comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
catholicam toto terurrum orbediffusam & aduersus pro¬
uidenniamdĩ quã xpĩanũ nomen uttuis uerbis utartotus
cotidie uestitur mundus quanto magis dificitis inaccusa¬
tionib ur̃is cumhanc ipsam traditionem cuius nomen
uelut horrentes qui hoc schisma fecerunt. Axpĩ corpore
sepaurtos seipsos diabolo trrdiderut᷑ multo probabilus
sicut in illis litteris dixi & nunc dico nosuobis obicim
quib nomina & crimina trecditoꝵ dicere tantum¬
modo audim Nos autem &esta ecclesistica quibus
deseipsi confessis & gesta municipalia quib hocfecisse
leguntur ostendi tuuero callidus examiator appen¬
sor que uerborum docesnos quidualeat conpartibgnrd
& tam quã iustor exultas quod nompossem dicere treediu
probabilius nosuobis obicm nisiuos nobis eam probi¬
biliter obicere confiterer sienimuos inquis probabilus
Nosergo probabiliter & hocdocens quia sicest probabi¬

Expanded text:
catholicam toto terrarum orbe diffusam et aduersus prouidentiam dei, qua in christianum nomen, ut tuis uerbis utar, totus cotidie uertitur mundus, quanto magis deficitis in accusationibus uestris. cum hanc ipsam traditionem, cuius nomen uelut horrentes, qui hoc schisma fecerunt, a Christi corpore separatos se ipsos diabolo tradiderunt. multo probabilius, sicut in illis litteris dixi et nunc dico, nos uobis obicimus, qui uos nomina et crimina traditorum dicere tantummodo audimus, nos autem et gesta ecclesiastica, quibus de se ipsi confessi sunt, et gesta municipalia, quibus hoc fecisse leguntur, ostendimus! Tu uero callidus examinator appensorque uerborum doces nos, quid ualeat conparatiuus gradus, et tamquam uictor exultas, quod non possem dicere: \'traditionem probabilius nos uobis obicimus,\' nisi uos nobis eam probabiliter obicere confiterer. si enim uos, inquis, probabilius, nos ergo + probabiliter, et hoc docens: quia sic est probabi
Abbreviated transcription (Latin):
micus carneades hanchabebat sentententiam:
ut quando cumillo sibierr& disputandum. helleboro
purgandum coress& censer&. c&eros aut̃ uel pren¬
sus facile superar&: siergonos libristoicorum
dialectica disputare docuerunt: doctrinam pauli
contranos profenent ep̃i uri: secum tamen nos con¬
ferre patiantur. sic ut ipsos cunc stoicus ille non re¬
pulit: hanc enim artem quamdialecticam uocant.
quenihil aliud doc& quam consequentia de monstror

Expanded text:
micus Carneades hanc habebat sententiam, micus Carneades hanc habebat sententiam, ut, quando cum illo sibi esset disputandum, helleboro purgandum cor esse censeret, ceteros autem uel pransus facile superaret. si ergo nos libri Stoicorum dialectice disputare docuerunt, doctrinam Pauli contra nos proferant episcopi uestri. secum tamen nos conferre patiantur, sicut ipsos tunc Stoicos ille non reppulit. Hanc enim artem, quam dialecticam uocant, quae nihil aliud docet quam consequentia. demonstrar
Abbreviated transcription (Latin):
nolle habere sermonem quod inuictuͣm doceant
ueritatem: uideo magnos aestus pateris. quomodo
definias dialecticum: ut nec peritus disputorsit :
ne quod uit upenrsti laudare cogaris. nec insidio¬
sus uerborum capato netibi dicatur sicut egit
cumtalibus xp̃s. sicagut cumisto xp̃i anus: pro¬
inde siplac& ista cura libertrieum definiesse
di lecticum: cum quolegis periti de partedonati
nolunt habere conloquium: quid enimtibi aliud
sug gerendum est hominiobicienti nobis diulecticã:
& ideo predicanti epis copossuos quod nobis cum no¬
lint habere sermonẽ : sed de iudaeis forcasse inuenis
quid dicas. quamuis callidȩ atque uersute dolos in ter¬
rogationum pretender int: non eos fuisse dialecticos:
destoicis certe nihil dicipotest : qui non solum diulecti¬
ci fuerunt. sed &iam c&eras philosophorum sectas.
in hac uel arte uel facultate uicerunt: stoicus quippe
ut mecum recolis fuit ille chrissipp dequo a cade¬

Expanded text:
nolle habere sermonem, quo inuictam doceant nolle habere sermonem, quo inuictam doceant ueritatem. uideo, magnos aestus pateris, quomodo definias dialecticum, ut nec peritus disputator sit, ne quod uituperasti laudare cogaris, nec insidiosus uerborum captator, ne tibi dicatur: \'sicut egit cum talibus Christus, sic agat cum isto christianus\'. proinde si placet ista cura liberari, eum defini esse dialecticum, cum quo legis periti de parte Donati nolunt habere conloquium. quid enim tibi aliud suggerendum est, homini obicienti nobis dialecticam et ideo praedicanti episcopos suos, quod nobiscum nolint habere sermonem? Sed de Iudaeis fortasse inuenis quid dicas, quamuis callide atque uersute dolos interrogationum praetenderint, non eos fuisse dialecticos. de Stoicis certe nihil dici potest, qui non solum dialectici fuerunt, sed etiam ceteras philosophorum sectas in hac uel arte uel facultate uicerunt. Stoicus quippe, ut mecum recolis, fuit ille Chrysippus, de quo Acade
Abbreviated transcription (Latin):
mocinatione aliquid egisse dialecticȩ: siergo nec illi
qui captiose atque insidiose sermocinantur ut in
uerbo decipiant eos cum quibus agunt: nec illi quita¬
les eorum responsione conuincunt. dia lecticae
agunt: dic nobis tandem. quid sit diulectica & quan¬
tum mali habeat. quantum noceat. quam fugienda
sit docez cuius nomen inuidiose subicis ignoraentib
crimen ostende quęrentibus: nonuis fateri quod
dialecticae agat qui homines a uersos a uero: perite
recte ꝗuȩ interrogans. acsponsionib: eorum
adducit aduerum nedialectice cum iudais &iam
xp̃m ezissefatearis: item nonuis illos agere dialecti¬
ce qui captiosis interrozationibus insidiantes:
respondentem decipere moliunt. & ibiostendat᷑
ita cum xp̃o ezisse iudeos. quos tamenille non de¬
clinauit tacendo: sed potius loquendo supenxuit.
acsic cozaris fateri non recte ep̃os uros quos doc¬
tos atque sapientes putes. &iamcum dia lecticis

Expanded text:
mocinatione aliquid egisse dialectice. si ergo nec illi, mocinatione aliquid egisse dialectice. si ergo nec illi, qui captiose atque insidiose sermocinantur, ut in uerbo decipiant eos cum quibus agunt, nec illi, qui tales eorum responsione conuincunt. dialectice agunt, dic nobis tandem quid sit dialectica, et quantum mali habeat, quantum noceat. quam fugienda sit doce, cuius nomen inuidiose subicis ignorantibus, crimen ostende quaerentibus. non uis fateri quod dialectice agat, qui homines auersos a uero perite recteque interrogans ex responsionibus eorum adducit ad uerum, ne dialectice cum Iudaeis etiam Christum egisse fatearis; item non uis illos agere dialectice, qui captiosis interrogationibus insidiantes respondentem decipere moliuntur, ne tibi ostendatur ita cum Christo egisse Iudaeos, quos tamen ille non declinauit tacendo, sed potius loquendo superauit, ac sic cogaris fateri non recte episcopos uestros, quos doctos atque sapientes putes. etiam cum dialecticis
Abbreviated transcription (Latin):
tatis confessionem red ditamtiones perduxit.
cureis dixit quid me temptatis hi pocritȩ & non
addidit diuleccici cur sibi nummum demonstreri
flugitauit ut sententium suam uenecem exprimer&
&ium deore fallucium: acnomporius uit abscedete
Neque emm loquendum est uobiscum. qui captio sas
interrogationes proponitis. quiadia lectione me¬
cum agere uultis : ihil tale dixit nec aduersus cup¬
tiosas interrogatores & uerborum nostrorum cal¬
lidos captores. exemplum nobis cale proposuit. sed
ut eos potius &ium ueritatis inimicos uizilientis inc̃¬
rozatione. &inuicta nrtione testimonium ueritati
perhibere cogamus hoc nobis faciant uestrisi nos
malitios. & dialecticisumus ansecimere indicant
nec hoc eis nos pocius faciamus. siaũt̃ xp̃m dixeris
dia lecticum : laudabis diadeccicam. quam mihi
pro crimine obiecerrs quodnefacis. uideo
quid fortasse dicturussir Nec illos. nec illum. in ea ser¬

Expanded text:
tatis confessionem reddita ratione perduxit? tatis confessionem reddita ratione perduxit? cur eis dixit: quid me temptatis. hypocritae? et non addidit \'dialectici\'? cur sibi nummum demonstrari flagitauit, ut sententiam suam ueracem exprimeret etiam de ore fallacium, ac non potius ait: \'abscedite; neque enim loquendum est uobiscum, quia captiosas interrogationes proponitis, quia dialectice mecum agere uultis\'? nihil tale dixit nec aduersus captiosos interrogatores et uerborum nostrorum callidos captatores exemplum nobis tale proposuit, sed ut eos potius etiam ueritatis inimicos uigilanti interrogatione et inuicta ratione testimonium ueritati perhibere cogamus. hoc nobis faciant uestri. si nos malitiosi et dialectici sumus. an se timere indicant, ne hoc eis nos potius faciamus? si autem Christum dixeris dialecticum, laudabis dialecticam, quam mihi pro crimine obieceras. Quod ne facias, uideo quid fortasse dicturus sis, nec illos nec illum in ea ser
Abbreviated transcription (Latin):
sus populum dĩ siauẽ dicer& non licere : tam quũ
cesuris aduersarius punir&ur: ubi ille nummũ
sibi poposcit ostendi: & interrogauit cuius habe¬
r& imaginem & inscriptionem: at illi cum re¬
spondiss& cessuris. a pertuenim ueritas hoc eos
respondere cozebat: continuo dñs eorum respon¬
sio ne colligatos acceptos trxhens. reddite inquit
cesari quae cesarissunt: & dõ quȩ dĩsunt: obsecrote.
illi Nefuerunt dialectici qui pretentis int̃rozati¬
onis: insidus decipiendo supenere molitisunt
anille potius qui exhoc ipso quod inter rozaue¬
runt: uenr in eorum responsionem. prudent̃ii
interrogationis eliciens illuduerum quod abeo
putabant periculose dici ipsos conpulit confiteria
suillos dixeris fuisse di lecticos. quia dolose. quia ca¬
lumniose. quia mlitiose interrogando. in uerbo
capere cupiebant: tales enim &iamnos uultis uide
riꝰcur eis tam̃ dñs respondit. cureos usque adueri¬

Expanded text:
sus populum dei, si autem diceret non licere, tamquam sus populum dei, si autem diceret non licere, tamquam Caesaris aduersarius puniretur? ubi ille nummum sibi poposcit ostendi et interrogauit, cuius haberet imaginem et inscriptionem. at illi cum respondissent: Caesaris — aperta enim ueritas hoc eos respondere cogebat —, continuo dominus eorum responsione colligatos ac captos trahens: reddite, inquit, Caesari quae Caesaris sunt et deo quae dei sunt. obsecro te, illine fuerunt dialectici, qui praetentis interrogationis insidiis decipiendo superare moliti sunt, an ille potius, qui ex hoc ipso quod interrogauerunt ueram eorum responsionem prudentia interrogationis eliciens illud uerum. quod ab eo putabant periculose dici, ipsos conpulit confiteri? Si illos dixeris fuisse dialecticos, quia dolose. quia calumniose, quia malitiose interrogando in uerbo capere cupiebant — tales enim etiam nos uultis uideri —, cur eis tamen dominus respondit? cur eos usque ad ueri
Abbreviated transcription (Latin):
siue illo utatur perp&uo siue interrogando eũ
cum quo agit cogat respondere quoduerum est.
&ex hoc ad aliud uerum quod querebatur adducat :
ibi maxime regnare dia lectica dicieur: cum enim
quis que suis responsionibus uincitur: & simale
respondit non hab& quodinputat disputatori.
sedsibi: & sibene respondit : erubescit ulterius resis¬
cere noniamdisputatori sed sibi: in quogenere
dominus cum aduersus iudaeos crebro ager&:
eosque illorum responsionibus captos conclausos¬
que conuincer & Nonuos audierant. Nec auobis
conui ciari didicenent: nam libentius & inuidi¬
osius eum fortasse du lecticum quam sa mariti¬
num appellarent: quo modo enim putes eos con¬
cortos atque confusos. cum uolentes eum capere
in uerbo priores interrozauerunt utrum liceret
tributum reddere cessaribicipiti uidelic& con¬
plexione insidiantes : ut quod lib& eligens caper&ur:
silicere respondȩr& tam quam reus ess& aduer¬

Expanded text:
siue illo utatur perpetuo siue interrogando eum siue illo utatur perpetuo siue interrogando eum cum quo agit cogat respondere quod uerum est et ex hoc ad aliud uerum quod quaerebatur adducat, ubi maxime regnare dialectica dicitur. Cum enim quisque suis responsionibus conuincitur, et si male respondit non habet quod inputet disputatori sed sibi, et si bene respondit erubescit ulterius resistere non iam disputatori sed sibi. in quo genere dominus cum aduersus ludaeos crebro ageret eosque illorum responsionibus captos conclusosque conuinceret, non uos audierant nec a uobis conuiciari didicerant; nam libentius et inuidiosius eum fortasse dialecticum quam Samaritanum appellarent. quomodo enim putes eos contortos atque confusos, cum uolentes eum capere in uerbo priores interrogauerunt, utrum liceret tributum reddere Caesari, bicipiti uidelicet conplexione insidiantes, ut quodlibet eligens caperetur, si licere responderet, tamquam reus esset aduer
Abbreviated transcription (Latin):
sinistn perloriam &ig nobilitatem perimfio¬
miã & bonam famam. ut seductores. & uenrces.
ut qui ignont mur. & cognoscimur. quasimorien¬
tes & ecceuiuimus: Vt coerciti. & non mortificati
ut cristes semper autem gaudentes. sicut egeni
multos aũt ditantes. tam quam nihil habentes.
& omnia possidentes: quid enim hoc stilo a posto¬
lico uberius & ornatius: id est eloquentius fucile
inueneris siaut̃ presȩ atque constrictȩ. magis
eum disputatorem quamdictorem appellare
consuerunt qualiter agic idema postolus decircũ¬
cisione & preputio patris ab nxham: uel dist inci¬
one legis & inrcie: quod quidam non intellegen¬
tes immouero calumniantes. criminatis unt
eum dicere. fuciamus mala ut ueniant boni siue
aut̃ sit dictor. siue disputator. nec dictio sinedis¬
putatio ne est: cum & in ipsa eloquentiae latitudi¬
ne ueritus a falsitate discernitur: Nec disputat io
pocest esse sine dictione : quando utique uerbis
& lingua ipsa constrictio sermonis exprimitur

Expanded text:
sinistra; per gloriam, et ignobilitatem; per infamiam, et bonam famam; ut seductores, et veraces; ut qui ignoramur, et cognoscimur; quasi morientes, et ecce vivimus; ut coerciti, et non mortificati; ut tristes, semper autem gaudentes; sicut egeni, multos autem ditantes; tanquam nihil habentes, et omnia possidentes . Quid enim hoc stilo apostolico uberius inueneris? si autem presse atque constricte, magis eum disputatorem quam dictorem appellare consuerunt, qualiter agit idem apostolus de circumcisione et praeputio patris Abraham uel distinctione legis et gratiae, quod quidam non intellegentes, immo uero calumniantes criminati sunt eum dicere: faciamus mala, ut ueniant bona. siue autem sit dictor siue disputator, nec dictio sine disputatione est, cum et in ipsa eloquentiae latitudine ueritas a falsitate discernitur, nec disputatio potest esse sine dictione. quando utique uerbis et lingua ipsa constrictio sermonis exprimitur,
Abbreviated transcription (Latin):
qua eim scientia uel fide r&inebant : ut pereio
uent dequib: se perspiciunt consentire. cogant᷑
alia uenr que nega uenrnt ad probure & sic uerũ
quod falsum antea putabatur. discernatur
a falso cuminuenitur consentuneum illiuero
quodium antea tenebatur: hoc ille uerus dispu¬
tutor silatȩ diffuse que fuciat. eloquenter fucit
alioque cunc cens&ur ag&ur que uocubulo ut
dictor pocius quam disputator uoc&ur. sicut illum
locum a postolus cupiosȩ dilatat atq: diffundic
inomnib: in quic commendances nos m& ipsos
ue dĩ m inistros in multu patientia intribulu

Expanded text:
quae iam scientia uel fide retinebant, ut per ea quae iam scientia uel fide retinebant, ut per ea uera, de quibus se perspiciunt consentire, cogantur alia uera quae negauerant adprobare, et sic uerum quod falsum antea putabatur discernatur a falso, cum inuenitur consentaneum illi uero, quod iam antea tenebatur. Hoc ille uerus disputator si late diffuseque faciat, eloquenter facit alioque tunc censetur augeturque uocabulo, ut dictor potius quam disputator uocetur, sicut illum locum apostolus copiose dilatat atque diffundit: in omnibus, inquit, commendantes nosmet ipsos ut dei ministros, in multa patientia, in tribu
Abbreviated transcription (Latin):
cis ulus diuinarum scriptunarum : & uidebis
undesit appellata diulectica: nequodom̃s iusti
&iam cumdõ faciunt quibus diccum est uenite
disputemus dicit dñs. non imiteris sapienti
pi&ates sed insulsa temeritate crimineris
qui emm disputauera ÷ quid sit disputatio dis¬
cernit afidso: quod qui non possunt. & tumen
dudectici uideri uolunt: ꝑ insidiosas int̃rogutio¬
nes.
captunt in cautorum ad sensiones uc ex eorũ
responsionibus conclaudant: unde illos uel
mapercu falsitate deceptos rideane uel oc cultã
falsitatem deceptis persuadent quam plerum¬
que &iam ipsi existimant ueritatem : quia ut̃
uerus disputor est. id est ueritatis a fadsitate
discr&or : primo idapud seipsum igit ne non reo¬
te discernens ipse fillatur: quod nisi diuinitus
adiueus peragere non potest: de inde cumid
quoda pudse egit adalios docendos prosert in tu¬
&ur primitus quidiam certinouerint ut ex
his eos adducat ad ea que non nouenent. ⁊cre¬
dere nolebant ostendens e consequentic his

Expanded text:
is sanctarum scripturarum, et uidebis unde sit appellata dialectica, ne, quod omnes iusti etiam cum deo faciunt, quibus dictum est: uenite, disputemus, dicit dominus, non imiteris sapienti pietate, sed insulsa temeritate crimineris. Qui enim disputat, uerum quid sit disputando discernit a falso. quod qui non possunt et tamen dialectici uideri uolunt, per insidiosas interrogationes captant incautorum adsensiones, ut ex eorum responsionibus concludant, unde illos uel in aperta falsitate deceptos rideant uel occultam falsitatem deceptis persuadeant, quam plerumque etiam ipsi existimant ueritatem. qui autem uerus disputator est, id est ueritatis a falsitate discretor, primo id apud se ipsum agit, ne non recte discernens ipse fallatur, quod nisi diuinitus adiutus peragere non potest, deinde cum id quod apud se egit ad alios docendos profert, intuetur primitus quid iam certi nouerint, ut ex his eos adducat ad ea quae non nouerant uel credere nolebant, ostendens ea consequentia his,
Abbreviated transcription (Latin):
fadsicutem : negare quod soleat disputare. cũ hoc
ficri Nisidisputando non pome: quod sihoc. ab illo
factitatum fateris. quia fiterieius litteris coge¬
ris: non ta men has dispututiones sedsermo¬
nes. uel epistolus appellandas esse contendis: quid
egotecum sic diutius agam ut qui haec ignone ne
quem uolunt nostrum ad probent : quem uolun
inprobent deipsis diuinis lit ceris quib: necesse ÷

Expanded text:
falsitatem, negare quod soleat disputare, cum hoc falsitatem, negare quod soleat disputare, cum hoc fieri nisi disputando non possit? Quodsi hoc ab illo factitatum fateris, quia fateri eius litteris cogeris, non tamen has disputationes, sed sermones uel epistulas appellandas esse contendis, quid ego tecum sic diutius agam. ut qui haec ignorant quem uolunt nostrum adprobent, quem uolunt inprobent? de ipsis diuinis litteris, quibus necesse e
Abbreviated transcription (Latin):
est grrminatica. quo graece grainmata.litte¬
rȩdicuntur sic adisputatione dialectica nom̃
accepit. quo disputatio. grece diuloze. uel diu¬
lexis appellatur: sic ut aut̃ gnrmmaticus aue¬
terib: lut inae dictus est lit tenrcor ica qui grece
diclecticus dicitur: multo usitatius &to lenebi¬
lius. lutinx dicitur disputator: putoiam qđ
apostolum disputatorem nõneges: &ium sidia¬
leccicum neges: in probare ergomuocabulo greco.
qđ ad probare cogeris in latmo. quid est uliues
quum in doctis prȩtentare fallacium: doctis
facere iniuriame aue si & disputatorem a posto¬
lum negas quitum. ad siduȩ tamegregiȩ disputia¬
bat nec grece nosti nec lutinae. uel quod est credibi¬
lius. & in uerbo greco fulliseos qui grece nesciunt :¬
& inlutino. quinec lutinȩ sciune: quid enim est
nondico inperitius. neque enim tuista non nosti
sedomnino fullatius : quain cum audias & legas
tam multos mult iplices ł que sermones
a postoli adiereneis uericatem conuincentis.

Expanded text:
est grammatica, quoniam Graece grammata litterae dicuntur, sic a disputatione dialectica nomen accepit, quoniam disputatio Graece dialoge uel dialexis appellatur. sicut autem grammaticus a ueteribus Latine dictus est litterator, ita qui Graece dialecticus dicitur multo usitatius et tolerabilius Latine dicitur disputator. puto iam quod apostolum disputatorem non neges, etiamsi dialecticum neges. inprobare ergo in uocabulo Graeco, quod adprobare cogeris in Latino, quid est aliud quam indoctis praetentare fallaciam, doctis facere iniuriam? aut si et disputatorem apostolum negas, qui tam adsidue, tam egregie disputabat, nec Graece nosti nec Latine, uel, quod est credibilius, et in uerbo Graeco fallis eos qui Graece nesciunt et in Latino qui nec Latine sciunt. quid enim est, non dico inperitius — neque enim tu ista non nosti —, sed omnino fallacius quam, cum audias et legas tam multos multiplicesque sermones apostoli adserentis ueritatem, conuincentis
Abbreviated transcription (Latin):
uamus iamtrib nec paruis uoluminib
epistulaetuae cresconii diligenter satis¬
queres ponderim qui p&iliani litteraes
contiremea rescribta quib refellebantur
defendendas putastis Tam̃ &iam hocbre¬
uiore opere institui desola causa maximianensium
tecũ agere & ex hacuna ostendere ommaquaeinilla
epistula posuisti quͥ mfrustra quaminaniter dixeris
Neq: enĩ contempnendum ÷ beneficiũdĩ quod & ad nr̃
dispensationis conpendiũ & adur̃ae correstionis sisapi¬
atis adiustorium prestare dgnatus est qui nescientib:
uobis nequeid ogentib nobis nauestron episcoporꝰ
mentib dominatus est it qui orbem xp̃ianum
ꝑ cõmimionẽ sauirm̃toꝵ maculatum peccatis crimi¬
nabantꝰ alienis quãuis &iam ipns falais & non probati
inmaximiani causa cogerentꝰ faterieoꝵ quosdam naues
peccatis non fuerunt peccatis non fuisse maculatos muna
sarrm̃toꝵ Cominumone constitutoseos quib tam¬
quã in nocentib adreueriendum dilationem dedert̃¬

Expanded text:
uamuis iam tribus nec paruis uoluminibus epistulae tuae, Cresconi, diligenter satisque responderim, qua Petiliani litteras contra mea rescripta, quibus refellebantur, defendendas putasti, tamen etiam hoc breuiore opere institui de sola causa Maximianensium tecum agere et ex hac una ostendere omnia, quae in illa epistula posuisti, quam frustra, quam inaniter dixeris. neque enim contemnendum est beneficium dei, quod et ad nostrae dispensationis conpendium et ad uestrae correctionis, si sapiatis, adiutorium praestare dignatus est. qui nescientibus uobis neque id agentibus nobis ita uestrorum episcoporum mentibus dominatus est, ut, qui orbem christianum per communionem sanabantur alienis, quamvis etiam ipsis falsis et non probatis, in Maximiani causa cogerentur fateri, eorum quos damnaverunt, peccatis non fuisse maculatos in una Sacramentorum communione constitutos, eos quibus tanquam innocentibus ad revertendum dilationem dederunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
uamuis iamtrib nec paruis uoluminib
epistulaetuae cresconi diligenter satis¬
queresponderim qui p&iliam littenas
conturmea rescribta quib refellebantur
defendendas putastis tam̃ &iam hoc bre¬
uiore opere institui desola causa maximianensium
tecũ agere & ex hacuna ostendere ommaquaeinilla
epistula posuisti qu mfrustra quam inaniter dixeris
Neq: enĩ contempnendum ÷ beneficiũdĩ quod & ad nũe
dispensationis compendiũ & adur̃a correstionis sisapi¬
atis adiustorium prestare dgnatus est qui nescientib
uobis nequeid agentib nobis nauestron episcoporꝰ
mentib dominatus eit ut quiorbem xp̃ianum
ꝑ cõmunionẽ sau trm̃toꝵ maculatum peccatis crimi¬
nabantꝰ alienis Quãuis &iam ipus falsis & non probatis
inmaximiani causa cogerentꝰ faterieoꝵ quosdamnauert̃
peccatis nonfuerunt peccatis non fuisse maculatos muna
saurm̃toꝵ Commumone constitutoseos quib tam¬
quã in nocentib ad reuertendum dilationem dedert̃¬

Expanded text:
uamuis iam tribus nec paruis uoluminibus epistulae tuae, Cresconi, diligenter satisque responderim, qua Petiliani litteras contra mea rescripta, quibus refellebantur, defendendas putasti, tamen etiam hoc breuiore opere institui de sola causa Maximianensium tecum agere et ex hac una ostendere omnia, quae in illa epistula posuisti, quam frustra, quam inaniter dixeris. neque enim contemnendum est beneficium dei, quod et ad nostrae dispensationis conpendium et ad uestrae correatis, adjutorium praestare dignatus est: qui nescientibus vobis, neque id agentibus nobis, ita vestrorum episcoporum mentibus dominatus est, ut qui orbem christianum per communionem Sacramentorum maculatum peccatis criminabantur alienis, quamvis etiam ipsis falsis et non probatis, in Maximiani causa cogerentur fateri, eorum quos damnaverunt, peccatis non fuisse maculatos in una Sacramentorum communione constitutos, eos quibus tanquam innocentibus ad revertendum dilationem dederunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
uod autẽ dixi. cum indue¬
rit incorruptione̾ &. immor¬
talitate̾. iam non caro & san¬
guis erit. scđm corruptione̾ carnalẽ
dictum ẽ. carnem non futurã. non
scđm substantia secundũ quam dm̃
corpus etiam post resurrectionem
caro appellarum est.
lo loco nisi quisq in quã uolunta¬
tem mutauent. bonu̾ oꝑari nͣ
potest. quod in nr̃a potestate
ẽe positum alio loco docet
ubi ait. aut facite arborem bonã &
fructum eius bonum. aut facite ar-¬
borem malam. & fructũ eius malũ.
Quod non eͣ contra grãm dei quam
tatem. sed ea potestas nulla ẽ. nisi a
deo detur. de quo dictũ est. Dedit
eis potestatem filios dei fieri. Cum
enim hoc sir in potestare qđ cũ uo¬
lumus facimus. nichil tam in po¬
testate quam ipsa uoluntas e̾. sed
preparatur uolunras a dño. Eo mͦ
ergo dar porestarem.
ic intelligendũ est. & quod dixi
postea in nraͣ porestare e̾e̾. ut
uel inseri bonitate dei. uł ex¬
cidi eius seueritare mereamur

Expanded text:
uod autem dixi , Cum induerit incorruptionem et immortalitatem, jam non caro et sanguis erit ; secundum corruptionem carnalem dictum est carnem non futuram, non secundum substantiam, secundum quam Domini corpus etiam post resurrectionem caro appellata est . 4. Alio loco , Nisi quisque, inquam, voluntatem mutaverit, bonum operari non potest, quod in nostra potestate esse positum alio loco docet, ubi ait: « Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum; aut facite arborem malam, et fructum ejus malum » . Quod nlius voluntatem; sed ea potestas nulla est, nisi a Deo detur; de quo dictum est, Joan. 1: Dedit eis potestatem filios Dei fieri. Cum enim hoc sit in potestate, quod cum volumus facimus, nihil tam in potestate quam ipsa voluntas est; sed praeparatur voluntas à Domino. Eo modo ergo dat potestatem. Sic intelligendum est et quod dixi postea, In nostra potestate esse, ut vel inseri bonitate Dei, vel excidi ejus severitate mereamur;
Abbreviated transcription (Latin):
uocant fundamͣtum. principia eiꝰ
sola redarguit. sed in cęteris illius
partib adnotationes ubi uidebat᷑
affixe sunt quib tota subuertitir.
er quib commonerer. si quando con¬
tra rotam. scribere uacauisset. Hic
liber sic incipit. Unum uerũ dm̃¬

Expanded text:
uocant fundamenti, principia eius sola redarguit, sed in ceteris ilpartibus annotationes ubi videbatur, affixae sunt, quibus tota subvertitur, et quibus commonerer, si quando contra totam scribere vacavisset. Hic liber sic incipit: Unum verum D
Abbreviated transcription (Latin):
austus dixit. Sed nonpo¬
terat mon. nisi natus c̾ẽt.
Et ego respondeo. Nec
nasci nonpoterat. nisi ds̃
non ee̾t. Aur si poruit & ds eẽ. et
nasci. quare non & non nasci potue¬
rit & mori: Uides gͦ utile satis non
ẽẽ in his consequentiã querere. aut
argumentis anniti. cum de reb a-¬
gitur que ꝑtineant ad nm. Sed
querendum potus est quid ipse de
se. quidue apli sui de eodem predica¬
uint. Ipsaq adeo ꝑtractanda genealo¬
gia est. & uidendum si sibi conueniat
non ex coniectura passionis natiuitatis
eius ex quirere ueritare᷑. quia &. pati ñ
natus potuit. & natus minime pati.
pͣsertim ipsis uobis fatentib deo ẽe im¬
possibile nichil. Quodent & ipsum fal¬
sum. si hoc constitert. non potuisse
mori non narum.

Expanded text:
AUSTUS dixit: Sed non poterat mori, nisi natus esset. Et ego respondeo, Nec nasci poterat, nisi Deus non esset: aut si potuit et Deus esse et nasci, quare non et non nasci potuerit et mori ? uides ergo utile satis non esse in his consequentiam quaerere aut argumentis adniti, cum de rebus agitur, quae pertineant ad Iesum; sed quaerendum potius est, quid ipse de se quidue apostoli sui de eodem praedicarint. ipsaque adeo pertractanda genealogia est et uidendum, si sibi conueniat, non ex coniectura passionis natiuitatis eius exquirere ueritatem, quia et pati non natus potuipraesertim ipsis uobis fatentibus deo esse inpossibile nihil: quod erit et ipsum falsum, si hoc constiterit non po- . tuisse mori non natum.
Abbreviated transcription (Latin):
deserti ab adiutorio dei adhoc uelo¬
citer & ꝑtinacit᷑ currerent. ut a ueni¬
tatis uia longnis aberrarent. Com¬
modum autem arbitror sub eius no-¬
mine uerba eius ponere: &. sub meo

Expanded text:
deserti adiutorio dei ad hoc uelociter et pertinaciter currerent, ut a ueritatis uia longius aberrarent. commodum autem arbitror sub eius nomine uerba eius ponere et sub meo
Abbreviated transcription (Latin):
et mundus illũ non cognouit. Trib
enim modis refelluntur. Primo qr
cum dr̃ in principio fecit ds cȩlum
& terram. trinitatẽ ipsam xp̃ianus
accipit. ubi non solum pat̾. sed & fili
trinitatis hoc loco longumẽ dispu-¬
tare. Deinde quia ubi dr̃. dixit dñs
fiat. & factum eͣ. ibi necesse ẽ intelli¬
gatur ꝑ uerbum eum fecisse quod
fecit. Uerbum autẽ patris est filius.
Non gͦ repugnat hoc capitulum
geneseos ubi scriptum est. & dixit d̾s̃
fiat. & factum ẽ illi loco ȩuangłũ
bum patris per quod facta sunt õma.

Expanded text:
et mundus illum non cognouit. tribus enim modis refelluntur. primo quia cum dicitur: in principio fecit deus caelum et terram, trinitatem ipsam christianus accipit, ubi non solus pater, sed et filtrinitatis hoc loco longum est disputare. deinde quia ubi dicitur: dixit deus: fiat, et factum est, ibi necesse est intellegatur per uerbum eum fecisse. quod fecit. uerbum autem patris est filius. non ergo repugnat hoc capitulum geneseos, ubi scriptum est: et dixit deus: fiat, et factum est, illi loco euangelii,bum patris, per quod facta sunt omnia.
Abbreviated transcription (Latin):
parte spͣs uidet qua corpoꝵ capiun¬
tur imagines. & mente nͣ uidet. S
plerumq in scripturis sciͣs sic posi¬
ta inueniuntur quema dinoduͣ ui¬
sa sunt. ũ etiam quema dmodũ in-¬
tellecta sunt. ut mentis uisio in qua
totus fructus est. exercendis lectorib
seruaretur. Sed ex multis quȩ aꝑte
sunt scripta manifestatur nobis quo¬
modo illa intellexerint quȩ sic in li¬
bris posuerunt. quomͦ figurate illis
demonstrara sunt. Ad duo enuim ge¬
nera illa uisionis. ꝑtinent figurate
demones. ad menris autem autem
idest ad intelligentie uisione̾. sim¬
plex & ꝓpna ptinet reuelatio rerũ
intellectarũ atq certarum. Oninia
tamen hec genera mirificis & in effa¬
bilib distributionib exibet atq mo-¬
deratur sc̃s sp̃s. summȩ in cominu¬
tabilisq sapientie. S isti miseristͣ
tiam. ubi inuisibile̾ dixit. Si enim
alter obiciat huic aplico uerbo euan¬
gelicum uerbum quod dñs ait. bea¬
ti mundicor des qmͣ ipsi dm̃ uidebr̃.

Expanded text:
parte spiritus uidet, qua corporum capiuntur imagines, et mente non uidet. sed plerumque in scripturis sic posita inueniuntur, quemadmodum uisa sunt. non etiam quemadmodum intellecta sunt. ut mentis uisio, in qua totus fructus est. exercendis lectoribus seruaretur. sed ex multis, quae aperte sunt scripta, manifestatur nobis. quomodo illa intellexerint. quae sic in libris posuerunt. quomodo figurate illis demonstrata sunt. ad duo enim genera illa uisionis pertinent figuratae demonstrationes; ad mentis autem. id est ad intellegentiae uisionem simplex et propria pertinet reuelatio rerum intellectarum atque certarum. omnia tamen haec genera mirificis et ineffabilibus distributionibus exhibet atque moderatur sanctus spiritus summae incommutabilisque sapientiae. sed isti miseri sunt. tiam, ubi inuisibilem dixit. si enim alter obiciat huic apostolico uerbo euangelicum uerbum, quoniam dominus ait: beati mundicordes, quoniam ipsi deum uidebunt,
Abbreviated transcription (Latin):
austus dixit. Si natus non
est nͣc. nec passus ẽ. Si au¬
tem passus ẽ. gͦ &. natusẽ.
Non uobis ex pedit michi
credite. in his reb consequentiam
querere nature. Alioquin. infirma¬
bitur omnis ura fides. Nam &. uos
inm ex urrgine natũ sine uin cotl
creditis. &.si ex consequentib priora
ꝓ banda sunt. erit hoc falsum Poterit
enim & uobis responderi in hunc mo¬
dum. quia si natus ẽ ex femina inc.¬
g& sominatus ex uiro ẽ. Si uͦ semina¬
tus ex uiro non ẽ. gͦ nec natus ex femi¬
na est. Potuit autem ut uos ereditis.
nasci non satus. Quare gͦ non potue¬

Expanded text:
AUSTUS dixit: Si natus non est Jesus, nec passus est: si autem passus est, ergo et natus est. Non vobis expedit, mihi credite, in his rebus consequentiam quaerere naturae; alioquin infirmabitur omnis vestra fides. Nam et vos Jesum ex virgine natum sine viri coitu creditis, et si ex consequentibus priora probanda sunt, erit hoc falsum. Poterit enim et vobis responderi in hunc modum, quia si natus est ex femina ergo et seminatus ex uiro est; si uero seminatus ex uiro non est, ergo nec natus ex femina est." potuit autem, ut uos creditis, nasci non satus; quare ergo non potue
Abbreviated transcription (Latin):
uos ẽẽ cognoscunt. Sicut gͦ ur̃ã in¬
tentio estꝰ semixpianos quos decipi¬
atis inquirere. sic nr̃aͣ intentio ẽ pseu¬
doxpianos uos ostendere: ut non solũ
xp̃iam peritiores uos conuincendo ꝓ¬
dant. s etiam imꝑitiores uos cauendo
ꝓficiant. Cur autem serpentẽ patrẽ
nrm e̾ẽ dixisti: An excidit tibi queͣ¬
admodum soleatis intuperare dm̃
qui homini p̾ceptum in paradiso de¬
dit: & laudare serpentẽ quod ei per
suũ consiliũ oculos aꝑuit: Puto ius¬
tum ẽe̾ ut serpentẽ illum diabolũ
a uobis laudatũ. tu ponius agnoscas
parentem tuum. Nam ille te suum¬
accipis xp̃m: Non ita est. Neq
enim sequitur. ut si eugłm accipio.
idcirco & natum accipiam xpmͣ. Cur÷
Quia eugłm quidẽ a pͣdicatione xp̃i
& ẽẽ cepit &. nominari: in quo tamen
ipse nusquã se natum ex hominib
dici. At uero genealogia q̃des qon

Expanded text:
uos esse cognoscunt. sicut ergo uestra inuos esse cognoscunt. sicut ergo uestra intentio est semichristianos, quos decipiatis, inquirere, sic nostra intentio est pseudochristianos uos ostendere, ut non solum christiani peritiores uos conuincendo prodant, sed et inperitiores uos cauendo proficiant. cur autem serpentem patrem nostrum dixisti? an excidit tibi. quemadmodum soleatis uituperare deum, qui homini praeceptum in paradiso dedit, et laudare serpentem, quod ei per suum consilium oculos aperuit? puto iustum esse, ut serpentem illum diabolum a uobis laudatum tu potius agnoscas parentem tuum; nam ille taccipis Christum ? non ita est. neque enim sequitur, ut, si euangelium accipio, idcirco et natum accipiam Christum. cur? quia euangelium quidem a praedicatione Christi et esse coepit et nominari, in quo tamen ipse nusquam se natum ex hominibus dicit. at uero genealogia adeo non
Abbreviated transcription (Latin):
quid deest fidei ex: quos circumue¬
nire conamini: Hunquid ideo id qd̃
eis adest destruendum ẽ. ac non po¬
tius id quod deest astruendũ est. sic̃¬
& ad quosdam imꝑfectos loquens
apłs̃ ait. gaudens & uidens uram con¬
uersationẽ. & id quod deest fidei urẽ
in xpo: Cernebat itaq quandã
fabricam spiritalem sicut alibi dicit
dei edificatio estis: & in ea cernebat
utrumq & unde gauderet & unde
satageret. Oaudebat ex eo quod iam
edificatum uidebat: satagebat ex eo
quod usq ad culmen ꝑfectionis adhuc
edificandũ ẽẽ sentiebat. Itaq uos reue¬
ra catholicos nondũ ꝑfectos sed quo¬
dammodo ut dixi semixpĩanos. quos
fallatis & seducatis ur̃a ꝑuersitate in¬
sectamini. S si qui adhuc etiam tales
sunt. si uos pseudo xpianos ee̾ intellex¬
erint. quamuis captiosis questionum
urãrum ꝓpositionib propt᷑ id quod
eoꝵ fidei deest respondere non possint:
non tamen sequendos sed deuitandos

Expanded text:
quid deest fidei eorum, quos circumuequid deest fidei eorum, quos circumuenire conamini, numquid ideo id quod eis adest destruendum, ac non potius id quod deest astruendum est? sicut ad quosdam inperfectos loquens apostolus ait: gaudens et uidens uestram conuersationem et id quod deest fidei uestrae in Christo. cernebat utique quandam fabricam spiritalem, sicut alibi dicit: dei aedificatio estis, et in ea cernebat utrumque: et unde gauderet et unde satageret. gaudebat ex eo, quod iam aedificatum uidebat, satagebat ex eo, quod usque ad culmen perfectionis adhuc aedificandum esse sentiebat. itaque nos reuera catholicos nondum perfectos, sed quodam modo, ut dixisti, semichristianos, quos fallatis et seducatis uestra peruersitate, insectamini. sed si qui adhuc etiam tales sunt, si uos pseudochristianos esse intellexerint, quamuis captiosis quaestionum uestrarum propositionibus propter id, quod eorum fidei deest, respondere non possint, non tamen sequendos, sed deuitandos
Abbreviated transcription (Latin):
austus dixit. Satis suꝑq
in lucem iam tͣductis erro¬
rib ac iudaice suꝑstitionis
simul & semixpiano abun¬
de detecta fallacia a doc¬
tissimo scilicet & solo no¬
bis post beatum patrem
nr̃m manicheum studen¬
do adimanto: non abre tamen uisum
est fr̃s canssimi hec quoq breuia uob̃
& concinna responsa ꝓpter callidas et
astutas conferentiũ nobiscum ꝓpositio¬
nes scribere. quo cum uidem uos ex mo-¬
re parentis sui serpentis captiosis ques¬
ipsi ad respondendũ uigilant᷑ eis sitis
instructi. Ita enim fiet: ut ad ea ipsa
que proposuerint religati. ulterius
huc atq illuc uagari non possint. Ac
ne ꝓ fusa cõfusaue oratione legenti-¬
um inundarentur ingenia: tam bre-¬
uit᷑ quam distincte ex aduerso sibi ip¬
ugustinus respondit. Tu semix pianos
cauendos putas quod nos eẽ dicis: nos
autem pseudoxpiͣanos cauemus. quod
uos c̾e̾ ostendimus. Nam quod semũ
est. ex quadam parte imꝑfectum: ex f¬
nulla tamen falsum ẽ. Quid gͦ si ali¬

Expanded text:
AUSTUS dixit: Satis superque in lucem jam traductis erroribus, ac Judaicae superstitionis simul et semichristianorum abunde detecta fallacia, a doctissimo scilicet et solo nobis post beatum patrem nostrum Manichaeum studendo Adimanto; non ab re visum est, fratres charissimi, haec quoque brevia vobis et concinna responsa, propter callidas et astutas conferentium nobiscum propositiones, scribere, quo cum iidem vos ex more parentis sui serpentis captiosipsi ad respondendum uigilanter eis sitis instructi.ita enim fiet. ut ad ea ipsa, quae proposuerint, religati ulterius huc atque illuc uagari non possint. ac ne profusa confusaue oratione legentium inundarentur ingenia, tam breuiter quam distincte ex aduerso sibi ipAUGUSTINUS respondit: Tu semichristianos cauendos putas, quod nos esse dicis; nos autem pseudochristianos cauemus, quod uos esse ostendimus. nam quod semum est, ex quadam parte inperfectum, ex nulla tamen falsum est. quid ergo? si ali
Abbreviated transcription (Latin):
strat: sed inseipso fuerit a patre male¬
dictus. In eodem tercio decimo de so¬
le & luna talia dicta sunt tanquam
sentiant. & idcirco tolerent uanos ado¬
ratores suos: quanuis uerba ibi acci¬
pi possint ab animali ad manimale
translata modo locutionis qui uoca¬
tur grece meraphora. sicut de man
scriptum ẽ quod fremat in utero ma¬
tris sue uolens ꝓgredi. cum utiq nͣ
habeat᷑ uoluntatẽ. In undetricesimo
absit inquam: ut sit in menbris sc̃oꝵr
etiam genitalib aliqua turpitudo.
Dicuntur quidem inhonesta. qͥa ñ
habent eam ętiam speciem decoris
quam menbra que in ꝓmptu locata
sunt: sed ꝓbabilior in aliis scriptis

Expanded text:
strat, sed in seipso fuerit a patre malestrat, sed in seipso fuerit a patre maledictus . In quarto decimo de sole et luna talia dicta sunt, tanquam sentiant, et ideo tolerent vanos adoratores suos : quamvis verba ibi accipi possint ab animali ad inanimale translata, modo locutionis qui vocatur graece metaphora; sicut de mari scriptum est quod fremat in utero matris suae, volens progredi , cum utique non habeat voluntatem. In undetrigesimo, Absit, inquam, ut sit in membris sanctorum etiam genitalibus aliqua turpitudo. Dicuntur quidem inhonesta, quia non habent eam speciem decoris, quam membra quae in promptu locata sunt : sed probabilior in aliis pos
Abbreviated transcription (Latin):
in quib hoc contigit. ut uniꝰ defunc̾¬
ti qui uocabatur helx duceret alter
uxorem idest iacob: a quo matheus nar-¬
rat genitũ ẽẽ ioseph s utermo fr̃i suo
eumꝰ genuit. cuius filiũ lucas dicit
fuisse ioseph. non utiq genitum s
ex lege adoptiuũ. Ho in eoꝵ litte¬
ris inuentũ est. qui recenti memoria
post ascensionẽ dnĩ de lac rescripse¬
runt. Nam etiam nomen eiusdem
mulieris que peperit iacob patrem io¬
seph de priore marito mathan qui fu¬
it pater iacob auus ioseph scđm ma¬
theum: & de marito posteriore melchi
peperit heli. ginus erat adopriuus io¬
seph. non tacuit affricanus. Quod qui¬
dem cum fausto responderẽ nondũ
legeran: s tamen ꝑ adoptionẽ potu¬
isse contingere ut unus homo duos
haber& patres dubitare nͣ poteram.
n duodecimo & in tercio decimo de
filio noe scdo qui est appellatus cham
ita disputatum ẽ tanquam ñ in filio
suo chanaan sicut scriptura demon¬

Expanded text:
in quibus hoc contigit, ut unius defuncin quibus hoc contigit, ut unius defuncti, qui uocabatur Heli, duceret alter uxorem, id est Iacob, a quo Matheus narrat genitum esse Ioseph; sed uterino fratri suo eum genuit, cuius filium Lucas dicit fuisse Ioseph, non utique genitum, sed ex lege adoptiuum. hoc in eorum litteris inuentum est, qui recenti memoria post ascensionem domini de hac re scripserunt. nam etiam nomen eiusdem mulieris, quae peperit Iacob, patrem Ioseph, de priore marito Mathan, qui fuit pater Iacob, auus Ioseph, secundum Matheum, et de marito posteriore Melchi peperit Heli, cuius erat adoptiuus Ioseph, non tacuit Afdem, cum Fausto responderem, nondum legeram; sed tamen per adoptionem potuisse contingere ut unus homo duos haberet patres, dubitare non poteram. 3. In duodecimo et tertio decimo, de filio Noe secundo qui est appellatus Cham, ita disputatum est, tanquam non in filio suo Chanaan, sicut Scriptura demon
Abbreviated transcription (Latin):
ONTRA
faustuͣ mani¬
cheum blasphe
tionem xp̃i. scripturas autẽ noui testa¬
menti quib conuincitur falsatas e̾ẽ
dicentẽ scripsi grande opus: uerbis
eius propositis reddens responsiones
meas. Triginta & tres disputationes st̃.
quos &iam libros cur non dixerim:
Nam et si sunt in eis aliqui ꝑbreues:
tamen libri sunt. Unus uero eorũ
ubi a nobis adu̾sus ens criminatioẽs
patriarcharũ uita defenditur: tante
ꝓlixitanis ẽ. quantȩ nullus fere libroꝵ
meor. In libro gͦ tercio cum soluerẽ
questionem quomodo potuerit duos
patres habere ioseph. dixi quidẽ qđ
ex alio natus ab alio fuerit adopratus:
s genus quoq adoptionis dicere de¬
biii. Sic enim sonat quod dixi: tanquã
eum uiuus adoptauerit alius pater.
Lex autẽ filios etiam mortuis adopta¬
bat: iubens ut frͣs sine filiis mortui du¬
ceret frͣ uxorem. & fr̃i defuncto ex eãdẽ
suscitara. Que ꝓfecto de duob unius
hominis patrib expeditior ibi reddi¬
tur ratio. Uterini autem fr̃s fuerunt

Expanded text:
ontra Faustum Manicheum blasphemtionem Christi, scripturas autem noui testamenti, quibus conuincitur. falsatas esse dicentem, scripsi grande opus uerbis eius propositis reddens responsiones meas. triginta et tres disputationes sunt, quos etiam libros cur non dixerim? nam etsi sunt in eis aliqui breues, tamen libri sunt. unus uero eorum, ubi a nobis aduersus eius criminationes patriarcharum uita defenditur, tantae prolixitatis est, quantae nullus fere librorum meorum. In libro ergo tertio cum soluerem quaestionem, quomodo potuerit duos patres habere Ioseph, dixi quidem, quod ex alio natus, ab alio fuerit adoptatus, sed genus quoque adoptionis dicere debui; sic enim sonat, quod dixi, tamquam eum uiuus adoptauerit alius pater. lex autem filios etiam mortuis adoptabat iubens, ut fratris sine filiis mortui duceret frater uxorem et fratri defuncto semen ex eadem suscitaret. quae profecto de duobus unius hominis patribus expeditior ibi redditur ratio. uterini autem fratres fuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uerum dmͣ
omĩpotentẽ
ex quo om¬
nia. ꝑ quẽ
omina. in
quo omĩa
et rogaui &
rogo. ut in
refellenda & reuincenda heresi
urã manichei. cui & uos fortasse
imprudentius quam maliciosius
adhesistis. det mnͥ mentem pacatã
atq tranquillã. & magis de urã
correctione quam de subuersiõe
cogitantẽ. Quam quã enĩ dñs ꝑ
suos seruos regna subu̾tat erroris
ipsos tamen homines in quantũ
hominessunt. emendandos ẽe̾ po¬
tius quam ꝑdendos iubet. Et
quicquid diuininis ante illud
ultimũ iudiciũ uidicatur siue
per impbos siue piustos. siue per
nescientesi

Expanded text:
uerum deum omnipotentem, ex quo omnia, per quem omnia. in quo omnia, et rogaui et rogo, ut in refellenda et reuincenda haeresi uestra, Manichaei. cui et uos fortasse inprudentius quam malitiosius adhaesistis, det mihi mentem pacatam atque tranquillam et magis de uestra correctione quam de subuersione cogitantem. quamquam enim dominus per suos seruos regna subuertat erroris, ipsos tamen homines, in quantum homines sunt, emendandos esse potius quam perdendos iubet. et quicquid diuinitus ante illud ultimum iudicium uindicatur, siue per inprobos siue per iustos siue per nescientes
Abbreviated transcription (Latin):
GEN¬
TE
AFER.
cUI¬
TAE
MLE¬
eloquio suais. ingemo callidus. sec¬
ta manicheus: ac per hoc nefando
errore ꝑuersus. Noueram ipse quẽ
admodum eũ commemoraui in libris
confessionũ mearura. Hic quod dam
uolum̃ edidit aduersus rectam xp̃ia-¬
nam fidem & catholicã ueritatem
Quod cum uenisset in manus nr̃as
lectumq eẽt a fr̃ib desiderauerunt. &¬
iure caritatis ꝑ quam eis seruimus fla-¬
gitauerunt. ut ei responderemꝰ. Noc
aggrediar nunc in nomine atq adiu¬
torio dñĩ & saluatoris nr̃i ib̃u xp̃i: ut
omnes qui hec legent. intelligant
quam nichil sit acutũ ingeniũ̾ & lin¬
gua expolita. nisi a dnõ gressus ho-¬
minis dirigantur. Quod multis eti¬
am tardiorib & inualidiorib occulta
equitate diuinȩ miscdĩȩ pͣstitum est.
cum multi a cerrimi &. facundissimi

Expanded text:
gente Afer, ciuitate Mileeloquio suauis, ingenio callidus, secta Manichaeus ac per hoc nefando errore peruersus. noueram ipse hominem, quemadmodum eum commemoraui in libris Confessionum mearum. hic quoddam uolumen edidit aduersus rectam christianam fidem et catholicam ueritatem. quod cum uenisset in manus nostras lectumque esset a fratribus, desiderauerunt et iure' caritatis, per quam eis seruimus, flagitauerunt, ut ei responderemus. hoc adgrediar nunc in nomine atque adiutorio domini et saluatoris nostri Iesu Christi, ut omnes, qui haec legent, intellegant, quam nihil sit acutum ingenium et lingua expolita, nisi a domino gressus hominis dirigantur. quod multis etiam tardioribus et inualidioribus occulta aequitate diuinae misericordiae praestitum est, cum multi acerrimi et facundissimi
Abbreviated transcription (Latin):
quod omnes humane conditionis si¬
mulait affectus: Prorsus si dixit
euangłista dormmiuit nc̃. dixit esu¬
riuit sitiuit. contristatus ẽ. exhilara¬
tus est. & si quid aliud omnia uera
sunt. que ita narrata sunt. ut nͣ eũ
simulasse. sed plane fecisse uel exi¬
buisse conscripta sint. sane non ne¬
cessitate conditionis. sed magisterii
uoluntate. & diuina etiam potestate.
Nam homo plerũq & si nolit iras¬
citur. et si nolit contristatur. et si
nolit dornuir. & si nolit esurit ac si¬
tit. ille autẽ omnia ista quia uolu¬
it. Sic etiam nascuntur homines
atq patiuntur. non quia uolunt
nec quod uolunt. illȩ autem ista .e¬
tiam quia uoluit. Tamen uera hec
& de illo fidelit᷑ ueracit᷑q conscrip¬
ta sunt. ut quisquis eius ȩuangłio
crediderit. ueritate instruatur. nͣ¬

Expanded text:
quod omnes humanae condicionis siquod omnes humanae condicionis simulauit adfectus? prorsus si dixit euangelista: dormiuit. Iesus, si dixit: esuriuit, sitiuit, contristatus est, exhilaratus est et si quid aliud: omnia uera sunt, quae ita narrata sunt, ut non eum simulasse. sed plane fecisse uel exhibuisse conscripta sint sane non necessitate condicionis, sed magisterii uoluntate et diuina etiam potestate. nam homo plerumque etsi nolit, irascitur; etsi nolit, contristatur; etsi nolit, dormit; etsi nolit, esurit ac sitit: ille autem omnia ista, quia uoluit. sic etiam nascuntur homines atque patiuntur, non quia uolunt nec quod nolunt; ille autem etiam ista, quia uoluit. tamen uera haec et de illo fideliter ueraciterque conscripta sunt, ut quisquis euangelio eius crediderit, ueritate instruatur, n