comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fuit romana respublica. quia numqͣm fuit res
popłi Quam definitionem uoluit eẽ. rei publioe
Popłm emmeẽ. definiuit. cȩcũ mulcitudinis iu¬
ris consensu: et utilitatis communione. susce̾ptũ:
Quid autem dicat uirisconsensũ: disputando
explicat. ꝑ hocostendens geri sine iusticia non
posse rem publicã Ubig iusticia uera ũ ẽ. necuis
pocest eẽ Qđ enim iure sit: ꝓfecto uiste sit Qđ
autem fit inuiste. nec uire fieri potest: Nonenum
uira dicenda sunt uł putanda iniqua hominum
consticuta. cum illud eciã illiis eẽ dicant qđ de
usticiȩ fonte manauerit. falsumq eẽ qđ quib¬
dam ñ recte sentientib dici solet: idẽ meiꝰ qđ ei
qui plus potest utileẽ. Quocirra ubi ñ ẽ. uera uisti.¬
cia puiris consensu sociatus eetꝰ hominumñ pocesteẽ:
ecideo nee popłs uista illam scipionis uł ciceronis
definitionem. et si non popłs: necres popłi. s quał¬

Expanded text:
fuit Romana res publica, quia numquam fuit res fuit Romana res publica, quia numquam fuit res populi, quam definitionem uoluit esse rei publicae. Populum enim esse definiuit coetum multitudinis iuris consensu et utilitatis communione sociatum. Quid autem dicat iuris consensum, disputando explicat, per hoc ostendens geri sine iustitia non posse rem publicam; ubi ergo iustitia uera non est, nec ius potest esse. Quod enim iure fit, profecto iuste fit; quod autem fit iniuste, nec iure fieri potest Non enim iura dicenda sunt uel putanda iniqua hominum constituta, cum illud etiam ipsi ius esse dicant, quod de iustitiae fonte manauerit, falsumque esse, quod a quibusdam non recte sentientibus dici solet, id esse ius, quod ei, qui plus potest. utile est. Quocirca ubi non est uera iustitia, iuris consensu sociatus coetus hominum non potest esse et ideo nec populus iuxta illam Scipionis uel Ciceronis definitionem; et si non populus, nec res populi. sed qual
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ quicũq si habet ut eius usum referat ad illiuis
finem quam diligit art̾entissim e ac fidelissime
sꝑat: ñ ab suitle dicietiam nunc beatus potest spe
illa potius qͣm re ista Res ista uͦ sine spe illa: bea¬
titudo falsa et magna miseria e Nlon enun ueris
animi bonis utitur: qm̃ ñ ẽ uera sapientia quȩ
intentionem suam in his quȩ prudent̃ discer¬
uit. gerit fortit̃. cohibet temꝑant̃. uisteq distri¬
buit. ñ ad illum dirigit finẽ ubierit dĩ om̃ia in
om̃ib et̃nitate certa et pace ꝑfecta Qua ꝓpt̃ nunc
est locus ut qͣm poter breuit acdilucide expediãi
Qđ in scd̾o huiꝰ oꝑis libro metlemonstraturũ eẽ¬
ꝓmisi scđm diffinitiones. quib apud ciceronẽ
utitur scipio in libris dere.p. numqͣm rẽ publicã
fuisse romanam Breuit᷑ enim rẽ publicam defi¬
nit eẽ. rem popłi Quȩ diͤffinitio sueraẽ. numqͣm

Expanded text:
tamen quicumque sic habet, ut eius usum referat ad illius tamen quicumque sic habet, ut eius usum referat ad illius finem, quam diligit ardentissime ac fidelissime sperat, non absurde dici etiam nunc beatus potest, spe illa potius quam re ista. Res ista uero sine spe illa beatitudo falsa et magna miseria est; non enim ueris animi bonis utitur, quoniam non est uera sapientia, quae intentionem suam in his, quae prudenter discernit, gerit fortiter, cohibet temperanter iusteque distribuit, non in illum dirigit finem, ubi erit Deus omnia in omnibus, aeternitate certa et pace perfecta. CAPUT est locus, ut quam potero breuiter ac dilucide expediam, quod in secundo huius operis libro me demonstraturum emisi, secundum definitiones, quibus aput Ciceronem utitur Scipio in libris de re publica, numquam rem publicam fuisse Romanam. Breuiter enim rem publicam definit esse rem populi. Quae definitio si uera est, numquam
Abbreviated transcription (Latin):
lati ne suꝑ intendere possimꝰ clicere. ut intellegat
ñ sceẽ. ep̃m. qui p̃eẽ. clilexerit ñ ꝓeẽ: Itaq ab studio
cognoscendȩ ueritatis nemo ꝓhibecur qđ ad lauda¬
bile ꝑcinet otium: locus uͦ suꝑior si ne quo regi
popłs ñ potest. et suta teneaturadq ad munstret᷑.
ut decet. tam̃ indecent̃ appetitur: Quam obrem
otium scm̃ querit caritas ueritatis. negotiũ iustũ
suscipit uecessitas caritatis Quã sarciniã si nuillus
imponit. ꝑcipiendȩa ietieadȩ uacandumẽ.
ueritati Si autem imponicur ⁊ suscipiende ẽ. ꝓpt̃
caritatis necessitatem S nec sic om̃imodo ueritatis
delectacio deserenda ẽ: ne subtrahatur illa suauitas
do. s inqua immortales maneant. nichil adũsi
om̃ino paciendo. quisẽ. qui illã uitam uł beatis.¬
simam neget. uł in eiꝰ comparatione istam quȩ hic
agitur quantis libet animi et corꝑis etnarumq
rerum. bonis plena sit non miserrimã uidicet: quã

Expanded text:
Latine superintendere possumus dicere, ut intelligatepiscopum, qui praeesse dilexerit, non prodesse. Itaque ab studio cognoscendae ueritatis nemo prohibetur, quod ad laudabile pertinet otium; locus uero superior, sine quo regi populus non potest, etsi ita teneatur adque administretur ut decet, tamen indecenter adpetitur. Quam ob rem otium sanctum quaerit caritas ueri-. tatis; negotium iustum suscipit necessitas caritatis. Quam sarcinam si nullus inponit, percipiendae adque intuendae uacandum est ueritati; si autem inponitur, suscipienda est propter caritatis necessitatem: sed nec sic omni modo ueritatis delectatio deserenda est, ne subtrahatur illa suauitas do, sed in qua inmortales maneant nihil aduersi omnino patiendo: quis est qui illam uitam uel beatissimam neget uel in eius comparatione istam, quae hic agitur, quantislibet animi et corporis externarumque rerum bonis plena sit, non miserrimam iudicet? Quam
Abbreviated transcription (Latin):
excinicis differentiam si nichil turpit̾ atq intem¬
ꝑant̾ agat: om̃ino ñ curat Ex crib uͦ illis uitȩ ge¬
nerib ocioso auecuoso. ec exutroq composito quani¬
uis salua fide quisq possit in quolibet eorum uitã
ducere et ad sempit̾na gaudia ꝓuenire: int̾ ẽ. tam̃
quid amore ceneat ueritatis. quidofficio caritatis
impendat Nec sic eẽ debet quisq otiosus: ut in
eodem otio utilitatem ñ cogitet ꝓximi Nec sicauc¬
tuo sus: ut contemplationem ñ requxat dĩ Inotio
non in ersuacatio delectari debet: s aut inquisitio
aut inuentio ueritatis. ut in ea quisq ꝓficiat. et
qđ inuenerit nec alteri inuideat: In auctione uͦ
ñ a mancdusẽ. honor in hac uita siłe potentia. qͣm
om̃ia uana subsole: s opus ipsum qđ ꝑ eumdẽ
houorẽ uł potentiam fit: si recte atq utilit̃ fit:
idest it ualeat adeandem salutẽ subditorum

Expanded text:
ex Cynicis differentiam, si nihil turpiter adque intemex Cynicis differentiam, si nihil turpiter adque intemperanter agat, omnino non curat. Ex tribus. uero illis uitae generibus. otioso, actuoso et ex utroque conposito, quamuis salua fide quisque possit in quolibet eorum uitam ducere et ad sempiterna praemia peruenire, interest tamen quid amore teneat ueritatis, quid officio caritatis inpendat.fNec sic esse quisque debet otiosus, ut in eodem otio utilitatem non cogitet proximi, nec sic actuosus, ut contemplationem non requirat Dei. In otio non iners uacatio delectare debet, sed aut inquisitio aut inuentio ueritatis, ut in ea quisque proficiat et quod inuenerit ne alteri inuideat. In actione uero non amandus est honor in hac uita siue potentia, quoniam omnia uana sub sole, sed opus ipsum, quod per eundem honorem uel potentiam fit, si recte adque utiliter fit, id est, ut ualeat ad eam salutem subditorum,
Abbreviated transcription (Latin):
socialis est Qđ aucematunet ad illam differenti¬
am quã de achademicis nob uarro acdhibuit
quibꝰ incerta sunt dñũa: om̃mociuitas dĩ calem
dubitationẽ tamqͣm dem̃tiani detestat᷑. habens
mam scientiam. creditq sensibꝰ in tricuiꝰ q generi
euidentia quibꝰ ꝑ corpꝰ animus ticitur qm̃ nusctabi¬
lius fallitur. quinum qͣm pritat eis eẽ. credendũ.
Credit etiamscripturis sc̃ĩs et ueterib et nouisqͣs
canqͣicas appellamꝰ. unde fides ipsa concepta ẽ.
nec ꝑtestes quib ñ credere absurdumẽ. in nr̃am
noticiam ꝑuenerunt sine iꝰsta rep̃hensione dubi
habicu uł more uiuendi. sinonẽ. contra diuina
p̃cepta. istam fidem qua ꝑuenit᷑ ad dm̃quisq
sectetur: Unde ipsosquoq pholosophos quando
xp̃iani fuint: non habitum uł consuecudinẽ uictꝰ
quȩ nichil impedit religionem s falsa doginata
mutari compellit Unde illani quã uario adhibuit

Expanded text:
stianae., Quod autem adtinet ad illam differentistianae., Quod autem adtinet ad illam differentiam, quam de Academicis nouis Varro adhibuit, quibus incerta sunt omnia, omnino ciuitas Dei talem dubitationem tamquam dementiam detestatur, habens mam scientiam, creditque sensibus in rei cuiusque euidentia, quibus per corpus animus utitur, quoniam miserabilius fallitur, qui numquam putat eis esse credendum: credit etiam scripturis sanctis et ueteribus et nouis, quas canonicas appellamus, unde fides ipsa concepta est, nec per testes, quibus non credere absurdum est, in nostram notitiam peruenerunt, sine iusta reprehensione dubithabitu uel more uiuendi, si non est contra diuina praecepta, istam fidem, qua peruenitur ad Deum, quisque sectetur; unde ipsos quoque philosophos, quando Christiani fiunt. non habitum uel consuetudinem uictus, quae nihil inpedit religionem, sed falsa dogmata mutare conpellit. Unde illam quam Varro adhibuit
Abbreviated transcription (Latin):
si religionem qͣ unus sumu̾ ec uerus dĩ colen.¬
dus docetur. ñ impedit. Utit gͦ etiam &lestis
ciuitas in hac sua ꝑegrinatioie pace t̃rena: et
cdeteb ad mortalem hominum naturã ꝑti¬
nentib humanarũ uoluntitum compositi¬
onem quantũ salua pietate ac religione con¬
ceditur. tuetur atq appetit. eamq t̾renam
pacem refert ad cȩlestem pacẽ. quȩ uereita
pax ẽ. ut rationał dũtaxat creaturȩ solapax
habenla atq dicenda sit. orcdinatissima scili¬
cet et concordissima soocietas fruentidõ et
inuicem indeo Quocumq uentum erit:
non erit uita mortalis. s plenecerteq uitalis
Nec corpꝰ animale qđ dum corrumpit᷑ aggͣuat
animam : s sꝑitale sine ulla indigentia ex
om̃i parte subditum uoluntati Hanc pacẽ
dũ ꝑegrinat᷑ in fide habet. atq ex hac fide
iuste nuit: cum ad illam pacẽ ad ipiscendã
refert quicquid bonarũ actionum gerit

Expanded text:
si religionem, qua unus summus et uerus Deus colensi religionem, qua unus summus et uerus Deus colendus docetur. non inpedit. Utitur ergo etiam caelestis ciuitas in hac sua peregrinatione pace terrena et de rebus ad mortalem hominum naturam pertinentibus humanarum uoluntatum conpositionem. quantum salua pietate ac religione conceditur, tuetur adque adpetit eamque terrenam pacem refert ad caelestem pacem,: quae uere ita pax est, ut rationalis dumtaxat creaturae sola pax habenda adque dicenda sit, ordinatissima scilicet et concordissima societas fruendi Deo et inuicem in Deo; quo cum uentum erit, non erit uita mortalis, sed plane certeque uitalis nec corpus animale, quod, dum corrumpitur, adgrauat animam, sed spiritale sine ulla indigentia ex omni parte subditum uoluntati. Hanc pacem, dum peregrinatur in fide, habet adque ex hac fide iuste uiuit, cum ad illam pacem adipiscendam refert quidquid bonarum actionum gerit
Abbreviated transcription (Latin):
tantum mͦ seruiendum seruitute illa quȩ grace
latria dicitur et ñ nͥ dõ deꝯdebetur fideli
pietate censeret: factũ ẽ. ut religionis leges cũ
t̃rena cuutate ñ poss habere comiunes ꝓq
his ab ea dissentire haberet necesse atq oneri
eẽ. diũsa sentientib eorumq iras et odia. et
ꝑsecutionum impetus sustinere. nͥ cũ animos
ad ũsantrum aliquando tĩore sie raxiltiticłinis.
eo semꝑ diuino adiutorio ꝓ pulsaret: Hȩc gͦ celestis
ciuitas dum ꝑegrinatur int̾ra. exom̃ib gentib
ciues euocat: atq in oñib lingius pegrinam
colligit societatem. non curans quicqͥd in moribꝰ
legib insticutisq duĩsum ẽ. quib t̾rena par uł¬
conquiritur uł cenetur. nichil eorum rec̾idens
nec destruens. nmnio etiam seruans ac sequens
Qđ licet diũsum induĩsis nacionib: ad unũ
tam̃ euindemq finem t̾rene pacis intendit᷑:

Expanded text:
tantum modo seruiendum seruitute illa, quae Graece tantum modo seruiendum seruitute illa, quae Graece Xocrpeia dicitur et non nisi Deo debetur, fideli pietate censeret: factum est, ut religionis leges cum terrena ciuitate non posset habere communes proque his ab ea dissentire haberet necesse adque oneri esse diuersa sentientibus eorumque iras et odia et persecutionum inpetus sustinere, nisi cum animos aduersantium aliquando terrore suae multitudinis et semper diuino adiutorio propulsaret. Haec ergo caelestis ciuitas dum peregrinatur in terra, ex omnibus gentibus ciues euocat adque in omnibus linguis peregrinam colligit societatem, non curans quidquid in moribus legibus institutisque diuersum est, quibus pax terrena uel conquiritur uel tenetur. nihil eorum rescindens uel destruens, immo etiam seruans ac sequens, quod licet diuersum in diuersis nationibus, ad unum tamen eundemque finem terrenae pacis intenditur,
Abbreviated transcription (Latin):
reb ad eam ꝑtinentib in t̾ciuitatẽ utramq con.¬
cordiani. Uerũ quia t̃rena ciuitas habuit quos¬
dam suos sapientes quos diuina imꝓbat disci¬
plina. qui uł suspicati uł decepti ademonib
crederent multos dõs conciliandos eẽ. reb huma¬
nis. atq ad eorum diusa quodã mͦ officia diũsa
subdita ꝑtinere ad alium corpꝰ. ad aliũ animũ.
inq ipso corpore ad aliũ caput. ad alium cer¬
uicem. et cetera singła ad singłos. similit̃ in ani.¬
mo ad alium ingenuim. ad alium doctrinam.
aclaluim iram. ad aliũ conccpiscentiã. inq ip¬
sisreb uitȩ a diacentibꝰ. ad alium pecus. ad
aliũ tricicum. ad aliũ uinum. ad aliũ oleum.
ad alium siluas. ad aliũ nummos. ad alium
naiigationes. Ad alium bella atq uictorias.
ad alium conuigia. ad aluim partũ. ac foecun¬
ditatem. et ad alios alia cȩtera: Celestis aurem
ciuitas unum dm̃i solum colendum nosset. eiq

Expanded text:
rebus ad eam pertinentibus inter ciuitatem utramque conrebus ad eam pertinentibus inter ciuitatem utramque concordia. Verum quia terrena ciuitas habuit quosdam suos sapientes, quos diuina inprobat disciplina, qui uel suspicati uel decepti a daemonibus crederent multos deos conciliandos esse rebus humanis, ad quorum diuersa quodam modo officia diuersa subdita pertinerent, ad alium corpus, ad alium animum, inque ipso corpore ad alium caput, ad alium ceruicem et cetera singula ad singulos; similiter in animo ad alium ingenium, ad alium doctrinam, ad alium iram, ad alium concupiscentiam; inque ipsis rebus uitae adiacentibus ad alium pecus, ad alium triticum, ad alium uinum, ad alium oleum, ad alium siluas, ad alium nummos, ad alium nauigationem, ad alium bella adque uictorias, ad alium coniugia, ad alium partum ac fecunditatem et ad alios alia cetera: caelestis autem ciuitas cum unum Deum solum colendum nosset eique
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑis corruptibił qđ aggrauat animam: Id¬
circo huic eorum uitȩ mortali irecessaruim utriꝰq
homnb et utriusq domui cominunisẽ. usus:
quȩ ñ uuut exfide trenamq appecit paceni
meoq defigit imꝑandi obȩdiendiq concordiã
cuuum: ut sit eis de teb ad mortalem uicam
ꝑtinentib humanarum quędan compositio
uoluntatũ: Ciuitas autem cȩlestis ut potiꝰ pars
cus quȩ in hac mortalitate ꝑ egrinatur et uiuit
ex fide. etiam ista pace necesse ẽ. uteͣtur: donec ipsa
cui talis pax necessariaẽ. mortalitas transeat:
Ac ꝑ hoc dum apud t̾renam eiuitatẽ uelut cap
tuiam suȩ ꝑegrinationis uitam agit: iam ꝓmif¬
sionis. redempcionis et donosꝑitali tamqͣm pig¬
nore accepto legib trere ciuitatis. quib hec ad¬
ministrantur quȩ sustencandę mortali utȩ
accominodata sunt obtemꝑare non dubitat:
Ut qm̃ cominunis ẽ. ipsa mortalitas seruetur in

Expanded text:
corporis COITUPtibilis, quod adgrauat animam. Idcorporis COITUPtibilis, quod adgrauat animam. Idcirco rerum uitae huic mortali necessariarum utrisque hominibus et utrique domui communis est usus; quae non uiuit ex fide, terrenam pacem adpetit in eoque defigit imperandi oboediendique concordiam ciuium, ut sit eis de rebus ad mortalem uitam pertinentibus humanarum quaedam conpositio uoluntatum. Ciuitas autem caelestis uel potius pars eius, quae in hac mortalitate peregrinatur et uiuit ex fide, ecui talis pax necessaria est, mortalitas transeat. Ac per hoc, dum apud terrenam civitatem velut captivam vitam sue peregrinationis agit, iam promissione redemptionis et dono spirituali anore accepto legibus terrenae ciuitatis, quibus haec administrantur, quae sustentandae mortali uitae adcommodata sunt, obtemperare non dubitat, ut, quoniam communis est ipsa mortalitas. seruetur in
Abbreviated transcription (Latin):
suie particula debetee. ciuitatis. omne aucem ad
sui generis finem. et om̃is pars ad uniũsicuiꝰ pars
est incegritatẽ iefeit᷑: satis apparet eẽ consequens.
ut ad pacem ciuint paxdomestica referatur: idest
ut orcdinata imꝑandi obȩdiendiq concordia cõ¬
habitantium. referat᷑ ad ordinandã imꝑandi obȩ¬
diendiq concordiã ciium Ita fic ut ex legeci¬
uitatis p̃cepta sumere patrem familias oporteat¬
quib domum suam sic regat. ut sit paci accomino¬
data ciuitatis S domus hominun qui ñiuuunt¬
ex fide: pacem t̾renã ex huiꝰ temꝑalis uite reb
cominodisq sectatur: Domꝰ autem hominum
exfide uiuentium: expectat ea quȩ infut᷑ũ
et̃na ꝓmissa sunt. t̾reiisq reb ac temporalibꝰ
tamqͣm ꝑegrina uttur. ñ quib capiatur. et aũ¬
tatur quo cendit indm̃. s quib sustentetur.
ad facilius tolerandaminimȩq agenda onera

Expanded text:
siue particula debet esse ciuitatis, omne autem inisiue particula debet esse ciuitatis, omne autem initium ad aliquem sui generis finem et omnis pars ad uniuersi, cuius pars est, integritatem refertur, satis apparet esse consequens, ut ad pacem ciuicam pax domestica referatur, id est, ut ordinata imperandi oboediendique concordia cohabitantium referatur ad ordinatam imperandi oboediendique concordiam ciuium. Ita fit, ut ex lege ciuitatis pquibus domum suam sic regat, ut sit paci accommodata civitatis. ex fide, pacem terrenam ex huius temporalis vite rebus commodisque sectatur. Domus autem hominum ex fide viventium expectat ea que in futurum aeterna promissa sunt, terrenisque rebus ac temporalibus tamquam peregrina utitur, non quibus capiatur et auertatur quo tendit in Deum, sed quibus sustentetur ad facilius toleranda minimeque augenda onera
Abbreviated transcription (Latin):
ad colendum et ꝓmerendum dm̃ consulunt.
desid erantes atque obtantes uenire ad celestẽ
domuni. ubi necessariũ ñ erit officiũ imꝑandi
mortalib. quia necessarium ñ erit officium
consulendi iam in illa immortalitate felicibus
Quo donec ueniat: magis debent patres qđ
dominancur. qͣm seruitolerare qđ seruiunt:
Si quis autem indomo ꝑ ĩoboedientiam dome¬
sticȩ paciadũ sȩtur. corripitur seu ũbo seuũbere.
seu quo libet alio genere pęne usto atq licito.
quantum societas humana concedit ꝓ esus qui
corripitur utilitate. ut paci unde dissiluerat
coapcetur Sicut enim nonẽ. beneficientiȩ ad¬
uiuando efficere ut bonum qđ mauisẽ. amita¬
tur. ita nonẽ. innocentiȩ parcendosineae. ut in
malum graułs inciclat᷑: ꝑtinet gͦ ad in nocentis
officium: non solũ nemini malum inferre:
ipsequi plectitur corrigat᷑ exꝑim̃to. aut alii tir¬
antur exemplo Quia gͥ om̃is domus initium

Expanded text:
ad colendum et promerendum Deum consulunt, ad colendum et promerendum Deum consulunt, desiderantes adque optantes uenire ad caelestem domum, ubi necessarium non sit officium imperandi mortalibus, quia necessarium non erit officium consulendi iam in illa inmortalitate felicibus; quo donec ueniatur, magis debent patres quod dominantur, quam serui tolerare quod seruiunt. Si quis autem in domo per inoboedientiam domesticae paci aduersatur, corripitur seu uerbo seu uerbere seu quolibet alio genere poenae iusto adque licito, quantum societas humana concedit, pro eius qui corripitur utilitate, ut paci unde dissiluerat coaptetur. Sicut enim non est beneficentiae adiuuando efficere, ut bonum quod maius est amittatur: ita non est innocentiae parcendo sinere. ut in malum grauius incidatur. Pertinet ergo ad innocentis officium, non solum nemini malum inferre, catum, ut aut ipse qui plectitur corrigatur experimento, aut alii terreantur exemplo. Quia igitur hominis domus initium
Abbreviated transcription (Latin):
factum: nichil eẽ: pęnali seruitute coheraendũ
Idõq apłs etiam seruos mouet subditos eẽ. dñis
suiset ex ammo eis cum bona uoluntate seruite:
ut stilicet si non possunt ad ominis liberifieri
suam seruitutem ipsi quodam mͦ libũfaciant:
Nontimore subdolo: s fideli dilectione seruien¬
D donec transeat iniquitas. et euacuetur oñis pͥn¬
cipatus et potestas humana et sit ds̃ om̃ia in
iusti patres nr̃i. sic ad ministrabant domesticam
pacenr: ut sccłm hac temꝑalia bona. filiorum sor-¬
tem a seruorũ condicione distinguerent. Ad
dm̃ autem colendum in quo ec̃nabona cbnside¬
randa sunt om̃ib domus suȩ m̃bris pari dilectiõe
consulerent: Qđ naturat ita ordo ꝑscribit: ut
nom̃ patri familias hinc exortum sit et cam loͦn¬
ge uulgatum. ut etiam iniquȩ dominances hoc
se gaudeant appellari Qui autem ueri patri.
familias sunt: om̃ib in familia sua tamquã filiis

Expanded text:
factum, nihil esset poenali seruitute cohercendum. factum, nihil esset poenali seruitute cohercendum. Ideoque apostolus etiam seruos monet subditos esse dominis suis et ex animo eis cum bona uoluntate serio; ut scilicet, si non possunt a dominis liberi fieri, suam seruitutem ipsi quodam modo liberam faciant, non timore subdolo, sed fideli dilectione seruiendo, donec transeat iniquitas et euacuetur omnis principatus et potestas humana et sit Deus omnia iniusti patres nostri, sic administrabant domesticam pacem, ut secundum haec temporalia bona filiorum sortem a seruorum condicione distinguerent; ad Deum autem colendum, in quo aeterna bona speranda sunt, omnibus domus suae membris pari dilectione consulerent. Quod naturalis ordo ita praescribit, ut nomen patrum familias hinc exortum sit et tam late uulgatum, ut etiam inique dominantes hoc se gaudeant appellari. Qui autem ueri patres familias sunt, omnibus in familia sua tamquam filiis
Abbreviated transcription (Latin):
homo homini conditionis uincło subderetur:
Qđ nonfit nͥ dõ uidicante apud quẽ nonẽ. ini¬
quitas. et nouit diũsas penas meritis distribuere.
delinquentium Sicut autem suꝑ nus dñs dic̃:
Om̃is qui facit peccatum: seruusẽ. pecati Ac
ꝑ hoc mn ulti quidem religiosi dñis iniquis. non
tam̃ liberis seruiunt: Aquo enm quis deuictꝰẽ᷑
huic et seruus addictus ẽ Et utiq feliciꝰ seruitur
homu qͣm libidini. cum seuissimo dominatu
uastet corda corda mortalium. ut alias omittã
libido ipsa dominandi: Hominib aute millo
pacis ordine. quo aliis alii subiecti si̾nt: Sicut
ꝓdest humilitas seruientib ita nocet suꝑbia do.¬
minantib: Nullus autem natura in qua pͥus
ds̃ hominem condidit. seruus ẽ. hominiᷤ aut
peccati Uerum et pęnał seruitꝰ ea lege ordinat᷑.
quȩ naturalem ordinem conserua riuibet: ꝑ¬
turbari uetat: Quia si contra eamlegem ũcẽt.¬

Expanded text:
homo homini condicionis uinculo subderetur; homo homini condicionis uinculo subderetur; quod non fit nisi Deo iudicante, aput quem non est iniquitas et nouit diuersas poenas meritis distribuere delinquentium. Sicut autem supernus Dominus dicit: Omnis, qui facit peccatum, seruus est peccati, ac per hoc multi quidem religiosi dominis iniquis, non tamen liberis seruiunt: A quo enim quis deuictus est, huic et seruus addictus est. Et utique felicius seruitur homini, quam libidini, cum saeuissimo dominatu uastet corda mortalium, ut alias omittam, libido ipsa dominandi. Hominibus autem illo pacis ordine, quo aliis alii subiecti sunt, sicut prodest humilitas seruientibus, ita nocet superbia dominantibus. Nullus autem naDeus hominem condidit, servus est hominis, aut peccati. Verum et poenalis servitus ea lege ordinatur, quae naturalem ordinem conservari jubet, perturbari vetat: quia si contra eam legem
Abbreviated transcription (Latin):
niaret dĩ quĩ postulet ordoereaturarũ qui exi¬
gat meritum pecatorum: Condicio quippe ser¬
uitutis uire intelligit᷑. imposita peccatori ẜiñ
nus qͣm in scripturarũ legimus seruum ante¬
qͣm hoc uocabulo noe iustꝰ peccatũ filii undica¬
ret nom̃ itaq istud culpa meruit ñ natura
Origo autem uocabuli seruorum inlatinalingira
inde creditur duga: qđ hiqui uire belli possent
occidi auictorib cum seruabant᷑ serui fiebant
a seruando appellaci Qđ etiam ipsum sine pec-¬
catimerito nonẽs Namcum et iustum geritur
bellum: ꝓpeccato e contrario dimicat᷑ Et̃ om̃is
uictoria cum etiam mał ꝓuenit: diuinouidicio
uictos humiliat. uł em̃dans peccata uł puniens
Testis ẽ. homo dĩ danihel. cum incaptiuitate po¬
situs peccata sua et peccata popłi sui conficeret᷑
dõ. et hancẽẽ. causam ipsuis captiuitat is pio dolore
testatur : Prima gͦ seruitutis causa peccatum ẽ. ut

Expanded text:
nuaret Deus, quid postulet ordo creaturarum, quid exinuaret Deus, quid postulet ordo creaturarum, quid exigat meritum peccatorum. Condicio quippe seruitutis iure intellegitur inposita peccatori. Proinde nusquam scripturarum legimus seruum, antequam hoc uocabulo Noe iustus peccatum filii uindicaret. Nomen itaque istuc culpa meruit, non natura. Origo autem uocabuli seruorum in Latina lingua inde creditur ducta, quod hi, qui iure belli possent occidi. a uictoribus cum seruabantur serui fiebant, a seruando appellati; quod etiam ipsum sine peccati merito non est. Nam et cum iustum geritur bellum, pro peccato e contrario dimicatur; et omnis uictoria, cum etiam malis prouenit, diuino iudicio uictos humiliat uel emendans peccata uel puniens. Testis est homo Dei Daniel. cum in captiuitate positus peccata sua et peccata populi sui confitetur Deo et hanc esse causam illius captiuitatis pio dolore testatur. Prima ergo seruitutis causa peccatum est. ut
Abbreviated transcription (Latin):
tatis humanȩ unde apłs ait Quis quis autem
sius et maxime domesticis ñ ꝓuidec: fidem de-¬
negat. et ẽ. infideli deterior hĩc itaq eti ampax
domestica oritur: idẽ. ordinata imꝑandio bedi¬
endiq concordia. cohabitantium Imꝑant enm
qui consulunt: sicut uir uxori. parentes filiis.
fide et adhuc ab illa ciuitate cȩlesti pegrinantis.
etiam qui imꝑant seruiunt eis. quib uident᷑ im.¬
parez Neq enim dom inandi cupttͥate imꝑant:
s officio consulendi Nec pͥncipandi suꝑbia: s
ꝓuidendi miscd̃ia Hoc natura ł ordo p̃scribit:¬
ita ds̃ hominen condidit: Nam dominetur inqͥt
piscim maris et uolatibiumgli: et om̃ium ixpen¬
tuim quȩ repunt suꝑtram: Rationalem factũ
adimaginem suam: noluit nͥ rationabilib domi.¬
nari: Non hominem homini: s hominem pecori
Inde pͥmi iusti pastores peccorum mag̃ qͣm re¬
ges hominum constituti funt ut etiã sic insi.¬

Expanded text:
tatis humane. Unde apostolus dicit: Quisquis autem tatis humane. Unde apostolus dicit: Quisquis autem suis et maxime domesticis non providet, fidem denegat et est infideli deterior. Huic itaque etiam pax domestica oritur, id est ordinata imperandi obediendique concordia cohabitantium. Imperant enim qui consulunt; sicut uir uxori, parentes filiis, fide et adhuc ab illa caelesti ciuitate peregrinantis etiam qui imperant seruiunt eis, quibus uidentur imperare. Neque enim dominandi cupiditate imperant, sed officio consulendi, nec principandi superbia, sed prouidendi misita deus hominem condidit. Nam dominetur inquit piscium maris et uolatilium caeli et omnium repentium, quae repunt super terram. Rationalem factum ad imaginem suam noluit nisi inrationabilibus dominari; non hominem homini. sed hominem pecori. Inde primi iusti pastores pecorum magis quam reges hominum constituti sunt, ut etiam sic insi
Abbreviated transcription (Latin):
corporis ut animȩ. uł simul corporis et anime.
tefere ad uilam patemque homini mortali est.
cum im mortalidõ: ut ei sit orclinata in fide sub
et̃nalege obedientia Iam uero quia duo p̃cipua
p̃cepta hoc ẽ. dilectionẽndĩ et dilectionem ꝓximi
docet magister ds̃: in quib tria inuenithomo quȩ
dibgat dm̃ se ipsum et ꝓximum Atq ut ille in
se diligendo nonerret. qui diligit dm̃ consequens
ẽ. ut eciam ꝓximo addiligendum dm̃ consulat. quẽ i
sicut se ipsum diligere : Sic uxori. sic filii s. sic do¬
mesticis. sic ceteris quib potuerit hominib et
ad hoc sibi a ꝑximo si forte in diget consuliuelit
Ac ꝑ hocerit pacatiis quantum in ipsõ omnihomi
pace hominum idẽ. ordinata concordia: cuiꝰ hicor.¬
doẽ: Prinum ut nulli noceat Deinde ut etiam ꝓsit
cui pocuerit: Primitus gͦ inẽ ei suorumcura Ad
eos quippe habet oportuniorem facilioremq adi-¬
tumconsulendi: uł natiux̧ ordine. uł ipsuis socie-¬

Expanded text:
corporis uel animae uel simul corporis et animae refert ad illam pacem, quae homini mortali est cum inmortali Deo, ut ei sit ordinata in fide sub aeterna lege oboedientia. Iam uero quia duo praecipua praecepta, hoc est dilectionem Dei et dilectionem proximi, docet magister Deus, in quibus tria inuenit homo quae diligat, Deum, se ipsum et proximum, adque ille in se diligendo non errat, qui Deum diligit: consequens est, ut etiam proximo ad diligendum Deum consulat, quem iubetur sicut se ipsum diligere sic uxori, sic filiis, sic domesticis, sic ceteris quibus potuerit hominibus, et ad hoc sibi a proximo, si forte indiget, consuli uelit; ac per hoc erit pacatus, quantum in ipso est, omni homini pace hominum, id est ordinata concordia, cuius hic ordo est, primum ut nulli noceat, deinde ut etiam prosit cui potuerit. Primitus ergo inest ei suorum cura; ad eos quippe habet opportuniorem facilioremqtum consulendi, vel nature ordine, vel ipsius socie
Abbreviated transcription (Latin):
romano cui talia displicebant homine abie¬
cdior: Iste daret felicitatem. qui tam infe¬
licit̾ colebat᷑ & nͥ ita coleret᷑ in felicius iras¬
pontificem sceuolam disputasse triagenera
tradita dõrũ. unum a poetis. alterum aphy¬
losophis ĩtium a pͥncipib ciuitatis Pri¬
mũ genꝰ negatoruim dicit eẽ qđ multa de
diis fingantur indigna. Secundũ ñ cone¬
gruere ciuitatib qđ habet aliqua suꝑ¬
uacua. aliqua etiam quȩ obsit popłos
posse de mouacui non magna caeiẽ

Expanded text:
Romano, cui talia displicebant, homine abieRomano, cui talia displicebant, homine abiectior? Iste daret felicitatem, qui tam infeliciter colebatur, et nisi ita coleretur, infelicius iraspontificem Scevolam disputasse tria genera tradita deorum, unum a poetis, alterum a philosophis, 3 a principibus civitatis. Primum genus nugatorum dicit esse, eo quod multa de diis fingantur indigna, 2 non congrue civitatibus, eo quod habeat aliqua supervacua, aliqua eciam, que obsint populis nosce. De supervacuis non magna causa est;
Abbreviated transcription (Latin):
incidit acrem & horribilem Tum uͦ ex ami¬
corum sententia ad magitratꝰ rem deculit
atq in lectica allatus ẽ in senatũ. Exposito¬
q somnio: recepta continuo ualitudine pe¬
lib suis sanus abscessit. Tanto stupe factꝰ
miracło senatꝰ quad riplicata peciunialu.¬
dos cẽsuit instaurari. Quis non uideat qui
sanum sapit. subitos homines malignis de¬
monib aquorũ dominatione ñ liberat hͥ¬
exhibe talib diis quȩ recto consilio potue¬
runt int̾ turpia uidicarie In illis cerce lu:¬
dis poetica numinũ crimina frequentant᷑.
qui ludi cogentib numinib uissu senatus
instaurabant᷑. In ił ludis corruptore pudi¬
citie iouem turpissimi histriones cantabat
agebant p lacebant. Si illud fingebat ille
uasceret. Si autem siuis eriminib etiam fie¬
tis delectabat᷑ quando coleretur nͥ diabolo
seruiret᷑: Ita ne iste romanum conderet
dilataret. conseruaret imꝑium. quo uis

Expanded text:
incidit acrem et horribilem. Tum vero ex amiincidit acrem et horribilem. Tum vero ex amicorum sententia ad magistratus rem detulit, atque in lectica allatus est in senatum: expositoque somnio, recepta continuo valetudine, pedibus suis sanus abscessit. Tanto stupefactus miraculo senatus quadruplicata pecunia ludos censuit instaurari. Quis non videat, qui sanum sapit, subditos homines malignis daemonibus, a quorum dominatione non liberat exhibere talibus dis, quae recto consilio poterant turpia iudicari? In illis certe ludis poetica numinum crimina frequentantur, qui ludi cogentibus numinibus iussu senatus instaurabantur. In illis ludis corruptorem pudicitiae Iouem turpissimi histriones cantabant agebant placebant. Si illud fingebatur, ille irasceretur; si autem suis criminibus etiam fictis delectabatur, quando coleretur, nisi diabolo seruiretur? Itane iste Romanum conderet dilataret conseruaret imperium, quouis
Abbreviated transcription (Latin):
& illi: quid nos fecimus. ipsi dii ista suis ho¬
norib exhibenda flagitauerunt. atrocit̃
imꝑarunt. dadem nͥ fierent ꝓnuntiarunt.
quia neglectumẽ. aliquid. seuerissime uin¬
dicarunt. quia id qđ neglectũ fuerat fac¬
tum ẽ. placatos seeẽ. monstrarunt: Int̾ eoꝵ
comiemorat᷑ iurcutes & miranda facta:
qđ dicam. Tito latinio rustico romano patrl
familias dictũ ẽ in somnis ut senatui ñtiaret
rinl adi romani instaurarent᷑: quod pͥmo eo¬
rumdie in quodã scelerato qui popto sp̃ee¬
tante ad suppliciũ duci uissus ẽ numinib
uidelicet ex ludis hilaritatem querentib
teiste displiciuss imꝑium. Cum gͦ ille qui
somnio commonitꝰ erat postero die ussa fa¬
cere non ausus eẽt: scđa nocte hoc idem
rursus seueruis imꝑatum ẽ. Amisit filium.
quia non fecit. Tercia nocte dictum ẽ homii¬
ni qđ maior ei pęna si non faceret immine.¬
rec. Cum etiam sic non auderet: in morbum

Expanded text:
et illi: Quid nos fecimus! Ipsi di ista suis hoet illi: Quid nos fecimus! Ipsi di ista suis honoribus exhibenda flagitauerunt, atrociter imperarunt, cladem nisi fieret praenuntiarunt, quia neglectum est aliquid, seuerissime uindicarunt, quia id quod neglectum fuerat factum est, placatos se esse monstrarunt. Inter eorum commemoratur uirtutes et miranda facta quod dicam. Tito Latinio rustico Romano patri familias dictum est in somnis, in senatum nuntiaret, ut ludi Romani instaurarentur, quod primo eorum die in quodam scelerato, qui populo spectante ad supplicium duci iussus est, numinibus uitriste displicuisset imperium. Cum ergo ille, qui somnio commonitus erat, postero die jussa facere non ausus esset, secunda nocte hoc idem rursus severius imperatum est: amisit filium, quia non fecit. Tertia nocte dictum est homini, quod major ei poena, si non faceret, immineret. Cum etiam sic non auderet, in morbum
Abbreviated transcription (Latin):
ficit munus eiꝰ. Illi inquã ñ sufficiat ad colen¬
dum ds̃ dator felicitatis. cui ñ sufficit ad ac¬
cipiendum ipsa felicitas. Cui autẽ ñ sufficit.
non enim habet homo quid ampliꝰ optare
debeat: seruiat uni dõ datori felicitatis.
Non ẽ ipse quem nominant iouẽ. Nam si
eum datorem felicitatis agnoscerent: non
utiq alium uł aliam a qua daret᷑ felicitas
nomine ipsius felicitatis inquirerent. neq ip¬
sum iouem cum tantis inuiriis colendum
putarent. Iste alienarũ dr̃ adulter uxorũ:
iste pueri pulchri impudicus amator & ra¬
& humana ad dõs transferebat. Diuina mal-¬
lem ad nos. Merito displicuit uiro gͣui di¬
uinorũ criminum poeca confictor. Cur gͦ
ludi scȩ̨nici ubi hȩc dictitant᷑. cantitantur.
actitant᷑ dõrum honorib exhibent᷑. int̃
res diuinas adoctissimis conscribunt᷑: hic
exclamet cicero. non contra figm̃ta poetarũ
s contra instituta maiorũ. An exclamarent

Expanded text:
ficit munus eius. Illi, inquam, non sufficiat ad colenficit munus eius. Illi, inquam, non sufficiat ad colendum Deus dator felicitatis, cui non sufficit ad accipiendum ipsa felicitas. Cui autem sufficit non enim habet homo quid amplius optare debeat, seruiat uni Deo datori felicitatis. Non est ipse, quem nominant Iouem. Nam si eum datorem felicitatis agnoscerent, non utique alium uel aliam, a qua daretur felicitas, nomine ipsius felicitatis inquirerent, neque ipsum Iouem cum tantis iniuriis colendum putarent. Iste alienarum dicitur adulter uxorum, iste pueri pulchri inpudicus amator et raet humana ad deos transferebat: divina mallem ad nos. Merito displicuit viro gravi divinorum criminum poeta confictor. Cur ergo ludi scenici, ubi haec dictitantur, cantitantur, actitantur, deorum honoribus exhibentur, inter res divinas a doctissimis conscribuntur? Hic exclamet Cicero, non contra figmenta poetarum, sed contra instituta maiorum; an exclamarent
Abbreviated transcription (Latin):
concordũ. uictoria quȩ datitoriam sta
inq uiunt cum felicitas dea dt nosaque
datur. Ista nobis reddita ratione multo faci
lius eis quoꝵ cor non nob̾ obduruit ꝑsuade¬
bimus fortasse qđ uolumus. Si enim iamhu¬
mana infirmitas sensit nonnͥ ab aliquo deo
dari posse felicitatem. &e hoc senserunt
homines qui tam multos colebant dõs inqͥb
&e ipsum eorũ regem iouẽ. quia nom̃ eiꝰ aqͦ
daretur felicitas ignorabant ideo ipsius rei
nomine quã credebant ab illo dari eum ap-¬
pellare. uoluerunt. satis gͦ uidicarunt nec ab
ipso ioue dari posse felicitatem quem iam co.¬
lebant. s utiq ab illo quẽ nomine ipsiꝰ felici¬
tatis colendum eẽ censebant. Confirmo ꝓrsus
a quodã dõ quem nesciebant eos credidisse
dari felicitatem. Ipse gͦ querat᷑. ipse colat᷑: & suf¬
ficit. Repudietur strepitꝰ innumerabilium
demonioꝵ. Illi non sufficiat hic ds̃. cui ñ suf¬

Expanded text:
concordiam, Victoria, quae dat uictoriam. Ita, concordiam, Victoria, quae dat uictoriam. Ita, inquiunt, cum Felicitas dea dicitur, nodalius eis, quorum cor non nimis obduruit, persuadebimus fortasse quod volumus. Si enim jam humana infirmitas sensit, nonnisi ab aliquo Deo dari posse felicitatem; et hoc senserunt homines qui tam multos colebant deos, in quibus et ipsum eorum regem Jovem; quia ejus nomen, a quo daretur felicitas, ignomine, quam credebant ab illo dari, eum appellare uoluerunt, satis ergo indicarunt nec ab ipso Ioue dari posse felicitatem, quem iam colebant, sed utique ab illo, quem nomine ipsius felicitatis colendum esse censebant. Confirmo prorsus a quodam deo, quem nesciebant, eos credidisse dari felicitatem: ipse ergo quaeratur, ipse colatur, et sufficit. Repudietur strepitus innumerabilium daemoniorum; illi non sufficiat hic deus, cui non suf
Abbreviated transcription (Latin):
dens. Sic enim carere non potet infelicitate
qui tanqͣm deã felicitatem colit & dm̃ dato¬
rem felicitatis relinquit: sicut carere ñ potẽt
fame qui panem pictum lingit & ab homi¬
ne qui uerum habet ñ petit. libet autẽ¬
eoꝵs considare rationes. Usq ad eone inqui¬
nescirent munera diuina eẽ non dõs. S q̃m
sciebant nemini talia nͥ aliquo dõ largiente
concedi. qͦrũ dõrũ nomina ñ inueniebant.
earũ rerum nominib appellibant dõsquaᷤᷤ
abeis sentiebant dari. ab eisq io cabula inde
flectentes sicut abello bellonan nuncupa.¬
uetunt ñ bellum sic̃ a cunis ciminã ñ cunã.
sicut asegecib segetiam ñ segetem. Apomis po¬
monam ⁊̃ pomũ. sicit abub bubonã non
bonem. aut erte nulla uocabuli leclinati¬
one sicut res ip nominat᷑. ut pecainia dic¬
tae dea que dat Pccuniam ñ omnno pet¬
cuniadea ipsa putad Ita uirtus quȩ dat
iuitut honor qui honirem concoritia q̃

Expanded text:
dens. Sic enim carere non potest infelicitate, dens. Sic enim carere non potest infelicitate, qui tanquam deam felicitatem colit, et Deum datorem felicitatis relinquit: sicut carere non potest fame, qui panem pictum lingit, et ab homine qui verum habet, non petit. CAPUT XXIeorum considerare rationes. Usque adeone. inquinescirent munera diuina esse, non deos? Sed quoniam sciebant nemini talia nisi aliquo deo largiente concedi, quorum deorum nomina non inueniebant, earum rerum nominibus appellabant deos, quas ab eis sentiebant dari, aliqua uocabula inde flectentes, sicut a bello Bellonam nuncupauerunt, non Bellum; sicut a cunis Cuninam, non Cunam; sicut a segetibus Segetiam, non Segetem, a pomis Pomonam, non Pomum: sicut a bubus Bubonam, non Bouem: aut certe nulla uocabuli declinatione sicut res ipsae nominantur, ut Pecunia dicta est dea, quae dat pecuniam, non omnino pecunia dea ipsa putata est; ita Virtus. quae dat uirtutem, Honor, qui honorem, Concordia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
let. atq ita ipsa a se ipsa peteret᷑ qui ab om¬
nib pecebat᷑. Quis enim aliquid ab aliquo
dõ nͥ felicitatem uenlit acciꝑe. uł qđ ad fe¬
licitatem existimat ꝑtinere: d inde si felici¬
tas habet in potestate cum quo homine sit
habet autẽ si dea ẽ. quȩ tandem stutitiaẽ
ab aliquo eam dõ pecere qͣm possis a se ip.¬
sa impetrare: Hanc gͦ deam suꝑdõs ceteros
honorare etiam loci dignitate debuerunt.
Sient enim apud ipsos legitur romanuue¬
taes nescio. quom summanum eui no cturna
flumina tribaebant coluerunt mas̃ qͣm io¬
nem adque cliuiturya flũmina ꝑtinerene
Ded postqͣm iou templum in signe ac sub¬
in ueniat sui sum mani nom̃ qđ audire ñ
potest ꝯsaltem legisse meminerit. Si autẽ
ꝓꝵ multitudo noxia relinquat᷑ qͣm stulto¬
rũ hominum multitudo uana sectatur. dĩ
dona dõs sibi faciens &e ipsum cuiꝰ dona ẽa
sunt obtinatione suꝑbę uoluntatis offen-¬

Expanded text:
let, adque ita ipsa a se ipsa peteretur, quae ab omlet, adque ita ipsa a se ipsa peteretur, quae ab omnibus petebatur. Quis enim aliquid ab aliquo deo nisi felicitatem uelit accipere uel quod licitatem existimat pertinere? Proinde si felicitas habet in potestate cum quo homine sit habet autem, si dea est, quae tandem stultitia est, ab aliquo eam deo petere, quam possis a se ipsa impetrare? Hanc ergo deam super deos caeteros honorare etiam loci dignitate debuerunt. Sicut enim apud ipsos legitur, Romani veteres nescio quem Summanum, cui nocturna fulmina tribuebant, coluerunt magis quam Jovem, ad quem diurna fulmina pertinerent. Sed postquam Jovi templum insigne ac subinveniatur qui Summani nomen, quod audire jam non potest, se saltem legisse meminerit. Si autem  falsorum multitudo noxia relinquatur, quam stultorum hominum multitudo vana sectatur, dona Dei deos sibi faciens, et ipsum, cujus ea dona sunt, obstinatione superbae voluntatis offen
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s uoluerunt p̃t᷑ illos quos cominemo¬
raui. martem t̾minum. uiuentatẽ atq idõ
capitoliũ ita constructum ẽ ut etiam istꝑ
tres intus eẽnt. tam obcuris signis ut hoc
uix homines doctissimi scirent. Nullo mͥ
gͥ felicitatem iuppit̃ ipse contempneret: sic̃
a t̾mino. marte. uiuentate. contemptꝰ ẽ. s ipsi
etiam qui noncesserant ioui ꝓfecto cederent
felicitati quȩ illis regem faceret iouem. aut
si non cedent non id contentu eiꝰ facerent s
qđ in domo felicitatis obscuri eẽ mallent qͣm
sine illa in locis ꝓpriis eminerent. Ita dea fe¬
licitate in loco amplissimo &e celsissimo consti¬
tuta discerent. cuies unde om̃is boni uoti
petendum eẽt auxilium: ac sic ipsa suadente
natura alioꝵs dõrum suꝑflua multitudine
derelicta coleret᷑ una felicitas. uni supplica.¬
ret᷑ uniꝰ templum frequentaret᷑ a cuub qͥ
felices eẽ. uellent. quoꝵ eẽt nemo qui nol¬

Expanded text:
omnes uoluerunt praeter illos quos commemoomnes uoluerunt praeter illos quos commemoraui, Martem, Terminum, Iuuentatem; adque ideo Capitolium ita constructum est, ut etiam isti tres intus essent tam obscuris signis, ut hoc uix homines doctissimi scirent. Nullo modo igitur Felicitatem Iuppiter ipse contemneret, sicut a Termino, Marte, Iuuentate contemtus est. Sed ipsi etiam, qui non cesserant Ioui, profecto cederent Felicitati, quae illis regem fecerat Iouem. Aut si non cederent, non id contemtu eius facerent, sed quod in domo Felicitatis obscuri esse mallent quam sine illa in locis propriis eminere. Ita dea Felicitate in loco amplissimo et celsissimo constituta discerent ciues, unde omnis boni uoti petendum esset auxilium, ac sic ipsa suadente natura aliorum deorum superflua multitudine derelicta coleretur una Felicitas, uni supplicaretur, unius templum frequentaretur a ciuibus qui felices esse uellent, quorum esset nemo qui nol
Abbreviated transcription (Latin):
nullus autẽ inuenit᷑ qui se nolit eẽ felicẽ.
Ipse gͦ dii si ꝑ auguria uł quolibet mͦ: eos
posse consuli putant de hac re consulerent᷑
utrũ uellent felicitati loco cede si forte ali¬
orũ ędib uł altarib iam fuiss locus ocupa¬
tus ubi edes maior atq sublimior felicitati
construeret᷑. Etiam ipse iuppit̃ cedet ut ip¬
sum uercicẽ collis capitolini felicitas poti
obtmeret Non enu oiusptam resisteret fe
timnus ce uuentas qͥui maiors & regiluo
mullo mͦ eede loco uolurunt a m sedis¬
corũ habent latere cum tex taquunꝰ capi¬
tolum fabricari uellec eumq suuq caxi
dignior aptiorq udebat᷑ a dis asti Que¬
ret p̃ eeupatum ñ audens aliquid aotne
eonĩ facete arbicriũ & eredens eos canonu¬
mint suoq pͥncipi uoluntate cessuros n
multi erant illic ubi capitolũ constitatu
ẽ. ꝑ augurium que siuit utrũ concedere.
locum uellent ioui: atq ipsi inde cedere

Expanded text:
nullus autem inuenitur, • qui se nolit esse felicem. nullus autem inuenitur, • qui se nolit esse felicem. Ipsi ergo di si per auguria uel quolibet modo eos posse consuli putant, de hac re consulerentur, utrum uellent Felicitati loco cedere, si forte aliorum aedibus uel altaribus iam fuisset locus occupatus, ubi aedes maior adque sublimior Felicitati construeretur; etiam ipse Iuppiter cederet, ut ipsum uerticem collis Capitolini Felicitas potius obtineret. Non enim quispiam resisteret FelTerminus et Iuuentas, qui maiori et regi \'suo nullo modo cedere loco uoluerunt. Nam sicut habent eorum litterae, cum rex Tarquinius Capitolium fabricari uellet eumque locum, qui ei dignior aptiorque uidebatur, ab dis aliis cerneret praeoccupatum, non audens aliquid contra eorum facere arbitrium et credens eos tanto numini suoque principi uoluntate cessuros, quia multi erant illic, ubi Capitolium constitutum est. per augurium quaesiuit, utrum concedere locum uellent Ioui; adque ipsi inde cedere
Abbreviated transcription (Latin):
in dõrum numerum felicitate suscepta.
magna belloꝵs ciuilium infelicitas subse¬
cuta ẽ. An forte iuste ẽ indignata felicitas
qđ & tam sero ce ñ ad honorem s adcontu¬
meliam potiꝰ inuitata ẽ ut cum ea coleret᷑
papus &e cloacina. & pauor & pallor &e fe¬
bris. & cetera ñ numina colendorum s cri¬
mina colentium: Ad extremum. si cũ t᷑ba
indignissima tanta dea usa ẽ. cur ñ uł
illustrius cȩt̾is colebatur: Quis enim ferat
qđ neq int̾ dõs consentientes quos dicunt
inconsilium iouis adhiberi nec int̾ dõs qͦs¬
electos uocant felicitas constituta ẽ: Tem¬
plum aliquod ei fieret: qđ &e loci sublimi¬
tate & oꝑis dignitate p̃mineret. Cur enim
ñ aliquid melius qͣm ipsi ioiue Nam neq
etiam ioui regnum nͥ felicitas dedet: sitm̃
cum regnaret felix fuit. Et potiorẽ felici¬
tas regno. Nemo enim dubitat facile in-¬
uenire hominem qui se timeat fieri regẽ.

Expanded text:
in deorum numerum Felicitate suscepta in deorum numerum Felicitate suscepta magna bellorum ciuilium infelicitas subsecuta est. An forte iuste est indignata Felicitas, quod et tam sero et non ad honorem, sed ad contumeliam potius inuitata est, ut cum ea coleretur Priapus et Cloacina et Pauor et Pallor et Febris et cetera non numina colendorum, sed crimina colentium? Ad extremum si cum turba indignissima tanta dea colenda uisa est, quur non uel inlustrius ceteris colebatur? Quis enim ferat, quod neque inter deos Consentes, quos dicunt in consilium Iouis adhiberi, nec inter deos, quos selectos uocant, Felicitas constituta eat? Templum aliquod ei fieret, quod et loci sublimitate et operis dignitate praemineret. Quur enim non aliquid melius quam ipsi Ioui? Nam quae etiam Ioui regnum nisi Felicitas dedit? si tamen cum regnaret felix fuit. Et potior est felicitas regno. Nemo enim dubitat facile inueniri hominem, qui se timeat fieri regem;
Abbreviated transcription (Latin):
quid gͦ constiruit romanis dõs. ianũ. iouem
marcen. picum. faunum. tib̾inum. herculẽ.
& si quos alios. Utquid titus ta̾tus addidie
saturnum. opem. solem. lunã. uulcanum.
lucem. & qͦscumq alios addidit. int̾ qͦs eciã
deam elo aciiam felicitate neglecta: ut qͥd
nunsatot dõs & cot deas sine ista: An eam
forte in tanta turba uide non potuit. ho¬
stilius certe rex dõs & ipse nouos pauorem
atq pallorẽ ꝓpitiandos non introduceret: si
deam istam noss aut coleret. Presente quippe
felicrate om̃is pauor &e pallor ñ ꝓpiciatii
abscederet. s pulsus aufugeret. deinde qͥdẽ
hoc qđ iam romanum imꝑum longe late¬
Q crescebat & ad huc nemo felicitatẽ cole¬
bat: An ideo grandius imꝑium qͣm feliciꝰ
fuit: Nam quo mͦ ibi eẽt uera felicitas. ubi
uera non erat pietas: Pietas ẽ enim uerax
ueri dĩ cultus. non cultus falsorum tot
dõrum quot demoniors. s ce postea iam

Expanded text:
quid ergo constituit Romanis deos Ianum, Iouem, quid ergo constituit Romanis deos Ianum, Iouem, Martem, Picum, Faunum, Tiberinum, Herculem et si quos alios? Ut quid Titus Tatius addidit Saturnum, Opem, Solem, Lunam, Vulcanum, Lucem et quoscumque alios addidit, inter quos etiam deam Cloacinam, Felicitate neglecta? Ut quid Numa tot deos et tot deas sine ista? An eam forte in tanta turba uidere non potuit? Hostilius certe rex deos et ipse nouos Pauorem adque Pallorem propitiandos non introduceret, si deam istam nosset aut coleret. Praesente quippe Felicitate omnis pauor et pallor non propitiatus abscederet, sed pulsus aufugeret. Deinde quid est hoc, quod iam Romanum imperium longe lateque crescebat, et adhuc nemo Felicitatem colebat? An ideo grandius imperium quam felicius fuit? Nam quo modo ibi esset uera felicitas, ubi uera non erat pietas? Pietas est enim uerax ueri Dei cultus, non cultus falsorum tot deorum, quot daemoniorum. Sed et postea iam