comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is homo : Honus si fuerit quitͥ p̃est :
nutritorcuus ÷. Malus si fuerit temptator
tiuis est & nutrimenta libent̃ accipe: & in
temptatione approbare. Esto aurũ: atten¬
de mundum istum. tanquam fornacẽ auri¬
ficis. Inuno angusto loco. tria funt. aurum
palea ignis. Ad illa duo ignis apponit᷑. Palea
uritur aurum purgatur Cessit nescio quis
paleam plango. cinerem iudeo. Non cessit mi
nis. non cessit terrorib adductus adiudicẽ.
stetit in confessione sua. Non ÷ flexꝰ ad idolũ.
uid foit flamma: Nonne aurũ purgat:
mini. habetis ꝓquib oretis prordus ñuos
terreant. Hȩ ÷ sinitas. haurite hinc int
isto conuiuo. hinc bibite uñ saciemini.:¬

Expanded text:
on valet. Bonus si fuerit qui tibi praeest, nutritor tuus est: malus si fuerit, tentator tuus est. Et nutrimenta libenter accipe, et in tentatione approbare. Esto aurum. Attende mundum istum tanquam fornacem aurificis: in uno angusto loco tria sunt, aurum, palea, ignis. Ad illa duo ignis apponitur, palea uritur, aurum purgatur. Cessit nescio quis paleam plango, cinerem video. nis, non cessit terroribus ; adductus ad judicem, stetit in confessione sua, non est flexus ad idolium: quid facit flamma? Nonne aurum purgat? mini; habetis pro quibus oretis; prorsus non vos terreant. Haec est sanitas, haurite hinc in isto convivio: hic bibite, unde satiemini,
Abbreviated transcription (Latin):
s aduingoris. Auges eiꝰ numerum quteui
condempnas. Malouis uincere malũ. De
malicia uincere maliciam. Erunt duȩ ina¬
inbono malum. forte ille peror est quant tu
sis. Duo tam̃ mali. Ego uellem ut uł unus

Expanded text:
 adjungeris? auges ejus numerum, quem condemnas? De malo vis vincere malum? de malitia vincere malitiam? Erunt duae ma sed vince in bono malum ? Forte ille pejor est: cum et tu sis malus, duo tamen mali. Ego vellem ut vel unus
Abbreviated transcription (Latin):
onis exemplum. Stant in futõ sclo ultimo
dĩ iuditio ⁊undicat᷑ hoc ei placet qđ donͣ
bene sit malis. ne pioꝵ p̃miis etiamimpũ
peruantur. Qđ utiq iniustũ ÷. & a regula
tũtatis quam iustus diligit alienũ: cum
enim nos add iligenelos inimicos dñs horta¬
retur: exemplum ꝓposuit patris nr̃i qͥĩ celis ÷¬

Expanded text:
onis exemplum. Si autem in futuro saeculo, ultimo Dei judicio vindicatur, hoc ei placet quod Deo; ne bene sit malis, ne piorum praemiis etiam impii perfruantur: quod utique injustum est, et a regula veritatis, quam justus diligit, alienum. Cum enim nos ad diligendos inimicos Dominus hortaretur, exemplum proposuit Patris nostri qui in coelis
Abbreviated transcription (Latin):
M aliuoluis uͦ animus constristat᷑ sieiꝰ inimicꝰ
correptus euaserĩt peliam. Q cũ ꝓunirieũ
uidet. uindicaui se ita gaudet ut ñ iustitia
dĩ quem nondiligiti ss allius quem odit. mi¬
ũseria cdelectat᷑. & cum icłõ dimtitit iudiciũ.
int plus noreat ds̃ quam ipse potest nocere.

Expanded text:
us vero animus contristatur, si ejus inimicus correctus evaserit poenam: et cum puniri eum videt, vindicari se ita gaudet, ut non justitia Dei quem non diligit, sed illius quem odit, miseria delectetur: et cum Deo dimittit judicium, ut plus noceat Deus quam ipse nocere
Abbreviated transcription (Latin):
simũ testimoniũ ẽ. His gradib homine pfec¬
to. nulla substantia inuenit᷑ malũ. Neꝙ lex
mala est quȩ ostendit homini inquibꝰ pec¬
catorum uincuł iaceat. ut ꝑfidẽ implora¬
to lib̾atoris auxilio. & solui. & erigi. & fir¬
missime constitui mereatur. In pͥma ergo
actione. quȩ ẽ ante legẽ. nulla pugna est
cũ uoluptatib huiꝰ scłi. In soda quȩ sub lege
ẽ. pugnamꝰ. sed uincim̃. Inc̾cia pugnamus.
ȩterna pace requiescimꝰ. Subiugat᷑ eiim
nob̵. qđ inferiꝰ nrm̃ ẽ. Quod ꝓpterea ñ sub¬
uigabat᷑: quia suꝑiorẽ nob̾ deserueramus¬
Cũ enĩ eemꝰ incarne ait apłs: passiones

Expanded text:
i peccati. His gradibus homine perfecto, nulla substantia invenitur malum: neque Lex mala est, quae ostendit homini in quibus peccatorum vinculis jaceat, ut per fidem implorato Liberatoris auxilio, et solvi, et erigi, et firmisse constitui mereatur. In prima ergo actione, quae est ante Legem, nulla pugna est cum voluptatibus hujus saeculi: in secunda, quae sub Lege est, pugnamus, sed vincimur: in tertia pugnamus eaeterna pace requiescimus. Subditur enim nobis quod inferius nostrum est, quod propterea non subdebatur, quia superiorem nobCum enim essemus in carne, ait Apostolus, passiones
Abbreviated transcription (Latin):
anima: anteq ueniret grã ꝑfidẽ. his
gͦ passionibꝰ morit᷑. qͥ iã seruit mente le¬
gidĩ: quanuis ipse passiones ñdũ mor¬
tue siint quan diu carne seruit legi pee¬
cati. Restat ad huc gͦ aliqͥd ei qͥẽ sub grã
qđ eũ ñ uincat. nec captiuũ ducat: donec
morcificetur totũ qd̾ consuetudine p̾er¬

Expanded text:
anima antequam veniret gratia per fidem. His anima antequam veniret gratia per fidem. His ergo passionibus moritur, qui jam servit mente legi Dei; quamvis ipsae passiones nondum mortuae sint, quamdiu carne servit legi peccati. Restat ergo adhuc aliquid ei qui est sub gratia, quod eum non vincat, nec captivum ducat, donec mortificetur totum quod consuetudine pra
Abbreviated transcription (Latin):
mulierẽ uirũ sublegẽ: & rursum in hac
ꝓpter quã similicudo ad hibita ẽ. tria
animã. peccatũ. & legẽ peccati: hoc solũ
lnc diuersũ ẽ qd̾ in illa similitudine uia
moricur. ue nubat mulier cui uolet. & a
lege uiri soluat᷑. Hinc aut̃ ipsa anima mo¬
rit᷑ peccato. ut nubat. xp̃o. Cũ auc̃ morit
peccato. morit᷑ etiam legi peccati. ¶ Itaq
ait fr̃s mei & uos mortui estis legi ꝑcopꝰ
carne inquit. id ẽ carnalibꝰ desideriis obs.¬
tricti tenerem᷑: passiones peccatoꝵ quȩ
ꝑlegẽ sunc oꝑabant᷑ inmenbris nostris
ut fructum ferrent morci.
Aucta concupiscentia cũ lex ꝓhibet. ubi
ñ erat fides: & ad cumulũ peccatoꝵ p̾ua¬
ricationis crim̃ adiectũ. quia ubi ñ est
nec p̃uaricatio. Has dicit passiones quȩ
ꝑ legẽ sunt oꝑatas in menbris nr̃is: ut
fructũ ferrent morti. Subistis passio¬
nibꝰ tantquã sub uiro dominanti agebat

Expanded text:
mulierem, virum, et legem; et rursum in hac mulierem, virum, et legem; et rursum in hac re propter quam similitudo adhibita est, tria, animam, peccatum, et legem peccati: hoc solum hic diversum est, quod in illa similitudine vir moritur, ut nubat mulier cui volet, et a lege viri solvatur; hic autem ipsa anima moritur peccato, ut nubat Christo; cum autem moritur peccato, moritur etiam legi peccati. Itaque, ait, fratres mei, et vos mortui estis legi per coim essemus in carne, inquit, id est, carnalibus desideriis obstricti teneremur, passiones peccatorum quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Aucta concupiscentia, quam lex prohibet, ubi non erat fides, et ad cumulum peccatorum praevaricationis crimen est adjectum: quia ubi non est lex, nec praevaricatio. Has dicit passiones, quae per legem sunt, operatas in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Sub istis passionibus, tanquam sub viro dominante, agebat
Abbreviated transcription (Latin):
sum. Ec inuentũ ẽ mͥ mandatũ qd̾ erat
inuitam: hoc ẽe ad mortẽ. Peccatũ enim
occasione accepta ꝑmandatũ fefellit me:
& ꝑ illud occidit. ¶ Quod aut̃ ait mor¬
tuus sum uult intelligi: mortuũ me e̾e
cognoui. Qua iã eriam p̃uaricatione pec¬
cat qͥ uidec ꝑ legẽ qͥd facere ñdebeat: et
tam̃ facit. Quod aut̃ aic fefellit me pecca¬
til occasione accepta ꝑmandatũ. siue qͥa
suasio delectationis ad peccandũ uehem̃¬
tior ẽ cũ ad ẽ ꝓhibitio. siue quia etiam si
quid homo fecerit scđm iussa legis. si ad huc
ñ sit fides quȩ ingrã ẽ uult sibi tribuere
ñ dõ. & suꝑbiendo plus peccat. Seqͥtur gͦ

Expanded text:
d erat ad vitam, hoc esse ad mortem. Peccatum enim occasione accepta per mandatum, fefellit me, et per illud occidit. Quod ergo ait, Mortuus sum; vult intelligi, mortuum me esse cognovi: quia jam etiam praevaricatione peccat, qui videt per legem quid facere non debeat, et tamen facit. Quod autem ait, Fefellit me peccatum, occasione accepta per mandatum: sive quia suasio delectationis ad peccatum vehementior est, cum adest prohibitio; sive quia etiam si quid homo fecerit secundum jussa legis, si adhuc non sit fides, quae in gratia est, vult sibi hoc tribuere, non Deo, et superbiendo plus peccat. Sequitur ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
Uenundatꝰ subpeccato. id ẽ peccans p̃tio
temporaliũ uoluptatũ. Quod enĩ operor
ubi ẽ uera scientia. Scđ̾m hanc locuciõẽ
drit dñs peccatorib ñ noui uos. Non enĩ
eũ aliquid lacet: s qͥa peccata ñ inueniun¬
tur in reguł p̃cepcoꝵ quas haba ueritas.
idõ ipsa ueritas peccatoribꝰ dicit. ñ noui
uos. Sicut enĩ tenebre non odis iudendo.
ia peccata mentȩ ignoranda sentiune.
Erista locutione. dictũ arbitror ĩpsalmiꝰ.
delicta quis intelligit. Imploret gͦ auxi.¬

Expanded text:
enumdatus sub peccato, id est, peccans pretio temporalium voluptatum. Quod enim operor, anc locutionem dicit Dominus peccatoribus, Non novi vos. Non enim eum aliquid latet, sed quia peccata non inveniuntur in regulis praeceptorum, quas habet veritas, ideo ipsa Veritas peccatoribus dicit, Non novi vos. Sicut enim tenebrae oculis non videndo, ita peccata mente ignorando sentiuntur. Ex ista locutione dictum arbitror in Psalmis, Delicta quis intelligit ? Non
Abbreviated transcription (Latin):
uiro. Si aut̃ mortuꝰ fuerit uir eiꝰ lib̾aca ẽ a
lege uiri ut ñ sit adultera si fuerit cũ alio
iuro. E Huc usq similitudo ẽ. Deinde inci¬
pit remloqͥ: cui explanandȩ ac ꝓbande si-¬
militudinẽ indux̃. Inqͥ etiam recria similit̃
artendenda sunt: homo. peccatũ. lex. Iam¬
du enĩdic̃ ẽ̾ẽ sub lege hominẽ: quã du ui-¬
uit peccato. Quẽ ad modũ tandu mulier
sub lege uiri ẽ. quandiu uiuit uir. hoc aut̃
peccatũ hic intelligendũ ẽ: qd̾ accessit ꝑlegẽ.
Quod peccatũ dicit supͣmodũ ee̾. Qm̃ iã cũ

Expanded text:
liberata est a lege, ut non sit adultera, si fuerit cum alio viro. Huc usque similitudo est. Deinde incipit rem loqui, cui explanandae ac probandae similitudinem induxit. In qua etiam re tria similiter attendenda sunt; homo, peccatum, lex. Tamdiu enim dicit sub lege esse hominem, quamdiu vivit peccato; quemadmodum tamdiu mulier sub lege viri est, quamdiu vivit vir. Hoc autem peccatum hic intelligendum est, quod accessit per legem. Quod pec
Abbreviated transcription (Latin):
eius in nob̾. TA płs in hac similitudine in qͣ
deuiro & muliere loquit᷑: qm̃ mulier te¬
netur lege uiri. tria quędã consideranda
cõindat. Mulierẽ. uirũ. & legẽ. Mlulierẽ
scilicar subiugatam. uiro ꝑunculũ legis. qͦ
uinculo morte uiri lib̾at᷑: ut cui uult nubat
Sic enĩdicit. Mlulier enĩ subuiro uiuo ma¬
rito. uincta ẽ legi. Si aut̃ morcuus fuerre
uir eiꝰ: euacuata ẽ a lege uiri. Igitur uiuen

Expanded text:
is . 1. Apostolus in hac similitudine, in qua de viro et muliere loquitur, quoniam mulier tenetur lege viri, tria quaedam consideranda commendat; mulierem, virum, et legem: mulierem scilicet subjugatam viro per vinculum legis, quo vinculo morte viri liberatur, ut cui vult nubat. Sic enim dicit: Mulier enim sub viro, vivo marito, juncta est legi: si autem mortuus fuerit vir ejus, evacuat
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiȩ. Liberum arbierium us
adeo mpeccatore ñ ꝑnit ut pipsum peccenł
marime onĩs qui cum delectatione peccant¬
& amore peccati. & eis placet qđ eis libet.
libi fuistis iusticiȩ. Ecce ostendunt᷑ etiam pec¬
cato minime pocuisse nͥalia lib̾tate seruire.
libi gͦ ãiusticia ñ sunt. nisi arbierio lib̾tatis.
liberi aut̃ a peccato ñ fiunt: nͥ grã saluatoriᷤ.
apt̃ qđ ad mirabił doctor. etiam u̾ba ipsadis.¬
creuit. Cũ enĩ serui eetis libi peccati. fustis¬

Expanded text:
um. nam liberum arbitrium usque adeo in peccatore non periit, ut per ipsum peccent maxime omnes, qui cum delectatione peccant et amore peccati et hoc eis placet quod eos libet. liberi fuistis iustitiae. ecce ostenduntur etiam peccato minime potuisse nisi alia libertate seruire. liberi ergo a iustitia non sunt nisi arbitrio uoluntatis; liberi autem a peccato non fiunt nisi gratia saluatoris. propter quod ammirabilis doctor etiam uerba ipsa disereuit: cum enim serui essetis, inquit, peccati, li
Abbreviated transcription (Latin):
Hic pͥmo qđ intelligentibꝰ pͥmũ & gran¬
re legẽ dĩ. Dicit aliquis. Absit hoc ab amino
qualiscũq xp̃ĩani. Quis hoc uł insanꝰ aude¬
at de apło suspicari: Et tam̃ fr̃i mei. uerba
ista malȩ intellecta. fomicẽ insamȩ furoriᷤᷤ
manicheoꝵ submministrarunt. Manichei
enĩ legẽ dĩ ꝑmoysen datam dicunt ñ adõ
datã. & eã euangło contrariã ee c̃tendun.
Et quando cũ eis agit᷑. intestimoniis apłi
pauli quẽ ñ intelligunt conuincere conan¬
tur. Quid dicã catholicos ñ incelligentes:
& ñ potius negligentes. N ẽ enĩ multũ siqͥs
uelit e̾e diligens post calũ pnas ab heretro
audicas. salte considare incodice circustan¬
tiam lectionis. Quod si fecerit: ibi mox ur

Expanded text:
 non intelligentibus primum et granre legem Dei. Dicit aliquis, Absit hoc ab animo qualiscumque christiani: quis hoc vel insanus audeat de Apostolo suspicari? Et tamen, fratres mei, verba ista male intellecta, fomitem insaniae furori Manichaeorum subministrarunt. Manichaei enim legem Dei per Moysen datam, dicunt non a Deo datam, et eam Evangelio contrariam esse contendunt. EtPauli quae non intelligunt, conantur convincere, quid dicam, catholicos non intelligentes, et non potius negligentes? Non enim multum est, si quis velit esse diligens, post calumnias ab haeretico auditas, saltem considerare in codice circumstantiam lectionis. Quod si fecerit; ibi mox
Abbreviated transcription (Latin):
carnis ẽẽ prudentia. & spũ ñ resistet. Cadẽ
nanq anima cũ inferiora appetit: pruden
tiam sp̃s. N quia prudentia carnis substan¬
tia ẽ. ꝗͦ induitur anima uł exir it̃: sed ipsiꝰ
anime affectio. quȩ omĩno ee desinet. c̃ se
totam adsuꝑna conuerterit.¶ Qui aut̃ in
carne st̃ inquit: dõ placere ñ possunt. idẽ.
qui uoluptatibꝰ carnis ad quiescunt. P He
quis enũ de his dictũ pucaret. qui de hac
uita ñdũ excesserunt: oportunissime sub¬
iunxit. ¶ Uos aut̃ ñ estis incarne. s inspũ.
Uciq adhuc in hac uita consticutis loquitur.
Inspũ enĩ erant. quia infide & spe. & cari¬
tate. spĩtaliũ rerũ ad quiescebant. Si tamen
inquit sp̃s dĩ habitat inuob̾. Siqͥs autem

Expanded text:
esse carnis prudentia, et spiritui non resistet. Eadem esse carnis prudentia, et spiritui non resistet. Eadem namque anima cum inferiora appetit, prudenttiam spiritus: non quia prudentia carnis substantia est, qua induitur anima vel exuitur; sed ipsius animae affectio est, quae omnino esse desinet, cum se totam ad superna converterit. Qui autem in carne sunt, inquit, Deo placere non possunt: id est, qui voluptatibus carnis acquiescunt. Ne quis enim de his dictum putaret, qui de hac vita nondum excesserunt, opportunissime subjunxit: Vos autem non estis in carne, sed in spiritu. Utique adhuc in hac vita constitutis loquitur. In spiritu enim erant, quia in fide et spe et charitate spiritualium rerum acquiescebant. Si tamen, inquit, Spiritus Dei habitat in vobis. Si quis autem
Abbreviated transcription (Latin):
ne quis pucaret ex aduerso aliud uenire
principiũ. Subiungit enĩ & dicit.
¶Legi enĩ dĩ ñ ẽ subiecta. nec enĩ potest.
Ergo facere conera legẽ. hoc ẽ mimicum
eẽ indim̃. Nonquia dõ aliquio noceri
porest. s sibi nocet quis qͥs resistit uoluncatidĩ.
Hoc ẽ enĩ aduersus stimulũ calces mutere.
ut paulo apło cũ ad huc ȩccłiã ꝑsequerecur.
diuinitꝰ dictũ ẽ. Sic ẽ auc̃ dictũ. legi aut̃ dĩ
ñ ẽ subiecta nec enĩ potest: tanq sidiceret᷑.
Hix ñ cale facit. nec enĩ potest. Quandui enũ
nixẽ. ñ calefacit. Sed resolui pocest & feruere:
ut calefaciat. Sed cũ hoc facit. iã nix ñ ẽ. Sie
& prudentia carnisdr̃. cũ anima ꝓmagnuis
bonis temporalia bona concupiscit. Quam¬
diu enĩ appeticus talis in ẽ anime. legidei
subiecta eẽ ñ pocest: id ẽ ñ potest implere
quȩ lexiubet. Sed si spĩtalia bona desidare
ceꝑit & cemporalia contemnere: desinet

Expanded text:
ne quis putaret ex adverso aliud venire ne quis putaret ex adverso aliud venire principium. Subjungit enim, et dicit, Legi enim Dei non est subjecta; nec enim potest. Ergo facere contra legem, hoc est inimicum esse in Deum: non quia Deo aliquid nocere potest, sed sibi nocet quisquis resistit voluntati Dei: hoc est enim adversus stimulum calces mittere, ut Paulo apostolo, cum adhuc Ecclesiam persequeretur, divinitus dictum est . Sic est autem dictum, Legi enim Dei non est subjecta; nec enim potest: tanquam si diceretur, Nix non calefacit; nec enim potest. Quamdiu enim nix est, non calefacit: sed resolvi potest et fervere, ut calefaciat; sed cum hoc facit, jam nix non est. Sic et prudentia carnis dicitur, cum anima pro magnis bonis temporalia bona concupiscit. Quamdiu enim appetitus talis inest animae, legi Dei subjecta esse non potest; id est, non potest implere quae lex jubet. Sed cum spiritualia bona desiderare coeperit, et temporalia contemnere, desinet
Abbreviated transcription (Latin):
nant eum qui p
currit. Oportet enĩ ut sicut dm̃ incor¬
ruptãbilem. & incõmutabilem: ita con¬
sequent̃ etiã incoiiquinabilem credamꝰ.
Quia uͦ & minima bona hoc est terrena atq
mortalia ipse fecit: illo apłiloco sine du¬
bitatione intelligit᷑ uͥ loquens de mem¬
bris carnis nr̃ȩ. quia sigłificat᷑. unum
inembrum inquit: congaudent omĩa
m̃bra. Et si patitur unum m̃brũ.: compa¬
ciunt᷑ omia m̃bra. etiã hoc ibi att. Ds̃ po¬
deerat maiorem honorem dans: ut nõ
ee̾nt. scissurȩ incorpore. S idem ipsũ
ut ꝓ inuicem sollicita sint m̃bra.

Expanded text:
nant eum qui pecurrit. oportet enim, ut sicut deum incorruptibilem et incommutabilem, ita consequenter etiam incoinquinabilem credamus. Quia uero et minima bona, hoc est terrena atque mortalia ipse fecit, illo apostoli loco sine dubitatione intellegitur, ubi loquens de membris carnis nostrae "quia si glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra; et si patitur unum membrum, conpatiuntur omnia membra" etiam hoc ibi ait: deus podeerat, maiorem honorem dans, ut non essent scissurae in corpore, sed idem ipsum ut pro inuicem sollicita sint membra.
Abbreviated transcription (Latin):
desit aliquid. Et ars quedam omipoten¬
tis atq sapientis dĩ plena omĩum ra¬
tionum uiuentiũ in commnutabiliũ.
& om̃s unum inea. ut ipsa unum de uno:
cũ quo unum. Ubi nouit om̃ia deus
quȩ fecit ꝑ ipsum. Et idõ cũ decedant
& succelant tempora. non decedit aliqͥd
uł succedit scientiȩ dĩ. Non enim hec
quȩ creata sunt. idõ scuint᷑ ado quia
facta siute. Ac non pocius idõ facta st̃
uł mutabilia. quia immutabiliter
adõ sciunt᷑. Ille gͥ ineffabilis quidam
complexus patris. & imaginis nõ est
sine ꝑfruitione. sine caritate sine gtis¬
dio. Illagͦ dilectio. delcctacio. flit ai
ut bcatitudo sicam̃ aliqͣ humana uo¬

Expanded text:
ipotentis atque sapientis Dei, plena omnium rationum viventium incommutabilium; et omnes unum in ea, sicut ipsa unum de uno, cum quo unum. Ibi novit omnia Deus quae fecit per ipsam, et ideo cum decedant et succedant tempora, non decedit aliquid vel succedit scientiae Dei. Non enim haec quae creata sunt, ideo sciuntur a Deo, quia facta sunt: unt, quia immutabiliter a Deo sciuntur? Ille igitur ineffabilis quidam complexus Patris et imaginis, non est sine perfruitione, sine charitate, sine gaudio. Illa igitur dilectio, delectatio, felicitas, vel beatitudo, si tamen humana
Abbreviated transcription (Latin):
cusꝰ corꝑa ur̃a eẽ. dixat templum: debet gͣ
salomon fecit de lignis & lapidib iuberem̃.
utiq templũ faciendo latriam ex hib̾emꝰ:
nfacimꝰ s sumꝰ : Ac ꝑ hoc si &e patͥ & filio
& sp̃iu scõ latria debet᷑ exhibetur a nobis
de quo dictumest. dñm dm̃ tuũ adorabis:
& illi soli seruies. Procul dubio dñs ds̃ nr̃
ab homine pot̾ fide p̃cedente. incelligat᷑¬

Expanded text:
us corpora nostra esse dixerat templum? debetur eSalomon fecit, de lignis et lapidibus iuberemur, utique faciendo templum latrian exhibere non facimus, sed sumus! Ac per hoc, si et patri et filio et spiritui sancto latria debetur et exhibetur a nobis, de qua dictum est: Dominum deum tuum adorabis et illi soli seruies, procul dubio dominus deus ab homine potest, fide praecedente intellegit
Abbreviated transcription (Latin):
set sunt natut corporiua ingaa¬
q un lnarum. Et aliqua specie soriua¬
tur sicut sunt figurȩ uł qualitates
corporum. doctrinȩ uł artes animarũ.
& oidinem aliquem petit aut tenet. sic̃
sunt pondera uł collocationes corꝑum
atq amores. aut delectationes anima¬
rum. Oportet gͥ ut creatorem ꝑ ea
quȩ facta sunt intellectum conspici¬
entes: triuitatem intelligamꝰ cuius
increatura qͦmͦ dignum est. apparet
uestigium. in illa enim trinitate sum¬
suna pulcritudo. & beatissima delec¬
tatio. Itaq illa tria &e ase inuicem de¬
terminari uident᷑. & in se infinita suĩ.

Expanded text:
t sunt naturae corporum, ingeniaque animarum, et aliqua specie formatur sicut sunt figurae vel qualitates corporum, ac doctrinae, vel artes animarum; et ordinem aliquem petit aut tenet, sicut sunt pondera vel collocationes corporum, et amores aut delectationes animarum. Oportet igitur ut Creatorem per ea quae facta sunt intellecta conspicientes, Trinitatem intelligamus, cujus in creatura quomodo dignum est, apparet vestigium. In illa enim Trinitate, sumsima pulchritudo, et beatissima delectatio. Itaque illa tria, et se invicem determinari videntur, et in se infinita sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
gii suȩ. Ubi iam ⁊ canta congrucutia.
& pͥma ȩqualitas. & pͥma similitudo. Nus¬
la inre dissidens. & nullomͦ inqualis. &
nulla ex parte dissimilis. s adidentidem
respondens ei cuiꝰ imago est. ubi pͥma
& summa uita. Cui ñ ÷ aliud uiuere. &

Expanded text:
inem, ubi jam est tanta congruentia, et prima aequalitas, et prima similitudo, nulla in re dissidens, et nullo modo inaequalis, et nulla parte dissimilis, sed identidem respondens ei cujus imago est. Ubi est prima et summa vita, cui non est aliud vivere, et
Abbreviated transcription (Latin):
¶Fademq trinitas. una quedã summares.
cominunisq om̃ib fruentib ea. Si camen¬
& res: & non rerũ om̃ium causa. Sitam̃ et
causa. Non enim facile nom̃ qđ tantȩ excel¬
melius ita dicat᷑. Trinitas hec unꝰ ds̃ ex qͦ
om̃ia. ꝑ quem om̃ia. inqͦ om̃ia. Ita pater &
plena substantia. & simul om̃s una subb̃a.
sp̃s sẽs. Eadem cͥbus et̃nitas eadem in cõ¬
mutabilitas. eadẽ maiestas. eadẽ potes¬
tas. In patre unitas. in filio ȩqualitas ins
spu sc̃o unitatis ȩgualitatisq concordia.
Et cria hoc unum om̃ia ꝓpt̃ patrẽ. E qlia

Expanded text:
ademque Trinitas, una quaedam summa res, communisque omnibus fruentibus ea; si tamen res et non rerum omnium causa sit, si tamen et causa. Non enim facile nomen quod tantae excelmelius ita dicitur Trinitas haec, unus Domnia, per quem omnia, in quo omnia. Ita Pater et plena substantia, et simul omnes una substantia. s. eadem tribus aeternitas, eadem incommutabilitas, eadem maiestas, eadem potestas. in patre unitas, in filio aequalitas, in spiritu sancto unitatis aequalitatisque concordia, et tria haec unum omnia
Abbreviated transcription (Latin):
Qugͣ do omĩa quȩ non de sese ge¬
niut .s ꝑ uerbum suum fecit. ñ dehis reb
quȩ iam erant. s dehis quȩ om̃ino non
erant. hoc ⁊̃ denichilo fecit: itadic̃ apłs.
Qiui tiocat ea quȩ non sunt. tanquam
sint. Aꝑtius aut̃ in libro machabeorũ
ser ipitum est. Oro ce fili. respice ad celũ¬

Expanded text:
us omnia quae non de se genuit, sed per Verbum suum fecit, non de his rebus quae jam erant, sed de his quae omnino non erant, hoc est, de nihilo fecit, ita dicit Apostolus: Qui vocat ea quae non sunt, tanquam sint . Apertius autem in libro Machabaeorum scriptum est: Oro te, fili, respice ad coelu
Abbreviated transcription (Latin):
Num scilicet dñm eẽ solũ cui seruit᷑ lla
debetur. quȩ latria geo uocabulo nuncu¬
patur. Ipsum enĩ uͥbum ÷. inlege uͥ scriptũ ÷
Dñm din tuum adorabis &e ulli seruies.
q uem sidum patremn tantũ modo dixerł ͦ respõ

Expanded text:
num scilicet Deum esse solum, cui servitus illa debetur quae λατρεία Graeco vocabulo nuncupatur. Ipsum enim verbum est in lege, ubi scriptum est, Dominum Deum tuum adorabis et illi soli servies quem si Deum Patrem t
Abbreviated transcription (Latin):
actore conditi sumꝰ & similitudinẽ eiꝰ ꝑ quam
adunitatẽ reformam̃. & pacem qua unitati
fictum ⁊ om̃e quod substancialit̃ & naturalit̃
factum est. Et donum benignitatis eiꝰ qua
placuit or conciliatum ÷ actori suo ut non
interiret quqͥd ab eo pubum factumẽ. Unũ
am qͥ creutore uiuimꝰ ꝑquẽ reformati sapien¬
teruuum. quem diligentes & quo fruentes
beate iuum. Untu dm ex qͦ om̃ia. ꝑquem

Expanded text:
auctore conditi sumus, et similitudinem ejus, per quam auctore conditi sumus, et similitudinem ejus, per quam ad unitatem reformamur, et pacem qua unitati factum est omne quod substantialiter et naturaliter factum est; et Donum benignitatis ejus, quo placuit et conciliatum est auctori suo, ut non interiret quidquid ab eo per Verbum factum est: unum Deum quo creatore vivimus, per quem reformati sapienter vivimus, quem diligentes et quo fruentes beate vivimus: unum Deum ex quo omnia, per quem
Abbreviated transcription (Latin):
dõ: quia uit̃ m̃tem nr̃am qua illũ intelli¬
gius patrẽ & ueritatẽ id ÷ lucem uitiorem
ꝑ quam illum intelligimnꝰ. nulla interposita cre¬
atura est. Quare ipsam quoq ueritatem
nulla exparte dissimilem in ipso &cũ ipso
ueneremur: Quȩ forma ÷ omĩum quȩ a¬
bono fornlata suit. & in unum nntuntur.
Unde apparet sp̃itualib animis ꝑ hancfor¬
mam facta ee omĩa quȩ sola implet quod ap¬
petunt omĩa. Quȩ tam̃ om̃ia neq fierent.
a patre ꝑfilium neq suis finib salua ee̾nt.
ñ as summe bonus eẽt. Qui & nulli naturȩ
que abipso bona & posset in iuidit. & ĩ bono
ipio alia quantũ uellent. alia quantũ possr̃s.
ut manerent dedit. Quare ipsum donuimdĩ
delit cũ putie &e filio eque in cõmutabile
coler etenere nos comienit. Uniꝰ substan¬
suinꝰ inatat ẽ. Unũ dm̃ aquo sumus ꝑ quẽ
niles fieti surts. aq̃ perire ñ pmist duiã
sequimur. & gr̃a qua reconciliam̃. Unum qͦ

Expanded text:
o; quia inter mentem nostram qua illum intelligimus Patrem, et veritatem, id est lucem interiorem per quam illum intelligimus, nulla interposita creatura est. Quare ipsam quoque Veritatem nulla ex parte dissimilem in ipso, et cum ipso veneremur, quae forma est omnium, quae ab uno facta sunt, et ad unum nituntur. Unde apparet spiritualibus animis, per hanc formam esse facta omnia, quae sola implet quod appetunt omnia. Quae tamen omnia neque fierent a Patre per Filium, neque suis finibus salva essent, nisi Deus summe bonus esset: qui et nulli naturae, quae ab ipso bona esse posset, invidit; et in bono ipso alia quantum vellent, alia quantum possent, ut manerent dedit. Quare ipsum Donum Dei cum Patre et Filio aeque incommutabile colere et tenere nos convenit: unius substantiae Trinitatem, unum Deum a quo sumus, per quem imiles facti sumus, a quo perire non permissisequimur, gratiam qua reconciliamur, unum quo
Abbreviated transcription (Latin):
idõ &. nos agere dicim̃. qm̃ ñ ẽ nature
iugor alienȩ. s langor est nr̃e. A qͦ languo¬
re omĩm̾ soluiepimꝰ: cũ & animo & corpore
immortales facti fuerimꝰ. Langoris huĩ¬
& infirmitatis unde illicita desidia cõ-¬
mouent᷑. qđ peccatũ appellat apłs uniu̾¬
sus reatus sacramento baptismatis. est.
solutꝰ. cũ om̃ibꝰ quȩ illi obȩdientes fecimꝰ
diximꝰ. cogitauimꝰ. Nȩc nob deinceps lan
umq obȩdientiam p̃beremꝰ. siue oꝑatio¬
ne. siue locutione. siue tacita assensione:
donec etiam ipse sanaretur. Si aut̃ qđ
habitat in me peccatum. Potest putari
falsa eẽ ista sententia. qͣ diximꝰ nũꝙ nͥ
inuoluntate eẽ peccatum: quia dix̃ apłs

Expanded text:
n est naturae vigor alienae, sed languor est nostrae, a quo languore omnimodo salvi erimus, cum et animo et corpore immortales facti fuerimus. Hujus languoris et infirmitatis, unde illicita desideria commoventur, quod peccatum appellat Apostolus, universus reatus sacramento baptismatis est solutus, cum omnibus quae illi obedientes fecimus, diximus, cogitavimus. Nec nobis deinceps langunquam obedientiam praeberemus sive operatione, sive locutione, sive tacita assensione, donec etiam ihabitat in me peccatum. Potest falsa esse ista sententia, qua diximus nusquam nisi in uoluntate esse peccatum, quia dixit apos
Abbreviated transcription (Latin):
mundum figmentis talib qualia
deinceps dicit apłs: cũ enĩ dissit
insimitudinẽ imaginis corruptibił
hominis: addidit & uolucrũ. ꝙ qua¬
drupedũ &serpentiũ: Nũquid enĩ
frẽs maliis templis uidistis simula¬
crũ capite canino uł taurino: ce¬
terorũq animaliũ in racionabiliũ
figmenta: Hȩc enĩ idola: aegyptior̃
sunt. Utrumq enĩ genꝰ complexus¬
& quadrupedũ. & serpentium:¬
propterea tradidit illos ds̃ indesidia
cordis torum in inmunditiam: ut
contumeliis afficiant corpora sua in
semet ipsis. Hȩc mala eorum exim¬
pietate suꝑbie sunt. Ista uͦ peccata qͥa
de suꝑbia sunt: ñ solũ peccata s & iã
supplicia sunt: Cũ enĩ dic̃ tradidit
illos ds̃: iã deuindicta ẽ cuiꝰdã peccati
ut hȩc faciant: Qui cõmutauer̃ ueri¬
tatẽ dĩ inmendatiũ. Quid ẽ cõmu

Expanded text:
mundum figmentis talibus, qualia mundum figmentis talibus, qualia deinceps dicit Apostolus: cum dixisset, In similitudinem imaginis corruptibilis hominis; addidit, et volucrum, et quadrupedum, et serpentium. Numquid enim, fratres, in aliis templis vidistis simulacrum capite canino vel taurino, caeterorumque animalium irrationabilium figmenta? Haec enim idola Aegyptiorum sunt. Utrumque enim genus complexusdum, et serpentiumpterea tradidit illos Deus in desideria cordis eorum, in immunditiam; ut contumeliis afficiant corpora sua in semetipsis. » Haec mala eorum, ex impietate superbiae sunt. Ista vero peccata quia de superbia, non solum peccata, sed etiam supplicia sunt. Cum enim dicit, Tradidit illos Deus, jam de vindicta est cujusdam peccati, ut haec faciant. « Qui commutaverunt veritatem Dei in mendacium. » Quid est, « commu
Abbreviated transcription (Latin):
habebant. Qđ illi utiq reddendũ fui
ut ad hoc tenendũ qd uide pocrant
ab illo sanarentur qͥ dederat ut iud¬
rent. Si enĩ hoc facerenc̃ humilitati
seruarent: & possent purgari. atq
illi beatissime cõtemplationi cohere¬
rent. Quia uero suꝑbia erat ineis: in¬
t̃posuit se falsus & fallax & suꝑb: qͥ
eis ꝓmicteret qđ ꝑ artes nescio quas
suꝑbie purgarentur animae illoꝵ
& fecit cultores demonioꝵ. Inde sa¬
cra omiã quȩ celebrantur apaganis:
quȩ ualere dicunt adpurgationem
animar̾ suar̃. Et audi apłm conse¬
quent̾ hȩc dicentem. quia ꝓmer¬
cede suꝑbie ista receꝑunt: quia non
sic honorificauer̃ dm̃ ut honorifi¬
candus est deus Et mutauerunt
głiam incorruptibł dei. insimilicu¬
dinẽ imaginis corruptibił hominis.
Iam simulacra sunt. & ista quidem
om̃iũ grecorũ aliarũq gentiũ quę
similicudinẽ hominũ habent. Quia
uͦ ñ ẽ maior & suꝑstitiosior idolatria
quã aegiptior: nã egiptus ꝑfudit

Expanded text:
habebant. Quod illi utique reddendum fuit, ut ad hoc tenendum quod videre poterant, ab illo sanarentur qui dederat ut viderent. Si enim hoc facerent, humilitatem servarent, et possent purgari, atque illi beatissimae contemplationi cohaererent. Quia vero superbia erat in eis, interposuit se falsus et fallax et superbus, qui eis promitteret quod per partes nescio quas superbiae purgarentur animae illorum, et fecit cultores daemoniorum. Inde sacra omnia quae celebrantur a Paganis, quae valere dicunt ad purgationem animarum suarum. Et audi Apostolum consequenter haec dicentem, quia pro mercede superbiae ista receperunt; quia non sic honorificaverunt Deum, ut honorificandus est Deus. Et mutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis. Jam simulacra sunt. Et ista quidem omnium Graecorum aliarumque gentium, quae similitudinem hominum habent. Quia vero non est major et superstitiosior idololatria quam Aegyptiorum: nam Aegyptus perfudit
Abbreviated transcription (Latin):
deat  dm̃ ad ista non cogere: s dignos
deseri. tantum deserere: Si hoc dicit.
ueri̾sime dicit. Deserti quippe ut dixi
luce iusticie. & ꝑ hoc cõcebrati quid pa¬
riant aliud quã hȩc omĩa quȩ cõme¬
moraui oꝑa tenebrar: donẽc dicatur
eis sidicto obaudiant. surge qͥ dormis.
& exurge amortuis: & inluminabit

Expanded text:
deat deum ad ista non cogere, sed dignos deseri tantum deserere. si hoc dicit, uerissime dicit; deserti quippe, ut dixi, luce iustitiae et per hoc contenebrati quid pariant aliud quam haec omnia quae commemoraui opera tenebrarum. donec dicatur eis, si dicto obaudiant: surge qui dormis et exsurge a mortuis, et inluminabit
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. suꝑ uideos quib data ẽ lex. or eã
obseruare noluerunt. gentib aut̃
ñ ẽ data: incuemini fr̃s ꝙ intelligite.
quomͦ om̃s reos ostendit: ꝙ om̃s salu.¬
tis indigere ac miscđiae dĩ. Reuelat᷑
enĩ ira dĩ de caelo suꝑ omẽm impie¬
catẽ ꝙ iniusticiam hominũ eorum

Expanded text:
eos, quibus data est Lex, et eam observare noluerunt: Gentibus autem non est data. Intuemini, fratres, et intelligite quomodo omnes reos ostendit, et omnes salutis indigere ac misericordiae Dei. Revelatur enim ira Dei de coelo super omnem impietatem et injustitiam hominum e
Abbreviated transcription (Latin):
qui ueritatẽ in iniquitate detinent.
& quasi quereres dicens. quomꝰ poss̃
tum eẽ in illis qđ notũ ẽ dĩ qui legẽ
ñ acceꝑunt: Sequit᷑ & dicit. Inuisi Ss¬
bilia enĩ eius a creatura mundi per¬
ea quȩ facta sunt incellecta conspiti¬
untur: sempit̾na quoq eius uircus
& diuinitas. Utiq sub audiuimꝰ. indel¬
lecta conspicitur. Cur enĩ attendat
oꝑa. & ñ querat artificẽ: Accendis
terram fructificantẽ: atcendis mare
plenũ animalib suis: attendis aerẽ
plenũ uolatilibꝰ: attendis caelũ fulge¬
re stellis & cetera: & ñ queris tanci
oꝑis artificem: S dicis mͥ ista uideo:
⁊illũ ñ uideo Ad ista uidenda corpo¬
ris oculos dedit: ad se uidendũ men¬
tem dedit hleq enĩ & animãs homi¬
nis uides. Sic̃ enĩ ex mortib & ad mr¬
nistratione corporis animã quã ñ ui¬
des incelligis: Sic eradministratione¬
anm̃ totius mundi & ex
regimine ipsarũ rerũ animarum
intellige creatorẽ. S parũ ẽ intelli¬

Expanded text:
quit, in iniquitate detinent. Et quasi quaereres dicens, Quomodo possunt tum esse in illis quod notum est Dei, qui Legem non acceperunt? Sequitur, et dicit: Invisibilia enim eea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur; sempiterna quoque ejus virtus et divinitas. Utique subaudimus, intellecta conspicitur. Cur enim attendat opera, et non quaerat artificem? Attendis terram fructificantem, attendis mare plenum animalibus suis, attendis aerem plenum volatilibus, attendis coelum fulgere stellis, et caetera, et non quaeris tanti operis artificem? Sed dicis mihi: Ista video, illum non video. Ad ista videnda corporis oculos dedit, ad se videndum mentem dedit. Neque enim et animam hominis vides. Sicut ergo ex motibus et administratione corporis animam, quam non vides, intelligis: sic ex administratione totius mundi, et ex regimine ipsarum animarum intellige Creatorem. Sed parum est intelli
Abbreviated transcription (Latin):
& fluminibꝰ ꝑcuncta diffunt᷑. Ita nullũ
est creature genꝰ: qđ ñ in homine possit
agnosci. Ac sic omĩs creatura ineo c̃gemis¬
eit ce dolet: reuelationẽ filioꝵ dĩ expesta
Quȩ ꝑ corporis etiã resurrectionẽ. & sim

Expanded text:
et fluminibus per cuncta diffunditur. ita nullum et fluminibus per cuncta diffunditur. ita nullum est creaturae genus, quod non in homine possit agnosci. ac sic omnis creatura in eo congemescit et dolet, reuelationem filiorum dei exspectans; quae per corporis etiam resurrectionem etsi
Abbreviated transcription (Latin):
salit̾ sic̃ ẽ. cęlũ & t̾ra & omĩa quȩ in eis sc̃:
onalis in illo ẽ quã uł ꝓbant᷑ angłi hab̾e
uł credunt᷑. & ut ita dicã sensuał. qͦ & bes¬
tie non carent. Ulcunt̾ enĩ sensibꝰ &e sensua¬
lib motibꝰ. ad appetenda utilia. & uitanda
c̃traria. Q uitalꝰ pͥuata sensu. qͣlis ad u̾ti
in arborib pocest. Nã & in nob̾ sine sensu
nr̃o fiunt corporis increm̃ta. & capilli nec
cũ p̃cidunt᷑ sentiunt. & tam̃ crescunt.
lã uͦ ipsa corporał creatura euidentiꝰ appa¬
ret in nob̾. Quȩ licet ex terra facta atq for¬
In mata sit in st̾ cam̃ illi ex omibꝰ hui corporei¬
mundi elem̃tis quȩdã parcicale ad cẽpiem
ualitudinis. Nam a&e calore m̃bta uegetantꝰ
qͥ ẽ ab igne. cuiꝰ etiã lux poculos emicat a
aere uenarẽ discursus quas arterias uaas̃
atq spiram̃ca pulmonis implent̃. Et hu¬
mor nͥ ee̾t. nulla sputam̃ta c̃fluerent utãq
absunierae siccitas. Nam & ipse sanguis
humido lapsu alias uenas replensqͥs rus

Expanded text:
aliter, sicut est caelum et terra et omnia quae in eis sunt, onalis in illo est, quam uel probantur habere angeli uel creduntur, et ut ita dicam sensualis, qua et bestiae non carent; utuntur enim sensibus et sensualibus motibus ad appetenda utilia et uitanda contraria; et uitalis priuata sensu, qualis aduerti in arboribus potest. nam et in nobis sine sensu nostro fiunt corporis incrementa et capilli nec cum praeciduntur sentiunt, et tamen crescunt. iam uero ipsa corporalis creatura euidentius apparet in nobis; quae licet ex terra facta atque formata sit, tamen illic ex omnibus huius corporeimundi elementis quaedam particulae ad temperiem ualetudinis. nam et calore membra uegitantur, qui est ab igne, cuius etiam lux per oculos emicat, et aere uenarum discursus, quas arterias uocant, atque spiramenta pulmonis implentur, et humor nisi esset, nulla sputamenta confluerent uitamque absumeret siccitas. nam et ipse sanguis humido lapsu alias uenas replens quasi riuis
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ ñ uidemꝰ sꝑamꝰ. ꝑpacientientiã expecta¬
mus. Quandiu itaq hic scđm carnẽ sumꝰ.
cuiꝰ adoptionẽ &e redep̃tionẽ ꝑ patienciã
qđ subsole sumꝰ. uanitati subiecti sumꝰ.¬
¶Diligit gͦ homo sponte uanitarẽ. cum
deserta soliditate ueritatis opinabilia seqr̃.
id ẽ mutabilia. Cũ aũ inde meritas pęnas
luit: subicit᷑ ñ sponte uanitati. sic̃ subiec¬
ta ẽ in homine peccante. Hinc enĩ ait apłs.
Omĩs creatura uanitati subiecta ẽ: ñ sponce.
quia &e in homine omĩs ẽ. In ẽ qͥppe homi¬
ni & inuisibile aliqͥd scđm animũ. & uisi¬
bile scđm corpꝰ. Omĩs enĩ creatura partĩ
ẽ uisibił: partĩ inuisibilis. Nec tam̃ est
omĩs inpeccore. cui mens intellectualis
ñ in est. Inspe sane subiectũ eẽ ꝓpt̃ mi

Expanded text:
ntiam exspectamus.» Quamdiu itaque hic secundum carnem sumus, cujus adoptionem et redemptionem per patientiam id per quod sub sole sumus, vanitati subjecti sumdiligit ergo sponte uanitatem, cum deserta soliditate ueritatis opinabilia sequitur, id est mutabilia. cum autem inde meritas poenas luit, subicitur non sponte uanitati, sicut subiecta est in homine peccante. hinc enim ait apostolus: omnis creatura uanitati subiecta est non sponte, quia et in homine omnis est. inest qbile quid secundum animum et uisibile secundum corpus; omnis autem creatura partim est uisibilis, partim inuisibilis, nec tamen omnis in pecore, cui mens intellectualis non inest. in spem sane subiectam esse di
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ. Filii enĩdĩ sumꝰ. & ñdũ apparuit qͥd
erimꝰ. Scimꝰ qͥa cũ apparuerit similes ei eri¬
mꝰ. qm̃ udebimꝰ eũ sicuti ẽ. Ipsa ÷ reuelãtio
filioꝵ dĩ. qͥd nc̃ expectat ex pectatio creacurȩ.
Non qd̾ creatura reuelationẽ expectet alt̾iꝰ
naturȩ quȩ ñ fit creatura: s ipsa qͥlis nc̃ ẽ.
expectat quando sit qͥlis futura ẽ. Tanq
si diceret᷑ oꝑante pictore. subiectis sibi co¬
loribꝰ & ad opꝰ eiꝰ paratis. Expectatio ocłoꝵ.
manifestationẽ imaginis expeccat: ñ qͥa
tẽ alii erunt. aut ñ colores erunt. sed tantũ
Uanitas uanicatũ. & omĩa uanitas. Quȩ
abundantia ÷ homini inomĩ labore suo quẽ
ipse laborat sub sole. cui dictũ ẽ. in labore
manducab̾ panẽ. Uanicati gͦ creatura sub¬
iecta: ñ sponte. Bene additũ est ñ sponcẽ.
homo truppe sponte peceauit. sed non
sponce dãnatꝰ ẽ. Peccatũ itaq fuit sponta¬
neũ. ctͣ p̃ceptũ facere ueritatis. Peccari

Expanded text:
pparuit quod erimus. Scimus quia, cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . » Ipsa est revelatio filiorum Dei, quam nunc exspectat exspectatio creaturae; non quod creatura revelationem expectet alterius naturae, quae non sit creatura, sed ipsa, qualis nunc est, exspectat, quando sit; qualis futura est. Tanquam si diceretur; operante pictore, subjectis sibi coloribus et ad opus ejus paratis, exspectatio colorum manifestationem imaginis exspectat, non quia tunc alii erunt, aut non colores erunt, sed tantum « Vanitas vanitatum, et omnia vanitas . » Quae abundantia est homini in omni labore suo, quem ipse laborat sub sole; cui dictum est. In labore manducabis panem? « Vanitati ergo creatura subjecta est, non sponte. » Bene additum est, « non sponte. » Homo quippe sponte peccavit; sed non sponte damnatus est. Peccatum itaque fuit spontaneum contra praeceptum facere veritatis; peccati
Abbreviated transcription (Latin):
aũ recte dix: qͥa etiã si sunt aliqͥ uã infina
abrabȩ & latro ille cłi dno ille in paradiso
esticutꝰ illo die qͦ credidit dolere destuint:
tam̃ usq ad huc om̃ĩs creatura ẽgemist¬
& dolet. quia in his qͥ ñdũ lib̾ati sunc omĩs
s & nosipsi. Id ẽ ñ solũ in homine corpͥe
aniina ce sp̃s simul dolent: exdiffilcultatibꝰ
corporis: s & nos ipsi exceptis corporibꝰ in

Expanded text:
etiamsi sunt aliqui jam in sinu Abrahae, et latro ille cum Domino in Paradiso constituturus ipso die quo credidit, dolere destiterit; tamen usque adhuc omnis creatura congemiscit et dolet, quia in his qui nondum liberati sunt, omniset nos ipsi, id est non solum in homine corpus et anima et spiritus simul dolent ex difficultatibus corporis, sed et nos ipsi, exceptis corporibus, in
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ꝓnob̾ etiã unic̃ filiũ suũ dignatꝰ ẽ mit¬
tere: tam̃ sine gemitu &e doloribꝰ id face̾.
credendi st̃. ne miseri existim̃t̃. feliciorq
sit denumero nr̃o. lazarus ille: qͥ iã in
abrahe sinu reqͥescit. Preserã qͥa dix̃ ean¬
dẽ creaturã quȩ c̃gemiscit & dolet: ua¬
nitati ẽẽ subiectã. Quod de sũmis & ex-¬
cellentibꝰ uirtutũ potestatũq creaturiꝰᷤ.
nefas est credere. Deinde lib̾andã eandẽ
dix̃ a seruitute interitꝰ. qͦ illos cecidisse
qͥincelis agunt uitã beatissimã ñ possumꝰ¬
eredẽ. Sed siue illa quã exetuti sumꝰ. siue
alu aliꝗͣ huiꝰ capituli expositio ꝓferat᷑:
id tancũ cauendũ ẽ ne uiolet aut uul¬
neret catholicã fidẽ. Scio enĩ uanos
hereticos: de hoc capitulo multa impia

Expanded text:
 etiam unicum Filium suum dignatus est mittere; tamen sine gemitu et doloribus id facere credendi sunt, ne miseri existimentur, feliciorque sit de numero nostro Lazarus ille qui jam in Abrahae sinu requiescit. Praesertim quia dixit, eamdem creaturam quae congemiscit et dolet, vanitati esse subjectam; quod de summis et excellentibus Virtutum Potestatumque creaturis nefas est credere. Deinde liberandam eam dixit a servitute interitus; quo illos cecidisse, qui in coelis agunt vitam beatissimam, non possumri. Sed sive illa quam exsecuti sumus, sive alia aliqua hujus capituli expositio proferatur; id tantum cavendum est, ne violet aut vulneret catholicam fidem. Scio enim vanos haereticos de hoc capitulo multa impia
Abbreviated transcription (Latin):
subiecta ẽ: quȩ intelligit᷑ eẽ in homine. &
omiã uanitas. Quȩ abundantia hominis
inoĩ labore suo qͦ ipse laborat subsole. An
iste fortassis hoc erat ut ñ sit eiꝰ uita sub
sole uͥ oiã uanitas s illo sit inqͦ se uiuifi.¬
cari petit. Iile quippe ascendit ñ suꝑ solẽ
tantũ. s suꝑ om̃s celos ut adimpler& oiã.
Et in illo magis quã sub sole uiuunt. qͥ¬

Expanded text:
 intelligitur esse in homine; et, «Omnia vanitas: quae abundantia hominis in omni labore suo, quo ipse laborat sub sole» ? An iste fortassis hoc orat, ut non sit ejus vita sub sole, ubi omnia vanitas; sed in illo sit, in quo se vivificari petit? Ille quippe «ascendit» non super solem tantum, sed «super omnes coelos, ut adimpleret omnia» . Et in illo magis quam sub sole vi
Abbreviated transcription (Latin):
Sit & ipsũ corpꝰ accipiens bñficiũ ad op¬
cionis filioꝵ qua uocati sumꝰ: totos nos
libutos transactis omibꝰ molestiis. ex om̃i
parte dĩ filios eẽ manifestet. Spe enĩ
silui facti fumꝰ. Spes aũ quȩ uidet᷑ ñ est
spes. ¶Tunc gͦ erit res. quȩ nc̃ ẽ spes. cũ
apparuerit qͥd erimꝰ. id ẽ similes illi: qm̃
udebinꝰ eũ sicuti ẽ. Hoc apłm si hoc mͦ
ut dictũ est cractatũ ẽ aꝑiatur. ñ inRidi¬
mꝰ in illas molestias qͥbꝰ pleriq homines
tice cogunt᷑. om̃s angłos sublimesq uir-¬
tutes indolore & gemitibꝰ eẽ anteꝙ uos

Expanded text:
t ipsum corpus accipiens beneficium adoptionis filiorum, qua vocati sumus, totos nos liberatos, transactis omnibus molestiis, ex omni parte Dei filios esse manifestet. Spe enim salvi facti sumus: spes autem quae videtur, non est spes. Tunc ergo erit res quae nunc spes est, cum apparuerit quid erimus; id est, similes illi, quoniam videbimus eum siodo, ut tractatum est, aperiatur, non incidimus in illas molestias, quibus plerique homines dicere coguntur, omnes Angelos sublimesque Virtutes in dolore et gemitibus esse, antequam nos
Abbreviated transcription (Latin):
sole uͥ uanitas. Sed hoc tam magnũ bonũ
magis babeniꝰ inspe: ñ cenenꝰ inre. & scđm
spẽ nr̃am beatus apłs ista locutꝰ est. Quia
& illud cũ dixisset. uanitati creatura sub¬
iecta ẽ: adiecit atq ait. ñ sponte. sed ꝓpt̾
eũ qͥ subiecit inspe. Ergo inspe qͣ sꝑamꝰ
nos adhesuros contẽplande ueritati: sub¬
iecti sumꝰ interim uanitati. Creatura
ista sp̃itał. animał corporałq omĩs in
homine est: immo homo ẽ. Sponte
peccauit. & inimica facta ẽ ueritati. Sed
ut merito puniret᷑. ñ sponce subiecta ẽ
uanicati. Deniq post pauca. ñ solũ aũ
inqͥt. s &e nos ipsi pͥmitias sp̃s habentes.

Expanded text:
sole ubi vanitas. Sed hoc tam magnum bonum magis habemus in spe, non tenemus in re: et secundum spem nostram beatus Apostolus ista locutus est; quia et illud cum dixisset, «Vanitati creatura subjecta est,» adjecit atque ait, «Non sponte, sed propter eum qui subjecit in spe.» Ergo in spe, qua speramus nos adhaesuros contemplandae veritati, subjecti sumus interim vanitati. Creaturaista spiritualis, animalis, corporalisque omnis in homine est; imo homo est. Sponte peccavit, et inimica facta est veritati: sed ut merito puniretur, non sponte subjecta est vanitati. Denique post pauca, «Non solum autem,» inquit, «sed et nos ipsi primitias s
Abbreviated transcription (Latin):
infirma. Sed qͥa adhuc dic̃. infelix ego
hõ qͥs me lib̾abit de corpore mortis huiꝰ.
uob̾: ñdũ ẽ holoca̾stũ. Erit aũ cũ absor¬
bebit᷑ mors inuictoriã. cũ ei dicetur. uͥ
est mors c̃tentiotua. uͥ est mors aculeus
tuus. Nunc aũ inqͥt ñ solũ omĩs crei¬
tura idest cũ corpore. s etiã nos ipsi pͥmi¬
tias habentes sps. id ẽ nos anime quę
iã pͥmitias m̃tes nr̃as obtulimꝰ dõ. Inno

Expanded text:
infirma . » Sed quia adhuc dicit , « Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus, vobis ; nondum est holocaustum: erit autem, cum absorbebitur mors in victoriam; cum ei dicetur, Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus ? Nunc ergo, inquit, non solum omnis creatura, id est, cum corpore, sed etiam nos ipsi primitias habentes spiritus: id est, nos animae, quae jam primitias mentes nos
Abbreviated transcription (Latin):
filii dĩ sumꝰ. qͣnuis ñdũ apparuerit quid
merimꝰ. lib̾abit᷑ gͦ a seruitute interitꝰ. In
lib̾tatẽ głȩ filioꝵ di. Id est erunt & ipsi
exseruis liłi. & exmortuis głiosi. in uita
ꝑfecta quã habebunt filiidĩ. ¶ Scimꝰ
enĩ quia om̃is creatura c̃gemiseit: & par
turit usq ad hũc. ¶Omĩs creatura in
homine numerat᷑. ñ qͥa ineo st̃ om̃s angłi.
& suꝑ eminentes uirtutes ac potestates.
aut cęlũ & t̾ra & mare & omĩa quȩ in
eis st̃: s quia omĩs creatura partĩ sp̃i¬
talis ẽ. partĩ animalis. partim corꝑalis.

Expanded text:
 quamvis nondum apparuerit quid erimus. Liberabitur ergo a servitute interitus in libertatem gloriae filiorum Dei: id est, erunt ipsi ex servis liberi, et ex mortuis gloriosi in vita perfecta, quam habebunt filii Dei. Scimus enim quia omnis creatura congemiscit et dolet usque adhuc. Omnis creatura in homine numeratur, non quod in eo sint omnes Angeli, et supereminentes Virtutes ac Potestates, aut coelum et terra et mare et omnia quae in eis sunt; sed quia omnis creatura partim spiritualis est, partim
Abbreviated transcription (Latin):
tũ religͥt. neq insanabilẽ uoluit ẽẽ pec¬
cancẽ .L Quia & ipsa creatura. Id ẽ ipse
homo cũ iã signaculo imaginis ꝓpt̃ pec¬
catũ amisso remansit tantũmͦ creatura.
Et ipsa itaq creatura id ẽ & ipsa quȩ ñdũ
uocatur filioꝵ forma ꝑfecta: s tancum
uocarur creacura: Lib̾abit᷑ a seruitute

Expanded text:
peccatum, neque insanabilem voluit esse peccantem. 4 Quia et ipsa creatura, id est, ipse homo, cum jam signaculo imaginis propter peccatum amisso remansit tantummodo creatura: et ipsa itaque creatura, id est, et ipsa quae nondum vocatur filiorum forma perfecta, sed tantum vocatur creatura, liberab