comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re. Et iõ autor udẽs oͣ q̃ a deo sũt sapien¬
tissiẽ ordinata cũ qͣdã admiratõe apostro
no sunt optime ordinata.
piena la pietra liuida di fori
dun largo tutti ⁊⁊ ciascunera tondo.
ħꝰ designat autor mãm ⁊ formã istiꝰ t̾tie
bulge. Mat̾iam ponit dicẽs istã bulgiã
de petra liuida ẽẽ feãm. Formã u̾o cũ ait
ꝙ ista petra lunda ⁊ obscura ẽ plena ꝑ co¬
stas ⁊ fũdũ ꝗbusdam foramĩb uniformi
t̾ ⁊ rotundis. Et ut ista foramina qͣliter
stasint melius intelligere ualeamꝰ fac̃
de ipis quandã ꝯꝑatõem adilla que sũt
in ecc̃a beati Iohannio bap. de florẽtia
Nõ mi ꝑaren men ãꝑi ne magiori
che quei che son nel mibel sangiouanni
facti ꝑ luogo de bapteçatori.
Ad cuius ꝯꝑatioĩs intelligentiã clanorẽ
ẽsciendum ꝙ icuntate florẽtie ẽ unũ ad¬
mimbile tẽplũ bto Ioħi bap̃t hodie ꝯsec̃¬

Expanded text:
re. Et ideo autor, videns omnia que a Deo sunt sapientissime ordinata, cum quadam admiratione apostrop et in Inferno sunt optime ordinata. piena la pietra livida di fóri, d'un largo tutti e ciascun era tondo. Hic designat autor materiam et formam istius tertie bulge. Materiam ponit, dicens istam bulgiam de petra livida esse factam; formam vero, cum ait quod ista petra livida et obscura est, plena per costas et fundum quibusdam foraminibus uniformiter et rotundis. Et ut ista foramina qualiter facta sint melius intelligere valeamus, facit de ipsis quandam comparationem ad illa que sunt in ecclesia beati Iohannis Baptiste de Florentia, Non mi paren men ampi, nè magiori, che quei che son nel mi' bel San Giovanni, facti per luogo de' baptezatori: Ad cuius comparationis intelligentiam clariorem, est sciendum quod in civitate Florentie est unum admirabile templum, b
Abbreviated transcription (Latin):
ne aliꝗs se istam induat comediã more cõ¬
nicule q̃ se pennis alienis ornauit hoe fĩz
hic ponere uoluit ut õs sciant autorẽ huiꝰ
comedie eẽ Dantẽ ꝗ illũ puteolũ dissipaũ
siũ fregit qd̾ ꝗdem fcm̃ omib notum fuit.
Ideo seꝗt᷑ intextu.
Et q̃sto sia suggel cognuomo sganni.
guiçando piu cheli altri suoi cõsorti
disio. ⁊c̃. Nideno autor aiãs symoiacaᷤ
sie eu̾sas uidit int̾ eas unam q̃ motu eni¬
num mag̃ ꝯqueri uidebat᷑ ⁊ quã inpedib

Expanded text:
ne aliquis se istam induat Comediam, more corne aliquis se istam induat Comediam, more cornicule, que se pennis alienis ornavit, hoc factum hic ponere voluit, ut omnes sciant autorem huius Comedie esse Dantem qui illum puteolum dissipavit sive fregit, quod quidem factum omnibus notum fuit. Ideo sequitur in textu: et questo sia suggel c'ogn'uomo sganni. guizzando più che li altri suoi consorti», diss'io, etc. Videns autor animas symoniacas sic eversas, vidit inter eas unam que motu crurium mag
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗb pascali tp̃r puen baptizant. In qͦꝵ fõ¬
tium arcuitu sunt.iiͦii puteoli inꝗb stãt
sacerdotes ⁊ leuite adbaptismiofficumde¬
putati. Exẽplificat itaq autor ⁊ dic̃ ꝙ il¬
la foramina q̃ mista bulgia uidit inꝗͥb
sunt symoniaci transplantati nõ sũt ã¬
plaminus nec maiora ꝙ̃sint illi puteoli
ruppio ꝑun che dẽtro uãnegaua. Dũ qͣdã
die Bantes autor istius altissiẽ comedie
eẽt intẽpło p̃dco ⁊ pueri ludẽnt infontib
eiꝰ̾dẽ tẽpli acc̃et ꝙ unus puer ludendo set
unũputeolũ fontiũ illoꝵ ĩuolue̾t. Cũ aũt
brachiis ⁊ crurib eẽt ibi puer ĩplicitꝰ ⁊⁊ nł¬
lo modo posset in extrahi uel exire. Uãteᷤᷤ
ut posset puerum a morte ẜuare putcolũ
illum fregit ⁊ puerũ liberauit. ¶ S si ali¬
quis quenat cur Bantes hanc ystoriã hic
inẜere uoluit calit̾ respondetur. Qͥamł¬
ti se manit iactant de oꝑib alienis uͥtu¬
osorum fẽa sͥ mẽdaciter a serbendo iõ autõ

Expanded text:
pascali tempore pueri baptizantur; in quorum fontium circuitu sunt quatuor puteoli, in quibus stant sacerdotes et levite ad baptismatis officium deputati. Exemplificat itaque autor et dicit quod illa foramina que in ista bulgia vidit, in quibus sunt symoniaci transplantati, non sunt ampla minus nec maiora quam sint illi puteoli rupp'io per un che dentro v'annegava: Dum quadam die Dantes, autor istius altissime Comedie, esset in templo predicto, et pueri luderent in fontibus eiusdem templi, accidit quod unus puer ludendo, se in unum puteolum fontium illorum involveret. Cum autem brachiis et cruribus esset ibi puer implicitus, et nullo modo posset inde extrahi vel exire, Dantes ut posset puerum a morte servare, puteolum illum fregit et puerum liberavit. Sed si aliquis querat cur Dantes hanc ystoriam hic inserere voluit, taliter respondetur: quia multi se inaniter iactant de operibus alienis, virtuosorum facta sibi mendaciter ascribendo, ideo autor,
Abbreviated transcription (Latin):
chabeoꝵ. Miis ãt sicut faciunt nobi¬
les ⁊ magnates ꝗminãt electorib nͥ ad
suas eligant uoluntates. Cõtra quos a
rici se faciunt ordinari. ut de patͥmonio
iħu xͥ ualeant ditari ⁊ subliman ⁊ cum
prebendas eccasticas uane ⁊ luxuriose
ꝯsumunt q̃ quos ait beatus serꝰ Bona
pauꝑũ pauꝑib nõ dare sacͥleg̾um ẽ. Et
ẽ sacrilegium sacre rei furtum.
Che lecose didio che dibontate
deon esẜe sꝑose ⁊ uoi rapaci
ꝑ oro ⁊ ꝑargento auolterate.
Aust hie dicere autor ꝙ bona dei q̃ bonita¬
te gratuica debent expendi mali prelati
tanꝙͣ lupi rapaces destruunt ⁊ corrũpũt.
Uel ẜm alia licterã. Mali p̃lati ꝗ debent
de iure/ ⁊ exoffo eio ꝯmisso bona spũa¬
lia custodire tractare ⁊ çelare tanꝙͣ spõ¬
sas ip̃i sic̃ adulteri ꝑ aurum ⁊ argentu
indigtus ⁊ insufficientib larguint᷑. Idõ

Expanded text:
chabeorum. Minis autem, sicut faciunt nobiles et magnates, qui minantur electoribus nisi ad suas eligant voluntates. Contra quos airici se faciunt ordinari, ut de patrimonio Ihesu Christi valeant ditari et sublimari et cum prebendas ecclesiasticas vane et luxuriose consumunt, contra quos ait beatus Ieronimus: Bona pauperum pauperibus non dare sacrilegium est. Et est sacrilegium sacre rei furtum. che le cose di Dio, che di bontate deon essere spose, et voi rapaci per oro et per argento avolterate, Vult hic dicere autor quod bona Dei, que bonitate gratuita debent expendi, mali prelati tanquam lupi rapaces destruunt et corrumpunt. Vel secundum aliam licteram, mali prelati qui debent de iure et ex officio eis commisso bona spiritualia custodire, tractare, et zelare tanquam sponsas, ipsi sicut adulteri per aurum et argentum indignis et insuffici
Abbreviated transcription (Latin):
¶Dicunt aut bona spũalia dona qr debẽt
donar nõ uendi. Un dominus ineuagͦ.
Matħ .iiii. capło. Gratis accepistis gra¬
tis dace. Sz heu hodie impletus ẽ ille u̾¬
sus ouidii. imo potius posset dici scissiã
ꝓphetia.
Turia pan¬
Curia pauꝑib clausa ẽ dat cesus honores.
¶ Tirra ẜmnota ꝙ istud pecm̃ talit̾ diffinit̾.
Symonia ẽ studiosa uolũtas emendi uł
uendendi spuale uł annexũ sp̃ũali. In
qua diffintioẽ ostendit᷑ ꝙ nõ solũ actus
em̃ di uel uendendi ẽ symoniacus. S
q̃ studiosa uoluntas. et bñ dic̃ studiosa
uoluntas. qr si fui̾t mom̃tanea nõ ẽ ꝑꝑ
hoc symoniaca iudicanda. ¶Curca ter¬
tium u̾o nota ꝙ symonia cõmittit᷑ trib
moĩs sic̃ dic̃ beatus gͥg̾ suꝑ illud ysaie
ab oĩ munere ¶Primo mõ ꝯmittit᷑ sy¬
monia pecunia mediante ut cũ dat᷑ uł
recipitur ali quod mimꝰ sic̃ uoluit dare
Symõ magꝰ ⁊ sic̃ recep̃ discipulꝰ elysei.

Expanded text:
Dicuntur autem bona spiritualia dona, quia debent Dicuntur autem bona spiritualia dona, quia debent donari, non vendi. Unde Dominus in Evangelio Mathei, IIII capitulo: Gratis accepistis, gratis date. Sed heu hodie impletus est ille versus Ovidii, imo potius posset dici sanctissima prophetia: Curia pauperibus clausa est, dat census honores.istud peccatum taliter diffinitur: Symonia est studiosa voluntas emendi vel vendendi spirituale vel annexum spirituali. In qua diffinitione ostenditur quod non solum actus emendi vel vendendi est symoniacus, sed etiam studiosa voluntas; et bene dicit studiosa voluntas, quia si fuerit momentanea, non est propter hoc symoniaca iudicanda. Circa tertium vero, nota quod symonia committitur tribus modis, sicut dicit beatus Gregorius super illud ab omni munere. Primo modo committitur symonia pecunia mediante, ut cum datur vel recipitur aliquod munus, sicut voluit dare Symon magus, et sicut recepit discipulus Elysei.
Abbreviated transcription (Latin):
apłoꝵ daret᷑ sp̃s sanctus obtulit eis pecu-¬
niam dicẽs. Date ⁊ mͥ hãc potatem ut cui¬
cunq ĩposuero manus accipiat spm̃ scm̃.
Petrus aũt dixit ei. Pecuma tua tecũ sit
ipditione. qm̃ donum dei existiãsti pet᷑
possiderĩ. Nõ ẽ ꝑo neq sors tͥ inẜmone
isto. Cor eͥ tuum nõ est erectum corã dño.
Huc usq beatus lucas. ¶Abisto itaq
Symone qui spñi sanctũ emere uoluit.
omnes uendentes ⁊ em̃tes spũalia kari¬
smata symoniaci appellant. Contͣ hũc
itaq symonẽ ⁊ suos sequaces uox poe¬
tica clamat. Dicens.
Osymon mago ⁊ c̃ ut sͣ. S qr hie agit
autor de symoniacis ideo circa ipm̃ pec¬
catum tria breuit᷑ indagemꝰ. ¶Primo
quot modis commictat᷑. ¶Cirea primũ
nota ꝙ symonia nascit᷑ expec̃o auantie.
Nã beatus petrꝰ dix̃ symonimago ut hr̃
actuum. uiii capitulo. Pecuma tua te¬
cũ sit ĩꝑditione qm̃ donum dei existima¬
sti pecuma possideri. Ille enim ⁊ ꝗemit

Expanded text:
 daretur Spiritus Sanctus, obtulit eis pecuniam dicens: «Date et michi hanc potestatem, ut cuicunque imposuero manus, accipiat Spiritum Sanctum». Petrus autem dixit ei: «Pecunia tua tecum sit in perditione, quoniam donum Dei existimasti pecunia possideri. Non est pars neque sors tibi in sermone isto. Cor enim tuum non est erectum coram domino». Hucusque beatus Lucas. Ab isto itaque Symone, qui Spiritum Sanctum emere voluit, omnes vendentes et ementes spiritualia karismata symoniaci appellantur. Contra hunc itaque Symonem et suos sequaces vox poetica clamat, dicens: O Symon mago, etc. ut supra. Sed quia hic agit autor de symoniacis, ideo circa ipsum peccatum tria breviter iquot modis committatur. Circa primum nota quod symonia nascitur ex peccato avaritie. Nam beatus Petrus dixit Symoni mago, ut habetur Actuum VIII capitulo: Pecunia tua tecum sit in perditione, quoniam donum Dei existimasti pecunia possideri. Ille enim, et qui
Abbreviated transcription (Latin):
fac̃ ꝯͣ eos exclamatõem more poctico di¬
cẽs. Osymõ mago o miẜ i seguaci ⁊ c̾. In¬
cip̃ aũt suã exclamationẽ a Symõe quo¬
dam mago a quo symone uenditores ⁊
ẽptores eccasticoꝵ bonoꝵ Symoĩaci noĩan¬
tur. Dico largo mõ. Stricto mͦ emptores
Raman syro. q̃ a lepra cumu̾ar elyseus
hie accipit symoniacos tã ꝓuenditori¬
b ꝙͣ ꝓ emptorib. Cuiꝰ symonis ystoria
talis est. ¶ Cũ apłi ⁊ discipuli domĩ siẽ
marie dicẽs se eẽ aliquẽ mag᷑ cui ausel̃¬
tabant õs amĩmo usq ad maximum
Dicentes. Hic ẽ untus dei q̃ uocat magͥ
credidit phylippo euangeliçanti de regno
dei ⁊ bapticatus ẽ. Uidens autẽ signa
⁊ untutes maximas fien stupes admi-¬

Expanded text:
em more poetico, dicens: «O Simon mago, o miseri seguaci», etc. Incipit autem suam exclamationem a Symone quodam mago, a quo Symone venditores et emptores ecclesiasticorum bonorum symoniaci nominantur. Dico largo modo. Stricto modo emptores Naman syro, quem a lepra curaverat Elyseus, hic accipit symoniacos tam pro venditoribus quam pro emptoribus. Cuius Symonis ystoria talis est: Cum apostoli et discipuli Domini, sicut marie, dicens se esse aliquem magum cui auscultabant omnes, a minimo usque ad maximum, dicentes: <Hic est virtus Dei que vocatur magna>, credidit Phylippo evangelizanti de regno Dei et baptizatus est. Videns autem signa et virtutes maximas fieri, stupens admi
Abbreviated transcription (Latin):
Symõ mago omiẜi seguaci
che lecose didio che dibontate
deon esserespose ⁊ uoimꝑaci ⁊eͣ.
Postꝙ̃ autor in cantu suꝑiori de pena le¬
nonum. deceptoꝵ ⁊ adulatoꝵ ꝓsecutꝰ est
nẽ in isto cantu tractat de Symoniacis
⁊ depena q̃ mag̃ ꝯpetit eis. Nã ponit cos
deorsũ capite ĩ ꝗbusdã foramĩb siue pu¬
teolis transplantatos. Et hec pena satis
cõrespõdet pecĩs coꝵ. Ip̃i eͥ symoĩaci sẽꝑ
ĩ hacuita pcurant quõ p̾sint ⁊ qͣlit̾ ĩsta¬
tu eeẽstico subliman. Et sie sic̃ ip̃i in hoc
mũdo uolunt sẽꝑ ⁊ appetunt altiora
itai in inferno in infimis retrudunt. Ita
ut ĩ eis illud euangelicũ uideat᷑ impłety¬

Expanded text:
Symon mago, o miseri seguaci che le cose di Dio, che di bontate deon essere spose, et voi rapaci, etc. Postquam autor in cantu superiori de pena lenonum, deceptorum, et adulatorum prosecutus est, nunc in isto cantu tractat de symoniacis et de pena que magis competit eis. Nam ponit eos deorsum capite, in quibusdam foraminibus sive puteolis transplantatos. Et hec pena satis correspondet peccatis eorum; ipsi enim symoniaci semper in hac vita procurant quomodo possint et qualiter in statu ecclesiastico sublimari. Et sic, sicut ipsi in hoc mundo volunt semper et appetunt altiora, ita in Inferno in infimis retruduntur; ita ut in eis illud evangelicum videatur implet
Abbreviated transcription (Latin):
infimo nõ relinquã. Et his dcĩs a Uã¬
te recedit ⁊ u̾sus ianuã ciuitatis demo¬
nib locuturus accedit. Qͥ cumeis mo¬
dicum lo quendostetisset. ⁊ nich cum ei ᷤᷤ¬
ꝓfecisset. qr infaciem eiꝰ portas clauẜũt
melancolia plenus reuersus ẽ adauto¬
re. Dicens.Licet ego iniscar tu fili noli
cuere. qr ego uincampugnam malis
gratib quoꝵcunq ꝗintus ad defensio
ta sacrata que ad hue sine clauib aꝑi¬
tur. Suꝑ quam portam tuui disti mortr¬
am senpturam. ⁊ iancit᷑ eã ꝑ descensũ
descendit trãseundo penrulos sine duce
iuxta uotum. Uñ ait autor intextu.
Tal cheperlui ne filatermaꝑta.
Expõiio lictere.

Expanded text:
infimo non relinquam». Et his dictis, a Daninfimo non relinquam». Et his dictis, a Dante recedit et versus ianuam civitatis, demonibus locuturus, accedit. Qui cum eis modicum loquendo stetisset, et nichil cum eis profecisset, quia in faciem eius portas clauserunt, melancolia plenus reversus est ad autorem, dicens: «Licet ego irascar, tu fili, noli timere, quia ego vincam pugnam, malis gratibus quorumcumque qui intus ad defensionta sacrata que adhuc sine clavibus aperitur. Super quam portam tu vidisti mortuam scripturam, et iam citra eam per descensum descendit transeundo per circulos sine duce iuxta votum. Unde ait autor in textu: «tal che per lui ne fi' la terra aperta». EXPOSITIO LICTERE.
Abbreviated transcription (Latin):
tor preambulum ad sextum dicẽs ꝙ ad
elamorẽ fregias/ uidit sy̾ portas cunta¬
tis plus ꝙͣ mille demones qui srstitiose
dicebãt. Quis ẽ iste qui sine morte hoc
u̾te.i sỹ pena ĩferni uadit ꝑ regnũ motue
gẽti. Uirgilius autem fecit signũ ꝙ secre¬
te alloqui uellet cos. Guiuc illi dixerint
ei. uenitu solus ⁊ ille recedat. qui tam
au dacter ꝑistum regnum intiauit. So¬
luᷤ reu̾tatur ꝑ fatuam stratam ꝓbet si ꝑ
eam scit reu̾ti qr tu hicremanebis ꝗ eũ ꝑtã
obscurã duxisti ꝯͣttã. Qd audiens autõ
tanco fuit timore ae pauore simul arre¬
ptus ꝙ nunꝙͣ uide credidit ad pͥa reme¬
are. ⁊ totus paurdus ad uirgiliũ ait. O
mieare dux qui plus ꝙͣ septemuicib
meinꝑieulis secunsti. ⁊ de eisdem me
ꝓtinus extraxisti noli me hic dimitte᷑
queso taliter desolatum. ⁊ si transire
nobis ulteriꝰ ẽ negatum remueniamuᷤᷤ
S hic me expecta ⁊ sp̃m tuumfessũ cõ¬
forta ⁊ cibaspe bona ꝙ ego te ĩmundo

Expanded text:
tor preambulum ad sextum, dicens quod ad clamorem Fregias vidit super portas civitatis plus quam mille demones, qui superstitiose dicebant: Quis est iste qui sine morte, hoc t sine pena Inferni, vadit per regnum mortue gentis? Virgilius autem fecit signum quod secrete alloqui vellet eos. Tunc illi dixerunt ei: «Veni tu solus et ille recedat, qui tam audaciter per istum regnum intravit. Solus revertatur per fatuam stratam. Probet si per eam scit reverti, quia tu hic remanebis, qui eum per tam obscuram duxisti contratam». Quod audiens, autor tanto fuit timore ac pavore simul arreptus, quod nunquam inde credidit ad propria remeare, et totus pavidus ad Virgilium ait: «O mi care dux, qui plus quam septem vicibus me in periculis securasti, et de eisdem me protinus extraxisti, noli me hic dimittere, queso, taliter desolatum; et si transire nobis ulterius est negatum, reinveniamus Sed hic me expecta, et spiritum tuum fessum conforta et ciba spe bona, quod ego te in mundo
Abbreviated transcription (Latin):
lude stabunt sicut porci inuolutabro sro.
Tunc Dantes ait ad uirgilium. Magr
multum delectarer uidere istu inista aqͣ
satiatus. ⁊ ecce non mulço pͦt ab aliis da¬
natis iste dãnatus capit deridet᷑. ⁊ ĩaꝙͣ
submergit clamãtib om̃ib ad phylippr̃
lipugna derisoria dereliquit. ⁊ ad ꝙͣdam
aiuitatẽ ferro ignito muratã q̃ dr̃ ditis
sic naiigando ꝑuenit. Ad quam cũ ap¬
ꝓpinquassẽt fregias adeos alta uore ela¬
mauit dices. exite denaui. hic ẽ introitꝰ
ciuitatis. Et cẽ illi ambo.s. u̾gilius ⁊ Ua¬

Expanded text:
lude stabunt sicut porci in volutabro suo». lude stabunt sicut porci in volutabro suo». Tunc Dantes ait ad Virgilium: «Magister, multum delectarer videre istum in ista aqua satiatus». Et ecce non multo post ab aliis damnatis iste damnatus capitur, deridetur, et in aqua submergitur, clamantis omnibus: Ad Phylippum li pugna derisoria dereliquit, et ad quamdam civitatem ferro ignito muratam, que dicitur Ditis, sic navigando pervenit. Ad quam cum appropinquassent, Fregias ad eos alta voce clamavit dicens: «Exite de navi. Hic est introitus civitatis». Et tunc illi ambo, scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
yra. dellacqua piu che nonfa con altrui.
Et dũ sie ꝑillam aquã mortuã nauigarẽt.
unꝰ ꝯerat i illa palude subm̾sus ẜrexit
⁊ ait ad Dantem. Quis es ꝗañ horam
supple mortis uenis. Et Dantes ad eum
Gi ego uenio non remaneo. s cuꝗs es ꝗ
tuuides sum unus qui plango. Et cirm
Uantes sͥ respondisset dicens en plantu
⁊ luctu sp̃e maledicte remaneas. Illeut
naui eulam subrgeret ambas manus
adixãm extendit. Ꝙut uͥgilius ꝑpendit
statim illum in aꝙͣ reiec̃ dicens Bade
istae cũ aliis canib. Et pea cũ brachiis
amplexatus ẽ gͥ cossum. ⁊ dans sͥ osculũ
ait. Oaĩa que abhorres ⁊ dedignans suꝑ¬
bos benedicta sit illa que te ꝯcepit. Iste eĩ
sic̃fuit inmundo ꝑsona arrogans ⁊ su¬
pba. ⁊ nullum bonum memoriã suam
ornat sie suaumbra e hie furiosa. Et
reputant magnos reges qui mista pa¬

Expanded text:
prora / dell'acqua più che non fa con altrui». prora / dell'acqua più che non fa con altrui». Et dum sic per illam aquam mortuam navigarent, unus qui erat in illa palude submersus surrexit et ait ad Dantem: «Quis es qui ante horam – supple mortis – venis?» Et Dantes ad eum: «Si ego venio, non remaneo. Sed tu quis ndit: «Sicut tu vides, sum unus qui plango». Et cum Dantes sibi respondisset dicens: «Cum planctu et luctu, spiritus maledicte, remaneas», ille ut naviculam submergeret ambas manus ad ipsam extendit. Quod ut Virgilius perpendit, statim illum in aquam reiecit dicens: «Vade istac cum aliis canibus». Et postea cum brachiis amplexatus est sibi collum, et dans sibi osculum ait: «O anima que abhorres et dedignaris superbos, benedicta sit illa que te concepit. Iste enim, sicut fuit in mundo persona arrogans et superba, et nullum bonum memoriam suam ornat, sic sua umbra est hic furiosa. Et reputant magnos reges, qui in ista pa
Abbreviated transcription (Latin):
eg ait. O fregias ofregias tu clamas iua¬
cuum istauice. qr nil alius ħebis nͥ ꝙ lu¬
tumtransibis. ⁊ his dcĩs descendit inbar¬
cã. ⁊ p̾t ipm̃ secutus ẽ uantes. ⁊ statĩ fu¬
it iꝑ grauedinem corꝑis onerata. Ideo diẽ
Et sol qñ fuidentro paruecarra. Et qr tũc
mag̃ onerata erat ideo mag̃ deaqua se¬
cabat. Horudet᷑ de uͦi libro eneydoꝵ extͣ¬
ctum. ubi de descensu ence inbarcã loꝗt̃
mantuanus dicens. Gemuit sub pondẽ
cĩba. Subał. ⁊ multam accep̃ umosa pa
nerate modicum secant aquas qñ uͦ sũt
onerate tune magis ꝑꝑ honera dem̾gun¬
t̃ ⁊ aquas seeant. ⁊ sie cum na uicla fre¬
gias portat solummõ aiãs tune leuiter
trãsit aquas. sz cũ portauit Dantẽ qr in
aĩa ⁊ corpe erat / i deo nauicula aqͣs dr̃ se¬
cuisse. Uñ intextu dr̃. Tosto chelduca
cuionellegno fui secando seneua lantiea

Expanded text:
Virgilius ait: «O Fregias, o Fregias, tu clamas in vaVirgilius ait: «O Fregias, o Fregias, tu clamas in vacuum ista vice, quia nil aliud habebis nisi quod lutum transibis». Et his dictis, descendit in barcam, et post ipsum secutus est Dantes; et statim fuit propter gravidinem corporis onerata. Ideo dicit: «et sol quando fui dentro parve carca». Et quia tunc magis onerata erat, ideo magis de aqua secabat. Hoc videtur de VI libro Eneydorum extractum, ubi de descensu Enee in barcam loquitur Mantuanus dicens: «Gemuit sub pondere cimba / subtilis et multam accepit rimosa palnerate modicum secant aquas, quando vero sunt onerate tunc magis, propter honera, demerguntur et aquas secant; et sic cum navicula Fregias portat solummodo animas, tunc leviter transit aquas; sed cum portavit Dantem, quia in anima et corpore erat, ideo navicula aquas dicitur secuisse. Unde in textu dicitur: «Tosto che 'l duca et io nel legno fui, / secando se ne va l'antica
Abbreviated transcription (Latin):
O insuꝑiori eantu patet postꝙͣ ar¬
tor de quarto eurcło in quo puni¬
cit se ꝑunum fossatum dequãto
in.x. circulum descendisse. Qͥ ꝗdem .u̾. cĩ¬
culus/ nõ ẽ aluid nͥuna palus obscura
liuida. fetida ⁊ lymosa. uix quã dũ aiãs
ꝯtẽplando transirent deuenit ad quãdã
curm que innpa istiꝰ paludis erat. In
cuius cachumine añ ꝙͣ ad ipamturrim
appropinquaret uidit duas faculas ac¬
censas siẽ in ꝓcessu istiꝰ cantus declarat.
⁊ etiã unam aliamt̾tiam q̃ respõdit istis
uidit tam a longe demr̃ari ꝙ uix poterat cã
oeulus ꝯtẽplan. Tunc ait autor ad u̾gi¬
eos fecerunt. Et uirgilius adeum. Iai
inquit sx suetais udas discernere potes id
qd abistis faculis expectatur si fumꝰ palu¬
dis illus nontͥ celat. et statum fcã respon¬
sione uirgilii dicit aucorse uidisse uersũ
eos unan nauiculã uenientẽ subgubna¬
culo uniꝰ solummnõ galeoti. qui uemendo
clamabat. Or se gunta anima fella. Cui

Expanded text:
 in superiori cantu patet, postquam autor de quarto circulo, in quo punicit se per unum fossatum de quarto in quintum circulum descendisse. Qui quidem V circulus non est aliud nisi una palus obscura, livida, fetida, et lymosa, iuxta quam dum animas contemplando transirent, devenit ad quandam turrim que in ripa istius paludis erat. In cuius cachumine antequam ad ipsam turrim appropinquaret vidit duas faculas accensas, sicut in processu istius cantus declarat, et etiam unam aliam tertiam, que respondit istis, vidit tam a longe demonstrari quod vix poterat eam oculus contemplari. Tunc ait autor ad Virgieos fecerunt?» Et Virgilius ad eum: «Iam», inquit, «super sucidas undas discernere potes id quod ab istis faculis expectatur, si fumus paludis illud non tibi celat». Et statim facta responsione Virgilii, dicit autor se vidisse versus eos unam naviculam venientem sub gubernaculo unius solummodo galeoti, qui veniendo clamabat: «Or se' giunta, anima fella». Cui
Abbreviated transcription (Latin):
¶Quinona luogo il santo uolto. Quialz
facies dei sit plena grãꝵ qr pec̃ores impeni¬
tentes eius gratiis se reddunt indignos. iõ
ĩ inferno uͥ nulla ẽ redẽptio diuina facies lo¬
cumnõ ht̃. Uñ incantieo Moysi ait deus.
Qui sinuotaltrimenti che nelẜchio.
Cũ fueris alibi uiuito siẽ ibi. Et sic pater
iiesunus pͥmus cantus.
Aiges inu secundi cantus titulus talis ẽ.
Ncip̃ xxii eantus pͥme cantice comedie
Inisto.xxiͦ. cantu autortraetat ⁊ de illa
eadem m̃a de qua mañoedenti cantutͣctaũ

Expanded text:
Qui non à luogo il Santo Volto!» Quia licet facies Dei sit plena gratiarum, quia peccatores impenitentes eius gratiis se reddunt indignos, ideo in Inferno, ubi nulla est redemptio, divina facies locum non habet. Unde in cantico Moysi ait Deus: qui si nuot'altrimenti che nel Serchio! cum fueris alibi, vivito sicut ibi. Et sic patet vigesimus primus cantus. XXII VIGESIMI SECUNDI CANTUS TITULUS TALIS EST: INCIPIT XXII CANTUS PRIME CANTICE COMEDIE. In isto XXII cantu autor tractat etiam de illa e
Abbreviated transcription (Latin):
miẜas audiens autor.ait ad uirgilium.
Que sunt iste gentes q̃ sepulte in istis
archis se faciunt sentiri cum suspiriis
dolentibus: Qui ait ip̃e uirgilius. Hie
sunt heresiarche cum eorum sequacibuᷤ
cuiuscunq secte ⁊ multo plus ꝙͣ tu ere¬
das exeis sunt iste tumbe replete. Si¬
milis hic cum simili ẽ sepultus ⁊ mo¬

Expanded text:
miseras audiens, autor ait ad Virgilium: miseras audiens, autor ait ad Virgilium: «Que sunt iste gentes que sepulte in istis archis se faciunt sentiri cum suspiriis dolentibus?» Cui ait ipse Virgilius: «Hic sunt heresiarche, cum eorum sequacibus cuiuscunque secte, et multo plus quam tu credas ex eis sunt iste tumbe replete. Similis hic cum simili est sepultus, et mo
Abbreviated transcription (Latin):
gias ambulando deuenit adianuas c¬
uitatis quas cum unauirgula reẜans
ait ad islos demones ꝗ clauẜant eas o
expulsi de celo gens despecta uñ ista suꝑ¬
ln arrogantia inuobis allicitur. Cur re¬
calcitratis illi uoluntati eui nunꝙͣ põt
finis ẽẽ truncatus: Quid iuuat cum
fronte ꝑcute petram: Cerberus eͥ ur̃ si bn
recolitis ꝑꝑ huic simile gestat adhue m̃¬
tum depilatum ⁊ guttur. ¶ Et hiis dcĩs
ꝑuiam qua uenerat ẽ reu̾sus. Et cunc
uidentes portas ciuitatis aꝑtas intus
sinc impedimento aliquo intrauerũt.
Quib ingressis dicit autor ꝙ tota illa
ciuitas erat plena sepuleris ⁊ sepulera
int̾ius adeo plena flammis ꝙ nulla i¬
ars reꝑitur inmundo que ferrumma¬
gis requirat ignitum. Et de istis sepul¬
ers tembiliter tam ignitis qr erant oĩa
oꝑtoria subleuata exibant ita dure lam̃¬
tationes ꝙ beneuidebantur lamenta¬
tiones ytinus miẜorum. Quas uoces

Expanded text:
gias ambulando devenit ad ianuas cgias ambulando devenit ad ianuas civitatis, quas cum una virgula reserans, ait ad illos demones qui clauserant eas: «O expulsi de celo, gens despecta, unde ista superba arrogantia in vobis allicitur? Cur recalcitratis illi voluntati, cui nunquam potest finis esse truncatus? Quid iuvat cum fronte percutere petram? Cerberus enim vester, si bene recolitis, propter hunc simile gestat adhuc mentum depilatum et guttur». Et hiis dictis, per viam qua venerat est reversus. Et tunc, videntes portas civitatis apertas, intus sine impedimento aliquo intraverunt. Quibus ingressis, dicit autor quod tota illa civitas erat plena sepulcris, et sepulcra interius adeo plena flammis, quod nulla ars reperitur in mundo que ferrum magis requirat ignitum. Et de istis sepulcris terribiliter tam ignitis, quia erant omnia opertoria sublevata, exibant ita dure lamentationes, quod bene videbantur lamentationes protinus miserorum. Quas voces
Abbreviated transcription (Latin):
Gorgon se ostenderet ⁊ tu cum uideres nũ¬
ꝙͣ posses reuerti suꝑius. ⁊ hoc dẽo statim
Dantem conuertit ad se ipmn ⁊ ꝓpriis ma¬
nib cooꝑuit sͥ uisum. Et quãuis Uãtes
aliquid oculis discerne non ualeret tam̃
auditu ꝑsensit suꝑ aquas stigias unuz
sonum tembilen canto pauore repletum
ꝙ amberipe islius paludis extali cõmo¬
tione tremebant. Et ille rumor tã tͥnbił
⁊ tã pauidus nich aluid erat nisi aduẽ¬
tus meduse/ que ad clamorem furiarũ
ueniebat ut Dantem in lapidem cõmu¬
taret. S pꝰtꝙͣ ꝑtransiit talis tremor uͥ¬
gilius soluit cculos ip̃i Danti. ⁊ tũcui¬
dit quenda benignum nuntium super
aquas stigias siecis pedib ambulantẽ
añ cuius façiem os aĩe que sunt in illa
palude subm̾se contuse timore t̾ribili fu¬
giebant. Quẽ cum uidisset uirgꝰ innuit
Santi ut ei inclinato capite reu̾entiã ex¬
hiberet. Et ille nuntius sic suꝑ aqͣs sty¬

Expanded text:
Gorgon se ostenderet et tu eum videres, nunGorgon se ostenderet et tu eum videres, nunquam posses reverti superius». Et hoc dicto, statim Dantem convertit ad se ipsum, et propriis manibus cooperuit sibi visum. Et quamvis Dantes aliquid oculis discernere non valeret, tamen auditu persensit super aquas Stigias unum sonum terribilem, tanto pavore repletum, quod ambe ripe illius paludis ex tali conmotione tremebant. Et ille rumor tam terribilis et tam pavidus nichil aliud erat nisi adventus Meduse, que ad clamorem Furiarum veniebat, ut Dantem in lapidem conmutaret. Sed postquam pertransiit talis tremor, Virgilius solvit oculos ipsi Danti. Et tunc vidit quendam benignum nuntium super aquas Stigias siccis pedibus ambulantem, ante cuius faciem omnes anime, que sunt in illa palude submerse, contuse, timore terribili fugiebant. Quem cum vidisset Virgilius innuit Danti ut ei inclinato capite reverentiam exhiberet. Et ille nuntius sic super aquas Sty
Abbreviated transcription (Latin):
aias ad sua corpora reuocabat. Et fecit
me intrare modicum post mortem meã
millum entulum uͥ hitat udas scai̾oth
ut ẽxherem iñ unum spintum quẽ uose¬
bat. Ille e locus inquem descẽdi ẽ obscu¬
nor ⁊ mag̾ elongatus a celo ꝙͣ locus ali¬
quis infernał. uñ quia alias inferiꝰ hye
descendi bene scio istud it̾ ⁊ id circo facio
diẽ ipse autor se uidisse in chacumine uni
turns excelse tres furias infernales san¬
guine tinetas ydris uiridissimis cinctuᷤᷤ
⁊ cerastib coronatas. Quarum una uo¬
catur a lecto. Altera Thesiphon. ⁊ t̾cia
megera. Que quidem furie quia succũ¬
sum decelo missum uenire sciebant cũ
unguibus pectora sua scindebant maĩ¬
bus se ꝑcutiebant ⁊ alta uoce Gorgonẽ
clamabant dicentes/ ueniat Medusa ut
ip̃m conu̾tat in lapidem. Male enim feci¬
mus non uindicando nos de theseo.
Tunc uirgilius ait ad Uantem uolue
te retro ⁊ tene uisum clausum quia si

Expanded text:
animas ad sua corpora revocabat. Et fecit animas ad sua corpora revocabat. Et fecit me intrare, modicum post mortem meam, in illum circulum ubi habitat Iudas Scarioth, ut extraherem inde unum spiritum quem volebat. Ille enim locus in quem descendi est obscurior et magis elongatus a celo quam locus aliquis infernalis. Unde, quia alias inferius huc descendi, bene scio istud iter, et idcirco facio dicit ipse autor se vidisse in chacumine unius turris excelse tres Furias infernales, sanguine tinctas, ydris viridissimis cinctas, et cerastibus coronatas; quarum una vocatur Alecto, altera Thesiphon, et tertia Megera. Que quidem Furie, quia succursum de celo missum venire sciebant, cum unguibus pectora sua scindebant, manibus se percutiebant, et alta voce Gorgonem clamabant dicentes: «Veniat Medusa, ut ipsum convertat in lapidem. Male enim fecimus non vindicando nos de Theseo». Tunc Virgilius ait ad Dantem: «Volve te retro et tene visum clausum, quia si
Abbreviated transcription (Latin):
niret .s. id qd expectabat qr alonge uidere
non poterat ꝑꝑ aerem caliginosum ⁊ nebu¬
lam spissam ait ut confortaret autorem
Omnino sñ dubionos uincemus sin ac
talis fuit punitus. O quantum uidet̾ mͥ
tardum ꝙ id quod expecto huc ueniat. Ax¬
diens antem Dantes ista uerba uirgilii
quorum principium cum fine minime cõ¬
cordabat nẽ mom̃tum aliquod ꝑtransiẽt
ꝙ ip̃e cum ingro nõ ꝑficeret/ ex quo nõ ibãt
qr aliquit expectabant ait ad cum. In i¬
stum fundum inferni descendit unꝙͣ ali¬
quis de primo grodu. hoc ẽ de pͥmo circu¬
lo. Inquo quidem enculo nõ ẽ alia pena
nͥ spes ꝓtinus detruncata: Et uͥg̾ adeum.
ait. Raro de nob̾ qui ħita nus inprimo
circulo in castro.s. illo oliquantulum lu¬
minoso aliquis uadit ꝑ istud it ꝑ quod
nos uadimus mͦ. Uerum ẽ ꝙ una alia
uice huc infenus fui adiunitus abilla en¬
da enitone q̃ antiquitus dumuiuebat

Expanded text:
niret, scilicet id quod expectabat, quia a longe videre niret, scilicet id quod expectabat, quia a longe videre non poterat, propter aerem caliginosum et nebulam spissam, ait ut confortaret autorem: «Omnino sine dubio nos vincemus, sin autem talis fuit punitus. O quantum videtur michi tardum quod id quod expecto huc veniat». Audiens autem Dantes ista verba Virgilii, quorum principium cum fine minime concordabat, ne momentum aliquod pertransiret quod ipse cum magistro non proficeret, ex quo non ibant quia aliquid expectabant, ait ad eum: «In istum fundum Inferni descendit unquam aliquis de primo gradu? hoc est de primo circulo? in quo quidem circulo non est alia pena nisi spes protinus detruncata?» Et Virgilius ad eum ait: «Raro de nobis qui habitamus in primo circulo in castro, scilicet illo aliquantulum luminoso, aliquis vadit per istud iter per quod nos vadimus modo. Verum est quod una alia vice huc inferius fui adiuratus ab illa avida Eritone que antiquitus, dum vivebat,
Abbreviated transcription (Latin):
eut insuꝑiori cantu habet̾ qñ de¬
mones clauẜunt portas ciuitatis
uirgilio reu̾sus ẽ ip̃e uirgilius ad
Iautorem totus melancolicus ⁊ qͣi
totus inmente ystratus quod accendens ⁊
ꝯsiderans ip̃e autor totus pusillanimus ẽ
effectus.⁊ ista talis pusillammitas colo¬
rem pallidũ i faciẽ eiꝰ pnix̃. Qui quidem
pallor similem colorem quẽ hebar uirgili
tune restrinx̃. Ideo continuando sic icip
istum cantum.
Quel color chemlta di fuor mi pinse
uegendol duca mio tornare inuolta
ꝑiu tosto dentro il suo nouo ristrinse. Hoc
ẽ Ille color quem pusillanimitas ext̾iui
inme depinxit uidendo ducẽ meũ reuẽti
sconfictum citius suum nouũ colorẽ restͥn¬
xit int̾ius. Et bẽne dicit nouum quia sa¬
piens non ita deleui a passionib ꝯmoue¬
tur. Et statim illo colore pallido int̾ius
ad se tracto attente se firmaũ ip̃e dux siẽ
solet facere auscultans ⁊ expectans aliqd̃
q̃duidere non põt. Et sie auscultans si ue¬

Expanded text:
iori cantu habetur, quando demones clauserunt portas civitatis Virgilio, reversus est ipse Virgilius ad autorem totus melancolicus et quasi totus in mente prostratus; quod attendens et considerans ipse autor totus pusillanimus est effectus, et ista talis pusillanimitas colorem pallidum in faciem eius pinxit; qui quidem pallor similem colorem quem habebat Virgilius tunc restrinxit. Ideo continuando, sic incipit istum cantum: Quel color che viltà di fuor mi pinse vegendo 'l duca mio tornare in volta, più tosto dentro il suo novo ristrinse. Hoc est, ille color quem pusillanimitas exterius in me depinxit, videndo ducem meum reverti sconfictum, citius suum novum colorem restrinxit interius. Et bene dicit novum, quia sapiens non ita de levi a passionibus conmovetur. Et statim illo colore pallido interius ad se tracto, attente se firmavit ipse dux, sicut solet facere auscultans et expectans aliquid quod videre non potest. Et sic auscultans si ve
Abbreviated transcription (Latin):
aliis suis ꝯdolens deduob. quatuor de¬
mones adaliam costã fecit celent̾ ꝯuola¬
re. Ita ꝙ ip̃e cunitiib ex unanpa ⁊ alis
quatuor ex alia suos uncos u̾sus illos dy¬
os ut m̃ ipõs extrahẽnt ꝯu̾terunt᷑. His ãt
sic uisis ⁊ actis uintꝰ atq dantes illos in
ibi dimittẽtes. in celenter discesẜunt. Uy
ait intextu.
Et noi lasciamo lor cosimꝑacciati.
Expositio lictere.

Expanded text:
aliis suis condolens de duobus, quatuor dealiis suis condolens de duobus, quatuor demones ad aliam costam fecit celeriter convolare; ita quod ipse cum tribus ex una ripa, et alii quatuor ex alia, suos uncos versus illos duos, ut inde ipsos extraherent, converterunt. His autem sic visis et actis, Virgilius atque Dantes illos in ibi dimittentes inde celeriter discesserunt. Unde ait in textu: Et noi lasciamo lor così 'mpacciati. EXPOSITIO LICTERE.
Abbreviated transcription (Latin):
baratator nauarensio bñ suũ tp̃s elegit.
firmaũ ẽ pedes in t̾ra ⁊ subito saltãs ab
illorũ p̃posito se absoluit. uñ quil illoꝵ
subito fuit dolore compuntus sz illema¬
gis ꝗ fuit cã defẽs subincellige alichinꝰ.
Et ideose mouit ⁊ cues captus subito ex¬
clamauit. S moĩcũ qͥualuit qr nauar¬
rẽsis inpegolam se im̾sit. ⁊ alichinꝰ uo¬
lando erexit sr̃ius suũ pectꝰ. Nõ eͤ aliter
anas qñfalco sͥ seu herodius appropin¬
quat maquã subito se ĩmgit/ ⁊ falco re¬
uertit sr̾ius iratus ⁊ fractus. ¶ Calẽabri¬
na u̾o qr nauarrensis euaẜat concurbat᷑
uolãdo insecutus ẽ alichinum. Et uidẽs
illum barattatorẽ uninersũ suũ sociũ .s.
alichinum manib c⁊ pedib ungulatis ĩ¬
nasit. S alichinus fuit bene aẽcipit̾ tũc
grifagnꝰ adinuadendũ ipm ⁊ sic ambo ĩ
feruentis stagni medium insimul cecide
de illa fouea qr alas inuiseatas habebãt

Expanded text:
barattator Navarrensis bene suum tempus elegit; barattator Navarrensis bene suum tempus elegit; firmavit enim pedes in terra et subito saltans, ab illorum preposito se absolvit. Unde quilibet illorum subito fuit dolore compuntus; sed ille magis qui fuit causa defecto – subintellige Alichinus –. Et ideo se movit et «Tu es captus», subito exclamavit. Sed modicum sibi valuit, quia Navarrensis in pegolam se immersit, et Alichinus volando erexit superius suum pectus. Non enim aliter anas, quando falco sibi seu herodius appropinquat, in aquam subito se immergit, et falco revertitur superius iratus et fractus. Calcabrina vero, quia Navarrensis evaserat, conturbatus volando insecutus est Alichinum. Et videns illum barattatorem immersum, suum socium, scilicet Alichinum, manibus et pedibus ungulatis invasit. Sed Alichinus fuit bene accipiter tunc grifagnus ad invadendum ipsum; et sic ambo in ferventis stagni medium insimul ceciderde illa fovea, quia alas inviscatas habebant,
Abbreviated transcription (Latin):
aũt ad hec u̾ba musum erex̃ ⁊ cap̃ mouen
do auduꝗt malitiã quã cogitaũiste ur
ĩfenus se imm̾gat. Uñ ip̃ẽ ꝗ hebat laq̃oᷤᷤ
subaudi dolosos inhabundantia ualde
magna respondit. Malitiosus sumego
nimis qñ maiorib meis ꝓcuro inferre tͥ¬
stitiam. ¶Ad hec alichinus se ꝯtinere noy
potuit ciu̾sus alios ait illi. Si tu hĩc de¬
scendere actentubis nõ ꝯsequar tead pas¬
sus s aꝑtis alis te inseqͣr supra picẽ. Id¬
curro nobis collis arginis relunquat᷑. ⁊
rpa sit scutum ĩt̾ nos subintellige ⁊ uo¬
candos aduidendũ si tu solus plus oͥb nb
uales ¶Finito u̾o alichini colloꝗo Bante
apostrophat ad legentẽ. O cuinquit ꝗ le¬
gio subaudi istam rixã. audies nouum
lutũ. Quil ẽ ilłoꝵ decẽ oculos ad alt̾a
costamuoluit. Et primo ille qui ad hoc
concedendũ enidelior int̾ alios uidebatũ.
Dũ aũt sic õs ab eo oeulos remouissent

Expanded text:
autem ad hec verba musum erexit, et caput movenautem ad hec verba musum erexit, et caput moven inquit, «malitiam quam cogitavit iste ut inferius se immergat». Unde ipse, qui habebat laqueos – subaudi dolosos – in habundantia valde magna, respondit: «Malitiosus sum ego nimis, quando maioribus meis procuro inferre tristitiam». Ad hec Alichinus se continere non potuit, et versus alios ait illi: «Si tu hinc descendere attentabis, non consequar te ad passus, sed apertis alis te insequar supra picem. Idcirco nobis collis arginis relinquatur, et ripa sit scutum inter nos – subintellige et vocandos – ad videndum si tu solus plus omnibus nobis vales». Finito vero Alichini colloquio, Dantes apostrophat ad legentem: O tu, inquit, qui legis – subaudi istam rixam – audies novum ludum. Quilibet enim illorum decem oculos ad alteram costam volvit. Et primo ille qui ad hoc concedendum crudelior inter alios videbatur. Dum autem sic omnes ab eo oculos removissent,
Abbreviated transcription (Latin):
ipm̃ ꝯmendant. Denanos ẽ abip̃is recep̃.
⁊ sñ scitu subandi dñi sui oẽs inpace dumi¬
sit: In aliis ⁊̃ officiis quib ĩcuna sui dñi
fungebat᷑ barattator fuit nõ minimꝰ s suꝑ¬
premus. Conu̾sat aũt cũ ip̃o Bõnus Mi¬
chael canche delugodorio qambo ad loq̃¬
dum de sardinia suas linguas nunꝙ̃ sen¬
tiũt eẽ fessas. ¶ Et hec dicens sic̃ enit totꝰ
fuuide ⁊ doloplenus. ut falleret cͥcunstã¬
tes ea q̃ucep̃ dimisit. ⁊ ait. Heu me. uide¬
te aliũ ꝗ subsannat. Ego dicerẽ ad hue sed
timeo manꝰ eiꝰ. Cõtͣ q̃ decuno se uoluẽs ip̃
ꝗuoca bat farfarellus minaci uultu ⁊ uer¬
bis t̾rbilib increpauit. Tune nauarrẽsis
ut illos teneret inu̾bis ⁊ sic fallẽt ꝯseq̃ter
adiunx̃. Siuos uultio uł uidere uel audi¬
re lombardos.s. seutuscos/ ego faciã ipsos
uenire. S stent aliqͣntulũ a longe male¬
branche/ ita ꝙ ipi nõtimeãt sub audi suꝑiꝰ
apparere. ⁊ egostando solummõ in hoc lo

Expanded text:
s recepit et sine scitu – subaudi domini sui – omnes in pace dimisit. In aliis etiam officiis quibus in curia sui domini fungebatur, barattator fuit non minimus sed suppremus. Conversatur autem cum ipso Dominus Michael Zanche de Lugodorio, qui ambo ad loquendum de Sardinia suas linguas nunquam sentiunt esse fessas». Et hec dicens, sicut erat totus fraude et dolo plenus, ut falleret circumstantes ea que incepit dimisit et ait: «Heu me, videte alium qui subsannat. Ego dicerem adhuc, sed timeo manus eius». Contra quem decurio se volvens, ipsum qui vocabatur Farfarellus minaci vultu et verbis terribilibus increpavit. Tunc Navarrensis, ut illos teneret in verbis et sic falleret, consequenter adiunxit: «Si vos vultis vel videre vel audire Lombardos scilicet seu Tuscos, ego faciam ipsos venire. Sed stent aliquantulum a longe Malebranche, ita quod ipsi non timeant – subaudi superius apparere – et ego stando solummodo in hoc lo
Abbreviated transcription (Latin):
quantulum sunt pacati ait ad illum miẜ¬
um sine mora uͥgꝰ. Quis fuit ille a qͦ tuo
danno ut dixisti suꝑius recessisti. Et ille
fuit ĩ ꝗt fr̾ Gomita de salluri uas oĩs de¬
ceptois ⁊ frandis ꝗ huĩt inmaĩb sui dñi

Expanded text:
ligni spiritus aliquantulum sunt pacati, ait ad illum misligni spiritus aliquantulum sunt pacati, ait ad illum miserum sine mora Virgilius: «Quis fuit ille a quo, tuo danno, ut dixisti, superius recessisti?» Et ille: «Fuit», inquit, «fra Gomita de Galluri, vas omnis deceptionis et fraudis, qui habuit in manibus sui domi
Abbreviated transcription (Latin):
uno dño subaudi de regno nauarre me po¬
suit. Pea fui familians boĩ regis thebaldi.
ienius cura ad faciendũ baraitanã me
dedi quo pec̃o misto calore roem subaudi
uillicatõis mee nẽ reddo. ¶Cynattꝰ aur ħ
audiens de cuiꝰ ore ex o ꝑte una sãna ad si¬
militudinẽ apͥ ꝓdibat illũ infortunatu
dente apͥco la cerauit. ⁊ sie iste miẜ in medio
istoꝵ demonum ita stabat sic̃ stat mus ali¬
qũ int̾ captos. Un ait autor intextu.
Tramalegatte era uenuto il sorco.
Q d̾ aĩaduertens ip̃oꝵ decuno barbariecia
illũ imiẜũ brachiis suis uinx̃ Uicẽs adsu¬
latinorum. Cui ille. Ego recessi modicũ ẽ
ab uno/ cum quo utunã ad hue eẽm sub pice
cooꝑtus: qr nontimerẽ ibi ungulas n un
cos. ¶Ad ħ Ribicoecꝰ nimiũ sustinumꝰ ait.
Et pentiens illũ in brachio suo ueo dilace¬
rando abstulit unũ lac̾tum. ¶ Praghi
gnaçus ẽ illũuoluit incnirib lacerare.

Expanded text:
uno domino – subaudi de regno Navarre – me pouno domino – subaudi de regno Navarre – me posuit. Postea fui familiaris boni regis Thebaldi, in cuius curia ad faciendum barattariam me dedi, quo peccato in isto calore rationem – subaudi villicationis mee – nunc reddo». Cyriattus autem, hoc audiens, de cuius ore ex omni parte una sanna ad similitudinem apri prodibat, illum infortunatum dente aprico laceravit; et sic iste miser in medio istorum demonum ita stabat sicut stat mus aliquando inter captos. Unde ait autor in textu: Tra male gatte era venuto il sorco; Quod animadvertens ipsorum decurio Barbariccia, illum miserum brachiis suis vinxit, dicens ad sulatinorum?» Cui ille: «Ego recessi modicum est ab uno, cum quo utinam adhuc essem sub pice coopertus, quia non timerem ibi ungulas neque uncos». Ad hec Libicoccus: «Nimium sustinuimus», ait. Et percutiens illum in brachio suo unco, dilacerando acerare,
Abbreviated transcription (Latin):
suis sociis barbanccia ꝗ erat ipõꝵ decurio
statim infenus se tinhebant. ¶ Hecaũt
attente ꝯsiderans/ uidit in illa np̃a qͣ ibãt
duas aiãs simuliunctas qͣꝵ una more
ranaꝵ inferiꝰ se trahente alia innpa su¬
spẽsa remãsit. S unus istoꝵ decẽ spũũ
noĩe graffiacane ꝗ magis deppe illi erat
illãmiẜam aĩam ꝑ capillos cumunco q̃
gescabat ĩmanu supius ad se trax. Tũc
unus alius ex decem noĩe iubicante ad
clamore omnium socioꝵ clamãtium ⁊
dicentium o Rubicante facias ꝙ tu meuz
talir tuos ungues inmitas ꝙ eũ excorieᷤ
sua pelle. Quod uidens Bantes ait ad uͥ¬
giliũ. Magr̾ facias si cupotes ꝙ tuscias ꝗs
e iste inforcunatꝰ ꝗ ad manꝰ suoꝵ adu̾sano¬
rum deueĩt. Tune nͥgꝰ appropinquas ad
ip̃m quisnam fuisset eum ĩterrogauit. Et
ille Ego fui de regno nauarre natus. Mat̾
eͥ ma q̃ me deunonbaldo genuerat cum

Expanded text:
suis sociis Barbariccia, qui erat ipsorum decurio, suis sociis Barbariccia, qui erat ipsorum decurio, statim inferius se trahebant. Hec autem attente considerans, vidit in illa ripa qua ibant duas animas simul iunctas, quarum una more ranarum inferius se trahente, alia in ripa suspensa remansit. Sed unus istorum decem spirituum, nomine Graffiacane, qui magis de prope illi erat, illam miseram animam per capillos cum unco quem gestabat in manu superius ad se traxit. Tunc unus alius ex decem, nomine Rubicante, ad clamorem omnium sociorum clamantium et dicentium: «O Rubicante, facias quod tu in eum taliter tuos ungues inmittas, quod eum excories sua pelle». Quod videns Dante ait ad Virgilium: «Magister, facias si tu potes, quod tu scias quis est iste infortunatus, qui ad manus suorum adversariorum devenit». Tunc Virgilius, appropinquans ad ipsum, quisnam fuisset eum interrogavit. Et ille: «Ego fui de regno Navarre natus. Mater enim mea, que me de uno ribaldo genuerat, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ demonum hre nõ pot̾at ¶ Fcã uõ excu¬
satõe de societute pessima ꝙͣ uitare nõ poie¬
rat ad narandũ ea q̃ uidit inista malabyl¬
gia se conu̾tit. Et dic̃ ꝙ mista bulgia lz
ali quos pec̃ores ꝗ adipõꝵ penã aliqͣlit̾ sub¬
leuandã se suꝑ pegolam engebat dorsũ so¬
lũmõ ostendendo. ⁊ statim more deficiẽtiᷤᷤ
fulguris abscondebant. Et adduẽ hic qͣn¬
dam ꝯꝑatõe naturalem quoꝵdã pisciu
maris qui delphynes uocantur. Qͥ quide
pisces quadamnaturali cognitõe tempe¬
states fluctuum preuidentes/ crebris sal¬
tib quos facuint suꝑ aquam admonẽt
nauigances ut auentura eaueant tẽpe¬
state. Isto itaq mõ quo saltant delphies
aliqn supramare saltabãt supra picem
isti ⁊̃ peeores. Et q̃ admodum nanuculi iu¬
xta npas flumoꝵ uel foueaꝵ stant cum
capite solumm exͣ aquas totũ corpꝰ aluid
abscondendo ita stabant dic̃ autor ex oͥ pte
ĩ illa fouea pec̃ores. S cũ appropinqͣbat cũ

Expanded text:
e non poterat. Facta vero excusatione de societate pessima quam vitare non poterat, ad narrandum ea que vidit in ista malabulgia se convertit. Et dicit quod in ista bulgia, lialiquos peccatores qui ad ipsorum penam aliqualiter sublevandam, se super pegolam erigebant, dorsum solummodo ostendendo; et statim more deficientis fulguris abscondebant. Et adducit hic quandam comparationem naturalem quorumdam piscium maris, qui delphynes vocantur. Qui quidem pisces, quadam naturali cognitione tempestates fluctuum previdentes, crebris saltibus quos faciunt super aquam admonent navigantes ut a ventura caveant tempestate. Isto itaque modo quo saltant delphines aliquando supra mare, saltabant supra picem isti etiam peccatores. Et quemadmodum ranuculi iuxta ripas fluviorum vel fovearum stant cum capite solummodo extra aquas, totum corpus aliud abscondendo, ita stabant, dicit autor, ex omni parte in illa fovea peccatores. Sed cum appropinquabat cum
Abbreviated transcription (Latin):
Ontinuando mãm autor ꝯtinu¬
at cantũ silr̾ subseq̃tẽ. Precedẽ¬
tẽ eͥ cantum sic fimuit.
Et elli auea delcul fatra trõbecta.
seq̃tem uõ sic ꝯtinuando ĩcoat. End uidi
iammilites sua castra moue̾ rumorẽ in¬
de bello recedere. Uidi ⁊ inciuitate a retina
milices seditiose adarma discũrere. insidi¬
ose alibi ꝯ̈ hostes ꝑcedere intorneam̃tis u¬
nũ alium nulnerare. ⁊ ingiostris usq ad
mortẽ appete̾. Et os isti actus militares ui¬
dimon̾i uel fieri cũ signis qñ tubaꝵ. qñq¬
signis q̃ facuĩt hoĩes in castellio. S nunꝙͣ
cũita diu̾sa tibia seu .⁊ instrum̃to mouei
milites/ equites uelpedestres nec q̃ nauẽ
signo celesti ul t̾restri exire de portu ꝯspe¬
xi. ¶ Et ħie faẽ autor quãdam excusatio¬
nem de societate .s. quam hẽbat dicẽs ꝙ a
liã hẽ nõ pot̾at.qr soçietates inuemũ tur

Expanded text:
ontinuando materiam, autor continuat cantum similiter subsequentem. Precedentem enim cantum sic finivit: et elli avea del cul fatta trombetta. Sequentem vero sic continuando incoat: Ego vidi iam milites sua castra movere, rumorem inde bello recedere. Vidi etiam in civitate Aretina milites seditiose ad arma discurrere, insidiose alibi contra hostes procedere, in torneamentis unum alium vulnerare, et in giostris usque ad mortem appetere. Et omnes isti actus militares vidi moveri vel fieri cum signis quansignis que faciunt homines in castellis. Sed nunquam cum ita diversa tibia seu etiam instrumento moveri milites, equites, vel pedestres, nec etiam navem signo celesti vel terrestri exire de portu conspexi. Et hic facit autor quandam excusationem de societate, scilicet quam habebat, dicens quod aliam habere non poterat, quia societates inveniuntur
Abbreviated transcription (French):
norrebe diueder esẜ digiuno
Farauenirli a parlamento seco
po fara si caluento di focara
non fara lor mistier uoto ne p̃co
Et io alui dimostrami ⁊ dichiara
seuuo chiporti su dite nouella
chie cosui dalaueduta amara
Allor puose la mano ala mascella
incesare affermando chel fornito
sempre condanno lattender soferse

Expanded text:
vorrebbe di vedere esser digiuno, vorrebbe di vedere esser digiuno, farà venirli a parlamento seco; poi farà sì, ch'al vento di Focara non sarà lor mestier voto né preco". E io a lui: "Dimostrami e dichiara, se vuo' ch'i' porti sù di te novella, chi è colui da la veduta amara". Allor puose la mano a la mascella in Cesare, affermando che 'l fornito n danno l'attender sofferse