comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (French):
Luna guĩse acaporchio ⁊ insul nodo
delcollo lassanno sichetimudo
grattar lifeceluentre al fondo sodo
Et la retin chenmase tremando
midisse quel follecto e gianni schiechi
ciua rabioso altriu cosi conciando
O dissi lui selaltro nonti fiechi
liuinghioni adosso nontisia fatica
a dicer chie pria che di qui si spicchi
Et elli ame quelle lanmantica
dimirra scelerata che diuenne
alpadre fuor deldricto amore aunca
Questa apeccar conesso costuenne
falsificando se maltiui forma
come laltro chela senua sostenne
ꝑguadagnar la donna de la torma
falsificar inse buoso donati
testando ⁊ dando astestamento norma
Et pochedue rabiosi fur passati
sopra cuio auea locchio cenuto
ruolsila guardar li alta malnati
Iuidun facto aguisa diliuto
pur chelliauessauuta languinaia
tronea dallato cheluoma forcuto
La graue y dropisi che si dispaia

Expanded text:
L'una giunse a Capocchio, e in sul nodo L'una giunse a Capocchio, e in sul nodo del collo l'assannò, sì che, tirando, grattar li fece il ventre al fondo sodo. E l'Aretin che rimase, tremando mi disse: "Quel folletto è Gianni Schicchi, e va rabbioso altrui così conciando". "Oh!", diss'io lui, "se l'altro non ti ficchi li denti a dosso, non ti sia fatica a dir chi è, pria che di qui si spicchi". Ed elli a me: "Quell'è l'anima antica di Mirra scellerata, che divenne al padre, fuor del dritto amore, amica. Questa a peccar con esso così venne, falsificando sé in altrui forma, come l'altro che là sen va, sostenne, per guadagnar la donna de la torma, falsificare in sé Buoso Donati, testando e dando al testamento norma". E poi che i due rabbiosi fuor passati sovra cu' io avea l'occhio tenuto, rivolsilo a guardar li altri mal nati. Io vidi un, fatto a guisa di lëuto, pur ch'elli avesse avuta l'anguinaia tronca da l'altro che l'uomo ha forcuto. La grave idropesì, che sì dispaia
Abbreviated transcription (French):
El tempoche unonem erieciata
per semele contralsague thebano
Ecome mostro una ⁊ altra fiata
A thamante diuenne tanto insano
cheuegendo la mollie codue figli
uenir carcata da ciascuna mano
Gndo tendiam le reti sichipigli
lalconessa el concimaluareo
ci por distese i dispietati artigli
Prendendo lun cauça nome learco
⁊ rotollo a percosselo adun sasso
⁊ quella sannego conlaltro carco
Et quando la fortuna uolsembasso
lasteça detroianche tutto ardiua
sichensie me col regno il Re fucasso
Hecubatrstamiẜa ccattiua
poscia cheuide Polixena morta
⁊ del su polidoro insularua
Del mar si fu la dolorosa accorta
forsennata latro si come cane
tantoldolor le fe lamente torta
Mane dithebe furie ne troyane
siuider mai inalcuntanto crude
non punger bestie non che inbra humane
Quantiuidindue ombre smorte ⁊ muide
che mordendo correuan diquelmodo
chelporco quando del poreil sischuide

Expanded text:
po che Iunone era crucciata per Semelè contra 'l sangue tebano, come mostrò una e altra fïata, Atamante divenne tanto insano, che veggendo la moglie con due figli andar carcata da ciascuna mano, gridò: "Tendiam le reti, sì ch'io pigli la leonessa e ' leoncini al varco"; e poi distese i dispietati artigli, prendendo l'un ch'avea nome Learco, e rotollo e percosselo ad un sasso; e quella s'annegò con l'altro carco. E quando la fortuna volse in basso l'altezza de' Troian che tutto ardiva, sì che 'nsieme col regno il re fu casso, Ecuba trista, misera e cattiva, poscia che vide Polissena morta, e del suo Polidoro in su la riva del mar si fu la dolorosa accorta, forsennata latrò sì come cane; tanto il dolor le fé la mente torta. Ma né di Tebe furie né troiane si vider mäi in alcun tanto crude, non punger bestie, nonché membra umane, quant'io vidi in due ombre smorte e nude, che mordendo correvan di quel modo che 'l porco quando del porcil si schiude.
Abbreviated transcription (Latin):
Et auegna che sicome duncallo
pla freddura ciascunsentim̃to
cessataiuesse deliminso stallo. Licterai
Primum notabile.

Expanded text:
Et avvegna che, sì come d'un callo, per la freddura ciascun sentimento cessat'avesse del mi' viso stallo, Lictera PRIMUM NOTABILE.
Abbreviated transcription (Latin):
nus. ¶Ttio pͥ ꝯsideran grauitas huius
mulieris isrł q̃ peꝑerat deuiro egyptio.
⁊ iurgatus ẽ cum iuro isitita. Cunq nͥ
diu blasphemasset adductus ẽ ad moysẽ.
quem moyses misit incarcerẽ donec na¬
scẽt ꝗd iuberer doꝰ. Qͥ locutus ẽ admoy¬
sẽ dicens. Edue blasphemũ ex eastra ⁊¬

Expanded text:
nus. Tertio potest considerari gravitas huius nus. Tertio potest considerari gravitas huius mulieris Israel quem pepererat de viro egyptio, et iurgatus est cum viro israelita. Cumque nomen Domini blasphemasset, adductus est ad Moysen, quem Moyses misit in carcerem donec nosceret quid iuberet Dominus. Qui locutus est ad Moysen dicens: Educ blasphemum extra
Abbreviated transcription (Latin):
ẜuo suo  S blasphemus offendit deum.
¶So pacet grauitas huiꝰ pcc̃i pꝑ excedẽtiã
feritatis canme. Excedit eͥ istud pecm ca¬
nis rabidam feritatẽ. qr canis nũquã la¬
trac ꝯ̃ dominum suum. Et si ꝯͣ alios latͣt
domino suo tñ applaudit ip̃m seꝗt᷑ ⁊ defẽ¬
dit. Legitur de quodã cane ꝙ cũ dominũ
suũ quidã occulte maliuol occidiss ⁊ tota
ꝯuicinia ad uidendũ mõtuũ ꝯfluxisset
ille homicida ne su spͤtꝰ de hoĩcidio ħeret
illuc iuit. Canis at ꝗ uixta corpꝰ astabat
uiso homicida mox irruit in eũ. Et dẽtib
unguibus ⁊ latratu ipm adeo lacerauit
mortẽ sui dñi uendicando ꝙ ille fuit ad
tantã fidẽ canis tentus ⁊ capite decrũcat᷑.
Istud exẽplum ualde uituꝑat xͥanos ⁊ il¬
los qui deum blasphemant. ⁊ illos ꝗ au¬
diunt blasphemare. qui lz nõ blasphe¬
mẽt tũ audiunt ⁊ ĩiuriam dei sui nõ iuĩ¬
dieant qd de macumet fac̃ ꝯͣriũ sarrace¬

Expanded text:
us offendit Deum. Secundo patet gravitas huius peccati propter excedentiam feritatis canine. Excedit enim istud peccatum canis rabidam feritatem, quia canis nunquam latrat contra dominum suum; et si contra alios latrat, domino suo tamen applaudit, ipsum sequitur et defendit. Legitur de quodam cane quod, cum dominum suum quidam occulte malivolus occidisset, et tota convicinia ad videndum mortuum confluxisset, ille homicida, ne suspectus de homicidio haberetur, illuc ivit. Canis autem, qui iuxta corpus astabat, viso homicida mox irruit in eum, et dentibus, unguibus, et latratu ipsum adeo laceravit, mortem sui domini vindicando, quod ille fuit ad tantam fidem canis tentus et capite detruncatus. Istud exemplum valde vituperat christianos et illos qui Deum blasphemant et illos qui audiunt blasphemare, qui licet non blasphement, tamen audiunt et iniuriam Dei sui non vindicant; quod de Macumet facit contrarium Sarrace
Abbreviated transcription (Latin):
umfilium ter̾me diligebat. ꝯ puer ꝯsu¬
etꝰ erat nom̃ dĩi blasphemare quotiens
quadam die ꝙ pat̾ ip̃m tenebat inbrachi¬
is puerq clamaũ. Mali hoĩes ad me ue¬
niunt qui me tollere uolunt. ⁊ cũ hoc di¬
xisset nom̃ domun blasphemauit. ⁊ sta¬
tĩpuer subito expiraũ. Si gͥ deus sic fe¬
cit puero .u. annoꝵ qualit̾ timẽ debent
adulti lusores: Minĩ ẽ ꝙ ip̃os t̾ra nõ deglo¬
magna nõ cũrit uelocit̾ adundictam.
S hoc mag̃ ẽ timendum qr ꝙͣto magis
miẜicorditer sustinet tanto mag̃ t̾ribi¬
it paganus de lõganunitate dei libro
gradu aduindeam sui diuiã ꝓcedit ira.
tarditatemq supplicii grauitate pẽsat.
Qu disti sinam audimiricłm. Ꝙ dã lu¬
sor fuit insardinia ꝗ in ludo solitꝰ erat nͣ
din blasphemarẽ. hic cũ eẽt sagyitarius
portabat arcum ⁊ sagitas ⁊ cum una die
ludendo os denarios ꝑdidisset sagittam
inarcuponens ⁊ u̾sus celũ se engẽs illã

Expanded text:
um filium tenerrime diligebat; qui puer consuetus erat nomen Domini blasphemare quotiens quadam die quod pater ipsum tenebat in brachiis, puerque clamavit: «Mali homines ad me veniunt qui me tollere volunt». Et cum hoc dixisset, nomen Domini blasphemavit, et statim puer subito expiravit. Si igitur Deus sic fecit puero V annorum, qualiter timere debent adulti lusores? Mirum est quod ipsos terra non deglumagna non currit velociter ad vindictam. Sed hoc magis est timendum quia, quanto magis misericorditer sustinet, tanto magis terribius, qui fuit paganus, de longanimitate Dei, libro gradu ad uindictam sui diuina procedit ira tarditatemque supplicii grauitate pensat.Audisti sententiam, audi miraculum. Quidam lusor fuit in Sardinia qui in ludo solitus erat nomen Domini blasphemare. Hic cum esset sagyttarius, portabat arcum et sagittas, et cum una die ludendo omnes denarios perdidisset, sagittam in arcu ponens et versus celum se erigens, illam
Abbreviated transcription (Latin):
is pccis offendit homo deumn ĩẜuis suis
uł in reb eoꝵ. S in blasphemia ĩmedia¬
te offẽditur deus. Sic̃ raptor offẽdit deũ
in reb ẜui sui omicida offendit ipm in
ẜuo suo. S blasphemꝰ offendit deumin

Expanded text:
is peccatis offendit homo Deum in servis suis is peccatis offendit homo Deum in servis suis vel in rebus eorum; sed in blasphemia, immediate offenditur Deus. Sicut raptor offendit Deum in rebus servi sui, ita omicida offendit ipsum in servo suo. Sed blasphe
Abbreviated transcription (Latin):
o debet hõ diligere deum. So seip̃m. Ter¬
tio ꝑximum. Et ideo granius peccat qui
illata ĩ deũ est maxiã iudicanda ¶Pr̃ea
iniuria q̃ fit alicui famose pͦ uidet eẽ gͣri
multoꝵ redundare uidet᷑. S deus ẽ ꝑso¬
iniuna impm ꝯmissa grauissiã ẽ censẽ¬
nam cõiunctã uidicat᷑ grauiꝰ illo qd̾ ꝯmit¬
titur in ꝑsonã solutam ułminus cõiũc¬
tam. Sicut grauiꝰ ẽ peccare cũ matre uł fi¬
lia ꝙͣ cũ sorore uł extranea. S deus ẽ nb̃
magis coniunctus ꝙͣ sint alii quicũq
ꝑentes. quod sic patet. Nã pat̾ mat̾ frẽs
⁊ sorores st̾ nobis ꝯiuncti ẜm carnẽ/ ds̃¬
pentes. Et iõ cum ds̃ a nob̾ offendit sicut
offenditur ablasphemo grande pecmꝰ
mittit᷑. Et idcirco constantinus impator
ꝯsiderans diuinã maiestatẽ ⁊ ꝙͣ sit dete¬
ret capite puniretur. Qualr̾ ãt ista lex
Nã citius puiret᷑ ꝗblasphemaret sĩplici
opprobriosis iniuriis laniaret. It in ali¬

Expanded text:
 debet homo diligere Deum; secundo se ispum; tertio proximum. Et ideo gravius peccat qui illata in Deum est maxima iudicanda. Preterea, iniuria que fit alicui famose persone videtur esmultorum redundare videtur. Sed Deus est persoiniuria in ipsum commissa gravissima est censennam coniunctam iudicatur gravius illo quod committitur in personam solutam, vel minus coniunctam; sicut gravius est peccare cum matre vel filia, quam cum sorore, vel extranea. Sed Deus est nobis magis coniunctus quam sint alii quicumque parentes, quod sic patet: Nam pater, mater, fratres et sorores sunt nobis coniuncti secundparentes. Et ideo, cum Deus a nobis offenditur, sicut offenditur a blasphemo, grande peccatum committitur. Et idcirco Constantinus imperator, considerans divinam maiestatem et quam sit deteret, capite puniretur. Qualiter autem ista Nam citius puniretur qui blasphemaret simplici stum Deum opprobriosis iniuriis laniaret. Item in ali
Abbreviated transcription (Latin):
te mundi. ¶ Gertium c̃ qr̃ de ista statua
diẽ exire flumina infernalia. ¶Quãtu
ad primũ talit̾ respondet᷑. ¶ Manifestũ ẽ
eͥ tam ꝑ diuinam paginã ꝙͣ etiã ꝑ poetaᷤᷤ
prima tria regͣ .s. aurea. argentea ⁊ erea
in ꝑtib ultramarĩs dnia huisse. S regͦ
ferreũ suum imꝑiũ in ytałia possedisse.¬

Expanded text:
te mundi. Tertium est quare de ista statua te mundi. Tertium est quare de ista statua dicit exire flumina infernalia. Quantum ad primum taliter respondetur: Manifestum est enim, tam per Divinam Paginam quam etiam per poetas, prima tria regna, scilicet aurea, argentea et erea, in partibus ultramarinis dominia habuisse, sed regnum ferreum suum imperium in Y
Abbreviated transcription (Latin):
Pdierat. prodit bellum qd̾ pugnat utͦq.
Sãgumeaq manu c̃pitãtia ꝯcuait arma
Qit̃ ex raptu nõ hospes ab hospite cutꝰ
Lũda t̾nbiles miscẽt aconita nou̾ce
Filius añ diem patͥos inꝗrit mannos
Uieta iacer pietas ⁊ uirgo cede madẽtes
Ultima celestũ t̾ras astrea reliquit. Et
seneca in mͦi libro tragediarum
A frẽ fy dexta nati parẽs
Cecidit maritꝰ ꝯuigis fẽro iacet
Pmũtq fecus impie matres suos. Et siep
etas puilior ẽ etate. uñ poeta. Ab auro ue¬
nistis ad ferrum.
¶hetien uolte le sꝑalle inuer damiata.
Uannata ẽ quedam ciuitas in ꝑtib orien¬
tis. aqua sta tua supius designata faciem
au̾tit ⁊ romã tanquã suũ speculũ intuet᷑.
Cirra ꝯd tͥa utilit̾ sunt uidenda. ¶ Et pͥmũ
ẽ quare ista statua q̃ mundi dĩa pfigũat
u̾sus dannatã dorsum s u̾sus romã faci¬
emtenẽ dicatur. ¶ Sedin ẽ qr̃ potiꝰ ip̃am
statuã ponit in erẽta ꝙͣ in aliqua asia pã¬

Expanded text:
 pugnat utroque, Sanguineaque manu crepitantia concutit arma. Vivitur ex raptu; non hospes ab hospite tutus, Lurida terribiles miscent aconita noverce; Filius ante diem patrios inquirit in annos. Victa iacet pietas, et virgo cede madentes Ultima celestum terras Astrea reliquit. Et Seneca, in IIII libro Tragediarum: A fratre frater dextera nati parens Cecidit, maritus coniugis ferro iacet, Peritumque fetus impie matres suos. Et sic paetas prima vilior est etate. Unde poeta: Ab auro venistis ad ferrum. che tien volte le spalle inver Dammiata Dammiata est quedam civitas in partibus orientis, a qua statua superius designata faciem avertit, et Romam tanquam suum speculum intuetur. Circa quod tria utiliter sunt videnda: Et primum est quare ista statua, que mundi dominia prefigurat, versus Damiatam dorsum, sed versus Romam faciem tenere dicatur. Secundum est quare potius ipsam statuam ponit in Creta quam in aliqua alia par
Abbreviated transcription (Latin):
¶ã pͣ pena qͣm ħo ex pec̃is commissis in
Ego ostendam tͥ oẽ bonum. Et qr pecor dũ
ad infernũ descendit õe bonũ amittit ideo
pͦ aqua q̃ ẽ in inferno dr acherõ. ꝗ int̾pre¬
tatur sine gaudio. ¶Sa pena q̃ ẽ in infer¬
no dr̃ eẽ tͥstitia. quã hõ meurat ex amis¬
sioẽ oĩs boni. Nam ex qͦ pec̃or õe bonũ per
pena q̃ ẽ ininferno ẽ ignis ĩ extinguibiliᷤᷤ
de qͦ ait doꝰ ineuglo. Ite maledẽi inignẽ et̾
num ꝗ ꝑatꝰ ẽ diabolo ⁊ ãgelis eiꝰ. Ideo t̾cia
aqua inferm dr flegeton. ꝗ int̾pretatur
ardens ¶Quarta uero pena inferni ẽ ge¬
lu importabile. ⁊ de hiis duab peĩs ait

Expanded text:
Nam prima pena quam homo ex peccatis commissis in Nam prima pena quam homo ex peccatis commissis in «Ego ostendam tibi omne bonum». Et quia peccator dum ad Infernum descendit omne bonum amittit, ideo prima aqua que est in Inferno dicitur Acheron, qui interpretatur <sine gaudio>. Secunda pena que est in Inferno dicitur esse tristitia, quam homo incurrit ex amissione omnis boni. Nam ex quo peccator omne bonum perdpena que est in Inferno est ignis inextinguibilis, de quo ait Dominus in ui paratus est diabolo et angelis eius. Ideo tertia aqua Inferni dicitur Flegeton, qui interpretatur <ardens>. Quarta vero pena Inferni est gelu importabile; et de hiis duabus penis ait
Abbreviated transcription (Latin):
tiꝰ ponit in creta ꝙͣ in aliqua alia ꝑte mũ¬
di ẽ sciendum ꝙ increta regnauerũt Sa
tres prime cucurrerant etates ut ĩsuꝑioi
glosa manisestissime est exp̃ssũ. ¶Cirea
produẽ inferm ẽ sciendum ꝙ pene infẽna¬
les ex pec̃is oriunt᷑. qr si peca nõ fuissẽt n
ab angelo n ab hoĩe ꝑpetrata deus p̃sciꝰ
futuroꝵ infernalẽ carerẽ nõ feciss. Cũ
ittiq tres etates ultiẽ diu̾sis pecĩs eẽ cõru¬
ꝑte manifestissiẽ coniũcãt᷑ merito abista
statua ponit aquas descendere infẽnaleᷤᷤ
Uñ ait intextu.¬
Ciascuna ꝑte fuor che loro e roita
duna fessura che lagrime goccia
le quali accolte foran q̃sta groita
Lor corso inq̃sta ualle si dinoccia.
Hoc dic̃ qr hoiẽs ꝗ in pc̃cis ꝯmissis moriũ¬
tur ad inferna ad similitudinẽ aq̃ labũ¬
tur. Et iõ pene q̃ st̃ inĩferno abantiꝗs po¬
etis similit̾ ⁊ abisto sub methaphora ⁊
simisitudine iiͦi fluminũ designant᷑.

Expanded text:
tius ponit in Creta quam in aliqua alia parte mundi, est sciendum quod in Creta regnaverunt Sattres prime cucurrerunt etates, ut in superiori glosa manifestissime est expressum. Circa producit Inferni, est sciendum quod pene infernales ex peccatis oriuntur, quia si peccata non fuissent neque ab angelo neque ab homine perpetrata, Deus prescius futurorum infernalem carcerem non fecisset. Cum itaque tres etates ultime diversis peccatis esse corrupte manifestissime convincantur, merito ab ista statua ponit aquas descendere infernales. Unde ait in textuCiascuna parte fuor che l'oro è rotta d'una fessura che lagrime goccia, le quali accolte foran questa grotta. Lor corso in questa valle si diroccia; Hoc dicit quia homines qui in peccatis commissis moriuntur, ad inferna ad similitudinem aque labuntur. Et ideo pene que sunt in Inferno ab antiquis poetis similiter et ab isto sub methaphora et similitudine quatuor fluminum designantur.
Abbreviated transcription (Latin):
Añ doꝰ meuͦ. Ibi ent fletꝰ ⁊ stndor dentiũ.
Ex fumo eͥ ꝗ abigne ꝓcedit orit᷑ fletꝰ ocłoꝵ
Ex gelu uͥo ꝙ peedit aglacie orit᷑ stridor
dentiũ. Et autor ait ĩ. cantu.32. Uidi lõ¬
bre fitte nelaghiaccia. mettendo idẽti in
nota dicicogna. Ogniuna ingiui tenea
uolta la faccia. da boccalfreddo c⁊ dali
occhileor tristo ⁊ c̾.
S nõ te moueat o lucane ꝙ poete qͣtuor
solũmͦ penas ponunt cũ minferno sint
¶Uermes ⁊ tenebre. flagellũ frigus ⁊ igͥs.
Demoĩs aspectꝰ scelerũ ꝯfusio luctꝰ.qr in
his poete quatuor penis predcĩs intellexe¬
runt os alias cõp̾hendi.

Expanded text:
Ibi erit fletus et stridor dentium. Ex fumo enim qui ab igne procedit oritur fletus oculorum; ex gelu vero quod procedit a glacie, oritur stridor dentium. Et autor ait infra, cantu 32: Vidi l'ombre fitte nota di cicogna. Ognuna in giù tenea volta la faccia; da bocca il freddo, e da li occhi 'l cor tristo, etc. Sed non te moveat, o Lucane, quod poete quatuor solummodo penas ponunt, cum in Inferno sint Vermes et tenebre, flagellum frigus et ignis Demonis aspectus scelerum confusio luctus, quia in his poete quatuor penis predictis intellexerunt omnes alias comprehendi.
Abbreviated transcription (Latin):
nitionis statute. ¶ Dico ꝙ istud peccatũ
ẽ grauissimum int̾ oͣ alia peccata primo
ꝑꝑ excellentiam dignitatis offense. quia
quanto pͣ q̃ offendit᷑ maioris dignitatiᷤᷤ
existit. tanto eius offensa maior ⁊ guiõ
uidieat᷑. Offensa eͥ q̃ infert̃ uni miłiti uł
baroni maior ẽ ꝙͣ illa que infert̾ uni la¬
det alapam uniregi ⁊ aliuo det ⁊ ala pã
uni plebeio ꝙ l una ⁊ eadem sit offensa
ex ꝑte actus. non tñ una ⁊ eadem ex ꝑte
recipientiũ uidicatur. Iõ maiorẽ penam
in deũ ꝯmittitur sic̃ ẽ blasphemia est
pcc̃m maximum udicandum. uñ in exo¬
do xxui dicit᷑. Principem ppͥ tui nõ male¬
dices. ¶ Pr̃ea eum pẽcm dicat᷑ mortale eo
tem ⁊ amorem. illud pecm quod destruit

Expanded text:
nitionis statute. Dico quod istud peccatum nitionis statute. Dico quod istud peccatum est gravissimum inter omnia alia peccata, primo propter excellentiam dignitatis offense, quia quanto persona que offenditur maioris dignitatis existit, tanto eius offensa maior et gravior iudicatur. Offensa enim que infertur uni militi vel baroni maior est quam illa que infertur uni ladet alapam uni regi et alius det etiam alapam uni plebeio, quod licet una et eadem sit offensa ex parte actus, non tamen una et eadem ex parte recipientium iudicatur. Ideo maiorem penam in Deum committitur, sicut est blasphemia, est peccatum maximum indicandum. Unde in Exodo XXIII dicitur: Principem populi tui non maledices. Preterea, cum peccatum dicatur mortale eo tem et amorem, illu
Abbreviated transcription (Latin):
inꝗt tius qõibus mͥ places. ẜ ebullitio
aq̃ rubee bñi debebat istam tuã soluere q̃¬
stionẽ. qĩ dicat. Nonne suꝑiꝰ acheron¬
tẽ ⁊ stygemuidisti: ⁊ ꝙ uisurꝰ es cocytũ
audiuisti: qr̃ gͦ ista aqua rubea qͣm añ
oculos hs̃ non intelligis flegetontẽ: ma¬
xiẽ cũtͥ dixerĩ ꝙ de laciamis q̃ de statya
cadunt nõ fiant nͥ quatuor flumiã siũ
aq̃. Lethe aũt uidebis sed nõ minfẽno
s extra. supple inpurgatorio. In qͦ flu¬
assignatis aluico recedũt. ⁊ sc linum
duorum aggerum flegetõtis it̾ ampi¬
unt u̾sus yma ut sequẽs cantus ela¬
rius demonstrabit. ¶ S qr in isto cãtu
actum ẽ de pec̃o blasphemie in deum
idcirco de ip̃o peccato asiqua uideamus.
Istud eͥ peccatum est grauissimũ int̾ oĩa
scelera ⁊ ꝑec̃a. ⁊ hoc põt patere triplici m¬
tione. ¶ Et primo ꝑꝑ excellentiã dignita¬
tis offense. ¶ So ꝓpter excedentiã fenta¬
tis camine. ¶ Et tertio ꝓpt̾ sententiam py-¬

Expanded text:
is questionibus michi places: sed ebullitio aque rubee bene debebat istam tuam solvere questionem». Quasi dicat: Nonne superius Acherontem et Stygem vidisti? et quod visurus es Cocytum audivisti? Quare ergo ista aqua rubea, quam ante oculos habes, non intelligis Flegetontem? maxime cum tibi dixerim quod de lacrimis que de statua cadunt non fiant nisi quatuor flumina, sive aque? Lethe autem videbis, sed non in Inferno, sed extra – supple in Purgatorio – in quo fluassignatis a luco recedunt et super unum duorum aggerum Flegetontis iter arripiunt versus yma, ut sequens cantus clarius demonstrabit. Sed quia in isto cantu actum est de peccato blasphemie in Deum, idcirco de ipso peccato aliqua videamus. Istud enim peccatum est gravissimum inter omnia scelera et peccata, et hoc potest patere triplici ratione. Et primo propter excellentiam dignitatis offense; secundo propter excedentiam feritatis canine; et tertio propter sententiam pu
Abbreviated transcription (Latin):
prender suauita ⁊ auançar la gente
Mapche lusurier altrauia tene
ꝑsenatum per lasua seguace
dispregia poi chennastro pon la spene.
Designatis itaq ꝑ magr̃minferiorib cir¬
culis ⁊ peccatis ait ip̃e mag̃r̃ ad Dantem.
Dimittamus ista ⁊ sequereme admodo qr
suꝑ chorum iacet. ⁊ omnia illa astra que
sunt iuxta occidentem tendunt breuiter
ad oecasum. Uñ ait intextu autori uͥqiłiꝰ.
Ma seguimoramai chelgirmipiace
che pesci guican su perloriçonta
el carro tutto souralcoro giaee
Elbalço ua la oltra si dismonta.
Expõitio lictere.

Expanded text:
prender sua vita e avanzar la gente; prender sua vita e avanzar la gente; e perché l'usuriere altra via tene, per sé natura e per la sua seguace dispregia, poi ch'in altro pon la spene.Designatis itaque per magistrum inferioribus circulis et peccatis, ait ipse magister ad Dantem: «Dimittamus ista et sequere me admodo, quia super Chorum iacet, et omnia illa astra que sunt iuxta occidentem tendunt breviter ad occasum. Unde ait in textu autori Virgilius: Ma seguim'oramai, che 'l gir mi piace; che ' pesci guizzan su per l'orizonta, e 'l Carro tutto sovra 'l Coro giace, e 'l balzo via là oltra si dismonta». EXPOSITIO LICTERE.
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ est malitiose ⁊ fraudulent̾ usupat
⁊ attribuit illud arti. Deum ⁊ contenit
qui inutroq cestamento ꝓ hibet usurani.
Inueten nãq testam̃to mandauit. dicẽs
Mutuabis fratrituo absꝙ usura id quod
indiget. In nouo aũt ait. Datemutuu
nichil iñ sperantes. Et sic patet ꝙ ista tria
peccata molentiam inferant ipsi deo. Nã
blasphemuo contemnit deum. Sodomi¬
ta contemnit naturam que ẽ filia dei usu¬
rarus aũt contemuit arte que ẽ filia
nẽ ⁊ ꝑconsequens neptis dei. Et hoc ẽ q̃d
ait intextu.
Pholosophiamidisse achilantende
nota non pure muna sola parte
come natura lo sucoso prende
Paldiuino intellecto. ⁊ dasuante
et setu ben la tua physica note
tu trouerai no dopo molte carte
Chelarte una quella quanto pote¬
segue comelmaestro fa il discente
sic heuostrarte a dio quasi e nepote
Daquesti due setu tirechi amente
logenesi dalprincipio conuene

Expanded text:
nature est, malitiose et fraudulenter usurpat nature est, malitiose et fraudulenter usurpat et attribuit illud arti. Deum etiam contemnit, qui in utroque testamento prohibet usurari. In veteri nanque testamento mandavit dicens: Mutuabis fratri tuo absque usura id quod indiget. In novo autem ait: Date mutuum, nichil inde sperantes. Et sic patet quod ista tria peccata violentiam inferant ipsi Deo. Nam blasphemus contemnit Deum; sodomita contemnit naturam, que est filia Dei; usurarius autem contemnit artem, que est filia nature, et per consequens neptis Dei. Et hoc est quod ait in textu: Phylosophia, mi disse, a chi la 'ntende, nota, non pure in una sola parte, come natura lo su' corso prende dal divino intellecto et da su' et se tu ben la tua Physica note, tu troverai, non dopo molte carte, che l'arte segue, come 'l maestro fa 'l discente; sì che vostr'arte a Dio quasi è nepote. Da queste due, se tu ti rechi a mente lo Genesì dal principio, convene
Abbreviated transcription (Latin):
qr quantum in se ẽ impedit multiplica¬
tionẽ humanam. Nam deus dix̃ ade.
Crescite ⁊ multiplicate ⁊ replete temu.
Istud aut initium omĩo faẽ ꝯtraistud pre¬
ceptũ. Contenit eͥ humane neͣ multipłi¬
cationem. q̃ ꝑ coniunctionem manis et
femine oꝑatursCum uoͣ quis accõmodat
adusuram artemque imitatur naturam
in quantum pot̃. in sculpendo .s. uł pĩgen
do ⁊ huiusmodi non in multiplicando cõ¬
temnit. Nam sicut naͣ umitando deum
di filia dei ita ars immitando naturam dr̃
filia nature ⁊ neptis dei. Cũ itaꝙ usura¬
nus partem usuranam denanos multi¬
plicet ⁊ artem ⁊ naturam ⁊ ip̃m deũ con¬
tẽnit. Artem quidem conteminit q̃ ꝗdẽ
inmultiplicationem se nõ põt extendere
qr ut uidemus ars de ligno facit trabem
Non tñ trabem uel signum multiplicat
sieut facit natura que deuno grano faẽ
centum: Naturam ⁊̃ conterinit qr qd̾

Expanded text:
quia quantum in se est impedit multiplicaquia quantum in se est impedit multiplicationem humanam. Nam Deus dixit Ade: «Crescite et multiplicate et replete terram». Istud autem vitium omnino facit contra istud preceptum. Contemnit enim humane nature multiplicationem, que per coniunctionem maris et femine operatur. Cum vero quis accommodat ad usuram, artem, que imitatur naturam inquantum potest in sculpendo, scilicet, vel pingendo et huiusmodi, non in multiplicando, contemnit. Nam sicut natura, imitando Deum, dicitur filia Dei, ita ars, imitando naturam, dicitur filia nature et neptis Dei. Cum itaque usurarius per artem usurariam denarios multiplicet, et artem, et naturam, et ipsum Deum contemnit. Artem quidem contemnit que quidem in multiplicationem se non potest extendere, quia ut videmus, ars de ligno facit trabem; non tamen trabem vel lignum multiplicat, sicut facit natura, que de uno grano facit centum. Naturam etiam contemnit quia quod
Abbreviated transcription (Latin):
mia et sodonna diuinam maiestatem cõ¬
tenunt. sed non uidet quõ usura cõtẽnat
bonitatem dei .i. artem que bonitate dei ho¬
minib ẽ infusa. Nam bonitas dei fuit
ꝙ hotor artes mechanicas inueniret. Iõ
ait intextu mg̃ro suo.
Ancorimpoco in dietro tiriuolui
dissio ladoue di cusura offende
la diuia bontate el groppo solui .i. istud
obscunim in sosue. Cui uirgilius clare
monstrat intextu quõ usurã diuinã cõ¬
aut a deo aut anatur. aut abarte. ¶A
deo enim ħemus animam ⁊ uirtutes.
¶Ana hemus corpus ⁊ elementa .i. hũe
sensibilem mundum ⁊ omnia que oriũ¬
tur ab elementis. ¶Ib arte u̾o hemus
scias ⁊ maxime mechanicas ut agricul¬
turam. lanificium ⁊ huiusmõi. ¶Hõ eĩ
cum contra deumirascitur ⁊ in u̾ba inui¬
riosa contra ipm̃ in surgit tunc bonita¬
tem que est inip̃õ deo contemnit. ¶Cumĩ¬
u̾o peccatum sodomie cõmittit tune boĩ¬
tatem nẽ que ẽfilia dei uidet᷑ contemne̾

Expanded text:
mia et sodomia divinam maiestatem conmia et sodomia divinam maiestatem contemnunt, sed non videt quomodo usura contemnat bonitatem Dei, idest artem, que bonitate Dei hominibus est infusa. Nam bonitas Dei fuit quod homo tot artes mechanicas inveniret. Ideo ait in textu magistro suo: Ancor un poco indietro ti rivolvi», diss'io, «là dove di' c'usura offende la divina bontate, e 'l groppo solvi», idest istud obscurum michi solve. Cui Virgilius clare monstrat in textu quomodo usura divinam conaut a Deo, aut a natura, aut ab arte. A Deo enim habemus animam et virtutes; a natura habemus corpus et elementa, idest hunc sensibilem mundum et omnia que oriuntur ab elementis; ab arte vero habemus scientias et maxime mechanicas, ut agriculturam, lanificium et huiusmodi. Homo enim, cum contra Deum irascitur et in verba iniuriosa contra ipsum insurgit, tunc bonitatem que est in ipso Deo contemnit. Cum vero peccatum sodomie conmittit, tunc bonitatem nature, que est filia Dei, videtur contemnere,
Abbreviated transcription (Latin):
theologos sunt.uii. ut suꝑius ẽ exp̃s¬
sum.Sub nomine uõ malitie ⁊ bestia¬
sitatis omnia alia pcca que oriuntur
ab ip̃is. Cumitaq incontinentia sit
minus pecm ꝙͣ malicia uł bestialitas
Ideo minus deum offendit. Et deus mi¬
nus offensus minus eos punit.
¶Non tinmembra diquelle parole¬
conlequai la tua ethiea ꝑtracta
letre disposition kelcel nonuolẽ
Incontinentia malitia ⁊ la matta
bestilitate ⁊ come incontinença
mendio offende ⁊ ꝑiubiasimaccatta
Secunguardi ben questa sentena¬
⁊ rechitalamente chison quelli
che su difuor sostengon penitença
Tu nedrai benꝑche da questi felli
clare uidet inũbis eus quare icontinẽ¬
tia punit extr ⁊ malitia ⁊ bestialitas⁊
puniuntur in fra. Ideo ait intextu.
Osol che sam ogni uista turbata
tumicontentisi quando tu solui
chenõ menche sauer dubiar magrata.
S tñ aliquos dubiũ ad huc remanet in
mente sua. Ipse eĩ elare uidet ꝙ blasphe¬

Expanded text:
theologos sunt VII, ut superius est exprestheologos sunt VII, ut superius est expressum; sub nomine vero malitie et bestialitatis omnia alia peccata que oriuntur ab ipsis. Cum itaque incontinentia sit minus peccatum quam malitia vel bestialitas, ideo minus Deum offendit. Et Deus minus offensus, minus eos punit. Non ticon le quai la tua Etica pertratta le tre disposizion che 'l ciel non vole, incontenenza, malizia e la matta bestialitade? e come incontenenza men Dio offende e men biasimo accatta? Se tu riguardi ben questa sentenza rechit'a la mente chi son quelli che sù di fuor sostengon penitenza, tu vedrai ben perchè da questi felli clare videt in verbis eius quare incontinentia punitur extra, et malitia et bestialitas puniuntur infra. Ideo ait in textu: «O sol che sani ogni vista turbata, tu mi contenti sì quando tu solvi, che, non men che saver, dubiar m'agrata. Sed tamen aliquod dubium adhuc remanet in mente sua. Ipse enim clare videt quod blasphe
Abbreviated transcription (Latin):
.i. accidiosi. Iracundi. Inuidi. ⁊ srbi
qui in.u. cuculo sunt instige submersi.
¶ Et chebatte la pioggia.i. gulosi. qui in
t̾tio enrulo sub pluuia macerant᷑. Et
n ⁊ ꝓdigi qui in quarto cuculo linguiꝰ
asprimis se adinucem obiuando con¬
turbant.
Pche non dentro da la citta roggia
signat qrista dubia cogitatio eũ p̃mit.
¶Prima eã est ista ꝙ suumingenium
a solito delirabat. Tunc eͥ ingenium de¬
lirat cumres sine discretiõe inuestiga¬
re laborat. ¶ Secunda cã est ꝙ mes sua
ad diu̾saerat extracta / ⁊ iõ adistud rec¬
te respicere non ualebat. Et as hoc ua¬
ler illa snĩa. Plurib intentus minõ
ẽ ad singula sensus.¬
¶ Et elli ame perchetanto delira
disse longegno tuo daquelche sole
stinetionem quam facit anstotiles de
ominib pecĩs in libro ethicoꝵ. Distĩ
subnoie incontinentie accip̃ au tor pec¬
cata cnminalia siue capitalia q̃ ẜm

Expanded text:
idest accidiosi, iracundi, invidi, et superbi, idest accidiosi, iracundi, invidi, et superbi, qui in V circulo sunt in Stige submersi; ; et che batte la pioggia, idest gulosi, qui in tertio circulo sub pluvia macerantur; et  avari et prodigi, qui in quarto circulo linguis asperrimis se ad invicem obviando conturbant: perchè non dentro da la città roggia signat quare ista dubia cogitatio eum premit. Prima causa est ista, quod suum ingenium a solito delirabat. Tunc enim ingenium delirat cum res sine discretione investigare laborat. Secunda causa est quod mens sua ad diversa erat extracta, et ideo ad istud recte respicere non valebat. Et ad hoc valet illa sententia: Pluribus intentus, minor est ad singula sensus. Et elli a me; «Perchè tanto delira», disse, «lo 'ngegno tuo da quel che sòle? stinctionem quam facit Aristotiles de omnibus peccatis in libro Ethicorum. Distisub nomine incontinentie accipit autor peccata criminalia sive capitalia, que secundum
Abbreviated transcription (Latin):
diche la fedespetial sicna
Onde nel cerchio minore ouel punto
dellunuer so in suche dite sede
b inferiorib circulis fraus ⁊ uiolen¬
tia a diuma uistitia collocant᷑ duo faẽ.¬
¶ Primo rationem ⁊ distinctionẽ magñ
commendat/ dicens intextu.
Maestro assai chiar procede
la tua ragione ⁊ assai bendistingue
questobaratro el popol chel possede.
¶Secundo dequodam dubio querit qd̾
tale est. Extranamq eiui tatem ditis
autor uiderat quosdam poc̃ores sicut
erant luxunosi.gulosi. auani. accidi¬
osi. iracundi.Inuidi ⁊ suꝑbi. Infra
uero ciuitatem uidit hereticos. ⁊ ama¬
gistro audunt ꝙ ĩfenus erant molen¬
ti ⁊ fraudulenti. Orit ergo ex hoc quod¬
dam dubium inm̃te autoris. Ilsi eͣ q̃
sunt exͣ ciuitatem aut sunt odio deo
aut non. Si sie. quarenõ sunt ip̃i pu¬
niti infi ciuitatemigneam: Si aũt
non sunt deo odio qrhñt tales pẽas.
¶Ma dimini quer dela palude pingue

Expanded text:
di che la fede spetial si cria. di che la fede spetial si cria. Onde nel cerchio minore, ov'è 'l punto dell'universo in su che Dite sede, bus inferioribus circulis fraus et violentia a divina iustitia collocantur, duo facit: Primo, rationem et distinctionem magistri commendat, dicens in textu: «Maestro, assai chiara procede la tua ragione, et assai ben distingue questo baratro e 'l popol ch'el possede. vv. 70-75 Secundo, de quodam dubio querit, quod tale est: Extra namque civitatem Ditis autor viderat quosdam peccatores, sicut erant luxuriosi, gulosi, avari, accidiosi, iracundi, invidi et superbi. Infra vero civitatem vidit hereticos, et a magistro audivit quod inferius erant violenti et fraudulenti. Oritur ergo ex hoc quoddam dubium in mente autoris: Illi enim qui sunt extra civitatem, aut sunt odio Deo, aut non. Si sic, quare non sunt ipsi puniti infra civitatem igneam? Si autem non sunt Deo odio, quare habent tales penas? Ma dimmi, quei de la palude pingue,
Abbreviated transcription (Latin):
cominictere in hominem qui ꝯfidit in eo
sic̃ extraneus cum extranco. ¶ Secundo
põt camꝰ quis commuttere in hominẽ ꝗ ꝯ
fidit in eo sicuit amicus cũ amico ¶ Pn¬
mam fraudem̃ in circulo ẜo designat. S
quia istam primam frairdem põt ho com¬
mittere decem modis Ideo istum ẜm cir¬
culum in decem malas bulgias diuidit
⁊ distinguit. ¶ Sam uo fraudem pouit
inttio cnrtulo. Et qr ista quatuor modis
commnictitur ideo istũ tertium circulum
distinguit inquatuor ꝑtes qui uocatur
kochiton. Et de hiis duab fraudibus
ait incextu.
¶a froda ondogni coscientia e morsa
puo luomo usare mcolui chen lui fida
⁊ inquel che fidança nonimborsa
Questomodo di rietro ꝑarcuecida
pur louinco damor che fanatura
onde nel cerchio secondo sannida
Y ꝑocrisia lusinghe ⁊ chia factura
falsitu ladroneccio ⁊ symonia
roffian baratti ⁊ simile lordur.
Paltro modo q̃lla mor soblia
che fanatura ⁊ quel che poi agiunto

Expanded text:
committere in hominem qui confidit in eocommittere in hominem qui confidit in eoraneo. Secundo, potest eam quis committere in hominem qui confidit in eo, sicut amicus cum amico. Primam fraudem in circulo secundo designat. Sed quia istam primam fraudem potest homo committere decem modis, ideo istum secundum circulum in decem malas bulgias dividit et distinguit. Secundam vero fraudem ponit in tertio circulo. Et quia ista quatuor modis committitur, ideo istum tertium circulum distinguit in quatuor partes, qui vocatur Kochiton. Et de hiis duabus fraudibus ait in textu: La froda, ond'ogni coscientia è morsa, può l'uomo usare in colui che 'n lui fida, et in quel che fidanza non imborsa; Questo modo di rietro par c'uccida pur lo vinco d'amor che fa natura; onde nel cerchio secondo s'annida ypocrisia, lusinghe, et chi afactura, falsità, ladroneccio et symonia, roffian, baratti, et simile lordura. Per altro modo quell'amor s'obblia che fa natura, et quel ch'è poi agiunto,
Abbreviated transcription (Latin):
guastatori ⁊ predontuta cormenta
dispergendo consumit. Et isti tales sunt
giron conuien ke sença prosi penta
Qualunque priua se deluostro mõdo
biscaça ⁊ fonde la sua facultade
⁊ piange la douesser deegiocondo.
dertio infert̃ aliquando molentia ab ho¬
mine maso inmaiestatem diuinam. Et
hec infertur tribus modis. aut ꝯtra deũ
ipm deum blasphemando aut ꝯtrañaͣ
peccatum sodomiticum committendo a
ꝯtia artem adusuram commodando.
Et istitales stant intertio girone. Uñ ĩ
textu.
Puossi far força nela deitate
colcor negando ⁊ biastemiãdo quella
⁊ spregiando natura ⁊ sua bontate
Et ꝑo lominor giron sugella
delsegno suo ⁊ sodoma ⁊ caorsa
tu pertitam uiolentiam designauit.Ad fra¬
udem designandam manum extendit.
S quia du plicit̾ cõmittitur fraus ideo
ipsam induas ꝑtes diuidit ⁊ distinguit.
¶Lam primo põt eamꝗs cominittere in ho¬
minem qui non confidit inco. sic extrane¬
us cum extinneo. ¶ Secundo pot eam ꝗs

Expanded text:
guastatori et predon, tutti tormenta dispergendo consumit. Et isti tales sunt giron convien ke senza pro si penta qualunque priva sè del vostro mondo, biscaza et fonde la sua facultade, et piange là dov'esser dee giocondo.Tertio, infertur aliquando violentia ab homine malo in maiestatem divinam. Et hec infertur tribus modis: aut contra Deum ipsum, Deum blasphemando; aut contra naturam, peccatum sodomiticum committendo; aut contra artem, ad usuram commodando. Et isti tales stant in tertio girone. Unde in textu: Puossi far forza ne la deitate, col cor negando et biastemiando quella, et spregiando natura et sua bontate; et però lo minor giron sugella del segno suo et Sodoma et Caorsa tripertitam violentiam designavit, ad fraudem designandam manum extendit. Sed quia dupliciter committitur fraus, ideo ipsam in duas partes dividit et distinguit. Nam primo, potest eam quis committere in hominem qui non confidit in eo, sicut extraneus cum extraneo. Secundo potest eam quis
Abbreviated transcription (Latin):
ti ideo magis adinfima sunt retrusi.deo
ait intextu. Uiu̾se colpe giu ligraual fõdo.
setanto scendi ⁊ ẽ. Diusas culpas ideo dic̃
qr nõ uniformit̾ ẜ diu̾simode sunt dãna¬
ti. Postquã u̾o ciaccus autorẽ de eo ꝙ pe¬
tiit certum fec̃ diẽ ꝙ si ad yma descendeit᷑
eos pot̾it inuenire: Ibi. Setanto scendi/
diqua dal suon delangelica tromba
quando uedra lanumiea podesta. Hie re¬
spondet uͥg uni tacite qõi. Poss q̃ri. Isti
ꝗ sunt subtali tempestate damnati nun¬
ꝗt ad aliquale coꝵ recreatõem uł pene i¬
mitigationẽ ualent se erige̾ uł mouere:¬

Expanded text:
ti, ideo magis ad infima sunt retrusi. Ideo ti, ideo magis ad infima sunt retrusi. Ideo ait in textu: «diverse colpe giù li grav'al fondo: / se tanto scendi», etc. Diversas culpas ideo dicit, quia non uniformiter, sed diversimode sunt damnati. Postquam vero Ciaccus autorem de eo quod petiit certum fecit, dicit quod si ad yma descenderit, eos poterit invenire, ibi: «se tanto scendi, di qua dal suon de l'angelica tromba, quando vedrà la nimica podesta»: Hic respondet Virgilius uni tacite questioni. Posset queri: Isti qui sunt sub tali tempestate damnati, nunquit ad aliqualem eorum recreationem vel pene mitigationem valent se erigere vel movere
Abbreviated transcription (Latin):
sores. Quorum primus ꝑꝑ ingraticudinem
⁊ alia peccata que inciuitate florẽtina ui¬
gebant fuit ꝓut srius annotat᷑ expulsu.
⁊ alter ĩmatura morte preuentus. ¶s
t̾tiam aũt int̾rogationẽ dicit ꝙ tͥa pcc̃a q̃ui
Ista ẽ triapec̃a corda florentinoꝵ uelut treᷤᷤ
facule ardentissi me suçcendenint Unde
ait autor intextu. Suꝑbia. Inuidia ⁊ aya¬
busdam futuris atq sec̾tis fuit certificatꝰ
a ciacco ad hue cum int̾rogat uolens de
statu quoꝵdam nobilium certituduie ob¬
tine ꝗ eusdẽ ciuitatis fu̾nt utrũ suit dã¬
nati uł saluati. Ideo ait intextũ. idneor
uo che minsegni ⁊ che dipiu plar mi fae¬
ci dono. fannata ⁊ teghiaio chefur si de¬
gni. iacopo nstieueci arrigo elmosca. ⁊
li altri caben far puoẜ lingegni. Dimmi
oue sono. ⁊cͣ. Cui respõdens ci aecua ait
ip̃os ee damnatos ibi. Ei sõtralaie piu
nere. Et qr fũnt culpis grauiorib onera¬

Expanded text:
sores. Quorum primus, propter ingratitudinem sores. Quorum primus, propter ingratitudinem et alia peccata que in civitate Florentina vigebant, fuit, prout superius annotatur, expulsus, et alter immatura morte preventus. Ad tertiam autem interrogationem dicit quod tria peccata, que Ista enim tria peccata corda Florentinorum, velut tres facule ardentissime, succenderunt. Unde ait autor in textu: «superbia, invidia et avabusdam futuris atque secretis fuit certificatus a Ciacco, adhuc eum interrogat, volens de statu quorundam nobilium certitudinem obtinere, qui eiusdem civitatis fuerunt, utrum sint damnati vel salvati. Ideo ait in textu: «Ancor vo' che m'insegni, et che di più parlar mi facci dono, Farinata et Teghiaio, che fur sì degni, Iacopo Rusticucci, Arrigo e 'l Mosca, et li altri c'a ben far puoser li 'ngegni, dimmi ove sono, etc.». Cui respondens Ciaccus ait ipsos esse damnatos, ibi: «Ei son tra l'anime più nere». Et quia fuerunt culpis gravioribus onera
Abbreviated transcription (Latin):
tate utriusq ꝑtis eiuitatem intrauit albo
deiecit ⁊ nigros erex. Ideo ait autor ĩtexͣ.
Poi appresso conuien chequesta cagia.
fratre soli .i. ĩ trium annoꝵ spatiũ. ⁊ che
sequitur.
Alte terra lungo temꝑo le fronti
tenendo laltra sotto graui pesi. Hoc e diceͬ
istaꝑs nigroꝵ ꝑ longum tps regnabit te¬
nendo frontes erectas more regnantium
⁊ aliam partem.s. alborum tenebit pon¬
dere graui depressam tanꝙͣ omĩo deuietũ.
dato ꝙ exin dedigneris ⁊ plores. ⁊ hoc dic̃
qr pse drat departe alborum que fui postea
una cũipo pariter expugnata. Ad ẜam
uo int̾rogationem dicit ꝙ in ciuitate florẽ¬
tie nõ sunt nisi duo iusti. Ibi. Iusti son
due manonuisono intesi quoꝵ nõĩa nõ
declarit. Sz nos istos duos iustos intel¬
ligere possumus primũ Pantẽ autorem
li illo cp̃r quo ciuitas florentie fuit intus
⁊ cxͣ bellis conquassaca euulib uisti ⁊ a¬
matores pat̾e sunt reꝑti ⁊ rei publice defẽ¬

Expanded text:
tem utriusque partis civitatem intravit, Albos deiecit et Nigros erexit. Ideo ait autor in textu: «Poi appresso convien che questa cagia / infra tre soli», idest infra trium annorum spatium, «et che sequitur: Alte terrà lungo tempo le fronti, tenendo l'altra sotto gravi pesi, Hoc est dicere, ista pars Nigrorum per longum tempus regnabit, tenendo frontes erectas more regnantium, et aliam partem, scilicet Alborum, tenebit pondere gravi depressam tanquam omnino devictam, dato quod exinde dedigneris et plores; et hoc dicit quia ipse erat de parte Alborum, que fuit postea una cum ipso pariter expugnata. Ad secundam vero interrogationem dicit quod in civitate Florentie non sunt nisi duo iusti, ibi: «Iusti son due, ma non vi sono intesi»; quorum nomina non declarat. Sed nos istos duos iustos intelligere possumus primum Dantem, autoremli illo tempore, quo civitas Florentie fuit intus et extra bellis conquassata civilibus, iusti et amatores patrie sunt reperti, et rei publice defen
Abbreviated transcription (Latin):
cossilpie neluiso aduna. ubi e prudent¬
⁊ sagacit̾ aduertendum. ꝙ autor guidiẽs
dum ꝙ nulla peca sunt ita uilia ⁊ abo¬
minabilia sicut ista. Nam pec̾mgule e
⁊ abominabilissimum ¶Primũ ei fac̃
bominabile. Et ꝑpista duo caleat aiãs gu¬
losoꝵ ⁊ ꝓditorum innuens atq mostiñs
ꝙͣ sit uile ĩmo ulissimũ pͥmũ ciꝙͣ sit dete¬
stabile ⁊ abominabile ẜmsiłr reputan¬
dum.

Expanded text:
cossi 'l piè nelcossi 'l piè nelet sagaciter advertendum quod autor, gradiens dum quod nulla peccata sunt ita vilia et abominabilia sicut ista. Nam peccatum guletiam abominabilissimum. Primum enim facit bominabile. Et propter ista duo calcat animas gulosorum et proditorum, innuens atque monstrans quam sit vile, immo vilissimum, primum, et quam sit detestabile et abominabile secundu
Abbreviated transcription (Latin):
tiens parit fuitum. Qͥnco poĩt ꝙ lace¬
ut sp̃s. Ibi. Graffia li spi. Et hor qr gulo¬
sitas ⁊ ebrictas adlitem sẽꝑintendunt.¬
¶ Sexto ponit ꝙ eosdem spintus glurit. iͥ
Ingora ⁊ squatra. Et hor qr gulosus ⁊ ebri¬
osus famã ⁊ laude bonorum denigrando
ꝯsumit.Un psalmista. Sepulcrũ m pa¬
tens ẽ guitur eorũ linguis suis doloseage¬
bant. iudica illos deus. ¶uata noma¬
la pecmgule hoĩ inferat beatus augꝰo
stendit. Sic dicens. Gula ꝑ ebrietatẽ ⁊ cã¬
pula aufert memoriam. dissipat sẽsũ.
ꝯfundit intellectũ libidinẽ ꝯcitat. liquã
inuoluit. saguinẽ corrũpit: oĩa mebra
ue pioggia. Nota ꝙ induob locis ponit
autor inp̃senti cantica dãnatus aĩas pe¬
dib conculeasse ¶Orimo hie. un sequit᷑.
et ponauã le piante. sopraloruanita.
So infra cantu xxxii. circulo.ꝯ. pͥ parte
cociti. Ibi. Seuoler fu o destino o fortũa.¬
nõio/ ma passegiando traleteste forte per¬

Expanded text:
tiens parit furtum. Quinto ponit quod lacetiens parit furtum. Quinto ponit quod lacerat spiritus, ibi: «graffia li spiriti»; et hoc quia gulositas et ebrietas ad litem semper intendunt. Sexto ponit quod eosdem spiritus glutit, idest «ingoia et squatra»; et hoc quia gulosus et ebriosus famam et laudem bonorum denigrando consumit. Unde Psalmista: Sepulcrum patens est guttur eorum, linguis suis dolose agebant: iudica illos, Deus. Quanta vero mala peccatum gule homini inferat, beatus Augustinus ostendit, sic dicens: Gula per ebrietatem et crapulam aufert memoriam, dissipat sensum, confundit intellectum, libidinem concitat, linguam involvit, sanguinem corrumpit, omnia membra ve pioggia. Nota quod in duobus locis ponit autor in presenti cantica damnatas animas pedibus conculcasse. Primo hic, unde sequitur: «et ponavam le piante / sopra lor vanità». Secundo infra, cantu XXXII, circulo 9, prima parte Cociti, ibi: «senon so; ma, passeggiando tra le teste, forte per
Abbreviated transcription (Latin):
ibeos. Ibi. Licechi a uermigli. ⁊ hoc qr
gula ⁊ ebrietas ceulos rubore cõma eulc
⁊ int̾dum uisum gulosoꝵ extinguunt.
pĩt ⁊ incõposite comedentes ora solent
barbam infic̾e̾ cibo pĩgur. qra ꝯtiuen¬
tib perus ꝙͣ stereora reputant᷑. Uñ nar¬
rat seneea ꝙ dyogenes ph̃s cũ inuitatꝰ
aquoram nobi li uiro fuisset qui barbã
infectam in faciem ei spuit dicens se nõ
uidisse intota domo aliquid turpiꝰ in qyo
spuere posset ¶Etio poĩt ꝙ ht uentrẽ la¬
gum ⁊ amplum. Ibi. Iluentix a largto.
Et hoc qr gulositas solum offo uẽtris in¬
tentit. De qua solicitudine ait sal. Sa¬
guisuge due sunt filie dicentes affer
affer Namgulositas ad modũ sangui¬
suge impleri nõ põt. qr uno fereulo dero¬
rato ad aliud seꝑ anelat. ¶Quarto poĩt
ꝙ ħt manus ungulatas ibi. Et unghia¬
te lemani. Et hoc quia ꝑꝑgulositatem ho
aliqñ efficit᷑ mpax ⁊ mptor aliorũ bonoꝵ.
Uñgula ut manifeste uidemus multo¬

Expanded text:
beos, ibi: «Li occhi ha vermigli»; et hoc quia gula et ebrietas oculos rubore conmaculant et interdum visum gulosorum extinguunt. rpiter et incomposite comedentes ora solent et barbam inficere cibo pingui, quare a continentibus peius quam stercora reputantur. Unde narrat Seneca quod Dyogenes philosophus, cum invitatus a quodam nobili viro fuisset, qui barbamitatem cibis infectam, in faciem eius spuit, dicens se non vidisse in tota domo aliquid turpius in quo spuere posset. Tertio ponit quod habet ventrem largum et amplum, ibi: «il ventre à largo»; et hoc quia gulositas solum officio ventris intendit. De qua solicitudine ait Salomonguisuge due sunt filie dicentes affer affer. Nam gulositas admodum sanguisuge impleri non potest, quia uno ferculo devorato, ad aliud semper anelat. Quarto ponit quod habet manus ungulatas, ibi: «et unghiate le mani»; et hoc quia propter gulositatem homo aliquando efficitur rapax et raptor aliorum bonorum. Unde gula, ut manifeste videmus, multo
Abbreviated transcription (Latin):
qui hie ponit̃ abautore/ Ciaccuo asuio ci¬
nib ẽ uocatꝰ. uñ ip̃e met ait.
Uoi cictadini michiamasti ciacco ¶ Seꝗt᷑.
ꝑladannosa colꝑa delagola
come tu uedi alapiogia mifiacco. ¶Crca
tur. ¶ Q. ꝗd facere debemus dum come¬
dimus neinpecm gule cadamꝰ ¶Cura pri¬
mũ sçiendum ẽ ꝙ gula ẽ immoderatus edẽ¬
di ⁊ bibendi appetitus. ułalit̾. Gula ẽ im¬
moderata qͣliumcunq ciboꝵ hyãtis ꝯcu¬
piscentie satisfactio. Et ideo qr modum ⁊
mum paucoꝵ ingerũ pascuis alunt. una
silua plurib elefantis suffic̃. ho u̾o man
⁊ t̾ra satiannõ põt. Naut manifeste uide¬
mus õs pisces maris fluioꝵ lacuum ⁊
stagnor os uolueres çers. os bestias agͥ.
os feras siluaꝵ os herbas ⁊ fructus terre.¬

Expanded text:
qui hic ponitur ab autore Ciaccus a suis ciqui hic ponitur ab autore Ciaccus a suis civibus est vocatus. Unde ipse met ait: Voi cittadini mi chiamasti Ciacco: Sequitur: per la dannosa colpa de la gola, come tu vedi, a la piogia mi fiacco. Circatur; quarto, quid facere debemus dum comedimus ne in peccatum gule cadamus. Circa primum sciendum est quod gula est immoderatus edendi et bibendi appetitus. Vel aliter: gula est immoderata qualiumcunque ciborum hyantis concupiscentie satisfactio. Et ideo, quia modum et mum, paucorum iugerum pascuis aluntur; una silva pluribus elefantis sufficit. Homo vero mari et terra satiari non potest. Nam, ut manifeste videmus, omnes pisces maris, fluviorum, lacuum, et stagnorum, omnes volucres aeris, omnes bestias agri, omnes feras silvarum, omnes herbas et fructus