comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
u senoluendo & cogitando quodam modo ruminetis : Hoc estenim thesaurus deside¬
blsrequescit in ore sapientis uir autem stultus gluttit illum : Breuiter dixit. sapiens
nuiut stultus non ruminat : Hoc autem aperte & latine quid est : sapiens cogitat ea quȩ
udirit stultus autem audita obliuioni tradit : Neque enim propter aliud inlege mun
liadicta sunt animalia quȩ ruminant inmunda quȩ non ruminant : Nam creatura
i oñsiminda est: artificidõ tam mundus est agnus . quamporcus : creauit enimomna.¬
arumnque sit nundum. significatione tamen: agnus significat aliquid mundum. porcus
hnusiat aliquid in mundum: Agnus significat in nocentiam sapientiȩ ruminantis. porcꝰ
igifiat in munditiam stultitiȩ obluuscentis: Preuis psalmus prosolle mnitate dictas ẽ.
uusia non strepitu labiorum : sed inaffectũ cordis clam& ad dnm: Nonubi homo audit.

Expanded text:
sus revolvendo et cogitando quodammodo ruminetis. Hoc est enim, «Thesaurus desidesus revolvendo et cogitando quodammodo ruminetis. Hoc est enim, «Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis; vir autem stultus glutit illum:» breviter dixit, Sapiens ruminat, stultus non ruminat. Hoc autem aperte et latine quid est? Sapiens cogitat ea quae audierit; stultus autem audita oblivioni tradit. Neque enim propter aliud in Lege, munda ea dicta sunt animalia quae ruminant, immunda quae non ruminant : nam creatura Dei omnis munda est. Artifici Deo tam mundus est porcus quam agnus. Creavit enim omnutrumque sit mundum; significatione tamen agnus significat aliquid mundum, porcus significat aliquid immundum: agnus significat innocentiam sapientiae ruminantis; porcus significat immunditiam stultitiae obliviscentis. Brevis Psalmus pro solemnitate dictus est;  fidem , voce sua, non in strepitu labiorum, sed in affectu cordis clamet ad Dominum. Non ubi homo audit,
Abbreviated transcription (Latin):
ollempnitati m artyrum sicut deuotio celebritatis ur̃ȩ : itanr̃ȩ serui¬
aitis sermo debetur : Sed meminisse oport& caritatem urãm. hesterno
die quam multa dicta sint : Nonenim quia propter auiditatẽ interioris
ur̃i pertotum sermonem tã quam recentes adfuistis propterea obli¬
isci debemus infirmitatis communis : Primo quia & honorare oport&
uerba prȩclara sicut scriptumest : Prȩclara autem uerba sapientie sunt¬
dñidĩ sunt pernos tamquam peruascula uobis ministrantur: Etsific¬
tilia sunt uasa : sed panis cȩlestis: A postolus dicit : Habemus thesaurum
tin inuasis fictilibus ut eminen ntia uirtutis sit dĩ : Quiautem thesaurus i dempanis :
nssionidem esset thesaurus & panis non deipsothesauro alibiscriptumesset : The saurus
esderabilis requiescit in ore sapientis : Virautem stultus gluttit illum : Vndeam¬
aoienus caritatem ur̃am uteaquȩ audiendo tamquam uentre memori& conditis rur¬

Expanded text:
olemnitati martyrum, sicut devotio celebritatis vestrae, ita nostrae servitutis sermo debetur. Sed meminisse oportet Charitatem vestram, hesterno die quam multa dicta sint. Non enim quia propter aviditatem interioris oris vestri per totum sermonem tanquam recentes adfuistis, propterea oblivisci debemus infirmitatis communis: primo quia et honorare oportet verba praeclara, sicut scriptum est, Praeclara autem verba sapientiae Domini Dei sunt. Per nos tanquam per vascula vobis ministrantur: et si fictilia sunt vasa, sed panis coelestis est. Apostolus dicit: «Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus, ut eminentia virtutis sit Dei» . Qui autem thesaurus, idem et panis. Nam si non idem esset thesaurus et panis, non de ipso thesauro alibi scriptum esset: «Thesaurus desiderabilis requiescit in ore sapientis; vir autem stultus glutit illum» . Unde admonemus Charitatem vestram ut ea quae audiendo tanquam ventre memoriae conditis, rur
Abbreviated transcription (Latin):
ui puas perse cutiones a rogibus terrȩ corpus xp̃i. hoc est gccła
scã pertulerit nouimus: Agnos camus ergo &iam hitei
uerba dicentis. Principespersecuti sunt megratis & a
uerbistuis formidauit cormeumꝰ. Quidenim xp̃iani
le serant regna terrena quamuis eis regnũ celorum
promiserit rexeorũ : Quid inquam lȩserant regna
terrena. Numquid eorum rexmilites suos prohibuit
impendere & exhibere quȩ debentur regibus terrȩ : non¬
ne de hoc sibi calumpniam molientibus iudȩis ait reddite
cȩsari quȩ cȩsaris sunt & dõ quȩ dĩ sunt : nonne
Atributum de orepiscis etiam ipse per soluit :
Nonne prȩcursoreius militibus regni huius
Nonne prȩcursor eius militibus regni huius
quid facere deberent proȩterna salute quȩ rentibus ait. cingulum soluite. arma proicige:

Expanded text:
 Quas persecutiones a regibus terrae corpus Christi, hoc est sancta Ecclesia pertulerit, novimus. Agnoscamus ergo hic etiam ejus verba dicentis, «Principes persecuti sunt me gratis, et a verbis tuis formidavit cor meum.» Quid enim Christiani laeserant regna terrena, quamvis eis regnum coelorum promiserit rex eorum? quid, inquam, laeserant regna terrena? Numquid eorum rex milites suos prohibuit impendere et exhibere quae debentur regibus terrae? Nonne de hoc sibi calumniam molientibus Judaeis ait: «Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt» ? Nonne tributum de ore piscis etiam ipse persolvit ? Nonne praecursor ejus, militibus regni hujusNonne praecursor ejus, militibus regni hujus quid facere deberent pro aeterna salute quaerentibus, non ait, Cingulum solvite, arma projicite
Abbreviated transcription (Latin):
ORAT ET NONORAI INSILEN¬
cio. Lic& ergo audire eum &udere quisnã.
tit: neforte illesit dequo dicit apostolas. qui
÷ ropter uos pauper factus est. cum diues ess&.
ut illicis paupertat nos ditaremini:. Giergo
ipseest: quo modo pauper: Nam quomo¬
do diues. quis non uid .x : Vnde enm homi¬
nes sum diuites: Pico auro. argento. fami¬
lia. terra. sed omnia miprum facta sunt. Quid
o ditiui. ꝑ quem fac tȩ sunt d uitiga iam illac quae nor sunt uerae.
Per illam enim & illȩ diuitiat ingenium. mores. uita insius corpor
is sensus confirmatioq membrorum. Etenim cum haec salua sunt.
peres diuites sunt ꝑ illum. & illȩ maiores diuitiae. fides. pietas. iustitia. caritas.

Expanded text:
orat, et non orat in silentio. Licet ergo audire eum, et videre quisnam sit: ne forte ille sit, de quo dicit Apostolus, «Qui propter vos pauper factus est, cum dives esset, ut illius paupertate vos ditaremini» . Si ergo ipse est, quomodo pauper? Nam quomodo dives, quis non videt? Unde enim homines sunt divites? Puto auro, argento, familia, terra: sed «omnia per ipsum facta sunt.» Quidquae non sunt verae Per illum enim et illae divitiae, ingenium, memoria, vita, ipsius corporis sanitas, sensus, confirmatioque membrorum. Etenim cum haec salva sunt, et pauperes divites sunt. Per illum et illae majores divitiae, fides, pietas, justitia, charitas,
Abbreviated transcription (Latin):
neillȩ tantae duit ac peruenerunt: Multum illud exeelsum. malturi hoc ab¬
iectum. Q ud faciemus : Quem ad modum isti ima illis sumimis contem peraibi¬
muss: Nrins ab inuicem longesunt : non cum agnosco istum paperem: Pius

Expanded text:
ne illae tantae divitiae pervenerunt? Multum illud excelsum, multum hoc abne illae tantae divitiae pervenerunt? Multum illud excelsum, multum hoc abjectum. Quid faciemus? quemadmodum ista ima illis summis contemperabimus? Nimis ab invicem longe sunt. Nondum agnosco istum pauperem; alius
Abbreviated transcription (Latin):
CCE UNUSAU
OΡΑT ET NON ORAIISILEN¬
no. Lic& ergo audire eum &u dere quisnã.
ft: ue forte illesit dequodi eu apostolus. qui
ropter uos pauper factus est. curauiues ess&.
ut ilii is paupertat nos ditaremini: Siergo
ipseest : quomodo pauper: Nam quomo¬
dodiues quis non uia.÷ : Vnde enm homi¬
nes sunt diuites: Pico auro. argento. fami¬
la tera sed omnia ripsum facta sunt. Quid
era o ditius ꝑquem factȩ sunt d uitigacr iam illae quaenor sunt uerae diui¬
perei dutes sunt ꝑillum. & illȩ maiores diuitiae. fides pietas. iustitia caritas.
costic .s. moresbon Nemo enim & has hab&. nisi ꝑcum qui iusti ficat impiũ¬
Eccequam diues: Quisenim diues: Quihab&teod ult alio faciente. anqui factt
quoduult. & alio habente: Puto quia ditior ille quifecit quod hades: quia quod
ehab& tunon habes Eccequam diues : In hoc tam diuiteunde agnituri sumus
uerb a cinerem sicut panemm anducaui & fletum ineum cum potumnis cebam: Huc¬

Expanded text:
cce unus pauper orat, et non orat in silentio. Licet ergo audire eum, et videre quisnam sit: ne forte ille sit, de quo dicit Apostolus, «Qui propter vos pauper factus est, cum dives esset, ut illius paupertate vos ditaremini» . Si ergo ipse est, quomodo pauper? Nam quomodo dives, quis non videt? Unde enim homines sunt divites? Puto auro, argento, familia, terra: sed «omnia per ipsum facta sunt.» Quid ergo illo ditius, per quem factae sunt divitiae, etiam illae quae non sunt verae diviperes divites sunt. Per illum et illae majores divitiae, fides, pietas, justitia, charitas, boni mores. Nemo enim et has habet, nisi per eum qui justificat impiuEcce quam dives. Quis enim dives, qui habet quod vult alio faciente, an qui facit quod vult et alio habente? Puto quia ditior ille qui fecit quod habes; quia quod ille habet, tu non habes. Ecce quam dives. In hoc tam divite unde agnituri sumus haec verba: «Cinerem sicut panem manducavi, et potum meum cum fletu miscebam?» Huc
Abbreviated transcription (Latin):
maxime iddeme flagitantibus fratribus quibus sum debitor huius officui: Quod autẽ de
fabeto hebreo ubi octoniuersus singulis subiacent litteris atq itapsalmus
lteras : Illud sane sciant qui hoc ingreca & latina scriptura : quia¬

Expanded text:
maxime id de me flagitantibus fratribus, quibus sum debitor hujus officii. Quod autem de alphabeto hebraeo, ubi octoni versus singulis subjacent litteris, atque ita Psalmon enim solus habet has litteras. Illud sane sciant qui hoc in graeca et latina scriptura, qu
Abbreviated transcription (Latin):
regemurm deserite ut possitis dñomilitare : sed ait Neminem concusseritis nullica lũp¬
niam feceritis sufficiatuobis stipendium ur̃m : Non ne unus militum eius & dilectissimus
mes eius commilitmibus suis. & quodam modo xp̃i prouincialibus dixit¬
butũ tributũ cui uectigal uectigal cuitimorem timoreni : cui honorem. honorem:
emini quicquam debeatis nisi ut inuicem diligatis. Nonne prȩcepit ut proipsis etiã
regibus oraret ȩcclesia : Quidergo cas xp̃iani offenderunt: Quod debitũ nonred diderunt᷑
nquox p̃iani non sunt terrenis regibus obsecuti : Ergo terreni reges . xp̃ianos gratisst̃¬
ꝑsecuti. Sed quod subiecit adtende. & a uerbistuis formi dauit cormeum. Habuer̃
quidem & illi uerbaminacia expello : proscribo occido ungulis corqueo : ignibus
torreo : bestus subrigo membra dilanio : sed tuame potius uerba terruerunt.¬
qui habet potestatem & corpus & animam perdere ingehennam : Ab his uerbistuis

Expanded text:
rum deserite, ut possitis Domino militare; sed ait, «Neminem concusseritis, nulli calumniam feceritis; sufficiat vobis stipendium vestrum» ? Nonne unus militum ejus et dilectissimus comes ejus, commilitonibus suis, et quodammodo Christi provincialibus dixit: butum, tributum; cui vectigal, vectigal; cui timorem, timorem; cui honorem, honorem. Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis» . Nonne praecepit ut pro ipsis etiam regibus oraret Ecclesia ? Quid ergo eos Christiani offenderunt? quod debitum non reddiderunt? in quo Christiani non sunt terrenis regibus obsecuti? Ergo terreni reges Christianos gratis persecuti sunt. Sed quod subjecit, attende: «Et a verbis tuis formidavit cor meum.» Habuerunt quidem et illi verba minacia, Expello, proscribo, occido, ungulis torqueo, ignibus torreo, bestiis subrigo, membra dilanio: sed tua me potius verba terrueruntqui habet potestatem et corpus et animam perdere in gehennam» . «Ab» his «verbis tuis
Abbreviated transcription (Latin):
nita cipriani anteultimam uentilationem quam
mundus exspestat tamquam purgatum apalea
triticũ p̃dicabit quidiitur dgnius aduersus
hanc falla cissimam elationem quam causa maximi¬
anensium uobis potun procunrri quaecuq
mnos dicere tamquam miirditores sol&is in
maximianenses quos recepistis damnatos quando
damnatisunt griruiore dixistis deimpenrtorib
nobis tamquam persecutorib facitis inuidiam
uos apudiudices quos ipsi impenctores misert
maximianensib ꝑsecutionem fecistis baptismũ
ecclesiae dariextrirecclesiam non posse contenditis
uos baptismum quem in crimine schismatis maxi¬
mianenses dederunt in receptis eis quib dederunt
nolte ꝑmulta distendas nam&eo possem breuiter
ea quae contirte dictasunt inmemoria in reuocare
sedhinc solũ cogita maximianesiũ causamtibi ante
oculos pone sidehac nob respondere potueris achre¬
dere caetere siaut̃ non potueris melius quiescas quam

Expanded text:
nita Cypriani ante ultimam uentilationem, quam nita Cypriani ante ultimam uentilationem, quam mundus expectat, tamquam purgatum a palea triticum praedicauit. Quid igitur dignius aduersus hanc fallacissimam elationem quam causa Maximianensium uobis potuit procurari? quaecumque in nos dicere tamquam in traditores soletis, in Maximianenses, quos recepistis damnatos, quando damnati sunt grauiora dixistis, de imperatoribus nobis tamquam persecutoribus facitis inuidiam: uos apud iudices, quos ipsi imperatores miserunt, Maximianensibus persecutionem fecistis. baptismum ecclesiae dari extra ecclesiam non posse contenditis: uos baptismum, quem in crimine schismatis Maximianenses dederunt, in receptis eis quibus dederunt nolo te per multa distendas; nam et ego possem breuiter ea quae contra te dicta sunt in memoriam reuocare. sed hinc solum cogita, Maximianensium causam tibi ante oculos pone. si de hac nobis respondere potueris, adgredere cetera; si autem non potueris, melius quiescas quam
Abbreviated transcription (Latin):
sibonum uostamen sgrrna ess&is paleam cõmixtã
sicut ad mon& &iamipse crprinus ant& empus
uentilationis non refuger&is proide nossi quem
reperim in uobis notum hominem malum
recte uobis obicim: ubienim tota defensio urĩx
consistii quia proptereauos sepanrstis nealie¬
noꝵ peccatoꝵ Contagione perir&is Vndenouum
zenus areaeuos feciste gloriamini autq solum
triticum habeat Autmquasolum triticum
appareat Cuinonsit necessarius uentilator
sed ꝑ scrutator nam & parmȩnȩanus uester
ꝑreclanem uestirem munditiam uelut inmun¬
clitiae niĩre a conturrio conparens aususest
interponere sententiã proph&e hie remiae
ubiant quid palea contritico quodilledixit. ut
ipsa indicat lestio aduersus eos qui diuinis orrculis¬
suas omma coequabant adroganta tamen urĩr
& horrenda suꝑbia permeniani litteris declarxt
ubiuos contuescribtures diuinas & contrirmo¬

Expanded text:
si bonus? uos tamen si grana essetis, paleam conmixtam, si bonus? uos tamen si grana essetis, paleam conmixtam, sicut admonet etiam ipse Cyprianus, ante tempus uentilationis non refugeretis. proinde nos, si quem repperimus in nobis notum hominem malum, recte uobis obicimus; ibi enim tota defensio uestra consistit, quia propterea uos separastis, ne alienorum peccatorum contagione periretis. unde nouum genus areae uos fecisse gloriamini, aut quae solum triticum habeat aut in qua solum triticum appareat, cui non sit necessarius uentilator, sed perscrutator. nam et Parmenianus uester praeclaram uestram munditiam uelut inmunditiae nostrae. a contrario conparans ausus est interponere sententiam prophetae Hieremiae, ubi ait: quid paleae cum tritico? quod ille dixit, ut ipsa indicat lectio, aduersus eos, qui diuinis oraculissua somnia coaequabant. adrogantia tamen uestra et horrenda superbia Parmeniani litteris declaratur, ubi uos contra scripturas diuinas et contra mo
Abbreviated transcription (Latin):
p̃fidenti nulla humana dequo quam homine
testimonia seuuerir seufalsa quaaud& aufer̃i
uernatem desin& alib homosum ecdesiae int̃
nos agitꝰ causamea ecdesiae inquamq innullo
homine spem ponere a suodidicit redẽptore
quã quam necdeme ipso uobis &iamsimeam
conuersationem noss&is reste creder&ur
inimicis mihi ad existimationem hominum
magna testium qui menouerunt suppan
copia addĩ uero conspectum sola conscientia quam
contrir unses criminationes cum intrepidam gerrm
non m&am̃ suboculis ommipotentis iustificare
audeo magis que abillo afluentem misericordiȩ
largitatẽ quã iuiditii summum exam̃ exspesto
cogitans quod scribtũ ÷ Cumrex iustus sederit inthro¬
no quisgloriabitur castum sehabere cor autquis
gloriabit mundum seesse apeccato sedquidad rem
cuius internos uertitꝰ quaestio qualis ipsesim cum
inarea dominica sim stipulisimalus groenam

Expanded text:
praefidenti nulla humana de quoquam homine praefidenti nulla humana de quoquam homine testimonia seu uera seu falsa qua gaudet auferunt ueritatem! desine talibus: unus homo sum. ecclesiae inter nos agitur causa, non mea, ecclesiae, inquam, quae in nullo homine spem ponere a suo didicit redemptore. quamquam nec de me ipso nobis, etiamsi meam conuersationem nossetis, recte crederetur inimicis mihi. ad existimationem hominum magna testium qui me nouerunt suppetit copia, ad dei uero conspectum sola conscientia, quam contra uestras criminationes cum intrepidam geram, non me tamen sub oculis omnipotentis iustificare audeo magisque ab illo afluentem misericordiae largitatem quam iudicii summum examen expecto, cogitans quod scriptum est: cum rex iustus sederit in throno, quis gloriabitur castum se habere cor aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato? Sed quid ad rem, cuius inter nos uertitur quaestio, qualis ipse sim, cum in area dominica sim stipula si malus, granum
Abbreviated transcription (Latin):
sed quasi ex obliquo mihi obicis quaadme omnino non
ꝑtinent quidemĩ iudicae demanicheoꝵ pestilemiosis¬
sima &xp̃ĩ anis õnib anathemanda unntate nisitantum
dicere solerem acnon&iam conscribtis libris multis¬
multiplicib quaetestarer nisiquidem esse aduersus
me ullus calummae uestuire locus neq: enim mecat¬
holica falso a uobis argui minrr&ur a quib totus
xp̃ianus orbis cum tot ecclesus &iamillis primis
a postolico labore propagatis falsis criminib accusn
Cum uero conturmanichaeos quime adulescent ulĩ
aliquando deceperent meatanta scribta quiuo¬
luerit legerepossit nonusq adeodespit utdme
qua nescio quid d&e scribsit Cumte ordinari¬
nollent tenent non pauci nrõit illam uero mi¬
nime cunerem necsieius a quos cribta dicitur
non perspicua pronobis sententia leger& illam
calũniã falsitatem quȩ condemnans quanto
minus eam curat catholica ecclesia cuius causa m
conturuos aim curtot diumis testimonis

Expanded text:
sed quasi ex obliquo mihi obicis quae ad me omnino non sed quasi ex obliquo mihi obicis quae ad me omnino non pertinent. quid enim iudicem de Manicheorum pestilentiosissima et christianis omnibus anathemanda uanitate, si tantum dicere solerem ac non etiam conscriptis libris multismultiplicibusque testarer, ne sic quidem esset aduersus me UIIUB calumniae uestrae locus. neque enim me catholica falso a nobis argui miraretur, a quibus totus christianus orbis cum tot ecclesiis, etiam illis primis apostolico labore propagatis, falsis criminibus accusatur. cum uero contra Manicheos, qui me adulescentulum aliquando deceperant, mea tanta scripta qui uoluequa nescio quid de te scrinollet, tenent non pauci nostrorum. illam uero minime curarem, nec si eius a quo scripta dicitur non perspicua pro nobis sententia legeretur illam calumniam falsitatemque condemnans; quanto minus eam curat catholica ecclesia, cuius causam contra uos agimus, cui tot diuinis testimoniis
Abbreviated transcription (Latin):
expediri beneꝰa postolus nos aduersus tales calummas
comindniun eos ipso loco ubinos mites patientes & mo¬
destos esse admon& quando aliquem dissentientem
corripinꝵ Cum enĩ dixiss& seruum autem dnĩ litigare
non oport& sed essemitem ad omnes docibilem patientẽ¬
inmodestiã corripientem diuersam sentientes continuo
sub iunxit neforte d&illis ds̃ petentiam ad cognos¬
cendam ueritatem & resipiscant dediaboli laqueis
captiuati ab ipso secundum ipsius uoluntatem Ecce
a postolica mansu&udo. Cum quib placide patienter
modeste quaegi praecepit eos ipsosdiẽ adiabulo captiua
tos nectam̃ quam commendabat amisit quia eam
quandocebat tacerenoluit ueritatem sed ipseuideris
cuius partes. gas quimea uerba uelut conuitiosa & saeua
criminando eos quos ad disputandum conuenire
nonuis adlitgandum niteris excitare nolo enim dicere
quia & litigare delestat partius quippe acuerecundius

Expanded text:
expediri. bene quod apostolus nos aduersus tales calumnias expediri. bene quod apostolus nos aduersus tales calumnias communiuit eo ipso loco, ubi nos mites, patientes et modestos esse admonet, quando aliquem dissentientem corripimus. cum enim dixisset: seruum autem domini litigare non oportmodestia corripientem diuersa sentientes. si ergo subiunxit: ne forte det illis deus paenitentiam ad cognoscendam ueritatem et resipiscant de diaboli laqueis, captiuati ab ipso secundum ipsius uoluntatem. ecce apostolica mansuetudo! cum quibus placide, patienter modesteque agi praecepit, eos ipsos dicit a diabolo captiuatos, nec tamen lenitatem quam commendabat amisit, quia eam quam docebat tacere noluit ueritatem. Sed ipse uideris cuius partes agas, qui mea uerba uelut conuiciosa et saeua criminando eos, quos ad disputandum conuenire non uis, ad litigandum niteris excitare; nolo enim dicere, quia et te litigare delectat. parcius quippe ac uerecundius,
Abbreviated transcription (Latin):
nostendam qualeuiter & scuriliter quedam &iam
uerbamei quae turns late posui frontem propudor eos
prosermone tridens telum protriꝑtita onatione tri¬
cipitem uestiam proerrore trib: calumnus aduersus
tot populoꝵ innocentiam saȩuiente quasi urbanus &dicis
ex ananda putaueris serua potius puerilia pueris neq
enim memou& quod neptunium telum propter tri¬
dentem dicis epm non decere cum sit &piscatorium
hacꝑ hoc apostolicum quos suos apostolos dñs piscato¬
res hominum fecit nam & dm̃ nr̃m scribturie dict
&alias habere & sagittas nec tamen cupidinem colim
quin&iam me promissam mnexordio lenitatem non
seruassem rep̃hendis eoquod manicheorum fastam̃tione
ꝑmotus cdixerim sicut non potest quod dñs ait satanas
satanam exludere na non potest errorem manicheoꝵ
donatistarum errorem uertere quasi p&ilianum satane
conpaneuerim acnonerrorem cuius eum cupio laqueis

Expanded text:
si ostendam, quam leuiter et scurriliter quaedam etiam si ostendam, quam leuiter et scurriliter quaedam etiam uerba mea quae translata posui, frontem pro pudore, os pro sermone, tridens telum pro tripertita oratione, tricipitem bestiam pro errore tribus calumniis aduersus tot populorum innocentiam saeuiente, quasi urbanus et dicax exagitanda putaueris. serua potius puerilia pueris. neque enim me mouet, quod Neptunium telum propter tridentem dicis episcopum non decere, cum sit et piscatorium ac per hoc apostolicum, quod suos apostolos dominus piscatores hominum fecit. nam et deum nostrum scriptura dicit et alas habere et sagittas, nec tamen Cupidinem colimus. Quin etiam me promissam in exordio lenitatem non seruasse reprehendis, eo quod Manicheorum facta mentione permotus dixerim: sicut non potest, quod dominus ait, satanas satanan excludere, ita non potest errorem Manicheorum Donatistarum error euertere, quasi Petilianum satanae conparauerim ac non errorem, cuius eum cupio laqueis
Abbreviated transcription (Latin):
tenere siquod uerius & meliusnobis ꝑsuderi non potest
Curergonos non rescindam ut secundum teloquar
uerius & melius baptisma ur̃m quareuos rescinditis
ueriꝰ & bonum nostrum ltem cum dixisses hoc & nos
subiecist sed quaerimus ꝑquem hoc melius fut quodi¬
cendo utiq concessirtiq: & ꝑmalum ministri benefieri
sed melius ꝑ bonum cumitaq: nos non rescindimus
baptismum quem ꝑ uestrum tamquam ꝑbonum
ministit daridicitis quareuos rescinditis baptis mum
quem ꝑ nostrum tam quam ꝑmalum ministrum
datum esse contenditis ⁊ uenĩ dixisti quaerimus per
quem melius fiat & iua reula est quia gnedus iste quod
ante positumest aug& Vnde si ꝑuestrum sicut putas
melius sit ergo & ꝑnostrum benesit acꝑ hoc quandoper
nos baptizatum rebaptizatis id quod existat tuaregula
bene factumesse conceditis sacrilega prasumptionem
rescindiis uereor nenimis urgeam uerecundiamtu am

Expanded text:
tenere, si, quod uerius et melius est, nobis persuaderi non potest cum ergo nos non rescindamus, ut secundum te loquar, uerius et melius baptisma uestrum, quare uos rescinditis uerum et bonum nostrum? item cum dixisses: hoc et nosubiecisti: sed quaerimus per quem hoc melius fiat. quod dicendo utique concessisti et per malum ministrum bene fieri, sed melius per bonum. cum itaque nos non rescindimus baptismum, quem per uestrum tamquam per bonum ministrum dari dicitis, quare uos rescinditis baptismum, quem per nostrum tamquam per malum ministrum datum esse contenditis? tu enim dixisti: quaerimus per quem melius fiat, et tua regula est, quia gradus iste quod ante positum est auget. unde si per uestrum sicut putas melius fit, ergo et per nostrum bene fit, ac per hoc, quando per nos baptizatum rebaptizatis, id quod ex ista tua regula bene factum esse conceditis sacrilega praesumptione rescinditis. Uereor ne nimis urgeam uerecundiam tuam,
Abbreviated transcription (Latin):
qua iuiuris accuses : inspiatio sermonẽ
tuum istum ipsum quem adme scribsisti
uideote quaedã copiose ornate sque ex¬
plicare hoc est eloquent̃ quedamuero sub¬
tilit̃ arguteq disserere hoc est diulectice:
& tam̃ eloquentiã. dia lecticam ꝥ que repre¬
hend eris: sinoxia sunt quare hec fucis
si non sunt curarguis: sed ne &ium nos.
uerbi contibouersia torqueat cumres ipst
intelle gatur minus labortendum ÷ quid homi¬
nib: eam uocare placuerit: pro indẽ si eloquens.
ille appellandus est. qui non solum copiose
&ordinate sed&iam uenle citer dicit. item que.
sidia leccicus ille appellandus est qui non solũ.
subtiliter sed &iam uerbeciter disserit: nec
eloquens es. nec dicleccicus. non quia ieiuna.
& mordinata est dictiotua: Nec quia obtunsa
& curssa est disputatio tua sed quia ipsa fu¬
cundia atq solertia. ad defensionem ab uteris
fudsitatis siaut̃ non in sola ueritate sed &ium

Expanded text:
qua iuuaris accuses? inspicio sermonem qua iuuaris accuses? inspicio sermonem tuum, istum ipsum quem ad me scripsisti; uideo te quaedam copiose ornateque explicare, hoc est eloquenter, quaedam uero subtiliter arguteque disserere, hoc est dialectice. et tamen eloquentiam dialecticamque reprehendis. si noxia sunt, quare haec facis: si non sunt, cur arguis? sed ne etiam nos uerbi controuersia torqueat. cum res ipsa intellegatur, minus laborandum est quid hominibus eam uocare placuerit. proinde si eloquens ille appellandus est, qui non solum copiose et ornate, sed etiam ueraciter dicit, itemque si dialecticus ille appellandus est, qui non solum subtiliter, sed etiam ueraciter disserit, nec eloquens es nec dialecticus, non quia ieiuna et inornata est dictio tua nec quia obtunsa et crassa est disputatio tua, sed quia ipsa facundia atque sollertia ad defensionem abuteris falsitatis. si autem non in sola ueritate, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
quusdũ disputandi. regulas. quib: quisque
usus minime fadler&ur. sepotius & tenere
& docere iuctubant: quidestenim alud duo¬
lecticu quamperitia disputundi : qd ideo
a periendum putuui qui&iam ipsam mihi.
obiecere uoliusti quasi xp̃ianę non congruat.
ueritati &ideo me ductores ur̃i. uelut homi¬
nem dic lecticum. merito fugiendum poti¬
us & cauendum: quam refellendum. reui¬
cendum ꝓque censuerint: quod cum tibi ñ ꝑ¬
sua serint: numte aduersus nos &ium. scri¬
bendo disputure nonpiguit. eutamen in me
diu leceicam criminatus es quofidleres.
impeititos. illos ꝑue luudares quidis putando
mecum congredi noluertent: sed tuuideli¬
c& non diulecticã uteris cum contibe nos
scribis ut quidte ergo intantum dispu¬
tundi periculum. proiecisti cum dispu¬
ture nonnoueris: aut si nosti curdidec¬
ticus diulecticam criminaris itu uelte¬
merterius. uel ingiatus. ut aue imperitiã
qua uinceris non refrenes : aut doctrinũ.

Expanded text:
quasdam disputandi regulas, quibus quisque quasdam disputandi regulas, quibus quisque usus minime falleretur, se potius et tenere et docere iactabant. quid est enim aliud dialectica quam peritia disputandi? quod ideo aperiendum putaui, quia etiam ipsam mihi obicere uoluisti, quasi christianae non congruat ueritati et ideo me doctores uestri uelut hominem dialecticum merito fugiendum potius et cauendum quam refellendum reuincendumque censuerint. quod cum tibi non persuaserint — nam te aduersus nos etiam scribendo disputare non piguit —, tu tamen in me dialecticam criminatus es. quo falleres inperitos illosque laudares, qui disputando mecum congredi noluerant. sed tu uidelicet non dialectica uteris, cum contra nos scribis. ut quid te ergo in tantum disputandi periculum proiecisti, cum disputare non noueris? aut si nosti, cur dialecticus dialecticam criminaris, ita uel temerarius uel ingratus, ut aut imperitiam qua uinceris non refrenes aut doctrinam
Abbreviated transcription (Latin):
sophorum hereses extiterunt: quarum.
non nullȩ sicut ipsi quihic cõme mortetis.
stoicimagis de uerborũ quum dererum.
aduersi tate confligunt: quoda postolus. pro¬
hibuit timotheũ dicens ad nihil esse ueile
nisiadsubuersionem audientium: num
dehis ut nosti tullius aiquerbienm. conero¬
uersiu ium du torqu& homines greculos:
contentionis cupidiores. quamueritatis:
hos tam̃ paulus noster udloquendos cor¬
rigendos ł ues uscepit nec ipsius locinomine
exẽritus. quod ex mare inditum resonut.
quem deum dicunt. esse bellorum: ibi pacifica
credituris intrepidus loquebatur.: ibi spi¬
riculib ud cinctus armis. pernitios os
expuznabat errores. nec contentiosos iãquã mitisimyꝰ:
Inͦ dialecticos
tdquum simplicissim: formidabut: Nosti
enĩ quammaxime apuditoicos uiguisse
diulec cicam : quamius & ipsi epicurei. quos.
in periti aliberelium disciplinarum non
solũ nonputebue. uerum &ium delectubut.

Expanded text:
sophorum haereses extiterunt. quarum sophorum haereses extiterunt. quarum nonnullae, sicut ipsi qui hic commemorati sunt Stoici, magis de uerborum quam de rerum aduersitate confligunt, quod apostolus prohibuit Timotheum, dicens ad nihil esse utile nisi ad subuersionem audientium. nam de his, ut nosti, Tullius ait: uerbi enim controuersia iam diu torquet homines Graeculos, contentionis cupidiores quam ueritatis. hos tamen Paulus noster adloquendos corrigendosque suscepit nec ipsius loci nomine exterritus, quod ex Marte inditum resonat, quem deum dicunt esse bellorum, ibi pacifica credituris intrepidus loquebatur, ibi spiritalibus adcinctus annis perniciosos expugnabat errores nec contentiosos tamquam mitissimus nec dialecticos tamquam simplicissimus formidabat. Nosti enim quam maxime apud Stoicos uiguisse dialecticam, quamuis et ipsi Epicurei, quos inperitia liberalium disciplinarum non solum non pudebat, uerum etiam delectabat,
Abbreviated transcription (Latin):
testatꝰ anp̃hensumꝰ que eum in quid inureo¬
pagũ duxert̃ dicentes: possum: stire quȩ
sint haec qͣ: atedicuntꝰ in su&a enĩ quȩdam
ad fers in aures. nr̃s: uolum: ergoscire quid¬
nam uelint. hȩc esse: ad thenienses autem
& aduenȩ hospites ad nihil aluid. uucabunt.
quamdicere noui aliquid aut audire: stuns
uero paulus in medio areo pago dix̃ uiri
at henienses peromnia suꝑsticiosiores uos
uideo per ambulans enim & considenens
simulucrir uñir: inueni&ium. unrm in quu
enre scriptum iznoco do: quem ergo igno¬
urntes colitis hunc ego ud nuncio uobis &ce¬
teni quȩ comme monrre õniu longũ est : qđ
cumen adquestionem quaim nuno discutim:
sufficit: adtende obsecrote hebnrȩum. ex he¬
bilreis a postolum xp̃istuntẽ ucsermocinan¬
cem non insinagozum iudueorũ: quȩ in ecde¬
sia xp̃i anorum sed inareo pugo atheniensiu:
hoc ÷ contentiosorum maxime impiorum¬
que grecorum sibi enim loquucissime philo¬

Expanded text:
testatur: adprehensumque eum, inquit, in Areotestatur: adprehensumque eum, inquit, in Areopagum duxerunt dicentes: possumus scire quae sint haec quae a te dicuntur? insueta enim quaedam adfers in aures nostras; uolumus ergo scire quidnam uelint haec esse. Athenienses autem et aduenae hospites ad nihil aliud uacabant quam dicere noui aliquid aut audire. stans uero Paulus in medio Areopago dixit: uiri Athenienses, per omnia superstitiosiores uos uideo. perambulans enim et considerans simulacra uestra inueni etiam aram in qua erat scriptum: ignoto deo. quem ergo ignorantes colitis, hunc ego adnuntio uobis et cetera quae commemorare omnia longum est. quod tamen ad quaestionem quam nunc discutimus sufficit, adtende, obsecro te, Hebraeum ex Hebraeis apostolum Christi stantem ac sermocinantem non in synagoga Iudaeorum neque in ecclesia christianorum, sed in Areopago Atheniensium, hoc est contentiosorum maxime impiorumque Graecorum. ibi enim loquacissimae philo
Abbreviated transcription (Latin):
stoicorum. cum quib: tameneum. nec puduit.
nec pi: guit dequestione dĩ uiui &ueri. habere
sermonem s accipe quid dehac reineodem libro.
scriptũ sit: paulus aut cum illo suthenis ex pec¬
cur& mritabatur spũsuo intrre se uidens
circu idola esseciuita tem : dis putubut igit ur
idueis insinagoga &gentib: &colentib: & in
foro per omnem diem adeos quiadenent:
qui damuero. epicureoi & stoicor philo.¬
sophorum conferebant. cum illo: & quidam
dicebant quid namuelit. seminator uerbor
hic dicere aluuero peregrinon demonior
uid&ur adnuntiator essexecceapostolus
paulus stoicos & epicur eos diuersus non so¬
lum ab illo. uerum &iam interse aduersas¬
que hereses secum conferre non respuit: ñ
cantum exent ecclesium sed&ium extilt sina¬
zogum disputuns cumeis. nec eorum c̃uicus
exẽritus. uelut lites contentiones qͦue dedi¬
nans a p̃dicanda xp̃iana ueritate cessubit:
Nam uide quid consequent̃ stũ stripturle

Expanded text:
Stoico?um, cum quibus tamen eum nec puduit Stoico?um, cum quibus tamen eum nec puduit nec piguit de quaestione dei uiui et ueri habere sermonem? accipe, quid de hac re in eodem libro scriptum sit: Paulus autem cum illos Athenis expectaret, inritabatur spiritu suo intra se, uidens circa idola esse ciuitatem. disputabat igitur Iudaeis in synagoga et gentibus et colentibus et in foro per omnem diem ad eos qui aderant. quidam uero Epicureorum et Stoicorum philosophorum conferebant cum illo, et quidam dicebant: quidnam uelit seminator uerborum hic dicere? alii uero: peregrinorum daemoniorum uidetur adnuntiator esse. ecce apostolus Paulus Stoicos et Epicureos. diuersas non solum ab illo uerum etiam inter se aduersasque haereses, secum conferre non respuit, non tantum extra ecclesiam, sed etiam extra synagogam disputans cum eis, nec eorum conuiciis exterritus uelut lites contentionesque declinans a praedicanda christiana ueritate cessauit. nam uide, quid consequenter sancta scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
iuxti ihmsiens solum baptismum iohannis
hic&ium coeperet fiducialiter agere insi¬
nagogu quem cumaudissent. aquila & pris¬
cilla assum pserunt eum & certius illi ex¬
posuerunt. uiam uolente aut̃ illo ire
inachaiam exortati frxeres seripserunt
discipulis ut eum reciperent: quicũ uenis¬
sent multũ contulit . his qui ibi credidert̃:
uehem̃ t̃ enĩ uidaeos reuincebae. publice
ostendens ꝓscriptuntes esse ibm̃ xp̃m: quid
deisto dicis quidsentis non nefostusse.
eum contentiosum & unimosum. concitatorẽ
paetorem querixarum. crimina remini:
nisitantu libriscĩ auctor itate premeremimͦ
un quia iudeus in xp̃m credidenxt propter ea
uidaeus xp̃ianę fidei resistentes. &ihm ne gan¬
tes essexpm. publice reuincere debebant
Nos a ũt̃ quia partis donati num quam fum:
propterea pastem donati resistentem. xp̃iunȩ
unitate reuincere non debemꝰ Num quid pau¬
lus a postolus uliquando. fuit. cultoridolon
aut aliquando. fuit inheresi epicureorum. uel

Expanded text:
iuxta Iesum, sciens solum baptismum Iohannis; hic etiam coeperat fiducialiter agere in synagoga. quem cum audissent Aquila et Priscilla, assumpserunt eum et certius illi exposuerunt uiam domini. uolente autem illo ire in Achaiam exhortati fratres scripserunt discipulis ut eum reciperent. qui cum uenisset, multum contulit his qui ibi crediderunt; uehementer enim Iudaeos reuincebat publice ostendens per scripturas esse legum Christum. quid de isto dicis, quid sentis? nonne fortasse eum contentiosum et animosum concitatorem paratoremque rixarum criminaremini, nisi tanta libri sancti auctoritate premeremini? An quia Iudaeus in Christum crediderat, propterea Iudaeos christianae fidei resistentes et Iesum negantes esse Christum publice reuincere debebat, nos autem, quia partis Donati numquam fuimus, propterea partem Donati resistentem christianae unitati reuincere non debemus? numquid Paulus apostolus aliquando fuit cultor idolorum aut aliquando fuit in haeresi Epicureorum uel
Abbreviated transcription (Latin):
conuincendũ &siuolueritis corrgendũ satis super¬
q: potuerint ista sufficere: tam̃ nequis quã arbitretꝰ
aliquidte inepistula posusse qđ refellere nonua¬
lerẽ aut in quote nr̃is contrirp&ilianũ lit terisihil
idoneum respondisse demonstrare ñ posse in
sequenti uolumine c&erx uideam:: explicit contuli¬

Expanded text:
conuincendum et si uolueritis corrigendum satis superconuincendum et si uolueritis corrigendum satis superque potuerint ista sufficere, tamen, ne quisquam arbitretur aliquid te in epistula posuisse, quod refellere non ualerem aut in quo te nostris contra Petilianum litteris nihil idoneum respondisse demonstrare non possem, sequenti uolumine cetera uideamus. LIBER TERTI
Abbreviated transcription (Latin):
tores & quos lib& alios malos nossepossim neilla
propteruasa facta in contumeliam deseremus: his
uerbis &iamuos in catholicam pacem correctos. paci¬
ficus introducat. nequibus lib& peccatis alienis. seuue¬
ris seufalsis offensi contrr eclesiam xpi in toto
mundo scribturis stuctificantem atquetrescentem:
mala tanta iact&is: nepropter ⁊ zania intriticum
accus&is nepropter paleam frumenta deserirtis:
nepropter uasa ihononrta extrir domum magnã
remaneatis: ec cequantum nos abite cominemorr¬
tus beatus erprianus ad uibit cui debaptis mo repe¬
tendo siquidaliter sapuit. protantis meritis fla¬
gurntis sime caritatis corrggendum: proculdubio
dñs reuelauit: quia in ea uita permans it tam quã
sar mentum tanto fructu pacis & dilectionis
opulentum : ut &iam siquid ineo purgandum re¬
periretur. sinulla realia certe falce martirii pur¬
gar&ur: quam quã itaq: ad errorem uestrum

Expanded text:
tores et quoslibet alios malos nosse possimus, ne illam tores et quoslibet alios malos nosse possimus, ne illam propter uasa facta in contumeliam deseramus. his uerbis etiam uos in catholicam pacem correctos pacificus introducat, ne quibuslibet peccatis alienis seu ueris seu falsis offensi contra ecclesiam Christi in toto mundo scripturis fructificantem atque crescentem mala tanta iactetis, ne propter zizania triticum accusetis, ne propter paleam frumenta deseratis, ne propter uasa inhonorata extra domum magnam remaneatis. Ecce quantum nos abs te commemoratus beatus Cyprianus adiuuit, cui de baptismo repetendo si quid aliter sapuit, pro tantis meritis flagrantissimae caritatis corrigendum procul dubio dominus reuelauit, quia in ea uite permansit tamquam sarmentum tanto fructu pacis et dilectionis opulentum, ut etiam, si quid in eo purgandum repperiretur, si nulla re alia, certe falce martyrii purgaretur. quamquam itaque ad errorem uestrum
Abbreviated transcription (Latin):
teum simus c&erum fictilia uasa confrinere
dominosoli conces sum est & iuirga ferrea data ÷
eẽ non potest maior dño suo seruus : nec quis¬
quam si quod solifilio pater tribuit uindicare:
ut seput& aut ad aream uentilandam & pur¬
gandum paleam uel uenti labrum iam ferre
posse aut afrumento unnuersa zizania huma
iudicio sepanrre: superba est ista obstinatio.
& sacrilega presumptio quam sibi furor pnr
uus adsumit & dum sibi semper quidam plusquã
mitis iustitia de poscit adsumunt deccdesia pere¬
unt : &dumse insolenter extollunt ipso suo cum ore
caecati ueritatis lum en amit tunt: hiscrpriani
uerbis dm̃ timentes meclesia tenerentur: quiuel
abea sepantri propter cognitos malos: quib uerbis
uos dam namini: quise paurti accusatis & bonos
his uerbis erprianus & nos ten& indomodĩ cuius
decorem dilexit: &iam siquod num quam facere
potuistis a uobis ac cusatos & demonstratos tradi¬

Expanded text:
teum simus. ceterum fictilia uasa confringere teum simus. ceterum fictilia uasa confringere domino soli licitum est, cui et uirga ferrea data est. esse non potest maior domino suo seruus nec quisquam sibi, quod soli filio pater tribuit, uindicarit, ut se putet aut ad aream uentilandam et purgandam palam et uentilabrum etiam ferre posse aut a frumento uniuersa zizania humano iudicio separare. superba est ista praesumptio et sacrilega obstinatio, quamuus adsumit. et dum sibi semper quidam plus quam mitis iustitia deposcit adsumunt, de ecclesia pereunt, et dum se insolenter extollunt, ipso suo tumore caecati ueritatis lumen amittunt. his Cypriani uerbis deum timentes in ecclesia tenerentur, qui uellent ab ea separari propter cognitos malos, quibus uerbis uos damnamini, qui separati accusatis et bonos. his uerbis Cyprianus et nos tenet in domo dei cuius decorem dilexit, etiamsi, quod numquam facere potuistis, a uobis accusatos et demonstratos tradi
Abbreviated transcription (Latin):
crimina eorum longe lateque diffusis mnembris
ecclesia demonsturrisise uellent propter illos
quos malos nouenrnt a commiunione tot gen¬
tium quibus eos ostendere nonualebant: uelut
pestiferae comazionis timore sepanrre tener&
eos: nonezo nontu non donatus. non caecilianus.
sedipse quemi nominare ausus est erprianus
& dicere te a uerba quaestribsit ad maximum: siui¬
dentur inecclesia esse ⁊NZania non tamen mpediri
deb& aut fides autcaritas ñii ut quõ ⁊ Nania es se
mecdesia cernimus ipsi deecdesia recedamus
nobis tantum modo labonrndum est. ut frumen¬
tum esse possimus : uttum coeperit frumentum
dominicis¬
horreis condifructum proopere nr̃o & labore
capiamus a postolus inepistulas ua dicit: indomo
uit̃ magna nonsolum uasa sunt aurea & argentia
sed& lignea &fictilia: & quȩdam quidem honour¬
ta quedam in hononrta: nos openrm demus & quan¬
tum possumus laboremus . ut uas aureum & argen¬

Expanded text:
crimina eorum longe lateque diffusis membris crimina eorum longe lateque diffusis membris ecclesiae demonstrari. si se uellent propter illos, quos malos nouerant, a communione tot gentium, quibus eos ostendere non ualebant, uelut pestiferae contagionis timore separare, teneret eos non ego, non tu, non Donatus, non Caecilianus, sed ipse quem nominare ausus es . _ Cyprianus et diceret ea uerba, quae scripsit ad Maximum: Si uidentur in ecclesia esse zizania, non tamen inpediri debet aut fides aut caritas nostra, ut quoniam zizania essein Ecclesia cernimus, ipsi de Ecclesia recedamus. Nobis tantum modo laborandum est ut frumentum esse possimus, ut, cum coeperit frumentum Dominicishorreis condi, fructum pro opere nostro et labore capiamus. Apostolus in epistola sua dicit: In domo autem magna non solum vasa sunt aurectilia et quaedam quidem honorata quaedam inhonorata. nos operam demus et, quantum possumus, laboremus, ut uas aureum et argen
Abbreviated transcription (Latin):
acusare cogemini nec orrigatis errorem quiuos
ad tantum scelus nefaria dissensione compellit:
nos aut̃ ut histum errorem uestrum facilius
conuncamus nec ipsos afros quorum falsa cri¬
men in c& enrs &iamgentes perfundere aude¬
tis necipsos inquam defendere cogimur: habeñ
enim cumillis tens marinis eclesus soci& a tem
regni simmnocentes fuerunt siaut̃ nocentes tamquã
⁊izaniam afrumentis. nec mafrica obesse potuert
eis. quise propter illos &iam cognitos. ab unitate
et desiae sepanxre noluerunt: utenim omit tam
quam mmulti eos crediderint in nocentes: quibus
facinus eorum &iamsialiquod fuit. tamen demon¬
strirri no potuit &itique istos necuos potestis
dicere. peccatis alienis in cognitis: potuisse maculari:
sed ut hos inquam omit tam: ipsi quieos nocentes
uel nouenent uelputabant. quamuis mafricanis
ecclesus consticuti: cumuiderent eos apud ecdesi¬
as trrns marinas non potusse conuinci nec

Expanded text:
accusare cogimini, ne corrigatis errorem, qui uos accusare cogimini, ne corrigatis errorem, qui uos ad tantum scelus nefaria dissensione conpellit. Nos autem ut istum errorem uestrum facilius conuincamus, nec ipsos Afros, quorum falsa crimina in ceteras etiam gentes perfundere audetis, nec ipsos, inquam, defendere cogimur. habent enim cum illis transmarinis ecclesiis societatem regni, si innocentes fuerunt, si autem nocentes, tamquam zizania frumentis nec in Africa obesse potuerunt eis, qui se propter illos etiam cognitos ab unitate ecclesiae separare noluerunt. ut enim omittam, quam multi eos crediderint innocentes, quibus facinus eorum, etiamsi aliquod fuit, tamen demonstrari non potuit — et utique istos nec uos potestis dicere peccatis alienis incognitis potuisse maculari —, sed ut hos, inquam, omittam, ipsi, qui eos nocentes uel nouerant uel putabant, quamuis in Africanis ecclesiis constituti, cum uiderent eos apud ecclesias transmarinas non potuisse conuinci nec
Abbreviated transcription (Latin):
quo exa frica ordinare paucis uestris sol&is epm:
uerum &iam corinthiorum galatarum: ephesi¬
orum thesalonicensium: colos sensium philipen¬
sium ad quas a pertissime scribit apostolus paulus:
hiero soluni tanam quam primus apostolus
ia cobus episcopato suo rexit: aintio chensens ubi
primo appellatisunt discipuli xpĩ ani siirnen¬
sem chiatrrensem sardensemper gamensem:
phila delfensem lao dicensem: ad quas est apoca¬
lipsis a postoli iohannis: totalias ecdesias ponti
capodotiae asie bithinie ad quas cribit a postolus
p&rus & quid quid aliud se paulus abhierusalem
us que abilliricum euangelio reperisr& testacur:
ut taceam dealiis tamlatis atque inmensis ter¬
rarum partibus in quas exhis a postolicis labori¬
b & plantationibis porrecta creuit &crescit
eclesia istas certe ecclesias quas exlit teris diui¬
nis atque canonicis nominauit tam lonze ab
africa consticutas. tam perierint expeccatis a frors

Expanded text:
quo ex Africa ordinare paucis uestris soletis episcopum, quo ex Africa ordinare paucis uestris soletis episcopum, uerum etiam Corinthiorum, Galatarum, Ephesiorum, Thessalonicensium, Colossensium, Philippensium, ad quas apertissime scribit apostolus Paulus, Hierosolymitanam, quam primus apostolus Iacobus episcopatu suo rexit, Antiochensem, ubi primo appellati sunt discipuli christiani, Smyrnensem, Tbyatirenaem, Sardensem, Pergamensem, Philadelfensem, Laodicensem, ad quas est Apocalypsis apostoli Iohannis, tot alias ecclesias Ponti, Cappadociae, Asiae, Bithyniae, ad quas scribit apostolus Petrus, et quidquid aliud se Paulus ab Hierusalem usque ad Illyricum euangelio repleuisse testatur, ut taceam de aliis tam latis atque inmensis terrarum partibus, in quas ex his apostolicis laboribus et plantationibus porrecta creuit et crescit. ecclesia. istas certe ecclesiae, quas ex litteris diuinis atque canonicis nominaui, tam longe ab Africa constitutas, tamquam perierint ex peccatis Afrorum
Abbreviated transcription (Latin):
suos peruni uersam terram copia ubertatis exten¬
dere: hec aut instum entis sius non accus ar&ur:
aut propter Tania non deserer&ur: unum
horum uobis &iam uos ipsi respondete: alterũ
erpriani monitis discite ipsius enim uerba sunt
ad testantis & dicentis nam & si uidentur mecde¬
sia esse zizania non tamen inpediri deb& aut
fides aut caritas nostrac ut quõ zizania esse mec¬
lesiam cernimus. ipsi deecclesia recedamus: uos
deor be ternrrum &imparte donati eius reliquias
remansisse . tam quam infrumentis azizanus
& palea sepanrtis: contrit erprianum apertiisn¬
me sentientes qui dicit. nec malorum permix.¬
tione bonos perire mecclesia nec eosdem malos
posse ante tempus iudici diuini. ab onorum per¬
mixtione sepantriuos itaque secundum ur̃ or
crrorem uel potius furorem. accusare cogimini:
nonsolum caecilianum & ordinatores eius uerũ
&iam illas et desias quas inscribturis a postolicis
&canonicis pariter legimus nonsolum romanorum

Expanded text:
suos per uniuersam terram copia ubertatis extensuos per uniuersam terram copia ubertatis extendere. haec aut in frumentis suis non accusaretur aut propter zizania non desereretur. unum horum uobis etiam uos ipsi respondete, alterum Cypriani monitis discite. ipsius enim uerba sunt adtestantis et dicentis: nam etsi uidentur sia esse zizania, non tamen inpediatur aut fides aut caritas nostra, ut, quoniam zizania esse in ecclesia cernimus, ipsi de ecclesia recedamus — de orbe terrarum et in parte Donati eius reliquias remansisse tamquam in frumentis a zizaniis et palea separatis, contra Cyprianum apertissime sentientes, qui dicit nec malorum permixtione bonos perire in ecclesia nec eosdem malos posse ante tempus iudicii diuini a bonorum permixtione separari. uos itaque secundum uestrum errorem uel potius furorem accusare cogimini non solum Caecilianum et ordinatores eius, uerum etiam illas ecclesias, quas in scripturis apostolicis canonicis pariter legimus, non solum Romanorum,