine. set illut primum religio dicitur, hoc sequae uirtus propria est iustorum et
Abbreviated transcription (Latin):
huic uero qͥ se ipẽ dissociat ac se¬
cerit acorpore: non ritu hoĩs
sed feraꝵi more uiuend̾ est. Qd̾
s fieri non potest retmend̾ est
igitur omĩmodo uniculũ socie¬
tatis huãne. qr homo sine hoĩe
nullomodo pt̾ buiere. Retencio
at̾ societatis est coĩtas id est au¬
xiliũ p̾stare ut possim acapere.
Sm uero ut illi alii disputant.
hũanitatis ipsius tã facta est
hoñi congregacio homo c̾te ho¬
mine̾ debet agnostere. Qd si
fec̾int illi rudes et adhuc feri
homines et fec̾mit nondũ con¬
stituta loꝙ̃di rõne: quid pute¬
mus hoĩbus expolitis et ẜmoĩs
pulatis esse faciend̾ qr assueti
hoĩbus solitudinẽ fr̾e non pñt.
Conẜiuanda est igitur huãm¬
tas si homines recte dici uelimꝰ.
Id autẽ ipm̃ conẜuare huãnta¬
tem qͥd aliud est ꝙͣ dilige̾ hoĩem
qr homo sit. et id̾ qd̾ nos sumꝰ.
distordia igitur ac dissensio nõ

Expanded text:
huic uero, qui se ipse dissociat ac sehuic uero, qui se ipse dissociat ac secernit a corpore, non ritu hominis, sed ferarum more uiuendum est. quod si fieri non potest, retinendum igitur omni modo uinculum societatis humanae, quia homo sine homine nullo modo potest uiuere. retentio autem societatis est communitas, id est auxilium praestare, ut possimus accipere. sin uero, ut illi alii disputant, humanitatis ipsius causa facta est hominum congregatio, homo certe hominem debet adgnoscere. quod si fecerunt illi rudes et adhuc fen homines et fecerunt nondum constituta loquendi ratione, quid putemus hominibus expolitis et sermonipulatis esse faciendum, qui adsueti hominibus solitudinem ferre non possunt? Conseruanda est igitur humanitas, si homines recte dici uelimus. id autem ipsum, conseruare humanitatem, quid aliut est quam diligere hominem, quia homo sit et idem quod nos sumus? -discordia igitur ac dissensio non
Abbreviated transcription (Latin):
ex t̾ra. tamꝙͣ ex draconis aliciuꝰ
dentibꝰ p̾senmati. ut poete feit̾.
sed unus homo adeo factus est.
nere completa est. ead̾ scilicet
rõneqͣ rursus post diluũ qd̃
certe negare non pnt. Nulla igi
tur in pͥncipio facta est eiusmoͥ.
congregacio. nec umꝙͣ fuisse ho¬
mines in t̾ra. qui p̾ter infanciã
non loquerentur intelliget: cu
rõ non de est. fingamus tamer
illa uera esse. que otiosi et mepti
senes fabulantur: ut eos potis¬
simꝰ sensibus et suis rõnibus re¬
fellamus. Si hac decã st̃ hoiẽt
congregati ut mutius auxilis
imbecillitate̾ suã tuerentur. suc¬
currend̾ est igitur hoĩ qui ege¬
at auxilio. Cum em̃ p̾sidii cansa
hoiẽs societatẽ cũ hoĩbus mient
et sanxemnt fedus: illud inter¬
hoiẽs apͥncipio sui ortus tutũ
sũmũ nephas putand̾ est. Nlã
qui se ap̾stando auxilio iemouel
eciam ab accipiendo remoneat.
ncce̾ est. qr nullius oꝑa indigi
se putat. q̃iui altĩ suã denegͣt.

Expanded text:
e terra, tanquam ex draconis alicujus e terra, tanquam ex draconis alicujus dentibus proseminati ut poetae ferunt sed unus homo à Deo fictus est, nere completa est, eadem scilicet ratione, qua rursus post diluvium: quod certe negare non ptur in principio facta est eiusmodi congregatio nec umquam fuisse homines in terra qui praeter infantiam non loquerentur, intelleget cui ratio non deest. fingamus tamen illa uera esse quae otiosi et inepti senes fabulantur, ut eos suis potissimum sensibus et suis rationibus refellamus. si hac de causa sunt homines congregati, ut mutuis auxiliis inbecillitatem suam tuerentur, succurrendum est igitur homini qui egeat auxilio. cum enim praesidii causa homines societatem cum hominibus inierint et sanxerint., foedus illut a principio sui ortus inter summum nefas putandum est. nam qui se a praestando auxilio remouet, etiam ab accipiendo remoueat necesse est, quia nullius opera indigere se putat qui alteri suam denegat.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiculi sui ad alios horẽs decurris¬
se. p̾sidiũ implorasse. et pͥmo nu¬
tibus uolũtatem suam signifi¬
casse. deinde ẜmonis micia tem¬
ptasse. ac singul qͥbusqz rebus
noiã impͥmendo. paulatim lo¬
quendi ꝑfecisse rõnem. Cum
autem multitudinẽ ipãm uide̾nt
cõtra bestias esse tutam. opida
bestiaꝵ non pugnãdo sed obie¬
ctis aggeribus arc̾ent. O inge¬
ma homĩbus indigna q̃ has
meptias protulerunt: miẜos
mali cauendi. uel cubilia sͥ. et
latibula parandi. hommes at̾
ipsos existimau̾unt. nõ nͥ exẽpł
ter se fuisse: nec loꝙ̃di rõnem
reꝑturos: nͥ eos bestie comedis¬
sent. hec abis delira uisa sunt.
ut fuerunt: dix̾mitq nõ feraꝵ
laniatus tausam fuisse coeundi.
et coiõnis ac societatis appetens
esset. nõ magna inter eos discep¬
tacio est. Si quid̾ cause dispares
st̃. res ead̾ est. potuit igitur u¬
tiũq qr non repugnat. sedtũ
utrũq nullomodo um̃ est. quia
non ꝑ omnẽ t̾ram nati st̃ hoiẽs

Expanded text:
iculi sui ad alios homines decurrisse, praesidium implorasse, et primo nutibus voluntatem suam significasse; deinde sermonis initia tentasse, ac singulis quibusque rebus nomina imprimendo, paulatim loquendi perfecisse rationem. Cum autem nec multitudinem ipsam viderent contra bestias esse tutam, oppida bestiarum non pugnando, sed objectis aggeribus arcerent. O ingenia hominibus indigna quae has ineptias protulerunt! miseros, mali cavendi, vel cubilia sibi et latibula parandi; homines autem ipsos existimaverint non nisi exemplis ter se fuisse, nec loquendi rationem reperturos, nisi eos bestiae comedissent. Haec aliis delira visa sunt ut fuerunt dixeruntque, non ferarum laniatus causam fuisse coeundi, et communionis ac societatis appetens esset. Non magna inter eos disceptatio est. Siquidem causae dispares sunt, res eadem est. Potuit igitur utrumque, quia non repugnat: sed tamen utrumque nullo modo verum est; quia non per omnem terram nati sunt homines
Abbreviated transcription (Latin):
qui sint ext̾ra pͥmitus nati tũ
ꝑ siluas et campos erraticam
de tent uitam. nec ullo interse
sermonis. aut iris biniculo co¬
hererent. sed frondes et herbã
pro cubilibus. speluncas et antͣ
prodomibus hab̾ent. bestris et
fortioribus aĩalibus p̾de fuisse
cõmemorant. Tum eos qui aut
lanati effugerant. aut lania¬
ti proximos uid̾a̾nt. admonitos

Expanded text:
qui sint ex terra primitus nati, cum qui sint ex terra primitus nati, cum per siluas et campos erraticam degerent uitam, nec ullo inter se sermonis aut iuris uinculo cohaererent, sed frondes et herbam pro cubilibus, speluncas et antra pro domibus haberent, bestiis et fortioribus animalibus praedae fuisse commemorant. tum eos qui aut laniati effugerant aut laniari proximos uiderant, admonitos
Abbreviated transcription (Latin):
anmis ꝙͣ qui corporibus. Itaq
non errat lucretius cũ dicit. de¬
inq celesti sumꝰ omnes semme
oriundi. omĩbus ille id̾ pater est.
Ergo pro belius inmanibus st̃
habendi qui hoĩ nocent: qui con¬
ob hanc nccͣitudinem g̾manita¬
tis. docet nos deus malũ nũꝙͣ
face̾. semꝑ bonũ. id autẽ ipm̃ be¬
rantibus imꝑtiri uictũ non ha¬
bentibus. deus enim qui puis
est: aĩal nos uoluit esse sociale
Itaq in aliis hoĩbus nos ipõs
cogitare debemus. non m̾emur
in ꝑiclõ lib̾ari. si nõ sucturuꝰ.
cie capti. mĩam de homie sustu¬
leunt. et dum uolunt sanare
uitia aux̾unt. Et cũ ide̾ plerũq
fateantur. societatis hũane cõ¬
mumonem esse retmnendam.
ab ea plane seipsos inhuãne sue
uirtutis ngore dissociant. Cõ¬
iuncendus gͦ eciam hic error
illoꝵ est: qui nich̾ cuiꝙͣ impar¬
ciend̾ putant. urbis condende
origniem atqz cãm non bnam
intulerunt. Sed alii eos homines

Expanded text:
animis, quam quod corporibus. Itaque animis, quam quod corporibus. Itaque non errat Lucretius, cum dicit: Denique, coelesti sumus omnes semine oriundi: Omnibus ille idem pater est. Ergo pro belluis immanibus sunt habendi, qui homini nocent, qui conob hanc necessitudinem germanitatis docet nos deus malum numquam facere, semper bonum. id autem ipsum berantibus, inpertiri uictum non habentibus. deus enim quoniam pius est, animal nos uoluit esse sociale: itaque in aliis hominibus nos ipsos cogitare debemus. non meremur in periculo liberari, si non succurrimus, cie capti misericordiam de homine sustulerunt et dum uolunt sanare, uitiauerunt. et cum idem plerumque fateantur societatis humanae communionem esse retinendam, ab ea plane se ipsos inhumanae uirtutis suae rigore dissociant. conuincendus ergo etiam hic error illorum est qui nihil cuiquam inpertiendum putant. urbis condendae originem atque causam non unam intulerunt, sed alii eos homines
Abbreviated transcription (Latin):
tultori dei: ꝙ ea sola uite coĩs in¬
se cõtmet rõnem. deus enii qui
cetis aĩalibus sapienciã nõ dedit.
naturalibus ea munimentis ab
intursu et ꝑiculo tuciora gn̾auit.
hominem uero quia nudũ fragi¬
lemq formauit. ut eun sapĩa po¬
cius instrueret. dedit ei p̾ter cet̾a
hũc pietatis affectum. ut homo
hominem tueatur. diligat foueat.
contraq omĩa ꝑitula et accipiat
et p̾stet auxilium. Sũmũ igit᷑.
niterse homĩ uniculũ est hũani¬
tas: qd̾ qui discuꝑit: nephariꝰ
et ꝑicida existimandꝰ est. Nam
si ab uno hoiẽ quem deus fureit
omnes ormiur. terte cõsanguei
sumꝰ. et ideo maxnñ stelus putã¬
dum est: odisse hominẽ uel ei no¬
cere. ppea deus p̾cepit iimicicias
ꝑ nos nĩꝙͣ faciendas. semper
esse tollendas. salicet ut eos qͥ
st̾ nob̾ inmici necessitudinis ad¬
momtos mitigennus. Item si ab
uno deo inspirati omnes et aiã¬
ti suus. quid aliud ꝙͣ fratres
simiꝰ. et quid̾ cõunctiores qui

Expanded text:
ultorum Dei; quod ea sola vitae communis continet rationem. Deus enim, qui caeteris animalibus sapientiam non dedit, naturalibus ea munimentis ab incursu et periculo tutiora generavit. Hominem vero quia nudum fragilemque formavit, ut eum sapientia potius instrueret, dedit ei praeter caetera hunc pietatis affectum ut homo hominem tueatur, diligat, foveat, contraque omnia pericula et accipiat, et praestet auxilium. Summum igitur inter se hominum vinculum est humanitas: quod qui disrupit, nefarius et parricida existimandus est. Nam si ab uno homine, quem Deus finxit, omnes orimur, certe consanguinei sumus; et ideo maximum scelus putandum est, odisse hominem, vel nocentem. Propterea Deus praecepit inimicitias per nos nunquam faciendas, semper esse tollendas; scilicet ut eos, qui sint nobis inimici, necessitudinis admonitos mitigemus. Item si ab uno Deo inspirati omnes et animati sumus, quid aliud quam fratres sumus? Et quidem conjunctiores, quod
Abbreviated transcription (Latin):
unc uero contra eos dis¬
seramus qui de stdõ gra¬
du lapsi. pͣua de sũmo deo senci¬
unt. Auint enim quid̾. nec gra¬
tificari eũ auꝙͣ nec irasti. sed
seciiũ et quietũ inmnortalitatis
sue bonis ꝑfrui. Ahi uero iram
tollunt. graciã reliuquũt deo
naturã em̃ sũma uirtute p̾stan¬
ita omnes phĩ deira consenciũt.
de grã distrepant. Sed ad ꝓposi
ꝑticio est. cũ diu̾sa et repugnͣ¬
cia sint ira et gracia. aut ira.
tuibuenda est deo. et gracia detͣ¬
henda. aut utiũq ꝑit᷑ detrahẽd̾¬

Expanded text:
unc vero contra eos disseremus, qui de secundo gradu lapsi, prava de summo Deo sentiunt. Aiunt enim quidam, nec gratificari eum cuiquam, nec irasci; sed securum, et quietum, immortalitatis suae bonis perfrui. Alii vero iram tollunt, gratiam relinquunt Deo; naturam enim summa virtute praestanIta omnes philosophi de ira consentiunt; de gratia discrepant. Sed ut ad propositpartitio est, cum diversa et repugnantia sint, ira, et gratia. Aut ira tribuenda est Deo, et gratia detrahenda; aut utrumque pariter detrahend
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens contra morẽ homĩ. cõtq
naturã stulciora sͥ. q̃ mutaret ͧ
elegit. Et qm̃ uidebat in cet̾is
sibis publicis int̾esse. et magi¬
stratus gere. et impena sasti¬
ꝑe. itaqz his arma et equos as¬
siguit. cõsequens est ut lauã
et telam uiris. et infanciũ ge¬
stiones. nec uidet impossibluĩ
eẽ que dic̾et. ex eo ꝙ adhuc in
orbe t̾re. neqz tam stulta. neq
tam uana ulla gens extitent.
que hoc modo uiueret. de

Expanded text:
sapiens contra morem hominum contraque sapiens contra morem hominum contraque naturam stultiora sibi quae imitaretur elegit et quoniam uidebat in ceteris siliis publicis interesse et magistratus gerere et imperia suscipere. itaque his arma et equos adsignauit: consequens est ut lanam et telam uiris et infantium gestationes. nec uidit inpossibilia esse quae diceret et ex eo, quod adhuc in orbe terrae neque tam stulta neque tam sapiens ulla gens extitit, quae hoc modo uiueret. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
nnchil hĩ. Tulit abstinentiã. si¬
quid̾ nch̾ fuerit quo abstine¬
atur aliemĩ. Tulit temꝑanciã.
Tulit castitatẽ que uirtutes
in utroq sexu maxie st̃. Tulit
uetũdia̾. pudorẽ. et modestiã.
si honesta et legittima esse in¬
cipiũt. que solent flagiciosa
et tuipia iudicari. Sic uirtutẽ
cũ uult omĩbus dare: om̃ibꝰ
ademit. Nam reri ꝓpͥetas: et
uicior et uirtutũ naturã cõ¬
tiet. coĩtas autẽ nch̾ aliud
ꝙͣ bicioꝵ litentiam. Nam bui
qui nietas mlĩeres hñt. nich̾
aliud dici pñt ꝙͣ liteuriosi ac
nepotes. Item mulieres q̃ a
multis hñtur. non utiq adul¬
tere: quia certũ mnrm̾ionium
nullu̾ est. sed prostitute sinit
gͦ hũanã uitã ad similitudiẽ
non dicam mutoꝵ. sed pectudũ
ac beluaꝵ. Nam uolucres pene
paria iungunt. et indos suos
tãꝙͣ genitales thoros concordi
mente defendũt. et fetus suos
qui st̃ certi amant. et si alienos
adieceris abigunt. At homo

Expanded text:
nihil habetur, tulit abstinentiam, sinihil habetur, tulit abstinentiam, siquidem nihil fuerit quo abstineatur alienum, tulit temperantiam, tulit castitatem, quae uirtutes in utroque sexu maximae sunt, tulit uerecundiam pudorem modestiam, si honesta et legitima esse incipiunt quae solent flagitiosa et turpia iudicari. sic uirtutem dum uult omnibus dare, omnibus ademit. nam rerum proprietas et uitiorum et uirtutum materiam continet, communitas autem nihil aliut quam uitiorum licentiam. nam uiri qui multas mulieres habent, nihil aliut dici possunt quam luxuriosi ac nepotes. item mulieres quae a multis habentur, non utique adulterae, quia certum matrimonium nullum est, sed prostitutae ac meergo humanam uitam ad similitudinem non dicam mutorum, sed pecudum ac beluarum. nam uolucres paene paria iungunt et nidos suos tamquam geniales toros concordi mente defendunt et fetus suos quia certi sunt amant et si alienos subieceris abigunt. at homo