comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uolunta sipra. sicut scriptum est a dñõ prepar&ur.
Quac& era dĩ munera capiantur ꝑ quae ueniatur
dĩ appellat a postolus: stipendium inquit peccati
redlitur. Nondonatur : Ideo dixit. stipendiũ
peccatimors: Vt mortem peccato Noñ inmerito
in latam sed debitam demonstracr&.
Oratia uero Nisigratirest gratia nonest. Intel¬
legendum estigitur &iamipsa hominis bona merita
es sedĩmunera quibus cumuita a &erna redditur
Quidnisi gratia progratia redditur: sicergo
factus esthomorectus ut & manere in ea retitudi¬
ne poss&. Nonsine diuino ad iutorio & suofieri
peruersus arbitrio utrum lib& horum elegiss&
dĩuoluntas fier& aut&dam ab illo. autceste
deillo: Proinde quia suam maluit facere quam
dĩ. Deillo facta est uoluntas dĩ qui ex eccdem
massa perditionis quaed eillius stirpe profluxit:
acit aliuduas in honorem aliud in contum eliã:
In honorem : permiseri cordiam : In contumeliã

Expanded text:
voluntas ipsa, sicut scriptum est, a Domino praeparetur , voluntas ipsa, sicut scriptum est, a Domino praeparetur , qua caetera Dei munera capiantur, per quae veniatur Dei appellat Apostolus: Stipendium enim, inquit, predditur, non donatur: ideo dixit, Stipendium peccati mors; ut mortem peccato non immerito illatam, sed debitam demonstraret. Gratia vero nisi gratis est, gratia non est. Intelligendum est igitur etiam ipsa hominis bona merita esse Dei munera; quibus cum vita aeterna redditur, quid nisi gratia pro gratia redditur ? Sic ergo factus est homo rectus, ut et manere in ea rectitudine posset non sine adjutorio divino, et suo fieri perversus arbitrio. Utrumlibet horum elegisset, Dei voluntas fieret, aut etiam ab illo, aut certe de illo. Proinde quia suam maluit facere quam Dei, de illo facta est voluntas Dei, qui ex eadem massa perditionis, quae de illius stirpe profluxit, facit aliud vas in honorem, aliud in contumeliam : in honorem, per misericordiam; in contumeliam,
Abbreviated transcription (Latin):
tura permeritum: Quam uissinegratia Nec
tuncullum meritum esse potuis s&: Quia &si
peccatum in solo erat libero arbitrio constitutũ
Nontamen iustitiae r&inendȩ sufficiebat
liberum arbitrium. Nis iin pasticipatione IN¬
mutabilis boni diuinum adiutorium p̃ber&ur :
Cicut enim mori est in hominis potestatecumulit
Ne moestenim qui non seipsum ut nihilaliud dicã
uel non uescendo possit occidere: Adtenendam
uero uitam uoluntas non satest sia diutoria
siue alimentorum siuequorum᷑q tutaminũm
desint: Sichomo inpara diso ad seoccidendum
relinquendo iustitiam. Idoneus erat peruoluntã¬
tem: Vt autem ab eo tener&uruita iustitice
parum erat uelle Nisi illequi eum fecerat adiuua¬
r&. Sed post illam riunam maior estmisericor¬
diadĩ. Quando &ipsum arbitrium liberandum
est a seruitute cui dominatur cum moste pecca¬
tum Nec omnino perseipsum sed persolam dĩ
gratiam quae in fidex p̃i posita est liberatur. ut

Expanded text:
tura per meritum: quamvis sine gratia nec tura per meritum: quamvis sine gratia nec tunc ullum meritum esse potuisset. Quia etsi peccatum in solo libero arbitrio erat constitutum, non tamen justitiae retinendae sufficiebat liberum arbitrium, nisi participatione immutabilis boni divinum adjutorium praeberetur. Sicut enim mori est in hominis potestate cum velit, nemo est enim qui non seipsum, ut nihil aliud dicam, vel non vescendo possit occidere; ad vitam vero tenendam voluntas non satis est, si adjutoria sive alimentorum sive quorumcumque tutaminum desint: sic homo in paradiso ad se occidendum relinquendo justitiam idoneus erat per voluntatem, ut autem ab eo teneretur vita justitiae, parum erat velle, nisi ille qui eum fecerat adjuvaret. Sed post illam ruinam major est misericordia Dei, quando et ipsum arbitrium liberandum est a servitute, cui dominatur cum morte peccatum. Nec omnino per seipsum, sed per solam Dei gratiam, quae in fide Christi posita est, liberatur; ut
Abbreviated transcription (Latin):
tatem suam : ut beneipsefacer& &iam demale¬
potentis bona: Sic enim opostebat prius hominẽ
fieri: ut &bene uelle poss& & male: Necgͣratis
sibene nec inpunesimale: Poste a uero sicerit
ut male uelle non possit. Nec id eo libero carebit
arbitrio: multo qui ppeliberius critarbi trium
quod omnino non poterit serui repeccato:
Nequeenim culpanda est uoluntas Autuolun¬
tasnon est : Aut libera dicenda non est: Qua
beaties sesic uolumus. utesse miseri non solum Noli¬
mus: sed nequaquam prorsur uelle possimus
Sicutergo animanr̃a &̃ am nunc nolle in felici¬
tatem ita nolle iniquitatem semper habituraẽ:
sed ordo pr&ermittendus non fuit : in quods̃
uoluit ostendere: Quam bonum sit animal rati¬
onale quod &iam non peccare possit. Quamuis
sit melius quod peccare non possit: Sicut minor
fuit inmostalitas. sed tameni fuit: Inqua poss&
&am non mori. Quamuis maior futura sit
ꝑdidit ꝑliberum arbitrium: Hanc est acceptura
pergratiam quamfuerat. sinon peccass& accep¬

Expanded text:
tatem suam, ut bene ipse faceret epotentis bona. Sic enim oportebat prius hominem fieri, ut et bene velle posset et male; nec gratis, si bene; nec impune, si male: postea vero sic erit, ut male velle non possit, nec ideo libero carebit arbitrio. Multo quippe liberius erit arbitrium, quod omnino non poterit servire peccato. Neque enim culpanda est voluntas, aut voluntas non est, aut libera dicenda non est, qua beati esse sic volumus, ut esse miseri non solum nolimus, sed neqSicut ergo anima nostra etiam nunc nolle infelicitatem, ita nolle iniquitatem semper habitura est. Sed ordo praetermittendus non fuit, in quo Deus voluit ostendere quam bonum sit animal rationale quod etiam non peccare possit, quamvis sit melius quod peccare non possit: sicut minor fuit immortalitas, sed tamen fuit, in qua posset etiam non mori, quamvis major futura sit perdidit per liberum arbitrium; hanc est acceptura per gratiam, quam fuerat, si non peccasset, accep
Abbreviated transcription (Latin):
Quisenim Nisi insipiens dm̃ iniquumput&. siue
iudicium poenale ingerat digno. siue misericor¬
diam prest& in digno : Denique infest & dicit:
Igitur non uolentis. Neque currentis sed miseren¬
tis estdĩ: Ambo itaque gemininatura filiurȩ
nascebantur. Nullis quidemoperibus propriis.
sed originaliter exadam uinculo damnationis
obstricti: sed qui dixit. Miserebor cuius miser¬
tus ero. Iacobdilexit permiseri cordiam gratuitã
Esau aute modio habuit periudicium debitum:
Quod cum deber&ur ambobus in altero alter agno¬
uit Nonde suis distantibur meritis sibies seglorian¬
dum quod in eadem causa idem supplicium non in¬
currit. sed dediuinȩ gratiae largitate. quia
non uolentis Neque currentis sed miserentis est
dĩ : Atissimo quippe acsaluberrimo sacramen¬
to uniuersa facies atqueutitadixerim Vultus
sc̃arum scripturarum beneintuenter. id ammone¬
re inuenitur. ut quigloriatur : indñoglori&ur:¬

Expanded text:
Quis enim nisi insipiens Deum iniquum putet, sive Quis enim nisi insipiens Deum iniquum putet, sive judicium poenale ingerat digno, sive misericordiam praestet indigno? Denique infert, et dicit, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Ambo itaque gemini natura filii irae nascebantur , nullis quidem operibus propriis, sed originaliter ex Adam vinculo damnationis obstricti. Sed qui dixit, Miserebor cujus misertus ero, Jacob dilexit per misericordiam gratuitam, Esau autem odio habuit per judicium debitum. Quod cum deberetur ambobus, in altero alter agnovit non de suis distantibus meritis sibi esse gloriandum, quod in eadem causa idem supplicium non incurrit; sed de divinae gratiae largitate: quia non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Altissimo quippe ac suluberrimo sacramento universa facies, atque, ut ita dixerim, vultus sanctarum Scripturarum, bene intuentes id admonere invenitur, ut qui gloriatur, in Domino glorietur
Abbreviated transcription (Latin):
ribus sed ex uocante dictum estei: Quiamaior
serui & minori: Propter quod adhibuit alterũ
proph&icum testimonium: ubiscriptum est:
Iacob dilexi esauautem odio habui. Qciens
autem quem ad modum poss& hoc quod dictum ẽ
Permouere eos qui pen&rare intellegendo Non
possunt hancaltitudinem gratiae:
Quidergo dicimus ait: Num quid in iquitas est¬
apud dm̃ absit : Iniquum enimuid&dir: utsine
ullis bonorum malorumue operum meritis
Unum ds̃ diligat: oderit alterum: Qua in re
si futura opera uel bonahiuus uel mala illius quȩ
ds̃ utique prȩsciebat uell& intellegi. Nequaquam
dicer& Non exoperibus sed dicer& ex futuris ope¬
ribus. Eoque modo istam soluer& quȩstionem
ImmoNullam quam soluiopus ess& facer& questi¬
onem: Nunc uerocum respondiss&. absit. Id est
absit utsit iniquitas apud dm̃. Mox ut probar&
nulla hoc iniquitate dĩfieri : Morses enimdicit¬
inquit miserebor cuius misertus fuero. &mise¬
ricordiam prestabo: cuimisericors fuero:

Expanded text:
ribus, sed ex uocante dictum est e i quia maior ribus, sed ex uocante dictum est e i quia maior seruiet propheticum testimonium, ubi scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Sentiens autem quemadmodum posset hoc quod dictum est permovere eos qui penetrare intelligendo non possunt hanc altitudinem gratiae, Quid ergo dicemus? ait; numquid iniquitas apud Deum? Absit. Iniquum enim videtur, ut sine ullis bonorum malorumve operum meritis, unum Deus diligat, oderit alterum. Qua in re si futura opera vel bona hujus vel mala illius, quae Deus utique praesciebat, vellet intelligi, nequaquam diceret, non ex operibus: sed diceret, ex futuris operibus; eoque modo istam solveret quaestionem; imo nullam, quam solvi opus esset, faceret quaestionem. Nunc vero cum respondisset, Absit, id est, absit ut sit iniquitas apud Deum; mox ut probaret nulla hoc iniquitate Dei fieri, inquit: Moysi enim dicitmiserebor cujus misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero.
Abbreviated transcription (Latin):
potentissimus quod uolebat : &ubiest illa omni¬
potentia : qua in caelo &anterra. omnia quaecũq
uoluit fecit: Sicolligere filios hierus alemuoluit¬
& non fecit : Aupotius illa quidem filios suos ab ipso
colligi noluit. Sed ea quoque nolente filios eius
collegit ipse quos uoluit : Quia in caelo &interra
Non quȩdam uoluit & fecit᷑. Quȩdam uero uoluit
& non fecit. sed omnia qua ecum que uoluitfecit:
Quis porro tam impie deripiat ut dicat dm̃ malas
hominum uoluntates quas uoluerit. quando
uoluerit. ubi uoluerit inbonum non posseconuer¬
tere : Sed cum facit ꝑ misericordiam facit. Cum
autem non facit: ꝑ iudicium non facit: quõ ciuius
uult miser&ur: & quem uult obdurat: Quodut
dicer& a postolus gratiam commendabat : Ad
cuius cõmendationem deillis in rebecceutero gemi¬
nis fuerat iam loquutus quibus nondum natis
nec aliquid agentibus boni seumali. ut secundum
electionem propositum dimaner&. Non ex ope¬

Expanded text:
potentissimus quod volebat. Et ubi est illa omnipotentissimus quod volebat. Et ubi est illa omnipotentia, qua in coelo et in terra omnia quaecumque voluit, fecit; si colligere filios Jerusalem voluit, et non fecit? An potius illa quidem filios suos ab ipso colligi noluit, sed ea quoque nolente filios ejus collegit ipse quos voluit? quia in coelo et in terra, non quaedam voluit et fecit, quaedam vero voluit et non fecit; sed omnia quaecumque voluit, fecit. Quis porro tam impie desipiat, ut dicat Deum malas hominum voluntates quas voluerit, quando voluerit, ubi voluerit, in bonum non posse convertere? Sed cum facit, per misericordiam facit: cum autem non facit, per judicium non facit. Quoniam cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quod ut diceret Apostolus, gratiam commendabat: ad cujus commendationem de illis in Rebeccae utero geminis fuerat jam locutus, quibus nondum natis, nec aliquid agentibus boni seuelectionem propositum dei maneret, non ex ope
Abbreviated transcription (Latin):
piam. creaturȩ uoluntatis omni potentis impeditu
effectus
uam obrem uidendum est. quem ad modum
sit dedõ dictum. Quia & hocuerissime a posto¬
lus dixit. Quiomner homines uultsaluos fieri:
Cum enimnonomner sed multo plures non fiunt
salui: Vid&ur utique nonfieri quod ds̃ uult
fieri: Humana scilic& uoluntate impediente
uoluntatem dĩ. Quando enim quȩritur causa
cur non omnes saluifiant: responderisol&: quia
hoc ipsi nolunt: Quod quidem dici depariuilis non
potest. quorum non dumest uelle: seunolle:
Nam quod infantili motufaciunt: sieorum uolun¬
tati. iudicar&ur esse tribuendum: Quando bapti¬
zantur cum resistunt. quantum possunt: &iam
nolenter eos saluos fieri diceremus. sed apestius dñs
ineuangelio conpellans impiam ciuitatem: Quoti¬
ens inquit uolui congregarefilios tuos sicut gallina
pullos suos & noliusti : Tam quam dĩ uoluntas supe¬
ratasit hominum uoluntate: &infirmissimis
nolendo impedientibus. Non potuerit facere

Expanded text:
piam creaturae voluntatis omnipotentis impeditur piam creaturae voluntatis omnipotentis impeditur effectusuamobrem videndum est quemadmodum sit de Deo dictum, quia et hoc verissime Apostolus dixit, Qui omnes homines vult salvos fieri . Cum enim non omnes, sed multo plures non fiunt salvi, videtur utique non fieri quod Deus vult fieri, humana scilicet voluntate impediente voluntatem Dei. Quando enim quaeritur causa cur non omnes salvi fiant, responderi solet quia hoc ipsi nolunt. Quod quidem dici de parvulis non potest, quorum nondum est velle, seu nolle. Nam quod infantili motu faciunt, si eorum voluntati judicaretur esse tribuendum, quando baptizantur, cum resistunt quantum possunt, etiam nolentes eos salvos fieri diceremus. Sed apertius Dominus in Evangelio compellans impiam civitatem, Quoties, inquit, volui colligere filios tuos sicut gallina pullos suos, et noluisti ! tanquam Dei voluntas superata sit hominum voluntate, et infirmissimis nolendo impedientibus non potuerit facere
Abbreviated transcription (Latin):
cumque uoluitfecit: Quod utiquenon est uerũ
si aliqua uoluit: & non fecit: & quodestindignius
Ideo non fecit. quonefier& quod uolebat om̃ps
uoluntas hominis impediuit: Nonergofitaliqid
Nisiom p̃s fieriuelit . uelsinendo utfiat. uel ipse
&iam sinendo fieri quaecumquefiunt male :
Non enim hoc nisiiusto uidiciosinit: & pro facto
bonumest: omne quodiustum est. Quamuis ero
eaquaemala sunt : inquantum mala sunt. Non
sint bona : Tamen ut non solabona: sed &dam
sint & mala bonum est Nam nisiess& hoc bonum
utessent & mala : Nullomodo essesinerentur
abomni potente bono: Cui proculdubio. quam
facileest. quod uult facere. Tam facile est quod
non uliltes se nonsinere hoc nusicredimus. peridita¬
tur iprum nr̃aesconfessionis initium quanos indm̃
Nequeenim obaliud uera citer uocatur omp̃ns.
Nisi quõ quid quiduult potest. Nec uoluntate . cuius¬

Expanded text:
cumque voluit, fecit . Quod utique non est verum, cumque voluit, fecit . Quod utique non est verum, si aliqua voluit, et non fecit; et, quod est indignius, ideo non fecit, quoniam ne fieret quod volebat omnipotens, voluntas hominis impedivit. Non ergo fit aliquid nisi omnipotens fieri velit, vel sinendo ut fiat, vel ipse etiam sinendo fieri quaecumque fiunt male. Non enim hoc nisi justo judicio sinit; et profecto bonum est omne quod justum est. Quamvis ergo ea quae mala sunt, in quantum mala sunt, non sint bona; tamen ut non solum bona, sed etiam sint et mala, bonum est. Nam nisi esset hoc bonum, ut essent et mala, nullo modo esse sinerentur ab omnipotente bono: cui procul dubio quam facile est quod vult facere, tam facile est quod non vult esse non sinere. Hoc nisi credamus, periclitatur ipsum nostrae Confessionis initium, qua nos in DNeque enim ob aliud veraciter vocatur omnipotens, nisi quoniam quidquid vult potest, nec voluntate cujus
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscer& Quid sibi periudicium deber&ur.
Nisimiseri cordia subuenir&. Curille potius quã
iste fuerit ad sumptus : cum causa ess&una ambob :
Curapud quosdam non factȩsint uistutes. quae
sifaccȩ fuissent. egissent illi homines paenitentiã
& factesint apudeos qui non fuerant credituris
Apestissime namque dñs dicit. Uae tibicorota ir
&uȩ tibib&hsaida. Quia suntero &sidone
factoceessenturtuter quae factȩ sunt in uobis
Olim incilicio &cinere pęnitentiam egissent.
Necutique in iustedr̃ noluit saluos fieri: cum possen¬
saluies se siuell& : Tunc indarissima sapientiae
luce uidebitur. Quod nuncpiorum fides hab&
antequam manifesta cognitione uideatur
Quam certa &iminutabilis. & efficacissima sit
uoluntas dĩ. Quam multa possit & nonuelit
Nihilautem uelit quod non possit Quam quesit
uerum quod in psalmo canitur. Ds autem nr̃
incaelo sursum incaelo &in terra. omnia quȩ¬

Expanded text:
agnosceret quid sibi per judicium deberetur, agnosceret quid sibi per judicium deberetur, nisi misericordia subveniret; cur ille potius quam iste fuerit assumptus, cum causa una esset ambobus: cur apud quosdam non factae sint virtutes, quae si factae fuissent, egissent illi homines poenitentiam, et factae sint apud eos qui non fuerant credituri. Apertissime namque Dominus dicit: Vae tibi, Corozain; vae tibi, Bethsaida! quia si in Tyro et Sidone factae fuissent virtutes quae factae sunt in vobis, olim in cilicio et cinere poenitentiam egissent . Nec utique Deus injuste noluit salvos fieri, cum posssalvi esse, si vellent. Tunc in clarissima sapientiae luce videbitur, quod nunc piorum fides habet, antequam manifesta cognitione videatur, quam certa, immutabilis, efficacissima sit voluntas Dei; quam multa possit et non velit, nihil autem velit quod non possit: quamque sit verum quod in Psalmo canitur, Deus autem noster in coelo sursum; in coelo et in terra omnia quae
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa corruptio nonfinitur : Haec in scĩs scripturis
corpus anima reliquere cogitur. Nec secunda
qua poenale corpus animã relinquere non
permittitur. homini accidiss& sinemopeccass&
litissima saneomnium poenaeriteorum. qui
p̃terpeccatum. quod originalter traxerunt:
Vullum insuper addiderunt. & inc&eris quae
addiderunt. Tanto quis que ibi tollerabiliorem
habebit damnationem quanto hic minorem.
habuerit iniqui tatem. Remanentibus itaque
angelis & hominibus reprobis in&erna poena.
unc scĩ scient plenius quidboni eis contulerit gra¬
tia: Tunc rebus ipsis euidentius apparebit.
Quod inpsalmo scriptum est. Miseri cordiam &
iudicium cantabo tibi dñe Quianisi ꝑ indebitã
miseri cordiam Nemo liber&uir: Et nisi ꝑdebitũ
iudicium nemodamnatur: Tunc nonlatebit qđ
nunc lat&. Cum deduobus paruulis. unus ess&
ad sumendus permisericordiam : alius periudi¬
cium relinquendus. Inquo is quias sumer&ur

Expanded text:
ipsa corruptio non finitur. Haec in sanctis Scripturis, ipsa corruptio non finitur. Haec in sanctis Scripturis, corpus anima relinquere cogitur, nec secunda qua poenale corpus anima relinquere non permittitur, homini accidisset, si nemo peccasset. Mitissima sane omnium poena erit eorum qui praeter peccatum quod originale traxerunt, nullum insuper addiderunt: et in caeteris qui addiderunt, tanto quisque tolerabiliorem ibi habebit damnatiohabuit iniquitatem. Remanentibus itaque angelis et hominibus reprobis in aeterna poena, tunc sancti scient plenius, quid boni eis contulerit gratia, tunc rebus ipsis evidentius apparebit, quod in Psalmo scriptum est: Misericordiam et judicium cantabo tibi, Domine . Quia nisi per indebitam misericordiam nemo liberabitur, et nisi per debitum judicium nemo damnabitur. nunc latet, cum de duobus parvulis unus esset assumendus per misericordiam, alius per judicium relinquendus, in quo, is qui assumeretur,
Abbreviated transcription (Latin):
exnobis: Sed sicut foris neminem ita necintus
nos ipsos patiamur inimicos:
facta est per hominem primum non liberantur
ꝑunum mediatorem dĩ & hominum Resurgena
quidem &am ipsi unus quisque cum sua carne.
Ceduttum diabolo &ẽius angelis puniantur:
Utrum saneipsi cum uitiis & deformitatibus
suorum corporum resurgant. Quscum que in eis
uitiosa & deformia membra gestarunt. inrequi¬
rendo laborare quidopus est Neque enim fati¬
gare nos deb& incerta eorum habitudo. uel pul¬
chricudo. quorum eritcerta & sempiterna
damnatio: Mec moueat quo modo in eis erit
corpus in corruptibile. sidolere potuerit. Aut
quomodo corruptibile : simori non potuerit:
Nonenim estuerauita: Nisi ubi feliciter uiuitur
Necuera incorruptio: Nisi ubi salus nullo dolo¬
re corrumpitur : Vbi autem infelix mori non
sinitur. ut itadicam. Mors ipsa non moritur.
&ubidolor perp&uus non interimit : sed afflign

Expanded text:
ex nobis; sed sicut foris neminem, ita nec intus ex nobis; sed sicut foris neminem, ita nec intus nos ipsos patiamur inimicos. facta est per hominem primum, non liberantur per unum Mediatorem Dei et hominum, resurgent quidem etiam ipsi unusquisque cum sua carne, sed ut cum diabolo et ejus angelis puniantur. Utrum sane ipsi cum vitiis et deformitatibus suorum corporum resurgant, quaecumque in eis vitiosa et deformia membra gestarunt, in requirendo laborare quid opus est? Neque enim fatigare nos debet incerta eorum habitudo vel pulchritudo, quorum erit certa et sempiterna damnatio. Nec moveat, quomodo in eis erit corpus incorruptibile, si dolere poterit; aut quomodo corruptibile, si mori non poterit. Non est enim vera vita, nisi ubi feliciter vivitur, nec vera incorruptio, nisi ubi salus nullo dolore corrumpitur. Ubi autem infelix mori non sinitur, ut ita dicam, mors ipsa non moritur; et ubi dolor perpetuus non interimit, sed affligit,
Abbreviated transcription (Latin):
tas quanta felicitaserit: Propterquod & sp̃italic
dicta sunt : Cum proculdubio corpora sintfutura
non sp̃s: sed sicut nunc corpus anima ledicitur
Quod tam encorpus non anima est : Ita tuncsp̃iude
corpus erit. Corpus tamen non sp̃serit: Proinde
quantum attin& ad corruptionem qua enunc
Quia &caelestia corpora perhibentur. propter
quod dictum est. Caro & sanguis regnum dĩnon
possidebunt: &tamquam exponens. quiddixe¬
rit. Neque corruptio inquit. incorruptionem
possidebit. Quod prius dixit. Caro & sanguis. Hoc
posterius dixit. corruptio. & quod prius regnũ
dĩ. Hoo posterius incorruptionem: Quantum
autem attin&. ad substantiam: &am tunccaro
erit. propter quod & postresurrectionem corpus
xp̃i caro apellata est: sedideo ait apostolus
Ceminatur corpus animale: resurg& corpus
spitale : quõ tanta erit tunc concordia carnis
& sp̃s uiuificante spũ sine substenta culi alicuius
indigentia subditã carnẽ. ut nihil nobis. repugn&

Expanded text:
tas, quanta felicitas erit. Propter quod et spiritualia dicta sunt, cum procul dubio corpora sint futura, non spiritus. Sed sicut nunc corpus animale dicitur, quod tamen corpus, non anima est; ita tunc spirituale corpus erit, corpus tamen, non spiritus erit. Proinde quantum attinet ad corruptionem, quae nuncquia et coelestia corpora perhibentur. Propter quod dictum est, Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt: et tanquam exponens quid dixerit, neque corruptio, inquit, incorruptionem possidebit . Quod prius dixit, caro et sanguis; hoc posterius dixit, corruptio: et quod prius, regnum Dei: hoc posterius, incorruptionem. Quantum autem attinet ad substantiam, etiam tunc caro erit. Propter quod et post resurrectionem corpus risti, caro appellata est . Sed ideo ait Apostolus, Seminatur corpus animale, resurget corpus spirituale : quoniam tanta erit tunc concordia carnis et spiritus, vivificante spiritu sine sustentaculi alicujus indigentia subditam carnem, ut nihil nobis repugnet
Abbreviated transcription (Latin):
uult obdur& : Nec inique aliquid facit. Nec nisi
uolens quicquam facit. &omnia quaecumque.
uult facit: Acper hoc cumaudimus. &insacris
litteris legĩmus. Quod uelit omnes hominer. sal¬
uos fieri. Quam uis cestum sit nobis . Non omnes
homines saluos fieri: Nontamen ideo debemus
omni potentissimȩ dĩ uoluntati aliquid derogare:
Sedita intellegere quod scriptum est. Quiomines
homines uult saluos fieri : Tam quam dicer&ur
Nullum hominem fieris aluum : Nisiquem fieriipse
uoluerit: Non quod nullus sit hominum. Nisiquẽ
saluum fieriuelit: sed quod nullusfiat : Nisiquẽ uelit¬

Expanded text:
vult obduret, nec inique aliquid facit, nec nisi vult obduret, nec inique aliquid facit, nec nisi volens quidquam facit, et omnia quaecunque vult, facit. AcLitteris legimus, quod velit omnes homines salvos fieri, quamvis certum sit nobis non omnes homines salvos fieri, non tamen ideo debemus omnipotentissimae Dei voluntati aliquid derogare; sed ita intelligere quod scriptum est, Qui omnes homines vult salvos fieri, tanquam diceretur nullum hominem fieri salvum, nisi quem fieri ipse voluerit: non quod nullus sit hominum, nisi quem salvum fieri velit; sed quod nullus fiat, nisi quem velit
Abbreviated transcription (Latin):
bonum factum est: uta posto lus p&rus quando
id fieri nolebat satanas ab ipso qui occidi uenerat
dicer&uir: Quambonȩ apparebant uoluntates
piorum fidelium quinolebant a postolum paulũ
hierusalem pergere. Neibi pater&ur mala.
qua eagabus proph&a prȩdixerat : & tamends̃
hȩc illum pati uolebat proannuntianda fide xp̃i.
exercens mastyremxp̃i: Nequeistam boncem
uoluntatem suam impleuit ꝑsoxp̃ianorum uolun¬
tates bonas: sed periudeorum malas. &ad eum
potius pertinebant quinolebant. quod uolebat:
quam illi perquos uolentes factum est quod uole¬
bat : Quia id ipsum quidem. sed ipsepereos bona
Illiautem mala uolunta te fecerunt: sed quantȩ¬
lib& sintuoluntater. uel angelorum. uel hominũ
uelbonorum. uel malorum: Velillud quod ds̃
uel aliud uolentes quam dr̃: Omni potentis uolun¬
tas semper inuicta est: quaem alaesse numquam
Ds̃ igitur omnipotens siue permisericordiam
cuius uult misereatur: siue periudicium quem

Expanded text:
bonum factum est, ut apostolus Petrus quando bonum factum est, ut apostolus Petrus quando id fieri nolebat, Satanas ab ipso qui occidi venerat, diceretur : Quam bonae apparebant voluntates piorum fidelium, qui nolebant apostolum Paulum Jerusalem pergere, ne illic pateretur mala quae Agabus propheta praedixerat ; et tamen Deus haec illum pati volebat pro annuntianda fide Christi, exercens martyrem Christi. Neque istam bonam voluntatem suam implevit per Christianorum voluntates bonas, sed per Judaeorum malas, et ad eum potius pertinebant, qui nolebant quod volebat, quam illi per quos volentes factum est quod volebat; quia idipsum quidem, sed ipse per eos bona, illi autem mala voluntate fecerunt. Sed quantaelibet sint voluntates vel angelorum vel hominum, vel bonorum vel malorum, vel illud quod Deus, vel aliud volentes quam Deus, omnipotentis voluntas Dei semper invicta est, quae mala esse nunquam Deus igitur omnipotens sive per misericordiam cujus vult misereatur, sive per judicium quem
Abbreviated transcription (Latin):
bilimodo nonfiat pr&ereius uoluntatem:
Quod &iam contraeius sit uoluntatem : Quia
non fier& si non siner& Nec utique nolens sint
sed uolens: Nec siner& bonus. fierimale : Nisi
omnipotens. & demalo facere poss& bene
Aliquando autembona homo uoluntate uult
amplius multo quecestius uoluntate: Namillius
mala uoluntas essenumquam potest : Tamquã
sibonus filius patrem uel it uiuere. quem ds̃ bona
uoluntate uultmori. &rursus fieri potest
ut hocuelit homo uoluntate mala. quod ds̃ uult
bona: Uelud simalus filius uelitmoripatrem
uelit hoc &iam ds̃: Nem peille quod non uult
ds̃: Isteuero iduult: quod uult & ds̃. &ta men bonȩ
dĩ uoluntati pi&as illius potius consonat: Quam¬
uis aliud uolentis. quam huius idẽ uolentis. impi¬
&as : Tantum interest quiduelle homini. quid
dõ congruat. & adquem finem suam quisque
referat uoluntatem: Vt ap prob&ur. aut inpro¬
b&ur: Nam ds̃ quasdam uoluntatessuas utique
bonas impl&. Permalorum hominum uoluntates

Expanded text:
bili modo non fiat praeter ejus voluntatem, quod etiam contra ejus fit voluntatem. Quia non fieret si non sineret: nec utique nolens sinit, sed volens; nec sineret bonus fieri male, nisi omnipotens et de malo facere posset bene. Aliquando autem bona voluntate homo vult amplius multoque certius voluntate; nam illius mala voluntas esse nunquam potest. Tanquam si bonus filius patrem velit vivere, quem Deus bona voluntate vult mori. Et rursus fieri potest ut hoc velit homo voluntate mala, quod Deus vult bona: velut si malus filius velit mori patrem; velit hoc etiam Deus. Nempe ille quod non vult Deus, iste vero id vult quod vult et Deus, et tamen Dei bonae voluntati pietas illius potius consonat, quamvis aliud volentis, quam hujus idem volentis impietas. Tantum interest quid velle homini, quid Deo congruat, et ad quem finem suam quisque referat voluntatem, ut aut approbetur aut improbetur. Nam Deus quasdam voluntates suas utique bonas ita implet per malorum hominum voluntates
Abbreviated transcription (Latin):
obstruatur. Et quigloriatur in dño glori&ur:
uolunta tercius. Et tam sapienter ex quisita ut
cum angelica & humana creatura peccass&. Id est
non quod ille sed quod uoluit ipsa feciss& &iam
peandem creature uoluntatem qua factum est
quod creatornoluit implerẽ ipsequod uoluit:
Beneutens & malis tamquam sum mȩ bonus ad
eorum damnationem quos iuste prȩdestinauit
adpoenam. &adeorum salutem quos benignȩ
prȩdestinauit ad gratiam :¬
uantum enim adipsos attin& quod ds̃ noluit
fecerunt. Quantum uero ad omnipotentiam
dĩ Nullo modo id efficere ualuerunt. Hoc quip¬
pe ipso quod contrauoluntatem fecerunt eius
deipsis facta est uoluntas eius:
Propterea namque magna opera dñi exquisita i¬
sunt in omnes uoluntatereius : ut miro & in effa

Expanded text:
obstruatur ; et qui gloriatur, in Domino glorietur. obstruatur ; et qui gloriatur, in Domino glorietur. voluntates ejus : et tam sapienter exquisita, ut cum angelica et humana creatura peccasset, id est, non quod ille, sed quod voluit ipsa fecisset, etiam per eamdem creaturae voluntatem, qua factum est quod Creator noluit, impleret ipse quod voluit; bene utens et malis, tanquam summe bonus, ad eorum damnationem quos juste praedestinavit ad poenam, et ad eorum salutem quos benigne praedestinavit ad gratiam. Quantum enim ad ipsos attinet, quod Deus noluit fecerunt: quantum vero ad omnipotentiam Dei, nullo modo id efficere valuerunt. Hoc quippe ipso quod contra voluntatem fecerunt ejus, de ipsis facta est voluntas ejus. Propterea namque magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus; ut miro et ineffa
Abbreviated transcription (Latin):
putant a postolum inresponsione defecisse & in¬
opi areddendȩrationis repressinre contradicto¬
ris audatiam : sed magnum hab& pondus. qđ
dictum est: O homo tuquis es : & intalibus questi¬
onibus ad suȩ capacitatis considerationem
reuocar hominem Verbo quidem breui sed
rẽ ipsa magna estreditiorationis: Si enim haec
non capit : quis est quires pondeat do : siautem
capit magis non inuenit quid respondeat:
Vid& enim sicapit. uniuersum genus humanum:
Tam iusto iudicio diuino in apostatica radice
damnatum ut &iam sinullus in deliberar&us
Nemorecte possitdĩ uituperar eiustitiam & qui
liberantur sico postuisse liberari ut expluribus
non liberatis atque indamnatione iustissima dere¬
lictis ostender&ur quid meruiss& uniuersa con¬
sparsio: & quo &iam istos debitum iudicium dĩ
ducer& Nisieius indebita miseri cordia subuenir&
Vtuolentium desuis meritis gloriari omne os

Expanded text:
putant Apostolum in responsione defecisse, et inputant Apostolum in responsione defecisse, et inopia reddendae rationis repressisse contradictoris audaciam. Sed magnum habet pondus quod dictum est, O homo, tu quis es? Et in talibus quaestionibus ad suae capacitatis considerationem revocat hominem verbo quidem brevi, sed re ipsa magna est redditio rationis. Si enim haec non capit, quis est qui respondeat Deo? Si autem capit, magis non invenit quid respondeat. Videt enim, si capit, universum genus humanum tam justo judicio divino in apostatica radice damnatum, ut etiamsi nullus inde liberaretur, nemo recte posset Dei vituperare justitiam; et qui liberantur, sic oportuisse liberari, ut ex pluribus non liberatis, atque in damnatione justissima derelictis, ostenderetur quid meruisset universa conspersio, et quo etiam istos debitum judicium Dei duceret, nisi eis indebita misericordia subveniret: ut volentium de suis meritis gloriari, omne os
Abbreviated transcription (Latin):
&ut adnunti&dir nomen meum in uniuessa
terra : Quibus dictis adutrumque condudens.
Idest & ad miseri cordiam & adiudicium:
Ergo inquit cuius uult miser&ur &quem uult
obdurat: Miser& urscilic& magnabonitate &
Obdurat Nulla iniquitate. Vt nec liberatus
desius meritis glori&ur. Nedamnatus. Nusidesus
meritis conqueratur : Sola enim gratia redemp¬
tos discernit a perditis. quos inunam perditionis
congreuerat massam ab origineducta causa cõmu¬
nis : Hoc autem quieo modo audit utdicat Quid
adhuc conquȩritur. Nam uo luntatieius. quis
resistit : Tam quam propter ea malus Nonuid eat
esse culpandus quia ds̃ cuius uult miser&ur: & quẽ
uult obdurat: Absitut pud eat nos hocrespondere
quod respondisse uidemus a postolum. O. homo
tuquises qui respondeasdõ : Num quid dicit figm̃¬
tum ei qui sefinxit quaresic mefinxisti: AN¬
non hab& potestatem figulus luti. ex eadem massa
facere Aliud quidem uas in honorem aliud in
contum eliam: Hoc loco enim quidam stulti

Expanded text:
ut annuntietur nomen meum in universa terra. Quibus dictis ad utrumque concludens, id est, et ad misericordiam et ad judicium: Ergo, inquit, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Miseretur scilicet magna bonitate, obdurat nulla iniquitate; ut nec liberatus de suis meritis glorietur, nec damnatus nisi de suis meritis conqueratur. Sola enim gratia redemptos discernit a perditis, quos in unam perditionis concreverat massam ab origine ducta causa communis. Hoc autem qui eo modo audit, ut dicat, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? tanquam propterea malus non videatur esse culpandus, quia Deus cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: absit ut pudeat nos hoc respondere, quod respondisse videmus Apostolum: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me fecisti sic? Annon habet potestatem figulus luti ex eadem massa facere, aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam ? Hoc loco enim quidam stulti
Abbreviated transcription (Latin):
mines. omne hominum genus intellegere possum
& quocumq: aliomodo intellegi potest: Dum
tamen credere Noncogamur aliquid omni poten
tem uoluissefieri. factum quenon esse. Quisine
ullis ambiguitatibus in caelo & in terra: Sicut
eum ueritas cantat. Omnia quaecumq uoluit
fecit. Profecto facere Noluit qđ cumq: non fecit
ua propter &iam primum hominem ds̃ in ea salu¬
te inqua conditus erat custodire uoluis s& eũq:
opostuno tempore postgenitos filios sineinterpo¬
sitione mortis. ad meliora perducere. Vibiiam
Non solum peccatum committere. sed nec uoluntatẽ
poss& habere peccandi si adpermanendum sine
peccato. sicut factus erat perp&iam uoluntatem
habiturum esse non prȩsciss&: Quia uero eum

Expanded text:
mines, omne hominum genus intelligere possumus: mines, omne hominum genus intelligere possumus: et quocunque alio modo intelligi potest, dum tamen credere non cogamur aliquid omnipotentem Deum voluisse fieri, factumque non esse: qui sine ullis ambiguitatibus si in coelo et in terra, sicut et Veritas cantat, omnia quaecunque voluit fecit , profecto facere noluit quodcunque non fecit. Quapropter etiam primum hominem Deus in ea salute in qua conditus erat, custodire voluisset, eumque opportuno tempore post genitos filios sine interpositione mortis ad meliora perducere, ubi jam non solum peccatum non committere, sed nec voluntatem posset habere peccandi, si ad permanendum sine peccato, sicut factus erat, perpetuam voluntatem habiturum esse praescisset. Quia vero eum
Abbreviated transcription (Latin):
Ouidestenim eorum unde Nonds̃ perunigenitu
ssuum dñmnr̃m. peromnes gentes saluos homines
fieri uelit: &ideo faciat quia omp̃s uelle inanite
non potest quod cum que uoluerit: Preceperat
liter addiderat. proregibus. & his quiin sublimi¬
tatesunt. quiputari poterant fastu & superbia
saeculari fideixp̃ianȩ humilitatem abhorrere :
proindedicens hoenim bonumest coram salutari
ut desperationem toller& Addidit : Qui omnes
homines uult saluos fieri. & inagnitionem uerita¬
tis uenire. Hoc quippe ds̃ bonum iudicauit: utora¬
tionibus humilium dignar&ur salutem prestare
sublimium : Quodutiqueiam uidemus impl&ũ.
Istolocutionis modo : Et dñs est usus in euangelio
ubi ait phariseis. Dec imatismentam &rutam &cimi
nũ & omne holus: Nequeenim pharisȩi & quecumq
aliena & omnium peromnes terras alienigenarũ
omnia holera decimabant: Sicutergo hic omne
holus omneholerum genus. Ita &illic omnes. ho

Expanded text:
Quid est enim eorum unde non Deus per Unigenitum Quid est enim eorum unde non Deus per Unigenitum suum Dominum nostrum per omnes gentes salvos fieri homines velit, et ideo faciat, quia omnipotens velle inaniter non potest quodcumque voluerit? Praeceperat us, et specialiter addiderat pro regibus et iis qui in sublimitate sunt, qui putari poterant, fastu et superbia saeculari a fidei christianae humilitate abhorrere. Proinde dicens, Hoc enim bonum est coram salvatoreut desperationem tolleret, addidit, Qui omnes homines vult salvos fieri, et in agnitionem veritatis venire . Hoc quippe Deus bonum judicavit, ut orationibus humilium dignaretur salutem praestare sublimium: quod utique jam videmus impletum. Isto locutionis modo et Dominus est usus in Evangelio, ubi ait Pharisaeis, Decimatis mentam, et rutam, et omne olus . Neque enim Pharisaei et quaecumque aliena et omnium per omnes terras alienigenarum omnia olera decimabant. Sicut ergo hic omne olus, omne olerum genus; ita et illic omnes ho
Abbreviated transcription (Latin):
Etideosit rogandus utuelit. quia necesse est fieri
si uoluerit Deorandodõ quippeagebat a postolis
cum hoc dicer&. sicenim intellegimus. & quod in
euangelio scriptum est. Qui inluminat omnem
hominem. Non quianullus est hominum. qui non
inlumin&ur: sed quianisi ab ipso. Nullus inluminat᷑
Aut certe sic dictum est
num ess& quem saluumfieri noll&: Quiuis tutes
miraculorum facere noluit Apudeos. quos dicit
acturos fuissepenitentiam si feciss& sed utomnes
homines. omnegenus humanum intellegamus.
perquas cumque differentias distributum:
Reges priuatos Nobiles ignobiles sublimes hu¬
miler. doctos. indoctos. Integricorporis. Debiles
ingeniosos. Tardi cordes. fatuos. diuites. paupe¬
res mediocres. Mares feminas. infantes puerss
Adulescenter. iuuenes seniores senes: Inlinguis
omnibur. Inmoribus omnibus. Inastibomnibus
inprofessionibus omnibus. In uoluntatum & con¬
scientiarum uari&ate innumerabili constitutos.
&siquid aliud differentiarum est in hominibus

Expanded text:
et ideo sit rogandus ut velit, quia necesse est fieri si voluerit. De orando quippe Deo agebat Apostolus, ut hoc diceret. Sic enim intelligimus, et quod in Evangelio scriptum est, Qui illuminat omnem hominem : non quia nullus est hominum qui non illuminetur, sed quia nisi ab ipso nullus illuminatur. Aut certe sic dictum est,inum esset quem salvum fieri nollet, qui virtutes miraculorum facere noluit apud eos quos dicit acturos fuisse poenitentiam si fecisset: sed ut omnes homines omne genus humanum intelligamus per quascumque differentias distributum, reges, privatos, nobiles, ignobiles, sublimes, humiles, doctos, indoctos, integri corporis, debiles, ingeniosos, tardicordes, fatuos, divites, pauperes, mediocres, mares, feminas, infantes, pueros, adolescentes, juvenes, seniores, senes; in linguis omnibus, in moribus omnibus, in artibus omnibus, in professionibus omnibus, in voluntatum et conscientiarum varietate innumerabili constitutos, et si quid aliud differentiarum est in hominibus.
Abbreviated transcription (Latin):
in eo quod ait: Igitur non uolentis. Neque curren¬
tis: sed miserentis est dĩ. Deindeut& iam iudiciũ
cõmendar& quõ in quo non fit misericordia. non
miquitas fit : sed iudicium: Non est quippeiniqui¬
tas apuddm̃: Continuo subiunxit. atque ait.
Dicit enim scriptura pharaoni: Quia ad hoc. te
excitaui: ut ostendam inte potentiam meam

Expanded text:
itur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; deinde ut etiam judicium commendaret quoniam in quo non fit misericordia, non iniquitas fit, sed judicium; non est quippe iniquitas apud Deum, continuo subjunxit, atque ait: Dicit enim Scriptura Pharaoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam
Abbreviated transcription (Latin):
te cupiam esse SAΡIENTEM.
IoN ex connumoro deq uitu
dicrtur. UBISAPIENS. UBISCRBA
Ubi conquisrum huicis poncula
Nonne stultam fecitds̃ sapientiam huius mundi.

Expanded text:
te cupiam esse sapientem: non ex eorum numero de quibus dicitur, Ubi sapiens? ubi scriba? ubi conquisitor hujus saeculi? Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi
Abbreviated transcription (Latin):
quod bonum est nuptiale sed carn &iam uolup¬
tatis. ut fornicationis: siue adulterii. siue cuius quã
alterius inmunditiae mostiferum malum quod
turpeest &am dicere. Quo potest temptante
satana libido pertrahere in continentium deuit&
infirmitas: Poss& ergo ut dixi hoc putari non esre
peccatum. Nisi ad didiss&: Hoc autem dico

Expanded text:
quod bonum est nuptiale, sed carnalis etiam voluptatis, ut fornicationis, sive adulterii, sive cujusquam alterius immunditiae mortiferum malum, quod turpe est etiam dicere, quo potest tentante Satana libido pertrahere, incontinentium devitet infirmitas. Posset ergo, ut dixi, hoc putari non esse peccatum, nisi addidisset: Hoc autem dico
Abbreviated transcription (Latin):
nas quas lib& largissimas fructuum suorum
uel cuius cumque pecuniȩ inpunitatem seemen
existimant in facinorum inmanitate acflagitioꝵ
nequitia permanendi: Nonsolum enim haecfaciuñT.
sedita diligunt: utin eis semper optent. tantum si
possint inpune uersari:
uiautem diligit iniquitatem oditanim am suã
&qui odi tanimam suam: Nonest ined miseri
cors sed crudelis: Diligendo eam quippe secundũ sa
oditeam secundum dm̃: siergo uell& eidare ele¬
mosrnam. perquam munda illiessent omnia.
Odiss& eam secundum saeculum & diliger& socun¬
dum dm̃: Nemo autem dat elemosrnam qualẽ¬

Expanded text:
nas quaslibet largissimas fructuum suorum nas quaslibet largissimas fructuum suorum vel cujuscumque pecuniae, impunitatem se emere existimant in facinorum immanitate ac flagitiorum nequitia permanendi: non solum enim haec faciunt, sed ita diligunt, ut in eis semper optent, tantum si possint impune, versari. Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam ; et qui odit animam suam, non est incors, sed crudelis. » Diligendo eam quippe secundum saeculum, odit eam secundum Deum. Si ergo vellet ei dare eleemosynam, per quam munda essent illi omnia, odisset eam secundum saeculum, et diligeret secundum Deum. Nemo autem dat eleemosynam quam
Abbreviated transcription (Latin):
mundari. Verum tamen inquit quod superest.
Date elemose nam &ecceomnia mundasunt
uobis. De inde utostender& quidam monuiss&
& quidipsi facere non curarent. Meillum putarẽa
eorum elemosrnas ignorare. sed ue uobis inquit
pharisȩis. tamquam dicer& Egoquidem cõmo¬
nui uos elemosrnam dandam. perquam uobis
munda essentomnia: Sedue uobis qui decimatir
mentam &rutam & omne holus. Has enim noui
elemost: nas uras. ued elllis menuncuos ammonuisse
arbi tremini. & pr&eritis iudicium &caritatem
dĩ quaelemosrna poss&is a bomni inquinamento
interiore mundari. Atuobis munda essentcor¬
pora qua clauatir. Hocestenim omnia & interi¬
ora scilic& & exteriora. sicut alibi legitur
Munda te qua eintus sunt & quaeforissunt munda
erunt: sed neistas elemosynas quae fiunt defruc¬
tibus terraeres puisse uider&uir . Haecinquit
oportuit facere . Idestiudicium & caritatem dĩ

Expanded text:
mundari: Verumtamen, inquit, quod superest, mundari: Verumtamen, inquit, quod superest, date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis. Deinde ut ostenderet quid admonuisset, et quid ipsi facere non curarent, ne illum putarent eorum eleemosynas ignorare: Sed vae vobis, inquit Pharisaeis: tanquam diceret, Ego quidem commonui vos eleemosynam dandam, per quam vobis munda sint omnia; Sed vae vobis qui decimatis mentam et rutam et omne olus; has enim novi eleemosynas vestras, ne de illis me nunc vos admonuisse arbitremini: et praeteritis judicium et charitatem Dei; qua eleemosyna possetis ab omni inquinamento interiori mundari, ut vobis munda essent et corpora quae lavatis: hoc est enim omnia, et interiora scilicet et exteriora; sicut alibi legitur, Mundate quae intus sunt, et quae foris sunt munda erunt . Sed ne istas eleemosynas, quae fiunt de fructibus terrae, respuisse videretur: Haec, inquit, oportuit facere, id est, judicium et charitatem Dei;
Abbreviated transcription (Latin):
quod nascendo contraximus. Hȩc estprima elemo¬
srna quam nobis dedimus: qm̃nos ipsos miseros
ꝑmiserante dĩ miseri cordiã requisiuimur: Iustũ
iudicium eius confitentes quomiseri effectisumu
Dequo dicit apostolur : Iudicium quidem exun
incondemnationem & magnȩ caritatieius
gratias agentes . Dequaidem ipse dicit gratiȩ
predicator: Commenda tautem suam caritatẽ
ds̃ innobis: Qũo cum adhuc peccatores essemus
Xp̃s pronobis mortuus est : ut & nos ueraciter
denr̃a miseria iudicanter &dĩ caritatem quam
donauit ipse diligentes pierecteque uiuamus
quod iudicium & caritatem dt̃ cum paris ei pr&e¬
fructum suorum &ideo nondabant elemosrnas
aseipsos incipientes secum quepriur misericordiã
dictum est. Diliges proximum tuum tamquam
te ipsum: Cumergo increpass&eos. quod forinsecus
selauabant. Intur autem rapina. &iniquitate
pleniessent ammonens quãdam elemosynã
quam sibi homodeb& primitus dareꝰ Interaora

Expanded text:
quod nascendo contraximus. Haec est prima eleemoquod nascendo contraximus. Haec est prima eleemosyna quam nobis dedimus, qper miserantis Dei misericordiam requisivimus, justum judicium ejus confitentes, quo miseri effecti sumus, de quo dicit Apostolus, Judicium quidem ex uno in condemnationem: et magnae charitati ejus gratias praedicator: « Commendat autem charitatem suam Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemusChristus pro nobis mortuus est , ut et nos veraciter de nostra miseria judicantes, et Dei charitatem quam donavit ipse, diligentes, pie recteque vivamus. Quod judicium et charitatem Dei cum Pharisaei praetefructuum suorum . Et ideo non dabant eleemosynam a seipsis incipientes, secumque prius misericordiam dictum est: Diliges proximum tuum sicut teipsum . Cum ergo increpasset eos quod forse lavabant, intus autem rapina et iniquitate pleni erant, admonens quadam eleemosyna, quam sibi homo debet primitus dare, interiora
Abbreviated transcription (Latin):
Date elemosynam & ecceomnia munda sunt uob
Ita nehoc intellecturi sumus: ut pharisȩis non ha¬
bentibus fidem xp̃i: &iam sinon in eum credide¬
sint omnia tantum sielemosynas dederint sicuti
istieas dandas putant cum sint inmundiomnes
quos non mundat fides xp̃i  Dequa scriptum est
Mundansfide corda eorum. & dicat apostolus
Inmundis autem & infidelibus: Nihil est mundum
sed polluta sunt eorum &mens & conscientia :¬
Quomodo ergo pharisȩis omnia munda essent
si elemosrnas darent. & fideles nonessent᷑:
Aut quomodo fideles essent. sinxp̃m credere
atque in eius renãsci gratia Noluissent᷑: Etama
uerum est quod audierant. Date elemosrnam
& ecceomnia munda sunt uobis: Quienim uult
ordinate dare elemosynam a seipso deb& inciper
& eam sibi primum dare: Estenim elemosyna
opus misericordiȩ Verissime᷑ que dictum est
Miserere animȩ tuae placens dõ. Propterho
renascimur. ut dõ placeamus : Cui merito displica

Expanded text:
date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . » date eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . » Itane hoc intellecturi sumus, ut Pharisaeis non habentibus fidem Christi, etiam si non in eum credidesint omnia: tantum si eleemosynas dederit, sicut isti eas dandas putant? cum sint immundi omnes, quos non mundat fides Christi. De qua scriptum est: Mundans fiImmundis autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta sunt eorum et mens et conscientia Quomodo ergo Pharisaeis omnia munda essent, si eleemosynas, darent et fideles non essent? Aut quomodo fideles essent, si in Christum credere atque in ejus renasci gratia noluissent? Et tamen verum est quod aet ecce omnia munda sunt vobis. Qui enim vult ordinate dare eleemosynam, a seipso debet incipere, et eam sibi primum dare. Est enim eleemosyna opus misericordiae, verissimeque dictum est: Miserere animae tuae placens Deo . Propter hoc renascimur, ut Deo placeamus, cui merito displicet