comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ. illinc assũmes que ad hunc locũ ꝑtie̾bunt sed ab his partib
que sunt honestatis. quẽ ad mous offĩa ducerent᷑. satis expoĩtũ uidet᷑.
Srum aut̃ ip̃oxũ que honesta sunt pot incidere sepe cõtentio
&e compatio de duobus honestis utcũ hõcstius. qui locus a.
Uinq igitꝰ rõnib propositis officu prosequendi quarum due ad
decus honestatemq ꝑtinent. due ad cõmoda uite. copias opes sti¬
cultates. Quinta ad eligendi iudiciũ si q̃n ea que dixi pugnare
inter se uiderent᷑. hon estatis pars confecta est. quã quidẽ tibi cupiꝰ e̾e
notissimã. hoc autẽ de qͦ nunc agimꝰ id ip̃m ẽ quod utile appellat᷑. in quͦ
uerbo consuctudo de uia lapsa deflexit: sensũq eo deducta ẽ ut hoẽstatẽ
ab utilitate secernens: constitueret ẽẽ honestũ aliquid qđ utile non e̾e &

Expanded text:
diximus, illim assumes, quae ad hunc locum pertinebunt. Sed ab iis partibus, diximus, illim assumes, quae ad hunc locum pertinebunt. Sed ab iis partibus, quae sunt honestatis, quem ad modum officia ducerentur, satis expositum videtur. Eorum autem ipsorum, quae honesta sunt, potest incidere saepe contentio et comparatio, de duobus honestis utrum honestius, qui locus a gitur rationibus propositis officii persequendi, quarum duae ad decus honestatemque pertinerent, duae ad commoda vitae, copias, opes, facultates, quinta ad eligendi iudicium, si quando ea, quae dixi, pugnare inter se viderentur, honestatis pars confecta est, quam quidem tibi cupio esse notissimam. Hoc autem, de quo nune agimus, id ipsum est, quod utile appellatur. In quo verbo lapsa consuetudo deflexit de via sensimque eo deducta est, ut honestatem ab utilitate secernens constitueret esse honestum aliquid, quod utile non esset, et
Abbreviated transcription (Latin):
ingenuũ hc̃e pot offici̾a. mĩme q artes he probande sunt. que mi¬
nistre sunt uoluptatũ. Cetarii. lanii. coqui fartores. Piscatores. ut
ait Terrentius. Ad de huic si placet unguentarios. saltatores. cotũ q
genus talarui. Quibus aũt artibus. aut prudentia maior inest.
aut nõ medioeris utilitas querit᷑ ut medicina. ut architectura aũ
dectrina hoestatũ texũ. he sunt his quorũ ordini cõuei̾unt honeste
Mercatura aũt si tenuis ẽ sordida putanda ẽ. Sin uõ magna xco¬
piosa. multa undiq apportãs. multisq sine uaĩtate imꝑtiens. non
ẽ ad mou̾m iutuꝑanda. atq etiã si saciata questu. ł contenta potius
ut se ex alto ĩ portũ ex ip̃o portu ĩ agros. possessioes q cõtulexit. iu¬
det̃ iure optĩo posse laudari. Omĩu aũt rexũ ex quibus aliquid acꝗ¬
ritire. nichil ẽ agricultura melius nichil uberius. nichil dulcius nc¬
hil homĩe libero dignius. de qua qm in Catone maiore sat multa

Expanded text:
meque artes eae probandae, quae ministrae sunt voluptatum: Cetárii, lanií, coqui, fartóres, piscatóres, ut ait Terentius; adde hue, si placet, unguentarios, saltatores totumque ludum talarium. Quibus autem artibus aut prudentia maior inest aut non mediocris utilitas quaeritur, ut medicina, ut architectura, ut doctrina rerum honestarum, eae sunt iis, quorum ordini conveniunt, honestae. Mercatura autem, si tenuis epiosa et multa, undique apportans, multis sine vanitate impertiens, non est admodum vituperanda, atque etiam, si satiata quaestu vel contenta potius, ut saepe ex alto in portum, ex ipso portu se in agros possessionesque contulit, videtur iure optimo posse laudari. Omnium autem rerum, ex quibus aliquid acquiritur, nihil est agri cultura melius, nihil uberius, nihil dulcius, nihil homine libero dignius; de qua quoniam in Catone Maiore satis multa
Abbreviated transcription (Latin):
tate nature siue parentũ disciplina rectã uite uiã secuti sunt. Illd
aut̃ maxĩe xaui genus ẽ eorũ qui aut excellente ingenii magnitu¬
dine. aut pclaxa exuditione atq doctrina aut utcaq re ornati spa¬
tium etiã deliberandi hũexũt. quẽ potissimũ uite cirxsũ sequi uellẽt.
In qua deliberatiõe ad suã ciuusq nam consiluĩ ẽ õne reuocandum.
Nam cũ in omibus que agunt̾ ex eo quo quisq mõ natus ẽ ut supͣ
dictũ est quid deceat exquirimus tũ in tota uita constituenda młto

Expanded text:
tate naturae sine parentium disciplina rectam vitae secuti sunt viam. Illud tate naturae sine parentium disciplina rectam vitae secuti sunt viam. Illud autem maxime rarum genus est eorum, qui aut excellenti ingenii magnitudine aut praeclara eruditione atque doctrina aut utraque re ornati spatium etiam deliberandi habuerunt, quem potissimum vitae cursum sequi vellent; in qua deliberatione ad suam cuiusque naturam consilium est omne revocandum. Nam cum in omnibus, quae aguntur, ex eo, quo modo quisque natus est, ut supra dictum est, quid deceat, exquirimus, tum in tota vita constituenda multo
Abbreviated transcription (Latin):
genus etatis degende constituit qd̾ maxĩe adamauit. Itaq ante ĩpl¬
icat aliquo certo genere cursuq uiuendi qͣ potuerit quid esset
optimũ iudicare. Nanq Herculẽ prodigum dicũt ut ẽ apud Xeno¬
phontẽ cum primũ pubesceret. qd̾ tp̃s .a. naͣ ad eligendũ. quã ꝗsq
uiã uuendi sit ingressurus datũ est exisse in solitudinẽ. atq ibi sedẽ¬
tẽ diu secum multũ dubitasse cum duas cerneret uias una uolup¬
tatis. alterã uirtutis. utrã ingredi melius e̾ẽt. hoc herculi Iouis
sato potuit fortasse contingere. nobis nõ idẽ qui imitam̃ quos cuiq̃
uisum ẽ. atq ad corũ studia institutaq impellim̾. plerunq aute
preceptis parentũ imbuti. ad eorũ consuctudĩem morẽ q deducimꝰ.
alii multitudinis iudicio ferunt᷑. eaq maiori parti pulcerria uidẽ¬
tux ea maxĩe exoptant. nõ nulli tñ siue facilitate quadã siue boni¬

Expanded text:
genus aetatis degendae constituit, quod maxime adamavit; itaque ante implgenus aetatis degendae constituit, quod maxime adamavit; itaque ante implicatur aliquo certo genere cursuque vivendi, quam potuit, quod optimum esset, iudicare. Nam quodHerculem Prodicus dicit, ut est apud Xenophontem, cum primum pubesceret, quod tempus a natura ad deligendum, quam quisque viam vivendi sit ingressurus, datum est, exisse in solitudinem atque ibi sedentem diu secum multumque dubitasse, cum duas cerneret vias, unam Voluptatis, alteram Virtutis, utram ingredi melius esset, hoc Herculi Iovis satu edito potuit fortasse contingere, nobis non item, qui imitamur, quos cuique visum est, atque ad eorum studia institutaque impellimur; plerumque autem parentium praeceptis imbuti ad eorum consuetudinem moremque deducimur; alii multitudinis iudicio feruntur, quaeque maiori parti pulcherrima videntur, ea maxime exoptant; non nulli tamen sive felicitate quadam sive boni
Abbreviated transcription (Latin):
terunt. hi student plerunq eodẽ gn̾ere laudis excellexe. Ut .N. mutiꝰ¬
publii filius in uire ciuili. Pauli filius Affricanus ĩ xe militari.
Quidã autẽ ad eas laudes quas a pr̃ibus acceꝑut addunt etiam
suas. At hic idem Affricanus eloqñtia cumulauit bellicã gloriam.
Qd̾ idem fecit Thunotheus Canonis filius. qui cum belli laude
adiecit. Sit autẽ interdũ ut nõnulli omissa imitatiõe maioru
sui quoddã institutũ ꝯsequant̃. maxĩe q plerunq in eo elaborat
hi. qui magna sibi proponũt obscuris orti maioribus. Hec igit᷑
oĩa cum querimus quid deceat. complecti aĩo & cogitatiõe debe̾̃m/
In primis autẽ constituendũ ẽ quos nos x quales ẽe̾ ueluus. U ĩ
quo genere uite. que deliberatio ẽ oĩ difficillima. Ineunte enim
adolescentia cum in est maxĩa imbecilitas consilii tum id quisq̃ sibi

Expanded text:
terunt, ii student plerumque eodem in genere laudis excellere, ut Q. Muciterunt, ii student plerumque eodem in genere laudis excellere, ut Q. Mucius P. f. in iure civili, Pauli filius Africanus in re militari. Quidam autem ad eas laudes, quas a patribus acceperunt, addunt aliquam suam, ut hic idem Africanus eloquentia cumulavit bellicam gloriam; quod idem fecit Timotheus Cononis filius, qui cum belli laude adiecit. Fit autem interdum, ut non nulli omissa imitatione maiorum suum quoddam institutum consequantur, maximeque in eo plerumque elaborant ii, qui magna sibi proponunt obscuris orti maioribus. Haec igitur omnia, cum quaerimus, quid deceat, complecti animo et cogitatione debemus; in primis autem constituendum est, quos nos et quales esse velimus et in quo genere vitae, quae deliberatio est omnium difficillima. Ineunte enim adulescentia, cum est maxima imbecillitas consilii, tur id sibi quisque
Abbreviated transcription (Latin):
res aptissimi erunus in his potissimũ elaborabimus. Sin aliq̾ñ nece¬
ssitas ad ea detruserit que nr̃i ingenii nõ exunt oĩs adhibenda exit ai¬
ra meditatio diligentiaq ut ea si nõ decore at quã mĩnĩe in decore
facere possimus. nec tã est ẽnitendũ ut bona que nobis data sunt sequa:¬
mux. qͣ ut iuicia fugiamus. Ac duabus ꝑsonis his quas supͣ dixi tert¬
ia adungit᷑. quã casus aliquis. aut tempus interponit. quarta etia
quã nobismetipis iudicio nr̃o accõmodauumꝰ. Nam regna Impia nobi¬
litates honores diuitie opes ea que sunt his contraria in casu si¬
ta tempibus reguntur  gubernant᷑. Ip̃i aũt gexere quã personam
uelimus a nr̃a uoluntate proficiscit᷑. Itaq se alii ad pħyam. alii ad
ius cuule. alii ad eloqͣntia applicant ip̃aru q uixtutũ in alia alius
mauult excellere. quoꝵ nõ pres aut maiores aliqua gloria presti¬

Expanded text:
res aptissimi erimus, in iis potissimum elaborabimus; sin aliquando neceres aptissimi erimus, in iis potissimum elaborabimus; sin aliquando necessitas nos ad ea detruserit, quae nostri ingenii non erunt, omnis adhibenda erit cura, meditatio, diligentia, ut ea si non decore, at quam minime indecore facere possimus; nec tam est enitendum, ut bona, quae nobis data non sint, sequamur, quam ut vitia fugiamus. Ac duabus iis personis, quas supra dixi, tertia adiungitur, quam casus aliqui aut tempus imponit; quarta etiam, quam nobismet ipsi iudicio nostro accommodamus. Nam regna, imperia, nobilitas, honores, divitiae, opes eaque, quae sunt his contraria, in casu sita temporibus gubernantur; ipsi autem gerere quam personam velimus, a nostra voluntate proficiscitur. Itaque se alii ad philosophiam, alii ad ius civile, alii ad eloquentiam applicant, ipsarumque virtutum in alia alius mavult excellere. Quorum vero patres aut maiores aliqua gloria praesti
Abbreviated transcription (Latin):
potius ꝙͣ tiramni uultus aspiciendus fuit. Quã młta passus ẽ ⁊ lixes
in illo diutino exxore. cũ & mulieribus si Cixce  calipso mulieres
appellande sunt inseruiret. & in oĩ sermone omnibus affabilẽ se esse
quando qd̾ cupiebat ueniret. At arx quo aĩo tradit᷑. milies oppetere mo¬
rtem qͣ illa perpeti malusset. que contemplantes expendere opportebit
quid quisq hẽat sui eaq moderari. nec uelle expiri qͣ aliena se deceat᷑.
noscat ingeniũ acremq se & bonorũ x iuciorũ suorũ iudice̾ prebeat:
ne Scenici plus qͣ nos uideantur hr̃e prudentie. Illi enii nõ optĩas.
sed sibi accõmodatissunas fabulas eligunt. qui uoce freti sunt epig¬
onos medũq qui gestu menalippam aut Clithinestrã. semꝑ Rutilius
quẽ ego memini Antiopã. nõ sepe Esopus Ayacem. Ergo histrio hoc
uidebĩt in sena. qd̾ homo sapiens nõ uidebit in uita. Ad̾ quas igitur

Expanded text:
potius quam tyranni vultus aspiciendus fuit. Quam multa passus est Ulixes potius quam tyranni vultus aspiciendus fuit. Quam multa passus est Ulixes in illo errore diuturno, cum et mulieribus, si Circe et Calypso mulieres appellandae sunt, inserviret et in omni sermone omnibus affabilem et iucunquando, quod cupiebat, veniret. At Aiax, quo animo traditur, milies oppetere mortem quam illa perpeti maluisset. Quae contemplantes expendere oportebit, quid quisque habeat sui, eaque moderari nee velle experiri, quam se aliena deceant; itur noscat ingenium acremque se et bonorum et vitiorum suorum iudicem praebeat, ne scaenici plus quam nos videantur habere prudentiae. Illi enim non optimas, sed sibi accommodatissimas fabulas eligunt; qui voce freti sunt, Epigonos Medumque, qui gestu, Melanippam, Clytemnestram, semper Rupilius, quem ego memini, Antiopam, non saepe Aesopus Aiacem. Ergo histrio hoc videbit in scaena, non videbit sapiens vir in vita? Ad quas igitur
Abbreviated transcription (Latin):
morũq nõ tm̃ uitupandorũ. Admõum aũt sunt tenenda sua cuiq.
nõ uiciosa sed tm̃ propria quo facilius decorũ illud quod queximue
retiẽatur. sic enĩ faciendũ ẽ ut contra uniuersam nat̾am nichil con¬
tendamus. ea tm̃ conseruata propriã naturã sequamur. ut etiam si sit
enĩ attinet nature repugnare nec quicqͣ seq qd̾ assequi nõ queas. exqͦ.
ulariũ actonũ. quã conseruare nõ possis. si aliorũ natura imitaris x¬
õmittas tuã. Ut enim eo sermone uti debemius. qui notus ẽ nobis.
ne ut quidã greca uexba inculcantes iuxe optimo ixrideam᷑. Sic inN
actones õnem q uitã nullã discrepantiã conferre debemus. Atq hec
differentia nãrum tantã hẽt uĩ ut nõnũqͣ mortẽ sibi ip̃i consciscẽ alius
bilẽ tribiusset natura grauitatẽ. eãq ip̃am perpetua constantia robora¬
iusset semp q in proposito susceptoq consilio perinansisset. morie̾dũ

Expanded text:
men vituperandorum. Admodum autem tenenda sunt sua cuique non vitiosa, sed tamen propria, quo facilius decorum illud, quod quaerimus, retineatur. Sic enim est faciendum, ut contra universam naturam nihil contendamus, ea tamen conservata propriam nostram sequamur, ut, etiamsi sint enim attinet naturae repugnare nec quicquam sequi, quod assequi non queas. Ex quo ularum actionum, quam conservare non possis, si aliorum naturam imitans omittas tuam. Ut enim sermone eo debemus uti, qui innatus est nobis, ne, ut quidam, Graeca verba inculcantes iure optimo rideamur, sic in actiones omnemque vitam nullam discrepantiam conferre debemus. Atque haec differentia naturarum tantam habet vim, ut non numquam mortem sibi ipse consciscere alius bilem tribuisset natura gravitatem eamque ipse perpetua constantia roboravisset semperque in proposito susceptoque consilio permansisset, moriendum
Abbreviated transcription (Latin):
difficilius ad eloq̃ndum sed satis exit intelligi. In his aũt tribus contiẽ¬
tux cura etiã illa ut probemur his quibus cũ: apud quos q uiuimus
his quaq̃ de rebus pauca dicamus.
Rincipio corporis nr̃i. magnã natura ip̃a uidet᷑ huisse xõnem
que formã nr̃am reliquã q figurã in qua e̾e̾t sp̃es hõesta. eam

Expanded text:
difficilibus ad eloquendum, sed satis erit intellegi, in his autem tribus continedifficilibus ad eloquendum, sed satis erit intellegi, in his autem tribus continetur cura etiam illa, ut probemur iis, quibuscum apud quosque vivamus, his quoque de rebus pauca dicantur. Principio corporis nostri magnam natura ipsa videtur habuisse rationem, quae formam nostram reliquamque figuram, in qua esset s
Abbreviated transcription (Latin):
St igitur propriũ munus mag̾ratus. Intelligere se gerẽ N d offo mag̃ntꝰ¬
ꝑsonã ciuitatis. d ebereq eiuis dignitatem et decus sustnẽ & suae̾ legeꝰ &
uira describere. ea fidei commissa sue meminissen emuaeiese.
Riuaru autem oportet eque it rari cũ caubus iuze inin̾e. hec
suemassum et abiectum. nec se efferentem. tũ inr. n ea uelle q̃
R. dicere.
E regrini autem & incole officiũ est mhil preter suũ negociũ
agere. nichil de alierio inquirere. in urimeq esse ĩ alienaa.p aũ
iosum. Ita fere officia reperientur cũ queret quid deceat et ꝗd aptum¬
sit personis temporibus. etatibus. Hihu autem ẽ quod tam deceat qͣ ĩ or̃
re gerenda capiendoq consilio seruare constantiam. S qm̃ decoꝵꝵ illud
in omĩbus factis x dictis in corpis deniq motu & stati cerĩtur.id q po¬
situm ẽ. in tribus rebus formositate ordine. x ornatu ad actiõem apto

Expanded text:
Est igitur proprium munus magistratus intellegere se gerere pEst igitur proprium munus magistratus intellegere se gerere prsonam civitatis debereque eius dignitatem et decus sustinere, servare leges, iura discribere, ea fidei suae commissa meminisse. Privatum autem oportet aequo et pari cum civibus iure vivere neque summissum et abiectum neque se efferentem, tum in re publica ea veet dicere. Peregrini autem et incolae officium est, nihil praeter suum negotium agere, nihil de alio inquirere, minimeque in aliena esse Rep. curiosum. Ita ferre officia reperientur, cum quaeretur quid deceat, et sit personis, temporibus, aetatibus. Nihil est autem, quod tam deceat, quam in omni re gerenda consilioque capiendo servare constantiam. Sed quoniam decorum il!id in omnibus factis, dictis, in corporis denique motu et statu cernitur idque positum est in tribus rebus, formositate, ordine, ornatu ad actionem apto,
Abbreviated transcription (Latin):
in cuulibus officiis uigeat industria. Atq etiã cũ relaxare aĩos ⁊da i¬
ce se iocunditati uolent caueant intemꝑantiã. memiexinitq uerecũdie
qd̾ facilius erit si in eiusmõi quidẽ rebus. maiores natu uelĩt ĩterẽẽ.
¶Enibus aũt labores corꝑis minuendi. exexcitatioẽs aĩ etiã au÷¬
gende uident᷑. danda uero ẽ opera ut x amicos. x iuuẽtutẽ.
maxie rẽ pu. consilio & prouidentia ꝙ plurimũ adiuuent. Nichil au¬
tẽ cauendũ magis ẽ senectuti ꝙͣ ne langori se desidieq dedat. Luxu¬
ria uõ cum oĩ etati sit turpis tñ senectuti fedissima ẽ. Sin aũt libi¬
dini intemꝑãtia accessexit. duplex malũ est. qd̾ x ip̃a senectus ded¬
ecus concipit. &A dolescentiũ facit impudentiorẽ in tẽpantiã. Ac
ne illud quidẽ alienũ ẽ de magr̃atuũ. de priuatorũ. de ciuium. de
peregrinorũ offiis dicere.

Expanded text:
in cin care se jocunditati volent, caveant intemperantiam, meminerint verecundiae; quod facilius erit, si in ejusmodi quidem rebus majores natu velint interesse. Senibus autem labores corporis minuendi, exercitationes animi etiam augendae videntur. Danda vero est opera, ut et amicos et juventutem, et maxime retem magis cavendum est senectuti, quam ne languori se desidiaeque dedat; luxuria vero cum omni aetati turpis, tum senectuti foedissima est; sin autem etiam libidinum intemperantia accessit, duplex malum est, quod et ipsa senectus dedecus concipit et facit adulescentium impudentioren intemperantiarn. Ac ne illud quidem alienum est, de magistratuum, de privatorum, de civium, de peregrinorum officiis dicere.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓp infirmitatẽ ualitudinis nõ tam potuit pr̃i similis esse qͣ ille fuit su
Si igit̾ nõ poterit siue cãs defensitare siue populũ contioib tenere. siue
bella gerẽ̾. illa tañ prestare debebit quę erũt in ip̃ius potate. Iustitiam
fidem libecalitatẽ modestiã. temꝑantiã. Quominus ab eo id qd̾ desit
requirat᷑. Optima aũt hereditas a patribus traditur liberis oĩq patriõ¬
nio p̃stantior głia uixtutis rerũ q gestarũ cui dedecori eẽ nephas x ui
St igitur adolescentis officiũ maiores natu uereri ex his q¬
deligere optimos. e probatissimos quorũ consilio atq aucte.
nitat᷑. In euntis enĩ etatis inscitia senũ constituenda & xegẽ¬
da prũdentia est. Maxime aut̃ hec etas a libidinibus ẽ accẽda. ex
excenda q in labore pacientiaq & aĩ ce corpis ut eocũ in bellicis x

Expanded text:
propter infirmitatem valetudinis non tam potuit patris similis esse, quam ille fuerat sui; propter infirmitatem valetudinis non tam potuit patris similis esse, quam ille fuerat sui; si igitur non poterit sive causas defensitare sive populum contionibus tenere sive bella gerere, illa tamen praestare debebit, quae erunt in ipsius potestate, iustitiam, fidem, liberalitatem, modestiam, temperantiam, quo minus ab eo id, quod desit, requiratur. Optima autem hereditas a patribus traditur liberis omnique patrimonio praestantior gloria virtutis rerumque gestarum, cui dedecori esse nefas et viEst igitur adulescentis maiores natu vereri exque iideligere optimos et probatissimos, quorum consilio atque auctoritate nitatur; ineuntis enim aetatis inscitia senum constituenda et regenda prudentia est. Maxime autem haec aetas a libidinibus arcenda est exercendaque in labore patientiaque et animi et corporis, ut eorum et in bellicis et
Abbreviated transcription (Latin):
una. nõnũꝙͣr tã ꝙ ip̃a mortalis cũ ĩmortali pugnare nat᷑a uidetur.
Qui igit᷑ ad nature sue nõ uiciose genus consiliũ om̃e uiuendi cõ¬
tulerit is constantiã xetiẽat. Id enim maxĩe decet. nisi forte se int¬
ellexerit exrasse in deligendo gne̾ uite. qd̾ si acciderit. põt uo̾ accidẽ
facienda morũ institutorũq mutatio ẽ. Eam igͥ mutationẽ si tp̃ra
adiuuabunt. facilius cõmodius q faciemus. Sin minus. sensim eę¬
it pededentis q facienda. ut amicicias que minus delectãt x minꝰ
probentur magͣ decere censent Sapientes sensim dissuere qͣ repente precide̾.
Cõmutato autẽ genere uite oĩ ẽ rõne curandũ ut id bono consilio fecisse
uideam᷑. Sed qm paulo ante dictũ ẽ. maiores imitandos e̾e̾ primũ illud
exeptũ sit ne uicia suit unitanda. deinde si natuxa nõ fext. ut quidã imit¬
axi possint. ut Supioris filius A fricani qui hũc paulo natũ adoptauit.

Expanded text:
uam tamquam ipsa mortalis cum immortali natura pugnare videatur. Qui igitur ad naturae suae non vitiosae genus consilium vivendi omne contulerit, is constantiam teneat id enim maxime decet, nisi forte se intellexerit errasse in deligendo genere vitae. Quod si acciderit potest autem accidere, facienda morum institutorumque mutatio est. Eam mutationem si tempora adiuvabunt, facilius commodiusque faciemus; sin minus, sensim erit pedetemptimque facienda, ut amicitias, quae minus delectent et minus probentur, magis decere censent sapientes sensim diluere quam repente praecidere. Commutato autem genere vitae omni ratione curandum est, ut id bono consilio fecisse videamur. Sed quoniam paulo ante dictum est imitandos esse maiores, primum illud exceptum sit, ne vitia sint imitanda, deinde si natura non feret, ut quaedam imitari posit ut superioris filius Africani, qui hunc Paulo natum adoptavit,
Abbreviated transcription (Latin):
illũ qui Tiberii graci conatus ꝑditos uindicauit nullã comitatẽ huisse
sermonis. necnõ Senocratẽ quid̾ seuerissimũ pħorũ ob eamq rẽ ipsam

Expanded text:
illum qui Ti. Gracchi conatus perditos vindicavit, nullam comitatem habuisse illum qui Ti. Gracchi conatus perditos vindicavit, nullam comitatem habuisse sermonis
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritatẽ consequtos sine ulla illaxitate. Callidũ Hãnibalẽ ex
penorũ ex nr̃is ducib S. Maximũ accepimus. facilẽ cellare tace̾
dissimulare insidiari. p̃ripexe hostiũ consilia. In quo gne̾ greci
uanto rei pu. prodesset. fuxere se simulauit. Sunt his alii młt.
endum putant ueritatis cultores fraudis inimici. Itemq alii. qui siquid in:¬
uiste perpetiantur cui ius deseriuant. dũ quid uelint consequant᷑. ut Syllã
x. ML. Crassum uidebamus. quo in genexe uersutissimũ x pacientissimũ
Lacedemoniũ Lysandrũ accepimus. Contra q Calicratidã qui prefectꝰ
Classis proximus post Lusandrũ fuit. Itemq in sermonibus alium
quenqͣ quẽuis prepotens sit efficere ut unus de multis udeatur ut un¬
Catullo patre x filio. Idemq in N. Numantino uidimꝰ. Audiui ex ma¬
ioribus natu hoc idem fuisse in ꝑ Scipione Nasica. Contraq patrẽ cius

Expanded text:
auctoritatem consecutos sine ulla hilaritate. Callidum Hannibalem ex auctoritatem consecutos sine ulla hilaritate. Callidum Hannibalem ex Poenorum, ex nostris ducibus Q. Maximum accepimus facile celare, tacere, dissimulare, insidiari, praeripere hostium consilia. In quo genere Graeci uanto Reipublicae prodesset, furere se simulavit. Sunt his alii multum endum putant, veritatis cultores, fraudis inimici, itemque alii, qui quidvis perpetiantur, cuivis deserviant, dum, quod velint, consequantur, ut Sullam et M. Crassum videbamus. Quo in genere versutissimum et patientissimum Lacedaemonium Lysandrum accepimus, contraque Callicratidam, qui praefectus classis proximus post Lysandrum fuit; itemque in sermonibus alium quemque, quamvis praepotens sit, efficere, ut unus de multis esse patre et in filio, itemque in Q. Mucio ° Mancia vidimus. Audivi ex maioribus natu hoc idem fuisse in P. Scipione Nasica, contraque patrem eius,
Abbreviated transcription (Latin):
comiũs ex qua quidẽ omnes ꝑticipes sumus tonis p̾stantieq eiꝰ
qua añcellimus bestiis a qua omne hoe̾stũ decorũ q trabit᷑. et ex
qua rõ ĩucĩendi officii exꝗrit᷑. altera autẽ q̃ propͥe singulis ẽ attͥ¬
buta. ut eĩm in corꝑib magne dissimilitudies sunt. alios enĩ uidemꝰ
uelocitate ad cursum. alios uiribus ad luctandũ ualere. Itemq in
formis aliis dignitatẽ ine̾ẽ.aliis uenustatẽ. sic ĩ aĩs existut etiam
maiores uarietates. Exat in L Crasso ce in.L. philippo multus
lepos. maior etiã mag̾q de industria in G. Cesare Lucii filio. At
iistẽ tp̃ibus ĩ Marcho Scauro & in. M.drusso adolescente singul¬
aris seueritas. in G. Lelio młta illaritas. in eiꝰ familiari Sçipioe
ambitio maior. iuta tristior. de grecis aũt dulcẽ x facetũ festi¬
uiq sermonis atq ĩ omi oc̃one simulatorẽ quẽ Ironiã greci noĩa¬
uerunt Socratẽ accepimus. Contra Pithagorã & Periclem sũmã

Expanded text:
unis est ex eo, quod omnes participes sumus rationis praestantiaeque eius, qua antecellimus bestiis, a qua omne honestum decorumque trahitur, et ex qua ratio inveniendi officii exquiritur, altera autem, quae proprie singulis est tributa. Ut enim in corporibus magnae dissimilitudines velocitate ad cursum, alios viribus ad luctandum valere, itemque in formis aliis dignitate inesse, aliis venustatem sic et in animis existunt etiam maiores varietates, erat in L. Crasso et Philippo multus lepos, maior etiam, magisque de industria in C. Caesare L. filio, at iisdem temporibus in M. Scauro et in M. Druso adolescente singularis severitas, in C. Laelio multa hilaritas, in eius familiari Scipione ambitio maior, vita tristior. De Graecis autem dulcem et facetum festivique sermonis, atque in omni oratione simulatorem, quem ei/rwna Graeci nominaverunt, Socratem accepimus, contra Pythagoram et Periclem summam
Abbreviated transcription (Latin):
tutẽ qͣ ius uoluptate capiat᷑ occultat x dissimulat appetitu uolupt¬
atis propter uerecundiã. Ex qͦ intelligit᷑ corꝑis uoluptatẽ ñ satis ir¬
esse dignã homĩs prestantia eam q contẽpni & teici opportere.
Sin sit quispiã qui aliquid tribuat uoluptati diligenter ei tenendu
ẽe̾ eius fruende mõu sciat. Itaq uictus cultus q corpis ad ualitu¬
dinẽ referant᷑. u ad uires nõ ad uoluptatẽ atq etiã si considerare

Expanded text:
luptatis, propter verecundiam, ex quo intelligitur, corporis voluptatem non satis esse dignam hominis praestantia, eamque contemni, et reici oportere. Sin sit quisquiam, qui aliud tribuat voluptati, diligenter ei tenendum esse modum eius fruendae. Itaque victus, cultusque corporis ad valetudinem referantur, et ad vire
Abbreviated transcription (Latin):
egeat tam ei potissimũ inseruuit. Optime aut societas hominũ coniũ:¬
etio q seruabit᷑ si ut quisq erit comiunctissimus ita in eũ benignitatis pl¬

Expanded text:
eget, tamen ei potissimum inserviunt. Optime autem societas hominum conjuneget, tamen ei potissimum inserviunt. Optime autem societas hominum conjunctioque servabitur, si ut quisque erit conjunctissimus, ita in eum benignitatis pl
Abbreviated transcription (Latin):
Nam cum duo sint gn̾a liberalitatis. unũ dandi beneficiũ. alterũ redden.
demus nec ne in nr̃a potestate ẽ. non reddere uero uiro bono nõ licet¬
si mocio id facere possit sine inuixia. Acceptorũ autẽ peneficiorũ. sut
delectus hendi. Nec dubii quĩ mnaxĩo cuiq̃ pluximũ debeat᷑. in quo tamen:
primis quo quisq animi studio beniuolentia fecerit ponderandum esti
Muiti enim faciunt multa temeritate quadam sine iudicio in omnes uł ÷
repentino quaã quasi uento impetu aĩ incitati. Que beneficia. ita eque
magna non sunt henda. Atq ea iudicio considerate constanter collata st.:
Sed in collecando beneficio. x in xeferenda gr̃a. si cetera paria sunt hocar
maxime officii ẽ ut quisq̃ marĩe opis indigeat ita ei potissimũ opitulari:
ques contra fit a plexisqr a quo enim pluximũ sperant etiã si ulehis nõ

Expanded text:
Nam cum duo genera liberalitatis sint, unum dandi beneficii, alterum reddendi, Nam cum duo genera liberalitatis sint, unum dandi beneficii, alterum reddendi, demus necne, in nostra potestate est, non reddere viro bono non licet, modo id facere possit sine iniuria. Acceptorum autem beneficiorum sunt dilectus habendi, nec dubium, quin maximo cuique plurimum debeatur. In quo tamen in primis, quo quisque animo, studio, benivolentia fecerit, ponderandum est. Multi enim faciunt multa temeritate quadam sine iudicio vel morbo in omnes vel repentino quodam quasi vento impetu amagna non sunt habenda atque ea quae judicio considerato constantique delata sunt. Sed in collocando beneficio, et in referenda gratia si caetera paria sunt, hoc maxime officii est ut quisquis maxime opis indigeat, ita ei potissimum opitulari, quod contra fit a plerisque: a quo enim plurimum sperant, etiamsi ille his non
Abbreviated transcription (Latin):
deã iustitia. Nam fortis aũis & magnus in homĩe nõ perfecto nec:
tire potius attingere. Atq hec in moribus considerant᷑. de be¬
niuolentia autẽ quã quisꝗͣ hẽat erga nos. primũ illud ẽ in officio. N.¬
ut ei pluximũ tribuamus a. quo pluximũ diligamur. Sed benũio¬
lentiã nõ adolescentulorũ more. ardore quodam amoris. sed stab ÷ͥ¬
ilitate potius & constantia iudicemus. Sin exunt mexita ut non incunda
sed referenda sit gra. maior quedam cura adhibenda est. Nullum enĩ offm̃ N.
referenda gñi magis necium est. Q si ea que utenda acceperis. maiore
mensura si modo possis iubet reddere hesiodus. quid nam beneficio prou¬
ceati facere debemus : an unitari agros fertiles qui multo plus afferunt ꝙͣ
acceperint & enim si in eos quos speramus nobis profuturos non dubi¬
tamus bñficia conferre. quales in cos ẽę debemus qui iam profuerint.

Expanded text:
sunt, iustitia. Nam fortis animus et magnus in homine non perfecto nec ssunt, iustitia. Nam fortis animus et magnus in homine non perfecto nec spotius attingere. Atque haec in moribus. De benivolentia autem, quam quisque habeat erga nos, primum illud est in officio, ut ei plurimum tribuamus, a quo plurimum diligamur, sed benivolentiam non adulescentulorum more ardore quodam amoris, sed stabilitate potius et constantia iudicemus. Sin erunt merita, ut non ineunda, sed referenda sit gratia, maior quaedam cura adhibenda est; nullum enim officium referenda gratia magis necessarium est. Quodsi ea, quae utenda acceperis, maiore mensura, si modo possis, iubet reddere Hesiodus, quidnam beneficio provocati facere debemus? an imitari agros fertiles, qui multo plus efferunt quam acceperunt? Etenim si in eos, quos speramus nobis profuturos, non dubitamus officia conferre, quales in eos esse debemus, qui iam profuerunt?
Abbreviated transcription (Latin):
tate uident᷑. talis aũt simulatio uanitati ẽ coniuictior ꝙͣ liberalitati:
aut hoestati.Tertiũ ẽ propositũ ut beneficentia. delectus esset dign
itatis. In quo ꝙ mores eius erunt spectandi. in quẽ beneficiũ confer:¬
etur. x aĩus erga nos. x comitas & societas uite. & ad nr̃as utilit¬
ates bñficia ante collata que ut cõturrãt omĩa optabile ẽ. si minꝰ
plures cãe. maiores q pͥonderis plus he̾bunt. Quoĩam aũt uiuitur:
nõ cũ perfectis homibus plene q sapientib s cũ his quib nõ preN¬
clare agitux sed sunt simulaera uixtutis. etiã hoc intelligendũ prito
neĩem omĩo negligendũ in quo aliqua significatio uxtutis appare:¬
at. Colendu aut̃ ẽẽ quenq̃ maxĩe ut quisq maxĩe. uirtutibus his le ÷¬
uioribus exit ornatus. modestia. tempancia. ac ip̃a de qua multa sũt ͥ

Expanded text:
tate videntur. Talis autem simulatio vanitati est conjunctior quam aut liberalitati tate videntur. Talis autem simulatio vanitati est conjunctior quam aut liberalitati aut hoitatis; in quo et mores eius erunt spectandi, in quem beneficium conferetur, et animus erga nos et communitas ac societas vitae et ad nostras utilitates officia ante collata; quae ut concurrant omnia, optabile est; si minus, plures causae maioresque ponderis plus habebunt. Quoniam autem vivitur non cum perfectis hominibus planeque sapientibus, sed cum iis, in quibus praeclare agitur si sunt simulacra virtutis, etiam hoc intellegendum puto, neminem omnino esse neglegendum, in quo aliqua significatio virtutis appareat, colendum autem esse ita quemque maxime, ut quisque maxime virtutibus his lenioribus erit ornatus, modestia, temperantia, hac ipsa, de qua multa iam dicta
Abbreviated transcription (Latin):
tux se beneficos in suos amicos iusum iri si locupletẽt eos quacunque:¬
co̾e. Id aut̃ tantũ abest ab offõ ut nichil mag̾ ei possit e̾ẽ contraciuni.
Uidendũ ẽ ig. ut ea libexalitate utam̃. que prosit amicis. nemĩ noceat.
Quare .L. Sulle . G. Cesaxis pecuniaxũ transiatio a. iustis dnĩs ad aliẽgs
nõ debet liberalis uideri. Nichil enĩ liberale. qd̾ nõ idẽ iustũ. altex locus ÷¬
exat cautioĩs ne benignitas maior e̾ẽt qͣr facultates. Edꝰ benigniores¬
ẽẽ uolut qͣ res patiat᷑ primũ ĩ eo peccant ꝙ ĩuxiosi sunt in proximos N
Quas enun copias his & suppeditari equius ẽ x xelinq eas transfer¬
ut ad alienos. In est aut̃ in tali liberalitate cupiditas plerunq̃ xapien̾ :¬
& auferendi per inixiã ut ad largiendũ suppeditẽt copie. L idere eĩ
licet plerosq̃ nõ tam natura libexales qͣ quada̾ gloria ductos/ ut bene

Expanded text:
tur beneficos in suos amicos tur beneficos in suos amicos ratione. Id autem tantum abest ab officio, ut nihil magis officio possit esse contrarium. Videndum est igitur, ut ea liberalitate utamur, quae prosit amicis, noceat nemini. Quare L. Sullae, C. Caesaris pecuniarum translatio a iustis dominis ad alienos non debet liberalis videri; nihil est enim liberale, quod non idem iustum. Alter locus erat cautionis, ne benignitas maior esset quam facultates, esse volunt quam res patiatur, primum in eo peccant quod injuriosi sunt in proximos: quas enim copias his suppeditari aequius est et relinqui, eas transferunt ad alienos. Inest autem in tali liberalitate cupiditas plerumque rapiendi et auferendi per injuriam, ut ad largiendum suppeditent copiae. Videre enim licet plerosque non tam natura liberales, quam quadam gloria ductos, multa fa
Abbreviated transcription (Latin):
uie leonis iudet᷑. i tcunq̃ ab homĩe alienissimũ sed fraus ẽ odio digͦ
inaioros otius aũt iuistitie nulla capitalior. ꝙͣ eorũ qui tũ R
cum maxie fallunt id agunt. ut uiri boni ẽe iudeantur. de Iustit᷑
sat dictum est.
Einceps ut erat propositũ. de beneficentia. ac de libera litate
hẽt multas cautiones. ⁊ idendũ ẽ enĩ primũ ne obsitbeni¬
gnitas & hio ip̃is quibus benigne udebit̃ fieri. & ceteris . deinde :¬
ne maioe benignitas sit q facultates. tum ut pro deignitate oiia.
Nauae qui gratificant cuipiã. quod obsit iui. cui prodesse uelle ui¬
deantur. nõ benefici. neq liberales sed perniciosi assentatores indicandi:
sunt. Et qui aliis nocent ut in alios sint liberales. in eadẽ sũt ĩuistit᷑
ut si in suã rem aliena conuertãt. Sunt aũt multi quidẽ cupidi splen¬
doris. & glorie. qui axxipiũt aliis quod aliis largiant᷑. hiq arbitxan¬

Expanded text:
 leonis videtur; utrumque homine alienissimum, sed fraus odio digna  leonis videtur; utrumque homine alienissimum, sed fraus odio digna maiore. Totius autem iniustitiae nulla capitalior quam eorum, qui tum, cum maxime fallunt, id agunt, ut viri boni esse videantur. De iustitia satis dictum. Deinceps, ut erat propositum, de benhabet multas cautiones. Videndum est enim primum ne obsit benignitas et iis ipsis quibus benigne videbitur fieri et caeteris, deinde ne major sit benignitas quam facultates; tum ut pro dignitate cuique t omnia. Nam et qui gratificantur cuipiam, quod obsit illi cui prodesse velle videantur, non benefici neque liberales, sed perniciosi et assentatores judicandi sunt. Et qui aliis nocent ut in alios sint liberales, in eadem sunt injustitia ut si in suam rem alienam convertant. Sunt autem multi quidem cupidi splendoris et gloriae qui eripiunt aliis quod aliis largiantur: hique se arbitran
Abbreviated transcription (Latin):
posco. nec mii preciĩ dedexitis : nec cauponantes bellum sed belligexa¬
ntes. ferro nõ auxo uitã cernamus utriq̃ Uos ne uelit an me reg¬
nare hera. quid ue ferat sors uixtute exꝑiam̃. Et hac simul accipe
dictũ quorĩ uixtuti belli fortuna pepercit. eorudẽ me libertati pa
promisert est in eo ip̃o fides seruanda. Ut primo punico bello Regulus
cum de captiis cõmutandis captus a penis. Roma missus ee̾t iuxass¬
q se rediturũ. primũ ut uenit. captuos reddendos in Senatu nõ cẽsuit
deinde cum xetiexet᷑ .a. p ropinꝗs & amicis ad suppliciũ redixe maluit
ꝙ fidem hosti datã fallere. ac de bellicis quidẽ offiiͣs satis dictũ est.
Ueminerimus aũt. etiã aduersus infimos iustitiã eͥe sexuanda nt:
Est aut infima condicio fortuna seruorũ. quibus nõ male papiunt :¬
qui ita uibent uti mercenariis orerã exhibendo iusta prebenda: eũ

Expanded text:
posco nec mi pretium dederitis, Nec cauponantes bellum, sed belligeraposco nec mi pretium dederitis, Nec cauponantes bellum, sed belligerantes Ferro, non auro vitam cernamus utrique. Vosne velit an me regnare era, quidve ferat Fors, Virtute experiamur. Et hoc simul accipe dictum: Quorum virtuti belli fortuna pepercit, Eorundem libertati me promiserunt, est in eo ipso fides conservanda, ut primo Punico bello Regulus captus a Poenis cum de captivis commutandis Romam missus esset iurassetque se rediturum, primum, ut venit, captivos reddendos in senatu non censuit, deinde, cum retineretur a propinquis et ab amicis, ad supplicium redire maluit quam fidem hosti datam fallere. Meminerimus autem etiam adversus infimos iustitiam esse servandam. Est autem infima condicio et fortuna servorum, quibus non male praecipiunt qui ita iubent uti, ut mercennariis: operam exigendam, iusta praebenda. Cum
Abbreviated transcription (Latin):
dies cum hoste. Itemq aduersus hostẽ etexna auctoritas. Quid ad
hac mansuetudĩe addi põt. eũ qui cum bellũ gexas tam molli noĩeᷤ
appellare. quãq id nom̃. duxius effecit iã uetustas. a. peregcino ei
recessit & proprie ineo qui arma contra fexat xemansit. Tum uõ
de imperio certat᷑. belloq quexit᷑ gloxria. cãs tm̃ omĩo subee̾ opportet.
easdem quas paulo ante dixi iustas causas esse bellorũ. Sed ea bella
quibus imperii proposita gloria est minus acerbe gexenda sunt. ut se:
certam̃ honoris et dignitatis ẽ. cum altexco capitis & fame. Sic cũ
Celtiberis. cum cimbris bellum ut cũ inimicis gexebat᷑. utex esset.
non uter imparet. Cum latinis. Sabinis. Samnitibus. penis. pyxro.
de impio dimicabat᷑. peni fidefragi. exudelis hãnibal. Reliqui ustio¬
res pyxxi quidẽ de captuus reddendis illa preclara. Nec mii auꝵ

Expanded text:
dies cum hoste, itemque: adversus hostem aeterna auctoritas. Quid ad dies cum hoste, itemque: adversus hostem aeterna auctoritas. Quid ad hanc mansuetudinem addi potest, eum, quicum bellum geras, tam molli nomine appellare? Quamquam id nomen durius effect iam vetustas; a peregrino enim recessit et proprie in eo, qui arma contra ferret, remansit. Cum vero de imperio decertatur belloque quaeritur gloria, causas omnino subesse tamen oportet easdem, quas dixi paulo ante iustas causas esse bellorum. Sed ea bella, quibus imperii proposita gloria est, minus acerbe gerenda sunt Ut enim certamen honoris et dignitatis est, cum altero capitis et famae, sic cum Celtiberis, cum Cimbris bellum ut cum inimicis gerebatur, uter esset, non uter imperaret, cum Latinis, Sabinis, Samnitibus, Poenis, Pyrrho de imperio dimicabatur. Poeni foedifragi, crudelis Hannibal, reliqui iustiores. Pyrrhi quidem de captivis reddendis illa praeclara: Nec mi aurum
Abbreviated transcription (Latin):
pompilio uideret᷑ una dimittere legionẽ. Catonis qͦ filuĩ qui ĩ eadẽ
militabat dimisit sed cum amore pugnandi in exexcitu remansiss
Cato ad Pompiliũ scripsit ut si eum pateret᷑ in exexcitu remanere:
secundo eu obligare militie sacramento. quia priore amisso uixe. cũ
hostibus pugnare nõ potexat adeo sũma erat obsexuatio in bello mou¬
endo. Marci quidẽ Catonis senis epła ẽ. ad Maxcũ filiũ. in qua
scripsit se audisse. eũ factũ ee missum . a. consule cũ in Macedonia
bello persico miles e̾ẽt. monet igͣ ut caueat. ne preluĩ ineat. negat
enim ius eũ cẽ qui miles nõ sitꝰ. cum hoste pugnare. Equidẽ etiã
illud aĩaduexto qd̾ qui proprio noĩe pduelis ee̾t is hostis nocaret
lenitate uexbi cei tristitiã mitigante. hostis enim apud maiores is:
dicebat᷑. quẽ nũc peregrinũ dicimus. Indicant xii. tabule ut statutꝰ

Expanded text:
Popilio videretur unam dimittere legionem, Catonis quoque filium, qui in eadem Popilio videretur unam dimittere legionem, Catonis quoque filium, qui in eadem legione militabat, dimisit. Sed cum amore pugnandi in exercitu remansisset, Cato ad Popilium scripsit, ut, si eum patitur in exercitu remanere, secundo eum obliget militiae sacramento, quia priore amisso iure cum hostibus pugnare non poterat.Adeo summa erat observatio in bello movendo. M. quidem Catonis senis est epistula ad M. filium, in qua scribit se audisse eum missum factum esse a consule, cum in Macedonia bello Persico miles esset. Monet igitur, ut caveat, ne proelium ineat; negat enim ius esse, qui miles non sit, cum hoste pugnare. Equidem etiam illud animadverto, quod, qui proprio nomine perduellis esset, is hostis vocaretur, lenitate verbi rei tristitiam mitigatam. Hostis enim apud maiores nostros is dicebatur, quem nunc peregrinum dicimus. Indicant duodecim tabulae: aut status
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatẽ accepext. At Cactaginẽ & Numantiã funditus sustulerunt.
Nollem coxxinchũ sed credo aliquos secutos opportũtatẽ loci maxĩe¬
que nichil sit hĩtuxa insidiarũ. semꝑ ꝯsulendũ putaui. In quo si
michi e̾ẽt obtemperatũ & si nõ optimã. at aliquã xẽ .pu. que nũc
nulla ẽ penitus. hẽxemus. Et tñ his quos uicexis consulendum est.
ꝑcussexit xecipiendi. In quo tantoꝑe apud maiores nr̃os iustitia
culta ẽ. ut hi qui ciuitates. aut nationes bello deuictas fide xecip¬
issent tutores carũ ac patroni e̾e̾nt more maiorũ. At belli quide
equitas sanctissime feciali populi xoͥ uxe. perscripta ẽ. ex quo in:¬
telligi põt. nullũ bellũ e̾ẽ iustũ nsi qd aut xebus petitis geratur
aut ante denũciatũ sit. & indictũ. Pompilius impator tenebat pr¬
ouĩtiã in cuus exexcitu Catonis filius Tyro milicabat. Cum aute

Expanded text:
civitatem etiam acceperunt, at Carthaginem et Numantiam funditus sustulerunt; civitatem etiam acceperunt, at Carthaginem et Numantiam funditus sustulerunt; nollem Corinthum, sed credo aliquid secutos, opportunitatem loci maximquae nihil habitura sit insidiarum, semper est consulendum. In quo si mihi esset optemperatum, snulla est, haberemus. Et cum iis, quos vi deviceris, consulendum est, rum aries percusserit, recipiendi. In quo tantopere apud nostros iustitia culta est, ut ii, qui civitates aut nationes devictas bello in fidem recepissent, earum patroni essent more maiorum. Ac belli quidem aequitas sanctissime fetiali populi Romani iure perscripta est. Ex quo intellegi potest nullum bellum esse iustum, nisi quod aut rebus repetitis geratur aut denuntiatum ante sit et indictum. Popilius imperator tenebat provinciam, in cuius exercitu Catonis filius tiro militabat. Cum autem
Abbreviated transcription (Latin):
populo romano adiudicauit. decipere hoc autẽ ẽ nõ iudicare. Quocirea ĩ om̃i
Iẽ re fugienda talis solextia. Sunt autẽ quedã offĩa etiã aduersus eos seru¬
anda. a quibus ĩuixiã acceperis. Est enim ulciscendi & puniendi modus.
Atq haud scio an satis sit eũ qui lacescexit. ĩuixie sue penitere. Ut & ipse
ne quid tale posthac. & ceteri sint ad iniuriã tardiores. Atq in re .pu.
maxĩe seruanda sunt uxa belli. Nam cum sint duo gnͣa decextandi. unu
per disceptatioe̾m. altexũ per iu cumq illud sit propriũ homĩs. hoc bellua¬
cum. confugiendũ est ad postexius si uti nõ licet suꝑiore. Quare suscipie .N.¬
nda quidẽ bella sunt ob eam cãm. ut sine inuixia in pace uiuat᷑. parta autem
uictoxia conseruandi sunt hi. qui nõ crudeles in bello. nõ imanes fuerunt..
ut maiores nr̃i. Tusculanos. Equos.yolscos. hernicos. Sabinos. etiam ĩ

Expanded text:
populo Romano adiudicavit. Decipere hoc quidem est, non iudicare. Quocirca in omni populo Romano adiudicavit. Decipere hoc quidem est, non iudicare. Quocirca in omni est re fugienda talis sollertia. Sunt autem quaedam officia etiam adversus eos servanda, a quibus iniuriam acceperis. Est enim ulciscendi et puniendi modus; atque haud scio an satis sit eum, qui lacessierit, iniuriae suae paenitere, ut et ipse ne quid tale posthac et ceteri sint ad iniuriam tardiores. Atque in re publica maxime conservanda sunt iura belli. Nam cum sint duo genera decertandi, unum per disceptationem, alterum per vim, cumque illud proprium sit hominis, hoc beluarum, confugiendum est ad posterius, si uti non licet superiore. Quare suscipienda quidem bella sunt ob eam causam, ut sine iniuria in pace vivatur, parta autem victoria conservandi ii, qui non crudeles in bello, non immanes fuerunt, ut maiores nostri Tusculanos, Aequos, Volscos, Sabinos, Hernicos in
Abbreviated transcription (Latin):
is. contra offmn ẽ maius dampnũ añponi minori. ut si constitueris ciupi
sit ab offõ discedat si se destitutũ querat᷑. Nam illis promissis standum ñ
ẽẽ. quis nõ uidet. que coactus quis metu que deceptus quis dolo promisit.
que quidẽ pleraq̃ uixe pretorio libexant᷑. nõnulla legibus. Existũt etiã sepe
ĩurie calomnia quadã & uimis calida. sed maliciosa urxis interpretatione.
Exquo illud. Sumũ ius sũma inuixia factũ est. iam trito sexmone prouerb¬
labeonẽ seu quẽ aliũ nichil enim habeo preter auditu᷑ arbitrũ Nolanis
x Ncapolitanis de finibus a Senatu datũ. cum ad locum uenisset. cũ utai¬
sq sepatim locutũ ne cupide. quid agerent. ne appeterent atq ut regredi ꝙ
progredi malent. id cum utxiq fecissent. aliqͣntum agri in medio relictũ
ẽ itaq illorũ fines sicut ip̃i dixexant texmĩauit. in medio xelictũ qd̾ exat

Expanded text:
is, contra officium est maius anteponi minori; ut, si constitueris cuipiais, contra officium est maius anteponi minori; ut, si constitueris cuipiasit, ab officio discedat, si se destitutum queratur. Iam illis promissis standum non esse quis non videt, quae coactus quis metu, quae deceptus dolo promiserit? quae quidem pleraque iure praetorio liberantur, non nulla legibus. Exsistunt etiam saepe iniuriae calumnia quadam et nimis callida, sed malitiosa iuris interpretatione. Ex quo illud Summum ius summa iniuria factum est iam tritum sermone proverbLabeonem seu quem alium nihil enim habeo praeter auditum arbitrum Nolanis et Neapolitanis de finibus a senatu datum, cum ad locum venisset, cum utrisque separatim locutum, ne cupide quid agerent, ne appetenter, atque ut regredi quam progredi mallent. Id cum utrique fecissent, aliquantum agri in medio relictum est. Itaque illorum finis sic, ut ipsi dixerant, terminavit; in medio relictum quod erat,
Abbreviated transcription (Latin):
positũ. etiam facere ne furioso pexmissum ẽ. que q ꝑtinent ꝙ ad ueritate¬
e ad fidem. ea negare intexdũ & non seruare sit iustũ. Refexxi enim decet
adea que posui in peincipio fundamenta iustitie. primũ ut ne cui noceat᷑:
deinde ut cõmiũ utilitati seriuatur. Ea cum tempore commutat. cõmutat᷑
officiũ ꝙ non est idem semꝑ. Potest etiam accidere promissum aliqd̾ x con¬
uentum ut id effici sit inutile uel cui promissum sit uel ei qui promiserit.
Nam ut in fabulis ẽ si Neptunus qd Theseo promisexat nõ fecisset. These¬
us ypolito filio. nõ e̾e̾t orbatus. ex tribus enim optatis ut seribitur hoc ex¬
at textiũ qd̾ de ypoliti intexitu ixatus optauit. quo impetrato in maxĩos lu¬
ctus incidit. Nec promissa igͥ sexuanda sunt ea. que sunt eis quibus pro¬
misexis ĩutilia nec si plus ea tibi ea noceant qͣ illi prosint cui promiser¬

Expanded text:
positum, facere positum, facere et ad fidem, ea migrare interdum et non servare fit iustum. Referri enim decet ad ea, quae posui principio, fundamenta iustitiae, primum ut ne cui noceatur, deinde ut communi utilitati serviatur. Ea cum tempore commutantur, commutatur officium et non semper est idem. Potest enim accidere promissum aliquod et conventum, ut id effici sit inutile vel ei, cui promissum sit, vel ei, qui promiserit. Nam si, ut in fabulis est, Neptunus, quod Theseo promiserat, non fecisset, Theseus Hippolyto filio non esset orbatus; ex tribus enim optatis, ut scribitur, hoc erat tertium, quod de Hippolyti interitu iratus optavit; quo impetrato in maximos luctus incidit. Nec promissa igitur servanda sunt ea, quae sint iis, quibus promiseris, inutilia, nec, si plus tibi ea noceant quam illi prosint, cui promiser