comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
supra nos erat redderet᷑. Complector gͦ
nouum misericordie sacramentum: erga
eum qui ꝑ inobedientiam decidit. Prop¬
t̾ea noua natiuitas. & uirgo mat̾: & bethle¬
em ꝓeden. & presepe ꝓ paradiso:parua
& uisibilia pro occultis & magnis. Ic circo
& pastores cȩlestem głam uident: ꝓpt̾ ag¬
num & pastorem. Propt̾ea stella duce magi
adorant & munera deferunt: quo scilicet
nemo iam ultra uel idolum uel stellas ad¬
oraͬt᷑. Propt̾ea iħc baptirat᷑ & cestimoniũ
ei de cȩlestibus ꝑ hibet᷑. & ieiunat & temp¬
tatur: & uincit eum qui uincerat. Propt̾ea
demones fugant᷑. ẽgritudines curant᷑. &¬
magnorum p̾dicatio minimis iniungit᷑.
Proptea infremiscunt gentes. & populi
in ania meditant᷑: propt̾ea lignum aduer¬
sus lignum: & manus patient̃ extenduss
aduersus manus incontinent̾ extensas:
ꝓ solutis & remissis p̾bent᷑ clauis confixȩ.
prohis quȩ eiecerunt adam. p̾bent᷑ ma¬

Expanded text:
supra nos erat redderetur. con­ pletur ergo supra nos erat redderetur. con­ pletur ergo nouum misericordiae sacramentum erga eum qui per inoboedientiam decidit. propterea noua natiuitas et uirgo mater et Bethleem pro Edem et praesepe pro paradiso, parua et uisibilia pro occultis et magnis. idcirco et pastores caelestem gloriam uident propter agnum et pastorem; propterea stella duce magi adorant "et munera offerunt, quo scilicet nemo iam ultra uel idola uel stellas adoraret; propterea lesus baptizatur et testimonium ei de caelestibus perhibetur et ieiunat et temptatur et uincit eum qui uicerat; propterea daemones fugantur, aegritudines curantur et magnorum praedicatio mini­ mis iniungitur. 25. Propterea infremescunt gentes et populi inania meditan­ tur; propterea lignum aduersum lignum et manus patienter extenduntur aduersum manus incontinenter extensas: pro solutis et remissis praebentur clauis confixae, pro his quae eiecerunt Adam praebentur ma
Abbreviated transcription (Latin):
pedagogus data ẽ lex: adhoc medii legis
& xp̃i missi sunt ꝓpħe: ad hoc sp̃ualis lex
adimplet᷑: & finis omnium xp̃c aduenit.
Hoc ẽ quod agit euacuata diuinitas. hoc
ꝓmouet carnis assumptio: & hoc ẽ quod
exutroq mercam᷑. Hȩcͤ noua illa cominix¬
tio dei & hominis: ut ꝑ unum utrumq ha¬
bere possimus. Propt̾ea namq deus corpo¬
ri anima medi. ante commixtus ẽ. ut con¬
iungeret separata: atq in concordiam &
pacem dissid̾ntia & dscordia reuocaret inunũ. S
& ꝑ se reuocans omnia. ab uno patre gene¬
ris
ñri pͥus ꝑditam animam susce¬
pit ꝓpt̾ in obedientiam animȩ:
carnem ꝓpt̾ malam obedientia
ꝓ qua & simul condem. nata ẽ:
ut sic incarne & anima fuerat con¬
dem natio: ita incarne & anima fieret
cato ille qui erat sine peccato. introducit᷑.¬
ꝓ uetere nouus: ut huiꝰ passione uolunta¬
ria ille qui inuitus passus fuerat curare¬
turꝰ quo scilicet ꝓsingulis nobis hoc quod

Expanded text:
paedagogus data est lex, ad hoc medii legis paedagogus data est lex, ad hoc medii legis et Christi missi sunt prophetae, ad hoc spiritalis lex adinpletur et finis omnium Christus aduenit. hoc est quod agit euacuata diuinitas, hoc promouet carnis adsumptio et hoc est quod ex utroque mercamur. haec est noua illa commixtio dei et hominis, ut per unum utrumque habere possimus. propterea namque deus corpori anima mediante commixtus est, ut coniungeret separata atque in concordiam et pacem discordantia reuocaret in unum se et per se reuocans omnia ab uno patre generis nostri prius pit, propter inobedientem animae carnem, propter malam obedientiam, pro qua et simul condemnata est, ut sicut in carne et anima fuerat condemnatio, ita et in carne et anima fieret cato, ille qui erat sine peccato introduciturpro uetere nouus, ut huius passione uoluntaria ille qui inuifus passus fuerat curaretur, quo scilicet pro singulis nobis hoc quod
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ẽ p̃ciosius uel curare animas a
languorib uiciorum: uel purgare amacuł
peccatorum. finis autem utriusq medicinȩ
hoc eñi restat ostendere. unus quidem ẽ. ut
sanitas corporis uel si ẽ conseruet᷑. uel si dis¬
cesserit reuocet᷑: que non satis certum ẽ utrũ
semꝑ ꝓfuerit is quiea usi sunt: cum uidea¬
mus frequent aliquantis corporei roboris
fortitudinem nocuisse: dum in hac fidentes
non nulli uel latrociniis uel raptib uacãt.
Media camen hec sunt sic̃ & pauꝑtas atq
diuitie uel humilitas & claritas. & cetera his
similia: que media it. circo dicunt᷑. quia ex
ꝓposito utentium. uel adbonum uel ad
malum trahi possunt. Alteriꝰ uͦ idẽ. huiꝰ nr̃e
cutem: & eriꝑe ex hoc mundo. & offerre deo:
atq imaginem dei quȩ inea ẽ. uel si recte
in ẽ seruare. uel regere si ꝑaclitat᷑. uel si col¬
lapsa & opp̾ssa ẽ reparare inserto cordibus
cum cęlestibus collocare. Ad hoc nobis

Expanded text:
nobis est pretiosius, uel curare animas a nobis est pretiosius, uel curare animas a languoribus uitiorum uel purgare a maculis peccatorum. 22. Finis autem utriusque medicinae — hoc enim restat ostendere — unius quidem est, ut sanitas corporis uel, si est, conseruetur uel, si discesserit, reuocetur. quae nou satis certum est utrum semper profuerit his qui ea usi sunt, cum uideamus frequenter aliquantis corporei roboris fortitudinem nocuisse, dum in hac fidentes nonnulli uel latrociniis uel raptibus uacant. media tamen haec sunt, sicut paupertas atque diuitiae uel humilitas et claritas et cetera his similia, quae media idcirco dicuntur, quia ex proposito utentium uel ad bonum uel ad malum trahi possunt. alteriuS uero, id est nostrtutem et eripere ex hoc mundo et offerre deo atque imaginem dei, quae in ea est, uel, si recta est, seruare uel regere, si pericli­ tatur, uel, si conlapsa aut oppressa est, reparare inserto cordibus cum caelestibus conlocare. 23. Ad hoc nobis
Abbreviated transcription (Latin):
sic hi qui insania & furore correpti ppͥas
carnes laniant: quas mente capti alienls
putant. Hȩc sunt ꝓquib ego hanc nĩe
disciplinȩ medicinam. multo difficiliorẽ
puto quam illam que corporib solis me¬
det᷑. quȩ quantõ difficilior ẽ tantõ utiq
p̃ciosior. & utilior. Nam illa quidem pau¬
ca quȩdam de ꝓfundioribus tractat. qͣ.
plurima uͦ artis suȩ atq oꝑis in oculis
atq manib gerit. In hac uͦ nr̃a erga in¬
teriorem cordis hominem omnis cura
ẽ. atq omne studium geritur. & aduer¬
sum hostem qui nos intrinsecus oppug¬
nat atq obluctat᷑ insensib. ẽ nobis om̃e
certamen: qui nostrisipsis aduersus nos
gladiis abutens. morti nos tradit. Ad¬
uersum hȩc gͦ omnia. multa quidem im
mota fide. maiore uͦ dĩ gr̃a. aliquanto
quoq ut ego arbitror etiam nr̃o studio
aclabore nitendum ẽ: quod in uerbo atq
oꝑe demonstrat᷑: ut possimus quod in

Expanded text:
sicut hi qui insania et furore correpti proprias sicut hi qui insania et furore correpti proprias carnes laniant, quas mente capti alienas putant. 21. Haec sunt, pro quibus ego hanc nostrae disciplinae medicinam multo difficiliorem puto quam illam quae corporibus solis medetur. quae quanto difficilior est, tanto utique pretio­ sior et utilior. nam illa quidem pauca quaedam de profundio­ ribus tractat, quam plurima uero artis suae atque operis in oculis atque in manibus gerit; in hac uero nostra erga interiorem cordis hominem omnis cura est atque omne studium geritur et aduersum hostem, qui nos intrinsecus inpugnat atque obluctatur in sensibus. est nobis omne certamen, qui nobis ipsis aduersum nos gladiis abutens morti nos tradit. aduersum haec ergo omnia multa quidem, immo tota fide, maiore uero dei gratia, aliquanto quoque, ut ego arbitror, etiam nostro studio ac labore nitendum est, quod in uerbo atque opere demonstratur, ut possimus, quod in
Abbreviated transcription (Latin):
intra se atq intra archana mentis sue ab¬
scondunt peccatum. tanquam illum o¬
culum qui uidet omnia latere possit
id quod homines latet: uel dum excu¬
sãt excusationes inpeccatis. cum ꝓpͥis
uiciis & passionib rationes quasdam
p̃parant. & malorum suorũ aduocati fi¬
unt: uel certe cum more surde aspidis
quȩ non exaudit uocem incantantium.
nec medicamentis sapientium cedit. qͦ
solo ȩgritudo anime curat᷑. sermõem ñre¬
cipiunt eipit comonentis: uel certe quod ẽ ulti¬
mum malum cum palam iã & ĩpudent᷑
peccata defendunt. & uelut mente capti
publice & sine pudore in omne flagitium
precipites eunt: & tunc ineos qui ali-¬
quantum se ꝓ salute uel impedire uel re¬
tardare certe cupiunt. tanquam inimicos
& aduersarios etiam ulciscunt᷑. odientes
eos qui redarguunt inportis. & scm̃ ser¬
monem execrantes: infelicissimi omniuo
intantum semet ipsos punientes. quan¬
to amplius in aduersarios deseuierint.

Expanded text:
intra se atque intra arcana mentis suae abintra se atque intra arcana mentis suae abscondunt peccatum, tamquam ab illo oculo qui uidet omnia latere possit id quod ab hominibus latet, uel dum excusant excusationes in peccatis, cum propriis uitiis et passionibus: rationes quasdam commentantur et malorum suorum aduocati fiunt; uel certe cum more surdae aspidis. quae non exaudit uocem incantantium nec medicamentis sapientium cedit, quo solo aegritudo animae curatur, sermonem non recipiunt commonentis; uel certe, quod est ultimum malum, cum palam iam et inpudenter peccata defendunt et uelut mente capti publice et sine pudore in omne fiagitium praecipites eunt et tunc in eos, qui aliquantum se pro salute uel inpedire uel retardare certe cupiunt, tamquam inimicos et aduersarios etiam ulciscuntur odientes eos qui redarguunt in portis et sanctum sermonem exsecrantes, infelicissimi omnium in tan­ tum semet ipsos punientes, quantum amplius in aduersarios desaeuierint,
Abbreviated transcription (Latin):
hec omnia que supra memorauimus
amedicis obseruari. singula quȩq se-¬
cundum naturȩ suȩ ordinem ꝑma¬
nent: nec fieri ullomͦ potest. ut aliqͥd
aut contra artem aut contra naturam
medicus moliat᷑: quippe cum qualitas
ipsa materie corporalis cedat. & obseqͣt᷑
medicinalibus disciplinis. nͥ si qua forte
inciderit impatientia uel inquietudo lan¬
guentis: quam & ipsam utiq uel obserua¬
re uel ꝓhibere non ẽ difficile. Apud nos
uͦ omnia aguntur in sp̃u: & ẽ summũ
studium uincere eos qui se male carnali¬
ter amant. nec ullomodo uolunt nobis
cedere aduersus semet ipsos dimicantes:
ita ut sit nobis quoddam bellum aduer¬
sus eos ꝓ quibus militamus: dum unus¬
quisq tantum studii gerit incontegendis
& occultandis moribus acuiciis peccatoꝵ:
gritudinem medico reuelandam. In quo
& fortłs sͥ ac constantes uident᷑ aduersus
salutem suam. & prudentes aduersus
uitam suam: dum uelut furtum aliqͦd

Expanded text:
haec omnia, quae supra memorauimus haec omnia, quae supra memorauimus a medicis obseruari, singula quaeque secundum naturae suae ordinem permanent nec fieri ullo modo potest, ut aliquid aut contra artem aut contra naturam medicus moliatur, quippe cum qualitas ipsa materiae corporalis cedat et obsequatur medicinalibus disciplinis, nisi si qua forte inciderit inpatientia uel inquietudo languentis, quam et ipsam utique uel obseruare uel prohibere non est difficile. apud nos uero omnia aguntur in spiritu et est summum studium uin­ cere eos qui se male carnaliter amant nec ullo modo nolunt nobis cedere aduersum semet ipsos dimicantes, ita ut sit nobis bellum quoddam aduersum eos pro quibus militamus, dum unusquisque tantum studii gerit in contegendis et occul­ tandis morbis ac uitiis peccatorum, gritudinem medico reuelandam. 20. In quo et fortes sibi ac constantes uidentur aduersum salutem suam et prudentes aduersum uitam suam, dum uelut furtum aliquod
Abbreviated transcription (Latin):
nendum.ut artis disciplina non suꝑet᷑
ꝑdesideria egrotantium. Interdum &
ferri sectione utuntur. & uirulentiorib
medicamentis. Que omnia quam uis cũ
magno labore ꝑ agant᷑: nichil tam̃ inihis
tale agitur. quale ẽ mores corrigere. ui¬
cia purgare. emendare uitas. & ꝓpositũ
ad meliora conuertere.atq omnia que
intra nos uel etiam extra nos geruntur
sedula circumspectione moderari: ut
omne quod in nobis ẽ belumum acfe-¬
rum anatura nr̃a separantes. siquid
lenitatis ac mansuetudinis ẽ. siquid ho¬
mine dignum & deo carum. ꝓ illis õib
inseramus: equuq iudicium int̾ aiãm
habeamus & corpꝰ. num quam deterio¬
ri nature subicientes meliorem. quod
ẽ utiq iniquissimum: s semꝑ imꝑio a¬
nimi & seruitio corporis abutamur. qͦ
pͥma ẽ lex dĩ & optime constituta. ꝑ uni-¬
uersam creaturam eiꝰ obseruanda: siue
uisibilem. siue etiam quȩ sensum uisꝰ
excedit. Considero etiam illud. quod

Expanded text:
nendum, uti ne artis disciplina superetur per nendum, uti ne artis disciplina superetur per desideria aegrotantium; interdum et ferri sectione utuntur et uirulentioribus medica- mentis. quae omnia quamuis cum magno labore peragantur, nihil tamen in his tale geritur, quale est mores corrigere, uitia purgare, emendare uitas et propositum ad meliora con­ uertere atque omnia quae intra nos uel etiam extra nos geruntur sedula circumspectione moderari, ut omne quod in nobis est beluinum ac ferum a natura nostra separantes, si quid lenitatis et mansuetudinis est, si quid homine dignum et deo carum, pro illis omnibus inseramus aequumque iudi­ cium inter animam habeamus et corpus numquam deteriori naturae subicientes meliorem, quod est utique iniquissimum, sed semper imperio animi et seruitio corporis abutamur. quae prima est lex dei et optime constituta per uniuersam eius creaturam obseruanda sine uisibilem siue etiam quae sensum uisus excedit. 19. Considero etiam illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
sis: una ut ꝑ agones certaminum quȩ
sunt aduersus terrena. cȩlestis głȩ here¬
ditatem pesat. & sic̃ aurum igni. p̾sentis
uite erum narum ꝓbet᷑ examme: quo
uirtutis dona. non ex deo tantum sꝑet.
s ut uere uirtus summum ei bonum
sit. suo eam oꝑe ac labore conquirat:
ut a creatore quidem nobis naturalit᷑
insitum uideat᷑ bonum. a nobis autẽ
uoluntate nr̃a ac ꝓposito excultum. &
liberi arbitrii utriusq motus exercitio
ꝓpagatum: alia uͦ causa ut etiam hanc
dece riorem substantiam corporis secũ
traheret acsursum insuꝑnis sedibus
collocaret. soluens paulatim eiꝰ crassitu¬
dinem qua retardat᷑: ut hoc quod ẽ ds
anime. fiat etiam anima corpori: gu¬
bernans ministram sibi materiam. &
deo secum offerens fidelem conseruam.
Locorum ac temporum. & etatis. ceterorũ¬
q similium differentias medici requir̃t:
quando & qualibus uel medicam̃tis uel
cibis opus sit. uel qualit᷑ anotiis absti¬

Expanded text:
sis: una, ut per agones certami- num, quae ei sis: una, ut per agones certami- num, quae ei sunt aduersum terrena, caelestis gloriae heredi­ tatem petat et, sicut aurum igni, praesentis uitae aerumnarum probetur examine, quo uirtutis praemia non ex dei dono tantum speret sed, ut uere uirtus summum ei bonum sit, suo eam opere ac labore conquirat, ut a creatore quidem nobis naturaliter insitum uideatur bonum, a nobis autem uoluntate nostra ac proposito excultum et liberi arbitrii utriusque motus exercitio propagatum; alia uero, ut etiam hanc deteriorem substantiam corporis secum traheret ac sur­ sum in supernis sedibus conlocaret soluens paulatim eius crassitudinem, qua retardatur, ut hoc, quod est deus animae, fiat etiam anima corpori gubernans ministram sibi materiam et deo secum offerens fidelem conseruam. 18. Locorum ac temporum et aetatis ceterorumque similium differentias medici requirent, quando et qualibus uel medica­ mentis uel cibis opus sit uel qualiter a noxiis absti
Abbreviated transcription (Latin):
ter omnes animantes maxime & mo¬
ribus uarius. & uoluntate diuersus:
haud segnius sane. quam siquis exme¬
dicina corporum curas quoq contem¬
plabit᷑ animarum: & quanto difficili¬
oreni captu corporałe inuenerit medicinã.
tanto difficiliorẽ reperiet animarũ.Si q̾e
& substantiȩ qualitas multo ẽ p̾stantior.
& finis rerũ multo ẽ p̃ciosior. Illa nãq
corporib exibet medeła. & er ga tẽporalẽ
materiã curã adhib& acdiligentiã. ꝗ
sine dubio nature suȩ fragilitate q ncoꝙ
soluet
etiam si nunc artis adiumento reparat᷑.
Certum ẽ eñi. quod uel egritudine uel tem¬
pore corpus omne resoluit᷑. nec ultra na¬
care suȩ terminos ꝑdurare fragilitatis cõ¬
ditione ꝑmittit᷑. Anima autem quȩ di¬
uinaͤ. & adeo ueniens. ac suꝑnȩ nobilitatis
consors: ad quam etiam redire festinat. li¬
cet socio det̾iori colligata &deuincta.fortas
intelligere possum. duabus opinor excau¬

Expanded text:
ter omnes animantes maxime et moter omnes animantes maxime et moribus uarius et uoluntate diuersus. haud segnius sane quis etiam ex medicina corporum curas quoque contemplabitur animarum et, quanto difficilem captu corporalem inuenerit medicinam, tanto difficiliorem repe- riet animarum, siquidem et substantiae qualitas multo est praestantior et finis rerum multo pretiosior. illa namque cor- poribus exhibet medelam et erga temporalem materiam curam adhibet ac diligentiam, quae sine dubio naturae suae fragili- tate quandoque soluetur, etiamsi nunc artis adiumento reparetur. certum est enim quod uel aegritudine uel tempore corpus omne resoluitur nec ultra naturae suae terminos perduvare fragilitatis condicione permittitur. 17. Anima autem, quae est diuina et a deo ueniens, super- nae nobilitatis est consors, ad quam etiam redire festinat, licet socio deteriori conligata est et deuincta, fortasintellegere possum, duabus, opinor, ex cau
Abbreviated transcription (Latin):
ad penam trahunt᷑: uel grauissima legis
añiaduersione plectuntuꝵ. Huic uͦ qͥ
aliis p̾est. om̃i oꝑe peccati pꝰ tergum re¬
licto ꝑficere inoptimis conuenit: ita
ut possit ꝓfectus sui exemplo inuitare
& illicere cȩteros ad uirtutem: p̃cipue
ꝑ humilitatis nobis ãdño craditam for¬
mam. Non em̃ oportet ui uel necessicate
constringerẽ.s ratione & uite exemplis
suadere: quia omne qͥcqͥd extorquet᷑
inuitis. ꝓ eo quod tyranicum uidet᷑.
ne ꝑ seuerare quidem potest. Solet em
fuerat redire: sic̃ nouelle arboris siqͥs
uicacumem inclinet. relaxatum rur
sum in id quod fuerat redit: quod aũt
exꝓposito fit & uoluntate tam legiti¬
regere plebem uoluntarie & ñ exne¬
tutis sum mam ꝑuenerit: & non uideo
qua confidentia ad docendum ueniat.
qui ipse hac fide non accessit. ut discene.
Re enim uera. mͥ uidet᷑ ẽẽ ars artium.
& disciplina disciplinarum. hominem
uel regere uel imbuere: qui certe ẽ in¬

Expanded text:
ad poenam trahuntur uel grauissima legis ad poenam trahuntur uel grauissima legis animaduersione plectuntur. huic uero qui aliis praeest omni opere peccati postergum relicto proficere in optimis conuenit, ita ut possit profectus sui exemplo inuitare et inlicere ceteros ad uirtutem praecipue per humilitatis a domino nobis traditam formam. non enim oportet ui uel necessitate constringere, sed ratione et uitae exemplis suadere, quia omne quidquid extorquetur innitis cum eo quod tyrannicum uidetur ne perseuerare qui- dem potest. solet enim ur, sicut nouellae arboris si quis ui cacumen inclinet, relaxatum rur­ sum in id quod fuerat redire. quod autem ex proposito fit et uoluntate, tam legitiregere gregem uoluntarie et non ex netutis summam peruenerit, et non uideo, qua confidentia ad do- cendum ueniat qui ipse hac fide non accessit ut disceret. re enim uera mihi uidetur esse ars artium et disciplina disciplinarum hominem uel regere uel inbuere, qui certe est in
Abbreviated transcription (Latin):
putanda sunt que nondum implere
ualuimꝰ. Et ascensus nobis quidam
putandus ẽ hȩc uita: ex quo nichil
refert explicuisse quod ascenderis:
nͥ quod restat euaseris. Nec nos met ip¬
sos. ex ceterorum collatione meciam᷑:
inueniam᷑: s dã num potius illud ar-¬
bitremur. si ñ digna loco & gradu nr̃o ge¬
rimus. Et si qua gerunt nobis. non ex
negligentium comparatione s exp̃cep¬
ti au toritate pendant᷑. siue illi negligen¬
tius. siue etiam aliquanto studiosius
uiuunt: qui uirtutum formas ñ ex ꝓxi
morum nr̃orũ gestis. s ex uerbi di au¬
toritate suscepimꝰ: aqͦ omnia. & in qͦ oĩa.
& ad quem omĩa referunt᷑. Nec putandu
ẽ eadem omnib conuenire: sic̃ nec ȩcas
quidem omnib una ẽ: nec uultuũ line¬
amenta uniuersis eadem. nec totius
terre una ẽ qualitas: nec stellarum
unus ẽ splendor. Conuenire gͦ idiotȩ
& simpliciori cuiq putandum ẽ. ne ma¬
la agat: & ut caueat omnia agere q

Expanded text:
putanda sunt quae nondum inplere putanda sunt quae nondum inplere ualuimus. et ascensus nobis quidam putandus est uita haec, ex quo nihil refert explicuisse quod ascenderis, nisi quod restat euaseris. nec nosmet ipsos ex ceterorum con- latione metiamur inueniamur, sed damnum potius illud arbitremur, si non digna loco et gradu nostro geramus et, si qua gerun- tur nobis, non ex neglegentium conparatione, sed ex praecepti auctoritate pendantur, siue illi neglegentius siue etiam ali­ quanto studiosius uiuunt, quia uirtutum formas uon ex proxi­ morum nostrorum gestis, sed ex uerbi dei auctoritate susce­ pimus, a quo omnia et in quo omnia et ad quem omnia referuntur. 15. Nec putandum est eadem omnibus conuenire, sicut nec aetas una omnibus est nec uultuum liniamenta uniuersis eadem nec totius terrae una est qualitas nec stellarum unus est splendor. conuenire ergo idiotae et simpliciori cuique putandum est, ne male agat et ut caueat omnia agere quae
Abbreviated transcription (Latin):
ut qui ad alios curandos p̾sumus. inuenia¬
mur ipsi scatentes ulceribus. Tum deinde
quod etiam si se ipsum aliquis a totius pec¬
cati contaminatione custodiat: ne hoc qͥdẽ
sufficere estimo huic qui erudiendis atq
instituendis ad uirtutem populis p̃ est.
ħeq eñi satis ẽ. malum non ẽẽ eum cui do¬
cendi summa commitat᷑. quod etiam cul¬
pabie & dedecorosumẽ etiam inhis qui
d&cent᷑. s oportet eum etiam omnib
bonis eẽ actibus p̃ditumꝰ scd̾m mandatũ
illud quod dic̃. Peclina amalo & fac bonũ
Nec sufficit de anima indignas abicere
cogitationes. & malarum rerum formas
ab olere.s & p̃stantiores diuinioresq in¬
serere atq conscribere. ita ut multomagis
nobis uirtus animi quam humana digi¬
nitas ac quisita uideat᷑: nec putare um¬
quam aliquem nobis factum bonorum
finẽ aut ꝓficiendi teminum positum:
nec ita ad lucrũ ducenda sunt quȩ rec̾¬
te anobis gesta sc̃. quam detrimento coo¬

Expanded text:
ut, qui ad alios curandos praesumus, inueniaut, qui ad alios curandos praesumus, inueniamur ipsi scatentes ulceribus. 14. Tum deinde quod, etiamsi se ipsum aliquis a totius peccati contaminatione custodiat, ne hoc quidem sufficere aestimo huic qui erudiendis atque instituendis ad uirtutem populis praeest. neque enim satis est malum non esse eum cui docendi summa committitur — quod utique culpabile et dedecorosum est etiam in his qui docentur —, sed oportet eum etiam omnibus bonis esse actibus praeditum secundum mandatum illud quod dicit: declina a malo et fac bonum. nec sufficit de anima indignas abicere cogitationes et malarum rerum formas abolere, sed et praestantiores diuinioresque inserere atque conscribere, ita ut multo magis nobis uirtus animi quam humana dignitas adquisita uideatur. nec putandum umquam aliquem nobis factorum bonorum finem aut proficiendi terminum positum, nec ita ut lucrum ducenda sunt quae recte nobis gesta sunt quam detrimento con
Abbreviated transcription (Latin):
teriȩ adhibeat᷑: parati autem sumus ad
recipiendum malum quam plurimi &
apti: uelut si aridȩ quis stipulȩ scintilla
iniciat: quȩ insuꝑ etiam uentis spirantib
animet᷑ Ita uelocius maliciȩ parua scui¬
tilla consumim᷑ quã uirtutis ignib uel
accendi uel etiam concalescere posimus.
Nam & melli plurimo parum absinthii
iniectum. uelocem amaritudinem tͣdit:
mellis uͦ etiam si duplum iniciat᷑ ab sinthio:
ñpoterit eiꝰ optinere dulcedo. Sic breuis
gleba fluuii ripe subducta. pondus totiꝰ
fluminis diriuat inp̃ceps: obsistere uͦ & a¬
uertere lapsum fluuii uix magnis molib
& immensis machinis queas. Propt̾ quod
pͥmo omnium uerendum ẽ. ne inueniam᷑
pulcrȩ & decore uirtutis quidam pictores
pessimi:. uel certe aliis pictoribus idẽ ple¬
bi quȩ eam debet insemet ipsa depinge¬
re. imaginis eiꝰ pessima p̾bentes exemplaria.
uel certe ne accidat nobis res usitati ꝓuerbii:

Expanded text:
teriae adhibeatur. parati autem sumus ad teriae adhibeatur. parati autem sumus ad recipiendum malum quam plurimi et apti, uelut si aridae quis stipulae scintillam ignis iniciat, quae insuper etiam uentis spirantibus animetur. ita uelocius malitiae parua scintilla consumimur quam uirtutis ignibus uel accendi uel etiam concalescere possumus. nam et melli plurimo parum absinthii iniectum uelocem amaritudinem tradit, mellis uero etiamsi duplum iniciatur absinthio, non poterit ipsum obtinere dulcedo. sic breuis gleba fluuii ripae subducta pondus totius fluminis deriuat in praeceps, obsistere uero et auertere lap­ sum fluuii uix magnis molibus et inmensis machinis queas. 13. Propter quod primo omnium uerendum, ne inueniamur pulchrae et decorae uirtutis quidam pictores pessimi uel certe aliis pictoribus, id est plebi, quae eam debet in semet ipsa depingere, imaginis eius pessima praebentes exemplaria, uel certe ne accidat nobis res usitati prouerbii,
Abbreviated transcription (Latin):
quod tao. facile & sine aliquo labore.
atq absq ullis adaminiculis malicia ꝓ¬
ficit. & nichil tam facile ẽ quam effici malũ.
ctiam si niemo doceat. nemo compellat: ra¬
rum autem & ꝑdifficile sit fieri bonum. &
ita quasi conscendendus sit arduȩ cuiꝰdam
& p̃rupte rupis ascensus. licet plures ꝓuo¬
cent. licet multi inuitent. etiam si omnes fo¬
ueant & hortent᷑. E hoc ẽ quod mͥ uidetur
iam beatus aggeus intelligens. ad miran-¬
dam illam introduxisse ꝑcuncdationis ima¬
ginem: cum ad eum dicit᷑. Interroga sacerdo¬
tes legem: & dic eis. Si caro sc̃a uel uas scm̃
contigerit alicuiꝰ uestimentum:. si scĩficat
eum ex eo quod contingit: Et cum dixis¬
sent sacerdotes quia non scĩficat: dic̃ ad
eos rursum. Si immundicia contigerit
uestimentum mundi: utrum pollu. it eũ:
Et dixer̃. quia polluit. Hoc ẽ gͦ quod eti¬
am nr̃ hic nunc sermo recensuit: qm ꝑ
talium. uelut si ignis humidȩ alicui ma¬

Expanded text:
quod tam facile et sine aliquo labore quod tam facile et sine aliquo labore atque ullis adminiculis malitia proficit et nihil tam facile est quam effici malum, etiamsi nemo doceat, nemo conpellat, rarum autem et perdifficile sit fieri bonum, et ita quasi conscendendus sit arduae cuiusdam et praeruptae rupis ascensus, licet plures prouocent, licet multi inuitent, etiamsi omnes faueant et hortentur. et hoc est quod mihi uidetur etiam beatus Aggaeus intellegens admirandam illam introdu­ xisse percontationis imaginem, cum ad eum dicitur: interroga sacerdotes legem et dic eis: si caro sancta uel uas sanctum contigerit alicuius uestimentum, si sanc­ tificat eum ex eo quod contigit? et cum dixissent sacer­ dotes quia non sanctificat, dicit ad eos rursum: si inmun­ ditia contigerit uestimentum mundi, utrum polluat eum? et dixerunt quia polluit. 12. Hoc est ergo quod etiam noster hic nunc sermo recen­ suit, quota­ lium, uelut si ignis humidae alicui ma
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbari: & exomni parte circumspici. atq
inomni temꝑe & actibus contemplari. ne
quid forte habeat intrase commixtionis
alienȩ uel materiȩ uilioris. & raucum so¬
num ȩxis uel plumbi ad mixtione respon
deat: & lateat intrinsecus. adultermũ
aliquid quod ignis examinet & resoluat.
Quod malum utiq tanto fiet ꝑniciosius.
quanto numerosioris popłi rector extite¬
rit: sic̃ certe grauius ẽ in multis diffun¬
di pestem. quam unum pestilentia con¬
sumi: nec cadaueris fetor ita ꝑniciosus
ẽ si unum polluat locum: sic si sparsim
seuo nidore diffuso. corrupti aeris mor¬
bum pluribus generet. Ita siquis ẽ in
rectore morbus uiciorum: facile ineos qͥ
ei ad optemꝑandum p̾sto sunt traditur
atq trans funditur: & multo facilius qd̃
malum ẽ ab eo transit. quam si quid in
eo uirtutis atq industriȩ fuerit. In quo
ego qͦq soleo crebro apud memet ipsũ
de talibus conferens ad mirari plurimũ.

Expanded text:
probari et ex omni parte circumspici atque probari et ex omni parte circumspici atque in omni tempore et actibus contemplari, ne quid forte habeat intra se admixtionis alienae uel materiae uilioris et raucum sonum aeris uel plumbi admixtione respon­ deat et lateat intrinsecus adulterinum aliquid, quod ignis examinet et resoluat. quod malum utique tanto fiet perni- ciosius, quanto numerosioris populi rector extiterit, sicut certe grauius est in multos diffundi pestem quam unum pestilentia consumi. 11. Nec cadaueris foetor ita perniciosus est, si unum polluat locum, sicut si sparsim saeuo nidore diffuso corrupti aeris morbum pluribus generet. ita si quis est in rectore uitiorum morbus, facile in eos qui ei ad obtemperandum praesto sunt traditur atque transfunditur; et multo facilius quod malum est ab eo transit quam si quid in eo uirtutis et industriae fuerit. in quo ego quoque soleo crebro apud memet ipsum de talibus conferens admirari plurimum,
Abbreviated transcription (Latin):
pecus. uel reuisere oculo uel palpando
curare: umbras in estibus ꝓspicere.stra¬
tu recubantibus mollia atq herbida ꝓ¬
uidere: ꝑflariq recumbentium locum
auris spirantib sinere. quem ꝓpt̾ decur¬
rentes riui frigida umbra ꝑstringat: can¬
tare quoq & uelut alloqui gregem. aut
antiquitatis aliquid aut amoris: adhȩc
iugulare pinguius quodq uel inp̃cium
uertere licet. Uirtutis uͦ animi & industri¬
enulla cura huiꝰcemodi pastoribus immi¬
net: ꝑ quam necesse habeant uoluntati
magis gregis quam suȩ obsequi. Homini
uͦ cum ꝑ difficile sit scire regi. idẽ regen¬
ti se obtemꝑare: multo difficilius ẽ sci¬
re alios regere: & regere scđm istam
nr̃am disciplinam.que exdiuina lege
descendit:. & ad dm ducit. Cuiꝰ quantõ
spes & gła maior ẽ. tantõ ꝑiculum gra-¬
uius: quippe habentibus intellectum.
Quem rectorem primo omnium ut mͥ
uidet᷑ oportet sĩc argentum uel aurum

Expanded text:
pecus, uel reuisere oculo uel palpando pecus, uel reuisere oculo uel palpando curare, umbras in aestibus prospicere, strata recu- bantibus mollia atque herbida prouidere perflarique recubantium locum auris spirantibus sinere, quem propter decurrentis riui frigida unda perstringat, cantare quoque et uelut alioqui greges aut antiquitatis aliquid aut amoris. ad haec uel iugulare pin­ guius quodque uel in pretium uertere licet, uirtutis uero animi et industriae nulla cura huiuscemodi pastoribus inminet, per quam necesse habeant uoluptati gregis magis quam suae obsequi. 10. Homini uero cum perdifficile sit scire regi, id est regenti se obtemperare, multo difficilius est scire alios regere et regere secundum istam nostram disciplinam, quae ex diuina lege descendit atque ad deum ducit. cuius quanto spes et gloria maior est, tanto et periculum grauius quippe habentibus intellectum. quem rectorem primo omnium, ut mihi uidetur, oportet sicut argentum uel aurum
Abbreviated transcription (Latin):
mus deterrebat: illud ẽ. Nemendum
namq ẽ ad summũ ipsum uerbi fastigi¬
um: & ꝑferendum que uera sunt. Neq
enim fas ẽ intalib fallere. Arbitrabar
non ẽẽ simile sic̃ & nunc quoq arbitror.
peccora uel armenta regere: & hominib
pre ẽẽ atq animas moderari. Ibi enĩ studi¬
um ẽ gregem uel armenti uel pecorum.
ualidum menbris &letum carnib facere:
quod ꝓspiciens uel armentarius ille uł
pastor. comantes herbis & uirides riuis
deligit campos. quos fecundiores ꝓbaue¬
rit ad pabula:. & hos ipsos alternis pasti¬
bus innouat: & ab aliis ad alios gregem
trans mouet saltus: s & ad requiem ꝑqͥrit
nemorosa cubilia: agit autem gregem in¬
terdum uirga. precipue tamen calami
uel fistulȩ suauitate ꝑmulcens: nec aliud
ultra oꝑis uel armentario imminet uel
pastori. nͥ quod non parua quȩdam sollici¬
tudo requirit᷑ aduersus insidias atq im¬
ꝓbitatem luporum: & sicubi forte egrum

Expanded text:
mus deterrebat illud est — ueniendum mus deterrebat illud est — ueniendum namque est ad summum ipsum uerbi fastigium et proferendum quae uera sunt; neque enim fas est in talibus fallere —: arbitrabar non esse simile, sicut et nunc quoque arbitror, pecora uel armenta regere et hominibus praeesse atque animas mode­ rari. ibi enim studium est gregem uel armenti uel pecoris ualidum membris et laetum carnibus facere; quod prospiciens uel armentarius ille uel pastor comantes herbis et uirides riuis deligit campos, quos fecundiores probarit ad pabula, et hos ipsos alternis pastibus innouat et ab aliis ad alios gregem transmouet saltus. sed et ad requiem perquirit nemorosa cubilia. agit autem gregem interdum uirga, praecipue tamen calami uel fistulae suauitate permulcens. nec aliud ultra operis uel armentario inminet uel pastori, nisi quod parua quaedam sollicitudo requiritur aduersum insidias atque inprobitatem luporum et, sicubi forte aegrum
Abbreviated transcription (Latin):
sacerdotium festinare:. & repulsis ceteris
ipsos sacris altaribus incubare: ut iam
non adformam & exemplum plebi pre¬
bendum ordo ille uideat᷑. s occasio que¬
dam in abundantia & securitate uiuen¬
di: nec officium di cat᷑ futuro dĩ iudicio
obnoxium. s secura quedam & nusquam
discutienda administratio putet᷑. Et st̃
pene plures numero rectores isti. quam
illi quos regunt: ut nusquam sit illud
apłi quod ait. non omnis ꝓpħe. non os
rito dicat᷑. quod & saul in ꝓpħs. Et reuera.
nulla nobis antiquorum historia tradidit:
uel tantum in ȩcclesia fuisse ministrorũ
numerum. ueltam uiliter congregatũ.
brium nascit᷑: quod sacerdotia uel minis¬
teria ambitione porius. & ad grãm: quã
meritorum iudicio deferunt᷑. Cuiꝰ rei
uicium uel labẽ etiamt si ꝓhibere supra
nos ẽ: at certe erubescere & aduersari
pars aliqua pietatis ẽ. Quod uͦ me magis
omnibus et supͣ cuncta quȩ suꝑius dixi¬

Expanded text:
sacerdotium festinare et repulsis ceteris sacerdotium festinare et repulsis ceteris ipsi sacris altaribus incubare, ut iam non ad formam et exemplum plebi praebendum ordo ille uideatur, sed occasio quaedam in abundantia et securitate uiuendi, nec officium ducatur futuro dei iudicio obnoxium, sed secura quaedam et nusquam discutienda administratio putetur. et sunt paene plures numero rectores isti quam illi quos regunt, ut nusquam sit illud apostoli quod ait: non omnes prophetae, non omnes rito dicatur quod et Saul in prophetis. et re uera nulla nobis antiquorum historia tradidit uel tantum in ecclesia fuisse ministrorum numerum uel tam uiliter congregatum. brium nascitur quod sacer­ dotia uel ministeria ambitione potius et ad gratiam quam meritorum iudicio deferuntur. cuius rei uitium uel labem etiamsi prohibere supra nos est, at certe erubescere et auer­ sari pars aliqua pietatis est. 9. Quod uero me maius omnibus et supra cuncta quae superius dixi
Abbreviated transcription (Latin):
uidiȩ langͣm. recte iudicandi p̾pedit sen¬
sum. & oꝑi optimo uiciosum nomen in¬
fligunt᷑. philosophiam cenodoxiam uo-¬
cantes. & p̃clara sapientiȩ studia. iactan¬
tie appellationibus infamantes: quibus
consensus accedit. Paratior namq ẽ
imperitorũ turba ad derogandum
bonis studiis quam adimitandum:
ut sit es omni genere delictum. uel dũ
manifesta & publica mala non uitant:.
uel dum occultis & reconditis non cre¬
dunt bonis. Adhec accessit etiam ali¬
ud: ꝓferam eñi omnia apud uos. &
nichil iam tegam secreti: quod siue rus¬
ticit᷑as siue libertatis meȩ fuerit. uos
ꝓbate. Erubui de quibus dam. quos
uidebam nichil penitus ademendati¬
onem uitȩ suȩ. nichil acquissse cor¬
rectionis admores: quinimmo & ne¬
quiores effectos immundis ut dicitur
pedibus irruentes certatĩ insc̃ã: & prius ꝙͣ.
digni haberent᷑ primo aditu acianius.
ad tͥbunal continuo contendere. atq ad

Expanded text:
uidiae languor recte iudicandi praepedit senuidiae languor recte iudicandi praepedit sensum; et operi optimo uitiosum nomen infligunt philosophiam cenodoxiam uocantes et praeclara sapientiae studia iactantiae appellationibus infa­ mantes, quibus udinis consensus accedit. paratior namque est inperitorum turba ad derogandum bonis studiis quam ad imitandum, ut sit eis omni genere delictum, uel dum manifesta et publica mala non uitant uel dum occultis et reconditis non credunt bonis. 8. Ad haec accessit etiam illud — proferam etenim omnia apud uos et nihil iam tegam secreti —, quod siue rusticitatis siue libertatis meae fuerit uos probate. erubui de quibusdam, quos uidebam nihil penitus ad emendationem uitae suae, nihil adquisisse correctionis ad mores, quin immo et nequiores effectos inmundis, ut dicitur, pedibus inruentes certatim in sancta et, priusquam digni haberentur primo aditu ac ianuis, ad tribunal continuo tendere atque ad
Abbreviated transcription (Latin):
carnem mundumq effectum quem¬
piam insemet ipsum conuerti. idẽ su¬
os sensus atq animos conspicari: ali¬
enumq effectum amortalibus curs.
sibi soli loqui & deo: ut altior cunctis
uisibilibus factus. mentem suam re¬
pleat diuinis sensibus & cȩlestibus for¬
mis absq ulla ammixtione terrena.
ut exipsius lumine semper lumen
accipiens. & auspicia quedã uel initia
fururi in semetipso semꝑ seculi ferens.
atq interris adhuc positus consortio quo¬
dammͦ ꝑfruens angelorum. despecta ac
derelicta fragilitate terrena. ad suꝑna
&e celestia sp̃c scĩ subuectione transferri.
Siquis forte. ur̃m huiꝰ cemodi amoris
aliquando sensit ardorem. scit que di¬
co. & que loquor agnoscit. & quare ꝑ¬
turbatus sim nouit: ac facile ueniam
dabit. Ceteris non ero nimius insa¬
tis factione: quibus fortasse huiꝰ cemo¬
di sermo dum opus eiꝰ ignorat᷑. etiam de¬
risui ẽẽ potest: & his p̃cipue quibus in¬

Expanded text:
carnem mundumque effectum quemcarnem mundumque effectum quempiam in semet ipsum con­ uerti, id est suos sensus atque animos conspicari alienumque effectum a mortalium curis sibi soli loqui et deo, ut altior cunctis uisibilibus factus mentem suam repleat diuinis sensibus et caelestibus formis absque ulla admixtione terrena uet ex ipsius lumine semper lumen accipiens, auspicia quaedam uel initia futuri in semet ipso saeculi ferens atque in terris adhuc positus consortio quodammodo perfruens angelorum, despecta ac derelicta fragilitate terrena ad superna et caelestia spiritus sancti subuectione transferri. si quis forte uestrum huiusce- modi amoris aliquando sensit ardorem, scit quae dico et quae loquor agnoscit et quare perturbatus sim nouit ac facile ueniam dabit. ceteris autem non ero nimius in satisfactione, quibus fortassis huiuscemodi sermo, dum opus eius ignoratur, etiam derisui esse potest, et his praecipue quibus in
Abbreviated transcription (Latin):
bedientie meȩc Uisus sum & em̃ in illo
temꝑe nichil meum habere. nec meis
moribus simile. s audacius contradice¬
re. impudentiusq resistere. Causas gͦ
huiꝰ rei: quod iam du desideratis audi¬
te. Precipua fuit illa perturbationis
meȩ causa. quod subito mͥ suꝑuentam ẽ :
& sicut cum sonus aliquis repentinꝰ in cre¬
puit. turbant᷑ animi eximꝑ uiso t̾rore
ꝑculsi: ita ego quos territus. omẽm
resolui uerecundiam: que mͥ semꝑ in
omni uita mea comes indissolubilis
fuit. Tum de inde recordatio silentii
mei & qui etis mee. uehem̃tiꝰ me ꝑtur¬
babat: cum id mͥ impediri uiderem quod
ego ãpͥncipio uite meȩ singularit̾ dilex:
& in magnis maximisq ꝑiculis dõ no¬
ui. Cuiꝰ desiderio eõ amplius congtabar
atq inde acrius accendebar. ex quo mͥ
notiora eiꝰ bona fiebant. Et ideo non
dam quietis cumultuosis uite huiꝰ fra¬
uitam p̾stantius uidebatur. quam ue¬
lut clausis carnalibus sensibus & extͣ

Expanded text:
oedientiae meae? nisus sum etenim in illo oedientiae meae? nisus sum etenim in illo tempore nihil meum habere nec meis moribus simile, sed audacius contra dicere inpudentiusque resistere. causas ergo huius rei, quod iam dudum desideratis, audite. praecipua fuit illa perturbationis meae causa, quod subito mihi superuentum est. et sicut, cum sonus aliquis repentinus increpuit, turbantur animi inprouiso terrore perculsi, ita ego quoque territus omnem resolui uerecundiam, quae mihi semper in omni uita mea comes indissociabilis fuit. tum deinde re- cordatio me silentii et quietis meae uehementius perturbauit, cum id mihi inpediri uiderem quod ego a principio uitae meae singulariter dilexi et in magnis maximisque periculis deo uoui. cuius desiderio eo amplius concitabar, atque inde acrius accendebar, ex quo mihi notiora eius bona fiebant. et ideo non dam quietis tnmultuosis uitae huius frauitam praestantius uidebatur quam uelut clausis carnalibus sensibus et extra
Abbreviated transcription (Latin):
apud quos diuine philosophie studia ui¬
gent. ut ex ordine discipulorum quis inm̾a¬
gistrorum assumat᷑ officium: sicut ne
naute quidem ꝓbabili sires poscat ad
inspectionem ꝓretȩ transferreͥ. uel ex illo
loco siuentoꝵ ꝓbabilit̾ collegerit discipli¬
nam. ad ipsa nauis gubernacła ꝓuocari.
uel fortissimo militi curam turmȩ coortiᷤᷤ¬
q committi: uel bene agentem turmam.
ad totius exertitus transferri magisteri-¬
um. Nongͦ existimet quis eoꝵ qui inalie-¬
nis negociis grauissimi censores fiunt. &
ex sus uiciis aliena gesta perpendunt:
quod ego erubuerim ministerii huiꝰ gra-¬
dum. p̾sumens m aiora desiderans. Hon
ita ego s.um uel diuinarum rerum mag¬
nitudinis. uel humanarum humilitatis
ignarus. ut non magnum arbitrer uni¬
uerse naturȩ mortalium.que quolibet
mͦ & inquolibet ordine apppinquare
deo: qui solus in accessibilem omni cre-¬
aturȩ habitat lucem. Quȩ gͥ ratio ẽ ino-¬

Expanded text:
apud quos diuinae philosophiae studia uiapud quos diuinae philosophiae studia uigent, ut ex ordine discipulorum quis in magistrorum adsumatur officium, sicut ne nautae quidem probabili, si res poscat, ad inspectionem prorae transferri uel ex illo loco, si uentorum probabiliter collegerit disciplinam, ad ipsa nauis gubernacula prouocari. uel fortissimo militi curam turmae cohortisque committi uel bene agentem turmam ad totius exercitus transferri magisterium. non ergo existimet quis eorum, qui in alienis negotiis grauissimi censores fiunt et ex suis uitiis aliena gesta perpendunt, quod ego erubuerim ministerii huius gradum maiora desiderans. non ita ego sum uel diuinarum rerum magnitudinis uel humanarum humilitatis ignarus, ut non magnum arbitrer uniuersae naturae mortalium quoquolibet modo et in quolibet ordine adpropinquare deo, qui solus in- accessibilem omni creaturae habitat lucem. 6. Quae igitur ratio est inob
Abbreviated transcription (Latin):
linquãt. hoc certe in eis scdm salutis obti¬
net locum. si corrigant᷑ ac reuocent᷑ a delic̾¬
to. Si gͦ hoc uerum apparuit & bonum ius-¬
tumq uisum ẽ: certum ẽ malum ẽẽ econt᷑¬
rio & inutile. uel omnes fieri uelle rectores.
ut nullus qui regi debeat iam suꝑsit. uel
rursum regendi officium neminem uelle
susciꝑe: ꝑ quod utiq claudicare continuo
& labefactari poterit omne corpus ȩccłiȩ.
nemine scilicet gubernante. Et ubi iam
nobis. uel qͦmͦ. aut aquib colet᷑ ds̃: Quo
pacto sacrascã misteria instar celestis
imaginis celebrabunt᷑.: ꝑ quȩ utiq inter¬
ris adhuc positi celestib ordinib sociam᷑:
Erit sine dubio illud quod dictum ẽ: ut ñ
sit rex. neq princeps. neq sacerdotͥum.
neq sacrificiumt᷑ & omna illa nobre q̃ q
accident. quibus proimmensis sceletibus
pͥor ille popłs condeur natꝰ ẽ. Uerum ne
hoc quidem nouum aut ꝑegrinume his

Expanded text:
linquant, hoc certe in eis secun­ dum salutis obtilinquant, hoc certe in eis secun­ dum salutis obtinet locum, si corrigantur ac reuocentur a de- licto. si ergo hoc uerum apparuit et bonum iustumque uisum est, certum est malum esse e contrario et inutile uel omnes fieri uelle rectores, ut nullus qui regi debeat iam supersit, uel rursum regendi officium neminem uelle suscipere, per quod utique claudicare continuo et labefactari poterit omne corpus ecclesiae nemine scilicet gubernante. et ubi iam nobis uel quomodo aut a quibus coletur deus? quo pacto sacrosancta mysteria ad instar caelestis imaginis celebrabuntur, per quae utique in terris adhuc positi caelestibus ordinibus sociamur? erit sine dubio illud quod dictum est, ut non sit rex neque princeps neque sacerdotium neque sacrificium. et omnia illa nobis quoque accident, quibus pro inmensis sceleribus prior ille populus condemnatus est. 5. Uerum ne hoc quidem nouum aut peregrinum est his,
Abbreviated transcription (Latin):
suam qua uniuersa compoiit meritoꝵ
temꝑans pͥuilegia. alios constituit regi
& gubernari. quib hoc utilius ẽ. ut u̾bo
& oꝑe rectorum ad hoc quod expedit
imbuant᷑. alios pastores dedit & docto¬
res ad ꝑfectionem ȩccliȩ. eos scilicet qui
p̃ceteris uirtute animi prediti familiarius
deo assistant. & id officii in eccłia gerant qd̃
uel anima incorpore. uel mens & ratio oꝑais
in anima᷑. ut utriꝰq parit̾ compaginat i¬
& sibi inuicem mixt iꝰ. in quo quid deẽ. &
inquo abundat. in menbrorum diuersitate
consonantia facta ꝑ sp̃m. ꝑfectum & inte¬
grum atq aptum ad omnia corpus existat.¬
& dignum quod xp̃m habeat caput. Qũa¬
uis gͦ ne aliis quidem ullis animantibus
absq rectoribus ẽẽ & gubernaculis. cutum
sciam:. s multomagis hominibus: ic circo
quod amplius his & maiꝰ ꝑiculum impen¬
dat errantibus. aquibus siquidem illud
quod primum ẽ seruari non potest. ne de¬

Expanded text:
suam, qua uniuersa conponit, meritorum suam, qua uniuersa conponit, meritorum temperans priuilegia. alios constituit regi et guber­ nari — quibus hoc utilius est —, ut uerbo et opere rectorum ad id quod expedit inbuantur; alios pastores dedit et doctores ad perfectionem ecclesiae, eos scilicet qui ceteris uirtute animi praediti familiarius deo adsistant et id officii in ecclesia gerant, quod uel anima in corpore uel mens et ratio operatur in anima, ut utraque pariter conpaginata et sibi inuicem mixta, in quo quid deest et in quo abundat uelut in membrorum diuersitate consonantia facta per spiritum perfectum et integrum atque aptum ad omnia corpus existat et dignum quod Chri­ stum habeat caput. 4. Quamuis ergo ne aliis quidem ullis animantibus absque rectoribus esse et gubernaculis tutum sciam, multo tamen magis hominibus idcirco quod amplius his et maius periculum inpendet errantibus, a quibus siquidem illud quod primum est seruari non potest ne de
Abbreviated transcription (Latin):
mo de formidine mea ac metu p̾stino disse¬
ram. Heq enim patiar in me suspitionis
quicquam remanere: eorum qui uel bona
nra. uel contraria. curiosa examinatione
discutiunt. Est it & hoc religionis officium:
uerbi satis factione curare. si qui illi forte
sunt qui uident᷑ suspicionum spiculis
uulnerati: qm̃quidem ꝑ optimum ẽ. ut neq
peccet quis. neq positꝰ insuspicione pec¬
cati si fieri potest & res indulget. offendi¬
culum ponat fr̃ib aut scandalum. Scimꝰ
em̃ scandalizanti unum ex minimis. qua
imꝑitus hȩc aut stultus incurri: neq
ut & ego parum quid glorier. arrogans
& diuinas leges statutaq despicieis
Houi enĩ quia sicut in corꝑre nr̃o alia st̃
menbra quȩ regunt corpus atq omnibus
eiꝰ mo. tibus p̾sident: alia sunt quȩ regunt᷑
& obsequium rectoribus prebent: ita etĩa
in eccłia statuit deus. E quitatis em̃ legem
dispensais. & ꝑ diuinanas ꝓ uidentiam

Expanded text:
mo de formidine mea ac metu pristino dissemo de formidine mea ac metu pristino disseram. neque enim patiar in me suspiciones cuiquam remanere eorum qui uel bona nostra uel contraria curiosa examinatione discutiunt. est enim et hoc religionis officium uerbi satisfactione curare, si qui illi forte sunt qui uidentur suspicionum spiculis uulnerati, quoniam quidem peroptimum est, ut neque peccando quis neque positus in suspicione peccati, si fieri potest et res indulget, offendiculum fratribus ponat aut scandalum. scimus enim scandalizanti unum ex minimis quam inperitus haec aut stultus incurri neque — ut et ego parum aliquid glorier — adrogans quis et diuinas leges statutaque despiciens. noui etenim quia, sicut in corpore nostro alia sunt membra quae regunt corpus atque omnibus eius motibus praesident, alia sunt quae reguntur et obsequium rectoribus praebent, ita etiam in ecclesia statuit deus aequitatis eam lege dispen­ sans et per diuinam prouidentiam