comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
itaq. ordinem atq modum creationis
furmationisq rerum inspiciamus. Sicut sup̃
memoratũ ẽ. in pͥncipio creauit d̃s celũ scilicet
angłicã naturam. s ad huc informem ut quidꝰ¬
dam placet: & t̾ram idest illam confusam mati¬
am .iiii. elem̃torum. quã nomine t̃re ut ait aꝰ.¬
contͣ manicheos id̃o appellauit moyses. quia
t̃ra int̾ omia elem̃ta minus est speciosa. et
illa inanis erat &e in composita ꝓpt̃ omnũ
elem̃torum commixtionem: eande etiam uo¬
cat abyssum dicens. & tenebre erant suꝑ fa¬
ciem abyssi. quia confusa erat & commixta.
specie distincta carens. Cadem etiã materia
informis. dicta est aqua. suꝑ quã ferebatur.
sp̃c dñi sicut suꝑfert᷑ fabricandis rebus uo¬
iuntas artificis: quia subiacebat bone uo¬
luntati cieatoris qd̾ formandũ ꝑficiendũꝙꝙ
inchoauerat: qui sic̃ dñs et conditor p̃erat
fiuitanti &e confuse matie ut distingueret p
species uarias. quando uellet. &sicut uel¬

Expanded text:
ionem, ordinem atque modum creationis formationisque rerum inspiciamus. Sicut supra memoratum est, in principio creavit Deus coelum, id est, angelicam naturam, sed adhuc informem ut quibusdam placet, et terram, id est, illam confusam, materiam quatuor elementorum, quam nomine terrae, ut Ac. 7, ait, ideo appellavit Moyses, quia terra inter omnia elementa minus est speciosa, et illa inanis erat, et incomposita propter omnium elementorum commixtionem; eamdem etiam vocat abyssum, dicens: Et tenebrae erant super faciem abyssi, etc., quia confusa erat et commixta, specie distincta carens. Eadem etiam materia informis dicta est aqua super quam ferebatur Spiritus Domini, sicut superfertur fabricandis rebus voluntas artificis, quia subjacebat bonae voluntati Creatoris quod formandum perficiendumque inchoaverat; qui, sicut Dominus et conditor, praeerat fluitanti et confusae materiae, ut distingueret per species varias quando vellet, et sicut vel
Abbreviated transcription (Latin):
id̃o illud dictum eẽ. & non istud: ut in patre
monstraretur auctoritas. Non enim patera
quia cum sp̃uscõ oꝑatir. hoc ipsum afilio ha¬
benti ut opetur

Expanded text:
ideo illud dictum esse, et non istud, ut in Patre monstraretur auctoritas. Non enim Pater a itu sancto operatur hoc ipsum a Filio habenti ut operetu
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uenttur dum eis consentit ad effectũboni:
&e meis est. quia tempore ab eis ñ p̃ceditur:
Queła ad huc addit ꝗͥ grauiorẽ facuint q̃stio¬
nẽ. scił. qd̃ cogitatio boni p̃cedit fide. Capitł.

Expanded text:
praevenitur, dum eis consentit ad effectum boni; praevenitur, dum eis consentit ad effectum boni; et in eis est, quia tempore ab eis non praeceditur. 7. Quaedam adhuc addit quae graviorem faciunt quaestionem, scilicet quod cogitatio boni praecedit fidem. Caet
Abbreviated transcription (Latin):
significare uidetur. qd̃ ex uoluntate sit
plicit̾ apłs ait credit᷑ s corde creditur: quia
cetã pot̾ homo nolens: credere non nisi uolens.
Intrare eccł̃iam & accełe ad altare. potest no¬
iens: s ñ credere. Item suꝑ genesim. ubi laban
ce batuel dixerunt. uocemus puellam ce q̃¬
ramus eius uoluntatẽ: dicit expositor quia
fides est uoluntatis. ñ necessitatis: Ad que
respondentes dicimus. ñ hec ita accipienda
fore. ut ex uoluntate hominis fides intelli¬
cipiant: ꝑ hanc enim ut ait auoꝰ suꝑ põm.
Lxui. Iustificat᷑ impius. idest fit de impio plꝰ.
ut deinde ipsa fides incipiat ꝑ dilectionẽ
oꝑari Unde omnia bona merita incipunt:
s potius hec ideo ita dicta sunt quia non est
fides nisi ieo qui uult credere: cuius bonã
uoluntatem fides p̃uenit ñ temꝑe s causa.
&e natura. Unde auoꝰ. supra congruent̾ dixit.
quod bona uoluntas ineis donis est. que ñ
p̃cedit & ipsa uiuat: quia ea uiuat quibus

Expanded text:
significare videtur quod ex voluntate sit pliciter Apostolus ait creditur, sed corde creditur, quia caetera potest homo nolens, credere non nisi volens; intrare ecclesiam, et accedere ad altare potest nolens, sed non credere. Item, super Gen., c. 24, ubi Laban et Batuel dixerunt: Vocemus puellam, et quaeramus ejus voluntatem, dicit expositor quia fides est voluntatis, non necessitatis. Ad quod respondentes, dicimus non haec ita accipie de fore, ut ex voluntate hominis fides intellicipiant. Per hanc enim, ut ait Aug., super psal. 67, justificatur impius, id est, fit de impio pius, ut deinde ipsa fides incipiat per dilectionem operari; unde omnia bona merita incipiunt. Sed potius haec ideo dicta sunt, quia non est fides nisi in eo qui vult credere, cujus bonam voluntatem fides praevenit non tempore, sed causa et natura. Unde Aug. supra congruenter dixit quod bona voluntas in eis donis est, quae non praecedit; et ipsa juvat, quia ea juvat quibus
Abbreviated transcription (Latin):
scribens apłs. similit̃ fidem ñ ex hoĩe
s ex deo eẽ tantum asserit inquiens. Grã
estis saluati ꝑfidem: et hoc ñ ex uobis. Dei
enim donum est: quod ascĩs ita exponitur.
hoc. idest fides. ñ est ex ui nature ur̃e. quia
donum d̾i pure est. Ecce ce hic manifeste tra¬
ditur qd̃ fides non est nisi ex libertate arbi¬
trii. siue ex arbitrio uoluntatis quod supiori¬
b consonat ubi dictum est. grãm p̃uenientẽ
uł oꝑantem eẽ urtutem. que uoluntatem
hominis lib̾at & sanat: ut auoꝰ. in libro de

Expanded text:
scribens Apostolus, similiter fidem non ex homine, sed ex Deo tantum esse asserit, inquiens: Gratia estis salvati per fidem, et hoc non ex vobis; Dei enim donum est. Quod a sanctis ita exponitur: Haec scilicet fides, non est vi naturae nostrae, quia donum Dei pure est. Ecce et hic aperte traditur quod fides non est ex libertate arbitrii, sive ex arbitrio voluntatis; quod superioribus consonat, ubi dictum est gratiam praevenientem vel operantem esse virtutem quae voluntatem hominis liberat et sanat. Unde Aug., i
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Donec occurramus om̃s in uixum ꝑfec¬
tum: inm̾suram etatis plenitudinis xp̃i. S
his u̾bis. ñ eadem resurgentib assignatur¬
statura s etas: om̃s enim in ead̾e etate resur¬
gent. inquaxͤ mortuus ẽ & resurrexit: cuic̃q
etatis mortui fuerint. Uirum autẽ posuit.
ñ ut distingueret sexum: s ut significaret
ꝑfectionẽ uirium qũã tt̃ habebunt: s ñ õs
eandem staturam corꝑis obtinebunt. Unde
auoꝰ: in libro de ciuitate d̾i. Non ait inm̾surã
corꝑis uł stature. s etatis: quia unusquisq
suã m̃surã recipiet corꝑis. quã uł habũit

Expanded text:
ait: Donec occurramus omnes in virum perfectum, in mensuram aetatis plenitudinis Christi . Sed his verbis non eadem resurgentibus asait: Donec occurramus omnes in virum perfecstatura, sed aetas. Omnes enim in eadem aetate resurgent, in qua Christus mortuus est et resurrexit, cujuscumque aetatis mortui fuerint. Virum autem posuit, non ut distingueret sexum, sed ut significaret perfectionem virium quam tunc habebunt; sed non omnes eamdem staturam corporis obtinebunt. Unde Aug., in lib. 22 de Civit. Dei, c. 14: Non ait in mensuram corporis vel staturae, sed aetatis, quia unusquisque sua
Abbreviated transcription (Latin):
xxx. annos. T riginta enim duum annoꝵ &
tͥum m̃sium erat etas xͥ inqua mortuus ẽ.
& resurrexit. Nonẽ autem fas dicẽ. qd̾ inre¬
surrectione accidat corꝑis magnitudo. qũa
nec habuit. hic. nec habiturus erat duiui¬
uendo: nec maiora corꝑa redigenda sunt ad
modum dñici corpis. Piret enim multum de
illis corꝑibus: cũ nec ꝑiturus sit capillus:

Expanded text:
30 annos. Triginta enim duorum annorum et trium mensium erat aetas Christi, in qua mortuus est, et resurrexit. Non est autem fas dicere quod in resurrectione accedat corpori magnitudo, quam nec habuit hic, nec erat habiturus diu vivendo; nec majora corpora redigenda sunt ad modum dominici corporis. Periret enim multum de illis corporibus, cum nec periturus sit capillus,
Abbreviated transcription (Latin):
signaculum est: quo signantur
in partem sortis ministũ diuini. Coro¬
na. regale decus significat: et seruire
dõ regnare ẽ. Unde ministri eccłie re¬
ges eẽ debent. ut se & alios regant. qͥb
petrus ait. Uos estis genus electum. re-¬
gale sac̾dotium. Sũmitas capitis de¬
suꝑ nudatur. ut eorum mens ad dñm
libera monstretur: que reuelata facie
głam d̃i contempletur. Sũmitas enĩ
capitis est: eminentia m̃tis. Denuda¬
tio capitis. est: reuelatio m̃tis. Cłicus
enim: secretoꝵ di ñ ignarus eẽ debet.
Tondentur etiam capilli usq ad re-¬
uelationẽ sensuum. scił. oculoꝵ & au¬
rium:ut uitia incorde & oꝑe pululan-¬
tia doceantur p̃cidenda. ne ad audi-¬
endum & intelligendũ ũbũ mens p̃p̃e¬
diatur. Pro qͦ seruato. reddet᷑ in excelsiˢ
corona. Tonsure autẽ eccłiastice usus.

Expanded text:
signaculum est quo signantur in partem sortis ministerii divini. Corona regale decus significat, quia servire Deo regnare est. Unde ministri Ecclesiae reges esse debent, ut se et alios regant; quibus Petrus ait, 1, 2: Vos estis genus electum, regale sacerdotium, etc. Summitas capitis desuper nudatur, ut eorum mens ad Dominum libera monstretur, quae revelata facie gloriam Dei contempletur. Summitas enim capitis est eminentia mentis. Denudatio capitis est revelatio mentis. Clericus enim secretorum Dei non ignarus esse debet. Tondentur etiam capilli usque ad revelationem sensuum, scilicet, oculorum et aurium, ut vitia in corde et opere pullulantia doceantur praecidenda, ne ad audiendum et intelligendum verbum Dei praepediatur mens, pro quo servato reddetur in excelsis corona. Ton
Abbreviated transcription (Latin):
menta instituta sunt: ꝓpt̃ humiliatione.
eruditionem. exercitationem. Propt̃ hͥumui¬
tatem quidem. ut dum homo insensibilil reb
que natura infra ipsum sunt. ex p̃cepto creatoriꝰ
se reuerendo subicit. ex hac humilitate ce obe¬
dientia deo magis placeat. & apud eum mereat᷑
cuius imꝑio salutem querit ininferiorib se ce¬
si non abillis s ꝑilla adeo ꝓpt̾ eruditionem e¬
tiam instituta sunt: ut ꝑid qd̃ foris inspecie ui¬
sibilicernttur. ad inuisibilem uirtutem que
intus est agnoscendã. mens erudiatur. homo
enim qui ante peccatum sine medio deũ uide¬
bat. ꝑ peccatum adeo hebuit: ut nequea t diui-
na caꝑe nisi humanis excitatus. Propt̃ exerci¬
tationem similit̾ instituta sunt: quia cũ homo
ociosus ẽẽ ñ possit ꝓponitur eiutilis ce salubs
exercitatio insacram̃tis: quamuanam ce noxi¬
am declinet occupationẽ. Non enim facile ca-¬
pitur atemptatore:. qui bono uacat exercitio.
Vnde ieor monet semꝑ aliquid oꝑis facito:

Expanded text:
menta instituta sunt: propter humiliationem, eruditionem et exercitationem. Propter humiliationem quidem ut dum homo insensibilibus rebus quae natura infra ipsum sunt, ex praecepto Creatoris se reverendo subjicit, ex hac humilitate et obedientia Deo magis placeat, et apud eum mereatur; cujus imperio salutem quaerit in inferioribus se, etsi non ab illis, sed per illa a Deo. Propter eruditionem etiam instituta sunt, ut per id quod foris in specie visibili cernitur, ad invisibilem virtutem quae intus est cognoscendam mens erudiatur. Homo enim qui ante peccatum sine medio Deum videbat, per peccatum adeo hebuit, ut nequaquam divina queat capere, nisi humanis exercitatus. Propter exercitationem similiter instituta sunt, quia cum homo otiosus esse non possit, proponitur ei utilis et salubris exercitatio in sacramentis, qua vanam et noxiam declinet occupationem. Non enim facile capitur a tentatore, qui bono vacat exercitio. Unde Hieronymus monet: Semper aliquid operis facito,
Abbreviated transcription (Latin):
amus utrum scd̃m eandem rationem
& causam dicatur: aua ẽ ꝑsona patris. alia fi¬
lũ alia sp̃c sc̃i: quod utiq sane intelligi potest.
ut sit sensus talis. alia ẽ. subsistentia. uł ypo¬
stasis patris. ala subsistentia filii. ce alia sub¬
lius alia sp̃c sc̃s

Expanded text:
onem et causam dicatur: Alia est persona Patris, alia Filii, alia Spiritus sancti. Quod utique sane intelligi potest ut sit sensus talis: Alia est subsistentia vel hypostasis Patris, alia subsistentia Fililius, alia Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
etiam natum eẽ. deo semptt̃num ẽẽ
ut sit coet̾nus patrifilius: sicut splendor qͥ
gignitur ab igne atq diffunditur. coeuus
est igni. et eẽt coet̾nus si ignis eẽt eternus.
Oppositio augustinil contra hereticum.¬
tem in eodem. Si di filius inquit augustinꝰ¬
uutus et sapientia dĩ est. nec umquam fuit
d̃s sine uircute et sapientia: coet̾̃nus ẽ dõ patͥ
ñ fuit filius: aut aliquando ds ñ habuit uir¬
tutem &e sapientiam: quod dem̃tis est dicere.
Constat enim quia semꝑ habuit sapientiam.¬
Semꝑ igitur habuit filium. P Cidem quoq
arriance questioni. ambrosius inhunc mo¬
dum respondet.¬

Expanded text:
etiam natum Filium Deo sempiternum esse, ut sit coaeternus Patri Filius; sicut splendor qui gignitur ab igne atque diffunditur, coaevus est illi, et esset coaeternus si ignis esset aeternus. 5. Oppositio Augustini contra haereticum. Item, si Dei Filius, inquit Aug. lit sapientia Dei est, nec unquam fuit Deus sine virtute et sapientia, coaeternus est ergo Deo Patri non fuit Filius, aut aliquando Deus non habuit virtutem et sapientiam, quod dementis est dicere; constat enim quia semsemper igitur habuit Filium. Eidem quoque Arianae quaestioni Ambrosius in hunc modum respondit
Abbreviated transcription (Latin):
ariam quoq: appellationẽ habet Dicit᷑
enim peccatum & delictum. Et delictũ
clinare a bono. Peccatum est: facere malum.
Aliud est enim declinare abono: aliud ẽ. facẽ
desertio boni: quod ce ipsum nom̃ ostñdit. Qdͥ
enim aluid sonat delictum. nͥ decelictũ: &e qͥd
derelinquit qui delinquit. nisi bonũ: Uel de
mine delicti: & delictum nomine peccati ap

Expanded text:
ariam quoque appellationem habet. Dicitur enim peccatum etiam delictum. Et delictum clinare a bono; peccatum est, facere malum. Aliud est enim declidesertio boni, quod et ipsum nomen ostendit. Quid enim aliud sonat delictum, nisi derelictum, et quid derelinquit qui delinquit, nisi bonum? Vel potmine delicti, et delictum nomine peccati ap
Abbreviated transcription (Latin):
uod autem iohannes dicit yposta-¬
ses differre numero ñ natura: in
eo quod ñ differre natura ait. uerissime
et sine ullo scrupulo loquitur. Qd̃ uͦ dicit
differre numero: cauendum ẽ. quomodo
intelligatur. Diũsis enim modis dicunt᷑
aliqua differre numero.
Quibꝰ modis dica¬
tur differre numero: & scd̾m qũe modũ pos

Expanded text:
uod autem Joannes dicit hypostases differre numero, non natura; in eo quod non differre natura ait, verissime et sine scrupulo loquitur. Quod vero dicit differre numero, cavendum est quomodo intelligatur. Diversis enim modis dicuntur aliqua differre numero. 16. Quibus modis dicantur differre numero, et secundum quem modum pos
Abbreviated transcription (Latin):
serit in eodem libro sic dicens. Ut sit hõ detĩor.
aut in ipso est. aut in alio. aut in nichilo. Si
in nichilo: nulla est causa. Si in auo: aut in
deo. aut in aliquo quolibet homine: aut in
eo quod neq ds neq homo sit. S ñ in deo.
Bonorum enim d̃s tantum causa e. gͦ aut in
homine est aut in eoquod neq d̃s. neq homo.
aut in nichuo. Ex his aꝑte ostendit᷑. quodñ
ẽ bonum. ut sit homo det̾ĩm. quia ñ ẽ ds eiꝰ
rei causa. quitantum causa bonorum ẽ:& si
non est bonum ut homo fiat decĩor. ñ ẽ gͥ bo¬
num ut abeo fiat malum. Nons

Expanded text:
serit, in eodem lib. dicens ut si homo deterior, aut in ipso est, aut in alio, aut in nihilo. Si in nihilo, nulla causa est. Si in alio, aut in Deo, aut in alio quolibet homine, aut in eo qui neque Deus neque homo sit: sed non in Deo bonorum enim Deus tantum causa est; ergo in homine est, aut in eo quod neque Deus neque homo, aut in nihilo. Et ex his aperte ostenditur quod non est bonum ut sit homo deterior, quia non est Deus ejus rei causa, quia tantum causa bonorum est. Et si non est bonum ut homo fiat deterior, non est ergo bonum ut ab eo fiat malum; non
Abbreviated transcription (Latin):
tate. afide. a caritate: ꝑ hec exiit a castͥs
eccłie. etiam si ep̃i uoce ñ abitiat᷑. sicut
econtra aliquis. si recto iudicio foras
mititur. S si ñ egit ut merẽtur exire:
nicħ leditur. Int̾lum qui foras mittit᷑
intus ẽ. & quiforas est. intus uidetur
retinerĩ. Ecce qualis & quantus ẽ usus
apłicarum clauium. Iam ostensũ ẽ. ex
parte. qualit sacerdos dimittit pecc̃a
uł tenec: & tam̃ tenuit sibi d̃s quãdam
singularẽ potestatem dimittendi uel
retinendi: quia ipse solus ꝑ se debitum
et̃ne mortis soluit. & animam interius
purgat.
Que sint interiores tẽnebre &

Expanded text:
tate, a fide, a charitate, per hoc exit de castris Ecclesiae, etiamsi episcopi voce non abjiciatur, sicut contra aliquis non recto judicio foras mittitur; sed si non egit ut mereretur exire, nihil laeditur. Interdum enim qui foras mittitur, intus est; et qui foras est, intus videtur retineri. Ecce qualis et quantus est usus apostolicarum clavium. Jam ostensum est ex parte qualiter sacerdotes dimittant peccata vel teneant, et tamen retinuit sibi Deus quamdam singularem potestatem dimittendi vel retinendi, quia ipse solus per se debitum aeternae mortis solvit, et animam interius purgat. 9. Quae sint interiores tenebrae
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ ꝑse ea que ipse ẽ diledione diligat. sic ce
filius: ñ autem sic ut pat̾ ꝑse ñ diligat. & filiꝰ.
s ꝑ eamtantum. Quis hec in illa trinitate
inquit auoꝰ. oppinari uł affirmare p̾sumat:
Eam tam̃ questionem lectorum diligentie
plenius diuidicandam atq absoluenda re-¬
linquimus: ad hoc minus sufficientes.

Expanded text:
ea quae ipse est dilectione diligat, sic et Filius; non autem sic ut Pater per se non diligat, et Filius, sed per eam tantum. Quis haec in illa Trinitate, inquit Aug., opinari vel affirmare praesumat? Eam tamen quaestionem lectorum diligentiae plenius dijudicandam atque absolvendam relinquimus, ad hoc minus sufficientes.
Abbreviated transcription (Latin):
ifficilẽ mͥhanceẽ fateor questionẽ. p̃cipu¬
e cũ ex dictis oriatur que similem uidñ¬
tur hr̃e rationem: qd̃ nr̃e intelligentie at¬
tendens infirmitas tͣbatur cupiens magis ex
dictis scõrum referre quam afferre. Optimꝰ eñi
lector est inqͥt hył. in pͥmo.li. de trinit̃. qui
dictoꝵ intelligentiam expectet exdictis. potiꝰ
qm imponat. & retulerit magis quã attule¬
rit. neq cogat ulde uideri dictis contineri.
qd̃ ante lectionem p̃sumpserit intelugen¬
dum. Cum igitur de rebꝰ dĩ sermo ẽ. conceda¬
mꝰ d̾o su cognitionẽ: dictisq euis piauene¬
ratione samulemũr. Inuestiget gͦ diligñt piꝰ
lector dictoꝵ rationẽ. si forte dictoꝵ aliquam
onem ñ absoluens s errorem excludens ꝓfi-¬
teor. ñ itadictum eẽ patrem diligere filiũ.
uł fulium patrem ea dilectione que abutro¬

Expanded text:
ifficilem mihi fateor hanc quaestionem, praecipue cum ex praedictis oriatur quae similem videntur habere rationem; quod meae intelligentiae attendens infirmitas turbatur, cupiens magis ex dictis sanctorum referre, quam afferre. Optimus enim lector est, inquit Hilar. in medio lib. 1 de Trin., qui dictorum intelligentiam exspectet ex dictis potius quam imponat, et retulerit magis quam attulerit, neque cogat id videri dictis contineri, quod ante lectionem praesumpserit intelligendum. Cum itaque de rebus Dei erit sermo, concedamus cognitionem sui Deo, dictisque ejus pia venerlector rationem dictorum, si forte dictorum aliquam onem non absolvens, sed errorem excludens, profiteor non esse dictum Patrem diligere Filium, vel Filium Patrem, ea dilectione quae ab utro
Abbreviated transcription (Latin):
um autem fuĩt in xp̃otimor pene.: q̃rit᷑ an
iste timor fuerit mundanus. uł seruilis.
uł mitialis. Ad qd̾̃ dicimus nullũ eoꝵ fuisse
inpͥmo gradu cum mundo desent᷑ seruilis uͦ
uł initialis inꝑfecta caritate ñ ẽ. Nullus gͦ
timorum istorum fuit inxp̃o. Ouis gͦ fuit ti¬
mor ille. quo penã timuit: Pot̃ timor ille dici
naturalis siue humanꝰ qͥ om̃ib hoĩb in est. qͣ
borret᷑ mors ac formidat᷑ pena. & dicit᷑ timor
iste naturalis. ñ quia accesserit hõi exnatura
scd̾m quod fuit prius instituta. quia ñ fuit
iste timor concretꝰ homini. nec de bonis natu-¬

Expanded text:
um autem fuerit in Christo timor poenae, quaeritur an iste timor fuerit mundanus, vel servilis, vel initialis. Ad quod dicimus nullum eorum fuissein primo gradu cum mundo deseritur; servilis vero, vel initialis, in perfecta charitate non est. Nullus ergo timorum istorum fuit in Christo. Quis ergo fuit timor iste quo poenam timuit? Potest timor ille dici naturalis vel humanus, qui omnibus hominibus inest, quo horretur mors ac formidatur poena. Et dicitur timor iste naturalis, non quia accesserit homini ex natura secundum quod prius fuit instituta, quia non fuit iste timor concretus homini, nec de bonis natu
Abbreviated transcription (Latin):
filiorum ducitur uxor. ñ multum tempꝰ con¬
cessum uidetur ad ipsum usum: quia et dies
festi. et dies ꝓcessionis. & ipsa ratio conceptus
& partus. iuxta legem cessare usum carnis¬
his debere temporibus demonstrant. Ies

Expanded text:
filiorum ducitur uxor, non multum tempus concessum, videtur ad ipsum usum, quia et dies festi, et dies processionis, et ipsa ratio conceptus et partus juxta legem cessare usum carnis debere temporibus demonstrant.
Abbreviated transcription (Latin):
sibaptiati aiohanne tterum baptizau
sint baptismo xp̃i: & qua formula u̾borum usus
sit iohannes. Iui qui baptizati sunt aiohanne
baptismo. postea baptizati sunt baptismo xp̃i.
Daptismus autem ioħis: innomine uenturi tra¬
debatur. Unde ieꝵ suꝑ ioel. qui¬

Expanded text:
baptizati a Joanne iterum baptizati sunt Baptismo Christi, et qua forma verborum usus sit Joannes. Illi qui baptizati sunt a Joanne,tes in illius baptismo, postea baptizati sunt Baptismo Christi. Baptismus autem Joannis in nomine venturi tradebatur. Unde Hieron. su
Abbreviated transcription (Latin):
on sine causa quoq
dormienti uiro potiusquam uigilanti
detrada est costa. de qua mulier in abruitonũ¬
gñationis uiro ẽ formatã s ut nuliam in eo
sensisse penam monstraretur. & diume simul
potentie opus mirabile ꝓbaret᷑ quȩ homi¬
nis dormientis latus apuit nec eum tamen
aquiete soporis excitauit. De sac aum tamen
dormientis formata est. ita eccłia ex sacram.¬
tis que de latere xp̃i incruce dormientis pro¬
fluxerunt. scilicet sangume & aqua: quib re¬
dimimur apenis. atq abluim᷑ aculpis. Q
de illa costa sine additam̃to extuseco facta fu¬

Expanded text:
on sine causa quoque dormienti viro potius quam vigilanti detragenerationis viro est formata; scilicet, ut nullam in eo sensisse poenam monstraretur, et divinae simul potentiae opus mirabile ostenderetur, quae hominis dormientis latus aperuit, nec eum tamen a quiete soporis excitavit. In quo etiam operdormientis formata est, ita Ecclesia ex sacramentis quae de latere Christi in cruce dormiente profluxerunt, scilicet, sanguine et aqua, quibus redimimur a poenis atque abluimur a culpis. 5. Quod de illa costa sine ext
Abbreviated transcription (Latin):
sapientiam: quid distet int̾ scientiam
⁊ sapientiam ce inteliectum uideamus. In hoe
disserunt illa duo. quia sapĩa ꝓp̃rie ẽ de eteriisꝰ.
que ũtati et̾ne contemplande intendit. Intel¬
ligentia uͦ non modo de et̃ĩns ẽ. setiam de reb¬
nim &e natura summa que fecit om̃s naturas.
idest diuina considatur: &e que post ipsamsunt
spirituales & ininsibiles nature. ut angłi ce
om̃s amime bone affectiones. conspitumtur.
In hoc gͦ differentia ẽ. quia sapientia creator
tantum conspicitur: intelletu uͦ &e creator ce
creata quedam. Item. intellectu intelligibiua
maios coñsationem. Intelligentia: ad cirato¬
ris. &e creaturarum inuisibilium speculatio-¬
nem. Sap̃ia uͦ ad soluis etñe u̾itatis contempla¬
tionem. & delectationem
Quod inteliectꝰ a scia

Expanded text:
sapientiam, quid distet inter sapientiam et intellectum videamus. In hoc differunt illa duo, quia sapientia proprie est de aeternis, quae Veritati aeternae contemplandae intendit. Intelligentia vero non modo de enim et natura summa quae fecit omnes naturas, id est, divina, consideratur, et quae post ipsam sunt spirituales et invisibiles naturae, ut angeli et omnes animae bonae affectiones conspiciuntur. In hoc ergo differentia est quia sapientia Creator tantum conspicitur, intellectu vero et Creator et creatura quaedam. Item intellectu intelligibilia malos conversationem. Intelligentia vero ad Creatoris et creaturarum invisibilium speculationem. Sapientia vero ad solius aeternae Veritatis contemplationem et delectationem. 3. Quod intellectus
Abbreviated transcription (Latin):
fidem habere: & idõ. cum respondetur credere
parilus qui ficdi nondum habet affectum. res¬
pondetur fidem habere. ꝓpt̃ ficl̃i sacram̃tums &
conũtere se. ad deum. ꝓpt̾ contĩsionis sacram̃tũ.¬

Expanded text:
fidem habere; ac per hoc cum respondetur credere fidem habere; ac per hoc cum respondetur credere parvulus, qui fidei nondum habet affectum, respondetur fidem habere propter fidei sacramentum, et convertere se ad Deum propter conversionis sacramentu
Abbreviated transcription (Latin):
tismum uenientes. fidem suam ꝓfiteri
debent & exponere quid petere uenerint ad ec¬
cłiam. Vnde & abapttando querit᷑: quid ueni¬
sti ad eccłiam petere. Quisi adultus ẽ ꝓse respon-¬
det: fidem ulest sacram̃tum ficdi & doctrinam. Ita
etiam ꝑsingula int̾rogatus. respondet se credere
huc loqui uł crede nesciunt: sic̃ etiam ꝓegris. mu¬
tis. uł surdis. aliꝰ ꝓfitetur. dum baptizantur: sic oe
de penitentib agendum ẽ. Si uͭ ꝓ eo qui respon¬
dere potest. alius respondeat: ñ itide ualet sicut
dictum est. Etatem habet: ꝓ se loquatur. Si uͦ
queritur ex quo sensu ꝓparuulo dicatur. credo.
uł fidem peto. dicimus de sacram̃to ficl̃i id eẽ
intelligendum: quod respondetur petere cum
defertur ad eccłi̾am. &e habere cum baptizatur:
ut sit sensus cum dicit᷑. fidem peto. idest sacram̃¬
tum fidi p̃sto sum reciꝑe credo. idẽ. sacram̃tum
fidi suscipio. Od̃ esti hic pauiulus p̾sto ẽ. sacm̃tũ

Expanded text:
tismum venientes, fidem suam profiteri debent et exponere ad quod petendum venerint ad ecclesiam. Unde etiam a baptizando quaeritur: Quid venisti ad ecclesiam petere? Qui, si adultus est, pro se respondet: Fidem, id est, sacramentum fidei et doctrinam. Ita etiam per singula interrogatus, respondet se credere huc loqui vel credere nesciunt: sicut etiam pro aegris, mutis, vel surdis alius profitetur dum baptizantur, sic et de poenitentibus agendum est. Si vero pro eo qui respondere potest, alius respondeat, non itidem valet, sicut dictum est. Aetatem habet, pro se loquatur. Si vero quaeritur ex quo sensu pro parvulo dicatur: Credo, vel: Fidem peto, dicimus de sacramento fidei id esse intelligendum, quod respondetur petere cum defertur ad ecclesiam, et habere fidem cum baptizatur; ut sit sensus cum dicitur: Fidem peto, id est, sacramentum fidei praesto sum recipere: Credo, id est, sacramentum fidei suscipio; quod est: Hic parvulus praesto est sacramentum
Abbreviated transcription (Latin):
induret. quasi quemquam peccare cogat:.s
tantum quibꝰdam peccatonib miscdiã iustifi¬
cationis sue ñ largitur. Et obhoc eos obdura¬
re d̾r. quia ñ eoꝵ miseretur: ñ quia impellit
ut peccent. Eorum autẽ ñ miseretur quib gra¬
tiam ñ eẽ p̃bendam. equitate occultissima &e
ab humanis sensib remotissima iudicat: quã

Expanded text:
Indurat. Non quasi quemquam peccare cogat, sed tantum quia quibusdam peccantibus misericordiam justificationis suae non largitur, ob hoc eos obdurare dicitur, quia eorum non miseretur, non quia impellit ut peccent. Eorum autem non miseretur quibus gratiam non esse praebendam aequitate occultissima, et ab humanis sensibus remot
Abbreviated transcription (Latin):
s ñ imꝑtiendo grãm:. sic̃ nec digi¬
ni st̃. Quib enim ñ imꝑtitur nec dignisunt.
nec merentur: potius ut ñ imꝑtiatur. hoc digni
appellans p̃destinationẽ : & p̃cipue p̃destina¬
tionis effectũ idẽ. grẽ appositionẽ: obduratio

Expanded text:
n impartiendo gratiam, sicut nec digni sunt. Quibus enim non impartitur, nec digni sunt, nec merentur; potius ut non impartiatur, hoc digni appellans praedestinationem, et praecipue praedestinationis effectum, id est, gratiae appositionem; ob
Abbreviated transcription (Latin):
uis. & humanis comm̃tis: ũbo hyla¬
rii respondeo. Imm̃sum ẽ. qd̃ exigit᷑ et incõp̃¬
hensibile. Extra significantiã sermonis est.
extra sensus intentionẽ. ñ enuntiatur. Non
actingit᷑. ñ tenetur. ũboꝵ significantiã reup¬
sius natura consumit. Sensꝰ contẽplationẽ.
inꝑspicabile lum̃ obcecat. intelligentie capaci¬
tatem. qd̃ fine nullo continet᷑ excedit. Michi
gͦ insensu labes est. inintelligentia stupor ẽ. In
sermone uͦ ñ iam infirmitatẽ: s silentiũ con¬
fitebor. Piculosũ nimis ẽ. de reb tantis ac tã
reconditis aliquid ultra p̃scriptum celeste ꝓ-¬
ferre. ut uit᷑ p̃finitionẽ dĩ sermo de dõ sit. for¬
ma ficdi certa ẽ. Non gͦ aliquid addendum ẽ.:
s modus constituendꝰ audatie. Qcqͥd ult que¬
ritur non intelligitur

Expanded text:
is et humanis commentis verbo Hil. respondeo: Immensum est quod exigitur et incomprehensibile; extra significantiam est sermonis, extra sensus intentionem; non enuntiatur, non attingitur, non tenetur; verborum significantiam rei ipsius natura consumit; sensus contemplationem imperspicabile lumen obcaecat, intelligentiae capacitatem quod fine nullo continetur excedit. Mihi ergo in sensu labes est, in intelligentia stupor est; in sermone vero non jam infirmitatem, sed silentium confitebor; periculosum nimis est de rebus tantis ac tam reconditis aliquid ultra praescriptum coeleste proferre, ut ultra praefinitionem Dei sermo de Deo sit. Forma fidei certa est. Non ergo aliquid addendum est, sed modus constituendus audaciae, quidquid ultra quaeritur, non intelligitur
Abbreviated transcription (Latin):
uibꝰdam placuit de peccato actualiade
illud acciꝑe: asserentib ħ apłm sensisse
cum inferius ait. Sicut ꝑ inobedientiam uniꝰ
hominis peccatores constituti st̃ multr. ita¬
& cet̾a. Euident̃ inquiunt et ipso nomine
expͥmit apłs. peccatum qd̃ ꝑ unum homin̾e
intrauit inmundum: scilicet inobedientiã.
Inobedientia uero: peccatũ actuale est. Quo¬
modo intrasse inmundũ dicunt. Cap̃. clxxxui.

Expanded text:
uibusdam placuit de peccato actuali Adae illud accipere, asserentibus hoc Apostolum sensisse cum inferius ait: Sicut per inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita, etc. Evidenter, inquiunt, etiam ipso nomine exprimit Apostolus peccatum, quod per unum hominem intravit in mundum, scilicet inobedientiam. Inobedientia vero peccatum actuale est. 3. Quomodo intrasse in mundum dicunt. Hoc au
Abbreviated transcription (Latin):
uerius dicitur hoc scilicet quod filiꝰ
semꝑ natus est. quam illud. scilicet quod de
patre ante tempora natus est: Illud enim
sincera et catholica fides tenet acp̃dicat: ut
istud. Quare gͦ ait. dicamus uerius cum u¬
trumq pariter sit uerum: nisi forte quia uo¬
lebat intelligi hoc admaiorem euidentiam
ce exp̃ssionem ueritatis dici quam ulud: his
et emmũbis omnis calumniandi u̾sutis he¬
reticis obstruitur aditus: quib xp̃i scdm
ac ꝑfecta monstratur. Non autem adeo aꝑ-
te manifestatur ueritas cum dicitur. filius
ante tempora genitus est de patrẽ: uł filiꝰ
semꝑ nascitur de patre: & ideo dicit g̃goriꝰ
quod non possumus dicẽ. semꝑ nascitur
Non in quam tta conuenienterm̃ ita con¬
grue. ad explanationem ueritatis: potest
tam̃ dici. si sane intelligatur. Semꝑ enim
cotidie iteretur illa generatio: s quia semꝑ
est semꝑ gͦ nascitur. idest natiuitas eius
sempitena est. Quod filius semꝑ generatur.

Expanded text:
erius dicitur hoc, scilicet quod Filius semper natus est, quam illud, scilicet quod de Patre ante tempora natus est? illud enim sincera et catholica fides tenet ac praedicat, ut istud. Quare ergo ait dicimus verius, cum utrumque pariter sit verum? nisi quia volebat intelligi hoc ad majorem evidentiam et expressionem veritatis dici, quam illud. His etenim verbis omnis calumniandi versutis haereticis obstruitur aditus, quibus Christi sac perfecta monstratur. Non autem adeo aperte semper manifestatur veritas cum dicitur: Filius ante tempora genitus est de Patre, vel Filius semper nascitur de Patre. Et ideo dicit Greg. quod non possumus dicere, semper nascitur. Non, inquam, ita convenienter, non ita congrue ad explanationem veritatis; potest tamen dici, si sane intelligatur: Semper enim quotidie iteretur illa generatio, sed quia semper est. Semper ergo nascitur, id est, nativitas ejus sempiterna est. 13. Quod Filius semper generatur
Abbreviated transcription (Latin):
od mat̾ialit̾ atq causalt̃
ñ formalit dicitur fuisse inprimo homine.
Omne quod inbumanis corꝑib naturalit̃ est.
descenditq apͥmo parente. lege ꝓpagationis:
& inse auctum &e multiplicatum ẽ. nulla extĩo¬
risubstantia indtranseunte: & ipsũ infuto
resurget. fõm̾̃tum quidem babet acibis:s
Transmisit enimadam modicũ qͥd de sub̃a
suaincorꝑa filiorum. qndo eos ꝓcreauit: idest
aliquid modicum. de massa substantie eiꝰ
diuisum est. & inde formatum corpꝰ filii.
Suiq multiplicatione sine rei extrinsece ad-¬
iectione auctum est. & de uio ita augm̃tato.
alquid inde separatur. unde formantur po¬
steroꝵ corꝑa: &e ita ꝓgreditur ꝓcreationis or¬
do lege ꝓpagationis: usq ad finem humanige¬
neris. Itaq diligent̃ atq ꝑspicue intelligen¬
tib patet. om̃s scd̃m corpora inadam fuisse
ꝑ seminalem rationem: & exeodescendisse ꝓpa.¬

Expanded text:
od materialiter atque causaliter, non formaliter, dicitur fuisse in primo homine omne quod in humanis corporibus naturaliter est, descenditque a primo parente lege propagationis, et in se auctum et multiplicatum est, nulla exteriori substantia in id transeunte, et ipsum in futuro resurget. Fomentum quidem habet a cibis, sed Transmisit enim Adam modicum quid de substantia sua in corpora filiorum, quando eos procreavit, id est, aliquid modicum de massa substantiae ejus divisum est, et inde formatum corpus filii, suique multiplicatione sine rei extrinsecae adjectione, auctum est; et de illo ita augmentato aliquid inde separatur, unde formantur posterorum corpora: et ita progreditur procreationis ordo lege propagationis, usque ad finem humani generis. Itaque diligenter ac perspicue intelligentibus patet omnes secundum corpora in Adam fuisse per seminalem rationem, et ex eo descendisse p
Abbreviated transcription (Latin):
tationum tres species: llna adedificatio¬
nẽm anime ꝑtinet attera ad corꝑis fom̃tum:
alia ad utriusꝙ subu̾sionem. Cungͥ absq sacia¬
m̃tis quib ñ auigauit potentiam suamd̾̃s. ho¬
nimi grãm ilonare posset: p̃dictis de causis
satram̃ta instituit. Duo autem sunt inquib
sacram̃tum consistit: scit. ũba ce res. Uba: ut
inuocatio trinitatis. Res: ut aqua. oleũ ce hu

Expanded text:
tationum tres species. Una ad aedificationem animae pertinet; alia ad corporis fomentum; alia ad utriusque subversionem. Cum igitur absque sacramentis quibus non alligavit potentiam suam Deus homini gratiam donare posset, praedictis de causis sacramenta instituit. Duo autem sunt in quibus sacramentum consistit, scilicet verba et res; verba, ut invocatio Trinitatis; res, ut aqua, oleum et huj
Abbreviated transcription (Latin):
que etiam ꝑsonas impedit: ut ñ sint legit¬
time ad ineundas nuptias. Tria qued̾a fr̃.
consanguinitas. affinitas. & sp̃alis germa¬
nitas. Consanguinitas ẽ int̾ eos: qui iun-¬
gunt᷑ scdm lineam gnĩs. Affinitas int̃ eos
qui gñe quidem ñ st̃ coniuncti s mediante

Expanded text:
personas impedit ut non sint legipersonas impedit ut non sint legitimae ad ineundas nuptias. Tria quidem sunt: consanguinitas, affinitas, et spiritualis germanitas. Consanguinitas est inter eos qui junguntur secundum lineam generis; affinitas, inter eos qui genere quidem non sunt c
Abbreviated transcription (Latin):
num illicita defloratio. Qͥd sit a¬
latio. Uñ adultĩum dr: quasi alterius
Uñ incestuosi dicuntur qui consanguineis
uł affinib suis abutunt᷑¬
aptꝰ ad mittitur. cum puella
uiolent̃ adomo patris educit᷑. ut cor¬
rupta inuxorem habeat᷑. Siue puelle siue pa¬
rentib uis illata constitĩt. hic morte multat᷑:
s si ad eccł̃iam cum rapta confugĩt. pͥuilegio
eccłie. mortis impunitatẽ meret᷑. Attenden¬
dum ẽ etiam illud alexandri quod ait. Qd̃
frat̃ sororue uxoris tue cognati dñr. equiuo¬
cationis iure fit: & necessitate uulgaris appel¬
lationis potiꝰ quã ulla cogrationis causa.
Uxor enĩ frĩs: frĩssa potius quã cognata
uocatur. Mariti fr̃rleuir d̾r. duor frm̃ uxoreᷤ.
ianitrices uocantur: quasi eande ranuam
intrantes. Uiri soror: glos appellat᷑. Sororis
autẽ uir. ñ ht̃ speciale nom̃ nec uxoris fr̃at̃.
aliquid licet minus sufficient̾ diximꝰ. De¬
am de spũali¬
cognatione addamus: que etiam ꝑfonas¬

Expanded text:
num illicita defloratio. Alatio, unde adulterium dicitur quasi alterius Unde incestuosi dicuntur, qui consanguineis vel affinibus suis abutuntadmittitur, cum puella violenter a domo patris educitur, ut corrupta in uxorem habeatur. Sive puellae, sive parentibus vis illata constiterit, hic morte mulctatur; sed si ad Ecclesiam cum rapta confugerit, privilegio Ecclesiae mortis impunitatem meretur. Addendum est etiam illud Alexandri, qui ait: Quod frater sororve uxoris tuae cognati dicuntur, aequivocationis jure fit, et necessitate vulgaris appellationis potius, quam ulla cognationis causa. Uxor enim fratris, fratrissa potius quam cognata vocatur. Mariti frater, levir dicitur. Duorum fratrum uxores, janitrices vocantur, quasi eamdem januam intrantes. Viri soror, glos appellatur. Sororis autem vir non habet speciale nomen, nec uxoris frater. aliquid, licet minus sufficienter, diximus. Jam de spicognatione addamus, quae etiam
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit separandi sunt: qui autẽ legitune
coniuncti st̃. ñ idõ seꝑandi st̃ quia alt̃ eoꝵ
insidiose filiũ de fonte leuauit. Qd̃ etiam
nicholaus confirmat dicens. Nosse de
sideras. utrum mulier q̃ uiri filiũ ex alia
genitum femina de sacro fonte leuau̾it:
postmodũ possit cũ eodem uiro copulari.

Expanded text:
fuerit, separandi sunt. Qui autem legitime fuerit, separandi sunt. Qui autem legitime conjuncti sunt, non ideo separandi sunt, quia alter eorum insidiose filium de fonte levavit. Quod etiam Nicolaus confirmat dicens, 30, q. 7, c. Nosse: Nosse desideras utrum mulier quae viri filium ex alia femina genitum de sacro fonte levaverit, postmodum possit cum eodem viro
Abbreviated transcription (Latin):
mixtio. Qd̃ autẽ compat̃ & cominat̃ sibi
iungi nequeunt. nec pat̾ sp̃ualis uł mat̾.
filie uł fulio spũali: ex concilio magunciensi
filiolam suam duxĩt uxorem. & de eo qui
concubuit cum matre spũali. et de eo qui
filium suũ baptizaũit. et uxor cuius eum
defonte suscepit. hac causa ut discidium
fieret coniugii. si post intali copula posst̃
ꝑmanere: sic respondendum ẽ. Si filiolam
aut commatrẽ suã aliquis in conuigio
duxĩt. seꝑandos ẽẽ iudicamꝰ & graui peni-¬
tentia plectendos. Siuͦ conuges legiti
mi unꝰ uł ambo ex industria hoc feceruit
ut filium suum de fonte susceperint: si
unupti manẽ uoluerint bonum ẽ. Sinautẽ
grauiᷤ penitentia insidiatori iniuingatur.
& simul maneant: & si p̃uaricator coniugii
suꝑuixĩt. acerrima penitentia multetur.
& sine spe coniigii mancat᷑. Ex his appa¬
ret qd̾ aliquis fiuiolã suã uł comnatrem
ñ pot̾ sibi copulare nuptialit̾:  si p̃sũptũ

Expanded text:
xtio. Quod autem compater et commater sibi jungi nequeant, nec pater spiritualis nec mater filiae, vel filio spirituali, ex concilio Maguntinensifiliolam suam duxerit in uxorem, et de eo qui concubuit cum matre spirituali; et de eo qui filium suum baptizavit, et uxor ejus eum de fonte suscepit, hac causa ut dissidium fieret conjugii, si post in tali copula non possunt permanere; sic respondendum est: Si filiolam aut commatrem suam aliquis in conjugium duxerit separandos esse judicamus, et gravi poenitentia plectendos. Si vero conjuges legitimi, vel unus, vel ambo ex industria hoc fecerint, ut filium suum de fonte susceperint, si innupti manere voluerint, bonum est; sin autem, gravis poenitentia insidiatori injungatur, et simul maneant; et si praevaricator conjugii supervixerit, acerrima poenitentia mulctetur, et sine spe conjugii maneat. Ex his apparet quod aliquis filiolam suam vel commatrem non potest sibi copulare nuptialiter; et si praesumptum
Abbreviated transcription (Latin):
quos de sacro fonte leuamus: uł in
cathecizatione seu confirmatione tenemꝰ.
fiui etiam &e fiue spũales eoꝵ st̃: quitrine
mersionis uocabulo eos sacro baptisma¬
peccata sua confitetur. Unde simacꝰ p̃p̃.
nr̃i spũales sunt fuii: ut & ipsi quos uel
nobis suscipientib. uł sub trine mersioĩs
uocabulo mergentib. unda baptismire¬
generauit. Siluester etiam admonet. ut ad
quia scriptum ẽ. Om̃s quos inpenitentia
accipimus. ita filii nr̃i st̃ ut in baptismo¬

Expanded text:
quos de sacro fonte levamus, vel in catechizatione seu Confirmatione tenemus. Filii etiam et filiae spirituales eorum sunt, qui trinae mersionis vocabulo eos sacro Baptismapeccata sua confitetur. Unde Symmachus papnostri spirituales sunt filii, ut et ipsi quos vel nobis suscipientibus, vel sub trinae mersionis vocabulo mergentibus, unda Baptismi regeneravit. Sylvester etiam admonet ut ad quia scriptum est: Omnes quos in poenitentia accipimus, ita
Abbreviated transcription (Latin):
non sumus auctores. Itagͦ potuit dare seruo.
potestatem dimitendi peccata in baptismo:
idest ut in mundatione intĩori. seruns cum
domino oꝑaret᷑. ñ seruus sine domino. nec dñs
sine seruo. s dominꝰ cum seruo &e inseruo. Uñ¬
&e dominꝰ d̾r scĩficare. & seruus. S dñs. inuisi¬
biligrã: seruus uisibili sacram̃to. Unde auoꝰ
suꝑ leuiticum. Dommnꝰ ait. Ego dominꝰ qͥscĩfi.
S moyses sc̃ĩficat uisibilib saciam̃tis ꝑmi
nisfĩum. dñs autem inuisibili grã ꝑ spm ubi ẽ.

Expanded text:
non auctores. Ita ergo potuit dare servo non auctores. Ita ergo potuit dare servo potestatem dimittendi peccata in Baptismo, id est, ut in mundatione interiori servus cum Domino operaretur, non servus sine Domino; nec Dominus sine servo, sed Dominus cum servo et in servo; are et servus; sed Dominus invisibili gratia, servus visibili sacramento, unde Aug. super Levit.: Dominus ait: Ego Dominus qui sanctifico. Sed Moyses sanctificat visibilibus sacramentis, per ministerium; Dominus autem invisibili gratia, per
Abbreviated transcription (Latin):
tendi peccata que est in deo: est ds̃. Iõo alii di¬
cunt hanc potestatem non potinsse dare ali¬
cui seruorum: quia nulli potuit dare ut eẽt
quod ipse est. uł ut haberet eẽntiam. qũa ipse
habet: cuihoc ẽ eẽ quod posse. Dicunt etiam:
si hanc potentiam alicui dare potuit. potuit
eidare. creaie creaturas: quia non est hoc maio¬
ris potentie quam ulud. Ad̃ quod dicipot̃. qͥa
potuit eis dare. potentiam dimitcendi peccata.
ñ ipsam eandem qua ipse potens ẽ. s potentiã
creatam qua seruns posset dimitere pecc̃a.
non tam̃ ut auctor remissionis. s ut minister:
nec tam̃ sine deo auctore: ut sic̃ inminiffĩo ht̃
extĩus scificare. ita inministĩo haberet intus
mundare: ce sicut illud facit. dõ auctore. qui cũ
eo. & meo oꝑatur illud ext̃ius. ita mundaret
intĩus d̃o auctore: qui eius ũbo uelut quodam
creare aliqua. ñ ꝑ eum tamquam auctorem
tum. nec nos tantum. s ipse nobiscum. & inno¬
bis: ce tam̃ millis agendis ministri eiuis sumꝰ.

Expanded text:
tendi peccata quae in Deo est, Deus est. Ideo alii dicunt hanc potestatem non potuisse dare alicui servorum, quia nulli potuit dare ut esset quod ipse est, vel ut haberet essentiam quam ipse habet, cui hoc est esse quod posse. Dicunt enim: Si hanc potentiam alicui dare potuit, potuit ei dare creaturas creare, quia non est hoc majoris potentiae quam illud. Ad quod dici potest quia potuit eis dare potentiam dimittendi peccata, non tamen ipsam eamdem qua ipse potens est, sed potentiam creatam qua servus posset dimittere peccata; non tamen ut auctor remissionis, sed ut minister, nec tamen sine Deo auctore; ut sicut in ministerio habet exterius sanctificare, ita in ministerio haberet interius mundare; et sicut illud facit Deo auctore, qui cum eo operatur illud exterius, ita interius mundaret Deo auctore, qui ejus verbo velut quodam creare aliqua, non per eum tanquam auctorem, tum nec nos tantum, sed ipse nobiscum et in nobis; et tamen in illis agendis ministri ejus sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ alo mͦ uł meliori qm fac̃. possit ea
facẽ que facit. Si modꝰ oꝑationis ad sapientiã
opificis referatur: nec alius nec melior ẽẽ pot̃¬
Non enim pot̃ facẽ aliquid aut̃ uł meliꝰ qũã
facit: idẽ aua sapientia. uł maiori sapientia.
Nichil enim sapientus facẽ pot̃ quã facit.
Si uͦ referat᷑ modꝰ ad rem ipsam quã fac̃ ds̃. di¬
melius. a aut̃ quam facit: quia pot̾ quibꝰ da
meliorem modum existendi p̃stare. &e quib̾dã
alium. Uñ auoꝰ. in .xiii. libro de t̾nitate dicit.
q̃d̾̃ fuit &e alius modꝰ nr̃e liberationis possibilis
deo. qui omma potest: s nullus auꝰ nr̃e miserie
sanande suit conuenientior. Pot̃ gͥ ds eoꝵ que
facit. quedam aliom meliori. quedam aliom̃
eque bono. queda etiã minus bono facẽ quã
possit omne ꝙ olim potuit. sapitł. clxxxui.

Expanded text:
utrum alio modo vel meliori quam facit, possit ea facere quae facit. Si modus operationis ad sapientiam opificis referatur, nec alius, nec melior moNon enim potest facere aliquid aliter vel melius quam facit, id est, alia sapientia vel majori sapientia; nihil enim sapientius potest facere quam facit. Si vero referatur modus ad rem ipsam quam facit Deus, dimelius, et aliter quam facit; quia potest quibusdam meliorem modum existendi praestare, et quibusdam alium. Unde Aug., in lib. 13 de Trin., dicit quod fuit et alius modus nostrae liberationis possibilis Deo, qui omnia potest; sed nullus alius nostrae miseriae sanandae fuit convenientior. Potest ergo Deus eorum quae facit, quaedam alio modo meliori, quaedam alio modo aeque bono, quaedam etiam minus bono facere quam possit omne quod olim potuit. Praeterea qu
Abbreviated transcription (Latin):
dere debes. quod ibi salus nr̃a consistat᷑.
Si autẽ queritur utrum cotidie cominu¬
nicandum sit: audi. quid inde tradit as̃.
laudo. nec uitupero: omnib tam̃ dñicis
dieb communicandum hortor: sitam̃
mens in affectu peccandi ẽ. grauari magiꝰ
dico eucharistie ꝑceptiõe. qm purificari. Et licet
quis peccato mordeatur. si peccandi tam̃
de cetõ ñ habeat uoluntatem. & satiffaci-¬
at lacrimis & orationib: accedat securus.
S hoc de illo dico: quem mortalia peccata
non grauant. Si ñ frequentius. saitẽ ter
in anno homines communicent: nisi for¬
te quis criminalbus impediatur: in
pascha scilicet. & pentecostes. & natalĩ
omnes gͦ communicent: qui noluerint
olet etiam queri: utrump᷑t Cap̃.lxx

Expanded text:
dere debes quod ibi salus nostra consistat. Si autem quaeratur utrum quotidie communicandum sit, audi quid inde tradit Auguslaudo, nec vitupero; omnibus tamen dominicis diebus communicandum hortor. Si tamen mens in affectu peccandi est, gravari magis dico Eucharistiae perceptione, quam purificari. Et licet quis peccato mordeatur, si peccandi tamen de caetero non habeat voluntatem, et satisfaciat lacrymis et orationibus, accedat securus: sed hoc de illo dico quem mortalia peccata non gravant. Si non frequentius, saltem ter in anno homines communicent, nisi forte quis criminalibus impediatur: in Pascha, scilicet, et Pentecoste, et in Natali. Omnes ergo communicent, qui noluerint Solet etiam quaeri utrum p
Abbreviated transcription (Latin):
uinitatis corꝑalit̾ habitat: ut ait apls.
In eo enim deus habitauit: ñ ꝑ gr̃am ad¬
optionis.s ꝑ grãm umonis. Ne autẽ ista
quia capacitatem humane intelligentie
excedunt. saisitatis arguere aliqui psumãt

Expanded text:
vinitatis corporaliter inhabitat, ut ait Apostolus. In eo enim Deus habitavit, non per gratiam adoptionis, sed per gratiam unionis. Ne autem ista quia capacitatem humanae intelligentiae excedunt falsitatis arguere aliqui praesumant
Abbreviated transcription (Latin):
ux p̃missis iam innotescere nobis aliqua-¬
tenus potest. qualit̾ grã p̃ueniens me-¬
retur augeri. & alia. & quid ipsa sit. anuirtꝰ
an aliud: & si uirtus sit. actus uł non. Ostñ¬
sum enim est supra ex parte quorumdam.
quod ipsa est uirtus: & uirtus ñ est actus. s eiꝰ
causa: ñ tam̃ sine libero arbitrio. Nñ quod supͣ
ausꝰ dixit. bonum usum liberi arbitrii ẽẽ uir¬
tutem. ita accipi potest: idest actum uirtutis.
Alioquin sibi contradicere uidetur: qui eti¬
am opus uirtutis supradixit ẽẽ bonum usũ
eoꝵ. quib ñ bene uti possumꝰ. in quib posuit
liberum arbitrium. Si uͦ bonus usus liberi

Expanded text:
x praemissis jam innotescere nobis aliquatenus potest qualiter gratia praeveniens meretur augeri, et alia; et quid ipsa sit, an virtus, an aliud; et si virtus, an sit actus vel non; ostensum enim est supra, ex parte quorumdam, quod ipsa est virtus, quia virtus non est actus, sed ejus causa, non tamen sine libero arbitrio; unde quod supra Aug. dixit, bonum usum liberi arbitrii esse virtutem, ita accipi potest, id est, actum virtutis: alioquin sibi contradicere videretur, qui etiam opus virtutis supra dixit esse bonum usum eorum quibus non bene uti possumus, in quibus posuit liberum arbitrium. Si vero bonus