comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& indignatio eiꝰ. plusqͣm fortitudo eiꝰ. Idͤ
circo ululabit moab ad moab: uniu̾sꝰ ulu¬
labit. his qͥ lȩtant᷑ suꝑ muroᷤ coeti lat̾is. lo¬
quimini plagas eiꝰ. Pursũ ad p̃sentia re¬
dit.: & suꝑbiȩ arguit moab. qͦd multo plus
elatꝰ sit qͣm fortitudo eiꝰ poscebat: & ꝓpter
hanc suꝑbiã ululaturus sit moab ad ino¬
ab. id ẽ popłs ad urbẽ. uł metropolis ad
ꝓuinciã. & cuncta ululatib t̾ra resonabit.¬
suꝑ muros cocti lat̾is. De qitib & hieremias
sam clamabo: ad uiros muri fictilis la¬
m̃tantes. ꝑ hȩc autẽ. potentiã pstinȩ fe¬
licitatis. & plagas repentinȩ subu̾sionis
ostendit. Qm̃ sub urbana esebon deser¬
ta st̃. & uinea sabama. Int̾ esebon & sa¬
bama. uix quingenti passꝰ st̃. & ꝑ meta¬
phorã uines omĩs ꝓuincie significat
uastitatẽ. Nomini gentiũ excid̾unt
flagella eiꝰ. Seruat tͣnslationẽ quã

Expanded text:
et indet indcirco ululabit Moab ad Moab, universus ululabit sibi, qui laetantur super muros cocti lateris. Loquimini plagas ejus. Rursum ad praesentiam redit, et superbiae arguet Moab, quod multo plus elatus sit, quam ejus fortitudo poscebat, et propter hanc superbiam ululatus sit Moab ad Moab, id est, populus ad urbem, vel metropolis ad provinciam, et cuncta ululatibus tsuper muros cocti lateris, de quibus et Jeremias iversum Al. universam clamabo, ad viros muri fictilis lamentantes . Per haec autem et potentiam pristinae felicitatis, et plagas repentinae subversionis ostendit. Quoniam suburbana Esebon deserta sunt: vinea Sabama. Inter Esebon et Sabama vix quingenti passus sunt, et per metaphoram vineae, omnis provinciae significat vastitatem. Domini gentium exciderunt flagella
Abbreviated transcription (Latin):
arabas tͣnsituros: & nc̃ eis p̃cipi. ne pro¬
dant fugientes ad se. Et p̃parabit᷑
in miscdĩa soliũ & sedebit suꝑ illud.
inu̾itate in tab̾naculo dauid uidicans.
& querens uidiciũ & uelocit̾ reddens qd̾
iustum ẽ. Nebrei locũ istũ sic int̾p̾tantur.
fugato assyrio. regnabit in uidea ezechias
uir iustus. & retinebit soliũ dauid. subie¬
ctum sibi popłm dĩ uidicans inu̾itate.
Alii de xp̃o intelligunt. fu̾nto autix̃p̃i
puluere. & uastatore sublato. qͥ conculca¬
bat uniu̾sam t̾ram: rex xp̃e adueniet qͥ
sedebit in tabuaculo dauid: & indie ui¬
dicii reddet cunctis ꝑ oꝑib suis. Nec est
ulla dubitatio. qͥn cãpitulũ hoo de xp̃o
uaticinet᷑. Sed nos in pͥmo aduentu id¬
ipsũ intelligere possumꝰ: atq in ȩccłie ta¬
b̾naculo demonstrare. qͦd in om̃i t̾ra mo¬
ab eccłiarum trophea surgentia. xp̃i te.¬
stent᷑ imꝑium. Nudiuimꝰ suꝑbiã moab

Expanded text:
Arabas transituros, et nunc eis praecipi, ne proArabas transituros, et nunc eis praecipi, ne prodant fugientes ad se. Et praeparabitur in misericordia solium, et sedebit super illud in veritate, in tabernaculo David, judicans et quaerens judicium, et velociter reddens quod justum est. Hebraei locum istum sic interpretantur: Fugato Assyrio, regnabit Judae Ezechias vir justus, et retinebit solium David, subjectum sibi populum Dei judicans in veritate. Alii de Christo intelligunt. Finito Antichristi pulvere, et vastatore sublato, qui conculcabat universam terram, rex Christus adveniet, qui sedebit in tabernaculo David, et in die judicii reddet cunctis pro operibus suis. Nec est ulla dubitatio, quin capitulum hoc de Christo vaticinetur. Sed nos in primo adventu idipsum intelligere possumus, atque in Ecclesiae tabernaculo demonstrare, quod in omni terra Moab Ecclesiarum tropaea surgentia Christi testentur imperium. Audivimus superbiam Moab,
Abbreviated transcription (Latin):
latibulũ eor a facie uastatoris. finitꝰ
ẽ enĩ puliuis. consũmatꝰ ẽ miser: defecit
qͥ conculcabat t̾ram. Pro misero in hebra¬
ico legit᷑ Sõd: qͦd potest & uastator intelli¬
gi. Loquit᷑ autẽ ad moab ut consiliũ sa-¬
lutis in eat: & senib congregatis cogat sa¬
lutare conciliũ. Uis inqͥt saluus ẽẽ. & dĩ
miscdiam ꝓmereri: In clara luce & in a¬
ꝑta fuga popłimei tu quasi uox & um¬
bra esto. Suscipe fugientes: uagosq ne ꝑ¬
das & hoc qͣre dix̾it. statĩ infert. habita¬
bt̃ iuxta te ꝓfugi mei. Uastata enior
hierłm & om̃i iudea q̃ confinis ẽ moa-¬
bitis: ad te m̃s popłs tͥns migrabit. Esto gͥ
latibulũ eoꝵ:. nec timeas impetũ uasta¬
toris. Quia siẽ puluis cito tͣnsibit: & de¬
populator uniu̾sȩ t̾re qͥ conculcabat
eã & suis pedib subiciebat. aura flan¬
te disꝑiet. Qͥdã locũ hunc male de an¬
tixp̃o int̾pretant᷑: ut putent scos eotẽ¬
pore ꝓpt̾ uiciniã urbis hierosolunȩ. ad

Expanded text:
bulum eorum a facie vastatoris, finitus est enim pulvis, consummatus est miser, defecit qui conculcabat terram. Pro misero in Hebraico legitur SOD  , quod potest et vastator intelligi. Loquitur autem ad Moab, ut consilium salutis inveniat, et senibus congregatis, cogat salutare concilium. Vis, inquit, salvus esse, et Dei misericordiam promereri? In clara luce, et aperta fuga populi mei, tu quasi nox et umbra esto, suscipe fugientes, vagosque ne prodas. Et hoc quare dixerit, statim infert: Habitabunt apud te profugi mei. Vastata enim Jerusalem, et omni Judaea quae confinis est Moabitis, ad te meus populus transmigrabit. Esto igitur latibulum eorum, nec timeas impetum vastatoris, quia sicut pulvis cito transibit: et depopulator universae terrae, qui conculcabat eam, 190 et suis pedibus subjiciebat, aura flante disperiet. Quidam locum hunc male de Antichristo interpretantur, ut putent Sanctos eo tempore propter viciniam urbis Hierosolymae ad
Abbreviated transcription (Latin):
lupi:sec habeat defensorẽ aut pͥncipẽ.
cuiꝰ sequat᷑ imꝑium. Unꝰquisq ad po¬
pulũ suũ conu̾tet᷑. & singuli ad t̾rã su¬
ã fugient: Postqͣm capta fuerit ba¬
bẏlon. & ꝑ portas eiꝰ intrarit hostilis
exercitus: cuncta auxilia. & diu̾sors
gerit: mucrone feriet᷑. Q nͦ aut re.¬
sistere uoluerit aut reu̾ti: in tantũ cap¬
te urbi ñ ꝓderit. ut ipse qͦq sanguinẽ
fundat. Infantes eors allident᷑ in ocłis
eor. Diripient᷑ domꝰ eor: & uxores uio
labunt᷑. Hoc ẽ qͦd dauid ꝓphetat in spũ.¬

Expanded text:
 aut principem, cujus sequatur imperium. Unusquisque ad populum suum convertetur, et singuli ad terram suam fugient. Postquam capta fuerit Babylon, et per portas ejus intrarit hostilis exercitus, cuncta auxilia et diversarugerit, mucrone ferietur: qui vero aut resistere voluerit, aut reverti, in tantum captae urbi non proderit, ut ipse quoque sanguinem fundat. Infantes eorum allidentur in oculis eorum: diripientur domus eorum, et uxores eorum violabuntur. Hoc est quod David
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ. in lingua nr̃a habitatã sonat:
& habitata ꝓpt̾ ingentẽ popłi mul¬
titudinẽ babẏlon dr̃: ut ubi pͥus fu¬
erat innum̾abilis turba popłors:
ibi sit uastitas & habitatio bestiar.
Preciosior erit uir auro: et homo¬

Expanded text:
enim lingua nostra habitatam sonat; enim lingua nostra habitatam sonat; et habitata propter ingentem populi multitudinem Babylon dicitur: ut ubi prius fuerat innumerabibi sit vastitas et desolatio hominum. « Pretiosior erit vir auro, et homo
Abbreviated transcription (Latin):
na tͣnstuler̃t̃. Hebreus qͦq qͦ ego p̃cepto¬
re usus sũ. arcturũ int̃pretatus ẽ. Nos
diximꝰ. Est autẽ sensus. qͦd cũ dies dñi
crudelis aduen̾it. & furor eiꝰ uniu̾sa
uastarit: p̃ timoris magnitudine mor¬
talib cuncta denebrascant: & sol ipse
& luna. astraq rutilantia suũ uide¬
ant᷑ negare fulgorẽ. Unde & celũ sac¬
co induit᷑. qͥd scilicet tenebrȩ cuncta
oꝑiant: E p̃mentib malis nicħ aliud
sentiant homines. nͥ qͦd mens uide cõ¬
pellit. Et uisitabo suꝑ orbis mala:
& contͣ impios inquitatẽ cor. Et
quiescere faciam suꝑbiam intideliũ: &
arrogantiã fortium humiliabo. Et¬
ex hoc loco & ex suꝑiori ubi scͥptum ẽ
qͦd obtenebrascat sol in ortu suo. & lu¬
na caligine compleat᷑. & stellȩ fulgorẽ
retrahant. & totiꝰ orbis iniquitas uisi¬
tet᷑: quidã putant ñ de babylonis rui¬
na s de mundi consũmatione p̃dictũ:
cũ utiq scđ̾m suꝑiora. orbis qͥ hebrahi
bylon intelligenda sit. DyRoymeNe

Expanded text:
anstulerunt. Hebraeus, quo ego praeceptore usus sum, Arcturum interpretatus est. Nos  diximus. Est autem sensus, quod cum dies Domini crudelis advenerit, et furor ejus universa vastarit, prae timoris magnitudine mortalibus cuncta tenebrescant, et sol ipse et luna astraque rutilantia suum videantur negare fulgorem. Unde et coelum sacco induitur, quod scilicet tenebrae cuncta operiant, et prementibus malis, nihil aliud sentiant homines, nisi quod mens videre compellit. Et visitabo super orbis mala, et contra impios iniquitatem eorum: et quiescere faciam superbiam infidelium, et arrogantiam fortium humiliabo. Ex hoc loco et ex superiore, ubi scriptum est, quod obtenebrescat sol in ortu suo, et luna caligine compleatur, et stellae fulgorem retrabant, et totius orbis iniquitas visitetur, quidam putant non de Babylonis ruina, sed de mundi consummatione praedici: cum utique sbylon intelligenda sit. Οἰκουμένη
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ scͥptura p̃dicit. qͦd in tantã babylon
ueniat uastitatẽ. ut etiã de semine
regio nullꝰ remaneat: s ꝓpt̃ impieta¬
t̃ẽ patͥs omĩs soboles deleat᷑. Pro eo ac¬
t̃e qͦd nos ultima parte sententie tͣns¬
stulimꝰ. neq implebt̃ faciẽ orbis ciui¬
tatum: in hebreo scͥptum ẽ ꝓ eiuitati¬
b arim qͦd nos tͣnfferre possumꝰ & ad¬
uersarios: ut sit sensus. Nullꝰ ex se¬
mine tuo qͥ cupiat reparare regnũ

Expanded text:
ergo Scriptura praedicit, quod in tantam Babylon veniet vastitatem, ut etiam de semine regio nullus remaneat, sed propter impietatem patris omnis soboles deleatur. Pro eo autem quod nos in ultima parte sententiae transtulimus, neque implebunt facies orbis civitatum, in Hebraeo scriptum est pro civitatibus, ARIM  , quod nos transferre possumus et adversarios; ut sit sensus: nullus ex semine tuo qui cupiat reparare regnum,
Abbreviated transcription (Latin):
solũ ad infernũ. s & ad ultimũ detra¬
hit᷑. hoc enĩ significat laci ꝓfunditas.
P quo in euglio tenebras exteriores legi¬
mꝰ ubi ẽ fletus & stridor dentium.
Qui te uidi̾nt ad te inclinabunt᷑. teq
ꝓspicient. sub audit᷑. dicentes. Nũ qͥd
iste ẽ uir qͥ conturbauit t̾ram. qͥ co¬
cussit regna: qͥ posuit orbẽ desertũ. &
urbes eiꝰ destruxit. uinctis eiꝰ ñ aꝑuit
carcerẽ: Et hec uox insultantiũ ẽ:
atq mirantiũ. qͦmͦ uastator omĩũ
& ipse uastatus sit. Qͦd autẽ ait
uinctis eiꝰ ñ aꝑuit carcerẽ: magnitudo
crudelitatis & impietatis expͥmi¬
tur. ut etiã uinctos teneret in car¬
cere: qͣsi ñ sufficerent miseris cathe¬
nȩ nͥ illos & tenebrarũ horror in¬
cluderet. Om̃s reges gentiũ uniu̾¬
si dormiert̃ in gła uir in domo sua
Tu autẽ piectus es de sepulchro tuo
quasi stirps inutilis: pollutꝰ. & obto¬
lutus. cũ his qͥ int̾fecti st̃ gladio &
d escendert  Qa fundam̃ta laci qͣsi

Expanded text:
sed ad infernum ultimum detrahitur. Hoc enim significat laci profunditas, pro quo in Evangelio tenebras exteriores legimus, ubi est fletus et stridor dentium . Qui te viderint, ad te inclinabuntur, teque prospicient subauditur dicentes: Numquid iste est vir qui conturbavit terram, qui concussit regna, qui posuit orbem desertum, et urbes ejus destruxit; vinctis ejus non aperuit carcerem? Et haec vox insultantium est atque mirantium, quomodo vastator omnium et ipse vastatus sit. Quod autem ait: Vinctis ejus non aperuit carcerem? magnitudo crudelitatis et impietatis exprimitur, ut etiam vinctos teneret in carcere: et non sufficerent miseris catenae, nisi illos et tenebrarum horror includeret. Omnes reges gentiam, universi dormierunt in gloria vir in domo sua tu autem proiectus es de sepulchro tuo quasi stirps inutilis pollutus et obvolutus qui interfecti sunt gladio et descenderunt ad fundamenta la
Abbreviated transcription (Latin):
effugiat agm̃ eiꝰ uidẽbat᷑ in gen̾ali sentũ.¬
tia etiã udeos ẽẽ cõphensos. Si inqͥt que¬
sieriit angłi gentis assyriȩ. qͣre solꝰ iudas
euaserit: respondete eis qͥa dñs fundau̾it
syon: & ipse humilẽ popłm sua uirtute
ꝓtexit. Pro angłis.lxx. tͣnstuler̃t reges.u
niꝰ aleph litt̾e errore decepti. Qnꝰ moab¬

Expanded text:
iat agmen ejus, videbatur in generali sententia etiam Judas esse comprehensus. Si; inquit, quaesierint Angeli gentis Assyriae, quare solus Judas evaserit, respondete eis, quia Dominus fundaverit Sion, et ipse humilem populum sua virtute protexerit: Pro Angelis   LXX transtulerunt reges  , unius ALEPH litterae errore decepti.
Abbreviated transcription (Latin):
stea. ne insultes popło meo: qͦd ꝑcussoris
tui achar uirga confracta sit. qͦd baculꝰ
qͥ te ferire solitus erat uideat᷑ morte coi¬
tritꝰ. qͦd coluber int̾fectus. Pro eͦnĩ nocen¬
tior nascet᷑ ezechias regulꝰ. quẽ greci uo¬
cant basiliscũ: qͥ te suo aspectu int̾ficiat.
& spũ oris occidat. Quomͦ enĩ nulla auis
reguli aspectũ potest illesa tͣnsire. sed
qͣm ꝓcul fuerit eiꝰ ore sorbet᷑. ita & tu ã
conspectu regis ezechiȩ totꝰ ꝑibis & pul¬
chre seruauit metaphorã. Qa enĩ serpen¬
tẽ & regulũ nominarat: ore eiꝰ & sp̃u di

Expanded text:
sthaea, ne insultes populo meo, quod percussoris sthaea, ne insultes populo meo, quod percussoris tui Achaz virga confracta sit; quod baculus qui te ferire solitus erat, videatur morte contritus; quod coluber interfectus. Pro hoc enim nocentior nascetur Ezechias regulus, quem Graeci vocant basiliscum, qui te suo aspectu interliciat, et spiritu oris occidat. Quomodo enim nulla avis reguli aspectum potest illaesa transire: sed quamvis procul fuerit, ejus ore sorbetur: 183 ita et tu a conspectu regis Ezechiae totus peribis. Et pulchre servavit metaphoram: quia enim serpentem et regulum nominarat, ore ejus et spi
Abbreviated transcription (Latin):
in hierłm. ad p̃liandũ contͣ eã: & reli¬
qua q̃ scͥptura cõmemorat. Igit᷑ sub a¬
char usq ad p̃sentẽ locũ que nc̃ expo.¬
nere nitim᷑: omĩa q̃ in medio posita st̃
uaticinata cognoscimꝰ. Quo mortuo
quartꝰ id ẽ ultimꝰ succedit erechias. sub
quo om̃is usq ad finẽ texit᷑ liber. Ne
leteris phẏlistea omĩs tu: qͣm cõminu¬
ta ẽ uirga ꝑcussoris tui. De radice e
nĩ colubri egrediet᷑ regulꝰ. & sem̃ eiꝰ
absorbens uolucrẽ. Naturale ẽ qͦd di¬
cimꝰ. Mortuo rege aduersarũ genti¬
ũ semꝑ lȩtant᷑ inimici: ex reb nouis
bella ciuilia & seditiones. ac regnandi imꝑi
mꝰ phylisteos ẽ uicino fuisse lȩta¬
tos. & insultasse regno isrł. qͦd ma¬
turo rege ꝑdito. ex echie iuueni
subiacerent. Phylisteos autẽ ut su¬
pra diximꝰ palestinos significat. quos ali.¬
enigenas uulgata scͥbit editio: cũ hoc
ñ uniꝰ gentis. s omĩum ext̾narũ genti¬
ũ uocabulũ sit. Ne inqͥt leteris o phyli¬

Expanded text:
em ad praeliandum contra eam, et reliqua quae Scriptura commemorat. Igitur sub Achaz usque ad praesentem locum, quem nunc exponere nitimur, omnia quae in medio posita sunt, vaticinata cognoscimus: quo mortuo quartas, id est, ultimus succedit Ezechias, sub quo omnis usque ad finem texitur liber. Ne laeteris Philisthaea omnis tu, quoniam comminuta est virga percussorinim colubri egredietur regulus, et semen ejus absorbens volucrem. Naturale est quod dicimus: mortuo rege adversarum gentium, semper laetantur inimici, ex rebus novis bella civilia et seditiones ac regnandi impermus Philisthaeos e vicino fuisse laetatos, et insultasse Israeli, quod maturo rege perdito, Ezechiae juveni subjacerent. Philisthaeos autem, ut supra diximus, Palaestinos significat, quos alienigenas Vulgata scribit editio: cum hoc non unius gentis, sed omnium externarum gentium vocabulum sit. Ne, inquit, laeteris, o Phili
Abbreviated transcription (Latin):
iubila isrł. lȩtare & exulta in om̃i cor¬
de filia ierłm: qͥa abstulit dñs uidi¬
ciũ tuũ. au̾tit inimicos tuos. Signi¬
ficat autẽ tempꝰ. qͦ cyrus rex ꝑsarum
captiuũ popłm. hierłm redire ꝑmisit.

Expanded text:
ila, Israel; laetare et exsulta in omni corde, filia Jerusalem: quia abstulit Dominus judicium tuum: avertit inimicos tuos . Significat autem tempus quo Cyrus rex Persarum captivum populum Jerusalem redire permisit.
Abbreviated transcription (Latin):
sentẽ gͦ diem ꝓphetia babylonis exple¬
tur: & sic̃ subũtit d̾s sodomã & gomor¬
rã: sic &. ista subu̾sa ñ habitabit᷑ inet̾nũ
Pro illa enĩ. seleuciã. & thesifontem ur¬
bes ꝑsarũ inclitas fecert. Nec ponet ibi
tentoria arabs nec pastores requiescent
ibi: s er̃t ibi bestiȩ. & replebuntur do¬
mꝰ eors drachonib & habitabunt ibi
strutiones: & pilosi saltabt̃ ibi. & respon¬
debt̃ S ulule in edib eiꝰ & sirenȩ in de¬
lubris uoluptatis. In tantũ babylon
uastata erit atq deserta: ut nec ad pas-¬
cua quidẽ arm̃toꝵ & pecorꝓ utilis sit.
Non enĩ tendet ibi arabs. sarracenusq
tentoria: nec pastores pꝰ uestigia gregũ
fessi labore quiescent: s int̾ parietinas
& angustias ueterũ ruinarũ habita¬
bunt Seẏm. qͦd soli. lxx. bestias tͣnstu¬
lert̃: alii ipso nomine qͦd ap̃ hebreos
scͥptum ẽ: uolentes genera demonũ in¬
telligi uł phantasmata. E replebunt᷑
inquit domꝰ ut nos dixunꝰ. drachonib

Expanded text:
onis expletur: et sicut subvertit Deus Sodomam et Gomorrham: sic et ista subversa non habitabitur in aeternum. Pro illa enim Seleuciam et Ctesiphontem urbes Persarum inclytas fecerunt. Nec ponet ibi tentoria Arabs; nec pastores requiescent ibi: sed erunt ibi bestiae, replebuntur domus eorum drstruthiones, et pilosi saltabunt ibi, et respondebunt ululae in aedibus suis, et sirenae in delubris voluptatis. In tantum Babylon vastata erit atque deserta, ut ne ad pascua quidem armentorum et pecorum utilis sit: non enim tendet ibi Arabs Saracenusque tentoria, nec pastores post vestigia gregum fessi labore quiescent: sed inter parietinas et angustias veterum ruinarum habitabunt SIIM  : quod soli LXX bestias transtulerunt: alii ipso nomine quod apud Hebraeos scriptum est, volentes genera daemonum intelligi vel phantasmata. Et replebuntur, inquit, domus, ut nos diximus, draconibus:
Abbreviated transcription (Latin):
natione. plaga insanabili subicientẽ in
furore gentes ꝑsequentẽ crudelit̾. Con¬
quieuit & siluit omĩs t̾ra: gauisa ẽ. &
exulta uit. Vox ista plangentis. & mise¬
rantis ẽ isrłis: quomͦ dñs quondã uictor¬
q t̾rarum. & tributis cuncta depopulats.
contͥtus sit & redactꝰ in nichili. Ille inqͣm
qͥ fuit bacuł impiors. qͥ sceptrũ & uirga

Expanded text:
ientem in furore gentes, persequentem crudeliter: conquievit et siluit: omnis terra gavisa est et exsultavit. Vox ista plangentis et miserantis est Israelis, quomodo Dominus quondam victorque terrarum, et tributis cuncta depopulans, contritus sit et redactus in nihil. Ille, inquam, qui fuit baculus impiorum, qui sceptrum et virg
Abbreviated transcription (Latin):
sti. Uel alit̾. Antiquũ assyriors regnũ
te multũ suꝑbiente & eleuante contͣ
dm̃ ceruic̃ẽ tuã: omĩno destructum ẽ.
Si enĩ te egisses humilit̾. & scisses m̃su¬
ram tuã:. assyriꝰ & babylomꝰ hucusq
regnaret. Siue hoc mͦ. Tam crudelis fu¬
isti in externos: ut etiã subiectos tͥ popu¬
los furibundus oppͥmeres. Non uocabi¬
t᷑ inet̾num sem̃ pessimors. Preparate fi¬
lios eiꝰ occisioni. in unqͥtate patrũ suo

Expanded text:
riorum regnum, te multum superbiente et elevante contra Deum cervicem tuam, omnino destructum est. Si enim te egisses humiliter, et scisses mensuram tuam, Assyrius et Babylonius hucusque regnaret. Sive hoc modo: tam crudelis fuisti in externos, ut etiam subjectos tibi populos furibundus opprimeres. Non vocabitur in aeternum semen pessimorum. Praeparate filios ejus occisioni in iniquitate patrum
Abbreviated transcription (Latin):
Ulula. fili diluculi. Significat᷑ aut̃ẽ a¬
liis uerbis lucifer: & dr̃ qͦd flere debe¬
at & lugere. qͥ qͦndã sic fuerit glosus
ut fulgori luciferi cõparatus sit. Si ẽ
inqͥt lucifer discutiens tenebras. ardeis
& rutilus illucescit: sic & tuus ꝓgressꝰ
in popło publico. claro sydĩ similis ui¬
debat᷑. S cecidisti in t̾rã gentiũ uulne¬
rator: qͥ ꝑ suꝑbiã loq̃baris. Tantã po¬
tentiã consecutꝰ sũ. ut cęlũ mͥ restet &
sẏda: ut sub pedib meis suꝑna debe¬
ant subiacere. Quãquã iudei celum
& astra di se uelint intelligreo qͦd se¬
quit᷑. Sedebo in monte testam̃ti. id est
in tẽplo ubi di iura st̃ condita: & in la¬
t̾ib aquilonis. id ẽ in ierłm. Scͥptũ
ẽ enĩ. Montes syon. lat̾a aquilonis.
slec suffecerat suꝑbiȩ eiꝰ desiderare
cȩlestia nͥ ad tantã ꝓrupisset insaniã
ut dĩ sibi similitudinẽ uendicaret.

Expanded text:
ulula fili diluculi. Significatur autem aulula fili diluculi. Significatur autem aliis verbis lucifer; et dicitur ei quod flere debeat et lugere, qui quondam sic fuerit gloriosus, ut fulgori luciferi comparatus sit. Sicut, inquit, lucifer discutiens tenebras, ardens et rutilus illucescit; sic et tuus progressus in populos et publicum claro sideri similis videbatur; sed cecidisti in terram gentium vulnerator, qui per superbiam loquebaris: Tantam potentiam consecutus sum, 178 ut coelum mihi restet et sidera ut sub pedibus meis superna debeant subjacere. Quamquam Judaei coelum et astra Dei se velint intelligi, ex eo quod sequitur: Sedebo in monte testamenti, id est, in Templo, ubi Dei jura sunt condita, et in lateribus Aquilonis, id est, in Jerusalem. Scriptum est enim: Montes Sion latera Aquilonis . Nec suffecerat superbiae ejus desiderare coelestia, nisi ad tantam prorupisset insaniam, ut Dei sibi similitudinem vindicaret
Abbreviated transcription (Latin):
dint ẽadẽ sustinere. Et tu uulneratꝰ
& pͥncipũ t̾re quos supra cedros & abie¬
tes appellarat: ad reg̾ẽ babyloniũ diri¬
gtt᷑ in inferis constitutũ. Iã ñ dolemꝰ nos
fuisse succisos: cũ & tu eadẽ securi cor¬
rueris. Omĩs potentia tua. & in cęlũ e¬
leuata suꝑbia: ad t̾ram detracta ẽ. Er¬
gõne & tuũ cadauer tineas susten¬
tabit. & scatentiũ oꝑiet uermium
inciltitudo: Senties morte. hominis ui¬
litatẽ. qͥ dĩ potentiã p̃ferebas. Quomͦ
cecidisti de cęlo. lucifer qͥ mane oriebaris:
corruisti in t̾ram qͥ uult̾abas gentes:
qͥ dicebas in corde tuo. In celũ ascendã
suꝑ syda d̃i exaltabo soliũ meũ: sede¬
bo in monte testam̃ti in lat̾ib a qͥlonis.
ascendã suꝑ altitudinẽ nubiũ ero si¬
milis altissimo. Pro eo qͦd nos int̃pre¬
tati sumꝰ ob facilitatẽ intelligentie.
ris: in hebraico ut uerbũ expͥmamꝰ ad
uerbũ legit᷑. Quomͦ cecidisti de cęlo:

Expanded text:
derint eadem sustinere. Et tu vulneratusderint eadem sustinere. Et tu vulneratuset principum terrae, quos supra cedros et abietes appellarat, ad regem Babylonium dirigitur in inferis constitutum. Jam non dolemus nos fuisse succisos, cum et tu eadem securi corrueris. Omnis potentia tua, et in coelum elevata superbia, ad terram detracta est. Ergone et tuum cadaver tineam sustentabit, et scatentium operiet vermium multitudo? Senties per mortem hominis vilitatem, qui Dei in te potentiam praeferebas. Quomodo cecidisti de coelo, lucifer, qui mane oriebaris: corruisti in terram qui vulnerabas gentes: qui diceba sedebo in monte testamenti in lateribus Aquilonis; ascendam super altitudinem nubium, ero similis Altissimo. Pro eo quod nos interpretati sumus ob facilitatem intelligentiae:ris, in Hebraico, ut verbum exprimamus ad verbum, legitur: Quomodo cecidisti de coelo,
Abbreviated transcription (Latin):
ga ñ pot̾at sustineri qͥ fugientes qͦq cru¬
delit̃ ꝑsequebat᷑: quomͦ conqͥeuit & hu¬
miliatus ẽ. & ad ruinã eiꝰ omĩs t̾ra con
emittens: Abietes quoq lȩtate st̃ suꝑ
te: & cedri libani. Ex qͦ dormisti: ñ ascen¬
dit qͥ succidat nos. Per abietes & ce¬
dros libani pͥncipes gentiũ intellige. qͥ
nabuchodonosor ꝑcutiente succisi st̃. Qe
& ipsi in uoc̃e leticiȩ erũpentes dicent.
Ex quo ad inferna deductus es: nullus
aliꝰ potuit inueniri qͥ magnos poten¬
tesq succid̾it. Infernꝰ subt conturbat᷑
ẽ: in occursũ aduentꝰ tui suscita uit tͥ
gygantes. Om̃s pͥncipes t̾re furrexer̃t. de
soliis suis. cuncti pͥncipes nationũ uni¬
uisi respondebt̃ & dicent tibi Hec empha¬
tieos legenda st̃ & scene modo: ñ qͦ facta
fint s quo fieri potuerint. Nisi forte
animas regũ quas int̾fecerat exultan¬
tes regi babylonio occurrisse creda mꝰ.
Solatiũ enĩ est malors. cũ inimicos ui¬

Expanded text:
qui fugientes quoque crudeliter persequebatur: quomodo conquievit et humiliatus est, et ad ruinam ejus omnis terra consemittens? Abietes quoque laetatae sunt super te et cedri Libani: Ex quo dormisti, non ascendit qui succidat nos. Per abietes et cedros Libani principes gentium intellige, qui Nabuchodonosor percutiente succisi sunt, qui et ipsi in vocem laetitiae prorumpentes dicunt: Ex quo ad inferna deductus es, nullus alius potuit inveniri, qui magnos potentesque succideret. Infernus subter te conturbatus est, in occursum adventus tui suscitavit tibi gigantes: omnes soliis suis: cuncti principes nationum universi respondebunt, et dicent tibi. Haec emphatic ῶs legenda sunt et scenae modo; non quod facta sint, sed quod fieri potuerint: nisi forte animas regum quos interfecerat, insultantes regi Babylonio occurrisse credimus. Solatium enim malorum est, cum inimicos vi
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ recributionẽ tuã quã retribiusti nob̾.:
beatꝰ qui tenebit. & allidet paruulos tu¬
os ad petr̃a. Tanta erit urbis uastitas.
& uictors seuitia: ut nec in noxiȩ parcat᷑
etati : ut cuncte domors diripiant᷑ opes.
& in conspectu maritali uxor uiolet᷑
pudicitia. Eece ego suscitabo suꝑ eos
medos qͥ argentũ ñ requirant: neq au¬
rũ uelint. Nꝑtum ẽ qͦd latebat. sle¬

Expanded text:
retributionem tuam, quam retribuisti nobis. Beatus qui tenebit et allidet parvulos tuos ad petram . Tanta erit urbis vastitas et victorum saevitia, ut nec innoxiae parcatur aetati, ut cunctae domorum diripiantur opes, et in conspectu maritali uxorum violetur pudicitia. Ecce ego suscitabo super eos Medos, qui argentum non quaerant, neque aurum velint.
Abbreviated transcription (Latin):
tiã hec q̃ contͣ dm̃ suꝑbierit. m edors atq
ꝑsarũ impetu subu̾tatur. In monte ca¬
ligoso exaltate signũ: & exaltate uocẽ:
leuatẽ manũ. Mont̾ẽ caligosum. siue
nebrosi. tristitiã & caliguĩe p̃ferentes: de
quib & hieremias ait. Date głam dño do
ur̃o: głam anteqͣm offendant pedes ur̃i
ad montes tenebrosos. Precipitur uł an
gelis. uł quibꝰsibet ministris. ut iuben¬
te dño. & exaltata nuntiors manu: uen¬
tura babylonis captiuitas p̃dicetur. Et
in grediant᷑ portas duces. Ego mandau
scĩficatis meis: & uocaui fortes meos in
ira mea: exultantes in gła mea. P Rinci¬
pes & gygantes uixta .lxx. tͣnslatores
eusebius uirtutes angłicas int̾pretat᷑. et
pessimos demones: qui ad eu̾sionẽ baby¬
lonis missi ft̃. Nos autẽ hystorie ordinẽ
ꝑ sequentes mȩdos ẽẽ dicimꝰ de quib in
consequentib aꝑtiꝰ scͥptura testat᷑ dicens.

Expanded text:
tiam haec, quae contra Deum superbierit, Medorum atque tiam haec, quae contra Deum superbierit, Medorum atque Persarum impetu subvertatur. In montem caliginosum elevate signum, exaltate vocem, levate manebrosi, tristitiam, et caliginem praeferentes, de quibus Jeremias ait: Date gloriam Domino Deo vestro, antequam offendant pedes vestri ad montes tenebrosos . Praecipiturque vel Angelis, vel quibuslibet ministris, ut jubente Deo, et exaltata nuntiorum manu, ventura Babyloni captivitas praedicetur. Et ingrediantur portas duces: ego mandavi sanctificatis meis, et vocavi fortes meos in ira mea exsultantes in gloria mea. Principes, et gigantes juxta LXX Translatores Eusebius virtutes Angelicas interpretatur, et pessimos daemones, qui ad eversionem Babylonis missi sunt. Nos autem historiae ordinem prosequentes, Medos esse dicimus. De quibus in consequentibus apertius Scriptura testatur, dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
nꝰ uł pondꝰ intelligi potest.
& ubicũq p̃positum fueritꝰ. minarũ
plena st̃ q̃ dicunt᷑. Unde miror.lxx.
tͣns latores in re tristi uoluisse ponere
uisionẽ. S de hoc alias: nẽ qͦd cepimꝰ
exequamͣ. Babylon fuit metropolis
chal deors: cuiꝰ rex Nabuchodonosor
cunctis usq ad ethyopiã gentib su¬
ꝑatis int̾ cęt̾as uastauit & iudeam:
duiq obsessam hierłm . xͦi. anno cepit
regni Sedechiȩ: qũe & ipsũ captũ du¬
xit in antiochiã q̃ tẽ uocabat᷑ rebla¬
tha. Ibiq corã patre filiis int̾fectis.
oclos sedechiȩ iussit auferri exce¬
catumq misit in cãueã: & in ritũ
ferarũ traxit in babyloñe. cõpleto uatici
nio qͦd canebat. Intrabis in babylonẽ. &¬
& ñ uidebis cã. Ad consolationẽ gͦ po¬
puli iudeor babylonis ruina p̃di¬
cat᷑: qͦd quomͦ niniue metiopolis assyri¬
orp. quor rex ful & teglathfalasar. et
salmanasar. & sennacherib dec̃e tribꝰ cȩ¬
ꝑant. chaldeo uastante subu̾sa ẽ: ita e¬

Expanded text:
 pondus, intelligi potest. Et ubicumque praepositum fuerit, minarum plena sunt quae dicuntur. Unde miror LXX Translatores in re tristi voluisse ponere visionem; sed de hoc alias. Nunc quod cepimus exsequamur: Babylon fuit metropolis Chaldaeorum, cujus rex Nabuchodonosor cunctis usque ad Aethiopiam gentibus superatis, inter caeteras vastavit et Judaeam, diuque obsessam Jerusalem undecimo anno cepit regni Sedechiae: quem et ipsum captum duxit in Antiochiam, quae tunc vocabatur Reblatha, ibique coram patre filiis interfectis, oculos Sedechiae jussit auferri, excaecatumque misit in caveam, et in ritum ferarum traxit in Babylonem; completo vaticinio Jeremiae, quod canebat: Intrabis in Babylonem, et non videbis eam . Ad consolationem ergo populi Judaeorum, Babylonis ruina praedicitur, quod quomodo Ninive metropolis Assyriorum, quorum reges Phul, et Theglathphalasar, et Salmanasar, et Sennacherib, decem tribus ceperant, Chaldaeo vastante, subversa est: ita e
Abbreviated transcription (Latin):
fernꝰ subt̾ra sit. dicente scͥptura. Usq
ad fundam̃ta laci. Tu enĩ t̾rã tuam
disꝑdidisti. tu popłm tuũ occidisti.
uxta .lxx. int̾pretes qͥ dixer̃t. qͥa t̾rã
meã ꝑdidisti. & popłm meũ occidisti:

Expanded text:
fernus sub terra sit, dicente Scriptura: Usque fernus sub terra sit, dicente Scriptura: Usque ad fundamenta laci. Tu enim terram tuam disperdidisti, tu populum tuum occidisti. Juxta LXX Interpretes qui dixerunt: Quia terram meam perdidisti, et populum meum occidi
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipib qͥ metuebant ne uiuer&
qui dicebat᷑ extinctꝰ. ut fidẽ patͥs
mortui faceret. aꝑuit sepulchrũ: &
cadaner eiꝰ unco & funib traxit
& ẽ sensꝰ. Sepultis om̃ib qͥ ã te int¬
fecti st̃.: tu solꝰ in sepultus iacebis.
Alii uͦ locũ istũ sic int̾pretantur
Om̃s anime ap̃ inferos aliquã re¬
quiẽ accipient. tu solꝰ in extremas
ten ebras relegaberis. Omium enĩ
oꝑieris sanguine. & uniu̾sor te
cruor p̃met: uelut inuolutũ sanie
mortuorꝑ. Sẏminachꝰ hune locũ
sic tͣnstulit. Etiã cũ his qͥ occidun¬
t᷑ in bello. ñ mereberis habere con¬
sortiũ septilturȩ. Pro eo autẽ qͦd nos
diximꝰ quasi stirps inutilis. & in
hebreo legit᷑ chãnesernepta: a qͥla
int̃pretatus ẽ quasi sanes pollu¬
ta sleser autẽ ꝓpͥe uirgultũ appel¬
lat᷑. qͦd ad radices arboris nascit᷑.¬
& quasi inutile ab agͥcolis ampti¬
tatur. Possumꝰ id ip̃sum satuem
tabũq intelligere. Simulq discimꝰ qd in-¬

Expanded text:
principibus, qui metuebant ne viveret qui dicebatur exstinctus; ut fidem patris mortui faceret, aperuit sepulcrum, et cadaver ejus unco et funibus traxit. 179 Et est sensus: Sepultis omnibus qui a te interfecti sunt, tu solus insepultus jacebis. Alii vero locum istum sic interpretantur: Omnes animae apud inferos aliquam requiem accipient, tu solus in extremas tenebras religaberis. Omnium enim operieris sanguine, et universorum te cruor premet velut obvolutum sanie mortuorum. Symmachus hunc locum sic transtulit: Etiam cum his qui occiduntur in bello, non mereberis habere consortium sepulturae. Pro eo autem quod nos diximus, quasi stirps inutilis, et in Hebraeo legitur: CHANESER NETHAB  , Aquila interpretatus est, quasi sanies polluta. NESER   autem proprie virgultum appellatur, quod ad radices arborum nascitur, et quasi inutile ab agricolis amputatur: possumus id ipsum saniem tabemque intelligere. Simulque discimus quod in
Abbreviated transcription (Latin):
re languescat: & in mor̃e parturientiũ
feminarũ s orqueat uiscera: & unꝰquisq
alt̾ius q̃rat auxiliũ luridã facie pal
temꝰ. Ecce dies dñi ueniet crudelis.
& indignationis plenꝰ & irȩ furoris¬
q ad ponendã t̾ram in solitudinẽ.
& peccatores eiꝰ conterendos de ea.
Crudelẽ diẽ uocat: ñ m̾itis suis s po¬
puli. Non ẽ erudelis qͥ crudeles iugu¬
patientib ẽẽ uideat᷑. Nã latro suspen.¬
sus patibulo. crudelẽ uidic̃e putat.
Sumilq solitudo & uastitas t̾rȩ babylo¬
niȩ nuntiat᷑. & causa uastitatis exponi

Expanded text:
n morem parturientium feminarum dolor torqueat viscera, et unusquisque alterius quaerat auxilium, luridam faciem palltemus. Ecce dies Domini venit crudelis et indignationis plenus, et irae furorisque, ad ponendum terram in solitudinem, et peccatores ejus conterendos de ea. Crudelem diem vocat, non merito sui, sed populi. Non est enim crudelis qui crudeles jugupatientibus esse videatur. Nam et latro suspensus patibulo, crudelem judicem putat. Simulque solitudo et vastitas terrae Babyloniae nuntiatur: et causa vastitatis exponi
Abbreviated transcription (Latin):
cuti multa I uolumina condid̾unt
hebraicam panderẽ u̾itatẽ: meq
retractant̃e. & molestissimũ ex pla¬
nationũ genꝰ  in tempꝰ aliud differen¬
t̃e sepissi me cõmonebas. hoc autẽ an-¬
no misisti filiũ nr̃m eracliũ diaconũ:
qͥ me manu conserta in ius uocaret. &
ꝓ missũ ꝑ mom̃ta exigeret. Qͥd gͥ fa¬
ciam : Subeamne opus in quoniri eru¬
ditissimi sudauert̃. origenẽ lo¬
quor & eusebiũ pamphili. quo¬
rũ alt̾ libis allegorie spaciis e¬
uagat᷑. & int̾p̃tatis nominib sin¬
gulorp. ingeniũ suũ facit eceliȩ sa

Expanded text:
cuti, multa volumina condiderunt, cuti, multa volumina condiderunt, Hebraicam panderem veritatem: meque retractantem, et molestissimum explanationis genus in tempus aliud differentem, saepissime commonebas. Hoc autem anno misisti filium nostrum Heraclium diaconum, qui me manu conserta in jus vocaret, et promissum per momenta exigeret. Quid igitur faciam? subeamne opus in quo viri eruditissimi sudaverunt, Origenem loquor, et Eusebium Pamphili, quorum alter liberis allegoriae spatiis evagatur, et interpretatis nominibus singulorum, ingenium suum facit E
Abbreviated transcription (Latin):
lures anni st̃ qͦd a sc̃ȩ me¬
moriȩ uiro.amabili ep̃o ro¬
gatus. ut in dec̃e ysaiȩ scͥ¬
berẽ uisiones ꝓ angustia
illiꝰ temporis qͥd mͥ uideretur: so¬
lã breui sermone ꝑstrinxi hẏstori¬
ã: tantũ qͦd petebat edisserens. Nẽ
gor in totũ ꝓpħam cõm̃tarios scb̾e:
& int̾im orationib tuis ad baby.
tem mͥ uisum ẽ. aut ea dẽ rursus itera¬
re: aut in uno oꝑe diu̾sas sententias ꝓ¬
mere. Unde quintꝰ in ysaia lib̾ hic ẽ. qui
qͦndã solꝰ ęditus ẽ. Quo ad calc̃ẽ usq ꝑ¬
lecto: sexti uoluminis uixta tropolo¬
giã arripiemꝰ exordiũ: & eadẽ te dñm
dep̃cante. sp̃ualis intelligentiȩ culmi¬
na ꝑ sequem᷑. Hucusq papa amabilis
colum̃ caritatis & nom̃. ac mͥ omĩum
qͦs t̾ra genuit amantissime ꝑ litt᷑as
flagitabas. ut tͥ .x. uisiones quȩ in y¬
saia obscurissimȩ st̃. hystorica expo¬
sitione dis.I sererẽ: & omissis nr̃ors
cõm̃tariis qͥ uarias opinationes se¬

Expanded text:
lures anni sunt quod a sanctae memoriae viro Amabili episcopo rogatus, ut in decem Isaiae scriberem Visiones, pro angustia illius temporis quid mihi videretur in singulis brevi sermone perstrinxi: historiam tantum quod petebat, edisserens. Nunc gor in totum prophetam Commentarios scribere, et interim orationibus tuis ad Babylotem mihi visum est, aut eadem rursus iterare, aut in uno opere diversas sententias promere. Unde quintus in Isaiam liber erit hic, qui quondam solus editus est, quo ad calcem usque perfecto, sexti voluminis juxta tropologiam arripiemus exordium, et eadem te Dominum deprecante, spiritalis intelligentiae culmina persequemur. « Hucusque papa Amabilis, columen charitatis et nomen, ac mihi omnium quos terra genuit amantissime, per litteras flagitabas, ut tibi decem visiones quae in Isaia obscurissimae sunt, historica expositione dissererem, et omissis nostrorum Commentariis, qui varias opiniones se
Abbreviated transcription (Latin):
dã ñ intelligñtes: ad omnẽ t̾rarũ sub¬
u̾sionẽ trabunt. Ululate qͥa ꝓpe ẽ dies
dñu quasi uastitas a dño ueniet. Apo¬
stropha fit ad popłm chaldeor. ut uen¬
tura mala flecib resonent: nec de rui¬
na ambigant ciuitatis cũ dñs uasta¬
tor adueniat. P ropt̾ hoc om̃s manꝰ
dissoluent᷑: & om̃e cor hominis tabes¬
cet. & conterentur: Tortiones & dolores
tenebunt: quasi parturiens dolebunt.

Expanded text:
igentes, ad omnium terrarum subversionem trahunt. Ululate, quia prope est dies Domini: quasi vastitas a Domino veniet. Apostropha fit ad populum Chaldaeorum, ut ventura mala fletibus resonent: nec de ruina ambigant civitatis, cum Dominus vastator adveniat. Propter hoc omnes manus dissolventur, et omne cor hominis tabescet et conteretur. Torsiones et dolores ten
Abbreviated transcription (Latin):
mirũ si medos ad subu̾sionẽ babylonis
scĩficatos uocet: cũ ꝑ hieremiã ipsũ Na¬
buchodonosor qͥa eiꝰ imꝑio seruiebat de
meos exultantes in gła mea: ostendit
eos ñ suis uirib s di ira tã sublimis reg¬
ni potentiã subũttisse Lox multitudinis
in montib quasi popłor frequentiũ uox
sonitꝰ regum & gentiũ cong̾gatarũ. Dñs¬
exercituũ p̃cepit militiȩ belli uenientib
de t̾ra ꝓcul a sũmitate celi: dñs & uasa
furoris eiꝰ ut disꝑdat omnẽ terram:
Medors atq ꝑsarum deseͥbit᷑ impetus: qͦd
multis secũ auxiliis cong̃gatis. dño eo¬
rũ exercitũ p̃cedente ad uastitate ue¬
niant babylonis: ut disꝑdant omnẽ t̾¬
rã. Non qͦ totũ orbem uastau̾int: s omnẽ
t̾ram babylonis & chaldeor. Est enum

Expanded text:
sionem Babylonis sanctificatos vocet, cum per Jeremiam ipsum Nabuchodonosor, quia ejus imperio serviebat, desmeos, et exsultantes in gloria mea, ostendit eos non suis viribus, sed Dei ira tam sublimis regni potentiam subvertisse. 171 Vox multitudinis in montibus, quasi populorum frequentium: vox sonitus regum gentiut militiae belli venientibus de terra procul a summitate coeli. Dominus et vasa furoris ejus, ut disperdat omnem terram. Medorum atque Persarum describitur impetus: quod multis secum auxiliis congregatis, Domino eorum exercitum praecedente, ad vastitatem veniant Babylonis, ut disperdant omnem terram: non quod totum orbem vastaverint, sed omnem terram Babylonis et Chaldaeorum
Abbreviated transcription (Latin):
positi. & in origenis seita cõncidit᷑ an
taceã. & aꝑte huiꝰ gen̾is ex positionẽ
nescire me dicã.: Et qͣndo tͥ pot̾o ꝑ¬
suadere me ñ potuisse magis qͣm
noluisse: Quors alt̾um imbecilli¬
tatis ẽ: alt̾um suꝑbie. Quib ad du¬
ctus causis malui ã te ingeniũ me¬
ũ qͣm uoluntatẽ quęri. ẜ reuit᷑q:
annotabo q̃ didiei: fundam̃ta iaciens
scͥpturarum. Cȩt̾um si aut tu uolue¬
ris. aut spacium fuerit. & uoluntati
dum ẽ edificiũ: ut imposito culmine
ꝑfecta ecclie fundam̃ta monstrem.
Proposiusti de ysala uisionẽ babylo¬
& arabie. & uallis uisionis & tyri
Quas si satiꝰ nitar exponere: multis li¬
bris opꝰ erit: & exactoris mei nauiga¬
tio in annũ alt̾um differet᷑. Itaq ut
uis suigłis testimoniis breues senten¬
tiolas coaptabo: ut ñ tã exponã quid
sentiã. qͣm paucis u̾bis sentienda dimnit¬
tã. Dictamꝰ hȩc: ñ scribimꝰ. Currente no¬
tariors articulo. currit oratio. Nolu¬

Expanded text:
ropositi, et in Origenis scita concedit? An taceam, et aperte hujus generis expositionem nescire me dicam? et quando tibi potero persuadere, me non potuisse magis quam noluisse: quorum alterum imbecillitatis est, alterum superbiae? Quibus adactus causis, malui a te ingenium meum quam voluntatem quaeri: breviterque annotabo quae didici, fundamenta jaciens Scripturarum. Caeterum si aut tu volueris, aut spatium fuerit, et voluntati dum est aedificium, ut imposito culmine, perfecta Ecclesiae ornamenta monstremus. ProposuArabiae, vallis Visionis Tyriquas si latius nitar exponere, multis libris opus erit, et exactoris mei navigatio in annum alterum differetur. Itaque ut vis, singulis testimoniis breves sententiolas coaptabo, ut non tam exponam quid sentiam, quam paucis verbis tibi sentienda dimittam. Dictamus haec, non scribimus: currente notariorum manu currit oratio. Nolu
Abbreviated transcription (Latin):
eas: ⁊ dedit in occisionẽ. Occisi earũ
ꝑicientur. ⁊ de cadau̾ib eatũ ascen¬
det fecor. Tabescent montes sangui¬
ne eorũ:⁊ tabescet omĩs militia çelors¬
& replicabunt᷑ siue cõplicabunt᷑ sic̃
lib cęli. ⁊ omĩs militia eoꝵ defluet.

Expanded text:
eas, et dedit in occisionem. Occisi earum projicientur: et de cadaveribus earum ascendet fetor: tabescent montes sanguine earum. Et tabescet omnis militia coelorum: replicabuntur sive complicabuntur sicut liber coeli: et om
Abbreviated transcription (Latin):
mundi elegit ds̃. qͦrũ stultors pͥnceps
loquit᷑ in psalmo. Ds̃ tu scis insipien¬
tiã meã. s stultũ di sapientiꝰ ẽ homi¬
nib. Unde lxx tͣnstulert. qͥ disꝑsi fu¬
etant. ⁊ a societate dñi separati neqͣ¬
qũa errabt̃. Sequit᷑. son erit ibi leo:
adũsariꝰ nr̃ diabolꝰ qͥ circuit rugieis
quomͦ ouile dñi possit intrare. E ma¬
le bestie satellites eiꝰ ñ ascendent ꝑ
eam: neq enĩ uestigiũ colubri in pe

Expanded text:
mundi elegit Deus : quorum stultorum princeps loquitur in psalmo, Deus tu scis insipientiam meam. Et stultum Dei sapientius est hominibus . Unde LXX transtulerunt: Et qui dispersi fuerant , et a societate Domini separati, nequaquam errabunt. Sequitur, Non erit ibi leo: adversarius noster diabolus, qui circuit rugiens, quomodo ovile Domini possit intrare . Et malae bestiae, satellites ejus, non ascendent per eam. Neque enim ves
Abbreviated transcription (Latin):
potiꝰ inuocabunt. Om̃s autẽ pͥncipes
illiꝰ. scribe uidelicet ⁊ pharisei redigñ¬
tur in nichili. ⁊ in domibꝰ qͦndã ornatis¬
simis spinȩ ⁊urticȩ ⁊ paliurus ori¬
ent᷑. Eritq cubile drachonũ. ⁊ pascua
strutionũ: q̃ ⁊ ipsa signa st̃ extremȩ
solitudinis. E occurrent sͥ in ea iuuix¬
ta lxx. diu̾sa demonũ phantasmata:
siue ut om̃s alii iuxta hebraicũ tͣn
stuler̃t. Sĩim ⁊ im. onocentauri ⁊pi¬
losi ⁊ lamiȩ: q̃ gentiliũ fabulȩ ⁊ poe¬
tarũ figm̃ta describunt. Ericiũ qͦq
ibi enutrire catulos. ⁊ stationẽ hab̃e
fidissimã. Illuc congregari miluos
rapacissimas aues q̃ hebraice appel¬
lant᷑ daioth:. siue ut lxx. tͣnstulert̃
ceruos. de quib infra dicemꝰ. Int̾ q̃.

Expanded text:
autem principes illius, Scribae videlicet et Pharisaei, redigentur in nihili, et in domibus quondam ornatissimis spinae et urticae et paliurus orientur. Eritque cubile draconum, et pascua struthionum, quae et ipsa signa sunt extremae solitudinis. Et occurrent sibi in ea, juxta LXX diversa daemonum phantasmata, sive ut om onocentauri, et pilosi, et lamia, quae Gentilium fabulae, et poetarum figmenta describunt. Hericium quoque ibi enutrire catulos, et stationem habere fidissimam: illuc congregari milvos, rapacissimam avem, quae Hebraice appellatur DAJOTH  , sive ut LXX transtulerunt cervos, de quibus in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ eam : q̃ ñe floret ut lilium. sine ut
significantiꝰ exp̃ssit aquila cayeos is.
quã nos tum̃tem rosam. ⁊ necdũ foli¬
is dilatatis possumꝰ dicere. floret au
tici canticors. Flores uisi st̃ in t̾ra.
mandra gorȩ dedunt odorẽ suum.
Qdq in lxx. ponitur. ⁊ exultabt̃
deserta iordanis. in hebraico quidẽ
ñ habetur. s possumꝰ dic̾e. ioħis in ior¬
dane fluuio pęnitentie baptismũ
demonstrari: quod dñs suo lauachro
signauit atq firmauit. & qͥa de soli¬
tudine figuralit̾ dr̃. q̃ refertur ad
gentes. in qua fuit iohes: conseq̃nter
iungi pot. iordanis: ut ꝑ desertũ gen¬
tium ueniamꝰ ad baptismũ saluato¬
ris. Qdq sequitur. gła libani data
ẽ ei. decor carmeli ⁊ saron. iuxta pͥorẽ
explanationẽ debemꝰ acciꝑe. in qua
diximꝰ libanũ templũ siue hierłm
intelligi. dicente ⁊ acharia. aꝑi libane
portas tuas. ⁊ hiezechiele. aquila ma¬
gna magna magnarũ alarũ. plena
unguib. q̃ ht̃ ductũ intrandi in liba¬

Expanded text:
per eam, quae nunc florebit in lilium, sive ut significantius expressit Aquila, καλύκωσις, quam nos tumentem rosam et necdum foliis dilatatis possumus dicere. Florebit atici Canticorum: 447 Flores visi sunt in terra: mandragorae dederunt odorem suum . Quodque in LXX ponitur, et exsultabunt deserta Jordanis, in Hebraico quidem non habetur, sed possumus dicere Joannis: in Jordane fluvio poenitentiae baptismum demonstrari, quod Dominus suo lavacro signavit atque firmavit. Et quia de solitudine figuraliter dicitur, quae refertur ad gentes, in qua fuit Joannes, consequenter jungi potest Jordanis, ut per desertum gentium veniamus ad baptismum Salvatoriest ei, et decor Carmeli et Saron, juxta priorem explanationem debemus accipere, in qua diximus Libanum Templum sive Jerusalem intelligi, dicente Zacharia: Aperi, Libane, portas tuas ; et Ezechiel: Aquila magna magnarum alarum plena unguibus, quae habet ductum intrandi in Liba
Abbreviated transcription (Latin):
cantico canticor. similis ẽ fratruelis
m̃s capreȩ uł huinulo ceruors. suꝑ
montes aromatum: obiuasse sͥ in hie¬
rusalem. ⁊ mutuos uidisse conspectꝰ.
⁊ tͣnsisse ac reliquisse eã. ⁊ ad diu̾sas
ꝓuincias ꝑrexisse quia dñs manda¬
ũit eis. ite docete om̃s gentes. bap¬
tirantes eos in nomine patͥs.⁊ filii.¬

Expanded text:
Canticorum dicitur: Similis est fratruelis meus capreae, vel hinnulo cervorum super montes aromatum ; obviasse sibi in Jerusalem et mutuos vidisse conspectus, et transisse ac reliquisse eam, et ad diversas provincias perrexisse, quia Dominus mandaverit eis: Ite et docete 446 omnes gentes baptizantes eas in nomine Patris, et Filii,
Abbreviated transcription (Latin):
de edom. rubra uestim̃ta eiꝰ de bo¬
sor  E ñnulli estimant qͥa basar
torm̃ta omĩum in carne monstra
ri: Q pio labunt᷑ errore. In psenti
em̃ loco ñ ꝑ sĩn litt̃am q̃ in basar hoc
ẽ in carne ponit᷑. s ꝑ sãde scͥbitur. et
bosra appellat᷑ q̃ iuxta hiesumi hie¬
remiã ñ in edom id ẽ in ydumea. s in
t̃ra moab inueniat᷑. Bosra aut̃ẽ in
lingua nr̃a munitã sonat. atq circũ¬

Expanded text:
de Edom: rubra vestimenta ejus de Bode Edom: rubra vestimenta ejus de Bosra? Et nonnulli existimant, quia Bosor, tori: qui pio labuntur errore. In praesenti enim loco non per SIN litteram. quae in BOSOR  , hoc est, in carne, ponitur: sed per SADE scribitur, et BOSRA   appellatur, quae juxta Jesum et Jeremiam non in Edom, id est, Idumaea; sed in terra Moab invenitur . Bosra autem in lingua nostra munitam sonat atque circu
Abbreviated transcription (Latin):
dicant᷑ ẽẽ celestes: cũ ⁊̃ uolucres cęli q̃
utiq ñ in cęlo ẜ in aere uolitant sc̃pto¬
ra cognominet. Nã ⁊ sathanas tͣnssigo¬
ratur in angłm lucis: stellã ẽẽ se simo¬
lans. E Saluator uidit eũ qͦsi fulgyr
decelo cadentẽ. E tropologice de eo
quasi de stella magna dr̃. Q uomͦ ceci
catores q̃ profert᷑ a dño. Qͥ gladiꝰ ima¬
cera in hierechiel contͣ impios exaciut᷑.
ac plurimis int̾fectis uagiã fuã iy¬
betur intrare. Cumq inebriatus fu
det: ut pꝰ pęnã demonũ ĩ hominũ
animȩ iudicent᷑ ydumea qͥppe. in
lingua nr̃a t̾renam sonat. Repletꝰq
ẽ sanguine. ⁊ incrassatus adipe agno¬
rũ. et hyrcors. medullatorq arietũ.
atq taurorp: ut ⁊ pͥncipes. ⁊ popłm
parit̃ significet pimiendos. Uictima
enĩ dñi in bosra: ⁊ int̾fectio magna
in t̾ra edom. De qua bosra ⁊ ydumea
etiã in consequentib ide ꝓpħa testa¬
tur dicens. Quis ẽ iste qui uenit

Expanded text:
dicantur esse coelestes, cum etiam volucres coeli, quae utique non in coelo, sed in aere volitant, Scriptura cognominet. Nam et Satanas transfiguratur in Angelum lucis , stellam se esse simulans. Et Salvator vidit eum quasi fulgur de coelo cadentem . Et tropologice de eo quasi de stella magna dicitur: Quomodo catores, quae profertur a Domino. Qui gladius et machaera in Ezechiel contra impios exacuitur; ac plurimis interfectis, vaginam suam jubetur intrare. Cumque inebriatus fuedet: ut post poenam daemonum, etiam hominum animae judicentur. Idumaea quippe in lingua nostra terrenam sonat. Repletusque est sanguine; et incrassatus adipe agnorum et hircorum, medullatorumque arietum atque taurorum: ut et principes et populum pariter significet puniendos. Victima enim Domini in Bosra, et interfectio magna in terra Edom. De qua Bosra et Idumaea etiam in consequentibus idem Propheta testatur dicens: Quis est iste qui venit
Abbreviated transcription (Latin):
Siminachꝰ ita ut in hebreo scͥptum ẽ tͣnͣ¬
stulit a õyĩ. quẽ hebrei gabrihelẽ au¬
tumant ⁊ habere õimorotiañ popłi.
fugit assyriꝰ. ⁊ ab exaltatione di gen¬
tes q̃ cũ eo erant huc illucq disꝑse
sunt. Qͥb fugientib spolia congre¬
gata st̃ a iideis: sic̃ solet briuei ⁊ lo¬
custarũ colligi multitudo. cũ in fos¬
sas coaceruatȩ fuerint. In qͦrũ uicto¬
ria magnificat᷑ ẽ dñs. ⁊ syon imple¬
ta iudicio ⁊⁊ iustitia. ⁊ fides obsessi po¬
płi cõꝓbata: Om̃sq diuitias in sapi¬
entia habuert̃. ⁊ scientia d̾i ⁊ timore
dni qͥ solꝰ eors thesaurus fuit. ħ
illi iuxta hystoriã dix̾int. om̃i rati¬

Expanded text:
n Hebraeo scriptum est, transtulit AMUN  , quem Hebraei Gabrielem autumant, et habere etymologiam populi; fugit Assyrius, et ab exaltatione Dei, gentes quae cum eo erant, huc illucque dispersae sunt. Quibus fugientibus, spolia congregata sunt a Judaeis, sicut solet bruchi et locustarum colligi multitudo, cum in fossas coacervatae fuerint. In quorum victoria magnificatus est Dominus: et Sion impleta judicio et justitia, et fides obsessi populi comprobata; omnesque divitias in sapientia habuerunt, et scientia Dei et timore Domini, qui solus eorum thesaurus fuit. Haec illi juxta historiam dixerint, omni rati