comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de & ex tota anina & ex cota m̃te: ut omĩ
cogitationes tuas & omnẽ uitã. & omnẽ
intellectũ in illũ conferas aquo habes ea
ipsa que confers. Cũ aut ait toto corde. to¬
ta anmia. tota m̃ñto: nullã uite nr̃e par¬
tẽ reliquit quȩ uacare debeat. & quasi lo¬
cũ dare ut alia re uelit frm .S qͥcqͥd ali¬
ua diligendũ uenent in animũ. illuc
rapiat quo totꝰ dilectionis impetꝰ cutrit.
Quisqͥs gͦ recte diligit ꝓximũ: hoc cu
eo debet agere. ut etiã ipse toto corde.
tota ainma. tota m̃te. diligat dm̃. Sic
enĩ eũ diligens tãꝗͣ seipsum: & totã diliẽ¬
tionẽ sui ⁊ illiꝰ refert in illã dilectionẽ
dĩ. quȩ nullũ a se riuulũ duci extra pati¬
tur. cuiꝰ diriuatione minuat᷑. Non autẽ
omĩa quib utendũ ẽ. diligenda sunt. s.
ea sola que aut nob̾cn societate quadã re¬
ferunt᷑ in dm̃ sicuti ẽ homo uł angłs.
aut ad nos relata beneficiodĩ ꝑnos indi¬
gent̃. sicutiẽ. corpꝰ. Nam utiq martyres

Expanded text:
ex tota anima et ex tota mente, ut omnes cogitationes tuas et omnem uitam et omnem intellectum in illum conferas, a quo habes ea ipsa quae confers. cum autem ait: toto corde, tota anima, tota mente, nullam uitae nostrae partem reliquit, quae uacare debeat et quasi locum dare, ut re alia uelit frui, sed quidquid aliud diligendum uenerit in animum, illuc rapiatur quo totus dilectionis impetus currit. quisquis ergo recte diligit proximum, hoc cum eo debet agere, ut etiam ipse toto corde, tota anima, tota mente diligat deum. sic enim eum diligens tamquam se ipsum totam dilectionem sui et illius refert in illam dilectionem dei, quae nullum a se riuulum duci extra patitur, cuius deriuatione minuatur. Non autem omnia, quibus utendum est, diligenda sunt, sed ea sola quae aut nobiscum societate quadam referuntur ad deum, sicuti est homo uel angelus, aut ad nos relata beneficio dei per nos indigent, sicuti est corpus. nam utique martyres
Abbreviated transcription (Latin):
nes anuti: an utrũq: Preceptũ ẽ¬
eni nob: ut diligamꝰ inuicẽ: s queritur
utiũ ꝓpt̃ se homo ab homine diligendꝰ
sit᷑ an ꝓpt altud. Siem̃ ꝓpt̃ sẽ frium eo.
Si ꝓpt̃ aliud: utim eo. Nidet᷑ aut̃ michi
ꝓpt̃ aliud diligendꝰ. Qđ enĩ ꝓpt̃ se di¬
ligendũ ẽ: in eo constituit᷑ heata uita.
Cuiꝰ etiã sindu res: tam̃ speseiꝰ nos hoc
tep̃ore consolat᷑. Maledictꝰ aut̃ qui spẽ
suã ponit in homine. S nec se ipso qͥsqͣ
frui debet. siliquide adu̾tas. qr nec se
ipsum debet ꝓpt̃ se ipsũ diligere. sed

Expanded text:
nt an uti an utrumque. praeceptum est nobis, ut diligamus inuicem. sed quaeritur, utrum propter se homo ab homine diligendus sit an propter aliud. si enim propter se, fruimur eo; si prop ter aliud, utimur eo. uidetur autem mihi propter aliud diligendus. quod enim propter se diligendum est, in eo constituitur beata uita, cuius etiam si nondum res, tamen spes eius nos hoc tempore consolatur. maledictus autem qui spem suam ponit in hominem. sed nec se ipso quis frui debet, si liquide aduertas, quia nec se ipsum debet propter se ipsum diligere, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tabile aliquid coniitit᷑. & ꝓptea iam
cũ defectu aliqͦ se fruit᷑. ꝙr melior ẽ. cũ
totꝰ heret atq constringit᷑ inconnitabili
bono. quã cũ inde uł ad seipsũ relaxat᷑.
Si gͦ ce ipsũ ñꝓpt̃ te debes diligere. sed
ꝓpt᷑ illũ tibi dilectionis tuȩ rectissimꝰ
finis ẽ: ñ fuccenseat alius homo si etiã ip¬
sum ꝓpt̃ dm̃ diligis. Hȩc enĩ regła dilec¬
tionis diuinitꝰ constituta ẽ. Diliges inqͥt¬

Expanded text:
 propterea iam cum defectu aliquo se fruitur, quia melior est, cum totus inhaeret atque constringitur incommutabili bono, quam cum inde uel ad se ipsum relaxatur. si ergo te ipsum non propter te debes diligere, sed propter illum, ubi dilectionis tuae rectissimus finis est, non suscenseat alius homo, si etiam ipsum propter deum diligis. haec enim regula dilectionis diuinitus constituta est: diliges, inq
Abbreviated transcription (Latin):
re qđ uitt. Ueru ne hanc imaginem
ab eadẽ trinitate factã. ⁊ suo uitio inde¬
teriꝰ ꝯmutata. ita eidẽ ꝯparet trinitati
ut om̃imͦ existimet similẽ. s potiꝰ in qͣ¬
licũq ista similitudine magnã quoq
dissimi litudinẽ cernat: quantũ satis

Expanded text:
re quod vivit. Verum ne hanc imaginem, re quod vivit. Verum ne hanc imaginem, ab eadem Trinitate factam, et suo vitio in deterius commutatam, ita eidem comparet Trinitati, ut omni modo existimet similem, sed potius in qualicunque ista similitudine magnam quoque dissimilitudinem ce
Abbreviated transcription (Latin):
uerũ ẽt̃. docuimꝰ. De creatura etiã quã
fecit ds̃. quantũ uoͣluunꝰ amin onuimꝰ
eos qui rationẽ de reb talib poscunt.
ut inuisibilia eiꝰ ꝑea quę facta st̃ siccit
possent incellecta ospicerent: & maxi¬
me ꝑ rationalẽ ł intellectualẽ creatu
rã. que facta ẽ. ad imaginẽ dĩ: ꝑ qđ ue
lut speculũ quantũ possent si possent
cernerent trmitatẽ om̃iin nr̃a memoria
in telligentia uoluntate. Que tria in
sua m̃te naturalit̃ dimnitꝰ instituta qͥs¬
qͥs uniacit̾ ꝑspicit. & quã magnũ sit in
ea unde pot̾ etiã sepitna in mutabilisq
natura recoli. conspici concupisci. re¬
miniscit᷑ ꝑ memoriã. intuet ꝑ intelli¬
gentiã. amplectit᷑ ꝑ dilectionẽ. ꝓfecto
repꝑit illiꝰ fũme trmitatis imaginem
Ao quã sinã trinitatẽ reminiscendam
uidenda. diligendã. ut eã recordẽt᷑. eã
contẽplet᷑. ea delectet᷑. totũ debet refer¬

Expanded text:
uerum esse docuimus. de creatura etiam, quam uerum esse docuimus. de creatura etiam, quam fecit deus, quantum ualuimus, admonuimus eos qui rationem de rebus talibus poscunt, ut inuisibilia eius per ea quae facta sunt, sicut possent, intellecta conspicerent, et maxime per rationalem uel intelram, quae facta est ad imaginem Dei, per quod, velut speculum, quantum possent, si possent, cernerent Trinitatem Deum in nostra memoria, intelligentia, voluntate. Quae tria in sua mente naturaliter divinitus instituta quisquis vivaciter perspicit, et quam magnum sit in ea, unde potest etiam sempiterna immutabilisque natura recoli, conspici, concupisci reminiscitur per memoriam, intueturper intelligentiam, amplectitur per dilectionem, profecto reperit illius summae Trinitatis imaginem. Ad quam summam Trinitatem reminiscendam, videndam, diligendam, ut eam recordetur, eam contempletur, ea delectetur, totum debet refer
Abbreviated transcription (Latin):
cute sane quidã responã heretico
uersutissime introganti uti ds̃ filiũ uo¬
lens an nolens genuerit: ut si dicerẽt no¬
lens. absurdissima miseria sequerẽt: siau
uolens. continuo qđ intendebat uelut in.¬
uicta ratione concludet ñ nate ẽt filiũs
uobuntatis. At ille uigilantissime uicis¬
sim quesiuit ab eo. utrũ ds̃ pat uolens
an nolens sitts. Ut si respondet nolens.
sequeret᷑ illa miseria quãde deo credere
magna insania ẽ.Si aut̃ diceret uolens.
responderet᷑ ei. Ergo & ipse uoluntate
sua d̃s e. ñ natura. Quid gͦ restabat nisi
ut obmutesceret. ⁊e fua int̾rogatione ob¬
ligatũ in solubili uincło se iidec: s uo¬
luntas dĩ si & ꝓpͥe dicenda ẽ aliqͣ in
trinitate ꝑsona. magis hoc nom sp̃iu
caritas. quã uoluntas: Uideo me de spũ
scõ inisto libro scđm scͥpturas scãs hoc
disputasse qđ fidelib susficit:. iam sci
tiȩ. nec minorẽ quã ÷ pat & filiꝰ. Qđ in
suꝑiorib libris scđ̾m easo ẽ scͥptutas sc̃as

Expanded text:
cute sane quidam respondit haeretico versutissime interroganti, utrum Deus Filium volens an nolens genuerit: ut si diceret, Nolens, absurdissima Dei miseria sequeretur; si autem, Volens, continuo quod intendebat velut invicta ratione concluderet, non naturae esse Filium, sed voluntatis. At ille vigilantissime vicissim quaesivit ab eo, utrum Deus Pater volens an nolens sitsequeretur illa miseria, quam de deo credere magna insania est, si autem diceret uolens, responderetur ei: "ergo et ipse uoluntate sua deus est, non natura". quid ergo restabat, nisi ut obmutesceret et sua interrogatione obligatum insolubili uinculo se uideret? sed uoluntas dei si et propria dicenda est aliqua in trinitate persona, magis hoc nomen spircaritas quam uoluntas? Video me de spiritu sancto in isto libro secundum scripturas sanctas hoc disputasse quod fidelibus sufficit iam scienttiae nec minorem, quam est pater et filius, quod in superioribus libris secundum easdem scripturas sanctas
Abbreviated transcription (Latin):
manib solemꝰ oꝑari. & pedibꝰ incedẽ. e qͦfeit
animꝰ ꝑuenirẽ. & auribꝰ atq ođis cet̾isq sen¬
sib corꝑis corꝑalia ꝑciꝑẽ ae facie innotes¬
cere. & si qͥd aliud ad hanc tanꝗͣ regłam ꝑ-
quãꝗͣ diuina ꝓuidentia serena m̃te intu¬
entib appareat cuncta ceitissimo ordine
aniministrare. a commodatissime tam̃ ad
humilẽ humanã intelligentiã ea que inci-¬
piunt ẽẽ. neq ꝑseuerant qͣntũ ꝑseueratu¬
ra sꝑata suiit. quasi ꝑpenitentiã dĩ dicrin¬

Expanded text:
 incedere et quo fert animus peruenire et auribus atque oculis ceterisque sensibus corporis corporalia percipere et facie innotescere, et si quid aliud ad hanc tamquam regulam quamquam diuina prouidentia serena mente intuentibus appareat cuncta certissimo ordine administrare, accommodatissime tamen ad humilem humanam intellegentiam ea quae incipiant esse neque perseuerant, quantum perseueratura sperata sunt, quasi per paenitentiam dei dicun
Abbreviated transcription (Latin):
iuine scͥpture a t̾reno & humano
sensu addiuinũ & cęlestem nos
erigentes: usq ad ea u̾ba descender̃ quibꝰ
int̃ se stultissimoꝵ etiã utit ꝯsuetudo. Itaq
etia earũ affectionũ nomina quas anrmꝰ
nr patit᷑. quas longissime ado ẽẽ se uinc¬
cet sine ira. uindictãq: dñi quȩ omĩno sine
ista ꝑturbatione fit. irã tani uocandam
iudicauer̃. Itẽ qr ꝯuigis castitatẽ zelan¬
do uiri custodire ꝯsueuer̃: illã dĩ ꝓ ui¬
dentiã ꝑ quã p̃cipit᷑ atq agit᷑ ne aĩa cor¬
tupat᷑. & deos alienos atq alios sequens

Expanded text:
iuinae scripturae a terreno et humano sensu ad diuinum et caelestem nos erigentes usque ad ea uerba descenderunt, quibus inter se stultissimorum etiam utitur consuetudo. itaque etiam earum affectionum nomina, quas animus noster patitur, quas longissime a deo esse seiunccet sine ira, uindictam dei, quae omnino sine ista perturbatione fit, iram tamen uocandam iudicauerunt. item quia coniugii castitatem zelando uiri custodire consueuerunt, illam dei prouidentiam, per quam praecipitur atque agitur, ne anima corrumpatur et deos alienos
Abbreviated transcription (Latin):
gda srtictificante atq ctescente um¬
us oimano amari usq admare orb im̃ple¬
bit ꝓcul dubio latre qͥndo finis ert& L
quid senti ã E rror quidẽ in uttoq uitand ÷
quantũ ab homine uitari pot̃: siue ciciꝰ siue
tarliꝰ quã futurũ: diis uenturꝰ eẽ. credat᷑.
S mͥ quisꝗͣ ñ indet᷑ errare cũ aliquid nes¬
cite sescit:s cũse putat scire qd̃ nescit. Re¬
moutamꝰ itaq de medio seruũ allũ malũ.
qui dic incorde suo mor̃ facit ans m̃sue¬
mreꝰ dominat cũ seruis iuis & ebriosis
conuiuando miscet᷑ riste quippe ꝓcuboũ¬
bio dñi sue odit aduentũ. Quo seruo ma¬
io remoto: ꝯstitnamꝰ ante ocłos ties seruo
bonos. faniliã dinci asigtat sobrieq tc¬
tantes. nauentũ am̃ ii suini desdantes⁊

Expanded text:
ia fructificante atque crescente uniuersus omnino a mari usque ad mare orbis implebitur, procul dubio latet, quando finis erit; aquid sentiam: error quidem in utroque uitandus est, quantum ab homine uitari potest, siue citius siue tardius quam futurum est dominus uenturus esse credatur. sed mihi quisquam non uidetur errare, cum aliquid nescire se scit, sed cum se putat scire quod nescit. remoueamus itaque de medio seruum illum malum, qui dicens in corde suo: moram facit dominus meus uenire, dominatur conseruis suis et ebriosis conuiuando miscetur; iste quippe procul dubio domini sui odit aduentum. quo seruo malo semoto constituamus ante oculos tres seruos bonos familiam dominicam diligenter sobrieque tractantes, adue
Abbreviated transcription (Latin):
biles fiunt scĩ unde excrrciant᷑ inimici. Sic̃
em̃ in bonũ positii÷ zelꝰ domꝰ tuȩ comedit
me: ita e contrario ⁊ elꝰ occupauit plebeni
ineruditã. Et nc̃ ignis contrariᷤꝰᷤ comedet. Et
nc̃ utiq excepto scilicet ultimi illiꝰ igne iu¬
dicii. Auc si cã plagã qua ꝑcutiendi st̃ ecdẽ
ꝑsecutores ueniente iã xp̃o quos uiuentes
inueniet suꝑ t̾ram. quando int̃ficiet anti¬
cristum spu oris sui ignẽ appellauit des¬
cendentẽ de cęlo. eosq comedentẽ: neq h
ultimũ suppliciũ erit intpioꝵ . s illud qđ fac¬
ta corpoꝵ resurrectione passurisunt . cxluii.

Expanded text:
rabiles fiunt sancti, unde excruciantur inimici. Sicut rabiles fiunt sancti, unde excruciantur inimici. Sicut enim in bono positum est: Zelus domus tuae comedit me: ita e contrario: Zelus occupauit plebem ineruditam, et nunc utique, excepto scilicet ultimi illius igne iudicii. aut si eam plagam, qua percutiendi sunt ecclesiae persecutores ueniente iam Christo, quos uiuentes inueniet super terram, quando interficiet antichristum spiritu oris sui, ignem appellauit descendentem de caelo eosque comedentem: neque hoc ultimum supplicium erit impiorum, sed illud quod facta co
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ xꝑieccła. toto t̾rarũ orbe diffusa. Le ꝑ hoc
ubicũq tunc ent. quȩ in om̃ib gentib erit.
qđ sigcatũ ẽ. nomine latitudinis tre ibi er̃
castrascõꝵ. ubi erit dilecta deo ciuitas eiꝰibi ab
om̃ib inmmicis suis.qr ⁊ ipsi in om̃ĩb cũ illa
gentibꝰ erant. ꝑsecutionis illiꝰ inmanitate cin¬
get: hocẽ. in angustus tribulationis aitabit᷑.
urgebit᷑ . cludet᷑. Nec militiã sua deseret:
que uocabulo ÷ appellata castroꝵ. Qđuait
tremd̃ putandũ ẽ id eẽ suppliciũ qđ erit
cũ dicit᷑ discedite a me maledicti in igne etnũ.
Te qͥppe inignẽ nittent᷑ ipsi: ñ ignis decelo
ueniet in ipsos. Hic aut̃ bene intelligit᷑ igniꝰ¬
decelo. de ipsa firinitate scoꝵ qua ñ cessuri sc̃
seuentib ut eoꝵ faciant uoluntatẽ. firma¬
m̃tũ ÷ enĩ celii cuiꝰ firmitate illi cruciabunt᷑
ardentissimo zelo: qm̃ ñ potuer ad trahere in
comedet eos &e hoc atõ qꝙ dĩ munere insupł¬

Expanded text:
oto terrarum orbe diffusa; ac per hoc ubicumque. tunc erit, quae in omnibus gentibus erit, quod significatum est nomine latitudinis terrae, ibi erunt castra sanctorum, ibi erit dilecta deo ciuitas eius, ibi ab omnibus inimicis suis, quia et ipsi in omnibus cum illa gentibus erunt, persecutionis illius immanitate cingetur, hoc est in angustias tribulationis artabitur, urguebitur, concludetur nec militiam suam deseret, quae uocabulo est appellata castrorum. Quod tremum putandum est id esse supplicium, quod erit, cum dicetur: discedite a me, maledicti, in ignem aeternum. tunc quippe in ignem mittentur ipsi, non ignis de caelo ueniet in ipsos. hic autem bene intellegitur ignis\'de caelo de ipsa firmitate sanctorum, qua non cessuri sunt saeuientibus, ut eorum faciant uoluntatem. Firmamentum est enim caelum, cuius firmitate illi cruciabuntur ardentissimo zelo, quoniam non poterunt adtrahere in comedet eos, et hoc a Deo, quia Dei munere insupe
Abbreviated transcription (Latin):
mortui. nͥ qͥ animat carnes in uteris ma¬
trũ. ut oriant᷑ morituri : S cũ fuint illa
c̃tinuato quasi quodã fluuio labentiũ
manantiũq rerũ. ⁊ ex occulto in ꝓmptĩ.
atq ex ꝓmpto in occultũ usitato itinere
transcuntiũ: naturalia dñr. Cũ uͦ am¬
monendis hominibꝰ inusitata mutabi¬
litate ingerunt᷑: magnalia nom inaut᷑.¬

Expanded text:
mortui, nisi qui animat carnes in uteris mamortui, nisi qui animat carnes in uteris matrum, ut oriantur morituri? sed cum fiunt illa continuato quasi quodam fluuio labentium manantiumque rerum ex occulto in promtum atque ex promto in occultum usitato itinere transeuntium, naturalia. dicuntur; cum uero admonendis hominibus inusitata mutabilitate ingeruntur, magnalia nominant
Abbreviated transcription (Latin):
UIs ad trahit humorẽ ꝑ radicẽ
uitis ad botrũ ⁊ uiitũ facit. nrd̃s.
qui & nomine plantante & rigante. in¬
crem̃tũ dat: S cu ad nutii dñi aqua in
uinũ imisitata celeritate com̾isa ẽ: etiã stul¬
tis fatentib uis diuina declarata ẽ. Quis
arbusta fronde ac flore sollennit utͦst. nisi
ds: Uerum cum floruit uirga sacdotis aa¬
ron: collocataẽ. quodã mͦ cũ dubitante
humanitate diuinitas. Et lignis cer-¬
te om̃ib & omĩum animaliu carnibus
gignendis atq formairois commnuinis ÷
trena materies: ⁊quis ea facit᷑. nͥ qui dix̃
ut hȩc t̾ra ꝓduceret. in eodẽ ubo suo quo
creauit regit atq agit᷑. S cuni eandem
materiem ex inrga moysi in carnẽ serpẽ¬
tis ꝓxime ac uelocit̃ u̾tit: mirałm fuit
rei quidẽ mutabił. s tam̃ inusitata inu¬
tatio. Quis aut̃ animat queq uiua nas¬
centia . nͥ qui & illũ serpentẽ ad horã sic̃
opꝰ fuerat ammauit : & quis reddidit
cad auerib animas suas cũ resurgerent

Expanded text:
Quis attrahit humorem per radicem uitis ad botrum et uinum facit nisi deus, qui et homine plantante et rigante incrementum dat? sed cum ad nutum domini aqua in uinum inusitata celeritate conuersa est, etiam stultis fatentibus uis diuina declarata est. quis arbusta fronde ac flore sollemniter uestit nisi deus? uerum cum floruit uirga sacerdotis Aaron, conlocuta est quodam modo cum dubitante humanitate diuinitas. et lignis certe omnibus et omnium animalium carnibus gignendis atque formandis communis est terrena materies, et quis ea facit nisi qui dixit, ut haec terra produceret, et in eodem uerbo suo quae creauit regit atque agit? sed cum eandem materiam ex uirga Moysi in carnem serpentis proxime ac uelociter uertit, miraculum fuit rei quidem mutabilis, sed tamen inusitata mutatio. quis autem animat quaeque uiua nascentia nisi qui et illum serpentem ad horam, sicut opus fuerat, animauit? Et quis reddidit cadaueribus animas suas, cum resurgerent
Abbreviated transcription (Latin):
cis gͥ aitifices huiꝰ moi uł nugatorie
tł noxie suꝑstitionis. ex quada pes¬
tifera societate hominũ ⁊ demonii. quasi pac᷑¬
ta infideł & oolose amicicie constituta pe¬
iitꝰ st̃ repudianda &e fugienda xpiano. Non

Expanded text:
itur artes hujusmodi vel nugatoriae vel noxiae superstitionis, ex quadam pestifera societate hominum et daemonum quasi pacta infidelis et dolosae amicitiae constituta, penitus sunt repudianda et fugienda Christiano.
Abbreviated transcription (Latin):
regnabunt:. qr aet̾nȩ uite regnũ erit. Mors
aut in eis t̃ꝑalit tͣnsit: ñ in ȩtnũ regnabit.
Itaq sic̃ ꝑuniꝰ deliccũ in om̃s homines ad
condemnationẽ. de qua condẽpnatione
paruuli ꝑsacramentũ baptismi libandi
sunt: ita & ꝑ uniꝰ iustificationẽ in oĩs ho¬
dix & ibi. ñ qr om̃s homines ueniunt ad
grãm ustificationis cristocũ cã multi alie¬
nati ab illa in aetuũ moriant᷑. s qr oñs qͥ
renascunt᷑ in iustificationẽ. ñ nͥ ꝑ xp̃m re
nascunt᷑. Sic̃ om̃s qui nascunt incondẽp¬
nationẽ. ñ nͥ ꝑ adan nascunt᷑. Nemo qͥppe
÷ in illa generatione p̃ter adam. nemo in
ista regeneratione p̃ter xp̃m. Ideo om̃s
& om̃s. eosoe aut onis. etiã multos pꝰea dic
adiungens. Sic enĩ ꝑ inobedientiã unius
homis. peccatores constituti st̃ multi. sic &e
ꝑ uniꝰ homĩs obedientiã iusti constituent᷑
multi. Qui multi᷑n qͦs iã paulo ante om̃s
dixerat: Uide que ammodii c̃oidat unũ¬

Expanded text:
regnabunt, quia aeternae vitae regnum erit. Mors autem in eis temporaliter transit, non in aeternum regnabit. Itaque sicut per unius delictum in omnes homines ad condemnationem de qua condemnatione parvuli per sacramentum baptismi liberandi sunt, ita et per unius justificationem in omnes hoet ibi, non quia omnes homines ueniunt ad gratiam iustificationis Christi, cum tam multi alienati ab illa in aeternum moriantur, sed quia omnes. qui renascuntur in iustificationem, non nisi pesicut omnes, qui nascuntur in condemnationem, non nisi per Adam nascuntur. nemo quippe est in illa generatione praeter Adam, nemo in ista regeneratione praeter Christum; ideo omnes et omnes. eosdem autem omnes etiam multos postea dicit adiungens: sicut per inoboedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, sic et per unius hominis oboedientiam iusti constituentur multi. qui multi, nisi quos iam paulo ante omnes dixerat? Vide, quemadmodum commendat unu
Abbreviated transcription (Latin):
uiuificabunt᷑. Utiq in resurrectione dicit
iustoꝵ ubi ẽ. uita aet̾na᷑. ñ in resurrectione
inquoꝵ ubi mors aet̾naerit. Id̃o ait uiuifi¬
cabunt᷑: qr illi damnabunt. Hinc & inue¬
terib sacram̃tis circũcisio pariruloꝵ octa¬
licti carnał expoliatio. quã significat cir¬
cũcisio. die dnico resurrex: qui pꝰ septimũ
sabbati occauus ÷. Hecẽ. gͦ fides etiã anti¬
quoꝵ iustoꝵ fuit: unde & apłs dic̃. ha¬

Expanded text:
uiuificabuntur. utique resurrectionem dicit iustorum, ubi est uita aeterna, non resurrectionem iniquorum, ubi mors aeterna erit; ideo ait uiuificabuntur\', quia illi damnabuntur. hinc et in ueteribus sacramentis circumcisio paruulorum octalicti carnalis expoliatio, quam significat circumcisio, die dominico resurrexit, qui post septimum sabbati octauus est. haec ergo fides etiam antiquorum iustorum fuit. unde et apos
Abbreviated transcription (Latin):
y gͦ in utroq id ÷ & in iudicio &̃
in grã qđ attinet ad unũ &e mul¬
ta delicta. una eadẽq fit iatio: dicant
isti nob quare uidiciũ dixerit ex uno
delicto ducere in condẽpnationẽ: gr̃am
uͦ ex multis delictis in iustificationem:
Aut adquiescant idõ sic ẽe diccũ. qͥa
in hac causa duo constituunt᷑ homĩes :
Adam ex quo subsistit generatio carna¬
lis. & xp̃s ex quo generatio sp̃italis. Sed
qr tantũ ille hõ. iste aut̃ & d̃s & hõ: ni
qͦ mͦ illa generatio uno delicto obligat.
qđ ẽ ex adam. ita ista generatio unil de¬
lictũ soluit qđ ẽ. ex adani.S illi qͥdẽ
generationi: sufficit ad condemilationẽ
uniꝰ delicti conexio. Quicqͥd enĩ pꝰ eaho¬
mines ex mał suis oꝑibꝰ addunt: ñ ꝑti¬
net ad illam generationẽ. s ad himaniã
ou̾sationẽ. Hinc aut regenerationi non
fufficit illud delictũ tantũmͦ soluere qd
ex adam trahit᷑: s quicqͥd etiã postea
ex iniquis oꝑib huiane ꝯusationis

Expanded text:
go in utroque, id est in iudicio et in gratia, quod attinet ad unum et multa delicta, una eademque sit ratio, dicant isti nobis, quare iudicium dixerit ex uno delicto ducere in condemnationem, gratiam uero ex multis delictis in iustificationem, aut adquiescant ideo sic esse dictum, quia in hac causa duo constituuntur homines: Adam, ex quo subsistit generatio carnalis, et Christus, ex quo generatio spiritalis. sed quia tantum ille homo, iste autem et deus et homo, non quomodo illa generatio uno delicto obligat, quod est ex Adam, ita ista regeneratio unum delictum soluit, quod est ex Adam. sed illi quidem generationi sufficit ad condemnationem unius delicti conexio — quidquid enim postea homines ex malis suis operibus addunt, non pertinet ad illam generationem, sed ad humanam conuersationem — huic autem regenerationi non sufficit illud delictum tantummodo soluere, quod ex Adam trahitur, sed quidquid etiam postea ex iniquis operibus humanae conuersationis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ qđ & loquim᷑. Non diceret eundẽ sp̃m
fidi: nͥ amnionens etiã antiqͦs iustos ipsũ
habuisse sp̃m fidĩ. hoc ẽ. incarnationis xp̃i.
S qr illis futura p̾nuntiabat᷑. quȩ iã fac¬
ta nob̾ annuntiat᷑. & tẽꝑe ueteris testam̃¬
ti uelabat. quȩ tẽꝑe noui testam̃ti reuela¬
tur: idõ eiꝰ sacram̃ta uariata funt. ut alia
essent in ueteri testam̃to.alia in nouoͬcũ fi¬
des ipsa uaria ñ sit. & uera sit. Quia sicut
in adam om̃s moriunt. sic & in xp̃o om̃s
pelagiani humanam non posse mutare
uel debilitare naturam id qđ substantia
Caret. Ex libro de natura &

Expanded text:
t loquimur. non diceret \'eundem spiritum fidei nisi admonens etiam antiquos iustos ipsum habuisse spiritum fidei, hoc est incarnationis Christi. sed quia illis futura praenuntiabatur, quae iam facta nobis adnuntiatur, et tempore ueteris testamenti uelabatur, quae tempore noui testamenti reuelatur, ideo eius sacramenta uariata sunt, ut alia essent in uetere testamento alia in nouo, cum fides ipsa uaria non sit et uera sit, quia, sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes Pelagiani humanam non posse mutare vel debilitare naturam id quod substantia caret; ex libro de Natura et
Abbreviated transcription (Latin):
lunib angłis dõ subdite fruentib ⁊ dõbea¬
te seruientib subdita ẽ. om̃is nãta corporea:
omis irrationał uita omis uoluntas ł in¬
firma ł p᷑ua. ut hoc de subditis ł c̃ subditis
agant. qđ nãte ordo poscit in om̃ib nb ente
illo cui subiecta st̃ omĩa. ꝓinde illi in illo
ueritatẽ incomutabilẽ uident: ⁊ scđ̾m eã
suas dirigunt uoluntates. sunt gͦ illi par
ꝯtẽplatione resiliant. aut defluant: sed
sinrul & illũ sine loco actẽpore ꝯtẽplant:
⁊ eiꝰ in inferiorib iussa ꝑficiunt. mouen¬
tes se ꝑ tẽpꝰ cͥorpꝰ aũt ꝑ tẽpꝰ & locũ. quantũ
eoꝵ congruit actioni:
dĩ substantia. s ꝑ subiectã creaturã & lo¬
cutio diuina ad adam. & deambulatio
in paradiso debeat incunctant̃ intelligi.
Ex libro de genesi ad literam .uiii.

Expanded text:
limibus angelis deo subdite fruentibus et deo bealimibus angelis deo subdite fruentibus et deo beate seruientibus subdita est omnis natura corporea, omnis inrationalis uita, omnis uoluntas uel infirma uel praua, ut hoc de subditis uel cum subditis agant quod naturae ordo poscit in omnibus iubente illo cui subiecta sunt omnis. proinde illi in illo ueritatem incommutabilem uident et secundum eam suas dirigunt uoluntates. fiunt ergo illi partcontemplatione resiliant aut defluant, sed simul et illum sine loco ac tempore contemplantur et eius in inferioribus iussa perficiunt, mouentes se per tempus, corpus autem per tempus et locum, quantum eorum congruit actioni.. dei substantiam, sed per subditam creaturam et locutio diuina ad Adam et deambulatio in paradiso debeat incunctanter intellegi. ex libro de genesi ad litteram VIII.
Abbreviated transcription (Latin):
arbitriũ: subdita ista st̃ eis naturis quȩ
p̃dite st̃ arbitrio uoluntatis. Nec om̃ib
omĩa: s sic̃ distribuit iusticia creatoras.
Ergo dĩ ꝓuidentia regens atq amministnͣs
uniu̾sam creaturã ⁊ naturas. & uoluintates.
naturas ut sint. uoluntates aut ut nec in¬
fructuose bone. nec ĩpunice male sint: sub¬
dit pͥmitꝰ omĩa sibi: deinde creatura corꝑalẽ
creature spĩtali: irrationalẽ rationali: ter¬
restẽm cebesti: femineã masculine niinꝰ
ualentẽ ualentiori indigentiorẽ copiosio¬
ri. In uoluntatib aut̃ bonaᷤ sibi: ceteras uͦ
ipsis seruientib sibi. Ut hoc patiat᷑ uoluntaᷤᷤ
mala. qd ex iussudĩ fecerit bona. siue ꝑ se
ipsam. siue ꝑ malã. In reb dũ taxat. quȩ
naturalit st̃ etiã mał uoluntatib subdi¬
tȩ io÷ in corꝑib. Nam in se ipsis malȩ uo¬
luntates habent interiorẽ penã suã: can¬
dem ipsam iniquitatẽ suam. No ꝑ hoc sub¬

Expanded text:
arbitrium, subdita ista sunt eis naturis quae arbitrium, subdita ista sunt eis naturis quae praeditae sunt arbitrio voluntatis; nec omnibus omnia, sed sicut distribuit justitia Creatoris. Ergo Dei providentia regens atque administrans universam creaturam, et naturas et voluntates, naturas ut sint, voluntates autem ut nec infructuosae bonae, nec impunitae malae sint; subdit primitus omnia sibi, deinde creaturam corporalem creaturae spirituali, irrationalem rationali, terrestrem caelesti, femineam masculinae, minus ualentem ualentiori, indigentiorem copiosieri; in uoluntatibus autem bonas sibi, ceteras uero ipsis seruientibus sibi, ut hoc patiatur uoluntas mala quod ex iussu dei fecerit bona siue per se ipsam siue per malam in rebus dumtaxat, quae naturaliter sunt etiam malis uoluntatibus subditae, id est in corporibus. nam in se ipsis malae noluntates habent interiorem poenam suam, eandem ipsam iniquitatem suam. Ac per hoc sub
Abbreviated transcription (Latin):
ñdũ ꝑfecte in cõmutabilẽ credit. Uerũ qͥa
omino incõmuta bilis ÷ illa nat᷑a trmitatis. ⁊
ob hoc ita aet̾na. ut ei aliqͥd coet̃nũ eẽ ñ pos¬
sit: ipsa ap̃o se ipsam.⁊ in se ipsa sine ullo
t̃pe ac loco.mouet tam̃i ꝑ t̃pꝰ ⁊ locũ sibi sub¬
ditã creaturã. naturas creas bonitate: uolũ¬
tates ordinans potestate: Ut in naturis nul¬
la sit que ñ ab illo sit: in uoluntatib autẽ
nulla bona sit. cui ñ ꝓsit. mnulla mala sit qͥ
bene uti ñ possit. S qr ñ onĩib naturis de¬
dit uoluntatis arbitriũ. ille aut̃ quib de¬
dit. potentiores ac suꝑiores st̃: illȩ autẽ
nat᷑e quȩ ñ hñt uoluntatẽ. subdite sint ne¬
cesse ẽ. illis quȩ hñt. Et hoc ordinatione
creatoris: qͥñꝗͣ ita punit uoluntatẽ malã.
ut nat᷑e ꝑimat dignitatẽ. Cũ gͥ om̃e corpꝰ &
onĩis aĩa irrationał ñ habeat uoluntatis

Expanded text:
nondum perfecte incommutabilem credit. Uerum quia nondum perfecte incommutabilem credit. Uerum quia omnino incommutabilis est illa natura trinitatis et ob hoc ita aeterna, ut ei aliquid coaeternum esse non possit, ipsa apud se ipsam et in se ipsa sine ullo tempore ac loco, mouet tamen per tempus et locum sibi subditam creaturam, naturas creans bonitate, uoluntates ordinans potestate, ut in naturis nulla sit, quae non ab illo sit, in uoluntatibus autem nulla bona sit, cui non prosit, nulla mala sit, qua bene uti non possit. sed quia non omnibus naturis dedit uoluntatis arbitrium, illae autem, quibus dedit, potenaturae quae non habent voluntatem, subditae sint necesse est illis quae habent, et hoc ordinatione Creatoris, qui nunquam ita punit voluntatem malam, ut naturae perimat dignitatem. Cum igitur omne corpus et omnis anima irrationalis non habeat voluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
cando corpori. quo etiã ĩꝑat corꝑi quadã mn¬
tentione ñ mole. Quanto magis inquiã nutꝰ
ipse uoluntatis eiꝰ. ñ ꝑ locũ mouet᷑. ut corpꝰ
ꝑ locũ moueat. qͣndo totũ ꝑ partes mouet :
nec aliquit loco mouet. nisi ꝑ illas quas
loco ñ mouetꝰ Qđ su ntelligere difficile ẽ.
utrũq credat᷑. Et qđ cieatura spĩtał ñ ꝑ locũ
de anima quisq ñ uult hoc crede. qđ quidẽ
sine dubio ñ solu credet. uerũ etia intellige¬
ret. si eã posset sicuti ẽ. in corporeã cogitare.
Cui enĩ ñ facile occurrat. qđ ꝑ locũ ñ moueat᷑
quȩ ꝑ locispatia ñ distendit᷑ : qͥcqͥd aut̃ ꝑlo¬
ci spatia distendit᷑. corpꝰ ẽ. Ac ꝑ hoc conseq̃ns
÷ut aĩa ꝑ locũ moueri ñ putet᷑ si corpꝰ nẽe cre¬
ñ uult crede: ñ nimis urgendꝰ ẽ. Substantiã
uͦ dĩ nisi credat nec ꝑtẽpꝰ nec ꝑ locũ moueri:

Expanded text:
cando corpori, quo et inperat corpori quadam incando corpori, quo et inperat corpori quadam intentione, non mole: quanto magis, inquam, nutus ipse uoluntatis eius non per locum mouetur, ut corpus per locum moueat, quando totum pas loco non mouet! Quod si intellegere difficile est, utrumque credatur, et quod creatura spiritalis non per locum de anima quisque non uult hoc credere - quod quidem sine dubio non solum crederet, uerum etiam intellegeret, si eam posset, sicuti est, incorpoream cogitare. cui enim non facile occurrat, quod per locum non moueatur, quae per loci spatia non distenditur? quidquid autem per loci spatia distenditur corpus est; ac per hoc consequens est, ut anima per locum moueri non putetur, si corpus non esse crenon uult credere, non nimis urguendus est; substantiam uero dei nisi credat nec per tempus nec per locum moueri,
Abbreviated transcription (Latin):
omĩno ẽ. quẽ uoluntas mouet: nͥ ab illo aliqͦ
articuli cardine. quẽ muitꝰ euisdẽ uoluntatis
pͥmit᷑ figit. Ut ab eo qđ loci spatio ñ moue̾t᷑.
agi ualeat qđ mouet᷑. Deniq nec in ambu¬
lando pes leuat᷑. n alius fixus totũ corpͦ ferat:
donec ille qui motꝰ ẽ. a loco unde fert᷑. ad loc̃
quo fert᷑. immoto articło suii cardinis innitat᷑.
P orro sim corpore nullũ m̃brũ ꝑ locũ uolun¬
tas mouet. nͥ ab eo m̃bri articło. quẽ ñ mouet.
cũ & illa pars corporis quȩ mouet᷑. ⁊ illa qͣ
fixa fit ut moueat᷑. corporeas habeant qͣnti¬
tates fuas. quib occupent spatia locoꝵ suor:
qͣntomagis ipse anime nutus cui mbra de¬
seruiunt. Ut qđ placuerit figat᷑. unde
id qđ mouendũ ẽ. innitat᷑. Cũ anima ñ sit
nat᷑a corporea. nec locali spatio corpꝰimple¬
at. sic̃ aqua utrẽ. siue spongiã. s miris mo-¬
dis ipso incorporeo mitu conmixta sit uiuifi¬

Expanded text:
omnino est, quem uoluntas monet, nisi ab aliquo omnino est, quem uoluntas monet, nisi ab aliquo articuli cardine, quem nutus eiusdem uoluntatis primitus figit, ut ab eo quod loci spatio non mouetur agi ualeat quod mouetur. denique nec in ambulando pes leuatur, nisi alius fixus totum corpus ferat, donec ille qui motus est a loco, unde fertur, ad locum, quo fertur, immoto articulo sui cardinis innitatur. porro si in corpore nullum membrum per locum uoluntas monet nisi ab eo membri articulo, quem non mouet, cum et illa pars corporis, quae mouetur, et illa, qua fixa fit, ut moueatur, corporeas habeant quantitates suas, quibus occupent spatia locorum suorum, quanto magis ipse animae nutus, cui membra deseruiunt, ut quod placuerit figatur, unde id, quod mouendum est, innitatur, cum anima non sit natura corporea nec locali spatio corpus inpleat, sicut aqua utrem sine spongiam, sed miris modis ipso incorporeo nutu commixta sit uiuifi
Abbreviated transcription (Latin):
moueat corpꝰ ꝑtẽpꝰ i locũ. Si eñi qđ inse ipso
agit᷑ caꝑe ñdũ pot̃. qͥuantominꝰ illud qđ su¬
pͣ ẽ: Affecta quippe anima camaliũ sen-¬
suũ consuetudine. etiã se ipsam cũ corpore
ꝑ locũ moueri putat. aũ id ꝑ locũ mouet.
Que si posset diligent̃ inspicere. tanꝗͣ car¬
dines mbroꝵ corporis sui. quẽ ammodũ arti-¬
culatim dispositi sint. a quib initia motio¬
nũ nitant᷑: inuenie̾t ea que ꝑ spatia locoꝵ
mouent᷑. n ab eis que loco fixa st̃ ñ moueri:
Non enĩ mouet᷑ solus digit᷑. nͥ manꝰ fixa sit.
ciuꝰ articło uelut in moto cardine ioueitur.
Sic tota palma ab articło cubiti: sic cubitꝰ ab¬
aiticło humeri: humerꝰ ab scapula cõmouẽt᷑.
Stantib utiq cardinib quib motio nitit᷑: it
ꝑ loci spatiũ qđ mouet᷑. Sic plantȩ in talo ẽ
articulus: quo stante mouet᷑. Sic cruris inge¬
nu ÷ & totiꝰ pedis in coxa. Et nullus m̃bri motꝰ

Expanded text:
moueat corpus per tempus et locum. si enim quod in se ipso agitur capere nondum potest, quanto minus illud, quod supra est! Adfecta quippe anima carnalium sensuum consuetudine etiam se ipsam cum corpore per locum moueri putat, dum id per locum mouet. quae si posset diligenter inspicere tamquam cardines membrorum corporis sui quemadmodum articulatim dispositi sint, a quibus initia motionum nitantur, inueniet ea, quae per spatia locorum mouentur, nisi ab eis, quae loco fixa sunt, non moueri. non enim mouetur solus digitus, nisi manus fixa sit, a cuius articulo, uelut inmoto cardine, moueatur. sic tota palma ab articarticulo humeri, humerus ab scapula commouetur; stantibus utique cardinibus, quibus motio nitatur, it per loci spatium quod mouetur., sic plantae in talo est articulus, quo stante mouetur; sic cruris in genu et totius pedis in coxa; et nullus membri motus
Abbreviated transcription (Latin):
ac loco: mouet conditũ spm̃ ꝑtempꝰ sine
loco:mouet corpꝰ ꝑtempꝰ ⁊locum: Quocͥca
qͥsqͥs intelligere conat᷑. quẽ ad niodũ ȩt̃nꝰ uere
ȩtnꝰ. ⁊ uere immortał acq in cõmutabił ds.

Expanded text:
ac loco, mouet conditum spiritum per tempus sine ac loco, mouet conditum spiritum per tempus sine loco, mouet corpus per tempus et locum. Quocirca quisquis intellegere conatur quemadmodum aeternus, uere aeternus et uere immor
Abbreviated transcription (Latin):
tummodo ꝑtemꝑa mutari potest: corporał
autẽ ꝑtẽꝑa &e loca. Exempli enim grã ꝑtẽ
pus mouet᷑ animus: uł reminiscendo qd̾
oblitus erat: uł discendo qd̾ nesciebat: uł
uolendo qđ nolebat: ꝑlocos autem corpꝰ.
uł t̾ra incelum: uł acelo int̾ram: uł abori¬
ente in occidentem: uł si quo alio sumli
modo O mẽ autẽ qđ mouet᷑ ꝑlocum: ñ
potest nisi & ꝑtempꝰ simul moueri: At
non om̃e qđ mouet᷑ ꝑ tempꝰ. necesse ẽ etiã
ꝑlocum moueri Sicut gͦ substantiam q̃
mouet᷑ ꝑtempꝰ ⁊ locũ p̃cedit substantia q̃
tantũ ꝑtempꝰ. ita ipsam p̃cedit illa. que nec
plocum nec ꝑtempꝰ. Ac ꝑ hoc sic̃ ꝑ tempus
⁊ locum mouet corpꝰ. ipse tantum ꝑ tempus
motꝰ conditꝰ sp̃s: ita ꝑtempꝰ mouet conditũ
spm̃. ipse nec ꝑtempꝰ nec ꝑlocum motꝰ ñ con¬
ꝑtempꝰ: & ꝑtempus ad locum corpus. Sp̃s
autẽ creator mouet se ipsum sine tempore

Expanded text:
tummodo per tempora mutari posset, corporalis tummodo per tempora mutari posset, corporalis autem per tempora et locos. exempli enim gratia per tempus mouetur animus uel reminiscendo, quod oblitus erat, uel discendo, quod nesciebat, uel uolendo, quod nolebat; per locos autem corpus uel a terra in caelum uel a caelo in terram uel ab oriente ad occidentem uel si quo alio simili modo. omne autem, quod mouetur per locum, non potest nisi et per tempus simul moueri; at non omne, quod mouetur per tempus, necesse est etiam per locum moueri. sicut ergo substantiam, quae mouetur per tempus et locum, praecedit substantia, quae tantum per tempus, ita ipsam praecedit illa, quae nec per locum nec per tempus. ac per hoc, sicut per tempus et locum mouet corpus ipse tantum per tempus motus conditus spiritus, ita per tempus mouet conditum spiritum ipse nec per tempus nec et per tempus ac locum corpus; spiritus autem creator mouet se ipsum sine tempore
Abbreviated transcription (Latin):
ht̃ inmortalitatẽ. & lucẽ habitat in accessi¬
bilẽ: quẽ nemo hominũ uidit. nec uidere
potest: ne locorum. uł finito. uł iusinito
spatio continereͥ: nec temporũ uł finito
uł infinito uolumine uariari: Neq enim
ẽ in eiꝰ substantia. qua d̃s ẽ. qđ breuiꝰ sit in
paite quã in toto. ⁊ sic̃ necesse ẽ. esse. que in lo¬
cis sunt: Aut fuit in eius substantia. qđ iã
ñ ẽ. uł erit qd̾ nondũ ẽ. sic̃ innaturis. quȩ
possunt temporis mutabilitatem pati
h ic gͦ in commutabili ȩt̾nitate uiuens. crea¬
uit omĩa simul: ex quibꝰ curterent temꝑa.
&e implerent᷑ loca ⁊ temꝑalibꝰq & localibus
rerum motibꝰ scła uoluerentur: In quibꝰ rebꝰ.
quedam sp̃italia. quedam corporalia con¬
didit: formans materiam. quam nec alius.
nec ullus. s om̃ino ipse informem ac form¬
bilem instituit: ut formationẽ suam uon
temꝑe. s origine p̃ueniret: Sp̃italem autẽ
creaturam corporali p̃posuit: qđ spĩtalis tan¬

Expanded text:
habitat inaccessibilem, quem nemo hominum uidit nec uidere potest, nec locorum uel finito uel infinito spatio contineri nec temporum uel finito uel infinito uolumine uariari. neque enim  in eius substantia, qua deus est, quod breuius sit in parte quam in toto, sicut necesse est esse quae in locis sunt, aut fuit in eius substantia, quod iam non est, uel erit, quod nondum est, sicut in naturis, quae possunt temporis mutabilitatem pati. Hic ergo incommutabili aeternitate uiuens creauit omnia simul, ex quibus currerent tempora et inplerentur loca poralibusque et localibus rerum motibus saecula uoluerentur. in quibus rebus quaedam spiritalia, quaedam corporalia condidit, formans materiam, quam nec alius nec ullus, sed omnino ipse informem ac formabilem instituit, ut formationem suam non tempore, sed origine praeueniret. spiritalem autem creaturam corporali praeposuit, quod spiritalis tan
Abbreviated transcription (Latin):
uera ȩccła: cũ at nos ueniunt ñ em̃damꝰ ⁊
s potiꝰ apꝓbamꝰ. Inquib eni ñ dissenciuel
a nob in eis ñ disiungunt᷑ a nob̾. S tam̃ q
nichil eis ꝓsunt quadiu scismatici ł here¬
tici st̃. ꝓpt̾ alia in quib a ueritate dis¬
sentiunt. & ꝓpt̃ ipsũ seꝑationis ĩma-¬
nssimĩ scelus: siue ꝑmanserint in eispec¬
cata siue continuo dimissa redierint. ut
at salutẽ pacis atq caritatis ueniant ad¬
hortam M Non solũ ut aliquid habeant qd̾
ñ habebant⁊ s ut eis etiã illud ꝓdẽe inci¬
piat qđ habebant. Sequit᷑ textus. Quod
baptisimis dĩ sic eccłia ubicũq inuentũ

Expanded text:
uera ecclesia, cum ad nos ueniunt, non emendamus, uera ecclesia, cum ad nos ueniunt, non emendamus, sed potius approbamus. in quibus enim non dissentiunt a nobis, in eis non disiunguntur a nobis. sed tamen, quia nihil eis prosunt. quamdiu schismatici et haeretici sunt, propter alia in quibus a ueritate dissentiunt et propter ipsum separationis immanissimum scelus, siue permanserint in eis peccata siue continuo dimissa redierint, ut ad salutem pacis atque caritatis ueniant adhortamur, non solum ut aliquid habeant quod non habebant, sed ut eis etiam illud prodesse incipiat quod habebant. CCV. SEQVITVR SETEXTVS: QVOD BAPTISMVS
Abbreviated transcription (Latin):
am plerunq fit ut hõ habeat inini¬
cum. quẽ imquissime ođit: quã quã
etiã inimicos diligere iubeamͣ. & orare ꝓ eis
Subito aut ꝑicło mortis incipit ꝑturbari:
& poscit baptismũ. Quẽ tanta festinatione
accipit: ut necessariã int̾rogationẽ parcoꝵ¬
u̾boꝵ ux ꝑiculi tẽpꝰ a̾mutat. Quantomi¬
nꝰ sermonẽ longissimũ ut illud odiũ corde
pellat᷑: etia si baptizanti sit cognitũ: Certe
ista ñ solũ ap̃d nos: s etiã ap̃d illos euenire
ñ cessant. Quid gͦ dicimꝰ: Dimitunt᷑ pec¬
cata huic homini: atiñ dimitunt᷑: Arsꝰ
qdđ uolunt eligant. Sieñĩ dimutunt᷑: con.¬
tinto redeunt. Cuangłium loquit᷑: uer¬
tas clamat. Siue gͦ dimitant᷑. sine ñ dunit¬
tant᷑: necessaria ẽ. postea medicina. Hlecta¬
in si uirerit. atq io corrigends̃ ẽẽ didicert.
atq corrȩcerit. denuo baptizat᷑: siue apud
illos. siue ap̃d nos. Sic & illa q̃ scismatici
ł heretici ñ alit̾ hñt nec alit̃ agunt quã

Expanded text:
am plerumque fit, ut homo habeat inimicum, quem iniquissime oderit, quamquam etiam inimicos diligere iubeamur et orare pro eis; subito autem periculo mortis incipit perturbari et poscit baptismum, quem tanta festinatione accipit, ut necessariam interrogationem paucouix periculi tempus admittat, quanto minus sermonem longissimum, ut illud odium corde pellatur, etiam si baptizanti sit cognitum. certe ista non solum apud nos sed etiam apud illos euenire non cessant. quid ergo dicimus? dimittuntur peccata huic homini an non dimittuntur? prorsus quod uolunt eligant. si enim dimittuntur, continuo redeunt, euangelium loquitur, ueritas clamat. siue ergo dimittantur siue non dimittantur, necessaria est postea medicina, nec tamen, si uixerit atque id corrigendum esse didicerit atque correxerit, denuo baptizatur siue apud illos siue apud nos. sic et illa quae schismatici uel haeretici non aliter habent nec aliter agunt quam
Abbreviated transcription (Latin):
spicas se dix uidise in sontnis & boues. ñ
spicarũ att boum imagines. Si gͥ liquido
constat nomiuib earum renũ quarũ imagi¬
nes sunt easdẽ imagines appellari: ñmirũ
imago samueł uisa apparuerit. machinam¬
to ei qui transfigurat se uelut angłim luciꝰ
& ininistros suos. uelut ministros iusticie
Iam uͦ si illud mouet qͣm & a maligno sp̃u
sauli uera p̃dicta sint: pot̾ & illud mirum
uidi qm demones agnouer̃ rp̃m. que iudei
ñ cognosçebant. Cũ eni uult ds̃ etiã ꝑ infi

Expanded text:
spicas se dixit uidisse in somnis et boues, non spicas se dixit uidisse in somnis et boues, non spicarum aut boum imagines. si igitur liquido constat nominibus earum rerum, quarum imagines sunt, easdem imagines appellari, non miruimago Samuhelis apparuit machinamento eius qui transfigurat se uelut in angelum lucis et ministros suos uelut ministros iustitiae. Iam uero si illud monet, quomodo et a maligno spiritu Sauli uera praedicta sunt, potest et illud mirum uideri, quomodo daemones agnouerint Christum, quem Iudaei non cognoscebant. cum enim uult deus etiam per infi
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ pangunt atq fingunt᷑ ex aliqua ma¬
teria metalli aut ligni. uł cuiꝰq rei apte
adoꝑa huiꝰ modi quȩ etiã uident᷑ in som¬
nis. & om̃s fere imagines earũ rerũ quarũ
imagines st̃ appellari nominib solent. Qͥs
em̃ ẽ. qui hominẽ pictũ dubitet uocare ho¬
minẽ : quandoquidẽ & singłoꝵ quoꝵq pic¬
tura cũ aspicimꝰ ꝓpa quoq nomina incunc¬
tant adhibemꝰ: Ielut cũ intuentes tabulã
aut pariete. dicimꝰ ille ciceio ẽ: ile salus¬
tiꝰ. ille achilles: ille hector᷑ hoc flam symo¬
is: illa roma: cũ aliud nich̾ sint ꝗͣ picte una¬
gines. Unde cherubin cũ sint celestes po¬
ita uocitant᷑. Item quisqͥs uidet somniũ.
ĩ dicit uidi imaguiẽ auginturaut sim¬
pliciani⁊ s uidi augustinũ & simpliciami:
Cũ eo t̃pr quo tale aliquid uidit. nos igno¬
raremꝰ. Usq adeo manifestũ ẽ: ñ ipsos
homines. s iagines eoꝵ uidi. Et pharao

Expanded text:
quae pinguntur atque finguntur ex aliqua maquae pinguntur atque finguntur ex aliqua materia metalli aut ligni aut cuiuscumque rei aptae ad opera huius modi, quae etiam uidentur in somnis et omnes fere imagines earum rerum, quarum imagines sunt, appellari nominibus solent. quis enim est, qui hominem pictum dubitet uocare hominem? quando quidem et singulorum quorumque picturam cum aspicimus, propria quaque nomina incunctanter adhibemus; uelut cum intuentes tabulam aut parietem dicimus: "ille Cicero est, ille Sallustius; ille Achilles, ille Hector; hoc flumen Simois, illa Roma", cum aliud nihil sint quam picturae, imagines. unde cherubin cum sint caelestes poenta uocitantur. item quisquis uidet somnium, non dicit: „uidi imaginem Augustini aut Simpliciani," sed: "uidi Augustinum et Simplicianum", cum eo tempore, quo tale aliquid uidit, nos ignoraremus. usque adeo manifestum est non ipsos homines, sed imagines eorum uideri. et Pharao
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ inuitꝰ nec dominante atq subiugã¬
te magica potentia s uolens atq obtẽ¬
ꝑans occultt difpositioni di que phito:¬
nissam illam & saulẽ latebat consentiret
na eũ sententia ꝑcusfurus. Cur eñi anima
bom hom̃is a mał uiuis euocata. si uene¬
rit amittere uideat dignitatẽ suã: cũ & ui¬
ui plerũq boni uocati admalos ueniant
& agant cũ eis qđ officiũ postulat equita¬
tis: seruato atq in concusse decore untu¬
tis sueꝰ & illoꝵ uiciis ꝓrerũ p̃sentiũ uł uss.
uł necessitate tractatis. Quãꝗͣ in hoc facto
pot esse alius facilior exitꝰ expeditior intellec¬
tus: ut ñ uere sp̃m sanitieł excitatũ a reqͥe
sua cred amꝰ. s aliqđ phantasma. & imagi¬
nariã illusionẽ diabolimachinationib fac¬
tã. Quã ꝓptea scͥpt̾a nomine samueł appel¬
lat. qr solent imagines earũ rerũ nomini¬
bꝰ appellari. quarũ imagines st̃ Sic̃ omĩa

Expanded text:
ut non inuitus nec dominante atque subiuganut non inuitus nec dominante atque subiugante magica potentia, sed uolens atque obtemperans occultae dispositioni dei, quae pythonissam illam et Saulem latebat, consentiret na eum sententia percussurus. cur enim anima boni hominis, a malis uiuis euocata si uenerit, amittere uideatur dignitatem suam, cum et uiui plerumque boni uocati ad malos ueniant et agant cum eis quod officium postulat aequitatis, seruato atque inconcusso decore uirtutis suae et illorum uitiis pro rerum praesentium uel usu uel necessitate tractatipotest esse alius facilior exitus et expeditior intellectus, ut non vere spiritum Samuelis excitatum a requie sua credamus, sed aliquod phantasma, et imaginariam illusionem diaboli machinationibus factam, quam propterea scriptura nomine Samuhelis appellat, quia solent imagines earum rerum nominibus appellari, quarum imagines sunt: sicut omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
& sc̃ificator longe utiq maiorẽ. Qđ si
hoc mouet qã licuerit maligno spin.
excitare animã iusti. & tanꝗͣ de abditis
mortuoꝵ receptacuł euocare. ñ ne magis
miranduẽ. qđ sathanas ipsũ dnm̃ assũp¬
sit. & constituit suꝑ pina tẽpłi᷑. Quoli¬
bet eni mͦ fecerit ille eciã modꝰ quosamu¬
eli factiĩ ẽ. ut excitaret similit latet. Nisi
forte quis dixerit faciliorẽ diabolo fuisse
licentiã ad dñim uiuum unde uoluit
asfum̃dũ. & tibi uobut constituendũ:
quã ã samuelis defuncti sp̃m a suis sedi¬
b excitandũ. Qđ si illud in euangłio nos
idõ ñ ꝑturbat. qr diis uoluit atq ꝑmistt
nulla diminutione sue potestatis & di¬
uinitatis ro fieri. sic̃ ab ipsis iudeis quan
lica facientib & teneri se. & innciri. &
includi & crucifigi. atq int̾fici passus
e ñ ẽ ab suidũ crede ex aliqͦ dispensa¬
tione diuine uoluntatis ꝑmissũ finsse.

Expanded text:
et sanctificator longe utique major est. Quod si et sanctificator longe utique major est. Quod si hoc movet, quod licuerit maligno spiritui excitare animam justi, et tanquam de abditis mortuorum receptaculis evocare; nonne magis mirandum est quod satanas ipsum Dominum assumpsit et constituit super pinnam templi ? Quolibet enim modo fecerit, ille etiam modus quo Samueli factum est ut excitaretur, similiter latet. Nisi forte quis dixerit faciliorem diabolo fuisse licentiam ad Domiassumendum et ubi uoluit constituendum quam ad Samuhelis defuncti spiritum a suis sedibus excitandum. quod si illud in euangelio ideo nos non perturbat, quia dominus uoluit atque permisit nulla deminutione suae potestatis et diuinitatis id fieri, sicut ab ipsis Iudaeis, quamquam lica facientibus et teneri se, et vinciri, et illudi, et crucifigi, atque interfici passus non est absurdum credere ex aliqua dispensatione diuinae uoluntatis permissum fuisse,