comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tamento dgͥas. r ecte eum agere ⁊ fun¬
diã petere iuliamis ait. quia ususfruc¬
tus inpetimnir suitutis locum optinet
sed officõ iudicis contineri. ut de cicto
nsufractu iubeat estimatione npresti¬
ri. ¶ Sed si rerlegatarii quis eiloga¬
uerit munle legatum est quia quod
proprĩm est ipłras. aniplius eius fieri
let quod inueritate est. quam quod rn
õpiuone.sed ⁊ slleaggataris pͥmauerat:
tas habere ¶ Si rem suam legauerit testator.
posteaꝙ eamalienauent.celłus estiiat si nõ
admiendi animouendidit nichomimis de
runt eum quipost destamentum fc̃im p̃dra
q̃ legata erant pigri delit. ad eranselegatũ
n̾uid̃i ⁊ id̾o legatarnĩ c̾ ħede agere polłent
prodia acreditore luant᷑. ¶Si uero quͥis ꝑ¬
temꝰ rei legate alienauerit. ꝑs q̃ non est ali

Expanded text:
tamento agat, recte eum agere et fundum petere Iulianus ait, quia usus fructus in petitione servitutis locum optinet; sed officio iudicis contineri, ut deducto usu fructu iubeat aestimationem praestari. Sed si rem legatarii quis ei legaverit, inutile legatum est, quia quod proprium est ipsius, amplius eius fieri let quod in veritate est quam quod in opinione. sed et si legatarii putavit, ti potest habere. Si rem suam legaverit testator posteaque eam alienaverit, Celsus existimat, si non adimendi animo vendidit, nihilo minus debrunt, eum qui post testamentum factum praedia quae legata erant pignori dedit ademisse legatum non videri, et ideo legatarium cum herede agere posse, ut praedia a creditore luantur. si vero quis partem rei legatae alienaverit, pars quae non est ali
Abbreviated transcription (Latin):
sco sitͤ appellatus quia sine uelit le¬
siue uolit omnino post mortem destatorĩ
protius liber et nẽcuis heres sit. uude
qui facultates suas suspectas hñt. solant
seruum primo an secundo uel etiamuto̾¬
ore gradu heredem instituere. uit sicre¬
dicoribus sadi nonsiat potins eiꝰ heredis
bona qͣm ip̃iꝰcestatorbꝰ acreditoribꝰ pꝰ side¬
ant᷑. uł oistrahantuꝵ uł intereos duudã¬

Expanded text:
o sic appellatur, quia, sive velit sive nolit, omnimodo post mortem testatoris protinus liber et necessarius heres fit. unde qui facultates suas suspectas habent, solent servum suum primo aut secundo vel etiam ulteriore gradu heredem instituere, ut, si creditoribus satis non fiat, potius eius heredis bona quam ipsius testatoris a creditoribus possideantur vel distrahantur vel inter eos divida
Abbreviated transcription (Latin):
tis fuerint. sed ut nepos nepcesuesia here¬
des siit: nonsufficit eum eamue inpotesta¬
te auisui fusse mortis tempore. Sed opu̾
est ut pater eius uino patre suo desierit
suus heres ẽẽ ant morde interceptulant
qualibet alia ratione liberatus aposta¬
de. tunc enimnepos nepostilue in locutu
¶ pr̃is sui succedit Sed sui quidem herede ᷤᷤ
id̾o aplłantur. quia domestia quoꝙ pa
unde eciam si quis uitestatus mortius fu¬
erit. prima causa młuocessione liberodran.
Nẽi uero id̾o diciratur. quia omiuit᷑a¬
quam extestamento heredes fum̾t. s his p̾

Expanded text:
tis fuerint. sed ut nepos neptisve sui heredes sint, non sufficit eum eamve in potestate avi mortis tempore fuisse, sed opus est ut pater eius vivo patre suo desierit suus heres esse, aut morte interceptus aut qualibet alia ratione liberatus potestate: tunc enim nepos neptisve in locum patris sui succediideo appellantur, quia domestici heredesunde etiam si quis intestatus mortuus sit, prima causa est in successione liberorum. necessarii uero ideo dicuntur, quia omquam ex testamento heredes fiunt. sed his pr
Abbreviated transcription (Latin):
lrati si campum marcium uelbasilicͥas uł
templa. uel que publico usui destitiata st̃
legauerit. niam nullius momĩa est legatum
¶ Qnod autem oixius alienam rera pos¬
se legan. ita intelligendum est. si defime¬
tus sciduᷤ alienam ẽẽ rera nõsiignorabat.
forsitan enir siscͥisset alienam nonlegas et
E ita diuus pus rescripłit. ⁊ ncrius est ip¬
sum qui agita legatarium probare oꝑte¬
re scͥise alienam rem logasse defimetum.
non ͦ pbare h̾edem oportet ignorase alienam.
qmiã semper necessitas probandiinturacũ¬
bit ei qui agit. ¶ Sod tsi rem obligatam eͤ¬
ditorr aliquis legauerit: nocõe h̾t heres luere

Expanded text:
sicuti si campum Martium vel basilicam vel templa vel quae publico usui destinata sunt, legaverit: nam nullius momenti legatum est. quod autem diximus, alienam rem posse legari, ita intellegendum est, si defunctus sciebat alienam rem esse, non et si ignorabat; forsitan enim si scisset alienam non legasset: et ita divus Pius rescripsit. et verius est ipsum qui agit, id est legatarium, probare oportere, scisse alienam rem legare defunctum, non heredem probare oportere, ignorasse alienam, quia semper necessitas probandi incumbit illi qui agit. Sed et si rem obligatam creditori aliquis legaverit, necesse habet heres luere.
Abbreviated transcription (Latin):
herede anobis instita. extranesheres ui¬
dentur. Qua de caula ⁊ qui heredes ama¬
tre instiumtrr. eod̾ nunio suuit. quia femi¬
ne mportestate liberos nonhãt. ¶ Seris qͦ¬
qui inpotestate eorum sunt. et idduab cem¬
poribia inspicitur. testamcatiquad̾ fata ud ꝯ¬
cum meo destamentifaccio. sire prare siue sub
condicione institutus sit. Nam uis heredis co
marime tempo̾re inspiciendum eit quo ad qͥ¬
rit hereditatem ¶edia autẽ tempore inteos̃
fc̃m testm̃a ⁊ mnortem testatoris uel condicõe

Expanded text:
heredes a nobis instituti, extranei heredes videntur. qua de causa et qui heredes a matre instituuntur eodem numero sunt, quia feminae in potestate liberos non habent. servus qqui in potestate eorum sunt, et id duobus temporibus inspicitur, testamenti facti, ut ccum eo testamenti factio, sive pure sive sub condicione heres institutus sit: nam ius heredis eo vel maxime tempore inspiciendum est quo adquirit hereditatem. medio autem tempore inter factum testamentum et mortem testatoris
Abbreviated transcription (Latin):
norum possessionem petere Exeo autem solo
tionpocest infirmari ⁊estarentum quod p̾¬
ea testador idnolut ualere. usꝙ adeorit et¬
siquis perfactum prius testamentum poste¬
uiiis facere ceꝑit. ⁊ aut mortalitate p̃nen¬
tus aut quia enim eins reipenitnt non ꝑ¬
fecisse dim pertinascis oratione cautum ẽ
ne alias dabule priores uure fc̃e reritefiant.
tusi sequentes uire ordinate et perfecde sũit᷑.
Nam imperfectum cestm̃ sine dubio nullũ
est Eadem oratione expressit nonadmisu¬
ruischereditatem enã qui litis auuisa pri¬
cipan heredem reliquerit neꝙ tabulas non
legiccime factas in quibus ip̃e obem cãm
neqꝙ exulla scriptura cui uiris auctori.¬
das delit aliquid a depturum secundũ hec
diui quoꝵ seuerus ⁊ andomimis sepissime

Expanded text:
solo non potest infirmari testamentum quod postea testator id noluit valere: plusque adeo, etsi quis post factum prius testamentum posterius facere coeperit et aut mortalitate praeventus, aut quia eum eius poenituit, id non perfecisset, divi Pertinacis oratione cautum est, ne alias tabulae priores iure factae irritae fiant, nisi sequentes iure ordinatae et perfectae fuerint. nam imperfectum testamentum sine dubio nullum est. 8 7. Eadem oratione expressit, non admissurum se hereditatem eius qui litis causa principem heredem reliquerit, neque tabulas non legitime factas in quibus ipse ob eam cauneque ex ulla scriptura cui iuris auctoritas desit aliquid adepturum. secundum haec divi quoque Severus et Antoninus saepissime
Abbreviated transcription (Latin):
ei donata fuerit quartauel interuinoᷤᷤ
iihis tand̾modo calibus quorum nostra
dontitucio mentionera facit uel alus mo¬
dis qui nostris consatutioribus continẽ¬
tur. Quod autem dequarta dixmus: i ta
incelligendum est. ut sr ieuiis fuerit
siue plures quibris agere de mosficio ces

Expanded text:
 donata fuerit, vel inter vivos in his tantummodo casibus, quorum nostra constitutio mentionem facit, vel aliis modis qui constitutionibus continentur. Quod autem de quarta diximus, ita intellegendum est, ut, sive unus fuerit sive plures quibus agere de inofficios
Abbreviated transcription (Latin):
pinguiorem naturam indulgentem ues¬
cessarium eẽ dixunꝰ. omiua legata sidei
naturass neͣiprimis legũ ciiabulis
ꝑmixte dehis exponendo studiosis ado¬
lescentibꝰ quandam incroducamnis diffi¬
cultatem opere precium duximus ta¬
t̾mi separatmn priuis delegat̃ et postea defidi¬
commssis cractare ut natura utriusq iuris
cogrita facile possint permixtioriem enrum
exuditi subtilioribꝰ auribus accipere.¶
solum antem testamontum uł heredures

Expanded text:
pinguiorem naturam indulgentem, nepinguiorem naturam indulgentem, necessarium esse duximus omnia legata fideinatura. sed ne in primis legum cunabulis permixte de his exponendo studiosis adulescentibus quandam introducamus difficultatem, operae pretium esse duximus, interim separatim prius de legatis et postea de fideicommissis tractare, ut natura utriusque iuris cognita, facile possint permixtionem eorum eruditi suptilioribus auribus accipere. Non solum autem testatoris vel heredis
Abbreviated transcription (Latin):
que pars uiris extra ꝓpossitam quidem materi¬
am udecur. Namloquimur de his uiris f igͣn¬
ris quibus ꝑuniuersitatem res nobis ad qui
redibus quidestõ institiuntim: locuti sumꝰ:
dorum genera. iiͬi. peruendicionera perdãp¬
quedam uerba cuiq generilegatorum assigͣ¬
ta erant. per que singula genera legator ũ
significantur. S exconstititiombus. d̾nor
princpium solempnitas huinsmodi uer¬
borumpenitus sublata est. Nr̃a antem con¬
sticutio quan confecimus exmagnalugubͣ¬
tione defunctorum uoluntates ualidiores.
ẽc̃ uolentes ⁊ nonuerbis sed uoluntatibus eoꝵ
non solum peractiones personales s ⁊̃¬
consaitucionis ꝑpensum mͦui eyipsuĩ teno¬
re perfectissime accipere possibile est sed
nonusꝙ ad constitutionem eamstand̾ eẽ ex¬
istimaumus. Icum enim antiquitatema
inueminus legata quidem discricte con¬
cludentem. si dei cõmissis autem que exuo¬
liidate magis descendelunt. defumetoꝵl

Expanded text:
quae pars iuris extra propositam quidem materiquae pars iuris extra propositam quidem materiam videtur: nam loquimur de his iuris figuris quibus per universitatem res nobis adquiheredibus qui testamento instituuntur locuti sumus, torum genera quattuor: per vindicationem, per daquaedam verba cuique generi legatorum adsignata erant, per quae singula genera legatorum significabantur. sed ex constitutionibus divorum principum sollemnitas huiusmodi verborum penitus sublata est. nostra autem constitutio, quam cum magna fecimus lucubratione, defunctorum voluntates validiores esse cupientes, et non verbis sed voluntatibus eorunon solum per actiones personales, constitutionis perpensum modum ex ipsius tenore pe fectissime accipere possibile est. Sed non usque ad eam constitutionem standum esse existimavimus. cum enim antiquitatem invenimus legata quidem stricte concludentem, fideicommissis autem, quae ex voluntate magis descendebant defunctorum,
Abbreviated transcription (Latin):
nes: licet eis ⁊ adire hereditatem ⁊ intm̃ teu̾i
inquantum nalere bona hereditatis contiu¬
gnd. ut ex hac causa neꝙ deliberationũ auxi¬
lnmeis fiat necĩum aisi omissa obseruatio¬
ae nostre consaidudonis eẽ deliberandum exis¬
timauerint et sese ueteri grauamini ad di¬
cionis supponere maluerintdem extrane¬
us heres cestamento iustitudil. aut ab indestado
ad lapatimam hereditatem uocatus. potest
aut peoherede gerendo uel etiam nuda noln¬
tate nscipiende hereditate heces fieri¶ proħ
ede alitem gerere quisquis. si rebus hereditariis
qͣuo modo siuoluntatem suam declararet uł¬
sciat eñ ¶heredem eẽ. proherede enim gerere
est. prodomino gerere neceres enim heredes
pro dominis applłalant Sicut enim nuda
uo luntade extraneus heresfit. i ⁊ contra des¬
quatione statim abhereditate repellitur.
Uum quimutus ⁊ surdus est natus: uel postea
fr̾s uicħ prohibet peoherede gerere et adqui¬
rere sibthereoitatem. si tñ intelligit qd̾ agit᷑.

Expanded text:
nes, licet eis adire hereditatem et in tantum teneri in quantum valere bona hereditatis contingit, ut ex hac causa neque deliberationis auxilium eis fiat necessarium, nisi omissa observatione nostrae constitutionis et deliberandum existimaverint et sese veteri gravamini aditionis supponere maluerint. Item extraneus heres testamento institutus aut ab intestato ad legitimam hereditatem vocatus potest aut pro herede gerendo vel etiam nuda voluntate suscipiendae hereditatis heres fieri. pro herede autem gerere quis videtur, si rebus hereditariis quo modo, si voluntatem suam declaret se ei heredem esse. pro herede enim gerere est pro domino gerere: veteres enim heredes pro dominis appellabant. sicut autem nuda voluntate extraneus heres fit, ita et contraria destinatione statim ab hereditate repellitur. eum, qui mutus vel surdus natus est vel postea factus, nihil prohibet pro herede gerere et adquirere sibi hereditatem, si tamen intellegit quod agitur.
Abbreviated transcription (Latin):
lagati fuerint. edicet iortui sint ordiuarii.
numisso uł exalienato: ⁊ peculii legatum
cnstrumento legatus fuerit. nã fundo alie¬
nato. ⁊ instrumenti legatum extinguitur
num corpus exdistantibus capitib sicuti
edinmin corpus est excoherentibus la¬
pidibus.  ẜ̃dibus demꝙ legatis cclmmpnaᷤᷤ
et mannora que marmora post destamentũ
adiecta sint legato cedere. ¶Sipeculium
legatum fuerit. sine dubio quicquid pecu¬
liõ accolit uel decedit uiuo destadore legari
Incro uel dampnoest.¶Nod si post mortem
testatoris an aditam hereditatt̃ seris ad¬
quisierit ulianulait siquidem ip̃i manu¬
misso peculium legatum fuerit. omne qd̃¬
peruliarib auctũ suert̃ peculium Pecu¬
luĩ aũ nͥ legatum fuerit manimisso non
debetur qͣmuis si unis mamimisserit. suffi¬
citz inon adimatur. ⁊ itadiui seuerꝰ tantoni¬
nus rescripserunt. ¶ Idem rescͥpserunt pecu¬
liolagato nonudi resietum id ut peticionẽ

Expanded text:
legati fuerint, ut, licet mortui sint ordinarii, numisso vel alienato, et peculii legatum instrumento legatus fuerit: nam fundo alienato et instrumenti legatum extinguitur. num corpus ex distantibus capitibus, sicuti aedium unum corpus est ex cohaerentibus lapidibus: aedibus denique legatis, columnas et marmora quae post testamentum factum adiecta sunt legato cedere. Si peculium legatum fuerit, sine dubio quidquid peculio accedit vel decedit vivo testatore legatarii lucro vel damno est. quodsi post mortem testatoris ante aditam hereditatem servus adquisierit, Iulianus ait, si quidem ipsi manumisso peculium legatum fuerit, omne qpeculiaribus auctum fuerit. peculium autem nisi legatum fuerit, manumisso non debetur, quamvis si vivus manumiserit, sufficit si non adimatur: et ita divi Severus et Antoninus rescripserunt. iidem rescripserunt, peculio legato, non videri
Abbreviated transcription (Latin):
quod uostra constitatio aduereeutidiã
natute intro dixxit. sin uero quaata cũ¬
ꝙ pars hereditatis uel res fuerit relic¬
ca de mofficioso querela quiescente idꝙ
eis deestnsꝙ ad quartam legittume ꝑtis
repletur łicet nonfuent a diectumboni
iri arbittu debere am repłi situdorno
ipsicudori relictum a patre luo: nichõi
noͥisantittt igitur quartam quisꝙ debet. s¬
habere. nt. demoficio dest̾õ agere non
possiit sine iuire hereditario siue rͣe¬

Expanded text:
erecundiam naturae introduxit. sin vero quantacumque pars hereditatis vel res eis fuerit relicta, de inofficioso querela quiescente, id quod eis deest, usque ad quartam legitimae partis repletur, licet non fuerit adiectum, boni viri arbitratu debere eam repleri. Si tutor noipsi tutori relictum a patre suo, nihilo mnon amittit. Igitur quartam quis debet habere, ut de inofficioso testamento agere non possit: sive iure hereditario sive
Abbreviated transcription (Latin):
nim constat nullis partib nominatis equiꝰ
&paraib eos heredes eẽ. Parcibus autem
inquordam ꝑ sonis expressis siquis aliuᷤ
sinc parte nominatus erit. si quidem aliqͣ
pari asis oeerit: exea parteherel sit. Etsi
plures sine parte scriptisunt: omnes mean¬
dem partem concurrent si uerotodus asdom¬
pletus sit. in partem dimidiam uocatur. ⁊ il¬
le uel illi onmes malderam dimidiam. Nec in¬
terest primus an medius annouissimus sine ꝑre
scriptus sit. ea enim data pars intelligitur que
uacat Tideamꝰ si pars aliqua uacet. nec catũ
quisquam sine parte heres institutus sit quie
iubis sit uelati si .iii. ex quartis ꝑtibꝰ heredes scͥp¬
ti sint. ⁊ constat uacandem partem singulis ca¬

Expanded text:
nim constat, nullis partibus nominatis aequis nim constat, nullis partibus nominatis aequis ex partibus eos heredes esse. partibus autem in quorundam personis expressis, si quis alius sine parte nominatus erit, si quidem aliqua pars assi deerit, ex ea parte heres fit, et si plures sine parte scripti sunt, omnes in eadem parte concurrent. si vero totus as completus sit, in partem dimidiam vocantur, et ille vel illi omnes in alteram dimidiam. nec interest, primus an medius an novissimus sine parte scriptus sit: ea enim pars data intellegitur quae vacat. Videamus, si pars aliqua vacet nec tamen quisquam sine parte heres institutus sit, quid iuris sit? veluti si tres ex quartis partibus heredes scripti sunt. et constat
Abbreviated transcription (Latin):
tem cdebet. siuero alienatus ab eofuerit aut
uiuo destadore aut post mordem eius anteꝙͣ
reditariis seruis est cestamentifactio. Non¬
dum enim adita hereditas persone uicẽ
es insticiitur. Sermis płnm cum quib desta¬
menti factio est. ab exͣnco institutus herefuni¬
cmꝙ domiaorum cuius iussu adierit ꝓ por¬
tu ne dominii ad quirit hededitateni et u¬
num hominem aut plures ⁊ usꝙ adfiuitumu
quot quis uelit heredes facere licei heredi
eche ꝑtes ꝓpͥa nomina ab uticiausꝙ adaslẽ.
ut puta. hec. Sexciini. Scxtans. auadrans.
triens. uincimx. senus. septinix uissedodus.
dexcãts. demił. as. Hon autem utiq: duo¬
decum uncias ẽẽ oporter. namtot uncie
enim exparce testatus sdeurt inparte inteᷤ¬
uolmnitas intestandospectatir. t comrario
potest quis inquantascumꝙ uoluerit plu
casupartium distribucio uecĩa est si uolit
testatoreos eraqius partibꝰ heredes ẽẽ. satis e¬

Expanded text:
re debet; si uero alienatus ab eo fuerit aut re debet; si uero alienatus ab eo fuerit aut uiuo testatore aut post mortem eius, antequam reditariis servis est testamenti factio: nondum enim adita hereditas personae vicemeres instituitur. Servus plurium, cum quibus testamenti factio est, ab extraneo institutus heres, unicuique dominorum cuius iussu adierit pro portione dominii adquirit hereditatem. Et unum hominem et plures in infinitum, quot quis velit, heredes facere licet. Herediet hae partes propria nomina ab uncia usque ad assem, ut puta haec; uncia, sextans, quadrans, triens, quincunx, semis, septunx, bes, dodrans, dextans, deunx, as. non autem utique duodecim uncias esse oportet. nam tot unciaenim idem ex parte testatus et ex parte inteoluntas in testando spectatur. et e contrario potest quis in quantascumque voluerit plurpartium distributio necessaria est si nolit testator eos ex aequis partibus heredes esse: satis e
Abbreviated transcription (Latin):
casus in quonec cum libertate ntilit̾ c̃¬
mis a domina heres iustitigatt᷑. ut con¬
stitutõne diuoꝵ seneri ⁊ antonii caue¬
dur cuius uerbasunt. sernum aduldeao
maculatum non uire destamento mann¬
miissum ande scententiam abea muliere
uideri que rea fuerat eiusdem criminis
eundem adomina collata hereditati¬
tem adomino sno heres instinitus si qui¬
deui uieadem canla manserit. fit extestam̃¬
to lib̾ heresq uecessarius. Siuem auino
testatore matimissus fuerit: suo arbitire
adire hereditatem potest. qrua nonfit mł¬
cuis: cum utrumꝙ exdomini testamen
to conserurtut᷑ si alienatus fuerit. iusu
noni domini ad ire hereditatem debet ⁊
ea ratione pereum dominus fit heres. Nã
iple aue̾natuũ noꝙ lib̾naꝙͣ. heres ẽẽ potest
etiam cicum libertate heres iastitus fue¬
rit. desatisse enim alibertatis donatione ui¬
detur dominus qui eum alienauit. aliemiᷤᷤ
quoꝵ seruus heres instidutus simueadem aru¬
sa durauerit: uislu eii dm̃ adiehendit

Expanded text:
um nec cum libertate utiliter seruus a domina heres instituitur, ut constitutione diuorum Seueri et Antonini significatur, cuius uerba haec sunt: 'seruum adulterii accusatum non iure testamento manumissum ante sententiam ab ea muliere uideri, quae rea fuerit eiusdem criminis eundem a domina collata tem a domino suo heres institutus, si quidem in eadem causa manserit, fit ex testamento liber heresque necessarius. si vero a vivo testatore manumissus fuerit, suo arbitrio adire hereditatem potest, quia non fit necessarius, cum utrumque ex domini testamento non consequitur. quodsi alienatus fuerit, iussu novi domini adire hereditatem debet et ea ratione per eum dominus fit heres: nam ipse alienatus neque liber neque heres esse potest, etiamsi cum libertate heres institutus fuerit: destitisse etenim a libertatis datione videtur dominus qui eum alienavit. alienus quoque servus heres institutus si in eadem causa duraverit, iussu domini adire heredit
Abbreviated transcription (Latin):
diantur. aut nominatim etheredentir.
⁊ eundem habeant essectinti creca tessa¬
menta suorum parentum infirman¬
da ⁊ hereditatent auferendam quẽfi
huic inntero constiatei. postea natist̾.
irea adoptinos antem certara radu¬
xinuis dunsionera que raconstitut̃de
nostra quam super ad optur̃ trimul cõ¬
tinedu sed ⁊ si mexpeditione occupitais ⁊¬
miles destamentum faciat ⁊ liberoi suos
iaminatos uel posthimios nominatim
nouexherodanerit. s sil eirao preteriet̃
nonignorans anhabeat liberosidilentiñ
enuis ꝓheredatione nominatim factira¬
lere: conffirastionibꝰ pͥncipium curitũest¬
¶ Qaater uel anus maternns necesse non ha¬
bent liberos suos aut heredes instrtuere
aut exheredare. s possunt eos omittere.
Nam silentium mr̃is ⁊ aui materni cet̾o
tum exheredatio patris. Neꝙ enimpatri
filium filiamue neꝙ ano materno nepo¬
tem pͣtemue exfilia si enta eamue here
demnoninstauat exheredare necẽe non

Expanded text:
tuantur aut nominatim exheredentur, tuantur aut nominatim exheredentur, et eundem habeant effectum circa testamenta parentum suorum infirmanda et hereditatem auferendam quem ficonstituti postea nati sunt. circa adoptivos autem certam induximus divisionem, quae constitutione nostra, quam super adoptivis tulimus, continetur. Sed si in expeditione occupatus miles testamentum faciat et liberos suos iam natos vel postumos nominatim non exheredaverit, sed silentio praeterierit, non ignorans an habeat liberos, silentium eius pro exheredatione nominatim facta valere constitutionibus principum cautum est. Mater vel avus maternus necesse non habent liberos suos aut heredes instituere aut exheredare, sed possunt eos omittere. nam silentium matris aut avi materni ceterofacit quantum exheredatio patris. neque enim matri filium filiamve neque avo materno nepotem neptemve ex filia, si eum dem non instituat, exheredare necesse
Abbreviated transcription (Latin):
bis expossuimus E mancipati uero apr̃e q
adoptino neꝙ ure ciraili neꝙ quod ad
edictum pretoris attinet uitecliberos at¬
accidit ut exdiuerso quod adiraturalẽ
parentem attinet quam dui quidemsi
in adoptiua familia: extumeonm mrm̾o
habrantur. ut eos neꝙ heredes instituere.
neꝙ erhedare necc̃e st. Eum uero eman¬
cipatifuerint ab ad optino pr̃e: duncincipi¬
ant in ea causa ẽe. inqua futuri oẽnt si ãb
ipso naditali patre emasipati fussemt seo
hec quidem uetustas indroducebat. Nostra
quia utraꝙ ꝑsona in hominum procrea¬
tione similiter nature officio fuagidur. ł
loge. intiqua .xii. cabularum otmes si¬
militer ad successiones abintestato uoca¬
bantur quod ⁊ predores postea socuti ẽe ꝑu¬
dentir idco simplex ac simile iꝰ t infilis
⁊ infiliabus ⁊ inceteris desceudentibus ꝑ
urilem sexum personis uonsolum natis:
ded ⁊̃ posthuriȩ introduxit. dit omnes sũ
suisine emancipati sunt ut heredes insti¬

Expanded text:
bus exposuimus: emancipati vero a patre bus exposuimus: emancipati vero a patre adoptivo neque iure civili neque quod ad edictum praetoris attinet inter liberos accidit ut ex diverso, quod ad naturalem parentem attinet, quamdiu quidem sint in adoptiva familia, extraneorum numero habeantur, ut eos neque heredes instituere neque exheredare necesse sit. cum vero emancipati fuerint ab adoptivo patre, tunc incipiunt in ea causa esse in qua futuri essent si ab ipso naturali patre emancipati fuissent. Sed haec vetustas introducebat. nostra quia utraque persona in hominum procreatione similiter naturae officio fungitur et lege antiqua duodecim tabularum omnes similiter ad successiones ab intestato vocabantur, quod et praetores postea secuti esse videntur, ideo simplex ac simile ius et in filiis et in filiabus et in ceteris descendentibus per virilem sexum personis non solum natis sed etiam postumis introduxit, ut omnes, sive sui sive emancipati sunt, aut heredes insti
Abbreviated transcription (Latin):
et nepotem neptemue ex filio necesse estei
uel heredem inslituere uel exheredare ne
forde eo uiuo eo martuofilio succedendo ĩ
iłm euis nepos neptis ne quasi agnatione
rumpat destamentum qd̾ꝙ lege usia uel¬
leia pronisum est inquasimul exhereda¬
tionil modus adsimilituditem posthumo¬
tum demonstrandur. Emencipatos u¬
berosiure cunlineꝙ hereoes rstituere ne¬
ꝙ. exheredare necesse est. qr nonsunt suihere¬
deł s pietor omnesdam femitini sexus
quam mascultni si heredes non instrentint᷑
exheredari iubet. iuirilis sexuis nomiuatim:
feminins uero inter ceteros. auod si neꝙ
herodes instituti fuerint. naꝑ ita ut diꝑi¬
mus exheredati: permitit peccoreis con¬
tra cabulas destamenaibonorum possessi¬
onemz. ¶Ado optini liberi quam duist̾. q¬
inpodestate patris adoptini: eiusdem mriᷤ
habentur cuis sunt iustĩ nuptiis quesi¬
ci taꝙ heredes instituendi ueł exhere¬
dandi sunt. secundum ea que denatitali¬

Expanded text:
et nepotem neptemve ex filio necesse est ei et nepotem neptemve ex filio necesse est ei vel heredem instituere vel exheredare, ne forte, vivo eo filio mortuo, succedendo in locum eius nepos neptisve quasi adgnatione rumpant testamentum. idque lege Iunia Velleia provisum est, in qua simul exheredationis modus ad similitudinem postumorum demonstratur. Emancipatos liberos iure civili neque heredes instituere neque exheredare necesse est, quia non sunt sui heredes. sed praetor omnes tam feminini sexus quam masculini, si heredes non instituantur, exheredari iubet, virilis sexus nominatim, feminini vero et inter ceteros. quodsi neque heredes instituti fuerint neque ita, ut diximus, exheredati, promittit praetor eis contra tabulas testamenti bonorum possessionem. Adoptivi liberi quamdiu sunt in potestate patris adoptivi, eiusdem iuris habentur cuius sunt iustis nuptiis quaesiti: itaque heredes instituendi vel exheredandi sunt secundum ea quae de naturali
Abbreviated transcription (Latin):
exheretari solebanit dum tamen si inderce¬
teros exheredentur aliquideis legetur. ne
uideatur ꝑ oblimonem preteride ẽẽ mał¬
culos uero posthumos.⁊ filium ⁊ dercep̾
placuit nonaliter rect̾e exheredari. nuli
nominatim exherȩdentur. hoo scił modo
quicumꝙ michi filius genitus suerit ex ħ¬
es esto posthumorum autem loco sunt¬
⁊ hiqui in sui heredis locum succeden¬
do quasi agias orendo suint parentibꝰ
suis heredes. udecce. siquis fauna ⁊ exeo
uepotem neptem ue inpotestate habeat.
quia filus gradn precedit: id solul sui
heredis babet iura. quamuis nepos quoꝙ
libet alia ratione exeat de eius potestate.
uicipit uepos nepoͣtis rie ineus loco suc¬
cedere. ⁊ eo modo iura suorum heredũ
quasi agnasdione uanciscitiu Negͤ
eo modo rumpatur eius testamentura.
sicut ipsum filium uel heredem inaitu¬
ere uel nominatim exheredare deliet
testator ne lure faciat destamentum: ita

Expanded text:
exheredari solebant, dum tamen, si inter ceexheredari solebant, dum tamen, si inter ceteros exheredentur, aliquid eis legetur, ne videantur per oblivionem praeteritae esse, masculos vero postumos, id est filium et deinceps, placuit non aliter recte exheredari, nisi nominatim exheredentur, hoc scilicet modo: ‘ quicumque mihi filius genitus fuerit, exheres esto ’. Postumorum autem loco sunt et hi qui in sui heredis locum succedendo quasi adgnascendo fiunt parentibus sui heredes. ut ecce si quis filium et ex eo nepotem neptemve in potestate habeat, quia filius gradu praecedit, is solus iura sui heredis habet, quamvis nepos quoquealibet alia ratione exeat de potestate eius, incipit nepos neptisve in eius locum succedere et eo modo iura suorum heredum quasi adgnatione nanciscuntur. ne ergo eo modo rumpatur eius testamentum, sicut ipsum filium vel heredem instituere vel nominatim exheredare debet testator, ne non iure faciat testamentum, ita
Abbreviated transcription (Latin):
modo ualeat testamentran. lufficit hec
obseritari quam supra expossumus. s
quifdiura in potestate habet curare de¬
bedut eum heredem iustituat. aut exħe
silentio p̃derierit: inutiliter testabitirr.
tit cestamentum s non ita defiliabu̾
uel aliis peruirilem sexum descenden¬
cib liberis utruãꝙ sexus fuerat anaqͥ¬
dade obsernatum. sed si non fuerant he¬
redes scripti scripte nenel exhereditati
hereditute ue: testamentum quidem nõ
infirmabatur. Ius autem aceres cendi ad
cartam en portionem prestabatua sed uei
nominatim eas ꝑsonas exħedare paren
mine. scł. si alius fauis non extet post¬
huini quoꝵ liberi uel heredes iassitu
debent uel exheredari ⁊ in eo par omni
sexus̃ sine masculmi sex ins preterito: ualet
quidem cestamentum s postea agnatio¬
ue poschumi. siue posthume rumpitit ⁊
earatione totum infirmatur. sdeoꝙ simu¬
bier exquaposshumis ant posihuma sꝑa¬
batur ab ortum fecerit: nicħ impedimen¬
to est scriptis heredibus adhereditatem

Expanded text:
modo valeat testamentum, sufficit haec observatio quam supra exposuimus. sed qui filium in potestate habet, debet curare ut eum heredem instituat vel exhesilentio praeterierit, inutiliter testabitur, aterit testamentum. sed non ita de filiabus vel aliis per virilem sexum descendentibus liberis utriusque sexus fuerat antiquitati observatum: sed si non fuerant heredes scripti scriptaeve vel exheredati exheredataeve, testamentum quidem non infirmabatur, ius autem adcrescendi eis ad certam portionem praestabatur. sed nec nominatim eas personas exheredare parentmine, scilicet si alius filius non extet. Postumi quoque liberi vel heredes institui debent vel exheredari. et in eo par omnisexus siue masculini praeterito ualet quidem testamentum, sed postea adgnatione postumi siue postumae rumpitur, ea ratione totum infirmatur: ideoque si mulier, ex qua postumus aut postuma sperabatur, abortum fecerit, nihil impedimento est scriptis heredibus ad hereditatem
Abbreviated transcription (Latin):
liberi qui querutape aut inique se ħrda¬
tos aut ique p̃teritos hoc colore qͣsi
tamentam. non audem exofficio pretatis
nam si uere furiosus est: nullum est ces¬
ii missura est parentum destamenꝰ¬
tum inofficiossum aceiare. uerur etiã
parentibꝰ liberorum soror antem et fr̃
igidar et iorores cognacimillo modo aũ
conssicucionis diuissionem adoptatira

Expanded text:
liberi, qui queruntur, aut inique se exheredatos aut inique praeteritos, hoc colore, quastamentum, non autem ex officio pietatis: nam si vere furiosus est, nullum est tepermissum est parentum testamentum inofficiosum accusare, verum etiam parentibus liberorum. soror autem et frater atres et sorores cognati nullo modo aut constitutionis divisionem adoptati, i
Abbreviated transcription (Latin):
b̃dateminortui fueriit. si herei is quem ip̃i
uoluerint sed ⁊̃ exħedatis itaꝙ eocasn siqͥd¬
pupillo exħtͤdatib legatis ue aut dona¬
quisitura suerit: id ouine ad sibstituturt
pertmeat. Quecumꝙ diximus desubstitu¬
cionibus itapub̾um hberorum uel heredũ
iastitudorum. uel exħedatoriĩ. eadem etiã
deposthumis intelligimus libens antera
suis cestaiãtum facere nemo pocest. nisi:
necfilii quidemualebit Is ingulis autẽ
lib̾is uł ei qui eouim nouissimus mprbeᷤ

Expanded text:
bertatem mortui fuerint, sit eis heres is quem ipsi bertatem mortui fuerint, sit eis heres is quem ipsi voluerint, sed etiam exheredatis. itaquepupillo ex hereditatibus legatisue aut donaquisitum fuerit, id omne ad substitutum pertinet. Quaecumque diximus de substitutione inpuberum liberorum uel heredum institutorum vel exheredatorum, eadem etiam de postumis intellegimus. Liberis autem suis testamentum facere nemo potest, nisi ne filii quidem valebit. Vel singulis autem liberis vel qui eorum novissimus impube
Abbreviated transcription (Latin):
dlum prefatum modum ordinata duo
quodam modo sunt testamenta. alc̾ꝙ
tamentum duarum causarum .i. ouar̃
hereditatum. ¶m autem quis iͥ formi¬
dolosus at ut tuneret ne filius eiis pu¬
pulus ad huc exeo quod palam suostitu¬
tum accepit post obitar ents periculo in¬
sidiarum iubieceietur. iuilgarem quidẽ.
substitudionem palam facere. et nprimis
de stamenti partib debet signari inam aut̃
substitutionem per quam ⁊ si heres extit̾it
pupilus ⁊ infra pubeitatem decesserit.
substitutus uocatur leparatimꝰ debet ĩ infi¬
oribus ꝑtibiis scribere annꝙ pardem ꝓpero
liuo ꝓpriaꝙ cera consiguare. et inpaor᷑ pats¬
de tẽstamenticauere ne iferiores tabuleui :
stitutionem inpuberis filii. quod imisd̾ ca¬
bulis scripta sit qmbus sibi quisꝙ. heredẽ
instidiusset quais hoc pupillo periculosũ
sñ Nousolum autem heredib institutũ iu¬
puderibus liberis ita sustiere parentes poᷤ¬
sint. ut siheredes eis extiterint ⁊ ande pu¬

Expanded text:
dum praefatum modum ordinata duo quodammodo sunt testamenta, alterutamentum duarum causarum, id est duarum hereditatum. Sin autem quis ita formidolosus sit, ut timeret, ne filius eius pupillus adhuc ex eo quod palam substitutum accepit, post obitum eius periculo insidiarum subiceretur: vulgarem quidem substitutionem palam facere et in primis testamenti partibus debet, illam autem substitutionem, per qupupillus et intra pubertatem decesserit, substitutum uocamus, separatim in inferioribus partibus scribere eamque partem proprio lino propriaque cera consignare, et in priore parte testamenti cavere ne inferiores tabulae vivstitutionem impuberis filii, quod in iisdem tabulis scripta sit quibus sibi quisque heredem instituisset, quamvis hoc pupillo periculosum sit. Non solum autem heredibus institutis impuberibus liberis ita substituere parentes possunt, ut et si heredes eis extiterint et ante pu
Abbreviated transcription (Latin):
quibuł uebͥs uocantut ex substitutione ĩ¬
pubere filio mouo. qui ĩ scͥti sunt herodes.
⁊ extiterit. ⁊ ꝑqua ꝑteheredes facalut.
asculo ignairusꝙ ad quatibrdecim annoᷤᷤ
osubstam potest femine usꝙ ad xi. annos et
tuo i ta substituere nemo potest. ut siheres
extitent ⁊ intra aliquod tempus dccesserĩ.
fida commissum testator obliget. alii heredi¬
tatim uel cotam uel ꝓparte restituere. quod
destamentuꝰ iuciatur. siquis enim post sc̃m
destamentum ad optaueric sibͥfilium perim¬
re quoꝙ testam̃to quod uire perfectum est
superius. t umpitur. Nec inter est anextide
exubere potuerit. ideoq siquis ant̃ uoluerit
ẽe heres aut uino destatore. aut post mortem
euis andequam hereditadem adierit decesse

Expanded text:
quibus verbis vocantur ex substitutione, impubere filio mortuo, qui et scripti sunt heredes et extiterunt, et pro qua parte heredes facti sunt. Masculo igitur usque ad quattuordecim annos substitui potest, feminae usque ad duodecim annos: et nstituto, ita substituere nemo potest ut, si heres extiterit et intra aliquod tempus decesserit, fideicommissum testator obliget, alii hereditatem eius vel totam vel pro parte restituere: quod ius vitiatur. si quis enim post factum testamentum adoptaverit sibi filium per imre quoque testamento, quod iure perfectum est, superius rumpitur. nec interest, an extiteexistere potuerit. ideoque si quis aut noluerit heres esse, aut vivo testatore aut post mortem eius, antequam hereditatem ad
Abbreviated transcription (Latin):
sitꝑius sublatum diui seuerus ⁊ andoninus
rescͥpserunt. cuius cuins constitutionis uer¬
bã inseri iussimus. cum aliud quoꝙ pret̾¬
ea mea cimstitutione expressura. Imꝑatoreᷤᷤ
seuerus ⁊ antoriinus cecceio campano. lesta¬
nient᷑ secundo loco factum licet ineo certar̃
rerum heres seriptus sit iuere ualere ꝑuã
ac sirerum mentio facta ũeẽt sed teneri
heredem scͥptum ut contentus rebus sibida¬
tis. aut supleta quarta exlege falad̾. here¬
ditatem restituat his qui inpriore cestam̃to

Expanded text:
tum sublatum esse divi Severus et Antoninus rescripserunt. cuius constitutionis inseri verba iussimus, cum aliud quoque praeterea in ea constitutione expressum est. ‘ Imperatores Severus et Antoninus Cocceio Campano. Testamentum secundo loco factum, licet in eo certarum rerum heres scriptus sit, iure valere, perinde ac si rerum mentio facta non esset, sed teneri heredem scriptum, ut, contentus rebus sibi datis, aut suppleta quarta ex lege Falcidia, hereditatem restituat his qui in priore testamento
Abbreviated transcription (Latin):
quis heres. uelutisiquis dicat hoc modo
tunc substitutus patrisit heres si uero ex¬
titerit heres filius ⁊ ande pubertatem de¬
cesserit: ipsi filio sit heres sub satutus nã a¬
mͣdribus iastitutum est ut cum euis etatis
lint filii in qua ipsi sibi destamentum fa¬
cere nonpossut parentes eis faciant sa
ratione excitati. eniam consatucionem
ĩnosito posu̾mus codics. qua ꝓspectua
est ut siutute captos hareat filios uel ne¬
gridus hocat eis ⁊ si inpuberes sint ad exẽ¬
plum pupillaris subsatutõnis personam᷑
substituere. sin autem resipuerint. eandẽ
iustidutionem infiriari. ⁊ hoc ad exem

Expanded text:
quis heres. veluti si quis dicat hoc modo:quis heres. veluti si quis dicat hoc modo:tunc substitutus patri fit heres: si vero extiterit heres filius et ante pubertatem decesserit, ipsi filio fit heres substitutus. nam moribus institutum est, ut, cum eius aetatis sunt in qua ipsi sibi testamentum facere non possunt, parentes eis faciant. Qua ratione excitati, etiam constitutionem in nostro posuimus codice, qua prospectum est, ut, si mente captos habeant filios vel negradus, liceat eis, etsi puberes sint, ad exemplum pupillaris substitutionis certas personas substituere: sin autem resipuerint, eandem substitutionem infirmari, et hoc ad exem
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ habuerũ partiumꝰ eas uidetur parteᷤᷤ:
insubstitucione dedisse quas minstitutõ¬
ne expressit. etita diusus pus rescrip
sit B instiato heredr⁊ coheredi suo sst̾itũ q̃¬
to dato alius substraitus fuerit. arias soue¬
rus ⁊ autonius sine distinc̾cione rescpser̃
adutramꝙ partemsubstitutum aditti.
i seruum alienum quis ł padrem samilas
arbidratꝰ heredem s̃cripserit. ⁊ siħes non
ẽẽt ineͥum eisubstituerit. isꝙ seruus ius¬
su domini adierit hereditatem: me uiꝰ
inpartem ad mititur. Illa enim uerba
si heres nouerit ineo quidem quẽ alieno
nitͥ subiectum ẽẽ testator sit: sic accipi¬
uutu sineq ip̃e hereserit. neꝙ alsum ħ¬
edem effecerit Ineo quem patrem samili¬
al ẽs̃ arbittur: illud significant si here
des ei non exciterint: alius ei sit heres.: s
eo amplius. utsi heredes ei extiderut ⁊ ad¬
huc inpnberes moraufuerint. sit euis ali¬

Expanded text:
ne habuerit partium, eas videtur partes ne habuerit partium, eas videtur partes in substitutione dedisse quas in institutione expressit: et ita divus Pius rescripsit. Sed si instituto heredi et coheredi suo substituto dato alius substitutus fuerit, divi Severus et Antoninus sine distinctione rescripserunt, ad utramque partem substitutum admitti. Si servum alienum quis patremfamilias arbitratus, heredem scripserit et, si heres non esset, Maevium ei substituerit, isque servus iussu domini adierit hereditatem, Maevius in partem admittitur. illa enim verba ‘ si heres non erit ’, in eo quidem quem alieno iuri subiectum esse testator scit, sic accipiuntur: si neque ipse heres erit neque alium heredem effecerit: in eo vero quem patremfamilias esse arbitratur, illud significant: si heredes ei non extiterint, alius ei sit heres, sed eo amplius ut et si heredes ei extiterint et adhuc impuberes mortui fuerint, sit eis ali
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtibru heredes scriptisiat. periide habeantur
ac sumus qaisꝙ exparte quaita scripnas fu¬
isset Et siplurei uncie quam duodecim distri¬
reuocantur. quamins sint plurium unciarũ.
ueluti post quinq̃ mium quam moriar. uel.
deniꝙ ad iecrum piupetuacuo haberi placet.
et perinde eẽ. ac sipure heres institutuseẽt. Ii¬
possibilis condicio ininstitucionibus eclegatiᷤ
nec nonfigei cõmissis eclibertatib proscpto ha¬
Teturi s i plures condicione sastidutioni in¬
scripte surt. siquidem cominictĩ. ut puta si siło
eẽnt heredes inssituerit. ignorantia enim testã¬
idestamendo suo plures gradus heredum fa¬
cere ut puta si ille heres uonerit. ille heres esto.
et demceps in quantumnelit cestator substitu¬
ere potestet nonissimo loco inlublidium. uel
seruum nocĩum heredem instituere. et plureᷤᷤ
plurium uel singuli insingulis. uel inuicem
ip̃i qui heredes instiadi sunt Et si ex dispari¬
bus partib heredes scciptos inuicem substiti¬

Expanded text:
tibus heredes scripti sint, perinde habeantur ac si unusquisque ex quarta parte scriptus fuisset. Et si plures unciae quam duodecim distrirevocantur, quamvis sint plurium unciarum. veluti ‘ post quinquennium quam moriar ’ vel diemque adiectum pro supervacuo haberi placet, et perinde esse ac si pure heres institutus esset. Impossibilis condicio in institutionibus et legatis nec non in fideicommissis et libertatibus pro non scripto habetur. Si plures condiciones institutioni adscriptae sunt, si quidem coniunctim, ut puta ‘ si essent, heredes instituerit: ignorantia enim testain testamento suo plures gradus heredum facere, ut puta ‘ si ille heres non erit, ille heres esto ’; et deinceps, in quantum velit, testator substituere potest et novissimo loco in subsidium vel servum necessarium heredem instituere. Et plures plurium, vel singuli singulis, vel invicem ipsi qui heredes instituti sunt. Et si ex disparibus partibus heredes scriptos invicem substit
Abbreviated transcription (Latin):
tipulation alie iudiciales sant. aliepͣ¬
lunit: drmn axat que a mero idicis officõo
profiriscinsdrir. uelit de doio cantio. alł
uel lagatirum. pͥretorias autim stipulatio¬
nes sic exandiri oportet ut in his contineant᷑
eciam edilige Nam ⁊ hee aur̃af dictione p̃¬
dixerim rerũ cõthendarũ Cõmues sti
pulationes sunt ueluti rem saluam pu¬

Expanded text:
tipulatione alie sunt iudiciales, alie prtipulatione alie sunt iudiciales, alie prunt que ex mero iudicis officio proficiscuntur, veluti de dvel legatorum. praetorias autem stipulationes sic exaudiri oportet ut in his contineantur etiam aediliciae : nam et hae ab iurisdictione dixerim rerum contrahendarum. Communes sunt stipulationes veluti rem salvam
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sapulatu nb sołidism singilis debet᷑
et promittentes singuli isolidum tenẽ¬
tur. imitraꝙ tamen obligatione unare ᷤᷤ
gationem ⁊ onines liberat ex̃duob reis
promitendi alius pure. alius indiemuł
subcondicione. obuigari potest. nec erit¬
ipedimento dies. aut conditio. quo
miuns aba qui pure obligatus est pe
aditam heditatem stipulatur: adquirit
ad quiritur Sine antem domino. siue qͥ
siue conseruo suo. suie imꝑsonaster ier⁊¬
inis sapuletur. dmnio ad quirit idẽm
iuris. est. ⁊ ailib̾is qui iupodestate patrisst̃:
ex quib cansis ad quitere possunt Sed c̃
faccum iostipulatione continebitur. oumi
xim tantum proiberinondebet nonetia
imiciuct dñorm ꝓportione domimi ad¬
quira ni s u maus corm uissu aut no¬
inieatim ałio eorum stipulatus estitt̃
arasołi ei ad quiritur. qͣnod i̾ras cõmuntᷤᷤ
suprlatui si alteri ex dominisadquitrã
po̾ccst dlidt dder adquritur ueliti
sites quatt. ꝯariscipulatus est uiniis sit¬

Expanded text:
 stipulantibus solidum singulis debetur et promittentes singuli in solidum tenentur. in utraque tamen obligatione una res vgationem et omnes liberat. Ex duobus reis promittendi alius pure, alius in diem vel sub condicione obligari potest: nec impedimento erit dies aut condicio, quo minus ab eo qui pure obligatus est petaditam hereditatem stipulatur adquirit adquiritur. Sive autem domino sive sibi sive conservo suo sive impersonaliter servus stipuletur, domino adquirit. idem iuris est et in liberis qui in potestate patris sunt, ex quibus causis adquirere possunt. Sed cum factum in stipulatione continebitur, omnimnim tantum prohiberi non debet, non etiainorum pro portione dominii adquirit, nisi si unius eorum iussu aut nominatim cui eorum stipulatus est: tunc enim soli ei adquiritur. quod servus communis stipulatur, si alteri ex dominis adquiri non potest, solidum alteri adquiritur, veluti si res quam dari stipulatus est unius
Abbreviated transcription (Latin):
ł spulandi et peomitendi duo
płesue rafieripoist᷑ ⁊tpulandi ita. si post
omnium interrogationem ꝓmisor respõ¬
deat. Spondm. ut puta. cum duob separat̃
stipulantib ita ꝓraisor respondeat. utriꝙ
uestrum dare spondeo. Nam siticio prius q
spondit. demde alio interrogante sponde¬
ant. alia adꝙr aliaerit oblugatanec tredũ¬
tur duo reistipulandi ẽẽ Duo pluresnẽ ⁊᷑

Expanded text:
pulandi et promittendi duo pluresve rei fieri possunt. stipulandi ita si post omnium interrogationem promissor respondeat ‘ spondeo. ’ ut puta cum duobus separatim stipulantibus ita promissor respondeat ‘ utrique vestrum dare spondeo ’: nam si prius Titio spoponderit, deinde alio interrogante spondeat, alia atque alia erit obligatio nec creduntur duo rei stipulandi esse. duo pluresve rei
Abbreviated transcription (Latin):
patronus. ¶ Sed nostra constitucio quam
papie sũmaminter pretati simins. ut pro
loclumhãt pationus meoruum successionẽ.
sitamen quidem destamentum fecerunt.
Smi autem indestaa decesserint nullo
uberorum relicto. tunc patronttis ius ꝙ
erit exlege .xii. tabularum indegrimi re¬
seruaut. ¶suin uero maiores centena¬
rlu siit. si hedes uel bonorum possessores
libͥertus: nidebatur i ta testari. ut patrono
partẽ dimidiambonorum suorum relin

Expanded text:
patronus. Sed nostra constitutio, quam patronus. Sed nostra constitutio, quam Papiae summam interpretati sumus, ut pro  eorum successionem, si tamen testamentum fecerint. sin autem intestati decesserint, nullo liberorum relicto, tunc patronatus ius, quod erat ex lege duodecim tabularum, integrum reservavit. cum vero maiores centenariis sint, si heredes vel bonorum possessores libertus, iubebatur ita testari ut patrono partem dimidiam bonorum suorum relin
Abbreviated transcription (Latin):
lis filĩ fuisset: aparte inquum erat niħ̃
uiris patronosupereẽ. Eradecausa postea
pretoris edictoħ uũs miquitas emendato
queret. ⁊ si aut nich̾aut minus partis dimi¬
die relinquerat: dabatur patrono contͣ
tabulas testamenti partis dimidiebonoꝵ
pͥossessio. siue intestatus moriebatur: suo
herede relicto filio adoptiuo: dabatur eq̃
padrono contra s̾num hunc: partil dimi¬
die bonorum possessio. ¶prodẽẽ antera
lib̾to solebant ad excludendum patro
possessionem exedicto pecierant. namex
qui sest̾ciorii.e. milium pr̃imonium
reliquerit. et pantiores quam tres lib̾oᷤᷤ
h̾ebat. suieis testamento facto. siue iteᷤᷤ¬
tatus morduus erat. uirilis penrs patrono
debelutur. IItaꝙ eum filiu unum filiã¬
ne hr̃edemn deliq̃rit lib̾tus. ꝓiũ pars oini¬
diapatrono debeliam acsiis sine ullo filio.
filiaue uitestatus decessisset. cumouos du¬
asne hr̃edes reliquerat. tercia ꝑs debeba¬
tur padrono. sitees reliquerat repellebat᷑

Expanded text:
s esset, aperte iniquum erat nihil iuris patrono superesse. Qua de causa postea praetoris edicto haec iuris iniquitas emendata queret: et si aut nihil aut minus partis dimidiae reliquerat, dabatur patrono contra tabulas testamenti partis dimidiae bonorum possessio. si vero intestatus moriebatur, suo herede relicto filio adoptivo, dabatur aeque patrono contra hunc suum heredem partis dimidiae bonorum possessio. prodesse autem liberto solebant ad excludendum patronpossessionem ex edicto petierant: nam exqui sestertiorum centum milium patrimonium reliquerit et pauciores quam tres liberos habebat, sive is testamento facto, sive intestato mortuus erat, virilis pars patrono deberetur. itaque cum unum filium filiamve heredem reliquerit libertus, perinde pars dimidia patrono debebatur ac si is sine ullo filio filiave decessisset: cum duos duasve heredes reliquerat, tertia pars debebatur patrono: si tres reliquerat, repellebatur