comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deferant᷑. Qd̃ aũ in aliis queris epłis.
cur mea pͥor in libris canonicis intͣ¬
pretatio asteriscos habeat. ⁊ uirgu¬
las pͣnotatas. ⁊ postea aliã translati¬
one̾ absq his signis ediderim: pace
tua dixerim. uideris mͥ ñ intellige.¬
re qd quesisti. Illa enĩ intͣpretatio.
septuaginta interp̃tũ ẽ: ⁊ ubicũq
uirgulȩ. id ẽ obeli st̃. significat᷑ quid
septuaginta plus dixerint quã habe¬
tur in hebreo. Ubi aũ asterisci. id÷
stellȩ p̾lucentes : ex teodotionis edi¬
tione ab origene additũ ẽ. ⁊ ibi
greca transtulimꝰ. Hic de ipso hebra¬
ico qd̵ intelligebamus expͣssimꝰ: sensu
aginta interp̃tũ libros legas. ñ pu¬
ros ut ab eis editi stͣ. s ab origene
emͣdatos siue corruptos. ꝑ obelos &
asteriscos: ⁊ xpiani hoĩs int̃pretati¬
unculã. ñ sequaris. pͣsertim cũ ea quȩ
aadita st̃ ex hoĩs iudei atq blasphe¬
ni post passionẽ. xpͣi editione trans¬

Expanded text:
deferantur. Quod autem in aliis quaeris epistulis, deferantur. Quod autem in aliis quaeris epistulis, cur mea prior in libris canonicis interpretatio asteriscos habeat et uirgulas praenotatas et postea aliam translationem absque his signis ediderim, pace tua dixerim, uideris mihi non intellegere, quod quaesisti. illa enim interpretatio septuaginta interpretum est et, ubicumque uirgulae, id est obeli sunt, significatur, quod septuaginta plus dixerint, quam habetur in Hebraeo, ubi autem asterisci, id est stellae praelucentes, ex Theodotionis editione ab Origene additum est; et ibi Graeca transtulimus, hic de ipso Hebraico, quod intellegebamus, expressimus sensuuaginta interpretum libros legas non puros, ut ab eis editi sunt, sed ab Origene emendatos siue corruptos per obelos et asteriscos et Christiani hominis interpretatiunculam non sequaris, praesertim cum ea, quae addita sunt, ex hominis Iudaei atque blasphemi post passionem Christi editione trans
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ aliquid nec p̃putiũ: s obserua¬
tio mandatoꝵ dĩ. Iuęso gͥ ⁊ te iterũ
atq it̾um dep̾cor. ut ignoscas dispu¬
taciunculȩ meȩ. ⁊ qd̾ modũ meũ egͥs¬
sus sũ tͥ imputes qui coegisti ut rescͥ¬
berem. ⁊ mͥ cũ tersichoro oculos abs¬
tulisti. ⁊ ineo me putes magistrũ eẽ
m̃dacii: qui sequor xp̃m dicentẽ. E go
sum uia ueritas ⁊ uita. Nec potest fi¬
eri. ut ueritatis cultor m̃datio colla
submittã: neq mͥ imꝑitoꝵ ylebiculam
concites. qui te uenerant᷑ ut ep̃m.⁊
in eccłia declamantẽ sacerdotii hono¬
re suscipunt: me aũ ȩtatis ultimȩ.¬
i pene decrepitũ. ac monasterii ⁊ ru¬
ris secreta sectantẽ pariupendunt. &
quęras tͥ quos doceas uł repͣhendas.
Ad nos enĩ tantis maris atq t᷑rarum
a te diuisos spaciis. uyo uocis tue so¬
nus ꝑuenit. Et si forsitan litteras
scripseris : ante eas italia ⁊ roma sus¬
cipiet. ꝗͣ ad me cui mitendȩ sunt

Expanded text:
est aliquid nec praeputium sed obseruaest aliquid nec praeputium sed obseruatio mandatorum dei.. Quaeso igitur et te iterum atque iterum deprecor, ut ignoscas disputatiunculae meae et, quod modum meum egressus sum, tibi inputes, qui coegisti, ut rescriberem, et mihi cum Stesichoro oculos abstulisti. nec me putes magistrum esse mendacii, qui sequor Christum dicentem: Ego sum uia et uita et ueritas, nec potest fieri, ut ueritatis cultor mendacio colla submittam, neque mihi inperitorum plebeculam concites, qui te uenerantur ut episcopum et in ecclesia declamantem sacerdotii honore suscipiunt, me autem aetatis ultimae et paene decrepitum ac monasterii et ruris secreta sectantem parui pendunt, et quaeras tibi, quos doceas siue reprehendas. ad nos enim tantis maris atque terrarum a te diuisos spatiis uix uocis tuae sonus peruenit et, si forsitan litteras scripseris, ante eas Italia ac Roma suscipiet, quam ad me, cui mittendae sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Dũ uidȩos xp̃ianos uult face̾ : ipse iudȩ¬
us factus ẽ. Non enĩ poterat luxurio¬
sos ad frugalitatẽ reducere. nͥ se li¬
xuriosũ ꝓbasset: ⁊ miscdit᷑ ut ipse
deplorandi: qui contentione. sua. ⁊
cere iudeũ. Nec multũ int̾est in¬
ter meã ⁊ tuã sententiã : qr ego di¬
co ⁊ petrũ ⁊ pauluͣ timore fidelũ
iudeoꝵ legis exercuisse. immo simu¬
lasse mandata. Tu aũ asseris. hoc
eos fecisse clement᷑. nͣ mͣtientis as¬
tu. s cõpatientis affectu: dũ modo
illud constet. ł metu ł misođiter
simulasse se eẽ qd̾ ñ erant. Illud
aũ argumentũ quo adu̾sum nos
uteris. qd̃ ex gentib debuerit gen¬
uere iudeus : sic nec uere gentił
erat. Et sicͣ ñ fuit uere gentilis.
sic nec uere iudȩus erat. In eo aũ
imutator gentiliũ ẽ. qr p̃putium
recipit in fide xpi: ⁊ indifferen¬
ter ꝑmittit uesci cibis qͦs dãnani
iudei. ñ cultũ ut tu putas idolo¬
rũ. In xp̃o eniͣ iħu nec eireucisio

Expanded text:
dum Iudaeos Christianos uult facere, ipse Iudaeus factus est. non enim poterat luxuriosos ad frugalitatem reducere, nisi se luxuriosum probasset, et misericorditer, ut ipse deplorandi, qui contentione sua et cere Iudaeum. nec multum interest inter meam et tuam sententiam, quia ego dico et Petrum et Paulum timore fidelium Iudaeorum legis exercuisse, immo simulasse mandata, tu autem adseris hoc eos fecisse clementer \'non mentientis astu sed compatientis affectu\', dum modo illud constet uel metu uel misersimulasse se esse, quod non erant. illud autem argumentum, quo aduersum nos uteris, quod et gentilibus debuerit genuere Iudaeus, sic nec uere gentilis erat, et sicut non fuit uere gentilis, sic nec uere Iudaeus erat. in eo autem imitator gentilium est, quia praeputium recipit in fide Christi et indifferenter permittit uesci cibis, quos damnant Iudaei, non cultu, ut tu putas, idolorum; in Christo enim Iesu nec circumcisio
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ ꝑ mandatũ fieri supͣmodũ. hoc
alibi. lex subintͣuit ut abundaret de¬
lic̾tũ. Ubi aũ abundauit delictũ suꝑa¬
bundauit gr̃a. Et̃ alibi cũ suꝑuis de dis¬
putatione gr̃e loque̾t᷑ qd̃ ipsa iustifi¬
cet. uelut int̾rogans ait. Qͥd gͦ lex: Atq
huic int̾rogationi cõtinuo respondit.
reuaricationis gr̃a posita ẽ donec ueni

Expanded text:
dum, hoc alibi: Lex subintrauit, ut abundaret delictum: ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia; et alibi, cum superius de dispensatione gratiae loqueretur, quod ipsa iustificet, uelut interrogans ait: Quid ergo lex? atque huic interrogationi continuo respondit: Praeuaricationis gratia posita e
Abbreviated transcription (Latin):
uendã. quãuis in ea nũꝙͣ fuerim. tnͣ
beniuolentissime admonere dignatꝰ
es. In cuiꝰ sententiȩ ñ cõsensionẽ sed
simulationẽ timore petuꝰ inciderat
ut de illo paulus uerissime scrib̾et.
qd̃ cũ uidisset ñ recte ingredien¬
tẽ ad iu̾tatẽ eugłii eiq uerissime
dice̾t qd̃ gentes uidaizare cogebat¬
Qd̃ paulus utiq ñ cogebat. ob hoc il¬
la uetera ueracit᷑ uͥ opꝰ e̾e̾t obser¬
uans ut dãnanda nͣ eẽ monstrare.
p̃dicans tm̃ instant᷑. ñ eis s reue¬
lita gr̃a fidĩ saluos fieri fideles. ne ad
ea quẽquã. uelut necessaria suseipien¬
Aa scompelleret. S ic aũ credo apłm pau¬
lũ ueracit᷑ cuncta gessisse. nec tñ nunc
quẽquã factũ ex iudȩo xp̃ianũ. ut co
ut sino talia ueracit᷑ celebrare. sic̃
nec tu cui uidet᷑ paulus simulasse. cogis
istũ uł sinis omĩa simulare: An uis ut
etiã ego dicã hanc ẽe. sũmã questioĩs.
cia offerant quȩ obtulit paulus. si fili os

Expanded text:
s in ea numquam fuerim, tamen beniuolentissime admonere dignatus es. in cuius sententiae non consensionem sed simulationem timore Petrus inciderat, ut de illo Paulus uerissime scriberet, quod eum uidisset non recte ingredientem ad ueritatem euangelii, eique uerissime diceret, quod gentes iquod Paulus utique non cogebat ob hoc illa uetera ueraciter, ubi opus esset, obseruans, ut damnanda non esse monstraret, praedicans tamen instanter non eis, sed reuelata gratia fidei saluos fieri fideles, ne ad ea quemquam uelut necessaria suscipienda conpelleret. sic autem credo apostolum Paulum ueraciter cuncta illa gessisse nec tamen nunc quemquam factum ex Iudaeo Christianum uel cogo uel sino talia ueraciter celebrare, sicut nec tu, cui uidetur Paulus istum uel sinis talia simulare. An uis, ut etiam ego dicam hanc esse summam quaestionis, cia offerant. quae obtulit Paulus, si filios
Abbreviated transcription (Latin):
emulatores st̃ legis. Audiert̃ enim
de te qr discessionẽ doces a moyse.
debere circũcidere eos filios suos. ne¬
q scđm consuetudinẽ ingredi. Q d gͦ
ẽ. Utiq oportet conuenire multitu¬
dinẽ. Audient enĩ te suꝑuenisse. H oc¬

Expanded text:
aemulatores sunt Legis. Audierunt autem de te, quia discissionem doces a Moyse, debere circumcidere eos filios suos, neque secundum consuetudinem ingredi. Quid ergo est? Utique oportet convenire multitudinem; audie
Abbreviated transcription (Latin):
apłs: ut doceret nͣ ee ꝑguciosa his qui
ea uellent. sic̃ a parentib ꝑ legẽ. acce¬
ꝑant custodire. Rursũ obsecro te: ut
paulus cerimonias obseruabat. cũ iã
sas his qͥ eas uelint sic̃ a parentib ac¬
ceꝑint custodire. Ego contrario loquar.
⁊ reclamante mundo lib̾a uoce ꝓnun¬
ciem. cerimonias iudȩoꝵ ⁊ ꝑniciosas
obseruauerit. siue ex iudeis siue ex gẽ¬
tib. eũ in baratrũ diaboli deuolutum.
finis enĩ legis xp̃c ẽ ad iustitiã omĩ ere¬
denti. iudeo sciłc atq gentili. Neq
enĩ omĩ credenti erit finis ad iustiti¬
am. si udȩus excipit᷑. E in eugłio le¬
gimꝰ. lex ⁊ ꝓpħȩ usq ad ioħem baptis¬
tam. E in alt̾o loco. Propt̾ea gͦ magis

Expanded text:
s, ut doceret non esse perniciosa his qui ea vellent, sicut a parentibus per Legem acceperant, custodire. » Rursum obsecro te, ut Paulus cerimonias observabat, cum jam sas his qui eas vellent, sicut a parentibus acceperant, custodire. » Ego e contrario loquar, et reclamante mundo, libera voce pronuntiem, cerimonias Judaeorum et perniciosas obseruauerit siue ex Iudaeis siue ex gentibus, eum in barathrum diaboli deuolutum. finis enim legis Christus est ad iustitiam omni credenti, Iudaeo scilicet atque gentili; neque enim omni credenti erit finis ad iustitiam, si Iudaeus excipitur. et in euangelio legimus: Lex et prophetae usque ad Iohannem Baptistam, et in alio
Abbreviated transcription (Latin):
aoꝵ. die qn app̃hendi manũ eoꝵ ut edu¬
cerẽ eos de t̾ra egypti. Obserua quid dicat.
qr ñ ppłm gentiliũ cũ qͦ añ ñ fecerat te¬
stam̃tũ s popło iudȩoꝵ eui lege̾ dederat
ꝑ moysen. testam̃tũ nouũ eugłii reꝓmit¬
tat: ⁊ nequaꝗͣ. uiuant in uetustate lit¬
tere s in nouitate sp̃c. Paulus aũ super
cuꝰ noĩe nc̃ questio uentilat᷑. crebras hu¬
iuscemodi ponit sententias. E qͥb breu¬
tatis studio. pauca subnecꝰtã. Ecce ego par¬
lus dico uob̃: qmͣ si circu̾cidamini xͨ uo¬
bis nicħ ꝓderit. Et iterũ. Eu̾acuati estis
axͦ: qui m lege iustificamini. a gr̃a exxidi¬
stis. Et infra. di spuͣ ducimini. iã ñ estis
sub lege. Ex qͦ apparet qͥ sub lege ẽ nͣ dis¬
pensatiue ut nr̃i uoluere maiores. sed
bere. Qualia sint aũ pͣcepta legalia. dõ
docente. discamꝰ. Ego inquit dedi eis pre¬
cepta ñ bona: ⁊ iustificatioẽs in qͥb noͣ
uiuant in eis. Hec dicimꝰ nͣ quo lege̾ iux¬

Expanded text:
ando adprehendi manum eorum, ut educerem eos de terra Aegypti. obserua, quid dicat, quod non populo gentilium. cum quo ante non fecerat testamentum, sed populo Iudaeorum, cui legem dederat per Moysen, testamentum nouum euangelii repromittat, ut nequaquam uiuant in uetustate litterae sed in nouitate spiritus. Paulus autem, super cuius nomine nunc quaestio uentilatur, crebras huiusce modi ponit sententias, e quibus breuitatis studio pauca subnectam: Ecce ego Paulus dico uobis, quoniam, si circumcidamini, bis nihil prodest, et iterum: Euacuati estis a Christo, qui in lege iustificamini; a gratia excidistis, et infra: Si spiritu ducimini, iam non estis sub lege. ex quo apparet, qui sub lege est non dispensatiue, ut nostri uoluere maiores, sed um non habere. qualia sint autem praecepta legalia, deo docente discamus: Ego, inquit, dedi eis praecepta non bona et iustificationes, in quibus 11 non uiuant in eis. haec dicimus, non quo legem iuj
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibere dm̃ his auditis tacuert᷑. ⁊i glo¬
rificauert᷑ dm̃ dicentes. Ergo ⁊ gentibꝰ ds̃
penitentiã ad uitã dedit. Rursũ eũ mul¬
to post tpr̃e paulus ⁊ barnabas uenissent
antiochiã ⁊ congregata ȩccłia retulissent
quanta fecisset ds̃ cũ illis. ⁊ qr aꝑuisset¬
alis gentib ostiũ. fidĩ. quidã descendentes
de iudea docebant frẽs atq dicebant. Nisi
circũcidamini sc̾m morẽ moẏsi: ñ potes¬
tis salui fieri. Cõmota gͥ seditione. ñ mini¬
ma adu̾sus paulũ ⁊ barnabã: statuert᷑
ascendere ⁊ ipsi qui accusabant᷑. ⁊ hi qͥ
phariseoꝵ qͥ crediderant in xp̃o dicẽtes.
oportet cireũcidi eos. ⁊ p̃ciꝑe ilłł ut ser¬
uent lege᷑ moisi. ⁊ magna suꝑ hoc uerbo
oriebat᷑ questio. petrꝰ solita lib̾tate. iuri
inqͥt frẽs uos scitis qm̃ ab antiqͥs dieb
in nob̾ elegit ds̃ ꝑ os meũ audire gtͣs

Expanded text:
m? his auditis tacuerunt et glorificauerunt deum dicentes: Ergo et gentibus deus paenitentiam ad uitam dedit. rursum, cum multo post tempore Paulus et Barnabas uenissent Antiochiam et congregata ecclesia rettulissent, quanta fecisset deus cum illis et quia aperuisset gentibus ostium fidei, quidam descendentes de Iudaea docebant fratres atque dicebant: Nisi circumcidamini secundum morem Moysi, non potestis salui fieri. commota igitur seditione non minima aduersum Paulum et Barnaban statuerunt ascendere et ipsi, qui accusabantur, et hi, qui Pharisaeorum, qui cre- diderant in Christo, dicentes: Oportet circumcidi eos et praecipere illis, ut seruent legem Moysi, et magna super hoc uerbo oriretur quaestio, Petrus solita libertate: Viri, inquit, fratres, uos scitis, quoniam ab antiquis diebus in nobis ele
Abbreviated transcription (Latin):
debent molesta ẽẽ lectori. s ⁊ illi ⁊
mͥ utilia. ut ꝓbemus ante apłm pau¬
lũ ñ ignorasse petrũ inmo pͥncipem
huiꝰ fuisse decreti. legẽ post eugłm ñ
seruandã. Deniq tante petr auctori¬
tatis fuit. ut paulus in epła sua scrip¬
serit. Deinde pꝰt annos tres. ueni ihe¬
rosolunã uidere petrũ: ⁊ mansi apd̃
illũ dieb quindecim. Rursũq in con¬
sequentib pꝰt annos quatuor decĩ ascẽ
di ierosolimã. cũ barnaba: assumpto ⁊
tito. Ascendi aũ sod̾m reuelationẽ. ⁊ ex

Expanded text:
debent molesta esse lectori, sed et illi et mihi utilia, ut probemus ante apostolum Paulum non ignorasse Petrum, immo principem huius fuisse decreti, legem post euangelium non seruandam. denique tantae Petrus auctoritatis fuit, ut Paulus in epistula sua scripserit: deinde post annos tres ueni Hierosolymam uidere Petrum et mansi apud illum diebus quindecim, rursumque in consequentibus: post annos quattuordecim ascendi iterum Hierosolymam cum Barnaba adsumpto et Tito.
Abbreviated transcription (Latin):
ostendens ñ habuisse securitatẽ eugłii
rant fuisset sententia roboratũ. Statĩ¬
q sequit᷑. Separatim aũ his qui uide.¬
bant᷑ ẽẽ aliquid: ne forte in uacuum
currerẽ aut cucurissẽ. Qrͣ separatim.
⁊ nͣ in publico. Ne fidelib ex numero
iudȩoꝵ. qͥ legẽ putabant ẽe̾ seruandã.
⁊ sic credendũ in dño saluatore. fidei
scandalũ nasceret᷑. Esrgo ⁊ eo tempore
cũ petaꝰ uenisset antiochiã. ⁊ licet hoc
apłoꝵ acta ñ scribant. s affirmãti pau¬
lo credendũ sit. in faciẽ illi paulus resti¬
tisse scribit: qr rep̾hensibił erat. Prius
enĩ quã uenirent quidã a iacobo. cum
gentib edebat. Cũ aũ uenissent. subtͣ¬
hebat se ⁊ segregabat: timens eos qͥ ex
circũcisione erant. Et consensert᷑ eũ

Expanded text:
se non habuisse securitatem praedicrant, fuisset sententia roboratus. Statimque sequitur: Separatim autem his, qui videbantur, ne forte in uacuum currerem aut cucurrissem. quare separatim et non in publico ? ne fidelibus ex numero Iudaeorum, qui legem putabant esse seruandam et sic credendum in domino saluatore, fidei scandalum nasceretur. ergo et eo tempore, cum Petrus uenisset Antiochiam—licet hoc apostolorum Acta non scribant, sed adfirmanti Paulo credendum sit — in faciem illi Paulus restitisse se scribit, quia reprehensibilis erat. prius enim, quam uenirent quidam a Iacobo, cum gentibus edebat; cum autem uenissent, subtrahebat se et segregabat timens eos, qui ex circumcisione e
Abbreviated transcription (Latin):
b sius. ñ ibi luctũ significatũ e̾e̾. s gau¬
diũ. Hisi forte. dicturus ẽ in illa reqͥe dĩ
⁊ scĩficatione. sabb̃i. gaudiũ iudgis. lucꝰtũ
significatũ ẽẽ. xpĩanis. Est tñ nec quando
scĩficauit ds̃ diẽ. septimũ qr in illo requi¬
euit ab omĩb oꝑib suis: aliquid de ieuini
Ouł prandio sabb̃i exp̃ssit. Nec cũ postea
ppło hebreo de ipsius diei obseruatione.
mandauit: aliquid de. alim̃tis sum̃dis uel
ñ sum̃dis loquutꝰ eͣ. Uaecatio tantũ homi¬
ni a suis. uł seruilib oꝑib imꝑat᷑. Quan
pͥor ppłs in umbra accipiens futuroꝵ.
sic uaccauit ab oꝑib : quẽ admodũ nunc
iudȩos uaccare. conspicimꝰ. Hon ut puta¬
tur uidȩis carnalibꝰ. ñ recꝰte intelligen

Expanded text:
bus suis, non ibi luctum significatum esse sed gaubus suis, non ibi luctum significatum esse sed gaudium? nisi forte dicturus est in illa requie dei et sanctificatione sabbati gaudium Iudaeis, luctum significatum esse Christianis. et tamen nec, quando sanctificauit deus diem septimum, quia in illo requieuit ab omnibus operibus suis, aliquid de ieiunio uel prandio sabbati expressit nec, cum postea populo Hebraeo de ipsius diei obseruatione mandauit, aliquid de alimentis uel sumendis uel non sumendis locutus est. uacatio tantum homini a suis uel seruilibus operibus imperatur, quam prior populus in umbra accipiens futurorum sic uacauit ab operibus, quem ad modum nunc Iudaeos uacare conspicimus non, ut putatur, Iudaeis c
Abbreviated transcription (Latin):
deuitare deberet: Cũ uͦ his oppbriis atq
maledictis insecꝰtatur eccłiam: ꝑ totum
mundũ fructificantẽ ⁊ crescentẽ. ⁊ die
sabb̃i pene ubiq prandentẽ. ammoneo
quisqͥs ẽ. ut sese cohibeat. Nã cuiꝰ me no¬
men ignorare uoluisti: ꝓfecto de illo me
licet. Si gͦ male facimꝰ. quando prandemꝰ:
nullo die diũco bene uiuimꝰ. Qd̃ aũ fatet᷑
apłos sab̃bo manducasse. ⁊ dicit ut tunc
ieiunaret᷑ temporis ñ fuisse. ꝓpt̾ qd̃ ait÷
dñs. uenient dies ut auferat᷑ ab eis spon¬
sus. ⁊ tẽ ieun abt̃ filii sponsi: qr tẽ tẽpus
gaudii. ⁊ nunc tempꝰ ẽ lucꝰtus: pͥmũ adten
dere debuit. qđ illic dñs de ieuinio. nũc
de sabb̃i ieiunio loquebat᷑. Deinde cũ uult
intelligi lucꝰtũ ieiunio. cibo gaudiũ depu¬
tandũ. cur ñ cogitat quicquid ẽ illud qd̾
significare. ds̃ uoluit in eoqd̃ scriptũ est
eũ die septimo requieuisse ab omĩb oꝑi¬

Expanded text:
deuitare deberet? cum uero his opprobriis atque deuitare deberet? cum uero his opprobriis atque maledictis insectatur ecclesiam per totum mundum fructificantem atque crescentem et die sabbati paene ubique prandentem, admoneo, quisquis est, ut sese cohibeat. nam cuius me nomen ignorare uoluisti, profecto de illo me licet\'. si ergo male facimus, quando prandemus, nullo die dominico bene uiuimus. quod autem fatetur apostolos sabbato manducasse et dicit, ut tunc ieiunaretur, temporis non fuisse, propter quod ait dominus: Venient dies, ut auferatur ab eis sponsus, et tunc ieiunabunt filii sponsi, quia tempus gaudii et tempus est luctus, uit, quod illic dominus de ieiunio, non de sabbati ieiunio loquebatur. deinde cum uult intellegi luctum ieiunio, cibo gaudium deputandum, cur non cogitat, quicquid est illud, quod significare deus uoluit in eo. quod scriptum est eum die septimo requieuisse ab omnibus operi
Abbreviated transcription (Latin):
quirat. ñ utrũ liceat mebriari sabb̃o. qud̃
nec dͥnico die licet. s utrũ nec sabbo ieui¬
nandũ sit. sic̃ dnico ñ solet. Qđ utinã sie
quereret aut sic affirmaret. ut toto t̃ra¬
rũ orbe diffusani exceptis romanis ⁊ adhuc
paueis occidentalib aꝑtissime ñ blaphema¬
ret eccłiam. Nc̃ uͦ quis ferat ꝑ om̃s orien¬
tales. ⁊ multos etiã occidentales ppłos xp̃ia¬
nos de to ͭ tantisq famulis famulab q .xͦ.
sabbo sobrie modesteq prandentib. ab
isto dici. qd̾ in carne sint. ⁊ dõ placere ñ
possint: ⁊ qd de illis sit scriptũ. recedant
iniqui a me: uiã eoꝵ nosse nolo. Et qd̃
sint uentricole uideã ȩccłiş p̃ponentes.
⁊ ancilłe filios. ⁊ lege ñ iusta s uolunta¬
ria consulentes uentri. ñ displinȩ succũ¬
bentes: ⁊ ꝗd̾ caro sint ⁊ mortẽ sapiant.
⁊ çt̾a huiꝰmodi: Qd si de uno quopiam
famulo dĩ diceret: quis eũ audire. quis ñ

Expanded text:
quirat, non utrum liceat inebriari sabbato, quod quirat, non utrum liceat inebriari sabbato, quod nec dominico licet, sed utrum nec sabbato ieiunandum sit, sicut dominico non solet. Quod utinam sic quaereret aut sic adfirmaret, ut toto terrarum orbe diffusam exceptis Romanis et adhuc paucis occidentalibus apertissime non blasphemaret ecclesiam. nunc uero quis ferat per omnes orientales et multos etiam occidentales populos Christianos de tot tantisque famulis famulabusque Christi sabbato sobrie modesteque prandentibus ab isto dici, quod in carne sint et deo placere non possint et quod de illis sit scriptum: Recedant iniqui a me, uiam eorum nosse nolo, et quod sint uentricolae Iudaeam ecclesiae praeponentes et ancillae filios et lege non iusta sed uoluptaria consulentes uentri, non disciplinae succumbentes, et quod caro sint et mortem sapiant et cetera huius modi, quae si de uno quopiam famulo diceret, quis eum audire, quis non
Abbreviated transcription (Latin):
solis usq ad occasũ. u̾bis iniuriosissimis ne¬
quaꝗͣ lacerare timuisse. Nec dixerĩ pene.u¬
niu̾sam: s plane uniu̾sã. Nã neq ipsis qͦꝵ
consuetudinẽ sibi uidet᷑ defendere. iiue¬
nit᷑ peꝑcisse romanis. S quomͦ in eos qͦꝙ
redundet conuicioꝵ eius impetus nescit.
qm̃ ñ adu̾tit. Nã cũ eũ argum̃ta deficiunt.
quib ꝓbet sabb̃o ieiunandũ. in luxurias
epularũ. ⁊ temulenta conupuia. ⁊ nequis¬
simas ebrietates insultabundus inuehitur.
Quasi ñ ieuinare. hoc sit in ebriari. Qd̾ si hoc
ẽ. quid gͦ ꝓdest romanis sabb̃o ieuinare.
qnͣquidẽ aliis dieb quib ñ ieuinant ne¬
cesse ẽ eos scđm disputationẽ huiꝰ. ebriosos
⁊ uentricolas iudicari: Porro si aliud ẽ gra¬
stodita relaxare ieuiniũ. qd certe cũ fit
dia pͥus scoꝵ a uoracitate. ⁊ebriositate uẽ¬
tricolarũ iste discernat. ne romanos ipsos
qñ ñ ieiunant uentͥcolas faciat. tẽ in¬

Expanded text:
solis usque ad occasum uerbis iniuriosissimis nesolis usque ad occasum uerbis iniuriosissimis nequaquam lacerare timuisse. nec dixerim paene uniuersam sed plane uniuersam. nam neque ipsis, quorum consuetudinem sibi uidetur defendere, inuenitur pepercisse Romanis, sed, quo modo in eos quoque redundet conuiciorum eius impetus, nescit, quoniam non aduertit. nam cum eum argumenta deficiunt, quibus probet sabbato ieiunandum, in luxurias epularum et temulenta conuiuia et nequissimas ebrietates insultabundus inuehitur, quasi non ieiunare hoc sit inebriari. quod si hoc est, quid ergo prodest Romanis sabbato ieiunare, quando quidem aliis diebus, quibus non ieiunant, necesse est eos secundum disputationem huius ebriosos. et uentricolas iudicari? porro si aliud est grastodita relaxare ieiunium, quod certe, cum fit dia prius sanctorum a uoracitate et ebriositate uentricolarum iste discernat, ne Romanos ipsos, quando non ieiunant, uentricolas faciat, et tunc in
Abbreviated transcription (Latin):
ti statuit scriptura diuina: mos ppłi dĩ uł
instituta maioꝵ ꝓ lege tenenda st̃. De. qͥb
si disputare uoluerimus. ⁊ ex alioꝵ consu¬
etudine. alios imꝓbare. oriet᷑ int̾minata
lucꝰtatio: ꝗͣ labore sermocinationis. cũ oer¬
ta docum̃ta nulla ueritatis insinuet. u¬
tiq cauendũ ẽ. ne tẽpestate contentioi̾s
serenitatẽ caritatis obnubilet. Qd ꝑiculũ
uitare neglexit euꝰ mͥ ꝓlicã disputationẽ
ut ei responderẽ cũ tius pͥorib litteris
existimasti eẽ mittendã. Nc̃ aũ usq ad eo
mͥ spacia tẽpoꝵ larga st̃. ut ea refellẽdis
singulis sententiis eiꝰ impendã. quȩ aliis
oꝑib magis urgentib explicandis. habeo
necessaria. S eo qd̾ te mͥ in tuis epłis osten¬
dis ingenio. qd in te donũ dĩ admodum
diligo. eundẽ sermonẽ cuiꝰdã ut scribis ur¬
biei paulo diligentiꝰ ipse considera: ⁊ uide¬
bis eũ pene uniu̾sam eccłiam. xp̃i abo ortu

Expanded text:
ti statuit scriptura diuina, mos populi dei uel ti statuit scriptura diuina, mos populi dei uel instituta maiorum pro lege tenenda sunt. de quibus si disputare uoluerimus et ex aliorum consuetudine alios inprobare. orietur interminata luctatio. quae labore sermocinationis cum certa documenta nulla ueritatis insinuet, utique cauendum est, ne tempestate contentionis serenitatem caritatis obnubilet. quod periculum uitare neglexit, cuius mihi prolixam disputationem, ut ei responderem. cum tuis prioribus litteris existimasti esse mittendam. Non autem usque adeo mihi spatia temporum larga sunt, ut ea refellendis singulis sententiis eius inpendam, quae aliis operibus magis urguentibus explicandis habeo necessaria. sed eo quo te mihi in tuis epistulis ostendis ingenio, quod in te donum dei admodum diligo, eundem sermonem cuiusdam, ut scribis, urbici paulo diligentius ipse considera et uidebis eum paene uniuersam Christi ecclesiam ab ortu
Abbreviated transcription (Latin):
no. augustius in dño sa¬
lutẽ. Nescio unde sit fac¬
tũ. ut primis tuis litte.¬
cis. meas ñ redderem. ñ tam̃ tui contẽptu id
fecisse lc̾io. Nã ⁊ studiis tuis ⁊ ipso sermone
delector: teq in ista etate iuuenili. ꝓficere
i u̾bo dĩ. ⁊ abundare ad edificationẽ eccłiȩ
⁊ opto ⁊ exhortor. Nẽ uͦ scriptis tuis alt̾is
sumptis. quib tͥ tandẽ aliqñ responderi
uire caritatis in qua unũ sumus. fr̃uo &
equissimo flagitas: differendũ tue dilecti¬
onis ult̾uis desideriũ ñ putaui. Et int̾ ar
liceat sabbo ieunare: respondeo. Si nullo ⁊¬
mͦ liceret. ꝓfecto nec quadraginta continu¬
os dies nec moyses nec helias. nec ipse dñs
ieiuinasset. Uerũ ista ratione concluditur
etiã dñico die: ñ illicitũ eẽ ieuiniũ. Et ta¬
men qͥsquis hunc diẽ ieuinio decernendũ
putauerit. sic̃ quidã ieuinantes sabb̃m ob¬
seruant. ñ paruo scandalo erit ȩccłiȩ. Hec
inimerito. In his enĩ reb de quib nicħ cer¬

Expanded text:
NO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Nescio, unde sit factum, ut primis tuis litteris meas non redderem; non tamen tui contemptu id fecisse me scio; nam et studiis tuis et ipso sermone delector teque in ista aetate iuuenali proficere in uerbo dei et abundare ad aedificationem ecclesiae et opto et exhortor. nunc uero scriptis tuis alteris sumptis, quibus tibi tandem aliquando responderi iure caritatis, in qua unum sumus, fraterno et aequissimo flagitas, differendum tuae dilectionis ulterius desiderium non putaui et inter artliceat sabbato leiunare. respondeo: si nullo modo liceret, profecto quadraginta continuos dies nec Moyses nec Helias nec ipse dominus ieiunasset. uerum ista ratione concluditur etiam dominico die non inlicitum esse ieiunium. et tamen quisquis hunc diem ieiunio decernendum putauerit, sicut quidam ieiunantes sabbatum obseruant, non paruo scandalo erit ecclesiae nec inmerito. in his enim rebus, de quibus nihil cer
Abbreviated transcription (Latin):
ut iħm dolo tenerent ⁊ occiderent.
Intͣmisso dũ no die quo dicit eugłium
prima autẽ arimoꝵ accesserunt disci¬
puli ad iħm dicentes. ubi uis paremus
misso passus ẽ dñs. qd̵ nullus ambigit
ȩxta sabbati. Quappt̃ ⁊ ipsa sexta. recte.
reiuinio deputat᷑. Ieiunia quippe humilita¬
tẽ significant. Unde dicꝰtũ ẽ. Et humi¬
habam in ieunio aĩam meã. Sequit᷑ sab¬
latũ. quodie xpi caro in monum̃to requi¬
euit: sic̃ in pͥmis oꝑib mundi requieuit
dsͣ illo die ab omĩb. hinc exorta ẽ ista ĩ
regia illa ueste uarietas. ut alii sic̾ maxi¬
me popłi orientis. ꝓpt̾ requiẽ significãdã
mallent sig relaxare ieuiniũ. alii ꝓpter
humilitatẽ mortis dnĩ ieiunare. sic̃ ro

Expanded text:
ut Iesum dolo tenerent et occiderent. intermisso autem uno die, de quo dicit euangelium: Prima autem azymorum accesserunt discipuli ad Iesum dicentes: <Ubi uis paremus misso passus est dominus, quod nullus ambigit, sexta sabbati. quapropter et ipsa sexta recte ieiunio deputatur; ieiunia quippe humilitatem significant. unde dictum est: Et humiliabam in ieiunio animam meam. Sequitur sabbatum, quo die caro Christi in monumento requieuit, sicut in primis operibus mundi requieuit deus illo die ab omnibus operibus suis. hinc exorta est ista in regia illa ueste uarietas, ut alii sicut maxime populi orientis propter requiem significandam mallent relaxare ieiunium, alii propter h
Abbreviated transcription (Latin):
responsione p̃cepisse. nͥ ut sabbo prande¬
remꝰ. hoc ipsũ quippe. face̾ sciebã. S ille
sequutꝰ adiecit. Quando hic sũ. ñ ieiuno
sabbo: qñ romȩ sũ ieuino sabb̃o. Et ad quã¬
cũq eccłiam ueneritis inquit. eiꝰ morem
seruate. si pati scandalũ ñ uultis aut
facere. Hoc responsũ retuli ad matrem.
eiq suffecit: nec dubitauit obedendum.
hoc etiã nos sequuti sumꝰ. S qm̃ contigit
maxime in affrica. ut una eccłia uł uniꝰ
regionis eccłiȩ alios habeant sabb̃o pran¬
dentes. alios ieuinantes. mos eoꝵ mͥ se¬
gatio regenda cõmissa ẽ. Quaꝓpt̾ si con¬
silio meo. p̃sertim qr in hac causa plus
forte quã satis fuit. te petente atq ur¬
gente loquutus sũ: libent᷑ acquiescis. e¬
piscopo tuo in hac re noli resistere: & qd

Expanded text:
responsione praecepisse, nisi ut sabbato pranderesponsione praecepisse, nisi ut sabbato pranderemus; hoc quippe ipsum facere sciebam. sed ille secutus adiecit: \'Quando hic sum, non ieiuno sabbato; quando Romae sum, ieiuno sabbato. et ad quamcumque ecclesiam ueneritis\', inquit, \'eius morem seruate, si pati scandalum non uultis aut facere.\' hoc responsum rettuli ad matrem eique suffecit nec dubitauit esse oboediendum; hoc etiam nos secuti sumus. sed quoniam contigit maxime in Africa, ut una ecclesia uel unius regionis ecclesiae alios habeant sabbato prandentes alios ieiunantes. mos eorum mihi segatio regenda commissa est. quapropter si consilio meo, praesertim quia in hac causa plus forte, quam satis fuit, te petente atque urguente locutus sum, libenter adquiescis, episcopo tuo in hac re noli resistere
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ cõmemor aui in euuangelicis ⁊ apłicis
litt̾is quȩ ad noui testam̃ti reuelationem
ypriȩ ꝑtinent certis dieb aliquib euidẽ¬
ter p̃ceptũ obseruanda ẽẽ ieiunia. ⁊ idõ
res quoq ista sic̃ aliȩ plurime quas enu¬
merare: difficile ẽ. inuenit in ueste illuis
filiȩ regis. hoc ẽ eccłie uarietatis locũ: in¬
dicabo tͥ qͥd mͥ de hoc requirenti respon¬
derit uenerandus ambrosiꝰ a quo bapti¬
ratus sũ. mediolanensis ep̃s. Nã cũ in
eadẽ ciuitate mat̾ mea mecũ ẽẽt. ⁊ nob̃¬
adhuc cathecuminis parũ ista curantib
illa sollicitudine̾ gereret. utrũ scđm
morem nr̃e ciuitatis sibi ee̾t sabb̃o ieiunã¬
dũ. an eccłiȩ mediolanensis more pranden¬
dũ. ut hac eã cuncꝰtatione lib̾arem. inter¬
rogaui hoc supͣdictũ hominẽ dĩ. At ille.
Qͥd possũ inquit hinc docere ampliꝰ quã ip¬
se facio. Ubi ego putauerã nichil eũ ista

Expanded text:
supra commemoraui, in euangelicis et apostolicis supra commemoraui, in euangelicis et apostolicis litteris, quae ad noui testamenti reuelationem proprie pertinent, certis diebus aliquibus euidenter praeceptum obseruanda esse ieiunia et ideo res quoque ista sicut aliae plurimae, quas enumerare difficile est, inuenit in ueste illius filiae regis, hoc est ecclesiae uarietatis locum, indicabo tibi, quid mihi de hoc requirenti responderit uenerandus Ambrosius, a quo baptizatus sum, Mediolanensis episcopus. nam cum in eadem ciuitate mater mea mecum esset et nobadhuc catechumenis parum ista curantibus illa sollicitudinem gereret, utrum secundum morem nostrae ciuitatis sibi esset sabbato ieiunandum, an ecclesiae Mediolanensis more prandendum, ut hac eam cunctatione liberarem, interrogaui hoc supra dictum hominem dei. at ille: Quid possum\', inquit, \'hinc docere amplius, quam ipse facio?\' ubi ego putaueram nihil eum ista
Abbreviated transcription (Latin):
dã rei geste memoriã. qr discipłi mortẽ.
dni humanitꝰ doluert. sic ab om̃ĩb ieui¬
nat᷑. ut etiã illi sabbi ieuniũ deuotissi¬
me celebrent. qui cet̾is ꝑ totũ annũ sab¬
batis prandent utrũq uidłc significan¬
tes. ⁊ in uno anniu̾sario die lucꝰtũ disci¬
płoꝵ ⁊ cȩteris sabb̃is quietis bonũ. Duo
qͥppe st̃ͣ quȩ iustoꝵ beatitudine̾ ⁊ oninis
miseriȩ finẽ sꝑari faciunt mors ⁊ resur¬
rectio mortuoꝵ. In morte. requies ẽ: de
qua dr̃ ꝑ pħam. Plebs mea intͣ in cellari¬
a tua. abscondẽ pusillũ. donec transeat
ira dĩ. In resurrectione:. aũ in hoĩe toto:
id ẽ in carne ⁊ spũ ꝑfecꝰta felicitas. Hine
facꝰtũ ẽ ut hoꝵ duoꝵ utrũq ñ significan¬
dũ putaret᷑. labore ieuinii. s potiꝰ refec¬
tionis hilaritate excepto paschali uno sab¬
bato quo discipłoꝵ sic̃ diximꝰ luctꝰ. ꝓptͣ rei
geste memoriã. fuerat ieiunio ꝓlixiore
significandus. S qm̃ ñ pauenimus ut iam

Expanded text:
mortem domini doluerunt, sic ab omnibus ieiunatur, ut etiam illi sabbati ieiunium deuotissime celebrent, qui ceteris per totum annum sabbatis prandent, utrumque uidelicet significantes et in uno anniuersario die luctum discipulorum et ceteris sabbatis quietis bonum. duo quippe sunt, quae iustorum beatitudinem et omnis miseriae finem sperari faciunt, mors et resurrectio mortuorum. in morte requies est. de qua dicitur per prophetam: Plebs mea intra in cellaria tua, abscondere pusillum, donec transeat ira domini, in resurrectione autem in homine toto, id est in carne et spiritu perfecta felicitas. hinc factum est, ut horum duorum utrumque non significandum putaretur labore ieiunii sed potius refectionis hilaritate excepto paschali uno sabbato, quo discipulorum, sicut diximus, luctus propter rei gestae memoriam fuerat ieiunio prolixiore signandus. Sed quoniam non inuenimus, ut iam
Abbreviated transcription (Latin):
di figura idipsũ romanos edocuit. quorũ
fides annuntiat᷑ uniu̾so orbi t̾rarũ. Num¬
quid gͦ cet̾i apłi prandere:xpĩanos cõtra
petrũ docuert᷑. in uniu̾so orbe t̾rarũ: Sic̃
itaq int̾ se uixert̃ cõcordit᷑ petrꝰ ⁊ con¬
discipłi eiꝰ. sic int̾ se concordit᷑ uiuant sab¬
bato ieuinantes. quos plantauit petrus. ⁊
sabb̃o prandentes qͦs plantauer̾t condisei¬
płi eiꝰ. Esst quidẽ ⁊ hec opinio plurimoꝵ. ꝗͣ¬
uis eã ꝑhibeant ẽẽ falsam pleriq romani.
qdͣ apłs petaᷤ eũ simone. mago die dnĩ co
certaturus. ꝓpt̃ ipsũ magne tẽptationis
ꝑiculũ. pridie cũ eiꝰdẽ urbis eccłia ieiuna¬

Expanded text:
di figura, id ipsum Romanos edocuit, quorum di figura, id ipsum Romanos edocuit, quorum fides adnuntiatur uniuerso orbi terrarum\'. numquid ergo ceteri apostoli prandere Christianos contra Petrum doitaque inter se uixerunt concorditer Petrus et condiscipuli eius, sic inter se concorditer uiuant sabbato ieiunantes, quos plantauit Petrus, et sabbato prandentes, quos plantauerunt condiscipuli eius. est quidem et haec opinio plurimorum, quamuis eam perhibeant esse falsam plerique Romani, quod apostolus Petrus cum Simone mago die dominico certaturus propter ipsum magnae temptationis periculum pridie cum eiusdem urbis ecclesia ieiuna
Abbreviated transcription (Latin):
sũ enĩ dic̃ ue qui dicunt qd bonũ malum
⁊ tenebras lucẽ ⁊ lucẽ tenebras. ⁊ amnarũ¬
dulce: ⁊ dulce amarũ. ieiuniũ sabb̃i uo¬
lens intelligibonũ ⁊ lucẽ ⁊ dulce: prandi¬
um uͦ malũ tenebras ⁊ amarũ: quis eum
dubitet in om̃ib xp̃ianis sabbo pranden¬
tib uniu̾sum orbẽ dãnare t̾rarũ: Nec se.
ipse: respicit. nec quib dicat attendit:
ut scriptis suis ab ista p̃cipiti cohibeatur¬
audatia. Continuo quippe subiunxit. Ne¬
mo gͦ uos udicet in esca aut in potu. qd̃
ipse utiq facit. qui sabbo sumentes escam
potũq sic arguit. Quantũ erat ut hinc
ei ueniret in m̃tẽ. etiã illud qd idem apłs
alibi dicẽ. qui manducat ñ manducantẽ
ñ sꝑnat. ⁊ qui ñ manducat manducantẽ
ñ udicet. Istomͦ. hoc temꝑam̃tũ quo scan¬
dala deuitaret. int̾ ieuinantes sabb̃o &
manducantes teneret: ut ⁊ ipsũ ñ man¬
fuerat diaboli figura. ñ nͥ ieuinio uincẽ¬

Expanded text:
cum enim dicit: Vae qui dicunt quod bonum malum cum enim dicit: Vae qui dicunt quod bonum malum et tenebras lucem et lucedulce, et dulce amarum, jejunium sabbati volens intelligi bonum et lucem et dulce, prandium vero, malum et tenebras et amarum; quis eum dubitat in omnibus christianis sabbato prandentibus universum orbem damnare terrarum? Nec se ipse respicit, nec quid dicat attendit, ut scriptis suis ab ista paudacia. continu» quippe subiunxit: \'Nemo ergo uos iudicet in esca aut in potu\', quod ipse utique facit, qui sabbato sumentes escam potumque sic arguit. quantum erat, ut hinc ei ueniret in mentem etiam illud, quod idem apostolus alibi dicit: Qui manducat, non manducantem non spernat et, qui non manducat, manducantem non iudicet? isto modo hoc temperamentum, quo scandala deuitaret, inter ieiunantes sabbato et manducantes teneret, ut et ipsum non manfuerat diaboli non nisi ieiunio uincen
Abbreviated transcription (Latin):
cunditate quȩ careat ebrietate. Cũ sie an¬
te sabb̃m ieiunare. possimꝰ. quomͦ dic̃ ante
dñcũ sabb̃o ieuinandũ: In continuo bidu¬
o pranderi. nefas eẽ. arbitrat᷑  Uideat gͦ
quanta afficiat contumelia. ipsã quoq ro¬
manã eccłiam. ubi ⁊ his ebdomadib in qͥb
quarta ⁊ sexta. ⁊ sabbato ieuinat᷑. tribus
sccła t̾ciaq prandetur. Suiũ uitã certũ
ẽ inquit arbitrio pendere. pastoꝵ. s ue
qui dicunt qd̾ bonũ malũ. ⁊ tenebras lu¬
cxͣ ⁊ luce̾ tenebras. ⁊ amarũ duloe ⁊ ddul¬
ce amarũ. Ꝙ a sibi uelint hec u̾ba eiꝰ. ñ sa¬
tis intelligo. Si enĩ hec ut scribis sic̃ urbi¬
eus dic̃. in urbe. plebs pendens ex pastoris
arbitrio. cũ ep̃o suo ieiunat sabbo. Si aũ
ad te ita seripsit. qr in epła tua ⁊ ipse qͥd¬
dã tale scripsisti. ñ tͥ ꝑsuadeat urbem
xpĩanã sic laudare. sab̃b̃o ieuinantẽ. ut
cogaris orbẽ. xp̃ianũ dãnare prandentẽ.

Expanded text:
cunditate quae careat ebrietate; cum sic ancunditate quae careat ebrietate; cum sic ante sabbatum jejunare possimus, quomodo dicit ante dominicum sabbato jejunandum: an continuo biduo pranderi nefas esse arbitratur? Videat ergo quanta afficiat contumelia ipsam quoque Romanam Ecclesiam, ubi et his hebdomadibus, in quibus quarta et sexta et sabbato jejunatur, tribus secunda tertiaque prandetur. Onium uitam certum est\\ inquit, arbitrio pendere pastorum; sed uae qui dicunt quod bonum malum et tenebras lucem et lucem tenebras et amarum dulce et dulce amarum\'. quid sibi uelint haec uerba eius, non satis intellego. si enim haec tu scribis, sicut urbicus dicit, in urbe plebs pendens ex pastoris arbitrio cum episcopo suo ieiunat sabbato; si autem ad te ista scripsit, quia in epistula tua et ipse quiddam tale dixisti, non tibi persuadeat urbem Christianam sic laudare sabbato ieiunantem, ut cogaris orbem Christianum damnare prandentem.
Abbreviated transcription (Latin):
istũ a sacrificio laudis alieni. quib tͣmͣmͦ
dieb in multis eccłiis. in om̃b aũ maxi¬
me cantatur alleluia: ꝙ uocẽ laudis esse
nullus. xp̃ianꝰ quãlibet imꝑitꝰ ignorat.
Confitet᷑ tam̃ etiã ipse diũco ñ in ebrieta¬
te s in iocunditate pranderi. cũ dicit
debere nos ex uideis ⁊ gentib multis xp̃i¬
ani nominis fide paucos elecꝰtos uesꝑtins
sabb̃oꝵ incenso. ꝓ pecudũ uicꝰtimis. iepu¬
niũ dõ placitũ laudib immolare. suius
feruor e cremata deficiant oꝑe delic¬
toꝵ. Et mane inquit exaudiet nos. a no¬
bis auditꝰ. Et erunt nob̾ domꝰ ad man¬
ducandũ ⁊ bibendũ. ñ in ebrietate.s
i iocunditate. dñioa celebritate ꝑfec¬
ta. Tunc gͦ eulogia ñ ut suꝑiꝰ ait alogi
a celebrat᷑. s quid eũ offendit sabbati di¬
q̃. quẽ dñs scĩficauit ignoro.: ut in eũ ñ
putet posse manducari ⁊ bibi. cũ tali io¬

Expanded text:
istum a sacrificio laudis alieni. quibus tantum modo istum a sacrificio laudis alieni. quibus tantum modo diebus in multis ecclesiis, in omnibus autem maxime cantatur alleluia, quam uocem laudis esse nullus Christianus quamlibet inperitus ignorat. Confitetur tamen etiam ipse die dominico non in ebrietate sed in iucunditate pranderi, cum dicit debere nos ex Iudaeis et gentibus multis Christiani nominis fide paucos electos uespertino sabbatorum incenso pro pecudum uictimis ieiunium deo placitum laudibus immolare, cuius feruore cremata deficiant opera delictorum. \'et mane, inquit, \'exaudiet nos a nobis auditus et erunt nobis domus ad manducandum et bibendum non in ebrietate sed in iucunditate dominica celebritate perfecta\'. ta celebratur. Sed quid eum offendit sabbati dies, quem Dominus sanctificavit, ignoro, ut in eo non putet posse manducari et bibi cum tali ju
Abbreviated transcription (Latin):
fendendã suscepit penitus aliena. Immola
inquit dõ sacrificiũ laudis. Et istã uocẽ. di¬
uini psalmi uolens ad qd agit᷑. nescio qͦmͦ
conectere. utiq inquit. nͣ sanguinis aut
ebrietatis conuiuiũ. quo ñ laudes debitȩ.
dõ. s blasphemiȩ diabolo suffragante silues¬
cunt. O imꝑuidã p̃sumtionẽ. Non gͦ unmo¬
lat᷑ sacrificiũ laudis dnĩco die. qr ñ ieu¬
nat᷑. s agit᷑ ebrietatis conuiuiũ. ⁊ blasphe¬
nue diabolo suffragante. silueseunt. Quod
si nefas ẽ d̾ic̾e. intelligat ñ ieuiniũ signifi¬
cari. in eo qd̾ scriptũ ẽ. Immola dõ sacrifici¬
ũ laudis. Ieuiniũ quippe certes dieb. ⁊ ma¬
xime festis dieb ñ agit᷑. Sacrificiũ uͦ lau¬
dis ab ȩccłia toto orbe diffusa dieb omnib
immolat᷑. Alioqum qđ nullus ñ dico xpĩa¬
nus. s nec insanus dicere auderet. dies
illi quinquagnita post pascha usq ad pen¬
tecosten. quib ñ ieuinatur. erunt sołm

Expanded text:
fendendam suscepit, penitus aliena. \'immola\', fendendam suscepit, penitus aliena. \'immola\', inquit, \'deo sacrificium laudis\', et istam uocem diuini psalmi uolens ad quod agitur nescio quo modo conectere \'utique, inquit, \'non sanguinis aut ebrietatis conuiuium, quo non laudes debitae deo sed blasphemiae diabolo suffragante siluescunt\\ o inprouidam praesumptionem! non ergo immolatur sacrificium laudis dominico die, quia non ieiunatur, sed agitur \'ebrietatis conuiuium et \'blasphemiae diabolo suffragante siluescunt\'. quod si nefas est dicere, intellegat non ieiunium significari in eo, quod scriptum est: Immola deo sacrificium laudis. ieiunium quippe certis diebus et maxime festis non agitur, sacrificium uero laudis ab ecclesia toto orbe diffusa diebus omnibus immolatur. alioquin, quod nullus non dico Christianus sed nec insanus dicere auderet, dies illi quinquaginta post pascha usque ad pentecosten, quibus non ieiunatur, erunt secundum
Abbreviated transcription (Latin):
tum indifferent᷑ acceptũ. scandalitabant᷑
infirmi. Idõ cũ dixisset noli in esca tua il
iste u̾ba hec apłi intelligit. ut regnũ dĩ
qd̃ ẽ eccłia. ñ sit in ȩsca ⁊ potu. s in ieiu¬
nio. ñ dico sabb̃is ieiunare. s nũquã om¬
nino cibũ ac potũ sumere deberemꝰ. ne
de isto dĩ regno umꝗͣ recederemus. Puto
die dnico ad eccłiam ꝑtinemꝰ: qnͣ tam̃ &
in ipso concedente pͣndemꝰ. Cur inquit
sacrificiũ potiori dño carũ. murmura¬
mꝰ dño offerre. qd̃ sp̃c desiderat ⁊ angłs
laudat: Deinde achungit angłi testimo¬
niũ dicentis. Bona ẽ. oratio eũ ieinio⁊
mnͥ legendũ msisti. ñ em̃dares. Sacrificiũ
gͦ dño carũ. ieuiniũ uult intelligi: quasi
de ieiunio u̾setur hȩc questio. ⁊ ñ de ieiu¬
nio sabb̃i. Neq enĩ dnĩcus dies sine. sacrificio
qd̾ dõ carũ ẽ ꝑagitur: qr ñ ieiunat᷑. Sequit᷑
adhuc. ⁊ ingerit testimonia. a causa quã de¬

Expanded text:
tum indifferenter acceptum scandalizabantur tum indifferenter acceptum scandalizabantur infirmi. ideo cum dixisset: Noli in esca tua illiste uerba haec apostoli intellegit, ut regnum dei, quod est ecclesia, non sit in esca et potu sed in ieiunio, non dico sabbatis ieiunare, sed numquam omnino cibum ac potum sumere deberemus, ne de isto dei regno umquam recederemus. puto die dominico ad ecclesiam pertinemus, quando tamen et ipso concedente prandemus. \'Cur\', inquit, \'sacrificium potiori domino carum murmuremus offerre, quod spiritus desiderat et angelus laudat?\' deinde adiungit angeli testimonium dicentis: Bona est oratio cum ieiunio et mihi legendum misisti, non emendares. sacrificium ergo domino. carum ieiunium uult intellegi, quasi de ieiunio uersetur haec quaestio et non de ieiunio sabbati. neque enim dominicus dies sine sacrificio, quod deo carum est, peragitur, quia non ieiunatur. sequitur adhuc et ingerit testimonia ad causam, quam de
Abbreviated transcription (Latin):
hymnꝰq cantatur: nec ampliꝰ int̾ illas flã¬
mas innoxias deambulauert᷑. quã canticũ
illud t̃minauert᷑: nͥ forte ab isto etiã uniꝰ
horȩ spaciũ ieuinio deputat᷑. Qd̾ si ita est:
ñ ht̃ qd̃ succenseat pransorib sabbi. Usq
ad horã enĩ prandii. multo quã in illo ea¬
mino plixiꝰ ieuinat᷑. Addhibet ⁊ illud apłi
testimoniũ uͥ ait. Nlon ẽ regnũ dĩ esca
potus: s iustitia ⁊ pax ⁊ gaudiũ in spũ scoͣ.
Est regnũ dĩ eccłiam uult intelligi: in qua
ds̃ regnat. Obsecro te nunquid hoc agebat
apłs cũ ista loqueret᷑. ut sabb̃o a xp̃ians
iesun aret᷑: S nec de ipso cuiꝰcũq diei ieiu¬
nio loquebat᷑. cũ hec diceret. Dicꝰtũ est
enĩ adũsus eos qui more. iudȩoꝵ. scdm
ueterẽ legẽ in obseruatione quoꝵdam
ciboꝵ putabant esse mundiciam. ⁊ ad e
oꝵ frm ammonitionẽ. ꝑ quoꝵ escam & po¬

Expanded text:
hymnusque cantatur: nec amplius inter illas flamhymnusque cantatur: nec amplius inter illas flammas innoxias deambulaverunt, quam canticum illud terminaverunt. Nisi forte ab isto etiam unius horae spatium jejunio deputatur. Quod si ita est, non habet quod succenseat pransoribus sabbati: usque ad horam enim prandii, multo quam in illo camino prolixius jejunatur. 17. Adhibet et illud Apostoli testimonium, ubi ait: Non est regnum Dei eet potus sed iustitia et pax et gaudium in spiritu sancto, et regnum dei ecclesiam uult intellegi, in qua deus regnat. obsecro te, numquid hoc agebat apostolus, cum ista loqueretur, ut sabbato a Christianis ieiunaretur? sed nec de ipso cuiuscumque diei ieiunio loquebatur, cum haec diceret. dictum est enim aduersus eos, qui more Iudaeorum secundum ueterem legem in obseruatione quorundam ciborum putabant esse munditiam, et ad eorum fratrum admonitionem, per quorum escam et po
Abbreviated transcription (Latin):
qui sabb̃o ñ ieuinant : sic̾ ieiuniũ p̃di¬
cant. qui tamꝰ die dnico ñ ieuinant:
aut helias eo tẽpore ieuinauerit. quo po¬
płs dĩ etiã sab̃b̃o ieuinabat. Qd̃ aũ res¬
pondimꝰ de quadraginta dieb ieuinu
moysi: hoc deputa eẽ respondendũ etiã
de quadrgͣinta dieb helie. Ieuinio in¬
quit daniel. leonũ siccã rabie᷑ illesus
euasit. Quasi legerit qd sabb̃o ieiuna¬
uerit. aut etiã cũ ipsis leonib sabbo
triũ ignib choruscanti carceri. dñata.
rogi hospicio susceptũ dnm adorauit.
hȩc exempla scõꝵ nec ad ꝑsuadendũ cuius¬
cũq diei ieiuniũ ualent. quantominus
sabb̃i. qnͣquidẽ ñ solũ ñ legitur. tres iuros
sabb̃o fuisse missos in caminũ ignis ardentẽ:
s ne illud quidẽ̾ legit᷑. tãdui illic eos fuisse.
ut possit quisquã dicere ieuinasse. lmmo uͦ
iux uniꝰ hore spaciũ ẽ: quo eoꝵ confessio

Expanded text:
qui sabbato non ieiunant, sicut ieiunium praediqui sabbato non ieiunant, sicut ieiunium praedicant, qui tamen die dominico non ieiunant, aut Helias eo tempore ieiunauerit, quo populus dei etiam sabbato ieiunabat. quod autem respondimus de quadraginta diebus ieiunii Moysi, hoc deputo esse respondendum etiam de quadraginta diebus Heliae. ieiunio\\ inquit, \'Danihel leonum sicca rabie ora inlaesus euasit\\ quasi legerit, quod sabbato ieiunauerit aut etiam cum ipsis leonibus sabbato  ignibus coruscanti carceri dominata rogi hospitio susceptum dominum adorauit\\ haec exempla sanctorum nec ad persuadendum cuiuscumque diei ieiunium ualent, quanto minus sabbati, quando quidem non solum non legitur tres uiros sabbato fuisse missos in caminum ignis ardentem, sed ne illud quidem legitur tam ut possit quisquam dicere eos jejunasse, imo vero vix unius horae spatium est, quo eorum confessio