comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ma se pressalmatin del uei si sogna
tusentirai di qua dapiccioltempo
diquel che prato non ealtritagogna
Piatum ẽ quod dam nobile cãstrum ꝓ¬
pe florentiamat.x. miliaria. Ceter̾a
sunt exposita superi.
nel tempo che colu chesmõdo schiara
lafaccia sua anoi tienmeno ascosa
Come lamosca cede alacançar
uede lucciole gui plauãllea
forse cola oueu̾endemmia ⁊ ara
Ditante fiamme tutta nsplendea
loctaua bolgia si comuaccorsi
tosto chefĩ lauel fondo parea

Expanded text:
Ma se presso al mattin del ver si sogna, tu sentirai, di qua da picciol tempo, di quel che Prato, non ch'altri, t'aPratum est quoddam nobile castrum prope Florentiam ad X miliaria. Cetera sunt exposita superiusnel tempo che colui che 'l mondo schiara la faccia sua a noi tien meno ascosa, come la mosca cede a la zanzara, vede lucciole giù per la vallea, forse colà dov'e' vendemmia e ara: di tante fiamme tutta risplendea l'ottava bolgia, sì com'io m'accorsi tosto che fui là 've 'l fondo parea
Abbreviated transcription (Latin):
omio isrel ꝙ ex animo ꝑ sequeretur patrẽ
⁊ sic roboraretur ppłs cumeo. Post hee dix̃
achitophel ad absalonem eligam michi ⁊¬
duodecim milia uiroꝵ ⁊ ꝑsequar hac noc¬
te dauid ⁊ ꝑcutiam eum qr fessuo est ⁊ re¬
dibunt ad te uniu̾si qͣi uir unus. Et ait ab¬
salon. uoccmus cusi ⁊ ꝯsulamꝰ cũ. Et ait
cusi. Non ẽ bonum consilium istud hac ui¬
ce. Nosti patrem tuum ⁊ uiros eiꝰ eẽ fortis¬
simos. simodo ꝑcussent aliquos detius ꝗ
cunq audierit dicet facta est plaga in po¬
pulo qui se quebatur absalon ⁊ timebunt
eẽ tecu. S hoc ẽ ꝯsilium bonum. Congre¬
getur ate omnis isrl ⁊ irruamuo suꝑ eũ. ⁊
ubicunq fuerit oꝑiemꝰ cũ. Et placuit oͥb
ꝯsiliũ chusi. Et dix̃ chusi sacerdotib ut nr̃¬
tiarent dauto nemanẽt in deẜto nocte illa
sed transiret iordanem. Et transiuit dauid
Iordanẽ cumsuis prius ꝙͣ di lucesceret. Põ¬

Expanded text:
omnis Israel quod ex animo persequeretur patrem omnis Israel quod ex animo persequeretur patrem et sic roboraretur populus cum eo. Post hec dixit Achitophel ad Absalonem: «Eligam michi duodecim milia virorum et persequar hac nocte David et percutiam eum, quia fessus est, et redibunt ad te universi quasi vir unus». Et ait Absalon: «Vocemus Cusi et consulamus eum». Et ait Cusi: «Non est bonum consilium istud hac vice. Nosti patrem tuum et viros eius esse fortissimos. Si modo percusserit aliquos de tuis, quicunque audierit dicet: <Facta est plaga in populo qui sequebatur Absalon>. Et timebunt esse tecum. Sed hoc est consilium bonum. Congregetur a te omnis Israel et irruamus super eum, et ubicunque fuerit operiemus eum». Et placuit omnibus consilium Chusi. Et dixit Chusi sacerdotibus ut nuntiarent David ne maneret in deserto nocte illa, sed transiret Iordanem. Et transivit David Iordanem cum suis prius quam dilucesceret. Por
Abbreviated transcription (Latin):
cum archa / ego u̾o abscondar indeẜto achy¬
maas aut filius tuus .⁊ Ioathan filius abi¬
athar sint uobiscum ꝑ quos ueniet adme
ẜmo a uob̾. Et redierunt cum archa. Cũ¬
q ascendisset dauid liuium oliuaꝵ occũ¬
nt ei chusi arachites alter ꝯsilianꝰ eius. Et
ait Pauid reuertere ⁊ esto cum absalon ⁊
dissipabis ꝯsilium achitophel. ⁊ qd̾ audie¬
ris in domo regis indicabis sac̾dotib ꝗ di
nigent ad me filios suos. Recedente autẽ
cusi orauit dauid ad dominum dieẽs. In
fatua queso domine ꝯsilium a chitophel.
Cumaũt uenisset cusi ad absolonẽ ado¬
ruit eñ dicẽs saluerex. Ad quẽ absalon
Qr non iiusti cũ amico tuo. Cui ait cusi
Illius ero quem dominus elegit ⁊ oĩs isrl.
Cui ẜuiã. nõne filio regis: Sicut patri tro
sie parebo ⁊ tibi. Tunc ingressus ẽ absa¬
lon coram omi populo ad concubinas pa¬
tris de consilio achitophel ut sic intelligẽt

Expanded text:
cum archa ego vero abscondar in deserto; Achycum archa ego vero abscondar in deserto; Achymaas autem filius tuus et Ioathan filius Abiathar sint vobiscum, per quos veniet ad me sermo a vobis». Et redierunt cum archa. Cumque ascendisset David clivium olivarum, occurrit ei Chusi Arachites, alter consiliarius eius, et ait: «David, revertere, et esto cum Absalon et dissipabis consilium Achitophel, et quod audieris in domo regis indicabis sacerdotibus, qui dirigent ad me filios suos». Recedente autem Cusi, oravit David ad Dominum dicens: «In fatua queso Domine consilium Achitophel». Cum autem venisset Cusi ad Absolonem, adoravit eum dicens: «Salve rex». Ad quem Absalon: «Quare non ivisti cum amico tuo?» Cui ait Cusi: «Illius ero quem Dominus elegit, et omnis Israel. Cui serviam nonne filio regis? Sicut patri tuo, sic parebo et tibi». Tunc ingressus est Absalon coram omni populo ad concubinas patris de consilio Achitophel, ut sic intelligeret
Abbreviated transcription (Latin):
qñ absalonem a dauid alienauit. ꝙͣ ip̃e qn
Regem Iohannem a rege aduardo tamneꝗ¬
ter seꝑauit.
Achito phel non fe pui dabsalone. Istoria
ista est. Siẽ eĩ legitur in ẜo libro regũ achi¬
tophel fuit unus exduobus maioribus cõ¬
silianis regis dauid qui tanta prudẽtia ple
sͥ ꝯsuluisse deum. S ipam prudentiã ꝯuer¬
tens inmalitiam tantã discordiam int Ua¬
uid ⁊ absalonẽ eius filiũ seminauit ꝙ dẽs
absalon utens ꝯsilio dicti achitophel ꝯtra
dauid patrẽ suũ ꝯiurauit anna mouit exͤ¬
citũ ꝯgregauit ⁊ ad ip̃m expugnandũ ci de¬
bellandiun Ierosolimã propauit quod cum
accepisset dauis ait ẜuis suis. Egrediam
cito ne ueniens absolon occupet nõs ⁊ ꝑcu¬
tiat aiuitatem/ ⁊ egressus ẽ rex ⁊ domus eiꝰ
nudis pedibus dimittens decem ꝯcubina
ad custodiam domus. Dum ãt cum młta
gente effugeret a facie absalonis ait daũ
ad sadoch sacerdotem reu̾tere inciuitatem

Expanded text:
quando Absalonem a David alienavit, quam ipse quando quando Absalonem a David alienavit, quam ipse quando regem Iohannem a rege Aduardo tam nequiter separavit.Achitophèl non fe' più d'Absalone. Istoria ista est: Sicut enim legitur in secundo libro Regum, Achitophel fuit unus ex duobus maioribus consiliariis regis David, qui tanta prudentia plensibi consuluisse Deum. Sed ipsam prudentiam convertens in malitiam, tantam discordiam inter David et Absalonem eius filium seminavit, quod dictus Absalon, utens consilio dictiiuravit, arma movit, exercitum congregavit, et ad ipsum expugnandum et debellandum Ierosolimam properavit; quod cum accepisset David, ait servis suis: «Egrediamur cito, ne veniens Absolon occupet nos et percutiat civitatem». Et egressus est rex et domus eius nudis pedibus, dimittens decem concubinas ad custodiam domus. Dum autem cum multa gente effugeret a facie Absalonis, ait David ad Sadoch sacerdotem: «Revertere in civitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
tur autor filium diuisit a patre. ⁊ ideo ꝑ
suam penam nouit ꝙͣ graue peccatum sit
inter patrem ⁊ filium querrã ⁊ discordia
seminare. Quia sic̃ patrẽ seꝑauit a filio
ita ip̃e caput suũ seꝑatũ portat a corde. Si¬
cur enim pat̾ ẽ principiũ filii ita cor est ⁊¬
tuchesꝑirando uai uegendo imorti.
Uerba sunt istius qui cũ manu portat ea¬
putad autorem:. In ꝗb ꝗdẽ u̾bis se ꝑ duo
signamaĩfcãt autori. ¶ Et pͥmo ꝑ nom̃. Ibi.
Quelli che diedi alre giouãniuma ꝯforti.
Ifecilpadre elfillio in senbelli. Iste siquidẽ
Beltramus de bormo fuit quidam magnꝰ
homo incuria aduardiregis angłoruin
qui sua oꝑãte malitia tantam discordiã ⁊
scandalum inter regem aduardum .⁊ Iohã¬
nem eiꝰ filium seminauit ꝙ filiuo ꝯtra tã
bonum ⁊ reu̾endum patrem publice ãma
mouit. Et ad detestationẽ sue malitie decla¬
randã dicit ꝙ achi tophel nõ plus peccauit

Expanded text:
tur autor, filium divisit a patre; et ideo per tur autor, filium divisit a patre; et ideo per suam penam novit quam grave peccatum sit inter patrem et filium guerram et discordiam seminare; quia sicut patrem separavit a filio, ita ipse caput suum separatum portat a corde. Sicut enim pater est principium filii, ita cor est tu che, spirando, vai vegendo i morti». Verba sunt istius qui cum manu portat caput ad autorem; in quibus quidem verbis se per duo signa manifestat autori. Et primo per nomen, ibi: quelli che diedi al Re Giovanni i ma' conforti. I' feci 'l padre e 'l figlio in sè ribelli. Iste siquidem Beltramus de Bornio fuit quidam magnus homo in curia Aduardi regis Anglorum qui, sua operante malitia, tantam discordiam et scandalum inter regem Aduardum et Iohannem eius filium seminavit, quod filius contra tam bonum et reverendum patrem publice arma movit. Et ad detestationem sue malitie declarandam, dicit quod Achitophel non plus peccavit
Abbreviated transcription (Latin):
francum .i. liberum ⁊ audacem.sicut ar¬
ma bona ⁊ probata reddunt hominẽ pro
Senon che conscientia masicura
labuona cõꝑagnia che lom franchegia
sotto la sbergo del sentirsi pura.
Postꝙͣ uero autor dieit propter bonam soci¬
etatem quam habebat id quod uiderat cã¬
tare secure illus quod uidit mirabile sic de¬
cantat. Ego inquit uidi unum bustũ hu¬
mani corporis sine capite ꝑistum bulgiaz
pertransire. Et istud tale bustum caput su¬
um detiancatum manib baiulabat cum
quo capite ad modum laterne lum̃ suio qͥs¬
sibus exhibebat. De se enim .i. de suo capite
sibi ip̃i faciebat lucernam ⁊ erant duo in
uno sub̾ audi ꝯiuncti qr caput ⁊ corpꝰerãt
intantum coniuncta in quantum illud bx¬
stum caput manutenebat. Et unũ ĩ duo¬
b in quantũ .s. unus ⁊ idem hõ erat ĩ duo
dinsus. Quomõ autẽ istud põt ẽẽ ille no¬
uit qui se ipm̃ gubernat. Iste eĩ de quo loꝗ¬

Expanded text:
francum, idest liberum et audacem, sicut arfrancum, idest liberum et audacem, sicut arma bona et probata reddunt hominem probse non che conscientia m'asicura, la buona compagnia che l'om franchegia, sotto l'asbergo del sentirsi pura. Postquam vero autor dicit propter bonam societatem quam habebat id quod viderat cantare, secure illud quod vidit mirabile sic decantat. Ego, inquit, vidi unum bustum humani corporis sine capite per istam bulgiam pertransire. Et istud tale bustum caput suum detruncatum manibus baiulabat, cum quo capite admodum laterne lumen suis gressibus exhibebat. De se enim, idest de suo capite, sibi ipsi faciebat lucernam, et erant duo in uno – subaudi coniuncti – quia caput et corpus erant intantum coniuncta inquantum illud bustum caput manu tenebat; et unum in duobus inquantum, scilicet unus et idem homo, erat in duo divisus. Quomodo autem istud potest esse, ille novit qui se ipsum gubernat. Iste enim, de quo loqui
Abbreviated transcription (Latin):
lium pio gente tusca fuerat malum sem̃
illi impropando subiunxit. Et morte di
tua schiacta. Quasi dicat. Illud tuum ꝯ¬
siłium fuit non solum malum sem̃ ꝓtu
sas sed etiam destrictio tuegẽtis. Propt̾
illud enuim consilium domus sua delam¬
bertis ad nichilum ẽ redacta.
⁊ uidi cosa chio aurei paura
sança piu proua dicontarla solo.
Postquam u̾o autor fecit inprecedẽtib de
płib scismaticis ⁊ scandali seminatorib
mẽtionem nũc ad quendam u̾e demonẽ
stilum u̾tit cuius culpam ꝑpenam uolẽs
poetice enarrare ꝓpter ip̃ius penam qͣi in¬
credibilem taliter se exeusat dicens.
Iuidi cosa chiaurei paura
sança piu proua dicantarla solo. Quasi
dieat sud quod narrare intendo ego solꝰ
ui dissem os adillud narrandum nullate¬
nus aꝑirem. S qr nõ fui solus imino socio
uidico sociatus que quidem societas mea
ꝯscientiam assecurat. Ideo eo quod uidi se¬
curt cantabo. Nã bona societas facit hoĩez

Expanded text:
lium pro gente tusca fuerat malum semen, lium pro gente tusca fuerat malum semen, illi improperando subiunxit: et morte di tua schiatta. Quasi dicat: Illud tuum consilium fuit non solum malum semen pro Tuscis, sed etiam destructio tue gentis. Propter illud enim consilium domus sua de Lambertis ad nichilum est redacta.et vidi cosa, ch'io avrei paura sanza più prova, di contarla solo; Postquam vero autor fecit in precendentibus de pluribus scismaticis et scandali seminatoribus mentionem, nunc ad quendam vere demonem stilum vertit, cuius culpam per penam volens poetice enarrare, propter ipsius penam quasi incredibilem taliter se excusat dicens: I' vidi cosa, ch'i' avrei paura sanza più prova, di cantarla solo; Quasi dicat: Si id quod narrare intendo ego solus vidissem, os ad illud narrandum nullatenus aperirem; sed quia non fui solus, immo socio veridico sociatus, que quidem societas meam conscientiam assecurat, ideo id quod vidi secure cantabo. Nam bona societas facit hominem
Abbreviated transcription (Latin):
ciẽ cũ uno uentre st̾core pleno castrati/ pre¬
des dñs mosea de lãbertis sirrex̃ inmediũ
⁊ ait. Uoo nescitis quiequam nec cogitati¬
si de isto qui nram parencelam cam uilit̾
recusauit iustam uolumus exciꝑe uletio¬
nem nõ cum gladio neq cum stereore ip̃
uituꝑemus sed illi ꝓtinus iitam aufera¬
mus. nam res facta caput ht̃. Isto gͥ con¬
silio ab omnibus acceptato/ occiderant di¬
ctũ dominum Bondelmonte siẽ habetur
infra intertia cantica cantu xuiͦ. Oeciso ita¬
q domino Bondelmonte nunꝙͣ postea ci¬
uitas florentina quieuit. Nam sẽꝑ pea
fuit sedicionibus ⁊ bellis ciuilib mole¬
stata. Iõ ait autori dominꝰ mosca.
io dissi lasso capo a cosa fatta
che fu il mal seme ꝑ lagente tosea. Nam
tusci postea illus prouerbium acceptanteᷤᷤ
semꝑ modicas iniunas mortib umdica¬
rnt. ¶Audiens aũt autor a domiõ musca
illud uerbum quod dixit ꝙ suum consi¬

Expanded text:
ciem cum uno ventre stercore pleno castrati, preciem cum uno ventre stercore pleno castrati, predictus dominus Mosca de Lambertis surrexit in medium et ait: «Vos nescitis quicquam, nec cogitatisi de isto qui nostram parentelam tam viliter recusavit, iustam volumus excipere ulctionem; non cum gladio neque cum stercore ipsum vituperemus, sed illi protinus vitam auferamus; nam res facta caput habet». Isto igitur consilio ab omnibus acceptato, occiderunt dictum dominum Bondelmontem, sicut habetur infra in tertia cantica, cantu XVI. Occiso itaque domino Bondelmonte, nunquam postea civitas florentina quievit. Nam semper postea fuit seditionibus et bellis civilibus molestata. Ideo ait autori dominus Mosca: «Io dissi, lasso! <Capo à cosa fatta>, che fu il mal seme per la gente tosca». Nam Tusci postea, illud proverbium acceptantes, semper modicas iniurias mortibus vindicarunt. Audiens autem autor a domino Musca illud verbum quod dixit, quod suum consi
Abbreviated transcription (Latin):
si chel sangue facea la faccia soça
Grido ricorderatti anche del mosea
che dissi lasso caꝑo a cosa facta
che ful mal seme ꝑ lagente tosca
Iste fuit ums miles de lambertio de florẽ¬
tia qui uno solo uerbo tantam diuisionez
c⁊ cantum scandalum inflorentia semiauit
ꝙ nunꝙͣ dieta florentia postea quieta pace
ꝯeuit. Suo eͥ tp̃re guelfi ⁊ gebellinmfloren¬
tia simulerant. Accidit aũt ꝙ gebellini pa¬
rẽtelã eum guelfis ꝯtrahere uoluerãt.Uñ
quandam nõbilem puelsam ex ip̃is unimi¬
liti guelfo domino .s. buondelmonti de buõ¬
delmontib muxorem dederunt. Guelfi ãt
intantum dictum dominum buondelmõ¬
tem contra gebellinos incitauerunt ꝙ ip̃e
dictamparentelam ꝯtra ꝓmissioẽs ⁊ pacta
lit̾ indignati de se ip̃is consiliũ collegerũt.
In quo quidem ꝯsilio cumunus dicẽt uul¬
nẽt in facie dñs bondelmonte ⁊ aliuo dice¬
ret ĩmo in maiorẽ suum uituꝑiũ det sͥ ꝑ fa¬

Expanded text:
sì che 'l sangue facea la faccia sozza, sì che 'l sangue facea la faccia sozza, gridò: «Ricorderatti anche del Mosca, che dissi, lasso! <Capo à cosa facta!> che fu 'l mal seme per la gente tosca». Iste fuit unus miles de Lambertis de Florentia, qui uno solo verbo tantam divisionem et tantum scandalum in Florentia seminavit, quod nunquam dicta Florentia postea quieta pace quievit. Suo enim tempore Guelfi et Gebellini in Florentia simul erant. Accidit autem quod Gebellini parentelam cum Guelfis contrahere voluerunt. Unde quandam nobilem puellam ex ipsis uni militi Guelfo, domino sdelmontibus, in uxorem dederunt. Guelfi autem in tantum dictum dominum Buondelmontem contra Gebellinos incitaverunt, quod ipse dictam parentelam contra promissiones et pacta rationabiliter indignati, de se ipsis consilium collegerunt. In quo quidem consilio, cum unus diceret vulneretur in facie dominus Buondelmonte, et alius diceret immo in maiorem suum vituperium detur sibi per fa
Abbreviated transcription (Latin):
cola lingua tagliata nelastroça
curio cadir fu cosi ardito.
¶ S nõ credas olucane ꝙistum curonem ⁊
in hacuita diuina iustitia dumẜit impiũ¬
tum. Namlucanonarrantẽ Iubarex li bie
ip̃m curionen quem cesar in siciliam mi¬
ẜat frum̃tatum ad affricana li tora sic̃ deuᷤᷤ
uoluit applicantem capite de truncauit
ipm̃q insepultum tanquam canem ĩ are¬
na libiea dereliquit. Uñ Lucanus ĩ quãto
exclamans inquit. Quid nunc tibi ꝓsũt
ocurio rostra forumq inquib iura dabas
populio: ⁊ inquib arma eisdem ꝯtraso¬
cerum ⁊ generum ministrabas: Ante iaccᷤᷤ
ꝙ̈ dira pharsalia uideat tuos duces tibiq
negatum ẽ uidere cuile bellum quod tam
anxie expectabas. Et ecce nunc nobile cor¬
pus tuum o curio nullo cõtentus busto li¬
bicas pascit aues. Galloꝵ captus spoliis
⁊ cesaris auro. Hoc dicit quia cesar emĩt ẜ
ille uendidit urbem.
le uando iõcherm ꝑlaura fosea

Expanded text:
co' la lingua tagliata ne la strozza co' la lingua tagliata ne la strozza Curio, c'a dir fu così ardito! Sed non credas, o Lucane, quod istum Curionem etiam in hac vita divina iustitia dimiserit impunitum. Nam, Lucano narrante, Iuba rex Libie ipsum Curionem quem Cesar in Siciliam miserat frumentatum ad Affricana litora, sicut Deus voluit applicantem, capite detruncavit, ipsumque insepultum tanquam canem in arena libica dereliquit. Unde Lucanus in quarto exclamans inquit: «Quid nunc tibi prosunt, o Curio, rostra forumque in quibus iura dabas populis? et in quibus arma eisdem contra socerum et generum ministrabas? Ante iaces quam dira Pharsalia videat tuos duces, tibique negatum est videre civile bellum quod tam anxie expectabas. Et ecce nunc nobile corpus tuum, o Curio, nullo contentus busto, libicas pascit aves. Gallorum captus spoliis et Cesaris auro». Hoc dicit quia Cesar emit, sed ille vendidit urbem. levando i moncherin per l'aura fosca,
Abbreviated transcription (Latin):
Tosle moras sẽꝑ nocuit differre ꝑatis
Par labor atq metus p̃tio maiore petũt
Bellantẽ geminis tenut te gallia lustris
ꝑs quota t̾mir facili si p̃lia pauca
Gessens euentu tͥ roma subegent orbem
Nune neq te longi remeãtẽ põpa tͥũphi
Excipit aut sacras poseũt capitolia lauros
Linor edax tͥ cuncta negat gẽtesq subactas
Uix impune feres socerum depellere regͦ
Decrecum ẽ genero partiri nõ potes orbem
Solus habere potes. Et ideo tolle moras ⁊
u̾sus urbem dirige a quilanim uictricia sigͣ
tua. Huius gͥ cunonis u̾bis uenalib cesar
accensus u̾sus romain concito gradu uola¬
uit. urbem annatus intrauit eraniũ spolia¬
uit. populum trucidauit patres ꝯscriptos exx¬
lare coegit ⁊ multa alia mala fecit. Et ido
quia tot mala curio sua uenali lingua com¬
misit idcireo autor facit hic quãdam excla¬
mationem more poetico. dicens.
O quanto miparea sbigottito

Expanded text:
Tolle moras; semper nocuit differre paratis. Tolle moras; semper nocuit differre paratis. Par labor atque metus, pretio maiore petuntur. Bellantem geminis tenuit te Gallia lustris, Pars quota terrarum! facili si prelia pauca Gesseris eventu, tibi Roma subegerit orbem. Nunc neque te longi remeantem pompa triumphi, Excipit aut sacras poscunt Capitolia lauros; Livor edax tibi cuncta negat, gentesque subactas Vix impune feres. Socerum depellere regno Decretum est genero; partiri non potes orbem Solus habere potes. Et ideo tolle moras et versus urbem dirige aquilarum victricia signa tua. Huius igitur Curionis verbis venalibus Cesar accensus, versus Romam concito gradu volavit, urbem armatus intravit, erarium spoliavit, populum trucidavit, patres conscriptos exulare coegit, et multa alia mala fecit. vv. 100-102 Et ideo, quia tot mala Curio sua venali lingua commisit, idcirco autor facit hic quandam exclamationem more poetico dicens: O quanto mi parea sbigottito
Abbreviated transcription (Latin):
misit ad curionem nõ modicum auri pon¬
dus ⁊ spolia gallicana ut ꝓse apud popu¬
lum de cetero allegaret ac ⁊̃ aduocaret. Cu¬
no autem uiso auro quod excecat ⁊̃ oculos
sapientum linquam mutauit ⁊ cepit pro
Iulio aduocare. Q ut pompcius aiã duer¬
tit statim cum quibusdã tribunis qui iam
ad persuasionem curionis fauebant Iulio
de urbe fugauit. Isti autem expulsi una cr̃
cunione anminum ad cesarem accesserũt.
Ad quem audax curio sic lingua uenali ꝑ¬
fatur. Dum tue partes o. Cesar mea potre¬
runt uoce iuuan et tibi impium ꝓeurabã
⁊ milites ut tibi fauerent quantum pote¬
nam exhortabar. Sed postquã mee leges i¬
bello siluerunt quia mandato Põpei plus
tuam partem fouere nequibã pellim̃ epatͥ¬
is lanbus nunc coacte. S iam patimur li¬
benter exilium quia tua nos faciet uictoĩa
ciues. Et ideo quia romani milites trepidãt
quia se firmare nesciunt utrum tibi faueãt
uel Pompeio.

Expanded text:
misit ad Curionem non modicum auri ponmisit ad Curionem non modicum auri pondus et spolia gallicana, ut pro se apud populum de cetero allegaret ac etiam advocaret. Curio autem, viso auro, quod excecat etiam oculos sapientum, linguam mutavit et cepit pro Iulio advocare. Quod ut Pompeius animadvertit, statim cum quibusdam tribunis qui iam ad persuasionem Curionis favebant Iulio, de urbe fugavit. Isti autem expulsi, una cum Curione Ariminum ad Cesarem accesserunt. Ad quem audax Curio sic lingua venali profatur: «Dum tue partes, o Cesar, mea potuerunt voce iuvari, et tibi imperium procurabam et milites ut tibi faverent quantum poteram exhortabar. Sed postquam mee leges bello siluerunt, quia mandato Pompei plus tuam partem fovere nequibam pellimur e patriis laribus nunc coacte. Sed iam patimus libenter exilium, quia tua nos facies victoria cives. Et ideo, quia Romani milites trepidant, quia se firmare nesciunt utrum tibi faveant vel Pompeio:
Abbreviated transcription (Latin):
qui est munitus semꝑ ad suum dannum
distulit quod intendit ¶ Iste reu̾a fuit unꝰ
magnus uidex ⁊ aduocatus romanus q̃
cuno uocabatur euius ystoriam tangit
lucanus inpͥmo. Que talis est. In ciuita¬
te enĩ romana fuit quidam magnꝰ aduo¬
catus nomine curo qui linquam uenalẽ
habebat. Nam ꝓ pecimia contra mores bo¬
norũ romanorum cũcta iura uendebat. Hic
ituq curio illo tp̃re quo Iiulius cesar de pã¬
tib redierat gallicanis ⁊ manminomora¬
retur erat totus ꝯtranus ip̃i Iulio. ⁊ nullo
modo uolebat ꝙ Iulius in suo reditu triũ¬
phum more uictoris haberet inurbe. Et ĩ
hoe conformabat se uoluntati Põpei. Ca¬
tonis. Mairelli. Bruti. ⁊ omnium bonoꝵ
breuiter roãnoꝵ. Iulius u̾o dum eẽt in a¬
ninino nõ ualens ad urbem cum armis
⁊ triumpho redire qui a hocerat sibi aroaĩs
protinus interdictum eo ꝙ quinque ãni s
steterat ꝯtra mandata senatus ingallia.

Expanded text:
qui est munitus semper ad suum dannum qui est munitus semper ad suum dannum distulit quod intendit». Iste, re vera, fuit unus magnus iudex et advocatus romanus, qui Curio vocabatur, cuius ystoriam tangit Lucanus in primo. Que talis est: In civitate enim romana fuit quidam magnus advocatus, nomine Curio, qui linguam venalem habebat. Nam pro pecunia contra mores bonorum Romanorum cuncta iura vendebat. Hic itaque Curio illo tempore quo Iulius Cesar de partibus redierat gallicanis et in Arimino moraretur, erat totus contrarius ipsi Iulio, et nullo modo volebat quod Iulius in suo reditu triumphum more victoris haberet in urbe. Et in hoc conformabat se voluntati Pompei, Catonis, Marcelli, Bruti, et omnium bonorum, breviter, Romanorum. Iulius vero, dum esset in Arimino, non valens ad urbem cum armis et triumpho redire, quia hoc erat sibi a Romanis protinus interdictum, eo quod quinque annis steterat contra mandata senatus in Gallia,
Abbreviated transcription (Latin):
greci qui mare pymiticis antiquitus dep̃¬
dacionibus infestabant. Et dicunt argo¬
lici aquadam ciutate que dicit argos ẜm
ysidorum.
Et io alui dimostrami ⁊ dichiana
seuuo chiporci su dite nouelle
chie colui de la uendecta amara. Uerba st̾̃
dantis ad petrum de medicia. Dixerat eĩ
Danti superius iste petius ꝙ dominꝰ mala¬
cesta tenebar terram de arimino quã unꝰ
qui secumerat nunquam uoluisset suis
oculis conspexisse. Unde dantes uolẽs de
illo notitiam reportare ait ad dictum pe¬
trum. Siuis ut tuã ambaxiatam suꝑui
ego portem demonstra michi illum ꝗ ad sy¬
ui opus anminum male ni dit. Tunc
petrus demedicina ad maxillam uniꝰ sui
socii manum extendens ait. Iste qui non
loquitur ip̃e est. Causa aũt ꝓpter quam
non loq̃batur erat quia linquam habebat
radicitus extirpatam. ⁊ adiungens ait.
Iste expulsus subandi de roma dubitatio¬
nemsubmersit in cesare affumando ꝙ ille

Expanded text:
Greci qui mare pyrraticis antiquitus deprGreci qui mare pyrraticis antiquitus depredationibus infestabant. Et dicuntur Argolici a quadam civitate que dicitur Argos, secundum Ysidorum. Et io a lui: «Dimostrami et dichiara, se vuo' ch'i' porti sù di te novelle, chi è colui de la vendetta amara». Verba sunt Dantis ad Petrum de Medicina. Dixerat enim Danti superius iste Petrus quod dominus Malatesta tenebat terram de Arimino quam unus qui secum erat nunquam voluisset suis oculis conspexisse. Unde Dantes, volens de illo notitiam reportare, ait ad dictum Petrum: «Si vis ut tuam ambaxiatam superius ego portem, demonstra michi illum qui ad suum opus Ariminum male vidit». Tunc Petrus de Medicina, ad maxillam unius sui socii manum extendens, ait: «Iste qui non loquitur ipse est». Causa autem propter quam non loquebatur erat quia linguam habebat radicitus extirpatam; et adiungens ait: «Iste expulsus – subaudi de Roma – dubitationem submersit in Cesare, affirmando quod ille
Abbreviated transcription (Latin):
litas fuit ¶ Maioriee u̾o sunt duc insule ĩ
eo dem meditermneo mari u̾sus occidentẽ si¬
te. que insule antiquitus baleares dicte st̃.
Ut eodẽ libro dicit ysidorus. In his insulis
Im eiuidem ysidorum pͥmo inuente sunt
funde ad lapides iaciendos. Uñ ouidiꝰ ẜoi
Funda iacit. ¶ Neptunus aũt ꝓ maĩpo¬
nitur. S qr pagam inomĩb elem̃tis deos
ponebant ideo neptunum dcum mai̾s ap¬
pellant. Et dr̃ neptunus quasi nubetonãs
ut dicit ysidorus. uiii libro etħ. Uult itaq
dicere hic autor ꝙ nunꝙͣ intoto manmedi¬
terraneo quod ẽ situm int̾ cyprũ ⁊ insulas
maiorieanas iidit neptunus .i. iisũ fu¬
ir in mantã grande facinus sic̃ fecit dñs
malatesta. Noncerte apyrratis uel gente
argolica ꝑpetratũ ¶ Pyrrate sunt maĩni
predones: ⁊ dicuntur apyr ꝙ ẽ ignis. quia
pyrrate ignem ad iaciendum primitus por¬
taueruant ut dic̃ uquicio ¶ Argolici u̾osũt

Expanded text:
litas fuit. Maiorice vero sunt due insule in litas fuit. Maiorice vero sunt due insule in eodem Mediterraneo mari versus occidentem site, que insule antiquitus Baleares dicte sunt, ut eodem libro dicit Ysidorus. In his insulis, secundum eundem Ysidorum, primo invente sunt funde ad lapides iaciendos. Unde Ovidius, sria plumbum funda iacit. Neptunus autem pro mari ponitur. Sed quia pagani in omnibus elementis deos ponebant, ideo Neptunum deum maris appellant. Et dicitur Neptunus quasi <nube tonans>, ut dicit Ysidorus, VIII libro Eth. Vult itaque dicere hic autor quod nunquam in toto mari Mediterraneo, quod est situm inter Cyprum et insulas Maioricanas, vidit Neptunus, idest visum fuit in mari, tam grande facinus sicut fecit dominus Malatesta; non certe a pyrratis vel gente argolica perpetratum. Pyrrate sunt maximi predones, et dicuntur a pyr quod est <ignis>, quia pyrrate ignem ad iaciendum primitus portaverunt, ut dicit Uguicio. Argolici vero sunt
Abbreviated transcription (Latin):
pro ip̃orum liberatione preces ⁊ uota ꝑsol¬
uunt. Ideo dicitur intextu.
Iam uenirli a parlamento seco
poi fara si caluento difocara
non sara lor mistier uoto ne preco. Et ad
detestationem istus proditois point hie pe¬
trus demedicina ꝙ nunꝙͣ nepcunus deus
mans tammagnum malum inmar ꝑ¬
petrar ꝯspexit agente argolica uel pyiati.
Iõ ait intextu.
Tralisola dicipri ⁊ dimaiolica
non uide mai cotal fallo neptuno
non daꝑute non dagente argolica.
¶Cyprus est insula incapite maris medit̾¬
ranei u̾sus orientemposita nobile quidẽ re¬
gnum ⁊ anciꝗtus ualde dite. De quo ait
ysidorꝰ.xiiͦii. libro etħ. Ciprus insula a ciiͭ ͤ
eypo que inea est/ dicta. Ipã ẽ ⁊ pafon uenẽi
antiquitus ꝯsecratã. Hoc etiam testatur o¬
uidius. xͦ libro mecħ. Festa dies ueneris to¬
ta celebemma cypro. Fuit autẽ cyprus fa¬
mosa quondam diuitiis ⁊ maxime ens.
Ibi enim prima huiꝰ metalli inuentio ⁊ uti¬

Expanded text:
pro ipsorum liberatione preces et vota persolpro ipsorum liberatione preces et vota persolvunt. Ideo dicitur in textu: farà venirli a parlamento seco; poi farà sì, c'al vento di Focara non sarà lor mistier voto nè preco. Et ad detestationem istius proditoris ponit hic Petrus de Medicina, quod nunquam Neptunus deus maris tam magnum malum in mari perpetrari conspexit a gente argolica vel pyrratis. Ideo ait in textu: Tra l'isola di Cipri e di Maiolica non vide mai cotal fallo Neptuno, non da pirrate, non da gente argolica. Cyprus est insula in capite maris Mediterranei versus orientem posita, nobile quidem regnum et antiquitus valde dite. De quo ait Ysidorus, XIIII libro Eth.: Ciprus insula a civitate Cypro, que in ea est, dicta. Ipsa est et Pafon Veneri antiquitus consecrata. Hoc etiam testatur Ovidius, X libro Meth.: «Festa dies Veneris tota celeberrima Cypro». Fuit autem Cyprus famosa quondam divitiis et maxime eris. Ibi enim prima huius metalli inventio et uti
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tien la terra chetale qui meco
uorrebe diueder esẜ diguino
Fara uenirli a parlam̃to seco
poi fam si caluento di focara
non fam lor mistier uoto ne p̃co.
storia est ista. In anmino enim dominaba¬
tur tunc tẽporis dominus malatesta qui
solum unum oculum possidebat.Io dr inte¬
xtui. Quel traditor cheuede pur conluno:
Et quia dominatur mn anmino/ Sequitu.
Et ten la terra chetale qui meco
uorrebe diuedere esser digiuno. Loquitur
eĩ hie de anmino ut paulo post clanus ap¬
parebit. Iste itaq dominus malatesta du¬
os nobiles defano quoꝵ unus dicebatur
Guido ⁊ aliue angesellus subfraude ⁊ do¬
lo secum ad colloquium conuocauit. Quoᷤᷤ
cum conuocasset in man adriatieo prope
catholicam submergi mandauit in quodã
.s. loro qui focana appellatur. Et est focaria
quidam locus ualde periculosuo millo ma¬
n ubi naues multonens naufragiũ pati¬
untur. Et quia ille locuo ẽ ita nautis infe¬
stus ideo naute inide transeuntes deo ⁊ scis

Expanded text:
a che tal è qui meco vorrebbe di veder esser digiuno, farà venirli a parlamento seco; poi farà sì, c'al vento di Focara non farà lor mistier voto nè preco. Istoria est ista: In Arimino enim dominabatur tunc temporis dominus Malatesta, qui solum unum oculum possidebat. Ideo dicitur in textu: Quel traditor che vede pur con l'uno, Et quia dominatur in Arimino, sequitur: et tien la terra che tal è qui meco vorrebbe di vedere esser digiuno, Loquitur enim hic de Arimino, ut paulo post clarius apparebit. Iste itaque dominus Malatesta duos nobiles de Fano, quorum unus dicebatur Guido et alius Angelellus, sub fraude et dolo secum ad colloquium convocavit. Quos cum convocasset, in mari Adriatico prope Catholicam submergi mandavit, in quodam scilicet loco qui Focaria appellatur. Et est Focaria quidam locus valde periculosus in illo mari ubi naves multotiens naufragium patiuntur. Et quia ille locus est ita nautis infestus, ideo naute inde transeuntes Deo et sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
¶Gittati saran fuor dilor uasello
⁊ maçeran presso ala catolica.
Catholica est quod dam castrum in mari
adriatico positum infinib romandioleĩt
anminum ⁊ fanum. Modum u̾o ponit
ibi.
ꝑtradimento duntiranno fello. Qͥo uͦ¬

Expanded text:
gittati saran fuor di lor vasello, gittati saran fuor di lor vasello, et mazzerati presso a la Catolica Catholica est quoddam castrum in mari Adriatico, positum in finibus Romandiole inter Ariminum et Fanum. Modum vero ponit ibi: tradimento d'un tiranno fello. vv.
Abbreviated transcription (Latin):
primo se manfestar eidem. Dicens.
¶Tu cui colpa noncõdanna
⁊ cuio uidi insutra latina
setroppa similliança non minganna
Rimembriti dipier damedicina. ¶Secũdo
imponit sibi un am ambaxiatam quã por¬
tet duob nobilib uns de fano ꝗadhycui¬
uebant. quorum unus uocabatur Guido ⁊
alius Angelellus. Ibi.
Se mai tormaueder lo dolce piano
che dauercelli a marrabo dichina
Et fa saꝑe adue millior dafano
amesser Guido ⁊ anco adangiolello.
fanum est quedam ciuitas in marchia an¬
conitana iuxta romandiolam que quidẽ ci¬
uitas est sita inmedio duaꝵ temarum.Nã
ex parte marchie ẽ uercelli. ex parte u̾o ro¬
mandiole inipa .s. romandiola ẽ marrabo
⁊ inplanitie que ẽ in medioistaꝵ termnu
ẽ fanum.Dicit itaq uaticinando .i. futu¬
ra predicendo petrus de medicina ad anto¬
rem. Si unquam redibis aduidendum fa¬
num notifica duobus meliorib uins illir

Expanded text:
70-78 Nam primo se manifestat eidem, dicens: 70-78 Nam primo se manifestat eidem, dicens: «Tu cui colpa non condanna et cu' io vidi in su terra latina, se troppa simillianza non m'inganna, rimembriti di Pier da Medicina», Secundo, imponit sibi unam ambaxiatam quam portet duobus nobilibus viris de Fano, qui adhuc vivebant, quorum unus vocabatur Guido et alius Angelellus, ibi: se mai torni a veder lo dolce piano che da Vercelli a Marcabò dichina. Et fa sape' a' due millior da Fano, a messer Guido et anco ad Angiolello, Fanum est quedam civitas in Marchia Anconitana, iuxta Romandiolam, que quidem civitas est sita in medio duarum terrarum. Nam ex parte Marchie est Vercelli; ex parte vero Romandiole, in ipsa scilicet Romandiola, est Marcabò, et in planitie que est in medio istarum terrarum est Fanum. Dicit itaque vaticinando, idest futura predicendo, Petrus de Medicina ad autorem: «Si unquam redibis ad videndum Fanum, notifica duobus melioribus viris illi
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ non auea macuna orecchia sola. Iste aliꝰ
qui ħebat gulam ꝑforatam nasum detrũ¬
catum ⁊ unam aunculam amputatam sy¬
it unus de comitatu bonomiẽsi qui uocatꝰ
fuit inuita Petrus demedicina. Est autẽ
medicina unũ castrium incomitatu bono¬
nie. hic itaq petrus delectabatur sussur¬
nindo scandala seminare/ ⁊ quotquot ui¬
debat aut consangumitate aut beniuolẽ¬
tia iunctos diuidere conabatur. Et quan¬
do audiebat scandala alioꝵ summo gau¬
dio exultabat. Idcirco intrib partib su
corporis est punitus ¶Primo ingueture
uñ sursurrum procedit ⁊ uñ nsus oritur
finudulentus. Secũdo in aure quã scanda¬
losis relationibus porngebat. ¶Gertio ĩna¬
so quia de confusione que exscandalis na¬
scitur letabatur.Nam de nullo membro
perdito faciei homo ita confunditur ut de
naso. Et quia iste letabatur de confusiõẽ
alterius i deo suo ẽ honore priuatus. ¶ste
igitur seandalosus uidens autorem ⁊ ip̃m
recognoscens duo breuiter sibi facit.¶Laz

Expanded text:
 non avea ma' c'una orecchia sola, Iste alius, qui habebat gulam perforatam, nasum detruncatum, et unam auriculam amputatam, fuit unus de comitatu Bononiensi, qui vocatus fuit in vita Petrus de Medicina. Est autem Medicina unum castrum in comitatu Bononie. Hic itaque Petrus delectabatur sussurando scandala seminare; et quotquot videbat aut consanguinitate aut benivolentia iunctos, dividere conabatur. Et quando audiebat scandala aliorum, summo gaudio exultabat. Idcirco in tribus partibus sui corporis est punitus: primo in gutture, unde sursurrum procedit et unde risus oritur fraudulentus; secundo in aure, quam scandalosis relationibus porrigebat; tertio in naso, quia de confusione que ex scandalis nascitur letabatur. Nam de nullo membro perdito faciei homi ita confunditur ut de naso. Et quia iste letabatur de confusione alterius, ideo suo est honore privatus. Iste igitur scandalosus, videns autorem et ipsum recognoscens, duo breviter sibi facit. vv.
Abbreviated transcription (Latin):
cipio gnõnis. Nã ut dr̃ inlibro de gn̾atõe
ꝑtium̃ aĩalis sp̃s inclusus in semine ma¬
ns ꝑforat humorẽ mulieris in mat̾ce ⁊ fa¬
ctis sibi domiciliis in eo .i. facto corde hoĩs
quos ẽ domiciliun sp̃s abeo disgrediens
eeteram̃bra format. Ideuto cor dĩ princi¬
pium eẽ membrorum. Ꝙ u̾o sequitur
¶Cosi sosserua mie lo contrapasso. Nil a¬
luid uult dicere nͥ ꝙ sicut fecit ita recepit
Imisto cantu continetur una ꝯꝑatio. uni

Expanded text:
ionis. Nam, ut dicitur in libro De Generatione, partium animalis, spiritus inclusus in semine maris perforat humorem mulieris in matrice, et factis sibi domiciliis in eo, idest facto corde hominis quod est domicilium spiritus, ab eo disgrediens cetera membra format. Idcirco cor dicitur principium esse membrorum. Quod vero sequitur: Così s'osserva in me lo contrapasso, nil aliud vult dicere nisi quod sicut fecit, ita recepit. In isto cantu continetur una comparatio, un
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑa quasdam uires ⁊ efficacias a corb
celestib consequuntur. Sie magnes attra¬
hit ferrum. Et lapides qdẽ ⁊ herbe occul¬
tas uirtutes hñt que similiter a celestibꝰ
corporib consequunt᷑. Uñ nichil prohibet
ꝙ etiã aliquis homo habeat ex imp̃ssione
corꝑis celestis a li quamefficaciam inali¬
quib corporalibus faciendis quã alins
non habet. puta medicus in sanando. aqͥ¬
cola in plantando ⁊ miles inpugnando
Comꝑatio u̾o ad quid inducatur clare ap¬
paret intextu.

Expanded text:
corpora quasdam vires et efficacias a corporibus corpora quasdam vires et efficacias a corporibus celestibus consequuntur, sicut magnes attrahit ferrum, et lapides quidem et herbe occultas virtutes habent, que similiter a celestibus corporibus consequuntur. Unde nichil prohibet quod etiam aliquis homo habeat, ex impressione corporis celestis, aliquam efficaciam in aliquibus corporalibus faciendis, quam alius non habet: puta medicus in sanando, agricola in plantando et miles in pugnando». Comparatio vero ad quid inducatur clare apparet in textu.
Abbreviated transcription (Latin):
¶Cosi odio che soleua la lançia
da chille ⁊ del supadre esser cagione
prima ditrsta ⁊ poi dibuonꝯ mançia.
fabulose dicitur ꝙ peleus rex chesalie ꝗ
fuit pat̾ achillis habebat quandam lan¬
ceam cũ qua quicunq fuisset in p̃lio uuil¬
neratus sanan nõ poterat nͥit̾ato i illyd
uulnus ista lancȩa mitteretur. S rei ui¬
tas ista fuit ꝙ peleus ⁊ filius eiꝰ achilles
inprincipio belli male pugnabant sed in
progressu eis melius succedebat. Erãt enĩ
in principio infortunati sed in ꝓcessu opu¬
bus influentiis fortunati ⁊ infortunan
existunt. Exemplum deanibale qui mł¬
totiens uicit s ultimo uictus fuit. ¶ Et
quidã sunt qui semꝑ uictores existunt
ut patet in Iulio cesare qui sẽꝑ uictorias
reportabat.¶Quidamuo̾ sunt ꝗ nunꝙ̃
pugnant quin eis male succedat. Ut pa¬
tuit nr̃s tempib de principe tarẽtino. uii
scs̃ thomas de aquino in libro ꝯtragentileᷤᷤ
de hac materia ait. Uidemus ꝙ maĩata

Expanded text:
così od'io che solea far la lancia d'Achille e del suo padre esser cagione prima di trista e poi di buona Fabulose dicitur quod Peleus, rex Thesalie, qui fuit pater Achillis, habebat quandam lanceam cum qua quicunque fuisset in prelio vulneratus, sanari non poterat nisi iterato in illud vulnus ista lancea mitteretur. Sed rei veritas ista fuit, quod Peleus et filius eius Achilles in principio belli male pugnabant, sed in progressu eis melius succedebat. Erant enim in principio infortunati, sed in processu optbus influentiis fortunati et infortunati existunt. Exemplum de Anibale qui multotiens vicit, sed ultimo victus fuit. Et quidam sunt qui semper victores existunt, ut patet in Iulio Cesare, qui semper victorias reportabat. Quidam vero sunt qui nunquam pugnant quin eis male succedat, ut patuit nostris temporibus de principe Tarentino. Unde Sanctus Thomas de Aquino in libro Contra Gentiles> de hac materia ait: «Videmus quod inanimata
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtinue quidam fumus ꝗ licet sit calid
ẽ tñita humidus ꝙ os̃ uapores igneos
qui de alto cadunt extinguit.Sicut i¬
patet in aqua calida. que łicet sit calida
tn ꝑꝑsui humiditatem ignem extinguit.
poscia che noi intramo ꝑ laporta
ilcusogliare anessunç negato
Cosa non fu dali tuoechiscorta
notabile comelp̃sente no
che soura se tutte fiammelle ã
Locui sogliare ⁊ c̃. Die hic autor ꝙ ĩgres

Expanded text:
continue quidam fumus qui, licet sit calidus, continue quidam fumus qui, licet sit calidus, est tamen ita humidus quod omnes vapores igneos qui de alto cadunt extinguit; sicut patet in aqua calida, que licet sit calida, tamen propter sui humiditatem ignem extinguit. poscia che noi intramo per la porta il cu' sogliare a nessun è negato, cosa non fu da li tu' occhi scorta notabile com'è 'l presente rio, che sovra sè tutte fiammelle ammorta». Lo cui sogliare, etc. Dicit hic autor quod ingres
Abbreviated transcription (Latin):
ex isso nuulo balncum ordinatũ. qr ꝑ flu¬
xum illa aqua calidissima tepidatur
Exemplificat qͥ autor ⁊ dic̃ ꝙ ille fluuiuᷤ
flegeton qui in isto t̾tio girone diffundit
ꝑarenam est ita factus sicut ille ꝗ exit de
bulicamine ad habitacula metricum.
¶Lofondo suo ⁊ ambo lependici
facternpietre ⁊ imargin dallato.
Multarum aquaꝵ natura ẽ ista ꝙ loca
ꝑ que fluunt licet sint t̾rea uł areno sa
faciunt petrosa. Uñ iste flegeton cana¬
le suum ꝑ quod fluit facit petrosum.
qr illa arena uirtute istius aq̃ ꝯuertitũ
inpetram. ⁊ sic sr̃agg̾es istiuo fluuii
qr petrosi sunt ẽ securus ⁊ liber transi¬
tus ꝑarenam. Uñ sequitur in cextu.
Perchimaccorsi chelpasso era lici .i. Ibi.
Et ẽ istud liciuocabulum florentinorum
quod cantum sonat quantum ibi. S si
ignis pluit ꝯtinue misto girone quõ
iste flumus ⁊ sui aggeres ab incendio s̃

Expanded text:
ex illo rivulo balneum ordinatum, quia per fluex illo rivulo balneum ordinatum, quia per fluxum illa aqua calidissima tepidatur. Exemplificat igitur autor et dicit quod ille fluvius Flegeton, qui in isto tertio girone diffunditur per arenam, est ita factus sicut ille qui exit de Bulicamine ad habitacula meretricum. vv. 82-84 Lo fondo suo et ambo le pendici fact'eran pietre, et i margin dal lato; Multarum aquarum natura est ista, quod loca per que fluunt, licet sint terrea vel arenosa, faciunt petrosa. Unde iste Flegeton canale suum per quod fluit facit petrosum, quia illa arena, virtute istius aque, convertitur in petram; et sic super aggeres istius fluvii, quia petrosi sunt, est securus et liber transitus per arenam. Unde sequitur in textu: perch'i' m'accorsi che 'l passo era lici, idest ibi. Et est istud lici vocabulum Florentinorum, quod tantum sonat quantum <ibi>. Sed si ignis pluit continue in isto girone, quomodo iste fluvius et sui aggeres ab incendio sun
Abbreviated transcription (Latin):
¶Tentius Tideus.¶Quatus hypomedon.
Uꝰ capanens gygae ¶i Amphioraus uateᷤᷤ
¶Uii. parthonopeus. ¶ Quodau̾t inbello
thebano isti conuenennt.uii reges affir¬
mat ⁊ seneca t̾tio libro tingedianim. di¬
cens.Seꝑtena reges dispositi bella parãt.
Et infra codem libro. Septena muros ca¬
stin chebanos premunt.
fuor de la selua unpicciol fiumicello
loeui rossor ancor miraccapriceia.
Iste flumus ꝗ de silua egditur ⁊ labitur
ꝑ arenam uocatur flegeton ꝗ int̾ptatur
ardens. Et ẽ iste fluuius t̾cia aqua infẽ¬
ni. ¶ Namprima aqua ẽ acheron. ut ħr¬
aqua eista dequa ait seneca libro tgedia
¶Flegeton nocentes igneo cingit uado. Et
Statius .iiii. thebaydos.
Fumidus atra uadi. flegetõ incẽdia uoluit.
uincia tuscie uĩx ciitatem uiceibii ⁊ est
adeo calida ꝙ nullo mͦ impune tangi pͥ.
Exit aũt delecto suo quidamnunlus q̃
riuulum m̾etrices milla plaĩtie ħitanteᷤᷤ
int̾ se sortiunt᷑. Nam inqualz domo est

Expanded text:
tertius Tideus; quartus Hypomedon; tertius Tideus; quartus Hypomedon; quintus Capaneus gygas; sextus Anphioraus vates; septimus Parthonopeus. Quod autem in bello thebano isti convenerint VII reges, affirmat etiam Seneca, tertio libro Tragediarum, dicens: Septena reges dispositi bella parant. Et infra eodem libro: Septena muros castra thebanos premunt. fuor de la selva un picciol fiumicello, lo cui rossor ancor mi raccapriccia. Iste fluvius qui de silva egreditur et labitur per arenam vocatur Flegeton, qui interpretatur <ardens>; et est iste fluvius tertia aqua Inferni. Nam prima aqua est Acheron, ut aqua eFlegeton nocentes igneo cingit vado. Et Statius, IIII Thebaydos: Fumidus atra vadi; Flegeton incendia volvit. rovincia Tuscie, iuxta civitatem Viterbii; et est adeo calida, quod nullo modo impune tangi potest. Exit autem de lecto suo quidam rivulus, quem rivulum meretrices, in illa planitie habitantes, inter se sortiuntur. Nam in qualibet domo est
Abbreviated transcription (Latin):
fingitur a poetis uulcanũ atq ciclopes ĩ
suum aduitorium inuocasse. Uñ istoruz
auxilio de gygantib poctice finalit̾ tͥum¬
phauit. Uult qͦ dicere capaneus. Si iupit
totã suã potentiam ꝯͣ me adunaret ĩunũ
sic̃ fecit in pugna gygantum meam sr̾bia
non domaret.
latua suꝑbia setu piu punito ⁊ c̾.
Audieus uͥgꝰ arrogantiam capanei ꝙ nł
la fulmina possent eiꝰ suꝑbiam ꝑdomae
air ad cum. Oeapance meo ꝙ tua suꝑbia
non frenatur neq domatur.punins ty
maꝯis qr nullum martinum excepta tra
mbie eẽt tuo furori dolor completus ¶e
istius u̾osuꝑbia ait statius certio libro
thebaydos.
Hic fenis insistit capaneus bellũq lacessit.
Queifu un de sette regi. cassiẜ theba. Dic̃
hic iurgilius istum capaneum fuisse unũ
ex. uii regibus qui thebas obsederunt. qͦꝵ
regum noĩa sunt ista ut habetur.iiii. li bro
thebaydos.¬
¶Primus adrastus. ¶ Secudus policeneᷤᷤ.

Expanded text:
fingitur a poetis Vulcanum atque Ciclopes in fingitur a poetis Vulcanum atque Ciclopes in suum adiutorium invocasse. Unde istorum auxilio de gygantibus poetice finaliter triumphavit. Vult ergo dicere Capaneus: Si Iupiter totam suam potentiam contra me adunaret in unum, sicut fecit in pugna gygantum, meam superbiam non domaret. la tua superbia, se' tu più punito; etc. Audiens Virgilius arrogantiam Capanei, quod nulla fulmina possent eius superbiam predomare, ait ad eum: «O Capanee, in eo quod tua superbia non frenatur neque domatur, puniris tu magis, quia nullum martirium excepta tua rabie esset tuo furori dolor completus. De istius vero superbia ait Statius, tertio libro Thebaydos: Hic ferus insistit Capaneus bellumque lacessit.sit. vv. 67-69 Quei fu un de' sette regi, / c'assiser Theba. Dicit hic Virgilius istum Capaneum fuisse unum ex VII regibus qui Thebas obsederunt, quorum regum nomina sunt ista, ut habetur IIII libro ThebaydosPrimus Adrastus; secundus Policenes;
Abbreviated transcription (Latin):
na fabricasse. ¶ Mons aũt echne qui uul¬
go dicitur Mongibello est quidam altissi¬
mus mõs insicilia ꝗ ꝯtinue ardet ⁊ fu
mar. lz ꝑꝑ nebulas incendium uiden nõ
possit. de quo fabulose dicit᷑ ꝙ sit fabrica ĩ
qua ip̃i Ciclopes fabri Iouis fulmina fa¬
bricant. Dicitur ẽt ꝙ ibi sit descensus ad
inferos. s reu̾a siẽ scribit beatus ysid.xiiii
libro etħ. Iste mons ethue abea ꝑte qua
eurus flat ht̃ speluncas plenas sulphu
no ⁊usque ad mare deduetas. Espelũce
recipientes in se fluctus uentum ereant
ꝗ agitatus ignem gignit ex sulphure. uñ
fit ꝙ uidetur incendium. uult itaq di¬
cere capaneus. si cũ om̃ib sagittis q̃ auul¬
eano insuis insulis ⁊ cumillis q̃ aciclopi¬
b methna similit̾ fabricant᷑ meiupiter
ẽ locus uͥ Iupit̾ cum gygãtib dimicauit.
Inqua pugna dum ipsi gygantes ꝯͣ Ioyẽ
aliquantulum preualerent ip̃e Iupit̾ ad
sagitas ⁊ balistas utilit̾ se conuertit in

Expanded text:
na fabricasse. Mons autem Ethne, qui vulna fabricasse. Mons autem Ethne, qui vulgo dicitur Mongibello, est quidam altissimus mons in Sicilia qui continue ardet et fumat, licet propter nebulas incendium videri non possit; de quo fabulose dicitur quod sit fabrica in qua ipsi Ciclopes fabri Iovis fulmina fabricant. Dicitur etiam quod ibi sit descensus ad inferos; sed re vera, sicut scribit beatus Ysidorus, XIIII libro Eth. Iste mons Ethne ab ea parte qua Eurus flat, habet speluncas plenas sulphuris et usque ad mare deductas; que spelunce recipientes in se fluctus ventum cream, qui agitatus ignem gignit ex sulphure; unde fit quod videtur incendium. Vult itaque dicere Capaneus: Si cum omnibus sagittis que a Vulcano in suis insulis, et cum illis que a Ciclopibus in Ethna similiter fabricantur, me Iupiter est locus ubi Iupiter cum gygantibus dimicavit; in qua pugna, dum ipsi gygantes contra Iovem aliquantulum prevalerent, ipse Iupiter ad sagittas et balistas utiliter se convertit; inde