comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bunt᷑. Omnia aut̃ greca nomina. qualicũq
sequente tiocali ꝑ l sunt scribenda. Le¬
tus ꝑ ae cypcongon scribit᷑: quia leticia
a latitudine est uocata. Cui contraria est¬
tristicia: quȩ angustiam facit. Lautem
latera interdum ꝓ d lictera utimur: ut
latum ꝑ cdatum. & calamitatẽ ꝓ cadami¬
tatem. A cadendo enim nom̃ sumpsit
calamitas. Adaximꝰ an maximiꝰ & si qua¬
sunt similia. qualiter scribi debeant.
quȩsitum est. Uarro tradidit cȩsarem
& scribere. Inde ꝓpter auctoritatem tanti
uiri ꝯsuetudineᷤ facta: ut maximꝰ optimꝰ.
pessimꝰ scribatur: Malo ꝑ unum .l scribendũ.
quod est magis uolo: uelle malle ꝑ duolb
ne uelle. Os si uultũ aut ossum signifiit
ꝑ o solum scribenctũ est: si ꝑsonam. h p̃po¬
nencda est. Ora finiũ ꝑ o: hora dierũ ꝑh
scribentum est. Onus si de onere uen̾it.
õ sola scribenctũ: si de honore ꝑ aspirati¬
onem. Prepositio & preterea ꝑ chyptongon

Expanded text:
buntur. Omnia autem Graeca nomina qualicumque buntur. Omnia autem Graeca nomina qualicumque sequente vocali per K sunt scribenda. 'Laetus' per dipthonga scribitur, quia laetitia a latitudine vocata est, ctristitia, quae angustiam facit. L autem littera interdum pro d littera utimur, ut latum pro datum, et calamitatem pro cadamitate; a cadendo enim nomen sumpsit calamitas. 15. Maxumus, an maximus, et si qua similia sunt, qualiter scribi debeant 45 quaesitum est. Varro tradidit Caesarem  sviri consuetudinem factam, ut 'maximus', 'optimus', 'pessimus' scribatur. 'Malo' per unum L scribendum, quia est 'magis volo'. 'Malle' per duo LL, 'nevelle'. 'Os' si vultum aut ossum significat per O solam scribendum est; si personam, H praeponenda est. 'Ora' finium per O; 'hora' dierum per H scribendum. 'Onus' si de onere venit, O sola scribendum; si de honore, cum H aspiratione. 'Praepositio' et 'praeterea' per dipthonga
Abbreviated transcription (Latin):
tum. ꝑ oe chptongon scribit᷑. Formosus
sine ñ scribitur: quia ã forma uocatur
Gnatus qͦd est filus ꝑ g scribendum: qͥa
facit generatus. ħ quȩ aspirationis lit̾¬
tera est in latino tantũ uocalibꝰ iungit᷑.
& consonantibꝰ: s in grecis. ⁊ hebreis no¬
minib. Heus autẽ & heu interiectiones:
ꝑh scribende sunt. Ilitteram int̃ duas
uocales constitutã bis scribi qͥdam existima¬
bant: ut troiia. maiia. hoc ratio ñ ꝑmittit.
Numqͣm enim tres uocales in una syllaba
scribunt᷑. S i lutera inter duas uocales
ostituta ꝓ duplici habetur. Ad ꝓnomen
neutͥ generis ꝑ ł scribit᷑. ab eo quod est
is ea id: quia facit idem. Quod si uerbum
est terciȩ ꝑsone: ꝑ t notabit᷑. ab eo quod
est eo is te: quia facit itur. R litteram
antiqui p̃ponebant quotiens a sequebat᷑:
ut haput. kanna kalamus. Nunc aut̃
karthago & kalendȩ ꝑ eandem tantũ scri¬

Expanded text:
tum, cum O et E dipthonga scribendum. 'Formosus' tum, cum O et E dipthonga scribendum. 'Formosus' sine N scribitur, quia a forma vocaturGnatus', quod est filius, per G scribendum, quia facit generatus. H, quae aspirationis littera est, in Latino tantum vocalibus iungitur: et consonantibus, sed in Graecis et Hebraeis nominibus. 'Heus' autem et 'heu' interiectiones per H scribendae. I littera inter duas vocales constituta, bis scribi quidam existimabant, ut in 'Troia' et 'Maia'. Hoc ratio non permittit. Numquam enim tres vocales in una syllaba scribuntur. Sed I littera inter duas vocales constituta pro duplici habetur. 'Id' pronomen neutri generis per D scribitur, ab eo quod est 'is, ea, id', quia facit 'idem'. Quod si verbum est tertiae personae, per T notabitur, ab eo quod est 'eo, is, it', quia facit 'itur'. K litteram antiqui praeponebant quotiens A sequebatur, ut 'kaput', 'kanna', 'kalamus'. Nunc autem 'Karthago' et 'kalendae' per eandem tantum scri
Abbreviated transcription (Latin):
litterã sine aspiratione scribit᷑ Apud p̃po¬
sitio ꝑ d scribit᷑. sicut apud patrem: qͣms
uȩteres sepe apud ꝓ aduerbio usi sunt
duabus ex eis mediis litceris subtractis.
Interctum aut̃ aliȩ littere in loco aliarũ
litterarũ ponunt᷑ rite R. & .p. litteris
habent: nam cũ dicimꝰ centũ & trecentos
postea cdicimꝰ quadringentos. gponen¬
fuerit. ꝑ q: dicimꝰ enim quum lego.
eus ꝑ e solam: dȩmon ꝑ dyptongon est
notanctus. Equiis qͦd est animal ꝑ ẽ so¬
lam scribendum: equus qͦd est iustus. ꝑ¬
ȩ. cyptongon scribenctũ. Esxsul additõs.
chebet scribi: quia exsul dicit᷑. qui ext᷑ solun
est. Exultat meliꝰ sine s littera scbit᷑ ilam cũ¬
ipsa x . .e. &s constat: quomodo cũ in ea sit¬
s̃ rurfas ei addit᷑ alia: ł quor ꝑdyptongon
scribenctũ: quia ab aqua est nomen fac̃tum
Eoisitan ꝑn scribendum in fine: quia integrũ
eius et. si forte taudem. Fectus qͦd est defor

Expanded text:
literam sine aspiratione scribitur. Apud prepoliteram sine aspiratione scribitur. Apud prepositio per d scribitur, siveteres saepe 'apud' pro 'ad' usi sunt duabus ex eis mediis litteris subtractis. Interdum autem aliae litterae in locum aliarum litterarum rite ponuntur. B et P litteris habent. Nam dum dicimus 'centum', et 'trecentos', postea dicimus 'quadringentos', G ponenfuerit, per Q. Dicimus enim 'quum lego'. 'Deus' per E solam: 'daemon' per AE dipthonga est actis. Equus, quod est animal, per e solam scribendum; equus, quod est iustus, per ae dypthongum scribendum. Exsul addita s debet scribi, quia exsul dicitur extra solum esse. Exultat meliipsa X ex C et S constat, quomodo, cum in ea sit, rursus ei additur alia? 'Aequor' per dipthonga scribendum, quia ab aqua est nomen factum. 'Forsitan' per N scribendum in fine, quia integrum eius est 'si forte tandem'. 'Fedus', quod est deform
Abbreviated transcription (Latin):
digitoꝵ notȩ. sunt ⁊ occłoꝵ. qͥuib̾ secũ
taciti ꝓculq distantes collocunt᷑. Sicut
mos est militaris. ut quotiens consentit
exercitus: quia uoce ñ potest. manu ꝓmit¬
tat. Alii quia uoce ñ possunt⁊ gladioꝵ
motu salutant. Ennius de quadã impu
dat sese & cõmunem facit: aliũ tenet. alii
nutat. Alibi manꝰ est occupata. alii ꝑuellit
pedem: aliĩ dat anulum exspectandum ã
labris: alium inuocat. cum alio cantat.
Attam̃ aliis ctat digito licceras. & salomon.
Annuit oculo. terit pede: digito loquit᷑.
.latine rec̃ta scriptura interp̾tat᷑. Dr̃to
enĩ recta: graphia scͥptura dicit᷑. Hȩc dis¬
ciplina docet quemadmodũ scrib̾e debe¬
amꝰ. Nam sicut ars tractat de partium
declinatione: ita origo uel orchographia
de scribendi ꝑitia: utputa. ad. cum est
p̃positio. d litterã: cum est otunc̾tio. ⁊
litteram accipit. Haut quando adu̾biũ
negandi. t litcera terminat᷑. & aspiratur
in capite: qͣnło autem comunctiꝯ est. ꝑt

Expanded text:
digitorum notae, sunt et oculorum, quibus secum taciti proculque distantes conloquuntur. Sicut mos est militaris, ut quotiens consentit exercitus, quia voce non potest, manu promittat. Alii, quia voce non possunt, gladiorum motu salutant. Ennius de quadam inpuddat sese et communem facit. Alium tenet, alii adnutat, alibi manus est occupata, alii pervellit pedem, alii dat anulum exspectandum, a labris alium invocat, cum alio cantat; adtamen aliis dat digito litteras. Et SalomonProverb. 6, 13: 'Annuit oculo, terit pede, digito loquitur'Graece, Latine recta scriptura interpretatur. Orto enim recte, graphia scriptura dicitur. Haec disciplina docet quemadmodum scribere debeamus. Nam sicut ars tractat de partium declinatione, ita orthographia de scribendi peritia, utputa 'ad', cum est prepositio, d literam; cum est coniunctio, t literam accipit. Haud quando est adverbium negandi, d litera terminatur et aspiratur in capite; quando autem coniunctio est, per t
Abbreviated transcription (Latin):
largicione ꝓpriȩ erant nocȩ. De notis lit
Tctas etiam liccerarũ inter se terarũ.¬
ueteres faciebant: ut si quid occulte
berent. Testis est brutus quib in his
litteris ea quȩ fac̾turꝰ erat notabat⁊ ig¬
norantib Aliis qͥd sibi uellent he littere.
Cesar quoq augustꝰ ad filiũ. Qm̃ inquit
inmumerabilia incidunt assidue ꝗͣ scri¬
bi alterutrũ oporteat & esse secreta: ha¬
beamꝰ inter nos notas tales ut cũ aliqͥd
nobis scribendũ erit. ꝓ una quaq licte¬
ra seribamꝰ sequentem hoc modo.ꝑ. a.
Rx. autẽ litcera. redeundũ erit ad duplex
A A. Quidam eciã uersis tĩbis scribunt.

Expanded text:
largitione propriae erant notae. De notis litterarum . Notas etiam litterarum inter se veteres faciebant, ut quidquid occulte ibeliteris, ea que acturus erat notabat; ignorantibus aliis quid sibi vellent he litere. Cesar quoque Augustus ad filium; quoniam, inquit, innumerabilia accidunt assidue, que scribere alterutrum oportet et esse secreta, habeamus inter nos notas, si vis, tales, ut cum aliquid vocis scribendum erit, pro una quaque litera scribamus sequentem, hoc modo pro a, pro, z autem litera redeundum erit ad duplex aa. Quidam etiam versis verbis scribunt.
Abbreviated transcription (Latin):
est. Ephemeris namq appellatur uniꝰ
diei gestio. hoc apud nos diariũ uocat᷑.
Nam quod latini diurñ: greci ephemeri¬
cda dicunt. Ralendaria appellant᷑ quȩ in
menses singłos digeruntur. Annales sin.
res singloꝵ annoꝵ. Queq enim digna me¬
morie. domi. milicieq mari. ac terrȩ per
annos in cõmeutariis acta sunt : ab an¬
nuersariis gestis annales nominauert̃.
ystoria auttem multoꝵ anuoꝵ uł tempo¬
rum est: cuiꝰ diligentia anntii cõmen¬
tarii in libris dełati sunt. Inter hysto¬
riam aut̃ & annales hoc interest. quod
hystoria est eoꝵ tempoꝵ quȩ uidimꝰ.
anuales uero sunt eoꝵ annoꝵ qͦs etas
nr̃a non nouit. Uncte salustiꝰ ex hystori
alibus. eusebuis. & ieronimꝰ ex annalibꝰ.
& hystoria constant. Item int̾ hystoriam
argum̃tum. & fabulã interest. Nam hys¬
toriȩ sunt res uerȩ quȩ facꝰtȩ sunt: ar¬
gumenta sunt. quȩ & si facta ñ sunt. fi¬
eri tam̃ possunt. Fabulȩ uero funt:

Expanded text:
est. Ephemeris namque appellatur unius diei gestio. Hoc apud nos diarium vocatur. Nam quod Latini diarium, Graeci ephemerida dicunt. 2. Kalendaria appellantur quae in menses singulos digeruntur. 3. Annales sunt res singulorum annorum. Quaecunque enim digna memoriae domi militiaeque, mari ac terra, per annos in commentariis acta sunt, ab anniversariis gestis annales nominaverunt. 4. Historia autem multorum annorum vel temporum est; 75 cujus diligentia annui commentarii in libris delati sunt. Inter historiam autem et annales hoc interest, quod historia est eorum temporum quae vidimus, annales vero sunt eorum annorum quos aetas nostra non novis, Eusebius et Hieronymus ex annalibus et historia constant. 5. Inter historiam, et argumentum, et fabulam interest. Nam historiae sunt res verae, quae factae sunt. Argumenta sunt quae, etsi facta non sunt, fieri tamen possunt. Fabulae vero sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ferens. Uirtute: qͣm forti pectore & ar¬
fatis quȩ bella exharista canebat. Gẽne¬
re ⁊ crecto equidẽ nec uana fides genꝰ
esse cdeoꝵ. Item in eligenda uxore: qua¬
tuor res impellurt hominẽ ad amorẽ
Pulcritudo. genꝰ. druitiȩ mores. Meliꝰ
potestate consistunt : quia leuitate
animi plerumq decipiuntur. Unde
& equum crat cas uiri auctoritate
reprimi. Pinde & ueteres uoluerunt
femmnas mnuptas qͣmuis ꝑfectȩ ȩtatis
essent : ꝓpter ipsam anini leuitatem
in tutela consistere. Explicit liber nonꝰ¬

Expanded text:
ferens Virtute: Quam forti pectore, et arferens Virtute: Quam forti pectore, et arfatis, quae bella exhausta canebat! Genere: Credo equidem, nec vana fides, genus esse deorum. 29. Item in eligenda uxore, quatuor res impellunt hominem ad amorem: pulchritudo, genus, divitiae, mores. Meliuspotestate consistunt, quia levitate animi plerumque decipiuntur. Unde et aequum erat eas viri auctoritate reprimi. Proinde et veteres voluerunt feminas innuptas, quamvis perfectae aetatis essent, propter ipsam animi levitatem in tutela consistere. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
Diuorcium est est. quotienscũq dissoluto
inatͥmonio alter eoꝵ alteras nuptias seqͥ¬
tur. Diuortiũ autẽ dictum. ã flexu uia¬
rum : hoc est uias in diuersa tendenteᷤ
Fribolum est. cum eo aĩo separant᷑: ut rur¬
sum ad se inuicẽ reuertant᷑. Nam fribo¬
lus est: uelut quasse mientis & effluxe
uec stabilis. ꝓprie aut̃ fribola uocant᷑
fic̾tilia uasa & mnitilia. Trib autẽ abcau¬
sis ducitur uxor. Prima est causa ꝓlis:
de qua legitur in genesi. Et benedixit
eos clicens: crescite & multiplicamini.
ccła causa adiuitorii: de qua ibi in gene¬
si legitur. Non est bonũ ẽẽ hominem
solum: faciamus ei aduitoriũ simile.
Tercia causa incontinentiȩ ⁊ unde dicit
apłs. ut qui se continet. nubat. In eligen¬
do marito: quatuor spectari solent. uir¬
tus. genus. pulchritudo. sapientia. Ex
his sapientia potentior est: ad amoris
affectum. Refert hȩc quatuor uirgiliꝰ
de enẽa quod his dido impulsa est in
amorem eiꝰ. Pulcritudine  qͣm sese ore

Expanded text:
Divortium est quoties, dissoluto matrimonio, alter eorum alteras nuptias sequitur. Divortium autem dictum a flexu viarum, hoc est, viae in diversa tendentes. 26. Frivolum est cum eo animo separantur, ut rursum ad se invicem revertantur. Nam frivolum est velut quassae mentis, 456 et effluxae, nec stabilis. Proprie autem frivola vocantur fictilia vasa inutilia. 27. Tres autem ob causas ducitur uxor: prima est causa prolis, de qua legitur in Genesi: Et benedixit eis, dicens: Crescite, et multiplicamini ; secunda causa adjutorii, de qua ibi in Genesi dicitur: Non est bonum esse hominem solum, faciamus ei adjutorium simile ; tertia causa incontinentiae; unde dicit Apostolus ut qui se non continet, nubat. 28. In eligendo marito quatuor spectari solent: virtus, genus, pulchritudo, sapientia. Ex his sapientia potentior est ad amoris affectum. Refert haec quatuor Virgilius de Aenea, quod his Dido impulsa est in amorem ejus. Pulchritudine: Quem sese ore
Abbreviated transcription (Latin):
armoꝵ geuerib milites eciã ab animailib
inquit iricii militaris. De loricis.
sorica uocata. eo quod loris careat: solis
enim circulis ferreis. aut exeis contexta est.
Squama est lorica ferrea ex laminis ferreis
aut ereis concatbenata: in modũ squame¬
piscis. & ex ipso splendore squamarũ & simi¬
litudine nuncupata. De ciliciis autẽ & polium
de lamina est: galea de couio. Nam gale¬
rodscorium dicit᷑. Cassidem aut̃ a tuscis no¬
iinatã:. illi enim galeam cassim noĩant: cre¬
do a capite. Apex est. quod in sumina galea
eminet. quod figit᷑ crista: quã greci conuĩ
uocant. Nam conꝰ est curuatura quȩ in galea
ꝓminet: suꝑ quã cristȩ sunt. De foro.
orus est exercendarũ litium locus: ã fan

Expanded text:
armorum generibus milites etiam ab animalibus , 36: 'In modum,' inquit, 'iricii militaris.' De loricis . Lorica vocata eo quod loris careat; solis enim circulis ferreis contexta est. Squama est lorica ferrea ex lamminis ferreis aut aereis concatpiscis et ex ipso splendore squamarum et similitudine nuncupata. De galeis. 1. Cassis de lamina est, galea de corio. Nam galerus corium dicitur. Cassidem autem a Thuscis nominatam dicunt. Illi enim galeam cassim nodo a capite. Apex est quod in summa galea eminet, quo figitur crista; quam Graeci κῶνον vocant. Nam conus est curvatura quae in galea prominet, super quam cristae sunt. De foro . Forus est exercendarum litium locus, a fan
Abbreviated transcription (Latin):
candidicantes radios: unde & nom̃ inue¬
uit. Galactitis lacteus est. Qui attritus
reddit sucũ abbum ad lactis saporem.
Feminis nutͥentib illigata fecundat ubera.
Iufantiũ quoq collo suspensa. saliuam fa¬
cere fertur: more autem liquescere. &
memoriam adhimere. Mittunt eã nilus
& acelous amues. Sunt qui smaragdum
albis uenis circumligatũ galactiten uo¬
cent. Gelacia̾s grandinis & cancdorem pre¬
fert & figuram. Duriciam quoq iuuicta
ut adanias exiã in igne posita manere su¬
um frigus. Solis gemina candida est: txe¬
tcq nomen qͦd ad speciem solis in orbem
fulgentis spargit radios. Selenitis trans¬
lucet candido melleoq fulgore. continens
lunȩ ymaginem: quam uixta cursũ astͥ
ipsus ꝑhibent in dies singulos. uł mi¬
nui. uel augeri. Nlascit᷑ in ꝑsida. Sime¬
dia inueuit᷑ in cȩrebro piscis eiꝰdem
nominis candida & oblonga. Presagare
his ferunt magi signa t̾eanqͥllitatis

Expanded text:
candicantes radios; unde et nomen invecandicantes radios; unde et nomen invenit. Galactitis lacteus est, qui adtritus reddit sucum album ad lactis saporem, feminis nutrientibus inligata fecundat ubera; infantium quoque collo suspensa salivam facere fertur, in ore autem liquescere et memoriam adimere. Mittunt eam Nilus et Achelous amnes. Sunt qui smaragdum albis venis circumligatum galactiten vocant. Chalazias grandinis et candorum praefert et figuram, duritia quoque invicta, ut adamas; etiam in ignes posita manere suum frigus. Solis gemma candida est, traxitque nomen quod ad speciem solis in orbem fulgentis spargit radios. Selenites translucet candido melleoque flunae imaginem, quam juxta cursum astri ipsius perhibent in dies singulos minui, atque augeri. Nascitur in Perside. 8. Cynaedia invenitur in cerebro piscis ejusdem nominis, candida et oblonga. Praesagire iis ferunt magi signa tranquillitatis
Abbreviated transcription (Latin):
argarita pͥma candidarũ gemina¬
rũ. Quam inde margaritũ aunte
uocatũ. quod in ꝯculis maris hoc genꝰ la¬
pidum inueniat᷑. Inest enim in carne con¬
eleȩ calculus natus: sicut in cȩrebro pis¬
cis lapillus. Gignit᷑ autẽ de cȩlesti rore
quem cerco anni tempore concleȩ hauri¬
unt. Ex quibus margaritis qͥclãm unio¬
nes uocantur. aptum nomen habentes.
quod tantũ unꝰ. nunqͣm duo uel plures
simul reꝑiuntur. Meliores autẽ candi¬
dȩ margaritȩ. qͣm quȩ flauescunt. Illas
enim aut uuientꝰ. aut matutini roris con¬
ceptio reddit candidas: has senectus uel
uesꝑtiuus aer reddit obscuras. Poedoros
scd̾a est post margaritũ candidarũ gem¬
marĩr De quo queritur in qͦ colore nume¬
rari cdebeat. tociens iactati ꝑ alienas pul¬
chricudines uoĩs:. ad eo. ut decoris prero¬
gatiua uocabulum facta sit. Asterites can¬
dicta est: iuclusa lucem continens uelut
stellam uitus ambulantẽ. redditq solis

Expanded text:
Margarita prima candidarum gemmaMargarita prima candidarum gemmarum, quam inde margaritum aiunt vocatum quod in conchulis maris hoc genus lapidum inveniatur; inest enim in carne cochleae calculus natus, sicut in cerebro piscis lapillus: gignitur autem de caelesti rore, quem certo anni tempore cocleae hauriunt. Ex quibus margaritis quidam uniones vocantur, aptum nomen habentes, quod tantum unus, numquam duo vel plures simul reperiantur. Meliores autem candidae margaritae quam quae flavescunt. Illas enim aut iuventus aut matutini roris conceptio reddit candidas; has senectus vel vespertinus aer gignit obscuras. Paederos secunda post margaritum candidarum gemmarum. De qua quaeritur in quo colore numerari debeat totiens iactati per alienas pulchritudines nominis, adeo ut decoris praerogativa vocabulo facta sit. Asterites candida est, inclusam lucem continens veluti stellam intus ambulantem, redditque solis
Abbreviated transcription (Latin):
obtunsus. s ex utroq temꝑamento: lu¬
ce purpuraq refulgens. Hic aut̃ non ru-¬
tilat equaliter: sereno enim p̾spicuus
atq gratus est. Nubilo coram oculis eua¬
nescit atq marcescit. In os missus frigi¬
dus est: in sculpturis durissimꝰ. nec tam̃
iunuictus. ⁊lam adamante & scribit᷑. & sig¬
natur. Iacinctironta indicꝰ est. iacinctum
ppe referens. Quidam aut̃ eoꝵ cristalli
similes capillamentis intercurrentib
obscurant᷑: ex quo ętiam uicio illoꝵ nom̃
est. Amitistrontas appellatꝰ. quia eiꝰ extre¬
mus igniculus in amecisti uiolã exit se¬
lidonia ex hirundiatũ colore uocata. Et
est duqx. generũ. Qnarũ una ex alcera
parte pis opurda. R alia purpurea: ui¬
gois datertirentib maculis. Cianea scitiȩ
gemiili. o̾tẽuleo choruscans uitore: pura
interdum & punctulis intermicantib.
auratis puluisculis uarians. Roditis
rosea est: & eo nom̃ acceptt. De canclidis

Expanded text:
obtunsus, sed ex utroque temperamento luobtunsus, sed ex utroque temperamento lucet purpuraque refulgens; hic autem non rutilat aequaliter. Sereno enim perspicuus atque gratus est, nubilo coram oculis evanescit atque marcescit, in os missus frigidus est, in sculpturis durissimus, nec tamen invictus. Nam adamante scribitur et signatur. Iacinthizonta Indicus et iacinthum prope referens. Quidam autem eorum crystalli similes capillamentis intercurrentibus obscurantur; ex quo etiam vitio illorum nomen est. Amethystizontas appellatus quia eius extremus igniculus in amethysti violam exit. Chelidonia ex hirundinum colore vocata; et duorum est generum, quarum una ex altera parte purpurea, et alia purpurea nigris intervenientibus maculis. Cyanea Scythiae gemma caeruleo coruscans nitore, pura, interdum et punctulis intermicantibus auratis pulvisculis varians. Rhoditis rosea est; et ex eo nomen accepit. § 10 De candidis.
Abbreviated transcription (Latin):
folia. paleasq. & uestiũ fimbrias rapi¬
at: sicut magnes ferrum. Quocumq
aut᷑ modo libeat tinguit᷑. Nam ancu¬
sȩ radice concilioq inficit᷑. Linguriꝰ¬
autem uocatꝰ. qͦd fiat ex uria lincis
bestiȩ tepore inchurata. Est autẽ sicut su
cicinum fulua: atcrahens sp̃u folia apppin¬
pureas geminas pͥncipatum ametistus in¬
dicus tenet. Ametistus purpureus est ꝑmix¬
tus uiolatico colore. & quasi rose nitor.
leuiter quascłã flammulas fundens. Alte¬
rum eius genꝰ descendit ad iacinctos. sausã
noĩs eiꝰ asserunt. quia sit qͥdct̃am in pupu¬
ra illius ñ ex toto igneum: s uini colorem
habens. Est aratem sculpturis facilis. Gene¬
ra eius quinq. Safirus ceruleus est cum
purpura habens pulueres aureos. sparsos.
Optimꝰ apud medos: nusqͣm tamen ꝑlucidꝰ.
Iacinctus ex noĩs sui flore uocatus. Hic in
ethyopia inuenit᷑: ceruleum colorem ha¬
bens. Optimꝰ qͥ nec rarus est. uec densitate

Expanded text:
folia paleasque et vestium fimbrias rapifolia paleasque et vestium fimbrias rapiat, sicut magnes ferrum. Quocumque autem modo libeat tinguitur; nam anchusae radice conchylioque inficiuntur. Lyncurius vocatus quod fiat ex urina lyncis bestiae tempore indurata. Est autem, sicut et sucinum, fulva, adtrahens spiritu folia propinpureas gemmas principatum amethystus Indicus tenet. Amethystus purpureus est permixto violacio colore; et quasi rosae nitor, et leniter quasdam flammulas fundens. Alterum eius genus descendit ad iacinthos. Causam nominis eius afferunt quia sit quiddam in purpura illius non ex toto igneum, sed vini colorem habens. Est autem sculpturis facilis: genera eius quinque. Sapphirus caeruleus est cum purpura, habens pulveres aureos sparsos; optimus apud Medos, nusquam tamen perlucidus. Iacinthus ex nominis sui flore vocatus. Hic in Aethiopia invenitur, caeruleum colorem habens. Optimus, qui nec rarus est nec densitate
Abbreviated transcription (Latin):
catus. Emat quippe sanguis est. Gignit᷑¬
bia: & in affrica inuenit᷑. De quo ꝓmit¬
tunt magi quiddã ad coarguendas bar¬
baroꝵ uisidias. Sucinus quẽ appellant
greci electron. fuluicereq coloris: fer¬
tur arboris sucus eẽ. & ob id sucinum
appellari. E lectrum aut̃ uocari fabu¬
losa argumeirtatio cledit. Namq phe¬
tonte fulminis ictu interempto. soio¬
res eiꝰ luctu mutatas in arbores popłos.
lacrimis electrũ omnib anuis funde¬
re iuxta ericdanum amnẽ. E electrũ
appellatũ. qm̃ sol uocitatꝰ sit elector
plurimi poetȩ dixere. sonstat audem
eũ non eẽ sucum popłi. s pinee arbo¬
ris. Nam accensus tedȩ nidore flagrat.
Nascitur aut̃ in instilis occeani septem¬
trionalis. sicut gunmi: densat᷑q ut
cristallũ rigore uel tepore. Ex ea fiunt
decoris gr̃a agrestiũ feminarũ monilia.
Uocari aut̃ ã qͦuib dam arpaga. eo qͦd
accritu digitoꝵ accepta caloris amma.

Expanded text:
catus; αἷμα quippe sanguis est. Gignitcatus; αἷμα quippe sanguis est. GignitArabia et in Africa invenitur. De qua promittunt magi quiddam ad coarguendas barbarorum insidias. Sucinus, quem appellant Graeci ἤλεκτρον, fulvi cereique coloris, fertur arboris sucus esse et ob id sucinum appellari. Electrum autem vocari fabulosa argumentatio dedit. Namque Phaethonte fulminis ictu interempto sorores eius luctu mutatas in arbores populos, lacrimis electrum omnibus annis fundere iuxta Eridanum amnem; et electrum appellatum quoniam sol vocitatus sit Elector plurimi poetae dixere. Constat autem eum non esse sucum populi, sed pineae arboris; nam accensus taedae nidore fragrat. Nascitur autem in insulis Oceani septentrionalis sicut gummis, densaturque ut crystallum rigore vel tempore. Ex ea fiunt decoris gratia agrestium feminarum monilia. Vocari autem a quibusdam harpaga, eo quod adtritu digitorum accepta caloris anima
Abbreviated transcription (Latin):
apud nos margaritum indicũ p̾ciosum
est: tantum apud indos coralliũ. Hune
magi fulminib resistere affirmant: si
creditur. Sardius dicta. eo quod reꝑta sit
pͥuium ã sardis. Hec rubrum habet co¬
lorem. marmorib prestans: s urter gem¬
mas uilissima. Genera eiꝰ quͥnq. Onix ap¬
pellata. quod habeat in se ꝑmixtũ can¬
dorem: in similitudinẽ unguis huma¬
ni. Greci enim ungnẽ õuiceu dicunt. Hanc
india. uel arabia gignit. Distant autem
inuicem. Nam indica igniculos habet albiᷤ
cingentib zonis. arabica aut̃ nigra est
cum candidis donis. Genera eius quinq.
Sardonix ex duoꝵ nominũ societate uoca¬
ta. Est enum ex onicis candore & sardio. son¬
stat autẽ trib coloribus: subteriꝰ nigro.
medio candido. suꝑuis mineo. Hec sola in
signanclo nichil cerȩ auellit. Reꝑitur au¬
tem apud indos & arabes: detecta torren¬
tibi. Genera eius quinq. E matites rubo¬
re sanguineus: ac ꝓpterea ematites uo¬

Expanded text:
apud nos margaritum Indicum pretiosum apud nos margaritum Indicum pretiosum est, tantum apud Indos corallium. Hunc magi fulminibus resistere adfirmant, si creditur. Sardius dicta eo quod reperta sit primum a Sardis: haec rubrum habet colorem marmoribus praestans, sed inter gemmas vilissima. Genera eius quinque. Onyx appellata quod habeat in se permixtum candorem in similitudinem unguis humanae. Graeci enim unguem ὄνυχα dicunt. Hanc India vel Arabia gignit; distant autem invicem; nam Indica igniculos habet albis cingentibus zonis, Arabica autem nigra est cum candidis zonis. Genera eius quinque. Sardonyx ex duorum nominum societate vocata; est enim ex onychis candore et sardo. Constat autem tribus coloribus; subterius nigro, medio candido, superius mineo. Haec sola in signando nihil cerae avellit. Reperitur autem apud Indos et Arabes detecta torrentibus. Genera eius quinque. Haematites rubore sanguineus, ac propterea haematites vo
Abbreviated transcription (Latin):
exemplum est : qm̃ admixta herba eliotro¬
pio quib dam additis p̾cationib gentem
conspici negant. Gignit᷑ autẽ in cypro
& affica: s melior in ethyopia. Sagła gem¬
ma prasmi coloris apud chaldeos. sinꝰ tan¬
ta uis est: ut ad ꝑmeantes naues ẽ ꝓfun¬
do petat: & carinis tam tenaciter adhe¬
reat. ut nͥ ab rasa parte ligni uix sepa¬
ret᷑. Mirrites dicta est: quod in eo mir¬
rȩ color est. Compressus autt̃ usq ad odo¬
rem. nardi spirat suauitatẽ: ardmati¬
coloris & odoris: unde & nomen habet.
Mellecros bicolor: ex una parte uiridis.
ex altera melli similis. soaspites ã flu¬
mine ꝑsarum dicta est: ex uiridi ful¬
re uiridis. & maxime rubens. Bace  eiuis
caudide: sub aqua. & molles. Detracte
confestim durant᷑ & rubescunt: tactuq
ꝓtinꝰ lapidescunt. Itaq occupari euelliq
retibus solet. aut acri ferramento p̾cidi:
qua decausa coralliꝰ uocitat᷑. Quantũ aut̃

Expanded text:
exemplum est, quod admista herba Heliotroexemplum est, quod admista herba Heliotropio quibusdam additis precationibus, gerentem conspici negent. Gignitur in Cypro et Africa, sed melior in Aethiopia. 13. Sagda gemma prasini coloris apud Chaldaeos. Cujus tanta vis est, ut permeantes naves e profundo petat, et carinis ita tenaciter adhaereat, ut nisi abrasa parte ligni, vix separetur. 14. Myrrhites dicta est, quod in eo myrrhae color est. Compressus autem usque ad calorem, nardi spirat suavitatem. Aromaticoloris, Melichros bicolor ex una parte viridis, ex altera melli similis. Choaspitis a flumine Persarum dicta est, ex viridi fure viridi sed maxime rubens. Bacae eius candidae sub aqua et molles; detractae confestim durantur et rubescunt, tactuque protinus lapidescunt. Itaque occupari evellique retibus solet, aut acri ferramento praecidi, qua de causa corallius vocitatus. Quantum autem
Abbreviated transcription (Latin):
dem a nauigantibꝰ inuenta. s ob hoc locꝰ
& gemina nomen ex causa accepit : nam
coparin trogoditarum lingua significati¬
ouem habet querentis. Est aut̃ amplissi¬
ma gẽmarum. sola nobilium limã sen¬
tit. Genera eius duo. Callaica colore ui¬
ridis & pallens. & nimis crassa: nichil
iocundiꝰ. aurum decens. unde & appella
ta. nascit᷑ in india. uel germania. inru¬
pibus gelidis. Oculi modo extuberans.
Molocites spissius uirens. & crassius ꝙͣ
siuaragdus. ã colore maluȩ nom̃ acce¬
pit: in reddendis laudata signis. nasci¬
tur in arabia. Euotropia uiridi colore nubi¬
lo. stellis puniceis suꝑsparsa cum sangui¬
neis uenis: causa noĩs defectu lapidis est:
uam deiecta in labris ȩneis radios solis mu¬
tat sanguineo reꝑcussu. Extra aqͦm autẽ
speculi modo solem accͥepit. dep̾henditq
defectus eiꝰ. subeuntem lanã ostendens: ma¬
goꝵ impudentiȩ manifestissimũ in hoc qͦ

Expanded text:
dem a navigantibus est inventa et ob hoc locus dem a navigantibus est inventa et ob hoc locus et gemma nomen ex causa accepit: nam topazim Trogoditarum lingua significationem habet querentis, unde et ma gemmarum; eadem sola nobilium limam sentit. Genera eius duo. Callaica colore viridi, sed pallens et nimis crassa; nihil iucundius aurum decens; unde et apta. Nascitur in India, vel Germania, in rupibus gelidis, oculi modo extuberans. 11. Molochites spissius virens, et crassius quam smaragdus, a colore malvae nomen accepit, in reddendis laudata signis. Nascitur in Arabia. 12. Heliotropium viridi colore et nubilo, stellis puniceis supersparsa cum sanguineis venis. Causa nominis de effectu lapidis est. Nam dejecta in labris aeneis radios solis mutat sanguineo repercussu. Extra aquam autem speculi modo solem accipit, deprehenditque defectus ejus, subeuntem lunam ostendens. Magorum impudentiae manifestissimum in hoc quoque
Abbreviated transcription (Latin):
do. s cum pallore. Politur aut̃ ab indis in
sexangulas formas. ut ebitudo coloris reꝑ
tus. eo quod pallida eiꝰ uiriditas in aureũ
colorem resplendeat: & hunc india intecit.
Erisopasus indicus est: colore porri sucũ
referens aureis interuenientib guctis.
unde & nom̃ accepit: quẽ qͥdam berilloꝵ
generis idicauerunt. Iaspis de greco in
latinum uiridis gemnia interpretat᷑. Las
qͥppe uiride : p̃inariu genima dicit᷑. Est
autẽ sinaragdo subsimilis. s crassi coloris:
species eiꝰ decem & septem. Uolunt autẽ
quidã iaspidem geminã & gr̃ȩ & tutele
ẽẽ gestantibꝰ: quod credere ñ fider s suꝑ¬
sticionis est. Toparion ex uiridi genere ÷
omini q colore resplendens inuenta pͥmũ
in arabiȩ insula: in qua trogodite prȩdo¬
nes faine & tempestate fessi. cũ herbarũ
radices effoderent. hanc eruerunt. Quȩ
insula postea quesita nebulis cooꝑta. tan¬

Expanded text:
do, sed cum pallore. Politur autem ab Indis in do, sed cum pallore. Politur autem ab Indis in sexangulas formas, ut hebetudo coloris repetus eo quod pallida eius viriditas in aureum colorem resplendeat. Et hunc India mittit. Chrysoprasus Indicus est, colore . . ., porri sucum referens, aureis intervenientibus guttis, unde et nomen accepit. Quem quidam beryllorum generi adiudicaverunt. Iaspis de Graeco in Latinum viridis gemma interpretatur; ias quippe viride, pinasin gemma dicitur. Est autem smaragdo subsimilis, sed crassi coloris. Species eius decem et septem. Volunt autem quidam iaspidem gemmam et gratiae et tutelae esse gestantibus, quod credere non fidei, sed superstitionis est. Topazion ex virenti genere est omnique colore resplendens, inventa primum in Arabiae insula, in qua Trogodytae praedones fame et tempestate fessi quum herbarum radices effoderent, eruerunt. Quae insula postea quaesita nebulis coo
Abbreviated transcription (Latin):
giues reddit. Quippe nero cȩsar gladiatoꝵ
puguas in smaragdo spectabat. Genera eiꝰ
duodecim. S nobiliores scitici : qͥ in scitia
gente reꝑiunt᷑. Secłm locum tenent bact¬
ani. Colligunt᷑ enim in cõmissuris saxoꝵ
flante aquilone. Tellure enĩ tunc deoꝑta
intermicant. qͥa his uentis arenȩ maxime
mouent᷑ Tercium ȩgyptii habent. Reliqua
in metallis exariis inueniunt᷑. sed uiciosi:
nam aut aere. aut plumbo. uel lapillam̃tis.
uel salis similes noͣtant. Dmaragli autẽ
mero & uiridi ꝓficiunt oleo: qͣmiuis natu¬
ra imbuant᷑. Calcon smaragaus dicta qͦd
iuridis sit. & turbida exeis uenis: hȩc in
egypto uel cipro insula nascit᷑. Prasius ꝓui¬
ridanti colore dictus. s uilis: cuiꝰ alterũ
genus sanguineis punctis abhorret. Ter¬
cium distinctũ uirgulis trib candictis.
Berillus in india gignit᷑. gentis suę lingua
nonien habens: uiriditate similis smarag¬

Expanded text:
gines reddit. Quippe Nero Caesar gladiatorum gines reddit. Quippe Nero Caesar gladiatorum pugnas in smaragdo spectabat. Genera ejus duodecim, sed nobiliores Scythici, qui in Scythica gente reperiuntur. Secundum locum tenent Bactriani. Colliguntur enim in commissuris saxorum flante Aquilone, tunc enim tellure deoperta intermicant, quia iis ventis arenae maxime moventur. Tertium Aegyptii habent. Reliqui in metallis aerariis inveniuntur, sed vitiosi. Nam aut aere, aut plumbo, aut capillamentis, vel salis similes notas habent. 2. Smaragdi autem mero et viridi proficiunt oleo, quamvis natura imbuantur. 3. Chalchosmaragdus dicta, quod viridis sit, et turbida aeris venis. Haec in egypto, vel Cypro insula nascitur. 4. Prasius pro viridanti colore dictus, sed vilis. Cujus alterum genus sanguineis punctis obhorret. Tertium distinctum virgulis tribus candidis. 5. Berillus in India gignitur, gentis suae lingua nomen habens, viriditate similis smarag
Abbreviated transcription (Latin):
cius inclusisse ferro. ac circundasse digito:
hisq iiciis cepisse anulum atq geminã.
enera eiꝰ innumerabilia ẽẽ tradunt᷑: ẽ qui¬
bus nos ea tantũ quȩ pͥncipalia sunt siue
notissima aduotauimꝰ. Geminȩ uocate. qͦd
instar gunmi transluceant. Preciosi lapi¬
des ideo dicti sunt. quia care ualent: siue
ut q̃ uilib discerni possint. seu qͦd rari sint.
Ouine enim quod rarũ est: magnũ & p̾ciosum
inniũ gemenarum uirentiũ smaragdus
pͥucipatum habet: cui ueteres terciã
post margaritas & uniones tͥbuunt dignita¬
tem. Smaragdus: ã ninua uiriditate uocatꝰ.
Omne enĩ satis uiride. amarum dicit᷑. Aullĩ
enum geminis uel herbis maior qͣm huic au¬
steritas est. Nam herbas uirentes frondesq
exsuꝑat: inficiens circa se uiriditate reꝑ¬
cussum aerẽ. Sculpentib quoq geminas:
nulla gratior oculoꝵ refcctio est suiꝰ cor¬
pꝰ si extentum est: sicut speculũ. ita yma¬

Expanded text:
eius inclusisse ferro ac digito circumdasse, eius inclusisse ferro ac digito circumdasse, hisque initiis coepisse anulum atque gemmam. Genera gemmarum innumerabilia esse traduntur, e quibus nos ea tantum quae principalia sunt sive notissima adnotavimus. Gemmae vocatae quod instar gummi transluceant. Pretiosi lapides ideo dicti sunt quia care valent, sive ut a vilibus discerni possint, seu quod rari sint. Omne enim quod rarum est magnum et pretiosum Omnium gemmarum virentium smaragdus principatum habet, cui veteres tertiam post margaritas et uniones ttem. Smaragdus a nimia viridate vocatur. Omne enim satis viride amarum dicitur. Nullis enim gemmis, vel herbis major quam huic austeritas est. Nam herbas virentes frondesque exsuperat, inficiens circa se viriditate repercussum aerem. Scalpentibus quoque gemmas nulla gratior oculorum refectio est. Cujus corpus si extentum 265 fuerit, sicut speculum, ita ima
Abbreviated transcription (Latin):
busq gignunt᷑. ex quib ytasius diu̾¬
si coloris maculis distinctꝰ: cuiꝰ pͥmum
usum insulȩ ei eydades dederunt. Les¬
bius liuidior est paulo huic : s & ipse
trabes: saristeum uiride optimũ. no¬
men ab aspectu habens: eo qͦd gratum
sit. his qͥ geminas sculpunt. Eiuis euĩ
mor numidia mittit: ad cotem sucũ di¬
mittit croco similem. und & nom̃ acce¬
pit  ñ crustis. s in massa. & liminum
usu aptum. Luculeum marmor nascitur
in theo insula. Qui lucullus consul nomen
dedit ⁊ qui delectatus illo. pͥmus romã
inuexit: solumq pene hoc marmor ab ama¬
tore nomen accepit. Est & luniensis. Te¬
frian appellant ã colore cineris. suiꝰ lapi¬
dis alligatio contra serpentes laudat᷑.
barris. De geminis. ao &oa¬
ost marmoꝵ genera. geminȩ secunt᷑: quȩ
multũ auro decorem tribuunt. uenustate
coloꝵ. Primordia eiꝰ ã rupe caucasi. Fabulȩ
ferunt ꝓmecheũ pͥmum fragmentũ saxi

Expanded text:
busque gignuntur: ex quibus Thasius divebusque gignuntur: ex quibus Thasius diversi coloris maculis distinctus, cuius primum usum insulae Cyclades dederunt. Lesbius lividior est paulo huic, sed et ipsetrabes. Caristeum viride, optimum; nomen ab aspectu habens, eo quod gratus sit his qui gemmas sculpunt; eius enim mor Numidia mittit: ad cutem sucum dimittit croco similem, unde et nomen accepit; non crustis, sed in massa et liminum usu aptum. Luculleum marmor nascitur in Melo insula; cui Lucullus consul nomen dedit, qui delectatus illo primus Romam invexit; solumque pene hoc marmor ab amatore nomen accepit. Est et Lunensis. Tephrias appellatus a colore cineris, cuius lapidis alligatio contra serpentes laudatur. barris? § 6 De gemmis. Post marmorum genera gemmae secuntur, quae multum auri decorem tribuunt venustate colorum. Primordia eius a rupe Caucaso. Fabulae ferunt Prometheum primum fragmentum saxi
Abbreviated transcription (Latin):
sine duricia: unde & nomen eidatũ est.
Inuentus in egẏpto & ethyopia. Alabastri¬
dicitur. Nascit᷑ circa thebas egyptias. q
damascũ siriȩ. cȩteris candidior. ꝓbatis¬
simꝰ ueno in india. Parius candoris eximii:
ligdiuus cognomento. Bic apud paron
insulam nascit᷑. unde & pariꝰ nuncupa¬
tus: magnitudo eiꝰ quȩ lances craterãq
ñ excedit. ungentis & ipse aptꝰ. soraliti¬
cus in asia reꝑtus. mensure ñ ultra cubi¬
ta bina. candore ꝓximꝰ ebori: ad qͦndam
similitudinẽ. ẽ diuerso iuger. Alaban¬
dicus terre suȩ noĩe nuncupatꝰ. pur¬
purȩ aspectu similis: iste in oriente ig¬
ne liquat᷑. ad usum atq uitri fundit᷑.
Thebaicus intertinctꝰ aureis gutcis inue¬
uit᷑ in parte egyptia. scriptus coticulis
ad conterenda colliria quadã utilitate
conueniens. Siemĩtes cirea sienem uł the¬
bas nascit᷑. Trabes ex eo reges facere soli¬
ti. Marmora aut̃ quȩ in officinis rupi¬

Expanded text:
sive duritiae; unde et nomen ei datum est: sive duritiae; unde et nomen ei datum est: inventus in Aegypto et Aethiopia. Alabastridicitur. Nascitur circa Thebas Aegyptias et Damascum Syriae, ceteris candidior, probatissimus vero in India. Parius candoris eximii, lygdinus cognomento: hic apud Paron insulam nascitur, unde et Parius nuncupatus. Magnitudo eius, qua lances craterasque non excedat; unguentis et ipse aptus. Coralliticus in Asia repertus, mensurae non ultra cubita bina, candore proximo eboris et quadam similitudine. E diverso niger Alabandicus terrae suae nomine nuncupatus, purpurae aspectu similis. Iste in oriente igni liquatur atque ad usum vitri funditur. Thebaicus interstinctus aureis guttis invenitur in parte Aegypti adscripta, coticulis ad terenda collyria quadam utilitate naturali conveniens. Syenites circa Syenem vel Thebas nascitur. Trabes ex eo fecere reges. Marmora autem, quae in officinis rupi
Abbreviated transcription (Latin):
cus est : ã uiriditate uocatus: & qmuis
postea & alii coloris inueniant᷑: nom̃ tam̃
pristinũ ã uiriditate regnuerunt. Mar¬
moꝵ colores & genera innumerabilia sufs:
non tam̃ omĩa ẽ rupib excidunt᷑. s mul¬
ta sub terra sparsa sunt p̾ciosissimi gene¬
ris. sicut lacecdemoniũ uiri de cunctisq
hylariꝰ reꝑtum pͥus apud lacedemonios:
unde & uocabulũ traxit. Ophites serpen¬
tiũ maculis simile est: unde & uocabu¬
lum sumpsit. Duo eius genera. Molle can¬
didũ. nigrum durũ. augusteum. & tybe¬
pͥncipatu reꝑta sunt : differentia eoꝵ est
ab ophite: cum illud ut p̃diximꝰ serpen¬
tium maculis sit simile. Hȩc maculas di¬
uerso modo colligunt: nam augusteũ
undatim est crispũ in uertices. Tyberiũ
sparsa. ñ conuoluta canicie. Rurpuritis
ex egypto est rubens candidis interueni¬
entib punctis. Nominis eiꝰ causa: qͦd ru¬
bet ut purpura. Basanites ferrei coloris

Expanded text:
cus est a viriditate vocatus, et quamvis cus est a viriditate vocatus, et quamvis postea et alii coloris inveniantur, nomen tamen pristinum a viriditate retinuerunt. Marmorum colores et genera innumerabilia sunt. Non tamen omnia e rupibus exciduntur, sed multa sub terra sparsa sunt et pretiosissimi generis, sicut Lacedaemonium viride cunctisque hilarius, repertum prius apud Lacedaemonios, unde et vocabulum traxit. Ophites serpentium maculis simile, unde et vocabulum sumpsit. Duo eius genera: molle candidum, nigrum durum. Augusteum et Tibeprincipatu reperta sunt. Differentia eorum est ab ophite, quum illud, ut praediximus, serpentium maculis sit simile, haec maculas diverso modo colligunt. Nam Augusteum undatim est crispum in vertices; Tiberium sparsa, non convoluta, canitie. Porphyrites in Aegypto est rubens, candidis intervenientibus punctis. Nominis eius causa quod rubeat ut purpura. Basanites ferrei coloris
Abbreviated transcription (Latin):
ter. Soranus albꝰ est: duriorq pario. E¬
lotius ueluti uiridis & grandis: inueni¬
tur ui egypto. Tusculanꝰ ã lacu ytaliȩ
dictus. dissilire igni tradit᷑. Sabinus.
fuscꝰ: addito oleo. ętiã lucerẽ fertur
Est equidem uiridis lapis:. uehementer
igni resistens. Sifunis mollis & candi¬
dus: excalefactus oleo nigrescit atq
durescit. Lapides quoq medicinaliũ
mortarioꝵ & pignentoꝵ usib apti Eͣthe¬
sius p̃cipuus. &̾ iude collaticꝰ. thebaicus
quoq & besantes lapides. nichil ex sese
remittentes. Speculamis lapis uocatꝰ est:
quod urtri moie transluceat ⁊ reꝑtus pͥmũ
in spania crceriori circa segoricam urbem.
iuuentt᷑ enim sub terra: & effossus excidit᷑.
atq finditur in quaslibet tenues cłistas.
ueniamꝰ ad marmora. Nam inter lapides
& marmora differentia est. Nam marmo¬
ra dicunt᷑ eximii laꝑides. qͥ maculis & co¬
loribus cõmendant᷑. Mlarmoꝵ sermo gre¬

Expanded text:
ter. Coranus albus est duriorque Pario. Mter. Coranus albus est duriorque Pario. Molotius veluti viridis et gravis invenitur in Aegypto. Tusculanus, a loco Italiae dictus, dissilire igni traditur. Sabinus fuscus addito oleo etiam lucere fertur. Est et quidam viridis lapis vehementer igni resistens. Siphnius mollis et candidus, excalfactus oleo nigrescit atque durescit. Lapides quoque medicinalium mortariorum et pigmentorum usibus apti: etesius praecipuus et inde chalazius; Thebaicus quoque et basanites lapides nihil ex sese remittentes. Specularis lapis vocatus est quod vitri more transluceat; repertus primum in Hispania citeriori circa Segobricam urbem. Invenitur enim sub terra et effossus exciditur atque finditur in quamlibet tenues crustas. emus ad marmora. Nam inter lapides et marmora differentia est. Nam marmora dicuntur eximii lapides, qui maculis et coloribus commendantur. Marmor sermo Grae
Abbreviated transcription (Latin):
nec siue his parere aquilas. Hoꝵ mascu¬
lus durꝰ similis gallȩ subrutilis ⁊ femi¬
neus uero pusillus & mollis. Alligati par¬
tus celeritatem faciunt: etiam aliqͥd iti
uȩ excidunt. nisi eito parturientibꝰ aufe¬
rant᷑. fingices cappadociȩ lapis. duricia
marmoris. candidus atq transluoens. ex
quo quondam templũ constructũ est ã
quodam rege forib aureis. Quib clatisis:
claritas intus diurua erat. Emites ebori
similis in quo darium conditũ ferunt.
parioq similis candore & duricia. minꝰ
tantũ pondere: isq porus uocat᷑. Ostraci¬
tes uocatus. quod similitudinẽ teste ha¬
beat. Usus eiꝰ ꝓ pumice. Melautes lapis¬
dictus: eo quod melleum & dulcẽ sucũ
enttit. Siniris lapis asꝑ & indomitus.
& omunia atcerens: ex quo lapide gẽmȩ
inuenit᷑ in egypto. Amnites similis nntͦ
nascit᷑ in echyopia. ueluti uiridis. s lacte¬
us cum resoluitur: remordens uehemen¬

Expanded text:
nec sine his parere aquilas: horum mascunec sine his parere aquilas: horum masculus durus, similis gallae, subrutilis; femineus vero pusillus ac mollis. Alligati partus celeritatem faciunt, etiam aliquibus aliquid vulvae excidunt, niso cito parturientibus auferantur. Phengites Cappadociae lapis, duritia marmoris, candidus atque translucens; ex quo quondam templum constructum est a quodam rege foribus aureis, quibus clausis claritas intus diurna erat. Chemites ebori similis, in quo Darium conditum ferunt, Parioque similis candore et duritia, minus tantum ponderosus, qui porus vocatur. Ostracites vocatus quod similitudinem testae habeat: usus eius pro pumice. Meladictus, eo quod melleum, et dulcem succum emittat. 27. Smyris lapis asper, et indomitus, et omnia atterens, ex quo gemmae teruntuinvenitur in Aegypto. 29. Hammites similis nitro, nascitur in Aethiopia velut viridis, sus cum resolvitur, remordens vehemen
Abbreviated transcription (Latin):
edicina est: quȩ corporis
uel tuetur. uł restaurat
salutem. Cuiꝰ materia uer¬
satur in morbis & uulne¬
ribꝰ. Ad hanc itaq ꝑtinẽt
nͦ ea tantũ quȩ ars eoꝵ exbibet qͥ ꝓprie
medici nominant᷑. s etiam cibus. potus. &
tẽgimen. Defensio deniq omĩs. atq mu
omen autẽ medicinȩ ã modo. id est
temꝑato impositum existimat᷑: ut ñ sa¬
tis s paulatim adhibeatur. Nam in multo
contristat᷑ natura: mediocrit᷑ aut̃ gaudet.
Unle & qui pigmenta & antidota satis uł

Expanded text:
edicina est quae corporis vel tuetur vel restaurat salutem: cuius materia versatur in morbis et vulneribus. Ad hanc itaque pertinent non ea tantum quae ars eorum exhibet, qui proprie Medici nominantur, sed etiam cibus et potus, tegmen et tegumen. Defensio denique omnis atque munomen autem Medicinae a modo, id est temperamento, inpositum aestimatur, ut non satis, sed paulatim adhibeatur. Nam in multo contristatur natura, mediocriter autem gaudet. Unde et qui pigmenta et antidota satis
Abbreviated transcription (Latin):
es: edificabo inquit eccłam meam. Petra
tus: eo quod in capite sit constitutꝰ apłoꝵ.
Cẽphalym enim grece caput dicit᷑. & ipsũ
nomen inpetro syrum est. Symonbario¬
na in linguã nr̃am sonat filius columbe
& est nomen syrum pariter & hebreum
Bar quippe syra lingua filius. Iona hebra¬
ice columba: utroq sermone dicit᷑ bar¬
iona. Alii simpliciter accipiunt qͥd symon
id est petrus filius sit ioħis: iuxta illam int̃¬
rogationem. Symon iob̃is diligis me: & uo¬
lunt scriptoꝵ uicio deprauatum. ut ꝓ bar
iohanna. hoc est filium ioħis. barione scrip
tum sit: una ctetracta sillaba. Iohanna aut̃
interpretat᷑ dñi gratia. & fuisse petrũ tri¬
nomiũ. petrũ. cepham. & symon barioua.
S ymon autem hebraice interp̃tat᷑ audiens.¬
aulus hebreo sermone temptatio dictus:
eo qͦd prius in tẽptatione ȩccłiȩ sit uer¬
satus. ꝑsequutor enim erat: inde nomen
habet istud. quando ꝑsequebatur xp̃iauos.
Postea mutato noĩe de saulo factus est paulꝰ:

Expanded text:
es, aedificabo Ecclesiam meam. Petra tus eo quod in capite sit constitutus apostolorum. Cephale Graece caput dicitur, et ipsum nomen in Petro situm est. Simon Barjona in linguam nostram sonat filius columbae. Est et nomen Syrum pariter et Hebraeum. Bar quippe Syra lingua filius: jona Hebraice columba: utroque sermone dicitur Barjona. Alii simpliciter accipiunt, quod Simon, id est, Petrus, filius esset Joannis; juxta illam interrogationem: Simon Joannis, diligis me? et volunt scriptorum vitio depravatum, ut pro bar Joanna. hoc etum sit, una detracta syllaba. Iohanna autem interpretatur Domini gratia. Et fuisse Petrum trinomium: Petrum, Cephan, et Simon Bariona: Simon autem Hebraice interpretatur audiens. Saulus Hebraeo sermone temptatio dicitur, eo quod prius in temptatione Ecclesiae sit versatus. Persecutor enim erat: inde nomen habet istud, quando persequebatur Christianos. Postea mutato nomine de Saulo factus est Paulus,
Abbreviated transcription (Latin):
gate mͥ barnabam & paulũ ad opus quod
elegi eos. latino autẽ sermone paulus a mo¬
nunimꝰ apłoꝵ. Quando enim saulus. suꝑbus.
elatus: qnͣdo paulus. humilis. modicꝰ. Ideoq
sic loquim᷑. Paulo post uidebote id ẽ. post
modicum. Nam quia modicus factus est: ipse
ideo mutato nomine sunt uocati: ut eciã
essent ipso noĩe noui sic̃ abraham q sara.
Andreas frater petri carne. & coheres gr̃a:
scłm hebream echymologiam interp̃tatur
decorus. siue respondens. Sermone autem
greco ã uiro uirił appellatur.  oħs quo¬
cdam uaticinio ex merito nom̃. accepit. inter¬
pretatur enĩ in quo est gr̃a. uel dñi gratia.

Expanded text:
gate michi Barnabam et Paulum ad opus, quod elegi eos’. Latino autem sermone Paulus a moum.' Quando enim Saulus, superbus, elatus; quando Paulus, humilis, modicus. Ideo sic loquimur: 'paulo post videbo te,' id est post modicum. Nam quia modicus factus est, ipse ideo mutato nomine sunt vocati, ut essent etiam ipso nomine novi, sicut Abraham et Sarra. Andreas frater Petri carne, et cohaeres gratia. Secundum Hebraeam etymologiam interpretatur decorus, sive respondens; sermone autem Graeco a viro virilis appellatur. Iohannes quodam vaticinio ex merito nomen accepit. Interpretatur enim, In quo est gratia, vel Domini gratia.