comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ueniri uirum humilem & pauꝑem: qũi quia habet sapientiam: cunctis
diuitib magnis potentib & suꝑbis in ꝑiculo positis. & ad obsidionẽ pa¬
uentib. cõgĩtat. inquirit & inuenit quomoda de malis eruat ciuitatẽ¬
No ingratã hominum obliuiio. Postquam fuerint lib̾ati & soluta capti¬
uitas & reddita patriȩ libertas: nemo meminit sapientis illius pauꝑis:
nemo refert grãs ꝓsalute: s om̃s honorant diuites. qui in ꝑieulo nichil
subuenire potuerunt. Aliter. hebreus ita hẽ locum interpretatus est
Ciuitas parua homo est. qui etiam apud phylosophos minor mundus
uocatur : & uiri in ea pauci membra de quib homo ipse contexitur.
Cum autẽ uenerit aduersum eam rex magnus diabolus. & quesierit
locum ꝑ quem possit irrumꝑe: inuenitur in ea humilis & sapiens
&pia cõgitatio interioris hominis: & seruat urbem que ab hostib¬

Expanded text:
veniri virum humilem et pauperem, qui quia habet sapientiam, cunctis veniri virum humilem et pauperem, qui quia habet sapientiam, cunctis divitibus, magnis, potentibus et superbis in periculo positis, et ad obsidionem paventibus, cogitat, inquirit, et invenit quomodo de malis eruat civitateEt o ingrata hominum oblivio, postquam fuerint liberati, et soluta captivitas, et reddita patriae libertas, nemo meminit sapientis illius pauperis, nemo refert gratias pro salute: sed omnes honorant divites, qui in periculo nihil subvenire potuerunt. Aliter Hebraeus ita hunc locum interpretatus est: Civitas parva, homo est, qui etiam apud philosophos minor mundus vocatur. Et viri in ea pauci, membra de quibus homo ipse contexitur. Cum autem venerit adversus eam rex magnus diabolus, et quaesierit locum per quem possit irrumpere, invenitur in ea humilis et sapiens, et quieta cogitatio interioris hominis, et servat  Al. eruet urb
Abbreviated transcription (Latin):
& sunt modice fidi. eito posse corruere. Notandum etiam qđ ꝑ totum
librũ ubieunq dicitur filii hominũ. in hebreo habet᷑ filii hominus. hoc
est filii adam: &̾ om̃is pene scriptura hoc ydiomate plena est. uniu̾sum genꝰ
hominũ filios adam uocans. Sed & hanc uidi sapientiam sub sole: & magna
est apud me. Ciuitas parua & uiri in ea pauci: & uenit ad eam rex magnus
& eireundedit eam. & ȩdificauit adu̾sum eam inachinam magña. & inuenit
in ea uirum pauꝑeni & sapientem: & saluauit hic eiuitatem sapientia sua.
& homo ũ recordatus est hominis pauꝑis illius. A lis incerta ominia dicentib
& uistum ab iniusto amplius nic hil habere : ego sapientiam in hoc max¬
mam comꝓbaui. qđ crebro euenit ut parua sit ciuitas & habitatores in
ea pauci & innumerabilium. hostium eingatur exercitu. & obsidione
& fame popłs intus necetur: & repente contra omniũ suspitionem in¬

Expanded text:
et sunt modicae fidei, cito posse corruere. Notandum etiam, quod per totum et sunt modicae fidei, cito posse corruere. Notandum etiam, quod per totum librum ubicumque dicitur, filii hominum, in Hebraeo habet   filii hominis, hoc est, filii Adam. Et omnis pene Scriptura hoc idiomate plena est, universum genus hominum, Adam filios vocans. Sed et hanc vidi sapientiam sub sole, et magna est apud me. Civitas parva et viri in ea pauci: et venit ad eam rex magnus et circumdedit eam, et aedificavit adversus eam machinam magnam. Et invenit in ea virum pauperem et sapientem, et salvavit hic civitatem in sapientia sua: et homo non ret justum ab injusto amplius nihil habere, ego sapientiam in hoc maximam comprobavi, quod crebro evenit, ut parva sit civitas, et habitatores in ea pauci, et innumerabilium hostium cingitur exercitu, et obsidione et fame populus intus necetur, et repente contra omnium suspicionem in
Abbreviated transcription (Latin):
eos extimplo. Iam & supra diximꝰ : qđ dum nesciant homines ita eis aut an¬
gustie ueniant aut interitus. Porro sed̾m allegoriam sciendum regnũ eȩlor
simile esse sagene misse in mare: & e contrario habere sagenã hereticos. ꝑ qua
pisces capiant ad interitum. Sagena eoꝵ. est sermo affabilis: blandum al¬
loquium: simusata aut eoactã ierunia: uestis humilis: uirtutũ imita¬
tio. Rd̃ si ceꝑint & de suꝑiorib disputare: & in sublime leuare ossuum
& dei altitudines querere : laqueum ponunt in excelsis. Quomodo igicͥ
pisces &̃ uolucres capnintur a tali sagena & ab istius modi laqueo. sic cũ
multiplicata fuerit iniquitas & refrixerit caritas multorum. & signa
facta fuerint atq portenta. ita ut seducantur si possibile est etiam ȩle¬
eti: seiendum ẽ eccłasticos quoq uiros qui filii hominis appellantur

Expanded text:
ipsos extemplo. Jam et supra diximus, quod dum nesciant homines, ita eis  Al. eis aut anipsos extemplo. Jam et supra diximus, quod dum nesciant homines, ita eis  Al. eis aut angustiae veniant, aut interitus. Porro secundum allegoriam est sciendum, regnum coelorum simile esse sagenae missae in mari . Et e contrario habere sagenam haereticos, per quam pisces capiant ad interitum. Sagena eorum est sermo affabilis, blandum eloquium, simulata aut coacta jejunia, vestis humilis, virtutum imitatio. Quod si coeperint, et de superioribus disputare, et in sublime levare os suum, et Dei altitudines quaerere, laqueum ponunt in excelsis. Quomodo igitur pisces et volucres cito capiuntur a tali sagena, et ab istiusmodi laqueo: sic cum multiplicata fuerit iniquitas, et refrixerit charitas multorum, et signa facta fuerint atque portenta, ita ut seducantur, si possibile 466 est, etiam electi : sciendum est Ecclesiasticos quoque  Al. quosque viros, qui filii hominum appellantur,
Abbreviated transcription (Latin):
nos huie loco congruit: quia non uolentis neq currentis sed miserantis
diͦ sit. Qd̾ autem ait. non est sapientib panis: multorum cotidie ꝓbatur
exemplo : qui eum sapientissimi sint necessariis indigent. R non est scien¬
tium gr̃a. Uideas enim in ȩccła imper̃itissimos quosq florere: & quia
nutrierunt frontis audatiam. ⁊ uolubilitatem lingne conseeuti sunt. d
non recogitant quid loquantur: prudentes se & eruditos arbitrantur.
maxime si fauorem uulgi habuerint. qui magis dictis leuiorib cõmoue
tur: & e contrario eruditum uirum latere in obseuro. ꝑsecutiones pati: &
non solum in populo gratiam ñ habere. s mnopia et egestate tabescere. Hec
aut̃ fuint. quia incerto statu feruntur omnia: & non est in p̃senti retribi¬
tio meritoꝵ sed in futuro. & quidem nescit homo tempus suum. Sicut pi¬
sces qui retmnentur in captione pessima. sicut uolucres quȩ colligantur la¬
queo: similiter corruent filii hominis i tempore malo eum cecider it suꝑ

Expanded text:
nos huic loco congruit: Quia non volentis neque currentis, sed miserentis Dei sit . Quod autem ait: Non est sapientibus panis, multorum quotidie probatur exemplo, qui cum sapientissimi sint, necessariis indigent. Et, Non est scientibus gratia. Videas enim in Ecclesia imperitissimos quosque florere: et quia nutrierunt frontis audaciam, et volubilitatem linguae consecuti sunt, dum non recogitant, quid loquantur, prudentes se et eruditos arbitrantur: maxime si favorem vulgi habuerint, qui magis dictis levioribus delectatur et commovetur. Et e contrario eruditum virum latere in obscuro, persecutiones pati: et non solum in populo gratiam non habere, sed inopia et egestate tabescere. Haec autem fiunt, quia incerto statu feruntur omnia, et non est in praesenti retributio meritorum, sed in futuro. Et quidem nescit homo tempus suum, quasi pisces qui retinentur in captione pessima, sicut volucres quae colligantur laqueo: similiter corruent filii hominum in tempore malo, cum ceciderit super
Abbreviated transcription (Latin):
senecta ducatur in luxui. In qua enĩ die iustꝰ errauerit: ueteres eũ iustitiȩ a mor¬
te lib̾are ñ potert̾. Qd̾ si uixta utranq interp̾tationẽ semꝑ bene feceris. & omĩ
ȩtate equalem cursum habueris : uidebis dm̃ patrem. dulcissimã lucẽ: uideb
rꝑm. solem ustitie. Porro & si multis annis uixeris & omĩa bona habueris.⁊
bona oꝑa ꝑpetraueris. & scieris te semꝑ moriturũ. & ante ocłos tuos tenebrars
semꝑ uersetur aduentꝰ: p̃sentia quasi fluxa. fragilia & caduca contẽpne. Si. m¬
machus finẽ huiꝰ sententiȩ ita inter p̾tatus ẽ. Si annis multis iuxerit homo. &
omĩb ueniet esse desinere. Aliter. Reꝑmitit in alio scripture loco d̾s dicens
Dabo uobis pluuiã temporaneã & serotinã: uetꝰ scilicet testamentũ & nouũ: utͦ¬

Expanded text:
senecta ducatur in luxu. In quacumque enim die justus erraverit, veteres eum justitiae a morsenecta ducatur in luxu. In quacumque enim die justus erraverit, veteres eum justitiae a morte liberare non poterunt. Quod si juxta utramque interpretationem semper benefeceris, et omni aetate aequalem cursum habueris, videbis Deum Patrem, dulcissimam lucem; videbis Christum, solem justitiae. Porro si et multis annis vixeris, et omnia bona habueris, vel bona opera perpetraris, et scieris te semper esse moriturum, et ante oculos tuos tenebrarum semper versetur adventus: praesentia quasi fluxa, fragilia et caduca contemnes. Symmachus finem hujus sententiae ita interpretatus est: Si annis multis vixerit homo, etae erunt, et in quibus omnibus veniet esse desinere. Aliter: Repromittit in alio Scripturae loco, Deus dicens: Dabo vobis pluviam temporaneam et serotinam , vetus scilicet Testamentum, et novu
Abbreviated transcription (Latin):
tor ꝑgere. & euentũ dñi sententiȩ reseruare. Non ẽ enĩ uolentis neq cur¬
rentis sed miserentis di. In matutino semina semen tuũ: & ad uesꝑani
multis uixerit homo & in omĩb his lȩcetur. & meminerit dies te nebrarũ qr
plurime ert̾: ome qđ uenturũ est uanitas. Ne eligas cui bene facias: s & cỹ
bñfeceris nunꝗͣ de bono oꝑe desistas. A atutinã iustitiã uesꝑ inueniat: & ue
sꝑis iustitiã sol ortꝰ accumulet. In certum est enĩ qđ opꝰ in agis placeat d̾o: &
ex quo tͥ fructus institie pẽparetur. Potest aut̃ accidere : ut ñ unũ s utrũqr
placeat dõ. Alit̾. Ꝙ in adolescentia & in senecta equus tͥ labor sit : nec dicas.
dũ potui laboraui. debeo in senectute requiescere. Nescis enĩ utrũ in iu¬
uenta an inetate longeua placeas dõ: Lec ꝓdest adolescentiȩ frugalitas. si

Expanded text:
tor pergere, et eventum Domini sententiae reservare. Non enim volentis neque curtor pergere, et eventum Domini sententiae reservare. Non enim volentis neque currentis, sed Dei miserentis est . In matutino semina semen tuum, et ad vesperum multis vixerit homo, in omnibus his laetetur, et meminerit dies tenebrarum, quia plurimae erunt. Omne quod venturum est, vanitas. Ne eligas cui bene facias: sed et cum benefeceris, nunquam a bono opere desistas. Matutinam justitiam vesper inveniat. E solis ortus accumulet. Incertum est enim quod opus magis placeat Deo, et ex quo tibi fructus 483 justitiae praeparetur. Potest autem accidere, ut non unum, sed utrumque placeat Deo. Aliter: Et in adolescentia, et in senecta, aequus tibi labor sit. Nec dicas: dum potui, laboravi: debeo in senectute requiescere. Nescis enim utrum in juventute, an in aetate longaeva placeas Deo. Nec prodest adolescentiae frugalitas, si
Abbreviated transcription (Latin):
re uentoꝵe in mediis temꝑestatib seminandũ est: nec dicendũ illd̃ tempꝰ cõmo¬
dum. illd̾ inutileꝰ : eũ ignoremꝰ quȩ uia ⁊ quȩ uoluntas sit uniu̾sa sp̃s dispensan¬
tis. Q uomodo ñ cognoscis tu q̃ sit uia sꝑc. & sicut ossa in utero pregnantis: sic
nescies oꝑa d̾i qui facit omĩa. Sicut nescis uiã sꝑe ⁊ animȩ ingredientis in
paruulum & ignoras osseũ ⁊ uenarũ uarietates. & in uentre̾ pregnantis
quomͦ ex uili elemento corpꝰ hominis in duiersas effigies artusq uarietur
& de eodem semine aliud molescat in carnib. alud duret᷑ in ossib. aliud
in uenis palpicet. aluid ligetur in nerus: ita di oꝑa scire ñ poteris qͥ fa¬
ctor ẽ omniũ. Ex quo docet contraria ñ timenda: nectemere de uentis
& nubib quas supra diximꝰ udicandũ: cum suo tenore. & cursu debeat sa¬

Expanded text:
re ventorum, in mediis tempestatibus seminandum est. Nec dicendum: illud tempus commore ventorum, in mediis tempestatibus seminandum est. Nec dicendum: illud tempus commodum, hoc inutile, cum ignoremus quae via, et quae voluntas sit spiritus universa dispensantis. Quomodo non cognoscis tu quae sit via spiritus, et sicut ossa in utero praegnantis: sic nescis opera Dei, qui facit omnia. Sicut nescis viam spiritus et animae ingredientis in parvulum, et ignoras ossium et venarum varietates in ventre praegnantis: quomodo ex vili elemento corpus hominis in diversas effigies artusque varietur, et de eodem semine, aliud mollescat in carnibus, aliud durescat in ossibus, aliud in venis palpitet, et aliud ligetur in nervis: ita Dei opera scire non poteris, qui factor est omnium. Ex quo docet contraria non timenda, nec temere de ventis et nubibus, quas supra diximus, judicandum: cum suo tenore et cursu debeat sa
Abbreviated transcription (Latin):
a quilo gͥ ad austrũ adducit. ⁊ affricus ad orientẽ habitatores suos. Nec enĩ pos¬
sunt ꝑficere si in pͥstinis sedib ꝑseuerent. Qͥ obseruat uentũ ñ seminat: & qͥ aspicit
nubes ñ metet. Qͥ considerat ẽui bene faciat. ⁊ ñ omni petenti se tͥbuit: sepe prete¬
rit eũ qui meret᷑ acciꝑe. Aliter. Qui tantũ eo tp̃r di uerbũ predicat. quo popłs
libent̃ auscultat ⁊ scda. spirat aura rumores: sator negligens ꝙ ignauus agri¬
cola ẽ. In ipsis enĩ ꝓsꝑis dum nescimꝰ adu̾sa consurgt̃. Sed oportune. importune.
suo tp̃r d̾i sermo est predicandꝰ : nec sidi tp̃r adu̾sariarũ nubiũ consideranda t̾e¬
pestas. De qua in ꝓuerbiis dicit᷑. Sicut pluuia uehemens & inutilis: sie qui dere¬
linquunt sapientiã & impietatẽ laudant. Absq consideratione enĩ nubiũ & timo¬

Expanded text:
Aquilo igitur ad austrum adducit, et Africus ad orientem habitatores suos. Nec enim posAquilo igitur ad austrum adducit, et Africus ad orientem habitatores suos. Nec enim possunt proficere, si in pristinis sedibus perseverent. Qui observat ventum, non seminabit; et qui aspicit nubes, non metet. Qui considerat cui benefaciat, et non omni petenti se tribuit, saepe praeterit eum qui meretur accipere . Aliter: Qui tantum eo tempore Dei verbum praedicat, 482 quo populus libenter auscultat, et secunda aspirat aura rumoris, sator negligens et ignavus agricola est. In ipsis enim prosperis, dum nescimus, adversa consurgunt. Sed opportune, importune, suo tenore, Dei sermo est praedicandus : nec fidei tempore adversariarum nubium consideranda tempestas. De qua in Proverbiis dicitur: Sicut pluvia vehemens et inutilis: sic qui derelinquunt sapientiam, et impietatem laudant . Absque consideratione ergo nubium et timo
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinaꝵ. & dicere. Expectet᷑ sic̾ pluuia sermo: & effundant suꝑ t̾ram ym¬
brem: ad quã dictum ẽ audiat t̾ra u̾ba oris mei. Qd̾ aut̃ sequit᷑. ⁊ siceci¬
derit lignũ ad austrũ aut aquilonẽ. in loco ubi ceciderit lignũ ibi erit
illd̾ de abacuc sumamꝰ exemplũ. in quo scribitur. Os̃ de theman ueniet:
Qd̾ alii interpretes edidert̾. d̾s ab austro ueniet. E quantũ ego existi¬
urge aquilo: hoc est. recede ⁊ abi: ⁊ ueni auster. Lignũ gͥ qd̵ in hac uita
corruerit. ꝙ conditione mortalitatis fuerit incisum. & peccauit ante dũ sta
plaga iacebit australi: nec ẽ aliqd̾ lignũ qđ non aut ad aquilonẽ sit aut ad au
noli ꝓhibere. Nunquã enĩ austro ⁊ orientali uento p̃cipitur ut adducant: quia
apud alias plagas esse eos oportet qͥ ad orientẽ ⁊ austrũ postea deducantur.

Expanded text:
doctrinarum, et dicere: Exspectetur sicut pluvia sermo meus, et effundent super terram imdoctrinarum, et dicere: Exspectetur sicut pluvia sermo meus, et effundent super terram imbrem : ad quam dictum est: Audiat terra verba oris mei. Quod autem sequitur: Et si ceciderit lignum ad austrum, aIllquod alii interpretes ediderunt, Deus ab austro veniet. Et quantum ego aestim dicitur: Exsurge Aquilo , hoc est, recede, et abi, et veni auster. Lignum igitur quod in hac vita corruerit, et conditione mortalitatis fuerit incisum, aut peccavit ante dum stplaga jacebit australi. Nec est aliquod lignum, quin aut ad aquilonem sit, aut ad ausnoli prohibere . Numquam enim austro et orientali vento praecipitur, ut adducant: quia apud alias plagas esse eos oportet, qui ad orientem et austrum postea deducantur.
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ terrã effundent. & si ceciderit lignũ ad austrum aut aqͥlonẽ: in locũ
ubĩ ceciderit lignũ ibi erit. Serua mandata q̃ tibi suꝑiꝰ sunt p̾cepta: ut
nubes suꝑ te effundant imbrem suũ. Ubicunq enĩ tibi locũ preparaueris
futuram̃q sedem siue ad austrũ siue ad boream: ibi cũ mortuus fueris ꝑ¬
manebis. Aliter. Propterea supradiximꝰ. mitte panẽ tuũ suꝑ faciem aquę
⁊ om̃i petenti te tribue: quia ⁊ nubes cũ plene fuerint diuitias suas mor¬
talibus largiunt᷑: tu quasi lignũ quãuis longeuus sis ñ eris in ꝑpetuum.
sed subito ut uentoꝵ ita mortis tempestate subũ sus. ubicunq cecideris
ibi iugiter ꝑ manebis: siue te rigidum ⁊ trucẽ. siue clem̃tem & misericor¬
dem ultimum tempꝰ inuenerit. Aliter. Dicitur in psalmis ad dm̃. Ueritas
tua usq ad nubes. E in y saia peccanti d̾s uinee cõminatur. Mandabo nu
plures in corde suo congregauerit disciplinas: tẽ ualebit p̃cepta pluere

Expanded text:
d austrum, aut ad aquilonem: in locum ubi ceciderit lignum, ibi erit. Serva mandata quae tibi superius sunt praecepta, ut nubes super te effundant imbrem suum. Ubicumque enim tibi locum praeparaveris, futuramque sedem, sive ad austrum, sive ad boream: ibi cum mortuus fueris, permanebis. Aliter: Propterea supra diximus: Mitte panem tuum super faciem aquae, et omni petenti te tribue: quia et nubes cum plenae fuerint, divitias suas mortalibus largiuntur, et tu quasi lignum, 481 quamvis longaevus sis, non eris in perpetuum, sed subito ut ventorum, ita mortis tempestate subversus, ubicumque cecideris, ibi jugiter permanebis, sive te rigidum et trucem, sive clementem et misericordem, ultimum invenerit tempus. Aliter: Dicitur in Psalmis ad Deum: Veritas tua usque ad nubes . Et in Isaia, peccanti Deus vineae comminatur: Mandabo nubnctus, qui cum plures in corde suo congregaverit disciplinas, tunc valebit praecepta pluere
Abbreviated transcription (Latin):
agripꝑa filiꝰ eius sub quo paulus romã missus est anus quindecĩ: euiꝰ
restant usq ad subuersionẽ iherosolimoꝵ anni duodecim. Hec distin¬
ctius executus sum : ut cũ enisdem libelli reuoluas hystoriam. qͥd sub
quo tempore gestũ sit. euidenter agnoscere possis. Misi autẽ & expla¬
ex omeliis scĩ augustini latissima suauitate diffusis. compendiosus bre¬
uiator excerpsi. Non nulla uͦ in calce etiam ꝓprio sudore subtexiii
In qtio u̾troq oꝑe si qͥd utilitatis inueneris. dĩ donis a scribe ÷ si quid
suꝑflui. meę fragilitati compatere. EXPLICIT PROLOU¬

Expanded text:
Agrippa filius ejus, sub quo Paulus Romam missus est, annos quindecim. Cujus Agrippa filius ejus, sub quo Paulus Romam missus est, annos quindecim. Cujus restant usque ad subversionem Jerosolymorum anni duodecim. Haec distinctius exsecutus sum, ut cum ejusdem libelli revolvas historiam, quid sub quo tempore gestum sit evidenter agnoscere possis. Misi autem et expla partem ex homiliis sancti Augustini latissima suavitate diffusis compendiosus breviator excerpsi. Nonnulla vero in calce etiam proprio sudore subtexui. In quo utroque opere si quid utilitatis inveneris, Dei donis ascribe. Si quid superflui, meae fragilitati compatere. Inter
Abbreviated transcription (Latin):
rib ea quȩ ñ uiderant predicandi scribendiq fidutia pariter & auctori¬
tas preberetur. Actus uero apłoꝵ & p̃cipue beati pauli. euiꝰ indini¬
duus in peregrinando comes extitit beatus lucas sicut uiderat ipse cõ¬
posuit. Quõꝵ omĩs textus quantũ ex aliorum hẏstoriis animadũ¬
tere. potuimꝰ continet annos uiginti & octo: id est tyberii cesaris an¬
nos ser: gaii quatuor: annos. claudii annos quatuordecim: Cuns pͥn¬
cipiis. petrus apłs rom̃ã uenit: & quarto anno fame facta. octauo st̃
uudet roma expulsi:Item neronis annos quatuor : quoꝵ duos extremõ
beatus paulus romȩ in libera mansit eustodia. Ex quo intelligimꝰ in ea¬
dem urbe librum esse cõpositum. Itemq ut ꝑ iudeoꝵ quoq reges ẽadẽ
tempora discernã ÷ herodes. phylippiis & h. sanias tetrarche prefuert̃
annis sex. Herodes rex qui & agrippa qui cesaree prefuit annis sex:

Expanded text:
ribus ea quae non viderant praedicandi scribendique fiducia pariter et auctoriribus ea quae non viderant praedicandi scribendique fiducia pariter et auctoritas praeberetur. Actus vero apostolorum, et praecipue beati Pauli, cujus individuus in peregrinando comes exstitit beatus Lucas, sicut videbat ipse, composuit. Quorum contextus omnis, quantum ex aliorum historiis animadvertere potuimus, continet annos viginti octo, id est, Tiberii Caesaris annos sex, Caii annos quatuor, Claudii annos quatuordecim. Cujus principis Petrus apostolus Romam venit, et in quarto anno fame facta, octavo anno sunt Judaei Roma expulsi. Item Neronis quatuor annos, quorum duos extremos beatus Paulus Romae in libera mansit custodia. Ex quo intelligimus in eadem urbe librum esse compositum. Itemque, ut per Judaeorum quoque reges eadem tempora discernam, Herodes, Philippus, et Lysanias Tetrarchae praefuerunt annis sex; Herodes rex qui et Agrippa qui Caesaraeae periit, annos septem;
Abbreviated transcription (Latin):
Sed eos ñ debemus aͣcciꝑe. quoꝵ in eccła nulla extat auctoritas: qͥa id
qd̃ conati st̾ minime implere potuert᷑. Iste autem ñ solum usq ad resiir¬
recłione assumptionemq dñi ꝑduxit narrationẽ suam. ut inquatuor
Anctorib euangelice scripture dignum suo labore haberet locũ: ue¬
rumetiuã deincẽps que per apłos gesta st̃. quȩ sufficere credidit ad edifican¬
dam fidem legentium uel audientiũ ita scripsit: ut solus eius liber fide
fide qua oportuit facta dictaq apłoꝵ seribere ausi sunt. Eo qͥppe tempo¬
re seripserunt mareus & lucas: quo ñ solum ab ȩccła xꝑi. uerum etiã ad
ipsis adhuc in carne manentib apłis ꝓbari potuerunt. Nam dñi nutu
gerebat᷑. ut ñ solum apłi qui uiderant sed & discipuli qui auditu didi¬
cerant facta xp̃i dictaq conseriberent: quatinus sequentib eccłe docto¬

Expanded text:
sed eos debemus accipere, quorum in ecclesia nulla extat auctoritas, quia id sed eos debemus accipere, quorum in ecclesia nulla extat auctoritas, quia id quod conati sunt implere minime potuerunt iste autem non solum usque ad resurrectioneauctoribus evangelicae Scripturae dignum suo labore haberet locum, verum etiam deinceps quae per apostolos gesta sunt, quae sufficere credidit ad aedificandam fidem legentium vel audientium, ita scripsit, ut solus ejus liber fide nibus qui non ea fide qua oportuit facta dictaque apostolorum scribere ausi sunt. Eo quippe tempore scripserunt Marcus et Lucas, quo non solum ab Ecclesia Christi, verum etiam ab ipsis adhuc in carne manentibus apostolis probari potuerunt. Nam Domini nutu gerebatur ut non solum apostoli qui viderant, sed et discipuli qui auditu didicerant, facta Christi dictaque conscriberent, quatenus sequentibus Ecclesiae docto
Abbreviated transcription (Latin):
modulũ nr̃e paruitatis exposituri: primo ammonere curauimꝰ. ipsum
eugłistam luca ut dictũ est uxta traditionẽ ueterũ ȩccłẽ tractatorꝵ. me¬
dicin e artis fuisse ꝑitissimũ: & magis grecas litteras scisse quã hebreas
Unde sermo eiꝰ tam in eugłio quã in actib apłoꝵ comꝑtior est : & scłarẽ
redolet eloquentiã: magisq testimoniis grecis utitur quã hebreis. E.x. quo
accidit qđ maxime nuror. & ꝓꝑter ingenii tarditatẽ uebem̃tissimo stupore
ꝑculsus nescio ꝑscrutari: qua ratione cũ in hebraica ueritate a diliuo usq
ad abraham decem generationes inueniant᷑: ipse lucas qͥ sꝑu sc̃o calamũ regen¬
te nullatenꝰ falsũ scribere potuit. undecĩ gen̾ationes iuxta septuaginta in¬
terpretes adiecto camnan in eugłio ponere maluerit. Ideo aut̾ in eugłii pro¬
emio dr̃ sibi iusũ esse ex ordine diligent̃ scribere: qm̃ multi conati sunt.¬

Expanded text:
modulum nostrae parvitatis exposituri, primo admonere curabimus ipsum modulum nostrae parvitatis exposituri, primo admonere curabimus ipsum evangelistam Lucam, ut dictum est, juxta traditionem veterum Ecclesiae tractatorum, medicinae artis fuisse peritissimum, et magis Graecas litteras scisse quam Hebraeas. Unde sermo ejus, tam in Evangelio quam in Actibus apostolorum, comptior est, et saecularium redolet eloquentiam, magisque testimoniis Graecis utitur quam Hebraeis. Ex quo accidit quod maxime miror, et, propter ingenii tarditatem, vehementissimo stupore perculsus, nescio perscrutari, qua ratione cum in Hebraica veritate a diluvio usque ad Abraham decem generationes inveniantur, ipse Lucas, qui, Spiritu sancto calamum regente, nullatenus falsum scribere potuit, undecim generationes, juxta septuaginta Interpretes, adjecto Cainam, in Evangelio ponere maluerit. Ideo autem in Evangelii Prooemio dicit sibi visum esse ex ordine diligenter scribere, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
editum & uelocissime quantũ tempꝰ dederat. ne tua sacrosca uoluntas ĩ¬
pediretur: emendatũ membranulis indiderã. Ubi ea quȩ uel mystice
gesta ł obscuriꝰ dicta uidebant᷑: ut potui dilucidare temꝑtaui. In quo
meo opusculo cũ alii plurimi fidei catholicȩ seriptores. tum maxime io¬
uit arator sc̃e romane eccłe subdiaconꝰ: qui ipsũ ex ordine librũ beror¬
co carmine ꝑcurrens. ñnullos in eodem metro allegorie flores admiscuit:
occasionẽ michi tribuens uel alia ex his colligendi. uel eadem pleniꝰ expo¬
nendi. Actus igit᷑ apłoꝵ ut beatus i eronimꝰ ait. nudam qͥdem sonare ui¬
dent᷑ historiã. & nascentis ȩccłȩ infantiã texere: sed si nouerimꝰ scriptorẽ
eoꝵ lucani esse medicũ cuius laus ẽ in eugłio: animaduertimꝰ pariter
omĩa uerba illiꝰ animȩ languentis esse medicinã. E quib nos aliqua iuxta

Expanded text:
editum, et velocissime quantum tempus dederat, ne tua sacrosancta voluntas imeditum, et velocissime quantum tempus dederat, ne tua sacrosancta voluntas impediretur, emendatum, membranulis indideram. Ubi ea quae vel mystice gesta vel obscurius dicta videbantur, prout potui dilucidare tentavi. In quo me opusculo cum alii plurimi fidei catholicae scriptores, tum maxime juvit Arator sanctae Romanae Ecclesiae subdiaconus, qui ipsum ex ordine librum heroico carmine percurrens, nonnullos in eodem metro allegoriae flores admiscuit, occasionem mihi tribuens, vel alia ex his colligendi, vel eadem planius exponendi. Actus igitur apostolorum ut beatus Hieronymus ait nudam qdentur historiatn et nascentis ecclesiae infantiam texere, sed, si nouerimus scriptorem eorum Lucam esse medicum, cuius laus est in euangelio, animaduertimus pariter omnia uerba il
Abbreviated transcription (Latin):
Incipic ꝓ logus uenerabilis bedȩ prb̾ri ad accham episcopum.
omino in xꝑo desiderantissimo & uere beatissimo ac-¬
chan ep̃o: beda ꝑpetuam in dño salutẽ. Accepi creber¬
rimas beatitudinis tuȩ literas: quib me cõmonere di¬
gnatus es ne mentis acumen mnerti otio torpere & ob¬
dormire ꝑmittã. sed meditandis scrutandisq eotidie
scripturis uigil atq indefessus insistã: & post expositi¬
oñẽ apocaly ꝑseos scĩ euangłistȩ ioħis. quã fr̃is nr̃i euse¬
bii rogatu trib libris complexam mox tibi transcribendã destinaui. in ex¬
plat̾ionẽ quoq beati lucȩ euangłistȩ iuixta uestigia patrũ quantũ ualeam
sudoris impendam. Qd̾ quia facere necdũ potui. & oꝑis udelicet immen¬
sitate ꝑt̾ritus. & obstrepentiũ causarũ quas tu melius nosti necessicate
ĩpeditus: ne tam̃ tuȩ postulationis contẽ pneretur auctoritas. qđ interim
potui feci. Misi enim opusculũ in actus apłoꝵ: qđ ante ñmultos dies

Expanded text:
ORUM. Domino in Christo desideratissimo et vere beatissimo Accae episcopo, Beda, perpetuam in Domino salutem. Accepi creberrimas beatitudinis tuae litteras, quibus me commonere dignatus es ne mentis acumen inerti otio torpere et obdormire permittam, sed meditandis scrutandisque quotidie Scripturis vigil atque indefessus insistam, et post expositionem Apocalypseos sancti evangelistae Joannis, quam fratris nostri Eusebii rogatu tribus libris complexam, mox tibi transcribendam destinavi, in explanationem quoque beati Evangelistae Lucae, juxta vestigia Patrum, quantum valeam sudoris impendam. Quod quia facere necdum potui, et operis videlicet immensitate perterritus, et obstrepentium causarum quas tu melius nosti necessitate praepeditus, ne tamen tuae postulationis contemneretur auctoritas, quod interim potui feci. Misi enim opusculum in Actus apostolorum, quod ante non multos dies
Abbreviated transcription (Latin):
interitũ formidabt̃̾: Hoc enĩ dictum ꝑutant. & ab excelso timebt̾. & for¬
sor cũ suo ex̾citu : & dissiꝑabit᷑ capꝑaris. amicitia dĩ cũ isrł. Qd auten
flentes atq plangentes : & hostiũ obsidione uallati. Letare gͦ isrł in uiuen¬
tute tua: antequã rumpat᷑ funiculus argentens. hoc ẽ donec gła ur̃a uobis¬
cum ẽ: Antequã recurrat tenia aurea. id ẽ anteꝗͣ archa testam̃ti aufera

Expanded text:
interitum formidabunt. Hoc enim dictum putant: Et ab excelso timebunt, et forinteritum formidabunt. Hoc enim dictum putant: Et ab excelso timebunt, et forsor cum suo exercitu, et dissipabitur capparis , amicitia Dei cum Israel. Quid flentes atque plangentes, et hostium obsidione vallati. Laetare ergo, Israel, in juventute tua, antequam rumpatur funiculus argenteus, hoc est, donec gloria vestra vobiscum est, antequam recurrat vitta aurea
Abbreviated transcription (Latin):
adolescentiȩ coꝑulatã: recordet᷑q semꝑ creatoris sui antequã dies baby¬
loniȩ ac romane caꝑtiuitatis adueniant. in quib habere ñ poterit uo
luptatẽ. Ꝙ totum hc̃ locũ ab eo qđ ait. autequ̾a tenebrescat srsol & luna
iuis in terrã unde erat. & sp̃s reuertetur ad dm̃ qui dedit illũ. suꝑ statu
suȩ conditionis explanant. quȩ qr ut supra diximꝰ laciniosa st̃ & ꝓlixa. stͥ¬
us honor recedat. & gła & uidices & sc̃i tui qͦs in sole & luna &stellis intel¬
ligi uolt̾ auferant᷑: anteꝗͣ ueniat nabucodonosor. siue tytus uesꝑasiani filiꝰ.
accitꝰ a ꝓpħis. ut eors uaticinia cõpleant᷑. In die qua angłi p̃sides recedent
& turbabunt᷑ robustissimi quiq in exercitu tuo. & ociosa ert̾ eloquia magistro¬
rum. & ꝓpħȩ qui de cęlis solebant uisionũ suarũ lumen acciꝑe contenebres¬

Expanded text:
adolescentiae copulatam: recordeturque semper Creatoris sui, antequam dies Babyadolescentiae copulatam: recordeturque semper Creatoris sui, antequam dies Babyloniae ac Romanae captivitatis adveniant, in quibus non poterit habere voluntatem. Et totum hunc locum ab eo quod ait: Antequam tenebrescat sol, et luam sicut erat, et spiritus revertetur ad Dominum, qui dedit illum: super statu suae conditionis explanant. Quae quia, ut supra diximus, laciniosa sunt, et prolixa, strus honor recedat et gloria: et judices, et sancti tui quos in sole, et luna, et stellis intelligi volunt auferantur. Antequam veniat Nabuchodonosor, sive Titus Vespasiani filius, accitus a prophetis, et eorum vaticinia compleantur. In die qua angeli templi praesides recedent, et turbabuntur robustissimi quique in exercitu tuo, et otiosa erunt eloquia magistrorum, et prophetae, qui de coelis solebant visionum suarum lumen accipere, contenebres
Abbreviated transcription (Latin):
adducet te d̾s in uidiciũ: & repelle irã a corde tuo. & aufer malititiã a carne
ñ est mͥ ineis uoluntas. In hoc capitulo diu̾sa omniũ explanatio fuit: & tot pe¬
ue sententie quot homines. Unde quia longũ est opinationes omniũ recensere.
& argum̃ta quib sententias suas approbare uoluerint explicare. & ꝓpe res u¬
niꝰ uoluminis ẽ: sufficiat prudentib significasse qͥd senserint: & quasi in quadã
breui tabella sitꝰ ꝑuxisse t̾rarũ & totiꝰ orbis uastitatẽ & ambitũ occeani au¬
gusto monstrasse cõpendio. Hebrei ad isrł estimant ꝑtinere mandatũ. cui p̃ci¬
pit᷑ ut fruat᷑ diuitiis suisͥ & anteꝗͣ ei captiuitatis tempꝰ ad ueniat. & adole¬
scentie senectutẽ cõmutet qͥcqͥd delectabile ł iocundũ tam cordi ꝗͣ ocłis ap¬
paruerit. eo dum in ꝑmꝑtu est abutatur : ita tam̃ ut se nouerit in om̃ib
iudicandũ: & tam cogitationes malas quã libidines fugiat. sciens stultitiã

Expanded text:
abuntur. VERS. 10.-- Repelle iram a corde tuo, et aufer malitiam a carne voluntas Al. voluptas . In hoc capitulo, diversa omnium explanatio fuit, et tot pene sententiae, quot homines. Unde quia longum est opinationes omnium recensere, et argumenta quibus sententias suas approbare voluerint, explicare, prope res unius voluminis est: sufficiat prudentibus significasse quid senserint, et quasi in quadam brevi tabella, situs pinxisse terrarum, totiusque orbis vastitatem et ambitum Oceani, angusto monstrasse compendio. Hebraei ad Israel aestimant pertinere mandatum, cui praecipitur, ut fruatur divitiis suis, antequam ei captivitatis tempus adveniat, et adolescentiam senectute commutet: quidquid delectabile vel jucundum, tam cordi, quam oculis apparuerit, eo, dum in promptu est, abutatur: ita tamen ut se noverit in omnibus judicandum: et tam cogitationes malas, quam libidines fugiat, sciens stultitiam
Abbreviated transcription (Latin):
ris : antequã tͥ tempꝰ adueniat quo tͥstia quȩq succedant. Anteꝗͣ tene¬
brescat sol & lumen & luna & stellȩ : & reu̾tantur nubes ꝑꝰ pluuiã. Si de
generali consũmatione mundi accipimꝰ: uerbis dñi hoc capitulũ congru
it in quib ait. Erit tͥbulatio & angustia. qualis ñ fuit a principio creature
sed neq fiet. Sol enĩ tenebreseet. & luna ñ dabit lucẽ suã: & stelle cadent
de cȩlo. & uirtutes cęloꝵ mouebunt᷑ quȩ st̾ eustodie domꝰ : ita ut domꝰ

Expanded text:
ris: antequam tibi tempus adveniat, quo tristia quaeque succedant. Antequam obteneris: antequam tibi tempus adveniat, quo tristia quaeque succedant. Antequam obtenebrescat sol, et lumen, et luna, et stellae, et revertantur nubes post pluviam. Si de genit, in quibus ait: Erit tribulatio et angustia, qualis non fuit a principio creaturae, sed neque fiet. Sol enim tenebrescet, et luna non dabit lucem suam, et stellae cadent de coelo, et virtutes coelorum movebuntur , quae custodes domus, ita ut dom
Abbreviated transcription (Latin):
stulit inferens. & scito qm̃ suꝑ om̃ib his adducet te d̾s in uidiciũ. Sic in qͥt
abutere mundi reb : ut scias te in ultimo uidicandũ. Et reꝑelle irã a corde
tuo: & aufer malitiã a carne tua: qr ad olescentia & stultitia uanitas ẽ. In
ira om̃s ꝑturbationes animi cõprehendit. in carnis malititia uni̾isas sig¬
nificat corporis uoluptates. Sic ergo inqͥt bonis huiꝰ scłi fruere: ne aut de¬
sid̾io aut carne delinquas. Relinque antiqua uitia. quib in adolescentia tu¬
a uanitati stultitiȩq seriusti: quia uiuentꝰ insipientiȩ copulata ẽ. Q̾ me¬
m̃to eiꝰ qui creauit te in die uulentutis tuę anteꝗͣ ueniant malitię. &
ppinquent anni in quib dices. ñ est mͥ uoluntas in eis. Semꝑ mem̃to con¬
ditoris tui ÷ & sic adolescentiȩ uiã gradere ut mortis ultime recorde-¬

Expanded text:
stulit, inferens: Et scito, quoniam super omnibus his adducet te Deus in judicium. Sic, inquit, stulit, inferens: Et scito, quoniam super omnibus his adducet te Deus in judicium. Sic, inquit, abutere mundi rebus, ut scias te in ultimo judicandum. Et repelle iram a corde tuo, et auira omnes perturbationes animi comprehendit, in carnis malitia universas significat corporis voluptates. Sic ergo, inquit, bonis saeculi hujus fruere, ne aut desiderio, aut carne delinquas. Relinque antiqua vitia, quibus in adolescentia tua vanitati stultitiaeque servisti: quia juventus insipientiae copulata est. Et memento Creatoris tui in diebus juventuappropinquent anni, in quibus dices: Non est mihi voluntas in eis. Semper memento conditoris tui, et sic adolescentiae tuae viam gradere, ut 487 mortis ultimae recorde
Abbreviated transcription (Latin):
by lonem unde in lumbis egressus es abrahȩ. & incipias in mesopotamia
ꝑsonã suam intelligentiã huiꝰ capituli trahunt. Nos aut̃ ad suꝑioris dispi¬
tationis ordinẽ reuertentes: singła conabim᷑ explicare. Letare iuiuenis
in adolescentia tua. & bonũ sit cor tuũ in dieb uuentutis tuȩ: & ambu¬
la in uiis cordis tui & in aspectu oculoꝵ tuoꝵ : & scito suꝑ om̃ĩb his qͥ a
adducette. d̾s in udiciũ. Dixerat lucẽ mundi huiꝰ esse dulcissimã. & le¬
tari debei re hominẽ in dieb uitȩ sue. omĩq studio eaꝑe uoluptatem:
ingruere eĩ noctem mortis ȩternam quando ñ liceat ꝑfrui congrega¬
tis: & quasi umbrã uniu̾sa ꝗ̃ habuimꝰ ꝑ transire. Nẽ ergo hominẽ cohor¬
tute tua: & quicqͥd tibi corde bonũ. aspectu iocundũ iudetur assume:
fruere ut libet mundi reb. Rursum ne putaretur hȩc dicens homuiẽ ad
luxuriam ꝓuocare & in eꝑ ycuri dogia corruereᷤ. susꝑicion̾e hanc ab¬

Expanded text:
bylonem, unde in lumbis 486 egressus es Abrahae, et incipias in Mesopotamia personam suam intelligentiam hujus capituli trahunt. Nos autem ad superioris disputationis ordinem revertentes, singula conabimur explanare. Laetare, juvenis, in adolescentia tua, et in bono sit cor tuum in diebus juventutis tuae, et ambula in viis cordis tui, et in aspectu oculorum tuorum. Et scito super omnibus his: quia adducet te Deus in judicium. Dixerat lucem mundi hujus esse dulcissimam, et laetari debere hominem in diebus vitae suae, omnique studio carpere voluptatem: ingruere enim noctem mortis aeternam, quando non liceat perfrui congregatis, et quasi umbram, universa quae habuimus pertransire. Nunc ergo hominem cohortute tua, et quidquid tibi corde bonum, aspectu jocundum videtur, assume, fruere, ut libet, mundi rebus. Rursum ne putaretur haec dicens, hominem ad luxuriam provocare, et in Epicuri dogma corruere, suspicionem hanc ab
Abbreviated transcription (Latin):
tam uetꝰ scilicet quã nouũ pari ueneratione credamꝰ. Ludei partes sep¬
tem dedert̾. credentes in sabbato: sed ñ dedert̾ octo. resurrectionẽ diei
dñicȩ denegantes. E contrario heretici marcion ⁊ manicheus & om̃s qͥ
ueterem legem rabido ore dilaniant. dant partes octo suscipientes eu¬
angłm : s eandẽ seꝑtenario numero ñ tribuunt. instrum̃ta ueterũ respu¬
entes. Nos gͦ instrum̃to utriq credamꝰ. Non enĩ possumus dignos cru¬
ciatus dignamq pęnã iam nc̃ mente conprehendere: q̃ reposita est his qͥ
uersantur in t̾ra. iuideis atq hereticis. e duob alteriums negantib. He

Expanded text:
tam Vetus scilicet quam Novum pari veneratione credamus. Judaei dederunt partam Vetus scilicet quam Novum pari veneratione credamus. Judaei dederunt partes septem, credentes in Sabbato, sed non dederunt octo, Resurrectionem diei Dominicae negligentes. E contrario haeretici Marcion et Manichaeus et omnes qui veterem legem rapido ore dilaniant, dant partes octo suscipientes Evangelium, sed eamdem septenario numero non tribuunt, Instrumentum veterum respuentes. Nos igitur Instrumento utrique credamus. Non enim possumus dignos cruciatus dignamque poenam jam nunc mente comprehendere, quae reposita est his qui versantur in terra Judaeis atque haereticis e duobus alterum denegantibus. VE
Abbreviated transcription (Latin):
seminis s ipsũ panẽ serit. fenore quodã multiplicationẽ illiꝰ: ⁊ cũ uidicii¬
dies uen̾it multo ampliꝰ ꝗͣ dederat reꝑturus. Alit̾. In quocũq homine il¬
lam aquã uideris de qua dr̃. flumina de uentre eiꝰ fluent aquȩ uiuȩ: ne
te pigeat panẽ sapientiȩ.panẽ rationabilẽ. panẽ prestare sermonis. Si e¬
ni hoc frequenter feceris : inuenies te ñ incassum doctrinarũ iecisse sem̃¬
tem. Tale qͥd ⁊ in y saia dictũ puto. Beatꝰ qͥ seminat suꝑ aquã. ubi bos ⁊ a¬
T in ihezechyel septẽ ⁊ octo gradꝰ ad templi legunt᷑ ascensũ: ⁊ post: et̾icũ
illũ psalmũ. id e̾ centesimũ octauũ decimũ. quindec̃i graduũ psalmi st̃¬
ꝑ quos primũ erudim᷑ in lege: ⁊ seꝑtenario numero expleto. postea ꝑ
ogdoadem ad euangłm scandimꝰ. Precipitur ergo. ut in utrũq testam̃tu

Expanded text:
seminis, sed ipsum panem serit, fenore quodam multiplicationem illius seminis, sed ipsum panem serit, fenore quodam multiplicationem illius dicii venerit, multo amplius quam dederat reperturus. Aliter: In quocunque homine illam aquam videris de qua dicitur: Flumina de ventre ejus fluent aquae vivae , ne te pigeat panem sapientiae, panem rationabilem, panem praestare sermonis. Si enim hoc frequenter feceris, invenies te non incassum doctrinam jecisse sementem. Tale quid et in Isaia dictum puto: Beatus qui seminat super aquam, ubi bos, et aEt in Ezechiele septem et octo gradus ad templi leguntur ascensum . Et post ethicum illum psalmum, id est, centesimum octavum decimum quindecim graduuper quos erudimur primum in lege , et septenario numero expleto, postea per ogdoadem ad Evangelium scandimus. Praecipimur ergo ut in utrumque Testamentum
Abbreviated transcription (Latin):
etiã in archanis cordis quãuis uariis tͥbulationib coartemur mchil blas¬
phemũ nichil impiũ sentiendũ sit. Ꝙ quia dilectionẽ quã xꝑo exhibemꝰ
sum. etiam hoc ubetur. ne post tergũ de scĩs quoq detrahamꝰ. ⁊ eos quos
uiderimꝰ scientia. sapientia. uirtutibq ditatos lingue mordacitate roda¬
mus: quia angłi qui circũeunt t̾ram ⁊ st̃ amministratorii sp̃s. ⁊ in za¬
charia loqu ntur. circiuuimꝰ terrã. ⁊ ecce om̃is t̾ra habitatur ꝙ silet:
instar auiu nr̃a uerba ⁊ cogitationes ad cȩlũ ꝑferent: ⁊ cłam cogi
tamꝰ d̾i scientiã nõ latere. Mute panẽ tuũ suꝑ faciem aquę: quia in
multitudine dierũ in uenies eũ. Ad elemosy nã cohortatur: qd̾ omĩ
petenti dandum sit. ⁊ in diserete faciendũ bene. Quomͦ enĩ qui suꝑ ir¬
rigua seminat. fructũ sementis expectat: ita qui largit᷑ egentib ñ granũ

Expanded text:
etiam in arcanis cordis, quamvis variis tribulationibus coarctemur, nihil blasetiam in arcanis cordis, quamvis variis tribulationibus coarctemur, nihil blasphemum, nihil impium sentiendum sit. Et quia dilectionem quam Christo exhibemus, sum , etiam hoc jubetur, ne post tergum de sanctis quoque detrahamus, et eos quos viderimus scientia, sapientia, virtutibusque ditatos linguae mordacitate rodamus, quia angeli qui terram circumeunt et sunt administratorii spiritus, et in Zacharia loquuntur: Circuimus terram, et ecce omnis terra quiescit , ad instar avium nostra verba et cogitationetamus, Dei scientiam non latere. Mitte panem tuum super faciem aquae: quia in multitudine dierum invenies illum. Ad eleemosynam cohortatur, quod omni petenti sit dandum, et indiscrete faciendum bene. Quomodo enim, qui super irrigua seminat, fructum sementis exspectat: ita qui largitur egentibus, non granum
Abbreviated transcription (Latin):
posita facile uulgus cedat ignobile. Qͥ habent apd̾ se sponsũ. ⁊ ꝓꝑterea
lugere & ieuinare ꝓhibent᷑. in risu faciunt pane: a quo risu ⁊ ysaac nom̃
pocula ministrat ingaudio. Argentũ quoq eui obediunt omĩa. quinq
illa de euangłio ⁊ duo ⁊ unũ patrisfamesię st̃ talenta: & decẽ mn ne quẽ
⁊ habens pennas annuntubit u̾bum. & simplex p̃ceptũ edificat audientes:
ne ira ⁊ furore suꝑati in maledictũ ⁊ detractionem regũ ⁊ principũ ꝓrũ¬
pamꝰ : quia contra spem interdum euenit ut his quib maledi ximꝰ nunti¬
et ur: & incurramꝰ ꝑicłm immoderatione lingue. Qd̾ aut̃ ait. ⁊ uolucres
cȩli auferent uocẽ: ⁊ habens pennas annuntiabit u̾bũ: hy ꝑbolice intelli
audierint ñ celaturos. Sed melius ẽ sic audire preceptũ. ut sciamꝰ nob̃
esse mandatũ ñ solum contra xp̃m temere nichil esse loquendũ: uerum¬

Expanded text:
posita, facile vulgus cedat ignobile. Qui habent apud se sponsum, et propterea posita, facile vulgus cedat ignobile. Qui habent apud se sponsum, et propterea lugere et jejunare prohibentur , in risu faciunt panem, a quo risu et Isaac nomen pocula ministrat in gaudio. Argentum quoque cui obediunt omnia, quinque illa de Evangelio, et duo et unum patrisfamiliae sunt talenta, et decem gemnae quae  habet pennas annuntiabit sententiam. Simplex praeceptum aedificat audientes ne ira et furore superati in maledictum et in detractionem regum et principum erumpamus; quia contra spem interdum evenit, ut si his quibus maledicimus nuntietur, incurramus periculum in immoderatione linguae. Quod autem ait: Aves coeli auferent vocem, et habens pennas annuntiabit verbum, hyperbolice intelligaudierint, non celaturos. Sed melius est sic audire praeceptum, ut sciamus nobis esse mandatum, non solum contra Christum temere nihil esse loquendum, verum
Abbreviated transcription (Latin):
tur: nẽ e contrario accusat eos qui loquunt᷑ quidẽ in eccła ꝙ docent popłos
sed ea docent q̃ popłm audire delectet: qd̾ peccatorem palpet in uitio.
& strepitus concitet audientiũ. Nonne quando in eccła lasciuit oratio.⁊
⁊ opes ꝑ delectabilia ꝓmissa conqͥrant. siue qd̾ eccłȩ panẽ qui panis lugen¬
tium est ⁊ ñ ridentium. beati qͥppe lugentes q̃m ipsi ridebt᷑. in letitiã gau¬
dioq conficiant: Qd̾ aut̾ sequit᷑. pecunie uel argento obediunt omnia.
duplicit̾ accipiendũ : ł ipsos doctores postꝗͣ adulatione ditati st̃. regnũ
in popłis exercere: ł certe quia argentum ꝓ sermone semꝑ accipitur: elo¬
qͥa enĩ dñi eloqͥa casta argentũ igne examinatũ ꝓbatũ terrȩ purgatum
septuplũ: hoc asseuerat qd̾ eloquentiȩ ⁊ orationi q̃ uerboꝵ sit fronde com¬

Expanded text:
tur ; nunc econtrario accusat eos qui loquuntur quidem in Ecclesia, et docentpopulos, tur ; nunc econtrario accusat eos qui loquuntur quidem in Ecclesia, et docentpopulos, sed ea docent quae populum audire delectet, quod peccatores palpet in vitio, et strepitus concitet audientium. Nonne quando in Ecclesia lascivit oratioet opes per delectabilia promissa conquirant, sive quod Ecclesiae, qui panis lugentium est et non ridentium, beati quippe lugentes quoniam ipsi ridebunt , in laetitia gaudioque conficiantur. Quod autem sequitur: et pecuniae obediunt omnia, dupliciter accipiendum, vel ipsos doctores postquam adulatione ditati sunt regnum in populis exercere, vel certe, quia argentum pro sermone semper accipitur, eloquia enim Domini eloquia casta, argentum igne examinatum, probatum terrae, purgatum septulum , hoc asseverat quod eloquentiae et orationi quae verborum sit fronde com
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd ⁊ in y saia dr̃. Fcce qui seruiunt mͥ letabunt᷑: uos aut̃ pudebit. In pi¬
gritiis humiliabitur cogtignatio: ⁊ infirmitate manuum stillabit do¬
in celis si pigri sumꝰ ⁊ ad bona oꝑa tardiores humiliabit᷑ : ⁊ om̃is contig¬
natio q̃ debẽt culm̃ portare sublime: ad t̾ram corruens habitatorem su
um opprimet. Cumq auxiliũ manuũ uirtutũq torpuerit: omĩs de¬
suꝑ tempestas ⁊ nẏmboꝵ ad nos turbo erũpet. Porro qd̾ in uno homi¬
mine interpretati sumꝰ. meliꝰ potest suꝑ eccła accipi: qd̾ ꝑ negligentiã
ȩcołam. ⁊ culm̃ enis concidere. ⁊ tigna ꝑplui supra exposiumꝰ. Nc̃
gͦ de hisdem magistris loquit᷑: ⁊ quia uisus fuerat accusare eos cur
at. ⁊ timotheo p̃cipitur ne gram negligat. quã ꝑ ĩpositionẽ manꝰ acceꝑat:
honorem duplicem quererent qui laborantib in doctrina ⁊ sermone debe¬

Expanded text:
quid et in Isaia dicitur: Ecce qui serviunt mihi, manducabunt: vos autquid et in Isaia dicitur: Ecce qui serviunt mihi, manducabunt: vos autgritiis humiliabitur contignatio, et in infirmitate manuum stillabit dotio quam habemus in coelis, si pigri sumus, et ad bona opera tardiores, humiliabitur. Et omnis contignatio quae debet culmen portare in sublime, ad terram corruens, habitatum opprimet. Cumque auxilium manuum virtutumque torpuerit, omnis desuper tempestas, et nimborum ad nos turbo erumpet. Porro quod in uno homine interpretati sumus, melius potest super Ecclesiam accipi, quod per negligentiam Ecclesiam, et culmen ejus concidere, et tigna perflui, supra exposuimus. Nunc ergo de eisdem magistris loquitur. Et quia visus fuerat accusare eos, cur et Timotheo praecipitur, ne gratiam negligat, quam per impositionem manuum acceperat: honorem duplicem quaererent, qui laborantibus in doctrina et sermone debe
Abbreviated transcription (Latin):
qui ament hutꝰ scłi uoluptates: qui anteꝗͣ dies mortis adueniat dicuit.
manducemꝰ & bibamꝰ. eras enĩ moriem᷑. Contra. beata t̾ra eccłe euius
rex xꝑc ẽ filiꝰ ingenuoꝵ. de abrahã & ysaac & iacob ꝓpħarũ quoq
& sc̃oꝵ omniũ stỹ rpe descendens: quib peccatũ ñ fuit dñatum: & ob id
fuert̾ liberi. Ex quib nata est uirga liberior sc̃a maria: nullũ habens
fruticẽ. nullũ germen ex latere: sed totꝰ fructus eiꝰ eriipit in florem. lo¬
quent̾ẽ in cantico canticoꝵ. Ego flos cãpi ⁊ liliũ conualliũ. Principes qͦ¬
citer. ñ enĩ in p̃senti scło quert̾ uosuptatẽ : sed t̃pre suo manduçabt̾. cũ re¬
tributionis tempꝰ aduenerit. & manducabt̾ in fortitudine ⁊ ñ in confusi¬
one. Omne bonũ presentis scłi confusio ẽ: futuri ꝑpetua fortitudo Tale

Expanded text:
qui ament hujus saeculi voluptates, qui antequam dies mortis adveniet, dicunt: qui ament hujus saeculi voluptates, qui antequam dies mortis adveniet, dicunt: Manducemus et bibamus, cras enim moriemur . Contra beata terra Eccles Filius ingenuorum: de Abraham, Isaac, et Jacob, prophetarum quoque et sanctorum omnium stirpe descendens, quibus peccatum non fuit dominatum; et ob id vere fuerunt liberi. Ex quibus nata est Virgo liberior sancta Maria, 477 nullum habens fruticem, nullum germen ex latere: sed totus fructus ejus erupit in florem, loquentem in Cantico Canticorum: Ego flos campi, et lilium convallium . Principes qciter. Non enim in praesenti saeculo quaerunt voluptatem, sed tempore suo manducabunt, cum retributionis tempus advenerit, et manducabunt in fortitudine, et non in confusione. Omne bonum praesentis saeculi confusio est, futuri perpetua fortitudo. Tale