comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
n hucusq uenisse. Ponit ãt bis hie ar¬
tor unun theotonicum ydioma .s. schẽmo.
dopuno schegio.i. post unũ saxium. Cal¬
lati fanno a laltro schermo. ¶Hãt dic̃
Sicuro gia datutti nr̃ischermi.i. ab oĩ¬
b impugnationib uł offensis. Et de¬
scendit istud nom̃ schermo abilla arte
reimilitans q̃ uulgo dr̃ schermire. Nã
illo actu st̃ duo oppoĩta.s. defensio ⁊ of¬
fensio qr cũ una manuul actu hõ se ope¬
ãt dicit. Sença uoler diuino ⁊ fato de¬
sero. Ponit hie opĩonem theologicã ⁊
paganam. Nã ẜmtheologos nichil fit
sine uoluntate nel ꝑmissiõe diuina.
nib euemiunt uł ꝓcedunt. Tñ theologi¬
cus iste poeta uelle diuinũ ⁊ fatum dex
ꝑ q̃ m dispositõem ꝓuidentia suis utit̾ or¬
dinib. In q̃ fati descriptõe ẜithoma

Expanded text:
ni hucusque venisse? Ponit autem bis hic auni hucusque venisse? Ponit autem bis hic autor unum theotonicum ydioma, scilicet sch«dop'uno schegio», idest <post unum saxum>, «c'allati fanno a l'altro schermo». Hic autem dicit: «sicuro già da tutt'i vostri schermi», idest ab omnibus impugnationibus vel offensis. Et descendit istud nomen schermo ab illa arte rei militaris que vulgo dicitur schermire. Nam illo actu sunt duo opposita, scilicet defensio et offensio; quia cum una manu vel uno actu homo se opeautem dicit: «senza voler divino et fato destro», ponit hic opinionem theologicam et paganam. Nam secundum theologos nichil fit sine voluntate vel permissione divina. nibus, eveniunt vel procedunt. Tamen theologicus iste poeta velle divinum et fatum dextper quam dispositionem providentia suis utitur ordinibus. In qua fati descriptione,
Abbreviated transcription (Latin):
Cou̾to conuẽ chequiballi ⁊c̾. Ꝙ autez
sequit᷑. Siche sepuoi nascosam̃te accaffi.
Sic ẽ intelligendum. Intuscia ẽ ꝗdã lud
pueroꝵ quocat᷑ acaffo. Nã puer clau¬
dit sͥ inmanu denarios uł fabas uł ali¬
quid aliud innuiͣo dispar seupai ⁊ dicit
socio indiuma. Ille u̾o dic̃ unũ istoꝵ aut
par aut ĩpar. ⁊ uocat᷑ isteludꝰ ut dcm est
acaffo. Isto itaq mbarattatores in ꝯsi¬
liis tenent manus clausas/ ⁊ id qd̾ de¬
¶Credi tu malacoda qui uedermi
ess uenuto dissel mimaestro
sicurogia da tutti iuostri schermi.
Senza uoler diuino ⁊ fro dextro:
Lictam sic constiue. Credis tu malacoda
meudere hucusq uenisse securã aboĩb
ur̃is impugnationib uel offẽsis absꝗ
uelle diuino ⁊ fcõ dext̾o: Qͣ dicat. Quõ
nẽpe potuissẽ ego sine diuina uolũtate
absq aliquo ĩpedim̃to abintroitu infer¬

Expanded text:
«Coverto convien che qui balli», etc. Quod autem «Coverto convien che qui balli», etc. Quod autem sequitur «sì che, se puoi, nascosamente accaffi», sic est intelligendum: In Tuscia est quidam ludus puerorum qui vocatur acaffo; nam puer claudit sibi in manu denarios vel fabas, vel aliquid aliud in numero dispari seu pari, et dicit socio: «Indivina». Ille vero dicit unum istorum, aut par aut impar; et vocatur iste ludus, ut dictum est, acaffo. Isto itaque modo barattatores in consiliis tenent manus clausas, et id quod det. vv. 79-84 «Credi tu, Malacoda, qui vedermi esser venuto», disse 'l mi' maestro, «sicuro già da tutt'i vostri schermi, senza voler divino et fato dextro?» Licteram sic construe: Credis tu, Malacoda, me videre hucusque venisse, securum ab omnibus vestris impugnationibus vel offensis, absque velle divino et fato dextro? Quasi dicat: Quomodo nempe potuissem ego sine divina voluntate absque aliquo impedimento ab introitu Infer
Abbreviated transcription (Latin):
sebalneant meodẽ. Et qd̾ uanius ẽ in me¬
dio m̃se Iulii milites lucanoꝵ inquodã
coꝵ festo adecc̃am sc̃i Qui rici coreiçãt ⁊ de
cquis nõ nudi s induti indem̃ fluu̾ium qiͣ
ad honorẽ dcõꝵ sanctoꝵ capite ꝑiciunt se
deorsũ. Malignutaꝙ sp̃e derident ⁊̃ in hoc
u̾bo lucanos ꝗtantam uanitutẽ ita fatre
more pagano exhibent festis suis. Et ideo
aiunt.
ponit᷑ ab autore fuit hõmultũ leuis in
morib sic̃ sunt õs alii q̃ suiciues. Na
reu̾a Lucani coĩt̾ stułti. ⁊ facui reputant.¬
Ie gͦ Martinꝰ adeo leuis fuit ꝙ cumqͣdã
uiee ad romanã eccam exꝑte sui coĩs ã¬
baxiator uusset ⁊ una die cũ papa boni¬
fatio incamera se multũ iactasset ait
ad dum̃ papã. Padre scõ crollami. Hoc
ẽ pat̾ sce me excute. Quod cũ papa cã io¬
ci ⁊ recreatõis illum agitass ait ille. Me¬
ça lucca aicrollata .i. mediã lucã excus
Riceu lm ppando qͥ ci dendendo demones
cͥ dicunt.

Expanded text:
se balneant in eodem. Et quod vanius est, in medio mense iulii milites Lucanorum in quodam eorum festo ad ecclesiam sancti Quirici coreizant, et de equis non nudi sed induti in dictum fluvium, quasi ad honorem dictorum sanctorum, capite proiciunt se deorsum. Maligni itaque spiritus derident etiam in hoc verbo Lucanos, qui tantam vanitatem ita fatue more pagano exhibent festis suis. Et ideo aiunt: ponitur ab autore, fuit homo multum levis in moribus, sicut sunt omnes alii etiam sui cives. Nam, re vera, Lucani coergo Martinus adeo levis fuit, quod cum quadam vice ad Romanam Ecclesiam ex parte sui communis ambaxiator ivisset, et una die cum papa Bonifatio in camera se multum iactasset, ait ad dominum Papam: «Padre sancto, crollami»; hoc est, <pater sancte, me excute>. Quod cum Papa causa ioci et recreationis illum agitasset, ait ille: «Mezza Luca ài crollata»; idest, <mediam Lucam excusroperando igitur et deridendo demones sibi dicunt:
Abbreviated transcription (Latin):
Otu che mostn ꝑsibestial segno ⁊ c
Inisto notabili demonstratur ꝙ oĩs actꝰ
in quo bestias imuitam̃ ẽ bestialis ꝓtinꝰ
iudicandus. Nam rodere hominem dẽti¬
b uł ungnib lacerare nõ ẽ actꝰ humanꝰ
immo põtinius bestial. Ult̾ius nota ꝙiste
qua usus fuit in suo dño ⁊ quam oꝑatꝰ
fuit ꝯtrapisanos. Nam dũ eẽt dñs ciui¬
tatis pisane frumĩtum occultabat ut fa¬
me pͥpmortrent᷑. Et in hoc imitatus ẽ be¬
stias q̃ filios uel nõ nutriũt sic̃ corui uł
ipõs occidunt sic multotiens fac̃ musipu
la siuecanis. Deuiꝑa ⁊ legitur ꝙ femia
dum concipit marem occidit. Filii aut cõ¬
cepti uentrẽ matris rodunt ⁊ siciñ exeũt.
Demultis ⁊ aĩalib legitur ꝙ erga suos fi¬
lios sunt impii ⁊ crudeleo. fuit ⁊ crudelie
⁊ ĩpius erga patriam sua ⁊ ꝯ̃ nepotẽ suu
ex filia ꝯtra quos ꝯuirauit ad mortẽ.S

Expanded text:
tu che mostri per sì bestial segno», etc. In isto notabili demonstratur quod omnis actus in quo bestias imitamur est bestialis protinus iudicandus: nam rodere hominem dentibus, vel unguibus lacerare, non est actus humanus, immo protinus bestialis. Ulterius nota quod iste qua usus fuit in suo dominio et quam operatus fuit contra Pisanos. Nam dum esset dominus civitatis pisane, frumentum occultabat ut fame populi morirentur. Et in hoc imitatus est bestias, que filios vel non nutriunt, sicut corvi, vel ipsos occidDe vipera etiam legitur quod femina, dum concipit, marem occidit; filii autem concepti, ventrem matris rodunt, et sic inde exeunt. De multis etiam animalibus legitur quod erga suos filios sunt impii et crudeles. Fuit etiam crudelis et impius erga partem suam et contra nepotem suum ex filia, contra quos coniura
Abbreviated transcription (French):
perchelciel come pare ancor sicosse
Lequando yearo miẜo lereni
senti spennar ꝑ la sealdata cena
grdandolpadre aluu malauia tien i
he fulamia quando uidi chiem
nelaer dogni parte ⁊ uidi spenta
oqui ueduta fuor chedela fiera
Ella senua notando lenta lenta
rota ⁊ discertde manõ menaccorgo
senoncaluiso ⁊ disotto miuenta
sentia gia dalamandextra il gorgo
far sottonoi un hornbile stroscio
per che conliocchi ingiu la testasporgo
Allor fiuo piutimido a lostoscio
ꝑo chiui di fuochi ⁊ sentipianti
ondi tremando tutto miraccoscio
Et uidi poi che noluedea dauanti
che sappressauan dadiu̾si canti
Comel falconchestato assai su lali
chesança ueder logoro o uecello
fadire al falcomer ome tu cali
Discende lasso onde simuoue suello
ꝑeento rote ⁊ dalungi sipone
alsu maestro disdegnoso ⁊ fello
Cosi nepuosal fondo gerione

Expanded text:
per che 'l ciel, come pare ancor, si cosse; per che 'l ciel, come pare ancor, si cosse; né quando Icaro misero le reni sentì spennar per la scaldata cera, gridando il padre a lui "Mala via tieni!", che fu la mia, quando vidi ch'i' era ne l'aere d'ogne parte, e vidi spenta ogne veduta fuor che de la fera. Ella sen va notando lenta lenta; rota e discende, ma non me n'accorgo se non che al viso e di sotto mi venta. Io sentia già da la man destra il gorgo far sotto noi un orribile scroscio, per che con li occhi 'n giù la testa sporgo. Allor fu' io più timido a lo stoscio, però ch'i' vidi fuochi e senti' pianti; ond'io tremando tutto mi raccoscio. E vidi poi, ché nol vedea davanti,che s'appressavan da diversi canti. Come 'l falcon ch'è stato assai su l'ali, che sanza veder logoro o uccello fa dire al falconiere "Omè, tu cali!", discende lasso onde si move isnello, per cento rote, e da lunge si pone dal suo maestro, disdegnoso e fello; così ne puose al fondo Gerïone
Abbreviated transcription (French):
non ne conobi alcun maimaccorsiles
Che dalcollo aciascun pendea una tasea
cauea certo colore ⁊ certo segno
⁊ quindipar chellor occhio si pascara
Et comi riguardando tralor uegno
muna borsa gialla iidi açurro
chedun leone auea faccia ⁊ contegno
Poi ꝓcedendo dimisguardo il curro tnun
iuidinunaltra come sanguerossalnpat
mostrarun cca bianca pmi cheburro t
Et un cheduna serofa açarae ⁊ grossayn
segnataueual su sacchato bianco
mt̃disse che fatuiquesta fossa¬
Orteneua ⁊ perche seuiuo anco
sappi chelmmio uicinuitaliano
sedera qui dalmi sinistro fianco
Conq̃sti fiorentin son padouano
spesse fiate mintronan liorecchi
gadando uegna ileaualier sourano.
Che rechera la casca cotre becchi
qui distorse la bocca ⁊ di fuor trasse
la lingua come buechelnaso lecchi
Et io temendo nol puistar crucciasse
liu che ditroppo star maueammonito
tornanundietro dalanime lasse
Itrouail duea mio chera salito

Expanded text:
non ne conobbi alcun; ma io m'accorsi non ne conobbi alcun; ma io m'accorsi che dal collo a ciascun pendea una tasca ch'avea certo colore e certo segno, e quindi par che 'l loro occhio si pasca. E com'io riguardando tra lor vegno, in una borsa gialla vidi azzurro che d'un leone avea faccia e contegno. Poi, procedendo di mio sguardo il curro, vidine un'altra come sangue rossa, mostrando un'oca bianca più che burro. E un che d'una scrofa azzurra e grossa segnato avea lo suo sacchetto bianco, mi disse: "Che faiOr te ne va; e perché se' vivo anco, sappi che 'l mio vicin Vitalïano sederà qui dal mio sinistro fianco. Con questi Fiorentin son padoano: spesse fïate mi 'ntronan li orecchi gridando: "Vegna 'l cavalier sovrano, che recherà la tasca con tre becchi!". Qui distorse la bocca e di fuor trasse la lingua, come bue che 'l naso lecchi. E io, temendo no 'l più star crucciasse lui che di poco star m'avea 'mmonito, torna'mi in dietro da l'anime lasse. Trova' il duca mio ch'era salito
Abbreviated transcription (French):
Ceo la fiera cola coda aguça
che passaimonti ⁊ rõpe imun elami
eceo eolei chetuttolmondo appuza.
Si comincio lom touca aparlarmi
⁊ accennolle che uenissaproda
memal fin de passegiatimanni
E quella soça ymagine difroda
senuenne ⁊ arnuo la cesta elbusto
mansulanua nontrasse la coda
afaccia sua er faccia duom giusto
tanto benignauea difor lapelle
⁊ dunẜpente tutco lalto fusto
ue brancauea pilose infin lascelle
lodosso el pecto ⁊ amendue le coste
Sipintauea dinodi ⁊ dirotelle
Con piu color sommesse ⁊ sopraposte
nonfer mai drappo tartari ne turchi
ne fur taitele per aragne imposte
Come tal uolta stanno aria iburchi
che parte stanno mnaqua ⁊ ꝑte interra
⁊ eome la tralicedeschi lurchi
Lobuero sassetta a far sua guerra
cosi la fiera pessima sistaua
sulorlo che dipietra el sabbion ẜra
Heluano tucta sua coda giuçaua
torcendo insu la uenenosa forca

Expanded text:
co la fiera con la coda aguzza, che passa i monti e rompe i muri e l'armi! Ecco colei che tutto 'l mondo appuzza!". Sì cominciò lo mio duca a parlarmi; e accennolle che venisse a proda, vicino al fin d'i passeggiati marmi. E quella sozza imagine di froda sen venne, e arrivò la testa e 'l busto, ma 'n su la riva non trasse la coda. La faccia sua era faccia d'uom giusto, tanto benigna avea di fuor la pelle, e d'un serpente tutto l'altro fusto; due branche avea pilose insin l'ascelle; lo dosso e 'l petto e ambedue le coste dipinti avea di nodi e di rotelle. Con più color, sommesse e sovraposte non fer mai drappi Tartari né Turchi, né fuor tai tele per Aragne imposte. Come tal volta stanno a riva i burchi, che parte sono in acqua e parte in terra, e come là tra li Tedeschi lurchi lo bivero s'assetta a far sua guerra, così la fiera pessima si stava su l'orlo ch'è di pietra e 'l sabbion serra. Nel vano tutta sua coda guizzava, torcendo in sù la venenosa forca
Abbreviated transcription (Latin):
nichilo pot extendi ⁊ dingi contra oem
cuiuscunq rei insatiabilem appetitum.
ht̃ enim quilib appetitꝰ insatiabilis ista
naturam ꝙ quanto plus ht tanto appe¬
tit ⁊ desiderat plus habere. Uñ pocta.
Quo plus sunt pote plus sitiunt᷑ a que
Et sic patet primus eantus prime cãtice.

Expanded text:
nichilominus potest extendi et dirigi contra omnem nichilominus potest extendi et dirigi contra omnem cuiuscumque rei insatiabilem appetitum. Habet enim quilibet appetitus insatiabilis istam naturam, quod quanto plus habet, tanto appetit et desiderat plus habere. Unde poeta: Quo plus sunt pote, plus sitiuntur aque. Et sic patet primus cantus prime cantice.
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Et quale quei che uolontien acquista
⁊ guignes tempo che pder lo face
chentutti i suo pens piange ⁊ sattrista.
Tal mi feee la bestia sença pace. ⁊c̃. Ytͣq¬
comꝑatio e moralis/ ⁊ summit̾ pͥma ana¬
tis siue marinariis qui dum euadunt ꝑi¬
culamans stati ꝙ ad tram puenerini
adea q̃ euaẜunt pericula se reuoluunt.
sie autor postꝙͣ eua sit ꝑicula silue statĩ
ꝙ ad montem ꝑuenit ad illa picula que
euaẜat se conuertit. ¶lia comꝑatio a
merratoribus sumu põt qui dum libet¬
⁊ solicite acquirunt statim ꝙ tenipus
luemtioni contrarium appropinquat.
medullitus ꝯtͥstantur. Sic fecit autor. ꝙ
dum montem ascenderet postꝙͣ fuit ab
illa fera t̾tia prepeditus cepit mirabilit̾
contristari.
Norabile.
¶Et a natura simaluagia ⁊ ria
chemai nonempie labramosa uollia
⁊ dipolpasto a piu fame che pria. Istud
notabile licet contra appetitum. ⁊ desi¬
denum auarorum principalit̾ se extẽdat

Expanded text:
 E qual è quei che volontieri acquista, e giugne 'l tempo che perder lo face, che 'n tutti suoi pensier piange e s'attrista; tal mi fece la bestia sanza pace, ccomparatio est moralis et summiter: prima a nautis sive marinariis, qui dum evadunt pericula maris, statim quod ad terram pervenerint, ad ea que evaserunt pericula se revolvunt. Sic autor, postquam evasit pericula silve, statim quod ad montem pervenit, ad illa pericula que evaserat se convertit. Alia comparatio a mercatoribus summi potest, qui dum libenter et solicite acquirunt, statim quod tempus lucrationi contrarium appropinquat, medullitus contristantur. Sic fecit autor, qui dum montem ascenderet, postquam fuit ab illa fera tertia prepeditus, cepit mirabiliter contristari. NOTABILE vv. 97-99 et à natura sì malvagia et ria, che mai non empie la bramosa vollia, et dipo' 'l pasto à più fame che pria. Istud notabile, licet contra appetitum et desiderium avarorum principaliter se extendat,
Abbreviated transcription (Latin):
nam culpa huc inferius eumtraxit. qr
ego cognomi ipm uirum sanguinum ⁊
dolosum. Et ille peccator hec intelligẽs
se non finx̃ sed erexit ad autorẽ aũim
atq uultum ⁊ tristi u̾ecundia se depix
Postea dixit ei. Plus doleo ꝙ tu me in
ista quamuides imiẜia inuenisti ꝙͣ qñ
fui de alia uita sublatus. Ego certe nõ
possumnegare id quod petis. inferuus
cancum missus sum qr saeristie thesar¬
ri pulcherrun latro fui. Et impositũ
alus falso fuit. Sed ut de ista tali uisi¬
one nongaudeas siunꝙ̃ extra ista loca
fueris cenebrosa. aꝑi aures tuas mec
annuntiationi ⁊ audi. Pistorium eĩ
dengris primitus spoliatur. postea
florentia gentes renonat atq modo.
Qua ꝑꝑ mars extrahit uaporẽ de ual¬
le macre qui ẽ inuolutus nubib tur¬
bulentis. ⁊ cũ tempestate impetuo sa
⁊ aeri super campũ epycenũ ent casim¬
metaliter duicatum. Uñ repente ne¬
bula discindetur/ ita ⁊ tasiter ꝙ omĩs

Expanded text:
nam culpa huc inferius eum traxit, quia nam culpa huc inferius eum traxit, quia ego cognovi ipsum virum sanguinum et dolosum». Et ille peccator hec intelligens se non finxit, sed erexit ad autorem animum atque vultum et tristi verecundia se depinxit. Postea dixit ei: «Plus doleo quod tu me in ista quam vides miseria invenisti, quam quando fui de alia vita sublatus. Ego certe non possum negare id quod petis. Inferius tantum missus sum quia sacristie thesauri pulcherrimi latro fui; et impositum aliis falso fuit. Sed ut de ista tali visione non gaudeas, si unquam extra ista loca fueris tenebrosa, aperi aures tuas mee annuntiationi et audi: Pistorium enim de Nigris primitus spoliatur, postea Florentia gentes renovat atque modos. Qua propter Mars extrahit vaporem de Valle Macre, qui est involutus nubibus turbulentis, et cum tempestate impetuosa et acri super campum Epycenum erit castram taliter dimicatum. Unde repente nebula discindetur ita et taliter quod omnis
Abbreviated transcription (Latin):
ultune fascie ul honores. Et qualis est
ille qui cadir ⁊ nescit quomodo ꝑ poten¬
tiam demonis qui eum ad t̾rani trabit
uł ꝑ aliam oppilationẽ que ligat hoĩez
qui quando surgit in currui respicit ⁊ to¬
tuo actonirus siue stuptouo ꝑꝑp anxieta¬
tem quã hũit suspirando se u̾tit. talis
erat ille ꝑeccator postquam de terra sur¬
rexit. ¶ Et hĩc ꝓpter diuinã potentiami
sic seueran a postrophat ad nos autor.
Opotentia inquit dei quantum est se¬
uera que tales ictus fulminat ꝓ uindi¬
cta. ¶Tirgilius autem postꝙ̃ indit il¬
lum duabus uicib taliter transforma¬
ri int̾rogauit eum qui suã eẽt ad quẽ
ille. Ego admodum pluuie modieũ tp̃s
ẽ eecidi de cuscia in hanc gulam feram.
Uita bestialis michi placuit non huã¬
na sieut mulo qui ego fui sũ uanes fre¬
cii bestia. ⁊ pistorium fuit michi digna
tana. Tune antor suo duci. Dic inquit
illi ꝙ non fugiat ⁊ interroga illum que¬

Expanded text:
ultime fascie vel honores. Et qualis est ultime fascie vel honores. Et qualis est ille qui cadit et nescit quomodo, per potentiam demonis qui eum ad terram trahit, vel per aliam oppilationem que ligat hominem, qui quando surgit in circui respicet et totus attonitus sive stupidus, propter anxietatem quam habuit, suspirando se vertit, talis erat ille peccator postquam de terra surrexit. Et hic propter divinam potentiam sic severam apostrophat ad nos autor: «O potentia», inquit, «Dei, quantum est severa, que tales ictus fulminat pro vindicta». Virgilius autem, postquam vidit illum duabus vicibus taliter transformari, interrogavit eum quisnam esset. Ad quem ille: «Ego, admodum pluvie, modicum tempus est cecidi de Tuscia in hanc gulam feram. Vita bestialis michi placuit, non humana, sicut mulo qui ego fui. Sum Vannes Fuccii bestia, et Pistorium fuit michi digna tana». Tunc autor suo duci: «Dic» inquit «illi quod non fugiat, et interroga illum que
Abbreviated transcription (Latin):
tropiam uel foramen. Que quidem gẽ¬
tes manus habebant ẜpentib retro iuc¬
tas. Et ut issus hornbile uinculum ĩ dis¬
solubile demonstretur dicit autor ꝙ ser¬
pentes figebant ꝑrenes illoꝵ latronuz
caput ⁊ caudam. ⁊ añ pectus ipsoꝵ erãt
serpentum caude cum capitib innodate.
Et ecce unus serpens ĩsiliit inunum ⁊
ipm̃ illa parte pupugit inqua collum
cum spãtulis se ꝯungit. Nunquã aũt
.o. uł .I. tamato ꝑaliquẽ scaptum fuit
sic̃ ille subauei punctꝰ subito fuit accen¬
sus custus ⁊ totus in cuierem transfor¬
matus. ⁊ postquam fuit in cinerem sic
redagtuo puluis ꝑse metipãm se aduna¬
uit inunum grillud idem quod prius
fũat subito ẽ reuersus. Et adducit hic
autor methaphoram de feniee sie dieẽs.
stud idemꝑmagnos sapiẽtes defenice
u̾o inuita sua sen segetes nunꝙͣ gustat.
sz solum chuns guitas siue lacninas ⁊
amomi. ⁊ uardus ⁊ mirra sunt sue due

Expanded text:
tropiam vel foramen. Que quidem gentropiam vel foramen. Que quidem gentes manus habebant serpentibus retro vinctas. Et ut illud horribile vinculum indissolubile demonstretur, dicit autor quod serpentes figebant per renes illorum latronum caput et caudam, et ante pectus ipsorum erant serpentum caude cum capitibus innodate. Et ecce unus serpens insiliit in unum et ipsum illa parte pupugit in qua collum cum spatulis se coniungit. Numquam autem O vel I tam cito per aliquem scriptum fuit sicut ille – subaudi punctus – subito fuit accensus et ustus, et totus in cinerem transformatus; et postquam fuit in cinerem sic redactus, pulvis per se metipsam se adunavit in unum, et illud idem quod prius fuerat subito est reversus. Et adducit hic autor metaphoram de fenice, sic dicens: Istud idem per magnos sapientes de fenicevero in vita sua seu segetes nunquam gustat, sed solum thuris guttas sive lacrimas, et amomi et nardus et mirra sunt sue due
Abbreviated transcription (Latin):
.s. npam que aliam bulgiam octauam
.s. circuncingit qr sic̃ hinc audio ⁊ non
intelligo ita inferius uideo ⁊ nicħ bre¬
uit᷑ apprehendo. tunc uirgilius inquit
nullam responsionẽ aliam tibireddo nͥ
solummõ ipsum fieri. qr petitionem ho¬
nestam debet cumsilentio opus sequi.
Et statim descendimus ait autor ab illo
capite pontis ubi cũ octaua npa coniun¬
qitur ipsepons. Et postea fuit michi bil
in suo fundo ẜpentum tam ternbiliter ꝰ¬
supatam ⁊ talis ꝯditionis ꝙ ad hueme¬
moria sanguinem michi scipat siue dis¬
sipat. Płus aũt nõ se iactet libia cũ sua
harena qr si illa ꝓducit ydras yaculos.
pharias. centros ⁊ ãphisibenas nõ tñ
tot pestes nec tã prauas unquam cũto¬
ta ethyopia demonstrauit. nec cum om̃i
eo quod supra marenibrum ẽ. Int̾ istã
u̾o cnidam ⁊ tristissimam copiam subar¬
di ẜpentum currebant gentes actonite i¬
atqr nude sine spe aliqua inueniendi ely¬

Expanded text:
scilicet ripam que aliam bulgiam, octavam scilicet ripam que aliam bulgiam, octavam scilicet, circuncingit; quia sicut hinc audio et non intelligo, ita inferius video et nichil breviter apprehendo». Tunc Virgilius inquit: «Nullam responsionem aliam tibi reddo, nisi solummodo ipsum fieri; quia petitionem honestam debet cum silentio opus sequi». Et statim descendimus, ait autor, ab illo capite pontis ubi cum octava ripa coniungitur ipse pons. Et postea fuit michi bulgin suo fundo serpentum tam terribiliter constipatam et talis conditionis, quod adhuc memoria sanguinem michi scipat sive dissipat. Plus autem non se iactet Libia cum sua harena, quia si illa producit ydras, yaculos, pharias, centros et amphysibenas, non tamen tot pestes nec tam pravas unquam cum tota Ethyopia demonstravit, nec cum omni eo quod supra mare Rubrum est. Inter istam vero crudam et tristissimam copiam – subaudi serpentum – currebant gentes attonite atque nude, sine spe aliqua inveniendi ely
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtinus decerra ẜrexit ostendendo me ha¬
nelitus fortioris quã forem ẽẽ munitu.
Et dixi. Aade qr ego sum fortis ⁊ audax
Tunc super scopulum.i. pontem septiẽ
bulgie cepimus it̾ nm. qui quidẽ põs erat
scopulostis artus ⁊ erectus plus satis qͣm
illa ripa ꝑ quam de sexca bulgia fueramꝰ
eg̾ssi. Ego autẽ licet fortis multum non
essem tamen loquẽdo ibam ut debilis nõ
uiderer. Uñ qr ego loquebar propt̾ quod
fui auditus exunt de illa fonca septima.
.s. malabulgia una uox inconuemiẽs ad
u̾ba formanda. nescio quio fuit ille qui
dixit. supra dorsumarcus utinã iam tu
eẽs. sed qui lo quebaturmoueri aducũ¬
diam uidebatur. Ego eram ut uiderem
conditionem istius bulgie totus infenuᷤ
inelinatus sedoçuli usq ad fundum nõ
poterant nuacit̾ penetrare. Qua ꝓpt̾
dixi ad turgilium. Magr̾ facias ꝙ de
isto ponte ꝓtinus descendamꝰ in illan

Expanded text:
protinus de terra surrexi, ostendendo me haprotinus de terra surrexi, ostendendo me hanelitus fortioris quam forem esse munitum, et dixi: «Vade, quia ego sum fortis et audax». Tunc super scopulum, idest pontem, septime bulgie cepimus iter nostrum, qui quidem pons erat scopulosus, artus et erectus, plus satis quam illa ripa per quam de sexta bulgia fueramus egressi. Ego autem, licet fortis multum non essem, tamen loquendo ibam, ut debilis non viderer. Unde quia ego loquebar, propter quod fui auditus, exivit de illa fovea septima, scilicet malabulgia, una vox inconveniens ad verba formanda. Nescio quis fuerit ille qui dixit: «Supra dorsum arcus utinam iam tu esses»; sed qui loquebatur moveri ad iracundiam videbatur. Ego eram ut viderem conditionem istius bulgie totus inferius inclinatus, sed oculi usque ad fundum non poterant vivaciter penetrare. Qua propter dixi ad Virgilium: «Magister, facies quod de isto ponte protinus descendamus in illam
Abbreviated transcription (Latin):
mus inchacumen subaudi ripe suꝑ qd̾
eachumen supius ascendi non põt.
¶ Qualiter autem autor ꝑ illum ascensũ
fuerit fatigatus declarat. Quando ego
inquit supenus fui depulmoẽ erat mi¬
chi hanelitus itamunctus ꝙ plus non
poteram inimo int̾ram statim ꝙ illic ap¬
plicui me proeci. Cui magr̃ ait.Admo¬
do ꝯuenit ꝙ tuita solicite ad laboriosa ⁊
ardua exerceas te metipm. qr sedendo in
plumis ueliacendo subcultus nõ deue¬
nitur in famam. Subaudi bonam. Si¬
ne qua qui suamuitam ꝯsumit tale ue¬
stigium de seinterra relinquit quale
sumus maere ⁊ spuma maqua dimit¬
tit. Et ideo surge ⁊ anxietatem que sup¬
ple surgit a corpore animo uince. Qui ⁊¬
quidẽ ammus uinẽ omĩa bella si cum
suo graui corpore nõ deicit se metipsum.
Longiorem enmi scalam oportet ut sali¬
as. Non eĩ abistis sufficit recessisse. Si
tume intelligis facias ꝙ tibi ꝑsit. Tuẽ

Expanded text:
mus in chacumen – subaudi ripe – super quod mus in chacumen – subaudi ripe – super quod cachumen superius ascendi non potest. vv. 43-81 Qualiter autem autor per illum ascensum fuerit fatigatus declarat. «Quando ego», inquit, «superius fui, de pulmone erat michi hanelitus ita munctus quod plus non poteram, immo in terram statim quod illic applicui me proieci». Cui magister ait: «Admodo convenit quod tu ita solicite ad laboriosa et ardua exerceas te metipsum, quia sedendo in plumis vel iacendo sub cultris non devenitur in famam – subaudi bonam – sine qua qui suam vitam consumit, tale vestigium de se in terra relinquit, quale fumus in aere et spuma in aqua dimittit. Et ideo surge et anxietatem que – supple surgit a corpore – animo vince; qui quidem animus vincit omnia bella, si cum suo gravi corpore non deicit se metipsum. Longiorem enim scalam oportet ut salias. Non enim ab istis sufficit recessisse. Si tu me intelligis, facias quod tibi prosit». Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
di. Et post ali quod consilium secum in¬
terius perscrutatam brachia aꝑuit ⁊ ru¬
mamprimitus sagaciter preuidendo
me cepit. Et quemadinodum ille qui a¬
liquid operatur uel extimat semꝑ sibi
prouidet de futunis ita me u̾sus uniu sco¬
puli cliuuium eleuando unumalium sco¬
pulũ attendebat dicens. Illum postea sco¬
pulum apprehende. sed primo proba si ẽ
talis ꝙ te regat. Qualis aũt ⁊ quam ar¬
duus eẽt ille ascensus specificat cũ adiun¬
git. Non erat illa uia pro homine capa ĩ¬
duto quia nos uix ambo ip̃e leuis. ⁊ ego
submotus abip̃o descopulo inscopulum
scandere ualebamus. Et si non esser ꝙ
nipa siue costa illius precincti plus ꝙͣ al¬
terius breuio est/ nescio deipso sed ego fir¬
miter eẽmuictus. Sed qr malebulgie mo¬
re uallium u̾sus portam bassissum putei
tote pendent. qr una costa surgit ⁊ altera
deelinat uallis cuiuslibet sitũ portat.
Sed nos nichilominus finaliter deuẽi¬

Expanded text:
di. Et post aliquod consilium secum indi. Et post aliquod consilium secum interius perscrutatum, brachia aperuit et ruinam primitus sagaciter previdendo, me cepit. Et quemadmodum ille qui aliquid operatur vel extimat semper sibi providet de futuris, ita me versus unius scopuli clivium elevando unum alium scopulum attendebat dicens: «Illum postea scopulum apprehende, sed primo proba si est talis quod te regat». Qualis autem et quam arduus esset ille ascensus specificat cum adiungit: Non erat illa via pro homine capa induto, quia nos vix ambo, ipse levis et ego submotus ab ipso, de scopulo in scopulum scandere valebamus. Et si non esset quod ripa sive costa illius precincti plus quam alterius brevis est, nescio de ipso, sed ego firmiter essem victus. Sed quia malebulgie, more vallium, versus portam bassissimi putei tote pendent, quia una costa surgit et altera declinat, vallis cuiuslibet situm portat. Sed nos nichilominus finaliter deveni
Abbreviated transcription (Latin):
rii temꝑat suos crines. ⁊ iam noctes ad
dici medium appropinquant. Qñ prai¬
na suꝑ t̾ram sue albe sororis.ẜ nuis u
rat suo calamo tẽꝑamen. rustie pauper
cui necessaria deficiunt ad iuuendũ sur¬
git de domo .s. siue lecto aꝑit hostium ⁊
planiciem ꝯtempłat᷑. Et indens abbescẽ
totum t̾ram ꝑcutit sibi coxã. ⁊ sie dolore
repłetus reuertitur intra domũ. ⁊ hac
a illac ambulans sicut egenuo quine¬
scit quid faciat lamentatur. Post mo¬
dicum u̾o ad ꝯtemplandam terram ite¬
rato reu̾citur ⁊ uidens ip̃ius terre faciẽ
intum modico tp̃r ꝑmutatã spe rehabi¬
ta siũ sumpta accipit suum uinclum.
⁊ adpascua suas ouiculas foras mittit.
Ita fecit me expauescere magister quãdo
iuditurban taliter suam stontem sed
tam ato mee egntudini adhibuit medi¬
cinam. Quia statim ꝙ nos deuenimus
adpontem fractum ipse dux meus ad
me cum illa dulci facie seconuertit cum
qua ad pedemmontis primitus ipsũ in¬

Expanded text:
rii temperat suos crines, et iam noctes ad rii temperat suos crines, et iam noctes ad diei medium appropinquant, quando pruina super terram sue albe sororis, scilicetrat suo calamo temperamen, rusticus pauper cui necessaria deficiunt ad vivendum, surgit de domo, scilicet sine lecto, aperit hostium et planitiem contemplatur. Et videns albescere totam terram percutit sibi coxam, et sic dolore repletus revertitur intra domum, et hac et illac ambulans, sicut egenus qui nescit quid faciat, lamentatur. Post modicum vero ad contemplandam terram iterato revertitur, et videns ipsius terre faciem in tam modico tempore permutatam, spe rehabita sive sumpta, accipit suum vinclum et ad pascua suas oviculas foras mittit. Ita fecit me expavescere magister quando vidi turbari taliter suam frontem, sed tam cito mee egritudini adhibuit medicinam. Quia statim quod nos devenimus ad pontem fractum, ipse dux meus ad me cum illa dulci facie se convertit cum qua ad pedem montis primitus ipsum vi
Abbreviated transcription (Latin):
cũ omnibus que continẽtur ĩ
ip̃a ad septimam autor suum
dingit intellectum inqua pec¬
catum latrocinii sub corruptiõe mirabili
poeticat. Nampouit ip̃os latrones adeo
ab humana natura ꝯtinue alterari ꝙ ĩ
corruptiones inpereas ꝯu̾tunt᷑. Nã sic̃
naturalit ex pucrefactiõe carmũ huma¬
naꝵ nascuntur sepius aĩalia uenenosa
sicut ẜpentes ⁊ minc. qr dũ caro humana
Mutan credãt huas mãgue medullas.
Sic moralit̾ hõ peceato latrocinii corrũ¬
pit̾ ⁊ extali corruptione oritur uenenũ
societatis huãe. Nullum eĩ est fere pecca¬
tum ꝙ ita humanũ dissoluat ꝯsortium
uel corrapit siẽ est aliena furan. Et iõ
ponit latrones ⁊ fures sigumlicer poetã¬
do inuenenosa ammalia ut sunt ẜpen¬
tes nõ immiento transforman. S ante¬
ꝙͣ ad ip̃orum latronũ tranfformatione
deuemat facit quoddam pemium satis
magnum cũ inprecedẽti cantu continu¬
ando sic istum. ¶ In illa inquit parte
unuenculi anni inquo sol insigno aqua¬

Expanded text:
cum omnibus que continentur in ipsa, ad septimam autor suum dirigit intellectum, in qua peccatum latrocinii sub corruptione mirabili poetizat. Nam ponit ipsos latrones adeo ab humana natura continue alterari, quod in corruptiones vipereas convertuntur. Nam sicut naturaliter ex putrefactione carnium humanarum nascuntur sepius animalia venenosa, sicut serpentes et rane, quia dum caro humana mutari credant humanas in angue medullas; sic moraliter homo peccato latrocinii corrumpitur, et ex tali corruptione oritur venenum societatis humane. Nullum enim est fere peccatum quod ita humanum dissolvat consortium vel corrumpat sicut est aliena furari. Et ideo ponit latrones et fures, figuraliter poetando, in venenosa animalia, ut sunt serpentes, non immerito transformari. Sed antequam ad ipsorum latronum transformationem deveniat, facit quoddam proemium satis magnum, cum in precedenti cantu continuando sic istum. In illa, inquit, parte iuvenculi anni in quo sol in signo aqua
Abbreviated transcription (Latin):
gignunt. Ira que uindietam cupit. Cu¬
pidicas que desiderat opes. Libido q̃ appe¬
tit uoluptates.Que i deo furie appellãt᷑¬
eo ꝙ stimulis suis mentemfenant/ ⁊ ꝗetũ
ẽẽ non sinant. Et ẜm istam intentionem
nõ referunt iste furie solum ad hereticos
ut in suꝑiori expositione patet. sed ⁊ ad õs
uniu̾saliter peceatores qui istis passioĩb
tanquam furiis agitant᷑. S autor uidet̃
primam intentionem huisse ex quo ip̃a ᷤᷤ
furias collocat inmeniis ciuitatis uͥ stãt

Expanded text:
gignunt: ira, que vindictam cupit; cugignunt: ira, que vindictam cupit; cupiditas, que desiderat opes; libido, que appetit voluptates. Que ideo furie appellantuquod stimulis suis mentem feriant et quietam esse non sinant. Et secundum istam intentionem non referuntur iste furie solum ad hereticos, ut in superiori expositione patet, sed etiam ad omnes universaliter peccatores, qui istis passionibus tanquam furiis agitantur. Sed autor videtur primam intentionem habuisse ex quo ipsas Furias collocat in meniis civitatis, ubi stant
Abbreviated transcription (Latin):
do adeo insanit ⁊ furit ꝙ trahit hoĩem
aliquando ad bestiales etiam uoluptateᷤᷤ.
Exemplum hemus inlibro regum de A¬
mon filio Dauid qui bestiali furens uo¬
luptate suam germanam Thamar uͥgi¬
nem iolauit. ¶Cupiditas ⁊ faẽ ita ho¬
minem insanire ꝙ de fido socio ⁊ amico ser
fre facit multotiens nõ solum inimeũ s
⁊ yditorem. Exemplũ in ystoriis roãnoꝵ
de romulo qui fratrem suum remũ callide
occidi mandauir. Dñ Ouidius fraterno
primi maduerunt sanguine muri¶ uoͣ
retorquetur sic̃ de romanis habemus qui
tp̃r plus ꝙͣ ciuił belli gladios hostiles in
sua uiscera retorẜunt.Un lucanus in pͥmo.
¶Qui furor o ciues que tanţa licentia fer̃.
Gentib inuisis latium prebere cruorem.¬
¶ Et de istis tres furiis ait beatus ysid.uiii li¬
bro ethymologiarum. Niunt pagani tres
furias ernitas ẜpentib ꝓpt̾ tres effectuꝰ
qui maĩs hominum multas pturbatiões

Expanded text:
do adeo insanit et furit, quod trahit hominem do adeo insanit et furit, quod trahit hominem aliquando ad bestiales etiam voluptates. Exemplum habemus in libro Regum de Amon filio David qui, bestiali furens voluptate, suam germanam Thamar virginem violavit. Cupiditas etiam facit ita hominem insanire, quod de fido socio et amico seu fratre facit multotiens non solum inimicum, sed etiam proditorem. Exemplum in ystoriis Romanorum de Romulo, qui fratrem suum Remum callide occidi mandavit. Unde Ovidius: Fraterno primi maduerunt sanguine muri. Ira retorquetur, sicut de Romanis habemus, qui tempore plus quam civilis belli gladios hostiles in sua viscera retorserunt. Unde Lucanus in primo: Quis furor, o cives, que tanta licentia ferri? / Gentibus invisis Latium prebere cruorem. Et de istis tribus furiis ait beatus Ysidorus, VIII Ethymologiarum: Aiunt pagani tres furias crinitas serpentibus, propter tres effectus qui in animis hominum multas perturbationes
Abbreviated transcription (Latin):
am sensuum ⁊ mebrorum. Añ Iulius
celsus. Tercor inquit homĩb ꝯsiliũ mẽ¬
temq enp̃. ⁊ membra debilitat ¶Mos ita¬
ꝙ ẽ omnium hrticoꝵ eorum nequitiaᷤ ⁊
prauitates semꝑ occulta tene. ⁊ aboculis
bonorum. ⁊ cathosicorum ꝓtinꝰ occultare.
Et sic u̾ificaturin eis illud euangelicum.
Qui male agit o dit lucem. Et Iob. Ecu¬
lus adulten obẜuat caliginem. ¶Qui¬
dam aũt istas furias dicunt ẽẽ tres ĩ ho¬
mine passiones.s. Concupiscentiã ¶Cu¬
piditatem ⁊ iran. Quib deus imposu¬
it certos t̾minos siue leges. uidelicet. ut
ho utatur. ¶Concupiscentia ad filioꝵ ꝓc̾¬
ationem ¶Cupiditate ad neͣciorum ꝓcu¬
rationem. ¶ra u̾o ad subditorum corre¬
ctionem. Si uõ homo istos t̾minos ex¬
cedit cune iste passiones iam nõ passio¬
nes s furie appellantur. qr ut ait Lactan¬
tius nisi reprimant᷑ ⁊ refrenent᷑ facĩt
funosum homuiẽ ⁊ insanum ¶Na libi¬

Expanded text:
am sensuum et membrorum. Unde Iulius am sensuum et membrorum. Unde Iulius Celsus: Terror, inquit, hominibus consilium mentemque eripit et membra debilitat. Mos itaque est omnium hereticorum eorum nequitias et pravitates semper occultas tenere, et ab oculis bonorum et catholicorum protinus occultare. Et sic verificatur in eis illud Evangelicum: Qui male agit, odit lucem. Et Iob: Oculus adulteri observat caliginem. Quidam autem istas Furias dicunt esse tres in homine passiones, scilicet concupiscentiam, cupiditatem, et iram; quibus Deus imposuit certos terminos sive leges, videlicet ut homo utatur concupiscentia ad filiorum procreationem, cupiditate ad necessariorum procurationem, ira vero ad subditorum correctionem. Si vero homo istos terminos excedit, tunc iste passiones iam non passiones, sed Furie appellantur; quia, ut ait Lactantius, nisi reprimantur et refrenentur, faciunt furiosum hominem et insanum. Nam libi
Abbreviated transcription (Latin):
.i.mala ⁊ praua locutio. ¶Megera uõ
correspondet praue operationi. Int̾pre¬
tatur eĩ megera magnaminalo ꝯstan¬
tia. Uñ u̾sus.
Mentes uerba manus a lecto corda flagellat
Thesiphone u̾ba corrupit megera manuᷤ
Item alii uersus.
Excitat alecto mentes adiũgia linguaᷤ.
Thesiphone stunulat ad tũpia frã meg̾a.¬
¶ Medusam ãt ideo uocant quia terrorẽ ⁊
obliuionẽ ĩmitt̾e sͥ uolunt qr uidendo
autor ipãm que gorgon alio noĩe nũcu¬
pat᷑ totus t̾ntus extitisset. ⁊ ext̾rore fuis¬
set sͥ obliuio subsecuta. Int̾pretat᷑ ẽ Me¬
dusa t̾ror. ⁊ gorgon obliuio. Ideo ut Uã¬
tes inferni secreta non uideat sͥ t̾rorẽ co¬
nantur immitte̾. ⁊ ut ca q̃ iã uiderat ali¬
is reuelarenequeat conant ip̃m in obli¬
uionem inducere. Ext̾rore eͥ nascit᷑ obli¬
uio. Idcurro fingit medusa hoĩes in lapi¬
des ꝯuertisse qr t̾ror aufert homini int̾iꝰ
ꝯsilium atque mentem. ext̾ius u̾o potenti¬

Expanded text:
idest <mala et prava locutio>. Megera vero idest <mala et prava locutio>. Megera vero correspondet prave operationi; interpretatur enim megera <magna in malo constantia>. Unde versus: Mentes, verba, manus, Alecto corda flagellat, Thesiphone verba corrumpit, Megera manus. Item alii versus: Excitat Alecto mentes, ad iurgia linguas Thesiphone stimulat, ad turpia facta Megera. Medusam autem ideo vocant, quia terrorem et oblivionem inmittere sibi volunt; quia videndo autor ipsam, que Gorgon alio nomine nuncupatur, totus territus extitisset, et ex terrore fuisset sibi oblivio subsecuta. Interpretatur enim Medusa <terror>, et Gorgon <oblivio>. Ideo ut Dantes Inferni secreta non videat sibi terrorem conantur immittere, et ut ea que iam viderat aliis revelare nequeat, conantur ipsum in oblivionem inducere. Ex terrore enim nascitur oblivio. Idcirco fingitur Medusa homines in lapides convertisse, quia terror aufert homini interius consilium atque mentem, exterius vero potenti
Abbreviated transcription (Latin):
procedat ab oꝑe sicut hereticorum siũ pa¬
terinorũ nequitia Dequa ait Leo papa
in epła ad flauianum con stantinoposi¬
tanum contra Euticen hereticum. Qͥd
iniquius ꝙͣ impia saꝑe ⁊ sapientiorib
doetioribus ꝙ non credere. Tres aut ideo
furie sunt quia tres sunt heretieorum
praue ⁊ periculose nequitie. ¶La pͥma
ꝓcedit a cordẽ. Impia.s. sapere.⁊ impia
credere. ¶ Secunda ꝓcedit abore. diuinã
sẽpturam falsis expositionibus exponẽ
⁊ predicare. ¶Gertia u̾o ꝓcedit ab opere
simplices aias sub pretextu salutis in
errorem inducerẽ. Hiis trib prauis ne¬
quitiis cõrespondent nomina furiarũ.
siam a lecto correspondet praue cogitati¬
oni. Interpretatur enĩ alecto impansabi¬
sis.i. mala ⁊ praua cogitatio. ¶Thesi¬
phone cõrespondet praue locutiomi. In¬
terpretatur em̃ thesiphone supposita uox.
Nam thesis grece/ la cine positio. Phono ᷤᷤ¬
uõ uox interpretatur.in de thesiphone.

Expanded text:
procedat ab opere, sicut hereticorum sive paprocedat ab opere, sicut hereticorum sive paterinorum nequitia. De qua ait Leo papa, in epistula ad Flavianum Constantinopolitanum contra Euticen hereticum: «Quid iniquius quam impia sapere et sapientioribus doctioribusque non credere?» Tres autem ideo furie sunt, quia tres sunt hereticorum prave et periculose nequitie. Nam prima procedit a corde: impia scilicet sapere et impia credere; secunda procedit ab ore: divinam scripturam falsis expositionibus exponere et predicare; tertia vero procedit ab opere: simplices animas sub pretextu salutis in errorem inducere. Hiis tribus pravis nequitiis correspondent nomina Furiarum. Nam Alecto correspondet prave cogitationi; interpretatur enim Alecto <impausabilis>, idest <mala et prava cogitatio>. Thesiphone correspondet prave locutioni; interpretatur enim Thesiphone <supposita vox>; nam thesis grece, latine <positio>; phonos vero <vox> interpretatur; inde Thesiphone,
Abbreviated transcription (Latin):
minferno. Tunc ille. Nidi decios cu¬
nosq tristes flentemq camillum. ꝓ
destructione intelligas romanoꝵ .Ui¬
di Scipione qui plorabat ꝑ nepote suo
qui erat interficiendus inlibia cum ca¬
tone. Solum aut Brutum ꝗ tarquinũ
fugauit uidigaudentem quia Brutuᷤ
qui eint de domo sua erit cesarẽ occisu¬
rus. Tibi ant Sexte dico ꝙ ducib busta
parantur. unimmlo alter u̾o intibe¬
Ni. Et hoc dieit qr Pompeius erat int̾¬
ficiendus megypto/ et cesar inroma.
tre furie inferna di sanguetinte.
chemembra feminili aueno ⁊ acto.
Braetaturuo autor de sexto circulo/
quo hr̃tica prauitas ẽ sepulta primo
pouit tres infernales furias seuidisse
eiulances. flentes. ⁊ alta uoce medusã
uocantes. Ad quorũ omniũ notitiam
ẽ notandum ꝙ istetres furie gerũt typũ
⁊ figuram heretice prauitatis. Nulla eĩ
prauitus eita praua ⁊ ita ꝑiculosa siue
ycedat a corde siue procedat ab ore. siue

Expanded text:
in Inferno. Tunc ille: Vidi Decios Cuin Inferno. Tunc ille: Vidi Decios Curiosque tristes flentemque Camillum, pro destructione – intelligas Romanorum. Vidi Scipionem, qui plorabat pro nepote suo qui erat interficiendus in Libia cum Catone. Solum autem Brutum, qui Tarquinum fugavit, vidi gaudentem, quia Brutus, qui erat de domo sua, erat Cesarem occisurus. Tibi autem Sexte dico quod ducibus busta parantur, uni in Nilo, alteri vero in Tiberi. Et hoc dicit quia Pompeius erat interficiendus in Egypto, et Cesar in Roma.tre furie inferna di sangue tinte, che membra feminili aveno et acto. Tractaturus autor de sexto circulo, in quo heretica pravitas est sepulta, primo ponit tres infernales Furias se vidisse eiulantes, flentes, et alta voce Medusam vocantes. Ad quorum omnium notitiam est notandum quod iste tres Furie gerunt typum et figuram heretice pravitatis. Nulla enim pravitas est ita prava et ita periculosa, sive procedat a corde, sive procedat ab ore, sive
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯdenetur. Et sic ꝯtra spem q̃ ꝓcedit agr̃a
hñt spem siue desiderium quodoritur
trono. semo ꝑduti ⁊ solditanto offesi.
che sença speme uiuemo in disio. Ethͥ
congiurato daquella freto cnida. ⁊cͣ
Ista Crieto fuit q̃dam mulier de thesa¬
lia maga ⁊ uenefiea ualde magna que
ut scribit Lucanus in uiͦ suis incanta¬
tiombus animas mortuoꝵ ad pͥa cor¬
pora reuocabat. Ad hanc eĩ frictonẽ
accessit Sextus filius pompei uolens
abea scire quẽ finem hitura erant bella
plus ꝙͣ ciuilia q̃ in breui tractanda em̃t
siue potius finienda inter Cesarem et
Pompeum. Et ait ei.
O decus emenidum ppłis q̃ pandeͣ fata
Queq suo uentura potes deuertẽ cursu
Te precor ut certũ liceat mͥ nosce̾ finem
Quem belli fortuna parat nõ ultiã tũbe
ꝑs ego romane magni clanssia ples.
Uel dñs reꝵ uł tanti funeris heres. A
cuius preces encto una aĩam in corpꝰ
ꝓprium reuocauit ip̃m adiunins ut
sibi dicat quid de bello futuro senseĩt

Expanded text:
ondemnetur. Et sic contra spem que procedit a gratia habent spem sive desiderium quod orituraltro rio / semo perduti, et sol di tanto offesi / che senza speme vivemo in disio». Et hic congiurato da quella Ericto cruda, etc. Ista Ericto fuit quedam mulier de Thesalia, maga et venefica valde magna, que, ut scribit Lucanus in VI, suis incantationibus animas mortuorum ad propria corpora revocabat. Ad hanc enim Erictonem accessit Sextus filius Pompei, volens ab ea scire quem finem habitura erant bella plus quam civilia, que in brevi tractanda erant, sive potius finienda, inter Cesarem et Pompeum. Et ait ei: O decus Emenidum, populis que pandere fata Queque suo ventura potes devertere cursu, Te precor, ut certum liceat michi noscere finem Quem belli fortuna parat. Non ultima turbe Pars ego Romane, Magni clarissima proles, Vel dominus rerum vel tanti funeris heres. Ad cuius preces Ericto unam animam in corpus proprium revocavit, ipsum admirans, ut sibi dicat quid de bello futuro senserit
Abbreviated transcription (Latin):
con dr̃ cucurrisse qr seꝑ fama sapiam q̃¬
rit. Nã ex sapia fama orit ⁊ orta sapien¬
tiam q̃rit. Et pꝰtquã q̃ siuent ipam sapi¬
entiam aliis ꝓpinare peunat. ⁊ñ bene pe¬
gasus ex sanguine.i. ex morte t̾roris ⁊
obliuionis oritur. ⁊ ad montem sapien¬
tie currit. ci fonte sapĩe ungula.i. sua in
.i. etema memoria nuncupat᷑. Añ nõ ab̾¬
surde furie medusa clamant ut suo aspe¬
ctu Dantes in lapidẽ com̾itatur ut infẽ¬
in sceretu non uideat: ⁊ q̃ iamuidit obli¬
uioni tradere nõ omittat. Et sic uidemꝰ
ꝙ nõ solum in principio sue uisioĩs fera¬
rum aggredientium sed ⁊ in medio ĩpe¬
dimenta sustinuit ꝑstrepẽtium furiarũ.
Inuenies ꝑ hoc ꝙ ħo in principio ⁊ ĩ ꝓces¬
su sui oꝑis a bono oꝑe impeditur. sed tñ
ꝑꝑ impedimenta a bono incepto resilire¬

Expanded text:
con dicitur cucurrisse quia semper fama sapientiam qucon dicitur cucurrisse quia semper fama sapientiam querit; nam ex sapientia fama oritur, et orta sapientiam querit. Et postquam quesiverit ipsam sapientiam, aliis propinare procurat. Unde bene Pegasus ex sanguine, idest ex morte terroris et oblivionis, oritur, et ad montem sapientie currit, et fontem sapientie ungulaidest eterna memoria, nuncupatur. Unde non absurde Furie Medusam clamant, ut suo aspectu Dantes in lapidem convertatur, ut Inferni secreta non videat, et que iam vidit oblivioni tradere non omittat. Et sic videmus quod non solum in principio sue visionis ferarum aggredientium, sed etiam in medio impedimenta sustinuit per strepentium Furiarum; inveniens per hoc quod homo in principio et in processu sui operis a bono opere impeditur, sed tamen propter impedimenta a bono incepto resilire
Abbreviated transcription (Latin):
Hane ãt medasã ut ponit mag̾r in ystori¬
is scolastieis ꝑseus filius regis athenaꝵ
interfecit. Ait enĩsic suꝑ librum iudicum.
ꝑseus gorgonamoccidit mẽtncẽ q̃ obnimi¬
am pulentudinẽ speculatores suos intis
impotences reddebat. ¶ Haut meduse
dico fabulas ꝯsectando incredibił pulcͥtu
ĩmanu potenti regnum ipius meduse in¬
trauit. Regnum cep̃. caput ilłi amputaũ.
Uẽtrẽ eiꝰ ense aꝑuit/ excuius sanguine ut
poetarum fabule ponunt ortus ẽ quidam
eqꝰ alatus quiuocatus ẽ pegasus qui equꝰ
admontem elycon curens ungula fodit
t̾ram ⁊ fontem musaꝵ ⁊ poetaꝵ ꝓdux̃.
¶llegorice ꝑ medusam siue gorgone ae¬
cipimus terrorẽ ⁊ obliuionem quibus
ꝑseus .i. ho sapiens cap amputat dũ te¬
naci memorie t̾rorem fugiens semꝑ in¬
tendit. Mortua aũt obliione pant̾ et
tur qr fama omĩa uisibilia ⁊ inuisibilia
cur su ueloci plustrat. ad montẽ aut ely¬

Expanded text:
Hanc autem Medusam, ut ponit magister in ystoriHanc autem Medusam, ut ponit magister in ystoriis scolasticis, Perseus filius regis Athenarum interfecit. Ait enim sic super librum Iudicum: Perseus Gorgonam occidit meretricem, que ob nimiam pulcritudinem speculatores suos mentis impotentes reddebat. Huius autem Meduse dico fabulas consectando incredibilis pulcrirseum, qui in manu potenti regnum ipsius Meduse intravit, regnum cepit, caput illi amputavit, ventrem eius ense aperuit, ex cuius sanguine, ut poetarum fabule ponunt, ortus est quidam equus alatus qui vocatus est Pegasus; qui equus ad montem Elycon currens ungula fodit terram, et fontem Musarum et poetarum produxit. Allegorice per Medusam, sive Gorgonem, accipimus terrorem et oblivionem, quibus Perseus, idest homo sapiens, caput amputat, dum tenaci memorie terrorem fugiens semper intendit. Mortua autem oblivione pariter et tur, quia fama omnia visibilia et invisibilia cursu veloci perlustrat; ad montem autem Ely