comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
disponebat officii. Unde quia spes
istius erat soluta commenti in ma¬
iorem furorem iracundia regis ar¬
recolens quod indicauerant magi.
in omnes bethleem pueros rabiem
crudelitatis effundit: & cede gene
nullo illic paruulo ñ occiso: occi¬
deretur & xp̃c. At ille qui sangui¬
nem suum pro mundi redemptio¬
ne fundendum in illam differret
etatem.egypto se parentum mi¬
nisterio subuectus intulerat: re¬
petens scilicet hebree gentis anti¬
qua cunabula: & principatum
ueri ioseph. maioris ꝓuidentie
potestate disponens. ut illã du¬
riorem omni inedia famem qua
egyptiorum mentes ueritatis in¬
opia laborabant. ueniens de celo
panis uite & cibus rationis au¬
ferret.Nec sine illa ratione para¬
retur singularis hostie sacram̃¬
tum: in qua primum occisione
agni salutiferum crucis signum
& pascha dñi fuerat preformatũ.
His igitur dilectissimi diuine gr̃e
misteriis eruditi. diem primitia¬
rum nr̃arum. & inchoationem

Expanded text:
disponebat officii. Unde quia spes disponebat officii. Unde quia spes istius erat soluta commenti, in majorem furorem iracundia regis aempus quod indicaverant magi, in omnes Bethleem pueros rabiem crudelitatis effundit, et caede gennullo illic parvulo non occiso, occideretur et Christus. At ille, qui sanguinem suum pro mundi redemptione fundendum in aliam differret aetatem, Aegypto se parentum ministerio subvectus intulerat, repetens scilicet Hebraeae gentis antiqua cunabula, et principatum veri Joseph majoris providentiae potestate disponens, ut illam diriorem omni inedia famem qua Aegyptiorum mentes veritatis inopia laborabant, veniens de coelo panis vitae et cibus rationis auferret; nec sine illa regione pararetur singularis hostiae sacramentum, in 121 qua primum occisione agni, salutiferum crucis signum et pascha Domini fuerat praeformatum. CAP. V. His igitur, dilectissimi, divinae gratiae mysteriis eruditi, diem primitiarum nostrarum et inchoationem
Abbreviated transcription (Latin):
trantib eius testamento quod in
sola littera tenes. recitatione fa¬
mularis. Intret. intret in patͥar¬
charum familiam gentium ple¬
nitudo: & benedictionem in se¬
mine abraham qua se filii carniᷤ
abdicant. filii ꝓmissionis accipi¬
ant. Adorent in tribus magis.
omnes popłi umuersitatis auc¬
torem. & non in uidea tantũ ds.
sed in toto orbe sit notus. ut ubi¬
q in isrł sit magnum nomen eiꝰ
qm̃ hanc elegit generis dignita¬
tem. ut sicut infidelitas in suis
posteris conuicit ẽẽ degenerem:
ita fides omnibus facit ẽẽ com¬
munem. Adorato autem dño ma¬
gi. & omni deuotione completa.
scđm ammonitionẽ somnii. ñ
eodem quo uenerant itinere re¬
uertuntur. Oportebat enim ut
iam in xp̃o credentes. non per
antique conuersationis semitas
ambularent. sed nouã ingressi
uiam a relictis errorib abstine¬
rent. Tum etiam herodis uacua¬
rentur insidiȩ. qui in dñm xp̃m
impietatem doli. ꝑ simulationem

Expanded text:
intrantibus, ejus testamenti, quod in intrantibus, ejus testamenti, quod in sola littera tenes, recitatione famularis. Intret, intret in patriarcharum familiam gentium plenitudo, et benedictionem in semine Abrahae, qua se filii carnis 120 abdicant, filii promissionis accipiant. Adorent in tribus magis omnes populi universitatis auctorem; et non in Judaea tantum Deus, sed in toto orbe sit notus, ut ubique in Israel sit magnum nomen ejus . Quoniam hanc electi generis dignitatem sicut infidelitas in suis posteris convincit esse degenerem, ita fides omnibus facit esse communem. CAP. IV. Adorato autem Domino, magi, et omni devotione completa, secundum admonitionem somnii non eodem quo venerant itinere revertuntur. Oportebat enim ut jam in Christum credentes non per antiquae conversationis semitas ambularent, sed novam ingressi viam a relictis erroribus abstinerent. Tum ut etiam Herodis vacuarentur insidiae, qui in puerum Jesum impietatem doli per simulationem
Abbreviated transcription (Latin):
bus infpiratione diuina. ut eos
tante uisionis mysterium ñ late¬
ret. & quod oculis ostendebat᷑ inso¬
litum: animis non eẽt obscurum
Deniq officium suũ cũ religione
disponunt. & his se instruunt do¬
nis. ut adoraturi unum. tria se
credidisse demonstrent. Auro ho¬
norantes ꝑsonam regiam. myrra
humanam. thure diuinam. In
grediuntur itaq iudaici regni pre¬
cipuam ciuitatem. & in urbe re¬
gia ostendi sibi postulant. quem
ad regnandum didicerant natũ.
Conturbatur herodes. timuit sa¬
luti suȩ. metuit potestati. reqͥrit
a sacerdotib & doctorib legis. qͥd
de ortu xp̃i scͥptura predixerit.
In noticiam uenit quod fuerat
prophetatum. Ueritas illuminat
magos. infidelitas obcȩcat magistrõ.
Carnalis isrł ñ intelligit qͦd legit.
non uidec quod ostendit. Utitur
paginis: quarum ñ credit eloqͥis.
Ubi ẽ iudee głatio tua: Ubi de abͣ¬
ham patre ducta nobilitas: ecce
nis in sortem tue hereditatis in

Expanded text:
bus inspiratione divina, ut eos bus inspiratione divina, ut eos tantae visionis mysterium non lateret, et quod oculis ostendebatur insolitum, animis non esset obscurum. Denique officium suum cum religione disponunt, et his se instruunt donis, ut adoraturi unum tria se simul credidisse demonstrent: auro honorantes personam regiam, myrrha humanam, thure divinam. CAP. III. Ingrediuntur itaque Judaici regni praecipuam civitatem, et in urbe regia ostendi sibi postulant quem ad regnandum didicerant procreatum. Conturbatur Herodes, timet saluti suae, metuit potestati, requirit a sacerdotibus et doctoribus legis quid de ortu Christi Scriptura praedixerit, in notitiam venit quod fuerat prophetatum; veritas illuminat magos, infidelitas obcaecat magistros; carnalis Israel non intelligit quod legit, non videt quod ostendit; utitur paginis quarum non credit eloquiis. Ubi est, Judaee, gloriatio tua ? Ubi de Abraham patre ducta nobilitas? Nonnenis in sortem haereditatis tuae
Abbreviated transcription (Latin):
quando nemo poterat. de suis
legitima successione cessante. &
pontificum potestate destructa:
alienigena optinuerat pͥncipa-¬
tum. ut ueri regis ortus. illuis
prophetie ꝓbaretur uoce. que
dixerat. non deficiet princeps ex
iuda. neq dux de femorib eius.
donec ueniat cui repositum ẽ: &
ipse ẽ expectatio gentium. De qͥ¬
bus quondam beatissimo patri¬
arche abrahe innumerabilis ꝓ
missa successio. non carnis semi¬
ne. sed fidei fecunditate generan¬
da. Et ideo stellarũ multitudim
comparata. ut ab omniũ gentiũ
patre. ñ t̾rena. sed cȩlestis progen¬
essperaret᷑. Ad creandam ergo ꝓ
missam posteritatẽ heredes in side¬
ribus designati: ortu noui sideris
excitantur. ut in quo celi adhibi¬
tum fuerat testimoniũ: celi fa¬
mularetur obsequiũ. lii.¬
teris stella fulgentior. & de mirã¬
di luminis claritate uiri ad hȩc
expectanda ñ inscii magnitudi¬
nem significationis intelligunt:
agente hoc sine dubio in eoꝵ cordi¬

Expanded text:
quando nemo poterat de suis mquando nemo poterat de suis mlegitima regum successione cessante, et pontificum potestate destructa, alienigena obtinuerat principatum: ut veri Regis ortus illius prophetiae probaretur voce, quae dixerat: Non deficiet princeps ex Juda, neque dux de femoribus ejus, donec veniat cui repositum est, et ipse erit exspectatio gentium . De quibus quondam beatissimo patriarchae Abrahae innumerabilis fuerat promissa successio, non carnis semine, sed fidei fecunditate generanda; et ideo stellarum multitudini comparata, ut ab omnium gentium patre, non terrena, sed coelestis progenies speraretur. Ad creandam ergo 119 promissam posteritatem, haeredes in sideribus designati, ortu novi sideris excitantur, ut in quo coeli adhibitum fuerat testimonium, coeli famularetur obsequium. Cteris stella fulgentior, et de mirandi luminis claritate viri ad haec spectanda non inscii, magnitudinem significationis intelligunt: agente hoc sine dubio in eorum cordi
Abbreviated transcription (Latin):
uamuis sciam dilectissi¬
mi quod scĩtatem ur̃am
hodierne festiuitatis cau¬
sa non lateat. eamq scđm consu¬
etudinem nobis euangelicus ser¬
mo reser auerit. tamen ut nr̃i
ut dñs donauerit audebo. ut in
communi gaudio tanto religio¬
sior sit omnium pietas: quanto
magis fuerit intellecta sollemp¬
nitas. Prouidentia miscđiȩ dei.¬
dispositum habens pereunti
mundo innouissimis temporibꝰ
subuenire. saluatorem omnium
gentium prefiniuit in xp̃o. ut
quia & cunctas nationes aueri
dei cultu impius error dudum
auerterat: ipse peculiaris dei
popłs ifrł ab institutis legalib
pene totus exciderat. conclusis
omnib sub peccato omniũ mi¬
sereret᷑. Deficiente enim ubiq u¬
sticia. & toto mundo in uana &
maligna ꝓlapso. nisi uidicium
uniuersitas hominũ sententiã
dampnationis exciperet. Sed in
indulgentiam ira translata est.¬
& ut clarior fieret. exerende gr̃e
magnitudo. tunc placuit abo¬
lendis peccatis hominũ sacra¬
mentum remissionis afferri:

Expanded text:
uamvis sciam, dilectissimi, quod sanctitatem vestram hodiernae festivitatis causa non lateat, eamque secundum consuetudinem evangelicus vobis sermo reseraverit, tamen ut nihilquod Dominus donaverit audebo: ut in communi gaudio tanto religiosior sit omnium pietas, quanto magis omnibus fuerit intellecta solemnitas. Providentia dispositum habens pereunti mundo in novissimis temporibus subvenire, salvationem omnium gentium praefinivit in Christo; ut quia et cunctas nationes a veri Dei cultu impius dudum averterat, et ipse peculiaris Dei populus Israel ab institutis legalibus pene totus exciderat, conclusis omnibus sub peccato , omnium misereretur. Deficiente enim ubique justitia, et toto mundo in vana et maligna prolapso, nisi judicium universitas hominum sententiam damnationis exciperet. Sed in indulgentiam ira translata est, et ut clarior fieret exerendae gratiae magnitudo, tunc placuit abolendis peccatis hominum sacramentum remissionis afferri,
Abbreviated transcription (Latin):
preconia. post uaticinia propħaꝵ
trib tuis credere decrectas. qui
ab initio scħ et̾ni regis aduentũ
innumeris sacratisq uocib ceci¬
ner̃t. crede uel his tandẽ qui eũ
ñ adhuc post tempora nasciturũ.
sed iam & apud te & tibi natũ ẽẽ
testantur. Quȩ tanta ẽ in pecto

Expanded text:
praeconia, post vaticinia prophetapraeconia, post vaticinia prophetatribus tuis credere detrectas, qui ab initio saeculi aeterni regis adventum innumeris sacratisque vocibus cecinerunt, crede vel iis tandem qui eum non adhuc post tempora nasciturum, sed jam et apud te, et tibi natum esse testantur. Quae tanta est in pecto
Abbreviated transcription (Latin):
uelabat. & ita reuera nouũ. ut cũ
dĩ ẽet filius indueret carnẽ sine
generatione carnali: & haberet
scd̾m hominem tempus nascen¬
di.qui scđm deum natiuitatis
mitium non habebat. Nouum
nimirum erat. ut unigenito altis¬
simi quem ñ capit cȩlum. paruis¬
summi tugurii minimũ presepe suf¬
ficeret. Nouum erat quod in cȩlesti¬
bus cum do patre regnabat. ter¬
rena matre contentus: uagitus
infancie daret in pannis.
ecemur itaq fr̃s. totisq gau¬
dus exultemus: quia nobis natꝰ
ẽ xp̃c ex femina. nobis iacuit in
presepi. nobis uagiebat in cunis:
nobis arridebat in stella. Totum
enim nob proficiebat: quicquid
saluator hominis agebat in ho¬
mine. Ait itaq euangłicus ser¬
mo. ecce magi ab oriente aduene¬
runt ierosolimis dicentes. ubi ẽ
qui natus ẽ rex iudeorum. Uidi¬
mus enim stellam eius in oriente:
& uenimus adorare eum. Quous¬
q iudee durissima aure obtusa.
clausis oculis & fedo corde ꝑsistis:
fcce iam post illa patriarcharũ

Expanded text:
ta revera novum, ut, cum esset Dei Filius, indueret carnem sine generatione carnali, et haberet secundum hominem tempus nascendi, qui secundum Deum nativitatis initium non habebat. Novum nimirum erat, ut Unigenito Altissimi, quem non capit coelum, parvissimi tugurii minimum praesepe sufficeret. Novum erat, qui in coelestibus cum Deo Patre regnabat, terrena matre contentus, vagitus infantiae daret in pannis. Laetemur itaque, fratres, totisque gaudiis exsultemus, quia nobis natus est Christus ex femina, nobis jacuit in praesepi, nobis vagiebat in cunis, nobis arridebat in stella. Totum enim nobis proficiebat, quidquid Salvator hominibus agebat in homine. Ait itaque evangelicus sermo: Ecce magi ab Oriente advenerunt 74 Hierosolymam, dicentes: Ubi est qui natus est rex Judaeorum. Vidimus stellam ejus in Oriente, et venimus adorare eum . Quo usque, Judaee durissime, obtusa aure, clausis oculis, et perfido corde persistis? Ecce jam post illa patriarcharum
Abbreviated transcription (Latin):
de omnibus legitur: nemo
mundus a sorde nec infans
cuius est unius diei uita su¬
per terram. Nihil ergo in
istam singularem nãtiui¬
tateni. de carnis concupiscẽ¬
tia transiuit. nihil de pecca¬
ti lege manauit. Tu antẽ.

Expanded text:
de omnibus legitur: Nemo mundus a sorde, nec infans, cujus est unius diei vita super terram . Nihil ergo in istam singularem nativitatem de carnis concupiscentia transivit, nihil de peccati lege manavit. Virgo
Abbreviated transcription (Latin):
bus. & sacramento consuluit &
exemplo. ut in adoptione uocatos.
ꝑ illud proueheret ad salutem: ꝑ
hoc imbueret ad laborem. Hic au
nec onerosus. sed etiam suauis &
leuis ẽ. dicente dño uenite ad
me omnes qui laboratis & one¬
rati estis: & ego reficiam uos. Tol

Expanded text:
bus, et sacramento consuluit et exemplo: ut in adoptionem vocatos per illud proveheret ad salutem, per hoc imbueret ad laborem. Hic autnec onerosus, sed etiam suavis et levis est, dicente Domino: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego refic
Abbreviated transcription (Latin):
regnum eius sedẽbit. ut
confirmet illud. et corro¬
boret in iudicio et iusticia
amodo et usq in sempiter¬
num. zelus donni ex¬
ercituum faciet hoc. Ger¬
bum misit dominus in
iacob et cecidit in israel. Tu.

Expanded text:
regnum eius sedebit, ut confirmet illud et corroboret in iudicio et iustitia amodo et usque in sempiternum. Zelus Domini exercituum faciet hoc. Verbum misit Dominus in Iacob et cecidit in Israel".
Abbreviated transcription (Latin):
as filius barachiȩ. qͥa mul¬
tos legimus zacharias. Et ne li¬
bera nobis tribuatur erroris fa¬
cultas. subiunctũ est. quem occi¬
distis inter templũ & altare. In
diuersis diuersa legi: & debeo sin¬
gulorum opiniones exponere. A¬
lii zachariam filium barachie
dicunt. qui in duodecim ꝓpħis.
undecimus est.Patris quidem
in eo nomen consentit. sed ubi oc¬
cisus ẽ. inter templum & altare
scͥptura non loquitur. maxime
cum temporib eius. uix ruinȩ
templi fuerint. Alii zachariam
patrem ioħis intelligi uolunt. ex
quib dam apocriforum somniis
apꝓbantes. quod propterea occi¬
sus sit. quia saluatoris predicaret
aduentum. Et hoc quia de scrip¬
turis ñ habet auctoritatem. eadẽ
facilitate contempnit᷑ qua ꝓbat᷑.
Aui istum uolunt esse zachariam
qui occisus ẽ a ioas rege iuudeȩ int̾
templum & altare. sicut regnoꝵ
narrat hystoria. Sed obseruandũ:
quod ille zacharias non sit filus
barachiȩ. sed filius ioiade sacerdo¬
tis. Unde & scͥptura refert. Non

Expanded text:
as filius Barachiae, quia multos legimus Zacharias. Et ne libera nobis tribuatur erroris facultas, additum est: Quem occidistis inter templum et altare. In diversis diversa legi, et debeo singulorum opiniones ponere. Alii Zachariam filium Barachiae dicunt, qui in duodecim prophetis decimus est, patrisque nomen in eo consentiat; sed ubi occisus sit inter templum et altare, Scriptura non loquitur, maxime cum temporibus ejus, vix ruinae templi fuerint. Alii Zachariam patrem Joannis intelligi volunt, ex quibusdam apocryphorum libris approbantes, quod propterea occisus sit, quia Salvatoris praedicaverit adventum. Hoc quia de Scripturis non habet auctoritatem, eadem facilitate contemnitur qua probatur. Alii istum volunt esse Zachariam, qui occisus sit a Joas rege Judaeae inter templum et altare, sicut Regum narrat historia. Sed observandum quod ille Zacharias non sit filius Barachiae, sed filius Joiadae sacerdotis: unde et Scriptura refert: Non
Abbreviated transcription (Latin):
implesse omnẽ terram. Et de qͦ
dicit z acharias. in lapide uno
septem oculi sunt. idest in xp̃o
uniuersitas scientie spiritalis in¬
habitat. Cuius & apłs petrus
meminit ita dicens. Ad quẽ ac
tamquam lapides uiui super
edificamini.
hydrie. quia ludeoꝵ tantũ po¬
pulo lex ꝑ moysen data ẽ. Nam
grã & ueritas euangłii. ñ minus
scͥpture scẽ auctores & ministri.
prophete modo de patre tantum
locuntur & filio. ut est illud. om¬
nia in sapientia fecisti. uirtus et

Expanded text:
implesse omnem terram . Et de quo implesse omnem terram . Et de quo dicit Zacharias: In lapide uno septem oculi sunt , id est, in Christo universitas scientiae spiritalis inhabitat; cujus et apostolus Petrus meminit ita dicens: Ad quem acctanquam lapides vivi superaedificamini .hydriae, quia Judaeorum tantum populo lex per Mosen data est; nam gratia et veritas Evangelii non minus Scripturae sanctae auctores et ministri prophetae, modo de Patre tantum loquuntur et Filio, ut est illud: Omnia in sapientia fecisti , virtus e
Abbreviated transcription (Latin):
ris. etiam iuxta litteram fidẽ recte
credentiũ confirmat. Porro taciani
& martiani ceterorumq qui nup
esset. nequaquam dñs ad has ue-¬
nire. nequaquã eas signoꝵ suoꝵ
inicus consecrare uoluisset. Nunc
autem quia bona est castitas con¬
iugalis. melior continentia uidu¬
alis. optima ꝑfectio uirginalis:
ad comꝓbandam omniũ electionẽ
graduum.discernendum tamen
to uirginis utero nasci dignatꝰ.
natus benedicitur. a nuptiarũ
q facturus in terra dei filius ue¬
nit ad nuptias. ut ipsum se esse
doceret. de quo sub typo solis psal¬
mista preciniuit. Et ipse tamquã
sponsus procedens de thalamo sus.

Expanded text:
ris, etiam juxta litteram recte fidem credentium confirmat. Porro Tatiani et Marciani caeterorumque qui nuptesset, nequaquam Dominus ad has venire, nequaquam eas signorum suorum initiis consecrare voluisset. Nunc autem, quia bona est castitas conjugalis, melior continentia vidualis, optima perfectio virginalis, ad comprobandam omnium electionem graduum, discernendum tamen Mariae virginis utero nasci dignitatunatus benedicitur, a nuptiarum que facturus in terra Dei Filius venit ad nuptias, ut ipsum se esse diceret de quo sub typo solis Psalmista praecinuit: Et ipse tanquam sponsus procedens
Abbreviated transcription (Latin):
& diuine in una eademq xp̃i ꝑ
sona. manifeste designans. Erubeᷤᷤ¬
cat manicheus: audiens uenit uir.
conticescat fotinus: audiens hic
ẽ filius dĩ. Audiant mansueti &
letentur. quia uenit uir post io¬
hannem fortior ioħe: qui bapti¬
zat in sp̃u scõ. & quia hic ẽ filiuᷤ
d̃i. Quia enim ꝑ suꝑbiam recessi¬
mꝰ. omnes homines a deo. filius
dei ꝑ miscđiam factus ẽ homo:
ut idem ipse ꝑ diuinitatẽ patri.
& ꝑ humanitatem congrueret no¬
ꝓ nobis cum hoste confligere. per
diuinitatem patri confubstantia¬
lem ad imaginem nos d̾i & simi¬
litudinem quam peccando ami¬
simus posset digne recreare. Per
mortem nr̃e fragilitatis destruere
eum qui habebat mortis imꝑiũ.
& ꝑ impassibilem suȩ diuinita¬
tis potentiam. reconciliaret nos
d̾o patri. cum quo uiuit & reg¬
nat d̾s in unitate sp̃c scĩ ꝑ om̃ia

Expanded text:
 divinae, in una eademque Christi persona manifeste designans. Erubescat Manichaeus audiens, Venit vir; conticescat Photinus audiens, Hic est Filius Dei. Audiant mansueti et laetentur, quia venit vir post Joannem fortior Joanne, qui baptizat in Spiritu sancto, et quia hic est Filius Dei. Quia enim per superbiam recessimus homines a Deo, filius Dei per misericordiam factus est homo, ut idem ipse et per divinitatem Patri, et per humanitatem congrueret nopro nobis cum hoste confligere, per divinitatem Patri consubstantialem ad imaginem nos Dei et similitudinem, quam peccando amisimus, posset digne recreare: per mortem nostrae fragilitatis destruere eum qui habebat mortis imperium, et per impassibilem suae divinitatis potentiam reconciliaret nos Deo Patri, cum quo vivit et regnat Deus in unitate Spiritus sa
Abbreviated transcription (Latin):
est. Si dixit. quis Dixit.
utiq deus. Et quid factumt
est. Creatura aliqua. Inter
dicentem deum et factam
creaturam quid est per
quod factum est nisi uer¬
bum. Quia dixit deus. fi¬
at. et factum est. Hoc uer¬
bum incommutabile:

Expanded text:
est . Si dixit, quis dixit? Utique Deus. Et quid factum est? Creatura aliqua. Inter dicentem Deum et factam creaturam quid est per quod factum est, nisi Verbum? quia dixit Deus, Fiat, et factum est. Hoc Verbum incommutabile:
Abbreviated transcription (Latin):
sue carnis. & castissimo tutori ca¬
stitatis illius qui ꝑ id temporis
necdum prolata luce ȩuangłica.
ab omnib pene qui eos nosse
poterant. carnali coniunctione
uir eius. carnali amministratio¬
ne pater estimabat᷑. simul & uo¬
cabatur ipsius dñi saluatoris.
Dicebat inquam quia in his qͦ
patͥs meisunt. oportet me esse. Qi
cum arcem tanti mysterii ascen¬
dere intelligendo non possent:
neq aliter eum in his quȩ patriꝰ
eius essent manere decernerent.
nisi ut comprehendere nossent.
descendit. ipse cum ipsis ad infe¬
riora comiersationis eoꝵ. cepito
manere in his quȩ illorum erant.
ẽ erat eis pia dispensatione sub¬
iectus. donec ꝓficiente humilita¬
tis magisterio quantũ omnib
ereaturis eẽt preferendus agnos

Expanded text:
suae carnis, et castissimo tutori casuae carnis, et castissimo tutori castitatis illius, qui per id temporis, nec dum prola a luce Evangelica, ab omnibus pene qui eos nosse poterant, carnali conjunctione vir ejus, carnali administratione pater aestimabatur simul et vocabatur ipsius Domini Salvatoris. Dicebat, inquam, his, Quia in iis quae Patris mei sunt, oportet me esse. Qui cum arcem tanti mysterii ascendere intelligendo non possent, neque aliter eum in iis quae vere patris ejus essent manere decernerent, nisi ut comprehendere nossent, descendit ipse cum ipsis ad inferiora conversationis eorum, coepitque manere in his quae illorum erant: et erat eis pia dispensatione subjectus, donec proficiente humilitatis magisterio, quantum omnibus creaturis esset praeferendus agnos
Abbreviated transcription (Latin):
subditꝰ erat hominib in qua minorẽ
patre. Unde ipse dicit. Uado ad pa¬
trem. quia pater maior me est.
in qua etiam minoratus ẽ pau¬
lominus ab angłis. In illa aut̃
in qua ipse & pater unũ sunt.
inqua non ex tempore uadit ad
pater in ipso est. omnia ꝑ ipsũ
facta sunt. & ipse est ante omne
Cuius multum ẽ miranda mag¬
ne dispensatio pietatis: quidii
parentes suos misterium diuine
sue maiestatis necdum capere i¬
dissec exhibuit eis humanȩ sub¬
iectionem humilitatis. ut ꝑ hãc
cos paulatim ad agnitionem di¬
umitatis institueret. Cum enim
dixisset quid ẽ quod me quereba¬
tis. an nesciebatis quia in his quȩ
patris mei sunt oportet me eẽ. &̾
ipsi non intelligerent uerbum
quod locutus est ad eos sicut eu¬
angelista consequent̾ insinuat.
descendit cum eis. & uenit nara¬
reth: & erat subditus illis. Dice¬
bat ergo archanum suȩ diuinȩ
iuiitutis parentib humane suȩ
fragilitatis. matri scilicet uere

Expanded text:
subditus erat hominibus, in qua minor est subditus erat hominibus, in qua minor est Patre. Unde et ipse dicit: Vado ad Patrem, quia Pater major me est: in qua etiam minoratus est paulo minus ab angelis . In illa autem in qua ipse et Pater unum sunt, in qua non ex tempore vadit ad in ipso est, omnia per ipsum facta sunt, et ipse est ante omnes. Cujus multum est miranda magnae dispensatio pietatis, qui dum parentes suos mysterium divinae suae majestatis necdum capere vidisset, exhibuit eis humanae subjectionem humilitatis, ut per hanc eos paulatim ad agnitionem divinitatis institueret. Cum enim dixisset, Quid est quod me quaerebatis? an nesciebatis quia in his quae Patris mei sunt, oportet me esse? et ipsi non intellexerunt verbum quod locutus est ad illos, sicut evangelista consequenter insinuat: Descendit cum eis, et venit Nazareth, et erat subditus illis. Dicebat ergo arcanum suae divinae virtutis parentibus humanae suae fragilitatis, matri suae scilicet verae
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ quȩ ad adorandum eũ tempo¬
raliter fieri solet: sed etiam domꝰ
intellectualis. quȩ ad laudan¬
dum eum in eternũ construit᷑.
eque patri & filio. immo etiam
sp̃iu scõ constat ẽẽ cominunis.
Deniq idem filius qui de se ac
patre dilectori suo ꝓmittit. ueni¬
emus ad eum & mansionẽ apud
cum faciemus. dicit alibi de sp̃u
Et ego rogabo patrem & aliũ pa¬
raclitum dabit uobis. ut mancat
uobiscum in eternũ. sp̃m uerita¬
tis. qui apud uos manebit. &
in uobis erit. Quia uidelicet eiꝰ¬
dem sc̃ẽ trinitatis. cuius una atq
indiuisibilis natura diuinitatis
ẽ. mansio in cordib electoꝵ dis¬
par esse ñ potest. Ergo quod dñs
in templo sedens dicit. in his
que patris mei sunt. oportet me
esse. declaratio ẽ consempit̃ne deo
patri potestatis & głe. Quod aut̃
rediens narareth erat subditꝰ parẽtib
humane ẽ ueritatis indiciũ. simulcs̃¬
humilitatis exẽplũ. In ea nãq nat᷑a

Expanded text:
mus, quae ad adorandum eum tempomus, quae ad adorandum eum temporaliter fieri solet, sed etiam domus intellectualis quae ad laudandum eum in aeternum construitur, aeque Patri ac Filio, imo etiam Spiritui sancto constat esse communis. Denique idem Dei Filius, qui de se ac Patre dilectori suo promittit: Veniemus ad eum, et mansionem apud eum faciemus , dicit de Spiritu: Et ego rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum, Spiritum veritatis, qui apud vos manebit, et in vobis erit . Quia videlicet ejusdem sanctae Trinitatis, cujus una atque indivisibilis natura divinitatis est, mansio in cordibus electorum dispar esse non potest. Ergo quod Dominus in templo sedens dicit, In his quae Patris mei sunt oportet me esse, declaratio est consempiternae Deo Patri potestatis et gloriae. Quod autem rediens Nazareth erat subditus parentibus, humanae est veritatis indicium, simul natura
Abbreviated transcription (Latin):
minum saluatorem ob impericie
necessitatem adisse audisseq &
interrogasse. magistros. udcamꝰ
quid sequit᷑. Stupebant autem
omnes qui eum audiebant suꝑ
prudentia & responsis eius. &¬
uidentes mirati sunt. Qͥa enim
idem uerus homo. & uerus erat
tad ostendendũ qͥa ħo erat. hoĩes
magistros humilit̾ audiebat. ad cõ¬
ꝓbandũ quia d̾s erat. eisdẽ loquen¬
tib sublimiter respondebat. Quod
matri querenti ac dicenti.fili
quid fecisti nobis sic. ecce pater
tuus & ego dolentes querebamꝰ
te. respondit. & quid ẽ quod me
querebatis. nesciebatis quia in
his que patris mei sunt oportet
me esse. diuine maiestatis indi¬
cium fuit. De qua alibi dicit.
Omnia quecuq habet pater
mea sunt: atq ideo rectissime
templum ñ minus ad se: quã
ad patrem ꝑtinere testat᷑. In¬
uentus quippe intemplo dicit.
quia in his que patris mei sunt
oportet me esse. quia nimirum
quorum una ẽ maiestas & gla:
horum etiam una sedes ac dom
ẽ. Nec solum materialis dei do¬

Expanded text:
minum Salvatorem ob imperitiae necessitatem adiisse audisseque et interrogasse magistros, videamus quid sequitur: Stupebant autem omnes qui eum audiebant super prudentia et responsis ejusvidentes mirati sunt. Qui enim idem verus homo et verus erat Deus, ad ostendendum quia homo erat, homines magistros humiliter audiebat, et ad comprobandum quia Deus erat eisdem loquentibus sublimiter respondebat. Quod matri quaerenti ac dicenti: Fili, quid fecisti nobis sic? ecce pater tuus et ego dolentes quaerebamus te. Respondit: Et quid est quod me quaerebatis? An nesciebatis quia in his quae Patris mei sunt, oportet me esse? Divinae majestatis indicium fuit, de qua alibi dicit: Omnia quaecunque habet Pater, mea sunt; atque ideo rectissime templum non minus ad se quam ad Patrem pertinere testatur. Inventus quippe in templo dicit quia in his quae Patris mei sunt, oportet me esse: quia nimirum quorum una est majestas et gloria, horum etiam una sedes ac domus est; nec solum materialis Dei do
Abbreviated transcription (Latin):
bem dominus simplicem
requisiuit que phalerare
audita et fucare nesciret
Simpłcitas enim quȩri¬
tur. non ambitio desidera¬
tur nec contenmenda putes.

Expanded text:
bem dominus simplicem requisiuit, quae falerare audita et fucare nesciret; simplicitas enim quaeritur. non ambitio desideratur. nec contemnenda putes
Abbreviated transcription (Latin):
profecto erat. ut ille ibi per
materiam carnis appare¬
ret. qui electorum mentes
interna satietate reficeret.
Qui non in parentum do

Expanded text:
profecto erat ut ille ibi per materiam carnis appareret, qui electorum mentes interna satietate reficeret. Qui non in parentum do
Abbreviated transcription (Latin):
caritas. quam etiam inimicis
nris ex dominica eruditione de¬
bemus. & optandum nobis ẽ
& studendum. ut hic popłs qͥ

Expanded text:
aritatem, quam etiam inimicis nostris ex dominica oratione debemus , et optandum nobis est et studendum; ut et hic pop
Abbreviated transcription (Latin):
Super montem excelsum
ascende tu qui cuangeli¬
zas syon. exalta in fortitir¬
dine uocem tuam qui e¬
uangelizas hieriisalem ex¬
alta noli timere dic ciuita¬
tibus iude ecce deus uester:
ecce dominus deus in forti¬
tudine ueniet et brachium
eius dominabitur. Ecce

Expanded text:
super montem excelsum ascende tu quae evangelizas Sion exalta in fortitudine vocem tuam quae evangelizas Hierusalem exalta noli timere dic civitatibus Iudae ecce Deus vester ecce Dominus Deus in fortitudine veniet et brachium eius dominabitur ecce
Abbreviated transcription (Latin):
ta die. nocturno regi silentio fac¬
to somni tempus aduenit. & ui¬
trus & paulus. qm imposuist
terminũ & effusionem in noxii
sanguinis horrusti. missi sumuᷤ
sanitatis recuꝑande consiliũ. Au¬
di ergo monita nr̃a: & omnia
quecumq indicamus tibi fac.
fouet. Hunc cum ad te adduxe¬
tendet. in qua te dum tercio mer¬
serit: omnis ualetudo de deseret
lepre. Quod dum factum fuerit:
hanc uicissitudinem tuo saluato¬
ri compensa. ut omnes iussu tu
o ꝑ totum orbem romanũ eccłe
restaurentur. Tu autem te ip̃¬
sum in hac parte purifica. ut re
& excolas. & ad eiꝰ uoluntatẽ attingas.
conuocauit eos qui obseruabãt
palatium. & scd̃m tenorẽ somnii
sui. misit ad montẽ siraptim.
ubi sc̃s siluest̾ in cuiusdam xp̃ia¬
ni agro ꝑsecutionis causa cũ suis
clericis receptus. lectionib & ora¬
tionib insistebat. Cum gͦ se a mi¬
litib conuentum uidit: credidit
se ad martyrii coronam uocari.
Et conuersus ad clerum omnẽ
qui cum eo erat. dixit. Eoce nc̃

Expanded text:
ta die, nocturno regi facto silentio, somni tempus advenit, trus et Paulus diterminum, et effusionem innocentum sanguinis horruisti, missi sumus sanitatis recuperandae consilium. Audi ergo monita nostra, et fac quaecunque indicamus tibi. Silvfovet. Hunc cum ad te adduxetendet, in quam dum te tertio merseris, omnis te valetudo ista deseret leprae. Quod dum factum fuerit, hanc vicissitudinem tuo Salvatori compensa, ut omnes jussu tuo per totum orbem Romanum ecclesiae restaurentur, tu autem in hac parte purifica te, ut et excolas, et ad ejus voluntatem attingas. convocat eos qui observabant palatium, et secundum tenorem somni sui misit ad montem Soractem, ubi sanctus Silvester in cujusdam Christiani agro persecutionis causa cum suis clericis receptus, lectionibus et orationibus insistebat. At ubi a militibus se conventum vidit, credidit se ad martyrii coronam evocari; et conversus ad clerum omnem qui cum eo erat, dixit: Ecce nunc
Abbreviated transcription (Latin):
ones euadimus: Lucramur a¬
nimas. pacem ȩccłus acquirimꝰ.
& idolatriis finem imponimus.
Hec autem facimus si ieiunemꝰ¬
& orationibus hȩc adeo implore¬

Expanded text:
ones evademus. Lucramur animas, pacem Dei ecclesiis acquirimus, et idololatris finem imponimus. Haec autem facimus jejuniis, orationibus, ut haec a Deo impetre
Abbreviated transcription (Latin):
uictores: Quid iuuat barbaros
suꝑasse. s a crudelitate uincam̃:
Nam uicisse extraneas nationes.
Uincere autem uitia & peccata¬
illis ergo preliis fortiores extiti¬
mus aliis. in his autẽ nobis ip¬

Expanded text:
is? Quid iuvat barbaros superasse, si a crudelitate vincamur? Nam vicisse extraneas nationes vm. Vincere autem vitia et peccataillis ergo preliis fortiores nos extitimus illis. In hiis vero nobis ip
Abbreviated transcription (Latin):
tus siluester manum suam suꝑ
cienᷤ cathecuminum abiit.
Tunc congregatis om̃ib pb̾ris
& diaconib. cum uniuerso clero
indixit ieumiũ omni eccłe dicẽs.¬

Expanded text:
tus Silvester manum suam supeciens catechumenum. Tunc congregatis omnibus presbyteris, et diaconibus, cum universo clero, indixit je
Abbreviated transcription (Latin):
Pax tibi & uictoria de celo minis¬
tretur. Quem cum rex alacri ani¬
mo & uultu placidissimo suscepis¬
set. omnia illi que facta & dicta
sunt. queq etiam reuelata. scd̃m
textum suꝑius comprehensum
exposuit. Post finem uero narra¬
tionis sue ꝑcunctabat᷑ qui isti es¬
sent dii petrus & paulus. qͥ illũ
uisitassent. & obquam causã sa¬
lutis suȩ eius latebrã detexissent.¬

Expanded text:
Pax tibi et victoriae de coelo ministrentur. Quem cum rex alacri animo et vultu placidissimo suscepisset, omnia quae illi facta, quae dicta sunt, quae etiam relata secundum textum superius comprehensum exposuit. Post finem vero narrationis suae, percontabatur qui isti essent dii Petrus et Paulus qui illum visitarent, ob quam causam salutis suae ejus latebram detexissent.
Abbreviated transcription (Latin):
Exige a te ipso una ebdomada ie¬
uinium. & deposita purpura in¬
tra cubiculum tuum. ibiq indu¬
ere humi prostratus cilicio. & con¬
fitere te ꝑ ignorantiã errorẽ pas¬

Expanded text:
Exige a teipso hac una hebdomada jejunium, et deposita purpura intra in cubiculum tuum, ibique induere cilicio prostratus humo, et confitere te modo per ignorantiam errorem pas
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑuacuis. & male dulcoratis de¬
tractiomꝰ colloquiis castigare. at¬
q ad diuine frequentiam laudiˢ
accendere curemus. Si enim fr̃s
km̃i in futuri beatitudine scł
habitare in domo dñi. ac ꝑpetuo
illum laudare desideramꝰ. oportet
nimirum. ut in hoc scło quid in
futuro queramus. sollicite pre¬
monstremus. frequentando ui¬
delicet eccłe limina. & ñ solũ in
ea laudes dñi canendo: sed & in
omni loco. dominationis eius ea
que ad laudem głamq conditoriᷤ
nostri ꝓficiant uerbis pariter &

Expanded text:
supervacuis et male dulcoratis desupervacuis et male dulcoratis detractionum colloquiis castigare atque ad divinae frequentiam laudis accendere curemus. Si enim, fratres charissimi, in futuri beatitudine saeculi habitare in domo Domini, ac perpetuo illum laudare desideramus, oportet nimirum et in hoc saeculo, quod in futuro quaeramus, sollicite praemonstremus, frequentando videlicet Ecclesiae limina, et non solum in ea laudes Domini canendo, sed et in omni loco dominationis ejus ea quae ad laudem gloriamque conditoris nostri proficiant verbis par
Abbreviated transcription (Latin):
edificet. sequamur exemplũ ap¬
parentis in homine filii d̃. qui
eis quos se ad sublimia discenda
sequi necdum ualere conspexit.
se ipsũ benigna humilitate sub¬
iecit. cuiꝰ exemplo imbutos eoꝵ
animos celesti gr̃a dignos. celestis
archani redderet esse capaces. Et
mater inquit eius conseruabat
omnia uerba hec: conferens in
corde suo. Omnia que de dño uel
a dño dicta siue acta cognouerat.
mater uirgo diligentius in corde
retinebat. Sollicite cuncta memo¬
tie commendabat. ut cũ tẽ
pus predicande siue scribende in¬
carnationis eiꝰ adueniret. suffici¬
enter uniuersa ꝓut essent gesta
posset explicare querentib. Imite¬
mur & nos fr̃s mei piam domini
matrem. ipsi quoq omnia uerba
&̃ facta dñi ac saluatoris nostri
fixa in corde conseruando. horũ
meditatione diurna & nocturna.
importunos inaniũ nocentiũq
cogitationum reppellamus in¬
cursus: horum crebra collatio¬
ne & nos & ꝓximos nr̃os a fabuliᷤ

Expanded text:
aedificet: sequamur exemplum apaedificet: sequamur exemplum apparentis in homine Filii Dei, qui eis quos se ad sublimia discenda sequi necdum valere conspexit, seipsum benigna humilitate subjecit, cujus exemplo imbutos eorum animos coelesti gratia dignos coelestis arcani redderet esse capaces. Et mater, inquit, ejus conservabat omnia verba haec conferens in corde suo. Omnia quae de Domino vel a Domino dicta sive acta cognoverat mater Virgo, diligentius in corde retinebat, sollicite cuncta memoriae commendabat, ut cum demum tempus praedicandae sive scribendae incarnationis ejus adveniret, sufficienter universa, prout essent gesta, posset explicare quaerentibus. Imitemur et nos, fratres mei, piam Domini matrem, ipsi quoque omnia verba et facta Domini ac Salvatoris nostri fixo in corde conservando, horum meditatione diurna et nocturna importunos inanium nocentiumque cogitationum repellamus incursus: horum crebra collatione et nos et proximos nostros a fabulis
Abbreviated transcription (Latin):
cerent.
uid uero ꝓ his fr̃s nr̃a agat
supbia: obsecro paucis attenda¬
mus. Certe cum ea que ñ eter¬
naliter nouimus. sed iuuante
dño ex tempore didicimus archa¬
na scripturaꝵ. simpliciores qͦq
fratres loquentib nobis intelli¬
gere ñ posse sentimus: statim ex¬
tolli confueuimus. eisq despecti
de nr̃a nos quasi singłari ac per¬
plurima eruditionẽ iactamus
quasi non sint ꝑplures etiã no¬
bis multo doctiores. & qui a doc¬
torib nolumꝰ despici: ipsi indoctioreᷤ
nobis ñ solũ despic̃e. ⁊̃mo etrã irridere
gaudemus. neq reminisci curamꝰ qͥa
ñ eis qͥ uel misteria fidei. uel sui
precepta conditoris tantũ me¬
ditando ꝑcipiunt. s hiᷤᷤ potiꝰ qui
ea que discere potuerunt ope¬
rando exercent. regni aditus pa¬
tet. Insuꝑ etiam scienti bonum
facere. & non facienti. peccatũ
ẽ illi. Et sicut dñs ipse testatur
omni cui multũ datũ ẽ. mul¬
tum queretur ab eo. Ne nos gͦ
scientia inflet. sed caritas potuis

Expanded text:
cerent. Quid pro his nostra agat superbia obsecro paucis attendamus. Certe cum ea, quae non aeternaliter novimus, sed juvante Domino ex tempore didicimus, arcana Scripturarum, simpliciores quosque fratres loquentibus nobis intelligere non posse sentimus, statim extolli consuescimus, eisque despectis de nostra nos quasi singulari ac perplurima eruditione jactamus, quasi non sint perplures etiam nobis multo doctiores; et qui a doctioribus nolumus despici, ipsi indoctiores nobis despicere, imo etiam irridere gaudemus: neque reminisci curamus, quia non eis qui vel mysteria fidei, vel sui praecepta conditoris tantum meditando percipiunt, sed his potius qui ea quae discere potuerunt operando exercent, regni coelestis aditus patet. Insuper etiam scienti bonum facere, et non facienti, peccatum est illi. Et sicut Dominus ipse testatur: Omni cum multum datum est, multum requiritur ab eo . Ne nos ergo scientia inflet, sed charitas potius
Abbreviated transcription (Latin):
loquendi locum apud diuitem.
dampnationem pro retento talẽ¬
to timeat. sicum ualet ñ apud e¬
um pro pauꝑib intercedat. Tan¬
tum quippe ab uno quoq nr̃m
uenturus iudex exigit: quantũ
dedit. Ut ergo de talenti sui ratio¬
nib redeunte dño quisq securꝰ
sit: cum tremore penset cotidie
quid accepit. Erce namq iã iux¬
ta ẽ. ut ille qui ꝑegre profectus
ẽ redeat. Quasi peregre quippe
abiit. qui de hac terra in qua na¬
tus ẽ. longe discessit. Sed ꝓfecto
reuertitur. ut detalentis ratio¬
nem ponat: quia si a bona acti¬
one torpescimus: de ipsis donis
que contulit. nos districtiꝰ iudi¬
cat. Consideremus ergo que ac¬
cepimus: atq in eoꝵ erogatione
uigilemus. Nulla nos ab sp̃ua¬
li oꝑe terrena cura impediat. ne
si in terra talentum abscondit᷑:
talenti dominus ad iracundiã
prouocetur. Piger etenim seruus
cum iam iudex culpas examinat.
talentum de terra leuat. quia
sunt pleriq qui tunc se aterre¬

Expanded text:
loquendi locum apud divitem, loquendi locum apud divitem, damnationem pro retento taleto timeat, si, cum valet, non apud eum pro pauperibus intercedit. Tantum quippe ab unoquoque nostrum venturus judex exiget quantum dedit. Ut ergo de talenti sui rationibus, redeunte Domino, quisque securus sit, cum tremore penset quotidie quid accepit. Ecce namque jam juxta est ut ille qui peregre profectus est redeat. Quasi quippe peregre abiit qui de hac terra in qua natus est longe discessit; sed profecto revertitur, ut de talentis rationes ponat, quia si a bona actione torpescimus, de ipsis donis quae contulit nos districtius judicat. Consideremus ergo quae accepimus, atque in eorum erogatione vigilemus. Nulla nos a spiritali opere terrena cura impediat, ne si in terra talentum absconditur, talenti dominus ad iracundiam provocetur. Piger etenim servus, cum jam culpas judex examinat, talentum de terra levat, quia sunt plerique qui tunc se a terre
Abbreviated transcription (Latin):
ueraciter dicat. Talentum mini¬
me accepi. ñ est unde rationem
ponere cogar. Talenti eni nomi¬
ne cuilibet pauꝑi. etiam hoc ipsũ
reputabit᷑: quod uel minimum
accepit. Alius namq accepit in¬
telligentiam: predicationis mi¬
nisterium debet extalento. Alius
terrenam substantiam accepit.
erogationem talenti debet ex reb
Auus nec internoꝵ intelligentiã.
nec rerum affluentiam accepit.
sed tamen didicit artem qua paᷤᷤ¬
citur. ipsa ars ei in talenti accep¬
tione reputabitur. Alius nichil
horum assecutus est: sed tamen
fortasse familiaritatis locũ apud
diuitem meruit. talentũ ꝓfecto
familiaritatis accepit. Si gͦ ni¬
chil ei ꝓ indigentib loquit᷑. pro
talenti retentione dampnat᷑. Ha¬
bens ergo intellectum. curet om¬
nino ne taceat. habens rerũ af¬
fluentiam. uigilet nea miscd̃ie lar¬
gitate torpescat. Habens artem
qua regitur magnoꝑe studeat:
ut usum atq utilitatem illius
cum proximo parciatur. habenᷤᷤ

Expanded text:
veraciter dicat: Talentum miniveraciter dicat: Talentum minime accepi, non est unde rationes ponere cogar. Talenti enim nomine cuilibet pauperi etiam hoc ipsum reputabitur, quod vel minimum accepit. Alius namque 1487 accepit intelligentiam, praedicationis ministerium debet ex talento. Alius terrenam substantiam accepit, erogationem talenti debet ex rebus. Alius nec internorum intelligentiam, nec rerum affluentiam accepit, sed tamen didicit artem qua pacitur, ipsa ars ei in talenti acceptione reputabitur; alius nihil horum assecutus est, sed tamen fortasse familiaritatis locum apud divitem meruit, talentum profecto familiaritatis accepit; si ergo nihil ei pro indigentibus loquitur, pro talenti retentione damnabitur. Habens ergo intellectum, curet omnino ne taceat; habens rerum affluentiam, vigilet ne a misericordiae largitate torpescat; habens artem qua regitur, magnopere studeat, ut usum atque utilitatem illius cum proximo partiatur; habens
Abbreviated transcription (Latin):
qui exteriora fidelit̾ amministnͣt
Generalis etiam mox sententia
subditur. qua dicitur. Omni enĩ
habenti dabitur & abundabit. ei
autem qui non habent & quod
uidetur habere auferetur ab eo.
Habenti autem dabitur & abun¬
dabit. quia quisquis caritatem
habet. dona etiam alia ꝑcipit.
Quisquis uero caritatem ñ habe:
etiam dona que ꝑcepisse uidebat᷑
amittit. Unde necesse est fr̃s mei.
ut ꝑ omne quod agitis: erga cari¬
tatis studium uigiletis. Caritas
autem uera est. & amicũ diligere
in deo. & inimicum diligere ꝓpt̾
đm. Quam quisquis ñ habet:
omne bonum amitcit qđ habet.
Talento quod acceperat priuat᷑
& iuxta dominicam sententiã
in exterior es tenebras mittitur
ꝑpenam quippe in exteriores
te in interiores tenebras cecidit.
Et illic coactus patitur tenebras
ultionis: qui hic libenter susti¬
nuit tenebras uoluptatis. Sci¬
endum uero est quod nullus pi¬
ger. ab hac talenti acceptione se¬
curus est. Nullus namq ẽ. qui

Expanded text:
qui exteriora fideliter administrant. 6. qui exteriora fideliter administrant. 6. Generalis etiam mox sententia subditur, qua dicitur: Omni enim habenti dabitur, et abundabit; ei autem qui non habet, et quod videtur habere auferetur ab eo. Habenti namque dabitur, et abundabit, quia quisquis charitatem habet etiam dona alia percipit. Quisquis charitatem non habet etiam dona quae percepisse videbatur amittit. Unde necesse est, fratres mei, ut per omne quod agitis erga charitatis custodiam vigiletis. Charitas autem vera est amicum diligere in Deo, et inimicum diligere propter Deum. Quam quisquis non habet omne bonum amittit quod habet, talento quod acceperat privatur, et juxta Dominicam sententiam in exteriores tenebras mittitur. Per poenam quippe in exteriores te in interiores tenebras cecidit; et illic coactus patitur tenebras ultionis, qui hic libenter sustinuit tenebras voluptatis. 7. Sciendum vero est quod nullus piger ab hac talenti acceptione securus est. Nullus namque est qui
Abbreviated transcription (Latin):
predicatoris ore didicistis. L.ix.¬
igrum uero seruũ qua senten¬
tia feriat audiamus. Tollite
ab eo talentum. & date ei qui ha¬
bet decem talenta. Oportunum
ualde uidebatur. ut cum a malo
seruo unum talentum tollitur.
ei potius qui duo. quam qui qͥn¬
q talenta acceperat daret᷑. Illi
enim dari debuit qui minus. quã
qui plus habuit. Sed sicut su¬
perius diximus. ꝑ quinq ta¬
lenta quinq uidelicet sensus ex
teriorum scientia designat᷑: per
duo autem intellectus & oꝑatio
exprimitur. Plus ergo habuit qͥ
duo. quam qui quinq talenta
nem meruit. ab intellectu inte¬
riorum adhuc uacuus fuit. U¬
num ergo talentum quod intel¬
lectum significare diximus. illi
dari debuit: qui bona exteriora
que acceꝑat ministrauit. Quod
cotidie in sc̃a eccła cernimus: qͥa
pleriq dum bene ministrant ex¬
teriora quȩ accipiunt: ꝑ adiunc¬
tam gr̃am ad intellectum quoq
misticum ꝑducuntur. Ut etiam
de interna intelligentia polleãt

Expanded text:
praedicatoris ore didicistis. Pigrum vero servum qua sententia feriat audiamus: Tollite ab eo talentum, et date ei qui habet decem talenta. 5. Opportunum valde videbatur ut cum malo servo unum talentum tollitur, ei potius qui duo quam qui quinque talenta acceperat daretur. Illi enim 1466 dari debuit qui minus quam qui plus habuit. Sed, sicut superius diximus, per quinque talenta, quinque videlicet sensus, id est exteriorum scientia designatur, per duo autem intellectus et operatio exprimitur. Plus ergo habuit qui duo quam qui quinque talenta ationem meruit, ab intellectu interiorum adhuc vacuus fuit. Unum ergo talentum, quod intellectum significare diximus, illi dari debuit qui bene exteriora quae acceperat ministravit. Quod quotidie in sancta Ecclesia cernimus, quia plerique dum bene ministrant exteriora quae accipiunt, per adjunctam gratiam ad intellectum quoque mysticum perducuntur, ut etiam de interna intelligentia polleant
Abbreviated transcription (Latin):
trem. cum quo illi est una natu¬
ralis immensitas: semꝑ cũ patre.
cum quo illi ẽ una naturalis et̃¬
nitas. Semꝑ de patre de quo illi
ẽ naturaliter eterna natiuitas. sẽ¬
ꝑ in patre. cum quo illi ẽ una na¬
turaliter equalisq diuinitas. Et
al ter quidem ille qui pater est:
alter ille qui filius ẽ. neuterta¬
men alter ds. quia pater & filuᷤ
unus ẽ ds. Qua propt̾̃ quando
de patre deo. & filiodeo nascitur

Expanded text:
trem, cum quo illi una est natutrem, cum quo illi una est naturalis immensitas; semper cum Patre, cum quo illi una est naturalis aeternitas; semper de Patre, de quo illi est naturaliter aeterna nativitas; semper in Patre, cum quo illi est una naturaliter aequalisque divinitas: et alter quidem ille qui Pater est, alter ille qui Filius est; neuter tamen alter Deus, quia Pater et Filius unus est Deus. Quapropter quando de Patre Deo et Filio Deo nascitur
Abbreviated transcription (Latin):
UPIE NTes aliquid de
huius diei sollempnita¬
te narrare. simulq con¬
siderantes illud unum uerbum
de quo dicere uolumus: nulla
inuenimus uerba quib suffici¬
enter aliquid dicere ualeamus.
Est enim hoc uerbũ non quod
desinit ꝓlatũ. sed quod ꝑmanet
natum. Non transitorium. sed
eternum: non factum adeo pa-¬
tre. sed genitum. nec solũ genitũ
sed etiam unigenitũ. Unũ quip¬
pe uerbum ds pader genuit de se¬
ipso: ꝑ quem omnia creauit ex
nichilo. In pͥncipio enim erat uer¬
bum: & uerbum erat apud dm.¬
& d̾s erat uerbum. Hoc erat in
principio apud dm. omnia ꝑ ip¬
sum facta sunt: & sine ipso factũ
est nichil. In hoc autem quod ꝑ
illud uerbum d̾s pater omĩa fecit.
ostenditur quia hoc uerbum ge¬
nuit ipse non fecit.l.ii.¬
llud igitur uerbum de deo ds̃ est:
de creatore creator ẽ. Unde hoc in
se habet naturaliter ẽẽ quod pa¬
ter ẽ. Natus ẽ itaq de patre deo. fi¬
lius ds: alter in ꝑsona. non alius
in natura. semꝑ apud patrem.

Expanded text:
upientes aliquid de hujus diei solemnitate narrare, simulque considerantes illud unum Verbum, de quo dicere volumus, nulla invenimus verba quibus sufficienter aliquid dicere valeamus. Est enim hoc Verbum non quod desinit prolatum, sed quod permanet natum; non transitorium, sed aeternum; non factum a Deo Patre, sed genitum; nec solum genitum, sed etiam Unigenitum. Unum quippe Verbum Deus Pater genuit de seipso, per quod omnia creavit ex nihilo. In principio enim 552 erat Verbum, et Verbum erat apud Ds erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . In hoc autem quod per illud Verbum Deus Pater omnia fecit, ostenditur quia hoc Verbum genuit ipse, non fecit. Illud igitur Verbum de Deo Deus est, de creatore creator est. Unde hoc in se naturaliter habet esse, quod Pater est. 2. Natus est itaque de Patre Deo Filius Deus, alter in persona, non alius in natura: semper apud Patrem,