comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
coniugia. cognationes. omĩaq tra¬
ducta ad similitudinẽ imbecilli¬
tatis humane. Nam & ꝑturbatisam¬
mis inducuntur. Accepimus et̃
deoꝵ cupiditates. egritudines. la¬
cundias. Nec uͦ ut fabule ferunt.
dii bellis p̾lusq caruerunt: nec so¬
lum ut apud homerũ. cum duos ex¬
ercitus contrarios alii dii ex alia par¬
te defenderent: s etiam. ut cum ty¬
tanis aut cũ grgantib. sua ꝓpria bel¬
la gesserunt. Hec & dicuntur & cre¬
duntur stultissime: & plena sunt
uanitatis. summeq leuitatis. Ecce
int̾im que confitentur qui defen¬
dunt deos gentiũ. Beinde cũ hec
adsuꝑstitionẽ ꝑtinere dicat. ad re¬
ligionẽ uͦ que ipse scd̾m stoicos ui¬
detur docere: ñ enim phylosophi
solum inquit. uerũetiam maiores
nr̃i suꝑstitionẽ areligione separa¬
uerunt. Nam qui totos dies p̾caban¬
tur inquit & immolabant. ut sibi
sui liberi suꝑstites eẽnt: suꝑstitiosi
sunt appellati. Quis ñ intelligat

Expanded text:
coniugia, cognationes, omniaque traconiugia, cognationes, omniaque traducta ad similitudinem inbecillitatis humanae. Nam et perturbatis animis inducuntur; accepimus enim deorum cupiditates aegritudines iracundias. Nec uero, ut fabulae ferunt, di bellis proeliisque caruerunt; nec solum, ut aput Homerum, \'cum duos exercitus contrarios alii di ex alia parte defenderent, sed etiam ut cum Titanis aut cum Gigantibus sua propria bella gesserunt. Haec et dicuntur et creduntur stultissime et plena sunt uanitatis summaeque leuitatis.\' Ecce interim quae confitentur qui defendunt deos gentium. Deinde cum haec ad superstitionem pertinere dicat, ad religionem uero, quae ipse secundum Stoicos uidetur docere: non enim philosophi solum, inquit, uerum etiam maiores nostri superstitionem a religione separauerunt; nam qui totos dies precabantur, inquit, et immolabant, ut sibi sui liberi superstites essent, superstitiosi sunt appellati. Quis non intellegat
Abbreviated transcription (Latin):
seruientes ut ait apłs. creature poti¬
us qm creatori. qui ẽ benedictus in
Iuius ueri dĩ erat auxiliũ neces¬
sarium. a quo mitterent᷑ sc̃i ui¬
ri & ueraciter pii: qui ꝓ uera religi¬
one morerentur. ut false auiuen
det auguria: & rep̾hendit homineᷤ
corui & cornicule uocib uite consi¬
lia moderantes. S iste achademicꝰ
qui omĩa contendit ẽe incerta: i¬
dignus ẽ qui habeat ullã in his reb
auctoritatem. Disputat apud eũ
quintus lucilius balb in scdõ de de¬
orum natura libro: & cum ipse suꝑ¬
stitiones ex natura rerum uelut
physicas & phrlosophicas inserat: in¬
dignatur tamen suꝑstitioni sy mula¬
chrorum & opinionib fabulosisita
loquens. Uidetis ne igitur ut aphi¬
sicis reb bene atq utiliter iuentis
ratio sit tracta ad commentitios et
fictos deos. Que res gemut falsas
opiniones. erroresq turbulentos: &
suꝑstitiones pene aniles. & forme
eñ nobis deoꝵ & etates & uestitus¬
& ornatus noti sunt: Genera precerea

Expanded text:
seruientes, ut ait apostolus, creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in Huius Dei ueri erat auxilium necessarium, a quo mitterentur sancti uiri et ueraciter pii, qui pro uera religione morerentur, ut falsae a uiuendet auguria et inridet homines corui et corniculae uocibus uitae consilia moderantes. Sed iste Academicus, qui omnia esse contendit incerta, indignus est qui habeat ullam in his rebus auctoritatem. Disputat aput eum Quintus Lucilius Balbus in secundo de deorum natura libro, et cum ipse superstitiones ex natura rerum uelut physicas et philosophicas inserat, indignatur tamen institutioni simulacrorum et opinionibus fabulosis ita loquens: \'Videtisne igitur, ut a physicis rebus bene adque utiliter inuentis ratio sit tracta ad commenticios et fictos deos? Quae res genuit falsas opiniones erroresque turbulentos et superstitiones paene aniles. Et formae enim nobis deorum et aetates et uestitus ornatusque noti sunt, genera praeterea,
Abbreviated transcription (Latin):
De fugitiuis gladiatorib quorum poten¬
tia similis fuerit regie dignitati.
IIAn regna t̾tena int̾ profectus suos atq
defectus deorũ iuuentur uel deserant᷑
auxilio.
ꝑium suum acͥ tum atq seruatũ cum
singulis uix singularum rerũ tuitionẽ
cõmitendam ẽe crediderint.

Expanded text:
De fugitiuis gladiatoribus, quorum potentia similis fuerit regiae dignitati. II. An regna terrena inter profectus suos adque defectus deorum iuuentur uel deserantur auxilio. perium suum auctum atque servatum, cum singulis vix singularum rerum tuitionem committendam esse crediderint.
Abbreviated transcription (Latin):
XUI Quid̃ fuerit qͦd romani om̃ib reb & om¬
nib motib dõs singlos deputantes
edem quietis extra portas eẽ uoluer̾t.

Expanded text:
XVI. Quid fuerit quod Romani omnibus\'rebus et omnibus motibus deos singulos deputantes aedem Quietis extra portas esse uoluerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
x.
nde uerus ille mediator inq̃ntũ¬
formam serui accipiens. mediator ef
sumat. cum quo & unus d̾s̃ ẽ. damen
in forma serui sacrificium maluit ẽẽ
quã sumere. ne uel hac occasione qͥs¬
qͣm existimaret. cinlibet sacrifican

Expanded text:
. Unde uerus ille mediator, in quantuformam serui accipiens mediator effesumat, cum quo et unus Deus est, tamen in forma serui sacrificium maluit esse quam sumere, ne uel hac occasione quisquam existimaret cuilibet sacrifican
Abbreviated transcription (Latin):
reb. Quid est gͦ qͦd semideus plato¬
ñ semideis s deis & hoc bonisilla
oblectamenta quia iudicat turpia
tam constanter audet auferre.c
Quisane dii refellunt sententiam
labeonis. Nam se in latinio ñ lasci

Expanded text:
rebus. Quid est ergo quod semideus Plato non semideis, sed deis, et hoc bonis, illa oblectamenta, quia iudicat turpia, tam constanter audet auferre? Qui sane di refellunt sententiam Labeonis; nam, se in Latinio non lasci
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ñ fuit. : Hoc si nr̃is temporib
accidisset: rabidiores istos qͣm sua
illi ammalia. pateremur.x.xiiii.¬
Nitium autẽ ciuiliũ malorum
fuit seditiones graceorũ. agratiis
legib excitate. Uolebant enim a¬
gros popło diuidere qͦs nobilitas
ꝑperam possidebat: s iam uetustã¬
tem iniquitatẽ audere conuelle¬
re ꝑiculosissimũ. iimo uͦ ut rec
ipsa docuit ꝑnitiosissimũ fuit.
Quȩ funera facta sunt. cũ puor
graccus occisus ẽ. Quȩ etiam cum a¬
lius fr̃ eius ñ longo interposito tem¬
cestatum: s turbis armorumq con¬
flctib nobiles ignobilesq necaban¬
tur. Post gracei alt̾rus interfectionẽ

Expanded text:
num non fuit? Hoc si nostris temporibus num non fuit? Hoc si nostris temporibus accidisset, rabidiores istos quam illi sua animalia pateremur.nitium autem ciuilium malorum fuit seditiones Gracchorum agrariis legibus excitatae. Volebant enim agros populo diuidere, quos nobilitas perperam possidebat. Sed iam uetustam iniquitatem audere conuellere periculosissimum, immo uero, ut res ipsa docuit, perniciosissimum fuit. Quae funera facta sunt, cum prior Gracchus occisus est! quae etiam, cum alius frater eius non longo interposito temtestatum, sed turbis armorumque conflictibus nobiles ignobilesque necabantur. Post Gracchi alterius interfectione
Abbreviated transcription (Latin):
breuiter qͣntum possumus
commemor. smus: que qͣnto
interiora. tanto miseriora extitert᷑.
Discordiȩ ciuiles. uł potius inciuiles.
nec iam seditiones. s & ipsa bella ur¬
bana ubi sanguis tantus effufus est.
ubi partium studia ñ tantũ conten¬
tionum dissensionib uariisq uo¬
cib malterutrũ. s plane iam ferro
armisq seuiebant: bella socialia.
bella seruilia. bella ciuilia. qͣntum
romanum cruorẽ fuderunt: qͣntã
italie uastationẽ desertionem q
fecerunt.Namq anteqͣm se aduer¬
sus romam sociale latium commo¬
ueret: cuncta animalia humanis
usib subdita canes. equi. asini. bo¬
ues. & queq alia pecora sub homi¬
num dominio fuerunt. subito ef¬
ferata & domestice lenitatis oblita
relictis tectis libera uagabantur:
& omẽm ñ solum alioꝵ. ueru̾etiam
dominoꝵ auersabantur accessũ.
ñ sine exitio uł ꝑiculo adeuntis si
quis de ꝓximo urgeret. Quanti ma¬
li signum fuit: si hoc signũ fuit:
Qͦa tantũ malum fuit. si etiã sig¬

Expanded text:
breuiter, quantum possumus, commemoremus, quae quanto interiora, tanto miseriora exstiterunt: discordiae ciuiles uel potius inciuiles, nec iam seditiones, sed etiam ipsa bella urbana, ubi tantus sanguis effusus est, ubi partium studia non contionum dissensionibus uariisque uocibus in alterutrum, sed plane iam ferro armisque saeuiebant; bella socialia, bella seruilia, bella ciuilia quantum Romanum cruorem fuderunt, quantam Italiae uastationem desertionemque fecerunt! Namque antequam se aduersus Romam sociale Latium commoueret, cuncta ausibus subdita, canes, equi, asini, boves, et quaecunque alia pecora sub hominum dominio erant, subito efferata, et domesticae lenitatis oblita, relictis tectis libera vagabantur; et omnem non solum alienorum, verum etiam dominorum aversabantur accessum; nec sine exitio vel periculo audentis, si quis de proximo urgeret. Quanti mali signum fuit, si hoc signum fuit; quod tantum malum fuit, si etiam sig
Abbreviated transcription (Latin):
cata alia concitari. Si autem dicit
om̃s simul id est totum ipsum iouẽ
potuisse offendi si partes erus ñ etiã
singillatĩ minutatimq colerentur.
stulte dicitur. Nulla. quippe illa¬
rum p̾termitteret᷑: cum ipse unus
qui ea haberet omĩa. coleret᷑. Nam
ut alia omittã que sunt innumera¬
bilia: cum dicunt omĩa sydera par¬
tes iouis eẽ. & omĩa uiuere atq ra¬
tionales animas habere. & ideo
sine controuersia d̃os ẽẽ: ñ uident
qͣm multos ñ colant. qm multis
edes ñ construant. aras ñ statuał.
quas tamen paucissimis syderum
statuendas ẽẽ putauerunt. & sin¬
gillatĩ sacrificandũ. SSi igitur ira¬
scuntur qui ñ singillati coluntur:
ñ metuunt paucis placatis toto ira¬
to uiuere celo. Si autem stellas om̃s
ideo colunt quia inioue sunt quẽ
colunt: isto compendio potuerant
nemo irasceretur cũ millo uno ne¬
mo contemneretur potius qͣm cul¬
tis quib dam iusta irascendi causa

Expanded text:
cari, alia concitari. Si autem dicitur cari, alia concitari. Si autem dicitur omnes simul, id est totum ipsum Iouem, potuisse offendi, si partes eius non etiam singillatim minutatimque colerentur, stulte dicitur. Nulla quippe illarum praetermitteretur, cum ipse unus, qui haberet omnia, coleretur. Nam ut alia omittam, quae sunt innumerabilia, cum dicunt omnia sidera partes Iouis esse et omnia uiuere adque rationales animas habere, et ideo sine controuersia deos esse, non uident quam multos non colant, quam multis aedes non construant, aras non statuant, quas tamen paucissimis siderum statuendas esse putauerunt et singillatim sacrificandum. Si igitur irascuntur, qui non singillatim coluntur, non metuunt paucis placatis toto caelo irato uiuere? Si autem stellas omnes ideo colunt, quia in Ioue sunt quem colunt, isto conpendio possent nemo irasceretur, cum in illo uno nemo contemneretur potius quam cultis quibusdam iusta irascendi causa
Abbreviated transcription (Latin):
lecumq numen saltẽ masculum¬
dm̃ uł abarba barbatũ. sicut a
nodis nodatum: uł certe ñ fortu¬
nam s quia barbas habet fortimi¬
um nominarent. Ipse iniugatino
dõ coniuges iungat: & cũ uirgini
uxori zona soluitur ipse iuocet᷑.
& dea uirginensis uocetur.: ipse sit
grecos priapꝰ. Si ñ pudet hec omĩa
que dixi & quecumq ñ dixi. non
enĩ omĩa dicenda arbitratus sum:
hi om̃s dii deeq sit unus uipiter.
siue sint ut quidam uolunt omĩa
ista partes eiꝰ. siue uirtutes eius si¬
cut eis uidetur quib eum placet
ẽẽ mundi ammũ: que sententia
si unum dm̃ colerent prudentiore cõ¬
pendio: Quid enim eius contemnere¬
tur cũ ipse coleretur. Si autẽ metu¬
endũ fuit ne p̾termisse siue negle¬
cte partes eus irascerentur: ñ gͦ ut
uolunt uelut unius animantis hec
tota ꝑata uita ẽ que om̃s continet
dos quasi suas untutes uł menbra
uł partes: s suã queq pars habet

Expanded text:
lecumqlecumqdeum, vel a barba barbatum, sicut a nodis nodotum vel certe non fortunam, sed quia barbas habet, fortunium nominarent. Ipse in lugatino deo coniuges coniungat; et cum virgini uxori zona solvitur, ipse invocetur et dea Virginensis vocetur; ipse sit Grecos Priapus si non pudet. Hec omnia que dixi et quecumque non dixi. Non enim omnia dicenda arbitratus sum, hi omnes di deaeque sit unus Iuppiter, siue sint, ut quidam uolunt, omnia ista partes eius siue uirtutes eius, sicut eis uidetur, quibus eum placet esse mundi animum, quae sententia si unum Deum colerent prudentiore copendio? quid enim eius contemneretur, cum ipse coleretur? Si autemendum fuit, ne praetermissae siue neglectae partes eius irascerentur: non ergo, ut uolunt, uelut unius animantis haec tota uita est, quae omnes continet deos, quasi. suas uirtutes uel membra uel partes; sed suam quaeque pars habet
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑiat & uocetur d̾s uaticanus. ip¬
se leuet de t̾ra. & uocetur dea leua¬
na. ipse cunas tueatur & uocet᷑ dea
cunina. Non sit alius. s ipse in illis
deab quȩ fata nascentib canunt
& uocant᷑ carmentes. presit fortui¬
tis & uocetur fortuna: indiua ru¬
mina mammã paruulo tmmulge¬
at. quia rumã dixerunt ueteres
mãmam: Indiua potina potionem
mmistret. indiua educa escas prebe¬
at: de pauore infantium pauentia
nuncupetur. de spe que uenit ueni¬
lia. de uoluptate uolupia. de actu
agenoria. de stimulis quib ad nĩmi¬
um actum homo impellitur dea sti¬
mula nominetur: strenua dea sit
strenuũ faciendo: numeria quȩ nu¬
merare doceat. camena que canere.
Ipse sit & d̃s consus p̾bendo consi¬
lia: & dea sentia sententias inspiran¬
d̃o. Ipse dea iuuentas que post p̾¬
textam excipiat iuuenilis etatis
exordia: ipse sit & fortuna barbata
que adultos barba induat. quos
honorare noluerunt ut hoc qua¬

Expanded text:
aperiat et uocetur deus Vaticanus; ipaperiat et uocetur deus Vaticanus; ipse leuet de terra et uocetur dea Leuana, ipse cunas tueatur et uocetur Cunina; non sit alius, sed ipse in illis deabus, quae fata nascentibus canunt et uocantur Carmentes; praesit fortuitis uoceturque Fortuna; in diua Rumina mammam paruulo inmulgeat, quia rumam dixerunt ueteres mammam; in diua Potina potionem ministret, in diua Educa escam praebeat; de pauore infantum Pauentia nuncupetur, de spe, quae uenit, Venilia, de uoluptate Volupia, de actu Agenoria; de stimulis, quibus ad nimium actum homo inpellitur, dea Stimula nominetur; Strenia dea sit strenuum faciendo, Numeria, quae numerare doceat, Camena, quae canere; ipse sit et deus Consus praebendo consilia et dea Sentia sententias inspirando; ipse dea Iuuentas, quae post praetextam excipiat iuuenalis aetatis exordia; ipse sit et Fortuna barbata, quae adultos barba induat quos honorare noluerunt, ut hoc qua
Abbreviated transcription (Latin):
poeta nobilissimo dictum putant.
lm̃ nãq ire ꝑ om̃s terrasq tractusq
maris celumq ꝓfundum: ipse in e¬
there sit iupiter. ipse inaere sit iu¬
no. ipse in mari neptunus. in inferio¬
rib etiã maris ipse salatia. interra
pluto. int̾ra inferiore ꝓserpina. in
focis domesticis uesta. in fabrorũ for¬
nace uulcanus. in syderib sol & luna
& stelle. indiuinantib apollo. inmer¬
ce mercurius. iniano ianitor. inder¬
mino t̾minator. saturnus intẽpore.
mars & bellona inbellis. liber inui¬
neis. ceres infrumentis. diana in
siluis. inmerua iningeniis. Ipse sit
postremo etiam in illa turba qͣsi plebe-¬
iorum deors. ipse presit nomine li¬
beri uirorũ semmnib. & nomine li¬
bere feminarum: ipse sit diespit̾
qui partũ ꝑducat ad diem: ipse sit
dea mena qͣm p̾fecerunt menstrius
feminarũ. ipse lucina que ãpartu¬
rientib inuocet᷑. ipse opem ferat
nascentib excipiendo eos sinu t̾re
& uocetur opis: ipse inuagitu os

Expanded text:
poeta nobilissimo dictum putant: deum namque ire per omnes terras, tractusque maris, celumqthere sit Iuppiter, ipse in aere Iuno, ipse in mari Neptunus, in inferioribus etiam maris ipse Salacia, in terra Pluto, in terra inferiore Proserpina, in focis domesticis Vesta, in fabrorum fornace Vulcanus, in sideribus sol et luna et stellae, in diuinantibus Apollo, in merce Mercurius, in Iano initiator, in Termino terminator, Saturnus in tempore, Mars et Bellona in bellis, Liber in uineis, Ceres in frumentis, Diana in siluis, Minerua in ingeniis; ipse sit postremo etiam in illa turba quasi plebeiorum deorum; ipse praesit nomine Liberi uirorum seminibus et nomine Liberae feminarum, ipse sit Diespater, qui partum perducat ad diem; ipse sit dea Mena, quam praefecerunt menstruis feminarum, ipse Lucina, quae a parturientibus inuocetur; ipse opem ferat nascentibus excipiendo eos sinu terrae et uocetur Opis, ipse in uagitu os
Abbreviated transcription (Latin):
dum ẽẽ creature. Per hoc & sacerdos
est ipse offerens: ipse & oblatio. Cuius
rei sacramentũ. cotidianum ẽẽ uolu¬
it eccłe sacrificium: que cũ ipsius
capitis corpus sit. se ipsam ꝑ ipsũ di¬
scit offerre. Huius uerisacrificii mul

Expanded text:
dum esse creaturae. Per hoc et sacerdos est, ipse offerens, ipse et oblatio. Cuius rei sacramentum cottidianum esse uoluit ecclesiae sacrificium, quae cum ipsius capitis corpus sit, se ipsam per ipsum discit offerre. Huius ueri sacrificii mul
Abbreviated transcription (Latin):
derunt: qͦd factum ñ ẽẽt. & ex quo
di manifestauit eis ipse. cum abeis
nruisibilia enis ꝑ ea que facta sunt
intellecta conspecta sunt. sempit̾na
quoq uirtꝰ eiꝰ &s diuinitas: a quo etiã
uisibilia & temporalia cuncta creata

Expanded text:
derunt, quod factum non esset, et ex quo derunt, quod factum non esset, et ex quo Dei, manifestauit eis ipse, cum ab eis inuisibilia eius per ea, quae facta sunt, intellecta conspecta sunt: sempiterna quoque uirtus eius et diuinitas; a quo etiam uisibilia et temporalia cuncta creata
Abbreviated transcription (Latin):
ue inmotu sicut ẽ cantilena. de qua
non anmus iudicet: quod profecto
non posset nisi melior in illo ẽẽt hec
species sine tumore molis. sine stre¬
pitu uocis. sine spacio uł loci uł tem¬
poris. S ibi quoq nisi mutabilis ẽet:
ñ alius alio melius de specie sensi¬
bili iudicaret:. Melius ingemosior
qmͣ tardior. melius ꝑitior qmͣ impe¬
ritior. melius exercitatior. qm minus
exercitatus. Et idem ipse unus cum
proficit: melius utiq postea qͣm pͥus.
Quod autem recipit mauis & minus:
sine dubitatione mutabile ẽ. Unde
ingeniosi & docti & in his exercitati
homines facile collegerunt: ñ ẽẽ in
eis reb pͥmam speciem ubi mutabi¬
lis ẽẽ conuincitur. Cum gͦ meorum
conspectu & corpus & animus magis
minusq speciosa ẽent: si autem om̃i
specie carere possent. omĩno nulla
ẽent: uiderunt ẽẽ aliquid ubi pͥma
ideo nec comparabilis: atq ibi esse
rerum principium rectissime credi¬

Expanded text:
ue in motu, sicut est cantilena, de qua ue in motu, sicut est cantilena, de qua non animus iudicet. Quod profecto non posset, nisi melior in illo esset haec species, sine tumore molis, sine strepitu uocis, sine spatio uel loci uel temporis. Sed ibi quoque nisi mutabilis esset, non alius alio melius de specie sensibili iudicaret; melius ingeniosior quam tardior, melius peritior quam inperitior, melius exercitatior quam minus exercitatus, et idem ipse unus, cum proficit, melius utique postea quam prius. Quod autem recipit magis et minus, sine dubitatione mutabile est. Unde ingeniosi et docti et in his exercitati homines facile collegerunt non esse in eis rebus primam speciem, ubi mutabilis esse conuincitur. Cum igitur in eorum conspectu et corpus et animus magis minusque speciosa essent, si autem omni specie carere possent, omnino nulla essent: uiderunt esse aliquid ubi prima ideoque incomparabilis, et illud esse rerum principium rectissime credi
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ab illo ẽẽ ñ posse qui simpliciter
ẽ. quia ñ aliud illi ẽ ẽẽ. aliud uinere
quasi possit ẽẽ ñ uiuens: nec aliud
est illi uiuere aliud intelligere. qua¬
si possit uiuere ñ intelligens: nec ali¬
ũ est illi intelligere. aliud beatum
ẽẽ. quasi possit intelligere ñ beatus.
s quod illi ẽ uiuere. intelligere. bea¬
tum ẽẽ. hoc est illi eẽ. P ropter bane
incominutabilitat̾ẽ & simplicitat̾e
intellexetunt eum & omĩa ista fecisse:
q: ipsum a nullo fieri potuisse. Consi¬
derauerunt enim quicquid ẽ uel cor¬
pus ẽe uł uitam: meliusq aliquid ui¬
tam ẽẽ qm corpus. specieiiq corporis
ẽẽ sensibilem. intelligibilem uite: pro¬
inde intelligibilem sensibili pretulert̃.
Sensibilia diciimis que uisu tactuq
corꝑis sentiri queunt: intelligibilia q̃
conspectu mentis intelligi. Nulla est
enim pulchritudo corporalis siue
instatu corporis sicut est figura si¬

Expanded text:
nisi ab illo esse non posse, qui simpliciter nisi ab illo esse non posse, qui simpliciter est; quia non aliud illi est esse, aliud uiuere, quasi possit esse non uiuens; nec aliud illi est uiuere, aliud intellegere, quasi possit uiuere non intellegens; nec aliud illi est intellegere, aliud beatum esse, quasi possit intellegere non beatus; sed quod illi est uiuere, intellegere, beatum esse, hoc est illi esse. Propter hanc incommutabilitatem et simplicitatem intellexerunt eum et omnia ista fecisse, et ipsum a nullo fieri potuisse. Considerauerunt enim, quidquid est, uel corpus esse uel uitam, meliusque aliquid uitam esse quam corpus, speciemque corporis esse sensibilem, intellegibilem uitae. Proinde intellegibilem speciem sensibili praetulerunt. Sensibilia dicimus, quae uisu tactuque corporis sentiri queunt; intellegibilia, quae conspectu mentis intellegi. Nulla est enim pulchritudo corporalis siue in statu corporis, sicut est figura, si
Abbreviated transcription (Latin):
isti dicere: corpore aliquo uulnera¬
tut caro. Nam ꝑ se ipsam muulne¬
rabilis ẽ Prorsus qͦd mutari ñ pot̾.
nullare potest: ac ꝑ hoc qͦd muta¬
ii corpore potest. aliqua re potest:
a ideo incommutabile recte dici
ñ potest.
ceteris non intnerito fama atq¬
eẽ dm̃: & ideo cuncta corꝑa transcen¬
derunt querentes dm̃. Uiderunt qͥc¬
quid mutabile ẽ ñ eẽ summum m̃:
summum dm̃. Demde uiderunt
omẽm speciem unire quacumq mu¬
commutabiliter ẽ: ac ꝑ hoc siue uni¬
uersi mundi corpus. figuras. quali¬
tates. ordinatumq motum. & ele¬
menta disposita a celo usq adt̾ram
& quecumq corpora meis sunt. siue
omẽm uitam. uł que nutrit & con¬
tinet qͣlis ẽ in arborib. uel q̃ et hoc habet
ꝙ sentit qualis ẽ inpecorib. uel que
& hec habet & intelligit qualis est
in hominib. uł quȩ nutritorio sub¬
sidio ñ indiget. s tantum continet
sentit & intelligit. qualis ẽ in angłis:

Expanded text:
isti dicere: corpore aliquo uulneraisti dicere: corpore aliquo uulneratur caro, nam per se ipsa inuulnerabilis est. Prorsus quod mutari non potest, nulla re potest, ac per hoc quod corpore mutari potest, aliqua re potest et ideo incommutabile recte dici non potest. caeteris non immerito famesse Deum, et ideo cuncta corpora transcenderunt, quaerentes Deum. Viderunt quidquid mutabile est non esse summum Deum, summum Deum. Deinde viderunt omnem speciem in re quacunque mucommutabiliter est. Ac per hoc siue uniuersi mundi corpus figuras qualitates ordinatumque motum et elementa disposita a caelo usque ad terram et quaecumque corpora in eis sunt, siue omnem uitam, uel quae nutrit et continet, qualis est in arboribus, uel quae et hoc habet et sentit, qualis est in pecoribus, uel quae et haec habet et intellegit, qualis est in hominibus, uel quae nutritorio subsidio non indiget, sed tantum continet sentit intellegit, qualis est in angelis,
Abbreviated transcription (Latin):
in conspectu talis cogitationis iam
ñ est corpus: s similitudo corporis.
Illud autem unde uidetur in animo
& utrum pulchra an deformis sit iu¬
dicatur. profecto est melius qm ipsa
que iudicatur. Hec mens hominis
& rationalis anime natura ẽ quȩ utiq
corpus non est. suam illa corporis si¬
militudo cum inanimo cogitantis
aspicitur atq iudicatur. nec ipsa
corpus est. Non ẽ gͦ nec t̾ra nec aqua.
nec aer. nec ignis : quib quatuor cor¬
porib que dicuntur quatuor elem̃¬
ta. mundum corporeum uidemus
ẽe compactũ. Porro si nr animus cor¬
pus ñ est : quomͦ ds creator animi
corpus est. Cedant igitur & isti ut
dictum ẽ platonicis. Cedant q illi
quos quidem puduit dicere dm̃ cor¬
pus ẽẽ: uerumtamen eiusdem natͣȩ¬
re cuius ille ẽ. animos nrõs ẽe puta¬
uerunt. Ita ñ eos mouit tanta mu¬
tabilitas anime: qͣm di nature tri¬
buere nefas ẽ. S dicunt: corpore
mutatur anime natura. Nam ꝑ se
ipsam in commutabilis ẽ. Poterant

Expanded text:
in conspectu talis cogitationis iam non est corpus, sed similitudo corporis; illud autem, unde uidetur in animo e uidetur adque utrum pulchra an deformis sit iudicatur, profecto est melius quam ipsa quae iudicatur. Haec mens hominis et rationalis animae natura est, quae utique corpus non est, si iam illa corporis similitudo, cum in animo cogitantis aspicitur adque iudicatur, nec ipsa corpus est. Non est ergo nec terra nec aqua, nec aer nec ignis, quibus quattuor corporibus, quae dicuntur quattuor elementa, mundum corporeum uidemus esse conpactum. Porro si noster animus corpus non est, quo modo Deus creator animi corpus est? Cedant ergo et isti, ut dictum est, Platonicis; cedant et illi, quos quidem puduit dicere Deum corpus esse, uerum tamen eiusdem naturae, cuius ille est, animos nostros esse putauerunt; ita non eos mouit tanta mutabilitas animae, quam Dei naturae tribuere nefas est. Sed dicunt: Corpore mutatur animae natura, nam per se ipsa incommutabilis est. Poterant
Abbreviated transcription (Latin):
do reprehensibilem ostendat. atq
ita utraq iudicio recte intelligentiũ
reprobata. sola naturalis remaneat

Expanded text:
do reprehensibilem ostendat, atque ita utraque judicio recte intelligentium reprobata, sola naturalis remaneat
Abbreviated transcription (Latin):
rum deorũ cultum quos pagani colere
consuerunt. necessarium ẽẽ arbitrent᷑:
s quia prohibentur. mala ista exoriri
atq abundare contendunt. Sequen¬
tes autẽ quniq aduersus eos loquun¬
tur qui fatentur hȩc mala nec desus¬

Expanded text:
rum deorum cultum, quos pagani colere consuerunt, necessarium esse arbitrentur et, quia prohibentur, mala ista exoriri atque abundare contendunt. sequentes autem quinque aduersus eos loquuntur, qui fatentur haec mala nec defu
Abbreviated transcription (Latin):
da tacuerunt: ut iam du boni ꝑ ta¬
les nuntios nosse cogantur mala pes¬
simorum nec aliena s eorun dẽ nun¬
tiorũ. atq his contraria non sinan¬
tur nosse bona phylosophorum. cũ
illa sint ininiuriam. ista in honorẽ
ipsoꝵs deorum.

Expanded text:
da tacuerunt; ut iam di boni per tales nuntios nosse cogantur mala pessimorum, nec aliena, sed eorundem nuntiorum, adque his contraria non sinantur nosse bona philosophorum, cum illa sint in iniuriam, ista in honorem ipsorum deorum
Abbreviated transcription (Latin):
tifice recte dici potest. Porro si sei¬
ens fecit omĩa: ea utiq fecit que
mundus nobis notus ẽe ñ posset.
ñ ẽẽt. deo autẽ nisi notꝰ eẽt. ẽẽ ñ
posset.¬

Expanded text:
tifice recte dici potest; porro si sciens fecit omnia, ea utique fecit que mundus nobis notus esse non posset, nisi esset; Deo autem nisi notus esset, esse non posset
Abbreviated transcription (Latin):
dis circensib assueto ludorũ scenicors
delicata subintrauit insania: s astutia
sp̃uum nefandorũ preuidens illam pe¬
stilentiã iam fine debito cessaturã. aliã
longe grauiorem qua plurimũ gaudet
ex hac occasione non corporib s morib
curauit immittere: que ammos misero

Expanded text:
dis circensibus adsueto ludorum scaenicorum dis circensibus adsueto ludorum scaenicorum delicata subintrauit insania; sed astutia spirituum nefandorum praeuidens illam pestilentiam iam fine debito cessaturam aliam longe grauiorem, qua plurimum gaudet, ex hac occasione non corporibus, sed moribus curauit inmittere, quae animos misero
Abbreviated transcription (Latin):
mutaret affectũ. & adominatu suꝑ¬
boꝵ demonum liberaret. axxii¬
Ierũtamem scitote qui ita nescitis:
ꝙ qui uos scire ista dissimiu̾atis
aduertite: qui aduersus liberatorẽ
a talib dominis murmuratis: Tudi
scenici. & spectacula turpitudinum.
& licentia uanitatũ: ñ hominũ uitus
s ddeoꝵs ur̃ors uissis rome instituti ft̃.
Tolerabilius diumos honores ddefer¬
retis illi scipiomi: qmͣ dõs huiusmo¬
di coleretis. Neq enim erant illi di
suo pontifice meliores. Ecce atten¬
dite: si mens tamdiu potatis errorib ebri¬
a. uos aliquid sanum considerare ꝑmit¬
tit. Dii ꝓpter sedandam corpoꝵs pe¬
stilentiam ludos sibi scemcos ex hiberi
iubebant: pontifex autem ꝓpter ani¬
morum cauendã pestilentiã ipsam sce¬
nam construi prohibebat. Si aliqua
luce mentis animũ corpori p̃pomtis:
eligite quẽ colatis. Neq enim & illa
corporum pestilentia ideo conquieuit
quia popło bellicoso & solisantea lu¬

Expanded text:
mutaret affectum, et a dominatu supmutaret affectum, et a dominatu superborum daemonum liberaret. erum tamen scitote, qui ista nescitis et qui uos scire dissimulatis, aduertite, qui aduersus liberatorem a talibus dominis murmuratis: ludi scaenici, spectacula turpitudinum et licentia uanitatum, non hominum uitiis, sed deorum uestrorum iussis Romae instituti sunt. Tolerabilius diuinos honores deferretis illi Scipioni quam deos huius modi coleretis. Neque enim erant illi di suo pontifice meliores. Ecce adtendite, si mens tam diu potatis erroribus ebria uos aliquid sanum cogitare permittit! Di propter sedandam corporum pestilentiam ludos sibi scaenicos exhiberi iubebant; pontifex autem propter animorum cauendam pestilentiam ipsam scaenam constitui prohibebat. Si aliqua luce mentis animum corpori praeponitis, eligite quem colatis! Neque enim et illa corporum pestilentia ideo conquieuit, quia populo bellicoso et solis antea lu
Abbreviated transcription (Latin):
discrepantia uir optimus. caueam the¬
atri senatũ construere molientẽ ab hac
dispositione & cupiditate compescuit:
ꝑsuasitq oratione grauissima ne gre¬
cam luxuriã uirilib patrie morib pa¬
terent᷑ obrepere: & aduirtutẽ labe fa¬
ctandam eneruandãq romanam ꝑe¬
grine consentire nequitie. Tantumq
auctoritate ualuit. ut uerbo eiꝰ cõmo¬
ta senatoria prouidentia. etiã subsel¬
lia quib adhoram congestis in ludo¬
rum spectaculo iã uti ciuitas ceperat.
deinceps ꝓhiberet apponi. Quanto
studio iste aburbe roma ludos ipsos
scenicos abstulisset: si auctoritati eors
qͦs dos putabat resistere auderet.
qͥs ẽẽ norios demones ñ intelligebat.
aut si intelligebat. placandos etiã ip¬
se potius qͣm contenmendos existima
bat. Nondum enĩ fuerat declarata
gentib suꝑna doctrina: que fide cor
mundans ad cȩlestia uł suꝑ celestia ca¬
pessend̾a humili pietate humanum

Expanded text:
discrepantia uir optimus, caueam thediscrepantia uir optimus, caueam theatri senatum construere molientem ab hac dispositione et cupiditate conpescuit persuasitque oratione grauissima, ne Graecam luxuriam uirilibus patriae moribus paterentur obrepere et ad uirtutem labefactandam eneruandamque Romanam peregrinae consentire nequitiae, tantumque auctoritate ualuit, ut uerbis eius commota senatoria prouidentia etiam subsellia, quibus ad horam congestis in ludorum spectaculo iam uti ciuitas coeperat, deinceps prohiberet adponi. Quanto studio iste ab urbe Roma ludos ipsos scaenicos abstulisset, si auctoritati eorum, quos deos putabat, resistere auderet, quos esse noxios daemones non intellegebat aut, si intellegebat, placandos etiam ipse potius quam contemnendos exibat. Nondum enim fuerat declarata Gentibus superna doctrina, quae fide cor mundans, ad coelestia vel supercoelestia capessenda, humili pietate humanum
Abbreviated transcription (Latin):
ceteros etiam iugo seruitutis oppressit.
quiesceret insuꝑbissimis mentib:
donec continuatis honorib adpote¬
statem regiã ꝑueniret. Honors por¬
ro continuandorũ facultas non ẽẽt:
nisi ambitio p̾ualeret. Mmime autẽ
p̾ualeret ambitio: nisi mnpopło aua¬
ritia luxuriaq corrupto. Auarus uͦ lu¬
xuriosusq popłs scdĩs reb effectus ẽ:
quas nasica ille prouidentissime ca¬
uendas ẽẽ censebat q̃n ciuitate hostium
marimã. fortissimã. opulentissimã.
nolebat auferri: ut timore libido pꝰ¬
meretur. libido pressa ñ luxuriaretur.
luxuriaq cohibita. nec auaritia gras¬
saretur. Quib uitus obse ratis. ciui¬
tati utilis utus floreret & cresceret:
eiq uituti libertas congrua ꝑmane¬
ret. Hinc etiã erat. & ex hac proui¬
dentissima patrie caritate ueniebat
qͦd idem ipse u̾r pontifex maximus a
senatu illius temporis qͦd sepe dicen¬
dum ẽ electus sine ulla sententiarum

Expanded text:
ceteros etiam iugo seruitutis obpressit. ceteros etiam iugo seruitutis obpressit. quiesceret in superbissimis mentibus, donec continuatis honoribus ad potestatem regiam peruenil\'et? Honorum porro continuandorum facultas non esset, nisi ambitio praeualeret. Minime autem praeualeret ambitio, nisi in populo auaritia luxuriaque corrupto. Auarus uero luxuriosusque populus secundis rebus effectus est, quas Nasica ille prouidentissime cauendas esse censebat, quando ciuitatem hostium maximam fortissimam opulentissimam nolebat auferri, ut timore libido premeretur, libido pressa non luxuriaretur luxuriaque cohibita nec auaritia grassaretur; quibus uitiis obseratis ciuitati utilis uirtus floreret et cresceret eique uirtuti libertas congrua permaneret. Hinc etiam erat et ex hac prouidentissima patriae caritate ueniebat, quod idem ipse uester pontifex maximus, a senatu illius temporis quod saepe dicendum est electus sine ulla sententiarum
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat catoni: timens infirmis ani¬
mis hostẽ securitatẽ: & tamqͣm pupil¬
lis ciuib idoneũ tutorẽ. necessarium
uidens ẽẽ t̾rorem. Nec eum sententia
fefellit. Re ipsa probatũ ẽ qm uerum
diceret. Beleta quippe carthagine ma¬
gno scilicet t̾rore romane rei publicȩ
depulso & extincto: tanta de reb pro¬
spis orta mala continuo subsecuta ft̃.
ut corrupta diruptaq concordia. priꝰ
seuis cruentisq seditionib. deinde
mor malarum conerione causarũ bel¬
lis etiam ciuilib tante strages ederent᷑
tantus sanguis effunderetur. tanta cui¬
piditate ꝓscriptionum ac rapmarũ
ferueret immanitas.: ut romani illi qͥ
uita integriore mala metuebant ab
hostib. ꝑdita integritate uite crude¬
liora paterent᷑ a ciuib: eaq ipsa libido
dominandi que inter alia uitia gen̾is
humani meracior merat uniuerso
popło romano. postea qͣm in paucis
potentiorib uicit. obtritos fatigatosq

Expanded text:
dicebat Catoni, timens infirmis anidicebat Catoni, timens infirmis animis hostem securitatem, et tamquam pupillis ciuibus idoneum tutorem necessarium uidens esse terrorem. Nec eum sententia fefellit: re ipsa probatum est quam uerum diceret. Deleta quippe Carthagine magno scilicet terrore Romanae rei publicae depulso et extincto tanta de rebus prosperis orta mala continuo subsecuta sunt, ut corrupta diruptaque concordia prius saeuis cruentisque seditionibus, deinde mox malarum conexione causarum bellis etiam ciuilibus tantae strages ederentur, tantus sanguis effunderetur, tanta cupiditate proscriptionum ac rapinarum ferueret inmanitas, ut Romani illi, qui uita integriore mala metuebant ab hostibus, perdita integritate uitae crudeliora paterentur a ciuibus; eaque ipsa libido dominandi, quae inter alia uitia generis humani meracior inerat uniuerso populo Romano, postea quam in paucis potentioribus uicit, obtritos fatigatosque
Abbreviated transcription (Latin):
i nasica ille scipio urͣ quondam pon¬
tifex uiueret. quem subt̾rore belli
punici insuscipiendis friguis sacris cũ
uir optimus quereretur uniuersus se¬
natus elegit. cuius os fortasse ñ aude¬
retis aspicere: ipse uos abhac impuden¬
tia cohiberet. Cur enim afflicti reb
aduersis de temporib querimini xp̃i¬
anis: nisi quia ur̃am luxuriã cupitis ha¬
bere securam. & ꝑditissimis morib re¬
mota om̃i molestiarũ asꝑitate diffiu¬
ere. Neq enimꝓpterea cupitis habere
pacem. & om̃i genere copiarum ab un¬
dare. ut his bonis honeste utamini.
hocẽ modeste. sobrie. temperant᷑ pie:
s ut infunita uarietas uoluptatum in¬
sanis effusionib exquiratur: scd̃isq
reb ea mala oriantur inmorib. que se¬
uientib peiora sint hostib. At ille sci¬
pio pontifer maximus ur. ille iudicio
totius senatꝰ uir optimus istam uobis
metuens calamitatem nolebat emu¬
lamtẽ imꝑio romano carthaginẽ di¬
rui: & decernenti ut dirueretͤ contra¬

Expanded text:
i Nasica ille Scipio uester quondam pontifex uiueret, quem sub terrore belli Punici in suscipiendis Phrygiis sacris, cum uir optimus quaereretur, uniuersus senatus elegit, cuius os fortasse non auderetis aspicere, ipse uos ab hac inpudentia cohiberet. Quur enim adflicti rebus aduersis de temporibus querimini Christianis, nisi quia uestram luxuriam cupitis habere securam et perditissimis moribus remota omni molestiarum asperitate diffluere? Neque enim propterea cupitis habere pacem et omni genere copiarum abundare, ut his bonis honeste utamini, hoc est modeste sobrie, temperanter pie, sed ut infinita uarietas uoluptatum insanis effusionibus exquiratur, secundisque rebus ea mala oriantur in moribus, quae saeuientibus peiora sunt hostibus. At ille Scipio pontifex maximus uester, ille iudicio totius senatus uir optimus, istam uobis metuens calamitatem nolebat aemulam tunc imperii Romani Carthaginem dil\'ui et decernenti ut dirueretur contra
Abbreviated transcription (Latin):
An di qui & atroianis
& agrecis similiter cole¬
bantur causas habuerint quib ilium
paterentur excidi. s sunt.¬
Non potuise offendi dos paridis adulterio
qͦd int̾ ipsos traditur frequentatũ.
De sententia uarronis qua utile ẽẽ dixit
ut se homies diisgenitos mentiant᷑.¬
Non ꝓbati qͦd dii adulteriũ paridis puni¬
erint quod in romuli matte non ulti

Expanded text:
An dii, qui et a Romanis et a Graecis similiter colebantur, causas habuerint quibus Ilium paterentur exscindi. Non potuisse offendi deos Paridis adulteterio, quod inter ipsos traditur frequentatum.De sententia Varronis, qua utile esse dixit ut se homines diis genitos mentiantNon probari quod dii adulterium Paridis punierint, quod in Romuli matre non ulti
Abbreviated transcription (Latin):
An optandum fuerit ut tanta bellorum rãbie
romanũ augeretur imꝑium. cum eostu¬
dio quo sub numa actum ẽ & quietum eẽ
potuisset & tutum.
De simulachro cumani apollinis. cuius fle¬
tus creditus ẽ cladem grecors quib opi¬
tulati non poterat indicasse.
Quantos sibi dõs romani p̃ter constitutionẽ
nume adiecerint quorum eos numerositaᷤᷤ
nichil iuuent.

Expanded text:
An optandum fuerit, ut tanta bellorum rabie Romanum augeretur imperium, cum eo studio, quo sub Numa actum est, et quietum esse potuisset et tutum.De simulacro Cumani Apollinis, cuius fletus cre- creditus est cladem Graecorum, quibus opitulari non poterat, indicasse. Quantos sibi deos Romani praeter constitutionem Numae adiecerint, quorum eos numerositas nihil iuuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
xui De pͥmis apud romanos consulib quorũ
alter alt̾um patria peprilit. moxq ipse
post atrocissimus particida a uulnerato
UII Post mitia consularis imꝑii quib modis¬
uexata fuerit romana res publica diis ñ
opitulantib qͦs colebat.
III Quante clades romanos sub bellis pumcis¬
triuerint frustra. deorum presidiis ex¬
De exitu saguntinoꝵ quib ꝓpt̾ romano¬
rum amicitiam ꝑeuntib dii romani
auxilium non tulerunt.
scipioni liberatori suo. & inquib morib
egerit quando eam salustius optimam
fuisse describit.
De mitridatis edicto quo om̃s ciuies roma¬
nos qui intra asiam inuenirentur iussit¬
xxuii De int̾ĩorib malis quib romana respublica
exagitata ẽ p̾cedente prodigio qͦd in rabie
omĩum ammaliũ que hominib serui

Expanded text:
XVI. De primis aput Romanos consulibus, quorum alter alterum patria pepulit moxque ipse post atrocissima parricidia a uulneratoI. Post initia consularis imperii quibuexata fuerit Romana res publica, dis non opitulantibus, quos colebat. Quantae clades Romanos sub bellis Punitriverint, frustra deorum praesidiis exDe exitu Saguntinorum, quibus propter Romanorum amicitiam pereuntibus di Romani auxilium non tulerunt. Scipioni liberatori suo, et in quibus moribus egerit, quando eam Sallustius optimam fuisse describit.De Mithridatis edicto, quo omnes ciues Romanos, qui intra Asiam inuenirentur, iussiII.-- De interioribus malis, quibus Romana respublica exagitata est, praecedente prodigio, quod in rabie omnium animalium, quae hominibus servi
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiam tecusauit. quã nisi pra
doꝙ subdita uoluntas habere ñ¬
potest. Huic sententiȩ quisquis ae¬
quiescit. ñ cum illis hereticis sapit
id est manicheis. & siquȩ aliȩ pestes
ita sentiunt. qͦd suam quandam pro¬
priam tamqͣm ex aduerso quodã
principio. diabolus habeat natu¬
ram mali. Qui tanta uanitate desi¬
piunt. ut cum uerba ista eugłica in
auctoritate nobiscum habeant. non
attendant ñ dixisse dñm. aueritate
alienus fuit. s inueritate ñ stetit.

Expanded text:
iustitiam recusauit, quam nisi pia Deoque subdita uoluntas habere nposset. Huic sententiae quisquis adquiescit, non cum illis haereticis sapit. id est Manichaeis, et si quae aliae pestes ita sentiunt, quod suam quandam propriam tamquam ex aduerso quodam principio diabolus habeat naturam mali; qui tanta uanitate desipiunt, ut, cum uerba ista euangelica in auctoritate nobiscum habeant, non adtendant non dixisse Dominum: A ueritate alienus fuit; sed: In ueritate non stetit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓ quib euitandis eos uł colunt uł colen¬
dos ẽẽ contendunt. Nam ista respondet.
D̾s meus ubiq p̾sens ubiq totus. nusꝙͣ.
inclusus qui possit adẽe secretꝰ. ab eẽ
ñ motus. Ille cunime aduersis reb ex¬
agitat: aut merita examinat. aut pec¬
cata castigat: mercedemq mͥ eternam
ꝓtoleratis pie malis temporalib seruat.
os autẽ qui estis eum quib loqͥ dignũ
sit saltem de duisur̃is. quantominus de
do meo qui cerribilis ẽ suꝑ om̃s dos. qm̃¬
om̃s dugentium demonia. dñs autem¬

Expanded text:
pro quibus euitandis eos uel colunt uel colenpro quibus euitandis eos uel colunt uel colendos esse contendunt. Nam ista respondet: Dens meus ubique praesens, ubique totus, nusquam inclusus, qui possit adesse secretus, abesse non motus; ille cum me aduersis rebus exagitat, aut merita examinat aut peccata castigat mercedemque mihi aeternam pro toleratis pie malis temporalibus seruat; uos autem qui estis, cum quibus loqui dignum sit saltem de dis uestris, quanto minus de Deo meo, qui terribilis est super omnes deos, quoniam di gentium daemonia, D
Abbreviated transcription (Latin):
&s sp̃s : nec tale bonum ẽẽ qͦd iuito am¬
mo ñ possit auferri. Qui error eis fortas¬
se sublatus ẽ. Cum enĩcogitant qua
conscientia dõ seruierint. & fide in¬
concussa ñ de illo sentiunt qͦd ita sibi
seruientes eumq ita inuocantes dese¬
rere ullomodo potuerit. quantumq
illi castitas placeat dubitare ñ posst̃:
uident ẽẽ consequens nequaqͣm illum
fuisse ꝑmissurum ut hec acciderent
scĩs suis. si eo modo ꝑire posset sc̃itas
quam contulit eis. & diligit i eis. Ha
bet itaq om̃is familia ueri & summi dĩ
consolationẽ suam ñ fallacem. nec in
spẽ rerũ nutantium uł labentium con¬
stitutam: uitãq etiam ipsã temporalẽ
minime penitendã. in qua eruditur
ad et̾nam: bonisq terrenis tamqͣm pere¬
grina utitur nec capit᷑. malis autẽ ꝓbat᷑
aut emendatur.
lli uͦ qui ꝓbitati eius insultant. eiq
dicunt cum forte maliqua temporalia
mala deuenerit ubi ẽ dds tuus. ipsi dicantł
ubi sunt du eorum cũ talia patiuntur.

Expanded text:
tus; nec tale bonum esse, quod invito animo non possit auferri: qui error eis fortasse sublatus est. Cum enim cogitant qua conscientia Deo servierint, et fide inconcussa non de illo sentiunt quod ita sibi servientes eumque ita invocantes deserere ullo modo potuerit; quantumque illi castitas placeat, dubitare non possunt: vident esse consequens, nequaquam illum fuisse permissurum ut haec acciderent sanctis suis, si eo modo perire posset sanctitas, quam contulit eis et diligit in eibet itaque omnis familia summi et ueri Dei consolationem suam, non fallacem nec in spe rerum nutantium uel labentium constitutam, uitamque etiam ipsam temporalem minime paenitendam, in qua eruditur ad aeternam, bonisque terrenis tamquam peregrina utitur nec capitur, malis autem aut probatur aut emendatur. lli uero, qui probitati eius insultant eique dicunt, cum forte in aliqua temporalia mala deuenerit: Ubi est Deus tuus? ipsi dicant, ubi sint di eorum, cum talia patiuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
Quid heries trimegistus de idolatria
senserit & unde scire potuenit super¬
stitiones egyptias auferendas.
xiiii. Quomͦ hermes parentum suorum sit
confessus errorem queitamen do¬
luerit destruendum.

Expanded text:
Quid Hermes Trismegistus de idolatria senserit et unde scire potuerit superstitiones Aegyptias auferendas.XIIII. Quo modo Hermes parentum suorum sit confessus errorem, quem tamen doluerit destruendum.
Abbreviated transcription (Latin):
xii Quod etiam platonici licet de uno uero deo
bene senserint. multis tamen dus sacra
facienda censuerint.
xiui De opinione eorum qui rationales animaᷤᷤ
tͥum generum ẽẽ dixerunt. id est in
diis celestib. in demonib aereis. & in
hominib terrenis.

Expanded text:
XII. Quod etiam Platonici, licet de uno uero Deo bene senserint, multis tamen dis sacra facienda censuerint. XIIII. De opinione eorum, qui rationales animas trium generum esse dixerunt, id est in dis caelestibus, in daemonibus aeriis et in hominibus terrenis.
Abbreviated transcription (Latin):
De precipuo inter socratis discipłos plato xuiii¬
ne qui omẽm phylosophiam triplici
particione diftinxit.
Quod de theologia eum platonicis potis¬
simum disceptandum sit quorum opi¬
mon omĩum philosophorum post po¬
nenda fint doginata.

Expanded text:
De praecipuo inter Socratis discipulos Platone, qui omnem philosophiam triplici partitione distinxit. Quod de theologia cum Platonicis potissimum disceptandum sit, quorum opinioni omnium philosophorum postponenda sint dogmata.
Abbreviated transcription (Latin):
e questione naturalis
theologie cumphilo¬
sophis excellentioris
scientie discutienda.
De duob phrlosopho
De socratica disciplina.¬

Expanded text:
e quaestione naturalis theologiae cum philosophis excellentioris scientiae discutienda. Duo philosophorSocratica disciplina
Abbreviated transcription (Latin):
minutatim singulatĩq digestis dõs
minutos & singłos ꝓuidere cum
posset magnofaciliq compendio¬
una dea felicitas cuncta conferre. nec
solum ad bona capienda quisqͣm a¬
lius. s ad depellenda mala quereret᷑.
Cur enim ẽet inuocanda ꝓpter fessos
diua fessonia. ꝓpter hostes depellendos
diua pelloma: ꝓpter egros medicus
uł apollo uł esculapius. uł ambo si¬
mul quando ee̾t grande ꝑiculum:
Nec ds spimensis ut spinas ex agͥs
eradicaret. nec dea rubigo ut ñ acce¬
deret rogaretur. una felicitate p̾sen¬
te & tuente ulꝰ nulla mala exorirent᷑.
uł facillime pellererentur. Postremo
qm̃ de duab istis deab uirtute & fe¬
licitate tractamus: si felicitas untu¬
tis ẽ p̾mmium. ñ dea s deȩ donum ẽ.
Si autẽ dea ẽ: curñ dicatur & untu¬
tem ipsam conferre. quando qͥde etiã
uirtutem consequi felicitas magna

Expanded text:
minutatim singillatimque digestis deos minutatim singillatimque digestis deos minutos et singulos providere; cum posset magno facilique compendiouna dea Felicitas cuncta conferre; nec solum ad bona capienda quisquam alius, sed neque ad depellenda mala quaereretur? Cur enim esset invocanda propter fessos diva Fessonia, propter hostes depellendos diva Pellonia, propter aegros medicus vel Apollo, vel Aesculapius, vel ambo simul quando esset grande periculum? Nec deus Spiniensis, ut spinas ex agris eradicaret; nec dea Rubigo, ut non accederet, rogaretur: una Felicitate praesente et tuente, vel nulla mala exorirentur, vel facillime pellerentur. Postremo quoniam de duabus istis deabus Virtute et Felicitate tractamus, si felicitas virtutis est praemium, non dea, sed Dei donum est: si autem dea est, cur non dicatur et virtutem ipsam conferre; quandoquidem etiam virtutem consequi felicitas magna