comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alioqͥn si omĩa que heretica st̃ ñ
ert̾ origenis s hereticoꝵ. om̃s aut̃
ꝓpemodũ illius thomi his errorib
pleni st̃: nichil origenis erit. s eoꝵ
quoꝵ ignoramꝰ fidem uocabula.
Rson ei sufficit grecos ⁊ antiquos
calũniari. de qͥb ꝓ uetustate tẽpo¬
rũ ⁊ longinqͥtateᷤ regionũ habet
licentiã quicqͥd uoluerit mentien¬
di: uenit ad latinos .&. pͥmũ ponit
hylariũ confessorem qd̾ post arimi
serit qui nesciente se in scriniis
siuis hereticus tenebat᷑: cũq ꝓlatꝰ
fuisset. & ab om̃ib hereticꝰ uidica¬
tus. auctor libri excõmunicatꝰ. de
ut nemo ei contͣ confessorem ista
simulanti audeat contͣdicere. Res¬
ponde queso.synodus inqua excõ¬
municatꝰ ẽ in qua urbe fuit. dic
ep̃oꝵ uocabula. ꝓfer sententias sub¬
scriptionũ. uł diuersitatẽ uł con¬
sonantiã. doce qui eo anno con¬
sules fuerint. qͥs imꝑator hanc sy¬
nodũ usserit congregari. galliene

Expanded text:
Alioqui si omnia quae haeretica sunt, non Alioqui si omnia quae haeretica sunt, non erunt Origenis, sed haereticorum: omnes autem propemodum illius tomi his erroribus pleni sunt; nihil Origenis erit, sed eorum, quorum ignoramus vocabula. Non ei sufficit Graecos et antiquos calumniari, de quibus pro vetustate temporum et longinquitate regionum habet licentiam quidquid voluerit mentiendi; venit ad Latinos, et primum ponit Hilarium confessorem, quod post Ariminserit: qui, nesciente se, in scriniis suis haereticus tenebatur. Cumque prolatus fuisset, et ab omnibus haereticus judicatus, auctor libri excommunicatus, deat somnium, nemo ei contra confessorem ista simulanti audeat contradicere. Responde, quaeso; synodus, a qua excommunicatus est, in qua urbe fuit? Dic episcoporum vocabula: profer sententias subscriptionum, vel diversitatem, vel consonantiam. Doce qui eo anno consules fuerint, quis imperator hanc synodum jusserit congregari: Galliaene
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑspicietis. Obsecro ne molesta sit
uobis plixior interp̾tatio. Iccirco
enĩ omĩa uertimꝰ: ut qͦ consilio su¬
me fateor. Dicit candidus filiũ
de patris ẽẽ substantia. errans in
e regione origene uixta arrium
& eu nomiũ repugnante eũ uł
ꝑlatũ et̃ uł natũ. ne d̾s pariter
diuthastur in partes. s dicit sub¬
limem ⁊ excellentissimã erea¬
turã uoluntate extitisse patris
sicut ⁊ ceteras creaturas. Rursu
ad scdam uenuint questionẽ. Asse¬
rit candidus diabolũ pessime ẽẽ na¬
turȩ. & que saluari nunqͣm possit.
Contͣ hec recꝰte origenes respondit
ñ eum ꝑiture ẽẽ substantie. s uo¬
liuitate ꝓpͥa corruisse. q posse salua¬
ri. Hoc candidus uertit in calum¬
niam:. qͣsi origenes dixerit diaboli
naturã ẽẽ saluandã. Qd̃ ille falso ob¬
iecerat. hic refutat. & intelligimuᷤᷤ
in hoc tantũ dialogo ab origene he
reticã falsitatẽ. & non in cęteris li¬
bris. de quib numꝗͣ. questio fuit.

Expanded text:
perspicietis. 512 Obsecro ne molesta sit vobis prolixior interpretatio. Idcirco enim omnia vertimus, ut quo consilio sume fateor. Dicit Candidus Filium de Patris esse substantia, errans in E regione. Origenes juxta Arium et Eunomium repugnat, eum vel prolatum esse, vel natum, ne Deus Pater dividatur in partes; sed dicit sublimem et excellentissimam creaturam voluntate exstitisse Patris, sicut et caeteras creaturas. Rursus ad secundam veniunt quaestionem. Asserit Candidus diabolum pessimae esse naturae, et quae salvari nunquam possit. Contra hoc recte Origenes respondit, non eum periturae esse substantiae, sed voluntate propria corruisse, et posse salvari. Hoc Candidus vertit in calumniam, quasi Origenes dixerit, diaboli naturam esse salvandam: quod ille falso objecerat, hic refutat. Et intelligimus in hoc tantum dialogo ab Origene argui haereticam falsitatem, et non in caeteris libris, de quibus nunquam quaestio fuit.
Abbreviated transcription (Latin):
habebit. Dicis animã ñ esse d̾i sub¬
stantiã. Pulchre. Damnas enĩ im¬
pussimũ manicheũ: quẽ nomi.¬
nare pollutio ẽ. Bicis ex angelis
aĩas ñ ficri. ad quiesco paulisꝑ.
licet noueru quo sensu dixeriᷤ.
a gͦ didicimꝰ qͥd neges. uolumus
scire qͥd credas. Accepto inquit de
t̾ra limo plasmauit hominem. &¬

Expanded text:
est. --Dicis animam non esse de Dei substantia. Pulchre. Damnas enim impiissimum Manichaeum, quem nominare pollutio est. Dicis ex Angelis animas non fieri. Acquiesco paulisper, licet noverim quo sensu dixeris. Quia ergo didicimus quid neges, volumus scire quid credas. « Accepto, inquis, de terra limo, plasmavit Deus hominem,
Abbreviated transcription (Latin):
infelix ego hõ qͥs me lib̾abit de corꝑe
mortis huiꝰ: Non ẽ istius tẽporis
cont̾ dogna gentiliũ. ⁊ ex parte
platonis conscribe. Ante annos
ferme decẽ in cõmentariis eccłasti¬
cis ⁊ in explanatione epłe ad ephe¬
sios arbitror sensũ animȩ mee pru¬
dentib indicatũ. Hoc ñe rogo qͥ
tanta loqueris. qͥ de cunctis sermo¬
nib sub uno tractatu edisseris uer¬
tatẽ
ut respondes siscitanti breuẽ abso¬
lutamq sententiam. Qn plasma¬
uit d̾s hominẽ ex limo. ⁊ ꝑ gr̃am

Expanded text:
felix ego homo, quis me 424 liberabit de corpore mortis hujus? Non est istius temporis contra dogma gentilium, et ex parte Platonicum, scribere. Ante annos ferme decem in Commentariis Ecclesiaste, et in explanatione Epistolae ad Ephesios, arbitror sensum animi mei prudentibus explicatum. 18. Hoc nunc rogo, qui tanta loqueris, qui de cunctis sermonibus sub uno tractatu edisseris veritatem, ut respondeas sciscitantibus brevem absolutamque sententiam. Quando plasmavit Deus hominem ex lim
Abbreviated transcription (Latin):
sis suꝑ quib pugna ẽ de scamate
⁊ loco certaminis egrediens. in
peregrinis ⁊ longe alienis dispu¬
cunctas uisibiles ⁊ inuisibiles cre¬
aturas unus d̾s fecerit. hoc ⁊ ar¬
rius confitetur: qui dicit cuncta
facta ꝑ filiũ. Si in marcionis ar¬
guereris heresi que alterũ bonũ
alterũ iustũ dm̃ inferens. illũ in¬
uisibiliũ. h̃̾c uisibiliũ asserit cre¬
atorem: recte mͥ de istius modi sa¬
tisfacere quȩstione. Credis qđ uni¬
uersitatis tͥnitas sit creatrix. Istud
mulat arrianũ. Sicis animas hominũ
ñ partẽ d̾i ẽẽ naturȩ. ac si manicheus
ñc ab epiphanio sis uocatus. Detesta¬
ris eos qui animas ex angłis assert̃
fieri. ⁊ illoꝵ ruinã nr̃am᷑ dict̃ ẽe sub¬
stantiam. Noli dissimulare qd nosti
nec simplicitatẽ quã ñ habes fingere.
Nec origines unq̾m dixit ex angłis ani¬
mas fieri: cum ipsos angłos nom̃ ẽẽ
offici doceat ñ nature. In libris enĩ¬

Expanded text:
sis super quibus pugna est, de scammate sis super quibus pugna est, de scammate et loco certaminis egrediens, in peregrinis et longe alienis dispucunctas visibiles, et invisibiles creaturas unus Deus fecerit: hoc et Arius confiteretur, qui dicit cuncta creata per Filium. Si de Marcionis arguereris haeresi, quae alterum bonum, alterum justum Deum inferens; illum invisibilium, hunc visibilium asserit Creatorem, recte mihi de hujusmodi satisfeceris quaestione. Credis quod universitatis Trinitas sit creatrix. Istud mulat Arianum? Dicis animas hominum non partem Dei esse naturae; quasi Manichaeus nunc ab Epiphanio sis vocatus. Detestaris eos, qui animas ex Angelis asserunt fieri, et illorum ruinam nostram dicunt esse substantiam. Noli dissimulare quod nosti, nec simplicitate quod non habes fingere: Nec Origenes umquam dixit ex Angelis animas fieri, cum ipsos Angelos nomen esse officii doceat, non naturae. In libris eni
Abbreviated transcription (Latin):
bisse cogniscimꝰ. Animas uͦ homini
ex angłoꝵ riuna aut conu̾sione fi¬
eri neq credidimꝰ aliquando nel
dociumus. qd̃ absit ⁊ alienũ hoc ã
a p̾dicatione eccłastica confitem᷑
creaturas. utrũ ꝓpm̾ũ statum ha¬
buerint. iuxerint. morate sint af¬
q subsisterint: ⁊ an origenis ueri
feriora delabi ⁊ iuxta qualitast
locoꝵ. ad que defluunt assu¬
mere sͥ corꝑa. Uerbi gr̃a. pri¬
mũ etherea. deinde aeria. Cũ¬
q ad uicinͥam t̾re ꝑuene¬
rint crassiorib corꝑib circũ¬
nis carnib illigari. Ipsos qͦ
demones qui ꝓprio arbitri¬
o cũ pͥncipe suo diabolo de di
ministerio recessert̃ paululũ
resipiscere ceꝑint humana car¬
ne uestiri. ut accepta deincepᷤ
penitentia. post resurrectionẽ
eodẽ circulo quo in carnem
uenerant reu̾tant᷑ ad uicin̾ã
di liberi. & iam aereis ethereisq
tur do. cȩlestium t̾restriũ ⁊ infer¬
noꝵ. ut sit d̾s om̃ia in om̃ibus
Cũ qgͦ ista querantur. cur tu omis¬

Expanded text:
Al. cognoscimus. Animas vero hominum ex Angelorum ruina, aut ex conversione fieri: neque credidimus aliquando, neque docuimus absit enim, et alienum hoc esse a praedicatione Ecclesiastica confitemurcreaturas; utrum proprium statum habuerint, vixerint, moratae sint, atque substiterint, et an Origenis doctrina nferiora labi, et juxta qualitates locorum ad quae defluunt, assumere sibi corpora. Verbi gratia, primum aetherea, deinde aerea. Cumque ad viciniam terrae pervenerint, crassioribus corporibus circumnis carnibus alligari, ipsosque daemones, qui proprio arbitrio cum principe suo diabolo de Dei ministerio recesserunt, si paululum resipiscere coeperint, humana carne vestiri, ut acta deinceps poenitentia post resurrectionem eodem circulo, quo in carnem venerant, revertantur ad viciniam Dei, liberati etiam aereis aethereisque nt Deo, coelestium, terrestrium, et infernorum, et sit Deus omnia omnibus. Cum ergo 423 ista quaerantur, cur tu omis
Abbreviated transcription (Latin):
hoꝵ loqueris. ꝓ ducis nob̾ mani¬
cheũ: ut abscondis origenẽ. Et
sic̃ paruuilis cibũ poscentib lu¬
dicra quȩdã offert̃ gerule ut ad¬
uocent m̾tes eoꝵ:. sic tu nos rusti¬
cos aduocas ad alia. uit dũ alteriꝰ
ꝑsone nouitate terrem᷑. qđ uolumꝰ

Expanded text:
horum loqueris, 427 producis nobis Manihorum loqueris, 427 producis nobis Manichaeum, et abscondis Origenem, et sicut parvulis cibum poscentibus, ludicra quaedam offerunt gerulae, ut avocent mentes eorum, sic tu nos rusticos avocas ad alia, ut dum alterius personae novitate tenemur, quod volumus
Abbreviated transcription (Latin):
Scimꝰ qd̾ de t̾ra d̾s plasmauit homi¬
nẽ: nouimꝰ qđ insufflauerit in fa¬
ciem eiꝰ & factus sit hõ in animã
uiuentẽ. Non ignoramꝰ qd̃
anima rationalis sit. ⁊ pro p
auerit. eiꝰq conditio sit. Nemo du¬
bitat errare manicheum: qͥ dic̃ de
d̾i ẽẽ substantia. Hoc nc̃ int̾rogo.
anima ista cłi conditio lib̾i arbi¬
trii rationalis neq de substantia
creatoris. q̃ndo fac̾ta sit. utrum
eo tẽpore quo  plasmatus ẽ hõ. &
les creaturas ⁊incorporers erat atq
iuiuebat. d̾i postea insufflatione
donata sit. Hic taces. hic simplicẽ
⁊ rusticũ simulas. & sub uerbis scͥp¬
ture ea que scͥptura ñ sentit abscon¬
dis. In eo loco uͥ dicis qd nemo qͦ¬
re uixta qͦsdam qͥ hoc impie p̾di¬
cant. illud magis debueras dr̃e
qd̾ om̃s querimus. ñ eam qͦ priu̾
fuerat. ñ eam quã ante condid̾at.
quȩ inter rationales ⁊ incorpo¬
reas atq inuisibiles creaturas
multo ante temꝑe u̾sabat᷑. Nicħ

Expanded text:
hominem, novimus quod insufflavit in faciem ejus, et factus est in animam viventem: non ignoramus quod anima rationalis sit, et proprii Dei illa conditio sit. Nemo dubitat errare Manichaeum, qui dicit eam esse Dei substantiam. Hoc nunc interrogo: Anima ista Dei conditio, liberi arbitrii, rationalis, neque de substantia Creatoris, quando facta sit: utrum eo tempore quo de limo factus est homo, et biles creaturas et incorporeas erat atque vivebat, Dei postea insufflatione donata sit? Hic taces, hic simplicem ac rusticum te simulas; et sub verbis Scripturae, ea quae Scriptura non sentit, abscondis. In eo loco ubi dicis, qrae juxta quosdam qui hoc impie praedicant illud magis debueras dicere, quod omnes quaerimus, non eam, quae prius fuerat, non eam quam ante condiderat, quae inter rationabiles atque incorporeas et invisibiles creaturas multo jam tempore versabatur. Nihil
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ rectores mundi tenebraꝵ & om̃e
nom̃ qd nominat᷑ ñ solũ in p̃senti
scło s ⁊ in futuro. dicit animas ẽẽ
rio suscepert̃. Solem qͦ ipsũ ⁊ lunã
⁊ omnẽ astroꝵ choꝵ esse aĩas ratio¬
naliũ quarũdã ⁊ incorporaliũ cre

Expanded text:
 rectores mundi, et tenebrarum, et omne nomen quod nominatur , non solum in praesenti saeculo, sed in futuro, dicit animas esse rio susceperint. Solem quoque ipsum et lunam, et omnium astrorum chorum, esse animas rationabilium quondam et incorporalium
Abbreviated transcription (Latin):
Simul coepꝰ. simul anima. Sciebam
hominẽ hereticũ: laqueos in sermo
aut in parte contrarra potestatis
radyso formaretur in quolibet or¬
enĩ possũ incorporalẽ ⁊ et̾nam in
modũ glyrnim immobilem tor¬
pentẽq ñ sentire. Necesse ẽ ut a¬
liqua causa p̾cesserit: cur que priꝰ
sine corꝑe fuerit. postea circũda¬
ẽẽ sine corꝑe: gͦ contra naturam ẽ

Expanded text:
simul, et corpus et animam. Sciebam simul, et corpus et animam. Sciebam hominem haereticum laqueos in sermonaut in parte contraria, dominatio,radiso formaretur, in quolibet enim possumus incorporalem, et aeternam in modum glirium immobilem torpentemque sentire, necesse est ut aliqua causa praecesserit, cur quae prius sine corpore fuit, postea circumdaesse sine corpore, ergo contra naturam est
Abbreviated transcription (Latin):
eques idẽ tyro. Quanquã tribunꝰ
quondã miles gregariꝰ sit: tam̃ er
tͥbuno ñ tẏro. s pͥmiceriꝰ factus ẽ
Docet origenes ꝑ scalam iacob pau¬
latim rationales creaturas adulti¬
mũ gradũ id est ad sanguinem
⁊ carnẽ descendere. nec fieri posse
ut de centenario numero subito¬
⁊ ex timplo quis ad unum nume¬
rum precipitet᷑ nͥ ꝑ singulos nu
tare corꝑa qͦt de cęlo ad terrã mu¬
tauerint mansiones. He st̃ stro¬
phe ur̃e atq prestigie qͥb nos pi¬
losiotas. ⁊ uũta ⁊ animales ho
fabulis dogina contextum xp̃ianĩ
aurib publicatur. Hoc qd̃ uos mi
mus. Contẽpsimꝰ aut̃. qͥa xp̃i stul¬
ticiam: qͥa fatuum di sapientiꝰ ẽ ho¬
minib. ꝑson pudet xp̃ianos ⁊ sacer¬
dotes di quasi de reb ludicris agat᷑
uerba dubia querere ⁊ ambiguas
librare sententias. qͥb loquens ma¬
choro ur̃o cũ a me teneretur: ut di¬
ceret qͥd sentiret de anuna. fuisse eã

Expanded text:
eques, dein tiro; et quamquam tribunus eques, dein tiro; et quamquam tribunus quondam miles gregarius sit, tamen ex tribuno non tiro, sed primicerius factus est. Docet Origenes per scalam Jacob paulatim rationabiles creaturas ad ultimum gradum, id est, ad carnem et sanguinem descendere: nec fieri posse, ut de centenario numero subito quis ad unum numerum praecipitetur, nisi per singulos numtare corpora, quot de coelo ad terram mutaverint mansiones. Hae sunt strophae vestrae atque praestigiae, quibus nos Pelusiotas et jumenta, et animales homfabulis dogma contextum, Christianis auribus publicatur. Hoc quod vos mirmus. Contempsimus autem, quia Christi stultitiam, quia fatuum Dei sapientius est hominibus. Non pudet Christianos et sacerdotes Dei, quasi de rebus ludicris agatur, verbis dubiis haerere, et ambiguas librare sententias, quibus loquens machoro vestro cum a me teneretur, ut diceret quid sentiret de anima, fuissetne a
Abbreviated transcription (Latin):
A insufflatioe donata ẽ. an in .ui.
die qͣndo corpus e luno formatũ
ẽ. & ẽe ⁊ iuuere di potestate susce¬
perit. De hoc taces. & quid quera¬
tur scire dissimulans. in suꝑflu¬
is questionib occuparis. Origenẽ
relinquis intactum . &. contͣ mar
on ineptias debacharis. Manũ
peteris: & pedem porrigis: & tam̃
dogina qd retices latenter insinu¬
as. Sic nos rusticos placas: ut tuis
penitus ñ displiceas. Dicis ex ange¬
lis demones potiꝰ quã aĩas fieriꝰ.
qͣsi ñ ⁊ ipsi demones uixta orige¬
nem anime sint aerei corꝑis ꝙ.
ex demonib postea si resipuerint
humane anime sint futurȩ. &.¬
sub hoc qd pium ẽ illud qd̾ un¬
piũ ẽ introducis. ut multis ꝑio¬
dis animȩ fiant. ñ ex angłis s ex
uocabulis in que prius angeli
cõmutati st̃. Uolo qđ dico mani¬
festiꝰ fieri. finge aliquẽ tribuni¬
cie potestatis suo uitio regrada¬
tũ ꝑ singula militie equestris
offica ad thronis uocabulũ de¬
uolutũ. Nũqͥd ex tribuno statĩ

Expanded text:
ufflatione donata est: an in sexto die quando corpus ex limo formatum est, et esse et vivere, Dei potestate susceperit. De hoc taces, et quid quaeratur scire dissimulans, in superfluis quaestionibus occuparis. Origenem relinquis intactum, et contra Marceticorum ineptias debaccharis. Manum peteris, et pedem porrigis; et tamen dogma quod retines, latenter insinuas. Sic nos rusticos placas, ut tuis penitus non displiceas. 19. Dicis ex Angelis daemones potius quam animas fieri, quasi non et ipsi daemones juxta Origenem, animae sint aerei corporis, et ex daemonibus postea si resipuerint, humanae animae sint futuri. sub eo quod pium est, illud quod impium est introducis; ut multis periodis animae fiant non ex Angelis, sed ex his vocabulis, in quae prius Angeli mutati sunt. Volo quod dico, manifestius fieri: finge aliquem tribunitiae potestatis suo vitio regradatum, per singula militiae equestris officia, ad tironis vocabulum devolutum, numquid ex tribuno statim
Abbreviated transcription (Latin):
la. Si bona. non indigent alterius
auxilio. Si mala. peccantiũ mul¬
titudo non parit errori patrocmiũ.
Hȩc apud te potiꝰ amice expostulare
uolui. qͣm lacessitus publice deseiu¬
re. ut animadu̾tas me reconciliataᷤᷤ
amic itias pure colere. & non uix.¬
ta plautinam sententiam al¬
tera tnanu lapidem denere.
panem offerre altera. Er̃ m̃s
paulimianus. necdũ de patra
reu̾sus est. & puto qd̾ eum a
um uideris. Sc̃m qͦq presbr̃m
rufinum obquandam causam
ꝑ romã misimꝰ mediolanum.
& orauimus ut nr̃o aĩo ⁊ obseqͥo
uideret uos. Cȩterisq amicis.
eadem significauirus. ne mor¬
dentes inuicem consumami¬
ni abinuicem. Iam tuȩ modđa¬
tionis ẽ & tuoꝵ. nullam occasi.¬
onem impatientibꝰ dare. ne
om̃s mei similes inuenias qui
possint figuratis laudibus de

Expanded text:
la: si bona, non indigent alterius la: si bona, non indigent alterius auxilio; si mala, peccantium multitudo non parit errori patrocinium. haec apud te potius amice expostulare uolui quam lacessitus publice desaeuire, ut animaduertas me reconciliatas amicitias pure colere et non iuxta Plautinam sententiam altera manu lapidem tenere, panem offerre altera. Frater meus Paulinianus necdum de patria reuersus est et puto, quod eum Aqum uideris. sanctum quoque presbyterum Rufinum ob quandam causam per Romam Mediolanum misimus et orauimus, ut nostro animo et obsequio uos uideret, ceterisque amicis eadem significauidentes invicem, consumamini ab invicem. Jam tuae moderationis est, et tuorum, nullam occasionem impatientibus dare, ne non omnes similes mei invenias, qui possint figuratis laudibus de
Abbreviated transcription (Latin):
atas amicitias nullũ intercessis¬
se rancorem. quo quempiam le¬
deremꝰ. quin potiꝰ eum omni
cautione ꝓuidimꝰ. ne salte casus
in maliuolentiam uerteretur.
S qͥd possumꝰ facere. si unꝰquisq
iste se putat facere qđ̵ facit. & iii.¬
detur sibi remorderi potiꝰ qͣm mor¬
dere Hera amicitia. quod sentit
dissimulare non deb&. Prefatiun
sa est: qͣm ex stilo intellexi tuam
ẽẽ. in qua oblique immo aꝑte ego
petor. Qua mente sit scripta du
uideris. qua intelligatur & stultis
patet. Poteram & ego qui sepe figu¬
ratas controu̾sias declamaui. ali¬
quid debere artificiose repetere. &
tuo te more laudare. sed absit a me
ut quod in te reprehendo imiter.
Quin potiꝰ ita sententiam temꝑaui.
ut & obiectum crimen effugerem.
et amicum in qͣntum in me ẽ nec
lesus ledẽm. S obsecro te ut si de¬
inceps aliquem sequi uolueris. tuo
tantũ iudicio sis contentus. Aut
enĩ bona sunt quȩ petimꝰ aut ma-¬

Expanded text:
atas amicitias nullum intercessisatas amicitias nullum intercessisse rancorem, quo quempiam laederemus; quin potius cum omni cautione prouidimus ne saltim casus in maliuolentiam uerteretur. sed quid possumus facere, si unusquisque iuste se putat facere, quod facit, et uidetur sibi remordere potius quam mordere? uera amicitia, quod sentit, dissimulare non debet. praefatiunce missa est, quam ex stilo intellexi tuam esse, in qua oblique, immo aperte ego petor. qua mente sit scripta, tu uideris; qua intellegatur, et stultis patet. poteram et ego, qui saepissime figuratas controuersias declamaui, aliquid de ueteri artificio repetere et tuo te more laudare. sed absit a me, ut, quod reprehendo in te, imiter; quin potius ita sententiam temperaui, ut et obiectum crimen effugerem et amicum, quantum in me est, nec laesus laederem. sed obsecro te, ut, si deinceps aliquem sequi uolueris, tuo tantum iudicio sis contentus. aut enim bona sunt, quae adpetimus, aut ma
Abbreviated transcription (Latin):
fidem. ꝑ resurrectionis ex mortius
Sacͣmentum. ꝑ illũ qui p̃ꝑatus est
diabolo ⁊ angelis eiꝰ eternum ignẽ.
sic non illũ locũ et̾na hereditate pos¬
sideat. ubi ẽ fletus & stridor dentium.
⁊ ubi ignis eoꝵ non extinguet᷑. et
uermis eorum non morietur. ne ad¬
dat aliqͥd huic scͥpturȩ. ne auferat. ne ĩferait.
ne immutet: s conferat cum exẽ¬
plaribꝰ unde scripserit. & emendo
ad litteram & diftinguat. &inemen¬
datũ uel non distinctum codicem
non habeat. ne sensuũ difficultas si
distinctus codex non sit. maiores ob¬
scuritates legentib gener& hieronimꝰ
d
Sermo ꝓpͥus indicauit. Nec du¬
bito sꝑualium parentũ ad pa¬
triam reuocatũ desiderio. quem
matris luctꝰ ire ꝓhibebat. ne magis
coram doleres qͦd absens ferre uix
poteras. Qđ quęreris stomacho suo
unũ quẽq seruire. & nr̃o non ad¬
quiescere iudicio. conscientie
nr̃e testis est dñs. post reconcili¬

Expanded text:
fidem, per resurrectionis ex mortuis fidem, per resurrectionis ex mortuis sacramentum, per illum, qui praeparatus est diabolo et angelis eius, aeternum ignem: sic non illum locum aeterna hereditate possideat, ubi est fletus et stridor dentium et ubi ignis eorum non extinguetur et uermis eorum non morietur, ne addat aliquid huic scripturae, ne auferat, ne inserat, ne inmutet, sed conferat cum exemplaribus, unde scripserit, et emendet ad litteram et distinguat et inemendatum uel non distinctum codicem non habeat, ne sensuum difficultas, si distinctus codex non sit, maiores obscuritates legentibus generet. LXXXI. AD sermo proprius indicauit nec dubito spiritalium parentum ad patriam reuocatum desiderio, quem matris luctus ire prohibebat, ne magis coram doleres, quod absens ferre uix poteras. quod quereris stomacho suo unumquemque seruire et nostro non adquiescere iudicio, conscientiae nostrae testis est dominus post reconcili
Abbreviated transcription (Latin):
hoc & alienũ. aut p̃termisimus.
aut scđm eam regulam ꝓtulimꝰ
um ⁊ scientib loquens dum bre¬
uit̃ fͣnsire uult obscuriꝰ ꝓtulit:
nos ut manifestior fier&e locus.
ta quȩ de ipsa re in aliis eiꝰ libͥs.
aꝑtius legeramꝰ adiecimꝰ. expla¬
nationi ffudentes. Nichil tam̃
nr̃m diximꝰ. s lic& in aliis lo¬
tis dictar sua tam̃ sibi redaidi¬
nus. Hȩc aũt idẽco in p̃fatione
commnonui: ne forte calumniatores
iterũ se cͥminandi putent inuenis¬
se mat̾iam. S uideris quid ꝑuer¬
si ce contentiosi homines agant.
Nob̃ int̾im tantus labor si tam̃ oran¬
tib uob̾ ds̃ iuuerit idcͥco susceptus
ẽ. non ut calummosis os qđ fieri
non põt. licet ds̃ etiã hoc faci&e clau¬
deremiꝰ: s ut ꝓficere ad seientiam
rerũ uolentib mat̾iam p̃beremꝰ.
Illud sane omnẽ qui hos libros uł
descripturꝰ ẽ uł lecturꝰ. in conspe
testor atq conuenio. ꝑ futuri regni

Expanded text:
hoc et alienum aut praetermisimus hoc et alienum aut praetermisimus aut secundum eam regulam protulimiam et scientibus loquens, dum breuiter transire uult, obscurius protulit, nos, ut manifestior fieret locus, ea, quae de ipsa re in aliis eius libris apertius legeramus, adiecimus explanationi studentes; nihil tamen nostrum diximus, sed, licet in aliis locis, dicta sua tamen sibi reddidimus. haec autem idcirco in praefatione commonui, ne forte calumniatores iterum se criminandi putent inuenisse materiam. sed uideris, quid peruersi et contentiosi homines agant. Nobis interim tantus labor, si tamen orantibus uobis deus iuuerit, idcirco susceptus est, non ut calumniosis os-quod fieri non potest, licet forte etiam hoc deus faciet-clauderemus, sed ut proficere ad scientiam rerum uolentibus materiam praeberemus. illud sane omnem, qui hos libros uel descripturus est uel lecturus, m conspectestor atque conuenio per futuri regni
Abbreviated transcription (Latin):
crepet latinꝰ lector uiueniat. Hc̃
gͦ etiã nos licet ũ eloquentie uiri¬
b. discipline tam̃ regulis in qͣntũ
possumꝰ sequim: obseruantes sc¬
licet ne ea que in origenis libti
a seipso discrepantia iuenuan
logetico quẽ pamphilus ꝓlibris ipsiꝰ
origenis scͥpsit edidimꝰ. b̾reuissimo
lbello suꝑaddito. in quo euidentibꝰ
int arbitror ꝓbaientis corruptos
dẽ in qͣmpłimis ab hereticis ⁊ ma¬
luolis libros eiꝰ ostendimꝰ. oe p̃ci¬
pue istos quos nc̃ exigis ut int̃pre
atq difficillimi. De rebꝰ eñi ta¬
lib ibi disputat. in quibꝰ phylo¬
sophy om̃i sua etate consũpta
inuenire potuer̃t nicħ. Ftic uͦ
nr̃ in qͣntum potuit id egit ut
creatoris fidem. & creaturaꝵ ra¬
tionẽ. qͣm illi ad impietatẽ traxe¬
rant. ad pietatẽ iste conu̾teret.
Sicubi gͣ nos in libris eiꝰ aliqͥd
cont᷑ id inuenimꝰ qđ ab ipso in
ceteris locis pie de tͥnitate fu¬
erat definitũ. uelut adult̾atũ

Expanded text:
crepet, Latinus lector inueniat. hunc crepet, Latinus lector inueniat. hunc ergo etiam nos, licet non eloquentiae uiribus, disciplinae tamen regulis, in quantum possumus, sequimur, obseruantes scilicet, ne ea, quae in libris Origenis a se ipso discrepantia inueniunlogetico, quem Pamphilus pro libris ipsius Origenis scripsit, edidimus breuissimo libello superaddito, in quo euidentibus, ut arbitror, probamentis corruptos esse in quam plurimis ab hereticis et maliuolis libros eius ostendimus et praecipue istos, quos nunc exigis ut interpretet difficillimi. de rebus enim ibi talibus disputat, in quibus philosophi omni sua aetate consumpta inuenire potuerunt nihil. hic uero noster, quantum potuit, id egit, ut creatoris fidem et creaturarum rationem, quam illi ad inpietatem traxerunt, ad pietatem iste conuerteret. sicubi ergo nos in libris eius aliquid contra id inuenimus, quod ab ipso in ceteris locis pie de trinitate fuerat definitum, uelut adulteratum
Abbreviated transcription (Latin):
id acciclat. ut is uir quẽ ille alte¬
rũ post apłos eccłe doctorem scien¬
tie ac sap̾ie merito cõꝓbaui t. in¬
opia sermonis nr̃i longe se infe¬
rior uideatur. Qd̃ ego sepe consi¬
deraus reticebam: nec dep̾cantib
me frequent̾ ui hoc opꝰ fr̾ib annu¬
ebam. S: tua ius fidelissime ma
chari tanta ẽ: cui obsistere ne in¬
ꝑitia quidẽ pot̾. Ppt̃ qd̾ ne te ultra
grauẽ ꝑacerer exactorẽ. etiã contͣ
ꝓpositũ meũ cessi. ea tam̃ lege asq
ordine. ut qͣntũ fieri pot̾ interp̃¬
tando sequar regulã p̾decessoꝵ. &.
eiꝰ p̃cipue uiri. cuiꝰ sipperiꝰ fecimꝰ
mentionẽ Qui cũ ultra .lxx. libel¬
los origenis qͦs homeliticos appel¬
lauit. aliqͣntos etiã de thomis in
apłm scͥptũ tͣnstulisset in latinũ.
in qͥb cũ aliqͣnta offendicula
inueniant᷑ in greco ita elimauit
om̃a int̾pretando atq purgauis
ut nichil in illis qd̾ a fide nr̃a dis¬

Expanded text:
id accidat, ut is uir, quem ille alteid accidat, ut is uir, quem ille alterum post apostolos ecclesiae doctorem scientiae ac sapientiae merito conprobauit, inopia sermonis nostri longe se inferior uideatur. Quod ego saepe considerans reticebam nec deprecantibus me frequenter in hoc opus fratribus adnuebam. sed tua uis, fidelissime frater Macari, tanta est, cui obsistere ne inperitia quidem potest; propter quod, ne te ultra tam grauem paterer exactorem, etiam contra propositum meum cessi, ea tamen lege atque ordine, ut, quantum fieri potest, in interpretando sequar regulam praecessorum et eius praecipue uiri, cuius superius fecimus mentionem. qui, cum ultra septuaginta libellos Origenis, quos homileticos appellauit, aliquantos etiam de tomis in apostolum scriptis transtulisset in Latinum, in quibus cum aliquanta offendicula inueniantur in Graeco, ita elimauit omnia interpretando atque purgauit, ut nihil in illis, quod a fide nostra dis
Abbreviated transcription (Latin):
depone ħlandienti possũ adqͥescere.
ñ timeo cõminantẽ. Sit int̾ nos una
fides: ilico par sequetua.
entie scͥpturaꝵ desiderio
aliqͣntis ut origenem ro¬
manũ facerent. & lati
aurib eũ donarent.
In quo etiã cũ fr̃ ⁊ collega nr̃ ieroni
mus ab ep̃o damaso dep̃catus home¬
lias duas degantico canticoꝵ. in la¬
tinũ tͣnstulisset ex greco. ita in illo
oꝑe ornate magnificeq locutꝰ ẽ: ut
cuiꝰ legendi origenẽ ⁊ auidissime
ꝑqͥrendi desideriũ cõmoueret. di¬
cens illiꝰ anime conuenire qd̃ dic¬
tũ ẽ. qͥa intͦduxit me ręx in cubi¬
culũ suũ: asserens eũ qd̾ cũ in ceteriᷤ
libris om̃s uincat. in canticis canti¬
coꝵ. etiã se ipse iuicerit. Pollicet᷑ sane
in ipsa p̾facione se ⁊ ipsos in cantico
canticoꝵ libros ⁊ alios ꝗͥ plurimos
origenis romanis aurib largiturũ
S ille ut uideo in stilo ꝓpͥo pla¬
cens. rem maioris głe sequit᷑: ut
dicta. Unde uereor. ne uicio meo

Expanded text:
depone. Blandienti possum acquiescere, non timeo comminantem. Sit inter nos una fides, et illico pax sequetur.entiae scripturarum desiderio carum peritis, ut Origenem Romanum facerent et Latinis auribus  eum donarent. in quod etiam cum frater et collega noster ab episcopo Damaso deprecatus homilias duas de Cantico canticorum in Latinum transtulisset ex Graeco, ita in illo opere ornate magnificeque praefatus est, ut cuiuis legendi Origenem et auidissime perquirendi desiderium commoueret, dicens illius animae conuenire, quod dictum est, quia introduxit me rex in cubiculum suum, adserens eum, quod, cum in ceteris libris omnes uincat, in Canticis canticorum etiam ipse se uicerit. pollicetur sane in ipsa praefatione se et ipsos in Cantica canticorum libros et alios quam plurimos Origenis Romanis auribus largiturum; sed ille, ut uideo, in stilo proprio placens rem maioris gloriae sequitur, ut dicta. unde uereor, ne uitio meo
Abbreviated transcription (Latin):
lumus. Habentes uictũ ⁊ uesti¬
tũ. his contẽpti sumꝰ. illud de as¬
censore montis dñi uigiter decan¬
tantes. Qui pecuniã non dedit
ad usuram . & mun̾a suꝑ innocẽ¬
tes ñ accepͣ. Qui fac̃ hec: ñ mouebr̃¬

Expanded text:
lumus: Habentes victum et vestitum, his contenti sumus : illud de ascensore montis Dominici jugiter decantantes: Qui pecuniam suam non dedit ad usuram, et munera super innocentem non accepit. Qui facit haec, non moveb
Abbreviated transcription (Latin):
argue. Illis placet humanis sermo &
omni acceptione dignus: nos cum greciᷤ
id ẽ cum apło qui grece locutus ẽ er:¬
remus: fidelis sermo ⁊ omni acceptio¬
ne dignus. Ad extremum illi gaude¬
ant gallicis cauteriis: nos solutis iun¬
culis ⁊ͥ in saluatoris mẏsterium p̾para¬
tis. racharie asellus ille delectet. qͥ post¬
quam dũo terga prebuit. cepit ysaiȩ
consonare preconio. beatus qui semi¬
nat setus omnem aquam. ubi bos &.¬
asinus calcant.¬

Expanded text:
argue » . Illis placeat, « Humanus sermo et omni acceptione dignus: » nos cum Graecis, id est, cum Apostolo, qui Graece locutus est, erremus: « Fidelis sermo, et omni acceptione dignus. » Ad extremum illi gaudeant Gallicis Cantheriis; nos solutus vinculis, et in Salvatoris ministerium praeparatus Zachariae asellus ille delectet, qui postquam Domino terga praebuit, coepit Isaiae consonare vaticinio: « Beatus qui seminat secus omnem aquam, ubi bos sinus calcant
Abbreviated transcription (Latin):
t absentiam corporum
sp̃e confabulatione solemur:
faciat unusquisq quod p̾¬
ualet. Uos dona transmit¬
titis. nos epłas remituus gratiarum:
ita tamen ut qui uelatarum uirgi¬
num munus ẽ: aliqua in ipsis munuᷤ¬
culis ẽẽ mysteria demonstremus. Sacus.
orationis signum. atq ieiunii ẽ. Sel¬
la ut foras pedes uirgo ñ moueat. se¬
rei. ut acenso lumine. sponsi expecte¬
tur aduentus. C alices mortificationẽ
carnis ostendunt: & semꝑ animum
ad martyrium p̾paratum. Calix qͥppe
aut̃ i matronis offerimus paria. par
urã non conueniant. Sedere aptum ẽ
ociosis. in sacco iacerẽ penitentib. ca¬
lices habere potantib. licet .i. ꝓpt̃ noc¬
turnos metus. ⁊ animos semꝑ malum
conscientiȩ formidantis. cereosq accen

Expanded text:
t absentiam corporum spiritus confabulatione solemur, faciat unusquisque, quod praeualet. uos dona transmittitis, nos epistulas remittimus gratiarum, ita tamen, ut, quia uelatarum uirginum munus est, aliqua in ipsis munusculis esse mysteria demonstremus. saccus orationis signum atque ieiunii est; sellae, ut foras pedes uirgo non moueat; cerei, ut accenso lumine sponsi expectetur aduentus; calices mortificationem carnis ostendunt et semper animum ad martyrium praeparatum — c al ix quippe autem et matronis offertis muscaria paruuestra conueniunt: sedere aptum est otiosis, in sacco iacere paenitentibus, calices habere potantibus, licet et propter nocturnos metus et animo semper malo conscientiae formidante cereos quoque accen
Abbreviated transcription (Latin):
litteris didici. obici
mͥ in scola tyrannica
lingua canum meoꝵ
ex inimicis ab ipso. cur
periarchon libros in latinũ uer

Expanded text:
litteris didici, objici mihi in schola Tyranni, lingua canum meorum ex inimicis ab ipso , cur περὶ Ἀρχῶν libros in Latinum ver
Abbreviated transcription (Latin):
getarũ lingua hebraicam quere¬
ret ueritatẽ. & dormitantib imino
contendentib grecis. ipsa germani¬
a sp̃c sc̃i eloquia scrutareturꝰ In ue¬
ritate cognoui qđ̵ non ẽ ꝑsonarũ
acceptor d̾s: s in om̃i gente qͥ tumet

Expanded text:
Getarum lingua Hebraicam quaereret Veritatem; et dormitantibus, imo contendentibus Graecis, ipsa Germania Spiritus Sancti eloquia scrutaretur? In veritate cognovi, quod non est personarum acceptor Deus; sed in omni gente qui timet
Abbreviated transcription (Latin):
Mbrosixe quo chartas.
sumptus. notariosq submi¬
nistrante. tam innume¬
rabiles libros uere ada
cauit. in quadam epła quam ad eun¬
quam se cybum origene presente sine
lectione sumpsisse: numqͣm uenisse
ꝑsonaret. Hoc dieb egisse uel noctib.
ut ⁊ lectio orationem susciꝑet. & or̾o
lectionem. Quid nos uentͥs animalia
tale unquã fecimus: Quos si secunda
hora legentes inuenerit. oscitamus: ma¬
nu faciem defricantes. Continemus sto¬
machum: & quasi post multum labo
rem mutilamus: rursum negotiis oc¬
cuꝑamur. Pͥ reternutto prandia: quib¬
mens onerata premitur. Pudet dicere
frequentiam salutandi: qui aut ipsi
cotidie ad alios ꝑgimus. alit ad nos
alios uenientes expectamus. Deinceps
gͥ ad uerba sermo teritur. lacerantur
absentes. uita aliena describitur: et
mordentes inuicem. consumimur ab
inuicem. Tales nos ꝙỹbus occupat. &¬
⁊ dimittit. Cum uͦ amici recesserut
ratiocinia supputamus. Nunc ira ꝑ¬
sonam nobis leonis inducit. nunc cura

Expanded text:
mbrosius, quo chartas, sumptus, notarios ministrante tam innumerabiles libros uere Adamxplicauit, in quadam epistula, quam ad eunquam se cibos Origene praesente sine lectione sumpsisse, numquam uenisse itteris personaret, hoc diebus egisse uel noctibus, ut et lectio orationem susciperet et oratio lectionem. Quid nos, uentris animalia, tale umquam fecimus? quos si secunda hora legentes inuenerit, oscitamus, manu faciem defricantes continemus stomachum et qrem mundialibus rursum negotiis occupamur. Praetermitto prandia, quibus onerata mens premitur. Pudet dicere de frequentia salutandi, qua aut ipsi cotidie ad alios pergimus aut ad nos venientes ceteros expectamus. Deinceps itur in verba, sermo teritur, lacerantur absentes, vita aliena describitur et mordentes invicem consumimur ab invicem. Talis nos cibus et occupat et dimittit. Cum vero amici recesserint, ratiocinia subputamus. Nunc ira personam nobis leoni
Abbreviated transcription (Latin):
piscencias Non enĩ. Bene dico p̃¬
puciũ ꝑ bonoꝵ operũ exhibitionẽ
reputari in eircucisionẽ: & bene
circuncisionẽ ꝑ mala opera trans¬
ferri in p̃pucium. Nam illi carna¬
lit̃ eireuneisi. & si in manifesto di¬
cuntur iudei ñ tamen corde st uidi.¬

Expanded text:
Bene dico praeputium per bonorum operum exhibitionem reputari in circumcisionem, et bene dico circumcisionem per mala opera transire in praeputium. Nam illi carnaliter circumcisi etsi in manifesto dicantur Judaei, non tamen vere, id
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑ ħ oictum filio sede adextris meis
qͦd nulli dictũ ÷ angło. Qd ad qu̾e an¬
głoꝵ dixit pacer aliquando sicut id
quiesce a dextͥs meis .i. in potioril me¬
is: quoadusq ponã ininicos tuos sea¬
bellũ pedũ cuoe .i. ita plenarie. subdi

Expanded text:
 hoc dictum Filio: « Sede a dextris, » quod nulli dictum est angelo. Quia ad quem angelorum dixit Pater aliquando, sicut idem quiesce a dextris, id est in potioribus meis, quoadusque ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum , id est ita plena
Abbreviated transcription (Latin):
positionẽ uirtutũ. habet ĩcrem̾tũ:
ĩ eterna beatitudine ꝯfirmatio nẽ.
N unc eos reodit inereissabies qͦd
nequeant oppon̾e se quasi remotos hanc
audisse salutẽ dicens. Quȩ salus cũ acce¬
pisset iniciũ. ñ constitucionis. qr ab et̾uo
rare cepit hanc salutẽ. Tunc inqua
cũ accepisset ħ iniciũ confirmaca÷ in¬

Expanded text:
 virtutum habet incrementum, in aeterna beatitudine consummationem. Nec eos reddit inexcusabiles, quod nequeant opponere se, quasi remotos hanc audisse salutem dicens: Quae salus cum accepisset initium non constitutionis, quia ab aeterno rare coepit hanc salutem. Tunc, inquam, cum accepisset hoc initium confirmata
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ passiones: quia dic̾ent illi satis in¬
decens eẽ. ut qͥ auctor erat salucis
cui deberent omia subici. cũ in ignomi¬
nra passionis dic̾ent deponi. Unde ait.
Uere ñ sic eũ consũmare decuit: qr qui

Expanded text:
 passiones, quia dicerent illi satis indecens esse ut quod auctor erat salutis, cui omnia deberent subjici, eum in ignominias passionis deponere. Unde ait: Vere sic eu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpheciȩ in eo cõpleta eẽ uidemꝰ. scili¬
cet coronacũ gła ⁊ honore. certi sumꝰ
tur ei omĩa: qd̾ ita ait. Eum qͥ mino¬
ratus ÷ modico .⁊. ꝑ modicũ. qͣm angłi.
Posset enĩ ab eo qd̾ erat minorari: &
tamen remau̾et maior angłis: ait.
Mmor factꝰ: qua angłi. Cum in quͣa

Expanded text:
prophetiae in eo completam videmus, scilicet coronatum gloria et honore, certi sumustur ei omnia. Quod ita ait: Eum qui minoratus est modico, id est per modicum quam angeli; posset enim ab eo quod erat minorari, ut tamen remaneret major angelis, ait minor factus quam angeli. Eum, inqua
Abbreviated transcription (Latin):
disposicio dei falleret: qͥ ꝓpt̾ se głisican¬
dũ fec̾it omia. cũ in nullo głificaret᷑
dãpnato homine. Et cũ pp̃ dm głifican¬
dũ ⁊ ꝑ eũ facta ex̃nt om̃ia. consiliũ eiꝰ
absurdũ esset. Consũmatio xp̃i in re¬
surrectione incipit ꝑfectionẽ habitã
in die iudicii: qͣndo om̃ia subicient᷑

Expanded text:
dispositio Dei falleretur, qui propter se glorificandispositio Dei falleretur, qui propter se glorificandum fecerat omnia, cum in nullo glorificaretur, damnato homine. Et cum propter Deum glorificandum, et per Deum facta essent omnia, consilium ejus absurdum esset. Consummatio Christi in resurrectione incipit, perfectionem habitura in die judicii, quando omnia
Abbreviated transcription (Latin):
s ut illa p̃termittamꝰ ꝑpt̾ dilectio¬
nẽ qua nos adeo dilerit. ut̃ ꝓ salua¬
tione. nr̃a mortẽ elig̾et. mmoratꝰ
ideo ut gustaret mortẽ ꝓ om̃ib p̾destina¬
tis: uel ꝓ om̃ib inuuersalit̾. Preciũ enĩ
datũ est om̃ib siuelint sufficiens. G̾usta
cito p̾ceriens quasi in gustu fuit : ñ me¬
brians ꝑ mortẽ. Gustaret inqu̾a & hoc
grͣa: id est ꝑ grãm dei. Non enĩ ꝓmeru¬
erat homo. Ideo gustaret moetẽ qura
ficandũ facta sunt omĩa. ⁊ ꝑ qu̾e facta
sunt on .R. Eum dico qui adduxxerat.
.i. ad saluandũ p̾destinauerat multos
filios ÷ homines iustificatos ad głam.
.i. ad saluationẽ: Eum in qua dece̾bat
auctorẽ salutis: eoꝵ filioꝵ scilicet xp̃m
consũmare ꝑ passionẽ mortis sicut p̃¬
misit. frustra .ii. facta ẽeͣnt om̃iar si
homo ñ redẽptꝰ periret. Om̃is enim
creat᷑a terrena homini deseruit: ut
homo in illis materrã habeat laudan¬
di dm̃. Si autem homo ñ saluaretur

Expanded text:
sed ut illa praetermittamus propter dilectionem qua nos adeo dilexit ut pro salvatione nostra mortem eligeret. Minoratus ideo, ut gustaret mortem pro omnibus praedestinatis, vel pro omnibus universaliter. Pretium enim datum est omnibus, si velint, sufficiens. Gustarcito praeteriens, quasi in gustu fuit, non inebrians per moram. Gustaret, inquam, et hoc gratia, id est per gratiam, Dei, non enim hoc promeruerat homo. Ideo gustaret mortem pro omnibus quia ficandum facta sunt omnia, et per quem facta sunt omnia. Eum dico qui adduxerat, id est adducendos praedestinaverat multos filios, id est homines justificatos ad gloriam, id est ad salvationem. Eum, inquam, decebat auctorem salutis eorum filiorum scilicet Christum consummare per passionem mortis sicut promisit. Frustra enim facta essent omnia, si homo non redemptus periret. Omnis enim creatura terrena homini deservit; ut homo in illis materiam habeat laudandi Deum. Si autem nomo non salvaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
seductionis quesunt. Similari etiã iõ
peccata płi. Et uere potens est reꝓpi¬
ciare peccata popħ: nã in eo .i. in infe¬
riori euis substantia in qͣ ipse passus
est sub pilaco. tẽptatꝰ ã diabolo. po¬
tens est ipse auxiliari eis qͥcũq tẽptant᷑:
& a cẽpcatationibus liberare:

Expanded text:
suae ductionis quaesivit. Similari etiam ideosuae ductionis quaesivit. Similari etiam ideodelicta populi. Et vere potens est repropitiare delicta populi, nam in eo, id est in inferiori ejus substantia in qua ipse passus est sub Pilato, tentatus a diabolo, potens est ipse auxiliari eis quicunque tentantur, et a tentationibus liberare
Abbreviated transcription (Latin):
Unde sic ait. Ut ꝑ mortẽ destruerãt dra¬
bolũ. lt ꝑ mortẽ liberaret eos .i. uide¬
os ad qͦs hic sermo erat: qui ꝑ tocam
uitã timore mortis obnorii erãt ser¬
uituti .i. legi. quȩ ut seruos cogit eõ
dicens. Si ħ feceris: morte morieris.
S xp̃c nolens. uos seriure timore mor¬
tis legem euacuauit: ut qͥ sicut ser¬
om̃is scĩficaret. Numꝗͣ enĩ apprehen¬
dit .i. in nulla scͥpt᷑a legit᷑ apprehen¬
disse angłos .i. angłicã nat᷑am ut an¬
głos reonneret: s app̾hendit .i legit᷑
app̃ hendisse semen abrahȩ .i. carnẽ
sumens de abrahã. ut qͥ ꝑ fidẽ se¬
men sunt abrahȩ eos saluaret. Uñ
qr semen abrabe app̾hendit. de¬
b̾uit simililari fr̃ib ꝑ om̃ĩa. facꝰt᷑¬
erat nat᷑a. fieret exhibicione. Et pon¬
tifex .i. factus nob̾ pons qͦ tͣnseamꝰ ad dm̃.
Poncifer dico fidelis: qͥa nec ab his qͦs du¬
cebat. nec a deo cui eos tradebat. mun̾a

Expanded text:
Unde sic ait: Ut per mortem destrueret diaUnde sic ait: Ut per mortem destrueret diabolum, et ut per mortem liberaret eos, Judaeos ad quos hic sermo erat, qui per totam vitam timore mortis obnoxii fuerant servituti, id est legi, quae ut servos cogebat eos, dicens: Si hoc feceris, morte morieris. Sed Christus, nolens vos servire timore mortis, legem evacuavit, ut sicut serhomines sanctificaret, nusquam enim apprehendit, id est in nulla Scriptura legitur apprehendisse angelos, id est angelicam natuturam, ut angelos redimeret, sed apprehendit, id est legitur apprehendisse semen Abrahae, carnem sumens de Abraham, ut qui per fidem semen sunt Abrahae, eos salvaret. Unde quia semen Abrahae apprehendit, debuit similari fratribus per omnia eret operis exhibitione, et 366 pontifex, id est factus nobis pons, quo transeamus ad Deum. Pontifex dico fidelis, quia nec ab his quos ducebat, nec a Deo cui tradebat munera
Abbreviated transcription (Latin):
ex̃t. si ꝑ aliũ liberaret᷑ quã ꝑ hominẽ.
uiolentia eẽt: & diabolus imuriã ĩte¬
sibi fieri reclamaret. ꝓptereaut ho¬
mo redimeret᷑. oportebat mueniri ho¬
minẽ in quo peccacũ ũ ee̾t: ut drabo¬
iuis in eo usurpans sibi potestatẽ. ĩ
quo qr peccator ñ eẽt nullã haberet.
Et ꝑ hoc qͦd homini sine peccato. mor¬
temque pena est peccati inferret.
usur pando qͦd suũ ñ erat ste ꝓ hac
presũptione ꝑderet hominẽ. quem
iuste possederat. homo autẽ sine pec¬
cato inueniri ñ potuit inter homines:
quia om̃ͣs in concupiscentia nati.Si
uat᷑a habeat peccare. facillime cad̾et:
cũ utraq nat᷑a ꝑ se constet cecidisse.
Sic relinquit᷑ humanã nat᷑am uullo
mͦ sine peccato posse existere: nͥ unire¬
tur ei diuinitas. Ideo sic aiunt sc̃ds̃
magis obnoxios seͥ dilectiom. Ostendit
xp̃m ñ solũ ꝑ mort̾e destrurisse mortis ĩꝑi¬
um: s etiã merito mortis suȩ legẽ qũa
nideos inseruitutẽ cenuerat euacuasse.

Expanded text:
alium liberaretur quam per hominem, violentia esset, et diabolus injuriam sibi fieri juste reclamaret. Propterea ut homo redimeretur, oportebat inveniri hominem in quo peccatum non esset, ut diabolus, in eo usurpans sibi potestatem in quo, quia peccatum non esset, nullam haberet, per hoc quod homini sine peccato mortem quae poena est peccati inferret, usurpando quod suum non erat, juste pro hac praesumptione perderet omnem hominem quem juste possederat. Homo autem sine peccato inveniri non potuit inter homines, quia omnes in concupiscentia nati. Si omo in natura habeat peccare, facillime caderet, cum utramque naturam per se constet cecidisse. Sic relinquitur humanam naturam nullo modo sine peccato posse consistere, nisi uniretur ei divinitas. Ideo etiamagis obnoxios suae dilectioni. Ostendit Christum non solum per mortem destruxisse mortis imperium, sed etiam merito mortis suae legem quae Judaeos in servitute tenuerat evacuasse.
Abbreviated transcription (Latin):
dũ uidemꝰ omĩa subiecta ei. Quare di¬
cebat fut᷑um subiectũ erꝰ hodie enĩ
aliqͥd subicitur: s nec dũl om̃ia. Cras
iterũ aliqͥd: ⁊ necdũ omña Et istud nͦ¬
dũ dici pot̾it. donec in iudicio: qͣndo¬
eciam subicient᷑ ei inpii. Oppon̾et

Expanded text:
dum videmus omnia esse subjecta ei, quare dicebam futurum subjectum ei. Hodie enim aliquid subjicitur, sed necdum omnia, cras iterum aliquid, et necdum omnia, et istud necdum dici poterit, donec in judicio etiam subjicientur i
Abbreviated transcription (Latin):
as odio ñ habeant. Et ꝓpt̾ea ut chro¬
nus cuus ẽęt in et̾nũ. & uirga eqͥta¬
tis ẽẽt tibi ut diligens iusticiã. ⁊ ꝑꝑ
hec omnia ut eeͣnt ince: õ deus fili.
deꝰ pater ego scilicet qui loquor un
& demulcet anim̃a. Oleo dico exul¬
tationis. Et merito dicit᷑ exulcatio¬
nis: quia homo ille ꝑ sp̃m de quo¬
est conceptꝰ a peccato ꝑmansit in¬
mo quando in specie colũbȩ super
eum uisus ÷: Non tñ in baptismo sp̃m
accipiens qͣsi noua ĩtificatione. indi¬
geret: s ut ostend̾et qͦd hominib ĩ

Expanded text:
as odio non habeant. Et propterea ut thronus tuus esset in aeternum, ut virga aequitatis esset tibi, ut diligeres justitiam, propter haec omnia ut existerent in te, o Deus Fili, Deus Pater unxit, ego scilicet qui loquor, unx demulcet animam. Oleo dico exsultationis. Et merito dicitur exsultationis, quia homo ille per spiritum de quo conceptus est, a peccato permansit immo, quando in specie columbae super eum visus est , non tamen in baptismo Spiritum accipiens, quasi nova justificatione indigeret
Abbreviated transcription (Latin):
quo mͦ e ffugiemꝰ: ⁊ uere ñ effugiemꝰ
undictã negligentes salutẽ. fi¬
li. cũ p̾iaricatores fermonis angłoꝵ
punici sunt: quia filio subiciet or¬
bem t̾rȩ. que angłis ñ subiecit. hic
fidẽs locus facit a minori: qͦd ita ai
Ds̃ pater ñ subiecit orbẽ t̾re angłis
In mist̾io quidẽ eoꝵ multa in orbe si¬
unt: s omĩa spectant ad dei ĩꝑiũ.
Orbem t̾re dico fut᷑um subiectũ ei de
qͦ loqͥmur. scilicet. xp̃o. Uel ita. Orbẽ
ñ subiecit angłis: qd̾ scilicet ut

Expanded text:
n effugiemus vindictam negligentes salutem Filii, cum praevaricatores sermonis angelorum puniti sint, quia Filio subjiciet orbem terrae quem angelis non subjecit. Hic locus fidem facit a minori. Quod ita ait: Deus pater non subjecit orbem terrae angelis, ministerio quidem eorum multa in orbe fiunt. Sed omnia spectant ad Dei imperium. Orbem terrae dico futurum subjectum ei de quo loquimur, scilicet Christo. Vel ita: Orbem non subje
Abbreviated transcription (Latin):
tus est mecũ in qͦdã loco. ħ auctori¬
tas adeo noca erat. qͦd nͨ auctoris. nec
loci inqͦ erat nomine indigeret. ħ
inqua testat᷑ dauid: loquens ad pa¬
tr̃e. O dñe. homo ille. xͦ qͥs est:mi

Expanded text:
s dicens in quodam loco . Haec auctoritas adeo nota erat, quod nec auctoris, nec loci in quo erat nomine indigeret. Haec, inquam, testatur David loquens ad Patrem. O Domine, homo ille Christus qui