comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
troꝵ int̾polatõne tͦnsigere. St̃ tñ
aliqua gña ꝑisciũ q̃ ñ ingenii fa¬
cilitate loca mutent:s fouendi
partꝰ necessitate. Quẽ oportuno
atq legitimo ꝓcurantes tẽpore. ex
plurimis locis ac diu̾so sinu ma¬
ris ĩnumeri uelut cõmuni ꝯsilio
duenientes ꝯiuncto agmine. aqͥlo¬
nis flatꝰ petunt. & ad illd̾ seꝑtem¬
tonaliũ mare partiũ qͣdã nat᷑e
lege ꝯtendt̃. Dicas si sic ascenden¬
tes uideas reuma qͦddã ẽẽ. ita pro¬
ruunt. fluctusq int̾secant:ꝑ pro¬
pontidem in euxinũ iuolento im¬
petu ꝓfluentes. Qͥs piscib hec ad¬
nuntiat loca: p̾cipit tẽpora: Qs
tribuit dispositõnẽ uiandi. comi¬
tandi ordinẽ ⁊ metas & tempora
hñt. cuiꝰ expectat᷑ imꝑiũ: ꝓcẽdit
thessera. ꝓponunt᷑ edicta: ꝓuinci¬
alib ut oueniant: tͥbunis militũ
litterẽ dirigunt᷑ : dies statuunt᷑.
& pleriq ad dies statutos occͣtere

Expanded text:
trorum interpellatione transigere. Sunt tamen trorum interpellatione transigere. Sunt tamen aliqua genera piscium, qui non ingenii facilitate loca mutent, sed fovendi partus necessitate; quem opportuno atque legitimo procurantes tempore, ex plurimis locis, ac diverso sinu maris, innumeri velut communi consilio convenientes conjuncto agmine Aquilonis flatus petunt, et ad illud Septentrionalium mare partium quadam naturae lege contendunt. Dicas, si ascendentes videas, rheuma quoddam esse, ita proruunt, fluctusque intersecant, per Propontidem in Euxinum petu profluentes. quis piscibus haec adnuntiat loca, praecipit tempora? quis tribuit dispositionem uiandi, comitandi ordinem, metas et tempora habent, cuius expectatur imperium, procedit tessera, proponuntur edicta prouincialibus ut conueniant, tribunis militum litterae diriguntur, dies statuitur: et plerique ad dies statutos occurrere
Abbreviated transcription (Latin):
tes earũ etates numerãt & pisciũ
receptacła instruunt. qͣi ꝯuiuiũ
diuitis mare ñ possit implere.
Nam uicini nom̃ qͥb audiunt au
cib aliena auiditatis rapina. Illi
nat᷑alia captant secreta. & ultra
qd nulle int̾polant insule: nͨ t̾ra
aliqͣ inu̾acet. uł ult̾ius ulla sit
posita. Illic gͥ uͥ dissusũ late ma¬
re omnẽ spectandi usum. utili¬
tatis gr̃a nauigañdi int̾clũdat
audatiã. ꝯdere se ferunt᷑ oete illa
ĩmensa gña pisciũ. eqͣlia montib
corpora ut tradiderunt nob̃ qͥ ui¬
dere potuerũt. Illic qͥetũ euũ exi¬
gunt discreta ab insulis. et ab
om̃iũ maritimarũ urbiũ otagiis:
separatas habent suas regiones
ce habitacła distributa: Manent
inhis in offenso uicinoꝵ limite.
nec uago transitu mutatõnes q̃¬
runt locoꝵ: s tanꝙͣ patriũ solũ
diligunt. & in his immorari dulce
arburant᷑. Que id̾o elegerũt ut
solitariã uitã remota pꝰsent arbi¬

Expanded text:
tes earum numerant et piscium tes earum numerant et piscium receptacula instruunt, ne conuiuium maria mari non possit inpleri. nam uicini nomen quibus audiunt aurna a piscibus auiditatis rapina! illi naturalia captant secreta et ultra quod nullae interpolant insulae, nec terra aliqua interiacet uel ulterius ulla sit posita. illic igitur ubi diffusum late mare omnem spectandi usum, utilitatis gratia nauigandi intercludat audaciam, condere se feruntur cete, illa inmensa genera piscium, aequalia montibus corpora, ut tradiderunt nobis qui uidere potuerunt. illic quietum aeuum exigunt discreta ab insulis et ab omnibus maritimarum urbium contagiis separata habent suas regiones et habitacula distributa. manent in his inoffenso uicinorum limite nec uago transitu mutationes quaerunt locorum, sed tamquam patrium solum diligunt et in his inmorari dulce arbitrantur. quae ideo elegerunt, ut solitariam uitam remota possint arbi
Abbreviated transcription (Latin):
uagandi potestas. nec tñ aut in
terclusa montib copia. aut flu¬
uiis interlabentib tͣnsitꝰ impedi¬
tur. s usus natura imp̃ssus tan¬
nere. & ultra incolas prodire sus¬
pectũ. At nobis longe alia senten¬
cia: mutare exilio domos. inco¬
larũ fastidio deneri:aduenarũ
captare grãm: tͣnsferre t̾minos
perpetuos qͦs posuerunt patres
nr̃i: agrũ ad agrũ iungere. domũ
ad domũ. Deficit terra hõib: ster¬
nunt᷑ e maria. Rursus prosin¬
guloꝵ libioine incidit᷑ terra. ma¬
re infundit᷑. ut insulas faciant.
ut possideant freta. spacia maris
sibi uendicant. iure mancipii:
pisciũꝙ iuira sicut u̾nacłorum
ꝯditione seruitii sibi subiecta cõ¬
memorant. Iste inqͥt sinꝰ mari̾ me¬
us: ille alteriꝰ. Diuid̃t elementa sͥ
potentes. His ostree in fluctib nu¬
tͥunt᷑: his in uiuario piscis inclu¬
dit᷑. Luxurie nec mare sufficit:
nͥ apotecas hãnt ostreoꝵ. Itaq eta¬

Expanded text:
vagandi potestas; nec tvagandi potestas; nec tterclusa montibus copia aut fluuiis interlabentibus transitus inpeditur, sed usus natura inpressus tamnere et ultra incolas prodire suspectum. at nobis longe alia sententia, mutare exilio domus, incolarum fastidio teneri, aduenarum captare gratiam, transferre terminos perpetuos, quos posuerunt patres nostri, agrum ad agrum jungere, domum ad domum. Deficit terra hominibus, sternuntur et maria. Rursus pro singulorum libidine inciditur terra, mare infunditur, ut insulas faciant, ut posibi uindicant iure mancipii pisciumque iura sicut uernaculorum condicione seruitii sibi subiecta commemorant. iste, inquit, sinus maris meus, ille alterius: aurum elementa sibi potentes. his ostreae in fluctibus nutriuntur, his in uiuario piscis includitur. luxuriae nec mare sufficit, nisi apothecas habeant ostrearum. itaque aeta
Abbreviated transcription (Latin):
tamꝰ grãm. qͦdunũ qͦdq genꝰ pisci¬
um p̃scripta sibi domicilia habet
que sui gñis nullus excedat. non
incurset alienꝰ: Qͥs geometca
his diuisit habitacła: nullis tũ¬
penda temporib: S geometͥcam
auduuuimꝰ thalassometrã nũqͣm
audiuimꝰ. Et tñ pisces mensurã
suam norunt. ñ muris urbuum
portisq p̃scriptã. ñ edificiis domo¬
rũ. ñ agroꝵ finib limitatã : s
mensurã qͣm oporteat ut tm̃ sais
sit unicuiq qͣntũ ad usũ abm¬
det: ñ qͣntũ auiditas quedã im¬
moderata sibi uendicet. Lex que¬
dam nature ẽ tantũ querere qͣn¬
tũ sufficiat ad uictũ &e alimentũ¬
monii. Hoc genus pisciũ in illo si¬
nu maris alitur ⁊ gignit᷑: illud ĩ
alio. Ueniq ñ reꝑies ꝯfusa gña
pisciũ: s quod hic habundat ali¬
bi deest. Et it̾um ille sinus mariᷤ
cephalos alit: lupos ille: ille saxa¬
tiles. locustas aliꝰ. Non ẽ libera

Expanded text:
tamus gratiam, quod unumquodque genus piscitamus gratiam, quod unumquodque genus piscium praescripta sibi domicilia habet, quae sui generis nullus excedat, non incurset alienus? Quis geometra his divisit habitacula nullis rumpenda temporibus? Sed geometram audivimus, thalassometram numquam audivimus; et tamen pisces mensuram suam norunt, non muris urbium portisque praescriptam, non aedificiis domorum, non agrorum finibus limitatam, sed mensuram ejus quod oporteat; ut tantum satis sit unicuique, quantum ad usum abundet, non quantum aviditas quaedam immoderata sibi vindicet. Lex quaedam naturae est tantum quaerere, quantum sufficiat ad victum, et alimentmonii. Hoc genus piscium in illo sinu maris alitur et gignitur, illud in alio. Denique non reperies confusa genera piscium: sed quod hic abundat, alibi deest. Et iterum ille sinus maris cephalos alit, lupos ille: ille saxatiles, locustas alius. Non est libera
Abbreviated transcription (Latin):
in cãpo. & occurrens regib irrĩde¬
at. & õdoret᷑ bellũ eminꝰ. & excitet᷑
sono tube ÷ si hec irrationabilia
pleraq & alia insensibilia ut fe¬
nũ ut lilia. repleuit sue dispo¬
sitõne sapientie : qͥd dubitamus
qͣd cẽ in echinũ ꝯtulerit huius
grãm p̃scientie: Nichil enĩ inexplo
ratũ. nl dissimulatũ reliqͥt. Om̃ia
uidet qͥ pascit omĩa. Omĩa replit
sapientia: qͥ om̃ia in sapientiafe¬
cit ut scriptũ ẽ E id̾o si echinum
uisitat̃onis sue exortẽ ñ pret̾mist
si eũ ꝯsiderat ce futuroꝵ informat
inditiis: tua ñ ꝯsiderat: Immo
uͦ ꝯsiderat: sicut testat᷑ eius diu¬
na sapientia dicens. Si respicit
uolatilia si pascit illa nonne uos
pluris estis illis: Si enĩ fenũ agͥ
qͦd hõdie ẽ & cras in ignẽ mittet᷑
d̃s̃ sic uestit ⁊ qͣntomagis uos mo¬
dice fidei: An uͦ sine quadã dote
nature mane̾ piscib &ẽ illã pu¬

Expanded text:
in campo et occurrens regibus uanitin campo et occurrens regibus uanitatis, odoretur bellum eminus, excitetur sono tubae, si haec inrationabilia pleraque et alia insensibilia ut faenum, ut lilia repleuit suae dispositione sapientiae, quid dubitamus quod etiam in echinum contulerit huius gratiam praescientiae? nihitum, nihil dissimulatum reliquit. omnia uidet qui pascit omnia, omnia replet sapientia qui omnia in sapientia fecit, ut scriptum est. et ideo si echinum uisitationis suae exortem non praetermisit, si eum considerat et futurorum informat indiciis, tua non considerat? immo uero considerat, sicut testatur eius diuina sapientia dicens: si respicit uolatilia, si pascit illa, nonne uos pluris estis illis? si enim faenum agri, quod hodie est et cras in ignem mittitur, deus sic uestit, quanto magis uos minimae fidei? An uero sine quadam dote naturae manere piscibus etiam illam pu
Abbreviated transcription (Latin):
tionis capessunt: &e sibi p̃cauẽt.
ne eos ĩparatos tͣ᷑bo ĩprouisus
inueniat. Qͥ mathematicꝰ. qͥ a¬
strologꝰ qͥ ue caldeus. potest sy
derũ cursus. sic celi motꝰ e signa
comp̃hend̾e: Quo ingenio ista
colligit: Qͦ doctore ꝑcipit: Qis
ei fuit tanti int̾pres augurii:¬
Sepe hoies ꝯfusionẽ aeris uidẽt.
&e sepe fallunt᷑: qͦd plerũꝙ eam
sine tempestate discutiat. Echinꝰ
ñ fallit᷑. Echinũ sua neqͣquã sig¬
na pretereunt. Uñ exiguo aĩali
tanta sciencia ut fut᷑a p̃nuntiet:
qͦ magis in eo nichil ẽ. qͦd tantã
possit habere prudentiã: Crede
sic uestit ut mirem᷑. si pascit uo¬
latilia. si parauit coruo escã pul¬
li enĩ eius ad dm̃ clamant : &
si mulierib dedit texture sapi¬
entiã. si araneã q̃ tam subtilit̾
ac docte la os casses suspendit ĩ
forib sapientie ñ reliqͥt ĩmunẽ:
si ip̃e uirtutẽ eqͦ dẽdit. & soluit
de ceruice eiꝰ formĩdinẽ ut exultet

Expanded text:
tionis capessunt et sibi excitet, tionis capessunt et sibi excitet, ne eos inparatos turbo inprouisus inueniat. qui mathematicus, qui astrologus sed Chaldaeus potest sic siderum cursus, sic caeli motus et signa conprehendere? quo ingenio ista collegit, quo doctore percepit? quis ei fuit tanti interpres augurii? homines confusionem aeiis uident et saepe falluntur, quod plerumque eam sine tempestate discutiat: echinus non fallitur, echinum sua nequaquam signa praetereunt. unde exiguo animali tantam scientiam, ut futura praenuntiet? quo magis in eo nihil est, quo tantam possit habere uero, crede aenum deus sic uestit, ut miremur, si pascit uolatilia, singulorum parauit coruo escam — pulli enim eius ad dominum clamant —, si mulieribus dedit texturae sapientiam, si araneam, quae tam subtiliter ac docte laxos casses suspendit in foribus, sapientiae non reliquit inmunem, si ipse uirtutem equo dedit et soluit de ceruice eius formidinem, ut exultet
Abbreviated transcription (Latin):
magni sine timore. Quantũ ẽ
enĩ qͦd hominẽ alat: Aut si que¬
ris qͦd cẽ aliis habundet ad gra¬
tiam: io qͦ non multũ est. Meli¬
or ẽ enĩ hospitalitas in holerib
cũ gr̃a: qͣm uituloꝵ pinguiũ pre¬
paratõ cũ discoẽdia. Utam᷑ gͦ in¬
genio ad querendã grãm. c salu¬
tẽ tuendã: ñ ad alienam circon¬
scribendam innocentiã. Licet no¬
bis uti exemplis maritimĩ ad
profectũ nr̃e salutis: ñ ad aliene
periculũ. de echino. Echinus
anunal exiguum. uile ac despi¬
cabile. maritimũ loquor: plerũq
index future tẽpestatis. aut tran¬
qͥllitatis adnuntiꝰ solet ẽẽ naui¬
gantib. Deniq cũ procellã uen¬
toꝵ p̃senserit. calculũ ualidum
arripit. eũq uelut saburram
uehit. & tanqͣm anchorã trahit:
ne excutiat᷑ fluctib. Itaq ñ se
suis lib̾at uirib: s alieno sta¬
bilit & regit pond̾e. Qͦ indicio
naute uelut signũ fut᷑e ꝑturba

Expanded text:
magni sine timore. Quantum est magni sine timore. Quantum est enim quod hominem alat? Aut si quaeris quod etiam aliis abundet ad gratiam, id quoque non multum est. Melior enim est hospitalitas in oleribus cum gratia, quam vitulorum pinguium praeparatio cum discordia. Utamur ergo ingenio ad quaerendam gratiam, et salutem tuendam, non ad alienam circumscribendam innocentiam. Licet nobis uti exemplis maritimis ad profectum nostrae salutis, non ad alienae periculum. CAPUT IX. Echinus animal exiguum, vile ac despicabile, maritimum loquor, plerumque index futurae tempestatis, aut tranquillitatis annuntius solet esse navigantibus. Denique cum procellam ventorum praesenserit, calculum validum arripit, eumque velut saburram vehit, et tamquam anchoram trahit, ne excutiatur fluctibus. Itaque non suis se librat viribus, sed alienae stabilitatis regitur pondere. Quo indicio naut
Abbreviated transcription (Latin):
tione mulcent᷑. explorat siqñ ostre¬
um remotis in locis ab om̃i uento
ꝯtra solis radios dipticũ illd̾ suũ
aꝑiat. & reseret claustra testarũ
ut libero aere iusceris sui uolup¬
tatẽ qͣndam capiat: & tũc clancło
calculũ ĩmittens impedit dclisi¬
onem ostree. ac sic aperta claustͣ
reꝑiens. tuto inserit chelas. uis¬
ceraq interna depascit᷑. St̃ gͥ ho¬
mines qͥ cancri usu in aliene usũ
curonscͥptionis iurepant: &e infir¬
mitatẽ ꝓpͥe uirtutis. astu qͦdã suf¬
fulciant ÷ fr̃i dolũ nectant: & al¬
teriꝰ pascant᷑ erũpna. Tu ã pro¬
pris esto ꝯtentꝰ: & aliena tẽdã¬
na ñ pascant. Bonus cib simꝑli¬
citas est innocencie sue bona ha¬
bens. insidiari nescit alienis. nec
auaricie facib mardescit: cui lu¬
crũ om̃e ad uirtutẽ dispendiũ ẽ.
ad cuꝑiditatẽ incendiũ. & ideo
beata ẽ. si bona sua nouerit cũ
u̾itate paupertas. & om̃ib p̃fe¬

Expanded text:
tione mulcentur, explorat si quando ostretione mulcentur, explorat si quando ostreum remotis in locis ab omni vento contra solis radios diptychum illud suum aperiat, et reseret claustra testarum; ut libero aere visceris sui voluptatem quamdam capiat: et tunc clanculo calculum immitens, impedit conclusionem ostrei; ac sic aperta claustra reperiens, tuto inserit chelas, visceraque interna depascitur. 89 Sunt ergo homines, qui cancri usu in alienae usum circumscriptionis irrepant, et infirmitatem propriae virtutis astu quodam suffulciant, fratri dolum nectant, et alterius pascantur aerumna. Tu autem propriis esto contentus, et aliena te damna non pascant. Bonus cibus est simplicitas innocentiae. Sua bona habens insidiari nescit alienis, nec avaritiae facibus inardescit, cui lucrum omne ad virtutem dispendium est, ad cupiditatem incendium. Et ideo beata est, si bona sua noverit, cum veritate paupertas, et omnibus praefe
Abbreviated transcription (Latin):
& id̾o cauendi sunt. qͥ cͥnes sue
fraudis &e brachia longe lateq
disꝑgunt: uł sp̃em induunt
multiformẽ. Et isti polipi enmm
st̾. nexꝰ plurimos habentes: &
callidoꝵ ingenioꝵ uestigia. qͥb
irretire possint. qͥcqͥd in scopulos
sue fraudis inciderit. De can¬
cro ancer qͦ qͣs cibi gr̃a p̃stigias
struit: Namq e ip̃e o. streo delei¬
tatur: ce carnes eiꝰ epulũ sibi que¬
rit. S qͥa ut appetens cibi. ita ꝓs
quia testis ualidiorib esca int̾ce
includit᷑. Nam uelut muris qͥbꝰ¬
dam molliciem carnis p̃cepti ĩpi¬
alis int̾pres nat᷑a mumuit. qͣm
medio testarũ qͦdam simi ꝯcauo
nutrit ac fouet. ce qͣi in qͣdam
ualle diffundit ⁊ & id̾o cassa om¬
nia tẽptamenta st̃ cancri. qmia
aperire clausum ostreũ nulla
ui pocest. & ꝑiculosum ẽ si inche¬
lam eiꝰ includat ad argumenta
ꝯfugit: ce insidias noua fraude mo¬
litur. Itaq quia om̃ia gn̾a delecta¬

Expanded text:
Et ideo cavendi sunt qui crines suae Et ideo cavendi sunt qui crines suae fraudis, et brachia longe lateque dispergunt, vel speciem induunt multiformem. Et isti enim polypi sunt nexus plurimos habentes, et callidorum ingeniorum vestigia, quibus irretire possint quidquid in scopulos suae fraudis inciderit. Cancer quoque quas cibi gratia praestigias instruit! Namque et ipse ostreo delectatur, et carnis ejus epulum sibi quaerit. Sed quia ut appetens cibi, ita proquia testis validioribus esca interior includitur; nam velut muris quibusdam mollitiem carnis praecepti imperialis interpres natura munivit, quam medio testarum quodam sinu concavo nutrit ac fovet, et quasi in quadam valle diffundit; et ideo cassa omnia tentamenta sunt cancri, quia aperire clausum ostreum nulla vi potest: et periculosum est si chelam ejus includat, ad argumenta confugit, et insidias nova fraude molitur. Itaque quia omnia genera delecta
Abbreviated transcription (Latin):
lo.⁊ fuco qͦdam artis obducat.
lud polipi ingeniũ ñ p̃teribo. qͥ
uadoso in littore petrã nactꝰ. ad¬
figit᷑ ei. atq eiꝰ nebuloso ingenio
colorẽ subit. & simili specie t̾ga
obductꝰ. plurimos pisciũ sine ul¬
la suspicione fraudis adlapsos. dũ
notã ñ p̃cauent & saxum opinan¬
tur : cassib furtiue artis includit:
⁊ sinu qͦdam sue carnis int̾cipit.
Sic spontanea uenit p̃da. & talib
capitur argumentis: qͣla sunt
eoꝵ qͥ ingeniũ suũ sepe cõmutãt.
e diuersas nocendi artes mouent
ut singłoꝵ mentes sensus q ꝑtẽp¬
tent. cum ꝯtinentib positi otinẽ¬
tiam p̃dicantes. in cetu ĩtemꝑanti¬
um. tanqͣm deuii ab studio casti¬
tatis. & dimersi intẽꝑantie uolu¬
tabris. ut qͥ eos auduint aut i¬
dent incauta facilitate se credant:
eoꝙ citiꝰ labunt᷑ dũ declinare ñ
norunt. nͨ cauere qͦd noceat: cũ
gͣuior sit & magis noxia ĩꝓbitas¬
be nignitatiᷤᷤ obũbrata uelamie

Expanded text:
lo et fuco quodam artis obducat, lo et fuco quodam artis obducat, lud polypi ingenium non praeteribo, qui uadoso in litore petram nanctus adfigitur ei atque eius nebuloso ingenio colorem subit et simili specie terga obductus inmerito piscium sine ulla suspicione fraudis adlapsos, dum nota non fuisse et saium opinantur, cassibus furtiuae artis includit et sinu quodam suae carnis intercipit. sic spontanea uenit praeda. et talibus capitur argumentis, qualia sunt eorum qui ingenium suum saepe commutant et diuersas nocendi artes mouent, ut singulorum mentes sensusque pertemptent cum continentibus positi continentiam praedicantes, in coetu intemperantium tamquam deuii ab studio castitatis et demersi intemperantiae uolutabris, ut qui eos audiunt aut uident incauta facilitate se credant eoque citius labantur, dum declinare non norunt nec cauere quod noceat, cum grauior sit et magis noxia ibenignitatis obumbrata velamine.
Abbreviated transcription (Latin):
peracto ꝯunctionis mun̾ẽ ue¬
nenũ qͦd euomerat rursus hau¬
rire. Adultera enĩ iupera ẽ. Uñ
&e salomon ait. qͦd is qui fuerit
demulentꝰ cũ ꝑ uinũ libido fer¬
uere ꝯsuerit. tanꝙͣ acolubri ic¬
tu extendit᷑: & tanqͣm a coenuta
diffundit᷑ illi uenenũ. Et ut scr¬
as qͥa de adultera dixit: adiecit.
Ocłi tui cũ uiderint alienã: os
tuũ loquit᷑ ꝑu̾sa. Nec qͥsqͣm uelut
ꝯt᷑ria posuisse nos credat ut ce
ad bonũ &e ad malũ iupere huiꝰ
exemplo uteremur cũ ad insti¬
tutionẽ utrũq ꝓficiat ⁊ si eru¬
bescamꝰ aut fidem ñ exibere di¬
lecto cui exibet serpens.aut re¬
linquentes sc̃a ꝯiugia. lubrica &
nocit᷑a salutarib p̃feramꝰ: qͦd
facit qui cũ serpente miscetur.
Et qͥa de astticia cepimꝰ sermonẽ
subtexere. qua unusqͥsq frẽm suũ
cu ouenire e deciꝑe nitit᷑ & in no¬
uas se fraudes cõpon̾e: ut quem
ui obtin̾e ñ potest. cͥconscͥbat do¬

Expanded text:
peracto coniunctionis munere ueperacto coniunctionis munere uenenum quod euomuerat rursus haurire ; adultera enim uipera est. unde et Solomon ait quod is qui fuerit temulentus, cum per uinum libido feruere consueuerit, tamquam a colubrae ictu extenditur et tamquam a cornuta diffunditur illi uenenum. et ut scias quia de adultera dixit adiecit: oculi tui cum uiderint alienam, os tuum loquetur peruersa. nec quisquam uelut contraria posuisse nos credat, ut et ad bonum et ad malum uiperae huius exemplo uteremur, cum ad institutionem utrumque proficiat, si erubescamus aut fidem non exhibere dilecto, cui exhibet serpens, aut relinquentes sancta coniugia lubrica et nocitura salutaribus praeferamus, quod facit qui cum serpenti miscetur. Et quia de astutia coepimus sermonem subtexere, qua unusquisque fratrem suum circumuenire et decipere nititur et in nouas se fraudes componere, ut quem ui optinere non potest circumscribat do
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuiux ad caritatẽ ꝓuocat. Son
es dñs s maritꝰ: non ancillam
nũ fundit ÷ tu ñ potes duriciã
mentis depon̾e. s habes natura¬
lem rigorẽ. Debes tẽperare eum
ꝯtẽplatione ꝯiugii: & reuerentia
diunctionis. Depone animi feri
thorũ: nolite insidiari aliene
copule. Graue ẽ adult̾ium: na¬
Duos pͥmũ d̾s fecit. adam &
euam: hoc ẽ turũ & uxorem
Et uxorẽ de uiro. hoc ẽ de costa
adam: & iussit ãbos ẽẽ in uno cor¬
pore & in uno sp̃u uiuere. Qͥd u¬
nũ separas corpꝰ qͥd unũ diuidis
sp̃m : Hature hoc adult̾ium ẽ. Hoc
s ardore libidmnis: expetitꝰ amplexꝰ.
Discite o uiri. qͥ alienam ꝑmole¬
re querit uxorẽ. cuiꝰ serpentis sͥ
adscisc̾e cupiat ꝯtuberniũ: cui cẽ
ꝯparandꝰ ip̃e serpenti sit. festi¬
nat ad uiperã q̃ se in gremium
uiri ũ dixecto tͣmite ueritatis:
s lubrico deuii amoris infundit.
festinat ad eam que uenenũ suũ
resumit ut upera: que fertur

Expanded text:
cooiunxconiunx ad caritatem prouocat. non cooiunxconiunx ad caritatem prouocat. non es dominus, sed bono, non ancillam suum fundit: tu non potes duritiam mentis deponere? sed habes naturalem rigorem: debes temperare eum contemplatione coniugii et reuerentia coniunctionis deponas animi ferittorum, nolite insidiari alienae copulae. graue est adulterium, naduos primum deus fecit, Adam et Euam, hoc est uirum et uxorem, et uxorem de uiro, hoc est de costa Adam et iussit ambos esse in uno corpore et in uno spiritu uiuere. quid unum separas corpus, quid unum diuidis spiritum ? naturae adulterium est. hoc sed ardore libidinis expetitus amplexus. discite, uiri, qui alienam permolere quaerit uxorem cuius uidetur sibi asciscere cupiat contubernium, cui etiam comparandus ipse serpenti sit. festinat ad uiperam, quae se in gremium uiri non directo tramite ueritatis, sed lubrico deuii amoris pueri. festinat ad eam quae uenenum suum resumit ut uipera, quae fertur
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ eligendus: Comparẽ suũ & bas
reqͥrit: &e equs diligit: & si mut¬
tur aliꝰ. tñ trahere iugũ nestit
compar alt̾ius: & se non tutũ
putat. Tu iugalem tuũ rẽpudi
as. & putas sepe mutandũ: e
si uno defuerit die suspecta su¬
ꝑducis riualem: & statim incos¬
nita causa qͣi cognita pudoris¬
requirit. absentẽ uocat: ce blant
ꝓclamat sibilo. Atq uͥ aduenti¬
re cõparẽ senserit. uenenũ euo¬
mit: reuerentiã marito deferꝰ
uerecundata nuꝑtialem gram
Tu mulier aduenientẽ de lon¬
ginquo maritũ: otumeliis re¬
pellis. uiꝑa mare ꝓspectat. ex¬
plorat iter diugis: tu inuiriis
iiam uiro obstrus. tu litiũ mo¬
ues uenena: ñ reicis. Tu ꝯiuga¬
lis amplexꝰ tẽꝑe. dirũ uirꝰ ex¬
estuans: nec erubescis nuptias.
nec reuereris maritũ. S etiam
tu uir. possumꝰ enĩ cẽ sic acciꝑe
depone tumorẽ cordis. asperitatẽ
morũ: cũ tͥ sedula uxor occurrit.
Opelle indignatõnẽ. cũ blanda

Expanded text:
est eligendus ? comparem suum et bos est eligendus ? comparem suum et bos requirit et equus diligit et, si mutetur alius, tamen trahere iugum nescit compar alterius et se non totum putat: tu iugalem repudias tuum et putas saepe mutandum et, si uno defuerit die, superducis riualem et statim incognita causa quasi cognita iniuriarequirit. absentem uocat et blando proclamat sibilo atque, ubi aduentare comparem senserit, uenenum euomit reuerentiam marito deferens, uerecundata nuptialem gratiam: tu, mulier, aduenientem de longinquo maritum contumeliis repellis. uipera mare prospectat, explorat iter coniugis: tu iniuriis uiam uiro obstruis, tu litium moues uenena, non reicis, tu coniugalis amplexus tempore dirum uirus exaestuas nec erubescis nuptias nec reuereris maritum. Sed etiam tu, uir — possumus etiam sic accipere — depone tumorem cordis, asperitatem morum, cum tibi sedula uxor deferri, propelle indignationem, cum blanda
Abbreviated transcription (Latin):
uices s m̃tis uigũ gr̃e receper̃t.¬
Uipera neqͥssimũ genus bestie.
& suꝑ omĩa q̃ serpentim st̃ ge¬
neris astutior uͥ coeundi cupi¬
ritime notã sͥ reqͥrit copulam.
uł nouã p̃parat. Pgressaq ad litꝰ
sibilo testificata p̃sentiã sui: ad
ꝯiugalem amplexũ illam euo¬
cat. Murena aut̃ inuitata ñ
deest: &e uenenate serpenti expe¬
serendos eẽ mores ꝯnigũ: &e si
absens ẽ. eius oꝑiendam p̃sentiã.
Sit licet asꝑ. fallax. inconditꝰ. li¬
bricꝰ. temulentꝰ ⁊ qͥd peiꝰ uenens.
qͦd in coniuge murena ñ refugte
sedula caritate cõplectit᷑. Ille tu
mala portat. & leuitatis femie
facilitatẽ ⁊ tu uirũ tuũ ñ pots
mulier sustin̾e: Adam ꝑ enã
deceptus ẽ: ñ eua ꝑ adã. Quen
uocauit ad culpã mulier iustĩ
ẽ ut eũ gubernatorẽ adsumat.
ne iterũ feminea facilitate la¬
bat᷑. S horridus & incultus ẽ. de¬
mel placuit. Nunqͥd uir frequent

Expanded text:
uice, sed mentis iugum gratiae recepuice, sed mentis iugum gratiae recep nequissimum genus bestiae et super omnia quae serpentini sunt generis astutior, ubi coeundi cupiritimae notam sibi requirit copulam uel nouam praeparat progressaque ad litus sibilo testificata praesentiam sui ad coniugalem amplexum illam euocat, muraena autem inuitata non deest et uenenatae serpenti expeferendos esse mores coniugum et, si absens est, eius operiendam praesentiam ? sit licet asper fallax inconditus lubricus temulentus: quid peius ueneno, quod in coniuge muraena non refugit? sedula caritate conplectitur. ille tua mala portat et leuitatis femineae facilitatem, tu uirum tuum non potes, mulier, sustinere? Adam per Euam deceptus est, non Eua per Adam. quem uocauit ad culpam mulier, iustum est ut eum gubernatorem assumat, ne iterum feminea facilitate labatur. sed horridus et incultus est: semel placuit. numquid uir frequenter
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudo: q̃ suꝑ maria fundata
ẽ sic̃ dixit propħa. Ip̃e suꝑ maria
fundauit eã. Exili suꝑ undas o
homo qͥa piscis es: ñ te oppͥmant
scłi istiꝰ fluctꝰ. Si tẽpestas ẽ: pete
altũ & profundũ. Si serenitas:
a scopuloso littore: ne te in rupẽ
furens estus illidat. Scͥptũ ẽ enĩ.
Estote astuti sic̃ serpentes. Et qͥa
de serpentib astutis ꝓpositũ exẽ¬
plũ ẽ: simꝰ astuti cͥca querenda
&e seruanda ꝯiugia. Diliganius
tͥbuta nobis osortia. Et si hii qͥ
longinqͥs fuerant ortꝰ sui tẽpore
regionib separati inter se due
nerint: ce si uir ad peregna
ꝯtenderint: nulla longinqͥtas.
nulla absentia cõplacitã minu¬
at caritatẽ. Ladem lex p̃sentes
absentesq conectit. Idem nat᷑e
uinculũ int̾ distantes e dsisten¬
tes: ꝯiugalis caritatiᷤᷤ iura ꝯstͥn¬
git. Cõdẽ iugo bñdictõnis. ut
usq colla socient᷑. etiã si alter
obeat in separatarũ regionũ
longa diuortia: qͥa ñ coeporiᷤᷤ cer¬

Expanded text:
plenitudo, quae super maria fundata est, sicut dixit propheta: ipse super maria fundauit eam. exili super undas, o homo, quia piscis es. non te opprimant saeculi istius unde. si tempestas est, pete altum et profundum: si serenitas,  scopuloso litore, De te in rupem furens aestus inlidat; scriptum est enim: estote astuti sicut serpentes. et quia de serpentibus astutis propositum exemplum est, simus astuti circa quaerenda et seruanda coniugia, diligamus tributa nobis consortia. et si ii qui longinquis fuerant ortus floribus tempore regionibusnerint, et si vir ad peregrina contenderit, nulla longinquitas, nulla absentia complacitam minuat charitatem. Eadem lex praesentes absentesque connectit: idem naturae vinculum inter distantes et consistentes conjugalis charitatis jura constrinxit: eodum jugo benedictriusque colla sociantur, etiamsi alter obeat separatarum regionum longa diuortia, quia non corporis cer
Abbreviated transcription (Latin):
dc̃m est ei. Ex hoc eris homines ca¬
piens. Ideo misit retia. & cõplexꝰ
ẽ stephm qͥ de euangłio pͥmꝰ as¬
cendit ÷ habens in ore suo staterẽ
iticie: unde ofessione ostanti
clamauit dicens. Eoce uideo celos
apertos: e filiũ hõis stantẽ ad dex¬
derã d̾i. O hoc pisce stabat dñs
iħc. Sciebat enĩ eẽ in ore eiꝰ p̃ciũ
sui census. Deniq głoso martirio
grãm locuples assertor impleuit.

Expanded text:
dictum est ei: Ex hoc eris homines vidictum est ei: Ex hoc eris homines vivificans. Ideo misit retia, et complexus est Stephanum, qui de Evangelio primus ascendit habens in ore suo staterem justitiae. Unde confessione constanti clamavit dicens: Ecce video coelos apertos, et Filium hominis stantem ad dexteram Dei. Pro hoc pisce stabat Dominus Jesus; sciebat enim esse in ore ejus pretium sui census. Denique glorioso martyrio gratiam locuples assertor implevit.
Abbreviated transcription (Latin):
erit in ꝯsũmat̃õne scli. Exibũt
angłi & separabũt malos de
medio iꝰtoꝵ: & mittent eoᷤ in ca¬
minũ ignis. St᷑ gͦ ce boni ce ma¬
li pisces. Bom seruant᷑ ad p̃ciũ
mali statĩ ardent. Bonũ piscẽ
nͨ retia ĩuoluũt s eleuant. nec
hamꝰ int̾necat atq: ĩterficit. sed
p̃ciosi uulneris ꝑfundit sangͥne.
m cuiꝰ oris confessione bonũ p̃ci
te petro ab alienis: ait dñs. Ua¬
de ad mare & mitte hamũ. & e¬
um piscẽ qͥ pͥmus ascenderit tol¬
le ⁊ & aperto ore eiꝰ inuenies ibi
staterẽ: illũ sumens dabis pro
me & te. Noli gͥ o bone piscĩ ꝑe¬
tri hamũ tim̾e. Non occidit s
ꝯsecrat. Noli qͣi uilem te ⁊tẽp¬
ñe qͥa uides ccepꝰ infirmũ. habes
in ore tuo qͦd & pro petro & ꝓ xp̃o
offeras. Noli time petͥ retia: cu
dicit dñs ihc. Duc in altũ ce laxa¬
to retia. hon enĩ in sinistrã par¬
tẽ mittet. s in dexterã: sicuti ius¬

Expanded text:
erit in consummatione saeculi. exibunt erit in consummatione saeculi. exibunt angeli et separabunt malos de medio iustorum et mittent eos in caminum ignis. sunt ergo et boni et mali pisces; boni seruantur ad pretium, mali statim ardent bonum piscem nec retia inuoluunt, sed eleuant, nec amus internecat atque interiicit, sed pretiosi uulneris perfundit sanguine, in cuius oris confessione bonum pretite Petro \'ab alienis\' ait dominus: uade ad mare et mitte amum et eum piscem, qui primus ascenderit, tolle, et aperto ore eius inuenies ibi staterem; illum sumens dabis pro me et te. noli igitur, o bone piscis, proprios amum timere; non occidit, sed consecrat. noli quasi uilem te contemnere, quia uides corpus infirmum. habes in ore tuo quod et pro Petro et pro Christo offeras. noli timere Petri retia, cui dicit Iesus: duc in altum et laxato retia; non enim in sinistram partem mittit, sed in dexteram, sicut jus
Abbreviated transcription (Latin):
augmento. & dicis qͦd alios um¬
dicaueris. cũ eadẽ cõmittas q̃
ulcisceris: Iniusto miꝰtior. ce mi¬
quo iniqͥor & auaro auarior:
uide ne idem te qui piscem ill̃ĩ
finis inueniat. Hamũ caue. ca¬
ue retia. S p̃sumis de potentia.
qͦd nemo tͥ possit resistere. Pre¬
sumebat ce silurꝰ qͦd hamũ ne¬
mo sͥ iaceret. nemo tenderet te¬
tia: &e si incidisset uniu̾sa dirũ¬
peret. Et tñ fuscinã ñ euasio.
aut nexꝰ uincłi ualidioriᷤ ient¬
rit: qͥb se non poss exuere. Si¬
ne dubio & hominũ rniqͥtas qͦ
gͣuiora cõmiserit. eo magis scele¬
re suo tuta ẽẽ ñ poti̾t: qͥn aliq̃
dissoluat. qͦd pro scelerũ p̃cio
stat difficile pꝰse uitari. Discis
gͦ es o homo: audi qͥa piscis sis.
Simile ẽ regnũ celoꝵ reti misso
ĩ mari: qͦd ex om̃i gñe piscium
ꝯgregauit. Cũ autẽ eẽt ĩpletũ
duxerunt id ad litus. Et sedentes
elegerunt optimos ⁊̃ uasis suis:
malos aut̃ foras miserunt. Sic

Expanded text:
augmento et dicis quod alios uinaugmento et dicis quod alios uindicaueris, cum eadem committas quae ulcisceris, iniusto iniustior et iniquo iniquior et auaro auarior. uide ne idem te qui piscem illum finis inueniat; amum sol et retia. sed praesumis de potentia quod nemo tibi possit resistere: praesumebat et silurus quod amum nemo sibi iaceret, nemo : tenderet retia, et, si incidisset, uniuersa disi\'umperet: et tamen fuscinam non euasit aut nexus uinculi ualidioris incurrit, quibus se non posset exuere. sine dubio et hominum iniquitas quo grauiora commiserit, eo magis scelere suo tuta esse non poterit, quin aliquando dissoluat quod pro scelerum pretio constat difficile posse uitari. piscis ergo es, o homo. audi quia piscis es: simile est regnum caelorum reti misso in mare, quod ex omni genere piscium congregauit. cum autem esset inpletum, duxerunt id ad litus et sedentes elegerunt optimos in uasis suis, malos autem foras miserunt. sic
Abbreviated transcription (Latin):
alterũ ledit: sͥ laqueum pa¬
rat. in quẽ ip̃e incidat. Et tu
piscis es qui uiscera inuadis a¬
liena: qui demergis infirmũ
qui cẽdentẽ ꝑsequeris usq in
ꝓfundũ. Caue ne dum illum
ꝑsequeris. incidas ip̃e in ualidi¬
orẽ ce deducat te in alienas in¬
sidias. qͥ tuas uitat ÷ priꝰq tuã
expectet erumnã: qͥ te ꝑsequen¬
te ꝓpͥam reformidabat. Qͣd in¬
terest. int̾ diuitẽ imꝓbe cupi
ditatis ingluiue ab sorbentẽ in¬
firmoꝵ patrimonia ⁊ & silurũ
minoꝵ pisciũ iuscerib aluũ
repletum:. Defunctus ẽ diues
ce nichil ei sua spolia ꝓfuerunt:
ĩmo magis eum rapinatũ sua¬
rũ detestabiliorẽ fecit infamia.
Captus ẽ silurus: e inutilis p̃¬
da detecta ẽ. Quanti in eo reꝑi¬
unt᷑ qui alios deuorauerant :¬
& tu diues habes in sinu tuo
alt̾uis p̃datorẽ: Ille habebat
facultates pauperis qͣs ruase
monia tius facultatib addidi¬
sti⁊ & adhuc tanto ñ saciaris

Expanded text:
alterum laedit, sibi laqueum paalterum laedit, sibi laqueum parat, in quem ipse incidat. Et tu piscis es, qui viscera invadis aliena, qui demergis infirmum, qui cedentem persequeris usque in profundum. Cave ne dum illum persequeris, incidas ipse in validiorem, et deducat te in alienas insidias, qui tuas vitat, priusque tuam spectet aerumnam, qui te persequente propriam reformidabat. Quid intereditatis ingluuie absorbentem infirmorum patrimonia et silurum minorum piscium uisceribus aluum repletum? defunctus est diues et nihil ei sua spolia profuerunt, immo magis eum rapinarum suarum detestabiliorem fecit infamia. captus est Syria et inutilis praeda detecta est. quanti in eo repperiuntur, qui alios deuorauerant! et tu diues habes in sinu tuo alterius praedatorem. ille habebat facultates pauperis, quas inuasermonia tuis facultatibus addidisti et adhuc tanto non satiaris
Abbreviated transcription (Latin):
tus. aut usus fuit. aut stũdi¬
um. talia comp̃hend̾e. Sane
nec ip̃i a suis potentie euase¬
re iuol entiam: & auaricie
potioꝵ subiecti uͥq inferioreᷤ
sunt. Quo quisq infirmior:
eo prede patet. Et pleriq qui¬
dem herbis pascunt᷑: ac minu¬
tis uermib. Sunt tam̃ qui in¬
uicem se deuorant: & sua car¬
ne pascunt᷑. Minor apd̃ illos
esca maiori ẽ: rursus ip̃e ma¬
ior a ualidiore inuaditur. &
fit esca alteriꝰ predator alieni.
Itaq usu uenit. ut cũ ipse
aliũ deuorauerit. ab alio deuo¬
retur: & in unũ uentrẽ ut̾q
ꝯueniant cũ uoratore ꝓpͥo de¬
uoratꝰ. Fitq simł in uno uis¬
cere: prede undicteq ꝯsortiũ.
in nobis: ñ ex natura cepit. s
ex auaricia : aut quia ad usũ
hominũ dati sũt. in signũ q
fc̃i sunt. ut in his nr̃oꝵ moꝵ
uitia uid̾emꝰ. & caueremus
exẽpla. ne qͥs potior inferiorẽ
inuaderet: daturꝰ in se poten¬
tiori exẽplũ iniurie. Itaq qͥ

Expanded text:
tus aut usus fuit aut studitus aut usus fuit aut studium talia conprehendere. sane nec ipsi a suis potentiae euasere uiolentiam et auaritiae potiorum subiecti ubique inferiores sunt. quo quisque infirmior, eo <plus> praedae patet. et plerique quidem herbis pascuntur ac minutis uermibus; sunt tamen qui inuicem se deuorent et sua carne pascantur. minor apud illos est esca maioris, et rursus ipse maior a ualidiore inuaditur et fit esca alterius praedator alieni. itaque usu uenit, ut, cum ipse alium deuorauerit, ab alio deuoretur et in unum uentrem uterque conueniant cum deuoratore proprio deuoratus sitque simul in uno uiscere praedae uindictaeque consortium. in nobis non ex natura coepit, sed ex avaritia. Aut quia ad usum hominum dati sunt, in signum quoque facti sunt, ut in his nostrorum morum vitia videremus, et caveremus exempla; ne quis potior inferiorem invaderet daturus in se potentiori exemplum injuriae. Itaque qui
Abbreviated transcription (Latin):
explicant atq aꝑiunt. In hac
gͦ collectione & aꝑtione dum sust¬
pit᷑ aqua & transmittit᷑ ac pene¬
trat: respirationis munꝰ uidet᷑
implere. ꝓpria gͥ nat᷑a ẽ pisci¬
um. nec cõmunis cum cet̾is: spe¬
cialis usꝰ : & a cet̾is uiuendi quȩ¬
dam separata & secreta substan¬
tia. Propterea ñ nuitriuntur
neq ut terrena animalia manꝰ
humane tactu & delinim̃to
aliqͦ delectant᷑. etiã si seruaci
in uiuariis suis uiuant. Quid
autẽ de densicate dicam dentiũ:
Non enĩ ut bos aut ouis ex una
parte dentes habent: s utraq¬
pars armata ẽ dentib. quia in
aqua sunt. Et si diutꝰ cybum u̾¬
sarent & ñ cito transmitterent:
esca posset auferri ac dilui. Ide¬
o densos & acutos habent den¬
tes. ut cito incidant. cito ꝯfi¬
ciunt cibũ: facile & sine aliqͣ
mora e dilatione transmit¬
tant. Deniq non ruminart.¬
scaurus in his ruminare ꝑhi¬
betur: ut ferunt qͥb aut euẽ¬

Expanded text:
explicant atque aperiunt. in hac explicant atque aperiunt. in hac ergo collectione et apertione dum suscipitur aqua et transmittitur ac penetrat, respirationis munus uidetur impleri. propria igitur natura est piscium nec communis cum ceteris, specialis usus et a ceteris uiuendi quaedam separata ac secreta substantia. propterea non nutriuntur neque ut terrena animalia manus humanae tactu et delenimento aliquo delectantur, etiamsi seruati in uiuariis suis uiuunt. Quid autem de densitate dicam dentium? non enim ut oues aut boues ex una parte dentes habent, sed pars utraque armata est dentibus, quia in aqua sunt et, si diutius cibum uersarent et non cito transmitterent, esca posset auferri ac dilui. ideo densos et acutos habent, ut cito incidant, cito conficiant cibum, facile et sine aliqua mora et dilatione transmittant. denique non ruminant,scarus in his ruminare perhibetur, ut ferunt quibus aut euen
Abbreviated transcription (Latin):
dicationes patrum in filios. sepa-¬
rationes. odia. offensas: disce quȩ
sit parentis & filioꝵ necessitudo.
Uiuere pisces sine aqua neqͣunt.
nec a suȩ parentis consortio sepa¬
rari: neꝙ a suȩ altricis discerm
spiramine: quia hariendi sp̃s
& respirandi nat᷑a his ñ suppecit.
Alioqͥn sub aquis semꝑ ñ possent
uiuere : ñ capientes sp̃s infusiore.
Qd̾ est nobis sp̃s: illis ẽ aqua. Sicut
nobis sp̃s : ica illis aqua uiuendi
ministrat substantiam. Nos inter¬
cluso commeatu sp̃s. quia nec bre¬
ui quidẽ spacio possumꝰ exortes et̃
uitalis sp̃s: statim extinguimus.
Disces qͦ sublatide aqua: sine sub¬
stantia sui uiui esse ñ possunt.
Et causa manifesta ẽ q̃m in nob̾
pulmo ꝑ toracis laxiora penetra
one interiorem calorem refrig̾at.
Torax enĩ ut suscipit alim̃ta: ita
suꝑflua ciboꝵ & succos salubreᷤᷤ
potest aspiratio sp̃s ꝑuenire.
Disces uͦ branchias habent. qͣs
nc̃ plicant & colligunt: nunc

Expanded text:
dicationes patrum m filios, sepadicationes patrum m filios, separationes odia offensas: disce quae diuiderent parentis et filiorum necessitudo. uiuere pisces sine aqua non queunt nec a suae parentis consortio separari neque a suae altricis discernispiramine, quia hauriendi spiritus et respirandi natura his non suppetit; alioquin sub aquis semper non possent uiuere non capientes spiritus infusionem. quod est nobis spiritus illis est aqua. sicut nobis spiritus ita illis aqua uiuendi ministrat substantiam. nos intercluso commeatu spiritus, quia ne breui quidem spatio possumus expertes esse uitalis spiritus, statim extinguimur; pisces quoque sublati de aqua sine substantia sui esse non possunt. et causa manifesta est, quoniam in nobis pulmo per thoracis laxiora penetralone interiorem calorem refrigerat. thorax enim ut suscipit alimenta, ita superflua ciborum et sucos salubres spotest aspiratio spiritus peruenire. pisces uero branchias habent, quas nunc plicant et colligunt, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
s uenenũ genis sui ñ hab. Non
eni ꝑcutit scorpena: s reficit. Ne¬
sciunt gͥ alienigenarũ piscium
ad ulterina contagia sicut st̃ ea
quȩ coeunte asinoꝵ equarumq
cum equus asinȩ miscet᷑: quȩ
sc̃ uera adulteria nacure. Nã
utiq maiꝰ est qd in nat᷑e colluui¬
iniuriam. Et homo ista procu¬
ras interpres adulterii iumen¬
talis: & illud animal p̾ciosiꝰ pu¬
tas. qd̾ adulterinũ qm qd uerũ
est. Ipse genera aliena confun¬
dis. diu̾saq misces semina. atq¬
ad uetitos coitus plerũq cogis
inuicos: & hoc industriam uo¬
cas. Hoc qͥa de hominib facere
ñ potes. ut diu̾si generis cõmix¬
tio fetus possit excludere. tollis
homini qd̃ natus ẽ. & uirũ de
uiro exius. abscisaq corꝑis parte
sexum necas. spadonẽ efficis: ut
qd̾ negauit natura in hominib
impleret audatia. Qm bona au¬
dem sit mater aqua: etiã hinc
considera tu o homo. Dociustiab¬

Expanded text:
sed venenum generis sui non habet; non sed venenum generis sui non habet; non enim percutit scorpaena, sed reficit. Nesciunt igitur alienigenarum genera piscium adulterina contagia, sicut sunt ea quae coeunt asinorum equarumque cum equus asinae miscetur, quae sunt vera adulteria naturae. Nam utique majus est quod in naturae colluviinjuriam. Et homo ista procuras interpres adulterii jumentalis; et illud animal pretiosius putas, quod adulterinum, quam quod verum est? Ipse genera aliena confundis, diversaque misces semina, atqad uetitos coitus plerumque cogis inuitos putabas hoc industriam uocas. hoc quia de hominibus facere non potes, ut diuersi perfunctorie commixtio fetus possit excludere, tollis homini quod natus est et uirum de uiro exsuis abscisaque corporis parte sexum negas, spadonem efficis, ut quod negauit natura in hominibus inpleret audacia. Quam bona autem mater sit aqua etiam hine considera. tu, o homo, docuisti ab
Abbreviated transcription (Latin):
Pleriq ex suspicione nouerralib
odiis apetitos suos occiderunt fili¬
os: aliȩ in fame ut legimꝰ partus
ꝓprios comederunt. Humanis pig¬
norib mater sepulchrũ facta est.
Discium ꝓli parentis est. uterus
sicut murus: uallo qͦdam int̾noꝵ
uiscerũ pignora inoffensa conser¬
uat. Diu̾sa gͥ piscium genera: di¬
uersos usus habent. Alii oua ge¬
nerant: alii uiuos pariunt atq:
formatos. Et qui oua generant
ñ nidos texunt. ut aues: ñ diut᷑¬
ni focus laborem induunt: ñ cũ
molestia sui nutriunt. Cecsdit o¬
uum. qd aqua gremio qͦdam na¬
turȩ suȩ quasi nucrix blanda
suscepit: & animal celeri fetu
reddidit. Continuo enĩ tactu pa¬
rentis animatum ouum cecsoit:
& piscis exruit. Tum deinde qͣm
plura & inuiolata successio: ut¬
nullus alteri s generi suo misce¬
at᷑. Timallus timallo: lupus
lupo. Scorpena qͦ castitatem
immaculati conubii generi suo
seruat. Itaq hab pudicitiã gñis:

Expanded text:
Pleraeque ex suspicione novercalibus Pleraeque ex suspicione novercalibus odiis appetitos suos occiderunt filios: aliae in fame, ut legimus, partus proprios comederunt. Humanis pignoribus mater sepulcrum facta est; piscium proli parentis est uterus sicut murus, vallo quodam internorum viscerum pignora inoffensa conservat. Diversa igitur piscium genera diversos usus habent: alii ova generant, alii vivos pariunt atque formatos. Et qui ova generant, non nidos texunt ut aves, non diuturni fotus laborem induunt, non cum molestia sui nutriunt. Cecidit ovum, quod aqua gremio quodam naturae suae quasi nutrix blanda suscepit, et animal celeri fotu reddidit. Continuo enim tactu parentis animatum ovum cecidit, et piscis exivit. Tum deinde quam pura et inviolata successio! Nullus alteri, sed generi suo miscetur, thymallus thymallo, lupus lupo. Scorpaena quoque castitatem immaculati connubii generi suo servat. Itaque habet pudicitiam generis sui,
Abbreviated transcription (Latin):
mater animantium: Alii uiuoᷤ
fecus edunt de suo corꝑe. ut mu¬
stelȩ & caniculȩ & cete ingentia.
delphines & foce: aliaꝙ cetera
huiꝰmodi. Quȩ cũ edid̾int par¬
tus. si qͥd forte insidiarum t̾roris
ꝙ p̾senserint cirra catulos suos
qͣmq̃m moliri: quo tueant᷑ eos. uł
tenerȩ etatis pauorem materno
affectu comprimant. aꝑire ora &
innoxio partꝰ suos dente suspen
tali ferunt᷑ aluo abscondere. Qͥs
humanꝰ affectꝰ hanc piscium pie¬
tatem possit imitari: Oscula no¬
bis saciecati st̃: illis ñ satis ẽ aꝑi¬
re uiscera natosq reciꝑe. ac reuo¬
care integros: atꝙ iterũ fotu qͦ¬
dam eos sui caloris animare. & sp̃u
alere: duosq in corꝑe uno uiuere:
donec aut securitatem deferant.
aut corꝑe suo obiecto natos suos
defendant a ꝑiculis. Qͥs hec uideis
et si possit obtinere: ñ tantȩ pisci¬
um pietati cedat: Qͥs ñ mirecur
& stupeat: Seruat natura in pis¬
cib: qd ñ seruat in hominibus.

Expanded text:
mater animantium. Alii vivos mater animantium. Alii vivos fetus edunt de suo corpore, ut mustelae, et caniculae, et cete ingentia, delphines, et phocae, aliaque caetera hujusmodi. Quae cum ediderint partus, si quid forte insidiarum terrorisque praesenserint circa catulos suos quemquam moliri, quo tueantur eos, vel tenerae aetatis pavorem materno affectu comprimant, aperire ora, et innoxio partus suos dente suspendtali feruntur alvo abscondere. Quis humanus affectus hanc piscium pietatem possit imitari? Oscula nobis satietati sunt: illis non satis est aperire viscera, natosque recipere ac revocare integros, atque iterum fotu quodam eos sui caloris animare, et spiritu alere, duosque in corpore uno vivere; donec aut securitatem deferant, aut corpore suo objecto natos suos defendant a periculis. Quis haec videns, etsi possit obtinere, non tantae piscium pietati cedat? Quis non miretur et stupeat, ut servet natura in piscibus, quod non servat in hominibus?
Abbreviated transcription (Latin):
tudines: Nescit hos lupos agnꝰ
timere. Tanta est aquarũ gr̾a
quarum uitulos. fugiunt & leo¬
nes: ut his ꝓpħicum illud dictũ.
de eccłiȩ sc̃itate iure conueniat.
Tunc lupi & agni simul pascent᷑.:
leo & bos. simul paleas manduca¬
bunt. Nec mirũ qnͣdoqͥdem eti¬
am in ȩccłia aquȩ illud oꝑant᷑:
ut p̾doꝵ abluta neqͥtia cum in¬
nocentib comparent᷑. Quid eti¬
am purpuras memorem: quȩ or¬
nant regum conuiuia. amictus
imbuunt: Aquarum ẽ gͥ qd̾ in
regib adorat᷑ : aqͣrum ẽ sp̾es illa
quȩ fulget. Adde porcos maris.
etiam uideis gratos: quia nichil
est cõmune qd̾ ñ aqua abluat:¬
& ideo communes eos sicut in t̾¬
ra editos. estimare ñ possunt.
Innumeri itaq usus: in nume¬
ra genera piscium sunt. Aliio¬
ua generant ut uari maiores
fouenda committunt. Aqua
g animat ꝙ ereat. & ad hucmal¬
dati illiꝰ primi. tanqͣm legis ꝑpetu¬
ȩ munꝰ exequit᷑: blanda quedam

Expanded text:
cauit? nescit hos lupos agnus cauit? nescit hos lupos agnus timere. tanta est aquarum gratia, quarum uitulos fugiunt et leones. ut his propheticum illud mentis de ecclesiae sanctitate iure conueniat: dominus lupi et agni simul pascentur, leo et bos simul paleas manducabunt. Decnec mirum, quandoquidem etiam in ecclesia aquae illud operantur, ut praedonum abluta nequitia cum innocentibus comparetur. quid etiam purpuras memorem, quae ornant regum conuiuia, amictus inbuunt? aquarum est igitur quod in regibus adoratur, aquarum est species illa quae fulget. adde porcos maris etiam Iudaeis gratos, quia nihil est commune, quod non aqua abluat, et ideo communes eos sicut in terra editos aestimare non possunt. Innumeri itaque usus, innumera genera piscium. alii oua generant, ut uarii maiores, fouenda conmittunt. aqua r animat et creat, et adhuc mandati illius primi tamquam legis perpetuae munus exsequitur, blanda quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ciosior est. Rana horrens in
paludib: decora in aquis: om̃i¬
b fere p̾stat alim̃tis. Plura si
qͥs uult cognoscere: a diu̾sis lo¬
coꝵ piscatorib querat. Nemoe¬
nim pocest om̃ia comp̾hend̾e.
Canes sane & in mari caue: qͦs &
in ȩccłia molestos esse & cauen¬
dos apls docet dicens. Cauete
canes: cauete malos oꝑarios.
Mustelȩ grauis in t̾ris odor in a¬
quis suauis. Terrena: se nouit
uindicta fetoris ulcisci. Hec ñ
minorem habet gr̃am capta qͣm
libera. Neq te inhonoratũ nr̃a
ꝓsecutione timalle dimictam.
cui a flore nomen moleuit:seu
Tycini unda te fluminis. seu a¬
meni athesis unda nucrierit.
Flos ẽ deniq sermo testatior. qd̾
de eo qui gratam redoluit sua¬
uitatem dictu facessit: aut pis¬
cem olet aut florem. Ita idem ꝓ¬
nunciatus est piscis odor ẽẽ: qui
floris. Qui specie tua gratꝰ: Eã
suauitate iocundiꝰ: Qd odore fra¬
glantꝰ: Qd̾ mella fraglant: hoc
tu corꝑe tuo spiras. Qͥd loqͣr

Expanded text:
pretiosior est. rana horrens in pretiosior est. rana horrens in paludibus, decora in aquis omnibus fere praestat alimentis. plura si qui stultus cognoscere, a diuersis locorum piscatoribus quaerat; nemo enim potest omnia conprehendere. canes sane et in mari caue, quos et in ecclesia molestos esse et cauendos apostolus docet dicens: cauete canes, cauete malos operarios. mustelae grauis in terris odor, in aquis seruari. terrena se nouit uindicta faetoris ulcisci, haec non minorem habet gratiam capta quam libera. neque te inhonoratum nostra prosecutione, thymalle, dimittam, cui a flore nomen inoleuit. seu Ticini unda te fluminis seu amoeni Athesis unda nutrierit, flos es. denique sermo testatior quod de eo qui gratam redoluit suauitatem dictum facete sit: aut piscem olet aut florem ; ita idem pronuntiatus est piscis odor esse qui floris. quid specie tua gratius, quid suauitate iocundius, quid odore Petri? quod mella fraglant, hoc tu corpore tuo spiras. quid loquar