comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
plicet᷑. Qd autẽ dico multiplicet᷑ tanta
erit infelicitas residui popli ut ad cõpa¬
rationẽ pͥoris multitudinis uix decima
pars remaneat: cũ in ipsa t̾ra fuerit so¬
litudo. Duplieit̾ enĩ locus iste intelligi
potest: qͦd decima pars & in toto orbe
uix remaneat: & in ipsa ui¬
dea
uix parua pars popli reseruet᷑. Rursũ
ipse reliquie er̃t in dep̃dationẽ: qͣndo pꝰ
deã penitus fuerit dep̃datus in tantuo
ut therebinto & quercui q̃ glandes ami¬
serit. cõparet᷑. Deniq pꝰ extremã uastita¬
tẽ etiã leges publicȩ pependunt: & phibi¬
ti st̃ iudei t̾ram de qua eiecti fuerant in¬

Expanded text:
plicetur. Quod autem dico multiplicetur, tanta plicetur. Quod autem dico multiplicetur, tanta erit infelicitas residui populi, ut ad comparationem prioris multitudinis, vix decima pars remaneat. Cumque, et in ipsa terra fuerit solitudo dupliciter enim locus iste intelligi potest, quod decima pars, et in toto orbe vix remaneat, et in ipsa Judaea vix parva pars populi reservetur rursum ipsae reliquiae erunt in depraedationem, quandodaicam penitus fuerit depraedatus in tantum ut terebintho et quercui, quae glandes amiserit, comparetur. Denique post extremam vastitatem, etiam leges publicae pependerunt, et prohibiti sunt Judaei ter
Abbreviated transcription (Latin):
in ea exit decimatio. & rursũ erit in de¬
p̃dationẽ sic̃ therebintus: & sic̃ quere
qͣ proicit fructus suos. Sem̃ scm̃ erit
qd̾ steterit in ea. Dicente dño. Uade &
dic popło huic ut audiat & ñ audiat.
uideat & ñ uideat. ic circo autẽ nec
a udiat nec uideat qr ñ sit intellecturus
in crassa¬
tus ẽ & dilatatus. & oblitus
creato¬
ris sui: ꝓpha respondit. & q̃¬
rit
sollicitus de ppło suo. Usq¬
quo
dñe hȩc sententia ꝑmanebit:
ut audi ens ñ audiat. uidensq ñ uideat:
Cui respondit dñs. Tãdui ñ audiet ⁊ ñ uidebit.
& excȩcatũ habebit eoi. donec ciuitates
iudee uespasiano titoq pugnantib pe-
nitus subu̾tant᷑. inrtantũ ut ne nom̃
qͥdẽ pͥstinũ ꝑmaneat. & domꝰ si q̃ reman¬
serint. sine habitatore sint. & terra re¬
digat᷑ in solitudinẽ: & uł fuga uł cap¬
tiuitate in totũ orbem iudaicus popłs
disꝑgatur: & nequaquã in iudea ut pͥus.
s in cunctis gñtib iudeoꝵ popłs multi¬

Expanded text:
erit in depraedationem, sicut terebinthus, et sicut quercus quae projecit fructus suos, sanctum semen erit quod steterit in ea. Dicente Domino: Vade, et dic populo huic, quod audiat et non audiat, videat et non videat. Idcirco autem nec audiat, nec videat: quia non sit intellecturus incrassatus est, et dilatatus, et oblitus Creatoris sui . Propheta respondet, et quaerit sollicitus de populo suo: Usquequo, Domine, haec sententia permanebit, ut audiens non audiat; vidensque non videat? Cui respondit Dominus, tamdiu non audiet, et non videbit, et excaecatum habebit cor, donec civitates Judaeae, Vespasnitus subvertantur, in tantum ut ne nomen quidem permaneat; et domus, si quae remanserint, sine habitatore sint, et terra redigatur in solitudinem, et vel fuga vel captivitate in totum orbem Judaicus populus dispergatur: et nequaquam in Judaea, ut prius, sed in cunctis gentibus Judaeorum populus multi
Abbreviated transcription (Latin):
giant. hoc iuxta litt̾am. Cȩt̾um qͥdã
inisto loco cũ falsors nominũ iuxta
nec se in libro hebraicor repꝑire po
dicat in extremo mundi tẽpore & in
consũmatione huiꝰ scł̃i imminentib
pȩnis sensũ magnũ pͥncipẽ assyrio¬
rũ ẽẽ fugiturũ ᷑ & ꝑ diu̾sa loca uari¬
osq ꝓfectus fugere cuꝑe ab ira dei.
Cũq ille fugerit. habitatores gebĩ
id ẽ excelsas quasq uirtutes sermone

Expanded text:
giant. Hoc juxta litteram. Caeterum quidam giant. Hoc juxta litteram. Caeterum quidam in isto loco, cum falsorum nominum juxta nec se in libro Hebraicorum Nominum rdicat in extremo mundi tempore, et in consummatione hujus saeculi imminentibus poenis, sensum magnum, principem Assyriorum esse fugiturum: et per diversa loca variosque profectus fugere cupere ab ira Dei. Cumque ille fugerit, habitatores Gebim, id est, excelsas quasque virtutes sermone
Abbreviated transcription (Latin):
sennacherib cũ paucis reliquiis ue¬
niet in aggai q̃ in hebraico ñ habet᷑
& tanta erit fugientis trepidatio.
ut ibi manere ñ audeat: s tͣnsibit in
mageddo. Quã & ipsã scͥptura ñ con¬
tinȩt. & quia sarcinis p̃peditus ue¬
lociꝰ fugere ñ pot̾it: deponet uasa su¬
a in machinis. & gradu concito tͣnsi¬
bit uallẽ. quã & ipsã hebreus sermo
ñ resonat: & rursũ ueniet in aggau
Quȩ bis in hoc loco ponit᷑: & in hebra¬
ico ñ habet᷑. Ad sonitũ fuge eiꝰ contre¬
nsca s ma ciuitas saul. Qd ꝑspicue¬
falsum ẽ. Ciuitas enĩ saul appellat᷑
gabaath: ut in hebraico continet᷑. De¬
inde ueniet in gallim. Audiet laisa:
audiet anatoth: contremiscet medeme¬
na. habitatores autẽ gebim. & colles
cant᷑ ad consolandũ hierłm ñ longo pꝰ
tẽpore. s in p̃sentiarũ. & eadẽ die dũ
in uia ẽ assyriꝰ ut maneant in locis
suis: & ꝑturbati timore nequa quã fu¬

Expanded text:
Sennacherib, cum paucis reliquiis veSennacherib, cum paucis reliquiis veniet in Aggai, quae in Hebraico non habetur. Et tanta erit fugientis trepidatio, ut ibi manere non audeat, sed transibit in Mageddo, quam et ipsa Scriptura non continet. Et quia sarcinis suis praepeditus velocius fugere non poterit, deponet vasa in Machmas, et gradu concito transibit vallem, quam et ipsam Hebraeus sermo non resonat: et rursum veniet in Aggai, quae bis in hoc loco ponitur, et in Hebraico non habetur. Ad sonitum fugae ejus contremiscet Rama, civitas Saul: qfalsum est. Civitas enim Saul appellatur Gaba, ut in Hebraico continetur. Deinde veniet in Gallim: audiet Laisa, audiet Anathoth, contremiscet Medemena. Habitatores autem Gebim et colles, cantur ad consolandam Jerusalem: non longo post tempore, sed in praesentiarum, et eadem die dum in via est Assyrius; ut maneant in locis suis, et perturbati timore nequaquam fu
Abbreviated transcription (Latin):
Unde olaisa. & pauꝑcula uł obediens
siue hunulis anatoth. trib enĩ modis
int̾precari potest. diligent̾ attendite.
& declinate currentis impetũ si pote¬
stis. Migrauit enĩ ĩa de sedib suis urbs
medemena. Uos autẽ qͥ habitatis in
collib. qͦd int̾pretat᷑ gebim. tuti
locor altitudine. confortamini. id ẽ
arma corripite. Adhuc tantũ suꝑerat
diei. ut stans in oppidulo nob. & ꝓcul
urbẽ conspiciens hierłm. a gitaret
manũ suã atq concuteret suꝑ mon¬
tẽ sẏon: uł despiciens eã atq contẽ¬
nens. uł Salutans & cõminans. et
ad mirans qͦd toto sibi oriente sub¬
iecto tã parua ciuitas potentiȩ sue
audeat repugnare. Hȩc uixta hebre¬
os ut nob̾ ab eis traditum ẽ breui
sermone ꝑstrinximꝰ Hunc qͥd iux¬
ta .lxx. editionẽ eccliaffici uiri de hoc
loco sentiant subiciamꝰ. Cũ iugũ as-¬
sẏrii siue ut quidã male arbitrant᷑.
babylonii ablatũ fuerit dehumeris
tuis atq corruptũ fugiens assyrius

Expanded text:
ediens, sive humilis Anathoth tribus enim modis interpretari potest, diligenter attendite, et declimate currentis impetum, si potestis: migravit enim jam de sedibus suis urbs Medemena. Vos autem qui habitatis in collibus, quod interpretatur Gebim, tuti locorum altitudine, confortamini, id est, arma corripite. Adhuc tantum supererat diei, ut stans in oppidulo Nob, et procul urbem conspiciens Jerusalem; agitaret manum suam, atque concuteret super montem Sion, vel despiciens eam atque contemnens, vel insultans et comminans, et admirans, quod toto sibi Oriente subjecto, tam parva civitas potentiae suae audeat repugnare. Haec juxta Hebraeos, ut nobis ab eis traditum est, brevi sermone perstrinximus. Nunc quid juxta LXX editionem Ecclesiastici viri de hoc loco sentiant, subjiciamus. Cum jugum Assyrii, sive ut quidam male arbitrantur, Babylonii, ablatum fuerit de humeris tuis, atque corruptum, fugiens Assyrius
Abbreviated transcription (Latin):
declux isti in lecitia tua & letabuntur
in conspectu tuo sic̃ letari solent in mes-¬
se. & sic̃ hi qui diuidunt spolia: quia ab¬
latum ẽ iugum qͦd supͣ ipsum erat po¬
sitũ. & uirga de collo eor. Uirga enĩ ex¬
actoꝵ dissipabit᷑ sic̃ in die madian: qͥa
omnẽ stolã congregatã dolo. & uestim̃¬
tum cõmutationis restituent: & cupi¬
ent igni ẽe cõbusti. IN obscuris locis
utr̃ãq editionẽ ponimꝰ: ut qͣntum a
cȩt̾is editionib & ab hebraica uerita¬
de distet uulgata tͣnslatio. diligens
lector agnoseat. Ad lucem ipsam quȩ
apparuit popło in tenebris constitu¬
to. id ẽ ad dñm saluatorẽ fit apostro¬
pha: & dicit᷑ ad eũ. Multiplicasti gen

Expanded text:
deduxisti in laetitia tua: et laetabuntur in conspectu tuo, sicut laetari solent in messe, et sicut hi qui dividunt spolia: quia ablatum est jugum quod supra ipsos erat positum, et virga de collo eorum. Virga enim exactorum dissipabitur, sicut in die Madian. Quia omnem stolam congregatam dolo, et vestimentum commutationis restituent: et cupient igne esse combusti. In obscuris locis utramque editionem ponimus, ut quantum a caeteris editionibus et ab Hebraica veritate distet Vulgata translatio, diligens lector agnoscat. Ad lucem ipsam, quae apparuit populo in tenebris constituto, id est, ad Dominum Salvatorem fit apostropha. Et dicitur ad eum: 131 Multiplicast
Abbreviated transcription (Latin):
atꝰ. hoc testimoniũ ex ꝑsona deb̾e intel¬
ligi dñi saluatoris. Quãobre ñ erubes¬
cit fỹs eos uocare dicens. Annuntiabo
nom̃ tuũ fratrib meis: in medio ȩccłiȩ
laudabo te. & tt̾um. Ego ero confidens
in eũ. & rursũ. Ecce ego & pueri mei. qͦs
dedit mͥ ds̃. Qa gͦ pueri cõmunicauert̃

Expanded text:
at hoc testimonium ex persona debere intelligi Domini Salvatoris. Quamobrem non erubescit fratres eos vocare, dicens: Annuntiabo nomen tuum fratribus meis, in medio Ecclesiae laudabo te ; Et iterum: Ego ero confidens in eum ; et rursum: Ecce ego et pueri mei, quos mihi dedit Deus. Quia ergo pueri communicaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
stulta mundi & infirma. ut confundet
sapientes & fortes. Unde & ad apłos Sal-¬
rum. Puer autẽ efficit᷑ noui eugłii p̃di¬
cator: qͥ deponit ueterẽ hominem qui
corrũpitur in desidiis seductionis. & in
exercituũ in monte syon. ide apłs seͥbit.
Accessistis ad montẽ syon: & ciuitatẽ di
uiuentis hierłm cȩlestẽ. Unde miror q̃n¬
dã nr̃or pueros istos duos ysaie filios
intelligere. qͦs de ꝓphetisse mulieris
conceptione gen̾arit. iasub uidelicet &
emmanuhelꝰ qͥrũ pͥor in abiectione pͥo¬
ris popli sequens in assũptione gen¬
tiũ p̃cesserit. Qͦd qͥ recipit: consequent̾
& osee ꝓpħam uere m̾etric̃e uxorẽ ha¬
buisse firmabit. Et cũ dix̾int ad uos
q̃rite a phitonib & diuinis qͥ stridunt
in incantationib suis: nũquid ñ popłs¬

Expanded text:
stulta mundi et infirma, ut confunderet sapientes et fortia . Unde et ad apostolos Salvrum. » Puer autem efficitur novi evangelii praedicator, qui deponit veterem hominem qui corrumpitur desideriis seductionis, et inexercituum in monte Sion, idem apostolus scribit: « Accessistis ad montem Sion, et civitatem Dei viventis, Jerusalem coelestem . Unde miror quemdam nostrorum, pueros istos duos Isaiae filios intelligere, quos de prophetissae mulieris conceptione generarit, Jasub videlicet, et Emmanuel: quorum prior in abjectione prioris populi, 126 sequens in assumptione gentium praecesserit. Quod qui recipit, consequenter et Osee prophetam vere meretricem uxorem habuisse firmabit. Et cum dixerint ad vos, quaerite a Pythonibus et a divinis, qui strident in incantationibus suis, numquid non pop
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m ꝑ ꝓpħas audire debemꝰ: Docet ergo
discipłos. & infert. ad legem magis &
ad testimoniũ. Si de reliquo inquit
dubitatis:. scitote scͥptum. Gentes qͣs
dñs ds̃ tuus disꝑdet a facie tua. somni¬
a audiunt & diuinos. tͥ autẽ ñ ita tra¬
dietis. Unde si uultis nosse q̃ dubia st̃.
magis uos legi & testimoniis tradite
ritatis. s u̾sabitur in erroris tenebris:¬
q̃ lux ꝑtransibit eã. hoc ẽ cong̾gationẽ¬

Expanded text:
rophetas audire debemus? Docet ergo discipulos; et infert ad legem magis et ad testimonium. Si de aliquo, inquit, dubitatis, scitote scriptum: Gentes, quas Dominus, Deus tuus disperdet a facie tua, somnia audiunt et divinos: tibi autem non ita tradietis . Unde si vultis nosse 127 quae dubia sunt, magis vos legi, et testimoniis tradite ritatis: sed versabitur in errore tenebrisque. Lux pertransibit eam, hoc est, congregatione
Abbreviated transcription (Latin):
nã in syon lapidẽ offensionis & petrã scan¬
dali. Omĩs qͥ credit in eũ. ñ confundet᷑. Er¬
go qͥa ñ receꝑunt eminanuhelẽ. s factus
ẽ eis in lapidẽ offensionis & petr̃a scanda
tent inmontib. nec in excelsis scriptura¬
rum uersent᷑ locis:. s semꝑ humilia in¬
telligant. peccatis peccata sociantes. &
uincti laqueis delictor. Liga testimo¬
niũ: signa legẽ indiscipłis meis. & expe¬
ctabo dñm. qui abscondit faciẽ suã a

Expanded text:
scandali: omnis qui credit in eo, non confundetur . Ergo qui non receperunt Emmanuelem, sed factus est eis in lapidem offensionis et in petram scandalat, quod non habitent in montibus, nec in excelsis Scripturarum versentur locis; sed semper humilia intelligant, peccatis peccata sociantes, et vincti laqueis delictorum. 124 Liga testimonia, signa legem in discipulis meis, et exspectabo Dominum, qui abscondit faciem suam a
Abbreviated transcription (Latin):
stituit: ne ambularẽ in uia popłi huiꝰ. &
pari tenerer errore:uł certe fecit me re¬
cedere a iua popłi huiꝰ pessima. & dixit
mͥ. Noli duor regũ timere coniuratio¬
nẽ: s hoc magis consida. qđ om̃e qͦd loqͥt᷑.
hic popłs adu̾sum me coniuratio sit: &
scd̾m syminachum qͥ int̾pretatus ẽ añ¬
tãssiN. in me extit̾it ꝑduellis. Tu autem
ꝓpha & hi qͥ tecũ sunt. ne tuneatis insidi¬
as popłi: s dñm timete. & ipse sit timor
ũr. Principiũ enĩ sapientie timor dñi qͥ
erit credentib in sc̾ificationẽ. Incredulis
autẽ in lapidẽ offensionis & in petram
scandali duab scilicet domib uide & isrł.
p̃cipue autem in laqueũ & in ruinã ha¬
bitanti hierłm. In quo impingent pluri¬
mi: & cadent & conterent᷑: peccatorq su¬
orũ uinculis irretiti ducent᷑ in captiu¬

Expanded text:
stituit, ne ambularem in via populi hujus, et stituit, ne ambularem in via populi hujus, et pari tenerer errore: vel certe fecit me recedere a via populi hujus pessima, et dixit mihi: noli duorum regum timere conjurationem; sed hoc magis considera, quod omne quod loquitur hic populus adversum me, conjuratio sit; et secundum Symmachum, qui interpretatus est, ἄνταρσιν, in me exstiterit perduellis. Tu autem Propheta, et hi qui tecum sunt, ne timeatis insidias populi, sed Dominum timete, et ipse sit timor vester. Principium enim sapientiae, timor Domini . Qui erit credentibus in sanctificationem, incrautem in lapidem offensionis et in petram scandali , duabus scilicet domibus Judae et Jerusalem, praecipue autem in laqueum et in ruinam habitantibus Jerusalem, in quo impinget plurimi et cadent et conterentur, peccatorumque suorum vinculis irretiti ducentur in captiv
Abbreviated transcription (Latin):
isrł: in laqueũ & in ruinã habitantib
hierłm. & offendent ex eis plurimi: &
cadent. & conterent᷑. & irretient᷑ & ca¬
pient᷑. Septuaginta hunc locũ ita in¬
t̾pretati sunt. hec dicit dñs. forti manu
recesserunt abitinere uie popłi huiꝰ
loquentes: ne forte dicant. durum ẽ:
omĩa enĩ q̃ loquit᷑ popłs iste dura sunt
Timorẽ autẽ eiꝰ ne timueritis: neq cor¬
turbemini. Dñm uirtutũ ipsum scĩfi¬
cate: & ipse erit timor tuus: & si in
ipso confisus fueris erit tͥ in scificati¬
onẽ : & ñ ut lapidi offensionis occur¬
retis. neq ut petrȩ ruinȩ. Domꝰ autẽ
lacob in laqueo & in ꝯualle erit seden¬
tib in hierłm: ido infirmi er̃t in ip.¬
sis plurimi & ruent. & conterent᷑. &
appropinquabt̃ & capient᷑. Qđq seqͥt᷑.
homines intuitione: obelo p̃notandũ ẽ.
Quia multũ int̾ se hebraicum distat
& uulgata editio: ido utrũq posuimꝰ.
& pͥmum de hebraico disputandum est.

Expanded text:
Israel: in laqueum et in ruinam habitantibus Jerusalem et offendent ex eis plurimi, et cadent, et conterentur, et irretientur, et capientur. Septuaginta hunc locum ita interpretati sunt: Haec dicit Dominus: forti manu recesserunt ab itinere viae populi hujus loquentes: ne forte dicant, Durum est. Omnia enim quae loquitur populus iste, dura sunt; timorem autem ejus ne timueritis, neque conturbemini. Dominum virtutum ipsum sanctificate, et ipse erit timor tuus, et si in ipso confisus fueris, erit tibi in sanctificationem, et non ut lapidi offensionis 122 occurretis, neque ut petrae ruinae. Domus autem Jacob in laqueo et in convalle erit sedentibus in Jerusalem: ideo infirmi erunt in ipsis plurimi, et ruent et conterentur, et appropinquabunt, et capientur. Quodque sequitur, homines in tuitione, obelo praenotandum est. Quia multum inter se Hebraicum distat et Vulgata Editio: ideo utrumque posuimus. Et primum de Hebraico disputandum est.
Abbreviated transcription (Latin):
incircuitu eiꝰ ut ñ suꝑ templũ stare se¬
raphim. s in circuitu dñi descͥbantur.
Rursũ ubi nos diximꝰ qđ unꝰ de serapħi
uelaret faciem & pedes eiꝰ ꝑ qđ intelli
git᷑ in hebreo seͥptum habetur phãnau
suã: ut seraphim iuxta hebrei sermonis
ambiguitatẽ. & faciẽ pedesq di. & fuã
faciem ac pedes oꝑire dicantin lxxuͦiuii¬

Expanded text:
in circuitu ejus, ut non super Templum stare Seraphim, sed in circuitu Domini describantur. Rursum ubi nos diximus, quod unus de Seraphim velaret faciem et pedes ejus, per quod intellii: in Hebraeo scriptum habetur PHANAU suam: ut Seraphim juxta Hebraei sermonis ambiguitatem, et faciem pedesque Dei, et suam faciem ac pedes operire dicantur: I
Abbreviated transcription (Latin):
Qđ ꝑ signi maguitudinẽ indicat ñ a¬
lit̃ cęcitatẽ iudeor & omĩs increduli
posse sanari nͥ doctna aquarũ xp̃i. q̃
absq strepitu & clamore uerbor leni-¬
t̃ fluit. tenebre pͥoris fugentur erro-¬
suꝑ omnẽ murũ ur̃m. & auferet de
iudea hominẽ qͥ possit caput leuare.
aut forte qͥd facere: in hebraico ñ ha¬
bet᷑. & in grecis codicib ueru iugulan¬
te confossum ẽ. Congregamini po¬
puli & uincimini. & audite unuersȩ
ꝓcul terrȩ. Confortamini & uincimini.
accingite uos & uincimini. Inite con¬
siliũ. & dissipabit᷑. loquimini uerbũ et
ñ fiet: qͥa nobiscũ ds. PRo congregami¬
ni siue infirmamini. & confringimi ni
ut int̃pretati st̃ alii .lxx. posuert̃. scitote.

Expanded text:
 signi magnitudinem, indicat, non aliter caecitatem Judaeorum et omnis increduli posse sanari, nisi doctrina aquarum Christi, quae absque strepitu et clamore verborum leniter fluit, tenebrae prioris fugentur errosuper omnem murum vestrum, et auferet de Judaea hominem, qui possit caput levare, aut forte aliquid facere: in Hebraico non habetur, et in Graecis codicibus ÷ veru jugulante confossum est. Congregamini populi et vincimini, et audite universae procul terrae: confortamini et vincimini. Accingite vos, et vincimini: inite consilium, et dissipabitur: loquimini verbum, et non fiet, quia nobiscum Deus. Pro congregamini, sive infirmamini, et confringimini, ut interpretati sunt alii, LXX posuerunt, scitote.
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ se erexerit assyriꝰ. ut etiã t̾ram ipsiꝰ
iudã conatus sit possidere. Iuxta ana¬
gogen om̃is hereticus qͥ iunx̾it auxibio
quens aquas fontis syloş qͥ int̾ptat᷑
missus. & qͥ salit in uitã et̾nam: trade¬
tur assyriors pͥncipi. quẽ sensum ma¬
gnũ in posteriorib lecturi sumꝰ. Cuiꝰ
traditus potestati in ꝓfundum ue-¬
niet peccatoꝵ. Tantȩ eͣ enĩ arrogantiȩ
ut ausus sit ostendere saluatori uniu̾sa re¬
gna t̾rȩ : & dicere ħ omĩa mͥ tͣdita st̃. Cona¬
bit᷑ qͦq iudã id ẽ domũ ꝯfessionis intͣre : &¬

Expanded text:
tantum se erexerit Assyrius, ut etiam terram ipsius tantum se erexerit Assyrius, ut etiam terram ipsius Judam conatus sit possidere. Juxta anagogen, omnis haereticus qui junxerit auxilio quens aquas Siloe fontis , qui interpretatur missus, et qui salit in vitam aeternam, tradetur Assyriorum principi 120 quem sensum magnum in posterioribus lecturi sumus cujus traditus potestati, in profundum veniet peccatorum. Tantae est enim arrogantiae, ut ausus sit ostendere Salvatori universa regna terrae, et dicere: Haec omnia mihi tradita sunt . Conabitur quoque Judam, id e
Abbreviated transcription (Latin):
ducib & infinita multitudine oꝑue¬
rit t̾ram emmanuhelis. hoc ẽ defen¬
dentis eã diꝰ. s: tam̃ ñ possedit. Quã¬
qua emmanuhel alxx. sequenti capi¬
tulo coaptet᷑ ñ ꝓpͥo nomine ut apud he.¬
breos uocat᷑. s ut int̃pretat᷑. id ẽ. nobiscũ
ds.Syloam aut̃e fontẽ ẽe ad radices
montis syon. qui ñ iugib aquis. s in
certis horis diebq ebulliat. & ꝑ t̾ra¬
rum concaua & antra saxi durissimi
cũ magno sonitu ueniat. dubitare
ñ possumꝰ: nos p̃sertun qͥ in hac habi¬
tamꝰ ꝓuincia. Est aut̃e sensus. Qa
popłs dec̃e tribuũ magis uoluit ra¬
sin & filio Romeliȩ. id est damasci &
samariȩ regib ẽẽ subiectus. qͣm styr
pi dauid q̃ meo cepit regnare uidicio. fa¬
ciã eũ nequaqͣm his regib qͦs assũpsit.
s regi seruire assyrio: cui potentia oc¬
cupantis t̾ram samarie. mnundationi
flumius cõparat᷑. & fit apostropha ad
emmanuhel hoc ẽ ad p̃sentẽ dm̃: qͦd in

Expanded text:
ducibus, et infinita multitudine operueducibus, et infinita multitudine operuerit terram Emmanuelis, hoc est, defendentis eam Dei; sed tamen non possederit, quamquam Emmanuel a LXX sequenti capitulo coaptetur, non proprio nomine, ut apud Hebraeos vocatur, sed interpretato, id est, nobiscum Deus. Siloe autem fontem esse ad radices montis Sion, qui non jugibus aquis, sed in certis horis diebusque ebulliat, et per terrarum concava et antra saxi durissimi cum magno sonitu veniat, dubitare non possumus, nos praesertim qui in hac habitamus provincia. Est autem sensus, quia populus decem tribuum magis voluit Rasin et filio Romeliae, id est, Damasci et Samariae pi David, quae meo coepit regnare judicio, faciam eum nequaquam his regibus, quos assumpsit, sed regio servire Assyrio, cujus potentia occupantis terram Samariae, inundationi fluminis comparatur. Et fit apostropha ad Emmanuel, hoc est, ad praesentem Deum, quod in
Abbreviated transcription (Latin):
& tͣnsiens usq ad collũ ueniet: & erit
extensio alarũ eiꝰ implens latitudinẽ t̾¬
re tue õ emmanuhel. Dixerat supra au¬
ferendã damasci fortitudinẽ. & spolia
Samarie in conspectu regis assyrioꝵ: &
duos reges assyrio pugnante capiendos.
Nẽ d̾s loquit᷑ ad ꝓpham caractere solito
scripturarũ. ꝑ tͣnslationẽ Sẏloe fontis
hierłm. & assyrii fluminis uiolentis¬
simi: qͦd omnẽ t̾ram ifrł suis inund&
aquis. & egrediat᷑ ripas aluei: tanto¬
q ferat᷑ impetu. ut postqͣm decem tri
buũ occupauerit t̃ram. ad iudã ꝑue¬
niat. & tͣnsiens ad collũ usq ꝑtingat:
ꝑ quȩ uicinã significat captiuitate. Hon
enĩ tẽ captus ẽ iuidas: s cunctis dua¬
rũ tribuũ urbib subiugatis. sola
remansit hierłm q̃ incredibili dĩ mi¬
sericordia lib̾ata ẽ. Potentiã gͦ assyrii.
& innum̾abilis eiꝰ exercitus qͣm subli¬
mi mundatione d escͥpserat. nc ꝑ aliam
ostendit tͣnslationẽ: qͦd alis suis id ẽ

Expanded text:
transiens usque ad collum veniet, et erit extensio alarum ejus implens latitudinem terrae tuae, 119 o Emmanuel. Dixerat supra auferendam Damasci fortitudinem, et spolia Samariae in conspectu regis Assyriorum, et duos reges, Assyrio pugnante, capiendos: nunc Deus loquitur ad Prophetam charactere solito Scripturarum, per translationem Siloe fontis Jerusalem, et Assyrii fluminis violentissimi, quod omnem terram Israel suis inundet aquis, et egrediatur ripas alvei, tantoque ferabuum occupaverit terram, ad Judam perveniat, et transiens ad collum usque pertingat, quae vicinam significat captivitatem. Non enim tunc captus est Judas, sed cunctis duarum tribuum urbibus subjugatis, sola remansit Hierusalem, quae incredibili Dei misericordia liberata est. Potentiam ergo Assyrii et innumerabilis ejus exercitus, quam sub fluminis inundatione descripserat, nunc per aliam ostendit translationem, quod alis suis, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾ata. dm̃ te habere p̾sentem. Et qͥ post¬
ea uocabit᷑ uĩc id ẽ saluator. eo qͦd uni¬
u̾sum hominũ genꝰ saluaturus sit. nẽ
a te emmanuhelis appellet᷑ uocabulo.
Uerbũ cãratħi qđ om̃s int̾pretati ft̃. uo¬
cabis. potest intelligi & uocabit: qđ ip¬
sa scilicet uirgo q̃ concipiet & pariet
hoc xp̃m appellatura sit nomine. In
libris uet̾ib assũpserunt. curiosiꝰ attendn¬
dum ẽ: ñ eos u̾bor ordinẽ secutos ẽe sed
sensuũ. Unde & in p̃senti loco ꝓ concipiet
in utero: Matħs posuit. in ut̃o habebit: &
ꝓ uocabis. uocabunt. Hebrei hoc de exe¬
chia filio achat ꝓphetari arbitrant᷑. qͦd
ipso regnante sit capta samaria. Qed om̃i¬
no ꝓbari ñ potest. Siquidẽ achar filiꝰ io¬

Expanded text:
liberata, Deum te habere praesentem: et qui postliberata, Deum te habere praesentem: et qui postea vocabitur Jesus, id est, Salvator, eo quod universum hominum genus salvaturus sit, nunc a te Emmanuelis appelletur vocabulo. Verbum CARATHI  , quod omnes interpretati sunt vocabis, potest intelligi et vocabit: quod ipsa scilicet Virgo quae concipiet et pariet, hoc Christum appellatura sit nomine. In libris veteribus assumpserunt, curiosius attendendum est, non eos verborum ordinem secutos esse, sed sensum. Unde et in praesenti loco, pro concipiet in utero, Matthaeus posuit, in utero habebit : et pro vocabis, vocabunt. Hebraei hoc de Ezechia filio Achaz prophetari arbitrantur, quod ipso regnante sit capta Samaria: quod omnino probari non potest. Siquidem Achaz, filius Jo
Abbreviated transcription (Latin):
mo in c̃apo puellã desponsatã. & ui op¬
pͥmens dormierit cũ ea int̾ficietis uirũ
solũ qͥ concubuit cũ ea. & puellȩ nich
facietis. Non ẽ adolescentulȩ peccatũ
mortis: qͥa quomͦ si qͥs insurgat contra
pximum suũ. & int̾ficiat animã ei sic
hoc negoeiũ accidit. In agro inuenit
eã: clamauit puella desponsata: & ñ in
uentus ẽ qui auxiliaretur ei. & in re¬
gũ uolumine legimꝰ. qđ quesierint
puellã uirginẽ nomine abisag. & intͦ¬
duxerint ad regẽ : q̃ dormiret cũ eo. &
foueret eũ. & erat puella pulcbra nimis.
& ministrabat ei: & rex ñ cognouit eã
Qdq sequit᷑. & uocabis nom̃ eiꝰ emma¬
nuhel & lxx & tres reliqui similit̾
tͣnstuleĩt. Pro quo in matheo seͥptum
ẽ. uocabunt. Qͦd in hebraico ñ habet᷑.
Ergo iste puer qͥ nascet᷑ ex iurgine. õ
domꝰ dauid nc̃ a te appelletur
emmanuhel. id ẽ nobiscũ ds̃: qͥa
reb ipsis ꝓbabis. a duob inimicis regib

Expanded text:
mo in campo puellam desponsatam, et vi opmo in campo puellam desponsatam, et vi opprimens dormierit cum ea, interficietis virum solum, qui concubuit cum ea, et puellae nihil facietis: non est adolescentmodo si quis in insidiis insurgat contra 110 proximum suum, et interficiat animam ejus, sic hoc negotium accidit. In agro invenit eam: clamavit puella desponsata, et non est inventus qui auxiliaretur ei. Et in Regum volumine legimus , quod quaesierint puellam virginem nomine Abisag, et introduxerint ad regem, quae dormiret cum eo, et foveret eum et erat puella pulchra nimis, et ministrabat ei, et rex non cognovit eam. Quodque sequitur: Et vocabis nomen ejus Emmanuel, et LXX et tres reliqui similiter transtulerunt, pro quo in Matthaeo scriptum est, vocabunt: quod in Hebraeo non habetur. Ergo iste puer qui nascetur ex Virgine, o domus David, nunc a te appelletur Emmanuel, id est, nobiscum Deus, quia rebus ipsis probabis a duobus inimicis regibus
Abbreviated transcription (Latin):
uł uirgo᷑ s cũ epitasi uirgo abscondita
dicit᷑ & secreta. q̃ nũqu̾ã uiroꝵ patu¬
erit aspectib: s magna parentũ diligñ¬
tia custodita sit. Lingua quoq puni-
iudeis: nr̃o quoq sermone. alma. sc̃a dr̃
Omiumq pene linguarũ u̾bis utunt᷑
hebrei. ut ẽ illud in cantico canticorũ
de greco upion. id ẽ ferculũ fecit
sibi salomon. Qd & in hebreo ita le¬
gimꝰ. Uerbũ quoq nugas. & mñsur̃a:
hebrei eodem mͦ & eisdem appellant
sensib. & qͣntum cũ mea pugno memo¬
ria. nũqua me arbitror. alma. in muli¬
ere nupta legisse: s in ea q̃ uirgo ẽ. ut
ñ solũ uirgo sit. s uirgo iunioris ȩtatis.
& in annis adolescentie. Potest enĩ fi¬
eri ut uirgo sit uetula. Ista aut̃e uirgo
erat in annis puellarib. Uel certe uir
go ñ puellula. & q̃ adhuc uirũ nosse ñ
posset: s ĩa nubilis. Deniq & in deut̾o¬
nomio sub puellȩ & adolescentulȩ noĩe
uirgo intelligit᷑. Si inuen̾it inquit ho¬

Expanded text:
abscondita dicitur et secreta, quae numquam virorum patuerit aspectibus; sed magna parentum diligentia custodita sit. Lingua quoque PunicJudaeis, nostro quoque sermone alma, sancta dicitur. Omniumque pene linguarum verbis utuntur Hebraei: ut est illud in Cantico Canticorum de Graeco φορεῖον id est, ferculum sibi fecit Salomon, quod et in Hebraeo ita legimus. Verbum quoque nugas et mensuram Hebraei eodem modo et eisdem appellant sensibus. Et quantum cum mea pugno memoria, numquam me arbitror alma in muliere nupta legisse, sed in ea quae virgo est: ut non solum virgo sit, sed virgo junioris aetatis, et in annis adolescentiae. Potest enim fieri ut virgo sit vetula, ista autem virgo erat in annis puellaribus. Vel certe virgo, non puellula, et quae adhuc virum nosse non posset: sed jam nubilis. Denique in Deuteronomio sub puellae et adolescentulae nomine virgo intelligitur. Si invenerit, inquit, ho
Abbreviated transcription (Latin):
ñ putamꝰ: qͥ nequaqͣm contẽptũ sui ꝑ as¬
sẏrios ulciscit᷑ & chaldeos: s ꝑ feras gñ¬
tes. & quondã nobis in cognitas: qͣrũ
& uultus & sermo terribilis ẽ & femi¬
diunt. Legisse me noui in his locis la¬
tissimã & in extricabilẽ tropologiã: qͦd
uniu̾sa q̃ iuxta hystoriã disserui¬
mꝰ. spiritualit̾ iudeis accid̾int
ux unã habentib uacc̃a & duas
oues. munda uidelicet animalia: ut
nequaqũa solido cybo s lacte nutͥant᷑
infantie: & comedant mella u̾bor
q̃ distillant de labiis mulieris mere¬
tricis. & uinũ ñ habeant qͦd letificat
cor hominis: s omĩa eors oꝑa redigan¬
t᷑ in spinas: & uuluerent᷑ ab adu̾sariis.
qͥ ꝑcutiunt in obscuro rectos corde.
ꝑe. & nimio labore sudantes de scͥp¬
turis scĩs mysticũ aliqͥd inuenire:
nichilominꝰ fruges ñ afferant. s ue¬

Expanded text:
non putamus, qui nequaquam contemptum sui per Asnon putamus, qui nequaquam contemptum sui per Assyrios ulciscitur, et Chaldaeos; sed per feras gentes, et quondam nobis incognitas, quarum et vultus et sermo terribilis est, et femidiunt. Legisse me novi in his locis latissimam et inextricabilem tropologiam: quod universa, quae juxta historiam disseruimus, spiritualiter Judaeis acciderint, vix unam habentibus vaccam et duas oves, munda videlicet animalia: ut nequaquam solido cibo, sed lacte nutriantur infantiae, et comedant mella verborum, quae distillant de labiis mulieris meretricis; et vinum non habeant, quod laetificat cor hominis: sed omnia eorum opera redigantur in spinas, ut vulnerentur ab adversariis, qui percutiunt in obscuro rectos corde .m sapere, et nimio labore sudantes de Scripturis sanctis mysticum aliquid invenire: nihilominus fruges non afferant
Abbreviated transcription (Latin):
or sit. & magis apta pascius. In illo tẽpore.
p̃hominũ paucitate tanta erit uini in¬
opia desertis uineis q̃ metu hostili nequa¬
quã putabunt᷑ ut singule uites siclis ar¬
genti singulis uix emantur. In uepres enĩ¬
& in spiuas omĩs t̾ra rediget᷑. Tantaq e¬
rit formido ubiq seuientib gladiis: ut
absq arcu & sagiitis nullus suũ agrũ
inuisere audeat: & derelictis cãpestrib lo¬
cis ad montana confugiant. ibiq locoꝵ
difficultate muniti uix asꝑos montes¬
manu fodiant:. qͥa boues. aratra & uo¬
meres ñ habebunt. Sicubi gͦ rarus cul¬
tor in montib fuerit inuentus: inde ui¬
tã miserabilẽ sustentabt̃. Cȩt̾a autẽ pate¬
bunt pascus: &E absq ullo custode a bru¬
tis animantib calcabunt᷑. Hȩc pꝰ capti¬
uitatẽ solere fieri utinã nesciremꝰ. at
nẽ magna pars romane urbis. quondã
iudeȩ similis ẽ. Qͦd absq ira di factũ

Expanded text:
or sit, et magis apta pascuis. In illo tempore or sit, et magis apta pascuis. In illo tempore prae hominum paucitate, tanta erit vini inopia desertis vineis, quae metu hostili nequaquam putabuntur, ut singulae vites siclis argenteis singulis et in spinas, omnis terra redigetur, tantaque erit formido ubique saevientibus gladiis, ut absque arcu et sagittis nullus suum agrum invisere audeat; et derelictis campestribus locis ad montana confugiant, ibique locorum difficultate muniti, vix asmanu fodiant: quia boves, aratra, et vomeres non habebunt. Sicubi ergo rarus cultor in montibus fuerit inventus, inde vitam miserabilem sustentabunt. Caetera autem patebunt pascuis, et absque ullo custode a brutis animantibus conculcabuntur. Haec post captivitatem solere fieri, utinam nesciremus! At nunc magna pars Romani orbis quondam Judaeae similis est: quod absque ira Dei factum
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra. & om̃s montes qͥ in sarculo sari¬
ent᷑. ñ ueniet illuc t̾ror spinarũ & uepͥũ:
& erit in pascuã bouis. & in conculcationẽ
uocant. paucos de popło. & eos pauꝑes de¬
reliquit in t̾ra. qͥ uineas & agros colereñ.
Deniq godolias qͥ eis p̾positus erat. de
regio genere relictus: hortat᷑ & dicit. No¬
lite timere chaldeos: habitate in t̾ra. &
seruite regi babylonis: & bene erit uobis.
In die gͥ illa hoc ẽ in illo tẽpore cũ fue¬
ruit om̃s opes iudeoꝵ tͣnslate in chaldȩã:
ũ habeant. nec greges ouiũ sic̃ pͥus hab̾e
consueuerant: s uixrarus habitator unã
uaccã nutrire possit. & dtias oues ñ ad a¬
randũ s ad cybũ atq uestitũ. lactis ac uel¬
leris. Propt̃ in opiã qͥppe frum̃ti & omĩuor
q̃ t̾ra gignit ad comedendũ. lacte ac buty¬
ro & agresti melle satiabunt᷑. Qͦdq ait
p̃ ub̾tate lactis comedet butẏrum: hoc
significat qͦd t̾ra cultors raritate fertili¬

Expanded text:
lo sarrientur, non veniet illuc terror spinarum et veprium: et erit in pascua bovis, et in conculcationem vocant, paucos de populo, et eos pauperes dereliquit in terra, qui vineas et agros colerent. Denique Godolias, qui eis praeposius erat de regio genere relictus, hortatur et dicit: Nolite timere Chaldaeos: habitate in terra, et servite regi Babylonis, et bene erit vobis . In die igitur illa, hoc est, in illo tempore cum fuerint omnes opes Judaeorum translatae in Chaldaeam, um habeant, nec greges ovium, sicut prius habere consueverant: sed vix rarus habitator unam vaccam nutrire possit, et duas oves; non ad arandum, sed ad cibum, atque vestitum lactis, ac velleris. Propter inopiam quippe frumenti, et omnium, quae terra gignit ad comedendum, lacte ac butyro, et agresti melle vescentur. Quodque ait: Prae ubertate lactis comedet butyrum, hoc significat, quod terra cultorum raritate fertili
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑunt. Adducet autẽ ipsos dies id est
tempora cũ rege assyrior: ut illis suꝑa¬
tis atq subu̾sis. tu emmanuhelis p̃sen¬
tia libereris. Septuaginta hunc locũ
ita uertert̃. Adducẽt dñs suꝑ te & su

Expanded text:
coeperunt. Adducet autem istos dies, id est, coeperunt. Adducet autem istos dies, id est, tempora cum rege Assyriorum, ut illis superatis atque subversis, tu Emmanuelis praesentia libereris. LXX hunc locum ita verterunt: Adducet Dominus 113 su
Abbreviated transcription (Latin):
malũ nec bonũ nou̾it. Relatũ autẽ ad
emmanuhel qͦd int̾pretat᷑ nob̾cũ d̾s. fa¬
cilẽ habebit intelligentiã: qͦd ad myste¬
riũ & inuocationẽ nomuris eiꝰ. t̾ra sy¬
rie & samarie assyrio suꝑueniente ua¬
stentur: & domꝰ dauid libe̾tur a duob
regib qͦs metuit rasin uidelicet & facee.
Aaducet dñs suꝑ te. & suꝑ popłm tuũ.
& suꝑ domũ patͥs tui dies qui ñdũ ue.¬
nerunt adieb separationis ephraum a
iuda:cũ rege assyriors: Locus iste ꝑ
hiꝑbaton legendus ẽ. Deniq & nos secu¬
ti hebraicã u̾itat̃ẽ: ita eũ int̾pretati sumꝰ.
Odomꝰ dauid. ausculta q̃ dico. Ut derelin¬
quat᷑ t̾ra sẏrie & samarie a facie regũ
duor. qͦs tu uehem̃tissime reformidas.
adducet dñs dies suꝑ te. & suꝑ domũ
patͥs tui dauid. qͦs nũquã habuisti ex
eo tẽpore qͦ decẽ trib a duab tribub se¬
paratȩ st̃. & regnũ in samaria habere

Expanded text:
malum, nec bonum noverit. Relatum autem ad malum, nec bonum noverit. Relatum autem ad Emmanuel, quod interpretatur, nobiscum Deus, facilem habebit intelligentiam. Quod ad mysterium et invocationem nominis ejus terra Syriae, et Samariae, Assyrio superante, vastetur: et domus David liberetur a duobus regibus quos metuit, Rasin videlicet, et Phacee. Adducet Dominus super te, et super populum tuum, et super domum patris tui dies qui non venerunt a diebus separationis Ephraim a Juda, cum rege Assyriorum. Locus iste per hyperbaton legendus est. Denique et nos secuti Hebraicam veritatem, ita eum interpretati sumus: O domus David, ausculta quae dico, ut derelinquatur terra Syriae et Samariae a facie regum duorum, quos tu vehementissime reformidas: adducet Dominus dies super te, et super domum patris tui David, quos numquam habuisti ex eo tempore quo decem tribus a duabus tribubus separatae sunt, et regnum in Samaria habere
Abbreviated transcription (Latin):
pastorib nuntiant: magi adorant de ori¬
ente uenientes. Quos utiq electos ẽẽ cre¬
dendũ est. & econtͣrio herodes. scribe ac
pharisei repbant᷑: qͥa ꝓ uno infante mul¬
ta paruuloꝵ milia trucidart̃ Priꝰ enĩ
qͣm sciat puer reꝓbare malũ & eligere
bonũ: derelinq̃tur t̾ra quã tu detestaris
a facie duors regũ suors. Sexto imꝑii
anno ex echie ẽ ab affyriis capta sama¬
ria: id ẽ tricesimo pͥmo anno ȩtatis ipsiꝰ.
Si itaq iste qͥ nasciturus uł de uirgine
ut nos ꝓbamꝰ. uł de adolescentula ut iu¬
dei uolunt. butyrũ & mel comedet. &
tã paruulꝰ erit ut malũ bono discer¬
nere nequeat. & anteqͣm ille tempꝰ egredi¬
at᷑ infantiȩ. t̾ra syriȩ & samarie uastat¬
da ẽ ab assyriis: respondeant hebrei qͦm
etechias tͥcesimo & uno anno infantulꝰ
p̃dicet᷑ : & tã rudis ȩtatis ut mel & bu¬
tyrum comedens iuxta niniueticos pu¬
eros nec sinistrã nec dexterã. id ẽ nec

Expanded text:
pastoribus nuntiant: Magi adorant de Oripastoribus nuntiant: Magi adorant de Oriente venientes, quos utique electos esse credendum est. 112 Et e contrario Herodes, Scribae ac Pharisaei reprobantur , quia pro uno infante multa parvulorum millia trucidarunt. Prius enim quam sciat puer reprobare malum et eligere bonum, derelinquetur terra, quam tu detestaris, a facie duorum regum suorum. Sexto imperii anno Ezechiae est ab Assyriis capta Samaria , id est tricesimo primo anno aetatis ipsius. Sic itaque iste qui nasciturus, vel de Virgine, ut nos probamus, vel de adolescentula, ut Judaei volunt, butyrum et mel comedet, et tam parvulus erit, ut malum a bono discernere nequeat, et antequam ille tempus egrediatur infantiae, terra Syriae et Samariae vastanda ab Assyriis sit: respondeant Hebraei, quomodo Ezechias triginta et uno annis infantulus praedicetur, et tam rudis aetatis, ut mel, et butyrum comedens, juxta Niniviticos pueros, nec sinistram, nec dexteram, id est, nec
Abbreviated transcription (Latin):
habitauit in nobis. Putyrum & mel
comedet: ut sciat repbare malũ & eligere
bonũ. Pro quo lxx. tͣnstuler̃t: andeqͣm
sciat. Qͦdq sequitur. assumere malũ: in
hebraico ñ habet᷑ & ẽ sensus. O domꝰ da¬
uid cui di sermone p̃cipitur ut uoces.
id ẽ in uoces in ꝑiculo constituta nomen
emmanuhelis i ẽ nobiscũ ds: ñ mirẽris
ad rei nouitatẽ si uirgo dm̃ pariat: qui
tautã habeat potestatẽ. ut multo pꝰ tẽpo¬
re nasciturus. te nẽ liberet in uocatus.
Ipse ẽ enĩ qͥ uisus ẽ abrahe: & locutus est
cũ moyse. Dicã & aliud mirabiliꝰ: ne eũ pu¬
tes in phantasmate nasciturũ. Cybis utet᷑
pannis in uolutus. & butyro pastus ac
melle habebit boni maliq uidiciũ. ut
reꝓbans mala eligat bona: ñ quo hoc fece¬
rit. aut reꝓbauerit uł elegerit. s qͦ scierit
repbare & eligere: ut ꝑ hȩc u̾ba noscamꝰ in-¬
fantiã humani corporis diuinȩ ñ p̃iudicas¬
se sapientiȩ. Deniq iacentẽ in p̃sepio angłi

Expanded text:
l comedet, ut sciat reprobare malum, et eligere bonum. Pro quo LXX transtulerunt, antequam sciat: quodque sequitur, assumere malum, in Hebraico non habetur. Et est sensus: O Domus David, cui Dei sermone praecipitur, ut voces, id est, invoces, in periculo constituta nomen Emmanuelis, id est, nobiscum Dei; non mireris ad rei novitatem, si Virgo Deum pariat, qui tantam habeat potestatem, ut multo post tempore nasciturus, te nunc liberet invocatus; ipse est enim qui visus est Abraham, et locutus est cum Mose. Dicam et aliud mirabilius, ne eum putes in phantasmate nasciturum, cibis uteturpannis involutus, et butyro pastus ac melle, habebit boni malique judicium, ut reprobans mala, eligat bona. Non quod hoc fecerit, aut reprobaverit, vel elegerit; sed quod scierit reprobare et eligere, ut per haec verba noscamus, infantiam humani corporis divinae non praejudicasse sapientiae. Denique jacentem in praesepio Angeli
Abbreviated transcription (Latin):
& metuis: tẽ adducet dũs õ domꝰ iuda
suꝑ te & suꝑ popłm tuũ dies qͦs nũqͣm
aute uidisti & regẽ assyrior. frustra gͥ
p̃sentia metuis: semiustos torres & ignem
penitꝰ ñ habentes. Scire em̃ debes qͦd fibilo
suo dũs muscas egypti & fluminũ eius
haud dubiũ qͥn septẽ diorigas nili signi¬
ficet. uocaturus sit. & ap̃e qͣ est in terra as¬
sur. Muscas autẽ egyptios uocat ꝓpter¬
sordes ydolatrie. & imbellẽ popłm: apẽ
autẽ assẏrios. quia illo tẽpore potentis¬
sunũ regnũ erat. & ad bella ꝓmptissimũ:
uł ob id qͥa om̃ĩs ꝓpe assyrior & ꝑsidis
torrentib ualliũ. & in cauernis petͣrũ
& in omĩb frutectis & ^ foraminib lig¬
nisq nemorosis. Hȩc autẽ ꝑ methapho¬
rã dicunt᷑: ut qͥa semel muscas & apes
nominauerat tͣnslationẽ seruaret
in reliquis. Legamꝰ regũ & paralipo¬
menon libros. & inueniemꝰ ab egyptiis
cȩsum scm regẽ iosiã: & popłm isrł
potestati egyptiȩ subiugatũ: ita ut

Expanded text:
 o domus Juda, super te et populum tuum dies quos nunquam ante vidisti, id est regem Assyriorum. Frustra igitur praesentia metuis, semijustos torres, et ignem penitus non habentes. Scire enim debes quod sibilo suo Dominus muscas Aegypti et fluminum ejus, haud dubium quin septem diorigas Nili significet, vocaturus sit, et apem quae est in terra Assur. Muscas autem Aegyptios vocat sordes idololatriae, et imbellem populum: et apem Assyrios, quorum illo tempore potentissimum regnum erat, et ad bella promptissimum: vel ob id, quia omnis prope Assyriorum et Persidis torrentibus vallium, et cavernis petrarum, et in omnibus frutetis, et foraminibus, lignisque nemorosis. Haec autem per metaphoram dicuntur, ut quia semel muscas, et apes nominaverat, translationem servaret in reliquis. Legamus Regum et Paralipomenon libros, 114 et inveniemus ab Aegyptiis caesum sanctum regem Josiam, et populum Israel pot
Abbreviated transcription (Latin):
rũ qualitate si legat᷑ dabar. u̾bũ signi¬
ficat: si deberimortẽ & pestilentiã. Qũã
ob causã pleriq sermonis ambiguita¬
te decepti. ñ u̾bũ dicunt missum ẽe s
mortẽ. Misit gͦ dñs u̾bũ in iacob: & ceci¬
dit in isrł. Regnare uoluit uidã. ut
iacob ꝓphetat in genesi: & isrł hoc ẽ¬

Expanded text:
rum qualitate, si legatur DABAR, verbum signirum qualitate, si legatur DABAR, verbum significat, si DEBER, mortem et pestilentiam. Quam ob causam plerique sermonis ambiguitate decepti, non verbum dicunt missum esse, sed mortem. Misit ergo Dominus verbum in Jacob, et cecidit in Israel. Regnare voluit Judam, ut Jacob p
Abbreviated transcription (Latin):
char filii ioathan. filii orię regis iuda as¬
cendit Rasin rex syriȩ & phacee filiꝰ Ro.¬
melie rex ifrł in hierłm ut expugna¬
rent eã : & qͦd missus sit ysaias ꝓpħa in
occursũ achaꝵ cũ iasub filio suo. ut ei di¬
ceret ne timeret. & cor illiꝰ ne formida¬
ret a duab caudis titionũ fumiganti¬
ii: eo qͦd in ipsis ẽẽt sẏrie & isrł imꝑium
finiendũ. Quo ñ credente ꝓpt̃ rei mag¬
intudinẽ & p̃sens ꝑiculũ: iubet᷑ ut sibi
si regi. s domui dauid dat signũ filis
sui de uirgine nascituri: ad cuiꝰ inuoca¬
tionẽ sint de imminenti ꝑiculo lib̾andĩ
& cet̾a q̃ usq ad p̃sentẽ locũ int̾pretati
sum. Multis gͦ mysteriis in medio po¬
sitis: nc̃ reu̾titur ad id qͦd cȩꝑat: & euer¬
sionẽ Rasin & ephraim. hoc ẽ syriȩ &
Samarie uaticinat᷑: ubũ inquiens mi¬
sit ds̃ in iacob. & cecidit in isrł. Apud
hebreos dabar qͦd ꝑ tres litt̾as scribit᷑
consonantes. deleth. bẽth. & Rẽs. ꝓ loco¬

Expanded text:
da, ascenderit Rasin rex Syriae, et Phacee filius Romeliae rex Israel in Jerusalem, ut expugnarent eam. Et quod missus sit Isaias propheta in occursum Achaz cum Jasub filio suo, ut ei diceret, ne timeret, et cor illius ne formidaret a duabus caudis titionum fumigantium, eo quod in ipsis esset Syriae et Israel imperium finiendum. Quo non credente propter rei magnitudinem et praesens periculum, jubetur ut sibi si regi, sed domui David dat signum filii sui de Virgine nascituri, ad cujus invocationem sint de imminenti periculo liberandi, et caetera quae usque ad praesentem locum interpretati sumus. Multis ergo mysteriis in medio positis, nunc revertitur ad id quod coeperat, et eversionem Rasin 136 et Ephraim, hoc est, Syriae et Samariae vaticinatur: Verbum, inquiens, misit Dominus in Jacob, et cecidit in Israel. Apud Hebraeos DABAR  , quod per tres litteras scribitur consonantes DALETH, BETH, et RES, pro loco
Abbreviated transcription (Latin):
tiã secularẽ. hereticũq sermonẽ: qͦrs
fims ex ustio ẽ. Q frustra imerunt
consiliũ ut ascend̾ent contͣ iudã. & qͣsi
negligentẽ & dormientẽ caperent. et
suis errorib copularent: ponerentq
suꝑ eũ regẽ filiũ tabehel. hoc ẽ bonũ
dm̃. Ut̾q enĩ adu̾sarius apud se u̾i¬
tatẽ: apud se estimat optimã ẽẽ do¬
etͥnã. Deniq martion hereticus. bo¬
ni dĩ filiũ. hoc ẽ alt̾ius putat ẽẽ xp̃mꝰ¬

Expanded text:
tiam saecularem, haereticumque sermonem, quorum tiam saecularem, haereticumque sermonem, quorum finis exustio est. Qui frustra inierunt consilium, ut ascendnegligentem et dormientem caperent, et suis erroribus copularent, ponerentque super eum regem filium Tabeel, hoc est bonum Deum. Uterque enim adversarius apud se severitatem, apud se aestimat optimam esse doctrinam. Denique Marcion haereticus boni Dei filium, hoc est alterius putat esse
Abbreviated transcription (Latin):
Post quẽ regnauit exechias. Cuiꝰ ui. im¬
ꝑii anno capta samaria ẽ. atq ita effiᷤ¬
dditis ñ ꝑmanebitis. ut sẏmmachꝰ tͣn
no uro.s in captiuitatẽ ducemini. susti¬
nentes eor penas. quorũ imitati estis
infidelitatẽ. Uel certe iuxta .lxx. ñ in¬
telligetis. & ẽ sensus. Quia q̃ dñs dicit
futura ñ creditis:. intelligentiã ñ ha¬
bebitis. hȩc iuxta hystoriã dixerimꝰ.
Let̾um iuxta ceptã tropologiã consi¬
daudum ẽ qͦd impio regi ysaias iu¬
beat᷑ occurrere exiens deloco suoͬ. ñ in
pͥncipio aque ductus. s in extremis
fiuib piscinȩ suꝑioris q̃ erat in agro
fullonis: ubi sordes & maculȩ purga¬
bant᷑. Qmuis enĩ achar regnaret S̾y¬
ꝑ iidã : tam̃ qͥa impius erat. in suꝑi¬
oris piscine extremis finib moraba¬
t᷑. Ergo ds̃ ñ tam regis miseret᷑. quẽ
indignũ estimabat salute: qͣm popłi
sui. Duas autẽ caudas torriũ fumi¬
gantiũ ut pͥusdiximꝰ. uocat sapien¬

Expanded text:
post quem regnavit Ezechias, cujus sexto imperii anno capta Samaria est, atque ita efficderitis, non permanebitis, ut Symmachus transno vestro, sed in captivitatem ducemini, sustinentes eorum poenas, quorum imitati estis infidelitatem. Vel certe juxta LXX, non intelligetis. Et est sensus: quia quae Dominus dicit futura, non creditis, intelligentiam non habebitis. Haec juxta historiam dixerimus. Caeterum juxta coeptam tropologiam considerandum est, quod impio regi Isaias jubeatur occurrere, exiens de loco suo, non in principio aquaeductus, sed in extremis finibus piscinae superioris, quae erat in agro fullonis, ubi sordes et maculae purgabantur. Quamvis enim Achaz regnaret super Judam: tamen quia impius erat, in superioris piscinae extremis finibus morabatur. Ergo Deus non tam regis miseretur, quem indignum aestimabat salute, quam populi sui. Duas autem caudas torrium fumigantium, ut prius diximus, vocat sapien
Abbreviated transcription (Latin):
gia ddomꝰ in urbe Samarie: & samarie ca¬
put erit filiꝰ & omeliȩ. id ẽ phacee. Reg¬
nũ autẽ aͥecẽ tribuũ ia ẽ popłi ephraio:¬
pꝰ he. & .s. annios ẽẽ cessabit. Qd nͥ diligñ¬
tius atcendamꝰ. stare ñ pot̾it. Quarto deci¬
mo enĩ anno achat filii ioathan intͥbu
uda. regnauit oseȩ suꝑ samariã: & nono
anno imꝑii sui captus ẽ. Regnauit autẽ
achar suꝑ iudã annis sedecim. Post cuiꝰ
mortẽ uii. antio imꝑii sui captus ẽ oseş.
ctus in medos: ita ut si uoluerimꝰ sedeuĩ
atnos achar & septem osee ponere. effi¬
ciant᷑ anni uiginti tres. aut ut multũ¬

Expanded text:
gia domus in urbe Samaria, et Samariae cagia domus in urbe Samaria, et Samariae caput erit filius Romeliae, id est, Phacee: regnum autem decem tribuum, id est, populi Ephraie annos esse cessabit. Quod nisi diligentius attendamus, stare non poterit. Duodecimo enim anno Achaz filii Joatham in tribu Juda, regnavit Osee super Samariam, et nono anno imperii sui captus est . Regnavit autem Achaz super Judam annis sedecim , post cujus mortem septimo anno imperii sui captus est Osee, transductus in Medos: ita ut si voluerimus sedecim annos Achaz, et septem Osee ponere, efficiantur anni viginti tres, aut ut multu