comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quis non sub his uerb̃ contremiscat: P restet
tia loquar de bac lib̾tate appetenda: & de illa
seruitute arttanda: Am̃ am̃ dico uob̃. ueritas
dicit: Et quale est dĩi nr̃i dicere. am̃ am̃
dico uob̃: Multũ cõm̃dat: qđ ita ꝓnuntiat:
Quodãmͦ si dici fas est: uiratio eiꝰ est am̃ am̃
dico uob̾ Am̃ quippe int̾pretat᷑ uerũ: & tam̃
non est int̾pretatũ. cũ potuisset dici. uerũ
dico uob̃: Nec grecus hoc int̾pres ausus est
facere: nec latinus: Nam hoo uerbũ quod
est am̃: nec grecũ ẽ nec latinũ. s hebreũ:
Sic mansit: ñ est int̾pretatũ ut honorẽ ha¬
beret uelam̃to secreti: non ut ẽẽt negatũ:
s ne uilesceret nudatũ. Nec semel tam̃. s
bis adnõ dictũ est: am̃am̃ dico uob̾ Iam
quantũ hoc cõm̃datũ sit: ex ipsa geminatio¬
ne cognoscite. Quid ẽ gͦ cõmendatũ. uerũ uerũ
dico uob̃: Ueritas dicit: qͥa utiq & si non

Expanded text:
Quis non sub his verbis contremiscat? Praestet Quis non sub his verbis contremiscat? Praestet tia loquar de hac libertate appetenda, et de illa servitute vitanda. Amen, amen dico vobis, Veritas dicit: et quale est Domini Dei nostri dicere, Amen, amen dico vobis? Multum commendat quod ita pronuntiat; quodammodo, si dici fas est, juratio ejus est, Amen, amen dico vobis. Amen quippe interpretatur, Verum: et tamen non est interpretatum, cum potuisset dici, Verum dico vobis. Nec graecus hoc interpres ausus est facere, nec latinus: nam hoc verbum quod est Amen, nec graecum est nec latinum, sed hebraeum. Sic mansit, non est interpretatum, ut honorem haberet velamento secreti: non ut esset negatum, sed ne vilesceret nudatum. Nec semel tamen, sed bis a Domino dictum est, Amen, amen dico vobis. Jam quantum hoc commendatum sit, ex ipsa geminatione cognoscite. 4. Quid est ergo commendatum? Verum, verum dico vobis, Veritas dicit; quae utique etsi non
Abbreviated transcription (Latin):
luro & argento. s in luto seruiebat:
dimini seruiuuistis uniuquã. o in grati:
sud est qd nob̃ assidue imputat ds̃. qđ uos
ueritati laqueũ quasi captionis ꝓposustis
ut diceretis. licet reddere tributũ cesari: ut
tasset lib̾tati seminis abrahe. si aut̃ diceret
non licet. calũpniaremini apud reges t̾rȩ¬
qd ꝓhiberet regib tributa ꝑ solui: Merito
ꝓlato nũmo uicti estis: & captioni ur̃ȩ uos
ipsi estis cõpulsi respondere. Ibi enĩ uobis
dictũ est Reddite cesari quȩ cesaris. st̃. & dõ
quȩ cũ st̃: cũ uos ipsi respondissecis qđ nũ¬
mus hab̾et imaginẽ cesaris: Quia sic̃ que¬
rit cȩsar in mũmo imaginẽ suã: sic ds̃ que¬
rit in homine suã. Hȩc gͦ respondit uideis
Alouit enĩ me fr̃s hominũ uana suꝑbia: qͥ
etiã de ipsa quã carnalit̃ int̾elligebant sua
lib̾tate mentiti st̃ dicentes: nemii seruiui¬
mus umquã: Dñs aũt qđ eis respondit. hoc
potius & intentius audiamꝰ: ne & nos ipsi

Expanded text:
auro, sed in luto serviebat? Si nemini servistis unquam, o ingrati, quid est quod vobis assidue imputat Deus, quomodo vos veritati laqueum quasi captionis proposuistis, ut diceretis: Licet reddere tributum Caesari? ut tasset libertati seminis Abrahae. Si autem diceret, non licet, caluquod prohiberet regibus tributa persolvi. Deinde prolato nummo victi estis, et captioni vestrae vos ipsi estis respondere compulsi, ibi enim vobis dictum est: « Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt , » cum vos ipsi respondissetis, quod nummus habet imaginem Caesaris. Quia sicut quaerit Caesar in denario imaginem suam, sic Deus quaerit in homine suam. Nec alienum quid Movet enim me, fratres, hominum vana superbia, quia etiam de ipsa, quam carnaliter intelligebant, sua libertate mentiti sunt dicentes, Nemini servivimus unquam. 3. Dominus autem quid responderit, hoc potius et intentius audiamus, ne et nos ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
uunt inquit. iam ñ sibi uiuant: s ei qͥ
ꝓ ipsis mortuus est & resurrexit: Prece¬
mͣ medicũ saucii : portem᷑ instabulũ curan¬
di. Ille enĩ ẽ qui ꝓmittit sanitatẽ. qui mi¬
seratus est in uia semiuuiũ a latronib de
relictũ: Infu dit oleũ & uinũ: curauit
uulnera : leuauit in iumentũ: ꝑ duxit
ad stabulũ : stabulario cõmendauit: Cui
stabulario: forte illi qui dixit: ꝓ xp̃o le¬
gatione fungim᷑:. Dedit etiã duos muim-¬
mos : qui impenderent᷑ saucio curando:
pore in qua saucius sanatur. stabulũ est
uiatoris: s ipsi eccłȩ sulrsũ est hereditas
possessionis.

Expanded text:
vunt, inquit, jam non sibi vivant, sed ei qui vunt, inquit, jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit . Precemur medicum saucii, portemur in stabulum curandi. Ille est enim qui promittit sanitatem, qui miseratus est in via semivivum a relictum: infudit oleum et vinum, curavit vulnera, levavit in jumentum, perduxit in stabulum, stabulario commendavit. Cui stabulario? Forte illi qui dixit, Pro Christo legatione fungimur . Dedit etiam duos nummos, qui impenderentur saucio curando :  et Ecclesia hoc tempore, in qua saucius sanatur, stabulum est viatoris: sed ipsi Ecclesiae sursum est haereditas possessoris.
Abbreviated transcription (Latin):
diu insunt illieite in carne tua concupiscentie.
Post concupiscentias tua ñ eas: Mane inser¬
uitute dĩ. in lib̾tate xp̃i : mente serui legi
dĩ: noltxe donare concupiscentiis tuis:
Sequendo eas: iures eis ad dis: D ando eis
uires quomͦ uincis ⁊ quando intra te
inimicos nutris uirib tuis: Quȩ tgit᷑
lib̾tas plena atq ꝑfecta: In illo dño iħu
qui dixit: si uos filius liberauerit. tunc
uere liberi eritis: Quando plena & per¬
fecta libertas erit: quando nulle inimici¬
sima inimica destruet᷑ mors: Oportet enĩ
corruptibile hoc in duere in corruptionẽ:
& mortale hoc induere im mortalitatem:
Cũ aut̃ mortale hoc induerit immortalita
tem : tunc fiet sermo qui scriptus est:
Absorta ẽ mors inuictoria Ubi ẽ mor conten¬
tio tua: Quid est ubi ẽ mors contentio
caro uigebat Ubi ẽ mors contentio tua:
Iam uiuemꝰ u iam ñ moriem᷑ in illo qui ꝓ
nob̾ mortuus est. & resurrexit: ut qui ui¬

Expanded text:
diu insunt illicitae concupiscentiae in carne tua, Post diu insunt illicitae concupiscentiae in carne tua, Post concupiscentias tuas non eas. Mane in servitute Dei, in libertate Christi; mente servi legi Dei tui. Noli te dare concupiscentiis tuis: sequendo eas, vires eis addis; dando eis vires quomodo vineis, quando contra te inimicos nutris viribus tuis? 13. Quae igitur libertas plena atque perfecta in illo Domino Jesu qui dixit, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis; quando plena et perfecta libertas erit? Quando nullae inimiciinimica destruetur mors. Oportet enim corruptible hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem: cum autem motem, tunc fiet sermo qui scriptus est, Absorpta est mors in victoriam. Ubi est, mors, contentio tua » ? Quid est, Ubi est, mors, contentio caro vigebat. Ubi est, mors, contentio tua? Jam vivemus, jam non moriemur, in illo qui pro nobis mortuus est et resurrexit: ut qui vi
Abbreviated transcription (Latin):
sriuens legi dĩ: nͥ ut om̃ino ñ eẽt qd¬
laut᷑: Et hoc debet conari omĩs qͥ
tendit ad ꝑfectionẽ: ut & ipsa concupiscen¬
tia cui ñ dant᷑ ad obediendũ m̃bra. cotidie
in ꝓficiente minuatur: Uelle inqͥt ad iacet
mͥ : ꝑficere aũt bonũ non: Nũqͥd dixit ñ
mͥ ad iacet facere bonũi: Si hoc dixisset:
spes nulla eẽt. Non ait non mͥ ad iacet
facere: s non mͥ adiacet ꝑficere: Quȩ ẽ
fectio boni est. qͥa consũptio mali ẽ: Hoc
dicebat ille: ꝑficere bonũ ñ mͥ adiacet:
quia non poterat facere ut ñ concupisceret
faciebat tantũ ut concupiscentiã frenaret
ut concupiscentie ñ consentiret: ut concu¬
piscentiȩ m̃bra ad satellitiũ non p̃beret:
Perficere gͦ inqͥt bonũ ñ mͥ ad iacet : non pos¬
sũ implere qđ dictũ ẽ. non concupisces Quid
gͦ c Opus est ut impleas: post concupiscen¬
tias tuas non eas: Hoc age interim: quan¬

Expanded text:
serviens legi Dei, nisi ut omnino non esset qserviens legi Dei, nisi ut omnino non esset qur? Et hoc debet conari omnis qui tendit ad perfectionem, ut et ipsa concupiscentia cui non dantur ad obediendum membra, quotidie in proficiente minuatur. Velle, inquit, adjacet mihi, perficere autem bonum non . Numquid dixit, Non mihi adjacet facere bonum? Si hoc dixisset, spes nulla esset. Non ait, Non mihi adjacet facere, sed, Non mihi adjacet perficere. Quae est rfectio boni est, quia consumptio mali est. Hoc dicebat ille, Perficere bonum non mihi adjacet; quia non poterat facere ut non concupisceret: faciebat tantum ut concupiscentiam refrenaret, ut concupiscentiae non consentiret, et concupiscentiae membra ad satellitium non praeberet. Perficere ergo, inquit, bonum non mihi adjacet: non possum implere quod dictum est, Non concupisces. Quid ergo opus est? Ut impleas, Post concupiscentias tuas non eas . Hoc age interim quam
Abbreviated transcription (Latin):
nit pouttũ in ur̃o mortali corpore. ad obedi¬
indĩ desideriis eiꝰ: neq exhibeatis menbra
usi arma iniqͥtatis peccato: Non art non
sit: s non regnet: Quandui peccatũ ne¬
usser̾esse inm̃bris tuis: saltim illi regnũ
uifrat᷑. N on fiat qđ uibet Surgit ira
Iili dare ire linguã ad maledicendũ: noli
dare ire manũ. aut pedem. ad feriendũ
llm surgeret ira ista irrationabilis: nisi
puatũ eẽt in m̃bris: S tolle illi regnũ:
ĩ libat arma unde contͣ te pugnet. Dis
imã ñ surgere: cũ arma ceperit ñ in ue¬
in: Non exhibeatis m̃bra ur̃a: arma ini¬
stais peccato. Alioquin: toti captiui eri¬
as: a ñ erit dicere. mente seruio legi dĩ
Alnis eñ si teneat arma: menbra non no¬
uitur in ministeriũ furentis peccati:
Tarcẽ imꝑator interior: qa sub maio
mpator uuandus assistit fr̃enat irã:
umet concupiscentiã: in est tam̃ qd fre¬
ir. i est qđ coerceatur: in est qđ tene¬
ir: Quid aũt uolebat ille uistus men

Expanded text:
ro mortali corpore ad obediendum desideriis ejus, neque exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato . Non ait, Non sit; sed, Non regnet. Quamdiu peccatum necesse est esse in membris tuis, saltem illi regnum auferatur, non fiat quod jubet. Surgit ira? noli dare irae linguam ad maledicendum; noli dare irae manum aut pedem ad feriendum. Non surgeret ira ista irrationabilis, nisi peccatum esset in membris: sed tolle illi regnum, non habeat arma unde contra te pugnet; discet etiam non surgere, cum arma coeperit non invenire. Non exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato; alioquin toti captivi eritis, et non erit dicere, Mente servio legi Dei. Mens enim si teneat arma, membra non moventur in ministerium furentis peccati. Teneat arcem imperator interior, quia sub majore imperatore juvandus assistit; frenet iram, coerceat concupiscentiam. Inest tamen quod frenetur, inest quod coerceatur, inest quod teneatur. Quid autem volebat ille justus mente
Abbreviated transcription (Latin):
dãpnatione dignissimũ: Non gͦ ds̃ quȩ¬
dam peccata dãpnat: quedã iustificat &¬
laudat Nulla laudat: odit omĩa: Quo¬
mͦ odit medicus egritudinẽ egroti⁊ & id
agit curando ut egritudo pellatur eger
leuetur: sic ds̃ gr̃a sua hoc in nob̾ agit:
ut peccatũ consumat᷑. homo liberetui
S quando consumit᷑: inquies: Siminuit᷑.
qͣre ñ consumit᷑ : Minutt᷑ aũt in uita
ꝓficientiũ. qdđ in uita consuinit᷑ ꝑfectoꝵ.¬
Prima est gͦ libertas: carere criminib.
I deo & apłs paulus quando elegit ordi
dinandus ẽ ad p̾positurã ȩccłȩ : ñ ait
siquis sine peccato est. hoc enĩ si diceret
om̃is homo repbaretur. nullus ordina¬
ret᷑ s ait si quis sine crimine ⁊ sicuti est
homicidiũ. ad ulteriũ. aliqͣ immundicia
fornicationis. furtũ. fraus. sacrilegiũ:
& cetera huiꝰ modi Cũ ceꝑit ea ñ hab̾e
homo: debet aũt non hab̾e omĩs xͥa¬

Expanded text:
damnatione dignissimum. Non ergo Deus quaedamnatione dignissimum. Non ergo Deus quaedam peccata damnat, quaedam justificat et laudat: nulla laudat, odit omnia. Quomodo odit medicus aegritudinem aegroti, et id agit curando ut aegritudo pellatur, aeger levetur: sic Deus gratia sua hoc in nobis agit, ut peccatum consumatur, homo liberetur. Sed quando consumitur, inquies? Si minuitur, quare non consumitur? Minuitur autem in vita proficientium, quod in vita consumitur perfectoPrima est ergo libertas, carere criminibus. Ideo et apostolus Paulus quando elegit ordindinandus est ad praeposituram Ecclesiae, non ait, Si quis sine peccato est; hoc enim si diceret, omnis homo reprobaretur, nullus ordinaretur: sed ait, Si quis sine crimine est , sicuti est homicidium, adulterium, aliqua immunditia fornicationis, furtum, fraus, sacrilegium, et caetera hujusmodi. Cum coeperit ea non habere homo debet autem non habere omnis christia
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt qͥa peccatũ non habemꝰ nos ipsos aecipi¬
mus: & ueritas in nob̾ non est: Solus hoc¬
dicere potuit: in mortuis liber: De solo di¬
ci potuit: qui ñ nouerat peccatũ: De solo
dici potuit: & enĩ exꝑtus est omĩa scdm si¬
militudinẽ sine peccato: Solus dicere potu¬
it: ecce ueniet pͥnceps mundi. huiꝰ& in me
nichil inueniet: Quẽcũq aliũ licet iustũ
discusseris ⁊ non omĩmͦ ẽ sine peccato. nec
qualis erat iob: cui dñs tale testimonium
ꝑhibat: ut diabolus inuideret: po̾tula¬
ret temptandũ: tẽptans superaretur.
ut ille ꝓbaretur Ideo ille aut̃ ꝓbatus ẽ:
non qͥa latebat dm̃ coronandus: s ut uino¬
tesceret hominib imitandus: Etiã ipse
iob quid dicit: Quis enĩ mundus: nec
infans cuiꝰ ẽ uniꝰ diei uita suꝑ terrã: Sed
plane multi iusti dicti st̃ sine querela: qd
intelligit᷑ sine crimine: Nulla enĩ quere
Crim̃ ẽ aũt peccatũ graue: accusatione ꝙ

Expanded text:
inquit, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipiinquit, quia peccatum non habemus, nos ipsos decipimus, et veritas in nobis non est . Solus hocdicere potuit in mortuis liber, de solo dici potuit qui non noverat peccatum; de solo dici potuit: etenim expertus est omnia secundum similitudinem sine peccato . Solus dicere potuit, Ecce veniet princeps mundi, et in me nihil inveniet. Quemcumque alium licet justum discusseris, non omnimodo est sine peccato. Nec qualis erat Job, cui Dominus tale testimonium perhibebat, ut diabolus invideret, et postularet tentandum, tentans superaretur, ut ille probaretur . Ideo autem ille probatus est, non quia latebat Deum coronandus, sed ut innotesceret hominibus imitandus. Etiam ipse Job quid dicit? Quis enim mundus? Nec infans, cujus est unius diei vita super terram . Sed plane multi justi dicti sunt sine querela, quod intelligitur sine crimine: nulla enim querelCrimen autem est peccatum grave, accusatione et
Abbreviated transcription (Latin):
dicat xp̃ianꝰ: Liber sũ. in lib̾tatẽ uocatus sũ:
seruus eram s redemptꝰ sũ & ipsa redemptio¬
ne liber effectus sũ: faciã qđ uolo: Nemo me
ꝓhibeat a uoluntate mea: si lib̾ sũ Sed si ista
uoluntate peccatũ facis: seruus es peccati:
Noli gͦ lib̾tate abiiti ad libere peccandũ: sed
utere ad non peccandũ Erit enĩ uoluntas
tua libera: si fuerit pia. Eris lib̾. si fueris
seruus. liber peccati. seruus uisticiȩ: dicente
a pło Cũ serui eẽtis peccati : lib̃i eratis iusti¬
ciȩ: Nunc aũt̃ lib̾ati a peccato. serui aut̃ facti¬
dõ÷ habetis fruetũ ur̃m in sanctificationẽ.
finẽ uͦ uitã et̾̃nam Hoc conem᷑: id agamus:
Prima lib̾tas est: carere cruninib. Intendite
fr̃s mei. intendite: ne forte possim ꝑducere
uob̾ ad sensũ. & qualis modo sit & qualis
futura sit ista libertas Quẽlibet ualde ui¬
stũ discutias in hac uita. quãuis iam sit dig¬
nus iusti uocabulo: non est tam̃ sine pecca¬

Expanded text:
dicat christianus: Liber sum, in libertatem vocatus sum: servus eram, sed redemptus sum, et ipsa redemptione liber effectus sum, faciam quod volo; nemo me prohibeat a voluntate mea, si liber sum. Sed si ista voluntate peccatum facis, servus es peccati. Noli ergo libertate abuti ad libere peccandum, sed utere ad non peccandum. Erit enim voluntas tua libera, si fuerit pia. Eris liber, si fueris servus; liber peccati, servus justitiae: dicente Apostolo, Cum servi essetis peccati, liberi eratis justitiae: nunc autDeo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam . Hoc conemur, id agamus. 9. Prima libertas est carere criminibus. Intendite, fratres mei, intendite; ne forte possim perducere vobis ad sensum et qualis modo sit, et qualis futura sit ista libertas. Quemlibet valde justum discutias in hac vita, quamvis jam sit dignus justi vocabulo, non est tamen sine pecca
Abbreviated transcription (Latin):
nt̃m: E rgo si uos filius uos liberauerit:
ains uere liberi eritis: Deniq ita conclu-
I sgtur ego ipse mente seruio legi dĩ: car¬
u ait legi peccati: Ipse ego inqͥt: Non enĩ
di sumꝰ int̾ nos contrarii de diuersis prin¬
apis uenientes: s ipse ego mente seruio le
di: cirne aut̃ legi peccati: quanditi lan

Expanded text:
t, tunc vere liberi eritis. » Denique ita conclusit: « Igitur ipse ego mente servio legi Dei, carne autem legi peccati » . Ipse ego, inquit: non enim duo sumus inter nos contrarii de diversis principiis venientes; sed ego ipse mente servio legi Dei, carne autem legi peccati, quamdiu lan
Abbreviated transcription (Latin):
paltdie Mlultũ nos terrutt o fr̃s mei dicen
ertus ĩ manet in ciomo in ec̃nũ: do¬
ungit aut̃: & dicit: filius manet in et̾num
Ergo solus in domo sua erit. xp̃c : Nullus ali
popłs coherebit: Cui erit caput ⁊ si ñ erit
corpus: An forte totũ hoc filiꝰ. caput & cor¬
puse Hon enĩ sine causa & t̾ruit & spem
dedit: Terruit ne peccatũ amaremꝰ.: spem
dedit. ne de peccati solutione diffideremꝰ:
Omĩs inqͥt qui facit peccatũ seruis est pec¬
cati Seruus aũt: ñ manet in domo in
sine peccato : Audi spem tuã: filius manet
liberem᷑ : & liberando seruos nos facit: Serui
enĩ eramꝰ cupiditatis: liberati efficimur serui

Expanded text:
ratres mei, dicendo, Servus non manet in domo in aeternum. Adjungit autem, et dicit, Filius autem manet in aeternum. Ergo solus in domo sua erit Christus? nullus illi populus cohaerebit? Cui erit caput, si non erit corpus? An forte totum hoc Filius, caput et corpus? Non enim sine causa et terruit, et spem dedit: terruit, ne peccatum amaremus; spem dedit, ne de peccati solutione diffideremus: Omnis, inquit, qui facit peccatum, servus est peccati. Servus autem non manet in domo in sine peccato? Audi spem tuam: Filius manet liberemur, et liberando servos nos faciat; servi enim eramus cupiditatis, liberati efficimur servi
Abbreviated transcription (Latin):
habebat peccatũ: S forte de sensu mo ¶
qͥa peccatũ sacrificiũ ẽ ꝓ peccato: Quil
agnoscant: qͥ ñ leger̃ ñ sint pigri.: Na
inquiã pigri ad legendũ: ut uerasies
ad uidicandũ: Cũ de facrificiis eñ pape
esse ipsas uictimas. eadem ipsa animalia.
nlã iouebant᷑ mactanda ꝓ peccatis in quoꝵ
intuinse sanguis ille figurabat᷑ peecata lex
palat. lisq ad eo ut quib dã locis ita scrip
st at sacerdotes im molaturi ponerent ma¬
is suas suꝑ caprit peccati: id est suꝑ caput
uetinȩ. im molande ꝓ peccato: Tale gͦ pecca¬
i id ist sacrificiũ ꝓ pecato. factus est dñs nr̃¬

Expanded text:
e peccatum. 6. Sed forte de sensu meo dixi, quia peccatum sacrificium est pro peccato. Qui legerunt, agnoscant; qui non legerunt, non sint pigri: non sint, inquam, pigri ad legendum, ut veraces sint ad judicandum. Cum de sacrificiis enim praeasdem ipsas victimas, eadem ipsa animalia quae admovebantur mactanda pro peccatis, in quorum sanguine sanguis ille figurabatur, peccata Lex appellat: usque adeo ut in quibusdam locis scriptum sit ita, ut sacerdotes immolaturi ponerent manus suas super caput peccati, id est, super caput victimae immolandae pro peccato. Tale ergo peccatum, id est, sacrificium pro peccato, factus est Domin
Abbreviated transcription (Latin):
urũ inuidȩis ꝑsecutorib: Ecce inqͥt uenit.
amie nichil inuieniet: ñ quomͦ in eis quos
mnsit etiã iustos. in uenit qualecũq peccatũ
sime nichil inuieniet: Et tanquã ei diceret᷑.
sinchil inte inueniet. quare te occidet: Sub¬
sut &att: Sed ut sciant om̃s qͥa uoluntatem
naris mei facio: surgite eamꝰ hinc: Non inqͥt
nrtem mei peccati necessitate ꝑ soluo: s in eo
qdđ morior. uoluntatẽ patris mei facio: Plusq
bificio quã patior: qͥa. si nollẽ. nec passus es¬
im. habes illũ alio loco dicentẽ: Potestatem
ue ponendi animã meã: & potestatẽ ha
sarũ sum̃di eam Ecce uere in mortuis
ruusaĩt inqͥt: non manet in domo in ȩt̃¬
ui Eccła est domꝰ.: seruiis peccator ẽ Mul.

Expanded text:
secutoribus; ecce, inquit, venit, et in me nihil inveniet . Non quomodo in eis quos occidit etiam justos, invenit qualecumque peccatum, in me nihil inveniet. Et tanquam ei diceretur, si nihil in te inveniet, quare te occidet? Subjecit, et ait: Sed ut sciant omnes quia voluntatem Patris mei facio, surgite, eamus hinc. Non, inquit, mortem mei peccati necessitate persolvo, sed in eo quod morior, voluntatem Patris mei facio: plusque ibi facio quam patior, quia si nollem, nec passus essem. Habes illum alio loco dicentem, Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam. . Ecce vere in mortuis Servus autem, inquit, non manet in domo in aeternum. Ecclesia est domus, servus peccato
Abbreviated transcription (Latin):
diat: s peccata ur̃a separant int̾ uos &dn
Quia gͦ non reconciliam᷑ nͥ ablato qđ in milios̃
& posito qđ in medio sit. ẽ enĩ mediũ sparis
s contra ẽ mediator reconcilians: medũ ses
est peccatũ. mediator reconcilians ẽ cdit q̃
qđ est peccatũ ⁊ uenit ille mediator: & fidi
est sacrificiũ sacerdos ipse: Et quia sarsiu¬
ũ factus ẽ ꝓpeccato. offerens se ipsũ i hlru¬
stũ incruce passionis sue: sequit᷑ apsoa sit

Expanded text:
 peccata vestra separant inter vos et Deum . Quia ergo non reconciliamur nisi ablato quod in medio est, et posito quod in medio sit. Est enim medium separans, sed contra est mediator reconcilians; medium separans est peccatum, mediator reconcilians est Dominus quod est peccatum, venit ille mediator, et factus est sacrificium sacerdos ipse. Et quia sacrificium factus est pro peccato, offerens seipsum in holocaustum in cruce passionis suae, sequitur Apost
Abbreviated transcription (Latin):
crediderant: Si manseritis in uerbo il
ite astipli mei eritis Qui eiũ ꝑ setierauerit
uss insie: hio saluis erit: Et cognoscetis
amtiato: qui mͦ uos latet & loquit᷑ uob̾. Et
urtas libabit uos Hoc uerbũ dñs alib̾tate

Expanded text:
, crediderant, Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Et cognoscetis veritatem, quae modo vos latet, et loquitur vobis. Et veritas liberabit vos. Hoc verbum Dominus a liberta
Abbreviated transcription (Latin):
r ilerunq qͥa dicimꝰ hominẽ liberari. quod
plstatẽ non ꝑtinet s tantũ ad salitẽ: sic̃
quisquã dicit᷑ lib̾ari ab infirmitate: usitate
dutur: non tam̃ ꝓprie Sic aut̃ posuit dñs
uerbũ. ut diceret ueritas lib̾abit uos:
iei greca lingua nemo dubitet eũ de lib̃ta¬
ti dpise: Deniq & iudei sic intellexerunt:
arshinder̃ ei. ñ illi qͥ iam crediderant⁊ s¬

Expanded text:
 dicimus hominem liberari, quod ad libertatem non pertinet, sed tantum ad salutem: sicut quisquam dicitur liberari ab infirmitate; usitate dicitur, non tamen proprie. Sic autem posuit Dominus hoc verbum, ut diceret, Et veritas liberabit vos, ut in graeca lingua nemo dubitet eum de libertate dixisse. 2. Denique et Judaei sic intellexerunt, et responderunt ei: non illi qui jam crediderant
Abbreviated transcription (Latin):
tatur & obseerat apłs ut reconciliem᷑ dõ. n¬
ei eramꝰ dõ Nemo enĩ reconciliat᷑ nisi erm¬
citiis Inimicos aut̃ nos ñ natura s pecqi
fecerunt: Unde inimici illiꝰ: inde seriu pt¬
ti: Non habet ds̃ liberos inimicos Nreslis
serui sint: & serui remanebunt. nͥ ab illo lue¬
rent᷑ cui peccando inimici eẽ uoluerunt. Oi¬

Expanded text:
tatur et obsecrat Apostolus ut reconciliemur Deo, inimici eramus Deo. Nemo enim reconciliatur nisi ex inimicitiis. Inimicos autem nos non natura, sed peccata fecerunt. Unde inimici illius, inde servi peccati. Non habet Deus liberos inimicos; necesse est servi sint: et servi remanebunt nisi ab illo liberentur, cui peccando inimici esse voluerunt. O
Abbreviated transcription (Latin):
saluatoris. ñ pretereunt̃ neq negligat si
rat disserendũ: hinc hodie dnõ ad iunae
inimici: s etiã a mici ex quadã part
facti: & futuri Nam. qͦsdam ibi uidenit
sic̃ iam diximꝰ : qͥ post eiꝰ passionẽ futan
credituri Hos intuens dixerat: Cũ mili¬
ueritis filiũ hominis: tunc cognoscetis qui
ego sũ Erant ibi etiã: qui hȩc illo lapa
te continuo crediderunt: Ipsis locutit
bo meo: uere mei discipłi mei eritis Mumn¬
do eritis: Quia enĩ nunc credentes esis ma¬
nendo uidentes eritis: Ideo sequit᷑: Nagnos¬
cetis ueritatẽ: Ueritas in cõmittabilisẽ. Ux¬
ritas panis ẽ mentis: reficit nec deficit: Au¬
tat uescentẽ: non ipsa in uescente mutatus
Ip sa est ueritas uerbũ dĩ: ds̃ apud dm̃ e¬

Expanded text:
Salvatoris, non praetereunter neque negligenter fuerat disserendum: hinc hodie, Domino adjuvainimici, sed etiam amici ex quadam parte jam facti, et futuri: nam quosdam ibi videbat, sicuti jam diximus, qui post ejus passionem fuerant credituri. Hos intuens dixerat: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum . Erant ibi etiam qui haec loquente illo continuo crediderunt; ipsis locutus est erbo meo, vere discipuli mei eritis. Manendo eritis: quia enim nunc credentes estis, manendo videntes eritis. Ideo sequitur, Et cognoscetis veritatem. Veritas incommutabilis est. Veritas panis est, mentes reficit nec deficit: mutat vescentem, non ipsa in vescentem mutatur. Ipsa est veritas Verbum Dei, Deus apud D
Abbreviated transcription (Latin):
mẽ Delectat me lex. deletat me qdđ ul
lex: delectat me iusticia ipsa: Side
aũt aliam legẽ ui menbris meis. las
quȩ remansit infirmitaᷤᷤ repugus
legi mentis meȩ: & captiuantẽ i uls
peccati que est in menbris meis f alie
parte sentit captiuitatẽ: libi ñ ẽ asls
i liptuus. s legis amicus est: & ideo liber
uanius: Quid gͦ exeo qđ restat. quid.
i spicianꝰ ad illũ qui dyxit si uos filius

Expanded text:
minem. Delectat me lex, delectat me quod jubet minem. Delectat me lex, delectat me quod jubet lex, delectat me ipsa justitia. Video autem aliam legem in membris meis: haec est quae remansit infirmitas: repugnantem legi mentis meae, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis. Ex hac parte sentit captivitatem, ubi non est impln captivus, sed legis amicus est; et ideo liber, quod amicus. Quid ergo ex eo quod restat? Quid, nisi respiciamus ad illum qui dixit, Si vos Filius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ nos. ut de maria uirgine nasceret. &
impleret᷑ ꝓphetia. ueritas de t̾ra horti e:
Hȩc gͦ ueritas cũ uideis loqueret᷑: latebat
tur: differret᷑. ut in carne pateretur: iq
ne aũt pateret᷑. ut caro peccati redimihꝰ
Stans itaq conspictius scđ̾m infirmitat is¬

Expanded text:
nasceretur, et impleretur prophetia: Veritas de terra orta est . Haec ergo veritas cum Judaeis loqueretur, latebat  differretur; differretur, ut in carne pateretur; in carne autem pateretur, ut caro peccati redimeretur. Stans itaque conspicuus secundum infirmitat
Abbreviated transcription (Latin):
nferuiuimꝰ unquam Qͦ mͦ tu clicis libͣr
intis: Non aut̃ dixerat dñs liberi eritis: s
uritas lib̾abit uos: In quo tam̃ uerbo illi qͥa
lc̃ dixi patet in greco. ñ intellexerunt nͥ lib̾¬
tatr̃: & extulerunt se qł sem̃ eẽnt abrahȩ. &
direr̃: Sem̃ abrahe sumus: & nemini serui¬
uumꝰ unquam: Quomͦ tu dicis liberi eri¬
ale Opellis inflata: Non est ista magnitu
bs tumor: Et hoc ipstim scđm huiꝰ tem¬

Expanded text:
ivimus unquam; quomodo tu dicis, Liberi eritis? Non autem dixerat Dominus, Liberi eritis; sed, Veritas liberabit vos. In quo tamen verbo illi, quia, sicut dixi, patet in graeco, non intellexerunt nisi libertatem; et extulerunt se quod semen essent Abrahae, et dixerunt, Semen Abrahae sumus; et nemini servivimus unquam; quomodo tu dicis, Liberi eritis? O pellis inflata! Non est ista magnitudo, sed tumor. Et hoc ipsum secundum hujus tem
Abbreviated transcription (Latin):
bonus. dilectionẽ sic sepe cõmendat. tamquam
sola p̃cipienda sit. sine qua non possunt ꝓdesse
cetera bona: & que ñ potest haberi sine ceteris bo¬
nis. quibus homo efficitur bonus. P hac aut̃ di¬
lectione: patient̃ debemus etiã mundi odia su¬
stinere. Necesse est enĩ ut nos oderit: quos eerint
nolle quod diligit. Sed plurimũ nos de se ipso
dñs consolatur: qui cũ dixisset hȩc mando uob̾
ut diligatis inuicẽ ⁊ ad iecit atq ait. Si mundus
tios odit: scitote qͥa me priorẽ uobis odio habuit.
Cur gͦ se menbrum supra uerticẽ extollit: Recu¬
sas ẽẽ in corpore: si non uis odium mundi sustine¬
re cũ capite. Si de mundo inquit essetis: mun¬
dus qđ suũ erat diligeret. Uinuerse utiq hoc
dicit eccłȩ: quã plerũq etiã ipsam mundi no¬
dũ reconcilians sibi. Itemq illud. Non enĩ ue¬
nit filius hominis ut iudicet mundũ: s uit saltie¬

Expanded text:
bonus dilectionem sic saepe commendat, tanquam bonus dilectionem sic saepe commendat, tanquam sola praecipienda sit, sine qua non possunt prodesse caetera bona, et quae non potest haberi sine caeteris bonis, quibus homo efficitur bonus. 2. Pro hac autem dilectione patienter debemus etiam mundi odia sustinere. Necesse est enim ut nos oderit, quos cernit nolle quod diligit. Sed plurimum nos de seipso Dominus consolatur, qui cum dixisset, Haec mando vobis, ut diligatis invicem; adjecit, atque ait, Si mundus vos odit, scitote quoniam me priorem vobis odio habuit. Cur ergo se membrum supra verticem extollit? Recusas esse in corpore, si non vis odium mundi sustinere cum capite. Si de mundo, inquit, essetis, mundus quod suum erat diligeret. Universae utique hoc dicit Ecclesiae, quam plerumque etiam ipsam mundi nodum reconcilians sibi . Itemque illud. Non venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salve
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis duobus preceptis: tota lex pendet & ꝓph̾e
Hie est fructus nr̃. De fructu itaq nob̾ mandano:
hec mando inqͥt uob̾ ut diligatis in uicẽ. Unde
& apłs paulus. cũ contra oꝑa carnis cõmendare
fructũ sp̃e uellet acapite hoc posuit. Fructus in¬
quit sp̃c. est ħaritas: ac deinde cetera tamquiam
ex isto capite ex orta &e religata conteruit: que st̃.
gaudiũ. pax. longamitas. benignitas. bonistase
fides. mansuetudo. continentia. Quis aut̃ bene
gaudet : qui bonũ non diligit unde gauaet.
Quis pacẽ ueram. nisi cũ illo potest habere. quẽ
ueracit̃ diligit: Quis est longanimis. in bono ꝑ¬
suetinter manendo: nisi ferueat culigendo :
Quis est benignus: nisi diligat cui opitulatur:
Quis bonus: nisi diligendo efficiatar: Quis salu¬
briter fidelis isi ea fide que ꝑ dilectionẽ oꝑatur :
Quis utiliter mansuetus: cui non dilectio mode¬
retur.: Quis ab eo continet unde turpatur: nisi
diligat unde honestatur: Merito itaq magist̃

Expanded text:
tis charitatis tota Lex pendet et Prophetae : hic est fructus noster. De fructu itaque nobis mandans, Haec mando, inquit, vobis, ut diligatis invicem. Unde et apostolus Paulus, cum contra opera carnis commendare fructum spiritus vellet, a capite hoc posuit, Fructus, inquit, spiritus charitas est: ac deinde caetera tanquam ex isto capite exorta et religata contexuit, quae sunt, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia . Quis autem bene gaudet, qui bonum non diligit unde gaudet? Quis pacem veram, nisi cum illo potest habere quem veraciter diligit? Quis est longanimis in bono perseveranter manendo, nisi ferveat diligendo? Quis est benignus, nisi diligat cui opitulatur? Quis bonus, nisi diligendo efficiatur? Quis salubriter fidelis, nisi ea fide quae per dilectionem operatur? Quis utiliter mansuetus, cui non dilectio moderetur? Quis ab eo continet unde turpatur, nisi diligat unde honestatur? Merito itaque magister
Abbreviated transcription (Latin):
ni nomine meo det uob̾: tunc utiq dabit nobis si
diligamꝰ uiuicẽ : cũ & hoc ipsũ ipse dederit nobis
qui nos elegit. non habentes fructũ. quia non eũ
nos elegeramus: & posuit nos ut fructũ afferamus.
hoc est inuicẽ diligamtis. Quẽ fructũ sine illo af¬
ferre non possumus: sic̃ palmttes facere sine uite

Expanded text:
n nomine meo, det vobis: tunc utique dabit nobis, si diligamus invicem; cum et hoc ipsum ipse dederit nobis, qui nos elegit non habentes fructum, quia non eum nos elegeramus; et posuit nos ut fructum afferamus, hoc est, invicem diligamus: quem fructum sine illo habere n
Abbreviated transcription (Latin):
frnctũ unde nos eligeret. on habe bamtis. Ut
ats inquit: et fructũ afferatis. Iinus ut affera¬
niuis: & ipse est uia qua imus: in qua nos posui¬
tut eamus. Proinde in omĩb miscdia eiꝰ preue¬
ut nos. Et fructus inquitur̃ maneat: ut quod¬
cĩq petieritis patrẽ in nomine meo det uobis.
slaneat gͦ dilectio. Ipse est gͦ fructus nr̃: que di¬
lctio nunc est in desiderio. nondũ in saturitate.
Et ipso desiderio quodetimq petierimus in no¬
mine unigentti filii: dat nob̾ pat̃. Qd aũt acciꝑe
siluandis ñ expedit nob̃: ñ existimeits nos pete¬
re in nomine saltiatoris: s hoc petimꝰ in nomine
siluatoris. qd ꝑtinet ac rationẽ salutis.
non uos me elegistis. s ego elegi uos. & posui uos ut
eatis & fructũ afferatis. & fructus ur̃ maneat ⁊ ut

Expanded text:
fructum unde nos eligeret habebamus. Ut fructum unde nos eligeret habebamus. Ut eatis, inquit, et fructum afferatis. Imus ut afferamus, et ipse est via qua imus, in qua nos posuit, ut eamus. Proinde in omnibus misericordia ejus praevenit nos. Et fructus, inquit, vester maneat. Ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis. Maneat ergo dilectio; ipse est enim fructus noster. Quae dilectio nunc est in desiderio, nondum in saturitate: et ipso desiderio quodcumque petierimus in nomine unigeniti Filii, dat nobis Pater. Quod autem accipere salvandis non expedit nobis, non existimemus nos petere in nomine Salvatoris: sed hoc petimus in nomine Salvatoris, quod pertinet ad rationem salutis.Non vos me elegistis; sed ego elegi vos, et posu vos, ut eatis et fructum afferatis, et fructus
Abbreviated transcription (Latin):
aut ap la. Sic gͦ ae ui hoc tempore: teliquie ꝑ
actionem gc̃e salue facte sunt. Unde subum¬
qt si autꝰ giã. iam ñ ex oꝑibus: alio qum gr̃a
ils sũ qr iam credebam. Si enĩ credebas in ca¬
am: iam elegeras etĩ. Sed atidi: non uos me
lipsis. Non ẽ ut dicas ante quã crederem iã
ima oꝑabar: ideo electus stim. Quid enĩ ẽ boni
oꝑs ante fidem. cã dicat apłs. om̃e quod ñ est
q ide peccatũ est: Quid gͦ dicturi sumus. au¬
indo non uos me elegistis: nͥ qr mali eramꝰ.
ilceti stumꝰ ut boni ꝑ gr̾am nos eligentis ẽmꝰ:
In est eiũ gr̃a: si precesserant merita. Est aũt gr̃a
ho igitur ñ inuenit: s effecit merita. Et uide
agt faciat bonos. Ego inquit elegi uos. & posui
us ut eatis. & fructũ afferatis: & fuctus ur ma¬
nat. Nonne iste ẽ fructus de quo iam dyxerat.
sut me nichil potestis facere: Elegit gͦ: & posu¬
tute amus. & fructũ afferamus. Hullũ itaq

Expanded text:
us : « Sic ergo et in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. » Unde subjungit. « Si autem gratia, jam non ex operibus, alioquin gratia lectus sum, quia jam credebam. Si enim credebas in eum, jam elegeras eum. Sed audi: « Non vos me elegistis. » Non est ut dicas: Antequam crederem jam bona operabar, ideo electus sum. Quid enim est boni operis ante fidem? cum dicat Apostolus: « Omne quod non est ex fide, peccatum est . » Quid ergo dicturi sumus audiendo: « Non vos me elegistis, » nisi quia mali eramus, et electi sumus, ut boni per gratiam nos eligentis essemus. Non est enim gratia, si praecesserant merita: est autem gratia. Haec igitur non invenit, sed efficit merita. Et videtelegit faciat bonos. Ego, inquit, elegi vos, et posui vos ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Nonne iste est fructus de quo jam dixerat: Sine me nihil potestis facere? Elegit ergo nos et posuit ut eamus, et fructum afferamus. Nullum itaque
Abbreviated transcription (Latin):
Hec ẽ illa in effabilis gła. Quid eiĩ eran
quando xp̃m nondũ elegeranus. & idon
diligebamus: Nam qͥ ñ eũ eligit. quim̃ dli¬
git: Nũquid iam in nob̾ erat qđ in psalaus
canitur. elegi ab iecttis esse in domio dei ma¬
gis quã habitare in tabernaculis pecama
Non utiq. Quid gͦ eramus nisi iraqui ept
diti: Neq enĩ iam credideramus in ain
ut eligeret nos. Nlam si iam creder tes deqti.
electos elegit Cur gͦ diceret non uos me ll¬
gistis. nisi quia miscdia eiꝰ p̃uenit nos. hi
certe uacat uana illoꝵ ratiotinatio. quipl¬
scientiã dei de fendunt contra gr̃am di: sib
nos dicunt electos ante constitutione mud
qͥa presciuit nos ds̃ futuros bonos : nonsis
nos facturũ bonos. Non hoc dicit. quiaiss
non uos me elegistis. Qm̃ si ꝓpterea noi dhs¬
set quia bonios futuros esse p̾sciert. e l¬

Expanded text:
ec est illa ineffabilis gloria. Quid enim eramus quando Christum nondum elegeramus, et ideo non diligebamus? Nam qui non eum eligit, quomodo diligit? Nunquid jam in nobis erat quod in psalmo canitur: Elegi abjectus esse in domo Dei, magis quam habitare in tabernaculis peccatorum ? Non utique. Quid ergo eramus, nisi iniqui et perditi? Neque enim jam credideramus in eum, ut eligeret nos. Nam si jam credentes elegit, electos elegit. Cur ergo diceret: Non vos me elegistis, nisi quia misericordia ejucerte vacat vana illorum ratiocinatio, qui praescientiam Dei defendunt contra gratiam Dei, et ideo dicunt nos electos ante mundi constitutionem , quia praescivit nos Deus futuros bonos, non seipsum nos facturum bonos. Non hoc dicit, qui dicit, Non vos me elegistis. Quoniam si propterea nos elegisset, quia bonos futuros esse nos pr
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃t cognoscam sic̃ &e cognitus sũ: & nunc ꝑ
speculũ in enignaate : tunc aut̃ facie ad faci¬
eni. Nam &e ipse apłs saltios nos dicit factos.
ꝑ lauacrum regenerationis: qui tam̃ alio
loco spe inquit salui facti sumꝰ. S pes aut̃
quȩ uidetur: ñ est spes. Quod aut̃ uidet
atus. quid sꝑat : Si autt. qd̃ non uidemus

Expanded text:
cognitus sum. Et nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem . Nam et ipse Apostolus salvos nos dicit factos per lavacrum regenerationis , qui tamen alio loco: Spe, inquit, salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes. Quod enim videt quis, quid sperat? Si au
Abbreviated transcription (Latin):
sit qđ ait dñs: uos aut̃ dixi amicoᷤ. ⁊¬
quia omĩa quecũq audiui a patre
meo: uota feci uob̾. Quis enĩ audeat
affirmare uel credere. ullũ homi¬
nũn scire omĩa quecũq a patre audiuit
ungenitus filius: quando nec hoc quidem
quisquã capit quomͦ audiat a patre ullum
uerbũ. cũ ipse sit patris uncũ uerbũ: Quid
qđ aliquanto post in hoc ipso tam̃ sermone.
quẽ post cenam ante passionẽ ad cliscipłos
habuit. multa inquit habeo uob̾ dicere. s ñ
potestis illa portare modo: Quo igitur pac¬
to intellecturi sumus omĩa eũ nota fecisse
discipłis quecũq audiuit a patre. ⁊ cũ ꝓpterea
quȩdam multa ñ dicat. qr scit eos modo porta¬
re ñ posse: sed nimirũ qd̵ facturus est fecisse
se dicit. qͥa ea quȩ futura sunt fecit. Siẽ enĩ
meos. nec ait fossuri sunt uelut p̃terita di¬
cens. & ea tam̃ futura p̃dicens: tra & hoc loco
ait. omĩa se nota fecisse discipłis. quȩ se nouuit

Expanded text:
dixi amicos, quia omnia quaecunque audivi a Patre meo, nota feci vobis. Quis enim audeat affirmare vel credere ullum hominum scire omnia quaecunque a Patre audivit unigenitus Filius, quando nec hoc idem quisquam capit, quomodo audiat a Patre ullum verbum, cum ipse sit Patris unicum Verbum? Quid, quod aliquanto post, in hoc ipso tamen sermone, quem post coenam ante passionem ad discipulos habuit, Multa, inquit, habeo vobis dicere; sed non potestis illa portare modo ? Quo igitur pacto intellecturi sumus omnia eum nota fecisse discipulis, quaecumque audivit a Patre, cum propterea quaedam multa non dicat, quia scit eos modo portare non posse? Sed nimirum quod facturus est, fecisse se dicit, qui ea quae futura sunt fecit . Sicut enimeos ; nec ait, fossuri sunt; velut praeterita dicens, et ea tamen futura praedicens: ita et hoc loco ait omnia se nota fecisse discipulis, quae se novit
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorasset matheus: etiã testimoniũ ꝓphe¬
ticũ addidit dicens: ut ad impleret᷑ qd̾ dictũ
est ꝑ esayam ꝓpħam dicentẽ. Ipse in firmitates
nr̃as accepit: et egrotationes portauit. Item

Expanded text:
commemorasset Matthaeus, etiam testimonium prophecommemorasset Matthaeus, etiam testimonium propheticum addidit, dicens: Ut adimpleatur, quod dictum est per Isaiam prophetam dicentem: Ipse infirmitates nostras accepit, et aegrotationes
Abbreviated transcription (Latin):
tus est: Quiꝰ pret̾ heliam curru igneo in alta
subuectus est: Quis p̃ter heliseũ quod paulo
in clusoꝵ secũ leonũ esurientiũ. uixit in nocu¬
us: Quis p̃ter tres uiros. ananiam. a zariam.
misahelem. in flãmis ardentibus et ñ ure ntib
de ambulauit illesus: Pretereo cetera: qm̃ hec
satis eẽ arbitror quib demonstraretur. et alios
scõs quedam oꝑa miranda fecisse que nemo aliꝰ¬
us fecit: s qui tam multa uitia et malas ualitu¬
dines. uexationesq mortaliũ tanta potestate
sanaret. nullus omnino legitur antiquorum.
Ut enĩ taceant᷑ quos iubendo sic̃ occurrebant
saluos singulos fecit: marcus eugłista quodam
loco ait. Uesꝑe aut̃ facto cũ sol occidisset affere¬
bant ei om̃s male habentes. et demonia haben
tes: & erat omĩs ciuitas congregata ad iantiam u
et curauit multos qui uerabant᷑ uariis lango¬
ribus: & demonia multa eiciebat. Id aut̃ cũ

Expanded text:
tus est ? Quis praeter Eliam curru igneo in alta tus est ? Quis praeter Eliam curru igneo in alta subvectus est ? Quis praeter Elisaeum, quod paulo inclusorum secum leonum esurientium vixit innocuus ? Quis praeter tres viros, Ananiam, Azariam, Misaelem, in flammis ardentibus et non urentibus deambulavit illaesus ? 3. Praetereo caetera, quoniam haec satis esse arsanctos quaedam opera miranda fecisse, quae nemo alius fecit. Sed qui tam multa vitia, et malas valetudines, vexationesque mortalium tanta potestate sanarit, nullus omnino legitur antiquorum. Ut enim taceantur, quos jubendo sicut occurrebant salvos singulos fecit; Marcus evangelista quodam loco ait: Vespere autem facto, cum sol occidisset, afferebant ei omnes male hates, et erat omnis ciuitas congregata ad ianuam. et curauit multos qui uexabantur uariis languoribus et demonia multa e
Abbreviated transcription (Latin):
inhac carne uiueret. & cũ in suo moniuũto
hiltus iaceret. Nam quidam portantes mor
ncũ irruentib hostibus eo refugissent. eumq
ipossussent: contiuuo surrexit. fecit tam̃ a
N at p̃c que nemo alius fecit: qđ quinq mi¬
isomnũ de quinq. et quatuor milia de sep¬
tem panib pauit÷ qđ suꝑ aquas ambulauit.
et petro ut hoc faceret p̃stitit: qđ a quã mutauit
in uinum: qđ aꝑuit ocłos ceci nati: & alia mul¬
ta quȩ cõmemorare longum est. Sed respondet᷑¬
a nobis et alios fecisse quȩ ipse ñ fecit: & que ne¬
mo alius fecit. Quis enĩ nisi moyses egyptios
plagis tot tantisq ꝑcussit. diuiso mari popłm
dixit. manna de celo esurientib impetrauit.
a quam de petra sitientibus fudit: Quis nisi
ihesus naue popło transituro ior danis fluenta
diuisit. & currentẽ solem emissa ad dum oratio¬
ne. frenauit et fixit: Quis preter sanson ꝓpter
suã sitim maxilla mortui a sini exundante satia¬

Expanded text:
cum in hac carne viveret , et cum in suo monumento cum in hac carne viveret , et cum in suo monumento sepultus jaceret. Nam quidam portantes mortuum, cum irruentibus hostibus eo refugissent, eumque ibi posuissent, continuo resurrexit . Fecit tamen atus, quae nemo alius fecit, quod quinque millia hominum de quinque, et quatuor millia de septem panibus pavit ; quod super aquas ambulavit, et Petro ut hoc faceret praestitit; quod aquam mutavit in vinum ; quod aperuit oculos caeci nati , et alia multa quae commemorare longum est. Sed respondetur nobis, et alios fecisse quae ipse non fecit, et quae nemo alius fecit. Quis enim nisi Moyses Aegyptios plagis tot tantisque percussit , diviso mari populum duxit , manna de coelo esurientibus impetravit aquam de Petra sitientibus fudit ? Quis nisi Jesus Nave populo transituro Jordanis fluenta divisit , et currentem solem emissa ad Deum oratione frenavit et fixit ? Quis praeter Samson propter suam sitim maxilla mortui asini exundante satia
Abbreviated transcription (Latin):
icerat dñs qui me odit et patrẽ me¬
um odit: utiq enĩ qui dit uerita¬
tem necesse est oderit eũ a quo uieri¬
tas nata est. unde iam quantum da¬
tum ẽ locuti sumus : deuide ad didit.
unde nob̾ nunc loquendũ est. Si
qꝑ ñficisem in eis quȩ nemo alius fecit: pecca¬
taĩ haberent. Peccatũ illud scilicet magnũ de
pitpius ait. si non uenissem et locutus eis fu¬
stpitatũ non haberent: hoc est peccatũ. quod
inm loquentẽ et oꝑantẽ non crediderunt. Neq
ñ mullũ habebant peccatũ : ante quã loqueret᷑
ht oparetur in eis. Sed hoc peccatũ quo in eũ
mcraliderunt. ideo sic cõmemoratur: q ipsco
pnato tenentur et cetera: Hoc enĩ si non habe¬
nite i eum crederent: dimitterentur et ce
I. Sed quid est hoc cũ dixisset si oꝑa ñ fecissẽ
as. mer addidit quȩ nemo alius fecit: Nul
iquppe in oꝑibus xxp̃i uidentur esse maiora.
cum suscitatio mortuoꝵ: qđ scimꝰ etiã antiqͦs¬
ise ꝓpłas. fecit enĩ helias. fecit heliseus: et

Expanded text:
ixerat Dominus: Qui me odit, et Patrem meum odit. Utique enim qui odit veritatem, necesse est oderit et a quo veritas nata est: unde jam quantum datum est, locuti sumus. Deinde addidit unde nobis nunc loquendum est: Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit, peccatum non haberent. Peccatum illud scilicet magnum, de quo et superius ait, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Hoc est peccatum quo in eum loquentem et operantem non crediderunt. Neque enim nullum habebant peccatum, antequam loqueretur eis et operaretur in eis; sed hoc peccatum quo in eum non crediderunt, ideo sic commemoratur, quia ipso peccato tenentur et caetera. Hoc enim si non haberent, et in eum crederent, dimitterentur et caetera. 2. Sed quid est hoc quodin eis, mox addidit quae nemo alius fecit? Nulla quippe in operibus Christi videntur esse majora quam suscitatio mortuorum: quod scimus etiam antiquetas. Fecit enim Elias , fecit Elisaeus et
Abbreviated transcription (Latin):
interfectores. de illius resurrectione confunde¬
ret. Si quẽ delectat tam suauit̃ scm̃ tale specta¬
culũ contueri: actus apłor legat. Ibi beatum
petrũ quẽ negantẽ doluerat. stupeat p̃dicantẽ:
ibi linguã illam uideat ad fidiitiam a diffiden¬
tia. & ad libertatẽ a seruitute trans latã. tot lui-¬
guas inimicoꝵ conuertere ad axp̃i confessionẽ. quaꝵ
non ualendo unam ferre: uersa fuerat in nega¬
tionem. Quid plura: Tantus in illo gr̃e fulgor.
p̃dicantis. p̃ciosissime ueritatis pondera ꝓcede¬
bant: ut ingentis multitudinis ad uersarios
a quibus cũ illo formidabat occidi. Hoc fecit
spc̃ sc̃s tunc missus: ante ꝓmissus. Ista dñs mag¬
na atq miranda. sua beneficia p̃iudebat. qndo
dicebat. Et uiderunt & oderunt & me et pa-¬
trẽ meũ: ut impleatur sermo qui in lege eors

Expanded text:
interfectores de illius resurrectione confundeinterfectores de illius resurrectione confunderet. Si quem delectat tam suaviter sanctum tale spectaculum intueri, Actus Apostolorum legat : ibi beatum Petrum quem negantem doluerat, stupeat praedicantem; ibi linguam illam videat ad fiduciam a diffidentia, et ad libertatem a servitute translatam, tot linguas inimicorum convertere ad Christi confessionem, quarum non valendo unam ferre, versa fuerat in negationem. Quid plura? Tantus in illo fulgor gratiapraedicantis pretiosissimae veritatis pondera procedebant, ut ingentis multitudinis adversarios a quibus cum illo formidabat occidi. Hoc fecit Spiritus sanctus tunc missus, ante promissus. Ista Dominus magna atque miranda sua beneficia praevidebat, quando dicebat, « Et viderunt, et oderunt et me et Patrem meum: ut adimpleatur sermo qui