comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de babylone. et uidens cunctas in cireu-¬
itu nationes. iꝑsosq babylonios ydolis
seruientes. abundare diuitiis. uigere
corporib. omnia que bona putantur
d̃ĩ squalore media seruitute cooꝑtum:
scandalrrat᷑ et dicit. Non ẽ in reb huma¬
nis ꝓuidentia : omĩa casu ferunt᷑ incer
certe si d̾s cuncta diuidicat: ubi ẽ illiꝰ
equũ iustũq iudiciũ: Istiꝰmodi questi¬
onẽ mens increduta futuroꝵ. cotidie
suscitat dõ: et cũ uiderint iniquos po¬
tentes. scõs humiles. illos reb omnib af¬
fluere. Hos non solũ ea quidẽ que ad
unctũ necessaria sunt ñ habere: s inter¬
dũ surdis aurib cecisq oculis. et ommi
qui ante fores diuitis purpurati deside¬
rat micis que ambiciunt᷑ de mensarũ
reliquiis inopem animã sustentare: di¬
uitẽ uͦ tante feritatis et crudelitatis ut
ñ misereat᷑ homo hominis. cuiꝰ etiã cani
ds uidicii: Ecce egomitto angłm mẽ¬

Expanded text:
de Babylone, et videns cunctas in circuitu nationes, ipsosque Babylonis idolis servientes, abundare divitiis, vigere corporibus, omnia quae bona putantur Dei, squalore, inedia, servitute coopertum, scandalizatur et dicit: Non est in rebus humanis providentia, omnia casu feruntur incertcerte si Deus cuncta dijudicat, ubi est illius aequum justumque judicium? Istiusmodi quaestionem mens incredula futurorum quotidie suscitat Deo, et cum viderit iniquos posanctos humiles illos rebus omnibus affluere, hos ne ea quidem quae ad victum necessaria sunt, habere; et interdum surdis auribus caecisque oculis, et omni qui ante fores divitis 969 purpurati, desiderabat micis, quae abjiciuntur de mensarum reliquiis, inopem animam sustentare; divitem vero tantae feritatis et crudelitatis, ut non misereatur homo hominis, cujus etiam canum Deus judicii? Ecce ego mitto. Al. m
Abbreviated transcription (Latin):
ñ . lxx. interp̃tũ auctoritatẽ seqͥ qua
hebree lingue habentes scientiã non
indigent : s ex hebreo transferre qd̾
legerint. ñ curantes de sillabis punc¬
tisq uerboꝵ: dũ mͦ sententiarũ ueri¬
tas transseratur. Quod quidẽ et in
plurib locis eos fecisse docuimus: et
maxime ineo libro qͥ a nobis scͥptus ẽ.
de optimo genere interp̃tandi. mul¬
tis simul testimoniis approbatũ est.
Hoc gͦ quod dicit᷑. E cce ego mitto ange¬
lũ meũ. et p̃parabit uiã ante faciem mẽã :

Expanded text:
tum auctoritatem sequi, qua Hebraeae linguae habentes scientiam, non 970 indigent; sed ex Hebraeo transferre quod legerint: non curantes de syllabis punctisque verborum; dummodo sententiarum veritas transferratur. Quod quidem et in pluribus locis eos fecisse docuimus, et maxime in eo libro qui a nobis inscriptus est, de optimo genere interpretandi, multis simul testimoniis approbatum est. Hoc ergo quod dicitur: Ecce ego mitto angelum meum et praeparabit viam ante faci
Abbreviated transcription (Latin):
menti tui. et non alius fecit. et relique
sp̃s tui est: sic interp̃tant᷑ ut uxor̃e ad¬
olescentie naturalem dicant intelligen¬
tam. et legem in corde p̃scͥptã que oĩb
hominib insita ẽ. unde et gentes non
habentes legem di. ea que st̾ legis oꝑan¬
tur: et de hac coniuge in ꝓuerbiis p̃dica¬
ri. et a dõ conungit᷑ ut uxor tua. et ui¬
bemur ut de nr̃is aquis bibamꝰ et fron-¬
tib. nullusq in potando fit particeps:
et ut letem᷑ cũ uxore adolescentie nr̃e. Hec
tixor impellit etiã incredulos dicere
Ds̃ iudicet. et ds uideat: et ipsicunc¬
ta inter me et te duudicanda ꝑmitto.
De qua et eccłiastes loqͥtur. Pfruere utea
cũ muliere quã dilexisti om̃ib d̃ieb ua¬
niratis tue: qui tͥ datist̃ sub sole. Hec
uxor residuũ sp̃s nr̃i est: quia nr̃o sẽꝑ
sensui copulant᷑. Que si recedat anobis
tas. Unde rursũ ingerit᷑. custodite sp̃m¬

Expanded text:
menti tui; et non alius fecit: et reliquiae spiritus tui, sic interpretantur, ut uxorem adolescentiae naturalem dicant intelligentiam, et legem in corde perscriptam, quae omnibus hominibus insita est. Unde et gentes non habentes legem Dei, ea quae sunt Legis, operantur. Et de hac conjuge in Proverbiis praedicari: A Deo conjungitur uxor viro ; et jubemur ut de nostris aquis bibamus et fontibus: nullusque in potando sit particeps, et ut laetemur cum uxore adolescentiae nostrae. Haec uxor impellit etiam in credulos dicere: Deus judicet, et Deus videat : et ipsi cuncta inter me et te dijudicanda permitto, de qua et Ecclesiastes loquitur: Et vive vitam cum muliere quam dilexisti omnibus diebus vanitatis tuae, qui tibi dati sunt sub sole . Haec uxor residuum spiritus nostri est, quia nostro semper sensui copulatur: quae si recedat a nobistas. Unde rursum ingeritur: Custodite sp
Abbreviated transcription (Latin):
cabile qͥd de manu ur̃a. Et dixistis. Qm
ob causã: Quia dñs testificatꝰ ẽ inter te
et uxorẽ pubertatis tue: quã tu despexi-¬
sti. Et hec particeps tua: et uxor federis
tui. Nonne unus fecit: et residuũ sp̃s eiꝰẽ:
habueris dimitte: dicit dñs ds isrł.
Opiet autẽ iniquitas uestim̃tũ euis:
dicit dñs exercituũ. Custodite sp̃m ur̃m:
et nolite despicere.Lxx. Et hec
que oderã fecistis. O piebatis lacͥmis
altare dñi: planctu et gemitu. De la¬
borib adhuc dignũ ẽ respicere sacͥficiũ:
aut suscipere acceptabile de manibus
ur̃is: Et dixistis. Propt̃ quid: Quia
dñs testificatus ẽ inter te et uxorem ad¬
olescentie tue: quã tu reliquisti. Et hec
particeps tua: et uxor testam̃ti tui. Et
ñ alius fecit: et reliquie sp̃s tui ẽ. Et
dipistis. Quid aliud p̃ter sem̃ querte

Expanded text:
. Et dixistis: Quam ob causam? quia Dominus testificatus est inter te, et uxorem pubertatis tuae, quam tu despexisti: et haec particeps tua, et uxor foederis tui. Nonne unus fecit, et residuum spiritus ejuhabueris, dimitte, dicit Dominus Deus Israel; operiet autem iniquitas vestimentum ejus, dicit Dominus exercituum: custodite spiritum vestrum, et nolite despicere. LXX: Et haec quae oderam, fecistis: operiebatis lacrymis altare Domini planctu et gemitu, de laboris adhuc dignum respicere sacrificium, aut suscipere acceptabile de manibus vestris. Et dixistis, propter quid? Quia Dominus testificatus est inter te et uxorem adolescentiae tuae, quam tu reliquisti, et haec particeps tua, et uxor testamenti tui, et non alius fecit, et reliquiae spiritus tui. Et dixistis: quid aliud praeter semen quaerit
Abbreviated transcription (Latin):
nacłis iacob. qͥ supplantat uicia atd pec-¬
cata: donec humiliet᷑ in bonũ suũ. et of¬
feratur ꝓ eo uotima dño oĩpotenti Et
hoc rursũ fecistis. Oꝑiebatis lacͥmis alta-¬
re dm̃ fletu et gemitu: ita ut ultra non¬

Expanded text:
naculis Jacob, qui supplantat vitia atque pecnaculis Jacob, qui supplantat vitia atque peccata, donec humilietur in bonum suum, et offeratur pro eo victima Domino omnipotenti. Et hoc rursum fecistis, operiebatis lacrymis altare Domini fletu, et gemitu Vulg.
Abbreviated transcription (Latin):
mauert̃ dñm saluatorẽ ⁊ et sustinuisse
qd̾ scͥptũ ẽ scđm multitudinẽ ĩpietatũ
eoꝵ expelle eos qm̃ irritauert̃ te dñe: ut
in cunctas ꝓuintias uagi et ꝓfugi spar-¬
gerent᷑. C ontaminauer̃t enĩ sc̃a dm̃.¬
baraban ꝓ di filio eligentes: et adin¬
uenientes sibi dos alienos. Qui enim
ñ recipit filiũ: ñ recipit patrẽ qͥ misit
eũ. Et iccirco qui hoc fecerint: tã diu
dispire donec humilient᷑. uel captiui¬
tatis iniuria. uel ob conscientiã pecc̃oꝵ
et ꝓiciant᷑ de tabernacłis iacob: ut de¬
structo tẽploatq altari. nequaqm apud
one contenti. quia uidas int̾pretat᷑ con-
fessio: ad penitentẽ intelligentiã trans¬
serunt. Qui postquã dñm confessus est:
si peccauerit. abhominationẽ faciet in
isrł et in ierłm: insensuuidente dm̃. et
inuisione pacis. Polluit enĩ xp̃i mistia
indigne accipiens corpus eiꝰ et sanguinẽ.
ꝑ eo qđ dilexerit uitia. et adinuenerit
sibi dos alienos: scdm numerũ pecc̃oꝵ

Expanded text:
em, et sustinuisse quod scriptum est: Secundum multitudinem impietatum eorum expelle eos, quoniam irritaverunt te, Domine , ut in cunctas provincias vagi, et profugi spargerentur. Contaminaverunt enim sancta Domini, pro Dei Filio diligentes, et adinvenientes sibi deos alienos: Qui enim non recipit Filium, non recipit Patrem, qui misit eum . Et idcirco quia hoc fecerunt, tamdiu disperire donec humilientur, vel captivitatis injuria, vel ob conscientiam peccatorum: et projiciantur de tabernaculis Jacob, ut destructo templo, atque altari, nequaquam apud one contenti quia Judas   interpretatur Domini confessio  ad poenitentem, intelligentiam transferunt, qui si peccaverit, abominationem facit in Israel, et in Jerusalem, in sensu vidente Deum, et in visione pacis. Polluit enim Christi mysteria, indigne accipiens corpus ejus et sanguinem , pro eo quod dilexerit vitia, et adinvenerit sibi deos alienos, secundum numerum peccatorum
Abbreviated transcription (Latin):
ña quoq referunt. ut dicant despicere noꝰ
fratres nr̃os. qnͣdo non cõmunicamus
eis. que a dõ ad sustentandã uitã acci-¬
pimꝰ: et ad hoc tͥnseunt ut asserant
fratiẽ nr̃m scd̾m scͥpturas dnm̃ appellari.
qͥ p̃cepit marie magdalene ut nuntia¬
ret fratrib suis dñm surrexisse: et loqͥt᷑¬

Expanded text:
nam quoque referunt, ut dicant: Despicere nos nam quoque referunt, ut dicant: Despicere nos fratres nostros, quando non communicamus eis quae a Deo ad sustentandam vitam accepimus. Et ad hoc transeunt, ut asserant fratrem nostrum, secundum Scripturas, dominum appellari, qui praecepit Mariae Magdalenae, ut nuntiet fratribus suis, D
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s de lapidib istis suscitare filios abra¬
ham. Hel certe dmunũ patrẽ affirmant
uixta illud qd in deuteronomio legimꝰ.
Nonne iste ipse pat̾ tuus possedit de. et
fecit te. et creauitte: Et rursũ. Dm̃ qui
te creauit reliquisti. Et alibi. filios ge¬
nui et exaltaui: ipsi autẽ reliquerunt
me. Et in psalmoꝵ uolumine. filii ali¬
eni mentiti sunt mͥ. filii alieni inuete¬
ratist᷑ et claudicauert a semitis suis. Et
ab hoc uno patre hi qui peccauer̃t rece¬
dentes: multos uicioꝵ suoꝵ patres fecere.
Omnis eñi qui facit peccatũ: dediabolo
natusẽ. Idq qd̾ sequit᷑. quare despicit
unꝰ qͥsq nr̃m frẽm suũ. uiolans pactũ
patrũ nr̃mꝵ ⁊ sic interp̃tati sunt. ut di¬
cerent nos cunctos ab uno parente gene¬
ratos. unũ ẽe debere. et unũ confessio¬
nis habere labiũ: s postea ꝑ suꝑbiã et
edificationẽ turris. contra dm̃. inmultaᷤᷤ
linguas atq sententiã ẽẽ diuisos. ad lemosi¬

Expanded text:
suscitare filios Abrahae ? Vel certe unum Deum Patrem affirmant juxta illud quod in Deuteronomio legimus: Nonne iste ipse est Pater, qui possedit te, et fecit te, et creavit te ? Et rursum: Deum qui te creavit, reliquisti . Et alibi: Filios genui et exaltavi: ipsi autem reliquerunt me . Et in Psalmorum volumine: Filii alieni mentiti sunt mihi: filii alieni inveterati sunt, et claudicaverunt a semitis suis . 964 Et ab hoc uno patre, qui peccaverunt, recedentes, multos vitiorum suorum patres fecere: Omnis enim qui facit peccatum, de diabolo natus est. Idque quod sequitur: Quare despicit unusquisque nostrum fratrem suum, violans pactum patrum nostrorum, sic interpretati sunt, ut dicerent: Nos cunctos ab uno patre generatos, unum esse debere, et unum confessionis habere labium; sed postea per superbiam et aedificationem turris contra Deum in multas linguas atque sententias esse divisos . Ad eleemosy
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuocet. Doctorẽ inqͥt atq discipłm deci¬
bernacłis iacob. Siue ille sacerdos sit. siue
laicus. una maledictione ferient᷑: et non
erit in eis pene diuersitas. in qͥb pecra¬
ta sunt paria. Et offerentẽ munꝰ dño ex¬
ercituũ. subaudit᷑ dispdat dñs : et eum
qͥ ꝓ huicemodi hominib uoluerit ad
altare munus offerre: quoꝵ solũ remedũ

Expanded text:
provocet. Doctorem, inquit, atque discipulum de tprovocet. Doctorem, inquit, atque discipulum de tabernaculis Jacob, sive ille sacerdos sit, sive laicus, una maledictione ferientur, et non erit in eis poenae diversitas, in quibus peccata sunt paria. Et offerentem munus Domino exercituum: subauditur, disperdat Dominus et eum, qui pro hujuscemodi hominibus voluerit ad al
Abbreviated transcription (Latin):
Nonne ds unus creauit nos qͥ ex abraha
nr̃m elegit genus: Quare gͦ ueteres uxores
lege accipiamꝰ uxores: Transgressus est
uidas. Hec enim trib reuersaẽ de baby¬
lone: cũ sacerdotib et leuitis. Et abho¬
minatio facta ẽ in isrł et in ierłm. Nequa¬
quã in decẽ tͥbub que ab assyriis tene¬
bant᷑: s in his que cyri regis imꝑio. sub
z orobabel et ezra. et neemia. de baby¬
lonia sunt reuersi. Quia contaminaurt
iudas scificationẽ dñi quã dilexit. t
habuit filiã di alieni. miscendo cũ ali¬
enigenis semen isrł: et gentiliũ idẽ ech¬
nicoꝵ filias idolis seruientes. sumendo
uxores. Quia gͥ hoc fecerunt ꝓpħe ad cos
sermo dirigitur: et apeccato maledicti¬
onis retrahunt᷑. Dispdat dñs uirũ qui
fecerit hoc Q uãpulchre ñ abscidit errori
ueniã. nec dixit maledicat dñs ei qͥ fecit
hoc. s qui fecerit infuturũ tendens ma¬
ledictionẽ: ut peccatores ad penitentiã

Expanded text:
Nonne Deus unus creavit nos, qui ex Abraham Nonne Deus unus creavit nos, qui ex Abraham nostrum 963 elegit genus? Quare ergo veteres uxores Lege accipiamus uxores? Transgressus est Juda haec enim tribus reversa est de Babylone cum sacerdotibus ac Levitis, et abominatio facta est in Israel, et in Jerusalem. Nequaquam in decem tribubus, quae ab Assyriis tenebantur; sed in his qui ad Cyri regis imperium sub Zorobabel et Ezra, et Neemia de Babylonia sunt reversi. Quia contaminavit Juda sanctificationem Domini, quam dilexit, et habuit filiam Dei alieni, miscendo cum alienigenis semen Israel, et gentilium; id est, ethnicorum filias, idolis servientes, sumendo uxores. Quia igitur hoc fecerunt, prophetae ad eos sermo dirigitur, et a peccato maledictionibus retrahuntur. Disperdat Dominus virum qui fecerit hoc. Quam pulchre non abscidit errori veniam, nec dixit, maledicat Dominus ei qui fecit hoc; sed qui fecerit, in futurum tendens maledictionem, ut peccatores ad poenitentiam
Abbreviated transcription (Latin):
zer. et iarib. et godolia. Et dederunt
manus suas. ut ei.cerent uxores suas.
et ꝓ delicto suo arietẽ de ouib offerrent.
n fine quoq capituli post enumera¬
tionẽ eoꝵ. qui uxores alienigenas acce
ex eis mulieres que peꝑerunt filios.
Reuersi gͦ de captiuitate babylonia tã
pͥncipes et sacerdotes ac leuite qmͣ reli¬
quus ppłs: abiecerunt uxores suas isrłi¬
tici generis. que pauꝑtate et iniuria
longioris ue et fragilitate sexus. ñ feren¬
tes labor̃e. confracte erant. et infirmitat̃ẽ
ac deformitatẽ corpoꝵ contraxerant: et
cũ alienigenis ueletate florentib. uel
cultu corpoꝵ pulchriorib. uel potentũ
ac diuitũ filiab matͥmonia copula¬
rant. Corripit itaq eos ezras ꝓpħa:et
ad repudiũ nouarũ comugiũ ꝓuo¬
cat: ut ipeores quas amiserant recipi¬
ant. Nonne inqͥt pat̾ unus abrahã om¬
niũ nr̃mẽ: De quo mysaia scͥbit᷑. Res¬
picite in abraham patr̃e ur̃m. et in sarã
que genuit uos: qͥa unꝰ erat et uocauiel.

Expanded text:
t manus suas, ut ejicerent uxores suas, et pro delicto suo arietem de ovibus offerrent . In fine quoque capituli post enumerationem eorum, qui uxores alienigenas accepex eis mulieres quae pepererant filios. Reversi ergo de captivitate Babylonia, tam principes, et sacerdotes, ac Levitae, quam reliquus populus abjecerunt uxores suas Israelitici generis, quae paupertate et injuria longioris viae, et fragilitate sexus non ferentes laborem, confectae erant, et infirmitatem ac deformitatem corporum contraxerant: et cum alienigenis vel aetate florentibus vel cultu corporum pulchrioribus, vel potentum ac divitum filiabus matrimonia copularant. Corripit itaque eos Ezras propheta, et ad repudium novarum conjugum provocat, ut uxores quas dimiserant, recipiant: Nonne, inquit, pater unus Abraham omnium nostrum est? de quo in Isaia scribitur: Respicite in Abraham patrem vestrum, et in Saram, quae genuit vos, quia unus erat, et vocavi eum .
Abbreviated transcription (Latin):
et maximũ ponit᷑. quare accipiant fa¬
ciem in lege. ut ñ causas s ꝑsonas consi¬
derent: iustũq pauꝑem despicientes.
inuistos diuites suscipiant et honorent.
ad qͦs in octogesimo pͥmo psalmo dicit᷑.
Usq qͦ uidicatis iniqͥtatẽ: et facies pec¬
catoꝵ sumitis: Et paulus ad galathas.
D s̃ inquit ꝑsonã hominis non accipit.
Plemiꝰq apłs iacob hoc peccatũ arguit
atq condemnat. Quicqͥd autẽ pͥcer
ppło dicit᷑: etiam nob̃ dictũ putemꝰ: ut
cautiores recedamꝰ a uiciis. et faciẽ ñ sus¬
cipiamꝰ in lege: nec qͥ sumꝰ cultores dei.
ueritati mendaciũ p̃feramꝰ Nũqͥd ñ
pat̾ unus omniũ nr̃m: Nũqͥd ñ ds unꝰ
creauit nos: Quare gͦ despicit unꝰ qͥsq

Expanded text:
et maximum ponitur, quare accipiant faet maximum ponitur, quare accipiant faciem in lege, ut non causas, sed personas considerint, justumque pauperem despicientes, iniquos divites suscipiant et honorent. Ad quos in octogesimo primo psalmo dicitur: Usquequo judicatis iniquitatem, et facies peccatorum sumitis ? et Paulus ad Galatas: Deus, inquit, personam hominis non accipit . Pleniusque apostolus Jacobus hoc peccatum arguit, atque condemnat . Quidquid autem priori populo dicitur, etiam nobis dictum putemus ut cautiores recedamus a vitiis, et faciem non suscipiamus in lege, nec qui sumus cultores Dei, veritati mendacium praeferamus. Numquid non Pater unus omnium nostrum? Numquid non Deus unus creavit nos? Quare ergo despicit unusq
Abbreviated transcription (Latin):
tias: et inillud incurrere quod in alio
loco scͥptũ est. Ne sis iustus multũ. Ad
simstrã diuertere ẽ: cũ quis luxurie se
tradit et libidini. et scandalrrat mul¬
tos in lege. Cui melius ẽ. ut mola asina¬
na ligetur cura collũ eius et in mare p̃¬
cipicet᷑: quã scandalrzet imũ demini¬
mis. Infirmos autẽ faciunt multos: qͥ
cũ credentes inxp̃ofidei robur accepe¬
rint. infirmari eos faciunt negligen¬
tia conuersationis sue. Quib rectissi¬
me dr̃. Irritũ fecistis pactũ leui. pactũ
uite et pacis: et cetera que ꝑtinere ad
officiũ diximꝰ sacerelatis. Quã ob causã
et ego inqͥt uos conteptibiles et humi¬
les dedi omnib ppłis ut et uos contem¬
nerent: et ꝓ honore et gła quasi deie¬
ctos humilesq calcarent. Sicut ñ ser¬
uastis uias meas: et accipitis faciem in
lege. Inter omĩa peccata leui. suie eoꝵ qͥ
ex leui sunt. sacerdotũ di illud ultimũ

Expanded text:
tias, et in illud incurrere, quod in alio tias, et in illud incurrere, quod in alio loco scriptum est: Ne sis justus multum . Ad sinistram divertere, est cum quis luxuriae se tradit et libini, et scandalizat multos in lege: cui melius est, ut mola 961 asinaria ligetur circa collum, et in mare praecipitetur, quam scandalizet unum de minimis. Infirmos autem faciunt multos, qui cum credentes in Christo fidei robur acceperint, infirmari eos faciunt negligentia conversationis suae, quibus rectissime dicitur: Irritum fecistis pactum Levi, pactum vitae et pacis, et caetera, quae pertinere ad officium diximus sacerdotis. Quam ob causam, et ego, inquit, dedi vos contemptibiles et humiles omnibus populis, ut vos contemnerent, et pro honore et gloria, quasi dejectos humilesque calcarent: Sicut non servastis vias meas, et accepistis faciem in lege. Inter omnia peccata Levi, sive eorum qui ex Levi sunt, sacerdotum Dei, illud et ultimum
Abbreviated transcription (Latin):
sicut non seruastis uias meas. et accipi¬
tis faciẽ in lege. Lxx. Uos autẽ de¬
clinastis a uia mea: et infirmos fecistis
multos in lege. Corrupistis testam̃tum
leui: dicit dñs om̃ps. Et ego dediuos
contẽptibiles et dissolutos in om̃s gen¬
tes: ꝓ eo qd̾ non custodistis uias raeas. s
accipiebatis ꝑsonas in lege. Hec ad xp̃i
ñ ꝑtinere ꝑsonam. nec ad eos qui illuis
cultui dedicati sunt: etiam si ego tacã
prudens lector intelligit. Et ẽ sensus.
Ego uos uolui facere que pͥori capitulo
continent᷑: et de qͥb ꝑ moysen in deute¬
ronomio sũ locutus. date leui doctrmã
eius. et ueritatẽ uiro iusto. et reliqua:
uos autẽ recessistis de uia recta. suie decli¬
nastis dicente me. Non declines neq ad
dexterã. neq ad sinistrã. Et infirmos
fecistis multos in lege: siue scanda li zastiˢ
ut aquila sẏmmnachusq uertert̃. Decli¬
nare ad cdexterã ẽ abstinere a cibis quos
css creauit adutendũ contẽpnere nup¬

Expanded text:
sicut non servastis vias meas, et accepistis faciem in lege. LXX: Vos autem declinastis de via mea, et infirmos fecistis multos in lege, corrupistis testamentum Levi, dicit Dominus omnipotens. Et ego dedi vos contemptibiles, et dissolutos in omnes gentes, pro eo quod non custodistis vias meas, sed accipiebatis personas in lege. Haec ad Christi non pertinere personam, nec ad eos qui illius cultui dedicati sunt, etiamsi ego taceam prudens lector intelligit. Et est sensus: Ego vos volui facere quae priori capitulo continentur, et de quibus per Moysen in Deuteronomio sum locutus: Date Levi doctrinam ejus, et veritatem viro justo , et reliqua: vos autem recessistis de via recta, sive declinastis, dicente me: Non declines neque ad dextram, neque ad sinitram ; et infirmos fecistis multos in lege, sive scandalizastachus verterunt. Declinare ad dextram, est abstinere a cibis quos Deus creavit ad utendum: condemnare nup
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis. que.lxx. transtuler̃t. Marcus
quoq eugłista duo testimonia mala¬
chie et ysaie. sub uniꝰ ꝓphete sermone
contexens: ita exorsus ẽ. Intiũ eugelii
ihu xp̃i: sicut scͥptũ est in isara ꝓpha. Et¬
ce egomitto anglm meũ ante faciem tir̃a:

Expanded text:
erpretes transtulerunt. Marcus quoque evangelista duo testimonia Malachiae, et Isaiae sub unius prophetae sermone contexens ita exorsus est: Initium Evangelii Jesu Christi, sicut scriptum est in Isaia propheta: Ecce ego mitto angelum meum ante f
Abbreviated transcription (Latin):
minauit uidas scĩficationẽ dm̃i quã
dilexit. et habuit filiã dei alieni. Disꝑ¬
dat dñs inrũ qui fec̾it hoc magistrũ et
discipulũ de tabernacłis iacob. et offe¬
rentẽ munus dño exercituũ. Lxxx.

Expanded text:
minavit Judas sanctificationem Domini, quam dilexit, et habuit filiam Dei alieni. Disperdat Dominus virum qui fecit hoc, magistrum et discipulum de tabernaculis Jacob, et offerentem munus Domino exercituum .
Abbreviated transcription (Latin):
is: in medio eccłie cantabo t̃. Deserue¬
runt gͦ iudei frẽm suũ: et concamina¬
uerunt pactũ patrũ suoꝵ qd̵ cl̃s pepi¬
gerat ad abraha et ysaac et iacob: ut
insemine eoꝵ qd̾ interp̃tat᷑ xp̃s benedi¬
cerent᷑ om̃s gentes. Hec uarie suspicant᷑:
quia certã urã ñ reꝑiunt. Deniq et hoc
qd̾ sequit᷑. uixta.lxx. derelictus ẽ uidas
et abhominatio facta ẽ in isrł et ierłm:¬

Expanded text:
Ecclesiae cantabo tibi . Deseruerunt ergo Judaei fratrem suum, et contaminaverunt pactum patrum suorum, quod Deus pepigerat ad Abraham, Isaac, et Jacob, ut in semine eorum, quod interpretatur Christus, benedicerentur omnes gentes. Haec varie suspicantur, quia certam viam non reperiunt. Denique et hoc quod sequitur juxta LXX: Derelictus est Judas, et abominatio facta est in Israel, e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in isrł et ierłm: quia contaminaite
uidas scã dñi. in quib dilexit et admn¬
uenit deos alienos. Disꝑdat dñs boĩem
qui facit hec. donec exturbet᷑ de taber¬
naculis iacob: et de his qͥ offerunt sacͥ¬
ficiũ dño omipotenti. Antequã de p̃¬
senti capitulo disputemꝰ. hebrecor est
da. Legimus inuolumine qd̾ ezre titu¬
lo p̃notatur: ex ꝑsona ipsius ezre loquen¬
tis. Acceserunt ad me pͥncipes dicentes.
Non ẽ separatus populus isrł. et sacer¬
dotes et leuite appłis terrarũ. et de abho¬
minationib eoꝵ chananei uidelicet et
ethei. et pherezei. et iebusei. et ãmantia¬
rũ. et moabitarũ. et egyptioꝵ. et amorioꝵ.
Tulerunt enĩ defiliab earũ sibi et filiis
suis: et cõmiserunt sem̃ scm̃ cũ ppłis¬

Expanded text:
et in Jerusalem, quia contaminavit Judas sancta Domini, in quibus dilexit, et adinvenit deos alienos. Disperdat Dominus hominem qui facit haec, 962 donec exturbetur de tabernaculis Jacob, et de his, qui offerunt sacrificium Domino omnipotenti. Antequam de praesenti capitulo disputemus, Hebraeorum est da. Legimus in volumine, quod Ezrae titulo praenotatur, ex persona ipsius Ezrae loquentis: Accesserunt ad me principes, dicentes: Non est separatus populus Israel, et sacerdotes et Levitae a populis terrarum, et de abominationibus eorum, Chananaei videlicet, et Ethaei, et Pheresaei, et Jebusaei, et Ammonitarum, et Moabitarum, et Aegyptiorum, et Amorrhaeorum. Tulerunt enim de filiabus eorum sibi, et filiis suis, et commiscuerunt sem
Abbreviated transcription (Latin):
gunt : et quod sequitur statĩ ueniet
ad tẽplũ suũ dñator quẽ uos queritis
et angłs testam̃ti quẽ uos uultis: refe¬
quẽ dicunt ultimo tẽpore ẽẽ uenturũ.
S miror: quomͦ rerũ exitus non doceat
ueritatẽ. Quod em̃ tẽplũ suũ inuenit
dnãtor: quod usq ad fundam̃ta de¬
structũ ẽ: Aut si ab alio exstruendũ
amplius facturus ẽ. cũ ab alio restitu
loquitur. Siiultis scire: ipse ẽ helyas qͥ
uenturus est. De quo et hic idem ꝓpħa

Expanded text:
quod sequitur: Statim veniet ad templum suum dominator quem vos quaeritis; et angelus testamenti quem vos vultis, refequem dicunt ultimo tempore esse venturum. Sed miror quomodo eos rerum-exitus non doceat veritatem. Quod enim templum 971 suum inveniet dominator, quod usque ad fundamenta destructum est, aut si ab alio exstruendum ristus eorum amplius facturus est, cum ab alio restitutloquitur: Si vultis scire, ipse est Elias qui venturus est , de quo et hic idem p
Abbreviated transcription (Latin):
statĩ ueniet ad tẽplũ suũ dñator que
uos queritis. et angłs testam̃ti quẽ
uos uultis: de dño saluatore ab eo dic-¬
tum intelligunt. Preparat autẽ uĩa
ioh̃es. et rectas facit semitas di nr̃i. in
corde credentiũ: in quib ꝓpt prauita¬
tem et incredulitatẽ pͥus ambulare non
poterat. Templũ autẽ: ueleccłiam inter-¬
p̃tantur. uel unũ quẽq credentiũ. Ee
cdiam. ut edificamini domꝰ spũales. fa-

Expanded text:
im veniet ad templum suum dominator quem vos quaeritis, et angelus testamenti quem vos vultis, de Domino Salvatore ab eo dictum intelligunt. Praeparat autem viam Joannes, et rectas facit semitas Dei nostri in cordibus credentium, in quibus propter pravitatem, et incredulitatem, prius Deus ambulare non poterat. Templum autem vel Ecclesiam interpretantur, vel unumquemque credentium in Ecclesia: Aedificamini domos sp
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. In medio duoꝵ animaliũ cog¬
nosceris. Quod multi putant de filio
intelligi et de spũ scõ: eo quod pacer
ꝑfiliũ intelligatur et sp̃m. Que qͥdle
et duo seraphin in ysaia. et duo che¬
rubin scribi interp̃tant᷑ in exodo
que contra se respiciant. et in medio

Expanded text:
dicens: In medio duorum animalium cogdicens: In medio duorum animalium cognosceris. Quod multi putant de Filio intelligi, et Spiritu sancto, eo quod Pater per Filium intelligatur et Spiritum. Quae quidem et duo Seraphim in Isaia , et duo Cherubim, scribi interpretantur in Exodo , quae contra se respiciunt  Al. re
Abbreviated transcription (Latin):
mentiet᷑. Huufica gͦ quod pollicitus
es: hoc ẽ tuũ imple ꝓmissum. Non mo¬
riat᷑ irritus sermo tuuis: s ope cõpleat᷑.
Quod qͥdem iuxta nos et de resurrec¬
tione saluatoris intelligi potest: ut ille
qui ꝓ nobis mortuus ẽ consurgat a
multo alter ẽ sensus: et debemus etiã
uulgatȩ editionis explanationẽ po¬
nere. Dñe audiui in scͥpturis sermonẽ
tuũ: et te mͥ dante auriclam upxta il¬
lud quod loqͥt᷑ ysaias. ad didit mͥ au¬
ricłam ad audiendũ. ita audiui ut
tu us audiri sermonẽ tuũ: et oꝑa
tua diligentiꝰ contẽplatꝰ. ne mͥ diceret᷑
oꝑa autẽ dm̃ ñ respiciunt. et oꝑa ma¬
nuũ eiꝰ non considerant : ex creaturis
intellexi creatorẽ. et ꝑ singula que fe¬
cisti. et que cotidie oparis in uniuerso
mundo totus obstupui:et sensu hu¬
manitatis amisso in scãm amentiam
sũ conuersus. Uel certe admiratiõe tur¬
batus: in laudes tuas trepidus erũpo

Expanded text:
mentietur. Vivifica ergo quod pollicitus mentietur. Vivifica ergo quod pollicitus es, hoc est, tuum imple promissum; non moriatur irritus sermo tuus, sed opere compleatur. Quod quidem juxta nos, et de resurrectione Salvatoris intelligi potest: ut ille qui pro nobis mortuus est, consurgat a nta autem multo alter est sensus, et debemus etiam Vulgatae editionis explanationem ponere. Domine, audivi in Scripturis sermonem tuum, et te mihi dante auriculam, juxta illud quod loquitur Isaias: Addidit mihi auriculam ad audiendum ; ita audivi, ut tu vis audiri sermonem tuum. Et opera tua diligentius contemplatus ne mihi diceretur: Opera autem Domini non respiciunt, et opera manuum ejus non considerant, ex creaturis intellexi Creatorem, et per singula quae fecisti, et quae quotidie operaris in universo mundo, totus obstupui, et sensu humanitatis amisso, in sanctam amentiam sum conversus. Vel certe admiratione turbatus, in laudes tuas trepidus erumpo
Abbreviated transcription (Latin):
ad ĩanontõn uidebat᷑: supiora con¬
iuncta st̃. Legit᷑ autẽ in hebreo adõ¬
nay. id ẽ dñe. falac opus tuũ: bas ẽ.¬
reth in medio. Sãnim̃. annoꝵ heichũ.
uiuifica illud. Hoc ꝓpterea: ut que
cognoscamꝰ. Hebrei uixta hẏstoriam¬
lta hunc locũ explanant. Dñe audi¬
ui auditionẽ tuã et timui. Audiui
inqͥt penas quas nabuchodonosor
et diabolo p̃parasti : in qͥb dixisti ei.¬
ue qͥ multiplicat non sua. et scd̃o ue
qͥ congregat auariciã malã domui sue:
et tercio ue qͥ edificat ciuuitatẽ in
sanguinib et pp̃arat urbem ininieta¬
te: et quarto ue qͥ potũ dat amico suo
mittens fel suũ et inebrians: et qͥnto.ue
qͥ dicit ligno exꝑgiscere. surge lapidi ta¬
centi: et sicut timore ꝑterritus sum. qd
draco magnus tantis uulnerib confo¬
diendus est: sic dep̃cor dñe ut qd̾ ꝓmi¬
sisti expleas. et finito tẽpore reddas¬
xp̃m tuũ. Tu enĩ dixisti quia adhuc
uisus ꝓcul: et apparebit in sinem et ñ

Expanded text:
superiora conjuncta sunt. Legimus autem in Hebraeo ADONAI, id est, Domine, PHALACH, opus tuum, BACEREB, in medio, SANIM, annorum, HEIEU, vivifica illud. Hoc propterea ut quae cognoscamus. Hebraei juxta historiam hunc locum ita explanant: Domine, audivi auditionem tuam, et timui. Audivi, inquit, poenas quas Nabuchodonosor et diabolo pvae qui multiplicat non sua, et secundo, vae qui congregat avaritiam malam domui suae, et tertio, vae qui aedificat civitatem in sanguinibus, et praeparat urbem in iniquitate, et quarto, vae qui potum dat amico suo mittens fel suum et inebrians, et quinto, vae qui dicit expergiscere, surge, lapidi tacenti, et sicut timore perterritus, quod draco magnus tantis vulneribus confodiendus est: sic deprecor, Domine, ut quod promisisti expleas, et finito teChristum tuum. Tu enim dixisti, quia adhuc visus procul et apparebit in fine, et non
Abbreviated transcription (Latin):
incantico.
nẽ audiui auditionẽ tuã et
timui. Dñe opus triũ: in medio
annoꝵ uiufica illud.Lxx.
dio duũ animaliũ cognosceris. pro ⁊¬
co quod nos et aquila et theodotio
nec in hebraico habetur. nec apud
quẽqmͣ alioꝵ int̾pretũ: ut sublatis
his que in hebraico ñ habent᷑. possit

Expanded text:
in Cantico. Domine, audivi auditionem tuam, et timui: Domine, opus tuum in medio annorum vivifica illud. LXX:dio duorum animalium cognosceris. Pro eo quod nos et Aquila et Theodotio nec in Hebraeo habetur, nec apud quempiam aliorum Interpretum, ut sublatis his, quae in Hebraico non habentur, possit
Abbreviated transcription (Latin):
fidelitate mortui erant fide uiuere in¬
cipiant. Isti sc̃ filii quos paulus nutoi¬
uie: in epła scͥbens ad corinthios. Lae uobis
potũ dedi. Et petrus in dispsiõe scbit
fidelib qͥ renouati erant ñ ex semine
coeruptibi¬
ħ s incorruptibili ꝑ sermo¬
nem uiuentis d̃i¬

Expanded text:
fidelitate mortui erant, fide vivere infidelitate mortui erant, fide vivere incipiant. Isti sunt filii, quos Paulus nutrivit in Evangelio, scribens ad Corinthios: Lac vobis potum dedi . Et Petrus in dispersione scribit fidelibus, qui renati erant: Non ex semine corruptibili, sed incorruptibili, per sermonem viventis D
Abbreviated transcription (Latin):
ad fidẽ multitudines nationũ. De¬
niq sequit᷑. Seminabo eos in ppłis. et
delonge recordabunt mes.Seminati
st̃ in ppłis qͥ dñ audiere sermonẽ. E¬
untes docete om̃s gentes. Et in alio
loco. Non uos elegistis me s ego elegi
uos. et posui uosut eatis et fructũ af¬
feratis : et fructus ũr maneat in et̾̃ũ.
gentes et ppłi longe positi recordaburt᷑
mei: illo ꝓpħico huic sententie congru¬
ente. Reminiscent᷑ et conuertent᷑ ad
dñm unuiersi sines terre: et adorabt
in conspectu eiꝰ uniuerse familie gen¬
tiũ: qm̃ dñi est regnũ et ipse dñabit᷑
gentiũ. Quodq dr. delonge recorda¬
bunt᷑ mei: illi simile ẽ. Qui longe estis
recordamini dñi: et ierłm ascendat
suꝑ cor ur̃m Longe fuit om̃is gentiũ
multitudo: s recordata ẽ di. qͥa ex io
om̃s parente generam᷑. Cũq apłis in
cunctis gentib seminatis. gentes et po¬
puli longe positi. di fuerint recordati.
uiuent cũ filiis suis: ut qui pͥus mnin¬

Expanded text:
um. Denique sequitur: Seminabo eos in populis, et de longe recordabuntur mei. Seminati sunt in populis, qui Domini audiere sermonem: Euntes, docete omnes gentes . Et in alio loco: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos, et posui vos ut eatis, et fructum afferatis, et fgentes et populi longe positi recordabuntur mei, illo prophetico huic sententiae congruente: Reminiscentur et convertentur ad Dominum universi fines terrae. Et adorabunt in conspectu ejus universae familiae gentium. Quoniam Domini est regnum, et ipse dominabitur gentium . Quodque dicitur: De longe recordabuntur mei, illi simile est: Qui longe estis, recordamini Domini, et Jerusalem ascendat super cor vestrum . Longe fuit omnis gentium multitudo; sed recordata est Dei, quia ex uno omnes parente generamur. Cumque apostolis in cunctis gentibus seminatis, gentes longe positae Dei fuerint recordatae, vivent cum filiis suis, ut qui prius in
Abbreviated transcription (Latin):
ti: ut postqm tͥnsierimꝰ et migraueri¬
mus emundo. dealbenur in dño: et
dicat᷑ de nobis. Que ẽ ista que ascencłit
dealbata: Alii uxta greci sermonis
ambiguitatẽ. quia et mons phenicis
et chus. libanus dr̃: nc̃ thus libanum
interp̃tantur. et ex thure significari pu-¬
tant dm̃: ut postqmͣ de terra tͣnsierimus
ad celũ. impleat᷑ in nobis saluatoris

Expanded text:
ti, ut postquam transierimus et migraveriti, ut postquam transierimus et migraverimus a mundo, dealbemur in Domino, et dicatur de nobis: Quae est ista quae ascendit dealbata ? Alii juxta Graeci sermonis ambiguitatem, qua et mons Phoenicis et thus Libanus dicitur, nunc Libanum interpretantur, et ex thure significari putant Deum, ut postquam de terra transierimus ad coelum, impleatur in nobis orati
Abbreviated transcription (Latin):
infantes. rationabile lac
concupiscent. et in ipso crescerent in
salutẽ. Ad hoᷤ filios scͥbebat et eugłista
ioħes. filioli: custodite uos abydolis. Et
reducã inquit eos de terra egypti: et de
assyriis congregabo eos. De terra egypti
in qua imꝑabat rex pharao: qui qͦndã
głabundus dicebat. Mea sunt flumina:
et ego feci ea. Et de terra assur: qm rex
assyrius optinebat. sensus. magnus. qͥ
et ipse dicebat. Suꝑ sydera celi ponã
thronũ meũ: et erosimilis altissimo. Cũ
autẽ de tenebris egipti et tribulatione
mundi. et de potestate assyrii qui int̾¬
p̃tatur arguens atq conuincens. iꝑse
enĩ ẽ inimicus et ultor. nationes dñs
congregarit: inducet eas in terrã. ga¬
laad et libani. Galaad in linguã nrãm
uertit᷑ testimoniũ tnͣsmigrationis. Qnͣ¬
do de carnalib tͣnsimus ad sp̃ualla.
de parte uenimꝰ ad totũ: terrena delin¬
quimꝰ. et ad celestia tͣnsinigͣmus. Libanꝰ
batio. Adducim᷑ itaq de tenebris egyp¬

Expanded text:
i, ut rationabile lac concupiscerent et in ipso crescerent in salutem . Ad hos filios scribebat et evangelista Joannes: Filioli, custodite vos ab idolis . Et reducam, inquit, eos de terra Aegypti, et de Assyriis congregabo eos. De terra Aegypti, in qua imperabat rex Pharao, qui quondam gloriabundus aiebat: Mea sunt flumina, et ego feci ea . Et de terra Assur, quam tenebat rex Assyrius, sensus magnus, qui et ipse dicebat: Super sidera coeli ponam thronum meum, et ero similis Altissimo . Cum autem de tenebris Aegypti et de tribulatione mundi, et de potestate Assyrii, qui interpretatur arguens atque convincens ipse est enim inimicus et ultor, 878 nationes Dominus congregarit, inducet eos in terram Galaad, et Libani. Galaad in linguam nostram vertitur, testimonium transmigrationis, quando de carnalibus transimus ad spiritualia, de parte venimus ad totum: terrena relinquimus, et ad coelestia transmigramus: Libanus batio. Adducimur itaque de tenebris Aegyp
Abbreviated transcription (Latin):
conculcantes macedonas quasi lutũ ui¬
arũ inp̃lio. Erurit autẽ fortissimi ato
bellabunt: quia dñs cum eisẽ. N r̾i
hec adꝑsecutionis tẽpora referunt. qđ
ꝓ uicio sacerdotũ. frequent̃ etĩa populᷤ
tradatur aduersariis: et tam̃ dñs om̃ps
uisitet postea gregẽ suũ domũ iuc̃a. qͥ
dm̃ et sermone et animo confitet᷑. et po¬
nat eos quasi equũ glorie sue indello
de quo scĩ dicunt. Ascende suꝑ equos
tuos: et equitatio tua salus. Ipse erit et
arcus furoris dñi: de quo ait. Inebriado
sagitas meas sanguine. Et rursũ. Sa¬
gite mee consument eos. De hoc arcue
de his sagittis: in septimo psalmo legimꝰ.
Arcũ suũ tetendit et parauit illũ: et
in ipso parauit uasamortis sagittas suas
ardentib effecit. Et conculcabt̃ ait ad¬
uersarios suos in martyrio coronati: et
dicent. Dñs illuminatio mea et salus
mea: quẽ timebo: Dñs ꝓtector uite mee
a quo trepidabo: Dũ appropinqͣrent

Expanded text:
conculcantes Macedonas quasi lutum viconculcantes Macedonas quasi lutum viarum in praelio: erunt autem fortissimi, atque bellabunt, quia Dominus cum eis est. Nostri haec ad persecutionis tempora referunt, quod pro vitio sacerdotum frequenter etiam populus tradatur adversariis: et tamen Dominus omnipotens visitet postea gregem suum domum Juda, qui Deum et sermone et animo confitetur: et ponat eos quasi equum gloriae suae in bello, de quo sancti dicunt: Ascende super equos tuos, et equitatio tua salus . Ipse erit et arcus furoris Domini, de quo ait: Inebriabo sagittas meas sanguine . Et rursum: Sagittae meae consument eos. De hoc arcu, et de his sagittis in septimo Psalmo legimus: Arcum suum tetendit, et paravit illum; et in ipso paravit vasa mortis, sagittas suas ardentibus effecit. Et conculcabunt, ait, adversarios suos in martyrio coronati, et dicent: Dominus illuminatio mea, et salus mea, quem timebo? Dominus protector vitae meae, a quo trepidabo? Dum appro
Abbreviated transcription (Latin):
interp̃tent᷑ regrã potestatẽ. qđ parietes
idẽ sacerdotiũ. Lege ysaiam in quo eby¬
achim in tẽplo di quasi paxillus figit᷑.
Ex ipso arcus prelii fortes adbellandũ.
Ex ipso etiã om̃is exactor simul: qđ in
hebraico scͥptũ ẽ nõgẽs. et aqͥla int̃pre¬
tatus ẽ eic nͣ pacin: ut ñ solũ fortes et
bom. s alii ex eis fuerint indigni gen̾e
suo. Iudas enĩ machabeus. et om̃s qui
de genere ipsius pͥncipes fuere in ppło
et angulus erant qͥa regia potestate
ppłm continebant: et paxillus. ipsi enĩ
erant sacerdotes: et arcus prelii. quia
iuri extitere fortissimi : ut ñ solũ exer¬
citũ aciemq disponerent: s pͥmi ad
p̃lium ꝓsilirent. Possumꝰ hoc qđ seqͥt᷑
ex ipso egredietur om̃is exactor simul
ꝑ qͦ .lxx. tͣnstulert. ex ipso egrediet᷑ oĩs
qͥ educit simul: et hoc dicere. Nulla e¬
rit dignitas in exercitu: que ñ illiꝰ arbi¬
trio disponat᷑. Et erunt iuri fortissimr

Expanded text:
interpretentur regiam potestatem, quod parietes interpretentur regiam potestatem, quod parietes id est, sacerdotium. Lege Isaiam, in quo Eliachim in templo Dei quasi paxillus figitur . Ex ipso arcus praelii, fortes ab bellandum: ex ipso etiam omnis exactor simul, quod in Hebraico scriptum est, NOGES  , et Aquila interpretatus est εἰσπράσσων: ut non solum fortes et boni, sed alii ex eis fuerint indigni genere suo. Judas enim Machabaeus et omnes qui de genere ipsius principes fuere in populo, et angulus erant; quia regia potestate populum continebant, et paxillus, ipsi enim erant sacerdotes, et arcus praelii, quia viri exstitere fortissimi, ut non solum 873 exercitum aciemque disponerent; sed primi ad praelium prosilirent. Possumus de hoc quod sequitur: Ex ipso egredietur omnis exactor simul, pro quo LXX transtulerunt: Ex ipso egredietur omnis qui educit simul, et hoc dicere: Nulla erit dignitas in exercitu, quae non illius arbitrio disponatur. Et erunt viri fortissimi,
Abbreviated transcription (Latin):
duplex iudeoꝵ expositio ẽ. Alii enim
arbitntur in aduentu xp̃i uniuersa
cõplenda: alii sub machabeis iã ẽẽ cõple¬
ta. Est autẽ eoꝵ que dñs pollicet᷑ ista ex¬
planatio. Suꝑ pastores et pͥncipes acsa¬
cerdotes iratus ẽ dñs: et suꝑ byrcos et
ꝓpłm insitabit: uixtaillud quod scͥptũ
ẽ. Grex ꝑditus factus ẽ ppłs m̃s. pastores
eiecerunt eos: ut uicio magistroꝵ disci¬
puli punirent᷑. ñ inusticia iudicis qui
peccata patrũ reddit in filios. s qͥa illis
peccantib ppłs applansit simul. Et tẽ
siccari. Postea uͦ: insitauit dñs om̃ps
gregẽ suũ domũ uda. Suscitauit eni
iuda machabeũ et ceteros ex eo contra
duces antiochi. et posurt illos quasi eptiũ.
pressert. Quodq seqͥtur ex ipso angulus¬
et ex ipso paxillus. et ex ipso arcus p̃lii.
ex ipso egrediet᷑ om̃is exactor simul. sic
metaphoricos intelligunt ut angulũ

Expanded text:
duplex Judaeorum expositio est. Alii enim duplex Judaeorum expositio est. Alii enim arbitrantur in adventu Christi universa complenda: alii sub Machabaeis jam esse completa. Est autem eorum quae Dominus pollicetur, ista explanatio: Super pastores et principes ac sacerdotes iratus est Dominus, et super hircos, et populum visitavit, juxta illud quod scriptum est: Grex perditus factus est populus meus, pastores ejecerunt eos , ut vitio magistrorum discipuli punirentur: non injustitia judicis, qui peccata patrum reddit in filios; sed quia, illis peccantibus, populus applausit simul: et tuncsiccari. Postea vero visitavit Dominus omnipotens gregem suum domum Juda: suscitavit enim Judam Machabaeum, et caeteros ex eo, contra duces Antiochi, et posuit illos quasi equum glpresserunt. Quodque sequitur: Ex ipso angulus, ex ipso paxillus, ex ipso arcus praelii, ex ipso egredietur omnis exactor simul, sic μεταφορικῶς intelligunt, ut angulum
Abbreviated transcription (Latin):
habentiũ conscientiã: ut nequa qͣm
credentes. eoꝵ consolationib abdu¬
cant᷑. qͥauana ꝓmittunt : et ꝓptẽa tra¬
diti sunt sathane ininteritũ carnis
et ab ducti in captiutatẽ regis babỹ¬
lonii et affligetur. quia xp̃m pastorẽ
ñ habent. quẽ sibi falso noĩe reꝑmit¬
tunt. Super pastores iratus est.
furorm̃s ⁊ et suꝑhyrtos uisitabo: qͥa u¬
sitauit dñs exercituũ gregẽ suũ. domũ
uida: et posuit eũ quasi equũ głie sue
in bello. Exipso angulus. et ex ipso pa¬
xillus: exipso arcus belli: ex ipso egredi¬
etur om̃is exactor simul. Et er̃t qiasi
fortes conculcantes lutũ uiarũ in p̃lio:
et bellabunt quia dñs cũ eis. Lixx.
Super pastores concitatus ẽ furor me
et ponet eos sicut equũ decorẽ suũ in p̃¬
lio. Ex ipso respexit ex ipso posuit : ex
ipso airus in furore egrediet᷑ om̃is qui
egredit᷑ simul: et erunt quasi bellatores
conculcantes lutũ uiarũ in p̃lio: et p̃li

Expanded text:
habentes conscientiam : ut nequaquam habentes conscientiam : ut nequaquam credentes eorum consolationibus abducantur qui vana promittunt, et propterea traditi sunt Satanae in interitum carnis , et abducti in captivitatem regis Babylonii, et affligentur, quia Christum pastorem non habent, quem sibi falso nomine repromittunt. Super pastores iratus est furor meus, et super hircos visitabo, quia visitavit Dominus exercituum gregem suum domJuda, et posuit eos quasi equum gloriae suae in bello. Ex ipso angulus, ex ipso paxillus, ex ipso arcus praelii, ex ipso egredietur omnis exactor simul, et erunt quasi fortes conculcantes lutum viarum in praelio, et bellabunt, quia Dominus cum eis. LXX: Super pastores concitatus est furor meet ponet eos sicut equum decorem suum in praelio, et ex ipso respexit, et ex ipso posuit, et ex ipso arcus in furore, egredietur omnis qui educit simul, et erunt quasi bellatores conculcantes lutum viarum in praelio, et pra
Abbreviated transcription (Latin):
hanc causã ducti st̃ quasi grex in cap¬
tiuitatẽ. et afflicti absq pastore do. qͥa
legis noticiã non habebant. Om̃is hic
locus obscurus et dubiꝰ ẽ. Et debet nob̃
lector ignoscere. in his que ambigua st᷑:
et nos pendulo incedimꝰ gradu. Pos¬
sumꝰ autẽ iuxta sp̃ualẽ intelligentiã
dicere. quod credentes in xp̃o dñs ad¬
hortet᷑. ut petant serotinã pluuiã in
consũmatione mundi: qnͣdo pleuitu¬
do donanda ẽ grẽ. et singłis in agrosuo
herba succrescet: ita ut possint dice.
Dñs regit me et nichil mͥ deerit: in loco
pascue ĩbi me collocauit: suꝑ aquam
refectionis educauit me. Omnia enu
simulachra. diuini et somniatores
frustra locuti sunt: et uane consola¬
bantur. Que de hereticis loqͥtur qui
sub noĩe xͥano non intelligunt. nec
de qͥb dicant. nec de quib affirmert:
et attendunt spiritib erroneis. et
magistris demonioꝵ. in hypochrisi
mendacia loquentiũ. et cauteriatã

Expanded text:
hanc causam ducti sunt quasi grex in caphanc causam ducti sunt quasi grex in captivitatem, et afflicti absque pastore Deo, quia Legis notitiam non habebant. Omnis hic locus obscurus et dubius est, et debet nobis lector ignoscere, si in his quae ambigua sunt, et nos pendulo incedimus gradu. Possumus autem juxta spiritualem intelligentiam dicere, quod credentes in Christo Dominus adhortetur ut petant serotinam pluviam in consummatione mundi, quando plenitudo donanda est gratiae, et singulis in agro suo herba succrescet, ita ut possint dicere: Dominus regit me, et nihil mihi deerit: in loco pascuae ibi me collocavit: super aquas refectionis educavit me . Omnia enim simulacra, et divini et somniatores frustra locuti sunt, et vane consolabantur. Quae de haereticis loquitur, qui sub nomine Christiano non intelligunt, nec de quibus dicant, nec de quibus affirment, et attendunt spiritibus erroneis, et magistris daemoniorum in hypocrisi mendacia loquentium, et cauteriatam
Abbreviated transcription (Latin):
sunt suꝑ terrã. et res isrłitica creuit
in maius: intm ut rursũ frum̃tolegis
ppłi uescerent᷑. et uino sci sp̃s inebria¬
rent᷑ uirgines: uere ex parte ꝓmitatt.
Ceterũ quia iã extremũ tẽpus ẽ ꝓpħa¬
rũ et mundus declinat ad finẽ. et oĩa
petite a dño ut det uobis pluuiã sepo¬
tinã: ut xp̃s qͥ ꝓmissus ẽ ueniat et
tribuat uobis rores et niues. Pro qͥo
scͥptũ ẽ in hebreo arizim. Et nescio
qͥd uoluentes. l.xx. phantasias inte¬
p̃tati sunt: nsi forte magnitudinẽ
gre admirationẽq donoꝵ noĩe phan¬
tasie uoluere describere. Dñs gͦ qui
pluuiis : ipse dabit imbres credentib.
et ub̾tate omia cõplebunt᷑: ut post¬
quã in xp̃o crediłint nationes. intel¬
ligant uana ẽẽ que ante coluerant.
Siue ipse isrł intelligat. qͥ qͥndã decep¬
tus ydolatrie errorib tenebat᷑. frust᷑
se coluisse simulachra. et diuinoꝵ au¬
disse m̃daciũ. et acqͥeuisse somniis
qͥb scͥptura p̃cipit ñ credendũ: et ob

Expanded text:
 et res Israelitica crevit in majus, intantum ut rursum frumento Legis populi vescerentur, et vino sancti Spiritus inebriarentur virgines vestrae, ex parte promittitur. Caeterum quia jam extremum tempus est prophetarum, et mundus declinat ad finem, et omniaPetite a Domino ut det vobis pluviam serotinam: ut Christus qui promissus est, veniat et tribuat vobis rores et nives, pro quibus scriptum est in Hebraeo AZIZIM  . Et nescio quid volentes LXX phantasias interpretati sunt, nisi forte magnitudinem gratiae admirationemque donorum, nomine phantasiae voluere describere. Dominus ergo qui pluviis: ipse dabit imbres credentibus, et ubertate omnia complebuntur, ut postquam in Christo crediderint nationes, intelligant vana esse Sive ipse Israel intelligat, qui quondam decetus idololatriae erroribus tenebatur, frustra se coluisse simulacra, et divinorum audisse mendacia, et acquievisse somniis, quibus Scriptura praecipit non credendum . Et ob