comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
angłi oꝑ̃a sunt xꝑi. Numquid etiã
his oꝑibꝰ maiora facit. qui oꝑante in
se. xꝑo cooꝑatur et̾nam salutem ac
iustificationem suã .d. Non hic audiert
o p̃cipitare sententiã. Intelligat qui
potest. iudicet qui potest. utrũmaiꝰ
sit iustos creare. quam impios iusti¬
ficare. Certe enim si equalis ẽ utrũq
potentiȩ. hoc maioris est miscłie. H¬

Expanded text:
angeli, opera sunt Christi: nunquid etiam angeli, opera sunt Christi: nunquid etiam his operibus majora facit, qui operante in se Christo cooperatur aeternam salutem ac justificationem suam? Non hic audeo praecipitare sententiam: intelligat qui potest, judicet qui potest, utrum majus sit justos creare quam impios justificare. Certe enim si aequalis est utrumque potentiae, hoc majoris est mise
Abbreviated transcription (Latin):
maiora quam xp̃c ad. Durum. ẽ. absur¬
dum est ferri non potest. Non tolera¬
iustificat impium. deputat᷑ fides eiꝰ
ad iustitiam. In hoc oꝑe faciamus o
ꝑa xp̃i. quia & ipsum credere in xp̃m
opus. ẽ. xp̃i. Hoc oꝑatur in nob̃. non
utiq sine nobis. Audi iam gͦ & in¬
tellige. Qui credit in me. oꝑa quȩ
ego facio & ipse faciet. Prius ego fa¬
cio deinde & ipse faciet: quia facio ut
faciat. Quȩ oꝑa. nisi ut ex impio iustꝰ
fiat .d. & maiora hors faciet. Quoꝵ o
secro. Numquidnam om̃ium oꝑun
xp̃i maiora facit: qui cum timore
& tremore suam ipsius salutem oꝑa¬
tur.d. Quod utiq in illo s non sine
illo xp̃c oꝑatur. Prorsus mauis hoc
esse dixerim quam est celum & tͣra.
& quecumq cernuntur in celo ꝙin
terra. Ñ celum enim & terra transi¬
bunt p̃destinatorum autem salus
& iustificatio ꝑmanebit. In illis tan¬
tum oꝑa di m his autem est etiam ima-¬
go di. Sed in celis ẽ sedes dominatio¬
nes pͥncipatus potestates. archangłi

Expanded text:
majora quam Christus? Durum est, absurdum est, ferri non potest, non tolerajustificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . In hoc opere facimus opera Christi, quia et ipsum credere in Christum, opus est Christi. Hoc operatur in nobis, non utique sine nobis. Audi jam ergo, et intellige: Qui credit in me, opera quae ego facio, et ipse faciet. Prius ergo faam, deinde et ipse faciet, quia facio ut faciat. Quae opera, nisi ut ex impio justus fiat? Et majora horum faciet. Quorum obsecro? nunquidnam omnium operum Christi majora facit, qui cum timore et tre nore suam ipsius salutem operatur. , quod utique in illo, sed non sine illo Christus operatur? Prorsus majus hoc esse dixerim, quam est coelum et terra, et quaecunque cernuntur in coelo et in terra. Et coelum enim et terra transibit, praedestinatorum autem salus et justificatio permanebit. In illis tantum opera Dei, in his autem est etiam imago Dei. Sed in coelis sedes, dominationes, principatus, potestates, archangeli,
Abbreviated transcription (Latin):
rum đi. Seruabit ubiq qud an¬
gru̾e uidebat suic eccłus gentiũ sius
iuideoꝵ. ut nusꝗͣ auferret consuctudi¬
nem quȩ seruata non impediebat a
optinendũ regnum di. tantũ admorĩ
ne quis in suꝑfluis poneret spem sa¬
lutis. etiam si consuetudinẽ in eis ꝓpt̃
offensionem infirmoꝵ custodire uel¬

Expanded text:
uia servabat ubique quod congruere videbat, sive Ecclesiis Gentium, sive Judaeorum, ut nusquam auferret consuetudinem, quae servata non impediebat ad obtinendum regnum Dei: tantum admonens ne quis in superfluis poneret spem salutis, etiam si consuetudinem in eis propter offensionem infirmorum custodire vel
Abbreviated transcription (Latin):
do. Nidete quid sit amare non dixit
cogitat ne dampnetur ado. Adhuc e¬
nim iste timor. ille seruilis ẽ. Custos qͥ¬
dem malorũ ut abstineant a malis. &
abstinendo digni sunt ad se mittere ca-¬
ritatẽ. S ille non cogitant quemad¬
modũ non puniant᷑ a dõ s quomͦ pla¬
ccant dõ. pulchritudine interiore de¬
core occulti hominis. decore cordis. ubi
illius ocłis nudȩ sunt. Nude intus ñ
foris. integrȩ & intus & foris. Nel uir¬
terium. Illi faciunt plusꝗͣ licet. ille ñ

Expanded text:
. Videte quid sit amare. Non dixit, Cogitat ne damnetur a Deo. Adhuc enim iste timor ille servilis est, custos quidem malorum, ut abstineant se a malis, et abstinendo digni sint ad se admittere charitatem. Sed illae non cogitant quemadmodum non puniantur a Deo, sed quomodo placeant Deo, pulchritudine interiore, decore occulti hominis, decore cordis, ubi illius oculis nudae sunt: nudae intus, non foris; integrae et intus et foris. Vel virterium. Illae faciunt plus quam licet; illi non
Abbreviated transcription (Latin):
or enim retributiones sunt. Aut mala
ꝓ malis retribuunt᷑: ficut ds ignem cter¬
num retributurꝰ ẽ impiis. Aut bona
ꝓ bonis sicut regnũ et̃num retributurꝰ
ꝓ bonis. sicut uidas ꝑmalitiam ꝑsecu

Expanded text:
or sunt retributiones: aut enim mala pro malis retribuuntur, sicut Deus ignem aeternum retributurus est impiis; aut bona pro bonis, sicut regnum aeternum retributurus ro bonis, sicut Judas per malitiam persecu
Abbreviated transcription (Latin):
nib. Cum enun dixisset ornantes
se. quid aliud a carnalib quam uisi¬
bilia ista ornamenta putarent᷑:  Con¬
tinuo tulit cogitationi quod cupidi¬
tas inquirebat. Non inquit in tor¬
tis crinib. neq auro ł margaritis.
ł ueste preciosa. S ille absconditus
cordis homo. qui ẽ ante diues dm̃.
Neq enim ds diuitias daret exteri-¬
ori homim & inopem relinqueret
interiorem. Dedit muisibili inusi-
dentes di puelle scẽ uirgines. nec qd̃
licebat appetiuerunt: nec quod coge¬
bantur consensert̃. Multe enim eti¬
am parentum suoꝵ contrarios cona¬
uerunt. Iratus c̃ pat᷑ plorautt mater¬
Non curauit illa. cui ante ocłos uer¬
sabatur speciosus forma p̃filiis homi¬
nũ. Ei quippe se oenari desiderauit ut
tota euis curam gereret. quia quę
nupta e ħ ẽ cogitat quȩ sunt mun-¬
di quomͦ placeat uiro. quȩ autem in

Expanded text:
nibus. Cum enim dixisset, Ornantes nibus. Cum enim dixisset, Ornantes se; quid aliud a carnalibus, quam visibilia ista ornamenta putarentur? Continuo tulit cogitationi quod cupiditas inquirebat. Non inquit, in tortis crinibus, neque auro, vel margaritis, vel veste pretiosa; sed ille absconditus cordis homo, qui est ante Deum dives . Neque enim Deus divitias daret exteriori homini, et inopem relinqueret interiorem: dedit invisibili divitias dentes Dei puellae, sanctae virgines, nec quod licebat appetierunt, nec quod cogebantur consenserunt. Multae enim etiam parentum suorum contrarios conaaverunt. Iratus est pater, ploravit maternon curavit illa, cui ante oculos versabatur speciosus forma prae filiis hominum . Ei quippe se ornari desideravit, ut tota ejus curam gereret. Quia quae nupta est, cogitat quae sunt mundi, qu
Abbreviated transcription (Latin):
quia in ali a comugia cum cecide¬
rint uiuentib eis a quib dimittun-¬
t adulterinis nexib colligatis diffi¬
cilime resoluunt᷑. Caior amoe un¬
posuit mauis lonus uirginibꝰ. Quod
licebat noluerunt. ut plus placcrẽt
ci cui se uouerunt. Ambierunt ilła
maiorem pulchritudinẽ corꝑis sui
Quid iubes: Tamꝗͣ dicerent. Quid
uibes: Ne adulterȩ simꝰ. Hoc
hoc faciunt: Consilium autẽ do. Ille
autem amantes quib terrenȩ nupti¬
ç uluerunt. quȩ t̾renos amplexꝰ ñ
desiderauert̃. s usq adeo acceptauert̃
p̃ceptũ. ut non recusarent consiliũ.
Ut plus placerent plus se oenauerunt.
Corꝑis enim huius idẽ exterioris ho¬
minis ornamenta quanto ampliꝰ ap-¬
petunt᷑: tanto sunt interioris maiora
detrimenta. Quanto autem minus
appetunt᷑ ornamenta exterioris homi¬
nis.: tantomagis morib pulchris ho¬
nio interior adornat᷑. Unde dicit &¬
petrus. Ornantes sc non intortis cri-¬

Expanded text:
quia in alia coniugia cum cecidequia in alia coniugia cum ceciderint uiuentibus eis, a quibus dimittuntur, adulterinis nexibus colligati difficillime resoluuntur. Ideo hic, uposuit majus onus. Virgines quod licebat noluerunt, ut plus placerent ei cui se devoverunt. Ambierunt illam majorem pulchritudinem cordis sui. Quid jubes? Tanquam dicerent, Quid jubes? Ne adulterae simus, hoc hoc faciunt? Consilium autem do . Illae autem amantes, quibus terrenae nuptiae viluerunt, quae terrenos amplexus non desideraverunt, usque adeo acceptaverunt praeceptum, ut non recusarent consilium: ut plus placerent, plus se ornaverunt. Corporis enim hujus, id est, exterioris hominis ornamenta quanto magis appetuntur, tanto sunt interioris majora detrimenta: quanto autem minus appetuntur ornamenta exterioris hominis, tanto magis moribus pulchris homo interior adornatur. Unde dicit et Petrus: Ornantes se non in tortis cri
Abbreviated transcription (Latin):
i in cosp̃u de quo ait. Puto autem
fidele consilium. Ibi alud facere ñ li¬
&es. hic autem licet. ita sane ut ipsũ
licitum partim quidem expediat par-¬
tim uͦ ñ expediat. Expedit tunc qͣn-
lum ex hoc impedim̃tũ salutis infer-¬
tur. uelut cum dat consilium non
nubendi apl̃s uirginib unde p̃ceptũ
dñi se ñ habere testat᷑. licet aliquid
facere id est non nubere. & minus qͥ¬
dem continentiȩ bonum tamen tene¬
re nuptiarũ. ipsumq licitũ etiam ex¬
yedit. qm̃ in uetita & inlictta rintu¬
tm carnis infirmitatẽ. sic expͣcdit
tum esset. si uirgo consiliũ quo pre¬
ceptũ eam ñ compellit arriꝑet. Tc̃
autẽ non expedit id quod licitũ ẽ
quando ꝑmittit᷑ quidem. s usus ip¬
suis potestatis aliis affert impeditũ
p̃cepto legis quia coram eo iniusta
non ẽ. Sed ꝓhibet apłs caritatis con¬
silio quia infidelib affert impedim̃¬
tum salutis. ñ solum qũra ꝑnitiosis¬
slime scandalizant᷑ offensi. uerũetiã

Expanded text:
 in eo spiritu, de quo ait: Puto autem,fidele consilium. Aliud ibi facere non licet hic autem licet, ita sane, ut ipsum licitum partim quidem expediat, partim vero non expediat. Expedit tunc, quanlum ex hoc impedimentum salutis infertur; velut quum dat consilium non nubendi Apostolus virginibus unde praeceptum Domini se non habere testatur, licet aliud facere, id est nubere, et minus quam continentiae, bonum tamen tenere nuptiarum, ipsumque licitum etiam expedit, quoniam in vetita et illicita ruituram carnis infirmitatem sic excipit tum esset, si virgo consilium, quo praeceptum eam non compellit, arriperet. Tunc etiam non expedit id, quod licitum est, quando permittitur quidem, sed usus ipsius potestatis aliis affert impedimentpraecepto legis, quia coram illo injusta non est, sed prohibet Apostolus cons, quia infidelibus affert inpedimentum salutis: non solum quia perniciosissime scandalizantur offensi, uerum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
sic arbitremur. xp̃m regnum traditu
rum dõ & patri. ut adimat sibi. Nã.
& hoc quidam uaniloqui crediderunt.
non habeat regnum ds & pater e S ed
quia om̃s ustos quib mͦ regnat ex fi-¬
de uiuentib mediator di & hominũ
dictum ẽ cum tradiderit regnum d̾o
& patri. acsi diceret᷑. cum ꝑduxerit
credentes ad contemplationẽ di &
patris. Sic̃ enim dic̃ omĩa mͥ tradita¬
ni. sunt a patre meo. & nemo nouit
filium nͥ pat̾. neq patrẽ quis nouit nͥ
filius & cui uoluerit filius reuelare:
tunc reuelabit᷑ a filio pat̾ cum eua-¬
cuauerit omnẽ principatũ. & omẽm
potestatẽ. & uirtutẽ. id est ut necessa¬
ria ñ sit dispensatio similitudinũ ꝑ
tates ex quarũ ꝑsona non incon-¬
uement̾ intelligit᷑ dici in cantico can-¬
ticoꝵ ad sponsã. S imilitudines auri
faciemꝰ tibi cum distinctionib argen-¬
ti quoadusq rex in accubitu suo est.

Expanded text:
sic arbitremur Christum traditurum regnum deo et patri, ut adimat sibi; nam et hoc quidam unon habeat regnum deus et pater. sed quia omnes iustos, quibus nunc regnat ex fide uiuentibus, mediator dei et hominum dictum est: Cum tradiderit regnum Deo et Patri, ac si diceretur, cum perduxerit credentes ad contemplationem Dei et Patris. Sic enim dicit, Omnia mihi tradita sunt a Patre meo, et nemo novit filium nisi pater; neque patrem quis nouit nisi filius et cui noluerit filius reuelare, tunc reuelabitur a filio pater, cum euacuauerit omnem principatum et omnem potestatem et uirtutem, id est ut necessaria non sit dispensatio similitudinum pet uirtutes. ex quarum persona non inconuenienter intellegitur dici in cantico canticorum ad sponsam: similitudines auri faciemti, quoadusque rex in accubitu suo est .
Abbreviated transcription (Latin):
bit᷑ gentium. Ille irrisus. ille crucifixꝰ.
ille derelictus. hoc regnũ acquiurit. &¬
tradet in finem do &e patri. ñ ut ipse a¬
mittat. s qđ in finem seminauit cũ
uenit minor patre. hoc ꝑducat ad spe¬
ciem in qua ęquał patri. ñ recessit a

Expanded text:
bitur gentium. Ille irrisus, ille crucifixus, ille derelictus hoc regnum acquirit: tradet in fine Deo et Patri; non ut ipse amittat, sed quod in fide seminavit, cum venit minor Patre, hoc perducat ad speciem in qua aequalis non recessit a
Abbreviated transcription (Latin):
tem facie ad faciem. Hoc enim ns y
contemplatio promittat᷑. actioni on
dĩ sumus & nondũ apparuit quil ei¬
mus. Scimus quia cum appariars
miles ei erimus. qm̃ uidebim̃ ficui ⁊¬
cum uiuemꝰ in et̾num. Ita quippe m
Hȩc autem uita ẽ et̾na. ut cognoscan
te unum uerũ dm̃ & quem misisti h̃m
transierint. Tunc erit mane nr̃m. de
quo in psalmo dicit᷑. Mane astabo łͥ em
debo: & contemplabor. De hac contẽpli¬
tione intelligo dictum. eum tracicit
regnum dõ & patri. idẽ cum ꝑduxent
iustos. quib nunc ex fide uiuencibus
regnat mediatoe dĩ & hominũ ino

Expanded text:
tem facie ad faciem. Haec enim nobis contemplatio promittitur actionum omenim sumus, et nondum apparuit quod erimus; scimus, quia cum apparuerit similes ei erimus, qucum uiuemus in aeternum. ita quippe ait: haec est uita aeterna, ut cognoscant te unum uerum deum et quem misisti legum transierint. tunc erit mane nostrum, de quo in psalmo dicitur: mane adstabo tibi et contemplabor. de hac contemplatione intregnum Deo et Patri, id est cum perduxerit justos, in quibus nunc ex fide viventibus regnat mediator Dei et hominum ho
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o om̃s inuificabunt᷑. Qui autẽ
male egerunt in resurrectionẽ iudicii.
Quid autẽ de illis infantib intelli¬
gendum .ẽ. qui priusꝙͣ possent agere
ł bñ ł male. sine baptismo corꝑe exuti
sunt: Nichil ne hic de talib dictum ẽ:
Sed si caro eoꝵs id̃o non resurget. quia
nec boni egerunt aliquid nec mali nͦ
llox resurrectura ẽ. qui ꝑcepta baptis¬
mi gr̃a in illa etate. defuncti sunt in
qua nichil mali agere potuerunt. Si
autem illi int̾ scõs resurgent. id est
int̾ cos qui bñ egerunt: int̾ quos illi
resurrecturi sunt. nͥ int̾ eos qui ma¬
le egerunt: Ne aliquas humanas cre¬
damus corꝑa sua ñ recepturas. siue
in resurrectione uite siue in resurrec¬
tione udicii. Quȩ sententia priusꝗͣ
refellat᷑ ipsa nouitate iam displicet.
ropt̾ hoc exemplũ futurȩ nr̃e re¬
surrectionis in corꝑe qđ p̃cessit in do¬
tione illo loco agebat᷑. P ropt̾ quam
etiam dicit᷑ transfigurabit corpꝰ hu-¬

Expanded text:
in Christo omnes uiuificabuntur, qui autem male egerunt, in resurrectionem iudicii. quid hic ergo de illis infantibus intellegendum est, qui. priusquam possent agere uel bene uel male, sine baptismo corpore exuti sunt? nihil hic de talibus dictum est. sed si caro eorum ideo non resurget, quia nec boni aliquid egerunt nec mali, nec illorum resurrectura est, qui percepta baptismi gratia in illa aetate defuncti sunt, in qua nihil bene uel male agere potuerunt. si autem illi inter sanctos resurgent, id est inter eos, qui bene egerunt, inter quos et illi resurrecturi, sunt nisi inter eos, qui male egerunt, ne aliquas humanas animas credamus corpora sua non recepturas siue in resurrectionem uitae siue in resurrectionem iudicii? quae sententia, priusquam refellatur, ipsa nouitate iam displicet.propter hoc exemplum futurae nostrae resurrectionis in corpore, quod praecessit in dois enim resurrectione illo loco agebatur, propter quam etiam dicit: transfigurabit corpus hu
Abbreviated transcription (Latin):
tem nemo nͥ ꝑ illum: in uitam nemo
nͥ ꝑ istũ. In pͥmo patuit quid homi¬
nis arbitrium ualeret ad mortem in
scđõ autem. quid dĩ adiutoriũ ualu¬
it ad uitam. Deniq pͥmus hõ ñ nisi
homo. scd̾s uͦ ds & homo. P eccatũ
enim factũ ẽ relicto d̾o. iustitia non
fit fine des. Ac ꝑ hoc non morartũ¬

Expanded text:
tem nemo nisi per illum, in uitam nemo nisi per istum; in primo patuit, quid hominis arbitrium ualeret ad mortem. in secundo autem, quid dei adiutorium ualeret ad uitam. denique primus homo nonnisi homo, secundus uero deus et homo; peccatum enim factum est relicto deo, iustitia non fit sine deo. ac per hoc nec morerem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ unum hominẽ fieret resurrections¬
tuoꝵ. quia magis uitabant homins
quod euitare non poterant mortt̃ et¬
nis quam mortem sp̃s. id est magisps¬
nam quam meritũ penȩ. nam ñ peira¬
re aut non curatur aut parum curat᷑.
non mori autem quamius non obtine
quam non sit mors metuenda. quem
ꝑ humanã conditionẽ iam cuadi nor
potest. s potus impietas quȩ ꝑfili
caueri potest. occurrit nob̾ ad fidem

Expanded text:
et per unum hominem fieret resurrectio mortuorum , quia magis vitabant homines quod evitare non poterant, mortem carnis, quam mortem spiritus, id est, magis poenam quam meritum poenae nam non peccare, aut non curatur, aut parum curatur; non mori autem quamvis non obtineaquam non sit mors timenda, quae per humanam conditionem jam evadi non potest, sed potius impietas, quae per fidem caveri po
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe mortis dictum. qm̃i de resurrectio¬
ne corꝑis magna apłi intentione q̃sti¬
o uersatur. Q ido uidet᷑ ibi. de pec¬
cato tacuisse. quia ñ erat questio de exł de¬
iustitia. Hic autẽ ad romanos utrũq tͥnitate
diutissime commendauit. peccatũ in a-¬
dam. iustitiam inxͦ. Quo ista quę¬
fiunt in uno homine nasci & renas¬
ci. ad duos homines ꝑtinent. Unum
ad illum pͥmum adam. alterũ ad scd̾m

Expanded text:
oris dictum, quoniam de resurrectione corporis magna apostoli intentione quaestio uersabatur. et ideo uidetur ibi de peccato tacuisse, quia non erat quaestio de iustitia; hic autem ad Romanos utrumque diutissime commendauit, peccatum in Adam, iustitiam in Christo ein uno fiunt homine, nasci et renasci, ad duos homines pertinent: unum ad illum primum Adam, alterum ad secundum
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. xͥ in p̃sentia euis. Demde sinis
cum tradiderit regnum do & patͥ.
ia est quos redemit sanguine suo tͣ¬
did̃it contemplando etiam patri suo.
Hoc ẽ regnum ç loꝵ de quo dicit᷑.
simile c̃ regnũ celoꝵs homini semi¬
nanti bonum semen in agro suo. Bo¬
num autem semen hii sunt filii reg¬
ni. Qui & sintn: habent ꝑmixta.
rrrania. mitiet in fine rex ipse an¬
głoꝵs. q colligent de regno eius om̃ia
bint in regno patris sui. Regnum
fulgebit in regno: cum regno uenent¬
regnum. Quod nunc oramus & dicimꝰ.¬
adueniat regnũ tuum. Erit gͦ reg-¬

Expanded text:
sunt Christi in praesentia ejus: deinde finis, cum tradiderit regnum Deo et Patri ; id est, quos redemit sanguine suo, tradiderit contemplando etiam Patri suo. Hoc est regnum coelorum, de quo dicitur, Simile est regnum coelorum homini seminanti bonum semen in agro suo. Bonum autem semen, hi sunt filii regni: qui etsi nunc habent permixta zizania, mittet in fine rex ipse Angelos suos, et colligent de regno ejus omnia sol in regno Patris sui . Regnum fulgebit in regno, cum regno veneregnum, quod nunc oramus, et dicimus, Veniat regnum tuum . Nunc erg
Abbreviated transcription (Latin):
tis. & qui gaudent tamquã ñ gauden-¬
tis. ꝙ qui emunt tamquã non possiden¬
us. & qui utunt᷑ hoc mundo tamꝗͣ ñ u¬
cando & bibendo & uxorem ducendo.
emendo uendendo utendo hoc mundo
sine sollicitudine ẽ & talis. s p̃t̃ archã.
ne illi a diluiuo. Quisquis autem siue
manducat siue bibit. siue alnid quid
facit omia in głam dĩ facit. & si aliqͣ
uistitia est de reb scłarib sic flet ut in
tis gaudeat. & si aliqua letita ẽ in rebꝰ
slaribꝰ. sic gaudet ut intus spũalit᷑ ti¬
llat. nec donat se coerempendã feli¬
citati. nec cedit aduersitati frangendũ.
hoc ẽ enim flere tamꝗͣ non flentẽ. & gau¬
dere tamquã ñ gaudentẽ quisquis & si
habet uxorem eiusq infirmitati com¬
patiens reddit. ñec crigit debitũ. aut
si ꝓpt̾ ppriam infirmitatem ducit uxorẽ
plangens potius quia sine uxore non
potint quam gaudens quia duxit. qͥs-¬
quis uendit quod nouit. quia & si ma-¬
neret beatum non faceret. quisquis

Expanded text:
tes: et qui gaudent, tamquam non gaudentes: et qui emunt, tamquam non possidentes: et qui utuntur hoc mundo, tamquam non ucando, bibendo, uxorem ducendo, emendo, vendendo, utendo mundo isto, sine sollicitudine est et talis - sed praeter arcam: vae illi a diluvio. Quisquis autem, sive manducat, sive bibit, sive aliquid agit, omnia in gloriam Dei facit : et si aliqua tristitia est de rebus saecularibus, sic flet, ut intus in spe gaudeat; et si aliqua laetitia est in rebus saecularibus, sic gaudet, ut intus spiritualiter timeat, nec donet se corrumpendum felicitati, nec se det adversitati frangendum hoc est enim flere tanquam non flentem, et gaudere tanquam non gaudentem: quisquis et si habet uxorem, ejus infirmitati compatiens, reddit, non exigit debitum; aut si propter propriam infirmitatem ducit uxorem, plangens potius quia sine uxore esse non potuit, quam gaudens quia duxit: quisquis vendit quod novit quia etsi maneret, beatum non faceret; quisquis
Abbreviated transcription (Latin):
Obseruate nouissimũ diem. uentirũ
diem aduentus filii hominis. quiail¬
los male inuenturus ẽ qui mͦ secun
sunt. Ideo quia ꝑuerse securi sunt. se¬
curi enim sunt in uoluptatib scl̃i cũ
deberent ẽẽ securi domitis cupiditati¬
num magniq honoris meritũ apis
dm̃ fidelis & pia iuuiginitas ht̃. nisi
quia isto iam temꝑe continendi aban¬
plexu cum ex om̃ibꝰ gentibꝰ ad mpla¬
dum scõꝵ numerũ sar gisima si¬
petat copia ꝑcipiendȩ sordids ulh¬
tatis libido non sibi uindicat. qud
iam sufficiendȩ prolis necessitudo iͥ

Expanded text:
Observate diem novissimum venturum, diem adventus Filii hominis; quia illos male inventurus est, qui modo securi sunt, ideo quia perverse securi sunt; securi sunt enim in voluptatibus saeculi, cum deberent esse securi domitis cupiditatinum magnique honoris meritum apud deum fidelis et pia uirginitas habet, nisi quia isto iam tempore continendi ab amplexu, cum ex omnibus gentibus ad inplendum sanctorum numerum largissima subpetat copia, percipiendae sordidae uoluptajam sufficiendae prolis necessitudo non
Abbreviated transcription (Latin):
se sia ce corꝑe & spu ampliorẽ innup¬
carum ꝙ in corꝑe & in spu sc̃ĩficati¬
onem intelligi uoluit non corpus
nuptarũ om̃i scĩficatione priuauit.
sisco itaq bonum tuũ. immo mem̃¬
co quod didicisti. Bonum tuũ plus
laudari. quia est illud bonum quo
sit hoc melius:. quam si alit̾ hoc bo¬
nun esse non posset nisi illud malũ
esset. aut om̃mo non cẽt. Habent
acłi in corꝑe magnum honorẽ. s mi¬
nore haberent si soli essent. & alia mi-¬
noris honoris menbra non ceñt. ince¬
lo ipso sua luce sol lunam suꝑat non
iutuꝑat. & stella a stella differt ĩ cla-¬
ritate. ñ dissidet in suꝑbia. Ideo fec̃
liud nisi quia omia. Nam & ꝑ singła
ipa dicebat᷑. uidit ds quia bonũ ẽ.
Ibi autem om̃ia nominata sunt. ad¬
ditũ ẽ ualde. & dictum ẽ Hidit deus
om̃ia quȩ fecit. & ecce bona ualde.
Menbra enim quecdła meliora singła
quam alia singła. s meliora simulom̃a
quam quelibet singła. Xp̃i itaq te

Expanded text:
sancta et corpore et spiritu, ampliorem innuptarum et in corpore et in spiritu sanctificationem intellegi uoluit, non corpus nuptarum omni sanctificatione priuauit. Disce itaque bonum tuum. immo memento quod didicisti. bonum tuum plus laudari, quia est aliud bonum, quo sit hoc melius, quam si aliter hoc bonum esse non posset, nisi illud malum esset aut omnino non esset. habent oculi in corpore magnum honorem; sed minorem haberent, si soli essent et alia minoris honoris membra non essent. in caelo ipso sua luce sol lunam superat, non uituperat, et stella ab stella differt in gloria, non dissidet in superbia. ideo fecit liud, nisi quia omnia. nam et per singula opera dicebatur: uidit deus quia bonum est. ubi autem omnia nominata sunt, additum est ualde et dictum est: uidit deus omnia quae fecit, et ecce bona ualde. meliora enim quaedam singula quam alia singula; sed meliora simul omnia quam quaelibet singula. Christi itaque
Abbreviated transcription (Latin):
habetis a deo & non estis ur̃i. enpas
nim estis p̃cio magno. Corpꝰ cnmnili
intelligunt᷑. Uui gͦ sunt nupt. he
inupte. s distincte meritis. a
quam menbris menbra prelati s¬

Expanded text:
habetis a deo, et non estis uestri? empti enim estis pretio magno. corpus fideliuintelleguntur. ibi ergo sunt nuptae ibi et innuptae; sed distinctae meritis et tamquam membris membra
Abbreviated transcription (Latin):
S ne cuiꝗͣ nos potius aigum̾tari. quĩ
hoc diumo eloquio ꝓbare iudeamus
inquit mulieres tantũmͦ non at aem
ꝓhibens fornicationes ait nesciis qui
menbrum xͥ faciam menbrũ mertri¬
cis: absit. Ergo audeat diceri aliquis

Expanded text:
ius argumentari quam hoc diuino eloquio probare uideamur, inquit, mulieres tantummodo, non ait prohibens fornicationes ait: nescitis quia membra Christi faciam membra meretricis? absit.
Abbreviated transcription (Latin):
uidicio tunc eẽ desinet hoc cęlum ꝙ t̃
ra hec. quando incipiet esse celum no¬
uum ꝙ terra noua. Mutatione namq
rerum ñ om̃ino interitu transibit hic
mundus. Unde & apłs dicit. Preterit enĩ¬
sigura huius mundi. Lolo uos sine sollici¬
tudine ẽe. figura gͦ p̃terit non natura.¬
in libro uite. & in eternum ignem missis
tunc figura huus mundi. mundanoꝵ
ignium conflagratione p̃teribit. ficut
factum est mundanarũ aquarum in
penitus interibunt. ato ipsisiusta¬
tia eas qualitates habebit ancuma

Expanded text:
iudicio, tunc esse desinet hoc caelum et haec terra, quando incipiet esse caelum novum et terra nova. Mutatione namque rerum, non omni modo interitu transibit hic mundus. Unde apostolus ait: Praeterit figura huius mundi, volo vos sine sollicitudine esse. Figura ergo pin libro vitae, et in aeternum ignem missis, tignium conflagratione praeteribit, sicut factum est mundanarum aquarum inupenitus interibunt; atque ipsa substantia eas qualitates habebit, qua
Abbreviated transcription (Latin):
endas molestias. Bcatiora sane conu¬
gia iudicanda sunt. que siue filiis pro¬
creatis. siue etiam ista t̾rena prole con¬
tempta continentiam int̾ se pari con¬
sensu seruare potuerint. quia neq con-¬
tra illud preceptum fit quo dñs dimit¬
ti conugem uetat. non enm dimitat
qui cum ea ñ carnalit᷑ s sp̃ualit uiinit

Expanded text:
a committere. Beatiora sane conjugia judicanda sunt, quae sive filiis procreatis, sive etiam ista terrena prole contempta, continentiam inter se pari consensu servare potuerint: quia neque contra illud praeceptum fit, quo Dominus dimitti conjugem vetat; non enim dimittit, qui cum ea non carnaliter, sed spiritualiter vivit:
Abbreviated transcription (Latin):
quod illicitum est. & nichil quod. ꝓbet lentium.¬
as licitum ẽ. Quȩ autem nullo dm̃ c̃¬
stringentis imꝑio in potestate dimis¬
ra capiantur uel ea quȩ non expedi¬
ant caueantur. uͥ audiat᷑ dicens. Pre¬
tptum autem dñi ñ habeo. consiliũ
autem do. & ego dico ñ dñs. Ibi si melio¬
ra elegerit. qui audit solutꝰ est ab uxo¬
re non querat uxorẽ. Quia & si acce¬
pit uxorem non peccat. Ibi inigo non
mibat. qui non dat nuptum melius
ficit. & qui nuptum dat bñ facit. Ibi
liatior sit mulier sic ꝑmanendo. quȩ
mortuo uiro suo in potestatẽ habet
cui uult nubere tantum in dño.¬

Expanded text:
quod inlicitum est, et nihil, quod prohibet dominus, licitum est. Quae autem nullo domini constringente praecepto in potestate dimisra capiantur uel ea, quae non expediunt, caueantur. ibi audiatur dicens: praeceptum domini non habeo, consilium autem do, et: ego dico, non dominus. ibi si meliora elegerit, qui audit: solutus est ab uxore, non quaerat uxorem, quia et si acceperit uxorem, non peccat, ibi uirgo non nubat. qui enim non dat nuptum, melius facit; et qui dat nuptum, bene facit. ibi beatior sit mulier sic permanendo, quae mortuo uiro suo in potestate habet, cui uult nubere, tantum in do
Abbreviated transcription (Latin):
te exaudiet ut interiores & iuisibiles
hostes. id est ipsã cupiditates inusibili¬
ter & sp̃ualit̾ uincas & sic utaris hoc
mundo tamꝗͣ non utens. ut ex bonis eiꝰ
bona facias. non malus fias quia & ip-¬
sa bona sunt nec dant᷑ hommib nisi
ab illo qui habet om̃iũ cdestiũ & ter¬
restrium potestatẽ. S ne putent᷑ mala
dant᷑ & bonis. ne putent᷑ magna uel
crutient᷑. Quis enim nesciat. quis ita
sit stultus ut non uideat qđ salus huiꝰ
mortalis corꝑis & menbroꝵ corruptibili¬
um iurtus. & uictoria de hominib mi¬
micis. & honor atq potentia temꝑalis.
& cctera huiusmodi bona trena. & bonis
dent᷑ ꝙ malis. ꝙ bonis austrant᷑ & malis:
Salus uͦ animȩ cum unmortalitate cor¬
ꝑis iurtusq iustitiȩ. & uictoria de cup
ista concupisce. ista om̃ib modis quere.
Propt̾ hȩc adquirenda & optinenda fac
clemosinas. funde orationes. exerce ieumi¬
a quantũ sine lesione tui corꝑis potes.
Bona uͦ illa t̾rena noli diligere quanta

Expanded text:
te exaudiet, ut interiores et inuisibiles hostes, id est ipsas cupiditates inuisibiliter et spiritaliter uincas et sic utaris hoc mundo tamquam non utens, ut ex bonis eius bona facias, non malus fias, quia et ipsa bona sunt nec dantur hominibus nisi ab illo, qui habet omnium caelestium et terrestrium potestatem. sed ne putentur mala, dantur et bonis; ne putentur magna uel crucientur. Quis enim nesciat, quis ita sit stultns, ut non uideat. quod salus huius mortalis corporis et membrorum corruptibilium uirtus et uictoria de hominibus inimicis et honor atque potentia temporalis et cetera ista bona terrena et bonis dentur et malis et bonis auferantur et malis? salus uero animae cum inmortalitate corporis uirtusque iustitiae et uictoria de cupiista concupisce, ista modis omnibus quaere. propter haec adquirenda et obtinenda fac elemosynas, funde orationes, exerce ieiunia. quantum sine laesione tui corporis potes. bona uero illa terrena noli diligere, quanta
Abbreviated transcription (Latin):
tionum illȩ duȩ pͥores ꝑtinent ad ius-¬
titiam: ut retribuant᷑ mala ꝓ malis
bona ꝓbonis. Tercia ꝑtinent ad mise¬
ricordiam. ut retribuant᷑ bona ꝓ malis
Quartam ds nestit. Nulli enim malũ
ꝓ bono retribuit. Hanc autem quam
na ꝓmalis nullomͦ eeñt quibꝰ retri

Expanded text:
tionum duae priores pertinent ad justitiam, ut retribuantur mala pro malis, bona pro bonis; tertia pertinet ad misericordiam, ut retribuantur bona pro malis: quartam Deus nescit; nulli enim malum pro bono retribuit. Haec autem quae na pro malis, nullo modo essent quibus retri
Abbreviated transcription (Latin):
nubere. cogi nom potest continꝰ l et
gͦ ista incontinens compelit̃ nbat
ut possit quod non continet non est
semꝑ est quidem bonũ s in poso alsi
it aliauando legis obsenuiũ mne a
infirmitatis remedium in aubusa
uͦ humanitatis solatium. filior aui
procreationi oꝑam dare. non canm
more ꝑ usum ꝓmiscuũ feminati. s
honesto ordine conuigali ñ est in hon¬
ne impbandꝰ affectus. etiam tamenn
sum laudabilius transcendit ꝙ unit
celestia cogitans animus xp̃ianꝰ. S qñ¬
sicut ait dñs non om̃s capiunt hos¬
uerbum. quȩ potest cape capiat. que
se non continet nubat. Quȩ non cept
delib̾et. quȩ aggressa est ꝑseueret. sli¬
lo aduersario det᷑ occasio. nulla xͦ sib¬
trahatur oblatio. Nam qui stauit¬

Expanded text:
nubere, cogi non potest continere. Sicut ergo ista incontinens compellitur nubere, ut possit quod non continet non esse er est quidem bonum: sed in populo Dei fuit aliquando legis obsequium; nunc est infirmitatis remedium, in quibusdam vero humanitatis solatium. Filiorum quippe procreationi operam dare, non canino more per usum promiscuum feminarum, sed honesto ordine conjugali, non est in homine improbandus affectus: etiam ipsum tamen laudabilius transcendit et vincit coelestia cogitans animus christiansicut ait Dominus, non omnes capiunt verbum hoc, quae potest capere capiat, quae se non continet nubat, quae non coepit deliberet, quae aggressa est perseveret; nulla adversario detur occasio, nulla Christo subtrahatur oblatio. § 1. I
Abbreviated transcription (Latin):
serit sc d̃m meum consiliũ. ne quis
hoc consiliũ tamꝗͣ humanũ & non
diuinum contempnendũ putaret. ad¬
iecit. Puto autẽ quod & ego spm d̾i
habco. Proinde intelligendũ ẽ etiam
ipsa quȩ non a dño iubent᷑ s a sc̃o eiꝰ
samulo utilit̃ suadent᷑ codem dño in¬
spirante suadĩ. Absit enim ut quisꝗͣ
catholicus dixerit quando suadet sp̃s¬

Expanded text:
serit, secundum meum consilium, ne quis serit, secundum meum consilium, ne quis hoc consilium tamquam humanum et non diuinum contemnendum putaret. adiecit: puto autem, et ego spiritum dei habeo. proinde intellegendum est etiam ipsa, quae non a domino iubentur, sed a sancto eius famulo utiliter suadentur, eodem domino inspirante suaderi. absit enim, ut quisquam catholicus dixerit. quando suadet sp
Abbreviated transcription (Latin):
lanis enim eos ant. Erratis nesc ientes
lenpiuras neq uitute di. In iestr¬
rectione enim nec nubent. neq uxores
ducent. non cium incipient mori. s e¬
runt equales angłis di. Coꝵ itaq re¬
surrectionem memorauit qui resur¬
gent ad uitam. non qui resuigent ad
penam. Potuit gͦ dicere erratis nesci¬
entes scͥpturas neq urtutẽ dĩ. In illa
enim resurrectione multinubȩ iste eẽ
non poterunt. Deinde addere nec ali¬
qua ibi nubet. s nec ille ut uidemꝰ toc
m aritoꝵ mulierẽ ulla suȩ sententi¬
E significatione dampnauit. Qua¬
ꝓpt̾ nec contra humanȩ uerecundiȩ sen¬
sum audeo dicere. ut quotiens uolue.¬
rit uiris mortuis nubat femina. nec
ex meo corde pret̾ scripturȩ sc̃ȩ auc̃¬
toritatem quotaslibet nuptias aude¬
o condempnare. Quod autem dico u¬
niuirȩ uiduȩ hoc dico om̃i uiduȩ be¬
atior erit si sic ꝑmanserit. Puto au¬
dixisset de muliere cuuis uir mortuus¬
fuerit beatior autem erit si sic ꝑman¬

Expanded text:
pans enim eos ait: erratis, non scientes scripturas neque uirtutem dei. in resurrectione enim nec nubent nec uxores ducent; non enim incipient mori, sed erunt aequales angelis dei. eorum itaque resurrectionem commemorauit, qui resurgunt ad uitam, non qui resurgunt ad poenam. potuit ergo dicere: erratis, nescientes scripturas neque uirtutem dei; in illa enim resurrectione multinubae istae esse non poterunt, deinde addere: quia nec aliqua ibi nubit. sed nec ipse, ut uidemus, tot maritorum mulierem ulla suae sententiae significatione damnauit. quapropter nec contra humanae uerecundiae sensum audeo dicere, ut, quotiens uoluerit, uiris mortuis nubat femina, nec ex meo corde praeter scripturae sanctae auctoritatem quotaslibet nuptias audeo condemnare. quod autem dico uniuirae uiduae, hoc dico omni uiduae: beatior eris, si sic xisset de muliere cufuerit: beatior autem erit, si sic perman
Abbreviated transcription (Latin):
quam id quod licet nec expedit. Si cui
autem bono male uti malum ẽ. sic
malo bñ uti bonum ẽ. Duo igitur ħ
bonum & malũ. & alia duo usus bonꝰ
& usus malus. sibimet adiuncta:
quatuor differentias faciunt. Bñ
utitur bono: continentiã dedicans d̾̃o.
Malc utit᷑ bono. continentiã dedicans
idolo. Male utit᷑ malo concupiscentiã
relaxans adulterio. Bñ utit᷑ malo. c̃¬
cupiscentiã restringens conubio. Sic̃
gͦ melius ẽ bñ uti bono quam bñ uti
malo cum sit utrumq bonum: ita qͥ
dat uugincm suã bñ facit & qui ñ dat-

Expanded text:
quam id, quod licet nec expedit. His quam id, quod licet nec expedit. His autem bono male uti malum est, sic malo bene uti bonum est. duo igitur haec, bonum et malum, et alia duo, usus bonus et usus malus, sibimet adiuncta quattuor differentias faciunt. bene utitur bono continentiam dedicans deo, male utitur bono continentiam dedicans idolo; male utitur malo concupiscentiam relaxans adulterio, bene utitur malo concupiscentiam restringens conubio. sicut ergo melius est bene uti bono quam bene uti malo, cum sit utrumque bonum, ita qui dat uirginem suam bene facit et qui non dat nuptum
Abbreviated transcription (Latin):
nhis duabꝰ causis una de nubendo ł
non nubendo. altera de infideli con¬
iuge dimittendo ł non dimittendo
aliquid simile est in uerbis apłi aliqͥd
dissimle. Simile quidem illud quod
ꝙ ibi dicit p̾ceptum dñi ñ habeo con-¬
silium autem do. & hic dicit. ego di¬
co non dñs. Quale ẽ enim p̃ceptũ dñi
ñ habeo: tale ẽ ñ dicit dñs. & quale ẽ
consilium do. tale ẽ ego dico. Illud aũ
disimile ẽ quia de nubendo & ñ nu¬
bendo potest dici hoc bñ ficri illud me-¬
lius. qm̃ utrũq expedit mimis aliud
manis aliud. At uͦ de conuge infideli
aunittendo ł non dmittendo qm̃ u
num hoꝵ non expedit aliud expedit
dici ñ opoetet. Qui dimnitat bñ facit¬
& qui non dimitat meluis facit. Si
dii opoetet: non dimittat. & ñ di¬
mittat. quia & silicet ñ expedit. Sicgͦ
possumus dicere melius esse infidełe
coniugemñ dimittere. quamuis liceat
ꝙ dimitiere: quemadmodũ recte dicimꝰ
meluis ẽc quod licet & licet & expedit

Expanded text:
his duabus causis, una de nubendo uel non nubendo, altera de infideli coniuge dimittendo uel non dimittendo, aliquid simile est in uerbis apostoli, aliquid dissimile. simile quidem illudquod et ibi dicit: praeceptum domini non habeo, consilium autem do, et hic dicit: ego dico, non dominus. quale est enim \'praeceptum domini non habeo\\ tale est non dicit dominus\'; et quale est \'consilium do\\ tale est e god i co, illud autem dissimile est, quia de nubendo et non nubendo potest dici, hoc bene fieri, illud melius, quoniam utrumque expedit, minus aliud, magis aliud; at uero de coniuge infideli dimittendo uel non dimittendo, quoniam unum horum non expedit, aliud expedit, dici non oportet: qui dimittit, bene facit; et qui non dimittit, melius facit, sed dici oportet: non dimittat, quia etsi licet, non expedit. sic ergo possumus dicere melius esse infidelem coniugem non dimittere, quamuis liceat et dimittere, quemadmodum recte dicimus melius esse, quod et licet et expedit
Abbreviated transcription (Latin):
qbitit᷑ quȩ infcriorib gradibꝰ preci¬
puntur. ut uerbi gra. si celibem am¬
slsꝰ c̃ uitam. & se castirauit ꝓpt̾ regnũ
cloꝵ. quicquid de uxore diligenda &
segenda sc̃ĩ libri piecipiunt. ñ ꝓprie s¬
uanslate accipi oportere contendat. &
quisquis statuit seruare innuptam uir¬
qnem suam tamꝗͣ figuratã locutionẽ¬
suam conet᷑ int̾pretari. quia dictũ est
trade filiam & grande opiis feceris. E¬
nt igit᷑ etiam hoc in obseruationibus
intelligendarum scͥpturarũ ut sciamꝰ
alia om̃ib commnunit᷑ p̃cipi. alia singu¬
lis quibꝰq generib ꝑsonarum. ut non
solum aduniuersũ statum ualitudini.
infirmitatẽ medicina ꝑueniat. In suo
quppe genere curandum ẽ. quod ad
meluis gemis non potest crigi.  git᷑¬

Expanded text:
bitretur quae inferioribus gradibus praecipiuntur, ut uerbi gratia, si caelibem amplexus est uitam et se castrauit propter regnum caelorum, quidquid de uxore diligenda et regenda sancti libri praecipiunt, non proprie, stranslate accipi oportere contendat; et si quis statuit servare innuptam virginem suam, tanquam figuratam locutionem conetur interpretari qua dictum est, Trade filiam, et grande opus perfeceris . Erit igitur etiam hoc in observationibus intelligendarum Scripturarum, ut sciamus alia omnibus communiter praecipi, alia singulis quibusque generibus personarum; ut non solum ad universum statum valetudinis, infirmitatem medicina pertineat. In suo quippe genere curandum est, quod ad melius genus non potest erigi.
Abbreviated transcription (Latin):
tur apłs de patre loqui cum die laue¬
ii uurginc̃ suam. ꝙ det nuptum uirgil
suam. & cetera. hoc mͦ. Nbi nonmillis
tellexerunt urginẽ suam uigiilas
suam. Nulla tamen hoc simili scqill¬
rarũ locutione demonstrant. amll
musitatisima. Sepc autem acall¬

Expanded text:
us de patre loqui, cum dicit: seruet uirginem suam, et: det nuptum uirginem suam et cetera hoc modo. ubi nonnulli intellexerunt uirginem suam uirginitatem suam; nulla tamen hoc simili scripturarum locutione demonstrant. cum sit inusitatissima. quod autem a
Abbreviated transcription (Latin):
in illis qui illa nescirent nichil ali
semen quale illo temꝑe necessarium
fuit in ifrł ñ haberet. mortuo uiro
quesiuit alterũ de quo haberet.
Hac itaq bis coniugata. ideo anna
uniura beatior fuit. quia & ꝓph̃is¬

Expanded text:
in his qui illa nescirent, nihil aliuin his qui illa nescirent, nihil aliusemen, quale illo tempore necessarium fuit, in Israhel non haberet, mortuo uiro quaesiuit alterum, de quo haberet. hac itaque bis coniugata ideo Anna uniuira uidua beatior fuit, quia et p
Abbreviated transcription (Latin):
crimineris alienũ. s tantomagis gau¬
de tuo bo no quantomagis udeᷤ
non tantũ illo deuitari mala .s
quedam etiã bona suꝑari. Mala suit
enim adulteriũ ł formcatio. Ab his
autem illicitis ualde longe ẽ que uo¬
ti lib̾tate se obstrinxit. & sibi etiam li¬
cita ne licerent ñ imꝑio legis s consilio
castitatis effecit. & bonum ẽ pudicitia
comugalis. s melius bonũ ẽ continen tẽ ereodi.¬
tia uidualis. Hoc gͦ illius boni sũmis¬
sionc honoeat᷑ non illud bonũ melio¬
ris huius laude dampnat᷑. Nec quia
dixi ruth beatam anna heatiorẽ cũ
illa bis nupserit. hec uni uiro cito ui¬
duata di uixerit. Continuo etiam
te meliorẽ putes ẽẽ quam ruch. Alia
quippe ꝓpħicis temꝑib scãrũ femina¬
rum dispensatio fuit quas nubere
obedientia. non concupiscentia com¬
pellebat ut ꝓpagaret᷑ ppłs dĩ. in quo
płs d̾i ꝑ ea que infigura continge¬
bant illis siue in his qui scirent siue

Expanded text:
crimineris alienum, sed tanto magis gaucrimineris alienum, sed tanto magis gaude tuo bono, quanto magis uides non tantum illo deuitari mala, sed quaedam bona etiam superari. mala sunt enim adulterium uel fornicatio. Ab his autem inlicitis ualde longe est, quae uoti libertate se obstrinxit et sibi etiam licita ne licerent non imperio legis, sed consilio caritatis effecit. et bonum est pudicitia coniugalis, sed melius bonum est continentia uidualis. hoc ergo melius illius boni submissione honoratur, non illud bonum melioris huius laude damnatur. dixi Ruth beatam, Annam beatiorem, cum illa bis nupserit, haec univira cito viduata diu vixerit, continuo etiam te meliorem putes esse quam Ruth; alia quippe propheticis temporibus sanctarum feminarum dispensatio fuit, quas nubere obedientia, non concupiscentia compellebat, ut propagaretur populus Dei, ex quo pulus per ea. quae in figura contingebant in illis, siue in his qui scirent siue
Abbreviated transcription (Latin):
cui uult nubat tantũ in dño. B cati¬
or autem erit si sic ꝑmanserit si sic ꝑ¬
tis ostendit beatam ẽẽ in dño etiã pꝰ
mortem uiri. Iterum nubentẽ fidelẽ
s in codẽ dño uiduã beatiorẽ hoc ẽ.
ut scͥpturarũ non tantũ uerbis uerũ
etiam exemplis loquar. beatam esse
ruth. s annam ẽẽ meliorẽ. Quaꝓpt̃
hoc pͥmum oportet ut noueris bono
quod elegisti non dampnari scdãs
nuptias. s inferus honorari. Nam
sicut bonum scȩ uirginitatis qd̃ ele¬
git filia tua non dampnat unas
nuptias tuas. sic nec uiduitas tua
cuiusꝗͣ scdas. Hinc enim maxime
catafrigarũ. & nouationoꝵ hereses
tumuerunt. quas buccis sonantibus.¬
non sapientib tertullians inflauit
dum scd̾as nuptias tamꝗͣ illicitas ma¬
ledico dente concidit. quas om̃ino
licitas apł̃s sobria mente concedit.
ab hac sanitate doctrine nullius in¬
docti. nullius docti disputatione mo¬
uearis. nec extollas ita bonum tuum
ut quod malũ non ẽ. tamꝗͣ malum

Expanded text:
cui uult nubat, tantum in domino. beatior autem erit, si sic permanserit sectis ostendit beatam esse in domino etiam post mortem uiri iterum nubentem fidelem, sed in eodem domino uiduam beatiorem: hoc est, ut scripturarum non tantum uerbis, uerum etiam exemplis loquar, beatam esse Ruth, sed Annam beatiorem. Quapropter hoc primum oportet ut noueris, bono, quod elegisti, non damnari secundas nuptias, sed inferius honorari. nam sicut bonum sanctae uirginitatis, quod elegit filia tua, non damnat unas nuptias tuas, sic nec uiduitas tua cuiusquam secundas. hinc enim maxime Cataphrygarum ac Nouatianorum haereses tumuerunt, quas buccis sonantibus,non sapientibus etiam Tertullianus inflauit, dum secundas nuptias tamquam inlicitas maledico dente concidit, quas omnino licitas apostolus sobria mente concedit. ab hac sanitate doctrinae nullius indocti, nullius docti disputatione mouearis; nec ita extollas bonum tuum, ut quod malum non est, tamquam malum
Abbreviated transcription (Latin):
rtadit quod non imꝑio compulsus
s consilio commonitus nouit. tanto
magis fraudatio uoti auget iniquita¬
tem quantominus habuit uouendi
mouere questionẽ. Unde ut breuiter
respondeam nec ullas nuptias debco
dampnare nec eis uerecundiam nu-¬
merositatis auferre. S ne cuiquã bre¬
uitas hunis responsionis mee forte dis¬
pliceat. uberius disputantẽ rep̃henso¬
rem ineũ audire patꝰ. fortassis enim
afert aliquam rationẽ quare scde
mptiȩ non dampnent᷑. t̃ciȩ damp-¬
uentur. Nam ego sicut in exordio ser¬
monis huuis amitinui non audeo
plus sapere quam oportet saꝑe. Qs
enm sum qui putem definiendũ qd
nec apł̃m uideo definisse: Ait enim.
Mulier alligata est quandui iur eiꝰ
uuit. non dixit primus aut scad̃s. aut
guta ẽ quamdiu uir euis uiuit. si aũ
mietuus fuerit uir euis dib̾ata ẽ. cui
uuilt nubat tantũ in dño. ẜ eatior au¬
tinent si sic ꝑmanserit. Quid hiuc sen
antiȩ quantũ ad hanc iem atanet

Expanded text:
reddit, quod non imperio conpulsus, reddit, quod non imperio conpulsus, sed consilio commonitus uouit, tanto magis fraudati uoti auget iniquitatem, quanto minus habuit uouendi mouere quaestionem. unde ut breuiter respondeam, nec ullas nuptias audeo damnare nec eis uerecundiam numerositatis auferre. sed ne cuiquam breuitas huius responsionis meae forte displiceat, uberius disputantem reprehensorem meum audire paratus sum. fortassis enim adferat aliquam rationem, quare secundae nuptiae non damnentur, tertiae damnentur. nam ego, sicut in exordio sermonis huius admonui, non audeo plus sapere quam oportet sapere. quis enim sum, qui putem definiendum, quod nec apostolum uideo definisse? ait enim: mulier alligata est, quamdiu uir eius uiuit; non dixit: primus aut secundus autgata est, quamdiu uir eius uiuit; si autem mortuus fuerit uir eius, liberata est. cui uult nubat, tantum in domino; beatior autem erit, si sic tentiae, quantum ad hanc rem attinet,
Abbreviated transcription (Latin):
uenurũ quio podui agsoscor epẽ
uuilum. Unde merito etiam fi. sue
si tamen eos ñhabunit edas ipiai
cusauit. quia nouerat iam temsꝰ st
tinendi nec coniugaibus fet aiin
cerib s castificandis uiduaib ñ
fuerat habiturꝰ & huic scientie iubea¬
do exhibuit ministeriũ. ñ audes uan
dicere beatiorẽ fuisse annȩ maduri¬
tem quam illuis fecunditatẽ sy¬
scãrum uiduarũ iste sit sensus. ut. iͥ
cis uideat᷑ quasi scd̾s maritꝰ. Ipsume¬
bra sunt conunx est. que fideispa¬
& caritatis integritate non in solis m¬
ginb scĩs. s etiam in uidius ꝙ omi¬
gatis fidelib tota uirgo ẽ. Hmuers
quippe eccłis cuiꝰ illa omĩa menbrast
apł̃s dicit. Aptaui uos uni uiro urg¬
nem castã ex hibere .xͦ. Nouit atti
ille coniugem uirginẽ sine coeripi¬
one fetare. ꝗͣ in ipsa etiã carne pal¬
it mat̾ sine corruptione ꝓcrtar
ꝓpter aꝓposito meliore lapsas sina
quod exigit oblatum. qui ñ exegerat
osfferendum. Cum enim quisquis ñ

Expanded text:
uenturum, quo potuit agnoscere et paruulum: unde merito etiam sine filiis, si tamen eos non habuit, secundas nuptias recusauit, quia nouerat iam tempus escontinendi nec coniugalibus fetandis uisceribus, sed castificandis uidualibus fuerat habiturus, et huic scientiae nubendo exhibuit ministerium, non audeo jam dicere beatiorem fuisse Annae viduitatem quam illius fecunditatesanctarum uiduarum iste sit sensus, ut Christus eis uideatur quasi secundus maritus; ipsum ecuius membra sunt, coniux est, quae fidei, spei, caritatis integritate non in solis uirginibus sanctis, sed etiam in uiduis et coniugatis fidelibus tota uirgo est. uniuersae quippe ecclesiae, cuius illa omnia membra sunt, apostolus dicit: aptaui uos uni uiro uirginem castam exhibere Christo. nouit autem ille coniugem uirginem sine corruptione fetare, quem in ipsa etiam carne potuit mater sine corruptione procrproposito meliore lapsas, si nquod exigit oblatum, qui non exegerat offerendum ! cum enim quisque non
Abbreviated transcription (Latin):
alloquens subditas ẽẽ uiris suis: exẽ¬
plo sarȩ adhortat᷑. Nam sic quedam
inquit sc̃e mulieres que in dño sꝑa-¬
bant ornabant se obsequentes uiris
suis. quomͦ sara obediebat labrahȩ do¬
minũ eum uocans ciuius factȩ estis
filie bñfacientes. & non timnentes

Expanded text:
E subditas esse uiris suis exemplo Sarrae adhortatur; nam sic quaedam, inquit, sanctae mulieres, quae in deum sperabant, ornabant se, obsequentes uiris suis, quomodo Sarra obaudie bat Abrahae, dominum ilium uocans, cuius factae estis filiae benefacientes et no