comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illo libello qui petri doctrina apꝑella¬
tur. ubi saluator uidetur ad discipu¬
los dicere. ñ sum demoniũ incorpore¬
um primo res pondendum est ei. qm̃
liber ip̃e int̾ libros eccłiasticos ñ habet᷑:
ae ostendendũ. quia neq petri est ip̃a scͥp¬
tura neq alterius cuius qmͣ qui spũ
d̾i fuerit inspiratus. Qd̃ etiã si ipm con¬
cederetur. non idem sensus ibi ex isto
sermone asomati indicatur qui agre¬
cis & gentilib auctorib ostenditur.
cum de incorporea natura a philosophiᷤ
disꝑutat᷑. In hoc enĩ libello incorpo¬
reũ demoniũ dixit: ꝓ eo qd̾ ip̃e ille
quicumq est habitus circũscriptꝰ de¬
monici corporis. ñ est similis huic nr̃o
crassiori & usibili corpori. S scd̾m
sensũ etus qui composuit illã scrip¬
turam uttelligendum est qd̾ dixit.
idest non se tale corpus quale habent
demones qd̃ est naturalit̃ subtile sub¬
& propt̾ hoc itł putat᷑ a multis. ł

Expanded text:
illo libello qui Petri Doctrina appellaillo libello qui Petri Doctrina appellatur, ubi Salvator videtur ad discipulos dicere: «Non sum» dæmonium incorporeum:» primo respondendum est ei, quoniam ille liber inter libros ecclesiasticos non habetur; et ostendendum quia neque Petri est ipsa scriptura, neque alterius cujusquam qui Spiritu Dei fuerit inspiratus. Quod etiamsi ipsum concederetur, non idem sensus ibi ex isto sermone ἀσωμάτου indicatur, qui a Græcis et Gentilibus auctoribus ostenditur, cum de incorporea natura a philosophis disputatur. In hoc enim libello incorporeum dæmonium dixit, pro eo quod ipse ille quicumque est habitus, vel circumscriptio dæmonici corporis, non est similis huic nostro crassiori et visibili corpori: sed secundum sensum ejus qui composuit illam scripturam, intelligendum est quod dixit; id est non se tale corpus quale habent dæmones, quod est naturaliter subtile et propter hoc vel putatur a multis vel
Abbreviated transcription (Latin):
aũ sint uł quomodo sint. non satis
clare exposuit. Apud plurimos tñ
ista habetur opinio. qd̃ angelus fu¬
erit iste diabolus. &e apostata effectꝰ
qmplurimos angelorũ secũ declina¬
re ꝑsuaserit. qui & nunc usq angłi
iste factus sit & a certo tempore ceperit.
&e sit ꝓ ipã sui corruptione soluend̾.
¶a tñ ante hunc mundũ fuerit. aut
quid postmodũ erit: iã ñ ꝓ manife¬
sto multis innotuit. Non enĩ euidens
de his in eccłiastica predicatione ser¬
habeant non eum solum qui in mani¬
festo est. si & alium quendam latentẽ
qmͣ plurimos: forme enĩ sunt hec q̃
descripta sunt sacramentorũ quorũ¬
dam & diuinarũ rerũ imagines: de
quo tocius ecclie una est sententia.
eẽ quidem omẽm legẽ spãlemꝰ non
tñ ea q̃ spirat lex cẽ omĩb nota. nisi
id est incorporei. non solum apd̾ mul¬
tos alios: uerũetiã apud nras scrip¬
turas inusitata est & icognita.
Si uͦ quis uelit nobis proferre ex

Expanded text:
autem sint, aut quomodo sint, non satis autem sint, aut quomodo sint, non satis clare exposuit. Apud plurimos tamen ista habetur opinio, quod angelus fuerit iste diabolus, et apostata effectus quam plurimos angelorum secum declinare persuaserit, qui et nunc usque angeli iste factus sit, et a certo tempore cœperit, et sit pro ipsa sui corruptione solvendus. Quid tamen ante hunc mundum fuerit, aut quid post mundum erit, jam non pro manifesto multis innotuit. Non enim evidens de his in ecclesiastica prædicatione ser et sensum habeant, non eum solum qui in manifesto est, sed et alium quemdam latentem quamplurimos. Formæ enim sunt hæc quæ descripta sunt sacramentorum quorumdam, et divinarum rerum imagines. De quo totius Ecclesiæ una sententia est, esse quidem omnem legem spiritualem; non tamen ea quæ spirat lex esse omnibus nota, nisi id est incorporei, non solum apud multos alios, verum etiam apud nostras Scripturas est inusitata et incognita. Si vero quis velit nobis proferre ex
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ quoq ei certamen aduersum diabo¬
lum. & angłos eius. contrarias ꝙ iuir¬
tutes: ex eo qd̃ illi peccatis eã onerare
contendant. nos uͦ si recte consulte ꝙ
uiuamus ab huius cemodi labe. exue¬
re nos conamur. Ynde ce consequens
est intelligere ñ nos necessitati eẽ
nr̃i arbitru sumus. impugnare nos
fortasse possint alique uirtutes ad
peccatum. & alie uiuare ad salutẽ:
non tñ necessitate cogimur. uł recte
agere uł male. Qd̃ fieri arbitrant᷑
hii qui stellarũ cursũ & motus cau¬
sam dicunt humanorũ ẽẽ gestorũ:
ñ solum eorum q̃ extra arbitrii acci¬
trum ex semmnis: traduce
tradatur. ita ut ratio ip̃ius uł sub¬
stantia inserta ipĩs corporalib semi¬
nib habeatur. an uͦ habeat aliud¬
initium. & hoc ipm̃ inttium si geni
tũ est. aut ñ genitũ: uł certe si extrin¬
secus corpori inditur nec ne. ñ satis
trariis q uirtutib eccłiastica p̃dica¬
tio docuit. qm̃ sunt quidem hec. Que

Expanded text:
esse quoque ei certamen adversus diaboesse quoque ei certamen adversus diabolum et angelos ejus contrariasque virtutes, ex eo quod peccatis eam illi onerare contendant, nos vero si recte consulteque vivamus, ab hujuscemodi labe nos exuere conemur. Unde et consequens est intelligere, non nos necessitati esse nostri arbitrii sumus, impugnare nos fortasse possunt aliquae virtutes ad peccatum, et aliae juvare ad salutem: non tamen necessitate cogimur, vel recte agere vel male; quod fieri arbitrantur hi qui stellarum cursum et motus, causam dicunt humanorum esse gestorum, non solum eorum quae extra arbitrii accitrum ex seminis traduce ducatur, ita ut ratio ipsius, vel substantia inserta ipsis corporalibus seminibus habeatur: an vero aliud habeat initium: et hoc ipsum initium si est genitum, aut non genitum: vel certe si extrinsecus corpori inditur, necne, non satis mtrariisque virtutibus ecclesiastica praedicatio docuit, quoniam sint quidem haec: quae
Abbreviated transcription (Latin):
uł filius etiam d̾i ip̃e habendus sit nͦ¬
ne: s inquirenda iam ista ꝓ uirib ft̃
de scã scriptura. & sagaci ꝑ qͣnisione in¬
uestiganda. Sane qd̾ iste sp̃c sc̃s unũquẽꝙ:
uerit. & non alius sp̃s in ueterib. aliꝰ
uͦ i his qui in aduentu xp̃i inspirati
sunt fuerit: manifestissime in eccłia p̃¬
dicatur. Post hec iam qd̃ anima substan¬
tiã. uitã q habens propriam. cũ ex
hoc mundo discesserit ꝓ suis meritis
dispensabitur. siue uite eterne. & ba¬
titudinis hereditate potitura si hoc ei
gesta sua prestiterint. siue igni et̾no
ac supplicus mancipanda. si in hoc eã
scelerum culꝑa detorserit. S & quia erit
tempus resurrectionis mortuorum:
cũ corpus hoc qd̾ nunc in corruptione
seminatur. surget in incorruptione.
& qd̾ seminatur in ignominia. surget
in gła. Est & illud definitũ in eccłia¬
stica predicatione omem animã ẽẽ ra¬
tionabilem libi arbitrii & uoluntatis:

Expanded text:
vel filius etiam Dei ipse habendus sit, nevel filius etiam Dei ipse habendus sit, necne: sed inquirenda jam ista pro viribus sunt de sacra Scriptura, et sagaci perquisitione investiganda. Sane quod iste Spiritus unumquemque verit, et non alius Spiritus in veteribus, alius vero in his qui in adventu Christi inspirati sunt, fuerit, manifestissime in Ecclesiis prædicatur. V. Post hæc jam quod anima substantiam vitamque habens propriam, cum ex hoc mundo discesserit, pro suis meritis dispensabitur, sive vitæ æternæ ac beatitudinis hæreditate potitura, si hoc ei sua gesta præstiterint; sive igni æterno ac suppliciis mancipanda, si in hoc eam scelerum culpa detorserit: sed et quia erit tempus resurrectionis mortuorum, cum corpus hoc quod nunc «in corruptione seminatur, surget in incorruptione; et quod seminatur in» ignominia, surget in gloria.» Est et illud definitum in ecclesiastica praedicatione, omnem animam esse rationalem, liberi arbitrii et voluntatis:
Abbreviated transcription (Latin):
patriarcharũ. moysei. & proph̾arũ:
ce qd̃ hic d̾s in nouissimis dieb. sic̃
ꝑ prophas suos ante promiserat.
post ꝑfidiam ppłi isrł. Hic d̾s iustus
& proph̾as. & euuangłia. ip̃e dedit:
qui & apłorum d̾s est. & ueteris ac
noui testam̃ti. Tum deinde quia xp̃c
itłe ipẽ qui uenit: ante omem̃ cre¬
aturam natus ex patre est. Qui cũ ĩ
om̃iũ conditionẽ patͥ ministrasset
ꝑ ipm̃ namq omĩa facta sunt: no¬
uissimis temꝑorib se ipm̃ exinam¬
ens homo factus incarnatus est. cũ d̾s
eet & homo factus. mansit qd̾ erat d̾s
Corpus assumꝑsit nr̃o corpori sum¬
le: eo solo differens. qd̾ natũ ex iur¬
tasiam. communi hac morte mortuus. Ue¬
re em̃ & a mortius resurrexit: & post re¬
surrectionem conuersatus. cũ discipulis
stus assumptus est. Tunc demde honore
ac dignitate patri ac filio sociatum tra¬
diderunt spm̃ scm̃. In hoc ĩa ñ manife¬
ste discernitur. utrũ natus aut iinatꝰ.

Expanded text:
Patriarcharum, Moysis et Prophetarum: Patriarcharum, Moysis et Prophetarum: et quod hic Deus in novissimis diebus, sicut per Prophetas suos ante promiserat, post perfidiam populi Israël. Hic Deus justus et Prophetas et Evangelia ipse dedit, qui et Apostolorum Deus est, et veteris et novi Testamenti. Tum deinde quia Jesus Christus ipse qui venit, ante omnem creaturam natus ex Patre est. Qui cum in omnium conditione Patri ministrasset, a per ipsum enim omnia facta sunt,» novissimis temporibus seipsum exinaniens, homo factus incarnatus est cum Deus esset, et homo factus mansit quod erat Deus. Corpus assumpsit nostro corpori simile, eo solo differens quod natum ex virtuus: vere enim a mortuis resurrexit, et post resurrectionem conversatus cum discipulis suis, assumptus est. Tum deinde honore ac dignitate Patri ac Filio sociatum tradiderunt Spiritum sanctum. In hoc non jam manifeste discernitur, utrum malus an innatus,
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ apłi fidem xp̃i predicantes. de quib¬
dam quidem q̃cumq necessaria cre¬
diderunt. omĩb etiã his qui ꝑigriores
erga inquisitionẽ diuine scientie ui¬
debantur. manifestissime tradiderunt:
rationẽ scilicet assertionis eorũ. relin¬
quentes ab his inquirendam. qui
sp̃s dona excellentia mererent᷑. & p̃ci¬
alus uͦ dixerunt quidem quia sint.
quomꝰ autẽ aut unde sint siluerunt
profecto ut studiosiores quiq ex po¬
steris suis qui amatores eent sapien¬
tie. exercicitium habere possent. in qͦ
ingenii sui fructum ostenderent hi
uudelicet qui dignos se &e capaces ad
recipiendam sapientiã p̃pararent.
Species uͦ eorum q̃ ꝑ p̃dicationẽ apłi¬
cam manifeste tradunt᷑: iste sunt. Pri¬
mo qd̾ unus est d̾s qui omĩa creauit
atq composuit. quiq cũ nichil eẽt
ip̃e fecit uniũsa d̾s a prima creatura
&e conditione mundi omĩum ustoꝵ:
ds̃ adam. abel. sech. enos. enoch. noe.
sem. abraham. ysaac. iacob. duodecĩ

Expanded text:
stoli fidem Christi prædicantes, de quibusdam quidem quæ cumque necessaria crediderunt, omnibus etiam his qui pigriores erga inquisitionem divinæ scientiæ videbantur, manifestissime tradiderunt, rationem scilicet assertionis eorum relinquentes ab his inquirendam qui Spiritus dona excellentia mererentur, et præcialiis vero dixerunt quidem, quia sint; quomodo autem, aut unde sint, siluerunt, profecto ut studiosiores quique ex posteris suis qui amatores essent sapientiæ, exercitium habere possent in quo ingenii sui fructum ostenderent, hi videlicet qui dignos se et capaces ad recipiendam sapientiam præpararent. IV. Species vero eorum quæ per prædicationem Apostolicam manifeste traduntur, istæ sunt. Primo, quod unus Deus est qui omnia creavit atque composuit, quique, cum nihil esset, esse fecit universa, Deus a prima creatura et conditione mundi, omnium justorum Deus, Adam, Abel, Seth, Enos, Enoch, Noë, Sem, Abraham, Isaac, Jacob, duodecim
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ prouocat homines ad bñ bãte ꝙ
uiuendũ: non altunde qmͣ ab ipĩs
xp̃i uerbis doctrinam ꝙ suscipiunt.
Xpĩ aũ uerbis dicimus non his solũ
q̃ homo factus atq in carne positus
docuit. Et prius namq xp̃c d̾i uer¬
bum in moyse atq propħis erat:
nam sine uerbo d̾i quomodo poterant
prophare de xp̃oͦ Ad cuius rei proba¬
tionem non eẽt difficile ex diuinis
nisi studii nobis eẽt presens hoc opꝰ
omĩ qua possumus breuitate succin¬
gere. Unde sufficere estimo uno hoo
panli testimonio debere nos uti: ex e¬
pistola quam ad hebreos scribit. in
qua ita ait. fide magnus factus mo¬
yses negauit se dici filiũ filie pha¬
raonis. magis eligens afflictari
cum ppło d̾i quam temporalẽ habere
peccati iocunditatẽ: maiores diui¬
tias estimans egyptiorũ thesauris

Expanded text:
nes ab bene beateque vivendum non aliunde quam ab ipsis verbis Christi doctrinaque suscipiunt. Christi autem verbis dicimus, non his solum quæ homo factus atque in carne positus docuit: et prius namque Christus Dei verbum in Moyse atque Prophetis erat. Nam sine verbo Dei quomodo poterant prophetare de Christo? Ad cujus rei probationem non esset difficile ex divinis nisi studio nobis esset præsens hoc opus omni qua possumus brevitate succingere. Unde sufficere existimo uno hoc Pauli testimonio debere nos uti ex epistola quam ad Hebræos scribit, in qua ita ait: «Fide» magnus factus Moyses negavit se dici-filium filiæ Pharaonis, magis eligens afflictari cum populo Dei, quam temporalem habere peccati jucunditatem, majores divitias æstimans Ægyptiorum thesaur
Abbreviated transcription (Latin):
renda sunt. S ce de omĩ anima atꝙ
oni rationabili natura. nichilominꝰ
requirendum est. Est etiã illud in eccłi¬
astica p̃dicatione ẽẽ angłos dei quos¬
dam: & iurtutes bonas que ei mini¬
strant ad salutem hominũ consũ¬
mandam: S quando isti creati sint
uł quales aut quomodo sint: ñ sa¬
tis in manifesto designat᷑. De sole
aũ & luna & stellis utrum animantia
sint. An sine anima: manifeste ñ tra¬
ditur. Oportet igitur uelut elem̃tis
uł fundam̃tis huius modi uti. scd̾m
mandatũ qd̾ dicit. illuminate uob̾
lum̃ scientie. omem̃ qui cupit seriẽ
quandam & corpus ex horum omĩum
ratione ꝑficere: ut manifestis & neces¬
sarus assertionib de singulis quibiq
quid sit in uero rimeturꝰ & unũ ut dixi¬
mus corpus efficiat. exemplis & affir
mationib uł his quas in scĩs scriptu¬
ris inuenerit: uł quas ex consequen¬
tie ip̃ius indagine ae recti tenore rep¬
pererit.¬

Expanded text:
renda sunt: sed et de omni anima, atque omni rationabili natura nihilominus requirendum est. X. Est etiam illud in ecclesiastica prædicatione, esse Angelos Dei quosdam, et virtutes bonas qui ei ministrant ad salutem hominum consummandam: sed quando isti creati sint, vel quales, aut quomodo sint, non satis in manifesto designatur. De sole autem et luna et stellis utrum animantia sint, an sine anima, manifeste non traditur. Oportet igitur velut elementis ac fundamentis hujusmodi uti secundum mandatum quod dicit: «Illuminate vobis lumen scientiæ, omnem qui cupit seriem quamdam et corpus ex horum omnium ratione perficere ut manifestis et necessariis assertionibus de singulis quibusque quid sit in vero rimetur, et unum, ut diximus, corpus emationibus, vel iis quas in sanctis Scripturis invenerit, vel quas consequenter ipsius indagine ac recti tenore repererit.
Abbreviated transcription (Latin):
ti ex his qui xp̃o se credere ꝑrofitent᷑
non solum in parius & minimis dis¬
cordant. uerũ etiã in magnis & maximis:
& de aliis creaturis. idest ut de domi¬
nationib ut de uirtutib scĩs: propt̃
qd̃ necessarium iudetur prius de his
singulis cercam lineam manifestã q
regulam ponere: tum deinde etiam
de ceteris querere. Sicut enĩ multis
apud grecos & barbaros pollicenti¬
b ueritatem. desiuimꝰ apud om̃s eam
querere qui eam falsis oꝑinionib
asserebant. postea qmͣ credidimus fi
discendam eẽ ꝑsuasimus: ita cũ multi
sunt qui se putant sentire q̃ xp̃i sunt.
& ñ nulli eorũ diuersa a priorib. senti¬
ant: seruetur uͦ eccłiastica p̃dicatio ꝑ
succes sionis ordinẽ ab apłis tradita:
ꝙ usq ad p̃sens in eccłus ꝑmanens:¬

Expanded text:
ti ex his qui Christo credere se profitentur, non solum in parvis et minimis discordant, verum etiam in magnis et maximis; de his, sed et de aliis creaturis, id est vel de Dominationibus, vel de Virtutibus sanctis: propter hoc necessarium videtur prius de his singulis certam lineam manifestamque regulam ponere, tum deinde etiam de cæteris quærere. Sicut enim multis apud Græcos et Barbaros pollicentibus veritatem, desivimus apud omnes eam quærere qui eam falsis opinionibus asserebant, posteaquam credidimus Fildiscendam esse persuasimus: ita cum multi sint qui se putant sentire quæ Christi sunt, et nonnulli eorum diversa a prioribus sentiant, servetur vero ecclesiastica prædicatio per successionis ordinem ab Apostolis tradita, et usque ad præsens in Ecc
Abbreviated transcription (Latin):
tus est. non ut caliunmosis os qd̃ fi¬
eri non potest licet forte etiã hoc ds fa¬
ceret. claudcremus. s ut proficere ad
scientiã rerũ uolentib materiã pre¬
beremus. Iilud sane om̃em qui hos
atq conuenio ꝑ firturi regni fidem.
ꝑ resurrectionis ex mortuis sacram̃tũ.
ꝑ illum qui preparatus est diabolo
lũ locum eterna hereditate posside¬
at ubi est fletus & stridor dentium
& ubi est ignis eorum qui non extin¬
guetur. &e uermis eorum si moriet᷑.
ne addat aliquid huic scripture. ne
auferat. ne inserat. ne iimutet.
s conferat cum exemplarib unde
scripserit. & emendet ad litterã. &e di¬
stinguat. & inemendatũ uł ñ distinc¬
tum codicem non habeat. ne sensuũ
difficultas. si distinctus codex ñ sit.
maiores obscuritates legentib gene¬

Expanded text:
tus est, non ut calumniosis os-quod fitus est, non ut calumniosis os-quod fieri non potest, licet forte etiam hoc deus faciet-clauderemus, sed ut proficere ad scientiam rerum uolentibus materiam praeberemus. illud sane omnem, qui hos atque conuenio per futuri regni fidem, per resurrectionis ex mortuis sacramentum, per illum, qui praeparatus est diabolo lum locum aeterna hereditate possideat, ubi est fletus et stridor dentium et ubi ignis eorum non extinguetur et uermis eorum non morietur, ne addat aliquid huic scripturae, ne auferat, ne inserat, ne inmutet, sed conferat cum exemplaribus, unde scripserit, et emendet ad litteram et distinguat et inemendatum uel non distinctum codicem non habeat, ne sensuum difficultas, si distinctus codex non sit, maiores obscuritates legentibus gene
Abbreviated transcription (Latin):
aturarũ rationẽ qmͣ illi ad impietatẽ
traxerant: ad pietatẽ iste ou̾teret.
Sicubi ergo nos in libris eius aliqͥd
contra id muenunus. qd̾ ab ip̃o in ce¬
teris locis pie de trinitate fuerat de¬
finitũ: uelut & adulteratum hoc ce
alienum. aut pretermisimus. aut
scdm eam reguiam protulimus. qmͣ
ab ip̃o frequent̃ inuenimꝰ affirmatũ.¬
S si qͣ qr sane uelut ꝑitis iã & scienti¬
b loquens. dum breuit̃ transire uult
obscurius protulit: nos ut manife¬
stior fieret locus ea q̃ de ip̃a re in ali
is libris aꝑtius legeramꝰ ad iecimus
explanatĩoni studentes. Nichil tñ
nrm diximus: s licet in aliis locis dc̃ã:
sua tñ sibi reddimus hec aũ iccirco in
p̾fatione commonui: ne forte calumni¬
atores iterum se criminandi putent
muenisse materiam. S uiderint quid
puersi &e contentiosi homines agant.
obis interim tantus labor. si tñ oran¬
tib nͣobis deus iuuerit iccirco sus cep¬

Expanded text:
aturarum rationem, quam illi ad inpietatem aturarum rationem, quam illi ad inpietatem traxerunt, ad pietatem iste conuerteret. sicubi ergo nos in libris eius aliquid contra id inuenimus, quod ab ipso in ceteris locis pie de trinitate fuerat definitum, uelut adulteratum hoc et alienum aut praetermisimus aut secundum eam regulam protulimus, quam ab ipso frequenter inuenimus adfirmatam. si qua sane uelut peritis iam et scientibus loquens, dum breuiter transire uult, obscurius protulit, nos, ut manifestior fieret locus, ea, quae de ipsa re in aliis eius libris apertius legeramus, adiecimus explanationi studentes; nihil tamen nostrum diximus, sed, licet in aliis locis, dicta sua tamen sibi reddidimus. haec autem idcirco in praefatione commonui, ne forte calumniatores iterum se criminandi putent inuenisse materiam. sed uideris, quid peruersi et contentiosi homines agant. Nobis interim tantus labor, si tamen orantibus uobis deus iuuerit, idcirco suscep
Abbreviated transcription (Latin):
ueniantur in greco. ita elimauit
omĩa in interp̾tando atq purgauit:
ut nichil in illis qd̾ a fide nr̃a dis¬
crepet. latinus lector inueniat. Hẽ
ergo etiã nos licet non eloquentie ui¬
rib discipline tũ regulis in quantũ
possimus sequimur. obseruantes sei¬
licet ne ea q̃ in libris origenis a seip̃o
discrepantia inueniunt᷑ atq contra¬
ria. proferamus. Cuius diuersitatis
causam plenius tͥ in apologethico
quem pamphilus ꝓ libris ip̃ius
origenis scripsit edidunus breuissimo
libello suꝑaddito. in quo euidentib
ut arbitror probam̃tis corruptos ẽẽ
in qmͣplurimis ab hereticis ⁊ mali¬
uolis libros eius ostendimus. & p̃ci¬
pue istos quos nune exigis ut inter¬
qui sunt reuera alias & obscurissimi
uł difficillimi. De rebus enĩ ibi tali¬
b disꝑutat: ut quib philosophi omĩ
sua etate consumpta inuenire potu¬
erunt nichil. hic uero nr̃ quantũ po¬
tuit id egit. ut creatoris fidem & cre¬

Expanded text:
ueniantur in Graeco, ita elimauit ueniantur in Graeco, ita elimauit omnia interpretando atque purgauit, ut nihil in illis, quod a fide nostra discrepet, Latinus lector inueniat. hunc ergo etiam nos, licet non eloquentiae uiribus, disciplinae tamen regulis, in quantum possumus, sequimur, obseruantes scilicet, ne ea, quae in libris Origenis a se ipso discrepantia inueniuntur atque contraria, proferamus. cuius diuersitatis causam plenius tibi in Apologetico, quem Pamphilus pro libris ipsius Origenis scripsit, edidimus breuissimo libello superaddito, in quo euidentibus, ut arbitror, probamentis corruptos esse in quam plurimis ab hereticis et maliuolis libros eius ostendimus et praecipue istos, quos nunc exigis ut interqui sunt re uera alias et obscurissimi et difficillimi. de rebus enim ibi talibus disputat, in quibus philosophi omni sua aetate consumpta inuenire potuerunt nihil. hic uero noster, quantum potuit, id egit, ut creatoris fidem et cre
Abbreviated transcription (Latin):
& probatam᷑ s ñ equis eloquentie
uirib tanti uiri ornare possumꝰ dicta.
Unde uereor ne uitio meo id accidat.
ut is uir quẽ ille alterũ post apo¬
stolos ecccłie doctorẽ scientie ac sa¬
pientie merito comprobat: inopia
sermonis nr̃i longe ẽẽ inferior uide¬
atur. Qd̃ ego sepe considerans reci¬
piebam: nec deꝑ̃cantib me frequen¬
ter. in hoc fratrib annuebam. S
tua uis fidelissime frat̃ mechari
tanta est. cui obsistere ne imperitia
quidem potest. Propt̾ qd̾ ne te ultra
grauem paterer exactorem. etiã con¬
tra propositum meum cessi: ea tñ
lege acꝙ eo ordine. ut quantũ fieri
potest interpretando sequar regu¬
lã predecessorum: & eius precipue
iuiri cuius suꝑius fecimus m̃tionẽ.
Qui cum ultra seꝑtuaginta libellos.
origenis quos omeliticos appellauit
aliqͣnͣtoᷤᷤ ꝙ̃ de thomis in apłm scrip¬
tos transtulisset in latinũ: in qui¬
b cum aliquanta offendieula in¬

Expanded text:
et probatam, sed non aequis eloquentiae et probatam, sed non aequis eloquentiae uiribus tanti uiri ornare possumus dicta. unde uereor, ne uitio meo id accidat, ut is uir, quem ille alterum post apostolos ecclesiae doctorem scientiae ac sapientiae merito conprobauit, inopia sermonis nostri longe se inferior uideatur. Quod ego saepe considerans reticebam nec deprecantibus me frequenter in hoc opus fratribus adnuebam. sed tua uis, fidelissime frater Macari, tanta est, cui obsistere ne inperitia quidem potest; propter quod, ne te ultra tam grauem paterer exactorem, etiam contra propositum meum cessi, ea tamen lege atque ordine, ut, quantum fieri potest, in interpretando sequar regulam praecessorum et eius praecipue uiri, cuius superius fecimus mentionem. qui, cum ultra septuaginta libellos Origenis, quos homileticos appellauit, aliquantos etiam de tomis in apostolum scriptis transtulisset in Latinum, in quibus cum aliquanta offendicula in
Abbreviated transcription (Latin):
cio qmͣ plurimos fra¬
trum scientie scrip¬
turarũ desiderio pro¬
uocatos poposcisse
ab aliquantis eruditis. & grecarum
ꝑitiꝰ uirs ut origenẽ romanũ facerent¬
& latinis aurib eum donarent.
In quo etiã frater & collega nr̃ ab
ep̃o damaso dep̾catus. cum omeli¬
as duas de cantico canticorũ in lati¬
num transtulisset ex greco. ita ut¬
in illo oꝑe ornate. magrifice qi p̃fa¬
tus est. ut cuiuis legendi origenẽ o
auidisssime ꝑquirendi desideriũ
commoneret: dicens illius anime
conuenire qd̃ dictũ est. Quia intro¬
duxit me rex in cubieulũ suũ. As¬
serens eum qd̃ cũ in ceteris libris
om̃s uincat: in canticoꝵ canticis ꝙ̃ ip̃e
se uicerit. Pollicetur sane in ipã p̃fa¬
tione se & ipõs in cantica canticoꝵ li¬
bros & alios qmͣ plurimos origenis
romanis aurib largiturũ. S ille
ut uideo in ftilo proprio placens. rẽ
maioris głe sequitur: ut pater uer¬
bi sit potius qmͦ interpres. Nos ergo
rem ab illo quidem ceptam. sequim

Expanded text:
Scio quam plurimos fratrum scientiae scripturarum desiderio prouocatos poposcisse ab aliquantis eruditis uiris et Graecarum peritis, ut Origenem Romanum facerent et Latinis auribus  eum donarent. in quod etiam cum frater et collega noster ab episcopo Damaso deprecatus homilias duas de Cantico canticorum in Latinum transtulisset ex Graeco, ita in illo opere ornate magnificeque praefatus est, ut cuiuis legendi Origenem et auidissime perquirendi desiderium commoueret, dicens illius animae conuenire, quod dictum est, quia introduxit me rex in cubiculum suum, adserens eum, quod, cum in ceteris libris omnes uincat, in Canticis canticorum etiam ipse se uicerit. pollicetur sane in ipsa praefatione se et ipsos in Cantica canticorum libros et alios quam plurimos Origenis Romanis auribus largiturum; sed ille, ut uideo, in stilo proprio placens rem maioris gloriae sequitur, ut pater uerbi sit potius quam interpres. nos ergo rem ab illo quidem coeptam sequimur
Abbreviated transcription (Latin):
lege uultis eẽ÷ legem non audistis: Scͥp¬
tum est enun quoniã abraham duos fili¬
os hũit: unum de ancilla. ⁊ unũ de libera¬
S is quide qui de ancilla scđ̾m carnem na¬
tus est: qui uero ex libera scđ̃m repmissi

Expanded text:
Lege volentes esse, Legem non audistis? Scriptum est enim quia Abraham duos filios habuit; unum de ancilla, et unum de libera: sed is qui de ancilla, secundum carnem natu
Abbreviated transcription (Latin):
sti partus ceruorum. aut numerasti
menses eorum. plenos ad partum:
Dolores aũ eorum soluisti. aut nu¬
lii eorũ et multiplicabunt᷑ in natiui¬
tate exibunt et non reuertentur. his

Expanded text:
sti partus ceruorum? numerasti autem menses eorum plenos partus, partus autem eorum soluisti uel enulii earum, + multiplicabuntur in tritico, + exibunt, et non revertentur eis
Abbreviated transcription (Latin):
et mẽdietatẽ temporũ. uicissitudinũ ꝑ¬
mutationes. et conuersionẽ temꝑorũ.
anni circulos et stellarũ positiones.
naturas animalium et iras bestiarũ.
spũum uiolentias. & cogitationes ho¬
minum differentias uirgultorũ. et
uirtutes radicum. s et quecũq sunt

Expanded text:
situdinum permutationes et consummationes temporum, anni cursus et stellarum dispositiones, naturas animalium et iras bestiarum, uim uentorum et cogitationes hominum, digerentias uirgultorum et uirtutes radicum. Et quaecumque sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cendit mors ꝑ fenestras uestras. Quo
ad aninam ꝑ fenestras oculorũ. S ⁊
cum recipit quis auditũ uanũ. et p̃¬
cipue false scientie. et dogniatũ ꝑũ¬
sorum: tc̃ mors ꝑ auriũ fenestras int̾t
ad animã. Si uͦ anima intuens or¬
nam̃tũ mundi. et expulcritudme cre¬
aturaꝵ conditorem om̃iĩ intelligat
dm̃. & oꝑa euis miretur. laudet q o¬
ꝑm creatorem: ad hanc animã uta ꝑ
fenestras ingreditur ocłorum. S ⁊
cũ auditũ inclinat ad uerbtm di.
⁊ rati Lonib sapientie ac scientie¬
eiꝰ delectatur huic ꝑ auriũ
fenestras  ad animã sapientie lu¬

Expanded text:
cendit mors per fenestras nostras : » ad animam per fenestras oculorum. Sed et cum recepit quis auditum vanum, et praecipue falsas scientias dogmatum perversorum, tunc mors per aurium fenestras intrat atum. Si vero anima intuens ornamentum mundi, et ex pulchritudine creaturarum, conditorem omnium intelligat Deum, et opera ejus miretur, laudetque operum creatorem, ad hanc animam vita per fenestras ingreditur oculorum. Sed et cum auditum inclinat ad verbum Dei, et rationibus scientiae ejus ac sapientiae delectatur, huic per aurium fenestras animae sapientiae lu
Abbreviated transcription (Latin):
differentiã sine dubio creature in bis
q̃ uident᷑ & in his que ñ uident᷑ osten¬
dens. Non enĩ intelligit᷑ qd̾ dicit. ea
q̃ non uidentur. & eaq̃ inuisibilia st̃.
Ca nãq q̃ sunt inuisibilia ñ solũ ñ

Expanded text:
differentiam sine dubio creaturæ in his differentiam sine dubio creaturæ in his quæ videntur, et in his quæ non videntur ostendens. Non enim idem intelligitur quod dicit ea quæ non videntur, et ea quæ invisibilia sunt. Ea namque quæ sunt invisibil
Abbreviated transcription (Latin):
est ex eo qd̃ factus est. nec tñ corrũptt᷑.
quia corruptione fortior ac ualidior
est. uoluntas dĩ qui fecit eũ & conti¬
net illũ. ne ei corruptio dominetur.
rectius ista sentiri possunt de eo nĩ¬
quia ex u̾oluntate di nequaqm̃ cor¬
ruptioni subiaceat. ꝓ eo qd̾ nec cau¬
sas corruꝑtionis accepit. Scõrũ qͥppe
est ꝙ ad liquidũ purificatorũ. m̃dus
ille. ñ etiã impiorũ sicut iste nr̃. ui¬
dendũ aũ est ne forte in hoc res piei
non eã q̃ uident᷑. s que ñ uident᷑. Que
enĩ uident᷑ temporalia sunt q̃ aũ
ñ uident᷑ eterna sunt. Scimꝰ aũ qm̃
si terrestris domus nr̃a huius habi¬
dationis dissoluat᷑. edificationẽ a do
babemus domũ non manu factã et̃¬
nã in celis. Cum enĩ alibi dicat quia
uidebo celos oꝑa digitorũ tuorũ & de
quia manus mea fecit hec omĩa. istã
eternã domũ qmͣ sanctis repromittit
in celis manufactam ñ eẽ pronuntiat

Expanded text:
est ex eo quod factus est, nec tamen corrumpitur, est ex eo quod factus est, nec tamen corrumpitur, quia corruptione fortior et validior est voluntas Dei qui fecit eum et continet illum ne ei corruptio dominetur, rectius sentiri ista possunt de eo munquia ex voluntate Dei nequaquam corruptioni subjaceat, pro eo quod nec causas corruptionis accepit. Sanctorum quippe est et ad liquidum purificatorum mundus ille, et non impiorum sicut iste noster. Videndum autem est ne forte in hoc respiciennon ea quæ videntur, sed quæ non» videntur. Quæ enim videntur temporalia sunt, quæ autem» non videntur æterna sunt. Scimus autem quoniam si terrestris domus nostra hujus habitationis dissolvatur, ædificationem habemus a Deo domum non manufactam æternam in cœlis.» Cum enim alibi dicat: «Quia videbo» cœlos opera digitorum tuorum,» et de «Quia manus mea fecit hæc omnia ",» istam æternam domum quam sanctis repromittit in cœlis, manu factam non esse pronuntiat;
Abbreviated transcription (Latin):
xa spacia uniuersarũ sperarũ ambi¬
tu magnificentiore constringere. ita
uc omĩa intra ipam ita sint. sic̃ est hec
nrã terra sub celo. q̃ spera etiã in scrip¬
turis scĩs terra bona & terra uiuentiũ
creditur nominari. habens sitũ celũ
illud quidẽ suꝑius. in quo celo scõrũ
atq concludit᷑. quã saluator in einͣ¬
Ex illius namq terre nomine etiã hãc
nr̃am cui arida prius nom̃ fuerat.
cognominatã uolunt. sic̃ &e firmam̃¬
tũ. hoc celum illius celi uocabulo ñcu¬
ꝑatũ est. Uerũ de huius cemodi opini¬
onib plenius illo loco tractauimꝰ.
cum requireremꝰ quid eẽt. qd̾ in pͥn¬
cipio creauit ds̃ celũ & terrã. Aliud
enĩ celũ atq alia terra indicat᷑ eẽ qmͣ
illud firmam̃tũ qd̃ post biduũ factũ
dicit᷑. uł arida q̃ postmodũ t̾ra nomi¬
nat᷑. Sane hoc qd̾ dicunt quidã de
hoc mundo. qm̃ corruptibilis quidẽ

Expanded text:
xu spatia universarum sphærarum ambixu spatia universarum sphærarum ambitu magnificentiore constringere; ita ut omnia intra ipsam ita sint sicut est hæc terra nostra sub cœlo: quæ etiam in Scripturis sanctis terra bona et terra viventium creditur nominari, habens suum cœlum illud quod superius, in quo cœlo sanctorum atque concluditur, quam Salvator in EvanEx illius namque terræ nomine etiam hanc nostram cui arida prius nomen fuerat, cognominatam volunt, sicut et firmamentum hoc cœlum illius cœli vocabulo nuncupatum est. Verum de hujuscemodi opinionibus plenius in illo loco tractavimus, cum requireremus quid esset quod in principio fecit Deus cœlum et terram. Aliud enim cœlum et alia terra indicatur esse quam illud firmamentum quod post biduum factum dicitur, vel arida quæ postmodum terra nuncupatur. Sane hoc quod dicunt quidam de hoc mundo, quoniam corruptibilis quidem
Abbreviated transcription (Latin):
cohibeat᷑. qd̃ & mͥ magis uerisimile
uidetur. incertũ tñ est. & ut ego ar¬
bitror humanis adhue cogitationibi
ꝙ m̃tib inusitatũ. Ex his tũ q̃ clem̃s
uisus est iudicare cum dicit. occeanꝰ
iutransmeabilis hominib et hii m̃¬
adem d̾i summi prouidentia agi
regi qr significat. semina q̃dã nobis
buius cemodi intelligñtie uideatur
asꝑgere quo putetur omĩs quidẽ
ei intra quẽ uł a quo oeteri siqui il¬
li sunt pitandi sunt contineri. Un¬
⁊ceterorũ quos planetas uocant ꝑ
singula mundos nominari. s &e ip̃¬
globũ proprie nicbilominꝰ mundũ
appellari uolunt. Deniq etiã ba¬
ruch ꝓpħe librũ in adsertionis puiꝰ
testimoniũ uocant. qd̾ ibi de septẽ
miuidis. ł celis euidentius indicat᷑.
Esse tñ suꝑ illam sperã quã apiane
dicunt uolunt aliam quã sicut apd̾
nos celum continet omĩa q̃ sub celo
sunt. ita illã dicant immensa quadã
sui magnitudine & meffabili comple¬

Expanded text:
cohibeatur, quod et mihi magis verisimile cohibeatur, quod et mihi magis verisimile videtur: incertum tamen est, et, ut ego arbitror, humanis adhuc cogitationibus et mentibus inusitatum. Ex his tamen quæ Clemens visus est indicare cum dicit: «Oceanus intransmeabilis est» hominibus, et hi munadem Dei summi providentia agi regique significat, semina quædam nobis hujusmodi intelligentiæ videtur aspergere, quo putetur omnis quidem ci, intra quem vel a quo cæteri, si qui illi sunt, putandi sunt contineri. Uncæterorumque, quos planetas vocant, per singula mundos nominari. Sed et ipglobum, proprie nihilominus mundum appellari volunt. Denique etiam Baruch prophetæ librum in assertionis hujus testimonium vocant, quod ibi de septem mundis vel cœlis evidentius indicatur. Esse tamen super illam sphæram quam ἀπλανῆ dicunt, volunt aliam, quam, sicut apud nos cœlum continet omnia quæ sub cœlo sunt, ita illam dicunt immensa quadam sui magnitudine et ineffabili comple
Abbreviated transcription (Latin):
mundi. Designat sane ⁊ aliũ quẽdã
mundsi pret̃ hunc iisibilẽ etiã dñs
ꝙ saluator nr̃. quẽ reuera des cribere
ac defignare difficile est. Ait nãqi. e¬
go ñ sum de hoc mundo. tanqm̃ enĩ¬
qui ex alio quodam eẽt mundo. ita
dixit quia ñ sum ex hoc mundo. euiꝰ
mundi difficilẽ nobis ẽẽ expositionẽ
atur occasio illius intelligentie. qua
putent nos unagines quasdã quas
greci iaeãc nominant ad̾ firmare.
qd̾ utiq a nobis alienũ est. miradũ¬
scilicet incor ꝑoreũ dicere in sola mñtis
fantasia ł cogitationũ lubrico consi¬
stentẽ. & quomͦ ł saluatorẽ inde eẽ ł
scõs quosq illuc ituros poterunt adfir¬
mare ñ uideo. Uerũtñ p̾clarius aliquid
& splendidius qm iste p̃sens est m̃dꝰ.
indicari a saluatore ñ dubiũ est. In qd
etiã credentes in se tendere prouocat
& bortatur. Si utrũ mundus iste que
sentiri uult separatus ab hoc sit. lon
intra mundi buns tñ cirẽscriptionẽ

Expanded text:
alium quemdam mundum præter hunc visibilem etiam Dominus et Salvator noster quem revera describere et designare difficile est; ait namque: Ego non sum de hoc mundo. Tanquam enim ex alio quodam esset mundo, ita dicit, quod non sum de hoc mundo. Cujus mundi difficilem nobis esse expositionem uibus occasio illius intelligentiæ, qua putent nos imagines quasdam quas Græci ἰδέας nominant, affirmare: quod utique a nostris alienum est, mundum incorporeum dicere, in sola mentis phantasia vel cogitationum lubrico consistentem: et quomodo Salvatorem inde esse, vel sanctos quoque illuc ituros poterunt affirmare, non video. Verumtamen præclarius aliquid et splendidius quam iste qui præsens est mundus, indicari a Salvatore non dubium est, quo etiam credentes in se tendere provocat et hortatur. Sed utrum mundus iste quem sentiri vult, separatus ab hoc sit longeintra tamen hujus mundi circumscriptionem
Abbreviated transcription (Latin):
sis melior status sit alterius mundi
& ꝓ alus inferior & ꝓ alus medius
quidam status. Qui aũ numerus
⁊ modus hic sit: me nescire fateor.
Si qui aũ posset ostendere libentius
discerẽ. Ueriurtñ multorũ scłorum
finis eẽ dicitur. hic mundꝰ qui &e ip̃e
est passus s ne in illo quidẽ qd̾ ante
ipsum fuit. Et nescio si enumerare
sufficiã. quanta fuerint anteriora
secula in quib passus ñ est. ex quib
aũ sermonib pauli ad occasionẽ huniꝰ
intelligentie uenerĩ proferã. Ait enĩ.

Expanded text:
sis melior status sit alterius mundi, sis melior status sit alterius mundi, et pro aliis inferior, et pro aliis medius quidem status. Qui autem numerus vel modus hic sit, ego me nescire fateor. Si quis autem posset ostendere, libentius discerem. V. Verumtamen multorum sæculorum finis dicitur esse hic mundus, qui et ipse est passus, sed ne in illo quidem quod ante ipsum fuit et nescio si enumerare sufficiam quanta fuerint anteriora sæcula in quibus passus non est. Ex quibus autem sermonibus Pauli ad occasionem hujus intelligentiæ venerim, proferam; ait enim:
Abbreviated transcription (Latin):
scła reuoluente agunt᷑ anime. ut
hoc aut illud. ⁊ agant ł cupiant:
s quocumq propri ingenii libertas
intenderit. illo gestorũ suorũ dirigt̃
cursũ. Tale enĩ est qd̾ ab his dr᷑. ut
siquis uelit asserere qd̾ frum̃ti medim¬
nũ si profundat᷑ in terrã potest fieri
ut idem ⁊ penitus indiscreti se¬
cundo accidant casus granorũ. ita
ut unũ qd̃ q granũ uixta id pro¬
fusum iaceat. scdo quo primo aliqñ
deiectum est. & eodem ordine cisdẽq
disꝑsum sit signis. quib fuerat primo
diffusum qd̾ utiq innumerabilibꝰ me¬
dimni granis impossibile est prorsus
accidere. etiã si ꝑ immensa secula in¬
desinenter ac iugiter effundatur. Ita
ergo impossibile mͥ uidet᷑ eodem or¬
dine eisdẽ q modis nascentiũ ac mori¬
entiũ atq agentiũ quid sođo mundũ
posse reparari s iimutationib ñ mi¬
nimis diuersos posse mundos existe¬
re.ita ut ꝓ manifestis quibq cau¬

Expanded text:
sæcula revolvente aguntur animæ, ut sæcula revolvente aguntur animæ, ut hoc aut illud vel agant vel cupiant, sed quocumque proprii ingenii libertas intenderit, illo gestorum suorum dirigunt cursum. Tale enim est quod ab istis dicitur, ut si quis velit asserere quod frumenti medimnum si profundatur in terram, potest fieri ut iidem et penitus indiscreti secundo accidant casus granorum, ita ut unumqoudque granum juxta id profusum jaceat secundo, quo primo aliquando dejectum est, et eodem ordine eisdemque dispersum sit signis quibus fuerat primo diffusum: quod utique innumerabilibus medimni granis impossibile est prorsus accidere, etiamsi per immensa sæcula indesinenter ac jugiter effundantur. Ita ergo impossibile mihi videtur eodem ordine eisdemque modis nascentium, et morientium, et agentium quid secundo mundum posse reparari; sed immutationibus non minimis diversos posse mundos existere, ita ut pro manifestis quibusque cau
Abbreviated transcription (Latin):
te hoc ipm̃ duso. ne forte si ĩmobilẽ
semꝑ teneant statũ. ignorent se di
gr̃a & non sua uirtute in illo fine be¬
atitudinis constitisse. Quos motus
sine dubio rursum uarietas corporũ
⁊ diuersitas ꝓsequetur. ex qua mundꝰ
semper adornatur. Nec umqmͣ poterit
mundus nisi ex uarietate & diuersi¬
tate constare. qd̃ effici nullo genere
potest extra materiã corporalẽ. Iam
uͦ qui indissimiles sibi mundos ac
ꝑ omiã pares aliquando euenire con¬
firmant. nescio quib id possint asse
pulũ sexcenta milia numero eduĩ¬
cat ex egipto. Iudas quoq bis dnm̃
tradet. paulus sccło lapidantiũ ste¬
phanũ uestim̃ta seruabit. & omĩa q̃
in hac uita gesta sunt itm reagendã
dicent᷑. qd̾ non ꝑuto ratione aliqua
posse firmari si arbitrii libertate
agunt᷑ anime. & uł profectus suos
uł decessus ꝓ uoluntatis sue susti¬
nent potestate. Non enĩ cursu aliquo
in eosdem se circulos post multa

Expanded text:
te hoc ipsum Domino, ne forte, si immobilem te hoc ipsum Domino, ne forte, si immobilem semper teneant statum, ignorent se Dei gratia et non sua virtute in illo fine beatitudinis constitisse: quos motus sine dubio rursum varietas corporum et diversitas prosequetur, ex qua mundus semper adornatur, nec unquam poterit mundus nisi ex varietate ac diversitate constare quod effici nullo genere potest extra materiam corporalem. V. Jam vero qui indissimiles sibi mundos ac per omnia pares aliquando evenire confirmant, nescio quibus id possint asserpulum sexcenta fere millia numero educet ex Ægypto: Judas quoque bis Dominum tradet: Paulus secundo lapidantium Stephanum vestimenta servabit: et omnia quæ in hac vita gesta sunt, iterum gerenda dicentur: quod non puto ratione aliqua posse firmari, si arbitrii libertate aguntur animæ, et vel profectus suos vel decessus pro voluntatis suæ sustinent potestate. Non enim cursu aliquo in eosdem se circulos post multa
Abbreviated transcription (Latin):
capax effecta est anima. & incorruptio¬
ne atq immortalitatẽ meruit adipis¬
ei Et tc̃ merito dr̃ ab omĩb ubi est
mors uictoria tua. ubi est mors aculeꝰ
tuus aculeus aũ mortis peccatũ est.
Si ergo hec habere consequentiã ui¬
dentur. reliquũ est ut status nr̃ a
liqñ incorporeus futurus eẽ credat᷑.
Qd̾ si recipit᷑. & om̃s subiciendi xp̃o
eẽ dicunt᷑: necesse e̾ uͭ omĩb uͣt hoc
fine quoq subiecti erunt do patri
cui regnũ traditurus dicit᷑ xpc. Et ita
uidetur ut tunc etiã usus corporũ ces¬
sec. Si autẽ cessat. in nichilum redit.
sicut & antea ñ erat. S udeamꝰ qͥd
eis occurrat qui hec ita asserunt.
Uidebit᷑ enĩ eẽ necessariũ ut si ext̃¬
minata fuerit natura corporea. se¬
cundo itm̃ reparanda sit & creanda.
Dossibile em̃ uidet᷑ ut rationabiles
nature a quib ñ qmͣ aufertur lib̾i
arbitrii facultas possint iterũ ali¬
quib motib subiacere. indulgen¬

Expanded text:
capax effecta est anima, et incorruptiocapax effecta est anima, et incorruptionem atque immortalitatem meruit adipisci. Et tunc merito dicetur ab omnibus: «Ubi est,» mors, victoria tua? ubi est, mors, aculeus tuus? Aculeus autem mortis peccatum est.» Si ergo hæc habere consequentiam videntur, reliquum est ut status noster aliquando incorporeus futurus esse credatur: quod si recipitur, et omnes subjiciendi Christo esse dicuntur, necesse est ut omnibus et hoc fine quoque subjecti erunt Deo Patri, cui regnum traditurus dicitur Christus, et ita videtur ut tunc etiam usus corporum cesset. Si autem cessat, in nihilum redit sicut et ante non erat. Sed videamus quid eis occurrat qui hoc ita asserunt. Videbitur enim esse necessarium ut si exterminata fuerit natura corporea, secundo iterum reparanda sit et creanda: possibile enim videtur ut rationabiles naturæ a quibus nunquam aufertur liberi facultas arbitrii, possint iterum aliquibus motibus subjacere, indulgen
Abbreviated transcription (Latin):
est corruptibile hoc induere incorrup¬
litatẽ. Uer̾tñ hii qui ꝑutant posse
ũqm extra corpora uitã ducere ratio¬
nabiles creaturas. possunt in hoc lo¬
co talia quedã mouere. Si uer est
qd̃ corruptibile hoc induet incorrup¬
tionẽ. & mortale hoc induet inmor¬
talitatẽ. ⁊ qd̃ ab sorbeatur mors infi¬
nẽ. ñ aliud qmͣ materialẽ. naturã
exterminandã declarat. in qua oꝑari
mors aliquid poterat. dũ his qui
in corpore sunt. ꝑ naturã materie
corporalis m̃tis acum̃ uidet᷑ obtun¬
di. Si uͭ extra corpꝰ sint. tẽ omẽm
molestiam huus cemõdi ꝑturbationis
estugient. S qm̃ ñ ad subitũ omẽ
indum̃tũ corꝑoreũ effugere poterunt.
prius in subtiliorib ac puriorib im¬
morari corporibi estimandi sunt. q̃ ul¬
tra nec a morte uinci nec aculeo mor¬
tis compungi p̃ualeant. ut ita demũ
paulatim cessante natura materiali
ꝙ ab sorbeatur mors & excerminetur
retundatur ꝑ diuinã grãm cuius

Expanded text:
t mortale hoc induere immortamen hi qui putant posse unquam extra corpora vitam ducere rationabiles creaturas, possunt in hoc loco talia quædam movere. Si verum est quod corruptibile hoc induet incorruptionem, et mortale hoc induet immortalitatem, et quod absorbeatur mors in finem, non aliud quam materialem naturam exterminandam declarat, in qua operari mors aliquid poterat, dum his qui sunt in corpore, per naturam materiæ corporalis mentis acumen videtur obtundi. Si vero extra corpus sunt, tunc omnino molestiam hujuscemodi perturbationis effugient. Sed quoniam non ad subitum omne indumentum corporeum effugere poterunt, prius in subtilioribus ac purioribus immorari - corporibus æstimandi sunt, quæ ultra nec a morte vinci, nec aculeo mortis compungi prævaleant: ut ita demum paulatim cessante natura materiali, et absorbeatur mors, et etiam exterminetur retundatur per divinam gratiam, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
corporalis ꝑ interuala subsistat. &
sicut ñ fuit ante qmͣ fieret itm resol¬
uatur ut ñ sit. uideamꝰ primo si fi¬
cri potest ut uiuat aliquis sine cor¬
test sine corpore. possunt & omĩa eẽ
sine corpore. Omiã enĩ ad unũ finẽ
tendere suꝑior tractatus edocuit.
Si aũ omĩa possunt carere corporib.
sine dubio ñ erit sribstantia corpora¬
lis. cuius uisus nullus existet. Et qͦmͦ
putat mortuorũ. cũ ait. necesse est aũ
corruptibile hoc induere incorruptio¬
nẽ. &e mortale hoc induere in mortali

Expanded text:
corporalis per intervalla subsistat, et corporalis per intervalla subsistat, et sicut non fuit antequam fieret, iterum resolvatur ut non sit videamus primum si fieri potest ut vivat aliquis sine corvere sine corpore, possunt et omnia esse sine corpore: omnia enim ad unum finem tendere superior tractatus edocuit. Si autem omnia possunt carere corporibus, sine dubio non erit substantia corporalis, cujus usus ullus existet. Et quomodo putat mortuorum, cum ait: «Necesse est autem corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immo
Abbreviated transcription (Latin):
curatio aliqua &e emĩdatio erit: asꝑior
quidẽ ⁊ doloris plena erga eos qui ũ¬
bo dei obedire noluerunt ẜ eruditio
nẽ rationabilem q institutionẽ ꝑ
quã possent ad locup letiorẽ proficere
ueritatis intellectũ. sicut hui qui in
presenti uita. in hec se studia dedide¬
runt. & mentib purgatiores effecti.
capaces iam hinc duune sapientie
ꝑrexerunt. & post hec statim finis omi¬
sm consequetur. ac ꝓ resurrectione &
em̃datione eorñ qui talib indigent.
alius mundus rursũ erit. uł similis
huue qui minc est. uł hoc melior. aut¬
etiã multo deterior. Et qualis cũq il¬
le erit post hunc mundus quã din
erit. & si erit aliqñ eñ nullus usqm
sit miridus aut si fuit aliqñ cũ m̃dͤ¬
omiino non fuerit. aut si fuerunt
plures uł erunt. aut si accidat ali¬
qñ ut alt̃ alteri equalis & suralis ꝑ
om̃ĩa atq indiscretus eueniat. Ut gͦ
manifestius appareat. utrũ materia

Expanded text:
curatio aliqua et emendatio erit, asperior curatio aliqua et emendatio erit, asperior quidem et doloris plena erga eos qui verbo Dei obedire noluerunt: per eruditionem vero rationabilemque institutionem, per quam possent ad locupletiorem proficere veritatis intellectum hi qui in præsenti vita in hæc se studia dediderunt, et mentibus purgatiores effecti, capaces jam hinc divinæ sapientiæ perrexerunt: et post hæc statim finis omnium consequetur, et pro correctione et emendatione eorum qui talibus indigent, alius rursus mundus erit, vel similis isti qui nunc est, vel hoc melior, aut multo deterior; et qualiscumque ille erit post hunc mundus, quamdiu erit et si erit aliquando cum nullus unquam sit mundus, aut si fuit aliquando cum mundus non fuerit omnino: aut si fuerint plures, vel erunt, aut si accidat aliquando ut alter alteri æqualis et similis per omnia atque indiscretus eveniat. II. Ut ergo manifestius appareat utrum materia