comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dis ueniam: et int̾uentus alb̾is
sanitatem acquisiuit.
enobiũ bĩ martini qđ
maius monast̾iũ licũt
comitis antlegauẽ sis
uidelic gaufridi cognomĩe bar¬
bati: tyrãnica p̾sũptio uehement̃
affligebat. Regatus dei suus ap̾fa¬
ti alłe cenobii ut ⁊ consilio ⁊ orõnũ
inf̾uentu oppresse subueniret ab¬
batie turonis usq fatigari nõ de¬
sistit. distulit eo libencio disficulta¬
tem uie assumens. quoidẽ locus a
cluniacensi disciplina mõastice
religionis funclam̃ta susceꝑit. Ue¬
niens autẽ ad comitẽ cũ nͥ ꝓficeret
u̾bis. nec amplecti genua nec aduol¬
ui pedibꝰ erubuit. assũpta ẽ oĩs
ma supplicandi qͣ masuetudo etiã
apud crutleles ꝓuotat᷑ potestas.I
ca tñ animũ gerens obluratum
albem adũsatus ẽ supplicantẽ. Q
ad hanc ꝙ ꝓrupit ĩsaniã ut dice̾t
se bi martini ꝯuentũ ad obseqͥum
unio asini redacturũ. Surgens
tandẽ dei ẜuus apulu̾r cũ assũp¬

Expanded text:
dis veniam, et interventus abbatis dis veniam, et interventus abbatis sanitatem acquisivit. 33. Cœnobium B. Martini, quod Maius Monasterium dicitur, Comitis Andegauensis, videlicet Gaufridi, cognomine Barbati, tyrannica præsumptio vehementer affligebat. Rogatus Dei seruus a præfati Abbate Cœnobij, vt & consilio, & orationum interuentu, oppressę subueniret Abbatię, Turonis vsque fatigari non distulit, eo libentius difficultatem viæ assumēs, quo idem locus a Cluniacensi disciplina, monasticæ religionis fundamenta susceperit. Veniens autem ad Comitem, cum nihil proficeret verbis, nec amplecti genua, nec aduolui pedibus erubuit. Assumpta est omnis forma supplicandi, qua mansuetudo etiam apud crudeles prouocatur potestates. Ille tamen animum gerens obduratum, Abbatem auersatus ad hanc quoque prorupit insaniam, ut diceret se B. Martini conventum, ad obsequium unius asini redacturum. Surgens tandem Dei servus a pulvere, cum assump
Abbreviated transcription (Latin):
obseqͥis colendam. pocius ⁊ orclĩs ⁊
ꝑsonc clignitatẽ. Ac ne dubitaret᷑ ĩ
ẜuo suo dñm gͣuit̾ offensũ uixͣ illud
euangelii. qͥ uos sꝑuit me sꝑuit.
uenenose lingue p̃sũptr̃em tã dig
na ẽ ultio subsecuta: ut uix octo di¬
ebꝰ euolutis exigente culpa ei effo¬
dent᷑ ctuli qͥ ĩ cculos alb̾is sacͥlegã
affectauerant facultatem :.
ontius deburgeto uir ac¬
cusantle uolũtatis ĩ ẜuũ
clei aucliens alb̾em arui
rũ: cũ eũ nͨ uidẽ uellet nͨ uideri:
declinasset ꝯtẽptu: morbũ simu¬
lans ĩ lectũ decidit. fcm̃ ẽ at̃ ut illuc
gebat᷑ ĩsirmitas. q̃ ꝓfecto ĩ t̾m extre¬
uit: ut amissa loq̃ndi facultate.¬
e decluctus ad extrema putaretur.
Quẽ itaq pͥꝯuidere noluit coactꝰ
postea uidit ꝑ int̾nũcios oĩmedis
exorans: ut ab eo uisitari m̾eret᷑.
Hisitatus eger ĩ lacͥmis ⁊ gemitu
culpam confitet᷑ cui ⁊ ꝯtͥctio cor¬

Expanded text:
obsequiis colendam potius & ordinis, & obsequiis colendam potius & ordinis, & personæ dignitatem. Ac ne dubitaretur in seruo suo dominum grauiter offensum iuxta illud Euangelij. Qui vos spernit me spernit, venenosæ linguæ pna est ultio subsecuta ut, vix octo diebus evolutis, exigente culpa ei effoderentur oculi, qui in oculos abbatis sacrilegam affectaverat facultatem 32. Pontius de Burgeto, vir accusandae voluntatis in servum Dei, audiens abbatem partes rum, cum eum nec videre vellet, nec videri declinasset contemptu, morbum simulans in lectum decidit. Factum est autem ut, illuc gebatur infirmitas; quae profecto in tantum excrevit ut, amissa loquendi facultate, deductus ad extrema putaretur. Quem itaque prius videre noluit, coactus postea vidit, per internuntios omnimodis exorans ut ab eo visitari mereretur. Visitatus aeger, in lacrymis et gemitu culpam confitetur; cui et contritio cor
Abbreviated transcription (Latin):
Cet̾m uult aliq̃n deus ĩ hac ⁊̃ iu
ta ꝯtẽptũ puniri sc̃oꝵ. ne uistus
z elet super ũqͦs pacẽ pcc̃oꝵ uidẽs.
et dicat gͦ sũ cã iustificaui corme¬
um ⁊ laui iit̾ innccentes manꝰ
meas. Sunt fortassis ⁊ alie occl̾¬
hic ⁊ bñfc̃orũ p̾mia rependit. et
ĩiurias punit. ꝑ orro ir rogatas
huic seruo suo ꝯtumelias ꝙͣ disitͥ¬
to ꝑcussit iudicio: succincte nos
nõ tedebit explicate. Is itaq totꝰ
ꝓpagandi monasticã religionem
studiis eccupatus dũ rã ĩmõas¬
ti̾o manziacensi. reformare cõten¬
dit nõ nulloꝵ ꝑtulit s̃uidiã ꝯuicia
sustinuit. seductor.⁊ ẏpocrita tẏrã¬
nus ⁊ ĩnasor acclamatus. Inter
qͦs qͥtlã dicus ĩ hanc usq ꝓrupit
insaniam: ut dicet effossurũ se
oculos abbati. si in hoc opus exopta¬
tas copia donaret᷑. Arguunt eñ
puniende p̾sũptionis. illi eciam
qͥ tẽperantius alb̾i det̾hebãt dice¬
ntes. nõ exasꝑanclã ꝯtumeliis. s

Expanded text:
erum vult aliquando Deus in hac etiam vita contemptum puniri sanctorum, ne iustus zelet super iniquos pacem peccatorum vidēs, & dicat, Ergo sine causa iustificaui cor meum, & laui inter innocentes manus meas? Sunt fortassis & aliæ occulhic & benefactorum præmia rependit, & iniurias punit. Porro irrogatas huic seruo suo contumelias, quam districto percussit iudicio, succincte nos non tædebit explicare. Is itaque totus propagandi monasticam religionem studiis occupatus, dum eam in Monasterio Maudiacensi reformare contendit, nonnullorū pertulit inuidiam, conuicia sustinuit, seductor & hypocrita, tyrannus & inuasor acclamatus. Inter quos quidam Clericus in hanc vsque prorupit insaniam, vt diceret effosurum se oculos Abbati, si in hoc opus exoptata sibi copia donaretur. Arguunt eum puniendæ præsumptionis illi etiam qui temperantius Abbati detrahebant, dicentes non exasperandam contumeliis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
claruit: quo ille duclũ turbatꝰ
cerebrum impericia quidem na¬
uiculam ascendit. sed gracia mo¬
rtem euasit.
uiri mi̾ta cuius nꝰ ami¬
ci apud deũ ĩ remunati
fuerunt. nec ĩpuniti ꝯtẽptores.
aut ꝓ ĩmicis orare clesistet. ⁊ qͥ

Expanded text:
claruit, quo ille dudum turbatus claruit, quo ille dudum turbatus cerebrum, imperitia quidem naviculam ascendit, sed gratia mortem evasit. viri merita, cujus nec amici apud Deum irremunerati fuerunt, nec impuniti contemptores, aut pro inimicis
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipicio ĩ circũspectis accessibꝰ occͣ¬
rit. Peclinans mula ĩ uallẽ. cui
uit. Pallent monachi clifficlen¬
tes ꝑiculũ p̃sens aliquo posse decliꝰ¬
nari consilio. Dñs autẽ plenum
be̾ spei. ⁊ gle finẽ seruo suo ꝓuidẽs
mirabilit̾ eum de patenti abysso
eluxit. mula diumnitus ĩ eam
ĩnitente ꝑtem. ĩ qua solidũ iter
⁊ obstatulis liberum inuenit..
orro de simili periculo cłicꝰ
qͥclam de hyspaniis cũ alb̾e
rediens. dũ comites ad hoͨ¬
picium p̾cecleret. et ĩpiudus ĩ hor¬
rencũ delaberet᷑ p̾cipiciũ: ad ĩuo sc̃¬
catũ nom̃ alb̃is ramusculo reten¬
tus liberari ꝓmeruit:
rete̾a Geraldo ciudã ꝑlige¬
rim tenere remiganti: se¬
pius albas ĩuocatus affu Nõ¬
isse ꝑhibetur. Submersa qͥppe
nauicula cũ res ad uite ꝑiulum
cederet. ip̃e nom̃ eiꝰ acclamans
ĩcolimis ad ripꝑã enatauit. Et
ĩ persona eo amplius alb̾is m̾itũ

Expanded text:
praecipitio incircumspectis accessibus occupraecipitio incircumspectis accessibus occurrit. Declinans mula in vallem, cui lidum invenit. Pallent monachi, diffidentes periculum praesens aliquo posse declinari consilio; Dominus autem, plenum beatae spei et gloriae finem servo suo providens, mirabiliter eum de patenti abysso eduxit; mula divinitus in eam innitente partem, in qua solidum iter et obstaculis liberum invenit. Porro de simili periculo clericus quidam, de Hispaniis cum abbate regrediens, dum comites ad hospitium praecederet, et improvidus in horrendum delaberetur praecipitium, ad invocatum nomen abbatis, ramusculo retentus liberari promeruit. Praeterea Geraldo cuidam, per Ligerim temere remiganti, saepius abbas invocatus adfuisse perhibetur. Submersa quippe navicula, cum res ad vitae periculum cederet, ipse nomen ejus acclamans, incolumis ad ripam enatavit. Qua in persona, eo amplius abbatis meritum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ gͣuissima ĩ firmitate uidebat᷑ im¬
mine̾. cõuentus ĩ tercessicẽ. ⁊ sũp¬
tuosis elemosinarũ expensis ĩ scãm
dilatus senectutẽ. Quodã namq
tp̃r b̾s hugo tanta corporis afflict ꝰ
molestia. ut ĩminens ĩ ꝯmedũ ui¬
te desperatio seq̃retur. de medio
montis qui cluniaco adiacet. qͣi
frĩbꝰ ultimã datuͣs bñdictionẽ.
ad capłm delatus est. Elet ꝯuentuꝰ
et eget solacio qͥsqͥs aliũ intit᷑ ꝯso¬
lari. Acclamant filii prẽm. ma¬
gr̃m ddiscipłi cirtueunt. retractas
grex indefessas pastoris excubias.
et q̃ lacͥmas ꝓuecent uncliq pieta¬
tis eiꝰ insignia p̾dicant᷑. De hinc¬
⁊ ip̃o ĩnuente sc̃õꝵ ymaginitꝰ p̃sen
rantam᷑ adipisci sanitatẽ. Que
cõfestim ĩpetrata: pupillis tuto¬
dimus ꝙ romã ꝓficiscen¬
tĩ. uita ꝑiter ⁊ incolumitas est
ĩ morte cõseruata. Ille siqͥdẽ ũ
ꝓpter ciuitatẽ uapingũ. per ab¬
rupta montium ⁊ ancipites an¬
fractes ĩcederet. altiori cuidam

Expanded text:
qui gravissima infirmitate videbatur imminere, conventus intercessione, et sumptuosis eleemosynarum expensis, in sanctam dilatus senectutem. Quodam namque tempore, B. Hugo, tanta corporis afflictus molestia ut imminens incommodum vitae desperatio sequeretur; de medio montis, qui Cluniaco adjacet, quasi fratribus ultimam daturus benedictionem, ad capitulum delatus est. Flet conventus, et eget solatio, quisquis alium nititur consolari. Acclamant filii Patrem, magistrum discipuli circumeunt; retractat grex indefessas pastoris excubias; et quae lacrymas provocent, undique pietatis ejus insignia praedicantur. Dehinc ipso innuente, sanctorum imaginratam se adipisci sanitatem. Quae confestim impetrata, pupillis tutodimus quod Romam proficiscenti, vita pariter et incolumitas est in morte conservata. Ille siquidem, dum propter civitatem Vapingum, per abrupta montium et ancipites anfractus incederet, altiori cuidam
Abbreviated transcription (Latin):
Credat᷑ in selandis humanorum
corporũ passionib filio adoptio¬
que illi eciam ĩꝑturbato acre ꝓ hi¬
bet᷑ extitisse. Ludouitus enĩ co¬
mes ⁊ sophia uxor sua p̃dicande
scilicz uir ⁊ mulier deuotroĩs. e¬
um apud aldechiartũ hospicio sꝰ¬
ceperãt. Deinde posita ĩ uiriclari¬
o m̃sa. ꝯmotus aer tẽpestatis sig¬
na p̾misit. turbati discursãt mi¬
iustri. quie fieret exappositis da
pibꝰ ignorantes. Cct̾m dei famulꝰ ꝯ fi.¬
cleuans manũ cͥtis signũ oꝑeosu¬
it. ⁊ ĩminentẽ sic abegit tẽpesta¬
tẽ. Que ne casu pociꝰ ꝙͣ mitis alb̾iᷤ s
abscessisse uicd̾et᷑. circũqͣq pluuiis
deseuientibꝰ ⁊ tonitruis locus ille
tẽpestatis exꝑs ⁊ sereno remiasisse ꝑ¬

Expanded text:
Credatur in sedādis humanorum Credatur in sedādis humanorum corporū passionibus, filio adoptioquę illi etiam in perturbato aere perhibetur extitisse. Ludouicus enim Comes, & Sophia vxor sua, prædicandæ scilicet vir & mulier deuotionis, eū apud Aldechiarcū hospitio susceperant. Deinde posita in viridario mensa, cōmotus aer tēpestatis signa præmisit, turbati discursant ministri, quid fieret ex appositis iam dapibus ignorātes. Cæterū Dei famulus eleuās manum, crucis signum opposuit, & imminētem sic abegit tempestatem. Quæ ne casu potius quam meritis Abbatis abscessisse videretur, circumquaque pluuiis desæuientibus & tonitruis, locus ille tempestatis expers, & serenus remansisse
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ex parte prĩs cuiꝰ p̃ceptis huc ue¬
ni: ut receclens ꝑmittas mͥ siũc
tã explere obecdenciam. Seq̃nti n¬
octe dormienti cliro ĩ albis apparu.¬
ere monachi: qͥ clice̾nt se ab̾ohugo¬
ne clirectos. De hinc unꝰ qͥdẽ cruri
manus apposuit. ĩ fucdit oleũ. alt̾
uero leniori ⁊ uelutl suspenso ꝯtac¬
tu ꝑtes ifirmas ꝯunge̾ uisus est.
Qͦ ꝑacto cũ retetlentibꝰ monachis
ip̃a recessit ĩfirmitas. ⁊ s̃columi¬
tatẽ ꝙͣ medicina nõ potuit grã re¬
dietit. Euigilans monachꝰ cũ sen¬
tiret ext̾minatas ĩfirmitatis an¬
gustias: bo prĩ suo restitutã ascri¬
ꝑsit sanitatẽ.
mulier amisso lingue et
tũ est ĩ sõpnis oporte eã laisiacũ ꝓ¬
ficisci. uͥ mitis bi hugonis utroq
leuaret᷑ ĩꝯmoclo. Paruit mulier
eoq celata dũ p̃scͥptus p̃r ĩorato¬
rio scĩ supplicii ip̃a p̾sente clĩa ce¬
lebraret mist̾ia mi̾tis eiꝰ utͥꝯq moꝯ¬
rbi plenũ mu̾it optine̾ remediũ

Expanded text:
 ex parte Patris cujus praeceptis huc veni, ut recedens permittas injunctam mihi explere obedientiam. » Sequenti nocte, dormienti, duo in albis apparuere monachi, qui dicerent se a B. Hugone directos; dehinc unus quidem cruri manus apposuit, infudit oleum; alter vero leniori, et velut suspenso contactu, partes infirmas perungere visus est. Quo peracto, cum recedentibus monachis ipsa recessit infirmitas, & incolumitatem quam medicina non potuit, gratia reduxit. Euigilans monachus cum sentiret exterminatas infirmitatis angustias, beato Patri suo restitutam adscripsit sanitatem. mulier amisso linguæ pariter tum in somnis est, oportere eā Laisiacū proficisci, vbi meritis B. Hugonis, vtroq. leuaretur incommodo. Paruit mulier, eoq. delata, dum pręscriptus Pater in Oratorio S. Suplicij ipsa præsente diuina celebraret mysteria, meritis eius vtriusq. morbi plenū meruit obtinere remedium.
Abbreviated transcription (Latin):
ticinio ꝓmissꝰ deeẽt essectꝰ. Pre fa¬
tus nãq durãnꝰ nate debitũ sol¬
uens ĩ ꝓmisso sͥ habitu cͥdã sigͥno
sacerdoti scil aeligioso apparuit
misa̾bilit̾ iuuuam̃ ei ꝯ postulans: cui
uiuẽs obedire ꝯtẽpserat. Ꝙ cũ pius
pr sigͥno refe̾nte dilicisset: clectis
septẽ fr̾ibꝰ silentiũ inlixit una sep¬
timana. ut oris extessꝰ oris obeclien¬
cia pͣgaret᷑. Obeclientibꝰ aliis unꝯ
eoꝵ p̾cepti uiolator silenciũ int̾ru¬
pit. Rursus pontifex eunclẽ habi¬
tũ quẽ prius habitũ gerens sacer¬
doti p̃scripto apparuit. ĩ obedien¬
ciam frĩs accusans. Qͥ dũ fregit sr¬
manclatũ suffragia exclusit alioꝵ.
Q ͦ audito clem̃tissimꝯ pr. ita̾to sep¬
tẽ dieꝵ silentio: defectũ uiolate
suppleuit obediencie. Unde fcm̃ est
ut ostensꝯ f̾cio p̾sul. s iã nͥ sorcdidũ
gerens albi gr̃as age̾t. eio int̾uen¬
tu abst̃ssioris obꝓbũ sentenciam
iudicis ĩmutatã. Hoc relatũ ⁊ pũs

Expanded text:
deesset effectus. Praefatus namque Durannus, naturae debitum solvens, in promisso sibi habitu cuidam Siguino, sacerdoti scilicet, religioso apparuit, miserabiliter juvamen ejus postulans, cui vivens obedire contempserat. Quod cum pius Pater Siguino referente didicisset, electis septem fratribus, silentium una indixit septimana, quatenus oris excessus oris obedientia purgaretur. Obedientibus aliis, unus eorum praecepti violator silentium interrupit. Rursus pontifex, eumdem quem prius habitum gerens, sacerdoti praescripto apparuit, inobedientiam fratris accusans, qui dum fregit mandatum, suffragia exclusit aliorum. Quo audito, clementissimus Pater iterato septem dierum silentio, defectum violatae supplevit obedientiae. Unde factum est ut ostensus tertio praesul, sed jam nihil sordidum gerens, Abbati gratias ageret, eius interuentu abstersum oris opprobrium, sentētiam iudicis immutatam. Hoc relatum, & patris
Abbreviated transcription (Latin):
bat ĩtitũ. semunuꝯ ad eũ deft᷑.
fres uelud exrinctũ deflent pu̾m.
qͥuix ĩ castris spũał milicie uiuere
schoasset. Deniꝙ piꝯalb̾s m̃te ꝯpũc¬
tus. ꝯtrictũ cõtrectat. pu̾m ꝓ exe¬
quiis obsequiis insistit. ⁊ ad ostiũ
et ut pu̾o salus. ⁊ puer ꝯuentui
reideretur.
luitati qͣm plures huimodi mira¬
culoꝵ p̃coniis eũ uule p̾optabant.
ci acihere̾ ⁊ scĩssimis eiꝰ erucliri do¬
fumentis. E ppe tota ciꝯuita sacͥs
par institutis. ẽ ota eiꝰ ꝯũsatio. b̾e
uiuencli magist̾iũ fuit. Nulla uel co¬
ꝙͣ sufficient̾ q̃rentibꝰ responderet.
qͣm pie aperiret pulsantibꝰ cusfi¬
cile est explicare. Int quos uocio¬
nensis albs. ad pͥmatẽ monasti¬

Expanded text:
 semivivus ad eum defertur; fratres velut exstinctum deflent puerum, qui vix in castris spiritualis militiae vivere inchoasset. Denique pius abbas, mente compunctus, contritum contrectat puerum, pro exsequiis obsequiis insistit, et ad ostiumut et puero salus, et puer conventui redderetur. 28. Invitati complures hujusmodi miraculorum praeconiis, eum videre praeoptabant, ei adhærere, & sanctissimis eius erudiri documentis. Quippe tota eius vita, sacris par institutis, tota eius conuersatio beate viuendi magisteriū fuit. Nulla vel quā sufficienter quærentib. responderet, quā pie aperiret pulsantibus, difficile est explicare. Inter quos Vecionensis Abbas ad primatem monasti
Abbreviated transcription (Latin):
mitas abscessit.⁊ abstersolepre
cõtagio: m̃oris oĩbꝰ ĩcolumitas ẽ
et spẽs restituta. Egredit᷑ ⁊ͥ famu¬
lus relicta pauperi bñtlicticẽ. q̃ ⁊
amplius spe suscipienti ꝓfuit. et
amplius uoto clantis mi̾tũ pate¬
fecit. Legunt᷑ ⁊ alii tã ex ueste
ꝙͣ ex limpha. q̃ ex eiꝰ stillauerat
manib expelitã susciꝑt salutẽ
eo ꝙ ĩminenti natalicio ꝑsolue ñ
posset. debitũ cantandi obseqͥũ.
Q dũ uxta suppeclantũ alb̾is qͥ¬
esce̾t: ⁊ uccis reformatõem ex sacͥs
eiꝰ sꝑaret m̾itis. corrigiã pillei eiꝰ
latenti assũpti collo cirtũ dedit.
statĩq soluto ꝙ art̾us obstabat ĩ¬
ꝯmodo: pͥsce nclulationis usus
estei ĩ integrũ reformatus..
rticulũ peclis cuiꝰdã the¬
oclorici magne qͥdẽ mili

Expanded text:
mitas abscessit. Et absterso lepræ mitas abscessit. Et absterso lepræ contagio, membris omnibus incolumitas est & species restituta. Egreditur Christi famulus relicta pauperi benedictione, quæ & amplius spe suscipienti profuit, & amplius voto, dantis meritum patefecit. Leguntur & alij tam ex veste, quam ex lympha quæ ex eius stillauerat manibus, expetitam suscepisse salutem. uod imminenti natalicio persoluere non posset debitum cantandi obsequium. Qui dum iuxta subpedaneum Abbatis quiesceret, & vocis reformationem ex sacris eius speraret meritis, corrlatenter assumpti, collo circumdedit; statimque soluto, quod arteriis obstabat incommodo, priscae modulationis usus est ei in integrum reformatus. Articulum pedis cujusdam Theoderici, magnae quidem mili
Abbreviated transcription (Latin):
uestim̃to robertus ꝯualuisse
asseret᷑. Ee t̾m nõ minora mi¬
tis acta legunt᷑. hugonis quibꝯ
hugoni nullo fidei picuio p̾sti¬
tũ possit assignari bñficiũ. Idem
atensi cenobio subditas iisita¬
ret cellulas: haut ꝓculabitin̾e
puũ ꝯspexit tuguriũ cuiꝰ ĩhabi¬
tator ⁊ egenus erat ⁊ leꝓsus. Hic
ex diuite pauper abiectus ex sp¬
lenclido. leprosus ex ĩcolumi ui¬
Letatur dei ẜuus adeptũ se tẽpus
oportunũ. quo xp̃m ĩ paupere uisi¬
taret. Precuntibus itaq cetis ip̃e
uno tm comite monacho hunal¬
solatioĩ totus insistit. Lacerã demł¬
cet cutem ĩgeminat felitẽ ĩ felici¬
tate sua. cui eẽt. datũ flagellis
corporalibꝰ ⁊ pauꝑtatis igne pͣga¬
ri. cdeniq dũ cliscessurꝰ eẽt homo
dei. quid erogaret pauꝑi nõ habe¬
ret: agninã qua inclutꝰ erat ex¬
uit uestẽ: uestit paupẽ. uestim̃¬
tũ grã comitat᷑ insperata. Ex qͦ¬
enĩ pauper ĩclutus est: cutis defor¬

Expanded text:
vestimento Robertus convaluisse vestimento Robertus convaluisse assereretur. Caeterum non minora meritis acta leguntur Hugonis, quibus Hugoni nullo fidei periculo praestitum possit assignari beneficium. Idem iacensi coenobio, subditas visitaret cellulas, haud procul ab itinere parvum conspexit tugurium, cujus inhabitator egenus erat et leprosus. Hic ex divite pauper, abjectus ex splendido, leprosus ex incolumi, viLętatur Dei seruus adeptum se tempus oportunum, quo Christum in paupere visitaret. Præeuntibus itaq. cęteris, ipse vno tātum comite monachsolationi totus insistit, lacerā demulcet cutem, ingeminat fœlicē infelicitate sua, cui esset datum flagellis corporalibus, & paupertatis igne purgari. Deniq. dum discessurus homo Dei, quid erogaret pauperi nō haberet, agninam, qua indutus erat, exuit vestē, vestit pauperem. Vestimentū gratia comitatur insperata. Ex qenim pauper indutus est, cutis defor
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃r seruũ dei ꝑisuis ingretli. ato
id eccliam ascenulere que beate
Genonefe uͥginis ⁊ noĩe celebris est
et corpore. Quo auclito p̾scͥptus e¬
ger illuc alieno defert᷑ auxilio. ge¬
nibꝰ albis aduoluit᷑. suspiriis int̾¬
pellat ⁊ latͥmis: ut eiꝰ apud cleũ
meret᷑ int̾uentũ. mouetur pater
anxietate supplicantis ⁊ int̾ sacͣ
nussarũ sollẽpnia flagitatũ pa¬
ralitico ꝓcurat subuentũ. Nil tñ
bra salus ĩ firmis ⁊ orõne uita est
defunctis restituta. Suꝑtã ergo
ip̃ius planetã. que ueterũ relatõ¬
ne ĩ p̾fata credit᷑ eẽ eccłia. super ꝓs¬
tratũ eluat egrũ illud clamans.
petrus apłs dixit paralitico. sanet
declamasset. Regredit᷑ ĩ columis
qui semiuiuꝰ accesserat. hiis qui
aterant attestantibꝰ bñ placitã
deo eiꝯ uitã. cuiꝰ apud deũ tã effi¬
cacem uiderãt eẽ postulatoẽm:.
ortassis hec apłicis ascri
male habentibꝰ restitu¬
tã cõstat ẽẽ sanitatẽ. eiꝰ utiq

Expanded text:
pore servum Dei Parisios ingredi, atque ad ecclesiam ascendere, quae beatissimae Genovefae virginis et nomine celebris est et corpore. Quo audito, praescriptus aeger illuc alieno defertur auxilio, genibus abbatis advolvitur, suspiriis interpellat et lacrymis, ut ejus apud Deum mereretur interventum. Movetur Pater anxietate supplicantis et inter sacra missarum solemnia, flagitatum paralytico procurat subventum. Nil tamen bra salus infirmis, et oratione vita est defunctis restituta. Sumptam ergo ipsius planetam, quae veterum relatione in praefata creditur esse ecclesia, super prostratum elevat aegrum, illud clamans, Petrus apostolus dixit paralytico: « Sanet declamasset. Regreditur incolumis qui semiuiuus accesserat, his qui aderant attestantibus beneplacitam esse Deo vitam, cuius apud Deum tam efficacem viderant esse postulationem. Fortassmale habentibus restitutam constat esse sanitatem, ejus utique
Abbreviated transcription (Latin):
scissimo eiꝰ acliuuari clep̃cans int̾¬
uentu. De hinc onerosiꝰ instanti.
abstine ĩqͥt albas abstine fr̃ a rapi¬
nis amissam sic adepturꝰ sanita¬
tẽ. Rapinas miles ablicat ecdẽq
mom̾to ad p̾ces albis ⁊ uotũ fcmẽ
⁊ extinctũ febris incendiũ. Nemo
autẽ miret᷑ mito collatã corporibꝰ¬
salutẽ. cui eciã id gre accessit. ut e¬
xute de ergastulo carnis aĩe ip̃ius
int̾uentu: uclicẽ placatũ ĩueni¬
rent. Fratrũ qͥdã soluto nature de¬
rant: apparuit clicens duos solidos qr
pret̾ licenciam sacriste sub qͦ ip̃e mi¬
litabat se sustulisse: ac ꝓpͥo expencli¬
se arbitͥo. Hoc excessu dilatã sͥ reqͥẽ
q̃ tñ posset alb̾is int̾cessicẽ p̃rogari.
Mane aut̃ fcõ cũ alt̾ il de altero igno
piscussa itai cdiligent̃ tͣnsgressio ⁊
uenialis ĩuenta suffragiis orõnum.
quas deuotus fieri clem̃tissimꝰ pat̃
uiclicit. et ꝓpensiori elemosinarũ
largitione solui ꝓmeruit:

Expanded text:
sanctissimo eius adiuuari deprecans intersanctissimo eius adiuuari deprecans interuentu. Dehinc onerosius instāti: Abstine, inquit Abbas, abstine frater, a rapinis, amissam sic adepturus sanitatem. Rapinas miles abdicat, eodemq. momento ad preces Abbatis, & votum factum est, & extinctum febris incendium. Nemo autem miretsalutem, cui etiam id gratiae accessit, ut exutae de ergastulo carnis animae, ipsius interventu judicem placatum invenirent. Fratrum quidam soluto naturae derant, apparuit dicens duos solidos, praeter licentiam sacristae sub quo ipse militabat, se sustulisse, ac proprio expendisse arbitrio. Hoc excessu dilatam sibi requiem, quae tamen posset abbatis intercessione praerogari. Mane autem facto, cum alter id de altero ignorDiscussa itaque diligenter transgressio, et venialis inventa, suffragiis orationum quas devotius fieri clementissimus Pater indixit, et propensiori eleemosynarum largitione, solvi promeruit.
Abbreviated transcription (Latin):
sanitatẽ p̾fate debuit me¬
licine. ẽres p̾te̾a frẽs ecdẽ decũben¬
tes ĩꝯmodo: b̾i uiri m̾tũ ĩ antiquã
reformauit sospitatẽ. Eorũ duobꝰ¬
qͥdẽ destinata culogiarũ gr̃a. salu¬
tis integritatẽ resignauit. Terciꝰ
autẽ cũ borboni per sex menses qͣr¬
tana sustinuisset ĩcenclia: a scõ
pr̃e qͥ illuc eo tp̃r accesserat: sacris
iubet᷑ int̾esse nist̾iis. Adest febri .¬
citans et ex albis iussu epoto post
missam uino. ĩ quo lota fuant
sc̃oꝵ pignora. febris ĩcendiũ ausceᷤ¬
sit. O p̾clicanda prĩs humilitas qui
A posset ascribi mi̾tis maluit sc̃oꝵ
pignoribus assignari.:
arento qͦ felicis monachus testi¬
monii post duitͣnas febriũ ꝯualu¬
it ĩuirias Hausto uino quo sacri
cius cligiti post oblatũ deo ꝑfusi
fuerant sacͣmentum:
eatus qͦ meclicus qͥ cum
salute corporũ: de salute
porale remediũ. ⁊ exhortatione
sẽpit̾num. Eidẽ nãq crisprũ ꝓfi¬
ciscenti. febricitans miles eccͣrit.

Expanded text:
fatæ debuit medicinæ. Tres præterea fratres eodem decumbentes incommodo beati viri meritum in antiquam reformauit sospitatem. Eorum duobuquidem destinata eulogiarum gratia, salutis integritatē resignauit. Tertius autem cum Borboni per sex menses quartana sustinuisset incendia, a sancto Patre, qui illuc ex tempore accesserat, sacris iubetur interesse mysteriis. Adest febricitans, & ex Abbatis iussu epoto post Missam vino, in quo lota fuerant sanctorū pignora, febris incendium abscessit. O prædicāda Patris humilitas, qui quod eius posset ascribi meritis, maluit sanctorum pignoribus assignari! Iarento quoque felicis monachus testimonij, post diuturnas febrium conualuit iniurias, hausto vino quo sacri eius digiti post oblatum Deo, persusi fuerant, sacramentum. Beatus quoque medicus, qui cum salute corporum, de salute ebatur tēporale remedium, & exhortatione sempiternum. Eidem namq. Crispeium proficiscēti, febricitans miles occurrit,
Abbreviated transcription (Latin):
um uicerat metlicine. aufe̾bat
⁊ spem uite. Alb̃is tñ m̾i̾tis hoc ꝯui¬
orclĩe ex tinctũ est. horrende pes¬
tis incendiũ. Albas missã canta¬
uerat. ⁊ aquã ex eiꝰ manibꝰ stilla
tã ĩfirmo p̾senti. atq postulanti
cã seruientes albe̾ cletulerant ig¬
uorante. Q exesis ꝑtibꝯ ĩ fusa: suꝰ
articulo recdlitus status suppletũ
de paste carnis lispenliũ. ⁊ agen¬
te limpha uices medicine albas
nesciens restituit sanitatẽ. Eppe
durũ nimis erat ⁊ ĩtołabile hõi
dei. ex biis q̃ circa ipm̃ erant. aut
ri. Homo uere uͥtutis ad uͥtutum
deriabat extidiũ. linguas asfec¬
tare alienas. Laulis eĩ nulla ei oĩ sõ¬
no cupitlitas uͥ cuiꝰ ⁊ mati̾a ẽ ĩ aĩo
⁊ testis ĩ celo. Quã cũ sͥ ꝑit̾ oꝑa ꝯ̃pa¬
rarent ⁊ ũba: alã tñ suspiranti
mercedẽ nulla ex p̾conio miracu¬
loꝵ surrepsit elatio. Aliis qͦ nesciẽs
dei ẜuus ꝓfuit. quos ⁊ si nõ om̃s a¬
encia monachus noĩe

Expanded text:
icerat medicinę, auferebat & spem vitæ. Abbatis tamen meritis, hoc ordine extinctū est horrendæ pestis incendium. Abbas missam cātauerat, & aquā ex eius stillatam manibus infirmo præsenti atq. postulanti eam, seruientes, Abbate detulerant ignorante. Qua exæsis partibus infusa, suus articulo redditus est status, suppletū depastæ carnis dispēdium, & agente lympha vices medicinæ, Abbas nesciens restituit sanitatē. Quippe durum erat, & intolerabile homini Dei, ex his quæ circa ipsum erant, aut ri. Homo veræ virtutis, ad virtutū deriuabat excidiū, linguas affectare alienas. Laudis enim nulla omnino cupiditas, nisi cuius & materia est in animo, & testis in cœlo. Quam cum srarent & verba, aliam tamen suspiranti mercedem, nulla ex præconio miraculorum subrepsit elatio. Aliis quoque nesciens Dei seruus profuit, quos & si non omnes, aentia Monachus nomine
Abbreviated transcription (Latin):
pente nãq turbato aere ꝯsurgen¬
tes uenti ueluti conflictũ q̃ndã
ũre ciperunt. et freq̃ntior dese uire
uolare fulmina. quibꝰ nec dormi¬
toriũ pris adherens eccłre intat¬
tũ remansit. Illud enĩ uis erũpens
fulmĩs tã uaganti discursu p̾fatũ
ꝑscrutata ẽ domiciliũ. ut par mira¬
culũ. dicã tres ĩfornate pu̾os. et
inf̾ flãmas seuientes. scm dei ꝯser¬
uatũ. Augebat discͥmen cementũ
simul ⁊ lapiles uncliq corruẽtes.
quos fulm̃is ictu rupta mac̾ies cͥca
dormientẽ clisfundebat abbem. Dis¬
turrebant famuli monachi q̃rebã¬
tur. uel obrutũ ruina lapidũ. uel
igne ꝯsũptũ alb̾em oppinantes. Ille
diuinis ꝓtectus excubiis nec strepitu
soporẽ nec populantibꝰ flãmis sospi¬
tatẽ amisit. Ita cei suus horrento cit¬
cũseptus incendio: uirtute pro¬

Expanded text:
pente namq. turbato aere, consurgenpente namq. turbato aere, consurgentes venti, velut conflictum quendam inire cœperūt, frequentior desæuire ncuti domus, volare fulmina, quib. nec dormitorium patris, adhærens Ecclesię, intactum remansit. Illud enim vis irrumpens fulminis, tam vaganti discursu præfatum perscrutata est domicilium, vt par miraculum dicam, tres in fornace pueros, & inter flammas sęuientes, sanctū Dei cōseruatum. Augebat discrimen cæmentum simul, & lapides vndique corruentes, quos fulminis ictus rupta macerie circa dormientem diffundebat Abbatem. Discurrebant famuli, monachi querebantur, vel obrutum ruina, lapidibus, vel igne consumptum Abbatem opinantes. Ille autem diuinis protectus excubiis, nec strepitu soporem, nec populantibus flammis, sospitatem amisit. Ita Dei seruus horrendo circumseptus incendio virtute pro
Abbreviated transcription (Latin):
acceperat. Qͥbꝰ ille acceptis: inspe
sr̃na turbatus angustia. tantũ
de salute gauisurus. Ex quo enĩ su¬
ppositũ ẽ ulceri lignũ. ⁊ panẽ bñ¬
plosũ est putride carnis ĩ ꝯmodum.
ut nullus dolor nulla hic ĩfir mita¬
tis inlicia remanerent.
lisꝑ alb̾s obclormisset: ur
gente cã duo monachi¬
ut quil huc ait istũ adcluxistis pu¬
erũ: Sespondentibꝯ monachis se
neminẽ acdduxisse. subdidit albas
dicens. Nonqͥt nõ iuidetis illũ elega¬
ntis forme pu̾m: Rursus cũ mõa¬
chi mirarent᷑. atrestantes se nemi¬
nẽ ꝓrsus uiclisse. animadũtens ab¬
bas ostensũ sͥ cliuinũ aliquid ẜmo¬
nẽ tͣnstulit ad alia.: nullã ultiꝰ faci
ens de puero mentionem. Credo
ei apparuisse custedẽ corporis sui
angelũ dei cuiꝰ excubiis et ae¬
riarũ tẽptam̃ta potestatũ et ĩmi¬
negtia corꝑoris ꝑicula declinabat..
ncle cũ apud berziacum
se sopori declisset: ange¬
lica ꝓtectus custeclia mł¬
aplex mortis cliscͥmen euasit. Re¬

Expanded text:
everat. Quibus ille acceptis, in spe de fraterna turbatus angustia, tantum postea de salute gavisurus. Ex quo enim superpositum est ulceri lignum, et panem beneplosum est putridae carnis incommodum ut nullus dolor, nulla illic infirmitatis indicia remanerent. lisper abbas obdormiret, ex urgente causa, eum monachiUt quid huc, ait, istum adduxistis puerum? » Responderunt monachi se neminem adduxisse. Subdidit abbas, dicens: « Nunquid non videtis illum elegantis formae puerum? » Rursus cum monachi mirarentur, attestantes se neminem prorsus videre, animadvertens abbas ostensum sibi divinum aliquid, sermonem transtulit ad alia, nullam ulterius ens de puero mentionem. Credo ei apparuisse custodem corporis sui angelum Dei, cujus excubiis, et aeriarum tentamenta potestatum, et imminentia corporis pericula declinabat. Unde cum apud Berziacum se sopori dedisset, angelica protectus custodia, multiplex mortis discrimen euasit. Re
Abbreviated transcription (Latin):
curã gere̾ miseroꝵ. ⁊ urcta uicem
apłi cũ infirmantibꝰ ĩfirmari.
Unde ⁊ pro qͦdã frẽ meo ad ostiũ
tuis misero subueniri deploro.
quẽ putridũ uuluꝰ ⁊ lacius ĩcolu¬
mes occupans. ꝑtes ĩ desꝑatõnis
cliscͥmen adluxit. Tancdẽ puis p̃r
allatũ bñtlitit dedit bñdcm sacer¬

Expanded text:
curā gerere miserorum, & iuxta vocem Apostoli, cum infirmantibus infirmari. Vnde & pro quodā fratre meo ad ostium tuis misero subueniri deploro, quē putridū vulnus & latius incolumes occupans partes, in desperationis discrimen adduxit. Tandē pius Pater allatum benedixit, dedit benedictum sacer
Abbreviated transcription (Latin):
uctuosa. Cotũ te priori pancie redo¬
peri uulnꝯ m̃tis ut ꝓ qͣlitate uul¬
nis curã sencias medicantis. Infe¬
lix excute iugũ diaboli: ⁊ ãplecte̾
comitat᷑ ꝑtinacia distͥctior puniet
disciplina. Tius enĩ ꝑce delictis:
ad ꝑiculũ militat alioꝵ. Hiis u̾bis

Expanded text:
fructuosa. Totū te Priori pande, redoperi vulnus mentis, vt pro qualitate vulneris, curam sentias medicantis. Infelix excute iugum diaboli, & amplecterecomitatur pertinacia, districtior puniat disciplina, tuis enim parcere delictis, ad periculum militat aliorum. His verbis
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c repugnauit. Sane sana Rsio qͣ
iustus ĩ pͥmis accusator sui. ⁊ temp¬
tatione carnis pulsatus ut cadet.
et ne cade̾t uͥtute sp̃c restirisse mõst¬
tur. Etat aut illi tanta ĩ exortaticẽ a¬
grã: ut ad exp̾tationẽ ẜmõis illius
illust̾um suspenent᷑ animi psõaꝵ.
Unde ⁊ iussus apͣp scãm ⁊ plenã
gre hũit oronem qua ⁊ symoniaci.
de male coparatis expulsi sũt dig¬
nitatibꝰ ⁊ de sacͣrio dni fornicato¬
ros inhibiti sacerdotes:
liud qͦ scĩtatis ip̃iꝰ atq
m̾itoꝵ secutũ est inliciũ.
Il debrandus ⁊ cnũ roma¬
ic diaconus eccłie. qui postea secli
eidẽ sortitus ẽ maiestatem: direc¬
tus ĩ gallias cluniacense capłm
ĩtͣuit. Ubi cũ aliqͣ cdni seclisset colla ꝙ¬
teratũ bõ hugoni xp̃m uidir mõas¬
tici regulas ortlĩs ac dec̾ca sugge̾n¬
tem. Egressus inde nõ nullis q̃ ui¬
derat ĩclicauit. Extũc ille ⁊ fami¬
e liaritatẽ ẜui xp̃i deuotius ample¬

Expanded text:
spiritus repugnavit. Sane sana responsio, qui spiritus repugnavit. Sane sana responsio, qui justus imprimis accusator sui , et tentatione carnis pulsatus ut caderet, et ne caderet virtute spiritus restitisse monstratur. Erat autem illi tanta in exhortatione gratia, ut ad exspectationem sermonis illius illus rium suspenderentur animi personarum; unde et jussu papae sanctam et plenam gratiæ orationem: qua & simoniaci de male comparatis expulsi sunt dignitatibus, & de sacrario Domini fornicatores inhibiti sacerdotes. Aliud quoque sanctitatis ipsius atque meritorum secutum est indicium. Hildebrandus etenim Romanæ Diaconuejusdem sortitus est majestatem, directus in Gallias, Cluniacense capitulum intravit. Ubi cum aliquandiu sedisset, collateratum B. Hugoni Christum vidit, monastici regulas ordinis ac decreta suggerentem. Egressus inde, nonnullis quae viderat indicavit. Ex tunc ille et familiaritatem servi Christi devotius ample
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Deniq cũ p̾fatus pontifex ad
ultima iam decluctus. fessos artꝰ
⁊ naturã ꝓfitentes cilicio ⁊ cineri
ꝯmendasset. susceptis uitalibꝰ sacͣ¬
mentis int̾ sacras alb̃is manꝰ spm̃
exalauit. Cũ autẽ nomis leo tͣnslat᷑s¬
b̾i remigii corpus remis usq guenis¬
set. et ibi sẏnoclũ celebraret gn̾alem
uir beatus affuit plenus auctoritati
⁊ reue̾ncie suaq p̾sencia p̃fati ꝯcilii
plurimũ ꝯferens institutis. ubi cũ¬
adu̾sus symoniacos age̾t᷑. ⁊ nõ nulli
pontifites quibꝰ uł ꝯsciencia ꝯfusi¬
onẽ uel ĩpericia silenciũ adduxerat
ĩ p̃fatã hesim remissi ꝯ disceptatẽt.
ip̃e zelo suciensus iusticie negocia¬
tionẽ symonis ꝯstant̃ abole̾ curauͭ.
Ex adũso enĩ ascendens ⁊ opponens
murũ prodomo isrł. nec nu̾o retinẽ¬
ciũ nec acceptt̃e motꝰ ẽ ꝑsonatum.
Quo ĩ concilio dũ ille de sua int̾roga¬
ret᷑ ꝓmotione caro inquit uoluit

Expanded text:
uit. Denique cum præfatus Pōtifex ad uit. Denique cum præfatus Pōtifex ad vltima iā deductus, fessos artus & naturam profitentes cilicio & cineri commendasset; susceptis vitalibus sacramentis, inter sacras Abbatis manus spiritum exhalauit. Cum autē nonus Leo translatB. Remigii corpus Remis usque pervenisset, et ibi synodum celebraret generalem, vir beatus adfuit plenus auctoritatis et reverentiae, suaque praesentia praefati concilii plurimum aduersus simoniacos ageretur, & nonnulli pontifices, quibus vel cōscientia confusionē, vel imperitia silentiū adduxerat, in præfatā hæresim remissius disceptarēt, ipse zelo succensus iustitię, negotiationem Simonis cōstanter abolere curauit. Ex aduerso enim ascendens, murum pro domo Israel , nec numero renitentium, nec acceptione motus est personarum. Quo in concilio, dum ille de sua interrogaretur promotione: Caro, inquit, voluit,
Abbreviated transcription (Latin):
sub̾e̾ restitutõnem postulare uiłetur.
b̾o maiolo utrũq ꝯmittit negocium.
maioli p̾cibꝰ ⁊ mĩtiss postulat sub¬
ueniri. Nec mora ꝯpũctus actor ĩui No¬
rie. genibꝰ albis ꝓuoluitur. cõtricto
corde ⁊ humiliato ueniã regat o̾ibus
hiis que ablata fuerant. ĩ integrum
restitutis. Et ut offensus obsequie
etiã placaret᷑. alb̾i cẽductũ ꝓuidit qͥ
fecerat ⁊ rapinam.
N aluis eciã qͣm płimis negociis roma¬
no pontifici postulata bi hugonis se
dulitas ⁊ ab eolaudẽ ⁊ a dño coronã
meruit sempit̾nam. Ille siqͥdẽ cũ ppͣ
stephanus ĩ ciuitate florencia supp̃¬
mo tenetur ĩ ꝯmodo. ex noto detum¬
centis illuc acressit: comitantibꝰ eũ
nonachis ꝯsũmate scĩtatis qͥbꝰ iuxta
pauli uccẽ uiue̾ xp̃c erat ⁊ mori lucrũ.
estatus autẽ p̾fatus antistes ad in¬
trcitũ quidẽ scrui dei. malignũ dis¬
cessisse sp̃m ad egressũ uero temtasse.
sathanas abhorruit. ⁊ p̾senciã expa¬

Expanded text:
stātiæ restitutionē postulare videretur, B. Maiolo vtrūq. committit negotium, Maioli precibus & meritis sibi postulat subueniri. Nec mora compūctus auctor iniuriæ, genibus Abbatis prouoluitur, cōtrito corde & humiliato veniam rogat, omnibus his quæ ablata fuerāt in integrum restitutis. Et vt offensus obsequio etiam placaretur, Abbati conductum prouidit, qui fecerat & rapinam. In aliis etiā quampluribus negotiis Romano Podulitas, et ab eo laudem et a Domino mercedem meruit sempiternam. Ille si quidem cum papa Stephanus in civitate Florentia supremo teneretur incommodo, ex voto decumbentis illuc accesmonachis consummatæ sanctitatis, quibus, iuxta Pauli vocem, viuere Christus erat, & mori lucrum. Testatus est autem pręfatus Antistes, ad introitum quidē serui Dei, malignū discessisse Spiritū, ad egressum vero remeasse. Sathanas abhorruit, & præsentiā expa
Abbreviated transcription (Latin):
mansuetudinẽ. uultus grãm u̾
uorũ lenitatẽ. Quibꝰ ꝓfecto uͥtu¬
tũ incliciis ita cũ eo ⁊ cũ cluniatẽ¬
si monasti̾o regis ẽ annua colliga¬
ta: ac sirex ip̃e ꝑpetuã cũ eis amici¬
ciam pepigisset. Candẽ uix ĩpetͣta
recleundi licencia. pastor piꝰ ad oui¬
le reu̾citur. dona deferens amplio¬
ra: que uelud qđdã dilectionis pi¬
gnus a p̾fato rege tͣnsmissa sũt. Sic
regressus dei famulus filios ĩ orõm¬
bus prẽm expectantes. et deuotio¬
ne regis ⁊ suo exhilarauͭ aduentu:
dem post meclũ romani iussu
pontificis ĩ ungariã ꝓfectus:
de reformatione pacis curã
gerit. suscepta pruclent̃ in¬
sistit ⁊ explet negocia ad lau¬
dem dei ⁊ glãm que sͥ ꝯmissa
fu̾a̾nt executus. unde cũ ꝑit̾
et grã regis ⁊ multo donatus
munẽ reu̾tet᷑ a quedã tyranno
regionis illius captus est. Hiis õibꝰ
nũ. pro suis malescõribꝰ int̾celit. mi¬

Expanded text:
mansuetudinem, vultus gratiam, mansuetudinem, vultus gratiam, verborum lenitatem. Quibus profecto virtutum indiciis, ita cum eo & cum Cluniacensi Monasterio Regis est anima colligata, ac si Rex ipse perpetuam cum eis amicitiam pepigisset. Tādem vix impetrata redeundi licentia, pastor pius ad ouile reuertitur, dona deferens ampliora, quæ velut quoddam dilectionis pignus a præfato Rege trāsmissa sunt. Sic regressus Dei famulus, filios in orationibus patrem expectantes, & de vocatione Regis, & suo exhilarauit aduentu. Idem postmodum Romani iussu Pontificis in Hūgariam profectus, de reformatione pacis curam gerit, suscepta prudenter insistit & explet negotia, ad laudem Dei & gloriam quæ sibi cōmissa fuerāt exequutus. Vnde cū pariter & gratia Regis, & multo donatus munere reuerteretur, a quodā Tyranno regionis illius captus est. His omnibusnum, pro suis malefactoribus intercedit, mi
Abbreviated transcription (Latin):
tuc uere calitem eccłie cũ calix a fame
uel ab hoste recluuit. quos sangius
calicis a morce liberauit..
iis igitur aliis ꝙ uͥtutum
p̾coniis b̾s hugo magnꝰ
apud magnos harebat᷑.
Ex eiꝰ ꝯsilio saluti suarũ ꝓuicdentes
aĩarum. Augebat᷑ sub eo de die ĩ ddiẽ
cluniacensis religio cenobii ⁊ erat
odor nõis illiꝯ sicut ocoragri pleni cͥ
pn̾dix᷑ dñs. unde ⁊ imperator the¬
utonicoꝵ scl̃s scilit henricus eius
faciẽ uiclere. et familiaritatẽ adipiꝰ¬
ti desiclerans: ut uenire dignaretur
ad se supplici uoce postulauit. Postu¬
lantẽ pius pi exauliuit. int̾ saxo¬
niam sũmo parit ⁊ houort susci¬
pit᷑ ⁊ gaulio. Paucis ibi clielꝰ pac¬
tis: ex petitione regis filiũ eiꝰ sacro
de fonte leuauit pu̾o nom̃ pris ĩpo¬
nens. Celebrauit aũt pascha cũ ĩꝑa¬
tore: inagripinia colonie theuto¬
nicis mirantibꝰ. ĩ iiuenili adhuc
etate caniciẽ morũ: cõuersationis

Expanded text:
tunc vere calicem Ecclesiæ, cum calix a fame tunc vere calicem Ecclesiæ, cum calix a fame vel ab hoste redimit, quos sanguis calicis a morte liberauit. His igitur aliisque virtutum præconiis, B. Hugo magnus apud magnos habebatur, ex eius consilio, saluti suarum prouidētes animarū. Augebatur sub eo de die in diē Cluniacensis religio Cœnobij, & erat odor nominis illius, sicut odor agri pleni cui benedixit Dominus. Vnde & Imperator Teutonicorum, secundus scilicet Heinricus, eius faciem videre, & familiaritatem adipisci desiderans, vt venire dignaretur ad se supplici voce postulauit, postulantem pius pater exaudit, intrat Saxoniam, summo pariter & honore suscipitur & gaudio. Paucis ibi diebus peractis, ex petitione Regis filiū eius sacro de fonte leuauit, puero nomen patris imponēs. Celebrauit autē Pascha cum Imperatore, in Agripina Colonię; Teutonicis mirantibus in iuuenili adhuc ætate caniciē morum, conuersationis
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Parua loquor horrendis as¬
pectu leꝓsis frequent̾ fastilio sum
sinc fasticdio exhibebat obseqͥum.
uide̾s cura lectũ eiꝰ ĩmensam diũ¬
sarũ uestiũ ꝯgeriẽ. que paucis fa¬
miliarib ꝯ adhibitis. ipe ĩcide̾. ipe st
sartie ꝯsueuerat. uide̾s ⁊̃ panes
uide̾s ⁊ carnes ad manũ scilicet
oĩa p̃parata. ne dilatio munis pau¬
perem cruciares expectantẽ. Paupi¬
bus qͦ cenobitis largiores destinabat.
bñdictiones. ne uel amonast̾io uel
a monacho penuria rei familiares
cos coge̾t euagari. Hac enĩ massili¬
ensibus hac monast̾us pli̾is benig¬
nitate subuenit. Preterea tyrãnidẽ
pͥncipũ qua ĩcessant̃ adũsꝰ xp̃i pa¬
uꝑes grassabant᷑ cũ mino exhorta¬
tione ꝓsiceret: inuiu̾bꝰ mitigabaͥ.¬
hiis animũ studiis. hiis usibꝰ ⁊ ar¬
gentũ consetrabas ⁊ aurũ. Ea me¬
lius ĩpensa: ꝙͣ seruata rutilare p̾di¬
cabat. Et uixta ambrosii testimoiũ

Expanded text:
tum. Parva loquor, horrendis astum. Parva loquor, horrendis aspectu leprosis frequenter fastidiosum sine fastidio exhibebat obsequium. Videres circa lectum ejus immensam diversarum vestium congeriem, quae, paucis familiarium adhibitis, ipse incidere, ipse sarcire consueverat. Videres etiam panes, videres et carnes, ad manum omnia scilicet praeparata, ne dilatio muneris, pauperem cruciaret exspectantem. Pauperibus quoque coenobitis, largiores destinabat benedictiones, ne vel a monasterio, vel a monacho penuria rei familiaris eos cogeret evagari. Hac enim Massiliensibus, hac monasteriis pluribus benignitate, subvenit. Praeterea tyrannidem principum, qua incessanter adversus Christi pauperes grassabantur, cum minus exhortatione proficeret, muHis animum studiis, his vsibus, & argentum consecrabat & aurum. Ea melius impensa, quam seruata rutilare prædicabat, & iuxta Ambrosij testimonium,
Abbreviated transcription (Latin):
maxima cũ młtitudo ꝯstipabat
genoꝵ. qͥbꝰ dispensator fidelis ⁊ pr¬
udens ꝙ̃baria p̃̾parabat. cõparabat
iclum̃ta. fuilla mĩe opera nullam
surueniendi spẽm cdeclinauit. Om¬
cohortes occurrebant. qͦcũq audi¬
erant tͣnsiturũ. eis aureos qͦ manu s¬
larga ddispensabat. illud libentiꝰ ero¬
gans ꝙ erogatũ merces maior seq̃te¬
t᷑. Peficientibꝰ autẽ cibis qͥbꝰ iusꝯ
egentiũ sũmarios onerare ꝯsueue¬
rat. huc ⁊ illuc dirigebant᷑ nũcii.
ea ꝯparaturi q̃ ⁊ multituclini suf¬
ficerent ⁊ desicłium explerent ĩ¬
armorũ. Porro qͦscũq uel etas uel
grauior affecerat egritucdo ꝓpius
uidebat aclinoueri. blantliꝯ eorũ
scrutabatur angustias qͥbꝰ egerẽt.
aut quid uellent officiosissime ĩ qͥ¬
reus. Nulliꝰ abhorrebat colloqͥum
nulliꝯ ĩꝯmoda u̾ebat᷑. Cuta senes
q̃rulos ⁊ sanie effluentes. ꝯpassi¬
one moueri multiplicare bñficia.¬
plenũ mercelis urgere famula¬

Expanded text:
maxima eum multitudo cōstipabat egenorum, quibus dispensator fidelis & prudens cibaria præparabat, comparabat indumēta. Nulla misericordiæ opera, nullam subueniendi speciem declinauit. Omcohortes occurrebant, quocunque audierant transiturum, eis aureos quoque manu larga dispensabat, illud libentius erogans, quod erogatum merces maior sequeretur. Deficientibus autem cibis, quibus in vsus egētium summarios onerare consueuerat, huc & illuc nuntij dirigebantur, ea comparaturi, quæ & multitudini sufficerent, & desiderium explerent infirmorum. Porro quoscunque vel ætas, vel grauior affecerat ægritudo, propius iubebat admoueri, blandius eorum scrutabatur angustias, quibus egerent aut quid vellent officiosissime inquirens. Nullius abhorrebat colloquium: nullius incommoda verebatur. Circa senes querulos & sanie defluentes compassione moueri, multiplicare bplenum mercedis urgere famula
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmissũ ẽẽ ĩ cenobio sci marcelli qd
eaten ꝯ obluctũ silencio monasti¬
ta succidendũ eẽt disciplina. Ex¬
citatꝰ hiis dei suus if arripit. ⁊ in¬
gressus monastiũ quẽ ad modũ iu¬
sicẽ diclicerat. rẽ sic habe cognouit.
uaclã aũt nocte dũ fati¬
gatis artubꝰ inclico sopo¬
sus ẽ decubantiũ sub capite suo ẜ¬
pentiũ młtitudiem cet̾aq diu̾sige¬
nis reptilia. qͥbꝯ ille ꝑt̾batꝰ sõpñ
cõtinuare nõ potãt. De hinc amo¬
to puluinari librũ reperit eoq pro¬
iecto sõpnũ cluxit tͣnqͥllũ. apta rei mimd¬
uisio cũ nichil aliud ꝙͣ q̃dã uene¬
na sũt fabule poetarum.

Expanded text:
missum esse in Cœnobio S. Marcelli, quod eatenus obductum silentio, monastica succidendū esset disciplina. Excitatus his Dei seruus, iter arripit, & ingressus Monasterium, quemadmodum visionem didicerat, rem sic habere cognouit.uadam autem nocte dum fatigatis artubus, modico soposus est decubantium sub capite suo serpentium multitudinem, cęteraque diuersi generis reptilia, quibus ille perturbatus, somnum continuare nō poterat. Dehinc amoto puluinari, librum Maronis reperit, eoque proiecto, somnum duxit tranquillum. Apta rei visio, cum nihil aliud quam quædam venena sint fabulæ Poetarum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmissam aputl cluniacũ offensam.
que nͥ celerrima correcticẽ purga¬
ret᷑. suꝑni iudicis iundignacionem
ĩ cundem ꝓuetare lecũ. Nec mora
cluniacũ regreditur instantibꝰ ne¬
geciis q̃ agenda suscepat: lucrũ p̾¬
fe̾ns aĩarum. Pehinc ĩgressus ca¬

Expanded text:
commissam apud Cluniacum offensam, commissam apud Cluniacum offensam, quæ nisi celerrima correctione purgaretur, superni iudicis indignationem in eundem prouocaret locum. Nec mora, Cluniacum regreditur, instantibus negotiis quæ agenda susceperat lucrum præferens animarum. Dehinc ingressus Ca
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰdã eoꝵ ⁊ occͣsũ abhorruit ⁊ osculũ
declinauit. Nimirũ sp̃u decente
diclicerat. os hominis plenũ blas¬
phemie. ⁊ spurciciaꝵ. nec ydoneũ
ꝙ pacis osculo suus dei clignatet᷑.
Mirantibꝰ hiis qͥ aclerant ⁊ rei no¬
uitate suspensis: ꝙͣ miser ille dux¬
isset uitã. quid geret deuotionis.
familiari colleqͥo idẽ albas ĩqͥrit.
sespondentẽ se mechanicũ ẽẽ. ⁊ srͣ¬
nigromancie. prestigiis ĩqͥnatũ.
de ouili pastor abegit. ut pote nul¬
¶a ĩ ũbis nulla ĩ habitu ꝯũsionis ĩ¬
dicia nũciantẽ. Sic ĩ una eacdẽq
re ⁊ lupi fraus ⁊ pastoris ꝓuiclen¬
cia ĩnotuit.
usceptus idẽ dei famulꝰ
ĩ monasti̾o angelicensi
sepultis paulisꝑ sensibꝰ
arius piore m̃tis intuitu uidit
qcłdã fulgur de sublum ueniens
monasti cluniacensis autlitoriũ
irrũpere. magnãq secũ t̾he̾ rui¬
nam. Q ex uisione uir dei collegit.

Expanded text:
cuiusdam eorum & occursum abhorruit, & osculum cuiusdam eorum & occursum abhorruit, & osculum declinauit. Nimirum spiritu docente didicerat, os hominis plenum blasphemiæ, & spurcitiarum, nec idoneum quod pacis osculo seruus Dei dignaretur. Mirantibus his qui aderant, & rei nouitate suspensis, quam miser ille duxisset vitam, quid gereret deuotionis, familiari colloquio, idē Abbas inquirit. Respondentem se mechanicum esse, & Nicromantiæ præstigiis inquinatum, de ouili pastor abegit, vtpote nulla in verbis, nulla in habitu conuersionis indicia nunciantem. Sic in vna eademque re, & lupi fraus, & pastoris prouidentia innotuit. Susceptus idem Dei famulus in Monasterio Angeriacensi sepultis paulisper sensibus carnis, puriore mentis intuitu, vidit quoddam fulgur de sublimi veniens, Monasterij Cluniacensis auditorium irrumpere, magnamque secum trahere ruinam. Qua ex visione vir Dei collegit,