comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sus tã carũ suum. tã dilectum suũ
succenso qͣsi clibano acoquentib. ut
a pͣius male ꝯsultum animi sui calo¬
rem. iuntͣ se ꝯtinere ñ posset. Qͥn potiꝰ
coram p̃fatis illis militib carnificib
& aliis etiã aulicis. palam in ueem̃ti
ire sue impetu. tamdura.tã asꝑa. ad¬
uersus tantũ dilectũ suum. & tã ca¬
rũ intonuit: ut auditores milites
ꝯcussi exhis morte eñ tollerent &
occiderent: arbit᷑ntes se ex hoc gͣtũ
regi obsequium peaitisse. Mtam̃
ut puenit ad regem acut qͥ p̃sentes
fuer̾t ꝯtestant᷑: ñ potest excogitare
cor ũ lingua ꝓferre ñ os effari. qͣntũ
mox ex horrore facti fu̾it stupidus et
attonit᷑: qͣm ꝑturbat᷑ quã toris i̾rtum
ꝯeussus uiscerib & excussus. se qͣsi dila¬
cerans & dilauians. Adeo etiam stupi¬
dus & attouttꝰ: ut qͥ uiderunt secretis
& familiariꝰ sic neu̾teret᷑ inmaniã. alit̃¬
ne atͥsticia absorb̃et᷑ uebem̃ter formida¬

Expanded text:
versus tam charum suum, tam dilectum suum, versus tam charum suum, tam dilectum suum, succenso quasi clibano a coquentibus, ut a pravis male consultum animi sui calorem intra se continere non posset; quin potius coram praefatis illis militibus carnificibus et aliis etiam aulicis palam, in vehementi irae suae impetu, tam dura, tam aspera adversus tantum dilectum suum et tam charum intonuit, ut auditores milites concussi ex his morte eum tollerent et occiderent, arbitrantes se ex hoc gratum regi obsequium praestitisse; quod tamen ut pervenit ad regem, sicut qui praesentes fuerunt contestantur, non potest excogitare cor, non lingua proferre, non os effari, quantum mox ex horrore facti fuerit stupidus et attonitus, quam perturbatus, quam totis intimis concussus visceribus et excussus, se quasi dilacerans et dilanians, adeo etiam stupidus et attonitus ut qui viderunt secretius et familiarius sic, ne verteretur in maniam aliterve a tristitia absorberetur, vehementer formida
Abbreviated transcription (Latin):
rannoꝵ rex pacis. & columna iustiere
Quẽ crescere fecit excelsus qͤsi cumulu̾¬
t̾re puluerem: &e ut stellas exaltare sem̃
eiꝰ &e hereditari illos a mari usq ad ma¬
re. Cuiꝰ ꝓfectout nouit mundus & ꝯ¬
testat᷑ ad huc. hic imꝑatoris excelsi ini
iuuentutis sue annis militaret tan¬
tã sicut uilibello hẏstorico supͣ satis
ostendimꝰ. adeptꝰ fuerat familiaris di¬
lectionis grãm: ut in aulico eancellarie
offieio qͣsi coaugustus ꝯregnaret augu¬
sto. Sic erat inter duos qͣsi regnũ inũ:
qͥ cor unũ & aĩa unã. Uerũ. ut longi¬
ora nunc breuiꝰ ꝑeurram. utpote que
in hystoria ꝓlixius p̃ostensa st̃. multiꝰ
aulicoꝵ. & aliis multis & p̃sertum nr̃i
officii uiris ełicis dieo. & pontifieib
mutue istiꝰ dilectionis & pacis pacisto¬
tiꝰ & dilectionis numico instigante sie
istud qd̃ in dissolubile uidebat᷑
unitatis uin culum ruptũ ẽ re¬
ge tã diligente. &tam dilec̃to .adeo ad¬

Expanded text:
rannorum, rex pacis et columna justitiae; rannorum, rex pacis et columna justitiae; quem crescere fecit Excelsus quasi terrae pulverem et ut stellas exaltare semen ejus et haereditari illos a mari usque ad mare; cujus profecto ut novit mundus et contestatur adhuc hic imperatoris excelsi singjuventutis suae annis militaret, tantam, sicut in libello historico supra satis ostendimus, adeptus fuerat familiaris dilectionis gratiam, ut in aulico cancellariae officio quasi co-Augustus coregnaret Augusto. Sic erat inter duos quasi regnum unum, quia cor unum et anima una. Verum, ut longiora nunc brevius percurram, utpote quae in historia prolixius praeostensa sunt, multis aulicorum et aliis multis et praesertim nostri efficii viris, clericis dico et pontificibus, mutuae istius dilectionis et pacis, pacis totius et dilectionis inimico instigante sic; istud quod indissolubile videbatur unitatis vinculum ruptum est, rege tam diligente et tam dilecto adeo ad
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑatoris głiam. & cõmilitonis mr̃is
sui palmam illustndã et ad ipsius
tͥum phate potestatis deo fauente co¬
ronã u marcessibilem: ꝑ uisibilem
paluiam mortis militis palam est tͥũ¬
phata. Que ꝓfecto potestas. mundo
tã clara. ne silentio meo obumbret᷑
diutiꝰ. Hec tanta. & tã magna potestaᷤ.
palam &tã fructuose qͣm glose tũpha¬
ta. henrieꝰ illustris rex anglorũ est:
magni illiꝰ henrici qͦndã angloꝵ re¬
gis nepos. Quẽ qͥdem ce p̃sens . & selã pꝰt
fut᷑a ꝑpetuo iubilarent. & in orbebri¬
tannico regem qͣsi unicũ & singłarẽ.
& cet̾is qͥ añ ipsum in comꝑabilem ꝯ¬
clamarent. siũ tñ nescio qͦdei iudicio
ira pessima ꝯsultce. & pͣuis instiganti¬
b sic exꝓphano illo tłłs facto patͣto ̃
mr̃em macłam dedisse iudicaretur
in hane tantam glia suã. Iste qͥppe
henriens geutis ta mamentum. stabi¬
lim̃tum ppłi fuleiũtum infirmoꝵ pau¬
ꝑum tutor suꝑboꝵ bacłs malleus ty¬

Expanded text:
imperatoris gloriam et commilitonis martyris sui palmam illustrandam, et ad ipsius triumphatae potestatis Deo favente coronam immarcescibilem per visibilem palmam mortis militis palam est triumphata. Quae profecto potestas mundo tam clara ne silentio meo obumbretur diutius, haec tanta et tam magna potestas palam, et tam fructuose, quam gloriose triumphata. Henricus illustris rex Anglorum est magni illius Henrici quondam Anglorum regis nepos. Quem quidem et praesens et saecula post futura perpetuo jubilarent, et in orbe Britannico regem quasi unicum et singularem et caeteris qui ante ipsum incomparabilem conclamarent, si non tamen nescio quo Dei judicio, ira pessima consultrice et pravis instigantibus sic, ex profano illo facto patrato in martyrem maculam dedisse judicaretur in hanc tantam gloriam suam. Iste quippe Henricus, gentis firmamentum, stabilimentum populi, fulcimentum infirmorum, pauperum tutor, superborum baculus, malleus ty
Abbreviated transcription (Latin):
tati accusabat sesic. ñ excusabat. Sed ĩtermit¬
tatꝰ nc̃ de hoc Id ĩ pͥmis totis cordis nr̃i
iuscerib intimis. supplicantes: qd̾ si
forte p̾cepit fieri sie. qd̾ a tanto rege
abfit nec est credibile: ds̃ iguoscat.
Siuͦ absq p̃ xpto qualitercũq causã
dederit: fruetuosam ei penitentiã
ds̃ insꝑiret. Cuiꝰ penitentie actionem
de qua iã cepimus: amͦ uixta suꝑiũ¬

Expanded text:
tati accusabat se sic, non excusabat: sed intermittati accusabat se sic, non excusabat: sed intermittamus nunc de hoc, id in primis totis cordis nostri visceribus intimis supplicantes, quod si forte praecipit fieri sic, quod a tanto rege absit nec est credibile, Deus ignoscat. Si vero absque praecepto qualitercunque causam dederit, fructuosam ei poenitentiam Deus inspiret. Cujus poenitentiae actionem, de qua jam coepimus, amodo juxta su
Abbreviated transcription (Latin):
esfundere uir. & inficere totũ. S rex
ꝓfecto suꝑ eo qͦ excessisse se accusabat
ut ipse rex mͥ mr̃is disciplõ qͥscͥpsi hec.
ꝯfit̾i dignat᷑ est. qd̾ nir̃is mortẽ direc¬
to p̃cepiss qd̃ absit a tanta mundi
potestate & inundo tam clara: s qͥa
hec quadã semel nacta & loci & tem¬
poris occasione zelo iusticie atthen᷑
sp̃m. & audens sie: dño regi secreto
hec dñi mei & ꝓ ipso fuiss & ꝑ ipsum
Ipse uͦ in nullo ut notari poss motu̾:
in om̃i tͣnqͥllitate respondit. Et ut
ipsis uerbis eiꝰ utar: tuũ inquit pro.
dolens ꝯcedo. s tuũ ꝑ audaeter renuo
Et tune qͥdem rex sie. Solus d̃s & ipse
nouit. si solũ excesserit sie: & hoc uelit
d̃s. ne ampliꝰ. Nimis qͥdem: & ꝓphdolor¬
tem hane: utpote qͥ in ira sua coram
aulicis. & ꝯcubicłariis militibꝰ suis tã du¬
ra. tã dira locutꝰ suerat. exqͥb eite mortis urei
dederit occasionẽ. Tanta potestas. mee parui¬

Expanded text:
effundere virus et inficere totum. Sed rex effundere virus et inficere totum. Sed rex profecto super eo quo excessisse se accusabat,ut ipse rex mihi martyris discipulo qui scripsi haec confiteri dignatus est, quod martyris mortem directo praecepisset, quod absit a tanta mundi potestate et mundo tam clara, sed quihaec, quadam semel nacta et loci et temporis occasione, zelo justitiae attrahens spiritum et audens sic, domino regi secreto haec domini mei pro ipso fuisset et per ipsum. Ipse vero, in nullo ut notari posset motus, in omni tranquillitate respondit, et ut ipsis verbis ejus utar: « Tuum, » inquit, pro « dolens concedo, sed tuum per audacter renuo. » Et mihi quidem rex sic. Solus Deus et ipse novit. Si solum excesserit sic, et hoc velit Deus, ne amplitem hanc, utpote qui in ira sua coram aulicis et concubiculariis militibus suis tam dura tam dira locutus fuerat, ex quibus citae mortis viri dederit occasionem. Tanta potestas meae parvi
Abbreviated transcription (Latin):
tis irĩa: sicut & ipse ꝓueritate ni̾r ẽ.
ed ad regem nr̃m reu̾tamͣ: euius
certe nec ꝓgr̃a. ce si rex meus & dñs sit.
nec ꝓ mr̃is itidem dñi mei & magist᷑
testimonio subornato. seiens & pruder̾
ꝯtͣ ꝯscientiam meam ꝑ totã hane mr̃is
hystoriã. aut mendaeiĩ ꝑfero aut me¬
tu ueritatẽ abscondo:. qd̾ess sub modio
lucernam pouere. Quã ꝑfecto uerita¬
tis lucernam ab untio eũ mr̃is ordiri
cepissem hystoriã ñ ꝓposui qͥdẽ sub mo¬
dio ponere s suꝑ eandelabrum: ut õi¬
bus luceret qͥm domo ecłie sunt
ed ad regem nr̃m reuertendum
ad huc: cuiꝰ reuera fame expedit un¬
mortali. ut amr̃is discipło scͥbantur
hec. Q alias forte in sełis post futuris
mortem directo p̃cepisse iudicaret᷑.:
&e suꝑhec penitentiã ñ egisse Solent
qͥppe in humano genere det̾hentiũ
lingue toxicate exqͦcũq mali semi¬
nario. multum mox ꝑtotũ corpus

Expanded text:
tis martyria, sicut et ipse pro veritate martyr est. tis martyria, sicut et ipse pro veritate martyr est. Sed ad regem nostrum revertamur, cujus certe nec per gratiam, etsi rex meus et dominus sit, nec pro martyris itidem domini mei et magistri testimonio subornato, sciens et prudens contra conscientiam meam, per totam hanc martyris historiam, aut mendacium profero aut metu veritatem abscondo quod esset sub modio lucernam ponere, quam profecto veritatis lucernam ab initio, cum martyris ordiri coepissem historiam, non proposui quidem sub modio ponere, sed super candelabrum, ut omnibus luceret qui in domo Ecclesiae sunt. Sed ad regem nostrum revertendum adhuc, cujus revera famae expedit immortali, ut a martyris discipulo scribantur haec: qui alias forte in saeculis post futuris mortem directo praecepisse judicaretur et super hoc poenitentiam non egisse. Solent quippe in humano genere detrahentium linguae toxicatae ex quocunque mali seminario multum mox per totum corpus
Abbreviated transcription (Latin):
qͥhec scͥpsi retulit sc. Os̃ ꝑtotã hystoriã
aut metu aut gra niehil p̃termittat
discipulus qui seripsit hec .ui¬
tut hic semel hoc interserendo di¬
cam. & semel hoc dixĩse sufficiat:
p̃sertun eũ de rege gentis mee nẽ ser¬
mo sit. teste mͥ deo. & mr̃e suo. qͥb ser¬
uire cdesidero in ealamo meo ħ deto¬
ta mr̃is hystoria. ꝓut desuꝑ datũ exa¬
rata. nichil est qd̃ ut plerisq moris est.
aut meticłose excurtẽ. aut metu sub¬
ticeã aut grã demulceam. aut assenta¬
tione delunii am. surpe qͥppe ce ꝑieulo¬
sum. & ignominiosum admodũ. dis¬
cipłõ p̾sertim magistri mrĩs. aut mar¬
tyri debita p̃conia subticere: aũ euiꝰ
inimicis exqͥsita assenta cõis blandi¬
m̃ta ꝯsuere: qͥb suam seuitiam tega¬
nt. Turpe inquã & ignominiosũ dis¬
cipło ur̃is suere hec: in illa p̃sertio
hystoria que de ipso texit᷑ Ubi relega¬
to om̃i metu & assentatione fallaci &
uana gr̃a. sola ꝯtineri debent uerita¬

Expanded text:
ec scripsi, retulit sic: QUOD PER TOTAM HISTORIAM AUT METU AUT GRATIA NIHIL PRAETERMITTAT DISCIPULUS QUI SCRIPSIT HAEC. Et, ut hic semel hoc interserendo dicam, et semel hoc dixisse sufficiat, praesertim cum de rege gentis meae nunc sermo sit, teste mihi Deo et martyre suo, quibus servire desidero in calamo meo hoc, de tota martyris historia, prout desuper datum, exarata, nihil est quod ut plerisque moris est, aut meticulose excurtem, aut metu subticeam, aut gratia demulceam, aut assentatione deliniam. Turpe quippe, periculosum et ignominiosum admodum, discipulo praesertim magistri martyris, aut martyri debita veritatis praeconia subticere aut ejus inimicis exquisita assentationis blandimenta consuere, quibus suam saevitiam tegant: turpe, inquam, et ignominiosum discipulo martyris consuere haec, in illa praesertim historia quae de ipso texitur: ubi relegato omni metu et assentatione fallaci et vana gratia, sola contineri debent verita
Abbreviated transcription (Latin):
euͣngłirata: mox uolans sic suꝑ penuã
uentoꝵ. Et uere sicut magna: & cita
glia. Thomas qͥppe nudiꝰ t̾tus ħo erat. si¬
milis nobis passibilis. Et ecce qͥa hodie
quadã dext̾e dei mutatione ad miran¬
da. uuln̾ati. in sepulcro dormientis ad¬
huc mundꝰ adorat uuln̾a: & etiã in se¬
illa in audita &e sacͥlegi facti horrore mo¬
tꝰ omp̃e & tã fortit᷑. tã humilit̃ toleran
tauit: nec irã suã nec in irasua mise¬
rationes suas ult aut dissimilare ua¬
lens. aut ꝯtinere miserator & iustus
dñs. Siqͥdem in humana illa supra
hoĩes seuitia citam uindietam: &e edi¬
u̾so in audita illa in hoĩe patientia.
qͣs in agone hoc militari tolerasti. mi¬
rabilior: uͥ qͥa inte ipso. & in tius totum
tolerasti. & adbuc cotidie toleras. obid
solũ ut scĩfices tuos. Sc̃a qͥdẽ mors ip¬

Expanded text:
evangelizata, mox volans sic super pennas evangelizata, mox volans sic super pennas ventorum. Et vere sicut magna et cita gloria. Thomas quippe nudius tertius homo erat similis nobis passibilis; et ecce quia hodie quadam dexterae Dei mutatione admiranda vulnerati in sepulcro dormientis adhuc mundus adorat vulnera, et etiam in sevitia illa inaudita et sacrilegi facti horrore motus Omnipotens et tam fortiter, tam humiliter toleranttavit; nec iram suam, nec in ira sua miserationes suas ultra aut dissimulare valens aut continere, miserator et justus Dominus. Siquidem in humana illa supra homines saevitia citam vindictam et e diverso inaudita illa in homine patientia c et tuorum poenis quas in agone hoc militari tolerasti mirabilior, nisi quia in te ipso et tuis totum tolerasti et adhuc quotidie toleras ob id solum ut sanctifices tuos; adeo
Abbreviated transcription (Latin):
sua ꝑegͥna. in iacinctinis suis. in uolu¬
cͥs. & polimitis pͥncipes &e qͦtqͦt aulies.
purpurati. & amicti auro pͥmo: gau¬
dent & cũ sũma etiã suscipiunt deuo¬
tione. si forte uł de semicintiis uiri
sangͥne eiꝰ ułetiã sudore infectis modi¬
co: seu etiam sicorpꝰ qͦcumꝙ: modote¬
tigerint sibi acqͥrere ualeant. In qͣrũ
etiã acqͥsitione erugunt᷑ altaria: au¬
scͥnia: qͥnimino & lata & spaciosa fun¬
dant᷑ monast̾ia: dotant᷑ & ditantur
oppipare ꝑuniu̾sũ eccłiarũ orbẽ eceli¬
e młte. Nã qd̾ nec dum audiui nec legr.
ego ñ arbit᷑r aliquẽ p̾liãtiũ in toto ex¬
ercitu dñi sabaoth. post tͥumphum
suũ in mundo ħ. ꝑmũdũ uniu̾sum.
tautam. & citã głiam ꝯsecutũ. Boceat
nos alit̾ qͥ alit̾ aut audiuit. aut legit.
de his. Adeo qͥppe cita inmo a deo ci¬
tissime mundo głia neomrĩs decla¬
rata: ut a penultima orbis insula iu
dunt mundi totiꝰ umbilico ꝯfestimsit

Expanded text:
sua peregrina in hyacinthinis suis involusua peregrina in hyacinthinis suis involucris et polimitis principes et quotquot aulici purpurati et amicti auro primo gaudent, et cum summa etiam suscipiunt devotione, si forte vel de semicinciis viri, sanguine ejus vel etiam sudore infectis modico, seu etiam si corpus quocunque modo tetigerint, sibi acquirere valeant. In quarum etiam acquisitione eriguntur altaria in auscrinia, quinimo et lata et spatiosa fundantur monasteria; dotantur et ditantur oppiparae per universum ecclesiarum orbem ecclesiae multae. Nam quod necdum audivi, nec legi, ego non arbitror aliquem praeliantium in toto exercitu Domini Sabaoth, post triumphum suum in mundo hoc, per mundum universum, tantam et tam citam gloriam consecutum. Doceat nos alter qui aliter aut audivit aut legit de his. Adeo quippe cita, imo adeo citissime, mundo gloria neomartyris declarata, ut a penultima orbis insula in dunt, mundi totius umbilico confestum sit
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilis palma mortis sicut potesta¬
tes aerias. & t̾renas debellauit: le¬
ges & statuta subuertit. Similit̾ et
uisibilis palma mortis. militis. sicut
aerias ut iã ostendimꝰ: & t̾renas debel¬
lauit ut nunc ostendemꝰ. Ecce enim
qͥa reges mũdi & pͥncipes. aut ꝑse ip¬
sos aut sicuris t̾rarũ oceupati ipsumnet
nequeunt: ꝑ legatos suos ab uniu̾so
eccłiarum orbe circũquaq ueniũt:
uuln̾atum. sepultum uisitant:ado¬
rant uuln̾a:. offerunt mun̾a. atꝙ mi¬
plorant suffragia. & sꝑant patͦcinia:
certissime fidentes. qd ꝑ aꝑta uuln̾a
mr̃is. effundant᷑ ipsis uisc̃a diuine
miserasionis aꝑiat᷑ ianua salutis: &
omupotentis ꝓtectionis manꝰ ũ clau¬
dat᷑. Et ut de uulnerati corꝑe. & deoc¬
cisi uuln̾ib & de p̾tac̃tis etiam ciliciiᷤ
que totũ agonitẽte militis corpꝰ obte¬
gebant nẽ p̃teream:certe nouit mun¬
dus &iã uidet. qͥa mũdi reges & regi¬
ne in sericis suis. & olesericis inueste

Expanded text:
isibilis palma mortis, sicut potestates aerias et terrenas debellavit, leges et statuta subvertit. Similiter et visibilis palma mortis militis, sicut aerias, ut jam ostendimus, et terrenas debellavit, ut nunc ostendemus. Ecce enim quia reges mundi et principes aut per se ipsos, aut si curis terrarum occupati ipsimet nequeunt, per legatos suos ab universo ecclesiarum orbe circumquaque veniunt, vulneratum sepultum visitant, adorant vulnera, offerunt munera, implorant suffragia, et sperant patrocinia, certissime fidentes quod per aperta vulnera martyris effundantur ipsis viscera divinae miserationis, aperiatur janua salutis, et omnipotentis protectionis manus non claudatur. Et ut de vulnerati corpore et de occisi vulneribus, et de praetactis etiam ciliciis quae totum agonothetae militis corpus obtegebant, nunc praeteream: certe novit mundus et jam videt quia mundi reges et reginae in sericis suis et holosericis in veste
Abbreviated transcription (Latin):
in exqͥsite exqͥsita:. in om̃s uoluntates
tantum. exisse regnum. tnsisse maria.
nescio quoꝵ humiliũ paremũ occisi
filii adorans uuln̾a offerens muña:
& tã humiliter tã deuote ꝓse & pro
regno querens patͦcinia:. Uere ñ est
similis tui in diis dñe: & ñ est sccłm¬
oꝑa tua. Qhumilias lignũ sublime &e
exaltas lignũ humile: qͥ siccas lignũ
uiride. & lignũ aridũ facis frondere:
tu dñe locutus es &e faeis sie. De illu¬
stri augloꝵ rege tũphato ꝑ mr̃em .ui.
ed qͥd: Dequadã alia mundi po¬
testate. melita & unm̃nsa. inuictori¬
oso mr̃is sanguine tumphata. de qͣ¬

Expanded text:
inexquisite exquisita in omnes voluntates tantum exisse regnum, transisse maria, nescio quorum humilium parentum occisi filii adorans vulnera, offerens munera, et tam humiliter, tam devote pro se et pro regno quaerens patrocinia! vere non est similis tui in diis, Domine, non est sec qui humilias lignum sublime et exaltas lignum humile: qui siccas lignum viride, et lignum aridum facis frondere. Tu, Domine, locutus es et facis sic. DE ILLUSTRI ANGLORUM REGE TRIUMPHATO PER MARTYREM. Sed quid? De quadam alia mundi potestate inclyta et immensa in victorioso martyris sanguine triumphata,
Abbreviated transcription (Latin):
si rex ipse qͥ offerebat.forte ignoraret
mist̾iũ. Leuera myst̾iũ. illi offerre ui¬
nũ ee aurũ: qͥ ꝓpt̾ iusticie ueritatem.
calicẽ salutaris accepit. Et in hoc car¬
nis natalicio. imꝑatoris: militis mr̃is
sp̃c natalicium simile . Uiii. notula
mꝑatori qͥppe mox nato in carne:au¬
rum. thus & mirra a regib offerunt᷑
in myst̾io. Et similt̾ militi iam uere
clarandum nataliciũ suũ carnis Et
similit̾ militi ad illustͣndũ suũ nata

Expanded text:
si rex ipse qui offerebat forte ignoraret si rex ipse qui offerebat forte ignoraret mysterium. Revera mysterium illi offerre vinum et aurum qui propter justitiae veritatem calicem salutaris accepit. Et in hoc etiam carnis natalitio imperatoris militis martyris spiritus natalitium simile. 8 NOTULA. Imperatori quippe mox nato in carne aurum, thus et myrrha a regibus offeruntur in mysterio. Et similiter militi jam vere ur ad declarandum natalitium suum carnis: et similiter militi ad illustrandum suum nata
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ signa uirtutũ & ꝓdigia que fieban
tropheũ mr̃is p̃dicante: rex ille puᷤ
exinde motus tox qd̃ in auditum ẽ
forte ad ext̾as seu fidei mimicas nati¬
ones debellandas: ipse tñ tam poten̾
rex solo pietatis amore tͣctus. & euictus
exiuit regnũ: uentis se cõmisit & undiᷤ
& insulam in corde maris sitã intͣuit:
ob id solum ut eum quẽ exceꝑat & ex¬
hibuerat exułe. ad oraret uuln̾atum.
in sepulcro dormientem adhuc. Et a¬
doraus. ea que talem & tantũ regẽ de¬
cebant obtulit mun̾a: uinũ udł et
aurũ. Aureũ scł calicem. & uini centũ
modios: ꝑpetuo ad nataliciũ diẽ mr̃is.
singłis annis celebrandum in letitia.
In hoc piũ ille rexsuie inuita. siue in
morte sua: ꝓse. & ꝓ regno suo. b̃o mͣri
qͣsi annuũ tͥoutum soluens
t talem ꝓfecto regẽ. talis oblatio de¬
cuit: uiini dico. cũ calice aureo. Et re¬
uera ui fallor mystica oblotio hec: et¬

Expanded text:
propter signa virtutum et prodigia quae fiebant propter signa virtutum et prodigia quae fiebant tropaeum martyris praedicante, rex ille pius exinde motus, mox quod inauditum est, forte ad exteras seu fidei inimicas nationes debellandas, ipse tamen tam potens rex, solo pietatis amore tractus et evictus, exivit regnum, ventis se commisit et undis et insulam in corde maris sitam intravit: ob id solum ut eum quem exceperat et exhibuerat exsulem adoraret vulneratum, in sepulcro dormientem adhuc: et adorans ea quae talem et tantum regem decebant obtulit munera, vinum videlicet et aurum; aureum scilicet calicem et vini centum modios perpetuo ad natalitium diem martyris singulis annis celebrandum in laetitia; in hoc pius ille rex sive in vita sive in morte sua pro se et pro regno suo beato martyri quasi annuum tributum solvens. Et talem profecto regem talis oblatio decuit, vini dico cum calice aureo. Et revera, ni fallor, mystica oblatio haec et
Abbreviated transcription (Latin):
uiꝰ uidł exp̃ssius. & noĩatiue. in aliqͥbus
potestatib t̾renis id ipsum qd̃ cepimꝰ
ceteras mundi potestates. magne et
p̃clare: duo uidl̃ reges magni. & illu¬
stres. noĩatiue bic expͥmendi. De xͥamꝰ¬
tionis rex francoꝵ lodouicꝰ sepe & sepiꝰ
ut dignũ est. in hystoria noĩatus: ex
cuiꝰ etiam & deo. & mundo. tã sc̃i. tam
clari. & gͣti crebra in sertione noĩs. totã
hystoriam sac̃tior ẽ reputo: & eo ampłi
illusftaor: post futis etiã secłis gͣti¬
orem futurã ñ du bito. Qut in li¬
bello hystorico satis supͣ ostendunꝰ. qd̾tũ
ad tanti regis clem̃tiam & głiam um¬
mortalem satis ostendere ñ sufficimꝰ.
int̾ reges rex ipse singłatis. cũ nos iam
exulantes uagos. & ꝓfugos & qͣsi locum
in hoc mundo ñ hñtes mundꝰ nos abie¬
ciss: solus ipse regia motꝰ clem̃tia. in au¬
gustali tã magnificentia qͣm munifi¬
centia. nos excepit. Demũ uͦ post mr̃is
de hoc mundo excessũ. mundo citopꝰt

Expanded text:
icet expressius et nominative in aliquibus potestatibus terrenis id ipsum quod coepiminter caeteras mundi potestates magnae et praeclarae, duo videlicet reges magni et illustres nominative hic exprimendi. DE tionis rex Francorum Ludovicus, saepe et saepius, ut dignum est, in historia nominatus, ex cujus etiam et Deo et mundo tam sancti, tam clari et grati crebra insertione nominis totam historiam sacratiorem reputo, et eo amplius illustratam post futuris etiam saeculis gratiorem futuram non dubito. Qui, ut in libello historico satis supra ostendimus, quod tamen ad tanti regis clementiam et gloriam immortalem satis ostendere non sufficimus, inter reges rex ipse singularis, cum nos jam exsulantes vagos et profugos et quasi locum in mundo non habentes mundus non abjecisset, solus ipse regia motus clementia in augustali tam magnificentia quam munificentia nos excepit. Demum vero post martyris de mundo excessum, mundo cito post
Abbreviated transcription (Latin):
cõmilitonibꝰ sius mirabiliter & poten¬
eialiter oꝑante sie: hoc peccati stipen¬
diũ tͣnsit in arma suoꝵ militũ: non
carnalia s potentia deo. S oimꝑator¬
tam clemens. incuuꝰ maiẽstate tanta
elem̃itia cõmenor oilis eoqͥdẽ cõmen¬
dabilior qd̃ in tanta potestate sit: qͥd
dico de pena. qͥd demorte uł tuoꝵ
uł tua: ꝑ te sic sc̃a & scificata sic: Si de

Expanded text:
commilitonibus suis mirabiliter et potentialiter operante sic, hoc peccati stipendium transit in arma suorum militum non quidem carnalia sed potentia Deo. Et fitam clemens, in cujus majestate tanta clementia commendabilis, eo quidem commendabilior quod in tanta potestate sit; quid dico de poena, quid de morte vel tuorum vel tua, per te sic sancta et sanctificata sic, cum e
Abbreviated transcription (Latin):
cantuariensis
eccłie archipre¬
suli. baldeuino
et successoribuꝰ
suis. quot quot
canonice sub¬
stituendis. sẽi¬
taus sue seruoꝵ minumus herber¬
tus de boseham. sallitem in dño.
et debitam patrib reuerentiam.
ẽuita. et actib głosi neomar¬
tiris nostribeati thome. de¬
cessoris uestri hystoriam exaraui.
Non quidem eo stili splendore.
non ea distinctionũ sollempni¬
tate quam dignitas materie exi¬
git. sed prout desuper datum.
Grandes quippe materias ait qui¬
dam. ingenia parua non suffert̃.
Uerum ue tam preclara tanti us
¶esta. pertam crebras tam con¬
tinuas tempoꝵ et generationum
successiones. aut obfuscaret uetu¬
stas. aut deleret obliuio: oueri su¬
pra uires. seiens et prudens suppo¬
ĩui humeros. Presertim cum alus
qui mecum uiderunt passiones
uiri consoeus Infratribus meis.
feri ommbusa mundo sublati.
et ian in xp̃o Iormientibus. mͥ
ad hud supersfiti. specialiter in¬
cubulerit hr E lpropterea ma¬
num apposui. malens si necesse sit.

Expanded text:
Cantuariensis Ecclesiae archipraesuli BALDEWINO et successoribus suis quotquot canonice substituendis, sanctitutis suae servorum minimus HERBERTUS DE BOSEHAM, salutem in Domino et debitam patribus reverentiam. De vita et actibus gloriosi neomartyris nostri beati Thomae, decessoris vestri, historiam exaravi: non quidem eo styli splendore, non ea dictionum solemnitate, quam dignitas materiae exigit, sed prout desuper datum. « Grandes quippe materiae, ait quidam, ingenia parva non sufferunt. » Verum, ne tam praeclara tanti viri gesta per tam crebras, tam continuas temporum et generationum successiones, aut offuscaret vetustas aut deleret oblivio, oneri supra vires sciens et prudens supposui humeros; praesertim cum aliis, qui mecum viderunt passionem viri, consociis, confratribus meis, fere omnibus e mundo sublatis et jam in Christo dormientibus, mihi adhuc superstiti specialiter incubuerit hoc. Et propterea manum apposui, malens, si forte necesse sic,
Abbreviated transcription (Latin):
utpote uictorie huiꝰ tam celebris sieut
tumphautis & tͥumpbati cõmunigli¬
e. festiue & sollemniter alł reuersiont̾
decantantes. Reuersiouis inquã: ꝑe¬
filii ad patrem & ꝑatͥs ad filiũ: ce dilec¬
ti ad cdilectum. S circa magnũ hunc.
paulis ꝑ adhuc: & exinde ex ꝑegnatio¬
nis huiꝰ humilitate. & deuotione qͥd¬

Expanded text:
utpote victoriae hujus tam celebris sicut triumphantis et triumphati communi gloriae festive et solemniter Alleluia reversionis decantantes; reversionis, inquam, pefilii ad patrem et patris ad filium, et dilecti ad dilectum. Sed circa magnum hunc paulisper adhuc; et exinde ex peregrinationis hujus humilitate
Abbreviated transcription (Latin):
iã descͥpsimus humilitate c&e deuoti¬
one ꝯsũmatis: rex iam uere rex. ce ꝑe¬
gnꝰ tam deuot᷑. in c̃stino post missam
añ mr̃is sepulturam celebratã de
mr̃e: macłatis sic pedib ut humilit̾
coram m̃re uenerat nec etiam refocil¬
latꝰ. in spe multa patͦcinii ꝑ inr̃em ĩbre¬
ui sibi futi recessit. h rege post

Expanded text:
jam descripsimus, humilitate et devotione consummatis, rex jam vere rex et peregrinus tam devotus, in crastino post missam ante martyris sepulturam celebratam de martyre, maculatis sic pedibus ut humiliter coram martyre venerat, nec etiam refocillatus, in spe multa patrocinii per martyrem in brevi sibi futuri recessit. DE HOST
Abbreviated transcription (Latin):
aut suspicet᷑ nemo. qͦdam me as¬
sentationis uelamento. ꝓregis mei
gr̃a. uł fauore eo uidł qdͣrex gentis
cũ uiulti ad huc suꝑsut qͥ extanta
potestate sic tri aiphata tantã trui̾¬
phantis głam. cetantã triũphate pote̾¬
tatis sicut descͥpsimus humiliationi
itpote cui & interfuext̃. ipsi. ꝯtestant᷑.
Nichil enim ꝑ totam mrĩs hystoriam
deus seit ut iam semel testatus sum
& ꝯtestor nũe it̾im. aut hoĩs metu. de
corpore ueritatis mutilo. aut aduer¬
sus ueritatem ꝓpter hoĩs gr̃am am¬
plifico. siue ut hõi placeã assentatio¬
ne ueritatis seductrice interuerto:
aut ꝓpt̾ ppłaris aure flatum interse
Sed ad głiosam potestatem nr̃ãm ñc
certe głosiorem immo qͣsi nũe pͥmo
gliosam cũ sit głose sic triumphata

Expanded text:
aut suspicetur nemo, quodam me assentationis velamento pro regis mei gratia vel favore, eo videlicet quod rex gentis cum multi adhuc supersint, qui ex tanta potestate sic triumphata tantam triumphantis gloriam et tantam triumphatae potestatis, sicut descripsimus humiliationiutpote cui et interfuerunt, ipsi contestentur. Nihil enim per totam martyris historiam, Deus scit, ut jam semel testatus sum et contestor nunc iterum, aut hominis metu de corpore veritatis mutilo aut adversus veritatem propter hominis gratiam amplifico, aut ut homini placeam assentatione veritatis seductrice interverto, aut propter popularis aurae flatum intersero Sed ad gloriosam potestatem nostram nunc certe gloriosiorem, imo quasi nunc primo gloriosam, cum sit
Abbreviated transcription (Latin):
bat: & tamen cdissimulat.
Cena aũ facta: hospes cũ noua util¬
tus hylaritate ꝓpiꝰ accedit. Quẽ cũ¬
xpĩanus supͣsedem uixta se poncre
uoluiss hospes ꝯstant̾ renuit: inrter¬
ra secus ipsi pedes seclens. Et post mo
iut subtectum meum int᷑res Cui
o te magnũ uirũ esse. & cantuarien¬
u̾boꝵ inuolucͥs ab hosꝑite suo se po¬
tuiss euoluere qͥn hoꝵ alt̾utrũ neces¬
se hr̃et. aut de se ueritatẽ fateri ꝯstant᷑.
aut diffiteri m̃dacit̾: confessus est qd̾
ipse ẽ qͦ ũ negauit. Et ne se ꝑderet: hos

Expanded text:
bat, et tamen dissimulat. bat, et tamen dissimulat. Coena autem facta, hospes cum nova vultus hilaritate accedit propiuianus supra sedem juxta se ponere voluisset, hospes constanter renuit, in terra secus ipsius pedes sedens. Et post modi ut sub tectum meum intrares. » Co te magnum virum esse et Cantuarienverborum involucris ab hospite suo se potuisset evolvere, quin horum alterutrum necesse haberet, aut de se veritatem fateri constanter aut diffiteri mendaciter, confessus est quod ipse est, et non negavit. Et ne se proderet, hos
Abbreviated transcription (Latin):
sionẽ. Uidens itaꝙ hoĩem in mͦ edendrĩ
corꝑis qͣlitate ⁊ gestu cet̾is longe dis amiłẽ:
existimauit mox se magnũ aliqͤm uirũ
ĩhosptio suo suscepissẽ⁊ ꝓcerto suspica¬
bat᷑ tartuarienseri hũc ẽẽ archirep̃m: eo
qͣdiã densus ĩtea cͥcũqͦq ꝑcrebruerat ru¬
mor cantuariensem
sie auorhantune clam recessisse:. E
iã in partes illas applicusse. aut ĩ
ꝓximo applicandũ fore. hospes gͥ ꝯfe¬
stim rusticã suã seorsum uocauit:
Q instillauit secretiꝰ. cantua riensem
esse. quẽ hospitio susceꝑant. At illa
im patiens. iux u̾bo exaudito. ad inẽ¬
sai ꝓperat :  post modicũ intuitũ
mox rediens & subriclens: certe inqͥt
bone uir ipse est. Rustica gͥ mrdrłti¬
citior. circa minist̾iũ. discurrit fe¬
stinat: & nunc nuces. n̾e poma uẽ
caseo lũ. aũ frẽm xp̃ianũ apponit Fra
ter uͦ xp̃ianus suspicans se iam ex a¬
liqͥb in diciis dep̾hensum: carere inal¬
let his que rustica affectuose appone¬

Expanded text:
ionem. Videns itaque hominem in modo edendi, in corporis qualitate et gestu caeteris longe dissimilem, existimavit mox se magnum aliquem virum in hospitio suo suscepisse, et pro certo suspicabatur Cantuariensem hunc esse archiepiscopum, eo quod jam densus in terra circumquaque percrebruerat rumor Cantuariensem sic a Northamptune clam recessisse, et jam in partes illas aut applicuisse aut in proximo applicandum fore. Hospes igitur confestim rusticam suam seorsum vocavit, et instillavit secretius Cantuariensem esse quem hospitio susceperat. At illa impatiens, vix verbo exaudito, ad mensam properat et post modicum intuitum mox rediens et subridens: « Certe, » inquit, « bone vir, ipse est. » Rustica igitur mox sollicitior circa ministerium, discurrit, festinat, et nunc nuces, nunc poma, nunc caseolum, ante fratrem Christianum apponit. Frater vero Christianus suspicans se jam ex aliquibus indiciis deprehensum, carere mallet his quae rustica affectuose appone
Abbreviated transcription (Latin):
pera gͣueninges uenit. Qͦmͦ tho¬
mnas fugiens. ĩ fractione panis ab ho¬
sꝑite suo agnit sit .u.¬
t cũ sero recubuiss. una cũ tͥbus
uie sociis. ab hospite suo in frac¬
tione panis agnitꝰ est: cum tñ in m̃¬
sa ñ magis ipsi qͣm alii deferret᷑.
unmo muniꝰ: utpote qͥ in m̃sa pͥmũ
nequaquam tenoret locum. s ex¬
tremum. Qetiam ꝑtotum hoc iti¬
nerarium suũ sicut habitu. ita et
nomine mutato. a ꝯfr̃ib suis. iue
sociis. fr̾ xp̃ianus uocabat᷑: uouien
xp̃iani sortitꝰ proꝓpͥo: totũ obidue
potuiss aguosri. Uerum cautus
hic hospes. uotauit. qd p̃cet̾is recũ¬
bentib singularem hrẽt uescendi
modum: & in clistributione affec¬
tum. De illo siqͥdẽ modico qd̾ ip̃i ĩ m̾sa
apponebat᷑: paruulis & aliis qͥ in
domo erant. singulis disꝑgebat &¬
dabat. De corporali archipsulis for
reterea ad certius con ¶uia .ui.¬
cepit iã agnitionis argumentũ:
totius hoĩs compositionẽ intuebat᷑¬

Expanded text:
era Graveninges venit. 4. QUOMODO THOMAS FUGIENS IN FRACTIONE PANIS AB HOSPITE SUO AGNITUS SIT. Et cum sero recubuisset una cum tribus fratribus viae sociis, ab hospite suo in fractione panis agnitus est: cum tamen in mensa non magis ipsi quam alii deferretur, imo minus, utpote qui in mensa primum nequaquam teneret locum, sed extremum. Qui etiam per totum hoc itinerarium suum sicut habitu ita et nomine mutato, a confratribus suis viae sociis frater Christianus vocabatur, nomen Christiani sortitus pro proprio, totum ob id ne potuisset agnosci. Verum cautus hic hospes notavit quod prae caeteris recumbentibus singularem haberet vescendi modum et in distributione affectum. De illo siquidem modico quod ipsi in mensa apponebatur, parvulis et aliis qui in domo singulis dispergebat et dabat. De corporali archipraesulis forma. Praeterea ad certius conceptae jam agnitionis argumentum, totius hominis compositionem intuebatu
Abbreviated transcription (Latin):
re poterat & si pauꝑtate iã dui tolera¬
ta. diuitiarũ etiã augustaliũ uirus.
Nec arbitret᷑ qͥs hec & huiꝰmocli ꝯtͣ bre¬
uitatis regłam suꝑflue & sine fructu
in serta. Pauca enĩ uł nulla hucusꝙ
int̾seruisse me memini: que ñ ꝑtine¬
aut & si ũ ex pͥmat᷑ uł ad edificationẽ
tiati a rege. a castro illo recedentes. ad
ciuitatẽ ꝑegrinationis nr̃e senonis re¬
meauimꝰ: sĩt mat᷑e ꝓut ad huc paupe¬
res & exules potumꝰ nr̃m ad repatri¬
andũ iter mat᷑abamꝰ. Nec obid paupe¬
res nomino. qͥn archip̃sul cũ suis in
magno & p̃claro apparatu reu̾tiss:
plus ni fallor quã cũ eqͥtatis centum
repatͥans. Qd̃ ideo memoro hic: ut ubi¬
ꝙ ce in ouĩ statu suo ꝓbet᷑ magnꝰ. Et
reuera semꝑ & ubiq magnꝰ. Magnꝰ
in palatio: magnꝰ in sac̃dotio: magnꝰ
in aula: magnus in eccłia: maguꝰ in
ꝑegrinatione: magnꝰ in ꝑegͥnationis

Expanded text:
re poterat, etsi paupertate jam diu tolerare poterat, etsi paupertate jam diu tolerata, divitiarum etiam Augustalium virus. Nec arbitretur quis haec et hujusmodi contra brevitatis regulam superflue et sine fructu inserta, pauca enim vel nulla hucusque interseruisse me memini, quae non pertineant, etsi non exprimatur, vel ad aedificationem tiati a rege, a castro illo recedentes, ad civitatem peregrinationis nostrae Senonis remeavimus, et mature prout adhuc pauperes et exsules potuimus, nostrum ad repatriandum iter maturabamus. Nec ob id pauperes nomino, quin archipraesul cum suis in magno et praeclaro apparatu revertisset, plus, ni fallor, quam cum equitaturis centum repatrians. Quod ideo memoro hic, ut ubique et in omni statu suo probetur magnus. Et revera semper et ubique magnus; magnus in palatio, magnus in sacerdotio, magnus in aula, magnus in ecclesia, magnus in peregrinatione, magnus in peregrinationis
Abbreviated transcription (Latin):
ost aliqd̃ uͦdies archip̃sul in ca¬
blesis regem qͥ illo tunc uenerat reuisere
ꝓfectus est. Nonqͥdẽ ut qͥcquã exigeret.
uł repeteret s solum ut regem uide¬
ret: & si posset fierisic. antiquã famili.¬
aritatẽ & amiciciã quatenꝰ dñs ꝑmitte¬
ret reparet. Et qͥdem rex ipsum ueni¬
entẽ sie:honorifice nimis ut decebat.
et ut uideri poterat. gratanter pluri¬
iũ. & affectuose excepit. Qͥcũ famili¬
ariꝰ colloquerent᷑ & iocundiꝰ. int̾ alia
rem in mauꝰ tuas. Et post dies archip̃¬
sul hoc regis u̾bum. retulit discipło qͥ
scͥpsit hec adiciens. & cũ rex inqͥt mͥdi
xiss sic recordatꝰ sũ mox u̾bi illiꝰ in
adoraueris me. Hec & huiꝰmodi deui¬
ro hoc hystorie huie sepe & sepiꝰ cura¬
ui iut̾serere: ut quemadmodũ sucut
paulo aũ p̃misimꝰ. dep̃hendi sacerdo¬
tis potuit zelus: ita & nc̃ audiri potest
purus in sacerdote fuisse ab onũ eu¬
piditatis labe affectus: quẽ nec infice¬

Expanded text:
ost aliquot vero dies archipraesul in caBlesis, regem qui illo tunc venerat revisere profectus est: non quidem ut quidquam exigeret vel repeteret, sed solum ut regem videret, et si posset fieri sic antiquam familiaritatem et amicitiam, quatenus Dominus permitteret, repararet. Et quidem rex ipsum venientem sic honorifice nimis ut decebat, et ut videri poterat gratanter plurimum et affectuose excepit. Qui cum familiariter colloquerentur et jucundius, inter alia rem in manus tuas. » Et post dies archipraesul hoc regis verbum retulit discipulo qui scripsit haec; adjiciens: « Et cum rex. » inquit « mihi dixisset sic, recordatus sum mox verbi illius in adoraveris me . » Haec et hujusmodi de viro hoc historiae huic saepe et saepius curavi interserere, ut quemadmodum, sicut paulo ante praemisimus, deprehendi sacerdotis potuit zelus, ita et nunc audiri possit purus in sacerdote fuisse ab omni cupiditatis labe affectus: quem nec infice
Abbreviated transcription (Latin):
ita trahunt. sic ꝓtrahunt. Et mirũ
si ille tanquam homo adhuc nr̃i
sumilis. sac̃dos dico n̾r. qͥ cõmune sa¬
lutisnr̃e sacͥficium est oblatur̾ pro
nobis: ad missam se parans. uł etiã
in missa ipsa. interdum in se ita ñ
loqͥmur. sac̃dotis in missa sic moro.¬
si. aut ẽ ypocͥsis manifesta: aut religi¬
oinsciã. Uerum. ut deinceps comꝑa¬
tiant᷑ nobis sac̃dotes hii. Q uos uniũ¬
si sac̃dotes p̾muitati ad m̃sam. qͥcũ
nouo sac̾dote. nouo nr̃o pontifice
iam discubuistis:scitote et uos simi¬
lia debere parare. Exemplum enĩ

Expanded text:
ita trahunt, sic protrahunt. Me, qui si ille tanquam homo adhuc nostris similis, sacerdos dico noster, qui commune salutis nostrae sacrificium est oblaturus pro nobis, ad missam se parans, vel etiam in missa ipsa, interdum in se ita non loquimur, sacerdotis in missa sic morosi aut est hypocrisis manifesta aut religio inscia. Verum, ut deinceps compatiantur nobis sacerdotes hi et vos universi sacerdotes praeinvitati ad mensam, qui cum novo sacerdote, novo nostro pontifice jam discubuistis, scitote et vos similia debere parare. Exemplum eni
Abbreviated transcription (Latin):
ne celebret. Nam aliqͥs honorando:
ñ audet cotidie sumere. Q aliꝰ hono¬
rando: ũ audet ullo die p̃termit¬
tere Coutemptum solum non uult
iste cib: sicut nec manna fastidiũ.

Expanded text:
 sumptum. Nam aliquis honorando non audet quotidie sumere, et alius honorando non audet ullo die praetermittere. Contemptum solum non vult iste cibus, sicut nec manna fastidium.
Abbreviated transcription (Latin):
eo inbreui it̾ureu̾so qͥ missus fuerat:
reportauit & it̃m qd̾ neq: uox ess neq
sensus adhuc. Archipsul uͭ audiens sic
&ecertissime iã ꝯsid̾ans qd̾ hac miscdie ⁊
lenitatis uia ñ ꝓficeret. ĩ spũ iudicii &¬

Expanded text:
eo in brevi iterum reverso qui missus fuerat, eo in brevi iterum reverso qui missus fuerat, reportavit et iterum quod neque vox esset neque sensus adhuc. Archipraesul vero audiens sic, et certissime jam considerans quod hac misericordiae et lenitatis via non proficeret, in s
Abbreviated transcription (Latin):
issus ẽ itaꝙ unꝰ abbatũ ordinis
cist̾ciensis: ad monast̾iũ pontini¬
aceuse ꝑtinens speciali qͦdam iure
subiectionis. Abbas hic urbanꝰ noĩe:
& uere urbanꝰ. Urbanꝰ noĩe᷑ urbanu̾
& re: urbanꝰ & insermone. Solus qͥp¬
pe talis idoneus: ut tali fungeret᷑
legatione Is itaq missus. qͥsecũ ad
dũm regem. noĩe archip̃sulis suaui¬
simas litt̾as detulit: supplicationẽ
solam. coreptionem uͦ nulła. uł mo¬
dicã. ꝯtinentes. Quesierat enum
archip̾sul u̾ba utilia. suauia. ⁊ pa¬
cifica: de ꝯscͥpsit sermones suauissi¬
mos: qͥb uł sic regis leniret᷑ cor. ue¬
rum qui missus fuerat post clies
aliqͦt ad nos reu̾sus ꝓnr̃is suauibꝰ¬
ꝓurĩs leuib & pacificis. ñ nͥ amaritu¬
diuẽ asꝑitatẽ & turbationẽ maio¬
rem reportauit: regis corde sic ob
cenda iniunxit: & litt̾as aliqͣntułu
aust̾itatis ꝯtinentes clestinauit. qͥb
archip̾sul regem corripuit: s in mi¬
scłia & ia sp̃u lenitatis ad huc. uerũ

Expanded text:
issus est itaque unus abbatum ordinis Cisterciensis ad monasterium Pontiniacense pertinens speciali quodam jure subjectionis. Abbas hic Urbanus nomine et vere urbanus; Urbanus nomine, urbanus et re, urbanus et in sermone. Solus quippe talis idoneus ut tali fungeretur legatione. Is itaque missus, qui secum ad dominum regem nomine archipraesulis suavissimas litteras detulit, supplicationem solam, correptionem vero nullam vel modicam continentes. Quaesierat enim archipraesul verba utilia, suavia et pacifica, et conscripsit sermones lenissimos, quibus vel sic regis leniretur cor. Verum qui missus fuerat post dies aliquot ad nos reversus, pro nostris suavibris lenibus et pacificis, non nisi amaritudinem, asperitatem et turbationem majorem reportavit regis corde sic obfcenda injunxit et litteras aliquantulum austeritatis continentes destinavit, quibus archipspiritu lenitatis adhuc. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
mones s asꝑos & austeros: iañ sicut pri
regẽ ĩmisccłia corripiens. s dure ĩcrepan.
⁊ sicut t̾c decebat ep̃m cũ om̃i imꝑio
arguens: tanqͣm ueri samaritani
discipłi. priꝰ infundens oleum. & uĩ
postea. & tanqͣm figͣatũ in ꝓpħa uerũ
euangłicum aĩal. hũs ante faciem

Expanded text:
mones sed asperos et austeros, jam non, sicut prius, regem in misericordia corripiens, sed dure increpans, et sicut tunc decebat, episcopum cum omni imperio arguens, tanquam veri Samaritani discipulus prius infundens oleum et vinum postea. Et tanquam figuratum in propheta verum evangelicum animal, habens ante
Abbreviated transcription (Latin):
t ut illarum ꝯsuetudi Cuiii.¬
uũ seu lib̾tatũ. uł dignitatum
tar uerbis fuit hec.
e aduocatione & p̾sentatione ec¬
cłiarum. si ꝯtͦuersia emerserit int̃
laicos. uł int̾ laicos & clericos. uł int̃
clericos ad scłaria iudicia ꝑtͣhi. &
ecłiasticã iurisdictionẽ in sclarem
ꝯuerti. Aduocatio qͥppe eccłiarum. iu¬

Expanded text:
t ut illarum consuetudinum seu libertatum vel dignitatum, utar verbis, fuit haec: « I. De advocatione et praesentatione Ecclesiarum si controversia emerserit inter laicos, vel inter laicos et clericos, vel inter clericos ad saecularia judicia pertrahi, et ecclesiasticam jurisdictionem in saecularem converti. Advocatio quippe ecclesiarum
Abbreviated transcription (Latin):
cet̾o eum eccłia tueri.
Nacut noĩabant ꝯsuetucdine sic in
scͥptum redacta. adu̾tit mox archip̃¬
sul. & certiꝰ magis intellexit qͣm ex pͥ¬
ori ꝓpinari sibi serpentine emulatio¬
nis uixꝰ. Et mox testatus est totiꝰ fu¬
nesti cẏ rogͣphi ipsa u̾ba sicut in sipi

Expanded text:
caetero eum Ecclesia tueri. » caetero eum Ecclesia tueri. » Hac, ut nominabant, consuetudine sic in scriptum redacta, advertit mox archipraesul et certius magis intellexit quam et priori propinari sibi serpentinae aemulationis virus; et mox testatus est totius funesti chirographi ipsa verba sicut insipi
Abbreviated transcription (Latin):
acdipiscit᷑. accedit & innitit᷑. Unde
cuiꝰ est de iure pͥncipali cognoscere.
& de accessorio. eũunũ de altero pen¬
deat. & sibi ininuicẽ innexa sint et
annexa. Alioqͥn.si istud qd̾ ꝑuitiosa
quorundã adinuentione ius aduo¬
cationis nominat᷑. merũ scłare iuis.
& hereditariũ est. uendat᷑ enat᷑. & eti¬
am alioꝵ instar scłariũ. in monoma¬
chiam declucat᷑. Duplicit gͥ arguebat
archip̃sul. funestũ adinuentũ hoc. tũ
qͥa clericos trahebant ante uidicem ñ
nuo. s t̃tiũ in cyrog̃pho decretũ. subiũ¬
lerici recitati. uł accusati. ¶sancio
dequacũq re.submoniti aiustitia re¬
gis ueuient incuriam ipsiꝰ responsu¬
ri ibidem de hoc uñ iudebit᷑. curiere¬
gis. qd̾ sit ibi respondendũ:. & incuria
eccłiastica uñ uidebit᷑ qd̾ ibi sit respõ¬
dendum: ita qͦd iusticia regis inuitet
incuriã sc̃e eccłie ad uidendum qua
ratione res ibi tctabit᷑. Et si cłicus ꝯ¬
uictus ułꝯfessus fuerit: ñ debet de

Expanded text:
dipiscitur, accedit et innititur, unde cujus est de jure principali cognoscere, et de accessorio, cum unum de altero pendeat et sibi invicem innexa sint et adnexa. Alioquin si istud quod perniciosa quorumdam adinventione jus advocationis nominatur, merum saeculare jus et haereditarium est: vendatur, ematur, et etiam aliarum instar saecularium in monomachiam deducatur. Dupliciter igitur arguebat archipraesul funestum adinventum hoc, tum quia clericos trahebant ante judicem nonnuo sed tertium in chirographo, decretum subjunlerici retati vel accusati de quacunque re, submoniti a justitia regis venient in curiam ipsius responsuri ibidem de hoc, unde videbitur curiae regis quod sit ibi respondendum et in curia ecclesiastica unde videbitur quod ibi sit respondendum: ita quod justitia regis mittet in curiam sanctae Ecclesiae ad videndum qua ratione res ibi tractabitur. Etsi clericus convictus vel confessus fuerit, non debet de
Abbreviated transcription (Latin):
ctorem modestiꝰ locuti st. id mñ instã¬
tex postulantes. ut ep̃os excõmuni¬
catos. uł suspensos absolueret. Qd̃ ar¬
chip̃sul ad ꝯsiliũ clistulit: donee in cra

Expanded text:
ctorem, modestius locuti sunt, et tamen instanter postulantes, ut episcopos excommunicatos vel suspensos absolveret quod archipraesul ad consilium distulit: donec in cra
Abbreviated transcription (Latin):
gentissime loquebat᷑: regłam illam
cdiuini iuris liungua cõmuni sicutad
litt̾atos. & ad laicos frequenter it̾aus:
ñ renutti peccatũ uͥ restituat᷑ ablatũ:
adiciens ueqͣquã regiã decere mag¬
iificentiã res pauꝑum. seu eccłiẽbo

Expanded text:
gentissime loquebatur, regulam illam divini juris lingua communi, sicut ad litteratos et ad laicos, frequenter iterans, non remitti peccatum nisi restituatur ablatum: adjiciens nequaquam regiam decere magnificen
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑatoris gͥ in pͥmis uisibilis pal notula¬
ma mortis: fuit mors mortis. Ero in¬
qͥt mors tua. omors. Similit̾ & uisibi¬
bilis palma mortis militis: mundi
iã qͣsi mortui deuotio torpens. & fides
uelut iã mortua ꝑmilitis mortem
tͥumphalem suscitata. Suꝑ quo. &¬

Expanded text:
atoris igitur in primis visibilis palma mortis fuit mors mortis. Ero, inquit, mors tua, o mors . Similiter et visibilis palma mortis militis mundi jam quasi mortui devotio torpens, et fides velut jam mortua per militis mortem triumphalem suscitata. Super quo
Abbreviated transcription (Latin):
mꝑatoris usibilis palma mortis: in
uictoriososanguine suo de lacu ĩ qͦñ
erat aqͣ eduxit uĩctos in fortitudine
obligatos pene. Similit̾ & miles. in.
uictorioso sanguine suo:obligatos
culpe. S ut audiamꝰ qͣlit̾ hoc: meli
hui notula decantanda morosius.
De lacu qͥppe ñ aque s miserie ce delu¬
To fecis eduxit uinctos: sicut imꝑato¬
xis. & mulitis ui ctoriosus sanguis hie
Nec enĩ ab inuentione ꝓthomris stepħi

Expanded text:
atoris visibilis palma mortis in victorioso sanguine suo, de lacu in quo non erat aqua eduxit vinctos, in fortitudine obligatos poenae. Similiter et miles in victorioso suo obligatos culpae. Sed ut audiamus qualiter hoc, meli hujus notula decantanda morosius. De lacu quippe non aquae sed miseriae et de luto faecis eduxit vinctos, sicut imperatoris et militis victoriosus sanguis hic. Nec enim ab inventione protomartyris Stephani