comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de hoĩe nasci filiũ. alit̾ capillũ. peddi¬
culũ. lumbricũ. quoꝵ nichil ẽ filiꝰ:
ut gͦ hoc omittã q̃m tantȩ rei defor¬
mit̃ cõparat᷑: certe qͥ nascunt᷑ ex aqͣ
& sp̃u sc̃o. non aquȩ filios eos rite di¬
xerit quispiã: s dicunt᷑ filii dĩ pat̾s
& matͥs eccłie. Sic gͦ de sp̃u scõ natꝰ¬

Expanded text:
sci filium, aliter capillum, pediculum, lumbricum, quorum nihil est filius; ut ergo haec omittam, quoniam tantae rei deformiter comparantur, certe qui nascuntur ex aqua et Spiritu sancto, non aquae filios eos rite dixerit quispiam, sed plane dicuntur filii Dei Patris, et matris Ecclesiae. Sic ergo de Spiritu sancto nat
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ de substantia sp̃s scĩ sem̃ partus
accepit: s quia ꝑ grãm cd̃i & oꝑatio¬
nẽ sp̃s scĩ de carne uirginis ẽ assũp¬
tũ qͦd u̾bo est unitũ. E in eugłio
scd̃m hanc intelligentiã legitur de
mb Quod ex aliqͦ est: aut ex substantia
aut ex potestate eiꝰ est. Ex sub̾a sic̃
filio q ꝓcedit: ex potestate aũ. sicut
ex do omnia. Quom gͦ in ut̾o habu¬
it Maria ex spũ scõ : Sic quasi ex
substantia : Sp̃s gͦ in carnẽ & ossa
conu̾sus est: Non utiq. Si uͦ quasi
ex oꝑatione & potestate eiꝰ uirgo

Expanded text:
 partus accepit; sed quia per gratiam Dei et operationem Spiritus sancti de carne Virginis est assumptum, quod Verbo est unitum: et in Evangelio secundum hanc intelligentiam legitur de « Quod ex aliquo est; aut ex substantia, aut ex potestate ejus est. Ex substantia, sicut Filio procedit. Ex potestate autem, sicut ex Deo omnia. Quomodo ergo in utero habuit Maria ex Spiritu sancto? Si quasi ex substantia, ergo spiritus in carnem et ossa conversus est. Non utique. Si vero quasi ex operatione et potestate eju
Abbreviated transcription (Latin):
om̃is caro peccati ẽ: sola illiꝰ ñ caro ẽ¬
peccati. qr non eũ mat̾ ꝯcupiscĩa s
gr̃ã concepit. Habet tam̃ similitu¬
dinẽ carnis pecc̃i ꝑ passibilitatẽ &
mortalitatẽ: qr esuriit & sitiit. et
huiꝰmodi. Licet gͦ eadẽ caro sit que
cauit. In pena gͦ similis ẽ nr̃e. ñ in
qualita te peccati: qi pollutionem
q̃ ex concupiscentiȩ motu ꝯcepta ẽ
omnino ñ habuitꝰ nec ex carnali
ddelectatione nata ẽ. Uenit gͦ ad cor¬
pꝰ ĩmaculatũ. qͦd p̃t̾ libidinis concu¬
piscentiã fuit conceptũ: nec illud in

Expanded text:
omnis caro peccati est. Sola illius non est caro peccati, quia non eum mater concupiscentia, sed gratia concepit; habet tamen similitudinem carnis peccati per passibilitatem et mortalitatem, quia esuriit, sitiit, et hujusmodi. Licet ergo eadem caro sit ejus cavit. In poena ergo similis nostrae est, non qualitate peccati; quia pollutionem quae ex concupiscentiae motu concepta est omnino non habuit, nec ex carnali delectatione nata est. Venit ergo ad corpus immaculatum, quod praeter libidinis concupiscentiam fuit con
Abbreviated transcription (Latin):
dic̃ xp̃m factũ quẽ nos fatemͣ natũ.
ed queri pot̾. cũ nos salua. x ui¬
torẽ natũ ꝓfiteamͣ. cur apłs eũ
factũ dicat ex semine dauicd. &
sit fieri. aliud nasci. Aliud gͦ signi¬
ficauit hoc dicto. Quia enĩ ñ huma¬
no semine concreta ẽ caro dñi inut̾o
uirginis & corpꝰ effecta. s effectu &
uirtute sp̃s scĩ: ideo apłs dic̃ factũ
sanguinis coagulo generare: ali¬
ud est ñ ꝑmixtione s uirtute ꝓcre¬
are. Possunt hoĩes generare filios:
s ñ face̾. Ecce quare dix̃ apłs factũ
& ñ natũ: ne eiꝰ scił natiuitas quȩ
fuit sine uiri semine. nr̃e similis
putaret᷑. quȩ conficit᷑ seminũ cõ¬
Ideo aũ cũ factũ dicet apłs. addidit
ex semine dauid: qr &si ñ int̾cessit
sem̃ hoĩs in conceptione uirginis:
tam̃ quia ex ea carne xp̃c formatꝰ
ẽ quȩ constat ex semine: recte dr

Expanded text:
um esse fateamur natum. Sed quaeri potest, cum nos Salvatorem natum profiteamur, cur Apostolus eum factum dicat ex semine David, Romsit fieri, aliud nasci? Aliquid ergo significavit hoc dicto. Quia enim non humano semine concreta est caro Domini in utero Virginis, et corpus effecta, sed effectu et virtute Spiritus sancti, ideo sanguine coagulato generare; aliud non permistione, sed virtute procreare. Possunt utique homines generare filios, sed non facere. Ecce quare dixit Apostolus, factum et non natum; ne ejus scilicet nativitas, quae fuit sine viri semine, nostrae similis putaretur, quae conficitur seminis comIdeo autem cum factum diceret Apostolus, addidit ex semine David, quia etsi non intercessit semen hominis in conceptione Virginis, tamen quia ex ea carne Christus formatus est quae constat ex semine, recte dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
erat u̾bỹ nec humanitas eiꝰ aliena
est a natura matͥs sccłm id qͦd u̾bũ
caro factũ ẽ. Illa enĩ nat᷑a quȩ sẽꝑ
genita manet ex patre naturã nr̃am
sine pecc̃o suscepit. ut nasceret᷑ ex
uirgine. Hac autoritate uidetur
tͣdi q diuina nat᷑a humanã susce¬
pit. Ubi uebem̃t̾ moueri possum
qdđ eã genitã et̾nalit̾ ex patre dic̃.
nisi forte naturã ꝓ ꝑsona hic acci¬
piat. Alioqͥn si dixerimꝰ naturam
trib ꝑsonis cõmunẽ genitã eẽ: oc¬
currit nob ex adñso quȩ in tͣctatu
de tͥnitate disseruimꝰ ubi diximꝰ ñ

Expanded text:
erat Verbum; nec humanitas ejus aliena est a natura matris, secundum id quod Verbum caro factum est. Illa enim natura quae semper genita manet ex Patre, naturam nostram sine peccato suscepit, ut nasceretur ex Virgine. Hac auctoritate videtur tradi quod divina natura humanam suscepit. Ubi vehementer moveri possumus, quod eam genitam aeternaliter ex Patre dicit, nisi forte natura pro persona hic accipiatur; aloquin si dixerimus naturam tribus personis communem genitam esse, occurrunt nobis ex adverso quae supra in tractatu de Trinitate disseruimus, ubi d
Abbreviated transcription (Latin):
filii: & in effabili di caritate u̾bũdi
caro factũ ẽ: & mestimabili d̃i dono
filiꝰ di sibi uiniuit formã serui. Non
gͥ frequens denominatio sp̃s sc̃i ab
illo oꝑe patrẽ ł filiũ secludit: s. potiꝰ
uno nominato tres intelligunt᷑. sic̃
fit sepe in aliis oꝑib. Uñ augͥ. suꝑ
hoc mouens q̃stionẽ: in hc̃ modũ
eandẽ det̾minat in enchir. inqͥens.

Expanded text:
aritate Verbum caro factum est, et ineffabili Dei dono Filius Dei sibi univit formam servi. Non ergo frequens denominatio. Spiritus sancti, ab illo opere Patrem vel Filium secludit; sed potius uno nominato tres intelliguntur, sicut fit saepe in aliis operibus. Unde August., super hoc movens quaestionem, in hunc modum eamdem determinat in Enchir., ita inquiens,
Abbreviated transcription (Latin):
mani corporis ꝑficit᷑. Norũ occasione
ũboꝵ quidã dic̃e p̃sumpsert dñici
corporis formã tot dieb ad modum
alioꝵ corpoꝵ ꝑfectã. & m̃broꝵ linea¬
iñtis distinctã. & mox u̾bũ di sibi
unisse carnẽ & animã: & hoc moclo
dicunt illũ numerũ ꝑfectioni dm̃ci
corporis conuenire. S alia ratio illiꝰ
dicti extitit: ex qua sana orit᷑ intelli¬
gentia u̾bi. Non enĩ ideo illud dix̃
aug̃. quin mox ut caro illa oꝑe sc̃i sp̃s
ũbo cłi cũ anima uniret᷑. ut ꝑfectꝰ¬

Expanded text:
i corporis perficitur. Horum occasione verborum quidam dicere praesumpserunt, dominici corporis formam tot diebus ad modum aliorum corporum perfectam, et membrorum lineamentis distinctam; et mox Verbum dicitur sibi unisse carnem et animam; et hoc modo dicunt illum numerum perfectioni dominici corporis convenire. Sed alia ratio illius dicti extitit, ex qua sana oritur intelligentia verbi. Non enim ideo illud dixit August., quia mox ut caro illa opere SpiritusVerbo Dei cum anima uniretur, ut perfect
Abbreviated transcription (Latin):
caro cuiꝰ excellentia singłaris
u̾bis explicari ñ ualet. anteꝗͣ eẽt
u̾bo unita obnoxia fu̾it pecc̃o
in maria & in aliis a qͥb ꝓpaga¬
tione traducta ẽ: ñ immerito iu¬
deri potest in abraham peccato
subiacuisse. eniꝰ uniu̾sa caro pecc̃o
subiacebat. Unde queri solet qͣre
leui decimatꝰ dicat᷑ in abrahã & ñ¬
xp̃c: cũ in lumbis abrahe uterq
fuerit scłm mat̾ialẽ rationẽ qñ
abrahã decimatꝰ ẽ id decimas de¬
leui decimatũ dicit in abrahã:. q̃rt¬
tanꝗͣ in mat̾iali causa: qr ea deci¬
matione sic̃ abrahã minor melchi¬
sedech ostendit᷑ cui ꝑsonalit̾ deci¬
mas soluit: ita & leuiticꝰ ordo qͥ in
abrahã scd̃m rationẽ seminalẽ erat.

Expanded text:
caro, cujus excellentia singularis verbis explicari non valet, antequam esset Verbo unita, obnoxia fuerit peccato in Maria et in aliis a quibus propagatione traducta est, non immerito videri potest in Abraham peccato subjacuisse, cujus universa caro peccato subjacebat. Unde quaeri solet quare Levi decimatus dicatur in Abraham et n cum in lumbis Abrahae uterque fuerit secundum materialem rationem, quando Abraham decimatus est, id est decimas deLevi decimatum dicit in Abraham tanquam in materiali causa ; quia ea decimatione, sicut Abraham minor Melchisedech ostenditur, cui personaliter decimas solvit, ita et leviticus ordo, qui in Abraham secundum rationem seminalem erat,
Abbreviated transcription (Latin):
cũbendi eis reddita fuerit. recon¬
ciliari neqͥbunt. Qd in fine huiiꝰ
capituli ꝯtinet᷑ ex rigore magis
dictũ intelligendũ ẽ. ꝗͣ ex canoni.¬
ca equitate: ł intelligendũ ẽ ñ
posse reconciliari pͥorib nisi uidi¬
cio eccłiȩ quo diuisio facta fuit
De furiosis.cci.
uriosi q̃q dũ in amentia st̃
Imatͥmoniũ contrabere ñ ualeñ

Expanded text:
cumbendi eis reddita fuerit, reconcumbendi eis reddita fuerit, reconciliari nequibunt . Quod in fine hujus capituli continetur, ex rigore magis dictum intelligendum est, quam ex canonica aequitate. Vel intelligendum est non posse reconciliari prioribus, nisi judicio Ecclesiae, quo divisio facta fuerat. 4. De furiosis addit. Furiosi quoque, dum in amentia sunt, matrimonium contrahere non valent.
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ut̃q idẽ fatet᷑. S uir si asse¬
rit se debitũ reddidisse uxori.
& illa diffitet᷑: cui potiꝰ fides
habenda sit merito queritur.
De hoc ita statutũ ẽ in concilio
uxorẽ & habuit eã aliqͦ tempore
& ipsa femina dicit qđ nũquam
coisset cũ ea & ille uirdicit qđ
sic fecit: in ueritate uiri ꝯsistat:
qr uir ẽ caput mulieris. Hoc de
naturali ĩpossibilitate statutũ ẽ.
e hiᷤ qͥ maleficiis impediti coire
narꝰ decernit᷑: qđ si ꝑ sortiarias artes¬
& maleficas concubitꝰ ñ sequit᷑.¬
yc. hortandi st̃ quib ista eueniunt
ut spũ contrito & humiliato do
& sac̾doti de omnib peccatis faci¬
elemosinis. orationib & ieiuniis
dũo satisfaciant: & ꝑ exorcismoᷤ
ac cet̾a eccłiasticȩ disciplinȩ mu-¬
nimina ministri eccłiȩ tales sana¬
re ꝓcurent : qđ si ñ potueriit. se¬
parari ualebt̃. S postqͣ aliã nup¬
reliquerant etiãsi possibilitas con¬

Expanded text:
cum uterque idem fatetur. Sed vir si assecum uterque idem fatetur. Sed vir si asserit se debitum reddidisse uxori, et illa diffitetur, cui potius fides habenda sit merito quaeritur. De hoc ita statutum est: Si uxorem, et habuerit eam aliquo tempore, et ipsa femina dicit quod nunquam coisset cum eo, et ille vir dicit quod sic fecit, in veritate viri consistat, quia vir est caput mulieris . Hoc de naturali impossibilitate statutum est. 3. De his qui maleficiis impediti coire m decernitur: quod si per sortiarias et maleficas concubitus non sequitur, hortandi sunt quibus illa eveniunt, ut spiritu contrito et humiliato Deo et sacerdoti de omnibus peccatis lacrymis, orationibus, et jejuniis Domino satisfaciant, et per exorcismos ac caetera ecclesiasticae disciplinae munimina ministri Ecclesiae tales sanare procurent. Quod si non potuerint, separari valebunt. Sed postquam alias nupreliquerant, etiam si possibilitas con
Abbreviated transcription (Latin):
dantes cõmisceri. Iste uͦ si ñ pot̾
ea uti ꝓ uxore : habeat eã quasi
sororẽ. Qd si retinacłm comiugi¬
le uoluerit rescindere: maneaĩ
utriq innupti. Nã si huic ñ
potuit naturalit̃ concordare:
quomͦ alteri conueniet: Igitur
si uir aliã uxorẽ uult accipere.
manifesta patet ratio qr sugge¬
rente diabolo odii fomitẽ exosa
eã babuit: & eã ideo dimittere
m̃dacii falsitate molit᷑. Qđ si
mulier causat᷑ & dic̃. uolo ee̾ ma
ter & filios ꝓcreare: ut̾q eorũ
septima manu ꝓpinquoꝵ tactiᷤ
sacroscĩs reliquiis uire iirando
dicat: ut nũquã ꝑ cõmixtionẽ
carnis coniuncti una caro effe¬
cti fuissent. Tunc uidet᷑ mulier
scd̾as posse contrabere nuptias.
Humanũ dico: ꝓpt̾ infirmitatẽ
carnis eoꝵ. Uir aũ qui frigidȩ
naturȩ ẽ: maneat sine coniuge.
tẽ hi qͥ urauerunt ꝑuirii crim¬
ne rei teneant᷑: & penitentia
ꝑacta. priora cogant᷑ recipere
conubia. Hoc obseruandũ est:

Expanded text:
misceri. Iste vero si non potest ea uti pro uxore, habet eam quasi sororem. Quod si retinaculum conjugale voluerit rescindere, maneant uterque innupti, nam si huic non potuit naturaliter concordare, quomodo alteri conveniet? Item: Si vir aliam uxorem vult accipere, manifeste patet ratio, quia suggerente diabolo odii fomitem exosam eam habuerit, et ideo eam dimittere mendacii falsitate molitur. Quod si mulier causatur, et t filios procreare, uterque eorum septima manu propinquorum tactis sacrosanctis reliquiis, jurejurando dicat, ut nunquam per commistionem carnis conjuncti una caro effecti fuissent; tunc videtur mulierem secundas posse contrahere nuptias. Humanum dico, propter infirmitatem carnis eorum . Vir autem qui frigidae naturae est, maneat sine conjuge.  hi qui juraverant, perjurii crimine rei teneantur, et poenitentia peracta priora cogantur recipere connubia. Hoc servandum est,
Abbreviated transcription (Latin):
corrũpi. nisi mens ante fuerit
corrupta. Itẽ ysidorꝰ in synoni¬
mis. Non pot̾ corpꝰ corrũpi: nisi
priꝰ animꝰ corruptꝰ fuerit. Mun¬
da enĩ a contagione anima:
caro ñ peccat. In fine huiꝰ capi¬
tuli aꝑitur qͦmͦ uerũ sit nͥ aĩa
priꝰ fuerit corrupta corpꝰ ñ posse
corrũpi. scił pecco. Illud etiã au¬
ẽ defungi sine liberis ꝗͣ ex illici¬
to coitu stirpẽ querere. Undecũq
uͦ nascant᷑ homines si parentũ
uicia ñ sec̾tent᷑ & dm̃ recte colanͭ
honesti & salui erunt. Sem̃ enĩ
ex qualicũq homine. d̃i creatura
ẽ: & eo male utenti male erit:
ñ ipsũ aliq̃n malũ erit. De ꝑsoni¬

Expanded text:
corrumpi, nisi mens ante fuerit corrumpi, nisi mens ante fuerit corrupta. Item Isidorus in Synonymis: Non potest corpus corrumpi, nisi prius animus corruptus fuerit; mundata enim a contagione anima, caro non peccat. In fine hujus capituli aperitur quomodo verum sit, nisi anima prius fuerit corrupta, corpus non posse corrumpi, scilicet peccato. Illud etiam Auest defungi sine liberis, quam ex illicito coitu stirpem quaerere. Undecumque vero nascantur homines, si parentum vitia non sectantur, et Deum recte colant, honesti et salvi erunt. Semen enim ex qualicumque homine, Dei creatura est, et eo male utenti, male erit; non ipsum aliquando malum erit. DISTI
Abbreviated transcription (Latin):
monẽ hoc p̃ceptũ transisse: da
ut ñ eleuet᷑ cor eiꝰ: alienigenas
ꝓhibitũ ẽẽ uidet᷑. Ueruntamen
multiplicatio uxoꝵ generaliter
ꝓhibita ẽ. Pmissũ ẽ aũ regi plureᷤ
habere: s ñ multiplicare. Uenien¬
te autẽ plenitudinis tẽpore quo
xp̃i gr̃a ubiq ẽ dilatata. reduc¬
ta ẽ lex nuptiarũ ad priorẽ ho¬
nestiorẽ q institutionẽ: ut unꝰ
tur. Nec querit᷑ electio muneris
in successione gen̾is. s in ꝑfectio¬
ne uite & sinceritate scientie: &
uirginitas fecunditati p̃fertur
& sac̾dotib continentia indicit᷑.
De uirginitate mentis & carnis.
Melior ẽ autẽ uirginitas mentiᷤᷤ
quã carnis. Uñ ambr̾ in lib̾ de
imb u̾ginib Tolerabiliꝰ ẽ mentẽ uir¬
ginẽ ꝗͣ carnẽ habere. Utrumq
bonũ ẽ si liceat: si ñ liceat. saltẽ
ꝓstitui potest: adulterari ñ pot̾:
nec lupanaria infamant castita¬
tẽ. s castitas etiã loci abolet in¬
famiã. Idem. Non pot̾ caro ante¬

Expanded text:
monem hoc praeceptum transisse. DavUt non elevetur cor ejus, alienigenas prohibitum esse videtur. Verumtamen multiplicatio uxorum generaliter prohibita est. Permissum est autem regi plures habere, sed non multiplicare. Veniente autem plenitudinis tempore, quo Christi gratia ubique est dilatata, reducta est lex nuptiarum ad priorem honestioremque institutionem, ut unus tur. Nec quaeritur electio muneris in successione generis, sed in perfectione vitae et sinceritate scientiae, et virginitas fecunditati praefertur, et sacerdotibus continentia indicitur. 5. De virginitate mentis et carnis. Melior est autem virginitas mentis quam carnis. Unde Amb., in lib. 2 de Virginibus: Tolerabilius est mentem virginem quam carnem habere; utrumque bonum est, si liceat; si non liceat, saltem prostitui potest, adulterari non potest; nec lupanaria infamant castitatem, sed castitas etiam loci abolet infamiam. Idem non potest caro
Abbreviated transcription (Latin):
mȩ st̃ uel illegitimȩ. quȩdã st̃
plene legitimȩ quedã omnino
illegitime: quȩdã mediȩ. Plene
tũ continentiȩ ł ordo sacer. uł¬
cognatio. ł dispar cultꝰ. uł con

Expanded text:
mae sunt vel illegitimae, quaedam sunt plene legitimae, quaedam omnino illegitimae, quaedam neutrae. Plene tum continentiae, vel ordo, vel cognatio, vel dispar cultus, vel con
Abbreviated transcription (Latin):
sani contraxerunt. & uni ex duob
ł ambob amentia ł furor ł aliqͣ
infirmitas accesserit: ob hanc in¬
firmitatẽ taliũ coniugia solui ñ
posst̃. Similit̾ etiã sciendũ de his

Expanded text:
sani contraxerunt, et uni ex duobus vel ambobus amentia, vel furor, vel aliqua infirmitas accesserit; ob hanc infirmitatem talium conjugia solvi non possunt. Similiter est etiam sciendum de his
Abbreviated transcription (Latin):
gunt᷑ ignorant̃. cõmanere posst̃
qͥbusdã accidentib causis: & eis¬
dẽ deficientib diuidi. De frigi¬
e his enĩ qͥ causa frigiditatis
debitũ reddere ñ posst̃. con¬
sulit beatꝰ gͥg̃ ut ꝑmaneant.
S si mulier causat᷑ dicens. uolo eẽ

Expanded text:
guntur ignoranter, commanere possunt quibusdam accedentibus causis, et iisdem deficientibus dividi. 2. De frigie his enim qui causa frigiditatis debitum reddere non possunt, consulit Greg. ut permaneant . Sed si mulier causatur dicens: Vol
Abbreviated transcription (Latin):
ñ posst̃: si ille aliã uł illa aliũ
duc̃e possit. De qͥb scriptũ ẽ in¬
si se conunxerint. & post dix̾it
mulier de uiro qđ coire pon
possit cũ ea. si pot̾ ꝓbari quod

Expanded text:
n possunt, si ille aliam, vel illa alium ducere possit, de quibus scriptum si se conjunxerint, et post dixerit mulier de viro quod coire non possit cum ea, si potest probari quod
Abbreviated transcription (Latin):
& istiꝰ conubiũ ꝑtẽporũ distribu¬
tionẽ xp̃o militauert̃: s conti¬
nentiã iohes in oꝑe. abrahã in
solo habebat habitu. Melior ẽ
aũ castitas celibũ ꝗͣ nuptiarũ:
quarũ unã habebat abrahã in
usu: ambas in habitu. Caste
sine ꝯuigio potuit: s tunc ñ
sub alta dispensatione di retro
ante placuit in comugio: sic
nc̃ uirgines placent in castitate.
Seruierunt illi legi & tẽpori suo:
seruiamꝰ & nos legi & tẽpori nr̃o
in qͦs fines scłoꝵ deuenerunt.¬

Expanded text:
 istius connubium pro temporum distributione Christo militaverunt; sed continentiam Joannes in opere, Abraham in solo habebat habitu. Melior est autem castitas caelibum quam nuptiarum; quarum unam Abraham habebat in usu, ambas in habitu. Caste sine conjugio potuit, sed tunc non sub alta dispensatione Dei omnes retro ante placuit in conjugio, sic nunc virgines placent in castitate. Servivit ille legi et tempori suo; serviamus et nos legi et tempori nostro, in quos fines se
Abbreviated transcription (Latin):
ñc̃ uxores appellat scriptura. ñc̃
ocubinas. Rachel & lya ambe
quis opponat. qđ fidẽ thori ñ o
seruabant illi patres : dicimꝰ in
hoc seruasse fidẽ thori qr ñ abiis
s ꝓpriis uxorib ł ancillis miste¬
bant᷑. Ecce quȩ fuerit consuetu¬
do in hac re ante legẽ. Que erat¬
egis uͦ tempore int̾dixit moy¬
ses carnalẽ copulã fieri cũ matͤ.
cũ nouerca. cũ sorore. cũ nepte.
cũ amita. cũ matertera. cũ nuru:
& aliis qͥbusdã. ꝑmisit aũ diuor eͥs¬
tiũ fieri dato libello repudii:
in qͦ uir scribebat causas ꝓ qͥb
ux orẽ repudiabat. ꝑmisit etiã
aliã duc̃e: dato pͥori libello. Qd
um. s ut tolleret᷑ homicidium.
ꝑmisit fieri mala. ne fierent peio¬
ra: & hoc ꝑmittendo ñ d̃i iusti¬
ciã demonstrauit. s in peccatore
minuit culpã. Cui licebat tunc¬
ed nũqͥd sub lege licebat
scriptũ ẽ in deutonomio. Non
habebit uxores plurimas: quȩ

Expanded text:
nunc uxores appellat Scriptura, nunc concubinas. Rachel tamen et Lia ambae quis opponat quod fidem thori non servabant illi patres, dicimus in hoc servasse fidem thori, quia non aliis, sed propriis uxoribus vel ancillis miscebantur. Ecce quae fuerit consuetudo in hac re ante legem. tempore interdixit Moyses carnalem copulam fieri cum matre, cum noverca, cum sorore, cum nepte, cum amita, cum matertera, cum nuru, et aliis quibusdam. Permisit autem divortium fieri dato libello repudii in quo vir scribebat causas pro quibus uxorem repudiabat. Permisit autem aliam ducere dato priori libello; quoum, sed ut tolleretur homicidium. Permisit fieri mala, ne fierent pejora; et hoc permittendo non Dei justitiam demonstravit, sed in peccatore minuit culpam. 4. Cui licebat Sed numquid sub lege licebat scriptum est in Deuteronomio, c. 17 Non habebit rex uxores plurimas quae
Abbreviated transcription (Latin):
bñdicti. ite maledicti. an uirtu¬
te uidicis ita fiat ꝯscientiis sin¬
guloꝵ attestantib ut m dicit᷑
futurũ : ut uidicis potentiȩ effe¬
ctus ipsiꝰ dictione significetur.
Illa etiã. esuriui enĩ & ñ dedistiᷤᷤ
mͥ manducare. & buiꝰmodi. ma¬
gis ꝯscientiis expͥmenda pluri¬
mi putant qͣ u̾bis: quia apłs
in mom̃to & in ictu ocł̃i myste¬
riũ osũmandũ tradidit. S illuc̃
ad resurrectionis statũ tantũ re

Expanded text:
nedicti, et: Ite, maledicti; an virtute judicis ita fiet, conscientiis singulorum attestantibus, ut modo dicitur futurum ut judicis potentiae effectus ipsius dictione significetur. Illa etiam, ibid.: Esurivi, et non dedistis mihi manducare, et hujusmodi, magis conscientiis exprimenda plurimi putant quam verbis, quia Apostolus in momento et in ictu oculi mysterium consummandum tradit. Sed illud ad resurrect
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ẽ diligenda st̃: s ea sola que
uł nobiscũ societate quadã refe¬
runt᷑ in ̃m. sicut ẽ homo ł angłs:
ł ad nos relata bñficio cłi ꝑ nos
indigent ut corpꝰ: quodita p̃cipi¬
enclũ ẽ diligi ut ei ordinate pru¬

Expanded text:
igenda sunt; sed ea sola quae vel nobiscum societate quadam referuntur in Deum, sicut est homo vel angelus; vel ad nos relata, beneficio Dei per nos indigent, ut corpus: quod ita praecipiendum est diligi, ut ei ordinate pru
Abbreviated transcription (Latin):
ritur aũ hic de angelis q̃stio
utrũ ad illud p̃ceptũ dilectionis
ꝓrcimi. etiã dilectio ꝑtineat ange¬
loꝵ. Nam qd nullũ hominem
exceꝑit qͥ p̃cepit ꝓcimũ diligere.
dñs in parabola semiuius ostũdit.¬

Expanded text:
ritur autem hic de angelis quaestio, utrum ad illud praeceptum dilectionis proximi, etiam dilectio pertineat angelorum. Nam quod nullum hominem exceperit qui praecepit proximum diligere, Dominus in parabola semivivi relicti o
Abbreviated transcription (Latin):
dei uidet᷑ p̃termissũ: s bñ intelli¬
gentib utrũq inuenit᷑ in singłis:
qr qui diligit dm̃ ñ potest eũ con¬
temnere quẽ łs p̃cipit diligi.  qͥ
diligit ꝓximũ: quid in eo diligit
nisi dm̃: Ipsa ẽ dilectio ab omni
mnundana dilectione discreta: quã
distinguens dñs. ait. sic̃ dilexi uos.
Qͥa enĩ nisi dm̃ dilexit in nobis. ñ
quẽ habebamꝰ s ut haberemꝰ: sic̃
medicꝰ egros: Ꝙ qͥd in eis diligit
nisi salutẽ quã cupit reuocare: ñ
morbũ quẽ uenit expellere : Sic
& nos inuicẽ diligamꝰ: ut quantũ
possumꝰ inuicẽ ad habendũ in nob
dm ex dilectione attrahamꝰ. Que
caritate diligenda sunt. xc iiii.
ed de hac dilectione que dili¬
genda sint iã inquiramꝰ. Non

Expanded text:
termissum; sed bene intelligentibus utrumque invenitur in singulis, quia qui diligit Deum, non potest eum contemnere quem Deus praecepit diligi; et qui diligit proximum, quid in eo diligit nisi Deum? Ipsa est dilectio ab omni mundana dilectione discreta, quam distinguens Dominus ait: Sicut dilexi vos. Quid enim nisi Deum dilexit in nobis non quem habebamus, sed ut haberemus, sicut medicus aegrotos? et quid in eis diligit nisi salutem, quam cupit revocare, non morbum quem venit expellere? Sic et nos invicem diligamus, ut quantum possumus invicem ad habendum in nobis Deum ex dilectione attrahamus. 9. Quae charitate diligenda sint. Sed quae hac dilectione diligenda sint, jam inquiramus. No
Abbreviated transcription (Latin):
continet᷑ mandato: quẽ etiã scđ̃m
hominẽ magis ꝗ̃ nos s ñ quantũ
dm̃ debemꝰ diligere : qi in quantũ
conditione pͥmȩ natiuitatis specie
quitate cognationis: ratione bene
di. quid prius quid post. xcuiii.

Expanded text:
mandato; quem et secundum hominem, magis quam nos, sed non quantum Deum debemus diligere, quia in quantum conditione primae nativitatis, spe quitate cognationis, ratione benefDI, QUID PRIUS, QUID POSTERIUS.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cepta danda erant: scił ut dili¬
geremꝰ nos ł corpꝰ nr̃m. Precipit᷑
autẽ ds diligi & ꝓximꝰ. Ut autẽ
quisq se diligat: p̃cepto ñ est opꝰ.
Quantũlibet enĩ homo excidat a
ueritate. remanet illi dilectio sui¬
& dilectio corporis sui: qr nemo
umꝗͣ carnẽ suã odio habuit. Nã
uiri iusti qͥ carnẽ suã cruciant:
ñ corpꝰ s corruptiones eiꝰ & pondus¬
eiꝰ oderunt. Hic uidet᷑ trad̾e aug̃.

Expanded text:
nda erant, scilicet ut diligeremus nos vel corpus nostrum; praecipitur autem Deus diligi et proximus. Ut autem quisque se diligat, praecepto non est opus. Quantumlibet enim homo excidat a veritate, remanet illi dilectio  dilectio corporis sui: quia nemo unquam carnem suam odio habuit . Nam viri justi qui corpus suum cruciant, non corpus, sed corruptiones ejus et pondus oderunt. Hic vide
Abbreviated transcription (Latin):
mo potest. Unde conseq̃ns ẽ. & cui
p̃bendũ & a qͦ p̃bendũ ẽ officium
miscdiȩ: recte ꝓximũ dici. Manife¬
stum ẽ gͥ. precepto dilectionis ꝓxi¬
mi etiã scõs angelos contineri. a
quib tanta nob̃ miscđiȩ impen¬
dunt᷑ officia: ex quo & dñs ꝓximnũ
se nr̃m dici uoluit. ut in parabola

Expanded text:
ns est, et cui praebendum, et a quo praebendum est officium misericordiae, recte proximum dici. Manifestum est ergo praecepto dilectionis et proximi etiam sanctos angelos contineri; a quibus tanta nobis misericordiae impenduntur officia. Ex quo et Dominus proximum se nostrum dici voluit, ut in parabola
Abbreviated transcription (Latin):
Qͥ diligit iniquitatẽ. odit animã suã.
S speciale de hoc p̃ceptũ ñ erat dan¬
dũ. nec speciali p̃cepto opꝰ erat id̾
tradi ut qͥsq se uel corpꝰ suũ dili¬
geret: qr hoc in illo p̾cepto conti¬
net᷑ diliges ꝓximũ tuũ sic̃ te ipsũ.

Expanded text:
 diligit iniquitatem, odit animam suam? Sed speciale de hoc praeceptum non erat dandum, nec speciali praecepto opus erat id tradi, ut quisque se vel corpus suum diligeret, quia hoc in illo praecepto continetur: Diliges proximum tuum sicut te
Abbreviated transcription (Latin):
corporis nr̃i. nulla p̃cepta danda e̾ẽ.
ita ee̾ intelligendũ. scił specialia
& diuisa. qr in illo uno totũ conti¬
net᷑: & quia id quod̾ sumꝰ & quod
infra nos ẽ ad nos tam̃ ꝑtinens
nature lege diligimꝰ. quȩ in bestisᷤ
etiã est: ideo q & de illo qͦd supra
nos & de illo qͦd iuxta nosẽ. diui¬
sa p̃cepta sũpsimꝰ. In quoꝵ altero:

Expanded text:
corporis nostri, nulla praecepta danda, ita esse intelligendum, scilicet specialia et divisa, quia in illo uno totum continetur; et quia id quod sumus, et quod infra nos est, ad nos tamen pertinens, naturae lege diligimus, quae in bestiis etiam est. Ideoque et de illo quod supra nos est, et de illo quod juxta nos est, divisa
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptũ. S cur p̃cipit᷑ homini ista Q¬
ꝑfectio: cũ in hac uita nemo eã ha¬
beat e Quia ñ recte currit᷑: si quo
currendũ ẽ nesciat᷑. Qmͦ autẽ sei¬
retur: si nullis p̃ceptis ostenderet᷑ :
Ecce habes cur illud p̃ceptũ ẽ: qͦd hic
penitꝰ impleri ñ potest. Implet᷑ tñ
uenientis. Facit hoc mandatũ ut
cursor qui dm̃ ante omnia & pre
omnib diligit: nec tam̃ omnino
ꝑficit. Qd alt̾m mandatũ in alt̾o ẽ
um aũ duo sint p̃cepta .xc .iii.¬
caritatis. ꝓutͦq sepe unũ po¬

Expanded text:
e. Sed cur praecipitur homini ista perfectio, cum in hac vita eam nemo habeat? Quia non recte curritur, si quo currendum est nesciatur. Quomodo autem sciretur, si nullis praeceptis ostenderetur? Ecce habes cur illud praeceptum est quod hic penitus impleri non potest. Impletur tamen evenientis. Facit hoc mandatum ut cursor, qui Deum ante omnia et prae omnibus diligit, nec tamen omnino perficit. 8. Quod alterum mandatum in altero est. Cum autem duo sunt praecepta charitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
ic pot̾ queri utrũ illo manda¬
to dilectionis ꝓximi. totum
ipsos totos diligere p̃cipiam᷑. Ac̃
q̃d dicimꝰ: omne genꝰ diligendarũ
rerũ illis duob mandatis otineri.
Quatuor enĩ diligenda st̃ ut ait aug̃¬

Expanded text:
ic potest quaeri utrum in illo mandato dilectionis proximi totum ipsos totos diligere praecipiamur. Ad quod dicimus omne genus diligendarum rerum in illis duobus mandatis contineri. Quatuor enim diligenda sunt, ut ait Aug
Abbreviated transcription (Latin):
sibi uelit: dubitare dem̃tis ẽ. Modꝰ
aũ p̃cipit᷑ cũ ait. sicut terpsũ: ut
ꝓximũ diligas ad qͦd te ipsũ. Sigͦ
te ñ ꝓpt̾ te diligere debes s ꝓpter
illũ. ubi dilectionis tue rectissimꝰ
finis ẽ: ñ succenseat alius aliquis
homo si & ipsũ ꝓpt̾ d̃m diligis
Huiꝰ dilectionis modũ. ueritas insi¬
nuat dicens. Mandatũ nouũ do
uob̾ ut diligatis inuicẽ siẽ dilexi
uos: id÷ ad qͦd dilexi uos. scił ut filii
sitis. ut uitã habeatis. De modo
diligendi dm̃. Dilectionis aũ di
modus insinuat᷑ eũ dicit᷑. ex toto
corde. id÷ ex toto intellectu. ex to
ta m̃te id memoria: ut omnes
cogitationes & omnẽ uitã & om¬
nẽ intellectũ in illũ conferas a qͦ
habes ea que confers. Hec dicens.
nullã partẽ uite nr̃e reliqͥt que
uacare debeat: s quicqͥd uenerit
in animũ illuc rapiat᷑ qͦ dilectioniᷤ
impetꝰ currit. E dilig̾e dm̃ ꝓpt̾ se

Expanded text:
sibi velit, dubitare dementis est. Modus sibi velit, dubitare dementis est. Modus autem praecipitur cum ait, sicut teipsum, ut proximum diligas ad quod teipsum. Si ergo te non propter te diligere debes, sed propter illum ubi dilectionis tuae rectissimus finis est, non succenseat alius aliquis homo, si et ipsum propter Deum diligis. Hujus dilectionis modum Veritas innuit dicens: Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem sicut dilexi vos, id est, ad quod dilexi vos, scilicet, ut filii sitis, ut vitam habeatis. 5. De modo diligendi Deum. Dilectionis autem Dei modus insinuatur cum dicitur ex toto corde, id est, ex toto intellectu; ex totta mente, id est, memoria, ut omnes cogitationes, et omnem vitam, et omnem intellectum in illum conferas, a quo habes ea quae confers illi. Haec dicens, nullam partem vitae nostrae reliquit quae vacare debeat; sed quidquid venerit in animum, illuc rapiatur quo dilectionis impetus currit. Et diligere Deum propter se,
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃. Sic enĩ & se ipsũ amare debet¬
uistꝰ est. ł ut iustꝰ sit. Qui enim
alit̾ se diligit. iniuste se diligit:
qr ad hoc se diligit ut sit inuistꝰ:
ad hoc gͦ ut sit malus. Non gͦ
iã se diligit. Qui enĩ diligit iniqͥ¬
tatẽ: odit animã suã. Sic condita
ẽ mens humana ut nũquã sui
ñ meminerit. nũꝗͣ se ñ intelligat:¬
aliquẽ nocere illi studet: ñ unme¬
rito & mens hõis qñ sibi nocet. se
odisse dr̃. Nesciens enĩ sibi uult
male. dũ ñ putat sibi obe̾e̾ quod
uult: s tam̃ male sibi uult qͣndo
id uult qͦd obsit sibi. scdm illud
qͥ diligit iniquitatẽ odit animã
suã. Qui gͦ dilig̾e se nouit. dm̃ di¬
ligit: qui uͦ ñ diligit dm̃. etiãsi se
diligit qͦd ei naturalit̾ inditũ ẽ.
tam̃ ñ in congrue se odisse dicitur
cũ id agit quod sibi adu̾satur: &
se ipsũ tanꝗͣ suus inimicꝰ inseqͥtur.
Modus gͦ diligendi p̃cipiendus est
homini: id ẽ qmͦ se diligat ut ꝓsit
sibi. Quin aũ se diligat & ꝓdesse

Expanded text:
. Sic enim et seipsum amare debetjustus est, vel ut justus sit. Qui enim aliter se diligit, injuste se diligit, quia ad hoc se diligit ut sit injustus, ad hoc ergo ut sit malus: ergo jam se non diligit; qui enim diligit iniquitatem, odit animam sest mens humana, ut nunquam sui non meminerit, nunquam se non diligataliquem, nocere illi studet, non immerito et mens hominis quando sibi nocet, se odisse dicitur. Nesciens enim sibi vult male, dum non putat sibi obesse quod vult; sed tamen male sibi vult, quando illud vult quod obsit sibi, secundum illudit iniquitatem, odit animam suam . Qui ergo se diligere novit, Deum diligit: qui vero non diligit Deum, etiam si se diligit, quod ei naturaliter inditum est, tamen non inconvenienter odisse se dicitur, cum id agit quod sibi adversatur, et se ipsum tanquam suus inimicus insequitur.Modus ergo diligendi praecipiendus est homini, id est, quomodo se diligat, ut prosit sibi. Quin autem se diligat, et prodesse
Abbreviated transcription (Latin):
i uͦ una eadẽq caritas est dei
& ꝓximi: quare dr̃ gemina:
Dropt̃ duo dilecta. id ÷ dm̃ & ꝓxi¬
mũ. Ꝙ si enĩ una sit caritas. duo
caritas ut᷑q comm̃det᷑. diu̾sa
tam̃ diligi p̃cipiunt᷑. Unde aug̃.

Expanded text:
 una eademque charitas est Dei et proximi, quare dicitur gemina? Propter duo dilecta, id est, Deum et proximum. Etsi enim una sit charitas, duo charitas utroque commendetur, diversa tamen diligi praecipiuntur. Unde Aug.
Abbreviated transcription (Latin):
diligimꝰ: ipsa dm̃ diligimꝰ. S quia
aliud ẽ ds aliud ẽ ꝓximus. & si una
caritate diligunt᷑: ideo forte duo
te geruntur dũ ds diligit᷑ & ꝓximꝰ.
Mouet᷑ enĩ mens ad diligendũ d̾m:
mouet᷑ & ad diligendũ proximũ:
& multomagis erga dm̃ quã erga
ꝓximũ. De modo diligendi. &ci¬
onsequent̾ modũ utriꝰq dile¬
ctionis adutamꝰ. Hȩc regula

Expanded text:
diligimus, eadem Deum diligimus. Sed quia aliud est Deus, aliud proximus, etsi una charitate diliguntur, ideo forte duo te geruntur, dum Deus diligitur et proximus, movetur enim mens ad diligendum Deum, movetur et ad diligendum proximum; et multo magis erga Deum, quam erga proximum. 4. De modo diligendi. Consequenter modum utriusque dilectionis advertamus. Haec re
Abbreviated transcription (Latin):
diligimꝰ sic̃ ex parte cognoscimꝰ:
in futuro aũ implebit᷑ ex toto. Uñ
gaug̾. Cũ adhuc ẽ aliquid carnaliᷤ
ꝯcupiscentiȩ: ñ omni modo ex tota
caritas ñ auferetur. s augebitur
& implebit᷑: in qua plenitudine
illud p̃ceptũ caritatis implebit᷑.
diliges dñm dm̃ tuũ ex toto corde¬
tuo. & c̃. Grinc erit iustꝰ sine pecc̃o:

Expanded text:
ognoscimus. In futuro autem implebitur ex toto. Unde August. Cum adhuc est aliquid carnalis concupiscentiae, non omni modo ex tota haritas non auferetur, sed augebitur et implebitur. In qua plenitudine illud praeceptum charitatis implebitur: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde, etc. Tunc erit justus sine
Abbreviated transcription (Latin):
omnino licitas apłs concedit.
De t̾ciis aũ & de quartis & de
ultͣ plurib nuptiis: solent ho¬
mines mouere q̃stionẽ. S quis
audeat diffinire qͦd nec apłm
uideo diffinisse : Ait enĩ. Si
dormierit uir eiꝰ ÷ cui uult nu¬
diffiniendũ ẽ. qͦd ñ diffinuit
apłs. Unde ut breuit̾ respondeã
nec illas nuptias debeo dãnare
nec eis uerecundiã numerosita¬
tis auferre. nec contͣ humane d̃ xlũ

Expanded text:
omnino licitas, Apostolus concedit. De tertiis autem et quartis, et de ultra pluribus nuptiis, solent homines movere quaestionem. Sed quis audeat definire quod nec Apostolum video definisse? Ait enim: Si dormierit vir ejus, cui vult nudefiniendum est quod non definit Apostolus. Unde, ut breviter respondeam, nec illas nuptias debeo damnare, nec eis verecundiam numerositatis auferre; nec contra humanae verecu
Abbreviated transcription (Latin):
iurare omnino nec ꝑ celũ nec ꝑt̾rã.
nec ꝑ ierosolimã: nec ꝑ caput tuũ.¬
.ix. Iudeis quasi pariuilis concessũ ẽ¬
aug̃. iurare ꝑ creatorẽ: & preceptũ si
iurare conting̾et. ñ nisi ꝑ creatorẽ
iurarent. ñ ꝑ creaturã: qr urantes
ꝑ angelos & elem̃ta. creaturas ue¬
nerabant᷑ honore: & meliꝰ erat hoc
exhiberi deo ꝗͣ creaturis. Infirmis
gͦ illud ꝓhibuit: scĩs uͦ qui in crea¬
turis creatorẽ uenerabant᷑ tantũ
ñ ꝓhibuit. Uñ ioseph ꝑ salutem
pharaonis uirauit: di udiciũ in eo
ueneratꝰ. quo positꝰ erat in infimis.
deret᷑ ꝓ qͦ reuerentia eis deberet᷑.
ł ne ꝑeas iurantes falsũ homines.
se uiram̃to ñ teneri putarent.

Expanded text:
jurare omnino, nec per coelum, nec per terram, nec per Hierosolymam, nec per caput tuum. Judaeis quasi parvulis est concessum jurare per Creatorem, et praeceptum ut si jurare contingeret, non nisi per Creatorem jurarent, non per creaturam, quia jurantes per angelos et elementa, creaturas venerabantur honore; et melius erat hoc exhiberi Deo, quam creaturis. Infirmis ergo illud prohibuit; sanctis vero, qui in creaturis Creatorem venerabantur tantum, non prohibuit. Unde Joseph per salutem Pharaonis juravit, Dei judicium in eo veneratus, quo positus erat in infimis. deretur, pro quo reverentia eis deberetur; vel ne per eas jurantes falsum, homines se juramento teneri non putarent.
Abbreviated transcription (Latin):
bet testẽ. Est etiã quoddã genus
iuram̃ti gͣuissimũ. quod fit ꝑ exe¬
crationẽ: ut cũ homo dic̃. si illud
feci. illud patiar. ł illud contingat
filiis meis. Sedm quẽ modũ acci¬
pitur etiã int̾dũ. cum aliquis iu¬
rando dicit ꝑsalutẽ meã. uel ꝑ
filios meos. & huiꝰmodi: obligat
enĩ hȩc deo. Uñ aug̃. in sermone
meã. salutẽ suã obligat do: cũ
dicit ꝑ filios meos. oppignerat
eos do: ut hoc ueniat in caput eoꝵ
qͦd exit de ore ipsiꝰ. si uerũ uerũ.
si falsũ falsũ. Ꝙ sicut ꝑ hoc uranᷤ
aliq̃n. hoc obligat do: ita ꝑ dm̃
iurans. ipsũ adhibet testẽ. In om̃i
gͦ uiratione. aut d̃s testis adhibet᷑
aut creatura do obligat᷑ & oppig¬
neratur: ut hoc sit urare. scilic&
dm̃ testẽ adhibere. ł deo aliquid
oppignerare. Hoc ẽ gͦ iurare per
quãlibet creaturã: scił creatorẽ

Expanded text:
ere. Est etiam quoddam genus juramenti gravissimum, quod fit per execrationem: ut cum homo dicit: Si illud feci, illud patiar, vel illud contingat filiis meis, secundum quem modum accipitur etiam interdum cum aliquis jurando dicit: Per salutem meam, vel: Per filios meos, et hujusmodi; obligat enim hoc Deo. Unde August., in sermone meam, salutem suam Deo obligat. Cum dicit per filios meos, oppignerat eos Deo, ut hoc eveniat in caput eorum quod exit de ore ipsius. Si verum, verum; si falsum, falsum. Et sicut per hoc jurans, aliquando hoc Deo obligat; ita per Deum jurans, ipsum adhibet testem. In omni ergo juratione aut Deus testis adhibetur, aut creatura Deo obligatur et oppigneratur: ut hoc sit jurare, scilicet, Deum testem adhibere, vel Deo aliquid oppignerare. Hoc est ergo jurare per quamlibet creaturam, scilicet, Creatore
Abbreviated transcription (Latin):
lectores. hostiarios. exorcistas. aco¬
litos. si extra uotũ & habitum
inueniunt᷑ & ꝯtinentiã ꝓfiteri
nolunt. uxorẽ duc̃e uirginẽ eccłia
romana ꝑmittit. ñ uiduã uł re¬
pudiatã: quia deinceps nec ad̃
subdiaconatũ ꝓuehi poterunt. nͦ
laicꝰ uxorẽ sortitꝰ ñ uirginẽ uel
bigamꝰ ad clericatũ. Itẽ ex cartͥa¬
rił guensi ꝯcilio. Placuit ep̃os. p̾s
rtb. bit̾os. diaconos. subdiaconoᷤ etiã
ab uxorib abstinere. Qͦd si non
fecerint. etiã ab ȩccłiastico remo¬
ueant᷑ officio: cet̾os uͦ clericos ad
laici uł lectores. licite uxores du¬
cere potuert̃. S cũ ad p̃dictos ꝑ¬
uenert̃ gradus: cepit eis ñ licere
qͦd licuit. Itẽ in sexta synodo. Si
luerit nuptiali lege mulieri co¬
pulari: hoc ante ordinẽ subdia¬
conatꝰ faciat. Itẽ calixtꝰ pp̃. Pres

Expanded text:
lectores, ostiarios, exorcistas, acolytos, si extra votum et habitum inveniuntur, et continentiam profiteri nolunt, uxorem ducere virginem Ecclesia Romana permittit, non viduam, vel repudiatam: quia deinceps nec ad subdiaconatum provehi poterunt, nec laicus uxorem sortitus, nisi virginem, vel bigamus ad clericatum. Item ex Carthaginensi concilio: Placuit episcopos, presbyteros, diaconos, subdiaconos etiam ab uxoribus abstinere; quod si non fecerint, etiam ab ecclesiastico removeantur officio. Caeteros vero clericos ad laici vel lectores, licite uxores ducere potuerunt; sed cum ad praedictos pervenerunt gradus, coepit eis non licere quod prius licuit. Item in sexta synodo, disluerit nuptiale lege mulieri copulari; hoc ante ordinem subdiaconatus faciat. Item Calixtus papa, dis
Abbreviated transcription (Latin):
subdiaconũ ep̃i p̃sumant nisi qͥ
se caste uicturũ ꝓmiserit: quia
nullus debet ad ministeriũ alta¬
ris accedere. nisi cuiꝰ castitas ante
susceptũ ministeriũ fuerit apꝓ¬
nimꝰ ut hr qui in ordine subdia¬
conatꝰ & supͣ uxorẽ duxerint.
aut concubinas habuerint: of¬
ficio atq eccłiastico b̃nficio care¬
ant. Cũ enĩ ipsi templũ. uasa

Expanded text:
subdiaconum episcopi praesumant, nisi qui se caste victurum promiserit, quia nullus debet ad ministerium altaris accedere, nisi cujus castitas ante susceptum ministerium fuerit apnimus ut hi qui a subdiaconatu et supra, uxores duxerint, aut concubinas habuerint, officio atque ecclesiastico beneficio careant. Cum enim ipsi templum
Abbreviated transcription (Latin):
nicholaus scribit. Int̾fectores sua
homicide ÷ Ac ꝑ hoc ad penitenti
am redigendi: quib penitꝰ dene¬
ł alio huiꝰmodi uxores suas int̾¬
ficere: s eccłiastica disciplina
spũali gladio ñ materiali crimi¬
nosos feriri iubet. Unde idem

Expanded text:
Nicolaus Papa: Interfectores suarhomicide, ac per hoc ad penitentiam sunt redigendi, quibus peniaut alio hujusmodi uxores suas interficere; sed ecclesiastica disciplina spirituali gladio, non materiali, criminosos ferire debet. Unde idem
Abbreviated transcription (Latin):
scribens. Hi cũ ordinant᷑. solus ep̃e
eis manũ ĩponit: qr ad ministerĩ
applicant᷑. Ponit eis or arũ ic̃ est
stolã suꝑ leuũ humerũ: ut ꝑ hoc
intelligant se accepisse uigũ dñi
suaue. qͦ ad sinistrã ꝑtinentia ãimi¬
no timori subiciant. Fccipiunt
& textũ eugłii: ut intelligant se
pulis dispensauit: & qñ apostolos
dormitantes ad orationẽ incitauit

Expanded text:
scribens. Hi cum ordinantur, solus episcopus scribens. Hi cum ordinantur, solus episcopus eis manum imponit, quia ad ministerium applicantur. Ponit eis orarium, id est stolam, super laevum humerum, ut per hoc intelligant se accepisse jugum Domini suave; quo ad sinistram pertinentia, divino timori subjiciant. accipiunt et textum Evangelii, ut intelligant se pulis dispensavit, et quando apostolos dormientes ad rationem excitavit
Abbreviated transcription (Latin):
Nã sic̃ lectorib uetꝰ testam̃tũ: ita
diaconib nouũ p̃dicare p̃ceptũ ẽ.
Add ipsũ etiã ꝑtinet officiũ precũ:
& recitatio cathecuminoꝵ nomuiỹ.
Ipse p̃monet aures hr̃e acd am̃: ipse
donat pacẽ & ipse annuntiat. Q&
aũ huic ordini a moyse statutũ ẽ.
hoc etiã in nouo testam̃to rep̃sen¬
tat᷑. cũ diacono suꝑ leuũ humerũ
stola ponit᷑. & casula in dieb ieui¬
nii cõplicatur: qr qͥcqͥd laboris &
sustinentiȩ in hac uita toleratur
qͣsi in leua portat᷑. don̾ in dext̾a
id÷ ĩ et̾nitate reqͥes habeat᷑ Hic ordo
ab apłis est celebratꝰ. qͣndo ut legit̃
in actib apłicis septẽ uiros plenos
syũ sc̃õ ad hoc officiũ elegert̃: ꝓ
oratione p̃missa manꝰ eis ĩposuert.
Uñ & consuetudo moleuit: uit in
omni matrice ȩccłia septẽ diacones
circa xp̃i arã quasi .uii. columns
assistant. Hi st̃ septẽ angłi: tuba
canentes in apocalypsi. Qui qualiꝰ
ẽẽ debeant: apłs docet tymothes

Expanded text:
etus Testamentum, ita diaconibus novum praedicare praeceptum est. Ad ipsum etiam pertinet officium precum, et recitatio catechumenorum nominum. Ipse praemonet aures habere ad Dominum; ipse donat pacem et ipse annuntiat. Quod autem huic ordini a Moyse statutum est, hoc etiam in novo Testamento repraesentatur, cum diacono super laevum humerum stola ponitur, et casula in diebus jejunii complicatur; quia quidquid laboris et sustinentiae in hac vita toleratur, quasi in laeva portatur, donec in dextera, id est, in aeternitate, requies habeatur . Hic ordo ab apostolis celebratus est, quando, ut legitur in Actibus apostolorum, septem viros plenos Spiritu sancto ad hoc officium elegerunt, et oratione praemissa manus eis imposuerunt. Unde et consuetudo inolevit, ut in omni matrice ecclesia septem diacones circa Christi aram, quasi septem columnae, assistant. II sunt septem angeli tuba canentes in Apocalypsi, qui quales esse debeant Apostolus docet Timotheo
Abbreviated transcription (Latin):
theo ostendit: ubi noĩe ep̃i płrm
xp̃c cum se ipsũ in ara crucis ob.¬
tulit. idem sac̾dos & hostia: & q̃n
post cenã panẽ & uinũ in coryꝰ
suũ & sanguinẽ cõmutauit.
Eece de septẽ eccłiȩ gradib bre¬
uit̾ elocuti: quid ad quẽq ꝑtinet
spuales sint & sacri: excel¬
lent̃ tam̃ canones duos tantũ
sacros ordines appellari censent.
habuisse ÷ & dͥe his solis preceptũ
apłi habemꝰ. Apłi enĩ in singłis

Expanded text:
theo ostendit, ubi nomine episcopi Christus, cum seipsum in ara crucis obtulit, idem sacerdos et hostia, et quando post coenam panem et vinum in corpus suum et sanguinem commutavit. Ecce de septem Ecclesiae gradibus breviter elocuti, quid ad quemquam pertineat tuales sint et sacri, excellenter tamen canones duos tantum sacros ordines appellari censent, habuisse, et de his solis praeceptum Apostoli habemus. Apostoli enim in singulis
Abbreviated transcription (Latin):
ris uocati st̃. De leui enĩ leuite ex¬
orti st̃: a quib intẽplo mystici
sacram̃ti mysteria explebantur
Hi grece diaconi. latine ministri cdi¬
cunt᷑: qr sicut in sac̾dote consec̃tio.
ita in diacono ministerii dispen
satio habet᷑. Fdd diaconũ ꝑtinet
assist̾e sac̾dotib & ministrare in
in patena & calice: oblationes qͦq
inferre & dispon̾e in altari: cõpone
etiã mensã dñi & uestire: crucẽ

Expanded text:
ris vocati. De Levi enim Levitae exorti sunt, a quibus in templo Dei mystici sacramenti ministeria explebantur. Hi graece diaconi, latine ministri dicuntur, quia sicut in sacerdote consecratio, ita in diacono ministerii dispsatio habetur. Ad diaconum pertinet assistere sacerdotibus, et ministrare in in patena, et calice, oblationes quoque inferre et disponere in altari; componere etiam mensam Domini, et vestire
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ. Grece ypodiacones uo¬
cant᷑. qͦs nos subdiacones dicimꝰ: qͥ
ideo sic appellant᷑ qr subiacent p̃¬
ceptis & officiis leuitarũ. Oblatio¬
nes enĩ in templo a fidelib suscipi¬
unt: & leuitis suꝑponendas alta¬
rib defert̃. Hi apud hebreos na-¬
tinnei uocant᷑: id in humilitate¬
dũo seruientes. Ad subdiaconũ
ꝑtinet calicẽ & patenã ad altare
xp̃i deferre. & leuitis tͣdere. eis q
altare manib aquã p̃bere. His
lex continentiȩ imponit᷑: qr altari
ꝓpinqͣntes uasa corporis & sangui¬
nis xp̃i portant. Unde illud ĩplere
debent: mundamini qͥ fertis
tũ de oblationib ponere in altari
de manu ep̃i patenã & calicẽ ua¬
cuũi: ab archidiacono uͦ urceolũ
cũ aqua manili. & manutergiũ.
Hoc officio usus ẽ dñs. qͣn linteo se
p̃cinxit: & mittens aquã in peluĩ
pedes discipłoꝵ lauit. & linteo
tersit. De diaconib. C xl.¬
laconoꝵ ordo sextũ tenet lo

Expanded text:
 Graece hypodiacones vocantur, quos nos subdiacones dicimus, qui ideo sic appellantur, quia subjacent praeceptis et officiis Levitarum. Oblationes enim in templo a fidelibus suscipiunt, et Levitis superponendas altaribus deferunt. Hi apud Hebraeos Nathinnaei vocabantur, id est, in humilitate servientes. Ad subdiaconum pertinet calicem et patenam ad altare Christi deferre, et levitis tradere, eisque altare manibus aquam praebere. His lex continentiae imponitur, quia altari propinquantes, vasa corporis et sanguinis Christi portant. Unde illud Isai. 62 implere debent: Mundamini qui fertis tum de oblationibus 264 ponere in altari,de manu episcopi patenam et calicem vacuum; ab archidiacono vero urceolum cum aquamanili, et manutergium. Hoc officio usus est Dominus, quando linteo se praecinxit, et mittens aquam in pelvim, pedes discipulorum lavit, et linteo tersit. 8. De diaconis. Diaconorum ordo sextum tenet l
Abbreviated transcription (Latin):
poris & sanguinis dñi in altari di¬
confic̾e: orationes dic̾e. & dona di
bñdicere. Qui cũ ordinat᷑ unguis
ei manꝰ: ut intelligat se accepisse
grãm consecrandi. & caritatis oꝑa
debere ad om̃s extendere. fccipit
& stolã quȩ tenet utrũq latꝰ: qr
debet eẽ munitꝰ armis iusticie ⁊tͣ¬

Expanded text:
in altari conficere, oraciones dicere et dona dei benedicere. Qui cum ordinatur, inunguntur ei manus, ut intelligat se accepisse graciam consecrandi / et caritatis opera debere ad omnes extendere. Accipit et stolam, que tenet utrumque latus, quia debet esse munitus armis iusticie
Abbreviated transcription (Latin):
diũ. Sũmos enĩ pontifices & mino¬
res sac̾dotes instituit ds ꝑ moysen:
qͥ ex p̃cepto cu aaron in sũmum
pontificẽ. filios uͦ eiꝰ uuxit in mi¬
nores sac̾dotes. Ap̃c qͦq duodecĩ

Expanded text:
dium. Summos enim pontifices et minores sacerdotes instituit deus per Moysen, qui ex precepto dei Aaron in summum pontificem, filios autem eius unxit in minores sacerdotes. Christus quoque duodecim