comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ticus conelamare: qͦd adu̾sum legẽ
di iniquas scͥpserint leges: & traditio¬
nib suis subuerterint iudicii u̾itatẽ.
Dõ enĩ dicente. honora patrẽ tuũ et
inatrẽ: illi econtͣrario monuer̃t fili
scͥpser̃t leges pessimas. ut oppͥmerent
pauꝑes & humiles popłi ut p̃das age¬
rent de uidius. & pupillos diriꝑent.
Qͥ int̾rogant᷑ qͥd facturi sint cũ uel
captiuitatis. uł iudicii dies aduenit.
& calamitatis delonge uenientis quȩ
multo tẽpore ante p̃dicta ẽ. Ad cuiꝰ
inquit fugietis auxiliũ: cũ offenditis
dm̃ qͥ uerus auxiliator ẽ. & ubi de¬
reluiquetis głam ur̃am: Non enĩ ꝓ¬
dert̃ diuitie in die furoris. ne uinctos
in hostilẽ t̾rã ducat assyriꝰ. ne corrua¬
tis in p̃lio & ad extremũ sic̃ in suꝑio¬
rib contͣ samariã crebro dix̾at. in
om̃ib his ñ ẽ auersꝰ furor eiꝰ. s adhue
ma captiuitas. s etiã in hostili t̾ra
dñi eos gladiꝰ ꝑsequat᷑. Iuxta ana¬

Expanded text:
sum legem Dei iniquas scripserint leges, et traditionibus suis subverterint judicii veritatem. Deo enim dicente: Honora patrem tuum, et matrem : illi e contrario monuerunt filiscripserunt leges pessimas, ut opprimerent pauperes et humiles populi, ut praedas agerent de viduis, et pupillos diriperent. Qui interrogantur quid facturi sint, cum vel captivitatis, vel judicii dies advenerit, et calamitatis de longe venientis, quae multo tempore ante praedicta est. Ad cujus, inquit, fugietis auxilium, cum offenderitis Deum, qui verus auxiliator est, et ubi derelinquetis gloriam vestram? Non enim proderunt divitiae in die furoris, ne vinctos in hostilem terram ducat Assyrius, ne corruatis in praelio . Et ad extremum sicut in superioribus contra Samariam crebro dixerat: In omnibus his non est aversus fma captivitas, sed etiam in hostili terra Domini eos gladius persequatur. Juxta ana
Abbreviated transcription (Latin):
hi om̃s emulatores legis st̃. & in eo¬
dem uolumine legimꝰ. Erant autẽ in
ierłm habitantes iudei uiri timora¬
ti de uniu̾sis gentib q̃ sub celo st̃: qui
om̃s mirabantur atq dicebant. Nonne
isti galilei st̃. Et quomͦ nos audiuimꝰ
unꝰquisq lingũa nr̃am in qua nati sumꝰ:
Parchi & mȩdi & elamite. & habitantes

Expanded text:
hi omnes aemulatores legis sunt . Et in eodem volumine legimus: Erant autem in Jerusalem habitantes Judaei viri timorati, de universis 163 gentibus quae sub coelo sunt, qui omnes mirabantur atque dicebant: Nonne isti Galilaei sunt, et quomodo nos audivimus unusquisque linguam nostram, in qua nati sumus? Parthi, et Medi, et Elamitae,
Abbreviated transcription (Latin):
missa in iacob hoc ẽ in duodecĩ tͥbub
q̃ iacob olim uocabant᷑: cecidit in isrł:
ñ ut lxx. tͣnstulert̃. uenit. Cecidit in
impiis: qͦd staturũ ad scos directum
erat. Sciet gͥ popłs ephraim & habitan¬
tes samariam: qͥ ꝓpt̾ multitudinẽ erigun¬
t᷑ in suꝑbiã & dicunt. Paruũ ẽ regnũ iu¬
de: & nr̃i cõparatione uilissimũ. Itaq il¬
lis ruentib qͣsi lat̾ib: nos quadro lapi¬
de edificemꝰ nob̾ domũ. Illors sicomoris
q̃ ligna st̃ uilia. hostili incursione succi¬
sis: nos imꝑium nr̃m cędris exstruemꝰ.
Quȩ imputribiles st̃: ut regnũ signifi¬
cent sempit̾num. Sciat gͦ hoc populꝰ
om̃is ephraim. & habitantes samariã:
qͦd sẏrus qͥ nẽ ei auxilio ẽ in hostẽ tͣnseat:

Expanded text:
Jacob, hoc est, in duodecim tribus, quae Jacob olim vocabantur, cecidit in Israel: non ut LXX transtulerunt, venit: cecidit enim in impiis: quod statutum ad sanctos directum erat. Sciet igitur populus Ephraim et habitantes Samariam, qui propter multitudinem eriguntur in superbiam, et dicunt: Parvum est regnum Judae, et nostri comparatione vilissimum. Itaque illis ruentibus quasi lateribus, nos quadro lapide aedificemus nobis domum. Illorum sycomoris, quae ligna sunt vilia, hostili incursione succisis, nos imperium nostrum cedris exstruemus, quae imputribiles sunt, ut regnum significent sempiternum. Sciat ergo hoc populus omnis 137 Ephraim et habitantes Samariam, quod Syrus qui nunc ei auxilio est, in
Abbreviated transcription (Latin):
meli saltũ uepresq consumpserit.
& rex assyriꝰ cũ paucis fugerit:
t̾e residui isrł qui cũ exechia pͥn¬
cipe captis cȩtis iudeȩ tirbibus
obsidebant᷑ in hierłm. nequa quã coi¬
fident in assyrio sic̃ nẽ faciunt sub
achaz rege. qui misit nuntios ad re¬
gẽ assyrior dicens seruus tuus ego sũ.
ascende & lib̾a me de manu regis syrie.
& de manu regis isrł. qui consurrexert̃
adusum me: quando tulit aurũ & ar¬
gentũ qͦd inuentũ ẽ tͣhesauris domꝰ
dñi. & in domo regia. & misit regi as¬
syriors mun̾a: audiuitq eũ rexassy¬
riꝰ & uenit in damascũ. & cepit ẽa
& tͣnstulit. & Rasin int̾fecit. S lib̾ati
ab ipso assyrio ꝑcussore qͥ pͥus amicus
& pꝰea hostis extit̾at. innitent᷑ atq
falso ut suꝑiorib fecerant regib. sed
in u̾itate. Qͦd sub ezechia factũ legi.¬
mꝰ: ita ut ydolis derelictis conu̾terent᷑
ad cultũ dĩ. & quia dix̾at reliqͥas ẽẽ
saluandas. tͣnsit ad post̾iora tempora.

Expanded text:
meli saltus vepresque consumpserit, et rex Assyrius cum paucis fugerit: tunc residui Israel, qui cum Ezechia principe captis caeteris Judaeae urbibus obsidebantur in Jerusalem, nequaquam confident in Assyrio: sicut nunc faciunt sub Achaz rege, qui misit nuntios ad regem Assyriorum dicens: Servus tuus ego sum, ascende et libera me de manu regis Syriae, et de manu regis Israel, qui consurrexerunt adversum me ; quando tulit aurum et argentum, quod inventum est in thesauris domus Domini, et in domo regia, et misit regi Assyriorum munrius, et venit in Damascum, et cepit eam, et transtulit, et Rasin interfecit; sed liberati ab ipso Assyrio percussore, qui prius amicus, et postea hostis exstiterat, innitentur atque falso, ut sub prioribus fecerant regibus, sed in veritate. Quod sub Ezechia factum legimus: ita ut idolis derelictis, converterentur ad cultum Dei. Et quia dixerat reliquias esse salvan
Abbreviated transcription (Latin):
natione feriet᷑. & flagello illo qͦd quos¬
dã adu̾sum madianitas sub gedeone
qͥ alt̾o nomine uocabat᷑ ieroba al. susci¬
taui: qͣndo oreb & rebee pͥncipes ma¬
dianitarũ occisi st̃ suꝑ petr̃a durissi¬
mã id ẽ silicẽ q̃ hebraice appellat᷑ sur:
ita ut ex petra & ex rege qͥ in ea occisus
ẽ. locꝰ petre oreb nom̃ acceꝑit. Leuabit
gͦ & uirgã suã suꝑ mare rubrũ ꝑgens
adu̾sum ethyopes: & leuabit reu̾̃tens
ad te. ꝑ uiã egypti. S statim ut de e¬
gẏpto uen̾it: auferet᷑ onꝰ de humeris
tius & iugũ imꝑii eiꝰ : ac seruire desistes.
Qd iugum id est potentia assyrii: a fa¬
cie olei id ẽ dĩ miscdia cõputrescet. Possu
mꝰ hoc qͦd dixit. uirga ꝑccitiet te & ba¬
culũ suũ leuabit suꝑ te in uia egypti.
& rursũ. & uirgã suã suꝑ mare. & leua¬
bit eã in uia egyptretiã sic intelligere:
qͦd iccirco ꝑcusserit plurimos de tribu

Expanded text:
natione ferietur, et flagellum illud, quod quonnatione ferietur, et flagellum illud, quod quondam adversum Madianitas sub Gedeone , qui altero nomine vocabatur Jerobaal, suscitavi: quando Oreb et Zebee principes Madianitarum occisi sunt super petram durissimam, id est, silicem, quae Hebraice appellatur SUR  , ita ut ex petra et ex rege, qui in ea occisus est, locus petrae Oreb nomen 151 acceperit. Levabit ergo virgam suam super mare Rubrum pergens adversus Aethiopes, Aegypti: sed statim ut de Aegypto venerit, auferetur onus de humeris tuis et jugum imperii ejus, ac servire desistes. Quod jugum, id est, potentia Assyrii, a facie olei, id est, Dei misericordiae computrescet. Possumus autem hoc quod dixit: In virga percutiet te, et baculum suum levabit super te in via Aegypti: Et rursum: Et virgam suam super mare, et levabit eam in via aegypti: etiam sic intelligere, quod idcirco percusserit plurimos de tribu
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd uixta hebraicum int̾pretatus ẽ aqͥ¬
la: Syminachꝰ & theodotio ipsũ uerbũ
posuere hebraicũ. Sũr oreb. Pro qͦ.lxx.
int̾pretati sunt. locũ tribulationis.
De quo in suo dicemꝰ loco. Difficile in¬
qͥt tibi uidet᷑ ohabitator syon. ut cun¬
ctis in circuitu assyrio gñtib subui¬
gatis: tu solꝰ de eiꝰ manib libereris. Au¬
sculta q̃ dico. Noli timere popłs m̃s.
qͦd assur uincente capiaris. Licet enĩ
anno qͣrta decimo regis exechiȩ ascen¬
surus sit sennacherib rex assyriꝰ suꝑ
om̃s ciitates iuda munitas. & capi¬
at eas: & missurts Rabsacen qͥ obses¬
sũ in hierłm popłm t̾reat: tam̃ hoc
scire debes qͦd ñ te gladio s uirga ꝑ.¬
cussurus sit: & ꝑgens contͣ taracha
regẽ ethyopiȩ & egyptios ac mare ru¬
brũ ꝑ uiã egypti. baculũ tantũ suũ
eleuet contra te & ferire ñ possit. Ad¬
huc enĩ paululũ & reu̾sus de egypto
cũ infinita exercitus multitudine. atq
obsidere te cupiens. statĩ mea indig¬

Expanded text:
quod juxta Hebraicum interpretatus est Aquila, Symmachus et Theodotio ipsum verbum posuerunt Hebraicum SUR OREB  . Pro quo LXX interpretati sunt, locum tribulationis: de quo in suo dicemus loco. Difficile, inquit, tibi videtur, o habitator Sion, ut cunctis in circuitu ab Assyrio gentibus subjugatis, tu solus de ejus manibus libereris. Ausculta quae dico: noli timere, populus meus, quod Assur vincente capiaris. Licet enim anno quarto decimo regis Ezechiae ascensurus sit Sennacherib rex Assyrius super omnes civitates Judae munitas, ut capiat eas, et missurus Rabsacen, qui obsessum in Jerusalem populum terreat; tamen hoc scire debes, quod non te gladio, sed virga percussurus sit, et pergens contra Taracham regem Aethiopiae, et Aegyptios ac mare Rubrum per viam Aegypti, baculum tantum suum elevet contra te, et ferire non possit. Adhuc enim paululum, et reversus de Aegypto cum infinita exercitus multitudine, atque obsidere te cupiens, statim mea indig
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃. hoc ẽ ipsũ dnm succende uepres
ac spinas assyrii. omnẽq illiꝰ potenti¬
ã: & innumerabiles popłos ad nichi¬
li deducendos. Tc̃ eũ timore ꝑterri¬
tum quasi colubrũ tortuosũ & fugiti¬
uũ imminentes pęnas uelle uitare.
Qͥ autẽ de saltu & confusione eiꝰ li¬
gnis ꝑituris potuerunt euade: eos

Expanded text:
m, hoc est, ipsum Dominum succendere vepres ac spinas Assyrii, omnemque illius potentiam et innumerabiles populos ad nihili deducendos. Tunc eum timore perterritum, quasi colubrum tortuosum et fugitivum, imminentes poenas velle vitare. Qui autem de saltu et 148 confusione ejus lignis
Abbreviated transcription (Latin):
bitis lucẽ: s semꝑ caligo uos oppͥmet.
Quȩ tͣnsibit ꝑ t̃ram ur̃am atq doct᷑¬
nã: ut cũ decepti a uobis se in errore
ꝑspex̾int. & sustinere famẽ ũitatis :
t̃o contristent᷑. siue irascant᷑. & male¬
dicant uob̾. quos qͣsi deos suos & reges
putabant: & frustra ad cęlũ t̃rãq res¬
picient: cũ semꝑ intenebris suit. & ñ
possint de ur̃is auolare insidiis. Pri
mo tẽpore alleuiata ẽ t̾ra zabulon &
t̾ra nepthalim: & nouissimo aggraua¬
ta ẽ uia maris. tͣns iordanẽ. galilee¬

Expanded text:
bitis lucem: sed semper caligo vos opprimet, bitis lucem: sed semper caligo vos opprimet, quae transibit per terram vestram atque doctrinam: ut cum decepti a vobis se in errore perspexerint, et sustinere famem veritatis, tunc contristentur, sive irascantur, et maledicant vobis, quos quasi deos suos et reges putabant. Et frustra ad coelum terramque respiciant, cum semper in tenebris sint, et non possint de vestris avolare insidiis. Cap. IX Primo tempore alleviata est terra Zabulon, et terra Nephthali: et novissimo aggravata est via maris
Abbreviated transcription (Latin):
eos loquit᷑. qui famẽ passuri erant
u̾itatis. & suspicient in celũ sursum
& in t̾ra deorsum: & er̃t in angustia.
in tenebris & in tribulatione: ut ñ
uideant usq ad tẽpꝰ. donec & ipsi ad
dñm conu̾tant᷑. Latã explanationẽ lo¬
ca ista d esid̾ant: s parcimꝰ libroꝵ ma¬
gnitudini. ut tollamꝰ fastidiũ lectio¬
nis. hec uixta lxx. tͣns lationẽ ex par¬
te ꝑstrinximꝰ q̃ in plerisq dissonat ab
hebreo. Cet̾um nazarei locũ istũ ita
edisser̃t. Cũ dix̾int ad uos scͥbȩ & pha¬
risei ut eos audiatis. qͥ omĩa uentris
causa faciunt. & in mor̃e magoꝵs stri¬
dunt in incantationib suis. ut uos
decipiant. hoc eis respondẽ debetis.
Non mirũ si uos ur̃as traditiones seqͣ¬
mini: cũ unaq̃q gens sua consulat
ydola. Ergo & nos a uob̾ mortuis de ui¬
uentib consulere ñ debemꝰ. Magis no¬
bis d̾s legẽ dedit. & testimonia scͥptu¬
rarũ. Quẽ si sequi nolueritis: ñ habe¬

Expanded text:
eos loquitur qui famem passi fuerint eos loquitur qui famem passi fuerint veritatis, et suspicient in coelum sursum et in terram deorsum: et erunt in angustia, in tenebris et in tribulatione, ut non videant usque ad tempus, donec et ipsi ad Dominum convertantur. Latam explanationem loca ista desiderant: sed parcimus librorum magnitudini, ut tollamus fastidium lectionis. Haec juxta LXX translationem ex parte perstrinximus, quae in plerisque dissonat ab Hebraeo. Caeterum Nazaraei  Al. Naedisserunt. Cum dixerint ad vos Scribae et Pharisaei, ut eos audiatis, qui omnia ventris causa faciunt; et in morem magorum stridunt in incantationibus suis, ut vos decipiant, hoc eis respondere debetis: non mirum si vos vestras traditiones sequamini, cum unaquaeque gens sua consulat idola. Ergo et nos a vobis mortuis de viventibus consulere non debemus: magis nobis Deus legem dedit, et testimonia Scripturarum, quae si sequi nolueritis, non habe
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs reliquistis. querite uentriloquos qͦs
phycones intelligimꝰ qualẽ & in actib
apłor ancillã legimꝰ q̃ questui erat do¬
minis suis. & qͥ de t̾ra loquunt᷑ qͦd in
euocatione animarũ magis se facere
pollicent᷑. & cet̾a maleficarũ artiũ ge̾¬
nera hoc scire debetis qͦd unaq̃q gens
ꝓpͥos colat dõs: & de uiuor salute mor¬
tuios sciscitet᷑. Uob̃ autẽ in auxiliũ legẽ
dedit ds̃: ut possĩtis dicere. Non ẽ talis
echuicors diuinatio. qͥ cultores suos se.¬
pe decipiunt sic̃ ñr̃a q̃ absq ullo mu¬
nere ꝓfertur ex lege. Unde int̃p̃tati
st̃.lxxͨ. ñ sic̃ uerbum hoc. ꝓ quo ñ ẽ
dare mun̾a: gratis enĩ inquit acce¬
pistis. gratis date. Ueniet autẽ suꝑ
incredulos fames durissima: ñ fames
panis aut sitis aque. s fames audi
endi sermonẽ di. E cũ esuerieritis con¬
tristabimini: & maledicetis pͥncipi
ur̃o. & pat̾nis traditionib. hoc ẽ di-¬
abolo antiqͥsq errorib hoc autẽ ad

Expanded text:
uistis: quaerite ventriloquos, quos pythonas intelligimus qualem et in Actibus Apostolorum ancillam legimus , quae quaestui erat dominis suis et qui de terra loquuntur, quod in evocatione animarum magi se facere pollicentur, et caetera maleficarum artium genera; hoc scire debetis, quod unaquaeque gens proprios consulat deos, et de vivorum salute mortuos sciscitetur. Vobis autem in auxilium legem dedit Deus, ut possitis dicere: non est talis ethnicorum divinatio, qui cultores suos saepe decipiunt, sicut nostra, quae absque ullo munere profertur ex lege. Unde interpretati sunt LXX: Non sicut verbum hoc, pro quo non est dare munera. Gratis enim, inquit, accepistis, gratis date . Veniet autem super incredulos fames durissima, non fames panis, aut sitis aquae, sed fames auendi sermonem Dei . Et cum esurietis contristabimini, et maledicetis principi vestro, et paternis traditionibus, hoc est, diabolo, antiquisque erroribus. Hoc autem ad
Abbreviated transcription (Latin):
Xp̃e d̾i uirtus. & dĩ sapientia E in ꝓu̾¬
biis legit᷑. Ds̃ in sapientia sua funda¬
uit t̾rã. & parauit celos in prudentia.
& qͦmodo ide sermo d̾i uocat᷑ lux. & ui¬
diu̾sus sit iuxta differentias nominũ.
s unꝰ atq id̃em cunctarũ uirtutum
sapiens qͥs ẽẽ potest. nec intelligens.
nec consiliariꝰ nec fortis. nec erudit᷑¬

Expanded text:
Dei virtus et Dei sapientia . Et in Proverbiis legitur: Deus in sapientia sua fundavit terram, et paravit coelos in prudentia . Et quomodo idem sermo Dei vocatur lux, et vidiversus sit 157 juxta differentias nominum, sed unus atque idem cunctarum virtutum sapiens quis esse potest, nec intelligens, nec consiliarius, nec fortis, nec erudit
Abbreviated transcription (Latin):
it̾um. ego sũ ds̃. & ñ ẽ aliꝰ p̃ter me. &ͦ mul¬
ta his sinilia: ꝓ eo qͦd in latino dr̃ d̃s. in
hebraico hel scriptum ẽ. Qͦdq sequit᷑
fortis: hebraice gibbor appellat᷑. Unde
& in eo loco ubi idem ꝓpha cõmemorat.
ert̃ confidentes suꝑ dõ sco istł in ueri¬
tate. & qđ residuũ ẽ iacob suꝑ dõ for

Expanded text:
r me , et multa his similia: pro eo quod in Latino dicitur Deus, in Hebraico EL scriptum est. Quodque sequitur, Fortis, Hebraice GIBBOR   appellatur. Unde et in eo loco ubi idem propheta commemorat: Erunt confidentes super Deo sancto Israel in veritate: et quod residuum est Jacob super Deo f
Abbreviated transcription (Latin):
auferet᷑ a uob̾ regnũ dĩ & d abit᷑ gñ¬
ti facienti fructus eiꝰ. Nec scđ̃m ser¬
monẽ. & auditũ auriũ corripuit.
Illis enĩ dicentib magist̾ scimꝰ qͥa
uerax es. & uiã dĩ in u̾itate doces. &
ñ ad te ꝑtinet de aliquo. neq enĩ ui¬
des in faciẽ hominũ: sciens malitiã
eorẜ respond ebat. Qͥd me tẽptatis
hypochrite: E cęt̾a his similia. Iu

Expanded text:
etur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructus ejus . Nec secundum sermonem et auditum aurium corripuit. Illis enim dicentibus: Magister, scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non ad te pertinet de aliquo: neque enim vides in faciem hominum : 158 sciens malitiam eorum, respondebat: Quid me tentatis, hypocritae?
Abbreviated transcription (Latin):
los intelligimꝰ harenarũ: qͥ uł inli torib
uł in ripis st̃. Hebrei credentes in xp̃o.
hunc locũ ita edissert̃. Primo tempore
hȩ duȩ trib ⁊abulon & Nepthalim ab
assyriis captȩ st̃. & ducte in hostilẽ t̾ram:
& galilea deserta ẽ. Quã nc̃ ꝓpha dicit¬
ẽe releuatã: eo qͦd peccata popłi sustine¬
ret. Postea autẽ ñ solũ duȩ tribꝰ. s & re¬
lique q̃ habitabant tͣns iordanẽ & in
samaria: ducte sc̃ in captiuitatẽ & h
inquiunt. scͥptura ñc dicit: qͦd regio
cuiꝰ popłs pͥmꝰ ductus ẽ in captiuita¬
tẽ & babyloniis serure cepit. & q̃ pͥus
in tenebris u̾sabat᷑ erroris:. ipsa pͥmũ
lucẽ p̃dicantis uidit xp̃i & ex ea nniu̾¬
sas gentes sit eugłium seminatum. Na¬
tarei quorꝑ opinionẽ supͣ posui: hunc
locũ ita explanare conant᷑. Ad ueniente
xp̃o. & p̃dicatione illiꝰ choruscante: pͥma
t̾ra zabulon & t̾ra nepthalim. scͥbarũ
& phariseors ẽ errorib liberata: & gra¬

Expanded text:
igimus arenarum, qui vel in littoribus, vel in ripis sunt. Hebraei credentes in Christum, hunc locum ita edisserunt. Primo tempore liae duae tribus Zabulon et Nephthali ab Assyriis captae 130 sunt, et ductae in hostilem terram; et Galilaea deserta est , quam nunc propheta dicit relevatam esse, eo quod peccata populi sustineret. Postea autem non solum duae tribus, sed et reliquae, quae habitabant trans Jordanem et in Samaria, ductae sunt in captivitatem . Et hoc, inquiunt, Scriptura nunc dicit, quod regio cujus populus primus ductus est in captivitatem, et Babyloniis servire coepit, et quae prius in tenebris versabatur erroris, ipsa primum lucem praedicantis viderit Christi, et ex ea in universas gentes sit Evangelium seminatum. Nazaraei, quorum opinionem supra posui, hunc locum ita explanare conantur: Adveniente Christo et praedicatione illius coruscante, prima terra Zabulon et terra Nephthali Scribarum et Pharisaeorum est erroribus liberata, et gra
Abbreviated transcription (Latin):
tã gladio ꝑcutere qmͣ uirga. id ẽ ñ
occide. s cõminari qͥa in uia ambula¬
u̾int egypti. & ñ in dño sint confisi
Cũ autem ad dñm reu̾si fuerut. & re¬
liq̃rint iter egypti tẽ flagellũ dĩ
iudicio suscitandũ contͣ adu̾sarios:
Madian enĩ int̾pretat᷑. ex iudicio: ut
sibit magron ap machinas com̃da¬
bit uasa sua. Transiert̃ cursim: ga¬

Expanded text:
am gladio percutere quam virga, id est, non occidere, sed minari, quia in via ambulaverint Aegypti, et non in Domino sint confisi. Cum autem ad Deum reversi fuerint, et reliquerint iter Aegypti, tunc flagellum Dei judicio suscitandum contra adversarios. Madian enim interpretatur ex judicio: ut sibit in Magron apud Machmas commendabit vasa sua transierunt cursim Ga
Abbreviated transcription (Latin):
ice dr nẽter germ̃ transtulert: ut o¬
stendent qͦd multo pꝰ tẽpore babylonie
captiuitatis nullo de stirpe dauid an¬
tiqui regni głam possidente quasi de
trunco. Maria. & de Maria xp̃c exor¬
tus fit. Illud autẽ qͦd in eugłio ma¬
thei om̃s quer̃t eccliastici. & ñ uiueni¬
unt ubi scriptũ sit. qm̃ naxareus uoca¬
bit᷑ eruditi hebreor de hoc loco
assũptũ putant. S scien dũ qͦd hic ñe
zer ꝑ sade litt̾am scͥbatur: cuiꝰ ꝓpͥeta¬
t̃e & sonũ int̃ reta. & .s. latinꝰ sermo
ñ expͥmit. Est enĩ stridulꝰ. & strictis
dentib uix lingue imp̃ssione ꝑfert᷑.
Ex qua etiã syon urbs scribitur. Por¬
ro nazarei qͦs.lxx. sc̃ificatos. S ẏmma¬
de trunco & de radice iessȩ ꝑ mariã uir¬
ginẽ repente consurget: requiescet spẽ
dñi. quia in ipso cõplacuit omñẽ ple¬
nitudinẽ diuinitatis habitare corpo¬
ralit̾. nequaquã ꝑ partes ut in cęt̾is

Expanded text:
  NESER, germen transtulerunt, ut ostenderent, quod multo post tempore Babylonicae captivitatis, nullo de stirpe David antiqui regni gloriam possidente, quasi de trunco Maria, et de Maria Christus exortus sit. Illud quod in Evangelio Matthaei omnes quaerunt Ecclesiastici, et non inveniunt ubi scriptum sit, Quoniam Nazaraeus vocabitur , eruditi Hebraeorum de hoc loco assumptum putant. Sed sciendum quod hic NESER, per SADE litteram scribatur: cujus proprietatem et sonum inter z et s Latinus sermo non exprimit. Est enim stridulus, et strictis dentibus vix linguae impressione profertur: ex qua etiam Sion urbs scribitur. Porro Nazaraei, quos LXX sanctificatos, Symmade trunco et de radice Jesse per Mariam Virginem repente consurget, requiescet spiritus Domini, quia in ipso complacuit omnem plenitudinem divinitatis habitare corporaliter: nequaquam per partes, ut in caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
ysaias: nͥ dñs sabaoth reliquisset nobis
sem̃. sic̃ sodoma facti eẽmꝰ. & gomorre
similes fuissemꝰ Ubi gͦ tanti uiri p̃cedit
a uctoritas: cesset alia omĩs int̾pretatio.
minũ in ierłm & in iudea fuerit
multitudo qͣndo passus ẽ dñs intelli¬
ꝓ cunctis laciniose legis cerimoniis
dedit p̃ceptũ breuis simũ dilecti.¬
onis & fidi᷑ ut qͦd nobis fieri noluerimus
ne fecerimꝰ alt̾i. Unde & dñs in eugłio. in
his inqͥt duob mandatis pendet omĩs
lex & ꝓpħe. Hon nulli hoc capitulũ ad
illa tempora referunt. qͣndo sub xoroba¬
bel filio Salathĩel. & ihesu filio iosedech.
& exra. & neemia. q̃dam pars popłi reu̾¬
sa ẽ in iudeã. Qb respondebimꝰ ñ eos
seruare ordinẽ hẏstorie.: maxime cũ ea
q̃ sequunt᷑ ñ adu̾sum babylonios quoꝵ
rex nabuchodonosor fuit. s adu̾sũ sen¬
nacherib regẽ dicant᷑ assyrior. Propt̃
hoc hȩc dicit dñs ds exercituum. Noli ti¬
mere popłs m̃s habitator syon ab assur.

Expanded text:
Isaias: Nisi Dominus sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus, et Gomorrhae similes fuissemus . Ubi ergo tanti viri praecedit auctoritas, cesset alia omnis interpretatio. minum in Hierusalem, et in Judaea fuerit multitudo, quando passus est Dominus, intellipro cunctis laciniosae legis caeremoniis, dedit praeceptum brevissimum dilectionis et fidei, ut quod nobis fiene fecerimus alteri. Unde et Dominus in Evangelio: In his, inquit, duobus mandatis pendet omnis Lex et Prophetae . Nonnulli hoc capitulum ad illa tempora referunt, quando sub Zorobabel filio Salatiel, et Jesu filio Josedec, et Esdra, et Neemia quaedam pars populi reversa est in Judaeam. Quibus respondebimus, 150 non eos servare ordinem historiae, maxime cum ea quae sequuntur, non adversum Babylonios, quorum rex Nabuchodonosor fuit, sed adversum Sennacherib regem dicantur Assyriorum. Propter hoc haec dicit Dominus Deus exercituum: Noli timere, populus meus habitator Sion ab Assur,
Abbreviated transcription (Latin):
racundiȩ meȩ egressus ẽ: & ñ solum ꝯ¬
tra isct ad quẽ directus fuerat. s in
gentes plurimas debachatus ẽ. ut omĩa
ꝑ circuitũ regna contereret: & usq
ad int̾nstionem gentiũ plurimarũ illiꝰ
mucro seuiret. Erectus enĩ in supbiã:
hȩc ausus ẽ dicere. Duces mei aliarũ
gentiũ reges st̃: & mͥ subiecti nationi¬

Expanded text:
racundiae meae egressus est, et non solum cracundiae meae egressus est, et non solum contra Israel, ad quem directus fuerat, sed in gentes plurimas debacchatus est, 144 ut omnia per circuitum regna contereret, et usque ad internecionem gentium plurimarum illius mucro saeviret. Erectus enim in superbiam, haec ausus est dicere: Duces mei aliarum gentium reges sunt, et mihi subjecti, cun
Abbreviated transcription (Latin):
& illã. s tuli arabiã. & damascũ. &
samariã: hẽ suggerit sensum. Cũ in¬
qͥt dix̾int assyrio qͥ capti sc̃. tu pͥnceps
omium: ille adhuc infirmũ ẽe se sen¬
tiones tns babylonẽ necdũ mee subdi¬
d̾im potestati : Quomͦ autẽ arabiã
cepi & damascũ & samariã. sic omĩa
mͥ regna substernã. Transeamꝰ ad he¬
braicũ: & qͦd nob̾ uidet᷑. breuit̾ anuote¬
mꝰ. Ue assẏrio id ẽ sennacherib qͥa ip¬
se ẽ uirga & baculꝰ furoris mei. In ma¬
nu enĩ eiꝰ indignatio mea̾ & ꝑ illũ ꝑcu¬
tiã gentẽ falla cissimã: q̃ int̾ me semꝑ
& ydola claudicauit. Quȩ p̃cepta m ea
se facturã ẽẽ mentita ẽ & contra popu¬
lũ furoris mei ipsi p̃cipiã. ut spoliet eũ
atq p̃detur. & redigat in puluerẽ. et
conculcet qͣsi lutũ platearũ: id ẽ ut ꝑ¬
cutiat eũ. & ñ int̾ficiat: ut nulneret.
& ñ animã auferat. Ipse autẽ modũ i¬

Expanded text:
et illam, sed tuli Arabiam, et Damascum, et et illam, sed tuli Arabiam, et Damascum, et Samariam, hunc suggerit sensum: Cum inquit, dixerint Assyrio qui capti sunt, tu princeps es omnium, ille adhuc infirmum se esse sentiones trans Babylonem, necdum meae subdiderim potestati? Quo modo autem Arabiam cepi, Damascum, et Samariam, sic omnia mihi regna substernam. Transeamus ad Hebraicum, et quid nobis videatur, breviter annotemus. Vae Assyrio, id est, Sennacherib, quia ipse est virga, et baculus furoris mei, in manu enim ejus indignatio mea, et per illum percutiam gentem fallacissimam, quae inter me semper et idola claudicavit, quae praecepta mea se facturam esse mentita est, et contra populum furoris mei ipsi praecipiam, ut spoliet eum atque praedetur, et redigat in pulverem, et conculcet quasi lutum platearum, id est, ut percutiat eum, et non interficiat, ut vulneret, et non animam auferat. Ipse autem modum i
Abbreviated transcription (Latin):
tes plurimas. Oͦd si dix̾int ei. tu solꝰ es
pͥnceps. respondebit. Nontuli regionẽ
q̃ ẽ suꝑ babylonẽ: & chalanne ubitur.¬
ris edificata ẽ. Tuli autẽ arabiã. & da¬
mascũ & Samariã. Siẽ has tuli: sic omĩa
regna capiã. Ululate sculptilia in hie¬
rusalẽ & samaria. Sic̃ enĩ feci Samarie
& ydolis eiꝰ sic faciã hierłm & symula¬
chris illiꝰ P rimũ sciendũ qͦd in hebraico
ũ habeat᷑ chalanͣne s chalanͣno. Ultima
enĩ nominis huiꝰ litt̾a ñ ẽ hẽcħ. ut illi pu¬
tauert. s uaũ. Quȩ littere sola int̾ se
distant magnitudine. Turris autẽ ȩdi¬
ficata ẽ incãpo sennaar: in quo erant
ex confusione linguarũ nom̃ accepit. Nec
arabia autẽ nec sennaar habet᷑ in hebre¬
o: s emath. qũa syriusq hodie uocant¬
epyphaniã. Ululate quoq sculptilia in
hierłm. de suo addidunt. Qdq supͣ
scͥptum ẽ. & si dix̾int tu solus es pͥn¬
ceps. respondebit. ñ tuli regionẽ illã

Expanded text:
od si dixerint ei: Tu solus es princeps, respondebit: Non tuli regionem quae est supra Babylonem, et Chalane, ubi turris aedificata est. Tuli autem Arabiam, et Damascum, et Samariam: sicut has tuli, sic omnia regna capiam. Ululate sculptilia in Jerusalem, et Samaria; sicut enim feci Samariae, et idolis ejus, sic faciam Jerusalem et simulacris illius. Primum sciendum est quod in Hebraico non habet Chalane, sed CHALANNO  . Ultima enim nominis hujus littera non est IOD, ut illi putaverunt, sed VAU, quae litterae sola inter se distant magnitudine. Turris autem aedificata est in campo Sennaar, in quo erant ex confusione linguarum nomen accepit . Arabia autem non habetur in Hebraeo, sed Emath, quam Syri usque hodie Epiphaniam vocant. Ululate quoque sculptilia in Jerusalem, de suo addiderunt. Quodque supra scriptum est: Si dixerint ei, tu solus es princeps, respondebit, non tuli regionem illam,
Abbreviated transcription (Latin):
te dño qm̃ magnifice fecit: annunti¬
ate hoc in uniu̾sa t̾ra. Hȩc p̃cipiunt᷑
ab apłis & reliquiis isrł. his qͥ de gen¬
tib credidunt: ut soli confiteantur
libuᷤᷤ ut sciant q̃m solꝰ excelsus ẽ. cui cantan¬
dum ẽ qͦd magnifice fec̾it. & in om̃i orbe
illiꝰ miscdĩa predicet᷑. Extilta & larida
habitatio syon: qͥa magnꝰ in medio tii

Expanded text:
nnuntiate hoc in universa terra. Haec praecipiuntur ab Apostolis et reliquiis Israel his qui de gentibus crediderunt: ut soli confiteantur libus; 167 ut sciant, quoniam solus excelsus est: cui cantandum sit quod magnifice fecerit, et in omni orbe illius misericordia praedicetur. Exsulta et lauda, habitatio Sion
Abbreviated transcription (Latin):
dicis uideȩ t̾re claudebat᷑ angustiis:
nc̃ repleu̾it omnẽ t̾rã scientia sua. &
de morte consurgens regnet in genti¬
b & ipsũnationes dep̃cent᷑ atq ado¬
rent: ita dũtaxat. ut adiciat scdo ma¬
nũ suã ad possi dendũ qͦd reliquũ
ẽ popłi sui. & congregandos ꝓfugos
ifrł. & disꝑsos iuda cõl ligendos a
quatuor plagis t̾rȩ quia semi
Meliꝰ autẽ ẽ ut Sẏ on id ẽ specu¬
lã in sublimib collo catã int̾prete.¬
mͦ eccłiam: de qua & qͥnquage¬
simꝰ ꝑsalmꝰ canit. Benigne fac in
bona uoluntate tua syon & edifi¬
cent᷑ muri ierłm: ut acceptabile
fiat in ea dño sacrificiũ iustitie.
oblationes & holocausta & ui¬
tulus quẽ filio penitenti pa¬
t̾ clem̃tissimꝰ immolauit:

Expanded text:
dicis Judaeae terrae claudebatur angustiis, nunc repleverit omnem terram scientia sua, et de morte consurgens regnet in gentibus, et ipsum nationes deprecentur atque adorent, ita duntaxat, ut adjiciat secundo manum tuam ad possidendum, quod reliquum est populi sui, et congregantes profugos Israel et dispersos Juda colligendos a quatuor plagis terrae, quia seminmelius autem est, ut Sion, id est speculam in sublimibus collocatam interpretemur Ecclesiam, de qua et quinquagesimus psalmus canit: « Benigne fac in bona voluntate tua, Sion, ut aedificentur muri Jerusalem. » Ut acceptabile fiat in ea Domino sacrificium justitiae, oblationes et holocausta, et vitulus, quem filio poenitenti pater clementissimus immolavit
Abbreviated transcription (Latin):
rt: & deuorabit in circuitu colliũ omĩa.
Unde ad ir̃a dñi t̾ra contremuit: & po¬
pulꝰ ignis factus ẽ pabulũ: Qa tanta
fuit in eo crudelitas. ut ne Rm̃o quidẽ
germanitatis nomini parceret: s dexte¬
rã deserens atq contẽpnens. ñ saturare¬
tur in his q̃ sinistrȩ erant.: dũ uolupta¬
tũ & malors patitur famẽ. & semꝑ cupit
malis peiora sociare. Ipse quoq manas.¬
ses & ephraim qͥ deuno nati st̃ u̾to. &
de eodẽ parente generati: in tantã ra¬
derent. Legamꝰ regũ & paraly pome¬
non uolumina. & inueniemꝰ samarie
int̃ se bella ciuilia: dũ alii ꝓ aliis re-¬
gib dimicant: & quomͦ suis regib int̃¬
fectis. in uide expugnatione concordeñ
Scd̾m tropologiam auferet dñs cap̃
& caudã: maiorẽ parit̾ ac minorem:
Caudãq appellans. ñ homines s uim̃¬
ta hereticos ẽẽ demonstrat: q̃ hoc mẽ¬
bro utuntur ad stercora ꝓtegenda &

Expanded text:
runt: et devorabit in circuitu collium omnia. runt: et devorabit in circuitu collium omnia. Unde et ad iram Domini terra contremuit, et populus ignis factus est pabulum, quia tanta fuit in eo crudelitas, ut ne charissimo quidem germanitatis nomini parceret, sed dextram deserens atque contemnens, saturaretur in his quae sinistra erant: dum voluptatum, et malorum patitur famem, et semper cupit malis pejora sociare. Ipsi quoque Manasses, et Ephraim, qui de uno nati sunt utero, et de eodem parente generati, in tantam raderent. Legamus Regum et Paralipomenon volumina, aliis regibus dimicant, et quomodo suis regibus interfectis, in Judae expugnationem concordent. Secundum tropologiam, auferet Dominus caput et caudam, majorem pariter ac minorem. Caudam appellans, non homines, sed jumenta, haereticos esse demonstrat, quae hoc membro utuntur ad stercora protegenda, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
munera pcipitabant᷑ in mortẽ. Unde
& supͣ legimꝰ. Popłs m̃s qͥ beatũ te di¬
cunt. seducunt te: & semitas pedũ tu¬
orũ supplantant. In tali popło nulliꝰ
ꝑsone miserebit᷑ d̾s. ñ pupilli. ñ uidy¬
e. Qͥa omĩs hẏpochrita ẽ. aliud simu¬
lans. & aliud agens: ꝓmittens castita¬
tẽ. & uiuens luxuriose. p̃ferens pau¬
ꝑtatẽ. & replens marsupiũ. Unde iun¬
git & dicit. & uniu̾sum os locutũ
ẽ stultitiã. Propt̾ hȩc omĩa dñs ñ cessat
irasci: s adhuc ad ꝑcutiendũ eleuat
manũ. & quia ista fecert̃. succendit᷑
quasi ignis impietas. ut ñ cultũ agr̃u.
s uepres & spinas deuoret: nec frugĩferas
arbores. s infructuosũ saltũ in quo ha¬
bitant bestiȩ rapiens flãma consumat.
Qũa obrẽ dicit᷑ qͦd densitas saltus igne
supposito a fumi suꝑbia & altitudine
conuoluat᷑. Om̃e enĩ qͦd excelsum ẽ. & in
sublime consurgens: suꝑbũ appellari po¬
test. Pro qͦ uescio qͥd uolentes.lxx. tͣnstule¬

Expanded text:
munera, praecipitabuntur in mortem. Unde et supra legimus: Populus meus, qui beatum te dicunt, seducunt te, et semitas pedum tuorum supplantant . In tali populo nullius personae miserebitur Deus: non pupilli, non viduae, quia omnis hypocrita est, aliud simulans, et aliud agens: promittens castitatem, et vivens luxuriose: praeferens paupertatem, et replens marsupium. Unde jungit, et dicit: Et universum os locutum est stultitiam. Propter haec omnia Dominus non cessat irasci, sed adhuc ad percutiendum elevat manum. Et quia ista fecerunt, succendetur quasi ignis impietas, ut non cultum agrum, sed vepres et spinas devoret, nec frugiferas arbores, sed infructuosum saltum, in quo habitant bestiae, rapiens flamma consumat Quam ob rem dicitur quod densitas saltus igne supposito, fumi superbia et altitudine convolvatur. Omne enim quod excelsum est, et in sublime consurgens, superbum appellari potest. Pro quo nescio quid volentes LXX transtule
Abbreviated transcription (Latin):
uantẽ: qͦd legis p̃cepta subu̾tant. &
rectã deprauent uiã. Longeuũ qͦq
qͥ caput ẽ. & pseudo ꝓpħam qͥ in cau¬
da ponit᷑. disꝑdet: & magistros pari¬
t̃ & discipłos: alios qͥ propt̃ mun̾a
laudant peccatores: alios qͥ laudati
sua mala ñ sentiunt. nec agunt pe¬
nitentiã. Propt̾. in iuuenib eors ñ lȩ¬
tabit᷑ dñs: Uȩ enĩ ciuitati. cuiꝰ rex ad¬
olescens: & qui dm̃ patrẽ uł dñm ue¬
rũ ꝑdidunt. ñ impetrabt̃ misediam
Om̃is enĩ hereticꝰ hẏpochrita ẽ: ali

Expanded text:
quod legis praecepta subvertant, et rectam depravent viam. Longaevum quoque, quia caput est, et pseudoprophetam qui in cauda ponitur, disperdet, et magistros pariter, et discipulos; alios qui propter munera laudant peccatores: alios qui laudati sua mala non sentiunt, nec agunt poenitentiam. Propter hoc in juvenibus eorum non laetabitur Dominus: Vae enim civitati cujus rex adolescens . Et qui Deum Patrem vel Dominum verum perdiderunt, non impetrabunt misericordiam. Omnis enim haereticus hypocr
Abbreviated transcription (Latin):
& inmicos illiꝰ dissipabit. Cupiunt enĩ¬
& ipsi insimilitudinẽ templi dĩ ȩdificare
sibi templũ in samaria. S qͣmuis mo¬
uint pedes ab oriente & dix̾int. ueni¬
te edificemꝰ turrĩ. & faciamꝰ nob̾ nobis

Expanded text:
et inimicos illius dissipabit. Cupiunt eniet inimicos illius dissipabit. Cupiunt enim et in similitudinem Templi Dei, aedificare sibi templum in Samaria; sed quamvis moverint pedes ab Oriente, et dixerint: Venite, aedificemus turrim, et faciamus nobis
Abbreviated transcription (Latin):
in isrł hoc ẽ in hereticos. qͥ deum uide
se iactant. Seient itaq pͥneipes eors.
& om̃s qͥ habitant in samaria. hoc ẽ qͥ
di legẽ custodire se dicunt. & in ub̃ta¬
te ẽẽ uirtutũ & fructus afferre iusti¬
tie. hoc enĩ int̾pretatur ephraim: qͥ in
suꝑbia cordis sui despiciunt ȩccłiam᷑ &
simplicitatẽ eiꝰ arbitrantes imꝑitiam
dicunt. Pro lat̾ib illiꝰ quadris lapidi¬
b atq fortissimis ed ificabimꝰ eccli̾as
nr̃as. & ꝓ infructuosis arborib citoq
ꝑituris cedros sublimissimas exstruie¬
mꝰ. Quas conteret dñs: & quas iustus
sub ꝑsona impii uidisse se narrat. &
ñ inuentũ locũ earum. Dicit gͦ dñs.
qͦd Rasin qͥ int̾pretatur sapientia se¬
cularis. cuiꝰ ephraim utebat᷑ auxilbio.
illũ dimicent. Ee tã ab oriente qͣm ab oc¬
eidente expugnet᷑: & deuoraturi sint
israhelem doto ore. Pro quib int̃preta¬
ti st̃.lxx. Edificemꝰ nob̾ turrĩ: & alli¬
det ds̃ qui consurgunt ꝯtra montẽ syon:

Expanded text:
m videre se jactant. Sciant itaque principes eorum, et omnes qui habitant in Samaria, hoc est, qui Dei legem custodire se dicunt, et in ubertate esse virtutum, et fructus afferre justitiae hoc enim interpretatur Ephraim, qui in superbia cordis sui despiciunt Ecclesiam, et simplicitatem ejus arbitrantes imperitiam, dicunt: pro lateribus illius, quadris lapidibus atque fortissimis aedificabimus Ecclesias nostras, et pro infructuosis arboribus citoque perituris, cedros sublimissimas exstruemus, quas conteret Dominus, et quas justus sub persona impii vidisse se narrat, et non inventum locum earum . Dicit ergo Dominus, quod Rasin, qui interpretatur sapientia saecularis, cujus Ephraim utebatur auxilio, illum dimicent, et tam ab Oriente, quam ab Occidente expugnetur, et devoraturi sint Israelem toto ore. Pro quibus interpretati sunt LXX: Et aedificemus nobis turrim: et allidet Deus qui consurgunt contra montem Sion,
Abbreviated transcription (Latin):
re. Ꝙ quomͦ temporib moysi rubrũ
siccatũ ẽ mare. ut popłs de egypto
fugeret: sic econtͣrio egypti flumina
siccabunt᷑. ut reliquiȩ popłi di q̃ ab
assyriis. & diu̾sis gentib saluabunt᷑.
tͣnseant in egẏptum: nequa qͣm fugi¬
entes eã s capientes. & suo calcantes
pede. Prudens & xp̃ianꝰ lector hauc
habeat reꝑmissionũ ꝓphetaliũ regu¬
lã: ut q̃ iudei & nr̃r immo ñ ñ nostri
iudaitantes. carnalit̾ futura conten¬
dunt. nos spualit̃ ĩa tͣns acta doceamꝰ.
ne ꝑ occasionẽ istiꝰmodi fabularũ. &
in extricabiliũ iuxta apłm q̃stionũ ui¬

Expanded text:
re. Et quomodo temporibus Moysi Rubrum re. Et quomodo temporibus Moysi Rubrum siccatum est mare, ut populus de Aegypto transfugeret: sic e contrario Aegypti flumina siccabuntur, ut reliquiae populi Dei, quae ab Assyriis et diversis gentibus salvabuntur, transeant in Aegyptum, nequaquam fugientes eam, sed capientes et suo calcantes pede. Prudens et christianus lector hanc habeat repromissionum prophetalium regulam, ut quae Judaei et nostri, immo non nostri Judaizantes, carnaliter futura contendunt, nos spiritualiter jam transacta doceamus, ne per occasionem istiusmodi fabularum et inextricabilium juxta Apostolum quaestionum, ju
Abbreviated transcription (Latin):
dine sp̃c sui: uł sp̃u iolentissimo. Qd
regnũ intelligimꝰ romanors. Regnan¬
te enĩ cesare augusto. qͣndo flos de
pͥma facta ẽ descͥptio: potentissimũ
priꝰ regnũ egyptior qͦd multis dura
alueo. & intͣnsibilis erat. in .uii. ualles
humillimas. & riuos diuisus ẽ atq
coneisus: ut calciatis pedib tͣnsiretur.
hoc autẽ tropologice significat. qͦd
gentẽ egyptiors in tantũ ydolatͥe
& uanissimȩ suꝑstitioni deditã. ut
accipitres. noctuas. canes & hircos &
asinos diuino nomine consetrareñ:
de infinita regni potentia ꝑ sin¬
gulos Romani imꝑii uidices distͥ¬
buerit: ut aliũ iudicẽ habeat tħe.¬
bais. aliũ libia. aliũ pentapolis. a¬
hum egyptus. aliũ alexandria. et
diu̾se regiones. qͣs nouoic egyptii
uocant: pͦropt̾ea autẽ sub meta pho¬
ra nilꝰ diuisus in partes ẽ. & cesus
in riuos: ut possit absq ullo impe¬
dim̃to eugłicus sermo discurrere:
& ad popłos egypti ultimos ꝑueni¬

Expanded text:
itus sui, vel spiritu violentissimo, quod regnum intelligimus Romanorum. Regnante enim Caesare Augusto , quando flos de prima facta est descriptio, potentissimum prius regnum Aegyptiorum, quod multis duravalveo, et intransibilis erat, in septem valles humillimas et rivos divisus est atque concisus, ut calciatis pedibus transiretur. Hoc autem Tropologice significat, quod gentem Aegyptiorum, in tantum idololatriae et vanissimae superstitioni deditam, ut accipitres, noctuas, canes, et hircos, et asinos, divino nomine consecrarent, de infinita regni potentia per singulos Romani imperii judices distribuerit, ut alium judicem habeat Thebe, alium Libya, alium Pentapolis, alium Aegyptus, alium Alexandria, et diversae regiones, quas νόμους Aegyptii vocant. Propterea autem sub metaphora Nilus divisus in partes est, et s in rivos, ut possit absque ullo impedimento Evangelicus sermo discurrere, et ad populos Aegypti ultimos perveni
Abbreviated transcription (Latin):
bunt᷑. Qa de uuiꝰ pauli apłi intelliga¬
mꝰ exemplo: qͥ ꝑ pãphiliã & asiã. & ma¬
cedoniã. & achaiã. & diu̾sas insulas
atq ꝓuintias ad italiã quoq ut ip¬
se scribit. & ad hispanias alienigena¬
credid̾unt ex iudeis. simul p̃dabunt᷑
orientẽ: & in ydumeã & moab exten¬
dent manꝰ suas: iuxta illud qͦd sub
ꝑsona dauid xp̃e mystice loquit᷑. In
ydumeã extendã calciam̃tum meũ:
mͥ alienigene seruiunt. hȩ enĩ gen¬
tes eo tempore qͦ ysaias ꝓphetabat.
ad u̾sarie erant popło iudeors: & ic¬
circo nẽ dieit qͦd pꝰquã surre̾xit radix
iessȩ ut regnet in gentib. & uexillũ
crucis ob salutẽ totiꝰ orbis fuerit ele¬
uatũ: tẽ etiã ydumea. & moab. & filii
ammon. omĩs scilicet arabiȩ latitudo
dent apłis manꝰ & in locis ydolatͥȩ¬

Expanded text:
 de unius Pauli apostoli intelligamus exemplo, qui per Pamphyliam et Asiam et Macedoniam et Achaiam et diuersas insulas atque prouincias, ad Italiam quoque et ut ipse scribit ad Hispanias alienigenacrediderunt ex Judaeis, simul praedabuntur Orientem, et in Idumaea et Moab extendent manus suas, juxta illud quod sub persona David Christus mystice loquitur: In Idumaeam extendam calceamentum meum: mihi alienigenae servient . Hae enim gentes eo tempore quo Isaias prophetabat, adversariae erant populo Judaeorum, et idcirco nunc dicit quod postquam surrexerit radix Jesse, ut regnet in gentibus, et vexillum Crucis ob salutem totius orbis fuerit elevatum, tunc etiam Idumaea et Moab et filii Ammon, omnis scilicet Arabiae latitudo dent Apostolis manus, et in locis idol
Abbreviated transcription (Latin):
mꝰ pͥmo anno achat. hanc ad eũ factam pro
uẽ ex echias eẽt annorũ . nͥ forte sextũ exe¬
chiȩ regni annũ quo ẽ capta Samaria. in¬
fantiam eiꝰ appellari dicant ñ ȩtatis s
imꝑii. Qͦd coactũ ẽẽ atq uiolentũ. etiã
stultis patet. Quidã de nr̃is ysaiam
ꝓpham duos filios habuisse contendit. ia¬
sub & emmanuhel. de ꝑphetissa uxore eiꝰ¬
generatos in typũ dñi saluatoris: ut
prior filiꝰ iasub. qͦd int̾pretatur relictus.
siue conu̾tens iudaicũ popłm significet.
qͥ relictus ẽ & pꝰea reu̾sur᷑: scd̾s aut̃ẽ

Expanded text:
 primo anno Achaz hanc ad eum factam propvem Ezechias esset annorum, nchiae regni annum, quo est capta Samaria, infantiam ejus appellari dicant, non aetatis, sed imperii. Quod coactum esse atque violentum, etiam et stultis patet. Quidam de nostris Isaiam prophetam duos filios habuisse contendit, Jasub et Emmanuel: egeneratum, in typum Domini Salvatoris: ut prior filius Jasub, quod interpretatur relictus, sive convertens, Judaicum populum significet, qui relictus est, e
Abbreviated transcription (Latin):
ipsũ gentes dep̃cabunt᷑. & erit sepulchrũ
eiꝰ głosum. Lxx. & erit in die illa radix
iessȩ. & qui consurget ut pͥnceps sit gen¬
tiũ: in ipso gentes sꝑabunt: & erit reqͥes
sensus. Erit mors eiꝰ głosa: ut implere¬
t᷑ illud qͦd saluator in euglio dep̃catur.
Pat̾ glorifica me gła. quã habui pͥus
qũa mundus ẽẽt. apud te. Dictum ẽ
de natiuitate eiꝰ dictum de cet̾is in me¬
dio sacͥm̃tis: uenit ad mortẽ. q̃ ñ consu¬
eto mortaliũ nomine. s qͥa in xp̃o erat
uita ꝑpetua. requies appellat᷑. Hos au¬
tẽ ut manifestũ legenti sensũ faceremꝰ.:
ꝓ dormitione & requie alt̾o u̾bo s eodẽ
sensu sepulchrum uertimꝰ. In tẽpore gͥ
illo qͣndo xp̃i in dodo mundo engłm
choruscau̾it. & repleta fuerit omĩs t̾ra
scientia dñi sic̃ aquȩ maris t̾ram oꝑien¬
tes: erit radix iesse & qͥ de eiꝰ stirpe con¬
in quib abscondet᷑ fortitudo eiꝰ ut ex¬
altatus trahat omĩa ad se. Siue ut

Expanded text:
psum gentes deprecabuntur, et erit sepulcrum ejus gloriosum. LXX: Et erit in die illa radix Jesse, et qui consurget, ut princeps sit gentium, in ipso gentes sperabunt, et erit requies sensus: erit mors ejus gloriosa, ut impleatur illud quod Salvator in Evangelio deprecatur: Pater, glorifica me gloria, quam habui prius quam mundus esset apud te . Dictum est de nativitate ejus, dictum est de caeteris in medio Sacramentis: venit ad mortem, quae non consueto mortalium nomine, sed quia in Christo erat vita perpetua, requies appellatur. Nos autem, ut manifestum legenti sensum faceremus, pro dormitione, et requie, altero verbo, sed eodem sensu, sepulcrum vertimus. In tempore igitur illo, quando Christi in toto mundo Evangelium coruscarit, et repleta fuerit omnis terra scientia Domini, sicut aquae maris terram operientes, erit radix Jesse, et qui de ejus stirpe conin quibus abscondetur fortitudo ejus, ut exaltatus omnia trahat ad se . Sive ut
Abbreviated transcription (Latin):
manuhel. idd ẽ nobcum d̾s. dm̃ illum ẽẽ
monstrau̾it: tam̃ nc̃ dic̾it factũ illiꝰ pͥn¬
cipatũ suꝑ humerũ eiꝰ uł qͦd cruc̃e suã
ipse portau̾it: uł ꝑ humerũ ostendens
brachii fortitudinẽ eõdẽ ysaia dicente.
Reuelauit dñs ds̃ brachiũ scm̃ suũ om¬
auditui nr̃o: & brachiũ dñi cui reuela¬
tum ẽ. Uocabit᷑ gͦ pꝰ duo nomina sex
aliis nominib: admirabilis consiliariꝰ.
d̾s. fortis. pat̾ futuri scli. pͥnceps pacis.
Non enĩ ut pleriq putant bina iungen¬
da st̃ nomina. ut legamꝰ. ad mirabilis co¬
siliatiꝰ. & rursũ. ds fortis: S ad in irabit
legendus ẽ separat̃i. qͦd hebraice dicit᷑

Expanded text:
manuel, id est, nobiscum Deus, Deum illum esse manuel, id est, nobiscum Deus, Deum illum esse monstraverit: tamen nunc dicit factum illius principatum super humerum ejus, vel quod crucem suam ipse portaverit: vel per humerum ostendens brachii fortitudinem, eodem Isaia dicente: Revelavit Dominus Deus brachium sanctum suum omauditui nostro: et brachium Domini cui revelatum est ? Vocabitur ergo post duo nomina, sex aliis nominibus: Admirabilis, Consiliarius, Deus, 133 Fortis, Pater futuri saeculi, Princeps pacis. Non enim, ut plerique putant, bina jungenda sunt nomina, ut legamus, Admirabilis consiliarius, et rursum, Deus fortis; sed, Admirabilis legendum est separatim, quod Heb
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ nobis filiꝰ datus ẽ nob̾: cuiꝰ pͥncipatꝰ
factus ẽ suꝑ humerũ eiꝰ: & uocabit᷑
nom̃ eiꝰ magni consilii nuntius. Ad¬
ducã enĩ pacẽ suꝑ pͥncipes. & sanita¬
tẽ eiꝰ. Magnꝰ pͥncipatus illiꝰ & pacis
ñ ẽ t̾minꝰ suꝑ thronũ dauid & reg¬
nũ eiꝰ ut corrigat illud̾. & auxiliet᷑
in iudicio & iustitia. ex hoc nẽ & usq
in sełm. Telus dñi Sabaoth faciet
hoc. Id̾o di abolꝰ. & omĩs eiꝰ uiolen¬
ta p̃datio qua humanũ opp̃sserat
genꝰ & sanguinẽ sanguini miscue¬
rat. erit in cõbustionẽ. & eybꝰ ignis
ȩtñi quia natus ẽ nob̾ de uirgine
in generatione ꝓphetisse. Anteqͣm sciat
puer uocare patr̃ẽ suũ & mat̾rẽ suam.
Iste gͥ puer qui natus de uirgine ap¬
pellat᷑ emmancihel id ẽ nobcũ d̃a & de
ꝓphetissa hoc ẽ de seo generatus spũ. nũ¬
cupatus ẽ accelera spolia detrahere. fe¬
stina p̃dari: ñc multis nominib appel¬
latur. & licet ex eo qͦd supͣ dixerat. em¬

Expanded text:
est nobis, filius datus est nobis, cujus principatus factus est super humerum ejus: et vocatur nomen ejus magni consilii nuntius. Adducam enim pacem super principes, et sanitatem ejus: magnus principatus illius, et pacis non est terminus, super thronum David et regnum ejus: ut corrigat illud, et auxilietur in judicio et justitia: ex hoc nunc et usque in saeculum. Zelus Domini sabaoth faciet haec. Ideo diabolus, et omnis ejus violenta praedatio, qua humanum oppresserat genus, et sanguinem sanguini miscuerat, erit in combustionem et cibus ignis aeterni: quia natus est nobis de Virgine in generatione Prophetissae: Antequam sciat puer vocare patrem suum et matrem suam . Iste igitur puer, qui natus est de Virgine, appellatur Emmanuel, id est, nobiscum Deus: et de Prophetissa, hoc est, de Sancto generatus Spiritu, nuncupatus est, accelera, spolia detrahe festina praedari: nunc multis nominibus appellatur. Et licet ex eo quod supra dixerat, Em