comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
que sunt quatuor .s. Accidia Ira. Inui¬
dia ⁊ suꝑbia ꝯpendiose ꝑtractat. Et
qm̃ ista quatuor uitia dolorẽ ⁊ tristitiã
inducunt in aĩum. iõ ipa in unoloco cõ¬
cludit. Ꝙ u̾o dolorem ⁊ tristitiamgigͣnt.
patet. Nam accrdia nil aluid ẽ ꝙͣ dolor
⁊ tristitia de bono spũali in quantũ bo¬
num ĩpedit corle ¶Ira ãt ẜmpħm est¬
appetitus uindẽe s tał appetitus ꝯtinya
tͥstitia noscit᷑ ẽẽ mixtus. Similit̾ mui¬
dia e dolor ꝓueniens ex felicitatib alie¬
nis dequa pocta. Inuidus inuidia com¬
burit᷑ intus ⁊ eͣx. Et socrates. Utinã ĩ ꝗt
õs inuidi moĩb locis oculos ⁊ aures ha¬
berent. ut de omĩum ꝓsꝑitatib torq̃ ren¬
tur.¶ Suꝑbia uoͣ qr est appetitus ꝓprie
tiora. inꝗb ruina maxͣ ꝯtinetur sin dolo¬
re ułtimore mixta ꝯtinuo eẽ nõ põt. Nã
pagina diuina docente didicunꝰ ꝙ inter
suꝑbos sꝑ iurgia sunt. In pecĩs aut car¬
nalib aliqua delectatio reꝑitur. ut p

Expanded text:
accidia, ira, invidia, et superbia, compendiose pertractat. Et quoniam iste quatuor vitia dolorem et tristitiam inducunt in animum, ideo ipsa in uno loco concludit. Quod vero dolorem et tristitiam gignant, patet: nam accidia nil aliud est quam dolor et tristitia de bono spirituali inquantum bonum impedit corporale. Ira autem, sappetitus vindicte; sed talis appetitus continua tristitia noscitur esse mixtus. Similiter invidia est dolor proveniens ex felicitatibus alienis, de qua poeta: Invidus invidia comburitur intus et extra. Et Socrates: Utinam, inquit, omnes invidi in omnibus locis oculos et aures haberent, ut de omnium prosperitatibus torquerentur. Superbia vero, quia est appetitus proprie tiora, in quibus ruina maxime continetur, sine dolore vel timore mixta continuo esse non potest. Nam, pagina divina docente, didicimus quod inter superbos semper iurgia sunt. In peccatis autem carnalibus aliqua delectatio reperitur, ut patet
Abbreviated transcription (Latin):
mere uolens ait. O terq quat̾q b̃ti. qrã
ꝗdẽ autoritatẽ sic exponit ipe Macrobui ᷤᷤ
lis .i. ammositas. Corpus aũt ꝯstat ex
quatuor elementis .s. t̾ra. aqua.acre ⁊
igne. Uolens itaq ip̃e uͥg̾ beatitudinẽ
aie simul ⁊ corꝑis ponẽ ait. O terꝙ qua¬
nauicula animas descendentes portat a
turriusq ad ciuitatẽ ditis int̾pretat᷑ im
fremens uł conturbatiom̃tis. Et poĩtũ
hie abautore qͣi punitor siue executor
suꝑbie. At quoꝵ oium euidentiã claiͣ¬
orem ẽ sciendum ꝙ pꝰtꝙͣ autor in suꝑio¬

Expanded text:
imere volens ait: «O terque quaterque beati»: quam imere volens ait: «O terque quaterque beati»: quam quidem autoritatem sic exponit ipse Macrobius: lis, idest animositas. Corpus autem constat ex quatuor elementis, scilicet terra, aqua, aere, et igne. Volens itaque ipse Virgilius beatitudinem anime simul et corporis ponere ait: «O terque quanavicula animas descendentes portat a turri usque ad civitatem Ditis, interpretatur <ira fremens>, vel <conturbatio mentis>. Et ponitur hic ab autore quasi punitor sive executor superbie. Ad quorum omnium evidentiam clariorem est sciendum quod, postquam autor in superio
Abbreviated transcription (Latin):
Dieo seguitando cassai prima
ehenoi fossimalpie delalta torre
liccchi mĩ uandar suso alacima
ꝑo due fiammette ⁊ c̃. Continuatio e ad
ad precedentem cantum. Suꝑius nãꝙ
dix̃. uenimo al pie duna torre aldaseço.
Nũc u̾o ꝯtinuando dic̃ ꝙ an ꝙͣ ad pedẽ
tũris uenissent uidit incacumiẽ ip̃ius
curris duas accensas faculas eleuari.
Quem qui demignẽ ideo demones qui
ibi ħicant ostenderunt ut signũ darẽt
demonib ciuitatis q̃ inmedio paludis
ẽsita. ut barrã mitterẽt/ q̃ eos adnpam
aliamtrasportaret. Duas aũt ideo facu¬
las ostenderunt ad ostendendũ ꝙ due aĩe
ueniebant.qr quot aĩe ueniũt tot facu¬
le accenduntur. Illi uoͣ demones ꝗ super
portas hitant ciuitatis iuisis faculis u¬
strũ suum mare totiꝰ sapĩe autor appellat
qr reuera inõ mundana scĩa ꝓfundissi¬
mus hõ fuit. Uñ maerobius suꝑ sõnio
scipionis deu̾gilio ait.Uirgilius nulliꝰ
discipline expers plene poĩa beatos expͥ¬

Expanded text:
dico, seguitando, c'assai prima che noi fossim'al più de l'alta torre, li occhi nostri n'andar suso a la cima per due fiammette, etc. Continuatio est ad precedentem cantum. Superius nanque dixit: «Venimo al piè d'una torre al da sezzo». Nunc vero continuando dicit quod antequam ad pedem turris venissent, vidit in cacumine ipsius turris duas accensas faculas elevari. Quem quidem ignem ideo demones qui ibi habitant ostenderunt, ut signum darent demonibus civitatis que in medio paludis est sita, ut barcam mitterent, que eos ad ripam aliam transportaret. Duas autem ideo faculas ostenderunt, ad ostendendum quod due anime veniebant, quia quot anime veniunt, tot facule accenduntur. Illi vero demones qui super portas habitant civitatis, visis faculis, ustrum suum mare totius sapientie autor appellat, quia, re vera, in omni mundana scientia profundissimus homo fuit. Unde Macrobius, super Somnio Scipionis de Virgilio ait: Virgilius nullius discipline expers plene per omnia beatos expr
Abbreviated transcription (French):
Andoui poi lonis delectione
per recarne pnforto aquella fede
che prinçipi a lauia di saluatione
Paio perche uoiau ochil concede
inon enea irin paulo sono
temo che lai nuta nonsia folle
se sauio intedi mechinon ragiono
Et quale que che di suuol ciõ keuolle
⁊ pernuoupensier cangia ꝓposta
siche dalconinciar tutto si tolle¬
⁊ almifecio inuella oscura costa
perche pensiido consumai lampresa
che fu nelcosunciar cotanto tosta
Sio ben lapar sa tua intesa
nspose del ignanimo quellombra
lanmatua camltade offesa
aqual molte ate lomo ingombra
si che dõratampresa loriuolue
come falsor er bestia quandombra
aquesta ţem acio checutisolue
dirgiti pchirigni ⁊ quel chintesi
nel primo puto che dite midosue
o era tracosor hesonsospesi
⁊donna michuo cortese ⁊ bella
tal chediconiadare io lanchiesi

Expanded text:
Andovvi poi lo Vas d'elezïone, Andovvi poi lo Vas d'elezïone, per recarne conforto a quella fede ch'è principio a la via di salvazione. Ma io, perché venirvi? o chi 'l concede? Io non Enëa, io non Paulo sono;temo che la venuta non sia folle. Se' savio; intendi me' ch'i' non ragiono". E qual è quei che disvuol ciò che volle e per novi pensier cangia proposta, sì che dal cominciar tutto si tolle, tal mi fec'ïo 'n quella oscura costa, perché, pensando, consumai la 'mpresa che fu nel cominciar cotanto tosta. "S'i' ho ben la parola tua intesa", rispuose del magnanimo quell'ombra, "l'anima tua è da viltade offesa; la qual molte fïate l'omo ingombra sì che d'onrata impresa lo rivolve, come falso veder bestia quand'ombra. Da questa tema acciò che tu ti solve, dirotti perch'io venni e quel ch'io 'ntesi nel primo punto che di te mi dolve. Io era tra color che son sospesi, e donna mi chiamò beata e bella, tal che di comandare io la richiesi.
Abbreviated transcription (French):
O giorno senãdaua ⁊ la erbruno
cogleua lianimai che sononterra
dalefatiche loro ⁊ iosoluno
Mapparecchiaua a sostener laguerra
si delcammino ⁊ si delapietate
chentrau la mente che non erri
O musa o altongegno ormaiurate
omente che senuesti cio chiuidi
qui si parra la tua nobilitate
cominciai poeta chemiguidi
guarda la mia uireu selle possente
ançi calalto passo tumifidi
Gu dici che disiluio lo parente
cormiptibił ancor adimmortale
secolanido ⁊ fu sensibilmente
Dero selauersano dogni male
cortese isa pensando la lto effecto
cuscir douea dilui elchi elquale
Lon pare indegno adomo dintellecto
chei fu dellalmaroma ⁊ disuompero
ne lompino ciel per padre electo
aquale el quae auoler dir lo uero
fur stabiliti pe lo loco santo
u siedel succe ⁊ del magior piero
Di questandarꝗ on de li dai tuuanto
intese cose chfuron cagione
di sua uictori ⁊ del papale ammanto

Expanded text:
o giorno se n'andava, e l'aere bruno toglieva li animai che sono in terra da le fatiche loro; e io sol uno m'apparecchiava a sostener la guerra sì del cammino e sì de la pietate, che ritrarrà la mente che non erra. O muse, o alto ingegno, or m'aiutate; o mente che scrivesti ciò ch'io vidi, qui si parrà la tua nobilitate. Io cominciai: "Poeta che mi guidi, guarda la mia virtù s'ell'è possente, prima ch'a l'alto passo tu mi fidi. Tu dici che di Silvïo il parente, corruttibile ancora, ad immortale secolo andò, e fu sensibilmente. Però, se l'avversario d'ogne male cortese i fu, pensando l'alto effetto ch'uscir dovea di lui, e 'l chi e 'l quale non pare indegno ad omo d'intelletto; ch'e' fu de l'alma Roma e di suo impero ne l'empireo ciel per padre eletto: la quale e 'l quale, a voler dir lo vero, fu stabilita per lo loco santo u' siede il successor del maggior Piero. Per quest'andata onde li dai tu vanto, intese cose che furon cagione di sua vittoria e del papale ammanto.
Abbreviated transcription (Latin):
semiramis dicui silegge. Cuius ꝯditio¬
nem ⁊ alioꝵ seq̃tiũ ponam cũ ad lictere
expoĩtiõem accedam. Cũ u̾o sie illas aĩa ᷤᷤ
uolantes respieẽt uidit ibi duas sigła¬
ri societate ꝯuinctas. Quaꝵ fortunam
scire uolens ait magr̃o suo. O poeta li¬
bent loquerer illis duob qui sic insi¬
mul uadunt. Et poeta ait adeam.Re¬
spice ꝙ qñ erunt magis ꝓpe nos tunc
cos exora ut ꝑꝑ amorem ꝗ eos exagitat
atq ducit adnos ueniant locutur. Nĩ
ceptum sui magr̾i illos benigne rogauit.
ut secum lo qui aliquantulum dignare¬
t̃. Tunc ille aiẽ uolatu celerimo ad eñ
descendũt cũ eo dulcit̾ fabulant᷑. ⁊ coꝵ
condicionẽ atq fortunam suspiriis ex¬
plicant atq uerbis. Ad quoꝵ u̾ba tãta
ꝯpassione motus ẽ Uantes ꝙ defec̃ tãꝙͣ
si moreret᷑. ⁊ tandẽ cecidit sicut mortuũ
corpus cadit. Ideo ait ip̃e in textu. Et
caddi come corpo morto cade.
Exxositio lictere.

Expanded text:
Semiramìs, di cui si legge». Cuius conditioSemiramìs, di cui si legge». Cuius conditionem et aliorum sequentium ponam cum ad lictere expositionem accedam. Cum vero sic illas animas volantes respiceret, vidit ibi duas singulari societate coniunctas; quarum fortunam scire volens, ait magistro suo: «O poeta, libenter loquerer illis duobus qui sic insimul vadunt». Et poeta ait ad eum: «Respice quod quando erunt magis prope nos, tunc eos exora ut, propter amorem qui eos exagitat atque ducit, ad nos veniant locuturi». Daus secundum preceptum sui magistri, illos benigne rogavit, ut secum loqui aliquantulum dignarentur. Tunc ille anime volatu celerrimo ad eum descendunt, cum eo dulciter fabulantur, et eorum conditionem atque fortunam suspiriis explicant atque verbis. Ad quorum verba tanta compassione motus est Dantes, quod defecit tanquam si moreretur; et tandem cecidit sicut mortuum corpus cadit. Ideo ait ipse in textu: «Et caddi come corpo morto cade». EXPOSITIO LICTERE.
Abbreviated transcription (Latin):
scendere ꝑistum cireulum it ampiunt
sẽꝑ adinfima descendendo. Et cumsio
ambo descenderent/ dicit aucor uenisse
ad locũ omni luce pͥnatũ ⁊ oĩ tempestate
repletũ. In tali u̾o soco sie obsçaro sie tẽ¬
pestuoso dicit carnales hoĩes hĩtare. q
continue predolorib strident. plorant.
lamentant᷑ ⁊ diuinam uͥtutem blasphe
ginosum quemadinodum sturni a uẽto
uoluunt᷑ ⁊ agitant᷑. ⁊ sic grues in isto i¬
mũdo de se faciunt longas rigts ꝑaẽm
eiulando sie ille aie uadunt ꝑ illum ĩfer¬
nalemaerẽ sẽꝑ flendo. Quan uolatu
⁊ conditõem dum Dantes attẽte cõsidera¬
ret ait ad uirgiliũ. O magr q̃ sunt ille
getes q̃ misto nigroaere eastigant᷑. Et
uirgilius ait adeum. Pma illoꝵ doqb
noua uis scire fuit imꝑatͥx multaꝵ lĩ¬
guaꝵ. q̃ sic aduitiũ luxune fuit fracta
ꝙ fecit in suis legib li citum quicꝗd lib.
Que aũt sit ista habet intextu ibi. Elle

Expanded text:
scendere, per istum circulum iter arripiunt, scendere, per istum circulum iter arripiunt, semper ad infima descendendo. Et cum sic ambo descenderent, dicit autor venisse ad locum omni luce privatum et omni tempestate repletum. In tali vero loco sic obscuro, sic tempestuoso, dicit carnales homines habitare, qui continue pre doloribus strident, plorant, lamentantur, et divinam virtutem blasphemginosum, quemadmodum sturni a vento volvuntur et agitantur; et sicut grues in isto mundo de se faciunt longas rigas per aerem eiulando, sic ille anime vadunt per illum infernalem aerem semper flendo. Quarum volatum et conditionem dum Dantes attente consideraret, ait ad Virgilium: «O magister, que sunt ille gentes que in isto nigro aere castigantur?» Et Virgilius ait ad eum: «Prima illorum de quibus nova vis scire fuit imperatrix multarum linguarum, que sic ad vitium luxurie fuit fracta, quod fecit in suis legibus licitum quicquid libet». Que autem sit ista, habetur in textu ibi: «Ell'è
Abbreviated transcription (Latin):
Ostquam in supiori eantu autd̃
de primo circulo ꝑtraetauit. nũc
inisto eantu intendit de ẜo tͣcta¬
re.In quo quidem cireulo ponit
homines luxuriosos qui aquodã ueto im¬
petuoso ꝯtinue sine reꝗe ali qua mouẽt̃
⁊ agitant᷑. In introitu aũt ip̃iꝰ circłi dicit
se inuenisse minoem tanꝙ̃ uidicẽ ⁊ asseᷤᷤ¬
soreminferni. Qui quidem minos eulpa
exanunat. ⁊ examinatas executoib mã
gnat. Cumãt dantes in istum circulum
descendisset ait ad cum minos. Otu qui
uenis ad istud hospitium dolorosum. re¬
spiee qͣliter intras ⁊ euiꝰ auxilio tu ꝯfidis.
Caueas bene ne te ĩgressus amplitudo de¬
cipiat. Tũc uͥgilius. Quar tm̃ clamitas
inquit: ne ĩpedias suũ fatale iter. Qiͣ
dicat/ a fato est sͥ concessum.i. auolun¬
tate diuina. quia quod pagani uocãt fa¬
tum xͥani diuinam asẜunt uolũtatẽ ut
an mortẽ secreta uideat inferoꝵ. Ideo ait
incextu. Uuolsi cosi cola doue sipuote.
tiõ ke siuuole ⁊ piu nõ dimandare. As¬

Expanded text:
ostquam in superiori cantu autor de primo circulo pertractavit, nunc in isto cantu intendit de secundo tractare. In quo quidem circulo ponit homines luxuriosos qui a quodam vento impetuoso continue, sine requie aliqua, moventur et agitantur. In introitu autem ipsi circuli dicit se invenisse Minoem tanquam iudicem et assessorem Inferni; qui quidem Minos culpas examinat, et examinatas executionibus mgnat. Cum autem Dantes in istum circulum descendisset, ait ad eum Minos: «O tu qui venis ad istud hospitium dolorosum, respice qualiter intras, et cuius auxilio tu confidis. Caveas bene ne te ingressus amplitudo decipiat». Tunc Virgilius: «Quare tantum clamitas», inquit, «Ne impedias suum fatale iter». Quasi dicat: A fato est sibi concessum, idest a voluntate divina quia quod pagani vocant fatum, christiani divinam asserunt voluntatem ut ante mortem secreta videat inferorum. Ideo ait in textu: «vuolsi così colà dove si puote / ciò ke si vuole, et più non dimandare». As
Abbreviated transcription (Latin):
patronus ꝑpistammutationem semp cũ
arte sua facit ipam trstem. Et nisi esset
ꝙ super passum arni ad huc de eo remãet
aliquod uestigium illi ciuies qui poea ip̃az
refundauerunt suꝑ cineres ꝗ de attila re¬
manẜunt frustra laborari fecissẽt. Ego
enim feci de propriis domibus michi fur¬
cas. Unde ait intextu.
fe guubbetto ame delemie case.
Expositio lictere.

Expanded text:
patronus, propter istam mutationem, semper cum patronus, propter istam mutationem, semper cum arte sua facit ipsam tristem. Et nisi esset quod super passum Arni adhuc de eo remanet aliquod vestigium, illi cives qui postea ipsam refundaverunt super cineres qui de Attila remanserunt, frustra laborari fecissent. Ego enim feci de propriis domibus michi furcas. Unde ait in textu: I' fe' giubbetto a me de le mie case. EXPOSITIO LICTERE.
Abbreviated transcription (Latin):
cia enirtua/ ⁊ conflictu plebis altop¬
po. Et qr plus post eum curreͬ non uale¬
bat/.⁊ ⁊ qr post eos/ canes ingre ⁊ fame¬
lice ueniebant iste ẜs inquodam cespi¬
te se abscondit canes aũt istum ĩsequẽ¬
tes ipsum mebratim dilacerauerunt
nõsine multo danno cespitis siue plã¬
te quam totam ramis ⁊ foliis priuare¬
nnt. Plorando eͥ ille cespes dicere cep̃.
Macobe de sancto andrea quid tͥ ꝓfu¬
it de me facere tibi schermum. qͣm cul¬
paniego heo detua uita praua. Tune
uirgilius cepit uantempmanus et
duxit illum ad illũ cespitem qui plora¬
bat ⁊ ait adeum. Quis fuistitu qui
ꝑtantas puncturs effũdis ẜmonẽ
cum sanguine dolorosum: Et ille ad
cos o anime inquit que uenistis as
uidendum stratium ĩhonestum qd disuĩ¬
xit a me taliter frondes meas. rogo ut ipaᷤᷤ
ad pedemtristis cespitis adinetis. Ego enĩ
fui de illa ciuitate que mnbaptistam mu¬
tauit primum patronum. Uñ ipse pdimꝰ

Expanded text:
cia crura tua in conflictu plebis al Topcia crura tua in conflictu plebis al Toppo». Et quia plus post eum currere non valebat, et etiam quia post eos canes nigre et famelice veniebant, iste spiritus in quodam cespite se abscondit. Canes autem istum insequentes ipsum membratim dilaceraverunt, non sine multo danno cespitis sive plante, quam totam ramis et foliis privaverunt. Plorando enim ille cespes dicere cepit: «O Iacobe de Sancto Andrea, quid tibi profuit de me facere tibi schermum? Quam culpam ego habeo de tua vita prava?» Tunc Virgilius cepit Dantem per manus et duxit illum ad illum cespitem qui plorabat et ait ad eum: «Quis fuisti tu, qui per tantas puncturas effundis sermonem cum sanguine dolorosum?» Et ille ad eos: «O anime», inquit, «que venistis ad videndum stratium inhonestum quod disiunxit a me taliter frondes meas, rogo ut ipsas ad pedem tristis cespitis adunetis. Ego enim fui de illa civitate que in Baptistam mutavit primum patronum. Unde ipse primus
Abbreviated transcription (Latin):
S ubicunq ip̃am fortuna balistat ĩbi
germiãt sieut granun spelte. Sũgit
inuirgam ⁊ inplantam silurem arpie
pascendo pꝰca de suis foliis faciũt ta li
plante dolorem ⁊ dolori feuestram ꝗa
ꝑtalem uiani exeunt suspiria atq plã
alie animeitanos i diesupple iudicis ꝓ
uns corporibus ueniemus ẜ nulla suo
corpe uestietur qr nõ est iustum ꝙ amã
hat corpus quod ipsa abstulit sͥ ip̃i. P
istam enim siluam corpanra trahemꝰ.
⁊ umumquodꝙ corpꝰent suspensum ad
la duo de quib int̾rogatus fuãt respõ¬
deret. Et ecce duo asmistro latere silue
ueniebãt midi ⁊ lacerti ita fortiter u¬
nus post alium fugiendo ꝙ de silua ꝯe¬
quid tangebant ꝓtinus lacerabãt.Et
ille qui ibat añ magnis uocib atq cla¬
morib mortẽ in sui adiutorium in uo¬
cabat dicens. Or accorn accorn mõte.
Et alius qui ueniebat post eum clama¬
bat dicens o lane nõ sie fuerunt uelo¬

Expanded text:
sed ubicunque ipsam fortuna balistat, ibi sed ubicunque ipsam fortuna balistat, ibi germinat sicut granum spelte. Surgit in virgam et in plantam silvestrem, arpie pascendo postea de suis foliis faciunt tali plante dolorem, et dolori finestram; quia per talem viam exeunt suspiria atque planalie anime, ita nos in die – supple iudicii – pro nostris corporibus veniemus, sed nulla suo corpore vestietur, quia non est iustum quod anima habeat corpus quod ipsa abstulit sibi ipsi. Per istam enim silvam corpora nostra trahemus et unumquodque corpus erit suspensum ad la duo de quibus interrogatus fuerat responderet, et ecce duo a sinistro latere silve veniebant nudi et lacerati, ita fortiter unus post alium fugiendo, quod de silva quicquid tangebant protinus lacerabant. Et ille qui ibat ante, magnis vocibus atque clamoribus mortem in sui adiutorium invocabat, dicens: «Or accorri, accorri morte». Et alius qui veniebat post eum clamabat dicens: «O Lane, non sic fuerunt velo
Abbreviated transcription (Latin):
nere qd inuidia principũ sibi dedit. srp¬
ple qr me inflammauerunt ꝙ fuissem
yditor dominomeo. Et cum fine fecisset
uerbis suis dix uirgilius ad uantẽ. Ex
quo istetacet ne perdas horam sed loq̃re
⁊ pete abeo si aliquid aluid scire ul disce¬
re cõcupiscis. Et Dantes ad eum pete ty
inquid ab co deomineo qd eredis ꝙ m
debeat satisfieri. qr ego non posse supple
loqui tanta sun cordis pietate ꝯstrictus.
Tunc uirgilius int̾rogauit illamam¬
mam de duob. Primum est quõ aĩa
sigatur mn illis plantis. ¶ Sedmn uero
si aliqua ipsaꝵ atulib unquam solui¬
tur mẽbris. Cui respondet spintus ille
mearreritus ¶Et primo deprimo dicẽs
Qñ anuna ferox egreditur decorpe imñ
ip̃amet se cuulsit. minos mittit eã ad
septimum circulum in quo ẽ iste ẜs giro.
Et ista anima sic fulminata cadit in
siluam. ⁊ nouest oͥ ꝑs aliqua assigta.

Expanded text:
nere quod invidia principum sibi dedit – supnere quod invidia principum sibi dedit – supple quia me inflammaverunt quod fuissem proditor domino meo». Et cum finem fecisset verbis suis, dixit Virgilius ad Dantem: «Ex quo iste tacet, ne perdas horam, sed loquere et pete ab eo si aliquid aliud scire vel discere concupiscis». Et Dantes ad eum: «Pete tu», inquit, «ab eo de omni eo quod credis quod michi debeat satisfieri, quia ego non possem – supple loqui – tanta sum cordis pietate constrictus». Tunc Virgilius interrogavit illam animam de duobus: Primum est quomodo anima ligatur in illis plantis; secundum vero, si aliqua ipsarum a talibus unquam solvitur membris. Cui respondet spiritus ille incarceratus. Et primo de primo dicens: Quando anima ferox egreditur de corpore unde ipsamet se evulsit, Minos mittit eam ad septimum circulum, in quo est iste secundus giro. Et ista anima sic fulminata cadit in silvam, et non est sibi pars aliqua assignata,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ remoni. ⁊ tantam fidemofficio gło¬
so quo incuria sua fungebar portaui.
ꝙ ego omnẽ sensum ⁊ motum iñ ꝑdebã.
s meretrix illa que nun ꝙͣ ab hospitio
Cesaris oculos meretriceos remouit q̃
quidem mẽtrix eõe uitiu atq mors oĩu
curiaꝵ existit inflammauit ꝯtͣ me aioᷤᷤ
õs suppse ominum principũ ⁊ baronũ
custi sic inflammati taliter inflam̃a¬
uernt augustr̃ ꝙ leti honores ꝯu̾si st̾
intͥstes luctus. Unde animus meus qr
ex hoc indigna gustauit credendo cum
morte dedignatione uitare gustatã me
fecit iniustum ꝯtrame iustum qͣi dicat.
In omnib aliis rebus finiustus sedin
hoe solum qr me ocetdi fui miustus. S
ꝑradices nouas istius ligni inquo sie
crucior tibi iuro ꝙ nũquam freci fidem
dio meo qui fuit honore tam dignus.
Et si aliquis ur̃m inmundum redit ro¬
go ut ꝯfortet memoriam meam que
iacet adhuc despectu ⁊ uulnerata uul¬

Expanded text:
tem removi, et tantam fidem officio gloriotem removi, et tantam fidem officio glorioso quo in curia sua fungebar portavi, quod ego omnem sensum et motum inde perdebam. Sed meretrix illa, que nunquam ab hospitio Cesaris oculos meretriceos removit, que quidem meretrix comune vitium atque mors omnium curiarum existit, inflammavit contra me animos omnes – supple omnium principum et baronum – et isti sic inflammati taliter inflammaverunt Augustum, quod leti honores conversi sunt in tristes luctus. Unde animus meus, quia ex hoc indigna gustavit, credendo cum morte dedignationem vitare gustatam, me fecit iniustum contra me iustum». Quasi dicat: In omnibus aliis rebus fui iustus, sed in hoc solum, quia me occidi, fui iniustus. «Sec per radices novas istius ligni in quo sic crucior, tibi iuro quod nunquam fregi fidem domino meo, qui fuit honore tam dignus. Et si aliquis vestrum in mundum redit, rogo ut confortet memoriam meam, que iacet adhuc despecta et vulnerata, vul
Abbreviated transcription (Latin):
pietatis. homines cͥ fuimus/ c⁊ modo
sumus arbores siluestres effecti. Bñ
debuisset fuisse tuamanus mag̃ pia
sas exisse. ⁊ uidens Uantem totalit̾ ob¬
stupusse ⁊ ꝑꝑ hoc respondere nõ posse
ait ad eum ꝗ loquebat/ o amma lesa
si iste qui te le sit/ potuisset credidisse so¬
lummodo u̾bis meis ea que mõ uidit ⁊
sensit nõ ostendisset inte manũ suam
ẜres incredibilis me indux̃ ad opus de
quo ip̃e met doleo. S dicas illi ꝗs fui¬
sti. ad hoc ut uice alicuius emẽde iiũ
eschi. qiͣ dicat que admodũ piscis ul aui
capitur esca ita ego capior uerbis tuis.
quetm̃ sunt dulcĩa ꝙ ego nõ possum ta¬
çere ⁊uos nongruem. un aliquanty¬
lum ad inciocinandum uobiscum me
ipm inuisco. Ego certe sũ ille supple pe¬
trus deuineis ꝗ cordis frederci imꝑato¬
ris cenuiambas claues/. quas ꝗdemela¬
nes itu uolui claudendo ⁊ aꝑiendo sua¬
uiter ꝙ a sius secretis omnem qͣiͣ iuuen¬

Expanded text:
m alique pietatis? Homines enim fuimus, et modo m alique pietatis? Homines enim fuimus, et modo sumus arbores silvestres effecti. Bene debuisset fuisse tua manus magis pia, sas exisse, et videns Dantem totaliter obstupuisse, et propter hoc respondere non posse, ait ad eum qui loquebatur: «O anima lesa, si iste qui te lesit potuisset credidisse solummodo verbis meis, ea que modo vidit et sensit, non ostendisset in te manum suam; sed res incredibilis me induxit ad opus de quo ipsemet doleo. Sed dicas illi quis fuisti, ad hoc ut vice alicuius emende, in meschi»; quasi dicat: quemadmodum piscis vel avis capitur esca, ita ego capior verbis tuis, que tantum sunt dulcia quod ego non possum tacere et vos non gravere. Unde aliquantulum ad raciocinandum vobiscum me ipsum invisco. Ego certe sum ille – supple Petrus de Vineis – qui cordis Frederici imperatoris tenui ambas claves, quas quidem claves ita volvi, claudendo et aperiendo, suaviter, quod a suis secretis omnem quasi viven
Abbreviated transcription (Latin):
chi contosco. Intrans u̾o autor istud
nemus dicit se primo uidisse suꝑ illa ᷤᷤ
arbores arpias que sunt aues fedissiẽ
q̃ hñt alas satas ⁊ plumosas facies hy¬
manas ⁊ pedes ungulatos/ que quidem
aues suꝑ illas arbores nidificant. frõ¬
dibus ipsarum uescunt᷑. ⁊ ibi continue
lamentabiles uores emittunt. Et dum
sic autor attente respiciendo illud ia ne¬
mus intrasset dicit ꝙ uirgilius dix sibi
bulum introibis. Et iõbene respice. ⁊ sie
uidebis quasdamres que tollerent fidẽ
credulam ẜmonib meis. Ip̃e aut autõ
sentiebat exomni ꝑte maximos ulula¬
tus. ⁊ non uidebat aliquam ꝑsonã que
istos ululatus emittẽt. ꝑꝑ quod totus
obstupefactus orriguit. uñ uirgilius
ait ad cum. Situ trunces aliq̃ ramuscr¬
lum ex una istarum plantarum mu¬
tilabuntur cogitamina que tu hs. Tẽ
autor ad ꝑsuasione uirgilii collegit
unum ramusculum ex una magͣ prrõ
⁊ statim uox exiuit de primo dicens.

Expanded text:
chi con tòsco. Intrans vero autor istud chi con tòsco. Intrans vero autor istud nemus, dicit se primo vidisse super illas arbores arpias, que sunt aves fedissime, que habent alas latas et plumosas, facies humanas, et pedes ungulatos; que quidem aves super illas arbores nidificant, frondibus ipsarum vescuntur, et ibi continue lamentabiles voces emittunt. Et dum sic autor attento respiciendo illud iam nemus intrasset, dicit quod Virgilius dixit sibi: bulum introibis». Et ideo bene respice, et sic videbis quasdam res que tollerent fidem credulam sermonibus meis». Ipse autem autor sentiebat ex omni parte maximos ululatus, et non videbat aliquam personam que istos ululatus emitteret; propter quod totus obstupefactus orriguit. Unde Virgilius ait ad eum: «Si tu trunces aliquem ramusculum ex una istarum plantarum, mutilabuntur cogitamina que tu habes. Tunc autor, ad persuasionem Virgilii, collegit unum ramusculum ex una magna pruno; et statim vox exivit de pruno dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
Ostꝙͣ autor insuꝑiori cãtu
de primo girone tractauit ĩ
quo posuit illos ꝗ exercent
mosentiam contra ꝓximũ.
nunc misto cantu intendit de ẜo giro¬
ne tractare. In quo ponit illos qui exẽ¬
cent uiolentiamĩse ipõs. Et qr ħo uti¬
tur uiolẽtia ꝯtra se ipm̃ duob modis.¬
o. ul se cecidendo al sua bona disꝑgen¬
do. Ideo istos in duas ꝑtes diurdit et
distinguit. Et ꝯtinuat sie presentẽ can¬
tum ad precedentem dicens.Nondum
ꝑuenerat i lessus ad aliam ripam. qñ
nos intrauimus ꝑ unum nemus quod
a nulla uia ul semita ẽ signatum. Qua¬
les aũt arbores sĩt ĩ istonemore sie poe¬
tizando declarat. Non frondes uindes
erant mnarborib illis sed nigro colore
ꝑfuse. Ideo ait intextu.
onfronda u̾de madicolor fosco. Nõ
rini obdueti ⁊ recti sed nodosi ⁊ curui.
Ideo ait intextu. Non rami schiettima
nodosi enuosti. Nõ poma producebant
arbores ille sedcum ueneno festucas.
Ideo ait incextu. Nõ pomi ueran mastec¬

Expanded text:
ostquam autor in superiori cantu de primo girone tractavit, in quo posuit illos qui exercent violentiam contra proximum, nunc in isto cantu intendit de secundo girone tractare, in quo ponit illos qui exercent violentiam in se ipsos. Et quia homo utitur violentia contra se ipsum duobus modisl se occidendo, vel sua bona dispergendo, ideo istos in duas partes dividit et distinguit. Et continuat sic presentem cantum ad precedentem dicens: Nondum pervenerat Nessus ad aliam ripam quando nos intravimus per unum nemus, quod a nulla via vel semita est signatum. Quales autem arbores sint in isto nemore, sic poetizando declarat: Non frondes virides erant in arboribus illis, sed nigro colore perfuse. Ideo ait in textu: Non fronda verde, ma di color fosco; non rami obducti et recti, sed nodosi et curvi. Ideo ait in textu: non rami schietti, ma nodosi e 'nvolti; non poma producebant arbores ille, sed cum veneno festucas. Ideo ait in textu: non pomi v'eran, ma stec
Abbreviated transcription (Latin):
dum ꝙ prodigalitas attendit᷑ cirrca passio¬
nes pecunie/ nõ sieut abundans ineis s
siẽ deficens. ¶Ad ẜm dicendum ꝙ nicħ¬
illo tñ aliquid magis denominatur qd
ẽ principalius. sic̃ at in lib̾alitate q̃ medi¬
uintenet precipͣ ẽ datio ad quã acceptio
⁊ retentio ordinant᷑. ita ⁊̃ auaritia ⁊ ꝓdiga¬
litas precipue attendunt᷑ ẜm dationem.
Oñ ille qui suꝑabundat indando uocatũ
ꝓdigus. qui aũt deficit indando. qui tñ nõ
dando ⁊ exhoc ẽ ꝓdigus. ⁊ sił cum hoc exce¬
dat inaccipiẽdo uł exquadam nẽcitate.
qr dum suꝑabundant indando deficiunt

Expanded text:
dum quod prodigalitas attenditur circa passiodum quod prodigalitas attenditur circa passiones pecunie, non sicut abundans in eis, sed sicut deficiens. Ad secundum dictamen aliquid magis denominatur quod est principalius. Sicut autem in liberalitate, que medium tenet, precipua est datio, ad quam acceptio et retentio ordinantur, ita etiam avaritia et prodigalitas precipue attenduntur secundum dationem. Unde ille qui superabundat in dando vocatur prodigus, qui autem deficit in dando, qui tamen non dando, et ex hoc est prodigus, et simul cum hoc excedat in accipiendo; vel ex quadam necessitate, quia dum superabundant in dando, deficiunt
Abbreviated transcription (Latin):
ficitur cura pecunias nͥ cirea aliquid
aluid huiꝰ nõ ergo ꝓdigalitas opponit
auantie ¶Ptea peccatum pͥncipalit̾ re¬
cipit spẽm a fine. S ꝓdigalitas sẽꝑ uide¬
tur ordinar ad aliquen finẽ illicitum.
pp quem bonasua expendit. ⁊ p̃cipue ꝓpt̾
uoluptates. uñ ⁊ luẽ .xu. dicitur de filio
ꝓdigo ꝙ dissipauit sũbam suam luxiu̾o¬
seuiuendo. ergo uidetur ꝙ ꝓdigalitas oppo¬
natur magis temꝑantie ⁊ insensibilitati
ꝙͣ auantie ⁊ illiberalitati. S ꝯͣ ẽ qd̾ pħs¬
tam siberalitati ⁊ illiberalitati qͣm nunc
⁊ ad iurtutẽ ẜm suꝑabundaritiam ⁊ defe¬
ctum diu̾simode. Nãmaffeoe diuitiarũ
auanis supabundat plus debito eas dili¬
gens ꝓdigus aũt defic̃ minus debito eaꝵ
solicitudinem gerens. ecͣ ext̾iora u̾o ad ꝓ¬
digalitatem ꝑtinet. excedere quidẽ in dã¬
do deficere autem in retinendo ⁊ acꝗren
uantie opponit᷑. ¶d primum gͦ dicen¬

Expanded text:
ficitur circa pecunias nec circa aliquid ficitur circa pecunias nec circa aliquid aliud huius; non ergo prodigalitas opponitur avaritie. Preterea, peccatum principaliter recipit spetiem a fine; sed prodigalitas semper videtur ordinari ad aliquem finem illicitum, propter quem bona sua expendit, et precipue propter voluptates. Unde et Luce XV dicitur de filio prodigo quod dissipavit substantiam suam luxuriose vivendo. Ergo videtur quod prodigalitas opponatur magis temperantie et insensibilitati quam avaritie et illiberalitati. Sed tam liberalitati et illiberalitati, quam nunet ad virtutem secundum superabundantiam et defectum diversimode. Nam in affectione divitiarum avarus superabundat plus debito eas diligens; prodigus autem deficit minus debito earum solicitudinem gerens. Circa exteriora vero, ad prodigalitatem pertinet excedere quidem in dando, deficere autem in retinendo et acquirgalitas avaritie opponitur. Ad primum ergo dicen
Abbreviated transcription (Latin):
cominatio quã facit eis dominus ꝑ ꝓ
phetam. dicens. Indie illa decaluabit do¬
minus u̾ticem filiarum syon .i. aias cle¬
ncorum qui debent suꝑ ppłm cura soli¬
cita uigilare. Nam syon specula inter¬
pretatur. ⁊ signat ec̃cam.inqua tanꝙͣ
inspecula ponuntur elici ut suꝑ ppłmui
gilent ⁊ ipin custodiant ⁊ defendant.
¶Maldare ⁊ maltener lo mõdo pulero. Hͥ
ca que tna breuit̾ urdeamus. Et pͦ utrũ
ista uitia sint opposita ¶ So de ip̃is uitiᷤᷤ¬
¶ Tertio qd istorum grauius uidicatur.¬
¶ Circa pꝰ sequamur scm thomani doctore.
Queritur enim ẜm eundem utrũ ꝑdi¬
galitas ⁊ auaritia opponãtur. ⁊ uidet
ꝙ non tͥplici argumento ¶Orimũ eͥ ta¬
le est. Oppoĩta enun nõ possũt eẽ simul
ĩ eodẽ. s aliqui sunt simul ꝓdigi ⁊ libe¬
rales. erro ꝓdigalitas nõ opponit̃ aua¬
ad pecuniam. ꝓdigalitas aut̃ nouidet᷑
ẽẽ cirea aliquas aĩe passioes. nõ enĩ af¬

Expanded text:
cominatio quam facit eis Dominus per cominatio quam facit eis Dominus per Prophetam dicens: In die illa decalvabit Dominus verticem filiarum Syon, idest animas clericorum qui debent super populum cura solicita vigilare. Nam Syon specula interpretatur, et signat ecclesiam, in qua tanquam in specula ponuntur clerici ut super populum vigilent et ipsum custodiant et defendant.Mal dare et mal tener lo mondo pulcro. Hic ca que tria breviter videamus. Et primo, utrum ista vitia sunt opposita; secundo, de ipsis vitiis; tertio, quid istorum gravius iudicatur. Circa primum sequamur sanctum Thomam doctorem. Queritur enim, secundum eundem, utrum prodigalitas et avaritia opponantur, et videtur quod non; triplici argumento. Primum enim tale est: Opposita enim non possunt esse simul in eodem, sed aliqui sunt simul prodigi et liberales; ergo prodigalitas non opponitur avaad pecuniam; prodigalitas autem non videtur esse circa aliquas anime passiones; non enim af
Abbreviated transcription (Latin):
tur possiderẽ. Hñt gͥ oiñs clici capita pi¬
losa qr os bona tpralia auare desiderat
auare ꝓcurant, auare tenẽt auare disꝑ¬
gunt ⁊ auare dimittunt.
maticat uirgilius penam inferni esse
etuam. ⁊ subdit ꝙos auari clauso pu¬
gillo de sepulero reẜgẽt. Un dic intextu.
Questi surgerano del sepulcro. colpu¬
gno chiuso. Et hoc qr auare bona tem¬
poralia elanẜunt in hac uita. Et iõ in
alia uita nichil pot̾unt de eo ꝙ cõgrega¬
rũt penitus inuenire. Uñ phalmista
Thesaurçat ⁊ ignorat cui congregabit
ea. qr relinquent alienis diuitias sua̾.
⁊ sepulcra illorũ q̃ sr̃t oĩo uacua. domu
illoꝵ inct̾num. Et iterũ. Nich inuene¬
runt om̃s uiri diuitiaꝵ inmaĩb suis.¬
¶ Et questi coierin moçi. Hie tangit elen¬
cos ꝓdigos ⁊ auaros qui capitib rasis ĩ
densionem corũ de sepulero in reẜrectiõe
generali reẜgent. et sie implebitur illa

Expanded text:
tur possidere. Habent igitur omnes clerici capita pitur possidere. Habent igitur omnes clerici capita pilosa, quia omnes bona temporalia avare desiderant, avare procurant, avare tenent, avare dispergunt, et avare dimittunt. matizat Virgilius penam Inferni esse eternam, et subdit quod omnes avari clauso pugillo de sepulcro resurgent. Unde dicit in textu: «Questi surgeranno del sepulcro / col pugno chiuso». Et hoc quia avare bona temporalia clauserunt in hac vita, et ideo in alia vita nichil poterunt de eo quod congregarunt penitus invenire. Unde Psalmista: Thesaurizat et ignorat cui congregabit ea, quia relinquent alienis divitias suas; et sepulcra illorum que sunt omnino vacua, domus illorum in eternum. Et iterum: Nichil invenerunt omnes viri divitiarum in manibus suis. Et questi con i crini mozzi. Hic tangit clericos prodigos et avaros qui capitibus rasis in derisionem eorum de sepulcro in resurrectione generali resurgent: et sic implebitur illa
Abbreviated transcription (Latin):
horrẽdum strepitum faciũt. uñ fabulose
canes ibi la trare dicuntur. Ouidiꝰ. Silla
mpax canib siculo latrare ꝓfundo. Cui
naues casu aliquo ĩpingentes a naufr¬
gio non euadunt. Ista aũt duo ꝑicula
sunt nauib ⁊ nauigatorib munica. nã
dũ naute unũ uitare cupiunt in aluid
sepius impellunt᷑. iuxta illud. Incidit
in sillam cupies uitare caribdim. Exen¬
plificat itaq autor ⁊ dic̃. ꝙ queadmodũ
incaribdi una aqua cũ alia frangit sic
illa gens auarorum ⁊ ꝓdigoꝵ dumuna
ta ꝙ de nullo pec̃o dicit autortantã multi¬
tudinem in inferno uidisse quantam ui¬
clici hant capita rasa qr ponit autor ꝙ
pape et cardinales capita pilosa hant.
Et qr cl̃ici debent a se auaritiã ⁊ amorẽ
pecunie remou̾e. ideo capita rasa gerũt.
⁊ qr clicis secularib sunt posẜoẽs cõces¬
se. ideo ꝯcessum ẽ eis longiores portare
capillos ꝙreligiosis quib nicħ concedi¬

Expanded text:
horrendum strepitum faciunt. Unde fabulose horrendum strepitum faciunt. Unde fabulose canes ibi latrare dicuntur. Ovidius: Silla rapax canibus Siculo latrare profundo. Cui naves casu aliquo inpingentes, a naufragio non evadunt. Ista autem duo pericula sunt navibus et navigatoribus inimica, nam dum naute unum vitare cupiunt, in aliud sepius impelluntur. Iuxta illud: Incidit in Sillam cupiens vitare Caribdim. Exemplificat itaque autor et dicit quod quemadmodum in Caribdi una aqua cum alia frangitur, sic illa gens avarorum et prodigorum, dum una ta quod de nullo peccato dicit autor tantam multitudinem in Inferno vidisse, quantam viclerici habeant capita rasa, quare ponit autor quod pape et cardinales capita pilosa habeanEt quia clerici debent a se avaritiam et amorem pecunie removere, ideo capita rasa gerunt; et quia clericis secularibus sunt possessiones concesse, ideo concessum est eis longiores portare capillos quam religiosis, quibus nichil concedi
Abbreviated transcription (Latin):
pluto duu clamare uoluit non alta uo¬
ee s fmneta clamauit. Et hoc c̃ ad derisio¬
les atq frnetas ad modũ eampane. q̃ dũ
ẽ fracta no clare sonat. Ideo ait intextu
rinãq Sicilie sunt duo manna ꝑicula.
unum qd uocat᷑ Caribdis. alterum uẽo
sylla. ⁊ est canbdis dicta quasi cannas
abdens eo ꝙ gurgitibus occultis naues ab¬
sorbet ⁊ glutit. Namibimare uoraginosũ
existit ⁊ qĩ reflexumuse ⁊ tortuosum. et
i deo naues in transeuntes inse attrait ⁊
deglucit. Ter in die fluctus eieit ⁊ ter sor¬
bet. Nam aquas accip̃ ut euomat. uomit
ut sursum eiciat ut diẽ ysid̾. Et ouidius
Euomit ⁊ potat dira canibdis aqͣs. Unde
carbdis c̃atur ex repcussiõe aquaꝵ adin
inuicem cocuntiũ que tẽ incelũ ascendere
uidentur dumuo retrocedũt/ uident᷑ descẽ¬
dere in abyssum. Silla enus e ingens sa¬
xum in marisicilie eminens hñs multa
ꝓmũtoria siue capita ad que collisi fluctꝰ

Expanded text:
Pluto, dum clamare voluit, non alta voPluto, dum clamare voluit, non alta voce sed fracta clamavit. Et hoc est ad derisioles atque fractas admodum campane, que dum est fracta non clare sonat. Ideo ait in textu:ri nanque Sicilie sunt duo marina pericula, unum quod vocatur Caribdis, alterum vero Sylla. Et est Caribdis dicta quasi <carinas abdens>, eo quod gurgitibus occultis naves absorbet et glutit. Nam ibi mare voraginosum existit et quasi reflexum in se et tortuosum, et ideo naves inde transeuntes in se attrait et deglutit. Ter in die fluctus eicit et ter sorbet. Nam aquas accipit ut evomat, vomit ut sursum eiciat, ut dicit Ysidorus. Et Ovidius: Evomit et potat dira Caribdis aquas. Unde Caribdis causatur ex repercussione aquarum invicem coeuntium, que tunc in celum ascendere videntur; dum vero retrocedunt, videntur descendere in abyssum. Silla enim est ingens saxum in mari Sicilie eminens, habens multa promuntoria sive capita ad que collisi fluctus
Abbreviated transcription (Latin):
mirat᷑ ⁊ exꝑauescit ¶ Sedo dolet ⁊ ꝯtrista¬
tur. ¶Gertio auxilium maioris implorat.
¶Qr muntus ⁊ pauiore plenus fuit pater
ꝑ illud u̾bum qd ꝓtulit Pape. qd quidem
u̾bum ẽ int̾iectio admirantis. ¶O dolu¬
ent ⁊ ꝯtristatus fu̾it patet ꝑ illud aliud
u̾bum cum dix̃ aleph. Aleph eͥ int̾iectõ
ẽ dolentis que tantum sonat aput hebr̃.
ꝙͣ tum.I. aput latinos. Nã inoĩ alfabe¬
to euiꝰcũq lingue pͦ liet̾a ẽ.A. quã hebrei
dicũt aleph. ⁊ greci alpha.⁊ in omni lui¬
qua intiectio ẽ dolentis.¶Q u̾o auxiliũ
maioris clamau̾it patet. qr lucifeꝵ ĩpa¬
torem inferni in auxilium sui uoce fracta
clamauit. Cũ dixit. Sathan. Sathan.
Con lauore chiccia. Nota hie duo pulcra
moralia ¶Primu est ꝙ non ualens plu¬
to insuo epatu impedire autorẽ. autorita¬
tem suimaioris implorat. queadmodum
ep̃ĩ mmĩ ea que ip̃i nonpossunt ad dimi
papam significant. qr ip̃i de minoribus
⁊ ip̃e ħt demaiorib iudicare. ¶Enie ꝙ¬

Expanded text:
miratur et expavescit; secundo dolet et contristatur; tertio auxilium maioris implorat. Quod miratus et pavore plenus fuerit patet per illud verbum quod protulit, <Pape>, quod quidem verbum est interiectio admirantis. Quod doluerit et contristatus fuerit patet per illud aliud verbum cum dixit <aleph>. Aleph enim interiectio est dolentis, que tantum sonat aput Hebreos quantum A aput Latinos. Nam in omni alfabeto cuiuscunque lingue prima lictera est A, quam Hebrei dicunt aleph, et Greci alpha, et in omni lingua interiectio est dolentis. Quod vero auxilium maioris clamaverit, patet quia Luciferum imperatorem Inferni in auxilium sui voce fracta clamavit, cum dixit: «Sathàn, Sathàn». Con la voce chioccia. Nota hic duo pulcra moralia: Primum est quod, non valens Pluto in suo episcopatu impedire autorem, autoritatem sui maioris implorat; quemadmodum episcopi nostri ea que ipsi non possunt ad Dominum Papam significant, quia ipsi de minoribus et ipse habet de maioribus iudicare. Se
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsopopeia. Eaũt ꝑsopopeia formatio no
ueꝑsone ¶sta uo fortuna oĩa bona tpra¬
ipis corruentib corruant. Uñ pħya ait
ad boetium ẜo de ꝯsolatõe. Siuentis ue¬
la committeres nõ quo uoluntas petẽt
ẜ quo flatus impelleret ꝓmou̾ens. Si
arius semina crederes feraces int̾ se an¬
nos sterilesqz pensares. Fortune te regẽ¬
dum dedisti domine morib oporter obtẽ¬
pes. Tu uͦ uoluentis rote impetũ retinere
conaris: Et iͣ eodẽ libro ait ip̃a fortuna
ad boetiũ. Botã uolubili orbe u̾samꝰ infi¬
ma sũmis.sũma infimis mutare gau¬
demus. Et poeta.¬
¶ Ex huili ad summã ꝑun fastigia reꝵ
Extollit quotiẽs uoluit fortuna iocari.
⁊ che gia fu di questanime stãche
nõne potrebe far posar puruna. Ue os
thaur qui sũt subluna mtẽ auari hoĩs
satiare non possent. Et hoc qr ut ait Sene¬
sunt mentẽ hoĩs ꝗetare. Uñ bt̃s augꝰ ait.¬

Expanded text:
prosopopeia. Est autem prosopopeia formatio nove prosopopeia. Est autem prosopopeia formatio nove persone. Ista vero fortuna omnia bona temporaipsis corruentibus corruant. Unde Philosophia ait ad Boetium, secundo De Consolatione: «Si ventis vela committeres, non quo voluntas peteret, sed quo flatus impelleret promovereris. Si arvis semina crederes, feraces inter se annos sterilesque pensares. Fortune te regendum dedisti; domine moribus oportet obtemperes. Tu vero volventis rote impetum retinere conaris?» Et infra, eodem libro, ait ipsa fortuna ad Boetium: «Rotam volubili orbe versamus, infima summis, summa infimis mutare gaudemus». Et poeta: Ex humili ad summa parvum fastigia rerum Extollit quotiens, volvit fortuna iocari. et che già fu, di quest'anime stanche non ne potrebe far posar pur una. Vere omnes thesauri qui sunt sub luna mentem avari hominis satiare non possent; et hoc quia, ut ait Senesunt mentem hominis quietare. Unde beatus Augusti
Abbreviated transcription (Latin):
mordinate disꝑgit. uñ 4 ͦ tragediaꝵ ait
Seneca.
¶Res humanas ordine nullo
Fortuna regit spargitq manu
Munera ceca peiora fouẽs
Uincit scõs dira libido
frus sublimi regnat maula
Tristis uͥtus ꝑu̾sa tulit
Prenna recti castos sequit
Mala pauꝑtas uitioq potens
Regnat ad ulter. Pingebat᷑ ⁊ gemino
uultu. Nã ant̾ior facies erat alba ꝑꝑ pro¬
sꝑitatẽ. sed post̾iornigra ꝑꝑ adu̾sitatem.
¶n rota aũt ideopingebatur: qr u rota st̃
quatuor diu̾sitates ¶ Est ẽ una ꝑs recte sũ¬
ma¶E aliamfima. ¶E t̾cia q̃ descẽdit de
summo deorsũ ¶E ⁊ quarta q̃ seandit
sũt insumma yspitate ¶ Quida in infiã
adu̾sitate ¶ Quidã descẽdunt apspitate
madu̾sitatẽ.¶Qͥdã u̾o de adu̾sitate eri¬
gunt᷑ in ꝓspentatẽ. Autor ãt cũ antiquiᷤᷤ
cupiẽs concordare fortimam.i. mutabili¬
tatẽ rerum tꝑralium sub noie cuiꝰdã dee
designat. Et ẽ hic quedam sigura que dĩ

Expanded text:
inordinate dispergit. Unde quarto Tragediarum ait inordinate dispergit. Unde quarto Tragediarum ait Seneca: Res humanas ordine nullo Fortuna regit, spargitque manu Munera ceca, peiora fovens; Vincit sanctos dira libido, Fraus sublimi regnat in aula. Tristis virtus perversa tulit Premia recti; castos sequitur Mala paupertas vitioque potens Regnat adulter. Pingebatur et gemino vultu. Nam anterior facies erat alba propter prosperitatem, sed posterior nigra propter adversitatem. In rota autem ideo pingebatur, quia in rota sunt quatuor diversitates. Est enim una pars recte summa; est alia infima; est tertia que descendit de summo deorsum; est et quarta que scandit itate, quidam in infima adversitate, quidam descendunt a prosperitate in adversitatem, quidam vero de adversitate eriguntur in prosperitatem. Autor autem, cum antiquis cupiens concordare fortunam, idest mutabilitatem rerum temporalium, sub nomine cuiusdam dee designat. Et est hic quedam figura que dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
daĩs hodie fortuna uorat᷑. Quam reuem
catholicꝰuerꝰ l credat mutabilitatẽ in reb̾
tentia ţeneas ȯtpalia eẽ mutabilia atq
fluxa. hoe dieas auelle diuino nõ afortuã
te diuina peedit. ⁊ hoc nõ soluinsentiũt
catholici s ⁊ prudentissimi paganorum.
Namseneca licet fortunamnoĩet tñ dcũ
Maior hoe uob̾ dñs minat
Ome subregno grauiore regnũ.
Nemo ꝯfidat niniũ ẜis
Nemo desꝑet meliora lapsis
Miscet hoc illis ꝓhibetq cloto
Stare fortunam. rotat om̃e fatum
Nemo tam diuos huit fauentes
Crastinum posset oͥ pollicen
Res d̾s nr̃as celen citatas
Turbine u̾sat. Hucusq seneca. Pinge¬
baturãt ab antiquis ip̃a fortuna in rota
infor mulieris oculos cecos hñtis ¶In for
mulieris i deo pingebat quia bona tpͣalia
fragilia s̃ ⁊ fluxa ¶deo ceca qr bona tp̃a¬
lia hoiẽm excecant dum se extollit in pro¬
sꝑis ⁊ deprimit inadu̾sis. Ul ceca ideo pĩ¬
gebatur qr ad modum hoĩs ceci bona sua

Expanded text:
danis hodie, fortuna vocatur. Quam, re vera, catholicus verus, licet credat mutabilitatem in rebus ntentia teneas omnia temporalia esse mutabilia atque fluxa, hoc dicas a velle divino non a fortuna ate divina procedit; et hoc non solum sentiunt catholici sed etiam prudentissimi paganorum. Nam Seneca, licet fortunam nominet, tamen Maior hoc vobis dominus minatur; Omne sub regno graviore regnum. Nemo confidat nimium secundis. Nemo desperet meliora lapsis, Miscet hoc illis, prohibetque Cloto Stare fortunam; rotat omne fatum. Nemo tam divos habuit faventes; Crastinum ut posset sibi polliceri: Res deus nostras celeri citatas Turbine versat. Hucusque Seneca. Pingebatur autem ab antiquis ipsa fortuna in rota, in forma mulieris oculos cecos habentis. In forma mulieris ideo pingebatur, quia bona temporalia fragilia sunt et fluxa. Ideo ceca, quia bona temporalia hominem excecant, dum se extollit in prosperis et deprimit in adversis. Vel ceca ideo pingebatur, quia ad modum hominis ceci bona sua
Abbreviated transcription (Latin):
nos iter nr̃m accelerare. Ideo seꝗt᷑
ĩtextu. Eltroppo star siuieta.
sequenti. Ibi. Uenimo in ꝑte laue il
norchier forte. usciteci grido quie len¬
trata. ¶Qualit̾ aũt in .u. cͥcułum de
quarto descendat ostendit ꝑ hunc modũ
Q ip̃i recidernt circulum adaliam ri¬
pam. nõ ẽĩtotum ip̃m ꝑscrutati funͣt ẜ
ipm̃ reciderunt ⁊ sie recidendo deuenerũt
adunũ fontẽ qui ebullit ⁊ effundit᷑ ꝑ u
num fossatum qd̾ quidẽ ab ipo fonte de¬
nuatur. Qualis aut̃ sit ip̃a aqua q̃ abi¬
sto fonte descendit ostendit dicens. La¬
qua er biua assa uie pu cheꝑsa. Hocidẽ
ponit Statius primo thebaydos. Duq
umbrifero styx liuida fũdo. Ipi u̾o uix̃
descensum istius aque descenderunt ad
yma. Et cum in ymo fuissẽt dicit autõ
ꝙ ista aqua facit in quadam plamtie u¬
nã paludem que dr̃stix. inqua dũ ipe ay¬
tor actente ꝯsideraret/ uidit una gẽtẽ nu¬

Expanded text:
nos iter nostrum accelerare». Ideo sequitur nos iter nostrum accelerare». Ideo sequitur in textu: «e 'l troppo star si vieta»sequenti, ibi: «Venimo in parte la 've il nocchier forte, / «Usciteci», gridò, «qui è l'entrata». Qualiter autem in V circulum de quarto descendat, ostendit per hunc modum: quod ipsi reciderunt circulum ad aliam ripam; non enim totum ipsum perscrutati fuerunt, sed ipsum reciderunt, et sic recidendo devenerunt ad unum fontem qui ebullit et effunditur per unum fossatum, quod quidem ab ipso fonte derivatur. Qualis autem sit ipsa aqua que ab isto fonte descendit, ostendit dicens: «L'aqua era buia assa' vie più che persa». Hoc idem ponit Statius, primo Thebaydos: Tuque umbrifero Styx livida fundo. Ipsi vero iuxta descensum istius aque descenderunt ad yma. Et cum in ymo fuissent, dicit autor quod ista aqua facit in quadam planitie unam paludem que dicitur Stix, in qua dum ipse autor actente consideraret, vidit unam gentem nu