comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& seruus liber adnõ suo. Scriptũ
quippe. ẽ. Omĩs qui peccat. seruus
est peccati: quia nimirũ qͥsqͥs se
pͣuo desidio subicit: iniquitatis
dñio. dudũ libera mentis colla sup.¬
ponit. Sed huic dominio contͣdici-¬
mus: cũ iniquitati quȩ nos cȩperat.
tes. contra hȩc ius nob libertatis¬
ingenitȩ uendicamꝰ: cũ culpã pę¬
nitendo ꝑcutimꝰ: & maculas sordiũ
fletibus lauamus. Plerunq autẽ
se meminit deplorat: iam praue
acta non solũ deserit. sed amarissi.¬
mis etiã lamentis punit: sedtamen
dũ eoꝵ quȩ egit reminiscit᷑. graui
de iudicio timore terret᷑: iam se
ꝑfecte conuertit: sed adhuc ꝑfec¬
te in securitate non erigit: quia
dũ quanta sit districtio examinis
pensat: int̾ spem. & formidinẽ. sol¬
licita trẽpidat: quia iustus iudex
ueniens. quid de perpetratis rẽpu-¬
t&: quid relax&: ignorat. Nam
quã praua cõmĩserit mẽminit: s
an cõmissa digne defleuerit ne-¬
scit: ac ne culpe immanitas modũ

Expanded text:
Et servus liber a domino suo. Scriptum quippe est, Omnis qui peccat, servus est peccati ; quia nimirum quisquis se pravo desiderio subjicit, iniquitatis dominio dudum libera mentis colla supponit. Sed huic domino contradicimus, cum iniquitati quae nos ceperat, tes contra hanc jus nobis libertatiingenitae vindicamus; cum culpam poenitendo percutimus, et maculas sordium fletibus lavamus. Plerumque autemse meminit, deplorat; jam prave acta non solum deserit, sed amarissimis etiam lamentis punit; sed tamen dum eorum quae egit reminiscitur, gravi de judicio pavore terretur. Jam se perfecte convertit; sed adhuc se perfecte in securitdum quanta sit districtio extremi examinis pensat, inter spem ac formidinem sollicitus trepidat, quia, justus Judex veniens quid de perpetratis reput, quid relaxet, ignorat. Nam quam prava commiserit, meminit; sed an commissa digne defleverit, nescit; ac ne culpae immanitas modum
Abbreviated transcription (Latin):
ctione conspexerat: iã quasi rupta
ist̾na recipiat: & dicat. Ibi impii
cessauerꝰ a tumultu. Contemplet᷑
gati. altius in illo intimo sinu re¬
quiescant: & dicat. Et ibi reqͥeuer̃
fessi robore. Contemplet᷑ qđ cuncti
simul corruptionis suȩ uinculis
absoluti. ad illa libertatis gaudia
incorrupta ꝑueniant: & dicat:
& qͦndã uincti parit̃ sine moles¬
tia. Bene autẽ dr̃. qͦndã uincti: qͥa
dũ illa semper p̃sens leticia cernit᷑:
om̃e qđ erit. & deflu&. quasi p̾te-¬
ritũ iam uidet᷑. Dũ enĩ rerũ finis

Expanded text:
ctione conspexerat, jam quasi rupta ctione conspexerat, jam quasi rupta interna recipiat, et dicat: Ibi impii cessaverunt a tumultu. Contempleturgati, altius in illo intimo sinu requiescant, et dicat: Et ibi requieverunt fessi robore. Contempletur, quod cunctis simul corruptionis suae vinculis absoluti, ad illa libertatis gaudia incorrupta perveniant, et dicat: Et quondam vincti pariter sine molestia. Bene autem dicitur, Quondam vincti; quia dum illa semper praesens laetitia cernitur, omne quod erit et defluit, quasi praeteritum jam videtur. Dum enim rerum finis
Abbreviated transcription (Latin):
creatura non uolens subdit᷑: quia
homo qͥ ingenitȩ constantię statũ
uolens deseruit: pressus iustȩ mor¬
talitatis ponde. nolens mutabilita¬
ti suȩ corruptionis seruit. Sed cre¬
atiira hȩc tunc a seruitute corrup.¬
tionis eripit᷑: cũ ad filiorũ dĩ głam
incorrupta resurgendo sulleuatur
Hic itaq electi molestia uincti suq̃.
quia adhuc corruptionis suȩ pęna
depͥmunt᷑. Sed cum corruptibili
carne exium᷑: quasi ab his quibꝰ
nunc astringim᷑ molestiȩ uinculᷤ
relaxam᷑. Presentari nanq iã deo
cupimꝰ: sed adhuc mortalis corporiᷤᷤ
obligatione p̃pedim᷑. Iure gͦ uin-¬
cti dicim᷑: qͥa adhuc incessũ nr̃i
desiderii. ad dm̃ liberũ ñ habemus
Unde bene paulus ȩt̾na desidans
sedtam̃ adhuc corruptionis suȩ sar¬
cinã portans: uinctus clamat:
Cupio dissolui: & esse cũ xp̃o. Dis.¬
solui enĩ ñ querer&: nͥ se ꝓculdubio
uinctũ uider&e. Hȩc autẽ uincula
qͥa certissime rũpenda in resurre.¬

Expanded text:
creatura non volens subditur, quia homo qui ingenitae constantiae statum volens deseruit, pressus iste mortalitatis pondere, nolens mutabilitatis suae corruptioni servit. Sed creatura haec tunc a servitute corruptionis eripitur, cum ad filiorum Dei gloriam incorrupta resurgendo sublevatur. Hic itaque electi molestia vincti sunt, quia adhuc corruptionis suae poena deprimuntur. Sed cum corrupticarne exuimur, quasi ab his, quibus nunc astringimur, molestiae vinculis relaxamur. Praesentari namque jam Deo cupimus, sed adhuc mortalis corporis obligatione praepedimur. Jure ergo vincti dicimur, quia adhuc incessum 136 nostri desiderii ad Deum liberum non habemus. Unde bene Paulus aeterna desiderans, sed tamen adhuc corruptionis suae sarcinam portans, vinctus clamat: Cupio dissolvi et esse cum Christo . Dissolvi enim non quaereret, nisi se procul dubio vinctum videret. Haec autem vincula, quia certissime rumpenda in resurre
Abbreviated transcription (Latin):
utt᷑ ex latere om̃is partis oꝑitur:
inuolui dies amaritudine optat᷑:
quatinꝰ quȩ mala incorrectis ĩmi-¬
nent ex om̃i parte quisq conspici¬
atꝰ. & uoluptatis suȩ lasciuiã tri¬
sticiȩ lamentis tergat. Sed si diẽ
tot impeti p̾cibus audiuimꝰ. ut
uidelic& circundantes fletus expi¬
ent. quicqͥd delectatus ꝑ neglegen-¬
tiã animus delinqͥt ÷ quanta ani¬
maduersione pęnitentiȩ. huiꝰ diei
nex ferienda. ẽ. uidelic& ipse iã
consensus ad culpã: Sic̃ enĩ mino¬
ris culpȩ. ẽ. cũ carnalit̾ mens in
delectatione rapit᷑. sed tam̃ dele¬
ctationi suȩ ꝑ spm̃ reluctat᷑: ita
grauioris. & plenȩ. ẽ. nequiciȩ.
ad peccati illecebram non solum
delectatione ꝑtrahi: sed etiã con¬
sensu famulari. Tanto gͥ artiore
manu penitentiȩ. mens a pollutio¬
ne tergenda. ẽ: quanto se ꝑ con¬
sensum conspicit sordidiꝰ inqͥna¬
tam. Unde & apte subiungitur¬

Expanded text:
vitur, ex latere omnis partis operitur, vitur, ex latere omnis partis operitur, involvi dies amaritudine optatur, quatenus quae mala incorrectis imminent, ex omni parte quisque conspiciat, et voluptatis suae lasciviam tristitiae lamentis tergat. 34. Quanto tot impeti precibus audivimus, ut videlicet circumdantes fletus expient quidquid delectatus per negligentiam animus delinquit, quanta animadversione poenitentiae hujus diei nox ferienda est, videlicet ipse jam consensus ad culpam? Sicut enim minoris culpae est, cum carnaliter mens in delectatione rapitur, sed tamen delectationi suae per spiritum reluctatur; ita gravioris et plenae est nequitiae, ad peccati illecebram non solum delectatione pertrahi, sed etiam consensu famulari. Tanto igitur arctiori manu poenitentiae, mens a pollutione tergenda est, quanto se per consensum conspicit sordidius inquinatam. Unde et apte subjungitur
Abbreviated transcription (Latin):
fiisio. ꝑturbatis cogitationibꝰ ob¬
nubilat mentẽ. De qua ꝑ quendã
dr᷑. Est confusio adducens głam
Cum enĩ ad mentẽ male gesta pȩ-¬
nitendo reducimus: graui mex
merore confundim᷑. Perstrepit in
anima turba cogitationũ: meror
conterit: anxietas deuastat: in
erumpnã mens uertit᷑: & quasi
quodam nubilo caliginis obscu-¬
ratur. Hȩc nanq caligo confusio¬
nis. eoꝵ mentẽ salubrit̾ oppres¬
serat: quibus paulus dicebat:
Quẽ enĩ fructum habuistis tunc
in illis. in quibꝰ nc̃ erubescitis:
Hunc gͦ peccati diem caligo occu¬
p&: id ẽ. blandimentũ nequiciȩ
afflictio pęnitentiȩ digno merore
ꝑturb&. Unde & apte subiungit᷑
nitionẽ mente redeunte. peccati
biandimenta. cruciatus penitentiȩ
squunt᷑. Diem a maritudine in-¬
uoluimꝰ: cũ prauȩ delectationis
gaudiũ. quȩ supplicia sequantur
aspicimus : & asꝑis hoc fletibꝰ cir¬
cundamꝰ. Quia eni hoc qđ inuol¬

Expanded text:
fusio perturbatis cogitationibus obfusio perturbatis cogitationibus obnubilat mentem. De qua per quemdam dicitur: Est confusio adducens gloriam . Cum enim ad mentem male gesta poenitendo reducimus, gravi mox moerore confundimur, perstrepit in animo turba cogitationum, moeror conterit, anxietas devastat, in aerumnam mens vertitur, et quasi quodam nubilo caliginis obscuratur. Haec namque caligo confusionis eorum mentem salubriter oppresserat; quibus Paulus dicebat: Quem enim fructum habuistis tunc in illis, in quibus nunc erubescitis ? Hunc ergo peccati diem caligo occupet, id est, blandimentum nequitiae afflictio poenitentiae digno moerore perturbet. Unde et apte snitionem mente redeunte, peccati blandimenta 118 cruciatus poenitentiae sequuntur. Diem amaritudine involvimus, cum pravae delectationis gaudium, quae supplicia sequantur aspicimus, et asperis hoc fletibus circumdamus. Quia enim hoc quod invol
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Simplam suam. duplȩ nr̃ȩ con¬
tulit: & duplam nr̃am moriens
subegit. Unde & non immerito. u¬
na die in sepulchro. & duabꝰ noctibꝰ
iacuit: quia uidelic& lucẽ suae
simplȩ mortis. tenebris duplȩ nr̃ȩ
mortis adiunx̾. Qui gͦ solam ꝓ nob̃
mortẽ carnis accȩpit: umbrã mor.¬
tis ꝑtulit: & a dei oculis. culpam
quam fȩcimꝰ abscondit. Dicatur qͥ
recte. Obscurent eum tenebrȩ: &
umbra mortis. Ac si aꝑte diceret᷑.
Ille ueniat. qui ut a morte carnis
& sp̃c. debitores eripiat: mortem
carnis non debens soluat. Sed qͥa
aut ipse iudicando: restat ut ad
emendationẽ suam semꝑ mens
sollert᷑ inuigil&. In quo gͦ sibi qͥq
miscđiter sub ueniri considerat:
hoc necesse. ẽ. ut confitens tergat.
Unde & apte subiungit᷑. Occup&¬
culus confundit᷑: ipsa ꝑ p̾ęniten¬
tiã mentis nr̃ȩ confusio. caligo no¬
minatur. Nam sic̃ caligo. nebuli¬
sa congerie obscurat diẽ: ita con¬

Expanded text:
vit. Simplam suam duplae nostrae convit. Simplam suam duplae nostrae contulit, et duplam nostram moriens subegit. Unde et non immerito uno die in sepulcro et duabus noctibus jacuit, quia videlicet lucem suae simplae mortis, tenebris duplae nostrae mortis adjunxit. Qui ergo solam pro nobis mortem carnis accepit, umbram mortulit, et a Dei oculis culpam quam fecimus abscondit. Dicatur igitur recte: Obscurent eum tenebrae et umbra mortis. Ac si aperte diceretur: ille veniat, qui ut a morte carnis et spiritus debitores eripiat, mortem carnis non debens solvat.  Vet. Xaut ipse judicando, restat ut ad emendationem suam semper mens solerter invigilet. In quo ergo sibi quisque misericorditer subveniri considerat, hoc necesse est ut confitens tergat. Unde et apte subjungitur: CAPculus confunditur, ipsa per poenitentiam mentis nostrae confusio, caligo nominatur. Nam sicut caligo nebulosa congerie obscurat diem, ita con
Abbreviated transcription (Latin):
resurgere: quȩ certo futura consi¬
derat. quasi ex p̃teritis narrat di¬
cens. Sedentibus in tenebris et
umbra mortis: lux orta. ẽ. eis Um-¬
bra etiã mortis. mors carnis accipi¬
tur: quia sicut uera mors. ẽ qua
anima separat᷑ a deo: ita umbra
mortis. ẽ. qua caro separatur ab
anima. Unde recte uoce martyrũ
ꝑ propham dr̃. Humiliasti nos in
loco afflictionis: & oꝑuit nos um¬
bra mortis. Quos enim constat ñ
spu. sed sola carne mori: nequaqͣm
se uera morte. sed umbra mortis di¬
iob ad obscurandũ diem prauȩ de-¬
lectationis. postulat umbrã mor¬
tis: nisi quod ad delenda peccata
ante dei oculos. dei & hominu me¬
diatorẽ requirit: qui solam ꝓ nob̃
mortẽ carnis susciper&. & ueram
mortẽ delinquentiũ. ꝑ umbrã suȩ
mortis deler&: Ad nos qͥppe uenit:
qui in morte spc carnisq tenebam᷑:
Unam ad nos suã mortẽ detulit: &
la liberar&. Sed unam miscdĩter
accepit: & iuste utranq dap̾na¬

Expanded text:
resurgere, quae certo futura consiresurgere, quae certo futura considerat, quasi ex praeteritis narrat, dicens: Sedentibus in tenebris et umbra mortis, lux orta est eis . Umbra etiam mortis mors carnis accipitur; quia sicut vera mors est, qua anima separatur a Deo, ita umbra mortis est, qua caro separatur ab anima. Unde recte voce martyrum per Prophetam dicitur: Humiliasti nos in loco afflictionis, et cooperuit nos umbra mortis . Quos enim constat non spse vera morte, sed umbra mortis diJob, ad obscurandum diem pravae delectationis postulat umbram mortis; nisi quod ad delenda peccata ante Dei oculos, Dei et hominum mediatorem requirit, qui solam pro nobis mortem carnis susciperet, et veram mortem delinquentium per umbram suae mortis deleret? Ad nos quippe venit, qui in morte spiritus carnisque tenebamur; unam ad nos suam mortem detulit, etla liberaret. Sed unam misericorditer accepit, et juste utramque damna
Abbreviated transcription (Latin):
sacra. umbra mortis. aliquando
mentis obliuio accipit᷑: aliquando
imitatio diaboli: aliquando mors
carnis. U̾mbra enĩ mortis obliuuo
mentis accipit᷑: quia & ut superiꝰ
diximꝰ. sicut mors hoc qđ interficit.
agit ut non sit in uita: ita obliuio
hoc quod intercipit. agit ut ñ sit
in memoria. Unde recte qͥa iohanneᷤ
hebreoꝵ populo. eum cuiꝰ obliti
fuerant. dm̃ p̾dicare ueniebat: ꝑ
⁊achariam dicit᷑. Illuminare his
qui in tenebris & in umbra mortis
sedent. In umbra enĩ mortis sedere
est: a diuini amoris noticia. in ob¬
liuione lassescere. Umbra mortis:
imitatio antiqui hostis accipit᷑. Ipse
enĩ qͥa mortẽ intulit. mors uocat᷑:
eiꝰ imitatio designat᷑: quia sic̃ um¬
bra iuxta qualitatẽ corporis ducit᷑:
ita actiones iniquoꝵ. de specie imi-¬
tationis eius expͥmunt᷑. Unde rec¬
te isaias cũ gentiles populos in
antiqui hostis cerner& imitatione
defȩcisse: eosq ad ueri solis ortum

Expanded text:
sacra umbra mortis aliquando sacra umbra mortis aliquando oblivio mentis accipitur, aliquando imitatio diaboli, aliquando mors carnis. Umbra enim mortis, oblivio mentis accipitur; quia, ut superius diximus, sicut mors hoc quod interficit, agit ut non sit in vita; ita et oblivio hoc quod intercipit, agit ut non sit in memoria. Unde et recte, quia Joannes Hebraeorum populo eum, cujus obliti fuerant, Deum praedicare veniebat, per Zachariam dicitur: Illuminare his qui in tenebris et in umbra mortis sedent . In umbra enim mortis sedere, est a divini amoris notitia in oblivione lassescere. Umbra mortis imitatio antiqui hostis accipitur. Ipse enim quia mortem imortis ejus imitatio designatur, quia sicut umbra juxta qualitatem corporis ducitur, ita actiones iniquorum de specie imitationis 117 ejus exprimuntur. Unde recte Isaias cum gentiles populos in antiqui hostis cerneret imitatione defecisse, eosque ad veri solis ortum
Abbreviated transcription (Latin):
tiirus. ẽ. qui cuncta penetr&: uni-
uersa ꝑstringat. Qui quia ubiq
quia correptionis nr̃e fletibꝰ pla-¬
catur: solus ab illo locũ fuge inue¬
nit: qui post ꝑpetratã culpã. nc̃
se ei in pęnitentia abscondit. Un¬
de & apte adhuc de hoc delectati.¬
cto tenebre obscuirant: quando
delectationẽ mentis. inflicta pęni¬
tentiȩ lamenta transuerberant:
Possunt etiã ꝑ tenebras occulta iu¬
dicia designari. In luce nanq qđ
uidemꝰ agnoscimus: in tenebris
incerto uisu caligamꝰ. Occulta gͦ
iudicia. quasi quędam ante oculos
nr̃os tenebrȩ sunt: quia ꝑscrutari
nequaquã possunt. Unde & de deo
scriptũ. ẽ. Posuit tenebras latibulũ
suum. Etquidem qͥa absolui ñ me-¬
rem᷑ agnoscimꝰ: sed p̃ueniente nos di-¬
uina grã. ꝑ eius iudicia occulta li¬
beramur. Diem gͥ tenebrȩ obscurant:
cũ flendũ nr̃e delectationis gaudiũ.
ab illo iustȩ animaduersionis radio.
inscrutabilia eiꝰ iudicia miscłiter
occultant. Ubi & apte subiungit᷑

Expanded text:
turus est, qui cuncta penetret, cuncta perstringat. Qui quia ubique quia correctionis nostrae fletibus placatur, solus ab illo locum fugae invenit, qui post perpetratam culpam nunc se ei in poenitentia abscondit. Unde et apte adhuc de hoc delectaticto tenebrae obscurant, quando delectationem mentis inflicta poenitentiae lamenta transverberant. Possunt etiam per tenebras occulta judicia designari. In luce namque quod videmus agnoscimus; in tenebris incerto visu caligamus. Occulta ergo judoculos tenebrae sunt, quia perscrutari nequaquam possunt. Unde de Domino scriptum est: Posuit tenebras latibulum suum . Et quia absolvi non meremur, agnoscimus: sed praeveniente nos divina gratia, per ejus judicia occulta liberamur. Diem igitur tenebrae obscurant, cum flendum nostrae delectationis gaudium, ab illo justae animadversionis radio inscrutabilia ejus judicia misericorditer occultant. Ubi et apte subjungitur:
Abbreviated transcription (Latin):
mari deditas. salubri terrore con-¬
fundit. Dicat᷑ igit᷑. Noctẽ illã
tenebrosus turbo possideat: id ẽ.
ꝑpetrationẽ culpȩ. non blandi.¬
menta securȩ quietis fõueant. s
pie sęuiens a maritudo pęniten¬

Expanded text:
mari deditas, salubri terrore conmari deditas, salubri terrore confundit. Dicat igitur: Noctem illam tenebrosus turbo possideat; id est, perpetrationem culpae, non blandimenta securae quietis foveant, sed pie desaeviens amaritudo poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
sideat. Quasi enĩ quidam turbo
tempestatis. ẽ: concitatus sp̃c me¬
roris. Nam dũ peccatũ quisq qd̃
fecit intelligit: dũ prauitatis
suȩ neqͥciã subtilit᷑ pensatꝰ me¬
rore mentẽ obnubilat: & quasi
concusso serenȩ leticiȩ aere. om¬
nẽ in se tranquillitatẽ cordis. pę¬
nitentiȩ turbine deuastat. Nisi e¬
nĩ recognoscentẽ se animũ. iste
turbo conterer&: nequaquã ꝓpħa
dixiss&. In spũ uehementi. contereᷤᷤ
naues tharsis. Tharsis quippe ex¬
omnem in ea explorationẽ repre¬
hensibilis gaudii ꝑturbat: ut
nichil ei iam nͥ flere libeat: nich
nisi quod se terrere possit atten¬
dat. Ponit nanq ante oculos il.¬
linc districtionem iusticiȩ: Hinc
meritũ culpȩ. Conspicit qͦ supꝑ¬
plicio digna sit. si parcentis pietas
desit: quȩ ꝑ lamenta p̾sentia. ab
ȩt̃na eruere pęna consueuit. Sp̃c
gͦ uehemens. tharsis naues conte¬
rit: cũ uis cõpunetionis ualida
mentes nr̃as huic mundo quasi

Expanded text:
s. --Quasi enim quidam turbo tempestatis est concitatus spiritus moeroris. Nam dum peccatum quisque quod fecit, intelligit; dum pravitatis suae nequitiam subtiliter pensat, moerore mentem obnubilat et quasi concusso serenae laetitiae aere, omnem in se tranquillitatem cordis poenitentiae turbine devastat. Nisi enim recognoscentem se animum iste turbo contereret, nequaquam Propheta dixisset: In spiritu vehementi conteres naves Tharsis . Tharsis quippe exomnem in ea explorationem reprehensibilis gaudii perturbat, ut nihil ei jam nisi flere libeat, nihil nisi quod se terrere possit attendat. Ponit namque ante oculos illinc districtionem justitiae, hinc meritum culpae: conspicit quo supplicio digna sit, si parcentis pietas desit, quae per lamenta praesentia ab aeterna eruere poena consuevit. Spiritus ergo vehemens Tharsis naves conterit, cum vis compunctionis valida mentes nostras huic mundo, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
at. Ac si aꝑte diceret᷑. Ne capti¬
ua mens culpȩ seruiat: culpã a pę¬
nitentia liberã non relinquat &
quia quod flendo insequim᷑. neqͣqͣm
nobis a uenturo hoc iudice obici
certe speramꝰ: bene subdit᷑. Non cõ¬

Expanded text:
c si aperte diceretur: Ne captiva mens culpae serviat, culpam a poenitentia liberam non relinquat. Et quia quod flendo insequimur, nequaquam nobis a venturo judice hoc objici certe speramus, bene subditur: C
Abbreviated transcription (Latin):
cordis cuncta labentia ad memoriã
stringit. & qͥa angusta. ẽ. om̃is cre-¬
atura creatori: ꝑ eundem spm̃ qui
nichil in se uel iuxta se aliud. nisi
semꝑ esse habae. hoc qđ erit. hoc qđ
p̃teriit conspicit: ac infra. supraq.
mentis oculum tendit: & uenien¬
tia. uel transacta considans: ad et̾¬
nũ. eẽ. medullitus in ardescit dic̃s
Nunc enĩ dormiens silerem. Nunc
quid.ẽ. stantẽ semꝑ. in p̃senti quie¬
tẽ querere: nisi ad illud eui nichil
uenit. nicħ p̾terit. gaudiũ ȩt̾nita¬
tis anhelare: Quod nimirũ ueri¬
tas semꝑ esse suũ. ut nob̃ utcũq
infunder&e: moyse mediante insimi-¬
at dicens. Ego sũ. qui sum. Et diceᷤᷤ
filiis ifrł. Qui. ẽ. misit me ad uos:
Sed ecce quia labentia conspicit:
quia semꝑ p̾sens gaudiũ querit :
qͥa uenturȩ lucis memorat: quia
electoꝵ eius ordines enumerans pen¬
sat: ipsam iam nobis aꝑtiꝰ quietẽ
huiꝰ lucis insinu&: & quid apud
illam cotidie de pͣuoꝵ conuersione

Expanded text:
emoriam astringit; et quia angusta est omnis creatura creatori, per eumdem spiritum, qui nihil in se vel juxta se aliud, nisi semper esse habet, hoc quod erit, hoc quod praeteriit, conspicit; ac infra supraque mentis oculum tendit, et venientia velut transacta considerans, ad aeternum esse medullitus inardescit, dicens: Nunc enim dormiens silerem. Nunc quid est stantem semper in praesenti quietem quaerere, nisi ad illud, cui nihil venit, nihil praeterit, gaudium aeternitatis anhelare? Quod nimirum Veritas semper esse suum, ut nobis utcunque infunderet, Moyse mediante insinuat, dicens: Ego sum qui sum. Et dices filiis Israel: Qui est, misit me ad vos . Sed ecce, quia labentia conspicit, quia semper praesens gaudium quaerit, quia venturae lucis memorat, quia electorum ejus ordines enumerans pensat: ipsam jam nobis apertius quietem hujus lucis insinuet, et quid apud illam quotidie de pravorum conversatione
Abbreviated transcription (Latin):
beati quoꝵ remissȩ sunt iniqͥtãtes:
&e quoꝵ tecta sunt peccata. Quia gͦ
om̃e quod tegit᷑. uelut in tenebris
occultat᷑: in die extremi iudicii
non illustrat᷑ lumine: qđ ñ discũ¬
nt᷑ ultione. Actus nanq nr̃os.
quos tc̃ iuste punire noluerit: ip¬
l sibi aliquo modo. sciens diuina
misccłia abscondit. In lumine uero
ostendit᷑: quicquid t̾c̾ in conspectu
omniũ demonstrat᷑. Hic gͦ dies uer¬
tat᷑ in tenebras: ut uidelic& om̃e

Expanded text:
Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Quia ergo omne quod tegitur, velut in tenebris occultatur; in die extremi judicii non illustratur lumine, quod non discutitur ultione. Actus namque nostros, quos tunc juste punire noluerit, ipsa sibi aliquo modo sciens divina misericordia abscondit. In lumine vero ostenditur, quidquid tunc in conspectu omnium demonstratur. Hic ergo dies vertatur in tene
Abbreviated transcription (Latin):
rere. ẽ: contra mentẽ nram̃ subti¬
lit᷑ in iudicio ome qđ de culpa gͦ¬
tulat᷑ indagare. In qua scilic& re.¬
qͥsitione illũ tc̃ seueriꝰ ꝑcutt
quẽ sibi nc̃ molliꝰ peꝑcisse dep̃hen.¬
dit. Bene autẽ sequit᷑. Et ñ illu¬
sare lumine. In iudicio nanq diĩs¬
apparens: omne quod tunc redar-¬
guit. lumine illustrat. Quasi e¬
s̾ sub quadam obscuritate tegit᷑.
qeqͥd tunc in memoria iudicis ñ

Expanded text:
irere, est contra mentem nostram subtiirere, est contra mentem nostram subtiliter in judicio omne quod de culpa gratulatur indagare; in qua scilicet requisitione illum tunc severius percutit, quem sibi nunc mollius pepercisse deprehendit. Bene autem sequitur: Et non illustret lumine. In judicio namque Dapparens, omne quod tunc redarguit lumine illustrat. Quasi enim sub quadam obscuritate tegitur, quidquid tunc in memoriam non
Abbreviated transcription (Latin):
in tenebras uertit᷑: cũ culpa in
ipso delectationis exordio. ad
quẽ ꝑditionis finẽ rapiat uidẽt
In tenebras diẽ uertimus: cũ nos¬
m&e ipsos districte punientes. ip¬
sa delectationis pͣuę blandim̃ta ꝑ
districta pęnitentiȩ lam̃ta cruciam:
cũ flendo insequim᷑. quicqͥd in cor¬
de taciti ex delectatione peccamꝰ:
Quia enĩ fidelis quisq cogitatio¬
nes in iudicio exquiri subtiliter
non ignorat. paulo at cestante qui
ait. inter se inuicẽ cogitationum
accusantiũ. aut etiã defendentiu
sem&ipsum introrsus discutiens.
ante iudiciũ uehementer examinatꝰ
ut districtus iudex eo iam tranquili
ueniat: qͦ reũ suũ quẽ discutere appetti.
iã ꝑ culpa punitỹ cernit. Undȩ & rate¬
quirit deus ꝗ̃ iudicando discutit:
non reqͥrit q̃ ignoscendo in suo iã
iudicio impunita derelinqͥt. Hic
itaq dies. id. ẽ. hȩc peccati delec¬
tatio a dño non requirit᷑ si ani¬¬
maduersione spontanea punit᷑.¬
paulo at testante qui ait. Si nos.¬

Expanded text:
in tenebras vertitur, cum culpa in ipso delectationis exordio, ad quem perditionis finem rapiat, videtur. In tenebras diem vertimus, cum nosmetipsos districte punientes, ipsa delectationis pravae blandimenta per districta poenitentiae lamenta cruciamus, cum flendo insequimur quidquid in corde taciti ex delectatione peccamus. Quia enim fidelis quisque cogitationes in judicio exquiri subtiliter non ignorat, Paulo attestantait: Inter se invicem cogitationum / accusantium aut etiam defendentium, semetipsum introrsus discutiens, ante iudicium vehementer examinet, ut districtus iudex eo iam tranquillus veniat, quo reatum suum, quem discutere appetit, iam pro culpa punitum cernit, etquirit Deus quae judicando discutit; non requirit quae ignoscendo in suo jam judicio impunita derelinquit. Hic itaque dies, id est, haec peccati delectatio, a Domino non requiretur, si animadPaulo attestante, qui ait: Si nosm
Abbreviated transcription (Latin):
dii estis. & filii excelsi om̃s: uos aut̃
sicut homines moriemini. Ac si aꝑ-¬
te dicat. Sic̃ delinquentes obitis
Unde & paulus ait. Cum sit int̾
uos zelus & contentio: nonne car-¬
nales estis. & scđm hominẽ ambu-¬
latis: Ac si dicat. Qui discordes
mentes diicitis. nonne adhuc ex re¬
p̃hensibili humanitate peccatis:
mn infirmitate. Homo ergo in die
nascitur. sed in nocte concipit᷑ qͥa
nequaquã a delectatione peccati
rapit᷑: nisi priꝰ ꝑ uoluntarias m̃tis
tenebras. infir met᷑. Ante enĩ cecꝰ¬

Expanded text:
Dii estis, et filii Excelsi omnes; vos autem Dii estis, et filii Excelsi omnes; vos autem sicut homines moriemini . Ac si aperte dicat: Sicut delinquentes obibitis. Unde et Paulus ait: Cum sit inter vos zelus et contentio, nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis ? Ac si dicat: Qui discordes mentes ducitis, nonne adhuc ex reprehensibili humanitate peccatis? in infirmitatnascitur, sed in nocte concipitur, quia nequaquam a delectatione peccati rapitur, nisi prius per voluntarias mentis tenebras infirmetur. Pereat e
Abbreviated transcription (Latin):
scis. Hanc tribulationis noctẽ po¬
stremo incarnationis suȩ tẽpore.¬
passurũ se dñs nunciabat: cũ ꝑ
psalmistã quasi ex p̃terito dicer&
Usq ad noct̾e̾ increpauer᷑ me renes
mei. Potest autẽ ꝑ diẽ peccati de¬
lectatio: ꝑ noctem uͦ cecitas m̃tis
intelligi: ꝑ quã se homo patit᷑ in
culpe ꝑpetratione ꝓsterni. Op¬
tat gͥ ꝑire diem: ut omẽ quod
blandiri culpa cernit᷑: uigore
iusticiȩ int̾ueniente destruat᷑. Op-¬
tat etiã ꝑire noctẽ: ut qđ cecata
mens etiã ꝑ consensum ꝑpetrat:
animaduersione pȩnitentiȩ ex-¬
tinguat. Sed querendũ nobis. ẽ:
cur in die homo natus dr̃. in nocte
conceptus. Scriptura sacra tribus
modis hominẽ appellat: scilic&
aliquando ꝑ naturã: aliquando ꝑ
culpã: aliquando ꝑ infirmitatem:
Homo quippe ꝑ naturã dr̃: sicut
scriptũ. ẽ. faciamꝰ hominẽ. ad ima-¬
ginẽ. & similitudinẽ nram. Homo
ꝑ culpam: sic̃ scriptũ. ẽ. Ego dixi

Expanded text:
scis . Tribulationis noctem poscis . Tribulationis noctem postremo incarnationis suae tepassurum se Dominus nuntiabat, cum per Psalmistam quasi ex praeterito diceret: Usque ad noctem increpuerunt me renes mei . Potest autem per diem, peccati delectatio, per noctem vero caecitas mentis intelligi, per quam se homo patitur in culpae perpetratione prosterni. Optat igitur perire diem, ut omblandire culpa cernitur, vigore justitiae interveniente, destruatur. Optat etiam perire noctem, ut caesata mens etiam per consensum perpetrat, animadversione poenitentiae exstinguat. Sed quaerendum nobis est cur in die homo natus dicitur, in nocte autem conceptus. Scriptmodis hominem appellat, scilicet aliquando per naturam, aliquando per culpam, aliquando per infirmitatem. Homo quippe per naturam dicitur, sicut scriptum est: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram . Homo per culpam, sicut scriptum est: Ego dixi,
Abbreviated transcription (Latin):
la non intuliss&e. Sic nos de la¬
tronibus loquim᷑: quia captis su¬
is donant uitã. si non abstulerint
atq ex eo qđ in usu p̾sentis uitȩ
recognoscimus. moralit̾ retracta
re. Beatus iob considerans. pꝰquã
a mentis statu succubuit genꝰ hu-¬
manũ. quanta in rebus ꝓsꝑis fi-¬
diicia subleuet᷑: uel quanta ex
aduersis ꝑturbatione frangatur:
ad illũ quẽ habere in paradyso
potuit. incõmutabilitatis statum.
mente recurrit. & mortalitatis
lapsũ ꝑ ꝓspera. & aduersa. uari¬
antẽ. quã despicabilem cerneret:
maledicendo declarauit dicens:
Pereat dies in qua natus sũ: & nox
in qua dictũ . ẽ. conceptus. ẽ. ho¬
mo. Quasi dies quȩdam. ẽ: cum
mundi huiꝰ ꝓsperitas arrid&e. Sed
dies iste in noctẽ desinit: qͥa sȩpe tẽpo¬
ralis ꝓsꝑitas. ad tribulationis te-¬
nebras ꝑducit. Hunc ꝓsꝑitatis
diem ꝓpħa despexerat: cũ dicebat:
Diem hominis non concupiui. tu

Expanded text:
mna non intulisset. Sic nos de lamna non intulisset. Sic nos de latronibus loquimur, quia captivis suis donant vitam, si non abstulerint. atque ex eo quod in usu praesentis vitae recognoscimus, moraliter retracta Beatus Job considerans, postquam a mentis statu succubuit genus humanum, quanta in rebus prosperis fiducia sublevetur, vel quanta ex adversis perturbatione frangatur, ad illum, quem habere in paradiso potuit, incommutabilitatis statum mente recurrit, et mortalitatis lapsum per prospera et adversa variantem, quam despicabilem cerneret, maledPereat dies in qua natus sum, et nox in qua dictum est: Conceptus est homo . Quasi dies quaedam est, cum mundi hujus prosperitas arridet. Sed dies iste in noctem desinit, quia saepe temporalis prosperitas ad tribulationis tenebras perducit. Prosperitatis diem propheta despexerat, cum dicebat: Diem hominis non concupivi, tu
Abbreviated transcription (Latin):
pͥm̾ habitauit. Sed huiꝰ uentris
ostia serpens aꝑuit: quia ꝑsuasio¬
ne callida. in corde hominis man.¬
datũ cȩleste dissoluit. Huiꝰ uentriᷤᷤ
ostia serpens apuit: qͥa munita su¬
ꝑnis monitis claustra mentis irrui-¬
ꝑit. Sc̃s gͥuir in pęna quã tolerat:
ad culpam. mentis oculos redicat
Doleat hoc quod tenebrosa nex. id
est antiqui hostis obseura sugge¬
stio humanis mentibus intulit᷑:
doleat hoc qđ suggestioni callidȩ
humana mens in sua deceptione
consensit: & dicat. Quia ñ con¬
clusit ostia uentris qͥ portauit
me: nec abstulit mala ab oculis
meis. Nec moueat. qđ ñ conclu¬
sisse quęrit᷑: quẽ aꝑuisse parady¬
si ianuam de testatur. Non con¬
clusit enĩ dicit. aꝑuit: & mala ñ
abstulit. irrogauit. Quasi aufer¬
re enĩ. si quiescer&: & quasi clau¬
der&. si ab irruptione cessaret:
Pensat nanq de quo loquit᷑ & ꝑ.
pendit quod prauo spũi. quasi
lucra nobis dedisse fuerat: si ma¬

Expanded text:
primus habitavit. Sed hujus ventris primus habitavit. Sed hujus ventris ostia serpens aperuit, quia persuasione callida in corde hominis mandatum coeleste dissolvit. Hujus ventris ostia serpens aperuit, quia munita supernis monitis claustra mentis irrupit. Sanctus igitur vir in poena quam tolerat, ad culpam mentis oculos reducat. Doleat hoc, quod tenebrosa nox, id est, antiqui hostis obscura suggestio humanis mentibus intulit; doleat hoc, quod suggestioni callidae humana mens in sua deceptione consensit, et dicat: Quia non conclusit ostia ventris, qui portavit me, nec abstulit mala ab oculis meis. Nec moveat quod non conclusisse queritur, quem aperuisse paradisi januam detestatur. Non conclusit enim dicit, aperuit; et mala non abstulit, irrogavit. Quasi enim auferret, si quiesceret; et quasi clauderet, si ab irruptione cessaret. Pensat namque de quo loquitur, et perpendit quod pravo spiritui quasi lucra nobis dedisse fuerat, si da
Abbreviated transcription (Latin):
plenus. iudeȩ ꝑfidiam redemptore
ueniente conspicere: eiusq ceci¬
tatis dampna. ꝑ uerba hȩc. quasi
ex optantis qualitate ꝓpħare: ut
dicat. Expecta lucẽ & ñ uideat:
nec ortum surgentis aurorȩ. Iudȩa
quippe lucẽ expectauit & ñ ui¬
dit: quia humani generis redẽ.¬
ptorẽ. uenturũ qͥdem ꝓpħando
sustinuitꝰ sed uenientẽ minime
cognouit: & quos ad spem aꝑuit.
mentis oculos. ad p̃sentiã lucis
clausit. Quȩ & surgentis auros
otum non uidit: qͥa infirma illa
nortibus credidit: ad quȩ fortia
quenir& ignorauit. Sed qͥa de infi-¬
delibus loquens. iniqͥ capitis mem¬
bra innotuit: ad ipsum rursum
iniquoꝵ caput. uerba conuertit
dicens: quia non concliisit ostia¬
uentris qui portauit me: nec ab¬
stulit mala ab oculis meis. Quod
unicuiq homini uent̾. ẽ. matris:
hoc uniuerso humano generi. exti¬
tit habitatio illa sũma paradysi. Ex
orporis. sic ad augmenta ꝓpaginis
soras emanauit. Ibi conceptio nr̃a
coaluit: ubi origo hominũ. homo

Expanded text:
plenus, Judaeae perfidiam Redemptore veniente conspicere, ejusque caecitatis damna per verba haec quasi ex optantis qualitate prophetare, ut dicat: Exspectet lucem, et non videat, nec ortum surgentis aurorae. Judaea quippe lucem exspectavit, et non vidit; quia humani generis Redemptorem venturum quidem prophetando sustinuit, sed venientem minime cognovit; et quos ad spem aperuit 114 mentis oculos, ad praesentiam lucis clausit. Quae et surgentis aurorae ortum non vidit: quia infirma illa mortibus credidit, ad quae fortia perveniret, ignoravit. Sed quia de infidelibus loquens, iniqui capitis membra innotuit, ad ipsum rursum iniquorum caput verba convertit, dicens: ventris qui portavit me, nec abstulit mala ab oculis meis. - Quod unicuique homini venter est matris, hoc universo humano generi exstitit habitatio illa summa paradisi. Ex corporis, sic ad augmenta propaginis foras emanavit. Ibi conceptio nostra coaluit, ubi origo hominum homo
Abbreviated transcription (Latin):
& nox in qua dictũ. ẽ. conceptꝰ. ẽ.
homo: id. ẽ. ꝑeat delectatio. quȩ
in culpa hominẽ̾ rapuit: ꝑeat in¬
cauta mentis infirmitas. ꝗ̃ usq
ad tenebras pͣui consensus excecã¬
uit. Homo enĩ dũ blandimenta
delectationis caute ñ ꝑspicit: etiã¬
in noctẽ nequissimȩ ꝑpetrationis
riut. Sollerter gͦ uigilandum. ẽ:
ut cũ blandiri culpa inchoatꝰ ad

Expanded text:
nox in qua dictum est, Conceptus est homo: id est, pereat delectatio, quae in culpam hominem rapuit, pereat incauta mentis infirmitas, quae usque ad tenebras pravi consensus excaecavit. Homo enim dum blandimenta delectationis caute non perspicit, etiain noctem nequissimae perpetrationis ruit. Solerter ergo vigilandum est, ut c
Abbreviated transcription (Latin):
cũ restauratione corpoꝵ uidere lu¬
men in iudicio inchoat᷑. eiꝰ tam̃ ui-¬
sum. pleniꝰ in regno consũmat. Or-¬
tus itaq aurorȩ. ẽ: exordiũ cla¬
rescentis ȩccłȩ. Quẽ uidere rȩꝓbi
nequeunt: quia a conspectu dis.¬
tricti uidicis. maloꝵ suoꝵ ponde
hac aurora ꝑ psalmistã dr̃. Abscon-¬
des eos in abdito uultus tui: a con¬
turbatione hominũ. Electus enĩ
quisq in iudicio. ꝑ int̾nũ uisũ. in

Expanded text:
cum restauratione corporum videre lucum restauratione corporum videre lumen in judicio inchoat, ejus tamen visum plenius in regno consummat. Ortus itaque aurorae est exordium clarescentis Ecclesiae, quem videre reprobi nequeunt, quia a conspectu districti judicis malorum suorum pondere hac aurora per Psalmistam dicitur: Abscondes eos in abdito vultus tui, a conturbatione hominum . Electus enim qu
Abbreviated transcription (Latin):
ȩccła dr̃: q̃ a peccatoꝵ suoꝵ tene-¬
bris ad lum̃ iusticiȩ ꝑmutatur:
Unde & hanc sponsus in canticoꝵ
cantico mirat᷑ dicens. Quȩ. ẽ. ista
quȩ ꝓgreditur. quasi aurora con¬
surgens: Quasi aurora qͥppe ele¬
ctorũ surgit ȩccła: quȩ prauitatis
pristinȩ tenebras deserit: & sese.
in noui luminis fulgorem conu̾-¬
tit. In illa gͥ luce. quȩ in districti
iudicis aduentu monstrat᷑. corpꝰ
dampnati hostis. ortũ surgentis
aurorȩ non uid&: quia cũ distri-¬
ctus iudex. ad retributionẽ uene-¬
rit: iniquus quisq suoꝵ caligine
meritoꝵ pressus. quanta claritate¬
gat ignorat. Tunc nãq electorũ
mens. in altũ rapit᷑ ut diuinitatis
radiis illustretur: & qͦ eiꝰ respectu
ꝑfundit᷑: eo ultra se grã choruscan-
te subleuat᷑. Tunc scã ȩccła plene
aurora fit: cũ mortalitatis. atq
ignor antiȩ suȩ tenebras. funditꝰ
amitcit. In iudicio gͦ adhuc auro¬
ra. ẽ. sed in regno dies: qͥa & si iã

Expanded text:
citur, quae a peccatorum suorum tenebris ad lucem justitiae permutatur. Unde et hanc sponsus in Canticorum cantico miratur, dicens: Quae est ista, quae progreditur quasi aurora consurgens ? Quasi aurora quippe electorum surgit Ecclesia, quae pravitatis pristinae tenebras deserit, et sese in novi luminis fulgorem convertit. In illa igitur luce, quae in districti judicis adventu monstratur, corpus damnati hostis ortum surgentis aurorae non videt; quia cum districtus judex ad retributionem venerit, iniquus quisque suorum caligine meritogat, ignorat. Tunc namque electorum mens in altum rapitur ut divinitatis radiis illustretur et quo ejus respectu perfunditur, eo ultra se gratia cote sublevatur. Tunc sancta Ecclesia plena aurora fit, cum mortalitatis atque ignorantiae suae tenebras funditus amittit. In judicio ergo adhuc aurora est, sed in regno dies; quia etsi jam
Abbreviated transcription (Latin):
nram. eis relaxantibus. totis se suis
at. Quia gͥ hi electi sp̃c suꝑbum
apostatã compͥmunt. qui humiles
hunc sequi noluer̾: ipsisq admi¬
nistrantibus disponitur. ut ad in.¬
tentionẽ aꝑti cer taminis. destru¬
endus funditus quandoq reuoce¬
tur: dicat᷑ recte. Qui parati sunt
suscitare leuiathan. Quia tam̃ ho.¬
stis callidus. ad aꝑta bella necdũ
suscitatus. ẽ: quomͦ quoꝵ dã m̃tes
nox ista nẽ latent̾ obscur& insinu¬

Expanded text:
nostram eis relaxantibus, totis se contrnostram eis relaxantibus, totis se contrat. Quia igitur hi electi spiritus superbum apostatam comprimunt, qui humiles hunc sequi noluerunt, ipsisque administrantibus disponitur, ut ad intentionem aperti certaminis destruendus funditus quandoque revocetur, dicatur recte: Qui parati sunt suscitare Leviathan. Quia tamen hostis callidus ad aperta bella necdum suscitatus est, quomodo quorumdam mentes nox ista nunc latenter obscuret, insinu
Abbreviated transcription (Latin):
est ꝑ maliciã: mollis ꝑ blandim̃ta
Uectis gͦ dr̃. quia usq ad necem ꝑ¬
cutit: tortuosus aut̾e. quia se ꝑ insi¬
than. electi angeloꝵ spc̾. nc̃ in pu¬
teo abyssi clausũ p̾munt. Unde
scriptũ. ẽ. Nidi angelũ descenden-¬
tẽ de cȩlo. habentẽ clauẽ abyssi. &
cathenam magnã in manu sua. &
app̃hendit draconẽ serpentẽ anti-¬
quũ qͥ ẽ. diabolus & sathanas : &
ligauit eum ꝑ annos mille. & mi¬
sit eum in abyssum. Quẽ tam̃ in
mundi fine. ad aꝑtiora certamina
reuocant: & totũ contra nos in
suis uiribꝰ relaxant. Unde illic rur-¬
sum scriptũ. ẽ. Cum completi fu¬
erint mille anni: soluet᷑ sathanas.
Ille enim apostata angelus. qͥ ita
conditus fuerat ut angelorum
cȩteris legionibus eminer&: ita
suꝑbiendo succubuit. ut nc᷑ stan¬
tium angłoꝵ ditioni substratus
sit: quatinꝰ uel nc̃ ad utilitãtem
nram. eis mini strantibus. religa¬
tus lateat: uel tc̾ ad ꝓbationem

Expanded text:
est per malitiam, mollis per blandimenta. est per malitiam, mollis per blandimenta. Vectis ergo dicitur, quia usque ad necem percutit; serpens autem, quia se per insithan electi angelorum spiritus nunc in puteo abyssi clausum premunt. Unde scriptum est: Vidi angelum descendentem de coelo, habentem clavem abyssi, et catenam magnam in maendit draconem serpentem antiquum, qui est diabolus et Satanas, et ligavit eum per annos mille, et misit eum in abyssum . Quem tamen in mundi fine ad apertiora certamina revocant, et totum contra nos in suis viribus ralaxant. Unde et illic rursum scriptum est: Cum completi fuerint mille anni, solvetur Satanas . Ille enim apostata angelus, quia ita conditus fuerat, ut angelorum caeteris legionibus emineret, ita superbiendo succubuit, ut hunc stantium angelorum ditioni substratus sit; quatenus vel nunc ad utilitatem nostram eis ministrantibus religatus lateat, vel tunc ad probationem
Abbreviated transcription (Latin):
grauioribus ꝑsuasionibus non de¬
sistit. Uel certe ꝑ exprobrationẽ
leuiathan uocatus. ẽ: id .ẽ. addita¬
mentũ hominũ dictus. Eos nanq
in paradiso immortales repꝑit:
sed diuinitatẽ immortalibus ꝓmit.¬
tendo. quasi eis aliquid ultra quã
erant. se addere spopondit. Sed
dũ blande non habit᷑a se daturũ
ꝑhibuit: callide & hibita subtrax̃
Vnde & dñs eundem leuiathan.
ita ꝑ ꝓpħam describit dicens: suꝑ
leuiathan serpentẽ uectẽ. suꝑ le¬
uiathan serpentẽ tortuosum. Le¬
uiathan quippe iste. in eo qđ se
addere homini spopondit. tortu¬
osis ad eum sinibus irrepsit: quia
dum falso impossibilia ꝓmittit:
uere & possibilia sustulit. Que
pentẽ dixerat. tortuosũq ilico sub¬
iungebat: int̾posuit uectẽ: nͥ for¬
te quod in serpentis tortitudine
fluxa mollicies: in uecte autẽ. ẽ.
duricia rigiditatis. Ut gͦ hc̃ & du-¬
rũ signar& & mollem: & uectẽ no¬
minat. & tortuosum. Durus qͥppe-

Expanded text:
ibus non desistit. Vel certe per exprobrationem Leviathan vocatus est, id est, additamentum hominum dictus. Eos namque in paradiso immortales reperit; sed divinitatem immortalibus 111 promittendo, quasi eis aliquid ultra quam erant se addere spopondit. Sed dum blande non habita se daturum perhibuit, callide et habita subtraxit. Unde et eumdem Leviathan ita propheta describit dicens: Super Leviathan serpentem vectem, super Leviathan serpentem tortuosum . Leviathan quippe iste in eo, quod se addere homini spopondit, tortuosis ad eum sinibus irrepsit; quia dum falso impossibilia promisit, vere et possibilia sustulit.  Vepentem dixerat, tortuosumque illico subjungens, interposuit vectem, nisi forte quod in serpentis tortitudine fluxa mollities, in vecte autem est duritia rigiditatis. Ut ergo hunc et durum signaret, et mollem; et vectem nominat, et serpentem. Durus quippe
Abbreviated transcription (Latin):
batur. Quod etiã ad p̃sens non in¬
conuenient̾ accipimus: si simula¬
torũ corda. subtiliꝰ indagemꝰ. Ar¬
rogantes nanq & hypochritȩ bo.¬
noꝵ facta exteriꝰ aspiciunt: eõsq
in factis suis laudari ab hominibꝰ
agnoscunt: eoꝵq celebre nomen
mirant᷑: & quod ꝓ bene gestis lau¬
des suscipiant uident: sed qͣnto
studio easdem laudes fugiant ñ
uident. Aꝑta eoꝵ oꝑa consid̾ant:
sed qđ sola spe intima hȩc oꝑent᷑.
ignorant. Qui enĩ uera luce iusti¬
ciȩ clari sunt. priꝰ a tenebris int̾nȩ
intentionis immutant᷑: ut obscu¬
ritatẽ intus t̾renȩ appetitionis ple¬
ne deserant: & corda sua ad suꝑnȩ
lucis desideria ꝑfecte conuertañ:
ne cũ aliis apparent lucidi. sint¬
sibim & obscuri. Arrogantes gͦ
quia bonoꝵ facta considerant. cor¬
da nͣ pensant: imitant᷑ unde lau¬¬
dari foris ualeant. non unde intꝰ
ad iusticiȩ lumen surgant: & qͣsi
ortũ surgentis aurorȩ uidere ne¬
sciunt: quia intentionẽ religiosȩ

Expanded text:
t. --Quod etiam ad praesens non inconvenienter accipimus, si simulatorum corda subtilius indagamus. Arrogantes namque et hypocritae bonorum facta exterius aspiciunt, eosque in factis suis laudari ab hominibus agnoscunt, eorumque celebre nomen mirantur, et quod pro bene gestis laudes suscipiant vident; sed quanto studio easdem laudes fugiant, non vident. Aperta eorum opera considerant; sed quod sola spe intima haec operentur, ignorant. Qui enim vera luce justitiae clari sunt, prius a tenebris internae intentionis immutantur, ut obscuritatem intus terrenae appetitionis plene deserant, et corda sua ad supernae lucis desideria perfecte convertant, ne cum aliis apparent lucidi, sibimetipsis sint obscuri. Arrogantes ergo quia bonorum facta considerant, et corda non pensant, imitantur unde laudari foris valeant, non unde intus ad justitiae lumen surgant: et quasi ortum surgentis aurorae videre nesciunt, quia intentionem religiosae
Abbreviated transcription (Latin):
fauores querꝰ: & tam̃ quia quasi sc̃oᷤᷤ
laudari se audiunt: esse se uera-¬
cit̾ scõs arbitrant᷑: & quanto se
ex multoꝵ ȩstimatione irrepre¬
hensibiles putant: tanto diẽ dis¬
tricti iudicii securiꝰ expectant:
atus iob debitã sententiã ꝓfert:
p̃dicentis studio. ñ optantis uoto
dicens. Expect& lucẽ. & ñ uide¬
at. Nox qͥppe illa. uidelic& tene¬
brosus hostis. in membris suis lu-¬
cẽ expectat & non uid&: qͥa uel
hi qui fidem sine oꝑibꝰ retinent.
cũ ꝑ eadem fide in extremo iudi-¬
cio saluari se posse confidunt. spes
eoꝵ frustrãbit᷑ : qͥa hanc uiuendo
demoliti sunt. quã confitendo te¬
nuer̾: uel hi qͥ pro humana laude
inbona actione se exhibent: in cas¬
tione faciunt laudis: iam p̾miũ
ab humanoore receper̃: ueri¬
tate attestante. quȩ ait. Am̃ di¬
co uobis: receper̾ mercedẽ suam
Ubi & bene subdit᷑. Nec ortum

Expanded text:
favores quaerunt; et tamen quia quasi sanctos favores quaerunt; et tamen quia quasi sanctos laudari se audiunt, esse se veraciter sanctos arbitrantur; et quanto se ex multorum aestimatione irreprehensibiles putant, tanto diem districti judicii securius exspectant. atus Job debitam sententiam profert, praedicentis studio; non optantis voto dicens: Exspectet lucem, et non videat. Nox quippe illa, videlicet tenebrosus hostis, in membris suis lucem exspectat, et non videt, quia vel hi qui fidem sine operibus retinent, cum pro eadem fide in extremo judicio salvari se posse confidunt, spes eorum frustrabitur, quia hanc vivendo demoliti sunt, quam confitendo tenuerunt, vel hi qui pro humana laude in bona actione se exhibent, incastionem faciunt laudis, jam praemium ab humano ore receperunt, Veritate attestante, quae ait: Amen dico vobis, receperunt mercedem 113 suam . Ubi et bene subditur: Ne
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas dicit. Ego sum lux mun-¬
di. Sic̃ autẽ idem redemptor nr᷑.
una ꝑsona. ẽ. cũ congregatione
bonoꝵ: ipse nanq caput. ẽ. cor¬
poris. & nos huiꝰ capitis corpus:
ita antiquus hostis. una ꝑsona
est cũ cuncta collectione reꝓboꝵ:
qͥa ipse eis ad iniquitatẽ quasi
caput p̾minoe: illi autẽ. dum ad
ꝑsuasa deserui unt. uelut subiun¬
ctũ capiti corpus inhęrent. Qđ
gͦ de hac nocte id. ẽ. antiqͦ hoste
dr̃: dignũ. ẽ. ut ad corpus eiꝰ. id
est ad iniquos quosq deriuetur:
Quia gͥ redemptor. humani ge¬
neris lux.ẽ. quid ẽ. qđ de hac
nocte dr̃. expect& lucẽ & ñ uide¬
at: nisi quod sunt ñnulli qͥ fidem
quã oꝑibus destruunt. tenere se
sermone ostendunt: De quibꝰ ꝑ
paulũ dr̃. quia confitent᷑ se nosse
deũ: factis autẽ negant. Hi nimi
rũ aut praua sunt quȩ faciunt:
aut recta oꝑa. ñ recto corde sectan-¬
tur. Non enĩ de suis oꝑibus retri-¬
butiones ꝑpetuas. sed transitorios

Expanded text:
Veritas dicit: Ego sum lux mundi . Sicut autem isdem Redemptor noster una persona est cum congregatione bonorum; ipse namque caput est corporis, et nos hujus capitis corpus; ita antiquus hostis una persona est cum cuncta collectione reproborum, quia ipse eis ad iniquitatem quasi caput praeeminet, illi autem dum ad persuasa deserviunt, velut subjunctum capiti corpus inhaerent. Quod ergo de hac nocte, id est antiquo hoste dicitur, dignum est ut ad corpus ejus, id est ad iniquos quosque, derivetur. Quia igitur Redemptor humani generis lux est, quid est quod de hac nocte dicitur: Exspectet lucem, et non videat: nisi quod sunt nonnulli qui fidem, quam operibus destruunt, tenere se sermonibus ostendunt? De quibus per Paulum dicitur: Qui confitentur se nosse Deum, factis autem negant . Hi  aut prava sunt quae faciunt, aut recta opera non recto corde sectantur: non enim de suis operibus retributiones perpetuas, sed transitorios
Abbreviated transcription (Latin):
cordis pace quiescer&. si serpentiᷤ
uerba susciꝑe homo noluiss&: &
dicat. Nunc enĩ dormiens silerẽ:
& somno meo requiescerẽ: id. ẽ.
intra secrecũ mentis ad conditoriᷤᷤ
contemplationẽ secedẽm: nͥ me
extra me temptationũ tumultibꝰ.
consensus pͥmi culpa ꝓdidisset
Huiꝰ autẽ quietis gaudiis cũ qͥbꝰ
etiã sociis ꝑfrueret᷑: adiungat di¬
mus: quid de sensibilibꝰ atq intel¬
ligibilibus sentiamꝰ. Terra nãq fȩ
cundatur aere: aer autẽ ex cęli
qualitate disponit᷑. Sic iumentis
homines: hominibus angeli: ar-¬
changeli uͦ angelis p̾sunt. Nam
qđ iumentis homines p̾sint: &¬
usu cernimꝰ: & psalmistȩ uerbis
docemur. qui ait. Omi̾a subiec isti
sub pedibus eius: oues & boues u¬
niuersas. insuꝑ & pecora campi:
ce s regni ꝑsarũ restitit mͥ. Qđ uͦ
angeli a suꝑioꝵ angeloꝵ potesta¬
tibus dispensent᷑:. ⁊ acharias ꝑhib&

Expanded text:
cordis pace requiesceret, si serpentis cordis pace requiesceret, si serpentis verba suscipere homo noluisset, et dicat: Nunc enim dormiens silerem, et somno meo requiescerem, id est, intra secretum mentis ad conditoris contemplationem secederem, nisi me extra me tentationum tumultibus consensus primi culpa prodidisset. Hujus autem quietis gaudiis cum quibus etiam sociis perfrueretur, adjungat, dimus quid de sensibilibus atque intelligibilibus sentiamus. Terra namque aere fecundatur, aer autem ex coeli qualitate disponitur. Jumentis quippe homines, hominibus angeli, archangeli vero angelis praesunt; nam quod jumentis homines praesint, et usu cernimus, et Psalmistae verbis docemur, qui ait: Omnia subjecisti sub pedibus ejus, oves et boves universas, insuper et pecora campi . ceps regni Persarum restitit mihi . Quod angeli a superiorum angelorum potestatibus dispensantur, Zac