comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
approbare. non eũ uoluptatẽ reb p̾ferre cunctis ut pleriq
male estimant. s ad cõparationẽ auaritiȩ & nimiȩ parcitatis
lic& breue sit. plus esse. si uel ad momentũ qͥs suis opib ꝑfru¬
at᷑. Nũ quã enĩ tristitiã luctus festiuitati cõuiuii pͣtulisset.
si bibere & uesci alicuiꝰ putass&e esse mom̃ti. Alelior est ira qͦ.
risus: q in merore uultꝰ emendabit᷑ cor. Risus dissoluit uiden¬
tẽ: ira corripit & emendat. Irascini᷑ & nobis si quando peccamꝰ.
irascim᷑ & aliis. ꝑ tristitiã qͥppe uultꝰ melior fi&e animꝰ ut
interp̃tatꝰ est symacꝰ: & idcirco ue ridentib nc̃. qmͣ ipsi lugebt᷑.¬
Cor sapientũ in domo luctus: & cor insipientiũ in domo leti¬
tiȩ. Beati inqͥt saluator lugentes. qm̃ ipsi consolabuntur.
Lugebat & samuel regẽ saul omĩb dieb uitȩ suȩ. Et paulus
suꝑ eos qͥ post uaria peccata noluerant agere penitenti am
lugere se dicit. Cor gͥ sapientis uadat ad domũ talis uiri

Expanded text:
approbare, non eum voluptatem rebus praeferre cunctis, ut plerique male aestimant: sed ad comparationem avaritiae et nimiae parcitatis, licet breve sit, plus esse, si vel 437 ad momentum quis suis opibus perfruatur. Numquam enim tristitiam luctus, festivitati convivii praetulisset, si bibere et vesci alicujus putasset esse momenti. Melior est ira quam risus, quia in moerore vultus emendabitur cor. Risus dissolvit ridentem: ira corripit et emendat. Irascamur et nobis, si quando peccamus, irascamur et aliis. Per tristitiam quippe vultus, melior fiet animus, ut interpretatus est SymmacCor sapientium in domo luctus, et cor insipientium in domo laetitiae. Beati, inquit Salvator, lugentes, quoniam ipsi consolabuntur . Lugebat et Samuel regem Saul omnibus diebus vitae suae . Et Paulus super eos, qui post peccata varia noluerant agere poenitentiam, lugere se dicit . Cor igitur sapientis vadat ad domum talis viri,
Abbreviated transcription (Latin):
uel certe quod in morte simꝰ quales simꝰ notũ sit. In exordio uͦ
corꝑe libertatẽ animȩ. mors resoluat. Meliꝰ est ire ad domumi
luctus quã ire ad domũ conuiuii. in quo sinis est om̃is homi¬
nis. & qui uiuit dabit ad cor suũ. Utiliꝰ est ad exequias fune¬
ris quã ad domũ conuiuii. qr ibi conditionis nr̃e & fragilitatis
humanȩ ex pͣsenti cadauere cõmonem᷑. In conuiuii aut̃ lecitia.¬

Expanded text:
Vel certe quod in morte, quales simus, notum sit: in exordio verVel certe quod in morte, quales simus, notum sit: in exordio verelius est ire ad domum luctus, quam ad domum convivii, in quo finis est omnis hominis: et qui vivit, dabit ad cor suum. Utilius est ad exsequias funeris, quam ad domum ire convivii, quia ibi conditionis nostrae et fragilitatis humanae ex praesenti cadavere commonem
Abbreviated transcription (Latin):
homini quio sit post illũ sub sole: Cũ inquit homo ignoret
de statu suo. & q̃cũq uidet᷑ scire uel cernere. non ut se rei ue
ritas hab&. s ꝑ spͤculũ & umbrã & imaginẽ uideat. nec futura
uenerit non requirens. Bonũ est nom̃ suꝑ oleũ bonũ: & dies
mortis suꝑ diẽ natiuitatis eiꝰ. Considera inquit o homo. dies tuo
breues. & q cito esse carne soluta cessabis. fac tibi famã longi¬
orẽ: ut quomͦ ungentũ nares odore oelectat. sic ad tuũ uocabu¬
lũ cuncta posteritas delectet᷑. Quod ꝑspicue interpretatꝰ est
symacꝰ dicens. Aleliꝰ est nom̃ bonũ. quã unguentũ bene olens.
Siquidẽ moris est hebreoꝵ. unguentũ bonũ. oleũ nũcupare.
Quod autẽ ait & dies mortis suꝑ diẽ natiuitatis eiꝰ. uel hoc
ostendit meliꝰ eẽ exire de scło & carere tribulationib atq
incerto uite statu. ꝗͣ. ingredientẽ mundũ hec omĩa sustinere.

Expanded text:
homini, quid sit post eum sub sole? Cum, inquit, ignoret homini, quid sit post eum sub sole? Cum, inquit, ignoret homo de statu suo, et quaecumque videtur scire et cernere, non ut se rei habet veritas, sed per speculum, et umbram et imaginem videat, nec futura  qualis venerit, non requirens. Bonum est nomen super oleum bonum, et dies mortis super diem nativitatis ejus. Considera, inquit, o homo, dies tuos breves, et quia cito esse, soluta carne, cessabis: fac tibi famam longiorem, ut quomodo unguentum nares odore delectat, sic ad tuum vocabulum cuncta posteritas delectetur. Quod perspicue interpretatus est Symmachus, dicens: Melius est nomen bonum, quam unguentum bene olens. Siquidem moris est Hebraeorum unguentum bonum, oleum nuncupare. Quod autem ait: Et dies mortis super diem nativitatis ejus, vel hoc ostendit, melius esse exire de saeculo, et carere tribulationibus atque incerto vitae statu, quam ingredientem mundum, haec omnia sustinere.
Abbreviated transcription (Latin):
homo sit: & iuxta hoo  homo ẽ non possit conferre se cũ patre.
&x in eugłio dicat. pat̃ qͥ me misit. maior me est. Unde & in conse¬
quentib p̃cipit᷑ ne ultra qͦd nobis de eo scriptũ ẽ requiramus.
ne uelit homo plus scire quã scriptura testata ẽ. Cũ enĩ de
statu nr̃o ignoremꝰ. & uita nr̃a quasi umbra ꝑtranseat. & fut᷑a
mcerta sint: non nobis expedit ut maiora quã possumꝰ inqui¬
ramꝰ. Non nulli illud in hoc loco significari putant. quod omĩũ
qui futuri st̃ & hominũ corpore circũdandi iã ds̃ uocabulũ
factus sit. Quanto enĩ ampliꝰ quesierimꝰ. tanto magis ostendimꝰ
uanitatẽ nr̃am. & uerba suꝑflua. & non ex pͣscientia dei liberũ
tolli arbitriũ. s causas ante pͣcedereꝰ un uͭ quodq sic factũ sit:
qr st̃ uerba multa multiplicancia uanitatẽ. Quid est amplius
homini : Quis eniͣ scit qͥd sit bonũ homini in uita. numero di¬
erũ uanitatis eiꝰ : Et faci& eas quasi umbrã. qr qͥs annunciabit

Expanded text:
homo sit, et juxta hoc quod homo est, non possit se conferre cum Patre, et in Evangelio dicat: Pater qui me misit, major me est . Unde et in consequentibus praecipitur, ne ultra quam de eo nobis scriptum est, requiramus, ne velit homo plus scire, quam Scriptura testata est. Cum enim de statu nostro ignoremus, et vita nostra quasi umbra pertranseat, et futura incerta sint, non nobis expedit, ut majora, quam possumus, inquiramus. Nonnulli illud in hoc loco significari putant, quod omnium, qui futuri sunt, et hominum corpore circumdandi, jam Deus vocabulum factus sit. Quanto enim amplius quaesierimus, tanto magis ostendi vanitatem nostram et verba superflua: et non ex praescientia Dei liberum tolli arbitrium, sed causas ante praecedere, quare unumquodque sic factum sit. Quia sunt verba multa multiplicantia vanitatem. Quid est amplius homini? Quis enim cognovit quid sit bonum homini in vita, numero dierum vitae vanitatis ejus? et faciet eos quasi umbram, quia quis 436 annuntiabit
Abbreviated transcription (Latin):
stultꝰ. qͥ nescit ꝓuidere in posterũ. qm̃ de domo uictoꝵ egrediet᷑
in regẽ. qr etiã in regno eiꝰ natꝰ pauꝑ. uidi uniuersos uiuentes
sub sole qͥ ãbulant cũ adolescente scd̃o qͥ consurga ꝓ illo. Non
ẽ finis omi popło & uniuersis qͥ fuert᷑ ante illos. & qͥdẽ nouis¬
simi non letabtuit᷑ in eo. s & hoc uanitas & p̃sup̃tio spiritus.
Sẏmacꝰ hunc locũ ita transtulit. Mlelior ẽ pauper cũ sapientia
ꝑtate oppressus ẽ. uidi om̃s uiuentes qͥ gradiunt᷑ sub sole. cũ¬

Expanded text:
stultus, qui nescit providere in posterum. Quoniam de domo vinctorum egreditur stultus, qui nescit providere in posterum. Quoniam de domo vinctorum egreditur in regem, quia etiam in regno ejus natcente secundo, qui consurget pro illo. Non est finis omni populo, universis, qui fuerunt ante illos. Et quidem novissimi non laetabuntur in eo: sed et hoc vanitas, et praesumptio spiritus. Symmachus hunc locum ita transtulit: Melior est pauper cum sapientia,pertate oppressus est. Vidi omnes viventes, qui gradiuntur sub sole
Abbreviated transcription (Latin):
Merces qͥppe contubernii. statĩ in ipsa societatis utilitate mons¬
cũ corruerit xp̃m in se non habae erigentẽ. Quod si aeiã dormi¬
erit unꝰ. hoc ẽ si morte fuerit dissolutꝰ & xp̃m secũ habuerit:
calefactꝰ & iuuificatꝰ citiꝰ reuiuiscae. & si aduersus hominẽ ro¬
bustior in expugnando diabolus astiterit. stabit homo. stabit &e
xp̃s cũ homine suo ꝓ sodali suo. Non qͦ soliꝰ xp̃i aduersus diabo¬
lũ uirtꝰ infirma sit: s quo liberũ homini relinquat᷑ arbitũ.¬
ñ cito rũpit᷑: tam̃ aliquando rũpit᷑. Et in iuida enĩ apostolo fuit
iste triplex funiculus s qi post bucellã introiuit in eũ satanas.
funiculus iste oisruptꝰ ẽ. Porro qͦd suꝑius ait. & qͥdẽ si dormiant
duo ceiã calor ẽ illis. & unꝰ qͦmͦ calesiq. de helyseo sumamꝰ Exẽ¬
plũ qͦd & ipse contraxerit se cũ puero & ita dormierit. & cale fece
pere ñ ualemꝰ. Mlelior ẽ puer pauꝑ & sapiens quã rex senex et

Expanded text:
Merces quippe contubernii statim in ipsa societatis utilitate monscum ruerit, Christum in se non habet erigentem. Quod si etiam dormierit unus, hoc est, si morte fuerit dissolutus, et secum Christum habuerit, calefactus, et vivificatus citius reviviscit. Et si adversus hominem robustior in expugnando diabolus astiterit, stabit homo, stabit et Christus pro homine suo, pro sodali suo. Non quod solius Christi adversus diabolum virtus infirma sit, 423 sed quod liberum homini relinquatur arbitnon cito rumpitur, tamen aliquando rumpetur. Et in Juda enim apostolo fuit triplex iste funiculus: sed quia post buccellam introivit in eum Satanas, funiculus iste diruptus est. Porro quod superius ait: Et quidem si dormiant duo, etiam calor erit illis: et unus quomodo calefiet? de Elisaeo sumamus exemplum, quod ipse contraxerit se cum puero, et dormierit, et calefecerpere non valemus. Melior est puer pauper et sapiens, quam rex senex et
Abbreviated transcription (Latin):
ture esse quã conditor est: & hoc poss& aliqua ex parte ferri
si spẽ se huiꝰ rei habere contenderent: & non iã possidere na-¬
turã. Ego os regis custodio. & loquelã iuramenti dei. Ne festi¬
nes a facie eiꝰ abire. & ne stes in uerbo malo: qm̃ om̃e quod
uoluerit faciet. sicut dixerit rex potestatẽ habens. Et quis

Expanded text:
turae esse, quam conditor est. Et hoc posset aliqua ex parte ferri, turae esse, quam conditor est. Et hoc posset aliqua ex parte ferri, si spem se hujus rei habere contenderent, et non jam possidere naturam. Ego os regis custodio, et loquelam juramenti Dei. Ne festines a facie ejus abire, et ne stes in verbo malo, quoniam omne quod voluerit, faciet. Sicut dixerit rex, potestatem habens: et quis
Abbreviated transcription (Latin):
inpudens uultu suo odietur. Et re uera cũ multi sint qͥ sapi¬
entiã reꝓmittant: difficile inuenit᷑ qui discernere queat uirũ
sapientẽ ab his qui uident᷑ ẽẽ sapientes. Et cũ sint plurimi
qui scripturatũ occulta dicant posse se soluere: rarꝰ est qui
uerã inueniat solutionẽ. Quod aut̃ sequit᷑ sapientia hominiᷤᷤ
illuminauit uultũ eiꝰ. & imꝓbus uultu suo odiet᷑: ita possu¬
mꝰ explanare ut uerba pauli ponamꝰ. Nos aut̃ om̃s reuelata
facie głam dñi contẽplantes. & psalmiste canentis: signatũ ẽ
suꝑ nos lum̃ uultꝰ tui dñe. Sapientiã autẽ hic hominis non
aliã dicit absq sapientia dei. Que cũ sapientia dei sit iux ta
capacitatis possibilitatẽ hominis eiꝰ eẽ incipit qui se habere
meruerit. Om̃ĩs hereticꝰ & falsũ dogina defendens. impudenti
uultu est. Deniq marcion & ualentinꝰ melioris se dicunt na¬

Expanded text:
impudens vultu suo odietur. Et revera cum multi sint, qui sapiimpudens vultu suo odietur. Et revera cum multi sint, qui sapientiam repromittant, difficile invenitur, qui discernere queat verum sapientem ab his qui videntur esse sapientes. Et cum sint plurimi, qui Scripturarum occulta dicant posse se solvere, rarus est, qui veram inveniat solutionem. Quod autem sequitur: Sapientia hominis illuminabit vultum ejus, et improbus facie sua odietur, ita possumus explanare, ut Pauli verba ponamus: Nos autem omnes revelata facie gloriam Domini contemplantes : et Psalmistae canentis: Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Sapientiam autem hic hominis non aliam dicit absque sapientia Dei. Quae cum sapientia Dei sit, juxta possibilitatem capacitatis hominis ejus esse incipit, qui se habere meruerit. Omnis haereticus et falsum dogma defendens, impudenti vultu est. Denique Marcion et Valentinus melioris se dicunt na
Abbreviated transcription (Latin):
in psalmo. Unã petiĩ a domino banc requirã. ꝓ eo quod ẽ unũ.
Quis ut sapiens. & qͥs nouit solutionẽ uerbi: Sapientia hominiꝰ
illuminauit uultũ eiꝰ. & fortis faciẽ suã cõmutauit. Supra
docuerat difficile hominẽ inueniri bonũ. & uenientẽ contra
eliserat questionẽ a dõ homines bonos conditos s sponte sua
ad peccata delapsos: nunc qͥd boni homini dederit ds̃ quasi
gratul abundꝰ enumerat. sapientiã scilic& atq rationẽ ꝓuiden¬
tiam. occulta dei nosse mysteria. in archana eiꝰ sensu cordis
intrare. Oblique aut̃ de se loquit᷑. quod nemo ita fuerit sapienᷤ
tia eiꝰ a cuncto laudata sit popło: que non solũ intrinsecꝰ latu¬
erit. s & in suꝑficie corꝑis ex speculo uultꝰ eluxerit. ult q oñs
homines prudentiã mentis in facie sua pinxerit. Lxx. ꝓ eo qd̃
quod nos diximꝰ & fortis faciẽ suã cõmutauit : posuerunt &

Expanded text:
in psalmo: Unam petii a Domino, hanc requiram , pro eo quod est, unum.in psalmo: Unam petii a Domino, hanc requiram , pro eo quod est, unum.quis novit solutionem verbi? Sapientia hominis illuminabit vultum ejus: et fortis faciem suam commutabit. Supra docuerat difficile bonum hominem inveniri, et venientem contra eliserat quaestionem: a Deo bonos homines conditos, sed sponte sua ad peccata delapsos. Nunc quid boni homini dederit Deus, quasi gloriabundus enumerat, sapientiam scilicet, atque rationem et providentiam, occulta Dei nosse mysteria, in arcana ejus sensu cordis intrare. Oblique autem de se loquitur, quod nemo ita fuerit sapiens, iones, et sapientia ejus a cuncto laudata sit populo, quae non solum intrinsecus latuerit; sed et in superficie corporis et speculo vultus eluxerit, ultraque omnes homines prudentiam mentis in facie sua pinxerit. Septuaginta prquod nos diximus: Et fortis faciem suam commutabit, posuerunt: Et
Abbreviated transcription (Latin):
& ultra uires nr̃as uana cogitamꝰ. Aliter. Cotidie mecum
uniuscuiusq rei rationẽ ponens: nullũ inuenire cogitatun.
qͥ non cogitatione ꝑuersa extrinsecꝰ turbaret᷑. In mille autem
uiris in ueni uerũ hominẽ qͥ iuxta imaginẽ creatoris est.
explere non potuit: in mille quinon adꝓpinquauerunt ad muli¬
erem. & ꝓpterea purissimi ꝑmanserunt. Hec autẽ tropice õmĩa
accipienda. In multis qͥppe studiosis & cotidiana meditatione su-¬
dantib: ux inuenit᷑ cogitatꝰ purꝰ. & uirdignꝰ uocabulo. Pos¬
sumꝰ & cogitatꝰ ꝓ uiris accipere. mulieres ꝓ oꝑib. & dicere qͦd
difficile cagitatio alicuiꝰ pura inueniri queat. oꝑa uͦ qr ꝑ corpꝰ
tatꝰ est symacꝰ unũ ad unũ inuenire rationẽ. Quod enĩ nos
solemꝰ absolute & neutralit appellare. id ẽ hoc quesiui. istua
uolui inuenire: hebrei feminino genere ꝓnuntiant. si cut &¬

Expanded text:
et ultra vires nostras varia cogitamus. Aliter. Quotidie mecum et ultra vires nostras varia cogitamus. Aliter. Quotidie mecum uniuscujusque rei rationem ponens, nullum invenire potui cogitatum, qui non cogitatione perversa extrinsecus turbaretur. In mille autem viris inveni verum hominem, qui juxta imaginem Creatoris est cexplere non potest, in mille qui non appropinquaverunt ad mulierem, et propterea purissimi permanserunt. Haec autem omnia tropice accipienda. In multis qdantibus, vix invenitur cogitatus purus, et viri dignus vocabulo. Possumus et cogitatus pro viris accipere, mulieres pro operibus, et dicere, quod difficile cogitatio alicujus pura inveniri queat. Opera vero, quia ptatus est Symmachus unam ad unam invenire rationem. Quod enim nos solemus absolute et neutraliter appellare, id est, hoc quaesivi, istud volui invenire, Hebraei feminino genere pronuntiant, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
unũ delictũ aliud apponendo grandẽ nobis numerũ efficimus
peccatoꝵ. E seboñ quippe quod om̃s uoce consona logis mos transtu¬
lerunt. scd̃m hebrei sermonis ambiguitatẽ. & numerũ possumꝰ et
sũmã & rationẽ & cogitationẽ dicere. S & hoc ait. Requisiuit
anima mea si recta mulier in ueniatur: & cũ pͣaucos de uiris
bonos in uenerĩ. ita ut de mille unꝰ potuerit inueniri. muli¬
erẽ bonã omino inuenire non potui. Om̃s enĩ me non ad uircu-¬
tẽ. s ad luxuriã deduxerunt. Et quia adpositũ est cor hominiᷤ
diligenter ad malitiã ab adolescentia. & pene om̃s offenderunt dm̃
in hac ruina generis humani facilior ad casũ mulier est. de qͦ
ait discentes. & nũquã ad scientiã ueritatis ꝑuenientes. Et ne ui¬
deret᷑ communẽ oapuare naturã. & dm̃ auctorẽ facere mali. dũ
taliũ conditor est. quia malũ uitare non possent: argute preuidit¬

Expanded text:
unum delictum aliud apponendo, grandem nobis summam efficimus unum delictum aliud apponendo, grandem nobis summam efficimus peccatorum. Esebon   quippe, quod omnes voce consona λογισμὸν transtulerunt, secundum Hebraei sermonis ambiguitatem, et numerum possumus, et summam, et rationem, et cogitationem dicere. Sed et hoc, ait, requisivit anima mea, an recta mulier inveniatur. Et cum vix paucos de viris bonos invenerim, ita ut de mille unus potuerit inveniri, mulierem bonam omnino invenire non potui. Omnes enim me non ad virtutem, sed ad luxuriam deduxerunt. Et quia appositum est cor hominis diligenter ad malitiam ab adolescentia , et pene omnes offenderunt Deum: in hac ruina generis s: Semper, ait, discentes, et nunquam ad scientiam veritatis pervenientes . Et ne videretur communem hominum damnare naturam, et Deum auctorem facere mali, dum talium conditor est qui malum vitare non possint, argute praecavit
Abbreviated transcription (Latin):
tentiã. quod expertꝰ est loquit᷑. Ideo quippe offendit om̃. qr captꝰ ẽ
a mulierib. Et hec sed̾m litterã. Ceterũ iuxta intelligentiã spũ¬
alẽ. aut omẽ generalit᷑ peccatũ mulierẽ nominamꝰ. & iniquitatẽ
q̃ sub specie mulieris sedae in zachariã suꝑ plumbi talentũ. aut
certe idolatriam: & ut ꝓpiꝰ accedamꝰ hereticoꝵ eccłam que insipi¬
entẽ sensũ ad se uocat. ut panes furtiuos & aquã furtiuã hoc ẽ
falsũ sacramentũ & pollutũ babtisma in ductus accipiat. Eece hoc
inueni dicit eccłastes. unã ad unã ut inuenirẽ numerũ quẽ adhue
quesiuit anima mea & non inueni. Hominẽ unũ de mille uiueni
& mulierẽ in his om̃ib non inueni. Solũmͦ hoc mueni qr fecit ds̃
hominẽ rectũ. & ipsi quesierunt cogitationes multas. Hoc inqͥt
reppferi uniuersa diligent̃ euentilans. quod paulati peccando & ad

Expanded text:
tentiam: quod expertus est, loquitur. Ideo quippe offendit Deum, quia captus est tentiam: quod expertus est, loquitur. Ideo quippe offendit Deum, quia captus est a mulieribus. Et haec secundum litteram. Caeterum juxta intelligentiam spiritualem, aut omne generaliter peccatum, mulierem nominamus et iniquitatem, quae sub specie mulieris sedet in Zacharia super plumbi talentum : aut certe idololatriam, et ut propius accedamus, haereticorum Ecclesiam, quae insipientem sensu ad se vocat, ut panes furtivos, et 448 aquam furtivam, hoc est, falsum sacramentum, et pollutum baptisma inductus accipiat. Ecce hoc inveni, dixit Ecclesiastes, unam ad unam, ut invenirem numerum, quem adhuc quaesivit anima  his non invem. Solummodo hoc inveni: quia fecit Deus hominem rectum; et ipsi quaesierunt cogitationes multas. Hoc, inquit, reperi, universa diligenter eventilans, quod paulatim peccando, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
morte mulierẽ que ẽ laqueus. & sagena cor eiꝰ. & uincula
manꝰ eiꝰ. Bonꝰ corã dõ eruetur ab ea. & peccator capietur in ea.
symachꝰ interpretatꝰ ẽ dicens. ꝑtransiui uniuersa sensu meo scire.
& disserere & inuestigare. Quia gͥ supra ecclesiastes dixerat. omĩa
se in sapientia ꝑtemptasse. & quanto plus illã quesierit tanto eã
longiꝰ refugisse: nc̃ ait &iã aliuo in sua se requisisse sapientia. qͦd
in reb humanis malũ uniuersa antecedat mala. & que res in ĩpi¬
quasi clibanꝰ corda eoꝵ. que facit adolescentiũ euolare corda: & cũ in
mentẽ miseri amatoris inciderit: trahit eũ in p̾ceps. nec ante pedes
suos respicere patit᷑. s quasi laqueus. & sagena cor adolescentis in-
uim facere non potest. nec ad se trahere nolentes. Qui fuerit iustꝰ¬
& bonꝰ corã dõ eruet᷑ ab ea. peccator uͦ captꝰ deducet᷑ ad mortem.
Non putemꝰ temere salomonẽ hanc de genere mulierũ ꝓtulisse sen¬

Expanded text:
rte mulierem, quae est laqueus, et sagenae cor ejus, vincula manus ejus. Bonus coram Deo eruetur ab ea, peccator capietur in illaSymmachus interpretatus est, dicens: Pertransivi universa sensu meo, scire, et discere, et investigare. Quia igitur supra Ecclesiastes dixerat, omnia se in sapientia pertentasse, et quanto plus eam requisierit, tanto illam longius refugisse; nunc ait etiam aliud in sua se quaesisse sapientia, quod in rebus humanis malum universa antecedat mala, et quae res in impiquasi clibanus corda eorum: quae fecit adolescentium evolare corda. Et cum in mentem miseri amatoris inciderit, trahit eum in praeceps: nec ante pedes suos respicere patitur, sed quasi laquens, et sagena cor adolescentis innevim facere non potest: nec ad se trahere nolentes. Justus qui fuerit, et bonus coram Deo, eruetur ab ea: peccator vero captus deducetur ad mortem. Non putemus temere hanc Salomonem de genere mulierum protulisse sen
Abbreviated transcription (Latin):
suo: hoc donũ dei est. Non enĩ multũ recordabitur dierũ
uitȩ suȩ: quia os occupat in lecitia cor eiꝰ. Ad cõparatio nẽ
eiꝰ qͥ opib suis in curarũ tenebris uescit᷑. & cũ grandi uitȩ te¬
dio ꝑitura cõportat. meliorẽ dicit eũ ẽẽ qͥ pͣsentib fruit᷑. Hic
enĩ uel parua uoluptas est in fruendo ibi uͦ sollicitudinũ tan¬
tumͦ magnitudo. Et reddit causas quare dei donũ sit. suis posse¬
frui diuitiis: qmͣ non multũ recordabitur dierũ uitȩ suȩ. De¬
cupat qͥppe eũ ds̃ in lecctia cordis sui. Non erit in tristitia.¬

Expanded text:
suo, hoc Dei donum est. Non enim multum recordabitur dierum suo, hoc Dei donum est. Non enim multum recordabitur dierum vitae suae, quia Deus occupat in laetitia cor ejus. Ad comparationem ejus, qui opibus suis in curarum tenebris vescitur, et cum grandi vitae taedio peritura comportat, meliorem dicit esse eum, qui praesentibus fruitur. Hic enim vel parva voluptas est in fruendo: ibi vero sollicitudinem tantummodo magnitudo. Et reddit causas, quare Dei donum sit frui posse divitiis. Quoniam, non multum recordabitur dierum vitae suae. Avocat quippe eu
Abbreviated transcription (Latin):
relinquere ꝑpetiiũ. S & ipsi & dsscipłi reuertunt᷑ in terram.
& ꝑdunt diuitias ab to qͥ dixit. Pdã sapientiã sapientiũ. & pru¬
dentiã prudentiũ reꝓbabo. Nere qͥppe sicut egressi st̃ de utero
matris suȩ. de ꝑuersa uidelic& eccła eiꝰ q contraria de qͣ scriptũ
scrutima. & ferunt᷑ omĩ uento do.trinȩ. nec habent lucẽ. sed
in tenebris sua comedunt sacramenta: & sẽꝑ in infirmitate.
sẽꝑ in iracundia sunt: chesauri zantes sibi irã in die irȩ. nec
habentes ꝓpitiũ dm̃. Ecce qd̵ uidi ego bonũ qͦd ẽ optimũ comedere
& bibere & cernere iocunditatẽ in omĩ labore suo qͦ laborauit
sub sole numero dierũ uitȩ suȩ qͦs dedit ei ds̃. Hec quippe est
pars ei. Sed & om̃is cui dedit ds̃ diuitias & substantiã. & cõcessit
ei iit uesceret᷑ ex eis. & toller& partẽ suã. & letaret᷑ de labore

Expanded text:
relinquere perpetuum. Sed et ipsi, et discipuli revertuntur in terram, relinquere perpetuum. Sed et ipsi, et discipuli revertuntur in terram, et perdunt divitias ab eo qui dixit: Perdam sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobabo . Vere quippe, sicut egressi sunt de utero matris suae, de perversa videlicet Ecclesia, ejusque contraria, de qua scriptum scrutinio , et feruntur omni vento doctrinae, nec habent lucem, sed in tenebris sua comedunt sacramenta. Semper in infirmitate, semper in iracundia sunt, thesaurizantes sibi iram in die irae, nec habentes propitium Deum. Ecce quod vidi ego bonum, quod est optimum, comedere, et bibere, et cernere jucunditatem in omni labore suo, quo laboravit sub sole, numero dierum vitae suae, quos dedit ei Deus, haec quippe est pars ejus. Sed et omnis homo, cui dedit Deus divitlaetaretur de labore
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut egressus est de utero matͥs sue nudus. reuertet᷑ ut uenit.
& nichil tollit laboris sui. ut uadat iu manib eiꝰ. Sed & hoc
languor pessimꝰ: qr sicut uenit sic & uad&. Quid gͦ habebit
amplꝰ qͥ laborauit in uentũ : & in omĩb dieb suis in tenebriˢ
comed&: & in indignatione plurima & in infirmitate & iracũdia.
Cũ suꝑiori uinge qͦd seqͥt᷑ ecclesiaste diuitẽ describente. qͥ nec
heredi qͦd congregauit relinquat. S & ipsi filii sui sicut
uenerunt nudi ita nudi reuertant᷑ in terrq̃: & nichil eos
suoꝵ comitet᷑ laboꝵ. Nonne enĩ languor ẽ pessimꝰ ꝓdiuitus
possumꝰ morientes: in tristicia. in gemitu. in indignation e. in
utib casso labore conquirere: Et hec scd̃m siplicẽ sensũ. Le¬
terũ ut altꝰ eleuemͦ. de philosophis mͥ uidet᷑ uel hereticis dicer
qͥ congregant diuitias dogmatũ in malũ suii: & nec reꝑtores
utilitatẽ possunt aliquã conseq. nec sectatorib suis fructum

Expanded text:
Sicut exivit de utero matris suae, nudus revertetur, ut venit, et nihil tollet laboris sui, ut vadat in manibus ejus. Sed et hoc languor pessimus, quia sicut venit, sic et vadit. Quid ergo habebit amplius, quia laboravit in ventum? Et omnibus diebus suis in tenebris comedet, et in indignatione plurima, et in infirmitate, et in iracundia. Cum superiore junge quod sequitur: Ecclesiaste divitem describente, qui nec haeredi, quod congregavit, relinquat; sed et ipse et filius ejus, sicut venerunt nudi, ita nudi revertantur in terram, et nihil eos suorum comitetur laborum. Nonne enim languor est pessimus, pro divitiis s auferre morientes, in tristitia, in gemitu, in indignatione, in litibus, casso labore conquirere? Et haec secundum simplicem sensum. Caeterum ut altius elevemur, de philosophis mihi videtur, vel haereticis dicere, qui congregant divitias dogmatum in malum suum, et nec repertores utilitatem possunt aliquam consequi, nec sectatoribus suis fructum
Abbreviated transcription (Latin):
quod ipse fecerit: quo nichil deteriꝰ est & omĩ uento in anius.
Rursũ & hic p̃suptionẽ sp̃s aquila & theodotion. pastionẽ¬
uenti interpretati sunt : simacꝰ uͦ afflictionẽ spiritꝰ.

Expanded text:
quod ipse fecerit: quo nihil est deterius, et omni vento inanius. quod ipse fecerit: quo nihil est deterius, et omni vento inanius. Rursum et hic praesumptionem spiritus, Aquila et Theodotio, pastioneventi, interpretati sunt: Symmachus vero afflictionem spiritus.
Abbreviated transcription (Latin):
uiro. qͥ in scripturis celestib eruditꝰ omnẽ laborẽ suũ hab&
in ore suo & anima eiꝰ non ĩplet᷑. dũ sẽꝑ cupit discere. & in
eo plus hab&e sapiens quã insipiens: qr cũ pauꝑem se esse sen¬
tiat. pauꝑem autẽ illũ qui in euangelio beatꝰ dicit᷑. ꝓperat
ad ea cõprehendenda que uitȩ sunt: & ambulat artã & angustã
uiã q̃ ducit ad uitã. & pauꝑ est a malis oꝑib. & scit ubi xp̃s
qͥ uita est cõmoret᷑. Alelior ͤ aspectus oculox suꝑ ambulantem
in anima. s & hoc uanitas & p̾sũptio sp̃c. Dilucide hoc intͣ¬
pretatꝰ est symacꝰ dicens. Meliꝰ est ꝓuidere quã ambulare. ut
lib&. id est meliꝰ est iuxta sensũ cuncta agere. qui est anime
oculus. quã uoluntatẽ cordis sequi. Hoc est enĩ ambulare
in anima. sicut ie ze chiel ait. Qui ambulauit in uolu̾tate
cordis sui. Uel certe suꝑbũ & sibi placentẽ arguit. & meliorẽ
dicit esse eũ qͥ cuncta ꝓuideat. quã illũ eui nichil placae. nͥ

Expanded text:
n Scripturis coelestibus eruditus, omnem laborem habet in ore suo, et anima ejus non impletur, dum semper cupit discere. Et in eo plus habet sapiens, quam insipiens: quia cum pauperem esse se sentiat pauperem autem illum, qui in Evangelio beatus dicitur properat ad ea comprehendenda, quae vitae sunt, et ambulat arctam et angustam viam, quae ducit ad vitam, et pauper est a malis operibus, et scit ubi Christus qui vita est, commoretur. Melior est aspectus oculorum super ambulantem in anima. Sed et hoc vanitas et praesumptio spiritus. Dilucide hoc interpretatus est Symmachus, dicens: Melius est providere, quam ambulare, ut libet; 435 id est, melius est juxta sensum cuncta agere, qui animae est oculus, quam voluntatem cordis sequi. Hoc est enim ambulare in anima, sicut Ezechiel ait: Qui ambulant in voluntate cordis sui . Vel certe superbum et sibi placentem arguit, et meliorem dicit esse eum, qui cuncta provideat, quam illum, cui nihil placet, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorat. dnẽ iudiciũ tuũ regi da: & iustitiã tuã filio
regis. Non enĩ iudicat pat̾ quemquã. s omẽ iudiciũ dedit
filio. qui rex filiꝰ: regis patͥs est filiꝰ. Huiꝰ itaq custodienda p̃cep¬
ta sunt: huiꝰ uoluntas patranda & hoc ẽ quod in libro tobiȩ
scribit᷑. Alisteriũ regis abscondere bonũ est. Et precipue mona
ne retractemꝰ quare ds unũ quodq preceꝑit. s quodcũq uiderit
esse mandatũ : hoc pia mens hominis implere festin&: & sit in

Expanded text:
commemorat: Deus, judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis . Non enim judicat Pater quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Qui rex Filius Dei, Patris regis est Filius. Hujus itaque da. Et hoc est quod in Tobiae libro scribitur: Mysterium regis abscondere bonum est . Et praecipue monet, ne retractemus quare Deus unumquodque praeceperit, sed quodcunque viderit esse mandatum, hoc pia mens hominis implere festinet, et sic in
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ natꝰ ẽ optimꝰ puer: & de oomo uinculatoꝵ de qͥb hieremiaᷤᷤ
in lamentationib loqͥt᷑ dicens. ut humiliarae sub pedib eiꝰ om̃s
rex reuersus ẽ. Presago itaq spũ uidit eccłastes om̃s uiuentes qui
possunt adolescentis ẽẽ participes eẽ dicentis. ego sũ uita: ueteri
stulto rege dimisso xp̃m seqͥ: Simulq duo populi ex isrł significaqͣ.
Prior qͥ ante aduentũ dñĩ fuit. & posterior qͥ antixp̃m ꝓ. xp̃o suscep
letent᷑ in eo. Custodi pedẽ tuũ cũ uadis in domũ dei: & appropiqͣ
ut audias. Ponũ qͥppe insipientiũ sacrificiũ. qr nesciunt quod
faciunt malũ. Precepta dat uite: & ñ uult offendere noᷤᷤ eunteᷤᷤ¬
ad eccłam. Non enĩ ingredi domũ dei: s sine offensione in gredi
ꝓpe ad audiendũ dm̃. ceteri accedere non ualebant. Quod stulti¬
nescientes eẽ remediũ peccati. estimant oblatione munerum
d̃o se satisfacere posse: & ignorant hoc qͦq esse malũ atq pec¬

Expanded text:
 natus est optimus puer, et de domo vinculatorum, de quibus Jeremias in Lamentationibus loquitur, dicens: Ut humiliaret sub pedibus ejus omnes rex reversus est. Praesago itaque spiritu vidit Ecclesiastes omnes viventes, qui possunt adolescentis participes esse, dicentis: Ego sum vita , et vetere stulto rege dimisso, Christum sequi. Simulque duo ex Israel populi significantur. Prior qui ante adventum Domini fuerit, et posterior  Christo. Custodi pedem tuum, cum vadis in domum Dei, et appropinqua, ut audias. Donum enim insipientium sacrificium; quia nesciunt, quod faciunt, malum. Praecepta dat vitae, et ad Ecclesiam. Non enim ingredi domum Dei, sed sine offensione ingredi  ad audiendum Deum: caeteri accedere non nescientes remedium esse peccati, aestimant oblatione munerum Deo satisfacere se posse, et ignorant hoc quoque malum esse, atque pec
Abbreviated transcription (Latin):
cũ apło dicere. miser ego qͦs me liberabit de corpore mortiᷤᷤ
nec uidit mala qͥb in mundo homines depͥmunt᷑. Animas aut̃
nr̃as ante ꝗͣ ad corꝑa descendant uersari apud suꝑos: & tãdiu
beatas eẽ ꝗͣ. diu celesti ierłm & choro teneant᷑ angelico. Et uidi ego
uniuersũ laborẽ. & simul omnẽ uirtutẽ oꝑisꝰ qͥa emulatio uiri
a sodali eiꝰ & quid hoc nͥ uanttas. & p̃sũptio sp̃c : Conuerti me

Expanded text:
cum Apostolo dicere: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis cum Apostolo dicere: Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis nec vidit mala, quibus in mundo homines deprimuntur. Animas enim nostras, antequam ad corpora ista descendant, versari apud superos, et tamdiu beatas esse, quamdiu coelesti Jerusalem, et choro teneantur Angelico. 420 Et vidi ego universum laborem, et simul omnem virtutem operis: quia aemulatio viri a sodali ejus; et quidem hoc vanitas et praesumptio spiritus. Converti me
Abbreviated transcription (Latin):
disputantis. Ibi reqͥeuerũt lassi corpore cũ his qͥ uincti
fuerant: iã securi ñ audientes uocẽ exactoris. Melior est
aut̃ his duob uiuente uidelic& & defuncto. qͥ nec dũ natꝰ
est. Alius enĩ adhuc mala patitur: alius quasi de naufragio
nudus euasit. Porro qͥ nec dũ natꝰ ẽ: in eo felicior ẽ. qͦd needũ
mala mundi exꝑtꝰ ẽ. Hoc aut̃ dicit ñ quo qͥ necdũ natꝰ est
ante sit ꝗͣ nascatur. i in eo felicior sit qͦd necdũ corpore pre-¬
illi: quod meliꝰ fuerit ei omnino nͣ esse ꝙͣ ęternos cruciatus
ꝑpeti. Alii uͦ hunc locũ ita intelligunt meliores ẽẽ dicentes
eos qͥ mortui st̃ ab his qͥ uiuunt lic& ante fuerint peccatores.
retentari: qͥ uͦ mortẽ obierint iã ẽẽ securos n peccare desisse.
sicut & iohannes qͦ maior nͣ fuit in natis mulierũ minor ẽ
eo qͥ minimꝰ ẽ in regno celoꝵ: & corporͥs onere liberatꝰ nescit

Expanded text:
disputantis. Ibi requieverunt lassi corpore, cum his qui vincti disputantis. Ibi requieverunt lassi corpore, cum his qui vincti fuerant, jam securi, non audientes vocem est utroque, vivente videlicet et defuncto, qui necdum natus est. Alius enim adhuc mala patitur, alius quasi de naufragio nudus evasit; porro qui necdum natus est, in eo felicior est, quod necdum mala mundi expertus est. Hoc autem dicit, non quod qui necdum natus est, ante sit quam nascatur, et in eo felicior sit, qui necdum corpore praeilli , quod melius ei fuerit omnino nil esse, quam aeternos cruciatus perpeti. Alii altius hunc locum intelligunt, meliores eos esse dicentes qui mortui sunt, ab his qui vivunt, licet ante fuerint peccatores, retentari; qui vero mortem obierint, jam esse securos, et peccare desisse. Sicut et Joannes, quo major non fuit in natis mulierum , minor est eo, qui minimus est in regno coelorum, et corporis onere liberatus, nescit
Abbreviated transcription (Latin):
Uerba nr̃a pauca ideo ẽẽ debere quod &iã ea q̃ nosse nos arbitra¬
m̃ ꝑ speculũ uidem̃ & in enigmate: e ueluti sonniũ cõpͣhendimꝰ.
quod tenere nos estimamꝰ. Cũq plura ut uisũ nobis fuerit dixe¬
rimꝰ finẽ disputationis nr̃e eẽ stultitiã. Ex multiloquio enĩ ñ
effugere nos peccatũ. Cũ uotũ feceris deo: non moreris
reddere illud: q ñ est uoluntas in insipientib. Quecũq uoues

Expanded text:
Verba nostra pauca ideo esse debere, quod etiam ea quae nosse nos arbitraVerba nostra pauca ideo esse debere, quod etiam ea quae nosse nos arbitramur, per speculum videmus et in aenigmate, et velut somnium comprehendimus, quod tenere nos aestimamus. Cumque plura ut visum nobis fuerit dixerimus, finem disputationis nostrae esse stultitiam. Ex multiloquio enim nos non effugere peccatum. Cum votum feceris Deo, ne moreris reddere illud, quia non est voluntas in
Abbreviated transcription (Latin):
festinare in ore tuo. & cor tuũ nͣ festin& ad ꝓferendũ sermonẽ
in conspectu dei: qr ds in celo & tu suꝑ terrã. Propt̃ hoc sint
uerba tua pauca. q ueniae sonniũ in multitudinẽ sollicitudi¬
nis. & uex insipientis in multiplicatione sermonũ. Pleriq ar¬
bitrant᷑ hoc in pͣsenti loco pͣcipi. ne corã deo facile aliqͥd ꝓmit¬
tamꝰ: & sine consideratione uiriũ uoueamꝰ ea q̃ explere non
possumꝰ. Adesse qͥppe dm̃ p̃sentẽ. & licae ille in celo. nos esse
uideam᷑ in terra: tam̃ audire quȩ loquam᷑. & insipientiã nr̃am
argui ex multiplicatione sermonũ. Alii uͦ meliꝰ intelligentes
de deo quã possimꝰ opinem̃. s sciamꝰ unbecillitatẽ nr̃ãm qͦd quantũ
celũ distat a terra. tantũ nr̃a opinatio a natura illiꝰ separetur.
& iccirco uerba nr̃a debere esse moderata. Sicut enĩ qͥ in multis
uoluerit de diuinitate disserere. incid& in stulticiã. Uel certe sic.

Expanded text:
n festinet ad proferendum verbum in conspectu Dei, quia Deus in coelo, et tu super terram. Propter hoc sint verba tua pauca, quia veniet somnium in multitudine sollicitudinis, et vox insipientis in multiplicatione sermonum. Plerique arbitrantur hoc in praesenti loco praecipi, ne coram Deo facile aliquid promittamus, et sine consideratione 427 virium voveamus ea quae explere non possumus. Adesse quippe pvideamur in terra, tamen audire quae loquimur, et insipientiam nostram argui ex multiplicatione sermonum. Alii vero melius intelligentde Deo quam possumus, opinemur, sed sciamus imbecillitatem nostram. Quantum enim coelum distat a terra, tantum nostra opinatio a natura illius separatur; et idcirco debere verba nostra esse moderata. Sicut enim qui plura voluerit de divinitate disserere, incidit in stultitiam. Vel certe sic:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ solus opib incuba reqͥsitis. Quod & si robustior qͥs inimicꝰ
contra unũ surrexerit: inbecillitatẽ alteriꝰ amici solatio sus¬
tentari. & quãto ab uno duo differant si amore coniuncti st̃.
tanto ceiã triũ contuberniũ plus ualere. Et enĩ uera caritas &¬
& nullo liuore uiolata: quanto auget᷑ numero. tanto crescit ce
robore. Et hec interĩ simplicit᷑ dicta st̃. Cecerũ qr in suꝑiorib

Expanded text:
qui solis opibus incubat acquisitis. Quod si robustior quis inimicus qui solis opibus incubat acquisitis. Quod si robustior quis inimicus contra unum surrexerit, alterius imbecillitatem amici solatio sustentari dicit. Et quantum duo uno differunt, si amore conjuncti sunt, tanto etiam trium contubernium plus valere. Etenim vera charitas, et nullo violata livore, quanto augetur numero, tanto crescit et robore. Et haec interim simpliciter dicta sint. Caeterum quod in superiori
Abbreviated transcription (Latin):
diuitiis. sẽꝑ nr̃ã cupientis salutẽ: & quanto plus peccare quem
uiderit. tantomagis ad penitentiã cohortantis. Meliꝰ ẽ duo pa-¬
rit᷑ ẽẽ quã unũ. qͥb ẽ merces bona in labore suo. qr si ceciderit
unꝰ eriga participẽ suũ. Et ue uni cũ ceciderit. ñ est scõs qui
erigat eũ. Et qͥdẽ si dormiant duo: etiã calor erit illis. & unꝰ
qͦmͦ calefi& : Et si inualuerit suꝑ eũ unꝰ: ouo stabunt aduersus
eũ. & funiculus triplȩx non facile rumpit᷑. Post solitudinis
miserias in qͥb correctꝰ est ille qͥ in opib conqͥrendis absq certo
herede se cruciat. ncͣ ad sodalitatẽ sermo confertur. & dicit᷑ qͥd
boni habeat amicꝙ conturberniũ & in cõmune solatiũ. quia
& alt᷑iꝰ ruina alteriꝰ solatio subleuet᷑. & curas domesticas ipsiꝰ
quoq noctis requiẽ: meliꝰ exigat ille qͥ fidũ amicũ habeat. ꝗͣ

Expanded text:
divitiis, semper nostram cupientis salutem, et quanto plus 422 peccare quem divitiis, semper nostram cupientis salutem, et quanto plus 422 peccare quem viderit, tanto magis ad poenitentiam cohortantis. Meliores duo, quam unus, quibus est merces bona in labore suo: quia, si ceciderit unus, eriget participem suum. Et vae uni, cum ceciderit, et non est secundus, qui erigat equomodo calefiet? Et si invaluerit super eum unus, duo stabunt adversus eum, et funiculus triplex non cito rumpitur. Post sollicitudines et miserias in quibus correptus est ille, qui in opibus conquirendis absque certo haerede se cruciat; boni habeat amicorum contubernium, et commune solatium, quia et alterius ruina alterius auxilio sublevatur; et curas domesticas, ipsius quoque noctis requiem melius exigit ille, qui fidum amicum habet quam
Abbreviated transcription (Latin):
sus sũ ad alios & uidi eos plus qͣ. necesse est laborare. c̃gregare
ꝑ fas & uefas opes & ñ uti congregatis. habere omiã. in cubare diui¬
tiis. seruare. alteri. & suo labore ꝑfrui. maxime cũ nec filiũ nec
fr̃em habeant nec ꝓpinquũ. ut uideat᷑ piꝰ labor necessariꝰ reser¬
uantis. Nichil itaq uaniꝰ dep̃hendi quã eũ hominẽ qͥ diuitias cõ¬
gregat. cui eas relinquat ignorans. Quod qͥdẽ possumꝰ scd̃m suꝑiorẽ
interpretationẽ de his intelligere qͥ libros conscribunt. et eos
fastidiosis lectorib derelinquunt. Quidã hunc locũ ab eo qͦd
ait ẽ unꝰ & non ẽ scd̃s suꝑ saluatore int̾pretant᷑. qͦd solus & absq
ullo comite ad saluandũ mundũ descenderit: ⁊ quãꝗͣ multi fi-¬
lii dei sint & fr̃s eiꝰ adoptione dicant᷑. tam̃ nullus extitit dignꝰ
qͥ in hoc ei oꝑe iungeret᷑. cuiꝰ laboris ñ est finis portantis nr̃a
uitia atq peccata & ꝓ nobis dolentis. Et ocłus eiꝰ ñ sociabitur

Expanded text:
sus sum ad alios, et vidi eos, plus quam necesse est, laborare, congregare per fas et nefas opes, et non uti congregatis, habere omnia, incubare divitiis, servare alteri, et suo labore non perfrui: maxime cum nec filium, nec fratrem habeant, nec propinquum ut videatur pius labor necessariis reservatus. Nihil itaque esse vanius deprehendi, quam eum hominem, qui divitias congregat, cui eas relinquat, ignorans. Quod quidem possumus secundum superiorem interpretationem et de his intelligere, qui libros conscribunt, et eos fastidiosis lectoribus derelinquunt. Quidam hunc locum ab eo quod ait: Est unus, et non est secundus, super Salvatore interpretantur, quod solus et absque ullo comite ad salvandum mundum descenderit. Et quamquam multi filii Dei sint, et fratres ejus adoptione dicantur: tamen nullus dignus exstiterit, qui in hoc ei opere jungeretur. Cujus laboris non est finis, portantis nostra vitia atque peccata, et pro nobis dolentis: et oculus ejus non satiabitur
Abbreviated transcription (Latin):
habebit. qͥ opes deuorent congregatas. Ille aut̃ uideatͥ tnͣtũ qͦd
hab&: & plus suniꝰ hominis cibũ capere ñ possit. Dulcis sonnꝰ
oꝑanti. siue paululũ siue plus comederit: & saturitas diuitis nõ
sinit eũ dormire. Adhuc de diuite & auaro sermoẽ: & cõꝑat᷑¬
oꝑanti & absq sollicitudine dormienti. siue parũ siue mulcũ
comederit. quod ille labore oꝑis & sudore qualẽ uis cibum
digerat. & dulci sonno ꝑfruat᷑: diues uͦ distentꝰ dapib & cogi¬
tationib in diuersa laceratꝰ. dormire ñ ualeat rediuidante
crapula. & incocto cibo in stomachi angustiis estuante. Porro
qr somnꝰ & cõmunis de hac uita exitꝰ appellat᷑: melior erit reqͥes
eiꝰ qͥ oꝑatur in p̃senti. & scd̃m uires suas in bonis oꝑib conuersat᷑.
quã e&ꝵ diuitie de qͥb scribit᷑. Ue uobis diuites. qr recepistis cõ¬

Expanded text:
habebit, qui opes devorent congregatas. Ille autem videat tantum, quod habebit, qui opes devorent congregatas. Ille autem videat tantum, quod habet, et plus quam unius hominis cibum capere non possit. Dulcis somnus operanti, sive paululum, sive plus comederit. Et saturitas divitis non sinit eum dormire. Adhuc de divite et avaro sermo est, et compaanti, et absque sollicitudine dormienti, sive parum, sive multum comederit, quod ille labore operis et sudore qualemvis cibum digerat, et dulci somno perfruatur. Dives vero distentus dapidus, et cogitationibus 431 in diversa laceratus, dormire non valeat, redundante crapula, et incocto cibo in stomachi angustiis aestuante. Porro, quia somnus, et communis de hac vita exitus appellatur, melior erit requies ejus qui operatur in praesenti, et secundum vires suas in bonis operibus conversatur, quam eorum divitiae, de quibus scribitur: Vae vobis divitibus, quia recepistis con
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ. multi stͣ qͥ comedunt ea. Et que ẽ fortitudo habenti. nͥ
ut uideat ocłis suis: Ubicũq argentũ ponimꝰ: sedm greci
ser monis ambi guitatem potest & pecunia transferi. Ar gẽt
qͥppe utrũq signisicat. Porro tullius pecuniosos primitꝰ dicbos
eos refert. quod plura habuissent peculia. id est pecora. Ita enĩ
ea antiquitꝰ appellabant. Paulatĩ autẽ ꝑ abusionẽ. nom̃ ad ali¬
ud deuolutũ ẽ. Auarꝰ gͦ describit᷑. quod nũꝗͣ. opib expleatur:
& quanto plus habuerit. tanto plus cupiat. Flacei qͦq suꝑ hoc
concordante sententia. qͥ ait. Sẽper auarꝰ egae. Et nobilis historiei.
quod auaritia neq copia neq inopia minuat᷑. Nichil gͦ inquit
eccłastes ꝓsunt diuitiȩ possioenti: nͥ hoc solũ ut uideat quod
possideat. Quanto enĩ mnaioi  sustantia. tantos plures ministroᷤ

Expanded text:
bonorum multi sunt, qui comedunt ea, et quae est fortitudo habenti illa, nisi bonorum multi sunt, qui comedunt ea, et quae est fortitudo habenti illa, nisi ut videat oculis suis? Ubicumque argentum ponimus, secundum Graeci sermonis ambiguitatem, potest et pecunia transferri: ἀργύριον quippe utrumque significat. Porro Tullius pecuniosos primitus eos dictos refert, qui plura habuissent peculia, id est, pecora. Ita enim ea antiquitus appellabant. Paulatim autem per abusionem, nomen ad aliud devolutum est. Avarus igitur describitur, quod numquam opibus expleatur, et quanto plus habuerit, tanto plus cupiat. Flacci quoque super hoc concordante sententia, qui ait : Semper avarus eget. et nobilis historici, quod avaritia, neque inopia, neque copia minuatur. Nihil ergo, inquit Ecclesiastes, prosunt divitiae possidenti, nisi hoc solum ut videat quae possidet. Quanto enim major fuerit substantia, tanto plures ministros
Abbreviated transcription (Latin):
hoc pͣceptũ suboriebat᷑ questio. & quare iusti calũniã sustinent.
quare iniqua fiunt toto orbe iudicia. & nͣ est ultor ds: nc̃ inferc
& soluit qͦd oppon poterat dicens. Si uideris calũmam pauperis
aliqͥd nouũ eẽ uideat᷑. Excelsus qͥppe suꝑ excelsos hec respicit
ds̃. qͥ angłos suos suꝑ iudices & reges terre p̃posuit: qͥ posst̃ utiq
ꝓhibere in iustitiã: & magis in terra ualere. quã qͣ iis hominũ
potestates. S qm̃ seruat in fine iudiciũ & in consũmatione mũdi.
quando matura seges fuerit & messores uenerint. iussurꝰ est ut
separet᷑ triticũ. & loliũ tradat᷑ incendio: ioeo nc̃ exspectat. &¬
differt sententiã quãdiu ager mundi istiꝰ excolat᷑ pleniꝰ. Quod
exposuit. Qui diligit argentũ ñ inplebit᷑ argento. & qͥ dili¬
git diuitias ñ fruet᷑ eis: s & hoc uanitas. In multitudine en im

Expanded text:
hoc praeceptum suboriebatur quaestio, quare justi calumniam sustinerent, et hoc praeceptum suboriebatur quaestio, quare justi calumniam sustinerent, et quare iniqua fiant in toto orbe judicia, et non est ultor Deus; nunc infert et solvit, quod opponi poterat, dicens: Si videris calumniam pauperis,novum aliquid esse videatur. Excelsus quippe super excelsos haec respicit Deus, qui angelos suos super judices et reges terrae praeposuit, qui possunt utique prohibere injustitiam, et magoniam servat in fine judicium, et in consummatione mundi, quando cum matura seges fuerit, et messores venerint, jussurus est, ut separetur triticum, et lolium tradatur incendio: ideo nunc exspectat et differt sententiam, quamdiu ager mundi istius excolatur. Quod autemexposuit . Qui diligit argentum, non implebitur argento, et qui diligit divitias, non fruetur eis. Sed et hoc vanitas. In multitudine enim
Abbreviated transcription (Latin):
adesse p̾sentẽ: teq liberi arbitriĩ conditũ non cogi. s uelle qͦd
facias. Si calupniã pauꝑis & rapinã iudicii & iustitiȩ inderis
in regione: ne mireris ne mireris suꝑ negocio. quia excelsus suꝑ
excelsũ custodia excelsiores suꝑ eos. & ampliꝰ terrȩ in om̃ib est
rex in agro culto. xp̃i tunica contexta desuꝑ. nec acrucifigen¬
tib scindi potuit. &. eũ a qͦ saluator demoniũ saluator demo¬
Itaq &e nos nitam᷑ eccłastis nr̃i uestimenta ñ scindere. nec ꝓ uo¬
luntate nr̃a opinionũ pannos hinc inde consuere. s unũ
dissputationis textũ seruare. & eundẽ sensũ & ordinẽ sequi.
Supra dixerat ne dixeris in conspectu angłi qmͣ ignorantia est.
ne irascat᷑ dñs suꝑ uoce tua. & reliqua: & aduersus eos fuerat lo¬
cutꝰ qͥ negarent ꝓuidentia res humanas regi. Quia gͥ aduersus

Expanded text:
adesse praesentem: teque liberi arbitrii conditum non cogi, sed velle quod adesse praesentem: teque liberi arbitrii conditum non cogi, sed velle quod facias. Si calumniam pauperis, et rapinam judicii, et injustitias videris in regione, ne mireris super negotio: quia excelsus super excelsum custodit, et excelsior est super illos, et amplius terrae in omnibus est rex in agro culto. Christi tunica contexta desuper , nec a crucifigentibus scindi potuit: et eum a quo Salvator daemonia eItaque et nos nitamur Ecclesiastae nostri vestimenta non scindere, nec pro voluntate nostra opinationum pannos hinc inde consuere, sed unum disputationis servare textum, et eumdem sensum, et ordinem sequi. Supra dixerat: Ne dixeris in conspectu angeli, quoniam ignorantia est, ne irascatur Deus super vocem tuam, et reliqua: et adversus eos fuerat locutus, qui negarent providentia res humanas regi. Quia igitur adversus