comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ai. Sicut et ur̃i quidam dixerunt. Nouit
sane etiam ipsos in quibꝰ errant cauere. Ubi enĩ
dictum ẽ. qđ ꝑea quȩ facta sunt ds̃ illis mani¬
festauit intelleccu conspicienda muisibiliasia:¬
ibi eciam dictum ẽ. non illos ipsum dm̃ rite
coluisse. quia et aliis reb quib non oportebat
diuinos honores illi uni tantum debitos ałtͤu-¬
lerunt: q̃m cognoscentes dm̃ ñ sicut dm̃ glo.¬
rificauerunt. aut gr̃as egerunt. s euanuerunt
incogitationib suis et obscuratum ẽ. insipiens
cor eorum. Dicentes enim se eẽ. sapientes stulti
facti sunt. et immutauerunt głam incorrupti¬
bilis dĩ. insimilitudinem imaginis corrupti.¬
bił hominis. et uoluchrum. et quadrupedum
et serpentium. Ubi et romanos. et grecos. et egi
ptios. qui de sapientie nomine głati sunt fecit
intelligi. S de hoc cum istis post modum dis¬
ꝓutabimus. In quo autem nob̾ consentiunt de
uno dõ huiꝰ uniũsitatis auctore. qui non solũ

Expanded text:
ait: Sicut et uestri quidam dixerunt. Nouit ait: Sicut et uestri quidam dixerunt. Nouit sane edictum est quod per ea quae facta sunt, Deus illis manifestavit intellectu conspicienda invisibilia suaibi etiam dictum est, non illos ipsum Deum recte coluisse, quia et aliis rebus, quibus non oportebat, divinos honores illi uni tantum debitos detulerunt: Quoniam cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt; sogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum. dicentes se esse sapientes stulti facti sunt et immutauerunt gloriam incorruptibilis dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et septios, qui de sapientiae nomine gloriati sunt, fecit intelligi. Sed de hoc cum istis postmodum disputabimus. In quo autem nobis consentiunt de uno Deo hujus universitatis auctore, qui non solum
Abbreviated transcription (Latin):
platonicorũ forte nom̃ ignoret. nec utrum
duo genera philosophorũ extiterint ingreca
lingua ionicorum et italicorũ sciat: non tm̃
ita surdus ẽ. in rebꝰ humanis. ut nesciat philo¬
sophos uł studium sapientię uł ipsam sapi-¬
entiam ꝓfiteri. Cauet eos cm̃ qui scđm elem̃ta
huius mundi philosophant᷑: non scđm dm̃
a quo ipse factus ẽ mundus. Ad monetur
enim p̃cepto apłico: fidelit̃q audit qđ dic¬
tum ẽ. Cauete nequis uos decipiat ꝑ philoso¬
phiam et manem seductionem: scđm elem̃ta
mundi. Deinde ne om̃s tales eẽ. arbicretur:
audit ab eodem apło dicide quib dam. quia q̃
notum ẽ. dĩ: manifestum ẽ. in illis. Ds̃ enim ilt
manifestauit. Inuisibilia enim eiꝰ a constitutione
undi ꝑ ea quȩ facta sunt intellecta conspici¬
untir: sempit̃na quoq uirtus eiꝰ et diuinitas.
Et ubi heniensib loquens. cum rem magnã
dedõ dixin ⁊quȩ a paucis possit in telligi.

Expanded text:
Platonicorum forte nomen ignoret, nec utrum Platonicorum forte nomen ignoret, nec utrum duo genera philosophorum extiterint in Graeca lingua, Ionicorum et Italicorum, sciat: non tamen ita surdus est in rebus humanis, ut nesciat philosophos uel studium sapientiae uel ipsam sapientiam profiteri. Cauet eos tamen, qui secundum elementa huius mundi philosophantur, non secundum Deum, a quo ipse factus est mundus. Admonetur enim praecepto apostolico fideliterque audit quod dictum est: Cauete ne quis uos decipiat per philosophiam et inanem seductionem secundum elementa mundi. Deinde ne omnes tales esse arbitretur, audit ab eodem apostolo dici de quibusdam: Quia quod notum est Dei, manifestum est in illis; Deus enim illis manifestauit. Inuisibilia enimundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque uirtus eius et diuinitas, et ubi Atheniensibus loquens, cum rem magnam de Deo dixisset et quae a paucis possit intellegi, q
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsum autem uerũ ac summum bonum. plato
dicit dm̃. Unde uult eẽ. philosophũ amato.¬
remdĩ ut qm̃ philosophia ad beatã uitam
teydit. fruens dõ. sit beatus qui dm̃ amauerit.¬
Quicumq gͥ philosophi de dõ summo ec uero
ista senserunt qđ et rerum creatarum sit effector.
et lumen cognoscendarũ et bonum agendarũ.
qđ ab illo nob̾ sit et pͥncipium nature. et ueri¬
tas doccrinȩ et felicitas uite siue platonici ac¬
commodatius nuncupentur. siue qđ libet aliud
sectȩ suȩ nomen imponant. siue tantum mͦ ioni¬
ci generis qui in eis p̃cipui fuerunt ista sense¬
rint sicut idem placo et qui eum bene incel-¬
lexerunt. siue etiam italici ꝓpt̾ pẏtagoram et
pyta goreos. et si qui forte alii eiꝰdem sententiȩ
indidem fuerunt. siue aliarum quoq gentiũ
qui sapientes uł philosophi habiti sunt. ath
ac docuerint: eos om̃s ceteris anteponimꝰ. eosq
mo xp̃ianus litteris tantum eccłasticis eruditꝰ

Expanded text:
Ipsum autem verum et summum bonum Plato Ipsum autem verum et summum bonum Plato dicit Deum, unde vult esse philosophum amatorem Dei, ut quoniam philosophia ad beatam vitam tendit, fruens Deo sit beatus qui Deum amaveritQuicumque igitur philosophi de Deo summo et uero ista senserunt, quod et rerum creatarum sit effector et lumen cognoscendarum et bonum agendarum, quod ab illo nobis sit et principium naturae et ueritas doctrinae et felicitas uitae, siue Platonici adcommodatius nuncupentur, siue quodlibet aliud sectae suae nomen inponant; siue tantummodo Ionici generis, qui in eis praecipui fuerunt, ista senserint, sicut idem Plato et qui eum bene intellexerunt; siue etiam Italici, propter Pythagoram et Pythagoreos et si qui forte alii eiusdem sententiae indidem fuerunt; siue aliarum quoque gentium qui sapientes uel philosophi habiti sunt, Atlaac docuerint: eos omnes ceteris anteponimus eosque mo Christianus litteris tantum ecclesiasticis eruditus
Abbreviated transcription (Latin):
nĩs afferendum ẽ. Quod quale sit. si ds ipse
adiuuerit. alio loco quantum ꝑ nos fieri po¬
tuit apparebit. Nunc fatis sit commemora¬
re. platonem dec̾minasse. finem boni eẽ. se¬
cundum uirtutẽ uiuere: et ei soli euenire
posse qui leficiam dĩ habeat et imitationẽ.
nec eẽ. aliam ob causam beatum. Ideõq non
dubitat hoc eẽ. ꝑhilosophart. amare dm̃ cuiꝰ
natura sit incorꝑalis. Unde utiq colligitur¬
tunc fore beatum. studio sum sapientie id
enim ẽ. philosophus: cum frui dõ ceꝑit.
Quamus enim non continuo beatus sit qui
eo fruitur qđ amat. multi enim amando ea
quȩ amancla non sunt miseri sunt. et mise-¬
riores cum fruuntur ⁊ nemo tam̃ beatus est.
qui eo qđ amat non fruit᷑. Nam et ipsi qui
res non amandas amant. non se beatos puta¬
nt amando s fruendo. Quisquis gͦ fruitur
eo qđ amat. uerumq et summum bonum
amat: quis eum beatum nͥ miserrimꝰ negat :

Expanded text:
nis adferendum est, quod quale sit, si Deus ipse nis adferendum est, quod quale sit, si Deus ipse adiuuerit, alio loco, quantum per nos fieri poterit, apparebit. Nunc satis sit commemorare Platonem determinasse finem boni esse secundum uirtutem uiuere et ei soli euenire posse, qui notitiam Dei habeat et imitationem nec esse aliam ob causam beatum; ideoque non dubitat hoc esse philosophari, amare Deum, cuius natura sit incortunc fore beatum studiosum sapientie, id enim est philosophum, cum frui Deo ceperit. 13 Quamvis enim non continuo beatus sit qui eo fruitur quod amat — multi enim amando ea que amanda non sunt, miseri sunt et miseriores cum fruuntur — nemo tamen beatus est qui eo quod amat non fruitur. 14 Nam et ipsi qui res non amandas amant, non se beatos putant amando sed fruendo; quisquis ergo fruitur eo quod amat verumque et summum bonum amat, quis eum beatum nisi miserrimus negat?
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ modi. non sic addiderunt ut finale eẽt
idest ꝓpt̃ se ipsum appetendum eet s ꝓ nt̃
aliud. bonũq eẽ hoc genus bonis. malum
autem malis. Ita bonum hominis qui uł ab
Anino uł acorꝑe. uł ab utroq expeciuerunt
nichil aliud qͣm ab animohomine expecen¬
dum ec̃ putauerunt. S quidam pecierunt a
corpe.Aparte hominis deteriore. Quiuͦ abam¬
mo: a parte męliore. Qui autem ab utroq.
a toto homine. Siue gͦ aparte qualibet. suie
atoto: non nͥ ab homine. Nec iste differentie
q̃m tressunt. ideo tres s multas dissensiones
philosophorum sectasq fecerunt: quia et
debono corꝑis. et de bono animi. et de bono
utriusq diuersi diũsa opinatisunt. Cedant
gͥ om̃s illis philosophisqui nondixerunt be¬
atum eẽ. hominem fruentem corpore uł fru¬
entem animo. s fruentẽ dõ. non sicut corꝑe
uł se ipso animꝰ. Aut sicut amico amieus. s sic̃
luce ocłs. si aliquid abhis ad illa similitudi.¬

Expanded text:
huius modi, non sic addiderunt, ut finale esset, huius modi, non sic addiderunt, ut finale esset, id est propter se ipsum adpetendum, sed propter aliud; bonumque esse hoc genus bonis, malum autem malis. Ita bonum hominis qui uel ab animo uel a corpore uel ab utroque expetiuerunt, nihil aliud quam ab homine expetendum esse putauerunt; sed qui id adpetiuerunt a corpore, a parte hominis deteriore; qui uero ab animo, a parte meliore; qui autem ab utroque, a toto homine. Siue ergo a parte qualibet siue a toto, non nisi ab homine. Nec istae differentiae, quoniam tres sunt, ideo tres, sed multas dissensiones philosophorum sectasque fecerunt, quia et de bono corporis et de bono animi et de bono utriusque diuersi diuersa opinati sunt. Cedant igitur omnes illis philosophis, qui non dixerunt beatum esse hominem fruentem corpore uel fruentem animo, sed fruentem Deo: non sicut corpore uel se ipso animus aut sicut amico amicus, sed sicut luce oculus, si aliquid ab his ad illa similitudi
Abbreviated transcription (Latin):
da om̃ia: eundem ipsum dm̃ a quo facta sunt
om̃ia. Reliqua ẽ. pars moralis quã greco uo-¬
cabulo dicunt ethicam: ubi queritur de sum¬
mo bono. quo referentes om̃ia que agimus:
et qđ non ꝓpt̾ aluid s ꝓpt̾ se ipsum appeten-¬
tentes idq ad ipiscentes. nichil qui beati sumͦ
ulceriꝰ requiramꝰ. Ideo quippe ec finisẽ. dictꝰ.
quia ꝓpt̃ hunc cetera uolumꝰ. ipsum autẽ
non nͥ ꝓpt̃ ipsum. Hoc autem beatificumbo¬
num. alii a corꝑe. alii ab animo. alii ab utroq
homini ẽẽ dixerunt. Uidebant quippe ipsuni
hominem constare ex animo et corꝑe. et ideo
ab alterutro istorũ duorum aut ab utroq
bene sibi eẽ. posse credebant. finali qͦd am bo¬
no quo beatreẽnt. quo cuncta quȩ agebant re¬
ferrent. atq id qđ referendum eẽt. non ultra
quererent. Unde illi qui dicuntur addidisse
tc̃ium genus bonorum qđ appellatur extrin¬
secus sicue e honor. gła peccunia. et si quid

Expanded text:
enda omnia, Deum, a quo facta sunt enda omnia, Deum, a quo facta sunt omnia. Reliqua est pars moralis, quam Graeco vocabulo dicunt ethicam, ubi quaeritur de summo bono, quo referentes omnia quae agimus, et quod non propter aliud, sed propter se ipsum adpetentes idque adipiscentes nihil, quo beati simus, ulterius requiramus. Ideo quippe et finis est dictus, quia propter hunc cetera uolumus, ipsum autem non nisi propter ipsum. Hoc ergo beatificum bonum alii a corpore, alii ab animo, alii ab utroque homini esse dixerunt. Videbant quippe ipsum hominem constare ex animo et corpore et ideo ab alterutro istorum duorum aut ab utroque bene sibi esse posse credebant, finali quodam bono, \\10 beati essent, quo cuncta quae agebant referrent adque id quo referendum esset non ultra quaererent. Unde illi, qui dicuntur addidisse tertium genus bonorum, quod appellatur extrinsecus, sicuti est honor gloria pecunia et si quid
Abbreviated transcription (Latin):
infidis et fallacib reguł om̃ia quȩ discunt᷑
metienda et̃. censuerunt ut ȩpicurei et qͥcũ¬
q alii tales. ut etiam ipsi stoici. qui cum
uehem̃t amauerint sollertiam disputandi
quã dialecticam nominant: a corꝑis sensib
eam ducendam putarunt. hinc asseueran¬
tes animum conciꝑe notiones. quas appel¬¬
lant ennoeas. earum rerũ scilicet quas defi¬
niendo explicant. hinc ꝓpagariatq conee¬
ti totam discendi docendiq racionem. Ubi
gͦ multum mirari soleo cum pulchros dican
non eẽ. nͥ sapientes. quib sensib corꝑis istã
pulchritudinem uiderint: qualib sensib
ocłis carnis. formã sapientiȩ decusq conspe¬
xerint. Hi uͦ quos merito cet̾is ante ponimus
discreuerunt ea que m̃te conspiciunt᷑ abhis
quȩ sensib attinguntur. nec sensib ad im̃tes
qđ possunt. nec eis dantes ultra qͣm possunt.¬
Lum̃ auteni mentium eẽ. dixerunt ad dicen¬

Expanded text:
infidis et fallacibus regulis omnia, quae discuntur, infidis et fallacibus regulis omnia, quae discuntur, metienda esse censuerunt, ut Epicurei et quicumque alii tales, ut etiam ipsi Stoici, qui cum uehementer amauerint sollertiam disputandi, quam dialecticam nominant, a corporis sensibus eam ducendam putarunt, hinc adseuerantes animum concipere notiones, quas appellant Ivvoiac, earum rerum scilicet quas definiendo explicant; hinc propagari adque conecti totam discendi docendique rationem. Ubi ego multum mirari soleo, cum pulchros dicant non esse nisi sapientes, quibus sensibus corporis istam pulchritudinem uiderint, qualibus oculis carnis formam sapientiae decusque conspexerint. Hi uero, quos merito ceteris anteponimus, discreuerunt ea, quae mente conspiciuntur, ab his, quae sensibus adtinguntur, nec sensibus adimentes quod possunt, nec eis dantes ultra qLumen autem mentium esse dixerunt, ad discern
Abbreviated transcription (Latin):
minus: sine dubitatione inutabile ẽ. Unde
ingeniosi ac docti et in his exercitati ho-¬
mines facile collegerunt ñ eẽ in eis reb
pͥman sp̃ẽm. ubi mutabił eẽ. coniuncitur.
Cum gͥ in eoꝵ conspectu et corpus et animꝰ
magis mintisq speciosa eẽnt: si autem
om̃i specie carere possent. om̃ino nulla
eẽnt: uiderunt eẽ. aliquid ubi pͥma eẽt. et
in cominutabilis. et ideo nec comparabilis:
atq ibi cẽ. rerum pͥncipium reccissime
crediderunt: qđ factum non eẽt. et exquo
facta cuncta eẽnt. Ita qđ notum ẽ. dĩ: ma¬
nifestauit eis ipse cum ab eis inuisibilia
etiã uisibilia et temꝑalia cunota creata st̃.
Hȩc de illa parte quã phisicã idẽ. nat̾alem
nuncupantur dicta sint. Quod autem attinet
addoctrinam ubiuersatur pars alceia quȩ
abeis logica ide. rationalis uocat᷑. absit utꝰ
his comparandi uideant᷑ qui posuerunt
uidicium ueritatis insensib corporis. eorũqͣ

Expanded text:
minus, sine dubitatione mutabile est. Unde minus, sine dubitatione mutabile est. Unde ingeniosi et docti et in his exercitati homines facile collegerunt, non esse in eis rebus primam speciem, ubi mutabilis esse convincitur. Cum igitur in eorum conspectu et corpus et animus magis minusque speciosa essent, et si omni specie carere possent, omnino nulla essent, viderunt esse aliquid ubi prima esset et incommutabilis , et ideo nec comparabilis: adque ibi esse rerum principium rectissime crediderunt, quod factum non esset et ex quo facta cuncta essent. Ita quod notum est Dei, manifestauit eis ipse, cum ab eis inuisibilia etiam uisibilia et temporalia cuncta creata sunt. Haec de illa parte, quam physicam, id est naturalem, nuncupant, dicta sint. CAPUT VIad doctrinam, ubi uersatur pars altera, quae ab eis logica, id est rationalis, uocatur: absit ut his conparandi uideantur qui posuerunt iudicium ueritatis in sensibus corporis eorumque
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ hanc in commutabilitatem et simplici
tatem intellexerunt eum et om̃ia ista fecisse.
et ipsum anullo fieri potuisse. Considaue¬
runt enim quicquidẽ. uł corpusẽẽ. uł uitã
meluisq aliquid uitam eẽ. qͣm corpꝰ. spe¬
tiemq corporis eẽ similem. intelligibilẽ
uitȩ.  inde intelligibilem sp̃em sensibi
li p̃tul erunt. Sensibilia dicimꝰ. quȩ ui¬
su tactuq corporis sentiri queunt. intelli¬
gibilia quę conspectu m̃tis intelligi. Nul¬
laẽ. enim pulchritudo corporalis. siue in
statu corporis sicut ẽ. figura. siue in motu
spẽs. sine tumore molis. sine strepitu uocis
sine spacio uł loci uł temꝑis. S ibi quoq
nͥ mutabilis eẽt: non aliꝰ alio melius de
specie sensibi li uiclicaret. Aeluis ingenio.¬
sior qͣm cardior. melius ꝑitior qͣm imꝑitior
melius exercitatior qͣm minus exercitatus.¬
Et idem ipse unus. cum ꝓficit: melus utiq
postea qͣm prius. Qđ autẽ recipit magis et

Expanded text:
Propter hanc incommutabilitPropter hanc incommutabilittatem intellexerunt eum et omnia ista fecisse, et ipsum a nullo fieri potuisse. Considerauerunt enim, quidquid est, uel corpus esse uel uitam, meliusque aliquid uitam esse quam corpus, speciemque corporis esse sensibilem, intellegibilem uitae. Proinde intellli pretulerunt. Sensibilia dicimus, que usu tactuque corporis sentiri queunt. Intelligibilia, que conspectu mentis intelligi. Nulla est enim pulchritudo corporis, sive in statu corporis, sicut est figura; sive in motu, hec species, sine tumore molis, sine strepitu vocis, sine spatio, vel loci vel temporis. Sed ibi quoque nisi mutabilis esset, non alius alio melius de specie sensibili iudicaret; melius ingeniosior quam tardior; melius peritior quam imperitior; melius exercitatior qet idem ipse unus cum proficit, melius utique posteaquam prius. Quod autem recipit magis et
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. et ideo animam omnem mutabil esq
om̃s sp̃s cranscenderunt querentes suminũ
dm̃. Deinde uiderunt omnem sp̃em in re
quacuniq mutabili. quȩ ẽ. quicquid illudẽ.
quo qͦmͦ et qualiscumq natura ẽ: non eẽ.
posse nͥ ab illo qui uere ẽ. quia in commuta¬
bilit̾ ẽ: ac ꝑ hoc siue unuĩsi mundi corpꝰ. fi¬
guras. qualitates. ordinatumq motum et
elementa disposita a cȩlo usq ad t̃ram. et
quecumq corꝑa in eissunt. siue omnem uitã¬
uł quȩ ut cumq nutrit et continet. quał ẽ.
in arborib. uł quȩ et hoc habet et sentit:
quał ẽ inpeccorib. uł quȩ et utͥarq hec habet
et intelligit. quał ẽ. in hominib uł quȩ nutri.¬
torio subsidio non indiget. s tantum conti¬
net. sentit et intelligit. qualis ẽ in angłis ͥ
aliud illiẽ uuer. aliud intelligere. quasi
possit uiuere non intelligens. nec aliud
illi ẽ. intelligere aliud beatum eẽ. quasi

Expanded text:
Deum, et ideo animam omnem mutabilesque Deum, et ideo animam omnem mutabilesque omnes spiritus transcenderunt quaerentes summum Deum. Deinde uiderunt omnem speciem in re quacumque mutabili, qua est, quidquid illud est, quoquo modo et qualiscumque natura est, non esse posse nisi ab illo, qui uere est, quia incommutabiliter est. Ac per hoc siue uniuersi mundi corpus figuras qualitates ordinatumque motum et elementa disposita a caelo usque ad terram et quaecumque corpora in eis sunt, siue omnem uitam, uel quae nutrit et continet, qualis est in arboribus, uel quae et hoc habet et sentit, qualis est in pecoribus, uel quae et haec habet et intellegit, qualis est in hominibus, uel quae nutritorio subsidio non indiget, sed tantum continet sentit intellegit, qualis est in angelis, nisi aliud illi est uiuere, aliud intellegere, quasi possit uiuere non intelilli est intelligere, aliud beatum esse, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
Et unde uidetur atq utrum pulc̾ra an defor.¬
lis animȩ natura ẽ. quȩ utiq corpus non ẽ suã
illa corꝑis similitudo cum manimo cogitantis as¬
picitur atq uidicatur. nec ipsa corpꝰ ẽ. Non ẽ. gͦ.
nec terra. nec aqua. nec aer. nec ignis: qͥb qͣtuor
corporib quȩ dicuntur quatuor elementa:
mundum corporeum uidemꝰ et̃. compactum. Por-
corpus ẽ. Cędant gͥ et isti. ut dictum ẽ. placoni¬
cis. Cȩdant et illi. quos quidem puduit dice¬
re dm̃ corpꝰ eẽ. ueruntam̃ eiꝰdem nature cuiꝰ
illeẽ. animos nr̃os eẽ. putauerunt. Ita non eos
mouit tanta mutabilitas animȩ : qͣm dĩ na-¬
turȩ tribuere nefasẽ. S dicunt: Animȩ nat᷑a¬
re potest. Ac ꝑ hoc qđ corpore mutari potẽ.
aliqua re potest. et ideo incõmutabile recte
ceteris non immerito fama atq gła p̃latos
uidemus. millum corpus eẽ. dm̃: et ideo cun-¬
cta corporea transcendunt querentes dm̃. Ui¬
derunt quic quid mutabile ẽ. ñ eẽ. sumnũ

Expanded text:
et unde uidetur adque utrum pulchra an deforlis animae natura est, quae utique corpus non est, si iam illa corporis similitudo, cum in animo cogitantis aspicitur adque iudicatur, nec ipsa corpus est. Non est ergo nec terra nec aqua, nec aer nec ignis, quibus quattuor corporibus, quae dicuntur quattuor elementa, mundum corporeum uidemus esse conpactum. Porrocorpus est? Cedant ergo et isti, ut dictum est, Platonicis; cedant et illi, quos quidem puduit dicere Deum corpus esse, uerum tamen eiusdem naturae, cuius ille est, animos nostros esse putauerunt; ita non eos mouit tanta mutabilitas animae, quam Dei naturae tribuere nefas est. Sed dicunt: re potest: ac per hoc quod corpore mutari potest, aliqua re potest, et ideo incommutabile recte ceteris non inmerito fama adque gloria praelatos uidemus, nullum corpus esse Deum, et ideo cuncta corpora transcenderunt quaerentes Deum. Viderunt, quidquid mutabile eat. non esse summum
Abbreviated transcription (Latin):
uidere: ut non attendant in om̃ib litteris pa¬
ganorum aut ñ inueniri aut uix inueniri. dõs
qui non homines fuerint mortuisq diuini ho.¬
nores delati sint. Omitto qđ uarro dicit om̃s
ab eis mortuos existimari manes dõs: et ꝓbat
ꝑ ea sacra quȩ om̃ib fere mortius exhibentur.
Ubi et ludos commemorat funebtes: tanqͣm
hoc sit maximum diuinitatis indiciũ. qđ non
soleant ludi nͥ numinib celebrari. Hermes ipse
de quo nunc agit᷑ in eodẽ ipso libro ubi quasi
futura p̃nuntiando deplorans ait. tunc terra
ista scĩssima sedes delubroꝵ atq temploꝵ se¬
pulchroꝵ erit mortuorum plenissima : dõs
egipti hamines mortuos eẽ testatur: Cum enĩ
dixiss ꝓ aios suos multum errantes cura doꝵ
tem qua efficerent dõs. cui inuente inquit ad.¬
iunxerunt uirtutem de mundi nata conue¬
nentem. eamq miscentes. qm̃ animas facere
non poterant: euocantes animas demonũ

Expanded text:
uidere. ut non adtendant in omnibus litteris pauidere. ut non adtendant in omnibus litteris paganorum aut non inueniri aut uix inueniri deos, qui non homines fuerint mortuisque diuini honores delati sint. Omitto, quod Varro dicit omnes ab eis mortuos existimari manes deos et probat per ea sacra, quae omnibus fere mortuis exhibentur, ubi et ludos commemorat funebres, tamquam hoc sit maximum diuinitatis indicium, quod non soleant ludi nisi numinibus celebrari. Hermes ipse, de quo nunc agitur, in eodem ipso libro, ubi quasi futura praenuntiando deplorans ait: \'Tunc terra ista, sanctissima sedes delubrorum adque templorum, sepulcrorum erit mortuorumque plenissima\', deos Aegypti homines mortuos esse testatur. Cum enim dixisset proauos suos multum errantes circa deorum tem, qua efficerent deos: Cui inuentae, inquit, adiunxerunt uirtutem de mundi natura- conuenientem eamque miscentes, quoniam animas facere non poterant, euocan
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ egiptiꝰ cum doleret cenpꝰ eẽ. uenturum quo
illa auferrent᷑ exegipto quȩ fatetur a multum
errantib et incredulis et acultu diuinȩ religio¬
nis auersis eẽ instituta: ait int̾ cetera. Tunc t̾ra
ista sc̃issima sedes delubroꝵ atq templorup.
sepulchroꝵ erit moruorumq plenissipa. Qua¬
si uͦ si illa non auferrent᷑ ñ eẽnt. homoies mori¬
turi: aut alibi cent mortui potendi qͣmt̃ra
Et utiq quanto plus uoͥueretur temporis et die:¬
eum: tanto maior eẽt numerus sepulchiorum.
ꝓpt̃ maxorem numerũ mortuorum. S hoc uidet᷑
dolera qđ memoriȩ marty rum nostrorum tem¬
pliscorum delubris eoꝵq succedent: ut uicleli.¬
cer qui hȩc legunt animo a nob aũso arq ꝑũso
putent apaganis cultos fuisse dõs intemplis:
a nob̾ autem coli mortuos in sepulcris. Ianta
enim homines impii cecitate in montes quodã
mͦ offendunt tesq ocłos suos ferientes nolunt

Expanded text:
egyptius, cum doleret tempus esse uenturum, quo egyptius, cum doleret tempus esse uenturum, quo illa auferrentur ex Aegypto, quae fatetur a multum errantibus et incredulis et a cultu diuinae religionis auersis esse instituta, ait inter cetera: Tunc terra ista, sanctissima sedes delubrorum adque templorum, sepulcrorum erit mortuorumque plenissima; quasi uero, si illa non auferrentur, non essent homines morituri, aut alibi essent mortui ponendi quam in terra; et utique, quanto plus uolueretur temporis et dierum, tanto maior esset numerus sepulcrorum propter maiorem numerum mortuorum. Sed hoc uidetur dolere, quod memoriae martyrum nostrorum templis eorum delubrisque succederent. ut uidelicet, qui haec legunt animo a nobis auerso adque peruerso, putent a paganis cultos fuisse deos in templis, a nobis autem coli mortuos in sepulcris. Tanta enim homines inpii caecitate in montes quodam modo offendunt resque oculos suos ferientes nolunt
Abbreviated transcription (Latin):
amici ẽẽ. omino ñ posst̃: a quib tam longe ab st̃
animi affectione: qͣm longe ab sunt auirtutib
uitia. et a bonitate malitia. Nullo mͦ ꝑdemonum gͥ¬
quasi medietatẽ ambiendum ẽ ad beniuolentiã
seubeneficientiã dõrũ uł potiꝰ angłorum bonorũ.
s ꝑ bonȩ uoluntatis sumlitudinem. qua cum illis
sumus et cum illis uuimꝰ. et cum illis dm̃ quem
colunt colimꝰ. et sieos arnalib ocuł uidere non
possumus. In quantum autẽ dissimilitudine uo¬
luntatis et fragilitate infirmitatis miseri sumꝰ.
in tantum ab eis longe sumus uitȩ merito. non
corꝑis loco. Non enim quia int̾ra conditione car¬
nis habitaniꝰ s simimundicia cordis t̾rena sapmmiꝰ:
ñ eis uingimꝰ. Cum uͦ sanamur ut quales ipsi
sunt sumus. fide illis mãm ꝓpinquamus: si
ab illo nos fieri beatos aqio et ipsi facti sunt. etiã
ipsis fauentib credimꝰ. Sne aflũcendum ẽ. quo

Expanded text:
amici esse omnino non possunt, a quibus tam longe absunt amici esse omnino non possunt, a quibus tam longe absunt animi affectione, quam longe absunt a uirtutibus uitia et a bonitate malitia. CAPUT XXV. De  ad beneuolentiam seu beneficentiam deorum uel potius angelorum bonorum, sed per bonae uoluntatis similitudinem, qua cum illis sumus et cum illis uiuimus et cum illis Deum quem colunt colimus, etsi eos carnalibus oculis uidere non possumus; in quantum autem dissimilitudine uoluntatis et fragilitate infirmitatis miseri sumus, in tantum ab eis longe sumus uitae merito, non corporis loco. Non enim quia in terra condicione carnis habitamus, sed si inmunditia cordis terrena sapimus, non eis iungimur. Cum uero sanamur, ut quales ipsi sunt simus; fide illis interim propinquamus, si ab illo nos fieri beatos, a quo et ipsi facti sunt, etiam ipsis fauentibus credimus. CAPUT XXVI. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
templis ꝑ artem nescio qͣm imaginib inditi
hoc ẽ. uisibilib simulacris. ab eis hominibꝗͥ
hac arte fecerunt dõs cum aberrarent aũsiq
eẽnt acultu et religione diuina ñ sunt incer¬
nuntii nec int̾p̃tes int̃ homines et dõs ꝓpt̃
suos pessimos ac turpissimos mores. et qđ ha.¬
mines quanuis errantes et increduli et aũsi
a cultu ac religione diuna. tm̃ eis sine dubio
meliores sunt quos dõs ipsi aite fecerunt:
restat ut qđ possunt tanqͣm demones possint
uł quasi beneficia p̃stando magis nocentes
qͣm magis decipientes uł aꝑte maefaciendo
nec tm̃ qđ libet horum. nisi quantũ ꝓmittunt᷑
alta et secreta dĩ ꝓuidentia: non aute anqͣm
medii int̾ homines et dõs ꝑ amicitiam oarũ
multum aput homines ualeant. Hi enim dig
bonis quosscõs angłos nos uocamus rationales¬
q creaturas sc̃ȩ cęlestis habitationis. siuesedes.
siue dominationes. suie pͥncipatus. siue potestates:

Expanded text:
templis, per artem nescio quam imaginibus inditi, templis, per artem nescio quam imaginibus inditi, hoc est uisibilibus simulacris, ab eis hominibus, qui hac arte fecerunt deos, cum aberrarent auersique essent a cultu et religione diuina, non sunt internuntii nec interpretes inter homines et deos et propter suos pessimos ac turpissimos moros, et quod homines, quamuis errantes et increduli et auersi a cultu ac religione diuina, tamen eis sine dubio meliores sunt, quos deos ipsi arte fecerunt; restat, ut, quod possunt, tamquam daemones possint, uel quasi beneficia praestando magis nocentes, quia magis decipientes, uel aperte malefaciendo nec tamen quodlibet horum, nisi quando permittuntur alta et secreta Dei prouidentia, non autem tamquam medii inter homines et deos per amicitiam deorum multum aput homines ualeant. Hi enim dis bonis, quos sanctos angelos nos uocamus rationalesque creaturas sanctae caelestis habitationis siue sedes siue dominationes siue principatus siue potestates,
Abbreviated transcription (Latin):
strans ipsos homines qui eos fecerunt. sibi met
dõs: Ecce ipsi non sunt dii. Dõs gͦ tales. taliũ
dõs. arte factos atalib cum appellass hermes
id est idolis demones ꝑ artem nescio quã cupi.¬
ditate̾m suarum uincłis illigatos. cum appella-¬
ret factos ab hominib dõs: nontm̃ eis dedit
qđ platonicꝰ apuleiꝰ. unde iam satis diximus. et
quam sit in conueniens absurdumq monstra¬
uimus. ut ipsi eẽnt. interp̃ces et int̃cessores inter
dõs quos fecit ds̃. et homines quos idem fecit
deus. hinc afferentes uota. inde munera refe¬
rentes Nimis enĩ stultumẽ credere dõs quos
fecerunt homines. plus ualere aput dõs quos
ds̃. Demon quippe simulacro arte impia col¬
ligatus ab homine factus ẽ. ds: s tali homini
ñ om̃i homini. Qualis ẽ. gͦ iste ds̃ quem non
faceret homo nͥ errans et incredulus. et aũsus
a uero dõ: Porro si demones qui coluntur in

Expanded text:
strans ipsos homines, qui eos fecerunt, sibimet strans ipsos homines, qui eos fecerunt, sibimet deos, et ecce ipsi non sunt di. Deos ergo tales, talium deos, arte factos a talibus, cum appellasset Hermes, id est idolis daemones per artem nescio quam cupiditatum suarum uinculis inligatos cum appellaret factos ab hominibus deos, non tamen eis dedit, quod Platonicus Apuleius unde iam satis diximus et quam sit inconueniens absurdumque monstrauimus, ut ipsi essent interpretes et intercessores inter deos, quos fecit Deus, et homines, quos idem fecit Deus; hinc adferentes uota, inde munera referentes. Nimis enim stultum est credere deos, quos fecerunt homines, plus ualere aput deos, quosDeus. Daemon quippe simulacro arte inpia conligatus ab homine factus est deus, sed tali homini, non omni homini. Qualis est ergo iste deus, quem non faceret homo nisi errans et incredulus et auersus a uero Deo? Porro si daemones, qui coluntur in
Abbreviated transcription (Latin):
et laudabilis nimis. t̃ribilis ẽ. suꝑ omnes dõs.
Qm̃ om̃s diigentium demonia. dñs autẽ cęlos
fecit. Qui gͦ doluit uenturun e tempꝰ qͦ aufer¬
retur cultus idolorũ. et in eos qui colerent do¬
minatio demonioꝵ: malo sp̃u instigatus sem¬
ꝑ uolebat istam captiuitatẽ manere. qua tran-¬
sacta. Psalmꝰ canit aedificari domum in omni
tra. Prenunciabat illa hermes dolendo: p̃-¬
nuntiabat hȩc ꝓpħa gaudendo. Et quia
hermes ipse eaquȩ nolebat et dolebat et do¬
lebat auferri. ñ aprudentib et fidelib et re-¬
ligiosis. s ab errantib et incredulis et acultu
diuinȩ religionis aũsis eẽ: instituta miris
modis coactus ẽ. confiteri. Qui quanuis eos ap¬
pellet dõs: tm̃ cum dicit a talib hominib
factos quales eẽ: utiq non debemꝰ. uelit nolit.
ostendit colendos ñ eẽ. ab eis qui tales non st̃.
quales fuerunt aquib facti sunt. hocẽ apru¬
dentib fidelib religiosis : simul etiã demon.¬

Expanded text:
et laudabilis nimis, terribilis est super omnes deos. Quia omnes di gentium daemonia, dominus autem caelos fecit. Qui ergo doluit uenturum fuisse tempus, quo auferretur cultus idolorum et in eos, qui colerent, dominatio daemoniorum, malo spiritu instigatus semper uolebat istam captiuitatem manere, qua transacta psalmus canit aedificari domum in omni terra. Praenuntiabat illa Hermes dolendo; praenuntiabat haec propheta gaudendo. Et quia Hermes ipse ea, quae nolebat et dolebat auferri, non a prudentibus et fidelibus et religiosis, sed ab errantibus et incredulis et a cultu diuinae religionis auersis esse instituta miris modis coactus est confiteri. Qui quamuis eos appellet deos, tamen cum dicit a talibus hominibus factos, quales esse utique non debemus, uelit nolit, ostendit colendos non esse ab eis, qui tales non sunt, quales fuerunt a quibus facti sunt, hoc est a prudentibus, fidelibus, religiosis; simul etiam demon
Abbreviated transcription (Latin):
tia dea. et de parentib eoꝵ qui om̃s reges fuissẽ
scribunt᷑. quib parentib suis illa cum sacrifi.¬
caret inuenit ordei segetem. atq inde spicas
marico regi et eiꝰ consiliatio meiturio demon¬
strauit. unde eandem et cererẽ uolunt: quȩ et
quanta mala a poetis s misticis eorum litteris
memoriȩ mandata sint. sicut leone sacerdor
ꝓdente adolimpiadẽ matrem seribit alexan¬
der. legant quiuolunt uł possunt et recolant
qui legerunt et uideant quib mortuis uł de

Expanded text:
tia dea, et de parentibus eorum, qui omnes reges fuisse tia dea, et de parentibus eorum, qui omnes reges fuisse scribuntur quibus parentibus suis illa cum sacrificaret, inuenit hordei segetem adque inde spicas marito regi et eius consiliario Mercurio demonstrauit, unde eandem et Cererem uolunt, quae et quanta mala non a poetis, sed mysticis eorum litteris memoriae mandata sint, sicut Leone sacerdote prodente ad Olympiadem matrem scribit Alexander, legant qui uolunt uel possunt, et recolant qui legerunt, et uideant quibus hominibus
Abbreviated transcription (Latin):
cato in auxilium ex illoꝵ memoriȩ renoua.¬
tione ad hortem᷑. Quecumq igit᷑ ad hibent᷑
religiosorum obsequia in martẏrum locis.
ornam̃ta sunt memoriarũ: ñ sacra uł sacrifi.¬
cia mortuorũ tanqͣm dõrũ. Quicũq etiam
epulas suas eo deferunt qđ quidem a xp̃ia-¬
nis melioribꝰ non fit. et inplerisq t̃rarũ nul-¬
la tał ẽ. consuetudo: tm̃ quicũq id faciunt.
quas cum apposuerint orant et auferunt.
ut uescant᷑. uł ex eis enã indigentib largian¬
tur. scĩficari sibi eas uolunt ꝑ merita marty¬
tum. in nomine dĩi martyrum. Non autem
eẽ. ista sacrificia martyrum nouit: qui
nouit unum qđ etiam illic offertur sacri-¬
ficium xp̃ianoꝵ. Nositaq martyres nr̃os nec
diuinis horib nec humanis criminib coli.¬
mus sicut colunt illi dõs suos: nec sacrificia
illis oꝑib offerimꝰ. nec eorum ꝓbra in eorũ sa-¬
cra conuertimꝰ. Namde iside uxore osiris egip¬

Expanded text:
cato in auxilium ex illorum memoriae renouacato in auxilium ex illorum memoriae renouatione adhortemur? Quaecumque igitur adhibentur religiosorum obsequia in martyrum locis, ornamenta sunt memoriarum, non sacra uel sacrificia mortuorum tamquam deorum. Quicumque etiam epulas suas eo deferunt quod quidem a Christianis melioribus non fit, et in plerisque terrarum nulla talis est consuetudo — tamen quicumque id faciunt, quas cum adposuerint, orant et auferunt, ut uescantur uel ex eis etiam indigentibus largiantur, sanctificari sibi eas uolunt per merita martyrum in nomine domini martyrum. Non autem esse ista sacrificia martyrum nouit, qui nouit unum, quod etiam illic offertur, sacrificium Christianorum. Nos itaque martyres nostros nec diuinis honoribus nec humanis criminibus colimus, sicut colunt illi deos suos, nec sacrificia illis offerimus, nec eorum probra in eorum sacra conuertimus. Nam de Iside, uxore Osiris, Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
possessiꝰ hominum corꝑib eiciunt᷑. Nec tm̃ nos
eisdem martyrib templa. sacerdotia sacra. et
sacrificia. constituimus. qm̃ ñ ipsi s ds̃ eorũ no-¬
bis ẽ. ds̃. Honoramus sane memorias eorũ. tan¬
qͣm scõrũ hominum dĩ: qui usq ad mortem
corꝑum suorũ ꝓueritate certarunt. ut in notes
ceret uera religio falsis fictisq conuictis. Qđ
etiam si qui antea sentiebant: timendo repͥme¬
bant. Quis autem audiuit aliquando fide.¬
lum stantẽ sacerdotem ad altare. etiã suꝑ scm
corpꝰ martyris addĩ honorem cultumq constrit¬
ctum dicere inp̃cib ofero tͥ sacrificium petre
uł paule. uł cipͥane: cum aput eoꝵ memori-¬
as offeratur dõ qui eos et homines. et marcy¬
res fecit et scĩs suis angłis cęlesti honore so-¬
ciauit: ut ea cel ebritate et dõ uero et illoꝵ
uictoriis grãs agamus: et nos adimitationẽ
talium coronarũ atq palmarũ eodem inuo¬

Expanded text:
possessis hominum corporibus ejiciuntur. Nec tamen nos possessis hominum corporibus ejiciuntur. Nec tamen nos eisdem martyribus, templa, sacerdotia, sacra et sacrificia constituimus: quoniam non ipsi, sed Deus eorum nobis est Deus. Honoramus sane memorias eorum tanquam sanctorum hominum Dei, qui usque ad mortem corporum suorum pro veritate certarunt, ut innoceret uera religio falsis fictisque conuictis; quod etiam si qui antea sentiebant, timendo reprimebant. Quis autem audiuit aliquando fidelium stantem sacerdotem ad altare, etiam super sanctum corpus martyris ad Dei honorem cultumque constructum, dicere in precibus: Offero tibi sacrificium Petre uel Paule uel Cypriane, cum aput eorum memorias offeratur Deo, qui eos et homines et martyres fecit et sanctis suis angelis caelesti honore sociauit, ut ea celebritate et Deo uero de illorum uictoriis gratias agamus et nos ad imitationem talium coronarum adque palmarum eodem inuo
Abbreviated transcription (Latin):
pote qui sunt abhominib utraq natura facti
atq compositi. Ex utraq natura dicit exanima
et corꝑe: ut ꝓanima sit demon ꝓcorꝑe simula.¬
chrum. Unde contigit inquit. ab egiptiis hȩc
scã animalia nuncupari. coliq ꝑ singłas ci-¬
uitates coꝵ anias. qͦrum sunt consecratȩ ui¬
uentes: ita ut eorũ legib in colantur. et eorũ
nominib nuncupentur. Ubi ẽ. illa uelut que¬
rela luctuosa. qđ t̾ra egipti scĩssima sedes
de lubrorũ atq temploꝵ. sepulchrorũ fut᷑a.
eẽt mortuoꝵq plenissima: Nempe sp̃s fallax
cuiꝰ instinctu hermes ista dicebat. ꝑcum ip¬
sum coactus ẽ. conficeri: iam tunc illam t̃ram
sepulchrorũ et mortuorum qͦs ꝓdiis colebant
fuisse plenissimã. S dolor demonum ꝑeũ loque¬
batur qui suas futuras penas apud scoꝵ marty¬
rum memorias imminere merebant In multis
enim talib locis corquent᷑ et confitent᷑: et de

Expanded text:
pote qui sint ab hominibus ex utraque natura facti pote qui sint ab hominibus ex utraque natura facti adque conpositi.\' \'Ex utraque natura\' dicit ex anima et corpore, ut pro anima sit daemon, pro corpore simulacrum. \'Unde contigit, inquit, ab Aegyptiis haec sancta animalia nuncupari colique per singulas ciuitates eorum animas, quorum sunt consecratae uiuentes, ita ut eorum legibus incolantur et eorum nominibus nuncupentur. Ubi est illa uelut querela luctuosa, quod terra Aegypti, sanctissima sedes delubrorum adque templorum, sepulcrorum futura esset mortuorumque pleniscujus instinctu Hermes ista dicebat, per eum ipsum coactus est confiteri jam tunc terram illam sepulcrorum et mortuorum quos pro diis colebant fuisse plenissimam. Sed dolor daemonum per eum loquebatur, quia suas futuras poenas apud sanctorum martyrum memorias imminere moerebant. In multis enim talibus locis torquentur et confitentur, et de
Abbreviated transcription (Latin):
putant fuisse mortalem. quem tm̃ iste auum
suum fuisse testatur. At enim alius ẽ ille alius
iste: qͣmuis eodem nomine tuncupent᷑. Non
multum pugno. Alius ille sit: alius iste. Ue¬
rum et iste sicut esculapius ex homine ds̃:
scđm testimonium tanti apud suos uiri huiꝰ
trimegisti nepotis sui. Ad huc addit et dicit.
Ysin uͦ osiris qͣm multa bona p̃stare ꝓpitiam.
quantis obesse simus iratam. Deinde ut osten-¬
deret ex hoc genere eẽ dõs quos illa arte homi¬
nes faciunt: uñdat intelligi demones se opi¬
nari ex hominum mortuoꝵs animis extitisse.
quos ꝑ artem qͣm inuenerunt homines mul¬
tum errantes increduli et irreligiosi. ait indi¬
tos simulacris. quia hi qui tales dõs faciebant
animas facere non utiq poterant: cum de
iside dixiss qđ commemoraui. quantis ob.¬
eẽ. scimus iratam: secutus ad iunxit. Terrenis
et enim diis atq mundanis facile ẽ. ira sci: ut¬

Expanded text:
putant fuisse moputant fuisse mosuum fuisse testatur. At enim alius est ille, alius iste, quamuis eodem nomine nuncupentur. Non multum pugno, alius ille sit, alius iste; uerum et iste; sicut Aesculapius, ex homine deus secundum testimonium tanti aput suos uiri, huius Trismegisti, nepotis sui. Adhuc addit et dicit: \'Isin uero Osiris quam multa bona praestare propitiam, quantis obesse scimus iratam!\' Deinde ut ostenderet ex hoc genere esse deos, quos illa arte homines faciunt unde dat intellegi daemones se opinari ex hominum mortuorum animis extitisse, quos per artem, quam inuenerunt homines multum errantes, increduli et inreligiosi, ait inditos simulacris, quia hi, qui tales deos faciebant, animas facere non utique poterant, cum de Iside dixisset, quod commemoraui, \'quantis obesse scimus iratam\', secutus adiunxit: Terrenis etenim dis adque mundanis facile est irasci, ut
Abbreviated transcription (Latin):
uimsq misteriis ꝑquas idola et benefacien.
ce iunale uires habere potuissent. Deinde
sequt  tanq̃ni hoc exemplis ꝓbaturus: et
dint. Quis enimtuus o asclepi medicinȩ
pͥmus uiuenor cui templũ consetratumẽ. in
monit libiȩ uitalitꝰ crocodrilloꝵ inquo eiꝰ
lior remeauit incelum: om̃ia etiam nuno
hemaub ad ium̃ta p̃stans infirmis. numi¬
ne nilii qͦq solet medicine artem p̃bere
cce ditdmortiuim coli ꝓdo ineo loco ubi
habebat sepultnrum: falsus ac fallens qđ reme¬
auit incęlum. Ad iungens deinde aliud: her¬
mes inquit cuiꝰ auitum mͥ nom̃ ẽ nonne in si¬
bi cognomine patria consistens. om̃s mortales
undiq uenientes aduiat atq conseruat: hic
enim hermes maior idẽ. mercurius quem dicit
auum suum fuisse in hermopoli. hocẽ. insui
nominis ciuitate eẽ. ꝑhibetur. Ecce duos dõs
inquit homines fuisse : esculapium. et mer¬
curuim. S de esculapio et greci et latini hoc
idem sentiunt. Mercurium autẽ multi non

Expanded text:
 quas idola et bene faciendi et male uires habere potuissent.\' Deinde sequitur tamquam hoc exemplis probaturus et dicit: \'Auus enim tuus, o Asclepi, medicinae primus inuentor, cui templum consecratum est in monte Libyae circa litus crocodilorum, in quo eius lior remeauit in caelum, omnia etiam nunc hominibus adiumenta praestans infirmis numine nunc suo, quae solent medicinae arte praeberi.\' Ecce dixit mortuum coli pro deo in eo loco, ubiabebat sepulcrum: falsus ac fallens, quod remeavit in coelum. Adjungens deinde aliud: Hermes, inquit, cujus avitum mihi nomen est, nonne in sibi cognomine patria consistens, omnes mortales undique venientes adjuvat atque conservat? Hic enim Hermes major, id est Mercurius, quem dicit avum suum fuisse, in Hermopoli, hoc est in sui nominis civitate, esse perhibetur. Ecce duos deos dicit homines fuisse, Aesculapium et Mercurium. Sed de Aesculapio et Graeci et Latini hoc idem sentiunt; Mercurium autem multi non
Abbreviated transcription (Latin):
molant et ñdõ. Nolo uos socios fieri demo¬
morum. Post hancᷤ captiuitatẽ qua homines
a malignis demonib tenebant᷑. dĩ domꝰ edifi.¬
catur in om̃i t̃ra: unde titulum ille psalmꝰ
accepit ubi dixit. Cantate dño canticum
nouum: cantate dño om̃is t̃ra. Cantate dño.
benedicite nominieiꝰ: bene nunciate diem ex

Expanded text:
molant, et non Deo; nolo uos socios fieri daemomolant, et non Deo; nolo uos socios fieri daemoniorum. Post hanc ergo captiuitatem, qua homines a malignis daemonibus tenebantur, Dei domus aedificatur in omni terra; unde titulum ille psalmus accepit, ubi dicitur: Cantate Domino canticum nouum, cantate Domino omnis terra. Cantate Domino. benedicit
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: qͣndo domꝰ edificabat᷑ pꝰ captiuiꝰtem. Edisi¬
catur enim domꝰ dñi ciuitas dĩ quȩ ẽ. sca eccła
i om̃i t̾ra pꝰ eam captiuitatẽ: qua illos homines
de quib credentib in dm̃ canqͣm lapidib ui¬
uis domus ȩdificatur. captos demonia posside¬
bant. Neq enim quia dõs homo faciebat idõ ñ
abeis possidebat᷑ ipse qui fecerat: quando in
eorum societatẽ colendo raaducebat᷑. Societatẽ
dico: non idolorum stolidoꝵ. s uersutorũ de¬
moniorum. Nam qui sunt idola nͥ qđ eadem
scriptura dicit. ocłos habent et ñ audent. et qͥc¬
quid tale de materiis licet a fabre effigiatis
tam̃ uita sensuq carentib dicendum fuit: Sed
immundi sp̃s eisdem simulachris arce illa ne¬
faria colligati: cultorũ suorum animas in
suam societatẽ redigendo miserabilit̾ captr¬
uauerant. Unde dicit apłs. Scimꝰ quia nichil
ẽ. idolum : s quȩ immolant gc̃s demonis im¬

Expanded text:
est: Quando domus aedificabatur post captiuitatem. Aedifiest: Quando domus aedificabatur post captiuitatem. Aedificatur enim domus Domino ciuitas Dei, quae est sancta ecclesia, in omni terra post eam captiuitatem, qua illos homines, de quibus credentibus in Deum tamquam lapidibus uiuis domus aedificatur, captos daemonia possidebant. Neque enim, quia deos homo faciebat, ideo non ab eis possidebatur ipse qui fecerat, quando in eorum societatem colendo traducebatur; societatem dico, non idolorum stolidorum, sed uersutorum daemoniorum. Nam quid sunt idola, nisi quod eadem scriptura dicit: Oculos habent, et non uidebunt, et quidquid tale de materiis licet adfabre effigiatis, tamen uita sensuque carentibus dicendum fuit. Sed inmundi spiritus eisdem simulacris arte illa nefaria conligati cultorum suorum animas in suam societatem redigendo miserabiliter captiuauerant. Unde dicit apostolus: Scimus quia nihil est idolum; sed quae immolant gentes, daemoniis im
Abbreviated transcription (Latin):
instiruta dam legibꝰ iubeatur auferui. c̃fitet᷑
tm̃ atq expͥmit causas quare ad ista ꝑuentũ
sit dicens ꝓ auos suos multo errore et incredu¬
litate animum ñ ad ũtendo ad cultum religi¬
onẽq diuinani inuenisse hanc arceni qͥ face¬
rent dõs: nos quid oportet dicere uł potiꝰ quid
agere. nͥ quantas possumus grãs dño dõ nr̃o
qui hȩc contrariis causis qͣm instituta sunt ab¬
stulit: Ham qđ instituit multitudo erroris:
abstulit uia uericatis. Qđ instituie increduli¬
tas: abstulit fides. Qđ instiruit acultu diui¬
nȩ religionis auersio: abstulit ad unum ue¬
rum dm̃ scmq conũsio. Nec insola egipto. qͣm
solam inisto plangit demonum sp̃s. s in om̃i
t̾ra quȩ cantat dño canticum nouum. sicut
uere sacrȩ et uere ꝓphetiȩ litterȩ p̃nuntiarunt.
ubi scriptũ ẽ. Cantate dño canticum nouum:
cantate dño om̃is t̾ra. Titulus qͥppe psalmihiuꝰ

Expanded text:
instituta etiam legibus iubeantur auferri, confitetur instituta etiam legibus iubeantur auferri, confitetur tamen adque exprimit causas, quare ad ista peruentum sit, dicens proauos suos multo errore et incredulitate et animum non aduertendo ad cultum religionemque diuinam inuenisse hanc artem, qua facerent deos: nos quid oportet dicere, uel potius quid agere nisi quantas possumus gratias Domino Deo nostro, qui haec contrariis causis, quam instituta sunt, abstulit? Nam quod instituit multitudo erroris, abstulit uia ueritatis; quod instituit incredulitas, abstulit fides; quod instituit a cultu diuinae religionis auersio, abstulit ad unum uerum Deum sanctumque conuersio; nec in sola Aegypto, quam solam in isto plangit daemonum spiritus. sed in omni terra, quae cantat Domino canticum nouum, sicut uere sacrae et uere propheticae litterae praenuntiarunt, ubi scriptum est: Cantate Domino canticum nouum, cantate Domino omnis terra. Titulus quippe psalmi huius
Abbreviated transcription (Latin):
diuina. aufertur relgione diuina. cũ ueri.¬
tas em̃dat errorẽ fides redarguit incrude¬
litatem. conũsio corrigt aũsionem: Si enĩ
tacitis causis dixiss ꝑ auos suos inuenisse
artem qua facerent dõs: nr̃m fuit utiq si qͥd
rectum piumq saperemꝰ attendere uidere.
uidere nequaqͣm illos adhanc artem ꝑuent᷑¬
os fuisse qua homo dõs facit. si a ueritate ñ
ab errarent. si ea quȩ dõ digna sunt credent.
si animaduercerent adcultum religionẽq
diuinam. Et tm̃ siuusas artis huiꝰ nosdice¬
remus multũ errorm. hominum et incru¬
delitatem et animi errantis atq infidelis a
diuna religione auersionem: ut cumq fe¬
renda eẽt impudenta resistentiũ ueritati.
Cum uͦ idem ipse quipotestatẽ huiꝰ artis
soo omĩa cȩtera miratur in homine. qͥ illi
dõl sicere concessum ẽ et dolec uent᷑m eẽ.
te mp̾ ahec om̃ia dõrũ figm̃ta ab hominib

Expanded text:
diuina, aufertur religione diuina, cum ueridiuina, aufertur religione diuina, cum ueritas emendat errorem, fides redarguit incredulitatem, conuersio corrigit auersionem? Si enim tacitis causis dixisset proauos suos inuenisse artem. qua facerent deos: nostrum fuit utique, si quid rectum piumque saperemus, adtendere et uidere nequaquam illos ad hanc artem peruenturos fuisse, qua homo deos facit, si a ueritate non aberrarent, si ea, quae Deo digna sunt, crederent, si animum aduerterent ad cultum religionemque diuinam; et tamen si causas artis huius nos diceremus multum errorem hominum et incredulitatem et animi errantis adque infidelis a diuina religione auersionem, utcumque ferenda esset inpudentia resistentium ueritati. Cum uero idem ipse, qui potestatem huius artis super omnia cetera miratur in homine, qua illi deos facere concessum est, et dolet uenturum esse tempus, quo haec omnia deorum figmenta ab hominibus