comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ait. Quare non magir iniquitatem patimini : quare
non potius fraudaminiͦ Vt ad illudredeatur quod
dñsait: Siquis uoluerit tunicam tuam tollere
&iudicio tecum contendere. Dimitteilli & palliũ
alio loco: Quiabstulerit inquittua: Noli repe¬
tere: prohibuit itaquesuos desaecularibus rebus
cumaliis habere iudicium. ex quad octrina aposto¬
lusdicit essedȩlictum : Tamen cumsint inecdesia
talia iudicia finiri int̃fr̃s fratribus iudicantib¬
Extraecdesiam uero terribiliteru&at:
Manifestum est &iam hic quid secundum ueniam
concedatur infirmis propterhaec at quehuius¬
modi peccata & alialic& hisminora quaefiunt
uerborum & cogitationum offensionibus A postolo
ia cobo confitente atquedicente : Inmultis enim
offendimus omner Oport&eottidie crebroque
oremurdm̃ atquedicamus: Dimitte nobis debita nr̃a
Necineo quodsequitur mentiamur. siauit & nos
dimittimus debitoribur nrĩs. Sunt autem quȩd am¬

Expanded text:
ait: Quare non magis iniquitatem patimini? quare ait: Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Ut ad illud redeatur quod Dominus ait: Si quis voluerit tunicam tuam tollere, et judicio tecum contendere, dimitte illi et pallium . Et alio loco: Qui abstulerit, inquit, tua, noli repetere . Prohibuit itaque suos de saecularibus rebus cum aliis habere judicium; ex qua doctrina Apostolus dicit esse delictum . Tamen cum sinit in Ecclesia talia judicia finiri inter fratres, fratribus judicantibuextra Ecclesiam vero terribiliter vetat, manifestum est etiam hic quid secundum veniam concedatur infirmis. Propter haec atque hujusmodi peccata, et alia, licet iis minora, quae fiunt verborum et cogitationum offensionibus, apostolo Jacobo confitente ac dicente: In multos enim offendimus omnes , oportet ut quotidie crebroque oremus Deum, atque dicamus: Dimitte nobis debita nostra , nec in eo quod sequitur mentiamur, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris
Abbreviated transcription (Latin):
secundum ueniamĩ Non secundum imperium:
quis autem iamneg& essepeccatum Cum dari
ueniam facientibus a postolica auctorita fate¬
atur talequid dam est ubidicit: Aud& quisquã
ur̃m aduersus alterum negotium habens iudicari
abiniquis & non apudscõs. &paulo post sȩcularia
igitur iudicia si habueritis inquit eos qui contẽp¬
tibiles sunt ineclesia: hosconlocate: Ad reueren¬
tiam uobisdico. sic non est interuos quis quam
sapiens qui possit interfratrem suum iudicare
sed frater cum fratre iudicatur: &hoc apud infi¬
deles: Nam & hic poss& putari iudicium habere¬
aduersus alterum nones sepeccatum: sed tantum¬
modo id extra ecdesiam uelleiudicari: Nisi sequu¬
tus adiunger&. Iam quidem omnino delictumẽ ini
quia iudicia hab& is uobiscum: Ꝙnequis quam
ita hoc excus ar& iltdicer&. sustum sehabere nego¬
tium: sed iniquitatem sȩpati quam uell& a se
iudicum sententia remoueri: Continuo talibus
cogitationibur uel excusationibus occurrit atque

Expanded text:
secundum veniam, non secundum imperium . Quis autem jam esse peccatum neget, cum dari veniam facientibus apostolica auctoritate, fateatur? Tale quiddam est, ubi dicit: Audet quisquam vestrum adversus alterum negotium habens judicari apud iniquos, et non apud sanctos? Et paulo post: Saecularia igitur judicia si habueritis, inquit, eos qui contemptibiles sunt in Ecclesia, hos collocate. Ad reverentiam vobis dico: sic non est inter vos quisquam sapiens qui possit inter fratrem suum judicare? sed frater cum fratre judicatur, et hoc apud infideles! Nam et hic posset putari adversus alterum, non esse peccatum, sed tantummodo id extra ecclesiam velle judicari, nisi nunc secutus adjungeret, jam quidem omnino delictum est in vobis quia judicia habetis vobiscum . Et ne quisquam ita hoc excusaret, ut diceret justum se habere negotium, sed iniquitatem se pati, quam velit a se judicum sententia removeri, continuo talibus cogitationibus vel excusationibus occurrit atque
Abbreviated transcription (Latin):
falli non potest Presciuntur: quamdiu itaque
in oratione dominica. dicunt. fiatuolun tastua
Non hoc contra sep&unt. quod ds̃ nullomodo
ullaratione. facturus est. Id est ut cadant. &¬
ruant : Ipsorum enim hocnequitia ipsorum est
consummatura libestas: Sed planeillud contra
sep&unt quod diuinȩ uoluntatis esse non dubiũẽ
Utscilic&. Cum uenerit filius hominis in mates¬
tatesua. & sederit super thronum gloriesuȩ
Congregentur ante cum omnes gentes. & sepa¬
r& eos ab inuicem: Alios addexteram. Nios
statuat adsinistram: &audient eum dextri
dicentem: Uenite benedicti patris mei. possid&e
paratum uobis regnum a constitutione mundi
Audiant &sinistri. Discedite a memaledicti
inignem aernum quem patermeur parauit
diabolo & angelis eius: Igitur qui facturi non st̃
uoluntatem dĩ: &p& unt . ut fiatuoluntas dĩ.
Ineo quod dĩ uoluntate faciendum est. Audiun¬
tur. Litimitatores diaboli. cumdiabolo iudicen

Expanded text:
falli non potest, praesciuntur. Quamdiu itaque falli non potest, praesciuntur. Quamdiu itaque in Oratione Dominica dicunt, Fiat voluntas tua ; non hoc contra se petunt, quod Deus nullo modo ulla ratione facturus est, id est, ut cadant et ruant: ipsorum enim hoc nequitia, ipsorum est consummatura libertas. Sed plane illud contra se petunt, quod divinae voluntatis esse non dubium est; ut scilicet, cum venerit Filius hominis in majestate sua, et sederit super thronum gloriae suae, congregentur ante eum omnes gentes, et separet eos ab invicem, alios ad dexteram, alios statuens ad sinistram, et audiant eum dextri dicentem, Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi: audiant et sinistri, Discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, quem paravit Pater meus diabolo et angelis ejus . Igitur qui facturi non sunt voluntatem Dei, et petunt ut fiat voluntas Dei, in eo quod Dei voluntate faciendum est, audiuntur, ut imitatores diaboli cum diabolo judicentur.
Abbreviated transcription (Latin):
& quaeada &ernam mostem prȩdestinataẽ
quando dicitdõ in orationedominica fiatuolun¬
tastua. Nihil aliud quam contrase p&at Idest.
ut cadant &ruant. Quia uoluntas dĩ. haec est.
uta &ernamorte pereant:
Non
hocueritas dicit. Quod haec situolun¬
tasdĩ ut fideles: & scĩa fide. atque in nocentia
ruant & pereant in a&ernum: Seduerita sdicit
Haec est uoluntas eius qui me mis itpatris. ut
omne quod deditmihi. non perdam ex eo quicquã
sedresuscitemillud in nouissimadie:
Quodergo pater filio dedit: filius omnino non ꝑđ¬
Idem enimdicit : Omne quoddatmihi pater
uenitadme non eiciam foras: Quod si perge¬
neralitatem uocationis. & per abundantiam
bonitatis dĩ &iam nonperseuera turi: perseue¬
raturis admixtisunt : Hiicum api& ate defici¬
unt. Non exdĩopere : sed ex sua uoluntate desi¬
ciunt. Nec inpellentur ut cadant: Nec eiciunts
ut deserant : Casuri. tamen &recessuri abeo. qui

Expanded text:
, quae ad aeternam mortem predestinata est, , quae ad aeternam mortem predestinata est, quando dicit Deo in oratione dominica, Fiat voluntas tua ; nihil aliud quam contra se petat, id est, ut cadant et ruant; quia voluntas Dei haec est, ut aeterna morte pereant. RESP. Non hoc Veritas dicit, quod haec sit voluntas Dei, ut fideles et sancti a fide atque innocentia ruant, et pereant in aeternum: sed Veritas dicit, Haec est voluntas ejus qui me misit Patris, ut omne quod dedit mihi, non perdam ex eo quidquam, sed resuscitem illud in novissimo die . Quod ergo Pater Filio dedit, Filius omnino non Idem enim dicit: Omne quod dat mihi Pater, venit ad me, et non ejiciam foras . Quod si per generalitatem vocationis, et per abundantiam bonitatis Dei, etiam non perseveraturi perseveraturis admixti sunt; hi cum a pietate deficiunt, non ex Dei opere, sed ex sua voluntate deficiunt; nec impelluntur ut cadant, nec ejiciuntur ut deserant: casuri tamen et recessuri, ab eo qui
Abbreviated transcription (Latin):
enimafide & sc̃itate exciderunt. sicut uolun¬
tate prolapsisunt : ita uoluntate non surgunt:
&dominatum concupiscentiarum. quibus
succubuerunt sponte patiuntur: Si qui autẽ
captiuitatem suam gemunt. &iudicantes
sem &ĩpsos ad misericordiam dĩ mutato corde
confugiunt: Non sinespũ diuinȩ uisitationis
haec faciunt Hȩcenim mutatio dexterȩ
excelsi Quu innumeris lapsis datpęnitentiam
utresipiscant ad iaboli laqueis. a quo captiui
tenebantur. ad ipsius uoluntatem:
Nemini autem dr̃ correctionis ad imituiam
Necquem quam boni possibilitate dispoliat:
quia quise adõ auertit: ipse & uellequodbonũ ẽ
& possesibi sustulit. Non estergo consequens
sicutputant quitalia obiciunt. ut ds̃ quibus
paenitentiam non dederit. resipiscentiam abstu¬
lerit: & quos non leuarit: ad liserit: Cũ aliud
sitinsontem incrimen egisre. quod alienu mẽadõ
Aliud criminoso ueniam non dedisse. quod de
peccatoris estmerito

Expanded text:
enim a fide et sanctitate exciderunt, sicut volunenim a fide et sanctitate exciderunt, sicut voluntate prolapsi sunt, ita voluntate non surgunt, et dominatum concupiscentiarum, quibus succubuerunt, sponte patiuntur. Si qui autem captivitatem suam gemunt, et judicantes semetipsos, ad misericordiam Dei mutato corde confugiunt, non sine spiritu divinae visitationis haec faciunt. Haec enim mutatio dexterae Excelsi : qui innumeris lapsis dat poenitentiam ut resipiscant a diaboli laqueis, a quo captivi tenebantur ad ipsius voluntatem . Nemini autem Deus correctionis adimit viam, nec quemquam boni possibilitate dispoliat. Quia qui se a Deo avertit, ipse et velle quod bonum est, et posse sibi sustulit. Non est ergo consequens, sicut putant qui talia objiciunt, ut Deus, quibus poenitentiam non dederit, resipiscentiam abstulerit; et quos non levarit, alliserit: cum aliud sit insontem in crimen egisse, quod alienum est a Deo; aliud criminoso veniam non dedisse, quod de peccatoris est merito
Abbreviated transcription (Latin):
dprȩuaricationem legis. ad neglectum religi¬
onis. ad corruptelam discipline ad desertio¬
nem fidei. Adperp&rationem qualiscumq
peccati Nulla omnino estp̃ destinatio dĩ.
Necfieripotest. ut perquem atalibus malis
surgitur pereum intalia decidatur
Siergo insc̃itate uiuitur. sinuis tutem proficitꝰ
sinbonisstudus perman&ur: Manifestum
munus est dĩ sine quonullius bonioperis fructus
adquiritur. Si autem ab his receditur. & adutti
acpeccata transitur: Nihilibi ds̃ malȩ tempta¬
tionis inmittit. &recessurum nondererit :¬
antequamdeserat᷑. & facitplerumque: Nede¬
serat. Aut &iam sidiscessit utredeat: quur
autemillum r&ineat: illum non r&ineat. Nec
possibile est conprȩhendere : Neclicitum in¬
uestigare: cumsciresufficiat: & abllloes se
quod statur & non abillo esse quodruitur
rint. sic adõ dispensentur. Nepossint. ueluelint
ꝑpenitentiam liberari:
Ionueraciter. Necra pienter hocdicitur. Qui

Expanded text:
praevaricationem legis, ad neglectum religionis, ad corruptelam disciplinae, ad desertionem fidei, ad perpetrationem qualiscumque peccati, nulla omnino est praedestinatio Dei: nec fieri potest ut per quem a talibus malis surgitur, per eum in talia decidatur. Si ergo in sanctitate vivitur, si in virtute proficitur, si in bonis studiis permanetur; manifestum munus est Dei, sine quo nullius boni operis fructus acquiritur: si autem ab iis receditur, et ad vitia ac peccata transitur; nihil ibi Deus malae tentationis immittit, et recessurum non deserit antequam deserat; et facit plerumque, ne deserat, aut etiam, si discessit, ut redeat. Cur autem illum retineat, illum non retineat: nec possibile est comprehendere, nec licitum vestigare; cum scire sufficiat, et ab illo esse quod statur, et non ab illo esse quod ruiturrint, sic a Deo dispensentur, ne possint vel velint per poenitentiam liberari. RESP. Non veraciter, nec sapienter hoc dicitur. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
uel cohercendo super& nulla erit qͣmsumma
sanitas erit quando contentio mostis nullaerit :
uideris utrum enchyridion. uel appellare
debeas. uel habere: Ego tamen cum spernenda
tua: Inxp̃oihũ studia non putarem bona dee
credens in ad iutorid̃nr̃i redemptoris aesperats

Expanded text:
el coercendo superet nulla erit? quoniam summa sanitas erit, quando contentio mortis nulla erit. videris utrum Enchiridion vel appellare debeas, vel habere. Ego tamen cum spernenda tua in Christo studia non putarem, bona de te credens in adjutorio nostri Redemptoris ac sperans
Abbreviated transcription (Latin):
denihilo potuit quoduoluit operari: si autem
incorporibus resurgentium rationabilis in ȩqua¬
litaserit: sicutest uocum quibus cantus impletꝰ
Hoc fiat cuique demateriae corporis sui: quod
& hominem reddatangelicis co&ibus. &nihil
in conueniens eorum ingerat sensibus . Indecorũ
quippe aliquidibi nonerit: sed quidquid futurũ
est hoc decebit: quia nec futurum est: sinon dece
uitio. sineulla deformitate sicut sineulla corrup¬
tione onere difficultate : in quibus tanta facili

Expanded text:
de nihilo potuit quod voluit operari. Si autem de nihilo potuit quod voluit operari. Si autem in corporibus resurgentium rationabilis inaequalitas erit, sicut est vocum quibus cantus impletur; hoc fiet cuique de materie corporis sui, quod et hominem reddat angelicis coetibus, et nihil inconveniens eorum ingerat sensibus. Indecorum quippe aliquid ibi non erit; sed quidquid futurum est, hoc decebit; quia nec futurum est, si non decevitio, sine ulla deformitate, sicut sine ulla corruptione, onere, difficultate: in quibus tanta facili
Abbreviated transcription (Latin):
integmeatem quae pasticula materiȩ quantita¬
tem. Cui membrostatue redder&ur. Dum tam̃
totum ex quo constituta fuerat restituta resu¬
mer& : Itads̃ mirabiliter atque ineffabiliter
artifex deoto quocaro nr̃a constiterateam mira¬
bili & ineffabili cȩleritate restitu&. Necaliq̃la
attinebit ad eius. redin tegrationem. utrum
capilli ad capillos redeant. &ungues adungues
Anquid quid eorum perierat mut&uir in carnẽ
& in parter alias corporis reuocaaur: Curante
astificis prouidentia Nequid indecens fiat: Nec
illud est consequens. utideo diuersa staturasit
reui uercentium singulorum quia fuerat diuersa
uiuentium Aut macri cum eadẽm acie Aut
pingues cum eadem pinguidine reuiuis cant.
Cedsi hocest in consilio creatoris. ut in effigie sua
cuiusque propri&as & discernibilis similitudo
seru&ur Inc&eris autem corporis bonis ȩquali
cuncta reddantur. Ita modificabiturilla in una¬
quoque materies. ut necaliquid ex eapereat
& quod alicui defuerit ille suppleat Qui&iã

Expanded text:
integritatem quae particula materiae cuique membro statuae redderetur, dum tamen totum ex quo constituta fuerat restituta resumeret; ita Deus mirabiliter atque ineffabiliter artifex de toto quo caro nostra constiterat eam mirabili et ineffabili celeritate restituet. Nec aliquid attinebit ad ejus rei integritatem, utrum capili ad capillos redeant, an ungues ad ungues, an quidquid eorum perierat mutetur in carnem, et in alias partes corporis revocetur curante artificis providentia ne quid indecens fiat. Neillud est consequens, ut ideo diversa sit statura reviviscentium singulorum, quia fuerat diversa viventium, aut macri cum eadem macie, aut pingues cum eadem pinguedine reviviscant. Sed si hoc est in consilio Creatoris, ut in effigie sua cujusque proprietas et discernibilis similitudo servetur, in caeteris autem corporis bonis aequalia cuncta reddantur, ita modificabitur illa in unoquoque materies, ut nec aliquid ex ea pereat, et quod alicui defuerit ille suppleat, qui etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tiam dĩ. Iudicium uero inc&eros qui excȩcatisun
&tameñ illi. quia uoluerunt. crediderunt:
Illi quia noluerunt: Noncrediderunt:
Misericordiaigitur &iudicium. in ipsis uolunta¬
tibus factasunt: El ectio quippeista gratiae est:
Non utique meritorum: superius enim dixerat
Sicenim & in hoc tempore reliquiȩ perelectionẽ
gratiae factaesunt. Siautemgratia iam non
ex operibus: Alioquin gractia. iamnon estgratia
gratis ergo consequuta est Quod consequuta
estelectio non prȩcessit eorum aliquid quod prio¬
resdarent. & r&ribuer&dir illis: pronihilo
saluos fecit eos: C&eri autem qui excȩcatirunt
sicutibi Ñ tacitum est in raeributione factum est

Expanded text:
tiam Dei; judicium vero in caeteros, qui excaecati sunt: tiam Dei; judicium vero in caeteros, qui excaecati sunt: et tamen illi quia voluerunt, crediderunt; illi quia noluerunt, non crediderunt. Misericordia igitur et judicium in ipsis voluntatibus facta sunt. Electio quippe ista gratiae est, non utique meritorum. Superius enim dixerat, « Sic enim in hoc tempore reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Si autem gratia, jam non ex operibus; alioquin gratia, jam non est gratia » . Gratia ergo consecuta est, quod consecuta est electio. Non praecessit eorum aliquid, quod priores darent, et retribueretur illis: « pro nihilo salvos fecit eos » . Caeteris autem qui excaecati sunt, sicut ib
Abbreviated transcription (Latin):
Nonquia credere uel noncredere. Non est iN
arbitrio uoluntatis humanȩ sed inelectis
Iungamus quod sequitur: ut quod propositũ
est deconex o sermone sit clarius: Ideo ad ipsam
audiunt uerbum ueritatis: Sed a lii credunt¬
Noluntautemilli.. Quis hoc ignor&. quis hoc nog&
sed cum aliis praepar&ur. Aur non prȩpar&ur
uoluntas ad ñõ: Discutiendum est utique quid
ueniat demisericordia quid deiudicio: quod que¬
rebat israhel. hocnon est consequutus : Electio
autem consetuta est. c&eriuero excȩcatisunt
Sicut scriptum est. Dedit illis spm̃ conpunctionis
oculos ut non uideant: &aures: ut nonaudi¬
ant usque in hodiernum diem Ed auid dicit
Fiat mensa eorum inlaqueum & inuenationem
& inscandalum & in r&ributionem illis: Obscu¬
rentur oculieorum Neuideant. &dorsumeorum
semper incurua: Eccemisericordiam &iudiciũ.
misericordia in electione. quȩ consecuta est iusti¬

Expanded text:
. EXCERPTUM QUARTUM. Non quia credere vel non credere, non est in . EXCERPTUM QUARTUM. Non quia credere vel non credere, non est in arbitrio voluntatis humanae, sed in electisino. RESPONSIO. Jungamus quod sequitur, ut quod propositum est de connexo sermone sit clarius. Ideo ad ipsam audiunt verbum veritatis: sed alii creduntnolunt autem illi. Quis hoc ignoret? quis hoc neget? Sed cum aliis praeparetur, aliis non praeparetur voluntas a Domino, discutienveniat de misericordia, quid de judicio. « Quod quaerebat Israel, hoc non est consecutus: electio autem consecuta est, caeteri vero excaecati sunt, sicut scriptum est, Dedit illis spiritum compunctionis, oculos ut non videant, et aures ut non audiant, usque in hodiernum diem. Et David dicit, Fiat mensa eorum in laqueum, et in venationem, et in scandalum, et in retributionem illis: obscurentur oculi eorum, ne videant, et dorsum eorum semper incurva. » Ecce misericordiam et judicium: misericordia in electionem, quae consecuta est justi
Abbreviated transcription (Latin):
dit perdiderunt: Perdidit autem primitur
fidem quam omnes quia primam potumus
amittere. Primam egemus accipere :
Placeat ergo nobis haec gnrtiȩ prȩdicatio
qua fides donum diesse defenditur: &innullo
nobis poterit pelagianus error in ludere. qui
ut gratiam persua deat debitam. fidem non uult
essedonatam: Quia ergo neciusta. Necratio¬
nabilis intellegitur eorum fuisse persuasio. qui
huius uiri scientiam. Tot incrementorum profec¬
tibus edificatam:. Tot annorum studiis expolitã
aduliscentiȩrudimenta reuocabant. Ut magis
suffragar&ur her&icir. quod inter initia. con¬
uersionis suȩ imperitesenserat quam prodess&
catholicis. Quod pontificali diligentia eueritas
reuelarat: Merito illos hoc pręiudicio utentes
&inhis quȩdudum abdicata fuerant immoran¬
ter pudoctoris grauitas notat. quod quicura¬
uerunt. omnes sensos ipsius indagare noluerint.
Cum eius eruditione proficere. Sediam con¬
sideremus qualesit: quod desubsequentibus

Expanded text:
dit perdiderunt. Perdidit autem primitus dit perdiderunt. Perdidit autem primitus fidem; quam omnes, quia primum potuimus amittere, primam egemus accipere. Placeat ergo nobis haec gratiae praedicatio, qua fides donum Dei esse defenditur; et in nullo nobis poterit Pelagianus error illudere, qui, ut gratiam persuadeat debitam, fidem non vult esse donatam. Quia ergo nec justa, nec rationabilis intelligitur eorum fuisse persuasio, qui hujus viri scientiam tot incrementorum profectibus aedificatam, tot annorum studiis expolitam, ad adolescentiae rudimenta revocabant, ut magis suffragaretur haereticis quod inter initia conversionis suae imperite senserat, quam prodesset catholicis quod pontificali diligentiae veritas revelarat; merito illos hoc praejudicio utentes, et in his quae dudum abdicata fuerant immorantes, pii doctoris gravitas notat; quod qui curaverunt omnes sensus ipsius indagare, noluerint cum ejus eruditione proficere. Sed jam consideremus quale sit, quod de subsequentibus
Abbreviated transcription (Latin):
suas a misisse uirtuter. Quas nisi pergratiam
recipiat: haberenon possit. quid estautem quod
eidem naturȩ salam fidem non uult esse prȩrep¬
tam quam nisi primam amisiss& c&eris bonis
omnibus non carer&: Credendo enim adam
diabolo : Noncrediditdõ. & cum spũ superbiȩ
in ebriatus ess& discessit ad nõcoreius. & factus
est seruus a postatȩ : Dum liberuultes se iustitiȩ
Cum itaque non haberemus continentiam nisi
ds̃ dar& : Nec haberemus dilectionem scãm
Nisi haritas dĩ diffunder&ur in cordibus nr̃is
nemohaber& sapientiam. & intellectum. con¬
silium & fortitudinem. scientiam & pi&atem
filiorum eius inuenir&ur. Nisi eam idem sp̃s
qui omnia in omnibus operatur infunder&:
Vndesi quod adamperdidit. posteritas non ami¬
sit. Ipnim solum lesit peccatum eius & nongenur
humanum: sed omner inunopeccauerunt
& preuaricationis merito tota eius propago
damnata est. Omnesigitur quod adam perdi¬

Expanded text:
suas amisisse virtutes, quas nisi per gratiam suas amisisse virtutes, quas nisi per gratiam recipiat, habere non possit. Quid est autem, quod eidem naturae solam fidem non vult esse praereptam, quam nisi primam amisisset, caeteris bonis omnibus non careret? Credendo enim Adam diabolo, non credidit Deo: et cum spiritu superbiae inebriatus esset, discessit a Domino cor ejus; et factus est servus apostatae, dum liber vult esse justitiae. Cum Deus daret ; nec haberemus dilectionem sanctam, nisi charitas Dei diffunderetur in cordibus nostrinemo haberet sapientiam et intellectum, consilium et fortitudinem, scientiam et pietatem, filiorum ejus inveniretur, nisi eam idem Spiritus, qui omnia in omnibus operatur , infunderet? Unde si quod Adam perdidit posteritas non amisit, ipsum solum laesit peccatum ejus, et non genus humanum. Sed omnes in uno peccaverunt , et praevaricationis merito tota ejus propago damnata est. Omnes igitur quod Adam perdi
Abbreviated transcription (Latin):
mus. qua nos ad castigandas opiniones nr̃as
sĩquas forte in prudenter incidimus. Exemplo
suae correctiones instituit. & quad oc& adõnos
accipere. quod ut accipiamus iubemur orare
Si enim consideremus pelagianȩ argumenta
perfidiȩ quid magirnititur obtinere: quam
utuideatur gratia dĩ. secundum merita nr̃a
dari. Vt in eo ipso in quogratiam necessariam
confit&ur meritir. eam humanȩ uoluntatis
eneru&. quam peruersitatem omnino incurrit
Quifidem ad dĩmunera nonputat pertinere
Autideo eam seiactitat ad dm̃ referre: quia
abipsosit creatanatura. cuirationabilem inseru¬
erit libestatem: perquam unus quisque & cre¬
dere & noncredere. Insua habeat potestate.
& de hoc naturalibono quod nullis prȩcedentib:
meritis cum creatur accepit. c&era donamere¬
atur. Hoc autem qui ad serit fat&ur: Credo
nobiscum. quod in primo alam omnium hominũ
natura uitiatasit. Necnegateam in illo lapsu.

Expanded text:
mus, qua nos ad castigandas opiniones nostras, mus, qua nos ad castigandas opiniones nostras, si quas forte imprudenter incidimus, exemplo suae correctionis instituit; et qua docet a Deo nos accipere, quod ut accipiamus jubemur orare? Si enim consideremus Pelagianae argumenta perfidiae, quid magis nititur obtinere, quam ut videatur gratia Dei secundum merita nostra dari, ut in eo ipso, in quo gratiam necessariam confitetur, meritis eam humanae voluntatis enervet? Quam perversitatem omnino incurrit, qui fidem ad Dei munera non putat pertinere: aut ideo eam se jactitat ad Deum referre, quia ab ipso sit creata natura, cui rationabilem inseruerit libertatem, per quam unusquisque et credere et non credere in sua habeat potestate; et de hoc naturali bono quod nullis praecedentibus meritis, cum crearetur, accepit, caetera dona mereatur. Hoc autem qui asserit, fatetur, credo, nobiscum, quod in primo Adam omnium hominum natura vitiata sit; nec negat eam in illo lapsu
Abbreviated transcription (Latin):
antestite deiacob electione. & deesau. reiecti¬
one consultum totam quȩstionemadhos geminos
pertinentem sagatiore diligentia uentilasse:
&omnibus ratiocinandi uiribur hoc indubitan¬
ter agnouisse Quode lectionem gratiȩ. Nul¬
la merita humana precȩdant. & quod fides¬
unde incipiunt omnia merita donum sitdĩ
Negratia. non sit gratia. sialiquideam. propter
quod tribuatur anteuenit: Itaque in eo quod
dictum est. Ia cobdilexi Ostensum esse quidho¬
minidonar&ur: &in eo quocldictum est. Esau
autem odio habui. Ostensum esse quidhomini
deb&ur: Hoc autem sein libro r&ractationum
secundo suo operestudiose recoluisse. & cum
omnes opiniones suas censoria grauitate discute¬
r& istam quam obtrectatores eius eligunt in pro¬
basse. Quam ante pelagianȩ heresis ortum
futuro errori amicam esse prȩuidit Qreuelata
sibi gratiae ueritate reiecit: Qua eigiturratio
est uthancuiri huius professionem non ad probe¬

Expanded text:
antistite de Jacob electione et de Esau rejectiantistite de Jacob electione et de Esau rejectione consultum, totam quaestionem ad hos geminos pertinentem sagaciore diligentia ventilasse, et omnibus ratiocinandi viribus hoc indubitanter agnovisse, quod electionem gratiae nulla merita humana praecedant; et quod fidesunde incipiunt omnia merita, donum sit Dei: ne gratia non sit gratia , si aliquid eam, propter quod tribuatur, antevenit. Itaque in eo quod dictum est, Jacob dilexi, ostensum esse quid homini donaretur: et in eo quod dictum est, Esau autem odio habui , ostensum esse quid homini deberetur. Hoc autem se in libro Retractationum secundo suo opere studiose recoluisse; et cum omnes opiniones suas censoria gravitate discuteret, istam, quam obtrectatores eius eligunt, improbasse, quam ante Pelagianae haeresis ortum futuro errori amicam esse praevidit, et revelata sibi gratiae veritate rejecit. Quae igitur ratio est, ut hanc viri hujus professionem non approbe
Abbreviated transcription (Latin):
tone corpore. &eo ipso obscuriorasint. facta
quod & prȩcedentibus. & mediis. & subsequenti¬
bus. non coherent: Intellego tamen. quod unam
atque e andem causam scriptor exsequitur. Decis
loquens quidicebanteum. Primo conuersionis
suȩ tempore meliora sensisse. Quando ȩstima¬
bat. quod fides quaxp̃i anisumus. Nones s&cex
gratia Nec ex dono haber&uirdĩ. sedess&
exipso homin e& ex arbitrii libestate :
Modo autem errareeum. quia adserer& ipsã
&iam. fidem dĩ essedonum: &ad hancquoq
pestinere quod dictum est. Quid autem habes
quod non accepisti. Nequerecte eum nunc
electionem iacob. ad propositum dĩ referre:
quam prius ad prȩscientiam r&ulis se
Adhanc ergo obiectionem respond&. seante quã
cognoscer& gractiae ueritatem &antequam
regendȩ prȩponer&ur ecclesiȩ inhacopinione
ignoranter errasse: Sel in ipso episcopatus sui
exordio sc̃ȩ memoriȩ simpliciano. medio lanensi

Expanded text:
tionis corpore, et eo ipso obscuriora sint facta, tionis corpore, et eo ipso obscuriora sint facta, quod et praecedentibus, et mediis, et subsequentibus non cohaerent: intelligo tamen quod unam atque eamdem causam scriptor exsequitur, de eis loquens, qui dicebant eum primo conversionis suae tempore meliora sensisse, quando aestimabat, quod fides qua christiani sumus, non esset ex gratia, nec ex dono haberetur Dei, sed esset ex ipso homine, et ex arbitrii libertate; modo autem errare eum, qui assereret ipsam etiam fidem, Dei esse donum, et ad hanc quoque pertinere quod dictum est, Quid autem habes quod non accepisti ? Neque recte eum nunc electionem Jacob ad propositum Dei referre, quam prius ad praescientiam retulisset. Ad hanc ergo objectionem respondet, se antequam cognosceret gratiae veritatem, et antequam regendae praeponeretur Ecclesiae, in hac opinione ignoranter errasse: sed in ipso episcopatus sui exordio, a sanctae memoriae Simpliciano Mediolanensi
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ opera cuius quamquȩ ipsedatururit. sed fide
elegit inp̃scientia. Vt quem sibi crediturum ẽẽ
prȩscir& ipsum elegerit. cui scmspmdar&:
Vtbona o perando &iamuitam a &ernam conse¬
quer&dir : Nondum diligentius quȩ sieram
Nec adhuc inueneram qualisess& electio gratiso
Quod autem bona operamur illius est: quicre¬
silam scirem &iam ipram fidem interdĩ munera
repperiri quaedatur in eodem spũ: Vtrum que
utrumque tamen datum est propter sp̃mfidei
Acperhoc quod &iam postea dixi. quianeque
uelle possumus . Nisiuocemur. &tcum post
uocationem uoluerimus. Non sufficit uoluntas
prebeat. & ducat quo uocat. Acdemn de sub¬
iunxi. Manifestum estergo. Non uolentis
Neque currentis. sed miserentis dĩesse quod bene
operamur. Omnino uerissimum est sed parũ
deipsa uocatione deserui: quaefit secundum
propositum dĩ. Non enim omnium qui uocant
talis est: sed tantum electorum.
In his tribus capitulis. lic& diuiras int. adisputa¬

Expanded text:
Deus opera cujusquam quae ipse daturus sit, sed fidem Deus opera cujusquam quae ipse daturus sit, sed fidem elegit in praescientia; ut quem sibi crediturum esse praesciret, ipsum elegerit, cui sanctum Spiritum daret; ut bona operando etiam vitam aeternam consequeretur. Nondum diligentius quaesieram, nec adhuc inveneram qualis esset electio gratiae.quod autem bona operamur, illius est qui cresi jam scirem etiam ipsam fidem inter Dei munera reperiri, quae dantur in eodem Spiritu . Utrumqutrumque tamen datum est, propter spiritum Ac per hoc, quod etiam puelle possumus, nisi uocemur, et cum post uocationem uoluerimus, non sufficit uoluntas praebeat et perducat, quo uocat, ac deinde subiunxi: manifestum est ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei esse, quod bene operamur, omnino uerisside ipsa vocatione disserui, quae fit secundum propositum Dei: non enim omnium qui vocantur talis est, sed tantum electorum . RESPONSIO. In his tribus capitulis, licet divisa sint a disputa
Abbreviated transcription (Latin):
ulibris beatȩ memoriȩ augustini ep̃i. quorũ
titulus est deprȩdestinatione sc̃orum quȩ lam.
Cc̃itatem urãm. uel insolita autminus clara
mouerunt qua e adhumilita temmeam de con¬
textu disputationis excerpta misistis.
Vt quo intellectu quouel iudicio ea acciperem
noscer&is. quas iplur inme quam in uobis
Adhȩc introspiciendaess& ingenii. Acnon
magir in hoc ex amine ur̃ȩ facultatis debueritis
exercere mensuram. &si aliquauos morabat᷑
obscuritas. decurrere ad patrem luminum
A quodescendit. Omnedatum optimum &
omnedonum perfectum. & a quodatur sp̃s sapi¬
entiae & intellectur: Uerum tamen prȩceptir
ur̃is obsequium meum non subtraham: &ad¬
uuante dño qui sapientiam prestat paruulis
decapitulis istis. quid cum scĩr &eruditir fratri¬
bus sentiam breuiter indicabo : P&ens neubiẽ¬
simplicitas oboedientiae prȩsũptionem put&s
essedoctrinȩ: De excerptis itaque haec prima
ratiocinationem ut dicerem: Nonergo elegit

Expanded text:
libris beatae memoriae Augustini episcopi, quorum titulus est, De Praedestinatione Sanctorum, quaedam sanctitatem vestram vel insolita aut minus clara moverunt, quae ad humilitatem meam de contextu disputationis excerpta misistis; ut quo intellectu, quove judicio ea acciperem, nosceretis: quasi plus in me, quam in vobis ad haec introspicienda esset ingenii; ac non magis in hoc examine vestrae facultatis debueritis exercere mensuram, et si aliqua vos morabatur obscuritas, decurrere ad Patrem luminum, a quo descendit omne datum optimum, et omne donum perfectum , et a quo datur Spiritus sapientiae et intellectus. Verumtamen praeceptis vestris obsequium meum non subtraham, et adjuvante Domino, qui sapientiam praestat parvulis , de capitulis istis, quid cum sanctis et eruditis fratribus sentiam, breviter indicabo; petens, ne ubi esimplicitas obedientiae, praesumptionem putetis esse doctrinae. De excerptis itaque haec prima ratiocinati
Abbreviated transcription (Latin):
habeatur hominum uoluntate: &frustra quiba
precatur idemapostolus. Vt sit eis pax &cari
Superbia her&icorum conuincatur dicere
deproprio sehas habere uistutes: Qua esi haec
ex hominesunt: quid obest. ut non ex sem&ipso
habeat &c&erabona qua einferiora sunt.
Cum audeat sibi deputare quae sum mȩ sunt.
& sine quibus aliaquamtus multa &clara non
prosunt: Non potest itaque meritorefutan
quod dictum est. fides igitur &inchoata &
perfecta donumdiest Quia eadem &a postoli
uox est dicentis. Eratia salui factiertis ꝑfidẽ
& hocnon ex uobis: dĩenim donum est. Nonex
operibus. Neforte quis extollatur. & uobis dona¬
tum est proxp̃o: Nonsolum ut incam credatis
sed &iam ut patiamini pro eo . &iterum.
Perpatientiam curramus adpropositum nobis
cestamen aspicienter in auctorem fidei. & con¬
summatorem ihm̃. Quibus &plurimis aliis

Expanded text:
habeatur hominum voluntate: et frustra quibusdam habeatur hominum voluntate: et frustra quibusdam precatur idem Apostolus, ut sit eis pax et chasuperbia haereticorum convincatur dicere de proprio se has habere virtutes. Quod si haec ex homine sunt; quid obest, ut non ex semetipso habeat et caetera bona quae inferiora sunt; cum audeat sibi deputare quae summa sunt, et sine quibus alia, quamvis multa et clara non prosunt? Non potest itaque merito refutari quod dictum est, Fides igitur et inchoata, et perfecta, donum Dei est: quia eadem et Apostoli vox est, dicentis, Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis; Dei enim donum est; non ex operibus, ne forte quis extollatur ; et, Vobis donatum est pro Christo, non solum ut in eum credatis, sed etiam ut patiamini pro eo ; et iterum, Per patientiam curramus ad propositum nobis certamen, aspicientes in auctorem fidei et consummatorem Jesum . Quibus et plurimis aliis
Abbreviated transcription (Latin):
misericordiȩ. &iudiciaueritatis. pelagianorũ
elationi pen&rabilia deputare. Quia secun¬
dum ipsos non lat& consilium dĩ. Nec in occulto
est diuineratio uoluntatis. Sierga omnem
hominem tam gratia dĩ quam &ira demerito ẽ
&hocdonum quibusdam dari: quibusdam
nondari Non dubit& quinon uult manifestis¬
simis sacris litteris repugnare :
Hoc quinon recipit cuius uid&urerse sententiȩ
Nisi dicentis fides perquam iustificor ex meest
& hocbonum ex quo iustus uiuit. Non accepi
pergratiam: sed habeopernaturam: Siergo¬
fides donumdĩ non est frustraecdesia pronon
credentibus orat utcredant: &sufficit impus
magisterium legis adhiberi: Da qua dictumẽ
Siex lege est iustitia ergo xp̃s gratis mostuus ẽ
Quod similiter dicipotest &iam denatura: frustra
&iam a postolus gratias agit dõ prohir quieuan¬
gelium receperunt: Cum hoc secundum pela¬
gianos. non dĩsit prestitum munere. sed ex sola

Expanded text:
misericordiae et judicia veritatis, Pelagianorum misericordiae et judicia veritatis, Pelagianorum elationi penetrabilia deputare. Quia secundum ipsos non latet consilium Dei, nec in occulto est divinae ratio voluntatis, si erga omnem hominem tam gratia Dei, quam et ira de merito est. hoc donum quibusdam dari, quibusdam non dari, non dubitet, qui non vult manifestissimis sacris litteris repugnare . RESP. Hoc qui non recipit, cujus videtur esse sententiae, nisi dicentis: Fides per quam justificor ex me est; et hoc bonum ex quo justus vivit , non accepi per gratiam, sed habeo per naturam? Si ergofides donum Dei non est, frustra Ecclesia pro non credentibus orat ut credant, et sufficit impiis magisterium legis adhiberi, de qua dictum est, Si ex lege est justitia, ergo Christus gratis mortuus est : quod similiter dici potest etiam de natura. Frustra etiam Apostolus gratias agit Deo pro his qui Evangelium receperunt ; cum hoc secundum Pelagianos non Dei sit praestitum munere, sed ex sola
Abbreviated transcription (Latin):
Eccemisericordia &iudicium. Misericordia
in el ectione. quȩ consequuta est iustitiam dĩ:
Iudicium uero in c& eros qui excȩcatisunt &
paulo post. Gratis ergo consecuta est quod con¬
secuta est electio Non prȩcernt aliquid eorum
quod priores darent &r&ribuer&ur illis.
pronihilo saluos feciteos : E&eris autem qui
excȩcatisunt sicutibi non tacitum est. In r&ri¬
butionefactum est. Quis hic locus est quȩrimo
niȩ. Nisiapud inimicor gratiae quinisi adr&ri¬
butionem referatur quod gratirdatur. Ad
iniquitatem uolunt pertinere quod redditur
De inde quod de proph&icis intulit uerbis.
Vniuersȩ uiȩ dñi miseri cordia &ueritas. quis
negauit. Aut quod deapostolico adnexuit
censu. Inuestigabiler suntautem uiȩ ipsius :
Inuestigabiler igitursunt & misericordiȩ. qua
gratis liberat: &ueritas quaiusteiudicat
Non estergo sanarum mentium istare pręhen¬
dere. &inuestigabiles uias dñi. Hoc estdona

Expanded text:
Ecce misericordia et judicium: misericordia Ecce misericordia et judicium: misericordia in electionem quae consecuta est justitiam Dei; judicium vero ia . Gratis ergo consecuta est, quod consecuta est electio: non praecessit eorum aliquid, quod priores darent, et retribueretur illis: pro nihilo salvos fecit eos. Caeteris autem qui excaecati sunt, sicut ibi non tacitum est, in retributione factniae, nisi apud inimicos gratiae: qui nisi ad retributionem referatur quod gratis datur, ad iniquitatem volunt pertinere quod redditur? Deinde quod de propheticis intulit verbis, Universae viae Domini misericordia et veritas , quis negavit? Aut quod de apostolico annexuit sensu: « Investigabiles » sunt autem « viae ipsius . Investigabiles igitur sunt, » et misericordia qua gratis liberat, et veritas qua juste judicat. Non est ergo sanarum mentium, ista reprehendere: et investigabiles vias Domini, hoc est dona
Abbreviated transcription (Latin):
Inuestigabilessuntautem iȩ ipsius: Inuestiga¬
bilirigitur & misericordia quagratis liberat:
&ueritas: quauiste iudicat. Hae comnia apud
pium catholicum quelectorem quid offensionis
pariunt. quid contradictionis incurrunt:
Num quid falsum est quod preparatur uoluntas
discernit: Acnon potiur gratia. ab infideli. fide¬
lem. Numquid potest ullur dicere haberese quod
non accepit. Aut quasi denon accepto: sed proprio
gloriari: Quodsinonaccepissa utiquenon ha¬
ber&. Num quid dubium est cum uerbum
ueritatis prȩdicatur. Alios uoluntate creder
Alios uoluntate non credere: sed cum illorum cor
ds̃ a peruerit. Illorum autem non a peruerit:
Discernendum est quid ueniat demisericordia
quid deiudicio: Post commerationem autem
a postolicȩsententiae quam proph&acis testimo¬
nus adstruit. Quod iustitiam dĩ quam israhel
quȩrens : consequitus non est. Electio sit conse¬
quuta pergratiam: E&erir exraributione
cȩcatis. Num quid non uerissimȩ dictum est.

Expanded text:
sunt autem « viae ipsius » . Investigabilis igitur et misericordia qua gratis liberat, et veritas qua juste judicat . Haec omnia apud pium catholicumque lectorem, quid offensionis pariunt? quid contradictionis incurrunt? Numquid falsum est, quod praeparatur voluntas discernit, ac non potius gratia ab infideli fidelem? Numquid potest ullus dicere habere se, quod non accepit? aut quasi de non accepto, sed proprio gloriari; quod si non accepisset, utique non haberet? Numquid dubium est, cum verbum veritatis praedicatur, alios voluntate credere, alios voluntate non credere? Sed cum illorum cor Deus aperuerit, illorum autem non aperuerit, discernendum est quid veniat de misericordia, quid de judicio. Post commemorationem autem apostolicae sententiae, quam propheticis testimoniis astruit, quod justitiam Dei, quam Israel quaerens consecutus non est, electio sit consecuta per gratiam, caeteris ex retributione caecatis, numquid non verissime dictum est:
Abbreviated transcription (Latin):
similitudinem: falsi &iam¬
siquođ uid&ur fortesit uerum. Acutissimis
quidem sed inpudentissimis cort Nlictatiõibꝰ dispu¬
tant. Apud nos autem. Iustus exfideuiuit.
Atsitollatur adsensio. fides tollitur quia sine
ad sensione nihil creditur: & sunt uera quãuis
non uideantur : Quae nisi credantur aduitam
beatam qua e nonnisi gerna est. Non potest
perueniri: Cumistis uero utrum loqui debe¬
amus Ignoro : qui non uicturos in a&ernum sed
in prȩsentia seuiuere nesciunt immo nescire

Expanded text:
similitudinem falsi, etiamsi quod videtur, forte sit verum, acutissimis quidem, sed impudentissimis conflictationibus disputant. Apud nos autem, Justus ex fide vivit . At si tollatur assensio, fides tollitur; quia sine assensione nihil creditur. Et sunt vera quamvis non videantur, quae nisi credantur, ad vitam beatam, quae non nisi aeterna est, non potest perveniri. Cum istis vero utrum loqui debeamus ignoro, qui, non victuros in aeternum, sed in praesentia se vivere nesciunt: imo nescire
Abbreviated transcription (Latin):
tione carnali ut non referatur ad illam caritatẽ
quam diffundit sps̃ scs incordibus nostris:
Nondum fit quem ad modum fieri opost&
quamuis fieriuideatur : Caritar quippeista:
dĩ est & proximi: Etutique in his duobus p̃ceptis
totalex pend& & proph&e. Adde euangeliũ.
Adde a postolos: Nonenim aliunde uox ista
est finis p̃cepti est caritas. &ds̃ caritas est:
Quaecum que ergo mandat dr̃ ex quibus unum
est : Non moechaberis : & quaecumque non iu¬
bentur. sed sp̃ĩtali consilio uouentur. ex quibus

Expanded text:
tione carnali, ut non referatur ad illam charitatem tione carnali, ut non referatur ad illam charitatem quam diffundit Spiritus sanctus in cordibus nostris , nondum fit quemadmodum fieri oportet, quamvis fieri videatur. Charitas quippe ista Dei est et proximi: et utique in his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Adde Evangelium, adde Apostolos: non enim aliunde vox ista est, Finis praecepti est charitas; et, Deus charitas est . Quaecumque ergo mandat Deus, ex quibus unum est, Non moechaberis ; et quaecumque non jubentur, sed spirituali consilio monentur, ex quibus
Abbreviated transcription (Latin):
Inquacumque autem quattuor istarum uelut
a&atum singulum quemque hominem gratia
regenerationis inuenerit Ibiei remittuntur
pr&erita uniuersa peccata: &reatur ille nascen¬
do contractus. renascendo dissoluitur: Tam quã
multum ual& Quod spr̃ ubi uult spirat. Vt quidã
secundam illam seruitutem. sublege non nouerint:
Sed cum mandato incipiant. ad uitorium habere
esse mandati: secundum carnem iuuat necesse
est Sedsiiam sacramento regenerationis inbutis est
Nihilei oberit. situnc ex hac uita ͤ migrauerit:
Qui aideo xp̃s mostuus est & resurrexit: ut &iuiuo¬
rum & mostuorum domin&dir. Nectenebit
regnum mostis eum proquomostuus est illeliber
runtur ad caritatem. Dequadicit a postolus
finis autem p̃cepti est caritas decorporepuro.
& conscientiabona & fide non ficta:
Omnis itaque p̃ceptifinis: caritas est : Idest
ad caritatem refestur omne p̃ceptum Quod
uero itafit. uel timore poene. uel aliquã in ten¬

Expanded text:
In quacumque autem quatuor istarum velut In quacumque autem quatuor istarum velut aetatum singulum quemque hominem gratia regenerationis invenerit, ibi ei remittuntur praeterita universa peccata; et reatus ille nascendo contractus, renascendo dissolvitur. Tamque multum valet quod Spiritus ubi vult spirat. , ut quidam secundam illam servitutem sub Lege non noverint, sed cum mandato incipiant adjutorium habere esse mandati, secundum carnem vivat necesse est: sed si jam Sacramento regenerationis imbutus est, nihil ei oberit si tunc ex hac vita migraverit. Quia ideo Christus mortuus est et resurrexit, ut et vivorum et mortuorum dominetur ; nec tenebit regnum mortis eum, pro quo mortuus est ille liberruntur ad charitatem, de qua dicit Apostolus: Finis autem praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Omnis itaque praecepti finis est charitas; id est, ad charitatem refertur omne praeceptum. Quod vero ita fit vel timore poenae, vel aliqua inten
Abbreviated transcription (Latin):
piscentiae uincente delectatio ne iustitiae.
Haec sunt testia bonaespei hominis in quibus
sipia perse uerantiaquisq proficiat: Postrema
pax restat: Quae post hancuitam in requiesp̃s
Deinde inresurrectione. &iam carnis implebitꝰ:
Harum quattuor differentiarum. Prima est
antelegem: Secunda sublege. Testia subgratia
Quasta in pace plena atque perfecta: Sicest
sicut dõ placuit: Qui in mensura &numero & pon¬
derecuncta disponit: Nam fuit primitur ante
legem. Secundo sublege quaedata est permor¬
sen: Dein de subgratia quaereuela ta est perpri¬
mum mediatoris aduentum:
Quȩquidem gratia necantea defuit quibus eam
opostuit impestiri Quamuis protemporis
dispensatione uelata &occulta. Nequeenim
antiquorum quicum que iustorum p̃ter xp̃ifidẽ
salutem potuit inuenire: Atuero nisi &illis
cognitus fuiss&: potuss& nobis pereorumminis¬
terium. Alias a pestius: alia soccultius proph&as¬

Expanded text:
piscentiae, vincente delectatione justitiae. piscentiae, vincente delectatione justitiae. Haec sunt tertia bonae spei hominis; in quibus si pia perseverantia quisque proficiat, postrema pax restat, quae post hanc vitam in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima est ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace plena atque perfecta. Sic est a, sicut Deo placuit, qui in mensura et numero et pondere cuncta disponit . Nam fuit primitus ante Legem; secundo sub Lege, quae data est per Moysen; deinde sub gratia, quae revelata est per primum Mediatoris adventum . Quae quidem gratia nec antea defuit, quibus eam oportuit impertiri, quamvis pro temporis dispensatione velata et occulta. Neque enim antiquorum quicumque justorum praeter Christi fidem salutem potuit invenire, aut vero nisi et illis cognitus fuisset, potuisset nobis per eorum ministerium alias apertius, alias occultius proph
Abbreviated transcription (Latin):
Regnatenim carnalis cupiditas ubinon estdĩ
bris Nulla resistente ratione secundum carnem
uiuitur: Haec sunt prima hominis. Deinde
cumperlegem cognitiofuerit facta peccati: si
non dum diuinus adiuuat Sps secundum legẽ
uolens uiuere. uincitur. & sciens peccat. peccatoq
subditus seruit: A quo enim quis deuictus esthuc
& seruus additur est : Idagente scientia mandati
ut peccatum oper&dir in homine omnem concupis¬
centiam Cumulo prȩuaricationis adiecto: Atq:
ita quod scriptumest impleatur . Lex subintrauit
ut abundar& delictum : Haec sunt secunda hom¬
nis. si autem respexerit ds̃ utadimplenda quae
mandat. Ipsea diuuare credatur. &agi homo
cocperit dĩ spũ. concupiscitur aduersus carnem
fortiore robore caritatis: Vt quamuis adhuc sit
quod homini repugn& ex homine nondum tota
infirmitatesanata : Ex fide tamen: iustus uiuat
Iuste queuiuat inquantum nonceditmale concu¬

Expanded text:
Regnat enim carnalis cupiditas, ubi non est Dei Regnat enim carnalis cupiditas, ubi non est Dei bris nulla resistente ratione secundum carnem vivitur, haec sunt prima hominis. Deinde cum per legem cognitio fuerit facta peccati, si nondum divinus adjuvat Spiritus, secundum legem volens vivere vincitur, et sciens peccat, peccatoque subditus servit: A quo enim quis devictus est, huic et servus addictus est ; id agente scientia mandati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, cumulo praevaricationis adjecto, atque ita quod scriptum est impleatur, Lex subintravit, ut abundaret delictum . Haec sunt secunda hominis. Si autem respexerit Deus, ut ad implenda quae mandat ipse adjuvare credatur, et agi homo coeperit Dei Spiritu, concupiscitur adversus carnem fortiore robore charitatis ; ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen justus vivat , justeque vivat, in quantum non cedit malae concu