comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gaudent lucris. et flent dampnis: utruĩꝙ
de babylonia est. Flere debes: sed recordan¬
do syoti. Si recordando syoꝵ fles: et quan¬
do tibi secundum babyloniam bene est
oportet ut fleas. P ropterea dicitur ixi
quodam psalmo. Tribulationem et dolorẽ
inueni: et nomen domini inuocaui. Quid
est quod dicit inueni: Hescio quam tri¬
bulationem quasi querendam inuenit: tan¬
quam quefitam. Et cum inuenisset: quo
luero inuenit: Nomen domini inuoaauit.
Multum interest utrum inuenias tribulatio¬
nem : an inueniaris a tribulatione. Dicit
enu alio loco. Dolores inferni inuenerunt
me. Quid est inuenerunt me dolores nfer¬
ni: Quid ẽ tribulationem et dolorem inueni:
Quando te repente occupat tristicia pertur¬
batis tibi rebus scłaribus quibus oblectabaris.
posse fieri tristem. accidit. et tristis efficeris.
inuenit te dolor inferni: te enim sursum puta.¬
bas. ueruntamen deorsum eras. Et cum dolor

Expanded text:
gaudent lucris et flent damnis, utrumque gaudent lucris et flent damnis, utrumque de Babylonia est. Flere debes, sed recordando Sion. Si recordando Sion fles, et quando tibi secundum Babyloniam bene est oportet ut fleas. Propterea dicitur in quodam psalmo: «Tribulationem et dolorem inveni, et nomen Domini invocavi» . Quid est quod dicit, «Inveni?» Nescio quam tribulationem quasi quaerendam, invenit tanquam quaesitam. Et cum invenisset, quo lucro invenit? Nomen Domini invocavit. Multum interest utrum invenias tribulationem, an inveniaris a tribulatione. Dicit enim alio loco: «Dolores inferni invenerunt me» . Quid est, «Invenerunt me dolores inferni?» Quid est, «Tribulationem et dolorem inveni?» Quando te repente occupat tristitia, perturbatis tibi rebus saecularibus quibus oblectabaris: posse fieri tristem, accidit, et tristis efficeris; invenit te dolor inferni. Te enim sursum putabas; verumtamen deorsum eras: et cum te dolor
Abbreviated transcription (Latin):
si tenere lignum potuerit euadet. humi¬
liati ergo in captiuitate nostra : sedeamus
super flumina babylonis. Non nos aude¬
amus in illis fluminibus precipitare. ⁊ nec
audeamus in nostre captiuitatis malo
atq tristicia nos suꝑbe erigere: sed sedea¬
mus et sic fleamus: sedeamus suꝑ flumina
babylonis: non infra flumina babylonis.
Talis sit humilitas nr̃a: ut non nos mer¬
gat. Sede suꝑ flumen: noli in flumine: no
sub fumuie. Sed tamen sede .huimils bou¬
re: non quomodo in iherusalem. Ibi eneai¬
iam stabis: quia de ipsa spe loquitur aliua
psalmus. et cantat dicens. Stantes eiant
pedes nostri: in atriis tius iherusalea
Ibi erigeris: si te hic pentendo et anfitenas
humiliaueris. In atriis ergo iherusalemn enao¬
tes erant pedes nostri. Super flumina erso
babylonis sedimus et fleuimus: dum recora¬
remur syon. Inde oportet ut fleas: recorda¬
do syon. Multi erum flent fletu babiloiu
quia et gaudent gaudio babylonis. Q

Expanded text:
si tenere lignum potuerit, evadet. Humisi tenere lignum potuerit, evadet. Humiliati ergo in captivitate nostra sedeamus super flumina Babylonis, non nos audeamus in illis fluminibus praecipitare; nec nos audeamus in nostrae captivitatis malo atque tristitia superbe erigere, sed sedeamus, et sic fleamus. Sedeamus super flumina Babylonis, non infra flumina Babylonis: talis sit humilitas nostra, ut nos non mergat. Sede super flumen, noli in flumine, noli sub flumine: sed tamen sede humilis, loquere non quomodo in Jerusalem. Ibi enim stabis; quia de ipsa spe loquitur alius psalmus, et cantat dicens: «Stantes erant pedes nostri in atriis Jerusalem» . Ibi erigeris, si te hic poenitendo et confitendo humiliaveris. «In atriis» ergo «Jerusalem stantes erant pedes nostri; Super flumina» vero «Babylonis sedimus et flevimus, cum recordaremur Sion.» Inde oportet ut fleas, recordando Sion. 5. Multi enim flent fletu Babylonio, quia et gaudent gaudio Babylonio. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
quando securus eris ea his que ad quiris:
Quanto enim eris dicior: tanto timidior. Uno
naufragio nudus existi: et recte te plangis
in fiumine babylonis: quia noluisti sedere
et flere super flumina babylonis. Ali ergo
ciues sc̃ȩ iherłm intelligentes captiuitatem
suam : attendunt humana uota. et diuer¬
sas hominum cupiditates hac atq illac ra¬
pientes: trahentes. impellentes in mari. Ui¬
dent hec et non se mittunt in flumina ba¬
bylonis. s sedent suꝑ flumina babylonis.
et flent suꝑ flumina babylonis uł illos qui
rapiuntur : uł se ipsos qui in babylonia esse
meruerunt. Sedentes tamen : hoc est hu¬
militate humiliati. Suꝑ flumina ergo ba¬
bylonis ibi sedimus et fleuimus : dum recor¬
daremur syon. O scã syon. ubi totum stat
et nichil fluit: quis nos in ista precipitauite
Q uare dimisimus conditorem tuum: et socie¬
tatem tuam: Ecce inter fluentia et laben¬
tia constituti: iux quisq raptus a flumine

Expanded text:
quando securus eris ex his quae acquiris? quando securus eris ex his quae acquiris? Quanto eris ditior, tanto timidior. Uno naufragio nudus exibis, et recte te planges in flumine Babylonis, quia noluisti sedere et flere super flumina Babylonis. 4. Alii ergo cives sanctae Jerusalem intelligentes captivitatem suam, attendunt humana vota et diversas hominum cupiditates hac atque illac rapientes, trahentes, impellentes in mare: vident haec, et non se mittunt in flumina Babylonis; sed sedent super flumina Babylonis, et flent super flumina Babylonis, vel illos qui rapiuntur, vel seipsos qui in Babylonia esse meruerunt: sedentes tamen, hoc est humiliati. «Super flumina» ergo «Babylonis, ibi sedimus et flevimus, cum recordaremur Sion.» O sancta Sion, ubi totum stat, et nihil fluit! quis nos in ista praecipitavit? quare dimisimus Conditorem tuum et societatem tuam? Ecce inter fluentia et labentia constituti, vix quisquam raptus a flumine,
Abbreviated transcription (Latin):
timebor ab agricola. O insane in alium te
&e rapatiorẽ. Et cũ tu timeri uisa minore:
time maiorẽ. Potest te ipso maior fieri subito
qui te timet : nunquã aut̃ erit minor quẽ
debes timere. Ad uocatum inquit ẽẽ magna
res est: potentissima eloquẽtia in om̃ib ha¬
bere suspectos pendentes ex lingua diserti
patroni sui: & ex eius ore sꝑantes uł dampna.
uł salutem. Hescis quo te miseris: alius et iste
fluuius babylonis est. Et quod multum so¬
bitur. Percutit: attende quia flu it: atende
quia labitur. Et si attendis quia fluit. et labi¬
tur: caue quia trahit. Hauigare inquit alius
et nego ciari magnum est: scire inultas pro¬
uincias. lucra undiq capere.: non ẽẽ obno¬
xium in ciuitate alicui potenti ⁊ semꝑ pere¬
grinari. et diuersitate nationum animum
pascere: et augmentis lucrorum diuitem re¬
meare. Fluiuius est et iste babylonis. Luora
tua quando stabunt: Quando p̾sumpturus:

Expanded text:
timebor ab agricola. O insane, in alium tetimebor ab agricola. O insane, in alium teet rapaciorem. Timeri vis a minore, time majorem: potest te ipso major fieri subito, qui te timet; nunquam autem erit minor, quem debes timere. Advocatum esse, inquit, magna res est, potentissima eloquentia; in omnibus habere susceptos pendentes ex lingua diserti patroni sui, et ex ejus ore sperantes vel damna, vel salutem. Nescis quo te miseris: alius et iste fluvius Babylonis est; et quod multum sopercutit. Attende quia fluit, attende quia labitur; et si attendis quia fluit et labitur, cave quia trahit. Navigare, inquit alius, et negotiari magnum est; scire multas provincias, lucra undique capere, non esse obnoxium in civitate alicui potenti, semper peregrinari, et diversitate negotiorum et nationum animum pascere, et augmentis lucrorum divitem remeare. Fluvius est et iste Babylonis. Lucra tua quando stabunt? quando praesumpturus,
Abbreviated transcription (Latin):
quibus possunt: ad quantum uident terrena.
et ad quantum intelligunt speciem cuuta¬
tis. non eos sut ds̃ perire in babylonia.
P redestinauit enim eos ciues iherłm. Intelligit
captiuitatem eorum ds̃: et ostendit illis
aliam ciuitatem cui uere debeant suspirare.
pro qua debeant cuncta conari : ad quam
capessendam debeant ciues suos secum pere¬
grinos quantum ualuerint adhortari. Prop
est: et in magno fidelis est. Et rursus dicit.
flumina babylonis. Flumina babylonis sunt :¬
omnia que hic amantur et transeunt. Hes¬
cio quis amauit uerbi grã agri culturam.
ipsam exercere. inde ditescere. ibi occupare
animum : inde ꝑcipere uoluptatem. Atten¬
dat eritum: et uideat illud quod amauit
non ẽẽ fundamentum iherłm: s fluium
babylonis. Alius dixit : magna res militare.
O m̃s agricolȩ formidant eos qui militant:
obsecuntur eis. tremunt eos. Si fuero agri¬
cola: timebo mlitarem. Si fuero militaris:

Expanded text:
quibus possunt, ad quantum vident terrena, quibus possunt, ad quantum vident terrena, et ad quantum intelligunt speciem civitatis; non eos sinit Deus perire in Babylonia: praedestinavit enim eos cives Jerusalem. Intelligit captivitatem eorum Deus, et ostendit illis aliam civitatem, cui vere debeant suspirare, pro qua debeant cuncta conari, ad quam capessendam debeant cives suos secum peregrinos, quantum valuerint, adhortari. Proptest, et in magno fidelis est:» et rursum dicit, flumina Babylonis. Flumina Babylonis, sunt omnia quae hic amantur et transeunt. Nescio quis amavit, verbi gratia, agriculturam ipsam exercere, inde ditescere, ibi occupare animum, inde percipere voluptatem; attendat exitum, et videat illud quod amavit non esse fundamentum Jerusalem, sed fluvium Babylonis. Alius dixit: Magna res est militare; omnes agricolae formidant eos qui militant, obsequuntur eis, tremunt eos: si fuero agricola, timebo militarem; si fuero militaris,
Abbreviated transcription (Latin):
in syon: hic aut̃ suꝑ flu¬
mina babylonis ibi sedimus et fleuimus dum
recordaremur syon. Illam syon: ubi decet hym¬
nus dm̃. Que sunt ergo flumina babylonis:
Et quid est nr̃m sedere et flere in recordatione
syon: Si enim ciues inde sumus. non tantũ
hoc cantamus : sed et agimus. Si ciues sumus
de iherusalem id est de syon. et in ista uita.
i ista confusione seculi huius. in ista babylo¬
nia non ciues habitamus. sed captiui detine¬
nur: oportet ut non tantum ista cantemus
sed et faciamus affectu cordis pio. religioso
desiderio ȩternȩ ciuitatis. habet et hec ei¬
uitas que babylonia dicitur amatores suos.
consulens pace temporali. et nichil ultra sꝑ¬
antes. totumq gaudium suum ibi sigentes.
ibi finientes: et uidemus eos pro re publica
terrena plurimum laborantes. Sed in ea
quicumq fideliter uersantur. si non ita appe¬
tant superbiam et perituram elacionem
ociosamq iactantiam: sed ueram fidem
eochibeant qua possunt. quamdui possunt.

Expanded text:
in Sion;» hic autem, «Super flumina Babylonis, ibi sedimus et flevimus, cum recordaremur Sion:» illam Sion, ubi decet hymnus Deum. 2. Quae sunt ergo flumina Babylonis, et quid est nostrum sedere et flere in recordatione Sion? Si enim cives inde sumus, non tantum hoc cantamus, sed et agimus. Si cives sumus de Jerusalem, id est de Sion, et in ista vita, in ista confusione saeculi hujus, in ista Babylonia non cives habitamus, sed captivi detinemur; oportet ut non tantum ista decantemus, sed et faciamus affectu cordis pio, religioso desiderio aeternae civitatis. Habet et haec civitas quae Babylonia dicitur, amatores suos consulentes paci temporali, et nihil ultra sperantes, totumque gaudium suum ibi figentes, ibi finientes, et videmus eos pro republica terrena plurimum laborare: sed et in ea quicumque fideliter versantur, si non ibi appetant superbiam et perituram elationem odiosamque jactantiam; sed veram fidem exhibeant, quam possunt, quamdiu possunt,
Abbreviated transcription (Latin):
mat ut pantoinimi uestiantur: si hec om̃ĩa
sine labe. sine ꝑturbatione aliqua fluerent:
et eẽt securitas magna nuigarumi. felicia ẽens
tempora: et magnam felieratem inedus huinpu.
cites ut en cirpata cupiditate plantertua me¬
tites Mecst. qua muscentur amarit ulime
ucs dosi oraliuit ecerna desidereturr qeua
oruediuentue an fagellis homnes patemꝰ anui¬
ocniuntes: disc iplgtiam. ne uidiciariam uiue¬
naptesenitentiam: anchil boni actulit ap̃c:

Expanded text:
mat ut pantomimi vestiantur; si haec omnia mat ut pantomimi vestiantur; si haec omnia sine labe, sine perturbatione aliqua fluerent, et esset securitas magna nugarum, felicia essent tempora, et magnam felicitatem rebus humanis tates, ut exstirpata cupiditate plantetur charitas Jerusalem; quia miscentur amaritudines vitae temporali, ut aeterna desideretur; quia erudiuntur in flagellis homines, paternam accipientes disciplinam, ne judiciariam inveniant sententiam; nihil boni attulit
Abbreviated transcription (Latin):
modo aut̃ diabolus intrauit in cor nde ut
traderet dnm: non aut̃ intraret nisi ille lo¬
cum daret : sic multi homines mali de meda
babylonia ꝑ desideria carnalia. et illic ita
locum dando diabolo et angłis eius in cordi¬
bus suis ut in illis et de illis oꝑeturraliquando
interrogant nos ec dicunt nobis: exponite
nobis rationem. Pagani pleriq dicunt ista
N onne ex quo uenit xp̃c peiora sunt in reb
humanis quam fuerunt antea: et feliciores
tunc erant res humane quam modo dicant
nobis xp̃iani: quid boni attulit xp̃c. Unde
feliciores putant res humanas : quia uenit
xp̃c: Uides enim si theatra et amphitẽatra cirei
starent incolumes: si nichil caderet de babylo¬
ma: si libertas eẽt circumfluentium uoluptatũ
hominib cantatorib. et psaltatorib ad tur¬
pia cantica: si libido scortantium et meretri¬
cantium haberet quietem et securitatem
si non timeret famem in domo suo qui la¬

Expanded text:
modo autem diabolus intravit in cor Judae , ut modo autem diabolus intravit in cor Judae , ut traderet Dominum, non autem intraret, nisi ille locum daret; sic multi mali homines de media Babylonia per desideria carnalia et illicita locum dando diabolo et angelis ejus in cordibus suis, ut in illis et de illis operetur, aliquando interrogant nos, et dicunt nobis: Exponite nobis rationem. Pagani plerique dicunt ista Nonne ex quo venit Christus pejora sunt in rebus humanis, quam fuerunt antea, et feliciores tunc erant res humanae quam modo? Dicant nobis Christiani quid boni attulit Christus? unde feliciores putent res humanas, quia venit Christus? Vides enim, si theatra et amphitheatra et circi starent incolumes, si nihil caderet de Babylonia, si ubertas esset circumfluentium voluptatum hominibus cantaturis et saltaturis ad turpia cantica, si libido scortantium et meretricantium haberet quietem et securitatem, si non timeret famem in domo sua qui cla
Abbreviated transcription (Latin):
et nos aliquando conuersati sumus. Ostendit
se redemptum: de babylonia cȩpisse iam eari¬
re. S tamen adhuc quid dicit: Quia cum
hostib nr̃is confligimus: ne irascamur hominib
qui nobis ingerunt ꝑsecutiones. tulit intencio¬
nem nr̃am apłs ab odio hominum: et dirrait
in luctam quorundam sp̃uum quos non iudemꝰ
et cum ipsis conflgimus. Ait enim. Hon est nob̾
colluctatio aduersus carnem et sanguinem: Idẽ
aduersus homines quos uidecis. a quib udomin¬
mala pati: qui uobis important ꝑsecutiones
Nam pro ipsis orare precepti sumus. Non est inqt
nobis colluctatio aduersus carnem et sangunẽ.
id est aduersus homines: s aduersus principes¬
aduersus potestates et rectores mundi tenebrarũ
infideles. peccatores. Quib iam credentibus:
gratulatur hoc modo ut dicat. Fiustis enim
aliquando tenebre : nunc aut̃ lux in dño.
Ergo constituit nos luetam habere cum illis
principib : ipsi nos duxerunt captiuos. Quo¬

Expanded text:
, «aliquando conversati sumus» . Ostendit se redemptum de Babylonia coepisse jam exire. Sed tamen adhuc quid dicit? Quia cum hostibus nostris confligimus. Et ne irascamur hominibus qui nobis ingerunt persecutiones, tulit intentionem nostram Apostolus ab odio hominum, et direxit in luctam quorumdam spirituum, quos non videmus, et cum ipsis confligimus. Ait enim: «Non est vobis colluctatio adversus carnem et sanguinem;» id est, adversus homines quos videtis, a quibus mala videmini pati, qui vobis important persecutiones: nam pro ipsis orare praecepti sumus. «Non est vobis,» inquit, «colluctatio adversus carnem et sanguinem,» id est, adversus homines; «sed adversus principes, et potestates, et rectores mundi tenebrarum infideles, peccatores; quibus jam credentibus gratulatur hoc modo, ut dicat: «Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino» . Ergo constituit nos luctam habere cum illis principibus; ipsi nos duxerunt captivos. 9. Quo
Abbreviated transcription (Latin):
net in se. Illi remanent in delectacione tem¬
porali: et faciunt. sibi dextrum quod sinistrũ
est. Attendite ad ista fr̃s: ꝓpter dexteram in¬
sinuem hoc uobis quantum dñs donat: ad sa¬
lutem omĩum. Meministis fortasse hinc me
aliquando tractasse de quibdam. qui quod
sinistrum est deatrum faciunt: id est qui
temporalia bona plus habent. et in istis bea¬
titudinem ponunt: ignorantes que sit uera
felicitas. uera dextera. hos scriptura filios alie¬
nos dicit: tanquam ciues non iherłm s baby¬
lonȩ. dicit enim quodam loco psalmus. dñe
libera me de manu filioꝵ. quoꝵ os locutũ¬
est uanitatem: et dextera eorum dextera ini¬
na eructantia ex hoc in hoc. Oues eorum fe¬
cunde. multiplicantes in exitib suis: boues
eoꝵ crassȩ. Non est ruina sepis: neq damor
in plateis eoꝵ. Nunquid habere istam felici¬
tatem: hoc est peccare : Non. s facere illam
dexteram : cum sit simstra. Propterea secutus

Expanded text:
net in se; illi remanent in delectatione temnet in se; illi remanent in delectatione temporali, et faciunt sibi dextrum quod sinistrum est. 16. Intendite ad ista, fratres; propter dexteram insinuem hoc vobis, quantum Dominus donat, ad salutem omnium. Meministis fortasse hic me aliquando tractasse de quibusdam, qui quod sinistrum est, faciunt dextrum; id est, qui temporalia bona plus habent, et in istis beatitudinem ponunt, ignorantes quae sit vera felicitas, vera dextera. Hos Scriptura filios alienos dicit, tanquam cives non Jerusalem, sed Babyloniae: dicit enim quodam loco psalmus, «Domine, libera me de manu filiorum alest uanitatem et dextera eorum dextera inina, eructantia ex hoc in hoc; oues eorum fecundae, multiplicantes in exitibus suis, boues eorum crassin plateis eorum.» Numquid habere istam felicitatem, hoc est peccare? Non; sed facere illam dexteram, cum sit sinistra. Propterea secutus,
Abbreviated transcription (Latin):
samini. obstringite uos non eis uelle placere
ne obliuiscamini iherłm : et dicat una anima
ura facta una ex multis pace xp̃i: dicat ipsa
captiuata iherłm. hic agens in terra: si oblitus
fuero tui iherłm. obliuscatur me deatera mea¬
U ehementer se constrinait fr̃s mei: obluuscatur
me deatera mea. Atrociter se obligauit. Dexte¬
ra nr̃a est: uita ȩterna. Sinistra nr̃a est: uta
temporalis. Quicquid facis ꝓpter uitam eternã:
deatera oꝑatur. Si hearitati uitȩ aeterne in
oꝑib tuis miscueris concupiscentiam uite te¬
poralis. aut laudis humane. aut alicuius com¬
moditatis scłaris: cognouit sinistra tua quid fa¬
ciat dextera tua. Et nostis ẽẽ in precepto euã¬
głi i: nesciat sinstra cua quid faciat deatera tua.
me dextera mea. Et uere si contingit ꝓnun¬
tiauit: non optauit. Talib qui obliuscuntur
iherłm: hoc contingit quod dixit. Obliuisci¬
tur illos deaxtera eoꝵ. uita enim ęterna ma¬

Expanded text:
samini, obstringite vos non eis velle placere, samini, obstringite vos non eis velle placere, ne obliviscamini Jerusalem; et dicat una anima vestra, facta una ex multis pace Christi, dicat ipsa captiva Jerusalem hic agens in terra: «Si oblitus tui fuero, Jerusalem, obliviscatur me dextera mea.» Vehementer se constrinxit, fratres mei: «Obliviscatur me dextera mea;» atrociter se obligavit. Dextera nostra est vita aeterna, sinistra nostra est vita temporalis. Quidquid facis propter vitam aeternam, dextera operatur. Si charitati vitae aeternae in operibus tuis miscueris concupiscentiam vitae temporalis, aut laudis humanae, aut alicujus commodi saecularis; cognovit sinistra tua quid faciat dextera tua. Et nostis esse in praecepto Evangelii, «Nesciat sinistra tua quid faciat dextera tua» . xtera mea.» Et vere sic contingit: praenuntiavit, non optavit, Talibus qui obliviscuntur Jerusalem, hoc contingit quod dixit; obliviscitur illos dextera eorum: vita enim aeterna ma
Abbreviated transcription (Latin):
hoorne mun inceritum et ꝑditionem. N ec sut
fumina babylonis. Radix est omĩum maloꝵ
a uaricia Quam quidam appetentes naufragaue¬
punt afide: et inseruerunt se dolorib multis.
E io conciaria sunt ista cantica: Non sunt con¬
traria. Uidete quid diuitib dictum sit. Non suꝑ¬
be saꝑe. neq sꝑare in incerto diuitiarum: bona
opari. tribuere. chesauritare fundamentum bo¬
num in futurum. Pauꝑib aut̃ quid dictum ẽ:
Qui uolunt diuites fieri : incidunt in temptationẽ.
Non dixit qui diuites sunt: s qui uolunt diui¬
tes fieri. Nam si iam diuites ẽẽnt: alterum can¬
ticum audirent. Diues audit ut eroget: pauꝑ¬
suspendite ut dixi organa in salicib in medio
euis: differte que dicturi estis. Incipiunt ẽẽ lig-¬
na fructuosa. mutantur arbores. et habebuntꝰ
fructum bonum: ibi iam licet nobis cantare in
aures audientium. S cum inter istos obstrepen¬
tes. male interrogantes. ueritati resistentes uer¬

Expanded text:
hominem in interitum et perditionem.» Haec sunt hominem in interitum et perditionem.» Haec sunt flumina Babylonis. «Radix est enim omnium malorum avaritia; quam quidam appetentes naufragaverunt a fide, et inseruerunt se doloribus multis» . Ergo contraria sunt ista cantica? Non sunt contraria. Videte quid divitibus dictum sit: «Non superbe sapere, neque sperare in incerto divitiarum», bona operari, tribuere, thesaurizare sibi fundamentum bonum in futurum. Pauperibus autem quid dictum est? «Qui volunt divites fieri, incidunt in tentationem.» Non dixit, qui divites sunt; sed, «Qui volunt divites fieri.» Nam si jam divites essent, alterum canticum audirent: dives audit ut eroget, paususpendite, ut dixi, organa in salicibus in medio ejus; differte quae dicturi estis. Incipiunt esse ligna fructuosa, mutantur arbores, et habebunt fructum bonum: ibi jam licet nobis cantare in aures audientium. Sed cum inter istos obstrepentes, male interrogantes, veritati resistentes ver
Abbreviated transcription (Latin):
bierit. et non sꝑauerit in incerto diuitiaru
s et suꝑ fluuium suspirat ȩternam iherłm
recordatus syon. et ut ꝑueniat ad syon ero¬
gat : ecce habes canticum quod diuites acce¬
ꝑunt de canticis syon. Opentur: tangant
organa: non uacent cum inuenerint᷑ homi¬
nem dicentem sibi. Quid est quod facis:
erdis res tuas tanta erogando: thesauria fi¬
li is tuis. Cum uiderint non sapere et intel¬
lexerint lignum ẽẽ salicis: non facile dicũt
quare agant. et quid agant. Suspendant
organa: in salicib babylonis. P reter salices aut̃
cantent. non eessent: oꝑentur. Non eruim ꝑaũt
quod erogant. Seruo commendant et tutium
est ap̾o commendant et ꝑcit: dudistis canti¬
cum diuitum de canticis syon: audite canti¬
cum pauꝑum. Idem paulus loquitur. Nichil
intuluns in hunc mundum: s nec auferre
aliquid ꝑͥ ossumus. Habentes uictum et tegum
sideria multa stulta et nociua: que mergunt

Expanded text:
bierit, et non speraverit in incerto divitiarum, bierit, et non speraverit in incerto divitiarum, sedet super fluvium, suspirat aeternae Jerusalem recordatus Sion; et ut perveniat ad Sion, erogat. Ecce habes canticum quod divites acceperunt de canticis Sion. Operentur, tangant organum, non vacent, cum invenerint hominem dicentem sibi: Quid est quod facis? perdis res tuas tanta erogando; thesauriza filiis tuis. Cum viderint non capere, et intellexerint lignum esse salicis, non facile dicant quare agant, et quid agant, suspendant organa in salicibus Babylonis. Praeter salices autem cantent, non cessent, operentur. Non enim perdunt quod erogant. Servo commendant, et tutum est; Christo commendant, et perit? 14. Audistis canticum divitum de canticis Sion; audite et canticum pauperum. Idem Paulus loquitur: «Nihil intulimus in hunc mundum, sed nec auferre aliquid possumus: victum et tegumem et desideria multa, stulta et noxia, quae mergunt
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑibus bonis. facile tribuant. cominunicẽt.
thesauritent sibi fundamentum bonim o
futurum. ut apprehendant ueram uitam.
H oc canticum de canticis syon: duntes accepe¬
runt. Primo non suꝑbe sapere. Eatolunt
enim diuitiȩ. Et quos eatollunt: flummna
extollunt illa. Quid ergo his precipiture
Ante omnia non suꝑbe sapere. Quod facuint
diuitiȩ. hoc caueant in diuiti is: caueant in
diuitiis suꝑbiam. Ipsum enim malum est.
quod important maximȩ diuitiȩ in cautis
hominib Non enim aurum malum est qb̾
ds̃ condidit. s homo malus est auarus. re¬
linquens oreatorem. et conuersus ad ereatu¬
ram. Hoc ergo sibi precaueat ne sit suꝑbus.
et suꝑ fluuium babylonis sedeat. hoc enim
illi dictum est: non suꝑbe sapere. Ergo sede¬
at : neq speret in incerto diuitiarum. Eigo
suꝑ flumen babylonis. Si enim sꝑauerit in
incerto diuitiarum: trahitur a flumine baby¬
lonis. Si uero humiliauerit se et non suꝑ¬

Expanded text:
operibus bonis, facile tribuant, communicent, operibus bonis, facile tribuant, communicent, thezaurisent sibi fundamentum bonum in futurum, ut apprehendant veram vitam» . Hoc canticum de canticis Sion divites acceperunt, primo, «non superbe sapere.» Extollunt enim divitiae; et quos extollunt, flumina illa tollunt. Quid ergo his praecipitur? Ante omnia, «non superbe sapere.» Quod faciunt divitiae, hoc caveant in divitiis; caveant in divitiis superbiam. Ipsum enim malum est quod important maxime divitiae incautis hominibus. Non enim aurum malum est, quod Deus condidit; sed malus est homo avarus relinquens Creatorem, conversus ad creaturam. Hoc ergo ibi praecaveat, ne sit superbus, et super fluvium Babylonis sedeat. Hoc illi enim dictum est, «Non superbe sapere:» ergo sedeat. «Neque sperare in incerto divitiarum:» ergo super flumina Babylonis sedeat. Si enim speravit in incerto divitiarum, trahitur a flumine Babylonis. Si vero humiliaverit se, et non super
Abbreviated transcription (Latin):
aicum dm̃ in terra aliena. Ecce ait. pis
esse ꝑfectus: uade uende omnia que ha¬
bes et da pauꝑibus: et habebis thesaurum
in cęlo. et ueni sequere me. Ut discat mul¬
ta mandata cantica de canticis syon. pri¬
us impedimenta reiciat: expeditus ambu¬
let. ne ullo honere pregrauetur: et discet
aliquid de canticis syon. Ille contristatus
abscessit. dicamus post illum. Q uomodo
cantabimus canticum dm̃: in terra alieua:
Et ile quidem discessit: spem tamen duntb
dñs dedit. Nam contristati discipuli: illcen
Quisnam porest saluus fieri: Et rosonaatus
Q uod hominib impossibile est: dõ faclle et
Habent enim et diuites quendam moduniss.¬
um⁊ et acceꝑunt canticum de syonican t¬
hiuus mundi non suꝑbe saꝑe. neq spares
in incerto diuitiarum : s in dõ uiuo. qui p̃s¬
tat nobis omnia habundanter ad fruendum
A diungens quid debeant agere. Lam euatu
organum non suspendit. Diuites sint i

Expanded text:
ticum Domini in terra aliena?» Ecce ait: «Vis ticum Domini in terra aliena?» Ecce ait: «Vis esse perfectus? Vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis thesaurum in coelo; et veni, sequere me.» Ut discat multa cantica de canticis Sion, prius impedimenta rejiciat, expeditus ambulet, ne ullo onere praegravetur; et discet aliquid de canticis Sion. Ille autem contristatus abscessit. Dicamus post illum, «Quomodo cantabimus canticum Domini in terra aliena?» Et ille quidem discessit; spem tamen divitibus Dominus dedit. Nam contristati discipuli dixerunt: «Quisnam potest salvus fieri?» Et respondit eis: «Quod hominibus impossibile est, facile est Deo» . Habent enim et divites quemdam modum suum, et acceperunt canticum de Sion, cantibe sapere, neque sperare in incerto divitiarum, sed in Deo vivo, qui praestat nobis omnia abundanter ad fruendum.» Adjungens quid debeant agere, jam tangit organum, non suspendit: «Divites sint in
Abbreviated transcription (Latin):
citer reprehendentes. falso laudantes.: quod
non capunt erigentes. quo pleni sunt
fundere uolentes: et inter turbas talium
tanquam ꝑ iolitans animum erexit ad recor¬
dationem syon: et constrinait se talis anima
ter uerba dolosorum. et inter uerba male
querentium. interrogantium. et discere no¬
lentium. Ecce inde erat ciuis et ille qui do¬
miinum interrogauit: magister bone quid
faciam ut uitam consequar ȩternam. Nonne
de uita ȩterna querens: quasi de canticis sy¬
on interrogauit : Serua mandata: ait illi
dñs. Et ille de fastu cum audisset: respondit¬
Iam omnia hec inquit impleui: a uiuentute
mea. Et dñs dixit illi quiddam de canti
cis. Et nouerat quod non caꝑet. s exem¬
plum nobis dedit quomodo multi quert̃
quasi consilium ad uitam aeternam : et
tamdui nos laudant. quamdiu responde¬
amus quod querunt. dedit de illo docu¬
mentum tanquam nobis dicturis aliquando
talib hominib: quomodo cantabimus can¬

Expanded text:
citer reprehendentes, falso laudantes, quod citer reprehendentes, falso laudantes, quod non capiunt exigentes, quo pleni sunt fundere nolentes; et inter turbas talium tanquam periclitans, erexit animum ad recordationem Sion, et constrinxit se talis anima  inter verba dolosorum, inter verba male interrogantium, quaerentium et discere nolentium. 13. Ecce inde erat dives ille qui Dominum interrogavit: «Magister bone, quid faciam ut vitam aeternam consequar?» Nonne de vita aeterna quaerens, quasi canticum Sion interrogavit? «Serva mandata,» ait illi Dominus. Et ille de fastu, cum audisset, «Jam omnia haec,» inquit, «implevi a juventute mea.» Et Dominus dixit illi quiddam de canticis Sion, et noverat quod non caperet; sed exemplum dedit nobis, quomodo multi quaerant quasi consilium ad vitam aeternam, et tamdiu nos laudent, quamdiu respondeamus quod quaerunt. Dedit de illo documentum, tanquam nobis dicturis aliquando talibus hominibus, «Quomodo cantabimus can
Abbreviated transcription (Latin):
aliena : Uere fr̃s sic est. Incipite uelle pre¬
dicare ueritatem quantulamcumq nostis:
et uidete quam necesse sit ut tales patia¬
mini irrisores. exraccores ueritatis. plenos
falsitatis. Respondete illis exigentib a. uo¬
bis que capere non possunt: et dicite ex
fidutia sc̃i cantici ur̃i. Quomodo cantabunꝰ
canticum dñi: in terra aliena: S uide
quomodo uerseris inter eos o ppłe dei.
o corpus xp̃i : õ generosa ꝑegrinatio. nõ.
es hinc. aliunde es: ne cum illi qui tibi¬
dicunt. cantate nobis. uerba canticorum di¬
cite nobis hynnum cantate nobis de canti¬
cis syon. quasi amantur a te. et affectas ami¬
ciciam eorum. et tunes talib displicere. inci¬
piat te delectari babylonia. et obluuiscaris
iherłmn: hoc ergo timens uide quid subiciat.
ude quid sequatur. Passus est enim homo
iste qui cantabat: et ipse homo fumus nos
si uolumus. Passus est undiq talia interro¬
gantes. et ad ulacione blandientes. morda¬

Expanded text:
aliena?» Vere, fratres, sic est. Incipite velle praealiena?» Vere, fratres, sic est. Incipite velle praedicare veritatem quantulamcumque nostis, et videte quam necesse sit ut tales patiamini irrisores, exactores veritatis, plenos falsitatis. Respondete illis exigentibus a vobis quae capere non possunt, et dicite ex fiducia sancti cantici vestri, «Quomodo cantabimus canticum Domini in terra aliena?» 12. Sed vide quomodo verseris inter eos, o popule Dei, o corpus Christi, o generosa peregrinatio non es hinc, aliunde es; ne cum illi qui tibidicunt, «Cantate nobis verba canticorum, dicite nobis hymnum, cantate nobis de canticis Sion,» quasi amantur a te, et affectas amicitias eorum, et times talibus displicere; incipiat te delectare Babylonia, et obliviscaris Jerusalem. Hoc ergo timens vide quid subjiciat, vide quid sequatur. Passus est enim homo iste qui cantabat; et iste homo nos sumus, si volumus: passus est undique talia interrogantes et adulatione blandientes, morda
Abbreviated transcription (Latin):
non ea capis. Oportet ut exinaniaris quo ple¬
nus es: ut possis impleri quo manis es. Ergo
noli facere: huic aliquid dicere. lignum ẽ.
salicis. lignum est sterile. Noli ꝑcutere orga¬
num utꝰ sonet: s suspende pocius. S ille
dicturus est. dic michi. canta michi: redde
michi rationem. Non ius inquit ut dicam.
N on bono animo audis: non sic pulsas ut
tibi dignum sit aꝑire. Ille te impleuit:
qui me captiuum duxit. Ipse me interro¬
gat de te. Astutus est: dolose querit. Non
querit quid discat: s quid reprehendat.
Ego ergo non dicam. Suspendam organum
te nobis uerba canticorum. Cantate nobis
hymnum : cantate nobis de canticis syoN.
Quid respondemus: Babylonia te portat: ba¬
bylonia te continet: babylonia te nutrit:
babylonia de te loquitur. Non nosti capere:
nisi quod fulget ad tempus. Aeterna medi¬
tari ignoras: non capis quod interrogas.
Quo modo cantabimus canticum dñi in t̾ra

Expanded text:
non ea capis; oportet ut exinaniaris quo plenon ea capis; oportet ut exinaniaris quo plenus es, ut possis impleri quo inanis es. Ergo noli facile huic aliquid dicere; lignum est salicis, lignum est sterile: noli percutere organum ut sonet, suspende potius. Sed ille dicturus est: Dic mihi, canta mihi, redde mihi rationem. Non vis, inquit, ut discam? Non bono animo audis, non sic pulsas ut tibi dignum sit aperiri. Ille te implevit qui me captivum duxit, ipse me interrogat de te. Astutus est, dolose quaerit: non quaerit quid discat, sed quid reprehendat. Ergo ego non dicam, suspendam organum te nobis verba canticorum, cantate nobis hymnum, cantate nobis de canticis Sion.» Quid respondemus? Babylonia te portat, Babylonia te continet, Babylonia te nutrit, Babylonia de te loquitur; non nosti capere nisi quod fulget ad tempus, aeterna meditari ignoras, non capis quod interrogas. «Quomodo cantabimus canticum Domini in terra
Abbreviated transcription (Latin):
attendis quia crescit auaricia: attende quia
crescit et continentia. Quare tam cecus es
ut a murcam fluentem ꝑ plateas uideas: ole¬
um in gemellaria non uideas: Et hoc non
sine causa. Qui enim male uersantur publice:
noti sunt. Qui aut̃ se conuertunt ad dm̃:
et a sordib malarum cupiditatum purgant᷑
occulti sunt: quia et in ipso uł ex ipso torcu¬
lari a murca aꝑte fluit : oleum occultę eliqͣ¬
cur. Acclamatis ad ista: et gaudecis. ad ista:
quia iam pocestis sedere suꝑ flumina baby¬
lonis et flere. Illi aut̃ qui captiuos duxerunt
nos quando intrant in corda hominum. et
interrogant nos ꝑ linguas eorum quos pos¬
sident: et dicunt nobis. cantate nobis uerba
canticoꝵ. reddite nobis rationem aduentus
xp̃i: et que est alia uita. nolo credere. do ce
me rationem: quare michi imꝑas ut credam:
respondeo illi et dico. O homo quomodo nõ
uis tibi imꝑem ut credas: Plenus es malis
cupiditatibus. Si dicam bona illa iherłm:

Expanded text:
attendis quia crescit avaritia; attende quia attendis quia crescit avaritia; attende quia crescit et continentia. Quare tam caecus es, ut amurcam fluentem per plateas videas, oleum in gemellaria non videas? Et hoc non sine causa. Qui enim male versantur, publice noti sunt; qui autem se convertunt ad Deum, et a sordibus malarum cupiditatum purgantur, occulti sunt: quia et in ipso vel ex ipso torculari amurca aperte fluit, oleum occulte eliquatur. 10. Acclamatis ad ista, et gaudetis ad ista; quia jam potestis sedere super flumina Babylonis, et flere. Illi autem qui captivos duxerunt nos, quando intrant in corda hominum, et interrogant nos per linguas eorum quos possident, et dicunt nobis: «Cantate nobis verba canticorum;» reddite nobis rationem adventus Christi, et quae est alia vita. Volo credere; doce me rationem quare mihi imperas ut credam. Respondeo illi et dico: O homo, quomodo non vis tibi imperem ut credas? Plenus es malis cupiditatibus: si dicam bona illa Jerusalem,
Abbreviated transcription (Latin):
suo⁊ Cant pauꝑib lit habeant chesaurum
sa celoret sequantur dñm. dicit illis: ecce
quad actulit irp̃c. Quam multi faciunt
stu ua ditribuant res suas egenis. et fiant
pauꝑes non necessitate s uoluntate: sequen¬
des dñm spantes regnum cęlorum. Irrident
isti quasi stultos: et talia inquiunt bona
atculit xp̃c. ut ꝑdat homo res suas: et cum
dat egenis remaneat egenus. Quid ergo faci¬
es Bona xp̃i non capis. Alius enim te im
in corde tuo. Priora tempora respicis: et qua¬
si letiora tibi uidentur fuisse tempora pristi¬
na: que sic erant tanquani oliue pendentes
in arbore ducentib uentis: quasi quadam li¬
bertate aure ꝑfruentes. uago quodam deside¬
rio suo. Uentum est ut oliua mitteretur in
torculari: non enim semꝑ pendere habebat
in arborem. lam finis est anni. Non sine cau¬
sa. scribuntur psalmi quidam ꝑ torcularib.
In arbore libertas: in torcularib pressura. cũ
ergo res humanȩ conteruntur et premuntur:

Expanded text:
aurum in coelis et sequantur Dominum : dicis illi, Ecce quod attulit Christus. Quam multi faciunt ista, ut distribuant res suas egenis, et fiant pauperes, non necessitate, sed voluntate, sequentes Deum, sperantes regnum coelorum! Irrident isti quasi stultos: Et talia, inquiunt, bona attulit Christus, ut perdat homo res suas, et cum dat egenis, remaneat egenus? Quid ergo facies? Bona Christi non capis: alius enim te impin corde tuo. Priora tempora respicis, et quasi laetiora tibi videntur fuisse tempora pristina, quae sic erant tanquam olivae pendentes in arbore, ducentibus ventis, quasi quadam libertate aurae perfruentes vago quodam desiderio suo. Ventum est ut oliva mitteretur in torcular: non enim semper pendere habebat in arbore: jam finis est anni. Non sine causa inscribuntur psalmi quidam, «Pro torcularibus» : in arbore libertas, in torculari pressura. Cum enim res humanae conteruntur et premuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
cemini. Increꝑat enim dñs quosdam: qui dor¬
sum ad eum posuerunt. et non faciem. Et
quisquis principium suum deserit. et a suo cre¬
atore auertitur: tanquam fluuius in mare la¬
bitur. in huius scłi amaricante malicia. Bonũ
ergo illi est ut retorsum conuertatur. Fiat q
illi ds̃ ante faciem redeunti. quem sibi a tergo
posuerat: et fiat illi retro mare huius scłi.
quod sibi ante faciem cum illuc laberetur effe
cerat: et sic obliuiscatur ea que retro sunt et in
ea que ante sunt extendatur: quod iam con¬
uerso utile est. Namq antequam conuertat᷑
si ea que retro sunt obliuiscitur. dm̃ obluuscit᷑.
quia ipsum retro fecerat. ad quem dorsum po¬
suerat. Et si in ea que ante sunt extenditur
in scłm extenditur: quia ipsum sibi ante fa¬
ciem posuerat. quo auidius irruebat. Iordanis
ergo illos significat: qui gr̃am baptisini ꝑcepe¬
runt. Et sic iordanis conuertitur retreisum.
cum illi conuertuntur ad dm̃: ut eum iam re¬

Expanded text:
cemini. Increpat enim Dominus quosdam qui dorcemini. Increpat enim Dominus quosdam qui dorsum ad eum posuerunt, et non faciem . Et quisquis principium suum deserit, et a suo Creatore avertitur, tanquam fluvius in mare, labitur in hujus saeculi amaricantem malitiam. Bonum ergo est illi ut retrorsum convertatur, fiatque illi Deus ante faciem redeunti, quem sibi a tergo posuerat; et fiat illi retro mare hujus saeculi, quod sibi ante faciem, cum illucerat, ut sic obliviscatur ea quae retro sunt, et in ea quae anteriora sunt extendatur , quod converso utile est. Namque antequam convertatur, si ea quae retro sunt obliviscitur, Deum obliviscitur; quia ipsum retro fecerat, ad quem dorsum posuerat: et si in ea quae ante sunt extenditur, in saeculum extenditur; quia ipsum sibi ante faciem posuerat, quo avidus irruebat. Jordanis ergo illos significat, qui gratiam Baptismi perceperunt; et sic Jordanis convertitur retrorsum, cum illi convertuntur ad Deum, ut eum jam re
Abbreviated transcription (Latin):
tas eius. Dedit enim uobis potestatem fili¬
os dĩ fieri. Iam uero recordetur unusquisq
ur̃m cum dõ uellet cor applicare. eiusq su¬
aui uigo recedens apristinis ignorantiȩ suȩ
desideriis deuotum animum subdere : carna¬
tis. in quib sine fructu laborabat. tanquam
in egypto lateres sub dura dominatione di¬
aboli faceret. audita dñi uoce dicentis. ueni¬
te ad me om̃s qui laboratis et honerati estis
et ego uos reficiam. desertis atq abiectis sub
leuem xp̃i sarcinam currere: recordetur g
ius quisq ur̃m quemadmodum omĩa scła¬
ria impedimenta cesserunt: dissuadentiũ
uoces aut erumpere non ause sunt: aut conside¬
rato xp̃i nomine ꝑ om̃s t̾ras exaltato et hono¬
rato. tremefacte siluerunt. Ergo mare uidit
et fugit: ut tibi sine contradictione ad liberta¬
tem sp̃ualem panderetur ina. lordanis aut̃
quemadinodum recrorsum conuersus sit. no¬
lo extia uos queraris: nolo aliquid mali suspi¬

Expanded text:
tas ejus.» Dedit enim vobis potestatem filitas ejus.» Dedit enim vobis potestatem filios Dei fieri . 6. Jamvero recordetur unusquisque vestrum, cum Deo vellet cor applicare, ejusque suavi jugo, recedens a pristinis ignorantiae suae desideriis, devotum animum subdere, carnain quibus sine fructu laborabat, tanquam in Aegypto lateres sub dura dominatione diaboli faceret, audita voce Domini dicentis, «Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam» , desertis atque abjectis sub levem Christi sarcinam currere: recordetur ergo unusquisque vestrum quemadmodum omnia saecularia impedimenta cesserunt, dissuadentium voces aut erumpere non ausae sunt, aut considerato Christi nomine per omnes terras exaltato et honorato tremefactae siluerunt. Ergo, «Mare vidit et fugit:» ut tibi sine contradictione ad libertatem spiritualem panderetur via. 7. «Jordanis» autem quemadmodum «retrorsum conversus» sit, nolo extra vos quaeratis, nolo aliquid mali suspi
Abbreviated transcription (Latin):
uerba sunt. quis audeat de rebus preteritis
cogitare: Et paulo post ipsos hostes nr̃os qui
nos fugientes ut iterimerent sequebantur:
idest delicta nr̃a sicut egyptios in mari ob¬
rutos. ita in baptismo demersa et extincta.
luce clarius intimat: dicens. qm̃ uoluntarus
qui estis domus iacob scđm ꝓmssionem he¬
redes: cognoscite uos etiam exisse de egypto
qui hiuic scło renunciastis: excisse de popło
barbaro. qui confessione pietatis uos ablas¬
phemiis gentium souinxistis. Non est eñi
lingua nr̃a s barbara que dmn laudare non
nou̾it: cui uos cantatis allelua. Facta est
enim uidea scĩficatio eius in uobis. Non en̾i
qui in manifesto uideus est. neq que in ma¬
nifesto in carne est circuicisio: s qui in oc¬
culto uideus est et cutumcisione cordis. In¬
terrogate ergo corda ur̃a: si ea eircumcidit
fides. Si purgauit confessio: in uobis facca
est uidea sc̃ificatio eius: in uobis isrł potes¬

Expanded text:
verba sunt, quis audeat de rebus praeteritis verba sunt, quis audeat de rebus praeteritis cogitare? Et paulo post, ipsos hostes nostros, qui nos fugientes ut interimerent sequebantur, id est delicta nostra, sicut Aegyptios in mari obrutos, ita in Baptismo demersa et exstincta luce clarius intimat, dicens: «Quoniam voluntqui estis domus Jacob secundum promissionem haeredes, cognoscite etiam vos exiisse ab Aegypto, qui huic saeculo renuntiastis; exiisse de populo barbaro, qui confessione pietatis vos a blasphemiis gentium sejunxistis. Non est enim lingua vestra, sed barbara, quae Deum laudare non novit, cui vos cantatis Alleluia. «Facta est» enim «Judaea sanctificatio ejus» in vobis: «Non enim qui in manifesto Judaeus est, neque quae in manifesto in carne est circumcisio; sed qui in occulto Judaeus est, et circumcisione cordis . Interrogate ergo corda vestra: si ea circumcidit fides, si purgavit confessio; in vobis «facta est Judaea sanctificatio ejus,» in vobis «Israel potes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnuntiabant quod tanto post futurum in
sa corda limauit: et ad intelligenda de pre¬
teritis rebus gestis futura incunctanter ex¬
tendit: ut non solum apłica auctoritate
figuras nr̃as illas credamus fusse: s nec ab
ipsis ꝓpħis hoc pretermssum est: ut etiam
eorum eloquio panderetur. quod uidentes
atq gaudentes certi ac securi de thesauro dĩ.
et noua et uetera concorditer sibimet coherẽ¬
tia ꝓferamus. Cum enim tanto post egressũ
popłi illius ex egipto. et tanto ante ista ecclię
tempora hec que commnemoraui cecinerit:
tamen se futura predicere sine ulla dubita¬
cione testatur. Scđm dies inquit ꝓfectionis
illorum ex egypto: ostendam mirabilia illis.
U idebunt nationes et confundentur: hoc est qd̃
hic dictum est. mare uidit et fugit. Si enim
Inc ꝑ uerba preteriti temporis sicut est uidit
et fugit. occulte futura predicantur: uidebt̃
certe et confundentur. quando futuri tp̃ris

Expanded text:
praenuntiabant quod tanto post futurum in praenuntiabant quod tanto post futurum in sa corda limavit, et ad intelligenda de praeteritis rebus gestis futura incunctanter extendit; ut non solum apostolica auctoritate figuras nostras illas fuisse credamus, sed nec ab ipsis Prophetis hoc praetermissum esse, ut etiam eorum eloquio pandente, videntes atque gaudentes, certi ac securi, de thesauro Dei et nova et vetera concorditer sibimet cohaerentia proferamus. Cum enim tanto post egressum populi illius ex Aegypto, et tanto ante ista Ecclesiae tempora haec quae commemoravi, cecinerit; tamen se futura praedicere sine ulla dubitatione testatur. «Secundum dies,» inquit, «profectionis eorum ex Aegypto, ostendam mirabilia illis. Videbunt nationes, et confundentur.» Hoc est quod hic dictum est, «Mare vidit, et fugit:» si enim hic per verba praeteriti temporis, sicut est, «vidit» et «fugit,» occulte futura praedicantur; «Videbunt» certe «et confundentur,» quando futuri temporis
Abbreviated transcription (Latin):
impietatem residius hereditatis tue ᷤ et non
continuit in testimonio iram suam qm̃ uolũ¬
tarius et misericors est: ipse conuertet et mi¬
serebitur nr̃i. Demerget delicta nr̃a: demerget
in maris ꝓfundum om̃s culpas nr̃as. Nempe
aduertitis fr̃s: manifestus hic aꝑiri sacroscã nus¬
teria. In hoc enim psalmo quãuis futura uitu¬
lut transacta narrare. Facca est inquit uidea
scĩficatio euis: mare uidit et fugit. Et facta
est. et uidit. et fugit: preteriti tp̃ris uerba st̃.
Et conuersus est iordanis. et gestierunt montes.
et commota est terra. eodem modo preteri¬
tum sonant: sine p̾iuidicio tamen intelligondi
futura. Alioquin contra euangłii testimoniũ
cogimur etiam illa non de futuro ꝓnuntiata
s de preterito cominemorata intelligere:
diuiserunt sibi uestimenta mea. et suꝑ ues¬
tem meam miserunt sortem. Que quamus
uerbis preteriti temporis dicta sint: id tamen

Expanded text:
impietatem residuis haereditatis tuae? Et non impietatem residuis haereditatis tuae? Et non continuit in testimonium iram suam, quoniam voluntarius et misericors est; ipse convertet et miserebitur nostri, demerget delicta nostra, demerget in maris profundum omnes culpas nostras» . Nempe advertitis, fratres, manifestius hic aperiri sacrosancta mysteria. In hoc ergo psalmo quamvis futura intulut transacta narrare. «Facta est,» inquit, «Judaea sanctificatio ejus: mare vidit et fugit:» et «facta est,» et «fugit,» praeteriti temporis verba sunt; et «conversus est Jordanis,» et «gestierunt montes,» et «commota est terra,» eodem modo praeteritum sonant; sine praejudicio tamen intelligendi futura. Alioquin contra Evangelicum testimonium cogimur etiam illa non de futuro praenuntiata, sed de praeterito commemorata, intelligere: «Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum miserunt sortem» . Quae quamvis verbis praeteriti temporis dicta sint, id tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tatum est: non humana suspicione. s apłico
id est diuino  dñico magisterio. ds enim loq̃¬
batur in eis: et quamius de carneis nubibus
tamen ds̃ intonabat. Certe eigo tanto testi¬
monio manifestum est illa omia figurate ges¬
ta. nunc in nr̃a salute compleri: quia tunc
futura prenuntiabantur: nunc preterita legũ¬
tur. et presentia cognoscuntur. Audite quod
est mirabilius librorum ueterum sacramenta
occultata atq uelata: non nulla ex parte a
libris ueterib reuelari. Nam micheas ꝓpħa
ita loquitur: Pro ut dies inquit ꝓfeccionis
illorum ex egypto: ostendam mirabilia illis.
Uidebunt nationes et confundentur ab om̃i
iugore eorum: manib ora sua obstruent: aures
illis exsurdabuntur. Diligentes terram uelut
serpentes. trahentes terram. conturbabuntur
de conclusionib eorum in dño dõ nr̃o: exxei¬
dent mente. et terrebuntur ate. Quis dõ tuo
similis. auferens iniquitatem: et transgrediẽs

Expanded text:
tum est non humana suspicione, sed apostolico, tum est non humana suspicione, sed apostolico, id est divino et dominico magisterio; Deus enim loquebatur in eis, et quamvis de carneis nubibus, tamen Dominus intonabat: certe ergo tanto testimonio manifestum est illa omnia figurate gesta, nunc in nostra salute compleri; quia tunc futura praenuntiabantur, nunc praeterita leguntur, et praesentia cognoscuntur. 4. Audite quod est mirabilius, Librorum veterum sacramenta occultata atque velata, nonnulla ex parte a Libris veteribus revelari. Nam Michaeas propheta ita loquitur: «Prout dies,» inquit, «profectionis eorum ex Aegypto, ostendam mirabilia illis. Videbunt nationes, et confundentur ab omni vigore eorum: manibus ora sua obstruent, aures illis obsurdabuntur, delingentes terram, velut serpentes trahentes terram; conturbabuntur de conclusionibus eorum, in Domino Deo nostro excident mente, et terrebuntur a te. Quis Deo tuo similis, auferens iniquitatem, et transgrediens