comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rccipite. non in dnudicationir. e¬
tationum. Nlon nobis ium penis a¬
indieart cogitationes alioꝵ. s deo p̃¬
bcanus cogitationes nr̃as. etiam ꝓ
ilis dc quibus forte aliquid dubita¬
mis. Forte dubitat aliquid nouitas
ipsuis. Amate abundantius dubi-¬
tantem. amore ur̃o curate de corde in¬
firmi dubitationem. Interiorẽ faciẽ
indete de qua gaudeatis. cor deo cõ-¬
mitite ꝓ quo oretis. Sciatis cum de¬
sin a malis. suscipiatur a uobis. Plus
amate hominem. quam prius odera¬
is errorem. Sic uenit xp̃c egros sana¬
it: de quo ꝑ eirangłiũ audiuimus.
quia ñ est opus sanis medicus s ma¬
le habentib. & quis est homo qui
cum ꝑdid̃it unam ouem nonne re-¬
linquet nonaginta nouem in monti¬
b & it querere unam quę ꝑierat.
& cum inuenerit gaudet de illa. Sic
gandet pater meus de uno penitente
quam de nonaginta nouem iustis qͥb
non est opus penitentia. Sic prorsus
uenit. xp̃c egros sanare. sic se nouit de

Expanded text:
recipite, non in dijudicationibus crecipite, non in dijudicationibus cogitationum . Non nobis usurpemus dijudicare cogitationes aliorum: sed Deo praebeamus cogitationes nostras, etiam pro illis de quibus forte aliquid dubitamus. Forte dubitat aliquid novitas ipsius. Amate abundantius dubitantem: amore vestro curate de corde infirmi dubitationem. Interiorem faciem videte, de qua gaudeatis; cor Deo committite, pro quo oretis. Sciatis eum deseri a malis, suscipiatur a vobis. Plus amate hominem, quam prius oderatis errorem. Sic venit Christus aegros sanare, de quo Evangelium audivimus: « Quia non est opus sanis medicus, sed male habentibus » . « Et quis est homo qui cum perdiderit unam ovem, nonne relinquit nonaginta novem in montibus, et it quaerere unam quae perierat, et cum invenerit gaudet de illa? Sic gaudet Pater meus de uno poenitente, quam de nonaginta novem justis, quibus non est opus poenitentia » . Sic prorsus venit Christus aegros sanare, sic se novit de
Abbreviated transcription (Latin):
donec ueniat dñs & illumunet abscon¬
dita tenebrarum & manifestabit cogi¬
tationes cordis. & tunc laus erit uin¬
cuiq a deo. Non potes inspicere corno
tes: Dicturi estis s ex necessitate credi¬
dit. Posset & de illo dici de quo paulo
ante loquebamur. qui primo fuit blas-¬
phemus. & ꝑsecutor & imuriosus. E
ip̃si enm quedam necessitas impactã.
Cȩlesti uoce ꝓstratꝰ est. ut limen habe¬
eris. da cuilibet homim. Quid duleus
ista luce: Quam tam̃ paulus nisi ꝑd-¬
disset. et̾ñam ñ accepssset. De necessirat
credidit. Quid timuit. Dicat᷑ nieh qͥd
timuit. Clamantes oues: Oues clamar
possunt. mordere non possunt. Potust¬
& in ipso clamore ouium di auertere
tatus est a somno quodãmodo. itansl¬
deraret impleri de xp̃o quȩ sunt p̃dis¬
ta de xp̃o. tantum posse nomen axpi ĩ
dico caritati uiẽ. Eelĩam di alloqula
ppłm ai alloquor. Si credidit ti. ml.¬
nsti. Si timuit tu uicisti. Inter mnde
ad quod possunt homines. istia nos

Expanded text:
lluminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordium; et tunc laus erit unicuique à Deo » . Non potes inspicere cor novi tes? Dicturi estis, Sed ex necessitate credidit. Posset et de illo dici, de quo paulo ante loquebamur, Qui prius fuit blasphemus, et persecutor, et injuriosus . Et ipsi enim quaedam necessitas impacta est: coelesti voce prostratus est; ut lumen habeeris da cuilibet homini: quid dulcius ista luce? Quam tamen Paulus nisi perdidisset, aeternam non accepisset. De necessitate credidit. Quid timuit? Dicatur mihi quid timuit. Clamantes oves? Oves clamare possunt, mordere non possunt. Potuit et in ipso clamore ovium Dei advertere tatus est a somno quodam modo, ut consideraret impleri de Christo quae sunt praedicta de Christo, tantum posse nomen Christi, dico Charitati vestrae; Ecclesiam Dei alloquor, populum Dei alloquor: Si credidit, tu invenisti; si timuit, tu vicisti. Interim, fratres, ad quod possunt homines, ultra nobi
Abbreviated transcription (Latin):
sitatem salutis. Nemo enim umꝗͣ car¬
nem suam odio habuit. sicut ipse iti¬
dem dicit. Hinc est quod etiam thi¬
motheum nimium sicut apparet cor¬
ꝑis castigatorem ammonet. ut modi¬
co uino utat᷑ ꝓpter stomachum ꝙ
frequentes suas infirmitates. Insir¬

Expanded text:
sitatem salutis. nemo enim umquam carsitatem salutis. nemo enim umquam carnem suam odio habuit, sicut ipse itidem dicit. hinc est, quod et Timotheum nimium, sicut apparet, corporis castigatorem admonet, ut modico uino utatur propter stomachum et frequentes suas infirmitates. Has
Abbreviated transcription (Latin):
lix anima. & in eo p̃ꝑat excusationis pa-¬
trociniũ. gaudens non apparere quod
satis sit moderationi ualitudinis. ut ob¬
tentu salutis obumbret negotiũ uolup-¬
tatis. His temptationib cotidie conor
resisterc. & inuoco dexttram tuam. Ne¬
Nec nos terrent quedam sapientium
corꝑi necessaria. Non cnim cis eget ip¬
se animꝰ. in quo posita est beata uita.
Ipsc enim ꝑfectus est. nullus autẽ ꝑfec̃¬
tus aliquo eget. & quod fucrit corꝑi ne¬
cessarium. sumet si affuerit. Si non af¬
fuerit non eum istarum rerum frangae
inopia. Om̃ĩs namq sapiens fortis est
Nullus autem fortis aliquid metuit. ñ
igit᷑ metuit sapiens aut mortem cor-¬
poris aut dolores. quib pellendis uele
uitandis uel differendis sunt necessaria
illa quoꝵ ei potest contingere mopia.
Sed tamen non desinit cis bñ uti: si p-¬
sa non desunt. T arnis inquit proui¬
dentiam ne feceritis in concupiscentiis.
quia gerimus curam carnis ad neces-¬

Expanded text:
lix anima et in eo praeparat excusationis palix anima et in eo praeparat excusationis patrocinium gaudens non adparere, quod satis sit moderationi ualetudinis, ut obtentu salutis obumbret negotium uoluptatis. his temptationibus cotidie conor resistere et inuoco dexteram tuam enec nos terrent quaedam sapientium corpori necessaria. non eis eget ipse animus, in quo posita est beata uita. ipse enim perfectus est; nullus autem perfectus aliquo eget et, quod uidetur corpori necessarium, sumet, si adfuerit, si non adfuerit, non eum istarum rerum franget inopia. omnis namque sapiens fortis est, nullus autem fortis aliquid metuit: non igitur metuit sapiens aut mortem corporis aut dolores, quibus pellend\'0 uel uitandis uel differendis sunt necessaria illa, quorum ei potest contingere inopia. sed tamen non desinit eis bene uti, si ipsa non desunt. dentiam ne feceritis in concupiscentiis ; quia gerimus curam carnis, sed ad neces
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sitis quidam dolores sunt. urunt &¬
sicut febres necant. nisi alimentoꝵ me-¬
dicina succurrat. Quȩ qm̃ p̃sto est mui¬
nerum tuoꝵ in quib nr̃e infirmitati t̃-¬
ra & aqua & celum scruiunt calami-¬
tas delitiç uocant᷑. Hoc me docusti.
ut quemadmodum medicamenta. sic
alimenta sumpturꝰ accedam. Sed dũ
ad quictem sacietatis ex indigentiȩ modc-¬
stia transeo in ip̃so transitu insidiat᷑ mͥ
laqueus concupiscentiȩ. Ipse enim tnͣ¬
situs uoluptas est. & non ẽ alius qͣ
transcatur. quo transire cogit necessitas. &
cum salus sit causa edendi adiungit se
tanꝗ̃ pedissequa ꝑiclosa iocunditas. Et
plerumq preut conat᷑. ut eius causa fi.
quod salutis causa me facere ł dico ł uo¬
lo. Nec idem modꝰ utruisq est. Nam
quod saluti sat est delectationi parum
& sepe incertum fit. utrum adhuc ne¬
cessaria corꝑis subsidium petat. an uolũ¬
taria cupiditas fallatie ministeriũ subpe¬
tat. Ad hoc incertum hylarescit infe¬

Expanded text:
t sitis quidam dolores sunt, urunt et sicut febres necant, nisi alimentorum medicina succurrat. quae quoniam praesto est nerum tuorum, in quibus nostrae infirmitati terra et aqua et caelum seruiunt, calamitas deliciae uocantur. Hoc me docuisti, ut quemadmodum medicamenta sic alimenta sumpturus accedam. sed dum ad quietem satietatis ex indigentiae molestia transeo, in ipso transitu mihi insidiatur laqueus concupiscentiae. ipse enim transitus uoluptas est, et non est alius, transeatur quo transire cogit necessitas. et cum salus sit causa edendi ac bibendi, adiungit se tamquam pedisequa periculosa iucunditas et plerumque praeire conatur, ut eius causa fiat, quod salutis causa me facere uel dico uel uolo. nec idem modus utriusque est: nam quod saluti satis est, delectationi parum est, et saepe incertum fit, utrum adhuc necessaria corporis cura subsidium petat an uoluptaria cupiditatis fallacia ministerium suppetat. ad hoc incertum hilarescit infe
Abbreviated transcription (Latin):
banet quod dictum est. nemo iuuen-¬
lutem tuam contempnat. cum ille ħ
rerit qui alio loco ait. Si hominibꝰ
plactre uellem xp̃i serus non essem.
honium ñ ltari. s om̃em niuantẽ
pompam precidere. & si quio inde neces
sarium retinctur. id totum ad utilitatẽ
honorantiũ salutemq conferre. Non
enim frustra dictum.ẽ. d̾s confringit os-¬
sa hominum placere uolentium. Quid
enim languidius. quid tam sine stabili¬
tate ac fortitudine. quod ossa significãt
quam homo. quem male loquentium
lingua debilitat cum sciat falsa quȩ
dicunt᷑. Cuius rei dolor nullo modo a¬
nunȩ uiscera dilaniaret. si non amor lau¬
ram nc fecentis in desideriis. C rastinus
dies enim inquit sollicitus erit sibi ipsi.
id est ut cum oportuerit sumas cibum
ł potum. ł indumentũ. Cum ipsa sibi¬
scilicet necessitas urgere ceꝑit. Aderunt
enim hec. quia nouit pater ur̃ quod ho¬
rum om̃ium indigetis. Sufficit emm¬

Expanded text:
pertinet, quod dictum est: Nemo iuuentpertinet, quod dictum est: Nemo iuuentutem tuam contemnat, cum ille hoc dixerit, qui alio loco ait: Si hominibus placere uellem, Christi seruus non essem. hominum non laetari, sed et omnem inanem pompam praecidere et, si quid inde necesarium retinetur, id totum ad utilitatem honorantium salutemque conferre. Non enim frustra dictum est: Deus confringet ossa hominum placere volentium . Quid enim languidius, quid tam sine stabilitate ac fortitudine, quod ossa significant, quam homo quem male loquentium lingua debilitat, cum sciat falsa esse quae dicuntur? Cujus rei dolor nullo modo animae viscera dilaniaret, si non amor lauram ne feceritis in desideriis. Crastinus s enim, inquit, dies sollicitus erit sibi ipsi: id est, ut cum oportuerit tibi ipse sumas cibum, vel potum, vel indumentum, cum ipsa scilicet necessitas urgere coeperit. Aderunt enim haec, quia novit Pater vester quod horum omnium indigemus: Sufficit e
Abbreviated transcription (Latin):
milta uitia enumerasset idem apł̃s
int quȩ posint ebriosos. ita conclusit
in diceret. cum talib nec panem edere
Sidftramus hȩc in luxu & labe dome
niaib continentur. Accipiamusq cũ
tis corpus xp̃i. cum quib panem edere
ꝓhibemur. Saltem de scõꝵ corꝑum se-¬
pulchris. saltim de locis sacram̃toꝵ. de
domib orationum. tantum dedecꝰ ar-¬
utia non in plebe. s in nr̃o numero gͣ¬
iuora sunt . Horum autem morboꝵ
mat suꝑbia est & humanȩ laudis aui¬
ditas. quȩ etiam ypocrisim sepe gene-¬
rat. Huic non resistit᷑ nisi crebris diui
beat patientiȩ atq humilitatis exem-¬
plum. minus sibi assumendo quam of¬
fertur. s tamen ab eis qui se honorant
nce totum nec nichil accipiendo. & hic
quod accipit᷑ laudis aut honoris. non
ꝓpter se qui totus coram dõ cẽ deb&. &
humana contempnere. s ꝓpter illos ac-¬
cpiatur quib consulere non potest si
linia deiectione uilescat. Ad hoc enĩ

Expanded text:
multa uitia enumerasset idem apostolus, multa uitia enumerasset idem apostolus, inter quae posuit ebriosos, + ita conclusit, ut diceret: cum talibus nec panem edere? sed feramus haec in luxu et labe domesrietibus continentur, accipiamusque . cum eis corpus Christi, cum quibus panem edere prohibemur: saltem de sanctorum corporum sepulcris, saltem de locis sacramentorum, de domibus orationum tantum dedecus aruitia non in plebe, sed in nostro numero grauiora sunt? horum autem morborum mater superbia est et humanae laudis auiditas, quae etiam hypocrisin saepe generat. huic non resistitur, nisi crebris diuinbeat patientiae atque humilitatis exemplum minus sibi adsumendo, quam offertur, sed tamen ab eis, qui se honorant, nec totum nec nihil accipiendo et id, quod accipitur laudis aut honoris, non propter se, qui totus coram deo esse debet et humana contemnere, sed propter illos accipiatur, quibus consulere non potest. si nimia deiectione uilescat. ad hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m. Cum apłs tria breuit᷑ genera
nuicioꝵ detestanda & uitanda uno in lo¬
co posuerit. de quib innumerabilium
peccatoꝵ exurgit seges. unum hoꝵ qdđ
dicat᷑. Duo autem reliqua id est primũ
ꝙ ultimum tolerabilia uident᷑ homini¬
bus. atq ita paulatim fieri potest. ut
nec uicia iam putent᷑. Ait enim uase¬
cubicula & impudicitiȩ. ita magnil
crimen putat᷑. ut nemo dignus nonñ
eccłiastieo misterio. s ipsa etiam sicaui¬
toꝵ communione uideat᷑. qui sc is pls¬
cato maculauerit. & recte om̃no. S es
solum: Commessationes emm ȩ ane¬
tates ita concessȩ &e licitȩ pitant᷑ abis
honore etiam beatissimoꝵ mrum. no
solum ꝑ ades sollempnes quos ꝓsims
quis non lugendũ uideat. qui hec ñcar¬
nois ocłis aspicit s etiam cotidie cele¬
brant᷑: Quȩ feditas si tantum flagitio¬
sa &e non etiam sacrigega eẽt. quib̾c̃q
toltrantiȩ urib sustendandam puta¬
rimis. quamꝗͣ ubi est illud quod cũ

Expanded text:
apostolus tria breuiter genera uitiorum detestanda et uitanda uno in loco posuerit, de quibus innumerabilium peccatorum exurrexit seges, unum horum, qdicatur; duo autem reliqua, id est primum et ultimum, tolerabilia uidentur hominibus atque ita paulatim fieri potest, ut nec uitia iam putentur. ait enim uas ecubilia et inpudicitiae ita magnum crimen putatur, ut nemo dignus non modo ecclesiastico ministerio, sed ipsa etiam sacramentorum communione uideatur, qui se isto peccato maculauerit. et recte omnino. sed quare solum? comissationes enim et ebrietates ita concessae et licitae putantur, ut in honore etiam beatissimorum martyrum non solum per dies sollemnes, quod ipsum quis non lugendum uideat, qui haec non carneis oculis inspicit, sed etiam cotidie celebrentur. quam foeditatem, si tantum flagitiosa et non etiam sacrilega esset, quibuscumque tolerantiae uiribus sustentandam putaremus. quamquam ubi est illud, quod cum
Abbreviated transcription (Latin):
a fructib eoꝵ cognoscetis eos de ma-¬
nifestis dictum est. que non possunt
bono animo fieri. sicuti sunt stupra.
ł blaphemiȩ ł furta. ł ebrietates. &
si qua sunt alia. de quib nobis iu¬

Expanded text:
 fructibus eorum cognoscetis eos , de manifestis dictum est, quae non possunt bono animo fieri, sicuti sunt, stupra vel blasphemiae, vel furta, vel ebrietates, et si qua sunt alia, de quibus nobis ju
Abbreviated transcription (Latin):
uitȩ infidelis atq impie non irrationabi-¬
lit̾ lux & dies appellat᷑ dicente apło. fu¬
istis enim aliquando tenebre. nunc au¬
tem lux in dño. E illud. Abiciamus gͦ
I. quo cquales angłis facti uidebimus dm̃
sicut est. ipse quoq nox esset. non hic ꝓ-¬
phetiȩ lucerna indig̾emus. Unde apłs pe¬
trus dicit. Abemus certiorem ꝓpħicum
sermonem. cui bñfacitis intendentes sic̃

Expanded text:
vitae infidelis atque impiae non irrationabivitae infidelis atque impiae non irrationabiliter lux et dies appellatur dicente apostolo: fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in domino, et illud: abiciamus ergi, quo aequales angelis facti uidebimus deum, sicuti est, ipse quoque nox esset, non hic prophetiae lucerna indigeremus. unde apostolus Petrus dicit: habemus certiorem propheticum sermonem, cui bene facitis intendentes sicut
Abbreviated transcription (Latin):
qualut. Et mane oratio mea preue¬
met te. lam mane. postẽꝗͣ nox̃ infideli-¬
tatis & tenebrȩ transicrunt. Quod ma-¬
ne ut michi esset. misc̃ia quidem tua
p̃uenit ine. S quia restat illa clarifica¬
tio ubi illuminabunt᷑ occulta tenebra¬
rum. & manifestabuntur cogitationes
cordis. & laus erit unicuiq ate. n̾c
in ista uita. in hac ꝑegrinatione. in is¬
ta lucc fidei. quȩ in comꝑatione tene¬
brarum infidelium iam dies est. s ĩ
comꝑatione diei ubi uidebimus facie
ad faciem adhuc nox est. adhuc orati
expediat. nullis ut opinor uerbis ex¬
plicari potest. diffcit᷑ bonum quod in
et̃num dabit᷑. & mala transitura cre¬
corꝑis mane idest post noctem infide¬
litatis in lucem fidei p̾ueniat dm̃. do¬
nec ueniat salus illa. incuius nondum
re siam spe salui facti sumus camq crepła
cum patientia fidelit̃ expectamus
lemus: U ita fidelium quȩ in hac car¬
ne atq in hoc scło ducit᷑ in comꝑatioe

Expanded text:
quitur: «Et mane oratio mea praeveniet te.» Jam mane, posteaquam nox infidelitatis et tenebrae transierunt. Quod mane ut mihi esset, misericordia quidem tua praevenit me: sed quia restat illa clarificatio, ubi illuminabuntur occulta tenebrarum, et manifestabuntur cogitationes cordis, et laus erit unicuique a te ; nunc in ista vita, in ista peregrinatione, in ac luce fidei, quae in comparatione tenebrarum infidelium jam dies est, sed in comparatione diei ubi videbimus facie ad faciem, adhuc nox est, adhuc «oratiexpediat, nullis, ut opinor, verbis explicari potest; differtur bonum quod in aeternum dabitur, et mala transitura crecorporis mane, id est, post noctem infidelitatis in luce fidei praeveniat Deum, donec veniat salus illa, in cujus nondum re, sed jam spe salvi facti sumus, eamque cum patientia fideliter exspectamus t ipsa vita fidelium quae in hac carne atque in hoc saeculo ducitur, in comparatione
Abbreviated transcription (Latin):
in comꝑatione infidelium. nox in com¬
ꝑatione angłoꝵ. Habent enim diem
angli quẽ nos nondum habemus. iam
nos habemus. quem ñ habent infideles.
Sed nondum habent fideles quem an-¬
głi habent. Tunc autem habebunt. cũ
crunt ȩquales angłis dei. quod isllis mir-¬
surrectione ꝓmissum est. Non in cõ¬

Expanded text:
in comparatione infidelium, nox in comparatione angelorum. Habent enim diem angeli, quem nos nondum habemus, sed tamen jam habemus, quem non hsed nondum habent fideles quem Angeli habent: tunc autem habebunt, cum erunt aequales Angelis Dei; quod illis in resurrectione promissum est . In
Abbreviated transcription (Latin):
nitudo scientiȩ dĩ. Ibi sedet in plenitu¬
dine scientiȩ. Licet intelligamꝰ cheru-¬
bin sublimes ẽẽ cȩloꝵ potestates. atq uͥ-¬
tutes. tamen suus cris cherubni. Sienĩ
cherubin sedes est dĩ: audi quid dicat scͥp¬
tura. Anima iusti sedes sapientiȩ. Quo¬
mͦ inquis ero plenitudo scientiȩ Qͥs
hoc implet: Habes unde impleas:
plenitudo legis caritas. Noli ꝑ multa
ire atq distendi. terret te ramoꝵ dif¬
fusio: Radicem tene. & de magnitudi¬
ne arboris noli cogitare. Sit inte cari¬
tas & necesse est plenitudo scientie con¬
sequatur. Quid enim nescit. qui cari¬
tatem scit. quandoquidẽ dictum est ds̃

Expanded text:
ientiae. Ibi sedet Deus in plenitudine scientiae. Licet intelligamus Cherubim sublimes esse coelorum potestates atque virtutes; tamen si vis, eris Cherubim. Si enim Cherubim sedes est Dei, audi quid dicat Scriptura: Anima justi sedes est sapientiae . Quomodo, inquis, ero plenitudo scientiae? quis hoc implet? Habes unde impleas: Plenitudo Legis charitas . Noli per multa ire atque distendi. Terret te ramorum diffusio; radicem tene, et de magnitudine arboris noli cogitare. Sit in te charitas, et necesse est plenitudo scientiae consequatur. Quid enim nescit qui charitatem scit, quandoquidem dictum est: Deus
Abbreviated transcription (Latin):
omñum reus. qui contra illam faci
in qua pendent om̃ia. Nemo autẽpoa
nisi aduersus illam faciendo. Quia nꝰ
adulterabis. non homicidiũ facies nal
furaberis. non concupisces. & si quedi
aliud mandatum in hoc sermons il¬
capitulat᷑: in eo quod diliges. ꝓximuli
tuum tamꝗͣ te ipsum. Dilectio pina¬
mi malum non oꝑat᷑. Piemtudo ail
legis caritas. Nemo autem dinige
ximum nͥ diligens dm̃. ut hoc qua¬
tum potest primo impendat. quell
diligit tamquã scipsum. ut &e ile ls¬
ligat dm̃. quem si ipse non dilis. ls
se nec ꝓptimum diligit. Mandai¬

Expanded text:
omnium reus, qui contra illam facit, in qua pendent omnia? nemo autem peccat nisi aduersus illam faciendo. quia \'non adulterabis, non homicidium facies, non furaberis, non concupisces\' et si quod est aliud mandatum in hoc sermone recapitulatuum tamquam te ipsum. dilectio proximi malum non operatur; plenitudo autem legis caritas. nemo autem diligit proximum nisi diligens deum, ut hoc quantum potest proximo impendat, quem diligit tamquam se ipsum, ut et ille diligat deum; quem si ipse non diligit, nec se nec proximum diligit. a
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc gͦ preceptum dm̃ teneamus. ut nõ
inucem ailigamus. & quicqͥd aliud p̃ci¬
bit faciemꝰ: qm̃ quicquid est aliud hic
labenus. Discernit᷑ quippe ista dilec¬
LOab ca dilectione qua se iniucẽ
alligunt homines. sicut homines.
Ianꝰ ut discerneret᷑ adiunctum ẽ:
dilexit. xp̃c. nisi enum ut possimus reg¬
nare cum xp̃o  Ad hoc gͦ & nos inui¬
cem diligamus. ut dilectionem nram
discernamus a ceteris. qui non ad hoc se¬
inuicem diligunt. quia nec diligunt.
Qui autẽ se ꝓp̃t habendum dm̃ dili¬
gunt: ipsi se diligunt. Ergo ut se di¬
ligant dm̃ diligunt. Non est hec di-¬
lectio in om̃ib hominib. Pauci se ꝓp¬
terea diligunt. ut sit d̾s om̃ia in om

Expanded text:
Hoc ergo praeceptum Domini teneamus, ut nos Hoc ergo praeceptum Domini teneamus, ut nos invicem diligamus, et quidquid aliud praecipit, faciemus, quoniam quidquid est aliud, hic habemus. Discernitur quippe ista dilectio ab ea dilectione qua se invicem diligunt homines sicut homines. Nam ut discerneretur, adjunctum est: dilexit Christus, nisi ut possimus regnare cum Christo? Ad hoc ergo et nos invicem diligamus, ut dilectionem nostram discernamus a cinvicem diligunt, quia nec diligunt. Qui autem se propter habendum Deum diligunt, ipsi se diligunt: ergo ut se diligant, Deum diligunt. Non est haec dilectio in omnibus hominibus: pauci se propterea diligunt, ut sit Deus omnia in om
Abbreviated transcription (Latin):
am: Aut uͦ de sola nobis ds̃ dilecti¬
ons mandauit. ut alia non inquira¬
mus: Cria certe commendat apłs
dicens. Manẽt autem fides. spes. cari-¬
tis tria hec. Maior autem his est ca-¬
ntas. & si in caritate hoc est in di
tamen dicta est ẽẽ non sola. De fide gͥ
nobis quam multa mandata sunt. ꝙͣ
multa de spe. Quis potest cuncta col¬
ligere: quis enumerando sufficere: S
intueannir quod ait idem apł̃s. plenitu-¬
do legis caritas. Ubi gͦ caritas est. quid
est quod possit deesse: Ubi autem non
est. quid est quod possit prodesse: De¬
moni credit. nec diligit. Nemo diligit
qui non credit. frustra quidem. s tam̃
potest sꝑare ueniam qui non diligit.
Nemo autem potest ͤ sꝑare qui diligit.
Itaq ubi dilectio est. ibi necessario fid̃s
& spes. ꝙ ubi dilectio ꝓximi. ibi neces¬
sario etiam dilectio di. Qui enum non
diligit dm̃. quomͦ diligit ꝓximum tnͣ¬
quis. Qui autem diligit iniquitatẽ.
non plane diligit. s odit animã suã.

Expanded text:
ta de sola nobis Deus dilectione mandavit, ut alia non inquiramus? Tria certe commendat Apostolus dicens: Manent autem fides, spes, charitas, tria haec, major autem his est charitas . Etsi in charitate, hoc est in diltamen dicta est esse, non sola. De fide igitur nobis quam multa mandata sunt, quam multa de spe, quis potest cuncta colligere? quis enumerando sufficere? Sed intueamur quod ait idem Apostolus: Plenitudo legis charitas . Ubi ergo charitas est, quid est quod possit deesse? Ubi autem non est, quid est quod possit prodesse? Daemon credit, nec diligit . Nemo diligit qui non credit. Frustra quidem, sed tamen potest sperare veniam qui non diligit. Nemo autem potest desperare qui diligit. Itaque ubi dilectio est, ibi necessario fides et spes; et ubi dilectio proximi, ibi necessario etiam dilectio Dei. Qui enim non diligit Deum, quomodo diligit proximum tanQui autem diligit iniquitatem, non plane diligit, sed odit animam suam .
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid mali: laudat. lult enmͣ esse pͥ¬
cipitem uult cecum ire ꝑ abrupta cupi¬
ditatum suarũ. unde si forte ñ redeat.
laudat. qm̃ landat᷑ peccator in desiden¬
is aniniȩ suȩ. Adhibet illi unctionem
adulationis suȩ. Ecce odit. & laudat li¬
ter uidet amicum suũ tale aliquid fas¬
re: reuocat. Si illum non audiat: proftit
uerba etiam castigationis. obiurgat lit¬
gat. Aliquando uenit᷑ ad hanc nccessiti¬
tem ut litiget. Ecce odium blandit᷑. s
caritas litigat. Noli attendere uerba lli¬
dientis. & quasi scuitiam obiurgantis
Nenam inspice: radicem unde ꝓecdat
quere. Iuc blanditur ut decipiat. iste
litigat ut corrigat. P iemtudo gͦ ligisꝰ¬

Expanded text:
aliquid mali, laudat: vult eum esse praliquid mali, laudat: vult eum esse praecipitem, vult caecum ire per abrupta cupiditatum suarum, unde forte non redeat; laudat, Quoniam laudatur peccator in desideriis animae suae ; adhibet illi unctionem adulationis suae: ecce odit, et laudat. Alter videt amicum suum tale aliquid facere, revocat; si illum non audiat, profert verba etiam castigationis, objurgat, litigat: aliquando venitur ad hanc necessitatem ut litiget. Ecce odium blanditur, et charitas litigat. Noli attendere verba blandientis, et quasi saevitiam objurgantis; venam inspice, radicem unde procedant quaere. Ille blanditur ut decipiat, iste litigat ut corrigat. Ergo non opus
Abbreviated transcription (Latin):
homines amat. aut quia iusti funt:
aut ut iusti sint amare debebit. Sio c¬
nim & sc ipsum amare debet. aut quia
iustus est. aut ut iustus sit. Sic enim
diligit ꝓximũ sicut se ipsũ. sine ullo ꝑi¬
cło. Qui autẽ alit̃ se diligit inuiste se
diligit: qm ad hoc scdiligit ut sit in¬
uistus. Ad hoc gͦ ut sit malus se diligit:¬
ac ꝑhoc iam non se diligit. Qui eñ di¬
ligit iniquitatẽ odit animam suam.
D̾ enete gͦ dilectionẽ & securi estote. Qͥd
times ne malefacias alicui e Quis male
facit ei quem diligit: Dilige. non po¬
test fieri. nisi bñfacias. S forte corripis.
amor hoc facit non seuitia. Sea forte ce¬
dis. ad disciplinam facis. quia amor ip ert̃ct᷑ euõ¬
sius dilectionis. non te ꝑmutit neglige scad̃m ioħ¬
re indisciplinatũ. & fit quod̾amͦ qua laxx¬
si diuersus fructus. & contiarius ut ali¬
quando odiũ blandiat᷑. & caritas sennt
Nescio quis odit inunicum suum. &
fingit illi amicitiam. Nidet illum falias

Expanded text:
homines, aut quia iusti sunt aut ut iusti is sint amare debet. sic enim et se ipsum amare debet, aut quia iustus est aut ut iustus sit: sic enim diligit proximum tamquam se ipsum sine ullo periculo. qui enim aliter se diligit, iniuste se diligit, quoniam se ad hoc diligit, ut sit iniustus, ad hoc ergo, ut sit malus, ac per hoc iam non se diligit. qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam.enete ergo dilectionem, et securi estote. Quid times ne male facias alicui? Quis male facit ei quem diligit? Dilige, non potest fieri nisi bene facias. Sed forte corripis? Amor hoc facit, non saevitia. Sed forte caedis? Ad disciplinam facis; quia amor ipsius dilectionis non te permittit negligere indisciplinatum. Et fit quodammodo quasi diversus fructus et contrarius, ut aliquando odium blandiatur, et charitas saeviat. Nescio quis odit inimicum suum, et fingit illi amicitiam: videt illum facere
Abbreviated transcription (Latin):
rum quia possunt bono animo &
simplici corde sine uicio concupiscen¬
tiȩ quicumq humani cibi indifferẽ¬
t᷑ sumi ꝓhibet idem apłs uidicari eos
qui carnib uescebant᷑ & uinum bi¬
bebant: ab eis qui se ab huiusmodi a¬
limentis temꝑabant. Qui mandu-¬
cat inquit non manducantẽ nõ sꝑ¬
nat. & qui non manduc at. manducan¬
tem non iudicet. Ibi etiam ait. Tu qͥs
es qui uidicas alienũ seruum e Dño su¬
o stat aut cadit. De talib enim reb
no. uolebant illicum homines eeñt
in occulta cordis ferre sententiam. de
quib solus ds iudicat. Ad hoc ꝑtin
etiam illud quod alio loco dicit. Noli¬
te ante tempus quicquam iuidicare
quoadusq ueniat dñs. ꝙ illuminet
abscondita tenebrarum. ꝙ manifes-¬
tabit cogitationes cordis. & tunc lauᷤ ex ł ui¬
erit unicuiq ado. Sunt gͦ quedam
facta media. quȩ ignoramus quo a-¬
nimo fiant. quia & bono & malo fie¬
ri possunt. De quib demerarium ẽ
uidicare. maxime ut condempnemꝰ.

Expanded text:
nt bono animo et simplici corde sine uitio concupiscentiae quicumque humani cibi indifferenter sumi, prohibet idem apostolus indicari eos qui carnibus uescebantur et uinum bibebant ab eis qui se ab huius modi alimentis temperabant: qui manducat, inquit, non manducantem non spernat, et qui non manducat, manducantem non indicet. ibi etiam ait: tu quis es, ut iudices alienum seruum? suo domino aut stat aut cadit. de talibus enim rebuno, nolebant illi, cum homines essent, in occulto cordis ferre sententiam: de quibus deus solus iudicat. Ad hoc pertinet etiam illud quod alio loco dicit: nolite ante tempus quicquam iudicare, quoad usque ueniat dominus et inluminet abscondita tenebrarum et manifestet cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a deo. sunt ergo quaedam facta media, quae ignoramus quo animo fiant, quia et bono et malo fieri possunt; de quibus temerarium est iudicare, maxime ut condemnemus.
Abbreviated transcription (Latin):
o sunt in quib temerariũ iudicium
cauere debemus cum incertum t̃ quo
animo quidq factum fit. ł cum mcr¬
tum est qualis futurꝰ qͣui nunc ł uo¬
nus ł malus apparet. Si gͦ quispiam
uerbi gr̃a conquestus de stomacho ie¬
uinare noluit. & tu id non credens e¬
dacitatis id uicio tribueris: temere in¬
dicabis. Item si manifestam caacitatẽ
ebriositatemq cognoueris. & ita repri¬
hend̾is quasi miꝗͣ illa possit coerigi
atq mutari nichilominus temere i¬
dicabis. Non gͦ rep̃hendams ea qus
nescius quo anmo siant. Neq rep¬
hendamus quȩ manifesta sunt ut des-¬
ꝑemus sanitatem. & uitabimus udiañ
de quo mnc dicit᷑. Nolite iudicare
ne iudicet᷑ de uobis. Maxime autẽ¬
hitcmere iudicant de incertis & faa¬
le rep̃hendunt. qui magis amant u¬
tuꝑare & dampnare. quam em̃dat
atq coerigere. Quod uicium suꝑbias¬

Expanded text:
 autem in quibus temerarium judicium cavere debemus; cum incertum est quo animo quidque factum sit, vel cum incertum est qualis futurus sit qui nunc vel bonus vel malus apparet. Si ergo quispiam, verbi gratia, conquestus de stomacho jejunare noluit, et tu id non credens edacitatis id vitio tribueris, temere judicabis. Item si manifestam edacitatem ebriositatemque cognoueris et ita reprehenderis, quasi numquam ille possit corrigi atque mutari, nihilo minus temere iudicabis. non ergo reprehendamus ea quae nescimus quo animo fiant, neque ita reprehendamus quae manifesta sunt, ut deseremus sanitatem; et vitabimus iudicium, de quo nunc dicitur: Nolite iudicare, ne iudicetur de vobis. In quo ehi temere judicant de incertis, et facile reprehendunt, qui magis amant vituperare et damnare, quam emendare atque corrigere: quod vitium vel s
Abbreviated transcription (Latin):
e ipsis gentilib idoloꝵq culto
multa utiq a nobis diuersitate.
prauum ẽ. corrigamus. ut quod
forte rectum ẽ. approbemus. Nan
ait. Qui cognoscentes dm̃. ñ sicut
dm̃ głificauerunt. aut grãs ege¬
runt: s euanuerunt in cogitationi¬
b suis. & obscuratũ ẽ. insipiens

Expanded text:
e ipsis gentilibus idolorumque cultoribus multa utique a nobis diuersitate dprauum est cforte rectum est approbemus. Nam ait: Qui cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt; sed evanuerunt in cogitationibus sui
Abbreviated transcription (Latin):
ignoret. ñ tamen ita surdus ẽ. in
reb humanis. ut nesciat phyloso¬
phos uel studium sapientiȩ. uel ip¬
sam sapientiam profiteri. Cauet eos
tam̃ qui scd̾m elementa huiꝰ mundi
phylosophantur: ñ scdm dm̃ a quo

Expanded text:
non tamen ita surdus est in rebus humanis, ut nesciat philosophos uel studium sapientiae uel ipsam sapientiam profiteri. Cauet eos tamen, qui secundum elementa huius mundi philosophantur, non secundum Deum, a quo
Abbreviated transcription (Latin):
Qui cognoscentes dm̃: ñ sic̃ dm̃
głificauerunt. Hanc tam̃ ueritatẽ.
sic̃ uidemus apud impios & sacri¬
legos inuentam. ñ destruit sed
confirmat apls paulus: eiusq
uititur testimonio ad docendos eos
qui ista nesciebant. Multo autẽ
mirabiliꝰ ẽ. qd̾ fecit apłs. ut eoꝵ
phana circuiens. aram quandã
int̾ aras demonum inuentam in
qua scriptũ eẽt. ignoto dõ. neq
hoc negando & refellendo destruxit.
s potius confirmando. hunic etiam
reppererit oportuuissimũ suȩ dis¬
putationis exordium dicens: quẽ
uos ignorantes colitis. hunc ego
annuntio uobis. Hanc itaq & uos
ꝑ maiores nrõs traditam nob̾ sequen¬
tes apłicam regulam. siqͥd recti etiã
in ꝑuersis inuenerimus. eoꝵ ꝑuer¬
sitate correcta. illud qd̾ rectum ẽ.
minime uiolamus: ut in uno hoĩe¬
ex his que uera tenet. etiã falsa emnen¬
dentur. non ex falsis conuitiis. etiã
uera destruantur. Qyãus enim

Expanded text:
qui cognoscentes deum non sicut deum qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt. hanc tamen ueritatem, sicut uidemus, apud impios et sacrilegos inuentam non destruit, sed confirmat apostolus eiusque utitur testimonio ad docendos eos, qui ista nesciebamirabilius est quod fecit apostolus, ut eorum fana circumiens ara quadam inter aras daemonum inuenta, in qua scriptum esset: ignoto deo, neque hoc negando et refellendo destruxerit, sed potius confirmando hinc etiam reppererit oportunissimum suae disputationis exordium dicens: quem uos ignorantes colitis, hunc ego annuntio uobis. Hanc itaque et nos per maiores nostros traditam nobis sequentes apostolicam regulam si quid recti etiam in peruersis inuenerimus, eorum peruersitate correcta illud quod rectum est minime uiolamus, ut in uno homineex his quae uera tenet etiam falsa emendentur, non ex falsis conuictis etiam uera destruantur. tem
Abbreviated transcription (Latin):
in scła. Ueritas quippe creaturȩ ẽ.
a dõ: non ẽ. as. Quã illi in menda¬
dium conuerterunt: tanquã dõs
colentes solem & lunam: & quecũq
celestia atq terrestria. Quod eugo
immutauerunt mendatiũ suum:
culpat. detestatur. euertit. Quod
autẽ uerũ in doctrina quã uis mul¬
tis falsitatib ꝑmixta confusaq ser-¬
uarunt: approbat. testatur. affir¬
mat. Nam &e hic eundem locum
ita cepit ut diceret. Reuelat᷑ enin
ira dĩ de celo suꝑ omne̾ impietatẽ
& iniusticiam hominũ. eorum qui
ueritatem in iniquitate detinent:
ñ abnegans ueritatem. quã ius
in iniquitate detentam. & in actib
apłorum cũ de dõ uno & uero a-¬
thenienses doceret. qd̾ in illo uiui¬
mus. mouemur. & sumus. continuo
subiunxit. sic̃ quidã scđm uos
dixerunt. Hoc gͥ qd̾ in dõ uiuimꝰ
mouemur & sumus: ex illa ueri¬
tate ẽ. quã & illi impii simulacroꝵ.
cultores in iniquitate detinent.

Expanded text:
in saecula; ueritas quippe creaturae in saecula; ueritas quippe creaturae a deo est, non est deus, quam illi in mendacium conuerterunt, tamquam deos colentes solem et lunam et quaecumque caelestia atque terrestria —: quod ergo immutauerunt in mendacium suum, culpat detestatur euertit, quod autem uerum in doctrina quamuis multis falsitatibus permixta confusaque seruarunt, approbat attestatur affirmat. nam et hic eundem locum ita coepit, ut diceret: reuelatur enim ira dei de caelo super omnem impietatem et iniustitiam hominum eorum, qui ueritatem in iniquitate detinent, non abnegans ueritatem quamuis in ini- quitate detentam, et in Actibus apostolorum cum de deo uno et uero Athenienses doceret, quod in illo uiuimus, mouemur et sumus, continuo subiunxit: sicut quidam secundum uos dixerunt. hoc igitur, quod in deo uiuimus et mouemur et sumus, ex illa ueritate est, quam et illi impii simulacrorum cultores in iniquitate detinent,
Abbreviated transcription (Latin):
głam incorruptibilis dĩ in simili¬
tudinem corruptibilis hominis.
& uolucrũ. & quadrupedũ. & serpen¬
tium. Talia quippe fuisse nouimꝰ
simulachroꝵ egyptioꝵ: ubi & in¬
stituta esse multiplicior multoq
ignominiosior idolatria ꝑhibetur.
N uinqͥd tam̃ cognitionem denegant
illis fuisse. ac non potius confirma¬
uit dicens. cognoscentes d̾ñi. ñ ut
dm̃ głificauerunt: Si gͦ istam
cognitionem tamqmͦ mendatium
repellere & destruere conaretur. qd̾
eam in sacrilegis inuenisset: ñ ne
qd̾ absit ueritatis inmicꝰ existeret:
Idõq id qd̾ immutauert̃ in menda¬
tium suum. nã & hic dixit. im¬
mutauerunt głam dĩ in similitu¬
dinem imaginis corruptibilis ho¬
minis. talem scilicet fingentes dm̃.
qualis non ẽ. ds: & ñ sicut eum cog¬
nouerunt tradentes hominib. Et
paulo post. de talib dic̃. qͥ inmuta¬
uerunt ueritatem in mendatium.
& coluerunt &e seruierunt creature
potius quã creatori: qui ẽ. benedictꝰ

Expanded text:
am incorruptibilis dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis et uolucrum et quadrupedum et serpentium. talia quippe nouimus fuisse simulacra Aegyptiorum, ubi et instituta esse multiplicior multoque ignominiosior idolatria perhibetur. numquid tamen cognitionem dei negauit in illis fuisse ac non potius confirmauit dicens: cognoscentes deum non ut deum glorificauerunt? si ergo istam cognitionem tamquam mendacium refellere et destruere conaretur, quod eam in sacrilegis inuenisset, nonne, quod absit, ueritatis inimicus existeret? ideoque id quod immutauerunt in mendacium suum — nam et hic dixit: immutauerunt gloriam dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis, talem scilicet fingentes deum, qualis non est deus, et non sicut eum cognouerunt tradentes hominibus, et paulo post de talibus dicit: qui immutauerunt ueritatem dei in mendacium, et coluerunt et seruierunt creaturae potius quam creatori, qui est benedictus
Abbreviated transcription (Latin):
& munꝰ : sine dubitatione mutabile
ẽ. Unde ingeniosi & docti. & in
his ȩxercitati. homines facile colle¬
gerunt: non eẽ. in eis reb primã
speciem. ubi mutabilitas eẽ. con¬
iuncitur: Cũ gͥ in eorum conspec¬
tu & corpꝰ & animus. maiꝰ minusq
speciosa eeñt. si autẽ om̃ĩ specie¬
carere possent. omĩno nulla essent:
parabilis: atq ibi eẽ. rerum pͥnci¬
pium rectissime crediderunt. qd̾
factum non eẽt. & ex quo cuncta
facta essent. Ita qd̾ notum ẽ. dei.
manifestauit eis ipse: cũ ab eis
in iisibilia eius. ꝑ ea que facta st̃
intellecta conspecta sunt: sempi¬
terna quoq uirtꝰ eius & diuinitas.
a quo etiam uisibilia. & tempora
cuncta creata sunt. F hylosophos

Expanded text:
et minus, sine dubitatione mutabile et minus, sine dubitatione mutabile est. Unde ingeniosi et docti et in his exercitati homines facile collegerunt, non esse in eis rebus primam speciem, ubi mutabilis esse convincitur. Cum igitur in eorum conspectu et corpus et animus magis minusque speciosa essent, carere possent, omnino nulla essent, parabilis, atque aliud esse rerum principium rectissime crediderunt, quod factum non esset, et ex quo cunctacuncta essent. Ita quod notum est Dei, manifestauit eis ipse, cum ab eis inuisibilia eius per ea, quae facta sunt, intellecta conspecta sunt: sempiterna quoque uirtus eius et diuinitas; a quo etiam uisibilia et temporalia cuncta creata sunt. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
lexerunt eum & omĩa ista fecisse:
&e ipsum a nullo fieri potuisse. Con¬
siderauerunt enim quicquid ẽ. uel
corpus eẽ. uel uitam: meliusq aliud
uitã eẽ. quã corpus. speciemq corꝑis
eẽ. sensibilem. intelligibilem uitȩ.
Proinde intelligibilem speciem. sen¬
sibili pretulerunt. Sensibilia dicimꝰ.
que iusu tactuq corꝑis sentiri que¬
unt: intelligibilia que conspectu
mentis intelligi. Nulla ẽ. enĩ pul¬
chritudo corꝑalis siue in statu cor¬
poris sicut ẽ. figura. siue in motu
sicut ẽ. cantilena. de qua ñ am¬
mus iudicet: qd̾ ꝓfecto ñ posset
nͥ melior illis eẽt. hec species sine
tumore molis: sine strepitu uocis.
sine spatio uel loci uel temporis.
alius alio meliꝰ de specie sensibili
iudicaret. meliꝰ ingeniosior quã
tardior. meliꝰ ꝑitior quã imꝑitior.
melius exercitatior quã minus
ȩxercitatus: & idem ipse unꝰ cũ
ꝓficit. melius utiq postea quã
prius. Qd̃ autẽ recipit maius

Expanded text:
lexerunt eum et omnia ista fecisse, lexerunt eum et omnia ista fecisse, et ipsum a nullo fieri potuisse. Considerauerunt enim, quidquid est, uel corpus esse uel uitam, meliusque aliquid uitam esse quam corpus, speciemque corporis esse sensibilem, intellegibilem uitae. Proinde intellegibilem speciem sensibili praetulerunt. Sensibilia dicimus, quae uisu tactuque corporis sentiri queunt; intellegibilia, quae conspectu mentis intellegi. Nulla est enim pulchritudo corporalis siue in statu corporis, sicut est figura, siue in motu, sicut est cantilena, de qua non animus iudicet. Quod profecto non posset, nisi melior in illo esset haec species, sine tumore molis, sine strepitu uocis, sine spatio uel loci uel temporis. alius alio melius de specie sensibili iudicaret; melius intardior, melius peritior quam imperitior, melius exercitatior quam minus exercitatus, et idem ipse unus cum proficit, melius utique posteaquam prius. Quod autem recipit magis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quasda sui generis trinitates
quodã modo gradatum donec ad
mentẽ hominis ꝑuenirem: quesis
indicia summȩ illius trinitatis.
quã querimus. cũ dm̃ querius
iderunt ergo isti phylosophi
quos cet̾is non immerito fama an
gła prelatos eẽ. iudemus: nullũ
corpus ẽẽ. dm: & id̾o cuncta cor¬
poia transcenderunt. querentes
dm. Yiderunt qͥeqͥd mutabile ẽ.
cenderunt. querentes summũ dã
Deuide uiderunt omnẽ speciem
nisi ab illo qui uere ẽ: quia in¬
commutabilit̾ ẽ: ac ꝑ hoc sius
unuersi mundi corpus a celo
ẽ. Quia ñ aliud illi ẽ. eẽ. aliud
uiuere: quasi possit ẽẽ. ñ uiuel
Nec aliud ẽ. illi uiuere. aliud
intelligere: quasi possit uiues
non intelligens. Nec aliud ẽ. intel
ligere. aliud beatum ẽẽ: quasi
possit intelligere ñ beatus. S qd̾
ẽ. illi uiuere. intelligere. beatũ ẽẽ:
hoc ẽ. illi eẽ. Propt̾ h anc in cominu¬
tabilitatem & simplicitatem. intel¬

Expanded text:
per quasdam sui generis trinitates per quasdam sui generis trinitates quodam modo gradatim, donec ad mentem hominis pervenirem, quaesisse indicia summae illius Trinitatis, quam quaerimus cum Deum quaerimusiderunt ergo isti philosophi, quos caeteris non immerito fama atque gratia, praelatos videmus, nullum corpus esse Deum; et ideo cuncta corpora transcenderunt quaerentes Deum. Viderunt quidquid mutabile escenderunt, quaerentes summum Deum. Deinde viderunt omnem speciem nisi ab illo qui vere est, quia incommutabiliter est, ac per hoc sive universi mundi corpus a coelo quia non aliud illi est esse, aliud uiuere, quasi possit esse non uiuens; nec aliud illi est uiuere, aliud intellegere, quasi possit uiuere non intelligere, aliud beatum esse, quasi possit intelligere non beatus; sed quod est illi vivere, intelligere, beatum esse, hoc est illi esse. Propter hanc incommutabilitatem et simplicitatem intel
Abbreviated transcription (Latin):
Mee enim. nichil nͥ tenebre. Tu
autẽ lumen fuga̾s tenebras: illu¬
minans me. Non a me mͥ lumen
existens: s lumen ñ participans
ꝑ ea que sunt facta intellecta
conspiciunt᷑. Unde arguunt᷑
in libro sapientiȩ. qui de his que
uidentur bona. ñ potuerunt sci¬
re eum qui ẽ: neq oꝑib atten¬
dentes inquit agnouert artificẽ.
S aut ignem. aut sp̃m. aut
citatum aerem. aut gyrum
stellarum. aut iolentã aquã
aut luminaria celi. rectores
orbis terrarũ dõs putauerunt.
quoꝵ quidẽ si specie delectat.
hec deos putauerunt. sciant qͣndi
dominator eorum melior ẽ. Spes¬
e enim generator creauit ea.
Aut si uirtutem & oꝑationem
eorum mirati sunt: intelligant
abhis quanto qui hec constitut
fortior ẽ. A magnitudine enim
speciei & creaturȩ: cognoscibilit
poterit horum creator uideri. hec
de libro sapientiȩ ꝓptea posui: n
me fidelium qͥs piam frustra &
inanit̾ existimet in creatura pͥ

Expanded text:
Meae enim nihil nisi tenebrae: tu Meae enim nihil nisi tenebrae: tu autem lumen fugans tenebras, illuminans me: non a me mihi lumen existens; sed lumen non participans,  ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur . Unde arguuntur in libro Sapientiae, qui de iis quae videntur bona, non potuerunt scire eum qui est, neque operibus attendentes agnoverunt artificem; sed aut ignem, aut spiritum, aut citatum aerem, aut gyrum stellarum, aut violentiam aquarum, aut luminaria coeli, rectores orbis terrarum deos putaverunt: quorum quidem si specie delectati haec deos putaverunt, sciant quanto Dominator eorum melior est. Speciei enim generator ea creavit. Aut si virtutem et operationem eorum mirati sunt, intelligant ab his quanto qui haec constituit fortior est. A magnitudine enim speciei et creaturae cognoscibiliter poterat horum Creator videri . Haec de libro Sapientiae propterea posui, ne me fidelium quispiam frustra et inaniter existimet in creatura prius
Abbreviated transcription (Latin):
aut latebat. ut reueletur nobis
unde dñs exultauit: quia re¬
uelatum ẽ. paruulis. debemus
eẽ. paruuli. N am si uoluerimꝰ
esse magni. quasi sapientes et
prudentes: ñ nobis illud reuela¬
tur. Qui sunt magni sapientes
cendo te ẽẽ. sapientem stultus fac¬
tus es: dic te stultũ & sapiens
eris. S dic. dic & intus die.
quia sic ẽ. ut dicis. Si dicis noli
coram hominib dicere: & coram
dõ non dicere. Prorsus quod ad te
ipsum ꝑtinet. quod ad tua: tene¬
brosus es. Quid ẽ. enim aliud
ẽẽ. stultũ: nͥ tenebrosum eẽ. in
corde. Deniq de illis sic ait.
Dicentes se eẽ. sapientes: stulti
facti sunt. Antequã hoc dicerent.
quid sursũ. E obscuratum ẽ.
insipiens cor eorum. Dic quia tu
tͥ lumen non es. Ut multũ oculus
es: lumen non es. Quid prodest
patens & sanus ocłs. si lumen de¬
sit.: Ergo dic a te tͥ lumen ñ eẽ:
& clama qd̵ scͥptum ẽ. Tu illumi¬
nas lucernam meam dñe: lumine
tuo dñe illuminabis tenebras meas.

Expanded text:
aut latebat, ut revelaretur nobis. Unde Dominus exsultavit? Quia revelatum est parvulis. Debemus esse parvuli; nam si voluerimus esse magni, quasi sapientes et prudentes, non nobis illud revelatur. Qui sunt magni? Sapientescendo te esse sapientem stultus factus es; dic te stultum, et sapiens eris. Sed dic: dic, et intus dic; quia sic est ut dicis. Si dicis, noli coram hominibus dicere, et coram Deo non dicere. Prorsus quod ad te ipsum pertinet, quod ad tua, tenebrosus es. Quid est enim aliud esse stultum, nisi esse tenebrosum in corde? Denique de illis sic ait, Dicentes se esse sapientes, stulti facti sunt. Antequam hoc dicerent, quid rursum? Et obscuratum est insipiens cor eorum . Dic quia tu tibi lumen non es. Ut multum, oculus es; lumen non es. Quid prodest patens et sanus oculus, si lumen desit? Ergo dic, a te tibi lumen non esse; et clama quod scriptum est, Tu illuminabis lucernam meam, Domine: lumine tuo, Domine, illuminabis tenebras meas .
Abbreviated transcription (Latin):
nec uenturũ ꝓpħis. nec uenisse ap
crediderunt: ueritatẽ detinueri
sic̃ de illis dictũ ẽ. in inquitati
Non potuerunt enim in his rebui
in deceptores demones inciderum
ꝑquos factum ẽ: ut immutarit
głam incorruptibilis di in simil¬

Expanded text:
s, nec venisse Apostolis crediderunt, veritatem detinuerunt, sicut de illis dictum est, in iniquitate. Non potuerunt enim in his rerum in deceptores daemones inciderunt, per quos factum est ut immutarent gloriam incorruptibilis Dei, in simil
Abbreviated transcription (Latin):
infigere. nec ad illud quidem digni
habiti sunt. ut eis ista ꝑ scõs angłos
nuntiarentur. siue forisecus per
sensus corꝑis. siue interiorib reue¬
lationib in spũ expressis. sic̃ patͥ¬
b nr̃is uera pietate p̾ditis hec de¬
monstrata sunt: qui ea p̾dicantes.¬
& uel de presentib signis. uel de
ꝓrimis reb ita ut predirerant.
factis fidem facientes: auctoritatẽ
cui delonge futuris usq in scłi
finem crederetur. habere meruer̃t̃.
Qyidam phylosophy huiꝰ mundi
extiterunt. & inquisierunt creato¬
rem ꝑ creaturam: quia pot̾ inueni¬
ri ꝑ creaturam. euidenter dicente
apło. Inuisibilia enum eiꝰ a consti-¬
tutione mundi ꝑ ea que facta sunt
intellecta conspieruntur: sempit̾na

Expanded text:
idonei, ne ad illud quidem digni habiti sunt, ut eis ista per sanctos Angelos nuntiarentur; sive forinsecus per sensus corporis, sive interioribus revelationibus in spiritu expressis: sicut patribus nostris vera pietate praeditis haec demonstrata sunt, qui ea praedicentes, vel de praesentibus signis vel de proximis rebus, ita ut praedixerant, factis fidem facientes, auctoritatem cui de longe futuris usque in saeculi finem crederetur, habere meruerunt.quidam philosophi hujus mundi exstiterunt, et inquisierunt Creatorem per creaturam: quia potest inveniri per creaturam, evidenter dicente Apostolo, Invisibilia enim ejus, a constitutione mundi, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntu
Abbreviated transcription (Latin):
necessarium erat. Suꝑbia em̃ tu¬
mueras: & longe ab illa patria pn¬
iectus eras: & fluctib huius seli
int̾rupta ẽ. uia. & qua transeat᷑
ad patriam non ẽ. nisi ligno portĩ¬
ris. Ingrate: irrides eum qui ad
te uenit. ut redeas. Ipse ẽ. iua
ri ambulauit: ut ostenderet ẽt
in mari uiam. S tu quomͦ ipse
ambulare in mari ñ potes: naui
portare. ligno portare. C rede in cu¬

Expanded text:
necessarium erat. Superbia enim tumueras, et longe ab illa patria projectus eras; et fluctibus hujus saeculi interrupta est via, et qua transeatur ad patriam non est, nisi ligno porteris. Ingrate, irrides eum qui ad te venit ut redeas! Ipse factus eri ambulavit , ut ostenderet esse in mari viam. Sed tu, qui quomodo ipse ambulare in mari non potes, navi portare, ligno portare: crede in c