comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
issea astitate deficere: Unde nͥ ꝓpͥauo¬
iuntate: ubi eadem fuerat in utroq cor¬
poris ⁊ animi affectio: Amboꝵ odis pari-¬
ter uisaẽ eadem puschritudo: ambob pa¬
rit insticit occulta tẽp̃tatio. ẜ pͥani gͥ in uno
eoꝵ uoluntatẽ malã res quȩ fecerit scire
uolentibꝰ. sibene intueant᷑. nichil occurrit.
Si enĩ dixerimꝰ qđ ipse eã fecerit. qͥd erat
ipse ante uoluntatẽ malã. nisi nat᷑a bona:
cuiꝰ auccor ds̃. qui ẽ inmutabile bonuim:
Qui gͦ dic̃ eũ quiꝯsensit tẽptanti atq sua¬
denti. cui ñ osensit alius ad illicite uten¬
dum pulchro corpore. qđ uidendo ambo¬
b parit̃ affuit. cũ ante illã uisionẽ ac
tẽptationẽ similes ambo animo & corpore
suerint. ipsum sibi fecisse uoluntatem
malã. qͥ utiq bonꝰ ante uoluntatẽ malam
fuerit: querat cur eam fecerit᷑. Utrũ qͥa
nat᷑a ẽ an qr ex nichilofacta ẽ: & ut inue¬
niet uoluntatẽ malã ñ ex ed ẽẽ. inciꝑe

Expanded text:
isse a castitate deficere? unde nisi propria uoluntate, ubi eadem fuerat in utroque corporis et animi affectio, amborum oculis pariter uisa est eadem pulchritudo, ambobus pariter institit occulta tentatio; propriam igitur in uno eorum uoluntatem malam res quae fecerit scire uolentibus, si bene intueantur, nihil occurrit. Si enim dixerimus quod ipse eam fecerit, quid erat ipse ante uoluntatem malam nisi natura bona, cuius auctor Deus, qui est inmutabile bonum? Qui ergo dicit eum, qui consensit tentanti adque suadenti, cui non consensit alius, ad inlicite utendum pulchro corpore, quod uidendum ambobus pariter adfuit, cum ante illam uisionem ac tentationem similes ambo animo et corpore fuerint, ipsum sibi fecisse uoluntatem malam, qui utique bonus ante uoluntatem malam fuerit: quaerat quur eam fecerit, utrum quia natura est, an quia ex nihilo facta est, et inueniet uoluntatem malam non ex eo esse incipere
Abbreviated transcription (Latin):
Uigilent hic si possunt. qͥhoc eti¬
am sibi suffragari pogͣuer ad
qr dix filiꝰ . pãt clarifica me: ecce & sp̃s
sc̃s clarificat eũ. Num quid uã & ipse
accipit. qr omĩa que ht̃ pat̃ ipsiꝰ sunt:

Expanded text:
igilent, si possunt, qui hoc etiam sibi suffragari putaverunt,quia dixit Filius, Pater, clarifica me. Ecce et Spiritus sanctus clarificat eum: numquidnam et ipse accipiet quia omnia quae habet Pater ipsius sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
un: quẽ głificat pat̾. Qđ sulle qui
głificat eo quẽ głificat maiorẽ: sinant
ut equales sint qui se inuicẽ głificant.
Seriptũ ẽ. aut̃ qđ & filiꝰ głificat patrẽ:
ego te inquit glorificaui suꝑ t̾ram. Sa-¬
ne caueant ne putet᷑ sp̃s sc̃s maior am̃¬
bob qr głificat filiũ que głificat pa¬
ter. ipse aut̃ nec apatre nec afilio głi¬
u̾tunt ut dicant. maior ẽ. qͥ
łnictit. ꝗͣ qͥ mittit᷑. Pinde maior ẽ. pat̾
filio: qr filiꝰa patre se missũ assidue cõ¬
Et sp̃s scs utroq minorẽ: qr & pat̾ eũ mit¬
tit sic̃ ꝯmemorauimꝰ. & filiꝰ cũdig. si aũt

Expanded text:
um, quem glorificat Pater. Quod si ille qui glorificat, eo quem glorificat major est; sinant ut aequales sint qui se invicem glorificant. Scriptum est autem quod et Filius glorificet Patrem: Ego te, inquit, glorificavi super terram . Sane caveant ne putetur Spiritus sanctus major ambobus, quia glorificat Filium quem glorificat Pater, ipsum autem nec a Patre nec a Filio vertunt ut dicant: Major est qui mittit quam qui mittitur; proinde major est Pater Filio, quia Filius a Patre se missum assidue coet spiritus sanctus utroque minor est, quia et pater eum mittit, sicut commemorauimus, et filius, cum dicit: si aut
Abbreviated transcription (Latin):
tib ndũ in nob̃ s iã in illo. Nãq ne pritares
tũ sit. atq ut intelligas adhuc futurũ: seqͥt᷑¬
& dicit. Ut ostend̾ et insuꝑuenientib scłis
suꝑ habentes diuitias gr̃e sue inueritate

Expanded text:
tibus, nondum in nobis, sed jam in illo. Namque ne putares tibus, nondum in nobis, sed jam in illo. Namque ne putares tum sit, atque ut intelligas adhuc futurum, sequitur et dicit: Ut ostenderet in supervenientibus saeculis superabundantes divitias gratiae suae in benignitate
Abbreviated transcription (Latin):
scđm rem .s scd̾m spem neminẽ nouerat scd̾m
carnẽ: qr illiꝰ gr̃a sĩc idẽ ad ephesios dic̃ sumꝰ¬
salui facti. Nam & ipse locꝰ ħuic sententiȩ
sic actestatur. Ds̃ aut̃ inquit qui diues:¬
inmiscdia ꝓpt̾ multã dilectionẽ qua dilȩx̃
nos. & cũ eẽmꝰ mortui peccatis conuiuifica¬
uit nos xp̃o cuiꝰ gr̃a sumꝰ salui facti. Qđ enĩ
hic dix comuuificauit nos xp̃o: hoc dixit
ad corinthios. ut qui uiuunt iã ñ sibi uiuant:
s eis qui ꝓ ipsis mortuus ẽ. ⁊ resurrexit.
& qđ hic dicit cuiꝰ gr̃a sumꝰ salui facti: ĩa ue¬
lut ꝑfectum sit loquit᷑ qđ in spe tenet. Nã
qđ paulo ante comniemoraui: aꝑtissime alibi
dic. Spe enĩ salui factisumꝰ. Idoq ⁊ hic sequit᷑:
⁊ tanꝗͣ ꝑfectum enumerat. qđ futurũ ẽ. Et
simmil inquit excitauit. ⁊ simul sede ferit in
iã sedet: ñdũ aut̃ nos. S qr speceita qđ fu
tuiuẽ. iã tenemꝰ. simul sede nos dix̃ incȩles¬

Expanded text:
secundum rem, sed secundum spem neminem nouerat secundum carnem, quia illius gratia, sicut idem ad Ephesios dicit, sumussalui facti. nam et ipse locus huic sententiae sic attestatur: deus autem, inquit, qui diues dilectionem, qua dilexit nos, et cum essemus mortui peccatis, conuiuificauit nos Christo, cuius gratia sumus salui facti. quod enim hic dixit: conuiuificauit nos Christo, hoc dixit ad Corinthios: ut qui uiuunt, iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. et quod hic dicit: cuius gratia sumus salui facti, iam uelut perfectum sit loquitur, quod in spe tenet; nam quod paulo ante commemoraui, apertissime alibi dicit: spe enim salui facti sumus. ideoque et hic sequitur et tamquam perfectum enumerat, quod futurum est: et simul, inquit, excitauit et simul sedere fecit in iam sedet, nondum auere nos dixit in coeles
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ tẽꝑale atq carnale regnũ ex pectet᷑ ado. ⁊
facta sunt omĩa noria. scđm eandẽ spemait
regͥũ celor ubi nulla erit morsatq corruptio.
ꝓmissum teneamꝰ. In refurrectione aut̃ mor¬
tuoꝵ ñ iam scđm spem. s scđm rem Et uete¬
ra transibunt. cũ inimica nouissima destruet᷑
niors: & fient ontĩa noua. cũ corruptibile
hoc induerit incorruptionẽ. & mortale hoc

Expanded text:
quo temporale atque carnale regnum expectetur a deo; et facta sunt omnia noua secundum eandem spem, ut regnum caelorum, ubi nulla erit mors atque corruptio, promissum teneamus. in resurrectione autem mortuorum non iam secundum spem, sed secundum rem et uetera transibunt, cum inimica nouissima destruetur mors; et fient omnia noua, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem et mortale h
Abbreviated transcription (Latin):
scłm carnẽ xp̃m: s iã nc ñ nouimꝰ. Ceite
iam nc̃ cui apparet. ꝓpt̃ resurrectionem
xp̃i hoc dixisse apłm: quando quidẽ istau̾-¬
ba illud p̃cessit. ut qui uiuunt ia ñ sibi
uiuant.s ei qui ꝓ ipsis mortuus ẽ. & resur.¬
rerit᷑ Quid est enĩ aliud. nisi sibis illi ui¬
uant. nͥ ut ñ scđ̾m carnẽ uiuant in spe t̾re
scđ̾m carnẽ apłs nouerat. ꝓpt̾ sꝑem future ĩ¬
mortalitatis. incuiꝰ expectatione uiuebat:
quȩ in xp̃o iam ñ spess res erat. Quẽ & sino¬
uerat scđm carnẽ cũ ad huc moriturꝰ eẽt: iã
tam ñ nouerat. qr eum resurrexisse nouerat:
& ult ei mortẽ ñ dominatinrã. Et qr om̃ s in
illo & si ñdumre. iã tam̃ hoc spe sumꝰ sequit᷑

Expanded text:
m Christum, sed iam nunc non nouimus. certe iam nunc cuiuis adparet propter resurrectionem Christi hoc dixisse apostolum, quandoquidem ista uerba illud praecessit: ut qui uiuunt, iam non sibi uiuant, sed ei, qui pro ipsis mortuus est et resurrexit. quid est enim aliud: non sibi, sed illi uiuant, nisi ut non secundum carnem uiuant in spe terresecundum carnem apostolus nouerat propter spem futurae inmortalitatis, in cuius expectatione uiuebant; quae in Christo iam non spes, sed res erat. quem etsi nouerat secundum carnem, cum adhuc moriturus esset, iam tamen non nouerat, quia eum resurrexisse nouerat et ultra ei mortem non dominaturam. et quia omnes in illo etsi nondum re, iam tamen spe hoc sumus, sequit
Abbreviated transcription (Latin):
xpin scđm carnẽ: s noueramꝰ. Uerũptam
diceret noueramꝰ. illud miror ñ attendere
homines cecos. ł potrus ñ miror ñ uidere
Neq enĩde solo xp̃o id uolens intelligi.
possit dicere neminẽ nouimꝰ scđm carne:¬
nec illi habuer̃ carnẽ. de quib in eodem
loco dic̃. Itaq nos amodo neminẽ nouimꝰ

Expanded text:
ndum carnem, sed noueramus. uerum tamen  "putabamus" diceret noueramus, illud miror non attendere homines caecos uel potius non miror non uidere neque enim de solo Christo id uolens intellegi posset dicere: neminem nouimus secundum carnenec illi habuerunt carnem, de quibus in eodem loco dicit: itaque nos amodo neminem nouimus
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ mortale iã ⁊ induit inmortalitatẽ: unde
scđm pͥstinã mortalitatẽ ia caro appella-¬
ri ñ possit. Itaq ipsiꝰ loci contextionẽ
ubi hȩc sententia ÷ de qua isti calupnian¬
t᷑. considemꝰ: ut hoc qđ dico magis eluceat.
Caritas inquit xp̃iopellit nos: iudican¬

Expanded text:
eius mortale iam induit inmortalitatem, unde secundum pristinam mortalitatem iam caro appellari non possit. Itaque ipsius loci contextionem, ubi haec sententia est, de qua isti calumniantur, consideremus, ut hoc, quod dico magis eluceat. caritas, inquit, Christi conpellit nos iudican
Abbreviated transcription (Latin):
nob̾ datã salutis future: ñ iã salutẽ ipsã.
que ꝓmittit᷑: Et tam̃ qr certa spesẽ: tan¬
ꝗͣ iã data eẽt eadẽ salus saluos nosinqͥt
fecit. Alio quippe loco dilucidissime
dic̃. Nos in nob̃ ipsis ingene̾scimꝰ ad opcio¬
nẽ expectantes redeptionẽ corꝑis nr̃i spe
enĩ salui facti sumꝰ. Spes aut̃ quȩ uidet᷑:
s amodo iã salui facti sumꝰ. ñdum tam̃
in re. s in spe spe eñi inquit salui facti
sumꝰ: sic & łbi dictũ ẽ. amͦ neminẽ no¬
uimꝰ scđ̾m carnẽ. Nondũ uire.s spe intel¬

Expanded text:
tis futurae, non iam salutem ipsam, quae promittitur? et tamen quia certa spes est, tamquam iam data esset eadem salus, saluos nos, inquit, fecit. alio quippe loco dilucidissime dicit: nos in nobis ipsis ingemescimus adoptionem expectantes, redemptionem corporis nostri. spe enised: amodo iam salui facti sumus, nondum tamen in re, sed in spe — spe enim, inquit, salui facti sumus — sic et ibi dictum est: amodo neminem nouimus secundum carnem, nondum in re, sed in spe intel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑlegẽ st̃ oꝑabant᷑ inm̃bris nr̃is. ut fructũ
ferrent morti. Ita enĩ dix̃ cũ eẽmꝰ in carne.
quasi iã ñ eẽnt incarne. Qđ ita intelligit᷑.
Cũ eẽmꝰ in spe rerũ carnaliũ. quandolex
que ĩpleri ñ pot̃ nͥ ꝑ caritatẽ sp̃italẽ. ad
hoc suꝑ coserat. ut ꝑ p̃uaricationẽ abunda¬
ret delictũ: ut pꝰ ea reuelato nouo testam̃to.
ꝑ indulgentiã suꝑabundaret gr̃a. huic
similit alibi dic. Qui aut̃ in carne sunt:
dõ placere ñ possunt. Et ne putaret qͥsꝗͣ¬
eos dictos qui ñdum mortui sunt: statim
subiecit Uos aut̃ ñ estis incarne: s in spũ:
Id est: Qui inspe carnaliũ bonoꝵ sunt. dõ
placare ñ possunt: uos autẽ ñ estis inspe car-¬
nalium. s in spe spĩcalium aid ÷ regni cęloꝵ.
Ubi u ipsum corpꝰ ꝑ illã mutationẽ in suo
quodam genere sp̃itale erit: qđ mͦ aĩale
ẽ. Seminat᷑ em̃ corpꝰ aĩale sic̃ ad corinthioᷤ
idem dic: resurget corpꝰ sp̃itale. Si gͦ ne

Expanded text:
legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. ita enim dixit: cum essemus in carne, quasi iam non essent in carne. quod ita intellegitur: cum essemus in spe rerum carnalium, quando lex, quae inpleri non potest nisi per caritatem spiritalem, ad hoc super eos erat, ut per praeuaricationem abundaret deli indulgentiam superabundaret gratia. hinc similiter alibi dicit: qui autem in carne sunt, deo placere non possunt. et ne putaret eos quisquam dictos qui nondum mortui sunt, statim subiecit: uos autem non estis in carne, sed in . spiritu; id est: qui in spe carnalium bonorum sunt, deo placere non possunt; uos autem non estis in spe carnalium, sed in spe spiritalium, id est regni caelorum, ubi et ipsum corpus per illam mutationem in suo quodam genere spiritale erit, quod modo animale est. seminatur enim corpus animale, sicut ad Corinthios idem dicit, resurget corpus spiritale. s
Abbreviated transcription (Latin):
in spe rerĩ carnaliũ. quauis adhuc corrup¬
tibilẽ caruẽ mortalẽq portarent. quanto
exp̃sius de xp̃o diceret. qđ euiã ñ nouerat
scãm carnẽ. In cuiꝰ corpore aeiam re ipsa
ia ꝑfectũ erat. qđ̃ illi inspe ꝓmissum te¬
int: luiiii. de sex diebꝰ in genesi. & sex eta¬
tibꝰ. uł coniuge facta ex uiri latere dormi-¬
entis. Ex libro cont᷑ faustum .xii.

Expanded text:
in spe rerum carnalium, quamuis adhuc corruptibilem carnem mortalemque portarent, quanto expressius de Christo diceret quod eum iam non nouerat secundum carnem, in cuius corpore etiam re ipsa iam perfectum erat quod illi in spe promissum tenebant? XLIJII. DE SEX DIEBVS IN GBNESI ET SEX AETATIBVS, VEL DE CON- IVGE FACTA EX VIRI LATERE DORMIENTIS. EX LIBRO CONTRA FAVST
Abbreviated transcription (Latin):
non nouimꝰ. Ex ipsa circunstantia
scͥpture loci eiꝰ: satis ostendit quid loquatur
apłs. Suo qͥppe more uitã nr̃am futuram
quȩ ia in ipso homine mediatore xp̃oiħu
capite niro resurgente ꝯpleta ẽ. ita specerta
meditat᷑: tanꝗͣ ia sit psens que teneatur.
Qne utiq uita. ñ erit scđm carne: sic̃ ĩa

Expanded text:
non nouimus, ea ipsa circumstantia scripturae loci eius satis ostendit, quid loquatur apostolus; suo quippe more uitam nostram futuram, quae iam in ipso homine mediatore Christo Iesu capite nostro resurgente conpleta est, ita spe certa meditatur, tamquam iam adsit praesensque teneatur. quae utique uita non erit secundum carnem, sicut iam
Abbreviated transcription (Latin):
tens. Palpate & uidete qr sp̃s ossa & carnẽ
ñ habet. sic̃ me uidetis hab̾e. s corruptionẽ
mortalitatẽq carnis uult intelligi: que te
ñ erit in nob. sic iã in xp̃o ñ ẽ. Hanc eñi ꝓpͥe
cariĩe nominabat: etia cũ de ipsa resur¬
rectione satis euident loqueret᷑. ⁊ diceret
qđ ĩa supͣ ꝯmemoraui. Caro ⁊ sanguis reg¬
nũt dĩ posside ñ possunt. Neq corruptio:
incorruptionẽ possidebit. Cum gͦ factri
fuerit qđ ibi osequent̃ dic̃. Ecce mist̾iũ

Expanded text:
pate et uidete, quia spiritus ossa et carnem non habet, sicut me uidetis habere — sed corruptionem mortalitatemque carnis uult intellegi: quae tunc non erit in nobis, sicut iam in Christo non est. hanc enim proprie carnem nominabat, etiam cum de ipsa resurrectione satis euidenter loqueretur et diceret, quod iam supra commemoraui: caro et sanguis regnum dei possidere non possunt, neque corruptio incorruptionem possidebit. cum ergo factum fuerit, quod ibi consequenter dicit: ecce mysterium
Abbreviated transcription (Latin):
caritas: possunt etiã multo conuenientiᷤ
tres ille ubertates euangłice tricena. sexa¬
gena. centena. centeria: ut ininfimo ha-¬
bitet pudicicia comugał. suprauidual:
atq hac suꝑior uirginał. Et siquid me¬
liꝰ scđm fidẽ cnutatis huiꝰ incelligi ⁊ di¬
ci pot̃: hoc etiã de cet̾is que hic expo¬
nenda sunt dixerim: qr & siñ uno disse¬
runt᷑ mͦ. ad unã tam̃ catholice fidĩ cõ¬
cordiã reuocanda sunt..¬

Expanded text:
caritas; possunt etiam multo conuenientius caritas; possunt etiam multo conuenientius tres illae ubertates euangelicae, tricena, sexagena, centena, ut in infimo habitet pudicitia coniugalis, supra uidualis adque hac superior uirginalis, et si quid melius secundum fidem ciuitatis huius intellegi et dici potest. Hoc etiam de ceteris, quae hic exponenda sunt, dixerim, quia, etsi non uno disseruntur modo, ad unam tamen catholicae fidei concordiam reuocanda sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
de xp̃o eẽ ꝓpħarũ. Et fieri qui dẽ potest
ut et nob qui spiã ⁊ aliꝰ alio exponat.
hȩc aptiꝰ: dũ tam ea quȩ dicunt᷑ ad hanc
de qua loquimͦ. dĩ ciuitatẽ in hoc scłona¬
ligno tanquã in diluuio ꝑegrinantẽ.
omia referant᷑. si ab eiꝰ sensu qui ista cõ¬
scͥpsit n uult longe aberrare qui expo¬
nit. Exempligr̃a. uelut si qͥspiã qđ hic
scͥptũ ẽ. inferiora bicamerata & tricame¬
rata facies eã. ñ qđ ego in illo oꝑe dixi
uelit intelligi qr ex omibꝰ gentib eccła con¬
gregat. bicameratã dictã ꝓpt̃ duo gen̾a
hominũ circũcisionẽ scilicet & p̃puciũ.
qͦs apłs & aliomͦ dicit uideos & gc̃os. tri
dicat aliquid. qđ a fidĩ regła ũ sit alienu.
Nam ꝗͣdo ñ solas in inferiorib mansio¬
nes hab̾e archã uoluit. uerũ etiã insuꝑio¬
ut ab imo sursũ uersus tercia consurge¬
ret habitatio: possunt hic intelligi a&i
tria illa que cõm̃dat apłs. fides. spes.

Expanded text:
e prophetatum. Et fieri quidem potest, ut et nobis quispiam, et alius alio exponat haec aptius: dum tamen ea quae dicuntur, ad hanc de qua loquimur Dei civitatem, in hoc saeculo maligno tanquam in diluvio peregrinantem, omnia referantur; si ab ejus sensu qui ista conscrisit, non vult longe aberrare qui exponit. Exempli gratia, velut si quispiam quod hic scriptum est, Inferiora bicamerata et tricamerata facies eam ; non quod ego in illo opere dixi , velit intelligi; quia ex omnibus gentibus Ecclesia congregatur, bicameratam dictam, propter duo genera hs et alio modo dicit Iudaeos et Graecos; tricdicat aliquid, quod a fidei regula non sit alienum. Nam quoniam non solas in inferioribus mansiones habere arcam uoluit, uerum etiam in superiout ab imo sursum uersus tertia consurgeret habitatio: possunt hic intellegi et tria illa, quae commendat apostolus, fides, spes,
Abbreviated transcription (Latin):
uenientes ingrediunt᷑: qr inde sacram̃¬
ta manarunt. quib credentes initiant᷑
Et qđ de lignis qͥdratis fieri iubet᷑: un¬
diq stabilẽ uitã scõꝵ significat. Qua¬
cũq enĩ ueteris quadratũ. stabit. Et¬
& cet̾a quecũq in eiꝰdẽ arce constructio¬
nẽ dicunt᷑: excłiasticarũ signa st̃ rerũ.

Expanded text:
uenientes ingrediuntur, quia inde sacramenuenientes ingrediuntur, quia inde sacramenta manarunt, quibus credentes initiantur. et quod de lignis quadratis fieri iubetur, undique stabilem uitam sanctorum significat; quacumque enim uerteris quadratum, stabit. et cetera, quae cum in eiusdem arcae constructione dicuntur, ecclesiasticarum signa sunt rerum.
Abbreviated transcription (Latin):
in quo pependit mediator uĩ ⁊ hominũ.
homo xp̃s iħs. Nam & mensure ipsuis
longitudinis & altitudinis ⁊ latitudi¬
nis eiꝰ. significan t corpꝰ humanũ: in
cuiꝰ ueritate ad homines p̃mintiatꝰ
÷ uenturꝰ. & uenit. humani quippe
corporis longitudo a u̾tice usq ad ues¬
stigia. sexies tantũ habet quã latitudo:
queẽ. ab uno latere ad alt̾um latͦꝰ. Et de¬
cies tantũ quã altitudo: cuiꝰ altitudi¬
nis mensura ẽ. in latere adorso aduen-¬
trẽ. Uelut suacentẽ hominẽ metiaris
supinũ seu ꝓnũ⁊ sexies tancũ longus :
a capite ad pedes. quã latꝰ iͥ dextra in
sinstrã ł asinistra in dextram: & deci¬
es qͣm altꝰ a t̃ra. Unde facta ẽ archa tre¬
centoꝵ in longitudine aibitoꝵ: ⁊ qͥn¬
qͥgnita in latitidine: & triginta in alti.¬
tudine. Et qđ ostiũ in latere accepit:
ꝓ fecto illud ẽ uulnꝰ qͣndo latꝰ crucifixi
lancea ꝑforatũ ẽ. Hac quippe ad illum

Expanded text:
in quo pependit mediator dei et hominum, in quo pependit mediator dei et hominum, homo Christus Iesus. nam et mensurae ipsae longitudinis et altitudinis et latitudinis eius significant corpus humanum, in cuius ueritate ad homines praenuntiatus est uenturus et uenit. humani quippe corporis longitudo a uertice usque ad uestigia sexies tantum habet quam latitudo, quae est ab uno latere ad alterum latus, et decies tantum quam altitudo, cuius altitudinis mensura est in latere a dorso ad uentrem. uelut si iacentem hominem metiaris supinum seu pronum, sexies tantum longus est a capite ad pedes quam latus a dextra in sinistram uel a sinistra in dextram et decies quam altus a terra. unde facta est arca trecentorum in longitudine cubitorum et quinquaginta in latitudine et triginta in altitudine. et quod ostium in latere accepit, profecto illud est uulnus, quando latus crucifixi lancea perforatum est; hac quippe ad illum
Abbreviated transcription (Latin):
liariꝰ insinuat om̃i generi hominũ. quib
nult eẽt consultũ: ut ⁊ ꝑt̾reat suꝑbientes:
i excitet negligentes: ⁊ exerccat querentes:
⁊ alat intelligentes se. Qd ñ faceret: siñ se¬
pꝰ inclinaret & quodã mͦ descendet ad iacẽ¬
tes. Qđ aut etiã interitũ omĩum animali¬
um t̾renoꝵ uolantiũq denuntiat: magni-¬
minat᷑ exitum. Iamuͦ qđ noe homini ius¬
to. ⁊ sic̃ de illo scͥpt᷑a ueridicaloquit᷑. in
sua generatione ꝑfecto. ñ utiq sic̃ ꝑficiẽ¬
di sunt ciues cruitatis dĩ in illa inmortali¬
tate. qua aequabunt᷑ angłis dĩ. s sic̃ ẽẽ.
possunt in hac ꝑegrinatione ꝑfecti. imꝑat
ds̃ ut archam faciat. inqua cũ suis idest
uxore. filiis.⁊ nurib ⁊ cũ animalib que
ad illũ ex dei p̃cepto in archam ing̃ssa st̃.
lib̾aretur a diluuii uastitate: ꝓculdubio
figͣa ẽ. ꝑ egriãtiᷤᷤ in hoc scło ciuitatis
dĩ hoc ẽ. eccłiȩ. quȩ fit salua ꝑ lignum

Expanded text:
liarius insinuabit omni generi hominum, quibus uult esse consultum, ut et perterreat superbientes et excitet neglegentes et exerceat quaerentes et alat intellegentes. quod non faceret, si non prius inclinaret et quodam modo descenderet ad iacentes. quod autem etiam interitum omnium animalium terrenorum uolatiliumque denuntiat, magniminatur exitium. Iam uero quod Noe, homini iusto et, sicut de illo scriptura ueridica loquitur, in sua generatione perfecto — non utique sicut perficiendi sunt ciues ciuitatis dei in illa immortalitate, qua aequabuntur angelis dei, sed sicut esse possunt in hac peregrinatione perfecti — imperat deus, ut arcam faciat, in qua cum suis, id est uxore et filiis et nuribus, et cum animalibus, quae ad illum ex dei praecepto in arcam ingressa sunt, liberaretur a diluuii uastitate, procul dubio figura est peregrinantis in hoc saeculo ciuitatis dei, hoc est ecclesiae., quae fit salua per lignum,
Abbreviated transcription (Latin):
t recogitauit: & dixit dõ. Deleam
hominẽ quẽ fecra facie t̃re: ab ho¬
mine u̾sq ad pecus. &eͥ a repentib usq aduo¬
latilia cęli: qr iratꝰ sum qm̃ feci eos. Ira dei
ñ ꝑturbatio animi eiꝰ ẽ: s iudicium quo ir
ratio. Neq enĩ sic̃ hominẽ. ita dñ cuiꝰꝗͣ fac¬
ti sui penicet: cuiꝰ ÷ de om̃ib omĩno reb¬

Expanded text:
t recogitavit et dixit Deus: Deleam hominem quem feci a facie terrae, ab homine usque ad pecus, et a repentibus usque ad volatilia coeli, quia iratus sum quoniam feci eos. Ira Dei non perturbatio animi ejus est, sed judicium quo irrratio. Neque enim sicut hominem, ita Deum cujusquam facti sui poenitet, cu
Abbreviated transcription (Latin):
nes fuint: cũ popłs benedicit᷑. Tunc enĩ
antistices uelut aouocati. sisceptos fuos
ꝑmanꝰ impositionẽ inisericordissime offe¬
runt potestati. Quib pactis & paiticipa¬
to tanto sacrainto: grarii actio cuncta co¬
dudit. Quã in ins enã ubis: ultiniã oinda¬
uit apłs. Hec auẽ causa p̃cipua fuit ista
dicendi: ut his buit p̃scͥptis atq significa¬
tis. ñ putaret᷑ negligendũ ẽẽ. qđ sequitur.
Pom̃ib hominib ꝓregib & his qui in sub¬

Expanded text:
nedicitur. Tunc enim antistites velut advocati, susceptos suos per manus impositionem misericordissimae offerunt potestati. Quibus peractis, et participato tanto sacramento, gratiarum actio cuncta concludit, quam in his etiam verbis ultimam commendavit Apostolus. Haec autem causa praecipua fuit ista dicendi, ut his breviter praescriptis atque significatis, non putaretur negligendum esse quod sequitur, pro omnibus hominib
Abbreviated transcription (Latin):
cũ libent̃ audiant u̾ba sapientie pꝰ ea de
his om̃no ñ cogitant. Qđ enĩ utile audieriᷤᷤ.
uelut ab intestino memorie tanꝗͣ ad os cogi¬
tationis recordandi dulcedine reuocare. qͥd
÷ aliud quã sp̃italit̃ quodã mͦ ruminare :
Qđ qui ñ facuint: illoꝵ animaliũ genere
figurant᷑. Unde ripsa a talib carnib ab¬
stinentia:̃tale uitiũ nos cauere p̃monuit.
Cum enĩ chesaurꝰ desidabił sit ipsa sapi
entia: de hac munditia ruminandi alio
loco ita scͥptum est. Thesaurꝰ desidabił: re¬
quiescit in ore sapientis. Uir aut̃ stultus:
gluctit illum. Hȩ aũt simi litudines reru
in locucionib ł obseruationib figuratis.
ꝓp̃t querendi ⁊ cõꝑandi exercitatione: ra

Expanded text:
cum libenter audiant uerba sapientiae, postea de cum libenter audiant uerba sapientiae, postea de his omnino non cogitant. quod enim utile audieris, uelut ab intestino memoriae tamquam ad os cogitationis recordandi dulcedine reuocare quid est aliud quam spiritaliter quodam modo ruminare? quod qui non faciunt, illorum animalium genere figurantur; unde et ipsa a talibus carnibus abstinentia tale uitium nos cauere praemonuit. cum enim thesaurus desiderabilis sit ipsa saentia, de hac munditia ruminandi alio loco ita scriptum est: thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis, uir autem stultus gluttit illum. hae autem similitudines rerum in locutionibus uel obseruationibus figuratis propter quaerendi
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ueteri ubi quidã cibi carmũ
ꝓbibent᷑. cur non sit contraria ista sententia.
qua dic̃ apłs omĩa munda mundis. & omĩs
creatura dĩbona ẽ: si possunt intelligant
hoc apłm de ipsis dixisse naturis : illas aut̃
litteras ꝓpt̃ quasdã pfigurationes t̃pori cõ-¬
gruentes. animalia quedã ñ natura .s sig-¬
inficatione inmunda dixisse. Itaq u̾bigr̃a
si de porco iagno requirat᷑. utrũq natura
mundũ ẽ. qr omĩs creatura dĩ bonaẽ: qͣdã
uͦ significatione agnꝰ mundꝰ. porcus inmundꝰ
÷: Lanqua si stultũ ⁊ sapientẽ diceres utrũq
hoc u̾bum nat᷑a uocis ⁊ luterarsi & sillaba¬
rum quib constat. utiq mundũ ẽ: signifi¬
catione aut̃ um̃i boꝵ u̾bum qđ dicit᷑ stultꝰ.
qͥadã inmundũ significatꝰ Inmundum̃
qutppe illud animal inlege posituẽ: eo
qđ ñ ruminet. Non aut̃ hoc eiꝰ uitio: s na¬
tura ẽ. Sunt aut̃ homines. qui ꝑ hoc aĩal ͥ¬
significant᷑: inmundi ꝓpriouitio ñ nata: qͥ

Expanded text:
autem Veteri, ubi quidam cibi carnium prohibentur, cur non sit contraria ista sententia, qua dicit Apostolus: Omnia munda mundis, et omnis creatura Dei bona est, si possunt, intelligant hoc Apostolum de ipsis dixisse naturis; illas autem litteras, propter quasdam praefigurationes tempori congruentes, animalia quaedam non natura, sed significatione immunda dixisse. Itaque, verbi gratia, si de porco et agno requiratur, utrumque natura mundum est, quia omnis creatura Dei bona est, quadam vero significatione agnus mundus, porcus immundus est, tanquam si stultum et sapientem diceres, utrumque hoc verbum, natura vocis et litterarum et syllabarum quibus constat utique mundum est, significatione autem unum horum verbum quod dicitur stultus, unum idemque significat. immundum quippe illud animal in lege positum est eo quod non ruminet; non autem hoc eius uitium, sed natura est. sunt autem homines, qui per hoc animal significantur, inmundi proprio uitio, non natura; qui
Abbreviated transcription (Latin):
cec cecũ ducere nonne ambo in fouea ca¬
dent: fortasse hoc ido subruuxerit ne sꝑa¬
rent aleuitis sese ẽẽ accepturos m̃surã illã.
de qͣdix dabunt in sinũ ur̃n̾ qñi ipsi deci¬
mas dabant: quos cecos dix. qr euangłiũ
płos dñi potiꝰ plebs inciꝑet iã sꝑare. Quos
imitatores suos uolens ostende: ad didit
etiã. Nonẽ. discipłs suꝑ magistrũ. ccclu.
De magis pharaonis. Ex lib quest̾.lxxxiiii.

Expanded text:
cus caecum dncere? nonne ambo in foueam cadent? fortasse hoc ideo subiunxerit, ne sperarent a Lenitis se esse accepturos mensuram illam, de qua dixit: dabunt in sinum uestrum, quoniam ipsis decimas dabant. quos caecos dixit, quia euangelium pulos Domini potius plebs inciperet jam sperare: quos imitatoetiam: non est discipulus super magistrum. CCCXXX. DE MAGIS PHARAONIS. EX LIBRO QVAESTIONVM LXXXIIII.
Abbreviated transcription (Latin):
taut ambiguũ sit qͦnãreferen¬
da sintu trũ ad illud qđ ꝓpt̃ assũptã
creaturã immorẽ. filiꝰ: an ao illud quo ꝗͣ¬
uis aequał. tam̃ qr de pacre sit indicat᷑.
ex plicari discerniq ñ possit: ex quali¬
bet regła sit. sine ꝑicło posse intelligi
Sic̃ ẽ qđ ait. Mea doctrina ñ ẽ. mea ⁊s. eiꝰ
qui me misit. Nam & forma serui pot̃
accipi. sic̃ iã suꝑiore libro tractauimꝰ.
de patre sit. Indĩ quippe forma sic̃
ñ ẽ. aliud filius. aliud uita eiꝰ. s ipsa
uita filius eiꝰ ẽ: ita ñ ẽ. aliud filiꝰ. aliud
filiũ quiẽ. urta. Sic etĩa cũ dicit᷑ de¬
dit filio doctrinã: bene intelligit᷑ ge¬
nuit filiũ qui ẽ. doctrina. Ut qd̾ dictũ
⁊ mea doctrina ñ ẽ mea .s eiꝰ qui me
misit. sic intelligat᷑ ac si dictũ sit. ego¬
ñ sum a me ipsõ. s ab illo qui ne misit:¬

Expanded text:
ta, ut ambiguum sit, quonam referenda sint, utrum ad illud, quod propter assumtam creaturam minor est filius, an ad illud, quod, quamuis aequalis, tamen quia de patre sit indicatur. explicari discernique non possit, ex qualibet regula sit sine periculo posse intellegi, sicut est quod ait: mea doctrina non est mea, sed eius qui me misit. nam et ex forma serui potest accipi, sicut iam superiore libro tractauimus, de patre sit. In Dei quippe forma sicut non est aliud filius, aliud vita eius, sed ipsa vita filius est: ita non est aliud filius, aliud Filium qui est vita; sic etiam cum dicitur, Dedit Filio doctrinam, bene intelligitur, Genuit Filium qui est doctrina: ut quod dictum est, Mea doctrina non est mea, sed ejus qui me misit, sic intelligatur ac si dictum sit, Ego non sum a me ipso, sed ab illo qui me misit
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ ur̃am. qua illa quibꝰ estis colligati:
Sinsolu ab surdi s surdi n sunt qui hec au¬
diunt: ñ utiq dubitant aiis factis ab illo
deo qui eos fẽo. scđm platonẽ qđ ÷ impos¬
sibile fuisse ꝓmissum. Qui enidic uosqͥ¬
dem immortales ee. ñ potestis. si mea uo¬
luntate immortales eritis : quid aliuo dic
ꝗͣ id qđ̃ fierin poĩ. me faciente tam eritis:
Iue gͥ carnẽ incorruptibile. in mortale. sp̃i¬
talẽ resuscitabit: qui uxta platonẽ to
qd̾ ipossibile: se faccurii ẽe ꝓmisit. Qd

Expanded text:
tatem uestram quam illa quibus estis colligati." si non solum absurdi, sed surdi non sunt qui haec audiunt, non utique dubitant dis factis ab illo deo, qui eos fecit, secundum Platonem quod est impossibile fuisse promissum. qui enim dicit: "uos quidem immortales esse non potestis, sed mea uoluntate immortales eritis" quid aliud dicit, quam "id quod fieri non potest me faciente tamen eritis"? ille igitur carnem incorruptibilem, immortalem, spiritalem resuscitabit, qui iuxta Platonem id quod impossibile est se facturum esse promisit. quid
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ ĩpossibile clainant. quando quide nos
dm̃ qui etiã scđm platonẽ facit ĩpossibi¬
lia. id facturũ eẽ. clamamꝰ: ñ gͦ ut beate
sint aĩe corpꝰ ẽ. om̃e fugiendũ. s corpꝰ incor¬
ruptibile recipiendũ. & in quo conueni¬
entiꝰ incorruptibili corꝑe letabunt᷑. quã
in quo corruptibili gemuer̃: Sic enĩñ
in eis erit illa dira cupiditas: quã posuit
ex platone uirgiliꝰ ubi ait. Ruisꝰ & incipi¬
ant incorꝑa uelle reu̾ti. Sic inqͦ cupidita¬
te reu̾tendi ad corꝑa ñ habebt: cũ corꝑa in
quę retiti cupiunt secũ habebt. Et sic ha¬
nis atq porphirir in quib siuterq alt̾i
cedet. aueritate neuter deuiaret. Exeo

Expanded text:
e inpossibile clamant, quando quidem nos Deum, qui etiam secundum Platonem facit inposnibilia, id facturum esse clamamus? Non ergo, ut beatae pint animae, corpus est omne fugiendum, sed corpus incorruptibile recipiendum. Et in quo conuenientius incorruptibili corpore laetabuntur, quam in quo corruptibili gemuerunt? Sic enim non in eis erit illa dira cupiditas, quam posuit ex Platone Vergilius, ubi ait: Rursus et incipiant in corpora uelle reuerti; sic, inquam, cupiditatem reuertendi ad corpora non habebunt, cum corpora, in quae reuerti cupiunt, secum habebunt et sic hanis adque Porphyrii, in quibus si uterque alteri cederet, a ueritate neuter deuiaret.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃iũ uitioꝵ accrsationes odio & liuore
stiscipiant. etiã consultores uidi se uolunt.
& idõ pie cauteq uigilandũ ẽ. ut ͤ aliquẽ
rep̃hende uł obuirgare necessitas coegerit.
pͥmo cogitemꝰ utrũ tale sit uitiũ qđ ñ quã
habuimꝰ. uł quo iã caruimꝰ. Et siñquam
habuimꝰ: cogitemꝰ & nos homĩes eẽ. & ha-¬
be potuisse.Si uͦ habuimꝰ & ñ habeims:

Expanded text:
omnium uitiorum accusationes odio et liuore omnium uitiorum accusationes odio et liuore suscipiant, etiam consolatores uideri se nolunt. et ideo pie cauteque uigilandum est, ut, cum aliquem reprehendere uel obiurgare necessitas coegerit, primo cogitemus, utrum tale sit uitium, quod numquam habuimus uel quo iam caruimus; et si numquam habuimus, cogitemus et nos homines esse et hab
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ in tuo ocło ñ uides. t si forte u̾bigr̃a
ira ille peccauit. tu odio rep̃hendas: Quan¬
tsi aut̃ int̾ festucã & trabẽ: quasi tantum
int̃ itã distatatq odium. Ooiũ ẽ. eñĩ ira in¬
ueterata: quasi quȩ uetustate ipsa tantũ
robur acceꝑit ut merito appellet᷑ trabes.
fieri aut̃ pot̾. ut si irascaris homini uelis
eũ corrigi. Si aut̃ odis hominẽ: ñ potes eũ
uelle corrigere. Quomͦ enĩdicis fr̃ituo.si¬
ne eitiã festucã de ocło tuoͬ& eice trabes :
in ocło tuo: Hẏpocrita. eice pͥmũ trabẽ
de ocło cuo: & cunc uideb eicere festuc̃a de
odo frĩs tui. It: pͥmo abste expelle odiũ:
& deinde poteris iameum quẽ diligis
emidare. Etbene ait hypocrita. Aecusa¬
tes aguntSicut hẏpocrite qui tegunt
sub ꝑsona qđ sunt: & ostentant in ꝑsona
qđ ñ st̃. hypocrita gͦ nomine: simulato¬
res acceꝑis. Et ẽ. uere multũ cauendũ
& molestum simulatoꝵ genꝰ: qui cuni

Expanded text:
autem in tuo oculo non uides? ut si feruenti uerbi gratia autem in tuo oculo non uides? ut si feruenti uerbi gratia ira ille peccauit, tu odio reprehendas. quantum autem inter festucam et trabem, quasi tantum inter iram distat et odium. odium est enim ira inueterata, quasi quae uetustate ipsa tantum robur acceperit, at merito appellaretur trabes. fieri autem potest, ut, si irascaris homini, uelis eum corrigi; si autem oderis hominem, non potes eum uelle corrigere. Quomodo enim dicis fratri tuo: sine eiciam festucam de ocuo? hypocrita, eice primum trabem de oculo tuo, et tunc uidebis eicere festucam de oculo fratris tui: id est primo abs te expelle odium, et deinde poteris iam eum quem diligis emendare. et bene ait: hypocrita. accusates agunt sicut hypocritae, qui tegunt sub persona quod sunt et ostentant in persona quod non sunt. hypocritarum ergo nomine simulatores acceperis. et est uere multum canendam et molestum simulatorum genus, qui cum
Abbreviated transcription (Latin):
petro ñ accidit. quã crucis quȩ accidit: qͥd
tam̃ de latronibꝰ dicturꝰ ÷ qui cũ dño cru-¬
cifixi st̃: Quia & ille qui meruit ueniam.
pꝰea quã crucifixꝰ ÷ meruit: & alt̃ omĩno ñ
meruit. An forte om̃s qͦs occidant cruci-¬
fixer̃. & ꝓpt̃ta hocetiã ipsi pati meruerunt:
Ridiculũ ÷ hoc pritare. Quid gͦ altud dic¬
tũ ẽ. om̃is eñi qui gladio ꝑcusserit gladio
moriet᷑. nisi qr ipso peccato amiina moritur
Uiniꝰq iudicio nos hoc loco dñs monet: uult
eñi ut simplici corde & in unũ dm̃ inten¬
to faciamiꝰ quecũq faciniꝰ: qr & multa in¬
ceitũ ẽ. qͦ corde fiant de quib iudicare teme-¬
rariũ ẽ maxinie aut̃ hi temere iudicant
de incertis & facile rep̃hendunt: qͥ magi
amant uitri ꝑare & dãpnare. quã em̃dare
atq corrigere. Qđ uiciũ uł suꝑbiaeẽe uł¬
aut̃ uides festucã in ocło frĩs tui. trabem

Expanded text:
Petro non accidit, quam crucis quae accidit: quid Petro non accidit, quam crucis quae accidit: quid tamen de latronibus dicturus est, qui cum Domino crucifixi sunt; quia et ille qui meruit veniam, posteaquam crucifixus est meruit , et alter omnino non meruit? An forte omnes quos occiderant, crucifixerant; et propterea hoc etiam ipsi pati meruerunt? Ridiculum est hoc putare. Quid ergo aliud dictum est, Omnis enim qui gladio percusserit, gladio morietur, nisi quia ipso peccato anima moritur, iniquo judicio nos hoc loco Dominus monet: vult enim ut simplici corde et in unum Deum intento faciamus quaecumque facimus; et multa incertum est quo corde fiant, de quibus judicare temerarium est; maxime autem hi temere judicant de incertis, et facile reprehendunt, qui magis amant vituperare et damnare, quam emendare atque corrigere; quautem uides festucam.in oculo fratris tui, trabem
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ tencritas qua punis aliũ: cadẽ ipsate
puniat necesse ẽ. Nisi forte arbitrandũ. ẽ.
qđ inquitas ei noceat aliqͥd in quẽ ꝓce¬
dit᷑ ei aut nicħ a quo ꝓcedit. Inmio uͦ sepe
nicħ nocet ei qui patit᷑ inruriã: ei aut̃ q fac̃
necesse ẽ. ut noceat. Quid enĩ nocuit marty-¬
ribꝰ iniquitas ꝑsequentiũ: Ipfis aut̃ ꝑsecu¬
torib plurimũ: qr & si aliqͥ eoꝵ correcti st̃.¬
cotam̃ tpr quo ꝑsequebant᷑ excecabat illoᷤ
malitia illoꝵ. Sic & temerariũ iudicium
plerũq nicħ nocet ei de quo temere iudi.¬
cat: ei aut qͥ temere uidicat. ipsa temeri¬
tas necesse ẽ. ut noceat. Ista regła etiã illud
dictũ arbitror. Om̃is qͥ ꝑcusserit gladio:
gladio moriet᷑. Quã multi em̃ gladio ꝑcu¬
tunt nec tam̃ gladio moriunt᷑: Sic̃ nec ipse
petiꝰ. S ne istũ uenia peccatoꝵ talẽ penã
euasisse qͥs putet. quãꝗͣ nicħ absindius quã
ut maiorẽ putet gladii penã ẽẽ. potuisse q̃

Expanded text:
m temeritas qua punis alium, eadem ipsa te puniat necesse est. Nisi forte arbitrandum est quod iniquitas ei noceat aliquid in quem procedit, ei autem nihil a quo procedit: imo vero saepe nihil nocet ei, qui patitur injuriam, ei autem qui facit necesse est ut noceat. Quid enim nocuit martyribus iniquitas persequentium? ipsis autem persecutoribus plurimum. Quia etsi aliqui eorum correcti suntore, l quo persequebantur, excaecabat illos malitia illorum. sic et temerarium iudicium plerumque nihil nocet ei de quo temere iudicatur, ei autem qui temere iudicat ipsa temeritas necesse est ut noceat. ista regula etiam illud dictum arbitror: omnis, qui percusserit gladio, gladio morietur. quam multi enim gladio percutiunt nec tamen gladio moriuntur, sicut nec ipse Petrus? sed ne istum uenia peccatorum talem poenam euasisse quis putet — quamquam nihil absurdius, quam ut maior
Abbreviated transcription (Latin):
id uitio tribueris: temere uidic ab̾. Itẽ si ma-¬
nifestã edacitatẽ ebriositatẽq cognoueris.
& ita rep̃hendis quasi ñꝗͣ ille possit corrigi.
atq mutari: nichilominꝰ temere uidicab.
Nongͦ rep̃hendamꝰ ea quȩ nescimꝰ qͦ animo
fiant. neq ita rep̃hendamꝰ quȩ manifesta
funt ut desꝑemꝰ sanitatẽ: & uitabimꝰ nidici¬
um de quo nc̃ dr̃. Nolite iudicare: ne iudi¬
cet de uob. Potest ant mouere qđ ait. in quo
eni itdicio iudicaueritis. iudicabit de uob:
& in qͥm̃sura m̃si fueritis in ea remetiet᷑ uob̾.
Nunqͥd eñĩ si nos iniudicio temerario iudica¬
uerimꝰ. temere etiã de nob̾ ds̃ udicabit: Aut

Expanded text:
udicabis. Item si manifestam edacitatem ebriositatemque cognoveris, et ita reprehenderis quasi nunquam ille possit corrigi atque mutari, nihilominus temere judicabis. Non ergo reprehendamus ea quae nescimus quo animo fiant, neque ita reprehendamus quae manifesta sunt, ut desperemus sanitatem, et vitabimus judicium de quo nunc dicitur: Nolite judicare, ne judicetur de vobis. Potest 86 autem movere quod ait: In quo enim judicio judicaveritis, judicabitur de vobis, et in qua mensura mensi fueritis, remetietur nobis. numquid enim, si nos in iudicio temerario iudicauerimus, temere etiam de nobis deus iudicabit ? aut
Abbreviated transcription (Latin):
dentia ad tuditiũ: quedã aut & subsequũ¬
tur. Manifesta cadic̃: de quibꝰ clarũ est
qͦ aĩo fiant. Hec p̃cedunt ad iudiciĩ: id÷ qr
si fuerit ista sub secutũ iudiciũ ñ ẽ teme¬
rariũ. Subsequint᷑ aũt illa quȩ occulta st̾:
qr nec ipsa latebunt tẽpore fuo. Sic &e debo¬
uis factis intelligendũ ÷. Namita subiun¬
git Similit̾ & factabona mainfesta sunt:
&e quecũq se alit hũt latere ñ possunt.
De mani festis gͦ iudicemꝰ⁊ de occultis uͦdõ
uidiciũ relinqͥmꝰ: qr & ipsa abscondi ñ pos¬
funt. siue mala siue bona cũ tẽpꝰ ad uenerit
quo manifestent᷑. Duo sc̃ aut̃. in quibꝰteme¬
rariũ iudicũi cauere debemꝰ. Cũ incertũ :

Expanded text:
ad iudicium; quaedam autem et subsecuntur. manifesta ea dicit, de quibus clarum est quo animo fiant. haec praecedunt ad iudicium, id est quia, si fuerit ista subsecutum iudicium, non est temerarium. subseountur autem illa quae occulta sunt, quia nec ipsa latebunt tempore suo. sic et de bonis factis intellegendum est. nam ita subiungit: similiter et facta bona manifesta sunt, et quaecumque se aliter habent, latere non possunt. de manifestis ergo iudicemus, de occultis uero deo iudicium relinquamus, quia et ipsa abscondi non possunt siue mala siue bona, cum tempus aduenerit, quo manifestentur. Duo sunt autem, in quibus temerarium iudicium cauere debemus: cum incertum est,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt talia. De quibꝰ nob̾ iudicare ꝑmittit᷑.
dicente apło. Quid eñ nͥ eos qui foris st̃
iudicare᷑ ñne de his qui intꝰ st̃ uos iudi¬
catis : De genere aut̃ ciboꝵ qr possunt bo¬
no aĩo & simplici corde sine uitio concu¬
piscentie qͥc̃q humani cibi indifferent̃
sumi: ꝓhibet idẽ apłs iudicari eos qͥ car-¬
nbꝰuescebant᷑ & uinũ bibebant. ab eis qͥse
ab huiꝰ mõi alim̃tis tẽꝑabant. Qui man¬
ducat inquit. ñ manducantẽ ñ sꝑnat: &
qui ñ manducat manducantẽ ñ uidicet.
Ibi etiã ait. Lu quis es qui tudices alienũ
seruũ: Suo dño stat aut cadit. De talibꝰ
em̃ reb quȩ possunt bono & simplici cor
de. & magno aĩo fieri quãuis possint etiã

Expanded text:
care permittitur dicente apostolo: quid enim mihi eos qui foris sunt iudicare? nonne de eis qui intus sunt uos iudicatis? de genere autem ciborum, quia possunt bono animo et simplici corde sine uitio concupiscentiae quicumque humani cibi indifferenter sumi, prohibet idem apostolus indicari eos qui carnibus uescebanimentis temperabant: Qui manducat, inquit, non manducantem non spernat, et qui non manducat, manducantem non judicet; ibi etiam ait: Tu quis es, qui judicas alienum servum? Domino suo stat, aut cadit De talibus enim rebus quae possunt bono, et simplici, et magno animo fieri, quamvis possint etiam
Abbreviated transcription (Latin):
lucrifacerẽ. Om̃ibꝰ om̃ia factꝰ sum. ut om̃s
lucrifacerẽ: ñ utiq simulatiõe faciebat
quẽa dmodũ quidã intelligi uolunt
ut eoꝵ detestanda simulatio tanti exẽp¬
li auctoritate muniat᷑ ⁊ s hoc faciebat
caritate qua eiꝰ infirmitatẽ cui uolebat
subuenire canꝗͣ fuã cogitabat. Hoc eiũ &̾
p̃struit dicendo. Cum eñi libsim ex om̃i¬
bꝰ: omĩũ me seruũ fectut plures lucrifa¬
cerẽ. Qđ ut intelligas ñ simulatione s ca-¬
ritate fieri. qua infirmis hominib tanꝗͣ
Uosin lib̾tatẽ uocati estis frs: tantũ ne
lib̾tatẽ in occasionẽ carnis detis: s ꝑ cari:¬
tatẽ seruite inuicẽ. Qđ fieri ñ pot: nͥ alte¬
riꝰ infirmitatẽ quisq habeat quasi suã
ut eã eqͣnmit ferat donec ab ea lib̾et᷑ illȩ
cuiꝰ curat salutẽ. Raro gͦ & magna necessi-¬
tate obiurgationes adhibende sunt: ita
ram̃ ut etiã in his ipsis ñ nob̾ s d̾o ut ser¬
uiat instamꝰ. Iste ẽ. eñĩ finis ut nchil du¬

Expanded text:
ibus omnia factus sum, ut omnes lucri facerem, non utique simulatione faciebat, quemadmodum quidam intellegi uolunt, ut eorum detestanda simulatio tanti exempli auctoritate muniatur, sed hoc faciebat caritate, qua eius infirmitatem cui nolebat subuenire tamquam suam cogitabat. hoc enim et praestruit dicendo: cum enim liber sim ex omnibus, omnium me seruum feci, ut plures lucri facerem. quod ut intellegas non simulatione, sed caritate fieri, qua infirmis hominibus, tamquos in libertatem uocati estis, fratres; tantum ne libertatem in occasione carnis detis, sed per caritatem seruite in inuicem. quod fieri non potest nisi alterius infirmitatem quisque habeat quasi suam, ut eam aequanimiter ferat, donec ab ea liberetur ille cuius curat salutem. Raro ergo et magna necessitate obiurgationes adhibendae sunt, ita tamen, ut etiam in his ipsis non nobis, sed deo ut seruiatur instemus. ipse est etiam, ut nihil du
Abbreviated transcription (Latin):
illã rep̃henfionẽ aut obuirgationẽ ñ odix̃
s miscdia p̃cedãt. Ut siue ad correctionẽ
eiꝰ ꝓpt̃ quẽ id facimꝰ. siue ad ꝑu̾sionem
ualuerit. nã inceitꝰ ẽ exitꝰ. nos tam̃de simi¬
plicitate ocłi nr̃i securi simꝰ Si aut̃ cogi¬
tantes nosmet ipsos inuenerimꝰ in eo ecẽ
uitio in qͦ÷ ille quẽ rep̃hende ꝑabamꝰ ñ
rep̃hendamꝰ neq obiurgemꝰ.s tam̃ conge

Expanded text:
rgationem non odium, sed misericordia praecedat, ut sine ad correctionem eius propter quem id facimus, siue ad peruersionem ualuerit — nam incertus est exitus — nos tamen de simplicitate oculi nostri securi simus. si autem cogitantes nosmet ipsos inuenerimus in eo esse uitio, in quo est ille quem reprehendere parabamus, non reprehendamus neque obiurgemus, sed tamen conge
Abbreviated transcription (Latin):
rubin ⁊ flammeam rumpheam. que uertit᷑
custo dire utam ligni uitȩ: hoc ꝑ celestes utiq
potestates etiã in ꝑadiso uisibili factu esse
credendũ ẽ: ut ꝑ angłicũ ministeriũ illic
eẽt ignea quedã custodia. Non tam frus¬
tra factũ eẽ : ansiqr significat aliquid
dicit apłs: cũ idẽ dicat eũ p̃uaricatorem

Expanded text:
rubin et flammeam rhomphaeam quae vertitur rubin et flammeam rhomphaeam quae vertitur custodire viam ligni vitae. Hoc per coelestes utique potestates etiam in paradiso visibili factum esse credendum est, ut per angelicum ministerium esset illic ignea quaedam custodia, non tamen frustra factum esse, nisi quia significat aliquid dicit Apostolus, cum idem dicat eum praevaricatorem,
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptatis oꝑari t̾ram. ex qua sũptus est.
Suꝑiora u̾badĩ sunt: hoc aut̃ factũ ꝓpt̃
ipsa uba secutii ẽ. Auienatꝰ enĩ auita non
solii quã fuerat si p̃ceptũ seruassec cũ angłis
accepturꝰ: s ab illa etiã quã ducebat in pa-¬
ra diso. felici quodã corporis statu. separa¬
ri utiq debuit aligno uite: Siue qđ ex
ipso illi subsisteret felix ille ipse status
corporis. ex re uisibili uirtute inuisibili:
siue qđ in eo eẽt sacram̃tũ uisibile inui¬
sibił sapientie: alienandꝰ inde utiq fue¬
rat. ł iam moritur. ł etia tanꝗ ex cominu¬
nicatꝰ: sic̃ etiã in hoc paradisoad÷ eccłia.
solent a sacram̃tis altaris uisibilib hoies
disciplina aeccliastica remoueri. Et ciecit
adam& collocauit eum contͣ paradisum
uoluptatis. Et hoc sigificandi gr̃a factũ ẽ.
s taũi factũ:. ut contͣ paradisũ quo beata
uita etiã spĩtalit̾ significabat᷑. habitaret
peccatoꝵ utiq in iniseria. Et ordinaint che-

Expanded text:
 ex qua sumtus est. superiora uerba dei sunt; hoc autem factum propter ipsa uerba secutum est. alienatus enim a uita non solum quam fuerat, si praeceptum seruasset, cum angelis accepturus, sed ab illa etiam, quam ducebat in paradiso felici quodam corporis statu, separari utique debuit a ligno uitae . siue quod ei ipso illi subsisteret felix ille ipse status corporis ex re uisibili, uirtute inuisibili, siue quod in eo esset et sacramentum uisibile inuisibilis sapientiae, alienandus inde utique fuerat uel iam moriturus uel etiam tamquam excommunicatus, sicut etiam in hoc paradiso, id est ecclesia solent a sacramentis altaris uisibilibus homines disciplina ecclesiastica remoueri. Et eiecit Adam et conlocauit eum contra paradisum uoluptatis. et hoc significandi gratia factum est, sed tamen factum, ut contra paradisum, quo beata uita etiam spiritaliter significabatur, habitaret peccator utique in
Abbreviated transcription (Latin):
t dix ds̃. Ecce adam factꝰ ẽ. tanqͣ
unꝰ ex nob̃: in cognoscendo bonũ
modo libet dictũ sic. ds̃ tam̃ dixit. Nona¬
lit intelligendũ ẽ. qđ ait unꝰ ex nob. nisi
ꝓpt̃ trinitatẽ numerus plurał accipiat᷑:
Sĩc dictũ erat faciamꝰ hominẽ ad imagi¬
nẽ nr̃am. Sicut etiã dñs dese & patre. ue¬
niemꝰ adeum. ⁊ mansionẽ apud eũ faciemꝰ.
Replicatum ẽ. gͥ in caput suꝑbi. quo exitu
ocupruerit qdđ aserpente. suggestũ ẽ. eritiᷤᷤ
sic̃ dii. Ecce inquit adam factꝰ ẽ. quasi e
unꝰ ex nob̃. Uerba eñ sunt hȩc dĩnta hu
insultantis. qua cet̾os ne ita suꝑbiant
deterrentis. ꝓpt qͦs ista conscͥpta sunt. fac

Expanded text:
t deus: ecce Adam factus est tamquam unus ex nobis in cognoscendo bonum modolibet dictum sit, deus tamen dixit, non aliter intellegendum est quod ait: unus ex nobis, nisi propter trinitatem numerus pluralis accipiatur, sicut dictum erat: faciamus hominem, sicut etiam dominus de se et patre: ueniemus ad eum et mansionem apud eum faciemus. replicatum est igitur in caput superbi, quo exitu concupiuerit quod a serpente suggestum est: eritis sicut di: ecce, inquit, Adam factus est tamquam unus ex nobis. uerba enim sunt haec dei non tam huic insultantis quam ceteros ne ita superbiant deterrentis, propter quos ista conscripta sunt: fac