comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ad aquilonẽ & ad austrũ. & ad orientẽ.
& ad mare: qr omnẽ t̾ram quã tu uides
tͥ dabo & semini tuo. Quatuor climata
mundi posuit: orientẽ & occidente m.
septentrionẽ. & meridianũ. Qd̃ autẽ
in om̃ib legit᷑ scripturis. hic semel dixis¬
se sufficiat. mare semꝑ ꝓ occidente po¬
ni: ab eo qd̃ palestine regio haut ꝓcul
posita: mare in occidentis plaga habeat.
Et rex bale. hec est segor. Omnes hi consen¬
serunt apud uallem salsam. hoc ẽ. mare
salis. Bale lingua hebrea katat iociẽ. id
ẽ deuoratio dicit᷑. Tradunt gͥ hebrei haic
eande in alio loco scripturarũ salisam
oycani. id est uitulam con.ternantem
qd scilicet t̾cio terrȩ motu absorta sit:
& eo tempore qͦ sodoma & gomorra ada¬
ma & seboim diuino igne subu̾sȩ sunt.
illa paruula nuncupet᷑. Siqͥdẽ segor
tͣnsfert᷑ in paruã: q̃ lingua syriaca r̃õarã
dicit᷑. Uallis aut̃ salinarũ sicut in hoc
eodẽ libro scribit᷑. in qua fuerunt antea
num bituminis appellat. Et concide¬

Expanded text:
ad Aquilonem, et ad austrum, et ad orientem, et ad mare: quia omnem terram, quam tu vides, tibi dabo eam et semini tuo. Quatuor climata mundi posuit, orientem et occidentem, septentrionem et meridianum. Quod autem in omnibus Scripturis legitur, hic semel dixisse sufficiat, mare semper pro occidente poni: ab eo quod Palaestinae regio ita sita sit, ut mare in occidentis plaga habeat. Et rex Bale, haec est Segor. Omnes hi consenserunt apud vallem Salsam, hoc est, mare Salis. Bale lingua Hebraea, κατάποσις, id est, devoratio dicitur. Tradunt igitur Hebraei, hanc eamdem in alio Scripturarum ζουσαν, id est, vitulam conternantem, d scilicet tertio motu terrae absorpta sit . Et ex eo tempore, quo Sodoma et Gomorrha, Adama et Seboim divino igne subversae sunt, illa parvula nuncupetur. Siquidem Segor transfertur in parvam, quae lingua Syra Zoara dicitur. Vallis autem Salinarum, sicut in hoc eodem libro scribitur, in qua fuerunt ante num bituminis appellatur. Et condide
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ int̃pretat᷑ onager. Significat autem
sem̃ eiꝰ habitaturũ in heremo. idẽ. sarra¬
cenos uagos. incertisq sedib: qͥ uniu̾sas
gentes qͥb desertũ ex latere iungitur
incursant: & ĩpugnant᷑ ab omnib Et¬

Expanded text:
od interpretatur onager. Significat autem semen ejus habitaturum in eremo, id est, Saracenos vagos incertisque sedibus, qui universas gentes, quibus desertum ex latere jungitur incursantes, impugnantur ab omnib
Abbreviated transcription (Latin):
qd frẽm suũ arte deceꝑit: allusit ad nom̃.
Qui ideo iacob ante uocat᷑ est: qđ in ortu
plantã frĩs app̃henderat. Et fr̃i tuo serui¬
es. Et erit. qͣndo depones & solues iugum
illiꝰ de collo tuo. Significat qđ idumei ser¬
uituri sint iuideis: & tẽpus ẽẽ uenturum
qͣndo de collo iugũ seruitutis abiciant.
qͥ dixert̃. erit aut̃ cum deposueris & soluȩ¬
ris iugũ de collo tuo: uidetͣ pendere senten¬
tia. nec ee̾ cõpleta Et uocauit iacob no¬
men loci illius bethel. Ulamiaus erat
nom̃ ciuitatis priꝰ. Ab eo qđ supͣ dixerat
ꝗͣ terribilis ẽ locus iste. ñ est hac nͥ domꝰ
uocabat᷑ antea luza: qd int̃pretat᷑ nux.
uł amigdalus. Unde ridicule qͥdam u̾bũ
hebraicũ. ulam. nom̃ urbis eẽ putant:
cũ ulam int̾p̾tet᷑ prius. Ordo itaq iste
lectionis ẽ. Et uocauit nom̃ loci illiꝰ bechel:
& priꝰ lura uocabulũ ciuitatis. Antiqͣ õs¬

Expanded text:
d fratrem arte deceperit, allusit ad nomen. Qui ideo Jacob ante vocatus est, quod in ortu plantam fratris apprehenderat. Et fratri tuo servies: et erit quando depones, et solves jugum illius de collo tuo. Signat quod Idumaei servituri sint Judaeis, et tempus esse venturum, quando de collo jugum servitutis abjiciant,  dixerunt: Erit autem cum deposueris, et solveris jugum de collo tuo, videtur pendere sententia, nec esse completa. Et vocavit Jacob nomen loci illius Bethel, et Ulammaus erat nomen civitatis prius. Ab eo quod supra dixerat: 349 Quam terribilis est locus iste: non est hic nisi domus vocabatur antea Luza, quod interpretatur nux sive amygdalon. Unde ridicule quidam verbum Hebraicum ulam nomen esse urbis putant, cum ulam interpretetur prius. Ordo itaque iste est lectionis: Et vocavit nomen loci illius Bethel, et prius Luza vocabulum civitatis antiq
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃õ graues sunt. Deniq ñ ut in .lxx. legimꝰ.
abiit ũn uenerat in desertũ usq bethel:
s sicut in hebreo scͥptũ ẽ. abiit in itinere
suo ꝑ austrũ usq bethel. Iccirco enĩ de
egypco ꝓfectꝰ est. ñ ut in desertũ ingͥderet᷑.
qd̾ cũ egypto reliquerat: s ut ꝑ austrũ qͥ
aqͥloni contrariꝰ ẽ. ueniret ad domũ di.
uͥ fuerat taber nacłm eiꝰ in medio bethel

Expanded text:
sancto graves sunt. Denique non ut in LXX legimus, sancto graves sunt. Denique non ut in LXX legimus, abiit unde venerat per desertum usque Bethel, sed sicut in Hebraeo scriptum est, Abiit in itinere suo per austrum usque Bethel. Idcirco enim de Aegypto est, ut non desertum ingrederetur, quod cum Aegypto reliquerat: sed ut per Austrum, qui Aquiloni contrarius est, veniret ad domum Dei, ubi fuerat tabernaculum 326 ejus in medio Bethel
Abbreviated transcription (Latin):
duxerunt eã in domo pharaonis: et
abrã bñ fecit ꝓpt̾ eã: & fuerunt eiones.
& cameli. Licet corpꝰ scãrum mulierũ il
tus maculet. s uoluntas. & excusaripl¬
sit sarai. qd̾ famis in tẽpore solaregi in ꝑe¬
gr inis locis marito conibente resistere ne¬
qͣuerit: tñ potest & alit̾ feda necessitas
excusari. qd iuxta librũ hester. quecũꝙ
mulierũ placuisset regi apud ueteres:
sex mensib ungebat᷑ oleo myrteo: & sex
mensib in pigmentis uariis erat. & cura
atq ita potest fieri. ut sarai postꝙͣ placu¬
erat regi. dum ꝑ annũ eiꝰ ad regẽ p̃parare¬
tur introitꝰ. & abrȩ pharao multa dona¬
uerit. & pharao postea Teussus sit a dño:
illa adhuc intacta ab eiꝰ concubitu ꝑma¬
& uxor eiꝰ. & omnia q̃ illiꝰ erant: & loth.
cũ eo in desertũ. Erat aut̃ abrã diuesual
ꝑto liberatꝰ: ascendisse dicit᷑. S occurrit
tur: & licet uideant᷑ esse diuitiȩ pecoris.
auri. argenti: tam̃ si egyꝑtiȩ sint: uiro

Expanded text:
duxerunt eam in domum ejus, et Abrae bene fecit propter eam: et fuerunt ei oves et et cameli. Licet corpus sanctarum mulierum non vis maculet, sed voluntas, et excusari possit Sarai quod famis tempore sola regi in peregrinis locis marito conveniente resistere nequiverit, tamen potest et aliter foeda necessitas excusari, quod juxta librum Esther, quaecunque mulierum placuisset regi apud veteres, sex mensibus ungebatur oleo myrtino, et sex mensibus in pigmentis variis erat, et cura ad regem: atque ita potest fieri ut Sarai postquam placuerat regi, dum per annum ejus ad regem praepararetur introitus, et Abrae Pharao multa donaverit, et Pharao postea sit percussus a Domino, illa adhuc intacta ab ejus concubitu permaet uxor ejus, et omnia quae illius erant, et Lot cum eo in deserto. Erat autem Abram dives valdpto liberatus ascendisse dicitur. Sed occurrit tur, et licet videantur esse divitiae pecoris, auri et argenti, tamen si Aegyptiae sunt, viro
Abbreviated transcription (Latin):
Siquidẽ sodomoꝵ coloni apud homines
mali & peccatores erant. Ille aut̃ dicit᷑
in conspectu di peccator: qui pocest apud
hoĩes iustus uideri: qͦmͦ de ⁊acbaria &
elisabech in p̃conio dicit᷑ qđ fuerint iu¬
sti ambo in conspectu di. d in psalmo

Expanded text:
siquidem Sodomorum coloni apud homines mali et peccatores erant. Ille autem dicitur in conspectu Dei peccator, qui potest apud homines justus videri, quomodo de Zacharia et Elisabeth in praeconio ponitur, quod fuerint justi
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ defiuunt. Filii sem: elam. & assur.
& arfaxat. & ludim. & aran. Hi ab eu¬
frate fluuio partẽ asiȩ usq ad indicũ
ocoeanũ tenent. Est aut̃ elam: a qͦ elami¬
te. pͥncipes ꝑsidis. De assur aut̃ iã dictũ
ẽ. qđ ninũ urbẽ condiderit. Arfaxath.
a qͦ chaldei. Ludin: a qͦ ludii. Aran: a qͦ
syri: quoꝵ metͦpolis est damascus. E ilii
aran: hus. & hul. & gether & mes. hus.
traconitidis & damasci conditor: inter
seribit terra hus. regionẽ ausitidẽ. quasi
husitidẽ tͣnstulerunt. hul. a qͦ armenui
Gethel. a qͦ acanarmi. seu etarii. Porro. mes.
& sela genuit heber. Ex heber nati st̃
duo filii: nom̃ uni falec: qi in dieb eius
diuisa ẽ. terra. & nom̃ frĩs eiꝰ iectan.
heber a qͦ nati sunt hebrei. uaticinio qͦda
filio suo phalec. nom̃ ĩposuit. qͥ int̃ptat᷑
diuise st lingue. Iectan geninit elmodat.
& saleph. & iasermoth. & iare. & uram.
usq in p̃sens. qr ꝓcul a nob̾ sunt. uel
ita uocant᷑ ut pͥmum: uł q̃ ĩmutata

Expanded text:
 Assur et Arphaxad, et Lud, et Aram. Hi ab Euphrate fluvio partem Asiae usque ad Indicum Oceanum tenent. Est autem Aelam, a quo Aelamitae principes Persidis: de Assur jam ante dictum est, quod Ninum urbem condiderit. Arphaxad, a quo Chaldaei; Lud, a quo Lydii; Aram, a quo Syri, quorum metropolis est Damascus. Filii Aram, Us, et Hul, et Gether, et Mess. Us Trachonitidis et Damasci conditor, inter scribitur: Terra Us regionem Ausitidem, quasi Husitidem transtulerunt. Hul, a quo Armeni, et Gether, a quo Acarnanii sive Carii. Porro Mess, et Sela genuit Heber . Ex Heber nati sunt duo filii: nomen uni Phaleg, quia in diebus ejus divisa est terra, et nomen fratris ejus Jectan. Heber, a quo Hebraei vaticinio quodam filio suo Phaleg nomen imposuit: qui interpretatur divisae sunt. Jectan genuit Helmodad, et Saleph, et Asermoth, et Jare, et Aduram, usque in praesens, quia procul a nobis sunt, vel ita vocantur, ut primum, vel quae immutata
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ. filiꝰ eiꝰ qui
suꝑ domũ meã ẽ. Qd̃ aut̃ dicit: hoc est.
Ego sine liberis moriar: & filiꝰ ꝓcuratorĩ mei
uł uillici qͥ uniu̾sa dispensat. & distribuit
cibaria familiȩ. uocat᷑ q damascꝰ eliezer:
hic ñs heres erit. Porro eliezer int̃ptat᷑
ds m̃s adiutor. Ab hoc aiunt damascũ. &
conditã & nuncupatã Ego dñs qui
eduxite de regione chaldeoꝵ. Hoc ẽ. quod
paulo ante iã diximꝰ in hebreo haberi. qͥ
eduxi te de hur cheldin: id ẽ. de incendio¬

Expanded text:
 et filius ejus, qui m meam est. Quod autem dicit, hoc est: Ego sine liberis morior, et filius procuratoris mei, vel villici, qui universa dispensat et distribuit cibaria familiae meae, vocaturque Damascus Eliezer, hic meus haeres erit. Porro Eliezer interpretatur, Deus meus adjutor. Ab hoc aiunt Damascum et conditam, et nuncupatam. Ego Deus, qui eduxi te de regione Chaldaeorum. Hoc est, quod paulo ante diximus in Hebraeo haberi: qui eduxi te de UR CHESDIM, id e
Abbreviated transcription (Latin):
lonia: quȩ ab eo qđ ibi confusȩ st lingue
turrẽ edificantiũ: babel appellata ẽ. Babe
enĩ int̃p̾tat᷑ confusio. Regnauit aut̃ in
arach. hoc ẽ in edissa: & in arcbad. que nẽ
dicit᷑ nisibis. & in calanne. q̃ postea uerso
nõie. a seleuco rege dicta est seleucia. uel
illa exiit assur: & edificauit ninnuen et
pullulauit ĩꝑium: qex noĩe nimi belifili
ninũ conbidert̃. urbẽ magnã. quã hebiei
appellant niniuen. Ad cuiꝰ rumã uł pe
aut̃ ait niniuien & moboth ciuitatẽ: non
putemꝰ dias eẽ urbes. S qi rooboth pla
frechosim. & chasloim. E qͥb egͥssi st̃ phyli¬
stim & capturim. Exceptis labai a qͥbuis
& chasloim. qͥ deinceps phylistiim appellati
st qͦs nos corrupte palestinos dicimꝰ. ce terȩ
sex gentes ignote st̃ nob̃: qr bello ethyopico
subu̾sȩ: usq ad obliuionẽ p̃t̾itoꝵ nominũ
ꝑuenere. Possederunt aut̃ tram a gaza
usq ad extremos fines egrpti Et chana¬
an genuit sydonẽ pͥmogenitũ suũ: & ceche¬

Expanded text:
lone, quae ab eo quod ibi confusae sunt linguae turrim aedificantium Babel, appellata est. Babel enim interpretatur confusio. Regnavit autem et in Arach, hoc est in Edissa, et in Achad, quae nunc dicitur Nisibis, et Chalamue, quae postea verso nomine, a Seleucoilla exiit Assur et aedificauit Nineuen et pullulavit imperium, qui ex nomine Nini Beli filii, Ninum condiderunt, urbem magnam, quam Hebraei appellant NINIVEM. Ad cujus vel ruinam autem ait: Ninivem et Rooboth civitatem, non putemus duas esse urbes: sed quia Rooboth platPhetrosim, et Chasloim, e quibus egressi sunt Philistiim et Caphthorim. Exceptis Laabim, a quibu Chasloim, qui deinceps Philistiim appellati sunt, quos nos corrupte Palaestinos dicimus, caeterae sex gentes ignotae nobis sunt, quia bello Aethiopico subversae, usque ad oblivionem praeteritorum nominum pervenere. Possederunt 321 autem terram a Gaza usque ad extremos fines Aegypti. Et Chanaan genuit Sidona primogenitum suum, et Chettae
Abbreviated transcription (Latin):
sua de regione chaldeoꝵ. ꝓ qͦ in hebreo
habet᷑ de incendio chaldeoꝵ. & hoc ẽẽ
qd ñc dicit᷑ mortuus ẽ aram ante con¬
spectũ thare patris sui in t̾ra natiuitatiᷤ
suȩ in igne chaldeoꝵ: qđ uidelicet ignẽ
nolens adorare igne consũptꝰ sit. Loquit᷑
aut̃ postea dñs ad abrã. Ego sũ qͥ eduxi
te de igne chaldeoꝵ Et sumpserunt
abrã & nachor sibi uxores. Nom̃ uxoris
abrã sarai: & nom̃ uxoris nachor. melcba
filia aram. Pat̃ autẽ melche. ipse ẽ pat̾¬
chor: duas filias genuit. melcham et
Eqͥb melchã accepit uxorẽ nachor: & sa¬
rai abram. Necdũ qͥppe int̾ patruos
& fr̃m filias nuptiȩ fuerant lege ꝓhibia
Q in pͥmis hoĩb etiã int̾ fris & sorores ite

Expanded text:
 in Hebraeo habetur, de incendio Chaldaeorum. Et hoc esse quod nunc dicitur: Mortuus est Aran ante conspectum Thare patris sui in terra nativitatis suae, in igne Chaldaeorum: quod videlicet ignem nolens adorare, igne consumptus sit. Loquitur autem postea Dominus ad Abraham: Ego sum qui eduxi te de igne Chaldaeorum. Et sumpserunt Abram et Nachor sibi uxores. Nomen uxoris Abram, Sarai: et nomen uxoris Nachor, Melcha filia Aran. Pater autem Melchae, ipse est patchor duas filias genuit Melcham et quibus Melcham accepit uxorem Nachor, et Sarai Abram. Necdum quippe inter patruos et fratrum filias nuptiae fuerant lege prohibitae, quae in primis hominibus et inter fratres et sorores initae
Abbreviated transcription (Latin):
ex qͦ confessus ẽ dñm. sꝑnens idola chal¬
deoꝵ. Potest aut̃ fieri ut qr scͥptura reli¬
quit mncertũ. an paucos annos chare
de chaldea ꝓfectus uenerit in carram
tionẽ in carram ueniret: ibiq dutiꝰ sit

Expanded text:
ex quo confessus est Dominum, spernens idola Chaldaeorum. Potest autem fieri ut quia Scriptura reliquit incertum, ante paucos annos Thare de Chaldaea profectus venerit in Carra, tionem in Carram venerit, et ibi diutius sit
Abbreviated transcription (Latin):
homo int̾p̾tat᷑: ita & enos iuxta hebra¬
icȩ linguȩ ueritatẽ. homo uł uir dicit᷑.
& pulehre. qr hoc uiocabulũ habuit
de eoscriptũ ÷: tc̃ initiũ fuit inuocan¬
di nom̃ dñi. Licet pleriq hebreoꝵ aliud
in similitudine eiꝰ fabricata sint ido¬

Expanded text:
: ita et ENOS   juxta Hebraeae linguae varietatem, homo vel vir dicitur. Et pulchre, quia hoc vocabulum habuit, de eo scriptum est, Tunc initium fuit invocandi nomen Domini: licet plerique Hebraeorum aliud in similitudine ejus fabricata
Abbreviated transcription (Latin):
& tene manũ eiꝰ. Ex quo manifestum est
eũ qui tenet᷑ ñ oneri mat̾ fuisse. s ꝙmi¬
tem. Qd̃ au̾t manu parentis tenet᷑: sol¬
licitꝰ monstrat᷑ affectus Et dix̃ abime¬
lech. & ocorar ꝓnubus eiꝰ & phicol pͥnceps
exercitꝰ eiꝰ. Excepto abimelech & phicol t̾ci¬
um nom̃ qd̃ hic legit᷑ in hebreo uolumine
ñ habet᷑ Et ait. Septẽ oues has accipe
a me: ut sint in testimoniũ mͥ. qr ego fodi
loci illiꝰ puteus iuram̃ti: qr ibi iurauer̾t᷑
ambo. Ubi hic legit᷑ puteus iuramenti:
in hebreo ht̃ bersabee. Duplex aut̃ causa¬
ẽ. cur ita appellatꝰ sit. Siue qr septẽ agnaᷤ
abimelech de manu abrahȩ acceꝑit: ber¬

Expanded text:
 tene manum ejus . Ex quo manifestum est, eum qui tenetur, non oneri matri fuisse, sed comitem. Quod autem manu parentis tenetur, sollicitus monstratur affectus. Et dixit Abimelech et Ochozath pronubus ejus, et Phicol princeps exercitus ejus. Excepto Abimelech et Phicol, tertium nomen, quod hic legitur, in Hebraeo volumine non habetur. Et dixit: Septem oves has accipies a me, ut sint in testimonium mihi, quia 337 eloci illius puteus juramenti, quia ibi juraverunt ambo. Ubi hic legitur, puteus juramenti, in Hebraeo habetur BERSABEE  . Duplex autem est causa cur ita appellatus sit: sive quia septem agnas Abimelech de manu Abrahae acceperit: se
Abbreviated transcription (Latin):
qđ manifestiꝰ int̃ptatꝰ est syminachꝰ dicenᷤ¬
es archȩ: uolens fenestrã intelligi. Et
qͥeuit aqnu. s teuxĩaui sẽ sontes abyssi:
& cataractȩ celi. ꝓ reuelatis fontib: clau¬
sos & obturatos om̃s int̾p̃tes tͣnstuleruñ.
Peo qͦd sequit᷑. cessauit aqua suꝑ t̾rã. & reliqͣ:
deuntes. Nota scđm eccłiasten qͦd omnes
aquȩ atq torrentes ꝑ occultas uenas ad ma¬
t̾tem abyssum reu̾tunt᷑. Post quadragu¬
ta dies aꝑuit noe ostium archȩ qͦd fecerat.
& emisit coruũ. Et egressiis ñ rediit ad
eũ. doñ siccarent᷑ aquȩ de t̾ra. Pro ostio.
fenestra scͥptũ ẽ in hebreo: & de coruo
alit̾ dicit᷑: emisit coruũ & egͥssus ẽ. exienꝰ
& reu̾tens doñ siccarent᷑ aquȩ de terra.
aspirationẽ sonat. in grecũ sermonẽ uer¬
tere: chi. grecã litt̾am addidert̃: ut nos
docerent in istꝰ modi uocabulis aspirare
debere. Unde & inp̃senti loco cham tran¬
usq hodie egyptioꝵ lingua. nam. dicitur

Expanded text:
nifestius interpretatus est Symmachus, dicenes arcae, volens fenestram intelligi. Et quievit aqua, et revelati sunt fontes abyssi, et cataractae coeli. Pro revelatis fontibus, clausos et obturatos, omnes interpretes transtulerunt. Et pro eo quod sequitur: cessavit aqua super terram, et reliqua, deuntes. Nota, secundum Ecclesiasten, quod omnes aquae atque torrentes per occultas venas ad matricem abyssum revertantur. Post quadraginta dies aperuit Noe ostium arcae, quod fecit, et emisit corvum; et egressus, non rediit ad eum, donec siccarentur aquae de terra . Pro ostio fenestra scripta est in Hebraeo, et de corvo aliter dicitur: Emisit corvum et egressus est, exiens et revertens donec siccarentur aquae de terra. aspirationem sonat, in Graecum sermonem vertere, chi  χ Graecam litteram addiderunt: ut nos docerent in istiusmodi vocabulis aspirare debere: unde et in praesenti loco, Cham tranusque hodie Aegyptiorum lingua HAM dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. & ds & dii similit̾ appellant᷑. ꝓpt̾ qđ̃
aquila plurali numero filios deoꝵ au¬
sus ẽ dicere: deos intelligens scõs uel an¬
głos. Us enĩ stetit in synagoga deoꝵ: in
medio aut̃ deos diuidicat. Unde et
syminachꝰ istiꝰmodi sensũ sequens: ait.
Uidentes silii potentũ filias hominũ qdđ
mĩs homines istos in sempit̾nũ: qr eam st.
hoc est. Quia fragilis ẽ conditio in hõĩe.¬

Expanded text:
e et dii similiter appellantur. Propter quod Aquila plurali numero filios deorum ausus est dicere, deos intelligens sanctos, sive angelos. Deus enim stetit in synagoga deorum, in medio autem Deus dijudicat . Unde et Symmachus istiusmodi sensum sequens, ait: Videntes filii potentium filias hominum, meus homines istos in aeternum, quia caro sunt; hoc est, quia fragilis est in homine
Abbreviated transcription (Latin):
t̃m ab eis libros moysi tͣnslatoᷤ refert:
qͦs nos qͦq confitem plus ꝗͣ cȩteros cũ
hebraicis consonare. S & hi qͥ postea
int̾p̃ces extitert̃. aquiła loqͦr & sym¬
macũ & theodotionẽ: longe alit̾ ha¬
bent ꝗ̃ nos legimꝰ. Ad extremũ qͦd
etiã obtrectatores nr̃os placare potest:
sius ẽ. Qui cũ in omeliis suis quas ad
tatione maiore. hebraica ueritate su¬
tus: int̾dum linguȩ ꝑegͥnȩ querit
auxilia. Hoc unũ dico. qͦd uellem cũ
inuidia nõis eiꝰ habere etiã scientiã
scͥpturarũ: floccipendens imagines
umbras ꝙ laruarũ. quarũ naturȩ ẽẽ
dicit᷑ t̾rere paruulos: & in angulis
garrire tenebrosis. Explicit ꝓlogus.¬
d̃s celũ & t̾ram. Pleriq estimant. sic̃.
in alt̾catione qͦq iasonis & papisci
scriptũ est. & tertullianꝰ in libro quo¬
contͣ praxeam disputat. necñ & hyla¬
rius in expositione cuiꝰdã psalmi
affirmat in hebreo haberi: in filio

Expanded text:
tantum ab eis libros Moysi translatos refert: quos nos quoque confitemur, plus quam caeteros cum Hebraicis consonare. Sed et hi qui postea interpretes exstiterunt, Aquilam loquor, et Symmachum, et Theodotionem, longe aliter habent, quam nos legimus. Ad extremum quod etiam obtrectatores nostros placare potest sius est, quod cum in homiliis suis, quas adtatione majori, Hebraica veritate suus, interdum linguae peregrinae quaerit auxilia. Hoc unum dico, quod vellem cum invidia nominis ejus habere etiam scientiam Scripturarum, flocci pendens imagines umbrasque larvarum, quarum naturae esse dicitur, terrere parvulos, et in angulis garrire tenebrosis. » Verucoelum et terram. Plerique existimant, sicut in Altercatione quoque Jasonis et Papisci scriptum est, et Tertullianus in libro contra Praxeam disputat: necnon Hilarius in expositione cujusdam Psalmi affirmat, in Hebraeo haberi: In filio
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙẜ angłis aut̃ & scoꝵ liberis conuenit nom̃
cadentiũ. Noe uir iust̾ atq ꝑfectus in
generatione sua. deo placuit. Signanter
ait in generatione sua: ut ostenderet ñ
nixta iusticiã consũmatã. s iuxta gn̾adi¬

Expanded text:
Et angelis autem et sanctorum liberis convenit nomen cadentium. Noe vir justus atque perfectus in generatione sua, Deo placuit. Signanter ait, 316 in generatione sua: ut ostenderet non juxta justitiam consummatam: sed juxta generati
Abbreviated transcription (Latin):
tatione uentilata: qͥd uxta diligentẽ
supputationẽ.xiiii. annos post diluui
annoꝵ.c. octoginta octo: genuit noe.
Ac ꝑ hoc ab hac supputatione ꝑ partes:
nongentesimo qͥnquagesimo quinto
uiũ. & qͦmodo uerũ ẽ. qđ octo tantũ
anime in archa saluȩ facte st̃ : Restat
gͦ ut quomͦ in plerisq. ita & in hoc sit
error numero. Siqͥde in hebreis & in sa¬
maritanoꝵ libris. ita scͥptum reꝑitur.
annis: & genuit lamech. & uix̃ matusa¬
lam pꝰꝙͣ genuit lamech. septingentos
mech centũ octoginta duos annos: &
noe. qr in sexcentesimo anno uite eius¬
mortuus sit: eo anno qͦ cepit ẽẽ diluui¬
um. Et uocauit nom̃ eiꝰ noe. dicens.
Iste reqͥescere nos faciet ab oꝑib nr̃is.
Noe requies int̾ptat᷑. Ab eo gͥ qͦd sub
illo omĩa retro opera qͥeuert ꝑ diluuiũ.
appellatꝰ est requies. Uidentes autẽ
filii di. filias hominũ qr bonȩ st̃. Ter

Expanded text:
omnium ventilata, quod juxta diligentem supputationem quatuordecim annos post diluviuannorum centum octoginta octo, genuit Noe; ac per hoc habita supputatione per partes, nongentesimo quinquagesimo qvium; et quomodo verum est quod octo tantum animae in arca salvae factae sunt. Restat ergo ut quomodo in perror in numero. Siquidem et in Hebraeis et Samaritanorum libris ita scriptum reperitur. annis, et genuit Lamech. Et vixit Matusalam postquam genuit Lamech centum octoginta duos annos, et Noe, qmortuus sit, eo anno, quo coepit esse diluvium. Et vocavit nomen ejus Noe, dicens: Iste requiescere nos faciet ab operibus nostris NOE  , requies interpretatur. Ab eo igitur, quod sub illo omnia retro opera quieverunt per diluvium, appellatus est requies. Videntes autem filii Dei filias hominum, quia bonae sunt. Ve
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ antea dicebat᷑ pͥnceps mea. uniꝰ tantũ¬
modo domꝰ materfamiliȩ. Postea uͦ dicit᷑
absolute pͥnceps: id ẽ. apsoica. Seqͥt᷑ enĩ.¬
ñ ut in greco legimꝰ. dixit ds ad abrahã.
h̃t ñ uocabis nom̃ eiꝰ sarai. id ẽ. ñ dices ei
pͥnceps mea es. Omniũ qͥppe gentiũ fu¬
tura iã pͥnceps ẽ. Quidã pessime suspican¬
t᷑ ante eã leprã fuisse uocatã. & postea
principẽ. cum lepra. sarath. dicat᷑: quȩ in
sara scribit᷑ discrepare manifestũ ẽ Et
cecidit abrahã suꝑ faciẽ suã & risit: &
dixit in corde suo. Si centenario nascet᷑
filiꝰ: & sara non agenaria pariet: d̾s post
paululũ. Et uocabis nom̃ eiꝰ ysaac. Piusa
opinio. s. una ẽ ethimologia. quare appel¬
latꝰ sit ysaac. Int̾ptat᷑ enĩ ysaac risus ali
dicunt qđ sara riserit. ideo eũ risũ uoca¬

Expanded text:
quod antea dicebatur, princeps mea, unius tantuquod antea dicebatur, princeps mea, unius tantum domus materfamiliae. Postea vero dicitur absolute, princeps, id est, ἄρχουσα. Sequitur eninon ut in Graeco legimus: Dixit Deus ad Abraam. habetur: non vocabis nomen ejus Sarai, id est, non dices ei, princeps mea es: omnium quippe gentium futura jam princeps est. Quidam pessime suspicantur, ante eam lepram fuisse vocitatam, et postea principem: cum lepra SARATH   dicatur, quae in Sara scribitur, discrepare manifestum est. Et cecidit Abraham super faciem suam, et risit, et dixit in corde suo: Si centenario nascetur filius? et si Sara nonagenaria pariet? et quia post paululum: Et vocabis nomen ejus Isaac. Diversa opinio, sed una est etymologia, quare appellatus sit Isaac. Interpretatur enim Isaac, risus. Alii dicunt, quod Sara riserit, ideo eum risum voca
Abbreviated transcription (Latin):
egeris dimittet᷑ tͥ omne delictũ: sius
cit theodotion ait. acceptabile erit. id
ẽ mimꝰ tuu̾ suscipiã ut suscepi fr̾is tui
Q ꝙ̃ si male egeris. ilico peccatũ an uesti¬
bulum tuũ erit: uł sedebit: & tali iani¬
tore comitaberis. Terũ qr liberi arbitͥi
es: moneo ut ñ tui peccatũ. s tu peccati

Expanded text:
egeris, dimittetur tibi omne delictum? sive, egeris, dimittetur tibi omne delictum? sive, ut Theodotion ait, acceptabile erit, id est, munus tuum suscipiam, ut suscepi fratris tui: quod si male egeris, illico peccatum tuum ante vestibulum tuum sedebit, et tali janitore comitaberis? Verum quia liberi arbitrii es, moneo ut non tui peccatum, sed tu peccato
Abbreviated transcription (Latin):
Ande scire poterat cain qͦd frĩs munera
suscepisset. & sua repudiasset: nͥ qͥa illa
int̾ptatio uera ẽ. quã theodotion posu¬
it. & inflãmauit d̾s suꝑ abel. & suꝑ sacͥ¬
inflãmauit: Ignẽ aut̃ ad sacrificiũ de¬
uorandũ uenire de cȩlo. & in dedicati¬
one templi sub salomone legimꝰ: & qͣndo
helyas in monte carmelo construxit
altare. Et dix̃ dñs ad cam. Quare
concidit uultꝰ tuus: Nonne si recte
offeras. ñ recte aut̃ diuidas peccasti:
Quiesce. Ad te conu̾sio eiꝰ & tu dñaberis
eiꝰ. Necessitate cõpellim᷑ diutiꝰ in singi
lis t̃morari. Siqͥdem & ñc multo abꝰ in¬
hebreo. qͣm in .lxͣx. translatorib sensus
ẽ. Ait enĩ d̃s ad cain. Quare irasceris
& q̃re concidit uultꝰ tuus: Nonne sib̾n
egeris. dimittet᷑ tͥ om̃e delictũ. & sin̾
bn egeris. an fores peccatũ tuũ seddebt¬
& ad te societas eiꝰ: S tu magis dñare
eiꝰ. Qd aut̃ dixit. hoc est. Quid irasoeti.
tum demittis interrã: Nonne si bene

Expanded text:
nde scire poterat Cain quod fratris munera suscepisset Deus, et sua repudiasset, nisi quod illa interpretatio vera est, quam Theodotion posuit, Et inflammavit Dominus super Abel, et super sacrinflammavit. Ignem autem ad sacrificium devorandum solitum venire de coelo: et in dedicatione templi sub Salomone legimus, et quando Elias in monte Carmelo construxit altare . Et dixit Dominus ad Cain: Quare concidit vultus tuus? Nonne si recte offeras, non recte autem dividas, peccasti? Quiesce, ad te conversio ejus, et tu dominaberis ejus. Necessitate compellimur in singulis diutius immorari. Siquidem et nHebraeo quam in Septuaginta translatoribus sensus est. Ait enim Deus ad Cain: Quare irasceris, et quare concidit vultus tuus? nonne si bene egeris, dimittitur tibi omne delictum; et si non bene egeris, ante fores peccatum sedebit, et ad te societas ejus, et tu dominare ejus. Quod autem dicit, hoc est: Quare irasceris, tum dimittis in terram? nonne si bene
Abbreviated transcription (Latin):
cupant᷑. Rehema uͦ & sabathacha. paula
bit᷑ sup̃ uͦ ꝑ samech: a quo diximꝰ appelli¬
tos sabeos. Int̾ptat᷑ uͦ nunc saba. arabia.
Nã in lx̃x.ĩ. psalmo. uͥ nos habemꝰ reges
arabum & saba munera offerunt: in he
scđm ꝑ samech. Dadan. gens ẽ ethiopiȩ in
occidentali plaga Et chus genuit nem¬
roth. de qͦ iã suꝑiꝰ mentionẽ fecimꝰ. Iste ce¬
pit potens ẽẽ in t̾ra. &s post paululũ. Et

Expanded text:
cupantur. Regma vero et Sabatacha paulatcupantur. Regma vero et Sabatacha paulatbitur; supra vero per samech, a quo diximus appellatos Sabaeos, interpretatur vero nunc Saba Arabia. Nam in LXXI psalmo, ubi nos habemus: Reges Arabum et Saba munera offerent, in Hebsecundum per samech. Dadan gens est Aethiopiae in occidentali plaga, et Chus genuit Nemrod, de quo jam superius mentionem fecimus. Iste coepit esse potens in terra: et post paululum: E
Abbreviated transcription (Latin):
& syrii captionis capitoris. & grecum
flegontam. cet̾os q eruditissimos uiros
accolis occupatas. q̃ ut supͣ diximꝰ ab
amauo & tauro montib omĩa mari¬
tima loca usq ad occeanũ possedere
britannicũ. Filii cham. chus. & mes¬
raim & fut. & chanaain. Chususq ho¬
uie ab hebreis ethiopia nuncupatur.
Mesraim. egyptꝰ: fut libies: A qͦ & maurita¬
mȩ fluuiꝰ usq in p̃sens fut dicit᷑. õĩs q¬
circa eũ regio futensis. Multi scͥptores
tã greci q̃ latimi. huiꝰ rei destes st. Quare
autem in una tm̃ cłimatis parte antigdã
lybie nom̃ resederit. & reliq̃ terra affrica
sit uocata disserere. ñ huiꝰ loci ẽ nͥ tẽpons
Porro chanaan obtinuit terrã quã demanpꝰ
iudei possedert̃. eiectis chananeis. Eilis
cbus. saba. & einla. sabatha. rehema. saba¬
sabeo chure calent are. Fuila. getuli. in por¬
te remotioris affricȩ heremo coherentes
Sabatha. a q̃ sabatheni qͥñc astabarii nun¬

Expanded text:
, et Sinii Capitonis, et Graecum , et Sinii Capitonis, et Graecum Phlegonta, caeterosque eruditissimos virosaccolis occupatas, qui, ut supra diximus, ab Amano et Tauro montibus omnia maritima loca usque ad Oceanum possederunt Britannicum. Filii Cham, Chus et Mesraim, Futh et Chanaan. Chus hodie ab Hebraeis Mesraim, Aegyptus, Fut Libyes, a quo et Mauritaniae fluvius usque in praesens Fut dicitur. Porro circa eum regio Phutensis. Multi scriptores tam Graeci quam Latini, hujus rei testes sunt. Quare autem in una tantum climatis parte, antiquum yae resederit, et reliqua terra vocata sit Africa, disserere non hujus loci nec temporis est. Porro Chanaan obtinuit terram quam Judaei deinceps possederunt ejectis Chananaeis. Filii Chus, Saba, Hevila, Sabatha, Regma, SabaSabaeo Thure calent arae. Hevila, Gethuli, in parte remotioris Africae, eremo cohaerentes. Sabatha, a quo Sabatheni, qui nunc Astabari nun
Abbreviated transcription (Latin):
tam de p̾senti loco ꝗͣ de iezechielis. ad go¬
thor nuꝑ in t̾ra nr̃a uagantiũ hystoriam
retulisse. Qđ utrũ uerũ sit p̃lii ipsiue
fine monstrat᷑. Et certe gothos om̃s ret᷑
eruditi magis getas ꝗͣ gog & magog
appellare consuener̃t. He itaq septẽ
gentes qͣs de iafech. uenire stirpe memo¬
raui: ad aqͥlonis partẽ habitant. Fili
gomer: asceneth. rifath. & thogorma.
A sceneth. greci reginos uocant. rifath.
flagonas. thogorma. frigas. E ilii iauan:
elisa & tharsis. cethim. & dadanim. Ab
his diuisȩ st̃ insulȩ nationũ in t̾ris suis:
uir sod̾m linguã suã & cognationẽ suã
& gentẽ suã. De yonib id est de grecis
nascunt᷑ elisei. qui uocant᷑ eolides. un¬
& lingua qͥnta linguȩ greciȩ eolis appel¬
arbitrat᷑: chi aspirationis litt̾am. uitio¬
se a posteris. in tau. dicens fuisse corrup¬
tam. Unde & metͦpolis eoꝵ ciuitas thar¬
sus appellat᷑. paulo aplo gloriosa. Cethim

Expanded text:
tam de praesenti loco, quam de Ezechiel, ad Gotam de praesenti loco, quam de Ezechiel, ad Gotthorum nuper in terra nostra bacchantium historiam retulisse, quod utrum verum sit, praelii ipsius fine monstratur. Et certe Gotthos omnes retro eruditi, magis Getas, quam Gog et Magog appellare consueverunt. Hae itaque septem gentes, quas de Japheth venire stirpe memoravi, aquilonis partem inhabitant. Filii Gomer, Aschenez, et Riphath, et Thogarma. Aschenez Graeci Reginos vocant: Riphath, Paphlagones, Thogarma, Phrygas. Filii Javan, Elisa, et Tharsis, Cethim et Dodanim. Ab his divisae sunt insulae nationum in terris suis. Vir secundum linguam suam et cognationem suam, et gentem suanascuntur Elisaei, qui vocantur Aeolides. Unde et quinta lingua Graeciae, Aeolis appelarbitratur: θ aspirationis litteram, vitiose a posteris in τ dicens fuisse corruptam. Unde et metropolis eorum civitas Tarsus appellatur. Paulo apostolo gloriosa. Cethim
Abbreviated transcription (Latin):
nascit᷑. Quia gͥ lata ẽ multitudo creden¬
tiũ a latitudine quȩ iafech dicit᷑: latitu¬
do nom̃ accepit. Quod aut̃ ait. & habi¬
tet in tabernacłis sem. de nob̾ ꝓphatur:
qͥ in eruditione & scientia seͥpturarum
dies noe nongenti .l. anni. Ecce post di
ꝑspicuũ ẽ centũ xx. annos genationi illi
magog. & maday. & iauan. & tubal. et
mosoch. & tyras. Iafech filio noe. nati
st̾ septẽ filii. qͥ possederunt in asia ab
amauo & tauro syriȩ celes & ciciliȩ mon¬
tib: usq ad fluuũi tanam. In europa¬
uͦ usq ad gadiram. nõia locis & gentib
relinq̾ntes: e qͥb postea ĩmutata st̃ plu¬
rima: cet̾a ꝑmanent ut fuert̃. Sunt aut̃
gomer galathȩ: magog scithȩ: madai
medi: iauan iones. qͥ & greci. unde ioni¬
um mare: tubal hiberi. qui & hispani.
a quib celtiberi. licet quidã italos suspi¬
cent᷑: mosoch capadoces: unde urbs usq
trant᷑. Tiras traces: quoꝵ ñ satis ĩmuta¬
tũ ẽ uocabulũ. Scio qͤnda. gog & magog

Expanded text:
les. Quia igitur lata est multitudo credentium, a latitudine, quae Japheth dicitur, latitudo nominatur. Quod autem ait: « Et habitet in tabernaculis Sem, » de nobis prophetatur qui in eruditione et scientia Scripturarum, dies Noe nongenti quinquaginta anni. Ecce post dilperspicuum est, centum viginti annos generationi illi,Magog et Madai, et Javan, et Thubal, et Mosoch, et Thiras. Japhet filio Noe, nati sunt septem filii, qui possederunt Amano et Tauro Syriae Cheles et Ciliciae montibus usque ad flumen Thanaim. In Europa usque ad Gadira, nomina locis et gentibus relinquentes: e quibus postea immutata sunt plurima, caetera permanent ut fuerunt. Sunt autem Gomer, Galatae: Magog, Scythae: Madai, Medi: Javan, Iones, qui et Graeci: unde et mare Ionium. Thubal Iberi, qui et Hispani, a quibus Celtiberi, licet quidam Italos suspieentur. Mosoch, Cappadoces: unde et urbs ustrantur: Thiras, Thraces, quorum non satis immutatum vocabulum est. Scio quemdam Gog et Magog,
Abbreviated transcription (Latin):
faciliꝰ emendatio cognoscat᷑. ipsa pͥ¬
mum ut apud nos st̃ testimonia ꝓpo¬
nimꝰ. ex collatione eoꝵ quȩ seqͤntur.
qͥd in illis aut minꝰ aut plus. aut alit
sit indicantia. Neq uͦ septuaginta
int̾p̃tum. ut inuidi lacerant. errores
arguimꝰ: nͨ nr̃m laborẽ illoꝵ rep̃hen¬
sionẽ putamꝰ: cũ illi ptolomeo regi
alexandrie. mystica queq in scͥpt᷑is
sectator magni iecirco faciebat: qͥa
unũ dm colere uidebat᷑. Sed et

Expanded text:
facilius emendatio cognoscatur, ipsa prifacilius emendatio cognoscatur, ipsa primum, ut apud nos sunt, testimonia proponemus, et ex collatione eorum quae sequuntur, quod in illis, aut minus, aut plus, aut aliter sit, indicabimus. Neque vero Septuaginta Interpretum, ut invidi latrant, errores arguimus: nec nostrum laborem, illorum reprehensionem putamus: cum illi Ptolemaeo regi Alexandriae mystica quaeque in Scripturis sectator magni idcirco faciebat, quia unum Deum colere dicerentur. Sed et
Abbreviated transcription (Latin):
eloqͥntia ꝑtonabat. Semꝑ enĩ in
ꝓpatulo fortitudo emulos habet:
feriunt q sũmos fulgura montes.
De ũ ꝓeul ab urbib foro. litib t̾bis.
remotũ: sic quoq ut qͥntilianꝰ ait
lacentẽ inuenit inuidia. Unde lec¬
torem obsecro. si quis tam̃ hȩc quoq.
si quis captꝰ amore leget. ut in libris
querat eloqͥntiã: ñ oratoꝵ leporẽ: s
magis inimicis ipse ꝓ nob̃ responde¬
at. nouo oꝑi ueniã concedenda. Tt
enĩ nos humiles atq pauꝑculi. nec
habemꝰ diuitias. nͨ oblatas dignam᷑
acciꝑe: ita & illi nouerint ñ posse se
noticiã scripturarũ. id est diuitias
tiis. Studii gͦ nr̃i erit. uel eoꝵ qͥ de
libris hebraicis uaria suspicantur.
errores refellere: uel ea qͤ in latinis
& gͣcis codicib scatere uident᷑. aucto¬
ritati suȩ reddere: ethimologias qͦq
rerũ. nominũ. atq regionũ. quȩ in
nr̃o sermone ñ resonant. uernaculȩ
linguȩ explanare ratione. Et quo

Expanded text:
eloquentia pertonabat. Semper enim in eloquentia pertonabat. Semper enim in propatulo fortitudo aemulos habet, feriuntque summos Fulmina montes . Me vero procul ab urbibus, foro, litibus, turbis remotum, sic quoque ut Quintilianus ait latentem invenit invidia. Unde lectorem obsecro, . . . . si quis tamen haec quoque, si quis. Captus amore leget, . . . . . . .quaerat eloquentiam, non oratorum leporem; sed magis inimicis pro nobis ipse respondeat, Novo operi veniam concedendam. Ut enim nos humiles atque pauperculi, nec habemus divitias, nec oblatas dignamur accipere: ita et illi noverint, non posse se notitiam Scripturarum, id est, 303-304 tiis. Studii ergo nostri erit, vel eorum, qui de libris Hebraicis varia suspicantur, errores refellere: vel ea quae in Latinis et Graecis codicibus scatere videntur, auctoritati suae reddere; etymologias quoque rerum, nominum atque regionum, quae in nostro sermone non resonant, vernaculae linguae explanare ratione. Et quo
Abbreviated transcription (Latin):
ui in pͥncipiᷤᷤ
libroꝵ debebã
secuturi oꝑis
argum̃ta pro-¬
ponere: cogor pͥus respondere ma¬
ledictis. terencii qͥppiam sustinens:
qui comediarũ ꝓlogos in defensio¬
nem sui scenis dabat. Urgebat enĩ
eum lucius lanumus. nr̃o lucio si-¬
milis: & quasi publici erarii furem.
poetã criminabat᷑. Hoc̃ idẽ passus
est ab emulis & mantuanꝰ uates:
ut cũ qͦsdam u̾sus omeri tͣnstulisset
ad uerbũ: cõpilacor ueterũ diceret᷑
Quib ipse respondit: magnarũ esse
uiriũ clauã herculi excorquere de
manu. Sed & tullius qͥ in arce elo¬
quentiȩ romane stetit: rex oratoꝵ.
& latinȩ linguȩ illustrator: repetun¬
darum accusat᷑ a grecis. Non mirũ
gͦ si contͣ me paruũ homunculũ im¬
mundȩ sues grunniant: & pedibus
margaritas conculcent: cũ adu̾sus
doctissimos uiros. & qͥ gła inuidiam
suꝑare debuerant. liuor exarserit
Uerũ hoc illis merito accidit: quox in
theatris. curia. concione. ꝓ rostris

Expanded text:
ui in principiis librorum debebam secuturi operis argumenta proponere, cogor prius respondere maledictis, Terentii quippiam sustinens, qui comoediarum prologos in defensionem sui scenis dabat. Urgebat enim eum Luscius Lanuinus, nostro Luscio similis, et quasi publici aerarii poetam furem criminabatur. Hoc ates, ut cum quosdam versus Homeri transtulisset ad verbum, compilator veterum diceretur. Quibus ille respondit, magnarum esse virium, clavam Herculi extorquere de manu. Sed et Tullius, qui in arce eloquentiae Romanae stetit, rex oratorum, et Latinae linguae illustrator, repetundarum accusatur a Graecis. Non mirum ergo si contra me parvum homunculum immundae sues grunniant, et pedibus margaritas conculcent, cum adversus doctissimos viros, et qui gloria invidiam superare debuerant, livor exarserit. Verum hoc illis merito accidit, quorum in theatris, curia, concione, pro rostris
Abbreviated transcription (Latin):
ex uiro sũpta ẽ. Porro theodotion aliã
echimologiã suspicatꝰ ẽ. dicens. Hȩc uo
cabit᷑ assũptio: qm ex uiro sumpta est.
Pocest qͥppe issa scđm uarietatẽ accentꝰ:
&e assũptio intelligi. Serpens aut̃ erat
sapientior eunctis bestiis fuꝑ t̾rã. Pro
sapiente in hebreo habet᷑ nacham. qͦd

Expanded text:
ex viro sumpta est. Porro Theodotio aliam ex viro sumpta est. Porro Theodotio aliam etymologiam suspcabitur assumptio: quia ex viro sumpta est. Potest quippe ISSA   secundum varietatem accentus et assumptio intelligi. Serpens autem erat sapientior cunctis bestiis super terram. Pro sapiente in Hebraeo habetur AROM  , quod
Abbreviated transcription (Latin):
rat sicut legit᷑ in hebreo. Plantauerat
autẽ dns łs paradysũ meden a pͥnci¬
pio. N om̃ uni physon. Hc̃ ẽẽ fluuiũ
indiȩ gangen putant: uͥ est carbunculꝰ.
& lapis prasinus ꝓ carbunculo & lapi
in hebreo habet᷑ eden. Ipsi gͥ.lxͣx. eden
int̾ptati st̃ uoluptatẽ. Syminachꝰ uͦ qͥ¬
paradysũ florentẽ paulo ante suꝑiꝰ
sonat. In quaẽq aut̃ die comederis
ex eo: morte morieris. Meliꝰ int̃ptatꝰ est
syminachꝰ dicens. mortalis eris. Et mi
Raron. id ẽ. grauẽ & ꝓfundũ soporem
int̃p̾tati st̃. Deniq sequit᷑. & dormiuit.
oc nc̃ os ex ossib meis. & caro de carne
mea: hec uocabit᷑ mulier. qm ex uiro
sumpta ẽ. Non uidet᷑ in greco & in lati-¬
no resonare cur mulier appellet᷑. qͥa ex
uiro sumpta sit: s ethimologia in hebreo
sermone seruat᷑. Uir qͥppe uocat᷑ is. &¬
mulier issa. Unde & syminachꝰ pulchre
ethimologiã etiã in greco uoluit custo
possumꝰ dicere hȩc uocabit᷑ uirago. qͥa

Expanded text:
eo: Plantaverat autem Dominus Deus paradisum in Eden, a principio. Nomen uni Phison. Hunc esse Indiae fluvium Gangen putant. 308 Ubi est carbunculus et lapis prasinus. Pro carbunculo et lapidin Hebraeo habet EDEN. Ipsi igitur ninterpretati sunt voluptatem. Symmachus vero qui florentem paulo ante paradisum sonat. In quacumque autem die comederis ex eo, morte morieris. Melius interpretatus est Symmachus dicens, mortalis eris. Et misκάρον, id est, gravem et profundum soporem interpretati sunt. Denique sequitur: Et dormivit. ossibus meis, et caro de carne mea. Haec vocabitur mulier, quoniam ex viro sumpta est. Non videtur in Graeco et in Latino resonare, cur mulier appelletur, quia ex viro sumpta sit: sed etymologia in Hebraeo sermone servatur. Vir quippe vocatur Is, mulier Issa. Unde et Symmachus pulchre etymologiam etiam in Graeco voluit custodpossumus dicere, Haec vocabitur virago, quia
Abbreviated transcription (Latin):
loco pͥstinũ reseruauit. Aradii st̃ qͥ aradpõ
insulã possedert̃. angusto freto a fenicis
lutore separatã. Samar emissa uł emisa
nobilis syriȩ celes ciuitas. Cma thusq
ad nr̃m tempꝰ tã ab assyriis qͣm ab hebresᷤ
ita ut aptid uet̾es dicta fuerat appellat᷑.
Hanc macedones qͥ post alexandrũ in ori¬
ente regnauert̃ epiphaniã nuncupaue¬
runt. Honnulli antiochiã ita appellatã
putant. Alii licet ñ uere. tñ opimonẽ
suã quasi ueri simili uocabulo consolan¬
tes: enas pͥmam ab antiochia mansio¬
nẽ edissam ꝓꝑgentib appellari putant:
& eande esse. quȩ apud uet̾es dicta sit
emathi Et fuit t̾minꝰ chananeoꝵ a sy¬
done doñ uenias in gerara. usq ad gã¬
zam: ꝑgentib & sodomã & gomorram.
& adamam. & seboim. usq ad iecem:
Qa cet̾ȩ ciuitates. sydon uidelicet & gerara.

Expanded text:
loco pristinum reservavit. Aradii sunt, qui Aradum insulam possederunt angusto freto a Phoenicis littore separatam. Samaraei; quibus Emessa nobilis Syriae Coeles civitas. Amath usque ad nostrum tempus, tam a Syris quam ab Hebraeis, ita ut apud veteres dicta fuerat, appellatur. Hanc Macedones, qui post Alexandrum in Oriente regnaverunt Epiphaniam nuncupaverunt. Nonnulli Antiochiam ita appellatam putant. Alii licet non vere, tamen opinionem suam quasi verisimili vocabulo consolantes, Emath primam ab Antiochia mansionem Edessam pergentibus appellari putant: et eamdem esse quae apud veteres dicta sit Emach. Et fuit terminus Chananaeorum a Sidone, donec venias in Gerara usque ad Garam pergentibus Sodomam, et Gomorrham, et Adamam, et Seboim usque ad Lise. Quia caeterae civitat
Abbreviated transcription (Latin):
ñaben. qͦd appellat᷑ in filio. Magis itaꝙ
scdm sensũ ꝙͣ scd̾m uerbi tͣnslationem
de xp̃o accipi potest: qͥ tam in ipsa fron¬
te geneseos. quȩ caput om̃ium libroꝵ
ẽ. quã etiã in principio ioħis eugłiste: eli
⁊ t̾rȩ conditor approbat᷑. Unde ⁊ in psal¬
mo: de se ipso ait In capite libri script̃¬

Expanded text:
Al. interpretatur, in filio. Magis itaque secundum sensum quam secundum verbi translationem de Christo accipi potest: qui tam in ipsa fronte Geneseos, quae caput librorum omnium est, quam etiam in principio Joannis Evangelistae, coeli et terrae conditor approbatur. Unde et in Psalterio de seipso ait: In capitulo
Abbreviated transcription (Latin):
bat: hoc ẽ. illiꝰ uestigia sequebat᷑. Eac tͥ
archã de lignis qͣdratis. ꝓ quadratis:
bituminatis legimꝰ in hebreo. Colligeis
facies archam: & in cubito consũmabis
eã desuꝑ. ꝓ eo qđ est colligens facies ar

Expanded text:
: hoc est illius vestigia sequebatur. Fac tibi arcam de lignis quadratis. Pro quadratis lignis, bituminata legimus in Hebraeo. Colligens, facies arcam, et in cubito consummabis eam desuper. Pro eo quod est, coll
Abbreviated transcription (Latin):
reth. mare appellasse calũnat᷑: cũ õs
Et consũmauit ds die sexto oꝑa sua qͦ fecit.
eo. & b̃ndicens ipsi diei: qͥa in ipsa cuncta
sum in eden contͣ orientẽ. ꝓ parady so
hortũ habet: id ẽ. gan. Porro eden deli
oysũ florentẽ. Necnon qͦd sequit᷑ contra
orientẽ. in hebreo mimizra scͥbit᷑. qͦd
aqͥla posuit aroapxNoen. & nos ab exor¬
dio possumꝰ dicere. Symmachꝰ uͦ ertp̃o
ñ orientẽ s pͥncipiũ significat. Ex qͦ ma

Expanded text:
reth mare appellasse calumniatur, cum omEt complevit Deus die sexta opera sua quae fecit. eo et benedicens ipsi diei, quia in illo universa sum in Eden contra orientem. Pro paradiso, hortum habet, id est gan. Porro Eden delicdisum florentem. Nec non quod sequitur, contra orientem, in Hebraeo mimizra scribitur, quod Aquila posuit ἀπὸ ἀρχῆς et nos, ab exordio, possumus dicere. Symmachus vero ἐκ non orientem, sed principium significat. Ex q
Abbreviated transcription (Latin):
alii putant. qͦd ipsũ adam quẽ eiece¬
rat ds habitare fecerit cont̃ parachysũ.
uoluptatis: s qđ illo eiecto. an fores pa-¬
radysi cherubin & flammeũ gladium
posuerit ad custodiendũ paradysi ue¬
stibulũ. ne qͥs posset intrare. Et conce¬
pit & pepit cain. & dix̃. Acqͥsiui siue pes¬

Expanded text:
d ipsum Adam, quem ejecerat Deus, habitare fecerit contra paradisum voluptatis; sed quod illo ejecto ante fores paradisi Cherubim, et flammeum gladium posuerit ad custodiendum paradisi vestibulum, ne quis posset intrare. Et concepit et peperit Cain, et dixit, acquisivi sive pos
Abbreviated transcription (Latin):
eugłio. Omĩa ꝑ ipsũ facta st̃: & sine ipso
factũ ẽ nichil. S & hoc sciendũ qđ apucd
hebreos hic liber bresich uocat᷑. hanc
habentes consuetudinẽ. ut uoluminib
ex pͥncipiis eox nõia ĩponant. Et sp̃s
dñi ferebat᷑ suꝑ aqͣs. Pro eo qđ in nr̃ĩs
codicib scͥptũ ẽ. ferebat᷑: in hebreo habet᷑
marahaefeth. quod nos appellare pos¬
sumꝰ incubabat. siue conforiebat: in si¬
militudine uolucris oua calore aĩan¬
tis. Ex quo intelligimꝰ ñ de sp̃u m̃di
dici ut ñnulli arbitrant᷑. s de sp̃ũ so¬

Expanded text:
et sine ipso factum est nihil . Sed et hoc sciendum, quod apud Hebraeos liber hic BRESITH vocatur: hanc habentes consuetudinem, ut voluminibus ex principiis eorum nomina imponant. Et Spiritus Dei ferebatur super aquas. Pro eo quod in nostris codicibus scriptum est, ferebatur, in Hebraeo habet MEREFETH  , quod nos appellare possumus, incubabat, sive confovebat, in similitudinem volucris, ova calore animantis. Ex quo intelligimus, non de spiritu mundi dici, ut nonnulli arbitrantur, sed de Sp
Abbreviated transcription (Latin):
& qd excurrit annoꝵ genuisse qͥs dicit᷑.
in hebreo habeat. centũ annos. & reliqͦs
genuit sech dcegsanni. Qͥa in ducenti
errauerat. conseqͣnt̃ hic posuit septin¬
gentos. cũ in hebreo habeat octingentoᷤ.
& supͣcentũ Et uixit matusalam an¬
postꝗͣ genuit lamech. annos octingen

Expanded text:
d excurrit annorum genuisse quis dicitur, in Hebraeo habeat « centum annos » et reliquos genti anni , quia in ducentis erraverant. Consequenter hic posuit septingentos, cum in Hebraeo hic habeat octingentos, et supra centum. Et vixit Mathusala anet genuit Lamech.
Abbreviated transcription (Latin):
ritanoꝵ & nr̃o uolumine reꝑit᷑. tͣnseamꝰ
in cãpũ Om̃is qͥ occiderit cam. septem
uindictas exoluet. ꝓ septẽ uindictis. aqͥ¬
la septẽplicit int̾pretatꝰ ẽ. syminachus.
tuans ac sedis incertȩ. Non ẽ gͦ t̾ra naid.
ut uulgꝰ nr̃oꝵ putat. s explet᷑ sententia
d̃i. qđ huc atq illuc uagꝰ ac ꝓfugꝰ ober¬

Expanded text:
ro volumine reperitur, Transeamus in campum. Omnis qui occiderit Cain, septem vindictas exsolvet. Pro septem vindictis, Aquila septempliciter interpretatus est. Symmachus, tuans, ac sedis incertae. Non est igitur terra Naid, ut vulgus nostrorum putat: sed expletur sententia Dei, quod huc atque illuc vag