comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
positũ ẽ. qm̃ in ȩt̃nũ miscdia eiꝰ. sic in om̃iũ capi¬
tibꝰ ꝗͣuis ñ sit positũ subaudiendũ ẽ. confitemuni
Iđ ingreco euudentiꝰ apparet. Appareret autẽ et
in latino: si eandẽ locutionẽ transferre potius¬
sent intp̃tes nr̃i. Qđ qͥdẽ in isto ũsu possent: si
dicerent facienti mirabilia. Id enĩ nos habemꝰ qͥ
fac̃ mirabilia: grecꝰ habet facienti mirabilia. ubi
necessario confitemini subaudit᷑. Atq utmnã uel
mini. eẽ. subaudiendũ. Nc̃ uͦ ita obscurũ factũ ẽ
uit qͥ codicẽ grecũ siue nescierit inspicere siue negle¬
fec̃ luminaria qm̃ in ȩc̃nũ mĩa eiꝰ ided dictũ. qͦs

Expanded text:
 sic in omnium capitibus quamvis non sit positum, subaudiendum est, «Confitemini.» Quod in graeco evidentius apparet. Appareret autem et in latino, si eamdem locutionem transferre potuissent interpretes nostri. Quod quidem in isto versu possent, si dicerent, «facienti mirabilia:» quod enim nos habemus, «Qui fecit mirabilia;» graecus habet, «facienti mirabilia»; ubi necessario «Confitemini» subauditur. Atque utinam vel mini» esse subaudiendum. Nunc vero ita obscurum factum est, ut qui codicem graecum sive nescierit inspicere, sive neglefecit luminaria, quoniam in
Abbreviated transcription (Latin):
deisũ. Hongͦ qr boni s̃ om̃s: sedqr sermo dei ad il¬
los factꝰ ẽ. appellatis dii. Nã si ꝓpt̃ea qr boni essent
om̃s ñ sic eos diudicaret. Cũ enĩ dixisset. ds̃ stecit
in sinagoga deoꝵ: ñ ait in medio deoset homines
dens sed in medio inqͥt deos discernit. Deinde seqͥt᷑
Esq qͦ iudicatis iniqͥtatẽ: ẽt cet̾a Iuȩ utiq ñ om̃ibꝰ¬

Expanded text:
ergo quia boni sunt omnes, sed quia sermo Dei ad illos factus est, appellati sunt dii. Nam si propterea quia boni essent omnes, non sic eos dijudicaret. Cum enim dixisset, «Deus stetit in synagoga deorum;» non ait, In medio deos et homines t homines: sed, «In medio» inquit, «deos discernit.» Deinde sequitur, «Usquequo judicatis iniquitatem» ? et caetera: quae utique non omnib
Abbreviated transcription (Latin):
iustꝰ ex fide uiuit. ab ista uia dñ illa alienat᷑ ini¬
qͥtas. quȩ ẽ. infidelitas. In hac autẽ uia id ẽ. in fi¬
de pia qͥsqͥs ambulat: aut peccatũ ñ oꝑat᷑. aut
siqͥd a deuiante cõmittit᷑ ꝓpt̃ uiã ñ imputat᷑. et
tanꝗ̃ ñ fuerit oꝑatꝰ accipit᷑. Et ideo etiã bene sic
intelligit᷑ ñ enĩ qͥ oꝑant᷑ inqͥcatẽ in uiis eiꝰ ambu.¬
lauer:: ut hanc iniqͥtatẽ significauerit quȩ re-¬
cedit a fide. aut ñ accedit ad fidẽ. Quẽa dmoduĩ
enĩ ait dñs de uideis: si ñ uenissẽ peccatũ ñ ha¬
berent. Nec utiq sine ullo peccato erant anteꝗ̃

Expanded text:
us ex fide vivit , ab ista via Domini illa alienat iniquitas, quae est infidelitas. In hac autem via, id est, in fide pia, quisquis ambulat, aut peccatum non operatur, aut si quid a deviante committitur, propter viam non imputatur, et tanquam non fuerit operatus accipitur. Et ideo bene etiam sic intelligitur, «Non enim qui operantur iniquitatem, in viis ejus ambulaverunt;» ut hanc iniquitatem significaverit, quae recedit a fide, aut non accedit ad fidem. Quemadmodum enim ait Dominus de Judaeis, «Si non venissem, peccatum non haberent» ; nec utique sine ullo peccato erant, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
tis ñ adhibeat᷑ assensus: mouet᷑ qͥdẽ ñnullus affectꝰ.
sed null ei relaxat᷑ effectꝰ. Hoc p̃cepit idẽ apł̃s: ubi
dic̃. Nongͦ regnet peccatũ in ur̃o mortali corpore.¬

Expanded text:
tis non adhibeatur assensus, movetur quidem nonnullus affectus, tis non adhibeatur assensus, movetur quidem nonnullus affectus, sed nullus ei relaxatur effectus? Hoc praecepit idem Apostolus ubi dicit: Non ergo regnet peccatum in
Abbreviated transcription (Latin):
nob̃ ñ ẽ. et camen ambularent uias dñi. qͦs ñ am¬
bulant qͥ oꝑant᷑ imqͥtatẽ soluta ẽ dicente apło
paulo. Iã ñ ego oꝑor illud: sed id qđ in me habitat
peccatũ. Qͦ mͦ enĩ ẽ. sine peccato. in qͦ habitat pecca¬
cũ : Ambulat tamen uias dñi. qͦs ñ ambulant qͥ ope-¬
rant᷑ iniqͥtatẽ: qi iã ñ ipse oꝑat᷑ illud. sed qđ in eoha¬
bitat peccatũ. Uerũ ita soluta ẽ. ista questio. ut
difficilior altera nasceret᷑: qͦmͦ agat homo qđ ipse
ñ agit. Utrũq enĩ dix̃. et ñ qđ uolo ago et ñ ego
oꝑor illud. sed qđ habitat in me peccatũ. Unde¬
intelligere debemꝰ. qͦndo peccatũ qđ habitat in no¬
b̾ oꝑat᷑ in nob̾. tc̃ nos id ñ oꝑari. qͣndo nequaquã¬
ei uoluntas nr̃a consentit. et tenet etiã corporis m̃bra.
ne obȩdiant desideriis eiꝰ. Qͥd em̃ oꝑat᷑ peccatũ no¬
lentibꝰ nob̃. nisi sola illicita desideria : qͥbꝰ si uolunta¬

Expanded text:
ulare vias Domini, quas non ambulant qui operantur iniquitatem: soluta est, dicente apostolo Paulo, «Jam non ergo operor illud, sed id quod in me habitat peccatum.» Quomodo enim est sine peccato, in quo habitat peccatum? Ambulat tamen vias Domini, quas non ambulant qui operantur; quia jam non ipse operatur illud, sed quod in eo habitat peccatum. Verumtamen ita soluta est quaestio ista, ut difficilior altera nasceretur, Quomodo agat homo quod ipse non agit. Utrumque enim dixit; et, «Non quod volo, ago;» et, «Non ego operor illud, sedpeccatum quod habitat in nobis, operatur in nobis, tunc nos id non operari, quando nequaquam voluntas nostra ei consentit, et tenet etiam corporis membra ne obediant desideriis ejus. Quid enim operatur peccatum nolentibus nobis, nisi sola illicita desideria, quibus si volunta
Abbreviated transcription (Latin):
Sed qm̃ tẽptatio ẽ. uita humana suꝑ t̾rã: etiã si
criminibꝰ longe sim᷑. ñ tam̃ deẽ ubi desidiis pecca-¬
ti uł facto uł dicto uł cogitatu obȩdiamꝰ.: qͣndo
adũsus maiora iigilantibꝰ quȩdã in cautis minuta
subrepunt. Quȩ si adũsus colligant᷑ et si ñ singula
siuis motibꝰ conter̃ omia: tam̃ aceruo nos obruunt.
Et ꝓpt̾ hoc etiã hi qͥ ambulant in iuiis dñi dict̾
dimitte nob̃ debita nr̃a: qm̃ ad uias dñi et ipsa o-
ratio ꝑtinet et ipsa confessio. quã uis ñ ad ea pecca-¬
ta ꝑtineant. Itaq in uias dñi qͦs om̃is fidelis una
cõplectit᷑. qͥ in eũ credit qͥ iustificat impiũ qͥ etiã
dix̃ ego sũ uia: nemo peccatũ oꝑat᷑. sed conficet᷑.

Expanded text:
super terram ; etiamsi a criminibus longe simus, non tamen deest ubi desideriis peccati, vel facto, vel dicto, vel cogitatu obediamus; quando adversus majora vigilantibus, quaedam incautis minuta subrepunt quae si adversus nos colligantur, etsi non singula suis molibus conterunt, omnia tamen acervo nos obruunt. Et propter haec, etiam hi qui ambulant in viis Domini dicunt, «Dimitte nobis debita nostra:» quoniam ad vias Dratio pertinet, et ipsa confessio, quamvis non ad eas peccata pertineant . Itaque in viis Domini , quas omnes fides una complectitur, qua in eum creditur qui justificat impium , qui etiam d
Abbreviated transcription (Latin):
deria nulla hab̾emꝰ illicita: nec nos. nec peccatũ
mali aliqͥd oꝑaret᷑ in nob̃. Motũ porro illiciti de¬
siderii cui ñ obȩdiendo ñ eũ nos oꝑam᷑. ideo & nos
agere dicim᷑: qm̃ ñ ẽ. naturȩ uigor alienȩ. sed lan-¬
gor ẽ. nr̃e. N qͦ langore om̃imͦ salui erimꝰ: cũ & ami¬

Expanded text:
deria nulla haberemus illicita, nec nos, nec peccatum mali aliquid operaretur in nobis. Motum porro illiciti desiderii, cui non obediendo non eum nos operamur, ideo et nos agere dicimur, quoniam non est naturae vigor alienae, sed languor est noster, a quo languore omnimodo salvi erimus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
& qr inuiis dñi ambulamꝰ. ñ obȩdimꝰ desiderus
peccati: & qi ñ sumꝰ sine peccato. habemꝰ desideria
peccati. Ac ꝑ hoc iã nos ea ñ oꝑam᷑ ñ eis obȩdiendo:
sed qđ in nob̾ habitat peccatũ eadẽ cõmouendo.
Nonenĩ qͥ oꝑant᷑ iniqͥtatẽ id ẽ. obȩdiunt desid̾us
rendũ ẽ: quȩ petamꝰ dimitti nob̃. qͦndo dicimus
mitti uolumꝰ quȩ nos ñ oꝑam᷑. sed qđ habitat in
nob peccatũ. Qͥntũ qͥdẽ ego saꝑe possũ. langoris¬
illiꝰ et infirmitatis unde illicita desideria cõmo¬
uent᷑ qđ peccatũ appellat apłs. uniũsus reatꝰ sa¬
cram̃to baptismatis ẽ solutꝰ. cũ om̃ibꝰquȩ illi obȩ¬
dientes fecimꝰ. diximꝰ. cogitauimꝰ. Nec nob̃ deinceps
langor iste obesset ꝗͣuis in essec: si desideris eiꝰ illici¬
tis nullis unꝗͣ obȩdientiã p̃beremꝰ. siue oꝑatione.
siue locutione. siue tacita assensione. cdonec etiã ip¬

Expanded text:
 in viis Domini ambulamus, non obedimus desideriis peccati; et quia non sumus sine peccato, habemus desideria peccati. Ac per hoc jam nos ea non operamur, non eis obediendo, sed quod in nobis habitat peccatum, eadem commovendo. Non enim qui operantur iniquitatem, id est qui obediunt desideriis rendum est quae petamus dimitti nobis, quando dicimus mitti volumus, quae nos non operamur, sed quod habitat in nobis peccatum. Quantum quidem ego sapere possucommoventur, quod peccatum appellat Apostolus, universus reatus sacramento baptismatis est solutus, cum omnibus quae illi obedientes fecimus, diximus, cogitavimus. Nec nobis deinceps languor iste obesset, quamvis inesset, si desideriis ejus illicitis nullis unquam obedientiam praeberemus sive operatione, sive locutione, sive tacita assensione, donec etiam ip
Abbreviated transcription (Latin):
syon. quȩ int̾pretat᷑ speculatio. Om̃is enĩ specula¬
tor: longe ꝓspicit. Specula dicit᷑: ubi ponunt᷑
custodes. fiunt istȩ speculȩ in saxis. in montibꝰ. in
ante me: donec introeã in scũariũ dei. et intelligã
in nouissima. Qualis speculatio. intelligere in
nouissima : Transire mare uidendo. ñ nauigando:
et habitare in extrema maris. id. ẽ. ponere spẽ in
eo qđ erit finito scło. Ergo si ȩccłia speculatio: ibi

Expanded text:
st. Ideo speculatio. Omnis enim speculast. Ideo speculatio. Omnis enim speculator longe prospicit. Specula dicitur, ubi ponuntur custodes: fiunt istae speculae in saxis, in montibus, in«ante me, donec introeam in sanctuarium Dei, et intelligam in novissima» . Qualis speculatio, intelligere in novissima? Transire mare videndo, non navigando, et habitare in exterma maris ; id est, ibi ponere spem, in eo quod erit finito saeculo. Ergo si Ecclesia speculatio, ibi
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ suoꝵ : iã reuix̃. Cũ audis hominẽ conficen¬
do ꝓferre conscientiã: iã de sepulchro eductꝰ ẽ.
sed ñdũ solutꝰ ẽ. Endo soluit᷑: a quibꝰ soluitur:
Quȩ solueritis inqͥt in tra. soluta er̃ et in celo. Me¬
rito ꝑ eccłiã darisolutio peccatoꝵ potest. suscita¬
ri autẽ ipse mortuus ñ nisi intꝰ clamante dño po¬
test. hȩc enĩ ds̃ interiꝰ agit. Loquim᷑ ad aures ur̃as.
Unde scimꝰ qͥd agat᷑ in cordibꝰ ur̃is: Qd autẽ intꝰ
agit᷑: non a nob̾ sedab illo agit᷑. Respex̃ ergo: ut
soluat filios mortificatoꝵ. Quoꝵ mortificatoꝵ
audistis. Quos filios: Audistis. Quid inde:
in sion nomen dñi. Primo enĩ mortificabant᷑ com
annunciat᷑ in syon nomen dñi: cũ magna lib̾tate.
in ipsa ȩccłia. Ipsa eñĩ syon: ñ ille unꝰ locus pͥmo
suꝑbꝰ. postea captiuatꝰ. sed syon. euiꝰ m̃bra illa erat¬

Expanded text:
catorum suorum, jam revixit; cum audis hominem confitencatorum suorum, jam revixit; cum audis hominem confitendo proferre conscientiam, jam de sepulcro eductus est, sed nondum solutus est. Quando solvitur? a quibus solvitur? «Quae solrito per Ecclesiam dari solutio peccatorum potest: suscitar autem ipse mortuus nonnisi intus clamante Domino potest; haec enim Deus interius agit. Loquimur ad aures vestras; unde scimus quid agatur in cordibus vestris? Quod autem intus agitur, non a nobis, sed ab illo agitur. 4. Respexit ergo «ut solvat filios mortificatorum.» Quorum mortificatorum audistis, quos filios audistis. Quid enim in Sion nomen Domini.» Primo enim premebannuntiatur in Sion nomen Domini, cum magna libertate, in ipsa Ecclesia. Ipsa enim Sion: non ille unus locus primo superbus, postea captivatus; sed Sion cujus umbra
Abbreviated transcription (Latin):
aureũ ẽ. in illa: et uieula eiꝰ fila iacintina.Sto¬
lã głȩ indues eã: et coronã exultationis suꝑ po-¬
nes tibi. Clament gͦ cõpediti quãdu sunt in
uiculis disciplinȩ dei. in qua s exercitati marti-¬
res: soluent᷑ cõpedes et uolabunt. et eadẽ ipsa in
ornamentũ postea conuertent᷑. factũ .ẽ. hoc de
martiribꝰ. Qͥd enĩ ꝑsecutores occidendo fecerunt.
nisi ut cõpedes soluerent᷑. et in coronas conuer-
Quomꝰ autẽ soluim᷑ nos. nisi cũ dicimꝰ ei. disrupi¬
sti uincula mea. tͥ sacrificabo hostiã laudis:
Soluit᷑ enĩ unꝰ quisq a uinculis cupiditatũ ma¬
de monumento. nisi diceret᷑. soluite eũ et sinite
abire: Ipse qͥdẽ uoce de sepulchro suscitauit:
ipse clamando animã reddidit. Ipse c̾renã molẽ¬
t̾reno sepulto impositã uicit: et ꝓcessit ille uinetꝰ
Nongͦ pedibꝰ ꝓpͥis. sed iurtute ꝓducencis: fit hoc
in corde penitentis. Cũ audis hominẽ penitere pec¬

Expanded text:
reum est in illa, et vincula illius fila hyacinthina: stolam gloriae indues eam, et coronam exsultationis superpones tibi» . Clament ergo compediti, quamdiu sunt in vinculis disciplinae Dei, in qua sunt exercitati martyres: solventur compedes, et volabunt, et eaedem ipsae in ornamentum postea convertentur. Factum est hoc de martyribus. Quid enim persecutores occidendo fecerunt, nisi ut compedes solverentur, et in coronas converteQuomodo autem solvimur nos, nisi cum dicimus ei: «Disrupisti vincula mea; tibi sacrificabo hostiam laudis» ? Solvitur enim unusquisque a vinculis cupiditatum made monumento, nisi diceretur: «Solvite eum, et sinite abire» ? Ipse quidem voce de sepulcro suscitavit, ipse clamando animam reddidit, ipse terrenam molem sepulto impositam vicit, et processit ille vinctus: non ergo pedibus propriis, sed virtute producentis. Fit hoc in corde poenitentis: cum audis hominem poenitere pec
Abbreviated transcription (Latin):
ubi nichil ẽ. preceritũ quasi iã ñ sit: nichil ẽ. futu¬
rũ quasi ñdũ sit. Sed ñ. ẽ. ibi nisi ẽ: non ẽ. ibi fuit
et erit: qr qđ fuit iã ñ. ẽ: et qđ erit ñdũ. ẽ: sed
qͥcqͥd ibi ẽ. ñ nisi. ẽ. Merito sic misit ds̃ famulũ su¬
ũ moysen. Quesiuit enĩ nomen mittentisse. Que¬
siuit et audiuit: nec desertũ ẽ desideriũ concu-¬
piscentiȩ bonȩ. Quesiuit autẽ: non quasi curiosi¬
tate presumendi. sed necessitate ministrandi. Qͥ a
inquã dicã filiis isrł. si dixerint mͥ qͥs te misit ad
nos: Et ille indicans se creatirȩ creatorẽ. dm̃ homi¬
ni. immortalẽ mortali. ęc̾nũ temporali: ego inquit
sũ qͥ sũ. Tudiceres ego sũ. quis: Saius alius lucius.
aliꝰ marcus. aliud ne diceres nisi nomen tuũ dice-¬
res: Hoc expectabatur de deo. hoc enĩ erat quesi¬
tũ. Quid uocaris: A quo me missũ ee̾. respondebo

Expanded text:
ibi nihil est praeteritum, quasi jam non sit; nihil est futuibi nihil est praeteritum, quasi jam non sit; nihil est futurum, quasi nondum sit. Non est ibi nisi, Est; non est ibi, Fuit et erit; quia et quod fuit, jam non est; et quod erit, nondum est: sed quidquid ibi est, nonnisi est. Merito sic misit Deus famulum suum Moysen. Quaesivit enim nomen mittentis se; quaesivit, et audivit, nec desertum est desiderium concupiscentiae bonae. Quaesivit autem, non quasi curiositate praesumendi, sed necessitate ministrandi. «Quid,» inquit, «dicam filiis Israel, si dixerint mihi: Quis te misit ad nos?» Et ille indicans se creaturae Creatorem, Deum homini, immortalem mortali, aeternum temporali: «Ego,» inquit, «sum qui sum.» Tu diceres, Ego sum. Quis? Gaius; alius, Lucius; alius, Marcus. Aliudne diceres, nisi nomen tuum diceres? Hoc exspectabatur de Deo. Hoc enim erat quaesitum. Quid vocaris? A quo me missum esse respondebo
Abbreviated transcription (Latin):
dicbꝰ exigiuis quesiui: qr licet usq infinẽ seculi du-¬
rent mecũ dies isti ꝑxigui sunt in cõꝑatione dierũ
tuoꝵ. Anni enĩ tui: ingeneratione generationũ. Qua¬
tas significari in scĩs scripturis. sed ait in generatione
generationũ anni tui : Sed qui annitui: Qui. nisiqͥ
ñ ueniunt et transeunt : Qui. nisi qͥ ñ ideo ueniunt
ut ñ sint : Om̃s em̃ dies in hoc tempore: ideo ueniuis
ut ñ sint. Om̃is hora. om̃is mensis. om̃is annꝰ. nchi
generationũ er̃. Est quȩdã generatio generationũ:
in ila er̃ annitui. Quȩ ista. ẽ: Est quȩdã. et sibene
agnoscamꝰ in illa erimꝰ. et anni dei in nobis erunt.
Quomͦ in nob̾ er̃ : Quomͦ ipse ds̃ in nobiserit. Unde
dictũ ẽ ut sit ds̃ omnia in om̃ibꝰ. Non enĩ aliud an-¬
nidei. aliud ipse. Sed anni dei: ȩt̃nicas dei ẽ. Ft̃m¬
cas ipsa dei substantia .ẽ: quȩ nichil habet mutabile.

Expanded text:
diebus exiguis quaesivi, quia licet usque in finem saeculi dudiebus exiguis quaesivi, quia licet usque in finem saeculi durent mecum isti dies, exigui sunt in comparatione dierum tuorum: «Anni» enim «tui in generatione generationum.» Quatas significari in sanctis Scripturis: sed ait, «In generatione generationum anni tui?» sed qui «anni tui?» Qui, nisi qui non veniunt et transeunt? qui, nisi qui non ideo veniunt, ut non sint? Omnis enim dies in hoc tempore ideo venit, ut non sit; omnis hora, omnis mensis, omnis annus: nihil nerationum» erunt. Est quaedam generatio generationum; in illa erunt anni tui. Quae est ista? Est quaedam, et si bene agnoscamus, in illa erimus, et anni Dei in nobis erunt. Quomodo in nobis erunt? Quomodo ipse Deus in nobis erit: unde dictum est, «Ut sit Deus omnia in omnibus» . Non enim aliud anni Dei, et aliud ipse: sed anni Dei, aeternitas Dei est: aeternitas, ipsa Dei substantia est, quae nihil habet mutabile;
Abbreviated transcription (Latin):
euangłm. ut possit eẽ. in om̃ibꝰ gentibꝰ: frgo usq in
finẽ scłi: ȩccłia in om̃ibꝰ gentibꝰ. Et ipsa ẽ. exiguita
dierũ : quia exiguũ ẽ. om̃e qđ finitur. ut iã in ęt̾n¬
tatẽ ab ista exiguitate transeatur. Pereant heretici.
ꝑeant qđ sunt: et inueniant᷑ ut sint quod non sunt.
Exiguitas dierũ: usq infinẽ scłi erit. Exiguitas ideo
qi totũ hoc tẽpꝰ ñ dico ab hodierno die usq ad finem
scłi. sed ab adã usq in finẽ scłi. exigua gucta ẽ. cõpa¬
tici. qr dixi exiguitatẽ dierũ meoꝵ: quasi ñ ꝑman-¬
surã usq in finẽ scłi. Quid enĩ addidit: Ne reuo¬
ces me in dimidio dierũ meoꝵ. Noli qͦmͦ heretiei lo¬
qunt᷑. sic mecũ agere. Usq in finẽ scłi me ꝑduc. non
in dimidio dierũ meoꝵ. Et ꝑfice mͥ dies exiguos: ut
dones mͥ postea dies ȩt̃nos. Quare gͦ de exigita¬
exiguitate dierũ requisisti: Quare: Uis audire :¬
ngenerationẽ generationũ annitii. Ideo ego de

Expanded text:
n omnibus gentibus? Ergo usque in finem saeculi Ecclesia in omnibus gentibus; et ipsa est exiguitas dierum, quia exiguum est omne quod finitur; ut jam in aeternitatem ab ista exiguitate transeatur. Pereant haeretici, pereant quod sunt, et inveniantur ut sint quod non sunt. Exiguitas dierum usque in finem saeculi erit: exiguitas ideo, quia totum hoc tempus, non dico ab hodierno die usque in finem saeculi, sed ab Adam usque in finem saeculi, exigua gutta est compatici, quia dixi, «Exiguitatem dierum meorum,» quasi non permansuram usque in finem saeculi. Quid enim addidit? «Ne revoces me in dimidium dierum meorum.» Noli, quomodo haeretici loquuntur, sic mecum agere. Usque in finem saeculi me perduc, non in dimidium dierum meorum; et perfice mihi dies exiguos, ut dones mihi postea dies aeternos, Quare ergo de exiguitate dierum requisisti? Quare? Vis audire? «In generatione generationum anni tui.» Ideo ego de
Abbreviated transcription (Latin):
filii seruoꝵ tuoꝵ in habitabunt. filii seruoꝵ: oꝑa ser¬
ẽ. filii habitabt̾: Nemo gloriet᷑ se habitaturũ: si diẽ
se seruũ dei. et oꝑa ñ habet. Non enĩ habitabunt:
nisi filii. Qͥd. ẽ. gͦ filii seruoꝵ tuoꝵ in habitabunt:
Serui ꝑ oꝑa sua inhabitabunt. serui ꝑ filios suos in¬
habitabunt. Noli gͦ. eẽ. sterilis. siuis inhabitare. Pre¬
mitte fȩtus quos sequaris: premittendo ñ efferendo.
filii tui te deducant ad t̾rã ꝓmissionis: t̾rã uiuentiũ.
ñ morientiũ. Cũ hic uiuis in hac ꝑ egrinatione illi
antecedant: suscipient te ꝓpt᷑ refectionẽ carnalẽ.
filiꝰ antecessit iacob ad egiptũ. et ait patri suo et
fribꝰ suis. Ego preuem preparare uobis escas. Precedant
gͦ filii tui: precedant te oꝑa tua. Quales filios pre¬
miseris: tales sequeris:¬

Expanded text:
Filii servorum tuorum inhabitabunt. Filii servorum,» opera serd igitur est, et filii habitabunt? Nemo glorietur se habitaturum, si dicit se servum Dei, et opera non habet; non enim habitabunt nisi filii. Quid est ergo, «Filii servorum tuorum inhabitabunt?» Servi per opera sua inhabitabunt, servi per filios suos inhabitabunt. Noli ergo esse sterilis, si vis habitare; praemitte fetus quos sequaris, praemittendo, non efferendo. Filii tui te deducant ad terram promissionis, terram viventium, non morientium: cum hic vivis in hac peregrinatione, illi antecedant, suscipiant te. Propter refectionem carnalem, filius antecessit Jacob in Aegyptum, et ait patri suo et fratribus suis: «Ego praeveni praeparare vobis escas» . Praecedant ergo filii tui, praecedant te opera tua: quales filios praemiseris, tales et sequeris
Abbreviated transcription (Latin):
cile maxime in angustia tẽporis explicari potest.
Dimittamꝰ gͦ eã uel differamꝰ: nouerimꝰ tamen ista
ꝑire. dm̃ manere. Et simanent quȩdã cũ deo quȩ
factas a deo: ñ manent in se sed in eo ñ recedendo
igne quo incendet᷑ mundus: Absit. Sed qͥd dice
et factas: ipse mandauit et creatas. Dictũ ẽ enĩ
hoc: cũ operũ eiꝰ cõmemoratio fieret. in qͥbꝰ et angłi
nominatis. Ergo er̃ cũ illo angłi. etiã mundo igne
flagrante: et erit incendiũ mundi. ñ incendens
scõs dei. Qđ fuit caminꝰ regis tribꝰ pueris: hoc erit
ardens mundus iustis intrinitate signatis. force
hic cȩlos etiã ñ in oportune intelligimꝰ ipsos iustos
scõs dei: in qͥbꝰ manens ds̃ intonuit p̃ccptis. corusca¬
uit miraculis: ẜmbrificauit t̾rã sapientia uerita¬
tis Cęli enĩ enarrauer̃ głam dei. Sed nũqͥd
etiã ipsiꝑibunt: An scđm quendã modũ ꝑi¬

Expanded text:
cile, maxime in angustia temporis, explicari potest. cile, maxime in angustia temporis, explicari potest. Dimittamus ergo eam vel differamus; noverimus tamen perire ista, Deum manere. Et si manent quaedam cum Deo, quae facta sunt a Deo, non manent in se, sed in Deo, non recedendo igne, quo incendetur mundus? Absit. Sed quid? dicet facta sunt; ipse mandavit et creata sunt» . Dictum est enim hoc, cum operum ejus commemoratio fieret, in quibus et Angeli nominati sunt. Erunt ergo cum illo Angeli, etiam mundo igne flagrante; et erit incendium mundi, non incendens sanctos Dei: quod fuit caminus regis tribus pueris , hoc erit ardens mundus justis in Trinitate signatis. 14. Forte hic coelos etiam non importune intelligimus ipsos justos, sanctos Dei, in quibus manens Deus intonuit praeceptis, coruscavit miraculis, imbrificavit terram sapientia veritatis; coeli enim enarraverunt gloriam Dei . Sed numquid etiam ipsi peribunt? An secundum quemdam modum peri
Abbreviated transcription (Latin):
etiã manibꝰ fecit: qr iurtute sua.qr potestate fecit.
Attende potiꝰ qͥd fecerit: et noliquerere qͦm fecerit.
Multũ ad te cõprehendere qͦmͦ fecerit: cũ teipsũ sic
fecerit ut priꝰ sis seruis obȩdiens. et postea fortasse
amicus intelligens. Figo oꝑa manuũ tuarsĩ sunt
celi. Ipsi ꝑ ibunt. tu autẽ ꝑmanes. Aꝑte dix̃ hoc
bo repositisunt igni reseruandi. Iamgͦ dix̃. ꝑisse
celos ꝑ diluiiũ. Perisse autẽ nouimꝰ celos: scłm
quantitatẽ et spatia aeris huiꝰ. Excreuit enĩ aqua.
et totã istã capacitatẽ ubi aues uolitant occupa¬
uit: ac sic utiq cęli ꝑierunt ꝓpinqui t̾ris. cȩli
scđm quos dicunt᷑ aues cęli. Sunt autẽ cęli celoꝵ:
suꝑiores in firmamento. Sed utrũ et ipsi ꝑituri sint
igne. an hi cęli soli qui etiã diluiuo ꝑierunt: discep¬
tatio ẽ. aliquanto scrupulosior int̾ doctos. nec fa-¬

Expanded text:
etiam manibus fecit; quia virtute sua, quia potestate sua fecit. etiam manibus fecit; quia virtute sua, quia potestate sua fecit. Attende potius quid fecerit, et noli quaerere quomodo fecerit. Multum est ad te comprehendere quomodo fecerit, cum teipsum sic fecerit, ut prius sis servus obediens, et postea fortasse amicus intelligens. Ergo, «Opera manuum tuarum sunt coeli.» 13. «Ipsi peribunt; tu autem permanes.» Aperte dixit hoc bo repositi sunt igni reservandi» . Jam ergo dixit perisse coelos per diluvium: perisse autem novimus coelos secundum quantitatem et spatia aeris hujus. Excrevit enim aqua, et totam istam capacitatem ubi aves volitant, occupavit; ac sic utique coeli perierunt propinqui terris: coeli, secundum quos dicuntur aves coeli. Sunt autem et coeli coelorum superiores in firmamento: sed utrum et ipsi perituri sint igne, an hi soli coeli qui etiam diluvio perierunt, disceptatio est aliquanto scrupulosior inter doctos, nec fa
Abbreviated transcription (Latin):
ces me in dimidio dierũ meoꝵ: ut ante me auferas
de tra quã totꝰ mundus euangelio repleat᷑. contra
responsionẽ dñ mei dicentis. Oportet predicari
hoc euangłm in toto orbe tĩarũ. intestimoniũ om¬
nibꝰ gencibꝰ: et tunc ueniet finis. Qͥd ad hȩc fr̃s:
Piana sunt: manifesta s̃. Ds̃ fundauit t̾rã. scimꝰ. oꝑa
manuũ eiꝰ sunt cęli. Ne putetis enĩ: quasi aliud dm̃
facere manu aliud ũbo. Qđ fac̃ ũbo. hoc fac̃ ma-¬
nu. Non enĩ distinctꝰ ẽ corporeis m̃bris: qͥ dix̃. ego sũ
qͥ sũ. Et forte uerbũ eiꝰ. ẽ. manꝰ eiꝰ. Certe manꝰ eiꝰ. est
uirtꝰ eiꝰ. Cũ enĩ dictũ ẽ fiat firmamentũ et factũ
ẽ firmamentũ: uerbo intelligitur fecisse. Quia ũbo
dix̃ faciamꝰ hominẽ ad imaginẽ et similitudinem
nrãm: quasi manu uidetur fecisse. Audi gͦ. opera
maniũ tuarũ sunt cȩli. fcce qđ uerbo fecit. utiq

Expanded text:
revoces in dimidium dierum meorum,» ut ante me auferas revoces in dimidium dierum meorum,» ut ante me auferas de terra, quam totus orbis Evangelio repleatur, contra responsionem Domini mei, dicentis: «Oportet praedicari hoc Evangelium in toto orbe terrarum, in testimonium omnibus gentibus; et tunc veniet finis» . Quid ad haec, fratres? Plana sunt, manifesta sunt: Deus fundavit terram, scimus; opera manuum ejus sunt coeli. Ne putetis enim quasi aliud Deum facere manu, aliud verbo. Quod facit verbo, hoc facit manu; non enim distinctus est corporeis membris, qui dixit, «Ego sum qui sum.» Et forte verbum ejus est manus ejus. Cevirtus ejus. Quia enim dictum est, «Fiat firmamentum,» et factum est firmamentum; verbo intelligitur fecisse: quia vero dixit, «Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram» ; quasi manu videtur fecisse. Audi ergo: «Opera manuum tuarum sunt coeli.» Ecce quod verbo fecit, utique
Abbreviated transcription (Latin):
es: idem es. Tu qui dixisti ego sũ qui sũ: idẽ ipse es.
Et quãuis etiã ipsa ñ extent nisi exte.et ꝑte et inte:
tamen ñ qđ ipse es. Tu enĩ dñe idẽ ipse es: et anni
tui ñ deficient. Hȩc gͦ sciens. exiguitatẽ dierũ meoꝵ¬
non quererẽ a te: nisiscirẽ om̃s dies scłi ab initio
usq ad finẽ exiguos e̾e. in comparationẽ ȩt̾ĩnta-¬
tis tuȩ. Nouigͦ: unde int̾rogauerim. Non se excol-¬
lant heretici: quasi exigui dies fuerint ȩccłiȩ. toto
orbe diffuse. Nã et usq infinẽ cũ sunt: exiguisuns.
Quare exigui st̾: qm̃ qͦndoq finiendi s̃. Anm il¬
li qͥ er̃ in generatione generationũ: hi amandi.
hi desiderandi his suspirandũ ełpt̃ hos in unitate
errauerant. et reuocandi qui ꝑierant. Illic debet esse
desideriũ. Sed tamen ut uerbosis. ut male garrulis.
ut calũpmosis. susurrautibꝰ. detractoribꝰ respondeã:
ideo mͥ annuncia exiguitatẽ dierũ meoꝵ. et ne reuo-

Expanded text:
es? «Idem ipse es.» Tu qui dixisti, «Ego sum qui sum, idem ipse es.» Et quamvis etiam ipsa non essent nisi ex te, et per te, et in te, tamen non quod ipse es: «Tu» enim «idem ipse es. Et anni tui non deficient.» rum quaererem a te, nisi scirem omnes dies saeculi ab initio usque in finem exiguos esse in comparatione aeternitatis tuae. Novi ergo unde interrogaverim. Non se extollant haeretici, quasi exigui dies fuerint Ecclesiae, toto orbe diffusae; nam et usque in finem cum sint, exigui sunt. Quare exigui sunt? Quoniam quandoque finiendi sunt. Anni illi qui erunt «in generatione generationum,» hi amandi, hi desiderandi, his suspirandum; propter hos in unitate erraverant, et revocandi qui perierant: illic debet esse desiderium. Sed tamen ut verbosis, ut male garrulis, ut calumniosis, susurrantibus, detractoribus respondeam, ideo «mihi annuntia exiguitatem dierum meorum; et ne me
Abbreviated transcription (Latin):
ubi gͦ resurrectio carnis: Ubi exẽplũ m̃broꝵ qđ p̃ces¬
sit in capite : Ubi ius audire: Mutabit᷑. ñ tale erit
quale fuit. Audi apłm dicentẽ. Et mortui re¬
surgent incorrupti: & nos immutabimꝰ. Iuomͦ
ĩmutabim᷑ : Seminat᷑ corpꝰ animale: surget
corpꝰ spiritale. Ergo seminat᷑ mortale: surget immor¬
tale. Seminat᷑ corruptibile: surget incorruptibile.
Mutationẽ itaq expectamꝰ. Ita ꝑibunt cęli: et imnu-¬
tabunt᷑ cȩli. Sed fortasse scõꝵ corpota: ñ recte dicunt᷑
celi. Siñ portant dm̃: ñ s̃ celi. Et unde in qͥt mͥ ꝓbas.
qr portant dm̃: Usq ad eone excidit tͥ: Glorificate
et portate dm̃ in corpore ur̃o. Figo hi tales cęli ꝑibt̾:

Expanded text:
ubi ergo resurrectio carnis? ubi exemplum membrorum quod praecessit in capite? ubi? Vis audire? Mutabitur; non tale erit quale fuit. Audi Apostolum dicentem: «Et mortui resurgent incorrupti, et nos immutabimur.» Quomodo immutabimur? «Seminatur corpus animale, surget corpus spirituale» . Ergo seminatur mortale, resurget immortale; seminatur corruptibile, resurget incorruptibile. Mutationem itaque exspectamus: ita peribunt coeli, et immutabuntur coeli. Sed fortasse sanctorum corpora non recte dicuntur coeli? Si non portant Deum, non sint coeli. Et unde, inquit, mihi probas quia portant Deum? Usque adeone excidit tibi, «Glorificate et portate Deum in corpore vestro» ? Ergo tales coeli peribunt,
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ es et anni tui ñ deficient. Uestẽ audis. cooꝑto-¬
riũ audis et aliud quã corpꝰ intelligis: Sꝑemꝰ gͦ etiã
mutationẽ corpoꝵ nr̃õꝵ: sed tamen ab illo qui erat
ne et sanguine potest. ego sũ qͥ sũ. tuuͦ idẽ es. et an-
nitui ñ deficient : Sed nos ad illos annos. cũ his pan-¬
nosis annis qͥd sumꝰ : et illi qͥd s: Nec tamen desꝑare
debemꝰ. Iã enĩ magnitudine quadã et excellencia
dixerat ego sũ qui sũ: et tamen ad nos consolandos.
ego sũ inqͥt ds̃ abrahã. et ds̃ ysaac. et ds̃ iacob. Et nos
abrahȩ semen sumꝰ: et nos quãuis abiecti. quãuis tra
curuitu solis ꝑagunt᷑ dies: sed manet qđ ẽ. sicuti ẽ.

Expanded text:
audis, coopertorium audis, et aliud quam corpus intelligis? Speremus ergo etiam immutationem corporum nostrorum, sed tamen ab illo qui erat et ne et sanguine potest, «Ego sum qui sum: Tu vero idem ipse es, et anni tui non deficient.» Sed nos ad illos annos cum his pannosis annis quid sumus? Et illi qui sunt? Nec tamen desperare debemus. Jam enim magnitudine quadam et excellentiadixerat, «Ego sum qui sum;» et tamen ad nos consolandos, «Ego sum,» inquit, «Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob:» et nos Abrahae semen sumus : et nos quamvis abjecti, quamvis terra circuitu solis peraguntur dies, sed manet quod est sicuti est,
Abbreviated transcription (Latin):
hic uos dicitis. De nobis dix̃. Nossumꝰ: nos erimꝰ usq in
consũmationẽ scł̃i. Int̾roget᷑ ipse xp̃s eui dictũ ẽ. exi-¬
guitatẽ dierũ meoꝵ annuncia mͥ. Et predicabitur

Expanded text:
Hic vos dicitis: De nobis dixit; nos sumus, nos erimus usque in Hic vos dicitis: De nobis dixit; nos sumus, nos erimus usque in consummationem saeculi. Interrogetur ipse Christus, cui dictum est, «Exiguita
Abbreviated transcription (Latin):
scłi. Sedhic existunt: et dicunt. Uobiscũ sũ inquit
usq in consũmationẽ scłi: qr nos preuidebat. quia
pars donati erit in t̾ra. Hũqͥd ipse ẽ. quȩ dicit. exi¬
guitatẽ dierũ meoꝵ annuncia mͥ. ac ñ illa potiꝰ quȩ
suꝑius loquebatur. in conueniendo ppłos in unũ. et
regna ut seruiant dño: Unde uobiscor dolet:
Quia et imꝑatores contra hereticos leges ponunt.
Ibi impletũ ẽ.: et regna ut seruiant dño. Non enĩ
uos estis filii illoꝵ mortificatoꝵ: quoꝵ uox cõpedi¬
coꝵ ex iudita ẽ. a dño. Absit. Non hoc indicant fa-¬
cta ur̃a: non hoc indicat suꝑbia ur̃a. non hoc indicat
uanitas urã. Nonsapitis: et foris estis. Sal infacuatum
uocibꝰ uris et falsis opimonibꝰ ur̃is: querit a deo ut
exiguitatẽ dieriĩ suoꝵ annunciet sibi. Et inuenit dñm
dixisse. Fcce ego uob̾cũ sũ: usq in consũmationẽ scłi.

Expanded text:
saeculi» . 9. Sed hic existunt, et dicunt: «Vobiscum sum,» inquit, saeculi» . 9. Sed hic existunt, et dicunt: «Vobiscum sum,» inquit, «usque in consummationem saeculi;» quia nos praevidebat, quia pars Donati erit in terra. Numquid ipsa est quae dixit, «Exiguitatem dierum meorum annuntia mihi;» ac non illa potius quae superius loquebatur, «In conveniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino?» Unde vobis cor dolet? Quia et imperatores contra haereticos leges proponunt: ibi impletum est, «Et regna, ut serviant Domino.» Non enim vos filii estis illorum mortificatorum, quorum vox compeditorum exaudita est a Domino. Absit: non hoc indicant facta vestra, non hoc indicat superbia vestra, non hoc indicat vanitas vestra: non sapitis, et foris estis; sal infatuatum vocibus vestris et falsis opinionibus vestris, quaerit a Deo ut exiguitatem dierum suorum annuntiet sibi, et invenit Dominum dixisse: «Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi.»
Abbreviated transcription (Latin):
entia illuminatã. nullo sale conditã. uanã. temera-¬
tiã. precipitẽ. ꝑniciosã. preuidit sp̃s dei: et tanquã
concra illos cũ annunciaret ȩccliȩ unitatẽ. in conue¬
niendo ppłos in unũ. et iegna ut seruiant dño:
quidã dicturi erant cont̾. fuit et ñ .ẽ. Ex¬
Ixiguita¬
tẽ inquit dierũ meoꝵ annuncia mͥ. Qͥd ẽ. qđ nescio
qui. recedentes a me. murmurant cont᷑ me: Qͥd ẽ.
qđ ꝑditi me ꝑisse contendunt: Certe enĩ hoc dict̾:
qr fui et ñ sũ. Annuncia mͥ exiguitatẽ dierũ meoꝵ.
Non a te quero. illos dies et̾nos. Illi sine fine sunt ubi
tatẽ dierũ meoꝵ annuncia mͥ. Quãdiu ero in isto
om̃s gentes: sed apostataruit. et ꝑut ȩccłia de om¬
nibꝰ gentibꝰ. Quid ẽ. hoc : Exiguitatẽ dierũ meorũ
annuncia mͥ: et annunciauit. Nec uacat ista uox.
Quis annunciauit nisi ipsa uia : Quomͦ annunci¬
auit : Ecce ego uobiscũ sũ: usq in consũmationẽ

Expanded text:
entia illuminatam, nullo sale conditam, vanam, temeraentia illuminatam, nullo sale conditam, vanam, temerariam, praecipitem, perniciosam, praevidit Spiritus Dei, et tanquam contra illos cum annuntiaret unitatem: «In conveniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino.» quidam dicturi erant contra, Fuit, et non est: «Exiguitatem,» inquit, «dierum meorum annuntia mihi.» Quid est, quod nescio qui recedentes a me, murmurant contra me? quid est, quod perditi me perisse contendunt? Certe enim hoc dicunt, quia fui, et non sum: «Annuntia mihi exiguitatem dierum meorum.» Non a te quaero illos dies aeternos: illi sine fine sunt, ubi tatem dierum meorum, «annuntia mihi.» Quamdiu ero in isto omnes gentes, sed apostatavit et periit Ecclesia de omnibus gentibus. Quid est hoc, «Exiguitatem dierum meorum annuntia mihi?» Et annuntiavit, nec vacavit ista vox. Quis annuntiavit mihi, nisi ipsa via? Quomodo annuntiavit? «Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem
Abbreviated transcription (Latin):
tudinis eiꝰ : non inuia infirmitatis eiꝰ. Quomodo ei
responderit: iam supͣ audistis. In conueniendo po¬
pulos in unũ: et regna ut seruiant dño. In hoc gͦ
ei respondet: in unitate. Qui autẽ ñ ẽ. in unitate.
non ei tespondet. Ille eñi unꝰ: ȩccłia unitas. Non res¬
pondet uni: nisi unitas. Sed existunt qͥ dicunt. Iam
hoc factũ ẽ. Respondit ei in om̃ibꝰ gentibꝰ ȩccłia pari¬
ens filios plures: quã illa quȩ habebat iurũ. Respon¬
dit ei in uia fortitudinis suȩ. Credidit enĩ xp̃m resur¬
rexisse: credider̃ in eũ om̃s gentes. Sed illa ȩccłia quȩ
fuit omniũ gentiũ: iã ñ.ẽ. Perut. hoc dieunt: qui
in illa ñ sunt. Oimpudentẽ uocẽ. Illa ñ .ẽ qr tu in il¬
la ñ es: Uide ne tuideo ñ sis. Nã illa ẽ: et si tuñ sis.
hanc uocẽ abhominabilẽ. detestabilẽ. p̃sũptionis et
falsitatis plenã. nulla ueritate suffultã. nulla sapi¬

Expanded text:
tudinis ejus,» non in via infirmitatis ejus. 8. Quomodo ei tudinis ejus,» non in via infirmitatis ejus. 8. Quomodo ei responderit, jam supra audistis: «In conveniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino.» In hoc ei ergo respondit, in unitate: qui autem non est in unitate, non ei respondet. Ille enim unus est, Ecclesia unitas: non respondet uni, nisi unitas. Sed existunt qui dicant. Jam hoc factum est; respondit ei in omnibus gentibus Ecclesia, pariens filios plures quam illa quae habebat virum, «respondit in via fortitudinis ejus;» credidit enim Christum resurrexisse, crediderunt in eum omnes gentes: sed illa Ecclesia quae fuit omnium gentium, jam non est; periit. Hoc dicunt qui in illa non sunt. O impudentem vocem! Illa non est, quia tu in illa non est? Vide ne tu ideo non sis; nam illa erit, etsi tu non sis. Hanc vocem abominabilem, detestabilem, praesumptionis et falsitatis plenam, nulla veritate suffultam, nulla sapi
Abbreviated transcription (Latin):
lo. Non enĩ laus fidei xp̃ianoꝵ. ẽ. qr credunt mor¬
tuũ xp̃m: sed qr credunt resurrexisse. xp̃m. Nam
mortuũ et paganꝰ credit: et hoc tͥ ꝓ crimine obi¬
cit. qr in mortuũ credidisti. Quȩ igit᷑ laus tua:
Credere resurrexisse xp̃m: et sꝑare te resurrectu
ore tuo quia ds̃ eũ suscitauit a mortuis. saluus e¬
ris. Non ait. si confessus fueris qr ds̃ eũ tradidit
occidendũ: sed qr ds̃ eũ suscitauit a mortuis. si
confessus fueris: tunc saluus eris. Corde enĩ cre¬
dicur ad iustitiã: ore autẽ confessio fit ad salutẽ.
Quare autẽ credimꝰ et mortuũ: Quia credere
eũ resurrexisse ñ possumꝰ: nisi priꝰ mortuũ fuisse
credamꝰ. Quis enĩ resurget. nisi mortuus fuerit:
Quis exꝑgiscitur. nisi priꝰ dormierit: Sed nũquid
illi filii desertȩ magisꝗ̃ eiꝰ quȩ habet uirũ. respon¬
dit ei. Dixit ei laudẽ scdm eiꝰ p̃cepta. in uia forti¬

Expanded text:
lo. Non enim laus fidei Christianorum est, quia credunt morlo. Non enim laus fidei Christianorum est, quia credunt mortuum Christum; sed quia credunt resurrexisse Christum. Nam mortuum et paganus credit; et hoc tibi pro crimine objicit, quia in mortuum credidisti. Quae igitur laus tua? Credere resurrexisse Christum, et sperare te resurrecturore tuo quia eum Deus suscitavit a mortuis, salvus eris.» Non ait, Si confessus fueris quia Deus eum tradidit occidendum; sed, «quia eum Deus suscitavit a mortuis si confessus fueris,» tunc «salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad salutem» . Quare autem cisse non possumus, nisi prius mortuum fuisse credamus. Quis enim resurgit, nisi mortuus fuerit? quis expergiscitur, nisi prius dormierit? Sed «numquidilli «filii desertae, magis quam ejus quae habet virum; respondit ei,» dixit ei laudem secundum ejus praecepta; «in via forti
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ habet uirũ : respondit ei. Qͥd ẽ. respondit ei :
Hon contẽpsit uecantẽ. Qͥd ẽ. respondit: Ille
pluit : illa fru¬
ctũ dedit. Res
ondit ei. Sedubi: In uia fortitu.¬
dinissuȩ. Nũ qͥd inse: Nam quid e̾e̾t in se. aut
quã uocẽ haberet in se de se. rasi solã uocẽ pecca¬
ti. uocẽ iniquitatis. Exeute uocẽ ipsiꝰ. Qͥd inuenis
nisi tumultũ : Ego dixi dñe miserere mei: sana a¬
nimã meã qm̃ peccaui tibi. Porro si iustificata ẽ
respondit ei ñ ex meritis suis. sed ex manibꝰ ipsius.
Ubi: In uia fortitudinis suȩ. Xp̃s. ẽ: ipse. ẽ. Egosũ
inquit uia: ueritas et uita. Sed ante resurrectio¬
nẽ non agnoscebat᷑ a ppło suo: et maxime cruei¬
fixus ex infirmitate latuit quis ee̾t. donec fortis
resurgendo appareret. Non ei gͦ respondit ȩccłia
in uia infirmitatis. sed in uia fortitudinis suȩ:
qr post resurrectionẽ suã uocauit ȩccłiã de toto
orbe t̾rarũ. iã non infirmꝰ in cruce. sed fortis in cȩ¬

Expanded text:
quae habet virum» ; «respondit ei.» Quid est, «respondit ei?» Non contempsit vocantem. Quid est, «respondit ei?» Ille pluit, illa fructum dedit. 7. ondit ei,» sed ubi? «In via fortitsuae.» Numquid in se? Nam quid esset in se, aut quam vocem haberet in se, de se, nisi solam vocem peccati, vocem iniquitatis? Excute vocem ipsius, quid invenis nisi ut multum, «Ego dixi, Domine, miserere mei; sana animam meam, quia peccavi tibi» ? Porro, si justificata est, «respondit ei,» non ex meritis suis, sed ex manibus ipsius. Ubi? «In via fortitudinis suae.» Christus est, ipse est: «Ego sum,» inquit, «via, veritas, et vita» . Sed ante resurrectionem non agnoscebatur a populo suo; et maxime crucifixus ex infirmitate latuit quis esset, donec fortis resurgendo appareret. Non ei ergo respondit Ecclesia in via infirmitatis, sed «in via fortitudinis suae;» quia post resurrectionem vocavit Ecclesiam de toto orbe terrarum, jam non infirmus in cruce, sed fortis in coe
Abbreviated transcription (Latin):
mensuris farinȩ: impletꝰ ẽ orbis. Electꝰ abraham.
is aac et iacob. seĩ uiri pacriarchȩ placuerunt deo:
dedit et illa generatio sequentes etiã generantes.
Dederunt ꝓpħas: deder̃ precones dei. Ueuit etiam
tres mensuras farinȩ. quousq fermentaret᷑ totũ.
sunt scĩ: et post nos quicũq er̃. et usq infinem
rationẽ generationũ. In ista generatione generati¬
onũ anni tui. id ẽ. ȩc̃nitas illa in illa generatione
erit quȩ de om̃ibꝰ generationibꝰ colligitur. et in unã
redigitur: ipsa particeps erit ȩc̃nitatistuȩ. Cȩcere ge-¬
uerationes implendis temporibꝰ generant᷑: ex quibꝰ
la in gc̃nũ generatur. mutata unuficabit᷑. erit ido¬
nea portare te: uires accipiens a te. Ingeneratione

Expanded text:
mensuris farinae, impletus est orbis. Electus est Abraham, mensuris farinae, impletus est orbis. Electus est Abraham, Isaac, et Jacob; sancti viri, patriarchae, placuerunt Deo . Dedit et illa generatio sequentes etiam generantes, dederunt Prophetas, dederunt praecones Dei. Venit etiam tres mensuras farinae, quousque fermentaretur totum . sunt sancti, et post nos quicumque erunt, et usque in finem rationem: «In» ista «generatione generationum anni tui,» id est, aeternitas illa in illa generatione erit, quae de omnibus generationibus colligitur, et in unam redigitur; ipsa particeps erit aeternitatis tuae. Caeterae generationes implendis temporibus generantur, ex quibus illa in aeternum regeneratur; mutata vivificabitur, erit idonea portare te, vires accipiens a te. «In generatione
Abbreviated transcription (Latin):
generatio generationũ. Generatio enĩ uadit. et ge¬
neratio uenit. Et uidecis generationes hominum
sic ee̾. in t̾ra. tanquã in arbore folia. Sed in arbo-¬
re oliuȩ uel lauri uel euiꝰcũq alteriꝰ quȩ toco tem¬
pore fronde uestita ẽ: sic tanquã folia genꝰ buma¬
nũ terra portat. plena ẽ hominibꝰ. Seddũ aliis
morientibꝰ alii nascendo succedunt: semꝑ arbor
illa ueste uridi ornat᷑. Sed subt̃ actende: quam
multa calcas arida folia. Frgo fuit generatio sub
adã: transut. Nacisunt inde qͥdã futuri partici¬
pes ȩt̃ñitatis dei: etiã illo tẽpore. Inde enĩ abel:
inde sech. inde enoch. Transut illa generatio. uenic
diluuiũ : remansit una domꝰ. Et illa generatio de¬
dit aliquos: ipsũ noe. et duos filios eiꝰ. et tres nu¬
rus eiꝰ. In tota enĩ domo ista octonaria: solus unus
peccator inuentꝰ est. Accessit numerus suꝑiorige¬
nerationi. Deinde de cribꝰ filiis noe. tanꝗ̃ de tribus

Expanded text:
eneratio enim vadit, et generatio venit . Et videtis generationes hominum sic esse in terra, tanquam in arbore folia; sed in arbore olivae, vel lauri, vel cujusque alterius quae toto tempore fronde vestita est. Sic tanquam folia genus humanum terra portat: plena est hominibus, sed dum aliis morientibus alii nascendo succedunt. Semper enim arbor illa veste viridi ornata est: sed subter attende quam multa calces arida folia. 11. Ergo fuit generatio sub Adam, transiit. Nati sunt inde quidam futuri participes aeternitatis Dei etiam illo tempore: inde enim Abel, inde Seth, inde Enoch. Transiit illa generatio, venit diluvium, remansit una domus. Et illa generatio dedit aliquos, ipsum Noe, et tres filios ejus, et tres nurus ejus: in tota enim domo ista octonaria solus unus peccator inventus est. Accessit numerus superiori generationi. Deinde de tribus filiis Noe, tanquam de tribus
Abbreviated transcription (Latin):
nens. sed fili inquit seruoꝵ tuoꝵ. Metuendũ ne nos
serui dei simꝰ et fili nr̃i ibi futuri sint: ñ nos. Aut si nos
et recenti successione gloriantiꝗ̃ quȩ audeat dicere
nosibi erimꝰ apłi ibi ñ erunt : Absit hoc a pietate filioꝵ
absit a fide paruuloꝵ: absit ab intelligentia grandiũ.
Ibi er̃ et apli. Arietes p̃cedunt: agni sequnt᷑. Quare gͦ
filii seruoꝵ tuoꝵ. et ñ de cõpendio seruitiu : Et illi
seruicui: et filii eoꝵ serui tin. Et istoꝵ filii nepotes illoꝵ
qͥd nisi serui tui : Om̃s cõpendio includeres. si diceres
seruitui in habitabunt. Uideamꝰ qͥd nos uoluit ad¬
monere. Etenĩ qͥddã gestũ prioribꝰ scłis: ꝑ quadragin¬
ta annos filii isrł tritis inheremo. nullus eoꝵ intrauit
in t̾rã repmissionis. sed silii eoꝵ intrauer̃. Sane quia
ita recordam᷑ nisi fallor duo: cȩceri ñ intrauer̃ de cot
milibꝰ. Laboratũ ẽ csĩ eis cantũ: sed ds̃ ñ laborat. Cer¬

Expanded text:
nens. Sed «filii,» inquit, «servorum tuorum:» metuendum ne nos servi Dei simus, et filii nostri ibi futuri sint, non nos? Aut si nos et recenti successione gloriantium, quae audeat dicere: Nos ibi erimus; Apostoli ibi non erunt? Absit hoc a pietate filiorum, absit a fide parvulorum, absit ab intelligentia grandium. Ibi erunt et Apostoli: arietes praecedunt, agni sequuntur. Quare ergo, «Filii servorum tuorum;» et non de compendio, Servi tui? Et illi servi tui, et filii eorum servi tui, et istorum filii nepotes illorum, quid, nisi servi tui? Omnes compendio includeres, si diceres: Servi tui inhabitabunt. Videamus quid nos voluerit admonere. Est enim quiddam gestum in prioribus saeculis. Per quadraginta annos filii Israel attriti sunt in eremo: nullus eorum intravit in terram promissionis, sed filii eorum; intrarunt sane, quia ita recordamur, nisi fallor, duo, caeteri non . Intrarunt de tot millibus duo. Laboratum est cum eis tantum: sed Deus non laborat; cer
Abbreviated transcription (Latin):
ecce ẽ : magnũ. ẽ. ad hoc homo. Quid ẽ. ad ilud
tã magnũ ẽ: homo qͥd ẽ. qͥcqͥd ẽ: Quis app̃henꝰ¬
dat illud. ee̾: Qͥs eiꝰ particepsfiat: Qͥs anhelet:
Quis aspiret: Quis ibi se ce̾ posse p̃sumat: Noli de¬
spare bumana fragilitas. Ego sũ inquit ds̃ abraham.
et ds̃ ysaac. et ds̃ iacob. Audisti qͥd sim apud me:
audi et qͥd sim ꝓpt̃ te. Hȩc igit᷑ ȩcĩntas uocauit nos:
et erupit ȩcñtate uerbũ. Iam et̃nicas iã uerbũ:
et ñduĩ tempꝰ. Quare nondũ tẽpꝰ: Quia factũ ẽ et

Expanded text:
 quid est? Ad illud tam magnum «Est,» homo quid est, quidquid est? Quis apprehendat illud esse? quis ejus particeps fiat? quis anhelet? quis aspiret? quis ibi se esse posse praesumat? Noli desperare, humana fragilitas. «Ego sum,» inquit, «Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob» . Audisti quid sim apud me, audi et quid sim propter te. Haec igitur aeternitas vocavit nos, et erupit ex aeternitate Verbum. Jam aeternitas, jam Verbum, et nondum tempus. Quare nondum tempus? Quia factum est et
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ dierũ meoꝵ. Predicabit᷑ inquit hoc euangłm. Ubi :¬
In coto orbe trarũ. Quibꝰ: In testimoniũ om̃ibꝰ genti¬
bͦ. Qͥd postea : Et tunc ueniet finis. Non uides ađł ue
essegentes in quibꝰ nondũ ẽ. predicatũ euangłm
Cũ gͦ necesse sit impleri qđ dñs dix̃ exiguitatẽ dierũ

Expanded text:
Praedicabitur,» inquit, «hoc Evangelium.» Ubi? «In toto orbe terrarum.» Quibus? «In testimonium omnibus gentibus.» Quid postea? «Et tunc veniet finis.» Non vides adhuc esse gentes in quibus nondum est praedicatum Evangelium? Cum ergo necesse sit impleri quod Dominus dixit, exiguitatem dierum
Abbreviated transcription (Latin):
bis cõpedibꝰ ad impetrandã miscd̃ĩam dei: unde uox
martirũ ẽ in aliopsalmo. Intret in conspectu tuo
gemaitꝰ cõpeditoꝵ. Non tamen eintandesunt tales
cõpedes: ut appetat᷑ ꝑnitiosa lib̾tas et tẽporalis in-¬
t breus dulcedo. quã sequat᷑ a maritudo ꝑpetua.
cłinde scriptura. ne recusemꝰ ee̾ cõpediti sapientiȩ:
sic nos alloquit᷑. Audi fili et excipe sententiã meã.
et ne abicias consiliũ meũ: & infer pedẽ tuũ in
cõpedes illiꝰ. et in torquẽ eiꝰ collũ tuũ. Subice hu¬
merũ tuũ et porta illã: et ne oderis iuncula illiꝰ
In om̃i anima tua accede ad illã: et in omni uirtu¬
te cua serua uiaseiꝰ. Inuestiga et inquire. et inno-¬
tescet tͥ.: et continens factꝰ ne derelinquas eã. In

Expanded text:
his compedibus ad impetrandam misericordiam Dei; unde vox his compedibus ad impetrandam misericordiam Dei; unde vox martyrum est in alio psalmo, «Intret in conspectum tuum gemitus compeditorum:» non tamen evitandae sunt tales compedes, ut appetatur perniciosa libertas, et temporalis vitae brevisque dulcedo, quam sequatur amaritudo perpetua. Proinde Scriptura, ne recusemus esse compediti sapientiae, sic nos alloquitur: «Audi, fili, et excipe sententiam meam, et ne abjicias consilium meum; et infer pedem tuum in compedes illius, et in torquem ejus collum tuum: subjice humerum tuum et porta illam, et ne oderis vincula illius. In omni anima tua accede ad illam, et in omni virtute tua serva vias ejus: investiga et quaere, et innotescet tibi; et co