comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ⁊ pħi itl est amatoris sapĩe tle sapiẽti¬
a disputare. Non enim hoc illi fat̾e̾ tleili¬
terunt qui se amatores sapĩe potius ꝙͣ
sapientes cẽ ꝓfessi st̃. ¶ Disputantes ã
de sapia cliffinierunt eam dicentes. Sapi¬
entia est humanaꝵ reꝵ liuinaꝵ q scĩa.
Uñ ego quo in libro sr̃iore utͣr iniq te
unaꝵ ⁊ sapĩam ⁊ scĩam tlici posse non
taciei. Uerum ẜn hñc distinctõem quã
uanitatis ⁊ norte cõsitatis huic scien¬
tie iͥbuens: s illud tm̃modo quo fides sa¬
lub̾rima qua ad u̾am beatitudinem di¬
cit. giguitur. nitͥtur. defendr᷑. robora¬
tur. Qua scĩa non pollent fideles plu¬
rimi : qͣmuis polleant ip̃a fide plimũ.
Aluid est enim scire tm̃modo quid hõ c̾¬
dere tlebeat ꝑꝑ adipiscendam uitam bea¬
tam que non nͥ et̾na est. Aliud aũ scire ꝙ̃¬
adiodum hoc ip̃m ⁊ piis opituletur:
⁊ contͣ impios defendatur. quam ꝓprio
appellare uocabulo scrãm uidetur aposto¬

Expanded text:
ophi, id est amatoris sapientiae, de sapientia disputare. Non enim hoc illi facere destiterunt, qui se amatores sapientiae potius quam sapientes esse professi sunt. 3. Disputantes autem de sapientia, definierunt eam dicentes: Sapientia est rerum humanarum divinarumque scientia. Unde ego quoque in libro superiore utrarumque sapientiam et scientiam dici posse non tacui . Verum secundum hanc distinctionem qua dvanitatis et noxiae curiositatis est, huic scientiae tribuens, sed illud tantummodo quo fides saluberrima, quae ad veram beatitudinem ducit, gignitur, nutritur, defenditur, roboratur: qua scientia non pollent fideles plurimi, quamvis polleant ipsa fide plurimum. Aliud est enim scire tantummodo quid homo credere debeat propter adipiscendam vitam beatam, quae non nisi aeterna est: aliud autem, scire quemadmodum hoc ipsum et piis opituletur, et contra impios defendatur, quam proprio appellare vocabulo scientiam videtur Aposto
Abbreviated transcription (Latin):
tum ita deinceps post̾is placuit: ut qͣnta¬
lib de reb ad sap̃iam ꝑtinentib doctha
quisq uł sibi uel aliis uitle̾tur excellere
ꝓfit̾i taluim hominũ nullus audebat:
qr sine ullo pt̃co putabant eẽ sapienten.
Haũ nr̃a scriptã non dic̃. que dic̃. Argu¬
e sepienten: ⁊ amabit te. ꝓfc̃o entm ui¬

Expanded text:
is placuit, ut quantalibet de rebus ad sapientiam pertinentibus doctrina quisque vel sibi vel aliis videretur excellere,profiteri talium hominum nullus audebat, quia sine ullo peccato putabant esse sapientem? Hoc autem nostra Scriptura non dicit, quae dicit: Argue sapiente
Abbreviated transcription (Latin):
in epłã atłꝰ ebreos. Quis enim filius tun
non det disciplinam pat̾ eius: E illud
Postea u̾o fructum pacificũ hiis qui ꝑ can
certauerũt: recdlet iusticie. Deus gͦ ip̃e sũ¬
ma sapĩa: cultus aũ tdi. sap̃ia est hominis
de qua nunc loqͥmur. Nara saꝑĩa hꝰ imĩde
stulticia est apu dm. ¶ Stłm hnͣc sa¬
Multitudo sapientiũ: sanitas est orbis tei
raꝵ. S si de sap̃ia disputare sapientiũ:
quiti agemus: Nunqͥt nam ꝓfiti̾ autlebi¬
mus sap̃iam : ne sit nr̃a de illa unpudens
clisputatio: Nonne t̾rebimur exemplo ⁊¬
pytagore : Qui cum ausus non fuiss sa¬

Expanded text:
in Epistola ad Hebraeos, Quis enim est filius, cui in Epistola ad Hebraeos, Quis enim est filius, cui non det disciplinam pater ejus? et illud postea vero fructum pacificum iis qui per eam certarunt, reddet justitiae . Deus ergo ipse summa sapientia, cultus autem Dei sapientia est hominis, de qua nunc loquimur. Nam sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum . Secundum haMultitudo sapientium sanitas est orbis terrarum . 2. Sed si de sapientia disputare sapientium est, quid agemus? Numquidnam profiteri audebimus sapientiam, ne sit nostra de illa impudens disputatio? Nonne terrebimur exemplo Pythagorae? qui cum ausus non fuisset sa
Abbreviated transcription (Latin):
NAẽ de
sapientia
nobis est
est: nam
sapientia
dei filius eius unigenitus dicit᷑. s loque¬
mur ile hõis sapĩa uera tamen que ẜni
teum est. ac uerus ac p̾cipuus tultus eiꝰ
grece qiło nomen nr̃i sicut iam cãmemora¬
niius: uolentes et ip̃i uno remine inter¬
pretari. pietatem dix̾unt : cum pietas a¬
pud grecos eisebya usitattus nuntupet᷑¬
melius int̾pretatur duob ut dicatur po¬
tius dt cultus. ¶ Hnͣc ẽẽ hominis sapi¬
entiam qł ⁊ in duodetiio hꝰ oꝑto uolu¬
mine iam posuimus : scͥpture scẽ auctori¬
tate demonsttͣur in libro serui tłi iob: ubi
legrͣ dei sapt̃a dixisse homini. Ette pieã¬
est sapĩa ÷ abstiuere auĩ a malts est sciẽtia.
int̾pretati sunt disciplina est que uttiq a
discendo nomen accepit. unde ⁊ scĩa dici
potest. Ad ħ enim queq res discit᷑: ut
sciatur. Qͣuis alia notõne in hiio que ꝓ
pc̃c̃is suis mala quisq patitur ut corri¬
gatur : dici solet disciplina. ¶Inde illud:

Expanded text:
Nunc de sapientia nobis est est; nam sapientia Dei Filius ejus unigenitus dicitur : sed loquemur de hominis sapientia, vera tamen quae secundum Deum est, et verus acur. Quod nomen nostri, sicut jam commemoravimus, volentes et ipsi uno nomine interpretari, pietatem dixerunt, cum pietas apud Graecos εὐσέβεια usitatius nuncupetmelius duobus interpretatur, ut dicatur potius Dei cultus. Hanc esse hominis sapientiam, quod et in duodecimo hujus operis volumine jam posuimus , Scripturae sanctae auctoritate monstratur, in libro Dei servi Job, ubi legitur Dei sapientiam dixisse homini scientia ; interpretati sunt, disciplina quae utique a discendo nomen accepit, unde et scientia dici potest. Ad hoc enim quaeque res discitur, ut sciatur. Quamvis alia notione, in iis quae pro peccatis suis mala quisque patitur ut corrigatur, dici soleat disciplina. Unde illud est
Abbreviated transcription (Latin):
uobus aũ modis accipi potest: gł
uiuos ⁊ mortuos iudicabit. Siue
Ut uiuos intlłigamus quos ħ nunclũ
mortuos: s ad huc in ista carne uiuẽtes
inuenturus est eiꝰ aduentus. mortu¬
os aũ qui de corpore priusqͣm uẽiat:
exierunt uł ex ituri sunt siue ui uos
buntur. ¶ Aliqñ enim uiditium dei

Expanded text:
uobus autem modis accipi potest quod vivos et mortuos judicabit: sive ut vivos intelligamus, quos hic nondum mortuos, sed adhuc in ista carne viventes inventurus est ejus adventus; mortuos, autem qui de corpore, prius quam veniat, exierunt vel exituri sunt: sive vivos buntur.
Abbreviated transcription (Latin):
tunt cͥdius exaudiri: cum in or̃oue
drͣ. Dinite nobis debita nr̃a sicut et
nos dimitrimus debitorib nr̃is. ꝓcul
dubio uerba sponsionis hꝰ implentur:
Si homo qui nuudum ĩ ꝓficit ut iam
diligat inunitum: tñ qñ rogatur ab ho¬
mine qui peccauit in eũ ut ei dimittat
diurtit ex corde: qr. ⁊ sibi roganti utiq
uult dimitti tum oeat ⁊ clitit. Sicut et
nos climittimus debitorib nr̃is .i. sic
nos dimittimus rogantibus elebitor¬
bus nostris.

Expanded text:
 cum in oratione dicitur, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; procul dubio verba sponsionis hujus implentur, si homo qui nondum ita profecit, ut jam diligat inimicum, tamen quando rogatur ab homine qui peccavit in eum, ut ei dimittat, dimittit ex corde: quia etiam sibi roganti utique vult dimitti, cum orat et dicit, Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; nos dimittimus rogantibus debitoribus nostris.
Abbreviated transcription (Latin):
tes in reb¬
Se que facte
sunt ⁊ ad¬
iil cognosten¬
dum eĩ a
quo facte
sune exter¬
cere lectorẽ:
mus ac eiꝰ ymagiem qrł est homo. in eo
eandem rem que meuo uocatur uł animꝰ.
Quo nontine non nlli auctores lingue
latine qł excellit in hominem ⁊ nou est
in petore ab aĩa que mest ⁊ pecori: suo qͦ
tib diuine scͥpture auctoritatr. u̾m eti¬
am itelligentib aliqua si possumus tͦ¬
ne tam demonstrͣe debemus. Cur aũ si pꝰ¬
sumus dex̾mi : res ip̃a cum queri dispo¬
tando ceꝑit: melius uidicabit ¶ Dens¬
quippe quem qrimus adiunabit ut sꝑo:
ne sit infructuosus labor nr̃. ⁊ intelli¬
gamus quemadm dc̃m sto in psalmo.

Expanded text:
tes in rebus quae factae sunt ad cognoscendum eum a quo factae sunt, exercere lectorem, mus ad ejus imaginem, quod est homo, in eo eam rem quae mens vocatur vel animus. Quo nomine nonnulli auctores linguae latinae, id quod excellit in homine, et non est in pecore, ab anima quae inest et pecori, suo quotibus, divinae Scripturae auctoritate; verum etiam intelligentibus, aliqua, si possumus, ratione jam demonstrare debemus. Cur autem, Si possumus dixerim, res ipsa cum quaeri disputando coeperit, melius indicabit. quippe ipse quem quaerimus adjuvabit, ut spero, ne sit infructuosus labor noster, et intelligamus quemadmodum dictum sit in Psalmo
Abbreviated transcription (Latin):
ueniri. Et quo modo tam letabr᷑ ⁊ non
potius conlstabrͣ cor querentiũ: si non
potiu̾nt in uenire qđł querunt : Non
enim ait. Letet᷑ cor inuẽientiun ⁊ sed q̃¬
niri posse dum querit᷑i testatur ysac¬
ut inuenitis: inuocate eũ. ⁊ cum aꝓppĩ¬

Expanded text:
omodo jam laetabitur, et non potius contristabitur cor quaerentium, si non potuerint invenire quod quaerunt? Non enim ait, Laetetur cor invenientium; sed, quniri posse dum quaeritur, testatur Isaiut inveneritis, invocate eum: et cum app
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑm citatiem: ant ac̾m. aut gyrum stͥ¬
laꝵ. ant uolentam aquam. aut luĩaru
celi: rectores orbis t̾raꝵ tdeos putauerĩt
Quoꝵ quidem si sp̃ẽ delectati hec alcos pi¬
tauer unt : sciant qnͣto ilũator eoꝵ melie
est. Sp̃et enem gn̾ator t̾auit ca. Aut si il¬

Expanded text:
 citatum aerem, aut gyrum stellarum, aut violentiam aquarum, aut luminaria coeli, rectores orbis terrarum deos putaverunt: quorum quidem si specie delectati haec deos putaverunt, sciant quanto Dominator eorum melior est. Speciei enim generator ea
Abbreviated transcription (Latin):
as suas: ⁊ uir iniquns cogitatões suas.
Si gͦ quesitus inuenirt potest: cur dͤ¬
dum ÷. querite faciem eiꝰ semꝑ. : An ⁊
tmientus forte qu̾endus :Si enĩ
sunt in comprehensibilia requtr euda
ness cxulim et nicħ simenisse: qui qͣm sit ĩ¬
comp̾hensibile. qrł que rebat potu̾t iuuẽire
¶ur gͦ. sic guenit. Si incomp̾hensibile tom¬
pͥhendit ẽẽ quod queriten qr cessantum
nõn est ⁊ qͣm dut in ip̃a incomp̾hensibiliũ

Expanded text:
cogitationes suas . Si ergo quaesitus inveniri potest, cur dictum est, Quaerite faciem ejus semper? An et inventus forte quaerendus est? Sic enim sunt incomprehensibilia requirenda, ne se existimet nihil invenisse, qui quam sit incomprehensibile quod quaerebat, potuerit invenire. Cur ergo sic quaerit, si incomprehensible comprehendit esse quod quaerit, nisi quia cessandum non est, quamdiu in ipsa incomprehensibi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsptam frust᷑ ⁊ iuaniter ex istimet inaa¬
tar prius ꝑ quasdam sui generis trin¬
tates quodam modo gͣͣlatim donec ad mẽ¬
tem homituis ꝑuenirem quesisse uidicia
summe illeus trinitatis quam querinꝰ.¬

Expanded text:
quispiam frustra et inaniter existimet in creatura prius per quasdam sui generis trinitates quodam modo gradatim, donec ad mentem hominis pervenirem, quaesisse indicia summae illius Trinitatis, quam qu
Abbreviated transcription (Latin):
subietit continuo medicinam : precep¬
tum fr̃ne reconsiliatõis adiungend.
niox quippe ait. Si gͦ offers munus
tuum ad altare ⁊ ibi recordatus fu̾is:
¶Aut quis existimaret qmͣ magnum
pcc̃m sit dies obẜuare ⁊ m̃ses ⁊ ãnos¬
⁊ tempora: sicut obẜuant qui certis
hõim fausta uel infauista existimẽt
tempora : nͥ huius mali magͥculinẽ
ex timore apostoli pensaremus qui

Expanded text:
subjecit continuo medicinam, praeceptum fraternae reconciliationis adjungens; mox quippe ait: Si ergo offers munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris Aut quis existimaret quam magnum peccatum sit dies observare, et menses, et annos, sicut observant, qui certis hominum fausta, vel infausta existimant tempora, nisi hujus mali magnitudinem ex timore Apostoli pensaremus, qui
Abbreviated transcription (Latin):
s ⁊̃ suoꝵ de quib ip̃i nati sunt. nou im¬
Eꝓbabiliter drͣ illa quippe diuina stũa.
Redlam pcc̃a patrum in filios : tenet
mentum nouum incipiant ꝑtiuere.
quod testam̃tum ꝓrophabatur. cumi
dr̃etur ꝑ ihedechielem. Non accepti¬
ros filios ꝓtc̃a patrum suoꝵ nͥ ulte¬
rius fut᷑am in illis irł parabolam a¬
lam. Patres manducauerunt uuã
acerban. e̾t dentes filioꝵ obstupuer̃t.
Ideoq enim quisq renascitur: ut sol¬
uatur in eo quidquid pcc̃i ÷ cum quo
uascitur. Nam pcc̃a que male ageti¬
do postea comninituntur: possunt ⁊
penitendo sanari. Sicut ⁊ post bap¬
tuta regu̾atio. nͥ qr uiciosa ÷ gñatio us¬
q ado̾. ut ⁊̃ de legituo matͥmonio ꝓt̾¬
atus tlicat. In ini quitatib conceptus
taces ⁊ pc̃ca dr̃e maluit. qr ⁊ in illo u¬
no quod in om̃s homines ꝑtnͣsiit atz
tam magnum ÷ ut ⁊ mutaretur ⁊ cõ¬
u̾teretur in nc̃citatem mortis huma
na natura. ¶ Reꝑꝑiuntur sicut suͣ

Expanded text:
 de quibus ipsi nati sunt, non improbabiliter dicitur. Illa quippe divina sententia: Reddam peccata patrum in filios , tenet mentum Novum incipiant pertinere. Quod Testamentum prophetabatur, cum diceretur per Ezechielem non accepturos filios peccata patrum suorum, nec ulterius futuram in Israel parabolam illam: Patres manducaverunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt . Ideo enim quisque renascitur, ut solvatur in eo quidquid peccati est cum quo nascitur: nam peccata quae male agendo postea committuntur, possunt et poenitendo sanari, sicut etiam post baptuta regeneratio, quia vitiosa est generatio usque adeo, ut de legitimo matrimonio procreatus dicat: In iniquitatibus conceptus itates et peccata dicere maluit, quia et in illo uno quod in omnes homines pertransivit, atque tam magnum est ut eo mutaretur, et converteretur in necessitana natura, reperiuntur, sicut supra
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑm sc̃m dicimus nͥ ꝑ subiectam sue pͬati
corꝑeam t̾aturam in pace catholica pacifi¬
to stutlio reqͥrauius. ꝑati corrigi si fr̃ne
an singillatim qiͣ ꝑ uites
logutum cłm tum hoĩe quem de limo
fuy̾cat. Si exepta figata sigͥficatõe ut rei
geste fides ⁊̾ ad lr̃am teneat᷑ ista tractamus
in sp̃e hominis ur᷑ deus cum hõĩe tunc lo¬
trutus. Non quid exp̾sse ħ in libro positũ:
s c̾constantia lectõis il resonat. maxĩe illo
qł scͥptum ÷ uocem di audisse adam deam¬
bulantis in ꝑatlyso ad uesꝑam ⁊ abscondis¬
se se in metdio ligni qrl̾ erat in ꝑatiso. do¬
q dicẽti. adam uͥ es ĩ gndisse. Audiui uocẽ
tuam: ⁊ abscondi me a facie tua q̃m nudus
sum. ¶Quomodo enm possit ad lrãm
intelligi talis di deambulatõ. ⁊ colloqutio
nͥ in sp̃e humana: ñ uideo. Neq enini tlici
potest uocem solam ftãm uͥ deambulasse dic¬
tus ÷ tłs. aut entm qui deambulabat in lo¬
co si fuisse ieisibilem: tũ ⁊ adam dicat ꝙ se ab¬

Expanded text:
sanctum dicimus, nisi per subjectam suae potestati corpoream creaturam, in pace catholica pacifico studio requiramus, parati corrigi, si fraterne an singillatim quaslocutum Deum cum homine quem de limo finxerat, si excepta figurata significatione, ut rei gestae fides etiam ad litteram teneatur, ista tractamus, in specie hominis videtur Deus cum homine tunc locutus. Non quidem expresse hoc in libro positum est, sed circumstantia lectionis id resonat, maxime illo quod scriptum est, vocem Dei audivisse Adam deambulantis in paradiso ad vesperam, et abscondisse se in medio ligni quod erat in paradiso, Deoque dicenti, Adam, ubi es? respondisse, Audivi vocem tuam, et abscondi me a facie tua, quoniam nudus sum . Quomodo enim possit ad litteram intelligi talis Dei deambulatio et collocutio, nisi in specie humana, non video. Neque enim dici potest vocem solam factam ubi deambulasse dictus est Deus, aut eum qui deambulabat in loco non fuisse visibilem, cum et Adam dicat quod se ab
Abbreviated transcription (Latin):
tinore suo uocem int̾rogantis secum q
loq̃ntis aulisset. ¶ Cuius mode aũ lo-¬
quela tc̃ łs ext̾iorib hõim aurib in¬
sonaret : maxĩe ad pͥmum hoĩem loq̃ns.
⁊ inuẽire difficile÷. ⁊ ñ ħ isto sermone
suscepimus. Uerumptũ si sole uoces ⁊

Expanded text:
cinore suo vocem interrogantis secumque cinore suo vocem interrogantis secumque loquentis audisset. Cujusmodi autem loquela tunc Deus exterioribus hominum auribus insonaret, maxime ad primum hominem loquens, et invenire difficile est, et non hoc isto sermone suscepimus. Verumtamen si so
Abbreviated transcription (Latin):
acie penetͣre ut ei liquido appareat ⁊ uel
ꝯculis appar̾e : ꝑgat in ħ scrutanda si p̃
qͣntum ad ħ scͥpture testimoniũ attinet
l łs cum hõie loqutus ÷: qnͣtum existi
corꝑeis oculis ałm uidẽ sĩ euident̾ appa¬
ret : tum p̾sertim magna sit tro tuius¬
modi oculi eis aꝑti fu̾int : qñ uetitum
tybum gustau̾nt. Hii eni añqm gus¬
Rassent: clausi erant. Illud tm̃ ñ temere
dixerũt. si ꝑadysum cor̾lem quemdam
locum iꝰ scͥptura insinuat. deambulare ⁊¬
bi łm̃ nͥ in aliqͣ corꝑea for̾ ulło mͦ potu¬
isse. Nam ⁊ solas uotes ftãs quas auli¬
ret homo : ñ aliqtiam forͣm uide̾t diti pͭ.
ñ qr scͥptum ÷. Abscondit se adam a facte
añi. tontimio sequitur. Ut sołet fatiẽ
etus iutlere. ¶ Quitl si enim sĩ quidẽ
uide̾ tp̃e pot̾at : s uidĩ ip̃e metuebat
ne tua abscondam me: nͨ ideo fat̾i togim᷑
eũ solere tern̾e̾ faciem di torꝑeis ocu¬
lis in qualib for̾ uisibili: qͣmiuis de fa¬

Expanded text:
acie penetrare, ut ei liquido appareat vel pooculis apparere, pergat in haec scrutanda, si poquantum ad hoc Scripturae testimonium attinet, ubi Deus cum homine locutus est, quantum existimcorporeis oculis Deum videre, non evidenter apparet; cum praesertim magna sit quaestio, cujusmodi oculi eis aperti fuerint, quando vetitum cibum gustaverunt : hi enim, antequam gustassent, clausi erant. Illud tamen non temere dixerim, si paradisum corporalem quemdam locum illa Scriptura insinuat, deambulare ibi Deum nisi in aliqua corporea forma nullo modo potuisse. Nam et solas voces factas quas audiret h scriptum est, Abscondit se Adam a facie Dei; continuo sequitur ut soleret faciem ejus videre. Quid si enim non quidem videre ipse poterat, sed videri ipse metuebat cie tua abscondam me : nec ideo fateri cogimur, eum solere cernere faciem Dei corporeis oculis, in qualibet forma visibili, quamvis de fa
Abbreviated transcription (Latin):
Neq ħ gͦ euidenter apparet. utrũ aliqua ex
tnitate ꝑꝰ. an tłs ip̃e tͥnitas de quo uno leo
tcm ÷. Dñm clm̃ tuum adorabis: ⁊ illi soliẜ
uies. Uisus fu̾it abrahe. Sub ylice aũ mam¬
bre tres uiros uitdit. quib ⁊ inuitatis hoᷤ¬
pitioq susceptis ⁊ epulantib ministrauit
Sic tñ scͥpͥtura illam rem gestam narrare te¬
pit. ut ñ dicat. Uisi sunt ei tres uiri: sed
uisus ÷ ei ñs. ¶ Atq iñ oseq̃nter exponẽs
quomodo ei sit uisus dñs : attexit narratio¬
nem de trib uiris quos abraham ꝑ pla᷑¬
lem numeꝵ inuitat ut hospitio suscipiat:
⁊ ptꝰea singłariter sit̃ unum alloquitur.
Et sic̃ unus ei de sarra filiũ pollicetur ꝙ̃
tlñm dit̃ scͥptura : sit in eiusł narratõnis
exordio uisus ÷ inqͥt dñs abrahe. Inui

Expanded text:
neque hic ergo evidenter apparet, utrum aliqua ex Trinitate persona, an Deus ipse Trinitas, de quo uno Deot, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies , visus fuerit Abrahae. Sub ilice autem Mambre tres viros vidit, quibus et invitatis hospitioque susceptis et epulantibus ministravit. Sic tamen Scriptura illam rem gestam narrare coepit, ut non dicat, Visi sunt ei tres viri; sed, Visus est ei Dominus. Atque inde consequenter exponens quomodo ei visus sit Dominus, attexit narrationem de tribus viris, quos Abraham per pluralem numerum invitat, ut hospitio suscipiat; et postea singulariter sicut unum alloquitur; et sicut unus ei de Sara filium pollicetur, quem Dominum dicit Scriptura, sicut in ejusdem narrationis e
Abbreviated transcription (Latin):
ces stãs ad adam: ñ solum a trinitate ftãs
alrificaui: ⁊ it̾m clarificabo. Non nͥ pr̃is
ꝑsonam fatem᷑ ¶ Rnsio quippe ÷ ad alã
dñĩ uotem qua dix̾at. Pater clarifica fi¬
lium tuũ. Qł ñ potuit dic̾e. Nisi leo pa¬

Expanded text:
ces factas ad Adam, non solum a Trinitate factasclarificavi, et iterum clarificabo, nonnisi Patris personam fatemur. Responsio quippe est ad illam Domini vocem qua dixerat, Pater, clarifica Filium tuum: quod non potuit dicere nisi Deo Pa
Abbreviated transcription (Latin):
mortalitatem ⁊ lucem hĩtat maccessibilenr:
quem nemo hominum uidit nec uidere
potest. ¶ Omissis gͦ istis qui nͨ antme sb̾¬
stantiam inuisibilem nosse potuerũt. Uñ
longe remotũ ab eis erat ÷ ut nossent uni¬
us ⁊ solius tłi uł est pr̃is ⁊ filii ⁊ sꝑc sci. sĩ¬

Expanded text:
bilem; quem nemo hominum vidit, nec videre potest. 16. Omissis ergo istis, qui nec animae substantiam invisibilem nosse potuerunt, unde longe remotum ab eis erat ut nossent unius et solius Dei, id est, Patris et Filii et Spiri
Abbreviated transcription (Latin):
modo de pr̃e uultis intelligi qd dc̃m÷. Qui
solus h̃t immortatatem. an si pp̃ carnem
lem filiũ dic̾e s sic̃ ⁊ añ uisibilem ĩ ⁊ ante
mortalem. Nam si pp̃ carneni filiũ tlicunt
eẽ mortalem: iam sĩ pr̃ sine filio qr ⁊ uer¬
tem. Neq enini qr carnem assũpsit mortalẽ:
iõ amisit immortalitatem suam. qñqtudem
ũ anime humanie hoc accitłe potuit ut cũ
corꝑe more̾tur dicẽte ip̃o dño. Nolite tim̾e
eos qui cerꝰ octidũt: aĩam aũ ñ possunt occi¬
quo utiq sine lubio turbabunt᷑. S p̃p̃ tarnẽ
mortalis ÷ filius. Quomodo accipiant pr̃em
Qui si ñ ht̃ immortalitatem : ñ gͦ pp̃ carnem
tinmortalitatem. ¶ Quo c̾ta ita se arbitrã¬
tur ⁊ añ incarnatõem ꝑ se ip̃m mortalem
filium posse conuint̾e. qr ip̃a mutabilitas
sĩ inconuenient̾ mortalitas ar᷑ ẜm quani ⁊¬

Expanded text:
modo de Patre vultis intelligi, quod dictum est, Qui solus habet immortalitatem: nam si propter carnem lem Filium dicere; sed sicut et ante visibilem, ita et ante mortalem. Nam si propter carnem Filium dicunt esse mortalem, jam non Pater sine Filio solutem. Neque enim quia carnem assumpsit mortalem, ideo amisit immortalitatem suam: quandoquidem nec animae humanae hoc accidere potuit, ut cum corpore moreretur, dicente ipso Domino, Nolite timere eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occiquo utique sine dubio turbabuntur, si propter carnem mortalis est Filius, quomodo accipiant Patrem qui si non habet immortalitatem, non ergo propter carnem immortalitatem. Quocirca ita se arbitrantur et ante incarnationem per se ipsum mortalem Filium posse convincere, quia ipsa mutabilitas non inconvenienter mortalitas dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ił filius. Sic̃ pr̃ suscitat mortuos ⁊ ui¬
uificat ÷ sic ⁊ filiꝰ quos uult uiuifitat
Quomͦ gͦ solus p̃r facit mirabilia:
cum ħ uerba nec pr̃em tm̃ nec filiuui
tm̃ ꝑmittant intelligr. s utiq deũ

Expanded text:
 filius: sicut pater suscitat mortuos et uiuificat, sic et filius quos uult uiuificat. quomodo ergo solus pater facit mirabilia, cum haec uerba nec patrem tantum nec filium tantum permittant intellegi, sed utique deum
Abbreviated transcription (Latin):
scãs scͥpturas disioluende hꝰ questionis.
manifestius ista clistinctõ comm̃datur.
Ait enim. Qui cũ in forma di eẽt : ñ rapi¬
nam arbitͣtus ÷ eẽ se equalem tleo: s sem
ip̃m exinnanuit forͣm ẜui accipieus. ĩ¬
uentus ut homo Est gͦ łi filius deo pa¬
tri nã equalis : hĩtu mitior. In forͣ enim
quam accepit nimor est pr̃e. In forͣ aũ
dei in qua erat. ⁊ ante qmͣ hnͣc accepisset
equalis ÷ pr̃i. In for̾ łĩ uerbum ꝑ qd̾¬
fcã sunt om̃ia. In forma aũ ẜui fc̃us ex
muliere. fcus sub lege: ut eos qui sub le¬
ge erant redim̾et. ¶ Pinde in forͣ tlei
fecit hominem. in forma ẜui fc̃s ÷ homo
Nam si pater tm̃ sine filio feciss homi¬
nem : ñ scriptum eẽt. Faciamus hõiem
ad ymagniem ⁊ siłitudinem nr̃am. gͦ¬
pientem m : utrumq aũ homo p̃pac
ceptum homineni. Neq enim illa suscep¬
tione: alt̾m eoꝵ in alterũ conuersim at
mutatum est. Nec iliuinitas quippe in

Expanded text:
as scripturas dissoluendae huius quaestionis romitur, ubi manifestius ista distinctio commendatur. ait enim: qui cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, sed semet ipsum exinangenitus Filius. Est ergo Dei Filius Deo Patri natura aequalis, habitu minor: in forma enim servi quam accepit minor est Patre; in forma Dei, in qua erat antequam hanc accepisset, aequalis est Patri. In forma Dei, Verbum: rma autem serui factus ex muliere, factus sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret. proinde in forma dei fecit hominem, in forma serui factus est homo. nam si pater tantum sine filio fecisset hominem, non scriptum esset: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram. qupientem deum, utrumque autem homo propter acceptum hominem. neque enim illa susceptione alterum eorum in alterum conuersum atque mutatum est; nec diuinitas quippe in
Abbreviated transcription (Latin):
Fius .ii. uite etͥne ⁊ nos ꝑtiapes ftĩpro
motdo nr̃o immortales efficim᷑. ¶ Secd̃
aluid ÷ ip̃a tuiꝰ ꝑticipes efficim᷑ uita et̾¬
na: a liud nos qui enis ꝑticipatõe uiue¬
itis inet̾num. Si enim clixiss quẽ tem
ꝑib ꝓp̾is ostendet pr̃ beatus. ⁊ solus po¬
tens. rex reguin. dũs dñantium : qui
solus ht̃ immortalitatem. ñ sic ude se¬
ꝑatum filium oport̾et intelligi. Neq
.ii. qr ip̃e filius ali̾bi logñs noce sapĩe ip¬
li cirtiuui sola. Seꝑauit a se patrem.

Expanded text:
eius enim uitae aeternae et nos participes facti pro modulo nostro immortales efficimur. sed aliud est ipsa cuius participes efficimur uita aeterna, aliud nos qui eius participatione uiuimus in aeternum. si enim dixisset: "quem temeatus et solus potens, rex regum et dominus dominantium, qui solus habet immortalitatem", nec sic inde separatum filium oporteret intellegi. neque enim, quia ipse filius alibi loquens uoce sapientiae — ipli circuiui sola, separauit a se patre
Abbreviated transcription (Latin):
eIis ⁊ talib liuinaꝵ scͥpturaꝵ testiõ¬
niis quib ut dexi. pores copiosius
usi expingnat̾nt hĩticoꝵ tales talump¬
nias ł errores: insinuarut fidi nr̃e uni¬
tas ⁊ eq̃litas tͥnitatis. ¶ Si qr multa
in scĩs libris pp̃ incarnatõem uiͥbi ilei que

Expanded text:
is et talibus diuinarum scripturarum testimoniis, quibus, ut dixi, priores copiosius usi expugnauerunt haereticorum tales calumnias uel errores, insinuatur fidei nostrae unitas et aequalitas trinitatis. sed quia multa in sanctis libris propter incarnationem uerbi
Abbreviated transcription (Latin):
non recognostis. Nosti me: O ut moncat: di¬
aclhibitis signis quib in memoriam reuo¬
ci̾s ÷ si non recognoscis. ita iam oblitus ex
Ut om̃io illa noticia penitus deleca sit aĩo.
nicħ q aliud restet nͥ ut credas ei. quitͥ
hoc ilit̃ ꝙ aliqñ eum nou̾as ⁊ crit ne hoci¬
dem s fide tlignus ẽẽ trui loquitur tĩ ur̃.
Si aũ reminisc̾is: ꝓfcõ redis in memori
p̃p̃ quod atlhibiumus humane conuersi¬
ouis exemplum. Intet cet̾a psalmus no¬
uus. Conu̾tantur in qͥt pccores in infer¬
num: om̃s gentes que obliuiscunt᷑ d̾m.
Porro añ uigesimꝰ ⁊ pͥmuus. cõmemorabũ
u̾si fines t̾re. Non gͥ sit erant oblite iste
gentes dm̃ ÷ ut eiꝰ nec cõmemorate recor¬
darentur. Obliuiscendo añ cłm tanqͣm
obliuiscendo uitam sitam: conu̾se fl̾ant
in mortem. hoc est in infnun. Colneno¬
rate u̾o conu̾tuntur ad dm tanqͣm reli¬
uiscentes reminiscento uitam: tuiꝰ eas
legr̃ in nonagesimo t̾cio. Intelligite qu

Expanded text:
non recognoscis, Nosti me: et ut commoneat, diadhibitis signis quibus in memoriam revoceris, si non recognoscis, ita jam oblitus es, ut omnis illa notitia penitus deleta sit animo; nihilque aliud restat, nisi ut credas ei qui tibi hoc dicit, quod aliquando eum noveras; aut ne hoc quidem, si fide dignus tibi esse qui loquitur non videtur. Si autem reminisceris, profecto redis in memoriapropter quod adhibuimus humanae conversationis exemplum. Inter caetera psalmus nonus: Convertantur, inquit, peccatores in infernum, omnes gentes quae obliviscuntur Deum . Porro autem vigesimiversi fines terrae . Non igitur sic erant oblitae istae gentes Deum, ut ejus nec commemoratae recordarentur. Obliviscendo autem Deum, tanquam obliviscendo vitam suam, conversae fuerant in mortem, hoc est, in infernum. Commemoratae vero convertuntur ad Dominum, tanquam reviviscentes reminiscendo vitam suam, legitur in nonagesimo tertio: Intelligite nunc, qui
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiam que in reb humanis est: uel
Alam scientiam que est in diuinis. Loquen¬
tłi enim latiore consuetidĩe: utraq sapiẽ¬
tia. ntraq scientia dici potest. nullo mo¬
do tamen scͥptum esset apud apłm. Alii da¬
tur sermo sapientie. alii sermo sciẽtie nͥ ⁊
prope singulis nominib hec singła uoca¬
rentur. De quoꝵ distinctõne nũc aginius.
Iam itaq uideamus qͥd sermo ꝓlixus effe¬
cerit: qͥa collegerit. quo ꝑuenerit. Bea
est fides qua cor mundante ad beatirudi¬
nem ꝑuenitur.Ita f̾it ut ꝑ utam quam
non om̃is uolunt ai illam tendẽdum sit:
quam nemo possit cẽ qͥ nolit

Expanded text:
sapientiam quae in rebus humanis est, vel illam scientiam quae in divinis. Loquendi enim latiore consuetudine, utraque sapientia, utraque scientia dici potest. Nullo modo tamen scriptum esset apud Apostolum, Alii datur sermo sapientiae, alii sermo scientiae; nisi et proprie singulis nominibus haec singula vocarentur, de quam itaque videamus quid sermo iste prolixus effecerit, quid collegerit, quo pervenerit. Beatest fides, qua cor mundante ad beatitudinem pervenitur. Ita fit ut per istam quam non omnes volunt, ad illam tendendum sit quam nemo potest esse qui nolit
Abbreviated transcription (Latin):
fidem mundomir. ut eũ stabiliter cõtan¬
plemur in reb et̾nis. ¶ Iuli aũ p̾cipiu
gentium phylosophi qui in inscbilia dei
ꝑ ca que fc̃a sunt intellecta conspic̾e̾ pote¬
eriuit. tam̃ qr sine mecdiatore tel est sim

Expanded text:
fidem mundamur, ut eum stabiliter contemfidem mundamur, ut eum stabiliter contemplemur in rebus aeternis. Illi autem praecipui gentium philosophi, qui invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, intellecta conspicere potuerunt, tamen quia sine Mediatore, id e
Abbreviated transcription (Latin):
in quo sunt om̃s chesauri sapiẽtie ⁊ scĩe
absconditi. E tenus nou̾at apłs thesau¬
ros istos qͣntum eoꝵ penetrau̾at : ⁊ in
eis ai qͣnta ꝑuenerat: quis potest nosse :
int̾ se distant hec luo. ut sap̃ia tliuinisi
scientia humams attr ibuta sit rebus:
utriemq agnosco in xꝑo: ⁊ metum omies
eus fideles. Et tum lego uerbum caro fa¬
ctuni est ⁊ hĩtauit in nobis. In u̾bo intelli¬
go u̾ii tłi filium ⁊ in carne agnosco u̾m ho¬
minis filuun. ⁊ utrumq simul in unaꝑ
sona cler et hominis in effabili gr̃e largi¬
tate conuindum. Propter quod sequit᷑.
grãm referamus ad sciẽtiam u̾itatem ai
re. ¶ In reb enum ꝑ tempus ortis illa fl¬
ma grã est: ꝙ homo in unitate ꝑsone cõ¬
uintus est d̾o̾. In reb u̾o et̾nis sittuma u̾¬
tus rete tribuit᷑ di uerbo. Quotl u̾o nẽ
ip̃e est unigenitus a pr̃e : plenum gr̃e
⁊ u̾itatis. ud actum ÷ ut sdem ip̃e sit in re¬
bus ꝓ nobis temꝑałr gestis: cui ꝑ eandẽ

Expanded text:
in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Quatenus noverat Apostolus thesauros istos, quantum eorum penetraverat, et in eis ad quanta pervenerat, quis potest nosse? Einter se distant haec duo, ut sapientia divinis, scientia humanis attributa sit rebus, utrumque agnosco in Christo, et mecum omnis ejus fidelis. Et cum lego, Verbum caro factum est, et habitavit in nobis; in Verbo intelligo verum Dei Filium, in carne agnosco verum hominis filium, et utrumque simul in unam personam Dei et hominis ineffabili gratiae largitate conjunctum. Propter quod sequitur gratiam referamus ad scientiam, veritatem ad re. In rebus enim per tempus ortis, illa summa gratia est, quod homo in unitate personae conjunctus est Deo: in rebus vero aeternis summa veritas recte tribuitur Dei Verbo. Quod vero idem ipse est Unigenitus a Patre plenus gratiae et veritatis, id actum est ut idem ipse sit in rebus pro nobis temporaliter gestis, cui per eamdem
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m cistinctõem quam demonstrare suscepi¬
mus ad scĩam ꝑtinent: non ad sapiẽtiam.
Qͣa aũ u̾bitm est sine temꝑe ⁊ sine locoz
pr̃i coet̾num: ⁊ ubiq totum. De quo si
quisqͣm potest: qͣntum potest ueracem
ꝓferre sermonem. sermo erte ille sapt̃e.
Nam scribens apło̾ ad colenses. Uolo uos¬

Expanded text:
secundum distinctionem quam demonstrare suscepimus, ad scientiam pertinent, non ad sapientiam. Quod autem Verbum est sine tempore et sine loco, est Patri coaeternum et ubique totum; de quo si quisquam potest, quantum potest, veracem proferre sermonem, sermo ille erit sapientiNam scribens Apostolus ad Colossenses: Volo
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia. s ue uobis: qr decimatis m̃tam
isse arbitrem̃i: ⁊ p̾teritis iudicium et
taritatem .ałi. qua eła possetis ab omni
enim int̾iora .s. ⁊ ext̾iora. Sicut alibi le¬
grͣ. Miuidate que uitus st.⁊ que foris sẜ
munda erunt. ¶Ded ne istas elas que
fuint cle fructib t̾re respuisse uidere¬
tur ħ inquit oportuit fat̾e id ÷ iudiciũ
⁊ caritatem dei: et illa non preterire.
il est demosinas fructuum etiam no¬

Expanded text:
omnia: sed vae vobis, Quia decimatis mentam isse arbitremini. Et praeteritis judicium et charitatem Dei. Qua eleemosyna possetis ab omni et interiora scilicet et exteriora. Sicut alibi legitur: Mundate quae intus sunt, et quae foris sunt munda erunt . Sed ne istas eleemosynas quae fiunt de fructibus terrae respuisse videretur: Haec, inquit, oportuit facere, id est, judicium et charitatem Dei, et illa non praeterire , id est, eleemosynas fructuum terren
Abbreviated transcription (Latin):
nobis mortuus est. ut ⁊ nos u̾aciter
de nr̃a miseria iuidicantes : ⁊ di cari¬
tatem qͦm donauit ip̃i chligentes: pie
recte q iuuamus. ¶ Quod uidiciũ
⁊ caritatem di cum pħarisei preteri¬
ruum suoꝵ : ⁊ iõ non dabant elam a
pp̃ quem clilectõnis ordinem tlc̃m est Si¬
Sum gͦ int̾passet eos ꝙ forusecus se laua¬
sibi homo d pͥmitus tdare ⁊ ut̾iora mũ¬
cl̾̃m ⁊ ecce omĩa munda sunt uõbis. De¬
inde ut ostencłet quid admonuisset: ⁊ qͥa
ip̃i fac̾e̾ turarent ne illum putarent eoꝵ¬

Expanded text:
is mortuus est , ut et nos veraciter de nostra miseria judicantes, et Dei charitatem quam donavit ipse, diligentes, pie recteque vivamus. Quod judicium et charitatem Dei cum Pharisaei praeterictuum suorum . Et ideo non dabant eleemosPropter quem dilectionis ordinem dictum est: DiCum ergo increpasset eos, forinsecus se lavasibi homo debet, primitus dare, et interiora mun ecce omnia munda sunt vobis. » Deinde ut ostenderet quid admonuisset, et quid ipsi facere non curarent, ne illum putarent eo
Abbreviated transcription (Latin):
bet largissimas fructuum suoꝵ.uł
cuniscon petunie impuuitatem se eni̾e
existimant in facinoꝵ ĩmanitate ac fla¬
gitioꝵ neqͥtia ꝑmanendi. non solum eñm
ħ faciunt : s ita diligunt ut in eis semꝑ
optent tm̃ si possunt inpune uersari.
Qui aũ diligit iniqͥtatem oclit ar̃am su¬
am: c qui odit aĩam suat non est in¬
ea misericors s crudelis. diligendo eã
deum. ¶ Si gͦ uellet ei tlare elam per
quam munda illi eẽnt omnia : odissec

Expanded text:
bet largissimas fructuum suorum, vel cujusque pecuniae impunitatem se emere existimant in facinorum suorum immanitate ac flagitiorum nequitia permanendo. Non solum enim haec faciunt, sed ita diligunt ut in eis semper optent, tantum si possint, impune versari. Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam , et qui odit animam suam, non est misericors, sed crudelis; diligendo eam Deum. Si ergo vellet ei dare eleemosynam, per quam munda illi essent omnia, odisset
Abbreviated transcription (Latin):
q cogatantur. quaiqͣm ⁊ hec ip̃a castissi¬
me cogitent: quib muudis oninia mũ¬
da sunt. Immundis aũ ⁊ infidelib quoꝵ
polluta sunt ⁊ mens ⁊ conscĩaita nichil
est mundum: ut quosdam eoꝵ ⁊̃ de uir
tum ex temꝑe. nꝰ ex informi formatum.
siqua alnrͣ talia ad quoꝵ similitudinem
etiam ista infloris cͥature gn̾a. qͣmuis lon¬
ge remotissime fc̃a sunt ÷ non debent cuiꝰ¬
tͣm sobriam ꝑturbare prudentiaur. ne
cum uanum deuitat errorem. in ꝑiitiosũ
ina ꝑtrahat quod contempnit in infimiᷤᷤ.
Nec enm crubuit quidam uxorem sibie¬
ligere sap̃ian. qr nomen uxoris in prole
gignenda corruptibilem concubitum in¬
gerit cogitauti. dut u̾o ip̃a sap̃ia sexu feĩ¬
na est: qr feminim gn̾is uocabulo ⁊ ing̾¬
ta et in latina lingna.¬

Expanded text:
sque cogitantur. Quanquam et haec ipsa castissisque cogitantur. Quanquam et haec ipsa castissime cogitent, quibus mundis omnia munda sunt: immundis autem et infidelibus, quorum polluta sunt et mens et conscientia, ita nihil est mundum , ut quosdam eorum etiam detum ex tempore, nec ex informi formatum, si qua dicuntur talia, ad quorum similitudinem etiam ista inferioris creaturae genera, quamvis longe remotissime facta sunt, non debent cujusquam sobriam perturbare prudentiam, ne cum vanum devitat horrorem, in perniciosum mma pertrahat quod contemnit in infimis. Nec enim erubuit quidam, uxorem sibi eligere sapientiam, quia nomen uxoris in prole gignenda corruptibilem concubitum ingerit cogitanti: aut vero ipsa sapientia sexu femina est, quia feminini generis vocabulo et in graeca et in latina lingua
Abbreviated transcription (Latin):
non mͥ uidentur ꝓba yma¬
go affr̾e snĩam qui sic atbit̾utur tͥ¬
nitatem ymaginuis dei in trib̾ita ꝑsonis
qd attinet ad humaniam naͣm posse reꝑi¬
ri: ut in coniugio masculi ⁊ femine atq
in eoꝵ prole compleatur. Ꝙ qͣiͣ uir ipse
pr̃is ꝑsonam iutunet. filii u̾o quod de il¬
lo ita processit ut nasce̾tur. at ita terti¬
am ꝑsouam. uelut sꝑc sauctus dicũt ẽẽ
mulierem que ita de uiro ꝓcessit: ut nõ
ipsa ẽet filius aut filia : qͣmuis ea conti¬
piente ꝓles nasce̾tur. ¶ Bixit enim do
rore hoc solum ꝓbabiłi afft̾ur: ꝙ in origi
satis ostentłr. non ouine qł de aliqua ꝑ
ita consistit: ut ꝑsonam alt̾am faciat fili¬
um posse dici. qũ quidem de uiri ꝑsona
exsticit ꝑ soua mulieris : nͨ tanen eius fi¬
lia ticã est. Cet̾a sane ita sunt ab surda:
dei putare : ⁊ coniugem pr̃is. Fortassis
quippe nleatur hec in carnalib hẽreof¬
fensioneni : dum corꝑei conceptus partꝰ¬

Expanded text:
non mihi videntur probabilem afferre sententiam, qui sic arbitrantur trinitatem imaginis Dei in tribus personis, quod attinet ad humanam naturam, posse reperiri, ut in conjugio masculi et feminae atque in eorum prole compleatur: quod quasi vir ipse Patris personam intimet; Filii vero, quod de illo ita processit ut nasceretur; atque ita tertiam personam velut Spiritus dicunt esse mulierem, quae ita de viro processit, ut non ipsa esset filius aut filia , quamvis ea concipiente proles nasceretur. Dixit enim Domrore, hoc solum probabiliter affertur, quod in originsatis ostenditur, non omne quod de aliqua persona ita existit, ut personam alteram faciat, filium posse dici; quandoquidem de viri persona exstitit persona mulieris, nec tamen ejus filia dicta est. Caetera sane ita sunt absurda, iDei putare et conjugem Patris: fortassis quippe respondeatur haec in carnalibus habere offensionem, dum corporei conceptus partu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ filii ⁊ sꝑc sc̃ĩ. Et c̾re qui uigilantium iusis
mouentur : ut ñ pr̃em sed tantum filium
uel sꝑm sanctum tredant corporalib hõĩ¬
num apparuisse comspectib. Ut ouitetam
tantam latitudiiem santaꝵ pagmarẽr
e tam multiplicem caꝵ intelligentiam u¬
de nemio sani capitis affirmare debet uus¬
quam per sonã patris per aliquam speni¬
em corporalem uigilantium oculis demon¬
stratam: s ut hoc dixi ut omittam. Qiud
tdicunt de pr̃e nostro abraham tui certe ui¬
missset dicens. Uisus est dominus abra¬
he. non unus aut duo: sed tres apparue¬
runt uiri. quoꝵ nullus extelsius aliis
eminuisse dictus ÷: nullus honoratus ef¬
fulsisseae: nullus imꝑiosuis egisse: ¶ Qͥ¬

Expanded text:
iritus sancti. Et certe qui vigilantium visis moventur, ut non Patrem, sed tantum Filium vel Spiritum sanctum credant corporalibus hominum apparuisse conspectibus; ut omittam tantam latitudinem sanctarum paginarum, et tam multiplicem earum intelligentiam, unde nemo sani capitis affirmare debet, nusquam personam Patris per aliquam speciem corporalem vigilantium oculis demonstratam: sed ut hoc, ut dixi, omittam; quid dicunt de Pemisisset dicens: Visus Deus Abrahae, non unus aut duo, sed tres apparuerunt viri, quorum nullus excelsius aliis eminuisse dictus est, nullus honoratius effulsisse, nullus imperiosius egisse? XLI
Abbreviated transcription (Latin):
ciis quoci nobis eẽt donandum figurate
significabatur. In hoc sacͥficio qd̾ nobis iam
tonatum sit cuident̾ ostendr̃. In illis sacͥfii¬
is p̾mntiatur filiꝰ tłi ꝓ impiis ottidẽdus:
in hoc aũ ꝓ impiis annuntiat᷑ occisus ⁊

Expanded text:
ficiis quid nobis esset donandum figurate significabatur: in hoc autem sacrificio quid nobis jam donatum sit evidenter ostenditur. In illis sacrificiis praenuntiabatur Filius Dei pro impiis occidendus: in hoc autem pro impiis annuntiatur occisus,
Abbreviated transcription (Latin):
Ir missime tene ⁊ nlła̾tenus dubites õe
a carnib uino q se abstinet non tanqͣm ĩ¬
monda quo a do̾ ftã sunt respu̾e s a fortio¬
ri tybo ⁊ potu ꝓ sola tastigatõe carnis abs¬
stinere. nuptias q diuinitus institutas
⁊ bñdictas ⁊ melius quidem ÷ si quisqm si
coniugio sit ut lib̾ius at pleniꝰ cogitet que
sunt dĩ. quomodo placeat d̾o. tam̃ illis qͥ con¬
tinentiam non nou̾nt nlłm ẽẽ pcc̃m si uł¬

Expanded text:
Firmissime tene, et nullatenus dubites, omnem a carnibus aut vino abstinent, non tanquam immunda, quae a Deo facta sunt respuere; sed a fortiori cibo et potu, pro sola castigatione corporis abstinere. Nuptias quoque divinitus institutas et benedictas: et melius quidem esse si quisquam sine conjugio sit, ut liberius atque plenius cogitet quae sunt Dei, quomodo placeat Deo; tamen illis qui continentiam non vo
Abbreviated transcription (Latin):
bono cͥatore suo altrum in quo in uita
punietur ignis et̾ni supplicio illud pas¬
sura iuste: qr ħ amisit intuste. ⁊ q̃ ordi¬
nem in se ordinem non seruauit diuine
institutionis: ordinem non effugiet ĩ¬
aie ultionie¬

Expanded text:
atore suo; alterum quo invita punietur ignis aeterni supplicio. Illud passura juste, quia hoc admisit injuste. Et quae ordinem in se non servavit divinae institutionis, ordinem non effugiet divinae ultioni
Abbreviated transcription (Latin):
gͥg abit tͥticum suũ in horreum suũ. palea
aũ conburet igni mextinguibili trui ꝑ iu
dicium iustum seggabit iustos ab iniustio.
bonos a malis. rectos a ꝑu̾sis. bonos consti¬
tuet a dextͥs. malos a sinistris. ⁊ eis ore iꝰ¬
ti et̾ni q iudicii sempit̾na at: immutabi¬
li ꝓlata sñia. iniqui om̃s ebunt in combu¬
stionem et̾nam: iusti aũ in uitam et̾nam.
iniqui semꝑ arsuri cum dyabolo: iisti aũ
regnaturi tum xꝑo.¬
Et it̾m quadraginta capła ad rogu¬
lam u̾e fidei f̾missime ꝑtinentia fide¬
liter crede. fortiter tene. u̾aciter patien¬
ter q defende. ⁊ si quem ecͣria hiis dogͣti¬
zare cognou̾is: tanqͣm pestem fuge ⁊ tã¬
qrͣm hr̃titum abite. enim ita ista que pos¬
sumus fidei catholice congruit⁊ ut siquis
non solum om̃ib s t̾ singulis uolu̾it coñ¬
ire in eo t singulis ħ contumaciter re

Expanded text:
um; paleas autem comburet igni inexstinguibili , quando per judicium justum segregabit justos ab injustis, bonos a malis, rectos a perversis; bonos constituet a dextris, malos a sinistris. Et ejus ore justi aeternique judicii sempiterna atque incommutabili prolata sententia, iniqui omnes ibunt in combustionem aeternam; justi autem in vitam aeternam: inique semper arsuri cum diabolo; justi autem regnaturi cum erim quadraginta capitula ad regulam verae fidei firmissime pertinentia fideliter crede, fortiter tene, veraciter patienterque defende. Et si quem contraria his dogmatizare cognoveris, tanquam pestem fuge, et tanquam haereticum abjice. Ita enim ista quae posuimus fidei catholicae congruunt, ut si quis non solum omnibus, sed etiam singulis voluerit contraire, in eo quod singulis ho
Abbreviated transcription (Latin):
intra catholicam eccͣm recte credentem. bñ q ui¬
uentem. alieno numnꝙ̃ matulari pt̃co. Si tuiꝰ¬
trͣm p̾cantis ñ consentõem prebeat ñ fauo¬
rari. sit ħ cum eis bñ uiuendo ⁊ bñ manẽ¬
do agatur. ut ⁊ uidentes ⁊ audientes truce
bona sunt mala sua respitiant ⁊ iudican¬
dos se ado̾ ꝓ suis malis oꝑib sciente resipis¬
cant atz ita p̾sendi dono gr̃e de suis iniqͥta
ett̃am dum taxat catholitam constituto

Expanded text:
iam catholicam recte credentem beneque viventem alieno unquam maculari peccato, si cuiquam peccanti nec consensionem prebeat nec favorari, si hoc cum eis bene vivendo et bene monendo agatur, ut et videntes et audientes quae bona sunt, mala sua respuant, et judicandos se a Deo pro suis malis operibus contremiscant; atque ita praeveniente dono gratiae, de suis iniquitaEcclesiam duntaxat catholicam constitutis
Abbreviated transcription (Latin):
a coniugio lib̾i continentiam d̾o uenerũt
ad modum eẽ dampnabiles si uł illi toniu¬
gale opus uolu̾int appet̾e quo se non asse¬
archam dĩ eẽ catholicam eccãm ⁊ intra
cam us in fineni seculi frim̃to mixtas
palcas contineri. Hoc ÷ bonos ⁊ malocs
sub sacram̃toꝵ coĩone mist̾i ⁊ in om̃i ꝓfes¬
tẽ bonos simul ⁊ malos nͨ ꝓ malu bonos deserẽ¬
dos s ꝓ bonis malos inqͣntum fides exigie et

Expanded text:
liberi continentiam Deo voverunt, admodum esse damnabiles, si vel illi conjugale opus voluerint appetere, quo se non acceaream Dei esse catholicam Ecclesiam, et inter eam usque in finem saeculi frumento mistas paleas contineri: hoc est, bonos ac malos sub sacramentorum communione misceri, et in omni profesesse bonos simul et malos. Nec pro malis bonos deserendos, sed pro bonis malos, in quantum exigit fidei et
Abbreviated transcription (Latin):
Irmissime tene ⁊ nullatenus dubites
tͥnitatem łm in cominutabilem rr̃ om̃i¬
um at oꝑm tam suoꝵ qm humanoꝵ c̾cis¬
simum cognitorem ⁊ añ om̃ia secula scire
quib eẽt ꝑ fidem grãm largituruo sine
qua nemo potuit ab initõ nrundi us in
finem a reatu pcc̃i tã originalis qm actua¬
lio ab solui qruos enim do p̾sciuit hos ⁊ pre¬
destinauit conformes fieri ymagini filii etiã
Irmissime tene ⁊ nullatenus clubites omnes
quos uasa mĩe ds̃ gͣcuita bongitate fecit añ
constitutõem mundi in adeptõem filioꝵ dĩ p̾te¬
cdestinatos a deo. ni ꝑtrx posse alitruem eoꝵ quos
do precdestinauit ad regnum teloꝵ. nͨ quemꝙͣ
eoꝵ quos ds non p̾destinauit ad uitam ulla rõ

Expanded text:
tene, et nullatenus dubites, Trinitatem Deum, incommutabilem, rerum omnium atque operum tam suorum quam humanorum certissimum cognitorem, ante omnia saecula scire quibus esset per fidem gratiam largiturus: sine qua nemo potuit ab initio mundi usque in finem, a reatu peccati tam originalis quam actualis absolvi. Quos enim Deus praescivit, et praedestinavit conformes finquit, tene, et nullatenus dubites, omnes, quos vasa misericordiae gratuita bonitate Deus facit ante constitutionem mundi, in adoptionem filiorum Dei praedestinatos a Deo, neque perire posse aliquem eorum, quos Deus praedestinavit ad regnum; neque quemquam eorum, quos Deus non prae
Abbreviated transcription (Latin):
largitate collatum. Si enim angłi naturalr
incominutabiles fierent ⁊ nuntin de eoꝵ con¬
osortio diaboliis ⁊ eiꝰ angeli tecraisent.
Iymusime tenie ⁊ nlla̾tenus dubites in
sumtna t̾ratao fecit slos sꝑc anglicos ⁊ huma¬
nos inteł. geneli facultateni diuinitus acce¬

Expanded text:
largitate collatum. Si enim Angeli naturaliter incommutabiles fierent, nunquam de eorum consortio diabolus et ejus angeli cecidissent.issime tene, et nullatenus dubites, in summa Trinitas fecit, solos spiritus angelicos et humanos intelligendi facultatem divinitus acce
Abbreviated transcription (Latin):
nitas sac̾ficium ⁊ pauis ⁊ uini in fide ⁊
taritate scã tatholita ecc̃a ꝑ uniu̾sumor¬
bem t̾re offre non cessat in illis enim
laturus ⁊ sangͥs quem erat effusurus
nis xꝑi quam ꝓ nobis obtulit ⁊ sangͥs¬

Expanded text:
tas, sacrificium panis et vini in fide et charitate sancta catholica Ecclesia per universum orbem terrae offerre non cessat. In illis enim laturus, et sanguinis quem erat effusurus nis Christi, quam pro nobis obtulit, et sang
Abbreviated transcription (Latin):
Irmissime teue ⁊ nllatems dubiteo
folam t̾tiitatem solum u̾m d̾m sicut etͥ¬
num ita solum solã natutalr̾ in cominutabi¬
lem ẽc̃. Hoc enim signifitat tum dicit seruo
suo moysi. Ego sum qui sum. Hinc ⁊ ĩ pial¬
mo dr̃. In pͥncipio tu ilñe terram fundasti.¬

Expanded text:
rmissime tene, et nullatenus dubites, sanctam Trinitatem solum verum Deum, sicut aeternum, ita solum naturaliter incommutabilem esse. Hoc enim significat, cum dicit servo suo Moysi: Ego sum qui sum . Hinc et in Psalmis dicitur: In principio, Domine, terram fundasti
Abbreviated transcription (Latin):
Ir missime tene ⁊ ulłatenus dubites
non carnem xꝑi sine diuinitate con¬
ceptam in uto u̾ginis priusqͣm sustiꝑe¬
tur a u̾bo: s ip̃m u̾bum dm̃ sue carnis
acceptõne agcepit. ip̃am q carnem u̾bi

Expanded text:
irmissime tene et nullatenus dubites, non carnem Christi sine divinitate conceptam in utero Virginis priusquam susciperetur a Verbo, sed ipsum Verbum Deum sue carnis acceptione conceptum, ipsamque carnem Verbi
Abbreviated transcription (Latin):
ticus ⁊ fidei xͥanc inimitus at ex om̃ib
tatholicis axathe ᷤ appareat.
Namuis gͥ. ⁊ angustia temꝑis ⁊ festi¬
nantia portitoris compellit nos aligͥ
que ꝓ diu̾sis hr̃sibus agnoscendis atq uitan¬
dis fu̾nt inserenda prec̾ite silentia. tamen
si om̃ia que in hoc opuscło continent᷑ recen

Expanded text:
 inimicus, atque ex hoc omnibus Catholicis anathemandus appareat. Quamvis igitur et angustia temporis, et festinatio portitoris compulerit nos aliqua, quae pro diversis haeresibus agnoscendis atque vitandis fuerant inserenda, praeterire silentio; tamen si omnia quae in hoc opusculo continen