comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
orro aduersus magicas artes.
de quib quosdam nimis infeli¬
ces & nimis impios etiam głari lib&:
nonne ipsam publicã lucem testem
citabo. Cur enimtam grauiter ista
plectuntur seueritate legũ: si oꝑa
sunt numinum colendoꝵe. An for¬
te istas leges xp̃iani instituerunt.
quib artes magice puniuntur.
Scdm̃ quẽ alium sensum nisi quo
hec maleficia gene ei. ri humano
ꝑnitiosa ẽẽ non du nt bium est.
ait poeta clarissimus. testor cara
deos & de germana tuumq dulce
caput magicas inuitã accingier ar¬
tes. Illud etiam qͦd alio loco de his
artib dicit. atq satas alio uidi tra¬
ducere messes eoqͦd hac pestifera
scelerataq doctrina fructus alieni
in alias terras transferri ꝑhibentur.
Nonne induodecĩtabulis id est ro¬
manoꝵ antiquissimis legib cicero
cõmemorat ẽẽ conse̾ptũ. et ei qͥ hoc
fecerit supplicium constitutũ.: Po¬
stremo apuleuis ipse numquid ap̃
xp̃ianos iudices de magicis artib
accusatus est. Quas utiq sibi ob¬

Expanded text:
orro aduersus magicas artes, de quibus quosdam nimis infelices et nimis inpios etiam gloriari libet, nonne ipsam publicam lucem testem citabo? Quur enim tam grauiter ista plectuntur seueritate legum, si opera sunt numinum colendorum? An forte istas leges Christiani instituerunt, quibus artes magicae puniuntur? Secundum quem alium sensum, nisi quod haec maleficia generi humano perniciosa esse non dubium est, ait poeta clarissimus: Testor, cara, deos et te, germana, tuumque Dulce caput, magicas inuitam accingier artes? Illud etiam, quod alio loco de his artibus dicit: Adque satas alio uidi traducere messes, eo quod hac pestifera scelerataque doctrina fructus alieni in alias terras transferri perhibentur, nonne in duodecim tabulis, id est Romanorum antiquissimis legibus, Cicero commemorat esse conscriptum et ei, qui hoc fecerit, supplicium constitutum? Postremo Apuleius ipse numquid aput Christianos iudices de magicis artibus accusatus est? Quas utique sibi ob
Abbreviated transcription (Latin):
antum sane huic uelut nummi
tͥbuunt. qͣm fortunam uocant.
ut simulachrum eius qͦd a matro¬
nis dedicatum ẽ & appellata ẽ for¬
tuna muliebris. etiã locutum ẽe me
uerũ sit: mirari nos ñ õportet. Non
enim malignis demonib etiã sic dif¬
ficile est fallere: quorũ artes atq
uersutias hinc potius isti aduerte¬
re debuerunt. qͦd illa dea locuta ẽ
que fortitu accidit ñ que meritis
uenit. fuit eñ fortuna loquax: o
muta felicitas. Ut quid aliud nisi
ut homines recte uiuere ñ cura¬
rent conciliata sibi fortuna. que
illos sine ullis bonis meritis face¬
ret fortunatos. Et certe si fortuna
loquit᷑ ñ saltem muliebris s uirilis
potiꝰ loqueretur. ut ñ ipse que si¬
mulachrũ dedicauerunt. putaren¬
tur tantum miraculũ muliebri lo

Expanded text:
antum sane huic uelut numini tribuunt, quam Fortunam uocant, ut simulacrum eius, quod a matronis dedicatum est et appellata est Fortuna muliebris, etiam locutum esse meuerum, sit, mirari nos non oportet. Non enim malignis daemonibus etiam sic difficile est fallere, quorum artes adque uersutias hinc potius isti aduertere debuerunt, quod illa dea locuta est, quae fortuito accidit, non quae mentis uenit. Fuit enim Fortuna loquax et muta Felicitas, ut quid aliud, nisi ut homines recte uiuere non curarent conciliata sibi Fortuna, quae illos sine ullis bonis meritis faceret fortunatos? Et certe si Fortuna loquitur, non saltem muliebris, sed uirilis potius loqueretur, ut non ipsae, quae simulacrum dedicauerunt, putarentur tantum miraculum muliebri lo
Abbreviated transcription (Latin):
tia. siue inscientia. siue casu dum inspi¬
cit. ꝑdit. Non opinor quemqͣm tam
stulte saꝑe. ut huic ꝑisse aliquid existi¬
met etiam de ipsius corporis sc̃itate: qͣm¬
uis menbri illius integritate iam ꝑdita.
Quo circa ꝓposito amim ꝑmanente ꝑ qͦd
etiam corpus sc̃ificari meruit: nec ipsi cor¬
pori aufert scitatem iuolentia libidins
aliene: quam seruat ꝑseuerantia conti¬
nentie sue. Anuͦ si aliqua femina mente
corrupta. inolatoq ꝓposito qͦd d̃o uoue¬
rat. pergat s uitianda ad deceptorẽ suũ
adhuc eam ꝑgentem sc̃am uł corpore di¬
cius. ea sc̃itate animi ꝑqͣm corpus sc̃ifi
cabatur amissa atq d̃estructa. Absit hic
error. Et hinc potius admoneamur ita
ñ atnitti corporis sc̃itatem manente ani¬
mi sc̃itate etiam corpore oppresso: sicut
amittitur & corporis sc̃itas unolata animi
scitate. etiam corpore intacto. Quam¬
obrem ñ habet qͦd inse morte spontane¬
a puniat femina sine ulla sua consen¬

Expanded text:
tia siue inscitia siue casu, dum inspitia siue inscitia siue casu, dum inspicit, perdidit. Non opinor quemquam tam stulte sapere, ut huic perisse aliquid existimet etiam de ipsius corporis sanctitate, quamuis membri illius integritate iam perdita. Quocirca proposito animi permanente, per quod etiam corpus sanctificari meruit, nec ipsi corpori aufert sanctitatem uiolentia libidinis alienae, quam seruat perseuerantia continentiae suae. An uero si aliqua femina mente corrupta uiolatoque proposito, quod Deo uouerat, pergat uitianda ad deceptorem suum, ad hoc eam pergentem sanctam uel corpore dicimus, ea sanctitate animi, per quam corpus sanctificabatur, amissa atque destructa? Absit hic error: et hinc potius admoneamur, ita non amitti corporis sanctitatem, manente animi sanctitate, etiam corpore oppresso, sicut amittitur corporis sanctitas violata animi sanctitate, etiam corpore intacto. Quamobrem non habet quod in se morte spontanea puniat femina, sine ulla sua consen
Abbreviated transcription (Latin):
pulchritudo. sana integraq ualitudo.¬
ac siquid huiusmodi ẽ: que bona etiam¬
siminuantur. bonam iustamq uitam
omĩno ñminuunt. Quod si tale aliqͥdd
ẽ pudicitia: ut qͥd ꝓilla ne amittatur.
etiam cũ ꝑiculo corporis laboratur. Si
autẽ anmi bonum ẽ: etiam oppresso
corpore ñ amittitur: quin etiam sc̃e conti¬
nentie bonum cum immunditiȩ carnaliũ
concupiscentiarum ñ cedit: & ipsum corpꝰ
sc̃ificatur: & ideo cum eis ñ cedere incon¬
cussa intentione ꝑsistit: nec de ipso cor¬
pore perit sanctitas. quia eo sc̃e utendi ꝑ¬
seuerat uoluntas. & quantum in ipso est
etiam facultas. Neq enim eo corpus scm̃ ẽ
quod eius menbra sunt integra. aut eo qͦd
nullo contrectantur attactu: cum possint
diuersis casib etiam uulnerata uim ꝑpe¬
ti: & medici aliquando saluti opitulanteᷤ.
hec ibi faciant que horret aspectus. Ob¬
stetrix uirginis cuiusdam integritatem
manu uelut explorans: siue maliuolen¬

Expanded text:
pulchritudo, sana integraque valpulchritudo, sana integraque valac si quid huius modi est; quae bona, etiamsi minuantur, bonam iustamque uitam omnino non minuunt. Quod si tale aliquid est pudicitia, ut quid pro illa, ne amittatur, etiam periculo corporis laboratur? Si autem animi bonum est, etiam obpresso corpore non amittitur. Quin etiam sanctae continentiae bonum cum inmunditiae carnalium concupiscentiarum non cedit, et ipsum corpus sanctificatur, et ideo, cum eis non cedere inconcussa intentione persistit, nec de ipso corpore perit sanctitas, quia eo sancte utendi perseuerat uoluntas et, quantum est in ipso, etiam facultas. Neque enim eo corpus sanctum est, quod eius membra sunt integra, aut eo, quod nullo contrectantur adtactu, cum possint diuersis casibus etiam uulnerata uim perpeti, et medici aliquando saluti opitulantes haec ibi faciant, quae horret aspectus. Obstetrix uirginis cuiusdam integritatem manu uelut explorans siue maleuolen
Abbreviated transcription (Latin):
reus. finuit hanc uitam: quia licet. ꝓp¬
ter suum scelus alio suo scelere occisus
est. Cur autem homo qui mali nichil
fecit. sibi male faciat. & se ipsum inter¬
ficiendo hommem interficiat innocen¬
tem. ne aliũ patiatur nocentẽ: atq in
se ꝑpetret peccatum ꝓprium ne i eoꝑ
petretur alienum. xuiii.
metuitur. Non polluet: si aliena erit.
Si autem polluet: aliena non erit.S:
cum pudicitia uirtus sit animi comi¬
temq habeat fortitudinẽ. qua potius
quelibet mala tolerare qͣm malo con¬
sentire decernit. nullus autem magna¬
nius & pudicus inpotestate habeat
quid de sua carne fiat. s tantum qͥd
annuat mente uł renuat: qͥs eandem
sana mente putauerit ꝑdere se pudi¬
citiam. si forte mapprehensa & oppres¬
sa carne sua exerceatur & expleatur
libido ñ sua. Si enim hoc modopu¬
dicitia perit: ꝓfecto pudicitia untus¬
animi non erit. Nec ꝑtinebit ad eabo¬
na quib bene uiuitur. s mbonis cor¬
poris numerabitur. qualia sunt uires.

Expanded text:
reus finiuit hanc uitam, quia licet propter suum scelus alio suo scelere occisus est. Quur autem homo, qui mali nihil fecit, sibi malefaciat et se ipsum interficiendo hominem interficiat innocentem, ne alium patiatur nocentem, adque in se perpetret peccatum proprium, ne in eo perpetretur alienum? CAPUT metuitur. Non polluet, si aliena erit; si autem polluet, aliena non erit. Sed cum pudicitia uirtus sit animi comitemque habeat fortitudinem, qua potius quaelibet mala tolerare quam malo consentire decernit, nullus autem magnanimus et pudicus in potestate habeat, quid de sua carne fiat, sed tantum quid adnuat mente uel renuat: quis eadem sana mente putauerit perdere se pudicitiam, si forte in adprehensa et oppressa carne sua exerceatur et expleatur libido non sua? Si enim hoc modo pudicitia perit, animi non erit; nec pertinebit ad ea bona, quibus bene vivitur, sed in bonis corporis numerabitur; qualia sunt, vires,
Abbreviated transcription (Latin):
priores agunt qͦd eos deceꝑint peni¬
tentiam. Hoc nemo umqm de demo¬
nib dixit: quia si ita ẽẽt. nequaquã
sibi auderent diumos honores ex¬
petere. qui penitendo desiderarent
ad gr̃am uenie ꝑtinere. Ibi enim est
detestanda suꝑbia: hic humilitas
t enim urgens causa & artissima

Expanded text:
priores agunt, quod eos deceperint, poenipriores agunt, quod eos deceperint, poenitentiam? Hoc nemo unquam de daemonibus dixit: quia si ita esset, nequaquam sibi auderent divinos honores expetere, qui poenitendo desiderarent ad gratiam veniae pervenire. Ibi enim est detestanda superbia, hic humilitas t enim urgens causa et arctissima
Abbreviated transcription (Latin):
losophi platonici copiosissima & di¬
sertissima extat oratio. qua crimen
artium magicarũ a se alienum ẽẽ
defendit : seq aliter ñ uult inno¬
centem uideri. nisi ea negando que
ñ possunt ab innocente committi.
At omĩa miracula magorũ quos
recte sentit ẽẽ damnandos doctri¬
nis fiunt & oꝑib demonũ: quos
uiderit cur censeat honorandos¬
eos necessarios asserens ꝑferendis
ad deos precib nr̃is: quorũ debe¬
mus oꝑa deuitare. si addm̃ uerũ
preces nr̃as uolumus ꝑuenire. Dẽm¬
de quero quales preces hominum
dus bonis ꝑdemones allegari putat:
magicas anlicitas. Si magicas: nolunt
tales. Si licitas: nolunt ꝑtales. Si au¬
tem peccator penitens preces fundit.
maxime si aliquid magicum admisit :
itane tandem illis intercedentib ac¬
cipit ueniam. quib impellentibus
aut fauentib se cecidisse plangit in
culpam. An & ipsi demones ut pos¬
sint penitentib mereri indulgentiã:

Expanded text:
losophi Platonici copiosissima et dilosophi Platonici copiosissima et disertissima exstat oratio, qua crimen artium magicarum a se alienum esse defendit, seque aliter non vult innocentem videri, nisi ea negando quae non possunt ab innocente committi. At omnia miracula magorum, quos recte sentit esse damnandos, doctrinis fiunt et operibus daemonum; quos viderit cur censeat honorandos, necessarios eos asserens perferendis ad deos nostris precibus, quorum debemus opera devitare, si ad Deum verum preces nostras volumus pervenire. Deinde quaero, quales preces hominum diis bonis per daemones allegari putat, magicas, an licitas? Si magicas, nolunt tales: si licitas, nolunt per tales. Si autem peccator poenitens preces fundit, maxime si aliquid magicum admisit; itane tandem illis intercedentibus accipit veniam, quibus impellentibus aut faventibus se cecidisse plangit in culpam? An et ipsi daemones ut possint poenitentibus mereri indulgentiam,
Abbreviated transcription (Latin):
iectas si diuinas & pias ẽẽ nouerat
& diumatũ potestatũ oꝑib con-¬
gruas. non solum eas confiteri debu¬
it. s etiam profiteri. leges culpane
potius quib hec prohiberentur &
damnanda putarentur. quȩ haberi
miranda & ueneranda oporteret.
Ita enim uł sententiam suam ꝑsua¬
deret iudicib: uł si lli scd̃m iniqͣs
leges saꝑent eumq talia predican¬
tem atq laudantem morte multa¬
rent: digna anime illius demones
dona rependerent. ꝓ quors diuinis
oꝑib predicandis humanã uitam
sibi adimi ñ timeret: sicut martyres
nr̃i cum eis pro crimine obiceretur
xp̃iana religio qua se nouerant fie¬
ri saluos & glõsissimos ineternum:
ñ eam negando temporales penas
euadere delegerunt: s potius con¬
fitendo. profitendo. predicando.
& ꝓ hac omnia fideliter fortiterq
tolerando. & cum pia securitate
moriendo. leges quib prohibeba.¬
tur erubescere compulerunt. mu
tariq fecerunt. Huius autem phỹ¬

Expanded text:
iectas si diuinas et pias esse nouerat iectas si diuinas et pias esse nouerat et diuinarum potestatum operibus congruas, non solum eas confiteri debuit, sed etiam profiteri, leges culpans potius, quibus haec prohiberentur et damnanda putarentur, quae haberi miranda et ueneranda oporteret. Ita enim uel sententiam suam persuaderet iudicibus, uel, si illi secundum iniquas leges saperent eumque talia praedicantem adque laudantem morte multarent, digna animae illius daemones dona rependerent, pro quorum diuinis operibus praedicandis humanam uitam sibi adimi non timeret; sicut martyres nostri, cum eis pro crimine obiceretur Christiana religio, qua nouerant se fieri saluos et gloriosissimos inaeternum, non eam negando temporales poenas euadere delegerunt, sed potius confitendo profitendo praedicando et pro hac omnia fideliter fortiterque tolerando et cum pia securitate moriendo leges, quibus prohibebatur, erutarique fecerunt. Hujus autem phi
Abbreviated transcription (Latin):
Porro aduersus magicas artes.
de quib quosdam nimis infeli¬
ces & nimis impios etiam głari lib&:
nonne ipsam publicã lucem testem
citabo. Cur enimtam grauiter ista
plectuntur seueritate legũ: si oꝑa
sunt numinum colendoꝵ. An for¬
te istas leges xp̃iani instituerunt.
quib artes magice puniuntur.
Scdm̃ quẽ alium sensum nisi quo
hec maleficia gene Iri humano
ꝑnitiosa ẽẽ non du bium est.
ait poeta clarissimus. testor cara
deos & te germana tuumq dulce
caput magicas inuitã accingier ar¬
tes.Illud etiam qͦd alio loco de his
artib dicit. atq satas alio uidi tra¬
ducere messes eoqͦd hac pestifera
scelerataq doctrina fructus alient
in alias terras transferri ꝑhibentur.
Nonne induodecĩtabulis id est ro¬
manoꝵ antiquissimis legib cicero
cõmemorat ẽẽ consẽptũ. et ei qͥ hoc
fecerit supplicium constitutũ. . Po¬
stremo apulenis ipse numquid ap̃
xp̃ianos iudices de magicis artib
accusatus est.: Quas utiq sibi ob¬

Expanded text:
Porro aduersus magicas artes, de quibus quosdam nimis infelices et nimis inpios etiam gloriari libet, nonne ipsam publicam lucem testem citabo? Quur enim tam grauiter ista plectuntur seueritate legum, si opera sunt numinum colendorum? An forte istas leges Christiani instituerunt, quibus artes magicae puniuntur? Secundum quem alium sensum, nisi quod haec maleficia generi humano perniciosa esse non dubium est, ait poeta clarissimus: Testor, cara, deos et te, germana, tuumque Dulce caput, magicas inuitam accingier artes? Illud etiam, quod alio loco de his artibus dicit: Adque satas alio uidi traducere messes, eo quod hac pestifera scelerataque doctrina fructus alieni in alias terras transferri perhibentur, nonne in duodecim tabulis, id est Romanorum antiquissimis legibus, Cicero commemorat esse conscriptum et ei, qui hoc fecerit, supplicium constitutum? Postremo Apuleius ipse numquid aput Christianos iudices de magicis artibus accusatus est? Quas utique sibi ob
Abbreviated transcription (Latin):
ec mouere debet qͦd cum sit
inuisibilis: sepe uisibiliter pa¬
trib apparuisse memoratur. Sicut
enĩ sonus quo auditur sententia
in silentio intelligentiȩ constituta.
ñ est hoc qͦd ipsa. ita  species
qua uisus est ds innatura inuisibili
constitutus non erat qͦd ipse. Uerum
tamen ipse ineadem specie corporali
uidebatur. sicut illa sententia ipso in
sono uocis auditur. Nec illi ignorabaił̃
iuisibilem dm̃ inspecie corporali qͦd
ipse nonerat. se uidere. Nlam & loque¬
batur cum loquente moyse: s ei ta¬
men dicebat. Si inuem gr̃am aute
te: ostende michi temetipsum scien¬
ter ut uideam de. Cum igitur opor

Expanded text:
ec mouere debet, quod, cum sit inuisibilis, saepe uisibiliter patribus apparuisse memoratur. Sicut enim sonus, quo auditur sententia in silentio intellegentiae constituta, non est boc quod ipsa: ita et species, qua uisus est Deus in natura inuisibili constitamen ipse in eadem specie couidebatur, sicut illa sententia ipsa in sono uocis auditur; nec illi ignorabant inuisibilem Deum in specie corporali, quod ipse non erat, se uidere. Nam et loquebatur cum loquente Moyses et ei tamen dicebat: Si inueni gratiam ante te, ostende mihi temet ipsum, scienter ut uideam te. Cum igitur opor
Abbreviated transcription (Latin):
ixit quidem & animas hominũ
demones ẽẽ: & ex hominib fieri
lares si bom meriti sunt: lemures
simali seu laruas. Manes autẽ deos
dici. siincertum ẽ bonoꝵ eos seu ma¬
loꝵs ẽẽ meritorum. Inqua opinione
quantã uoraginem aꝑiant sectan¬
dis ꝑditis morib. quis ñ uideat si uł
paululum attendat: quandoqͥdem
qmlibet neqͣm homines fuerint. uł
laruas se fieri dum opinant᷑. uł dum
manes deds. tanto peiores fuint qͣnto
st̃ nocendi cupidiores. ut etiã quib¬
dam sacrificus tamqͣm diuinis ho¬
norib post mortẽ se inuitari opinen¬
tur ut noceant. Laruas quippe di¬
cit ẽẽ norios demones. ex hominib
factos. S hinc alia questio est. Inde
autem ꝑhibet appellari grece beatos
ni demones: animos quoq homi

Expanded text:
icit quidem et animas hominum daemones esse et ex hominibus fieri lares, si boni meriti sunt; lemures, si mali, seu laruas; manes autem deos dici, si incertum est bonorum eos seu malorum esse meritorum. In qua opinione quantam uoraginem aperiant sectandis perditis moribus, quis non uideat, si uel paululum adtendat? Quando quidem quamlibet nequam homines fuerint, uel laruas se fieri dum opinantur, uel dum manes deos, tanto peiores fiunt, quanto sunt nocendi cupidiores, ut etiam quibusdam sacrificiis tamquam diuinis honoribus post mortem se inuitari opinentur, ut noceant. Laruas quippe dicit esse noxios daemones ex hominibus factos. Sed hinc alia quaestio est. Inde autem perhibet appellari Graece beatos ni daemones, animos quoque homi
Abbreviated transcription (Latin):
restres. infernos. marinos. fontanos.
fluuiales. & ut uarro dicit certos atq
incertos. momĩbq generib deors
sicut manimalib mares & feminas :
sub hoc gͦ tot deorũ p̾sidio constitu¬
ta roma ñ tam magnis & horrendis
dadib quales ex multis paucas com¬
memorabo. agitari asflgiq debuit
Nimis enĩ multos d̾os grandi fumo
suo tamqͣm signo dato adtuitionẽ
congregauerat: quib templa. alta¬
ria. sacrificia. sacerdotes instituendo
atq p̾bendo. summũ uerũ dm̃ cui
uni hec rite gesta debent᷑ offendet:¬
& felicior qͥdem cum pauciorib ux̾.
S quanto maior facta ẽ sicut nauis
nautas. tanto plures adhibendos
putauit: credo desꝑans pauciores illos
subqͥb incomparatione peioris uide

Expanded text:
restres infernos, marinos fontanos restres infernos, marinos fontanos fluuiales, et, ut Varro dicit, certos adque incertos, in omnibusque generibus deorum, sicut in animalibus, mares et feminas? — sub hoc ergo tot deorum praesidio constituta Roma non tam magnis et horrendis cladibus, quales ex multis paucas commemorabo, agitari adfligique debuit. Nimis enim multos deos grandi fumo suo tamquam signo dato ad tuitionem congregauerat, quibus templa altaria, sacrificia sacerdotes instituendo adque praebendo summum uerum Deum, cui uni haec rite gesta debentur, offendeEt felicior quidem cum paucioribus uixit, sed quanto maior facta est, sicut nauis nautas, tanto plures adhibendos putauit; credo, desperans pauciores illos, sub quibus in conparationem peioris ui
Abbreviated transcription (Latin):
ec his sacris tam̃ roma dignata
ẽ ee contenta: quȩ tam multa ilie
pompilius constituerat. Namq ipsuis
summũ cemplũ ñdum habebat iouis.
Nex quippe tarquinius ibi capitolium
fabricauit. Esculapius ab epidauro
ambiuit adromam: ut ꝑitissimus
medicus in urbe nobilissima artem
głosius exerceret. Mater etiam deoꝵ
nescio unde apessinunte: indignum
enĩ erat ut cum eiꝰ filius iam colli ca¬
pitolino p̾sideret. adhuc ipsa in loco igno¬
bili latitaret. Que tamen si omium
deorũ mater ẽ: ñ solum secuta est ro¬
mam qͦsdam filios suos: uerũ & alios
p̾cessit etiam secuturos. Miror sane
si ipsa peꝑ it cynocephalũ qͥ longe
postea uenit ex egypto: utrum etiam
dea febris ex illa nata sit. uiderit es¬
culapius etiam pronepos eiꝰ. S un¬
decumq nata sit: ñ opinor audebt
eam dicere ignobilẽ dii peregrini
deam ciuẽ romanã. Sub hoc tot de¬
orum p̾sidio qͦs numerare qͥs potest.
indigenas & aliemgenas. celites. ter¬

Expanded text:
ec his sacris tamen Roma dignata est esse contenta, quae tam multa illic Pompilius constituerat. Nam ipsius summum templum nondum habebat Iouis; rex quippe Tarquinius ibi Capitolium fabricauit; Aesculapius autem ab Epidauro ambiuit ad Romam, ut peritissimus medicus in urbe nobilissima artem gloriosius exerceret; Mater etiam deum nescio unde a Pessinunte. Indignum enim erat, ut, cum eius filius iam colli Capitolino praesideret, adhuc ipsa in loco ignobili latitaret. Quae tamen si omnium deorum mater est, non solum secuta est Romam quosdam filios suos, uerum et alios praecessit etiam secuturos. Miror sane, si ipsa peperit Cynocephalum, qui longe postea uenit ex Aegypto. Utrum etiam dea Febris ex illa nata sit, uiderit Aesculapius pronepos eius; sed undecumque nata sit, non, opinor, audebunt eam dicere ignobilem di peregrini deam ciuem Romanam. Sub hoc tot deorum praesidio quos numerare quis potest, indigenas et alienigenas, caelites ter
Abbreviated transcription (Latin):
tuisse nisi loci altitudine muniren¬
tur. Quis tam infelix ẽ ut ista uia
mundari se existimet. ubi homines
contaminantes. demones conta¬
minati. dii contaminabiles predi¬
cantur. & non potus eligat uiam.
ubi contaminantes magis demoneᷤᷤ
euitentur. & ab incontaminabili
do ad ineundã societatẽ inconta¬
minatorũ angłoꝵ homines a con¬
taminatione mundentur.c¬

Expanded text:
tuisse, nisi loci altitudine munirentuisse, nisi loci altitudine munirentur. Quis tam infelix est, ut ista uia mundari se existimet, ubi homines contaminantes, daemones contaminati, di contaminabiles praedicantur, et non potius eligat uiam, ubi contaminantes magis daemones euitentur et ab incontaminabili Deo ad ineundam societatem incontaminatorum angelorum homines a contaminatione mundentur
Abbreviated transcription (Latin):
alsi autẽ illi falla cesq mediato¬
res demones. qui cũ ꝑ sp̃s immun¬
ditiam miseri ac maligni multis ef-¬
fectib dareant: ꝑ corporaliũ tam̃
locors interualla & ꝑ aerioꝵ corpo¬
rum leuitatẽ a prouectu ammarum
nos auocare. atq auertere moliunt᷑.
non uiam prebent addm̃. s ne uia
teneatur impediunt: qͣndoqͥdem
& in ipsa uia corporali quȩ falsissima
est & plenissima erroris qua ñ iter
agit iustitia. qm ñ ꝑ corporalem
altitudinẽ s ꝑ sp̃italem hoc est in¬
corporalem similitudinẽ ad dm̃
debemus ascendere: in ipsa tamen
uia corporali qͣm dȩmonum amici
ꝑ elementoꝵ gradus ordinant int̾
ethereos deos & terrenos homineᷤᷤ
aeriis demonib mediis constitu¬
tis. hoc deos opinantur habere p̾¬
cipuum. ut ꝓpter hoc interuallum
locorũ contrectatione ñ contami¬
nentur humana :Ita demoneᷤᷤ con¬
tammari potius ab hominib qmͣ
homines mundati a demonib ere¬
dunt: & deos ipsos contaminari po¬

Expanded text:
alsi autem illi fallacesque mediatores daemones, qui, cum per spiritus inmunditiam miseri ac maligni multis effectibus r clareant, per corporalium tamen locorum interualla et per aeriorum corporum leuitatem a prouectu animorum nos auocare adque auertere moliuntur, non uiam praebent ad Deum, sed. ne uia teneatur, inpediunt. Quando quidem et in ipsa uia corporali quae falsissima est et plenissima erroris, qua non iter agit iustitia; quoniam non per corporalem altitudinem, sed per spiritalem, hoc est incorporalem, similitudinem ad Deum debemus ascendere — in ipsa tamen uia corporali. quam daemonum amici per elementorum gradus ordinant inter aetherios deos et terrenos homines aeriis daemonibus mediis constitutis, hoc deos opinantur habere praecipuum, ut propter hoc interuallum locorum contrectatione non contaminentur humana. Ita daemones contaminari potius ab hominibus, quam homines mundari a daemonibus creet deos ipsos contaminari po
Abbreviated transcription (Latin):
laudate eum celi cȩloꝵs. & aque que
suꝑ celos sunt laudent nomen dñi.
quia ipse dixit & facta sunt. ipse man¬
dauit & creata sunt. Etiam hic aꝑ¬
tissime a dõ factos ẽẽ angłos diuini¬
tus dictum ẽ: cum eis inter cetera
celestia commemoratis. infertur ad
omĩa. ipse dixit & facta sunt. Quis
porro audebit opinari post omĩa
ista quȩ sex dieb enumerata sunt
angłos factos. S etsi qͥsqͣm ita de¬
sipit: redarguit istam uanitatẽ illa
scriptura paris auctoritatis. ubi d̾s
dicit. Quando facta sunt sydera.
laudauerunt me uoce magna om̃s
angłi mei. Iam gͦ erant angłi quan¬
do facta sunt sydera: facta sunt au¬
tem quarto die. Numqͥdnam gͦ die
tertio factos ẽẽ dicemus. Absit. In
promptu est enim. quid illo die
factum sit. Ab aquis utiq terra di¬
screta est. & distinctas sui generis
species. duo ista elementa sumpsert̃.
&s produxit terra quicquid ei radici¬
tus inheret. Numquitnam secun¬
do.. Ne hoc quidem. Tunc enimn

Expanded text:
aquae, quae super caelos sunt, laudent nomen Domini; quoniam ipse dixit, et facta sunt; ipse mandauit, et creata sunt. Etiam hic apertissime a Deo factos esse angelos diuinitus dictum est. cum eis inter cetera caelestia commemoratis infertur ad omnia: Ipse dixit, et facta sunt. Quis porro audebit opinari post omnia ista, quae sex diebus enumerata sunt, angelos factos? Sed etsi quisquam ita desipit, redarguit istam uanitatem illa scriptura paris auctoritatis, ubi Deus dicit: Quando facta sunt sidera, laudauerunt me uoce magna omnes angeli mei. Iam ergo erant angeli, quando facta sunt sidera. Facta sunt autem quarto die. Numquidnam ergo die tertio factos esse dicemus? Absit. In promtu est enim, quid illo die factum sit. Ab aquis utique terra discreta est et distinctas sui generis species duo ista elementa sumserunt et produxit terra quidquid ei radicitus inhaeret. Numquidnam secundo? Ne hoc quidem. Tunc enim
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm crederent. Et si auctoritati eiꝰ¬
dem scripture subditi eẽnt: aliqͥã
aliuid ex hoc intelligendum ẽẽ cen¬
serent. S qm̾ si diligenter singula
scrutemur atq tractemus que in
illo diuimno libro de constitutione
mundi scripta sunt. & multa dicen¬
da ꝙ: a ꝓposito instituti oꝑis longe
digrediendum ẽ. iamq de duab

Expanded text:
m crederent; et si auctoritati ejusdem Scripturae subditi essent, aliquid aliud ex hoc intelligendum esse censerent. Sed quoniam, si diligenter singula scrutemur atque tractemus, quae in illo divino libro de constitutione mundi scripta sunt, et multa dicenda, et a proposito instituti operis longe digrediendum est; jamque de duab
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpter quid cuiq debeat supplica¬
ri. Inqua uniuersa diligentia nullos
demonstrauit. uł nominauit deos.
a quib uita eterna poscenda sit: ꝓpt̾
qͣm unam ꝓprie nos xp̃iani sumus.
Quis gͦ usq adeo tardus sit. ut non
intelligat istum hominẽ ciuilẽ the-¬
ologiam tam diligenter exponendo
& aꝑiendo. eamq illi fabulose indi¬
gne atq probrose similem demon¬
strando. atq ipsam fabulosam par¬
tem ẽẽ huiussatis eindenter docendo¬
ñ nisi illi naturali qͣm dicit ad phylo¬
sophos ꝑtinere manimis hominum
moliri locum. ea subtilitate ut fabu¬
losam reprehendat. cuulem uͦ rep̾¬
hendere quidem ñ audeat. s proden

Expanded text:
et propter quid cuique debeat supplicaet propter quid cuique debeat supplicari; in qua uniuersa diligentia nullos demonstrauit uel nominauit deos, a quibus uita aeterna poscenda sit, propter quam unam proprie nos Christiani sumus. Quis ergo usque adeo tardus sit, ut non intellegat istum hominem ciuilem theologian tam diligenter exponendo et aperiendo eamque illi fabulosae, indignae adque probrosae, similem demonstrando adque ipsam fabulosam partem esse huius satis euidenter docendo non nisi illi naturali, quam dicit ad philosophos pertinere, in animis hominum moliri locum, ea subtilitate, ut fabulosam reprehendat, ciuilem uero reprehendere quidem non audeat, sed proden
Abbreviated transcription (Latin):
mentitios deos: una pars eius sit in lit¬
teris sacerdotum. altera incarminib
poetarũ. Utrum & alias partes habe
at. alia questio ẽ. Iunc ꝓpter diuisio¬
nem uarronis & urbanam & theatricã
theologiam ad unã ciuilem ꝑtinere.
satis ut opinor ostendi. Unde quia
sunt ambe similis turpitudinis. ab¬
surditatis. indignitatis. falsitatis:
absit a uiris religiosis. ut siue ab hac
siue abilla uita sꝑetur eterna. Bemq
& ipse uarro commemorare & enu¬
merare cepit deos a conceptione ho¬
minis. quoꝵ numerũ ẽ exorsus aiano.
eamq seriem ꝑduxit usq ad decre¬
piti hominis mortẽ: & deos ad ipsũ
hominem ꝑtinentes clausit ad ne¬
niam deã quȩ infuerib senũ can¬
tatur. Demde cepit deos alios osten¬
dere qui ꝑtinerent ñ adipsũ homi¬
nem s adea que sunt hominis sicu¬
ti ẽ uictus atq uestitus. & quȩcumq
alia huic uitȩ sunt necessaria: osten¬
dens in om̃ib qͦd sit cuiusq munꝰ.

Expanded text:
menticios deos, una pars eius sit in litmenticios deos, una pars eius sit in litteris sacerdotum, altera in carminibus poetarum. Utrum habeat et alias partes, alia quaestio est: nunc propter diuisionem Varronis et urbanam et theatricam theologian ad unam ciuilem pertinere satis, ut opinor, ostendi. Unde, quia sunt ambae similis turpitudinis absurditatis, indignitatis falsitatis, absit a ueris religiosis, ut siue ab hac siue ab illa uita speretur aeterna. Denique et ipse Varro commemorare et enumerare deos coepit a conceptione hominis, quorum numerum est exorsus a Iano, eamque seriem perduxit usque ad decrepiti hominis mortem, et deos ad ipsum hominem pertinentes clausit ad Neniam deam, quae in funeribus senum cantatur; deinde coepit deos alios ostendere, qui pertinerent non ad ipsum hominem, sed ad ea, quae sunt hominis, sicuti est uictus adque uestitus et quaecumque alia huic uitae sunt necessaria, ostendens in omnibus, quod sit cuiusque munus
Abbreviated transcription (Latin):
a respuendis. qua possunt quasi co
nentur subtilitate discernere. Intel¬
ligimus quid agant: illam theatricam
& fabulosam theologiam abista ciui¬
li pendere nouerunt: ꝙ ei de carmi¬
nib poetarum tamqͣm de speculo re¬
sultare. O ideo ista exposita qͣm dam¬
nare ñ audent. illam eius imaginem
liberius arguunt & reprehendunt:
ut qui agnoscunt quid uelint: et
hanc ipsam faciẽ cuius illa unago ẽ
decestentur. Quam tamen du ipsi
tamqͣm in eodem speculo se intuen¬
tes ita diligunt: ut quiquales q
sint inutraq melius uideantur. Un¬
de etiam cultores suos terribilib im¬
periis compulerunt. ut immunditi¬
am theologie fabulose sibi dicarent.
in suis sollemnitatib ponetent. in¬
reb diuinis haberent: atq ita & se ip̃sos
cuerunt: & huius urbanȩ theologie ue¬
lut electe & probate illam theatricam
abiectam atq reprobatam membrum
partemq fecerunt: ut cũsit uiuersa
turpis & fallax atq inse contineat cõ¬

Expanded text:
a respuendis, qua possuna respuendis, qua possunnentur subtilitate discernere. Intelligimus quid agant: illam theatricam et fabulosam theologiam ab ista civili pendere noverunt, et ei de carminibus poetarum tanquam de speculo resultare; et ideo ista exposita, quam damnare non audent, illam ejus imaginem liberius arguunt et reprehendunt, ut qui agnoscunt quid velint, et hanc ipsam faciem, cujus illa imago est, detestentur; quam tamen dii ipsi tanquam in eodem speculo se intuentes ita diligunt, ut qui qualesque sint in utraque melius videantur. Unde etiam cultores suos terribilibus imperiis compulerunt, ut immunditiam theologiae fabulosae sibi dicarent, in suis solemnitatibus ponerent, indivinis haberent; atque ita et se ipsos cuerunt, et huius urbanae theologiae uelut electae et probatae illam theatricam abiectam adque reprobatam membrum partemque fecerunt, ut, cum sit uniuersa turpis et fallax adque in se contineat com
Abbreviated transcription (Latin):
le minus moueat᷑. & illa amplius re¬
luctstur.. Sycerte si adest uirginien¬
sis deaut uirgini zona soluatur. si ad¬
est ds subigusut uiro subigatur. si
adest dea prema ut subacta nese cõ¬
moueat compͥmatur: dea ꝑtunda
ibi quid facit. Erubescat: eat fora
Egat aliquid̃ & maritus. Ualde in ho¬
nestum ẽ. ut qͦd uocatur illa. impleat
quisqͣm nisi ille. S forte ideo toleratur:
crederetur. & ꝑtundus uocaretur. ma¬
ius contra eum ꝓ uxoris pudicitia po¬
sceret maritus auxilium. qͣm feta con¬
tra siluanum. S quid hoc dicam: cũ
ibi sit & priapus minius masculus. suꝑ
cuiꝰ immanissimũ & turpissimũ fasci¬
num sedere noua nupta iubebat᷑ mo¬
re honestissimo & religiosissimo ma¬
tronarũ. Eant adhuc es theologiã
ciuilem afabulosa. urbes atheatris.
templa ascenis. sacra pontificũ a car¬
minib poetarum uelut res honestas
a turpib ueraces a fallacib. graues a
leuib. serias aludicris. appetendas

Expanded text:
le minus moueatur et illa plus rele minus moueatur et illa plus reluctetur? Et certe si adest Virginiensis dea, ut uirgini zona soluatur; si adest deus Subigus, ut uiro subigatur; si adest dea Prema, ut subacta, ne se commoueat, conprimatur: dea Pertunda ibi quid facit? Erubescat, eat foras; agat aliquid et maritus. Valde inhonestum est, ut, quod uocatur illa, quisquam inpleat nisi ille. Sed forte ideo toleratur, crederetur et Pertundus uocaretur, maius contra eum pro uxoris pudicitia posceret maritus auxilium quam feta contra Siluanum. Sed quid hoc dicam, cum ibi sit et Priapus nimius masculus, super cuius inmanissimum et turpissimum fascinum sedere noua nupta iubebatur, more honestissimo et religiosissimo matronarum? Eant adhuc et theologian ciuilem a theologia fabulosa, urbes a theatris, templa ab scaenis, sacra pontificum a carminibus poetarum, uelut res honestas a turpibus, ueraces a fallacibus, graues a leuibus, serias a ludicris, adpetendas
Abbreviated transcription (Latin):
ultra queritur: Parcatur humane
uerecundie. Fagat cetera concupiscen¬
tia carnis & sanguinis. procurato se¬
creto pudoris. Quid impletur cubi¬
culum turba numinũ: quando & pa¬
ranỹ phi inde discedunt. & ad hoc
impletur ñ ut eoꝵs p̾sentia cogitata
maior sit cura pudicitie. s ut femine
sexu infirme. nouitate pauide. illis
cooꝑantib sine ulla difficultate uir¬
ginitas auferatur.  Adest enĩdea uir¬
ginensis. & d̾s pater subigus. & dea
mater prema. & dea ꝑtunda. & uenꝰ.
&: prapus. Quid est hoc. Si omĩno la¬
borantem in oꝑe illo uirum adus ad¬
iuuari oportebat: non sufficeret aliqͥs
unus. aut aliqua una: Numquidue¬
nus sola parum eet: que ab hoc etiã
dicitur nuncupata. qd sine ui femina
uirgo ẽẽ ñdesinat. Si ẽ tulla frons
inhominib quȩ ñ ẽ innuminib: ñ¬
ne cum credunt coniugati tot deos
utriusq sexus ẽe presentes. & huic oꝑi
instantes. ita pudore afficiunt᷑. ut il¬

Expanded text:
ultra quaeritur? Parcatur humanae ultra quaeritur? Parcatur humanae verecundiae: peragat caetera concupiscentia carnis et sanguinis, procurato secreto pudoris. Quid impletur cubiculum turba numinum, quando et paranymphi inde discedunt? Et ad hoc impletur, non ut eorum praesentia cogitata major sit cura pudicitiae, sed ut feminae, sexu infirmae, novitate pavidae, illis cooperantibus sine ulla difficultate virginitas auferatur: adest enim dea Virginiensis, et deus pater Subigus, mater Prema et dea Pertunda, et Venus et Priapus. Quid est hoc? Si omnino laborantem in illo opere uirum ab dis adiuuari oportebat, non sufficeret aliquis unus aut aliqua una? Numquid Venus sola parum esset, quae ad hoc etiam dicitur nuncupata, quod sine ui femina uirgo esse non desinat? Si est ulla frons in hominibus, quae non est in numinibus, nonne, cum credunt coniugati tot deos utriusque sexus esse praesentes et huic operi instantes, ita pudore adficiuntur, ut et il
Abbreviated transcription (Latin):
pilo. tertio deuerrere scopis: ut his
datis culture signis d̾s siluanus pro¬
hibeatur intrare. qͦd neq arbores
cedunt᷑ ac putantur sine ferro. neq
far conficitur sine pilo. neq fruges
coaceruantur sine scopis. Abhis au¬
tem trib reb tres nuncupatos deoᷤ.
intercidonam a securis intercisioe.
pilũnum apilo. deuerram ascopis:
quib diis custodib. contra uim di
siluam feta conseruaretur. Ita contra¬
stodia bonorum:. nisi plures ẽẽnt aduer¬
sus unum. eiq aspero. horrendo. in¬
culto ut pote siluestri signis culture
tamqͣm contrariis repugnarent.
Itane ista ẽ innocentia deorum: ista
concordia. Hęccine sunt numina
salubria urbium: magis ridenda qͣm
ludibtia theatrorũ. e Cum mas &
femina coniunguntur: ad hibetur d̾s
iugatinus. Sit hoc ferendum. S do¬
mum ẽ ducenda que nubit: ad hibetͥ
& ds domiducus. Ut indomo sit: ad¬
hibetur d̃s domicius. Ut maneat cũ
uiro: additur dea manturna. Quid̃

Expanded text:
pilo, tertio deuerrere scopis, ut his pilo, tertio deuerrere scopis, ut his datis culturae signis deus Siluanus prohibeatur intrare, quod neque arbores caeduntur ac putantur sine ferro, neque far conficitur sine pilo, neque fruges coaceruantur sine scopis; ab his autem tribus rebus tres nuncupatos deos, Intercidonam a securis intercisione, Pilumnum a pilo, Deuerram a scopis, quibus dis custodibus contra uim dei Siluastodia bonorum, nisi plures essent adversus unum, eique aspero, horrendo, inculto, utpote silvestri, signis culturae tanquam contrariis repugnarent. Itane ista est innocentia deorum, ista concordia? haeccine sunt numina salubria urbium, magis ridenda quam ludibria theatrorum? 3. Cum mas et femina conjunguntur, adhibetur deus Jugatinus: sit hoc ferendum. Sed domum est ducenda quae nubit, adhibetur et deus Domiducus; ut in domo sit, adhibetur deus Domitius; ut maneat cum viro, additur dea Manturna. Quid
Abbreviated transcription (Latin):
tib talia ñ potuisse fieri nͥ mente cõ¬
mota. Hec tamen postea displicuert̃
senatui samori: & eaiuissit auferri.
Saltem hic tandem forsitan sensert̃
qͥd immundi sp̃s dum pro diis ha¬
bentur. in hominũ mentib possint.
Hec certe ñ fierent intheatris. ludur̃
quippe ibi non furunt: quamuis deos
habere qui etiam ludis talib delecten¬
tur. simile sit furoris. Quale autem
illud est qͦd cum religiosum a suꝑstiti¬
oso ea distinctione discernat. ut a
suꝑstitioso dicat timeri deos. a reli¬
gioso autẽ tantum uereri ut parenteᷤ
non ut hostes timeri. atq ita om̃s
bonos dicat ut facilius sit eos nocen¬
tib parcere. qm ledere quẽqm in¬
nocentem: Tamen mulieri fete pot
partum cres deos custodes commemo¬
rat adhiberi. ne siluanus ds̃ ꝑ noctẽ
ingrediatur & uexet: eorumq custo¬
dum significandoꝵ causa tres homi¬
nes noctu citumire limma domꝰ.
ꝙ: primo limen securi ferire. postea

Expanded text:
tibus talia fieri non potuisse nisi mente comtibus talia fieri non potuisse nisi mente commota. Haec tamen postea displicuerunt senatui saniori, et ea iussit auferri. Saltem hic tandem forsitan senserunt quid inmundi spiritus, dum pro dis habentur, in hominum mentibus possint. Haec certe non fierent in theatris; ludunt quippe ibi, non fuiiunt; quamuis deos habere, qui etiam ludis talibus delectentur, simile sit furoris. Quale autem illud est, quod, cum religiosum a superstitioso ea distinctione discernat, ut- a superstitioso dicat timeri deos, a religioso autem tantum uereri ut parentes, non ut hostes timeri, adque omnes ita bonos dicat, ut facilius sit eos nocentibus parcere quam laedere quemquam innocentem, tamen mulieri fetae post partum tres deos custodes commemorat adhiberi, ne Siluanus deus per noctem ingrediatur et uexet, eorumque custodum significandorum causa tres homines noctu : circuire limina domus et primo limen securi ferire, postea
Abbreviated transcription (Latin):
uid ipsa numinum officia tam
suiliter minutatimq concisa ꝓpt̾
qͦd eis dicunt ꝓuniuscuiusq ꝓptio
muere supplicari oportere. unde ñ
quidem omĩa s multa iam diximus:
nonne scurrilitati mimice qm diui¬
ne consonant dignitati᷑ Si duas qͥs¬
quam nutrices addhiberet infanti.
quarum una nichil nisi escam. alt̃a
nichil nͥ potum daret. sicut isti ad
hoc duas adhibuerunt deas. educã
& potinam: nempe desiꝑe. & aliqͥd
mimo simile in sua domo agere ui¬
deretur. Liberum a liberamento ap¬
pellatum uolunt: qͦd mares in coe¬
undo ꝑeius beneficium seminib e¬
missis liberentur. Hoc idem infemi¬
nis agere liberã. qm etiam uenerem
putant. qͦd & ipsã ꝑhibeant semina
mittere: & obhec libero eandem ui¬
rilem corporis partẽ intemplo poni.
femmeam libere. Adhec addunt
mulieres attributas libero: & uinũ
ꝓpter libidinẽ concitandam. Sic ba¬
chanalia summa celebrantur insania:
ubi uarro ipse confitetur aba. chan¬

Expanded text:
uid ipsa numinum officia tam viliter minutatimque concisa, propter quod eis dicunt pro uniuscujusque proprio munere supplicari oportere, unde non quidem omnia, sed multa jam diximus, nonne scurrilitati mimicae, quam divinae consonant dignitati? Si duas quisquam nutrices adquarum una nihil nisi escam, altera nihil nisi potum daret, sicut isti ad hoc duas adhibuerunt deas, Educam et Potinam, nempe desipere et aliquid mimo simile in sua domo agere uideretur. Liberum a liberamento appellatum uolunt, quod mares in coeundo per eius beneficium emissis seminibus liberentur; hoc idem in feminis agere Liberam, quam etiam Venerem putant, quod et ipsam perhibeant semina emittere; et ob haec Libero eandem uirilem corporis partem in templo poni, femineam Liberae. Ad haec addunt mulieres adtributas Libero et uinum propter libidinem concitandam. Sic Bacchanalia summa celebrabantur insania; ubi Varro ipse confitetur a Bacchan
Abbreviated transcription (Latin):
puniendos reseruari. AxXIi.¬
nter hos gͦ & illos. dm̃ uł p̾sci¬
entia uł oꝑe diuisisse quis dubi¬
ri quis contradicat.: quando quidẽ
nos adhuc infide uiuentes & eoru̾
equalitatem adhuc sꝑantes. utiq
ñdum tenentesiam lux dicti ab a¬
postolo sumus. Fuistis enim inqͥt
aliquando tenebre: nunc autem
lux in dño. Istos autẽ desertores
tenebras aꝑtissime nuncupari
profecto aduertunt: qui peiores ẽẽ¬
eos hominib infidelil siue intelli¬
gunt siue credunt. Qua ꝓpter & si

Expanded text:
puniendos reseruari. Inter hos ergo et illos Deum uel praescientia uel opere diuisisse quis dubiri quis contradicat? quando quidem nos adhuc in fide uiuentes eorum aequalitatem adhuc sperantes, utique nondum tenentes, iam lux dicti ab apostolo sumus: Fuistis enim, inquit, aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino. Istos uero desertores tenebras aptissime nuncupari profecto aduertunt, qui peiores esse hominibus infidelibus siue intellegunt siue credunt. Quapropter, etsi
Abbreviated transcription (Latin):
rũdam amatores sint non pruden¬
ti tranquilloq iudicio s animo ut
appellat ipse passiuo: nobis uera
nesq curbelas & tempestates ani¬
mi. quib demones estuare atq flu¬
ctuare asserit: nos uera religio depo¬
nere iubet. Que igitur causa ẽ nisi
stultitia errorq miserabilis. ut ei te
facias uenerando humilem. cuite
cupias uiuendo dissimilem: & reli¬
gione colas quem imitari nolis
cum religionis summa sit imitari
quem colis.

Expanded text:
rundam amatores sint, non prudenrundam amatores sint, non prudenti tranquilloque iudicio, sed animo ut appellat ipse passiuo, nobis uera nesque turbelas et tempestates animi, quibus daemones aestuare adque fluctuare adserit, nos uera religio deponere iubet. Quae igitur causa est nisi stultitia errorque mirabilis, ut ei te facias uenerando humilem, cui te cupias uiuendo dissimilem; et religione colas, quem imitari nolis, cum religionis summa sit imitari quem colis
Abbreviated transcription (Latin):
Easdem quipe animas rationales e¬
tiam illos habere ꝑhibent: s abomi
labe & peste purissimas. Quamob¬
rem si dii ꝓpterea ñ ꝑturbantur qͦd
ammalia sunt beata ñ misera. & ꝓp¬
terea pecora ñ ꝑturbantur qͦd ani¬
malia sunt. quȩ nec beata possunt
ẽẽ nec misera: restat ut demones
sicut homines ideo ꝑturbantur
mentia ꝑ aliquã religionem demo¬
nib subdimur: cum ꝑuerã religionẽ
abea uitiositate in qua illis sumus
similes liberemur.c Cum enĩ de¬
mones quod & iste apuleius qͣm¬
uis eis multum parcat &s diuinis
honorib dignos censeat. tamen co¬
gitur confideri.ira instigentur: no¬
bis uera religio p̾cipit ne ira insti¬
gemur. s ei potius resistamus. Cũ
demones donis inuitentur: nobis
uera religio precipit. ne cuiqͣm in
donoꝵs acceptione faueamus. Cũ
demones honorib mulceantur:
nobis uera religio precipit. ut talib
nullomodo moueamur. Cũ demo¬
nes quorũdam hominũ osores. quo¬

Expanded text:
Easdem quippe animas rationales eEasdem quippe animas rationales etiam ipsos habere perhibent, sed ab omni labe ac peste purissimas. Quamobrem si propterea dii non perturbantur, quod animalia sunt beata, non misera; et propterea pecora non perturbantur, quod animalia sunt, quae nec beata possunt esse, nec misera: restat ut daemones sicut homines ideo perturbentur, mentia per aliquam religionem daemonibus subdimur, cum per veram religionem ab ea vitiositate, qua illis sumus similes, liberemur? Cum enim daemones, quod et iste Apuleius, quamvis eis plurimum parcat, et divinis honoribus dignos censeat, tamen cogitur confibis uera religio praecipit, ne ira instigemur, sed ei potius resistamus. Cum daemones donis inuitentur, nobis uera religio praecipit, ne cuiquam donorum acceptione faueamus. Cum daemones honoribus mulceantur, nobis uera religio praecipit, ut talibus nullo modo moueamur. Cum daemones quorundam hominum osores, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc passiua ut misera sint. ad hoc
et̾na ut miseriam finire ñ possint.
cetera. & hoc solum ꝑtractem
qͦd nobiscum demones dixit habe¬
re commune id est ammi passiones:
si omĩa quatuor elementa suis ani¬
malib plena sunt. pmortalib ig¬
nis & aer. mortalib aqua & terra:
quero cur ammi demonũ passionũ
turbelis & tempestatib agitentur.
ꝑturbatio enim ẽ que grece pathos.¬
unde illa uoluit uocare animo pas¬
siua: quia uerbum de uerbo pathos
passio dicitur motus animi contͣ
rationem. Cur gͦ sunt ista in ammis
demonum que inpecorib non sunt:
qm̃ siquid̃ tale inpecore simile ap¬
paret. ñ est ꝑturbatio. quia non est
contra rationem qua pecora carent.
In hominib autẽ ut sint iste ꝑtur¬
bationes: facit hoc stultitia uel
miseria. Nondum enim sumus in
illa ꝑfectione sapientie beati: que
nobis abhac mortalitate liberatis
infine ꝓmttitur. Deos uͦ id̃o dict̃¬
istas ꝑturbationes ñ ꝑpeti: quia non
solum et̾m. uerumetiam beati sunt.

Expanded text:
ad hoc passiua ut misera sint, ad hoc aeterna ut miseriam finire non possint! aetera, et hoc solum pertractem, quod nobiscum daemones dixit habere commune, id est animi passiones, si omnia quatuor elementa suis animalibus plena sunt, immortalibus ignis et aer, mortalibus aqua et terra; quaero cur animi daemonum passionum turbellis et tempestatibus agitentur? Perturbatio eunde illa uoluit uocare animo passiua, quia uerbum de uerbo πάθος passio diceretur motus animi contra rationem. Quur ergo sunt ista in animis daemonum, quae in pecoribus non sunt? Quoniam si quid in pecore simile apparet, non est perturbatio, quia non est contra rationem, qua pecora carent. In hominibus autem ut sint istae perturbationes, facit hoc stultitia uel miseria; nondum enim sumus in illa perfectione sapientiae beati, quae nobis ab hac mortalitate liberatis in fine istas perturbationes non perpeti, quia non solum aeterni, verum etiam beati sunt.