comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tio.&. syminachꝰ tͣustulerunt. tene¬
bras & caliginẽ ocłi cecoꝵ uidebt̃. ut
ostendent gñtiũ popło. qͥ pꝰcecus erat.
xp̃i sac̃m̃ta pandenda. uxta illud qd̃ dr.
tenebrosa aqua in nubib aeris .&. in e¬
odẽ psalmo. de deo scriptũ est. Posuit
tenebras latibulũ suũ .&. in ꝑuerbiis
legimꝰ. Hlȩc audiens sapiens sapientior.
erit. & prudens gubernationẽ possi¬
debit. Intelliget paraboła. & tenebro¬
sum sermonẽ: dicta sapientiũ. & enig¬
mata. Deniq & moyses. ut intelligẽt &e ui¬
deret dñi: in nubẽ ingressus ẽ. & in ca¬
liginẽ. De. qͦ &. in psalmo dr. Caligo sub ꝑe¬
dib eiꝰ. Cũ autẽ pͥ ͦ cȩci uł. mystica q̃quȩ
conspexerint. uel de cecitate.&. tenebͥs
ocłos leuaũint aquidñdũ. ut sedñtib
intenebͥs ce u̾bra mortis. oriat᷑ lum̃ ue¬
rũ: tẽ mites de qͥb scͥptũ ẽ. beati miteᷤ
qm̃ ipsi possideb̃t terrã. siue pauꝑes¬

Expanded text:
 Tenebras et caliginem oculi caecorum videbunt: ut ostenderent gentium populo, qui prius caecus erat, Christi sacramenta pandenda, juxta illud quod dicitur: Tenebrosa aqua in nubibus aeris . Et in eodem psalmo de Deo scriptum est: 398 Posuit tenebras latibulum suum . Et in Proverbiis legimus: Haec audiens sapiens sapientior erit: et prudens gubernationem possidebit: et intelliget parabolam et tenebrosum sermonem, dicta sapientium et aenigmata . Denique et Moyses ut intelligeret et videret Deum , in nubem ingressus est et in caliginem, de qua in Psalmo dicitur: Caligo sub pedibus ejus . Cum autem prius caeci vel mystica quaeque conspexerint, vel de caecitate et tenebris oculos levaverint ad videndum, ut sedentibus in tenebris et umbra mortis oriatur lumen verum: tunc mites de quibus scriptum est: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram : sive paupe
Abbreviated transcription (Latin):
młtitudo om̃iũ gentiũ. qͦ dimieauert̃
contͣ montẽ syon. Ixx. De arihel
eiitas qͣm expugnauit dauid. Congre¬
gate. genimina. annũ suꝑ annũ come¬
dite:: comedetis enĩ eũ moab. Coangus¬
tabo. enĩ arihel &e. erit fortitudo illus.
&e diuicie. m̃: & eircundabo sieut darud
suꝑ te .&. mitta uallũ in cireuitu tuo.
ponã ꝑgyrũ tui turres. & humiliabun¬
tur in terrã sermones tui. & in terra
occident u̾ba tua. & erit sicut loq̃nti¬
um de terra uox tua: & usq ad pauim̃¬
tum uox tua infirmabit᷑. & erunt siẽ
puluis dȩ rota diuitie ĩpioꝵ: &. sicut
fauilla q̃ rapit᷑. młtitudo eoꝵ. qͥ te op¬
p̃ssert̃. Erit q in puncto repente a
dño sabaoth. uisitatio enĩ erit eũ toni¬
truo. & cõmotione. & uoce magna:
tempestas ualida . &. fłama ignis deuo¬
rans. & erunt qͦmͦ uidentes sõniũ. noc¬
te diuitiȩ omĩũ gentiũ. q̃ militau̾uñ

Expanded text:
tudo omnium gentium quae dimicaverunt contra montem Sion. LXX: Vae Ariel, Ariel civitas quam expugnavit David. Congregate genimina, annum super annum comedite, comedetis enim cum Moab: coangustabo enim Ariel, et erit fortitudo illius et divitiae mihi, et circumdabo sicut David super te: et mittam vallper gyrum tui turres, et humiliabuntur in terram sermones tui: et in terram occident verba tua. Et erit sicut loquentium de terra vox tua, et usque ad pavimentum vox tua infirmabitur. Et erunt sicut pulvis de rota divitiae impiorum: et sicut favilla quae rapitur, multitudo eorum qui te oppresserunt: eritque in puncto repente a Domino sabaoth. Visitatio enim erit cum tonitru, et commotione et voce magna, tempestas valida, et flamma ignis devorans. Et erunt quomodo videntis somnium nocte, divitiae omnium ge
Abbreviated transcription (Latin):
braico est sapientiũ popłi. & prudñti¬
um illiꝰ. idẽ. popłi iudeoꝵ. & reuera gͣn¬
de miraculũ deus fecit. in popłõ post
aduentũ dñi saluatoris. ut uno. atq eo¬
dem temꝑe arderet hierłm. tẽplũ q cor¬

Expanded text:
braico est: Sapientiam populi et prudentibraico est: Sapientiam populi et prudentiam illius, id est populi Judaeorum. Et revera grande miraculum Deus fecit in populo post adventum Domini Salvatoris, ut uno atque eodem tempore arderet Jerusalem templumque cor
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ eos longe. faciunt a deo.&. sunt se¬
pulchra dealbata. que foris uident᷑ ẽẽ
pulehrri. intꝰ autẽ plena sunt. ossib mor¬
tuoꝵ: qͥ elegerunt barraban. & dnm̃
respuerunt. Propterea additurũ ẽẽ¬
se.cõminat᷑ uxta .lxx.ut neqͣqͣm ad as¬
syrios.&. babylonios eos tͣnsferat. sedĩ
toto orbe. disꝑgat. Iuxta hebraicũ ad¬
mirationẽ. magnã. popło iudeoꝵ. stu¬
pendũq miraculũ. facturũ ẽẽ se diẽ.
ut ꝑdat eoꝵ. sapientiã. qͥ ñ receꝑunt
d̾i uirtutẽ. deiq sapientiã. & intel¬
lectũ prudñtiũ. absconda & celet ne
scilieoe. eũ repperiant. qͥ uilitt̃a contine¬
tur. De. hoc loeo apłs paulus. seribens
ad chorinthios. posuit testimoniũ: ꝑ¬
dam sapientiã sapientiũ. & intellec¬
tũ prudentiũ reꝓbabo: aliis u̾bis
sedm sensum edisserens. ñ qd̃ ds̃ ins¬
micus sit sapientie cuiꝰ pat̃ est: & ꝑ
qͣm omĩs ẽ in hominib sapientia:
sed cũ additam̃to posuit. ut in he¬

Expanded text:
t sepulcra dealbata, quae foris videntur esse pulchra, intus autem plena sunt ossibus mortuorum: qui elegerunt Barabbam, et Dominum respuerunt : Propterea additurum se esse comminatur, juxta LXX, ut nequaquam in Assyrios et Babylonios eos transferat, sed in toto orbe dispergat. Juxta Hebraicum, admirationem magnam populo Judaeorum stupendu sapientiam qui non receperunt Dei virtutem; Deique sapientiam et intellectum prudentium abscondat et celet, ne scilicet eum reperiant qui in littera continetur. De hoc loco apostolus Paulus scribens ad Corinthios posuit testimonium: Perdam sapientiam sapientium et intellectum prudentium reprobabo ; aliis verbis eumdem sensum edisserens. Non quod Deus sit inimicus sapientiae, cujus pater est, et per quam omnis est in hominibus sapientia, sed cum additamento posuit, ut in He
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd uolentes. lxxtranstulerunt. eiminũ
auteni cũ pane. comedet᷑. Deniq &. ue.¬
teres grecie interp̃tes. hebraicũ disseren¬
tes. de hoc sermone. tacuerunt. ꝙ. forsi¬
tan qͥd dicerent ñ habebant. Illud aut̃
in quo nos iuxta hebraicũ posuimꝰ: ue¬
rum non inꝑꝑetuũ triturans triturabit
illũ. neq uerabit illum rota plaustri. nec̃

Expanded text:
nstulerunt: cyminum autem cum pane comeditur. Denique et veteres Graeciae interpretes Hebraicum disserentes, de hoc sermone tacuerunt, quia forsitan quid dicerent non habebant. Illud autem in quo nos juxta Hebraicum posuimus: Verum non in perpetuum triturans triturabit illum, nequ
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt sicera. &. errauerunt. &. i¬
ledictio comedit consiliũ eoꝵ qd̾ in¬
ierunt ꝓpt̃ auariciã: cui annun¬
ciabimus futuras ꝑ xp̃o tribulati¬
ones. euimala. ꝓ qͥb parat᷑ corona
uirtutũ. Utiq his qͥ ablactati suãs
a lacte : qͥ auulsi sunt ab ub̾e. Haut

Expanded text:
ti sunt sicera, et erraverunt et maledictio comedit consilium eorum, quod inierunt propter avaritiam, cui annuntiabimus futuras pro Christo tribulationes? cui mala pro quibus paratur corona virtutum? Utique his qui ablactati sunt a lact
Abbreviated transcription (Latin):
erit sicut puluis tenuis multitudo u̾en¬
tilantiũ te: &e sicut fauilla ꝑtͣusiens
młtitudo eoꝵ. qͥ contͣ te p̃ualuerunt.
Erit q repente confestĩ a dño exer.¬
cituum. uisitabit᷑ in tonitruo. &. in¬
cõmotione terrȩ. & uoce magnat᷑ͣbĩ

Expanded text:
erit, sicut pulvis tenuis multitudo ventilantium te, et sicut favilla pertransiens, multitudo eorum qui contra te praevaluerunt. Eritque repente confestim a Domino exercituum, visitabitur in tonitruo, et commotione terrae, et voce
Abbreviated transcription (Latin):
tranfferã. popłm istũ. Transferã enĩ il¬
los: & perdã sapientiã sapientiũ : &.
intellectũ prudñtiũ abscondã. Hoc
testimonio abusus est dñs. contͣ phari¬
seos. in eugłio mathei dicens. Qre .&.
uos p̃teritis mandata dei. ꝓpt̃ tͣliti¬
ones urãs : & iterũ. Y pocrhite. bene
ꝓphetauit de uob̃ ysayas dicens. Popłs¬

Expanded text:
ransferam enim illos, et perdam sapientiam sapientium, et intellectum prudentium abscondam. Hoc testimonio abusus est Dominus contra Pharisaeos in Evangelio Matthaei, dicens: Quare et vos praeteritis mandatum Dei propter traditiones vestras . Et iterum: Hypocritae, bene prophetavit de vobis Isaias, dicens: Pop
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bũ intp̃tatos. ẽẽ. de u̾bo. nec lxx int̃¬
pretũ auctoritatẽ. secutos. quoꝵ editio
illo iã tẽpore. legebat᷑. sed qͣsi hebreos. &.
instructos lege absq damno sensuũ su¬
is usos esse sermonib. Appropinqͣt au¬
tem popłs iuideoꝵ. ore .& labus suis
deo: qͥa uniꝰ dĩ cultũ. habere se gloria¬
tur .&. respuere: ydola. Si cor eius lon¬
ge ẽ ab eo qr ñ recipit dñm ihm xp̃m.
trem. Simłq discamꝰ. qͦmͦ aliqͥs appro¬
pinquet deo: uel longe fiat ib eo. Q
ce ꝑ hieremiã loqͥt᷑. Deus appropiu¬
qͣns ego. & ñ delonge dicit dñs. Ap¬
ce de moyse legimꝰ. appropinqͣuit solꝰ
moyses ad dm. ceteri autemnon app¬
pinqͣbant. Orabat enĩ dñi. in spr̃i &e ue¬
ritate: & accedebat ad eũ. insñsu &
spũ. Hi. aiutẽ de qͥb sc̾bit᷑. qd̃ tollant᷑
ab utõ. & erudiant᷑ apuericia. usq ad

Expanded text:
verbum interpretatos esse de verbo; nec LXX Interpretum auctoritatem secutos, quorum editio illo jam tempore legebatur; sed quasi Hebraeos et instructos in Lege, absque damno sensuum suis usos esse sermonibus. Appropinquat autem populus Judaeorum ore et labiis suis Deo; quia unius Dei cultum habere se gloriatur et respuere idola; sed cor ejus longe est ab eo, quia non recipit Dominum trem. Simulque discamus quomodo aliquis appropinquet Deo, vel longe fiat ab eo. Qui et per Jeremiam loquitur: Deus appropinquans ego, et non de longe dicit Dominus . Apet de Moyse legimus: Appropinquavit Moyses solus ad Deum: caeteri autem non appropinquabant . Orabat enim Deum in spiritu et veritate, et accedebat ad eum sensu et spiritu. Hi autem de quibus scribitur quod tollantur ab utero, et erudiantur a puero usque a
Abbreviated transcription (Latin):
ce ponet triticũ ꝑ ordinẽ. & ordeũ &
miliũ. & uiciã in finib suis ᷤ or erudi¬
et illũ in iudicio. ds suus docebit il¬
lum. Non enĩ serris triturabit᷑ git.
nec rota plaustri suꝑ ciminũ circũibit.
sed uirga excutiet᷑ git. & ciminũ bacu¬
lo: panis autẽ cõminuet᷑. Uerũ ñ in ꝑ¬
petuũ cͥcurans. triturabit illũ: neq
uexabit eũ rota plaustͥ. nec ungulis¬

Expanded text:
net triticum per ordinem, et hordeum, et milium, et viciam in finibus suis? Et erudiet illum in judicio; Deus suus docebit illum. Non enim in serris triturabitur gith, nec rota plaustri super cyminum circuibit; sed virga excutietur gith, et cyminum baculo: panis autem comminuetur. Verum non in perpetuum triturans triturabit illum, neque vexabit eum rota plaustri, ne
Abbreviated transcription (Latin):
bras: Que conuentio xp̃i ad belial:
Que pars fideli cũ infidele: quiꝰ
sensus templo dĩ cũ ydolis: Loqͥt᷑
autẽ sub methaphora. mariti pudi¬
cissimi: qui adultere dicit uxori. unꝰ
lectus me .&. adultum. tecũ caꝑe ñ
pocest. & palliũ breue. maritũ ce me¬
in ihe⁊ echiel. sub ꝑsona uxoris loqͥt᷑. for.¬
nicantis. & qͣuim osee pͥncipio seortũ
uocat.&. adultãm. si uis meis cõplexi¬
bus copłari. abice. ydola: qm̃ si seruieriꝰ
ydolis. me habere: ñ potĩs. Hoc iuxta he¬
braicũ: ꝓ qͦ in lxxlegit᷑. Oiscite audire.
qui tribulati estis. non possumꝰ pugna¬
re. Iꝑsi autẽ. infirmi sumꝰ: ut congrege¬

Expanded text:
i ad Belial? Quae pars fideli cum infideli? Qui consensus templo Dei cum idolis ? Loquitur autem sub metaphora mariti pudicissimi, qui adulterae dicit uxori: Unus lectulus me et adulterum tecum capere non potest, et pallium breve maritum et moein Ezechiel sub persona uxoris loquitur fornicantis , et quam in Osee principio scortum vocat et adulteram , si vis meis complexibus copulari, abjice idola: si servieris idolis, me habere non poteris. Hoc juxta Hebraicum. Porro quod in LXX legitur: Discite audire qui tribulati estis: non possumus pugnare, ipsi autem infirmi sumus ut congrege
Abbreviated transcription (Latin):
montẽ imꝑioꝵ. sed qͣsi montẽ. qͥ im¬
piis &e sustinentib uideat᷑ esse gra¬
ussimiꝰ: qͦmͦ si filiꝰ negligens. & alter
egrotus. patrem &e medicũ putant ẽẽ.
crudeles: si eos u̾b̾ib atq cautĩo. disci¬
plinȩ restituant & sanitati. Consurgor.
enĩ dnĩs & erit in ualle. gabaon. ꝓpt̃
eos qͥ cũ ob peccata. in humili conuer¬
sant᷑ loco. ꝓpt̾ tumorẽ animi erigun¬
tur in suꝑbiã. gabaon enĩ collis int̾¬
pretat᷑: ut faciat oꝑa sua. qͣ sunt o¬
pera amaritudinis. quando cogitur
mutare. clem̃tiã. & ꝓ dulci amarus
efficit᷑. Igit᷑ uos qͥ hec estis aliqͣndo
passuri. nunc nolite letari illa leticia.
qua gaudebat &. diues in conuiuio p᷑¬
puratus: &. lazarũ pauꝑem negli¬
gens: ne forte fiant ur̃a uincula for.¬
tiora. Qͦ enĩ facturꝰ est dñs. & reb
suã sententiã completurus: hec e
go audiui.& uob̾ omia nunciaui. Qd̾¬
q intulit suꝑ omẽm terrã. iuxta hy¬
torlam iudeȩ terminos intellige: uix

Expanded text:
quasi montem, qui impiis et sustinentibus videatur esse gravissimus. Quomodo si filius negligens et alter aegrotus, patrem et medicum potent esse crudeles, si eos verberibus atque cauterio disciplinae restituant sanitati. Consurget enim Dominus et erit in valle Gabaon, propter eos qui cum ob peccata in humili consistant loco, propter tumorem animi eriguntur in superbiam. Gabaon enim, collis interpretatur: ut faciat opera sua quae sunt opera amaritudinis; quando cogitur mutare clementiam, et pro dulci, amarus efficitur. Igitur vos qui haec estis aliquando passuri, nunc nolite laetari illa laetitia qua gaudebat et dives in convivio purpuratus, et Lazarum pauperem negligens : ne forte fiant vestra vincula fortiora. Quae enim facturus est Dominus, et rebus suam sententiam completurus, haec ego et audivi, et vobis omnia nuntiavi. Quodque intulit: Supra omnem terram, juxta historiam, Judaeae termi
Abbreviated transcription (Latin):
ueniet. suꝑuenice: & eritis ei in con¬
culcationẽ. ħ est omĩa torm̃ta pati¬
emini. q̃ uos putabatis. desꝑationiꝰ
animo. neqͣquã esse passuros. Semꝑ
enĩ irruet in uob̾. et tã in ꝓsꝑis qͣm
in adu̾sis. irã dñi sentietis. & mors
uos seua popłabit᷑. Qͥd dicã de penis
penaꝵ: Sola formido. &. torm̃toꝵ me¬
tus uoscorriget ad salutẽ: & mala ur̃a
intellige̾ faciet. Cũq uexati fueritis.
dixisse. Qdq seqͥt᷑. Coangustatũ ẽ
stratum. ita ut alt̾ decidat. & pal¬
liũ breue: utrũq oꝑire ñ potest: il¬
lum habet sensum. qͣm in apło legi¬
mus. Non potestis calic̃ẽ dñi bibere:
ce. calicẽ demonioꝵ. Non potestis nĩ¬
se dñi ẽẽ participes : & m̃se. ydoloꝵ.

Expanded text:
eniet, et eritis ei in conculcationem, hoc est, omnia tormenta patiemini, quae vos putabatis desperationis animo nequaquam esse passuros. Semper enim irruet vobis, et tam in prosperis quam in adversis iram Domini sentietis, et mors vos saeva populabitur. Quid dicam de poenis? Poenarum sola formido et tormentorum metus vos corriget ad salutem, et mala vestra intelligere faciet. Cumque vexati fueritis, dixisse. Quodque sequitur: Coangustatum est enim stratum, ita ut alter decidat, et pallium breve utrumque operire non potest, illum habet sensum quem in Apostolo legimus: Non potestis calicem Domini bibere, et calicem daemoniorum. Non potestis mensae Domini esse participes,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i uideat᷑ aduentꝰ. Si enĩ tardaũt
iuxta a bacueh. nemo desꝑet: qr ueni¬
ens uenet.&e sua ꝑmissa cõplebit. Pro¬
mictit qͦ ds̃. ponere se in eo. udiciũ
ponderis. Neq enĩ iudicat pat̃ q̃nqͣni:
s oũe. iudiciũ dedit filio. & iustieiam
siue miscdiam in m̃sura. ut reddat

Expanded text:
i videatur adventus. Si enim tardaverit juxta Abacuc, nemo desperet: quia veniens veniet, et sua promissa complebit . Promittit quoque Deus ponere se in eo judicium ponderis: Neque enim judicat Pater quemquam, sed omne judicium tradidit Filio . Et justitiam sive misericordiam in mensura, u
Abbreviated transcription (Latin):
dunt frustra m̃dacio: qm̃ ñ tͣnsibit ꝑ
uos tẽ pestas. ce ñ auferet᷑ uobis testam̃¬
tũ mortis. &e spes ur̃a. ad infernũ ñ ꝑmane¬
bit. Tempestas ueniens si tͣnsierit: eritis
ei in coneuleationẽ:. Cũ tͣnsierit tollet uos:
mane pertransiet. die &e nocte erit
spes pessima. Discite. audire qͥ estis un
tribulatione. non possumꝰ pugnare. lꝑ¬
si autẽ. infirmi sumꝰ: ut congregem᷑. Dix¬
erã inqͥt uob̾. Audite u̾bũ dñi. uiri illu¬
sores. siue tribulationis. pͥncipes popłi m̃i.
ce nolite fedus habere cũ morte. nec pae¬
Iũ cũ inferno. Qͥ. contẽpnentes p̃cepta
mea. posuistis mendatiũ sp̃e ur̃am. &
o ꝑtegem. Iecirco misericors et miserator.
dñs. patiens &e multũ misericors. nolen¬
tib in fundam̃ta syon. lapidem electum.
&e probatũ. & p̃ciosum .&. angularẽ. mis¬

Expanded text:
rustra mendacio, quoniam non transibit per nos tempestas, et non auferet nobis testamentum mortis, et spes vestra ad infernum non permanebit. Tempestas veniens si transierit, eritis ei in conculcationem: cum transierit, tollet vos mane, mane pertransiet: die et nocte erit spes pessima. Discite audire qui estis in tribulatione: Non possumus pugnare, ipsi autem infirmi sumus ut congregemur. Dixeram, inquit, vobis: Audite verbum Domini, viri illusores, sive tribulati principes populi mei, et nolite foedus habere cum morte, nec pactum cum inferno, qui contemnentes praecepta mea, posuistis mendacium spem vestram, protegemur. Idcirco misericors et miserator Dominus, patiens et multum misericors , nolentibus vobis, in fundamenta Sion lapidem electum, et probatum, et pretiosum, et angularem mis
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. lapidem quẽ repbauerunt e¬
dificantes. hic factus est in caput au¬
guli. Isti sunt autem edificantes. & ce¬
mentarii: qͥ nẽ appellant᷑ uiri illusores.
ex pͥncipes ꝑopłi qui est in hie rłm. &.¬
de hoc lapide in damiele. legimꝰ. qd̃ ex¬
cisus sit de monte. sine manib. & un¬
pleuĩt uniũsum orb̾e: eoqd̃ diuini g̃¬
minis dispensatio humanũ corpus
assũꝑserit. & habitaui̾t in eo plenitu¬
do diuinitatis eoeꝑalit̾. Suꝑ hune lapi¬
dem. qͥ alio noĩe appellat᷑ petra. xp̃e

Expanded text:
dicitur: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli . Isti sunt autem aedificantes et caementarii, qui nunc appellantur viri illusores et principes populi qui est in Jerusalem. De hoc lapide et in Daniele legimus, quod excisus sit de monte sine manibus, et impleverit universum orbem : eo quod divini germinis dispensatio humanum corpus assumpserit, et habitaverit in eo plenitudo Divinitatis corporaliter. Super hunc lapidem, qui al
Abbreviated transcription (Latin):
pecta reexpecta. &. cetera his similia.
se sermonib. sed ꝓphetiam eoꝵ. habuis¬
se despectui: p̃sens ostñdit capitulũ. ꝑ qd̾
appellant᷑ uiri illusores. Sunt autẽ. Scri¬
be &x. pharisei. qͥ cdominant᷑ suꝑ popłm
dei in hierłm: qͦs lxx. uocant uiros tri¬
bulatos.&. principes popłi hierłm. Dixe¬
runt enĩ non sermone: sed oꝑe. Sunus
sicut cetere nationes. Nabemus pac̾ẽ &.
fedtus cũ inferno: & cũ morte: semelsa¬
lutem desꝑauimꝰ. Certe captiuitas longo
adhue modicũ. ad hue modicũ: expecta
prorsus expecta. Ergo cũ mortui fue¬
rimus. hoc flagellũ captiuitatis. & hanc
tempestatẽ ñ sentiemus. Semel enĩ m¬
datio credidimiꝰ: hoc est frustra spem
habuimꝰ. in deo & in lege eius. &x ido¬
a mendatio ꝓtecti sumus. qr. mortui
imminentem captiuitatẽ declinabimnꝰ.
in quo sperauerunt iuctei. euiꝰ iuxta e¬
ugłistam ihohẽ. pater est diabolus.
circo hec dicit dñs ds̃. Eece ego mit¬
tam ui fundamtis syon lapidem. laꝑi¬

Expanded text:
 caetera his similia, se sermonibus, sed prophetiam eorum habuisse despectui: praesens ostendit capitulum, per quod appellantur viri illusores. Sunt autem Scribae et Pharisaei qui dominantur super populum Dei in Jerusalem, quos LXX vocant viros tribulatos, et principes populi Jerusalem. Dixerunt enim non sermone, sed opere: Sumus sicut et caeterae nationes: habemus pactum et foedus cum inferno et cum morte: semel salutem desperavimus. Certe captivitas longo Adhuc modicum, adhuc modicum: exspecta, rursus exspecta. Ergo cum mortui fuerimus, hoc flagellum captivitatis et hanc tempestatem non sentiemus. Semel enim mendacio credidimus, hoc est, frustra spem habuimus in Deo et in Lege ejus. Et ideo mendacio protecti sumus, quia mortui imminentem captivitatem declinavimus. in quo speraverunt Judaei, cujus juxta Evangelistam Joannem, pater est diabolus. . Idcirco haec dicit Dominus Deus: Ecce ego mittam in fundamentis Sion lapidem
Abbreviated transcription (Latin):
io.&. frum̃tũ. Hordeũ q &e far. fortasse
& miliũ. rotis ferreis conterant᷑. ñ in ꝑ
petuũ dei iudiciũ est. qͥ in omĩb osten¬
dit mirabile consiliũ suũ: & iusticie mag¬
nitudinẽ. monstrat in cunctis. ⁊ lec pa¬
ista dicunt᷑. possimꝰ incelligere. Deus
uariȩ genꝰ dispensat humanũ: nẽ ꝓu¬
nit. nẽ miseret᷑. nc̃ corripit. nẽ defen¬
dit: idest. nẽ arat. ne serit. maturas
fruges metit. & missas in areis terit.
orbemq suũ. gubernat ut uoluerit.
Git. & ciminũ. idest om̃s gentes. quȩ
non recepunt eius notieiã. nec legis
habuerunt p̃cepta: uirga em̃dat &.
baculo. frumentũ autẽ idest popłm
iudeoꝵ. magnis torq̃bit supplicus.
Cui enĩ plus credit᷑. plus exigit᷑ ab eo.
& seruus qͥ seit uoluntatem dñi sui c.

Expanded text:
lo: frumentum hordeumque, et far, fortasse lo: frumentum hordeumque, et far, fortasse et milium, rotis fetuum Dei judicium est, qui in omnibus ostendit mirabile consilium suum, et justitiae magnitudinem monstrat in cunctis. Haec παista dicuntur, possimus intelligere. Deus varie genus dispensat humanum, nunc punit, nunc miseretur: nunc corripit, nunc defendit; id est, nunc arat, nunc serit, nunc maturas fruges metit, et demessas in areis terit, orbemque suum gubernat ut voluerit. Gith et cyminum, id est, omnes gentes quae non receperunt ejus notitiam, nec Legis habuere praecepta, virga emendat et baculo: frumentum autem, id est, populum Judaeorum magnis torquebit suppliciis. Cui enim plus creditur, plus exigetur ab eo. Et servus, qui scit voluntatem Domini sui,
Abbreviated transcription (Latin):
terrȩ & tẽpoꝵͦ Neq enĩ simł omĩa se¬
minant᷑. Fo farre. qd̃ greci zeon uocas.
qͥda uiciã intelligunt. Ipsum q agri¬
cołã idest satorem erudit ds̃. natura¬
lic̾ iuidicio suo. &r docet illũ: ut seiat
qͣm cui sementiculturã adhibeat. Deniq
cũ metendi tẽpꝰ aduenĩt: git &. eiminũ q̃
infirmiora sunt semina. non rotis plaus¬
troꝵ. terent᷑. que in serraꝵ similitudinẽ
ferreaꝵ circũ agunt᷑. & trahunt᷑ suꝑ de¬
messas segetes. sed uirga excutiunt᷑. &
baculo. que uulgo flagella dicunt᷑. Panis
autẽ idest triticũ de qͦ efficit᷑ panis. ro¬
tis ferreis teret᷑. & omĩs eiꝰ stipula cõmi¬
nuet᷑ in paleas. Ueruntamen ñ semꝑ uex¬
ungulis cõminuet᷑. ꝓ qͥb in hebraico dr.¬
ostendi equaꝵ greges. qͥ ad terenda fru¬
menta. areis immitti solent: sed non
poterat scriptura dicere. qd̃ iudea ꝓ¬
uincia ñ habebat. Hoc autẽ idest ut
git. & ciminũ. uirga excutiant᷑ & bacu¬

Expanded text:
terrae et temporum: neque enim simul omnia seminantur. Pro farre quod Graeci ζέαν vocant, quidam viciam intelligunt. Ipsumque agricolam, id est, satorem erudit Deus naturaliter judicio suo, et docet illum ut sciat quam cui sementi culturam adhibeat. Denique cum metendi tempus advenerit, gith et cyminum, quae infirmiora sunt semina, non rotis plaustrorum teruntur, quae in serrarum similitudinem ferreae circumaguntur et trahuntur super demessas segetes; sed virga excutiuntur et baculo, quae vulgo flagella dicuntur. Panis autem, id est, triticum de quo efficitur panis, rotis ferreis teritur, et omnis ejus stipula comminuitur in paleas. Verumtamen non semper vexungulis comminuitur; pro quibus in Hebraico dicostendi equarum greges, qui ad terenda frumenta areis immitti soleant: sed non poterat Scriptura dicere, quod Judaea provincia non habebat. Hoc autem, id est, ut gith et cyminum virga excutiantur et bacu
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ. sed iuxta sensum interpretati
sunt. Neq enĩ in sempit̾nũ ego irascar
uob̾. nec uox amaritudus mee coneul¬
cabit uos: ostendentes futura peccato¬
rib post torm̃ta refrigeria. & hec por¬
tenta atq mirabilia egressa esse a dũo.
Unde p̃cipit᷑ pec catorib qͥ postea puni¬
endi sunt. ut meant consiliũ. & exaltess
consolationẽ suã: neqͣ̃quã uanã. ut in lxx
addicũ est. sed absolute consolationem.
llunqͣm enĩ d̾s p̃ciꝑet. ut exaltareĩ
uanãdsolationẽ. suã: que. eis non erat

Expanded text:
retati sunt: Neque enim ego in sempiternum irascar vobis, nec vox amaritudinis meae conculcabit vos: ostendentes futura peccatoribus, post tormenta, refrigeria, et haec quasi portenta atque mirabilia egressa esse a Domino. Unde praecipitur peccatoribus qui postea puniendi sunt, ut ineant consilium, et exaltent consolationem suam, nequaquam vanam, ut a LXX additum est, sed absolute consolationem. Numquam enim Deus praeciperet, ut exaltarent vanam consolationem suam, quae eis non erat
Abbreviated transcription (Latin):
quet᷑ autẽ ad chorũ apłoꝵ. omĩum¬
ꝙ credentiũ. ut ñ ad unã. sed ad mił¬
tas. se. paret tribulationes: ut cũ
tribulatus fuerit atq de p̾ssus. rur¬
Qͦd si paululum carctau̾int q̃ ꝓmissa
sunt: non sit increctulus. Mlodicũ¬
q enĩ paruulũq. &e uenient q̃ pro¬
tiam oꝑat᷑. patientia ꝓbationẽ. ꝓba¬
tio spem: sꝑes autẽ non confundit.
&e hec ipsa tribulatio geminabit
detractione. labioꝵ: ce blasphemiis
rabido ore

Expanded text:
quitur autem ad chorum apostolorum omniumque credentium, ut non ad unam, sed ad multas se paret tribulationes, ut cum tribulatus fuerit, atque pressus, Quod si paululum tardaverint quae promissa sunt, non sit incredulus. Modicum enim parumque, et venient quae protiam operatur; patientia probationem: probatio spem; spes autem non confundit . Et haec ipsa tribulatio geminabitur detractione labiorum, et blasphemiis rabido ore
Abbreviated transcription (Latin):
poplo.&. sacerdotib. qd uulgus indoc¬
tũ. in die iuidicni. qͣsi git. & ciminũ cor.¬
ripiat᷑ uirga ce. baculo: sacerdotes autẽ
qͥ habuerunt clauẽ scientiȩ. magnis sup¬
plieiis corqueant᷑. & ħ dñi fiat iudicio.
qͥ ostũdit in cinctis mirabile consilium

Expanded text:
lo et Sacerdotibus, quod vulgus indoctum in die judicii quasi gith et cyminum corripiatur virga et baculo; sacerdotes autem qui habuerunt clavem scientiae, magnis suppliciis torqueantur: et hoc Domini fiat judicio, qui ostendit in cunctis mirabile consilium
Abbreviated transcription (Latin):
populo:. q. dei sermonib ñ credebant.
Statĩq infert ꝓpħa. Neqͣqͣm uob̾ d̾s his
ũbis loq̃tur. ut p̃cipiat qͥd facere de¬
eatis. & p̃stolemini quȩ uentura st̃.
s loquet᷑ uob̾ in furore presenti. qͥ pͥus
dixerat ad popłm. Hec ẽ reqͥes mea:
reficite. lapsum. Multo tm̃ꝑe. labora¬
ui: in nullo inueni reqͥem. Uulpes
foueas habent.&. uolucres cȩli nidos.

Expanded text:
ant; statimque infert propheta: Nequaquam vobis Deus his verbis loquetur, ut praecipiat quid facere debeatis, et praestolemini quae ventura sunt, sed loquetur vobis in furore praesenti, qui prius dixerat ad populum: Haec est requies mea, reficite lassum, multo tempore laboravi, in nullo inveni requiem. Vulpes fo
Abbreviated transcription (Latin):
retrorsum. &. contãnt᷑ .&. illaque¬
ent᷑ & caprant᷑. Lxx. Cui annͣ¬
ciabimꝰ mala.&. cui annuntiabi¬
mus nunciũ: Qͥ ablactati st̃ a la¬
te. qͥ abstracti ab ubere. Tribula¬
tionẽ suꝑ tribulationẽ ex pecta:
p̃stolare: spẽ suꝑ spẽ. adhue parũ.
adhuc parũ. Propter irrisionẽ labioꝵ:
ppter lingan altãm. Qͥa loqͣnt᷑ popło¬

Expanded text:
retrorsum, et conterantur, et illaqueentur et capiantur. LXX: Cui annuntiabimus mala, et cui annuntiabimus nuntium? qui ablactati sunt a lacte: qui abstracti ab ubere. Tribulationem super tribulationem exspecta; praestolare spem super spem; adhuc parum, adhuc parum: propter irrisionem labiorum, propter linguam alteram qua loquent
Abbreviated transcription (Latin):
dentes spiritib erroris & doctrimiꝰ
demonioꝵ. in ypocrysi loq̃ntiũ m̃¬
ctatiũ. Tercia explanatio est. qd̾
postqͣm dñs scribas & phariseos.
torem. qͥ ab initio fur fuerat. locu¬
los enũ pecunie: pauꝑũ ipse. porta¬
bat : tc̃ sit in sp̃e. & in głe coronã.
his qͥ de iudeis in dñm credidert̃.

Expanded text:
dentes spiritibus erroris, et doctrinis daemoniorum, in hypocrisi loquentium mendacium . Tertia explanatio est, quod postquam Dominus Scribas Pharisaeosque torem, qui ab initio fur fuerat, loculos enim pecuniae pauperum ipse portabat : tunc sit in spem et in gloriae coronam his qui de Judaeis in Dom
Abbreviated transcription (Latin):
dinis turbo uniũsa confringit. & ĩ¬
petus aquaꝵ inundantiũ. qͥc qͥd ob¬
uiũ inuenĩt rapit. sic ab assyrioꝵ de¬
leat᷑ exercitu. & qd̃ reliquũ fuerit in
montes siue urbes. medie tͣnsferat᷑.
Cõparat autem głam dec̃ẽ tribuum
corone uarioꝵ floꝵ: quȩ tantã ha¬
buerit pulchritudinẽ. ut qͦmͦ si qͥs
anteqͣm estas ueniat. ce autunnꝰ pro¬
aRomon. ficũ uidens in arborẽ. statĩ
ut manu tenuerit. deuorat. sic &r dc̃ẽ
trib. cũ assyrius uiderit. uastet ac
deuoret.&. nichil om̃ino pͥstini popłi.

Expanded text:
dinis turbo universa confringit, et imdinis turbo universa confringit, et impetus aquarum inundantium quidquid obvium invenerit, rapit: sic ab Assyriorum deleantur exercitu, et quod reliquum fuerit, in montes sive urbes Mediae transferatur. Comparat autem gloriam decem tribuum coronae variorum florum, quae tantam habuerit pulchritudinem, ut quomodo si quis antequam aestas veniat et autumnus, πρόδρομον ficum videns in arbore, statim ut manu tenuerit, devorat: sic et decem tribus cum Assyrius viderit, vastet et devoret, et nihi
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm qui uiderit. anteqͣm sumat ma¬
nu. cupiet. eam deuorare. Dicamꝰ pͥ¬
mũ uixta. hẏstoriã. deinde uixta tro¬
pologiã: ad extremũ iuxta uaticiniũ
ꝓpħale. loqͥt᷑ sermo diuinus adu̾sum
decẽ trib que regnabant in samaria
propt̾ hieroboã. qͥ de tribu efraym fu¬
it. appellabant᷑ ephraim.&. uocat eos
coronã suꝑbiȩ: qr. cõparati duab tri¬
bub. que appellabant᷑ iuda. sublimi¬
ores erant. & numero .&. robore. ebri¬
osq eos dicit. ephrum. qͥ suũ ñ intel¬
ligunt creatorem. sed ꝓ dño adorant
uitulos aureos. indan.&. in bethel. Isti
qͦndam ii flore fuerunt dñi & gła.
&e in duodecĩ tribub erant adoran¬
tes. dm̃ in templo hierłm. Qͥ fueruss
in u̾tice uallis pinguissume. qd̾ he¬
brayce d̾r gessemani. Significat lo¬
ebriati sunt uino erroris. & am̃tiȩ
qd̾ eis miscuit hie roboã. Quappt̃ pe¬
nam illis dñi cõminat᷑. qd̾ sicut gras¬

Expanded text:
quam qui viderit, antequam sumat maquam qui viderit, antequam sumat manu, cupiet eam devorare. Dicamus primum juxta historiam, deinde juxta tropologiam, et ad extremum juxta vaticinium prophetale. Loquitur sermo divinus adversum decem tribus quae regnabant in Samaria, et propter Jeroboam, qui de tribu Ephraim fuit, appellabantur Ephraim. Et vocat eos coronam superbiae: quia comparati duabus tribubus, quae appellabantur Juda, sublimiores erant et numero et robore. Ebriosque eos dicit Ephraim, qui suum non intelligant Creatorem, sed pro Domino adorent vitulos aureos in Dan et Bethel. Isti quondam in flore fuerunt Domini, et iet in duodecim tribubus erant adorantes Deum in templo Jerusalem, qui fuerunt in vertice vallis pinguissimae, quod Hebraice dicitur GE SEMANIM . Siginificat autem loebriati sunt vino erroris et amentiae, quod eis miscuit Jeroboam. Quapropter poenam illis Dominus comminatur, quod sicut gran
Abbreviated transcription (Latin):
das ipse ꝗͥ ꝓdidit. fec̾ ꝓpt̃ pecrni¬
am.&. sacerdoces qͥ traditorem pe¬
cuna corruperunt. ꝓpt̃ metũ ab¬
iectionis sue.Ipse enin flagellũ de
funiculis faciens: eiecit cde tẽplo

Expanded text:
Judas ipse qui prodidit, fecit propter pecuniam, et sacerdotes qui proditorem pecunia corruperunt propter metum abjectionis suae. Ipse enim flagellum de funiculis faciens, ejecit de templo
Abbreviated transcription (Latin):
tanꝰ: qͥ. qͥd dicẽnt nesciebant. Uino
in ebriant᷑: qñ seͥpturas sacras male
intelligunt atq ꝑuertunt. Siẽa
qñ scłari abutunt᷑ sapientia: ce. cdi¬
alectieoꝵ. tendiculis. que. non cã uiuu¬
ta idest ũbre quedã ce ymagines. q̃
eito pereunt. atq soluunt᷑. Istius mo¬
di consiliũ inalectictio possidebit: qͥ
questũ putant esse pietatẽ. &. eun

Expanded text:
nt, nesciebant. Vino inebriantur, quando Scripturas sanctas male intelligunt, atque pervertunt. Sicera, quando saeculari abutuntur sapientia et dialecticorum tendiculis, quae non tam vinta, id est, umbrae quaedam et imagines, quae cito pereunt atque solvuntur. Istius modi consilium maledictio possidebit, qui quaestum putant esse pietatem, et cu
Abbreviated transcription (Latin):
sic qͥde exaudient mȩ dicit dñs. Q
michi uidet᷑. uixta hebraicũ ð p̃senti
sũptũ capitło. & hoc in ueteri ob¬
Seruauimꝰ testam̃to. absq paucis
testimonus. qͥb lucas solus abuti¬
tur. qͥ magis grecȩ linguȩ habuit
scientiã: ut ubicunq de ueteri instͣ¬
mento qͥd dicit᷑. ñ eos iuxta .lxx. sed¬

Expanded text:
 exaudient me, dicit Dominus . Quod mihi videtur juxta Hebraicum de praesenti sumptum capitulo; et hoc in veteri observavimus Testamento absque paucis testimoniis, quibus Lucas solus abutitur qui magis Graecae linguae habuit scientiam, ubicumque de veteri instrumento quid dicitur, non eos juxta Se
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ iudiciũ: ꝙ. lauabit dñs sordes filioꝵ
ce filiaꝵ syon. spũ iudicii. Si qͥs autẽ
sanguinẽ habuerit: neqͣquã spũ iudi¬
cII. S combustionis igne purgabit᷑.
interfici. ab his qui uino draconũ in¬
ebriati sunt: & errauerunt ꝓpt̃ sy¬
uineis fit: sycerã autẽ omẽm potionẽ
quȩ mebriare ꝑocest.&. statũ m̃tis e.¬
uertere. qͣm ꝓpͥe. aqͥla ebrietatẽ tͣns¬
tulit. siue illa frumento. siue. ordeo.
fructu & alio quolibet genere con¬
ficiat᷑. Igit᷑ &. sac̃̾dotes. & ꝓpħe he
reticoꝵ. exciderunt m̃te ꝓpt̃ sycerã.
&e absorti st̃ ꝓpt̃ uinũ: quales fuert

Expanded text:
iliorum et filiarum Sion spiritu judicii. Si quis autem sanguinem habuerit, nequaquam spiritu judicii, sed combustionis igne purgabitur, eum  Al. eos interfici ab his qui vino draconum inebriati sunt, et erraverunt propter sivineis fit. Siceram quae inebriare potest, et statum mentis evertere, quam proprie Aquila ebrietatem transtulit, sive illa frumento, sive hordeo, fructu, et alio quolibet genere conficiatur. Igitur sacerdotes et prophetae haereticorum exciderunt mente propter siceram, et absorpti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
uallis pinguiũ. idest gessemanĩ. in
hoc capitło suo appellat᷑ .W. miror
qͣmͦ. lxx. pͥmũ eã dixerint. montẽ pui¬
guium: & postea montẽ excelsum¬
F briꝰ autẽ fuit ꝓditor. ñ uino. s aua¬
Uerbũ hebraicũ. secchore: ambiguũ
est. & uel hebriꝰ. uł m̾cennariꝰ sona.
Unde & ysachar interp̃tatꝰ est m̾¬
etas. Cetĩq ebrios: soli lxx. m̃een¬
uarios transtulerunt. In die illa
erit dñs exercituũ. corona głe .&.
sertũ exultationis residuo popłisu

Expanded text:
ssemanim, in hoc capitulo secundo appellatur; et miror quomodo LXX primum eam dixerint montem pinguem, et postea montem excelsum. Ebrius autem fuit proditor non vino, sed avaVerbum Hebraicum SACCHORE ambiguum est, et vel ebrios, vel mercenarios sonat. Unde et Issachar interpretatur, est meetas: caeterique ebrios: soli LXX mercenarios transtulerunt. In die illa erit Dominus exercituum, corona gloriae, et sertum exsultationis residuo popu
Abbreviated transcription (Latin):
allegoriã. scd̾m expositionẽ oseȩ pro¬
phetȩ: in quo ephraim & ioseph. & sa¬
mariam.&. decem trib. quȩ excise st̃
a corpore duodecĩ tribuñ. & templũ
dñi reliquerunt. retulimꝰ ad hereti¬
cos. qui uere iuxta .lxx. editionẽ. odro¬
na iniuriȩ sunt dim̃ blaspheman¬
tes.&. omĩa mercedis causa faciunt. &
de gła dñi conciderunt. nec sequun¬
tur tenuitatem anne .&. humilita¬
tem ecclesiasticã. sed in monte ꝑingui¬
simo uersant᷑ hebrii absq uino. Proꝑ¬
terea fortis & durus furor. dñi. qͥ eos
puniturus est gͣdini p̃cipiti. qͥ non
intecta. sed in capita mortalium ru
hunt. Hlec corona iniuriȩ m̾cennari
fidei corruerunt. & uersant᷑ in suꝑ¬
bia. & dulcissimꝰ eibus diaboli sunt.
qͥ eos cotidie deuorat. Sedm pro¬
phetiã illud possumꝰ dicere: qd̾ coro¬
nã inuirie uocce. seribas ce pharise

Expanded text:
expositionem Osee prophetae, in quo Ephraim et Joseph et Samariam et decem tribus, quae scissae sunt a corpore duodecim tribuum, et templum Domini reliquerunt, retulimus ad haereticos, qui vere juxta Septuaginta editionem, corona injuriae sunt, Dominum blasphemantes, et omnia mercedis causa faciunt, et de gloria Domini conciderunt: nec sequuntur tenuitatem mannae, et humilitatem Ecclesiasticam; sed in monte pinguissimo versantur ebrii absque vino. Propterea fortis et durus furor Domini, qui eos puniturus est, grandini praecipiti, quae non in tecta, sed in capita mortalium ruihunt. Haec corona injuriae, mercenariifidei corruerunt, et versantur in superbia, et dulcissimus cibus diaboli sunt, qui eos quotidie devorat . Secundum prophetiam illud possumus dicere, quod coronam injuriae vocet Scribas
Abbreviated transcription (Latin):
ta religione. templi. demonũ sẏmulac᷑.
uomitu. sordiũq: ut ñ solũ in templo
sed in u̾tice montiũ. &. nemorosis locis.
ydolatriȩ sordib cuncta cõplerent. ce.
dñs in eis non haberet. habitationis lo¬
cũ. Hloc iuxta litterã dictũ sit. Porro
iuxta tropologiã. priorẽ sequam intel¬
gentiam: nec iutactos .lxx. interp̃tes
relinqͣmꝰ.Hereticis enĩ ore diaboli deuo¬
ratis. qui moutem suꝑbie pinguissimũ
conscnderunt. dñs erit corona głȩ. hs
qui in eccła cõmorant᷑.&. ad młtitudinẽ¬

Expanded text:
ulacra vomitu sordiumque, ut non solum in templo, sed in vertice montium, et nemorosis locis idololatriae sordibus cuncta complerent, et Dominus in eis non haberet habitationis locum. Hoc juxta litteram dictum sit. Porro juxta tropologiam, priorem sequamur intelligentiam, nec intactos LXX Interpretes relinquamus. Haereticis enim ore diaboli devoratis, qui montem superbiae pinguissimum conscenderunt, Dominus erit corona gloriae, his qui in Ecclesia commorantur, et ad m
Abbreviated transcription (Latin):
tenuentes. dei poscamꝰ auxiliũ.&. ꝑsal¬
miste. imp̃cationẽ dicamꝰ. dissipa gen¬
tes que bella uolunt. Bñi enĩ locus
in pace est. qͥ exsuꝑat omẽm sensũ:
quẽ .&. ꝓpħa desiderat elamitans. Po¬
mine d̾s ñr. pacem da nobis: omĩa
enĩ reddidisti nob̾. S iã ꝓponamꝰ y¬
saye. capitłm.&. cũ moyse ingrediam
nubẽ &. caliginẽ. &. clarificet᷑ uultus
ñr.& iuxta hebraycũ cornuta sit fa¬
cies. audiant᷑q & rutilent tonitrua.
&. fulgura. que plebs ulior. uidere ñ

Expanded text:
temnentes, Dei poscamus auxilium, et Psalmistae imprecatione dicamus: Dissipa gentes quae bella volunt . Domini enim locus in pace est, quae exsuperat omnem sensum. Quam et Propheta desiderat clamitans: Domine Deus noster, pacem da nobis: omnia enim reddidisti nobis . Sed jam proponamus Isaiae capitulum, et cum Moyse ingrediamur nubem et caliginem, ut clarificetur vultus noster, et, juxta Hebraicum, cornuta sit facies: audianturque et rutilent tonitrua et fulgura, quae plebs vilior videre non
Abbreviated transcription (Latin):
sicerã: absorti st̃ ꝓpt̾ uinũ. uacil¬
comedet. hoc consiliũ. si qͥd̾e. istud ꝯsi¬
lium ꝓpter. iuariciã est. Postqͣm
omĩs terra samarie. idest decem tribu¬
um. assyrio fuerit inundante. deleta.ꝙ
conculcata pedib eorona suꝑbiȩ: eboꝵ
ephraimi. & immodum ficus tẽporanee.
deuorata. tunc residuo popłi isrł. ħ est
duaꝵ tribuũ uide. &e beniamin ipse
dñs. erit corona uictoriȩ. & sp̃c udi
cii. sedenti suꝑ iudiciũ. haut dubiũ qͥn
edechie regi iude.&. fortitudo eoꝵ. qͥ
cuncta regione. popłata. de p̃lio reu̾ten¬
tes. se urbe clauserunt. Qͦd in hoc eod̾e
ꝓpħa lecturi sumus: qñ centũ octogi¬
ta qͥnq iilia armataoꝵ de assyrnexer

Expanded text:
siceram; absorpti sunt propter vinum, vacilcomedet hoc consilium: siquidem istud consilium propter avaritiam est. Postquam omnis terra Samariae, id est, decem tribuum Assyrio fuerit inundante deleta, et conculcata pedibus corona superbiae ebriorum Ephraim, et in modum ficus temporaneae devorata: tunc residui populi Israel, hoc est duarum tribuum, Judae et Benjamin, ipse Dominus erit cii sedenti super judicium, haud dubium quin Ezechiae regi Judae; et fortitudo eorum, qui cuncta regione populata, de praelio revertentes, se urbe clauserunt. Quod in hoc eodem propheta lecturi sumus , quando centum octoginta quinque millia armatorum de Assyriorum
Abbreviated transcription (Latin):
montanꝰ cũ insanis feminis sõniat.
ꝓphete in extasi st᷑ loquut ut nes¬
cirent qͥd loqͤrent᷑ ⁊ cũ alios erudi¬
rent. ipsi ignorarent qͥd diceretit
de qͥb apls ait nescientes que loq¬
uunt᷑ ⁊ de quib affirment:s iur¬
ta salomonẽ qͥ loquit᷑ in ꝓuerbiis
sapiens intelligit qͣ profert de ore
suo. ⁊ in labiis suis portabit sciençi¬
am: etiã ipsi sciebant. quid dicent
Di enĩ sapientes erañ ꝓphete qđ ne¬
gare ñ possumus. ⁊ moy ses eruditꝰ¬
dĩ sapiencia loq̃batur ad dnm ⁊ dñs
responde bat ei. & de daniele ad pͥn¬
cipem tẏri dicit᷑. nũqͥcl sapiencior e.
cdani hele. & dauicl sapiens erat qͥ
głabat᷑ in psalmo. incerta &. occul¬
ta sapiencie tue manifesti mͥ: quo¬
mͦ sapientes ꝓhete instar brutorum
animanciũ qͥd diceñt ignorabant᷑
i udet᷑ infirmũ̃: illd eiusdem apħ
audiat Prophete duo aut tres lo¬
quamt᷑  ⁊ aliiiudicẽt diialiĩ
fuerit reuelatũ sedenti pͥor tace¬

Expanded text:
 cum insanis feminis somniat, Prophetae in ecstasi sunt locuti, ut nescierint quid loquerentur, et cum alios erudirent, ipsi ignorarent quid dicerent. De quibus Apostolus ait: Nescientes quae loquantur, neque de quibus affirment : sed juxta Salomonem qui loquitur in Proverbiis: Sapiens intelligit quae profert de ore suo; et in labiis suis portabit scientiam , etiam ipsi sciebant quid dicerent. Si enim sapientes erant Prophetae, quod negare non possumus; et Moses omni eruditus sapientirespondebat ei: et de Daniele ad Principem Tyri dicitur, Nunquid sapientior est Daniele? et David sapiens erat, qui gloriabatur in Psalmo, Incerta et occulta sapientiae tuae manifestasti mihi: quomodo sapientes Prophetae instar brutorum animantium, quid dicerent, ignorabant? i videtur infirmum, illud eiusdem Apostoli audiat: Prophetae duo aut tres loquantur, et alii diiudicent. Si alii revelatum fuerit sedenti, prior tace
Abbreviated transcription (Latin):
arum fultus auxilio: que diebuꝰ
ac noctib in ch̃ lege meditaris.
⁊ tenplũ es sp̃e scĩ. imitabor pa¬
trem familias. qͥ de tessauro suo ꝓ¬
fert̃ noua ⁊ uetera: ⁊ sponsã di¬
centem in cantico canticoꝵ. noua
⁊ uet̾a fratruelis m̾ seruaũ mͥ¬

Expanded text:
arum fultus auxilio, quae diebus ac noctibus in Dei lege meditaris, et templum es Spiritus sancti, imitabor patremfamilias, qui de thesauro suo profert nova et vetera; et sponsam dicentem in Cantico Canticorum: Nova et vetera, fratruelis meus,
Abbreviated transcription (Latin):
uoce pulsatꝰ. ad aures eoꝵ ꝑuenieb¬
at : s deus loq̾bat᷑ in animo ꝓpheta¬
rũ uixta illud qđ alius propheta di¬
cit: Angłs qͥ loquebat᷑ in me. Et.
Clamantes in cordib nr̃is abba pat̃:
& audiã qͥcd loqͣt᷑ in me ddñs ds̃. Un¬

Expanded text:
e pulsatus ad aures eorum perveniebat: sed Deus loquebatur in animo Prophetarum, iuxta illud quod alius Propheta dicit: Angelus qui loquebatur in me. et: Clamantes in cordibus nostris, Abba pater. et: Audiam quid loquatur in me Dominus Deu
Abbreviated transcription (Latin):
mentariis: cogis me
uirgo x eustochiũ
transire ad ysa¬
iam: &e qd sc̃e matri tue paule dum
iuuet pollicitus sum tͥ reddere: Qđ
quicdẽ. & eruditissimo frĩtuo pam¬
machio: ꝓmisisse me memini: Cumqi
in affectu par sis iuncis presencia:
Itaq & tͥ ⁊ illi ꝑte reddo qđ debeo.
obediens. xͥ preceptis qui ait. scruta¬
mini scriptãs. ⁊ querite. ⁊ inueniet.
ne illd audiam cum iudeis: Erratis
nescientes scriptas: neq uirtutem
diꝰ: Si enim iusta apłm paulum. xp̃c¬

Expanded text:
entariis, cogis me, virgo Christi Eustochium, transire ad Isaiam: et quod sanctae matri tuae Paulae, dum viveret, pollicitus sum, tibi reddere. Quod quidem et eruditissimo viro fratri tuo Pammachio promisisse me memini; cumque in affectu par sis, vincis praesentia. Itaque et tibi et illi per te reddo quod debeo, obediens Christi praeceptis, qui ait: Scrutamini Scripturas ; et, Quaerite, et invenietis . Ne illud audiam cum Judaeis: Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei . Si enim juxta apostolum Paulum
Abbreviated transcription (Latin):
edidit thomos Apollinaris aut̃ mo¬
re suo sic exponit oĩa: ut uniu̾sa
transcurrat. ꝙ punctis quibusdã
adq interuallis. inmo conpendũs
grandis uie spacia p̃teruolet: ut ñ
tam cõmentarios ꝗͣ. indices capituloꝵ
nos leg̾e crecdamꝰ: Exqͦ aĩauertis ꝗͣte
difficultatis sit ut latini nr̃ĩ quoꝵ
aures fastidiose sunt ⁊ ad intelligen¬
das scͥpturas scãs nausiant: plausu
q eloquencie delectãt᷑ mͥ ignoscatł
siplirius loquutꝰ fuero: cum
suũ aut eqͣt aut maior sit Sicubi
aut̃ p̃termissis. lxx de hebraico dis¬
putaiumꝰ illud in causa e᷑ qd̃ aut ea¬
cdem aut similia sũt pleraq cum ce¬
tris. Q duplici edicione ꝓposita no¬
lui libs explanacionis extende̾: qͥ eci¬
am. in sinplici exposicioẽ mocdũ bre¬
uitatis excedunt: S iam ꝓpositũ ꝑ

Expanded text:
edidit tomos. Apollinaris autem more suo sic exponit omnia, ut universa transcurrat, et punctis quibusdam atque intervallis, immo compendiis grandis viae spatia praetervolet: ut non tam Commentarios quam indices capitulorum nos legere credamus. Ex quo animadvertis, quantae difficultatis sit, ut Latini nostri, quorum aures fastidiosae sunt, et ad intelligendas Scripturas sanctas nauseant, plausuque tantum eloquentiae delectantur, mihi ignoscant, si prolixius locutus fuero; cumsuum, aut aequalis, aut major sit. Sicubi autem praetermissis LXX de Hebraico disputavi, illud in causa est quod aut eadem, aut similia sunt pleraque cum caeteris, et duplici editione proposita, nolui libros explanationis extendere, qui etiam in simplici explanatione modum brevitatis excedunt. Sed jam
Abbreviated transcription (Latin):
clamascus. egyptus ⁊ desertũ mare.
ydumea ⁊ arabia. ac uallis uisioĩs
& ad extremũ tẏrus. & usio quadru¬
pedum intelligenda st̃: ut cũc¬
ta queramꝰ in sensu. ⁊ in oĩb his qͣsi
cor̃ dico Ceterũ apud latinos gr̃a¬
de silencium ẽ p̃ret̾ sce̾ memorie
martyrẽ uictorinũ qͥ cũ apło dice̾
poterat: Q si inꝑitꝰ sum sermone
ꝓphetã. uixta ediciones quatuor
usq ad uisiones quadrupedum
in deserto: origenes tͥnginta uolu¬
mina Qib uicesimꝰ sextꝰ liber non
inuenit᷑ ferunt᷑ ⁊ allii sub nõie eiꝰ
pta possumꝰ appellare Fusebiꝰ qͦ pan¬
phili uixta hẏstoricã explanacionẽ

Expanded text:
scus, Aegyptus et desertum mare, Idumaea et Arabia, ac vallis Visionis, et ad extremum Tyrus, et Visio quadrupedum intelligenda sunt; ut cuncta quaeramus in sensu, et in omnibus his, quasi corum dico. Caeterum apud Latinos grande silentium est, praeter sanctae memoriae martyrem Victorinum, qui cum Apostolo dicere poterat: Etsi imperitus sermone, Prophetam juxta editiones quatuor, usque ad Visionem quadrupedum in deserto, Origenes triginta volumina, e quibus vicesimus sextus liber non invenitur. Feruntur et alii sub nomine ejus pta possumus appellare. Eusebius quoque Pamphili juxta historicam explanationem
Abbreviated transcription (Latin):
cuuꝰ pͥncipiũ est. noli emularim malignanti¬
bus. neq delau̾is facientes iniqͥtatẽ. Cuiꝰ expo¬
sitio nõ p̃fationis. sed propͥi uoluminis est.&
ne multa nẽ replicemꝰ. usq ad qͥntũ decimũ.
numerũ ꝑ augm̃ta suecrescens. in quo psal¬
mi graduũ sunt. & uas electionis apd̾ petrũ
ierosolimus cõmorat᷑ centesimũ uicesimũ ef¬
ficit numerũ: qui in xp̃o primi fuere. ere¬
dentes. &x cũ apłis cenaculũ fidei conseen¬
cipiente dũo de dextris partib centũ qͥnqͣ¬
ginta tres magnos pisces. capit &r in eccła
collocat. Cui nunc ysayas propha loqͥt᷑.¬

Expanded text:
cipium est: Noli aemulari in malignantibus, neque zelaveris facientes iniquitatem. Cujus expositio, non praefationis, sed proprii voluminis est. Et ne multa nunc replicemus, usque ad quintum decimum numerum per augmenta succrescens, in quo psalmi graduum sunt, et vas electionis apud Petrum Hierosolymis commoratur, centesimum vicesimum efficit numerum, qui primi in Christum fuere credentes et cum Apostolis coenaculum fidei conscenaecipiente Domino de dextris partibus, centum quinquaginta tres pisces magnos capit, et in Ecclesia collocat . Cui et nunc Isaias propheta loq
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ. Popłs qͣm nõ cognoui seruiuit mͥ:. in au¬
ditu. auris obediuit mͥ. Rursum q de popło
uideoꝵ. filii alieni mentitisunt mͥ. filii alie.¬
m iueterauerunt & claudic auerunt a se¬
mitis suis. Qͥb̃ &x helias dixerat. usq quo elau¬
dicatis utroq pede: Deniq qd̵ difficile in alus
repperit᷑. hic ps almus tam in samuhelis qͣm in
dierũ hystoria continet᷑. Qͥ de uno numero.
ad ebdomadam ꝑ inerementa proficiens. uenit

Expanded text:
gentium. Populus quem non cognovi, servivit mihi: in augentium. Populus quem non cognovi, servivit mihi: in audiilii alieni mentiti sunt mihi: filii alieni inveteraverunt, et claudicaverunt a semitis suis ; quibus et Elias dixerat: Usquequo claudicatis utroque pede ? Denique quod difficile in aliis reperitur, hic psalmus tam in Samuelis, quam in Dierum historia continetur . Qui de uno numero ad hebdomadem per incrementa proficiens