comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in quodã feruore insaniȩ con-¬
cutit: sed ꝑ aꝑta opera qualit̃
concussi animũ euertat. ostendit:
intus nanq priꝰ ebullit in elati-¬
one: quod foras postmodum spii¬
mat in oꝑe. Sed quia occasio de¬
suꝑbie disputatione. se p̃buit:
debemꝰ hanc subtilius sollicitiꝰq
discutere: atq ad humanas m̃-¬
tes quanta uel qualis ueniat. &
quibus qualit̃ surripiat. demo¬
nstrare. Alia quippe uicia eas
solũmodo uirtutes impetunt.
quibus ipsa destruuntur: ut ui.¬
delic& ira patientiam. castrimar¬
gia abstinentiã. libido continen.¬
tiã expugnet. Suꝑbia autẽ qu̾a
uicioꝵ radicem diximus. nequãꝗͣ
unius uirtutis extinctione con¬
tenta contra cuncta animȩ mẽ.¬
bra se erigit: & quasi generalis
ac pestifer morbus corpus om̃e
corrũpit: ut quicqͥd illa inuaden¬
te agit᷑. etiã si esse uirtus ostendit᷑.
non ꝑ hoc dõ sed soli uanȩ głȩ ser-
uiatur. Quasi enĩ tyrannus qͥ¬

Expanded text:
in quodam fervore insaniae conin quodam fervore insaniae concutit, sed per aperta opera qualiter concussi animam evertat ostendit. Intus namque prius ebullit in elatione, quod foris postmodum spumat in opesuperbiae disputatione se praebet, debemus hanc subtilius sollicitiusque discutere, atque ad humanas mentes quanta vel qualis veniat, et quibus qualiter subrepat demonstrare; alia quippe vitia eas solummodo virtutes impetunt, quibus ipsa destruuntur, ut videlicet ira patientiam, gastrimargia abstinentiam, libido continentiam expugnet; superbia autem, quam vitiorum radicem diximus, nequaquam unius virtutis exstinctione contenta, contra cuncta animae membra se erigit, et quasi generalis ac pestifer morbus corpus omne corrumpit, ut quidquid illa invadente agitur, etiamsi esse virtus ostendatur, non per hoc Deo, sed at. Quasi enim tyrannus qui
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiȩ. Ut leuiathan iste in cun-¬
ctis quȩ suꝑius dicta sunt. cadẽt:
sola se suꝑbia ꝑculit. Neq enĩ ꝑ
tot illos uicioꝵ ramos arescer&:
nisi ꝑ hanc prius in radice pu-
enĩ ipse succubuit: ꝑ hanc se se¬
quentẽ hominẽ strauit. Bo & enĩ
telo salutẽ nr̃e immortalitatis
impetiit: quo uitã sue beatitu¬
dinis extinxit Sed iccirco hãc
dñs infinem suȩ locutionis inse¬¬
ruit: ut cũ post mala om̃ĩa leui-¬
athan istiꝰ. suꝑbiã dicer&. quid
ess& malis omnibꝰ deteriꝰ indicarae:
quãuis etiã ꝑ hoc qđ in imo po¬
nitur. uicioꝵ radix. eẽ. monstrat᷑¬
Sic̃ enĩ infẽrius radix tegit᷑: sed
ab illa rami extrinsecus expan-¬
dunt᷑: ita se suꝑbia intrinsecus
celat: sed ab illa ꝓtinꝰ aꝑta uicia
pullulant. Nulla qͥppe mala
ad publicũ ꝓdirent: nisi hȩc
mentẽ in occulto constringe¬
r&. Hȩc . ẽ. quȩ leuiathan istiꝰ
sensum. feruescere sicut ollam
facit: unde & humanas m̃tes

Expanded text:
bia.---Ut Leviathan iste in cunctis quae superius dicta sunt caderet, sola se superbia perculit. Neque enim per tot illos vitiorum ramos aresceret, nisi per hanc prius in radice putrenim ipse succubuit, per hanc se sequentem hominem stravit. Eo etenim telo salutem nostrae immortalitatis impetiit, quo vitam suae beatitudinis exstinxit. Sed idcirco hanc Dominus fini suae locutionis inseruit, ut cum post mala omnia Leviathan istius superbiam diceret, quid esset malis omnibus deterius indicaret. Quamvis etiam per hoc quod in imo ponitur vitiorum radix esse monstretSicut enim inferius radix tegitur, sed ab illa rami extrinsecus expanduntur, ita se superbia intrinsecus celat, sed ab illa protinus aperta vitia pullulant. Nulla quippe mala ad publicum prodirent, nisi haec mentem in occulto constringeret. Haec est quae Leviathan istius sensum fervescere sicut ollam facit. Unde et humanas mentes
Abbreviated transcription (Latin):
sponte ñ appetit. nullis exhor¬
tationibus flectit᷑. ad hoc aũt
quod latent̾ desiderat. querit
ut cogat᷑: quia dũ mȩtuit ex
desiderio suo uilescere: optat.
uim in ipsa sua uoluntate tole.¬
rare. Igitur qͥa humanos ani.¬
mos altt̃ temptari ex rebus car.¬
nalibus. atq alit̃ ex spiritalibꝰ
diximꝰ: audiant illi. om̃is caro
feni: audiant isti. qđ quibusdã
post miracula dr̾ : nescio uos
unde sitis. discedite a me oꝑarii
iniquitatis. Audiant illi᷑ diui¬
tiȩ si affluant nolite cor appone¬
re: audiant isti. quia fatuȩ uir-¬
gines quȩ uacuis uasculis ueni-¬
unt. ab utt̃nis nuptiis excludun-¬
tur. Rursum qͥa alct̾ temptari
p̃latos atq aliter subditos p̃fãti
sumus᷑ audiant illi qđ ꝑ quendã
sapientẽ dr̃. duc̃e te constituer̃
noli extolli. sed esto in illis quasi

Expanded text:
sponte non appetit nullis exhorsponte non appetit nullis exhortationibus flectitur; ad hoc autem quod latenter desiderat, quaerit ut cogatur: quia dum metuit ex desiderio suo vilescere, optat vim in ipsa sua voluntate tolerare. Igitur quia humanos animos aliter tentari ex rebus carnalibus, atque aliter ex spiritalibus diximus, audiant illi: « Omnis caro feni . » Audiant isti quod quibusdam post miracula dicitur: Nescio vos unde sitis, discedite a me, omnes operarii iniquitatis . Audiant illi: Divitiae si affluant, nolite cor apponere . Audiant isti quia fatuae virgines, quae cum vacuis vasculis veniunt, ab internis nuptiis excluduntur . Rursum, quia aliter tentari praelatos, atque aliter subditos praefati sumus, audiant illi quod per quemdam sapientem dicitur: Ducem te constituerunt? noli extolli, sed esto
Abbreviated transcription (Latin):
humilitatẽ quȩ uirtiitũ mat̃
est nesciunt: usum sui laboris
ꝑdunt. etiã siqua bona sint quȩ
oꝑari uideantur: qͥa surgentis
fabricȩ robusta celsitudo ñ fi¬
git᷑: quȩ nequaquã ꝑ fundam̃ti
fortitudinẽ in petra solidatur
Soli gͦ ruinȩ crescit qđ ȩdificañ:
quia ante molem fabricȩ. hu-¬
militatis fundamina ñ ꝓcu¬
rant. Quos bene ab intimis ꝓ.¬
dimus: si paucis in exterioribꝰ
ostendam̃. Cunctis nanq suꝑba
apud se cogitatione tum̃tibꝰ
in est clamor locutione: ama¬
ritudo in silentio: dissolutio
in hilaritate: furor in tristi¬
cia: inhonestas in actione: bo¬
nestas in imagine: erectio in
incessu: rancor in responsione.
Horũ mens semꝑ. ẽ. ad irrogan¬
das contumelias ualida: ad to¬
lerandas infirma: ad obedien¬
dũ pigra: ad lacessendos uero
alios importima: ad ea quȩ fa¬
cere & deb& et p̃ual&. ignaua
ad ea autẽ quȩ facere nec deb&
nec p̃ual&. parata. Hȩc in eo qd

Expanded text:
humilitatem quae virtutum mater humilitatem quae virtutum mater est nesciunt, usum sui laboris perdunt; etiamsi qua bona sint, quae operari videantur, quia surgentis fabricae robusta celsitudo non figitur, quae nequaquam per fundamenti fortitudinem in petra solidatur; soli ergo ruinae crescit, quod aedificant, qui ante molem fabricae, humilitatis fundamenta non procurant. Quos bene ab intimis prodimus, si paucis in exterioribus ostendamus. Cunctis namque superbia apud se cogitatione tumentibus, inest clamor in locutione, amaritudo in silentio, dissolutio in hilaritate, furor in tristitia, improbitas in actione, inhonestas in imagine, erectio in incessu, rancor in responsione; horum mens semper est ad irrogandas contumelias valida, ad tolerandas infirma, ad obediendum pigra, ad lacessendos vero alios importuna, ad ea quae facere et debet et praevalet ignava, ad ea autem quae facere nec debet nec praevalet parata. Haec in eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
se quasi ꝓ rectitudine liberta¬
tis obicit: sicut sepe se timor ꝓ
humilitate supponit. Nã sicut
pleriq reticent ex timore: & ta-¬
men tacere se ęstimant ex humi-¬
litate: ita nonnulli locunt᷑ per
impatientiam elationis: & tam̃
loqui se credunt ꝑ libertatem
rectitudinis. Aliquando autẽ
subditi ꝓt̾ua quȩ sentiunt. neqͣ¬
quã ꝓd̾unt: & hi quoꝵ loqͣcitas
uix cõpescit᷑ nonnũquã ex sola
mutescunt. Qui ꝑ dolorẽ m̃tis.
ꝓcacitatis suȩ uerba subtrahen¬
tes: cũ male loqͥ soleant. peiꝰ ta-¬
cent: quia cũ peccantes aliquid
de correctione audiunt: indig.¬
nantes etiã responsionis uerbã
suspendunt. Cum his quando
asꝑe agit᷑: sȩpe ad querelȩ uoces
de hac ipsa asperitate ꝓsiliunt:
Cũ uͦ eos magistri sui blande p̾¬¬
ueniunt: de hac ipsa humilitate
qua p̃uenti sunt. grauiꝰ indig¬
nantur: & tanto eoꝵ mens ua¬
stiꝰ accendit᷑. quanto considatiꝰ
infirma iudicat᷑. Ni nimirũ qͥa

Expanded text:
uasi pro rectitudine libertatis objicit, sicut saepe timor pro humilitate supponit. Nam sicut plerique reticent ex timore, et tamen tacere se existimant ex humilitate, ita nonnulli loquuntur per impatientiam elationis, et tamen loqui se credunt per libertatem rectitudinis. Aliquando autem subditi proterva quae sentiunt nequaquam produnt, et hi quorum loquacitas vix comutescunt: qui per dolorem mentis procacitatis suae verba protrahentes, cum male loqui soleant, pejus tacent. Quia cum peccantes aliquid de correctione audiunt, indignantes etiam responsionis verba suspendunt. Cum his quando aspere agitur, saepe ad querelae voces de hac ipsa asperitate prosiliunt. Cum vero eos magistri sui blande praeveniunt, de hac ipsa humilitate qua praeventi sunt, gravius indignantur; et tanto eorum mens fortius accenditur, quanto consideratius infirmari dicitur. Hi nimirum quia
Abbreviated transcription (Latin):
utunt᷑ minimis bonis. Isti qͥppe
inde ꝑfectiꝰ in bono ꝓficunt.
unde malo temptant᷑: illi aut̃
inde ad maiꝰ malũ deficiunt.
unde de bono głant᷑ Sic itaq
male bono utit᷑ reꝓbus. &
bene malo ittitur probus: sic̃
sȩpe contingit ut alius ex cibo
salutifero inordinate sũpto.
pestem languoris incurrat:
alius ueneno serpentis in me-¬
dicamine ordinate confectio¬
nis adhibito. languoris mole.¬
stiam uincat. Ille ergo qͥa cibo
salutifero uti recte noluit:
inde ꝑniciose morit᷑. unde alii
salubrit̾ uiuunt: iste autẽ qͥa
ueneno serpentis caute uti stũ¬
duit: inde salubrit᷑ uiuit. unde
alii ꝑnitiose moriunt᷑. Uenenũ
uͦ serpentis non ipsam nequiciã.
sed suggestionẽ nequiciȩ dicimꝰ:
qua nolentes sȩpe renitentesq
temptam᷑. Quod tẽ in medi¬
camine uertit᷑ : cũ mens uirtu¬
tibus erecta. conspectis contra
se temptationibus humiliatur
iniqui gͥ atq ab approbatione

Expanded text:
utuntur minimis bonis. Isti quippe utuntur minimis bonis. Isti quippe inde perfectius in bono proficiunt, unde de malo tentantur; illi autem inde ad majus malum deficiunt, unde de bono gloriantur. Sic itaque male bono utitur reprobus, et bene malo utitur probus; sicut saepe contingit ut alius ex cibo salutifero inordinate sumpto pestem languoris incurrat; alius, veneno serpentis in medicamine ordinatae confectionis adhibito, languoris molestiam vincat. Ille ergo qui cibo salutifero uti recte noluit, inde perniciose moritur, unde alii salubriter vivunt; iste autem qui veneno serpentis caute uti studuit, inde salubriter vivit, unde alii perniciose moriuntur. Venenum ergo serpentis 1137 non ipsam nequitiam, sed suggestionem nequitiae dicimus, qua nolentes saepe renitentesque tentamur. Quod tunc in medicamen vertitur cum mens virtutibus erecta conspectis contra se tentationibus humiliatur. Iniqui igitur atque ab approbatione
Abbreviated transcription (Latin):
liti maloꝵ om̃iũ quȩ cõmiser̃.:
unius sui tantũmͦ boni memo.¬
res. quod fortasse facere nec ꝑ¬
fecte potuer̃. Sicut euenire
econtͣ electis sol&: ut cũ mul.¬
tarũ uirtutũ gr̃ã polleant:
unũ eos uel tenuissimũ uiciũ
ualde defatigans pulse: qͣtinꝰ
dum ex quadam parte sese infir¬
mari considerantꝰ de his uir¬
titibus in quibus p̃ualent. se
minime extollant: dũq de in¬
firmitate trepidant: hoc qͦq
ubi fortes sunt. humiliꝰ seruant
Sepe gͦ reꝓbi ꝑ hoc qđ unũ uel
minimũ bonum suũ incaute
conspiciunt: mala multa & gͣ.¬
uia in quibus demersi sunt ñ
agnoscunt: & sepe electi ꝑ hoc
quod ad tenuissimũ malũ suũ
infirmate trepidant: mira dis.¬
pensatione agit᷑. ut magna bo¬
na ad quȩ ꝓuecti sunt ñ amit.¬
minis mensura disponit: ut
istos & mala adiuuent. illos &¬
bona grauent: dũ & isti ad ꝓ¬
uectum boni utunt᷑ leuibus
malis: & illi ad augm̃tũ mali

Expanded text:
liti malorum omnium quae commiserunt, liti malorum omnium quae commiserunt, unius sui tantummodo boni memores, quod fortasse facere nec perfecte potuerunt, sicut evenire contra electis solet, ut cum multarum virtutum gratia polleant, unum eos vel tenuissimum vitium valde defatigans pulset, quatenus dum ex quadam parte sese infirmari considerant, de his virtutibus in quibus praevalent se minime extollant; dumque de infirmitate trepidant, hoc quoque ubi fortes sunt humilius servant. Saepe ergo reprobi per hoc quod unum vel minimum bonum suum incaute conspiciunt, mala multa et gravia in quibus demersi sunt non agnoscunt. Et saepe electi per hoc quod ad tenuissimum malum suum infirmari trepidant, mira dispensatione agitur, ut magna bona ad quae provecti sunt, non amitminis mensura disponitur, ut et istos mala adjuvent, et illos bona gravent, dum et isti ad provectum boni utuntur levibus malis, et illi ad augmentum mali
Abbreviated transcription (Latin):
nens ait. Superiores sibi inui¬
cem arbitrantes. Nam quia
iniquus quisq inferiorẽ se. om¬
nẽ quẽ cogitat putat: ediuer¬
so iustus stud& ut suꝑiorem
quelib& ꝓximũ at tendat᷑: ac
nedũ se alii alter humiliat.i¬
r& alter in elationẽ: bene u¬
tr̃aq partẽ ad monuit dicens.
suꝑiores sibi inuicem arbitran¬
tes. ut in cogitationibus cordis
cissim ille me sibi: ut cum ab
utraq parte cor inferiꝰ p̃mi¬
tur. nullus ex impenso hono.¬
hanc formã. reꝓbi quia leui-¬
athan huius membra sunt. uel
cognoscere uel tenere contẽp¬
nunt: quia & siquando humi¬
les se specietenꝰ ostendunt: hu¬
militatis uim seruare intrin.¬
secus negligunt. Quibꝰ sȩpe
accidit: ut siquando unũ qđ-¬
lib& bonũ uel minimũ faci¬
ant. a malis suis om̃ibꝰ respec¬
tũ mentis ꝓtinus auertant ÷
atq hoc qͣuod uel extremũ
bonũ fecerint. tota intentio¬
ne semꝑ inspiciant: & ex eo
iam se quasi scõs aspiciunt᷑: ob.¬

Expanded text:
nens, ait: Superiores sibi invinens, ait: Superiores sibi invicem arbitrantes. Nam quia unusquisque iniquus inferiorem se omnem quem cogitat putat, e diverso justus studet ut superiorem quemlibet proximum attendat. Ac ne, dum se alii humiliat, iret alter in elationem, bene utramque partem admonet, dicens: Superiores sibi invicem arbitrantes, ut in cogitationibus cordis, cissim ille me sibi, ut cum ab utraque parte cor inferius premitur, nullus ex impenso hono formam reprobi, quia Leviathan hujus membra sunt, vel cognoscere, vel tenere contemnunt, quia etsi quando se humiles specie tenus ostendunt, humilitatis vim servare intrinsecus negligunt. Quibus saepe accidit ut si quando unum quodlibet bonum vel minimum faciant, a malis suis omnibus respectum mentis protinus avertant, atque hoc quod vel extremum bonum fecerint, tota intentione semper inspiciant, et ex eo sese jam quasi sanctos aspiciant, ob
Abbreviated transcription (Latin):
itaq se humilit̾ postponebat:
cui ꝑ electionis grãm. in cõpara¬
biliter nouerat se. ẽẽ. meliorem:
Discant gͦ quomͦ humiliari ꝓxi¬
mis debeant. qͥ adhiic quo loco
apud deũ habeant᷑ nesciunt: si
sic se electi. etiã illis humiliant:
quibus iam se ꝑ int̾na iudicia
ante positos dep̃hendunt: Hoc
autẽ. ẽẽ. ꝓpͥũ specim̃ electorũ
sol&: quod de se semꝑ sentiunt
infra quã sunt. Hinc̃ nãq ab
eodem dauid dicit᷑. Si non hu-¬
miltt̾ sentiebam: sed exaltaui a¬
nimã meã. Hinc salomon ad
sapientiã paruulos uocat. dic̃s:
Siquis. ẽ. paruulus: ueniat ad
eam. Qui enĩ necdũ sem& ipsum
despicit: humilem dei sapien¬
tiam non apprehendit Hinc
in eugłio dñs dicit. Confiteor
abscondisti hȩc a sapientibus &
prudentibus: & reuelasti ea
paruulis Hinc rursum psalmi¬
sta ait. Custodiens paruulos dñs
Hinc magister gentium dicit
Facti sumus paruuli. in medio
ur̃m Hinc discipulos ad mo

Expanded text:
itaque se humiliter postponebat, itaque se humiliter postponebat, cui per electionis gratiam incomparabiliter noverat esse se meliorem. Discant ergo quomodo humiliari proximis debeant, qui adhuc quo loco apud Deum habeantur nesciunt, si sic se electi etiam illis humiliant quibus jam se per interna judicia antepositos deprehendunt. Hoc autem esse proprium specimen electorum solet, quod de se semper sentiunt infra quam sunt. Hinc namque ab eodem David dicitur: Si non humiliter sentiebam, sed exaltavi animam meam . Hinc Salomon ad sapientiam parvulos vocat, dicens: Si quis est parvulus, veniat ad eam . Qui enim nec dum semetipsum despicit, humilem Dei sapientiam non apprehendit. Hinc in Evangelio Dominus dicit: Confiteor abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis . Hinc rursum Psalmista ait: Custodiens parvulos Dominus . Hinc Magister gentium dicit: Facti sumus parvuli in medio vestrum . Hinc discipu
Abbreviated transcription (Latin):
increpatione dr̃. Nonne cũ esses
paruulus in oculis tuis. caput
constitui te in tribubus isrł:
Paruulus qͥppe in oculis suis. ẽ:
qui in eo quod sem&ipsũ consi-¬
derat: impare̾ se alienis meritis
pensat. Nam quasi grandẽ se
merita. elatione cogitationis ex¬
tendit. Saul autẽ reꝓbus in bo¬
no quo çeperat ñ ꝑmansit: qͥa
fastu susceptȩ potestatis intũ¬
muit. At contra. dauid semꝑ
de se humilia sentiens: eiusdẽq
saul se comparatione postpo.¬
nens: postquã feriendi locũ rep̃¬
perit & peꝑcit: eidem sȩuienti
aduersario. humili se ꝓfessione
ꝓstrauit dicens. Qu̾e ꝑsequeris
rex isrł quẽ ꝑsequeris: Canem
mortuũ: & pulicem unũ: Et
certe iam unctus in regem fue¬
rat: iam exorante samuhele. &
cornu suꝑ se oleo fundente didi-¬
cerat. quod cũ diuina gr̃a saule
reꝓbato. ad regni gubernacula
possidenda seruabat : & tam̃ ꝑse-¬
quenti aduersario mente se hii
mili substernebat: cui diuino
iudicio p̃latũ se. eẽ. nouerat. Illi

Expanded text:
tione dicitur: Nonne cum esses parvulus in oculis tuis, caput te constitui in tribubus Israel . Parvulus quippe in oculis suis est, qui in eo quod semetipsum considerat, imparem se alienis meritis pensat. Nam quasi grandem se merita elatione cogitationis extendit. Saul autem reprobus in bono quod coeperat non permansit, quia fastu susceptae potestatis intumuit. At contra David, semper de se humilia sentiens, ejusdemque Saul se comparatione postponens, postquam feriendi locum reperit, et pepercit, eidem saevienti adversario humili se professione prostravit dicens: Quem persequeris, rex Israel, quem persequeris? Canem mortuum et pulicem unum ? Et certe jam unctus in regem fuerat; jam, exorante Samuele et cornu super se oleum fundente, didicerat, quod eum divina gratia, Saul reprobato, ad regni gubernacula possidenda servabat. Et tamen persequenti adversario mente humili se substernebat, cui divino judicio praelatum esse se noverat. Illi
Abbreviated transcription (Latin):
humilitas electoꝵ. Cũ gͦ quam
quisq habeat. agnoscit᷑: sub quo
rege militet inuenit᷑. Unusquisq
enĩ quasi quendã titulũ portat
oꝑis: quo facile ostendat. sub eiuꝰ
seruiat potestate rectoris. Unde
cognoscetis eos. Ne gͥnos leuia.¬
than istiꝰ membra. uel mira faci.¬
endo fallerent: aꝑtũ signũ dñs
quo deprehendi ualeant. demon¬
strauit dicens. Ipse. ẽ. rex super
uniuersos filios suꝑbiȩ. Qui &¬
si quando fictam speciẽ humili.¬
tatis assumunt: sem& ipsos ta.¬
men celare in om̃ibꝰ nequaquã
possunt: quia eoꝵ suꝑbia diu
latere non sustinens. & cum ex
alia tegitur: ex alia actione de¬
nudatur. Qui uero sub rege hu¬¬
militatis militant: semꝑ pauidi
atq ex omni latere circũs pecti.
aduersum iacula elationis pu-¬
gnant: & quasi contra uenien¬¬
tes ictus. solum magis in suo cor¬
pore oculum custodiunt: dum
in semetipsis principaliter hu¬¬
militatem tuentur¬

Expanded text:
humilitas electorum. Cum igitur quam quisque habeat cognoscitur, sub quo rege militet invenitur. Unusquisque enim quasi quemdam titulum portat operis, quo facile ostendat sub cujus serviat potestate rectoris. Undecognoscetis eos . Ne igitur nos Leviathan istius membra vel mira faciendo fallerent, apertum signum Dominus quo deprehendi valeant demonstravit, dicens: Ipse est rex super universos filios superbiae. Qui etsi quando fictam speciem humilitatis assumunt, semetipsos tamen celare in omnibus nequaquam possunt, quia eorum superbia diu latere non sustinens, cum ex alia tegitur, ex alia actione denudatur. Qui vero sub rege humilitatiatque ex omni latere circumspecti, adversum jacula elationis pugnant, et quasi contra venientes ictus solum magis in suo corpore oculum custodiunt, dum in semetipsis principaliter humilitatem tuentur
Abbreviated transcription (Latin):
mea inferno appropinqͣuit
Ille dicit: suꝑ astra cęli exaltabo
soliũ meũ: iste humano gẽneri
a paradysi sedibus expulso dicit:
ecce uenio & habitabo in medio
tui. Ille dicit: sedebo in monte
testam̃ti. in lateribꝰ aquilonis:
iste dicit: ego autẽ sum uermis
& non homo: obꝓbriũ hominũ
& abiectio plebis. Ille dicit: ascen¬
dam suꝑ altitudinẽ nubiũ. simi¬
lis ero altissimo: iste cũ in forma
dei. ẽẽt. ñ rapinã arbitratus est
esse se ȩqualem deoͬ sed sem& ip¬
sum exinaniuit formã serui ac
cipiens : & ꝑ membra sua loquit᷑
dicens. Dñe quis similis tͥ: Ille
ꝑ membra sua loquit᷑ dicens: ne¬
scio dnm & isrł non dimitto: iste
ꝑ sem&e ipsum dicitꝰ. si dixero qͥa
non noui eũ. ero similis uob̾ men¬
dax: sed noui eũ. & sermonem
eius seruo. Ille dicit: mea sunt
flumina & ego fȩci ea: iste dicit.
ñ possum ego a meipso facere
quicquã. Et̾ rursum. Pat̾ in¬

Expanded text:
mea inferno appropinquavit . » mea inferno appropinquavit . » Ille dicit: « Supra astra coeli exaltabo solium meum . » Iste humano generi a paradisi sedibus expulso dicit: « Ecce venio et habitabo in medio tui . » Ille dicit: « Sedebo in monte testamenti, in lateribus aquilonis . » Iste dicit: « Ego autem sum vermis et non homo, opprobrium hominum et abjectio plebis . » Ille dicit: « Ascendam super altitudinem nubium, similis ero Altissimo : » Iste, « Cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo; sed semetipsum exinanivitcipiens ; » et per membra sua loquitur, dicens: « Domine, quis similis tibi ? » Ille per membra sua loquitur, dicens: « Nescio Deum, et Israel non dimitto . » Iste per semetipsum dicit: « Si dixero quia non novi eum, ero similis vobis, mendax: sed novi eum, et sermonem ejus servo . » Ille dicit: « Mea sunt flumina, et ego feci ea . » Iste dicit: « Non possum ego a meipso facere quidquam . » Et rursum: « Pater m
Abbreviated transcription (Latin):
suscȩpit: ad hoc inuisibilis non
solum uisibilis sed etiã despectꝰ
apparuit: ad hoc contumelia¬
rum ludibria. irrisionũ ꝓbra.
passionũ tormenta tolerauit:
ut suꝑbũ ñ. ẽẽ. hominẽ. docerie
humilis deus. Quanta gͦ humi¬
litatis uirtus. ẽ: ꝓpt̃ quã solã
ueracit̃ edocendam: is qui sine
estimatione magnꝰ.ẽ. usq ad
passionẽ factus est paruus. Qͥa
enĩ originẽ ꝑditionis nr̃ȩ. se p̃-¬
buit suꝑbia diaboli: instrum̃tũ
redemptionis nr̃ȩ. inuenta est
humilitas dei Hostis qͥppe nr̃
inter omĩa conditus. uideri supͣ
om̃ia uoluit elatus: redẽptor
autẽ nr̃ magnꝰ manens supͣ om̃ia:
fieri int̾ om̃ia dignatus est par.¬
sam detegimꝰ. & fundam̃ta hu-¬
militatis aꝑimus: si breui com¬
meratione ꝑstringimꝰ. qͥd mortis
auctor. quid uitȩ conditor dicat.
Ille nanq ait: in cȩlum conscendã:
iste autẽ ꝑ ꝓpħam dicit. reple.¬
ta . ẽ. malis anima mea. & uita

Expanded text:
suscepit; ad hoc invisibilis non suscepit; ad hoc invisibilis non solum visibilis, sed etiam despectus apparuit; ad hoc contumeliarum ludibria, irrisionum opprobria, passionum tormenta toleravit, ut superbum non esse hominem doceret humilis Deus; quanta ergo humilitatis virtus est, propter quam solam veraciter edocendam is, qui sine aestimatione magnus est, usque ad passionem mortis factus est parvus? Quia enim originem perditionis nostrae se praebuit superbia diaboli, instrumentum redemptionis nostrae inventa est humilitas Dei. Hostis quippe noster inter omnia conditus, videri supra omnia voluit elatus. Redemptor autem noster magnus manens supra omnia, fieri inter omnia dignatus est parsam detegimus, et fundamenta humilitatis aperimus, si brevi commemoratione perstringimus quid mortis auctor, quid vitae conditor dicat. Ille namque ait: « In coelum conscendam : » iste autem per Prophetam dicit: « Repleta est malis anima mea, et vita
Abbreviated transcription (Latin):
te p̃positis ur̃is & subiacete eis.
ipsi enĩ ꝑuigilant. quasi ratio¬
nem reddituri ꝓ animabꝰ ur̃is
Audiant illi cũm de accepta
potestate głantur. hoc quod
ab rahe uoce. ardenti diuiti dr̃:
memento fili quia recepistibona
in uita tua: audiant isti cũ con¬
tra rectores suos in querelã ꝓsili¬
unt. hoc qđ murmuranti ppło
moysi & aaron uocibꝰ respondet᷑:
nec contra nos. ẽ. murmͣ ur̃m.
sed contra dñm. Nos enĩ quid
sumꝰ: Audiant illi: turbabunt᷑
in conspectu eius patres orpha¬
noꝵ. & iudices uiduarũ: audi.¬
ant isti quod contra contumaciã
subditoꝵ dr̃: qui resistit pote¬
stati. dei ordinationi resistit.
Audiant simul om̃s: deus suꝑ¬
bis resistit. humilibus autẽ dat
grãm. Audiant om̃s: ĩmundꝰ
est apud dm̃. om̃is qͥ exaltat cor.
pestem: audiamus cuncti quod
magistra ueritas doc& dicens. Dis¬
cite a me qͥa mitis sum: & humi¬
lis corde. Ad hoc nãq unigenitꝰ
dei filiꝰ. formã infirm̃itãtis nr̃ȩ

Expanded text:
epositis vestris et subjacete eis. Ipsi enim pervigilant, quasi rationem reddituri pro animabus vestris . » Audiant illi, cum de accepta potestate gloriatur, hoc quod Abrahae voce ardenti diviti dicitur: « Memento, fili, quia recepisti bona in vita tua . » Audiant isti, cum contra rectores suos in querela prosiliunt, hoc quod murmuranti populo Moysi et Aaron vocibus respondetur: « Nec contra nos est murmur vestrum, sed contra Dominum: nos enim quid sumus ? » Audiant illi: « Turbabuntur in conspectu ejus patres orphanorum et judices viduarum . » Audiant isti, quod contra contumaciam subditorum dicitur: « Qui resistit potestati, Dei ordinationi resistit . » Audiant simul omnes: « Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam . » Audiant omnes: « Immundus est apud Deum omnis qui exaltat cor .pestem, audiamus cuncti, quod magistra Veritas docet, dicens: « Discite a me, quia mitis sum et humilis corde . » Ad hoc namque unigenitus Dei Filius formam infirmitatis nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
toris erigere. sicut de eis ꝑ psal.¬
mistã dr̃: transier̃ in dispositione
cordis. cogitauer̃ & locuti ft̃ neqͥ¬
cias. in iquitatẽ in excelso locuti
sunt: iste ad sputa. ad palmas.
ad colaphos. ad spineã coronã.
ad crucẽ. ad lanceã. atq ad mor.¬
tẽ ueniens: membra sua ad mo¬
n& dicens. Siquis mͥ ministrat:

Expanded text:
toris erigere. Sicut de eisdem per Psaltoris erigere. Sicut de eisdem per Psalmistam dicitur: « Transierunt in dispositione cordis, cogitaverunt et locuti sunt nequitias . » Iniquitatem in excelsum locuti sunt. Iste ad sputa, ad palmas, ad colaphos, ad spineam coronam, ad crucem, ad lanceam, atque ad mortem veniens, membra sua admonet, dicens: « Si quis mihi ministrat,
Abbreviated transcription (Latin):
Ille dicitꝰ. eritis sicut diiscientes
bonũ & malũ: iste dicit: non . ẽ.
ur̃m nosse tempora uł momenta.
quȩ pat̃ posuit in sua potestate:
Ille ut uoluntas diuina despici.
& ut possit ꝓpria suaderi: dicit
Cur prȩcepit uob̾ deus. ut ñ co.¬
mederetis ex om̃i ligno parady.
si: de paulopost. Scit enĩ deus.
quod in quocũq die comederitis
ex eo: aꝑient᷑ oculi ur̃i. Iste dicit:
Non quero uoluntatẽ meã: s uo-¬
luntatẽ eius qui misit me. Ille ꝑ
membra sua loquit᷑ dicens: nullũ
pratũ sit quod non ꝑtranseat lu¬
xiiria nr̃a : coronemus nos rosis
antequã marcescant: ubiq re-¬
linquamꝰ signa leticiȩ nr̃ȩ: iste
membris suis p̃nunciat dicens:
plorabitis & flebitis uos: mundꝰ
autẽ gaudebit:. Ille nicħ aliud
mentes sibi subditas doc&. quam
celsitudinis culmen appetere:
cuncta ȩqualia. mentis tumore
transcendere: societatẽ omnium
hominũ. alta elatione transire:
ac sese & contra potentiã condi¬

Expanded text:
tes bonum et malum . » Iste dicit: « Non est vestrum nosse tempora vel momenta, quae Pater posuit in sua potestate . » Ille ut voluntas divina despiciatur, et ut possit propria suadere dicit: « Cur praecepit vobis Deus, ut non comederetis ex omni ligno paradisi ? » Et paulo post: « Scit enim Deus, quod in quocunque die comederitis ex eo, aperientur oculi vestri . » Iste dicit: « Non quaero voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me . » Ille per membra sua loquitur, dicens: « Nullum pratum sit, quod non pertranseat luxuria nostra: coronemus nos rosis, antequam marcescant, ubique relinquamus signa laetitiae nostrae . » Iste membris suis praenuntiat, dicens: « Et plorabitis et flebitis vos, mundus autem gaudebit . » Ille nihil aliud mentes sibi subditas docet, quam celsitudinis culmen appetere, cuncta aequalia mentis tumore transcendere, societatem omnium hominum alta elatione transire, ac sese contra potentiam condi
Abbreviated transcription (Latin):
poterat. si unũ quẽ debuit ti¬
mere uoluiss&. Unũ ꝑfecto ti.¬
mer& om̃ia possidens: qui nc̃
unũ ñ timens. om̃ia patit᷑. Fa¬
ctus. ẽ. gͦ ut nullũ timer&: nul.¬
lũ uidelic&. quia nec dm̃: sed
neq hoc quod passurus. ẽ. mȩtu-¬
it: cui nimirũ felicius fuerat. ti¬
mendo uitare supplicia. quã ñ
timendo tolerare. Appetitum
itaq celsitudinis. uertit in ri.¬
gorẽ mentis: ut iã ꝑ duriciã
se. ẽẽ. male non sentiat: qͥ p̾esse
ꝑ głam querebat: Nam qͥa ius
quesitȩ potestatis non optinuit:
quasi quoddã suꝑbiȩ suȩ reme¬
diũ. insaniã insensibilitatis inue¬
nit: & quia ꝓuectu transgredi
cuncta non potuit: despectu se
bit᷑: cũ ꝓtinꝰ subinfert᷑. Om̃e¬

Expanded text:
poterat, si unum quem debuit tipoterat, si unum quem debuit timere voluisset. Unum profecto timeret omnia possidens, qui nunc unum non timens omnia patitur. ctus est ergo ut nullum timeret, nullum videlicet, 1135 quia nec Deum, sed neque hoc quod passurus est metuit. Cui nimirum felicius fuerat timendo vitare supplicia quam non timendo tolerare. Appetitum itaque celsitudinis vertit in rigorem mentis, ut jam per duritiam se male egisse non sentiat, qui praeesse per gloriam quaerebat. Nam quia jus quaesitae potestatis non obtinuit, quasi quoddam superbiae suae remedium insaniam insensibilitatis invenit; et quia provectu transgredi cuncta non potuit, despectu se bitur, cum protinus subinfert
Abbreviated transcription (Latin):
ei suꝑbe similis in celsitudine
concupiuit. Qui enĩ caritatẽ
eius imitari debuit subditus :¬
ambiit eiꝰ celsitudinẽ: & hoc
qd imitari poterat. amisit elatꝰ
Celsus nimirũ. eẽt: si ei qͥ uera¬
cit̾ celsus. ẽ. inherere uoluiss&e.
Celsus ess&: si participatione
uere celsitudinis. contentus fu¬
iss&e: sed dũ pͥuat᷑a celsitudinẽ
suꝑbe appetiit: iure ꝑdidit
participatam. Relicto enĩ eo
cui debuit inhȩrere pͥncipio:
suum sibi appetiit quodammnͦ
esse pͥncipium. Relicto eo qui
uere illi sufficere posse iudica
cidit: quantõmagis se contra
głam sui conditoris erex̃. Nam
quẽ exaltabat libera seruitus.
deiecit captiua libertas. Qua
libertate nc̃ ut nullũ timeat
effrenat᷑. sed ipsa grauit̃ effre.¬
natione restringitur. Suꝑno
enĩ iudicio cuncta mirabiliter
ordinante: uinx̃ illũ lib̾tas
quã appetiit : quia nc̃ omnimͦ
non timens. om̃ibꝰ suppliciis
subiacet᷑: qͥ elem̃tis etiã suꝑeẽ

Expanded text:
ei superbe similis in celsitudine ei superbe similis in celsitudine concupivit. Qui enim charitatem ejus imitari debuit, subditus ambiit ejus celsitudinem, et hoc quod imitari poterat, amisit elatus. Celsus nimirum esset, si ei qui veraciter celsus est, inhaerere voluisset. Celsus esset, si participatione verae celsitudinis contentus fuisset. Sed dum privatam celsitudinem superbe appetiit, jure perdidit participatam. Relicto enim eo cui debuit inhaerere principio, suum sibi appetiit quodammodo esse principium. Relicto eo qui vere illi sufficere poterat, se scidit, quanto magis se contra gloriam sui conditoris erexit. Nam quem exaltabat libera servitus, dejecit captiva libertas. Qua libertate nunc ut nullum timeat effrenatur, sed ipsa graviter effrenatione restringitur. Superno enim judicio cuncta mirabiliter ordinante, vinxit illum libertas quam appetiit, quia nunc omnimodo non timens omnibus suppliciis subjacet, qui elementis etiam superesse
Abbreviated transcription (Latin):
ceat. Unde & eisdem sc̃is cont᷑
hunc decertantibus. eo retribu¬
tionis suȩ meritũ crescit: quo
ille ab eis uincit᷑᷑: qui ꝑ naturȩ
potentiam. quasi iure se homi¬
nibus suꝑesse głatur. Sequit᷑.¬
ut conditorem suũ caste time
re debuiss&: timore scilic& sõ¬
brio: timore securo: ñ timore
quẽ foras caritas mittit. sed ti.¬
enĩ tim& coniugem uxor amaus:
alit̾ tim& dñm ancilla peccans.
Sic gͦ iste fuerat conditus : qͣ¬
tinus timore lȩto. auctorem
suũ & amans mȩtuer&. & me¬
tuens a mar&e. s sua ꝑu̾sitate talis
factꝰ. ẽ. ut nullũ timer&. Ei qͥppea
a qͦ conditꝰ fuerat: subẽẽ despexit
Ita enĩ ds̃ supͣ omĩa.ẽ: ut ipse sub
nullo sit. B euiathan
uͦ iste eius celsitudinis culmen
aspiciens: ius ꝑuersȩ lib̾tatis
appetiit: ut & prȩesse cȩteris
& nulli subess& dicens: ascen¬
dam suꝑ altitudine̾ nubiũ. si
milis ero altissimo: cuiꝰ eo ipso
similitidinẽ ꝑdidit : quo. ẽẽ.

Expanded text:
ceat. Unde et eisdem sanctis contra ceat. Unde et eisdem sanctis contra hunc decertantibus eo retributionis suae meritum crescit, quo ille ab eis vincitur qui per naturae potentiam quasi jure se hominibus superesse gloriatur. Sequiture debuisset, timore videlicet sobrio et securo; non timore quem foras charitas mittit, sed tienim timet conjugem uxor amans, aliter dominum ancilla peccans. Sic ergo fuerat iste conditus, quatenus timore laeto auctorem suum et amans metueret, et metuens amaret. Sed sua perversitate talis factus est, ut nullum timeret. Ei quippe a quo conditus fuerat subesse despexit. Ita enim Deus super omnia est, ut ipse sub nullo sit. Leviathan vero iste ejus celsitudinis culmen aspiciens, jus perversae libertatis appetit, ut et praeesset caeteris, et nulli subesset, dicens: Ascendam super altitudinem nubium, et similis ero Altissimo . Cujus eo ipso similitudinem perdidit, quo esse
Abbreviated transcription (Latin):
obsorb&: ut omnino eis ñ libeat:
quicqͥd ab illiꝰ int̾nȩ regulȩ sub¬
tilitate discordat. Sed qͥa subor¬
to occasionis articulo. hec contͣ
origenianistas bręuit̃ diximus:
ad eum quẽ p̃termisimus expo¬
nendi ordinem recurramꝰ. Postꝗͣ
misericors dñs. callida machina¬
menta leuiathan istiꝰ indicauit.
aꝑte p̃dicens om̃e qđ electos
exterius uehement̃ oppͥmit:
om̃e quod interiꝰ suggestione
sua reꝓbis blandienter infun-¬
dit: mox immanitatẽ uirtu¬
tis illius breuit̃ insinuans sub
stas. quȩ comparet᷑ ei. Potestas
eius suꝑ terrã cunctis eminen¬
tior perhibet᷑: quia & si actio¬
nis suȩ merito. infra homines
cecidit: omne tamͣ hominũ
genus. naturȩ angłicȩ conditi¬
int̾ne felicitatis beatitudinẽ
ꝑdidit naturȩ tamen suȩ ma-¬
gnitudinẽ non amisit: cuius
adhuc uiribus humana om̃ia
superat᷑: lic& scĩs hominibꝰ me¬
ritoꝵ suoꝵ deiectione subia¬

Expanded text:
absorbet, ut omnino eis non libeat absorbet, ut omnino eis non libeat quidquid ab illius internae regulae subtilitate discordat. Sed quia, suborto occasionis articulo, haec contra Origenistas breviter diximus, ad eum quem praetermisimus exponendi ordinem recurramus. 1134 Postquam misericors Dominus callida machinamenta Leviathan istius indicavit, aperte praedicens omne quod electos exterius vehementer opprimit, omne quod interius suggestione sua reprobis blandienter infundit, mox immanitatem virtutis illius breviter insinuans substas quae comparetur ei. - Potestas ejus super terram cunctis eminentior perhibetur, quia etsi actionis suae merito infra homines cecidit, omne tamen hominum genus naturae angelicae conditiinternae felicitatis beatitudinem perdidit, naturae tamen suae magnitudinem non amisit, cujus adhuc viribus humana omnia superat, licet sanctis hominibus meritorum suorum dejectione subja
Abbreviated transcription (Latin):
rabitur: qui iam nullatenus
possunt ad iusticiȩ oꝑa. ab ini.¬
quitate cõmutari: E adẽ itaq
causa . ẽ. cur non oretur tc̾ pro
hominibus et̃no igne cdãpnatis.
quȩ nc̃ etiam causa. ẽ. ut non
oretur ꝓ diabolo angelisq eiꝰ.
ȩt̃no sũpplicio deputatis: quȩ
nc̃ etiã cͥausa. ẽ. ut non orent
scĩ homines ꝓ hominibꝰ infidẽ.¬
libus impusq defunctis: qͥ de
eis iitiq quos ȩt̃no deputatos
supplicio. iam nouer̃ ÷ ante illũ
iudicis iusti conspectũ. orationiᷤᷤ¬
suȩ meritũ cassari refugiunt:
Quod si nunc quoq uiuentes
iusti. mortius & dampnatis in¬
iustis minime cõpatiunt᷑. qͣndo
adhiic aliquid iudicabile de sua
carne se ꝑpeti etiã ipsi nouer̃:
quanto districtiꝰ tunc iniquoꝵ
tormenta respiciunt. quando
ab om̃i uicio corruptionis exi¬
ti. ipsi iam iusticiȩ uiciniuᷤᷤ atq
artius adhȩrebunt: Sic qͥppe
eoꝵ mentes ꝑ hoc qđ iustissimo
iudici inhęrent. uis districtionis

Expanded text:
orabitur, quando jam nullatenus possunt ad justitiae opera ab iniquitate commutari. Eadem itaque causa est cur non oretur tunc pro hominibus aeterno igne damnatis, quae nunc etiam causa est ut non oretur pro diabolo angelisque ejus aeterno supplicio deputatis. Quae nunc etiam causa est, ut non orent sancti homines pro hominibus infidelibus impiisque defunctis, qui de eis utique quos aeterno deputatos supplicio jam noverunt ante illum judicis suae meritum cassari refugiunt? Quod si nunc quoque viventes justi, mortuis et damnatis injustis minime compatiuntur, quando adhuc aliquid judicabile de sua carne sese perpeti etiam ipsi noverint: quanto districtius tunc iniquorum tormenta respiciunt, quando ab omni vitio corruptionis exuti, ipsi jam justitiae vicinius atque arctius inhaerebunt? Sic quippe eorum mentes per hoc quod justissimo judici inhaerent, vis districtionis
Abbreviated transcription (Latin):
quod leuiathan iste qͥ ꝑ corporeã
bestiã designat᷑. sublime uidere
dr̃: quia uidelic& cordis suꝑbia.
cũ exterius usq ad corpus ex-¬
tenditur: prius ꝑ oculos indicat᷑.
ipsi quippe ꝑ fastũ tumoris in¬
flatiꝰ. quasi ex sublimi respici¬
unt: & quo se depͥmunt. altius
extollunt. Nisi enĩ suꝑbia ꝑ ocu-¬
los quasi ꝑ quascdam se fenestras
ostender&: nequaquã dõ psalmi-¬
sta dixiss&. Populum humilem
saluũ facies: & oculos suꝑboꝵ
humiliabis. Nisi se suꝑbia ꝑ ocu¬
los funder&: salomon quoq
de iudeȩ elatione ñ dixisset.
Generatio cuiꝰ excelsi sunt oculi:
& palpebrȩ eius in alta surrectȩ:
Quia gͦ ꝑ corporeũ ar.mal. le.¬
uiathan iste signat᷑ & suꝑbia usq
ad corpus ꝓdiens. aꝑtiꝰ oculis pͥn¬
cipatur: antiquus hostis quasi
de sublimi om̃i ¶ere describit᷑.
Sed quia multa de ostendendo
humani generis inimico plata
sunt: ualde mens appetit᷑. ut in
fine locutionis dñice. unũ aliqͥd

Expanded text:
corpoream bestiam designatur, sublime videre describitur, quia videlicet cordis superbia cum exterius usque ad corpus extenditur, prius per oculos indicatur. Ipsi quippe per fastum tumoris inflati, quasi ex sublimi respiciunt, et quo se deprimunt, altius extollunt. Nisi enim superbia per oculos quasi per quasdam se fenestras ostenderet, nequaquam Deo Psalmista dixisset: Populum humilem salvum facies, et oculos superborum humiliabis . Nisi se superbia per oculos funderet, Salomon quoque de Judaeae elatione non diceret: Generatio cujus excelsi sunt oculi, et palpebrae ejus in altum subrectae . Quia ergo per corporeum animal Leviathan iste signatur, et superbia usque ad corpus prodiens apertius oculis principatur, antiquus hostis quasi de sublimi omnes videre describitur. Sed quia multa ad ostendendum humani generis inimicum prolata sunt, valde mens appetit, ut in fine locutionis dominicae, unum aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
ciatibus delectat᷑. Iniqui aute
gehennȩ ignibꝰ traditi: quo fi¬
ne semꝑ ardebunt: & quia cer¬
pascitur cruciatibus iniquoꝵ
cur cruciant᷑ miseri. si non ex.¬
piantur : Quibus citiꝰ respon¬
demus: qđ omp̃c deus. quia
pius ẽ. miseroꝵ cruciatu ñ
pascitur : quia aut̾e iustus. ẽ.
ab iniquoꝵ ultione in ꝑpetuũ
ñ sedatur. Sed iniqui omnes
ȩtno supplicio & qͥdem sua ini¬
quitate puniuntur: & tamen
ad aliqͥd concremant᷑: scilicos
ut iusti om̃s & in dõ uideant
gaudia quȩ ꝑcipiunt: & in
istis respiciant supplicia quȩ e¬
uaserunt: ut tanto in ęt̃num
magis diuinȩ gr̃ȩ debitores se
essẽ cognoscant : qͣnto ĩ ȩt̃nũ ma
la puniri conspͥciunt. quȩ eiꝰ ad
inimicis quos tunc ardere uri¬
derint ñ orabunt: quibꝰ utiq
dictũi. ẽ. ꝑ inimicis ur̃is orate :¬
ꝓ inimicis suis. eo tempore qͦ
possunt ad fructuosam pęniten-¬
tiam eorũ corda conuertere:
atq ipsa conuersione saluare:

Expanded text:
ciatibus delectatur. Iniqui vero ciatibus delectatur. Iniqui vero gehennae ignibus traditi quo fine semper ardebunt? Et quia cerpascitur cruciatibus iniquorum, cur cruciantur miseri si non expiantur? Quibus citius respondemus quod omnipotens Deus, qui pius est, miserorum cruciatu non pascitur; quia autem justus est, ab iniquorum ultione in perpetuum non sedatur. Sed iniqui omnes aeterno supplicio, et quidem sua iniquitate puniuntur, et tamen ad aliquid concremantur: scilicet, ut justi omnes et in Deo videant gaudia quae percipiunt, et in istis respiciant supplicia quae evaserunt, ut tanto in aeternum magis divinae gratiae debitores se esse cognoscant, quanto in aeternum mla puniri conspiciunt, quae ejus adimicis suis, quos tunc ardere viderint non orabunt, quibus utique dictum est: Pro inimicis vestris oratpro inimicis suis eo tempore, quo possunt ad fructuosam poenitentiam eorum corda convertere, atque ipsa conversione salvare:
Abbreviated transcription (Latin):
b&. culpa cũ fine. lustus nimirũ
peccato cõmissum. ẽ. ȩt̃no non
debae puniri tormento. Quibꝰ
citius respondemꝰ. qđ recte di¬
cerent: si iudex iustus districtꝰq
ueniens. non corda hominum
sed facta pensar&. Iniqͥ en im
ideo cũ fine deliquer̃: quia cũ
fine uixer̃. Uoluissent quippe
sine fine uiuere: ut sine fine
potuissent in iniquitatibꝰ per¬
manere. Nam magis appetũ
peccare quã uiuere: & idõ hic
semꝑ uiuere cupiunt: ut nũ¬
quã desinant peccare cum ui-¬
uunt. Ad districti gͦ iudicis
iusticiã ꝑtin&. ut nũquã care.¬
ant supplicio: quoꝵ mens in
hac uita nũquã uoluit carere
peccato: & nullus det᷑ iniquo
t̃minꝰ ultionis: quia quandiu
ualuit. habere noluit t̾minũ
criminis. At inqͥunt. Nullus
iustus crudelitatibꝰ pascit᷑: &
delinquens seruus. a iusto do¬
mino iocirco cedi p̃cipit᷑. ut
a nequicia corrigatur. Ad ali
qͥd cedit᷑: cum non eiꝰ dñs cru¬

Expanded text:
bet culpa cum fine. Justus nimirum bet culpa cum fine. Justus nimirum peccato commissum est, aeterno non debet puniri tormento. Quibus citius respondemus quod recte dicerent, si judex justus districtusque veniens, non corda hominum, sed facta pensaret. Iniqui enim ideo cum fine deliquerunt, quia cum fine vixerunt. Voluissent quippe sine fine vivere, ut sine fine potuissent in iniquitatibus permanere. Nam magis appetunt peccare 1133 quam vivere; et ideo hic semper vivere cupiunt, ut nunquam desinant peccare, cum vivunt. Ad districti ergo judicis justitiam pertinet, ut nunquam careant supplicio, quorum mens in hac vita nunquam volpeccato; et nullus detur iniquo terminus ultionis, quia, quandiu valuit, habere noluit terminum criminis. At inquiunt: Nullus justus crudelitatibus pascitur, et delinquens servus a justo domino idcirco caedi praecipitur, ut a nequitia corrigatur: ad aliquid ergo caeditur, cum non ejus dominus cru
Abbreviated transcription (Latin):
da sunt supplicia reꝓboꝵ: qͣn¬
doq gͦ finienda sunt etiã gau¬
dia beatoꝵ. Per sem&ipsam nãq
ueritas dicit. Ibunt hi in sup¬
pliciũ et̾nũ : iusti autẽ in uitã
est: neq illud uerũ. ẽ. qđ ꝓmi¬
sit. At inquiunt. Ideo eternã
penã peccantibus minatus est
ut eos a peccatoꝵ ꝑpetratione
cõpescer&: quia creaturȩ suȩ
ȩt̾na supplicia minari debuit
non inferre. Quibꝰ citiꝰ respon.¬
demꝰ. Si falsa minatus. ẽ. ut
ut ab iniusticia corriger&:
etiã falsa pollicitus est ut ad
iusticiã ꝓuocar& E qͥs hanc
eoꝵ uesaniã toler&: qui dum
ꝓmissionibus suis reꝓboꝵ sup.¬
plicia finiri asser̃. assertione
sua etiã electoꝵ p̾mia remune¬
rationesq confundunt: Quis
hanc eoꝵ uesaniã toler&: qui
conantur astruere uerũ non
esse. quod ueritas de ęt̃no igne
minata. ẽ. & dũ satagunt dm̃
ꝑhibere misericordem: ñ ue.¬
rent᷑ p̃dicare fallacem: At

Expanded text:
da sunt supplicia reproborum, quanda sunt supplicia reproborum, quandoque finienda sunt ergo et gaudia beatorum. Per semetipsam namque Veritas dicit: Ibunt hi in supplicium aeternum, justi autem in vitam est, neque illud verum est quod promisit. At inquiunt: Ideo aeternam poenam peccantibus minatus est, ut eos a peccatorum perpetratione compesceret, quia creaturae suae aeterna supplicia minari debuit, non inferre. Quibus citius respondemus: Si falsa minatus est ut ab injustitia corrigeret, etiam falsa pollicitus est ut ad justitiam provocaret. Et quis hanc eorum vesaniam toleret, qui dum promissionibus suis reproborum supplicia finiri asserunt, assertione sua etiam electorum praemia remunerationesque confundunt? Quis hanc eorum vesaniam toleret, qui conantur astruere verum non esse, quod Veritas de aeterno igne minata est, et dum satagunt Deum perhibere misericordem, non verentur praedicare fallacem? 36.
Abbreviated transcription (Latin):
incomp̃hensibiliaq iudicia. abys¬
si soleant nomine designari: psal¬
mista testat᷑ dicens. Iudicia tua.
abẏssus multa. Senectus uͦ ali¬
quando ꝓfinis ꝓpinquitate po-¬
nit᷑. Uñde ait apłs. Quod antiqͣ.¬
tur & senescit: ꝓpe interitũ. ẽ:
Leuiathan itaq iste ȩstimabit
abẏssum quasi senescentẽ: quia
reꝓboꝵ corda sic fatuat: ut suspi¬
tionẽ eis de uenturo iudicio qđ
quasi finiatur infundat. Abyssũ
nanq senescere ęstimat: qͥ t̃mina¬
ri quandoq in suppliciis suꝑnã
animaduersionẽ putat. Igitur
antiquus iste ꝑsuasor in mẽbris
suis id. ẽ. in mentibus iniquoꝵ.
det̾minat: ut eoꝵ culpas sine t̃.¬
mino correctionis extendat: &¬
eo magis hic peccãta ñ finiant.
quo illic estimant peccatoꝵ sup.¬
plicia finienda. Sunt enĩ nc̃ etiã
qui iccirco peccatis suis ponere
finẽ negligunt: quia habere
quandoq fine̾. futura suꝑ se iui.¬
dicia suspicant᷑. Quibꝰ breuit̃
respondemꝰ. Si quandoq finien¬

Expanded text:
incomprehensibiliaque judicia, abyssi soleant nomine designari, Psalmista testatur dicens: Judicia tua abyssus multa . Senectus vero aliquando pro finis propinquitate ponitur. Unde Apostolus ait: Quod antiquatur et senescit, prope interitum est . Leviathan itaque iste aestimabit abyssum quasi senescentem, quia reproborum corda sic infatuat, ut suspicionem eis de venturo judicio quod quasi finiatur infundat. Abyssum namque senescere aestimat, qui terminari quandoque in suppliciis supernam animadversionem putat. Igitur antiquus iste persuasor in membris suis, id est in mentibus iniquorumdeterminat, ut eorum culpas sine termino correptionis extendat; et eo magis hic peccata non finiant, quo istic aestimant peccatorum supplicia finienda. 35. Sunt enim nunc etiam qui idcirco peccatis suis ponere finem negligunt, quia habere quandoque finem futura super se judicia suspicantur. Quibus breviter respondemus: Si quandoque finien
Abbreviated transcription (Latin):
coartabit᷑: ut ęt̾ni supplicii con¬
tinua ꝑcussione tundat᷑. Qui
illo in insidiis uigilante. sed dolo¬
ribus tabescente. saluant᷑. In in-¬
cude autẽ alia uasa formantur:¬
ipsa uͦ tot ꝑcussionibus in uas
aliud non transfert᷑. Recte gͦ
leuiathan iste incudi cõparatus
ẽ: quia nos illo ꝑsequente com¬
ponimur: ipse aut̾e & semꝑ ꝑcu-¬
tit᷑. & in uas itile nunquã mu¬
tatur. Et̃nȩ illũ ꝑcussioni re¬
linqͥmꝰ : & nos suꝑni artificis ma-¬
nu in eius temptatione ꝑcussi:
ꝑ illum quasi uascula formata tͣn¬
simus. In ipso enĩ tundim᷑: sed
ut ad usum domus suꝑnȩ ue-¬
niamus. Ipse uͦ quasi incus strin-¬
git᷑ : quia & si nunc tẽptando
mundũ circuit: in inferno tã.¬
men positus. iam sub ictu senten¬
tiȩ non uagat᷑. Sequit᷑. Cũ¬

Expanded text:
coarctabitur, ut aeterni supplicii concoarctabitur, ut aeterni supplicii continua percussione tundatur. Qui illo in insidiis vigilante, sed doloribus tabescente, salvantur. In incude autem alia vasa formantur,ipsa vero tot percussionibus in vas aliud non transfertur. Recte ergo Leviathan iste incudi comparatus est, quia nos illo persequente componimur, ipse autem et semper percutitur, et in vas utile nunquam mutatur. Aeternae illum percussioni relinquimus, et nos, superni artificis manu in ejus tentatione percussi, per illum quasi vascula formata transimus. In ipso enim tundimur, sed ut ad usum domus supernae veniamus. Ipse vero quasi incus stringitur, quia etsi nunc tentando mundum circuit, in inferno tamen positus, jam sub ictu sententiae non vagatur. Sequitu