comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectum de sursum ẽ descendens
apatre luminum. qui et incipit
que bona sunt. et ex sequitur et
consumat in nob̃. In qua sententia
si auctor ipsius ꝑmaneret: eccła¬
sticam regulam non excederet.
neq simuł et libero arbitrio of¬
fensus. et gr̃e dei ẽet ingratus.
Quorũ duo unũ inpaulo et ma¬
theo. aliud in ⁊acheo et latrone
indicat oꝑatũ: ñ intellegit in illiꝰ
se liberũ arbitriũ: in istius grã
sustulisse. Deiñ adiecit. Nã cum
uiderit nos adbonũ uelle de
flectere : occurrit. dirigit. atꝙ
confortat. ad uocẽ enĩ clamoriᷤ
tui statim ut audierit respondibit
tibi. et inuoca me inquit in die
tribulationis. et eripiã te et glo¬
rificabis me. Quis non uideat
quod hec doctrina merito libe¬
ro ad signet arbitrio: quod p̾¬
ueniatur gr̃a. eiꝙ famuletur.
reddens debitũ: non conferens
donũ: Quȩ definitio in ep̃orũ
palestine synodo. etiã apelagio
anathemate damnata ẽ. In eoenĩ
ꝗbonũ incipit uelle : et cupit

Expanded text:
endens a Patre luminum : qui et incipit quae bona sunt, et exsequitur; et consummat in nobis. In qua sententia si auctor ipsius permaneret, ecclesiasticam regulam non excederet; neque simul et libero arbitrio infensus, et gratiae Dei esset ingratus: quorum duorum dum unum in Paulo et Matthaeo, aliud in Zacchaeo et latrone indicat operatum, non intelligit in illis se liberum arbitrium, in istis gratiam UT IX. 23. Deinde adjecit: Nam cum viderit nos ad bonum velle flectere, occurrit, dirigit, atque confortat. « Ad vocem » enim « clamoris tui statim ut audierit, respondebit tibi » ; et, « Invoca me, » inquit, « in die tribulationis tuae, et eripiam te, et glorificabis me » . Quis non videat, quod haec doctrina meritum libero assignat arbitrio, quo praeveniatur gratia, quae ei famuletur reddens debitum, non conferens donum? Quae definitio in episcoporum Palaestinae synodo, etiam Pelagio anathematizante, damnata est. In eo enim qui bonum incipit velle, et cupit
Abbreviated transcription (Latin):
re credimus gr̃am saluatoris. ꝗa
dicimus atq defendimus. ñ solũ
actuũ: uerũ etiã cogitationum
bonarũ ex dõ ẽẽ principiũ qui
nobis et initiũ sc̃ę uoluntatis
inspirat. et uirtutẽ atꝙ opor¬
tunitatẽ eorũ quȩ recte cupi¬
mus tribuit ꝑagendi. Om̃e eni

Expanded text:
re credimus gratiam Salvatoris. Quia, re credimus gratiam Salvatoris. Quia, dicimus atque dactuum, verum etiam cogitationum bonarum ex Deo esse principium, qui nobis et initium bonae voluntatis inspirat, et virtutem atque opportunitatem eorum quae recte cupimus tribuit pe
Abbreviated transcription (Latin):
quasi er nob̾ ipsis: sed sufficientia
nr̃a ex dõ ẽ. Hanc regulã firmat
dñs dicens. Nemo potest uenire
ad me nisi datũ fuerit ei apatre
meo. Et om̃e quod dat michi pat̾
uenit adme. Et sine me nichil
potestis facere. Et ñ uos me ele¬
gistis. sed ego elegi uos.: Et nemo
nouit filiũ nisi pater.neq pater
quis nouit nisi filius. et cui uolu¬
erit filius reuelare. Et sicut pa¬
ter uiuificat mortuos: ita et filiꝰ
quos uult uiuificat. Et beatus
es symon bariona.qm̃ caro et
sangius non reuelauit tibi. sed
pater m̃s qui incelis ẽ. hac regu¬
la nulli hoũm aufertur uolunꝰ¬
tas. ꝗa uirtus gr̃e non hoc inuo¬
luntatib oꝑatur : ita ut ñ sint. s
ut ex malis bonȩ.et ex infidelib
sint fideles: et qui ex semetipsis
erant tenebre : lux efficiantur
in dño: quod mortiñ erat uunfice¬
tur. quod iacebat erigatur. quod
state tenebrarũ et transferunt᷑
in regnũ filii dilectionis dei.: sine
cuius quã exceptione ꝑsone age¬

Expanded text:
ia nostra ex Deo est . Hanc regulam firmat Dominus dicens, Nemo potest venire ad me, nisi datum fuerit ei a Patre meo : et, Omne quod dat mihi Pater venit ad me : et, Sine me nihil potestis facere : et, Non vos me elegistis, sed ego elegi vos : et, Nemo novit Filium, nisi Pater; neque Patrem quis novit, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare : et, Sicut Pater vivificat mortuos, ita et Filius quos vult, vivificat : et, Beatus es, Simon Bar-Jona, quoniam caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in coelis est . 22. Hac regula nulli hominum aufertur voluntas: quia virtus gratiae non hoc in voluntatibus operatur ut non sint, sed ut ex malis bonae, et ex infidelibus sint fideles; et quae in semetipsis erant tenebrae, lux efficiantur in Domino: quod mortuum erat, vivificatur; quod jacebat, erigitur; quod state tenebrarum, et transferuntur in regnum Filii dilectionis Dei, sine cujusquam exceptione personae, age
Abbreviated transcription (Latin):
recessert̃ uirtutes ẽe ñ posst̃.
Quod enĩ uõ illuminatũ ẽ lu¬
mine.: lum̃ ẽ et quod eodem
lumine caret . nox ẽ quia
sapientia huius mundi stulti¬
tia ẽ apud dm̃. Ac sic uitiũ ẽ.
quod putatur ẽẽ uirtus. Quan¬
doꝗdẽ stultitia ẽ quod putat᷑
ẽẽ sapientia. Quando autem
fieri potest ut his qui natura

Expanded text:
recesserunt, virtutes esse non possunt. recesserunt, virtutes esse non possunt. Quod enim vero illuminatum est lumine, lumen est, et quod eodem lumine caret, nox est. Quia sapientia hujus mundi stultitia est apud Deum . Ac sic vitium est, quod putatur esse virtus: quandoquidem stultitia est, quod putatur esse sapientia. Quando autem fieri potest, ut qui in natura
Abbreviated transcription (Latin):
beat. quia sunt: non donare
ꝗa desunt. Sed aliud nos om̃ia
scõrum scripturarũ eloꝗa docenꝰ.
legimus principiũ ẽẽ sapientiȩ
timorẽ dm̃a et legimus dĩ hanc
esse uirtutẽ. Timorẽ dñi inꝗt
sapientiȩ quȩ uirtus habere po¬
test sine sapientia.cuius extimo
impleatur in recognitione
nob̃ diuina uirtute sua que
ad uitã et pietatẽ ꝑtinent
donauit. Nũquid ait qui uir¬
tutũ semina quȩ naturaliter
habebamus inserta opitulati¬
one sua excitauit in nobis quȩ
tutis initiũ in natura posuit: qđ
non ab eoconlatũ sit qui cuncta
donauit. Propt̃ quod et beatus
paulus quid em̃ habes inquit.
quod non accepisti. Si autem
accepisti quid głaris quasi non
acceꝑis: Ergo oĩa que ad uitã
idõ existimare debemꝰ in natura¬
lib thesauris principia ẽẽ uir¬
tutũ: quia multa laudanda repe¬
riuntur etiã in ingeniis impioꝵ
quȩ ex natura ꝗdem prodeunt.
sed qm̃ ab eo qui naturã ẽdidit

Expanded text:
beat quia sunt, non donare beat quia sunt, non donare 341 quia desunt. Sed aliud nos omnia sanctarum Scripturarum eloquia docent. Legimus principium esse sapientiae timorem Domini , et legimus donum Dei hanc esse virtutem . Timor, inquitsapientiae, quae virtus haberi potest sine sapientia, cui ex timorimpleatur in recognitione irtute sua, quae ad vitam et pietatem pertinent, donavit . Numquid ait, Qui virtutum semina, quae naturaliter habebamus inserta, opitulatione sua excitavit in nobis? Sed tutis initium in natura posuit, quod non ab eo collatum sit qui cuncta donavit? Propter quod et beatus Paulus: Quid enim habes, inquit, quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? 5. Ergo omnia quae ad vitam ideo aestimare debemus, in naturalibus thesauris principia esse virtutum, quia multa laudabilia reperiuntur etiam in ingeniis impiorum: quae ex natura quidem prodeunt, sed quoniam ab eo qui naturam condidit
Abbreviated transcription (Latin):
recessit adõ. Quigͦ dicit sine
ullo oꝑe gr̃e naturaliter õi aĩȩ
seminaĩee uirtutũ. ꝗd laborat
ostendere nͥde istis seminibus
quedã germina p̾cedentiũ dei
gr̃am pullulare meritorũ : De¬
niꝙ ut uideretur aliꝗd gr̃ȩ tri¬
buisse: ad ꝑfectionis ait incre¬
m̃tũ semina hec ꝑuenire non po¬
tert̃ nisi opitulatione dei fue¬
rint excitata. ut scilicet opitu¬
latio dĩ sit cohortatio atꝙ do¬
ctrina. Mens autẽ que uirtu¬
tum ẽ opulenta seminib: utat᷑
facultatẽ quȩ possedit. Adhoc
tantũ iuuanda: ut earũ uirtu¬
tũ app̃hendat culmina: qua¬
at fundam̃tũ p̃ter quod aliud
nemo potest ponere quod ẽ
in audientis corde generatur :
Quȩ si naturaliter merat: non
ceptũ ibi ẽ aliquid sed suꝑ instru¬
ctũ. Suꝑfluo ergo infidelis ui¬
debatur qui fidem habebat añ¬
quã crederet. Hoc autẽ et de
aliarum uirtutũ principis po¬
test dici. quas gratia augere de¬

Expanded text:
recessit a Deo. 4. Qui ergo dicit, sine recessit a Deo. 4. Qui ergo dicit, sine ullo opere gratiae, naturaliter omni animae semina inesse virtutum, quid laborat ostendere, nisi de istis seminibus quaedam germina praecedentium Dei gratiam pullulare meritorum? Denique ut videretur aliquid gratiae tribuisse: Ad perfectionis, ait, incrementum semina haec pervenire non poterunt, nisi opitulatione Dei fuerint excitata: ut scilicet opitulatio Dei sit cohortatio atque doctrina, mens autem, quae virtutum est opulenta seminibus, utatur facultate quam possidet; ad hoc tantum juvanda, ut earum virtutum apprehendat culmina, quaat fundamentum praeter quod aliud nemo potest ponere, quod esin audientis corde generatur? Quae si naturaliter inerat, non coeptum ibi est aliquid, sed superstructum. Superflue ergo infidelis videbatur, qui fidem habebat antequam crederet. Hoc autem et de aliarum virtutum principiis potest dici, quas gratia augere de
Abbreviated transcription (Latin):
puto autẽ istũ uiri similitudine
decipi. et inspecie falsarũ ena¬
re uirtutũ. Dũ ea bona quȩ ñ
possunt nͥ ex dei munere habe¬
ri: etiã impiorũ animis estunat
repꝑiri.Idõ scilicet ꝗa multi
eorũ sint iustitiȩ tẽꝑantie. ẽti¬
nentiȩ: et beniuolentiȩ. sectato¬
res quȩ oĩa non frustra ꝗdẽ neꝙ
inutiliter habent. multũq ex eis
in hac uita honoris et głȩ con¬
sequentur. Sed quia in his stu¬
dus ñ dõ sed diabolo seruiunt
licet habeant tẽporalẽ de ua¬
na laude mercedẽ. ad illã tam̃
beatarũ uirtutũ non ꝑtinent ue¬
ritatẽ. Et ita manifessime pat
impiorũ ammos nullã habitare
uirtutẽ. Sed oĩa oꝑa eorũ ĩmun¬
da ẽẽ atꝙ polluta. habentium
sapientiã: ñ spãlẽ sed animalẽ
non celestẽ sed terrenã. ñxp̃ia¬
nã sed diabolicã. ñ apatre lumi¬
nũ: sed a principe tenebrarum.
dũ ꝑ ea ipsa quȩ ñ haberent nisi
dante dõ: subduntur ei qui pͥmꝰ

Expanded text:
 veri similitudine decipi, et in specie falsarum errare virtutum, dum ea bona quae non possunt nisi ex Dei munere haberi, etiam in impiorum animis aestimat reperiri; ideo scilicet, quia multi eorum sint justitiae, temperantiae, continentiae, et benevolentiae sectatores: quae omnia non frustra quidem, neque inutiliter habent, multumque ex eis in hac vita honoris et gloriae consequuntur: sed quia in iis studiis non Deo, sed diabolo serviunt, licet habeant temporalem de vana laude mercedem, ad illam tamen beatarum virtutum non pertinent veritatem. Et ita manifestissime patet, in impiorum animis nullam habitare virtutem, sed omnia opera eorum immunda esse atque polluta, habentium sapientiam non spiritalem, sed animalem; non coelestem, sed terrenam; non Christianam, sed diabolicam; non a Patre luminum, sed a principe tenebrarum; dum et ipsa quae non haberent nisi dante Deo, subdunt ei qui primus
Abbreviated transcription (Latin):
uniuersa in ñre humilitatis c̃scien¬
tia retulisti. et tam̃ instinctu dei
factũ esse fideliter sapient̃q di
paternis inspirationib suorum
ipse tangit corda filiorũ. Quot¬
quot enĩ spũ dei aguntur: hfi¬
tib: magis illius ualere ñ dubi¬
temus auxiliũ. Uidesne regu¬
las tuas ininctarũ c̃stitutionũ
soliditate confractas. et infido¬
instructore: prauas rimosasq
uinturas. uelut ierichontinos
muros. ad sacerdotaliũ tubarũ
ruisse concentũ. Cum enĩ de sc̃a
ñr̃os et pelagianos questio uer¬
saretur. non ancipiti uictoria. nec
dubio directũ ẽ fine certamen:
ut adhuc nob de iniquissima hu¬
ius febris tuȩ pace tractandum
sit. Prostrata ẽ inimica acies bel¬
lum confractũ ẽ uictores sumus
ꝑ illũ ꝗ facit potentiã in brachio
suo qui dissipauit suꝑbos m̃te
cordis ipsorũ. De posuit poten¬
tes de sede et exaltauit humiles
Esurientes inpleuit bonis et di

Expanded text:
universa in nostrae humilitatis conscienuniversa in nostrae humilitatis conscientiam retulisti? Et tamen instinctu Dei factum esse, fideliter sapienterque vpaternis inspirationibus suorum ipse tangit corda filiorum. Quotquot enim Spiritu Dei aguntur, hi fitibus, magis illius valere non dubitemus auxilium. Videsne regulas tuas invictarum constitutionum soliditate confractas, et in fidei structura pravas ruinosasque juncturas, velut Jerichontinos muros ad sacerdotalium tubarum ruisse concentum ? CAPUT VI. 16. nostros et Pelagianos quaestio versaretur, non ancipiti victoria, nec dubio diremptum est fine certamen; ut adhuc nobis de iniquissima hujus foederis tui pace tractandum sit. Prostrata est inimica acies, bellum confectum est, victores sumus per illum qui fecit potentiam in brachio suo, qui dissipavit superbos mente cordis ipsorum, deposuit potentes de sede, et exaltavit humiles, esurientes impl
Abbreviated transcription (Latin):
dñm nr̃m: ñ solũ ad cognoscen¬
dã uerũ etiã ad faciendã iustitiã.
nos ꝑactus singulos adiuuari.
Ita ut sine illa nichil uere sc̃ẽp
pietatis habere. cogitare. dice¬
re. agere ualeamus. Errauit
quȩ ad uniuersum orbẽ pape
zosimi ore sic loquitur. Nos ta
men instinctu dei: oĩa enĩbona
ad auctorẽ suũ referenda sunt.
unde nascuntur. Afratrum
et coep̾orũ nr̃orũ coscientiã
uniuersa retulimus. Errauer̃
afri ep̃i ad eundẽ papã zosimũ
rescribentes. eũq insententiȩ
huius salubritate laudantes
cũ auunt. Illud uõ qđ in litte¬
ris tiis. quas ad uniuersos
dicens. Nr̃a mens instinetu
dei oĩa eni bona ad auetorẽ
suũ referenda sunt un nascunt᷑.¬
ad fr̃um et coep̃orũ ñr̃orum
conscientiã uniuersa retulimꝰ.
sic accepimus dictũ ut illos qui
contra dei adiutoriũ extollunt
humam arbitrii libertatẽ : distri¬
cto gladio ueritatis uelut cursũ
transiens amputares. Quid enĩ
tã libero fecisti arbitrio: quã qđ

Expanded text:
nostrum, non solum ad cognoscendam, verum etiam ad faciendam justitiam, nos per actus singulos adjuvari; ita ut sine illa nihil verae sanctaeque pietatis habere, cogitare, dicere, agere valeamus. Erravit quae ad universum orbem papae ZOSIMI ore sic loquitur: Nmen instinctu Dei omnia enim bona ad auctorem suum referenda sunt, unde nascuntur ad fratrum coporum nostrorum conscientiam universa retulimus. » Erraverunt AFRI EPISCOPI ad eumdem papam Zosimum rescribentes, eumque in sententiae suae hujus salubritate laudantes, cum aiunt: « Illud vero quod in litteris tuis, quas ad universas dicens, Nos tamen instinctu Dei omnia enim bona ad auctorem suum referenda sunt, unde nascuntad fratrum et coepiscoporum nostrorum conscientiam universa retulimus; sic accepimus dictum, ut illos qui contra Dei adjutorium extollunt humani arbitrii libertatem, districto gladio veritatis, velut cursim transiens, amputares. Quid enim tam libero fecisti arbitrio, quam quod
Abbreviated transcription (Latin):
simus. ꝗcũ de istis loqueretur.
ꝗ in libero arbitrio głantur.
Nam quid inquit nos de eorũ
post hec rectũ m̃tib estimemꝰ.
qui sibi reputant debere quod
bonisunt: Et iterũ: cũ de pri¬
mi hominis scriberet lapsu. li¬
berũ enĩ inquit arbitriũ olim
ille ꝑpessus. dũ suis inc̃sultius
utitur bonis cadens in preua¬
ricationis profunda dimersus.
nichil quẽadmodũ ex inde sur¬
gere posset inuenit. Suaꝙ in
eternũ libertate deceptus. huiꝰ
orientales ep̃i. in quorũ iudi¬
cio pelagius.eos ꝗdicunt gra¬
tiã dĩ sedm merita nr̃a dariut
catholicus posset uideri anathe¬
matirare compulsus ẽ. Frrauer̃
africana ep̃orũ c̃cilia quȩ de¬
cretis suis constituerunt utrũq
cere debeamus .: et dirigere ut
faciamus. ut edificante carita¬
te. scientia ñ possit inflare.
Quia sicut de dõ scriptũ ẽ. ka
Qui docet hominẽ scientia.
decim sacerdotes qui in epła
quã suis constitutionib ꝓtu¬

Expanded text:
simus, qui cum de istis loqueretur simus, qui cum de istis loqueretur qui in libero arbitrio gloriantur: « Nam quid, inquit , nos de eorum posthac rectum mentibus aestimemus, qui sibi se putant debere, quod boni sunt? » Et iterum cum de primi hominis scriberet lapsu: « Liberum enim, inquit, arbitrium olim ille perpessus, dum suis inconsultius utitur bonis, cadens in praevaricationis profunda demersus nihil, quem ad modum exinde surgere posset. inuenit suaque in aeternum libertate deceptus huius orientales episcopi, in quorum judicio Pelagius, eos qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari, ut catholicus posset videri, anathematizare compulsus est. Erraverunt Africana episcoporum concilia, quae decretis suis constituerunt Carthagcere debeamus, et diligere ut faciamus; ut aedificante charitate, scientia non possit inflare: quia sicut de Deo scriptum est. « docet hominem scientiam DECIM SACERDOTES, qui in epistola quam suis constitutionibus praetu
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ paria sunt merito: ñ minuunt᷑
coeundo. sed crescunt. Non itaq
oportuit eos bonarũ uoluntatũ
mitia quȩ ex dei asserunt aspira¬
tione generari ea sententia re¬
prehendi qua arguuntur ꝗadhuc
liberũ arbitriũ putãt s sine ope
gr̃e posse sufficere. harũ enĩ de¬
finitionũ: una ab eccła expugna¬
ta ẽ alia defensa. Nec eis ullomͦ
huius noui federis congruit pa¬
ctũ: quo catholica sit corrupti¬
or quã pelagiana correctior.
tes ac iusto amplius asserentes.
uariis sibi contrariisunt errori¬
b inuoluti. Placet igitur tibi
cũ hereticis catholicos. cũ uic¬
tis dãnare uictores. Et eos
erroris nota adurere : qui erro¬
rem ab eccła depulerunt. Scd̾m
quippe tuã censurã. qua scãrũ
et fideliũ uoluntatũ asseris ñ
principiũ. quasi multũ gr̃ȩ tri¬
buas. si hoc eã in quorũdã oꝑari
m̃tib ad quiescas. Frrauit papa
innocentius et petri sede dignis¬

Expanded text:
enim merito paria sunt, 319 non minuuntur enim merito paria sunt, 319 non minuuntur coeundo, sed crescunt. Non itaque oportuit eos, qui bonarum voluntatum initia ex Dei asserunt inspiratione generari, ea sententia reprehendi, qua arguuntur qui ad haec liberum arbitrium putant sibi sine ope gratiae posse sufficere. Harum enim definitionum una ab Ecclesia expugnata est, alia defensa: nec eis ullo modo hujus novi foederis congruit pactum, qua catholica sit corruptior, quam Pelagiana correctior. tes ac justo amplius asserentes, variis sibique contrariis sunt erroribus involuti. Placet igitur tibi, cum haereticis catholicos, cum victis damnare victores: et eos erroris nota adurere, qui errorem ab Ecclesia depulerunt? Secundum quippe tuam censuram, qua sanctarum et fidelium voluntatum non principium quasi multum gratiae tribuas, si hoc eam in quorumdam operari mentibus acquiescas, erravit papa INNOCENTIUS et Petri sede dignis
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ singula hec credentes. ac iu¬
sto amplius asserentes. uarus si¬
biꝙ contrariis sunt erroribus
explicari non poterant: abso¬
de finis errores. ꝗb inter libe¬
rum arbitriũ et gr̃am c̃tentiose
plicentur. Et in uno constitu¬
is eos qui dicunt gr̃am dari
cipia. eos intellegi uolens qui in¬
inimicos gr̃e debellart̃ : Sigͦ er¬
ror ẽ initia bonȩ uoluntatis ñ
adiuto diumitus hoĩ asscribere.
et error confiteri. qm̃ p̃paratur
uoluntas a dño. quod dirigen¬
di sumus ut utrũq uitemus:
Siutrũꝙ inquis sequamur: nos
nulli errori ad ꝗescimus. Iu nos
subdis duob. et geminas sicut
intellegis prauitates diuiden¬
do dãnas. miscendo iustificas.
hac lege hac regula poteris
predicare quod tã errent quidi¬
cunt semꝑ esse fallendũ. quam
qui definiunt nũquã eẽ fallen
te prorsꝰ opinio tua. De duobus
malis: unũ fieri bonũ non potest
Unã uirtutẽ: duo uitia ñ gignunt.
Unũuerũ. duo falsa ñ faciunt. Quȩ

Expanded text:
enim singula haec credentes, ac justo amplius asserentes, variis sibique contrariis sunt erroribus explicari non poterant, absoarios definis errores, quibus qui inter liberum arbitrium et gratiam plicentur. Et in uno constituis eos qui dicunt, icipia; eos intelligi volens, qui inimicos gratiae debellarunt. Si ergo error est, initia bonae voluntatis non adjuto divinitus homini ascribere, et error est confiteri quoniam praeparatur voluntas a Domino, quo dirigendi sumus, ut utrumque vitemus? 2. Si utrumque, inquis, sequamur, nos nulli errori acquiescimus. Tu nos subdis duobus, et geminas, sicut intelligis, pravitates: dividendo damnas, miscendo justificas. Hac lege, hac regula poteris praedicare, quod tam errent qui dicunt, semper esse fallendum, quam qui definiunt numquam esse fallente prorsus opinio tua. De duobus malis unum fieri bonum non potest: unam virtutem duo vitia non gignunt: unum verum duo falsa non faciunt. Quae
Abbreviated transcription (Latin):
Trahit delectatio lectionis.
Quãdulcia enĩ faucib meis
eloꝗa tua suꝑ mel et faũu ori
meo. Quis ꝑspicere aut enar¬
rare possit ꝑ quot affectus ui¬
sitatio dei animũ ducat humanũ :
ut quȩ fugͥebat sequatur. quȩ o¬
derat diligat. quȩ fastidiebat
esuriat. ac subito cõmutatione
mirabili quȩ clausa fuerant: siñ
aꝑta. que onerosa: sint leuia.
quȩ amara. sint dulcia. que ob¬
scura. sint lucida. Hec oĩa oꝑat᷑

Expanded text:
rahunt delectationes: Quam dulcia enim faucibus meis eloquia tua, super mel et favum ori meo . Et quis perspicere aut enarrare possit, per quos affectus visitatio Dei animum ducat humanum, ut quae fugiebat, sequatur; quae oderat, diligat; quae fastidiebat, esuriat; ac subito commutatione mirabili, quae clausa ei fuerant, fiant aperta; quae onerosa, sint levia; quae amara, sint dulcia; quae obscura, sint lucida? Haec autem omnia
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Trahit itaꝙ ad dm̃: contẽpla¬
tio elem̃torũ. om̃iũq quȩ in eis
sunt ordinatissima pulcritudo.
Inuisibilia enĩ acreatura mundi.
ꝑea quȩ facta sunt intellecta ẽ¬
spiciuntur. Trahit rerũ gestarũ
re: animũ audientis inflãmant
narrantes laudes dñi et uirtutes
eius. et mirabilia eius quȩ fecit.
Trahit timor. principiũ enĩ sapi¬¬
entiȩ timor dñi. Trahit lȩtitia. qm̃
letatus sum in is quȩ dicta sunt
michi. in domũ dñ ibimus. Tra

Expanded text:
tur. Trahit itaque ad Deum contemplatur. Trahit itaque ad Deum contemplatio elementorum, omniumque quae in eis sunt, ordinatissima pulchritudo. Invisibilia enim ejus, a creatura mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur . Trahunt rerum gestarum nimum audientis inflammant narrantes laudes Domini et virtutes ejus, et mirabilia ejus quae fecit . Trahit timor: Principium enim sapientiae, timor Domini . Trahit laetitia: quoniam, Laetatus sum in his quae dicta sunt mihi, I
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uener̃. ꝑistã ergo horũ pͥnci¬
piorũ dissimilitudinẽ ꝓbare ni¬
titur hoc posse quosdam ꝑlibe¬
rũ arbitriũ sine adiutorio dei: qđ
ꝗdã nͥ dõ cooꝑante ñ possint. Et
re consensu intellegi quod
ubi dura infidelitas dõ subdit̾:
et euangłio quod diu impugna¬
uit repente succũbit: ibi muta¬
tione hominis dextera oꝑatur
excelsi. Ubi autẽ tranquillam
cohortationẽ. solũ uerũ orem.
sine hesitatione diffidentiȩ do¬
cilis auditor amplectitur bonũ:
talis c̃uersionis humane sit tan¬
tũmͦ uoluntatis. Quasi uõ poten¬
tia gr̃e dei eostantũ ad filiũ attra¬
hat. quos aut uoce increpaue¬
rit: aut pena obtriuerit. aut t̃ro¬
re tremefecerit. Iulorũ autem.
m̃tib nichil suȩ uirtutis admo¬
ueat. ꝗ ad ꝓmissiones redẽptoris
sui spe alacri. et auido desiderio
cucurrert̃. Sed ueritas dicit.
Nemouenit adme nisi pater ꝗ
misit me attraxerit eũ. Si ergo
nemo uenit nisi attractus. om̃s
quocũq modo ueniunt attrahun¬

Expanded text:
Per istam ergo bonorum principiorum dissimilitudinem probare nititur, hoc posse quosdam per liberum arbitrium sine adjutorio Dei, quod quidam nisi Deo cooperante non possint: et re consensu intelligi. Quasi ubi dura infidelitas Deo subditur, et Evangelio, quod diu impugnavit, repente succumbit, ibi mutationem hominis dextera operetur Excelsi : ubi autem tranquillam cohortationem solumve rumorem sine haesitatione diffidentiae docilis auditor amplectitur, bonum talis conversionis humanae sit tantummodo voluntatis. Quasi vero potentia Dei eos tantum ad Filium trahat, quos aut voce increpaverit, aut poena obtriverit, aut terrore tremefecerit, illorum autem mentibus nihil suae virtutis admoveat, qui ad promissiones Redemptoris sui spe alacri et avido desiderio cucurrerunt. Sed Veritas dicit, Nemo venit ad me, nisi Pater, qui misit me, traxerit eum . Si ergo nemo venit, nisi attractus; omnes qui quocumque modo veniunt, attrahun
Abbreviated transcription (Latin):
li fiat iubere. amalo autẽ non
potest liberare. Notum facit
mandatum sed obediendi non
pr̃at effectũ. nisi quod ẽ occi¬
dens ꝑ imꝑiũ littere: fiat uiui¬
et gr̃a dei: et libertas ñri decla¬
ratur arbitrii. Quia etiã suis
interdũ motib homo ad uirtu¬
tum appetitus possit extendi:

Expanded text:
li fiat, jubere: a malo autem non li fiat, jubere: a malo autem non potest liberare. Notum facit mandatum, sed obediendi non praestat affectum: nisi quod est occidens per imperium litterae, fiat viviet gratia dei et libertas nostri declaratur arbitrii, quia etiam interdum motibus homo ad virtutum appetitus possit extendi,
Abbreviated transcription (Latin):
libet modis infidelitatem
resistentis inclinat. Ut cor au¬
dientis obediendi in se delecta¬
tione generata: ibi surgat ubi
p̃mebatur. Ibi discat. ubi igno¬
rabat. Inde fidat: ubi diffide¬
bat. Inde uelit. unde nolebat.
Et enĩ dñs dabit suauitatẽ. et t̾ra
nr̃a dabit fructũ suũ. Sed ude¬
amus qualia subsequantur. Cui
aut̃ facile pateat qͦmͦ saluti sũma
nr̃o tribuantur arbitrio: De
quo dicitur. Si uolueritis et au¬
dieritis me : quȩ bona sunt t̃re
manducabitis. Et quomͦ non
uolentis: neq currentis.sed
miserentis ẽ dĩ. Quid enĩ sit il¬
lud quod ds̃ reddit unicuiq
inuobis: et uelle et ꝑficere
ꝓbona uoluntate ur̃a. et hoc
non exuob̃: sed dei donumẽ.
turis. quasi de alterno sibi sensu
aduersa collidit. Ut donis grẽ.
studium humane cõmittat indu¬
striȩ. et õium hoũm diuisione
facta: alii sint quos. gr̃a dei salu.
alii quos lex et natura iustifi¬
cat. Sed lex potest nequid ma¬

Expanded text:
slibet modis infidelitatem slibet modis infidelitatem resistentis inclinat, ut cor audientis, obediendi in se delectatione generata, ibi surgat, ubi premebatur; ibi discat, ubi ignorabat; inde fidat, unde diffidebat; inde velit, unde nolebat. Etenim Dominus dabit suavitatem, et terra nostra dabit fructum suum . 9. Sed videamus qualia subsequantur: Cui autem facile pateat, quomodo salutis summa nostro tribuatur arbitrio? De quo dicitur, « Si volueritis, et audieritis me, quae bona sunt terrae manducabitis » . Et quomodo « non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei » ? Quid etiam sit illud, quod Deus « reddet unicuiin vobis et velle et perficere, pro bona voluntate vestra » : et « hoc non ex vobis, sed Dei donum estturis, quasi alterno sibi sensu adversa collegit, ut donis gratiae studium humanae committat industriae; et hominum omnium divisione facta, alii sint quos gratia Dei salvet, alii quos lex et natura justificet. Sed lex potest, nequid ma
Abbreviated transcription (Latin):
Nos bonarũ cogitationũ ex
dõ semꝑ credimus ꝓdire pͥn¬
cipia. Tu informe nescio quid.
tertiũ. et utriꝙ parti inc̃ue¬
niens repꝑisti. quo nec inimi¬
corũ consensum adgreres. nec
in nrorũ intellegentia ꝑmane
scđm merita nr̃a dari. cũ aliꝗd
precedere boni oꝑis ex ipsis
ad firmas. Non enĩ nullius me¬
riti haberi potest petentis
fides. querentis pietas. pul¬
santis instantia. Precipue cũ
eiusmodi et acciꝑe et inueni¬
re.et intrare dicantur. In quo
suꝑfluũ. immo impiũ ẽ: sic uel¬
le meritis ante gr̃am existen¬
tib locũ facere ut ñ ex toto
uerũ sit quod ait dñs. Nemo
uenit ad me: nisi pater ꝗ misit
me attraxerit eũ: si cuiusquã
hominis sine dei illuminatio¬
ne. ẽẽt credenda conuersio.
Uit ullomodo se uoluntas
hominis ad dm̃ sine dõ pos¬
set extendere : qui eũ uocatũ
ad filiũ trahit. Non resisten¬
tes. inuitũq cõpellit. sed ex
inuito uolentẽ facit. et ꝗbꝰ¬

Expanded text:
nos bonarum cogitationum ex nos bonarum cogitationum ex Deo semper credimus prodire principia: tu informe nescio quid tertium, et utique parti inconveniens reperisti, quo nec inimicorum consensum acquireres, nec in nostrorum intelligentia permanersecundum merita nostra dari; cum aliquid praecedere boni operis ex ipsis affirmas? Non enim nullius meriti haberi potest petentis fides, quaerentis pietas, pulsantis instantia; praecipue cum omnes hujusmodi et accipere, et invenire, et intrare dicantur . In quo superfluum, imo impium est, sic velle meritis ante gratiam existentibus locum facere, ut non ex toto verum sit quod ait Dominus, Nemo venit ad me, nisi Pater, qui misit me, attraxerit eum ; si cujusquam hominis sine Dei illuminatione esset credenda conversio, aut ullo modo se voluntas hominis ad Deum sine Deo posset extendere: qui eum vocatum ad Filium trahit; non resistentem invitumque compellit: sed ex invito volentem facit, et quibu
Abbreviated transcription (Latin):
donũ ꝑfectũ de sursum ẽ. descen¬
dens apatre luminũ: ꝗ et incip̾
que bona sunt. et exsequitur.
et consumat in nob̶. doctor ea¬
tholice cur ꝓfessionẽ tuã dese¬
ris cur ad fumosã falsitatis ca¬
liginẽ. relicta serenissime uerita.¬
tis luce deuolueris quod in pe¬
tentib. querentib. pulsantibq
miraris : cur non eidẽ gr̃e quȩ
desideratur ad scrib̃. Uides bo¬
nos conatus.pia studia et dubi¬
tas ẽẽ dei bona: Latuerit opꝰ
gr̃e. donec fides insita: cogitati¬
onis claudebatur archano. At
ubi supplex oratio. ubi diligens
inquisitio. ubi apparet crebra pul¬
satio. quare ñ ex qualitate oꝑis
sumministrationẽ intellegis
incitantis: Et satis te contra
pelaginorũ calũnias p̃cauere
existimas. si quod inuniuersita¬
te uocatorũ sentiendũ ẽ: id no¬
bis in portione ẽcedas. Sed nec¬
cum hereticis tibi. nec cũ catho¬
licis plena discordia ẽ. Illi in õi¬
b iustis hoũm oꝑib. libere
uoluntatis tuentur exordia.

Expanded text:
escendens a Patre luminum, qui et incipit quae bona sunt, et exsequitur et consummat in nobis. Doctor catholice, cur professionem tuam deseris? Cur ad fumosam falsitatis caliginem, relicta serenissimae veritatis luce, devolveris? Quod in petentibus, quaerentibus, pulsantibusque miraris, cur non eidem gratiae, quae desideratur, ascribis? Vides bonos conatus, pia studia, et dubitas esse Dei dona? Latuerit opus gratiae, donec fides insita cogitationis claudebatur arcano: at ubi supplex oratio, ubi diligens inquisitio, ubi apparet crebra pulsatio, quare non ex qualitate operis subministrationem intelligis incitantis? Pelagianorum calumnias praecavere existimas, si quod in universitate vocatorum sentiendum est, id nobis in portione cum haereticis tibi, nec cum Catholicis plena concordia est. Illi in omnibus justis hominum operibus liberae voluntatis tuentur exordia:
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ ñ inuenio. falso ergo seđm hãc
definitionẽ ante dixisti. non solum
actuũ: uerũ etiã cogitationũ bona¬
rum ex dõ esse principiũ. ꝗet incip̃
que bona sunt et ex sequitur et c̃su¬
mat in nob. sed hoc nullomõ ex ali¬
qua parte potest ẽẽ falsum. Cui¬
nequaquã inferri contraria debu¬
erunt. ut quod recte ꝓfessus es
ex gr̃a inciꝑe. id postea c̃firmares
ꝑ nature bonũ. et ꝑ liberũ arbi¬
triũ nos habere. Dixit quidem
beatus apłs. Uelle enĩ adiacet
michi. ꝑficere autẽ bonũ ñ inuenio ⁊
idem dixit. ñ ꝗa idonei sumus
cogitare aliꝗd ex nob̾ ipsis. sed¬

Expanded text:
n eodem . Falso ergo secundum hanc definitionem ante dixisti non solum actuum, verum etiam cogitationum bonarum ex Deo esse principium, qui et incipit quae bona sunt, et exsequitur et consummat in nobis, sed hoc nullo modo ex aliqua parte potest enequaquam inferri contraria debuerunt, ut quod recte professus es ex gratia incipere, id postea confirmares per naturae bonum et per liberum arbitrium nos habere. Dixit quidem beatus Apostolus, Velle enim adjacet mihi, perficere autem bonum non invenio: sed idem dixit, Non quia idonei sumus cogitare aliquid a nobis
Abbreviated transcription (Latin):
Utꝙ hoc cõpositionis suȩ pocu¬
lũ. securis auditorib ꝓpinaret :
exẽplis uoluit colorare quod
miscuit. Ait enĩ. Si enĩ dixerimꝰ
nr̃m ẽẽ bone principiũ uolun¬
tatis. quid fuit inꝑsecutore pa-¬
ulo: quõd in publicano matheo:
Quorũ unus cruori ac supplicu
innocentũ. Alius uiolentiis ac
rapinis publicis incubans: attra¬
hitur ad salutẽ. Sin uõ gr̃a dĩ sẽꝑ
inspirari bone uoluntatis prin¬
cipia dixerimus ꝗd de zocheifide
ꝗd de illis incruce latronis pie¬
tate dicemus: ꝗ desiderio suo uĩ

Expanded text:
utque hoc compositionis suae pocuutque hoc compositionis suae poculum securis auditoribus propinaret, exemplis voluit colorare quod miscuit. Ait enim: Si enim dixerimus, nostrum esse bonae principium uoluntatis, quod fuit in persecutore Paulo, quod in publicano Matthaeo, quorum nans cruori ac suppliciis innocentum, alius uiolentiis ae rapinis publicis incubans adtrahitur ad salutem ? sin nero a gratia dei semper inspirari bonae uoluntatis principia dixerimus, quid de Zaeehaei fide, quid de illius in cruce latronis pietate dicemus, qui desiderio suo ui
Abbreviated transcription (Latin):
Quid de elisarũ argum̃tationum
ratiunculis fracta studes arma
colligere: Quid cineres ex tincti
dogmatis refouendo.deficientis
fumi nitorẽ in rediuiuã flãmã co¬
naris accendere: Nonẽ periculũ
liberi arbitrii gr̃a dei. nec uoluntas
aufertur cũ ipsa bene uelle gene¬
ratur. Nam si dõ non putanda est
ñr̃a: quia formatur. regitur. ordi¬
natur. imbuitur: spoliantur lib̾ta¬
tate filiũ dei. ꝗa aguntur spũ dei.
ꝑdunt uigorẽ rationalis animi.
et oĩ uoluntarie de uotionis lau¬
de priuantur. Quib datur sp̃s
sapientiȩ et intellectus c̃silu et
fortitudinis. scientiȩ et pietatis.
ac timoris dñi. Prorsus qui his
reformationib se ñ putant in¬
digere de ueteris morbi c̃sue¬
tudine infrenesim transierunꝰ.
Respuentes remediũ. clamant.
insaniunt. reluctantur. Sedsi re¬
ꝓmissionis sunt filii: quiescunt.
ꝗut uitiũ uitio pelleret. et erro¬
rorẽ errorẽ curaret: c̃trarias sibi
definitiones noua arte c̃fudit.

Expanded text:
Quid de elisarum argumentationum ratiunculis fracta studes arma colligere? Quid cineres exstincti dogmatis refovendo deficientis fumi nidorem in redivivam flammam conaris accendere? Non est periculum liberi arbitrii ex gratia Dei, nec voluntas aufertur cum in ipsa bene velle generatur. Nam si ideo non putanda est nostra, quia formatur, regitur, ordinatur, imbuitur, spoliantur libertate filii Dei, qui aguntur Spiritu Dei , perdunt vigorem rationalis animi, et omni voluntariae devotionis laude privantur, quibus datur Spiritus sapientiae et intellectus, consilii et fortitudinis, scientiae ac pietatis, et timoris Domini . Prorsus qui his reformationibus se non putant indigere, de veteris morbi consuetudine in phrenesim transierunt; respuunt remedium, clamant, insaniunt, reluctantur. Sed si promissionis sunt filii, quiescent, qui ut vitium vitio pelleret, et errorem errore curaret, contrarias sibi definitiones nova arte confudit;
Abbreviated transcription (Latin):
et uelle et ꝑficere ꝓbona uolun¬
tate. Non ergo apłs sibi contranꝰ
ẽ. sed cũ donatũ nob̃ fuerit bonũ
uelle. non statĩ inuenimus et fa¬
cere. nisi querentib. petentib.atq
pulsantib. ꝗdedit desiderium
pret effectũ. Uox nãq ista dicen¬
tis. uelle enĩ adiacet michi. ꝑfice¬
re autẽ bonũ ñ inuenio: uocati ẽ

Expanded text:
et velle, et operari pro bona voluntate . Non ergo apostolus sibi contrarius est. Sed cum donatum nobis fuerit bonum velle, non statim invenimus et facere, nisi petentibus, quaerentibus, atque pulsantibus, qui dedit desiderium, praestet effectum. Vox namque ista dicentis: Velle enim adjacet mihi, perficere autem bonum non in
Abbreviated transcription (Latin):
sine eius auxilio ullatenus que¬
unt. In septimo autẽ capitulo¬
generalem uolens ostendere
hoĩum pretermittat: et rebelles
quoq auersosq non deserat.
est erga creaturã suã pietas erea¬
toris: ut non solum comitet᷑
eam: sed etiã precedat iugiter
puidentia. In quo potest uide¬
ri obhoc comitẽ dixisse ꝓui¬
dentiã : quia etiã deserentes.
se. plerũꝙ non deserat. uel
quia om̃s quos preuenit. eos¬
dem etiã subsequatur. Seꝗtur.
autẽ diẽs. qui eũ in nob̾ ortũ

Expanded text:
sine ejus auxilio ullatenus quesine ejus auxilio ullatenus queunt . 5. In septimo autem capitulogeneralem volens ostendere hominem praetermittat, et rebelles quoque adversosque non deserat: est erga creaturam pietas Creatoris, ut non solum comitetur eam, sed etiam praecedat jugiter providentia. In quo potest videri, ob hoc comitem dixisse providentiam, quia etiam deserentes se plerumque non deserat; vel quia omnes quos praevenit, eosdem subsequatur. Sequitur autem dicens: Qu
Abbreviated transcription (Latin):
bona sunt et exsequitur. et c̃su¬
mat in nobis dicente apło. Qui
dat sem̃ seminanti. et panẽ ad
manducandum pr̃abit. et cre¬
scere faciet fructus iustitiȩ ur̃e.
Hic nequis putaret nichil suꝑeẽ¬
ꝑ quod liberũ ageretur arbitriũ
non inrationabiliter adiecit qđ
ꝓbarei non auferri illud his
donis. sed potius roborari. nisi
reuolutũ ad iniquitates suas:
ab auxilio dei se malit auerte.
trahentẽ nos gr̃a dei humiliter
subsequamur.Ne dura ceruice
et incircũcisis ut seriptũ ẽ auri¬
b. eidem resistentes. ꝑ ieremiam
mereamur audire.Nũquid ꝗ cadit
non resurget : aut qui aduersus
ẽ non reuertetur: Quare gͦ
aduersus ẽ ppłs iste in ierłm
auersione contentiosa: Indura¬
uerunt ceruices suas et noluer̃
reuerti. et infra. Cum oĩa uirtutũ
studia. dei gr̃a indigere docius¬
set. ꝓbabiliter ad didit dicens.
Que om̃ia sicut desiderari anob̃
iugter absq diuina inspiratioe
non possunt : itane ꝑfici ꝗdem

Expanded text:
bona sunt, et exsequitur, et consummat in nobis, dicente Apostolo: « Qui dat semen seminanti, et panem ad manducandum praestabit, et crescere faciet fructus justitiae vestrae » . Hic ne quis putaret, nihil superesse quod per liberum ageretur arbitrium, non irrationabiliter adjecit quo probaret, non auferri illud his donis, sed potius roborari, nisi revolutum ad iniquitates suas ab auxilio Dei se mallet avertertrahentem nos gratiam Dei ut humiliter subsequamur, vel certe dura cervice et incircumcisis, ut scriptum est, auribus eidem resistentes , per Jeremiam mereamur audire, « Numquid qui cadit, non resurget? aut qui aversus est, non revertetur? Quare ergo aversus est populus iste in Jerusalem aversione contentiosa? Induraverunt cervices suas, et noluerunt reverti » . Item infra, cum omnia virtutum studia Dei gratia indigere docuisset, probabiliter addidit, dicens: Quae omnia, sicut desiderari a nobis jugiter absque divina inspiratione non possunt, ita ne perfici quidem
Abbreviated transcription (Latin):
cum ipsa in profundũ miseriȩ suȩ
decidit: ubi eã priusquã amedico
notitiã suȩ calamitatis accipiat ia¬
cere delectat: Amantẽ errores
suos et amplectentẽ falsa ꝓueris :
Cuius salus prima ẽ ut sibi incipiat
displicere. et uetustatẽ suȩ debilita¬
tis odisse. Sequens uõ ẽ. ut et sanari
desideret. et aquo sananda sit noue¬
rit. Quȩ curationẽ ipsius sic p̃cedin᷑:
ut ei ab illo qui egrã curaturus sit in¬
serantur. Ne cũ ei ullomodo hȩc fru¬
stra in esse possint: merito uideat᷑
saluata ñ gr̃a. De inde adicis. Ut aut̃
euidentius clareat. etiã ꝑ nature
bonũ qđ beneficio creatoris indultũ

Expanded text:
cum ipsa in profundum miseriae suae cum ipsa in profundum miseriae suae decidit, ubi eam, priusquam a medico notitiam suae calamitatis accipiat, jacere delectat, amantem semper errores suos, et amplectentem falsa pro veris. Cujus prima salus est, ut sibi incipiat displicere, et vetustatem suae debilitatis odisse: sequens vero est, ut et sanari desideret, et a quo sananda sit noverit. Quae curationem ipsius sic praecedunt, ut ei ab illo, qui aegram sanaturus est, inserantur: ne, cum ei nullo modo haec frustra inesse possint, merito videatur salvata, non gratia. 12. Deinde adjicis : Ut autem evidentius clareat, etiam per naturae bonum, q
Abbreviated transcription (Latin):
actuũ uerũ etiã cogrationũ bo¬
narũ ex dõẽẽ principiũ: qui et
incipit que bona sunt. et ex¬
sequitur et consumat in nobis.
Ecce hic enã si bonis ceptis ne¬
cessariũ dei fateris auxiliũ: ipsos
tam̃ laudabiles motus. appeti¬
tusꝙ uirtutũ. remota gr̃a dei nu¬
de libertatis asscribis arbitrii.
ut boni salubresq conatus ne¬
queant quidem proficere nisi
deus adiuuet. possint tamen
etiã si non adõ inspirentur inci
finias: quid hoc ex libero arbi¬
trio habeat quid sumat ex gr̃a¬
dei: addis et dicis. Nec enĩ cũ
uoluerit quis sanitate ꝑfruitur.
aut de egritudinis morbo ꝓar
bitrii sui desiderio liberatur. Do¬
ces ergo non posse quidẽ hõẽm
ꝑsemetpsum apprehendere sa¬
nitatẽ : sed habere eũ a semetipso
desideriũ sanitatis . Et sua tantum
sponte uenire ad medicũ: ñ etiã
hoc ipsum medici ẽẽ quod ueniat.
Quasi uõ aĩa ipsa ñ langueat. et
corpori suo remediũ sana ꝓspici¬
at. At quin totus homo ex ipsa et

Expanded text:
cogitationum bonarum ex Deo esse principium; qui et incipit quae bona sunt, et exsequitur, et consummat in nobis? Ecce hic etiamsi bonis coeptis necessarium Dei fateris auxilium: ipsos tamen laudabiles motus appetitusque virtutum, remota gratia Dei nudae libertati adscribis arbitrii: ut boni salubresque conatus nequeant quidem proficere, nisi Deus adjuvet; possint tamen, etiamsi non a Deo inspirentur, incifinias, quid homo ex libero arbitrio habeat, quid sumat ex gratia, addis, et dicis: Nec enim cum voluerit quis, sanitate perfruitur, aut de aegritudinis morbo pro arbitrii sui desiderio liberatur. Doces ergo, non posse quidem hominem per semetipsum apprehendere sanitatem, sed habere eum a semetipso desiderium sanitatis; et sua tantum sponte venire ad medicum, non etiam hoc ipsum medici esse, quod veniat. Quasi vero anima ipsa non langueat, et corpori suo remedium sana prospiciat. Atqui totus homo ex ipsa et
Abbreviated transcription (Latin):
nis plurima testimonia: ꝗb nũc
ualidũ. nunc infirmũ liberũ arbi¬
triũ demonstretur. Quasi ꝗdam
sint qui ꝓprus uirib impleant.
quod alii facere ñ dõ adiuuante
non possint.Aut ab aliud homo
accipiat preceptũ nisi ut diuinũ
querat auxiliũ. Concludis ergo
et dicis. Et ita sunt quodã modo
indiscrete ꝑmixta atq confusa. ut
ꝗdẽ ex quo pendeat inter multoᷤ
magna questione uoluatur id est

Expanded text:
nis plurima testimonia, quibus nunc validum, nunc infirmum liberum arbitrium demonstretur: quasi quidam sint, qui propriis viribus impleant, quod alii facere, nisi Deo adjuvante non possunt; 318 aut ob aliud homo accipiat praeceptum, nisi ut divinum quaerat auxilium. Concludis ergo, et dicis : Et ita sunt haec quodammodo indiscrete permista atque confusa, ut quid ex quo pendeat, inter multos magna qu
Abbreviated transcription (Latin):
uersitatẽ : introducitur defi¬
nitio qua doceatur multos ad
gr̃am uenire sine gr̃a. et huic
affectũ petendi. querendi.¬
atꝙ prilsandi. habere quosdã
de uigilantia libere uolunta¬
tis. Quȩ tam̃ in aliis tanta a¬
uersione obcȩcata ꝑhibetur:
ut nullis coartationib sit re¬
uocabilis: nisi ꝑuim trahentiᷤᷤ
in uta ducatur. quasi in toto
multiformis gr̃e oꝑe hoc in oi¬
um agatur animis: ut ex nolen¬
tib fiant uolentes. Aut quis¬
quã exhis ꝗ iã iudicio rationis
utuntur. possit fidẽ nisi uolun¬
tate susciꝑe. Unde tã meptũ ẽ
dicere quod quis quã ad partici¬
pationẽ gr̃e tendat inuitus quã
adserere quod ullus ad eã non
spũ dei ueniat incitatus. Cito
ergo hic disputatur p̃misse de¬
finitionis oblitus ẽ. cito ad sen¬
tentia sua instabilitate. leuita¬
te discessit. Dixerat enĩ regula¬
riter ñ solũ actuũ uerũ etiam
cogitationũ bonarũ ex dõ esse

Expanded text:
versitatem introducitur defiversitatem introducitur definitio, qua docetur multos ad gratiam venire sine gratia, et hunc affectum petendi, quaerendi, pulsandi, habere quosdam de vigilantia liberae voluntatis: quae tamen in aliis tanta aversione obcaecata perhibetur, ut nullis cohortationibus sit revocabilis, nisi per vim trahentis invita ducatur. Quasi non toto multiformis gratiae opere hoc in omnium agatur animis, ut ex nolentibus fiant volentes; aut quisquam ex his qui jam judicio rationis utuntur, possit fidem nisi voluntate suscipere. Unde tam ineptum est dicere quod quisquam ad participationem gratiae tendat invitus, quam asserere quod ullus ad eam non Spiritu Dei veniat incitatus. 7. Cito ergo hic disputator praemissae definitionis oblitus est, cito a sententia sua instabili levitate dissensit. Dixerat enim regulariter, Non solum actuum, verum etiam cogitationum bonarum ex Deo esse
Abbreviated transcription (Latin):
rigit ad salutẽ. increm̃tũ tri¬
buens ei quã uel ipse plantau.
uel nr̃o conatu uiderit emer¬
sisse. Et hic potest adhuc di¬
cere illius se ortũ bone uolun¬
tatis significasse: ciius adeo
sint plantata uel inspirata
principia. ꝗa ab illuminatis
ĩa cordib possint salubres
pdire conatus. qui idõ ipsiuᷤ
iam bonorũ conatuũ accepit
facultatẽ. et eorũ semina ad
suum referantur auctorẽ. sed
capitulo nono subdit et dicit.
Unde non facile humana ratio¬
ne discernitur quẽ admodum
dñs petentib tribuat: aqueren¬
tib inueniatur aꝑiatq pulsan¬
tib. Et rursus inueniatur a
non querentib se: palã apareat
inter illos qui illum non int̾¬
rogabant. Tota die expan¬
dat manus suas ad ppłm non
credentẽ : sed contradicentem.
resistentes a longe positos uocz
inuitos attrahat ad salutẽ. Pec¬
care cupientib explende copiã
subtrahat uoluntatis ad neꝗtrã
ꝓꝑantib benignus existat. Iã
hic quasi ꝑ inscruptabilẽ di¬

Expanded text:
rigit ad salutem, incrementum tribuens ei, quam vel ipse plantavit, vel nostro conatu viderit emersisse. Et hic potest adhuc dicere, illius se ortum bonae voluntatis significasse, cujus a Deo sint plantata vel inspirata principia: quia ab illuminatis jam cordibus possint salubres prodire conatus, qui ideo ipsius jam bonorum conatuum acceperit facultatem, eorumque semina ad suum referantur auctorem. 6. Sed in capitulo nono subdit, et dicit: Unde non facile humana ratione discernitur, quemadmodum Dominus petentibus tribuat, a quaerentibus inveniatur, aperiatque, pulsantibus: et rursus, inveniatur a non quaerentibus se, palam appareat inter illos qui illum non interrogabant; tota die expandat manus suas ad populum non credentem sibi et contradicentem , resistentes ac longe positos vocet, invitos attrahat ad salutem, peccare cupientibus explendae copiam subtrahat voluntatis, ad nequitiam properantibus benignus obsistat. Jam hic quasi per inscrutabilem di
Abbreviated transcription (Latin):
cuius prenotatio ẽ de ꝓtectio¬
ne dei: uir quidam sacerdota¬
lis. ꝗ disputandi usus inter eos
quib detegit expellit: abba¬
tem quendam introducat de
gratia dei et libero arbitrio dis¬
gotium : qui forte tales opiniones
suas: aut negando refutaret. aut
corrigendo dilueret. ed cũ isto
qui ad instrumtũ iniicorũ gr̃e
dei: talem studiuit ꝓferre do¬
ctrinã. quȩ tam̃ inter initia dis¬
putationis: aueritatis pietate ñ
dissonat. et iusto honorari p̃co¬
nio mereretur. nisi precipiti le¬
uiꝙ progressu ab inchoata re¬
ctitudine deiuaret. Nam post
cõparationẽ agricolȩ cui for¬
mam sub gr̃a ac fide uiuentis
aptaunt. et cuius infructuosũ
ẽẽ dixit laborẽ nisi ꝑ oĩa dei au¬
xilio iuuaretur. intulit defini¬
tionẽ catholicissimã dicens. Qui¬
b manifeste colligitur. ñ solũ
actuũ. uerũ etiã cogitationum

Expanded text:
cujus praenotatio est, De protectiocujus praenotatio est, De protectione Dei, vir quidam sacerdotalis, qui disputandi usu inter eos, quibuscum degit, excellit, abbatem quemdam introducit de gratia Dei et de libero arbitrio disgotium, qui forte tales opiniones suas aut negando refutaret, aut corrigendo dilueret; sed cum isto qui ad instrumentum inimicorum gratiae Dei talem studuit proferre doctrinam. 4. Qui tamen inter initia disputationis a veritatis pietate non dissonat, et justo honorari praeconio mereretur, nisi praecipiti laevoque progressu ab inchoata rectitudine deviaret. Nam post comparationem agricolae, cui formam sub gratia ac fide viventis aptavit, et cujus infructuosum esse dixit laborem, nisi per omnia Dei auxilio juvaretur, intulit definitionem catholicissimam, dicens : Quibus manifeste colligitur, non solum actuum, verum etiam cogitati