comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rita compulerunt. Nondum enim
natos apłs cum de rebecce geminis lo¬
queret᷑ nichil egisse dicit boni uel
mali ut non ex oꝑibꝰ quibꝰ nullis alt̃
distinguebat᷑ ab altero. sed ex uocante
diceretur. minori seriiturum esse ma-¬
iorem. His igitur firmissime consti-¬
tutis si tam reconditum atq abditum
est in occultis oꝑib dĩ ut nec scͥptu¬
rarum diuinarum manifesto eloqui¬
o declarct᷑. utrum ꝓpterea nichil bo¬
ni uel mali nondũ nati egisse creden¬
di sint. quia non ex aliis ꝓpagatas a¬
nimas. s mox ex nichilo creatas sin¬
głi accipiunt. an quia cum essent o¬
riginaliter in parentibus adhuc ipsi
nulli erant. qui suas & ꝓprias uitas a¬
gerent: illa tamen sit fides salua qua
credimus nullum hominum siue ma¬
ioris siue parinilȩ quamlibet & recen¬
tis etatis lib̃ari a contagio mortis an¬
tiquȩ & obligatione peccati quod pri-¬
ma natiuitate contraxit nisi ꝑ unum
mediatorẽ di & hominum hominem

Expanded text:
rita compulerunt; nondum enim rita compulerunt; nondum enim natos apostolus. cum de Rebeccae geminis loqueretur, nihil egisse dicit boni uel mali, ut non ex operibus, quibus nullis alter distinguebatur ab altero, sed ex uocante diceretur minori seruiturum esse maiorem. His igitur firmissime constitutis si tam reconditum atque abditum est in occultis operibus dei. ut nec scripturarum diuinarum manifesto eloquio declaretur, utrum propterea nihil boni uel mali nondum nati egisse credendi sint, quia non ex aliis propagatas sed mox ex nihilo creatas animsinguli accipiunt, an quia, cum essent originaliter in parentibus. adhuc ipsi nulli erant. qui suas et proprias uitas agerent. illa tamen sit fides salua, qua credimus nullum hominum sine maioris siue paruulae quamlibet et recentis aetatis liberari a contagione mortis antiquae et obligatione peccati, quod prima natiuitate contraxit, nisi per unum mediatorem dei et hominum, hominem
Abbreviated transcription (Latin):
lictum mom̃s ad condempnationem
& ꝑumꝰ iustificationem iom̃s homi¬
nes in uistificationẽ uitȩ. & si qua ali¬
a testimonia declarant. neminem nasci
ex adam nisi uincło delicti & dampna¬
tionis obstrictum. neminemq inde li-¬
b̾ari nisi renascendo ꝑ. xp̃m. tam incon¬
cusse tenere debemus. ut sciamus eũ
go animȩ lateat dum tamen redemp¬
tio clareat: ꝑiculum non est. Neq enĩ
in xp̃m credimꝰ ut nascamur: s ut re¬
nascamur quomcũq nati fuerimꝰ. Hac̾¬
tenus autem dicimus sine ꝑicło la-¬
tere animȩ originem. ut non tamen e¬
am partem dei esse credamus. sed cre-¬
aturam. Nec de d̾o natam: s ab illo
factam. Atq in eius genus ad optan¬
dam mirabili dignatione gr̃e. non
parili dignitate nature. nec eam corpꝰ
esse s sp̃m. non creatorẽ s creaturam.
nec ideo uenisse in hoc corpus corrupti¬
bile quo grauatur. quod illuc eam ui¬
te in cęlestib uel in quibuslibet aluᷤᷤ
mundi partib antea male geste me¬

Expanded text:
s homines ad condemnationem et per unius iustificationem in omnes homines in iustificationem uitae et si qua alia testimonia declarant neminem nasci ex Adam nisi uinculo delicti et damnationis obstrictum neminemque inde liberari nisi renascendo per Christum, tam inconcusse tenere debemus. ut sciamus eum, go animae lateat, dum tamen redemptio clareat, periculum non est; neque enim in Christum credimus, ut nascamur, sed ut renascamur. quomodocumque nati fuerimus. Hactenus autem dicimus sine periculo latere animae originem. ut non tamen eam partem dei esse credamus sed creaturam nec de deo natam sed ab illo factam atque in eius genus adoptandam mirabili dignatione gratiae, non parili dignitate naturae; nec eam corpus esse sed spiritum, non creatorem utique sed creaturam: nec ideo uenisse in hoc corpus corruptibile, quo grauatur, quod illuc eam uitae in caelestibus uel in quibuslibet aliis mundi partibus antea male gestae me
Abbreviated transcription (Latin):
tem: ita est & donum. Nam uidica
quidem ex uno in condempnationi
gr̃a autem ex multis delictis in uit¬
ficationem. Quia utiq illud unnu
quod orrginalit̃ trahitur. ita sisauo
sit obnoxios dampnationi facit gͥ
uero ex multis delictis iustificat ho¬
minem. qui pret̾ illud unum qui
commumt̃ cum om̃ibꝰ originalit
traxit: sua quoq ꝓpria multa ar¬
misit. N erumptam̃ quod paulop

Expanded text:
est et donum: nam judicium quidem ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in justificationem . » Quia utique illud unum quod originaliter trahitur, etiam si solum sit, obnoxios damnationi facit: gratia vero ex multis delictis justificat hominem, qui praeter illud unum, quod communiter cum omnibus originaliter traxit, sua quoque propria multa commisit. Verumtamen quod paulo
Abbreviated transcription (Latin):
non intellectis quibusdam subobscuris
sententiis apł̃i pauli. hoc cum quidam
aibitiati sunt. dicere. faciamus mala ut
ueniant bona. quia dixerat lex subint᷑¬
uit ut habundaret delictum. Ubi au-¬
tem habundauit delictum suꝑhabun¬
uit & gr̃a. Quod ideo uerum est quia
legem accipientes homines. qui de su¬
is uiribꝰ supbissime p̃sumebant. nec di¬
uinum ad utorium uincendarum ma¬
larũ concupiscentiaꝵ recta fide impe¬
trantes. pluribꝰ grauioribꝰq delictis. e¬
dam lege p̾uaricata onerati sunt. Ac
sic magno reatu compellente confuge¬
tunt ad fidem qua miscł̃iam indulgẽ¬
ds mirerentur. & auxilium a dño qͥ
ficis eelum & terram: ut disfusa ꝑ sp̃m
ousagerent quȩ contra scł̃i hunis con-¬
sipiscentias iubent᷑. scałm id quod p̃dlic¬
tum fuerat in psalmo. Multiplicatȩ
sunt infirmitates eorum. postea acce¬

Expanded text:
non intellectis quibusdam subobscuris sententiis apostoli Pauli hoc eum quidam arbitrati sunt dicere: faciamus mala, ut ueniant bona, quia dixerat: lex subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit delictum, superabundauit gratia. quod ideo uerum est, quia legem accipientes homines, qui do suis uiribus superbissime praesumebant, nec diuinum adiutorium uincendarum malarum concupiscentiarum recta fide inpetrantes pluribus grauioribusque delictis etiam lege praeuaricata onerati sunt: ac sic magno reatu conpellente confugerunt ad fidem, qua misericordiam indulgentiae mererentur et auxilium a domino, qui fecit caelum et terram, ut diffusa per spione agerent, quae contra saeculi huius concupiscentias iuberentur secundum id, quod praedictum fuerat in psalmo: multiplicatae sunt infirmitates eorum; postea adce
Abbreviated transcription (Latin):
uenis uel senex in ea regione defunctꝰ
Potuit fieri iustus ꝑnaturam & libe¬
rum arbitrium. an non potuit: Si
potuisse dicunt. ecce quod est crucem
xp̃i euacuare. sinc illa quemꝗͣ ꝑ nat᷑alẽ
legem & uoluntatis arbitrium iustifi¬
cari posse contendere. Dicamus & hic.
Ergo xp̃c gratis mortuus est. Hoc enĩ
om̃s possent. etiam si mortuus ille non
esset. Q si iniusti essent quia uellent es¬
sent. ñ quia esse non possent. Si autem
sine xp̃i gr̃a iustificari omĩno non po¬
tuit: etiam istum si audet absoluat se¬
cundum uerba sua. Sicut enim ꝑ mo
bedientiam unius hominis peccatores
constituti sunt multi. ita & ꝑ umus o¬
beditionem iusti constituentur mul¬
ti. Obedientia est in homini bus &¬
in om̃i creatura rationali omĩs iusti¬
tiȩ origo atq ꝑfectio: ita ut duorum
honimum. id est adam qui fuit caput
nĩs hec commendet᷑ magna distincti¬
o. Quia sicut ꝑ mobedientiam uniꝰ

Expanded text:
uenis uel senex in ea regione defunctus uenis uel senex in ea regione defunctus potuit fieri iustus per naturam et liberum arbitrium, an non potuit? si potuisse dicunt, ecce quod est crucem Christi euacuare, sine illa quemquam per naturalem legem et uoluntatis arbitrium iustificari posse contendere. dicamus et hic: ergo Christus gratis mortuus est. hoc enim omnes possent, etiam ei mortuus ille non esset, et, si iniusti essent, quia uellent, essent, non quia iusti esse non possent. si autem sine Christi gratia iustificari omnino non potuit, etiam istum si audet absoluat secundum ubedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita per unius obeditionem justi constituentur multi. Obedientia est in omnibusin omni rationali creatura omnis justitiae origo atque perfectio; ita ut duorum hominum, id est, Adam qui fuit caput nostrae, haec commendetur magna distinctio: quia sicut per inobedientiam unius
Abbreviated transcription (Latin):
lus pretiitteret᷑. sic & in eo quod dic̃¬
tum est ꝑ unius iustitiam iom̃s ho¬
mines ur iustificationem uitȩ. nullus
pretermissus est non quia om̃s in eũ
credunt. & baptismo eius abluuntur:
s quia nemo iustificat᷑. nisi in eum cͤ¬
dat & baptismo enis abluat᷑. Itaq om̃s
dictum est ne aliquo modo alio pret̃
ipsum quisꝗͣ saluus fieri posse credat᷑.
Ego dico paruulum natuͣ ieouͥ ei ñ
ri morte p̃uentum. iccirco talem fuisse
id est sine lauachro regenerationis ex¬
isse. quia esse aliud non potuit. Absol¬
uat gͦ eum. & aꝑiat ei contra sententi¬
am dm̃i regnum cȩlorum. Sed none¬
um absoluat apłs qui ait. Per unũ
hominem peccatum intrauit in mun-¬
dum. & ꝑ peccatum mors: & ita mõs
homines ꝑtransiit. in quo om̃s pecca¬
uerunt. Recte gͦ ea dampnatione que
ꝑ unuersã massam currit non admitti¬
tur in regnum celoꝵ. quamus xp̃ia¬
nus non solũs non fuerit. s nec esse po-¬
tuerit. Sed de infante non loquor. Iu-

Expanded text:
in eo quod dictum est, per unius justitiam in omnes homines in justificationem vitae, nullus praetermissus est. Non quia omnes in eum credunt et baptismo ejus abluuntur, sed quia nemo justificatur nisi in eum credat et baptismo ejus abluatur. Itaque omnes dictum est, ne aliquo modo alio praeter ipsum quisque salvus fieri posse credatur. em dico, paruulum natum in eo loco, ri morte praeuento, idcirco talem fuisse , id est sine lauacro regenerationis exisse, quia esse aliud non potuit. absoluat ergo eum et aperiat ei contra sententiam Domini regnum caelorum. sed non eum absoluit apostolus, qui ait : per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt. recte ergo ea damnatione, quae per uniuersam massam currit, non admittitur in regnum caelorum. quamuis Christianus non solum non fuerit, sed nec esse potuer
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s udex est. Ao ꝑ hoc & gradl e
quibꝰ datur conferat gr̃a. Non itaq
tam multos lib̾at misericors d̾s de
tam debita ꝑditione. ut sineminem¬
nde lib̾aret ñ esset iniustꝰ. ex uno qͥ¬
dem om̃s in condempnationem ñ ĩ¬
nistam uidicati sunt filii irȩ s iustã.
Qui gͦ lib̾atur grãm diligat. qui ñ li¬
batur debitũ agnoscat. Si in remit¬
tendo debitum bonitas. in exigendo
ȩquitas intelligit᷑: nusquam apud dm̃
inquitas inuenit᷑. Igit᷑ sicut ꝑ unuis¬

Expanded text:
s judex est. Ac per hoc et gratis ab quibus datur conferat gratia. Non itaque riae gratiae suae tam multos liberat misericors Deus de tam debita perditione, ut si inde neminem liberaret, non esset injustus. Ex uno quippe omnes in condemnationem non injustam judicati sunt ire, sed justam. Qui ergo liberatur, gratiam diligat, qui non liberatur, debitum agnoscat. Si in remittendo debito bonitas, in exigendo aequitas intelligitur, nusquam esse apud Deum iniquitas invenitur. 17. « Sed cur, » inqui
Abbreviated transcription (Latin):
homines ꝑtransiit in quo om̃s peccaue¬
runt. Defunnta sententia est. In adam
inquit om̃s peccauerunt. Solus c̾ẽ in¬
nocens infans potuit qui de oꝑe adã
te genus humanum: a prima illius pͥ¬
mi hominis morte fluxisse. Q enim pec¬
catum aprimo homine intra uit
paruulus reus. Peccatum nondum fe¬
cit s traxit. Etenim illud peccatum ñ
peccatores morti obnoxios primus pec-¬
cator. primus preuaricator. Ueniat ad
sanandos de uirgine saluator. qui ad
te non qua uenisti. uenit. Non enun
ile de concupiscentia maris & femine.
centia carnis estuanti. Sp̃s sc̃s suꝑue
nisti ad te uenit. lib̾at te ubi te inue

Expanded text:
homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt . Definita est sententia: In Adam, inquit, omnes peccaverunt. Solus esse innocens infans potuit, qui de opere Adam te genus humanum a prima illius primi hominis morte fluxisse. Etenim peccatum a primo homine intravit iparvulus reus; peccatum nondum fecit, sed traxit. Etenim illud peccatum non peccatores morti obnoxios primus peccator, primus praevaricator. Venit ad sanandos de virgine Salvator. Quia ad te non qua venisti, venit: non enim ille de concupiscentia maris et feminaecentia carnis aestuanti: Spiritus sanctusnisti ad te venit, liberat te. Ubi te inve
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentiȩ carnalis. natus. t̃. xp̃c si
mascło ex uirgine concipiente de si
scõ. Non potest dici. iste in miqura
conceptus est. Non potest dici m pe¬
catis mat̾ cius in utero eum alut a¬

Expanded text:
cupiscentiae carnalis natus est Christus sine masculo, ex virgine concipiente de Spiritu sancto. Non potest iste dici in iniquitate conceptus; non potest dici, In peccatis mat
Abbreviated transcription (Latin):
Pena enim carnis mors. & mest inli
turum corpus dixit. s mortuum. s¬
pus quidem mortuum est ꝓpter ma¬
Quomͦ gͦ sine uincło peccati nasiul
qui cum cernitur & seminat᷑ de al¬
ꝑc mortuo ꝓpter peccatumd Opis
castum in coniuge non habet au
S origo peccati trahit secum adibil
penã. Non enim maritus quia
ritus ẽ. mortalis non est. aut all¬
de nisi peccato mortalis est. Ciall
nim & dñs mortalis: s non de pil¬
to. Suscepit penam nr̃ãm: solut¬

Expanded text:
ena enim carnis mors est, et utiquturum corpus dixit, sed mortuum: Corpus quidem mortuum est, odo ergo sine vinculo peccati nascitur, quod concipitur et seminatur de corpore mortuo propter peccatum? Opus hoc castum in conjuge non habet culpam, sed origo peccati trahit secum debitam poenam. Non enim maritus, quia maritus est, mortalis non est, aut aliunde nisi peccato mortalis est. Erat enim et Dominus mortalis, sed non de peccato: suscepit poenam nost
Abbreviated transcription (Latin):
ciati renascunt᷑ in baptismo. Sic &
in eccłastico scriptum. ẽ. A muliere
inicium factum est peccati. & om̃s ꝑ¬
illam morimur. Siue autem a muli¬
ere siue ab adam dicat᷑ utrumq ad
primum hominẽ ꝑtinet: qmͣ sicut
nouimꝰ mulier ex uiro est. & utͥ¬
usq unaꝰ caro est. Inde & illud qđ
scriptum est: & erunt duo in carne
caro. S ic homo habet penam ꝓpͥã.
qua etiã corꝑis morte punitus ẽ. Mor¬
tis ei quippe supplicium ds cõminatꝰ
fuerat si peccaret: sic eum muncrans
libero arbitrio. ut tamen regereret ĩ
ꝑio. terreret exicio. atq in ꝑadisi feli¬
citate tamꝗͣ in umbra uite. unde
iustitia custodita in meliora conscen-¬
exul effectus. stirpem quoq suam ꝙͣ
peccando in se tamꝗͣ in radice uicia¬
uerat pena mortis & dampnationis
obstrinxit. ut quicquid plis ex illo.
& simul dampnata. ꝑ quam pecca¬
uerat comuge. ꝑ car nalem concui¬
scentiã in qua inobedientie peni
similis retributa est nasceretur i

Expanded text:
ciati renascuntur in baptismo; sic et in Ecclesiastico scriptum est: a muliere initium faetum est peccati et perillamomnesmorimur.siueautem a muliere siue ab Adam dicatur, utrumque ad primum hominem pertinet, quoniam, sicut nouimus, mulier ex uiro est et utriusque una caro est. unde et illud quod scriptum est: et erunt duo in carne Sed homo habet poenam propriam, qua corporis morte punitus est. Mortis ei quippe supplicium Deus comminatus fuerat, si peccaret: sic eum munerans libero aperio, terreret exitio; atque in paradisi felicitate tanquam in umbra vitae, unde justitia custodita in meliora conscenexsul effectus, stirpem quoque suam, quam peccando in se tanquam in radice vitiaverat, poena mortis et damnationis obstrinxit: ut quidquid prolis ex illo et simul damnata per quam peccaverat conjuge, per carnalem concupiscentiam, in qua inobedientiae poena similis retributa est, nasceretur,
Abbreviated transcription (Latin):
suum ut ligatum inueniat. Saiis ñ
erat & sanari nolebat. & ne sanaret sa¬
num se ẽẽ iactabat. Missa lex est. ligi¬
uit cum: inuenit se reum. lam cdlans
de ligatura. Uenit dñs. curat amans
aliquantulum & acrib medicam̃ts
cit enim egroto. ferto. dicit tolera. dils
noli diligere mundum. habeto palies¬
am. curet te ignis continentiȩ. ferrl
ꝑsecutionum tolerent uulnera tul
Expauescebas quamus ligatus. lld
iste & non ligatus bibit quod tibmi dbs
Prior passus est ut te consolart᷑. tabsꝰ
Dicens. Quod times pati prote: prid
indulgentia data est: reos lib̾auit. Lex
ꝑ moysen data est. Non fibi aliquid ã¬
plius seruiis assignat. quam quod ꝑ il¬
lum factum est: electus ad magnũ my
nsterium tamꝗͣ fidelis in domo. Sed
tamen seruus agere scãm legem potest
soluere a reatu legis non potest. Lex gͦ
ꝑ moysen data est. gr̃a & ueritas ꝑ iħo¬

Expanded text:
suum, ut ligatum illum inveniat. Sanus non suum, ut ligatum illum inveniat. Sanus non erat, sanari nolebat, et ne sanaretur, sanum se esse jactabat: missa Lex est, ligavit cum; invenit se reum, jam clamat de ligatura. Venit Dominus, curat amaris aliquantum et acribus medicamentis: dicit enim aegroto, Ferto; dicit, Tolera; dicit, Noli diligere mundum, habeto patientiam, curet te ignis continentiae, ferrum persecutionum tolerent vulnera tua. Expavescebas quamvis ligatus: liber ille et non ligatus bibit quod tibi dabat; prior passus est ut te consolaretur, tanquam dicens, Quod times pati pro te, prior indulgentia data est, et reos liberavit. Lex per Moysen data est; non sibi aliquid amplius servus assignet, quam quod per illum factum est. nisterium tanquam fidelis in domo, sed tamen servus, agere secundum Legem potest, solvere a reatu Legis non potest. Lex ergo per Moysen data est, Gratia et veritas
Abbreviated transcription (Latin):
Noc ꝓderat suꝑbis: ut habundaret
delictum. Multum enim sibi dabant
& quasi uiribꝰ suis multum assigna-¬
bant. & non poterant implere iustitu
nisi adiuuaret ille qui nisserat. Suꝑ¬
biam coꝵ uolens domare ds. dedit le¬
gem tamquã dicens. Ecce implete. ne
putetis deesse iubentem. Non de est qͥ
iubeat: s deest qui impleat. Sigͦ deest
qui impleat: unde non implet: Qa
natus cum radice peccati & mortis. ab
adam natus traxit secum quod ibi con-¬
ceptum est. Cecidit primus homo: &
om̃s qui de illo nati sunt. de illo traxe¬
runt concupiscentiam carnis. Oport¬
bat ut nascerct᷑ alius homo: qui nulla
traxit concupiscentiam. Ipsa est gña st̃
mei. Ipsa est ueritas quia ꝓmissa &g
hibita. Non erat ista in ueteri testañ¬
to. quia lex minabatur. non opitula¬
batur. iubebat non sanabat. Langui¬
rem ostendebat non auferebat. s ili
ĩꝑabat medico uenturo cum gr̃a &e
ueritate. tamquã ad aliquem quena
rare uult medicus. mittit primo saul

Expanded text:
Hoc proderat superbis, ut abundaret delictum: multum enim sibi dabant, et quasi viribus suis multum assignabant; et non poterant implere justitiam, nisi adjuvaret ille qui jusserat. Superbiam illorum volens domare Deus, dedit Legem, tanquam dicens: Ecce implete, ne putetis deesse jubentem. Non deest qui jubeat, sed deest qui impleat. 12. Si ergo deest qui impleat, unde non implet? Quia natus cum traduce peccati et mortis. De Adam natus, traxit secum quod ibi conceptum est. Cecidit primus homo; et omnes qui de illo nati sunt, de illo traxerunt concupiscentiam carnis. Oportebat ut nasceretur alius homo qui nullam traxit concupiscentiam. Homo, et homo: mei, ipsa est et veritas, quia promissa et exhibita. 14. Non erat ista in Veteri Testamento, quia Lex minabatur, non opitulabatur; jubebat, non sanabat; languorem ostendebat, non auferebat: sed illi praeparabat medico venturo cum gratia et veritate; tanquam ad aliquem quem curare vult medicus, mittat primo servum
Abbreviated transcription (Latin):
constituti sunt multi. sic & ꝑ obedien¬
tiam unius hominis iusti constituen¬
tur multi. Cosdemq multos peccato¬
res non quibusdam exceptis s om̃s in¬
telligi uolens suꝑuis ait de adam in
quo om̃s peccauerunt. Unde utiq in¬
fantium animȩ non possunt secerni.¬

Expanded text:
tuti sunt multi, sic per oboedientiam unius hominis iusti constituentur multi, eosdemque multos peccatores non quibusdam exceptis, sed omnes intellegi uolens superius ait de Adam: in quo omnes peccauerunt? unde utique infantum animas non posse secerni
Abbreviated transcription (Latin):
uidas cui buccelła tradidit dñs ñ malũ
aecipiendo. s male accipiendo locum in
se diabolo prebuit. sic indigne quisꝙ su¬
mens dñicũ sacramentũ. ñ efficit ut qͥa
ipse malus ẽ malum sit. aut quia non
ad salutem accipit. nichil acceꝑit. Corpꝰ
enim dm̃ & sanguis dm̃ nichilominus
crat etiam illis quib dicebat apłs. qui¬

Expanded text:
ludas, cui buccellam tradidit dominus, non malum accipiendo sed male accipiendo locum in se diabolo praebuit, sic indigne quisque sumens dominicum sacramentum non efficit, ut quia ipse malus est malum sit aut quia non ad salutem accipit nihil acceperit. corpus enim domini et sanguis domini nihilominus erat etiam illis quibus dicebat apos
Abbreviated transcription (Latin):
& tamen cum scĩs discipłis imndecim m¬
trabat. & exiebat ad ip̃sam cenam dñi¬
cam parit᷑ accessit. C onuersari cumes
potuit eos inquinare non potuit. Dou¬
no pane & petrus accepit & iudas.
tamen que pars fidelis cum inifiadar.
trus enim accepit ad uitam. udas ad
mortem. Quomͦ enim ille ode basis
sic ille cib boms. Sicut gͦ odoe baul
ita & cibus bonus bonos uiuificas ill¬
los mortificat. Qui enim manducais¬
rit indigne: uidicium sibi mandlue
& bibit. Iudicium sibi ñ tibi. Tolleaul¬

Expanded text:
et tamen cum sanctis discipulis undecim intrabat et exibat. Ad ipsam coenam Dominicam pariter accessit, conversari cum eis potuit, eos inquinare non potuit. De uno pane et Petrus accepit et Judas, et tamen quae pars fideli cum infideli? Petrus enim accepit ad vitam, Judas ad mortem. Quomodo enim ille odor bonus, sic ille cibus bonus. Sicut ergo odor bonus, ita et cibus bonus, bonos vivificat, malos mortificat. Qui enim manducaverit indigne, judicium sibi manducat et bibit: judicium sibi, non tibi. Si ju
Abbreviated transcription (Latin):
Iuam muiltos uidas implet sathanas¬
mdigne accipientes buccellas. ad uidi¬
ciuim suum. Q enim manducat &
hibit indigne iudiciũ sibi manducat
ꝙ bibit. Non malum ẽ quod dat᷑. sed bo¬
nuim malo in udiciũ dat᷑. Bene esse ñ
potest male accipienti quod bonum ẽ.
am carnem & bibit meũ sanguinem in c
me manet & ego in illo. quomͦi intellectu ima¬
ii sumus: Numquid etiam illos hic pote¬
rimus accipere de quib dicit apł̃s. qđ
iudicium sibi manducent & bibant. cũ
ipsam carnem manducent & ipsũ sangui-
nem bibant: Numquid & iuidas magistri
uenditor & traditor impius. quamius pͥ¬
num ipsum manib euis confectũ sacra-¬
mentum carnis & sanguinis eius cum
reteris discipłis sicut aꝑtius lucas eugli¬
sti declarat manducaret & biberet man
& sanguinem bibunt cum ł manducaue¬
iem & bibendi illũ sanguinẽ. quomodo
qui manducauerit & biberit in xͦ man&e¬

Expanded text:
uam multos Judas implet Satanasndigne accipientes buccellas ad cium suum? qui enim manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit . Non malum est quod datur, sed bonum male in judicium datur. Bene esse non potest male accipienti quod bonum est.am carnem, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in illo , quomodo intellecturi sumus? Nunquid etiam illos hic poterimus accipere, de quibus dicit Apostolus quod judicium sibi manducent et bibant, ut ipsam carnem manducent, et ipsum sangnem bibant? Numquid et Judas magistri venditor et traditor impius, quamvis primum ipsum manibus ejus confectum Sacramentum carnis et sanguinis ejus cum caeteris discipulis, sicut apertius Lucas evangelista declarat, manducaret et biberet , maet sanguinem bibunt, vel cum manducavenem, et bibendi illum sanguinem, quo modo qui manducaverit et biberit, in
Abbreviated transcription (Latin):
ille scit cogitationes hominũ qm̃
uane sunt. E homines cognoue¬
runt cogitationes dĩ. s quib iam
amicus factus. c̃. prodit consilium
suum. & uos fr̃s mei nolite uos ẽ¬
tempnere. Si cum fide acceditis ad
dñm. auditis cogitationes dĩ. eas
modo discitis. hoc uobis dicit᷑. & ad
hoc instrumini. Relinquite gͦ co¬

Expanded text:
ille «scit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt.» Et homines scierunt cogitationes Dei: sed quibus jam amicus factus est, prodit consilium suum. Et vos, fratres mei, nolite vos contemnere: si cum fide acceditis ad Dominum, auditis cogitationes Dei; eas modo discitis, hoc vobis dicitur, et ad hoc instruimini quare parc
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ pater filium tradidit & filius se ipsũ
tradidit. udas quid fecit: Pat̃ traden¬
ne tradendo uidas magistrũ ꝑ auariti
a: fecit male. Non enim quod nob̃ p̾sti¬
tum ẽ dc passione. xp̃i: malitiȩ uidȩ de-¬
putabit᷑. Habebit ille mercedem mali-¬

Expanded text:
um . Si ergo Pater Filium tradidit, et Filius semetipsum tradidit; Judas quid fecit? Pater tradenne: tradendo Judas magistrum pro avaritia sua, fecit male. Non enim quod nobis praestitum est de passione Christi, malitiae Judae deputabitur: habebit ille mercedem mali
Abbreviated transcription (Latin):
uobis neq subiunxisset sicut predixi.
non insi ad codicem precedentis lin¬
guȩ recurrendum esset. ut cognosce
remus utrum in eo quod dixi predi¬
co. p̃dico. ꝓducenda an corripienda
esset sillaba media. tunc autem ma¬
nifestum ẽ ꝓducendam eẽ. Non enĩ
ait ficut predicaui. s sicut predixi.
Non solum autẽ iste s etiam alię
ambigintates quȩ non ad distinẽ¬
tionem ł ad ꝓnuntiationc̃ ꝑtinent.
similiter considandȩ sunt. qualis
illa est ad thessalonicenses. Propte.¬
rea consolati fr̃s sumus in uobis.
Dubium ẽ enuim utrum o fr̃s. an hos

Expanded text:
uobis, neque subiunxisset: sicut praedixi, uobis, neque subiunxisset: sicut praedixi, non nisi ad codicem praecedentis linguae recurrendum esset, ut cognremus, utrum in eo quod dixit, praedico, producenda an corripienda esset syllaba media: nunc autem manifestum est producendam esse, non enim ait sicut praedicavi, sed, sicut praedixi. Non solum autem istae, sed etiam illae ambiguitates quae non ad distinctionem vel ad pronuntiationem pertinent, similiter considerandae sunt: qualis illa est ad Thessalonicenses: Propterea consolati sumus fratres in vobis. Dubium est enim utrum, o fratres, an, hos
Abbreviated transcription (Latin):
Ouod att. a narareth siue totum cũ
biatione introgantis: non uideo
fidẽ ñ impedit. Est etiam ambiguitas
in sono dubio sillabarum. & hec utiq
ad ꝓnuntiationẽ ꝑtinens. Nan quod
elucet legenti utrumq correpta õ lit¬
tera pronuntiet. an ꝓducta. Sienim¬
corripiat ab eo quod sunt ossa. si au¬
tem ꝓducta ab eo quod sunt ora intel¬
ligitur mimetus singularis. Sed ta¬
lia lingue precedentis inspectione
diuidicant᷑. Nam in greco non fthoma
s oston positum ẽ. Unde plcrumq lo¬
quendi consuetudo uulgaris utilior
est significandis reb: quam integri¬
tas litterata. Mallem quippe cũ bar¬
barismo dici. non ẽ absconditum ossũ
tum. quia magis latinum est. Seda-¬
liquando dubius fillabe sonus etiam
uicino uerbo ad cand̾e sententiam ꝑ¬
tinenti udicat᷑. sicuti est illud apłi.
Que p̃dico uobis sicut p̃dixi. qmͣ qͥ
talia agunt regnum dĩ non posside¬
bunt. Si tantũmͦ dixisset que predico

Expanded text:
quod ait, A Nazareth? sive totum cum quod ait, A Nazareth? sive totum cum dubitatione interrogantis; non video fidem non impedit. 7. Est etiam ambiguitas in sono dubio syllabarum, et haec utique ad pronuntiationem pertinens. Nam quod elucet legenti utrum correpta littera os pronuntiet, an corripiat, ab eo quod sunt ossa, si autem producat, ab eo quod sunt ora intellegitur numerus singularis. sed talia linguae praecedentis inspectione diiudicantur; nam in graeco non ax\'fxa, sed daxovv positum est. unde plerumque loquendi consuetudo uulgaris utilior est significandis rebus quam integritas litterata. mallem quippe cum barbarismo dici: non est absconditum a te ossum rtum, quia magis latinum est. sed aliquando dubius syllabae sonus etiam uicino uerbo ad eandem sententiam pertinente diiudicatur; sicuti est illud apostoli: quae praedico uobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt regnum dei non possidebunt. si tantummodo dixisset: quae praedico
Abbreviated transcription (Latin):
gationem uͦ aut. ñ. aut. etiam. Pnunti-¬
abit᷑ gͦ ita ut post ꝑcunctationẽ qua
dicimis quis accusabit aduersus elec̃¬
tos d̾i. ilud quod sequitur sono interro¬
gantis enuntietur: ds qui iustificat:
ut tacite respondeat᷑. non. Q item per¬
cunctem᷑. Quis est qui condempnet.d
Pursusq interrogemus. Xp̃c ih̃c qui
mortinis est . Magis autem qui resur¬
trit. qui est in dextera di. qui et int̃¬
palat ꝓ nobis  ut ubiq respondeatur
non. At uͦ illo in loco ubi ait. quid gͦ
diamus quia gentes. que non sectabã¬
iur usticiã apprehenderunt iustitiã.
nli pꝰ ꝑcunctationem qua dictũ est.
quid gͦ dicemus : responsio subiciat᷑.
quia gentes que non sectabantur ius-¬
lilam apprehendert̃ iustitiam: textꝰ
onsequens non coherebit. Qualibet
altem uoce ꝓmintietur illuc quod
lthanahel dixit a nararet potest a¬
Quio boni esse. siue affirmantis ut
sld solimmi ad introgationẽ ꝓtineat

Expanded text:
gationem vero aut non, aut etiam. Pronuntigationem vero aut non, aut etiam. Pronuntiabitur ergo ita ut post percunctationem qua dicimus, Quis accusabit adversus electos Dei, illud quod sequitur sono interrogantis enuntietur, « Deus qui justificat, » ut tacite respondeatur: « Non. » Et item percunctemur: « Quis est qui condemnet: » rursusque interrogemus, « Christus qui mortuus est, magis autem qui resurrexit, qui est in dextera Dei, qui et interpellat pro nobis, » ut ubique respondeatur"non". at uero illo in loco, ubi ait: quid ergo dicemus? quia gentes, quae non sectabantur iustitiam, apprehenderunt iustitiam, nisi post percontationem, qua dictum est: quid ergo dicemus? responsio subiciatur: quia gentes, quae non sectabantur iustitiam, apprehenderunt iustitiam, textus consequens non cohautem voce pronuntietur illud quod Nathanael dixit, A Nazareth potest aliquid boni esse , sive affirmantis, ut illud solum ad interrogationem pertineat
Abbreviated transcription (Latin):
autem de ambiguis distinctionibus
diximus. cadem obscruanda sunt uĩ
amibigus ꝓmintiationibꝰ. Name ii¬
sȩ msi lectoris nimia uicient᷑ incutl
aut regłis fidei corrigunt᷑. aut p̃ceil¬
tis aut consequentis conexione scs¬
nis. Aut si neutrum horũ adhibais
ad correctionem. nichilominus ails¬
e remanebunt. ut quolibet moil
tor pronuntiauerit. non sit in alll
llsi enm fides reuoret qua cuiaol¬
dm̃ ñ accusaturũ aduersus electos
suos. &. xp̃m non condempnaturũ
dectos suos. potest illud sic ꝓnunti¬
ari. Quis accusabit aduersus electos
diꝰ ut hanc interrogationẽ quasi res¬
ponsio conscquat᷑: ds qui iustificat. &
iterum interroget᷑. quis c̃ qui condẽp¬
net Xp̃c iħic qui mortuus est. Quod
credere quia dementissimum est. ita ꝓ-¬
nuntiabit᷑ ut precedat ꝑcunctatio. seqͣ¬
tur interiagatio. Int ꝑcunctationem
autem & int̾rogationem hoc ueteres in-¬
terẽc̃ dicerunt. quod ad ꝑcunctationẽ
multa responderi possunt. ad int̾ro¬

Expanded text:
autem de ambiguis distinctionibus diximus, eadem obseruanda sunt et in ambiguis pronuntiationibus. nam et ipsae, nisi lectoris nimia uitientur incuria, aut regulis fidei corriguntur aut praecedentis uel consequentis contextione, sermonis aut, si neutrum horum adhibetur ad correctionem, nihilominus dubiae remanebunt, ut quolibet modo lector pronuntiauerit, non sit in culpa. nisi enim fides reuocet, qua crnon accusaturum aduersus electos suos et Christum non condemnaturum electos suos, potest illud sic pronuntiari: quis accusabit aduersus electos dei? ut hanc interrogationem quasi responsio subsequatur: deus, qui iustificat et item interrogetur: quis est, qui condeesus, qui mortuus est. » Quod credere quia dementissimum est, ita pronuntiabitur ut praecedat percunctatio, sequatur interrogatio. Inter percunctationem autem et interrogationem, hoc veteres interesse dixerunt, quod ad percunctationem multa responderi possunt, ad interro
Abbreviated transcription (Latin):
possides uel possidebis: s omĩa meatu¬
a sunt. Nec tamen ita sunt eius. ut
ipsius d̃i. Quod enim. ẽ. in nr̃a pecum¬
a potest familie nr̃e ł alimentũ ẽẽ ud
ornamentum uel aliquid huuismodi.
& certe cum ipsum patrẽ recte possit
suum dicere. non uideo que ipsuis ri¬
te sua uocare non possit diieisis dũ¬
taxat modis. Cum enim beatitudiñ
illam obtinuerimus. nr̃a erunt adui¬
uendum suꝑiora. nr̃a erunt ad coma¬
uendum ȩqualia. nr̃a erunt ad dña¬

Expanded text:
possides vel possidebis; sed, Omnia mea tupossides vel possidebis; sed, Omnia mea tua sunt. Nec tamen ita sunt ejus, ut ipsius Dei. Quod enim est in nostra pecunia, potest familiae nostrae vel alimentum esse vel ornamentum, vel aliquid hujusmodi. Et certe cum ipsum patrem recte ille posset suum dicere, non video quae ipsius recte sua vocare non possit, diversis duntaxat modis. Cum enim beatitatem illam obtinuerimus, nostra erunt ad videndum superiora, nostra erunt ad convivendum aequalia, nostra erunt ad domina
Abbreviated transcription (Latin):
sibi uult quod cum pater diceret tu
ne intelligas ita dictum. om̃ia mea tu¬
a sunt. quasi non sint & fr̃is: ut tamꝙͣ
in terrena hereditate patiaris angusti-¬
as. Quomodo possint om̃ia esse maio¬
ris: si habet ibi etiam iunior partẽ suã. diana
Sienm ã ꝑfectis & purgatis aciam ĩ¬
mortalibꝰ filiis habent᷑ om̃ia. ut sint &
om̃ium singła & omia singłoꝵ. Ut enĩ
cupiditas nchil angustra. ita nichil
modo om̃ia ⁊ num & angłoꝵ ait aliqͥs
& untutes sublimes ac potestates atq
unnuersa celestia di ministeria. deus
in possessionem tali filio subiecisse
putandꝰ est Si possessionem sic acci¬
pias ut cius possessor ipse sit ds: hon
utiq om̃ia. Non enun dñi erunt. s
mus possidere animas ueritatem. non
enim illud ita loquim᷑ ut dñas ueri¬
tatis animas dicamiis. quam ab eis
dicimus possideri. Aut si nomine pis¬
sessionis ab hoc sensu impcdim᷑: id q̃ꝙ
auserat᷑. Non enin ait pater om̃ia u
possessionẽ tibi dabo. siuc omĩa mea

Expanded text:
sibi vult quod cum pater diceret, Tune intelligas ita dictum, omnia mea tua sunt, quasi non sint et fratris, ut tanquam in terrena haereditate, patiaris angustias, quomodo possint omnia esse majoris, si habet ibi etiam junior partem suam. Sic enim a perfectis et perpurgatis, ac jam immortalibus filiis habentur omnia, ut sint et omnium singula, et omnia singulorum. Ut enim cupiditas nihil sine angustia, ita nihil modo omnia? Num et Angelos, ait aliquis, et Virtutes sublimes ac Potestates, atque universa coelestia Dei ministeria Deus in possessionem tali filio subjecisse putandus est? Si possessionem sic accipias, ut ejus possessor ipse sit dominus; non utique omnia. Non enim domini erunt, sed mus possidere animas veritatem; non enim illud ita loquimur, ut dominas veritatis dicamus animas, quam ab eis dicimus possideri. Aut si nomine possessionis ad hunc sensum impedimur, id quoque auferatur. Non enim ait pater, Omnia in possessionem tibi dabo, sive, Omnia mea
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s. Neutrum autem horum contra
fidem. Sed greca. Hoͣs casus pares ñ
habet. & ideo illa inspecta renuntia¬
tur uocatiuus id est ofr̃s. Quod si
uoluisset interpres dicere ꝓpterca c̃
sententia dubitaretur: aut certe ad
derctur nrͣi. Nemo enum fere ambi¬
geret uocatiuum casum esse cũ au

Expanded text:
res: neutrum autem horum est contra fidem; sed graeca lingua hos casus pares non habet, et ideo illa inspecta renuntiatur vocativus, id est, O fratres. Quod si voluisset interpres dicere, Propterea sententia dubitderetur: "nostri". nemo enim fere ambigeret uocatiuum casum esse, cum au
Abbreviated transcription (Latin):
apłs. Si ds ꝓ nob̾ quis contra noͤ ᷤ
Qui filio ꝓprio ñ peꝑcit. s ꝓ nob̾
om̃ib tradidit eum̃. Llerum auctor ca-¬
licis huius est etiam ipse qui bibit. Un¬
de idem apłs item dicit. Xp̃c dilexit nõ
& tradidit semetipsum ꝓ nob̾ oblationẽ
& hostiam dõ in odorem suauitatis.

Expanded text:
s: Si Deus pro nobis, quis contra nos? qui Filio proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum . Verum auctor calicis hujus est, etiam ipse qui bibit. Unde idem Apostolus item dicit: Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis, oblationem et hostiam Deo in odo
Abbreviated transcription (Latin):
cum sitis mali : Uenenũ aspidum sub
labiis eorũ. U enenum dolum dicit
Aspidũ autem. quia nolunt audire
p̃cepta legis. sicut aspides nolunt au¬
dire uerba cantantis: quod. in ali¬
o psalmo euidentius. dicit᷑. Quo¬
rum os maledictione & amaritudi¬
ne. Hoc est uenenũ aspidum. U e¬
loces pedes eorum ad effundendum
sanguinem. C onsuetudinẽ male¬
faciendi. Contritio & infelicitas
in uiis eorum. O m̃s enim maloꝵs
hominum uiȩ plenȩ sunt laboribꝰ.
& miseria. Ideo dñs clamat. Uenite
ad me om̃s qui laboratis & honerati
estis: & ego uos reficiam. Tollite iu¬
gum meum suꝑ uos & discite a me

Expanded text:
mnibus malis. Venenum aspidum sub labiis eorum. Venenum dolosum dicit. Aspidum autem, quia nolunt audire praecepta legis, sicut aspides nolunt audire verba incantantis: quod in alio psalmo evidentius dicitur, quorum os maledictione et amaritudi hoc est, venenum aspidum. Veloces pedes eorum ad effundendum sanguinem: consuetudine malefaciendi. Contritio et infelicitas in viis eorum: omnes enim malorum hominum viae plenae sunt laboribus et miseria; ideo Dominus clamat: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Tollite jugum
Abbreviated transcription (Latin):
si homines ꝓcliues ad rep̃hend¬
dum non idonei ad intelligadͦ
putabant & iactabant apłts dice¬
re faciamus mala ut uemiant bo¬
na. quod absit ut apłi dicerent. S
homines non intelligentes hoc pu¬
tabant dici quando audiebant qd̵
dixit apłs. lex autem subintrauit
ut habundaret delictum. Ubi au-¬
tem habundauit delictum: suꝑha¬
bundauit gr̃a. S utiq gra id agit᷑
ut iam fiant bona ab eis qui fecerait
mala. ñ ut ꝑseuerent in malis. & red¬
di sibi existiment bona. Non itaq de¬
bent dicere faciamus mala ut ueni¬
ant bona. s fecimus mala & uenertͣ
bona. Iam faciamus bona ut in fu¬
turo scło recipiamus ꝓbonis bona. qͥ
in hoc scło recipimus ꝓ bona mal is

Expanded text:
s et procliues ad reprehendendum, non idonei ad intellegendum putabant et iactitabant apostolos dicere: faciamus mala, ut ueniant bona. quod absit ut apostoli dicerent, sed homines non intellegentes hoc putabant dici, quando audiebant quod dixit apostolus: lex autem subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit it delictum, superabundauit gratia. sed utique gratia id agit, ut iam fiant bona ab eis qui fecerant mala, non ut perseuerent in malis et reddi sibi existiment bona. non itaque debent dicere: faciamus mala, ut ueniant bona, sed: "fecimus mala, et uenerunt bona; iam faciamus bona, ut in futuro saeculo recipiamus pro bonis bona, qui in hoc saeculo recipimus pro malis
Abbreviated transcription (Latin):
ad mare est. Non utiq simul compu¬
tamus & mare. & iste est melior in¬
tellectus. ut nemo intelligatur fecis¬
se bonitatem usq ad xp̃m. quia nõ
potest quisꝙͣ hominum nisupse mõ-¬
strauerit facere bonitatem. & illud ue¬
rum est. quia usquequo quisq cog¬
eple adnoscat unum dm̃ ñ potest facere bo¬
Galathas. nitatem. Sepulchrũ patens est gut-¬
tur eorũ. Aut uoracitas significat᷑
inhiantis gulȩ. aut in allegoria: qui¬
a occidunt. & quasi deuorant interfec¬
tos eos quib suorũ morum ꝑuersita¬
tem ꝑsuadent. Cui simile est ẽ contra-¬
rio quod petro dictum. ẽ. macta & mã¬
duca: ut in suam fidem & bonos mo¬
res: gentes conuerteret. Linguis su¬
is dolose agebant. Id est linguis ma¬
lis. Nam hoc uidet᷑ significare quod¬
ait suis. Mali enim malas habent lin¬
guas. idest mali loquunt᷑ dolum. quibꝰ¬

Expanded text:
ad mare est, non utique simul compuad mare est, non utique simul computamus et mare. Et iste est melior intellectus, ut nemo intelligatur fecisse bonitatem usque ad Christum, quia non potest quisque hominum, nisi ipse donaverit, facere bonitatem. Et illud unum est: quia usquequo quisque coge cognoscat unum Deum, non potest facere bonitatem. Sepulcrum patens est guttur eorum. Aut voracitas significatur inhiantis gulae, aut in allegoria quia occidunt, et quasi devorant interfectos eos, quibus suorum morum perversitatem persuadent: cui simile est econtrario, quod Petro dictum est, Macta et manduca , ut in suam fidem et bonos mores gentes converteret. Linguis suis dolose agebant, id est linguis malis: nam hoc videtur significare, cum dicit suis, mali enim malas habent linguas; id est, mala loquuntur, cu
Abbreviated transcription (Latin):
os nequaquam. Contentionẽ ipsã
dirimit. & litem componit. que int̃
eos qui ex iudeis & eos qui ex gentib
crediderunt orta erat. cum illi tan¬
quam ex meritis oꝑm legis sibi reddi¬
tum euugłii pͣmiũ arbitrarentur. qd̾
Illi contra iudeis se p̃ferre gestiebant
sumus iuideos & grecos om̃s sub pec¬
cato esse. sicut scriptum est quia ñ
est iustus quisquã. non est intelli¬
gens. non est requirens d̃m. usq ñ¬
de celo ꝓspexit suꝑ filios hommum.
ut uideat si est intelligens aut reqͥ¬
rens dm̃. Suꝑ uideos potest intel¬
ligi. ut honoratius eos appellauerit
filios hominum ꝓpt̾ unius d̃i cultũ
in comꝑatione gentilium. de quib
arbitror suꝑiꝰ dictum. Dixit inpru¬
dens in corde suo non est ds̃. & ce¬
tera. Prospicit autem dñs ut uideat
ꝑanimas scãs suas. quod significat
id quod dictum est de cȩlo. Nam
ꝑ se ipsum nichil eum latet. O m̃s
unum uel cum ipso uno non potest
intelligi. ut nullus hominum intelli

Expanded text:
, quod ibi contentionem ipsam dirimit, litemque comprimit, quae inter eos qui ex Judaeis et eos qui ex gentibus crediderant orta erat: cum illi tanquam ex meritis operum legis sibi redditum Evangelii praemium arbitrarentur, quod illi contra Judaeis se praeferre gestirent, sumus, Judaeos et Graecos omnes sub peccato esse, sicut scriptum est: Quia non est justus quisquam, non est intelligens, non est requirens Deum. Omnde coelo prospexit super filios hominum, ut videat si est intelligens aut requirens Deum. Super Judaeos potest intelligi, ut honoratius eos appellaverit filios hominum, propter unius Dei cultum, in comparatione Gentilium de quibus arbitror superius dictum: Dixit imprudens in corde suo, Non est Deus, et caetera. Prospicit autem Dominus, ut videat per animas sanctas suas: quod significat id quod dictum est, de coelo; nam per seipsum nihil eum latet. 4. veunum, vel cum ipso uno potest intelligi, ut nullus hominum intellig
Abbreviated transcription (Latin):
rerentur. Quid de illis dicis qui mute¬
ro moriunt᷑: O angustia. & ip̃si mqͥt
peccauerunt: ideo moruint᷑. Mentiris
an falleris : Contra dicit apłs. Nondũ
mali. Magis apłm audio quam te.
Magis apło credo quam tibi. Nond̃
natis nec aliquid agentib bom ait
mali. Si autem hoc testimonium ie¬
fellis. uade tibi potius adillas naga¬
tiones. & dic. quia in cȩlo peccatuns
& inde in corꝑa precipitati sunt. No
dico inquit. Quare non dicis: Qui¬
a dicit apłs nondum natis. nec ali¬
quid agentibꝰ boni aut mali. Si cigs
non eos accusas in cȩlo. quast aul¬
sas in utero: Ad utrũq responds
apłs. Et eis respondet qui dicull.

Expanded text:
rerentur. Quid de illis dicis qui in utererentur. Quid de illis dicis qui in utero moriuntur? O angustia! Et ipsi, inquit, peccarunt, ideo moriuntur. Mentiris, an falleris? Contradicit Apostolus: Nondum mali. Magis Apostolum audio quam te: magis Apostolo credo quam tibi. Nondum natis, nec aliquia agentibus boni aut mali. Si autem hoc testimonium refellis, vade tibi potius ad illas vagationes, et dic: Quia in coelo peccarunt, et inde in corpora praecipitantur. Non dico, inquit. Quare non dicis? Quia dicit Apostolus, Nondum natis, nec aliquid agentibus boni aut mali. Si ergo non eos accusas in coelo, quare accusas in utero? Ad utrumque respondet Apostolus, et eis respondet qui dicunt,
Abbreviated transcription (Latin):
re gͦ moriunt᷑ paruuli infantes Nã
si dicam quare moriunt᷑ grandes ho¬
mines. dicturus es michi quia pec¬
cauerunt. Ergo de maioꝵ etate ñ
disputabo: paruulorũ infantiã con¬
tra te testem citabo. Non loquunt᷑.
in sius utiq oꝑib innocentes sunt
nichil secum nisi quod de primo ho¬
mine traxerunt habentes. Quib
ꝓpterea gr̃a xp̃i est necessaria. ut in
xp̃o uiuisicent᷑ qui in adam mortu¬
i sunt. ut quia inquinati sunt gene¬
ratione. purgent᷑ regeneratione. h¬
sos gͦ testes citabo. Responde nnehi
quare moriunt᷑ si om̃s homines mi¬
mortales nascunt᷑. & qm̃ peccant
do morrntur. Quid putatis dici po¬
tuisse: Quȩ aures ferunt: Peccaue¬
runt & ipsi. Ubi peccauerunt rogo
te : Quando peccarunt. quomͦ pec¬
carunt  Bonum & malum quid sit
nesciunt. Peccatum accipiunt. qui pr¬
ceptum non capunt. Sed aliud dio
lsti qui nati sunt ut arbitraris perat᷑.
Nam si non peccarent inquis: non mo-¬

Expanded text:
re ergo moriuntur parvuli infantes? Nam re ergo moriuntur parvuli infantes? Nam si dicam, Quare moriuntur grandes homines? dicturus es mihi, Peccaverunt. Ergo de majorum aetate non disputabo: parvulorum infantiam contra te testem citabo. Non loquuntur,in suis utique operibus innocentes sunt, nihil secum nisi quod de primo homine traxerunt habentes: quibus propterea est gratia Christi necessaria, ut in Christo vivificentur, qui in Adam mortui sunt; ut quia inquinati sunt generatione, purgentur regeneratione. Ipsos ergo testes citabo. Responde mihi: Quare moriuntur, si omnes homines immortales nascuntur, et quoniam peccant, ideo moriuntur? Quid putatis dici potuisse? Quae aures ferant? Peccaverunt et ipsi. Ubi peccaverunt? Rogo te, quando peccaverunt? quomodo peccaverunt? Bonum et malum quid sit nesciunt. Peccatum accipiunt, qui praeceptum non capiunt? Isti quia nati sunt, ut arbitraris, peccarunt. Nam si non peccarent, inquis, non mo
Abbreviated transcription (Latin):
egerint bomi uel mali. Hoc autem qͥ
puit catholica fides quod animȩ
incelis prius uiuant & con¬
uersentur. reullici recipiendorũ corpo¬
rum merita assumant. modo isti no¬
dicunt: Aliquid sicut audiuimus
ipsorum ita disputant. Prorsus inqͥ¬
unt ꝓ meritis suis om̃s homines mo-¬
riuntur quia peccarunt. Non enĩ
esset mors nisi ueniens de peccato.
Optime enim & uerum dictum est
laudo quia illam primam mortẽ in¬
tucor. & illud primi hominis pecca¬
tum. Audio enim apłm. Sicut ia-
dam om̃s moriunt᷑. sic & in xp̃o om¬
nes uiiuificabunt᷑. ꝑ unum hominẽ
peccatum intrauit in mundum. &
ꝑ peccatum mors. & ita inom̃s homi-¬
nes ꝑtransiit. in quo om̃s peccauer̃t.
Om̃s enim unus fuerunt. Sic audi¬
O dicentem. mortem hominis de pec-¬
cato ẽẽ. Non inquid. & quid dicisd
Omnẽ hominem d̾s modo immor¬
talem creat. Mirabilis nouitas. Qd
dicis : Prorsus inquit omnem ho¬
minem ds immortalem creat. Qua¬

Expanded text:
egerint boni aut mali. Hoc autem quiegerint boni aut mali. Hoc autem quipuit catholica fides, quod animae in coelis prius vivant et conversentur, et illic recipiendorum corporum merita assumant, modo isti nodicunt? Aliqui, sicut audivimus, ipsorum ita disputant: Prorsus, inquiunt, pro meritis suis omnes homines moriuntur, quia peccaverunt; non enim esset mors, nisi veniens de peccato. Optime quidem laudo, quia illam primam mortem intueor et illius primi hominis peccatum. Audio enim Apostolum: Sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur . Per unum hominem peccatum intravit in mundum, et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccaverunt . Omnes enim unus fuerunt. Sic te audio dicentem mortem hominis de peccato esse? Non, inquit. Et quid dicis? Omnem hominem Deus immortalem creat modo. Mirabilis novitas. Quid dicis? Prorsus, inquit, omnem hominem Deus immortalem creat. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
quo etiam istos debitum udicium di
duceret. nisi enis indebita miscia
subuenisset. ut iuolentum de suis me¬
ritis głari. omne os obstruat᷑. & qui
fundo querentes reddere rationẽ. in
fabulas uanitatis abierunt aliqui di-¬
centes. quia animȩ sursum in celo pec-¬
cant. & scdm̃ peccata sua ad corꝑa ꝓ-
meritis dirigunt᷑. & dignis sibi quasi
carcerib includunt᷑. ierunt post co-¬
gitationes suas. uolentes disputare
de dei ꝓfundo. mersi sunt in ꝓfundũ.
Occurrit enim eis apłs uolens grãm
commendare. & elegit illos geminos ĩ
utero rebeccȩ & ait. Nondum enim
natis. nec qui aliquid egerint boni
aut mali. Uide quemadmodũ tulit
uanis hominib fantasias conuersa¬
tionis animarum ante corpus in cęlo.
Si enim iam ibi conuersati sunt iam
aliquid boni egerunt uel mali & ꝓ
suis meritis ad corꝑa terrena detrusi
sunt. Si placet contradicamus apło
qui dixit. Nondum nati nec aliqͥd

Expanded text:
quo etiam istos debitum judicium Dei quo etiam istos debitum judicium Dei duceret, nisi ejus indebita misericordia subvenisset, ut volentium de suis meritis gloriari « omne os obstruatur, et qui rofundo quaerentes reddere rationem, in fabulas vanitatis abierunt. Aliqui dixerunt quod animae sursum in coelo peccant, et secundum sua peccata ad corpora pro meritis diriguntur, et dignis ibi quasi carceribus includuntur. Ierunt post cogitationes suas; volentes disputare de Dei profundo, mersi sunt in profundum. Occurrit enim eis Apostolus, volens gratiam commendare, et elegit illos geminos in utero Rebeccae, et dicit: Nondum enim natis, nec qui aliquid egerint boni aut mali . Vide quemadmodum tulit vanis hominibus phantasias conversationis animarum ante corpus in coelo. Si enim ibi jam conversatae sunt, jam aliquid boni egerunt vel mali, et pro meritis suis ad corpora terrena detrusae sunt. Si placet, contradicamus Apostolo, qui dixit, Nondum natis, nec qui aliquid