comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in iudea p̃uidit ñ ẽẽ defecturos. qͥ spẽ
in legislatorẽ ponerent. ⁊ sue salutis ari¬
torẽ moysen putarent: sicrit ⁊ ciidã sa¬
nato maledicentes dicunt. Tn sis ciscipłs
eiꝰ: nos enĩ moysi discipłi sumꝰ. Uñ aclh
sepe eloquia ditima signant᷑: possunt
argenti uocabulo etiam eiꝰdẽ eloqͥi scrip¬
tores intelli: quoꝵ ruta int̾ turbas homi¬
nũ resplenduit luce uirtutũ. S qr lex
peccata indicare potuit. ñ auferre: nõ
quisꝗͣ ueterũ patrũ. ñ legislador moyses
humani generis redẽptor extitit. Argen¬
tũ gͦ in comutatione hꝰ sapientie ñ appen¬
ditur: qr qͥlibet scĩ ẽẽ poterunt. in cõpara¬
tione unigeniti fibii. nulliꝰ meriti fuisse pẽ¬
sant᷑. Qͥ nisi huiꝰ sapĩe serrios se cognosce¬
rent: sci nullatenꝰ fuissent. Ad hoc quippe
illi missi sunt. rit in cordibꝰ honinũ tiã
hiuc sapĩe p̃dicando p̃pararent: neq ut
ꝓ ea. s ꝑ eã subiectos ppłos regerent. ¶ꝑ

Expanded text:
in Judaea praevidit non esse defuturos qui spem in legislatore ponerent, et suae salutis auctorem Moysen putarent, sicut et cuidam sanato maledicentes dicunt: Tu discipulus sis ejus, nos enim Moysi discipuli sumus . Unde adhuc saepe eloquia divina designantur possunt argenti vocabulo etiam ejusdem eloquii scriptores intelligi, quorum vita inter turbas hominum resplenduit luce virtutum. Sed quia lex peccata indicare potuit, non auferre, non quisquam veterum patrum, non legislator Moyses humani generis redemptor exstitit. Argentum ergo in commutatione hujus sapientiae non appenditur, quia quilibet sancti esse potuerunt, in comparatione unigeniti Filii Dei nullius meriti fuisse pensantur, qui nisi hujus sapientiae servos se esse cognoscerent, sancti nullatenus fuissent. Ad hoc quippe illi missi sunt, ut in cordibus hominum viam huic sapientiae praedicando praepararent, neque ut pro ea, sed per eam subjectos populos regerent. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
In hac itaq t̾restri domo qͦusq inimus.
ip̃m ut ita dicã corruptionis nr̃e patiecẽ
m̃tis ocło nullatenꝰ penetramꝰ: ⁊ uicissim
in aliis uid̾e occulta ñ possumꝰ. Unde sc̃a
eccła sponsi si speciẽ uid̾e in diuinitate d̃¬
siderans. nec tñ ualens. qi et̾nitatis illius
formã ꝗͣ intueri ꝯcupiuerat. ab eiꝰ oculis
assũpta humanitas abscondebat: in canti¬
coꝵ canticis merens dicit. En ipse stat p
parietẽ nr̃m. Acsi aꝑte dicat. Ego hunc
in cuuinitatis sue iã specie uid̾e ddesid̾o: sed
acdhuc a uisione illiꝰ ꝑ assũpde carnis pari¬
ctẽ excludor. Quousq itaq in hac corrup¬
tibili carne uirgimꝰ: cogitõnes nr̃as in al¬
terutrũ ñ uidemꝰ. Uñ rursũ ꝑ eundẽ pau¬
lũ dr̃. Qͥs scit hominũ que surit hoĩs. nisi

Expanded text:
domo quousque vivimus, ipsum, ut ita dicam, corruptionis nostrae parietem mentis oculis nullatenus penetramus, et vicissim in aliis videre occulta non possumus. Unde sancta Ecclesia sponsi sui speciem videre in divinitate desiderans, nec tamen valens, quia aeternitatis illius formam quam intueri concupiverat ab ejus oculis assumpta humanitas abscondebat, in Canticis canticorum moerens dicit: En ipse stat post parietem nostrum . Ac si aperte dicat: Ego hunc in divinitatis suae jam specie videre desidero, sed adhuc a visione illius per assumptae carnis parietem excludor. Quousque itaque in hac corruptibili carne vivimus, cogitationes nostras in alterutrum non videmus. Unde rursum per eumdem Paulum dicitur: Quis scit hominum quae sunt hominis, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
sapĩam sola puritate u̾itatis ostẽdere.
ñ aut eloqͥi tinclione fucare. Sequtil.¬
ẽẽ qͥs nesciat : ⁊ cdũ multi alii p̃ciosi siñ
lapicles. qͥ longe istos estimatiõe magni¬
tudinis antecellant: cur saphirꝰ ꝑ sardo¬
nicꝰ potissimũ p̃ciosꝰ noĩatus ẽ. cũ uterq
lapis sit alioꝵ lapidũ cõꝑatione uilissimꝰ.
nͥ ut eos lapides qͥ p̃ciosi describunt᷑. dum
p̃ciosos ñ esse cognoscimmꝰ. in eoꝵ intelli¬
gentiã aliud exquiramꝰ : Sardonicꝰ q̃ppe
terre rubre similitudinẽ tenet: saphirus
uͦ aeriã habet speciẽ. Possunt gͦ in sardo

Expanded text:
sapientiam sola puritate veritatis ostendere, sapientiam sola puritate veritatis ostendere, non autem eloquii tinctione fucare. Sequinon esse quis nesciat? Et dum multi alii pretiosi sint lapides, qui longe istos aestimatione magnitudinis antecellant, cur sapphirus vel sardonychus potissimum pretiosus nominatus est, cum uterque lapis iste aliorum lapidum comparatione vilissimus sit? nisi ut eos lapides qui pretiosi describuntur, dum pretiosos non esse cognoscimus, in eorum intelligentia aliud exquiramus. Sardonychus quippe terrae rubrae similitudinem tenet, sapphirus vero aeream habet speciem. Possunt ergo i
Abbreviated transcription (Latin):
indie. hꝰ mundi sapientes: qui ꝗͣuis ꝑ in¬
sicdelitatẽ. ⁊ plerũq ꝑ actionẽ fedi sint:
ante humanos tñ ocłos suꝑcdricte hone¬
statis colore fucant᷑. S coeterna dĩ sapĩa
tinctis indie coloribꝰ ñ ꝯfert᷑: qr quisqͥs
hanc tieracit̾ intelligit ÷ ab his hõibꝰ qͦs
mundꝰ sapientes coluit. quã longe di¬
stet agnoscit. Ipsaq eiꝰ mandatoꝵ u̾ba
ab hꝰ mundi sapientibꝰ differt: qͥ dũ in¬
tendunt eloquentie. eoꝵ dicta qͣsi pulra
apparent specie. ⁊ fucatione tinctur
cum rerũ uirtute careant. alrud se esse
ꝗͣ sunt. uerboꝵ cõpositionibꝰ quasi suꝑ¬
p̃tendit exteriꝰ: ⁊ aliud seruat interiꝰ. Neꝙ
in dictis sius pulera uideri appetit nntõ¬
resermonis: s integritate ueriratis. In
ornam̃ta ñ habet: qͣsi uestis sine tincła¬
placet. Quã fucationẽ tincture bene
paulus despexerat: cũ dicebat. Quei
loqum ñ in doctis humane sapĩe u̾bis
s in doctrina sp̃c. Malebat qͥppe hanc

Expanded text:
nt hujus mundi sapientes; qui quamvis per infidelitatem et plerumque per actionem foedi sint, ante humanos tamen oculos superductae honestatis colore fucantur. Sed coaeterna Dei sapientia tinctis Indiae coloribus non confertur, quia quisquis hanc veraciter intelligit, ab his hominibus quos mundus sapientes coluit quam longe distet agnoscit. Ipsaque ejus mandatorum verba ab hujus mundi sapientibus differunt, qui dum intendunt eloquentiae, eorum dicta quasi pulchra apparent specie, et fucatione tincturcum rerum virtute careant, aliud se esse quam sunt, verborum compositionibus, quasi super servat interius; neque in suis dictis pulchra videri appetit nitore sermonis, sed integritate veritatis. In ornamenta non habet, quasi vestis sine tincplacet. Quam fucationem tincturae bene Paulus despexerat, cum dicebat: Quae et loquimur non in doctis humanae saplentiae verbis, sed in doctrina spiritus . Malebat quippe hanc
Abbreviated transcription (Latin):
onis ꝑciꝑe: aliud unũ singłarit᷑ ꝑ diuinta¬
tis potentiã dm̃i ex ipso ꝯceptu ꝓdisse. Nec
equari potest gła rinigeniti habita ꝑ natu¬
ram: aliis acceptis ꝑ gr̃am. Mediator qͥppe
ticus desipit. alter in humanitate. alter
⁊ manente incõmutabili essentia. que
ei ẽ cũ patre ⁊ cũ spũ scõ coet̾na assũpst
intra iurginea iuscera. ubi ⁊ ĩpassibilis p¬

Expanded text:
 aliud unum singulariter per divinitatis potentiam Deum ex ipso conceptu prodiisse. Nec aequari potest gloria Unigeniti habita per naturam, aliis accepta per gratiam. Mediator quippeticus desipit, alter in humanitate, alter et manente incommutabili essentia, quae ei est cum Patre et cum Spiritu sancto coaeterna, assumpsit intra virginea viscera u
Abbreviated transcription (Latin):
suũ: ce ibi ꝯsubunt quid uelit occulta
uoluntas dĩ. seseq subdicos debere ẽẽ
sũmis ordinationibꝰ cognosoentes. hu¬
miliant cernioẽ corcdis iugo diine di¬
spensationis. Quisqͥs nͦ talis ẽ: quilibet
secus uoto. aliud extrinsecꝰ teneat᷑ officio:
⁊ hac sapĩa non iã turbulenta ato ꝯfusa
s tranqͥlla corda repleant᷑. Bene gͦ de ea
dicit᷑. qr abyssus dicit ñ est in me: ⁊ mare
loquit᷑. ñ est mecũ. Acsi aꝑte cliceret᷑. Per

Expanded text:
unt quid velit occulta voluntas Dei; seseque subditos debere esse summis ordinationibus cognoscentes, humiliant cervicem cordis jugo divinae dispensationis. Quisquis vero talis est, quilibet aliud intrinsecus voto, aliud extrinsecus teneatur officio; et hac sapientia non jam turbulenta atqua confusa, sed tranquilla corda repleantur. Bene ergo de ea dicitur quia Abyssus dicit: Non est in me, et mare loquitur: Non est mecum. Ac si aperte di
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ t̾renis cdesid̃iis estuare. art qͥd hic qui¬
isrłiticꝰ ppłs custodiã sabb̃i accepit in mu¬
nere: hinic eꝯtra ẽ egyptꝰ muscaꝵ muli¬
tudine ꝑcussa. Popłs nãq qͥ dm̃ sequi᷑
accepit sabb̾m. sd : requiẽ m̃tis: ut nullo
in hac tuta desid̾ioꝵ carnalrũ appetiu
fatiget᷑: eg yptus uͦ que hꝰ inrincti speciẽ
tenet muscis ꝑcrtitur. Ausca .R nriis
insolens ⁊ inquietũ aĩal ẽ. In qͣ qͥd altud
ꝗͣ insolentes cure clesid̾ioꝵ carnatiũ desis¬

Expanded text:
quam terrenis desideriis aestuare? aut quid hic quiIsraeliticus populus custodiam Sabbati accepit in munere; hinc e contra est Aegyptus muscarum multitudine percussa. Populus namque, qui Deum sequitur, accepit Sabbatum, id est requiem mentis, ut nullo in hac vita desideriorum carnalium appetitu fatigetur. Aegyptus vero, quae hujus mundi speciem tenet, muscis percutitur. Musca enim nimis insolens et inquietum animal est. In qua quid aliud quam insolentes curae desid
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ integritate eiꝰ ꝑfrui ñ ꝑmitunt᷑. f¬
gyptꝰ gͦ muscis ꝑcucit᷑. qr eoꝵ corda qui
carnaliũ ad imia clep̃ssa ft̃: ut ad quicas
ope pietatis ad eor ueritas uenit: priꝰ
ab eo cogitationũ carnaliũ estus eicit.
⁊ post in eo turcritũ aona cdisponit. Qd̾
bene nob̾ satra erigłii hystoria ĩnriit. in¬

Expanded text:
m integritate ejus perfrui non permittunt. Aegyptus ergo muscis percutitur, quia eorum corda qui carnalium ad ima depressa sunt, ut ad quietis ope pietatis ad cor veritas venit, prius ab eo cogitationum carnalium aestus ejicit, et post in eo virtutum dona disponit. Quod bene nobis sacra Evangelii h
Abbreviated transcription (Latin):
scriptũ est. donec plenitudo gentiũ intͣret.
dat. saluandã se offert õipotenti dño pec¬
catis nigra gentilitas. Topatiũ uͦ: p̃ciosꝰ
quasi multis coloribꝰ. sic multis uͥtutibus
luceant. S ne acceptis qͥsq u̾tutibꝰ extolla¬

Expanded text:
scriptum est: Donec plenitudo gentium intraret, dat, salvandam se offert omnipotenti Domino, peccatis nigra gentilitas. Topazium vero pretiosquasi multis coloribus, sic multis virtutibus luceant. Sed ne acceptis quisque virtutibus extolla
Abbreviated transcription (Latin):
sicut flatũ trabimꝰ ut corpꝰ uiuat: sic ab
subsistat. Uñ psalmista ait. Os meũ
aꝑui: ⁊ attraxi sp̃m. Que nimir̃ sapĩa
humana carne cũ aĩa rationali suseep¬
ta. dũ ab intimis appariuss in prõptu.
mundꝰ hic qͥ autorẽ suũ ĩuisibilẽ uidere
ñ potuit: quẽ uisibilẽ ꝯspexit hoẽm. eũ
qͦ ⁊ inuisibilẽ cognouit dm̃. Conu̾sa ẽ
ab infidelitatis sue tenebris. suꝑba priꝰ
sua au̾sione gentilitas: ostensis signis
atq pdigiis creuit fides. Propagata ã
emicuit. Cui cũ deessent aꝑti adu̾sarii.
teptari cept asunz. Nã multe q̃ in ea
hereses exorte: ꝯtra eã duri c̾taminis bel¬
la parauer̃t. Exercenda qͥppe ẽ hoc tẽpore
ꝑ laborẽ: que seq̃nti tendit ad remuĩatio¬
nẽ. Qua ex re actũ ẽ. ut in ea ĩmulli ꝓdi¬
rent. qͥ mediatorẽ dĩ ⁊ hominũ. hõem xp̃m

Expanded text:
sicut flatum trahimus, ut corpus vivat, sic ab tam anima subsistat. Unde Psalmista ait: Os meum aperui, et attraxi spiritum . Quae nimirum sapientia, humana carne cum anima rationali suscepta, dum ab intimis apparuisset in promptu, mundus hic quia auctorem suum invisibilem videre non potuique et invisibilem agnovit Deum. Conversa est ab infidelitatis suae tenebris superba prius sua aversione gentilitas, ostensis signis atque prodigiis crevit fides; propagata autemicuit. Cui cum deessent aperti adversarii, tentari coepit a suis. Nam multae quoque in ea haereses exortae contra eam duri certaminis bella paraverunt. Exercenda quippe est hoc tempore per laborem, quae sequenti tendit ad remunerationem. Qua ex re factum est ut in ea nonnulli prodirent, qui mediatorem Dei et hominum, hominem
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃. S qͥd qd̾ plerosꝙ antiquoꝵ patrũ
nouimꝰ. hanc sapĩam ⁊ intͥnsecꝰ uiacit̾
tenuisse. & curas mundi extrinsecꝰ soll¬
ter ministrasse: An ꝑceptione hꝰ sapĩe
ioseph priuatũ dicimꝰ : qui famis tẽpore
totius egypti euras suscipiens. ñ solum
aduenientiũ minist̾ii sm arte seruait
An ab hac sapĩa clamel alienꝰ exticit: qͥ a
chaldeoꝵ rege in babylonia pͥnceps ma¬
gistratuũ effectꝰ. tanto maioribꝰ curis oc¬
cupatus ẽ. quanto ⁊ subluniori potestate
om̃ibꝰ prelatusͦ Cũ gͦ ꝯstet plerũq etiã
bonos ñ t̾reno studio. t̾renis curis ĩpli¬
cari: patent̾ cognoscimꝰ. qr sic ñnumqͣ
ciues ierłm angarias soluunt babylo¬
nie: sicut sepe cies babylonie ĩpend̃t
angarias ierłm. Nã sunt ĩnulli qͥ uer¬
bũ uite ꝑ sapi̾e ostentationẽ p̃dicant:

Expanded text:
d est quod plerosque antiquorum patrum novimus hanc sapientiam et intrinsecus vivaciter tenuisse, et curas mundi extrinsecus solemniter ministrasse ? An perceptione hujus sapientiae Joseph privatum dicimus, qui famis tempore totius Aegypti curas suscipiens, non solum advenientium ministerii sui arte servavit? An ab hac sapientia Daniel alienus exstitit, qui a Chaldaeorum rege in Babylonia princeps magistratuum effectus, tanto majoribus curis occupatus est, quanto et sublimiori dignitate omnibus praelatus ? Cum igitur constet plerumque etiam bonos non terreno studio terrenis curis implicari, patenter agnoscimus quia sic nonnunquam cives Jerusalem angarias solvunt Babyloniae, sicut saepe cives Babyloniae impendunt angarias Jerusalem. Nam sunt nonnulli qui verbum vit
Abbreviated transcription (Latin):
tas accipiniꝰ: qͥ studuerunt ad custodiam
nr̃am. sc̃ẽ p̃dicationis uoce uigilare: S
cũ redẽptorẽ suũ eccła quereret: in ipsis
antiq̃s p̃dicatoribꝰ spem figere noluit. que
dicit. Paululũ cũ ꝑtransisem eos: inuem q̃
diligit aĩa mea. Inũ qͥppe inuienire ñ poss.
si istos ꝑtransire noluiss. In istis se custodi¬
bus inficdeles fixerant: qui xp̃m d̃i filitm
unũ quẽlib ẽẽ illoꝵ credebãt. Noce gͥ as
ficde petri inuentos ugiles sc̃a eccła trals¬

Expanded text:
tas accipimus, qui studuerunt ad custodiam tas accipimus, qui studuerunt ad custodiam nostram sanctae praedicationis voce vigilare? Sed cum Redemptorem suum Ecclesia quaereret, in ipsis antiquis praedicatoribus spem figere noluit, quae dicit: Paululum cum pertransissem eos, inveni quem diligit anima mea . Illum quippe invenire non posset si istos pertransire noluisset. In istis se custodibus infideles fixerant, qui Christum Dei Filium unum quemlibet esse illorum credebant. Voce igitur ac fide Petri inventos vigiles sa
Abbreviated transcription (Latin):
ocłi fide temierunt dm̃. cũ ud̾ent hõem.
Uñ ab eo scĩs discipłĩs dr. Quẽ dicunt
hões ẽẽ filiũ hoĩs: Cui cũ protinꝰ respon¬
derent. alii ioħem baptistam. alii ã hebyã.
alii uͦ ieremiã. art unũ ex ꝓpħis: de suo mox
sensu reqͥrunt᷑. Nos ã quem me ẽẽ dicitis:
Ciu petrus totiꝰ eccłe uoce respondens: ant
trus ꝓ hac sapĩa uasa auri excelsa ⁊ emi¬
uentia cõmutare noluit: qͥ de illa ñ aliud
ꝗͣ erat intellexit. Magnũ qͥppe ut cdictũ
est uas auri iohs: magnũ uas auri hebi¬
as ł ieremias fuit. S quisqͥs eiidẽ cdm̃m
quẽtib eoꝵ ẽẽ credidit: uas auri excels̃
eminens ꝓ sapĩa cõmutauit. Eccła uͦ pro
quippe ad se uenisse sapĩam uidens. nolut
se in illis aureis uasis figere: s in eã stuch¬
it fide certissima ꝑtransire. Uñ in cantu
canticoꝵ dic̃. hntiener̃t me iugiles: qͥ
stochunt ciucatẽ. Num quẽ dilexit aĩa
mea uidistis: Paululũ cũ ꝑtransisem eos

Expanded text:
ent hominem. Unde ab eo sanctis discipulis dicitur: Quem dicunt homines esse Filium hominis? Cui cum protinus responderent: alii Joannem Baptistam, alii autem Eliam, alii vero Jeremiam, aut unum ex prophetis; de suo mox sensu requiruntur: Vos autem quem me esse dicitis? Cui Petrus totius Ecclesiae voce respondens, ait: trus pro hac Sapientia vasa auri excelsa et eminentia commutare noluit, qui de illa, non aliud quam erat, intellexit. Magnum quippe, ut dictum est, vas auri Joannes, magnum vas auri Elias vel Jeremias fuit; sed quisquis eumdem Dominum quemlibet eorum esse credidit, vas auri excelsum et eminens pro Sapientia commutavit. Ecclesia vero pro quippe ad se venisse sapientiam videns, noluit se in illis aureis vasis figere, sed in cam studuit fide certissima pertransire. Unde in Canticis canticorum dicit: Invenerunt me vigiles qui custodiunt civitatem. Num quem dsem eos,
Abbreviated transcription (Latin):
labunt᷑. Inueniri gͦ sapĩa in eoꝵ terra
ñ potest᷑ qui suauit̾ uiuunt: qr tanto
ueriꝰ stulti st̃. quanto maiora ꝑlentes
in minimis letantur. Hinc petrꝰ eandẽ
pranoꝵ stulticiã rep̃hendit dic̃s. Uolun¬
tatẽ existimantes dĩ: delicias coinqͥnati¬
onis ⁊ macule. Hinc salomon ait. Rasũ
deputaui errorẽ: ⁊ gaudio dixi. Quid
frustra deciꝑisͦ Dicat itaq uir sc̃s de sa¬
pientia. nec inuenit᷑ in t̾ra suauit̾ inuen

Expanded text:
. Inveniri ergo sapientia in eorum terra non potest, qui suaviter vivunt, quia tanto verius stulti sunt, quanto majora perdentes, in minimis laetantur. Hinc Petrus eamdem pravorum stultitiam reprehendit, dicens: Voluptatem existimantes diei delicias, coinquinationis et maculae . Hinc Salomon ait: Risum deputavi errorem, et gaudio dixi: Quid frustra deciperis . Dicat itaque vir sanctus de sap
Abbreviated transcription (Latin):
libꝰ ñ adiittit. dic̃s. Negaui ꝯsolari a¬
nimã meã. Acsi aꝑte dicat. Qͥ de tẽꝑa¬
liũ amissiõe ñ lugeo: de temꝑaliũ abun¬
dantia ꝯsolari nequaꝗͣ possũ. Cui tãqͣ
sinos audientes ista diceremꝰ: quid gͥ
queris. qͥ ꝯsolari in his que mundi sunt
reniris: ilico adiecit. Memor fui di: ⁊ de¬
lectatꝰ sũ. Acsi aꝑte dicat. Terrenaꝵ reꝵ
me nec abtindantia refouet autoris
aũt mei quẽ adhuc uud̾e ñ ualeo: uel
sola memoria delectat. Hec ẽ gͥ amari¬
tudo sapientiũ: qr dũ spe inalta erecti
sunt. nullis hic gaudiis aninrũ st̾mr.
Hinc  scriptũ est. Cor sapientiũ ubi tͥ¬
sticia ẽ: ⁊ corstultoꝵ ubi leticia. Hinc ia¬
cobꝰ dicit. Miseri estote: ⁊ lugete ⁊ plora¬
te. Risus uest̾ in luctũ ꝯu̾tat᷑: ⁊ gaudiũ
in merorẽ. Hinc ꝑ semetipsã ueritas at

Expanded text:
libus non admittit, dicens: Negavi consolari animam meam. Ac si aperte dicat: Qui de temporalium amissione non lugeo, de temporalium abundantia consolari nequaquam possum. Cui tanquam si nos audientes ista diceremus: Quid igitur quaeris, qui consolari in his quae mundi sunt renuis? illico adjecit: Memor fui Dei, et delectatus sum . Ac si aperte dicat: Terrenarum rerum me nec abundantia refovet, auctoris autem mei quem adhuc videre non valeo. vel sola memoria delectat. Haec est igitur amaritudo sapientiam, quia dum spe in alta erecti sunt, nullis hic gaudiis animum sternunt. Hinc enim scriptum est: Cor sapientium ubi tristitia est, et cor stultorum ubi laetitia . Hinc Jacobus dicit: Miseri estote, et lugete, et plorate, et risus vester in luctum convertatur, et gaudium in moerorem . Hinc per semetipsam
Abbreviated transcription (Latin):
diuites solent m̃tis tedio affecti. bona tẽ¬
porabit̾ accepta ꝯsꝑicere: ⁊ tͥsticiã delinire.
Cũ enũ merore qͦdã tangi se sentiunt. eqͦs
aspiciunt: auri argentiq sui uascła ꝯtem¬
plant᷑: p̃dia circũeunt. Cũq ꝑ hec tẽꝑali¬
a ocłos libent̾ trahunt: obortũ aĩe merorẽ
uincunt. Uñ eis ⁊ in engłio ueritas dicit.
¶e uob̾ diuitibꝰ: qͥ habetis osolationem

Expanded text:
divites, solent mentis taedio affecti, bona temporaliter accepta conspicere, et tristitiam delinire. Cum enim moerore quodam tangi se sentiunt, equos aspiciunt, auri argentique sui vascula contemplantur, praedia circumeunt. Cumque per haec temporalia oculos libenter trahunt, obortum animae moerorem vincunt. Unde eis et in Evangelio Veritas dicit: Vae vobis divitibus, qui habetis consolatione
Abbreviated transcription (Latin):
int̾na gaucdia uisionis dĩ. ⁊ socialẽ fre¬
quentiã angłoꝵ ꝑsistentiũ. redux̃ ocłos
ad ima: iudit qͦ iaceret: qͥ ad hoc ꝯditus
fuerat. ut in celestibꝰ stare potuisset. Pen¬
sauit ubi ẽẽt. ⁊ qͦ deess ⁊ ingemuit. pro¬
iectũq se a uultu ocłoꝵ dĩ doluit: quia ĩ
cõparatiõe lucis intime. grauiores sense¬
rat exilii sui tenebras qͣs tolerabat. Hĩc¬

Expanded text:
socialem frequentiam angelorum persistentium, reduxit oculos ad ima, vidit quo jaceret, qui ad hoc conditus fuerat, ut in coelestibus stare potuisset; pensavit ubi esset, et quo deesset ingemuit; projectumque se a vultu oculorum Dei doluit, quia in comparatione lucis intimae graviores senserat exsilii sui tenebras quas tolerabat
Abbreviated transcription (Latin):
nã digna factis recipimꝰ: hic uͦ nichil
mali gessit. Ine talis qͥ ad crucẽ uenit
ex cupa: ecce qualis a cruce recedit ex
gr̃a. ꝯfitebat᷑ dñm. quẽ uidebat secum
hunana infirmitate morientẽ: qñ nega¬
bant apłi eũ qũe miracła uid̾ant dini¬
na uirtute facientẽ. S hi qͥ saluari ho¬
minẽ ꝓpͥis uiribꝰ astriuunt: eandẽ ꝯfessi

Expanded text:
nam digna factis recipimus; hic vero nihil nam digna factis recipimus; hic vero nihil mali gessit . » Ille, qui talis ad crucem venit ex culpa, ecce qualis a cruce recedit ex gratia. Confitebatur Dominum, quem videbat secum in humana infirmitate, quando eum negabant apostoli, quem miracula viderant divina virtute facientem. Sed hi, qui salvari hominem propriis viribus astr
Abbreviated transcription (Latin):
dysũ. Intueam᷑ qualis ad patibulũ uent.¬
⁊ a patibulo qualis abscesserit. Genit re
intulit: morientis dñi iritã p̃cdicartit d̾ic̃õ¬
cruce claui manꝰ pedesq ligau̾ant: uichl
in eo apenis liberũ nͥ cor ⁊ lingua remai¬
serat. Inspirante dõ totũ illi obtulit qd̾
in se liberũ inuenit: ut uixta hoc quod
scriptũ ẽ. corde cred̾et ad iusticiã. ore ã¬
ꝯfiteret᷑ ad salutẽ. In corde ã ficdeliũ tres
cunctas subita repletꝰ gr̃a. ⁊ accepit laiͦ:
⁊ seruauit in cruce. Fidẽ nãq habuit. qͥ
regnaturũ dñm credidit: que secũ pa¬
rider morientẽ rudit. Spem habuit. qͥ
regni eĩ aditũ postulauit diõs. Mem̃to
mei.dũ uen̾is in regnũ trrũ. Caritatẽ ꝙ
in morte sua ueraciter tenuit: qͥ fratr̃e
⁊ ꝯlatronẽ. ꝓ simili scelere morientẽ: ⁊ de
rniq̾tate sua arguit. ⁊ ei uttã ꝗͣ cognon¬
in eãdẽ dãnatione es: Et nos qͣdem iuste̾.

Expanded text:
disum. Intueamur qualis ad patibulum venit, etdisum. Intueamur qualis ad patibulum venit, et a patibulo qualis abscessit. Venit reus intulit, morientis Domini vitam praedicavit, diccruce clavi manus ejus pedesque ligaverant, nihil in eo a poenis liberum nisi cor et lingua remanserat, inspirante Deo totum illi obtulit, quod in se liberum invenit, ut juxta hoc quod scriptum est: Corde crederet ad justitiam, ore confiteretur ad salutem . In corde vero fidelium tres cunctas subita repletus gratia, et accepit latro, et servavit in cruce. Fidem namque habuit qui regnaturum Dominum credidit, quem secum pariter morientem vidit. Spem habuit qui regni ejus aditum postulavit, dicens: Memento mei cum veneris in regnum tuum. Charitatem quoque in morte collatronem pro simili scelere morientem et de iniquitate sua arguit, et ei vitam quam cognovin eadem damnatione es. Et nos quidem juste:
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Grã di sum. id qd̃ sũ. Ex cuiꝰ niir̃
aspiratione gr̃e. qr iurtutũ oꝑa protinꝰ in
corde generant᷑. ut ex lib̾o qͦ arbitͥo subseqͣ¬
tur actio. cui pꝰ hanc uttã retͥbutio eterna
uiribꝰ exultant: suisq p̃cedentibꝰ meritis
redẽptos se eẽ głant᷑. Quoꝵ pfecto assertio
inuienit᷑ Sͥmecipsi ꝯtraria: qr ͥ dñ ĩnocen¬
tes se asser̃t. ⁊ redẽptos: hocipsũ in se nom̃¬
redẽptionis euacuant. Omĩs nãq qͥ reli¬
mit᷑: ex aliqͣ proculdubio captiritate li¬
berat᷑. Unde gͥ quilib iste redẽptꝰ ẽ. si priꝰ
ñ fuit sub culpa captinus: Liquet itaq
qr multũ desipit: quisqͥs hec sapit. Hoĩs
qͥppe meritũ suꝑna gr̃a ñ ut ueniat inu¬
nit: s postqͣ uenerit facit. Atq ad indignã
mentẽ tieniens d̃s. cdignã sͥ exhib uenien¬
do: &e facit in ea meritũ qd̃ remunerit. qͣ
hec m̃tis ocłos ad iltũ latronẽ ducere. qͥ
de fratide ascendit crucẽ: de cruce para¬

Expanded text:
dicens: Gratia Dei sum id quod sum . Ex cujus nimirum aspiratione gratiae, quia virtutum opera protinus in corde generantur, ut ex libero quoque arbitrio subsequatur actio, cui post hanc vitam retributio aeterna viribus exsultant, suisque praecedentibus mredemptos se esse gloriantur; quorum profecto assertio invenitur sibimetipsis contraria; quia, dum innocentes se asserunt, et redemptos, hoc ipsum in se redemptionis nomen evacuant. Omnis namque qui redimitur, ex aliqua procul dubio captivitate liberatur. Unde ergo quilibet iste redemptus est, si prius non fuit sub culpa captivus? Liquet itaque, ia multum desipit quisquis haec sapit. Hominis quippe meritum superna gratia non ut veniat invenit, sed postquam venerit, facit; atque et ad indignam mentem veniens Deus, dignam 586 sibi exhibet veniendo; et facit in ea meritum quod remuneret, qui haec mentis oculos ad illum latronem reducere qui de fauce ascendit crucem, de cruce para
Abbreviated transcription (Latin):
quisqͥs acdhuc hꝰ uite uoluptatibꝰ pascit᷑.
ab eterne sapĩe intellectu separat᷑. Nã si
uere saꝑet: expulsꝰ ab int̾nis gauidiis de
ea in qua cecicdit exslii cecitate lugeret.
Nunc nãq ꝑ salomionẽ dr̃. Qͥ apponit
scientiã. apponit dolorẽ: qr quanto plus
hõ ceꝑit scire qͥd ꝑdidit. tanto plꝰ lug̾e
incipit corruptionis suie sententiã quã
inuenit. Consid̾at nãꝙ unde. qͦ lapsꝰ ẽ:
qd̃ a paradysi gatidiis. ad erĩnas iute
p̃sentis. ab angłoꝵ societatibꝰ rienit ad cri¬
ras necessitatum. Pensat in qͦt iã ꝑiculis
lacet: qui pͥus sine ꝑicło stare ꝯtempsit.
luget exiliũ qd̃ dãnatꝰ patit᷑: ⁊ suspirat
ad celestis głe statũ. quo ꝑsrui securꝰ poss
si peccare noluiss. Qd̃ bene psalmista ꝯsi¬
derans ait. Ego dixi in pauore meo: piect᷑¬

Expanded text:
oluptatibus pascitur, ab aeternae sapientiae intellectu separatur. Nam si vere saperet, expulsus ab internis gaudiis, de ea in quam 587 cecidit, exsilii sui caecitate lugeret. Hinc namque per Salomonem dicitur: Qui apponit scientiam, apponit et dolorem , quia quanto plus homo coeperit scire quid perdidit, tanto plus lugere incipit corruptionis suae sententiam quam invenit. Considerat namque unde quo lapsus est; quod a paradisi gaudiis ad aerumnas vitae praesentis, ab angelorum societatibus venit ad curas necessitatum; pensat in quot jam periculis jacet, qui prius sine periculo stare contempsit; luget exsilium quod damnatus patitur, et suspirat ad coelestis gloriae statum, quo perfrui securus posset si peccare noluisset. Quod bene Psalmista considerans, ait
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ. Ab eo itaq accipimꝰ recta ꝯficeri: a qͦ
nob̾ ⁊ magna dant᷑ oꝑari. E gͦ nil boni
oꝑis dedimꝰ. quo hancͥ sapĩam accipere
mererem: dicat᷑ recte. nescit hõ preciũ eꝰ.
qm̃ quisqͥs iã ratiõe utit᷑. tanto altiꝰ sub
huiꝰ sapĩe intellectu se despicit. qͣnto eiꝰdẽ
se ad hanc ꝑuenisse rideat: ꝑ qͣ gratuito
agit᷑ ut dignꝰ fiat. De qua bene mox sub¬

Expanded text:
. Ab eo itaque accipimus recta confiteri, a quo nobis et magna datur operari. Quia ergo nil boni operis dedimus quo hanc sapientiam percipere mereremur, dicatur recte: Nescit homo pretium ejus, quoniam quisquis jam ratione utitur, tanto altius sub hujus sapientiae intellectu se despicit, quanto ejusdese ad hanc pervenisse videat, per quam gratuito agitur ut dignus fiat. De qua bene mox sub
Abbreviated transcription (Latin):
tuus ẽ. Qͥgͦ ueniente sapĩa impii ĩuenti
sumꝰ : qͥd bomi oꝑis dectimꝰ. quo accipere
eandẽ sapĩam mererem᷑: Huiꝰ itaq sapĩe
hõ p̾ciũ nescit: qr qͥs qͥs a brutis aĩalibus.
rationis intellectu discretꝰ. qm̃ suis m̃itis
ni oꝑis ut ad fidẽ ueniret agnoscit. Qͣsi u.
ad ꝑcipiendã sapĩam p̃ciũ dare ẽ: cognoscẽ¬
dũ cdm̃ actionis sue mercede p̃uenire. H

Expanded text:
tuus est . Qui ergo, veniente Sapientia, impii inventi sumus, quid boni operis dedimus quo accipere eamdem Sapientiam mereremur? Hujus itaque Sapientiae homo pretium nescit, quia quisquis a brutis animalibus rationis intellectu discretus est, quoniam suini operis, ut ad finem veniret, agnoscit. Quasi enim ad percipiendam sapientiam pretium dare est, ad cognoscendum Deum actionis suae mercede pervenire.
Abbreviated transcription (Latin):
qui ĩmensa duricia ꝓ obscuritate cordis
quasi qͥdã lapides caliginis ⁊ umbͣ mor¬
tis a ꝑegrinante scõꝵ ppło dinicdunt᷑. nͥ
eoꝵꝙ omĩo obliti st̃. dũ p̃dicõnis sue se¬
mina. ad solã fructificationẽ gentiũ tͣns¬
tulert ͦ Qͦs recte qͦ ⁊ ĩuios uocat: qr dũ
in infidelitate sua obdurati st̃. u̾bis inte
ad cor rriã p̾bere noluer̃t. S iuidea hec
q̃ sic obduririt. uł qualis dudũ fuerit.

Expanded text:
ate cordis, quasi quidam lapis caliginis et umbra mortis, a peregrinante sanctorum populo dividuntur, nisi eorumque omnino obliti sunt, dum praedicationis suae semina ad solam fructificationem gentium transtulerunt? Quos recte quoque et invios vocat, quia dum in infidelitate sua obdurati sunt, verbis vitae ad cor viam praebere noluerunt. Sed Judaea haec, quae sic obduruit, vel qualis dudum fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus qd̃ duo sͥ ꝓposuit: ⁊ duo subdidit
respondendo. Ad id nãq qd̃ suꝑiꝰ dixit.
sapĩa uͦ ubi inuenit᷑. ⁊ quis ẽ locꝰ intelli¬
gentie: isto uersu respondit. Abyssus
dicit ñ est in me: ⁊ mare loquit᷑ ñ est
eiꝰ. nec inuenit᷑ in t̾ra suauit uirientiũ:
inferiorẽ uersũ reddidit dic̃s. Non cla¬
bit᷑ aurũ obrirũ ꝓ ea: nec appendetur

Expanded text:
quod duo sibi proposuit, et duo subdidit respondendo. Ad id namque quod superius dixit, sapientia vero ubi invenitur, et quis est locus intelligentiae? isto versu respondit: Abyssus dicit; Non est in me; et mare loquitur; Non est ejus, nec invenitur in terra suaviter viventium, inferiorem versum reddidit, dicens: Non dab
Abbreviated transcription (Latin):
dic̾et ignorari: atq ad hoc inferiꝰ redd̾et.
ñ clabit᷑ aurũ obrrtũ ꝓ ea. ñ qͥd esset eiꝰ
p̃ciũ. s qͥd ñ eẽt ostendit. Cunctis ã liq̃t:
qd̃ neq hec humana sapĩa. uł teneri
loco. ł cũ diuitiis potest. S rur sc̃s my¬
sticis sensibꝰ plenꝰ. ad alia nos intelligẽ¬
da transmitcit: ut ñ creatã. s creantẽ
sapĩam requiramꝰ. Nã nͥ in u̾bis istis
allegoriar secreta rimem̾: ea utiq q̃
sequunt᷑ oĩo st̃ digna despectu siex sola
hystorica narratiõe pensent᷑. Paulõpost
sicut nouimꝰ longe ac dissimilit̾ rotrum
auro sit uiliꝰ: cur pꝰ auri nom̃ metalli u¬
tiq p̃ciosi ꝑ ĩmensa laude uitrũ qͦ dixit
sapĩe ñ equari  Ipsa gͦ litt̾e difficultate
cõpellim᷑: ut ad sententias hoꝵ u̾boꝵ my¬
sticas irigilemꝰ. Uir itaq sc̃s ꝗͣ sapientiam
ꝯtẽplat᷑. nͥ eã de qua paulus apłs dic̃ xp̃m¬

Expanded text:
ad hoc inferius redderet: Non dabitur aurum obrysum pro ea, non quid esset ejus pretium, sed quid non esset ostendit. Cunctis autem liquet quod neque haec humana sapientia vel teneri loco, vel emi divitiis potest. Sed vir sanctus, mysticis sensibus plenus, ad alia nos intelligenda transmittit, ut non creatam sed creantem sapientiam requiramus. Nam nisi in verbis istis allegoriarum secreta rimemur, ea utique quae sequuntur omnino sunt digna despectu, si ex sola historica narratione pensentur. Paulo post sicut nauro sit vilius; cur post auri nomen, metalli utique pretiosi, pro immensa laude, vitrum quoque dixit sapientiae non aequari? Ipsa ergo litterae dificultate compellimur, ut ad sententias horum verborum mysticas vigilemus. Vir itaque sanctus, quam sapientiam contemplatur, nisi eam de qua Paulus apos
Abbreviated transcription (Latin):
exclamauit dicens. Locꝰ fluuioꝵ rrui la¬
tissimi ⁊ padentes. Testam̃ti uet̾is licta
qͣsi angusti ⁊ clausi riui fuerant: qͥ ĩmen¬
sas scientie sue sententias collectione ob¬
scurissima ꝯstringebant. At ꝯtra doctͥna
scẽ eccłe rimi ⁊ lati  patentes st̃: qi eius
dicta ⁊ ĩueniẽtibꝰ multa st̃. ⁊ querentibꝰ¬
plana. Uit gͦ. Profunda fluioꝵ scruita¬
tus ẽ. ⁊ abscondita ꝓdux̃ in lucẽ: qr dũ
sius expositoribꝰ intelligentie sp̃m infu¬
dit. antiqͣs ꝓpħantiũ obscuritates ape
non ualuit. Uñ ⁊ moyses cũ ppło loq̃re¬
tur faciẽ uelabat: ut uideł designaret

Expanded text:
fluviorum rivi latissimi et patentes. Testamenti enim veteris dicta, quasi angusti et clausi rivi fuerant, qui immensas scientiae suae sententias collectione obscurissima constringebant. At contra doctrina sanctae Ecclesiae, rivi et lati et patentes sunt; quia ejus dicta et invenientibus multa sunt, efunda fluviorum scrutatus est, et abscondita produxit in lucem. Quia dum suis expositoribus intelligentiae spiritum infudit, antiquas prophetantium obscuritates apernon valuit. Unde et Moyses cum populo loqueretur , faciem velabat, ut vi
Abbreviated transcription (Latin):
patrũ dicta ñcupant᷑:. Qs .ii. pensare suf¬
ficiet. ꝗͣ uebemens fluuiꝰ dũ legẽ ꝯderet
ex pectore moysi erupit: ꝗͣ uehemens ftu¬
uiꝰ ex dauid corde destux̃: quanta salomo¬
ta emanart̃: S hoꝵ ftuminũ uidea spe¬
ciẽ tenuit: dũ litte̾ suꝑficiẽ seruans. eoꝵ
ꝓfunda nescruit. Nos uͦ qͥ ueniente dño
in eis int̾na spũalia querimꝰ: eoꝵ ꝓfunda
agere ipso donante p̾ualemꝰ. ꝑ nos gͦ qͥ ñ
luterã que occidit. s spm̃ qͥ uirtificat seqͥ¬
mure: ꝓfunda fluuuioꝵ dñs scrutat᷑. & ab
sconcita in lucẽ ꝓdux̃: qr dicta legis que
caligosa nimis hystoria obscurat. nunc
expositio spũalis illuminat. Uñ ⁊ loq̃ns
in parabolis ꝑ erigłm ueritas discipłis
p̃cipit dic̃s. Qd̾ dico uob̾ in teneb̾s dici

Expanded text:
Patrum dicta nuncupantur? Quis enim pensare sufficiat quam vehemens fluvius, dum legem conderet, ex pectore Moysi erupit quam vehemens fluvius ex David corde defluxit; quanta a Salomominum Judaea speciem tenuit, dum litterae superficiem servans, eorum profunda nescivit. Nos vero qui veniente Domino in eis interna spiritalia quaerimus, eorum profunda agere ipso donante praevalemus. Per nos ergo qui non litteram quae occidit, sed spiritum qui vivificat sequimur, profunda fluscondita in lucem producit, quia dicta legis, quae caligosa nimis historia obscurat, nunc expositio spiritalis illuminat. Unde et loquens in parabolis per Evangelium Veritas discipulis praecipit, dicens: «
Abbreviated transcription (Latin):
amore eiꝰ. intrinsecꝰ solã illiꝰ defid̾ent riisio¬
nẽ. p̃timore uͦ eiꝰ impositã s̃ extrinsecus
humilit̾ exhibeant actionẽ: ut ⁊ uacare
dõ appetant ex grã cdilectionis: & rursũ
curas suꝑimpositas ex ꝯditione exple¬
ant seruitutis. Cũq occupationes extͥn.¬
secꝰ ꝑstrepunt: intrinsecꝰ in amore pacatis¬
sima qͥes tenet᷑: atq occapationũ tumł¬
tus exderiꝰ pstrepentes. dispensat interi
p̃siclens iudex ratio: ⁊ tranqͥllo modera¬
mine ea que circa se mnĩsunt tranqͥlla
disponit. Sient r. itigor m̃ts. frenandis
p̃est motibꝰ carns: fic sepe suꝑimposiros
tumultꝰ occupationis bene regit amor
qͥetis: qr ext̾iores cure si ꝑuerso amore ñ
appecuntur. ñ ꝯfuso. s ordinato angino
ministrari quennt. Scĩ ⁊enĩ riiri neqͣqͣ
eas appetunt᷑. s occulto ordine sͥ suꝑim

Expanded text:
amore ejus intrinsecus solam illius desiderent visionem; prae timore vero ejus impositam sibi extrinsecus humiliter expleant actionem, ut et vacare Deo appetant ex gratia dilectionis, et rursum curas superimpositas ex conditione expleant servitutis. Cumque occupationes extrinsecus perstrepunt, intrinsecus in amore pacatissima quies tenetur; atque occupationum tumultus exterius perstrepentes dispensat interius praesidens judex ratio, et tranquillo moderamine ea quae circa se minus sunt tranquilla disponit. Sicut enim vigor mentis frenandis praeest motibus carnis, sic saepe superimpositos tumultus occupationis bene regit amor quietis, quia exteriores curae si perverso amore non appetuntur, non confuso, sed ordinato animo ministrari queunt. Sancti etenim viri nequaquam eas appetunt
Abbreviated transcription (Latin):
inuocat: cũ hunc t̾renaꝵ rerñ tͥbulatio
angristat. Nã cũ in hoc scłõ effectũ q̃site
felicitatis inrieñit: artorẽ qͥ hanc ipsam
toꝵ suoꝵ m̃tibus pͥus studeant ꝑu̾sa de¬
struere. ⁊ pꝰmodũ recta p̾dicare:. ne bo¬
nũ sc̃ẽ p̃dicationis sem̃ plena mals cor¬
da ñ capiant. uñ ad ieremiã dicit᷑. Ecce
ꝯstitui te hodie suꝑ gentes ⁊ suꝑ regna:
ut euellas. ⁊ destrrias. ⁊ disꝑdas:⁊ dissi

Expanded text:
 rerum tribulatio angustat. Nam cum in hoc saeculo effectum quaesitae felicitatis invenerit, auctorem qui hanc ipsam torum suorum mentibus prius studeant perversa destruere, et postmodum recta praedicare, ne bonum sanctae praedicationis semen plena malis corda non capiant; unde ad Jeremiam dicitur: Ecce constitui te hodie super gentes et regna, ut evellas et destruas, et d
Abbreviated transcription (Latin):
ocłs eiꝰ. Sciendũ magnoꝑe ẽ: qr tanto
unaqueq aĩa fit p̾ciosior ante ocłos diͣ
qͣnto ꝓ amore ueritatis despectior fuerst
ante ocłos suos. Hinc ad saul dr. Nõne
ꝯstitui in tͥbubꝰ isrł: Acsi aꝑte diceretur.
Maguꝰ mͥ fiusti: qi despectus t̃. S ñce qi

Expanded text:
 est.--Sciendum magnopere est quia tanto unaquaeque anima pretiosior est ante oculos Dei, quanto prae amore veritatis despectior fuerit ante oculos suos. Hinc ad Saul dicitur: Nonne constitui in tribubus Israel? Ac si aperte diceret: M
Abbreviated transcription (Latin):
tit a radicibꝰ montes: qr dũ duritiã gen¬
trũ sc̃a p̃dicatio periit. suꝑboꝵ altitudinẽ
funditꝰ strauit. Eꝑ uͦ eos quos a cogitati¬
onibꝰ t̾renis euacuat. donis celestibꝰ re¬
plet. qͦs in insimis curis exhaurit. suꝑ¬
nis rigat fluentis: mox seq̃r. In petris¬
riuos excidit. Id in duris gentiũ cor¬
dibꝰ fluiios p̃dicationis aꝑuit: sicut per
ꝓpħ̃am ꝙͦ de irriganda dr ariditate gen¬
tiliũ. Posuit desertũ in stagnrũ aque: &
terrã sine aqua in exitꝰ aquaꝵ. Atꝙ in

Expanded text:
 montes, quia dum duritiam gentium sancta praedicatio petiit, superborum altitudinem funditus stravit. Quia vero eos quos a cogitationibus terrenis evacuat donis coelestibus replet, et quos infimis curis exhaurit supernis rigat fluentis, mox subditrivos excidit, id est in duris gentilium cordibus fluvios praedicationis aperuit, sicut per Prophetam quoque de irriganda dicitur ariditate gentilium: Posuit desertum in stagnum aquae, et terram sine aqua in exitus aquarum ; atque in
Abbreviated transcription (Latin):
Qa radicibꝰ montes cad̾t: qr ad colenttũ
dm̃ potentes scłi ab imis cogigationibus
ꝓsternunt᷑. Recte ⁊ enĩ ꝑ radicẽ cogitatio
occulta signat᷑: qr ꝑ hoc qd̾ intꝰ ñ cernit᷑.
erũpit qd̃ iideat᷑ foras. Uñ ⁊ in bonam

Expanded text:
a radicibus montes cadunt, quia ad colendum Deum potestates saeculi ab imis cogitationibus prosternuntur. Recte etenim per radicem cogitatio occulta signatur, quia per hoc quod intus non cernitur, erumpit quod videatur foris. Unde et in bonam
Abbreviated transcription (Latin):
coᷤ ad fidẽ rapuit: s tñ illũ infidelẽ ppłm a
ꝑficlia fundtꝰ ñ extrar̃: s qd̾ sepe iã dixinꝰ.¬
repulsa ab infidelitate indeoꝵ. deflexit acl
uocationẽ gentiũ. Uñ adhuc de eadẽ lee
extendit: qr ad duritiã gentiũ sue brachi
um p̃dicõnis misit. Cñ ⁊ idẽ b̃s iob passi¬
onis sue hystoriã p̃sciens gentibꝰ ĩnotescẽ¬
dã: dicit. Scribant᷑ hec stilo ferreo ĩ plũbi
lãmina: uł certe sculpant᷑ in silice. Qͥd uͦ
hoc loco montes. nͥ huiꝰ scli potestates ac¬
cipunꝰ: qͥ pro t̾rena substantia altum tu¬
ment: De quibꝰ psalmista ait. Cange
montes ⁊ fumigabt̃. S montes a radici¬
bus sc̃ euersi: qr p̃dicante sc̃a eccła. sũme

Expanded text:
cantibus prius ex illa tria millia, postmodum quinque millia crediderunt. Ecclesia itaque per Synagogam transiit, sed non pertransiit, quia ex vocationem gentium. Unde adhuc de eadem leaeextendit, quia ad duritiam gentium brachium praedicationis misit. Unde et idem beatus Job passionis suae historiam praesciens gentibus innotescendam, dicit: Scribantur haec stylo ferreo in plumbi lamina, vel certe sculpantur in silice . Qui vero hoc in loco montes, nisi hujus saeculi potentes accipimus, qui pro terrena substantia altum tument? De quibus Psalmista ait: Tange montes, et fumigabunt . Sed montes a radicibus sunt eversi, quia, praedicante sancta Ecclesia, summae
Abbreviated transcription (Latin):
tius nati sunt tͥ filii: ꝯstitues eos pͥnci¬
pes suꝑ omnẽ terrã. S qr repulsi apłi
a sẏnagoge finibꝰ sunt egressi: recte nẽ¬
dr̃. N̾ calcauer̾t eã filii institoꝵ. Calcarent
qͥppe eã institoꝵ filii: si p̃dicatores sc̃i eiꝰdẽ
sẏnagoge uitia calce uͥtutis p̾merent. Si ã
mus: institoꝵ filios pastores. ⁊ doctores qͥ
sẏnagogã minime calcauer̃t: qr dũ eoꝵ
patres. id ÷ apłi ab illa repulsi st̃: ipsi qͦ
gogã leena ñ ꝑtransiit: qr sc̃a eccła collecti¬
oñ gentiũ dedita. nequaꝗͣ se ad illũ uidee
ppłm chritiꝰ occupauit. Recte ã eccła leena
nuncupat᷑: qr male uiuientes in rriciis. ore
scẽ p̃dicõnis int̾ficit. Uñ ⁊ ipsi pͥmo pasto¬
ri. quasi hꝰ leene ori dr̃. Alacta ⁊ manduca
Qd̃ mactat᷑ qͥppe. a uita occidit᷑. Id uͦ qd̾
comedit᷑: in comedentis corꝑe cõmutat᷑.
Macta gͦ ⁊ manduca dr: id ÷ a pecc̃o eos
in qͦ uirunt int̾fice. & a seipsis in cua il¬

Expanded text:
ati sunt tibi filii, constitues eos principes super omnem terram . Sed quia repulsi apostoli a synagogae finibus sunt egressi, recte nunur: Non calcaverunt eam filii institorum. Calcarent quippe eam institorum filii, si praedicatores sancti ejusdem synagogae vitia calce virtutis premerent. Si autem mus, institorum filios pastores et doctores, quSynagogam minime calcaverunt, quia dum eorum patres, id est apostoli, ab illa repulsi sunt, ipsi quoque gogam leaena non pertransiit, quia sancta Ecclesia collectioni gentium dedita nequaquam sese ad illum Judaeae populum diutius occupavit. Recte autem Ecclesia leaena nuncupatur, quia male viventes in vitiis, ore sanctae praedicationis interficit. Unde et ipsi primo pastori quasi hujus leaenae ori dicitur: Macta et manduca . Quod mactatur quippe a vita occiditur, id vero quod comeditur, in cMacta ergo et manduca dicitur, id est a peccato eos in quo vivunt, interfice, et a se ipsis in tua il
Abbreviated transcription (Latin):
assũpsit. ascendendo ad ethera librauit:
Qͥ apte qͦ etiã uulturis appellatione
expͥmit᷑. Qultur qͥppe dũ uolat. si ia¬
cens cadaũ ꝯspicit: ad estĩ se cacdau̾is
deponit. ⁊ plerũq sic in morte capit᷑
dũ ad mortuũ aĩal de sũmis uenit.
Recte gͦ mediator dĩ ⁊ hominũ redẽp¬
tornr̃ uult᷑is appellatiõe signat᷑. qͥ ma

Expanded text:
ravit? Qui apte quoque etiam vulturis appellatione exprimitur. Vultur quippe dum volat, si jacens cadaver conspicit, ad esum se cadaveris deponit; et plerumque sic in morte capitur, dum ad mortuum animal de summis venit. Recte ergo mediator Dei et hominum redemptor noster vulturis app
Abbreviated transcription (Latin):
deplorat dic̃s. Quomͦ obscuratũ ẽ aurũ:
mutatꝰ ẽ color optimꝰ: Aurũ nãq obscu¬
ratũ est: qr in eis antiquꝰ ille fidei atq
ĩnocentie splendor. irruente ꝑfidia ma¬
licie se nocte fuseauit. Eꝑ gͥ quid fuit
audiumꝰ. locꝰ scił saphiri lapicdes eiꝰ. &
glebe illiꝰ aurũ: nc̃ lã dilectus ille cleo
ppłs.cur tanta hec bona ꝑclid̾̃it auclia

Expanded text:
deplorat, dicens: Quomodo obscuratum est aurum, mutatus est color optimus ? Aurum namque obscuratum est, quia in eis antiquus ille fidei atque innocentiae splendor, irruente perfidia, malitiae se nocte fuscavit. Quia igitur quid fuit audivimus: Locus scilicet sapphiri lapides ejus, et glebae illius aurum, nunc jam dilectus ille Deo populus cur tant
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ fulsit: achungit᷑. E glebe illiꝰ aurũ.
Qͥcd ꝑ glebas. nͥ collectiones singłoꝵ ordi¬
nũ. ac multitudines designantur: Glebe
aũt ex humore ⁊ pulu̾e ꝯstringunt᷑. Os gͦ
qui rore gr̃e infusi. ex mortis debito se pul¬
uerẽ ẽẽ ueraci cognitiõe ꝯfessi st̃: dũ ui¬
te uͥtute clarescerent. quasi auree ĩ illã
glebe iacuer̃t. Glebas hec t̾ra habuit ĩ
ꝓphetis: glebas in cloctoribꝰ: glebas ĩpa¬
tribꝰ antiqͥs: qͥ magna se infusione gr̃e.
in ꝓfessionis ⁊ oꝑis tinanimitate tenu¬
erunt. Dicat gͦ. ⁊ glebe illiꝰ aurũ: qr ĩ eo
multitudo spũaliũ tando maiori uͥtute
clariut: qͣnto se in dm̃ ⁊ prinũ maiori¬

Expanded text:
 fulsit, adjungitur: Et glebae illius aurum. Quid per glebas, nisi collectiones singulorum ordinum ac multitudines designantur? Glebae autem ex humore et pulvere constringuntur. Omnes ergo qui, rore gratiae infusi, ex mortis debito se pulverem esse veraci cognitione confessi sunt, dum vitae virtute clarescerent, quasi aureae in illa glebae jacuerunt. Glebas haec terra habuit in prophetis, glebas in doctoribus, glebas in Patribus antiquis, qui magna se infusione gratiae in professionis et operis unanimitate tenuerunt. Dicat ergo: Et glebae illius aurum, quia in ea multitudo spiritalium tanto majori virtute claruit, q
Abbreviated transcription (Latin):
culpe seq̃ntis: p̃ coniũ głe p̃cedentis si
unzusciuꝰq casus. tanto maioris ẽ cͥmi.
qͣnto pͥusꝗͣ cad̾et maioris potut eẽ inr¬
tutis. Dicatur gͦ iidea. cdicat᷑ qͥd fuerit:
⁊ p̃cedentiũ magnitudo uirtutũ. cre¬
scat ad cumulũ sequeritiũ delictorũ
Locꝰ saphiri lapides eiꝰ: ⁊ glebe illĩ au¬
rũ. Qͥd n. hoc loco ꝑ lapides: nͥ scõrũ
ac fortiũ m̃tes accipimꝰ  In script᷑a
enĩ sacra. aliq̃n lapides in malo:a¬
liqͣndo uͦ in bono accipi solent. Nam
cũ lapis ꝓ insensibilitate ponit᷑. dura
ꝑ lapides corda signant᷑. Uñ ⁊ ꝑ iobã¬
nẽ clicit᷑. Potens ẽ ds̃: de lapidibꝰ istis
suscitare filios abrahe. Qui udeł nõe

Expanded text:
ecedentis. Nam uniuscujusque casus tanto majoris est criminis, quanto priusquam caderet majoris potuit esse virtutis. Dicatur ergo Judaea, dicatur quid fuerit, et praecedentium magnitudo virtutum crescat ad cumulum sequentium delictorum. Locus sapphiri lapides ejus, et glebae illius aurum. Quid enim hoc loco per lapides, nisi sanctorum ac fortium mentes accipimus? . In Scriptura etenim sacra aliquando lapides in malo, aliquando vero in bono accipi solent. Nam cum lapis pro insensibilitate ponitur, dura per lapides corda signantur. Unde et per Joannem dicitur: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Qui vide
Abbreviated transcription (Latin):
signa facit: uł certe iridetis qr nichil ꝓ¬
ficimꝰ. ecce totꝰ mundꝰ post eũ uadit  ui¬
debant un ꝯu̾ti debuerant: atq exinde
ꝑũsiores fiebant. Querebant extingue¬
re: q̃ cernebant mortuos uiuificare. In
ore tenebant legẽ: s legis ꝑsequebant᷑
autorẽ. Terra gͦ dequa oriebat᷑ panis in loco
suo igne subuersa ẽ: qr uidea in semet¬
ipsa. ⁊ priꝰ habuit legẽ que refic̾et. ⁊ post
ĩuidiã que ꝯcremaret. De cuiꝰ adhuc de¬

Expanded text:
na facit? vel certe: Videtis quia nihil proficimus, ecce totus mundus post eum vadit . Videbant unde converti debuerant, atque exinde perversiores fiebant. Quaerebant exstinguere quem cernebant mortuos vivificare. In ore tenebant legem, sed legis persequebantur auctorem. Terra ergo de qua oriebatur panis, in loco suo igne subversa est, quia Judaea in semetipsa et prius habuit legem quae reficeret, et post invidiam quae concremaret. De cujus adhuc de
Abbreviated transcription (Latin):
eis. S hec t̾ra in loco suo igne subu̾sa ẽ:
qr fidelrũ signa ꝯspiciens. inuidie se fa¬
de ꝯcremauit. Oꝑ enĩ sepe inuidia de su¬
ꝑbia nasci solet: in loco suo igne periit:
que iecirco arsit inuidia. qr suꝑbiã nõ
reliqͥt. Terra gͦ que priꝰ panẽ habuit.
post igne subuersa ẽ: qm̃ synagoga que
mandata dĩ ꝑ legẽ ꝓtulit: nascentem
eccłam ꝑsequens. iuiclie se igne ꝯsũpsit.
An ñ emulationis sue facibꝰ ardebat. cũ
redẽptoris nrĩ signa ꝯspiciens ꝑ qͦsclã¬

Expanded text:
ne subversa est, quia fidelium signa conspiciens, invidiae se face concremavit. Quia enim semper invidia de superbia nasci solet, in loco suo igne periit, quae idcirco arsit invidia, quia superbiam non reliquit. Terra ergo quae prius panem habuit, post igne subversa est, quoniam synagoga, quae 579 mandata Dei per legem protulit, nascentem Ecclesiam persequens, invidiae se igne consumpsit. An non aemulationis suae facibus ardebat, cum Redemptoris n
Abbreviated transcription (Latin):
mirũ sapĩe hõ p̾crũ nescit: qr nil dignũ
estimatiõe illiꝰ inuenit. Non ã hoc sapĩe p̃¬
ciũ ⁊ ẽẽ dicit᷑ ⁊ nesciri: s iccirco nesciri qr
deest. Eo scił loq̃ni genere. qͦ in angu¬
stiis qͥsq dep̃hensꝰ. cum remediũ subriẽ¬
tionis ñ inuenit: fateri solet. qi qͣd faciat
Ad hoc nãq preciũ damꝰ: ut eiꝰ uice rem
ꝗͣ appetimꝰ possid̾e debeamꝰ. Qͣd ã nos
declimus. ut hanc sapiãm que xp̃e est ꝑ
cipere mererem᷑: Gr̃a quippe redẽptisumꝰ.
Illa nãq sola oꝑa male uiuendo dedinꝰ:
quibꝰ si iusta retributio seruaret᷑. ñ xp̃e. s
supplicia redde̾nt᷑. S aliud hõ ꝑ iusticiam
meruit: aliud ꝑ gr̃am accepit. Testet᷑ pau¬
lus pͥusꝗͣ mens illiꝰ semen gratuite u̾itatis
acciꝑet: quibꝰ sentibꝰ p̃mebat᷑ erroris. Q
pͥus inqͥt fui blaspemꝰ ⁊ ꝑsecutor. ⁊ ꝯtume

Expanded text:
 nihil dignum aestimatione illius invenit; non autem hoc sapientiae pretium et esse dicitur et nesciri, sed idcirco nesciri quia deest, eo scilicet loquendi genere, quo in angustiis quisque depressus cum remedium subventionis non invenit, fateri solet, quia quid faciat Ad hoc namque pretium damus, ut ejus vice rem quam appetimus possidere debeamus. Quid autem non dedimus, ut hanc sapipere mereremur? Gratia quippe redempti sumus. Illa namque sola opera male vivendo dedimus, quibus si justa retributio servaretur, non Christus, sed supplicia redderentur. Sed aliud homo per justitiam meruit, aliud per gratiam accepit. Testetur Paulus, priusquam mens illius semen gratuitae veritatis acciperet, quibus sentibus premeretur erroris: Qui prius, inquit, fui blasphemus, et persecutor, et