comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gam parauit. as in possessione
cuiusdam leontisarissimi aliqͣn¬
diu latuit. Sed u telationi respõ¬
sum ẽ. ab eodem intio ꝓdit᷑. Pre¬
ceptum enm eraticario. ut in¬
sisteret reb ꝑficieiss. Qui ĩ iunc¬
a sibi cum uellet implere. ꝓposito
edicto conuenit omnes. ut si uel¬
lent sibi consulere. reb ꝙ suis:ꝓ
derent uirũ. Proditus itaq &
adductus mediolanũ. cũ intelli¬
geret circa se uoluntatẽ d̃. nec se
diutius posse resistere. postulauit ñ
se nisi a catholico ep̃o posse baptira¬
ri.Sollicitam enim habebat ꝑfidi¬
am arrianorum. Baptiratus aut̃
fertur omnia eccłastica officia ĩ¬
plesse. atq octauo die ep̃c ordina¬
tus ẽ. summa gr̃a & leticia cunctoꝵ
Gitur post annos quatuor Ic.u¬
ordinationis suȩ ad urbem romã.
hoc ẽ ad solum ꝓpͥum ꝑrexit. ibiq
scãm ꝓuellam de qua supra com¬
memorauimus cui manũ offerre
solitus erat. in domũ ꝓpͥam cũ
germana sicut reliquerat inuenit.

Expanded text:
gam paravit, atque in possessione gam paravit, atque in possessione cujusdam Leontii clarissimi viri aliquamdiu delituit. Sed ubi relationi responsum est, ab eodem Leontio proditur; praeceptum enim erat vicario ut insisteret rebus perficiendis: qui injuncta sibi cum vellet implere, proposito edicto, convenit omnes, ut si vellent sibi consulere, rebusque suis, proderent virum. Proditus itaque et adductus Mediolanum, cum intelligeret circa se Dei voluntatem, nec se diutius posse resistere, postulavit non se nisi a catholico episcopo baptizari; sollicite enim cavebat perfidiam Arianorum. Baptizatus itaque fertur omnia ecclesiastica officia implesse, atque octava die episcopus ordinatus est summa cum gratia et laetitia cunctorum. Igitur post annos aliquot ordinationis suae ad urbem Romam, hoc est, ad proprium solum perrexit, ibique sanctam puellam, de qua supra memoravimus, cui manum offerre solitus erat, in domo propria cum germana, sicut reliquerat, invenit,
Abbreviated transcription (Latin):
qui contempis scłarib pompis.
piscatorum seatus eẽt uestigia. qͥ
xp̃o popłos congregarunt. ñ futis
uerborum. sd simplici sermone &
uera fidei ratone. missi sine pera.
sis his si intentio reuocaretur.
At uerosłs magis magisq cla¬
mabat catũ tuũ suꝑ nos. At
tionem s ꝓficere. fugam para¬
uit. Egrs ergo noctis medio
ciuitatem ticiniũ se ꝑgere puta¬
ret. mane portam ciuitatis me¬
nitur. Dñum qui eccłę sue cãt¬
holicȩ mun parabat aduersũ
immicos si & turrem erigebat
dauid contfaciem damasci. hoc
custodiretur ppło. missa relatio
ẽ ad clem̃tissũ imperatorẽ tunc
ualentinian Qui summo gau¬
dio accepit qniudices a se diret¬
ti ad sacerdotipaterent᷑. Letabat᷑
etiam probustfectus: qͥa uer¬
bum eius impg in ambrosio.
Dixerat enĩ ꝓficeti cũ mandata
ab eodem dareniut moris ẽ. ua¬
de.age non ut dex. sed ut ep̃s.
Pendente itaq atione iterũ fu¬

Expanded text:
qui contemptis saecularibus pompis, qui contemptis saecularibus pompis, piscatorum secuturus esset vestigia, qui Christo populos congregarunt non fucis verborum, sed simplici sermone, et verae fidei ratione, missi sine pera, sis his, populi intentio revocaretur. At vero populus magis magisque clamabat: Peccatum tuum super nos.proficere, fugam paravit, egressusque noctis medio civitatem cum Ticinum se pergere putaret, mane ad portam civitatis Menitur; Deus enim qui Ecclesiae suae catholicae murum parabat adversus inimicos suos, et turrem erigebat David contra faciem Damasci, hoc custodiretur a populo, missa relatio est ad clementissimum imperatorem tunc Valentinianum, qui summo gaudio accepit quod judex a se directus ad sacerdotium peteretur. Laetabatur etiam Probus praefectus, quod verbum ejus impleretur in Ambrosio; dixerat enim proficiscenti, cum mandata ab eodem darentur, ut moris est: Vade, age non ut judex, sed ut episcopus. 9. Pendente itaque relatione, iterum fu
Abbreviated transcription (Latin):
auxentio. arriane ꝑfidie ep̃o. qui di¬
onisio beatȩ memoriȩ confessore ad
exiliũ destinato incioebat ȩccłe
cum popłis ad sediaẽ surgeret.
dande seditionis. nepłs ciuitatis
in ꝑiculum sui conteret᷑ ꝑrexit
ad ȩccłam. Ibiq cualloqueret᷑
plebem. subito uoxtur infantiᷤ
in popłis sonuisse abrosiũ ep̃m
Ad cuius uocis sori totius popħ
ora conuersa sunt. clamantis am
brosium ep̃m. Itau ante turbu¬
lentissime assidebit. quia & ar¬
riani sibi & cathol sibi ep̃m cupi¬
ebant. suꝑatis arutris ordinare
repente in huncirũ mirabili
& incredibili condia consenser̃t
Quod ille cognu egressus ȩccłam
tribunal sibi pari fecit. quippe
mox futurus ep̃iltiora conscendit
Tunc contra conletudinem suam
tormenta ꝑson iussit adhiberi.
Quod cum facet. populus nichil¬
ominus acclarabat. peccatũ tuũ
unc ille turltus reuertens. do¬
mum philosopiam ꝓfiteri uoluit
futurus. sed urus philosophꝰ xp̃i.

Expanded text:
Auxentio Arianae perfidiae episcopo qui DiAuxentio Arianae perfidiae episcopo qui Dionysio beatae memoriae confessore ad exsilium destinato, incubabat Ecclesiam cum populus ad seditionem surgeret dandae seditionis, ne populus civitatis in periculum sui verteretur, perrexit ad Ecclesiam: ibique cum alloqueretur plebem, subito vox fertur infantis in populo sonuisse Ambrosium episcopum. Ad cujus vocis sonum totius populi ora conversa sunita qui antea turbulentissime dissidebant, quia et Ariani sibi et Catholici sibi episcopum cupiebant, superatis alterutris, ordinari, repente in hunc unum mirabili et incredibili concordia consenserunt. 7. Quo ille cognito, egressus Ecclesiam, tribunal sibi parari fecit; quippe mox futurus episcopus, altiora conscendit: tunc contra consuetudinem suam tormenta jussit personis adhiberi. Quod cum faceret, populus nihilominus acclamabat: Peccatum tuum unc ille turbatus revertens domum, philosophiam profiteri voluit, futurus sed verus philosophus Christi,
Abbreviated transcription (Latin):
ostea uero cum adoleuisset. &
ẽẽt in urbe roma constitutus cum
matre uidua & sorore quȩ uirgi¬
nitatem fuerat iam ꝓfessa. comi¬
te alia uirgine. cuius uirginis so¬
ror candida. & ipsa eiusdẽ ꝓfessio¬
nis quȩ nunc cartagine deget. ac
cum uideret sacerdotib a domesti¬
ca sorore uel matre manꝰ osculari:
ipse ludens offerebat dextrã dicens.
& sibi id ab ea fieri oportere siquidẽ
ep̃m se futurũ esse memorabat. lo¬
quebatur enim in illo sp̃c dñi. qui
ulum ad sacerdotium nutriebat.
Illa uero ut adolescentẽ & nescien¬
tem quid diceret respuebat. Sed
postquam doctus liberalib dis¬
ciplinis ex urbe egressus ẽ ꝓfect᷑q
in auditorio p̃fecture pretorii. ita
splendide causas ꝑorabat. ut elige¬
retur a uiro illustri ꝓbo. tunc pre¬
fecto pretorii ad consiliũ tribuen¬
dum. Post quod consularitatis sus¬
cepit insignia. ut regeret liguriam
emiliamq ꝑuincias: uenitq me¬
diolanum. ꝑidem tempus mortuo

Expanded text:
ostea vero cum adolevisset, et esset in urbe Roma constitutus cum matre vidua et sorore, quae virginitatem jam fuerat professa, comite alia virgine, cujus virginis soror Candida, et ipsa ejusdem professionis, quae nunc Carthagine degit jam anus; cum videret sacerdotibus a domestica, sorore, vel matre manus osculari, ipse ludens offerebat dexteram, dicens et sibi id ab ea fieri oportere, siquidem episcopum se futurum esse memorabat; loquebatur enim in illo Spiritus Domini, qui illum ad sacerdotium nutriebat: illa vero ut adolescentem et nescientem quid diceret, respuebat. 5. Sed postquam edoctus liberalibus disciplinis, ex Urbe egressus est, professusque in auditorio praefecturae praetorii, ita splendide causas peroravit; ut eligeretur a viro illustri Probo, tunc praefecto praetorii, ad consilium tribuendum. Post haec consularitatis suscepit insignia, ut regeret Liguriam, Aemiliamque provincias, venitque Mediolanum. 6. Per idem tempus, mortuo
Abbreviated transcription (Latin):
minũ genus. & unũ quod scd̃m
similitudinẽ di honorificatũ ẽ. cui
uerbum & prudencia data ẽ. hi
soli homines resistunt. hi tantũ
inobedientes sunt. hi soli contemp¬
nunt. ideoq & hi sol in iudicio
dampnabunt᷑: & a iusticia puni¬
entur. uelut deteriores mutis ani¬
malib uel his qui sine spu & ani¬
ma sunt in isto mundo. Miraban¬
tur ergo illi quia mare cõpescuit
& uenti mitigati sunt: ammire¬
mur & nos quando benignitates
& beniuolentias ostendit. circa noᷤᷤ
dñs. quando de ꝑiculis nos salua¬
re dignatur. quando de tumultib
in sequentib eruit nos. Miremur
& mirantes grãs agamus. gr̃e ob¬
audiamus. obaudientes timeamuᷤ.
timentes diligamus. ut eterne ca¬
ritatis ab eodem heredes efficia¬
mur. Mirabantur dicentes qualiᷤᷤ
est iste. sicut homo uidetur. & sicit
ds potenciam ostendit: sicut u¬
nus carnalium putat᷑ ẽẽ: & suꝑ
omnia carnalia magna ostendit
mirabilia. Dormit sicut homo. &

Expanded text:
minum genus, quod secundum minum genus, quod secundum similitudinem Dei honorificatum est, cui verbum et prudentia data est, hi soli homines resistunt, hi tantum inobedientes sunt, hi soli contemnunt. Ideoque et hi soli in judicio damnabuntur, et a justitia punientur, veluti deteriores mutis animalibus, vel his quae sine spiritu et anima sunt in hoc mundo. Mirabantur ergo illi, quia mare compescuit, et venti mitigati sunt. Admiremur et nos, quando et benignitates et benevolentias ostendit circa nos Dominus, quando nos de periculis salvare dignatur, quando de tumultibusinsequentibus eruit nos. Miremur et mirantes gratias agamus, et gratiae obaudiamus, obaudientes timeamus, timentes diligamus, ut aeternae charitatis ab eodem haeredes efficiamur. Mirabantur dicentes: Qualis est hic? Sicut homo videtur, et sicut Deus potentiam ostendit. Sicut unus carnalium putatur esse, et super omnia carnalia magna ostendit mirabilia. Dormit sicut homo, et
Abbreviated transcription (Latin):
furentes compesci. Mirabantur
ergo dicentes. Qualis est iste. qͥa
uenti & mare obediunt ei. Non
interrogantes dicunt qualis est
iste: sed asserentes quod hic talis
ẽ. cui mare & uenti obediunt.
Qualis ẽ iste. hoc ẽ quantus. qͣm
fortis. quam potens. quã magnꝰ.
qualis ẽ iste. maior moyse. poten
mare ꝑcussũ cum labore discidit.
alius ictu melote iordanen ꝑtͣnsiit.
iste uero uno uerbo mandat illis
qui ñ habent uerba & obediunt
ei. hi qui ñ habent auditum ob¬
temperant. hi qui prudentie &
intellectus exꝑtes sunt: inclinan¬
tur iubenti: quib neq loquela
neq ut diximus sermo est. obo edi¬
unt. In eadem autem substantia
in qua sunt & sua natura mouen¬
tur. & iussioni deseruiunt. ad con¬
fusionem mortaliũ. ad condẽpnati¬
onem corruptibiliũ. Iubet mari
&̃ ñ contempnit. dicit uentis &
tempestatib & mox compescuntur.
iubet omni creature. & ñ suꝑgre¬
ditur iussionem eius. & unum ho¬

Expanded text:
furentes compesci. Mirabantur furentes compesci. Mirabantur ergo dicentes: Qualis est iste, quia venti et mare obediunt ei! Non interrogantes dicunt, Qualis est iste! sed asserentes quod hic talis est cui mare et venti obediunt. Qualis est iste! hoc est, quantus, quam fortis, quam potens, quam magnus! Qualis est iste! major Moyse, potentmari percusso, cum labore discidit, alius ictu melotae Jordanem pertransiit. Iste vero uno verbo mandat illis qui non habent verba, et obediunt ei; hi qui non habent auditum, obtemperant; hi qui prudentiae et intellectus expertes sunt, inclinantur jubenti: quibus neque loquela, neque, ut dixi, sermo est, obediunt. In eadem enim substantia in qua sunt, et sua natura moventur, et jussioni deserviunt, ad confusionem mortalium, ad condemnationem corruptibilium. Jubet mari, et non contemnit; dicit ventis et tempestatibus, et mox compescuntur: jubet omni creaturae, et non supergreditur jussionem ejus. Et unum ho
Abbreviated transcription (Latin):
citq tranquillitatem magnã
circa corpus & sp̃m. pacẽ eccl̃e
& serenitatem mundo. Quociẽs
mota sunt aduersus ueram &
firmam eccłam.aliquociens pa¬
ganorum. aliquotiens heretico
tus irruebant comminantes &
conterentes huius principes
mundi. ꝑ omnia perdere se ecclȩ
filios arbitrantes. Sed surgens
dñs increpauit demonũ uentis
& omnes euanescere fecit. auda¬
ces aduersarios fidei. magnamq
pacem & tranquillitatẽ deditꝰ
eccle sue. Homines aut̃ ill in naui¬
cula mirati sunt. Qui homines:
Scilicet hanc habentes nauiculã
&̃ ei intendentes nauicule. ñ pu
enim inuenimus preter honorẽ
cognominari dñi discipłos: sed
semꝑ aut apłi aut discipuli no¬
minantur. Mirabantur ergo illi
homines. hi qui⁊ cum eo naui¬
gabant. hi quoꝵ erat nauicula.
illi qui in eadem nauicula sese
transigebant. hi mirabant᷑. Et
ammiratione dignũ fuit. mare
a ꝓfundo commotũ mitigari. eiꝰ¬
q elatos deplacari fluctus. uentoᷤᷤ

Expanded text:
citque tranquillitatem magnam citque tranquillitatem magnam circa corpus et spiritum, pacem Ecclesiae, et serenitatem mundo. Quomodo nmota sunt adversus veram et firmam Ecclesiam? Aliquoties paganorum, aliquoties haereticortus irruebant, comminantes et conterentes hujus principes mundi, per omnia perdere se Ecclesiae filios arbitrantes. Sed surgens Dominus increpavit daemonum ventos, et omnes evanescere fecit audaces adversarios fidei, magnamque pacem et tranquillitatem dedit Ecclesiae suae. Homines autem illi in navicula mirati sunt. Qui homines? Scilicet hanc habentes naviculam, aut ei intendentes naviculae. Non penim invenimus praeter honorem cognominari Domini discipulos, sed semper aut apostoli, aut discipuli nominantur. Mirabantur ergo illi homines, hi qui cum eo navigabant, hi quorum erat navicula, illi qui in eadem navicula sese transigebant, hi mirabantur. Et admiratione dignum fuit, mare a profundo commotum mitigari, ejusque elatos deplacari fluctus, ventos
Abbreviated transcription (Latin):
& dolos. & fremitus concitantes
aduersus aliquem ur̃m: nolite
timere. nolite turbari. nolite cõ¬
tremiscere: nolite deficere.
mnes enim quotquot in fidei
nauicula cum dño nauigati.
omnes enim quotquot in hac scẽ
undosum suꝑnatatis mundũ.¬
& si ipse dñs dormiat pio sõno
urãm patientiã & tolerantiam
expectans. uel impioꝵ penitentiã
& conuersionẽ sustinens. alacriter
accedite ad eũ orationib instantes
atq cum ꝓpħa dicentes. Eesurge
quare dormis dñe: exsurge & ne re¬
pellas nos usq in finem. Et iterũ.
Exfurge dñe adiuua nos. & redime
nos ꝓpt̾ nomen tuũ. Et ipse sur¬
gens increpat uentis. idest hiis¬
aeriis demo num spiritib. Ip¬
si enim maris tempestates com¬
mouent. hoc ẽ amaros & elatos
concitant fluctus. idest huius¬
pͥncipes mundi ad ꝑsecutiones
scĩs omnib immittendas. ad con¬
tumelias fidelib ingerendas.
Omnes dñs increpat. omnib
comminat᷑. omnia mitigat. fa¬

Expanded text:
et dolos et fremitus concitantes et dolos et fremitus concitantes adversum aliquem vestrum, nolite timere, nolite turbari, nolite contremiscere, nolite deficere. Omnes enim quotquot in fidei navicula cum Domino navigatis, omnes enim quotquot in hac nimiuundosum suetsi ipse Dominus dormiat, pio somno nostram patientiam et tolerantiam exspectans, vel impiorum poenitentiam et conversionem sustinens, alacriter accedite ad eum, orationibus instantes, atque cum Propheta dicentes: Exsurge quare obdormis, Domine? exsurge, et ne repellas nos usque in finem . Et iterum: Exsurge, Domine, adjuva nos, et redime nos propter nomen tuum . Et ipse surgens imperabat ventis, id est aereis daemonum spiritibus. Ipsi enim maris tempestates commovent, hoc est, amaros et elatos concitant fluctus, id est principes mundi ad persecutionem sanctis omnibus immittendam, ad contumelias fidelibus ingerendas. Omnibus Dominus imperat, omnibus comminatur, omnia mitigat, fa
Abbreviated transcription (Latin):
magna. mare conturbato & tu¬
menti. facta ẽ magna tͥnquilli
tas. Decet enim hunc magnum
magna & miranda facere. Ideq
paulo ante magna accinctus po¬
tentia magnifice conturbauit
pros fundum maris. & nc̃ ite¬
rum in eo ipso ostendens sue
magnificentiã potestatis: tran¬
quillitatem magnã fieri iussit.
hec ideo ut nimiũ conturbati
apħ. magnifice exhilarati leta¬
rentur. Dedit enim ꝑ hec om̃ĩa
nobis dñs figuram & doctrinȩ
imaginẽ. ut & nos in om̃i con¬
turbatione. & contumelia. pati¬
entiam teneamꝰ. stabiles simus.
fidem ñ deseramus. Et si omnis
iste mundus tanquã mare ebul¬
liat. atq in furore consurgat: &
siomnes uenti & uertigines de¬
monum undiq seuiant. & si
omnis ut diximꝰ tempestas ma¬
ris idest omnis pͥncipatus &
potestates mundi concitentur.
& in tumore iracundie spument.
ut furiant suꝑ scõs: & si adhuc
usq ad celum sese extollant. ut
tempestates maris. malignitateᷤ.

Expanded text:
magna, mari conturbato et tumagna, mari conturbato et tumenti, facta est tranquillitas magna. Decet enim hunc magnum magna et miranda facere. Ideoque paulo ante magna accinctus potentia, magnifice conturbavit profundum maris, et nunc iterum in eo ipso ostendens suae magnificentiam potestatis, tranquillitatem magnam fieri jussit. Haec ideo, ut nimium conturbati apostoli, magnifice exhilarati laetarentur. Dedit enim per haec omnia nobis Dominus figuram et doctrinae imaginem, ut et in omni conturbatione et contumelia teneamus patientiam, stabiles simus, fidem non deseramus. Et si omnis iste mundus tanquam mare ebulliat, atque in furore consurgat, et si omnes venti et vertigines daemonum undique saeviant, et si omnis, ut diximus, tempestas maris, id est, omnis principatus et potestates mundi concitentur, et in tumore iracundiae spument aut furiant super sanctos, et si adhuc usque ad coelum sese extollant, ut tempestates maris malignantes
Abbreviated transcription (Latin):
que a me facta sunt in meam ha¬
beam potestatem: Quare ergo
dubitasti pusille fidei: Qͥ pusil¬
lum credit: arguet᷑. & qui nichil
credit. contempnit᷑. fragiles in fide
corripientur. alien. omnino a fide
punientur. Tales fuer̃t uidei &
pagani: ideoq in malis suis eua¬
nuerunt. tales etiam heretici. ide¬
oq in die iudicii dampnabunt᷑.
Tunc surgens imꝑauit uentis &
mari: & facta ẽ tranquillitas ma¬
gna. Scͥptum fuit. & exsurrexit
tamquam dormiens dñs. tan¬
quam potens crapulatꝰ a uino.
& ꝑcussit inimicos suos in poste¬
riora. Et surgens imꝑauit uen
tis & mari: & facta ẽ tranquil¬
litas magna. Imꝑauit uentis
& mari sicut creator. sicut suis.
ut potens. ut dñs. imꝑauit uen¬
tis & mari: pͥmitus ante disci¬
pulos ut audientes firmarent᷑
gis autem regebat & placabat
eum. scđm quod quidam ait.
potentia mitigauit mare. Im¬
perauit ergo uentis & mari: &
facta ẽ tranquillitas magna.
De magno uento & tempestate

Expanded text:
quae a me facta sunt in mea haquae a me facta sunt in mea habeam potestate? quare ergo dubitastis, modicae fidei? Qui pusillum credit arguetur, et qui nihil credit contemnetur; fragiles in fide corripientur, alieni omnino a fide punientur. Tales fuerunt Judaei et pagani, ideoque in malis suis evanuerunt. Tales etiam haeretici, ideoque in die judicii damnabuntur. Tunc surgens imperavit ventis et mari, et facta est tranquillitas magna. Scriptum fuit: Et exsurrexit tanquam dormiens Dominus, tanquam potens crapulatus a vino. Et percussit omnes inimicos suos in posteriora ; et tis et mari, et facta est tranquillitas magna. Imperavit ventis et mari, sicut creator, sicut suis, ut potens, ut Dominus imperavit ventis et mari, primitus ante discipulos, ut audientes firmarenturgis autem regebat et placabat illud, secundum quod quidam ait: Potentia mitigavit mare. Imperavit ergo ventis et mari, et facta est tranquillitas magna De magno vento et tempestate
Abbreviated transcription (Latin):
ciam fiduciam apud uos tene¬
tis. Et si mors irrueret. nonne
eam debuissetis constantissime
sustinere: Ad omne enim qͥcqͥd
euenerit fortitudo. necessaria ẽ:
ad omne ꝑiculũ. uel tribulati¬
onem. usq ad anime exitũ. Si¬
militer & contra delicias. & diui¬
tias. & honores terrenosanimi
fortitudo tenenda ẽ: ut neq ex¬
tollaris o homo. neq in suꝑbi¬
am erigaris. non despicias ini¬
micos. neq humiles sꝑnas. neq
obliuiscaris dñm. neq derelin¬
quas creatorem: nec existas ingra¬
tus. Si gͦ in necessitate & in ꝑi¬
culis fortitudo necessaria ẽ. ut
uiriliter cum fide toleres uni¬
uersa.multomagis contra de¬
licias. ut dictum ẽ & luxurias
fortitudo necessaria ẽ: ne in muᷤ¬
cipulam incidas diaboli. Quare
ergo turbati estis pusille fideiͤ. Si
potentem me suꝑ t̾ram cognoui¬
stis. quare non creditis quod &
in mari potens simͦ. Si d̾m uere¬
me esse & creatorem omniũ susce¬
pistis. quare ñ crẽditis quod ea

Expanded text:
 fiduciam apud vos tenetis? Et si mors irrueret, nonne eam debuistis constantissime sustinere? Ad omne enim quidquid evenerit fortitudo necessaria est, ad omne periculum vel tribulationem usque ad animae exitum. Similiter et contra delicias, et divitias, et honores terrenos, animi fortitudo tenenda est, ut neque extollaris, o homo, neque in superbiam erigaris, non despicias inimicos, neque humiles spernas neque obliviscaris Dominum, neque derelinquas Creatorem, nec existas ingratus. Si ergo in necessitate et in periculis fortitudo necessaria est, ut viriliter cum fide toleres universa, multo magis contra delicias, ut dictum est, et luxurias fortitudo necessaria est, ne in muscipulam incidas diaboli. Quare ergo turbati estis, pusillae fidei, si potentem me super terram cognovistis? Quare non creditis quod et in mari potens sim? Si Deum me vere esse Creatorem omnium suscepistis, quare non creditis quod ea
Abbreviated transcription (Latin):
pretatione sua ñ statim exposita.
sed interiectis aliis parabolis est¬
missis turbis domũ uenit᷑. Di¬
mitit turbas iħc. & domũ reuer¬
titur. ut accedant ad eũ discipħ
&̾ secreto int̾rogent que populus
ñ merebatur audire nec poterat.
rabolã zizamoꝵ agri. Qui respõ¬
dens ait. Qui seminat bonũ sem̃:
quod ager mundus sit: sator filiꝰ
hominis. bonũ semen filii regni.
zizania filii pessimi: ziranioꝵ
sator diabolus. messis consũma¬
tio scłi: messores angłi. L uiii.¬
regni reputantur. Homines qui
dormiunt: magistros eccłaꝵ intel¬
lige. Seruos patris familias. ne
alios accipias quam angłos. qui
cotidie uident faciẽ patris sui qͥ¬
in celis ẽ. Diabolus aut̃ ꝓpterea
immicus homo appellat᷑. quia
deus eum deseruit. Et in nono
psalmo scͥptum ẽ de eo. exurge do¬
mine ñ confortetur homo. Quã¬
obrem ñ dormiat qui eccłe pre¬
positus ẽ: ne ꝑ illius negligenti¬
am inimicus homo suꝑseminet
zizania. hoc ẽ hereticoꝵ dogma¬

Expanded text:
rpretatione sua non statim exposita est, sed interjectis aliis parabolis missis turbis cum domum venitur mittit turbas Jesus, et domum revertitur, ut accedant ad eum discipuli, et secreto interrogent quae populus nec merebatur audire, nec poterat. rabolam zizaniorum agri. Qui respondens, ait: Qui seminatquod ager mundus sit, sator filius hominis, bonum semen filii regni, zizania filii pessimi, zizaniorum sator diabolus, messis consummatio mundi, messores angeli.unt breviter. Homines qui dormiunt, magistros Ecclesiarum intellige. Servos patrisfamilias, ne alios accipias quam angelos, qui quotidie vident faciem Patris . Diabolus autem propterea inimicus homo appellatur; quia Deus esse desivit. Et in nono psalmo scriptum est de eo: Exsurge, Domine, non confortetur homo . Quamobrem non dormiat, qui Ecclesiae praepositus est, ne per illius negligentiam inimicus homo superseminet zizania, hoc est, haereticorum dogma
Abbreviated transcription (Latin):
quamuis mutabilia per
perbumfiant: ipsum in¬
commutabile est. Noli
ergo credere factum. per
quod facta sunt omnia:
ne non reficiaris per uer¬
bum. per quod reficum

Expanded text:
quamvis mutabilia per Verbum fiant, ipsum incommutabile est. 12. Noli ergo credere factum, per quod facta sunt omnia: ne non reficiaris per Verbum, per quod refic
Abbreviated transcription (Latin):
ne non reficiaris per uer¬
bum. per quod reficui¬
tur omma Iam enmi fa¬
ctus es per uerbumt: led o¬
portet te refici per uerbum.

Expanded text:
ne non reficiaris per Verbum, per quod reficiuntur omnia. Jam enim factus es per Verbum, sed oportet te refici per Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
lectionem oꝑatur: alioquin fides.
si ñ habeat oꝑa: mortua ẽ in se¬
met ipsa. Nullus scipsũ despiciat:
nullus de sua salute desꝑet. Cur
ut qui eramus longe: mereamur
fieri prope in sanguine xp̃i. Uide¬
amus quod dicitur. quia quotqͦt
receꝑunt eum: dedit eis potestatẽ
filios cħ fieri. Quotquot inquit re¬
ceꝑunt: non est enim ꝑsonarũ ac¬
ceptor d̾s: sed in omni gente qui t¬
met eum. & oꝑatur iusticiam. accep¬
tus ẽ illi. Quo autem ordine cre¬
dentes. filii dei possunt fieri: &
quantũ hec generacio a carnali
distet:subsecutus euangelista de¬
signat. Qui non ex sanguinibus
inquit. neq ex uoluntate carnis.
neq ex uoluptate uiri: sed ex deo
nati sunt. Carnalis quippe nr̃a
ac complexu coniugii duxit origi¬
ministratur: quam a carnali dis¬
tinguens dñs ait. Nisi quis rena-¬
tus fuerit ex aqua & spiritu scõ:¬
ñ potest introire in regnũ d̃. Qd

Expanded text:
dilectionem operatur. Alioquin fides, dilectionem operatur. Alioquin fides, si non habeat opera, mortua est in semetipsa . Nullus seipsum despiciat, nullus de sua salute desperet, currut qui eramus longe, mereamur fieri prope in sanguine Christi. Videamus quod dicitur: Quia quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri; Quotquot, inquit, receperunt eum. Non est enim personarum acceptor Deus , sed in omni gente, qui timet Deum, et operatur justitiam, acceptus est illi. Quo autem ordine credentes, filii Dei possent fieri, et quantum haec generatio a carnali distet, subsecutus evangelista designat. Qui non ex sanguinibus inquit neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt. Carnalis quippe nostreminae, a complexu conjugii duxit origigratia ministratur; quam a carnali distinguens Dominus ait: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu, non potest introire in re
Abbreviated transcription (Latin):
quenter insinuat dicens. Quotqͦt
autem receꝑunt eum. dedit eis po¬
testatem filios d fieri. his qui cre¬
dunt in nomine eius. Consideremꝰ
fr̃s km̃i. quanta gr̃a redẽptoris nr̃i:
quam magna sit multitudo dul¬
cedinis eius. Unicus ex patre na¬
tus ẽ: & noluit remanere unus:
descendit ad terram. ubi fr̃s sibi qͥ¬
bus regnum patris sui dare posset
acquireret.Deus ex deo natus est:
& noluit di tantum filiꝰ manere:
hominis quoq filius fieri digna¬
tus ẽ. non amittens quod erat:
sed assumens quod non erat᷑. ut
ꝑ hoc homines in di filios trans¬
ferret. gleq sue faceret coheredes:
qui quod ipse semꝑ habebat per
naturam. inciperent habere per
grãm. Consideremus quanta uir¬
tus ẽ fidei: cuius merito potestas
datur hominib. filios dei fieri. Un¬
de bene scͥptum ẽ: quia iustus ex
fide uiuit. Uiuit enim iustus ex
fide. ñ illa que labioꝵ tantũ con¬
fessione profertur: sed ea.quȩ ꝑdi

Expanded text:
quenter insinuat dicens: Quotquot quenter insinuat dicens: Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus. Consarissimi, quanta gratia Redemptoris nostri, quam magna sit multitudo dulcedinis ejus. Unicus ex Patre natus est, et noluit remanere unus. Descendit ad terram, ubi fratres sibi, quibus regnum Patris sui dare posset, acquireret. Deus ex Deo natus est, et noluit Dei tantum Filius manere; hominis quoque filius fieri dignatus est, non amittens quod erat, sed assumens quod non erat; ut per hoc homines in Dei filios transferret, gloriaeque suae faceret cohaeredes, qui, quod ipse semper habebat per naturam, inciperent habere per gratiam. Consideremus, quanta virtus est fidei, cujus merito potestas datur hominibus filios Dei fieri. Unde bene scriptum est, quia justus ex fide vivit . Vivit justus ex fide, non illa quae labiorum tantum confessione profertur, sed ea quae per
Abbreviated transcription (Latin):
Quia ergo cum in mundo esset ꝑ
diuinitatẽ. mundus eũ ñ cogno¬
uit.dignatꝰ est uenire in mundũ
ꝑ humanitatẽ: ut uel sic eũ mun¬
dus cognosceret. Sed uideamus
quid sequat᷑. In propria uenit: &
sui eum ñ receꝑunt. Quem enim
in potentia ditatis cuncta crean¬
ipsum in carnis infirmitate mi¬
raculis choruscantem. reciꝑe noli.¬
erunt. Et quod grauius est. sui
eum ñ recepunt: homines scilicet
quos ipse eres uit̾. iudei quos pecu¬
liarem sibi elegerat in plebẽ: qui¬
bus suc cognitionis reuelauerat
atchanum: quos mirificis patrũ
glificaueratactis: quib suȩ legis
doctrinam contuleratꝰ ex quib se
incarnandũ ꝓmiserat: & in quib
se incarnatũ ut ꝓmiserat ostendit:
ipsi eum recipere uenientẽ. magna¬
ex parte recusarunt. Neq enĩ õs
recusarunt: alioquin nullus eẽt
saluus. Nunc autem multi eũ
ex utroq populo credendo recepe¬
runtꝰ. de quib euangelista conse¬

Expanded text:
Quia ergo, cum in mundo esset per Quia ergo, cum in mundo esset per divinitatem, mundus eum non cognovit, dignatus est venire in mundum per humanitatem, ut vel sic eum mundus cognosceret. Sed videamus quid sequitur In propria venit, et sui eum non receperunt. Quem enim in potentia divinitatis cuncta creanipsum in carnis infirmitate, miraculis coruscantem recipere noluerunt. Et quod gravius est, sui eum non receperunt, homines scilicet, quos ipse creavit; Judaei, quos peculiarem sibi elegerat in plebem, quibus suae cognitionis revelaverat arcanum, quos mirificis patrum glorificaverat actis, quibus suae legis doctrinam contulerat, ex quibus se incarnandum promiserat, et in quibus se incarnatum, ut promiserat, ostipsi eum recipere venientem ex magna parte recusarunt. Neque enim omnes recusarunt, alioquin nullus esset salvus. Nunc autem multi eum ex utroque populo credendo receperunt, de quibus evangelista conse
Abbreviated transcription (Latin):
tus. loco inclusus apparuit: con¬
sequenter euangłista describit di¬
cens. In mundo erat. & mundus
ꝑ ipsum factus ẽ: & mundus eũ
ñ cognouit. In propria uenit: &
sui eum ñ receꝑunt. In mundo
quippe erat. & mundus ꝑ ipsum
factus ẽ: quia ds erat. quia totꝰ
ubiq. quia suȩ p̾sentia maiesta¬
tis. sine labore regens. & sine one¬
re continens quod fecit. Et mun
dus eum ñ cognouit. quia lux
in tenebris lucet: & tenebra am
ñ comprehender̃t. Mundũ nãq
amore deceptos: atq inherendo
creaturȩ. ab agnoscenda creatoris
sui maiestate reflexos. In propͥa
uenit:.quia in mundo quem per
diuinitatẽ fecit: ꝑ humanitatẽ
apparuit. In propͥa uenit: quia
ingente uidȩa. quam sibi pre cete¬
ris nationib speciali gr̃a copula¬
uerat. incarnari dignatus ẽ. In
mundo ergo erat: & in mundũ ue¬
nit. In mundo erat ꝑ diuinitatẽ:
in mundũ uenit ꝑ incarnationẽ.
Uenire quippe uel abire huma

Expanded text:
tus, loco inclusus apparuit, contus, loco inclusus apparuit, consequenter evangelista describit dicens: In mundo erat, et mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. In propria venit, et sui eum non receperunt. In mundo quippe erat, et mundus per ipsum factus est, quia Deus erat, quia totus ubique, quia suae praesentia majestatis, sine labore regens, et sine onere contdus eum non cognovit, quia lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Mundum namque amore deceptos, atque inhaerendo creaturae a cognoscenda creatoris sui majestate reflexos. In propria venit, quia in mundo, quem per divinitatem fecit, per humanitatem natus apparuit: in propria venit, quia in gente Judaea quam sibi prae caeteris nationibus speciali gratia copulaverat, incarnari dignatus est. In mundo ergo erat, et in mundum venit. In mundo erat per divinitatem, in mundum venit per incarnationem. Venire q
Abbreviated transcription (Latin):
in seipsa. sed sua p̾sentia quoscũq
attigerit illustrare sufficit. Ad cuiꝰ
comparationẽ uere lucis. ñ tantũ
minores quilibet electi. uerũetiã
ipse ioħs. quo maior inter natos
mulierũ ñ surrexit. lux ñ ẽẽ asse¬
ritur: ut uidelicet xp̃c ñ ẽẽ quod
putabatur monstret᷑. Iue enimut
scͥptum ẽ: erat lucerna ardens &
lucens. Ardens scilicet fide & di¬
lectione: lucens uerbo & actione.
Grãm uero lucis pectorib infun¬
dere. solius ẽ eius de quo dicitur:
erat lux uera que illuminat om¬
nem hominẽ. uenientem in hunc
mundũ. Omnẽ uidelicet qui il¬
luminat᷑. siue naturali ingenio: seu
sapientia diuina. Sicut enim ne¬
mo a se ipso esse. ita etiam nemo a
se ipso sapiens esse potest. sed illo
illustrante de quo scͥptum ẽ. om̃is
sapientia a dño deo ẽ. Cuiꝰ utrã¬
q naturam. & diuinã. uidelicet
qua semꝑ ubiq totus manet. &¬
humanam.ex qua in tempore na¬

Expanded text:
in seipsa, sed et sua praesentia, quodcunque in seipsa, sed et sua praesentia, quodcunque attigerit, illustrare sufficit. Ad cujus comparationem verae lucis, non tantum minores quilibet electi, verum etiam ipse Joannes, quo major inter natos mulierum nemo surrexit , lux non esse asseritur, ut videlicet Christus non esse quod putabatur monstretur. Ille enim, ut scriptum est, erat lucerna ardens et lucens . Ardens scilicet fide et dilectione, lucens verbo et actione. Gratiam vero lucis pectoribus infundere, solius est ejus de quo dicitur: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Omnem videlicet, qui illuminatur, sive naturali ingenio, sive sapientia divina. Sicut enim nemo a seipso esse, ita etiam nemo a seipso sapiens esse potest, sed illo illustrante, de quo scriptum est: Omnis sapientia a Domino Deo est. Cujus utramque naturam, et divinam, videlicet, qua semper ubique totus manet, et humanam, ex qua in tempore na
Abbreviated transcription (Latin):
nium ꝑhiberet de lumine: ut
omnes crederent ꝑ illũ. Non ait
ut omnes crederent in illũ. Mla¬
ledictus enim homo qui confidit
in homine: & ponit carnem bra¬
chium suũ. Sed ut omnes inqt¬
crederent ꝑ illũ: hoc est ꝑ illiꝰ te¬
stimonium crederent in lucẽ. qͣm
necdum uidere nouerant. dñm ui¬
delicet iħm xp̃m: qui de se ipso te¬
statur. ego sum lux mundi: qui se¬
quitur me ñ ambulat in tenebris:
sed habebit lumen uite. Sequit᷑.
Non erat ille lux: sed ut testimo
nium ꝑhiberet de lumine. Erat
lux uera: que illuminat omnẽ ho¬
minem uenientẽ in hunc mundũ.
Et scĩ quidem homines lux sunt
recte uocatil dicente ad eos domi¬
no. uos estis lux mundi. Et apło
paulo. fuistis aliquando tenebrx:
nunc autem lux in dño. Sed mul¬
tum distat inter lucem quȩ illu¬
minatur & lucẽ que illuminat.
Inter eos qui participationẽ uere
lucis accipiunt ut luceant & ipsã
lucem ꝑpetuam. quȩ ñ solũ lucere

Expanded text:
nium perhiberet de lumine, ut nium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum. Non ait, ut omnes crederent in illum, Maledictus enim homo qui confidit in homine, et ponit carnem brachium suum : sed ut omnes crederent per illum, hoc est, ut per illius testimonium crederent in lucem quam necdum videre noverant, Dominum videlicet Jesum Christum, qui de seipso testatur: Ego sum lux mundi: qui sequitur me, non ambulabit in tenebris, sed habebit lumen vitae . Sequitur: Non erat ille iberet de lumine. Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Et sancti quidem homines lux sunt recte vocati, dicente ad eos Domino: Vos estis lux mundi , et apostolo Paulo: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Sed multum distat inter lucem quae illuminatur et lucem quae illuminat. Inter eos qui participatione verae lucis accipiunt ut luceant, et ipsam lucem perpetuam, quae non solum lucere
Abbreviated transcription (Latin):
pientiȩ qualia sint.manifeste cog
dem lucis nequaquã caꝑe ꝑ intel¬
ligentiam possint: ueluti siqͥlibet
cecus iubare solis offundat᷑: nec
tamen ipse. solem cuius lumine
ꝑfunditur aspiciat. Sed ñ tam̃
tales omnino suꝑna pietas de¬
spexit: uerũ medelã eis salutis
qua ad uidendam lucem ꝑueni¬
re possent adhibuit. Ipsa lux in¬
uisibilis. ipsa cħ sapientia. carne
in qua uideri possit induta est.
quȩ in hominis habitu appareis.
& loquens hominib. paulatim
fide purificata. eoꝵ corda ad sue¬
cognitionẽ diuinȩ uisionis ꝓue¬
heret. Missus ẽ ante illũ homo
magni mertq. cuius testimonio
pararent᷑ omnes ad audiendam
mox ut appareret ipsam di sapi¬
entiam: ad uidendũ ipsũ solẽ iusti¬
ciȩ. nube iam corporis dectũ: id est
ad uidendũ audiendũq homi¬
nem. qui d̃s esset. plenũ gr̃e & ue¬
ritatis. fuit inquit homo missꝰ
a deo: cui nomen erat ioħs.Hic
uenit in testimoniũ. ut testimo¬

Expanded text:
pientiae qualia sint manifeste cognpientiae qualia sint manifeste cogndem lucis nequaquam per intelligentiam capere possint: veluti si quilibet caecus jubare solis offundatur, nec tamen ipse solem, cujus lumine perfunditur, aspiciat. Sed non tamen tales omnino superna pietas despexit, verum medelam eis salutis, qua ad videndam lucem pervenire possent, adhibuit. Ipsa enim lux invisibilis, ipsa Dei sapientia, carnem, in qua videri posset, induta est, quae in hominis habitu apparens, et loquens hominibus paulatim fide purificata, eorum corda ad cognitionem suae divinae visionis proveheret. Missus est ante illum homo magni meriti, cujus testimonio pararentur omnes ad audiendam mox, ut appareret, ipsam Dei sapientiam, ad videndum ipsum solem justitiae, nubae jam corporis tectum; id est, ad videndum audiendumque hominem, qui Deus esset, plenum gratiae et veritatis. Fuit, inquit, homo missus a Deo, cui nomen erat Joannes. Hic venit in testimonium, ut testimo
Abbreviated transcription (Latin):
ut maneat: ad quem finẽ singła
quȩ creauit ꝑducat. Sequit᷑. Et
uita erat lux hominũ. Quo uer¬
bo aꝑte docetur. quod ipsa uitalis
ratio. ꝑ quam omnia disposita st̃¬
& reguntur. ñ omnẽ creaturã. sed
rationabilẽ tantum. ut sapere pos¬
sit illuminat.Homines namq
qui ad imaginẽ di facti sunt. ꝑci¬
pere sapientiam possunt: anima¬
lia ñ possunt. Sed & animalis qͥ¬
cumq ẽ homo: ñ ꝑcipit ea quȩ st̃
sp̃s dei. Unde bene cum dixisset.
& uita erat lux hominũ: sub¬
iunxit & de his. qui ab humane
conditionis honore ꝓcul recedẽ¬
tes. comparati sunt iumentis in¬
sipientib & similes facti st̃ illis:
atq ideo. recte ueritatis luce pͥ¬
uantur. Et lux in tenebris lu¬
cet: & tenebre eam ñ comphen¬
derunt. Lux quippe ẽ hominũ
merentur corda hominũ. sue pre¬
sentia agnitionis illustrat. Te¬
nebre autem stulti sunt & iniqͥ:
quoꝵ ceca precordia. lux eterne sa¬

Expanded text:
ut maneat, ad quem finem singula ut maneat, ad quem finem singula quae creavit perducat. Sequitur: Et vita erat lux hominum. Quo verbo aperte docetur quod ipsa vitalis ratio, per quam omnia disposita sunt et reguntur, non omnem creaturam, sed rationabilem tantum ut sapere possit, illuminat. Homines namque, qui ad imaginem Dei facti sunt, percipere sapientiam possunt, animalia non possunt. Sed et animalis quicunque est homo, non percipit ea quae sunt spiritus Dei. Unde bene cum dixisset: Et vita erat lux hominum, subjunxit, Et de his qui ab humanae conditionis honore procul recedentes comparati sunt jumentis insipientibus, et similes facti sunt illis, atque ideo recte veritatis lumine privantur. Et lux, inquit, in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Lux quippe hominum estmerentur, corda hominum suae praesentia cognitionis illustrat: tenebrae autem stulti sunt et iniqui, quorum caeca praecordia lux aeternae sa
Abbreviated transcription (Latin):
gelicus sermo qui dicit: omĩa ꝑ
ipsum facta sunt: & sine ipso fac¬
tum ẽ nichil. Si enim nichil cre¬
aturarũ sine ipso factum ẽ patet
ꝓfecto. quia ipse creatura non ẽ.
ꝑ quem omnis creatura facta ẽ.
Et ne quis audiens factã ꝑ dnm
creaturam. mutabilẽ crederet eiꝰ
uoluntatẽ: quasi qui subito uel¬
let facere creaturã. quam ab et̾no
numquã ante fecisset: manifeste
docet euangłista factam quidem
in tempore creaturam: sed in et̾na
creatoris sapientia. quando & qua¬
lis crearetur. semꝑ fuisse dispositũ.
Et hoc ẽ quod ait. quod factum ẽ
in ipso uita erat: idest quod fac¬
tum in tempore siue uiuum. siue
uita carens apparuit: omne hoc
in spiritali factoris ratione quas
semꝑ uixerat & uiuit. Non quia
coeternum ẽ creatori qͦd creauit:
sed quia coeterna ẽ illi ratio uo¬
luntatis suȩ in qua ab eterno ha-¬
buit & habet. quid & quando cre¬
aret: qualit̾ creatũ gubernaret

Expanded text:
gelicus sermo, qui dicit: Omnia per gelicus sermo, qui dicit: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Si enim nihil creaturarum sine ipso factum est, patet profecto quia ipse creatura non est per quem omnis creatura facta est. Et ne quis audiens factam per Dominum creaturam, mutabilem crederet ejus voluntatem, quasi qui subito vellet facere creaturam quam ab aeterno nunquam ante fecisset, manifeste docet evangelista factam quidem in tempore creaturam, sed in aeterna Creatoris sapientia, quando et qualis crearetur, semper fuisse dispositum. Et hoc est quod ait: Quod factum est, in ipso vita erat. Id est, quod factum in tempore, sive vivum sive vita carens, apparuit, omne hoc in spirituali factoris ratione, quasi semper vixerat et vivit. Non quia coaeternum est Creatori quod creavit, sed quia coaeterna est illi ratio voluntatis suae, in qua ab aeterno habuit et habet quid et quando crearet, qualiter creatum gubernet
Abbreviated transcription (Latin):
ñ unus. Ipse. modo pat̾. modo filiꝰ
modo etiam sp̃s sc̃s ẽ: quasi muta¬
bilis sit diuinȩ substantie natura.
Apud quem ñ ẽ transmutatio: nec
uicissitudinis obumbratio. Item
fuere quidam praui dogmatis
auctores: qui xp̃m hominẽ tantũ
confitenteᷤ. dm prorsus ẽẽ non cre¬
derent. Quos consequent̾ oppri¬
mit cum ait: & d̾s erat uerbum.
fuere alii.qui dm quidem illũ. sed
ex tempore incarnationis factum.
ñ autem eternũ ante scła natum
a patre putarent:unde quidã ta-¬
possum fieri scd̃m ipsum. Et hoꝵ
nefandam refellit sententiã euan¬
gelista cum ait: hoc erat in pͥncipio
apud łm: id est hoc uerbũ qͦd d̃s
ẽ. ñ ex tempore cȩpit: sed in pͥnci¬
pio erat ds apud dm. Item fuere
ueritatis inimici. qui xp̃m & an¬
te partum uirginis fuisse iam ñ
negarent: ñ tamen natũ ex pa¬
tre dm. sed factum a patre: & ideo
minorẽ patre: quia creaturã cre¬
derent. Etiam hos dampnat euan¬

Expanded text:
non unus. Ipse modo Pater, modo Filius, non unus. Ipse modo Pater, modo Filius, modo etiam Spiritus sanctus est: quasi mutabilis sit divinae substantiae natura, Apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. . Item fuere quidam pravi dogmatis auctores, qui Christum hominem tantum confitentes, Deum prorsus esse non crederent: quos consequenter exprimit , cum ait: Et Deus erat Verbum. Fuere alii qui Deum quidem illum, sed ex tempore incarnationis factum, non autem aeternum ante saecula natum a Patre putarent. Unde quidam tapossum fieri secundum ipsum. Et horum nefandam refellit sententiam evangelista, cum ait. Hoc erat in principio apud Deum. Id est, hoc Verbum quod Deus est, non ex tempore coepit, sed in principio erat Deus apud Deum. Item fuere veritatis inimici qui Christum et ante partum Virginis jam fuisse non negarent, non tamen natum ex Patre Deum, sed factum a Patre, et ideo minorem Patre, quia creaturam, crederent. Etiam hos damnat evan
Abbreviated transcription (Latin):
factum ẽ nichil. Et mire beatus
iohannes in initio euangelii sui.
de diuinitate saluatoris. & fidem
recte credentrũ sublimit̾ imbuit:
& hereticoꝵ perfidiam potenter
exsuꝑat. fuere namq heretici.qui
dicerent. Si ergo natus ẽ xp̃c: e
rat tempus quando ille non erat.
Quod primo sermone redarguit
cum ait: in principio erat uerbũ.
Neq uero ait. in principio cepit es¬
se uerbum: sed in pͥncipio inquit¬
erat uerbum: ut uidelicet eum ñ
x tempore ortum. sed in exortu
tempoꝵ existentem: ac ꝑ hoc. sine
ullo ⁊emporis initio de patre na¬
tum monstraret᷑. iuxta quod ipse
loquitur in ꝓuerbiis. Dñs possedit
me in initio uiarũ suarũ: anteꝗͣ
quicquã fac̾et a pͥncipio. ab et̾no ordi¬
natus sum. Item fuerunt heretici.
qui tres sc̃ȩ t̾rinitatis ꝑsonas esse
negantes dicerent: idem ds quan
do uult pater ẽ. quando uult filiꝰ
subiungit: & uerbũ erat apud dm.
Si enim alius apud aliũ erat:

Expanded text:
factum est nihil. Et mire beatus factum est nihil. Et mire beatus Joannes in initio Evangelii sui de divinitate Salvatoris, et fidem recte credentium sublimiter imbuit, et haereticorum perfidiam potenter exsuperat. Fuere namque haeretici, qui dicerent: Si ergo natus est Christus, erat tempus quando ille non erat: quos primo sermone redarguit, cum ait: In principio erat Verbum. Neque vero ait, In principio coepit esse Verbum, sed in principio erat Verbum: ut videlicet eum non ex tempore ortum, sed in exortu temporum jam existentem, ac per hoc sine ullo temporis initio de Patre natum monstraret, juxta quod ipse loquitur in Proverbiis: Dominus possedit me initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio, ab aeterno ordinatus sum . Item fuerunt haeretici qui, tres sanctae Trinitatis personas esse negantes, dicerent: Idem Deus qdo uult, pater est, quando uult, filius subjungit: Et Verbum erat apud Deum. Si enim alius apud alium erat,
Abbreviated transcription (Latin):
quasi ad cęlũ uolat cum dño. qui
ꝑ pauca de temporalib eius actis
edisserens. ȩt̃nam diuinitatis eiꝰ
potentiam. ꝑ quam oĩa facta sunt.
sublimius mente uolando. & lim¬
pidius speculando cognouit: ac
nobis cognoscendã scribendo con¬
tradidit. Ergo alii euangeliste
xp̃m ex tempore natũ describunt:
ioħs eundem in pͥncipio fuisse
testatur dicens: in pͥncipio erat
uerbum. Alii inter homines eũ
subito apparuisse commemorant:
ille ipsum apud dm semꝑ fuisse
declarat dicens: & uerbum erat
apud dm. Alii eum uerũ homi¬
nem: ille uerum confirmat esse
dm dicens: & d̾s erat uerbũ. Alii
hominem eum apud homines
temporaliter conuersatũ. ille de¬
um apud dm in principio ma¬
nentem ostendit dicens. Hoc erat
in principio apud d̾m. Alii mag¬
nalia quȩ in homine gessit perhi¬
bent: ille quod omnẽ creaturam
uisibilem & inuisibilẽ. ꝑ ipsũ d̾s
pater fecerit docet dicens. Omĩa
ꝑ ipsum facta sunt: & sine ipso

Expanded text:
quasi ad coelum volat cum Domino, qui quasi ad coelum volat cum Domino, qui perpauca de temporalibus ejus actis edisserens, aeternam divinitatis ejus potentiam, per quam omnia facta sunt, sublimius mente volando, et limpidius speculando cognovit, ac nobis cognoscenda scribendo contradidit. Ergo alii evangelistae Christum ex tempore natum describunt, Joannes eumdem in principio jam fuisse testatur, dicens: In principio erat Verbum. Alii inter homines eum subito apparuisse commemorant, ille ipsum apud Deum semper fuisse declarat, dicens: Et Verbum erat apud Deum. Alii eum verum hominem, ille verum confirmat esse Deum, dicens: Et Deus erat Verbum. Alii hominem eum apud homines temporaliter conversatum, ille Deum apud Deum in principio manentem ostendit, dicens: Hoc erat in principio apud Deum. Alii magnalia quae in homine gessit perhibent, ille quod omnem creaturam visibilem et invisibilem per ipsum Deus Pater fecerit, ostendit, dicens: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso
Abbreviated transcription (Latin):
hodierna die facta ẽ.
scõrum uerbis euangelistarũ. ma¬
thei uidelicet & luce manifestatã
cognouimus: libet etiam de uer¬
bi. idest diuinitatis eius eterni¬
tate. in qua manet patri semper
equalis. beati iohannis euange¬
liste dicta scrutari: qui singulari
priuilegio meruit castitatis. ut
ceteris altius. diuinitatis ipsius¬
caperet simul & pate faceret archa¬
num. Neq enim frustra in cena
fupra pectus dñi ihu recubuisse
ꝑhibetur: sed hoc tipice docetur.
quia cęlestis haustũ sapientię. ce¬
teris excellentius. de scissimo eius¬
dem pectoris fonte potauerit. Un¬
de & merito in figura quatuor
animaliũ. aquile uolanti compa¬
ratur. Cunctis quippe auibus.
aquila celsiꝰ uolare: cunctis ani¬
mantib clarius solis radiis infi¬
gere consueuit obtitus. Et ceteri
euangeliste. quasi in t̾ra ambu¬
lant cum dño: qui temporalẽ eiuᷤ
generacionẽ. pariter & temporalia
facta sufficienter exponentes. pau-¬
ca de diuinitate dixer̃. Hic aut̃

Expanded text:
hodierna die facta est, sanctorum verbis evangelistarum, Matthaei videlicet et Lucae, manifestatam cognovimus, libet etiam de Verbi, id est, divinitatis ejus, aeternitate in qua Patri manet semper aequalis, beati Joannis evangelistae dicta scrutari, qui singularis privilegio meruit castitatis ut caeteris altius divinae Scriptuefaceret arcanum. Neque enim frustra in coena supra pectus Domini Jesu recubuisse perhibetur, sed per hoc typice docetur quia coelestis haustum sapientiae caeteris excellentius de sanctissimo ejusdem pectoris fonte potaverit. Unet merito in figura quatuor animalium aquilae volanti comparatur. Cunctis quippe avibus aquila celsius volare, cunctis animantibus clarius solis radiis infigere consuevit obtutus. Et caeteri evangelistae quasi in terra ambulant cum Domino, qui temporalem ejus generationem pariter et temporalia facta sufficienter exponentes, pauca de divinitate dixerunt: hic autem