comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ille respondit dicens.. Roma uenio. & ꝓ ficiscor n
franciã. Ad te pęnes iter positus: usitai oms gr̃a
deuteri. Deinde gr̃as agens cępi eũ obseercire: ui
quia dignatus ẽ. peccatorẽ inisitare: dignaretur
sub eiusdẽ tuguriũ. uł ad modicũ requiescere: Ats
Hoche inquit ordinatio ludo uici francorũ regis sit
et ad eius unecionẽ accelero int̾.ẽẽ. et id circo nuliꝰ
ris. Atille. Non inquã necesse habes. benedici
ame. Olim quipipe. qui me benedix̃: simi lites
et tibi.. Cũq

Expanded text:
ille respondit dicens: Roma venio, et proficiscor ad ille respondit dicens: Roma venio, et proficiscor ad Franciam: ad te positus penes iter, visitationis gratia deverti. Deinde gratias agens, coepi eum obsecrare, ut quia dignatus est peccatorem visitare, dignaretur sub ejus tugurium vel ad modicum requiescere. At ille: Hodie, inquit, ordinatio fit Ludovici Francorum regis, et ad ejus unctionem accelero interesse: et idcirco nullam neris. Et ille. Non, inquam, necesse habes benedici a me. Olim quippe qui me benedixit, similiter & tibi. Cumq
Abbreviated transcription (Latin):
bio ad stitit ei bectiis martinus. Adp̃henders.¬
q manũ eiꝰ : dixit adeu. Quid nã ẽ. et quo modo
fortans eũ. resticuit in loco suo. Ante hoc fere
quinquenniũ. dũ pat̃ Odo roma ꝑgeret ut mo¬
ncisteriũ intrix eccłam beatissum Pauli apli. ut &¬
uirũ reuisere : eũq de hac rȩ consulere. ut fieret
seriptũ ẽ. Om̃ia fuc cũ consilio: & post facta non pe¬
ta despualib rebus du sermocinarentur : cȩpit an
pater Oddo dep̃cari. ut quic quid sibi eo tẽpore dt
intus fuisset: familiariter sibi conferrent. Rca¬
datus deniq domnꝰ adegrimꝰ sodalitatis antiq &n
inflammatꝰ caritatis igne: respondit dicens. Illos
illa hora. psalmo die ꝑ hacto cursu: subito affurte
betitus marcinuis cuius p̃clant fticies ei quasi ad sut
stamluritas. post benedictionẽ mox michi dedii
cultatẽ. Effatisq sermonib aliquantulis. dema
ꝑcõctire eũ cȩpi quo ꝑgeret: aut unde ueniret. li

Expanded text:
bito illi adfuit beatus Martinus, apprehendensqbito illi adfuit beatus Martinus, apprehendensque manum ejus dixit ad eum: Quidnam est, et quomodo hfortans eum restituit in locum suum. 27. Ante hoc fere quinquennium dum pater Odo Romam pergeret, ut monasterium intra ecclesiam beatissimi Pauli apostoli, ut virum revisere, eumque de hac re consulere, ut fieret quod scriptum est: Omnia fac cum consilio, et post factum non poemulta de spiritualibus rebus diu sermocinarentur, coepit eum pater Odo deprecari, ut quidquid sibi eo tempore divinitus revelatum fuisset, familiariter sibi conferret. Recordatus denique domnus Adhegrinus sodalitatis antiquae, et mox inflammatus charitatis igne, respondit dicens: Illo die, illa hora, psalmodiae peracto cursu subito adfuit mihi beatus Martinus, cujus praeclara facies, et quasi assueta familiaritas post benedictionem, mox mihi dedit facultatem: effatisque sermonibus aliquantulis, deinde percunctari eum coepi quo pergeret, aut unde veniret. At
Abbreviated transcription (Latin):
ẽet. qui et consob
nonc̃. qͥporrigat ei manũ : more laibentis gurgitas.
paulominus qđ ad desꝑationẽ usq nondescendit :
t eoce subito adstitit ei splendidissimꝰ uir : quem
blande quid aberet interrogtuit. aut cuuis rei
causa accidisset illi. qđ quasi adp̃cipitiũ se usq in¬
mergeret: respondit dicens. Ex quo enĩ tẽpore
dño incessanter cepi seruireͤ : nullam consolatio
uehem̃ter : quia nescio simea seruitus illi placet
an si ꝓtunto labore recipi merebor quandoq
mercedem. Mox ille suꝑ collũ eiꝰ inruit : eumq
osculans. crede inquit: quia debonis dñi umquã
p̃buit. ueextur cellã inqua manebat: reꝑiret
eũ tẽpiticor. Moxq meũ irruit: et supna im¬
manissime rupis p̃cipitiũ uexit indeq eũ om̃
cũ adnisu. p̃cipittir e uoluit. Sed qud miles
xp̃i ageret. qti receos gressus allie stur neqͥbat
Quomodo resistere posset. prersus ignorabat.
Uerũ cũ insũmo mortis articulo .eet. positus: su¬

Expanded text:
et, qui et consolanon habet qui porrigat ei manum ; more labentis gurgitis paulo minus ac desperationem usque descendit: et ecce subito astitit, ei splendidissimus vir, quem blande, quid haberet interrogavit, aut cujus rei causa accidisset illi, quod quasi ad praecipitium se usque immergeret. Respondit dicens: Ex quo enim tempore Domino incessanter coepi deservire, nullam consolationvehementer, quia nescio si mea servitus illi placet, an si pro tanto labore recipere merebor quandoque mercedem. Mox ille super collum ejus irruit, eumque osculans, crede, inquit, quia de bonis Domini unquam praebuit, ut extra cellam in quam manebat reciperet eum tentator: moxque in eum irruit, et supra immanissimae rupis praecipitium evexit, indeque eum omni cum annisu praecipitare voluit. Sed qui qui recto gressu illic stare nequibat? quomodo resistere posset prorsus ignorabat. Verum cum in summo mortis articulo esset positus, su
Abbreviated transcription (Latin):
soli deo placere festincibat. Distracus pauꝑib:
uniuersis quȩ idusum cẽporalem sc̃cũ ad tulerat:
scđ̃m euanglicũ p̃ceptũ decrastino nichil cogitabat.
Noctu uero ab aspectib se priuabat hominũ: & ad se¬
tabat. Noncollege fultus lattere : sĩbacilli corrobo¬
ratus mimimine: sedd duas solũ tabellos. manu bau¬
lans seribendi offitio abtissimas. fabrili oꝑe ita
conexas ut possint pate fieri non tum̃ disiungi.qͥb:¬

Expanded text:
soli Deo placere festinabat. Distractis pauperibus soli Deo placere festinabat. Distractis pauperibus vniuersis, quæ ad vsum temporalem secum attulerat, secundum Euuangelicum præceptum, de crastino nihil cogitabat. Noctu vero ab aspectibus se priuabat hominum, & ad setabat. Non Collegæ fultus latere, non baculi corroboratus munimine, sed duas solum tabellas manu baiulans, scribendi officio aptissimas, fabrili opere ita connexas, vt possint patefieri, non tamen disiungi.
Abbreviated transcription (Latin):
tia ur̃a possidebitis animas ur̃cis.. Quȩ uero restan
rerũ.: Laudent ergo qui uolunt expulsores demonũ :
curcitores cadauerũ. cȩterosq infamatos uiros uir¬
tutibꝰ. E go int̃ om̃s exiguus: odonis mei primam
pacientiȩ laudabo uirtutẽ. deide contẽptũ rerũ.
Cost hȩc ammarũ lucrũ restaurationẽ cenobiorum.
uestim̃tũ cibũq monachorũ. pacẽ eccłarũ. concordiã
regũ et principũ. custodiã uiarũ om̃iũ. instantiam
mandatorũ. ꝑ seuerantiã uigilicrũ. ei orationũ. res¬
pectus paupum. correptionẽ uuienũ. honorem senũ.
emenda ciem̃t inorũ. amorem uirginii. consolcitionẽ
continerciũ. Misediam miserorum: icemeratam
obseruancrã regularũ. ad postremini specinien
om̃iũ uirtutũ.. Conserebat in paruo locello tunc
bonus ihs exdiuersis nemoribꝰ monachorũ paradisũ.
exeuaus fonce mrigaret corda fideliũ. Contentus
demq paruula cellula sublatusq ab oculis om̃ñum:

Expanded text:
vestra possidebitis animas vestras. Quæ vero restant rerum. Laudent ergo qui volunt expulsores Dęmonum, curatores cadauerum, cæterosque infamatos viros virtutibus. Ego inter omnes exiguus Odonis mei primam patientiæ laudabo virtutem, deinde contemptum rerum, post hæc animarum lucrum, restaurationem Cœnobiotum cibumque monachorum, pacem Ecclesiarum, concordiam regum et principum, custodiam viarum omnium, instantiam mandatorum, perseverantiam vigiliarum et orationum, respectus pauperum, correptionem juvenum, honorem senum, emendationem morum, amorem virginum, consolationem continentium, misericordiam miserorum, intemeratam observantiam regularum, ad postremum specimen omnium virtutum. Conserebat in parvo locello tunc bonus Jesus ex diversis nemoribus monachorum paradisum, ex cujus irrigaret corda fidelium. Contentus denique parvula cellula, sublatusque ab oculis omnium,
Abbreviated transcription (Latin):
de meis prauis morib: ut dignũ uideris udica: dũ
tam̃ miscdiã suꝑme respicientem: incessanter be
cionẽ in becito Mcrcino insus ẽ. hab̾e. ut p̃cȩteris
sc̃is cũ diligeret . suȩq ꝓtectiom semet ipsum co¬
ddie cõmendaret : illi nempe ubi eũq ad ẽẽt. corde
retentcins ore p̃dicans oꝑib sequens. Eece enĩ sunt

Expanded text:
de meis parvis moribus, ut dignum videris, judica, dum de meis parvis moribus, ut dignum videris, judica, dum tamen misericordiam super me respicientem incessanter bentionem in beato Martino visus est habere, ut prae caeteris sanctis eum diligeret, suaeque protectioni semetipsum quotidie commendaret, illum nempe ubicunque adesset. corde retentans, ore praedicans, operibus sequens. Ecce enim sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ente nec admomenti spatium ulla spes uitȩ inme
remaneret. Sexco instante & decimo aetatis meȩ
hoc michi contigit anno: & trib annis sequentib
isto sũnomere sulccitus. Obhoc parentũ reductus
sũ domũ : et ꝑbienniũ om̃e genus curaitionis ad¬
hibuerunt michi.. Nã quanto ampliora & om̃i¬
gena sumebã medicamina . tanto eminus salutis
ame remedia fiebant. Illis in diebꝰ: cũ griun
merore. largoq suspirio. pat̾ m̃s p̃dictus. meam
huiis cemodi exponebat fuisse natuntat̃e : ad¬
dens insuꝑ. Ecce becitȩ Martine : qđ gratis obtuli
exacte requiris. Uere ut decet exciudibilis es in
uoto: sed ccrus nnegocio.: Desꝑato tandẽ salutis
remedio. unũ fore puttui solaciũ: si anelant̾ con¬
sugerẽ ad cũ : Nempe ut cui traditus fui nesciens:
deposita capitis coma denuo illi seruirẽ soiens.
Id et ita factũ ẽ. Ecce habes ofili ordiñe meȩ pectti¬
unctitis : atq exordiũ conuersationis. Anim aduer¬
te: quia nichil bom egi mea sponte. Tutamen

Expanded text:
ente, nec ad momenti spatium ulla spes vitae in me remaneret. Sexto instante et decimo aetatis meae hoc mihi contigit anno, et tribus annis sequentibus isto sum vomere sulcatus. Ob hoc et ad parentum reductus sum domum, et per biennium omne genus curationis adhibuerunt mihi; nam quanto ampliora et omnigena sumebam medicamina, toties eminus salutis a me remedia fugiebant. Illis in diebus cum gravi moerore largoque suspirio pater meus praedictus meam hujuscemodi exponebat fuisse nativitatem, addens insuper: Ecce, beate Martine, quod grate obtuli exacte requiris. Vere ut decet exaudibilis es in voto, sed charus in negotio. Desperato tandem salutis remedio, unum fore putavi solatium, si anhelanter confugerem ad eum: nempe ut cui traditus fui nesciens, deposita capitis coma denuo illi servirem, sciens quod ita factum est. Ecce habes, o filii ortum meae nativitatis, atque exordium conversationis: animadverte quia nihil boni egi mea sponte. Tu tamen
Abbreviated transcription (Latin):
benedictionẽ petunt: Ille uͦ nõ int̃ eos deorsie
usqr de scendit : sed s uꝑ ammonã ȩccłȩ subste
es patrẽ rr̃m terratenꝰ ꝓstratũ. inquiens uoat
Surte fr̃.edo : noli timere.. Cuicũ surrexiset :¬
di ueluti more seriptons. suꝑ auriculã eiꝰ herat
pemia & quasi doctoris magisterio accuminat
euoq illi tradens : uit. Age ergo sccurus ap
ñ delebitur : neũ autẽ stabit inȩt̃nũ. & contir
ereszileno: intellexit ptinus qđ uderut. Sume

Expanded text:
benedictionem petunt. Ille vero non inter eos deorsum benedictionem petunt. Ille vero non inter eos deorsum vsque descendit, sed super ambonem Ecclesiæ substitit, & Patrem nostrum terratenus prostratum, inquiēs vocauit. Surge frater Odo, noli timere. Qui cum surrexisset, vidit veluti more scriptoris, super auriculam eius hærentem pennam, & quasi Doctoris magisterio productim eamque illi tradens, ait. Age ergo securus, & non delebitur, meus autem stabit in æternum. Et continuo euigilans, intellexit protinus quod viderat. Su
Abbreviated transcription (Latin):
cerna. quȩ submodio erat occultata. In exemplum
ttm̃ sub iuncte rei : hocqđ diximus manifestius ap¬
parebit.. Illis uidelicet in hac p&icione ꝑfistentibꝰ:¬
ftctũ ẽ. ut quadã nocte sẽs odo intrx eccłam beciti
martini consuete orationi insisteret : & ecce subito
chorũ uenientẽ de sursum: in eandem eccłam descen¬
dere : & prius benedixerunt dñm: demde ordina¬
tim insubsellus sederunt. atq post paululũ. unꝰ
eoiũ inmediũ ꝓsiliens dixit. Cuid nã ẽ. qđ hoc in
loco imoramur: sȩt̃i uero gregoriũ papã expec¬
tare se. inquiunt. hoc audiens pat̃ nr odo: uelud¬
a uidus enxlcaegdeor. cepit huc illucq eircũ spicers
qua rã exparte ueniente cum posset uider eer
eleuctis oculis sursum: quasi ceglo missũ uidid
tum gregoriũ: sec ultiir om̃s qui p̃cesserant e
uultu specieq & morib: ꝑsplendidũ atq orms
M ex uemerae illo om̃s surgunt : & flexis ceriue

Expanded text:
cerna, quae sub modio erat occultata. In exemplum cerna, quae sub modio erat occultata. In exemplum tamen subjunctae rei hoc quod diximus manifestius apparebit. Illis videlicet persistentibfactum est vt quadam nocte domnus Odo intra Ecclesiam beati Martini consuetæ orationi insisteret, & ecce subito chorum venientem desursum, in eandem Ecclesiā descendere: & prius benedixerunt Dominum, deinde ordinatim in subselliis sederunt. Atque post paululum, vnus coram in medium prosiliens, dixit. Quidnam est quod hoc in loco immoramur? Cæteri vero, Gregorium Papam expectare se, inquiunt. Hoc audiens Pater noster Odo, veluauidus indagator cœpit huc illucque circunspicere, quanam ex parte venientem eum posset videre. Deinde eleuatis oculis sursum, quasi e cœlo missum videt beatum Gregorium, sed vltra omnes qui præcesserant eum, vultu, specieque et moribus persplēdidum atque ornatum. Mox veniente illo omnes surgunt, & flexis ceruicibus
Abbreviated transcription (Latin):
lib artib frequent̃ lectitauit. Preceptorem quis
ihis om̃ib ab uit remigiũ. Cuo pacto: turomãnꝰ¬
iuit. Per illud nanq cepus. rogaitus a frib: se diligo¬
ut moralia becta Gregorii pape: subimo eis co ortaret
uolumine.. Ille aut̃ẽ ꝓfessus ẽ. se hȩc mirame faicere
posse: ad dens etiam si facultas agendi sibi ad esset:
ctm̃ nondebere hoc agere netanti iri laborem:
tuntiq oꝑis p̃cium alit̃ inmutarẽ: ul aliqͥd de¬
imnere uideretur.. E contia illi opponebant antea
subcumbi. quẽ canto labore sustineri : & sacuis ẽe
iudiccibant funditus cũ deserere & ad reliquas scrip¬
turas transgretli quã sub eo uelud subgraui mole
interire.. Cotidie nãq eos apud deacre non parua
fiebat altercatio. Ego tum̃ scio suꝑ hacre. multos
indignandos fore & se dandos eos. hanc lib et orationẽ
inserere. Noneñ fiebat istud ꝓpter arrogantiam:
sed disponente dño ut supur montẽ poneretur lu¬

Expanded text:
eralibus artibus frequenter lectitauit. Præceptorem quippe eralibus artibus frequenter lectitauit. Præceptorem quippe in his omnibus habuit Remigium. Quo peracto rediit Turonicam. Per illud namque tempus rogatus est a fratribus se diligevt Moralia beati Gregorij Papæ sub vno eis coartaret volumine, ille autem professus est se hæc minime facere posse, addens etiam si facultas agendi sibi adesset; tamen non debere se hoc agere, ne tanti tantique operis pretium aliter immutare, vel aliquid demere videretur. Econtra illi opponebant antea succumbi, quam tanto labore sustineri, et satius esse judicabant funditus eum deserere et ad Scripturas reliquas transgredi, quam sub eo velut sub gravi mole interire. Quotidie namque apud eos de hac re non parva fiebat altercatio. Ego tamen scio super hac re multos indignandos fore, et ad sedandos eos hanc libuit orationem inserere. Non enim fiebat istud propter arrogantiam, sed disponente Domino, ut supra montem poneretur lu
Abbreviated transcription (Latin):
tibi sternis ut lucũ. & radii solis subte sunt. h.
illi audientes. terrebatur conseu delicto suo. Ii¬
cabatur insons: ab ei consolatioms uerbo. & quasi
uno ꝓmitucirio diuersi: diuersossumebant cibo
Testor iłim. quia exore hominis: nũiqua audiui ta
dulcedinẽ sermonis. Cõplebatur ined qđ dicics¬
ineuglio.. Sinile ẽ. reenũ cȩlorũ homini patri fum
i profer dechesauro suo noua & ueteux. Itaq orꝰ
diumo salc condici: & cȩlesti ferculo sociatti: gr̃asi
ferebant et munenr: ex quib: ille nichil recipen
tebat.. Suippe qui sua largissima distribuerat: q¬
raibat quo paeto reciꝑe possit aliena. Uiccus nan
missos recepit solidos. S: miles xp̃i nec mom̃to ps
ẽ eos apud se morã pati atq ut prius mox eos indis¬
tib erogtuit. Cepit interea aluminus cuneos p̃cep
His dieb ab uit parisius ibiq dialeticã scĩ August
deo dato filio suo missam ꝑlegit & marcianũ in lis¬

Expanded text:
s, aurum tibi sternis vt lutum, & radij Solis sub te sunt. Hæc s, aurum tibi sternis vt lutum, & radij Solis sub te sunt. Hæc illi audientes, terrebatur conscius delicto suo, lætificabatur insons, ab eius consolationis verbo, & quasi ex vno promptuario, diuersi diuersos sumebant cibos. Testor Iesum quia ex ore hominis numquam audiui tantam dulcedinem sermonis. Complebatur in eo quod diccœlorum homini patrifamilias, qui profert de thesauro suo noua & vetera. Itaque omnes diuino sale conditi, & cœlesti ferculo satiati, gratias offerebant & munera, ex quibus nihil recipere volebat. Quippe qui sua largissima distribuerat: ignorabat quo pacto recipere posset, vel parua vel missos recepit solidos. Sed miles Christi nec momento passus est eos apud se moram pati: atque vt prius mox eos indigentibus erogauit. Cœpit interea alumnus, cuneos præirHis diebus adiit Parisium, ibique Dialecticam sancti Augustini, Deodato filio suo missam, perlegit: & Marcianum in lib
Abbreviated transcription (Latin):
xdmonet. Ulnicinq enm quiqͦ erant necessaria:
affluent̃ ministrabat.: Flebat miserrimũ hune mun¬
ño amplecti. Uentris refrenanc ingluiiem i qͥuentre¬
inquiens farcit: uentrẽ nutrit.. Libidinosis: p̃cipitũi
opponebat drachons dicens. Heu miscros illos:
quia terciã partem stellarũ post se trait dracho.
Ebriosus et comestorib dicebat. Naburareltin pͥnceps
cocorũ detłuxit muros ierłm mollib & masculorum
concubitorib opponebat herodis homicidiũ. et seribe
exilium. Quanto inquit melior ẽ. anma corpore tanx
quittilia agit peior herode. Ille corpora int̃ fecit. aninias.
celo mifit. hic corpora adeo separat: animas ȩt̃na morte.
rucidat. Seriba uͦ qui ꝓbabat ⁊trones cͥcptiuuis ductꝰ
c̃. incgẏptũ: hic enĩ post mortẽ ducendus ẽ. minfernũ.
Docto ũ itaq flebat p̃cipuũ: & dicebat.: Aspice dñe. q
fticca ẽ. desolata eiuittis. plena diuieiis. & rursũ

Expanded text:
admonet. vnicuique enim quęquę erant necessaria, admonet. vnicuique enim quęquę erant necessaria, affluenter ministrabat. Flebat miserrimum hunc munnon amplecti, ventris penitus refrenare ingluuiem, inquiens, qui ventrem opponebat draconis, dicens: Heu miseros illos, quia tertiam partem stellarum post se trahit draco. Ebriosis et comestoribus dicebat: Nabuzardan princeps coquorum destruxit muros Jerusalem. Mollibus et masculorum concubitoribus opponebat Herodis homicidium, et Scribae exsilium. Quanto, inquit, melior est anima corpore, tanto qui talia agit pejor Herode. Ille corpora interfecit, animas in coelo misit: hic corpora a Deo separat, animas aeterna morte trucidat. Scriba vero qui probabat tirones, captivus ductus est in Ægyptū, hic enim post mortem ducendus est in Infernum. Doctorum itaque flebat præcipitium & dicebat. Aspice domine quia facta est desolata Ciuitas, plena diuitiis. Et rursum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o: gonosam dehoste satagebat p̃dam reducere
N aec autẽ om̃ia: apud eccłam beati martim turonis
fiebant : E st locus ille om̃ib: urtutib fertilis ꝓ di¬
nis mrabilis. diuuicus uerbis. om̃iq religione p̃sulgas
Dignũ nãq ẽ illũ cẽ. mrcibilẽ: qͥ tantũ merint hbitatoren
habt. No eti martir tantũ aut cõfessor opimꝰ: si lutx scłi etg̃a¬
sacer dotũ. Ibiq reges ꝓperant. diuersarũ gentiũ priuce¬
pes ibi eumimimeribꝰ & uocis sepuis froquentant. Con¬
tigit interea ut plurimi exipsis adeam introirett
uisitundi gr̃a. Sogniti: ut notũ reuiserent. Ig¬
noti: ut notũ sibi cũ facerent. Atille uelut
fons redundans : desiderantissima cunctis pbebat
pocula : & quasi exaꝑta bibliotheca: om̃b con¬
grua minastrabat exempla.. Io uic ccisttcicc̃e md¬
cens : illi sobrietatẽ inponens. hunc contẽpuere
mundũ docet : alterũ ne alterius res concupiscat

Expanded text:
in Christo gloriosam de hoste satagebat praedam reducere. in Christo gloriosam de hoste satagebat praedam reducere. Haec autem omnia apud ecclesiam beati Martini Turonis fiebant. Est locus ille omnibus virtutibus fertilis, prodigiis mirabilis, divitiis uber, omnique religione praefulgens. dignum namque est illum esse mirabilem, qui tantum meruit habitatorem habere. Non enim Martyr tantum aut Confessor opimus: sed lux sæculi, & gesacerdotum. Ibique Reges properant, diuersarumque gentium Principes, ibi cum muneribus & votis sæpius frequentant. Contigit interea vt plurimi ex ipsis ad eum introierint, visitandi gratia. Cogniti, vt notum reuiserent: ignoti, vt notum eum sibi facerent. At ille velut fons redundans, desiderantissima cunctis præbebat oscula: & quasi ex aperta Bibliotheca, omnibus congrua ministrabat exempla. Huic castitatem indicens, illi sobrietatem imponens, hunc contemnere mundum docet, alterum ne res alterius concupiscat,
Abbreviated transcription (Latin):
angredine in qua iacebat humi. et uirtus sui anumi¬
u be ronã ortaoris ccusa frequenturem̃ uen erabila
eiꝰ sexagenariã senecattẽ: nr̃a ñ uclebat uiuentꝰ ñ soli
parer uerũ etiã nec seqͥ. Sed cũ fatigati ut sibi nobi
parceret rogaremus: dicebat. Certe uidetis: qo or
iurtutẽ ꝑdidi longua eni sencctus: fecit me. cẽ. sila¬
na. modo piunciabat: Nos uͦ cũmago atonitu er
nit abam̃ uirtutẽ. & non immerito. Etquia corrupas¬
one ñ pcissus ẽ. uinei: acorruptella non debebatur
pisterni Deniq parui pendebat qͥcqͥd uirtuti
nse uidebat illud magnoꝑe iudicabat: si quid n
ileo uidere poterat. Sustenttibatur ꝑidem in fantes
sue tẽpus media panis libra et faue pugillo. atq qs
econtia naturã francorũ ꝓparuo potu. d epositis
itaq om̃i corruptibili sarcina: nudo peccore nuditis
miles xp̃i p̃cietus ferebat arma.: Uidebat᷑ ab om̃ib
rudis truncalus: senũ p̃ire cuneos. et confidens

Expanded text:
a nigredine in qua iacebat humi, & virtus sui animia nigredine in qua iacebat humi, & virtus sui animivrbem Romam orationis causa frequentaremus, venerabilem eius sexagenariam senpraeire, verum etiam nec sequi: sed cum fatigati ut sibi nobisque parceret rogaremus dicebat: Certe videtis quia omnem virtutem perdidi. Longa enim senectus fecit me esse siliattonitu ejus mirabamur virtutem, et non immerito: ut qui a corruptione non passus est vinci, a corruptela non debebatur prosterni. Denique parvipendebat quidquid virtutis in se videbat: illud magnopere judicabat, si quid in alio videre poterat. Sustentabatur per idem infantiae suae tempus media panis libra et fabae pugillo, atque quod est contra naturam Francorum perparvo potu. Deposita itaque omni corruptibili sarcina, nudo pectore, nuda miles Christi praecinctus ferebat arma. Videbatur ab omnibus rudis triunculus senum praeire euneos, et confidens
Abbreviated transcription (Latin):
bile bellũ sufficere adcredulitatẽ posse arbitror
om̃ib: legentib:. Nocte .uͦ.ͤ orationis gr̃a egrederet᷑
ap̃dicta qua manebat cellula: ñ elaudebat post se¬
eiꝰdẽ hostiola ꝓpt̾ea quia nchil ꝑdere metuebat.
Nempe qui suꝑ nudã humũ mattha solũ. et quib indu-¬
ebatur uestib contentus erat. Contigit int̃ ea dũ
diuersorũ librorũ legerat uolumina. adbecta bene¬
dicti ꝑuenisse regulam. et cursim eã cũ uellas tran¬
sire : ipezit millũ locũ in quo p̃ceptũ ẽ. monachis
dormire debeant uestrti: Nam plene nõ intelligens
eundẽ sensũ ꝑtrienniũ iacuit uestitus et necdũ mona¬
chus: monachorũ lene ferebat uigũ istius sc̃ĩ p̃ceptũ
baudire curtibat.: Alterius uita mmitari cupiebat
iaciens enĩ tunc dñs iħs inrudi t̾ra simplicia semina: ex
qua ꝓuidebat centupliccita reciꝑe frim̃ta. Sed hoc
mirabile ẽ. quia candor ipsius corporis nõ ẽ. inmutaitus

Expanded text:
bile bellum sufficere ad credulitatem posse arbitror bile bellum sufficere ad credulitatem posse arbitror omnibus legentibus. Nocte vero cum orationis gratia egrederetur aedicta qua manebat cellula, neiusdem ostiola, propterea quia nihil perdere metuebat. Nempe qui super nudam humum, matta solum & quibus induebatur vestibus cōtentus erat. Contigit interea dum diuersorum librorum legeret volumina, ad Beati Benedicti peruenisse Regulam, & cursim eam cum vellet transire, impegit in eundem locum, in quo præceptum est monachis, vt dormire debeant vestiti. Nam plene non intelligēs eundem sensum, per triennium iacuit vestitus: & necdum monachus, monachorum leue ferebat iugum; istius sancti præcepta obaudire curabat, alterius vitam imitari cupiebat. Iaciebat enim tunc Dominus Iesus in rudi terra, simplicia semina, ex qua prouidebat centuplicata recipere frumenta. Sed hoc mirabile est, quia candor ipsius corporis non est immutatus
Abbreviated transcription (Latin):
indecitur: transecit ad beati ammonis uitã et cius ra¬
periet cellulam. obp̃dones fuisse aduob drachonib s¬
toditã.: Deinde reuertatur adeundẽ p̃dictũ ieronimi
zo suo bettus exposuit papa Gregorius: ibi repperie
ieronimũ meriusse leonẽ habere custodem asinorit
& forencium custodem ferocem ursum. ob custodiam
peccorũ: Agebat autẽ extunc securior. iter suũ. Ei
semꝑ bone ihu testimonia tua corde retinens tibis
resultans. ore canebat dicens. Uere namq fidelis es
dñe iuerbis tuis. et sc̃s in om̃ibꝰ oꝑib tius. Al¬
leucis om̃s qͥruunt: et erigis om̃s elisos. Nam uersa
uice tuebatur lupus. a cõmestione qđ aliquando come¬
dere solet et terrebat uulpes: aquo terreri solet.
Quȩ uero et quanta in insibilit̃ diabolus controe eum
sumpserit tẽptam̃ta: obsecro nullus. ame requirat.
Adfidem tam̃ ꝓbande rei qͥpotiusset ꝑsurggestionem
musibilit̃ tolerando sustinere deseriptum uisi¬

Expanded text:
videtur, transeat ad beati Ammonis vitam, et ejus revidetur, transeat ad beati Ammonis vitam, et ejus reperiet cellulam obtoditam. Deinde reuertatur ad prædictum Hieronymum: logo suo beatus exposuit papa Gregorius: ibi reperies Hieronymum meruisse leonem habere custodem asinorum, et Florentium ferocem ursum ob custodiam pecorum. Agebat autem extunc securior iter suum, et semper bone Jesu testimonia tua corde retinens tibique resultans, ore canebat dicens: Vere namque fidelis es, Domine, in verbis tuis, et sanctus in omnibus operibus tuis. Allevas omnes qui ruunt, et erigis omnes elisos. Nam versa vice tuebatur lupus a comestione, quod aliquando comedere solet, et terrebat vulpes, a quo terreri solet. Quae ergo et tanquam invisibiliter diabolus contra eum sumpserit tentamenta, obsecro nullus a me requirat. Ad fidem tamen probandae rei, quae potuisset per suggestionem invisibiliter tolerando sustinere, descriptum visi
Abbreviated transcription (Latin):
scolastiei dextro femore solent uti. Sed bonorũ hostis
les ei terrones inferre cepit. Ex laterib: nanq uus
undiq egrediehant᷑ uulpes : quȩ prius terga illius ꝑ¬
sequentes obseruabant: deinde meius fticiem se obieit¬
bant. Sed cũ ardentissimũ unienẽ arecco et ꝓposito
itinere uidisset declmare ñ posse gan nitũ dantes.
et i uitihora suꝑ eũ inruentes minitabant stragular
at ille nec aufugit nec restitit sed cõplicatis crurib
& cõtracto rigido collo humeris se tantũ et brachiu
tuebatur.: Tradens demiq eorũ dentib: totũ corpus
gula solũ eauebat loetalem morsũ. & ecce repent
rapidissimo cursu int uenit lupus: eũq ab eorũ libi¬
uit incursionb & deinceps illi comes est effectus.
atq domesticus. Sed necui in honestũ uł graue ẽẽ
uidetitur : legat uit̾a beciti pauli. abeato ieromio des¬
tã: et ibi repperiet ciusdẽ uri sepulchrũ al conib: fuisse
p̃paratũ. & si illi hoc unũ exemplũ nec sic satis faceris

Expanded text:
scolastici dextro femore solent vti. Sed bonorum hostis tales ei terrores inferre cœpit. Ex lateribus namque viæ vndique egrediebantur vulpes, quæ prius terga illius persequentes obseruabant, deinde in eius faciem se obiiciebant. Sed cum ardentissimum iuuenem a recto, & proposito itinere vidissent se declinare non posse, gannitum dantes, & hianti ore super eum irruentes, minitabant strangulare. At ille nec aufugit, nec restitit, sed complicatis cruribus, & contracto collo rigido, humeris tantum & brachiis se tuebatur. Tradens denique eorum dentibus totum corpus, gula solum cauebat lethalem morsum. Et ecce repente rapidissimo cursu interuenit lupus, eumque ab earum liberauit incursionibus, & deiatque domesticus. Sed ne cui honestum vel grave esse videatur, legat vitam beati Pauli a beato Hieronymo descriptam; et ibi reperiet ejusdem viri sepulcrum a leonibus fuisse praeparatum. Et si illi hoc unum exemplum nec sic satisfacere
Abbreviated transcription (Latin):
sibi unee concorduit: ut mchil in senscm plus inmasue
paso i usimphonis modulationib: repperori duleus
posse uideatur. Retinentur ac tenus bencuenti unquã
maue. sumquã uesꝑe eius memoria. labebatur asuo pecto
prec dopir⁊ Alũ corde retmens. quẽ ꝓmebat ore: mor¬
coneo pit qũa pium ẽ. gtudere dete omartine ꝓ̃pheti

Expanded text:
concordant, ut nihil in sensum plus minusve, nihil in symphoniae modulationibus reperiri dulcius posse videatur. Retinentur hactenus Beneventi. Nunquam mane, nunquam vespere ejus memoria habebatur a suo pectore atque ore, illum corde retinens quem promebat ore: O Martine, o pie, quam pium est gaudere de te, o Martin
Abbreviated transcription (Latin):
cubuit. Tres uero himnos meius laude conposuit:
equib: umus tantũ exemplar inserere huic oꝑi ad¬
iudiccuii. Rex xp̃e martim decus. hic lauscia tuil¬
us. tunos in hunc te colere qum ipsum inte tribuȩ. &¬
ecc̃a. Similit̃ .xii. antiphonas: ternas ꝑsingulas hn¬

Expanded text:
cubuit. Tres vero hymnos in ejus laude composuit, cubuit. Tres vero hymnos in ejus laude composuit, e quibus unius tantum exemplar inserere huic operi adjudicavi. Rex Christe, Martini decus; hic laus tua, tu illius; tu nos in hunc te colere, quin ipsum in te tribue. Similiter duodecim antiphonas ternas per singulas h
Abbreviated transcription (Latin):
eit ipse obidem int esset.. Uerũ quia ciusdem offitis arta¬
nas tuet om̃ib s paedet breues sunt et cius tepons longo
notes uoleritos osfitum adlucem usq ꝓtendere. io¬
qmeo i anti phorã ꝑsingulos psalmoru uersus r ep̃coi
eiebant. Fiebatq eis labor in prob. Deraq uemient
acde il uas tino one dicentes depcabintur. diunãq ẽ pd
taui adientũ p̃stolauinus pat quatinus nos acano
labore subleua res eunc uero quia p̃sto es alias nos
rsi scitidium tollat. Ille uero cȩpit dcere non soli
asse fucere non posse.: uerũ etiã. discendi cẽpos sobi
eias onme denegaret: si a quo uis facte fuissent. o
piq int̃ hȩc carum breuicatem laudare & carut
quas perebant ꝓlixitatẽ innausiã habert. &tillii
otrtir in ferebant: si alicer sticeret sc̃m martinum
offenderet. addentes qđ talis excusatio. palliat̃ã suꝑbo
sieonficaret. His uerbis p̃cib: q muxtis pat̃ nr̃ odos̃¬
uictus. mor suꝑ tanti offitiũ labons cũ om̃i anmnsu in¬

Expanded text:
ejusdem officii antiphonae, uti omnibus patet, breves sunt, et ejus temporis longiores noctes; volentes officium ad lucem usque protendere, unamquamque antiphonam per singulos psalmorum versus repetendo canebant. Fiebat namque eis labor improbus. Denique venientes ad eum, quasi uno ore dicentestuum aduentum præstolamur Pater, quatenus nos a tāto labore subleuares. Nunc vero quia præsto es, alias nobis marum fastidium tollat. Ille vero cœpit dicere, non solum has se non posse facere, verum etiam discendi tempus sibi ætas omne depitque inter haec earum brevitatem laudare, et earum quas petebant prolixitatem in nauseam habere. At illi e contra inferebant, si aliter faceret, Martinum offenderet; addentes quod talis excusatio palliatam superbiam significaret. His verbis precibusque mistis pater noster Odo convictus, mox super tanti officium laboris annisu in
Abbreviated transcription (Latin):
bitror posse in laudẽ cuꝰ lib& antiqui patris. aut
apłici uri. ea mmirũ michi seribere bene cõplacuit
quȩ quasi de alio narrante exeius ore sũpsi : & meę me¬
morie cõm̃daui. deinde quȩ dõnus hil debrannꝰ uir nẽ pe
ueridicus & clunaci cenobii p̃positus. in regularibusq
disciplims p̃ceptor m̃s michi & multis alus ꝓfessor.. In¬
terim dep̃cor o harissimi. ut ame ꝓgenitorũ suorũ cete¬
rorũq gallorum cũ quib ipse adoleuit nomina ñ requi¬
ratis. quos neq uidi neq faculttis uidendi aliquando
se michi p̃buit.. Et quia regularib disciplinis: tunc erã
artatus : saltem nec licuit ꝑc̃otare p̃cipueq cũ me
tellus itcilica etdidit: & intrix septa aeccłe nutrunt.

Expanded text:
arbitror in laudem cuiuslibet antiqui Patris, aut arbitror in laudem cuiuslibet antiqui Patris, aut Apostolici viri: ea nimirum mihi scribere bene placuit, quæ quasi de alio narrante ex eius ore sumpsi, & meæ memoriæ commendaui. Deinde quæ domnus Hildebrannus, vir nempe veridicus, & Cluniaci Cœnobij præpositus, in regularibusque disciplinis Præceptor meus, mihi, & multis aliis est professus. Interim deprecor, o Charissimi, vt a me progenitorum suorum cæterorumque Gallorum, cum quibus ipse adoleuit, nomina non requiratis, quos neque vidi, neque facultas videndi aliquando se mihi præbuit. Et quia regularibus disciplinis tunc eram arratus, saltem nec licuit percunctari, præcipueque cum me tellus Italica edidit, & intra septa Ecclesiæ nutriuit.
Abbreviated transcription (Latin):
exortatione compulsus. tantũ opus audacter sũpsi
ut adfinẽ usq ꝑduccm: ur̃is orationib:ꝰ me adu¬
uare dignamini.: Sed siquis forte haec legerit.:
uł alio legente aucderit: obsecro ne horreseat
aut mrideat. uł ficcam temerario ore dicere p̃si¬
mat. et quasi derelicto adeo mundo: actenus
tailem eccła non ualebat edere uirũ. cui dudum
in quiens ꝓmisit xp̃s. ecce ego usq ad consum¬
mationẽ scl̃i uobiscumsum. E go camen ihi¬
testor quia multa de eo michi p̃t̾ hȩc quȩ narro. mazist̃
m̃s. arnulfus iusiurando solitus erat recitare. Quibꝰ.
se testatus ẽ. int̃ fuisse. Similit̃ hucb̾tꝰ tib̾tine ȩccłȩ¬
ep̃s atq unus exnr̃is fr̃ib nomine landricꝰ equib:
mimme curaui scribere. et ñ obaliud : nisi quia dũ m¬
hiant̃ eiꝰ ñ sequebant᷑ uiã: corũ nolui sumere testimo¬
nia. Quȩ uidelicet siuellẽ describere : sufficere ar

Expanded text:
exhortatione compulsus, tantum opus audacter assumpsi, exhortatione compulsus, tantum opus audacter assumpsi, vt ad finem vsque perducam, vestris orationibus me adiuuare dignamini. Sed si quis forte hoc legerit, vel alio legente audierit, obsecro ne horrescat aut irrideat, vel fictum temerario ore dicere præsumat, & quasi derelicto a Deo mundo, hactenus talem Ecclesia non valet edere virum, cui dudum, inquiens, promisit Christus, Ecce ego vsque ad consummationem sæculi vobiscum sum. Ego tamen Itestor, quia multa de eo mihi præter hæc quæ narro, Magister meus Arnulphus iusiurando solitus erat recitare, quibus se testatus est interfuisse. Similiter Hutbertus Tibertinæ Ecclepus, atque vnus ex nostris fratribus nomine Landricus; e quibus minime curaui scribere, & non ob aliud nisi quia dum inhianter eius non sequebantur viam, eorum nolui sumere testimonia. Quæ videlicet si voluissem describere, sufficere posse
Abbreviated transcription (Latin):
si cũ ut tunc ꝓfitebar diligerẽ : ꝓlata uerbis sine dila¬
tione utbonȩ hereditatis commoda posteris trtins scrip¬
ta dimterẽ. Itaq corde uolutans horũ uirorũ uehe¬
ment̃ p̾cepta amanciũ : prius ut moris ẽ. monaichorũ
conticui ad modicũ. ueritus ne temerario ore tanti
uiri uitam pocius narrando dehonestarem quã dis
describerem. et qđ nec grammatice artis locucio mei qͥ¬
coraret uerba : Neq dignus uidebar huius scisimi
uiri narrare uttm. eticim si loquendi ad esset facub
Assumpto itaq oꝑe cũ medullatis lacrimis. uirgmi
scm sp̃m tributorem linguarũ distributoremq si¬
monũ. qui aperit os mutorum et dissertam facit
linguas infantium : ut qui me dudũ uoluit frigesi¬
re scło: & inamorem tanti patris esse accensum.
om̃i destitutũ litterarũ auxilio: facundũ. ẽẽ. suo
conceclat afflatu.. Qua ꝓpt̃ o dilectissimi. quia ui

Expanded text:
si eum, vt tunc profitebar, diligerem: prolata verbis sine dilasi eum, vt tunc profitebar, diligerem: prolata verbis sine dilatione, vt bonæ hæreditatis commoda posteris transcripta dimitterem. Itaque corde volutans, horum virorum vehementer præcepta amans, prius vt moris est Monachorum conticui ad modicum, veritus ne temerario ore, vitam tanti viri potius narrando dehonestarem, quam digne describerem; & quod nec Grammaticæ artis locutio mea decoraret verba, neque dignus videbar huius Sanctissimi viri narrare vitam: etiamsi eloquendi adesset facultas. Assumpto itaque opere cum medullatis lachrymis, virginis em sanctum Spiritum, tributorem linguarum, distributoremque sermonum; qui aperit os mutorum, & disertas facit linguas infantium, vt qui me dudum voluit frigescere sæculo, & in amorem tanti Patris esse accensum, omni destitutum literarum auxilio, facundum esse suo concedat afflatu. Quapropter, o dilectissimi, quia vestra
Abbreviated transcription (Latin):
dius deuita et uirtutib becitorũ here¬
mnterũ patrũ tẽporib: theo dosu impe¬
ratoris cõposuit: senel auobis coactus scribere ñ graue
ꝑtuli. s mox subnixo corpore flexisq articulis trans seri¬
bere curcu. ur̃e utilitati commodius nichil me agere
aliqͥd fore censui.. Igitur coepti oꝑis dũ anhelanter. ad
simẽ uellẽ ꝑcurrere. stomachieo coepi dolore affligi ue¬
hement̃ .: Intea contigit die quadã mecũ ad esse uirum
uenerabilem domnũ adhelradũ cõfratrẽ nr̃m unaq
cueo saeri salernitam palacii exactorem ioħm iqui in¬
firmitatis meȩ tolertintiã ꝓuidentes: cȩꝑunt mͥ scĩssi¬
mi pattris nr̃i domni odonis piam et uenerabilẽ exi.¬
ieȩ utilituti quiddã conferre. Ast ergo ñ imemor illi
qđ scriptũ ẽ. scipientiã scõrũ narrarit popłi et laudẽ coꝵ
minciat eccła. asfũpto sermone eiꝰ illis ut ꝑcõcotei sunt
coepi origmẽ exponere.: Quo audito : indiderunt mͥ

Expanded text:
ita et virtutibus beatorum eremitarum Patrum temporibus Theodosi imperatoris composuit, semel a vobis coactus scribere non grave pertuli: sed mox subnixo corpore, flexisque articulis scribere curavi, vestrae utilitati commodius nihil me agere aliquid fore censui. Igitur coepti operis dum anhelanter ad finem vellem percurrere, stomachico coepi dolore affligi vehementer. Interea contigit die quadam mecum adesse virum venerabilem domnum Adhelradum confratrem nostrum, unaque cum eo sacri Salernitani palatii exactorem Joannem, qui infirmitatis meae tolerantiam providentes, coeperunt mihi sanctissimi patris nostri domni Odonis piam et venerabilem eximeae utilitati quiddam conferre. Ast ego non immemor illius quod scriptum est, Sapientiam Sanctorum narrant populi, & laudem eorum nuntiat Ecclesia; assumpto sermone eius, illis vt percunctati sunt cœpi originē exponere. Quo audito indiderunt mihi
Abbreviated transcription (Latin):
procul posito tramite audacter erupi inuocem
atq sui ortus & habitus uitcm conuersacionemus
ñ ueritus sum abeo diligenter inquirere : parit᷑
ut michi dignaretur exponere. ꝓcliuius cðepi
gare.. Ille quippe uti semꝑ solitus erat. paulalim

Expanded text:
procul posito tramite, audacter erupi in vocem, procul posito tramite, audacter erupi in vocem, atque sui ortus et habitus vitam conversationemve non veritus sum ab eo diligenter inquirere, pariterque ut mihi dignaretur exponere proclivius coepi rogare. Ille quippe, uti semper solitus erat, paululum
Abbreviated transcription (Latin):
Ixfrancorũ ꝓsapia extitit oriundus: sed
intrir domũ w illemi robustissimi ducis aqͥ¬
tame ẽ. alitus.. Mono decimo et aitissus
anno. apud betitũ martinũ turonie est¬
tonsus.: ibiq ertĩmaticȩ larib educatus.: Deinde
apud parisium: dialetiea musicaq aremigio decq¬
simno uro c̃. instructuo. & tricesimo ortus sua anno
burgundiam petiit: ibiq ꝑ xͫ annos subbernone
cenobiorum effeetus ẽ. dux & pat̾ dulcissimus.
me miserũ terrenis irretitũ nexibs repperit. misgas
suo reti piscatus ẽ.: Atq cenobiũ seĩ petri ticim pas¬
tũ usq ꝑduxit. Paruoq ibi tẽpore abhugone regh
p̃posito regularib disciplinis me tradidit educanđ
Nonpꝰ multo romã uemiens: me infeli.em digncitiss
sibi sociũ sumere. Ꝙ quẽ ccinonicũ pareitib all¬
ens rapuit : rediens pꝰmodũ monuchũ reduxit.
Illis p̃terea dieb dum iter carperemꝰ ĩmul: loqud
alternantib: post posito pudore.⁊ucluti inoncstas

Expanded text:
ex Francorū prosapia extitit oriundus: sed intra domum Vvillelmi robustissimi Ducis Aquitaniæ est alitus. Nonodecimo ætatis suæ anno apud Beatum Martinum Turonis esttonsus, ibique Grammaticæ laribus educatus, deinde apud Parisium Dialectica, Musicaque a Remigio doctissimo viro est instructus, & tricesimo ortus sui anno Burgundiam petiit, ibique per quindecim annos, sub Bernone Cœnobiorum, effectus est dux & pater dulcissimus. me miserum suo rete piscatus est, atque coenobium sancti Petri Ticini positus usque perduxit. Parvo ibi tempore ab Hugone rege o regularibus disciplinis me tradidit educandum. Non post multo Romam veniens, me infelicem dignatus est sibi socium sumere; et quem canonicum parentibus abiens rapuit, rediens postmodum monachum reduxit. Illis praeterea diebus dum iter carperemus, simul loquelis alternantibus, postposito pudore, et veluti monastico
Abbreviated transcription (Latin):
mundi istius: imensum priscuni transiit transnatan¬
do pelagus. Nam uirglii cũ uolinsset legere carmi.¬
na .ostensũ fuit ei piusũ. uas quo ddã deforis quidem
pulcherrinũ: intus uero plenũ serpentib: aquibe s̃
subito eircũ uaillari cõspicit. Nee tam̃ mordei. Et¬
ciugilans serpentes doctrina poctarũ. Uas in quo l¬
tittibant librũ uirgilii. Uia uero ꝑquã incedebat
cepit pꝰmodũ em̃coiare uirtus pacientiȩ : suceincte
deseribã.. Dende felictis carminibꝰ poetorũ alti
edoetus consiliũ. ad euange liorũ ꝓpħarũq ex postto¬
res se totũ conuertit. Eepunt int̾ea rabido latrctu
om̃s pene canoriet furere contrx cũ. Quid agere uehi
inquiunt : cur iuadere quęris opus alienũ: hoc opꝰ
p̃tii: ꝑdidisti cũ flore inuentutis.. Narce tibi et
relictis ins inex tricabilit̃ cõnexis
literis: adpscilinos abi.. Sedidem sp̃s quieũ
pridem docuerat abons silere : tinic docebat cum
amalis contiscescere. Ille uero curuaro ccipite et

Expanded text:
mundi istius, immensum Prisciani transiit transnatando pelagus. Nam Virgilij cum voluisset legere carmina, ostensum fuit ei per visum vas quoddam, deforis quidem pulcherrimum: intus vero plenum serpentibus. A quibus se subito circumuallari conspicit, nec tamen morderi: evigilans serpentes doctrinam poetarum, vas in quo latitabant, librum Virgilii; viam vero per quam incedebat coepit postmodum emanare virtus patientiae, succincte describam. Deinde relictis carminibus poetarum, alti edoctus spiritu consilii, ad evangeliorum prophetarumque expositores se totum convertit. Coeperunt interea rabido latratu omnes pene canonici furere contra eum. Quid agere velis, inquiunt? cur invadere quaeris opus alienum? hoc opus pretii perdidisti cum flore juventutis. Parce tibi, et relictis his inextricabiliter connexis litteris, ad psalmos abi. Sed idem spiritus qui eum pridem docuerat a bonis silere, tunc docebat eum a malis conticescere. Ille vero curvato capite et
Abbreviated transcription (Latin):
opeabile ꝓdõ uero milies si possem oceidi: tantũ ut illius
uite dignitatẽ inueniã. quã michi nullus successor eri¬
piat. nulla tempr̾a finẽ imponant. Tunc sõs gaius cõgau¬
dens fidei eius. lacrimas effudebat. oranꝰ ut om̃s qͥ reman¬
serant cercamini iuecores existerent. triumphum mrii
anus. & marcꝰ. simul quoq pat̾ eorũ uir głosissimus tranquilli
chrior sẽs t̃ hiburcuis Nichostratꝰ quoq ex primi scrinio.
cũ fr̃e suo castorio. & cũ cõuige sua nomine Toe. Itẽ claudiꝰ¬

Expanded text:
 possem millies pro vero Deo occidi, tantum ut illius vitae dignitatem inveniam, quam nullus mihi successor eripiat, cui nulla tempora finem imponant. Tunc S. Caius, congaudens fidei ejus lacrymas effundebat, orans ut omnes qui remanserant certamine victores existerent, triumphum martyrii anus et Marcus, simul quoque et pater eorum vir clarissimus Tranquillinchrior, S. Tiburtius, et Nicostratus ex primiscrinio cum fratre suo Castorio, et cum conjuge sua, Zoe nomine; item Claudi
Abbreviated transcription (Latin):
EO quia tutus nullus inueniri poterit locus. ad late¬
bram cõfouendam: morabant̾ om̃s apd castulũ quẽda
xp̃ianũ ⁊ etariũ palacii. Qui castulus ibidem in pala¬
cio insuꝑiori loco. & ualde altissimo cominanebat. Ideo iiͦi.
hec aptci mansio ꝓbabat᷑: quia & ipse castulus. cũ suis oib
xp̃ianissimꝰ erat. & lex data de sacrificiis. cũ ubiq sui
furore deseuire. millis qui palacio aderebant. quia nec
suspicio de eis eͥc. pot̃tt : celabant᷑. Erant qͦ ire diximus
om̃s hu morantes cũ sco Gaio papa. apđ castulũ ⁊ erarium
in ipsis suꝑioribꝰ. palacii. & die noctuq gemitibꝰ. ac flecibꝰ.
& ieiuniis. atq orationibꝰ occupati. exorabant dominum
ut digni habent᷑ tolantie passionis eiꝰ. & numo seos mrͥm
sociari. Ascendebant anͣ ad eos occulte religiosi uiri.
a religiose femine. & ut pore a scĩs diuersa sibi snta¬

Expanded text:
ed quia tutus nullus inveniro poterat locus ad latebram confovendam, morabantur omnes apud Castulum quemdam Christianum zetarium palatii: qui Castulus ibidem in palatio, in superiori loco et valde altissimo commanebat. Ideo autem haec apta mansio probabatur, quia et ipse Castulus cum suis omnibus christianissimus erat; et lex data de sacrificiis cum ubique sui fervore desaeviret, in illis qui palatio adhaerebant, quia nec suspicio de eis esse poterat, celabatur. Erant ergo, ut diximus, omnes hi morantes cum sancto papa Caio apud Castulum zetarium, in ipsis superioribus palatii, et die noctuque gemitibus ac fletibus, et jejuniis atque orationibus occupati, exorabant Dominum, ut digni haberentur tolerantia confessionis ejus, in numero sanctorumsociari. 70. Ascendebant autem ad eos occulte religiosi viri et religiosae feminae, et a Sanctis diversas sibi sanita
Abbreviated transcription (Latin):
descendisse ad tras: ut a tris homo ad celos possit ascen¬
dere. Lđo istas uanas om̃s effigies quas colitis sine
causa ꝓculcans pedibꝰ meis deo om̃ipotenti me subieci.
ũc fabianꝰ uissit ante pedes eiꝰ carbones ardentẽ eff¬
undi. ⁊ ait ad eum. u lige tibi inũ e duobꝰ aut tura
in histis carbonibꝰ adice : aut pedibꝰ suꝑ eos nudis in¬
cede: Tunc beatꝰ tiburtus faciẽs signũ crucis: costã¬
ter nuda suꝑ eos mgre̾ssus. ẽ. płata: & cepit p̾fecto
dicere. Depone infidelitatẽ: ⁊ disce. quia hic est ds.
solus. quẽ cõfitem᷑ creaturis om̃ibꝰ dominari. Aite tu si
potes in nomme iouis di tui manꝰ in calida aqua. Iasi
potest iupit tuus faciat te nõ sentire feruorẽ ardoris.
gradiar: quia ipsa creatura creatoris sui faomulat᷑ imꝑio.
Fabianꝰ dix̃. Quis ignorat magicã uos docuisse xp̃m ur̃ui.
auribꝰ meis facere: ut audiã te rabido ore lagrantem.
mellifluum nom̃ eiꝰ scm̃ nominare. Te irat̾ fabioni. dic¬

Expanded text:
descendisse ad terras, ut a terris homo ad coelum posset ascendere; ideo istas omnes vanas effigies, quas colitis sine causa, proculcans pedibus meis, Deo me omnipotenti subjeci. 81. Tunc Fabianus jussit ante pedes ejus carbones ardentes effundi; et ait ad eum: Elige tibi unum e duobus, aut thura in istis carbonibus adjice, aut pedibus super eos nudis incede. Tunc B. Tiburtius faciens signum crucis, constanter nuda super eos ingressus est planta, et coepit praefecto dicere: Depone infidelitatem et disce quia hic solus est Deus, quem confitemur creaturis omnibus dominari. Mitte tu, si potes, in nomine Jovis dei tui manus in calidam aquam; et si potest Jovis tuus, faciat te non sentire fervorem ardoris. gradior, quia creatura Creatoris sui famulatur imperio. 82. Fabianus dixit: Quis ignorat magicam vos docuisse Christum vess hanc injuriam facere, ut audiam te rabido ore latrantem, mellifluum nomen ejus sanctum nominare. Tunc iratus Fabianus dic
Abbreviated transcription (Latin):
naturi: sollicitudiẽ gerant: ꝑgant itaq qͥnol t uira
cũfiliis ur̃i chromͣtio & tybuneio ⁊̃ mecũ in hac urbȩ qui
uoluernit maneant. No int̃ terrrarũ spacͥa diuidet : qͥuos
UIII arita nec titi Hec absentiã urão sencunt. occł niũi
quia dim̃ioris hominis uos in tueinur aspectu.
Hec et his similia dicente papa gaio: exclamauit tybur

Expanded text:
naturi, sollicitudinem gerant. Pergant itaque qui volunt una cum filiis nostris Chromatio et Tiburtio, et mecum in hac urbe qui voluerint maneant. Non enim nos terrarum spatia divident, quos Christi charitas nectit, nec absentiam vestram sentiunt oculi nostri, quia de interioris hominis vos intuemur aspectu. 67. Haec et his similia dicen
Abbreviated transcription (Latin):
sit . Ibi eum amici quo sparthami facilius perferre
possent: ꝙ mel non habebant. cera circiui funderunt.
atq ita domiuni retulerunt

Expanded text:
sit. ibi eum amici, quo Spartam facilius perferre possent, quod mel non habebant, cera circumfuderunt atque ita domum rettulerunt