comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
e luinitas: Homines dde his reb quas
shabent aliqnͣdo in crepatiue dubitant:
dit uerbũ dubitationis ponunt. cũ corde
suilient: uelud si indigneris seruo tuo &
es. Contempnis me: considera. forsitan
dñs tuus sũ: Hinc & apłs ad quosdã contẽpto¬
habeo: Qui dicit puto: dubitare uidetur: S
ille increpabat: non dubitabat: Et ipse dñs
xp̃c. alio loco in crepans infidelitatẽ futurã ge¬
neris humani: cũ uenerit inqͥt filis hominis.
putas inueniet fidem suꝑ terrã: Iam qnͣtũ
existimo intellexistis. quomͦ sit positũ forsitan.
ne quis uerboꝵ appensor. & sẏllabarũ exami¬
nator. ueluti latine loqui sciens rep̃hendat u̾¬
bũ. qđ dixit dĩ uerbũ: & rep̃hendendo dĩ uer¬
bũ. ñ eloquens s mutus remaneat: Quis enĩ¬
sic loquit᷑ quomͦ loquit᷑ uerbũ. qđ erat in prin¬
cipio apud dm̃ e Noli uerba ista considerare:
ex his uerbis assuetis illud uerbũ metiri uel¬
le qd ds̃ est: Audis enĩ uerbũ: & contẽpnis:

Expanded text:
divinitas. Homines enim de his rebus quas certas habent, aliquando increpative dubitant, id est, verbum dubitationis ponunt, cum corde non dubitent: velut si indigneris servo tuo et dicas, Contemnis me; considera, forsitan dominus tuus sum. Hinc et Apostolus ad quosdam contemptohabeo . Qui dicit, puto, dubitare videtur: sed ille increpabat, non dubitabat. Et ipse Dominus Christus alio loco increpans infidelitatem futuram generis humani: Cum venerit, inquit, Filius hominis, putas, inveniet fidem in terra ? 4. Jam, quantum existimo, intellexistis quomodo sit positum forsitan: ne quis verborum appensor et syllabarum examinator, veluti latine loqui sciens, reprehendat verbum quod dixit Dei Verbum; et reprehendendo Dei Verbum, non eloquens, sed mutus remaneat. Quis enim loquitur sic, quomodo loquitur Verbum quod erat in principio apud Deum? Noli verba ista considerare, et ex his verbis assuetis illud Verbum metiri velle quod Deus est. Audis enim Verbum et contemnis;
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt unũ sumꝰ: sic̃ etiã hesterno die qͣntĩ p¬
tui cõmendaui: Cũ audit sumꝰ: absedait n¬
fusus sabellianꝰ: Cũ audit unũ: absedlat in¬
fusus arrianꝰ: Qubernet catholicꝰ int̾ itin
fidei sue nauigiũ: qm̃ cauendũ ẽ inutnquo
fragiũ: Dic gͦ tu qđ dicit ȩugłm: ego a pt e¬

Expanded text:
inquit, unum sumus , sicut etiam hesterno die, quantum potui, commendavi. Cum audit, sumus, abscedat confusus sabellianus; cum audit, unum, abscedat confusus arianus: gubernet catholicus inter utrumque fidei suae navigium, quoniam cavendum est in utroque naufragium. Dic ergo tu, quod dicit Evang
Abbreviated transcription (Latin):
auimꝰ ħ aritati ur̃e. ẽẽ hereticos qͥ uocantur
patripassiani: uel a suo auctore sabell iani:
Hii dicunt ipsũ eẽ patrẽ qui est filius: nomi¬
na diuersa: unã uͦ eẽ ꝑsonam: Cũ uult pa¬
ter est inquiunt: cũ uult filiꝰ est. tam̃ unus
est: Item st̃ alii heretici: qui uocant᷑ arriani
Confitent᷑ unicũ quidẽ patris filiũ dñm nr̃m
pater est non eẽ filiũ . eũ qui filius est ion ẽ.
trẽ. Confitent᷑ generationẽ: negant equatie
accepta sana ad posteros transmittenduas m.¬

Expanded text:
avimus Charitati vestrae, esse haereticos qui vocantur avimus Charitati vestrae, esse haereticos qui vocantur Patripassiani, vel a suo auctore Sabelliani: hi dicunt ipsum esse Patrem qui est Filius; nomina diversa, unam vero esse personam. Cum vult, Pater est, inquiunt; cum vult, Filius: tamen unus est. Item sunt alii haeretici qui vocantur Ariani. Confitentur quidem unicum Patris Filium Dominum Pater est non esse Filium, eum qui Filius est non esse Patrem: confitentur generationem, sed negant aequalitatem. accepta, sana ad posteros transmittenda, i
Abbreviated transcription (Latin):
uerimꝰ. qͥa patrẽ nondũ nouimus inflãmam᷑
desiderio illius uidendi quẽ nondũ nouimꝰ:
ac ꝑ hoc qͥa te nouimꝰ. s ñ nob̃ sufficit donec &
patrẽ nouerimꝰ: ostende nob̃ patrẽ & sufficit
nobis: Et dñs ut scirent non se nosse qđ se
pirtabant nosse : tanto inqͥt tẽpore uob̾cũ sũ.
& me nescitis philippe: Qui me uidet: uidet
& patrẽ N ũqͥd babet ista sententia uerbũ
dubitationis: nũqͥd dixit qͥ me uidet. forsitan
uidet & patrẽ: Qua re qͥa fidelis audiebat. ñ
fidei ꝑsecutor: ideo ñ erat dñs in crepator sed
doctor: Qui me uidet: & patrẽ uidet: Et hic
si me sciretis: & patrẽ meũ sciretis: Tollamus
uerbũ quo notata ẽ infidelitas. audientiũ: &
ipsa sententia est: Iam hesterno cõmendauimꝰ
karitati ur̃e. & diximꝰ sententias ioħis exgłistȩ:
quib nob̾ narrat qđ a dño didicit: nec discu¬
tiendas fuisse fi fieri potest. nͥ hereticoꝵ cõm̃¬
ta cõpellerent: B reuit̃ gͦ hesterno die in sinu¬

Expanded text:
ovimus, inflammamur desiderio illius videndi quem nondum novimus: ac per hoc quia te novimus, sed non nobis sufficit, donec et Patrem noverimus; ostende nobis Patrem, et sufficit nobis. Et Dominus ut scirent non se nosse quod se putabant jam nosse: Tanto tempore vobiscum sum, et me nescitis? Philippe, qui me vidit, vidit et Patrem . Numquid habet ista sententia verbum dubitationis? numquid dixit, Qui me vidit, forsitan vidit et Patrem? Quare? Quia fidelis audiebat, non fidei persecutor: ideo non erat Dominus increpator, sed doctor. Qui me vidit, vidit et Patrem; et hic, Si me sciretis, et Patrem meum sciretis: tollamus verbum quo notata est infidelitas audientium, et ipsa sententia est. 6. Jam hesterno die commendavimus Charitati vestrae, et diximus sententias Joannis evangelistae, quibus nobis narrat quod a Domino didicit, nec discutiendas fuisse si fieri posset, nisi haereticorum commenta compellerent. Breviter ergo hesterno die, insinu
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ pati nollet. ñ pateret᷑: si non pateretur.
sanguis ille non effunderet᷑ Si sanguis ille
ñ funderet᷑ : mundus ũ redimeret᷑ A gamꝰ
itaq fr̃s grãs & potestati diuinitatis. & mise¬
rationi infirmitatis eiꝰ. & de occultata poten¬
tia quã iudei non nõuerant unde illis modo
dictũ est. neq me nostis. neq patrẽ meũ:
& de carne suscepta quã uidei nouetan.
cuiꝰ patriã sciebant: unde illis alio losa

Expanded text:
go pati nollet, non pateretur; sed si non pateretur, sanguis illius non funderetur; si sanguis ille non funderetur, mundis non redimeretur. Agamus itaque gratias et potestati divinitatis, et miserationi infirmitatis ejus, de occulta potentia, quam Judaei non noverant, unde illis modo dictum est: « Neque me nostis, neque Patrem meum. » Et de carne suscepta, quam Judaei noverant, et cujus patriam sciebant. Unde illis alio loco
Abbreviated transcription (Latin):
qr uerũ loquor ⁊ qr ipsa ueritas ego sũ: Isleo
naliter intelligentes: dixerunt: Ubiest pat
tuus: Modo audi arriane: Neq mesituis iup
patr̃ẽ meũ: quia si me sciretis. & patr̃ mẽu sa¬
retis: Quid est si me sciretis. & patr̃t meũ sa¬
retis ⁊ nͥ ego & pat̾ unũ sumꝰ: Quando uis
aliquẽ alicui similẽ: intendat haritas uia
cotidiana locutio est: Hon sit uob̾ arluũ. al
ẽẽ aduertitis usitatũ Quando gͦ uis
aliquẽ alicui similẽ. & nosti tu A
similis sit: ad mirans dicis: Quss
rat: etu tu istũ similẽ dicis ⁊ itane inq̃
ei notũ facias ex p̃sente quẽ ceruit: slui
& ddicis hune uidisti.: illũ uidisai os

Expanded text:
 verum loquor, quia ipsa veritas ego sum. Isti carnaliter intelligentes, dixerunt, Ubi est pater tuus? Modo audi, ariane: Neque me scitis, neque Patrem meum; quia si me sciretis, et Patrem meum sciretis. Quid est, si me sciretis et Patrem, meum sciretis, nisi, ego et Pater unum sumus? Quando vides aliquem alicui similem: intendat Charitas vestra, quotidiana locutio est; non sit vobis arduum quod esse advertitis usitatum: quando ergo vides aliquem alicui similem, et nosti tu cui similis sit, admirans dicis, Quomoorat, cui tu istum similem dicis: Itane, inquiei notum facias ex praesente quem cernit, respondes et dicis: Hunc vidisti, illum vidisti. Non
Abbreviated transcription (Latin):
postulauit & ait: Dnẽ ostende. nob̾ patrẽ: & suf¬
ficit nobis: Quasi diceret & ipse: Te iam no¬
uimꝰ ⁊ apparuisti nob̾ ⁊ uidemꝰ te. dignatus es
eligere nos: secuti sumꝰ te. mirabilia tua uidi¬
mus : uerba salutis audiuimꝰ: p̃cepta suscepi¬
mus. ꝓmissa sꝑamus : multũ nobis conferre

Expanded text:
ulavit et ait, Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis: quasi diceret, Et ipsi te jam novimus, apparuisti nobis, vidimus te, dignatus es eligere nos, secuti sumus te, mirabilia tua vidimus, verba salutis audivimus, praecepta suscepimus, promissa speramus; m
Abbreviated transcription (Latin):
pauca.s magna suit
non numero estiuanda
s ponddere :⁊ nec ide
contẽpnenda¬
s ideo querenda qͥa magna Qui afiustis
hesterno die. audistis ut potuimꝰ dispitatũ
ex eo qđ ait dñs uos scd̾m carnẽ itidicatis q
non iudico quẽquã: s & si uidico ego uds

Expanded text:
pauca, sed magna sunt; non numero aestimanda, sed pondere: nec ideo contemnendased ideo quaerenda, quia magna. Qui adfuistis hesterno die, audistis, ut potuimus disputavimus ex eo quod ait Dominus, Vos secundum carnem judicatis; ego non judico quemquam. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
mundus ꝑ ditionis. qui odit mundũ relcts¬
nis: diligit seutiq falsa dilectione ñ uera. Pn¬
inde falso se diligit: et uere odit. Qui enĩ ailg
iniquitatẽ: odit animã suam. Sed ililigres
dicit᷑: qm̃ iiqͥtatem qua iniquus ẽ cliligi . s.
rursus odisse se dicitur: qm̃ qđ ei nocet hoch
ligit. Odit gͦ in se naturã: diligit uititum .en
qd̃ factus est ꝑ dei bonitatẽ: diligit qđ in eo fus
est ꝑ liberã uoluntatem. Unde nos quoq illua
diligere. et ꝓhibemur si recte intelligamus
iubemur: ꝓhibemur scilicet ubi nob̾ diciut
nolite diligere mundum: iubemur aut̃in
nobis dicitur. diligite inimicos ur̃os. Ipsid
sunt mundus qui nos odit. Ergo & ꝓbibenut
diligere in illo. quod ipse diligit in seipso: etu¬
bemur diligere in illo. qđ ipse odit in se ipso. u
naturã: ut nos etm et diligamꝰ & oderimꝰ rete
cũ se ipse diligat. oderitq peruerse finitsa

Expanded text:
mundus perditionis, qui odit mundum redemptimundus perditionis, qui odit mundum redemptionis; diligit se utique falsa dilectione, non vera. Proinde falso se diligit, et vere odit. Qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam . Sed diligere se dicitur, quoniam iniquitatem qua iniquus est diligit: et rursus odisse se dicitur, quoniam quod ei nocet, hoc diligit. Odit ergo in se naturam, diligit vitium: odit quod factus est per Dei bonitatem, diligit quod in est per liberam voluntatem. Unde nos quoque illum diligere et prohibemur, si recte intelligamus, et jubemur. Prohibemur scilicet ubi nobis dicitur: Nolite diligere mundum ; jubemur autem, ubi nobis dicitur, Diligite inimicos vestros . Ipsi sunt mundus qui nos odit. Ergo et prohibemur diligere in illo quod ipse diligit in seipso; et jubemur diligere in illo quod ipse odit in seipso, Deinaturam: ut nos eum et diligamus et oderimus recte, cum se ipse diligat oderitque perverse. TRA
Abbreviated transcription (Latin):
totius mundi. Totus gͦ mundus eccła est: & totꝰ
mundus odit eccłam. Alundus igit᷑ odit mundũ:
inimicus reconciliatũ: dampnatꝰ saluatũ: in qͥ¬
natus mundatũ. Sed iste mundus quẽ ds̃ in ap̃o
mico dãpnato. contaminato. Ex eadem qͥppe mas¬
sa quȩ tota in adam periit. fiunt uasa miscdie:
in qͥbus est mundus ꝑtinens ad reconciliationẽ:
quẽ mundus odit ex eadẽ massa. ꝑtinens ad uasa
irȩ quȩ ꝑfecta sunt inꝑdicionẽ. Deniq cũ dixis¬
set. si de mundo essetis mundus qđ suũ erat di¬
lgeret: continuo subiecit. Quia uero de mundo
ñ estis. s ego elegi uos de mundo: ꝓpt̾ea odit uos
mundus. Ergo et ipsi inde erant. unde ut ñ ẽ
electi sunt inde. non meritis siuis. quor ala.
ta hoc est uera gra. Qui enĩ de mundo mau.
elegit: fecit quod eligeret non inuent. quui
gr̃a inquit: iam non ex oꝑibus. flio qui aa
iam ñ est gr̃a. Si aut̃ queratur quomꝰ se qlig

Expanded text:
totius mundi . » Totus ergo mundus Ecclesia est, et totus mundus odit Ecclesiam. Mundus igitur odit mundum, inimicus reconciliatum, damnatus salvatum, inquinatus mundatum: sed iste mundus, quem Deus in Christo mico, damnato, contaminato. Ex ea quippe massa quae tota in Adam periit, fiunt « vasa misericordiae, » in quibus est mundus pertinens ad reconciliationem: quem mundus odit, ex eadem massa pertinens ad « vasa irae, quae perfecta sunt ad perditionem . » Denique cum dixisset, « Si de mundo essetis, mundus quod suum erat diligeret, » continuo subjecit: « Quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo; propterea odit vos mundus. » Ergo et ipsi inde erant, unde ut non essent, electi sunt inde, non meritis suis, quorum nullgratuita, hoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundum elegit, fecit quod eligeret, non invenit; quia, inquit, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . 4. Si autem quaeratur quomodo se diligat
Abbreviated transcription (Latin):
nimã uͦ a uerbo non separauit: Si enĩ mor¬
tuus est dñs. immo qͥa mortuus est dñs. mortu¬
us est ꝓ nobis enĩ incruce: sine dubio caro ip¬
sius expirauit animã Ad tempus exiguũ
anima deseruit carnẽ: redeunte anima re¬
surrecturã A uerbo aũt animã separatam ñ
dico: Latronis animȩ dixit: hodie mecum
eris in paradiso: Fidelem latronis animam
non deserebat: & deserebat suam: Absit
Sed illius ut dñs custodiuit: suam uero in¬
separabiliter babuit: Si aut̃ dixerimus qͥaip¬
sa se anima posuit. & iterũ ipsa se sumpsit :
ab surdissimꝰ sensus est Non enĩ quȩ a uerbo
separata non erat: a se ipsa poterat separari
dicamus gͦ & qd uerũ est: & qđ facile intelli¬
gi potest Ecce homo quilibet non constans
ex uerbo & anima & carne: sed ex anima &
carne: De isto homine interrogemꝰ. quo mͦ
ponat animã suã quicũq homo: an forte nul¬

Expanded text:
nimam vero a Verbo non separavit? Si enim mornimam vero a Verbo non separavit? Si enim mortuus est Dominus, imo quia mortuus Dominus mortuus est enim pro nobis in cruce, sine dubio caro ipsius exspiravit animam; ad tempus exiguum anima deseruit carnem, sed redeunte anima resurrecturam. A Verbo autem animam separatam esse non dico. Latronis animae dixit: Hodie mecum eris in paradiso . Fidelem latronis animam non deserebat, et deserebat suam? Absit: sed illius ut Dominus custodivit, suam vero inseparabiliter habuit. Si autem dixerimus quia ipsa se anima posuit, et iterum ipsa se sumpsit, absurdissimus sensus est: non enim quae a Verbo non erat separata, a seipsa poterat separari. 11. Dicamus ergo et quod verum est, et quod facile intelligi potest. Ecce homo quilibet non constans ex Verbo et anima et carne, sed ex anima et carne: de isto homine interrogemus quomodo ponat animam suam quicumque homo. An forte nul
Abbreviated transcription (Latin):
sumit animã : xp̃c E x eo qđ uerbũ est ponit
animã. & sumit eam iterũ. an ex eo qđ amma
humana est. ipsa se ponit. & iterũ ipsa se su¬
mit. an ex eo quod caro est. caro animã ponit.
& iterũ sumit: Tria ꝓposui: omĩa ꝑtractemꝰ:
& hoc eligamꝰ qđ conuenit regule ueritatis:
Si enĩ dixerimꝰ qͥa uerbũ dĩ posuit animã suã.
& iterũ sũpsit eam: metuendũ est ne sub intret
praua cogitatio & dicatur nobis Ergo aliqͣnͣ
anima illa separata est auerbo: & aliquan¬
do uerbũ illud ex quo suscepit animã illam.
fuit sine anima Uideo enĩ fuisse sine anima
humana uerbũ: sed cũ inprincipio erat uer¬
bũ. & uerbũ erat apud dm̃. & ds̃ erat uerbũ
Ex quo aũt uerbũ caro factũ est. ut habitaret
in nobis. & susceptus est a uerbo homo. idẽ totꝰ
homo anima & caro: quid fecit passio. quid
fecit mors. nisi corpus ab anima separauit. a¬

Expanded text:
sumit eam? Christus ex eo quod Verbum est, ponit sumit eam? Christus ex eo quod Verbum est, ponit animam, et sumit eam iterum? An ex eo quod anima humana est, ipsa se ponit, et iterum ipsa se sumit? An ex eo quod caro est, caro animam ponit, et iterum sumit? Tria proposui, omnia pertractemus, et hoc eligamus quod conveniat regulae veriSi enim dixerimus quia Verbum Dei posuit animam suam et iterum sumpsit eam, metuendum est ne subintret prava cogitatio, et dicatur nobis: Ergo aliquando anima illa separata est a Verbo, et aliquando Verbum illud, ex quo suscepit illam animam, fuit sine anima. Video enim fuisse sine anima humana Verbum; sed cum in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Ex qin nobis, et susceptus est a Verbo homo, id est totus homo, anima et caro; quid fecit passio, quid fecit mors, nisi corpus ab anima separavit, a
Abbreviated transcription (Latin):
Animã irrationalẽ eũ habere uoluerunt: as¬
tionalẽ negauerunt: Dederunt illi anunã
peceoris: subtraxerunt hominis Sed illi
ab stulerunt cep̃o rationẽ: non tenendo rationẽ:
Absit hoc anobis: infide catholica nitritis atty
fundatis Ex hac gͦ occasione am monuerim
Raritatẽ ur̃ãm. ut quomͦ suꝑioribꝰ lectionib
satis uos instruximꝰ contra sabellianos & ar¬
rianos. sabelianos qui dicunt ipse est pater
qui filius. arrianos qui dicunt. aliud ẽ pater.
alius filiꝰ. quasi ñ sint eiꝰdem substantiȩ. pater
& filius: instruximꝰ etiã quantũ meministis
& memisse debetis: contra hereticos fotinia¬
occasione de aauma instruamꝰ uos & contra
apollinaristas. qui dicunt dñm nr̃m iħm
mã rationalẽ. animã intelligentẽ. animam
in qua distamꝰ apecore. qđ homines sumus
Quomͦ gͦ hic dixit dñs potestatẽ habeo ponendi
animã aneã: Quis ponit animã & iterũ

Expanded text:
Animam irrationalem cum habere voluerunt, raAnimam irrationalem cum habere voluerunt, rationalem negaverunt: dederunt ei animam pecoris, subtraxerunt hominis. Sed illi abstulerunt Christo rationem, non tenendo rationem. Absit hoc a nobis, in fide catholica nutritis atque fundatis. Ex hac ergo occasione admonuerim Charitatem vestram, ut quomodo superioribus lectionibus satis vos instruximus adversus Sabellianos et Arianos; Sabellianos qui dicunt, Ipse est Pater qui Filius; Arianos qui dicunt, Aliud est Pater, aliud est Filius, quasi non sint ejusdem substantiae Pater et Filius: instruximus etiam, quantum meministis, et meminisse debetis, contra haereticos Photiniaoccasione de anima instruamus vos et contra Apollinaristas, qui dicunt Dominum nostrumam rationalem, animam intelligentem, animam, inquam, in qua distamus a pecore, quod homines sumuso ergo hic dixit Dominus, Potestatem habeo ponendi animam meam? Quis ponit animam, et iterum
Abbreviated transcription (Latin):
on paulo attentius: Non nosartat hora
us folet Die dnĩco uarat nobis. hoc su¬
eontur: qui ad uerbũ dĩ etiã dsie hodier¬
d enueniunt: Pono inq̃t animã meun.
Q uio pontt . quam ponite quid est ap̃c s
uerbũ & homo: Nec sic homo ut sola caro
sed qͥa homo constat ex carne & anima : totus¬
aut̃ homo in cxp̃o: Non enĩ partẽ deteriorẽ
suscepisset. & partẽ meliorẽ deseruisset. Pars
quigge hominis melior est anima: quã corpꝰ.
Quia gͦ totus homo in xp̃o. quid est cep̃c⁊ uerbũ
inquã & homo: Quid t̃ uerbunt & homo : uer¬
bũ. anima caro Tenete hoc: qͥa non defuert̃
beretici & in ista sententia: pulsi quidem
iam olim a uaritate chatholica: sed tam̃ ut
fures & latrones non intrantes ꝑ ostium. insidia¬
ri otuli non desinunt. A pollinariste heretici
dieti sunt: qui ausi st̃ dognnatizare qđ ap̃o
non sit nisi uerbum & caro: A nimã bumanã
non eũ sũpsse contendunt: Nam & qui eoꝵ
uidete a ssurditatẽ et insaniam non ferendã

Expanded text:
tat hora quae solet die dominico: vacat nobis, hoc lucrentur qui ad verbum Dei etiam die hodierna conveniunt. Pono, inquit, animam meam. Quis ponit? quam ponit? Quid est Christus? Verbum et homo. Nec sic homo ut sola caro: sed qautem homo in Christo; non enim partem deteriorem suscepisset, et partem meliorem deseruisset. Pars quippe hominis melior est anima, quam corpus. Quia ergo totus homo in Christo, quid est Christus, inquam, et homo. Quid est Verbum et homo? Verbum, anima et caro. Tenete hoc, quia non defuerunt haeretici et in ista sententia, pulsi quidem jam olim a veritate catholica: sed tamen ut fures et latrones non intrantes per ostium, insidiari ovili non desinunt. Apollinaristae haeretici dicti sunt, qui ausi sunt dogmatizare quod Christus non sit nisi Verbum et caro: animam humanam non eum assumpsisse contendunt. Videte absurditatem et insaniam non ferendam.
Abbreviated transcription (Latin):
unem dabis animȩ tuȩ. Quanta enĩ uita est con-¬
ptrus sicut eũ quidam fauore ꝑuerso excusare
ituitur. xp̃m non negauit. quia interrogatꝰ
i incilla. hominẽ se nescire respondit: sic̃ alii

Expanded text:
mortem dabis animae tuae. Non enim ait: Non canmortem dabis animae tuae. Non enim ait: Non cann apostolus Petrus, sicut eum quidam favore perverso excusare nituntur , Christum non negavit, quia interrogatus ab ancilla hominem se
Abbreviated transcription (Latin):
apercesiam iactabat in firmus: sea inspiciebat
lauis ial medicus. Iste ꝓmitebiat: ille p̃noscebat.
sui  caedias  audebat: qui p̾sei ebat docebat.
aistun sibi assumpserat petrus. in tuendo qͥs
ulit i signorandio qud posset. Quantũ sibi as.¬
Qseutꝰ qͥ ut cũ dñs uenisset animã suã pone
spio a micis suis. ac ꝑ hoc et pro ipso: ille hoc
an oftrre confideret: et nondũ ꝓse posita ani.
mipi animnam suã pollicetar positurũ et̃ proaxp̃o:¬
lh̾dat gͦ isic. N iumam tuã ꝓ me poness Itanȩ
as pto me. quod nondũ ego ꝓte: Anunã tuã ꝓ
apones: Preire potesr qui sequi non potes:
Les cuntũ p̃sumis: Quid de te sentis: Quia esse
ges: Audi quid sis. Am̃ am̃ dico tibi: non
aadit gallus. donec me ter neges. Ecce quomͦ
saico apparebis: qui magna loqueris. et te par¬
laũ nescis. Qui mͥ ꝓmittis mortẽ tuam: ter nega¬
siutn tuã. Qui te iam putas mori posse pro me:
nus uine ꝓte. Nam tum̃do mortẽ carnis tue:

Expanded text:
sed inspiciebat valetudinem medicus. Iste promittebat, ille praenoscebat. Qui nesciebat audiebat, qui praesciebat docebat quantum sibi assumpserat Petrus, intuendo quid vellet, ignorando quid posset; quantum sibi assumpserat, ut cum Dominus venisset animam suam ponere pro amicis suis, ac per hoc et pro ipso, ille hoc Domino offerre confideret, et nondum pro se posita anima Christi, animam suam pollicetur positurum esse prodit ergo Jesus, Animam tuam pro me pones? Itane facies pro me, quod nondum ego pro te? Animam tuam pro me pones? Praeire potes, qui sequi non potes? Quid tantum praesumis? quid de te sentis? quid esse te credis? Audi quid sis: Amen, amen dico tibi; non cantabit gallus, donec ter me neges. Ecce quomodo tibi cito apparebis, qui magna loqueris, et te parvulum nescis. Qui mvitam tuam. Qui te jam putas mori posse pro me, prius vive pro te. Nam timendo mortem carnis tuae,
Abbreviated transcription (Latin):
quenquã de se p̃sumere. in ipso primo apłors
demonstraret eremplũ In anima itaq cõnti.¬
git petri: quod offerebat in corpore. Non tam̃
pro dũo ut temere p̃sumebat p̃cesit: s aliter
quam putabat. Namq ante mortẽ & resurrectionẽ
dñi. et mortuus est negando: et reuixit plorando.
Sed mortutis est quia suꝑbe ipse p̃sumpsit : reuixit

Expanded text:
quemquam debere praesumere, in ipso primo apostolorum quemquam debere praesumere, in ipso primo apostolorum demonstraret exemplum? In anima itaque contigit Petri, quod offerebat in corpore: non tamen pro Domino, ut temere praesumebat, praecessit, sed aliter quam putabat? Nam quae ante mortem et resurrectionem Domini, et mortuus est negando, et revixit plorando. Sed mortuus est, quia superbe ipse praesumpsit, revixit
Abbreviated transcription (Latin):
nouit. Si gͦ quod iste tetigit. hoc petrus negauit:
qđ iste clamauit. hoc petrus offendit. Non cantabit
gallus donec me ter neges. Dicas licet. hominem
nescio: dicas licet. homo nescio quid dicis i dicas
licet. ñ sum ex eiꝰ discipłis: me negabis. Si quod
dubitare nefas est. hoc xxp̃c clixit ÷ uerumq p̃dix̃:
proculdubio petrus ap̃m negauit. Non accusemus
xp̃m: cũ defendimus petrũ. Peccatũ agnoscat infir¬
mitas: nã menatiũ non habet ueritas. Agnouit
plane peccatũ suũ infirmitas petri⁊ ꝓrorsus as¬
norit. & quantũ mali cxp̃m negando cõmiserit.
plorando inonstrauit. Ipse suos redarguit defen¬
fores: et unde illos coniuncat ꝓdueit lacrimas
testes. Neq nos cũ ista dicimtis. primũ apłoꝵ
acensare delectat: s hunc intuendo ammoneri
nos oportet. ne homo quisquã de humanis uirib
fidat. Nlam quid aliua ꝑtinuit ad doctorem sal¬
uatoremq nr̃m. nisi ut nobis nequaquã debere

Expanded text:
novit. Si ergo quod iste tetigit, hoc Petrus negavit: novit. Si ergo quod iste tetigit, hoc Petrus negavit: quod iste clamavit, hoc Petrus offendit. Non cantabit gallus, donec me ter neges. Dicas licet, Hominem nescio; dicas licet: Homo, nescio quid dicis; dicas licet: Non sum ex ejus discipulis: me negabis. Si, quod dubitare nefas est, hoc Christus dixit, verumque praedixit, procul dubio Petrus Christum negavit. Non accusemus Christum, cum defendimus Petrum. Peccatum agnoscat infirmitas: nam mendacium non habet veritas. Agnovit plane peccatum suum infirmitas Petri, prorsus agnovit, et quantum mali Christum negando commiserit, plorando monstravit. Ipse suos redarguit defensores, et unde illos convincat, producit lacrymas testes. Neque nos cum ista dicimus, primum apostolorum accusare delectat; sed hunc intuendo, admoneri nos oportet, ne homo quisquam de humanis viribus fidat. Nam quid aliud pertinuit ad doctorem salvatoremque nostrum, nisi ut nobis, nequaquam de se
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ mors. & ꝑ hominẽ resurrectio mortuoꝵ.
Sicut enĩ in adam om̃s moriunt᷑: ita et in ocp̃o
om̃s uiuificabunt᷑. Per quid aut̃ caput eẽ eccłȩ.
nisi ꝑ homunẽ. qđ uerbũ caro factũ est. id est dei
patris uiigenitꝰ ds̃ homo factus est: Quomͦi ẽ gͥ
in corpore xp̃i. qui negat hominẽ xp̃ms Qui enĩ
caput negat: quomͦ est menbrũ: Sed quid mul¬
tis immorer: cũ ipse dñs abstulerit om̃s humaue
argum̃tationis ambages: Non enĩ ait non canta¬
bit galluꝰ donec hominẽ neges : aut si c̃ loqui fami¬
liarioie cũ hominib dignatione consueuit. non
cantabit galus donec filiũ hominis ter neges: s
ait. donec me ter neges. Quid est me nisi qd̵ erat:
Et quid. nisi axp̃c erat: Quicquid gͦ eiꝰ negauit:
discipulus eiꝰ thomas quando exclamauit. dñs m̃s
& ds̃ m̃s : non uerbũ s carnẽ tetigit: non in corpo¬
ream dĩ naturam. s hominis corpus curiosis manib
contrectauit. Hominẽ itaq tetigit: et tam̃ dm̃ cog-¬

Expanded text:
hominem resurrectio mortuorum: sicut enim in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur . Per quid autem caput est Ecclesiae, nisi per hominem, quod Verbum caro factum est? id est, Dei Patris Unigenitus Deus homo factus est. Quomodo est igitur in corpore Christi, qui negat hominem Christum? Qui enim caput negat, quomodo est membrum? Sed quid multis immorer, cum ipse Dominus abstulerit omnes humanae argumentationis ambages? Non enim ait, Non cantabit gallus donec hominem neges; aut, sicut loqui familiariore cum hominibus dignatione consuevit, Non cantabit gallus donec Filium hominis ter neges: sed ait, donec me ter neges. Quid est, me, nisi quod erat? et quid nisi Christus erat? Quidquid ergo ejus negavit, discipulus ejus Thomas quando exclamavit, Dominus meus, et Deus meus , non Verbum, sed carnem tetigit: non incorpoream Dei naturam, sed hominis corpus curiosis manibus contrectavit. Hominem itaque tetigit, et tamen Deum cog
Abbreviated transcription (Latin):
um dñs iħc scãm dilectionẽ qua
se inuicẽ diligerent discipuliã.¬
mendaret: dicit ei symon pri
Dñe. quo uadis: Sic utiq ha
dixit magistro discipłs. et dii
seruus: tanqͣm sequi ꝑatin s
terea quippe dominus qui eiꝰ animũ uidit qus
hoc int̾ro gauerit: sic ei respondit. Quo egul
ñ potes me mͦ sequi : tanquã diceret n ꝓpt̃ ql is¬
rogas ñ potes mͦ. Non att. ñ potes: s non peul
modo. Diationẽ unrtulit. ñ spem tulit: s uilta
spem quã ñ tulit s potius dedit . sequentiuors
firmauit: ad dendo atq dicendo. Sequeris ail̃
postea. Quid festinas petre : Nondã suo sou d
solidauit pecra. Noli eetolli p̃sum̃do. ñpotes dͥ¬

Expanded text:
us sanctam dilectionem, qua se invicem diligerent, discipulis commendaret. Dicit ei Simon Petrus: Domine, quo vadis? Sic utique hoc dixit magistro discipulus et Domino servus tanquam sequi paratus, propterea quippe Dominus qui ejus animum vidit quare hoc interrogaverit, sic ei respondit: Quo ego vado non potestis me modo sequi. Tanquam diceret: Propter quod inrogas, non potes modo. Non ait Non potes, sed non potes modo. Dilationem intulit, non spem tulit; et eamdem spem quam non tulit, sed potius dedit, sequenti voce confirmavit, addendo atque dicendo: Sequeris autem postea. Quid festinas, Petre? Nondum te suo spiritu solidavit petra. Noli extolli praesumendo, non potes
Abbreviated transcription (Latin):
de patre ꝓcedit sp̃c̃ sõs. Qui aut̃ de nullo na¬
tus sit de nullo ꝓceclat: pater ẽ solus. Quo¬
modo aut̃ dixerit unigenitus filius omĩa quȩ
maiori. tu mecũ es semꝑ. & omĩa mea tua sunt:
eo loco si dñs uoluerit diligenti consideratione
tractabit᷑: ubi dicit unigenitꝰ patri. et mea oĩa¬
tua sunt. & tua mea st̃: ut hic iste sermo clau¬
dat᷑ qm̃ que sequunt᷑ aliud poscunt quo disse

Expanded text:
de Patre procedit Spiritus sanctus; qui autem de nullo nade Patre procedit Spiritus sanctus; qui autem de nullo natus sit, de nullo procedat, Pater est solus. Quomodo autem dixerit unigenitus Filius: Omnia quae majori: Tu mecum es semper, et omnia mea tua sunt , eo loco, si Dominus voluerit, diligenti consideratione tractabitur, ubi dicit Unigenittua sunt, et tua mea sunt : ut hic iste sermo claudatur; quoniam quae sequuntur, aliud poscunt, quo disse
Abbreviated transcription (Latin):
in excelsis. & in eccła catholica: sic̃ ꝑ ꝓpħam canta¬
t᷑. Ex altare suꝑ cęlos ds̃: & suꝑ omnẽ terram
gła tua. Quia itaq post exaltationẽ eiꝰ uentu¬
rus erat sp̃c sc̃s. et eũ glorificaturus: hoc sa¬
cer psalmus. hoc ipse unigenitus ꝓmisit fu¬
turum: qđ uidemus impletũ. Qd aut̃ att
de meo accipiet & annuntiabit uobis: catho¬
licis audite aurib: catholicis ꝑcipite m̃tib
Non enĩ ꝓpterea sic̃ quidã heretici putauert
minor est filio sp̃c sc̃s: quasi filius accipiat
a patre. & sp̃c sc̃s a filio quibusclam gradibus
naturarũ. Absit hoc credere. ab sit hoc dicere:
absit a xp̃ianis cordib cogitare. Deniq conti¬
nuo soluit ipse questionẽ: & cur hoc dixerit
ex planauit. Omĩa inquit quecũq habet
pater mea sunt. ꝓꝑterea dixi qr de meo acci¬
piet. & annuntiabit uod̾. Quid uultis ãplius:
Ergo de patre accipit sp̃c sc̃s. unde accipit filiꝰ:
quia in hac trinitate de patre natus est filius:

Expanded text:
ia in Ecclesia catholica sic per Prophetam cantatur: Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua . Quia itaque post ejus exaltationem venturus erat Spiritus sanctus, et eum glorificaturus, hoc sacer psalmus, hoc ipse Unigenitus promisit futurum, quod videmus impletum. 4. Quod autem ait, De meo accipiet, et annuntiabit vobis, catholicis audite auribus, catholicis percipite mentibus. Non enim propterea, sicut quidam haeretici putaverunt, minor est Filio Spiritus sanctus: quasi Filius accipiat a Patre, et Spiritus sanctus a Filio quibusdam gradibus naturarum. Absit hoc credere, absit hoc dicere, absit a christianis cordibus cogitare. Denique continuo solvit ipse quaestionem, et cur hoc dixerit, explanavit. Omnia, inquit, quaecumque habet Pater, mea sunt: propterea dixi quia de meo accipiet, et annuntiabitErgo de Patre accepit Spiritus sanctus, unde accepit Filius, quia in hac Trinitate de Patre natus est Filius,
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ino nescit artibus. credit᷑ frequentẽ cũ lau¬
u fimã quȩ gła definita ẽ. apud homines
ipios. consequantur: errant in utroq qui
iulant: & in re scilicet qr id qđ malum est.
inũ iutant : & in homine. qui ñ est quod
pitnt. Qua ꝓpt̃: falsa est in his trib gene¬
ibus gła. Cũ aut̃ de aliquo ꝑ dm̃ iusto hoc¬

Expanded text:
omnino nescit artibus creditur, frequentem cum lauomnino nescit artibus creditur, frequentem cum laude famam, quae gloria definita est, apud homines impios consequatur; errant in utroque qui laudant: et in re scilicet, quia id quod malum est, bonum putant; et in homine, quia non est quod putant. Quapropter falsa est in his tribus generibus gloria. Cum autem de aliquo per Deum
Abbreviated transcription (Latin):
putat᷑: siue sit bonus siue sit malus. Ds¬
nare quippe res suas histrionib uitiums
immane. non uirtus: & seitis de talib as
ꝑ steguens fama cum lauderꝰ qr sic̃ scriptũ ẽ lau¬
astur peccator in desideriis anine suȩ: &e qui
iiqua gerit benedicit᷑. Hii laudatores non
hilantur in hominib secd in rebus: malũ est
mꝰ asꝰ bonum eẽ credunt. Illi aut̃ qui hoc ma-¬
ie largitionis uitio uitiosi st̃: tales utiq sunt.
qules eos bi qui laudant ñ suspicantur eẽ s
anunt. Porro si se quisquã iustum fingat et ñ
sam: illi aut̃ apud quos frequens ẽ eiꝰ fama
ũ laude. ñ eum putent nͥ ꝓpter dm̃ laudabi¬
str uiuere: ñ falluntur in re. s falluntur in
mmine. Quod enĩ bonũ eẽ credunt est bonũ:
iquẽ bonũ eẽ credunt ñ est bonus. Quod si
nartur uerbi gr̃a. bonum. artiũ ꝑitia magi¬
nrũ : & dũ quisq patriã liberasse eisdem qͦs

Expanded text:
putatur, sive sit bonus, sive sit malus. Doputatur, sive sit bonus, sive sit malus. Donare quippe res suas histrionibus, vitium est immane, non virtus: et scitis de talibus quam sit frequens fama cum laude; quia, sicut scriptum est, Laudatur peccator in desideriis animae suae, et qui iniqua gerit, benedicitur . Hic laudatores non falluntur in hominibus, sed in rebus: malum est enim quod bonum esse credunt. Illi autem qui hoc malo largitionis vitiosi sunt, tales utique sunt, quales eos hi qui laudant non suspicantur esse, sed cernunt. Porro si se quisquam justum fingat, et nogloriam; illi autem apud quos frequens est ejus fama cum laude, non eum putent nisi propter Deum laudabiliter vivere, non falluntur in re, sed falluntur in homine. Quod enim bonum esse credunt, est bonum; sed quem bonum esse credunt, non est bonus. Quod si putetur, verbi gratia, bonum artium peritia magicarum, et dum quisque patriam liberasse eisdem quas
Abbreviated transcription (Latin):
bũ quippe grecũ qđ est doxase. alius darfia.¬
bit. alius glorificabit: latini int̾̃pretes in
sua quiq trans latione posuerunt: qm̃ ipa
quȩ grece dicit᷑ doxa unde dictũ est duase
&e claritas interp̃tatur & gła. Gloria naqi
fit quisq clarus. & claritate gloriosus: acꝑ
hoc qd utroq uerbo significat᷑. id ipsum.
Sic̃ aut̃ definierunt antiqui latinȩ lingu
clarissimi auctores: gła est. frequens de
a liquo fama cũ laude. Quȩ cũ est in hoc
mundo facta de xp̃o : non xp̃o credenda ẽ
aliquid magnũ contulisse. s mundo. ho¬
dantes erre fallunt᷑. siue in rebus siue m
hominib. siue in utrisq. Nam in rebus fal¬
luntur : quando pitant id bonũ eẽ quod
malũ est. In hominib aut̃: qnͣdo pittant
eũ bonũ esse qui malus est. In utrisꝙ ioꝰ
qnͣdo & id qđ est uitiũ uirtus putaturꝯ &
ipse qui ꝓpter hoc laudatur. ñ habet quos

Expanded text:
Verbum quippe Graecum, quod est δοξάσει, alius clarificaVerbum quippe Graecum, quod est δοξάσει, alius clarificabit, alius glorificabit, Latini interpretes in sua quisque translatione posuerunt, quoniam ipsa, quae Graece dicitur δόξα, unde dictum est δοξάσει,  claritas interpretatur et gloria. Gloria namque fit quisque clarus, et claritate gloriosus; ac per hoc quod utroque verbo significatur, idipsum est. Sicut autem definierunt antiqui latinae linguae clarissimi auctores, gloria est frequens de aliquo fama cum laude. Quae cum est in hoc mundo facta de Christo, non Christo credenda est magnum aliquid contulisse, sed mundo. Bodantes errore falluntur, sive in rebus, sive in hominibus, sive in utrisque. Nam in rebus falluntur, quando putant id bonum esse quod malum est: in hominibus autem, quando putant eum bonum esse qui malus est: in utrisque vero, quando et id quod est vitium, virtus putatur: et ipse qui propter hoc laudatur, non habet quod
Abbreviated transcription (Latin):
te: non enĩ loquet᷑ a semet ipso. s
quȩcũq audiet loquet᷑. De quib eugłicis
uerbis iã qđ donauit dñs disputauimus:
nunc ea quȩ secunt᷑ attendite. Et quȩ uen¬
tura st̃ inqͥt: annuntiabit uob̾. Neq hic ẽ
qm̃ planũ est immorandũ: nichil enĩ ha¬
bet questionis cuiꝰ a nob̃ expositio flagitetur.
Sed qd̾ ad iungit ille me clarificabit quia de
meo accipiet. et ad nuntiabit uob̾ ñ negli¬
genter est transcundũ. Quod enĩ at isle
clarificabit: potest intellgi q cdisfuillra
faciendo de claret eis. quomͦ patri filius se¬
nouerant. & hominẽ si c̃ homines cegtabie
uel certe q ꝑ ipsam Karitatẽ fiditia tpoi¬
ti &e tunore de pulso. annuntiauer̃ honiia
diceret: ille uob̾ auferet timorẽ et dabta¬
honorem. Q̃ enĩ facturi fuerant in sũ
scõ: hoc eundẽ spm̃ dixit eẽ facturum. u¬
le est etiã illud. ñ enĩ uos estis qui loquim
nir s spẽ patris ur̃i qui loqͥtur in uob un

Expanded text:
etur a semetipso, sed quaecumque audiet, loquetur. De quibus evangelicis verbis jam quod donavit Dominus disputavimus: nunc ea quae sequuntur attendite. Et quae ventura sunt, inquit, annuntiabit vobis. Neque hic est, quoniam planum est, immorandum: nihil enim habet quaestionis, cujus a nobis expositio flagitetur. Sed quod adjungit, Ille me clarificabit, quia de meo accipiet, et annuntiabit vobis, non negligenter est transeundum. Quod enim ait, Ille me clarificabit, potest intelligi, quia diffundendo faciendo, declaravit eis quomnoverant, et hominem sicut homines cogitabant. Vel certe, quia per ipsam charitatem fiducia repleti, et timore depulso, annuntiaverunt homindiceret: Ille vobis auferet timorem, et dabit ahonorem. Quod enim facturi fuerant in Spiritu sancto, hoc eumdem Spiritum dixit esse facturum: quale est etiam illud, Non enim vos estis qui loiritus Patris vestri, qui loquitur in vobis .
Abbreviated transcription (Latin):
inẽ bonum. Unigenttũ dĩ filiũ. hominẽ
antũ eẽ. non dm̃: ñ est bonũ. Ueritatis car¬
um ñ eẽ uram carnem: ñ est bonũ. Horũ
sum quȩ dixi. primũ sentiunt arriani:
scđm fotinani: tereium manichei. Sed quia
&e eorũ nichil est bonũ. & xp̃c nichil ẽ eoꝵ: in
utroq falluntur: nec dant uerã głam xp̃o.
quãuis apud eos eẽ uideatur cũ laude frequens
fama de.xp̃o. Et om̃s prorsus heretici quos cõ¬
memorare nimis longum est. qui de xp̃o non
recte sentiunt: ideo errant. qr & de bonis reb
ac malis ñ uerũ sentiunt. Pagani etiã qm̃ sunt
tur: qui ñ scđm ueritatẽ dĩ. s potius scdm
suã suspitionẽ dicunt eũ fuisse hominẽ magũ.
Xp̃ĩanos quippe uelut imperitos uituperant:
xp̃m aut̃ uelut magũ laudant: ac sic ꝓdunt
qr bonus est. Qua ꝓpter qm̃ de his nichil hoc
loco dicendũ est qui xp̃m uiti perant atq blas¬
phemant : qr de gła eiꝰ loquimur qua ẽ glorifi¬

Expanded text:
em tantum esse, non Deum, non est bonum: Veritatis carnem non esse veram carnem, non est bonum. Horum trium quae dixi, primum sentiunt Ariani, secundum Photiniani, tertium Manichaei. Sed quia et eorum nihil est bonum, et Christus nihil est eorum, in utroque falluntur: nec dant veram gloriam Christo, quamvis apud eos esse videatur cum laude frequens fama de Christo. Et omnes prorsus haeretici, quos commemorare nimis longum est, qui de Christo non recte sentiunt, ideo errant, quia et de bonis rebus ac malis non verum sentiunt. Pagani etiam quoniam stur, qui non secundum veritatem Dei, sed potius secundum suam suspicionem dicunt eum fuisse hominem magum. Christianos quippe velut imperitos vituperant, Christum autem velut magum laudant, ac sic produnquia bonus est. Quapropter quoniam de his nihil hoc loco dicendum est, qui Christum vituperant atque blasphemant; quia de gloria ejus loquimur, qua est glorifi
Abbreviated transcription (Latin):
tet & ꝑdat: Ego ueni ut uitã habeant: & ha¬
bundantiꝰ habeant: Uidetur mͥ dixisse ut ui¬
beant egredientes: Non aũt potest quisq ꝑ
ostiũ id est ꝑ xp̃m. egredi ad et̃nam tutam
quȩ erit inspetie: nͥ ꝑ ipsũ ostiũ. hoc ẽ ꝑ eun¬
uerit ad uitã temporalẽ: quȩ est infide I¬
deo att. ego ueni ut uttã habeant. hoc est fidem.
que ꝑ dilectionẽ oꝑatur. ꝑ quã fidem in otii¬
le ingrediunt᷑ ut uiuant: qͥa ustꝰ ex fide
uiuit: & habundantiꝰ habeant qui ꝑseue¬
rando usq infinẽ. ꝑ illud ostiũ id est ꝑ fidẽ
xp̃i egrediunt᷑. qm̃ ueri fideles moriuntitr.
& habund antiꝰ habeant uitã. ueniendo quo
pastor ille p̃cessit. ubi nũquã de ide mori¬
antur: Quamuis gͦ & hic in ipso ouili non
desunt pascua. qm̃ ad utrũq possumꝰ intel¬
ligere qđ dictũ est. & pascua inuenient id ẽ
et᷑ ad ingressũ & ad egressũ: tam̃ tunc uere
pascua inuenient. ubi saturentur qͥ esuri¬

Expanded text:
et perdat. Ego veni, ut vitam habeant, et abundantius habeant. Videtur enim dixisse, ut vibeant egredientes: non autem potest quisque per ostium, id est, per Christum egredi ad aeternam vitam, quae erit in specie, nisi per ipsum ostium, hoc est, verit ad vitam temporalem, quae est in fide. Ideo ait, Ego veni, ut vitam habeant, hoc est fidem, quae per dilectionem operatur ; per quam fidem in ovile ingrediuntur ut vivant, quia justus ex fide vivit : et abundantius habeant, qui perseverando usque in finem, per illud ostium, id est, per fidem Christi egrediuntur, quoniam veri fideles moriuntur; et abundantius habebunt vitam, veniendo quo pastor ille praecessit, ubi nunquam deinde moriantur. Quamvis ergo et hic in ipso ovili non desunt pascua, quoniam ad utrumque possumus intelligere quod dictum est, et pascua inveniet, id est, et ad ingressum et ad egressum: tamen tunc vera pascua invenient, ubi saturentur qui esuri
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas: Qui aut̃ intellerunt non se ex tol¬
lant quasi celeriores suꝑ tradiores: ne extol¬
lendo se exorbitent. & facilius ꝑueniant tar¬
intremꝰ ad ea quȩ ꝓposuit nec exposuit: Et
pastor quidem quisnã sit quãuis non dixerit
in ista lectione quȩ hodie recitata est: tañ
in ea quȩ sequit᷑ aꝑtissime dicit Ego. sum
pastor bonus: Qł& si non diceret: quẽ aliũ
p̃ter ipsũ intelligere deberemꝰ in his uerbis
ubi ait qui intrat ꝑ ostiũ pastor est ouium:
huic ostiarius aꝑit & oues uocẽ eiꝰ audiunt. &
ꝓprias oues uocat nominatĩ. & educit eas. &
cũ ꝓprias oues emiserit ante eas uadit: & oues
illũ secunt᷑ qͥa sciunt uocẽ eiꝰ: Quis enĩ alius
oues ꝓprias uocat nominatĩ. & educit eas
hin ad uitã et̾nã: nͥ qui nouit nomina pre¬
destinatoꝵ: Unde ait discipłis sutͦ: Gaude¬
te: qͥa nomina ur̃a scripta sunt in cęlo hi ne
emittit nͥ qui earũ peccata dimittit. ut eũ

Expanded text:
veritas: qui autem intellexerunt, non se extolveritas: qui autem intellexerunt, non se extollant quasi celeriores super tardiores, ne extollendo se exorbitent, et facilius perveniant tarintremus ad ea quae proposuit, nec exposuit. Et pastor quidem quisnam sit, quamvis non dixerit in ista lectione quae hodie recitata est, tamen in ea quae sequitur apertissime dicit: Ego sum pastor bonus. Quod etsi non diceret, quem alium praeter ipsum intelligere deberemus in eis verbis, ubi ait: « Qui intrat per ostium, pastor est ovium. Huic ostiarius aperit: et oves vocem ejus audiunt; et proprias oves vocat noas vadit: et oves eum sequuntur, quia sciunt vocem ejus? » Quis enim alius oves proprias vocat nominatim, et educit eas hinc ad vitam aeternam, nisi qui novit nomina praedestinatorum? Unde ait discipulis suis, Gaudete quia nomina vestra scripta sunt in coelo : hinc emittit, nisi qui earum peccata dimittit, ut eum
Abbreviated transcription (Latin):
lona uox fr̃s: ueriq pastoris: Ipsa ẽ uax
ulitis: intab̾ naculis iustor: Nam facile
st audire xp̃m: facile est laudare eugłm:
sicle est acclamare disputatori: ꝑ seuera¬
rusq infinẽ: hoc est ouuiũ. pastoris uocẽ¬
indientiũ: Tẽ ptatio accidit: ꝑseuera
ib infinẽ: Usq in quẽ finẽ ꝑseuerabis:
luusq finias uiã: Quandiu enĩ non au¬
ds xp̃m. aduersarius tuus est in ista uia:
lu est in ista mortali uita: S quid dicit:
imirda cũ aduersario tuo: dũ es cũ eo in
I: Audisti: credidisti: concordasti Si
sursabaris: concorda: Si tibi p̾stitũ est
mnardare: noli ulteriꝰ litigare Quando
mł finat᷑ uia nescis: s tam̃ scit ille si ouis
E t si ꝑseueraueris usq infinẽ: saluus
is: dc ꝑ hoc istam uocẽ ñ contẽpnunt sui:
ii audiunt alieni Ut potu ut ipse do¬
nauit: ꝓfundam multũ questionẽ : aut ex¬
posui uob̃. aut tractaui uob̾cũ: Si qui minꝰ
intellexerũt: maneat pietas. & reuelabitur

Expanded text:
a vox, fratres, vera, pastoralis, ipsa est vox salutis in tabernaculis justorum . Nam facile est audire Christum, facile est laudare Evangelium, facile acclamare disputatori: perseverare usque in finem, hoc est ovium vocem pastoris audientium. Tentatio accidit, perseverain finem. Usque in quem finem perseverabis? Quousque finias viam. Quamdiu enim non audis Christum, adversarius tuus est in ista via, hoc est in ista mortali vita. Sed quid dicit? Concorda cum adversario tuo cito, dum es cum eo in via . Audisti, credidisti, concordasti. Si adversabaris, concorda. Si tibi praestitum est concordare, noli ulterius litigare. Quando enim finiatur via nescis, sed tamen scit ille. Si ovis es, et si perseveraveris usque in finem, salvus eris: ac per hoc istam vocem non contemnunt sui, non audiunt alieni. Ut potui, ut ipse donavit, profundam multum quaestionem aut exposui vobis, aut tractavi vobiscum. Si qui minus intellexerunt, maneat pietas, et revelabitur
Abbreviated transcription (Latin):
ista uor: Qui ꝑseuerauerit usꝙ infinẽ.
Alias erit: Hanc uocẽ non negligit ꝓpriꝰ:
o audit alienus Nam & ille hoc ei p̃dicat.
at ilam nescio quis & desipuit: refriguite
udiuit alienã: Si p̃destinatus est. ad tem¬
pis erauit: in et̾num non periit Redit
is iidiat qd̾ neglexit: faciat qđ audiuit
S imn ar his est qui p̃destinati sunt: & er¬
nt̃ ipsius ds̃ p̾sciuit: & conuersionẽ fu¬
aiã. Si ab errau̾it: redit ut audiat

Expanded text:
ista vox! Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Hanc vocem non negligit proprius, non audit alienus: nam et ille hoc ei praedicatat illam nescio quis, et desipuit, refriguit, audivit alienam: si praedestinatus est, ad tempus erravit, in aeternum non periit; redit ut audiat quod neglexit, faciat quod audivit. Si enim de his est qui praedestinati sunt, et errorem ipsius Deus praescivit, et conversionem futuram; si aberravit, redit ut a
Abbreviated transcription (Latin):
ego sũ & ipsi sint mecũ: Unde illuo qd̾ ait:
Ego sũ ostiũ: ꝑme siquis intrauerit salua¬
bitur. & ingredietur. & egredietur. & pascua
in ueniet: In hoc euident̾ ostendit: ñ solũ
pastorẽ sed etiã oues intrare ꝑ ostiũ: S qͥd
est ingredietur & egredietur & pascua inue¬
niet: Ingredi quippe in ȩccłam ꝑ ostium
ait iste ipse ioħs eugłista in epła sua. ex nob̾
exierunt ses non erant ex nob̾. ñ ẽ utiꝙ bonũ¬
Talis gͦ egresus non possit a bono pastore laudari:
ut diceret & ingrediet᷑ & egrediet᷑ & pascua in¬
ueniet: Est gͦ aliqͥs non solũ ingressus. uerũ
Sed quis est iste laudabilis & beatus egressus c
Possem quidẽ dicere. ingredi nos quando
interiꝰ aliquid cogitamꝰ: egredi aut̃ qnoo
exterius aliquid oꝑam᷑: & qm̃ sic̃ dicit apłs.¬

Expanded text:
 ait: « Ego sum ostium: per me si quis introierit, salvabitur; et ingredietur, et egredietur; et pascua inveniet. » In hoc evidenter ostendit, non solum pastorem, sed etiam oves intrare per ostium. 15. Sed quid est, ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet! Ingredi quippe in Ecclesiam per ostait iste ipse Joannes evangelista in Epistola sua, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis ; non est utique bonuTalis diceret: Et ingredietur et egredietur, et pascua inveniet. Est ergo aliquis non solum ingressus, verum hristus. Sed quis est ille laudabilis et beatus egressus? Possim quidem dicere ingredi nos, quando interius aliquid cogitamus: egredi autem, quando exterius aliquid operamur; et quoniam, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
lunũ bene erit sine illo: A ut quando esse
nale poterit cũ illo: Audi euidentius:
diꝙͥ michi ministrabit: honorificabit eum
it m̃s. Quo honore: nͥ ut sit cũ filio eiꝰ Qd̾ enĩ suꝑiꝰ

Expanded text:
Ubi enim bene erit sine illo, aut quando esse Ubi enim bene erit sine illo, aut quando esse male poterit cum illo? Audi evidentius. Si quis mihi ministraverit, honorificabit eum Pater meus. Quo honore, nisi ut sit