comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ inuistitiã de u̾bo qd̃ ñ intelligit fidẽ.
ñ accipiat ⁊ de nomine nom̃. Homousi¬
on u̾bũ. untꝰ eiusdẽq substantiȩ sonat
in greco: ñ quẽꝙͣ infirmũ. s patrẽ ⁊ fi¬
u̾bũ. s aꝑte separet quisquis ẽ. qd nõ
sontra hoc pugnet᷑ qd̾ possidet. qd habae.
qd docet u̾bũ grecũ. ñ contͣ ipsũ u̾bum
qd aurib retiuit. syllabis articulatum:
cont᷑ diuitias. contͣ equalitatẽ naturȩ:
ꝗͣ possidet u̾bũ ipsũ grecũ: ñ contͣ ex¬
t̾iorẽ ueluti cortioẽ: ab eo qui se aude¬
re dic̃. si p̃ualet repugnet᷑. Absit ut e¬
rubescamꝰ catholici. in uniu̾so manentes.
nos aspellari ꝓpt᷑ fidẽ uerã uniꝰ eiusdẽ¬
q substantige a ñnullos u̾bũ grecũ non
intelligentib homousianos. qui nos ap¬
ubũ grecũ. im parte alia refellendũ.
slemo gͦ utat᷑. xp̃i nomine ex uocabulo
greco. Erubescat se dici. xpĩanũ: quia
nom̃ ẽ grecũ. Non accipiatur paulus.

Expanded text:
per injustitiam de verbo, quod non intelligit, fidem; non accipiat et de nomine nomen. Ὁμούσιον verbum unius ejusdemque substantiae sonat in graeco, non quemquam infirmum, sed Patrem et Fium, sed aperte separet quisquis est quod num sanctum. Contra hoc pugnetur quod possidet, quod habet, quod docet verbum graecum, non contra ipsum verbum, quod auribus retinniet syllabis articulatum; contra divitias, contra aequalitatem naturae, quam possidet verbum ipsum graecum, non contra exteriorem veluti corticem ab eo, qui se audere dicit si praevalet, repugnetur. Absit ut erubescamus catholici in universo manentes, nos appellari propter fidem veram unius ejusdemque substantiae, a nonnullis verbum graecum non intelligentibus, Homusianos, quia nos apverbum graecum, et in parte alia refellendum. Nemo ergo utatur Christi nomine ex vocabulo graeco: erubescat se dici Christianum, quia nomen est graecum: non accipiatur Paulus,
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ẽ: Accepit homo ab ipso. ⁊ tam̃ li¬
cet acceꝑit. hoc generat qđ̵ accepit. A
nullo accipiens pat̃ ds̃. qd̾ ẽ genera¬
re ñ potuit: hanc ͤ qualitatẽ substan¬
tiȩ homousion sermo grecus ostendit.
Nieł austerũ s optimũ dulceq ⁊ hoc qđ¬

Expanded text:
quod est? Accepit homo ab ipso Deo, et tamen liquod est? Accepit homo ab ipso Deo, et tamen licet acceperit, hoc generat quod accepit; a nullo accipiens Pater Deus, quod est generare non potuit? Hanc aequalitatem substantiae ὁμουγίαν sermo graecus ostendit, nihil austerum, sed optimum dulceq
Abbreviated transcription (Latin):
nutꝰ in greco. de greco in latino stilo. e¬
disserere eũ labore nimio maturaruñ.
s ꝑ unã diuinitatis substantiã. in qua
fliꝰ patri loquit᷑ dicens. Tua oĩa meas̾.
imea tua. lã ipsi uiderint. qualit᷑ au¬
si fuerint. nomina q̃ scripta in lege ñ
st̃. uł u̾ba in symbolo concinnare: non
aluid nͥ ostendere. gestientes. ab inge¬
niti qd sit incapabilis potentia. patris
filiũ segregare. Dsͣ enĩ ꝑat᷑ substantia
sua genut filiũ. equalẽ sibi. Bocet hoc
ueridicus ille secretoꝵ intͣnus diuinoꝵ
um int̾ficere: qr ñ solũ soluebat sabbaꝰ
tũ s n patrẽ suũ dicebat dm̃: equalẽ
se faciens dõ. Consubstantiale̾ itaq si¬
bi genuit filiũ patͣ: qr ñ accepit tãꝙͣ
ereatura indigens. unde genuisset. Lo¬
ta copia qd ipse ẽ hoc genuit. ꝑfec¬
tum genuit: quia sine. tempore ẽ ip¬
se qui genuit. ⁊ quẽ genuit. Si homo
generat qd̃ ẽ: ds̃ ñ potuit generare

Expanded text:
imitus in graeco, de graeco in latino stilo eimitus in graeco, de graeco in latino stilo edisserere cum labore nimio maturarunt. sed per unam divinitatis substantiam, in qua Filius Patri loquitur, dicens, Tua omnia mea sunt, et mea tua . Jam ipsi viderint qualiter ausi fuerint nomina, quae scripta in Lege non sunt, vel verba in symbolo concinnare, non aliud nisi ostendere gestientes ab ingeniti quasi et incapabilis potentia Patris Filium segregari. Deus enim Pater de substantia sua genuit Filium aequalem sibi: docet hoc veridicus ille secretorum interpres divinorum um interficere, quia non solum solvebat sabbatrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo . Consubstantialem itaque sibi genuit Filium Pater, quia non accepit tanquam creatura indigens unde genuisset; tota copia quod ipse est hoc genuit, perfectum genuit, quia sine tempore est ipse qui genuit, et quem genuit. Si homo generat quod est, Deus non potuit generare
Abbreviated transcription (Latin):
ta:Qui disponit arguere: ñ faciat
unͣ aliũ nitit᷑ accusare. Inficiant de u̾¬
bo simplici ⁊ ratione fide. pleno. quasi
de stipula ocłm frĩs.: ⁊ suũ sauciatũ pt̃
scripturas ponendo qd̾ credunt. tãquã
de immanitate. ñ ꝑuident trabis. Eoce
omousion recꝰte ꝓbamꝰ positũ: ⁊ in asser¬
tionẽ fidĩ qua trinitatis unitas a catho¬
licis credit᷑. a grecis patrib dictũ. Qͥ si
grecus ipse magis obiciat. ñ latino non
barbaro. s sibi magis licere: u̾ba ad fi
ro. licet in suã lnguã omĩno transfer¬
re. hebreo cunctas gentes uocabulo de¬
cantare. Nlon enĩ i cuncta affrica. aut
i cuncꝰta barbaria. s in syria uł grecia
ubi ⁊ ipsa caro uoluit de uirgine nasci
añca. decuit uł oportuit u̾ba fidĩ com¬
pendiose firmare: Deniq ñ latino ñ bar¬
baro stilo uenerandus ille moyses. non
mauert̃. quas postea uiri ꝓbati ac diser¬
tissimi. in oĩb ꝑiti linguis. de hebreo pͥ¬

Expanded text:
ta? Qui disponit arguere, non faciat ta? Qui disponit arguere, non faciat unde alium nititur accusare. Inspiciunt de verbo simplici et ratione fidei pleno, quasi de stipula oculum fratris; et suum sauciatum praeter Scripturas ponendo quod credunt, tanquam de immanitate non pervident trabis. Ecce ὁμούσιον recte probamus positum, et in assertionem fidei, qua Trinitatis unitas a Catholicis creditur, a Graecis patribus dictum. Quid si Graecus ipse objiciat, non Latino, non Barbaro, sed sibi magis licere verba ad fidro licet in suam linguam transferre, hebraeo cunctas gentes vocabulo decantare. Non enim in Africa, aut in cuncta Barbaria, sed in Syria vel Graecia, ubi et ipsa caro voluit de virgine nasci dominica, decuit vel oportuit verba fidei compendiose firmare. Denique non latino, non barbaro stilo venerandus ille Moyses, non maverunt, quas postea viri probati ac disertissimi in omnibus periti linguis, de hebraeo pr
Abbreviated transcription (Latin):
reconcilians sibi. Quomͦ enĩ susciꝑet mi¬
nor maiorẽ: nisi se una natura cognoset
parem: Neq enĩ liniam̃tis spacusq men¬
broꝵ hȩc dĩ forma distendit᷑. ut pates
filiũ in se suscipiat habitantẽ. Aut in se
filiꝰ patrem ostendat manentẽ: sic̃ ipse
cogitari ñ potest. quomͦ explicari ñ potest
sermo sonans auribꝰ: s substantia una ẽ
dĩ. credenda in m̃tib. Si enĩ in homine.
credente in se totus ds. credendus ẽ habi¬
tare: quomͦ filium totũ in se pat̃. aut
filiꝰ patr̃ẽ ñ credat᷑ exciꝑe: de ꝑhoc ipse
in patre ⁊ pat᷑ in eo manet: ⁊ ex patre. t
semꝑ ad ꝑagenda oꝑa trinitatis omnio
ꝓcedere: sic̃ eadẽ trinitas abrahã amieũ
suũ in unitate nominis dignata ẽ ui¬
sitare. Qͥd ẽ qd calũniant᷑ de. omousion
u̾bo greco: qr scriptũ in lege muume
inueniat᷑: ssur ñ uident culpã suã. eur
sibi ñ displicent cũ ponunt in simbolo
u̾ba uł noĩa. q̃ ñ st̃ ulla scriptura diges¬

Expanded text:
reconcilians sibi . Quomodo enim susciperet minor majorem, nisi se una natura cognosceret parem? Neque enim lineamentis spatiisque membrorum haec Dei forma distenditur, ut Pater Filium in se suscipiat habitantem, aut in se Filius Patrem ostendat manentem, sicut ipsecogitari non potest, quomodo explicari non potest, sermo sonans auribus, sed substantia una est Dei credenda in mentibus. Si enim in homine credente in se totus Deus credendus est habitare, quomodo Filium totum in se Pater, aut Filius Patrem non credatur excipere? Ac per hoc ipse in Patre, et Pater in eo manet, et ex Psemper ad peragenda opera Trinitatis omnino procedere; sicut eadem Trinitas Abraham amicum suum in unitate nominis dignata est visitare . Quid est quod calumniantur de ὁμούσιον verbo graeco, quia scriptum in Lege minime inveniatur? cur non vident culpam suam? cur sibi non displicent, cum ponunt in symbolo verba vel nomina, quae non sunt ulla Scriptura diges
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ ausũ filiũ dĩ. ꝑ imꝑialitate᷑ equalẽ sed
ꝑ rapinã fieri dõ patri ꝓrsus affirmant.
qd inique sentit᷑. Si enĩ diceret. qui cum
ds̃ eẽt ñ rapinã arbitratus ẽ eẽ se equa¬
lẽ dõ. posset angustiis fidĩ suȩ quilibet
qualecũq ⁊ si debile de qua sine mora ex¬
cluderet᷑ spaciũ inuenire. Nlẽ uͦ qr cũ in
forma dĩ ẽẽt dixit. omnẽ machinationis
inuste aditũ int̾ẽlusit. Ubi ẽ forma. ni

Expanded text:
esse ausum Filium Dei per imparilitatem aequalem, sed esse ausum Filium Dei per imparilitatem aequalem, sed per rapinam fieri Deo Patri prorsus affirmant: quod inique sentitur. Si enim diceret: Qui cum Deus esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo; posset angustiis fidei suae quilibet qualecumque, etsi debile de quo sine mora excluderetur, spatium invenire: nunc vero, quia Cum in forma Dei esset dixit, omnem machinationis injustae adit
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃as ⁊ dm̃. quid uisũ ẽ hominib aliquib
ponẽ. q̃ scripta ñ repperiunt᷑ in lege :
Neq enĩ alicubi ingenitꝰ. aut incapabilis pa¬
ter. Laudantes enĩ dm̃. dicere solemꝰ in pre¬
cib : eiꝰ magnitudinẽ admirantes. Qͥ ca¬
pit oĩa: quẽ capit nemo. S hominũ. slã
totus capit᷑ a filio: cuiꝰ formã implet fi¬
liꝰ. uniꝰ incõmutabilis naturȩ secreto. Er̃¬
go neq solus inuisibilis pat̾: s ⁊ filiꝰ inui¬
sibilis. Sic̃ hominibꝰ inuisibilis pat̾̃: ita
inuisibilis hominib filiꝰ: sodm illud secre:¬
tũ qd̾ manet in patre. Non gͦ iuste posi¬
tũ ẽ inuisibilis solus pat̾ in symbolo. sed
inuisibilis tota trinitas ds̃. excepta car¬
formã idem filius ñ ex parte: s implet
in pleno. Hanc apłi pauli sententiam.
qua dicit intimatq dĩ mortalib secreta.
qui cũ in forma dĩ eẽt. aliqui male ꝓnun¬
tiantes. male sentiendo benedigesta. non

Expanded text:
tras et Deum, quid visum est hominibus aliquibus ponere quae scripta non reperiuntur in Lege? Neque enim alicubi ingenitus aut incapabilis Pater. Laudantes enim Deum, dicere solemus in precibus, ejus magnitudinem admirantes. Qui capit omnia, quem capit nemo; sed hominum. Nam totus captura Filio, cujus formam implet Filius unius incommutabilis naturae secreto. Ergo neque solus invisibilis Pater, sed et Filius invisibilis. Sicut hominibus invisibilis Pater, ita invisibilis hominibus Filius secundum illud secretum, quo manet in Patre. Non ergo juste positum est, invisibilis solus Pater in symbolo, sed invisibilis tota Trinitas Deus excepta carformam idem Filius non ex parte, sed implet in pleno. Hanc apostoli Pauli sententiam, qui dicit intimatque Dei mortalibus secreta, Qui cum in forma Dei esset, aliqui male pronuntiantes, male sentiendo bene digesta, non
Abbreviated transcription (Latin):
equalis ẽ patri filiꝰ. ꝑ beatũ ioħem pͥmi¬
tus. ⁊ ꝑ paulũ postea compbat᷑. Iohannes
enĩ eq ualitatẽ dixit: paulus formã un¬
pleuit. In duob inquit scriptura aut
trib testib stabit ome u̾bũ. ꝑ duos enĩ
uerissimos testes. iã ꝓbauimꝰ. uniꝰ substã¬
tig ẽẽ. equalesq patrẽ ⁊ filiũ. Addamꝰ
⁊ tẽiũ thomã illũ discipłm. post dubita¬
tionẽ fortꝰ confitentẽ dñm ⁊ dñi: quẽ
nec resurrexisse crediderat crucifixũ.

Expanded text:
se Patri Filius, per beatum Joannem primitus, et per Paulum postea comprobatur: Joannes enim aequalitatem dixit; Paulus formam implevit. In duobus, inquit Scriptura, aut tribus testibus stabit omne verbum . Per duos enim verissimos testes jam probavimus unius substantiae esse, aequalesque Patrem et Filium; addamus et tertium, Thomam illum discipulum post dubitationem fortius confitentem Dominum et Deum, quem nec resurrexisse crediderat crucifixum:
Abbreviated transcription (Latin):
luis declarat cũ dicit. Ego & patͣ unum
sumus. In isto uno consistit substantia
una. Nã ex eo qđ ẽ una: ⁊ ipse fuliꝰ ma¬
net in ea. Unde etiã iam cireũ amictus
carnis uere trabea. dicit. Nlemo nouit
filiũ nͥ pat᷑. neq patrẽ quis nouit nisi
filius: ⁊ cii uoluerit filiꝰ reuelare. Eore
i filius ꝑ seipsum inuisibilis approbat᷑.
Qͥ a ẽ qd̾ quasi cautiꝰ in fidĩ ponere asser¬
tione nitunt᷑: Incapabilem aũ. nec le¬
gunt. nec iuste defendunt. Quomͦ eñi
incapabilis pat̾. quẽ capit filiꝰ tetum:
ipso dicente. ego in patre ⁊ ꝑatͣ in
me ẽ: De quo etiã paulus apłs. dm qͥ¬

Expanded text:
lius declarat, cum dicit. Ego et Pater unum lius declarat, cum dicit. Ego et Pater unum sumus . In isto uno consistit substantia una: nam ex eo quod est una, et ipse et Filius manet in ea; unde etiam circumamictus carnis verae trabea dicit: Nemo novit Filium nisi Pater, neque Patrem quis novit nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare . Ecce et Filius per seipsum invisibilis approbatur. Quid est autem quod quasi cautius in fidei ponere assertione nituntur, Incapabilem? Hoc nec legunt, nec juste defendunt. Quomodo est enim incapabilis Pater, quem capit Filius totum, ipso dicente, Ego in Patre, et Pater in me ? De quo etiam Paulus apos
Abbreviated transcription (Latin):
ugustinus ep̃c responduit: In assertione
fidei patrẽ ingenitũ & incapabileso
ayxit. eũ nec ingenitũ. nec incapabilem
scriptura patrẽ alicubi testetar: qui
licet ingenitꝰ patͣ sit. qr hoc ipsũ utriq
parit᷑ confitemur. tam̃ hoc nulliꝰ seriꝰ¬
ture seu ueteris seu nouȩ continet textꝰ
aõ d̃. Nlon enĩ qr adam ĩgenitus apꝓ¬
batur. iecirco ẽ homo: ⁊ abel qr de ipso
ẽ genitus. ñ ẽ homo. homiñe genuit.
qs̃ ẽ ingenitus honio. Ds̃ qd̾ ẽ genuit.
emsdẽ substantie. eiudẽ essentiȩ. sine tẽ¬
pore. sibi coet̾num genuit. Aute quẽ ni¬
chil ẽ temporis. ñ accipit modũ Est s
in substantia sua. in qua ẽ a creator e
ereatus. Est quidẽ ingenitus. s genito a se¬
se splendori. consubstantialis ẽ ⁊ coet᷑nus.
hanc dei trinitatis substantiã unã. omo¬
usion u̾bo geci cõplecti breuit᷑ maluert.
slon enĩ nom̃ ẽ sed tͣribilis res in u̾bo hu¬
iuscemodi sonans. Qd̾ u̾bum apte ipse. fi¬

Expanded text:
ugustinus episcopus respondit: In assertione fidei Patrem ingenitum et incapabilem dixit, cum nec ingenitum nec incapabilem Scriptura Patrem alicubi testetur: qui licet ingenitus Pater sit, quia hoc ipsum utrique pariter confitemur, tamen hoc nullius Scripturae seu Veteris seu Novae continet textusDeo Deus. Non enim quia Adam ingenitus approbatur, idcirco est homo, et Abel quia de ipso est genitus, non est homo; hominem genuit quod est ingenitus homo: Deus quod est genuit ejusdem substantiae, ejusdem essentiae, sine tempore, sibi coaeternum genuit. Ante quem nihil est, temporis non accipit modum. Est iin substantia sua, in qua est a Creatore creatus, est quidem ingenitus, sed genito a se splendori consubstantialis est et coaeternus. Hanc Dei Trinitatis substantiam unam ὁμούσιον verbo Graeci complecti breviter maluerunt. Non enim nomen est, sed res terribilis in verbo hujuscemodi sonans. Quod verbum aperte ipse Fi
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ eẽ ȩqualis ds̾. Q ui formã ĩplet
dĩ. nichil ht̃ minus dõ. Suomͦ gͦ incapabi¬
lis patͣ drͣ: qui capitur totꝰ afilio: Cõce e¬
nĩ quȩ ñ scripta ñ st̃ in lege uspiam a
magis alit̾ oportet inseri. p̃ter quã scͥp¬
turȩ ueridicȩ continet modus. sur uobis
de omousion u̾bo uisũ ẽ. fidĩ catholice in¬
uidiã excitare: q̃ substantiã dĩ unã simpli

Expanded text:
tus est esse aequalis Deo . Qui formam implet Dei, nihil habet minus Deo. Quomodo ergo incapabilis Pater dicitur, qui capitur totus a Filio? Ecce enim quae scripta non sunt in Lege uspiam, amagis aliter oportet inseri, praeter quam Scripturae veridicae continet modus. Cur vobis de ὁμούσιον verbo visum est fidei catholicae invidiam excitare, quae substantiam Dei unam
Abbreviated transcription (Latin):
contentiosum tam̃ studium. et p̃occu¬
patio diuturni erroris. ab intelligendo
impedit. possint utcũq sufficere. Nerũ
tam̃ cognosce qͥd eos contͤ moueat. atq
rescribe: ut uel epłis uel libris si ad¬
iuuerit d̾s. ad oĩa respondere curemꝰ.

Expanded text:
contentiosum tamen studium et praeoccucontentiosum tamen studium et praeoccupatio diuturni erroris ab intellegendo impedit, possint utcumque sufficere. uerum tamen cognosce, quid eos contra moueat, atque rescribe, ut uel epistulis uel libris, si adiuuerit deus, ad omnia respondere curemus.
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ ipsi uerũ ꝑhibeant testimonium:
et ille falsam defensionẽ. Illud si sapiunt
attendant. qͥ magicas artes ñ utiq nͥ ꝓ
felicitate t̃rena. uel damnabili curiosi¬
tate conqͥrunt. uel ab eis innocentes.
ꝑiculosa tam̃ eas ammiratione collau¬
dant. et uideant dauid nr̃m sine ullis
talib artib ex pastore ouium ꝑuenire
ad regiam dignitatẽ: cuiꝰ & peccata et
merita fidelis scriptura non tacuit.
ut sciremꝰ et qͥb modis ñ offendẽtur
ds. et qͥb modis placaretur offensus.
Quantum aũ attinet ad miracła. quȩ
humanis sensib stupenda monstrant᷑.
comparant. Quantomagis si eos cõpa¬
rent xp̃o. quẽ ꝓpħȩ illi quib magi qͥ¬
libet nullomodo st̃ coneparandi. p̃nun¬
ciauerunt ẽẽ uenturum: & scđm car¬
nẽ quã sumpsit ex uirgine. ꝙ scđm di¬
uinitatẽ qua numquã separatur apa¬
eis qͥ tardiore ingenio. diuina ñ ualent
assequi. uel eis qui licet acute moueais.

Expanded text:
utrum ipsi uerum perhibeant testimonium utrum ipsi uerum perhibeant testimonium et ille falsam defensionem. illud, si sapiunt, adtendant., qui magicas artes non utique nisi pro felicitate, terrena uel damnabili curiositate conquirunt uel ab eis innocentes periculosa tamen eas admiratione conlaudant, et uideant Dauid nostrum sine ullis talibus artibus ex pastore ouium peruenisse ad regiam dignitatem, cuius et peccata et merita fidelis scriptura non tacuit, ut sciremus, et quibus modis non offenderetur deus et quibus modis placaretur offensus. Quantum autem adtinet ad miracula. quae humanis sensibus stupenda monstrantur,comparant. quanto magis, si eos comparent Christo. quem prophetae illi, quibus magi quilibet nullo modo sunt comparandi, praenuntiauerunt esse uenturum et secundum carnem. quam sumpsit ex uirgine, et secundum diuinitatem, qua numquam separatur a paeis, qui uel .......... tardiore ingenio diuina non ualent adsequi, uel eis, quos, licet acute moueantur,
Abbreviated transcription (Latin):
ariam rei publicȩ potestatẽ. cũ om̃ib
suis magicis artib potuit ꝑuenire. ho¬
nesto patriȩ suȩ loco natus. & lib̃aliter
educatus. magnaq p̃ditus ȩloquentia.
An forte ista ut phylosopħꝰ uoluntate con¬
tempsit: qui sacerdos ꝓuinciȩ ꝓ mag¬
no fuit ut munera edet. uenatoresq
uestiret: et ꝓ statua sibi apud eoenses
locanda. ex qua ciuitate habebat uxo¬
rem. aduersus contradictionẽ quorun¬
dam ciuium litigaret: quod posteros
ne. lateret. eusdẽ litis orationẽ scriptã
memoriȩ comm̃dauit. Quod gͦ ad istã
t̃renam ꝑtinet felicitatem: fuit mag¬
nus ille quod potuit. Unde apparet
nichil eum amplius fuisse. non qr noluit.
s qr non potuit: quãquã et aduersus
quosdam qui ei magicaꝵ artium crim̃
intendant. eloquentissime se defendit.
Unde miror laudatores eiꝰ qui eum nescio
q fecisse miracula illis artib p̃dicant ẽ¬
tra eiꝰ defessionẽ testes ẽẽ conari. S uidis

Expanded text:
ariam rei publicae potestatem cum omnibus ariam rei publicae potestatem cum omnibus suis magicis artibus potuit peruenire honesto patriae suae loco natus et liberaliter educatus magnaque praeditus eloquentia. an forte ista ut philosophus uoluntate contempsit, qui sacerdos prouinciae pro magno fuit ut munera ederet uenatoresque uestiret et locanda, ex qua civitate habebat uxorem, adversus contradictionem quorumdam civium litigaret? quod posteros ne lateret, ejusdem litis orationem scriptam memoriae commendavit. Quod ergo ad istam terrenam pertinet felicitatem, fuit magus ille quod potuit. Unde apparet eum nihil amplius fuisse, non quia noluit, sed quia non potuit. Quanquam et adversus quosdam, qui ei magicarum artium crimen intenderant, eloquentissime se defendit. Unde miror laudatores ejus, qui eum nescio quae fecisse miracula illis artibus praedicant, contra eius defensionem testes esse conari. sed uiderint,
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ atq fallaciam ꝑ quos et magicȩ ar¬
tes humanas m̃tes decipiunt. qr ꝓdidit
doctrina xp̃iana. ꝙr mundo uniu̾so pate¬
fecit. qr scos angłas ab eoꝵ malignitate
distinx̃. qr cauendos potius. & quẽ adio¬
dũ cauerentur ammonuit. rei publicȩ
dicit᷑ inimica. quasi ñ si omino ꝑ istos
eẽt temporalis obtinenda felicitas. quȩli¬
bet potius fuerat infelicitas eligenda. S
neq hinc d̾s uoluit dubitari: qui pͥmũ
popłm unum dm̃ uerũ colentẽ. deos
autem falsissimos conteninentẽ. quan
diu oportuit testam̃tum uetꝰ ubi uela¬
m̃tum testam̃ti noui ẽ obumbrari tan¬
ta rerum t̾renaꝵ felicitate honestauit.
ut quiuis intelligat nec ipsam eẽ in dȩ¬
monum potestate: s in illius uniꝰ cui an¬
głi seruiunt. qͦs demones contremiscuis.
Apuleiuis enĩ ut de illo potissimũ loqͣmur
qui nob̃ affris. affer ẽ notior. ñ dico ad
regnũ. s nec ad aliquã quidem iudici¬

Expanded text:
tatem atque fallaciam, per quos et magicae artatem atque fallaciam, per quos et magicae artes humanas mentes decipiunt, quia prodidit doctrina Christiana, quia mundo uniuerso patefecit, quia sanctos angelos ab eorum malignitate distinxit, quia cauendos potius et quem ad modum cauerentur admonuit, rei publicae dicitur inimica, quasi non, si. omnino per istos esset temporalis obtinenda felicitas, quaelibet potius fuerat infelicitas eligenda. sed neque hinc deus uoluit dubitari, qui primum populum unum deum uerum colentem deos autem falsissimos contemnentem, quam diu oportuit testamentum uetus, ubi uelamentum testamenti noui est, obumbrari, tanta rerum terrenarum felicitate honestauit, ut quiuis intellegat nec ipsam esse in daemonum potestate sed in illius unius, cui angeli seruiunt, quem daemones contremescunt. Apuleius enim, ut de illo potissimum loquamur, qui nobis Afris Afer est notior, non dico ad regnum sed ne ad aliquam quidem iudici
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ modus ȩternitas. Qͥs autẽ uel ri¬
su dignum putet. qd apollonium ⁊
apuleium. cȩterosq magicaꝵ artiũ
ꝑitissimos. conferre. xp̃o uel etiam
preferre conantur : quamquam
tolerabilius ferendum sit: quando
istos ei comparant: potiꝰ. quã deos
suos. Multo enĩ melior qͦd fatendũ ẽ
apolloniꝰ fuit : quã tot stuproꝵ auc¬
tor ⁊ ꝑpetrator quẽ iouem nominaħ.
Ista inquiunt fabulosa st̃. Adhuc gͦ
laudent rei publicȩ luxuriam licen¬
tiosam. planeq sacrilegam felicitatẽ.
quȩ ista deoꝵ ꝓbra confinxit: quȩ
it. ubi crimina eẽnt plura quã nu¬
mina. quȩ ipsi dii sibi exhiberi ha¬
bebant libent̃: qui in suos cultores
uindicare debuerunt. qd̾ ea uideis
saltem patienter.S non sunt ipsi inqͥunt:
qui talium fabulaꝵ m̃dacio cęlebrantur.
Qͥ gͦ sunt isti. qͥ talium turpitudinũ cęle¬
bratione placantur: hoꝵ dȩmonũ ꝑu̾si¬

Expanded text:
cuius modus aeternitas. Quis autem uel ricuius modus aeternitas. Quis autem uel risu dignum putet, quod Apollonium et Apuleium ceterosque magicarum artium peritissimos conferre Christo uel etiam praeferre conantur? quamquam tolerabilius ferendum sit, quando istos ei potius comparant quam deos suos; multo enim melior, quod fatendum est, Apollonius fuit quam tot stuprorum auctor et perpetrator, quem Iouem nominant. ista, inquiunt, fabulosa sunt. adhuc ergo laudent rei publicae luxuriosam, licentiosam planeque sacrilegam felicitatem, quae ista deorum probra confinxit, quae it, ubi crimina essent plura quam numina, quae ipsi dii sibi exhiberi habebant libenter, qui in suos cultores uindicare debuerunt, quod ea uiderent saltem patienter. sed non sunt ipsi, inquiunt, qui talium fabularum mendacio celebrantur. qui ergo sunt isti, qui talium turpitudinum celebratione placantur? horum daemonum peruersi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ ciuitatis t̾renȩ concordissimã
societatẽ. uerũẽtiam ꝓpt̃ adipis¬
cendam sempit̾nam salutẽ. ꝙ sempi¬
terni cuiusdam popłi cęlestem diui¬
namq rem publicam. cui nos ciues a¬
sciscit. fides. spes. caritas: et quandium̃
ꝑegrinamur. feramꝰ eos si corrigere ñ
ualemꝰ. qui uiciis impunitis uolunt
stare rem publicam. quã pͥmi roma¬
ni constituerunt. auxeruntq uirtu¬
tib: et non habentes ueram pietatem
erga đm uerum. quȩ illos etiam in
ȩternam ciuitatem posset salubri
religione ꝑducere. custodientes tam̃
quandam sui generis ꝓbitatem: quȩ
posset t̃renȩ ciuitati constituendę:
augendȩ. conseruandȩq sufficere. Ns̃
enim sic ostendit in opulentissimo
et p̃claro imꝑio romanoꝵ. quantũ
ualerent ciuiles etiam sine uerare¬
ligione uirtutes: ut intellig̾etur hac
addita fieri homines ciues alteriꝰ ciii¬
tatis: cuiꝰ rex ueritas. cuiꝰ lex caritas.

Expanded text:
propter ciuitatis terrenae concordissimam propter ciuitatis terrenae concordissimam societatem uerum etiam propter adipiscendam sempiternam salutem et sempiterni cuiusdam populi caelestem diuinamque rem publicam, cui nos ciues adsciscit fides, spes, caritas, ut, quam diu inde peregrinamur, feramus eos, si corrigere non ualemus, qui uitiis inpunitis uolunt stare rem publicam, quam primi Romani constituerunt auxeruntque uirtutibus etsi non habentes ueram pietatem erga deum uerum, quae illos etiam in aeternam ciuitatem posset salubri religione perducere, custodientes tamen quandam sui generis probitatem, quae posset terrenae ciuitati constituendae, augendae conseruandaeque sufficere. deus enim sic ostendit in opulentissimo et praeclaro imperio Romanorum, quantum ualerent ciuiles etiam sine uera religione uirtutes, ut intellegeretur hac addita fieri homines ciues alterius ciuitatis, cuius rex ueritas, cuius lex caritas,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hanc autẽ non muros urbis. s m̃¬
tes ipsius ciuitatis dira nequicia om̃i
hoste peior irrupit. Grͣas dño deo nr̃o.
qͥ contra ista mala misit nob̃ adiu¬
torium singłare. Quo enĩ non tolleret.
quẽ non inuolueret. in quod ꝓfun¬
dũ non demerg̾et. fluuius iste hor¬
rendȩ nequicie generis humani: nͥ
crux xp̃i in tanta uelut mole auc¬
toritatis. eminentius firmiusq fig̾e¬
tur: cuiꝰ app̃henso robore stabiles ẽẽmꝰ.
ne male suadentium. uel in mala
impellentium. tam uasto mundi
huius arrepti gurgite sorberem̃:
In ista enim colluuie morũ pessimoꝵ
et ueteris ꝑditȩ discipline. maxime
uenire ac subuenire debuit cȩlestiᷤᷤ
auctoritas: quȩ uoluntariam pau¬
ꝑtatẽ. quȩ continentiam. beniuo¬
lentiam. iusticiam. atq concordiã.
ueramq pietatem ꝑsuaderet. cȩte¬
rasq uitȩ luminosas ualidasq uͥ¬
tutes. non tantũ ꝓpt̾ istam uitam
honestissime gerendã. nec tantũ

Expanded text:
per hanc autem non muros urbis sed meper hanc autem non muros urbis sed mentes ipsius ciuitatis dira nequitia omni hoste peior inrupit. Gratias domino deo nostro, qui contra ista mala misit nobis adiutorium singulare. quo enim non tolleret, quem non inuolueret, in quod profundum non demergeret fluuius iste horrendae nequitiae generis humani, nisi crux Christi in tauta uelut mole auctoritatis eminentius firmiusque figeretur, cuius adprehenso robore stabiles essemus, ne male suadentium uel in mala inpellentium tam uasto mundi huius abrepti gurgite sorberemur? in ista enim conluuie morum pessimorum et ueteris perditae disciplinae maxime uenire ac subuenire debuit caelestis auctoritas, quae uoluntariam paupertatem, quae continentiam, beniuolentiam, iustitiam atque concordiam ueramque pietatem persuaderet ceterasque uitae luminosas ualidasque uirtutes non tantum propter istam uitam honestissime gerendam nec tantum
Abbreviated transcription (Latin):
bat: tunc cȩpit ꝑire laudabile illud
decus. salusq rei publicȩ. Quos dem̃
uicia pessima successus habuerint.⁊
quanto humanaꝵ rerum malo. illa
iniqͥtas ꝓsꝑata sit: nunc longũ÷ dic̾e.
Audiant satyricũ suum: garriendo ue¬
ra dicentem. Seruabat castas. humi¬
lis fortuna latinas: quondã nec uiciis
contingi parua sinebat. tecta. labor.
somniq breues. & uellere tusco. uexa¬
tȩ dureq manꝰ. et ꝑximus urbi an¬
nibal. et stantes collina turre mari¬
ti. Nunc patimur longe pacis mala.
seuior armis lixuria incubuit: uictũq
ulciscitur orbem. Nullum crimen
abest. facinusq libidinis : ex quo pau¬
ꝑtas romana ꝑit. Qͥd gͥ expectas ut
ego exaggerem quanta mala impor¬
tauerit successu ꝓsꝑo iniqͥtas suble¬
uata: quandoquidem et ipsi qͥ ali¬
quanto prudentiꝰ attendunt. plus
dolendum uiderunt pauꝑtatẽ: qͣm
opulentiam ꝑisse romanam: in illa
enim morum integritas seruabat᷑:

Expanded text:
bat, tunc coepit perire laudabile illud bat, tunc coepit perire laudabile illud decus salusque rei publicae. quos deinde uitia pessima successus habuerint et quanto humanarum rerum malo illa iniquitas prosperata sit, nunc longum est dicere. audiant satiricum suum garriendo uera dicentem: Seruabat castas humilis fortuna Latinas quondam nec uitiis contingi parua sinebat tecta labor somnique breues et uellere Tusco uexatae duraeque manus et proximus urbi Hannibal et stantes Collina turre mariti. nunc patimur longae pacis mala, saeuior armis luxuria incubuit uictumque ulciscitur orbem. nullum crimen abest facinusque libidinis, ex quo paupertas Romana perit. quid igitur expectas, ut ego exaggerem, quanta mala inportauerit successu prospero iniquitas subleuata, quando quidem et ipsi, qui aliquanto prudentius adtenderunt, plus dolendum uiderunt paupertatem quam opulentiam perisse Romanam? in illa enim morum integritas seruabatur,
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorarẽ. possem similia uel fortas¬
se etiam grauiora de imꝑatorib non
xp̃ianis et ego cõmemorare: ut intel¬
ligerent uel hominũ hȩc eẽ uicia. non
doctrinȩ: uel non imꝑatoꝵ. s alioꝵ si¬
ne quib imꝑatores agere nichil pos¬
sunt. Ex quo enĩ pessumire ceꝑit ro¬
mana res publica. satis liquet: litt̾ȩ
loquuntur ipsoꝵ. Longe antequã xp̃i
nomen eluxisset in terris: dictũ est.
Ourbem uenalem. et mature ꝑiturã:
si emptorem inuenerit. In libro etram
belli catilinȩ. ante aduentũ utiq xp̃i
idem nobilissimꝰ hystoricus eoꝵ non ta¬
cet. quando pͥmum insuerit exercitꝰ
popłi romani. amare. potare. signa.
tabulas pictas. uasa cęlata mirari: ea
pͥuatim et publice raꝑe. delubra spo¬
liare: sacra. ꝓfanaq omĩa polluere.
Quando gͦ nec hominib nec ipsis etiã
quos deas putabant. morũ corruptoꝵ
et ꝑditoꝵ. auaricia rapacitasq parce¬

Expanded text:
commemorarent, possem similia uel fortascommemorarent, possem similia uel fortasse etiam grauiora de imperatoribus non Christianis et ego commemorare, ut intellegerent uel hominum haec esse uitia non doctrinae uel non imperatorum sed aliorum, sine quibus imperatores agere nihil possunt. ex quo enim tempore pessum ire coeperit Romana res publica, satis liquet; litterae loquuntur ipsorum; longe ante, quam Christi nomen eluxisset in terris, dictum est: \'0 urbem uenalem et mature perituram, si emptorem inuenerit!\' in libro etiam belli Catilinae ante aduentum utique Christi idem nobilissimus historicus eorum non tacet, quando \'primum insueuerit exercitus populi Romani amare, potare, signa, tabulas pietas, uasa caelata mirari, ea priuatim et publice rapere, delubra spoliare, sacra profanaque omnia polluere\'. quando ergo nec hominibus nec ipsis etiam, quos deos putabant, morum corruptorum et perditorum auaritia rapacitasque parce
Abbreviated transcription (Latin):
subtraherent. Dictũ est aũ eis. Heminẽ
concusseritis: nulli calumniam feceritiᷤᷤ.
um stipendium sufficere deb̃e p̃cepit.
militare utiq ñ ꝓhibuit. Proinde qͥ
doctrinã xp̃i aduersam dicunt esse
rei publicȩ. dent exercitum talem. qͦ¬
les doctrina.xpi ẽẽ milites iussit: dent
tales ꝓuinciales. tales maritos. tales
coniuges. tales parentes. tales filios. tales
dños. tales seruos. tales reges. tales ui¬
dices. tales deniq debitoꝵ ipsius fisci
redditores et ex actores. quales ẽẽ p̃ce¬
pit doctrina xp̃iana: & audeant eã
dicere aduersam eẽ rei publicȩ. immo
uͥ dubitent confiterimagnã si ei obtẽ¬
ꝑetur salutẽ eẽ rei publicȩ. Htqͥd autẽ
ad illud respondeam: quod dicunt ꝑ
quodam imꝑatores xpĩanos multa ma¬
la imꝑio accidisse romano: hec genera¬
lis conquestio: calumniosa ẽ. Nam si aꝑ¬
tius certe de p̃teritis imꝑatorib aliqua

Expanded text:
subtraherent. dictum est eis autem: Neminem subtraherent. dictum est eis autem: Neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis, s proprium stipendium sufficere debere praecepit, militare utique non prohibuit. proinde, qui doctrinam Christi aduersam dicunt esse rei publicae, dent exercitum talem, quales doctrina Christi esse milites iussit; dent tales prouinciales, tales maritos, tales coniuges, tales parentes, tales filios, tales dominos, tales seruos, tales reges, tales iudices, tales denique debitorum ipsius fisci redditores et exactores, quales esse praecepit doctrina Christiana. et audeant eam dicere aduersam esse rei publicae, immo uero dubitent confiteri magnam, si ei obtemperetur, salutem esse rei publicae. Ut quid autem ad illud respondeam, quod dicunt, per quosdam imperatores Christianos multa mala imperio accidisse Romano? haec generalis conquestio calumniosa est. nam si apertius certe de praeteritis imperatoribus aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
et effodiuntur fundam̃ta uirtutum :
dant luxuriantur hystriones: & neces¬
saria uix habent pauꝑes: cũ ds qͥ doct᷑¬
ne suȩ publicis uocib contra hoc malũ
publicum clamat. ab impiis popłis blaᷤᷤ¬
phematur: et dii tales requirunt᷑. in
quoꝵ honorem illa ipsa theatrica cor¬
poꝵ et animoꝵ dedecora cȩlebrentur.
Hȩc si ds̃ pollere ꝑmittat: tunc indig¬
natur grauius. Hȩc si impunita dimit¬
tat: tunc punit infestius. Cum uͦ eu̾tit
subsidium uicioꝵ. et copiosas libidines
inopes reddit: misericordit̃ adu̾satur.
Misericordit̃ enĩ si fieri posset etiam bella
gererentur a bonis: ut licentiosis cupi¬
ditatib domitis. hȩc uicia ꝑdent᷑: que
iusto imꝑio uel extirpari uel p̃mi debu¬
erunt. Nam si xp̃iana disciplina omĩa
bella culparet. hoc potiꝰ militib consiliũ
salutis petentib in eugłio dic̾e̾tur. ut¬
arma abicerent : seq militiȩ omĩno

Expanded text:
et effodiuntur fundamenta uirtutum, et effodiuntur fundamenta uirtutum, dant, luxuriantur histriones et necessaria uix habent pauperes, cum deus, qui doctrinae suae publicis uocibus contra hoc malum publicum clamat, ab impiis populis blasphematur et dii tales requiruntur, in quorum honorem illa ipsa theatrica corporum et animorum dedecora celebrentur. haec si deus pollere permittat, tunc indignatur grauius; haec si inpunita dimittat, tunc punit infestius. cum uero euertit subsidium uitiorum et copiosas libidines inopes reddit, misericorditer aduersatur; misericorditer enim, si fieri posset, etiam bella gererentur a bonis, ut licentiosis cupiditatibus domitis haec uitia perderentur. quae iusto imperio uel extirpari uel premi debuerunt. Nam si Christiana disciplina omnia bella culparet, hoc potius militibus consilium salutis petentibus in euangelio diceretur, ut abicerent arma seque militiae omnino
Abbreviated transcription (Latin):
in uoluntate complenda est. Agenda
st̃ aut̃ multa etiam cum inuitis benig¬
na quadam asꝑitate plectendis: quoꝵ
potius utilitati consulendũ est quam
uoluntati: quod in pͥncipe ciuitatiᷤ lu¬
culentissime illoꝵ litt̾ȩ laudauerunt.
Nam in corripiendo filio quãlibet aꝑe.
numꝗͣ ꝓfecto amor paternꝰ amittitur:
fit tamen quod nolit et doleat: qͥ etiã
inuitus uidetur dolore sanandus. Ac
ꝑ hoc si terrena ista res publica p̃cepta
xp̃iana custodiat. et ipsa bella sine be¬
niuolentia non gerent᷑: uͭt ad pietatiᷤ
iusticieq pactam societatẽ uictis faciliꝰ
consulatur. Nam cui licentia iniqͥtatiᷤ
eripitur. utiliter uincitur: qm̃ nicħ:
penalis nutrit᷑ impunitas: et mala
uoluntas uelut hostis interior roborat᷑.
S ꝑu̾sa et adusa corda mortalium. fe¬
lices res humanas putant. cum tectoꝵ
splendor attenditur. & labes ñ attendit᷑
animoꝵ: cũ theatroꝵ moles extruunt᷑.

Expanded text:
in uoluntate complenda est. agenda in uoluntate complenda est. agenda sunt autem multa etiam cum inuitis benigna quadam asperitate plectendis, quorum potius utilitati consulendum est quam uoluntati, quod in principe ciuitatis luculentissime illorum litterae laudauerunt. nam in corripiendo filio quamlibet aspere numquam profecto amor paternus amittitur; fit tamen, quod nolit et doleat, qui etiam inuitus uidetur dolore sanandus. ac per hoc si terrena ista res publica praecepta Christiana custodiat, et ipsa bella sine beniuolentia non gerentur, ut ad pietatis iustitiaeque pacatam societatem uictis facilius consulatur. nam cui licentia iniquitatis eripitur, utiliter uincitur, quoniam nipoenalis nutritur impunitas et mala uoluntas uelut hostis interior roboratur. sed peruersa et aduersa corda mortalium felices res humanas putant, cum tectorum splendor adtenditur et labes non adtenditur animorum, cum theatrorum moles extruuntur
Abbreviated transcription (Latin):
nosce illis: qr nesciunt qͥd faciunt.
magistri sui uidetur implesse:
ubi etiam ipse ꝑcussus in facie.
dixit principi sacerdotum. Percutiet
te d̾s̃: paries dealbatȩ. Sedens iudicas
me scd̃m legem: et contra legem iubes
me ꝑcuti: et cũ a circumstantib dice̾¬
tur. iniuriam facis principi sacerdotũ.
irridenter eos ammonere uoluit qͥd
dixerit: ut qͥ saꝑent intelig̾ent iã des¬
truendum esse aduentu xp̃i parietẽ
dealbatũ: hoc ẽ ypocrisin sacerdotii u¬
deoꝵ. Ait quippe. Nesciui frẽs: qr prmꝰ¬
ceps est sacerdotum. Scriptum ẽ enim.
Orincipem popłi tui non maledices:
cum ꝓculdubio qͥ in eodem popło ere¬
uerat. atq ibi lege. fuerat eruditus. il¬
lum pͥncipem sacerdotum nescire ñ
posset: nec eos qͥb ita notus erat ullo
modo falleret quod nesciret. Sunt gͦ is¬
ta p̃cepta patientiȩ. semꝑ in cordis pre¬
paratione retinenda: ipsaq beniuolen¬
tia ne reddatur malum ꝓ malo. semꝑ

Expanded text:
nosce illis, quia nesciunt, quid faciunt. nosce illis, quia nesciunt, quid faciunt. domini et magistri sui uidetur implesse, ubi etiam ipse percussus in faciem dixit principi sacerdotum: Percutiet te deus, paries dealbate. sedes iudicare me secundum legem et contra legem iubes me percuti. et cum a circumstantibus diceretur: Iniuriam facis principi sacerdotum, inridenter eos uoluit admonere, quid dixerit, ut, qui saperent, intellegerent iam destruendum fuisse aduentu Christi parietem dealbatum, hoc est hypocrisin sacerdotii Iudaeorum; ait quippe: Nesciui, fratres, quia princeps est; scriptum est enim: Principi populi tui non maledices, cum procul dubio, qui in eodem populo creuerat atque ibi lege fuerat eruditus, illum principem sacerdotum nescire non posset nec eos, quibus ita notus erat, ullo modo falleret, quod nesciret. Sunt ergo ista praecepta patientiae semper in cordis praeparatione retinenda ipsaque beniuolentia, ne reddatur malum pro malo, semper
Abbreviated transcription (Latin):
tum maxillam et alt̾am nominaũ:
ut aliquanto distinctiꝰ intellig̾et᷑ in alio
ipsã simplicit̾ eandem patientiam
cõmendari. Paratus itaq debet esse
homo iustus et pius patient̃ eoꝵ ma¬
liciam sustinere qͦs fieri bonos quȩ¬
rit. ut numerus potius crescat bo¬
noꝵ: non ut pari malicia se qͦ nu¬
mero addat maloꝵ. Deniq ista pre¬
cepta magis ad p̃parationem cor¬
dis quȩ intus ẽ ꝑtin̾e quã ad opꝰ
quod in aꝑto fit. ut teneatur in
secreto animi patientia cũ beniuo¬
lentia: in manifesto autẽ id fiat qͥ
eis uidetur ꝓdesse posse. qͥb bene
singulare patientiȩ: cũ ꝑcuteret᷑
in facie respondit. Si male dixi:
si uerba intuemur impleuit. Neq
enim p̃buit ꝑcutienti alteram
partẽ : s potius ꝓhibuit. ne qͥ fece¬
rat augeret iniuriam: & tamen
paratus uenerat ñ solum in faciẽ
hec patiebat᷑ crucifixus occidi: pro
qͥb ait in cruce pendens. Pat̃ ig¬

Expanded text:
tum maxillam et alteram nominavit , tum maxillam et alteram nominavit , ut aliquanto distinctius intelligeretur in alio, ipse autem simpliciter eamdem patientiam commendaret. Paratus itaque debet esse homo justus et pius, patienter eorum malitiam sustinere, quos fieri bonos quaerit, ut numerus potius crescat bonorum, non ut pari malitia se quoque numero addat malorum. 13. Denique ista praecepta magis ad praeparationem cordis quae intus est, pertinere, quam ad opus quod in aperto fit; ut teneatur in secreto animi patientia cum benevolentia, in maneis uidetur prodesse posse, quibus bene emplum singulare patientiae, cum percuteretur in faciem, respondit: Si male dixi, ceptum suum, si uerba intuemur, impleuit; neque enim praebuit percutienti alteram partem, sed potius prohibuit, ne, qui fecerat, augeret iniuriam, et tamen paratus uenerat non solum in faciem a quibus haec patiebatur, crucifixus occidi, pro quibus ait in cruce pendens: Pater, ig
Abbreviated transcription (Latin):
etati seruiendum putauerimus. ñ ÷
p̃benda dext̾aa maxilla si fuerit sinis¬
tra ꝑcussa: qm̃ si qͥs te inqͥt ꝑcusserit
in maxillam dexteram. p̃be ei et sinis¬
tram Magis autẽ sinistrai ꝑcutitur
qd̾ ad dexteram ferientis. facilior id̾ :.
Sed sic intelligi solet: ac si dictum eẽt.
Siqͥs in te meliora fuerit ꝑsequutꝰ. et
inferiora ei p̃be: nec uindictȩ potiꝰ ꝗͣ
patientiȩ studens. contemnas ȩt̃na ꝓ
temporalib cũ potius temporalia pro
et̃nis contemnenda sint: tamꝗͣ. sinist᷑
ꝓ dextris. Hȩc semꝑ fuit scõꝵ mr̃m
intentio. Cindicta enim ultima iuste
poscitur. quando nullus iam restat
correptionis locꝰ: extremo scił sũmoq
iudicio. Nunc uͦ cauendum ẽ ne
iundicandi cupiditate. amittatur. ut
nicħ aliud ipsa patientia quȩ plu¬
ris habenda est quã om̃e quod potest
etiam inuito inimicus auferre. Nãq
alius exgłista in eadem sententia.
nullam fecit dext̾e mentionẽ: s tan¬

Expanded text:
etati seruiendum putauerimus, non est etati seruiendum putauerimus, non est praebenda dextera maxilla, si fuerit sinistra percussa, quoniam: Si quis te, inquit, percusserit in maxillam dexteram, praebe illi et sinistram. magis autem sinistra percutitur, quod a dextera ferientis facilior ictus est. sed sic intellegi solet, ac si dictum esset: Si quis in te meliora fuerit persecutus, et inferiora ei praebe, ne uindictae potius quam patientiae studens contemnas aeterna pro temporalibus, cum potius temporalia pro aeternis contemnenda sint, tamquam sinistra pro dextris. haec semper fuit sanctorum martyrum intentio; uindicta enim ultima iusta poscitur, quando nullus iam restat correctionis locus, extremo scilicet summoque iudicio. nunc uero cauendum est, ne uindicandi cupiditate amittatur, ut nihil aliud, ipsa patientia, quae pluris habenda est quam omne, quod potest etiam inuito inimicus auferre. namque alius euangelista in eadem sententia nullam fecit dexterae mentionem, s
Abbreviated transcription (Latin):
et homo lib̾etur a malo: non ext̾iore a
lieno. s intimo ac suo : quo grauiꝰ & ꝑni¬
ciosius quã cuiusuis hostis extrinsecus
immanitate uastatur. Qͥ gͦ uincit bo¬
no malum. patienter amittit tempo¬
ralia commoda. ut doceat ꝗͣ pro fide
atq iusticia sint contemnenda. q̃ ille
nimis amando fit malus: ac sie iniui¬
riosus. ab eo ipso cui fecit iniuriam. dis¬
cat qualia sint ꝓpt̃ quȩ fec̃ iniuriam:
atq in concordiam qua nicħ ẽ utilius
ciuitati pęnitens acquiratur uictus:
non seuientis uirib. s beniuolentia
patientis. Tunc enim recte fit. cũ uide¬
tur ei ꝓfuturum ẽẽ ꝓpt̾ quẽ fit: ad o¬
ꝑandam in eo correptionem atq con¬
cordiam. Hoc certe animo faciendũ ẽ.
etiam si alius exitus consequat᷑. nec cor¬
rigi atq pacari. ꝓpt̾ quẽ corrigendũ
atq paccandum uelut curandũ et
sanandum. adhibita ẽ ista medicina.
Alioquin si u̾ba attenderimꝰ. eoꝵq ꝓpͥ¬

Expanded text:
et homo liberetur a malo non exteriore et et homo liberetur a malo non exteriore et alieno sed intimo ac suo, quo grauius et perniciosius quam cuiusuis hostis extrinsecus immanitate uastatur. qui ergo uincit bono malum, patienter amittit temporalia commoda, ut doceat, quam pro fide atque iustitia contemnenda sint, quae ille nimis amando fit malus. ac sic iniuriosus ab eo ipso, cui fecit iniuriam, discat, qualia sint, propter quae fecit iniuriam, atque in concordiam, qua nihil est utilius ciuitati, paenitens adquiratur uictus non saeuientis uiribus sed beniuolentia patientis. tunc enim recte fit, cum uidetur ei profuturum esse, propter quem fit ad operandam in eo correctionem atque concordiam. hoc certe animo faciendum est, etiam si alius exitus consequatur nec corrigi uelit atque pacari, propter quem corrigendum atque pacandum uelut curandum et sanandum adhibita est ista medicina. Alioquin si uerba adtenderimus eorumque propri
Abbreviated transcription (Latin):
multitudo diu̾sa atq uaga. concordia.
ciuitas facta erat. Quȩ porro p̃cepta
concordiȩ in suis templis umquã illi
legenda censuerunt: quandoquidẽ
miseri quęrere cogebantur. quonãmͦ
sine offensione cuiusꝗͣ. eoꝵ discordes
inter se deos suos colere possent: quos¬
si imitari discordando uellent. rupto
concordie uincło ciuitas lab̾etur: qͦd
postea paulatim decoloratis corruptis
morib agi cȩpit ꝑ bella ciuilia. Quan¬
ta uͦ precepta concordiȩ ñ humanis
disputationib exquisita. s diuina aue¬
toritate conscripta in xͥ eccłiis lectiteñ
qͥs ab illa regͥione alienꝰ. ita surdus ẽ
ut ignoret: ad hoc enĩ et illa ꝑtinei
quȩ malunt exagitare ꝗͣ discere. al¬
teram ꝑcutienti p̃bendam ẽẽ maxil¬
lam. uolenti auferre tunicã dandũ
etiam pallium: cum angariante.
duplicandã uiam. Hoc quippe fit.
ut uincatur bono malus: inmo in
homine. malo uincatur bono malum.

Expanded text:
multitudo diuersa atque uaga concordia multitudo diuersa atque uaga concordia ciuitas facta erat. quae porro praecepta concordiae in suis templis umquam illi legenda censuerunt, quando quidem miseri quaerere cogebantur, quonam modo sine offensione cuiusquam eorum discordes inter se deos suos colere possent, quos imitari discordando si uellent, rupto concordiae uinculo ciuitas laberetur, quod postea paulatim decoloratis corruptisque moribus agi coepit per bella ciuilia? Quanta uero praecepta concordiae non humanis disputationibus exquisita sed diuina auctoritate conscripta in Christi ecclesiis lectitentur, quis uel ab illa religione alienus ita surdus est, ut ignoret? ad hoc enim et illa pertinent, quae malunt exagitare quam discere, alteram percutienti praebendam esse maxillam, uolenti auferre tunicam dandum etiam pallium, cum angariante duplicandam uiam. hoc quippe fit, ut uincatur bono malus, immo in homine malo uincatur bono malum
Abbreviated transcription (Latin):
in eoꝵ legunt᷑ auctorib: exclamat᷑
et plaudit᷑. Bescribi atq p̃dicari mo¬
res uident᷑: quib dignũ eẽt exurg̾e
ciuitatem quȩ tot gentib imꝑaret:
qd̃ accepta iniuria ignosce quã ꝑseqͥ
malebant. Cum uͦ legit᷑ p̃cipiente auc¬
toritate diuina. ñ reddendum malũ
ꝓ malo. cum hȩc tam salubris ammoni¬
tio congregationib popłoꝵ tamquam
publicis utriusq sexus atq om̃ium ȩta¬
tum & dignitatum scolis de suꝑiore lo¬
co ꝑsonat: accusatur religio tamquã
inimica rei publice. Que si ut dignũ
est audiretur: longe melius romulo.
numa. bruto. cȩterisq illis romanȩ gen¬
tis p̃claris uiris. constitueret. consecra¬
ret. firmaret. augeretq rem publicã.
Qͥd enim ẽ res publica: nisi res popłi:
Res gͦ communis: res utiq ciuitatis.
Qͥd est autẽ ciuitas: nisi hominũ multi¬
⁊tudo. in quoddam uincłm redacta con¬
cordiȩ: apud eos enĩ legit᷑. Ita breui

Expanded text:
in eorum leguntur auctoribus, exclamatur in eorum leguntur auctoribus, exclamatur et plauditur; describi atque praedicari mores uidentur, quibus dignum esset exsurgere ciuitatem, quae tot gentibus imperaret, quod accepta iniuria ignoscere quam persequi malebant. cum uero legitur praecipiente auctoritate diuina non reddendum malum pro malo, cum haec tam salubris admonitio congregationibus populorum tamquam publicis utriusque sexus atque omnium aetatum et dignitatum scholis de superiore loco personat, accusatur religio tamquam inimica rei publicae. quae si, ut dignum est, audiretur, longe melius Romulo, Numa, Bruto ceterisque illis Romanae gentis praeclaris uiris constitueret. consecraret, firmaret augeretque rem publicam. quid enim est res publica nisi res populi? res ergo communis, res utique ciuitatis. quid est autem ciuitas nisi hominum multitudo in quoddam uinculum redacta concordiae? apud eos enim legitur ita: \'Breui