comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
positum ꝑ int̃positas potestates ambie¬
bant. ut hominẽ susciꝑe dignaret᷑. & cũ
illo uniri quodãmodo. ut ei sic coaptaret᷑
homo totus quẽadmodũ animȩ corpꝰ.
excepta concretione mutabili in quã ñ
conuertitur łs: & quã uidemꝰ qđ̾ habeat
et corpus et animus. Adiutorium autẽ.
quod sine grã fidei quȩ ab illo ẽ. nemo
potest uincere concupiscentias uicio¬
sas. & si qua eaꝵ residua non uicerit.
ueniali remissione purgari. Quod gͦ ad
magisterium eiꝰ attinet. qͥs nc̃ extremꝰ
idiota. uel que abiecta muliercula non
credit animȩ immortalitatẽ : uitamq
post mortem futuram: quod apud gre¬
cos olim pͥmus pheretices tẏrius cũ dis¬
putasset. phytagoram samium disputa¬
tionis illius nouitate ꝑmotum. ex at¬
leta in phylosophum uertit. Nunc gͦ
quod maro ait. ꝙ om̃s uidemus : amo¬
leris uestigia nr̃ĩ. irrita ꝑpetua soluent.
formidine t̃ras. S nulla inqͥunt compe¬

Expanded text:
positum per interpositas potestates ambiepositum per interpositas potestates ambiebant, ut hominem suscipere dignaretur et cum illo uniri quodam modo, ut ei sic coaptaretur homo totus, quem ad modum animae corpus excepta concretione mutabili, in quam non conuertitur deus et quam uidemus quod habeat et corpus et anima; adiutorium autem, quod sine gratia fidei, quae ab illo est, nemo potest uincere concupiscentias uitiosas et, si qua earum residua non uicerit, ueniali remissione purgari. quod ergo ad magisterium eius adtinet, quis nunc extremus idiota uel quae abiecta muliercula non credit animae inmortalitatem uitamque post mortem futuram? quod apud Graecos olim primus Pherecydes Syrius cum disputauisset, Pythagoram Samium disputationis illius nouitate permotum ex athleta in philosophum uertit. nunc ergo, quod Maro ait et omnes uidemus, amoleris uestigia nostri, inrita perpetua soluent formidine terras. \'Sed nulla\', inquiunt, compe
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt utiliter uera. non solũ a ꝓpħis
scĩs qui omĩa uera dixerunt. uerum
etiam a phylosophis atq ipsis poetis
ꝙ huiꝰcemodi auctorib litteraꝵ. qͦs
multa uera falsis miscuisse qͥs ambi¬
gat. illiꝰ etiam in carne p̃sentata con¬
firmaret auctoritas: ꝓpter eos qͥ illa
non possent in ipsa intima uerita¬
te cernere atq discernere. Quȩ tie¬
ritas. & antequam hominẽ assumet
ipse erat in om̃ib: qͥ eius participes
ẽẽ potuerunt. Maxime uero sue in¬
carnationis exemplo id salubriter
ꝑsuasit: ut qm̃ homines pleriq diui¬
nitatis auidi. ꝑ potestates cȩlestes qͦs
deos putarent. ritusq uarios illicito¬
rum. ñ sacroꝵ. s sacrilegioꝵ. ambien¬
dum sibi arbitrarent᷑ ad dm̃. magis suꝑ¬
be quã pie. quainre ꝓ angłis scĩs eis se
demones suꝑbiȩ cogitatione supponunt:
scirent homines tam ꝓximum esse dm̃
pietati hominum. ad quẽ uelut longe

Expanded text:
ta sunt utiliter uera non solum a prophetis ta sunt utiliter uera non solum a prophetis sanctis, qui omnia uera dixerunt, uerum etiam a philosophis atque ipsis poetis et cuiusce modi auctoribus litterarum, quos multa uera falsis miscuisse quis ambigat, illius etiam in carne praesentata confirmaret auctoritas propter eos, qui illa non possent in ipsa intima ueritate cernere atque discernere, quae ueritas, et antequam hominem adsumeret, ipse erat omnibus, qui eius participes esse potuerunt, maxime uero suae incarnationis exemplo id salubriter persuasit, ut, quoniam homines plerique diuinitatis auidi per potestates caelestes, quas deos putarent, ritusque uarios inlicitorum non sacrorum sed sacrilegiorum ambiendum sibi arbitrarentur ad deum magis superbe quam pie, qua in re pro angelis sanctis eis se daemones superbiae cognatione supponunt, scirent homines tam proximum esse deum pietati hominum, ad quem uelut longe
Abbreviated transcription (Latin):
poreum facilius potuisse misceri
Si tam̃ non indigne ad ista mixtionis
uel mixturȩ nom̃ admittitur: ꝓpter
consuetudinem corporaliũ rerum lon¬
ge aliter se habentium. alit̾q notaꝵ.
coȩternus. eademq uirtus et sapientia
dei a suꝑno fine creaturȩ rationalis
usq ad infimum finẽ creature corpora¬
lis actingens fortiter & disponens omĩa
suauiter. p̃sens et latens. nusquã con¬
clusa. nusquam discissa. nusquam tu¬
mida. s sine mole ubiq tota. longe a¬
lio modo quodam quã eo quo creatu¬
ris ceteris adest. suscepit hominem: se¬
q & illum fecit unum xp̃m iħm. me¬
diatorẽ di & hominum ȩqualem pa¬
tri scđm diumnitatẽ. minorem autem
mortalem: scdm cognitam nob̃ infir¬
mitatem. In quo xp̃o: eo tp̃r quod opor¬
tunissimum ipse nouerat. & ante se¬
cula disposuerat. uenit hominibus
magisterium & adiutorium ad capes¬
sendam sempit̾nam salutem. Magiste¬
rium quidem ut ea que hic ante dic¬

Expanded text:
poreum facilius potuisse misceri, poreum facilius potuisse misceri, si tamen non indigne ad ista mixtionis uel mixturae nomen admittitur propter consuetudinem corporalium rerum longe aliter se habentium aliterque natarum? coaeternus eademque uirtus et sapientia dei a superno fine creaturae rationalis usque ad infimum finem creaturae corporalis adtingens fortiter et disponens omnia suauiter praesens et latens nusquam conclusa, nusquam discissa, nusquam tumida sed sine mole ubique tota longe alio modo quodam quam eo, quo creaturis ceteris adest, suscepit hominem seque et illo fecit unum Iesum Christum, mediatorem dei et hominum, aequalem patri secundum diuinitatem minorem autem mortalem secundum cognatam nobis infirmitatem, in quo Christo eo tempore, quod opportunissimum ipse nouerat et ante saecula disposuerat, uenit hominibus magisterium et adiutorium ad capessendam sempiternam salutem: magisterium quidem, ut ea, quae hic ante dic
Abbreviated transcription (Latin):
tatem suã: quamquã et in ipsis corpo¬
rib aeri lux incorrupta misceatur.
Ergo ꝑsona hominis: mixtura ẽ animȩ
ꝙ corporis. Persona autem xp̃i: mix¬
tura cdi et hominis. Cum enim u̾bũ
d̾i ꝑmixtum ẽ animȩ habenti corpus:
simul et animam suscepit et corpus.
Illud cottidie fit ad ꝓcreandos homi¬
nes: hoc semel. factum ẽ ad lib̾andos
homines. Ueruntam̃ duaꝵ rerum
incorporeaꝵ commixtio faciliꝰ credi
debuit: quam uniꝰ incorporeȩ ⁊ alteriꝰ
corporeȩ. Nam si anima in sua natu¬
ra non fallatur: incorpoream se ẽẽ
comp̃hendit. Multomagis incorpore¬
um est uerbum di. Ac ꝑ hoc u̾bi et
animȩ credebilior debuit ẽẽ ꝑmixtio:
quam animȩ et corporis. S hoc in
nob̾ ipsis exꝑimur: illud in xp̃o cre¬
de iubemur. Si autem utrumq nob̾
pariter inexꝑtum credendũ p̃ciꝑet᷑
quid horum citiꝰ credemus: quomͦ
non fateremur duo incorporea. quam
unum corporeum alterumq incor¬

Expanded text:
tatem suam, quamquam et in ipsis corpotatem suam, quamquam et in ipsis corporibus aeri lux incorrupta misceatur. ergo persona hominis mixtura est animae et corporis, persona autem Christi mixtura est dei et hominis; cum enim uerbum dei permixtum est animae habenti corpus, simul et animam suscepit et corpus. illud cotidie fit ad procreandos homines, hoc semel factum est ad liberandos homines. uerum tamen duarum rerum incorporearum commixtio facilius credi debuit quam unius incorporeae et alterius corporeae. nam si anima in sua natura non fallatur, incorpoream se esse comprehendit; multo magis incorporeum est uerbum dei ac per hoc uerbi dei et animae credibilior debuit esse permixtio quam animae et corporis. sed hoc in nobis ipsis experimur, illud in Christo credere iubemur. si autem utrumque nobis pariter inexpertum credendum praeciperetur, quid horum citius crederemus? quo modo non fateremur duo incorporea quam unum incorporeum alterumque cor
Abbreviated transcription (Latin):
adeat animo. qͥs ꝓmat eloquio: ille gͥ
sibi sine semine oꝑatus ẽ hominem: qͥ
in rerum natura sine seminib oꝑatur
et semina. Ille in suo corpore numeros
temporum mensurasq seruauit ȩtatũ:
qui sine ulla sui mutabilitate mutando
contexit ordinem scłoꝵ. Hoc enim creuit
in tempore: quod cepit ex tempore:
uerbum autem in pͥncipio ꝑ qd̾ facta st̃
a se recessit. Sic autem quidam reddi
sibi rationem flagitant. quomodo ds
homini ꝑmixtus sit. ut una fieret ꝑso¬
na xp̃i. cum hoc semel fieri oportuerit.
quasi rationem ipsi reddant de re quȩ
cottidie fit. quomodo misceatur anima
corpori: ut una ꝑsona fiat hominis.
Nam sicut in unitate ꝑsonȩ anima u¬
titur corpore. ut homo sit: ita in uni¬
tate ꝑsone d̾s utitur homine ut xͦ sit.
In illa gͦ ꝑsona mixtura ẽ animȩ & cor¬
si tam̃ recedat auditor a consuetudine
corporum. quo solent duo liquores ita
misceri. ut neutrum seruet integri¬

Expanded text:
adeat animo, quis promat eloquio? ille igitur adeat animo, quis promat eloquio? ille igitur sibi sine semine operatus est hominem, qui in rerum natura sine seminibus operatur et semina; ille in suo corpore numeros temporum mensurasque seruauit aetatum, qui sine ulla sui mutabilitate mutando contexit ordinem saeculorum. hoc enim creuit in tempore, quod coepit ex tempore; uerbum autem in principio, per quod facta sunt a se recessit. Sic autem quidam reddi sibi rationem flagitant, quo modo deus homini permixtus sit, ut una fieret persona Christi, cum hoc semel fieri oportuerit, quasi rationem ipsi reddant de re, quae cotidie fit, quo modo misceatur anima corpori, ut una persona fiat hominis. nam sicut in unitate personae anima utitur corpore, ut homo sit, ita in unitate personae deus utitur homine, ut Christus sit. in illa ergo persona mixtura est animae et corsi tamen recedat auditor a consuetudine corporum, qua solent duo liquores ita misceri, ut neutrum seruet integri
Abbreviated transcription (Latin):
ad ȩt̃nam contemplationẽ ueritatis in¬
cõmutabilis ꝓuehat. Ed si omp̃e hominẽ
ubicumq formatum non ex mat̾no ute¬
ro crearet: s repentinum inferret as¬
pectib: quid si nullas ex paruulo in ui¬
uentutem mutaret ȩtates: nullos cibos.
nullos caperet somnos: ilonne opinionẽ
confirmaret erroris: nec hominem uerũ
suscepisse ullomodo credẽtur: et dũ omĩa
mirabilit̃ facit: auferret quod misericor¬
diter fecit. Nunc uͦ ita interdum & ho¬
minem mediator apparuit: ut in unita¬
te ꝑsonȩ copulans utramq naturam. &
solita sublimaret insolitis. & insolita so¬
litis temꝑaret. Qͥd autem non mirum
ds facit in om̃ib creaturȩ motib: nͥ con¬
suetudine cottidiana uiluissent: deni¬
q quã multa usitata calcantur. quȩ c̃¬
sid̾ata stupentur: sicut ipsa uis seminũ.
quos numeros habet. & quam uiaces.
quam efficaces. quã latenter potentes.
quam in paruo magna molientes: quis

Expanded text:
ad aeternam contemplationem ueritatis inad aeternam contemplationem ueritatis incommutabilis peruehat. quid, si omnipotens hominem ubicumque formatum non ex materno utero crearet, sed repentinum inferret aspectibus? quid, si nullas ex paruulo in iuuentam mutaret aetates, nullos cibos, nullos caperet somnos? nonne opinionem confirmaret erroris nec hominem uerum suscepisse ullo modo crederetur et, dum omnia mirabiliter facit, auferret, quod misericorditer fecit? nunc uero ita inter deum et homines mediator apparuit, ut in unitate personae copulans utramque naturam et solita sublimaret insolitis et insolita solitis temperaret. Quid autem non mirum deus facit in omnibus creaturae motibus, nisi consuetudine cotidiana uiluissent? denique quam multa usitata calcantur, quae considerata stupentur! sicut ipsa uis seminum quos numeros habet, quam uiuaces, quam efficaces. quam latenter potentes, quam in paruo magna molientes, quis
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ. in melius mutandum nullomͦ
in deterius mutata coaptauit: nom̃ hu¬
manitatis ab eo dignant̃ assumens. diui¬
nitatis ei largit̃ tribuens. Ipsa uirtus ꝑ
inuiolata matͥs uirginea uiscera. m̃bra
uiuenis introdux̃. Hic si ratio quęritur.
non erit mirabile: si exemplum poscit᷑.
non erit singulare. Demus deo aliquid
posse: qd̃ nos fateamur inuestigare. non
posse. In talib reb tota racio facti. ẽ po¬
tentia facientis. Iam illud quod in som¬
nos resoluitur. & cibo alitur. & om̃s huma¬
nos sentit affectus. hominem ꝑsuadet ho¬
minib: quem non consumpsit utiq sed
assumpsit. Ecce sic factum ẽ. et tam̃ qͥdã
heretici ꝑuerse mirando eius laudandoq
uirtutem. naturam humanã in eo ꝓrsus
agnoscere noluerunt. uͥ ẽ omĩs grẽ cõm̃¬
datio. qua saluos facit om̃s credentes in
se. ꝓfundos thesauros sapientiȩ ⁊ scientiȩ
continens. et fide imbuens mentes. quas

Expanded text:
hominem in melius mutandum nullo modo hominem in melius mutandum nullo modo in deterius mutata coaptauit nomen humanitatis ab eo dignanter adsumens, diuinitatis ei largiter tribuens; ipsa uirtus per inuiolata matris uirginea uiscera membra iuuenis introduxit. hic si ratio quaeritur, non erit mirabile; si exemplum poscitur. non erit singulare. demus deum aliquid posse, quod nos fateamur inuestigare non posse. in talibus rebus tota ratio facti est potentia facientis. Iam illud, quod in somnos soluitur et cibo alitur et omnes humanos sentit affectus, hominem persuadet hominibus, quem non consumpsit utique, sed adsumpsit. ecce sic factum est et tamen quidam haeretici peruerse mirando eius laudandoque uirtutem naturam humanam in eo prorsus agnoscere noluerunt, ubi est omnis gratiae commendatio, qua saluos facit credentes in se profundos thesauros sapientiae et scientiae continens et fide inbuens mentes, quas
Abbreviated transcription (Latin):
singulis totum: ita illud simul ubiq
sit totum:Non itaq metuendum ẽ
corpusculum infantiȩ: ne in illo tantꝰ
formicuł & apiculis dedit. quã asinis et
camelis: qͥ ex grano minutissimo seminis
tantã ficulnee arboris magnitudinem
creat: cum ex multo maiorib seminib
longe minora multa nascantur: qͥ pupil¬
lam tam paruam ditauit aciȩ. qua per
ocłos emicante. in ictu temporis cęlum
ꝓpe dimidium lustraret᷑: qͥ ex puncto
& quasi centro cerebri sensus om̃s qͥnaria
distributione diffudit. qͥ cordi m̃bro tam
exiguo uitalem motum ꝑ corporis cunc¬
ta dispensat. His atq huiꝰmodi reb insi¬
nuans magna de minimis: qui non est
paruus in paruis. Ipsa enim magnitu¬
do uirtutis eiꝰ. quȩ nullas in angustosen¬
tit angustias. uterum uirginalem ñ ad¬
uenticio s indigena puerꝑio fecundauit.
ipsa sĩbi animam rationalem ꝙ ꝑ eandẽ
etiam corpus humanum. totumq õino

Expanded text:
singulis totum, ita illud simul ubique singulis totum, ita illud simul ubique sit totum? Non itaque metuendum est corpusculum infantiae, ne in illo tantus formiculis camelis; qui ex grano minutissimo seminis tantam ficulneae arboris magnitudinem creat, cum ex multo majoribus seminibus longe minora multa nascantur; qui pupillam tam parvam ditavit acie, qua per oculos emicante, in ictu temporis coelum prope dimidium lustraretur; qui ex puncto et quasi centro cerebri, sensus omnes quinaria distriexiguo, uitalem motum per corporis cuncta dispensat his atque huius modi rebus insinuans magna de minimis, qui non est paruus in paruis. ipsa enim magnitudo uirtutis eius, quae nullas in angusto sentit angustias, uterum uirginalem non aduenticio sed indigena puerperio fecundauit; ipsa sibi animam rationalem et per eandem etiam corpus humanum totumque omnino
Abbreviated transcription (Latin):
abscedit. Ad est tam̃ siue occultum siue
manifestum: sic̃ lux adest ocłis ⁊ uiden¬
tis et cẽci. S uidenti adest p̃senti: cȩco
uͦ absenti. Adest & uox audientib au¬
rib. ad est etiam surdis: s illis patet.
istas latet. Qͥd aũ mirabiliꝰ quã id qđ
accidit in uocib nrĩs u̾bisq sonantib :
in re scił raptim transitoria: cũ enim
loqͥmur: ne scđẽ quidẽ sillabȩ locus ẽ.
nͥ pͥma sonare destiterit. Ꝙ tam̃ si unꝰ
assit auditor: totum audit qđ dicimꝰ.
Ꝙ si duo assint. tantundem ambo audi¬
unt : qd̃ ⁊ singulis totum ẽ. Et si audi¬
at multitudo silens. non int̾ se parti¬
cularĩ comminuunt sonos tamquã
cibos: s om̃e quod sonat. & om̃ib to¬
tum ẽ: & singulis totum. Itane iã ñ
illud ẽ potius incredibile. si u̾bũ hois
transiens quod exhibet aurib. u̾bum
di ꝑmanens non exhibet reb: ut quẽ
admodum hoc simul auditur etiama

Expanded text:
abscedit. adest tamen siue occultum siue abscedit. adest tamen siue occultum siue manifestum, sicut lux adest oculis et uidentis et caeci; sed uidenti adest praesens caeco uero absens. adest et uox audientibus auribus, adest etiam surdis; sed illis patet, istis latet. quid autem mirabilius quam id, quod accidit in uocibus nostris uerbisque sonantibus in re scilicet raptim transitoria? cum enim loquimur, ne secundae quidem syllabae locus est, nisi prima sonare destiterit, et tamen, si unus adsit auditor, totum audit, quod dicimus, et, si duo adsint, tantundem ambo audiunt, quod et singulis totum est, et, si audiat multitudo silens, non inter se particulatim comminuunt sonos tamquam cibos, sed omne, quod sonat, et omnibus totum est et singulis totum. itane iam non illud est potius incredibile, si, uerbum hominis transiens quod exhibet auribus, uerbum dei permanens non exhibet rebus, ut, quem ad modum hoc simul auditur etiam a
Abbreviated transcription (Latin):
uiuit: aut uiuit et ubi non ẽ. Hec oĩa
mira sunt. Nichil hoꝵ affirmari sine
quadam uelut absurditate potest: et
de sensu loqͥmur morticinio. Qͥd gͥ est
ipsa anima pret̃ corporis sensum: id÷
in m̃te qua ista consid̾at. neq enim
sensu corporis. de ipsis sensib iudicat.
Et putamus nob̃ de omĩpotentia dei
incredibile aliqͥd dici. cum dicit᷑ u̾bum
dei ꝑ quod facta sunt omĩa sic assump.¬
sisse corpus ex uirgine. ⁊ sensib apparuis¬
se mortalib ut immortalitatem suam
non corruꝑit. ut et̃nitatem non muta¬
uerit. ut potestatem non minuerit. ut
amministrationem mundi ñ deseru¬
erit: ut a sinu patris id÷ a secreto quo
cum illo ⁊ in illo ẽ non recesserit: uer¬
bum di sic intellige ꝑ quod facta sunt
omĩa: non ut eius transire aliqͥd cogi¬
tes. & ex futuro p̃teritum fieri. Manet
sicuti ẽ: ⁊ ubiq totum ẽ. Uenit autem
cum manifestatur: et cum occultat᷑

Expanded text:
uiuit, aut uiuit, et ubi non est. haec omnia uiuit, aut uiuit, et ubi non est. haec omnia mira sunt; nihil horum adfirmari sine quadam uelut absurditate potest et de sensu loquimur morticino. quid igitur est ipsa anima praeter corporis sensum, id est in mente, qua ista considerat? neque enim sensu corporis de ipsis sensibus corporis iudicat. et putamus nobis de omnipotentia dei incredibile aliquid dici, cum dicitur uerbum dei, per quod facta sunt omnia, sit adsumpsisse corpus ex uirgine et sensibus apparuisse mortalibus, ut inmortalitatem suam non corruperit, ut aeternitatem non mutauerit, ut potestatem non minuerit, ut administrationem mundi non deseruerit, ut a sinu patris, id est a secreto, quo cum illo et in illo est, non recesserit! Verbum dei sic intellege, per quod facta sunt omnia, non ut eius transire aliquid cogites et ex futuro praeteritum fieri. manet, sicuti est, et ubique totum est. uenit autem, cum manifestatur, et, cum occultatur,
Abbreviated transcription (Latin):
d̾r: attende et auditum. Nam ⁊ ipse
se foras quod ammodo diffundit a carue.
Unde enim dicimus foris sonat: nͥ ibi sen¬
tiamus ubi sonat: ergo et illic extra
carnem nr̃am uiuimus : an sentire pos¬
sumus et ubi non uiuimus: cum sensus
sine uita ẽẽ non possit: ceteri tres sensus
apud seipsos sentiunt: quaͣuis de olfac¬
tu possit uteumq dubitari. De gustu
autem atq tactu nulla controuersia ẽ:
quod ea quȩ gustamꝰ & tangimus. non
alibi quam in nr̃a carne sentimus. ẜm̃
isti tres sensus. ab hac consid̾atione se¬
moueantur. Uisus auditusq afferunt
mirabilem quęstionem: aut quomodo
anima sentit. ubi non uiuit: aut qͦmͦ
uiuat ubi non est:neq enim nͥ in car¬
ne sua ẽ. Sentit autem etiam prẽt car¬
nẽ suam. Ibi quippe sentit. ubi uidet: qr
et uidẽ sentire est. Ibi sentit ubi audit:
qr & audire sentire ẽ. Aut gͦ et ibi uiuit.
ac ꝑ hoc etiam ibi ẽ. aut sentit & uͥ ñ

Expanded text:
dicitur? adtende et auditum. nam et ipse dicitur? adtende et auditum. nam et ipse se foras quodam modo diffundit a carne. unde enim dicimus: Foris sonat\', nisi ibi sentiamus, ubi sonat? ergo et illic extra carnem nostram uiuimus. an sentire possumus, et ubi non uiuimus, cum sensus sine uita esse non possit? Ceteri tres sensus apud se ipsos sentiunt, quamuis de olfactu possit utcumque dubitari. de gustu autem atque tactu nulla controuersia est, quod ea, quae gustamus et tangimus, non alibi quam in nostra carne sentimus. proinde isti tres sensus ab hac consideratione semoueantur. uisus auditusque adferunt mirabilem quaestionem, aut quo modo anima sentiat, ubi non uiuit, aut quo modo uiuat, ubi non est. neque enim nisi in carne sua est; sentit autem etiam praeter carnem suam. ibi quippe sentit, ubi uidet, quia et uidere sentire est; ibi sentit, ubi audit, quia et audire sentire est. aut ergo et ibi uiuit ac per hoc etiam ibi est aut sentit, et ubi non
Abbreviated transcription (Latin):
sine corporeis instrum̃tis & quasi uasis
atq organis. uidemus. audimus: cȩteriq
trib utimur sensib. Intendat hȩc aui¬
ma rationalis: & sensus corporis ñ sensib
corporis. s ipsa m̃te atq ratione considẽt.
Certe sentire homo non potest: nͥ uiuat.
Uiuit autẽ in carne: antequã morte utrũ¬
q dirimatur Quomodo gͥ anuma quȩ
sunt extra carñe suam sentit: quȩ ñ
nͥ in carne sua uiuit: an ñ ab eiꝰ carne
longissime absunt sydera in cȩlo: an in
cȩlo non uidet solem: an sentire. non ẽ ÷
uidere: cum sit in qͥnq sensib excellen¬
tior ceteris uisus:an et in cęlo uiuit qr
et in celo sentit: et sensus esse ñ potest
ubi uita non est:ꝰ an sentit ⁊ ubi non
uiuit : qr cum in sua tantum carne ui¬
uat. sentit etiam in his locis quȩ p̃ter
eius carnem continent ea quȩ tangit
aspectu: uidesne quantum sit latebro¬
sum in sensu tam conspicuo: qͥ uisus

Expanded text:
sine corporeis instrumentis et quasi uasis sine corporeis instrumentis et quasi uasis atque organis uidemus, audimus ceterisque tribus utimur sensibus. intendat haec anima rationalis et sensus corporis non sensibus corporis sed ipsa mente atque ratione consideret. certe sentire homo non potest, nisi uiuat; uiuit autem in carne, antequam morte utrumque dirimatur. quo modo igitur anima, quae sunt extra carnem suam, sentit, quae non nisi in carne sua uiuit? an non ab eius carne longissime absunt sidera in caelo? an in caelo non uidet solem? an sentire non est uidere, cum sit in quinque sensibus excellentior ceteris uisus? an et in caelo uiuit, quia et in caelo sentit et sensus esse non potest, ubi uita non est? an sentit, et ubi non uiuit, quia, cum in sua tantum carne uiuat, sentit etiam in his locis, quae praeter eius carnem continent ea, quae tangit aspectu? uidesne, quam sit hoc latebrosum in sensu tam conspicuo, qui uisus
Abbreviated transcription (Latin):
e corporis: : Non sic d̾s implere dicitur
mundum uelut aqua. uelut aer. uelut
ipsa lux: ut minore sui parte minorẽ
mundi partem impleat: et maiorẽ ma¬
iore. Nouit ubiq totus eẽ: & nullo con¬
tineri loco. Nlouit uenire: non receden¬
do ubi erat. Nouit abire: non deseren¬
do quo uenerat. Miratur hoc mens hu¬
mana: et qr non capit. fortasse nec cre¬
dit. Seipsam pͥmitus mirata miretur.
seipsam paululum si potest a corpore at¬
tollat: et ab eis reb quas solet sentire
ꝑ corpus: & uideat ipsa qͥd sit quȩ utitͦ
corpore. S forte non potest. Magni quip¬
pe ingenii est ut ait quidam. seuocare
mentem a sensib: et cogitationẽ a con¬
suetudine abducere. Ipsos gͦ corporis sen¬
sus. aliquanto insuetius ⁊ uigilantiꝰ per¬
scrutemur. Sunt certe quinquiꝑtiti cor¬
poris sensus. qͥ nec sine corpore nec sine
anima eẽ possunt: qr neq sentire. ẽ nͥ
uiuentis. quod ab anima ẽ corpori: neq

Expanded text:
et corporis! non sic deus implere dicitur et corporis! non sic deus implere dicitur mundum uelut aqua, uelut aer, uelut ipsa, lux, ut minore sui parte minorem mundi partem impleat et maiore maiorem. nouit ubique totus esse et nullo contineri loco; nouit uenire non recedendo, ubi erat; nouit abire non deserendo, quo uenerat. Miratur hoc mens humana et, quia non capit, fortasse nec credit. se ipsam primitus scrutata miretur, se ipsam paululum, si potest, a corpore attollat et ab eis rebus, quas solet sentire per corpus, et uideat ipsa, quid sit, quae utitur corpore. sed forte non potest; \'magni\' quippe \'ingenii est\', ut ait quidam, \'seuocare mentem a sensibus et cogitationem a consuetudine abducere\'. ipsos ergo corporis sensus aliquanto insuetius et uigilantius perscrutetur. sunt certe quinquepartiti corporis sensus, qui nec sine corpore nec sine anima esse possunt, quia neque sentire est nisi uiuentis, quod ab anima est corpori, neque
Abbreviated transcription (Latin):
quam reqͥris. Ubi pͥmum scire te uolo
non hoc xp̃ianam habere. doctrinam
quod ita ds̃ infusus sit carni qua ex uir¬
gine nasceretur. ut curam gubenandȩ
uniuersitatis deseruerit. uł amiserit:
uel ad illud corpusculum quasi contrac¬
tam collectamq transtulerit. Hominũ
iste sensus est. nicħ nisi corpora ualenti¬
um cogitare. siue ista crassiora. sicut st̃
humor atq humus: siue subtiliora sic̃
aeris et lucis: s tam̃ corpora. Quoꝵ nul¬
lum potest eẽ ubiq totum: qm̃ ꝑ innu¬
merabiles partes aliud alibi habeat ne¬
cesse ẽ: & quantumcumq sit corpus. seu
quantulumcumq corpusculum. loci oe¬
cupet spacium: eundemq locum sic im¬
pleat. ut in nulla eiꝰ parte sit totum. Ae
ꝑ hoc densari atq rarescere. contrabi et
Dilatari. in minutias deteri. et grandes¬
cere in molem: non nͥ corporeum ẽ. Lon¬
ge aliud ẽ animȩ natura quã corporis.
Quantomagis di: qͥ ereator ẽ et anime

Expanded text:
quam requiris. ubi primum scire te uolo quam requiris. ubi primum scire te uolo non hoc Christianam habere doctrinam, quod ita sit deus infusus carni, qua ex uirgine nasceretur, ut curam gubernandae uniuersitatis uel deseruerit uel amiserit uel ad illud corpusculum quasi contractam collectamque transtulerit. hominum iste sensus est nihil nisi corpora ualentium cogitare siue ista crassiora, sicut sunt humor atque humus, siue subtiliora sicut aeris et lucis, sed tamen corpora, quorum nullum potest esse ubique totum, quoniam per innumerabiles partes aliud alibi habeat necesse est et, quantumcumque sit corpus seu quantulumcumque corpusculum, loci occupet spatium eundemque locum sic impleat, ut in nulla eius parte sit totum. ac per hoc densari atque rarescere, contrahi et dilatari, in minutias deteri et grandescere in molem non nisi corporum est. longe aliud est animae natura quam corporis; quanto magis dei, qui creator est et animae
Abbreviated transcription (Latin):
simũ soluas atq exuas. ac de me mͥ mag̃
quam ulli alteri credas: si mͥ dilectionis
uicem reddis: Tanta est enim xp̃ianarũ
ꝓfunditas litteraꝵ. ut in eis cottidie ꝓ¬
ficerem. si eas solas ab ineunte puericia
usq ad decrepitam senectutem maximo
ocio. summo studio. meliore ingenio co¬
narer addiscere : non quo ad ea quȩ ne¬
cessaria sunt saluti tanta in eis ꝑueniat᷑
difficultate: s cum qͥsq ibi fidem tenue¬
rit. sine qua pie recteq non uiuitur. tã
multa tamq multiplicib mysterioꝵ
umbracłis opacata. intelligenda ꝓficien¬
tib restant: tantaq non solum in uer¬
bis quib ista dicta sunt. uerumetiam
in reb quȩ intelligendȩ sunt latet al¬
titudo sapientie. ut annosissimꝰ. acu¬
tissimis. flagrantissimis cupiditate dis¬
cendi hoc contingat: quod eadem scrip¬
tura quodam loco habet. Cum consum¬
mauerit homo: tunc incipiet. S quid
hinc plura: ueniendum ad rem potius

Expanded text:
simum soluas atque exuas ac de me mihi magis simum soluas atque exuas ac de me mihi magis quam ulli alteri credas, si mihi dilectionis uicem reddis. tanta est enim Christianarum profunditas litterarum, ut in eis cotidie proficerem, si eas solas ab ineunte pueritia usque ad decrepitam senectutem maximo otio, summo studio, meliore ingenio conarer addiscere, non quo ad ea, quae necessaria sunt saluti, tanta in eis perueniatur difficultate, sed, cum quisque ibi fidem tenuerit, sine qua pie recteque non uiuitur, tam multa tamque multiplicibus mysteriorum umbraculis opacata intellegenda proficientibus restant tantaque non solum in uerbis, quibus ita dicta sunt, uerum etiam in rebus, quae intellegendae sunt, latet altitudo sapientiae, ut annosissimis, acutissimis, flagrantissimis cupiditate discendi hoc contingat, quod eadem scriptura quodam loco habet: Cum consummauerit homo, tunc incipit. Sed quid hinc plura? ueniendum ad rem potius,
Abbreviated transcription (Latin):
iestatis indicia: qm̃ larualis illa pur¬
gatio. debilium curȩ. reddita uita de¬
functis. si et alios cogitemꝰ deo parua
sunt. Hanc scribis in quddam conuen¬
tu amicoꝵ ab uno ex multis qͥ aderañ
inlatam ẽẽ questionem. uos aũ int̾ue¬
nisse ulterius inqͥrenti. solutumq con¬
uentum ad potioris peritiȩ merita dis¬
tulisse: ne dum incautiꝰ secreta teme¬
rant᷑. in culpam deflecteret error in¬
nocuus. Deinde ad me litteraꝵ tuaꝵ
dirigis intentionem: et post hanc in¬
ꝑitiȩ confessionem admones. ut a par¬
tib nr̃is qͥd desidetur agnoscam. Ad¬
iungis etiam intereẽ. fame mee ut q̃¬
sita noueritis: quod uttumq absq de¬
trim̃to cultus diuini in aliis sacerdo¬
tib toleratur in scitia: at cũ ad meue
nitur. legi deest qͥeqͥd contigerit igno¬
rari. Primum gͥ hanc de me opinionẽ
facile p̃sumptam queso deponas: eumq
animum quãuis erga me beniuolentis¬

Expanded text:
iestatis indicia, quoniam larualis illa puriestatis indicia, quoniam larualis illa purgatio, debilium curae, reddita uita defunctis, si et alios cogitemus, deo parua sunt. hanc scribis in quodam conuentu amicorum ab uno ex multis, qui aderant, inlatam esse quaestionem, uos autem interuenisse ulterius inquirenti solutumque conuentum ad potioris peritiae merita distulisse, ne, dum incautius secreta temerantur, in culpam deflecteret error innocuus. Deinde ad me litterarum tuarum dirigis intentionem et post hanc inperitiae confessionem admones, ut, a partibus nostris quid desideretur, agnoscam. adiungis etiam interesse famae meae, ut quaesita noueritis, quod utcumque absque detrimento cultus diuini in aliis sacerdotibus toleratur inscitia, at cum adnitur, legi deest, quicquid contigerit ignorari. primum igitur hanc de me opinionem facile praesumptam quaeso deponas eumque animum quamuis erga me beniuolentis
Abbreviated transcription (Latin):
cens tamq luculentum ꝓdesse debet
etiam ceceris: contra quo tarditate
seu ꝑuersitatem conuenientissime de¬
fendenda est tantȩ gr̃ẽ dispensatio:
quã suꝑbȩ animulȩ nichilipendunt.
quȩ nimis affectant plurimũ posse: &
ad sua uicia sananda uel etiam frenan¬
da nichil possunt. Quęris gͥ utrũ mun¬
di dñs et rector intemerate femine cor¬
pus impleuerit: ꝑtulerit decem mensi¬
um longa fastidia mat̾. et tamen uir
go enixa sit sollemnitate pariendi:
et post hȩc uirginitas inuiolata ꝑman¬
serit: utrum intra corpusculum uagien¬
tis infantiȩ latuerit. cui par uix puta¬
tur uniuersitas: passus fuerit puerili¬
tatis annos. adoleuerit. iuuentute so¬
lidatꝰ sit. tandiu a sedib suis abftierit
ille regnator: atq in unũ corpusculũ
totiꝰ mundi cura transiata sit: deinde:
in somnos resolutus sit. cibo alitꝰ. om̃s
affectus mortalium senserit. nec ulli cõ¬
petentib signis claruerint tantȩ ma¬

Expanded text:
luculentum prodesse debet etiam ceteris, contra quorum tarditatem seu peruersitatem conuenientissime defendenda est tantae gratiae dispensatio, quam superbae animulae nihili pendunt, quae nimis affectant plurimum posse et ad sua uitia sananda uel etiam frenanda nihil possunt. Quaeris igitur, utrum mundi dominus et rector intemeratae feminae corpus impleuerit, pertulerit decem mensiugo enixa sit sollemnitate pariendi et post haec uirginitas inuiolata permanserit; utrum intra corpusculum uagientis infantiae latuerit, cui par uix putatur uniuersitas, passus fuerit puerilitatis annos, adoleuerit, iuuentute solidatus sit; tam diu a sedibus suis afuerit ille regnator atque in unum corpusculum totius mundi cura translata sit; deinde in somnos resolutus sit, cibo alitus, omnes affectus mortalium senserit nec ullis competentibus signis claruerint tantae ma
Abbreviated transcription (Latin):
cionalis. ñ nisi ds est. Hic etiam lauda¬
bilis rei publice salus. Neq enĩ condit᷑
et custoditur optima ciuitas. nͥ fun¬
dam̃to et uinculo fidei firmeq concor¬
die: cum bonum cõmune diligitur. qͥ
summũ ac uerissimũ d̾s est: atq in il¬
ligunt: cui quo animo diligant occul¬
tare non possunt. Modus aut̃ẽ ipse di¬
cendi quo scã scriptura contexitur. ꝗͣ
om̃ib accessibilis: quamuis paucissimiꝰ
penetrabilis. Ea quȩ aꝑta continent.
quasi amicus familiaris. sine fuco ad
cor loquitur: indoctoꝵ atq doctorum.
Ea uͦ quȩ in misteriis occultat. nec ip¬
sa ȩloquio suꝑbo erigit quo ñ audeat
accedere mens tardiuscula & inerudi¬
ta. quasi pauꝑ ad diuitẽ: s inuitat
om̃s humili sermone. quos non solum
manifesta pascat. s etiam secreta ex¬
cerceat ueritate : hoc in ꝓmptis quod
in reconditis habens. S ne aꝑta fasti¬
direntur. eadem rursus oꝑta desidag.

Expanded text:
tionalis nonnisi deus est; hic etiam laudationalis nonnisi deus est; hic etiam laudabilis rei publicae salus, neque enim conditur et custoditur optima ciuitas nisi fundamento et uinculo fidei firmaeque concordiae, cum bonum commune diligitur, quod summum ac uerissimum deus est, atque in illigunt, cui, quo animo diligant, occultare non possunt. Modus autem ipse dicendi, quo sancta scriptura contexitur, quam omnibus accessibilis, quamuis paucissimis penetrabilis! ea. quae aperta continet, quasi amicus familiaris sine fuco ad cor loquitur indoctorum atque doctorum; ea uero, quae in mysteriis occultat, nec ipsa eloquio superbo erigit, quo non audeat accedere mens tardiuscula et inerudita quasi pauper ad diuitem, sed inuitat omnes humili sermone, quos non solum manifesta pascat, sed etiam secreta exerceat ueritate hoc in promptis quod in reconditis habens. sed ne aperta fastidirentur, eadem rursus operta desiderantur,
Abbreviated transcription (Latin):
ses adu̾sus nomen xͥ: sub uelam̃to tantũ
nominis. xp̃i ad exercendã doctrinam
sc̃e religionis sicut p̾nunciatȩ st̃ pullu¬
lant. Hȩc omĩa sicut leguntur p̃dicta.
ita cernunt᷑ impleta: atq ex his iã tot
et tantis. quȩ restant expectant᷑ implen¬
da. Quȩ tandem mens auida et̾nitatiᷤᷤ
uitȩq p̾sentis breuitate ꝑmota: contra
huius diuine auctoritatis lum̃ culm̃q
contendat: quȩ disputationes quȩ lit¬
tere quorunlibet phylosophoꝵ. quȩ le¬
ges quaeunlibet ciuitatum. duob pre
ceptis ex quib xp̃c dicit totam legem
ꝓpħasq pendere ullomodo sint cõpa¬
randȩ. ͦ diliges dñm tuum ex toto cor¬
de tuo. et ex tota anima tua. et ex to¬
ta mente tua : & diliges ꝓximũ tuum
tamquã teipsum. Hic physica: qm̃ õs
omĩum naturaꝵ cause in do creatore
sunt. Hic ethica: qm̃ uita bona & hones¬
ta non aliunde formatur. quã cum ea
quȩ diligenda sunt quẽ adiodũ diligen¬
Hic logica: qm̃ ueritas lum̃q animȩ ra¬

Expanded text:
 sub uelamento tamen nominis Christi ad exercendam doctrinam sanctae religionis, sicut praenuntiatae sunt, pullulant. haec omnia sicut leguntur praedicta, ita cernuntur impleta atque ex his iam tot et tantis, quae restant, expectantur implenda. quae tandem mens auida aeternitatis uitaeque praesentis breuitate permota contra huius diuinae auctoritatis lumen culmenque contendat? Quae disputationes, quae litterae quorumlibet philosophorum, quae leges quarumlceptis, ex quibus Christus dicit totam Legem Prophetasque pendere, ullo modo sint comparandae: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corda tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua et diliges proximum tuum tamquam te ipsum. hic physica, quoniam omnes omnium naturarum causae in deo creatore sunt; hic ethica: quoniam uita bona et honesta non aliunde formatur, quam cum ea, quae diligenda sunt, quem ad modum diligenximus; hic logica, quoniam ueritas lumenque animae ra
Abbreviated transcription (Latin):
His et alia subnectit. Intra corpusculum
uagienti infantiȩ latet. cui par uix pu¬
tatur uniuersitas: patitur puerilitatis
annos. adolescit. iuuentute solidatur. tam
diu a sedib suis abest ille regnator: atq
ad unum corpusculum totius mundi cu¬
ra transfertur. Deinde. in somnos resoluit᷑.
cibo alitur. om̃s mortalium sentit affectus.
nec ullis competentib signis. tantȩ maies¬
tatis indicia clarescunt: qm̃ larualis il¬
la purgatio. debilium curȩ. reddita uita
defunctis. si et alios cogitemꝰ deo parua
sunt. Int̃uenimꝰ ulterius inquirenti: solu¬
toq conuentu. ad pocioris peritiȩ merita
distulimꝰ: ne dum incautius secreta teme¬
rant᷑. in culpam deflecteret error innocu¬
us. Accepisti uir totiꝰ głe capax: impitiȩ
confessionem. Qͥd a partib ur̃is desidet᷑
agnoscis. Int̾est famȩ tuȩ. ut quȩsita
nouerimus : quod utcumq absq detri¬
mento cultus duuni in aliis sacerdotib

Expanded text:
his et alia subnectit: Intra corpusculum his et alia subnectit: Intra corpusculum uagientis infantiae latet. cui par uix putatur uniuersitas, patitur puerilitatis annos, adolescit, iuuentute solidatur; tam diu a sedibus suis abest ille regnator atque ad unum corpusculum totius mundi cura transfertur; deinde in somnos resoluitur, cibo alitur, omnes mortalium sentit affectus nec ullis competentibus signis tantae maiestatis indicia clarescunt; larualis illa purgatio, debilium curae, reddita uita defunctis haec, si et alios cogites, deo parua sunt\\ interuenimus ulterius inquirenti solutumque conuentum ad potioris peritiae merita distulimus, ne, dum incautius secreta temerantur, in culpam deflecteret error innocuus. accepisti, uir totius gloriae capax, inperitiae confessionem. quid a partibus uestris desideretur, agnoscis. interest famae tuae, ut quaesita nouerimus. utcumque absque detrimento cultus diuini in aliis sacerdotibus
Abbreviated transcription (Latin):
uersus. atq ut ita dixerim cesuraꝵ modu¬
lata uariatio. Tunc ad familiarẽ tuã phy¬
losophiam sermo deflectitur: quẽ ipse aris¬
tothileo more tamquã esocraticam fouere
consueueras. Querebamꝰ et qͥd egerit p̃cep¬
tor ex lic̾io. quid achademiȩ multiplex et
continuata cunctatio. qͥd ille disputator
ex porticu. qͥd physicoꝵ peritia. quid epy¬
cureoꝵ uoluptas. qͥd inter om̃s infinita diͨ¬
putandi libido. tuncq magis ignorata ue¬
ritas: postquã presũptum ẽ qd̾ possit ag¬
nosci. Dum in his confabulatio nrã remora.¬
tur. unꝰ e multis. et qͥs inquit ẽ sapienti¬
a ad ꝑfectum xp̃ianitatis imbutus. qui
ambigua in quib hereo possit aperire:
dubiosq sensus meos uera uel uerisimili
credulitate firmare. astupemꝰ tacentes:
Tunc in hȩc sponte ꝓrumpit. Miror utrũ
mundi dñs et rector intemerate. femine
corpus impleuerit. ꝑtulerit decem mensi¬
um longa illa fastidiamater. et tamen
uirgo enixa sit solemnitate pariendi: et

Expanded text:
uersus atque, ut ita dixerim, caesurarum modulata uariatio. tunc ad familiarem tuam philosophiam sermo deflectit, quam ipse Aristoteleo more tamquam esotericam fouere consueueras. quaerebamus, et quid egerit praeceptor ex Lycio, quid Academiae multiplex et continuata cunctatio, quid ille disputator ex porticu, quid physicorum peritia, quid Epicureorum uoluptas, quid inter omnes infinita disputandi libido tuncque magis ignorata ueritas, postquam praesumptum est, quod possit agnosci. 1 Dum in his confabulatio nostra remoratur, unus e multis: \'Et quis\\ inquit, est sapientia ad perfectum Christianitatis inbutus, qui ambigua, in quibus haereo, possit aperire dubiosque adsensus meos uera uel uerisimili credulitate firmare?\' stupemus tacentes. tunc in haec sponte prorumpit: \'Miror, utrum mundi dominus et rector intemeratae feminae corpus impleuerit, pertulerit decem mensium longa illa fastuirgo enixa sit sollemnitate pariendi et
Abbreviated transcription (Latin):
insigni et p̃stantissi¬
mo filio uolusiano:
augustinꝰ in dño sał.
Legi litteras tuas.
i quib uidi magni cuiusdam dialogi
specimen laudabili breuitate comp̃hensũ.
Respondere gͥ debui: nec ꝓ dilatione ali¬
quid excusationis opponere. Accidit enĩ
oportune. ut alienis negociis mͥ aliqͣn¬
tulum uacaret. Quib autẽ dictandis
hoc ocium statueram impendẽ. paulu¬
lum distuli: nequaquam iustũ eẽ arbi¬
tratus. ut quẽ ad quȩrendum exhor¬
tatꝰ ipse fueram. differrem quęrentẽ.

Expanded text:
STANTISSIMO FILIO VOLUSIANO AUGUSTINUS IN DOMINO SALUTEM. Legi litteras tuas, in quibus uidi magni cuiusdam dialogi specimen laudabili breuitate comprehensum. respondere igitur debui nec pro dilatione aliquid excusationis opponere. accidit enim opportune, ut ab alienis negotiis mihi aliquantulum uacaret. quibus autem dictandis hoc otium statueram inpendere, paululum distuli nequaquam iustum esse arbitratus, ut, quem ad quaerendum exhortatus ipse fueram, differrem quaerentem.
Abbreviated transcription (Latin):
No fr̃i unianimo &
uenerabili augustino
paulinus ⁊ therasia pec¬
catores. Laritas xp̃i quȩ urget nos.
i absentes licet ꝑ unitatẽ fidei al¬
ligat. ipsa fiduciã ad te scribendi
pudore depulso p̾stitit: teq ꝑ lit

Expanded text:
NO FRATRI UNANIMO ET VENERABILI AUGUSTINO - PAULINUS ET THERASIA PECCATORES. Caritas Christi, quae urget nos et absentes licet per unitatem fidei alligat, ipsa fiduciam ad te scribendi pudore depulso praestitit teque per lit
Abbreviated transcription (Latin):
petet. s intelliget. eiꝰq ueritati. cõ¬
sona etiã uoluntate coaptabit᷑. Nloc
quãdui ñ potest. ualebit sacram̃tum
ad eiꝰ tutelã adu̾sus contrarias potes¬
tates. Et tantũ ualebit ut si ante ra¬
tionis usum ex hac uita emigrauerit:
ꝑ ipsũ sacram̃tũ cõmendantȩ eccłiȩ
caritate ab illa condemnatione quȩ
ꝑ unũ hominẽ intrauit in mundum
xp̃iano adutorio liberet᷑. Hoc qͥ nͣ
credit. ⁊ fieri ñ posse. arbitrat᷑. ꝓfec¬
to infidelis ẽ. ⁊ si habeat fidĩ sacra¬
m̃tũ. longeq melior ẽ ille paruu¬
lus. qͥ etiã si fidẽ ñdũ ht̃ in cogi¬
tatione. nͣ ei tam̃ obioem contrariȩ
cogitationis opponit. unde sacra¬
m̃tũ eiꝰ salubrit᷑ ꝑcipit. Respondi
sic̃ existimo questionib tiuis quan¬
tũ attinet ad minus capaces. ⁊ con¬
tentiosos ñ satis. quantũ aũ ad pa¬
catos ⁊ intelligentes plus forte qͣm
sat ẽ: nec tͥ ad excusationẽ meam

Expanded text:
petet, sed intelliget, ejusque veritati conpetet, sed intelliget, ejusque veritati consona etiam voluntate coaptabitur. Hoc quandiu non potest, valebit sacramentum ad ejus tutelam adversus contrarias potestates, et tantum valebit, ut si ante rationis usum ex hac vita migraverit, per ipsum sacramentum, commendante Ecclesiae charitate, ab illa condemnatione quae per unum hominem intravit in mundum, Christiano adjutorio liberetur. Hoc qui non credit et fieri non posse arbitratur, profecto infidelis est, etsi habeat fidei sacramentum; longeque melior est ille parvulus, qui etiamsi fidem nondum habeat in cogitatione, non ei tamen obicem contrariae cogitationis opponit, unde sacramentum ejus salubriter percipit. Respondi, sicut existimo, quaestionibus tuis, quantum attinet ad minus capace, et ad contentiosos, non satis; quantum autem ad pacatos et intelligentes, plus forte quam sat est. Nec tibi ad excusationem meam
Abbreviated transcription (Latin):
nis. xp̃i. sanguis. xp̃i ẽ: ita sacramen¬
tũ fidĩ fides ẽ. Nicħ aũ ẽ. aliud cre¬
dere. quã fidẽ habere. Ac ꝑ hoc eũ
respondet᷑ paruulus credere. qui
fiddĩ ñdum ht̃ affectũ respondetur
fidẽ habere ꝓpt̃ fidĩ sacram̃tũ: &
conu̾tere se. ad dm̃ ꝓpt̾ conu̾sionis
sacramentũ: qr ⁊ ipsa responsio ad
celebrationẽ ꝑtinet sacram̃ti: sicut
de ipso baptismo apłs. consepulti ĩ¬
quit sumus in xp̃o ꝑ baptismũ in
morte. Non ait sepulturã signifi¬
caiumꝰ: s ꝓrsus ait consepulti sumꝰ.
Sacram̃tũ gͦ tantȩ rei. ñ nͥ eiusdẽ
rei uocabulo nuncupauit. Itaq
pariuulũ ⁊ ñdũ fides illa quȩ in
credentiũ uoluntate consistit.
iã tn ipsius fidĩ sacram̃tũ fidelẽ.
facit. slã sic̃ credere responden¬
tur ita etiã fideles uocant᷑: non
rem ipsã m̃te annuendo. s ipsiꝰ
rei sacram̃tu ꝑcipiendo. Cũ du sa¬
ꝑe homo ceꝑit. nͣ illud sacram̃tũ re¬

Expanded text:
acramentum fidei fides est. nihil est autem aliud credere quam fidem habere. ac per hoc cum respondetur paruulus credere, qui fidei nondum habet affectum, respondetur fidem habere propter fidei sacramentum et conuertere se ad deum propter conuersionis sacramentum, quia et ipsa responsio ad celebrationem pertinet sacramenti, sicut de ipso baptismo apostolus: Consepulti, inquit, sumus Christo per baptismum in mortem; non ait: \'Sepulturam significauimus, sed prorsus ait: Consepulti sumus. sacramentum ergo tantae rei non nisi eiusdem rei uocabulo nuncupauit. Itaque paruulum etsi nondum fides illa, quae in credentium uoluntate consistit, iam tamen ipsius fidei sacramentum fidelem facit. nam sicut credere respondentur, ita etiam fideles uocantur rem ipsa mente annuendo, sed ipsius rei sacramentum percipiendo. Cum autem sapere homo coeperit, non illud sacramentum re
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetiȩ sp̃s etiã mutos loqui cogeret. ut
mulieres in eccłia tacerent. ut omĩa ho¬
neste. ⁊ sca̾m ordinẽ fierent. Hes eum a¬
geret ait. Si quis iudetur ꝓpħa ẽẽ aut
spitalis cognoscat quȩ scribo uob̃: quia
dni ẽ mand̃atũ. Si quis aũ ignorat ig¬
norabit᷑. his u̾bis coheroens ⁊ ad pacifi¬
eũ ordinẽ reuocans inquietos: tanto ad
sedicionẽ faciliores. quanto sibi uide¬
bant᷑ spũ excellere. cũ suꝑbiendo cunc¬
ta turbarent. Si quis gͦ uidetur ꝓpħa
ẽẽ aut spiritalis. oognoseat inqͥuit q̃
scribo uobis: quia dnĩ ẽ mandatum.

Expanded text:
prophetiae spiritus etiam inuitos loqui cogeret, ut prophetiae spiritus etiam inuitos loqui cogeret, ut m u Ii ere sin ecclesia tacerent, ut omnia honeste et secundum ordinem fierent. haec cum ageret, ait: Si quis uidetur propheta esse aut spiritalis, cognoscat, quae scribo uobis. quia domini est mandatum. si quis autem ignorat. ignorabitur, his uerbis cohercens et ad pacificum ordinem reuocans inquietos tanto ad seditionem faciliores, quanto sibi uidebantur spiritu excellere, cum superbiendo cuncta turbarent. si quis ergo uidetur propheta esse aut spiritalis. cognoscat, inquit, quae scribo uobis, quia domini est.mandatum.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ retardari. irruentib de transu̾so quibꝰ¬
libet questionib nolo. lta ut nec libros
de trinitate. quos dui in manib u̾so non¬
dũq compleui. modo attendere uelĩ: qm
nimis oꝑosi sunt. ⁊ a paucis eos intelligi
posse arbitror. Unde magis urgent. q̃ plu¬
rib utilia fore sꝑamus. Non enĩ ut scri¬
bis qui ignorat ignorabit᷑. de hac re di¬
xxit apłs. tãquã ista pena ille plecten¬
dus sit. qui ñ ualet intelligentia sic dis
cernere meffabilem trinitatis unitatẽ.
sic̃ discernit᷑ in animo nr̃o memoria.
intellectus. uoluntas. Aluinde hoc dice¬
bat apłs. lege ⁊ uidebis ea quȩ loque¬
bat᷑. quȩ fidẽ uł mores multoꝵ. edi¬
ficarent. ñ quȩ uix a paucoꝵ. eamq:
exiguã quantulacũq in hac uita de
re tanta eẽ: potest intelligentiã ꝑue¬
nirent. Idẽ ut linguis ꝓphetia p̃ponere¬
tur. ut ñ ꝑturbate illa gererentͤ quasi

Expanded text:
et retardari, irruentibus de transverso quibuet retardari, irruentibus de transverso quibuslibet quaestionibus, nolo: ita ut nec libros de Trinitate, quos diu in manibus verso nondumque complevi, modo attendere velim, quoniam nimis operosi sunt, et a paucis eos intelligi posse arbitror; unde magis urgent quae pluribus utilia fore speramus. 2. Non enibis, qui ignorat, ignorabitur. De hac re dicit Apostolus, tanquam ista poena ille plectendus sit, qui cernere ineffabilem trinitatis unitatem, sicut discernitur in animo nostro memoria. intellectus, uoluntas. aliunde hoc dicebat apostolus. lege et uidebis, quod ea loquebatur, quae fidem uel mores multorum aedificarent, non quae uix ad paucorum eamque exiguam. quantulacumque in hac uita de re tanta esse potest, intellegentiam peruenirent, id est ut linguis prophetia praeponeretur, ut non perturbate illa gererentur, quasi
Abbreviated transcription (Latin):
Si ea que me magis occupant.
a quib in aliud au̾ti nolo scĩ¬
tas tua nosse tanti htͣ. mitte
aliquẽ qui tibi describat.
iã enĩ plurã ꝑfecꝰta sunt: quȩ hoc anno
ante pascha ꝓpinquante quadragesima
a nob̃ fuerant inchoata. Nam trib illis
libris de cuutate dĩ. contra demonico¬
las inimicos eiꝰ. duos alios addidimus.
Uhts qͥnq libris disputatũ satis arbit᷑r
adu̾sus eos qui ꝓpt̾ p̃sentis uite felici¬
tatẽ. deos colendos putant: eamq feli
citatẽ a nob̃ impediri opinantes. xp̃i¬
ano nonuni infesti sunt. Deinceps di¬
cendũ ẽ sic̃ pͥmo libro polliciti sumus
adũsus eos qui ꝓptͣ uitã post mortem
futurã. necessariũ existimant cultum
mus. Dictaui etiã tͥ triũ psalmoꝵ expo¬
sitionẽ. ñ parius uolumuub. Sexage¬
simi ⁊ septuni. septuagesimi ⁊ pͥmi. septu¬
agesimi ⁊ septimi. Reliqui nͣdum dictati
neq tractati. uehement᷑ a nob̾ expecꝰtan¬
tur atq flagitant᷑. Ab his me reuocari

Expanded text:
Si ea, quae me magis occupant, a quibus in aliud auerti nolo, sanctitas tua nosse tanti habet, mitte aliquem, qui tibi describat. iam enim plura perfecta sunt, quae hoc anno ante pascha propinquante quadragesima a nobis fuerant inchoata. nam tribus illis libris de ciuitate dei contra daemonicolas inimicos. eius duos alios addidimus, quibus quinque libris satis disputatum arbitror aduersus eos, qui propter praesentis uitae felicitatecitatem a nobis impediri opinantes, christiano nomini infesti sunt. Deinceps dicendum est, sicut primo libro polliciti sumus , adversus eos qui propter vitam post mortem futuram necessarium existimant cultum mus. Dictavi etiam trium psalmorum expositiones, non parvis voluminibus, sexagesimi septimi, septuagesimi primi, septuagesimi septimi. Reliqui nondum dictati neque tractati, vehementer a nobis exspectantur atque flagitantur. Ab his me revocari