comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
beant. si album colorem plumis earum deus
aspersit ubi latebant carui quando cygnican¬
dore perfusi sunt: item de calido & frigido
disputare non opus est. Utrumq enim tem¬
peranter ad hibitum salubre intẽ peranter
autem pernitiosum est. Cetera udeamus.
Bonum &e malum quod in primis foete ponere
debuit. in hisdem contrarus ita uidetur posu¬
isse. ut tamquam generalia uella intellegi
Salic& ut adbonum pertineat sanitas copia al¬
bum calidum dulce. ad malum autem infirmi¬
tas egestas nigrum frigidum amarum. Quã
imperite & in considerate. uideat qui potue¬
rit. Ego autem ne homuni calum niari puter.
nihilobitio. dealbo a ngro calido &e frigido
dulci & amaro & sanitate atq infirmitate
prȩ scribam. Sienim album & dulce duo
asunt. nigrum autem &e amarum
nala quomodo plurima uua om
sanitas : duo uero mala frigus
potuerunt illa anim .l.
ligatis. nec saltem pleni temporis sea al¬
ortiui fȩtus detam escelso in terram caden¬

Expanded text:
beant, si album colorem plumis eorum deus aspersit, ubi latebant corui, quando cygni candore perfusi sunt? item de calido et frigido deputare non opus est; utrumque enim temperanter adhibitum salubre, intemperanter autem perniciosum est. cetera uideamus. bonum et malum, quod in primis forte ponere debuit in iisdem contrariis. ita uidetur posuisse, ut tamquam generalia uellet intellegi, scilicet ut ad bonum pertineat sanitas, copia, album. calidum, dulce, ad malum autem infirmitas., egestas, nigrum, frigidum. amarum, quam inperite et inconsiderate. uideat qui potuerit. ego autem ne homini calumniari puter, nihil obicio de albo et nigro, calido et frigido, de dulci et amaro et sanitatem atque infirmitatem praescribam. si enim album et dulce duo bona sunt, nigrum autem et amarum duo mala, quomodo plurima uua omnsunt calor et sanitas, duo uero mala frigus potuerunt illa animalia,colligatis, nec saltem pleni temporis, sed abortivi fetus de tam excelso in terram caden
Abbreviated transcription (Latin):
etiam serpens ad racone usq: ad cocleam libenter
audir& a lacriter oboeduae hic autem contra
tenebras disputantẽ plures eloquentem quam
doctum. multi autem seductorẽ peruersissi¬
mum nomnabant Inter paucos uero mani
cheos tamquam magno magistro plaudentes.
nullum ei pecus adnuebat. nec ex illa doctrina
saltem caballus eiꝰ aliquid sciebat: tamquam
omnib: animalib: ad hoc pars duuna concreta
st ut stolida fierent. Quid est hoc rogo: eiu¬
glate aliquando miseri. & comparate in fabu¬
la uestra omnium animantium prius tempus
& prȩsens lunc interra sua nunc in hoc mun¬
do tunc firma erant corpora nunc infirma
sunt: Iunc acris acies cculoꝵ ad uidendum.
cum delectatione in uadendi regionem dei.
nuncita obtunsa ut asolis radis auertatur.
lunc acutȩ mentes animalium ad intellegen
aintio nantis sermonem nunc ho¬
tes. & ab eiusni si capacitate penitus
lunc naturalis tam magra & tat
eloquentia : nunc tanto stui

Expanded text:
etiam serpens a dracone usque ad cochleam libenter audiret, alacriter obediret: hic autem contra tenebras disputantem, plures eloquentem, quam doctum, multi autem seductorem perversissimum nominabchaeos tamquam magno magistro plaudentes nullum ei pecus adimebat nec ex illa doctrina saltem caballus eius aliquid sciebat, tamquam omnibus animalibus ad hoc pars diuina concreta sit, ut stolida fierent. quid est hoc, rogo? euigilate aliquando, miseri, et conparate in fabula uestra omnium animantium prius tempus et praesens, tunc in terra sua, nunc in hoc mundo; tunc firma erant corpora, nunc infirma sunt; tunc acris acies occulorum ad uiuendum cum delectatione inuadendi regionem dei, nunc ita obtunsa, ut a solis radiis auertatur; tunc acutae mentes anconcionantis sermonem, nunc hebetes et ab hujusmodi capacitate penitus alienae; tunc naturalis tam magna et tam potens eloquentia, nunc tanto studi
Abbreviated transcription (Latin):
boni prestetur hostibus. & tantiꝯius
fligatur auibus: cognate quis uice
uidelic& uenenum est hyle quȩ fo
firmare nutrire uegetare ualuit ani¬
lia sua: & antidotum deus. qui dam nar
potuit quia sanare non potuit membra su
In sane̾. nec ille est liyle. nec ille deus. sic
delirent. qui sanam doctrinam non su¬
stinentes. ad sabulas conuertuntur.

Expanded text:
boni praestetur hostibus et tantum mali infligatur ciuibus, cogitate, quis uicerit. sed uidelicet uenenum est hyle, quae formare, firmare, nutrire, uegetare ualuit animalia sua; et antidotum deus, qui damnare potuit, quia sanare non potuit membra sua. insani, nec illa est hyle, nec ille deus. sic delirent, qui sanam doctrinam non sustinentes ad fabulas conuertuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
Quare: constat haȩc ut dixi noneẽ legem
sed legis potius maculas & scabiem:
hoc legem nec legis auetorem deum: sed eos
quia hunc & illam nefariis suis religio¬
nibus inscripserunt: Vt autem interdum legis
nos reuerendum nom̃ cum iudaica prȩcepta ꝑse¬
quim lacessamus: uestro fit uitio. ꝗ inter he¬
braicas institutiones & legem. nullum uul¬
tis eẽ discrunen: Alio quini reddite legi pro¬
priam cignitatem. is raheliticas ab eadem
turpitudines tam quam uerrucas incidite.
de formationis eius crimen scriptorib inputate :
estatim udebitis nos uidais mi inimicos
suisse non legis: Nomen est quod uosdecint
quia cui iure debent ad scribi non nostis
Ad hac: &e prophetas ac patriarchas uestro
nos blas phemare existimetis  eg
quae idem cõmisisse leguntur.

Expanded text:
quare constat haec, ut dixi, non esse legsed legis potius maculas et scabiem:hoc legem nec legis auctorem deum, sed eos, qui hunc et illam nefariis suis religionibus inscripserunt. ut autem interdum legis nos reuerendum nomen, cum Iudaica praecepta persequimur, lacessamus, uestro fit uitio, qui inter Hebraicas institutiones et legem nullum uultis esse discrimen; alioquin reddite legi propriam dignitatem. Israheliticas ab eadem turpitudines tamquam uerrucas incidite, deformationis eius crimen scriptoribus inputate, et statim uidebitis nos Iudaismi inimicos fuisse, non legis. nomen est, quod uos decipit, quia cui iure debeat adscribi, non nostis. Ad haec et prophetas ac patriarchas uestros cur nos blasphemare existimetis, egotaue fuissent, quae idem commisisse leguntur,
Abbreviated transcription (Latin):
AcisTCIS P. Qur legem blasphematis
& prophetas : minime qui dem nos hostes
sumus aut inimici legis aut propha
sed nec ullius omiuno. Adeb¬
teni se sacriffitia ceteraq buius modi
ebiuim: sed eam quȩ uere sit lex id est
on occides non mechaberis. non peiurabis.
cetera: Cui quia olim diffamate ingen¬
tibus idest ex quo mundi huius creatura
consistit. hebrȩorum scriptires uiruen¬
tes. tamquam lepram ac scabiem ab omi nan¬
da hac sua & turpissima facti cõmiscue¬
runt. quȩ ad peritom̃ spectant & sacrificia:
Ago si es certo &tu amicus legis. damna
eos mecuni qui hanc uiolare ansi sunt
cõmixtione in conuenientium adem prȩ¬
eptoꝵ. Quȩ prȩcepta nisi& uos legem
m eẽ sciretis nec legis partem: utiq
eadem seruare niteremini professi
litiam. aut uoscoram fateremini eẽ

Expanded text:
it: Cur legem blasphematis et prophetas ? minime quidem nos hostes sumus aut inimici legis ac pro. phetarum, sed nec ullius omnino, adebbata et sacrificia ceteraque huiusmodi Iudaeorum, sed eam, quae uere sit lex, id est: non occides, non moechaberis, non peiurabis et cetera. cui quia olim diffamatae in gentibus, id est ex quo mundi huius creatura consistit, Hebraeorum scriptores inruentes tamquam lepram ac scabiem abominanda haec-sua et turpissima praecepta commiscuerunt, quae ad peritomen spectant et sacrificia, age, si es certo et tu amicus legis, damna eos mecum, qui hanc uiolare ausi sunt hac commixtione inconuenientium eidem praeceptorum: quae praecepta nisi et uos legem non esse sciretis, nec legis partem utique aut eadem seruare niteremini professi iustitiam, aut uos coram fateremini esse
Abbreviated transcription (Latin):
eera enim sine addita menen
Sȩcundum qđ dicit᷑ & malũ scłm sicut
scriptũ ẽ : Vt eximsr& nos dep̃senti scło
maligno. Taleẽ enim & illud. Qquoꝵ ds
uenter Nisi e&̃ ibi quoꝵ nullomꝰ dicer&
ds̃uenter. Nec inps almo dȩmonia
possent dii appellari. nisi ad der&ur
gentiũ. Sic enĩ scriptũ .ẽ : qm̃ diigentiũ
demonia. Hic aut̃ nec ds̃ huiꝰ scłi: nec
quoꝵ ds̃ uentor nec dugentiũ demonia:
sed simplicit̃ positũ . ẽ. ds̃tẽperauit corpꝰ
qui non potest intellegi nisi ds̃ uerus
omĩum creator
Illa enim cũ uitu peratione dicuntur:
hoc aut̃ cũ laude dictũ ẽ. Nisi forte
dm̃ temperas se corpꝰ nondis positione
menbroꝵ hoc ẽ fabricando & c̃struen¬
do sed admixtione lucis suȩ faustus
intellegie . ut scilic& haec m̃bra ita
distincta & locata sus sedib. alter
posuerit qͥ hoc fabricau

Expanded text:
eque enim sine additamento dsecundum quod dicitur et malum saeculum, sicut scriptum est: ut eximeret nos de praesenti saeculo maligno. tale est enim et illud: quorum deus uenter; nisi esset ibi quorum, nullo modo diceret: deus uenter. nec in psalmo daemonia possent dii appellari, nisi adderetur gentium; sic enim scriptum est: quoniam dii gentium daemonia. hic autem nec deus huius saeculi nec quorum deus uenter nec dii gentium daemonia, sed simpliciter positum est: deus temperauit corpus; qui non potest intellegi nisi deus uerus omnium creator. illa enim cum uituperatione dicuntur, hoc autem cum laude dictum est. nisi forte deum temperasse corpus non dispositione membrorum, hoc est fabricando et construendo, sed admixtione lucis suae Faustus intellegit, ut scilicet haec membra ita distincta et locata suis sedibus alter posuerit, qui hoc fabricau
Abbreviated transcription (Latin):
piueesoens ercunate quoddam
endam sibi conciliantium
uod enimrationalis anima castigat corpꝰ suũ
& seruituti subict. ne in moderato appetitu
terreno impediatur ꝑceptio sapienti& : & iã
sic utiq diligit carnẽ suam. quãsibi ado¬
bediendũ legitime subdit atq ordinat:
Postremo uos ipsi quãuis carnali errore
carnem de testemini: non potestis nisi
diligere carnẽ urãm : eiusq saluti
& in columitati consulere : om̃s ictꝰ & casus
& intẽ periem qualȩditur deuitare.
munimenta uero & salubritatẽ qua con¬
seruatur appetere. Ita ostenditis
praeualere naturȩ legem. contra erroris
ur̃i opinionẽ : quid impsa carne. uitalia
uiscera totius formȩ conuenientia menbra
operandi uasa sentiendi locis atq offitus
suis cuncta distincta & concordi unita te
cexta moderatione mensurarũ
ilitate numeroꝵ ordine ponderũ.
ine indicant artificẽ suum dm̃ uerũ.l
memorauienui abillo xuius untate oniu
tsistitur eni sapunta omise
pulrritudo gormanirittu leugp

Expanded text:
i generis exiguitate quoddam tuendam sibi conciliatum. quod enim rationalis anima castigat corpus suum et seruituti subicit, ne inmoderato adpetitu terreno inpediatur perceptio sapientiae, etiam sic utique diligit carnem suam, quam sibi ad oboediendum legitime subdit atque ordinat. postremo uos ipsi quamuis carnali errore carnem detestemini, non potestis nisi diligere carnem uestram eiusque saluti et incolumitati consulere, omnes ictus et casus et intemperiem, qua laeditur, deuitare, munimenta uero et salubritatem, qua conseruatur, adpetere: ita ostenditis praeualere naturae legem contra erroris uestri opinionem. Quid in ipsa carne uitalia uiscera, totius formae conuenientia, membra operandi, uasa sentiendi locis atque officiis suis cuncta distincta et concordi unitate contexta moderatione mensurarum, parilitate numerorum, ordine ponderum nonne indicant artificem suum deum uerum, mmemoraui, nisi ab illo, cuius unitate omnis modus sistitur, cuius sapientia omnis pulchritudo formatur
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑadĩ qualia possumꝰ uidere considerem:
ineffabilit̃ moueor laude creatoris illoꝵ
Qui prorsus ita magnꝰ ẽ inoꝑib: magnis : ut
minor nonsit inminimis : Ars enim diuina
qua cȩlestia & terrena oꝑa fiunt. cũ ea sint
interse dissimilia : ipsa in om̃ĩb: suis similis ẽ
quia insuo quoq genere ꝑficiendo ubiq
ꝑfecta .ẽ. Neque enim uniuersũ condit
in singulis: sed ad uniuersi conplexum
condens singula uniuersam secondendis
prȩb& & singulis . om̃a congruenter locis
suis & ordimiꝰb: faciens atq: disponens
& omĩb particularit̃ atq uniuersalit̃
congrua tribuens. Eccehic inisto quasi
munꝰdo infimo uniuersȩ creaturȩ : asp
animalia que uolant & natantꝰ &
untur & repunt. Nempe mortal

Expanded text:
opera Dei, qualia possumus videre, considerem, opera Dei, qualia possumus videre, considerem, ineffabiliter moveor laude Creatoris illorum, qui prorsus ita magnus est in operibus magnis, ut minor non sit in minimis. Ars enim divina, qua coelestia et terrena opera fiunt, cum ea sint inter se dissimilia, ipsa in omnibus sui similis est, quia in suo quoque genere perficiendo ubique perfecta est. Neque enim universum condit in singulis, sed ad universi complexum condens singula, universam se condendis praebet et singulis, omnia congruenter locis suis et ordinibus faciens atque disponens, et omnibus particulariter atque universaliter congrua tribuens. Ecce hic in isto quasi fundo infimo universae creaturae aspicite animalia, quae volant, et natant, et gradiuntur, et repunt. Nempe mortali
Abbreviated transcription (Latin):
capax abeis hyle appellaretur. quȩ appella
aẽ ab antiquis nemo eam nt̃m coarguer&
dicidm̃ Nunc uͦ quantꝰ error ẽ quanta
dementia ud materiem corpo dicere
animliũ quali tates & formas ut corpora
ut elema ut animalia sint. hoc uos dicitis
nescio qualterũ facere quolib& eum n¬
nomine uͦ etis recte dicimini errore
r̃o dm̃ alter nducere in hac enim b¬
una re bis ernis errore sacrilego i
semel quidẽ qđ quae ds̃ facit eum
facere dicitis que n fateri erubescitis
Sed nullo mͦ efficietiit ñ sit ds̃ nisi eum
talia facere negaueris qualia ñ facit
nisids : Iterũ autem qia ea quaebonus
as bona facit uos & malofieri & mala spuerili¬
tẽ opinamini. puerili sena horrentes. Isensi¬
uȩ poenalis mortalitatis im becillitati
ẽẽ cogitatio ł maloꝵ nisi qualib carnis sensus
offenditur : uł bonox nisi qualib: carnalis
aties oblectatur: Vtergo ista inimorerũ oꝑa
dĩ terrena infirma mortalia sed tamen

Expanded text:
capax ab eis Hyle appellaretur, quae appellata est ab antiquis, nemo eam nostrum coargueret dici deum. Nunc vero quantus error est, quanta dementia, vel materiem corporum dicere animalium qualitates et formas, ut corpora, ut elementa, ut animalia sint, hoc vos dicitis nescio quem alterum facere; quolibet eum nomine vocitetis, recte dicimini errore vestro deum alterum inducere. In hac enim una re bis erratis errore sacrilego: semel quidem, quod ea quae Deus facit, eum facere dicitis, quem Deum fateri erubescitis; sed nullo modo efficietis ut non sit Deus, nisi eum talia facere negaveritis, qualia non facit nisi Deus: iterum autem, quia ea quae bonus Deus bona facit, vos et a malo fieri, et mala esse opinamini, puerili sensu horrentes quae poenalis mortalitatis imbecillitati nesse cogitatio vel malorum, nisi qualibus carnalis sensus offenditur; vel bonorum, nisi qualibus carnalis acies oblectatur. CAPUT V. Ut ergo ista in imo rerum opera Dei, terrena, infirma, mortalia, sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
quae non conueniunt. Ita & in ueterib
libris cũ p̃dixiss& ds̃ mortẽ ñ fecit nec
lȩtatur in ꝑditione uiuoꝵ. paulo post.ui
inuidia inquit diaboli mors introiuit.
in orbem terrarum & rursu seipsa n.¬
morte nese homines extra culpã ponerent.
mpi aut̃ manib: & uerb inquit arces¬
er̃ illã & existi mantes illam amicam u¬
xer̃ : Alibi aut̃ bona & mala uita

Expanded text:
in ueteribus libris, cum praedixisset: deus mortem non fecit nec laetatur in perditione uiuorum, paulo post, inuidia, inquit, diaboli mors introiuit in orbem terrarum. et rursus de ipsa morte, ne se homines extra culpam ponerent, inpii autem manibus et uerbis, inquit, arcessierunt illam et existimantes illam amicam defluxerunt; alibi autem: bona et mala, uita
Abbreviated transcription (Latin):
Que aut̃ honestasunt nrã. ni ophabent. Sed
aĩ tẽperauit corpꝰ ei cui deerat maiorem
honorem dans : ut ñ cẽt scissura in corpore.
sedidem ipsum ut ꝓinuicẽ sollicitas menbra
& siue patit᷑ unũ menbrũ. cõpatiunt᷑ om̃a
menbra siue glorificatur unũ menbrũ
congaudent om̃a menbra. Siulla ñ dico
fides xp̃iana ut credatis apło sedullus sens
humanus in uob ẽ. ut manifesta cernatis:
unus quisq: insemet ipso ista uideat. atq
consider& quã uera quã certa sint. quam
in paruo magna & in extremo quã bona
quando quidem ista ponit in laude apłi¬
ut ꝑhaet infima corporalia quȩ uidentiu
possint facilius illa sublimia spimtalia
queñ uidentur intellegi Hor ergo menli
& corporis nr̃i que sic cõmendat sic laudat
apłs quisquis artificem dm̃ negant
uidetis cui contradicat. ad nuntians noli
p̃ter d qđ accepimꝰ Quidigitur opisapt¬

Expanded text:
nesta sunt nostra, non opus habent . sed deus temperauit corpus ei. cui deerat, maiorem honorem dans, ut non esset scissura in corpore, sed idem ipsum, ut pro inuicem sollicita sint membra; et siue patitur unum membrum, conpatiuntur omnia membra; siue glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra. si ulla non dico fides christiana, ut credatis apostolo, sed ullus sensus humanus in uobis est, ut manifesta cernatis, unusquisque in semet ipso ista uideat atque consideret, quam uera, quam certa sint, quam in paruo magna et in extremo quam bona, quandoquidem ista in laude p haec infima corporalia quae videntur, possint facilius illa sublimia spiritualia quae non uidentur, intellegi. Horum ergo membrorum et corporis nostri, quae sic commendat, sic laudat apostolus, quisquis artificem deum negat, uidetis. cui contradicat adnuntians nobis praeter id, quod accepimus. quid igitur opus
Abbreviated transcription (Latin):
carnalis uniuersa substantia: Videte
quẽ ad modũ in om̃e animal sibi ad salud̃
conciliatũ ꝑtendat naturȩ ista cõmunio
mominib: tantũ ẽ. quicũ recte uu t
non solũ consulunt saluti carnisiȩ uerũ
etiã carnales motus adusum lonis
edomant & refrenant : sede m bestia
fugiunt dolorem. formi qt interitum
& quio qͥd illã memibro  pagẽ copulãq
carnis & sp̃s a concorgnctura dissice
acdirimere potest qͥ nta ualent
agilitate deuitan nutrientes etiã
scitis quando gentes eratis adsimula cra
usine uoce quomͦ ascendebats inducti
loquen dicit anathema ihi & nemo potest

Expanded text:
carnalis universa substantia; videte quemadmodum in omne animal sibi ad salutem conciliatum pertendat naturae ista communiohominibus tantum est, qui cum recte vivunt, non solum consulunt saluti carnis suae, verum etiam carnales motus ad usum rationis edomant et refrenant: sed etiam bestiae fugiunt dolorem, formidant interitum; et quidquid illam membrorum compagem copulamque carnis et spiritus a concordi junctura dissicac dirimere potest, quanta ualent agilitate, deuitant nutrientes etiam scitis, quando gentes eratis, ad simulacra sine uoce quomodo ascendebatis inducti. loquens dicit anathema Iesu, et nemo potest
Abbreviated transcription (Latin):
sat ingente tenebrarum.
byle fabi illis deus lucem suam mscuissoe
autebant istã membroꝵ concordiam quã
laudat apłs. utrum ibi dicerae caput pe¬
dib aut oculis manui opus te non habeo
Iumquã hoc dixer̃. Nec dicere poruerunt
Iales enĩ eis actus & opera tribuunt. Repe¬
bart. ambulabant. natabant uolabant.
quȩq pro genere suo Videbant quoq
& aulsebant. ceterisq sensib sentie bant
Alimenus & temperamentis congrius. nutri¬
ebant et fouebant corpora sua. Hoic etiã
prolis fecunditas subpetebat Nã &e con¬
iugia tribuunt cis Hec certe omnia quae
tamquam hylos opera uituperat maniche¬
us fieri non possunt sine ubroꝵ con¬
cordia quam laudat & cleo ad signat apti.
bitatis adhuc quis nam scectanđ. et quisnam
bthemanđ sit : quid quod erant ibi quaedam
e eciam loquebantur. ut eis contionantib

Expanded text:
at in gente tenebrarum, antequam illis deus lucem suam miscuisset, non habebant istam membrorum concordiam, quam sic laudat apostolus, utrum ibi diceret caput pedibus aut oculus manui: opus te non habeo. numquam hoc dixerunt nec dicere potuerunt tales enim eis actus et opera tribuunt: repebant, ambulabant. natabant, uolabant quaeque pro genere suo; uidebant quoque et audiebant ceterisque sensibus sentiebant, alimentis et temperamentis congruis nutriebant et fouebant corpora sua. hinc etiam prolis fecunditas subpetebat; nam et coniugia tribuunt eis. haec certe omnia, quae tamquam hyles opera uituperat Manichaeus, fieri non possunt sine membrorum concordia, quam laudat et deo adsignat apostolus. dubitatis adhuc, quisnam sectandus et quisnam anathemandus sit? quid? quod erant ibi quaedam, quae etiam loquebantur, ut eis contionantibus
Abbreviated transcription (Latin):
amittunt. dõ retribuente qđ iustũ ẽ:
Hae comã legimus inscripturis sc̃is Na& illud
dictũ .ẽ. deseductione extrinsetus
ueniente : timeo nesicut serpens euam
seduxit inuersutia sua : corrũ pantur
mentes uraẽ a simplicitate & castitate que ẽ
in xpõcui simile est corrũ punt mores
bonos conloqͥa mala & illud: qđ & sibi
quisq seductorsit Qui aut̃ putat se eẽ
aliquid cumnł sit seipsum seducit tt¬
& illud dedĩ uindicta qđ supra cõme moraui

Expanded text:
amittunt deo retribuente quod iustum est. haec omnia legimus in scripturis sanctis. nam et illud dictum est de seductione extrinsecus ueniente: timeo ne, sicut serpens Euam seduxit in uersutia sua, corrumpantur mentes uestrae a simplicitate et castitate, quae est in Christo. cui simile est: corrumpunt mores bonos colloquia mala; et illud, quod et sibi quisque seductor sit: qui autem putat se esse aliquid, cum nihil sit, se ipsum seducit; et illud de dei uindicta quod supra commemor
Abbreviated transcription (Latin):
nisi quia mniscđiam & iudiciũ cantare
non ȩstis. Noin eidem ipse qui facit solem
suam oriri suꝑbonos & malos & pluit
suꝑ iustos & iniustos. frangit tam̃ ramos
naturales  &. ontra naturã inserit
oleastrũ : nonne adtno ipso illic dicit
apłs. uides ergo bonitate &seueritatẽ
dĩ : in eos quidem qui fractis seueraatẽ
inte aut̃ bonitatẽ siꝑ manseris inbonitate.
Nempe auditis nempe aduertitis. quem¬
ad modũ nec dõ auferat iudiciariam
seueritatẽ. nec homini liberam uolun¬
tatem Occultũ ẽ altũ ÷ in accessibili secr&o
abhumana cogitatione seclusũ. ẽ
quem ad modũ ds̃ &dã net impium.
& iustific& pium. Vtrũq: enĩ deillo
scripturarũ scãrũ ueritas loquitur
qũigitur ideo aduersus diuina iudicia
garrire delectat. quia sunt inscrutabilia
quanto conuenientius quanto accõmo¬
datius ẽ modulo nr̃o. ex pauescere ille
ubi pauł expauit

Expanded text:
nisi quia misericordiam et iudicium cantare non nostis ? nonne idem ipse, qui facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super iustos et iniustos, frangit tamen ramos naturales et contra naturam inserit oleastrum ? nonne de uno ipso illic dicit apostolus: uides ergo bonitatem et seueritatem dei: in eos quidem, qui fracti sunt, seueritatem, in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate? nempe audistis, nempe aduertistis, quemadmodum nec deo auferat iudiciariam seueritatem nec homini liberam uoluntatem. occultum est, altum est, inaccessibili secreto ab humana cogitatione seclusum est, quemadmodum deus et damnet inpium et iustificet inpium; utrumque enim de illo scripturarum sanctarum ueritas loquitur. num igitur ideo aduersus diuina iudicia garrire delectat, quia sunt inscrutabilia ? quanto conuenientius, quanto adcommodatius est modulo nostro expauescere illic, ubi Paulus expauit
Abbreviated transcription (Latin):
& iustus excȩcat mentes infideliũ: Neque enĩ
unquã in his apłi uerb quȩ cõmemoraui aliuꝰ
ds̃ intellectꝰ. ẽ quã ille qui filiũ suũ misit
dicentẽ . in iuditium ueni in hunc mundũ
ut qui non uident uideant. & quiuident
cȩcifiant. Nam & hic satis appar& m̃tib:
fidelium : quomͦ ds̃ excȩc& mentes infideliũ Iapłs
Prȩcedit enim aliquid occultum inoccutis
ubi ds̃ agat iustissimũ ex amen iuditu sui
ut quoꝵ dam mentes excecentur quorũ dã
inluminentur . cui uerissime dictũ .ẽ.
Iudicia tua abyssus multa: Cuius ꝓfun¬
ditatis inpenetrabilem altitudinẽ apłs ei
admiratus. exclamat. Oaltitudinẽ
diuitiarũ sapientiae & scientiae dĩ. quam
inscrutabilia sunt iudicia eius. & cetera

Expanded text:
t iustus excaecat mentes infidelium. neque enim umquam in his apostoli uerbis, quae commemoraui, alius deus intellectus est quam ille qui filium suum misit dicentem: in iudicium ueni in hunc mundum, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. nam et hic satis apparet mentibus fidelium, quomodo deus excaecet mentes infidelium. praecedit enim aliquid occultum in occultis, ubi deus agat iustissimum examen iudicii sui, ut quorundam mentes excaecentur, quorundam inluminentur. cui uerissime dictum est: indicia tua abyssus multa. cuius profunditatis impenetrabilem altitudinem apostolus admiratus exclamat:s o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei; quam inscrutabilia sunt iudicia eius et c
Abbreviated transcription (Latin):
atq: uanitatis : ita nos & in his & in aliis quȩ simi¬
liter sumimꝰ non similiter cũ gentib: uiuimꝰ.
easdem res non adeundem finem referendo
sed ad finem legitimi diuniq p̃cepti. caritatẽ
decorde puro & constientia bona & fide
ñficta. A quib: quidã aberrantes conuersi sunt:
inuaniloquiũ. in quosane principatũ tenetis. ñ
intuentes non considerantes in eisdem habendis
agendisq reb: tantum ad diuersam uitam
ualere sidiuersa sit fides. utcũ auditores ur̃ĩ
& uxores habeant & filios. quamuis inuiti
suscipiant eisq patrimonia congerant uel
custodiant carne uescantur uinũ bibant.
lauent metant. uindemient negotientur
honores publicos administrent. uob̾cũ eos
tamen non cũ gentib cõputetis. cũ facta eoꝵ
entib: uideant᷑ similiora quã uob̵ Nã &
undã facta gentiliũ cũ magis uob̾

Expanded text:
atque uanitatis: ita nos et in his et in aliis, quae similiter sumimus, non similiter cum gentibus uiuimus easdem res non ad eundem finem referendo, sed ad finem legitimi diuinique praecepti, caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, a quibus quidam aberrantes conuersi sunt in uaniloquium. in quo sane principatum tenetis non intuentes, non considerantes in eisdem habendis agendisque rebus tantum ad diuersam uitam ualere, si diuersa sit fides. ut cum auditores uestri et uxores habeant et filios quamuis inuiti suscipiant eisque patrimonia congerant uel custodiant, carne uescantur, uinum bibant, lauent, metant, uindemient, negotientur, honores publicos administrent, uobiscum eos tamen, non cum gentibus conputetis, cum facta eorum gentibus uideantur similiora quam uobis. nam et quorundam facta gentilium cum magis uobis
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o ihũ dnõ nr̃o. Cuiꝰ capitis corpus effectos
fideles. paulus alloquit᷑ dicens. Obsecro aut̃
uos fr̃s ꝑmiscđiam dĩ ut exhibeatis corpora
ur̃a hostiam uiuã : scam dõ placentẽ: Sed
mani chei corpora humana opificiũ dicunt eẽ.
gentis tenebrarũ. & carceres quib: uictus
inclusus .ẽ. ds̃. Vnde longe aliud annuntiat
faustus. aliud pauł. Sed qm̃ quis quis uob euan¬
gelizauerit p̃ter quã quod accepistis a nathe¬
masit : uerũ dicit xp̃s in paulo: anathemasit
manicheus in fausto qui etiã dicit niħ nos
mutasse demorib gentiũ. nesciens quidloquat᷑
Cũ enĩ iustus exfide uiuat. finisq p̃cepti sit caritas
decorde puro & conscientiabona & fide ñ fic¬
ta maneantq: ad formandã uitã fideliũ
tria haec fides. spes. caritas unde fieri potest
ut pares cum aliquo mores habeat. qui haec tr
cũ illo paria ñ hab& quienĩ aliud credit

Expanded text:
 Domino nostro, cujus capitis corpus effectos fideles Paulus alloquitur dicens, Obsecro autem misericordiam dei, ut exhibeatis corpora uestra hostiam uiuam, sanctam, deo placentem. sed Manichaei corpora humana opificium dicunt esse gentis tenebrarum et carceres, quibus uictus inclusus est deus: unde longe aliud adnuntiat Faustus, aliud Paulus. sed quoniam quisquis nobis euangelizauerit praeterquam quod accepistis, anathema sit, uerum dicit Christus in Paulo, anathema sit Manichaeus in Fausto. Qui etiam dicit nihil nos mutasse de moribus gentium nesciens, quid loquatur. cum enim iustus ex fide uiuat finisque praecepti sit caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta maneantque ad formandam uitam fidelium tria haec: fides, spes, caritas: unde fieri potest, ut pares cum aliquo mores habeat, qui haec tria cum illo paria non habet? qui enim aliud credit,
Abbreviated transcription (Latin):
Abereneꝰ du quia cliuinus benoro est
sabesit n. Lia uͦ unidõ ut ei offer¬
four imili uido ꝓmittens ueritatẽ
saci fitu. uierat offerenda ipsa red¬
dta uertas in passione corporis
& sangunis xp̃i : Neq enim sicut faus¬
tus exit. priores nr̃i iudaei segregata
agetib cũ templũ haberent & immo¬
ltiones & aras & sacerdotia. sculp¬
diras solũ dimiserunt id est idola
Poterant enĩ sicut ñ nulli . &iã sine
idoloꝵ sculturis arborib: & montib
postremo &iã soli aclune c&erisq
siderib: immolare. Qđ si facerent
ꝑ illũ cultũ quae latria dicitur.
creaturae potius quã creatori serui¬
entib: & obhoc ñ paruo malo impiae
suꝑstitionis errantib nihil hominꝰ
demonia sep̃berent adeos illu¬
dendos & ab eis sumenda quȩsio obtu¬
ssent: Illi quippe suꝑbi & impi

Expanded text:
aberentur dii, quia diuinus honor est sacrificium; illa uero uni deo, ut ei offerretur similitudo promittens ueritatem sacrificii, cui erat offerenda ipsa reddita ueritas in passione corporis et sanguinis Christi. Neque enim, sicut Faustus dixit, priores nostri Iudaei segregati a gentibus, cum templum haberent et immolationes et aras et sacerdotia, sculpturas solum dimiserunt, id est idola; poterant enim sicut nonnulli etiam sine idolorum sculpturis arboribus et montibus, postremo etiam soli ac lunae ceterisque sideribus immolare. quod si facerent per illum cultum, quae latria dicitur, creaturae potius quam creatori seruientibus et ob hoc non paruo malo inpiae superstitionis errantibus nihilominus daemonia se praeberent ad eos inludendos et ab eis sumenda, quae sic obtulissent. illi quippe superbi et inpi
Abbreviated transcription (Latin):
uel cui quã scãe animȩ. ł cuiquã angło & qͥsqͥs
in hunc errorem delabitur : corripit᷑ ꝑsanã
doctrinam siue ut corrigatur siue ut caueat᷑¬
& iam ipsi enim scĩ uł homines uelangłi ex hisa¬
beri sibinolunt qđ uni dõ deberinorunt
Apparuit hoc in paulo & barnaba. cũ commoti
miraculis quae ꝑ eos factas lica onii tã quã
diis immolare uoluerunt Conscissis enim
uestim̃tissuis confitentes. & ꝑ suadentes
sed eos ñ eẽ . ista sibi fieri uetuer̃ Apparuit
& in angelis. sicut & in apocalipsi legimꝰ angłm
se ad orari ꝓhibentem. acdicentẽ adoratorisuo
Conseruus tiussũ & frm tuoꝵ. Ista sibi plane
suꝑbi sp̃s exigunt. diaboł & angłi eius. si c̃
ꝑ om̃a tẽpla & sacra gentiliũ. Quo similitudi
in quib dã etiã suꝑbis hominib ex pressa. ẽ:
sic̃ debabiloniȩ quib dã regib memoriae

Expanded text:
uel cuiquam sanctae animae uel cuiquam angelo; et quisquis in hunc errorem delabitur, corripitur per sanam doctrinam, siue ut corrigatur, siue ut caueatur. etiam ipsi enim sancti, uel homines uel angeli, exhiberi sibi nolunt, quod uni deo deberi norunt. adparuit hoc in Paulo et Barnaba, cum conmoti miraculis, quae per eos facta sunt, Lycaonii tamquam diis immolare uoluerunt — conscissis enim uestimentis suis confitentes et persuadentes se deos non esse ista sibi fieri uetuerunt —: adparuit et in angelis sicut in apocalypsi legimus angelum se adorari prohibentem ac dicentem adoratori suo: conseruus tuus sum et fratrum tuorum. ista sibi plane superbi spiritus exigunt, diabolus et angeli eius, sicut per omnia templa et sacra gentilium. quorum similitudo in quibusdam etiam superbis hominibus expressa est, sicut de Babyloniae quibusdam re
Abbreviated transcription (Latin):
glorificabit me & illicua est ubi or¬
dã illi salutare meũ : huiꝰ sacrificii cam
& sangius ante aduentũ xp̃i ꝑuictimas
̃s̃ imilitudinũ ꝓmittebatur : inpassionẽ
xp̃i ꝑ ipsam ueritatẽ red debatur
post ascensũ xp̃i ꝑsacram̃tũ meyoriae
celebratur.
ac ꝑ hoc ontũ
in ter est int̾sa crifitia pganoꝵ
& hebreoꝵ quantũ inter imitatio¬
nẽ errantẽ & p̃figurationẽ
prenunti antem. Sicut autem
non ideo contennende¬

Expanded text:
et illic uia est, ubi ostendam illi salutare meum? huius sacri- ficii caro et sanguis ante aduentum Christi per uictimas similitudinum promittebatur, in passione Christi per ipsam ueritatem reddebatur, post ascensum Christi per sacramentum memoriae celebratur; ac per hoc tantum interest inter sacrificia paganorum et Hebraeorum, quantum inter imitationem errantem et praefigurationem praenuntiantem. sicut autem non ideo contemnend
Abbreviated transcription (Latin):
de functoꝵ : que substantia eorũ : quis locus:
sed male dicendi cupiditate. faustus quid ꝓ¬
fiteretur oblitus . ẽ. aut forte dormitans ũbras
somniando dictauit. Neccũ uerba sua leger&
euigilauit: Popuł aut̃ xp̃ianꝰ memorias̃
martyrũ religiosa sollẽpnitate concelebrat
& ad excitandã imitationẽ &ut meritis eoꝵ
consociet᷑ atq: orationib: adiuuetur. Ita
tamen ut nulli martyrũ sed ipsi dõ martyrũ.
quã uis in memoriis martyrũ constitua mͦ
altaria. Quis enĩ antistitũ in locis scoꝵ
corpoꝵ adsistens altari aliquando dix̃.
offerimꝰ tibi petre aut paule aut cypriane :
sed quod offert᷑ offertͥdo qui martyres
coronauit apud memorias eoꝵ quos coro¬
nauit : ut exipsoꝵ locoꝵ ad monitione
maior affectꝰ exurgat ad acuendã carit
& in illos quos imitari possumꝰ. & in illi
quo adiuuante possimus: Colimꝰ e
martyres eocultu dilectionis &i

Expanded text:
defunctorum ? quae substantia earum ? qui locus ? sed maledicendi cupiditate Faustus quid profiteretur, oblitus est; aut forte dormitans umbras somniando dictauit nec, cum uerba sua legeret, euigilauit. populus autem christianus memorias martyrum religiosa sollemnitate concelebrat et ad excitandam imitationem et ut meritis eorum consocietur atque orationibus adiuuetur, ita taquamvis in memoriis martyrum, constituamus altaria. Quis enim antistitum in locis sanctorum corporum assistens altari, aliquando dixit, Offerimus tibi, Petre; aut, Paule; aut, Cypriane: sed quod offertur, offertur Deo qui martyres coronavit, apud memorias eorum quos coronavit; ut ex ipsorum locorum admonitione major affectus exsurgat, ad acuendam charitatem et in illos quos imitari possumus, et in illum quo adjuvante possumus. Colimus ergo martyres eo cultu dilectionis et
Abbreviated transcription (Latin):
as̃ ur̃ imimolã . Neq enim in lignis solum & in
ipe herb aut: m̃bris humanis. Sd&iam in pe¬
corum arnib: eum contamirantib: & pollu¬
ento: uinculis colligatũ eẽ. ensetis: Ipsa
uͦanima ũra cui dõ laudẽ dicat. cuius
particulã seipsam in tenebrarũ gente
captã teneri conclamans quid aliud
quã uitu perat dm̃ : quẽ sibi alio pacto
aduersus hostes suos consulere ñ potus¬
setestatur. Nisi partiũ suarũ tanta
corruptione. &tã turpi captiuitate:
mali apud illum cõmiseratis uc in poena
istanc̃ adeũ gematis. quẽ ñ ꝓpͥa uolun¬
tate peccando deseruistis. sed ab illo
dti estis hostib: ipsuis ut paxregno
eus comparar& ur nec saltẽ sicut obsides
da isolent cũ honore custodiendi. nec sic̃
nastor ad capiendã bestiam tendit insi¬
. Pecus enimsuum sol& ponere. in illa

Expanded text:
vester immoletur? Neque enim in lignis solum, et in herbis, aut in membris humanis, sed etiam in pecorum carnibus eum contaminantibus et polluentibus vinculis colligatum esse censetis. Ipsa vero anima vestra, cui Deo laudem dicat, cujus particulam se ipsam in tenebrarum gente captam teneri conclamans, quid aliud quam vituperat Deum, quem sibi alio pacto adversus hostes suos consulere non potuisse testatur, nisi partium suarum tanta corruptione, et tam turpi captivitate? mali apud illum commiseratis, ut in poena ista nunc ad eum gematis, quem non propria voluntate peccando deseruistis, sed ab illo dati estis hostibus ipsius, ut pax regno ejus compararetur? Nec saltem sicut obsides dari solent, cum honore custodiendi: nec sicut pastor ad capiendam bestiam tendit insidias: pecus enim suum solet ponere in illa
Abbreviated transcription (Latin):
p̃tandis ñ hoent exitũ nisi adehicurã
quã condide ds̃ ut in ipsa quoq int̃ptaiore
simula croꝵ dequa seperiores eorũ iactan
atq inflare consuer̃. hoc in eis fiat qđ paulo
postidem a płs dicit coluer̃ & seruier creaiꝰ÷
potius quã creatori qui ẽ bene dictꝰ inscta
Vos aut̃ & in eo qđ eis similes estis uani estis
& in eo qđ eis similes nõ estis. peiores iis
Ad hoc enim noncum ipsis creditis monarchiã
quod illi uerũ credunt. ut ipsius unius dĩ
substantiã expugnabilem corruptibilẽq
credatis qđ ẽ. impie uanitatis. Inplurib
aut̃ diis colendis. doc trina demoniorũ
m̃ daciloquoꝵ illis ꝑsuasit multa ilola
uob multa phantasmata. Nec sacrifiti
eoꝵ uertimꝰ in aga pes. sed sacrifitiũ ilsid
qđ paulo ante commemoraui intellex nꝰ
dicente dñõ miscđiam uolo quã sacrif

Expanded text:
tandis non habent exitum nisi ad creaturam, quam condidit deus, ut in ipsa quoque interpretatione simulacrorum, de qua se peritiores eorum iactare atque inflare consuerunt, hoc in eis fiat, quod paulo post idem apostolus dicit: coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. uos autem et in eo, quod eis dissimiles estis, uani estis, et in eo, quod eis similes estis, peiores estis. ad hoc enim non cum ipsis creditis monarchiam, quod illi uerum credunt, ut ipsius unius dei substantiam expugnabilem cor- . raptibilemqu credatis - quod est inpiae uanitatis — in pluribus autem diis colendis doctrina daemoniorum mendaciloquorum illis persuasit multa idola, uobis multa phantasmata. Nec sacrificia eorum uertimus. in agapes. sed sacrificium illud, quod paulo ante commemoraui, intelleximus dicente domino: misericordiam uolo quam sacrificium;
Abbreviated transcription (Latin):
malum ignor& is. osi possem uob ꝑsuadere
ut a se ducendis imperitiorib uos c̃pesce¬
retis. iamuero qđ & iam inde uos paganis
uultis eẽ . meliores qđ illi aris. delubris
simulacris uictimis atq incenso dm̃
colendum putant. uosaut̃ niħ hoꝵ
facitis. quis ñ in rideat: q̃uasi uͦ ñsatius
sit uella pidi qui quo quomͦ. ẽ. arã
constituere & uictimã offerre quã id
qđ omnino ñ .ẽ. indeliram̃to phantas¬
matis adorare : Verũ tuqui rationale
dĩ tẽplũ te eẽ. dixisti. quomͦ hoc
explica b : plac& netͥ ut tẽ plũ ds̃ habeat
cuius aliquã partẽ diaboł fabricauerit:
tẽ illic habitare simul cũ parte

Expanded text:
malum ignoretis, o si possem uobis persuadere, ut a seducendis inperitioribus uos conpesceretis! Iam uero quod etiam inde uos paganis uultis esse meliores, quod illi aris, delubris. simulacris, uictimis atque incenso deum colendum putant, uos autem nihil horum facitis, quis non inrideat? quasi uero non satius sit uel lapidi, qui quoquo modo est, aram constituere et uictimam offerre quam id, quod omnino non est, in deliramento phantasmatis adorare ? uerum tu, qui rationabile dei templum te esse dixisti, quomodo hoc explicabis ? placetne tibi, ut templum deus habeat, cuius aliquam partem diabolus fabricauerit ? an partem illic habitare simul cum parte
Abbreviated transcription (Latin):
dimitte nob̵ debita nr̃a sic̃ & nos dimittimꝰ
debitorib: nr̃is. Quis enim debitores ur̃i
qui inͥos peccauer̃ si gens tenebrarũ. nũ quid
ei dimittitis debita. quã usq infinẽ eradi¬
catam &e terno carcere includitis: quae aut̃
debita uobis potest ille dimittere quando
ille potius in uos peccauit cũ ad ista uos
misit quã uos inillũ quimit tenti obtẽperastis :
aut si ꝓpt̃ ea ille ñ peccauit ꝙ hoc necessitate
fecit: maior est ur̃a necessitas cũiã inpugna
ꝓstrati iactatis. quã fuit illius anteꝗ pugna¬
n&is: lam enĩ uos patimini conmixtũ malũ:
N ihil tale ille patiebatur cũ tam̃ necessitatẽ.
ut uos mitter& pater&ur: Itaq aut ipse
potius uob̃ deb& qđ ei dimittatis. aut si nec
ipse uob mnulto magis necuos illi : cibi sergo
sacrifitia urã simplices acpurȩ oratione
cũsint fallaces & inpurae blasphemia
& tam̃ uolo mͥ dicatis unde ista omã quael

Expanded text:
 debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Qui sunt enim debitores vestri, qui in vos peccaverunt? Si gens tenebrarum, numquid ei dimittitis debita, quam usque in finem eradicatam aeterno carcere includitis? Quae autem debita vobis potest ille dimiille potius in uos peccauit, cum ad ista uos misit, quam uos in illum. qui mittenti obtemperastis ? aut si propterea ille non peccauit, quia hoc necessitate fecit, maior et uestra necessitas, cum iam in pugna prostrati iaceatis, quam fuit illius, antequam pugnaretis. iam enim uos patimini commixtum malum. nihil tale ille patiebatur, cum tamen necessitatem, ut uos mitteret. pateretur. itaque aut ipse potius uobis debet, quod ei dimittatis, aut si nec ipse uobis, multo magis nec uos illi. ubi sunt ergo sacrificia uestra, simplices ac purae orationes, cum sint fallaces et inpurae blasphemiae? Et tamen uolo mihi dicatis, unde ista omnia. quae
Abbreviated transcription (Latin):
inea reuolii arbitonini Quo anquorũ dã
gentiliur philos ohoꝵ libris inuenitur
quãqiam apostriorib aliter ntellectũ
eẽ dicatur Verũ in hoc etiã multo
de terius ratis. Illienim in pecore
deie nt trucidare ꝓximũ suum. uos
Nut̃ urm cuiꝰ mmbra eẽ &iã pecoꝵ
mas arbitramni. Nã qđ etiã hinc
uob̵ cal:̃ niatur faustus qđ martyrũ
memorias ho. ioramꝰ. in hocdicens nos idola
cuertisse : non tã memou& ut huic
calĩ niȩ respondeam. Quã ut ipsum
faustun ostendã studio calũ niandi
etiam a ipsius manichȩi uanitatib
exorbitar uoluisse & inuulgarem atq
poeticam aganoꝵ opimonem aquib
alienissimũ cupit uideri nescio quomͦ¬

Expanded text:
ni, quod in quorumdam gentilium philosophorum libris invenitur: quanquam a posterioribus aliter intellectum esse dicatur. Verum in hoc etiam multo deterius erratis: illi enim in pecore timuerunt trucidare proximum suum; vos trum, cuius membra esse etiam pecorum animas arbitramini. Nam quod etiam hinc nobis calumniatur Faustus, quod martyrum memorias honoramus, in hoc dicens nos idola conuertisse, non tam me mouet, ut huic calumniae respondeam quam ut ipsum Faustum ostendam studio calumniandi etiam ab ipsius Manichaei uanitatibus exorbitare uoluisse et in uulgarem atque poeticam paganorum opinionem, a quibus se alienissimum cupit uideri, nescio quom
Abbreviated transcription (Latin):
achrismate ducitur : Proinde uerũ sacrifitiũ
qđ uni uero deb& dõ quo eius altare solus xp̃s
impleuit : inuictimis pecoꝵ imitata de mo¬
nia sibi arroganter expofunt. Vnde dicit
apłs: Quae immolant gentes demonis
immolant nondõ. Non qđ offerebat᷑ culpans
sed quia illis offerebatur. Haebraei aut̃ in uic¬
timis peccoꝵ quas offerebant dõ multis & uarus
modis sic̃ retanta dignũ erat. ꝓphetiã cele¬
brabant futurȩ uictime quã xp̃s obtulit.
Vnde iam xpĩani ꝑacti eiusdem sacrifitii
memoriã celebrant. sacro scã oblatione
& participatione corporis & sanguinis xp̃i.
Mani chei uͦ nescientes quid dã pnandũ sit
insacrifitus gentiũ. & quid intellegendũ
nsacrifitiis hebreoꝵ. & quid tenendũ uł¬

Expanded text:
chrismate ducitur. proinde uerum sacrificium, quod uni uero debetur deo, quo eius altare solus Christus inpleuit, in uictimis pecorum imitata daemonia sibi adroganter exposcunt. unde dicit apostolus: quae immolant gentes, daemoniis immolant et non deo, non quod offerebatur culpans, sed quia illis offerebatur. Hebraei autem in uictimis pecorum, quas offerebant deo, multis et uariis modis, sicut re tanta dignum erat, prophetiam celebrabant . futurae uictimae, quam Christus obtulit. unde iam christiani peracti eiusdem sacrificii memoriam celebrant sacrosancta oblatione et participatione corporis et sanguinis Christi. Manichaei uero nescientes, quid damnandum sit in sacrificiis gentium et quid intellegendum in sacrificiis Hebraeorum et quid tenendum u
Abbreviated transcription (Latin):
phantasmaticus hab t& intali tẽplo
sacrilege uatatis: Ille quippe ña similita¬
dine : sed a simulatione simula crũ uocari
potest Ita & m̃tẽ tuã arã fecisti : Sedin
cuius. Exipꝰis enim artib: & disciplins
tuis apar&. quib eam inbutã eẽ dixisi
llȩ artes & disciplinȩ uetant panẽ por¬
rigere m̃dicanti homini : ut in ara ur
cũ sacrifitio crudelitatis ardeatis:
Talem aram dnõ destruente. qui ex lege
com memorat. quali odore delectat᷑
ds̃ : dicens miscđiam uolo quã sacrificiũ
Ubi aut̃ hoc dñs cõmemorauerit atten¬
dite : Cũ salic& transir& ꝑsegetem.
& esurientes discipłi eiꝰ uellerent spic s
quod homicidium uos eẽ. dicitis. ex discipł¬
na urã qua inbiustis m̃tẽ urãm. anint
sane nondi demonior¬

Expanded text:
phantasmaticus habitet in tali templo sacrilegae uanitatis. ille quippe non a similitudine, sed a simulatione simulacrum uocari potest. Ita et mentem tuam aram fecisti, sed uide cuius. ex ipsis enim artibus et disciplinis tuis adparet, quibus eam inbutam esse dixisti. illae artes et disciplinae uetant panem porrigere mendicanti homini, ut in ara uestra cum sacrificio crudelitatis ardeatis: talem aram domino destruente, qui ex lege commemorat, quali odore delectatur deus dicens: misericordiam uolo quam sacrificium. ubi autem hoc dominus commemorauerit, adtendite, cum scilicet transiret per segetem et esurientes discipuli eius uellerent spicas, quod homicidium esse uos dicitis ex disciplina uestra, qua inbuistis mentem uestram. aram sane non dei
Abbreviated transcription (Latin):
dicant amorse maledictũ. qui laqueo se suspen¬
dit. Quasi primo nouerint utrum ex ligrio
an ex lapide se ille suspenderit. Sed uerum est
qđ & faustus cõmemorauit. apłm nonsinere aliud
intelligere quã de apõ eẽ prȩdictũ. sed talis
inperitia non nulloꝵ catholicoꝵ uẽneratio.
uenatio mani cheorũ ÷ :tales enĩ solent
insectari. tales suis fallaciis in retire lales in eos
cecideramus. tales heseramus. tales non uirib nr̃is
lacessiuit sicut faustus criminat᷑ dicens quod
humanorũ nulli umquã diuinoꝵq peꝑcerit:
Dixit enim &̾ abiit. nihil sat ȩgit ꝓbare. niħ cura¬
uit ostendere Nos aũt scimus morsen omauia
diuina pie laudasse. & prosui tp̃ris congru-
sueq. dispensationis gr̃a iuste humana
Exigant isti ut hoc doceam cũ & ipsi

Expanded text:
dicant a Moyse maledictum, qui laqueo se suspendit. quasi primum nouerint, utrum ex ligno, an ex lapide se ille suspenderit. sed uerum est, quod et Faustus commemorauit apostolum non sinere aliud intellegere quam de Christo esse praedictum. sed talis inperitia nonnullorum catholicorum uenatio Manichaeorum est; tales enim solent insectari, tales suis fallaciis inretire. tales in eos cecideramus. tales haeseramus, tales non uiribus nostrlacessiuit, sicut Faustus criminatur dicens, quod humanorum nulli umquam diuinorumque pepercerit? dixit enim et abiit: nihil sategit probare, . nihil curauit ostendere. nos autem scimus Moysen omnia uere diuina pie laudasse et pro sui temporis congruentia suaeque dispensationis gratia iuste humana rexisse. exigant isti, ut hoc doceam, cum et ips
Abbreviated transcription (Latin):
Ne quide sana doctrina quam non
erentes uos ad fabulas conuertistis :
Quomedo apłs &treaturam dei laudat &ei
taren cultun religionis ex hiberi uetat.
& & morses qui uob uidetur nulli diui-¬
noꝵ peꝑcise non obaliud suspicor nisi
quia solea &lunã uetuit ad orari. ad quo
circuita uos ꝑ om̃s angulos uertitis ut
eos aditis solem & lunã uera laude
iaudauit. cũ eos factos adõ & incȩlesti
ndine ad ꝑagenda sua oꝑa collocatos
auit est ita narrauit Solem in potestatẽ
ei liã in potestatẽ noctis. Falsis aut̃
aboł nsuit fulsa laude gaudere. p̃uari
r. uolunt. Quarũ illauera laus ẽ¬

Expanded text:
 sit sana doctrina, quam non ferentes uos ad fabulas conuertistis. quomodo apostolus et creaturam dei laudat et ei tamen cultum religionis exhiberi uetat, sic et Moyses, qui uobis uidetur nulli diuinorum pepercisse — non ob aliud suspicor, nisi quia solem et lunam uetuit adorari, ad quorum circuitum uos per omnes angulos uertitis, ut eos adoretis — solem et lunam uera laude laudauit, cum eos factos a deo et in caelesti ordine ad peragenda sua opera conlocatos, sicut est, ita narrauit: solem in potestatem diei, lunam in potestatem noctis. falsis autemdiabolus nouit falsa laude gaudere, praeuarin se laudari uolunt: quarum illa uera laus e
Abbreviated transcription (Latin):
arense Ehu istis dispicas arte e fa¬
antui idobrum uł demon irũ cultore¬
ex. Quod quidem ignorane et cel ipe
solo quod essent heretici Detali ipso
dixit apłs. quia inouissimis tẽ upirece¬
dent quidã afide intendentes spiritibus
sedictorib doctrinis demonioꝵ in hr pocrsi¬

Expanded text:
Quod si istis displicet, aperte se fateantur idolorum uel daemoniorum esse cultores: quod quidem ignoranter essent eo ipso solo, quod essent haeretici. de talibus enim dixit apostolus: quia in nouissimis temporibus recedent quidam a fide, intendentes spiritibus seductorib