comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ non facit. ꝑ uidicium ñ facit. Qm̃ cuiꝰ
uult miseret᷑. & quem uult obdurat.
Qđ ut diceret apłs grãm cõmendabat. Ad
cuiꝰ cõmendationem. de illis in rebeccȩ uto
geminis fuerat iam locutus. Quib ñdũ
natis. nec aliqd agentib seu boni seu mali.
ut sed̾m electionem ꝓpositũ dĩ maneret:
non exoꝑib s ex uocante dictũ est qͥaͥ ma¬
ior seruiet minori. Propt̃ qđ adhibuit
alterũ ꝓpħicum testimonium ubi scriptũ
est. Iacob dilexi. esau aut̃ odio habui. Sen¬
ciens aut̃ quemadmodũ posset hoc quod
dictũ ÷ ꝑ mouere eos qui penitralẽ intelli¬
gendo ñ possunt hanc altitudinẽ gr̃ȩ:
qͥd gͦ dicemꝰ ait. Nunqͥd iniquitas ap̃ dñ:¬
Iniquum enĩ uidet᷑: ut sine ullis bonorum¬
uł maloꝵ oꝑum meritis. unũ ds̃ diligat.
oderit alterum. Qua in re si futura oꝑa
uł bona huiꝰ uł mala illiꝰ quȩ ds̃ utiq

Expanded text:
autem non facit, per judicium non facit. Quoniam cujus autem non facit, per judicium non facit. Quoniam cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quod ut diceret Apostolus, gratiam commendabat: ad cujus commendationem de illis in Rebeccae utero geminis fuerat jam locutus, quibus nondum natis, nec aliquid agentibus boni seu mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori. Propter quod adhibuit alterum propheticum testimonium, ubi scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Sentiens autem quemadmodum posset hoc quod dictum est permovere eos qui penetrare intelligendo non possunt hanc altitudinem gratiae, Quid ergo dicemus? ait; numquid iniquitas apudIniquum enim videtur, ut sine ullis bonorum malorumve operum meritis, unum Deus diligat, oderit alterum. Qua in re si futura opera vel bona hujus vel mala illius, quae Deus utique
Abbreviated transcription (Latin):
scripturȩ: quȩ nescit falli nec fallere:
Et sicut nondum natos. ad discernenda
merita eoꝵ aliquid boni uł mali egisse
non credimus: ita om̃s sub peccato. ẽe qd̃
ꝓunum hominem intrauit in mundum.
& ꝑ om̃s homines ꝑtransiit. a quo ñ lib̾at
dubitemus: Neq enim habeat ullam
cunctationem apłica illa sententia de
geminis in rebeccȩ ut̃o ñdũ agentibus
aliqͥd boni aut mali. Nec tam̃ frustra
scriptũ ÷ nec infantem mundũ eeͥ. pecca¬
to. cuius ÷ unus diei uita suꝑ terram.
Et illud inpsalmo. Ego iniquitatib con
quȩ libet parentum merita traiciantur
in ꝓlem. quecunq gr̃a dĩ anteqͣ nascat᷑
quenq scĩficet. nec iniquitatẽ ee. apud
diñ. nec boni maliue agere quenꝗͣ qd̃
llamq sententiã qua ñnulli pitant ali¬
bi peccasse magis minusq anuas. &
egisse ñdum natos seu boni siue mali.
Dilis porro tam impie desipiat. ut dicat
uertere : s cũ facit. ꝑ miscłiam facie.Cũ

Expanded text:
Scripturae, quae nescit falli nec fallere: Scripturae, quae nescit falli nec fallere: et sicut nondum natos ad discernenda merita eorum aliquid boni vel mali egisse non credimus; ita omnes sub peccato esse, quod per unum hominem intravit in mundum, et per omnes homines pertransiit, a quo non liberat tus. neque enim habet ullam cunctationem apostolica illa sententia de geminis in utero Rebeccae nondum agentibus aliquid boni aut mali. Nec tamen frustra scriptum to, cujus est unius diei vita super terram ; et illud in Psalmo, Ego in iniquitatibus quaelibet parentum merita trajiciantur in prolem, quaecumque gratia Dei, antequam nascatur, quemque sanctificet, nec iniquitatem esse apud Deum, nec boni malive agere quemquam quillamque sententiam qua nonnulli putant alibi peccasse magis minusque animas, ondum natos seu boni seu mali.Quis porro tam impie desipiat, ut dicat vertere? Sed cum facit, per misericordiam facit: cum
Abbreviated transcription (Latin):
orib urgeret᷑. quas posset facile su
a scđȩ mortis ꝑnicie lib̾ari. Ille aũt
ꝓmeritis deteriorib sicut putant gͣ¬
uiori corpori implicitus. & obhoc
cordis obcu si cum carius illecebris
ardentissima cupidine uincerent᷑.
& pnequissimam uitam peccatis pͥsti¬
nis quib ad hoc uenire meruerat.
addet peiora terrena. aut incruce
cam̃ audiuit. hodie mecũ eris in pa¬
radiso. Aut alicui cohesit apło cuiꝰ
p̃dicatione mutatꝰ. & ꝑ lauachrũ
regenerationis saluus effectus est:
i ubi habund auit peccatũ. suꝑha¬
bundaret gra Qd hinc respondeant.
ommo nonuideo: Qui uolentes
hunanis coniecturis iusticiã dei
defendere & ignorantes altitudinem
gr̃ȩ fabulas imꝓbab iles texuerunt.
Tales gͦ p̃destinari & creari arbitror. ut
qui possunt intelligant dĩ gram. &
sp̃m qui uͥ uult spirant ob hoc om̃e in¬
filiis p̃terire. ut qui głatur indño głet᷑.¬
Credamꝰ gͥ & consenciamꝰ actoritati scȩ̃

Expanded text:
oribus urgeretur, quas posset facile suporibus urgeretur, quas posset facile supa secundae mortis pernicie liberari; ille autem pro mentis deterioribus, sicut putant, grauiori corpori inplicitus et ob hoc cordis obtunsi, cum carnis inlecebris ardentissima cupidine uincerctur et per nequissimam uitam peccatis pristinis, quibus ad hoc uenire meruerat, adderet peiora terrena, aut in cruce tamen audiuit: hodie mecum eris in paradiso, aut alicui cohaesit apostolo, cuius praedicatione mutatus et per lauacrum regenerationis saluus effectus est, ut ubi abundauit peccatum, superabundaret gratia. quid hinc respondeant omnino non uideo, qui nolentes humanis coniecturis iustitiam dei defendere et ignorantes altitudinem gratiae fabulas inprobabiles texuerunt.Tales ergo praedestinari et creari arbitror, ut qui possunt, intelligant, Dei gratiam et Spiritum qui ubi vult spirat , ob hoc omne infiliis praeterire, ut qui gloriatur in r et consentiamus auctoritati sanctae
Abbreviated transcription (Latin):
ce tam̃ eo loco sit. ubi ei p̃dicari gr̃ã
xp̃iana nonpossit. Quomͦ enĩ inuo¬
cabunt. in quem non credider̃: Ait
qͥmꝰ ceredent quemꝰ audierunt. Quo
mꝰ audient sine p̾dicante.: Aliusaut
tardus ingenio. libidinos. deditꝰ fa¬
gicus. &e facmorib cooptus. ita gub
ous ⁊ e si derentus hiefueritã
lapaabit hic uiuat. Ubi duo ista cã
ausa merita ꝯ⁊traxerunt: Non deco
at ist eredat. ille non credat qđ est
ppe uoluntatis: s ut iste audiat qđ
eredat ille nonaudiat. hoc enĩ ñ est
in hominis potestate. Ubi inquã hȩc
tum diu̾sa merita contraxerunt: Si
melo egerunt aliquam uitã ut pro
siis actib ꝓpellerent᷑ ut laberentur
incerras. congriusq suȩ ante actȩ uitȩ
coiporeis receptaculis tenerent᷑. ille
utiq melitis ante hoc mortale corpꝰ
uixisse credendus ÷ qui eo ñ multum
meruit p̃grauari. ut &e bonũ hab̾&
ingenium. & ꝯcupiscentiis eiꝰ miti-¬

Expanded text:
et tamen eo loco sit, ubi ei praedicari gratia et tamen eo loco sit, ubi ei praedicari gratia christiana nonpossit-quomodo enim inuocabunt, in quem non crediderunt? ant quomodo credent, quem non audierunt? quomodo autem audient sine praedicante? — alius autem tardus ingenio, libidinibus deditus, flagitiis et facinoribus coopertus ita gubtur aut, si detentus hic fuerit, laudabiliter uiuat? ubi duo isti tam diucrsa merita contraxerunt, non dico, ut iste credat, ille non credat, quod est propriae uoluntatis, sed ut iste audiat quod credat, ille non audiat — hoc enim non est in hominis\' potestate — ubi, inquam, haec tam diuersa merita contraxerunt? si in caelo egerunt aliquam uitam, ut pro suis actibus propellerentur uel laberentur in terras congruisque suae ante actae uitae corporeis receptaculis tenerentur, ille utique melius ante hoc mortale corpus uixisse credendus est, qui eo non multum meruit praegrauari, ut et bonum haberet ingenium et concupiscentiis eius miti
Abbreviated transcription (Latin):
a d apes magnũ uult intellie anao
eumentũ. Quia ñdũ illis natisre
aliquid agentib boni seu mali sie
nale peccatũ ambo pares erant an
forte illud iam explosum repudia.¬
tũq sciendum ⁊: qđ animȩ pͥus in
cȩlesti habitatione peccantes gͣcdatĩ
atq paulatim ad suoꝵ meritorũ
corꝑa ueniant. ac ꝓ ante gesta uita
magis minꝰ ue corporeis pestib af¬
fligant᷑: Cui opionioni quamius
sc̃ã  scriptura aꝑtissime ꝯtͣdicat.
quȩ cũ grãm commendaret: ñdum
natis inqͥt. neq qui aliqͥd egerint
boni aut mali. ut scđm electionem
ꝓpositũ dĩ maneret. non ex oꝑib sed
ex uocante dictũ ÷: qđ maior seruiet
minori. Nec ipsi tam̃ qͥ hoc senciunt.
euadunt huiꝰ questionis angustias.
S in eis ooartati & herentes. similiter
o altitudo clamare cogunt᷑. Unde enim
fit ut homo ab ineunte puentia modes
dinum uictor. quioderit auariciã
lux uriam decestet᷑. atq ad uirtutes
oȩteras ꝓuectior. aptiorq consurgat.

Expanded text:
s magnum vult intelligi gratiae documentum: quia nondum illis natis, nec aliquid agentibus boni seu mali, sinnale peccatum, ambo pares erant; forte illud iam explosum repudiatumque sentiendum est, quod animae prius in caelesti habitatione peccantes gradatim atque paulatim ad suorum meritorum corpora ueniant ac pro ante gesta uita magis minusue corporeis pestibus adfligantur? cui opinioni quamuis sancta scriptura apertissime contradicat. quae cum gratiam commendaret, nondum natis, inquit, nec qui aliquid egerint boni aut mali, ut secundum electionem propositum dei maneretnon ex operibus, sed ex uocante dictum est, quod maior seruiet minori, nec ipsi tamen qui hoc sentiunt euadunt huius quaestionis angustias, sed in eis coartati ct haerentos similiter \'o altitudo!4 exclamare coguntur. unde enim fit, ut homo ab ineunte pueritia modestdinum uictor, qui oderit auaritiam, luxuriam detestetur atque ad uirtutes ceteras proucctior aptiorque consurgat,
Abbreviated transcription (Latin):
mines sumꝰ. simul oportet om̃s audia¬
mus dicentem. Ohomo tu qͥs es qui res¬
pondeas dõ : Nunqͥd dicit figm̃tum
ei qui se finx̃. quare me fecisti sic : Au¬
non habet potestatẽ sigulus luti ex
nichil bom nec mali aliqͥd mereretur
ñ frustra uideret᷑ iniquitas. ut ex ea
fieht uasa in honorẽ contumeliam.
Cũ uͦ ꝑliberũ arbitrium pͥmi hominis
in condempnationẽ uniu̾sa defluxe¬
rit. ꝓculdubio qđ ex ea siunt uasa
in honorem. non ipsiꝰ nistitiȩ q̃ gr̃am
tandũ ÷. hoc qͥsqͥs cũ eccła catholica
sapit. ñ contra grãm ꝓmitis disputat:
s miscdiam & iudicium dño cantat.
Ut nec miscłiam recuset ingratꝰ. nec ui
fiuissent. aut aliquid egissent bonum
ti ut pareret uxor eiꝰ quę sterilis eiat.
concessisset dñs qđ petebat. atq habe¬
ret illa conceptũ: gestiebãt gemini
ad huc inutero eiꝰ inclusi. Qua mo¬
lestia cũ agitaret᷑ dñm interrogauit:
accepitq responsũ. Duȩ gentes in

Expanded text:
mines sumus, simul oportet omnes audiamines sumus, simul oportet omnes audiamus dicentem, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me fecisti sic? Annonnihil boni, ita nec mali aliquid mereretur, non frustra videretur iniquitas, ut ex ea fierent vasa in contumeliam. Cum vero per liberum arbitrium primi hominis in condemnationem universa defluxerint, procul dubio quod ex ea fiunt vasa in honorem, non ipsius justitiae, quae gratiam tandum est. hoc quisquis cum ecclesia catholica sapit, non contra gratiam pro meritis disputat, sed misericordiam et iudicium domino cantat, ut nec misericordiam recuset ingratus nec ifuissent, aut aliquid egissent bonum ti ut pareret uxor eius, quae sterilis erat, concessisset Dominus quod petebat, adque haberet illa conceptum, gestiebant gemini adhuc in utero eius inclusi. Qua molestia cum angeretur, Dominum interrogauit accepitque responsum: Duae gentes in
Abbreviated transcription (Latin):
ficato quantũ beneficii ꝯferat᷑. qđ alt̃
ęqualit̾ reus sine punientis iniqͥtate
ñ uolentis neq currentis s miseren-¬
liberati iustificant᷑. ꝓpt̃ eos aut̃ super
quos iradĩ manet. quia & ipsis ds̃ bene
utit᷑ ad docendos alios qͦs liberare dig¬
nat᷑. subiunx̃ atq ait. Dicit enĩ scrip¬
cura pharaoni. Quia ad hoc te excita¬
ui. ut ostendam in te potentiã meam.
terra. Deniq adutrunq concludens:
gͦ cuiꝰ uult miseret᷑. a ꝰ quem uult ob¬
durat. ꝓ fecto neutrũ aliqͣ iniqͥtate.
s utrunq miscđia &e ueritate. Et
adhuc tam̃ audax mouet᷑ iniquitas.
Eoꝵ scilicet qui sedm coniecturas cor¬
dis humani inscrutabilem altitudi
Dicis itaq mͥ. Qd ad huc conqusrit᷑: nã
uoluntati eiꝰ quis refistit. Nobis hoc
dictum putemꝰ. Qͥd gͦ aliud quã qđ rec¬
pondeͥat apłs. respondere debemꝰ: aut
si &e nos talia mouerĩt. quia ⁊ nos ho¬

Expanded text:
ficato, quantum beneficii conferatur, quod alter ficato, quantum beneficii conferatur, quod alter aequaliter reus sine punientis iniquitate non nolentia neque currentis sed miserenliberati iustificantur. propter eos autem, super quos ira dei manet. quia et ipsis deus bene utitur ad docendos alios, quos liberare dignatur. subiunxit atque ait: Dicit enim scriptura Pharaoni, quia ad hoc te excitaui. ut ostterra . Denique ad utrumque concludit:  cujus vult miseretur, et quem vult obdurat; profecto neutrum aliqua iniquitate, sed utrumque misericordia et veritate. Et adhuc tamen audax movetur infirmitas, eorum scilicet qui secundum conjecturas cordis humani inscrutabilem altitudinDicis itaque mihi, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? Nobis hoc dictum putemus. Quid ergo aliud quam quod respondit Apostolus, respondere debemus? aut si et nos talia movent, quia et nos ho
Abbreviated transcription (Latin):
est apud dm̃: Continuo respondit Ab¬
sit. Racionemq reddens cur absit.
I dt cur non sit inriqͥtas apud dm̃. Non
loꝵ: etiã si adhuc sint in materno
utero constituti. Qͦmͦ enĩ hoc diceret
qui iam dixerat de ñdum natis. &e de
bis qui nichil ad huc egerant boni aut
mali. qđ non exoꝑib s ex uocante
diũ sit maior seruiet minori. Sed
cum uellet ostendere cur inhis non sit
iniquitas apud dm̃: moyses enĩ inquit.
Miserebor cui misertus ero: & miscđiam
p̃stabo cui misericors fuero Quidnos
hic docuit nͥ ex illa massa pͥmi hominis
cui merito mors debetur. ñ ad merita
hominum s addĩ miscdĩam ꝑtinere
qđ qͥsq lib̾atur. Atq ita ñ ẽẽ. iniqͥta¬
tem apud dm̃ : qa neq remutendo neq
ex igendo qđ debetus iniustus est. Ibi
enĩ grata ÷ indulgentia: ubi iusta poss
ẽẽ. undicta. Ut hinc euidentiꝰ appare¬
ret apena debita lib̾ato. & gratis iusti¬

Expanded text:
est apud deum? continuo respondit: Abest apud deum? continuo respondit: Absit. rationemque reddens, cur absit, id est cur non sit iniquitas apud deum, non lorum, etiamsi adhuc sint in materno utero constituti\' — quo modo enim hoc diceret, qui iam dixerat de nondum natis et de his, qui nihil adhuc egerint boni aut mali, quod non ex operibus sed ex uocante dictum sit: Maior seruiet minori? — sed cumuellet ostendere, cur in his non sit iniquitas apud deum: Moysi enim dicit, inquit: Miserebor, cui misertus ero, et mis ericordiam praestabo, cui mhic docuit, nisi ex illa massa primi hominis, cui merito mors debetur, hominum sed ad Dei misericordiam pertinere, quod quisque liberatur; atque ita non esse iniquitatem apud Deum, quia neque remittendo, neque exigendo quod debetur, injustus est. Ibi enim gratuita est indulgentia, ubi justa posset esse vindicta, ut hinc evidentius appareret a poena debita liberato et gratis justi
Abbreviated transcription (Latin):
renuslos agentib boni aut malauet
sesm elctionem ꝓpositum dĩ maneret. ñ
eropib s ex uocante dictũ ÷ qi maior
seruet minori. Deinde adiungens cesti¬
moniuum ꝓphȩ. longe post quidem ista
dicentis. s tam̃ dehacre antiquum dĩ¬
consilium declarantis. sicut scriptum ÷
inquit. Iacob dilexi. esau aut̃ odio habui:
Nempe doctor gentium infide & ueritate
istos geminos ndũ natos. nichi bom
aut mali egisse testatur. ut grã cõmen¬
detur: Utquos dictũ ÷ maior seruiet im¬
noꝵ. non exoꝑib s ex uocante dictum
intelligatur. Ut scd̾m electionẽ ꝓposi¬
tũ dĩ maneret. non meritũ hominis
ante iret. Non eium dicit electionem
uoluntatis humanȩ siue naturȩ cum
par eẽt. inutroq mortis clampnationisq
conditio. S electionem ꝓculdubio gr̃ȩ.¬
Uidit utiq qͥd his auditis humana infir¬
mitas posset. uł ignorantia cogitare:
Et eandẽ questionem sibi ipse ꝓponens.
&agͦ dicemꝰ inquit : Nunqt iniquitas

Expanded text:
oni aut mali, ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus sed ex vocante dictum est, Quia major serviet minori ? deinde adjungens testimonium prophetae longe post quidem ista dicentis, sed tamconsilium declarantis: Sicut scriptum est, inquit, Iacob dilexi, Esau autem odio habui. I 5 I Nempe doctor gentium in fide et ueritate istos geminos nondum natos nihil boni aut mali egisse testatur, ut gratia commendetur, ut, quod dictum est: Maior seruiet minori\', non ex operibus sed ex uocante dictum intellegatur, ut secundum electionem propositum dei maneret, non meritum hominis anteiret. non enim dicit electionem uoluntatis humanae siue naturae, cum par esset in utroque mortis damnationisque condicio, suidit utique, quid his auditis humana posset infirmitas uel ignorantia cogitare. et eandem quaestionem sibi ipse proponens: Quid ergo dicemus inquit; numquid iniquitas
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutẽ meã. & ut annunciet᷑ nom̃ meũ
inuniu̾sa terra. sPost hȩc adutrunq con¬
cludit᷑. G cuiꝰ uult miseret᷑ & quẽ uult
obdurat: S miseret᷑ utiq scđ̾m grãm
quę gratis datur. non meritis redditur.
Obdurat aũt scđm iudiciũ qđ meritis red¬
dit᷑. De massa qͥppe damnata facere uas
in honorẽ. manifesta ÷ gr̃a.facere autem
inde uas in contumeliam. uistũ udici¬
lentis nẽq currentis.s obdurantis ÷ dei.
Unde datur intelligir. qđ infia utrunq
posuit. gͦ cuiꝰ uult miseret᷑ & quẽ uult
obdurat. ita sententiȩ suꝑiori posse con¬
gruere. ut obduratio dĩ. sit nolle mise¬
reri. Ut ñ ab illo irroget᷑ aliqd qͦ sit homo
decerior. s tantui qͦ sit melior ñ eroget᷑.
Q đ si fit nulla distinctione meritoꝵ quis
ñ erumpat in eam uocem: quã sibi ipse
obiecit. apłs: dicis itaq mͥ. Qͥd ad huc
conquerit᷑ : Nam uoluntati eiꝰ qͥs resistit :
Conq̃rit᷑ enim ds̃ sepe de hominib. sic̃

Expanded text:
nuntietur nomen meum in universa terra. Post haec ad utrumque concluditur, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: sed miseretur utique secundum gratiam, quae gratis datur, non meritis redditur; obdurat autem secundum judicium, quod meritis redditur. De massa quippe damnata facere vas in honorem, manifesta est gratia: facere autem inde vas in contumeliam, justum judicinolentis neque contemnentis, sed obdurantis est Dei. Unde datur intelligi, quod infra utrumque posuit, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat, ita sententiae superiori posse congruere, ut obduratio Dei sit nolle misereri: ut non ab illo irrogetur aliquid quo sit homo deterior, sed tantum quo sit melior non erogetur. Quod si fit nulla distinctione meritorum, quis non erumpat in eam vocem, quam sibi ipse objecit Apostolus? Dicis itaque mihi: Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? Conqueritur enim Deus saepe de hominibus, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
nori: nemo fere nr̃oꝵ alit̾ intellex̃. quã
maiorẽ popłm iudeoꝵ minori xp̃iano
popło seruiturum. & reuera quãuis
in gente idumeoꝵ quȩ nata ÷ de ma-¬
iore eui duo nomina erant. nam &
esau uocabat᷑ &e edom unde idumei.
hoc uideri possit impletũ qͥa postea
bit. & maior seruiet minori. cõuenien
apud dm̃: Absit S quare absit : an
immo &e hoc absit Moyses enĩ dicit.
lentis neq currentis. s miserentis dĩ est
oc siattenderes. non extenderes
contra grãm merita uoluntatis. ubi
audis. neq uolentis neq currentis.
s miserentis ẽ. dĩ. Nõ gͦ idõ misertꝰ:
ds̃ qͥa uoluit. & cucurrit iacobi Sed

Expanded text:
rorum aliter intellexit. quam maiorem populum Iudaeorum minori Christiano populo seruiturum. Et re uera quamuis in gente Idumaeorum, quae nata est de maiore, cui duo nomina erant nam et Esau uocabatur et Edom, unde Idumaei, hoc uideri possit inpletum, quia postebit et maior seruiet minori, conuenientapud deum? absit! sed quare \'absit\'? an immo et hoc volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Hoc si attenderes, non extolleres contra gratiam merita voluntatis; ubi audis, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Non ergo ideo misertus est Deus, quia voluit et cucu
Abbreviated transcription (Latin):
uidicat. & si hoc mouet qđ uolunta¬
ti esꝰ nulłꝰ resistit. qui a uult subuant.
& quem uult deserit. cum xille cui
subuenit & ille quem deserit ex eadẽ
donecur. Si hoc gͦ mouet ohomo
tu quis es qui respondeas dõ: Arbiaor
enĩ subeadem significatione positũ
qđ dictũ ÷. ohomo. subqua &e illud
dr̃. ñne homines estis & sccłm hominẽ
ambulatis: Nunquid dicit figm̃tũ
ei qui se finxit. quare sic me fecisti:
Aut ñ habet potestatẽ sigulus luti ex
eadem massa aliud quidẽ uas face¬
Ibi umu̾sa massa ista merito dãnata
est contumeliam debitam reddit iu¬
stitia. honorem donat indebitũ gra:
non meritoꝵ p̃rogantiã ñ fatali neces¬
sitate. ñ temeritate fortunȩ. s alaicu¬
dine diuiciarum sapientiȩ & scientiȩ
dĩ. quã ñ aꝑit s clausa mirat᷑ apłs

Expanded text:
d si hoc movet, quod voluntati ejus nullus resistit, quia cui vult subvenit, et quem vult deserit; cum et ille cui subvenit, et ille quem deserit, ex eadem donetur: si hoc ergo movet; O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Arbitror enim sub eadem significatione positum, quod dictum est, homo; sub qua et illud dicitur, Nonne homines estis, et secundum hominem ambuei qui se finxit, quare me sic fecisti? aut non habet potestatem figulus luti ex eadem massa aliud quidem vas faceista massa merito damnata est, contumeliam debitam reddit iustitia. honorem donat indebitum gratia non meriti praerogatiua, non fati necessitate. non temeritate fortunae sed altitudine diuitiarum sapientiae et scientiae dei, quam non aperit, sed clausam miratur apos
Abbreviated transcription (Latin):
ligendũ ẽ. diccũ e̾e insumma beati¬
tudine. uͥ usticia. & pax. & gaudiũ
ẽ: sic̃ ad sinistram hedi constituent᷑:
id ÷ inmisteria ꝓpter iniquitates. la¬
bores. atq cruciatus Sedere gͦ qd̾
iuditiariã significat potestacẽ: qua
illa maiestas numꝙͣ carce. sẽꝑ digcͥis
digna tribuendo: quamuis extre¬
mo uidicio multo manifestius
int̾ homines unigeruti filii dei
iudicis uiuoꝵ atq moreuorum
claritas indubitata fulura sit:
Propcer qđ tradidit illos ds̃ indesi¬
ria cordis eorum in in munditiam
Dedit illos ds̃ in concupiscentiam

Expanded text:
ligendum est sic dictum esse, in summa beatiligendum est sic dictum esse, in summa beatitudine, ubi justitia et pax et gaudium est, sicut ad sinistram haedi constituuntur, id est in miseria, propter iniquitatis labores atque cruciatus. sedere ergo quiudiciariam significat potestatem, qua illa maiestas numquam caret, semper dignis digna tribuendo, quamuis in extremo iudicio multo manifestius inter homines unigeniti filii dei iudicis uiuorum atque mortuorum claritas indubitata fulPropter quod tradidit illos Deus in desideria cordis eorum, in immunditiam. Dedit illos Deus in concupiscentias
Abbreviated transcription (Latin):
Coluer̃ & seruier̃ creaturȩ potius
quam creatori: qͥ ẽ benedictus in scła
Non de ꝓhiba ds̃ amare ista: s ñ di¬
ligere ad beatitudinẽ: s ad ꝓbare
& laudare. ut ames creatorẽ: Ergo
dedit tͥ ds̃ ista omĩa: Ama illũ qui
fecit: Plus ẽ qđ tͥ uult dare: id est
se ipsum qui ista fecit: Credimꝰ &iã:
qd̾ sed&. xp̃c ad dexterã patris Nec̃
idõ tam̃ quasi humana forma cirẽ¬
scriptũ ẽẽ dm̃ patrẽ arbitrandũ ẽ.
ut de illo cogitantib dextrũ aut
sinistrũ latus animo occurrat: aut
id ipsum qd̃ sedere pat̾ dr̃ flexis po¬
plitib fieri pucandũ ẽ. ne in illud in¬
cidamus sacrilegiũ. in quo incidat᷑¬
execratur apłs eos qͥ cõmutauer̃ głiã
incorruptibił dĩ. insimilicudinem
corruptibił hominis: Tale enĩ simu¬
lacrum dõ nefas ẽ xp̃iano intemplo
collocare: Mulcomagis incorde nefa¬
rium ẽ: ubi uere templũ dĩ ẽ: sia
terrena cupiditate atq errore erro¬
re mundetur Addexteram gͦ incel¬

Expanded text:
Coluerunt et servierunt creaturae potius quam creatori, qui est benedictus in saecula. Non te prohibet Deus amare ista, sed non diligere ad beatitudinem, sed approbare et laudare ut ames creatorem. Ergo dedit tibi Deus ista omnia, ama illum qui fecit. Plus est quod tibi vult dare, id est seipsum qui ista fecit. Credimus etiam d sedet ad dexteram Patris. Nec ideo tamen quasi humana forma circumscriptum esse Deum Patrem arbitrandum est, ut de illo cogitantibus dextrum aut sinistrum latus animo occurrat; aut idipsum quod sedere Pater dicitur, flexis poplitibus fieri putandum est, ne in illud incidamus sacrilegium, in quo exsecratur Apostolus eos qui commutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem corruptibilis hominis . Tale enim simulacrum Deo nefas est christiano in templo collocare; multo magis in corde nefarium est, ubi vere est templum Dei, si a terrena cupiditate atque errore mundetur. Ad dexteram ergo intel
Abbreviated transcription (Latin):
Sic gͦ peꝑcit illi genti: ut ñ accenderet
omnem iram suã. ad cã penitus eradican¬
dam atq finiendã. Qđ in u̾b̾ eiꝰ & int̾ces¬
sione ꝓpeccatis illoꝵ mox si serui eiꝰ.
eudent̃ apparet. uͥ dix̃ ds̃ Deleã eos:¬

Expanded text:
Sic ergo pepercit illi genti, ut non accenderet omnem iram suam ad eam penitus eradicandam atque finiendam; quod in verbis ejus et intercessione pro peccatis eorum Moysi servi ejus evidenter apparet, u
Abbreviated transcription (Latin):
dõ. Sin illa uirtus dicta ÷ quȩ ipsiꝰ ani¬
mi nr̃i rectissima ⁊ affectio ÷. su naliquo ÷
fauet ut coniungam᷑ dõ. si in nob̾ ÷ ipsa
coniungit. Nonseꝑant instantes molestiȩ:
hoc enĩ leuiores eas sentimꝰ : qͦ ei aqͦ nos se¬
parare molliunt᷑. artiꝰ inheremꝰ. Nonsepa¬
rat ꝓmissio futuroꝵ. Nam & qͥcqͥd boni
futurũ ÷ : certiꝰ ꝓmitat ds. Et nichil est
ipso dõ meliꝰ: qui tam ꝓfecto bene sibi in-¬

Expanded text:
deo; sin illa uirtus dicta est, quae ipsius anideo; sin illa uirtus dicta est, quae ipsius animi nostri rectissima affectio est, si in alio est, fauet ut coniungamur deo; si in nobis est, ipsa coniungit. non separant hoc enim leviores eas sentimus, quo ei unde nos separare moliuntur, arctius inhaeremus. Non separat promissio futurorum: nam et quidquid boni futurum est, certius promittit Deus; et nihil est ipso Deo melius, qui jam profecto bene sibi inh
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃e nob p̃seribas: qͦ nos summo amore.
cende iubes. Diliges inqt dñm dm̃ tuũ
ex toto corde tuo. &e extota anim̾a tua:
& ex tota m̃te tua. Quiduis amplius:
& paułꝰ: Piligentib inqt dm̃: om̃ia ꝓce¬
dunt inbonũ: Dicit etiã ipsiꝰ dilectioĩs
modũ Qͥs gͦ nos separabit a caritatẽ xp̃i :
& cȩta. Et pꝰ pauca. Certus sũ qͥa neq
mors. neq uita. &r reła. Si gͦ nulla
res ab eiꝰ caritate nos separat. quid. ẽẽ.
ñ solũ meliꝰ. s etiã certiꝰ hoc bono pot̃ :
Nemo nos separat inde: minando mortẽ:
nondiligere dm̃ Qđ nichil ÷ aliud qͣm
ei qͥcqͣm indiligendo atq sequencdo pre¬
ponere. Nemo inde separat pollicendo
litã. Neno eni abipso fonte separat
aquã pollicendo ñ separat angłs: ñ enĩ
est angłs cũ inheremꝰ dõ. nr̃a m̃te poten¬
tior. Non separat uirtus. si illa uirtus hic
nominata ÷ quȩ aliquã pocestatẽ ĩ hoc mundo tenet Toto
mundo ÷ omino sublimior mens inhereis

Expanded text:
escribas, quo nos summo amore tendere iubes. diliges, inquit, dominum deum tuum ei toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua. quid uis amplius? et Paulus: diligentibus, inquit, deum omnia procedunt in bonum. dicit etiam ipse dilectionis modum: quis ergo nos separabit a caritate Christi? et cetera; et post pauca: certus sum enim quia neque mors neque uita et reliqua. si ergo nulla res ab eius caritate nos separat, quid esse non solum melius sed etiam certius hoc bono potest? nemo nos inde separat minando mortem; non diligere deum, quod nihil est aliud quam ei quicquam in diligendo atque sequendo praeponere. nemo inde separat pollicendo uitam; nemo enim ab ipso fonte separat aquam pollicendo. non separat angelus; non enim est angelus, cum inhaeremus deo, nostra mente potentior. non separat uirtus; si illa uirtus hic nominata est, quae aliquam potestatem in hoc mundo tenet, toto mundo est omnino sublimior mens inhaerens
Abbreviated transcription (Latin):
Qiid pot̾ abundantiꝰ dici: qͥd exp̃ssius
declarari: quid sanctiꝰ cõm̃dari : quȩ ẽ
enĩ adoptio israłitarũ nͥ ꝑ filiũ dĩ: Un
ad galathas dicit Cũ aũ uenit pleni¬
tudo temporis. misit ds̃ filiũ suũ factũ
ex muliere. factũ sub lege. ut eos qͥ sub
lege erant redimeret. ut adoptionem
filioꝵ reciꝑemꝰ. Et quȩ gła eoꝵ nisi
p̃cipue illa. de qua idẽ paulus ad eosdẽ
romanos dicit. qͥd gͦ ampluis iudeo. aut
quȩ utilitas circtinsionis: Multũ per
omnẽ modũ. Primũ quidẽ qͥa credita

Expanded text:
quid potest abundantius dici, quid expressius declarari, quid sanctius commendari ? quae est enim adoptio Israhelitarum nisi per filium dei? unde ad Galatas dicit: cum autem uenit plenitudo temporis, misit deus filium sub lege, ut eos, qui sub lege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus. et quae gloria eorum nisi praecipue illa, de qua idem Paulus ad eosdem Romanos dicit: quid ergo amplius est Iudaeo? aut quae utilitas circumcisionis? multum per omnem modum. primum quidem, quia c
Abbreviated transcription (Latin):
alio loco determinat. cũ dexp̃o loqͥt᷑ dicess.
Qͦt qtͦ enĩ sunt ꝓmissiones dĩ. in illo etiam.
Dicit mͥ. ppłi isrłitarũ. ẽẽ. legis ꝯstitutio¬
nem: Dicit etiã. finis legis enĩ xp̃s ad
iustitiã omni credenti: Dicit etiam

Expanded text:
alio loco determinat, cum de Christo loquitur dicens: quotquot enim sunt promissiones dei, in illo etiam. dicit mihi Paulus Israhelitarum esse legis constitutionem; dicit etiam: finis enim legis Christus ad iustitiam omni credenti; dicit etiam
Abbreviated transcription (Latin):
¶Interioris enũ hominis nr̃i sacramento daca
est uox illa ꝑtinensad morcẽ animȩ nr̃e
significandã. ñ solũ in psalmo. uerũ etiam in
crucȩ. ds̃ m̃s. ds̃ m̃s. ut qͥd dereliquisti me :
uetus homo nr̃ simul crucifixus ẽ: ut eua¬
cuetur corpꝰ peccati. ut ulera ñ seruiamus
peccato. ł Crucifixio quippe incerioris
hominis. penicentie dolores intelligunt᷑.
& continentiȩ quidam salubris cruciatus.
ł quã mortẽ morsimpietatis ꝑinut. inqͥ nos
non relmquit ds̃. ẜt idõ ꝑtalẽ cruce̾ euacuat᷑
corpꝰ peccati. ut iam ñ exibeamꝰ menbra nr̃a
arma iniquitatis peccato. qͥa & incerior ho¬
mo si utiq tenouatur dedie indiem. ꝓfecto¬
nem. Quod ita consequent̾ exponit. Qua¬
ꝓpter deponentes mendatiũ. loquimini
ueritatẽ. Ubi aut̃ deponicur mendatium
nisi intꝰ. ut habicet inmonce scõdĩ. qui laqͥt

Expanded text:
» Interioris enim hominis nostri sacramento data est vox illa, pertinens ad mortem animae nostrae significandam; non solum in psalmo, verum etiam in cruce. « Deus meus, Deus meus, ut quid dereliquisti me? » uetus homo noster simul crucifixus est, ut euacuetur corpus peccati, ut ultra non seruiamus peccato. crucifixio quippe interioris hominis paenitentiae dolores intelleguntur et continentiae quidam salubris cruciatus, per quam mortem mors impietatis perimitur, in qua nos non relinquit deus. et ideo per talem crucem euacuatur corpus peccati, ut iam non exhibeamus membra nostra arma iniquitatis peccato, quia et interior homo si utique renouatur de die in diem, pronem et induite nouum. quod ita consequenter exponit: quapropter deponentes mendacium loquimini ueritatem. ubi autem deponitur mendacium nisi intus, ut habitet in monte sancto dei qui loquitur
Abbreviated transcription (Latin):
mortuos ee. peccato. uiuentes aut̃ dõ in xp̃o
tħu. hoc ẽ sacramentũ. in quo in quibapei¬
tantur uitȩ ueteris exꝑuntur occasum.
& noue exordiunt᷑ ingressum. Unde tem
dicit. Consepulci gͦ illi sumꝰ ꝑbapeismum
inmortẽ. ut quẽ ad modũ xp̃c surrex̃ amor¬
ꝑhoc sacramentũ agnoscamꝰ nos & peccato
Incrucȩ dolor ẽ confessoꝵ: insepulcura re¬

Expanded text:
cato, viventes autem Deo in Christo Jesu. Hoc est sacramentum, in quo hi qui baptizantur, vitae veteris experiuntur occasum, et novae exordiuntur ingressum. Unde idem dicit: Consepulti ergo illi sumus per Baptismum in mortem; ut quemadmodum resurrexit ChrPer hoc sacramentum agnoscamus nos et peccato In cruce dolor est confessorum: in sepultura re
Abbreviated transcription (Latin):
net quã diu peccatũ necesse est e̾e in men¬
bris tuis. salcim illi regnũ auferat᷑. ñ fut
qd̾ iubet. Surgie ira. nolidare irȩ linguã
ad maledicendũ. noli dare manũ aut pe.¬
dem adferiendũ. Non surgeret ira ista
irrationabilis. nisi peccatũ eẽt nimenbriᷤᷤ
S tolle illi regnũ. ñ habeat arma cimntra
te pugnet. Discec etiam ñ sur gere: cum
arma ñ ceꝑit inuenire. N exibeatis m̃bra
ur̃a arma iniqͥtacis peccato. Alio quin coti

Expanded text:
net, quandiu peccatum necesse est esse in membris tuis, saltem illi regnum auferatur, non fiat quod jubet; surgit ira, noli dare irae linguam ad maledicendum, noli dare manum aut pedem ad feriendum. Non surgeret ira ista irrationabilis, nisi peccatum esset in membris, sed tolle illi regnum, non habeat arma unde contra te pugnet, discit etiam non surgere, cum arma non coeperit invenire: Non exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato, alioquin toti
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Hinc enĩ ꝓbare ceꝑat ñ ẽẽ nob ꝑmanen¬
dũ inpeccato ut grã abundet. & dixerat.
Si mortui sumꝰ peccato. quomͦ uiuemꝰ in eo:
Atq ut ostenderet nos mortuos ẽe peccaco:
subiecerat. An ignoratis ꝗm̃ qͥcũq bapcita¬
ti sumꝰ: Sic itaq locũ istũ clausic. ut cȩpit.
Mortem quippe xp̃i sic insinuauit: ut
etiam ipsum mortuũ diceret ee̾ peccato.
Cui peccato. nͥ carni: in qͦ erat ñ peccatũ
s similitudo peocati. & idõ nomine appel¬

Expanded text:
 Hinc enim probare coeperat non esse nobis permanendum in peccato, ut gratia abundet, ut dixerat: Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? Atque ut ostenderet nos mortuos esse peccato, subjecerat: An ignoratis, quia quicunque baptizati sumus? Sic itaque totum locum istum clausit, ut coepit. Mortem quippe Christi sic insinuavit, ut etiam ipsum mortuum diceret esse peccato. Cui peccato, nisi carni, in qua erat, non peccatum, sed similitudo peccati, et ideo nomine appel
Abbreviated transcription (Latin):
gestũ ẽ incruce xp̃i. insepultura. inre surrec¬
tione tercia diȩ. in ascensione incelũ. & sedẽ
ad dexteram patris: itagestũ ẽ ut his rebus
ñ muistice tantũ dictis s etiam gestis. configu¬
raretur uita xpĩana quȩ hic geritur. Nã
ꝓpter eiꝰ crucẽ dictũ ẽ. Qui aut̃ iłru xp̃i st̃:¬

Expanded text:
gestum est in cruce Christi, in sepultura, in resurrectione tertia die, in ascensione in coelum, et sede ad dexteram Dei Patris, ita gestum est, ut his rebus non mystice tantum dictis, sed etiam gestis, configuraretur vita Christiana, quae hic geritur. Nam propter ejus crucem dictum est: Qui autem Christ
Abbreviated transcription (Latin):
cepeo dictũ est. Quicũq gͦ baptitati sumꝰ
in xp̃o iħu. in morte ipsus bapeitati suns.
Ec idõ dictũ ẽ: ut ꝓbaretur mortuos nos ẽẽ
peccato. Cui aut̃ peccato paruuli renascen do moriunt᷑ ñ qͥ nascen¬
do craxerunt: Ac ꝑhoc etiam adipsos ꝑti¬
net. qđ sequicur dicens. Consepultienĩ¬

Expanded text:
est, Quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus. Et ideo dictum est, ut probaretur mortuos nos esse peccato. Cui autem peccato parvuli renascendo moriuntur, nisi quod nascendo traxerunt? Ac per hoc etiam ad ipsos pertinet quod sequitur dicens: Consepulti
Abbreviated transcription (Latin):
eni quia ñ habae oꝑa ueterũ sacmen¬
coꝵ circumcisionis uidelic& atq cece¬
rorum. idõ ñ sunt oꝑa que hẽ insacra¬
mentis suis. huic tempori congruis:
Aut uͦ de oꝑibꝰ sac̾mentoꝵ questio fuit.
quando mencio legis ad hoc fiebat.
quia ꝑ ipsam cognitio peccati est. ⁊idõ
exea nemo iustificatur. unde ꝑillã
ñ exclusa est. gloriacio. s ꝑlegẽ fidei.
ex qͣ uistus uiuit  S ñ quid & ꝑistã
cat ni coneupusces: Qarc isot
olitaoꝰ uit dicam: Qđ opum lex nin bndo
imꝑat. hoc fidei lexcredendomu¬
trant lila diẽ. ñ concupisces Ista
dicit. cum scirem ne mo pocest. ee

Expanded text:
a ueterum sacramentorum, circumcisionis uidelieet atque ceterorum, ideo non sunt opera quae habet in sacramentis suis huic iam tempori congruis. aut uero de operibus sacramentorum quaestio fuit, quando mentio legis ob hoc fiebat, quia per ipsam cognitio peccati est et ideo ex ea nemo iustificatur? unde non per illam exclusa est gloriatio, sed per legem fidei, ex qua iustus uiuit. sed numquid et per istam cat: non concupisces? Quid igititer dicam. Quod operum lex minando imperat, hoc fidei lex credendo impetrat. Illa dicit, Non concupisces ; ista dicit, Cum scirem quia nemo e
Abbreviated transcription (Latin):
sine dubio ñ aliꝰ s ipsi peccant. quosds pec¬
caturos eẽ. p̃sciuit. fecerunt gͦ peccatũ tudĩ
Q đ eos facere non compulit. cui peceatii non
placet: s facturos. ee̾. p̃dix̃. quem nichil la
abeo: qui nouit quid sit qͥsq facturus: & qͥd
ei sic ꝓ eiꝰ oꝑe redditurus. S ea quȩ secunt᷑

Expanded text:
sine dubio non alius, sed ipsi peccant quos Deus peccaturos esse praescivit. Fecerunt ergo peccatum Judaei, quod eos facere non compulit, cui peccatum non placet; sed facturos esse praedixit quem nihil latab eo qui novit quid quisque sit facturus, et quid ei sit pro ejus opere redditurus. Hoc inte
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ sũmũ. & malũ nullũ: quando
etit ae ubi erit sapienciȩ amor sũmus
continentiȩ labor nullus. Nam uel¬
quando ita spĩu caro consenseri
ut aduersus eũ etiam ipsa ñ coei¬
piscat. Hoc enĩ uolumꝰ cũ ꝑfectionẽ
iusticiȩ concupiscimꝰ. hoc intentiont
ñ inc̾missa uelle debemus.¬

Expanded text:
bonum summum, malum nullum, quando bonum summum, malum nullum, quando erit et ubi erit sapientiae amor summus, continentiae labor nullus. non quando ita spiritui caro consenserit, ut adversus eum etiam ipsa non concupiscat. Hoc enim volumus, cum perfectionem justitiae concupiscimus; hoc intentione non intermissa velle debemus
Abbreviated transcription (Latin):
nec malũ hie ꝑfici quando caicope¬
centiȩ ñ obȩdit. Iilud quippe osem
ubi ait. Uelle adiacae mͥ. ꝑficere aitem
enĩ ibi dic̃ ñ sibi ad iacere facere bo¬
nũ sed ꝑficere. Neq enĩ hic dic̃ concu¬
piscenrias carnis ñ habueritꝰs ne ꝑfe¬
ceritis fiunt itaq in nob̾ concupiscen¬
tiȩ male quandꝰ id qđ ñ licet libet.
Secd ñ ꝑsiciunt᷑ cũ legi dĩ m̃te seruien¬
te libidines concinent᷑. Et bonũ fit cũ
id qđ maie libet uincente bona delec¬
tacione ñ fit. sed boni ꝑfeccio ñ imple.¬
tur. quam diu legi peccati carne ser'¬
uiente libido illicit. Etquãuis contine.
acur. tam̃ moueatur. Non enĩ opꝰ ee̾t
ut concineretur. nͥ moueretur. Erit
quandoq etiam ꝑfectio boni. quandoq
c̃sũpcio mali. Illud sũmũ. hoc erit nul¬
lũ. Quod si ista mortalitace sꝑandum
putamus: fallim᷑. Tunc enĩ ñ erit. qͦͥndo
mors ñ erit: & ibi erit ubi uita erit
ȩt̾na. In illo enĩ scło & in illo regno ert

Expanded text:
nec malum hic perfici, quando tali concupiscentiae non oboeditur. illud quippe ostendit, ubi ait: uelle adiacet mihi, perficere autem ue ibi enim dicit non sibi adiacere facere bonum, sed perficere; neque hic dicit: "concupiscentias carnis ne habueritis", sed ne perfeceritis. fiunt itaque in nobis concupiscentiae malae, quando id quod non licet libet; sed non perficiuntur, cum legi dei mente seruiente libidines continentur; et bonum fit, cum id quod male libet uincente bona delectatione non fit; sed boni perfectio non impletur, quamdiu legi peccati carne seruiatur, tamen mouetur. non enim opus esset ut contineretur, si non moueretur. erit quandoque etiam perfectio boni, quando consumptio mali: illud summum, hoc erit nullum. quod si in ista mortalitate sperandum putamus, fallimur. tunc enim erit, quando mors non erit; et ibi erit, ubi uita aeterna erit. in illo enim saeculo et in illo regno erit
Abbreviated transcription (Latin):
Etiam spĩtał hominis iamq subgr̃a¬
A
aut̃ in resurrectione mortuoꝵ: & ꝓpt̾
ipsam carnis concupiscentiam cũqͥ ita
confligunt scĩ ñ ei consentientes ad ma¬
lum. ut cañ eius motib quibꝰ repugnan¬
tibꝰ resistunt. ñ careant in hac uita. hon
eos aut̃ habebunt in illa. ubi ab sorbebit᷑
mors inuictoria. Propt̃ hane itaq con¬
cupiscentiã. motꝰq ipsos. quibꝰ ita re¬
sistitur. ut tam̃ sint in nob̾: potest qͥsq
sc̃s iam sub grã positus. dic̾e ista omĩa.
dictum ẽ ignoro: quasi peccare se nesciat.
Nam contrariũ erit qđ dix̃. s peccatum
ut appareat peccatum. ꝑbonũ mͥ oꝑatũ¬
mortẽ: & illud suꝑius. sed peccatũ ñ
cognoui nͥ ꝑlegẽ. Quomͦ enĩ apparet.
aut quomͦ cognoũ qđ ignorat : Sedia
dictum ẽ qͦmͦ dicturus ẽ. dñs impiis ñ
noui uos. Neq enĩ aliquid dm̃ latet: quan¬
do uultus dnĩ suꝑ facientes mala. ut per

Expanded text:
etiam spiritualis hominis jamque sub gratia autem in resurrectione mortuorum, et propter ipsam carnis concupiscentiam, cum qua ita confligunt sancti non ei consentientes ad malum, ut tamen eis motibus, quibus repugnantibus resistunt, non careant in hac uita. non eos autem habebunt in illa, ubi absorbebitur mors in uictoriam. propter hanc itaque concupiscentiam motusque ipsius, quibus ita resistitur, ut tamen sint in nobis, potest quisque sanctus iam sub gratia positus dicere ista omnia, hic dictum est, ignoro, quasi peccare se nesciat. Nam contrarium erit quod dixit, Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatumortem; et illud superius: Sed peccatum non cognovi, nisi per legem. Quomodo enim apparet, aut quomodo cognovit quod ignorat? sed ita dictum est, quomodo dicturus est impiis, Non novi vos . Neque enim aliquid Deum latet, quando vultu
Abbreviated transcription (Latin):
quancomagis & ipse in spĩtalẽ surgit af-¬
fectum: tancomagis eam implet. quia can-¬
tomagis ea deleccatur. lam ñ subeiꝰ noĩȩ
afflictus. s ineiꝰ lumine uegetatus: quia
nante peccata. & infundente sp̃m ca¬
ritacis. quo &e ñ sit molesta. & sit etiam
iocunda iusticia. ¶ Quomͦ aut̃ facti
fuimꝰ captiui. obliei fuimꝰ. s ꝑscripturam
cõmemoramꝰ: paulũ ipsũ apłm int̾roge¬
mus. Ait enĩ. Scimꝰ quia lex spĩtał est. ego
aut̃ carnał sum uenimdatꝰ subpeccato.
Ecce unde facti sumꝰ captiui. quia uenun-¬
dati sumꝰ subpeccato. Quis nos uendidit:
nos ipsi qͥ consensimꝰ seductori. Uendere
nos potuimꝰ. redimere nos ñ possumꝰ Uen¬
didimꝰ nos consensione peccati: redimim᷑
infide iusticiȩ. Sanguis enĩ innocens da-¬
tus ẽ ꝓ nob̾ ut reddimerem᷑. Quencũq
sanguinẽ diabolus fudit. ꝑsequendo uis¬

Expanded text:
quanto magis et ipse in spiritualem surgit afquanto magis et ipse in spiritualem surgit affectum, tanto eam magis implet; quia tanto magis ea delectatur, jam non sub ejus onere afflictus, sed ejus lumine vegetatus: quia nante peccata, et infundente spiritum charitatis, quo non sit molesta, imo suavis et jucunda justitia. Omni autem cisumus captivi, obliti fuimus, sed per Scripturam commemoramur: Paulum ipsum Apostolum interrogemus; ait enim, «Scimus enim quia lex spiritualis est; ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato» . Ecce unde facti sumus captivi, quia venundati sumus sub peccato. Quis nos vendidit? Nos ipsi, qui consensimus seductori. Vendere nos potuimus, redimere nos non possumus. Vendidimus nos consensione peccati, redimimur in fide justitiae. Sanguis enim innocens datus est pro nobis, ut redimeremur. Quemcumque sanguinem ille fudit persequendo jus
Abbreviated transcription (Latin):
michi inquit oꝑatum est mortẽ Ergo lex sẽꝑ
bona est. Siue obsit in anib grã. siue ꝓssit ple¬
nis gr̃ã. semꝑest bona. Sicut sol semꝑ ẽ bonꝰ.
qr om̃is creatura dĩ bona ẽ siue dolentibus
ođis dolorẽ augeat. siue sanos mulceat. Pro¬
inde qđ est ocłis sanitas. ad uidendũ solem:
hoc est grã mentibꝰ ad implendam legem.
Et sicut ocłi sani ñ solis delectacione mori¬
untur. s illis ictib asꝑis radiorum. quib
reuerberatis indensores tenebras pelle:
tui & p̾uaricationi. quã lex ꝑlict̾am cũ
grã defuit faciebat. Itaq de illa utrumq
dr̃. & bonaest lex siqͥs ea legitime utatut:
&e qd̃ sequit᷑. sciens hoc quia iustaᷤꝰ lex ñ est
posita. quia ñ opꝰ ht terrente littera quẽ
delectat ipsa iusticia. Deinde subiungit¬
causam. cur ita sit. Scimus enĩ inquit
quia lex sp̃itał est: ego aut̃ carnalis sum.
In qͦ satis ostendit ñ posse impleri legẽ nͥab
enĩ legi quanto fit qͥsq similior. id est

Expanded text:
mihi operatum est mortem. Ergo lex semper est bona; sive obsit inanibus gratia, sive prosit plenis gratia, semper est bona: sicut sol semper est bonus, quia omnis creatura Dei bona est , sive dolentibus oculis noceat, sive sanos mulceat. Proinde quod est oculis sanitas ad videndum solem, hoc est gratia mentibus ad implendam legem. Et sicut oculi sani non solis delectationi moriuntur, sed illis ictibus asperis radiorum, quibus reverberati in densiores tenebras pellebatui et pragratia defuit, faciebat. itaque de illa utrumque dicitur et: bona est lex, si quis ea legitime utatur et quod sequitur: sciens hoc, quia iusto lex non est posita, quia non opus habet terrente littera, quem delectat ipsa iustitia. Haec scausam, cur ita sit: Scimus enim, inquit, quia lex spiritualis est; ego autem carnalis sum. In quo satis ostendit non posse impleri legem nisi enim legi quanto fit quisque similior, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
Quid aut̃ expectat ꝑ patientiã : saluten.
Cuiꝰ rei salutẽ: ipsius corporis. dͥa hocdi
redemcionẽ corporis nr̃i. Si salutẽ crpes
expectat. nerat salus illa quã habebat.
Esuries. sitis int̾ficit: si subuentũ ñ fuert
Medicam̃tũ enĩ famis ẽ cibꝰ: & medican¬
tũ sitisẽ potꝰ. Et medicam̃tũ fatigaions
est somnꝰ. Detrahe ista medicam̃ta. uide
si ñ inc̾ficiunt illa quȩ existunt. Si epefes¬
istis ñsunt morbi: ẽ sanitas. Si aut̃ habes
aliqͥd qđ te possit int̾ficere nͥ manducaue¬
ris: noli gloriari de sanitate. s gemens ex¬
pecta redep̃tionẽ corporis tui. Gaude cẽ¬
redep̃tũ: s ñdũ re. spe securus es. Et enĩ
si ñ gemueris inspe: ñ ꝑuenies ad rẽ.¬

Expanded text:
exspectat per patientiam? Salutem. Cujus rei salutem? Ipsius corporis: quia hoc dixit, redemptionem corporis nostri. Si salutem corporis exspectabat, non erat salus illa quam habebat. Esuries, sitis interficit, si subventum non fuerit. Medicamentum enim famis est cibus, et medicamentum sitis est potus, et medicamentum fatigationis est somnus. Detrahe ista medicamenta, vide si non interficiunt illa quae existunt. Si sepositis aliquid quod te possit interficere nisi manducaveris, noli gloriari de sanitate, sed gemens exspecta redemptionem corporis tui. Gaude redemptum, sed nondum re. Spe securus es. Etenim si non gemueris in spe, non pervenies ad rem.
Abbreviated transcription (Latin):
optionẽ expectantes redẽptionẽ corporis
nr̃i. Quid enĩ ñdũ redep̃tꝰ es o paule:
ñdũ ꝓte p̃tiũ ꝑsolutũ ẽ : Nonne sanguis
ille iã fusus ẽ : Nonne ipsũ ÷ p̃tiũ omiu
nr̃m: plane ipsũ. Sed qͥd ẽ qđ ait. spe enĩ
salui facti sumꝰ. spes aut̃ quȩ uidet᷑ ñ ẽ
spes. qđ enĩ uidet qͥs qͥd sꝑat. si aũ qd̾ non

Expanded text:
tes, redemptionem corporis nostri. Quid enim? Nondum redemptus es, o Paule? nondum pro te pretium persolutum est? Nonne sanguis ille jam fusus est? nonne ipsum est pretium omnium nostrum? Plane ipsum. Sed vide quid ait: Spe enim salvi facti sumus: spes autem quae videtur, non est spes. Quod enim videt
Abbreviated transcription (Latin):
expectamꝰ. Qui ꝑseuerauerit usq infinẽ.
ipsa ẽ illa patientia. hic saluus erit. Ipsa ẽ
silus quã ñdũ habemtꝰ. s habituri sumꝰ.
Nondũ est res: sed certa spes.e

Expanded text:
exspectamus . Qui perseveraverit usque in finem, ipsa est illa patientia: hic salvus erit , ipsa est salus quam nondum habemus, sed habituri sumus. Nondum est res, sed certa spes.
Abbreviated transcription (Latin):
singłis̃ illius generationis inuene¬
rit: ipse in uob̾ menbris eiꝰ p̃ceden¬
tia merita multiplicate regenera¬
non idõ putare debemꝰ pͥores nos de-¬
disse aliquid ut retribueretur nobis
regeneratio salutaris Ille qiuippe nos
fecit credere in xpm̃: qͥ nob̾ fecit inquẽ
credimꝰ xp̃m Iile facit in hominibus
pͥcipium fidĩ & ꝑfeccionẽ intħu: qui
fecit hominẽ principẽ fidei & ꝑfecto¬

Expanded text:
singularis illius generationis invenesingularis illius generationis invenerit, ipse in nobis membris ejus praecedentia merita multiplicatae regeneranon ideo putare debemus priores nos dedisse aliquid, ut retribueretur nobis regeneratio salutaris: ille quippe nos fecit credere in Christum, qui nobis fecit, in quem credimus, Christum; ille facit in hominibus principium fidei et perfectionem in Jesum, qui fecit hominem « principem fidei et perfecto