comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iohannes dicit maria magdalene sine dubio cum¬
ceteris mulieribque dommno mruustrauerant plu¬
rimum dilectione feruentior: ut non in merito iohã¬
nes solam commemoret tacitis eis que cum illa fue¬
runt sicut aln testantur. Uenit gͦ et ut iidit lapi¬
dem surblatum a monumento: antequã aliquid
diligentius inspiceret. non dubitans ablatum in
petro atq ip̃i iohãm. Ip̃e enim discipulus queni
amabat ihs. At illi currere ceperut ad monuẽ¬
tum. Et prenemens iohannes malmainit se. et ui¬
dit posita lintheanima nec intrauit. Petrus ãt
consecutus intrauit ĩ monumentum. et uidit li¬
tlxamma posita. et sudarium quod fuerat super
caput enis non cum linteaminib positum: sed seꝑa¬
ratim inuolutum. Denide et iohannes intrauit. et ui¬
dit sumiliter. et credidit. quod maria dixerat. sublatũ
ẽẽ dominum de monumento. Nondum enun sciebat
scripturas. quia oportebat eum a mortius resurg̾e̾.

Expanded text:
Iohannes dicit, Maria Magdalene sine dubio Iohannes dicit, Maria Magdalene sine dubio ceteris mulieribus, quae domino ministrauerant, plurimum dilectione feruentior, ut non inmerito Iohannes solam commemoraret tacitis eis quae cum illa fuerunt, sicut alii testantur. uenit ergo et uidit lapidem sublatum a monumento, antequam aliquid diligentius inspiceret, non dubitans ablatum indPetro adque ipsi Iohanni. ipse est enim discipulus, quem amabat Iesus. at illi currere coeperunt ad monumentum et praeueniens Iohannes inclinauit se et uidit posita linteamina nec intrauit: Petrus autem consecutus intrauit in monumentum et uidit linteamina posita et sudarium, quod fuerat super caput eius, non cum linteaminibus positum, sed separatim inuolutum. deinde et Iohannes intrauit et uidit similiter et credesse Dominum de monumento. Nondum enim sciebant Scripturas, quia oportebat eum a mortuis resurgere.
Abbreviated transcription (Latin):
um meum et deum urm̃. Uenit maria magda¬
lene admincians discipulis quia uidi dominum.
et hec dixit mͥ. In hac iohamnus narratione dies
uel tempus quo uentũ ẽ ad monuimentum cum
ceteris conuenit. Illud etiam quod duo angelidi¬
si sunt.concordat cum luca. Sed quod ille stantd
dicit Angelos iusos ilte autem sedentes. et cete¬
ra que illi non dicunt quomodo hic possint in¬
telligi non discrepare a ceteris. et quo ordine
gesta suit: insi diligenter considerentur repugnancia
possunt uideri. Quapp̃ hec omina que cirta tempꝰ
resurrectionis domiui facta sunt. secundum ominũ
euangelistarum testimoma in una quadam nar¬
ratione quantum uos dominus adniuerit. quẽ ad¬
modum geri potuerit ordinemus.
eina sabbati diluculo sicut omnes consentiũt
uentum ẽ ad monuimentum. Iam factum erat
quod solus matheus cominemorat de terre motu ⁊
lapide reuoluto. conterritisq custodib. ita ut in ꝑ¬
te aliqua uelut mortui iacerent. Uenit autẽ sicut

Expanded text:
um meum et ad deumuestrum. uenit Maria Magdalene adnuntians discipulis: quia uidi dominum et haec dixit mihi. in hac Iohannis narratione dies uel tempus, quo uentum est ad monumentum, cum ceteris conuenit; illud etiam, quod duo angeli uisi sunt, concordat cum Luca; sed quod ille stantes dicit angelos uisos. iste autem sedentes. et cetera, quae illi non dicunt. quomodo hic possint intellegi non discrepare a ceteris et quo ordine gesta sint, nisi diligenter considerentur, repugnantia possunt uideri. Quapropter haec omnia, quae circa tempus resurrectionis domini facta sunt, secundum omnium euangelistarum testimonia in una quadam narratione, quantum nos dominus adiuuerit, quemadmodum geri potuerint, ordinemus. prima sabbati diluculo, sicut omnes consentiunt, uentum est ad monumentum. iam factum erat, quod solus Mattheus commemorat de terrae motu et lapide reuoluto conterritisque custodibus ita, ut in parte aliqua uelut mortui iacerent. uenit autem, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
resurgere. Et recordate sunt uerborum enis.⁊
regresse a monumento. nunciauerunt hec oĩa
illis undecim et ceteris om̃rb. Quomõdo ergo
singuli uisi sunt sedentes. unus secundum ma¬
theum foris super lapidem. et alter secundum
marcum intus a dextris. cum secundum lucã
duo steterunt secus illas ꝙͣuis similia dixerĩt.
Possumus quidem adhuc intelligere unum ã¬
gelum insum a mulierib et secundum mathe¬
um et secundum marcum sicut supradiximꝰ.
ut eas ingressas in monumentum sic accipiamus.
inaliquod scilicet spacium quod erat aliqua. ma¬
ceria cõmunitum ut intrari posset ante illum
saxeum sepulchri locum. atq ibi uidisse angelũ
sedentem suꝑ lapidem reuolutum a monumento
sicut dicit matheus: ut hoc sit sẽdentem a dextͥs.
quod dicit marcus. Deinde intus abeis dum in¬
spicerent locum in quo iacebat corpus domimi.
uisos alios duos angelos stantes sicut dicit lucas
simiba locutos. ad earum exhortandum aminũ
et adedificandam fidem. S udeamus et illa

Expanded text:
nt uerborum eius. et egressae a monumento nuntiauerunt haec omnia illis undecim et ceteris omnibus. quomodo ergo singuli uisi sunt sedentes, unus secundum Mattheum foris super lapidem et alter secundum Marcum intus a dextris, cum secundum Lucam duo steterint secus illas, quamuis similia dixerint? possumus quidem adhuc intellegere unum angelum uisum a mulieribus et secundum Mattheum et secundum Marcum, sicut supra diximus, ut eas ingressas in monumentum sic accipiamus, in aliquod scilicet spatium, quod erat aliqua maceria communitum, ut intrari posset ante illum saxeum sepulchri locum. adque ibi uidisse angelum sedentem super lapidem reuolutum a monumento, sicut dicit Mattheus, ut hoc sit sedentem a dextris, quod dicit Marcus, deinde intus ab eis, dum inspicerent locum, in quo iacebat corpus domini, uisos alios duos angelos stantes, sicut dicit Lucas. similia locutos ad earum exhortandum animum et aedificandam fidem. Sed uideamus et illa
Abbreviated transcription (Latin):
lis enis quia resurrexit. et ecce precedit uos inga¬
lileam. ibi eum idebitis. Ecte predixi uobis.
Qͥb sumilia. marcus quo non tacuit. Ad hec
uerba. maria dum fleret. inclinauit se et ꝓspexͥ
in. monumentum. Et iuidit duos angelos sicut dic̾
iohannes malbis sedentes. Unum ad caput et uñĩ
ad pedes. ubi positum fuerat corpus ibũ. Dicunt
ei illi. Mulier quid ploras: dicit eis Qͥa tulerũt
dominum meum. et nescio ubi posuerunt eum.
Hinc intelligendi sunt surrexisse angeli. ut ctiã
stantes uiderentur sicut eos lucas uisos finsse cõ¬
memorat. et dixisse secundum eundẽ lucam tmẽ¬
tib mmuilierib et multum in t̾ram declinantib.
Qͥd queritis iuuentẽ cum mortius. Non ẽ hic.

Expanded text:
 quia surrexit; et ecce praecedit vos in Galilaeam, ibi cum videbitis; ecce dixi vobis » : quibus similia Marcus quoque non tacuit. Ad haec verba Maria dum fleret, inclinavit se et prospexit in monumentum, et vidit duos angelos, sicut dicit Joannes, in albis sedentes; unum ad caput, et unum ad pedes, ubi positum fuerat corpus Jesu. « Dicumulier, quid ploras? dicit eis: quia tulerunt dominum meum et nescio, ubi posuerunt eum. hic intellegendi sunt surrexisse angeli, ut etiam stantes uiderentur, sicut eos Lucas uisos fuisse commemorat, et dixisse secundum eundem Lucam timentibus mulieribus et uultum in terram declinantibus: quid quaeritis uiuentem cum m
Abbreviated transcription (Latin):
Mulierecce filius tuus. Deinde dicit discipu. lo.
Ecce mr̃ tua. Et ex illa hora accepit eam disci¬
pulus in suã. Qua in re insi aꝑtissime matheꝰ
quoq et lucas mariam magdadene nommassẽt.
possemus dicere alias a longre. Alias uixta crucẽ
fuisse. Nullus enm eoꝵ pret̾ iohẽm. mrẽm dñi
cõmemorauit. Nunc ergo quomodo intelligit᷑
eadem maria magdalene et a longe stetisse. cũ
alns mulierib sicut matheus et lucas dicunt.
et iuxta crucem fuisse sicut iohẽs dicit. insi quia
in tanto int̾uallo erant ut ⁊ iuxta dici possent.
quia in conspectu enis presto aderant. et a lon¬
ge in comparatione turbe propiqunis curũ¬
stantis cum centurione et militib: Possimus
etiam intelligere qd̾ ille que simui aderant cu
matre dñi.postquam eam discipulo cõmendauit
abire iam ceperant. ut a densitate turbe se egxl¬
erent. et cetera que facta sunt longius intuerẽt.
ut ceteri euangeliste qui post mortem domi eas cõme¬

Expanded text:
mulier, ecce filius tuus. deinde dicit discipulo: ecce mater tua. et ex illa hora accepit eam discipulus in sua. qua in re nisi apertissime Mattheus quoque et Lucas Mariam Magdalenen nominassent, possemus dicere, alias a longe, alias iuxta crucem fuisse. nullus enim eorum praeter lohannem matrem domini commemorauit. nunc ergo quomodo intellegitur eadem Maria Magdalene et a longe stetisse cum aliis mulieribus, sicut Mattheus et Lucas dicunt, et iuxta crucem fuisse, sicut Iohannes dicit, nisi quia in tanto interuallo erant, ut et iuxta dici possent, quia in conspectu eius praesto aderant, et a longe in conparatione turbae propinquius circumstantis cum centurione et militibus? possumus etiam intellegere, quod illae quae simul aderant cum matre domini, postquam eam discipulo commendauit, abire iam coeperant, ut a densitate turbae se exuerent, et cetera quae facta sunt longius intuerentur, ut ceteri euangelistae qui post mortem domini eas comme
Abbreviated transcription (Latin):
intelligendum ẽ istum fiducia dignitatis hoc fecis¬
se: qua preditus poterat famihariter intrare ad
pilatum. In extremo autem illo officio fimeri ex¬
hibendo munus curasse de nideis: quãius solet n
denimo audiendo corum numicicias deuitare.

Expanded text:
intellegendum est istum fiducia dignitatis hoc fecisintellegendum est istum fiducia dignitatis hoc fecisse, qua praeditus poterat familiariter intrare ad Pilatum. in extremo autem illo officio funeri exhibendo minus curasse de Iudaeis, quamuis soleret in domino audiendo eorum inimicitias
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate ndee. qui expectabat et ip̃e regnum dei.
Hic accessit ad pilatum. et pecut corpus ihũ. Iohã¬
nes autem postea quam narrauit de crurib fractis
corum qui cum domino cructfixi erant. et de latere
domim lancea ꝑcusso quod totum solus dixit: sub
iungit etiam de ioseph consentiens ceteris. ita nar¬
rans. Post hec autem rogaut pilatum ioseph ab
arimathia eo quod eẽt discipilus ihũ. occultus
autem propter metum iudeoꝵ: ut tolleret corpꝰ
ihũ. Et ꝑunsit prlatus. enit ergo et tulit cor¬
pus ihũ. In hoc nichil existit in quo aliquis coꝵ
alicii repugnare uideatur. Sed al iquis forsitã
querat quomiodo a semetipõ iohes ip̃e non discre¬
pet. contestans cum ceteris quod ioseph petiuerit
corpus ihũ. et solus dicens qd̾ occultus fuisset di¬
scipulus donnni propter metum indeoꝵ. Merito
enim mouet.cur ille qui propter timorẽ occultꝰ
discipin us. ausus sit petere corpus eius. quod muil¬
lus eoꝵ qui eum palam sequebant̾ anderet. Sed

Expanded text:
itate Iudaeae. qui expectabat et ipse regnum dei, hic accessit ad Pilatum et petit corpus Iesu. Iohannes autem, posteaquam narrauit de cruribus fractis eorum qui cum domino crucifixi erant et de latere domini lancea percusso, quod totum solus dixit, sic iungit etiam de Ioseph, consentiens ceteris, ita narrans: post haec autem rogauit Pilatum Ioseph ab Arimathia — eo quod esset discipulus Iesu, occultus alatus. uenit ergo et tulit corpus Iesu. in hoc nihil exstat, in quo aliquis eorum alicui repugnare uideatur. sed aliquis forsitan quaerat, quomodo a semet ipso Iohannes ipse non discrepet, contestans cum ceteris, quod Ioseph petiuerit corpus Iesu, et solus dicens, quod occultus fuisset discipulus domini propter metum Iudaeorum. merito enim mouet, cur ille qui propter timorem occultus discipulus erat ausus sit petere corpus eius, quod nullus eorum qui eum palam sequebantur auderet. sed
Abbreviated transcription (Latin):
sindonem et deponens eum iuoluit findone. Et
posint eum in monumento quod erat excisum de
petra et aduoluit lapidem ad ostium monumẽ¬
ti. lucas sic. Et depositum inuoluit in sindone. ⁊
posit eum in monuimento in quo. in quo non¬
dum quisquã positus fuerat. Ex his trib. milla
questio dissensionis oriri potest. Iohannes auten
sepulturam domini non a solo ioseph. sed a n¬
chodemo quoq curatã fuisse cõmemorat. Conseq̃n¬
ter enim a nichodemo incipiens ita narrat. e¬
int autem et nnchodemus qui uenerat ad ihm̃
nocte pͥmum. ferens mixturam mirre et aloes
quasi libras centum. Denide sequitur admugẽs
ipm ioseph. et dicit. Acceperunt gͦ. corpus ihũ. et
ligauerunt eum lintheis cum a romatib sicut
mos uideis ẽ sepelur. Erat autem in loco ubi

Expanded text:
indone et posuit eum in monumento, quod erat excisum de petra, et aduoluit lapidem ad ostium monumenti. Lucas sic: et depositum inuoluit in sindone et posuit eum in monumento exciso, in quo nondum quisquam positus fuerat. ex his tribus nulla quaestio dissensionis oriri potest. Iohannes autem sepulturam domini non a solo Ioseph, sed a Nicodemo quoque curatam fuisse commemorat. consequenter enim a Nicodemo incipiens ita narrat: uenit autem et Nicodemus, qui uenerat ad Iesum nocte primum, ferens mixturam murrae et aloes quasi libras centum. deinde sequitur adiungens ipsum Ioseph et dicit: acceperunt ergo corpus Iesu et ligauerunt eum linteis cum aromatibus, sicut mos Iudaeis est sepelire. erat a
Abbreviated transcription (Latin):
nter hec uenit in manus meas quidam ser¬
mo arrianorum. sine nomine auctoris sui.
huit petente atq instante qui eum michi miserat qͣ¬
ta potin etiam breuitate et celeritate respondi. ad¬
nincto eodem sermone a capite responsionis mec. et
adhibitis ad singula mimeris quib inspectis quid cui
loco responderim: facile possit aduerti. Hic liber post
eorum sermonem quia capite adiunctus ẽ sic incipit
mitem ualerium cum audissem pelagiauo.¬
Seĩ nescio quid scripluse de nobis. quod scilicet impa¬
as danarennus asserendo originale peccatum. quo:
librorum titulus ẽ. de mipcns et concupiscencia.
Bonitatem quippe defendinnus iipciarum. ne
putaretur earum eẽ uicium concupiscencia carnis.¬

Expanded text:
nter haec uenit in manus meas quidam sermo Arrianorum sine nomine auctoris sui. huic petente atque instante, qui eum mihi miserat, quanta potui etiam breuitate et celeritate respondi adiuncto eodem sermone a capite responsionis meae et adhibitis ad singula numeris, quibus inspectis quid cui loco responderimus facile possit aduerti. Hic liber post eorum sermonem, qui a capite adiunctus est, sic incipit:mitem Valerium, cum audissem Pelagianos ei nescio quid scripsisse de nobis, quod scilicet nuptias damnaremus asserendo originale peccatum. quorum librorum titulus est: de nuptiis et concupiscentia. bonitatem quippe defendimus nuptiarum, ne putaretur earum esse uitium concupiscentia carnis
Abbreviated transcription (Latin):
aduersus cos. unm de gracia xp̃i. alterum de peccato ori¬
ginali. Hoc opus sic incipit. Quantum de nr̃a corpo¬
donatistis habunnus. ornata ẽ nobis necessitas
ꝑgendi in mauritanam cesariensem. ibi apud ip̃a
cesaream emeritum donatistarum ep̃m iudimus.
unum scalicet eorum septem quos prosue cause defen¬
sione delegerant. et qui in eadem causa maxie la¬
borauerat. Que cum illo egerim presentib ep̃is enis¬
dem prouincie et plebe cesariensis eccliẽ. in qua cuu¬
tate et cuus et memoratorum hereticorum ep̃us fuit
ecclĩastica gesta testantur. que in meis hñtur opu¬
sculis. ubi non mueniens quid responderet: totum
sermonem meum quem de solis maximamstis in
auribus enis et omnum qui aderant explicam. tã¬
quam mutus audunt. Hic leber uel hec gesta ita
incipunt. Gloriosissimo honorio aug̾̃. et constan¬

Expanded text:
adversus eos, unum de Gratia Christi, alterum de Peccato Originali. Hoc opus sic incipit: Quantum de vestra corporDonatistis habuimus, orta est nobis necessitas pergendi in Mauritaniam Caesariensem. Ibi apud ipsam Caesaream Emeritum Donatistarum episcopum vidimus, unum scilicet eorum septem quos pro suae causae defensione delegerant, et qui in eadem causa maxime laboraverat. Quae cum illo egerimus praesentibus episcopis ejusdem prouinciae et plebe Caesariensis ecclesiae, in qua ciuitate et ciuis et memoratorum hereticorum episcopus fuit, ecclesiastica gesta testantur, quae in meis habentur opusculis. ubi non inueniens, quid responderet, totum sermonem meum, quem de solis Maximianistis in auribus eius et omnium, qui aderant, explicaui, tamquam mutus audiuit, Hic liber uel haec gesta sic incipiunt: Gloriosissimo Honorio Augusto XII et Constan
Abbreviated transcription (Latin):
an hi qui ex illis fideliter compta crediderunt: dĩna
prouidencia ꝓcuratum est ꝑspiritum sanctum. ut
quibusdam etiam ex illis qui pͥmos aplõs sequebãtur.
non solum annuntiandi. uerum etiam scribendi e¬
uangelium tribueretur auctoritas. Hi sunt marcus
et lucas. Ceteri autem hommes qui de donnui uel de
apłorum actib aliqua scribere conati uel ausi sunt.
non tales sius temporib extiterunt: ut eis fideni
haberet ecclia. atq in auctoritatem canonitam scõꝵ
librorum eorum scripta reciperet. Nec solum quia
illi non tales erant quib narrantib credi oporteret:
sed etiam quia scriptis suis quedam fallaciter indide¬
runt. que catholica atq apostolica regula fidei et sa¬
na doctrina condẽnat. Isti igitur quatuor euangeli¬
ste umuerso terrarum orbe notissum. et obhoc for¬
tasse quatuor. quomam quatuor sunt ꝑtes sunt ꝑtel¬
or bibredre ꝑ cunis uiu̾sitatem xp̃i eccliam dilatari

Expanded text:
an hi, qui ex illis fideliter conperta crediderunt, diuina an hi, qui ex illis fideliter conperta crediderunt, diuina prouidentia procuratum est per spiritum sanctum, ut quibusdam etiam ex illis, qui primos apostolos sequebantur, non solum adnuntiandi, uerum etiam scribendi euangelium tribueretur auctoritas. hi sunt Marcus et Lucas. ceteri autem homines, qui de domini uel de apostolorum actibus aliqua scribere conati uel ausi sunt, non tales suis temporibus extiterunt, ut eis fidem haberet ecclesia adque in auctoritatem canonicam sanctorum librorum eorum scripta reciperet, nec solum quia illi non tales erant, quibus narrantibus credi oporteret, sed etiam quia scriptis suis quaedam fallaciter indiderunt, quae catholica adque apostolica regula fidei et sana doctrina condemnat. Isti igitur quattuor euangelistae uniuerso terrarum orbe notissimi, et ob hoc fortasse quattuor, quoniam quattuor sunt partes orbis terrae, per cuius uniuersitatem Christi ecclesiam dilata
Abbreviated transcription (Latin):
hoc reuelatum atq completum in euangelio demonstrat᷑.
Cuiꝰ pͥmi predicatores apostoli fuerunt. qui dominum
ip̃m et saluatorem nõstrum ihesum xpistum aru¬
etiam presentem in carne uiderunt. Cinꝰ non solum
ea que ex ore enis audita. uel ab illo sub oculis sis o
perata dicta et facta menimierant: uerum etiam
que prius quam illi ꝑ discipulatum adheserunt.
ĩ eius natiuitate. uel infancia. uel puericia. diuim¬
tus gesta et digna memoria. siue abip̃o siue a pa¬
rentib enis. siue a quibuslibet alus certissimis in¬
diciis et fidelissimis testimonus requirere et cogno¬
scere potuerunt: imposito sibi euangelizandi mu¬
nere. generi humano aminciare curarunt. Quoꝵ
quidam hoc est. matheus et iohannes: etiam scrip
ta de illo que scribenda uisa sunt libris singulis edi¬
derunt. Ac ne putaretur quod actinet ad ꝑcipiendũ
et predicandum euangelium. interesse aliquid.
utrum illi annuncient qui eundem domnum hic in
carne apparentem discipulatu famulante secuti sunt.

Expanded text:
hoc redditum adque conpletum in euangelio demonstratur. cuius primi praedicatores apostoli fuerunt, qui dominum ipsum et saluatorem nostrum legum Christum etiam praesentem in carne uiderunt, cuius non solum ea, quae ex ore eius audita uperata, dicta et facta meminerant; verum etiam quae priusquam illi per discipulatum adhaeserant, in ejus nativitate, vel infantia, vel pueritia, divinitus gesta et digna memoria, sive ab ipso, sive a parentibus ejus, sive a quibuslibet aliis, certissimis indiciis et fidelissimis testimoniis requirere et cognoscere potuerunt, imposito sibi evangelizandi munere, generi humano annuntiare curarunt. Quorum quidam, hoc est Matthaeus et Joannes, etiam sta de illo, quae scribenda uisa sunt, libris singulis ediderunt. Ac ne putaretur, quod adtinet ad percipiendum et praedicandum euangelium, interesse aliquid, utrum illi adnuntient, qui eundem dominum hic in carne apparentem discipulatu famulante secuti sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nes. et pro nr̃a quantula cumnq facultate soluunt᷑.
que sunt ommes de scriptura que regnorum appel¬
latur. Harum pͥma ẽ de eo quod scriptum est. Et
insilunt sp̃s dm̃ in saul cum alibi dicatur. et ir¬
ruit sp̃us drũ malus in saul. Quam cum expo¬
nerem dixi. quãius sit in cinusq potestate quid ue¬
lit: non ẽ tamen in cuiusquam potestate quid pos¬
sit. Qd ideo dictum ẽ. quia non dicimus eẽ in po¬
testate ña nͥ quod cum uoluimuis fit. ubi pͥus et
maxime ẽ ip̃m uelle. Sine ullo quippe int̾uallo
temporis presto ẽ uoluntas ip̃a cum uoluns. sedd
hant quoq ad bene iuiuendum desuper accipimꝰ
potestatem: cum preparatur uoluntas a domino.
Secunda questio est. quomodo dictum lit. penitet
me quod constituerĩ regem saul. Tercia utrum
sp̃s numundus qui erat in phitonissa: pot̾it age̾
nt s. aniuel a sanle uideretur et loqueret᷑ cum eo.¬

Expanded text:
nes et pro nostra quantulacumque facultate soluuntur, nes et pro nostra quantulacumque facultate soluuntur, quae sunt omnes de scriptura, quae Regnorum appellatur. harum prima est de co, quod scriptum est: et insiliuit spiritus domini in Saul, cum alibi dicatur: et spiritus domini malus in Saul. quam cum exponerem, dixi: quamuis sit in cuiusque potestate, quid uelit, non est tamen in cuiusquam potestate, quid possit. quod ideo dictum est, quia non dicimus esse in potestate nostra,. nisi quod, cum uolumus, fit; ubi prius et maxime est ipsum uelle. sine ullo quippe interuallo temporis praesto est uoluntas ipsa, cum uolumus; sed hanc quoque ad bene uiuendum desuper accipimus potestatem, cum praeparatur uoluntas a domino. secunda quaestio est: quomodo dictum sit: paenitet me, quod constituerim regem Saul; tertia: utrum spiritus inmundus, qui erat in pythonissa, potuerit agere, ut Samuhel a Saule uideretur et loqueretur cum eo
Abbreviated transcription (Latin):
et cetera quib caro contra sp̃m̃ confligere ostenditur:
eo modo exposin tanquam describatur adhuc sub lege
nondum sub gr̃a constitutus. longe enin postea
ctiam spũadis hominis et hoc probabilius eẽ illa u̾
loco ubi ait. non solum autem sed ⁊ rebeca ex uno
concubitu habens ysaac pris nr̃i usq ad illud
ubi ait. Nisi dominus sabbaoth reliquisset nobis
semen.sicut sõdoma facti eẽmus. et sicut gomorra
similes finssemus. In cunis q̃onis solutione labo¬
ratum ẽ quidem pro libero arbitrio uoluntatis
humane. sed incit dei gracia. nec insi ad illud po¬
tit ꝑueniri: ut liquidissima uerita te dixisse
intelligatur apoꝰ. Qͥs enm te disceruit. Qͥd
antẽ habes quod non accepisti. Si autem et ac¬
cepista. quid gloriaris quasi nõ acceꝑis. Quod uolẽs
etiam martir cypriamis osteudere: hoc totum ĩp̃o
titulo defimuit. Dicens in nuillo głandum quando
nr̃mn nichil est. In 2 ͦ libro tractantur cetere questio¬

Expanded text:
et cetera, quibus caro contra spiritum confligere ostenditur, eo modo exposui, tamquam homo describitur adhuc sub lege, nondum sub gratia constitutus; longe enim postea etiam spiritalis hominis — et hoc probabilius - esse posseloco, ubi ait: non solum autem, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri, usque ad illud, ubi ait: nisi dominus Sabaoth reliquisset nobis semen, sicut Sodoma facti essemus et sicut Gomorra similes fuissemus. in cuius quaestionis solutione laboratum est quidem pro libero arbitrio uoluntatis humanae, sed uicit dei gratia, nec nisi ad illud potuit perueniri, ut liquidissima ueritate dixisse intellegatur apostolus: quis enim te discernit? quid autem habes, quod non accepisti? si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? quod uolens etiam martyr Cyprianus ostendere hoc totum ipso titulo definiuit dicens: in nullo gloriandum, quando nostrum nihil sit. In secundo libro tractantur ceterae quaestio
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ita de singulis libris. Qd̃
et lex in membris repugnaus legi mentis. quo malo li¬
bidinis bene utitur ad filios procreandos pudicicia cõ¬
ingalis. Ut autem duo libri eeñt: pͥmus uenit in
niliam pelagiam manus. et scripsit aduersus eũ¬
eĩ nescio quid scripsuse de nobis. quod scilicet impa¬
as damaremus asserendo originale peccatum. quoꝵ
librorum titulus ẽ. De nupcns et concupiscencia.
Bonitatem quippe defendimus mipciarum. ne
putaretur earum eẽ uicium concupiscencia carii

Expanded text:
 ita de singulis libris. Quodet lex in membris repugnans legi mentis, quo malo libidinis bene utitur ad filios procreandos pudicitia coniugalis. ut autem duo libri essent, primus uenit in Iuliani Pelagiani manus, et scripsit aduersus euei nescio quid scripsisse de nobis, quod scilicet nuptias damnaremus asserendo originale peccatum. quorum librorum titulus est: de nuptiis et concupiscentia. bonitatem quippe defendimus nuptiarum, ne putaretur earum esse uitium concupiscentia carni
Abbreviated transcription (Latin):
unus homo duos hrẽt prẽs dubitare non poterã.
In duodecimo et in terciodecimo de filio noe sc̃dõ
qui ẽ appellatus cham ita disputatum ẽ tanꝙͣ
non ni filio suo chanaan sicut scriptura de mõ¬
strat: et in se ip̃o fuerit a pr̃e maledictus. In eod̾¬
terciodecimo. de solet luna talia dicta sunt tanqͣm
senciant. et ideo tolerent uanos adoratores suos quauis
uerba ibi accipi possint ab ammali ad mamimai̾e
translata modo locutionis qui uocatur grece metha¬
phora. sicut de mari scriptum ẽ. quod fremat in
utero matris sue uolens progredi. cum utiq ñ
hẽat uoluntatem. In undetricesimo absit in quã
ut sit in membris scõꝵ etiam genitalib aliqua
turpitudo. Dicuntur quidem ihonesta. quia nõ
hñt eam speciem decoris quam membra que in
promptu locata sunt. Eed probabilior in alus
postea scriptis nr̃is reddita rõ ẽ. cur ea dixerit
etiam apoꝰ inhonesta propt̾ legem scilicet in

Expanded text:
unus homo duos haberet patres, dubitare non poteram. 3. unus homo duos haberet patres, dubitare non poteram. 3. In duodecimo et tertio decimo, de filio Noe secundo qui est appellatus Cham, ita disputatum est, tanquam non in filio suo Chanaan, sicut Scriptura demonstrat, sed in seipso fuerit a patre maledictus . In quarto decimo de sole et luna talia dicta sunt, tanquam sentiant, et ideo tolerent vanos adoratores suos : quamvis verba ibi accipi possint ab animali ad inanimale translata, modo locutionis qui vocatur graece metaphora; sicut de mari scriptum est quod fremat in utero matris suae, volens progredi , cum utique non habeat voluntatem. In undetrigesimo, Absit, inquam, ut sit in membris sanctorum etiam genitalibus aliqua turpitudo. Dicuntur quidem inhonesta, quia non habent eam speciem decoris, quam membra quae in promptu locata sunt : sed probabilior in aliis postea scriptis nostris reddita ratio est, cur ea dixerit etiam Apostolus inhonesta , propter legem scilicet in
Abbreviated transcription (Latin):
frĩs sine filus mortin duceret frater uxorem. et fr̃ĩ defũc¬
to semen ex eadem suscitaret. que profecto de duobus
uinus hominis patrib expeditior redditur rõ. Ute¬
rim autem frẽs fuerunt in quibus hoc contigit:
ut umus defuncti qui uocabatur hely duceret alt̾
bxorem idest iacob. a quo matheus narrat gem¬
tum ẽẽ ioseph. sed utermo fr̃i suo cum genuit. Cu¬
nis felium lucas dicit fuisse ioseph: non utiq ge¬
nitum. sed ex lege adoptiuum. Hoc in eorum licte¬
ris inuentum ẽ. qui recenti memoria post ascensie¬
nem dni de hac re scripserunt. Nam etiam nom̃
enisdem mulieris que peꝑit iacob prẽm ioseph
de priore marito mathan qui fuit pr̃ iacob. auus
ioseph secundum matheum. et de marito po¬
steriore melchi. peꝑit heli cunis erat adoptuuis
ioseph non tacuit africanus. Quod quidem
cum fausto responderem nondum legeram.
sed tamen ꝑ adoptionem potuisse contingere ut

Expanded text:
fratris sine filiis mortui duceret frater uxorem et fratri defuncfratris sine filiis mortui duceret frater uxorem et fratri defuncto semen ex eadem suscitaret. quae profecto de duobus unius hominis patribus expeditior ibi redditur ratio. uterini autem fratres fuerunt, in quibus hoc contigit, ut unius defuncti, qui uocabatur Heli, duceret alter uxorem, id est Iacob, a quo Matheus narrat genitum esse Ioseph; sed uterino fratri suo eum genuit, cuius filium Lucas dicit fuisse Ioseph, non utique genitum, sed ex lege adoptiuum. hoc in eorum litteris inuentum est, qui recenti memoria post ascensionem domini de hac re scripserunt. nam etiam nomen eiusdem mulieris, quae peperit Iacob, patrem Ioseph, de priore marito Mathan, qui fuit pater Iacob, auus Ioseph, secundum Matheum, et de marito posteriore Melchi peperit Heli, cuius erat adoptiuus Ioseph, non tacuit Africanus. quod qcum Fausto responderem, nondum legeram; sed tamen per adoptionem potuisse contingere ut
Abbreviated transcription (Latin):
res et corporales inferiores: non satis considera¬
te dictum ẽ. res autem in abdito ẽ ualde. Hoc
opus sic incipit. Magnus es dñe .xxxiii.
tem legemi et prophetas et eoꝵ deum. et
incarnacõnem xp̃i. scripturas aũt nom testĩ
quib conuincitur falsatas ẽẽ dicentem: scripli
grande opus uerbis enis propositis reddens re¬
sponsiones meas. Trignita et tres disputatio¬
nes. quos etiam libros cur non dixerim. Nam
et si sunt in eis aliqui ꝑbreues: tamẽ libri st̃.
Umis uero eoꝵ ubi a nobis adu̾sus enis crmmimatio¬
nes prĩarcharum inta defenditur tante prolixita¬
tis ẽ quante nullus fere libroꝵ meorum. In libro
gͦ. 3ͦ cum soluerem queltionem quomodo poterit
duos prẽs hr̃e ioseph: dixi quidem qd̾ ex alio na¬
tus ab alio fuerit adoptatus. sed gens quo ad¬
optionis dicere debui. Sic enm sonat quod dixi.
tanquã eum uiuus adoptauerit alius pr̃. Lex
aũt filios etiam mortuis adoptabat. iubens ut

Expanded text:
res et corporales inferiores, non satis considerares et corporales inferiores, non satis considerate dictum est; res autem in abdito est ualde. Hoc opus sic incipit: Magnus es, domine. CAPVTtem legem et prophetas et eorum dominum et incarnationem Christi, scripturas autem noui testamenti, quibus conuincitur. falsatas esse dicentem, scripsi grande opus uerbis eius propositis reddens responsiones meas. triginta et tres disputationes sunt, quos etiam libros cur non dixerim? nam etsi sunt in eis aliqui breues, tamen libri sunt. unus uero eorum, ubi a nobis aduersus eius criminationes patriarcharum uita defenditur, tantae prolixitatis est, quantae nullus fere librorum meorum. In libro ergo tertio cum soluerem quaestionem, quomodo potuerit duos patres habere Ioseph, dixi quidem, quod ex alio natus, ab alio fuerit adoptatus, sed genus quoque adoptionis dicere debui; sic enim sonat, quod dixi, tamquam eum uiuus adoptauerit alius pater. lex autem filios etiam mortuis adoptabat iubens, ut
Abbreviated transcription (Latin):
onfessionum mearum libri tredecim. et
de malis et debonis meis dm̃i laudant iu¬
stum et bonum. atq ieũ excitant humamĩ¬
intellectum et affectum Intermi quod ad me actinet
hoc in me egerunt cum scrib̾entur et agunt cum
leguntur. quid de illis aln senciant ip̃i uiderint
multis tñ fratrib eos multum placuisse et placͥe
scio. A pͥmo usq ad decimum de me scripti sunt ĩ
trib ceteris de scripturis scĩs ab eo quod scriptum
ẽ. In pͥncipio fecit deus celum et terram usq ad
sabbati requiem. In quarto libro cum de amici
morte animi mei miseriam confiterer. dicens qd
anima nr̃a una quodam modo facta fuerit ex dua¬
b. et ideo in quam forte mori metuebam: ne totꝰ
ille moreretur qͣni multum amaueram que michi
quasi declamatio leius quam grauis confessio iuudeͬ.
quãius ut cunq temꝑata sit hec mepcia in eo qd̃
additum ẽ forte. et in libro 3ͦdecimo. quod dixi fu¬
mamentum factum inter spũales aquas suꝑio¬

Expanded text:
onfessionum mearum libri tredecim et de malis et de bonis meis deum laudant iustum et bonum atque in eum excitant humaintellectum et affectum; interim, quod ad me adtinet, hoc in me egerunt, cum scriberentur, et agunt, cum leguntur. quid de illis alii sentiant, ipsi uiderint; multis tamen fratribus eos multum placuisse et placere scio. a primo usque ad decimum. de me scripti sunt, in tribus ceteris de scripturis sanctis ab eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, usque ad sabbati requiem.. In quarto libro, cum de amici morte animi mei miseriam confiterer dicens, quod anima nostra una quodam modo facta fuerat ex duabus: et ideo, inquam, forte mori metuebam, ne totus ille moreretur, quem multum amaueram; quae mihi quasi declamatio lenis quam grauis confessio uidetur, quamuis utcumque temperata sit haec ineptia in eo, quod additum est: forte. et in libro tertio decimo quod dixi: firmamentum factum inter spiritales aquas superio
Abbreviated transcription (Latin):
tanquam coetanei fuerint fuerunt. plato ⁊ ieremias.
me fefellit memoria. Nam quid ille de hac re ep̃s
dixerit: in libro enis legitur quem de sacramen¬
tis siue de philosophia scripsit. Hoc opus sic incip᷑.
donati.quoꝵ in libro primo dixi mͥ non pla

Expanded text:
tamquam coaetanei fuerint Plato et Hieremias, tamquam coaetanei fuerint Plato et Hieremias, me fefellit memoria. nam quid ille de hac re episcopus dixerit, in libro eius legitur, quem de sacramentis siue de philosophia scripsit. Hoc opus sic incipit:Donati. Quorum in libro primo dixi non
Abbreviated transcription (Latin):
ad aua retractanda transire. Complem ergo
tercium qui scriptus fuerat ułq ad eum locum ubi com¬
memoratum ẽ ex euangelio testimonum de mudiere
donec totum fermentaret᷑. Addidi etiam nouissimũ
librum. et in quatuor libris opus illud impleui.
Quorum pͥmi tres adiuuant ut scripture in¬
telligãtur. Quartus autẽ quomodo que intelli¬
gimus proferenda sint. In 2ͦ. sane libro de auctore
libri quẽ plures uocant sapienciam salomonis.
quod ⁊̃̾ ip̃m sicut ecclãsticum ihs̃ syrach scripserit
non ita constare ut a me dictum est. postea di¬
dici et ommino probabilus compleri nõ eẽ hũc
cius auctorem. Ubi autem dixi. his quadragin¬
ta quatuor libris testamenti ueteris terminat᷑
auctoritas. ex consuetudine qua iam loquitur
ecclã uetus testamentum appellaui. A postolꝰ
autẽ non uidet᷑ appellare testamentũ uetus : insi
quod datum ẽ in monte syna. Et in eo quod dixi de tẽ¬
poꝵ hystoria sanctum ambrosium soluisse questioẽ:

Expanded text:
ad alia retractanda transire. conpleui tertium, qui scriptus fuerat usque ad eum. locum, ubi commemoratum est ex euangelio testimonium de muliere, donec totum fermentaretur. addidi etiam nouissimum librum et quattuor libris opus illud inpleui, quorum primi tres adiuuant, ut scripturae intellegantur, quartus autem, quomodo quae intellegimus proferenda sint. In secundo sane libro de auctore libri, quem plures uocant Sapientiam Salomonis, quod etiam ipsum sicut Ecclesiasticum Iesus Sirach scripserit, non ita constare, ut a me dictum est, postea didici et omnino probabilius conperi non esse hunc eius auctorem. ubi autem dixi: his quadraginta quattuor libris testamenti ueteris terminatur auctoritas, ex consuetudine, qua iam loquitur ecclesia, uetus testamentum appellaui; apostolus autem non uidetur appellare testamentum uetus, nisi quod datum est in monte Sina. et in eo, quod dixi: de temporum historia sanctum Ambrosium soluisse quaestionem,
Abbreviated transcription (Latin):
recolui q̃n quinto libro et ubicunq in eis libris posin
desemine cui repromissũ ẽ quod dispositum sit ꝑ ange¬
los in manu mediatoris: non sic h apostolus sicut
ueriores codices post inspexi. maxime grecos. de le¬
ge enim dictum ẽ. quod tanquam de semine dictum
multi latim codices hñt per interpretantis errorẽ.
In sexto libro quod dixi adam ymagiem dei secun¬
dum quam factus ẽ ꝑdidisse peccato: non sic acci¬
piendum ẽ tanquam in eo nulla remanserit: sed
quod tam deformis: ut reformatione opus ħrẽt. In
duodecimo de inferis magis michi uideor docere
debuisse quod sub terris sint. quam rõnem reddere
cur sub terris eẽ credantur siue dicantur quasi non
ita sit. Hoc opus sic incipit. Om̃s scriptura d̃m̃a
de genesi ad licteram. irruit causa respon

Expanded text:
recolui. In quinto libro et ubicumque in eis libris posui de semine, cui repromissum est, quod dispositum sit per angelos in manu mediatoris, non sic habet apostolus, sicut ueriores codices post inspexi, maxime graecos. de lege enim dictum est, quod tamquam de semine dictum multi latini codices habent per interpretantis errorem. in sexto libro quod dixi: Adam imaginem dei, secundum quam factus est, perdidit peccato, non sic accipiendum est, tamquam in eo nulla remanserit, sed quod tam deformis, ut reformatione opus haberet. in duodecimo de inferis magis mihi uideor docere debuisse, quod sub terris sunt, quam rationem reddere, cur sub terra, terra cum esse credantur siue dicantur, quasi non ita sit. Hoc opus sic incipit: Omnis diuina scripturde Genesi ad litteram, inruit causa respon
Abbreviated transcription (Latin):
sic nicipit. faustus quidam fuit .xxxiiii.
pñte popuio in ecclesia biduo disputam.
Ipponem quippe uenerat eundem seminaturus er¬
rorem. Unus enm erat ex doctorib eorum. quã¬
uis meruditus liberalib licteris. sed tamẽ uersu¬
tior fortuato. Gesta sunt ecclĩastica. sed inter
bonim. sed de gracia qua uere liberi fuint de quib
scriptum ẽ. si uos filius liberauerit. tunt uere liberi
eritis. diligencius disputare qm̃ talis erat cum qͥ
agebamus: nulla sumnus nc̃citate compulsi. Hoc opus

Expanded text:
sic incipit: Faustus quidam fuit. CAPVT XXXpraesente populo in ecclesia biduo disputaui. Hipponem quippe uenerat eundem seminaturus errorem; unus enim erat ex doctoribus eorum, quamuis ineruditus liberalibus litteris, sed tamen uersutior Fortubonum: sed de gratia qua vere liberi fiunt, de quibus scriptum est, Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis , diligentius disputare, quoniam talis erat cum quo agebamus, nulla sumus necessitate compulsi. Hoc opus
Abbreviated transcription (Latin):
Et erat predicans in synagogis eorum et omni ga¬
lilea. et demonia eitiens. Et in hoc toto loco quãint
sint quedam que cum solo luca dixit: tamen iã
tractata sunt cum mathei narrationem contimi¬
am teneremus. quia in ipm ordinem sic incur¬

Expanded text:
et erat praedicans in synagogis eorum et omni Gaet erat praedicans in synagogis eorum et omni Galilaea et demonia eiciens. et in hoc toto loco quamuis sint quaedam quae cum solo Luca dixit, tamen iam tractata sunt, cum Matthei narrationem continuam teneremus, quia in ipsum ordinem sic incur
Abbreviated transcription (Latin):
Onc iam quoniam mathei narrationem cõtextĩ
considerantes. et ei tres alios conferentes.¬
usq in finem in millo eos uel sͥ uel int̾
se repugnare documnus: marcum similr̃
uideamus. ut exceptis his que cum matheo dixit
de quib iam quod disserendum uidebatur absolui¬
mus: cetera eius inspecta atq collata nulli eorũ
repugnare monstrent᷑. usq ad cenam dm̃. Nã
inde iam omnia omnium quattuor que madinodũ
sibi conueniant.usq in finem considerata tracta¬
uimus.
ic ergo incipit marcus. Initium euange
ln ihũ xͥ filii dei sicut scriptum ẽ in ysaia ꝓ¬
docebat eos. In hac tota contextione omnia suꝑio¬
ra cum matheo considerata sunt. Hoc autẽ mar¬
cus quia ingressus capharnaum in synagoga eoꝵ
docebat eos sabbatis cum luca dixit. sed nichil ht̃ q̃o
trina eius. Erat enim docens eos quali pote
goga eorum homo in spũ iimundo. et exclama¬
uit dicens. Qͥd nobis et tibi ihũ nazarene. Ueni¬
sti ꝑdere nos. Et cetera usq ad eum locum ubi ait.

Expanded text:
nc iam quoniam Matthei narrationem contextim considerantes et ei tres alios conferentesusque in finem in nullo eos uel sibi uel inter se repugnare docuimus, Marcum similiter uideamus, ut exceptis his quae cum Mattheo dixit, de quibus iam quod disserendum uidebatur absoluimus, cetera eius inspecta adque conlata nulli eorum repugnare monstrentur usque ad cenam domini. nam inde iam omnia omnium quattuor, quemadmodum sibi conueniant, usque in finem considerata tractauimus. Sic ergo incipit Marcus: xinitium euangelii Iesu Christi filii dei. sicut scriptum est in Esaia pro synagogam docebat eos. in hac tota contextione omnia superiora cum Mattheo considerata sunt. hoc autem Marcus, quia ingressus Capharnaum in synagogam eorum docebat eos sabbatis, cum Luca dixit, sed nihil habet quatrinam eius; erat enim docens eos quasi poteat in synagoga eorum homo in spiuit dicens: quid nobis et tibi. Iesu Nazarene? uenisti perdere nos, et cetera usque ad eum locum, ubi ait:
Abbreviated transcription (Latin):
ad modum necessario quem libro i
complexi sumus. refut aumus eoru
nem sa mencia lonco meceteris excellentem
nem sapiencia longe preceteris exceller
nora dum esse non dubitant nulla se¬
feruntur a nobis. et eum talia scripsisse
inbenti sine ambiguitate posset obtemperari. Wela
etiam si diceret. ite ĩ ciuitatem ad quendã qui mai¬
net illo aut illo loco in tali uel tali domo cum expu¬
sione loci et designatione domnus. posset intelligiꝑ
set fieri. His autẽ atq hiiõi ceteris tacitis india
qui dicit ite ad quendam et dicite ei: ideo non p̃o
audiri quia certum aliquem uult intelligi cum dic̃
ad quendam. et non exprimit quomodo dinoscati
Quod si exꝑsona dictum euangeliste illud int̾ps¬
tum acceperimius: erit quidem ncc̃itate bre uita¬
tis subobscura locutio. sed tamen integra. Quod
uero marcus lagenam dicit quam lucas amphorãs
ille uasis genus ille modum significauit. uterq
ueritatem sentencie custodiuit.
equitur matheus. Uespere autem facto.d¬

Expanded text:
admodum necessario, quem libro uno conplexi sumus, refutauimus eorumhominem sapientia longe prae ceteris excellentemnem sapientia longe prae ceteris excellentem honorandum esse non dubitant, nulla scferuntur a nobis, et eum talia scripsisse ubenti sine ambiguitate posset optemperari, uelut etiam, si diceret <ite in ciuitatem ad quendam qui manet illo aut illo loco, in tali uel tali domo\' cum expressione loci et designatione domus posset intellegi, posset fieri. his autem adque huiusmodi ceteris tacitis indiciis qui dicit ite ad quendam et dicite ei ideo non potest audiri, quia certum aliquem uult intellegi, cum dicit ad quendam\' et non exprimit, quomodo dinoscatur. quod si ex persona dictum euangelistae illud interpositum acceperimus, erit quidem necessitate breuitatis subobscura locutio, sed tamen integra. quod uero Marcus laguenam dicit, quam Lucas amphoram, ille uasis genus, ille modum significauit, uterque ueritatem sententiae custodiuit. Sequitur Mattheus: uespere autem facto d
Abbreviated transcription (Latin):
uomalnl Sermone non breui et.
admodum necessario quen libro imo
complexi sumus. refut aninus eorum:
uanitatem qui discipulos xp̃i euange¬
lumm conscribentes. ideo contẽnendos putant. qr
ip̃ius xp̃i q̃m licet non ut deum. tamen ut homiꝰ¬
nem sapiencia longe preceteris excellentem ho¬
norã. dum esse non dubitant nulla scripta ꝓ¬
feruntur a nobis. et eum talia scripsisse uideri
uolunt qualia peruersi diligunt. non qualib lec¬
tis et creditis a ꝑuersitate corrigi possunt. nunc
iam uideamus ea que quatuor euangeliste de xp̃o
scripserunt quẽadmodum sͥ. atq inter se congru¬
ant. ne quid ex hoc in fide xp̃iana offendiculi pa¬
tiantur. qui curiosiores quam capatiores sunt.¬

Expanded text:
uoniam sermone non breui et admodum necessario, quem libro uno conplexi sumus, refutauimus eorum uanitatem qui discipulos Christi euangelium conscribentes ideo contemnendos putant, quia ipsius Christi, quem licet non ut deum, tamen ut hominem sapientia longe prae ceteris excellentem honorandum esse non dubitant, nulla scripta proferuntur a nobis, et eum talia scripsisse uideri uolunt, qualia peruersi diligunt, non qualibus lectis et creditis a peruersitate corrigi possunt, nunc iam uideamus ea quae quattuor euangelistae de Christo scripserunt quemadmodum sibi adque inter se congruant, ne quid ei hoc in fide christiana offendiculi patiantur qui curiosiores quam capaciores sunt
Abbreviated transcription (Latin):
quatuor narratio in eo uersa
loco in quo ncc̃e est eos usq in
pariter ambulare. nec mult
digredi ab imucem. sicubi fort
aliquid comemorat quod alius pret̾mictit :¬
tur michi expeditius nos de monstrare po
omnium euangelistarum conueniencio¬

Expanded text:
quattuor narratio in eo uersatur loco, in quo necesse est eos usque in finem pariter ambulare nec multum digredi ab inuicem, sicubi forte alius aliud commemorat quod alius praetermittit, uidetur mihi expeditius nos demonstrare posse omnium euangelistarum conuenienti
Abbreviated transcription (Latin):
putantes negari liberum arbit̾um : sic ip̃i
scripsi librum cunus ẽ titulus de gr̃a et libero ar¬
bitrio. Ad eos autem scripsi monachos ad rumeti¬
nos. in quoꝵ monasteris de hac re ceperat contẽ-¬
cio. ita ut me consulere eorum aliqui cogerentur.
Hic liber sic incipit. propter eos qui hominis
corripiendum si dei precepta non facit. sed pro
illo ut faciat tantum modo orandum. Hic libe
sic incipit. Lectis lrĩs urĩs ualentine fr̃ dilectis¬
sime.

Expanded text:
putantes negari liberum arbitrium sic ipsi dscripsi librum, cuius est titulus: de gratia et libero arbitrio. ad eos autem scripsi monachos Adrumetinos, in quorum monasterio de hac re coeperat esse contentio, ita ut me consulere eorum aliqui cogerentur. Hic liber sic incipit: Propter eos, qui hominis corripiendum, si dei praecepta non facit, sed pro illo, ut faciat, tantummodo orandum. Hic liber sic incipit: Lectis litteris uestris, Valentine frater dilectissime.
Abbreviated transcription (Latin):
Onc iam quoniam mathei narrationem ã
considerantes. et ei tres alios conferent
usq in finem in millo eos uel sͥ uel int¬
mus: cetera eius inspecta atq collata n¬
inde iam omnnia omnium quattuor que¬
mant.usq in finem considerata tracta

Expanded text:
nc iam quoniam Matthei narrationem contextim considerantes et ei tres alios conferentes usque in finem in nullo eos uel siabsoluimus, cetera eius inspecta adque conlata ninde iam omnia omnium quattuor, queusque in finem consider
Abbreviated transcription (Latin):
Deficto enim quod credendum est. secundum legeni
fuerat adoptatus: quomam qui eum genuit enis ma¬
trem fratris defuncti comugeni duxerat. Item ubi
dixi. Lucas uero ad ip̃m dauid per nathan ascendit. ꝑ
quem prophetam deus pectatum illius expiauit: ꝑ
cuius nominis prophetam dicere debui. ne putare¬
tur idem fuisse homo cum alter fuerit. quãius et ip̃e
hoc uocaretur. Hoc opus sic incipit. Inter omnes
diuinas auctoritates

Expanded text:
defuncto enim, quod magis credendum est, secundum legem defuncto enim, quod magis credendum est, secundum legem fuerat adoptatus, quoniam qui eum genuit eius matrem, fratris defuncti coniugem, duxerat. item ubi dixi: Lucas uero ad ipsum Dauid per Nathan ascendit, per quem prophetam deus peccatum ipsius expiauit, per cuius nominis prophetam dicere debui, ne putaretur idem fuisse homo, cum alter fuerit, quamuis et ipse hoc uocaretur. Hoc opus sic incipit: Inter omnes diuinas auctoritates
Abbreviated transcription (Latin):
ER cosdemr annos quibus paulatim libros
de triitate dictabam: scripsi et alios labo¬
re contimio interponens eos illorum tem¬
poribus. In quib sunt libri quatuor de consensu euã¬
gelistarum. propter eos qui tanquam dissentienti¬
b calummniantur. Quorum pͥmus liber aduersus
illos conscriptus ẽ qui tanquam maxime sapientẽ
xp̃m uel honorant uel honorare se fingunt. et ideo
nolunt euangelio credere quia non abeo illa con¬
scripta sunt sed abenis discipulis. quos estimant ei
diuinitatem qua crederetur deus errore tribuisse. In
quo libro quod dixi ex abraham cepisse gentem hebre¬
orum: est quidem et hoc credibile. ut hebrei uelut a¬
brahei dicti ẽẽ uideantur.sed ex illo uerius intelli¬
guntur appellati qui uocabatur eber tanquam
heberei. De qua re in libro decimo sexto de ciuitate
dei. satis disserui. In secundo cum agerem de duob
patrib ioseph: ab altero dixi genitum ab altero
adoptatum. sed dicendum fuit alteri adoptatum.

Expanded text:
er eosdem annos quibus paulatim libros de Trisitate dictabam, scripsi et alios labore continuo, interponens eos illorum temporibus, in quibus sunt libri quatuor de Consensu Evangelistarum, propter eos qui tanquam dissentientibus calumniantur: quorum primus liber adversus illos conscriptus est, qui tanquam maxime sapientem Christum vel honorant vel honorare se fingunt; et ideo nolunt Evangelio credere; quia non ab ipso illa conscripta sunt, sed ab ejus discipulis, quos existimant ei divinitatem, qua crederetur Deus, errore tribuisse. In quo libro quod dixi, Ex Abraham coepisse gentem Hebraeorum est quidem et hoc credibile, ut Hebrei uelut Abrahei dicti esse uideantur, sed ex illo uerius intelleguntur appellati, qui uocabatur Heber, tamquam Heberei, de qua re in libro sexto decimo de ciuitate dei satis disserui. in secundo, cum agerem de duobus patribus Ioseph, ab altero dixi genitum, ab altero adoptatum; sed dicendum fuit: alteri adoptatum.