comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
d̃m apud dm:. & uult patere & non
potest. qr generationẽ eiꝰ qͥs enarrabit:
Pinde uita qͦue studio contẽplationis cõ¬
petit. ut ea quȩ carnis st̃ in uisibilia
non infirmis ocłis mentis ꝑ ea quȩ fa¬
cta st̃ intellecta conspiciat. & sempit̃¬
nam di uirtutẽ ac diuinitate in effãbi¬
lit̃ cerniat: uacare uult ab om̃i nego¬
cio. & sd̾o sterilis. Affectando qͥppe oci¬
um quo studia contẽplationis igne¬
scunt: non contẽpatur infirmit᷑ati
hõĩum. qui in uaͬriis pressuris sibi de¬
siderant subueniri. S qr & ipsa ꝓ cre¬
andi caritate in ardescit. uult enĩ do¬
cere qd̾ nouit. neq cũ inuidia tabescen¬
te iter habere: uidet sororẽ labore agen¬
di atq patiendi filiis abundante. & do¬
let potius currere hoĩes ad eã uirtut̃ẽ
qua eoꝵ infirmitatib necessitatib q
consulit᷑. quã ad illã unde diuinũ & in¬
cõmutabile aliqͥd discit᷑. Hic dolor fi¬

Expanded text:
deum apud deum et uult parere et non deum apud deum et uult parere et non potest, quia generationem eius quis enarrabit? proinde uita, quae studio contemplationis conpetit, ut ea, quae carni sunt inuisibilia, non infirmis oculis mentis per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciat et sempiternam dei uirtutem ac diuinitatem ineffabiliter cernat, uacare uult ab omni negotio et ideo sterilis. adfectando quippe otium, quo studia contemplationis ignescunt, non contemperatur infirmitati hominum, qui in uariis pressuris sibi desiderant subueniri; sed quia et ipsa procreandi caritate inardescit — uult enim docere, quod nouit, neque cum inuidia tabescente iter habere — uidet sororem labore agendi atque patiendi filiis abundantem et dolet potius currere homines ad eam uirtutem, qua eorum infirmitatibus necessitatibusque consulitur, quam ad illam, unde diuinum et incommutabile aliquid discitur. hic dolor fi
Abbreviated transcription (Latin):
dend̾u: sed ꝓꝓter hoc multa feren¬
da st̃. Itaq duȩ st̃ uxores iacoblibe¬
rȩ. Ambȩ quippe st̃ filiȩ remissionis
peccatoꝵ: hoc est dealbationis. qͦd
est laban. Herũrtam̃ una amatur.
alt̾a tolerat᷑. S quȩ tolerat᷑ ipsa
pͥus & uberius fecundat᷑: ut si non
ꝓpter se ipsam aut ꝓꝓter filios di¬
ligat᷑. Labor enĩ iustoꝵ mayimũ
fructũ habet in eis qͦs regno d̾i gene¬
rant. int̾ multas tẽptationes & in¬
bulationes p̃dicando euangłium: & eos
ꝓpter qͦs st̃ in laborib abu̾ndantius. in
plagis supra mod̾u. in mortib sepius.
mores. gaudiũ & coronã suã uocant.
Nascunt᷑ aut̃ eis facilius atq copiosius
ex illo sermone fid̾i qͦ predicant xꝑm
crucifixũ: & qͥcqͥd humanitatis eiꝰ ci¬
tius humana cogitatione ꝑcipit᷑. &
infirmos etiã lię ocłos non ꝑturbat.
Rachel aut̃ clara aspectu mente ex¬
cedit d̾o: & uidet in pͥncipio u̾bum¬

Expanded text:
dendum, sed propter hoc multa ferendendum, sed propter hoc multa ferenda sunt. Itaque duae sunt uxores Iacob liberae; ambae quippe sunt filiae remissionis peccatorum, hoc est dealbationis, quod est Laban. uerumtamen una amatur et altera toleratur. sed quae toleratur, ipsa prius et uberius fecundatur, ut, si non propter se ipsam, certe propter filios diligatur. labor enim iustorum maximum fructum habet in eis, quos regno dei generant inter multas temptationes et tribulationes praedicando euangelium, et eos, propter quos sunt in laboribus abundantius, in plagis supra modum, in mortibus saepius, mores, gaudium et coronam suam vocant. Nascuntur autem eis facilius atque copiosius ex illo sermone fidei quo praedicant Christum crucifixum, et quidquid humanitatis ejus citius humana cogitatione percipitur, et infirmos etiam Liae oculos non perturbat. Rachel autem clara aspectu mente excedit Deo, et videt in principio Verbu
Abbreviated transcription (Latin):
uenire quo tendit. In eo quiipe quo
u̾satur uirtus est laboriosa. in eo uͦ
qd̃ appetit luminosa sapientia. Qld
opus est inqͥt credere. qd̾ non m osten¬
ditur manifestũ : Aliqͦd u̾bũ ꝓ̃me:
quo uideã om̃ium rerũ pͥncipͣium.
d enĩ est in quo maxime ac pͥmitus
in ardescit: si ueristudiosus est ani¬
mus rationalis. Cui respondeatur.
Pulchrũ est quide qd̾ desideras & ama¬
ri dignissimũ : sed pͥus nubit lia & po¬
stea rachel. Ardor gͦ iste ad id ualeat
ut ordo non recusetur. sed potius tole¬
ret᷑: sine quo non potest ad id ꝑueni¬
ri qd tanto ardore diligit᷑. Cũm aut̃
ꝑuentũ fuerit simul habebit᷑ in hoc
scło non solũ speciosa intelligentia:
sed etiã laboriosa iusticia. Quã libet
enĩ acute sincerĩtq cernat᷑ a mor¬
talib incõmutabile bonũ: adhuc cor¬
pus qd̾ corrũpitur aggrauat anuña
& depͥmit terrena inhabitatio sen¬
sum multa cogitantẽ. Ad unũ gͦ ten¬

Expanded text:
eruenire, quo tendit. in eo quippe, quod eruenire, quo tendit. in eo quippe, quod uersatur, uirtus est laboriosa; in eo uero, quod adpetit, luminosa sapientia. "quid opus est," inquit, " credere, quod non mihi ostenditur manifestum? aliquod uerbum prome, quo uideam rerum omnium principium. id enim est, in quod maxime ac primitus inardescit, si ueri studiosus est animus rationalis". cui respondeatur: pulchrum est quidem, quod desideras, et amari dignissimum, sed prius nubit Lia et postea Rachel. ardor ergo iste ad id ualeat, ut ordo non recusetur, sed potius toleretur, sine quo non potest ad id perueniri, quod tanto ardore diligitur. cum autem peruentum fuerit, simul habebitur in hoc saeculo non solum speciosa intellegentia, sed etiam laboriosa iustitia. quamlibet enim acute sinceriterque cernatur a mortalibus incommutabile bonum, adhuc corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem. ad unum ergo ten
Abbreviated transcription (Latin):
est moris in loco nr̃o ut minor nubat
pͥusquã maior: qr non absurde maior
appellat᷑ quȩ tẽpore pͥor est. Prior est
aut̃ in recta hõis eruditione labor ope¬
randi quȩ iusta st̃: quã uoluptas in¬
telligendi quȩ uera st̃. Ad hoc ualet
qd̃ scriptũ est. concupisti sapientiã. ser¬
ua mandata: & dñs prebebit illã tibi.¬
tationũ incerta u̾satur: ut ꝑie creden¬
do qd̾ nond̾u intelligit. etiã intelligen¬
tie meritũ consequatur. Quantũ enĩ ualet
qd modo cõmemoraui. eẽ. scͥptum. concupi¬
sti sapientiã serua mandata. & dñs p̃be¬
bit illã tibi. tantũ & illud ualere arbi¬
tror. nisi credideritis ñ intelligetis: ut
iusticia ad fid̾e. ad sapientiã uͦ intelli¬
gentia ꝑtinere monstret᷑. Pinde in
his quȩ flagrant ingenti amore ꝑspi¬
cuȩ uitatis non est inꝙͦbandu studium.
sed ad ordinẽ reuocandu: ut a fide¬
incipiat. & bonis morib enitat᷑ p¬

Expanded text:
est moris in loco nostro, ut minor nubat est moris in loco nostro, ut minor nubat prius quam maior; quia non absurde maior appellatur quae tempore prior est. prior est autem in recta hominis eruditione labor operandi quae iusta sunt quam uoluptas intellegendi quae uera sunt. ad hoc ualet quod scriptum est: concupisti sapientiam, serua mandata, et dtationum incerta versatur, ut pie credendo quod nondum intelligit etiam intelligentiae meritum consequatur. quantum enim ualet quod amodo commemoraui esse scriptum: concupisti sapientiam, serua mandata, et dominus praebet illam tibi, tantum et illud ualere arbitror: nisi credideritis, non intellegetis, ut iustitia ad fidem, ad sapientiam uero intellegentia pertinere monstretur. proinde in his qui flagrant ingenti amore perspicuae ueritatis, non est improbandum studium, sed ad ordinem reuocanduincipiat et bonis moribus nitatur p
Abbreviated transcription (Latin):
tr̃e. non mechaberis. non occides. non
furaberis. ñ falsũ testimoniũ dices.
ñ concupisces rẽ ꝓximi tui. Quib qͣn¬
tũ potuerit obseruatis. postea quam
homini ꝓ concupita & sꝑata pulcher¬
rima delectatione doctrinȩ ꝑ tẽpta¬
tiones uarias quasi ꝑ huius scłi noctem
tolerantia laboris adheserit. uelut ꝓ ra¬
chel lia inopinata coniuncta sit: & hanc
sustinet ut ad illã ꝑueniat si ꝑseueran¬
ter amat acceptis aliis septẽ preceptis.
ac si dicat᷑ ei. serui alios septẽ annos ꝓp¬
ter rachel. ut sit pauꝑ sp̃u. mitis. lugens.
esuriens. sitiensq iusticiam. misericors:
mundicors. pacificus. Uellet enĩ homo
si fieri posset sine ulla tolerantia labo¬
ris quȩ in agendo patiendoq amplecten¬
da est. statĩ ad pulchrȩ atq ad ꝑfectȩ
saplentiȩ delicias ꝑuenire:sed hoc ñ po¬
test in terra morientiũ. Hoc eñĩ uidet᷑
significare qđ dictũ est ad lacob non

Expanded text:
trem, non moechaberis, non occides, non trem, non moechaberis, non occides, non furaberis, non falsum testimonium dices, non concupisces uxorem proximi tui. quibus quantum potuerit obseruatis posteaquam homini pro concupita et sperata pulcherrima delectatione doctrinae per temtationes uarias quasi per huius saeculi noctem tolerantia laboris adhaeserit — uelut pro Bachel Lia inopinata coniuncta sit — et hanc sustinet ut ad illam perueniat, si perseueranter amat, acceptis aliis septem praeceptis - ac si ei dicatur: serui alios septem annos propter Rachel — ut sit pauper spiritu, mitis, lugens, esuriens sitiensque iustitiam, misericors, mundi cordis, pacificus. uellet enim homo, si fieri posset, sine ulla tolerantia laboris, quae in agendo patiendoque amplectenda est, statim ad pulchrae atque perfectae sapientiae delicias peruenire; sed hoc non potest in terra morientium. hoc enim uidetur significare quod dictum est ad Iacob: non
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ:nisi ut quiete uiuat in u̾bo ex quo
uidet᷑ principiũ qd̾ est d̾s. Ergo ꝓꝓter
rachel non ꝓpter liam. Nam qͥs tand̾e
amau̾it in oꝑib iusticiȩ laborem acti¬
onũ atq passionũ: Qͥs eã uitã ꝓpter
se ipsam expetiu̾it. sicut nec iacobliã:
S: tam̃ sibi nocte suppositã in usum gene¬
randi amplexus. & fȩcunditate eiꝰ exꝑtus
est. Dñs enĩ eã qr ꝑ se ipsam diligi non
pot̾at. pͥmo ut ad rachel ꝑueniꝰretur
tolerari fecit: deinde ꝓpter filios cõmen¬
dauit. Ita uͦ unusqͥsq utilis d̾i seruus
sub dealbationis peccatoꝵ suoꝵ gr̃a
constitutus. qͥd aliud in sua conuersa¬
tione meditatus est. qͥd aliud corde ge¬
stauit: qͥd aliud adamauit nisi docͦtri¬
nã sapientiȩ: Quã pleriq se adeptu¬
ros & ꝑcepturos putant. stati ut se
in septẽ preceptis legis exereuerint quȩ
st̃ de dilectione ꝓxiꝰmi ne cuiquã ho¬
mini noceat᷑: id est honora patrẽ & ma¬

Expanded text:
tiae, nisi ut quiete uiuat in uerbo, ex quo tiae, nisi ut quiete uiuat in uerbo, ex quo uidetur principium; quod est deus. ergo propter Rachel, non propter Liam. nam quis tandem amauerit in operibus iustitiae laborem actionum atque passionum ? quia eam uitam propter se ipsam expetiuerit? sicut nec Iacob Liam, sed tamen sibi nocte suppositam in usum generandi amplexus et fecunditatem eius expertus est. dominus enim eam, quia per se ipsa diligi non poterat, primo ut ad Rachel perueniretur tolerari fecit, deinde propter filios commendauit. ita uero unusquisque utilis dei seruus sub dealbationis peccatorum suorum gratia constitutus quid aliud in sua conuersione meditatus est, quid aliud corde gestauit, quid aliud adamauit nisi doctrinam sapientiae? quam plerique se adepturos et percepturos putant statim, ut se in septem praeceptis legis exercuerint, quae sunt de dilectione proximi, ne cuiquam homini noceatur, id est: honora patrem et ma
Abbreviated transcription (Latin):
tatur laborans: rachel aut̃ uisum
pͥncipium. siue u̾bum ex quo uidet᷑
principiũ. Actio gͦ humanȩ morta¬
lisq uitȩ in qua u̾iuimꝰ ex fide. mul¬
ta saboriosa oꝑ a facientes incerta
quo exitu ꝓueniant ad utilitatẽ eo¬
rũ quib consulere uolumꝰ. ipsa est
lia prior uxor iacob: ac ꝑ hoc & in¬
firmis oculis fuisse cõmẽmorat᷑. Co¬
gitationes enĩ mortaliũ timidȩ: &
incertȩ ꝓuidentiȩ nr̃ȩ. Spes uͦ ȩ¬
terne contẽplationis d̾i habens cer
tã & delectabilem intelligentiã ue¬
ritatis: ipsa est rachel. Vnde etiã dicit᷑
bona facie. & pulchra specie. Hanc enĩ
amat om̃is ple studiosus: & ꝓpter hanc
seruit gr̃e d̾i. qua peccata nr̃a & si fu¬
erint sicut pheniciũ. tamquã nix de¬
albabunt᷑. Laban quippe int̃preta¬
tur dealbatio: cui seruuit iacob ꝓꝓter
rachel. Neq enĩ se qͥsq conu̾tit sub
gr̃a remissionis peccatoꝵ seruire iusti¬

Expanded text:
tatur "laborans," Rachel autem "uisum tatur "laborans," Rachel autem "uisum principium" siue "uerbum, ex quo uidetur principium." actio ergo humanae mortalisque uitae, in qua uiuimus ex fide multa laboriosa facientes, incerti quo exitu proueniant ad utilitatem eorum, quibus consulere uolumus, ipsa est Lia, prior uxor Iacob; ac per hoc et infirmis oculis fuisse commemoratur; cogitationes enim mortalium timidae, et incertae prouidentiae nostrae. spes uero aeterntam et delectabilem intellegentiam ueritatis, ipsa est Rachel.\' unde etiam dicitur bona facie et pulchra specie. Hanc enim amat omnis pie studiosus et propter hanc seruit gratiae dei, qua peccata nostra, etsi fuerint sicut phoenicium, tamquam nix dealbantur. Laban quippe interpretatur „dealbatio"; cui seruiuit Iacob propter Rachel. neque enim se quisque conuertit sub gratia remissionis peccatorum seruire iusti
Abbreviated transcription (Latin):
duȩ liberȩ. duȩ ancillȩ fuert̃. Uide¬
mus enĩ apłm in libera & ancilla qͣs
habuit abraham duo testamenta in¬
telligereꝰ sed ibi in una & una facili¬
us apparet qd̾ dicit᷑: hic aut̃ duȩ st̃
& duȩ. Deinde ibi ancillȩ filius exhe¬
redat᷑: hic uͦ ancillarũ filii simul cũ
filiis liberarũ terrã ꝓmissionis acci¬
piunt. Unde hic ꝓciil dubio aliqͥd ali¬
ud significat᷑. Quãquã enĩ duas libe¬
ras uxores iacob ad nouũ testamentũ
quo in libertatẽ uocati sumus existi¬
mem ꝑtinere: non tam̃ frustra duȩ
st̃. nisi forte qr id qd̾ in scͥpturis aduer¬
ti & inueniri potest. duȩ intȩ nobis in
rꝑi corpore p̃dicantur. Una tẽpora¬
lis in qua laboramus: alia ȩterna in
qua delectationẽ d̾i contẽplabimur.
stam dñi passione: illa resurrectio¬
ne declarat᷑. Ad monent nos ad hoc
intelligendu. illarũ etiã nomina fe¬
minarͦũ. Dicunt enĩ qd̾ lia int̃pre¬

Expanded text:
duae liberae, duae ancillae fuerunt. uideduae liberae, duae ancillae fuerunt. uidemus enim apostolum in libera et ancilla, quas habuit Abraham, duo testamenta intellegere. sed ibi in una et una facilius adparet, quod dicitur; hic autem duae sunt et duae. deinde ibi ancillae filius exheredatur, hic uero ancillarum filii simul cum filiis liberarum terram promissionis accipiunt: unde hic procul dubio aliquid aliud significatur. Quamquam enim duas liberas uxores Iacob ad nouum testamentum, quo in libertatem uocati sumus, existimem pertinere, non tamen frustra duae sunt; nisi forte quia — id quod in scripturis aduerti et inueniri potest — duae uitae nobis in Christi corpore praedicantur: una temporalis, in qua laboramus, alia aeterna, in qua delectationem dei contemplabimur. istam dominus passione, illam resurrectione declarauit. admonent nos ad hoc intellegendum illarum etiam nomina feminarum. dicunt enim, quod Lia interpre
Abbreviated transcription (Latin):
minui. cui ambȩ pariebant. ẽ amqͣm
diceret. Uobis int̃ uos uti uultis ce¬
dite atq concedite. quȩnam ur̃m fiat
mat̃.⁊ ego qͥd contend̾a qͣndo siue in¬
de siue in de nascenti ñ erit alius pa¬
ter:: Hanc ꝓfecto modestiã. hanc
concupiscentiȩ coercitionẽ. & in cõ¬
mirtione corpoꝵ coniugaliũ solũ ap¬
petitũ posteritatis humanȩ. ut erat
acutus faustus in illis litteris & in¬
telligeret & laudaret nisi eiꝰ inge¬
niũ detestabili secta deprauatu.
& qͥd rep̃henderet quȩreret: & uñã
nuptialis conuentionis honestatẽ.
ut masculus & femina liberoꝵ ꝓ
creandoꝵ causa copulent᷑. hoc cri¬
men maximũ deputaret. Nunc
iam defensis patriarchȩ morib re¬
futatoq crimine qd̾ nefarius er¬
ror obiecit: de libro ut possumus
mysterioꝵ secreta rimemur: pul¬
semusq fid̾i pletate ut nobss apl̃
a dño quid rerũ figurauerint
quatuor iste uyores iacob: quarum

Expanded text:
minui, cui ambae pariebant. tamquam minui, cui ambae pariebant. tamquam diceret: uobis inter uos, ut uultis, cedite atque concedite, quaenam uestrum fiat mater; ego quid contendam. quando siue inde siue inde nascenti non erit alius pater? hanc profecto modestiam, hanc concupiscentiae cohercitionem et in conmixtione corporum coniugalium solum adpetitum posteritatis humanae, ut erat acutus Faustus, in illis litteris et intellegeret et laudaret, nisi eius ingenium detestabili secta deprauatum et quid reprehenderet quaereret et unam nuptialis conuentionis honestatem, qua mares et feminae liberorum procreandorum causa copulantur. hoc crimen maximum deputaret. Nunc iam defensis patriarchae moribus refutatoque crimine. quod nefarius error obiecit, de libero, ut possumus, mysteriorum secreta rimemur pulsemusque fidei pietate, ut nobis aperiatur a domino, quid rerum figurauerint quattuor istae uxores Iacob, quarum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ concubitus uoluptate certaret. Itaq
temꝑantissimus & plane uir qr tam ui¬
rilit᷑ feminis utebat᷑. ut delectationi
carnali non subiceret᷑ sed dñaretur ma¬
gis qͥd deberet qͣm qͥd ei deberet᷑ atten¬
dit: nec ad ꝓpriam uoluptat̃e sua pote¬
state abuti uoluit. sed illius debiti red¬
ditor quã exactor esse maluit. Unde
consequens erat: ut ei redderet qua ꝓ
se id acciꝑe illa cui debebat᷑ elegit. quo
earũ placito pactoq comꝑto. cũ re¬
pente atq inopinate a pulcher¬
rima coniuge reuocaret᷑. & ad mi¬
nus decoram uocaret᷑. non ita ex¬
canduit. ñ tristicia nubilatus est.
non eneruit blandus. ut sibi poti¬
us rachel noctẽ redderet int̃ am¬
bas satẽgit: sed maritus iustus & ꝓ¬
uidus pat̾ cũ illas ꝓlis cur̃a gerere
uideret. & ipse nichil aluid de con¬
cubitu quęreret earũ uoluntatiob¬
temꝑand̾u iudicauit quȩ sibi sin¬
gillatĩ filios optabant. suȩ nichil

Expanded text:
pro concubitus sui uoluptate certaret. itaque uir pro concubitus sui uoluptate certaret. itaque uir temperantissimus, ut plane uir, quia tam uiriliter feminis utebatur, ut delectationi carnali non subiceretur, sed dominaretur, magis quid deberet quam quid ei deberetur, adtendit; nec ad propriam uoluptatem sua potestate abuti uoluit, sed illius debiti redditor quam exactor esse maluit. unde consequens erat, ut ei redderet. quam pro se id accipere illa cui debebatur elegit: quo earum placito pactoque conperto cum repente atque inopinate a pulcherrima coniuge reuocaretur et ad minus decoram uocaretur. non ira excanduit, non tristitia nubilatus est, non eneruiter blandus, ut sibi potius Rachel noctem redderet, inter ambas sategit; sed maritus iustus et prouidus pater, cum illas prolis curam gerere uideret, et ipse nihil aliud de concubitu quaereret, earum uoluntati obtemperandum iudicauit, quae sibi singillatim filios optabant, suae nihil
Abbreviated transcription (Latin):
dicũ clausis uł potus extinctis oculis
criminat᷑. si concupiscentie non iusticię
seruus esset: non ne ꝑ totũ diem in uo¬
luptatẽ illius noctis estͥuaret qua erat cũ
pulchriore cubiturus quã certe ampliuis
diligebat. & ꝓ qua bis septenariũ annoꝵ
lahorem gratuitũ penderat: Cumgͦ ĩa
die ꝑacto in eiꝰ iret amplexus: qndo
inde au̾teretur si talis esset qualem ma¬
nichei nichil intelligentes opinantur:
Nonne placito contẽpͤto mulierũ intra¬
ret potius ad speciosam suã: quȩ illi
noctem ipsam ñ solũ coniugis moreuerũ
etiã ordinis iure debebat:Uteret᷑ poti¬
us ipse potestate maritali. qr & uxor ñ
habet potestatẽ corporis sui sed uir: & ꝓ
eo tunc seruitutis illarũ uicissitudo fa¬
ciebat. Conuigali gͦ potestate multo
melius uteretur. si formȩ desiderio uin¬
ceret᷑. S eo meliores feminȩ inueniren¬
tur: si illȩ ꝓ filiis concipiendis. ipse aut̃

Expanded text:
dicum clausis uel potius extinctis oculis dicum clausis uel potius extinctis oculis criminatur, si concupiscentiae, non iustitiae seruus esset, nonne per totum diem in uoluptatem illius noctis aestuaret, qua erat cum pulchriore cubiturus? quam certe amplius diligebat et pro qua bis septenarium annorum laborem gratuitum penderat. cum ergo iam die peracto in eius iret amplexus, quando inde auerteretur, si talis esset, qualem Manichaei nihil intellegentes opinantur? nonne placito contempto mulierum intraret potius ad speciosam suam, quae illi noctem ipsam non solum coniugis more, uerum etiam ordinis iure debebat? utereturque potius ipse potestate maritali, quia et uxor non habet potestatem corporis sui, sed uir, et pro eo tunc seruitutis illarum uicissitudo faciebat. coniugali ergo potestate multo uincibilius uteretur, si formae desiderio uinceretur. sed eo meliores feminae inuenirentur, si illae pro filiis concipiendis, ipse autem
Abbreviated transcription (Latin):
re conducit᷑ ibi uͦ nr̃a manifestat᷑ asser¬
tio: ibi ꝓ se adu̾sus maleilicta maniche¬
oꝵ ipsa u̾itas clamat. Qͥd enĩ opus
erat ut eũ altera conduceret: nisi qr
ordo alt̾ius erat ut ad eã maritus in¬
traret : Neq enĩ ad aliã umquã acces¬
sisset: nisi eũ conduxisset. S utiq ustis
ad eã uicib accedebat de quatot filĩ¬
os ꝓcreauerat: & cui obȩdierat ut etiã
de ancilla ꝓcrearet. & de qua postea non
conducente ꝓcreauit. S tunc rachel no¬
ctem habebat in ordine ut maneret
cũ uiro᷑ penes quã potestas illa erat de
qua ꝑ apłm uox certe noui testamenti
cũ sorore pacta erat: cui facta debitrix
eã tranlegaret ad debitorem suũ. Nam
hoc nomine id appellat apłs: uxori inqͥt
uir debitũ reddat. Cui gͦ uir debitor erat.
iam acceꝑat a sorore qd elegerat uolun¬
tate: ut ei daret qd̾ habebat᷑ in potesta¬
te. Hic uͦ ille quẽ faustus tamquã impu¬

Expanded text:
re conducitur, ibi uera nostra manifestatur adserre conducitur, ibi uera nostra manifestatur adsertio. ibi pro se aduersus maledicta Manichaeorum ipsa ueritas clamat. quid enim opus erat, ut eum altera conduceret, nisi quia ordo alterius erat, ut ad eam maritus intraret? neque enim ad aliam umquam accessisset, nisi eum conduxisset: sed utique iustis ad eam uicibus accedebat, de qua tot filios procreauerat et cui oboedierat, ut etiam de ancilla procrearet. et de qua postea non conducente procreauit. sed tunc Rachel noctem habebat in ordine, ut maneret cum uiro; tunc penes eam potestas illa erat, de qua per apostolum uox certe noui testamenti cum sorore pacta erat, cui facta debitrix eam tralegaret ad debitorem suum. nam hoc nomine id appellat apostolus: uxori, inquit. uir debitum reddat. cui ergo uir debitor erat, iam acceperat a sorore, quod elegerat uoluntate, ut ei daret, quod habebat in potestate. Hic uero ille, quem Faustus tamquam inpu
Abbreviated transcription (Latin):
tũ rapet. ubi hoc legerit nescio. nisi
forte in corde suo tãquã in libro nefa¬
riarũ fallaciarũ ubi uere ipse scor¬
tabat᷑: sed cũ serpente illo de ^ apłs cime¬
bat eccłiȩ quã uirginẽ castã cupiebat
uni uiro exhiberi xͦꝑo ne sicut euam de¬
ceꝑat astutia sua. sic & illoꝵ mentes axꝑi
castitate au̾tendo corrumꝑet. Ita enĩ hũ¬
ic serpenti amici st̃ isti: ut eũ prestitisse
potius homini quã nocuisse contendans.
pse plane fausto ꝑsuasit pectori adulte¬
rato falsitatis semina infundens: ut has
male conceptas calumnias ore iminun¬
dissimo pareret. & stilo audacissimo etiã
memoriȩ cõmendaret.Nulla enĩ ancilla¬
rũ uirũ iacob ab altera rapuit: nulla de
illius concubitu cũ altera litigauit. Id̾o
magis ordo erat: qr libido ñ e̾rat. Et tan¬
to firmius seruabant᷑ coniugalis pote¬
statis iura: qͣnto castius uitabat᷑ carna¬
lis cupiditatis iniuria. Qd̃ enĩ & ab uxo¬

Expanded text:
tum raperet, ubi hoc legerit nescio. nisi tum raperet, ubi hoc legerit nescio. nisi forte in corde suo tamquam in libro nefariarum fallaciarum, ubi uere ipse scortabatur, sed cum serpente illo, de quo apostolus timebat ecclesiae, quam uirginem castam cupiebat uni uiro exhibere Christo, ne, sicut Euam deceperat astutia sua, sic et illorum mentes a Christi castitate auertendo corrumperet. ita enim huic serpenti amici sunt isti, ut eum praestitisse potius quam nocuisse contendant. ipse plane Fausto persuasit pectori adulterato falsitatis semina infundens, ut has male conceptas calumnias ore inmundissimo pareret et stilo audacissimo etiam memoriae commendaret. nulla enim ancillarum uirum Iacob ab altera rapuit, nulla de illius concubitu cum altera litigauit. ideo magis ordo erat, quia libido non erat; et tanto firmius seruabantur coniugalis potestatis iura. quanto castius uitabatur carnalis cupiditatis iniuria. quod enim et ab uxo
Abbreviated transcription (Latin):
homo bonũ di opus de fȩcunditate se¬
minũ non de turpitudine uitioꝵ. Si¬
b doctrinã suã condelectabant᷑ non
auiditate consequendȩ laudis. sed ca¬
ritate seminandę u̾itatis: ita sc̃i pa¬
triarchȩ coniugib ercipientib se¬
men suũ miscebant᷑ non concupis¬
centia ꝑcipiendȩ uoluptatis. sed ꝓui
dentia ꝓpagandȩ successionis. Ac ꝑ
hoc nec illos ambiciosos multitudo
popłoꝵ: nec illos libidinosos mulcitu¬
do faciebat uxoꝵ. S qͥd de uiris lo¬
quar quib excellentissimũ testimo¬
niũ diuina uoce ꝑhibet᷑ cũ ipsas
feminas satis eluceat nichil aliud
in concubitu appetisse quã filios:
uippe ubi se minime parere uidert̃.
famulas suas dedert̃ uiris suis: ut il
las matres facerent carne. ipsȩ fie.¬
rent uoluntate. Nam & illud qd̾ men¬
dacissima criminatione faustus obie¬
cit habuisse int se uelut quatuor scor¬
ta certamen quȩnam eũ ad concubi¬

Expanded text:
homo. bonum dei opus de fecunditate sehomo. bonum dei opus de fecunditate seminum, non de turpitudine uitiorum. sibus doctrinam suam condelectabantur non auiditate consequendae laudis, sed caritate seminandae ueritatis: ita sancti patriarchae coniugibus excipientibus semen suum miscebantur non concupiscentidentia propagandae successionis: ac per hoc nec illos ambitiosos multitudo populorum, nec illos libidinosos multitudo faciebat uxorum. Sed quid de viris loquar, quibus excellentissimum testimonium divina voce perhibetur, cum ipsas feminas satis eluceat nihil aliud in concubitu appetisse quam filios? Quippe ubi se minime parere viderunt, famulas suas dederunt viro suo, las matres facerent carne, ipsae fierent uoluntate., Nam et illud, quod mendacissima criminatione Faustus obiecit, habuisse inter se uelut quattuor scorta certamen. quaenam eum ad concubi
Abbreviated transcription (Latin):
Huius auidus gͦsiȩ fuisse intelligit᷑: quẽ
se uolentẽ sequi dñs in euangłio re¬
uocat dicens: uulpes foueas habeis
& uolucres cęli diuersoria: filius
aut̃ hõis non habet ubi caput su¬
um reclinet. Uidebat enĩ eũ dolo¬
sa simulatione tenebrosũ & uen¬
tosa elatione iactatũ non habere
fid̾i locũ. ubi se inclinantẽ docto¬
rẽ humilitatis exciꝑet: qr indiscr¬
pulatu xꝑi ñ illius gr̃am sed suã
głiam requirehat. Hoc amoreglo¬
gaudet apłs.sciens fieri posse ut
dum illi sectant᷑ humanȩ głiȩ¬
¶ eupiditatẽ. fam̃
his auditis. fideles nascerent᷑⁊ non
ex eoꝵ inuida cupiditate qua se uo¬
lebant uł ȩquari uł anteponi apłi¬
ce głiȩ sed ꝑ euangłium qd̾ etiã si ñ
caste tam̃ annuntiabant. ut de malo
illoꝵ d̾s oꝑetur bonũ: sicut fieri po¬
test ut homo ad concubitũ non ingre¬
diat᷑ uoluntate generandi. sed luxu¬
riandi libidine rapiat᷑. & tam̃ nascat᷑

Expanded text:
huius auidus gloriae fuisse intellegitur, quem huius auidus gloriae fuisse intellegitur, quem se uolentem sequi dominus in euangelio reuocat dicens: uulpes foueas habent et uolucres caeli diuersoria; filius autem hominis non habet, ubi caput suum reclinet. uidebat enim eum dolosa simulatione tenebrosum et uentosa elatione iactatum non habere fidei locum. ubi se inclinantem doctorem humilitatis exciperet, quia in discipulatu Christi non illius gratiam, sed suam gloriam requirebat. hoc amore glogaudet apostolus sciens fieri posse, ut, dum illi sectantur humanae gloriae cupiditatem, tamen his auditis fideles nascerentur, non ex eorum inuida cupiditate, qua se uolebant uel aequari uel anteponi apostolicae gloriae, sed per euangelium, quod etiamsi non caste, tamen adnuntiabant, ut de malo illorum deus operaretur bonum; sicut fieri potest, ut homo ad concubitum non ingrediatur uoluntate generandi, sed luxuriandi libidine rapiatur et tamen nascatur
Abbreviated transcription (Latin):
norem sc̃ĩtatis tributũ quib d̾a uiris etĩã
plures uxores habentibͥ nisi qr fieri po¬
test ut imꝑator carnis animus tanta tem¬
ꝑantiȩ potestate p̃polleat: ut genitalis
delectationis motũ insitũ naturȩ morta¬
lium ex ꝓuidentia generandi lege
impositas ñ ꝑmitͥtͣit excedere. aliõ¬
qͥn possunt isti maledici calumni¬
atores quã ueridici iudices etiã scõ
apłos accusare: qd̾ non carltate ge¬
nerandi filios uitȩ ȩternȩ. sed cͦu¬
piditate laudis humanȩ popłis tã
multis euangłium p̃dicauerunt.
Neq enĩ deerat illis euangłicis patͥb
tot lingͥuis laudantib cõparata:
immo uͦ tanta aderat ut maior
hõib ab hõib honor & głia defer¬
ri ñ debeat. Hanc in ȩccłia głiam
ꝑuersa uoluntate sẏmon ꝑdicus
concupiuit: qͣndo ab eis pecunia
uoluit cecus emere qd̾ illi diuina
gr̃a ead̾eq gratuita merueruiͭ.

Expanded text:
norem sanctitatis tributum quibusdam uiris etiam norem sanctitatis tributum quibusdam uiris etiam plures uxores habentibus, nisi quia fieri potest. ut imperator carnis animus tanta temperantiae potestate praepolleat, ut genitalis delectationis motum insitum naturae mortalium ex prouidentia generandi leges inpositas non permittat excedere. alioquin possunt isti maledici potius calumniatores quam ueredici iudices etiam sanctos apostolos accusare, quod non caritate generandi filios uitae aeternae, sed cupiditate laudis humanae populis tam multis euangelium praedicauerint. neque enim deerat illis euangelicis patribtot linguis laudantibus conparata; immo uero tanta aderat, ut maior hominibus ab hominibus honor et gloria deferri non debeat. hanc in ecclesia gloriam peruersa uoluntate Simon perditus concupiuit, quando ab eis pecunia uoluit caecus emere, quod illi diuina gratia eademque gratuita meruerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
mi uirtũt̾e ꝓrsus nosse non possunt: sed
sicut ait apłs semet ipsos sibimet ipsis ñ
intelligunt. Et qr ip̃si etiã si una habu¬
erint.ad eã non solum generandi officio
ducti uirilit̾ accendunt. sed sepe coeun¬
di stimulo uicti eneruit ꝑtrahunt᷑: qua¬
si ueracit sibi uident᷑ conicere quã maio¬
re huiuscȩ modi morbo ꝑ multas alii cap¬
tiuent᷑: qͣndo se uident᷑ in una temꝑ
hanc uirtut̃e non habent. ita de scoꝵ
uiroꝵ morib iudiciũ cõmittere non
debemus  sicut de ciboꝵ suauitate ac
salubritate iudicare febrientes ñ sini¬
mus: potiusq illis sanoꝵ sensu & p̃cep¬
to medicantiũ quã ex eoꝵ egritudinis
affectione alimenta p̃paramus. Ainde
isti si uolunt non falsȩ atq adumbratȩ
sed uerȩ ac solide pudicitie caꝑe sanita¬
t̃ẽ. diuinȩ scͥpturȩ tãquã libris medicina¬
lib credant. non frustra tam magnũ ho¬

Expanded text:
mi uirtutem prorsus nosse non possunt, sed, mi uirtutem prorsus nosse non possunt, sed, sicut ait apostolus, semet ipsos sibimet ipsis non intellegunt. et quia ipsi etiamsi unam habuerint, ad eandem non solum generandi officio ducti uiriliter accedunt, sed saepe coeundi stimulo uicti eneruiter pertrahuntur, quasi ueraciter sibi uidentur conicere, quam maiore huiuscemodi morbo per multas alii captiuentur, quando se uident in unam tempehanc uirtutem non habent, ita de sanctorum uirorum moribus iudicium committere non debemus, sicut de ciborum suauitate ac salubritate iudicare febrientes non sinimus, potiusque illis sanorum sensu et praecepto medicamine quam ex eorum aegritudinis adfectione alimenta praeparamus. proinde isti si uolunt non falsae atque adumbratae, sed uerae ac solidae pudicitiae capere sanitatem, diuinae scripturae tamquam libris medicinalibus credant non frustra tam magnum ho
Abbreviated transcription (Latin):
mos erat crimen ñ e̾rat: & nunc ꝓpt̾ea
crimen est qr mos non est. Alia st̃ enĩ
peccata contra natura: alia contra
mores: alia contra p̃cepta. Que cum
ita sint. qͥd tand̾e criminis est qd̾ de
plurib simul habitis uxorib obicit᷑
scõ uiro iacob: Si nacurã consulas
non lasciuiendi sed gignendi causa illis
mulierib utebat᷑. Si morem: illo tẽpore
atq in illis terris hoc factitabat᷑. Si p̃¬
ceptũ: nulla lege ꝓhibebat᷑. Nunc uͦ cur
etiã si tantũmͦ causa generandi uti possit
feminis plurib peccat tam̃: & ipsã uiolat
humanã societatẽ. cui necessaria ẽ ꝓpaga¬
tio filioꝵ. S qr hoĩes alit̃ se habentib ĩa mo¬
rib & legib ñ possunt delectari uxoꝵ multi¬
tudine.nisi libidinis magnitudine :
MIdo errant & putant haberi om̃ino
non potuisse uxores multas nisi flagrantia
concupiscentiȩ carnalis & sordidȩ uolupta¬
tis. Comparantes enĩ non alios quoꝵ ani¬

Expanded text:
mos erat, crimen non erat: et nunc propterea mos erat, crimen non erat: et nunc propterea crimen est, quia mos non est. Alia enim sunt peccata contra naturam, alia contra mores, alia contra praecepta. Quae cum ita sint, quid tandem criminis est, quod de pluribus simul habitis uxoribus objicitur sancto viro Jacob? Si naturam consulas, non lasciviendi, sed gignendi causa illis mulieribus utebatur: si morem, illo tempore atque in illis terris hoc factitabatur: si praeceptum, nulla lege prohibebatur. Nunc vero cur etiamsi tantummodo causa generandi uti possit feminis pluribus, peccat tamen, et ipsam violat humanam societatem, cui necessaria est propagatio filiorum. sed quia homines aliter se habentibus iam moribus et legibus non possunt delectari uxorum multitudine nisi libidinis magnitudine, ideo errant et putant haberi omnino non potuisse uxores multas nisi flagrantia concupiscentiae carnalis et sordidae uoluptatis. conparantes enim non alios, quorum ani
Abbreviated transcription (Latin):
crũ aliqͥd gartͦient̾ẽ pueris etiã
paruulis u̾iderint. quo eoꝵ lacte¬
umsensũ affabili & nutritoria facilita¬
te ꝑmulceat. tã quã delirant̃ẽ rep̃hen¬
dunt: obliti unde creuerint. aut in¬
graci qd̾ creuerint. Qͥd aut̃ sibi ue
tus patriarcha cũ coniuge luserit. con¬
ugiumq illud inde sit cognitũ: uidet
ꝓfecto quisqͥs ne aliqͥd erfando in ȩccłi¬
am peccet. secretũ uirlesꝰ in scͥpturis
scis diligent̃ intuetur: & inuenit eũ
maiestate suam qua in forma d̾i ȩ¬
qualis est patri paulisꝑ abscondisse
in forma serui. ut eiꝰ capax esse hu¬
mana infirmitas posset: eoq modo
se coniugi congruent̃ aptaret. Qͥd
enĩ absurdu immo qͥd ñ conuenient̃ fu¬
turoꝵ p̃nunciationi accõmodatũ. si
ꝓpħa d̾i carnale aliqͥd lusit ut eũ caꝑet
affectus uxoris: cũ ipsum u̾bum dei
mine quatuor obiciunt᷑ uxores: gene¬
rali p̃locutione purgat᷑. Quando enĩ

Expanded text:
crum aliquid garrientem pueris etiam crum aliquid garrientem pueris etiam paruulis uiderint, quo eorum lacteum sensum adfabili et nutritoria facilitate permulceat, tamquam delirantem reprehendunt, obliti unde creuerint. aut ingrati. quod ereuerint. quid autem sibi ueltus patriarcha cum coniuge luserit coniugiumque illud inde . sit cognitum, uidet profecto, quisquis, ne aliquid errando in ecclesiam peccet, secretum uiri eius in scripturis sanctis diligenter intuetur, et inuenit eum maiestatem suam, qua in forma dei aequalis est patri, paulisper absin forma servi , ut ejus capax esse humana infirmitas posset, eoque modo se conjugi congruenter aptaret. Quid enim absurdum, imo quid non convenienter futurorum praenuntiationi accommodatum, si Propheta Dei carnale aliquid lusit, ut eum caperet affectus uxoris; cum ipsum Verbum Dei mine quatuor objiciuntur uxores , generali praelocutione purgatur. Quando enim
Abbreviated transcription (Latin):
filio eiꝰ ualent. Quȩ recensere ñ est
difficile. nisi forte studiosoꝵ aliquis
quęrat in cuius figurȩ sacramento
accipiend̾u sit qd rex alienigena re¬
beccã uiri sui coniug̃e tunc esse cog¬
nouit: qͣndo eũ cũ illa ludentẽ uiꝰ¬
dit. Qd non cognouisset. n cũ con¬
iuge ille sic luderet: quomͦ cũ ea
quȩ conunx non esset ludere non
deceret. Qd̃ cũ scĩ coniugati faci¬
unt: non in anit faciunt. sed pru¬
dent̃. Descendunt enĩ quod̾amͦ ad
feminei sexus infirmitate. ut ali¬
qͥd blanda hilaritate uł dicant
uł faciant: non eneruantes. sed
temꝑantes uirilem uigorem. Qd̃
tam̃ ei quȩ uxor non est: qui di¬
xerit aut fecerit turpis est. Ue¬
rũ hoc qd̾ ad mores humanitatis
ꝑtinet dixerim. ne qͥsquã durus
& sine affectu idipsum ꝓ crimine
obiciat sc̃o uiro: qd̾ cũ sua coniu
ge luserit. Tales enĩ hoĩes inhu¬
mani. si aliquẽ grau̾e uirũ ludi¬

Expanded text:
filio eius ualent. quae recensere non est filio eius ualent. quae recensere non est difficile; nisi forte studiosorum aliquis quaerat, in cuius figurae sacramento accipiendum sit, quod rex alienigena Rebeccam uiri sui coniugem tunc esse cognouit, quando eum cum illa ludentem uidit: quod non cognouisset. nisi cum coniuge ille sic luderet, quomodo cum ea, quae coniux non esset, ludere non deceret. quod cum sancti coniugati faciunt, non inaniter faciunt, sed prudenter; descendunt enim quodam modo ad feminei sexus infirmitatem. ut aliquid blanda hilaritate uel dicant uel faciant, non eneruantes, sed temperantes uirilem uigorem: quod tamen ei, quae uxor non est, qui dixerit aut fecerit, turpis est. uerum hoc, quod ad mores humanitatis pertinet, dixerim, ne quisquam durus et sine adfectu id ipsum pro crimine obiciat sancto uiro, quod cum coniuge sua luserit. tales enim homines inhumani si aliquem grauem uirum ludi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd inde iudicauerit d̾s instruat᷑
nr̃a imꝑitiaͬ qͣndo aut̃ tacetur
uł exerceat᷑ ꝑitia. ut qd̾ alibididi¬
cimus recolamus: uł excutiat᷑ pi¬
gritia ut qd̾ nond̾u nouimus inqui¬
ramus. Ds̃ gͦ qui nouit & de hõium
oꝑe malo facere oꝑa bona.gentes
quas uoluit ex illo semine ꝓpaga¬
uit: non scͥpturas suas ꝓpter ho¬
minũ peccata damnauit᷑. ꝓdidit
quippe ista non fecit: & cauenda
admonuit ñ ꝓposuit imitanda.
Mirabili sane impudentia fau¬
minatus est: qd̾ rebecc̃a quȩ uyor
erat sororem finxerit. Genus eñi
rebeccȩ non tacitũ est: & eã ꝑ no¬
tissimã ꝓpinquitatẽ sororem eius
fuisse manifestũ est. Ut aut̃ tace¬
ret uxorem. qͥd mirũ aut qͥd pra¬
uũ si imitatus est ꝑatr̃e: cũ eade
iusticia defendat᷑ qua pat̃ eius de
simili obiecto inculpatus inuen¬
tus est: Quȩ gͥ ꝓ abraham qd̃ ad
hanc rem attinet adu̾sus criminan¬
tẽ faustũ dicimus: ead̾e etiã ꝓ ysaac

Expanded text:
quid inde iudicauerit deus, instruatur quid inde iudicauerit deus, instruatur nostra inperitia; quando autem tacetur, uel exerceatur peritia, ut, quod alibi didicimus, recolamus, uel excutiatur pigritia, ut, quod nondum nouimus, inquiramus. deus ergo, qui nouit et de hominum opere malo facere opera bona, gentes, quas uoluit, ex illo semine propagauit, non scripturas suas propter hominum peccata damnauit. prodidit quippe ista, non fecit, et cauenda admonuit, non proposuit imitanda. Mirabili sane inpudentia Fauminatus est, quod Rebeccam, quae uxor erat, sororem finxerit. genus enim Rebeccae non tacitum est, et eam per notissimam propinquitatem sororem eius fuisse manifestum est. ut autem taceret uxorem, quid mirum aut quid prauum, . si imitatus est patrem, cum eadem iustitia defendatur, qua pater eius de simili obiecto inculpatus inuentus est? quae igitur pro Abraham, quod ad hanc rem adtinet, aduersus criminantem Faustum diximus, eadem etiam pro Isaac
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑeccatũ cũ ignorante. uł potius de ig¬
norante cõmitterent: S mirũ si hoc
scͥptura diuina tacuisset: uł seruũ su¬
um d̾s sine aliquo uoluptatis eius
uitio ꝑpeti sineret. Nos tam̃ scͥp¬
turas scãs: non hõium peccata defen¬
dimus. Sic aut̃ de huius facti pur¬
gatione satagimus. quasi hoc d̾s
nr̃ aut fieri iusserit. aut factũ ap¬
ꝓbauerit. aut ita iusti hoĩes in il¬
lis libris appellentur: ut si uolue¬
rint peccare non possint. Cumgͦ
in litteris quas isti rep̃henduntᷤ
d̾s huic facto nullũ iusticiȩ testi¬
moniũ ꝑhibuerit. qua dementia
temerit̾atis hinc illas litteras accu¬
sare contendunt: cũ aliis earũ lo¬
cis aꝑtissime inueniant᷑ diuinis p̃¬
ceptis ista ꝓhiberi: Unde in illa
re gesta de oꝑe filiarũ loth narra¬
ta ista st̃: non laudata. Quȩd̾a uͦ e
nuntiato iudicio d̾i. quȩd̾a tacito
narrari oportuit. ut qͣndo ꝓmit᷑

Expanded text:
peccatum cum ignorante uel potius de igpeccatum cum ignorante uel potius de ignorante conmitterent ? sed mirum, si hoc scriptura diuina tacuisset uel seruum suum deus sine aliquo uoluntatis eius uitio perpeti sineret. Nos tamen scripturas sanctas, non hominum peccata defendimus, sic autem de huius facti purgatione satagimus, quasi hoc deus noster aut fieri iusserit aut factum adprobauerit aut ita iusti homines in illis libris appellentur, ut si uoluerint peccare. non possint. cum ergo in litteris. quas isti reprehendunt, deus huic facto nullum iustitiae testimonium perhibuerit, qua dementia temeritatis hinc illas litteras accusare contendunt, cum aliis earum locis apertissime inueniantur diuinis praeceptis ista prohiberi? unde in illa re gesta de opere filiarum Loth narrata ista sunt, non laudata. quaedam uero enuntiato iudicio dei, quaedam tacito narrari oportuit, ut quando promitur,
Abbreviated transcription (Latin):
lem non nisi gr̃a conseruandȩ salutis ad¬
mittit. Quãuis gͦ int̃ ebriosũ & ebrium
plurimũ int̾sit. nam nec ebriosus semꝑ¬
est ebrius. nec qͥsqͥs aliqͣndo ebrius conse¬
quent̃ ebriosus est. tam̃ in hoĩe iusto
huius ipsius & si non ebriositatis at cer¬
te ebrietatis causa quȩrenda est. Qͥd enĩ
tande cogebat᷑ ut filiab suis crebraui¬
na miscentib. aut fortasse nec mixta
crebro porrigentib consentiret aut
crederet: Añ ad hoc filias nimĩa tristi¬
ciã fingentes ita uoluit consolari: ut
illius destitutionis & mat̾ni luctus do¬
lor de cogitatione mentis ebriȩ fugare¬
tur. etiã ipsas tantũdem bibere exiͦsti¬
mans. & asiqua fraude agentes ne bibe¬
rent: S etiã talem tristib suis adhi¬
bere consolationẽ: quomͦ uirũ iustũ de¬
cuerit ñ uidemus. An aliqua sodomi¬
tarũ arte pessima. etiã paucis poculis
patrẽ sic in ebriare potuert̃: ut illuds

Expanded text:
lem non nisi gratia conservandae salutis adlem non nisi gratia conservandae salutis admittit. Quamvis ergo inter ebriosum et ebrium plurimum intersit: nam nec ebriosus semest ebrius nec quisquis aliquando ebrius consequenter ebriosus est — tamen in homine iusto huius ipsius etsi non ebriositatis, at certe ebrietatis causa quaerenda est. quid enim tandem cogebat, ut filiabus suis crebra uina miscentibus aut fortasse nec mixta crebro porrigentibus consentiret aut crederet? an ad hoc filias nimiam tristitiam fingentes ita uoluit consolari, ut illius destitutionis et materni luctus dolor de cogitatione mentis ebriae fugaretur, etiam ipsas tantundem bibere existimans et aliqua fraude agentes ne biberent? sed etiam talem tristibus suis adhibere consolationem quomodo uirum iustum decuerit, non uidemus. an aliqua Sodomitarum arte pessima etiam paucis poculis patrem sic inebriare potuerunt, ut illud
Abbreviated transcription (Latin):
ȩquitatis ex aminet. Cũ gͥ illȩ ad conser¬
uationẽ generis ꝓlem qͦuȩrerent. qr u¬
tiq in eis humanus erat & naturalis
affectus. nec se crederent inuenire pos¬
se alios uiros uelut exusto illa confla¬
gratione orbe terrarũ. neq enĩ discer¬
nere pot̾ant quousq ignis ille seiuerit:
miscere se patri uoluert̃. Potius qͥdem
nũquã esse matres: quã sic uti patre
debuerunt. Uerũtam̃ multũ int̃est
qd̾ ea causa use st̾: quã si concupiscen¬
tia tam funestȩ uoluptatis uterentur.
Ab illo aut̃ oꝑe ita patre abhorrere
sentiebant. ut id se impleturas esse ñ
crederent: nisi eiꝰ ignorantiã ꝓcuraren.
Namq ut scriptũ est inebriauert eũ:
& se nescienti miscuert̃. Quappter cul
pandus est qͥdem. non tam̃ qͥuantũ
ille incestus: sed qͣntum illa meret᷑ ebri¬
etas. Nam & hanc lex ȩterna condem¬
nat: qr cibũ ac potũ ad ordinẽ natura¬

Expanded text:
aequitatis examinet. cum igitur illae ad conseraequitatis examinet. cum igitur illae ad conseruationem generis prolem quaererent, qui utique in eis humanus erat et naturalis adfectus, nec se crederent inuenire posse alios uiros uelut exusto illa conflagratione orbe terrarum - neque enim discernere poterant, quousque ignis ille saeuierit — miscere se patri uoluerunt. potius quidem numquam esse matres quam sic uti patre debuerunt; uerumtamen multum interest. quod ea causa usae sunt, quam si concupiscentia tam funestae uoluptatis uterentur. Ab illo autem opere ita patrem abhorrere sentiebant. ut id se inpleturas esse non crederent. nisi eius ignorantiam procurarent. namque, ut scriptum est, inebriauerunt eum et se nescienti miscuerunt. quappandus est quidem, non tamen quantum ille incestus, sed quantum illa meretur ebrietas. Nam et hanc lex aeterna condemnat; quia cibum et potum ad ordinem natura
Abbreviated transcription (Latin):
fieri ꝑmisit: ut etiã in de aliqͥd demon¬
strare̾t manente iudicio suo suꝑ ꝑecca¬
tũ hõĩum tunc p̃sentium. & uigilante
ꝓuidentia sua ꝑ significatione futuroꝵ.
Pinde illud factum cũ in sc̃ã scͥptura nar.¬
rat᷑ ꝓpħia est:cũ uͦ in illoꝵ uita qui hoc
cõmiserunt considerat᷑ flagitiũ est.
Nec rursus tanta rep̃hensione atq ac¬
cusatione res digna est: quanta in eã
faustus inimicus & cecus euomuit. Con¬
sulit᷑ enĩ eterna lex illa ordinẽ natura¬
lem conseruari iubens ꝑturbari uetais.
& ñ ita de hoc facto iudicat ac si ille
in filias nefaria libidine exarserit. ut ea¬
rũ incestato corpore frueret᷑. aut eas ha¬
beret uxores : sed nec de illis feminis ac
si in sui patͥs carnẽ execrabili amore fla¬
grassent. Ratio qͥppe iusticiȩ ñ tantũ qͥd
factũ sit. uerũ etiã qͣre factũ sit intuet᷑sut
ex causis suis facta pendentia libram̃to

Expanded text:
fieri permisit, ut etiam inde aliquid demonfieri permisit, ut etiam inde aliquid demonstraret, manente recto judicio super peccatum hominum tunc praesentium et uigilante prouidentia sua pro significatione futurorum. proinde illud factum cum in sancta scriptura narratur, prophetia est: cum uero in illorum uita, qui hoc commiserunt, consideratur, flagitium est. Nec rursus tanta reprehensione atque accusatione res digna est, quantam in eam Faustus inimicus et caecus euomuit. consulitur enim aeterna lex illa ordinem naturalem conseruari iubens, perturbari uetans, et non ita de hoc facto iudicat, ac si ille in filias nefaria libidine exarserit, ut earum incestato corpore frueretur aut eas haberet uxores, sed nec de illis feminis, ac si in sui patris carnem execrabili amore flagrassent. ratio quippe iustitiae non tantum, quid factum sit, uerum etiam, quare factum sit, intuetur, ut ex causis suis facta pendentia libramento
Abbreviated transcription (Latin):
negligeremus. sed prudentes caue¬
remus hoc malũ: unde & illa ut
hoc admoneret in statuã salis con¬
u̾sa est. Nam cũ preciꝑet ut se qͥsq
ꝑ seuerantissima anterioꝵ intenti¬
one ab his quȩ retro st̃ eriꝑetꝰ me¬
mentote inquit uxoris loch. Sic
etiã in ipso loth qͣndo cũ eo filiȩ con¬
cubuert̃: non illud qd̾ cũ a sodomis
liberatus est. sed aliud aliqͥd figura
tũ est. Nam tunc ille ipse loth futu¬
rȩ legis uidet᷑ gestasse ꝑsonã: quam
quidͤa ex illa ꝑcreati & sub lege po¬
siti male int̾elligendo quodamm᷑ in¬
ebriati. eaq non legitime utendo
infidelitatis oꝑa pariunt. Dona est enĩ
lex ait apłs : siquis ea legitime utatur.
Nec id̾o tam̃ hoc factũ uł ipsius loth.
uł eiꝰ filiarũ iustificamus. qr significa¬
uit aliqͥd qd futurã quorũdam ꝑu̾sita¬
tẽ prenuntiaret. Aliud enĩ illȩ ut hȩc
facerent intendert̃. aliud ds qui hoc

Expanded text:
neglegeremus. sed prudentes caueneglegeremus. sed prudentes caueremus hoc malum. unde et illa, ut hoc admoneret, in statuam salis conuersa est. nam cum praeciperet, ut se quisque perseuerantissima anteriorum intentione ab iis. quae retro sunt, eriperet, mementote, inquit, uxoris Loth. sic etiam in ipso Loth, quando cum eo filiae concubuerunt, non illud, quod cum a Sodomis liberatus estum est; nam tunc ille ipse Loth futurae legis videtur gestasse personam: quam quidam ex illa procreati et sub lege positi male intelligendo, quodammodo inebriante aqua non legitime utendo, infidelitatis opera pariunt: bona est enim lex, ait Apostolus , si quis ea legitime utatur. Nec ideo tamen hoc factum vel ipsius Loth, vel ejus filiarum justificamus, quia significavit aliud quod futuram quorumdam perversitatem pronuntiaret: aliud enim illae, ut hoc facerent, intenderunt; aliud Deus, qui hoc