comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eiat. ꝑ idẽ tẽpꝰ bomilcar cuiꝰ inpulsu. iug̃ deditionẽ quã metu
deseruit iiceꝑat. suspectꝰ regi ⁊ ipse eũ suscipiens. nouas res
cuꝑe: ad ꝑnitiẽ eiꝰ dolũ q̃rere: die noctuq fatigare aĩu
Deniꝙ oĩa temptando sotiũ s adiungit. nabdãsã hoĩem
nobilẽ magnũ opib clarũ. acceptũ ppłarib suis. quod
pleꝵꝙ seorsũ arege exertitũ ductare:. ⁊ om̃s res exeꝗ solitus
erat. que iugurte fesso aut maiori astricto suꝑauerant ex
quo illi gła opesꝙ inuente sunt. G utriꝙͣ c̃silio dies insidiis
statuit᷑. Cet̃a uti res posceret extp̃r parari placuit. Nabtulsa ao
ȩxercitũ ꝓfectus ẽ: quẽ int̃ ib̾na romanoꝵ. iussꝰ habebat ne ager
in ultis hostib uastaret᷑. Is p̾qͣ magnitudine sceleris ꝑcussus.
ad tẽpꝰ non uenit. metꝰꝙ rẽ inpediebat. bomileat simul cupidũ

Expanded text:
erat. Per idem tempus Bomilcar, cuius impulsu Iugurtha deditionem, quam metu erat. Per idem tempus Bomilcar, cuius impulsu Iugurtha deditionem, quam metu deseruit, inceperat, suspectus regi et ipse eum suspiciens novas res cupere, ad perniciem eius dolum quaerere, die noctuque fatigare animum. Denique omnia temptando socium sibi adiungit Nabdalsam, hominem nobilem, magnis opibus, clarum acceptumque popularibus suis, qui plerumque seorsum ab rege exercitum ductare et omnis res exequi solitus erat, quae Iugurthae fesso aut maioribus asstricto superauerant; ex quo illi gloria opesque inventae. Igitur utriusque consilio dies insidiis statuitur; cetera, uti res posceret, ex tempore parari placuit. Nabdalsa ad exercitum profectus, quem inter hiberna Romanorum iussus habebat, ne ager inultis hostibus vastaretur. Is postquam magnitudine facinoris perculsus ad tempus non venit metusque rem impediebat, Bom
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ꝓciuib suis. uiris fortissimis. atq miserimis ienas caperet.
Pret̾ea p̃dã benigne ostentabat. Sic aĩs eoꝵ arretis. eꝗtes
in pͥmo late. pedites ꝗͣ artissime ire.⁊ signa occultae bet. Ua¬
censes ubi aĩadũtẽ. ad se u̾sũ exercitũ ire. pͥmũ uti eit res
metellũ eẽ rati. partas clausere. Deiñ ubu neq agns nasta¬
ri. ⁊ eos ꝗ pͥmi aderat̃ numidas eꝗtes uident: rursusꝙ ugũtã
rati. cũ magno gaudio obĩ ĩ ꝓcedt̃. Eꝗtes. peditesꝙ. repeate
tato signo. alii uulgũ effusũ oppido cedẽ. Alii ad portas festi¬
naẽ: pars t̾res caꝑe.ira att p̃de spes. ampli quã lassitudo po̾se.
U accenses ita biduũ mͦ ex ꝑfidia letati ciuitas magna. ⁊ opulen¬
ta cẽta pene aut p̃de fui̾t. Turpili q̃ p̃fecctũ oppidi unũ exõĩb iman¬
ꝓfugĩse sup̃ ostentimꝰ. uͥs a metello causã dic̃e pͥqͣ se paꝵ expũgat¬
condẽpnat᷑ uerberat᷑ q capite penas soluit. Nã is cuus excoliano

Expanded text:
 civibus suis, viris fortissimis atque miserrimis, poenas caperent; praeterea praedam benigne ostentat. Sic animis eorum arrectis equites in primo late, pedites quam artissime ire et signa occultare iubet. Vagenses ubi animum aduertere ad se versum exercitum pergere, primo, uti erat res, Metellum esse rati portas clausere; deinde ubi neque agros vastari et eos, qui primi aderant, Numidas equites vident, rursum Iugurtham arbitrati cum magno gaudio obvii procedunt. Equites peditesque repente signo dato alii uulgum effusum oppido caedere, alii ad portas festinare, pars turris capere: ira atque praedae spes amplius quam lassitudo posse. Ita Vagenses biduum modo ex perfidia laetati; civitas magna et opulens cuncta poenae aut praedae fuit. Turpilius, quem praefectum oppidi unum ex omnibus profugisse supra ostendimus, iussus a Metello causam dicere, postquacondemnatus verberatusque capite poenas soluit; nam is civis ex Latio
Abbreviated transcription (Latin):
bellũ cca parat.festinatꝙ. mariũ fatigantẽ deꝓfectiõe simł ⁊ in¬
uitũ ⁊ offensũ iͥ paꝵ idoneũ ratꝰ domũ dimittit. Et rome plebs
litt̃is q̃ de metello ac mario misse erat cognitis uolenti aĩo de
ãbob acceꝑat. Imꝑatori nobilitas q̃ aña. de cori fuerat in uidie eẽ.
ĩ uitp mag̃ studia s̃ partũ quã bona aut mala sua mod̾ata. p̃tea
seditiosi magistrat᷑ uulgũ exagitare. metellũ oĩb c̃tionib capitis¬
pͥenã accersere. mari ĩ uͥtutẽ ĩ matus celebraẽ. deniq sic accensa¬
oꝑib freq̃ntaẽ mariũ.⁊ sua necessaria pꝰ illt honorẽ ducerent. Ita ꝑcsa
nobilitate pꝰmlt̾as tepestates nouiꝰ hoĩ c̃sulatꝰ mandat᷑. Et p̾ ea p̃p atͥbu¬
no plebis malio mantino rogat᷑. quẽ uell cũ iuig̾ta bellũ gerere.¬

Expanded text:
bellum cuncta parat festinatque. Marium fatigantem de profectione, simul et inbellum cuncta parat festinatque. Marium fatigantem de profectione, simul et invitum et offensum sibi parum idoneum ratus, domum dimittit. et Romae plebes litteris, quae de Metello ac Mario missae erant, cognitis volenti animo de ambobus acceperant. imperatori nobilitas, quae antea decori fuit, invidiin utroque magis studia partium quam bona aut mala sua moderata. praeterea seditiosi magistratus volgum exagitare, Metellum omnibus contionibus capitis arcessere, Mari virtutem in maius celebrare. denique plebes sic accensaoperibus frequentarent Marium et sua necessaria post illius honorem ducerent. Ita perculsa nobilitate post multas tempestates nouo homini consulatus mandatur. Et postea populus a tribuno plebis T. Manlio Mancino rogatus, quem vellet cum Iug
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗd sama. atq fortima eoꝵ pares sũt Se magno ipio
pͥditi. inercelso etatȩ̃ agũt. eoꝵ sacta cuncti mortaleᷤ
nouere. Ita inmarima fortima minima licentia ẽ.
netp studere. neq hodisse. s⁊ nunime irasci decet. Auẽ ap̃
illos iracundia ehicit̃. ea unꝑio suꝑbia atq crudelitas ap

Expanded text:
fortuna eorum pares sunt; qui magno imperio, praediti in excelso aetatem agunt, eorum facta cuncti mortales novere. Ita in maxuma fortuna minuma licentia est; neque studere neque odisse, sed minume irasci decet; quae apud alios iracundia dicitur, ea in imperio superbia atque crudelitas app
Abbreviated transcription (Latin):
seuitia cẽt. q̃ uictis acciderent enmerauere. rapi uͥgines.
pueros diuelliliberos aparentũ cõplęxii. matres samiliaꝵ
pati q̃ uictorib clibuiꝰ sẽt. sana atꝙ domos spoliari. cedẽ¬
⁊ ĩcendia sieri. Ptremo armiᷤᷤ cadauerib. cruore. at luctu.
onĩa cõpleri. S ꝑ dõs immortales quo illa oratio ꝑtimut:
Anuti uos infestos c̃ iurationi faceret: Sçilien quẽ restata
et tã atror ñꝑ  ꝯuit. eũ oratio accendet: honita ẽ. net
cuiqũa mortaliũ inuiriȩ suę paruȩ uident᷑. Multi ea
grauiꝰ eqͦ habriere. S ⁊ alia aliis licentia ẽ. ꝓ.e. ꝗdenuͦisi

Expanded text:
saevitia esset, quae victis acciderent, enumeravere: rapi virgines, pueros, divelli liberos a parentum complexu, matres familiarum pati, quae victoribus conlubuissent, fana atque domos spoliari, caedem, incendia fieri, postremo armis, cadaveribus, cruore atque luctu omnia conpleri. Sed per deos inmortalis, quo illa oratio pertinuit? An uti vos infestos coniurationi faceret? Scilicet, quem res tanta et tam atrox non permovit, eum oratio accendet. Non ita est neque cuiquam mortalium iniuriae suae parvae videntur; multi eas gravius aequo habuere. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ adus diuitias inuictũ ãiũ gerebat. auaritia magi¬
stratuũ: añ id tẽpꝰ inͣmidia nr̃e opes c̃tuse. hostiũꝙ
aucte erãt. S ubi in africã uenit. exercit᷑ ei tͣdit᷑ aspurio

Expanded text:
um divitias invictum animum gerebat et auaritia magistratuum ante id tempus in Numidia nostrae opes contusae hostiumque auctae erant. Sed ubi in Africam venit, exercitus ei traditus a Sp
Abbreviated transcription (Latin):
adiungit. oĩ numidia imꝑare parat. ad terbal tã.si legatoꝰ¬
roniã miserat. ꝗsenatũ docerẽt̃ de cede frĩs.⁊ fortunis
suis. tm̃ fretꝰ multitudine militũ. parabat armis c̃tẽpdẽ.
S ubi rex ad certam̃ uenit: uictꝰ exp̃lio ꝓfugit in ꝓuinciã
ac deinde romã ẽtendit. Tẽ iugurta patratis c̃sili is.
pꝰquã oi numidia potiebat᷑. ĩ otio: facinꝰ suũ cũ animo
ritia nobilitatis.⁊ pecunia sua. spẽ habe. Itaq pancĩ
dieb. post. cũ auro. ⁊ argento multo romã legatõ
mittit. Ꝙs p̃cip̃ pͥmũ uti uetẽs amicos mineribus
expleant. Deinde nouos ad ꝗrat̃. Postremo q̃cũꝙ mͦ
possint largiendo parare nec cunctent᷑. S ubi legati
romã uenere. ⁊ exp̃cepto regis hospitib. ali isꝙ quoꝵ
ea tẽpestate in senatu auctoritas pollebat. magna mu.¬
nera misere tanta cm̃utatio incessit. ut ex maxima¬
iniidia ĩ grã ⁊ fouerẽ nobilitatis iugurta ueniret.

Expanded text:
adiungit, omni Numidiae imperare parat. Adherbal tametsi Romam legatos miserat, qui senatum docerent de caede fratris et fortunis suis, tamen fretus multitudine militum parabat armis contendere. sed ubi res ad certamen venit, victus ex proelio profugit in provinciam ac deinde Romam contendit. tum ugurtha patratis consiliis, postquam omni Numidia potiebatur, in otio facinus suom cum animo ritia nobilitatis et pecunia sua spem habere. itaque paucis diebus cum auro et argento multo Romam legatos mittit, quis praecipit, primum uti veteres amicos muneribus expleant, deinde novos adquirant, postremo quaecumque possint largiundo parare ne cunctentur. sed ubi Romam legati venere et ex praecepto regis hospitibus aliisque, quorum ea tempestate in senatu auctoritas pollebat, magna munera misere, tanta cinvidia in gratiam et fauorem nobilitatis Iugurtha veniret.
Abbreviated transcription (Latin):
M̃s hoĩes ꝗ sese fiudẽt pre¬
store cẽtis aĩalib sũma ope
niti deo. neuitã cũ silentio m¬
seant ueluti pecora: quȩ nat̾a
pna. atꝙuent obedientia furit:
Anum iꝑio. corꝑis seuitio mag̾iintim̃. aitũ cũdiis. altũ cũ¬

Expanded text:
s homines qui sese student prestare ceteris animalibus summa ope niti decet, ne vitam silentio transeant veluti pecora, que natura prona atque ventri obedientia finxit. animi imperio, corporis se
Abbreviated transcription (Latin):
uidebat᷑. Nã sẽꝑ in ciuutate ꝗb ope̾ nulle sũt. boni in¬
uident. malos extollunt. uet̃a odere noua exoptant.
odio suaꝵ reꝵ mutari om̃ia suudẽt. łbaq seclitionib
sine cura alunt̾. qm̃ egẽstas facile habet̾ sinedãpno
S urbana pleps eauͦ p̃ceps erat denłti causis. Primum
om̃iũ ꝗ ubiq ꝓbio atq petulantiȩ marime p̃stabãt
te aliu ꝓdeclesora patͥmoniĩ ammussis postrenio om̃s quo¬

Expanded text:
e. Nam semper in civitate, quibus opes nullae sunt, bonis invident, malos extollunt, vetera odere, nova exoptant, odio suarum rerum mutari omnia student, turba atque seditionibus sine cura aluntur, quoniam egestas facile habetur sine damno. Sed urbana plebes, ea vero praeceps erat de multis causis. Primum omnium, qui ubique probro atque petulantia maxume praestabant, item alii per dedecora patrimoniis amissis, postre
Abbreviated transcription (Latin):
oratione respondit sibi netp maiꝰ ꝗequã. neꝙ cariꝰ acto¬
ritate senat᷑ ẽẽ abadolescentia. Ita se eni sũ: ut

Expanded text:
oratione respondit sibi neque maius quicquam neque carius auctoritate senatus esse. Ab adulescentia ita se enisum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
malliũ fesulaᷤ. atq ĩcã partẽ etruriȩ. septimũ quendã camier¬
tẽ ĩ agrũ picenũ. G. uiliũ ĩ appuliã dimisit. p̃t̾ea aliũ alio.
quẽ ubiq oportuũ iͥ fore credebat Int̾ea romȩ. mlta
simł molliri. c̃suli insidias tendẽ. ꝓare incendia. oportu¬
naloca armatis hõib obsidẽ. ip̃i cũtelo eẽ. Itẽ alios ui¬
bẽ. ⁊ hortari. un sẽꝑ intenti. parariq eẽnt. dies. nocteq
festinãe. uigilare. neq insõnis. neꝙ labore satigant. Po¬
stremo ubi multa agitati nichil ꝓcedute rurs ĩ tẽpesta

Expanded text:
Camertem in agrum Picenum, C. Iulium in Apuliam dimisit, praeterea alium alio, quem ubique opportunum sibi fore credebat. interea Romae multa simul moliri: consulibus insidias tendere, parare incendia, opportuna loca armatis hominibus obsidere; ipse cum telo esse, item alios iubere, hortari uti semper intenti paratique essent; dies noctisque festinare, vigilare, neque insomniis neque labore fatigari. postremo, ubi multa agitanti nihil procedit, rursus intempesta
Abbreviated transcription (Latin):
cendia. aliaq seda. atꝙ crudelia facinora. inciues. pataꝙ
paraui̾se. de c̾fessis. sicuti de manisesus reꝵ capitaliũ
more maioꝵ supplitiũ sum̃dũ. Post quã cato asse¬
uoeant. Cato mͥagnisie̾. ateͣ clar̾ habet᷑. Senat̃ decretũ

Expanded text:
cendia aliaque se foeda atque crudelia facinora in civis patriamque paravisse, de confessis, sicuti de manufestis rerum capitalium, more maiorum supplicium sumundum.' Postquam Cato adsevocant. Cato clarus atque magnus habetur; senati decretu
Abbreviated transcription (Latin):
ostentabuit. S ubi tp̃s fuit centuriones tͥbunosq militares::
ipsũ p̾̃fectũ oppidi titũ t̾piliũ sillanũ. alius aliũ domos
suas inuitabãt̃. Co̾s om̃s p̃t̃ t̾piliũ int̾ epulas obtruncant.

Expanded text:
ostentabat. Sed ubi tempus fuit, centuriones tribunosque militaris et ipsum praefectum oppidi T. Turpilium Silanum alius alium domos suas inuitant. Eos omnis praeter Turpilium inter epulas obtruncant
Abbreviated transcription (Latin):
daꝵ gessit. Primũ ꝗa magnũ ⁊ atror. uariaꝙ uic¬
toria suit. dehinc ꝗa tẽ pͥmũ suꝑbrȩ nobilitatis
obuiatũ ẽ. Quȩ cõtẽptio diuina ⁊ humana cuncta
ꝑmiscuit. eoꝙ uecordiae ꝓcessit. ut suidiis ciuilib.
bellũ atq uastitas italiȩ sinẽ saceret. S pꝰquã
huicemĩ rei initiũ expediã. pauca supͣ repeta. qͦ ad
cognoscendũ dr̃a illustria magis. mag̾q inaꝑtosint. Bello
punico sedõ qͦ duxcartaginensiũ hanibal. p̃ magnitudine noĩs
romani italiȩ opes maxime attriuerat. masinissa rexnumi¬
daꝵ. inamicitiã recept̃. apublio scipione. cui p̾ea affricano

Expanded text:
ariaque victoria fuit, dein quia tunc primum superbiae nobilitatis obviam itum est; quae contentio divina et humana cuncta permiscuit eoque vecordiae processit, ut studiis civilibus bellum atque vastitas Italiae finem faceret. Sed prius quam huiusce modi rei initium expedio, pauca supra repetam, quo ad cognoscendum omnia illustria magis magisque in aperto sint. Bello Punico secundo, quo dux Carthaginiensium Hannibal post magnitudinem nominis Romani Italiae opes maxime attriuerat, Masinissa rex Numidarum in amicitiam receptus a P. Scipione, cui postea Africano
Abbreviated transcription (Latin):
lentulus sic̃ catilina p̃ceꝑat. quoscũꝙ moribaut fortuna: hoiu
reb idoneoᷤ eẽ credebat: aut ꝑse: aut ꝑalios sollicitabat.
gͥ.p. ũbreno cuidã negotiũ dat: uti legatos allobrogũ reꝗrat.
co̾ꝙ siposs⁊ impellat adsotietatẽ belli: existimanᷤ publice
eẽt. sacile eos adtale c̃siliũ adduci posset̃. Umbreñ ꝗ ĩgallia
negotiat᷑ erat. plerisꝙ p̾ncipib ciuitatũ not̾ erat. atteos
nouerat. Itaq sine mora ubi pͥmũlegato ĩ foro esper̃. ꝑcune¬
tatus pauca destatu ciuitatiᷤᷤ. qͥsi dolens casũei. reꝗrere cep̃
que eritĩ: tantis maliꝰ sperarent. Postquã illoᷤ uidi q̃n de
auaritia magisatuũ. accusare senatũ: ꝙ ĩeo aurilii nichil
esfugiati. ħ ubi cdix̃. allobroges ĩmaximã spẽ adchcti
ũbrenũ orare: ut sui miseret᷑. nichil tã asꝑũ. neq tã dissi¬
çile ee ꝗ ñ cupidisime sacturi ẽẽnt. dũ eares ciunatẽ ȩre

Expanded text:
Catilina praeceperat, quoscumque moribus aut fortuna novis rebus idoneos credebat, aut per se aut per alios sollicitabat, ui foret. Igitur P. Umbreno cuidam negotium dat, uti legatos Allobrogum requirat eosque, si possit, inpellat ad societatem belli, existumans publice esset, facile eos ad tale consilium adduci posse. Umbrenus, quod in Gallia negotiatus erat, plerisque principibus civitatum notus erat atque eos noverat. Itaque sine mora, ubi primum legatos in foro conspexit, percontatus pauca de statu civitatis et quasi dolens eius casum requirere coepit, quem exitum tantis malis sperarent. Postquam illos videt queri de avaritia magistratuum, accusare senatum, quod in eo auxili nihil effugiatis." Haec ubi dixit, Allobroges in maxumam spem adducti Umbrenum orare, ut sui misereretur: nihil tam asperum neque tam difficile esse, quod non cupidissume facturi essent, dum ea res civit
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sidio ad s̃. Michi spes om̃s inme met ste s̃. qu̾as neresse ẽ.
uͥtute ⁊ ĩ nocenti tutan. slã alia infirma̾ s̃. ⁊ illud intelligo
Quo mͥ ae̾us annitentdũ ẽ. ut nety uos capisnii ͦ illi frustrati

Expanded text:
sidio adsunt; mihi spes omnes in memet sitae, quas necesse est virtute et innocentia tutari; nam alia infirma sunt. et illud intellego, quo mihi acrius adnitundum est, uti neque vos capiamini et illi frustra
Abbreviated transcription (Latin):
que aut uiris loco ꝓhostib adu̾sũ se oportunisime erãt singłas cireũ¬
teniẽ. Ita ratꝰ iugurttã aut p̃sicliis nudatũ si ea pateret᷑ aut plio
certaturũ. Nã bochus nuntios ad eũ sepe miserat uelle pͥp romani ami-¬
citiã. neꝗd a se hostilȩ timeret. Idsimulau̾it ne qͦ in ꝓuis gͣuior accedet.
an mobilitate ingeni i paeẽ aut bellũ mutae̾ solitus paꝵ exploratũ ẽ.
S eanful ut statuerat oppida castellaꝙ munita audie̾ partĩ ui. alia metu.
aut p̃mia ostentãdo auͣtẽ ab hostib ac pͥmo mediocͥa gerebat existi¬
mans uigurthã obsuas tutãdos ĩ manꝰ uenturũ. S ubi illũ ꝓeul
ab eẽ.⁊ aliis negotiis intẽtũ accip̃ maiora eo magis asꝑa aggͤdi tẽpꝰ

Expanded text:
t advorsum se opportunissumae erant, singulas circumvenire: ita Iugurtham aut praesidiis nudatum iri, si ea pateretur, aut proelio certaturum. nam Bocchus nuntios ad eum saepe miserat: velle populi Romani amicitiam; ne quid ab se hostile timeret. id simulaveritne, quo inprovisus gravior accideret, an mobilitate ingeni pacem atque bellum mutare solitus, parum exploratum est. sed consul, uti statuerat, oppida castellaque munita adire, partim vi, alia metu aut praemia ostentando avortere ab hostibus. ac primo mediocria gerebat, existumans Iugurtham ob suos tutandos in manus venturum. sed ubi illum procul abesse et aliis negotiis intent
Abbreviated transcription (Latin):
amicitiã monẽ ne tã p̃ua inciꝑet. neu suꝑ fortunã aĩ gereret
ñ oĩa oĩb cupienda eẽ debere. illi res suas satis placere. postremo
dix̃. neq aiũs marii flectit̾: respondit. ubi pͥmũ potuisset ꝑnego¬
tia publica facturũ sese que pet̾et. Ac sepius pꝰ eãdẽ rẽ postulan¬
ti fertur dixisse. ne festinaret abire. satis mature illũ cũ filio suo
c̃sõlatũ petiturũ. Is nã eo tp̃e c̃t̾bmo patͥs ibidẽ militabai̾t. annõ
nat̾ c̾cit̃ uginti. quȩ res mariũ. tũ ꝓhonore quẽ affectabat tũ
cẽ metellũ uehem̃t̃ accendit. Ita cupidine atꝙ ira pessimis
c̃sultorib crassari. neq facto ullo necp dicto abstinere. ꝙ modo
ambitiosum foret. Mlites ꝗb in bib̃niꝰ p̃berat laxiore ĩpio
quã antea habebat. ap̃ negotiatores quoꝵ magna pars utice

Expanded text:
amicitiam monere, ne tam praua inciperet neu super fortunam animum gereret: non omnia omnibus cupienda esse, debere illi res suas satis placere; postremo dixit neque animus Mari flectitur, respondit, ubi primum potuisset per negotia publica, facturum sese quae peteret. Ac postea saepius eadem postulanti fertur dixisse, ne festinaret abire: satis mature illum cum filio suo consulatum petiturum. Is eo tempore contubernio patris ibidem militabat. Annos natus circiter viginti. Quae res Marium cum pro honore, quem affectabat, tum contra Metellum vehementer accenderat. Ita cupidine atque ira, pessimis consultoribus, grassari; neque facto ullo neque dicto abstinere, quod modo ambitiosum foret; milites, quibus in hibernis praeerat, laxiore imperio quam antea habere; apud negotiatores, quorum magna multi
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi pͥmũ etas militie patiens fuit stipendi is faciundis: non
greca facundia neꝙ urbanis munditi is. sese exercuit. Ita ĩt
artes bonas integrũ ingeniũ breui adoleuit. Gubi primũ
t̾bunatũ militarẽ appło petit: plerisꝙ faciẽ eiꝰ ignorantib
facile notus ꝑ om̃s tͥb declarat᷑. deinde ab eo magistratu.
ampliore honore quã gerebat dignꝰ haberet᷑. Tm̃ is ad id loci
ꝑ manus tradebat: Nouus tam nemo clarus. net tã egregius
arͥispicis dicta eodẽ in tp̃a uid quo eupido aĩ ortabat᷑. ab metello
petendi grã missionẽ rogat cui quãquã uͥtꝰ. gła atty optanda¬
alia bonis suꝑabãt. tñ inerat c̃teptor aũis. ⁊ suꝑbia cõmune nobi n

Expanded text:
ubi primum aetas militiae patiens fuit, stipendiis faciundis, non Graeca facundia neque urbanis munditiis sese exercuit: ita inter artis bonas integrum ingenium brevi adolevit. ergo, ubi primum tribunatum militarem a populo petit, plerisque faciem eius ignorantibus, factis notus per omnis tribus declaratur. deinde ab eo magistratu aampliore quam per manus tradebat. Nouos nemo tam clarus neque tam egregiis r ubi Marius haruspicis dicta eodem intendere videt, quo cupido animi hortabatur, ab Metello petendi gratia missionem rogat. Cui quamquam virtus, gloria atque alia optanda bonis superabant, tamen inerat contemptor animus et superbia, commune nobi
Abbreviated transcription (Latin):
bonoꝵ. deuinere hostiũ senatũ. docz. Pretea senu̾su¬
amarco crasso. qͦ catiline nuntiaret. ne eũ lenulꝰ.atꝙ
cethegꝰ. aliiꝙ ex c̃iuratione dep̃hensi t̃rerent: eoꝙͥ
mag̃ ꝓparet ad urbẽ accedere. qͦ ⁊ cet̃oꝵ anim̾oᷤᷤ resicẽt
et illi faciliꝰ aꝑiculo eriꝑent᷑. Set ubi tarꝗu̾ crassũ noĩaũ
hoiẽ nobilẽ maxinuᷤᷤ cdiuitiis. sũma potentia. alii ĩ credibilẽ¬
crasso expͥuatis negotiis obnorii c̃clamãt inclicẽ falsũ
eẽ. ⁊ cle earẽ postulãt uti referat᷑. Itaq cõsulente cicerone
frequen̾ senat̾ dec̃nit. tarꝗnii inditiũ falsũ uideri. eũq
inuncuł retinendũ. neq ãpliꝰ potestatẽ satiundi aliꝗͥ. nͥ¬

Expanded text:
bonorum, de itinere hostium senatum docet; praeterea se missbonorum, de itinere hostium senatum docet; praeterea se missum a M. Crasso, qui Catilinae nuntiaret, ne eum Lentulus et Cethegus aliique ex coniuratione deprehensi terrerent eoque magis properaret ad urbem accedere, quo et ceterorum animos reficeret et illi facilius e periculo eriperentur. Sed ubi Tarquinius Crassum nominavit, hominem nobilem, maxumis divitiis, summa potentia, alii rem incredibilCrasso ex negotiis privatis obnoxii, conclamant indicem falsum esse deque ea re postulant uti referatur. Itaque consulente Cicerone frequens senatus decernit Tarquini indicium falsum videri eumque in vinculis retinendum neque amplius potestate
Abbreviated transcription (Latin):
lentulus. itẽꝙ cet̾i ĩliberi custodiis haberent᷑. Itaq
lentulꝰ .p. ientulo spinteri ⁊ͣ dit̾. ꝗtũ erat edilis. Cet hegꝰ¬
ꝗnto cornisicio. Statiliꝰ .G. cesari. Gabin̾i. M. cr̾aso.
Ceparꝰ. nã is paulo añ suga retractꝰ ẽ. G. terentio senatõi
cupida reꝵ nouaꝵ. nmiᷤ bello fauebat. mutata mente
cateline ꝯsilia ęxecrari. ciceronẽ ad celũ tollere. ueluti
et seriutute erepta. gaudiũ. aiꝙ leticiã agitabat. Hãꝙ
aliabelli facinora p̃de magis quã detͥm̃to fore. ĩcendiũ
uͦ crudele. ⁊ ĩmodatũ. acsͥ maxime calamitosũ pitabat.
Sappe cui om̃s copię ĩ usu coridiano. ⁊ cultu corꝑis erant.
Post eũ diẽ .I. ꝗdã tarquiꝰ ad senatũ adduct̾ erat. quẽ date¬
linã ꝓsiciscentẽ tͣctũ exuinere azebat. Is cũ se dicer
indicatiu de c̃iuratione. sisides .p. clata eẽt. iussus acsule
q̃sciret dicere. ead sere q̃ uult̾ciꝰ deparati ĩcendiis. de cede

Expanded text:
Lentulus itemque ceteri in liberis custodiis habeantur. itaque Lentulus P. Lentulo Spintheri, qui tum aedilis erat, Cethegus Q. Cornificio, Statilius C. Caesari, Gabinius M. Crasso, Caeparius — nam is paulo ante ex fuga retractus erat — Cn. Terentio senatori cupida rerum novarum nimis bello favebat, mutata mente Catilinae consilia execrari, Ciceronem ad caelum tollere: veluti ex servitute erepta gaudium atque laetitiam agitabat. namque alia belli facinora praedae magis quam detrimento fore, incendium vero crudele, inmoderatum ac sibi maxume calamitosum putabat, quippe quoi omnes copiae in usu cottidiano et cultu corporis erant. Post eum diem quidam L. Tarquinius ad senatum adductus erat, quem ad Catilinam proficiscentem ex itinere reindicaturum de coniuratione, si fides publica data esset, iussus a consule, quae sciret, edicere, eadem fere, quae Volturcius, de paratis incendiis, de caede
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗeristimarẽt ĩditiũ illud apublio antͦnio machinatuĩ.
ut faciliꝰ appellato crasso: ꝑsorietatẽ ꝑiculi reliquos illiꝰ
potentia tegeret. Alii tarꝗniũ acicerone ĩmissum
a zebat. ne crasꝰ more suo. suscepto maloꝵ patiocino

Expanded text:
existumarent indicium illud a P. Autronio machinatum, quo facilius appellato Crasso per societatem periculi reliquos illius potentia tegeret. alii Tarquinium a Cicerone inmissum aiebant, ne Crassus more suo suscepto malorum patrocin
Abbreviated transcription (Latin):
ad rutili ĩ castra ꝓcedit. Romani ex in ꝓuise pulueris
magnã uĩ anĩadũtint. slã ꝓpectũ. ager arbustis einsit̾.
ꝓlubebat.⁊ pͥmo ratiᷤ humũ aridã uento agitari. pꝰ ubi

Expanded text:
ad Rutili castra procedit. Romani ex inproviso pulveris vim magnam animadvortunt; nam prospectum ager arbustis consitus prohibebat. et primo rati humum aridam vento agitari, post ubi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ insicdaᷤ opprimni posse hoĩe tã acceptũ ppłarib. ꝙ erat
uigurta manu ꝓmt̾. ⁊ appetens gle̾ militaris. statuit eu ob¬
iectare ꝑicuł. ⁊ eomͦ fortunã tẽptare. Obello numantino.
uł ostentando uͥtutẽ. ł ostiũ seuitia facile eũ occasuꝵ. p̃sec̃
numidis. quo ĩ hysꝑaniã mittebat. s eares longe alit̾. ac
ratꝰ erat enenit. Nã iugurta ut erat inpigro atꝙ acri ĩ¬
ingenio ubi publii scipionis ꝗtũ romaniᷤ imꝑator erat. ⁊

Expanded text:
 insidiis opprimi posse hominem tam acceptum popularibus, quod erat Iugurtha manu promptus et adpetens gloriae militaris, statuit eum obiectare periculis et eo modo fortunam temptare. Igitur bello Numantino Mvel ostentando virtutem vel hostium saevitia facile eum occasurum, praefecit Numidis, quos in Hispaniam mittebat. sed ea res longe aliter, ac ratus erat, evenit. nam Iugurtha, ut erat inpigro atque acri ingenio, ubi naturam P. Scipionis, qui tum Romanis imperator erat,
Abbreviated transcription (Latin):
noris quã pluplicã ducebat. Tał intẽpestate fama
de cassio erat. G iugurta ẽtͣ decꝰ regiũ cultu quam
maxime miserabili. eũ cassio romã uenit. Ar tã ⁊si
in ip̃so magna uis aĩ erat c̃firiat᷑ ab õib qͦꝵ potentia
aut scelere cunta ea gesserat. q̃ supͣdiximꝰ .G. bebim.
tͥbunũ plebis magna mercedeparat. Cuiꝰ inpd entia.
ctͣ uis. ⁊ inuirias om̃s munit̾ foret. At.G. mẽmitis ad¬
uocata c̃tione : quãquã regi infecta plebs erat. ⁊pãs ĩ uin

Expanded text:
noris quam publicam ducebat: talis ea tempestate fama de Cassio erat. Igitur Iugurtha contra decus regium cultu quam maxime miserabili cum Cassio Romam venit. Ac tametsi in ipso magna vis animi erat, confirmatus ab omnibus, quorum potentia aut scelere cuncta ea gesserat, quae supra diximus, C. Baebium tribunum plebis magna mercede parat, cuius impudentia contra ius et iniurias omnis munitus foret. At C. Memmius aduocata contione, quamquam r
Abbreviated transcription (Latin):
fuerat eꝗtib auxiliari is agendũ atribuit. aulũ malliũ legatũ
cũ eohortib expeditis adoppidũ laris. ubi stipendiũ ⁊ comeatũ
locau̾at ire iub. diẽꝙ se p̃dabundũ pꝰ paucos dies eouenturũ. Sic
in cepto suo occultato ꝑgit ad flum̃ tanay. Cetũ initiẽ cotidie
pec̾ exercitu ꝑcenturias. Itẽ turmas equalit̃ distribuerat.⁊ ex coriis
ũ ue̾s sierent curarit simul ⁊ inopiã frum̃ti ienre. ⁊ ignarat dib ua¬
rare que mex usui forent. Diniꝙ sexto ᷤ die. cũ ad fium̃ uenũ ẽ

Expanded text:
fuerat, equitibus auxiliariis agendum attribuit, A. Manlium legatum cum cohortibus expeditis ad oppidum Laris, ubi stipendium et commeatum locauerat, ire iubet dicitque se praedabundum post paucos dies eodem venturum. Sic incepto suo occultato pergit ad flumen Tanain. Ceterum in itinere cottidie pecus exercitui per centurias, item turmas aequaliter distribuerat et, ex coriis utres uti fierent, curabat; simul inopiam frumenti lenire et ignaris omnibus parare quae mox usui forent. Denique sexto die, cum ad flumen ventum e
Abbreviated transcription (Latin):
tũ cõfodẽ. Ciꝰ ubi ĩtelleg̃ quantũ ꝑiculiẽsuli impen¬
deat: appe ꝑsuluia ciceroni dolũ ꝗparabat̃ enuntiat. Ita
illi ad omo ꝓhibiti. tantũ facinꝰ frusta susceꝑant. It̃ ea. malliꝰ
in etruria plebẽ sollicitare. egestate summul acdolore ĩ iuiriȩ
nouaꝵ reꝵ cupidã: eo ꝙ sille dñatione agros. bonaq or̃a
copia erat. ⁊ ñ nullos ensillanis colonis ꝗb libido atꝙ lu¬
xuria ex magni̾ rapinis nichil teliꝗ fecerãt. Ea cũcioe¬
insidiis. pͥuato c̃silio longi tueri pot̃at. neq extrcitꝰ.
mallii quãtus. aur quo ẽsilio for sat̾i cõꝑtũ habebat.
rẽ adsenatũ refert. iã aña uulgi rumorib eragitatã.
testaos psenatu more romano magi si ariina ⁊ case psut pe

Expanded text:
tum confodere. Curius ubi intellegit, quantum periculum consuli inpendeat, propere per Fulviam Ciceroni dolum qui parabatur enuntiat. ita illi ianua prohibiti tantum facinus frustra susceperant. Interea Manlius in Etruria plebem sollicitare, egestate simul ac dolore iniuriae novarum rerum cupidam, quod Sullae dominatione agros bonaque omnia copia erat, nonnullos ex Sullanis coloniis, quibus lubido atque luxuria ex magnis rapinis nihil reliqui fecerant. Ea cum Ciceinsidiis privato consilio longius tueri poterat neque, exercitus Manli quantus aut quo consilio foret, satis compertum habebat, rem ad senatestas per senatum more Romano magistratui maxuma pe
Abbreviated transcription (Latin):
nocte cuirationis pͥncipes c̃uocans: ꝑ .m. portiũ leocã
ibiq multũ de ignominia eoꝵ questus. docet se malliũ
p̃misisse ad eã multitudinẽ quã ad capienda arma ꝑau̾at.
Itẽ alios inalia loca oportima. ꝗ initiũbelli facerent: seq
ad exercitũ ꝓ ficisci cuꝑe: si pͥꝰ ciceronẽ op̃ssiset. cũ
suis c̃ siliis multũ officẽ. Igͥ ꝑt̾ritis acdubitantib oetis.
G. corneliꝰ eques rõamis oꝑãsuã pollicitũ. ⁊ cũ eo .I. guagũ¬
teu̾senator: conslituere ea nocte. paulopꝰ cũ armat̾iᷤ hõrb¬

Expanded text:
nocte coniurationis principes convocat per M. Porcium Laecam, ibique multa de ignavia eorum questus docet se Manlium praemisisse ad eam multitudinem, quam ad capiunda arma paraverat, item alios in alia loca opportuna, qui initium belli facerent, seque ad exercitum proficisci cupere, si prius Ciceronem oppressisset: eum suis consiliis multum officere. igitur perterritis ac dubitantibus ceteris C. Cornelius eques Romanus operam suam pollicitus et cum eo L. Vargunteius senator constituere ea nocte paulo post cum armatis ho
Abbreviated transcription (Latin):
cũ pecoẽ.⁊ cũ alia p̃da cap̃. edificia incẽdit. Ple¬
racy loca hostilit̃ cũ eꝗtatu accedit. deiñ eũ oĩ
multitudine ĩ regnũ suũ ẽuenerat. Ex istimais
ar therbalẽ dolore ꝑmotũ iniurias suas matui
uindicaturũ. Eãꝙ re  belli causã fore. At ille ꝗͥẽ

Expanded text:
cum pecore atque alia praeda capit, aedificia incendit, pleraque loca hostiliter cum equitatu accedit, deinde, cum omni multitudine in regnum suum conuertit, existimans Adherbalem dolore permotum iniurias suas manu vindicaturum eamque rem belli causam fore. At ille
Abbreviated transcription (Latin):
S nec illos ꝗdẽ ꝗ procuł manserat. timor aĩ satis munierat. nã
plerosq iacula torm̃tis aut manu emissa uulnerabãt: pariꝙ
ꝑiculo s fana inpari boni artpignani erat. Dũ ap̃ raman
sie certat᷑: iugurta ex inꝓuisd̾ castra hostiũ cũ manu ĩ uadit.
renu̾sis ꝗ ĩp̃sidio erãt. ⁊ oĩã mag̃ quã p̃lium. Expectantib

Expanded text:
 ne illos quidem, qui procul manserant, timor animi satis muniverat; nam plerosque iacula tormentis aut manu emissa volnerabant, parique periculo sed fama inpari boni atque ignavi erant. Dum apud Zamam sic certatur, Iugurtha ex inproviso castra hostium cum magna manu invadit; r
Abbreviated transcription (Latin):
uictorie ñ satis modatꝰ animꝰ fuit.¶ S bono uinei satius
ẽ: quã malo moẽ in uiriã uincere. G ea uictoria no¬
bilitas ex libidme sua. usa multos mortales. ferro. auͥ
fuga. extinx̃. płꝙ in reliquũ s timoris quã potentie

Expanded text:
riae haud satis moderatus animus fuit. sed bono vinci satius est quam malo more iniuriam vincere. igitur ea victoria nobilitas ex lubidine sua usa multos mortalis ferro aut fuga extinxit plusque in reliquom sibi timoris quam potenti
Abbreviated transcription (Latin):
G. i gͣchus qͦꝵ maiores punico bello. at ali is bellis mul¬
tũ. rei .p. addidarant. uendicare plebẽ in lib̾tatẽ. ⁊ pauooꝵ
scelera patefacere cepe. Nobilitas noxia ait eo ꝑcussa.
spes societatis a plebe dimouerat. gͣchoꝵ actionib obuiã
ierat. Et pͥmo tyberiũ. dem̃ paucos pꝰ annos eadẽ ingre¬
dientẽ gauĩ tͥbunũ alt̾ũ tͥũ uir coloniis deducendis¬

Expanded text:
C. Cracchus, quorum maiores Punico atque aliis bellis multum rei publicae addiderant, vindicare plebem in libertatem et paucorum scelera patefacere coepere, nospes societatis a plebe dimouerat, Gracchorum actionibus obviam ierat; et primo Tiberium, dein paucos post annos eadem ingredientem Gaium, t
Abbreviated transcription (Latin):
habit᷑. Ita imꝑatori nouo plus ex malis morib solli¬
citudinis: quã ex copia militũ auxilii aut bone spei
accedebat. Statuit tñ metelł quãqͣ ⁊ estiuoꝵ tẽpꝰ cõmi¬
tioꝵ mora inminuerat: et expectatione euent᷑. ciuiũ
aĩos intẽpt᷑os putabat: ñ pͥus bellũ adtingẽ. quam
maioꝵ disciplina milites baboraẽ coegisset. Nam
ñ egredi ꝓuincia. qͣntũ tp̃is estiuoꝵ inimꝑio fuit

Expanded text:
habitus. Ita imperatori nouo plus ex malis moribus sollicitudinis quam ex copia militum auxili aut spei bonae accedebat. Statuit tamen Metellus, quamquam et aestiuorum tempus comitiorum mora imminuerat et expectatione eventus civium animos intentos putabat, non prius bellum attingere, quam maiorum disciplina milites laborare coegisset. Nam non egredi prouincia, quantum temporis aestiuorum
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ locis excopia maxime ydoneis uineas agere. suꝑq eas iacẽ.
oppidani festinaẽ. paraẽ ꝓrsꝰ ab utsq nichil reliquũ fieri. Deniꝙ
romani multo añ labore p̃liisꝙ fatigari. pꝰ dies.xxx ꝙ eo uentũ¬

Expanded text:
us locis ex copia maxume idoneis vineas agere, superque eas aggus locis ex copia maxume idoneis vineas agere, superque eas aggoppidani festinare, parare; prorsus ab utrisque nihil reliquom fieri. denique Romani, multo ante labore proeliisque fatigati, post dies qu
Abbreviated transcription (Latin):
portaret.deĩ. diẽ. locũꝙ ubi p̃sto fui̾t p̃dic̃. Ip̃ ex flumine quam
ĩstructꝰ adthalã ꝓficiscit᷑. Dem̃ ubi ad id loci uentũ qͦ numidi
p̃ceꝑat. ⁊ castra posita munitaq s̃. tanta repente: celo ius aquȩ
affu̾se dũ. ut ea mͦ exercitui satis suꝑꝙͣ foret. p̃terea comeat᷑ spe
ãpliõ. ꝙ numide sicuti pleriꝙ innoua deditione officia intenderãt
Cetũ milites religioẽ pluuia magis s̃ usi. eaꝙ res młtũ armis eoꝵ
adidit. nã rati sese diis mortalib cure eẽ. Dẽĩ postero die ẽc̃a opi¬
nionẽ ug̾te: adthalã ꝑueniunt. oppidaniꝙ ꝗse locoꝵ asꝑitate
munitoᷤ cđant. magna atꝙ ĩsolita re ꝑculsi. nichilo segnius
celentate putabat. Nã talia c̃silia ꝑ otiũ ex opõtunitate capi c̃didit.
At metell ubi oppidand̾ p̃lio intentos simul oppidũ ⁊ oꝑib ⁊
locũ munitũ uidet. uallo fosaq menia cͥcũuenit. Dein iub¬

Expanded text:
m instructus ad Thalam proficiscitur. deinde ubi ad id loci ventum, quo Numidis praeceperat, et castra posita munitaque sunt, tanta repente caelo missa vis aquae dicitur, ut ea modo exercitui satis superque foret. praeterea commeatus spe amplior, quia Numidae, sicuti plerique in nova deditione, officia intenderant. ceterum milites religione pluvia magis usi, eaque res multum animis eorum addidit, nam rati sese dis inmortalibus curae esse. deinde postero die contra opinionem Iugurthae ad Thalam perveniunt. oppidani, qui se locorum asperitate munitos crediderant, magna atque insolita re perculsi, nihilo segnius celeritate putabat: nam talia consilia per otium et ex opportunitate capi. at Metellus, ubi oppidanos proelio intentos, simul oppidum et operibus et loco munitum videt, vallo fossaque moenia circumvenit. dein duob
Abbreviated transcription (Latin):
mius ppło ꝑsuadet. ut lucius cassius ꝗtũ p̃tor erat.
ad iugurtam mittererur. int̃posira fide .p. romam
duceret. Quot faciliꝰ indicio regis scauri ⁊ reliquoꝵ
quos pecunie capte accersebat̃ delieta patefierẽt.
D ũ ħ rome gerunt᷑ ꝗuiminudia relicti a bestia ex¬
erti tui p̃ erãt. secu morẽ ĩꝑatoris sui. plurima
⁊ flagiosissima facinora fecer̃. Euere ꝗͥ auro corrupti.
elepbantos iugurte tͣdẽt̃. aliĩ ꝑfugas uendẽt. Pars
expacatis p̃ta agebat. Tanta nis auaritie: aiõs eoꝵ
uelui tabes inuaserat. At cassins.p.r. ꝑlata roga

Expanded text:
mius populo persuadet, uti L. Cassius, qui tum praetor erat, ad Iugurtham mitteretur eumque interposita fide publica Romam duceret, quo facilius indicio regis Scauri et relicuorum, quos pecuniae captae arcessebat, delicta patefierent. Dum haec Romae geruntur, qui in Numidia relicti a Bestia exercitui praeerant, secuti morem imperatoris sui plurima et flagitiosissima facinora fecere. Fuere qui auro corrupti elephantos Iugurthae traderent, alii perfugas vendebant, pars ex pacatis praedas agebant: tanta vis auaritiae in animos eorum ueluti tabes invaserat. At Cassius praetor perlata roga
Abbreviated transcription (Latin):
peccato locͥ eẽt. facile paterer uos ip̃a re corrigi. qm̃
u̾ba contẽpnitis.S undiq cͥcũuenti sumꝰ. Catilina
cũ exercitu faucib inrguet. alii int̾ menia atq ĩsinu
urbis s̃ hosteᷤ. neq parari. neꝙ ẽsuli ꝗcquã potest occulte.
Quo magi ꝓꝓandũ ẽ. Quare rta censeo cu nesatio esilio sceleratoꝵ

Expanded text:
peccato locus esset, facile paterer vos ipsa re corrigi, quoniam verba contemnitis. Sed undique circumventi sumus. Catilina cum exercitu faucibus urget, alii intra moenia atque in sinu urbis sunt hostes; neque parari neque consuli quicquam potest occulte : quo magis properandum est. Quare ego ita censeo: Cum nefario consilio scelerato
Abbreviated transcription (Latin):
uirdꝰ quoᷤ poistulat parare iubet. ipẽ p̃sidiis dis positis
ientulũ incarcerẽ deducit. Idẽ sit de cet̾is parricidis ꝑ¬
p̃tores. Est incarcere locus ᷤ. ꝙͣ tulianũ appellat̾. ubi

Expanded text:
ium postulabat, parare iubet. Ipse praesidiis dispositis Lentulum in carcerem deducit; idem fit ceteris per praetores. Est in carcere locus, quod Tullianum appellatur, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: ꝓfecto iussis nr̃is obediens erit. Sin  ea ẽtẽnit. scilie
estimabitis. qͣt illa pax. aut deditio sit: ex qua adugurtã
sceleꝵ inpunitas. ad paucos potẽtes maxime diuitie.

Expanded text:
fecto iussis vestris oboediens erit; sin ea contemnit, scilicet existimabitis, qualis illa pax aut deditio sit, ex qua ad Iugurtham scelerum impunitas, ad paucos potentis maximae diviti
Abbreviated transcription (Latin):
hiensal reꝑitur. occultans se tͣugurio mulieris ancille
quo untio pauroꝰ: ⁊ ignar̾ loci. ꝑfugerat. Numrol daguit
discedt̃. numioe: plures ad therbalẽ secunt᷑. s illũ alt̾ũ
bello meliores. Gingurta quã maximas potest copiã
armat. urbes partim ui: alias uoluntate ĩꝑio suo

Expanded text:
Hiempsal reperitur occultans se tugurio mulieris ancillae, quo initio pauidus et ignarus loci perfugerat. Numidae caput discedunt Numidae: plures Adherbalem secuntur, sed illum alterum bello meliores. Igitur Iugurtha quam maximas potest copias armat, urbis partim vi alias voluntate imperio suo
Abbreviated transcription (Latin):
aggdiunt᷑. boẽ plebs facit. pars edocti a nobilitate: alii studio
taliũ reꝵ incitatiqꝗͥb acta ẽsiliũꝙ ignorantib tumult̾ ipse. ⁊ res
noue satis plac̾ebãt. Romani milites ĩnꝓuiso metiui. ⁊ in certi.

Expanded text:
aggrediuntur. idem plebes facit, pars edocti ab nobilitate, alii studio talium rerum incitati, quis acta consiliumque ignorantibus tumultus ipse et res novae satis placebant. Romani milites, inproviso metu incerti
Abbreviated transcription (Latin):
marea uis utriũ esfecta ibi castris leui monum̃to positis.¬
mulites milites cibũ capent atꝙut simul eũ occasu sot egredent᷑
paratos eẽ iub. dĩb sartinis abiectis aqua modo seq uim̃ta ho¬
nenẽ. Dem̃ pꝰquã tẽpꝰ iuisũ eastris egredit᷑. ñ octẽp tota uner
faerto ẽsedit. Iẽtt porima noete fac̃. dem̃ t̃tia mtto añ ideis ad

Expanded text:
ma vis utrium effecta. Ibi castris leui munimento positis milites cibum capere atque, uti simul cum occasu solis egrederentur, paratos esse iubet, omnibus sarcinis abiectis aqua modo seque et iumenta onerare. Dein postquam tempus visum, castris egreditur, noctemque totam itinere facto consedit; i
Abbreviated transcription (Latin):
imitarent̃. Arma aiq tela militaria absanitib. Iu¬
signia magistratuũ abtuscis pleraꝓ supser Etremo.
mo studio cdomii exequebant᷑. Imitari bond̾. qua

Expanded text:
mitarentur. arma atque tela militaria ab Samnitibus, insignia magistratuum ab Tuscis pleraque sumpserunt. pmmo studio domi exequebantur: imitari qua
Abbreviated transcription (Latin):
neꝙ separẽ armis existimabat. ⁊ amicitia.p.r. m̾agis
quã numidis fret̾ erit. legatos adiugurtã de ĩuiri iꝰ

Expanded text:
e se parem armis existumabat et amicitia populi Romanagis quam Numidis fretus erat, legatos ad Iugurtham de iniurii
Abbreviated transcription (Latin):
honoris. diuitiaꝵ. cẽtũ uitia sua calide occultans.
is pꝰquã uidet regis largiuonẽ. famosam. inpuden¬
tenq. uerit̾ ꝙ intali re fieri solet. ne poluta licentia.
iniudiã accenderet. aĩũ . a ẽsueta libidine. c̃tinnit.

Expanded text:
honoris divitiarum, ceterum vitia sua callide occultans. Is postquam videt regis largitionem famosam impudentemque, veritus, quod in tali re solet, ne polluta licentia invidiam accenderet, animum a consueta libidine continuit.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ libidini neꝙ lixurie erat. Igit̾ c̃sul oĩb exploratis uti credo di is
fretꝰ. Nã c̃t᷑ tantã difficultates c̃silio satis ꝓuidẽ ñ pot̾at. quipre: etiã

Expanded text:
non libidini neque luxuriae erat. Igitur consul omnibus exploratis, credo dis non libidini neque luxuriae erat. Igitur consul omnibus exploratis, credo dis fretus—nam contra tantas difficultates c
Abbreviated transcription (Latin):
leui imꝑio.⁊ ob ea fidelissimi habebant᷑ mimiti aduͣsũ hostes ñ
menib mͦ ⁊ armis aitp uiris ueꝵ etiã młtomagis locoꝵ aspitate
Nã p̃t oppido ꝓpinqua loca alia oĩa uasta in culta egentia aque
infesta serpentib quoꝵ uis sicuti oĩũ feraꝵ in opia cibi acrior est
Ad hoc nat̾a serpentiũ ꝑnitiosa ipsa siti magis quã alia xe accendit᷑
eiꝰ potiundi mariũ maxima cupido inuaserat tũ ꝓpt̾ usũ belli. tũ
ꝗa res asꝑa uidebat᷑. ⁊ metellꝰ oppidũ thalã magna gla ceꝑat. haud dis¬
similit̃ sitũ munitũq. Nisi ꝙ ap̃ thalã ñ longe amenib aliquot
fontes erat̃. Capsenses una mͦ att ea int̃ oppidũ iugia qua cet̃a p̃linua
utebant᷑. Ioibiꝙ.⁊ inoĩ africa quȩ ꝓcul amari in cultiꝰ agebat. eo faciliꝰ
tollerabat᷑ ꝗa numide pleꝵꝙ lacte ⁊ ferina earne uescebant᷑. ⁊ neꝙ salẽ.
neꝙ alia irritam̃ta gule querebat̃. Cibilł aduersũ fam̃ att sitim.

Expanded text:
leui imperio et ob ea fidelissimi habebantur, muniti aduersum hostis non moenibus modo et armis atque viris, verum etiam multo magis locorum asperitate. nam praeter oppido propinqua alia omnia vasta, inculta, egentia aquae, infesta serpentibus, quarum vis sicuti omnium ferarum inopia cibi acrior. ad hoc natura serpentium ipsa perniciosa siti magis quam alia re accenditur. eius potiundi Marium maxuma cupido invaserat, quom propter usum belli tum quia res aspera videbatur et Metellus oppidum Thalam magna gloria cesimiliter situm munitumque, nisi quod apud Thalam non longe a moenibus aliquot fontes erant, Capsenses una modo atque ea intra oppidum iugi aqua, cetera pluvia utebantur. Id ibique et in omni Africa, quae procul a mari incultius agebat, eo facilius tolerabatur, quia Numidae plerumque lacte et ferina carne uescebantur et neque salem neque alia irritamenta gulae quaerebant: cibus illis aduersum famem atque sitim,
Abbreviated transcription (Latin):
ubi legati satis c̃sidt̃. die c̃stituto. senat̾ utͥus ꝙdat̃.
Tc̃ adtherbalẽ hoc mͦ locutũ eẽ accepimus
IA tpes conscripti. micipsa pat̃ meus moriens p̃ciᷤp̃ mͥ
uti regni numidie tantũmͦꝰ ꝓcurationẽ existimarẽ
meã. Cẽtũ uis ⁊ ĩꝑiũ eiꝰ. penes uos eẽ simul eniterer
In ur̃a amicitia. exẽcitũ. diuitias. munim̃ta. regni.
me habitũ. Que cũ p̃cepta mei parentis. agitarem.
iugurtã. hõ oĩũ qͦs t̃ra sustur. sceleratissimꝰ c̃tẽpto
eo miseriaꝵ uentus erã. uellẽ potiꝰ. ob mea. quani
ob maioꝵ meoꝵ beneficia possem a nob̾ auxiliũ
pet̃e. Ac maxine deberi mͥ beneficia.a.p.r. ꝗb ñ egerem

Expanded text:
ubi legati satis confidunt, die constituto senatus utrisque datur. tum Adherbalem hoc modo locutum accepimus: 'Patres conscripti, Micipsa pater meus moriens mihi praecepit, uti regni Numidiae tantummodo procurationem existumarem meam, ceterum ius et imperium eius penes vos esse; simul eniterer in vostra amicitia exercitum divitias munimenta regni me habiturum. quae quom praecepta parentis mei agitarem, Iugurtha, homo omnium quos terra sustinet sceleratissumus, contempto eo miseriarum venturus eram, vellem potius ob mea quam ob maiorum meorum beneficia posse me a vobis auxilium petere, ac maxume deberi mihi beneficia a populo Rom
Abbreviated transcription (Latin):
illis qͣntũ inpõtunitatis hñt paꝵ ẽ: inpune male
fecisse. nͥ dem̃ faciendi licentia eripiat᷑. ⁊ uob̃ et̃na
alt̾ria
solicitdo.remanebit cũ intelligens. aut ẜmendum.
aut ꝑmanꝰ lib̾tatẽ retͣinẽdã. Nã fidĩ dẽ aut c̃cordie.
q̃ spes ẽ. Dt̃iari illi uolunt. uoi libi eẽ: facere illi in¬
uirias. uoi ꝓhibe. Postremo: soci is nr̃is ueluti hostib
ꝓsoci is utunt̃. Potest ne in tam diũsis m̃tib pax. aut¬
ulla amicitia eẽ. Quare moneo hortorq nos. ne

Expanded text:
et illis, quantum importunitatis habent, parum est impune male fecisse, nisi deinde faciendi licentia eripitur, et vobis aeterna sollicitudo remanebit, cum intellegetis aut seruiendum r manus libertatem retinendam. Nam fidei quidem aut concordiae quae spes est? Dominari illi volunt, vos liberi esse; facere illi iniurias, vos prohibere; postremo sociis nostris ueluti hostibus, hostibus pro sociis utuntur. Potestne in tam diuersis mentibus pax aut amicitia esse? quare moneo hortorque vos, ne
Abbreviated transcription (Latin):
Nͣm fuit emiliꝰ scaurꝰ. de qͦ supͣmeniorimi mus
c̃sularis.⁊ tũ uisenatu pͥnceps. hiiꝙ res ĩnindia erat.
simł ⁊ anuiidis obsecͣti. tͥduo nanẽ ascende. Dem̃
breui uticã adpulsi. litt̾as adingurtã mittunt.¬
ut quã occissime ad ꝓunciã accedat. Seq ad eũ
absenaru missos. In̾e ubi accep̃ hoiẽs claros quoꝵ

Expanded text:
 fuit M. Scaurus, de quo supra memoravimus, consularis et tum senatus princeps. ii, quod res in invidia erat, simul et ab Numidis obsecrati, triduo navem ascendere. dein brevi Uticam adpulsi litteras ad Iugurtham mittunt: quam ocissume ad provinciam ab senatu missos. Ille ubi accepit homines claros, quo
Abbreviated transcription (Latin):
sapiens c̃cupunt. Ea qasimali ueneni imbuta. corpus
aĩmũꝙ uirilẽ effiminat: seꝑ ĩsinita ĩsatiabilis est: neq co¬
re .p. boni iniciis. malo eũnt᷑ habuit. raꝑe õs: traere. domũ
tores. feda crudeliaꝙ ĩciuie̾ facinora sace̾. Huc accede¬
bat. ꝗ lut̾i silla ȩxercitũ quẽ inasiã ducta uat. qͦsibi
sidũ face̾t. cͣcͣ morẽ maioꝵ. luxuriose. nimiꝰq libalit̃
habuẽat. loca amena. acuoluptaria. facile ĩotio feroces
militũ aĩos molliuãtit. Ibi pͥmũ insueuit exercit᷑ pͥp .r. a¬
mãe. potãe. tabulas prctaᷤ. signa. uasa celatamirari. eapͥuatĩ
⁊ publice raꝑe. delubra spoliãe. sacͣ. ꝓfanaq oĩa polluere.

Expanded text:
sapiens concupivit; ea quasi venenis malis imbuta corpus animumque virilem effeminat, semper infinita et insatiabilis est, neque co habuit, rapere omnes, trahere: domum habere, foeda, crudeliaque in cives facinora facere. Huc accedebat, quod L. Sulla exercitum, quem in Asia ductaverat, quo sibi fidum faceret, contra morem maiorum luxuriose nimisque liberaliter habuerat. Loca amoena, voluptaria facile in otio feroces militum animos molliverant. Ibi primum insuevit exercitus populi R. amare, potare, signa, tabulas pictas, vasa caelata mirari, ea privatim ac publice rapere, delubra spoliare, sacra profanaque omnia polluere.
Abbreviated transcription (Latin):
tũ eaũbis potuere extollere p̃clara ingenia. atppͦ.r.
quã ip̃e sacta alioꝵ narrare malebat. Igͥ domi mi¬
lineq bom mores colebant̾ crordia maxima minima a¬
ua̾itia erat. Ius bonũq ap̃ eos ñlegib mag̃ qũa nat̾a ualeb̾at.
Iurgia. chscordias. iras. simłtates cu hostb erertebat.
ciues cũciuib de uirtute certabãt. Insuppliciis deoꝵ ma¬
gnisici. cdlomi parci. ĩ amico̾ sideles erãt. Duab his itib au¬
dacia ĩbello: ubipar euenãt eꝗtate. seq ⁊ rẽ .p. curabãt¬

Expanded text:
tum eam verbis potuere extollere praeclara ingenia. At populoquam ipse aliorum narrare malebat. Igitur domi militiaeque boni mores colebantur; concordia maxuma, minuma avaritia erat; ius bonumque apud eos non legibus magis quam natura valebat. Iurgia, discordias, simultates cum hostibus exercebant, cives cum civibus de virtute certabant. In suppliciis deorum magnifici, domi parci, in amicos fideles erant. Duabus his artibus, audacia in bello, ubi pax evenerat, aequitate, seque remque pub