comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xit eam grauit̾ sarra: et fugit a
et ñ illã uocat ꝑsecutionem apłs.
Ludit seruus cũ dño: et ꝑsecutionẽ
uocat. A fflictio ista ñ uocat᷑ ꝑsecutio:
et lusio illa uocatur ꝑsequutio. Q. uid
uob̃ uidet᷑ frẽs: nonne intelligitis qͥd
significatũ sit: si gͦ quando uult d̾s
concitare potestates adu̾sus hereticos.
adu̾sus scimaticos. adu̾sus dissipato¬
res ȩccłȩ. adu̾sus exsufflatores xpisti.
aduersus blasphematores baptismi:
ñ mirent᷑. qr ds concitat ut a sara
uerberet᷑ agar. Cognoscat se agar.
ponat ceruicẽ: qi cum humiliata dis¬
cederet a dña sua. occurrit ei angłs.
et dix̃ ei. Qͥd est ancilla sarȩ: que
cũ questa ẽẽt de dña: quid audi¬
uit ab angło: reu̾tere ad dominã
tuã. Ad hoc gͦ affligit᷑. ut reu̾tat᷑:
atq utinã reuertat᷑. qr ꝓles eius
sicut filii iacob cũ frib hereditatem
tenebit. Mirant᷑ aũt qr cõmouent᷑
potestates xp̃ĩane: adu̾sus detestan¬

Expanded text:
xit eam graviter Sara, et fugit a xit eam graviter Sara, et fugit a et non illam vocat persecutionem Apostolus; ludit servus cum domino, et persecutionem vocat: afflictio ista non vocatur persecutio, et lusio illa vocatur persecutio. Quid vobis videtur, fratres? Nonne intelligitis quid significatum sit? Sic ergo quando vult Deus concitare potestates adversus haereticos, adversus schismaticos, adversus dissipatores Ecclesiae, adversus exsufflatores Christi, adversus blasphematores Baptismi, non mirentur; quia Deus concitat, ut a Sara verberetur Agar. Cognoscat se Agar, ponat cervicem: quia cum humiliata discederet a domina sua, occurrit ei angelus, et dixit, Quid est, Agar ancilla Sarae? cum conquesta esset de domina, quid audivit ab Ango affligitur, ut revertatur. Atque utinam revertatur; quia proles ejus, sicut filii Jacob, cum fratribus haereditatem tenebit. 14. Mirantur autem quia commoventur potestates christianae adversus detestan
Abbreviated transcription (Latin):
tollerant. afflictionẽ corporis. si
cam̃ aliquando passi st̃: aut qͦmͦ
passi st̃. ipsi sciant: et conueniant
conseientias suas. Tam̃ afflionẽ corpo¬
ris passi st̃: ꝑsecutio quã faciunt
grauior ẽ. Caue quando uult lude¬
re ismael cũ ysaae: quando tͥ blandi¬
tͣ quando offert alterũ baptismũ:
responde. Iam habeo baptismũ. Si
enĩ uerus ẽ iste baptismꝰ: qui tibi
uult dare alterũ. illudere te uult:
dete in ipsis ueterib factis: omnia
futuraꝵ rerũ signa et indicia. Inue¬
nit᷑ sarra. afflixisse agar ancillam.
Sarra libera ẽ. P ostea quã suꝑbire
cepit ancilla: questa est abrabe sar¬
ra. & dixit. E cct ancilla erexit adu̾¬
sũ me ceruicẽ suam. E quasi ab ab ͤ¬
ham fieret: de abraham questa est
niulier. Abraham uͦ qͥ non in ancil¬
la libidine abutendi tenebat᷑. s offi¬
cio generandi: quĩ sarra ei dederat
unde ꝓlem susciꝑet: ait ei. E oce an¬
cilla tua: utere ea sic̃ uis. & affli¬

Expanded text:
tolerant? Afflictionem corporis: si tolerant? Afflictionem corporis: si tamen aliquando passi sunt, aut quomodo passi sunt, ipsi sciant, et conveniant conscientias suas; tamen afflictionem corporis passi sunt: persecutio quam faciunt gravior est. Cave quando vult ludere Ismael cum Isaac, quando tibi blanditur, quando offert alterum baptismum: responde, Habeo jam Baptismum. Si enim verus est iste baptismus, qui tibi vult dare alterum, illudere te vult. dete in ipsis veteribus factis, omnia futurarum rerum signa et indicia. Invenitur Sara afflixisse Agar ancillam: Sara libera est: posteaquam superbire coepit ancilla, questa est Abrahae Sara, et dixit, Ejice ancillam; erexit adversum me cervicem suam. Et quasi ab Abraham fieret, de Abraham questa est mulier. Abraham vero qui non in ancilla libidine abutendi tenebatur, sed officio generandi, quoniam Sara ei dederat unde prolem susciperet, ait ei: Ecce ancilla tua, utere ea sicut vis. Et affli
Abbreviated transcription (Latin):
S qͥd dicit scriptura : eice ancillã: &
filiũ eiꝰ. N on enĩ heres erit filiꝰ ancil¬
le: cũ filio meo ysaac. Querimꝰ ubi
hoc dicat scriptura: ut uideamꝰ utrũ¬
alia aliqua ꝑsecutio p̾cesserit ismael
in ysaãe : & inuenimus hoc dictũ a
sara. quando uidit pueros ludentes
simul. Quã lusionẽ dic̃ scriptura ui¬
disse sarã : hanc ꝑsecutionẽ uocat apłs.
Plus gͦ uos ꝑsecunt᷑: qui uos illuden¬
do seducunt. Ueni. ueni. baptizare
hic: hic habes uerũ baptismũ. A oli
ludere. Unꝰ ẽ uerus. ille lusus ẽ. sedu¬
ceris: et ista ꝑsequutio grauis tͥ erit.
Meliꝰ erat. ut ismaelẽ tu lucrareris
ad regnũ. S non uult ismael: qr
ludere uult. Tene tu hereditatem
patris: et audi. E ice ancillã: et fili¬
lũ esꝰ. Non enĩ heres erit filiꝰ ancille:
cũ filio meo ysaae. I sti etiã audeis
dicere. qđ ꝑsequutionẽ solent pati
a eatholicis regib: aut a catholi¬
cis principib. Quã ꝑsequutionẽ

Expanded text:
ra? Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac . Quaerimus ubi hoc dicat Scriptura, ut videamus utrum aliqua persecutio praecesserit Ismaelis in Isaac: et invenimus hoc dictum esse a Sara, quando vidit pueros ludentes simul. Quam lusionem dicit Scriptura vidisse Saram, hanc persecutionem dicit Apostolus. Plus ergo vos persequuntur qui vos illudendo seducunt: Veni, veni; baptizare hic, hic habes verum baptismum. Noli ludere, unus est verus; ille lusus est: seduceris, et ista persecutio gravis tibi erit. Melius tibi erat ut Ismaelem tu lucrareris ad regnum; sed non vult Ismael, quia ludere vult. Tene tu haereditatem patris, et audi: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. 13. Isti etiam audent dicere quia persecutionem solent pati a catholicis regibus, aut a catholicis principibus. Quam persecutionem
Abbreviated transcription (Latin):
riebat. illa res gesta. Ludentes uidit
et dicit: eice ancillam et filiũ eius
Qͥd ẽ hoc frẽs: qͥd enĩ mali fecerat is¬
mahel puero ysaac: qr ludebat cũ
illo:ͦ s illa lusio: illusio erat. Illa lu¬
sio deceptionẽ significabat. N am
magnũ sacram̃tũ adtendat caritaᷤ
ipsam lusionem: ipsũ lusũ ꝑsecutio¬
nem uocat. Ait enĩ. S sic̃ tunc ille
qͥ seđm carnẽ natꝰ erat ꝑsequebatur
ti :ᷤᷤ dilectores mundi: amatores scłi.
celoꝵ. dilectores xp̃i. desid̾antes uitã
et̃nam: gratis colentes dm. Luduns:
et dicit apłs ꝑsequutionẽ. Nam post¬

Expanded text:
riebat illa res gesta. Ludentes vidit, riebat illa res gesta. Ludentes vidit, et dicit: Ejice ancillam et filium ejus. Quid est hoc, fratres? Quid enim mali fecerat Ismael puero Isaac, quia ludebat cum illo? Sed illa lusio, illusio erat; illa lusio deceptionem significabat. Nam magnum sacramentum attendat Charitas ipsam lusionem, ipsum lusum persecutionem vocat: ait enim, Sed sicut tunc ille qui secundum carnem natus erat, persequebatur ti? Dilectores mundi, amatores saeculcoelorum, dilectores Christi, desiderantes vitam aeternam, gratis colentes Deum. Ludunt, et dicit Apostolus persecutionem. Nam post
Abbreviated transcription (Latin):
los baptitant᷑. tamquã de ancillis u¬
dent᷑ nati: s tam̃ qr ex semine u̾bi di
contristentur simul hereditatẽ cum
frĩb possidebunt. Securus gͦ sit qͥ
de semine bono nascit᷑ : tantũ ñ imi¬
tet᷑ ancillã. si de ancilla nascit᷑. An¬
cillam malã suꝑbientẽ : ñ imiteris.
Unde enĩ filii iacob de ancillis nati.
posseder̃t t̾ram ꝓmissionis cũ fr̃ibus:
ismahel aũt de ancilla natꝰ expulsus
ẽ ab hereditate : unde. nͥ qr ille su¬
ꝑbus erat. illi humiles: erexit ille
ceruicem. & uoluit seducere fr̃em su¬
ũ: ludens cũ illo. Magnũ ibi sacra¬
m̃tũ. Ludebant simul ismahel & y¬
saãc. Uidit illos sara ludentes: & ait
abrahȩ. Eice ancillã: et filiũ eiꝰ. Non
enĩ heres erit filiꝰ ancille: cũ filio
meo ysaãc. E cũ contristatꝰ eẽt abra¬
ham: confirmauit ei dñs dictũ uxo¬
ris suȩ. Iam hic manifestũ est saera¬
mentũ. qr nescio quid futurũ partu¬

Expanded text:
los baptizantur, tanquam de ancillis vlos baptizantur, tanquam de ancillis videntur nati; sed tamen quia ex semine verbicontristentur, simul hereditatem cum fratribus possidebunt. Securus ergo sit qui de semine bono nascitur: tantum non imitetur ancillam. Si de ancilla nascitur, ancillam malam superbientem non imitetur. Unde enim filii Jacob de ancillis nati possederunt terram promissionis cum fratribus, Ismael autem de ancilla natus expulsus est de hereditate? Unde, nisi quia ille superbus erat; illi humiles? Erexit ille cervicem, et voluit seducere fratrem suum, ludens cum illo. Magnum ibi sacramentum. Ludebant simul Ismael et Isaac; vidit illos Sara ludentes, et ait Abrahae: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Et cum contristatus esset Abraham, confirmavit ei Dominus dictum uxoris ejus. Jam hic manifestum est sacramentum, quia nescio quid futurum partu
Abbreviated transcription (Latin):
patriarchis quatuor generũ istoꝵ
ꝑfectio concludat᷑. H abuit uxores
iacob: habuit liberas. habuit & an¬
cillas. P ariunt libere. pariunt &
ancille: et fiunt . xii. filii ifrł. Si
numeres om̃s de quib nati st̃: ñ
om̃s de liberis. ñ omnes de ancillis:
sed tam̃ om̃s ex uno semine. Qrd gͦ
frẽs mei :  nũquid qͥ nati st̃ de an¬
cillis. ñ simul possedert̃ t̾ram rep¬
missionis eũ frĩb suis:  nuenit s̃
bonos filios iacob natos de ancillis: &
bonos filios iacob natos de liberis. Li¬
chil illis obfuit natiuitas de uteris
ancillaꝵ: quando in patre cognouer̃t
semen suũ. & consequent̾ regnũ cũ
frĩb tenuert̃. Q uomodo gͦ in filiis ia¬
cob ñ obfuit illis qui nati st̃ de ancil¬
lis quo minꝰ tenerent regnũ & t̾ram
ꝓmissiõis c̃ fr̃ibꝰ ex equo accipirent: ñ
illis obfuert nathales ancillaꝵ. s pre¬
ualuit semen pat̾nũ: sic qͥcũq ꝑ ma¬

Expanded text:
patriarchis quatuor generum istorum patriarchis quatuor generum istorum perfectio concludatur. Habuit uxores Jacob liberas, habuit et ancillas: pariunt liberae, pariunt et ancillae, et fiunt duodecim filii Israel . Si numeres omnes de quibus nati sunt, non omnes de liberis, non omnes de ancillis: sed tamen omnes ex uno semine. Quid ergo, fratres mei? numquid qui nati sunt de ancillis, non simul possederunt terram promissionis cum fratribus suis? Invenimus ibi bonos filios Jacob natos de ancillis, et bonos filios Jacob natos de liberis. Nihil illis obfuit nativitas de uteris ancillarum, quando in patre cognoverunt semen suum, et consequenter regnum cum fratribus tenuerunt. Quomodo ergo in filiis Jacob non obfuit illis qui nati sunt de ancillis, quominus tenerent regnum, et terram promissionis cum fratribus ex aequo acciperent; non illis obfuerunt natales ancillarum, sed praevaluit semen paternum: sic quicumque per ma
Abbreviated transcription (Latin):
de iacob. Semen unũ: diu̾si qͥ con¬
cepti st̃. Uterus unꝰ: du̾si qͥ nati st̃.
N ũquid ñ libera peperit iacob: que
libera peperit esau: luctabant᷑ in
uentre matris sue: & dictũ est re¬
becce cũ ibi luctarent᷑. Duo popłi st̃
in uentre tuo. Quo homines: duo ppłi.
Bonꝰ popłs. malus popłs: sed tamen
in uno uentre luctant᷑. Quanti ma¬
li st̃ in eccła: et unꝰ uteriis portat. do¬
nec in fine discernant᷑. & boni adu̾¬
sus malos clamant. & mali adu̾sus
bonos reclamant: & in unis iusceri¬
b utriq luctant᷑. Nũquid semꝑ simul
er̃t &ꝰ in fine exitur ad luc̃ẽ: declara¬
t᷑ natiuitas que hic in sacram̃to figu¬
rabat᷑. & tunc apparebit. iacob di¬
lexi: esau autẽ odio habui. Iam gͦ
inuenimꝰ fr̃es & de bonis bonos. de
libera ysaãe. E de malis malos: de
ancilla ismahel. De bonis malos: e¬
sau de rebecca. De malis bonos uͥ
inuenimꝰ: ⁊estat iacob: ut in trib

Expanded text:
de Jacob. Semen unum, diversi qui conde Jacob. Semen unum, diversi qui concepti sunt: uterus unus, diversi qui nati sunt. Numquid non libera peperit Jacob, quae libera peperit Esau? Luctabantur in ventre matris suae, et dictum est Rebeccae, cum ibi luctarentur, Duo populi sunt in utero tuo . Duo homines, duo populi; bonus populus, malus populus: sed tamen in uno ventre luctantur. Quanti mali sunt in Ecclesia, et unus uterus portat, donec in fine discernantur: et boni adversus malos clamant, et mali adversus bonos reclamant, et in unius visceribus utrique luctantur. Numquid semper simul erunt? In fine exitur ad lucem, declaratur nativitas quae hic in sacramento figuratur: et tunc apparebit, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. 11. Jam ergo invenimus, fratres, et de bonis bonos, de libera Isaac: et de malis malos, de ancilla Ismael: et de bonis malos, Esau de Rebecca. De malis bonos ubi inveniemus? Restat Jacob, ut in tribus
Abbreviated transcription (Latin):
qui baptitant᷑ inique & impie ui¬
uunt. ꝑ malos boni: cũ mali st̃ qͥ
baptizant. et boni qui baptirant᷑.
ꝑ bonos mali: cũ boni st̃ qui bapti¬
rant. & mali qͥ baptizant᷑. Q uom̾
inuenimꝰ ista in trib istis nomini¬
b : eggo sũ dłs abraham. et ds̃ ysaae.
& ds iacob:  a ncillas accipimꝰ in
malis: liberas accipimꝰ in bonis. Pa¬
riunt libere bonos: sara peperit
ylaãe. Pariunt ancille malos: agar
peperit ismahel. ħ abemꝰ in uno
abraham: & illud genꝰ cũ ꝑ bonos
boni: & illud genus cũ ꝑ malos ma¬
li ꝑ bonos masi: ubi figurati st̃.
Laibera erat rebecca: uxor ysaãe. Le¬
gite. Peperit geminos: unꝰ erat
bonꝰ. alt̃ malus. ħ abes aꝑte serup¬
turã dicentẽ cłi uoce. Iacob dilexi:
esau aut̃ odio habiu. I stos duos ge¬
nuit rebecca: iacob ⁊ esau. U nus
inde eligit᷑: aliꝰ imꝓbat᷑. Unꝰ suecedit
in hereditatem: alius exheredat᷑. Ñ
facit popłm suũ ds de esau: s facit

Expanded text:
qui baptizantur, inique et impie viqui baptizantur, inique et impie vivunt: per malos boni, cum mali sunt qui baptizant; et boni qui baptizantur: per bonos mali, cum boni sunt qui baptizant, et mali qui baptizantur. 10. Quomodo invenimus ista in tribus istis nominibus, Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob? Ancillas accipimus in malis, liberas accipimus in bonis: pariunt liberae bonos; Sara peperit Isaac : pariunt ancillae malos; Agar peperit Ismael . Habemus in uno Abraham et illud genus cum per bonos boni, et illud genus cum per malos mali. Per bonos mali ubi figurati sunt? Libera erat Rebecca uxor Isaac: legite, peperit geminos, unus erat bonus, alter malus. Habes aperte Scripturam dicentem Dei voce, Jacob dilexi. Esau autem odio habui Istos duos genuit Rebecca, Jacob et Esau: unus inde eligitur, alius reprobatur; unus succedit in haereditatem, alter exhaeredatur. Non facit populum suum Deus de Esau; sed facit
Abbreviated transcription (Latin):
si aliquando baptitant scĩ. & qui
baptizant᷑ tenere uias dĩ nolunt.
dianis exemplis manifestari ea que
dicimꝰ s in patrib nr̃is prioribus
ea consideremꝰ: qr habuert̃ ⁊ illi
ista quatuor genera. Per bonos
boni: ananias paulũ bapti⁊ auit.
rat in societate xp̃iana. & dicit.
Qͥd enĩ dũ omĩmodo siue occasioe.
siuie ueritate. xp̃e annuntiet᷑:  et
in hoc gaudeo. Nͥ ũquid maliuolus
erat: & de alieno malo gaudebat:
los baptizabant. Si quos isti bapti¬
tabant. tales quales ammonet dñs
cũ dicit. que dñt facite. que autẽ
faciunt facere nolite: mali bonos
baptitabant. B oni malos baptizabãt:
q̃m̃ a philipo scõ. symon magus bap¬
tiratꝰ est. N ota st̃ gͦ ista quatuor
genera. frẽs mei. Ecce iterũ ea repe¬
to: tenete illa. numerate illa. adu̾¬
tite illa: cauete que mala st̃: tene¬
te quȩ bona st̃. Per bonos boni nas¬
cunt᷑: cũ ꝑ scõs scĩ baptizant᷑. Per
malos mali: cũ et qͥ baptirant. &

Expanded text:
 baptizant, sancti sunt; qui baptizantur, tenere viam Dei nolunt. 9. dianis exemplis manifestari ea quae dicimus: sed in prioribus nostris patribus ea consideremus, quia habuerunt et illi ista quatuor genera. Per bonos boni: Ananias Paulum baptizavit . rat in societate christiana, et dicit, Quid enim? dum omni modo, sive occasione, sive veritate Christus annuntietur, et in hoc gaudeo . Numquid malevolus erat, et de alieno malo gaudebat? los baptizabant: si quos isti baptizabant tales, quales admonet Dominus cum dicit, Quae dicunt facite; quae autem faciunt, facere nolite , mali bonos baptizabant. Boni malos baptizabant, quomodo a Philippo sancto Simon magus baptizatus est . Nota sunt ergo ista quatuor genera, fratres mei. Ecce iterum ea repeto, tenete illa, numerate illa, advertite illa; cavete quae mala sunt, tenete quae bona sunt. Per bonos boni nascuntur, cum per sanctos sancti baptizantur: per malos mali, cum et qui baptizant et
Abbreviated transcription (Latin):
rare xp̃e. Q uomodo uterꝰ non pot̃
repeti: sic nec baptismꝰ. Qͥ nascitur
de eccła catholica. tamꝗͣ de sara
nascit᷑: de libera nascitur. Qͥ nas¬
cit᷑ de heresi. tamquã de ancilla
nascit᷑: s ex semine abrahe. Aduer¬
tat caritas urã. Ad magnũ saeram̃

Expanded text:
ristus. Quomodo uterus non potest repeti, sic nec Baptismus. 7. Qui nascitur de Ecclesia catholica, tanquam de Sara nascitur, de libera nascitur: qui nascitur de haeresi, tanquam de ancilla nascitur, sed ex semine Abraham. Advertat Charitas
Abbreviated transcription (Latin):
illis trib dictũ ẽ: ego sũ d̾s abra¬
ham. & łs ysaãc. & ds iacob. In
omĩb enĩ xp̃ianis frẽs intendite:
aut ꝑ malos naseunt᷑ boni. aut ꝑ
bonos nascunt᷑ mali : aut ꝑ bonos
boni. aut ꝑ malos mali. Ampliꝰ istis
quatuor generib ñ potest inueniri.
Que iterũ repetam: adu̾tite. retine¬
te : excutite corda ur̃a. N olite pigri
ẽẽ : capite ne capiamini. Quomͦ .iiii.
los boni. Puto qr planũ ẽ. Per bonoᷤ
boni: si et qͥ baptitant boni st̃. et
qͥ baptitant᷑ recte credunt: & in
mẽbris xp̃i recte numerant᷑. ꝑ malos
mali : si ce qͥ baptitant mali st̃: & qͥ
baptitant᷑ duplici corde accedunt
ad d̃m. & ñ tenent eos mores quos
audiunt in eccła: ut ñ ibi sint pa¬
nouit caritas urã. ꝑ malos boni:¬
si aliquando baptitat adult̃. & qͥ

Expanded text:
llis tribus dictum est: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob. In omnibus enim Christianis fratres intendite aut per malos nascuntur boni, aut per bonos nascuntur mali, aut per bonos boni, aut quatuor generibus non potestis invenire. Quae iterum repetam, advertite, retinete; excutite corda vestra, nolite pigri esse: capite, ne capiamini, quomodo quatuor um est. Per bonos boni: si et qui baptizant, boni sunt: et qui baptizantur, recte credunt, et in membris Christi recte numerantur. Per malos mali: si et qui baptizant, mali sunt; et qui baptizantur, duplici corde ac edunt ad Deum, et non tenent eos mores quos audiunt in Ecclesia, ut non ibi sint panovit Charitas vestra. Per malos boni: aliquando baptizat adul
Abbreviated transcription (Latin):
do passus ẽ dñs. Ecce ad ipsã ꝑtur¬
bationẽ ꝑtinet. qd̃ mͦ legebat᷑. Uole¬
bant illũ iudei occidere. ñ solũ qr
ista faciebat sabb̃is. s qr filiũ dĩ se di¬
cebat: equalẽ se faciens deo. Alit̃ enĩ
se dicebat filiũ dĩ. xp̃e. alit̾ dictũ ẽ ho¬
minib ego dixi du estis: ⁊ filii excel¬
si om̃s. Nã si sic faceret se filiũ d̾i. qͦmͦ
quicũq hõ pocest dici filiꝰ di. ꝑ grãm
enĩ dicunt᷑ om̃s filii di. ñ irascerent᷑
iudei: s qr longe alio modo illũ in¬
telligebant dicere filiũ di se. ẽẽ. scđ̃m
qd̃ est. in pͥncipio erat u̾bũ. & u̾bũ
erat apud dm̃. ⁊ ds erat u̾bũ. ⁊ scđ̾mi¬

Expanded text:
e ad ipsam perturbationem pertinet, quod modo legebatur. Volebant illum Judaei occidere, non solum quia ista faciebat sabbatis, sed quia Filium Dei se dicebat, aequalem se faciens Deo. Aliter enim se dicebat Filium Dei Christus, aliter dictum est hominibus, Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes . Nam si sic se faceret Filium Dei, quomodo quicumque homo potest dici filius Dei per gratiam enim Dei dicuntur homines filii Dei, non irascerentur Judaei. Sed quia alio modo illum intelligebant dicere Filium Dei se esse, secundum quod est, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
potest: s grã illud facit. Ait enĩ a¬
płs. Condelector enĩ legi d̃i scđm in¬
teriorẽ hominẽ id ẽ iã uideo qr qd̃
rep̃hendit lex malũ est: ⁊ quod iu¬
bet lex bonũ est. Condelector enĩ le¬
gi di scd̾m interiorẽ hominẽ. Uideo
aliam legẽ in mẽbris meis repugnã¬
tẽ legi mentis mee:⁊ captiuantẽ me

Expanded text:
acit. Ait enim Apostolus, Condelector enim Legi Dei secundum interiorem hominem. Id est, jam video quia quod reprehendit Lex, malum est; et quod jubet Lex, bonum est. Condelector enim Legi Dei secundum interiorem hominem. Video aliam legem in membris meis repugnantem legi me
Abbreviated transcription (Latin):
terea enĩ uilescunt ista. quia non pos¬
sunt stare: quia ñ possunt quod ipse.
łibi enim omĩa non susficiunt. nisi qui
te creauit. Ouicquid aliud apprehen¬
deris. miserum est. quia tibi solus
pocest sufficere: qui ad similitudinẽ
suam te fecit. Ex ipsa uoce dictum
est. Domine ostende nobis patrem:
ibi erit satietas. iNsatiabi¬
bi lis: nam neque satiaberis.
ut uelis discere: neq aliquid de¬
erit. ut quasi inopiam patiaris.¬

Expanded text:
tera enim vilescunt ista, quia non postera enim vilescunt ista, quia non possunt stare, quia non sunt quod ipse. Tibi enim, o anima, non sufficit, nisi qui te creavit. Quidquid aliud apprehendis, miserum est: quia tibi solus ille potest sufficere qui ad similitudinem suam te fecit. Ex ipsa voce dictum est, Domine, ostende nobis Patrem, it satietas insatiabilis. Nam neque satiaberis, ut velis discedere; neque aliquid deerit, ut quasi inopiam patiaris.
Abbreviated transcription (Latin):
mittis: ñ pot̃ tec̃ eẽ sẽꝑ. Cũ gͦ ad huc
tec̃ ẽ solue amorẽ. paratꝰ esto uoluntati
d̾i: suspende in dm̃. tene te ad illũ. qͦ.
amittis inuitꝰ: ut si contigerit ut amit¬
tas ista tẽporalia. dicas. dñs dedit. dñs
abstulit. sic̃ dño placuit ita factũ est.
sit nom̃ dñi benedictũ. Si aũ contigerit ⁊
ħ uult ds. ut illa q̃ habes tecũ sint usq in
finẽ. solutꝰ ab hac uita accipis denarium
tatione offendit dm̃ hõ ⁊ fit inimicꝰ: ĩmo
non tẽ fit inimicꝰ s tẽ ꝓditur inimicus
fuisse. Nã quando diligebat ⁊ laudabat
inimicus erat: s nec ipse sciebat nec alii.
Accedit temptatio. tangit᷑ uena: ⁊ ꝓdit᷑
febris. Itaq frẽs. dilectio mundi. ⁊ amici¬
cia mundi. inimicũ d̾o facit. ⁊ ipse non
exhibet qd̃ ꝓmisit: m̃dax ẽ. fallit. Ideo
hõies ñ cessant sꝑare in isto scło. & qͥs
qd̾ ꝑuenit. Incipiunt alia desid̾ari. ca
uilescit: qr pulchrius nichil est. Prop¬

Expanded text:
n potest tecum esse semper: cum ergo adhuc tecum est, solve amorem; paratus esto in voluntate Dei, suspendere in Deum. Tene te ad illum quem non amittis invitus; ut si contigerit ut amittas ista temporalia, dicas: Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum . Si autem contigerit, et hoc vult Deus, ut illa quae habes tecum sint usque in finem; solutus ab hac vita, accipis denarium tatione offendit Deum homo, et fit inimicus. Imo non tunc fit inimicus; sed tunc proditur inimicus fuisse. Nam quando diligebat et laudabat, inimicus erat; sed nec ipse sciebat, nec alii. Accedit tentatio, tangitur vena, et proditur febris. Itaque, fratres, dilectio mundi, et amicitia mundi inimicos Deo facit. Et ipse non exhibet quod promisit, mendax est, et fallit. Ideo homines non cessant sperare in isto saeculo, et pervenit. Incipiunt alia desiderari, alvilescit, quia pulchrius nihil est. Prop
Abbreviated transcription (Latin):
erat. infirmitas erat. Qͥs gͦ ab ista infir¬
mitate sanat: nͥ qͥ uenit dare caritatẽ:
Mandatũ nouũ do uob̾: ut uos inuicem
diligatis. E qr uen dare caritatẽ. ⁊ cari
tas ꝑfic̾ legẽ. merito dix̃. ñ ueni legẽ sol¬
uere. s ĩplere. Sanauit eg̾tũ: ⁊ dix̃ illi
ut ferret. gͣbatũ suũ. ⁊ iret in domũ
suã. Hoc ⁊ paralytico quẽ sanauit dix̃.
Qͥd ẽ ferre grabatũ nr̃m: uoluntate car¬
nis nr̃e uͥ infirmi iacemꝰ: que qͤsi lectꝰ
nr̃ ẽ. S qͥ sanati fuerint. continent ⁊ fer̃t
eã: ñ ab ipsa carne continent᷑. Ergo sa¬
nꝰ contine fragilitatẽ carnis tuȩ: ut sig¬
no qͦdragenarii uͦumi ab isto scło. adun¬
pleas qͣdragenariũ numer̃. Qͥ sanauit

Expanded text:
erat, infirmitas erat. Quis ergo ab ista infirmitate sanabit, nisi qui venit dare charitatem? Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis . Et tas perficit Legem; merito dixit, Non veni Legem solvere, sed implere . Sanavit aegrotum, et dixit illi ut ferret grabatum suum, et iret in domum suam. Hoc et paralytico, quem sanavit, dixit . Quid est ferre grabatum nostrum? Voluptatem carnis nostrae. Ubi infirmi jacemus, quasi lectus noster est. Sed qui sanati fuerint, continent et ferunt eam, non ab ipsa carne continentur. Ergo sanus contine fragilitatem carnis tuae, ut signo quadragenarii jejunii ab isto saeculo, impleas quadragenarium numerum,
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑: infirmitas ẽ. Ido duo minꝰ habebat:
minꝰ habebat: duo p̃cepta illa ñ ĩplebat.
Qd ꝑdest. qr cet̾a ĩplent᷑: si illa ñ ĩplent᷑
q̃ ꝑducunt ad salutẽ. Si lingͥs hominũ
loqͣr ⁊ angłoꝵ. caritatẽ. aũ ñ habeã. fac¬
Pꝰ sũ ut eram̃tũ sonans. aut cymbalũ

Expanded text:
x, infirmitas est. Ideo duo minus habebat, minus habebat? Duo praecepta illa non implebat. Quid prodest quia caetera implentur, si illa non implentur? quae perducunt ad salutem. Si linguis hominum loquar et Angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum aeramentum sonans, au
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sit qͥnqͣgenariꝰ. Aͦ mͦ ÷ nices denariꝰ.
Nhon legistis. qd̾ qͥ ad uineã conducti st̃.
siue illi qͥ pͥma. siue qͥ sexta. siue qͥ no¬
uissima hora. ñ potuer̃t acciꝑe nͥ dena¬
riũ iusticie nr̃e.: cũ addita fuerit m¬
ces eiꝰ: in qͥnqͣgenario erimꝰ. Iã tẽ ñ no¬
b uacabit nͥ laudare dm̃. Ideo ꝑ illo di¬
es alła dicimꝰ. Atła enĩ laus di ẽ. In ista

Expanded text:
narius? Non legistis quia qui ad vineam conducti sunt, sive illi qui prima, sive qui sexta, sive qui novissima hora, non potuerunt accipere nisi denarium . Justitiae nostrae cum addita fuerit merces ejus, in quinquagenario erimus. Jam tunc non nobis vacabit nisi laudare Deum. Ideo per illos dies Alleluia dicimus. Alleluia enim laus Dei est. In
Abbreviated transcription (Latin):
seruauit. Mon̾e. docere. corꝑe nr̃m ẽ:
saluare uͦ ⁊ coronare. aut dãnare. ⁊ in
gehennas mitt̾e: ñ ẽ nr̃m. Iudex aut̃
tradet ministro: minister in carcerẽ:
Am̃ dico tͥ. ñ exies inde: donec reddas
nouissimũ quadrantẽ. Redeamꝰ gͦ ad¬
rẽ. ꝑfectio iusticiȩ: qͣdragenario num̾o
demonstrat᷑. Qͥd ẽ qͣdragenariũ numer̃
ĩplere: contine̾ se ab amore. ħꝰ scli. Con¬
tinentia a reb tẽporalib ne ꝑniciose
ament᷑: qͣsi ieiunare ẽ ab isto scło. Id̾̃o
dñs qͣdraginta dieb ieiunauit: ⁊ mo¬
yses ⁊ helyas. Qͥ gͦ dedit seruis ieiuna

Expanded text:
servavit. Monere, docere, corripere nostrum est: servavit. Monere, docere, corripere nostrum est: salvare vero et coronare, aut damnare et in gehennas mittere, non est nostrum. Judex autem tradet ministro, minister in carcerem. Amen dico tibi, non exies inde, donec solvas novissimum quadrantemrem. Perfectio justitiae quadragenario numero demonstratur. Quid est quadragenarium numerum implere? Continere se ab amore hujus saeculi. Continentia a rebus temporalibus, ne perniciose amentur, quasi jejunare est ab isto saeculo. Ideo Dominus quadraginta diebus jejunavit , et Moyses , et Elias . Qui
Abbreviated transcription (Latin):
ymaginẽ suã colligit. Pares inqͥt pecu¬
niã meã nũmulariis: ⁊ ego uenienscũ
usuris exig̾em: Isi forte obliuio faceret
ut ñ uos admonerẽ. uł tẽptatiões ⁊ tͥbu¬
latiões qͦs patim᷑ ut ñ admoneamꝰ uos:
dimini in u̾bo dispensatoris di. Ñ ad
carnẽ. nr̃am attendatis. ꝑ ꝗͣ uob̃ exhi¬
bet᷑: qr esurientes ñ attendunt ad u¬
tilicatẽ uasculi. s ad claritatẽ cybi.¬
ꝓbat uos ds. cong̾gati estiᷤ. Laudatiᷤᷤ u̾bũ
di: tẽptatio ꝓbabit. qͦm̃ audiatis. habe¬
tis negocia: in qͥb ostendat᷑ qͣles esti. Nã
⁊ qͥ hodie conuiciose clamabat. heri li¬
bent̃ audiebat. Id̃o p̾moneo. id̾o dico. idõ
ñ taceo fr̃es mei: qr ueniet int̾rogandi
tio erit. Ñ uͥ ego int̾rogo: ibi int̾rogat
ds. Ego int̾rogo linguã tuã: ds int̾ro¬
gat cogitationẽ tuã. Nouit aũ qͦmͦ au¬
dias: ⁊ nouit qͦmͦ exigat. Qͥ iubet. idẽ¬
nos egatores eẽ uoluit: & exactionẽ sͥ

Expanded text:
 colligit. Dares, inquit, pecuniam nummulariis, et ego veniens cum usuris exigerem. Et si forte oblivio faceret, ut non vos commonerem; vel tentationes et tribulationes quas patimur, admonerent vos. dimini in verbo dispensatoris Dei. Non ad carnem nostram attendatis, per quam vobis exhibetur: quia esurientes non attendunt ad vilitatem Probat vos Deus. Congregati estis, laudatis verbum Dei; tentatio probabit quomodo audiatis: habebitis negotia, in quibus ostendatur quales estis. Nam et qui hodie conviciose clamat, heri libenter audiebat. Ideo praemoneo, ideo dico, ideo non taceo, fratres mei, quia veniet interrogandi tio erit . Non ubi ego te interrogo, ibi interrogat Deus. Ego interrogo linguam tuam, Deus interrogat cogitationem tuam. Novit autem quomodo audias, et novit quomodo exigat, qui jubet ut dem. Erogatorem me esse voluit, exactionem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ dñs ñ uen̾ solue̾ s ĩplere. Ipsa aũlex
ꝑ orbẽ t̾raꝵ. qͣtuor angulos hab̾e c̃stat.
rate oĩa aĩalia. qd demonstͣtũ ẽ petro.
qñ dictũ ẽ macta ⁊ manduca. ut osten¬
dent᷑ gentes crediture ⁊ intͤture in corpꝰ
eccłe. sic̃ qd̃ manducamꝰ in corpꝰ nr̃min¬

Expanded text:
 non venit solvere, sed adimplere. Ipsa autem Lex per orbem terrarum, quatuor angulos habere constat, rata omnia animalia, quod demonstratum est Petro, quando dictum est, Macta, et manduca , ut ostenderentur Gentes crediturae et intraturae in corpus Ecclesiae, sicut quod manducamus in corpus nostrum in
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ego mundo: ipse gͦ ĩplet numerũ qͣ¬
dragenariũ. E qͥd ostendit dñs. qr hoc
esse in lege. aliud in ꝓpħis. aliud in eugłio.
Om̃s scripture nicħ aliud te docent. nͥ ẽ¬
tinentiã ab amore scłi: ut amor tuus cur¬
rat in dm̃. figurat᷑ qr ħ docet lex . xl. dieb¬

Expanded text:
ego mundo . Ipse ergo implet numerum quadragenarium. Et quid ostendit Dominus? Quia hoc esse in Lege, aliud in Prophetis, aliud in Evangelio. Omnes Scripturae nihil te aliud docent, nisi continentiam ab amore saeculi, ut amor tuus currat in Deum. Figuratur quia hoc docet Lex, quad
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ figura hꝰ mundi. Uolo uos sine solli¬
citudine eẽ. Qͥd ẽ. noli amare: qd̾ possi¬
des in ħ scł̃o. ñ teneat manũ tuã: unde
tenendus ẽ ds. Non occupet᷑ amor tuus
qͦ potes dm̃ tenẽ: ⁊ inherere ei qͥ te crea¬
nocent̃ possideo. Tẽptatio ꝓbat. Turbat᷑
tͥ qd̃ possides. & blasphemas: mͦ talia pa¬
tiem᷑: turbat᷑ qd̃ possides ⁊ ñ inueniriᷤᷤ
qd̃ eras: ⁊ ostendis aliꝰ ẽẽ nẽ in uoce tua.
⁊ aliud pͥdẽ in uoce tua. Atq utinã. tuũ
uł cũ clamore defendas. ⁊ ñ alienũ cum
audacia usurpare coneris: ⁊ qđ peius
ẽ ne rep̾hendaris. qđ alienũ ẽ tuũ esse
dicas. S qd̃ opꝰ ÷ illud moneo. illud dico
frẽs: ⁊ ego fr̃ne moneo. Dñs iubet. ⁊ ego cõ¬
moneo: qr cõmoneor. Ille t̾ret me qͥ tace
ñ sinit: de me exigit qd̃ dedit. Bedit enĩ
erogandũ: ñ seruandũ. Si aũ seruaue¬
ro ⁊ abscondero: dicet᷑ mͥ. Serue. neꝗͣ ꝙ

Expanded text:
enim figura hujus mundi. Volo vos sine sollicitudine esse . Quid est, Noli amare quod possides in hoc saeculo? Non teneat manum tuam, unde tenendus est Deus. Non occupetur amor tuus, quo potes ad Deum tendere, et inhaerere ei qui te creanocenter possideo. Tentatio probat. Turbatur tibi quod possides, et blasphemas. Modo talia patiebamur. Turbatur quod possides, et non inveniris qui eras, et ostendis aliud esse in voce tua nunc, et aliud pridie in voce tua. Atque utinam tuum vel cum clamore defendas, et non alienum cum audacia usurpare coneris: et quod pejus est, ne reprehendaris, quod alienum est tuum esse dicis. Sed quid opus est? Illud moneo, illud dico, fratres, et ego fraterne moneo; Deus jubet, et ego commoneo, quia commoneor. Ille terret me. qui tacere non sinit. De me exigit quod dedit. Dedit enim erogandum, non servandum. Si autem servavero, et abscondero, dicit mihi: Serve n
Abbreviated transcription (Latin):
in labore. in erũnis. in continentia. in
ieuniis. uigiliis: tribulatio ẽ ipsa. Est
exercitatio iusticie ferre tp̃s ħ. ⁊ ab hoc
scło qͦdãmͦ ieiunare: ñ a cybo carniꝰ qd̾
raro facimꝰ: s ab amore scłi qd̃ sẽꝑ face̾
debemꝰ. Ille gͦ implet legẽ: qͥ se abstinet
destit̾it amare qd̃ tẽporale ẽ. Intendite.
Amorẽ hõis sic putate: qͣsi manũ aĩe. Si
dete: qr aꝑte dico. Qͥ amat scłm: dm̃ ama
re ñ pot̃. Occupatã ht manũ. Bic̃ illi ds.¬

Expanded text:
in labore, in aerumnis, in continentia, in jejuniis, in vigiliis, in tribulationibus; ipsa est exercitatio justitiae, ferre tempus hoc, et ab hoc saeculo quodam modo jejunare; non a cibo carnis, quod raro facimus; sed ab amore saeculi, quod semper facere debemus. Ille ergo implet legem, qui se abstinet destiterit amare quod temporale est. Intendite amorem hominis: sic putate quasi manum animae. Si dete quia aperte dico: Qui amat saeculum, amare Deum non potest; occupatam habet manum. Dicit illi D
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ uoluit: s passus ẽ qd̃ noluit. In
eo qd̃ fecit qͦd uoluit: peccatũ eiꝰ dep̃¬
hendit᷑. In eo qd̃ passus ẽ. qd̃ noluit:
ordo d̃i laudatur. Hoc quare dixi: ut
intelligatis fr̃es. qd optime dictũ sit
ficauit equalẽ deo. Pat̃ m̃s ait usq
mͦ oꝑat᷑: et ego operor. Illis carnał
sensus de sabb̃o turbatꝰ est. Putabant
enĩ fatigatũ dñm reqͥeuisse: ut nichil
oꝑaret᷑. audiunt pat̃ m̃s usq mͦ oꝑat᷑:
turbant᷑. & ego oꝑor. fecit se ȩqualẽ d̾o:
turbant᷑. Nolite expauescere. Turbat᷑
aqua: sanariht egrotꝰ. Qͥd ẽ ħ: ido tur¬
bant᷑ illi: ut patiat᷑ dñs. Patit᷑ dñs. fun¬
dit᷑ p̃ciosus sanguis. redimit᷑ peccator.
donat᷑ grã peccanti. ⁊ dicenti. miser
ego hõ qͥs me libabit de corpore mor¬
S qͦmͦ curat᷑. Si descendat. Sic enĩ erat
sanari. Qͤre aũ unꝰ: qi unica ẽ eccła.
ꝑ totũ orbẽ t̾raꝵ. unitas saluat᷑. Ubi

Expanded text:
quod voluit, sed passus est quod noluit. In quod voluit, sed passus est quod noluit. In eo quod fecit quod voluit, peccatum ejus deprehenditur: in eo quod passus est quod noluit, ordo Dei laudatur. intelligatis, fratres, quod optime dictum sit ficavit aequalem Deo. Pater meus, ait, usque modo operatur, et ego operor. Ille carnalis sensus de sabbato turbatus est. Putabant enim fatigatum Dominum requievisse, ut nihil operaretur. Audiunt, Pater meus usque modo operatur: turbantur. Et ego operor: fecit se aequalem Deo, turbantur. Sed nolite jam expavescere. Turbatur aqua, sanari habet aegrotus. Quid est hoc? Ideo turbantur illi, ut patiatur Dominus. Patitur Dominus, funditur pretiosus sanguis, redimitur peccator, donatur gratia peccanti, et dicenti, Miser ego homo, quis me liberavit de corpore mor curatur? Si descendat. Sic enim erat sanari. Quare autem unus? Quia unica est Ecclesia per totum orbem terrarum, unitas salvatur. Ubi
Abbreviated transcription (Latin):
qr ordinẽ ñ ht̃. Tantũ uide qͥd uelis ẽẽ:
te ponat. Pictorẽ attende. Ponunt᷑ aut̃¬
ab illo uaru colores: ⁊ nouit uͥ ponat ꝗͦ¬
q colorẽ. Certe peccator. niger color esse
uoluit. Ideo noͣuit ordo artificis uͥ eum
ponat. Quanta ordinat de nigro colo¬
re. quanta ornam̃ta facit pictor. facit
inde capillos. fac̃ barbã. facit suꝑcilia:
ñ facit frontẽ nͥ de albo. Ti uide qͥd
uidemꝰ hoc fieri. & effractor ẽẽ uoluit
nescio qͥs: nouit lex iudicis qr contra
legẽ fecit. Nouit lex iudicis uͥ illũ po¬
nat. ordinat illũ optime. Ille qͥdẽ ma¬
le uixit: s ñ male ordinauit lex. Ex
effractore erit metallicꝰ. De oꝑe metal¬
lici: quanta oꝑa construunt᷑. Illiꝰ pe¬
na damnati: ornam̃ta st̃ ciuitatis. Sic
gͦ ds nouit uͥ te ponat. Noli putare
qr turbas consiliũ di: si ꝑu̾sus ẽẽ uo¬
lueris. & creare te nouerat: ordinare
te non nouit: bonũ ẽ ut illud conc¬
ris: ut bono loco poͬtiaris. Qͥd dictũ

Expanded text:
quia ordinem non habent. Tu tantum vide quid velis esse: te ponat. Pictorem attende. Ponuntur ante illum varii colores, et novit ubi ponat quemque colorem. Certe peccator niger color esse voluit: ideo nescit ordo artificis ubi eum ponat? Quanta ordinat de nigro colore? quanta ornamenta facit pictor? Facit inde capillos, facit barbam, facit supercilia: non facit frontem, nisi de albo. Tu vide quid videmus hoc fieri. Effractor esse voluit nescio quis: novit lex judicis quia contra legem fecit; novit lex judicis ubi illum ponat: ordinat illum optime. Ille quidem male vixit: sed non male ordinavit lex. Ex effractore erit metallicus: de opere metallici quanta opera construuntur? Illius poena damnati ornamenta sunt civitatis. Sic ergo Deus novit ubi te ponat. Noli putare quia turbas consilium Dei, si perversus esse volueris. Qui creare te noverat, ordinare te non novit? Bonum est ibi ut illuc coneris, ut bono loco ponaris. Quid dictum
Abbreviated transcription (Latin):
formatio. hoc in nob̾ reformatio: ⁊ qͦd
ibi fec̃ creatio. ħ in nob̃ recreatio.
Post istũ diem in qͦ mͦ sumꝰ. post istã
etate uentura ẽ requies quȩ ꝓmittit᷑
scĩs. que p̃figurabat᷑ in illis dieb: qr

Expanded text:
formatio, hoc in nobis reformatio: et quod formatio, hoc in nobis reformatio: et quod ibi fecit creatio, hoc in nobis recreatio. Post istum diem in quo modo sumus, post istam aetatem, ventura est requies quae promittitur sanctis, quae praefigura
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib suis. Scriptũ ẽ enĩ in genesi. ⁊op¬
time scriptũ ẽ: ⁊ ratio quare. scriptũ
ẽ. Illi aũ putantes qͣsi dm̃ fatigatum
post oĩa requieuisse septimo die. ⁊ iđo
benedixisse eũ. qr in eo a lassi tudine
refectꝰ est: ñ intelligebant stulti. quia
qͥ u̾bo fec̃ oĩa. fatigari ñ potuit. Leganͭ
⁊ dicant mͥ: qͦm posset fatigari d̃s di¬
cens. fiat ⁊ factũ ẽ. Hodie si sic faciat
ta st̃. ipse mandauit ⁊ creata st̃. Qͥ gͦ
sic facit: qͥd laborat: Si aũ ñ laborat qͦ¬
mͦ reqͥescit. Ss in illo sabb̃o uͥ reqͥesce̾
dictũ est dm̃. ab om̃ib oꝑib suis. in
etates: quasi sex dies scłi transeunt.
Unꝰ dies ab adam usq ad noe transiit.
aliꝰ a diluuio usq ad abraham transiit.
tione babyloniȩ. usq ad aduentũ dñi
nr̃i iħu xp̃i. Modo sextꝰ dies agit᷑. In
sexta ȩtate. in sexto die sumꝰ. Ergo re¬
formemur ad ymaginẽ đi: qr sexto
die factꝰ hõ ad ymaginẽ d̃ĩ. Qd̃ ibi fec

Expanded text:
tum est enim in Genesi, et optime scriptum est, et rationabile quare scriptum est. Illi autem putantes quasi Deum fatigatum post omnia requievisse septimo die, et ideo benedixisse eum, quia in eo a lassitudine refectus est, non intelligebant stulti, quia qui verbo fecit omnia, fatigari non potuit. Legant, et dicant mihi quomodo posset fatigari Deus dicens: Fiat; et factum est. Hodie si sic faciat ta sunt; ipse mandavit, et creata sunt . Qui ergo sic facit, quomodo laborat? Si autem non laborat, quomodo requiescit? Sed in illo sabbato, ubi requiescere dictum est Deum ab omnibus operibus suis, in aetates. Quasi sex dies saeculi transeunt. Unus dies ab Adam usque ad Noe transiit; alius a diluvio usque ad Abraham transiit; tione Babyloniae usque ad adventum Domiristi. Modo sextus dies agitur. In sexta aetate, in sexto die sumus. Ergo reformemur ad imaginem Dei, quia sexto die factus est homo ad imaginem Dei . Quod ibi fecit
Abbreviated transcription (Latin):
creature: conu̾tent᷑: ⁊ cõmutabuntur.
Nã ex qͦ institute st̃ creature: nichil
ampliꝰ additũ ẽ. S tam̃ nͥ ille qͥ fecit
mundũ regeret: cadẽt qd̃ factũ est:
ñ pot̃ nͥ amministrare illud qd̃ fac¬
tũ est. Qͥa gͦ nicħ additũ ẽ creatu¬
Intendat gͦ caritas ur̃a. ꝑfec̃: reqͥe¬
uisse dictus ẽ. ꝑ fec̃ enĩ oꝑa ⁊ nichil
addidit: gubernat qd̾ fecit. Ergo ñ ces¬
sat: s quanta facilitate fac̃. tanta faci¬
litate gubernat. Nolite enĩ putare frẽs
qr ñ laborabat cũ conderet. ⁊ laborat
qr regit: qͦmͦ in naui laborant qͥ fabri¬
cant nauẽ. laborant qͥ gub̾nant. homi¬
nes enĩ st̃. Ille enĩ quanta facilitate dix̃
⁊ facta st̃: tanta facilitate ⁊ iudicio ꝑ u̾

Expanded text:
buntur. Nam ex quo institutae sunt creaturae, nihil amplius additum est. Sed tamen, nisi ille qui fecit, mundum regeret, caderet quod factum est; non potest nisi administrare illud quod fecit. Quia ergo nihil additum est creatuIntendat Charitas vestra. Perfecit, requievisse dictus est: perfecit enim opera, et nihil addidit. Gubernat quod fecit: ergo non cessat. Sed quanta facilitate fecit, tanta facilitate gubernat. Nolite enim putare, fratres, quia non laborabat cum conderet, et laborat quia regit; quomodo in navi laborant qui fabricant navem, laborant qui gubernant; homines enim sunt. Ille enim quanta facilitate dixit, et facta sunt, tanta
Abbreviated transcription (Latin):
exinaniuit formã serui accipiens. Ñ
gͦ se exinaniuit. amitteis qd̃ erat: sed
accipiens qd̃ non erat. Hanc formã
quãnis eum hoc de se dicere minime
dubitarent: ⁊ ideo seuiebant. ⁊ adhuc
tam̃ eos ille ꝑferebat: ⁊ sanitate seuien¬
tium requirebat. finit sermo .xuii.

Expanded text:
exinanivit formam servi accipiens . Non ergo se exinanivit amittens quod erat, sed accipiens quod non erat. Hanc formam on poterant; quamvis eum hoc de se dicere minime dubitabant, et ideo saeviebant: et adhuc tamen eos ille perferebat, et sanitatem saevientium requirebat. TRACTATUS XVIII.
Abbreviated transcription (Latin):
dñm ur̃m. Intendite gͦ. Erant ille
porticus legẽ. significantes. portantes
egrotos. ñ sanantes: ñ ꝓdentes ñ cu¬
rantes. S qͦt curabat egrotos: quot
descendebant in piscinã. Quando auͣ
descendebat eger in piscinã: cũ angłs
signũ dabat de aque motu. Sic erat
enĩ scĩficata illa piscina: ut angłs ue¬
niret ⁊ moueret aquã. Homines an¬
głm ñ uidebant: s ex motu aque
Si qͥs tunc descendisset: curabat᷑: con
habeo: ut cũ mota fuerit aqua. depo¬
nat me in piscinã. Cũ enĩ uenio:
descendit alius. Ergo tu ñ poteras
postea descendẽ: si alt̃ ante te descen¬
debat: SSignificatũ ẽ hic. qr ñ curaba¬
bat᷑ nͥ unus ad motũ aquȩ. Qͥsqͥs
pͥor descendisset: ipse solus curabat᷑.
Qͥ cũq autẽ postea descendisset ad il¬
lũ motũ aque ñ sanabat᷑: s expecta¬
bat donec iterũ moueretur. Qⁱͥ ds gͦ

Expanded text:
nificat. Intendite ergo. Erant illae porticus Legem significantes, portantes aegrotos, non sanantes; prodentes, non curantes. Sed quis curabat aegrotos? Qui descendebat in piscinam. Quando autem descendebat aeger in piscinam? Cum angelus signum dabat de aquae motu. Sic enim erat sanctificata illa piscina, ut angelus veniret, et moveret aquam. Homines aquam videbant: sed ex motu aquae Si quis tunc descendisset, curabatur. Quahabeo, ut cum mota fuerit aqua, deponat me in piscinam: cum enim venio, descendit alius. Ergo tu non potes postea descendere, si alter ante te descendat? Significatum est hic, quia non curabatur nisi unus ad motum aquae. Quisquis prior descendisset, ipse solus curabatur: quicumque autem postea descendisset, ad illum motum aquae non sanabatur; sed exspectabat
Abbreviated transcription (Latin):
intellexer̃t in illis uerb̃ ꝙ talis cõm̃¬
daretur filiꝰ d̾i qͥ equalis ẽẽt deo. Qͥs
erat nesciebant: tam̃ p̃dicari agnosce¬
bant. qr patrẽ suũ dicebat dm̃. equa¬
lẽ se faciens deo. Non erat gͦ equalis
deo: non ipse se faciebat equalẽ: sed
ille illũ genuerat equalẽ. Si ipse fa¬
ceret se equalẽ deo: caderet ꝑ rapi¬
nã. Qͥ enĩ se uoluit equalẽ facere d̾o
dũ non eẽt cecidit. ⁊ ex angło factꝰ
ẽ diabolus: & hanc suꝑbiam homi¬
ni ꝓpinauit unde ipse deiectus est.
Nam hoc dix̃ homini: cui stanti lapsus
inuidit. Gustate et eritis sicut dii. id
ẽ usurpatione rapite qd̃ facti ñ estis:
qr ego rapiendo deiectus sũ. Non hoc

Expanded text:
intellexerunt in illis verbis, quia talis commenintellexerunt in illis verbis, quia talis commendaretur Filius Dei, qui aequalis esset Deo. Quis erat nesciebant; talem tamen praedicari agnoscebant, quia patrem suum dicebat Deum, aequalem se faciens Deo. Non erat ergo aequalis Deo? Non ipse se faciebat aequalem, sed ille illum genuerat aequalem. Si se ipse faceret aequalem Deo, caderet per rapinam. Qui enim se voluit aequalem facere Deo cum non esset, cecidit , et ex angelo factus est diabolus: et hanc superbiam homini propinavit, unde ipse dejectus est. Nam hoc dixit homini, cui stanti lapsus invidit, Gustate, et eritis sicut dii : id est, usurpatione rapite quod facti non estis; quia et ego rapiendo dejectus sum. Non hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cit : et ꝑ me regit cũ regit. Dix̃ hȩc.
Sed quib : s cecis. surdis. claudis. langͥ¬
dis. medicũ non agnoscentib : et cãquã
in frenesi mente ꝑdita occidere uo¬
lentib. Proinde quid secutꝰ eugłista
dixit.s hinc ergo magis querebans
eũ iudei int̾ficere. quia non solum
soluebat sabbatũ: sed et patrẽ suũ
dicebat dđm. Non quomodocũq. S
quid:s equalem se faciens deo. Nam
om̃s dicimꝰ deo: pat̾ nr̃ qui es in ceł.
& legimꝰ et uideos dixisse: cũ tu sis
pat̾ nr̃. Ergo non hinc irascebant᷑ qr
patr̃e suũ dicebat dm̃: sed qd̾ longe
alio modo qͣm homines. Ecce incelligt̃
uidei: qd non incelligunt arriani.
Arriam quippe iequalẽ pat̾ filiũ
dicunt: ⁊ inde heresis pulsat eccłam.
Ecce ipsi cęci. ipsi int̾fectores .xͥ. intellexe¬
r̃t tam̃ u̾ba .xͥ. Nhon eũ intellexer̃t esse¬
xp̃m. nec eũ intellexer̃t filiũ di: s. tam̃

Expanded text:
cit, et per me regit cum regit. Dixit haec, cit, et per me regit cum regit. Dixit haec, sed quibus? Surdis, caecis, claudis, languidis, medicum non agnoscentibus, et tanquam in phrenesi mente perdita occidere volentibus. 16. Proinde quid secutus Evangelista dixit? Hinc ergo magis quaerebant eum Judaei interficere, quia non solum solvebat sabbatum, sed et patrem suum dicebat Deum. Non quomodocumque: sed quid? Aequalem se faciens Deo. Nam omnes dicimus Deo, Pater noster qui es in coelis : legimus et Judaeos dixisse, Cum tu sis pater noster . Ergo non hinc irascebantur, quia patrem suum dicebat Deum; sed quod longe alio modo quam homines. Ecce intelligunt Iudæi, quod non intelligunt Arriani. Arriani quippe inæqualem Patri Filium dicunt, & inde hæresis pulsa de Ecclesia. Ecce ipsi cæci, ipsi interfectores Christi: intellexerunt tamen verba Christi. Non eum intellexerChristum, nec eum intellexerunt Filium Dei: sed tamen
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ u̾bũ d̾i. et audistiꝰ. in principio e¬
rat u̾bũ. et ñ qualecũq u̾bũ. s d̾s erat
u̾bũ. et omĩa ꝑ ipsũ facta st̃ : forte sig¬
nificatꝰ ẽ requieturus in die septimo
ab om̃ĩb oꝑib suis. Legite enĩ eugłm :
accepit accetũ in spongia. ut impleret᷑
qd dictũ ẽ: et in siti mea potauer̃t
me acceto. at ubi impleta st̃ omĩao¬
ꝑa eiꝰ sexta sabbati. inclinato capite
tradidit sp̃m: et in sepulchro sabba¬
to requieuit ab omnib oꝑib suis. Er¬
go tamquã diceret uideis: qͥd expec¬
tatis ut non operer sabbato: sabbati
dies uob̃ ad significationẽ meã p̃cep¬
tus ẽ. Opera dei attenditis : ego ibi
Si dix̃: uerbo oꝑatus ẽ. Nerbũ eiꝰ ego
eram: ego sũ. ꝑ me factꝰ ẽ mundus. in
illis oꝑib : ꝑ me regitur mundꝰ in istis
oꝑib. Pat̾ m̃s et tunc oꝑatꝰ est cũ fe¬
cit mundũ: et usq nẽ oꝑatur cũ re¬
git mundũ. Ergo et ꝑ me fecit cũ fe¬

Expanded text:
ia in principio erat Verbum; et non qualecumque Verbum, sed Deus erat Verbum, et omnia per ipsum facta sunt : forte significatus est requieturus in die septimo ab omnibus operibus suis. Legite enim Evangelium, accepit acetum in spongia, ut impleretur quod dictum est, Et in siti mea potaverunt me aceto . At ubi impleta sunt omnia opera ejus, sexta sabbati inclinato capite reddidit spiritum, et in sepulcro sabbato requievit ab omnibus operibus suis . Ergo tanquam diceret Judaeis, Quid exspectatis ut non operer sabbato? Sabbati dies vobis ad significationem meam praeceptus est. Opera Dei attenditis; ego ibi si dixit, Verbo operatus est; Verbum ejus ego eram, ego sum: per me factus est mundus in illis operibus, per me regitur mundus in istis operibus. Pater meus et tunc operatus est cum fecit mundum, et usque nunc operatur cum regit mundum; ergo et per me fecit cum fe
Abbreviated transcription (Latin):
uerat se equalẽ: s ubi illi ñ uidebanͭ.
Qd̃ illi uidebant. eñi. crucifigere uole¬
bant: qd non uidebant ab eo iudica¬
bant᷑. Qͥ d uidebant iudȩi: qd uide¬
bant ⁊ apłi: quando dix̃ phylippus.
ostende nob̾ patrẽ. ⁊ sufficit nobis.
Qͥd aũ ñ uidebant iudei : qd̾ nec ip¬
si apłi: quando respondit dñs. tanto
tp̃r uob̾cũ sũ ⁊ ñ cognouistis me:

Expanded text:
erat se aequalem, sed ubi illi non videbant. Quod enim illi videbant, crucifigere volebant: quod non videbant, ab eo judicabantur. Quid videbant Judaei? Quod videbant et Apostoli, quando dixit Philippus: Ostende nobis Parem, et sufficit nobis. Quid autem non videbant Judaei? Quod nec ipsi Apostoli, quando respondit Dominus: Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me?