comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stinatus: s tam̃ potuit ẽẽ ab et̃no quod ñ eẽt
p̃destinatus. & potuit ab et̃no non eẽ p̃desti¬
natus: &e sicut ab et̃no d̾s potuit eũ ñ p̃desti¬
nare. ita conceditur aquibdam qd̃ ae m̃ pot̃.
d̾s eum ñ p̃destinasse ab et̾̃no. Ergo pot̃ ds
ñ p̃destinasse eum gͦ pot̾ iste ñ fuisse p̃desti¬
natus. Siuͦ ñ fuisset p̃destinatus. nec mͦ eẽt
ce de p̾scientia. & de p̾scitis dicunt. quod in
actionib uł oꝑationib dĩ & hominum. nul¬
latenus concedunt. Ex quo enim aliquid
factum est. uł dictum. ñ concedunt qd pos¬
sit non eẽ. uł non fuisse: immo impossibile ẽ
ñ eẽ. uł ñ fuisse quod factum est uł dictum:
referentes possibilitatẽ uł impossibilitatem.
ad naturam reiexistentis. Cum uͦ de p̃scĩa
impossibilitas ad potentiam d̾i refercur. que
semꝑ eadem fuit & est. quia p̃destinatio pre¬
scientia. potentia. unum in d̾o ẽ.
iq p̃desti onis effectꝰ. Cap̃.clxxuii.

Expanded text:
et praedestinatus, et potuit ab aeterno non esse praedestinatus. Et sicut ab aeterno Deus potuit eum non praedestinare, ita conceditur a quibusdam quod et modo potest Deus eum non praedestinasse, ab aeterno ergo potest Deus non praedestinasse eum; ergo potest iste non fuisse praedestinatus: si vero non fuisset praedestinatus, nec modo esset de praescientia et de praescitis dicunt, quod in actionibus vel in operationibus Dei et hominum nullatenus concedunt. Ex quo enim aliquid factum est vel dictum, non concedunt quod possit non esse vel fuisse: imo impossibile est non esse vel non fuisse quod factum est vel dictum, referentes possibilitatem vel impossibilitatem ad naturam rei existentis. Cum vero de praescad potentiam Dei refertur, quae semper eadem fuit et est, quia praedestinatio, praescientia, potentia, unum in Deo est. 4. praedestinationis effect
Abbreviated transcription (Latin):
ad huc instant: & scđ̾m coniunclionem
argumentando ita ꝓcedunt. Non inquiunt
potest ẽẽ: ut aliquis p̃destinatus sit &e damne¬
tur. Utrumq istorum simul et̃ ñ pot̃. S alte¬
rum horum ñ pot̃ ñ eẽ. scilicet quin iste sit
p̃destinatus. ab et̃no enim p̃destinatus est.
ce ñ pot̾ modo non eẽ. p̃destinatus. Cum er¬
go impossibile sit simul utrumq eẽ. & impoᷤ¬
sibile sit alterum ñ eẽ udet᷑ ñ posse alterũ ẽẽ
scił. ut damnetur. Qd̃ si ẽ. gͦ ñ pot̾ eẽ ut non
saluet᷑. In huiꝰ questionis soluti Solutio inqͣ¬
one mallem alios audire quam magis uellet¬
docere: dicimus tam̃ de p̃scĩa si alios audire¬
milẽ posse moueri questionem. quã docere.¬
Idõq tam hic quã ibi umam facimus respon¬
sionem: dicentes det̾minandum fore uiud
cui innititur tota hec questio. scił. impossibile
tus ab et̃no enim iste p̃destinatꝰ est: distin-¬
iunctim intelligi pot̃. Non enim pot̾ ẽẽ ut

Expanded text:
m conjunctionem argumentando ita procedunt: Non enim, inquiunt, potest esse ut aliquis praedestinatus sit et damnetur. Utrumque istorum simul esse non potest; sed alterum horum non potest non esse, scilicet quin iste sit praedestinatus ab aeterno enim praedestinatus est, et non potest modo esse praedestinatus. Cum ergo impossibile sit simul utrumque esse, et impossibile sit alterum non esse, videtur non posse alterum esse, scilicet ut damnetur. Quod si ergo, non potest esse ut non salvetur. In hujus quaestionis solutione mallem alios audire quam docere. Dicimus tamen de praescientia similem posse moveri quaestionem. Ideoque tam hic quam ibi unam facimus responsionem, dicentes determinandum fore illud cui innititur tota haec quaestio, scilicet: Impossibile tus; ab aeterno enim iste praedestinatus est. Distinjunctim intelligi potest. Non enim potest esse ut
Abbreviated transcription (Latin):
quod ds p̃sciuit. & impossibile ẽ ñ ẽẽ p̃scita
omnia que fuint a& huiusmodi. Possunt enĩ
bec coniuntim intelligi ut conditio sit impui¬
cita: & disiunctim. Si enim ita intelligas. ñ po¬
utrumq eẽ. scilicet quod d̾s p̃sciuerit ita¬
fieri. & alit̾ fiat uerum intelligis. Si autẽ
ꝑ disiunctionem intelligas ut dicas ħ alit̃
ñ posse euenire quam euenit. quomͦ futurũ
d̾s p̃scuut falsũ ẽ. Hoc enim alit̃ pot̃ euenire
quam euenit: & tam̃ d̃s futurũ hoc modo p̃¬
bile ẽ id ñ euenire. quod d̃s p̾sciuit. uł cũ d̾s
p̃scierit: si comunctim intelligas uerumdi¬
cis. si disunctim faisum. Ita etiam et illud.
Impossibile ẽ. ñ eẽ. p̃scitum omne quod fit id
ẽ non pot̃ ẽẽ utrumq simul. scilicet ut fiat.
& ñ sit p̃scitum. hic sensus uerus ẽ. Si uero
dicis dm̃ ñ potuisse ñ p̃scire omne quod fit:
falsum ẽ. Potuit enim facẽ ut ñ fieret &x ita ñ

Expanded text:
quod Deus praescivit; et: Impossibile est non esse praescita omnia quae fiunt et hujusmodi. Possunt enim haec conjunctim intelligi, ut conditio sit implicita, et disjunctim. Si enim ita intelligas: Non poul esse, scilicet, quod Deus ita praesciverit fieri et aliter fiat, verum intelligis; si autem per disjunctionem intelligas, ut dicas hoc aliter non posse evenire quam evenit, et quomodo futurum Deus praescivit, falsum est. Hoc enim aliter potest evenire quam evenit, et tamen Deus hoc modo bile est illud non evenire quod Deus praescivit vel dum Deus praescierit, si conjunctim intelligas, verum dicis; si disjunctim, falsum. Ita etiam et illud: Impossibile est non esse praescitum omne quod fit, id est: Non potest esse utrumque, scilicet, ut fiat et non sit praescitum, hic sensus verus est. Si vero dicis Deum non potuisse non praescire omne quod fit, falsum est. Potuit enim facere ut non fieret, et ita non
Abbreviated transcription (Latin):
fieri. ñ idõ tamen pot̾ falli dĩ p̃scientia qr
si illud ñ fieret. nec adeo p̃scitum eẽt fieri.
S adhuc urgent questionem dicentes: aut
alit̾ pot̾ fieri quam ds p̃scunt: aut ñ auter.
Si ñ alit̃ gͦ necessario cuncta eueniunt. Si uͦ
autẽ fit. ut p̃scitum est. aliter gͥ pot̃ fieri:
quã p̃scitum ẽ. Ad quod dicimus ulam locuti¬
onemmultiplicẽ facẽ inteiligentiam. scit a¬

Expanded text:
fieri, non ideo tamen potest falli Dei praescientia; quia si illud non fieret, nec a Deo praescitum esset fieri. Sed adhuc urgent quaestionem dicentes: Aut aliter potest fieri quam Deus praescivit, aut non aliter: si non aliter; ergo necessario cuncta eveniunt; si verautem fit ut praescitum est; aliter ergo potest fieri quam praescitum est. Ad quod dicimus illam locutionem multiplicem facere intelligentiam, sci
Abbreviated transcription (Latin):
sibi inhis ũbis contradicere. nisi uarias dictoꝵ
discerneret causas: ex quib intelligentia
ũborum assum̃da est. Si enim discernatur
intelligentie causa p̃dictorum ũboꝵ. nicħ
occurrit contradictionis
De quibꝰd̃a hylarii
capitulis obscuris q̃ uident᷑ communi sententie

Expanded text:
sibi in his verbis contradicere, nisi varias dictorum sibi in his verbis contradicere, nisi varias dictorum discerneret causas; ex quibus intelligentia verborum assumenda est. Si enim discernatur intelligentiae causa praedictorum verborum, nihil occurrit contradictionis. 7. De quibusdam Hilarii capitulis
Abbreviated transcription (Latin):
ũetimusse aliq̃n u̾e timuisse: quia uerumtimo¬
rem babuit. & tristiciam. s ñ scd̃m passionem.
neq ex necessitate conditionis. Unde aubꝰ. ex
tiam. dicit xp̃m ñ uere timuisse ut tristatum
eẽ ae incontinenti ueram tristiciam habuisse:
his ũbis. Iñfirmos inse p̃signans dñs ait. Pat̃
si fieri potest. transeat ame calix iste. Non e¬
nim uere timebat dñs pati. tercia die resur¬
recturus: cum arderet paulus dissolui. ce eẽ
cum xp̃o. iste gaudet coronandus: & tristis ẽ
ae timorem a xp̃o remouere: continuo autem
subuixit. S tristiciam sic assumpsit: quomͦ
tristis est anima mea. & cet̾a: gͦ & qndo dicit.
Dormiuit ihc. ñ dormunt: uł quando dicit
manducasse ñ manducauttz ce ita. nichil sa¬
num relinquetur: ut dicatur etiam quia corpꝰ¬
eius nonerat uerum quicquid gͦ de illo sc̃p¬
tum est. uerum ẽ. factum ẽ gͦ fuit tristis. sed
uoluntate tristiciam suscepit ueram: quomͦ
uoluntate carnem ueram̃. Aꝑte noscis eund̾

Expanded text:
imuisse, quia verum timorem habuit et tristitiam, sed non secundum passionem, neque ex necessitate conditionis. Unde Aug., tomtiam, dicit Christum non vere timuisse vel tristatum esse, et incontinenti veram tristitiam habuisse. His verbis infirmos in se praesignans Dominus ait: Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste. Non enim vere timebat Dominus pati, tertia die resurrecturus, et cum arderet Paulus dissolvi et esse cum Christo, iste gaudet coronandus, tristis est et timorem a Christo removere. Continuo autem subjunxit: Sed tristitiam sic assumpsit quomodo Tristis est anima mea, etc.; ergo et quando dicit, dormivit Jesus, non dormivit; vel quando dicit manducasse, non manducavit; et ita nihil sanum relinquitur, ut dicatur etiam, corpus non erat verum. Quidquid ergo de illo scriptum est, verum est, et factum est. Ergo tristis fuit; sed voluntate tristitiam suscepit veram, quomodo voluntate carnem veram. Aperte noscis eumdem
Abbreviated transcription (Latin):
peccatis est adutt̾ĩo grauius: scđm naꝙ.
cant adultiꝰ &e grauit formcarii s cunctẽ
his grauius incestuosi: quos om̃s tnscen¬
dunt. contra natur̃a delinquentes. Unde
aõ. Adult̾ii malũ. uincit fornicationem:
uincit᷑ autẽ ab incesto. Peiꝰ ẽ enim cũ matre.
qũã cum aliauxore dormire. S om̃iũ hoꝵ
pessimũ ẽ. qd̾ contra naturã fit: ut siuir m̃¬
bro mulieris ñ adhoc concesso. utat᷑. hoc
execrabilit̃ fit in meretrice s execrabiliꝰ fit

Expanded text:
peccatis est adulterio gravius? Secundum nacant adulteri, graviter fornicarii, sed cunctis his gravius incestuosi; quos omnes transcendunt contra naturam delinquentes. Undelterii malum vincit fornicationem, vincitur ab incestu. Pejus enim est cum matre, quam cum aliena uxore dormire; sed horum omnium pessimum est quod contra naturam fit; ut si vir membro mulieris non ad hoc concesso utatur; hoc execrabiliter fit in meretrice, sed execrabilius fit
Abbreviated transcription (Latin):
scãs ꝑscrutari. omnia inuolucra sermonũ
euoluere: tene caritatem ubipendent om̃ia
quia ꝑfectio ẽ. & finis omnium. Tc̃ enimet p̃¬
cepta ce consiua tecte fiunt: cum referuntur
ad diligendum dm. & ꝓximum ꝓpt̃ deũ Os
uero timore pene uł aliquaintentiõe carna¬
lifit. ut non referatur ad caritatem nondu
fit sicut fieri opportet. quamuis fieriuideat᷑
Inimicus enim iusticie ẽ. qui pene timore ñ
diuinarum scpturarum plenitudo eẽ. dilecho

Expanded text:
sanctas perscrutari, omnia involucra sermonum evolvere, tene charitatem ubi pendent omnia, quia perfectio est et finis omnium. Tunc enim et praecepta et consilia recte fiunt, cum referuntur ad diligendum Deum, et proximum propter Deum. Quod vero timore poenae vel aliqua intentione carnali fit, ut non referatur ad charitatem, nondum fit sicut fieri oportet, quamvis fieri videatur. Inimicus enim justitiae est, qui poenae timore non divinarum Scripturarum plenitudo esse dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
Ido clarescente ũitate cessauerunt uelut um¬
ora. Herũptam̃ & ipsa cerimonialia scd̃m
spualem inteuectum quẽ otinent. & omnia
moralia: ad caritatem refetunt᷑. ꝑtinent enĩ¬
ad omnia ad decẽ mandata intabulis scͥpta.
ubi om̃iũ sũma ꝑstringitur. Ex quib cer̃a
emanant: sic̃ insermone dñi. octo uirtutes p̃-¬
mittuntur. ad quas cetã referuntur. Sic̃ ad
decẽ mandata decalogi cet̾a referũt᷑ ita & ipsa
decẽ ad duo mãdata caritatis. Dĩa gͦ ad duo mai

Expanded text:
itate cessaverunt sicut umbra. Verumtamen et ipsa caeremonialia secundum spiritualem intellectum, quem continent, et omnia moralia ad charitatem referuntur. Pertinent enim omnia ad decem mandata in tabulis scripta, ubi omnium summa perstringitur, ex quibus caetera emanant; sicut in sermone Domini octo virtutes praemittuntur, ad quas caetera referuntur. Et sicut ad decem mandata Decalogi caetera referuntur, ita et ipsa decem ad duo mandata
Abbreviated transcription (Latin):
oc est originale peccatum quo peccato¬
res nascuntur omnes concupiscentialit̃
geniti: quod exadam siue exeius iobedienti¬
a emanauit. et inposteros demigrauit. Unde
apłs consequent̃ ꝑinobedientiam hominis
unius multos dicit constitutos ẽẽ peccõres.
que est actuale peccatum: Cumante adixĩt
ꝑunum hominẽ peccatum intrasse inmun-¬
dum. & in eo om̃s peccasse: quod de originali

Expanded text:
oc est originale peccatum, quo peccatores nascuntur omnes concupiscentialiter geniti; quod ex Adam, sive ex ejus inobedientia emanavit, et in posteros demigravit. Unde Apostolus consequenter per inobedientiam unius hominis multos dicit constitutos esse peccatores, quae est actuale peccatum. Cum autem dixerit per unum hominem peccatum intrasse in mundum, et in eo omnes peccasse, de
Abbreviated transcription (Latin):
t sicut intrinitate non ẽ diũsitas. ita
nec multiplicitas: & id̃o nonẽ. dicendus
ds multiplex. s trinus & simplex. Unde am¬
inpatre &e filio ñ discrepans. s una diuinitã
nec confusum: quod unum ẽ nec muitiplex
ẽẽ potest: quod indifferens ẽ: multiplex itaq
d̾s non est

Expanded text:
t sicut in Trinitate non est diversitas, ita nec multiplicitas: et ideo non est dicendus Deus multiplex, sed Trinus et simplex. Unde Amin Patre et Filio non discrepans, sed una divinitas; nec confusum quod unum est, nec multiplex esse potest quod indifferens est. Multiplex itaque Deus non est
Abbreviated transcription (Latin):
trinitate ꝑsona. at si scd̃m qd̃ hõ. ꝑsona ẽ t̃cia
intrinitate. gͦ d̃s. Propt̃ hec inconuemientia ce
alia quidam dicunt xp̃m scd̃m hominẽ ñ esse
ꝑsonam. nec aliquid: nisi forte scd̃m sit exp̃ssi¬
uum unitatis ꝑsone. Scd̃m enim multiplicẽ
rationẽ habet. aliqnͣdo enim ex prunit con¬
mane. Aliquando unitatem ꝑsone: aliqñ notat
habitum. aliquando causam: cuius distincti-¬
onis rationem diligent̃ lector adu̾tat. atq in
sinum memorie recondat. ne eius confundatur
sensus. cum de xp̃o sermo occurrerit.

Expanded text:
itate persona. At si secundum quod homo persona est tertia in Trinitate, ergo Deus. Propter haec inconvenientia et alia, quidam dicunt Christum secundum hominem non esse personam, nec aliquid, nisi forte secundum sit expressivum unitatis personae. Secundum enim habet multiplicem rationem. Aliquando enim exprimit conmanae; aliquando unitatem personae, aliquando notat habitum, aliquando causam. Cujus distinctionis rationem diligenter lector animadvertat, atque in sinu memoriae recondat, ne ejus confundantur sensus, cum de Christo sermo occurrerit.
Abbreviated transcription (Latin):
cepit enunde t̾ra t̾ram. quia caro t̾ra ẽ. & de
carne marie carnẽ assumpsit. Hec st̃ sine im¬
pietate aũbo d̃ĩ assumpta adoratur anobiꝰ
quia nemo carnem eiꝰ manducat. nisi prius
adoret :s quiadorat. ñ t̾ram intuetur. illũ po¬
tius cuius scabellum ẽ ꝓpt̾ quem adorat. his
auctoritatib p̃misse inuestigationis absoluto
olet etiam a quibꝰdam inquiri. an xp̃c
concurrunt. Quod enim ꝑsona sit. his edisse¬
runt rationib. si scd̃m quod homo aliquid ẽ.
uł ꝑsona uł substantia. uł alud ẽ s aliud ñ.
gͦ ꝑsona uł substantia. S si sub̾a ẽ. uł ratiõał¬

Expanded text:
cepit enim de terra terram, quia caro de terra est, et de cepit enim de terra terram, quia caro de terra est, et de carne Mariae carnem accepit; haec sine impietate a Verbo Dei assumpta adoratur a nobis, quia nemo carnem ejus manducat nisi prius adoret; sed qui adorat, non terram intuetur, sed illum potius cujus scabellum est, propter quem adorat. His auctoritatibus praemissae investigationis absolutio olet etiam a quibusdam inquiri utrum Chrrgumenta concurrunt. Quod enim persona sit, his edisserunt rationibus: Si secundum quod homo aliquid est, vel persona, vel substantia, vel aliud est. Sed aliud, non ergo persona vel substantia; si sub
Abbreviated transcription (Latin):
mul cum diuinitate adoras: ce ei ñ minus ꝙͣ
duunitati deseruis: Ego dñicã carnem immo
ꝑfectam inxp̃o humanitatem id̃o adoro. qd̃
adiuinitate suscepta ce d̃itati unita ẽ ut non
alium ce alium. s unum eundemq dm̃ ce ho¬
minem eẽ d̃i filium confitear. Deniq si homi¬
nem seꝑaueris adeo. illi numquam credo
nec seruio: uelut siquis purpuram uł diade¬
ma regale iacens inueniat. numquid ea co¬
nabitur adorare: Cum uͭ ea rexfuerit indutꝰ
ꝑicusũ mortis ĩcurrit. sieacũ rege quis adora
re contempserit. Ita etiam inxp̃o dño huma¬
nitatem ñ solam uł nudam. s diuinitati u¬
nitam. scił. unum filium dm̃ uerum &e homi¬
nem uerum. siquis adorare contempsit etnali-¬
t̃ morietur. Idem suꝑ psalmum nonagesimĩ
octauum :Ubidicitur ad orate scabellũ pedũ¬
cius qm sc̃m est. Sciendum quia in xp̃o t̾r̃a
ẽ id est caro: quesine impietate adoratur dus¬

Expanded text:
mul cum divinitate adoras, et ei non minus quam mul cum divinitate adoras, et ei non minus quam divinitati deservis? Ego Dominicam carnem, imo perfectam a divinitate suscepta et deitati unita est; ut non alium et alium, sed unum eumdemque Deum et hominem Filium Dei esse confitear. Denique si hominem separaveris a Deo, illi nunquam credo nec servio; velut si quis purpuram vel diadema regale jacens inveniat, numquid ea conabitur adorare? Cum vero eis rex fuerit indutus, periculum mortis incurrit, si ea cum re contempserit. Ita etiam in Christo Domino humanitatem non solam, vel nudam, sed Divinitati unitam, scilicet unum Filium, Deum verum, et hominem verum si quis adorare contempserit, aeternaliter morietur. » Idem super psalmum nonagesimum octavum, ubi dicitur: Adorate scabellum peductum est: Sciendum quia in Christo terra est, id est, caro, quae sine impietate adoratur. Sus
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ xp̃c est. d̃s ꝑfectus. homo ꝑfectus: quẽ adora¬
mus cum patre &e spũ una admatione cum in-¬
contaminata carne eiꝰ. ñ in adorabilem carnẽ
dicentes. adoratur enim inuna u̾bi ypostasi.
que ypostasis generata ẽ: ñ creature uenerati¬
onem p̃bentes. Non enim ut nudam carnem
adoramus. s unitam ditati: In unam yposta.¬
sim dĩ ũbi. duab reductis naturis. Timeo car.¬
bonem tangere. ꝓpt̾̃ ligno copulatum ignem.
Adoro xp̃i di mei simul utraq ꝓpt̃ carm uni¬
tam dĩtatem. Non enim quartam appono in
ũbi & carnis eiũs. his ũbis insinuari uidetur.
xp̃i humanitatem una adoratione cum ũbo
ẽẽ adorandam. De hoc etiam auoꝰ. ex sermone
cunt heretici. filium ñ natura eẽ d̃m: s creatũ
natura s creatura. nec colendus est omnino.
nec ut d̃s adorandus: dicente apło. coluerunt
& seruierunt potius creature quam creatori.
S illi adhec replicabunt ae dicent. Quid est
qd̃ carnem eius quam creaturã ẽẽ ñ negas. si¬

Expanded text:
 est, Deus perfectus et homo perfectus, quem adoramus cum Patre et Spiritu una adoratione cum incontaminata carne ejus, non inadorabilem carnem dicentes. Adoratur enim in una Verbi hypostasi, quae hypostasis generata est, non creaturae venerationem praebentes. Non enim ut nudam carnem adoramus, sed ut unitam Deitati ad unam hypostasin Dei Verbi duabus reductis naturis. Timeo carbonem tangere propter ligno copulatum ignem. Adoro Christi Dei mei simul utraque propter carni unitam Deitatem. Non enim quartam appono personam in bi et carnis ejus. His verbis insinuari videtur Christi humanitatem una adoratione cum Verbo esse adorandam. De hoc etiam August. ait, ex Scunt haeretici Filium non natura esse Deum, sed creatum.  creatura, nec colendus est omnino, nec ut Deus adorandus, dicente Apostolo: Coluerunt et servierunt potius creaturae quam Creatori . Sed illi ad haec replicabunt et dicent: Quid est quod carnem ejus quam creaturam esse non negas si
Abbreviated transcription (Latin):
sibimet ñ filiorum ꝓcreandoꝵ s ꝓ in¬
continentia soluis concubitus causa
copulantur: ea fide media ut nec illa cũ
altero. nec ille cum altera faciat id: utrũ
ñ absurde hoc uocari conubiũ. si usq
ad mortem alicuius eoꝵ. id int̾ eos pla¬
cuerit: & ꝓlis generationem quamuis
ñ ea causa coniuncti sunt. ñ tam̃ uitaue¬
rint: ut uł nolint sibi filios nasci. uł etiã
oꝑe malo aliquo agant ne nascantur.
Ceterum si uł utrũq uł unũ hoꝵ desit.
ñ inuenio quomͦ has nuptias possimꝰ ap¬
pellare. Et. enim si aliquam sibi ad tempꝰ
adhibuerit. donec dignam aliqũa honori
b ac suis facultatib inueniat. quam
in coniugio adducat animo ipso adult̃ ẽ
nec cũ uia quã cupit inuenire: s cũ ista c̃
qua sic cubat. ut cum ea ñ habeat ma¬
ritale consortium. Ecce coniuges dñr
qͥ solius concubitus causa conueniunt:
si tam̃ ꝓlis gn̾ationem aliquo malo do Co
loñ uitent.

Expanded text:
sibimet non filiorum procreandorum, sed pro insibimet non filiorum procreandorum, sed pro incontinentia, solius concubitus causa copulantur, ea fide media, ut nec illa cum altero, nec ille cum altera faciat id, utrum non absurde hoc appellari conubium, si usque ad mortem alicuius eorum id inter eos placuerit et prolis generationem, quamuis non ea causa coniuncti sint, non tamen uitauerint, ut uel nolint sibi nasci filios uel etiam opere aliquo malo agant, ne nascantur. ceterum si uel utrumque uel unum horum desit, non inuenio, quemadmodum has nuptias appellare possimus. etenim si aliquam sibi uir ad tempus adbus aut suis facultatibus inveniat, quam in conjugio adducat, animo ipso adulter est; nec cum illa quam cupit invenire, sed cum ista cum qua sic cubat, ut cum ea non habeat maritale consortium. Ecce conjuges dicuntur, qui solius concubitus causa conveniunt, si tamen prolis generationem aliquo malo dolo non vitent. 4.
Abbreviated transcription (Latin):
ualent: nec omnes illi etiam qui ꝓlem
recipiunt bonum plis habent. Nambo
reditariam successionẽnit cum quis here¬
des terrene possessionis hab̃e desiderat:
s spes ac desid̾ium. quo ꝓles ad hoc que¬
ritur ut religione informetur. Multi
gͦ ꝓlem hñt. qui tam̃ bono ꝓlis carent:
nec idõ tam̃ coniugium ẽẽ desinit. Sacra¬
m̃tum uͦ ita inseparabilit̾ comugio heret
legittmarum ꝑsonaiũ. ut sine illo con¬
uiuentes uinculũ coniugale: ut etiã int̾¬
ueniente diuortio formcationis causa. con¬
iugalis uinculi firmitas ñ soluatur. Ubi
uͦ ñ int̾ legittimas ꝑsonas contrahitur
coniugiũ. ñ adest illud bonum qd̾ dr sacͣ
m̃tum: quia pot̃ solui talium copula: de
quib post dicetur. Odͦ uͦ coniugiũ sit int̾
cos qui cum comugali affectu. ñ tam̃ grã
ꝓlis s: explende libidinis conueniunt. nec
fornicarii s coniuges appellentur: ostñdit
mina nec ille maritus nec illa uxor alt̾iꝰ

Expanded text:
valent. Nec omnes illi etiam qui prolem valent. Nec omnes illi etiam qui prolem recipiunt, bonum prolis habent. Nam boreditariam successionem ut cum quis haeredes terrenae possessionis habere desiderat, sed spes ac desiderium quo proles ad hoc quaeritur, ut religione informetur. Multi ergo prolem habent, qui tamen bono prolis carent, nec ideo tamen conjugium esse desinit. Sacramentum vero ita inseparabiliter conjugio haeret legitimarum personarum, ut sine illo conviventes vinculum conjugale, ut etiam interveniente divortio fornicationis causa, conjugalis vinculi firmitas non solvatur . Ubi vero non inter legitimas personas contrahitur conjugium, non adest illud bonum quod dicitur sacramentum, quia potest solvi talium copula, de quibus post dicetur. Quod vero conjugium sit inter eos qui conjugali affectu non tamen gratia prolis, sed explendae libidinis causa conveniunt, nec fornicarii, sed conjuges appellentur, ostendit mina, nec ille maritus, nec illa uxor alterius,
Abbreviated transcription (Latin):
nere: ab sit. ut uinculum int̾ eos coniu¬
gale rumpatur: immo firmiꝰ erit. qͦmag̃
ea pacta secum gerunt. q̃ carius concorꝰ¬
diusq st̃ seruanda: ñ uoluntariis corpoꝵ
nexib s uoluntariis animaꝵ affectibꝰ.
Et attende quod t̾cium bonum conuigi.
dicitur sacram̃tum: ñ quia sit ipsũ con¬
iugium. s quod eiusdem rei sacre signũ
ẽ. id est sp̃alis & inseparabilis coniunc¬
aliquib contͣhi coniugiũ: qͦd hec tria
bona ñ comitant᷑. Deest eñifides:
ubi uir cum alia uł mulier cum alio coit.
hoc gͥ bonum. ita coniugio adheret. ut
ex eo si adsit amplius comm̃detur con¬
iugium: si non adsit. ñ inde ad nichilet᷑
q̃ enim adultera est. nonideo coniunx nẽ.
immo si coniunx ñ eẽt. adult̾a ñ foret
Quod cum fit. culpa committit᷑. sac̃m̃tũ
ad est comugib. Quicdam enĩ pariuoto
continentiam seruant: alii ꝓpͥrie etatis
defectu. uł alt̾ius rei causa generare ñ

Expanded text:
nere, absit ut vinculum inter illos conjunere, absit ut vinculum inter illos conjugale rumpatur, imo firmius haeret; quo magis ea pacta secum gerunt, quae charius concordiusque servanda sunt, non voluptariis corporum nexibus, sed voluntatis animorum affectibus . Et attende quod tertium bonum conjugii dicitur sacramentum, non quod sit ipsum conjugium, sed quia ejusdem rei sacrae signum est, id est, spiritualis et inseparabilis conjuncaliquibus contrahi conjugium, ubi haec tria bona non comitantur. Deest enim fides, ubi vir cum alia, vel mulier cum alio coit. Hoc ergo bonum ita conjugio adhaeret, ut ex eo, si adsit, amplius commendetur conjugium, si non adsit, non inde annihiletur. Quae enim adultera est, non ideo conjux non est; imo si conjux non esset, adultera non foret. Quod cum fit, culpa committitur, sacramentum adest conjugibus. Quidam enim pari voto continentiam servant. Alii pro aetatis defectu vel alterius rei causa generare non
Abbreviated transcription (Latin):
eparatio autẽ gemina ẽ corꝑaus sciicet
e sacram̃talis. Corpalit̾ possunt separi
causa fornicationis: uł ex commum con¬
sensu. causa religionis. siue ad tempꝰ siue
usq infinẽ. Sacram̃talit̃ uͦ separaii neqͣ
unt dum uiuunt.: si legntime ꝑsone sint.
Manet enimuinculũ conugale int̾ eos.
etiam si aliis a se discedentes adheserint.
uiuentes. semel inita iura nuptiarum:
ut potius sint int̾ se coniuges etiam se¬
parati: quam cum aliis quib adheserunt.
Itẽ mãnet int̾ uiuentes qõdã coniugale
uinculum: quod nec seꝑatio. nec cũ altõ
copulatio. possit auferre. S ic̃ apostata a¬
nima uelut de coniugio xͥ recedens. etiam
fide ꝑdita sacram̃tum fidi ñ amitit: qd̃
lauachro regenerationis accepit. Red¬
deretur enim redeunti: si amisisset ab¬
scedens. Habet autem hoc qui recesserit
ad cumulum supplitixñ ad m̃itũ p̃mii.
Item. Quid placuit exconsensii. abusu
carnalis concupiscentie in ꝑpetuũ conti¬

Expanded text:
eparatio autem gemina est, corporalis, scilicet, et sacramentalis. Corporaliter possunt separari causa fornicationis, vel ex communi consensu causa religionis, sive ad tempus sive usque in finem Sacramentaliter vero separari non possunt dum vivunt, si legitimae personae sint. Manet enim vinculum conjugale inter eos, etiamsi aliis a se discedentes adhaeserint.viventes semel inita jura nuptiarum, ut potius sint inter se conjuges, etiam separati, quam cum aliis quibus adhaeserunt. Item: Manet inter viventes quoddam conjugale vinculum, quod nec separatio, nec cum altero copulatio possit auferre; sicut apostata anima velut de conjugio Christi recedens, etiam fide perdita, sacramentum fidei non amittit, quod lavacro regenerationis accepit. Redderetur enim redeunti, si amisisset abscedens. Habet autem hoc qui recesserit ad cumulum supplicii, non ad meritum praemii . Item: Quibus placuit ex consensu ab usu carnalis concupiscentiae in perpetuum conti
Abbreviated transcription (Latin):
Quixta diũsorum sententias. supͣpositam
absq assertione a p̃uidicio tractaui q̃stionem.
Nerumptam̃ nolo in re tanta tamq addignos¬
cendum difficili putare lectorem istam sibi nos¬
tram debere sufficere disputationem: s legat
& aua. melius forte considerata atq tractata:
et ea que hic mouere possunt. uigilantiore at¬
q intelugentiore si potest m̃te discernat. Hoc
stantiam. assum̃do hominẽ. nec hõ indiuin̾a
głificatꝰ ind̃m: quia mutatio uł u̾sibilitas na¬
ture. diminutionẽ &e abolitionem substantie fa-

Expanded text:
uxta diversorum sententiam supra positam absque assertione et praejudicio tractavimus quaestionem. Verumtamen nolo in tanta re, tamque ad cognoscendum difficili, putare lectorem istam sibi nostram debere sufficere disputationem: sed legat et alia forte melius considerata atque tractata, et ea quae hic movere possunt, vigilantiore atque intelligentiore, si potest, mente discutiat; hoc stantiam assumendo hominem, nec homo in divinam glorificatus in Deum, quia mutatio vel versibilitas naturae diminutionem et abolitionem substantiae fac
Abbreviated transcription (Latin):
quia ñ ẽ. mutabilis. ut augustinus inqͥnto
lbro de trinitate docet. Nichil indeo scđ̃m
accidens dr̃. quia nchil ei accidit: nec tamen
autem nichil quid̃ẽ scd̃m accidens dr̃. quia
ad aliquid. sicut pat̃ adfilium. ee filius adpa¬
trem. qd̾ ñ ẽ accidens. quia & ule semꝑ pater
tꝰ s̃ fuiꝰ: nec cepit umquam eẽ finiꝰ. Od si ali¬
quando eẽ cepisset. aut anquando desmet
c̃ẽ filius: scd̃m accidens dicet᷑ Et quia pat̃
ñ dicitur pat̃ nisi ex eoquod ẽ ei fuius. ce fulłꝰ
non dicitur nisi ex eoqd̃ habet patrem. non
scd̃m substantiam hec dicuntur. s ad inuicẽ¬
commutabile ẽ. ẽis. Ecce his ũbis aꝑte osten
dit᷑ quedam dici de deo scđ̃m substantiam.
quedam scdm relationem: nichil tam̃ scdm
accidens. Ostenditur etiamꝓprietas patris
eẽ. quod habet filium. & ꝓprietas filii qd̾ ht
patrẽ Id̃oq cũ dixit et̃num et incommuta¬
bile eẽ. quod pat̾ dicitur. et quod filius dr.

Expanded text:
 mutabilis. Unde August., in lib. 5 de Trin., ait, c. 5: Nihil in Deo secundum accidens dicitur, quia nihil ei accidit. Nec tamen autem nihil quidem secundum accidens dicitur, quia tur enim ad aliquid, sicut Pater ad Filium, et Filius ad Patrem, quod non est accidens: quia et ille semper Pater, natus est Filius, nec coepit unquam esse Filius. Quod si aliquando esse coepisset, aut aliquando desineret esse Filius, secundum accidens diceretur. Et quia Pater non dicitur Pater nisi ex eo quod est ei Filius, et Filius non dicitur nisi ex eo quod habet Patrem, non secundum substantiam haec dicuntur: quia non qucommutabile est eis. Ecce aperte his verbis ostenditur quaedam dici de Deo secundum substantiam, quaedam secundum relationem, nihil tamen secundum accidens. Ostenditur etiam proprietas Patris esse quod habet Filium, et proprietas Filii, quod habet Patrem. Ideoque cum dixerit aeternum et incommutabile esse quod Pater dicitur, et quod Filius dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tionontam̃ eandem trinitatẽ natamde uit¬
gine crucifixam. & sepultã. catholici tractato¬
res docuerunt. s tantummodo filium: nec
eandem trinitatem inspecie columbe descen-¬
disse suꝑ iħ̃m s tantũ sp̃m scm̃: nec eandem
cem fuisse ad fuium factam: quamuis pat̃
solus fuius carnem assumpserit: ipsamtam̃
nominȩ humanitatis uł humane nature. intelli

Expanded text:
tio; non tamen eamdem Trinitatem natam de Virgine, crucifixam et sepultam catholici tractatores docuerunt, sed tantummodo Filium; nec eamdem Trinitatem in specie columbae descendisse super Jesum, sed tantum Spiritum sanctum, nec eamdem cem fuisse ad Filium factam, quamvis Patersolus Filius carnem assumpserit, ipsam tamen NOMINE HUMANITATIS VEL HUMANAE NATURAE INTELLI
Abbreviated transcription (Latin):
ed forte aliquidicentz cum indiuisa sint
oꝑa trinitatis. si filius carnem assũpsit
pat̃ ce fuius ce amborum sp̃c. parit̃ &e concor¬
opatur filius sine patre. & sp̃u sc̃õ: s una ẽ
sit. Ipsam tam̃ carnis assumptionẽ trinitas
oꝑata est: Sicut auoꝰ. dicit in libro de fide
um scd̃m carnem: s ñ solifilioscd̃m d̾itatem.
Trinitas enim nos sibi reconciliauit: ꝑ hoc
quod solum ũbum carnem ipsa trinitas fec̃¬

Expanded text:
ed forte aliqui dicent, cum indivisa sint opera Trinitatis, si Filius carnem assumpsit,Pater et Filius et amborum Spiritus pariter et concoroperatur Filius sine Patre et Spiritu sancto, sed una est sit. Ipsam tameo carnis assumptionem Trinitas operata est sicut August. dicit in lib. de Fide um secundum carnem, sed non soli Filio secundum divinitatem. Trinitas enim nos sibi reconciliavit per hoc quod solum Verbum carnem ipsa Trinitas fec
Abbreviated transcription (Latin):
uocabulo. nisi qd̃ pat̾ ñ ha ꝑ¬
bet patrem de quo sit. filius nitas tribuat᷑.¬
autem de patre ẽ ut sit: atq ut illi coet̾nus
sit. Imago enim si ꝑfecte implet illud cuiꝰ
imago ẽ: ipsa coequatur ei. ñ ilud imagi¬
nisue. Inqua imagine spe hic quarelima
ter puichritudinem ubi est tanta congru¬
entia. et pͥma equalitas. et pͥma similitudo.
nulla inre dissidens. et nullo modo ineqͣlis.
et nulla ex parte dissimilis. s ad identitatẽ
respondens ei cuius imago est. Ubi ẽ. pri
lectus: cuinon est aliud uiuere. et aliud
dam omnipotentis & sapientis dĩ. plena om¬
nium rationum uiuentium. in commutabi¬
lium: et om̃s unum mea. sic̃ ipsa unũ de u¬
no. cũ qͦ unum. Ibinouit om̃ia ds que fecit
ꝑ ipsam. Est autem in effabilis quidam cõ¬
plex᷑ patͥs & imaginis qͥñ ẽ sñ ꝑfruitione idẽ.
sine caritate. sine gaudio. Illa gͦ dilectio.
delectatio. felicitas. uł beatitudo. si tam̃ a¬
liqua humana uoce digne

Expanded text:
ocabulo, nisi quod Pater non habet patrem de quo sit, Filius autem de Patre est, ut sit, atque ut illi coaeternus sit. Imago enim si perfecte implet illud cujus imago est, ipsa coaequatur ei, non illud imagini suae; in qua imagine speciem ter pulchritudinem, ubi jam est tanta congruentia, et prima aequalitas, et prima similitudo, nulla in re dissidens, et nullo modo inaequalis, et nulla ex parte dissimilis, sed ad identidem respondens ei cujus imago est. Ubi est primlectus, cui non est aliud vivere et aliud idam omnipotentis atque sapientis Dei, plena omnium rationum viventium incommutabilium; et omnes unum in ea, sicut ipsa unum de uno, cum quo unum. Ibi novit omnia Deus quae fecit per ipsam, et ideplexus Patris et imaginis, qui non est sine perfruitione, sine charitate, sine gaudio. Illa ergo dilectio, delectatio, felicitas vel beatitudo si tamen aliqua humana voce digne
Abbreviated transcription (Latin):
iuderi potest. Cum enim idem sit sp̃m scm
cumait. Sp̃s sc̃s intantum donum dei est.
inquantum cdatur eis quib datur: apud
se autem ds ẽ. & si neminidatur. Ecce aꝑte
dicit sp̃m scm donum appellari: quia datur.
Si autem ex eotantum appellatur donum
quia datur. non ab et̾̃no fuit donum: quia
nondatur nisi extempore.
Responsio quare

Expanded text:
idetur. Cum enim idem sit Spiritum cum ait: Spiritus sanctus in tantum donum Dei est, in quantum datur eis quibus datur; apud se autem Deus est, etsi nemini datur. Ecce aperte dicit Spiritum sanctum donum appellari, quia datur. Si autem ex eo tantum appellatur donum, quia datur, non ab aeterno fuit donum, quia non datur nisi ex tempore. 3. Respondetur quare
Abbreviated transcription (Latin):
umq iam constet ñ omnes sacer¬
dotes illas duas habere. quia sci¬
entia discernendi pleriq carent. de alt̾a
idẽ. potentia ligandi &e soluendi querit᷑.
utrum om̃s sacerdotes eamhabeant.
Quidam enim putant hanc potestatẽ
illis solis ẽẽ concessam: qui doctrinam
simul & uitã apłoꝵ seruant. Illas enĩ
claues ꝓmisit dñs petro & imitatoribꝰ eiꝰ
tantum: ut auint Qui etiam auctoritatibꝰ
utunt᷑. in munim̃tũ sue opinionis. Hoc
enim dicunt auoꝰm sensisse suꝑiꝰ. ubiait:¬

Expanded text:
umque jam constet non omnes sacerdotes illas duas claves habere, quia scientia discernendi plerique carent; de altera, id est, potentia ligandi et solvendi, quaeritur utrum omnes sacerdotes eam habeant. Quidam enim hanc potestatem putant illis solis esse concessam, qui doctrinam simul ac vitam apostolorum servant. Illas enim claves promisit Dominus Petro, et imitatoribus ejus tantum, ut aiunt; qui etiam auctoritatibus utuntur in munimentum suae opinionis. Hoc enim dicunt Aug. sensisse, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
exodum: ubi de lamina aurea legitur.
Erat autem lamina aurea semꝑ infron¬
te sac̃dotis. hec inquit significabat fi¬
duciam bone uite. Quam qui uere ꝑfec¬
teq ñ significatiõe s ueritate sac̃dos ht̃.
solus potest pecc̃a auferrẽ. Itemoꝵ. Iiu
loꝵ exempla simul cum doctrina tenent
Item ex dictis origenis. Hẽc potestas so¬
li petro concessa ẽ & imitatorib petri.
Nam quicumq uestigia petri imr tant᷑
hũt recte ligandi &e soluendi potestatẽ.
His aliisq testimoniis uinitunt᷑ quiãs¬
serunt potestatem ligandi & soluendi
illis solis concessam sac̃dotib. qui uita &
doctrina pollent. sic̃ apłi.¬

Expanded text:
 ubi de lamina aurea legitur: Erat autem lamina aurea semper in fronte sacerdotis: Haec, inquit, significat fiduciam bonae vitae, quam qui vere perfecteque, non significatione, sed veritate sacerdos habet, solus potest aufli, qui illorum exempla simul cum doctrina tenent. Item ex dictis Origen.: Haec potestas soli Petro concessa est, et imitatoribus Petri. Nam quicumque vestigia Petri imitantur, habent recte ligandi et solvendi potestatem. His aliisque testimoniis innituntur, qui asserunt potestatem ligandi ac solvendi illis solis concessam sacerdotibus, qui vita et doctrina pollent sicut apost
Abbreviated transcription (Latin):
um autem xp̃c fidem ce spem ñ habuit.
dilectionem tam̃ habuit in qͣntum hõ.
tantam quamaior ẽẽ ñ ualet qui ex caritate
eximia animam posuit ꝓ amicis. & inimiciᷤ.
Habuit enim incorde caritatem qmͣ oꝑe nob̾
exhibuit: ut exhibitionis forma nos ad dili¬
gendum institueret. Hic aliquid dicendũ ẽ.
de caritate. & mͦ. & ordine diligendi. deum et
Quid sit caritas. Gap̃. lxxxxii.¬
aritas ẽ. dilectio qua diligitur ds ꝓpter
se: &e ꝓximus ꝓpt̃ deum. uł indeo. hecba¬
bet duo mandata. Unum ꝑtinens ad dilecti.¬
onem d̾i. qd̾ ẽ. maximum in lege mandatum:
& alterum ꝑtinens addiligendum ꝓximum.
illi simile. Primumẽ. Diliges dm̃ ex toto cor¬
de. ex tota m̃te. ex tota amma. Quod scͥptũ est
indeuteronomio. Scd̃m est. Diliges ꝓximũ

Expanded text:
um autem Christus fidem et spem non habuerit, dilectionem tamen habuit in quantum homo, tantam quae major esse non valet, qui ex charitate eximia animam posuit pro amicis et inimicis. Habuit enim in corde charitatem quam opere nobis exhibuit, ut exhibitionis forma nos ad diligendum instrueret. Hic aliquid dicendum est de charitate, et modo, et ordine diligendi Deum et Quid sit charitas. aritas est dilectio qua diligitur Deus propter se, et proximus propter Deum, vel in Deo. Haec habet duo mandata: unum pertinens ad dilectionem Dei, quod est maximum in lege mandatum; et alterum pertinens ad diligendum proximum, illi simile. Primum est: Diliges Deum ex toto corde, ex tota mente, et ex tota anima, quod scriptum est in Deuter. 6. Secundum
Abbreviated transcription (Latin):
guendum ẽ. int̾ naturam &e rẽ nature: sic̃ in
t̾renorum add̃m: nulla ẽ. Et siqua comꝑatio¬
num exempla int̾dum afferuntur: nemo ea
estimet absolute inse rationis ꝑfectionẽ con¬
tinere. Non enim humano sensu de dõ loquen¬
dum est.
Od̃ ꝓpt̃ res creatas illud dixerit ñ id̾ ẽ¬
d naturamgͦ rerũ natura & res nature.

Expanded text:
guendum est inter naturam et rem naturae, sicut in terrenorum ad Deum nulla est; et si qua comparationum exempla interdum afferuntur, nemo ea existimet absolute in se rationis perfectionem continere. Non enim humano sensu de Deo loquendum est. 3. Quod propter res creatas illud dixerit: Non idem est natura et res naturae. Ad natur
Abbreviated transcription (Latin):
confitet᷑ patte aborigine liberũ. auctor filis.¬
confitetur et filii originẽ ab inttio ñ ipsũ¬
abinitio. s ab initiabili. ñ ꝑ se ipsum s ab
eo qui a nemine ẽ. natum ab ec̃no. natiui¬
tatem scilicet ex pat̾na et̾nitate sumeñtẽ.
nis ratio. nondum exposita ẽ: ct filiũ ñ eẽ¬
ce ideo querendascilicet q̃mͦ abinitio. sed

Expanded text:
Confitetur Patrem ab origine liberum; confitetur et Filii originem ab initio, sed ab initiabili: non per seipsum, sed ab eo qui a nemine est, natum ab aeterno, nativitatem scilicet ex paterna aeternitate sumentem. nis ratio nondum exposita est; et ideo quaerenda, scilicet quomodo inte
Abbreviated transcription (Latin):
causis dicendi dictorum in cit adalia tnͣsiturꝰ¬
teuigentiam assumat: s cathoucam. De sa¬
cram̃to unitatis atq trinitatis summe ce
meffabus multa iam diximus. mltam̃ ẽs
inesfabuitate dignum tradidisie ꝓfitemuirs
s potus ex nobis mirificatã eꝰ scientiã nec
potuisse nos ad illam. De qͥbꝰ¬

Expanded text:
causis dicendi dictorum intelligentiam assumat, sed catholicam. cramento unitatis atque Trinitatis summae et ineffabilis multa jam diximus. Nihil tamen ejus ineffabilitate dignum tradidisse profitemur, sed potius ex nobis mirificatam ejus scientiam, nec potuisse nos ad illam. DISTINC
Abbreviated transcription (Latin):
queri de his qui aborsum ꝓcurant. qͣn¬
do iudicentur homicide: uł ñ. Tc̃ puerpiũ
ad homicidium ꝑtinet. quando formatum
est & animam habet: ut auoꝰ suꝑ exodũ as
serit. Infcͣme autẽ puerꝑium uͥ ñ ẽ aĩa
mam ñ habet: Ideoq multatur pecuna ũ
redditur anima ꝓ anima: s iam formato cor¬
pori anma cdatur. ñ inconceptu corꝑis na¬
scitur: cum semine deriuata. Nam sicũ se¬
mine &. anima existit de anima. & multe a¬
nime cotidie ꝑeunt: cum sem̃ fluxũ ñ ꝓfic̃
natiuitati. Primum oportet domum com¬
paginari : & sic habitatorem induci. Cum gͦ
linam̃ta compacta ñ fuerint: ubi erat aĩa:
utero: et taindiuñ reputatur homicidiũ. doneo
elem̃ta confecta suas imagines membraq
suscipiunt. Exhis apparet tunc homicidas
ẽẽ qui abortum ꝓcurant: cum formatum ẽ
&e ammatum. puerꝑium.
De excusatione co

Expanded text:
et de his qui abortum procurant, quando judicentur homicidae vel non. Tunc puerperium ad homicidium pertinet, quando formatum est, et animam habet, ut Augustinus sero: Informe autem puerperium, ubi non est anima animam; ideoque mulctatur pecunia, non redditur anima pro anima. Sed jam formato corpori anima datur, non in conceptu corporis nascitur cum semine derivata. Nam si cum semine et anima existit de anima, tunc et multae animae quotidie pereunt, cum semen fluxu non proficit nativitati. Primum oportet domum compaginari et sic habitatorem induci. Cum ergo lineamenta compacta non fuerint, ubi erit anima?utero; et tamdiu non reputatur homicidium, donec elementa confecta suas imagines membraque suscipiant. Hic apparet tunc eos homicidas esse, qui abortum procurant cum formatum est et animatum puerperium. 6. De excusatione co
Abbreviated transcription (Latin):
ex grã dicunt᷑ eẽ bona merita. et incipe:
aut intelugitur gr̃a gratis dans. idest deus:
uł potius grã gratis data. que uoluntatem
hominis p̃uenit. Non enim eẽt magnum. si
hec ado dicerent᷑ eẽ aquo sunt omnia: s potiꝰ
eius gr̃a gratis data intelligitur. exqua incipi¬
unt bona merita: que cum ex sola gr̃a ẽẽ di-¬
cantur. ñ excluditur liberum arbitrium: qͥa
nullum meritum ẽ in homine. quod ñ sit ꝑ
liberum arbitrium. S inbonis merendis
cause principalitas gratie attribuitur: quia
principalis causa bonorum metitoꝵ ẽ ipsa gĩa.¬
qua excitatur liberum arbitrium: &e sanatur
ali iuuatur uoluntas hominis ut sit bona.
Od bona uoluntas gr̾e pͥncipalit̾ ẽ ce etiã gra est

Expanded text:
ex gratia dicuntur esse bona merita et incipere, aut intelligitur gratia gratis dans, id est, Deus, vel potius gratia gratis data, quae voluntatem hominis praevenit. Non enim esset magnum si haec a Deo dicerentur esse, a quo sunt omnia; sed potius ejus gratia gratis data intelligitur, ex qua incipiunt bona merita; quae cum ex sola gratia esse dicantur, non excluditur liberum arbitrium, quia nullum meritum est in homine quod non sit per liberum arbitrium. Sed in bonis merendis causae principalitas gratiae attribuitur, quia principalis causa bonorum meritorum est ipsa graqua excitatur liberum arbitrium et sanatur, atque juvatur voluntas hominis ut sit bona. 5. Quod bona voluntas gratiae principaliter est, et etiam gratia est,
Abbreviated transcription (Latin):
ita sint distincta a se inuicem: dicunt᷑
tamen esse unum quia in animo substanti-¬
aliter existunt.
.Quia mens uice patris. no¬
ticia filii. amor sp̃c sancti accipitur.

Expanded text:
 sint distincta a se invicem, dicuntur tamen esse unum, quia in anima substantialiter existunt. 19. Quia mens vice Patris, notitia. Filii, amor, Spiritus sancti accipitur.
Abbreviated transcription (Latin):
quisqmͣ putet. quirẽ auenã iniuste abstu¬
lit quam reddere pot̾. de illo peccato peni¬
tere. ac ueniam consequi: nisi restituat ab¬
latum. Quam dui enim res ꝓpter quam
peccatum ẽ ñ redditur. sireddi potest. ñ
agitur penitentia s fingitur. O¬

Expanded text:
quisquam putet, qui rem alienam injuste abstuquisquam putet, qui rem alienam injuste abstulerit quam reddere potest, de illo peccato poenitere ac veniam consequi, nisi restituat ablatum. Quamdiu enim res propter quam peccatum est, non redditur si reddi potest, non agitur poenitentia, sed fingitur.
Abbreviated transcription (Latin):
corrigit. Iua uͦ scelus corrigit: que odium
commissi criminis & committendi cum
desidio satisfaciendi affeit. Iudas enim
penituisse legitur. sine assecutione uenie:
quia tau penitentia ñ correxit crimen. Uñ¬
ꝑ qua scelus corrigere non potuit. Si qͣndo
frat᷑ sic peccat infratrem ut emendare
ualeat quod peccauit: pot̾̃ ei dimuti.
Sinautem ꝑmanent oꝑa: frusta uot as¬
sumitur penitentia. hoc ẽ quod de eo
dr. & oratio eius fiat in peccatum: ut ñ so¬
lum emendare nequiuerit ꝓditionis ne¬
fas . s. ꝓprii homicidii scelus addid̃it. Ca¬
ue qualiter intelligas ulud. ut emendare
ualeat. quod peccauit: & c̃ Non enim em̃¬
datio hic intelligenda ẽ. rei dẽpte recom¬
pensatio: s delicti ex ꝓbratio &e abhomina¬
tio. cum satisfactionis desidĩo: demit eñ
in iuste quis alicui quod restituere ñ ualet.
ut oculum uł uitam & huiꝰmodi: & tam̃
si penituerit peccati cum amore condig¬
ne satisfactionis. ueniam habet. Nec ideo

Expanded text:
corrigit. Illa vero scelus corrigit, quae odium 328 commissi criminis et codesiderio satisfaciendi affert. Judas enim poenituisse legitur, sine assecutione veniae, quia tali poenitentia non correxit crimen; unper quam scelus corrigere non potuit. Sic quando frater peccat in fratrem, ut emendare non valeat quod peccavit, potest ei dimitti; sin autem permanent opera, frustra voce assumitur poenitentia. Hoc est, quod de eo oratio ejus fiat in peccatum, ut non solum emendare nequiverit proditionis nefas, sed proprii homicidii scelus addiderit. Cave qualiter intelligas illud: Ut emendare valeat quod peccavit, etc. Non enim emendatio hic intelligenda est, rei demptae recompensatio, sed delicti exprobratio et abominatio, cum satisfactionis desiderio. Demit enim injuste quis alicui quod restituere non valet, ut oculum, vel vitam et hujusmodi; et tamen si poenituerit peccati, cum amore condignae satisfactionis, veniam habet. Nec ideo
Abbreviated transcription (Latin):
fessionẽ iperee doctrine fraudulentiam ꝓ¬
didimus: aditum demonstrande ũtatis
complexi. nec ꝑiculo impie ꝓfessioins in ser¬
ti. temꝑato interutrumq moderamine uten¬
tes. Sic ubiuero parũm uox nr̃a insonuit:
non apat̾nis discessit limitib. Non igitur
debet hic labor cuiquam pigro. uł multum
docto. uideri suꝑfluus cum multis inpigris.
multisq in doctis. inter quos etiam o mͥ sit
necessarius: breui uolumine complicans pa-¬
trum sententias. appositis eorum testimonuis:
ut non sit necesse querenti. librorum nume¬
rositatem euoluere: cui breuitas collecta qd
tractatu non solum pium lectorem. s etiam
liberum correctorem desidero: maxime ubi
ꝓfunda uersatur ueritatis questio: que utinã
tot haberet inuentores. quot habet contra¬
dictores. Ut autem quod queritur facilius
occurrat: titulos quibus singuloꝵ librorum
capitula distinguntur: premisimus.

Expanded text:
rofessionem, vipereae doctrinae fraudulentiam prorofessionem, vipereae doctrinae fraudulentiam prodidimus, aditum demonstrandae veritatis complexi, nec periculo impiae professionis incerti, temperato inter utrumque moderamine utentes . Sicubi vero Patrum vox nostra insonuit, non a paternis discessit limitibus. Non igitur debet hic labor cuiquam pigro vel multum docto videri superfluus, cum multis impigris multisque indoctis, inter quos etiam et mihi, sit necessarius; brevi volumine complicans Patrum sententias, appositis eorum testimoniis, ut non sit necesse quaerenti librorum numerositatem evolvere, cui brevitas quod tractatu, non solum pium lectorem, sed etiam liberum correctorem desidero, maxime ubi profunda versatur veritatis quaestio, quae utinam tot haberet inventores quot habet contradictores! Ut autem quod quaeritur facilius occurrat, titulos quibus singulorum librorum capitula distinguuntur praemisimus.