comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
desinatis. S ex ipsis inqͥt littis ꝓbo
quã eis non ubiq credend̾u sit: qm̃
contraria sibi locunt᷑. Cur non gͦ
dicis potius nũquã eis ẽẽ credendũ
tã quã inconstantib seseq impugnantib te¬
stib : S hoc inqͥt eligo: qd̃ consentaneũ uideo
u̾itati. Cui u̾itati: Fabulȩ scilicet tue ha¬
benti in capite bellũ dĩ. in medio contami¬
nationẽ di. in fine damnationẽ d̾i. Et nus¬
quã inqͥt credat᷑ licteris. sibimet adu̾sis
atq contrariis. S id̾o tibi hoc uidet᷑: qr ñ
incelligis. Nam & qͥcqͥd ꝓtulisti qd̾ tale uide¬
retur. ⁊ demonstratũ est quã non incelli-¬
gas: & qͥcqͥd ꝓtuleris demonstrabit᷑. Nulla
gͦ causa est quare illis lict̾is tanta aitto¬
ritate preditis non credamus: & plane ista
maxima causa est cur eos qui aliud an¬
passus est:si natus non est. Eadẽ inte ui¬
cissim argumentatio retorquet᷑. ⁊ ut magia

Expanded text:
desinatis. sed ex ipsis, inquit, litteris probo, desinatis. sed ex ipsis, inquit, litteris probo, quam eis non ubique credendum sit, quoniam contraria sibi loquuntur. cur non ergo dicis potius nusquam eis esse credendum tamquam inconstantibus seseque inpugnantibus testibus? sed hoc, inquit, eligo. quod consen- . taneum uideo ueritati. cui ueritati? fabulae scilicet tuae habenti in capite bellum dei, in medio contaminationem dei, in fine damnationem dei, et nusquam, inquit, creditur litteris sibimet aduersis atque contrariis. sed ideo tibi hoc uidetur, quia non intellegis; nam et quicquid protulisti,. quod tale uideretur, demonstratum est, quam non intellegas, et quicquid protuleris, demonstrabitur. nulla ergo causa est, quare illis litteris tanta auctoritate praeditis non credamus; et plane ista maxima causa est, cur eos, qui aliud adpassus est, si natus non est. eadem in te uicissim argumentatio retorquetur, ut magia
Abbreviated transcription (Latin):
manicheus credi sibi debere ab ȩccłia
xꝑi loquenti contra scͥpturas tanta
& tam ordinata au toritate firmatas:
ꝑ quas ei p̃cipue cõmendatum est. ut
illis non e̾e credendu. Certe nunc argu¬
mentaris: et tam̃ in ipsa quoq argũ¬
mentatione suꝑaris. Ad hoc eni᷑ re¬
digit᷑ om̃is argũmentatio tua ut ad
excremũ credat anima id̾o se in hoc
mundo esse miserã.qr miseria sua
d̾o suo subuenit ne ille regno pͥua¬
ret᷑ ⁊ eiꝰq naturã atq substantiam
usq adeo esse mutabilem. corrupti¬
bilem. uiolabilem. coinqͥnabilem. ut
pars eiꝰ quȩd̾a nec mundari ualeat:¬
& ab ipso qui eã sciens in nocentẽ de su¬
is uiscerib nichilq apud se peccantẽ
tantȩ contaminationi ꝑmiscuit. ȩter¬
no globi supplicio puniatur. Iste finis
est om̃ium argumentoꝵ fabularũq
ur̃arũ quarũ utinã sit finis. sed in cor¬
de & in ore ur̃o: ut aliqͣndo tã execran¬
das blasphemias credere ac dicere

Expanded text:
Manichaeus credi sibi debere ab ecclesia Manichaeus credi sibi debere ab ecclesia Christi loquenti contra scripturas tanta et tam ordinata auctoritate firmatas, per quas ei praecipue commendatum est, ut illis non esse credendum. Certe non argumentaris? Et tamen in ipsa quoque argumentatione superaris. Ad hoc enim redigitur omnis argumentatio tua, ut ad extremum credat anima, ideo se in hoc mundo esse miseram, quia miseria sua deo suo subuenit, ne ille regno priuaretur, eiusque naturam atque substantiam usque adeo esse mutabilem, corruptibilem, uiolabilem. coinquinabilem, ut pars eius quaedam nec mundari ualeat et ab ipso, qui eam sciens innocentem de suis uisceribus nihilque apud se peccantem tantae contaminationi permiscuit, aeterno globi subplicio puniatur. iste finis est omnium argumentationum fabularumque uestrarum: quarum utinam sit finis, sed in corde et in ore uestro, ut aliquando tam execrandas blasphemias credere ac dicere
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpsit matheus: Aut si etiã de matło
utrũ ipse ista scͥpserit dubitat. de ip¬
so quoq macheo non potius id credat
qd inuenit in eccłia quȩ ab ipsiꝰ ma¬
thei tẽporib usq ad hoc tẽpus cer¬
ta successionũ serie declarat᷑. & cre¬
dat nescio cui ex transuerso de ꝑsi
de post ducentos uł amplius annos
ipse apłs paulus post ascensionẽ dñi de
celo uocatus. si non inueniret in carne
apłos quib cõmunicando. & cũ quib
conferendo euangłium eiusde societa¬
tis esse appareret eccłia illi om̃ino ñ
crederet: S cũ cognouissent eũ hoc
annuntiantẽ qd etiã illi annunia¬
bant. & in eoꝵ cõmunione atq uth¬
tate uiuentẽ. accedentib etiã ꝑ eũ ta¬
lib signis qualia & illi oꝑabantur ita
eũ dño cõmendante meruit auctori¬
tatẽ. ut u̾ba illiꝰ hodie sic audiant᷑ in
eccłia tãquã in illo xꝑc sicut uerissime
ipse dixit locutus audiat᷑. Et putat

Expanded text:
scripsit Matthaeus? aut si etiam de Matthaeo scripsit Matthaeus? aut si etiam de Matthaeo utrum ipse ista scripserit dubitat, de ipso quoque Matthaeo non potius id credat, quod invenit in Ecclesia, quae ab ipsius Matthaei temporibus usque ad hoc tempus certa successionum serie declaratur; et credat nescio cde post ducentos uel amplius annos ipse apostolus Paulus post ascensionem domini de caelo uocatus, si non inueniret in carne apostolos, quibus communicando et cum quibus conferendo euangelium eiusdem societatis esse adpareret, ecclesia illi omnino non crederet? sed cum cognouisset eum hoc adnuntiantem, quod etiam illi adnuntiabant, et in eorum communione atque unitate uiuentem accedentibus etiam per eum talibus signis, qualia et illi operabantur, ita eum domino commendante meruit auctoritatem, ut uerba illius hodie sic audiantur in ecclesia, tamquam in illo Christus, sicut uerissime ipse dixit, locutus audiatur. et putat
Abbreviated transcription (Latin):
fuerint aliquȩ litterȩ quȩ nullo alio nar¬
rante ipsius ꝓprie xꝑi esse dicant᷑. ⁊ unde fi¬
eri poterat ut si uere ipsiꝰ e̾e̾nt non lege¬
rentur. non acciꝑentur. non p̃cipuo culmi¬
mine auc boritatis eminerent in euie
eccłia quȩ ab ipso ꝑ apłos. succedentib
sibimet eꝑis usq ad hȩc tẽpora ꝓpa¬
gata dilatat᷑ multis in ea iam cõple¬
tis quȩ ante p̃dicta st̃. & usq in finẽ
quȩ restant sine dubio futurss atq
uenturis: Qͥa & ille litterȩ si ꝓfer¬
rentur: utiq considerand̾u erat
a quib ꝓferrentur. Si ab illo: illis
pͥmitus sine dubio ꝓferri potueru&
qui tainc eide coherebant. & ꝑ illor
etiã ad alios ꝑuenire. Qd si factũ ẽe̾t
ꝑ ilas quas cõmemorain p̃positoꝵ & po¬
płoꝵ successiones confirmatissima au¬
ctoritate clarescerent. Qͥs est gͦ tam
demens qui hodle credat esse epłam¬
credat facta uł dicta esse xꝑi quȩ

Expanded text:
fuerint aliquae litterae, quae nullo alio narfuerint aliquae litterae, quae nullo alio narrante ipsius proprie Christi esse dicantur, unde fieri poterat, ut si uere ipsius essent, non legerentur, non acciperentur, non praecipuo culmine auctoritatis eminerent in eius ecclesia. quae ab ipso per apostolos succedentibus sibimet episcopis usque ad haec tempora propagata dilatatur multis in ea iam conpletis, quae ante praedicta sunt et usque in finem quae restant, sine dubio futuris atque uenturis? quia et illae litterae si proferrentur, utique considerandum erat, a quibus proferrentur: si ab ipso, illis primitus sine dubio proferri potuerunt, qui tunc eidem cohaerebant, et per illos etiam ad alios peruenire. quod si factum esset, per illas, quas commemoraui, praepositorum et populorum successiones confirmatissima auctoritate clarescerent. quis est ergo tam demens. qui hodcredat facta vel dicta esse Christi quae
Abbreviated transcription (Latin):
dicturus es. Genealogia ipsa consideret᷑ duo¬
rũ euangłii libroꝵ: utrũ sibi conueniat. Iam
hinc alibi in hoc oꝑe diximꝰ qd̾ dicend̾u fuit.
leq enĩ uos mouet : nisi quẽ ad modu duos pa¬
tres potuerit habere ioseph. Qd̾ si cogitanti¬
b ñ occurrisset unus qui genuit. alius qui
adoptauit: nec sic facile deb̾uistis adu̾sus tan¬
t̃ã auctoritatẽ prepꝑam ꝓferre sententĩa.
Nunc uͦ si uł admoniti cõgitatis quã hoc
fieri potuerit. euangłio simplicit̃ credite :¬
& uos potius tam male ac ꝑuerse arqum̃¬
tari desistite. Qd̾ aut̃ putat quȩrendu cͣe
faustus qͥd de se ũc ipse p̃dicauerit: cui ñ
iustũ uideatur: S numqͥd hoc sciri potest
non discipłis eiꝰ narrantib : Quib si non
credit᷑ annuntiantib qd̾ de uirgine natus
sit. quomͦ eis fides habebit᷑ annuntiantĩ
b qͥd de se ipse p̃dicauerit: Si eñĩ ꝓlatę

Expanded text:
dicturus es: genealogia ipsa consideretur duodicturus es: genealogia ipsa consideretur duorum euangelii librorum, utrum sibi conueniat. iam hinc alibi in hoc opere diximus, quod dicendum fuit. neque enim uos mouet, nisi quemadmodum duos patres potuerit habere Ioseph. quodsi cogitantibus non occurrisset unus, qui genuit, alius, qui adoptauit, nec sic facile debuistis aduersus tantam auctoritatem praeproperam proferre sententiam; nunc uero si uel admoniti cogitatis, quam hoc fieri potuerit, euangelio simpliciter credite et uos potius tam male ac peruerse argumentari desistite. Quod autem putat quaerendum esse Faustus, quid de se Iesus ipse praedicauerit, cui non iustum uideatur? sed numquid hoc sciri potest nisi discipulis eius narrantibus? quibus si non creditur adnuntiantibus, quod de uirgine natus sit, quomodo eis fides habebitur adnuntiantibus , quid de se ipse praedicauerit ? si enim prolatae
Abbreviated transcription (Latin):
librũ ẽe ma̾nichei qm̃ ex iͦpso tẽpore
qͦ manicheus uiuebat in carne ꝑ discipu
est: sic & istũ librũ credite esse mathei quẽ
ex illo tẽpore qͦ matheus ipse in carne ui¬
xit. non int̃rupta series tẽpoꝵ eccłiȩ cer¬
ta conexionis successione usq ad tẽpora
ista ꝑduxit. Et dic mͥ cui libro potius cre
adhuc in terra e̾e̾t ad heserat: an nescio cui
ꝑsȩ qui tanto post natus est: S aliũ forte
ꝑferes librũ qui nomen habeat aliciuus
cesse sit alt̾um hoꝵ libroꝵ esse mendac̾em:
cui nos pocius censes fid̾e accõmodare debere:
Cine quẽ illa eccłia ab ipso xꝑo inchoata. ꝑ
apłos ꝓuecta. certa successionũ serie usq
ad hec̾ tẽpora toto terrarũ orbe dilatata.
abinitio traditũ & conseruatũ agnoscit
atq approbat: an ei quẽ ead̾e eccłia in cog¬
nitũ reꝓbat. cũ etiã ꝓferat᷑ ab hoĩb ita ue¬
racib u̾t xꝑm laudent esse mentitũ: Hic

Expanded text:
librum esse Manichaei, quoniam ex ipso tempore, librum esse Manichaei, quoniam ex ipso tempore, quo Manichaeus uiuebat in carne, per disciest: sic et istum librum credite esse Matthaei, quem ex illo tempore, quo Matthaeus ipse in carne uixit, non interrupta serie temporum ecclesia certa conexionis successione usque ad tempora ista perduxit. et dic mihi, cui libro potius credo, cum adhuc in terra esset, adhaeserat, an nescio cuius Persae, qui tanto post natus est? sed alium forte proferes librum, qui nomen habeat alicuius cesse sit alterum horum librorum esse mendacem, cui nos potius censes fidem adcommodare debere? eine, quem illa ecclesia ab ipso Christo inchoata per apostolos prouecta certa successionum serie usque ad haec tempora toto terrarum orbe dilatata ab initio traditum et conseruatum agnoscit atque adprobat, an ei, quem eadem ecclesia incognitum reprobat, cum etiam proferatur ab hominibus ita ueracibus, ut Christum laudent esse mentitum? Hic
Abbreviated transcription (Latin):
pati. p̃sertim ipsis uobis fatentib d̾o e̾ẽ
impossibile nichil: qd̾ erit & ipsũ falsũ
si hoc constiterit ñ potuisse mori ñ natũ.
Augustinꝰ respondit. It̾um ac xxuiiiͦ¬
Asepe tibi ꝓponis qd̾ non audis ab eis a quib
confutaris. Nlemo łͥ dicit non potͥat mori
nisi natus esset: qr mortuus est ad̾a quãuis
natus ñ fuisset. S dicit᷑ tibi natus est: qr
hoc scm euangłm non nescio qͥs hereticus
loqͥtur. Mortuus est: qr hoc in sco euangło¬
ñ in libro alicius heretici legit᷑. S tu
qui ꝓhibes argumentari cũ de reb agi¬
turꝰ quȩ ꝑtinent ad it̃m. & quȩrendum
censes quid ipse de se. qͥd ue apłi sui de eo¬
d̾e predicarint. cũ cȩꝑo mathei euangłm
recitare apłi sui ubi narratio natiuita¬
tis eiꝰ tota contexit᷑: continuo dices illam
narrationẽ non esse mathei qͣm matħi di
Tu mͥ qͥd cõntra: Lecturus es aliquẽ for¬
te librũ manichei: ubi iũc negatur esse
natus ex uͥgine. Sicut gͦ ego c̾redo illũ

Expanded text:
pati praesertim ipsis uobis fatentibus deo esse inpossibile nihil: quod erit et ipsum falsum, si hoc constiterit non po- . tuisse mori non natum. AUGUSTINUS respondit: Iterum ac saepe tibi proponis, quod non audis ab eis, a quibus confutaris. nemo tibi dicit: non poterat mori, nisi natus esset, quia mortuus est Adam, quamuis natus non fuisset; sed dicitur tibi: natus est, quia hoc sanctum euangelium, non nescio quis haereticus loquitur; mortuus est, quia hoc in sancto euangelio, non in libro alicuius haeretici legitur. sed tu, qui prohibes argumentari, cum de rebus agitur, quae pertinent ad legum, et quaerendum censes, quid ipse de se quidue apostoli sui de eodem praedicarint, cum coepero Matthaei euangelium recitare apostoli eius, ubi narratio natiuitatiJ eius tota contexitur, continuo dices illam narrationem non esse Matthaei, quam Matthaei tu mihi quid contra lecturus es ? aliquem forte librum Manichaei, ubi Iesus negatur esse natus ex uirgine. sicut ergo ego credo illum
Abbreviated transcription (Latin):
us ꝓ nobis. Tunc extra maledictũ il¬
lius adam: si extra illius mort̾e. Cũ
uͦ ex hoĩe & ꝓ hoĩe mortẽ suscepit. ex
illo & ꝓ illo etiã maledictũ qd̾ mortẽ
comitatur susciꝑe non dedignatus
est. etiã ille ꝓrsus. etiã ille filius d̾i
semꝑ uiuens in sua iusticia: mortu¬
us aut̃ ꝓpter delicta nr̃a in carne
suscepta ex pena nr̃a. Sic & semꝑ be¬
nedictus in sua iusticia: maledictus
aut̃ ꝓpter delicta nr̃a in morte fu¬

Expanded text:
us pro nobis: tunc enim extra maledictum ilus pro nobis: tunc enim extra maledictum illius Adam, si extra illius mortem. cum uero ex homine et pro homine mortem suscepit, ex illo et pro illo etiam maledictum, quod morti comitatur, suscipere non dedignatus est etiam ille, prorsus etiam ille filius dei semper uiuus in sua iustitia, mortuus autem propter delicta nostra in carne suscepta ex poena nostra. sic et semper benedictus in sua iustitia, maledictus autem propter delicta n
Abbreviated transcription (Latin):
est xꝑo ueniente: qͣnto misericordius
odit mort̾e nr̃am quȩ in ligno pepen¬
dit xp̃o moriente. Qd̾ aut̃ additũ est.
om̃is. ut diceret᷑ maledictus om̃is qui
in ligno pependerit: non sane moy¬
ses minus preuidit etiã iustos in cru¬
ce futuros. sed bene preuidit hereti¬
cos ueram morte dñi negaturos: & id̾o
uolentes ab hoc maledicto xꝑm seiun¬
gere. ut a mortis etiã ueritate seiunge¬
rent. Si enĩ uera illa mors non erat᷑ :¬
nullũ maledictũ xp̃o crucifixo pepen¬
dit in ligno: qr nec uere crucifiyus est
S contra longe futuros hereticos.
quã delonge clamat moyses. Sine
causa tergiu̾samini: o quib displi¬
cet u̾itas mortis xꝑi. Maledictus
om̃is qui pendet in ligno: non ille
aut ille. sed om̃is om̃ino. Etianne
filius di: Etiã ꝓrsus. Nam hoc est
qd̾ non uultis. in de satagitis. inde
seducitis. Displicet enĩ uobis male¬
dictus ꝓ nobis: qr displicet mortu¬

Expanded text:
est Christo veniente, quanto misericordius est Christo veniente, quanto misericordius odit mortem nostram quae in ligno pependit Christo moriente. quod autem additum est: omnis, ut diceretur: maledictus omnis qui in ligno pependerit, non sane Moyses minus praeuidit etiam iustos in cruce futuros, sed bene praeuidit haereticos ueram mortem domini negaturos et ideo uolentes ab hoc maledicto Christum seiungere, ut a mortis etiam ueritate seiungerent. si enim uera illa mors non erat. nullum maledictum Christo crucifixo pependit in ligno, quia nec uere crucifixus est. sed contra longe futuros haereticos quam de longe clamat Moyses " sine causa tergiuersamini," quibus displicet ueritas mortis Christi. maledictus omnis, qui pendet in ligno; non ille aut ille, sed omnis omnino! etiamne et filius dei ? etiam prorsus. nam hoc est, quod non uultis: inde satagitis, inde seducitis. displicet enim uobis maledictus pro nobis, quia displicet mortu
Abbreviated transcription (Latin):
ex uirgine tam̃ mortalis fuit: eo ipso
quo mortalis erat similitudinẽ habe¬
bat carnis peccati. Hoc appellat etiã
peccatũ consequent̃ dicens: ut de pecca¬
to damnaret peccatũ in carne. Item
alio loco. Cum inqͥt qui non nouerat pec¬
catũ peccatũ ꝓ nobis fecit: ut nos si¬
mus iusticia d̾i in ipso. Cur qͦ timeret
moyses dicere maledictũ: qd̾ paulus
non timuit dicere peccatũ: Plane hoc
ꝓpħa & preuidere debuit & p̃dicere: pa¬
ratus ab hereticis cũ apło reprehen
apłm dixisse peccatũ. Nam utiq male¬
dictũ comes peccati est. Nec id̾o maior
inuidia est qd̾ addiderit. d̾o: ut diceret.
maledictus d̾o om̃is qui pependerit
in ligno. Nisi eñi d̾s odisset peccatũ
& mort̾e nr̃am: non ad eã suscipien¬
dam atq delend̾a filiũ suum mitte¬
ret. Qͥd gͦ mirũ si maledictũ est deo.
qͦd odit d̾s: Tanto enĩ libentius no
bis donat immortalitat̾e quȩ futura

Expanded text:
ex uirgine, tamen mortalis fuit, eo ipso, ex uirgine, tamen mortalis fuit, eo ipso, quo mortalis erat, similitudinem habebat carnis peccati. hoc appellat etiam peccatum consequenter dicens: ut de peccato damnaret peccatum in carne. item alio loco: eum, inquit, qui non nouerat peccatum, peccatum pro nobis fecit, ut nos simus iustitia dei in ipso. cur ergo timeret Moyses dicere maledictum. quod Paulus non timuit dicere peccatum? plane hoc propheta et praeuidere debuit et praedicere, paratus ab haereticis cum apostolo reprehendapostolum dixisse peccatum; nam utique maledictum comes peccati est. Nec ideo maior inuidia est, quod addiderit: deo, ut diceret: maledictus deo omnis, qui pependerit in ligno. nisi enim deus odisset peccatum et mortem nostram, non ad eam suscipiendam atque delendam filium suum mitteret. quid ergo mirum, si maledictum est deo, quod odit deus ? tanto enim lbis donat immortalitatem, quae futura
Abbreviated transcription (Latin):
ledictũ qui negat & mortuum: qui aut̃
confitet᷑ mortuũ & negare non potest
mortẽ de peccato esse. & ob hoc etiam
ipsam peccatũ uocari: audiat apłm
ꝓ om̃ib mortuus est. Hoc est eñi mor¬
tuus qd̾ maledictus. qr mors ipsa ex
maledicto est: & maledictũ est omne
peccatũ siue ipsum qd̾ fit ut sequat᷑
suppliciũ. siue ipsum suppliciũ qͦd alio
modo uocat᷑ peccatũ qr fit ex peccato.
Suscepit aut̃ xꝑc sine reatu supoliciũ
nr̃m: ut inde solueret reatũ nr̃m. et
finiret etiã suppliciũ nr̃m. Ex ingenio
meo ista dixerim si non apłs totiens
hoc inculcat: ut & dormientes excitet.
& calumniantes effocet. Misit inquit
d̾s filiũ suũ in similitudinẽ carnis pec¬
cati: ut de peccato damnaret peccatũ
in carne. Non gͦ illa erat caro peccati
qr non de traduce mortalitatis in ma¬
riã ꝑ masculũ uenerat᷑ sed tam̃ qr de
peccato est mors. illa aut̃ caro quãuis

Expanded text:
ledictum, qui negat et mortuum. Qui autem ledictum, qui negat et mortuum. Qui autem confitetur et mortuum, et negare non potest mortem de peccato esse, et ob hoc etiam ipsam peccatum vocari, audiat ApostPro omnibus mortuus est . Hoc est enim, mortuus est, quod maledictus: quoniam mors ipsa ex maledicto est, et maledictum est omne peccatum, sive ipsum quod fit, ut sequatur supplicium, sive ipsum supplicium, quod alio modo vocatur peccatum, quia fit ex peccato. Suscepit autem Christus sine reatu supplicium nostrum, ut inde solveret reatum nostrum, et finiret etiam supplicium nostrum. CAPUT V. Ex ingenio meo ista dixerim, si non Apostolus toties hoc inculcat, ut et dormientes excitet, et calumniantes offocet. Misit, inquit, Deus Filium suum in similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum in carne. non erat ergo illa caro peccati, quia non de traduce mortalitatis in Mariam per masculum uenerat; sed tamen quia de peccato est mors, illa autem caro quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
Sic & peccatũ non tantũ ipsũ opus
Emalũ qd̾ pęna dignũ est: sed etiam¬
S ipsa mors quȩ peccato facta est pec.¬
I catũ appellata est. Illud itaq peccatũ
quo reus esset mortis non cõmisit
xũc: illud aut̃ alterũ id est mort̾e
quȩ peccato inflicta est humanȩ
naturȩ suscepit ꝓ nobis. Hoc suspen¬
dit in ligno: hoc maledictũ est ꝑ mo¬
ẏsen. Ibiꝰ mors damnata est ne regna¬
ret: & maledicta est ut ꝑiret. Qua¬
ꝓpter ꝑ xp̃i tale peccatũ damnatum
est nr̃m peccatũ ut nos liberarem᷑:
ne regnante peccato dainnati re
maledictũ esse peccatũ. maledictã
esse mortẽ. maledictam esse mortalitatẽ
carnis sine peccato xp̃i: ex peccato tam̃
hõis etiã in xp̃o factam : Ex ad̾a quippe
corpus assumpsit: qr ex ad̾a uirgo ma¬
ria quȩ peꝑit xp̃m. Dixerat aut̃e d̾s
in paradyso. Qua die tetigeritis: mor¬
te moriemini. Hoc est maledictũ qd̾
pependit in ligno. Ille neget xꝑm ma¬

Expanded text:
Sic et peccatum non tantum ipsum opus Sic et peccatum non tantum ipsum opus malum, quod poena dignum est, sed etiam ipsa mors, quae propter peccata est, peccatum appellatum est. Illud itaque peccatum, quo reus esset mortis, non commisit Christus. Illud autem alterum, id est, mortem, quae peccato inflicta est humanae naturae, suscepit pro nobis. Hoc suspendit in ligno, hoc maledictum est per Moysen: ibi mors damnata est ne regnaret, et maledicta est ut periret. Quapropter per Christi tale peccatum, damnatum est et nostrum peccatum ut nos liberaremur, ne regnante peccato nos damnati remmaledictum esse peccatum, maledictam esse mortem, maledictam esse mortalitatem carnis sine peccato Christi, ex peccato tamen hominis etiam in Christo factam? Ex Adam quippe corpus assumpsit, quia ex Adam virgo Maria, quae peperit Christum. Dixerat autem Deus in paradiso, Qua die tetigeritis, morte moriemini : hoc est maledictum, quod pependit in ligno. Ille neget Christum ma
Abbreviated transcription (Latin):
mortalitati: quomͦ est detestan¬
dus qui fallaciam obicit u̾itati:
S iam uideamus ex occasione calum¬
niantiũ hereticoꝵ: quomͦ illud
sacramentũ fidelib exponat᷑. Mors ho¬
minis ex pęna peccati est. Unde & ip¬
sa peccatũ dicitur: non qr peccat ho¬
mo du morit᷑. sed qr ex peccato factum
est ut moriatur  sicut alio modo dicit᷑
lingua ꝓprie caro quȩ inter dentes
sub palato mouet᷑: & alio modo dici¬
tur lingua qd̾ ꝑ linguã fit. Scd̾m
quẽ modu dicitur alia lingua greca.
alia latina. Et manus alio modo di¬
cit᷑ ipsum ꝓprie corporis membrum
qͦd mouemius ad oꝑand̾u & alio mo¬
do manus dicit᷑ scriptura quȩ fit
ꝑ manũ. Dicimus enĩ ꝑlata est ma¬
nus eius. lecta est manus eius adu̾sus
eũ: habeo manũ tuã. recipe manũ
tuam. Manus utiq ꝓprie est mem
brũ hõis. Non aut̃ opinor illam scͥp¬
turã membrũ esse hoĩs: et tam̃ dici¬
tur manus eo qd̾ manu facta sit.

Expanded text:
mortalitati, quomodo est detestanmortalitati, quomodo est detestandus, qui fallaciam obicit ueritati? sed iam uideamus ex occasione calumniantium haereticorum. quomodo illud sacramentum fidelibus exponatur. Mors hominis ex poena peccati est: unde et ipsa peccatum dicitur, non quia peccat homo, dum moritur. sed quia ex peccato factum est. ut moriatur; sicut alio modo dicitur lingua proprie caro, quae intra dentes sub palato mouetur. et alio modo dicitur lingua. quod per linguam fit; secundum quem modum dicitur alia lingua graeca, alia latina. et manus alio modo dicitur ipsum proprie corporis membrum, quod mouemus ad operandum. et alio modo manus dicitur scriptura, quae fit per manum. dicimus enim: "prolata est manus eius" "lecta est aduersus eum manus eius" "habeo manum tuam" "recipe manum tuam: manus utique proprie membrum est hominis. Non autem opinor illam scripturam membrum esse hominis, et tamen dicitur manus, eo quod manu facta sit.
Abbreviated transcription (Latin):
maledictũ a moyse: & ob hoc odit
moysen qr diligit xꝑm. Int̾im ante¬
quã aꝑiam in quã magno sacramen¬
to & quã pie dictũ sit maledictus
om̃is qui in ligno pependerit: istos
pios hoĩes interrogo cur irascant᷑
moysi. quando quiðe maledictum
eius ad xp̃m istors non ꝑuenerit.
Si enĩ xp̃c pependit in ligno clauis
utiq affixus est: unde etĩa ipsat
cicatrices post resurrectionẽ disci¬
pulo minus credulo demonstrauit.
Qd̃ si ita est: utiq uulnerabile atq
mortale corpus habuit. qd̾ isti no¬
lunt fateri. Si gͦ & illa uulnera &
illȩ cicatrices false erant: falsũ est
& qd̾ pependit in ligno. Non itaq
potuit ad eũ illa maledictio ꝑue¬
nire. Non est qd̃ succenseant ei a
cuius ore ꝓcessit. Itaq si ipsi irasci
se fingunt ei qui maledixerit fal
quomͦ fugiendi sunt qui non ma¬
ledicunt xp̃m. sed qd̾ est execrabili¬
us criminantur: Si enĩ non est
accipiendus qui maledictũ ingerit

Expanded text:
maledictum a Moyse, et ob hoc odit maledictum a Moyse, et ob hoc odit Moysen, quia diligit Christum. Interim, antequam aperiam, in quam magno sacramento et quam pie dictum sit: maledictus omnis, qui in ligno pependerit, istos pios homines interrogo, cur irascantur Moysi. quandoquidem maledictum eius ad Christum istorum non peruenerit. si enim Christus pependit in ligno, clauis utique adfixus est: unde etiam ipsas cicatrices post resurrectionem discipulo minus credulo demonstrauit. quod si ita est, utique uulnerabile atque mortale corpus habuit, quod isti nolunt fateri. si ergo et illa uulnera et illae cicatrices falsae erant, falsum est et quod pependit in ligno. non itaque potuit ad eum illa maledictio peruenire, non est, quod suscenseant ei, a cuius ore processit. itaque si ipsi irasci se fingunt ei, qui maledixerit falsquomodo fugiendi sunt, qui non maledicunt Christum. sed quod est execrabilius. criminantur? si enim criminantur est accipiendus, qui maledictum ingerit
Abbreviated transcription (Latin):
ac uirgines pari deuotatione ꝑsequi¬
tur: dicens maledictũ esse qui non
suscitauerit semen in isrł. Qd̃ ȩque
conuitiũ pͥncipaliter quid̃e iñm tan¬
git qui ortus & ipse ut dicitis ex iu¬
deis nullã tam̃ inter eos seruande
sobolem suscitauit: deinde & disci¬
pulos eius quoꝵ nonnullos quidem
ab uxorib seumxit qͦs copulatos inue¬
nerat : quosd̃a uero & coniungi uetu¬
it quos dep̃hendit intactos. Qua de
re moysetis impunit̃a hanc linguã
maledictoꝵ iaculis xꝑm lumen.
sc̃imoniam. diuina om̃ia petentẽ
Iure nos cognoueris execratos. Ac ne
forte multũ interesse putes in ter
suspensũ & crucifixũ. nam & hoc in
presidiũ uobis defensionis soletis as¬
sumere: commentis hisce ur̃is paulũ
audias prescribentẽ. Yp̃c nos rede¬
mit ex maledicto legis factus ꝑ no¬
bis maledictũ: qr scriptũ est.Ma¬
ledictus omnis qui pendet in ligno .xi
ugustinus respondit. Pius ho¬
mo faustus dolet xp̃m esse

Expanded text:
ac uirgines pari deuotione prosequiac uirgines pari deuotione prosequitur dicens maledictum esse omnem, qui non suscitauerit semen in Israhel. quod aeque conuicium principaliter quidem Iesum tangit, qui ortus et ipse, ut dicitis, ex Iudaeis. nullam tamen inter eos seruandae sobolem suscitauit. deinde et discipulos eius, quorum nonnullos quidem ab uxoribus seiunxit. quos copulatos inuenerat, quosdam uero et coniungi uetuit, quos deprehendit intactos. qua de re Moyseos inpunitam hanc linguam maledictorum iaculis Christum lumen, sanctimoniam, diuina omnia petentem iure nos cognoueris execratos. an ne forte multum interesse putes inter suspensum et crucifixum — nam et hoc in praesidium uobis defensionis soletis adsumere — commentis hisce uestris Paulum audias praescribentem: Christus nos redemit de maledicto legis factus pro nobis maledictuledictus omnis qui pendet in ligno . CAPUT II. AUGUSTINUS respondit: Pius homo Faustus dolet Christum esse
Abbreviated transcription (Latin):
in ligno. ut e̾e̾t discretio aliqua int̃
iustos & iniquos: quã quã ne sic qui¬
d̾e uera dixisset cũ latronẽ xp̃c de li¬
gno secũ introduxerit in paradysũ
patris sui. Ubi est gͦ. maledictus om.¬
nis qui pendet in ligno: An barabbas
latro ille insignis. qui non solũ in ligno
suspensus minime est. sed etiã iudeoꝵ
rogatu emissus ẽ carcere. magis fuit be¬
nedictus quã ille qui cũ xꝑo de cruce
ascendit in cęlũ: Qͥd deniq qd̾ etiã
eum maledictũ uocat. qui solem adoraue¬
rit & luña : Si gͦ sub gentili positus
rege solem cogar adorare. & cũ restite¬
ro maledictum hoc metuens. iubear
crucifigiꝰ in aliud eius incurrã ma¬
ledictum qd adu̾sus eũ deꝓmpsit qui
pendet in ligno. An ipsi quid̾e bonis
om̃ib maledicere consuetũ est: Nos
uͦ tanti deuotationes eius estimarẽ
debemus: quanti st̃ stomachantiũ
uetularũ. Sic eñĩ & d̾i om̃s ꝑueros

Expanded text:
in ligno, ut esset discretio aliqua inter in ligno, ut esset discretio aliqua inter iustos et iniustos; quamquam ne sic quidem uera dixisset, cum latronem Christus de ligno secum introduxit in paradisum patris sui. ubi est ergo maledictus omnis, qui pendet in ligno? an Barabbas latro ille insignis, qui non solum in ligno suspensus minime est, sed etiam Iudaeorum rogatu emissus e carcere, magis fuit benedictus quam ille, qui cum Christo de cruce ascendit in caelum? quid denique ? quod etiam eum maledictum uocat, qui solem adorauerit aut lunam. si ergo sub gentili positus rege solem cogar adorare et, cum restitero maledicrucifigi, in aliud eius incurram maledictum, quod aduersus eum deprompsit, qui pendet in ligno. an ipsi quidem bonis omnibus maledicere consuetum est? nos uero tanti deuotiones eius existimare debemus, quanti sunt stomachantium uetularum. sic enim et dei omnes pueros
Abbreviated transcription (Latin):
ac reliqui eiusd̃e sortis : quos nisi moy¬
ses aut ut non ꝓpħ̾a nescisset. aut ut
malignus odisset si fuit ꝓpħa. non
tam crudelis deuotationis contume¬
lia lacerasset.Neq enĩ uulgo salte eos
maledictos dicit. id est apud hoĩes tan¬
tũ: sed maledictos d̾o. Qd̃ si ita est. un¬
de iam benedictionis relinquet᷑ spes
nos nominis eius causa crucifigi con¬
tingat: Quã deniq imprudens erat¬
& uacans inspiratione diuina. ut co¬
gitare nequiuerit dui̾sis ex causis ho¬
mines in ligno suspendi: alios quidem
ob iniquũ facinus. quosd̃a uͦ iusticie
causa & ꝓpter d̾m. Iccircoꝰ confuse om̃s
& sine discretione ulla subid̾e comecit
maledictũ. cũ eͥe̾t dicend̾u si ei pruden¬
tia in esset ulla non dica diuinatio.
& si adeo crux offenderat eũ ut sola
excepta abdicataq esset ex om̃i gene¬
re punitionũ. maledictũ esse scelera¬
tũ & impiũ om̃em qui pependisset

Expanded text:
ac reliqui eiusdem sortis. quos nisi Moyac reliqui eiusdem sortis. quos nisi Moyses aut ut non propheta nescisset aut ut malignus odisset, si fuit propheta. non tam crudae deuotionis contumelia lacerasset. neque enim uulgo saltem eos maledictos dicit, id est apud homines tantum sed maledictos deo. quod si ita est, unde iam benedictionis relinquetur spesi nominis eius causa crucifigi contingat? quam denique inprudens erat et uacans inspiratione diuina, ut cogitare nequiuerit diuersis ex causis homines in ligno suspendi: alios quidem ob iniquum facinus, quosdam uero iustitiae causa et propter deum. idcircoque confuse omnes et sine discretione ulla sub idem coniecit maledictum, cum esset dicendum, si ei prudentia inesset ulla, non dicam diuinatio, et si adeo crux offenderat eum, ut sola excepta abdicataque esset ex omni genere punitionum, maledictum esse sceleratum et inpium omnem, qui pependisset
Abbreviated transcription (Latin):
ut accipiã. huic ut cred̾a. cumsi di¬
uinus fuit constet eũ scientẽ uolen¬
tẽq maledixisse xꝑo: si uͦ nolens
nesciensq maledixit.constet eum
non fuisse diuinũ. Tu uͦ elige utrũ¬
uis. aut moysen ꝓpħ̾am non fuisse
& imprudentia peccasse. ut d̾u aliis
ex more suo maledicit. nesciens blas¬
phemauerit & d̾m: aut fuisse qͥdem
diuinũ nec futura hȩc ignorauisse.
sed inuident̾e tam̃ nr̃ȩ saluti quȩ
futura erat ex ligno an eius au torẽ
maledici oris sui uenena ꝓmpsisse.
Et quis gͦ credet hunc uidisse & cog¬
nouisse patre qui sic lacerauerit fi¬
lium: hunc aduentũ filii potuisse
predicere. qui ascensionis eius ignora¬
uerit exitũ: Huc accedit qd̾ illud
etiã considero quã late hoc sit sparsũ
conuitiũ. quãq multa cõprehendat &¬
uiolet. ut om̃s etiã tangat iustos et
martyres quotqͦt simili passionis exitu
defuncti st̃ uita. ut petrus & andreas

Expanded text:
ut accipiam, huic ut credaut accipiam, huic ut credauinus fuit, constet eum scientem uolentemque maledixisse Christo; si uero nolens nesciensque maledixerit, constet eum non fuisse diuinum. tu ergo elige utrumuis aut Moysen prophetam non fuisse et inprudentia peccasse, ut dum aliis ex more suo maledicit. nesciens blasphemauerit et deum, aut fuisse quidem diuinum nec futura haec ignorauisse. sed inuidentem tamen nostrae saluti. quae futura erat ex ligno, in eius auctorem maledici oris sui uenena prompsisse. et quis ergo credat hunc uidisse aut cognouisse patrem, qui sic lacerauerit filium? hunc aduentum filii potuisse praedicere, qui ascensionis eius ignorauerit exitum? huc accedit, quod illud etiam considero, quam late hoc sit sparsum conuicium quamque multa conprehendat et uiolet, ut omnes etiam tangat iustos et martyres, quotquot similis passionis exitu defuncti sunt uita, ut Petrus et Andreas
Abbreviated transcription (Latin):
continuo subiungit utilitate diui¬
nȩ lectionis. Quȩ enĩ ante scͥpta st̃
inquit. ut nos doceremur scripta
sunt : ut ꝑ patientiã & consolati¬
onẽ scripturarũ spem habeamus
ad d̾m. S contradicit faustus. Fiat
illi gͦ qd̾ dicit paulus. Siquis uobis
euangłirauerit preter quã qd̃ acce¬
pistis: anathema sit.
austus dixit. Quare moysen
non accipitis : Amoris & pie¬
tatis causa. qua colimus xꝑm. Qͥs
enĩ religiosus adeo est. ut eũ liben¬
ter aspiciat qui suo maledixerit
patri: Quapter & nos moysen. qͣm¬
quã humanoꝵ nulli umquã diui¬
noꝵq peꝑcerit blasphemando:
plus tam̃ hinc execramur qd̃ xp̃m
filiũ d̾i qui nr̃e salutis gr̃a pepen¬
dit in ligno. diro deuotationis conui¬
tio lacessiuit: utrũ uolens an casu
tu uideris. Neutto enimꝰ excusatus
erit. aut cõmendatus: ut debeat ac¬
cipi. Ait enĩ maledictũ esse om̃em
qui pendet in ligno. Hunc gͦ tu uis

Expanded text:
continuo subiungit utilitatem diuicontinuo subiungit utilitatem diuinae lectionis: quaecumque enim ante scripta sunt, inquit, ut nos doceremur, scripta sunt, ut per patientiam et consolationem scripturarum spem habeamus ad deum. sed contradicit Faustus. fiat ergo illi, quod dicit Paulus: si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod accepistis. anathema sit.FAUSTUS dixit: Quare Moysen non accipitis? Amoris pietatisque causa, qua colimus Christum. Quis enim irreligiosus adeo est, ut eum libenter aspiciat, qui suo maledixerit patri? Quapropter et nos Moysen, quanquam humanorum nulli unquam divinorumque pepercerit blasphemando, plus tamen hinc exsecramur, quod Christum Filium Dei, qui nostrae salutis causa pependit in ligno, diro devotationis convicio lacessivit: utrum volens, an casu, tu videris. Neutro enim horum excusatus erit aut commendatus, ut debeat accipi. Ait enim maledictum esse omnem qui pendet in ligno . Hunc ergo tu vis
Abbreviated transcription (Latin):
tis : An & si fieri posset: carnis im¬
mundicia ꝓhiberet paginas ab
epulis ur̃is: Iinputet ergo sibi in¬
causti immundicia: quȩ corio in¬
hesit agnino. S & hoc uos fecistis.
qui tãquam pͥmo bello ur̃o id quod
mundu erat in calamo. immundi¬
ciȩ membranarũ scribendo affixi¬
stis: nisi qd̾ colores contrario testi¬
monio uos arguunt. Uos enĩ po¬
tius ad luc̃ẽ candidarũ paginarũ:
cũ tenebris attramenti uenistis.
Nobis debetis irasci talia dicentib ÷
an uobis talia credentib ut uelitis
nolitis ista conseqͣntur: Nos aut̃
& ad cõmemorationẽ fid̾i nr̃ȩ. & ad
cos & apłicos legimus alterutris
uocib sibimet concinentes :
ea concinentia tãquã cȩlesti tuba
& ã torpore mortalis uitȩ nos excitan¬
tes. & ad palmã suꝑnȩ uocationis
extendentes. De libris enĩ ꝓpħicis
quidd̃a cum cõmemorasset apłs. si
cut scͥptũ est. opprobria ex¬
ꝓbrantiũ tibi ceciderunt suꝑ me:

Expanded text:
tis? An et si fieri posset, carnis imtis? An et si fieri posset, carnis immunditia prohiberet paginas ab epulis vestris? Imputet ergo sibi encausti munditia, quae corio inhaesit agnino. Sed et hoc vos fecistis, qui tanquam primo bello vestro, id quod mundum erat in calamo, immunditiae membranarum scribendo affixistis: nisi quod colores contrario testimonio vos arguunt. Vos enim potius ad lucem candidarum paginarum, cum tenebris atramenti venistis. Nobis debetis irasci talia dicentibus, an vobis talia credentibus, ut, velitis, nolitis, ista consequantur? Nos autem et ad commemorationem fidei nostrae, et ad icos legimus alterutris uocibus sibimet concinentes et ea concinentia tamquam caelesti tuba et a torpore mortalis uitae nos excitantes et ad palmam supernae uocationis extendentes. de libris enim propheticis quiddam cum commemorasset apostolus, sicut scriptum est: obprobria obprobrantium tibi ceciderunt super me,
Abbreviated transcription (Latin):
bros manichei quib testib credidistis
luc̃e pugnasse cũ tenebris quȩ lux ipse
d̾s eratꝰ. & ut posset ligare lux tenebras.
pͥus esse luc̃e a tenebris deuorat̃ã & li¬
gat᷑a & inquinata & dilaniatã. quam
uos manducando recreatis & soluitis
& purgatis & sanatis. ut uobiᷤ merces
retribuat᷑ : ne cũ illa quȩ liberari non
potuerit in globo eterno damnemini.
Hanc fabellam cotidie & morib & uocib
cantatis: cum adhuc in eã quęritis te¬
stimonia libroꝵ. ut in reb suꝑfluis &
conficiendis codicib ur̃is aliena substan¬
tia consumat᷑. & d̾i ur̃i ligata membra¬
teneantur: Incendite om̃s illas mem¬
branas elegantesq tecturas decoris
pellib exquisitas. ut nec res suꝑflua
uos oneret. & ds ur inde soluatur:
qui tãquã pena seruili etiã in codi¬
ce ligatus tenet᷑. Nam si possetis li¬
bros ur̃os uł elixatos comedere quan¬
tũ membris d̾i ur̃i beneficiũ prestare¬

Expanded text:
bros Manichaei, quibus testibus credidistis bros Manichaei, quibus testibus credidistis lucem pugnasse cum tenebris, quae lux ipse deus erat, et ut posset ligare lux tenebras, prius esse lucem a tenebris deuoratam et ligatam et inquinatam et dilaniatam: quam uos manducando recreatis et soluitis et purgatis et sanatis, ut uobis merces retribuatur, ne cum illa, quae liberari non potuerit, in globo aeterno damnemini. hanc fabellam cotidie et moribus et uocibus cantatis. cur adhuc in eam quaeritis testconficiendis codicibus vestris aliena substantia consumatur, et Dei vestri ligata teneatur? Incendite omnes illas membranas, elegantesque tecturas decoris pellibus exquisitas, ut nec res superflua vos oneret, et Deus vester inde solvatur, qui tanquam poena servili etiam in codice ligatus tenetur. Nam si possetis libros vestros vel elixatos comedere, quantum membris Dei vestri beneficium praestare
Abbreviated transcription (Latin):
iste ꝑdix. congregans quȩ non peꝑit.
Itane eũ nondu derelinquitis uos qͦs
congregat: & nond̾u uobis apparet
insipiens. qui dicit hebreoꝵ testimo¬
nia nobis etiãsi uera sint ante fid̾e in¬
utilia esse. post fid̾e suꝑuacua: Abici¬
ant gͦ qui crediderunt᷑ om̃s libros ꝑ qͦs
factum est ut crederent. Nam si hoc
uerũ est: cur uł ipsum euangłium xꝑi
a fidelib legat᷑ non uideo. Ante fidem
quippe inutile est.qr ille gentilis quẽ
ridente ridendus uł potius flendus
faustus inducit non credit xꝑo: post
fid̾e aut̃ suꝑuacuum. si etiã ueris de
xp̃o preconiss iam suꝑ fluo credit᷑ cum
in eũ creditũ fuerit. Hic forte dicetis.
S euangłium debet legere iam fidelis:
ne obliuiscat᷑ qd̾ credidit. Sic gͦ o in sa¬
ni etiã ꝓpħarum uera testimonia: ne
obliuiscat᷑ quare crediderit. Qd̃ si obli¬
tus fuerit. firmũ apud eu̾ non pote¬
rit esse qd̾ credidit. At picite iam li¬

Expanded text:
ille perdix congregans. quae non peperit. ille perdix congregans. quae non peperit. itane eum nondum derelinquitis uos, quos congregat, et nondum uobis adparet insipiens, qui dicit Hebraeorum testimonia nobis, etiamsi uera sint, ante fidem inutilia esse, post fidem superuacua. Abiciant ergo. qui crediderunt, omnes libros, per quos factum est, ut crederent. nam si hoc uerum est, cur uel ipsum euangelium Christi a fidelibus legatur, non uideo. ante fidem quippe inutile est, quia ille gentilis, quem ridentem ridendus uel potius flendus Faustus inducit, non credit Christo; post fidem autem superuacuum, si etiam ueris de Christo praeconiis iam superfiuo creditur, cum in eum creditum fuerit. hic forte dicetis: sed euangelium debet legere iam fidelis. ne obliuiscatur, quod credidit. sic ergo, insani, etiam prophetarum uera testimonia. ne obliuiscatur. quare crediderit: quod si oblitus fuerit, firmum apud eum non poterit esse, quod credidit. aut proicite iam li
Abbreviated transcription (Latin):
id est consolatorem uł aduocatũ sp̃m
u̾itatis: ꝑ hanc ꝓmissionis occasionẽ
hunc paraclytum dicentes esse ma¬
nicheũ uł in manicheo. surrepunt
in hoĩum mentes ignorantes ille a xꝑo
ꝓmissus qͣndo sit missus. Qui aut̃ lege¬
rint canonicũ librũ qui actus apło¬
rũ inscribit᷑: uident illam xꝑi ꝓmis¬
sionẽ illic rursus cõmemoratam. et
illic manifestissime implet̾ã. S modo
quȩrimus unde illi gentili facerent
fid̾e de xp̃o. Puto eni̾m neminẽ esse
tam cecum qui uelit dicere mani¬
cheo credo: cũ dicat.xꝑo non credo.
Deinde si non ridens. saltẽ stomachaes
diceretꝰ itane ꝑsicis libris me iubes
credere qui hebreis me dixi non crede¬
re: Quomͦ gͦ capturus es heretice
istũ hoĩem. nisi iam nomini xꝑi ali¬
quo modo subditũ inueneris: ut qr
ille iam xꝑo credendu esse non dubitat.
tãquã melius predicanti xp̃m mani¬
cheo deceptus acquiescat: Ecce est

Expanded text:
id est consolatorem uel aduocatum, spiritum id est consolatorem uel aduocatum, spiritum ueritatis, per hanc promissionis occasionem hunc paracletum dicentes esse Manichaeum uel in Manichaeo subrepunt in hominum mentes ignorantes, ille a Christo promissus quando sit missus. qui autem legerunt canonicum librum, qui actus apostolorum inscribitur, uident illam Christi professionem illic rursus commemoratam et illic manifestissime inpletam. sed modo quaerimus, unde illi gentili fidem faceret de Christo. puto enim neminem esse tam caecum, qui uelit dicere: Manichaeo credo, cum dicat, Christo non credo. deinde si non ridens, saltem stomachans diceret: itane Persicis libris me iubes credere, qui Hebraeis me dixisti non credere? quomodo ergo capturus es, haeretice, istum hominem, nisi iam nomini Christi aliquo modo subditum inueneris, ut quia ille iam Christo credendum esse non dubitat, tamquam melius praedicanti Christum Manichaeo deceptus adquiescat? ecce est
Abbreviated transcription (Latin):
de aliis testificanti: Here ridiculũ
est hoc putare. Quẽ semel enĩ dig¬
nũ fide ñ duceret: aut om̃ino ni¬
chil ei crederet. aut potius ꝓ aliis qͣm
ꝓ se ipso testificanti crederet. Hic for¬
te faustus irrisus. sibillas homini
legeret & orpheum. & cȩt̾os eiusmo¬
di si quos alios ex gentilium phylo¬
tiasse: S: non faceret. Eos quiipe
sibi incognitos fassus est dicens. Sane
si st̃ aliqua ut fama est
sibillȩ de xp̃o presagia. aut herme¬
tis quẽ dicunt trimegistũ. aut or¬
phei alioꝵq in gentilitate uatum.
Hoꝵ gͦ iste litteras nesciens qͣndo qui¬
d̾e ꝑ famã putet esse aliqͦs tales.
non eas utiq legeret illi dicen¬
cõmendaret xꝑm: Numqͣm hoc fece¬
runt᷑: sed potius de xp̃o cuius iam no¬
men ubiq dulciter clarũ est. mani¬
cheũ semꝑ cõmendare conati sunt:
ut hoc melle scilicet uenenati sui po¬
culi. labra ꝑungerent. Cum enĩ y ꝑc
ꝓmiserit suis missurũ se paracłytũ

Expanded text:
de aliis testificanti? uere ridiculum de aliis testificanti? uere ridiculum est hoc putare. quem semel enim dignum fide non duceret. aut omnino nihil ei crederet aut potius pro aliis quam pro se ipso testificanti crederet. hic forte Faustus inrisus Sibyllas homini legeret et Orpheum et ceteros eiusmodi. si quos alios gentilium tiasse? sed non faceret; eos quippe sibi incognitos fassus est dicens: sane si sunt aliqua, ut fama est. Sibyllae de Christo praesagia aut Hermetis, quem dicunt Trismegistum, aut Orphei aliorumque in gentilitate uatum. horum ergo iste litteras nesciens. quandoquidem per famam putat esse aliquos tales. non eas utique legeret illi dicencommendaret Christum ? numquam hoc fecerunt, sed potius de Christo, cuius iam nomen ubique dulciter clarum est. Manichaeum semper commendare conati sunt. ut hoc melle scilicet uenenati sui poculi labra perungerent. cum enim Christus promiserit suis missurum se paracletum,
Abbreviated transcription (Latin):
linquit᷑. Unde subiecit atq addi¬
dit. Uniu̾si qui te derelinquunt
terreantur. confundant᷑ qui reces¬
serunt in terrã. Terra est enĩ ho¬
mo de se p̃sumens atq alios ut in
ipso p̃sumant inducens: & id̾o se¬
quitur. eu̾tentur qm̃ derelique¬
runt fontẽ uite dñm. Qͥd enĩ ali¬
ud clamat ꝑdix: nisi apud se esse
& a se dari fontẽ uitȩ: Ed quem
congregati recedunt a xp̃o: xꝑi
ꝓmissione decepti cuius nomine iam
tenebant᷑ imbuti. on enĩ quos pe¬
ꝑit congregat: sed ut congreget qͦs
sit apud me est: ego dabo. S uide
iste quid dicat. Sana me dñe & sa¬
nabor: saluũ me fac & saluus ero.
Inde apłs dicit. nemo głietur in
homine: & iste subiungit. qm̃ głi¬
atio mea tu es. His modis nos institu¬
imus hoĩem ex apłica ꝓpheticaq do¬
ctrina: ut ȩdificetur suꝑ funda¬
stus aut̃ quomͦ ꝑsuaderet diuini¬
tatẽ xꝑi homini gentiliꝰ quẽ consti
de sẽ ipso dicenti: cui non crederet

Expanded text:
linquitur. unde subiecit atque addilinquitur. unde subiecit atque addidit: uniuersi, qui te derelinquunt, terreantur; confundantur qui recesserunt in terram. terra est enim homo de se praesumens atque alios. ut de ipso praesumatur, inducens, et ideo sequitur: euertentur. quoniam dereliquerunt fontem uitae, dominum. quid enim aliud clamat perdix, nisi apud se esse et a se dari fontem uitae, ad quem congregati recedunt a Christo Christi promissione decepti, cuius nomine iam tenebantur inbuti? non enim quos peperit, congregat, sed ut congreget. quos sit, apud me est; ego dabo. sed uide. iste quid dicat: sana me, domine, et sanabor; saluum me fac, et saluus ero. unde apostolus dicit: nemo glorietur in homine, et iste subiungit: quoniam gloriatio mea tu es. his modis nos instruimus hominem ex apostolica propheticaque doctrina, ut aedificetur super fundastus autem quomodo persuaderet diuinitatem Christi homini gentili, quem constitde se ipso dicenti, cui non crederet
Abbreviated transcription (Latin):
israhelita in quo dolus non esset: di¬
sceret etiã ista u̾ba ex corde simpli¬
ci dicere quȩ sub sequent̃ contexit
idem ipse ieremias. Patientia isrł
dñe: uniu̾si qui te dereliquerunt ter¬
reant᷑. Cum enĩ de ꝑdice dixisset qui
clamat & congregãt quȩ non peꝑit:
c̃õmendauit exceslentiã ciuitatis su¬
ꝑ mont̾ẽ posite quȩ abscondi non po¬
test. ut ab eccłia catholica heretici
hoĩem non separent.dicens. sedes
aut̃ głiȩ exaltata est scĩficatio no¬
stra. De inde quasi ueniret in
mentẽ. qͥd gͦ facimus de tam mul¬
tis malis qui tanto amplius ubi¬
q permixti sunt. quanto ex¬
cellentior est xꝑi gloria in uni¬
tate om̃ium gent̾ium: subiecit sta¬
tim. Patientia isrł dñe. Patienter
enĩ ferendu est qd̾ ait. sinite utra¬
q crescere usq ad messemꝰ: ne impa¬
tientia tolerandi malos relinquan¬
tur boni qui ꝓprie st̃ corpus xp̃i:
& id̾o cũ ipsi relinquuntur. ille re¬

Expanded text:
Israhelita, in quo dolus non esset. diIsrahelita, in quo dolus non esset. disceret etiam ista uerba ex corde simplici dicere quae subsequenter contexit idem ipse Hieremias: patientia Israhel, domine; uniuersi, qui te dereliquerunt, terreantur. cum enim de perdice dixisset, quae clamat et congregat, quae non peperit, commendauit excellentiam ciuitatis super montem positae, quae abscondi non potest, ut ab ecclesia catholica haereticum hominem non separaret dicens: sedes autem gloriae exaltata est. sanctificatio nostra. deinde, quasi ueniret in mentem: quid ergo facimus de tam multis malis, qui tanto amplius ubique permixti sunt, quanto excellentior est Christi gloria in unitate omnium gentium ? subiecit statim: patientia Israhel, domine. patienter enim ferendum est, quod ait: sinite utraque crescere usque ad messem nec inpatientia tolerandi malos relinquantur boni. qui proprie sunt corpus Christi, et ideo cum ipsi relinquuntur. ille re