comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dñe. Non quales dñi homines. ñ qͣles dñ qui
emunt saccello: sed qͣlis dñs qͥ emit sanguine.
salutis meȩ. Qͥd sibi uult urtꝰ salutis meȩ:
Conquerebat᷑ de scandalis et insidiis pecca¬
toꝵ: de circũlatrantibꝰ et circũ insidiantibꝰ
malignis hominibꝰ uasis diaboli. de suꝑb̾ in-¬
uidentibꝰ iustis: int̾ quales necesse ẽ. uitã du
tas multoꝵ. Sed adiunx̃ statĩ solatiũ. Qͥ ꝑseue¬
rauerit usq in finẽ. hic saluuserit. Attendit
iste et timuit: et abundantia iniqͥtatũ turbatꝰ
respex̃ spẽ: qr qͥ ꝑseuerauerit usq in finẽ hic
saluuserit. Extendit se ꝑseuerare: et uidit lon¬
gãuiã. Et qr ꝑseuerare magnũ ẽ. et difficile: ip
infinẽ. Sed ꝑseuerantia ad uirtutẽ ꝑtinet: ut
merear salutẽ. Tu es uirtꝰ salutis meȩ: tume fa.¬
cis ꝑseuerare: ut ꝑueniã ad salutẽ. Dñe dñe l̾itꝰ¬
salutis meȩ. Et unde sꝑo. qr tues uͥtꝰ salutis
mee: Obũbrasti suꝑ caput meũ in diebelli.

Expanded text:
Domine, non quales domini homines, non quales domini qui emunt saccello; sed qualis Dominus qui emit sanguine. saluti meae. Quid sibi vult, «virtus salutis meae?» Conquerebatur de scandalis et insidiis peccatorum, de circumlatrantibus et circuminsidiantibus malignis hominibus vasis diaboli, de superbis invidentibus justis, inter quales necesse est vitam ductas multorum.» Sed adjunxit statim solatium: «Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit» . Attendit iste, et timuit; et abundantia iniquitatum turbatus respexit spem: quia «qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit.» Extendit se perseverare, et vidit longam viam; et quia perseverare magnum est et difficile, ipsin finem; sed perseverantia ad virtutem pertinet, ut merear salutem: tu es virtus salutis meae, tu me facis perseverare, ut perveniam ad salutem. «Dominesalutis meae.» Et unde spero quia tu es virtus salutis meae? «Obumbrasti super caput meum in die belli.»
Abbreviated transcription (Latin):
male texuit. sed addere. ꝓducere in longũ ꝓcen¬¬
dere: ut habeat in fine unde illi ligent᷑ manꝰ et
pedes. et ꝓiciat᷑ in tenebras extĩores. Hȩc aut̃ pec-¬
catasua tendunt iustis. qͣndo eis suadent facere
mala quȩ ipsi faciunt. Idõ dix̃. Restes extender̃
muscipulã pedibꝰ meis: id. ẽ. de peccatis suis me de¬
icere uoluer: Et ubi hoc: Iuxta semitas scanda¬
la posuer̃ mͥ. Non insemitis: s ixta semitas. Se.¬
mitȩ tue: p̃cepta dei s̃ Illi scandala iuxta semitas
posuer̃ Tu noli recedere a semitis: et ñ rues inscan.¬
dala. Nec uolodicas. Si ꝓhiberet illos dĩ pone
re seandala mͥ uixta semitas: ñ ibi ponerent. Im
mo ꝑmisit ds̃ ponere illos scandala iuxta semi-¬
Sixi dño ds̃m̃s estu. Illi homines s̃. et ñ mei:
tu et ds̃ es et m̃ses. Dixi dño ds̃ m̃s estu. Magna
uox orationis ẽ: mouet fiduciã. Nũqͥd illoꝵ ñ

Expanded text:
male texuit; sed addere, producere, in longum protenmale texuit; sed addere, producere, in longum protendere: ut habeat in fine unde illi ligentur manus et pedes, et projiciatur in tenebras exteriores . Haec autem peccata sua tendunt justis, quando eis suadent facere mala quae ipsi faciunt. Ideo dixit, «Restes extenderunt muscipulas pedibus meis;» id est, de peccatis suis me dejicere voluerunt. Et ubi hoc? «Juxta semitas scandalum posuerunt mihi:» non in semitis, sed «juxta semitas.» Semitae tuae, praecepta Dei sunt. Illi scandala juxta semitas posuerunt; tu, noli recedere a semitis, et non irrues in scandala. Nec volo dicas: Et prohiberet illos Deus ponere mihi scandala juxta semitas, et non ibi ponerent. Imo permisit Deus ponere scandala illos juxta semiDixi Domino, Deus meus es tu.» Illi homines sunt, et non mei; tu et Deus, et meus es. «Dixi Domino, Deus» «meus es tu.» Magna vox orationis; movet fiduciam. Numquid illorum non
Abbreviated transcription (Latin):
Dic̃ alia scriptura et aꝑte isaias. Ue his qͥ trahunt
peccata sic̃ restẽ longã. Iuare autẽ dr̃ restis: q om̃is
peccator ꝑseuerans in peccatis suis: addit peccata
peccatis. Et cũ deberet accusatione peccati sui cor¬
rigi: defensione duplicat qđ confessione posset au-¬
ferre. Et plerũq aliis peccatis uult munitꝰ eẽ ꝓpt̃
illa quȩ cõmisit. fẽc̃ adulteriũ et ne occidat᷑ pa¬
rat homicidiũ. Addit peccato peccatũ. Rursus
siei ẽtigerit facere homicidiũ iã qͥ unũ crim̃ time¬
bat. duotimet. Et utiq cũ uideat se plura timere
quã antea timebat: ñ cogitat minuere qđ fec̃. sed
addere qđ ñdũ fec̃. Querit forte et maleficũ. Ecce
tria habet. Inde iã qͥs cogitat. qͥs finat restẽ pecca-¬
toꝵ: Ec optime dr̃ restis. Ut enĩ corqueat᷑. restis ad¬
dit᷑ et ñ addunt᷑ recta fila sed torta. Prauitas sibi
conexa ducit᷑ in longũ. et ñ cogitat p̃cidere qđ

Expanded text:
Isaias, «Vae iis qui trahunt peccata sicut restem longam» ! Quare autem dicitur restis? Quia omnis peccator perseverans in peccatis suis, addit peccata peccatis; et cum deberet accusatione peccati sui corrigi, defensione duplicat quod confessione posset auferri, et plerumque aliis peccatis vult munitus esse propter illa quae commisit. Fecit adulterium, et ne occidatur, parat homicidium; addit peccato peccatum. Rursum si ei contigerit facere homicidium, jam qui unum crimen timebat, duo timet: et utique cum videat se plura timere, quam antea timebat, non cogitat minuere quod fecit, sed addere quod nondum fecit; quaerit forte et maleficium. Tria ecce habet. Inde jam quis cogitet? quis finiat restem peccatorum? Et optime dicitur restis: ut enim torqueatur restis, additur; et non adduntur recta fila, sed torta. Pravitas sibi connexa ducitur in longum, et non cogitat praecidere quod
Abbreviated transcription (Latin):
sũ m̃daciũ ipsoꝵ: laborẽ labioꝵ ipsoꝵ. Eoce parturi¬
uit iniustitiã. concepit dolorẽ. et peꝑit inqͥtatẽ In
om̃i enĩ oꝑe malo labor ẽ: et om̃e opꝰ malũ cogitatũ.
ẽ. enĩueritas. nisi in oꝑe bono. Et ꝓpt̃ea qr homines
laborant in m̃dacio. ueritas qͥd clamauit: Uenite
ad me om̃s qͥ laboratis et onerati estis: et ego uos reficiã¬

Expanded text:
 labiorum ipsorum. «Ecce parturivit injustitiam, concepit dolorem, et peperit iniquitatem» . In omni enim opere malo labor est, et omne opus malum cogitatum, est veritas, nisi in opere bono. Et propterea quia omnes laborant in mendacio, Veritas quid clamavit? «Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficia
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ dep̃cationis meȩ: uitã dep̃cationis meȩ. a-¬
nimã dep̃cationis meȩ. Non qd sonat in ũbis
meis: sed unde uiuunt u̾ba mea. Cȩceri enĩ
strepitꝰ sine anima. soni dici poss: uoces ñ posĩ
Uox ꝓpͥe animatoꝵ ẽ: iuiuoꝵ ẽ. Quã multi au.¬
tẽ dep̃cant᷑ dm̃: et ñ sentiunt dm̃. nec bene

Expanded text:
cem deprecationis meae,» vitam deprecationis meae, animam deprecationis meae, non quod sonat in verbis meis, sed unde vivunt verba mea. Caeteri enim strepitus sine anima, soni dici possunt, voces non possunt: vox proprie animatorum est, vivorum est. Quam multi autem deprecantur Deum, et non sentiunt
Abbreviated transcription (Latin):
bas: qr qđ illũ doles. ee. eris et tu. et amabis ineo
te. et ipsũ in te. Etenĩ si inuideres diuiti: ñ e̾e̾t in
potestate tua ut diues esses. Si inuideres alicui
honesto senatori nobili: ñ esset in tua potestate
ut nobilis tu esseset clarus. Si iauderes pulcͥro:
nũꝗͣ te pulchrũ faceres. Si inuideres fortiet ua¬
lido: nũꝗ̃ tͥ uires dares. Inuides iusto: res in uo¬
luntate ẽ. Esto qđ doles eẽ alterũ. Non enĩ emp.¬
turus es qđ tuñ es: et aliꝰ ẽ. Gratis constat: cito con¬
stat. Pax in t̾rahõibꝰ bonȩ uoluntatis Illi aut̃ suꝑbi
absconder̃ muscipulã: quesier̃ supplantare gressus
rectos. Et qͥd fecer̃: Et restes extender̃ muscipulã
pedibꝰ meis. Qͥs restes: Notũ ẽ hoc ũbũ in scripturis.
Inuenimꝰ alibi qͥd significent restes. Dñs flagellũ de
resticula fec̃: unde expulit de tẽplo eos qͥ ibi male
ũsabant᷑. Et significauit nob̃ qͦmͦ intelligamꝰ re-

Expanded text:
bas; quia quod illum doles esse, eris et tu, et amabis in eo bas; quia quod illum doles esse, eris et tu, et amabis in eo te, et ipsum in te. Etenim si invideres diviti, non esset in potestate tua ut dives esses; si invideres honesto alicui senatori nobili, non esset in potestate tua ut nobilis tu esses et clarus; si invideres pulchro, nunquam te pulchrum faceres; si invideres forti et valido, nunquam tibi vires dares: si invides justo, res in voluntate est; esto quod doles esse alterum. Non enim empturus es quod tu non es et alius est; gratis constat, cito constat: «Pax in terra hominibus bonae voluntatis» . 9. Illi autem «superbi absconderunt muscipulam:» quaesierunt supplantare gressus meos. Et quid fecerunt? «Et restes extenderunt muscipulas pedibus meis.» Quas restes? Notum est hoc verbum in Scripturis, et invenimus alibi quid significent restes. Dominus flagellum de resticulis fecit, unde expulit eos de templo, qui ibi male versabantur ; et significavi
Abbreviated transcription (Latin):
confiteri peccata. Ipsi s̃ qͥ cũ sint falsi iusti. neces-¬
se ẽ ut inuideant ueris iustis. Nemo enĩ iniu-¬
aut hoc e̾e. affectat. aut hoc se putari cupit. Et
cuiꝰ rei famã captat. in eotͥ inuidet. Isti autẽ qͥ
falsi iusti s : uideriuolunt iusti cũ ñ sint. Et neces¬
se ẽ. ut quẽ uiderint uerũ iustũ inuideant illi:
et hoc cũ illo agant. qͦmͦ amittat unde głat᷑.
Inde ueniunt om̃s seductiones et supplantati-¬
ones. hoc pͥor ipse diabołꝰ uoluit: qͥ cadens ho-¬
mini stanti inuidit. Et q ipse amisit regnũ cȩ-¬
loꝵ: hominẽ illuc ꝑuenire noluit. et ñ uult. et
il agit nc̃. ut homo illuc ñ ꝑueniat. unde ille
deiectꝰ ẽ. Iuia gͦ suꝑbꝰ ẽ ipse. et ideo inuidꝰ qr suꝑ¬
bꝰ om̃e corpꝰ ipsiꝰ caliũ corpꝰ ẽ. Sed nos oremꝰ contͣ
illũ qͥ corrigi ñ potest. et ꝓ istis qͥ poss: ut dicamꝰ
homini iniusto. Quare inuides iusto. ohomo in-

Expanded text:
confiteri peccata. Ipsi sunt qui cum sint falsi justi, necesconfiteri peccata. Ipsi sunt qui cum sint falsi justi, necesse est ut invideant veris justis. Nemo enim inviaut hoc esse affectat, aut hoc se putari cupit. Et cujus rei famam captat, in eo tibi invidet. Isti autem qui falsi justi sunt, videri volunt justi, cum non sint; et necesse est ut quem viderint verum justum, invideant illi, et hoc cum illo agant, quomodo amittat unde gloriatur. Inde veniunt omnes seductiones et supplantationes. Hoc prior ipse diabolus voluit, qui cadens stanti homini invidit: et quia ipse amisit regnum coelorum, hominem illuc pervenire noluit , et non vult; et id agit nunc, ut homo illuc non perveniat, unde ipse dejectus est. Quia ergo superbus est ipse, et ideo invidus quia superbus, omne corpus ipsius talium corpus est. Sed nos oremus contra illum, qui corrigi non potest, et pro ipsis qui possunt, ut dicamus homini injusto: Quare invides justo, o homo inj
Abbreviated transcription (Latin):
cinũ: et cogitat malũ ingerere domui eiꝰ aliqͥd de
re ipsiꝰ minuere: et utiq dolo cogitat. fraude cogi¬
tat: machinam̃tis diaboli hȩc ipsa gestit implere
Nemodubitat. Sed tam̃ ñ ꝓpt̃ ista isti cauendi s.
rent te acorpore xp̃i et faciant de corpore suo:
gressus meos. Qͥd ẽ supplantare gressus meos :
Non qͦsi ut erres in negotio qđ cũ illo habes: et de
Gressus tuos supplantauit. si te impedierit in uia
dei: ut illud qđ rectũ intendebas citubet. aut
labat᷑ auia. aut cadat in uia. aut remaneat iN¬
uenerat. Qͥcqͥd tͥ tale fecerit: supplantauit te.
decepit te. Contra huiꝰmodiinsidias ora ne ꝑdas
cȩleste patrimoniũ. ne amittas xp̃m coheredẽ:
qr uicturuses in ȩc̃nũ cũ eo qͥ te fec̃ heredẽ. Non
enĩ talis te fec̃ heredẽ. cui mortuo succedas. sed
cũ sint iniqͥ: inde ẽ qđ nichil illis tã noxiũ ẽ. quã

Expanded text:
cinum, et cogitat malum ingerere domui ejus, aliquid de cinum, et cogitat malum ingerere domui ejus, aliquid de re ipsius minuere; et utique dolo cogitat, fraude cogitat, machinamentis diaboli haec ipsa gestit implere; nemo dubitat. Sed tamen non propter ista isti cavendi sunt, rent te, et faciant de corpore suo. upplantare gressus meos.» Quid est, «supplantare gressus meos?» Non quasi ut erres in negotio quod cum illo habes, et dec Supplantavit gressus tuos, si te impedierit in via Dei, ut illud quod rectum intendebas, titubet, aut labatur a via, aut cadat in via, aut recedat de via, aut remaneat invenerat. Quidquid tibi tale fecerit, supplantavit te, decepit te. Contra hujusmodi insidias ora, ne perdas coeleste patrimonium, ne amittas Christum cohaeredem, quia victurus es in aeternum cum eo qui te fecit haeredem. Non enim talis te fecit haeredem, cui mortuo succedas, sed cum sint iniqui. Inde est quod nihil illis tam noxium est, quam
Abbreviated transcription (Latin):
cũuenit audiant᷑. In eiꝰitinere senis ẽ tractꝰ. sed ñ ẽ
rectꝰ. Ita gͦ repunt et serpunt: ad nocendũ haben-¬
tesoccultũ uenenũ. subleni contactu. Et idõ seqͥt᷑.
Uenenũ aspidũ sublabis eoꝵ. Ecce ẽ illud subla-¬
bus: ut aliud sublabiis aliud in labus aduertamꝰ.
Quosetiã aꝑte manifestat alio loco ubi dic̃. Qui lo¬
qunt᷑ pacẽ cũ ꝓximo suo: mala autẽ sin cordibꝰ eoꝵ.¬
Cgnserua me dñe de manu peccatoris ab hominibꝰ
iniustis erue me. Ipsa s̃ nota s: ñ hic opꝰ ẽ intelligere.
sed agere. Orare opꝰ ẽ: ñ querere quȩ sint. Sed qͦmͦ
ores adũsus huiꝰ modi homines: aꝑit tͥ in conseq̃nti.
Multi enĩ adũsus malos imꝑite orant. Qui cogi¬
tauer̃ inqͥt supplantare gressus meos. Adhuc po-¬
test carnalit̃ intelligi. Habet qͥsq inmcũ in nego¬
tio: cogitat ei fraudẽ facere. et ei auferre pecuniã
qͥ ũsat᷑ in cõmuni negotio. Habet qͥsq inimicũ ui¬

Expanded text:
cum venit audiantur. In ejus itinere velut lenis est tractus, sed non est rectus. Ita ergo repunt et serpunt ad nocendum, habentes occultum venenum et sub leni contactu. Et ideo sequitur: «Venenum aspidum sub labiis eorum.» Ecce est illud sub labiis; ut aliud sub labiis, aliud in labiis advertamus. Quos etiam aperte manifestat alio loco, ubi dicit, «Qui loquuntur pacem cum proximo suo; mala autem in cordibConserva me, Domine, de manu peccatoris; ab hominibus injustis erue me.» Ipsi sunt, noti sunt: non hic opus est intelligere, sed agere; orare opus est, non quaerere qui sint. Sed quomodo ores adversus hujusmodi homines, aperit tibi in consequenti. Multi enim adversus malos imperite orant. «Qui cogitaverunt,» inquit, «supplantare gressus meos.» Adhuc potest carnaliter accipi. Habet quisque inimicum; in negotio cogitat ei fraudem facere, et ei auferre pecuniam, qui versatur in communi negotio: habet quisque inimicum vi
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ fecimꝰ. Qͥd. ẽ. cũ patribꝰ nr̃is: Ansicut habet
in lũbis eiꝰ fuit qͣndo decimas dedit sacerdoti melchi¬
sedech: sic et isti peccauert̾ cũ patribꝰ suis in quoꝵ
lũbis erant qͣndo illi in egipeo fuert̾ : Nã qͥ fuert̾ eo
tẽpore cũ psalmꝰ iste conscriptꝰ ẽ. maximeq posteri
eoꝵ. qr uł ab eis qͥt̾unc erant dici. uel de post futu¬
ris potuit ꝓpħari: longe aberant ab ȩcate illoꝵ qͥ
in egipto peccauert̾. ñ intelligentes inirabilia dei.
hoc em̃ seqͥt᷑ exponendo. qͦmͦ peccauerint cũ patribꝰ
siuis. Patres nr̃i inqͥt in egipto ñ intellexer̃ mirabili¬
a tuã. et cȩtera quȩ de peccatis eoꝵ multa cõmem̃o¬

Expanded text:
itatem fecimus.» Quid est, «cum patribus nostris?» An sicut habet itatem fecimus.» Quid est, «cum patribus nostris?» An sicut habet in lumbis ejus fuit, quando decimas dedit sacerdoti Melchisedec ; sic et isti peccaverunt cum patribus suis, in quorum lumbis erant quando illi in Aegypto fuerunt? Nam qui fuerunt eo tempore, cum psalmus iste conscriptus est, maximeque posteri eorum quia vel ab eis qui tunc erant dici, vel de post futuris potuit prophetari, longe aberant ab aetate illorum qui in Aegypto peccaverunt, non intelligentes mirabilia Dei. Hoc enim sequitur, exponendo quomodo peccaverunt cum patribus suis: «Patres nostri,» inquit, «in Aegypto non intellexerunt mirabilia tua;» et caetera, quae de peccatis eorum multa commem
Abbreviated transcription (Latin):
in bonitate electoꝵ tuoꝵ. et letem in lecitia gentis
tuȩ: consequent᷑ et hic dici debuit. ut laudem᷑
cũ hereditate tua: cui hereditati dictũ ẽ. lauda-
dicere ut lauderis: ettã duo u̾sus suꝑiores ita intel¬
ligendist̾. qr ut dixi una ẽ in bis tribꝰ ũsibꝰ greca lo¬
cutio ut hoc totũ ita dictũ accipiat᷑. iusita nos in
salutari tuo ut uideas in bonitate electoꝵ tuorũ:
idẽ ad hoc nos uisita ut illic nos eẽ. facias. et illic
nos uideas. Ut leteris in lecitia gencistuȩ: id.ẽ. tu
dicaris letari. cũ illi letant᷑ ex te. Ut lauderis cum
hereditate tua: id .ẽ. cũ in ealaudaris. qm̃ ñ lauda¬
t᷑ nisi ꝓpt̃ te. Siue gͦ illo. siue isto mͦ incelligendũ
sit qđ dictũ ẽ ad uidendũ. ad letandũ. ad laudan¬
dũ: ideo se optant uisitari in salutari dei id. ẽ. in
amꝰ. Peccauimꝰ cũ patribꝰ nr̃is: iniuste egimꝰ. iniqͥ¬

Expanded text:
in bonitate electorum tuorum, et laetemur in laetitia gentis in bonitate electorum tuorum, et laetemur in laetitia gentis tuae;» consequenter et hic dici debuit, «Ut laudemur cum haereditate tua:» cui haereditati dictum est, «Laudadicere, «Ut lauderis;» etiam duo versus superiores ita intelligendi sunt, quia, ut dixi, una est in his tribus versibus graeca locutio: ut hoc totum ita dictum accipiatur, «Visita nos in salutari tuo, ut videas in bonitate electorum tuorum,» id est, ad hoc nos visita, ut illic nos esse facias, et illic nos videas; «ut laeteris in laetitia gentis tuae,» id est, tu dicaris laetari, cum illi laetantur ex te; «ut lauderis cum haereditate tua,» id est, cum ea lauderis, quoniam non laudatur nisi propter te. Sive ergo illo, sive isto modo intelligendum sit quod dictum est, «ad videndum, ad laetandum, ad laudandum;» ideo se optant visitari in salutari Dei, id est in amus: «Peccavimus cum patribus nostris, injuste egimus, iniqu
Abbreviated transcription (Latin):
ut letem᷑ in lecitia gentis tuȩ. Unã gentẽ dei intell.¬
gere debemꝰ uniũsũ semen abrahȩ: sed filios
ꝓmissionis ñ carnis. Hi gͦ quoꝵ uox. ẽ: optant
eiꝰdẽ gentis habere lȩtitiã. Et quȩ huiꝰ gentis leti
et cui dr̃. signatũ ẽ suꝑ nos lumen uultꝰ cua
dñe. dedisti lȩ titiã in corde meo: sũmo
scilicet. uero. in cõmutabili. et beatifico bono.
qđ ipse ds̃. ẽ. Ut lauderis cũ heredicate cua.
Miror istũ uersũ sic int̾p̃tatũ in multis ita ee.
codicibꝰ. eũ sit una atq eadẽ in eribꝰ his ũ sibꝰ
greca locutio ut si hoc rect dictũ ẽ qd̃ legit᷑. ut lau¬
deris cũ hereditate tua: posset recte dici ut uideas
in bonitate electoꝵ tuoꝵ. et leceris in letitia gentis
tuȩ. toto ipso sensu ita contexto. uisita nos in saluta¬
rituo ut uideas in bonitate electoꝵ tuoꝵ. ut leteris
in lecitia gentis tuȩ. & lauderis cũ hereditate tua.¬
Scm autẽ hoc qd diximꝰ. uisita nos ut uideamus

Expanded text:
ut laetemur, «in laetitia gentis tuae.» Unam gentem Dei intelligere debemus universum semen Abrahae; sed filios promissionis, non carnis. Hi ergo, quorum vox est, optant ejusdem gentis habere laetitiam. Et quae hujus gentis laetitet cui dicitur, «Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine; dedisti laetitiam in cor meum» ; summo scilicet, vero, incommutabili et beatifico bono, quod ipse Deus est. «Ut lauderis cum haereditate tua.» Miror istum versum sic interpretatum in multis esse codicibus, cum sit una atque eadem in tribus his versibus graeca locutio, ut si hoc recte dictum est quod legitur, «Ut lauderis cum haereditate tua;» posset recte dici, «Ut videas in bonitate electorum tuorum, et laeteris in laetitia gentis tuae:» toto ipso sensu ita contexto, «Visita nos in salutari tuo, ut videas in bonitate electorum tuorum, ut laeteris in laetitia gentis tuximus, «Visita nos, ut videamus
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sensu carent. confestĩ eiꝰ obtẽꝑent uoluntati.
Et dedux̃ eos in abissis sic̃ in deserto. Abissos. dix̃
multitudinẽ aquarũ. Nã qͥdã istũ uersũ uolen-¬
tes totũ int̾pretari: dixert̾. et eduxit eos in aquis
multis. Qͥd. ẽ. gͦ in abissis sic̃ in deserto. nisi q factũ
erat siccitate uelut desertũ. ubi fuerant abissi aqua
rũ: Et saluauit eos de manu odientiũ. hunc
usũ ꝑ curuitũ qͥdã int̾p̃tatist̾. uerba minꝰ latina
uitantes. Et saluos fecit eos de manu eoꝵ qͥ oderant
cos. Et redemit eos de manu inimici. Qͥd pretiida¬
tũ ẽ in hac redẽptione : An ꝓpħia. ẽ. qđ in figura
baptismi factũ ẽ. hoc. ubi redimim̃ de manu diaboli
magno p̃tio qđ sanguis ẽ xp̃i: Unde ñ qͦcũq mari:
sed exeis qͥ ꝑsequebant᷑ ꝓfecto app̃hendere uł in¬
Ec laudauer̃ laudẽ eiꝰ. Tales sunt locutiones cũ

Expanded text:
quae sensu carent, confestim ejus obtemperent voluntati. quae sensu carent, confestim ejus obtemperent voluntati. «Et eduxit eos in abyssis, sicut in deserto.» Abyssos dixit multitudineum totum interpretari, dixerunt, «Et eduxit eos in aquis multis.» Quid est ergo, «in abyssis, sicut in deserto,» nisi quia factum erat siccitate velut desertum, ubi fuerant abyssi aqua Et salvavit eos de manu odientium.» Hunc versum per circuitum quidam interpretati sunt, verba minus latina vitantes: «Et salvos fecit eos de manu eorum qui oderant eos. Et redemit eos de manu inimici.» Quid pretii datum est in hac redemptione? An prophetia est, quod in figura Baptismi hoc factum est, ubi redimimur de manu diaboli magno pretio, quod sanguis est Christi? Unde non quocumque mari, sed ex eis qui persequebantur profectos, apprehendere vel in«Et laudaverunt laudem ejus.» Tales sunt locutiones, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ligendũ. et ñ meminisse qđ memoria retinendũ
ẽ: qđ homines suȩ culpȩ deprtari nolunt. ad ni-¬
chil aliud insi ut minꝰ supplicent. minꝰq sint
humiles deo in cuiꝰ conspectu consit̃ant᷑ qđ st̾:
atq impetrato adiutorio possint eẽ. qđ ñ st̃. Nã eti¬
am peccata ignorantiȩ uel negligentiȩ meliꝰ accu¬
sant᷑ ut ꝑeant: quã excusant᷑ ut maneant. Meliꝰq
git tamen: ñ scdm eoꝵ infidelitatẽ deũ fecisse
Et saluauit eos inqͥt ꝓpt̃ nomensuũ : ut notã face¬
ret potentiã suã. ñ ꝓpt̃ ulla bona merita eoꝵ. Et¬
increpauuit mare rubrũ. et siccatũ ẽ. Non legimꝰ ul¬
lã qua in creparet᷑ mare emissã cęlitꝰ uocẽ: sed poten¬
tiã diuinã qua id factũ ẽ in crepationẽ appella¬¬
uit: nisi forte quis dicat lat̾ent̃ increpatũ sic ut
aqua posset audire. et homines ñ possent. Ualde
occulta et obstrusa uis ẽ: qua ds̃ agit ut etiã illa

Expanded text:
ligendum est, et non meminisse quod memoria retinendum ligendum est, et non meminisse quod memoria retinendum est: quod homines suae culpae deputari nolunt, ad nihil aliud nisi ut minus supplicent, minusque sint humiles Deo, in cujus conspectu confiteantur quod sunt, atque impetrato adjutorio possint esse quod non sunt. Nam etiam peccata ignorantiae vel negligentiae melius accusantur ut pereant, quam excusantur ut maneant; meliusque git tamen non secundum eorum infidelitatem Deum fecisse. «Et salvavit eos,» inquit, «propter nomen suum, ut notam faceret potentiam suam:» non propter ulla bona merita eoincrepavit mare Rubrum, et exsiccatum est.» Non legimus ullam, qua increparetur mare, emissam coelitus vocem; sed potentiam divinam qua id factum est, increpationem appellavit: nisi forte quis dicat latenter increpatum, sic ut aqua posset audire, et homines non possent. Valde occulta et abstrusa vis est qua Deus agit, ut etiam illa
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ ab inmicoꝵ ꝑsecutione lib̾aret. Oblitist̾ qͥd
eis in egipto ad inimicos eoꝵ conterendos ꝑ tanta
ꝓdigia p̾stitisset. Et irritauer̃ ascendentes in
mare mare rubrũ. Mare rubrũ: codex quẽ intu-¬
ebar sic habebat. Et his qͥdẽ duobꝰ ũb̃ ultimis qđ
dictũ ẽ mare rubrũ. stella fuerat p̃notata. qͦ signi-¬
ficant᷑ quȩ in ebreo st̾. et in int̾p̃tatione septuagin-¬
ta ñ st̃. Plures autẽ codices qͦs inspicere potui. et
mari. Qui illã legit historiã qͣndo exier̃ de egipto.
et ꝑ rubrũ mare transiert̾: dolet eoꝵ infidelitatẽ.
in qͣnta trepidatione et desꝑatione fuerint. post
recentia tot et canta miracula in egipto. cuiꝰ mul¬
titudinis miscdiȩ dei. ñ eos memores fuisse dicit.
Ascendert̾ autẽ ꝓptẽa dictũ ẽ: qr ita ẽ. tr̃e posicio.
ut descensio dicat᷑ in egiptũ de t̾ra chanaan: et
in eã illinc ascensio. Notandũ ẽ sane quẽ admodũ
scriptura culpare uoluerit. ñ intelligere qđ intel¬

Expanded text:
s ab inimicorum persecutione liberaret; obliti sunt autem quid eis in Aegypto ad inimicos eorum conterendos per tanta prodigia praestitisset. «Et irritaverunt, ascendentes in mari», «mare Rubrum.» Codex quem intuebar, sic habebat: et his quidem duobus verbis ultimis, quod dictum est, «mare Rubrum,» stella fuerat praenotata; qua significantur quae in hebraeo sunt, et in interpretatione Septuaginta non sunt. Plures autem codices, quos inspicere potui, et mari.» Qui illam legit historiam, quando exierunt de Aegypto, et per mare Rubrum transierunt, dolet eorum infidelitatem, in quanta trepidatione et desperatione fuerint, post recentia tot et tanta miracula in Aegypto; cujus multitudinis misericordiae Dei non eos fuisse memores dicit. «Ascenderunt» autem, propterea dictum est, quia ita est terrae positio, ut descensio dicatur in Aegyptum de terra Chanaan, et in eam illinc ascensio. Notandum est sane quemadmodum Scriptura culpare voluerit, non intelligere quod intel
Abbreviated transcription (Latin):
Alii codices intelligibiliꝰ habent: festinauer. obliti
stͥ opũ ciꝰ. onsustimnuer consiliũeiꝰ. Debuer̃ enĩ
cogitare tanta crga se oꝑa dei ñ ee̾. in ania. seduocare
ad aliquã sine fine felicitatẽ. quȩ ꝑ patientiã susti¬
nenda ẽ: sed festinauert̾ beati fieri tẽporalibꝰ rebꝰ quȩ

Expanded text:
 obliti sunt operum ejus: non sustinuerunt consilium ejus.» Debuerunt enim cogitare tanta erga se opera Dei non esse inania, sed vocare ad aliquam sine fine felicitatem, quae per patientiam sustinenda est; sed festinaverunt beati fieri temporalibus rebu
Abbreviated transcription (Latin):
imitando peccata. Iđsi ita ẽ: astruendũ ẽ aliquo
huiꝰmodi locutionis exẽplo. qđ cũ in p̾sentia quererẽ
ñ occurrit. ut cũ illo se qͥsq peccasse. uł cũ illo se
aliqͥd fecisse dicat: quẽ in simili facto etiã pꝰ multũ
bilia eis p̃stare uolueris. qͥd utiq nisi uitã ȩt̾nã. et
ñ tẽporale sed in cõmutabile bonũ. qđ ꝑ patientiã
expectat᷑: Ideo impatient̃ murmurauert̾. et ama-¬
ricauer̃: et bonis p̃sentibꝰ fallacibꝰ atq fugacibꝰ be¬
atosse fieri quesiuer. NNon fuer̃ memores multi¬
tudinis miscdĩȩ tuȩ. Et intellectũ redarguit: et
memoriã. Intellectu qͥppe opꝰ erat: ut intelligerens
ad quoꝵ bonoꝵ ȩt̾nitatẽ. eos ꝑ illa tẽporalia uo

Expanded text:
 si ita est, astruendum est aliquo hujusmodi locutionis exemplo: quod cum in praesentia quaererem, non occurrit, ut cum illo se quisquam peccasse, vel cum illo se aliquid fecisse dicat, quem in simili facto etiam post multum bilia eis praestare volueris? Quid utique nisi vitam aeternam, et non temporale sed incommutabile bonum, quod per patientiam exspectatur? Ideo impatienter murmuraverunt, et amaricaverunt, et bonis praesentibus fallacibus atque fugacibus beatos se fieri quaesierunt. «Non fuerunt memores multitudinis misericordiae tuae.» Et intellectum redarguit, et memoriam. Intellectu quippe opus erat, ut cogitarent ad quorum bonorum aeternitatem per illa temporalia
Abbreviated transcription (Latin):
lumen iusticiã tuã et iudiciũ tuũ sic meridiẽ: cũ
et illic eiꝰdẽ sententiȩ repetitio uideat᷑. et fortasse
ꝓpt̾ uicinitatẽ significationis eciã alterũ ꝓ altero
poni pocest. uel iudiciũ ꝓ iustitia. uel iusticia ꝓ
iudicio: tamen si ꝓpͥe dicantur. aliꝗͥd int̾ esse non
dubito. ut iudiciũ custodire dicat᷑ qui recte iudicat.
iusticiã uͦ facere qͥ recte agit. Nec absurde existimo in-¬
telligi scãm illud qdđ dictũ ẽ. qͦusq iustitia conuer¬
tat᷑ in iudiciũ. etiã hic eos dictos beatos qͥ custodiunt
uidiciũ in fide: iustitiã faciunt in oꝑe. Ueriet enim
tẽpꝰ ut iudiciũ qd mͦ custodit᷑ in fide. etiã exerceatur
in oꝑe: cũ iustitia conuisa fuerit iniudiciũ. idẽ cũ
acceꝑint iusti pocestatẽ iudicandi eos recte. a qͥbꝰ mͦ¬

Expanded text:
lumen justitiam tuam, et judicium tuum sicut meridiem» ; cum lumen justitiam tuam, et judicium tuum sicut meridiem» ; cum et illic ejusdem sententiae repetitio videatur. Et fortasse propter vicinitatem significationis etiam alterum pro altero poni potest, vel judicium pro justitia, vel justitia pro judicio: tamen si proprie dicantur, aliquid interesse non dubito, ut judicium custodire dicatur qui recte judicat, justitiam vero facere qui recte agit. Nec absurde existimo intelligi secundum illud quod dictum est, «Quousque justitia convertatur in judicium,» etiam hic eos dictos beatos qui judicium custodiunt in fide, justitiam faciunt in opere. Veniet enim tempus ut judicium quod modo custoin operatione: cum justitia convertetur in judicium, id est, cum acceperint justi potestatem judicandi eos recte a q
Abbreviated transcription (Latin):
toꝵ eiꝰ: maluit dicere laudes eiꝰ. qr ut dictũ ẽ. in qͦn¬
tũ fiunt ipse laudandus ẽ. Quas tamen laudes qͥs nã
sufficit auditas facere. id ẽ cũ audicȩ fuerint. facere
et uiuunt in tẽpore. Iui enĩ ꝑseuerauerit usq in
finẽ: hic saluus erit. Potest autẽ uideri eiꝰdẽ sen¬
tentiȩ repetitio. ut hoc sit facere iustitiã qđ ẽ custo¬
dire iudiciũ. ut etiã in suꝑiore u̾su subau diatur
in om̃i tẽpore. sic̃ in posteriore subaudit᷑ beati:
et redditis quȩ subaudiunt᷑ ita dicant᷑ beati
qͥ custodiunt iudiciũ in om̃i tẽpore beati qͥ faci¬
unt iustitiã in om̃i tẽpore. Sed nisi aliqͥd int̾ esset
int̾ iudiciũ et iustitiã: ñ in alio psalmo diceretur.
qͦusq iustitia conũtat᷑ in iudiciũ. Amat quidẽ
scriptura ista duo ponere simul. sicuti ẽ. iusticia
et iudiciũ directio sedis eiꝰ: et illud. et educet sicut

Expanded text:
torum ejus; maluit dicere, «laudes ejus:» quia, ut dictum est, in quantorum ejus; maluit dicere, «laudes ejus:» quia, ut dictum est, in quantum fiunt, ipse laudandus est. Quas tamen laudes, quisnam sufficit auditas facere? id est, cum auditae fuerint, facere et vivunt in tempore. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Potest autem videri ejusdem sententiae repetitio, ut hoc sit facere justitiam, quod est custodire judicium: ut etiam in superiore versu subaudiatur, «in omni tempore;» sicut in posteriore subauditur, «beati;» et redditis quae subaudiuntur, ita dicatur, «Beati qui custodiunt judicium» in omni tempore, beati qui «faciunt justitiam in omni tempore.» Sed nisi aliquid interesset inter judicium et justitiam, non in alio psalmo diceretur, «Quousque justitia convertatur in judicium» . Amat quidem Scriptura, ista duo simul ponere: sicuti est, «Justitia et judicium directio sedis ejus» ; et illud, «Et educet sicut
Abbreviated transcription (Latin):
Et dictũ ẽ semini abrahȩ. cantate ei & psallite ei: qđ
intelleximꝰ ita dictũ. ac si diceret᷑. Bona eiꝰ laudẽ. et di¬
cite et facite. Iuibꝰ duobꝰ uerbis id ẽ. cantandi et
psallendi: conuenire duos consequentes ũisiis. ut qđ
dictũ ẽ narrate omnia mirabilia eiꝰ. hoc sit cantate
ei : qđ uͦ dictũ ẽ laudamini in nomine scõ eiꝰ. hoc sit
psallite ei. Huic qͥppe semini. etiã ipse dñs dicit.
Luceant oꝑa urã corã hominibꝰ: ut uideant bona
facta ur̃ã. et glorificent patrẽ urm qͥ in cęlis ẽ. hic
gͦ ipsa dei p̃cepta considerans. quoꝵ p̃ceptoꝵ opera
laudes eiꝰ : id ẽ. qͥs cũ audierit facit om̃s laudes eiꝰ quȩ
sunt oꝑa p̃ceptoꝵ eiꝰ : quia in qͣntũ faciunt. et si non
om̃a que audita st̃ fuint ille laudandẽ. qͥ oꝑatur¬
in nob̃̾ et uelle et oꝑari ꝓ bona uoluntate. Ideo cũ
posset dicere omĩa mandata eiꝰ. uł omĩa oꝑa manda-¬

Expanded text:
mini Abrahae, «Cantate ei, et psallite ei:» quod intelleximus ita dictum, ac si diceretur, Bona in ejus laudem et dicite, et facite. Quibus duobus verbis, id est, cantandi et psallendi, convenire duos consequentes versus, ut quod dictum est, «Narrate omnia mirabilia ejus;» hoc sit, «Cantate ei:» quod vero dictum est, «Laudamini in nomine sancto ejus» ; hoc sit, «Psallite ei.» Huic quippe semini etiam ipse Dominus dicit: «Luceant opera vestra coram hominibus, ut videant bona facta vestra, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est» . Hic ergo ipsa Dei praecepta considerans, quorum praeceptorum opera laudes ejus?» id est quis cum audierit, facit omnes laudes ejus? quae sunt opera praeceptorum ejus. Quia in quantum fiunt, etsi non omnia quae audita sunt fiunt, ille laudandus estin nobis et velle et operari, pro bona voluntate» . Ideo cum posset dicere, Omnia mandata ejus, vel, omnia opera manda
Abbreviated transcription (Latin):
tuis: nisi ut ñ remaneamꝰ cȩci. sic̃ illi qͥbꝰ dictũ ẽ.
nunc autẽ dicitis qr uidemꝰ. peccatũ ur̃m manet:
Dñs eñ illuminat cȩcos. non meritis eoꝵ sed in bonita¬
te electoꝵ suoꝵ: id. ẽ. quã exibet uł donat electis
suis. Sic̃ salus uultꝰ mei: ñ a meipso. sed ds̃ m̃s. Et

Expanded text:
i, sicut illi quibus dictum est: «Nunc autem dicitis, Quia videmus; peccatum vestrum manet» «Dominus» enim «illuminat caecos» , non meritis eorum, sed «in bonitate electorum suorum,» id est, quam exhibet vel donat electis suis: sicut «Salus vultus mei,» non a meipso, sed «Deus meus»
Abbreviated transcription (Latin):
potentias dñi : Subaudiendũ ẽ. qđ supͣdictũ ẽ: ut
eciã ista sententia ita sit plena. Qiuis auditas faciet
om̃s laudes eiꝰ id ẽ. quisnã sufficiat auditas facere om̃s
laudes eiꝰ : Auditas faciet dix̃ id. ẽ. faciet ut audian¬
tur: ostendens ita loquendas potentias dñi et laudes
eiꝰ ut p̾dicent᷑ audientibꝰ. Sed qͥs potest om̃s: An for¬

Expanded text:
es ejus?» Subaudiendum est quod supra dictum est, ut etiam ista sententia ita sit plena, Quis «auditas faciet omnes laudes ejus?» id est, quisnam sufficiat auditas facere omnes laudes ejus? «Auditas faciet,» dixit, id est faciet, ut audiantur; ostendens ita loquendas potentias Domini et laudes ejus, ut praedicentur audientibus. Sed quis potest omnes? An for
Abbreviated transcription (Latin):
rat̾pretari ełinde si illa miscdia hic intelligit᷑. qͣ
nemo sine deo ee̾. heatꝰ potest: meliꝰ accipimꝰ in e-¬
t̃nũ. Si autẽ illa ẽ miscdia quȩ miseris exibet᷑.¬
ut uł consolent᷑ in miseria. uel ab illa etiã liberent᷑:
dei minime defuturã: ñ qr ex ila dãpnatione lib̾ent᷑.
sed ut eis aliquatenꝰ mitiget᷑: atq ita ȩt̾nã posse intel¬
qͦsdã excepturos dãpnationẽ. in quoꝵdã cõparatione
legimnꝰ. Alicuiꝰ uͦmitigari eã cui ẽ. traditꝰ pęnã. uel
qͥbꝰdã int̾uallis habere aliꝗͣ pausã quis audacter dixe¬
rit. qͣndo qͥdẽ unã stillã diues ille ñ meruit: Sed de
hac tanta re: diligentiꝰ ex otio disserendũ ẽ. Nunc
qđ ad istũ psalmũ attineat. hactenꝰ de illa dictũ
eẽ suffecerit.

Expanded text:
interpretari. Proinde si illa misericordia hic intelligitur, qua nemo sine Deo beatus esse potest; melius accipimus «in aeternum:» si autem illa est misericordia quae miseris exhibeturut vel consolentur in miseria, vel ab illa etiam liberentur;Dei minime defuturam; non qua ex illa damnatione liberentur, sed ut eis aliquatenus mitigetur: atque ita aeternam posse intelquosdam excepturos damnationem in quorumdam comparatione legimus; alicujus vero mitigari eam cui est traditus poenam, vel quibusdam intervallis habere aliquam pausam, quis audacter dixerit, quandoquidem unam stillam dives ille non meruit Sed de hac tanta re diligentius ex otio disserendum est; nunc ad istum psalmum attinet, hactenus de illa dictum esse suffecerit.
Abbreviated transcription (Latin):
i om̃i tẽꝑe. Deinde qr ds̃ iustificat id ẽ. iustos faẽ
simꝰ in qͥbꝰ beneplacitũ ẽ tͥ: qr ñ in om̃ibꝰ illis bene¬
placitũ ẽ deo. Uisita nos in salutari tuo. Ipse em̃
ẽ saluator in qͦ peccata dimictunt᷑. et animȩ sanmn¬
t᷑: ut possint custodire uidiciũ. et facere iusticiam
Quos cũ beatos. e̾e intelligerent qͥ ista locunt᷑: hoc
sibi consequent̾ orando petunt. De isto salutari alibi
dr̃. Ut cognoscamꝰ intra uiã tuã. Et quasi querere¬
mꝰ in qua t̾ra: secutꝰ ẽ. in om̃ibꝰ gentibꝰ. Rursũ quasi¬

Expanded text:
 4, 5. Deinde, quia Deus justificat, id est, justos facit, simus in quibus beneplacitum est tibi; quia non in omnibus illis beneplacitum est Deo. «Visita nos in salutari tuo.» Ipse est enim Salvator, in quo peccata dimittuntur, et animae sanantur, ut possint custodire judicium, et facere justitiam; quos cum beatos esse intelligerent qui haec loquuntur, hoc sibi consequenter orando petunt. De isto salutari alibi dicitur, «Ut cognoscamus in terra viam tuam:» et quasi quaereremus in qua terra, secutus est, «In omnibus gentib
Abbreviated transcription (Latin):
qͥntũ ita int̾ se coniunctos. ut in uno eoꝵ qͥ p̃cedit
cõmendet᷑ ppłs dei in electis eiꝰ de qͥbꝰ nulla querela
fic: qͦs ego arbitror ibi fuisse in qͥbꝰ beneplacitũ ẽ. deo.
In isto autẽ qͥ seqͥt᷑: eos cõmemoratos. qͥ in eodẽ ppło
amaricauert̾: nec tamen etiã ipsis dei miscdiã de-¬
fuisse. Dicunt᷑ autẽ ista ex eoꝵ ꝑsona qͥ ueniã conũsi
p̃cant᷑: et exẽpla cõmemorant᷑ illoꝵs in qͦs etiã pecca-
tores diues apparuit miscđia dei. Incipit gͦ etiã iste
psalmꝰ sic̃ ille. Confitemini dño. Sed ibi seqͥt᷑. et
inuocate nomen eius: hic autẽ Om̃bonꝰ q¬

Expanded text:
quintum ita inter se conjunctos, ut in uno eorum, qui praecedit, quintum ita inter se conjunctos, ut in uno eorum, qui praecedit, commendetur populus Dei in electis ejus, de quibus nulla querela fit, quos ego arbitror ibi fuisse in quibus beneplacitum est Deo : in isto autem qui sequitur, eos commemoratos qui in eodem populo amaricaverunt; nec tamen etiam ipsis Dei misericordiam defuisse. Dicuntur autem ista ex eorum persona qui veniam conversi precantur; et exempla commemorantores dives apparuit misericordia Dei. Incipit ergo iste psalmus, sicut ille, Confitemini Domino; sed ibi sequitur, et invocate nomen ejus: hic autem, Quoni
Abbreviated transcription (Latin):
dationis dei totꝰ psalmoꝵ liber qͥ libris qͥnq constare
ꝑhibet᷑. nã ubi scriptũ ẽ. fiat fiat. ibi sines libroꝵ eẽ
dicunt: post om̃ia quȩ cantata st̃ ultimo alła clau¬
deret᷑. Mec ꝓpt̃ finẽ centesimi et qͥnqͦgesimi psalmi:
necesse e̾e uideo. ut om̃s alleliuatici psalmi in fine ha¬
beant alła. Cũ uͦ in capite psalmi geminat᷑ alła.cur
sit ueluti iste centesimꝰ qͥntꝰ utrũq alła positũ et.
Debuit autẽ unũ poni ante ipsũ numerũ. si ad siñ
ꝑtinet suꝑioris: et post numerũ psalmi seribi altũ
et in hoc imꝑita preualuit consuetiido. et aliquid
consuetudinis. Nunc tamen antequã hoc ꝑdsel
mero p̃notat᷑: confitentes nos archana omniũ titu-¬
loꝵ qͥ st̾ in psalmis. et ordinis eoꝵdẽ psalmoꝵ et ma-¬
gna ee̾. eredere: et ñdũ sic̃ uolumꝰ penetrare potuisse.
Uideo autẽ istos duos centesimũ quartũ & centesimũ

Expanded text:
dationis Dei totus Psalmorum liber, qui libris quinque constare dationis Dei totus Psalmorum liber, qui libris quinque constare perhibetur nam ubi scriptum est, «Fiat, fiat,» ibi fines librorum esse dicunt, post omnia quae cantata sunt, ultimo Alleluia clauderetur: nec propter finem centesimi et quinquagesimi psalmi necesse esse video, ut omnes Alleluiatici psalmi in fine habeant Alleluia. Cum vero in capite psalmi geminatur Alleluiasit, veluti iste centesimus quintus, utrumque Alleluia positum est. Debuit autem unum poni ante ipsum numerum, si ad finem pertinet superioris; et post numerum Psalmi scribi alteruet in hoc imperita praevaluit consuetudo, et aliquid consuetudinis. Nunc tamen antequam hoc perdismero praenotatur; confitentes nos arcana omnium titulorum qui sunt in Psalmis, et ordinis eorumdem Psalmorum, et magna esse credere, et nondum, sicut volumus, penetrare potuisse.ideo autem istos duos centesimum quartum et centesimum
Abbreviated transcription (Latin):
SALOS CENTESIONS QUINTUS:
etiã ipse prenotat᷑ allelua. Et hoc du¬
plicit̾. Sed qͥdã dicunt unũ alleliua
ꝑtinere ad finẽ psalmi suꝑioris: altũ
adbuiꝰ pͥncipiũ. Et hoc assert̾: qđ om̃s alleliuatici
psalmi habeant in fine alła. ñ om̃s in capite. Unde
qͥcũq psalmꝰ ñ habet in fine alła: nec incapite eum¬
uolunt habere. Id̃ autẽ in eiꝰ capite uidet᷑ ee̾: ad finẽ
suꝑioris ꝑtinere. Sed nos quorsq nob̾aliqͥbꝰ cercis do-¬
cum̃tis id uerũ eẽ ꝑsuadeant. multoꝵ consuetudine
seqͥm̃: qͥ ubicũq legunt alła. eidẽ psalmo attribuunt
in cuiꝰ hoc capite inueniunt. Paucissimi eni codices st
qđ qͥdẽ innullo grecoꝵ repꝑi qͦs inspicere potui qui
habeant alła in finẽ: p̃t̃ centesimi et qͥnqͦgesimi psalm.
pꝰquẽ iã nullꝰ. ẽ. qͥ ad eundẽ canonẽ ꝑtinet. Sedneq
hoc posset prescribere consuetudini.: etiã si om̃s codi-¬
ces id haberent. fieri enĩ potuit ut aliqua ratione lau¬

Expanded text:
salmus centesimus quintus etiam ipse praenotatur, «Alleluia:» et hoc dupliciter. Sed quidam dicunt unum Alleluia pertinere ad finem psalmi superioris, alterum ad hujus principium. Et hoc asserunt quod omnes Alleluiatici psalmi habeant in fine Alleluia, non omnes in capite: unde quicumque psalmus non habet in fine Alleluia, nec in capite volunt eum habere; quod autem in ejus capite videtur esse, ad finem superioris pertinere. Sed nos quousque nobis aliquibus certis documentis id verum esse persuadeant, multorum consuetudinem sequimur, qui ubicumque legunt Alleluia, eidem psalmo attribuunt, in cujus hoc capite inveniunt. Paucissimi enim codices sunt quod quidem in nullo graecorum reperi, quos inspicere potui, qui habeant Alleluia in fine centesimi et quinquagesimi psalmi; post quem jam nullus est qui ad eumdem canonem pertinet. Sed neque hoc posset praescribere consuetudini, etiamsi omnes codices id haberent. Fieri enim potuit ut aliqua ratione lau
Abbreviated transcription (Latin):
miscc̾ia eiꝰ: laus utiq dei. ẽ. atq in eiꝰ laude confes-¬
sio. quanquã eciã cũ sua confitet᷑ qͥsq peccata. cũ dei
laude confiteri debet. Nec alit̾ pia ẽ. confessio peccato¬
rũ: nisi ñ desꝑanset poscens miscdiam dei. habet gͦ
eiꝰ laudẽ. siue etiã in uerbis cũ eũ bonũ et misericor¬
dẽ dicit. siue in solo affectu cũ hoc credit. Nã &e ille
crederet : qm̃ cũ spe orauit. quia sine illa fides esse
ñ posset. Pocest gͦ. ee. laus dei uera et pia: ubi ñ possit¬

Expanded text:
icordia ejus» laus utique Dei est, atque in ejus laude confessio. Quanquam etiam cum sua quisque confitetur peccata, cum Dei laude confiteri debet; nec aliter pia est confessio peccatorum nisi non desperans, et poscens misericordiam Dei. Habet ergo ejus laudem, sive etiam in verbis, cum eum bonum et misericordem dicit; sive in solo affectu, cum hoc credit. Nam et ille crederet; quoniam cum spe oravit, quae sine illa fide esse non posset. Potest ergo esse laus Dei vera et pia, ubi non sit
Abbreviated transcription (Latin):
siue facturi sunt. Nec ideo tam̃ ei et nr̃m deesse
debuit ministeriũ: maxime id de me flagitanti¬
bꝰ fr̃ibꝰ quibꝰ sũ debitor huiꝰ officii. Qđ autẽ de al¬
fabeto hebreo. ubi octoni ũsus singulis subiacent
litteris atq ita totꝰ psalmꝰ contexit᷑. nichil dixi.
ñ sit mirũ. qm̃ nichil qđ ad istũ ꝓprie ꝑtineret
inueni. Non eni solus habet has litteras. Illud sa-¬
ne sciant qui hoc in greca et latina scriptura qr
ñ illic seruatũ ẽ inuentre ñ possunt. om̃s octo ũ
suis in hebraicis codicibꝰ ab ea quȩ illis preponit᷑
littera inciꝑe: sic̃ nob̾ ab eis qͥ illas nouer litteras
indicatũ ẽ. Quod multo diligentiꝰ factũ ẽ quã
nr̃i uel latine uel punice quos abecedarios uo-¬
cant psalmos facere consueuerunt. Non emo
om̃s ũsus donec claudat᷑ peryodus. sed solos pri-¬
mos ab eadẽ littera incipiunt quã p̃ponunt.:

Expanded text:
sive facturi sunt; nec ideo tamen ei nostrum deesse sive facturi sunt; nec ideo tamen ei nostrum deesse debuit ministerium, maxime id de me flagitantibus fratribus, quibus sum debitor hujus officii. Quod autem de alphabeto hebraeo, ubi octoni versus singulis subjacent litteris, atque ita Psalmus totus contexitur, nihil dixi, non sit mirum, quoniam nihil quod ad istum proprie pertineret inveni: non enim solus habet has litteras. Illud sane sciant qui hoc in graeca et latina scriptura, quoniam non illic servatum est, invenire non possunt, omnes octonos versus in hebraicis codicibus ab ea quae illis praeponitur, littera incipere; sicut nobis ab eis qui illas noverunt litteras, indicatum est. Quod multo diligentius factum est, quam nostri vel latine vel punice, quos abecedarios vocant psalmos, facere consueverunt. Non enim omnes versus donec claudatur periodus, sed solos primos ab eadem littera incipiunt, quam praeponunt.
Abbreviated transcription (Latin):
uiinqͥt sic̃ ouis ꝑdita. quere seruũ tuũ. qi man-¬
data tua ñ sũ oblitꝰ. Nonnilli codices ñ habent
quere: sed uiuifica. Una qͥppe sillaba int̃est. qua
int̾ se in greco distant. ⁊eson. & reteson. Unde et
ipsi codices greci uariant. Sed quodlibet hoꝵ sit
ouisꝑdita querat᷑ ouis ꝑdita uiiuficet᷑ ꝓpt̃ quã
pastor eiꝰ non aginta nouẽ dimisit in montibꝰ: et
eã querens uidaicis laceratꝰ ẽ uepribꝰ. Sel adhuc
querit᷑ adhuc querat᷑ ex parte inuenta. adhuc
querat᷑. Ex ea namq parce qua dic̃ iste manda¬
ta tua ñ sũ oblitꝰ inuenta ẽ: sed ꝑ eosqͥ mandata
dei eligunt. colligunt. diligunt adhuc querit᷑.
et ꝑ sui pastoris sanguinẽ fusũ atq disꝑsũ in
om̃ibꝰ gentibꝰ inuenitur. Ut potui. qͣntũ a dño
adiutꝰ sũ. psalmũ istũ magnũ ꝑtractaui et expo-¬
sui: qd ꝓfecto meliꝰ sapientiores doctioresq fecer̃

Expanded text:
vi,» inquit, «sicut ovis perdita; quaere servum tuum, quia manvi,» inquit, «sicut ovis perdita; quaere servum tuum, quia mandata tua non sum oblitus.» Nonnulli codices non habent «quaere,» sed «vivifica.» Una quippe syllaba interest, qua inter se in graeco distant ζῆσον et ζήτησον: unde et ipsi codices graeci variant. Sed quodlibet horum sit, ovis perdita quaeratur, ovis perdita vivificetur, propter quam pastor ejus nonaginta novem dimisit in montibus, et eam quaerens , Judaicis laceratus est vepribus. Sed adhuc quaeritur, adhuc quaeratur, ex parte inventa adhuc quaeratur. Ex ea namque parte, qua dicit iste, «Mandata tua non sum oblitus,» inventa est; sed per eos qui mandata Dei eligunt, colligunt, diligunt, adhuc quaeritur, et per sui pastoris sanguinem fusum atque dispersum, in omnibus gentibus invenitur. 8. Ut potui, quantum a Domino adjutus sum, psalmum istum magnum pertractavi et exposui. Quod profecto melius sapientiores doctioresque fecerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
sit hic sensus meis locis om̃ibꝰ obtineri. Sane ubi
audimꝰ qđ sequit᷑ Concupui salutare tuum
dñe: etiã nolentibꝰ om̃ibꝰ inamicis salutare dei no-¬
bis xp̃s occurrat. Ipsũ se concupisse iusti antiqui
ueracissime confitent Ipsũ concupiut ȩccłia.
uenturũ de uisceribꝰ matris: ipsũ concupiscit ȩc¬
desia uenturũ adextira patris. Subiungit᷑ au¬
tẽ huic sententiȩ: Et lex tua meditatio mea:¬
cũ corde eredit᷑ ad iustitiã. ore confessio fit ad
salutẽ. fremant gentes ppłi medicent᷑ in ania.
occidat᷑ certe caro dũ p̃dicat te. Uiuet ani¬
mamea et laudabit te: et iudicia tua adiuua¬
bunt me. Iudicia qͥppe illa s̃ qr tẽpꝰ erat ut in-¬
cipent a domo dñi. Sed adiuuabunt me inqͥt.
f̃t qͥs ñ uideat qͣntũ adiuuerit ȩccłiã. sangus
ecełiȩ: quanta ex illa sem̃te seges coto orbe sur¬
na ꝑ totũ psalmũ loquebat᷑ ostendit. Epra¬

Expanded text:
sit hic sensus in eis locis omnibus obtineri. Sane ubi sit hic sensus in eis locis omnibus obtineri. Sane ubi audimus quod sequitur, «Concupivi salutare tuum, Domine;» etiam nolentibus omnibus inimicis, salutare Dei nobis Christus occurrat: ipsum se concupisse justi antiqui veracissime confitentur, ipsum concupivit Ecclesia venturum de visceribus matris, ipsum concupiscit Ecclesia venturum a dextera Patris. Subjungitur autem huic sententiae, «Et lex tua meditatio meacum corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem ; fremant gentes, populi meditentur inania , occidatur certe caro dum praedicat te: «Vivet anima mea, et laudabit te, et judicia tua adjuvabunt me.» Judicia quippe illa sunt, quae tempus erat ut inciperent a domo Domini . Sed «adjuvabunt me,» inquit. Et quis non videat quantum adjuverit Ecclesiam sanguis Ecclesiae? quanta ex illa semente seges toto orbe sur ostendit. «Erra