comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
int̾rogacioniꝰ respondens. qͦd q̃rebat inquid ifrł hoc nonẽ. consequutus
electio aut̃ non sequuta : Cet̾i uͦ excȩcatisunt. In hac gͦ electione & in his reli
cionẽ mundi: ut eẽnt sci & inmaculati in conspectu eiꝰ. incaritate. p̃desti¬
rat ipse facturus. qͥd gͦ nos ꝓhibet qnͣdo apud aliquos uerbi dĩ tractores.
legimꝰ dĩ p̃scientiamꝰ agitur deuocacione ȩlectoꝵ. ȩandem p̃destina¬
cionẽ intelligere: Magis enim fortasse uoluer̃ ħ uerbo inea re uti qͥd et
faciliꝰ intelligitur & non repugnat: inmo et congruit ueritati quȩ de
p̃destmacione gre p̃dicatur. hoc scio neminem contra istam p̾destina
cionẽ qͣ secłm scripturas scãs defendimꝰ. nͥ errando dispittare potiusse: puto
qior tam elara testimonia posuimis. deb erei ei cereat ad er a mrduouꝰ¬

Expanded text:
 hoc non est consecutus, electio autem consecuta est, ceteri vero excaecati sunt. In hac ergo electione, et in his reliqtionem mundi, ut essent sancti et immaculati in conspectu ejus in caritate, praedestirat ipse facturus. Quid ergo nos prohibet, quando apud aliquos verbi Dei tractatores legimus Dei praescientiam, et agitur de vocatione electorum, eandem praedestinationem intelligere; magis enim fortasse voluerunt hoc verbo in ea re uti, quod et facilius intelligitur, et non repugnat, imo et congruit veritati, quae de praedestinatione gratiae praedicatur. Hoc scio, neminem cotionem, quam secundum Scripturas sanctas defendimus, nisi errando disputare potuisse. Puto quorum tam clara testimonia posuimus, debere sufficere, et debere ad u
Abbreviated transcription (Latin):
Qui uͦ ait. non ẽ. innr̃a potestate
cor nr̃m & nr̃ȩ cogitaciones. nec
ipsa facta & dicta p̃teriit. Non enĩ est ullum factimͣ ue hominis. qͦd ñ ex
corde & cogitacione ꝓcetdat. Qiid aut̃ amplius dehacre agerȩ cipͥanꝰ. martr
glonosissimus & doctor lucidissimus potuit. quã ubinos inoratione dñica
ꝗͦ ambrosius cum exponeret quod ait lucas euangłista. ui sum ẽ: mͥ. potest in
tum humana uisumẽ: s sicut placuit ei qui inmȩ loquitur xp̃e. qͥ ut id qͦd.
boñẽ. nob ꝙͦ boñ uideri possit oꝑatur. Quẽ enim miseratur & uocat. & ideo qͥ
xp̃m sequitur. pocest int̾rogatiis cur eẽ. uoluerit xp̃ianus respondere uisumę

Expanded text:
Qui vero ait, « Non est in nostra potestate cor nostrum, et nostrae cogitationes, » nec ipsa facta et dicta praeteriit: non enim est ullum factum dictumvi hominis, quod non ex corde et cogitatione procedat. Quid autem amplius de hac re agere Cyprianus martyr gloriosissimus et doctor lucidissimus potuit, quam ubi nos in oratione dominquoque Ambrosius cum exponeret quod ait Lucas evangelista, Visum est et mihi : « Potum humana visum est, sed sicut placuit ei qui in me loquitur Christus, qui ut id quod bis quoque bonum uideri possit operatur; quem enim miseratur et uocat. et ideo qui Christum sequitur potest interrogatus cur esse uoluerit Christianus respondere: uisum est
Abbreviated transcription (Latin):
contira pelagianos disputaremus defendere necessitas compulie. di diemmo
singulas quasꝙ hereses. in tulisse ȩccłie ꝓpͥas questiones. contia quascuuinseñ
defenderetur scriptura diuma quã sinulla talis necessitas cogerer. Nas i iligentꝰ
coegit loca scripturarũ quibs p̃destinatio conmendataẽ. copiosiuis etndiautem
isto nr̃o labore defendi nisi quod pelagiani dicunt grãm dĩscam meuiuntu

Expanded text:
contra Pelagianos disputaremus, defendere necessitas compulit. Didicimus enim contra Pelagianos disputaremus, defendere necessitas compulit. Didicimus enim singulas quasque haereses intulisse Ecclesiae proprias quaestiones contra quas diligentius defenderetur Scriptura divina, quam si nulla talis necessitas cogeret. Quid autem coegit loca Scripturarum, quibus praedestinatio commendata est, copiosius et enucleatius isto nostro labore defendi, nisi quod Pelagiani dicunt gratiam Dei secundum me
Abbreviated transcription (Latin):
ti et delectabilius innotescere potuit. quã libri confessionum mearũ cum
& ipsos ecliderim. anteꝗ pelagianii heresis excitissetur. ineis certe dra. dõ
nr̃o et sepe aixi. daquod ubes : ⁊ iube quod unis. Que uerba mea pelagius ro¬
me cum a quodam fr̃e ⁊ coepo fuissent eo p̃sente conmemorata. ferre nom
potint & contradicens: aliquanto conmotuis. penȩ cum eo quulla cone¬
morauerat artgaiet. ¶ dͣ u pͥmitus et maximȩ as̃ uibet. nͥ ut cradimus
nis matris mee lacrimis neperirem fuisse confessus: ubi utiꝙ p̃dicaur nondim
aduersas arecta fide. ẜ aduersas cũ recte fidei. dm̃. sua gr̃a adea conuergisn
minum uoluntates. deꝓfitiente porro ꝑseuerantiam quẽ aa modimi drni
uerim: et scitis. & potestis recenserȩ cum uultis. Ominia ttaq dĩ dona qu bnines¬
dem oꝑe. siue optaui. siue laudain. quis non dicam negare sed dubitaro le iea

Expanded text:
tius et delectabilius innotescere potuit, quam libri Confessionum mearum? Cum tius et delectabilius innotescere potuit, quam libri Confessionum mearum? Cum et ipsos ediderim antequam Pelagiana haeresis exstitisset; in eis certe dixi Deo nostro, et saepe dixi: « Da quod jubes, et jube quod vis » . Quae mea verba Pelagius Romae, cum a quodam fratre et coepiscopo meo fuissent eo praesente commemorata, ferre non potuit, et contradicens aliquanto commotius, pene cum eo qui illa commemoraverat litigavit. Quid vero primitus et maxime Deus jubet, nisi ut credamus nis matris meae lacrymis ne perirem fuisse concessum? Ubi utique praedicavi, non solum aversas a recta fide, sed adversas etiam rectae fidei, Deum sua gratia ad eam convertere hominum voluntates. De proficiente porro perseverantia quemadmodum Deum rogaverim, et scitis, et potestis recensere cum vultis. Omnia itaque Dei dona quae in eodem opere sive optavi, sive laudavi, quis, non dicam negare, sed dubitare saltem
Abbreviated transcription (Latin):
opus fuisse huiꝰcemodi. disputacionis incerto minus intelligentiũ tot corda.
turbari. qm̃ ñminus utilit̾ sine hac definitione p̃destinationis ꝑtot annos.
defensa ẽ. catholica fides Cum contra alios tum maximȩ contra pelagianos.
tot catholicoꝵ et alioꝵ & nr̃is p̃cedentibꝰ libris. multum mirorꝰᷤ dicere ᷤ atten¬
derȩ ut de aliis hic taceam ipsos nr̃os. & anteꝗͣ pelagiani apparere cepissent libros
conseriptos et ȩditos & indere quã multis eoꝵ locis futuram nescientes pe¬
lagianãheresim ceclebamus. p̃dicando grãm quanos dĩ uberat amalis
Quod plemus sapere cepi inea disputacione quã scripsi ad beate memoriȩ.
simplicianum ep̃m. mediolanensis eccłiȩ inmei episcopatus exhordio quando
imnitium fidei doni dĩ eẽ cognoui ut asserui. Quia aut̃ in eoꝵ opusculoꝵ freq̃n¬

Expanded text:
opus fuisse hujuscemodi disputationis incerto minus intelligentium tot corda opus fuisse hujuscemodi disputationis incerto minus intelligentium tot corda turbari: quoniam non minus utiliter sine hac definitione praedestinationis per tot annos defensa est catholica fides, tum contra alios, tum maxime contra Pelagianos, tot catholicorum et aliorum et nostris praecedentibus libris » : multum miror eos dicere; nec attendere, ut de aliis hic taceam, ipsos libros nostros et antequam Pelagiani apparere coepissent, conscriptos et editos, et videre quam multis eorum locis futuram nescientes Pelagianam haeresim caedebamus, praedicando gratiam, qua nos Deus liberat a malis Quod plenius sapere coepi in ea disputatione, quam scripsi ad beatae memoriae Simplicianum episcopum Mediolanensis Ecclesiae, in mei episcopatus exordio, quando et initium fidei donum Dei esse cognovi, et asserui. 53. Quid autem meorum opusculorum frequen
Abbreviated transcription (Latin):
conẽ quã ꝑapłos p̃dicatam contra norios hereticos oꝑosus diligentiusꝙ defendimꝰ.
nec tam̃ eis obedientiam p̃dicantib & adeam sicut quisꝙ pot̾at feruent᷑ hortantibꝰ ulloi
recte diceretur. Si non uultis obethientiam ad quã nos accenditis uinr̃o cordȩ friges¬
cere: nolite nob istam dĩ gram p̃dicare. quã dm̃ dare fatemini: q̃ nos ut faciamus
se isti nr̃i dicerȩ existimant: et siuerum ẽ. quod dicitur de p̃destinationẽ beneficioꝵ dĩ.
da ẽ pudicitia ut ab eo qui habt̃ aures audiendi nichil genitalib menbris.
in licitum ꝑpetretur. Predicanda ẽ caritas ut ab eo qui ht̃ aures audiendi
os & ꝓximus diligatur: ita p̃dicanda ẽ. & ista p̃destinatio benefitioꝵ dĩ. ut qͥ
rabet aures audiendi audiat noninse ipso. s ind̃o glorietur. Qđ aut̃ dicunt non

Expanded text:
er Apostolos praedicatam contra novos haereticos operosius diligentiusque defendimus: er Apostolos praedicatam contra novos haereticos operosius diligentiusque defendimus: nec tamen eis obedientiam praedicantibus, et ad eam sicut quisque poterat ferventer hortantibus, ullo modo recte diceretur, Si non vultis obedientiam, ad quam nos accenditis, in nostro corde frigescere, nolite nobis istam Dei gratiam praedicare, qua Deum dare fatemini, quae ut nos faciamus se isti nostri dicere existimant, « Etsi verum est quod dicitur de praedestinatione beneficiorum Dei, da est pudicitia, ut ab eo qui habet aures audiendi, nihil genitalibus membris illicitum perpetretur; praedicanda est charitas, ut ab eo qui habet aures audiendi, Deus et proximus diligatur: ita praedicanda est et ista praedestinatio beneficiorum Dei, ut qui habet aures audiendi, non in se ipso, sed in Domino glorietur. 52. Quod autem dicunt, « non
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m & eogetaciones nr̃as in potestate nr̃a esse & totum dantes deo atꝙ abipsonos acciꝑȩ
confitentes: ut ꝑmansuri conu̾tamur adeum ÷ ut id quod bonumẽ. nobis ꝙͥ indeatur
bonũ. & uelimus ulud ut honoremus qm̃. ut recipiamus xp̃m: ut exinde uotis de¬
uoti efficiamur et religiosi. ut impsam trinitatem credamus: & confiteamur. &e.
uoce qͥd credimus. ł ȩc łtaꝙ gr̃ȩ dĩ tribuunt: munera agnoscunt abipso nobis non
non anobis esse testatur. Num quid aut̃ quisquam eos dicturusẽ. ita confessrs ⁊ stam dei
gram. ut auałrent eius negare p̃scientiam. quã nonsolum docti s indocti &̃ confiten¬
tur: Porro si hȩc ita dm̃ nouerant dare. ut non ignorarent eum daturum seesse
p̃scisse & quibus esset daturus non potuisse nescire: ꝓculdubio nouerant p̃destina¬

Expanded text:
nostrum et cogitationes nostras in potestate nostra esse; et totum dantes Deo, atque ab ipso nos accipere nostrum et cogitationes nostras in potestate nostra esse; et totum dantes Deo, atque ab ipso nos accipere confitentes, ut permansuri convertamur ad eum; ut id quod bonum est, nobis quoque videatur bonum, et velimus illud, ut honoremus Deum, et recipiamus Christum, ut ex indevotis efficiamur devoti et religiosi, ut in ipsam Trinitatem credamus, et confiteamur etiam voce quod credimus: haec utique gratiae Dei tribuunt, Dei munera agnoscunt, ab ipso nobis, non a nobis esse testantur. Numquid autem quisquam eos dicturus est, ita confessos istam Dei gratiam, ut auderent negare ejus praescientiam, quam non solum docti, sed indocti etiam confitentur? Porro si haec ita Deum noverant dare, ut non igpraescisse, et quibus daturus esset non potuisse nescire; procul dubio noverant praedestina
Abbreviated transcription (Latin):
Nam si uoluisset: exinde uotis. deuotos fecisset. Quur aut̃ ñ recipr  eĩ.
euanglista ipse memorauit: dicens qr facies tiuis erat ȩuntis inierłn. discipũ
aut̃ recipi intra samariam gestiebant: hds quos dignatur uocat. & quos insst¬
religiosos facit. Quid eindentius. quid illustrius auerbi dĩ tracͣtoribus queri¬
mus. si & abipsis quod inscripturis clarumẽ. delectat audire: si his duobus
qui sufficere debuerunt. scm̃ gregorium. addamus & t̾tium. qui et credere
indm̃: & quod credimus confiteri. ci donum ẽẽ testatur dicens. Unius dei¬
tatis. quesouos confitemini trmitatem. Si uero aliter uultis. dicite unius
esse nature. & ess uocem ddari uobis a scõ sp̃u de p̃cabitur. idest rogabitur
ss. ut ꝑmittat uobis dari uocem quam quod creditis confiteri possitis.
Dabit enim certussum qui dedit quod pͥmum ẽ: dabit ⁊ quod sedm est
qui dedit: creclere : dabit ar constceri. ht. tales tamtꝙ doctores dicentes

Expanded text:
nam si uoluisset, ex indeuotis deuotes fecisset. cur autem non receperint eum, euangelista ipse memorauit dicens: quia facies eius erat euntis in Hierusalem. discipuli autem recipi intra Samariam gestiebant, religiosum facit » . Quid evidentius, quid illustrius a verbi Dei tractatoribus quaerimus, si et ab ipsis quod in Scripturis clarum est, audire delectat? Sed his duobus, qui sufficere debuerunt, sanctum Gregorium addamus et tertium, qui et credere in Deum, et quod credimus confiteri, Dei donum esse testatur, dicens: « Unius deitatis, quaeso vos, confitemini Trinitatem: si vero aliter vultis, dicite unius esse naturae; et Deus vocem dari vobis a sancto Spiritu deprecabitur: » id est, rogabitur Deus, ut permittat vobis dari vocem, qua quod creditis, confiteri possitis. « Dabit enim, certus sum; qui dedit quod primum est, dabit et quod secundum est » ; qui dedit credere, dabit et confiteri. 50. Isti tales tantique doctores dicentes
Abbreviated transcription (Latin):
infide .xͥ. non decepta uł uicta temptacionibus mundi. nͥ crederet dñm: sic iura¬
testate habere cor nr̃m. ut bonum. qͥd nontenemus nͥ ꝓpͥa uoluntatȩ: non tamen
teneamus nͥ ipse in nobis oꝑetur ⁊uelle. Nã si ħ abipso quidẽ posc̾ aeccłia. s ase imse
s dari putat: non ueras s ꝑ functorias oraciones ht̃. qͦd absit a nob̃. Ꝙs enimie¬
racit̾ gemat. desidans accipe qͦd orat adño: sihoc ase ipso se sum̃e existim& noue
abipso p̃sertim q̃m qͥd eremus sicut oportet nescimus. S ipse sp̃c ait apłs in¬

Expanded text:
in fide Christi non decepta vel victa tentationibus mundi, nisi crederet Dominum sic in pin fide Christi non decepta vel victa tentationibus mundi, nisi crederet Dominum sic in potestate habere cor nostrum, ut bonum quod non tenemus nisi propria voluntate, non tamen teneamus nisi ipse in nobis operetur et velle. Nam si haec ab ipso quidem poscit Ecclesia, sed a seipsa sibi dari putat, non veras, sed perfunctorias orationes habet, quod absit a nobis. Quis enim veraciter gemat desiderans accipere quod orat a Domino, si hoc a seipso se sumere existimet, non ab illo? XVIII. « Quid oremus sicut oportet nescimus, sed ipse Spiritus, ai
Abbreviated transcription (Latin):
gente aduersario non pucauit. Quando enim non oratum ẽ. i nȩcelia ꝓ infi¬
delibus atꝙ mimicis eius ut crederent: quando fidelis quis quã amicumi pri¬
mum coniugem habuit infidelẽ. ⁊ non ei petiut acño mentẽꝰ ouediene.
inxp̃ianam fidem: quis aut̃ sibi umquã non orauit ut in dño ꝑmaneret:
aut quis sacerdotẽ suꝑ fideles dñm inuotantẽ. si quando co ꝑtdaeres¬
cione rep̃hendere. ac non potius suꝑ eiꝰ talem benedictione ⁊ corse
dominica oracione dicentes maxime illud nenos inferas intemptacionẽ: nisi ut inscã
obedientia ꝑseuerent. Sicut gͦ in his oracionibus ita et in hac fide nata ẽ. &. creuit.
crescit. eccłia: qua fidȩ creditur grãm dĩ non seđm merita accipientium dari. Quan¬
do quidẽ non oraret a eccłia ut daretur infidelibus mentes fides. nisi dm̃ crederaen
& aduersas hominum ad se conuertere uoluntates: nec oraret aeccłia ut ꝑseuerar

Expanded text:
gente adversario non putavit. Quando enim non oratum est in Ecclesia pro infigente adversario non putavit. Quando enim non oratum est in Ecclesia pro infidelibus atque inimicis ejus ut crederent? Quando fidelis quisquam amicum, proximum, conjugem habuit infidelem, et non ei petivit a Domino mentem obedientem in christianam fidem? Quis autem sibi unquam non oravit, ut in Domino permaneret? Aut quis sacerdotem super fideles Dominum invocantem, si quando ditione reprehendere, ac non potius super ejus talem benedictionem, et corde dicentes maxime illud: « Ne nos inferas in tentationem, » nisi ut in sancta obedientia perseverent? Sicut ergo in his orationibus, ita et in hac fide nata est et crevit et crescit Ecclesia, qua fide creditur, gratiam Dei non secundum merita accipientium dari. Quandoquidem non oraret Ecclesia ut daretur infidelibus fides, nisi Deum crederet et aversas et adversas hominum ad se convertere voluntates, nec oraret Ecclesia ut perseveraret
Abbreviated transcription (Latin):
misit non mendax ds̃ ante tempora ęt̃na nemo pot̾ esse seturus nsi con
sũmata fuerit ista inta qua tenptacioẽ. suꝑ tram. S faciet nos ꝑseuerare
inse usꝙ in eiꝰ uitę finẽ: cui cotidiȩ dicimus nenos inferas intenptacionẽ.¬
hec atq huiꝰ modi cũ dicunt᷑ siuẽi paucis xp̃ianis. siue multitudini ecclie
quur metuimus scõꝵ p̃destinacionẽ ⁊ ueram dĩ grãm idest. q̃ non scđm.
merita nr̃a datur. sicut eam scã scriptura p̃dicat p̃dicares anuero timendum ẽ. ne
tunc dese homo desperet. quando spes eius ponendo. demonstratur indeo:
non aut̃ desperaret: si eam inse ipso suꝑbissimꝰ ⁊ infelicissimus poneret.
gis intuerentur orationes suas quas semꝑ habint ⁊ habebit ȩccłia ab exorduis
sins donec finatur hoc scłm. Behac enimre quã nunc aduersus nouos heretics.
non conmemorare tantum s plane tueri et defensare conpellimur. Nũ quã
tacuit in p̃cibus suis: & si aliquando insermonibus exerendam nullo uri¬

Expanded text:
emo potest esse securus, nisi cum consummata fuerit ista vita, quae tentatio est super terram. Sed faciat nos sperare in se usque in hujus vitae finem, cui quotidie dicimus, Ne nos inferas in tentationeHaec atque hujusmodi cum dicuntur, sive paucis christianis sive multitudini Ecclesiae, cur metuimus sanctorum praedestinationem et veram Dei gratiam, id est, quae non secundum merita nostra datur, sicut eam sancta Scriptura praedicat, praedicare? An vero timendum est, ne tunc de se homo desperet, quando spes ejus ponenda demonstratur in Deo, non autem desperaret, si eam in se ipso superbissimus et infelicissimus poneret? gis intuerentur orationes suas, quas semper habuit et habebit Ecclesia ab exordiis suis, donec finiatur hoc saeculum. De hac enim re, quam nunc adversus novos haereticos, non commemorare tantum, sed plane tueri et defensare compellimur, nunquam tacuit in precibus suis, etsi aliquando in sermonibus exserendam nullo ur
Abbreviated transcription (Latin):
poscere. Id nos orare asserens dicendo: scĩficetur nomen cuumo camera
inbap tismate soificati fuerimus: ut in eo quod ce cepimus pseuerenus.

Expanded text:
poscere; id nos orare asserens, dicendo, Sanctificetur nomen tuum , cum jam poscere; id nos orare asserens, dicendo, Sanctificetur nomen tuum , cum jam in Baptismate sanctificati fuerimus; ut in eo quod esse coepimus, perseveremus.
Abbreviated transcription (Latin):
& inea usꝙ insinẽ ꝑseuerantiam scđm scripturas. unde multa iamdrxinus. fap
cdĩ esse defendimus Qm̃ si anobis esse dicimus initium fidei. ut eocrus dona
nr̃a. dari. Qdita ex horruit catholica fides: ut danpnari timens: hoc pelaa
respondent illi ita nos a nobis habere initium fidi sicut finẽ. Sicar gumdan¬
tantes. multo magis nos habere a nobis ilut initum. si anobis habemuo p¬
manere usꝙ infinẽ. cum ꝑficere quã inchoare sit maus. aesi i dentidem
destinatio p̃dicat᷑ida ut possit uera dĩ gr̃a. hoc ẽ. quȩ nonseãm merica
nr̃a clatur insuꝑabili munitione defendi. & ego quidẽ inalo libro cui:
titulus de corentione et grã qui sufficere non potuit omnibꝰ dilectoub.
scripserim S ita hoc nunc dixi: ut non ante me nemo dixerit beatus
quppe cipͥanus in oratione dominica sicut iam ostendimus petituones
nr̃asita exposuit : ut inipsa pͥma peticione ꝑseuerantiam nos aicane

Expanded text:
 in ea usque in finem perseverantiam secundum Scripturas, unde jam multa diximus, dona Dei esse defendimus. Quoniam si a nobis esse dicimus initium fidei, ut eo caetera ita nostra dari. Quod ita exhorruit catholica fides, ut damnari timens, hoc Pelagius a Domino; respondent illi, ita nos a nobis habere initium fidei, sicut finem, sic argumentantes, multo magis nos habere a nobis illud initium, si a nobis habemus permanere usque in finem, cum perficere quam inchoare sit majus: ac sic identidem praedestinatio praedicanda est, ut possit vera Dei gratia, hoc est, quae non secundum merita nostra datur, insuperabili munitione defendi. 55. Et ego quidem in illo libro, cujus est titulus, De Correptione et Gratia, qui sufficere non potuit omnibus dilectoribuscripserim. Sed ita hoc nunc dixi, ut non ante me nemo dixerit. Beatus quippe Cyprianus in Oratione Dominica, sicut jam ostendimus, petitiones nostras ita exposuit, ut in ipsa prima petitione perseverantiam nos diceret
Abbreviated transcription (Latin):
nichilsit. Ait̾ aut̃ non ẽ. in potestatȩ nr̃a cor nr̃m & nr̃ȩ cogitaciones: nonni
hortari & corripe destiterunt: ut fierent p̃cepta diuina: neclĩi
nediceretur eis. Quid nos hortamini. quid corronnꝰ
ne dicerentur eis ne quaquã illi scĩ ȩamen te timere potuer̃. qua intelliau
dant. Quo lib tamen modo dicatur homini uerbum dĩ ꝓculdubio quosic ael ar
p̃cedunt. & ad facienda dĩ p̃cepta instanter hortati sunt. ut qui haberent donam
obedientie quib iussis obȩdiendum. g̾e̾t: audireͣt.Si enim gram merita ulia
nr̃a p̃cedunt. ꝓfecto aut faci alicuius aut dicti. aut cogitacionqs ẽ. merttam
ubi & ipsa intelligitur uoluntas bona. S breiussimȩ conplexis ẽ. omniũ

Expanded text:
 autem, « Non est in potestate nostra cor nostrum et nostrae cogitationes » ; non tamen hortari et corripere destiterunt, ut fierent praecepta divina. Nec timuerunt ne diceretur eis, Quid nos hortamini? quid et corripitis,  nostrum? Haec ne dicerentur eis, nequaquam illi sancti ea mente timere potuerunt, qua intelligebant o per homines credant. Quolibet tamen modo dicatur homini verbum Dei, procul dubio, quo sic audiat aecedunt; et ad facienda divina praecepta instanter hortati sunt, ut qui haberent donum obedientiae, quibus jussis obediendum esset, audirent. Si enim gratiam merita ulla nostra praecedunt, profecto aut facti alicujus, aut dicti, aut cogitationis est meritum, ubi et ipsa intelligitur voluntas bona: sed brevissime complexus est omnium
Abbreviated transcription (Latin):
tetur deus solus. quando  ineo meis qui plantant᷑ & rigant᷑: nec ipsũ plantatore dicit
ẽẽ aliquid. s qui increm̃tũ dat dm̃: Quãus & hoc ipsũ qđ ille qui plantat hieri¬
gat. non ipsis s dño tribuat dicens. Unicuiq fic̃ dris declit sgo plantaui apolio
rigauit. hinc gͦ in eadẽ intentione ꝑsistens: ad hoc uenit ut dic̾et. itaq nemo qles
in homine. lã eñ diterat quigłat᷑ ini dño głet᷑. Post hec cealia non nulla quihis

Expanded text:
atorem dicit esse aliquid, sed qui incrementum dat, Deum: quamvis et hoc ipsum quod ille plantat, hic rigat, non ipsis, sed Domino tribuat, dicens: Unicuique sicut Dominus dedit. Ego plantavi, Apollo rigavit. Hinc ergo in eadem intentione persistens, ad hoc venit ut diceret, Itaque nemo glorietur in homine . Jam enim dixerat, Qui gloriatur, in Domino glorie
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩb. a deformib pulchri. uł ingeniosi discernunt᷑ atardis. ac siquid oimo¬
di est. Snon se ille quẽ cohercebat apłs. adu̾sus peccꝰ inflabat. nec adũsus ho¬
miẽ alt̾um de aliquo nat᷑ali min̾e. qđ ineẽ posset & pessimo: saliquła boñ
nut̃ qui shabe: Non em̃ om̃iũ est fiaes eũ fidẽ posse h abe sit oruũ. Nonru

Expanded text:
hominibus a deformibus pulchri, vel ingeniosi discernuntur a tardis, ac si quid ejusmohominibus a deformibus pulchri, vel ingeniosi discernuntur a tardis, ac si quid ejusmodi est: sed non se ille, quem coercebat Apostolus, adversus pecus inflabat, nec adversus hominem alterum de aliquo naturali munere quod inesse posset et pessimo; sed aliquod bonum numquid et habere? Non enim omnium est fides ; cum fidem posse habere sit
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiã loqͥt᷑. ne quisꝙͣ iuhomine s uidño glet᷑. dona dĩ nat᷑alia suspicari. siue
ipsã totã ꝑfectãq nat᷑am quat inpͥma conlitione donata est. stue uttiatȩ tat̾e
qualescũq reliquias. nmis quantũ existimo absurdũ est. Nũquid eñ ꝑ
hec dona. quȩ om̃ib cõmuma sunt hominib discerñt᷑ homines ab hõib hic aut̃
pͥus dĩ Qs enĩ te discerit: de deiũ addidit. Quid aut̃ habes qđ ñ accepisti: loq
quippe dice homo inflatꝰ adũsus att̾um. discit me fides mea. p̾titia mea: ue
siquid aliud. qualib occurrens cogitationib bonꝰ doctor. qͥd aut̃ habes inst
qđ ñ accepisti: A qͦ nͥ ab illo qͥte discuit abalio cui ñ donauio. qđ donauit &t̃:
sic quẽa głari. tãꝙͣ ipse sibi eã fec̾it. ũ gr̃ã dĩ: s gr̃a q̃ bonos disc̾uit amalis.
ñ q̃ cõmunis ÷ & bonis & malis. Siꝰ gͦ grã nat᷑e atribitta qua sumꝰ ammantia

Expanded text:
Domino glorietur, dona Dei naturalia suspicari, sive ipsam totam perfectamque naturam, qualis in prima conditione donata est, sive vitiatae naturae qualescumque reliquias, nimis, quantum existimo, absurdum est. Numquid enim per haec dona quae omnibus communia sunt hominibus, discernuntur homines ab hominibus? Hic autem prius dixit, Quis enim te discernit? et deinde addidit, Quid autem habes quod non accepisti? Posset quippe dicere homo inflatus adversus alterum, Discernit me fides mea, justitia mea, vel si quid aliud. Talibus occurrens cogitationibus bonus doctor, Quid autem habes, inquit, quod non accepisti? A quo, nisi ab illo qui te discernit ab alio, cui non donavit quod donavit tibi? sic quemquam gloriari, tanquam ipse sibi ea fecerit, non gratia Dei: sed gratia quae bonos discernit a malis, non quae communis est bonis et malis. Sit ergo gratia naturae attributa, qua sumus animantia
Abbreviated transcription (Latin):
ut de bono malũ.⁊ de iusto iniquũ aliqͥd ꝓferat᷑. ꝓisꝰ manicheoꝵꝵ uerba
dicis hoc erã asserunt ñ posse malũ ꝓferri: nͥ de malo. Ꝙ ibi tata corũ nefanda secta
consi stit.: qr p̃riꝰ contendunt malũ ꝓferri n᷑posse debono. Qđ sicis te auctore con¬
cesserimꝰ: incħ nob̾ peuit̾ remanebit. uride illorũ nefaria dogmata redarguere
ualeamꝰ. Hoc ÷ aut̃ iniquũ de iusto: qđ ÷ malũ debono. Cacholicagͥ fiag ut ⁊ tibi
nicheis : nͥ ait obtineamꝰ ñ. eẽ. nrala ortanͥ exbonii: Nec ea mala substantias. eẽ.
s substantiarũ uitia creatarũ: quibꝰ deficunt ab ono qm̃ initabiles st̃: co quod
ex nichilo facce st̃. hec ÷ doccrinȩ catholiꝙe sanitas: quamacheeꝙeftilentie itrrꝰ
expellit᷑. Unde illȩ doctor ms̃: tui etiam mali doccoris ore laudatꝰ ambrofiꝰ: ureo

Expanded text:
ut de bout de bodicis. Hoc enim asserunt, non posse malum proferri nisi de malo; et ibi tota eorum nefanda secta consistit, quia prius contendunt malum proferri non posse de bono. Quod si eis te auctore concesserimus, nihil nobis penitus remanebit, unde illorum nefaria dogmata redarguere valeamus. Hoc est autem, Iniquum de justo; quod est, Malum de bono. Catholica igitur fides, ut et tibi nichaeis nisi et a te obtineamus, non esse mala orta nisi ex bonis: nec ea mala substantias esse, sed substantiarum vitia creatarum, quibus deficiunt a bono quoniam mutabiles sunt, eo quod ex nihilo factae sunt. Haec est doctrinae catholicae sanitas, qua Manichaeae pestilentiae virus expellitur. 44. Unde ille doctor meus, tui etiam mali doctoris ore laudatus Ambrosius, in eo
Abbreviated transcription (Latin):
arbutrim ꝓculdubio : donũ dĩ. Acꝓhoc cũ mali radicẽ uidono dĩ locari ñ posse di¬
xistiꝰ manicheo qͥdcont᷑ te diccite. tu dedisti: qr si n pocest in bono locarimalũ qđ tu
dicis m̃ : multominꝰ pot oriri ex bono malũ qđ ille dic̃ tibi. Ac sic concludet: ñ. eẽ.
malũ. nͥ ex malo. Ubi uiccor uidebit᷑ sibi. is erit ꝓfecto: nͥ ⁊ illi resistat᷑ & tibi.
Uerita e fidĩ catholiq i his tierbis urĩs idõ uincit manicheum: qr uinẽ ⁊ te
ipsu. Nam sice ñ tunoie dicentẽ ñ posse indono di locari radicẽ mali: multominꝰ
manicheum poss& uincere. dicentẽ ñ posse ex dono dĩ oriri radicẽ mali. S ut
uincat ambos: nec aliunde oriri. nec alicubiposse. eẽ. dicit radicẽ mali. nͥ ex
honũ deficere ab ono aquo facca ÷ : hȩ : ex illa uł uulla radix malꝗ. qr nicħ
est. aliud mabã: qͥuã priuatio boni. lamporio ubi dicii rerũ ratio ñ funt.

Expanded text:
arbitrium procul dubio est donum Dei. Ac per hoc cum « mali radicem in dono Dei locari non posse » dixisti, Manichaeo quod contra te diceret, tu dedisti. Quia si non potest in bono locari malum, quod tu dicis mihi; multo minus potest oriri ex bono malum, quod ille dicit tibi. Ac sic concludet, non esse malum nisi ex malo: ubi victor videbitur sibi, et erit profecto, nisi et illi resistatur et tibi. Veritas ergo fidei catholicae in his verbis vestris ideo vincit Manichaeum, quia vincit et te ipsum. Nam si te non vinceret dicentem, « non posse in dono Dei locari radicem mali; » multo minus Manichaeum posset vincere dicentem, non posse ex dono Dei oriri radicem mali. Sed ut vincat ambos, nec aliunde oriri, nec alicubi esse posse dicit radicem mali, nisi ex bonum; deficere a bono a quo facta est, hoc est ex illa, vel in illa radix mali: quia nihil est aliud malum, nisi privatio boni. 43. Jam porro ubi dicis, « Rerum ratio non sinit
Abbreviated transcription (Latin):
N ec uides necesse. eẽ. t̾ adutceriũ constituere arborẽ malamꝰ si conuigiũ : arbor
bona. dephoc sideconiugio qui nascit᷑ coniugii fructꝰ:. ⁊ idõ deb&. eẽ. fine ui¬
cio: ne fructꝰ inalꝰ nascat ex arbore bona: sequit᷑. ut qͥ deadulterio nascit᷑. non
debeat nasci fine uitio. ne fruct̾ boñ nascat᷑ ex arbore mala. qm̃ dnẽ nec abona
arbore fructꝰ malos: nec amala bonos. diuina auccoritate defintut. Ut cigo
hinc exeas qr nec deactͥt eͥrio dicis hominẽ nasci posse cũ uitio: negabis adultertũ
cẽ. arborẽ maiã. ne illȩ qui scđm te smne uitio de adulterio nascit᷑: cont᷑ difsim¬
tionẽ dni bonꝰ fructꝰ nasci de maliꝰ arbore indeat᷑. Nega gͦ etiam coniugtũ. eẽ.
arborẽ bonã: ⁊ errasse tẽ ut hoc diceres confttere. Sͦ diccurꝰ es ñ de adulterio

Expanded text:
nec vides necesse tibi esse adulterium constituere arborem malam, si conjugium est arbor nec vides necesse tibi esse adulterium constituere arborem malam, si conjugium est arbor bona. Ac per hoc, si de conjugio qui nascitur, conjugii fructus est, et ideo debet esse sine vitio, ne fructus malus nascatur ex arbore bona; sequitur ut qui de adulterio nascitur, non debeat nasci sine vitio, ne fructus bonus nascatur ex arbore mala: quoniam Dominus nec a bona arbore fieri fructus malos, nec a mala bonos, divina auctoritate definit. Ut ergo hinc exeas, quia nec de adulterio dicis hominem nasci posse cum vitio, negabis adulterium esse arborem malam, ne ille qui secundum te sine vitio de adulterio nascitur, contra definitionem Domini bonus fructus nasci de mala arbore videatur. Nega ergo etiam conjugium esse arborem bonam, et errasse te ut hoc diceres confitere. Sed dicturus es, non de adulterio
Abbreviated transcription (Latin):
que sine mitio sẽp fuerit. ⁊ fint duȩ nat᷑e una boni altera mali. Necesse ⁊ enĩ.
ut aut nulla sint mala. aut ex bonis nat̾is sint. aut ex malis. Si dixerimꝰ nulla
dẽ mala: frustra dicim̾ do̾. libanos amalo. Si aut̃ dixerimꝰ ñ ortri mala nͥ ex
malis: manichea pestilentia triumphabit. totũq uaᷤtabit: ⁊ ipsiꝰ dĩtanꝗ mu-¬
tabilem naturã malȩ nat̾e cõmixtione uiolabit. Relinquit᷑ gͦ : ut mala ex
bonis. eẽ. fateam̃: qr si hoc negauerimꝰ. ex malis erunt: ⁊ manicheis utiq suf¬
fragabim̃. łu ttaq ubi dicii. cũ scđm sententiam eu̾głii. ex fructib suis arbor
debcat agnosci. hic audiendꝰ putet᷑ quidic̃ bonũ. eẽ. coniugiũ. deqͦ nichil aliud
quã malũ ꝓdere definiuit. Eis utiq arborẽ bonã coniugiũ deputari: deqͣ
uelut fructũ maltĩ nasci ñ uis hominẽ c̃ontagio peccati. originalii obstrictũ.

Expanded text:
quae sine initio semper fuerit, et sint duae naturae, una boni, altera mali? Necesse est enim quae sine initio semper fuerit, et sint duae naturae, una boni, altera mali? Necesse est enim ut aut nulla sint mala, aut ex bonis naturis sint, aut ex malis. Si dixerimus nulla esse mala, frustra dicimus Deo, Libera nos a malo . Si autem dixerimus, non oriri mala nisi ex malis, Manichaea pestilentia triumphabit, totumque vastabit, et ipsius Dei tanquam mutabilem naturam malae naturae commixtione violabit. Relinquitur ergo, ut mala ex bonis esse fateamur: quia si hoc negaverimus, ex malis erunt, et Manichaeis utique suffragabimur. 39. Tu itaque ubi dicis, « Cum secundum sententiam Evangelii, ex fructibus suis arbor debeat agnosci, hic audiendus putetur, qui dicit bonum esse conjugium, de quo nihil aliud quam malum prodire definit: » vis utique arborem bonam conjugium deputari, de qua velut fructum malum nasci non vis hominem contagio peccati originalis obstrictum;
Abbreviated transcription (Latin):
a due sanũ fidei dici ñ potest qntũ adiuuct. qui mala exbonis oriri negat:
⁊ dueilmde seusũ ac ciptt qđ ait dñs Aibot bona frucc malos ñ fac̃. cũ ille
s dioluntate seu bonã seu malam. fructꝰ aut̃ opera: quȩ necbona uoluntatis
male. nor mala posst̃ ẽ. uoluntatis bonȩ. hoc ÷ enĩ qđ ait. arbor mala fructꝰ
beno nfat. Sarbor bona fruet᷑ malos non facit. łanꝗ dicer& nec oꝑa bona
bioliontasmala: hec mala oꝑa facit uoluntas bona. Nam ipsarũ arboꝵ id ÷ ipsarũ
uoluntatũ si querant or igines qͥđd occurr̃ nͥ naturȩ quas bonas ds̃ condidit :
I ꝑ hoc ex bons ortast̃ mala. ñexbonis uoluntatibe oꝑama lansi cybonis inor̃i
uoluntates malẽ. Quid gͦ sic obtat auctire manicheus. nͥ exbonis mala eẽ non
posse  Et qm̃ nagari ñ pot̃. eẽ. mala: ncħ restet nͥ ut ex malo sint: si ex bonis
naturis eẽ. ñ post̃. Ac sic sine inicio habeant originẽ suam malam naturã mali

Expanded text:
adversarium fidei dici non potest quantum adjuvet, qui mala ex bonis oriri negat, et in eumdem sensum accipit quod ait Dominus, Arbor bona fructus malos non facit: cum ille ructus autem opera, quia nec bona voluntatis malae, nec mala possunt esse voluntatis bonae. Hoc est enim quod ait: Arbor mala fructus bonos non facit, et arbor bona fructus malos non facit. Tanquam diceret, nec opera bona, voluntas mala, nec mala opera facit voluntas bona. Nam ipsarum arborum, id est, ipsarum voluntatum si quaerantur origines; quae occurrunt, nisi naturae, quas bonas Deus condidit? Ac per hoc ex bonis orta sunt mala, non ex bonis voluntatibus opera mala, sed ex bonis naturis voluntates malae. Quid ergo sic optat audire Manichaeus, sicut ex bonis mala esse non posse, ut quoniam negari non potest esse mala, nihil restet nisi ut ex malo sint, si ex bonis naturis esse non possunt; ac sic sine initio habeant originem suam mala naturam mali,
Abbreviated transcription (Latin):
cieat᷑ ÷. hcc fideli diligentia quęreretis. nec ea quȩ cacholica fidĩ ueritate atq
antiquitate fundata st̃. infideli obpugnarecis atidatia: inea quȩ abscondita ft̃
sapientib ⁊ prudenb. & reuelata st̃ pariuitis: nutriti xp̃i grã uenirecis. Mtlta

Expanded text:
fideli diligentia quaereretis, nec ea quae catholicae fidei veritate atque fideli diligentia quaereretis, nec ea quae catholicae fidei veritate atque antiquitate fundata sunt infideli oppugnaretis audacia; in ea quae abscondita sunt sapientibus et prudentibus, et revelata sunt parvulis
Abbreviated transcription (Latin):
ec qͣppe om̃ia consequentia. eẽ. cnitenditis. Si credamꝰ nasci parutilos peccato primi
hominis obligatos & ob hoc eẽ. subatabolo nͥ renascant᷑ inxp̃o. Diabolus enĩ creat dicitis.
si ex hoc tlneit citant᷑ qđ drabolus patture quȩ primũ condita: inflixit huma¬
Re & dãpnanant᷑ nuptie. si aliqͥd unde dãpnabiles geneiant᷑ hab̾e crelunt᷑. Nec
omĩa peccata dimitetint᷑ inbaptismo: si aliqđ in haptus. atis conitigib remanet.
malã. exquo generant᷑ mali. quẽadiodũ aut̃ non ÷ iniquis ds̃. qͥ cum baptiratis
remitat peccata ꝓpria partult̃ dãpiat: Quia cũ ab illo crearet᷑ nesciens nac ualens:
etiam ex illis parentib quib remissa fuerant traxit aliena. Hec uutꝰ cui uitiositas
consitmi. que iã nec uitia depitanda st̃. Nonenĩ peccat : qui ñ pot̃ aliua. cẽ. quã

Expanded text:
» Haec quippe omnia consequentia esse contenditis, si credamus nasci parvulos peccato prim» Haec quippe omnia consequentia esse contenditis, si credamus nasci parvulos peccato primhominis obligatos, et ob hoc esse sub diabolo, nisi renascantur in Christo. Diabolus enim creat, dicitis, si ex hoc vulnere creantur, quod diabolus naturae, quae primum condita est, inflixit humanae; et damnantur nuptiae, si aliquid, unde damnabiles generantur, habere credantur: nec omnia peccata diadmodum autem non est iniquus Deus, qui cum baptizatis dimittat peccata propria, parvulum damnat, quia cum ab illo crearetur, nec sciens, nec volens, etiam ex illis parentibus, quibus sua remissa fuerant, traxit aliena; nec virtus, cui vitiositas consumi, quae jam nec vitia deputanda sunt; non enim peccat, qui non potest aliud esse, qu
Abbreviated transcription (Latin):
S. iã oidinẽ dispositionis meẽ uideo postulare : tt faciam dõ donante qđ tercio
tuas & fragilia quib tibiꝰ multũ uideris acctitꝰ ⁊ nitictus argum̃ta confringã:
Q d̃ abalio aggrediem᷑ exorelio: hic istꝰ libr ꝓtixitate conclusa:¬
INc iam michi aggrediendũ ÷ : qđ tr̃io loco pofui difpo.¬
fitionis meȩ. ut sententũ ep̃orũ quiscript̾ãs scãs ingenti
gła tractatierunt. tria trebane dno addatuante machina¬
menta subuertã. Non tit eos ostendã scł̾m catholicam
fidẽ deoriginali sensisse peccato: Hoc euĩ iam inprimo
nefariȩ nomine accuses. S nc̃ argum̃ta ipsa urã quib agtti ne hominũ
sitis formidanda urõꝵ. quib tĩecis infirmos & minꝰ quã contt uos ei pedit
sacris ltct̾is er nicos. Dici  enĩ nos aserendo originas. pca atut̃ diabolum
dicere hontinũ nascentiũ conditorem. Dapnare nuptias: negare inbaptifmo duniiti
uintuesa pecata. Dm̃ crimtne iniquitatis arguere : desꝑationẽ ꝑfectionis ingerere.

Expanded text:
 jam ordinem dispositionis meae video postulare, ut faciam Deo donante, quod tertio tuas, et fragilia, quibus tibi multum videris acutus et nitidus, argumenta confringam. Quod ab alio aggrediemur exordio, hic istius libri prolixitate conclusanc jam mihi aggrediendum est, quod tertio loco posui dispositionis meae, ut sententiis episcoporum, qui Scripturas sanctas ingenti gloria tractaverunt, tua, Juliane, Domino adjuvante, machinamenta subvertam. Non ut eos ostendam secundum catholicam fidem de originali sensisse peccato; hoc enim jam in priminefariae nomine accuses. Sed nunc argumenta ipsa vestra, quibus agitis ne hominum si formidanda vestrorum, quibus terretis infirmos, et minus quam contra vos expedit, sacris Litteris eruditos. Dicitis enim, « Nos asserendo originale peccatum, diabolum dicere hominum nascentium conditorem, damnare nuptias, negare in Baptismo dimitti universa peccata, Deum crimine iniquitatis arguere, desperationem perfectionis ingerere.
Abbreviated transcription (Latin):
ambrosi. s sic̃ nos dicimꝰ ex mali natura orta st̃ mala. Etce in qͣntã uoras mne dot¬
cidisti. male intelligendo: dnm dicentẽ. arbor bana fructꝰ malos ñ facit. et hã
ñ sit dictũ de natura uł nuptrĩs. qͣs instituit ds̃: s de uoluntate hominie bona¬
aqua ñ fiunt oꝑa mala. S ne forte ułtu uł qͥfpram dicat qͦmͦ de arbore uon
facit homo. id ÷ uoluntate bona ñ fiunt fructꝰ mali. & de natura quã fet
ds̃ ipsaq̃ faciat fructꝰ malos nascit᷑ ei arbor mala. quasi aliqͥd meli facat hom
unde non posfit malus fructꝰ existere: quã ÷ illud qđ facit ds̃. unde possit malo

Expanded text:
Ambrosius, sed, sicut nos dicimus, ex mali natura orta sunt mala. Ecce in quantam voraginem decidisti male intelligendo Dominum dicentem, Arbor bona fructus malos non facit: cum hoc non sit dictum de natura, a qua non fiunt opera mala. 45. Sed ne forte vel tu, vel quispiam dicat, Quomodo de arbore quam facit homo, id est, voluntate bona non fiunt fructus mali; et de natura quam facit Deus, ipsa quae faciat fructus malos, nascitur arbor mala: quasi aliquid melius faciat homo, unde non possit malus fructus existere; quam est illud quod facit Deus, unde possit mala
Abbreviated transcription (Latin):
di uocas locari. qd ego iude quã manifesta ueritate coniuincã. Nonne sens̃
hominis donũdĩ:: &ẜ tam̃ ibi locauit mimicꝰ illȩ seminator r adiaẽ mali:
q̃ndo peratũ homini serpentia fraude psuasit. Nisi enĩ radiae mali humanꝰ tunc reciꝑet sens̃:
nullom male suadenti a ccõmodaret᷑ assens. quid dica de radice omiũ malorũ auaritia :
iconsideratas sententias tuas plurimũ stiffragaris: qͥd tͥ dicat adtende. Si. ce racio
nali exila quã n adõ crettã s dõ cort̾nã fingit᷑. natinã mati. qm̃ sidxxeris exlibero

Expanded text:
Dei vocas locari. » Quod ego vide quam manifesta veritate convincam. Nonne sensus Dei vocas locari. » Quod ego vide quam manifesta veritate convincam. Nonne sensus hominis donum Dei est? Et tamen ibi locavit inimicus ille seminator radicem mali, quando peccatum homini serpentina fraude persuasit . Nisi enim radicem mali humanus tunc reciperet sensus, nullo modo male suadenti accommodaretur assensus. Quid dicam de radice omnium malorum avaritia? inconsideratas sententias tuas plurimum suffragaris, quid tibi dicat attende. Si esse ramali ex illa quam non a Deo creatam, sed Deo coaeternam fingit naturam mali. Quoniam si dixeris, ex li
Abbreviated transcription (Latin):
tationis tuȩ ista ꝑuersitate suffragatꝰ es manicheis. sic̃ : illud ubi ruigꝰ dra¬
non sinit᷑ : Qͥs enĩ dubtto peiꝰ. cẽ. ut illic maneat. quã ut illinc cianseat: que¬
ris fortasse qͦmͦ opꝰ diaboli maneat in oꝑe dĩ. Holi alibi querere. ipsũ diabolũ
recble opꝰ dĩ. eẽ. nat᷑a utiq angłica. Inuidia uͥ. opꝰ÷ tpsi diaboli. qđ op̃. pp
ubi ꝑspicis ⁊ manere. Manichetis aut̃ qntas tibi grãs agat. itane nondũ
respicis. ñdũ exꝑgisceris : laborat enĩ manicheus. ut ostendat ex bono dĩ
oꝑe malũ oriri ñ posse : ut qđ ipse uult malũ. nͥ ex malo. eẽ. ñ posse cre¬
dant᷑. hic tu miserabilis eiꝰ adiutor. ꝑ opꝰ inqͥs dĩ malũ transire ñ sinit᷑.
ut illȩ tota facilitate concludat. multo minꝰ inde oriri posse: ꝓ qđ nec tran-
garis. fuamut inqͥs. origiale pecatũ : qr ñ pot̃ mali rađrs in eo qdđ doniũ

Expanded text:
tationis tuae, ista perversitate suffragatus es Manichaeis: sicuti est illud, ubi rursus dixitationis tuae, ista perversitate suffragatus es Manichaeis: sicuti est illud, ubi rursus dixinon sinitur? Quis enim dubitet pejus esse ut illic maneat, quam ut illinc transeat? Quaeris fortasse, quomodo opus diaboli maneat in opere Dei. Noli alibi quaerere, ipsum diabolum recole. Opus Dei est, natura utique angelica: invidia ubi perspicis et manere. Manichaeus autem quantas tibi gratias agat, itane nondum respicis? nondum expergisceris? Laborat enim Manichaeus, ut ostendat, ex bono Dei opere malum oriri non posse, ut, quod ipse vult, malum nisi ex malo esse non posse credatur. Hic tu » ut ille tota facilitate concludat, multo minus inde oriri posse, per quod nec trit, » inquis, « originale peccatum, quia non potest mali radix in eo quod donum
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ uł naturã: & idõ dicens. malũ inde nasci non posse: qi si ex bono
nasci malũ dixerimꝰ. rexistemꝰ ut piitas ei qui diẽ arbor bonafrut᷑ maiqũ
facit. cũ scias ex angłi ⁊ homins naturis bonis quas nulli parentes mali geme¬
rant. s ds̃ sũmȩ bonꝰ de nullis parentib focerat. ñ fructꝰ malos s ipłas malai
arbores extisse. exquib fructꝰ nascerent᷑ mali. Ons̃ aut̃ iłis ⁊ manicheos umncit
qr unꝰ homo hoc ÷ una natura pot̃ utrãq arborẽ facere: & te uinc̃. qi ex niã
bona. pot̃ mala arbor existere: exqͦ falsum. eẽ monstrẽt᷑. qđ in manic heniã
suffragiũ dicis mala eͦx bonis. eẽ. ñ posse: ut nͥ exnatura mali quã nefariꝰ
illorũ error inducit. non putent᷑ mala. ẽẽ. potuisse. Neq enĩ uno tantũ loo
tibi ex ȩũgłio arborẽ bonam cõmemorandã putasti: s altis eciã locis dispũ¬

Expanded text:
hominum, vel naturam; et ideo dicens, malum inde nasci non posse, quia si ex bono hominum, vel naturam; et ideo dicens, malum inde nasci non posse, quia si ex bono malum nasci dixerimus, resistemus, ut putas, ei qui dixit, Arbor bona fructus malos non facit: cum scias ex angeli et hominis naturis bonis, quas nulli parentes mali genuerant, sed Deus summe bonus de nullis parentibus fecerat, non fructus malos, sed ipsas malas arbores exstitisse, ex quibus fructus nascerentur mali? Dominus autem Jesus et Manichaeos vincit, quia unus homo, hoc est, una natura potest utramque arborem facere; et te vincit, quia ex natura bona potest mala arbor existere. Ex quo falsum esse monstratur, quod in Manichaeorum suffragium dicis, « mala ex bonis esse non posse; » ut nisi ex natura mali, quam nefarius illorum error inducit, non putentur mala esse potuisse. 41. Neque enim uno tantum loco, ubi ex Evangelio arborem bonam commemorandam putasti, sed aliis etiam locis dispu
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ bonã s ipłam opꝰ dĩ id ÷ hominũ uł nuptias uł naturã. & qr bona uol unt
oꝑa dĩ. malũ inde ñ posse dicis existere : qr malũ fructũ bona arbor r̃ux
facere. Ac sic aduersꝰ te raciotinationẽ suam concludit ꝓstia dogniate manilio
quẽ uerb̃ istis tuis sic aduuias. ut nicħ magis obtee audie. quã mala erxdineh
eẽ. non posse. Hoc enĩ accepto infert & dica tibi. Si malũ. eẽ npot᷑ ex bonoaus¬
de erit nͥ ex malo: Neq enĩ mala ꝑ se ipsa repente: auccore nullo existore oim
Tu aut̃ dicis malũ ex bono. eẽ. non posse: ne contͣ eu̾głii sententiam arbo rbona
faci& fructꝰ malos. Remanet in qͥt ut mali natura fuerit sepitna. quoruan¬
manicheoꝵ pestilentiam ꝓͭͫ lsti : Quom̃ enĩ dicer& xp̃c. aut facite arbaiens
hoc dicebat honimib qͦs ipseereauerat. si ex eiꝰ oꝑe bono qđ ÷ homo inalũ uie
posset existere sic̃ tusapis. arborẽ bonã constituens bonũ opꝰ dĩ. id : nuptus

Expanded text:
tem bonam, sed ipsum opus Dei, id est, hominum vel nuptias, vel naturam. Et quia bona sunt haec opera Dei, malum inde non posse dicis existere, quia malum fructum bona arbor non potest facere. Ac sic adversus te ratiocinationem suam concludit pro suo dogmate Manichaeus, quem verbis istis tuis sic adjuvas, ut nihil magis optet audire, quam mala ex bonis esse non posse. Hoc enim accepto, infert et dicit tibi: Si malum esse non potest ex bono, unde erit, nisi ex malo? Neque enim mala per se ipsa repente auctore nullo existere potuerunt. Tu autem dicis malum ex bono esse non posse, ne contra Evangelii sententiam arbor bona faciat fructus malos. Remanet, inquit, ut mali natura fuerit sempiterna, quae potueacite arborem hoc dicebat hominibus, quos ipse creaverat, si ex ejus opere bono, quod est homo, malum non posset existere, sicut tu sapis, arborem bonam constituens bonum opus Dei, id est, nuptias
Abbreviated transcription (Latin):
humanã: s ex his pociꝰ qui dm̃ fũmũ ac fũme bonũ tociꝰ hominis ad ÷ tociꝰ anime
tociꝰq corpis agnoscinit. & conficent᷑ auctorẽ : & honorant in sui gradus bonitatt
coniugia. nec hominẽ ꝑfecce iustificari posse desperant. hȩ interim tria ur̃a api¬
m̃ta tanti illiꝰ uiri auccoritatȩ subuersa st̃ : nec ulteriꝰ obicienda st̃ nob̾. qui deꝰ
originali peccato ea dicimꝰ que dix̃ ille qui neq hominis creationẽ diabolo atr¬

Expanded text:
ac summe bonum totius hominis, id est, totius animae totiusque corporis agnoscunt et confitentur auctorem, et honorant in sui gradus bonitate conjugia, nec hominem perfecte justificari posse desperant: haec interim tria vestra argumenta tanti illius viri auctoritate subversa sunt, nec ulterius objicienda sunt nobis, qui de originali peccato ea dicimus, quae dixit ille, qui neque hominis creationem diabolo attri
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ meffabilis trinitatis. a quo sũmo indictũ : atq incõmutabili bono: inuer¬
sam conditã dic̃. cẽ. creaturã. Naturasq os̃ bonas. quãuis imparts creatori: ꝙ
exnichilo creatas. Idõq mutabiles: ita ut omĩno nulla naturasit. que ñ aut
ipse sit: aut abipso facta sit. ut qͣntacũq aut qualis cũq naturasit:  inqͣntũ
natura ÷ bonũ sit. Quer̃ itaq a nob̾: unde fit malũ. Respondemꝰ ex bono: s ñ sĩmo
⁊ in cõmutabili bono. Exbonis gͥ inferioribꝰ atq mutabilibꝰ: orta st̃ mala. que ma¬
la licet intelligamꝰ ñ. eẽ. naturas. s uitia natinarã : tam̃ simul intelligimꝰ ea nͥ
ex aliquib ⁊ maliquib naturi. eẽ. ñ posse : nec aliqͥd. cẽ. malũ. nͥ abonitate de

Expanded text:
illius ineffabilis Trinitatis: a quo summo, ut dictum est, atque incommutabili bono univerillius ineffabilis Trinitatis: a quo summo, ut dictum est, atque incommutabili bono universam conditam dicit esse creaturam, naturasque omnes bonas, quamvis impares Creatori, quia ex nihilo creatas, ideoque mutabiles: ita ut omnino nulla natura sit, quae non aut ipse sit, aut ab ipso facta sit; ut quantacumque aut qualiscumque natura sit, in quantum natura est, bonum sit. 37. Quaerunt itaque a nobis, unde sit malum. Respondemus, Ex bono, sed non summo et incommutabili bono. Ex bonis igitur inferioribus atque mutabilibus orta sunt mala. Quae mala licet intelligamus non esse naturas, sed vitia naturarum: tamen simul intelligimus ea, nisi ex aliquibus et in aliqui