comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ut magis dilecti dicantur. quib exdilectio¬
ne ab et̾no mauis bonum p̃parauit. & intẽꝑe
tribuit: & minꝰ dilecti. quib nontantum . Inde
etiamẽ quod aliqui quando conũtuntur.
ce iustificantur. dicuntur tunc incipediligi
ado. Nonquod d̃s nouadilectione qͥmqũa
possit diligere: immo sempitña dilectione
diecit. ante mundi constitutionem qͦsc̃q
diligit: s tunc dicuntur incipere diligi ab
eo. cumet̾ne dilectionis dĩ sortunt᷑ effectũ:
scuicet grãm ut gloriam. Unde auoꝰ. Absit
ua dilectione que in ipso ante ñ erat: apuo
quem. nec p̃tĩta transierunt. & futura iam
facta sunt. Itaq om̃s scõs suos ante mundi
constitutionẽ dilexit. sicut p̃destinauit᷑ s
cum conũtuntur &e inueniunt illum. tẽ
incipe abeo diligi dicunt᷑ ut eom̃ dicatur
quo potest humano affecti capi. qđ dicit᷑.
Sic etiam cum iratus malis dr & placidus bo¬
nis: illi mutant᷑. nomipse. Ut lux infirmis
oculis asꝑa. firmis lenis ẽ ipsoꝵ scił. mutati¬

Expanded text:
r, quibus ex dilectione ab aeterno majus bonum praeparavit et in tempore tribuit; et minus dilecti quibus non tantum. Inde etiam est quod aliqui quando convertuntur et justificantur, dicuntur tunc incipere diligi a Deo; non quod Deus nova dilectione quemquam possit diligere, imo sempiterna dilectione dilexit ante mundi constitutionem quoscumque diligit. Sed tunc dicuntur incipere diligi ab eo, cum aeternae Dei dilectionis sortiuntur effectum, scilicet gratiam vel gloriam. Unde August., in va dilectione, quae in ipso ante non erat, apud quem nec praeterita transierunt, et futura jam facta sunt. Itaque omnes sanctos suos ante mundi constitutionem dilexit, sicut praedestinavit. Sed cum convertuntur et inveniunt illum, tunc incipere ab eo diligi dicuntur, ut eo modo dicatur, quo potest humano affectu capi quod dicitur. Sic etiam cum iratus malis dicitur, et placidus bonis, illi mutantur, et non ipse; ut lux infirmis oculis aspera, firmis lenis est, ipsorum scilicet mutati
Abbreviated transcription (Latin):
dispositionem illam qualit̃ ꝑfecta sit
ordine ꝓsequamur. Sex diebus sicut scͥptu
ra docet genesis. distinxit ds̃. & informas re¬
degit ꝓprias. cuncta q̃ simul mat̾ialiter
fecerat. ꝑfecitq opus suum die sexto: &e sic
deinde die septimo requieuit ab om̃i oꝑe
suo. idẽ cessauit nouam creaturam facere.
Sex enim dieb sex rerum gña distinxit.
nicħq p̾ea fecit q in aliquo illorum non con-¬
tineatur: oꝑatus est tam̃ postea. sicut ueri¬
tas ineuangłio ait. Pat̃ ñs oꝑat᷑ usq nc̃ de

Expanded text:
dispositionem illam qualiter perfecta sit ordine prosequamur. Sex diebus, sicut docet Scriptura Genesis, distinxit Deus, et in formas redegit proprias, cuncta quae simul materialiter fecerat. Perfecitque opus suum die sexto; et sic deinde die septimo requievit ab omni opere suo, id est, cessavit novam creaturam facere. Sex enim diebus sex rerum genera distinxit, nihilque postea fecit, quod in aliquo illorum non contineatur: operatus est tamen postea, sicut Veritas in Evangelio ait: Pater meus operatus e
Abbreviated transcription (Latin):
qui non peccauerunt: peccare potuerunt.
et cuicumq rationali creature prestatur.
ut peccare non possit: non ẽ hoc nature
ꝓprie. s dei gr̃e: et ideo solus ds̃ ut ait apo¬
stolus. habet immortalitatem: quia ñ
cuiusquam grã s natura sua ñ potuit nec
potest aliqua conuersione mutari. nec po¬
tuit nec poterit aliqua commutatione
peccare. Proinde ut ait augustinus in p̾¬
mo libro de trinitate. substantiam dĩ sine
ulla sui commutatione mutabilia facien¬
tem. et sine ullo suo temporali motu temꝑa¬
lia creantem: intueri et nosse. licet sit diffici
tatione cunctas condidit naturas. Hic de sim-
sexto libro de trinitate. Animaduerte pͥmo.¬
quare omnis creatura sit multiplex. & nullo
modo uere simplex: & primo de corꝑali. poste¬

Expanded text:
qui non peccaverunt, peccare potuerunt. qui non peccaverunt, peccare potuerunt. Et cuicumque creaturae rut peccare non possit: non est hoc nature proprie, sed dei grade. Et ideo solus deus, ut ayt Aposcujusquam gratia, sed natura sua nec potuit, nec potest aliqua conversione mutari; nec potuit, nec poterit aliqua mutationpeccare. Proinde, ut ait doctor Augustinus in primo libro De Trinitate, substantiam Dei sine ulla sui commutatione mutabilia facientem, et sine ullo suo temporali motu temlia creantem, intueri et nosse, licet sit difficiltatione cunctas condidit naturas. 4. Hic de silia creantem, intueri et nosse, licet sit difficiquare omnis creatura sit multiplex, et nullo modo vere simplex; et primum de corporali, poste
Abbreviated transcription (Latin):
quodammodo immortalis ẽẽ dicatur. et
nulla potest habere creatura. qm̃ soluis
creatoris est. Unde iacobus ait. Apud qũe
non est transmutatio. nec uicissitudinis ob¬
umbratio. Et dauid. Mutabis ea et muta¬
buntur: tu autem idem ipse es. Ideo augu
stinus suꝑ genesim dicit: quõd deus nec
ꝑ loca nec ꝑ tempora mouetur. Creatura ue¬
ꝑ affectiones commutari. Ds̃ autẽ nec loco
nec affectione mutari potest. qui ꝑ ꝓpħam
ait. Ego deus et non mutor. Qui est immu¬
re immortalitatem. In omni enim muta-¬
quia facit aliquid in ea nonẽẽ quod erat.
Unde ce ipsa anima humana que ideo dicit᷑
immortalis: quia scd̾m modum suum num¬
quam desinit uiuere. habet tamen quan¬
dam mortem suani: quia si iiuste uiuat et
peccat. morietur iusticie. si peccatrix erat
mutationes taceam. de quib modo longũ
est disputare. Et creaturarum natura ce¬
lestium: mori potuit. quia peccare potuit.
Nam et angłi peccauerunt et demones fac¬
ti sunt. quorum est diabolus princeps: et

Expanded text:
quodammodo immortalis esse dicatur et nulla potest habere creatura, quoniam solius Creatoris est, unde Jacobus ait, cap. 1: Apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio; et David, psal. 101: Mutabis ea, et mutabuntur: tu autem idem ipse es. Ideo Aug. super Gen. dicit quod Deus nec per loca, nec per tempora movetur; creatura veper affectiones commutari; Deus autem nec loco, nec affectione mutari potest, qui per prophetam ait: Ego Deus et non mutor . Unde re immortalitatem. In omni enim mutaquia facit aliquid in ea non esse, quod erat. Unde et ipsa anima humana, quae ideo dicitur immortalis, quia secundum modum suum nunquam desinit vivere; habet tamen quamdam mortem suam; quia, si juste vivebat, et peccat, moritur justitiae. Si peccatrix erat, mutationes taceam, de quibus modo longum est disputare. Et creaturarum natura coelestium mori ponam et Angeli peccaverunt, et daemones facti sunt, quorum est diabolus princeps. Et
Abbreviated transcription (Latin):
unus deus. una sapientia. Ecce his ũbis
accipienda sint p̃dicta uerba. & his simili¬
a:. scilicet cum dicitur. substantia de substas¬
tia. uel substantia genuit substantiam.
Od uidetur p̃dicte expositioni contrariũ.

Expanded text:
unus Deus, una sapientunus Deus, una sapientaccipienda sint praedicta verba et his similia, scilicet cum dicitur substantia de substantia, vel substantia genuit substantiam. 7. Quod videtur praedictae expositioni contrarium.
Abbreviated transcription (Latin):
iuiamus: sapientia de sapientia.
de substantia de substantia est. il est filius
qui est sapientia qui est substantia. est de
patre. qui est eadem substantia &e sapientia:
&e fiius qui est diuinitas natus est de pa¬
tre. qui est natura diuina: ce ut expressius
dicamus: dicimus filium sapientiam eẽ
a. Ouod autem ita intelligi debeat: augus
te dicens. Pater ipse sapientia est: &e dicit᷑
filius sapientia patris. Quomodo dicitur
lumen patris. idest sicut lumen de lumi¬
ne. et uterq unum lumen: sic intelligat᷑
sapientia de sapientia. et eẽntia de eẽntia
ideo xp̃c dicitur uirtus &e sapientia dei:
quia de patre iuitute ce sapientia. etiam
ipse uirtus &e sapientia est. sicut ipse lu¬
men de patre lumine. est: a&e ipse fons
uite est. apud deum patrem. fontem uite.
filius ergo sapientia de patre sapientia
est. sicut filius lumen de lumine patre.
ce deus filius de deo patre. ut et singulus
sit lumen. &e singulus sit deus. & singulus¬
sit sapientia. et simul etiam unum lumen.

Expanded text:
inamus: Sapientia de sapientia, et substantia de substantia est, id est Filius qui est sapientia, qui est substantia, est de Patre qui est eadem substantia et sapientia; et Filius qui est divinitas, natus est de Patre qui est natura divina. Et ut expressius dicamus, dicimus Filium sapientiam, esse da. Quod autem ita intelligi debeat, Aug. oem, dicens: Pater ipse sapientia est; et dicitur Filius sapientia Patris, quomodo dicitur lumen Patris, id est: Sicut lumen de lumine, et uterque unum lumen, sic intelligatur sapientia de sapientia, et uterque una sapientia Christus dicitur virtus et sapientia Dei, quia de Patre virtute et sapientia etiam ipse virtus et sapientia est; sicut ipse lumen de Patre lumine est, et ipse fons vitae est apud Deum Patrem fontem vitae. Filius ergo sapientia de Patre sapientia est, sicut Filius lumen de Patre lumine; et Deus Filius de Deo Patre, ut et singulis sit lumen et singulus Deus, singulus sapientia; et simul unum lumen,
Abbreviated transcription (Latin):
is et huiusmodi questionib magis la-¬
boriosis quam fructuosis respondet augu¬
stinus in .xu. libro de trinit̃. dicens. In illa sũ¬
ma trinitate que ds est. int̾ualla temporum
nulla sunt. ꝑ que possit ostendi. aut saltimre¬
quiri. utrum prius de patre natus sit filius:
patre sp̃c sc̃s. quando natus est filius. anñdũ
ꝓcesserat: & illo natode utroq ꝓcessit: Non
possunt prorsus ista ibi queri ubi nichil ex
temꝑe inchoatur: ut consequenti ꝑficiatur
intemꝑe. Ideo qui pot̃ intellig̾e sine temꝑe
generationem filii de patre: intelligat sine
temꝑe ꝓcessionem sp̃c scĩ de utroq̃. Ecce his
uerbis absoluta est questio ila qua querebat᷑:
utrum prius ꝓcesserit sp̃c sc̃s a patre quam afi-¬
lio. hic agit᷑ de eoqd̃ scdo querebat᷑. scił. an ple¬

Expanded text:
i quaestionibus magis laboriosis quam fructuosis respondet Aug. in lib. 15 de Trin., cap. 26, dicens: In illa summa Trinitate, quae Deus est, intervalla temporum nulla sunt per quae posset ostendi aut saltem requiri utrum prius de Patre natus sit Filius, Patre Spiritus sanctus, quando natus est Filius, an nondum processerat, et illo nato, de utroque processit? Non possunt prorsus ibi ista quaeri, ubi nihil ex tempore inchoatur, ut ex consequenti perficiatur in tempore. Ideo qui potest intelligere sine tempore generationem Filii de Patre, intelligat sine tempore processionem Spiritus sancti de utroque. Ecce his verbis absoluta est quaestio illa qua quaerebatur utrum prius processerit Spiritus sanctus a Patre quam a Filio. 3. Hic agit
Abbreviated transcription (Latin):
ta consid̾atione dignum occurrit.
utrum peccandipotũtiasit nob̾ adõ uł anob̾.
Putant quilam potentiam recłe agendi no-¬
bis eẽ adeo. potentiam uͦ peccandi ñ adeos
anobis uł adiabolo eẽ. sicut mala uoluntas
ñ adeo nobis est s anobis ce adiabolo. bona
autem adeo tantum nobis ẽ. Bone namq
uoluntatis & cogitationis initiũ. ñ homini
ex se ipso nasci .s diunitus parari & tribui
in eod̃s̃ euident̃ oftenit. quia nec diabol
nec aliquis anglorum eiꝰ ex quo in hanc ca¬
liginem sunt detrusi. bonam potuit uł poe¬
terit resumere uoluntatẽ. Ouiasi possibile
foret ut humana natura. postqm abeo a¬
uersa bonitatem ꝑdidit uoluntati. ex lcip¬
sa rursus eam habere potuisset. multo pos¬
sibilius hoc natura haberet angłica que
quanto minus grauat᷑ t̃ren corpis pondere
tantomagis hac eẽt p̃dita facultate N on
g homo uł angłs a se uoluntatẽ ponam
habere potest s. malã. Similit̃ & de pore¬

Expanded text:
ta consideratione dignum occurrit utrum peccandi potentia sit nobis a Deo, vel a nobis. Putant quidam potentiam recte agendi nobis esse a Deo; potentiam vero peccandi non a Deo, sed a nobis vel a diabolo esse; sicut mala voluntas non a Deo nobis est, sed a nobis et a diabolo, bona autem a Deo tantum nobis est. Bonae namque voluntatis et cogitationis initium non homini ex seipso nasci, sed divinitus parari et tribui in eo Deus evidenter ostendit, quia nec diabolus, nec aliquis angelorum ejus, ex quo in hanc caliginem sunt detrusi, bonam potuit vel poterit resumere voluntatem; quia si possibile foret, ut humana natura postquam a Deo aversa bonitatem perdidit voluntatis, ex seipsa rursus eam habere potuisset, multo possibilius hoc natura haberet angelica, quae quanto minus gravatur terreni corporis pondere, tanto magis hac esset praedita facultate. Non ergo homo vel angelus a se voluntatem bonam habere potest, sed malam. Similiter et de pote
Abbreviated transcription (Latin):
confusione. Si eni inquiunt ea eẽntia que pat̃
est. fuius est: idem sibi pat̃ ẽ. & fuius. Sihanc
rem dicis ẽẽ patrem: auamquere. quã dicaᷤ
eẽ filium. Siuͦ aliam non quesieris. s eandẽ
dixeris: idem genuit ae genitus ẽ. ꝓpt̃ hec et
huiusmodi int̾ naturam & ꝑsonam diuid̃t:
tta ut non recipiant unamditatis naturam.
&e simplicem ẽẽ tres ꝑsonas. Idq testimonio
hylarii defendere nituntur. quim .uiͦi. libro

Expanded text:
confusione. Si enim, inquiunt, ea essentia quae Pater est, est Filius, idem sibi Pater est et Filius. Si hanc rem dicis esse Patrem, aliam quaere quam dicas esse Filium. Si vero aliam non quaesieris, sed eamdem dixeris, idem genuit et genitus est. Propter haec et hujusmodi, inter naturam et personam dividunt, ita ut non recipiant unam deitatis naturam et simplicem esse tres personas. Idque testimonio Hilarii defendere nituntur, qui in lib. 8
Abbreviated transcription (Latin):
sanguis xp̃i. in remissionẽ pccõꝵ effun-¬
ditur: debeo semꝑ accipere. qui semꝑ
pecco: debeo semꝑ habere medicinam̃.
peccamus. peccatis. sine quib mortaliꝰ
infirmitas uiuere non pot̃: & quia coti¬
cram̃tum salutis: ut quia nos cotidie
peccamus. & ille iam mori ñ pot̃. ꝑhoc
sacram̃tum remissionem consequamͣ.
Cotidie comedit᷑ ipse & bibitur. inue

Expanded text:
sanguis Christi, in remissionem peccatorum effunditur, debeo semper accipere, qui semper pecco, debeo semper habere medicinam. Ipeccamus peccatis, sine quibus mortalis infirmitas vivere non potest. Et quia quoticramentum salutis, ut quia nos quotidie peccamus, et ille jam mori non potest, per hoc sacramentum remissionem consequamur. Quotidie com
Abbreviated transcription (Latin):
&e ꝓuecta. amitti pot̃. &e sepe amititur: s dũ
habetur. ñ sunt habentem criminalit̃ peccare
qd̃ ausꝰ. ostendit inquiens. Quia radix om̃u
ñ potest sine causa conatur aliquis ramos
inculere: si radicem noncontendit euellerẽ.
Quare fides ce spes. &e scĩa dicuntur euacuari
& ñ caritas cum et ea exparte sit. sap̃euiii.

Expanded text:
et provecta amitti potest, et saepe amittitur; sed dum et provecta amitti potest, et saepe amittitur; sed dum habetur, non sinit habentem criminaliter peccare. Quod Augustinus ostendit inquiens: Quia radix omniunon potest. Sine causa conatur aliquis ramos incidere, si radicem non contendit evellere. 3. Quare fides et spes et scientia dicuntur evacuari, et non charitas, cum et ea ex parte sit. Adve
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓillis facit. Dignitatem enim caritatis osten¬
dens. dicit eam ñ excidere. quia hit a infuło
erit .s. fides ce spes euacuabuntur. ce scientia.
Item. Quod dicitur caritas numquam fuisse
uera. que deseri potest. non adeẽntiam cartta¬
tis refertur.s ad esficientiam: quia ñ efficit
caritas que deseritur. hominem uere beatũ:
ñ ꝑducit ad uerum bonum. Huic etiam fon¬
ti auem. idest damnãdi ñ communicant. scit
infine. quia non ꝑseuerant: potest tam̃ hoc ar
cetera que de catitate dicta sunt. de ꝑfecta in¬
telligi: quam soli ꝑfedi habent. que semel ha-¬
bita. ñ amutitur. Exordia uͦ caritatis aliqͣndo
crescunt: auquando defitiunt. Sunt enim tur-¬
uuitis exordia. ce ꝑfectus. & ꝑfectio: quos gradꝰ
iue discernit. qui parabolam ulam intellig̃¬
sic est regnum dĩ. quẽadmodum. suactet h̃o
semen int̾ra. & dormiat. & exurgat sem̃. ce ger¬
minet ce crescat: &e c̃ Et sigͦ ꝑfecta caritas. sic
radicata ẽ. ut amitunequeat: incipiens tam̃

Expanded text:
illis facit. Dignitatem enim charitatis ostendens, dicit eam non excidere, quia hic et in futuro erit; sed fides et spes evacuabuntur, et scientia. Item quod dicitur charitas nunquam fuisse vera quae deseri potest, non ad essentiam charitatis refertur, sed ad efficientiam, quia non efficit charitas quae deseritur, hominem vere beatum, nec perducit ad verum bonum. Huic etiam fonti alieni, id est, damandi non communicant, scilicet in fine, quia non perseverant. Potest tamen hoc et caetera quae de charitate dicta sunt, de perfecta intelligi, quam soli perfecti habent, quae semel habita non amittitur. Exordia vero charitatis aliquando crescunt, aliquando deficiunt; sunt enim virtutis exordia, et profectus, et provectio; quos gradus ille discernit, qui parabolam illam intelligSic est regnum Dei, quemadmodum si jactet homo semen in terra et dormiat, et exurgat semen et germinet, et crescat, etc. Si ergo perfecta charitas sic radicata est, ut amitti nequeat, incipiens tamen
Abbreviated transcription (Latin):
peccat. si pot̾ cogenti ad peccatum resistere sine
qui potest resistere. ñ cogitur cedere. Quaꝓpt̃
peccatum sine uoluntate ẽẽ non possemuerissi-¬
mum est. Ex hisliquet qualit̃ suꝑiora accipi¬
enda sint.
Od̾ mali uoluntas ẽ. uoluntarium

Expanded text:
peccat, si potest cogenti ad peccatum sine peccato requi potest resistere, non cogitur cedere, quapropter peccatum sine voluntate esse non posse verissimum est. Ex his liquet qualiter superiora accipienda sint. 6. Quod mala voluntas est voluntarium
Abbreviated transcription (Latin):
bilis & inuariabilis ẽ nr̃a uͦ scientia et amis
d̾i. sic et nr̃m u̾bum quod nascitur de nr̃a sci
entia. dissimile ẽ illi ũbo. quod natum ẽ de
patre scientĩa. Ex hac auctoritate clare ostñ¬
ditur scientiam di omnino inuariabiłe ẽẽ. sic̃
ipsa eẽntia dĩ omnino inuariabilis ẽ: ce qd̃
uident. Sic̃ gͦ ñ pot̃ augeri uł minui. diuina
eẽntia: & tta nec diuina scientia. Et tam̃ con¬
ceditur posse scire quod ñ scit. & posse ñ scire
qd̾ scit: quia posset aliquid eẽ subiectum eiuꝰ

Expanded text:
bilis et invariabilis est. Nostra vero scientia, et amissbilis et invariabilis est. Nostra vero scientia, et amissst, sic nostrum verbum quod nascitur de scientia nostra, dissimile est illi Verbo quod natum est de Patre scientia. Ex hac auctoritate clare ostenditur scientiam Dei omnino invariabilem esse, sicut ipsa essentia Dei omnino invariabilis est; et quod vident. Sicut ergo non potest augeri vel minui divina essentia, ita nec divina scientia; et tamen conceditur posse scire quod non scit, et posse non scire quod scit; quia posset aliquid esse subjectum ejus
Abbreviated transcription (Latin):
nature simplicitate mirabili. ñ ẽ aliud sape
aliud ẽẽ: s quod ẽ sape. hocẽ & eẽ. Id̃oq nouit
omnia ũbum. q̃ nouit pat̾:s ei nosse de patre
ẽ. sic̃ eẽ. Nosse enim & eẽ. ibi unum ẽ: &e ido pat̾
sic̃ eẽ ñ ẽ a filio. ita nec nosse. ꝓ inde tamqm̃
seipsum dicens. pat̃ genuit ũbum: sibi equa¬
le ꝑ omĩa. Non enim se ipsũ integre ꝑfecteq
dixiss. si aliqͥd minꝰ aut amplius eẽt in eius
ũbo. qmͣ in se ipso: hoc ẽ gͦ om̃ino ũbũ qd̃ pat̃:
inuicem pat et filius: s ille gignendo. iste
nascendo. Et omnia que sunt in eoꝵ scĩa.
in eoꝵ sapĩa. in eorum eẽntia. unꝰ qͥsq eorũ
simui uidet. ñ particulatim aut singillatĩ:
uelut alt̾̃nante conspectu hinc illuc. & inde
huc & rursus inde uł inde. in aliud atq au¬
uil᷑ ut auqua uidẽ ñ possit. nͥ ñ uidens ala:
s omnia simul uidec. quorum nullũ ẽ. qd̃ ñ
semꝑ uideat & sciat. E ius itaq scĩa inamissi¬

Expanded text:
aliud sapere, et aliud esse, sed quod est sapere, hoc est et esse. Ideoque novit omnia Verbum, quae novit Pater; sed ei nosse de Patre est, sicut esse; nosse enim et esse ibi unum est. Et ideo Patri sicut esse non est a Filio, ita nec nosse. Proinde tanquam seipsum dicens Pater genuit Verbum sibi coaequale per omnia. Non enim seipsum integre perfecteque dixisset, si aliud minus aut amplius esset in ejus Verbo quam in seipso. Hoc est ergo omnino Verbum quod Pater, invicem Pater et Filius: sed ille gignendo, iste nascendo. Et omnia quae sunt in eorum scientia, in eorum sapientia, in eorum essentia, unusquisque eorum simul videt; non particulatim aut singillatim, velut alternante conspectu hinc illuc, et inde huc, et rursus inde vel inde in aliud atque aliud, ut aliqua videre non possit nisi non videns alia:sed omnia simul videt, quorum nullum est quod non semper videat et sciat. Ejus itaque scientia inamissi
Abbreviated transcription (Latin):
uł minui. Utrumq enim uidet᷑ posse ꝓbari.
Quod diuina scientia possit auge¬
ri uł mutari hoc mͦ ꝓbatur: quia pot̃ deus
scire quod numquam scit. Est enim aliquis
qui ñ ẽ lecturus hodie: ce tam̃ pot̃ eẽ. ut le¬
gat hodie: pot̾̃ enim hodie legere. Nicħ autẽ
pot̃ fierr quod ñ possit adeo sciri. potest g̃
d̃s̃ scire hunc lecturum hodie: pot̾ gͥ aliquid
scire: quod ñ scit: gͦ pot̾ eiꝰ scĩa augeri uł mu¬
tari. Cademq uidecur posse minui. Est enĩ
aliquis hodie lecturꝰ. quẽ d̃s scit lecturum.
At pot̾ ẽe ut ñ iegat gͦ pot̃ ds ñ scire hunc
lecturum: pot̃ gͥ ñ scire aliquid: qd̾ scit gͦ po¬
test minui eius scientia. uł nutari. Ad quod
dicimus. quia dĩ scientia omnino immuta¬
bilis: nec augeri pot̃ uł minui. Nam ut ait¬

Expanded text:
 minui, utrumque enim videtur posse probari. Quod enim divina scientia possit augeri vel mutari, hoc modo probatur: quia potest Deus scire quod nunquam scit. Est enim aliquis qui non est lecturus hodie, et tamen potest esse ut legat hodie: potest enim hodie legere. Nihil autem potest fieri, quod non possit a Deo sciri. Potest ergo Deus scire hunc lecturum hodie; potest ergo aliquid scire quod non scit, ergo potest ejus scientia augeri vel mutari, eademque videtur posse minui; est enim aliquis hodie lecturus quem Deus scit lecturum. At potest esse ut non legat; ergo potest Deus non scire hunc lecturum; potest ergo non scire aliquid quod scit; ergo potest minui ejus scientia vel mutari. Ad quod dicimus quia Dei scientia omnino immutabilis est, nec augeri pot
Abbreviated transcription (Latin):
rima au distinctionis oꝑatio. Cap̃. Ixii.
tem disfictionis oꝑatio fuit formatio
lucis. sicut ostendit scriptura: que commemo¬
rata rerum informitate earum dispositionẽ
aluce inchoauit subdens: dixit d̃s. fiat lux
&e facta est lux. & diuisit lucem a tenebris. Ap¬
pellauit q lucem diem & tenebras noctẽ: et
factum est uesꝑe & mane dies unus. Gon-¬
grue mundi ornatus a luce cepit. Unde cettra
que creanda erant uiderentur. Oi
Qualis fuert
illa iur corꝑalis an spiritualis. Cap̃. xii.

Expanded text:
RIMA DISTINCTIONIS OPERATIO. 1. Prima autem distinctionis operatio fuit formatio lucis, sicut ostendit Scriptura Genes., quae commemorata rerum informitate, earum dispositionem a luce inchoavit, subdens: Dixit Deus: FIAT LUX, et facta est lux: et divisit lucem a tenebris, appellavitque lucem diem, et tenebras noctem. Et factum est vespere et mane dies unus. Congrue mundi ornatus a luce coepit, unde caetera quae creanda erant viderentur. 2. Qualis fuerit lux illa, corporalis an spiritualis. Si
Abbreviated transcription (Latin):
ãntor uͦ uocatur: qui uoce modulat᷑
incantu. huius st̃ duogn̾a: p̃centor:
ce sucdentor. Precentor est qui uocẽ p̃mittit
in cantu: succentor qui subsequent̃ canendo
respondet. Concentor autẽ dr. quia conso¬
nat qui autẽ ñ consonat nec concunit: con
dignitate. ita p̃cellant uite sc̃itate: ut
plebs eis commissa eorumq disciplims
edocta. gratanter eis obediat. et eorum
imitatione de die indiem ꝓficiate Aqͥb
diuina sacram̃ta ꝑcipiunt et missarũ
sollempnia audiunt. Missa autẽ dicit᷑.
uł quia missa est hostia cuius memoratio
fit in illo offitio. Unde dicitur:. Ite missa
ẽ. idẽ. sequimini hostiam que missa est.
ad celestia tendentes post eam: uł quia
missus celestis uenit ad consecrandum
dominicũ corpꝰ. ꝑ quẽ ad altare celeste
defertur hostia. Unde & dicitur. missa ẽ¬

Expanded text:
latur in cantu. Hujus sunt duo genera: praecentor, et succentor. Praecentor qui vocem praemittit in cantu, succentor qui subsequenter canendo respondet. Concentor autem dicitur, quia consonat. Qui autem non consonat nec concinit, concdignitate, ita praecellant vitae sanctitate, ut plebs eis commissa, eorumque disciplinis edocta, gratanter eis obediat, et eorum imitatione de die in diem proficiat, a quibus divina sacramenta percipiunt, et missarum solemnia audiunt. Missa autem dicitur, vel quia missa est hostia, cujus commemoratio fit in illo officio: unde dicitur: Ite missa est, id est: Sequimini hostiam quae missa est ad coelestia, tendentes post eam; vel quia missus coelestis venit ad consecrandum dominicum corpus, per quem ad altare coeleste defertur hostia. Unde et dicitur: Missa e
Abbreviated transcription (Latin):
do omnia dicantur eẽ ind̃o: e d̃s in om̃ib qũã
disceptationẽ quasi incilent̃ suscepimus: qr
id uidebat᷑ postulare res cuta quam nr̃ ũsaba¬
tur sermo. Disserebamꝰ enim de scientia siue
sapientiadĩ Et qͣsi cum doceremus dm̃scire
omĩa. quesitum ẽ. utrum ꝓpt̃ cognitionem
quam de om̃ib habet. dicẽnt᷑ omĩa eẽ indeo:
analiaratione hoc dicẽt scͥptura. huiꝰ gͦ q̃stio¬
nis occasio: inp̃missam nos deduxit disputa
dicta ut addat alia.

Expanded text:
cantur esse in Deo, et Deus in omnibus; quam disceptationem quasi incidenter suscepimus, quia id videbatur postulare res circa quam noster versabatur sermo. Disserebamus enim de scientia sive sapientia Dei; et cum diceremus Deum scire omnia, quaesitum est utrum propter cognitionem quam de omnibus habet, dicerentur omnia esse in Deo an alia ratione hoc diceret Scriptura. Hujus ergo quaestionis occasio in praemissam nos deduxit disputatDICTA UT ADDAT ALIA.
Abbreviated transcription (Latin):
dum est quantum atalib quales nõ
sumus intelligi potest. cum sp̃c sc̃s ꝓcedat
de patre. et sit de substantia patris:cur ñ
dicatur ẽẽ natus. s potus ꝓcedere: et curñ
dicatur filius. Quare autem sp̃c sc̃s ñ dicatur
uł sit natus. et ideo non sit filius: augustinꝰ
ostendit in quintodecimo libro de trinitate
ita dicens. Sĩ sp̃c sc̃s filius diceretur: amboꝵ
utiq filius diceretur: quod absurdissimum
est. filius quippe nullus est duorum: nisi
patris et matris. Absit autẽ ut int̾dm̃ pa¬
trem. et dm̃ filium: tale aliquid suspicemur: s¬
Absurdissime gͦ diceretur filius amborum-
idest patris et filii. Amboꝵ enim filius dice¬
retur. si eum ambo genuissent: qd̃ abhorret
omnium sanorum sensus. Non igit᷑ ab u¬
troq est genitus: s ꝓcedit ab utroq ambo¬
rum sp̃e. His uerbis ostenditur cur sp̃c
sc̃s cum sit de patre: non tam̃ dicat᷑ genitꝰ

Expanded text:
dum est, quantum a talibus quales nos sumus intelligi potest, cum Spiritus sanctus procedat de Patre, et sit de substantia Patris, cur non dicatur esse natus, sed potius procedere; et curdicatur Filius. Quare autem Spiritus sanctus non dicatur vel sit natus, et ideo non sit Filius, beatus Augustinus ostendit in quinto decimo libro De Trinitate, ita dicens: Si Spiritus sanctus Filius diceretur, amborum Filius utique diceretur, quod absurdissimum esset: Filius quippe nullus est duorum nisi Patris et matris; absit autem ut inter Deum Patrem, et Deum Filium tale aliquid suspicemur! Absurdissime ergo Filius diceretur amborum, id est. Patris et Filii. Amborum enim Filius diceretur, si eum ambo genuissent, quod abhorret omnium sanorum sensus. Non ergo ab utroque est genitus, sed procedit ab utroque amborum Spiritus. His verbis ostenditur cur Spiritus sanctus cum sit de Patre, non tamen dicatur genitus
Abbreviated transcription (Latin):
quia nec maior est eo. nec minor. s remouetur¬
& hoc ꝓpt̾ unitatem eẽntie. Ita & similis di¬
citur. quia nec diu̾sus nec alienus. nec in auq̃
s equalis ẽ & similis scãm substantiam. De
sententia sc̃ĩ hylarii. qua int̾uitate ꝑsonaꝵ¬

Expanded text:
quia nec major est eo, nec minor, et hoc propter unitatem essentiae. Ita et similis dicitur, quia nec diversus, nec alienus, nec in aliqused aequalis et similis secundum substantiam. 3. De sententia sancti Hilarii, qua in Trinitate persona
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur dicẽ qd̃ si fide mistium trinitatis tene¬
atur. & una ꝑsona tantum nominet᷑. plenũ eẽ
sacram̃tũ: & econũso. si tres nominent᷑. & ñ recte
Ait enĩ sic. Ubĩnon est plenum baptismi sac̃¬
m̃tum. nec pͥncipium. nec species aliqua baptis¬
sp̃mscm̃ fatearis. si unum neges: totum subru
tẽ. uacuum ẽ omne mystĩum sum dr in nomine¬

Expanded text:
idetur dicere, quod si fide mysterium Trinitatis teneatur et una persona tantum nominetur, plenum esse sacramentum; et, e converso, si tres nominentur et non recte m Trinitatis. Ait enim sic: Ubi non est plenum Baptismi sacramentum, nec principium, nec species aliqua Baptis Spiritum sanctum fatearis. Si unum neges, totum subruetem, vacuum est omne mysterium. Cum enim di
Abbreviated transcription (Latin):
anaraiech. quem unxit. d̃s sp̃uscõ. Et si patrem di¬
cas: filium eius. & spm̃ oris eiꝰ. parit̃ indicas: si tam̃
id etiam corde comp̃hendas. Et si sp̃m dicas: deũ
cat nos recte posse baptizariin spũ scõ. Exhis ap¬

Expanded text:
azareth, quem unxit Deus Spiritu sancto. Et si Patrem dicas, Filium ejus et Spiritum oris ejus pariter indicas, si tamen id etiam corde comprehendas. Et si Spiritum sanctum cat nos recte posse baptizari in Spi
Abbreviated transcription (Latin):
nemoportet intelligi. Sic enim illi dicunt cͤs
substantias unam cẽntiam. idẽ tres yposta.¬
ses unamusiam: quemadmodum nos dicimꝰ
tresꝑsonas unam eẽntiam uł substantiam:
quamquam et uli siuellent. sicut dicunt
tres substantias tres ypostases possent dicere
tres ꝑsonas. tria ꝓsopa: illud autem maluer̃t̃
dicere: quia fortasse scdm lingue sue ꝯsuetudi¬
nem aptius dicitur
Qd̾ intrinitate ñ ẽ diĩsi¬
tas. nec singularitas. uł solitudo s unitas. ce tri¬
nitas. distinctio. & identitas. Cap̃. lxxxxu.i.

Expanded text:
oportet intelligi. Sic enim illi dicunt tres substantias unam essentiam, id est, tres hypostases unam usiam, quemadmodum nos dicimus tres personas unam essentiam vel substantiam. Quanquam et illi, si vellent, sicut dicunt tres substantias tres hypostases, possent dicere tres personas, tria πρόσωπα. Illud autem maluerunt dicere, quia fortasse secundum linguae consuetudinem aptius dicitur. 9. Quod in Trinitate non est diversitas, nec singularitas, vel solitudo; sed unitas, et Trinita
Abbreviated transcription (Latin):
recte easola dicit᷑ fundam̃tum omnium
unitutum: &r bonorum oꝑum. Non autẽ funda¬
m̃tum est caritatis. quia ñ ipsa caritatis. s cari¬
tas ipsius uirtutis fidi causaẽ. Caritas enim
causa est. & mat̾ omnium uirtutum: que si desit.
frustra habentur cet̾a. si autẽ adsit. habentur
ñ ipsius auqua uirtutum causa ẽ: quia omĩa
eccłie. & uniũsis excellentus caritatis munus
cognosces: que ut oleum. ñ pot̃ p̃mi in imo:
s suꝑ exilit. Nongͦ eius causa uł fundam̃tum.
fides ẽ. Gꝵe tam̃ suꝑ ezechielem dicit: quia nisi¬
prius fides teneatur. nullatenus ad sp̃ualem
amorem attingitur. Non enim caritas fidem.
fides caritatem p̃cedit: quia nemo pot̃ amare
qi ñ credid̾it. sicut nec sꝑarẽ. S hoc accipipot̃
dicum de fide que uirtus ñ est. ipsa enim
spemx caritatem frequent̃ p̃cedit: uł deactu
fidĩ. quforte naturalit̾ actum caritatis p̃cedit
sic̃ actunspei: qd̃ ũba p̃missa diligenter notata
innuunt. & etiam ea que addit dicens Insiea

Expanded text:
omnium virtutum et bonorum operum, non autem fundamentum est charitatis, quia non ipsa charitatis, sed charitas ipsius virtutis fidei causa est. Charitas enim causa est et mater omnium virtutum; quae si desit, frustra habentur caetera; si autem adsit, habentur non ipsius aliqua virtutum causa est, quia omnia Ecclesiae, et universis excellentius charitatis munus cognosces; quae, ut oleum, non potest premi in imo, sed superexilit. Non ergo ejus causa vel fundamentum fides eprius fides teneatur, nullatenus ad spiritualem amorem attingitur. Non enim charitas fidem, sed fides charitatem praecedit, quia nemo potest amare quod non crediderit, sicut nec sperare. Sed hoc accipi potest dictum de fide, quae virtus non est: Ipsa enim spem et charitatem frequenter praecedit; vel de actu fidei, qui forte naturaliter actum charitatis praecedit, sicut actum spei, quod verba praemissa diligenter notata innuunt, et ea etiam quae addit dicens: Nisi ea,
Abbreviated transcription (Latin):
rerum cause indeo sunt s quarumd̃a
cause. & indeo sunt et in creaturis. Quarũd̾a
uͦ cause indeo tantum st̃. et illarum rerũ cause
dicuntur abscondite indeo: quia ita ẽ. indiui¬
na dispositione. ut hoc uł illud fiat: qd̾ non ẽ
inseminali creature ratione. Et illa quidem
que scđm causam seminalem fuint. dicunt᷑
naturalit̃ fieri: quia ita cursus nature homi¬
nib innotuit. Alia uero p̃ter naturam: qͦrũ¬

Expanded text:
rerum causae in Deo sunt; sed quarumdam causae et in Deo sunt, et in creaturis, quarumdam vero causae in Deo tantum sunt: et illarum rerum causae dicuntur absconditae in Deo, quia ita est in divina dispositione ut hoc vel illud fiat, quod non est in seminali creaturae ratione. Et illa quidem quae secundum causam seminalem fiunt, dicuntur naturaliter fieri, quia ita cursus naturae hominibus innotuit. Alia vero praeter naturam
Abbreviated transcription (Latin):
la que ꝑgrãm fuint: uł ad ea significanda
ñ naturalit̾ s mirabilit̾ fuint. Int̃ que muli¬
eris facturam de costa uiri ponit: ita dicens.
conditum: s in d̾o absconditum erat. Omniꝰ
nature cursus habet naturales lege s: super
hunc naturalem cursum creator habet apud
se. posse de om̃ib facere aliud. quã eoꝵ natu¬
ralis ratio habet: ut urga scilicet arida
repente floreat. fructum gignat. &e inuiuen¬
tute sterilis femina insenectute pariat. ut
asina loquatur. & huiusmodi. Dedit autẽ

Expanded text:
la quae per gratiam fiunt, vel ad ea significanda non naturaliter sed mirabiliter fiunt. Inter quae mulieris facturam de costa viri ponit, ita dicens, conditum sed in Deo absconditum erat. Omnis creaturae cursus habet naturales leges: super hunc naturalem cursum Creator habet apud se posse de omnibus facere aliud, quam eorum naturalis ratio habet; ut, scilicet, virga arida repente floreat, et fructum gignat, et in juventute sterilis femina, in senectute pariat, ut asina loquatur, et hujusmodi. Dedit autem
Abbreviated transcription (Latin):
um autẽ in euangłio legatur qđ dñs
mittet angłos suos qui colligent de
regno eiꝰ omĩa seandala. & mittent iniquos
incaminũ ignis: e item mitet angłos suos¬
cũ tuba. & congregabunt electos aquatuor
Dño enĩ ueniente ad iuditiũ. p̃cedet eũ ignis
qͦ comburet᷑ facies mundi huiꝰ &e ꝑibit celũ &¬

Expanded text:
um autem in Evangelio legatur quod Dominus mittet angelos suos qui colligent de regno ejus omnia scandala, et mittent iniquos in caminum ignis; et item, Matth., cum tuba, et congregabunt electos a quatuorDomino enim veniente ad judicium, praecedet ante eum ignis, quo comburetur facies mundi hujus; et peribit coelum
Abbreviated transcription (Latin):
Celum quide. aereũ ñ ethereum. Tm̃ enĩ ignis
ascendet in iudicio: qͣntum ascender̃t aque
indiluuio. Ille autẽ ignis malis qͥ reꝑti fuerint
eris. In quibꝰ aliqͥd purgandum fuerit ꝑ illũ
ignẽ purgabit᷑. Aliis uͦ: nullã ingeret molesti¬
am. Purgato uͦ ꝑ ign̾ẽ mundo. & ad iudicium
resurgent om̃s mortui:. & tc̃ ministĩo angłoꝵ
uentilabit᷑ area: quia boni congregabuntur¬
quo e rapientur obuiam xp̃o in aera: rebis
int̾ia quam dilererunt remanentibr. &s t̃ p̃conia
illa bonoꝵ. esurui & dedistis m man.& increpa¬
tiones ille malorum. esuriui & ñ de. m̃ . in. & c̃.
et̾nũ & caminum ignis. hoc ẽ in infernum.
Si pꝰ iuditiũ denones p̃ert hõibꝰ ad puniendum.

Expanded text:
ereum, non aethereum. Tantum enim ascendet ignis in judicio, quantum ascenderunt aquae in diluvio. Ille autem ignis malis qui reperti fuerint eris. In quibus si ignem purgabitur; aliis vero nullam ingeret molestiam. Purgato autem per ignem mundo, et ad judicium resurgent omnes mortui, et tunc ministerio angelorum ventilabitur area, quia boni congregabunturdem rapientur obviam Christo in aera, malis in terra quam dilexerunt haerentibus: Et tunc praeconia illa bonorum: Esurivi et dedistis manducare, et increpationes illn caminum ignis, hoc est, infernum. 5. Si post judicium daemones praeerunt hominibus ad puniendum.
Abbreviated transcription (Latin):
minis habundat miseria: & suꝑhabundat dñi
miscłia. Miseriagͥ hominis & miscdia domini
plena ẽ t̾ra: ñ celi. qui ñ indigent miscd̃ia. Indi¬
gent tam̃ regente dño. Om̃ĩa enim indigent dño.
ee miser: a & felicia: qr sine ulo miseri ñ subleuant᷑
felix ñ regitur. Item aubi. Mĩscdia ẽ erga mi¬
seras: bonitas erga quosubet̃. Int̾idũ tam̃ mĩa

Expanded text:
dat Dei misericordia. Miseria ergo hominis et misericordia Dei plena est terra, non coeli, qui non indigent misericordia, indigent tamen regente Domino. Omnia enim indigent Domino, et misera, et felicia, quia sine illo miser non sublevatur, felix non regitur. Item alibi, sseros, bonitas erga quoslibet. Interdum tamen mise
Abbreviated transcription (Latin):
quedam bonitati attribuantur: inscripturis fa¬
cile ẽ reꝑire. & de miscdia quidem & iusticia ma¬
nifestum est:. de bonitate uͦ & miscdĩa amplius
bonitatem uͦ. ñ solũ illa: s facturam & guberna¬
tionem rerum naturalium: ita dicens. Ad mĩam
berat. ad bonitatẽ uͦ quod celum & t̾ram &
omnia ualde bona creauit ut eeñt. Idem. Ce¬

Expanded text:
quaedam bonitati attribuantur, in Scripturis facile est reperire. Et de misericordia quidem et justitia manifestum est; de bonitate vero et misericordia amplius bonitatem vero non solum illa, sed facturam et gubernationem naturalium, ita dicens: Ad miseriberat; ad bonitatem vero, quod coelum et terram, et omnia valde bona creavit ut essent. Idem,
Abbreviated transcription (Latin):
differre numero. quando ita differt
ut hoc ñ sit illud. nec alquid quod illud est.
ut in ipso ẽ. qualit̃ differt̃ socrates et plato.
et huuismodi que apud philosophos dicun¬
tur indiuidua. uł particularia. Iuxta quẽ
modum ñ possunt dici tres ꝑsone. differre
numero. Dicuntur quoq differre numero.
que inenumeratione siue computatione ñ
sibi adiunguntur. s ase inuicẽ discernunt᷑
ut cum de aliquib reb loquentes dicimus.
una. due tres: ce scd̃m hoc modum forte dix̃
iohannes. ypostases. idest ꝑsonas. differre
numero. Possumus enim dicere. pater ẽ unꝰ.
ce illa sunt due: ce hec et ula ce alia st̃ tres.
Conuenientiꝰ tam̃. tres uie ꝑsone ꝓprietati¬
b tantum distingui dicuntur: dequarum
diftinctione scd̃m ꝓprietates in sequentite᷑¬
tabitur. Nc̃ ũ ad inceptum tedeamus quȩ
dicta sunt repetentes: ut sepus ũsando.
familiarius innotescant. Quod una ꝑsona
ñ est maior ala. nec tres simul qũa una: et

Expanded text:
differre numero, quando ita differunt, ut hoc non sit illud, nec aliquid quod illud est, vel in ipso est; qualiter differunt Socrates et Plato, et hujusmodi quae apud philosophos dicuntur individua vel particularia, juxta quem modum non possunt dici tres personae differre numero. Dicuntur quoque differre numero, quae in enumeratione sive computatione non sibi adjunguntur, sed a se invicem discernuntur, ut cum de aliquibus rebus loquentes dicimus una, duae, tres; et secundum hunc modum forte dixit Joannes hypostases, id est, personas, differre numero. Possumus enim dicere: Pater est unus, Haec et illa sunt duae, et: Haec, et illa, et alia, sunt tres. Convenientius tamen tres illae personae proprietatibus tantum distingui dicuntur, dist. 26; de quarum distinctione secundum proprietates in sequenti tractabitur. Nunc vero ad incoeptum redeamus, quae dicta sunt repetentes, ut saepius versando familiarius innotescant. 17. Quod una n est major alia, nec tres simul quam una; et
Abbreviated transcription (Latin):
uerit᷑ etiam si peccat. qui homine iurare
falsum. anscit. Si enim nescit e ideo dicit. u¬
ramichi ut fides eisit non est peccatũ. tamen
humana temptatio est: siuͦ scit eum fecisse. e
cogit eum iurare. homiciba ẽ. Idem. Dui puacat¬
hominẽ ad iurationẽ. e scit eum falsum uuraie
ẽ. ille animam. immoduas anmas: & eiꝰ qũẽ
iurare ꝓuocauit & suam̃.

Expanded text:
eritur etiam si peccat qui hominem jurare falsum, an scit. Si enim nescit, et ideo dicit, jura mihi, ut fides ei sit; non est peccatum, tamen humana tentatio est. Si vero scit eum fecisse et cogit eum jurare, homicida est. Idem, iocat ad iurationem et scit eum falsum iuraturest, ille animam, immo duas animas et eius quem iurare provocaverit et suam.
Abbreviated transcription (Latin):
uxorem ꝓximitui. Septimum ẽ. Nonconcupis¬
ces domum ꝓximitui. ñ seruum. ñ ancillam
ce c̃. S uidetur p̃ceptum de ñ concupiscendis
reb ꝓximi unum eẽ cum eo qͦ d̃r. Nonfurate¬
ris: &e p̃ceptũ de ñ concupiscenda uxore uñ cẽ-
cum eo quo dicit᷑. Non mechaberis. Poterat eñi
p̃ceptum ñ furandi in illa gn̾alitate intelligi.
ubi de ñ concupiscenda re ꝓximi p̃cipit᷑ e ineo
qđ dictum ẽ. ñ mechab̃is. potãt illud intelligi
obus p̃ceptis. ñ mechandi ce ñ furandripsa oꝑa
notata sunt. & ꝓhibita. In his uͦ extremis ipsa
concupiscentia. Multum gͦ differunt illa ab
istis. Uñ ilu p̃cepto ñ mechandi. fit suꝑ adoitio
di ꝓhibet᷑. S cum hic ꝓhibet᷑ concupiscentia ale¬
ne uxoris. ce aliene rei
uare dicittur lex compmere manũ ce non¬
mum. Illud de iege dicitur scd̃m cerimonialia
ñ scd̃m moralia: uł quia in lege ñ ẽ gñalis ꝓ¬

Expanded text:
um est: Non concupisces domum proximi tui, non servum, non ancillam, etc. Sed videtur praeceptum de non concupiscendis rebus proximi, unum esse cum eo quo dicitur: Non furaberis; et praeceptum de non concupiscenda uxore, unum esse cum eo quo dicitur: Non moechaberis. Poterat enim praeceptum non furandi in illa generalitate intelligi, ubi de non concupiscenda re proximi praecipitur; et in eo quod dictum est, non moechaberis, poterat illud intelligi, obus praeceptis non moechandi et non furandi, ipsa opera notata sunt et prohibita; in his vero extremis, ipsa concupiscentia; multum ergo differunt illa ab istis. Unde illi praecepto non moechandi, fit superadditiodi prohibetur. Sed cum hic prohibeatur concupiscentia alienae uxoris, et alienae rei, quare dicitur lex comprimere mum? Illud de lege dicitur secundum caeremonialia, non secundum moralia; vel quia in lege non est generalis
Abbreviated transcription (Latin):
illo petituri fueramus. & qͦs&e de quib rebus. ł
exauditurꝰ uł ñ exauditurꝰ eẽt sine initio ante
quia nouit. Non enim nescunt q̃ fuerat crea¬
turus: quiagͦ scuut creauit:. ñ quia creauit
scunt: nec aut̃ sciuit creata quam creanda.
Non enĩ eł sapĩe aliqͥd accessit ex eis: s uus
existentib sic̃ oportebat. & qͣndo oportebat.
crearentur omnia nota sunt ilui: sic ce postqͣ
consũmata st̃. Ecce his ũbis uidet᷑ ausꝰ. in nu¬
ere scientiam uł p̃scientiam dĩ causã eẽ eoꝵ
uł succedit scientie c̃i. in qua nouit om̃ia. q̃
fecit ꝑ ipsam. Non enim que creata sunt id̃o
sciuntur adeo. quia facta st̃. s potiꝰ ideo facta
sunt. quia immutabilit ab eosciuntur. Et hic
etiam significare uidet᷑ d̃i scientiam causã
uisse quia facta sunt. s id̃o facta. quia nouit

Expanded text:
illo petituri fueramus, et quos et de quibus rebus vel exauditurus vel non exauditurus esset, sine initio ante quia novit. Non enim nescivit quae fuerat creaturus. Quia ergo scivit, creavit; non quia creavit, scivit. Nec aliter ea scivit creata, quam creanda: non enim ejus sapientiae aliquid accessit ex eis; sed illis existentibus sicut oportebat, et quando oportebat, crearenconsummata sunt. Ecce his verbis videtur Aug. innuere scientiam vel praescientiam Dei causam esse eorum vel succedit scientiae Dei, in qua novit omnia quae fecit per ipsam. Non enim haec quae creata sunt ideo sciuntur a Deo quia facta sunt, sed potius ideo facta sunt quia immutabiliter ab eo sciuntur. Et hic etiam significare videtur Dei scientiam causam um ea novisse quia facta sunt, sed ideo facta, quia novit
Abbreviated transcription (Latin):
propians curatiõi
eius sacram̃torũ
alligam̃ta adhi¬
buit:quia contra¬
peccati originalis ce actualis uulnerasacram̃¬
torum remedia ds instituit. De quib. qͣttuor
primo consideranda occurrunt. Quid sacram̃¬
tum. Quare institutum. In quib consistat e con-¬
ficiatur: & que sit distantia int̾ sacram̃ta uetis
& noue legis. Quid sit sacram̃tũ Cap̃ .ii. u¬
acrãm̃tum ẽ. sacre rei signum. Dicitur ta¬
men sacram̃tum etiam sacrum secretum.
sicut dicitur sacram̃tum ditatis: ut sacram̃tum
sit sacrum signans. & sacrum signatum. S nunc

Expanded text:
proprians, curationi ejus sacramentorum alligamenta adhibuit, quia contra originalis peccati et actualis vulnera, sacramentorum remedia Deus instituit. De quibus, quatuor primo consideranda occurrunt, quid sit sacramentum, quare institutum, in quibus consistat et conficiatur, et quae sit distantia inter sacramenta veteris et novae legis. 2. Quid sit sacramentum. Sacramentum est sacrae rei signum. Dicitur tamen sacramentum etiam sacrum secretum, sicut sacramentum divinitatis, ut sacramentum sit sacrum signans, et sacrum signatum; sed nunc
Abbreviated transcription (Latin):
rerum insinuanᷤ
enim u̾bis moy ses sp̃u dĩ afflatus. inuno pͥnci¬
pio adeo creatore mundũ factum refeit eli¬
dens errorem quorumdam. plura sine pͥncipio
fuisse principia opinantium. Plãto namq
tria initia estimauit: dm̃ scilicet et exemplar.

Expanded text:
rerum insinuans enim verbis Moyses Spiritu Dei afflatus, in uno principio a Deo creatore mundum factum refert, elidens errorem quorumdam plura sine principio fuisse principia opinesse tria cogitavit: Deum scilicet et exemplar
Abbreviated transcription (Latin):
eteris ac nouele¬
gis continentiam
diligenti indagi¬
ne etiam atq etiã
consid̃antibus no¬
bis. p̾ua di gratia
innotuit sacre pa¬
gine tractatum cit¬
ca res uł signa p̃ci¬
pue uersari. Ut
enim egregius do

Expanded text:
eteris ac novae legis continentiam, diligenti indagine, etiam atque etiam considerantibus nobis, praevia Dei gratia, innotuit sacrae paginae tractatu circa res, vel signa praecipue versari; ut enim egregius do
Abbreviated transcription (Latin):
a ac tenuitate nr̃a cumpau¬
ꝑcula ingazophilatiũ dñi
mittere.ardua scandere.
opus ultra iures nr̃as agẽ
p̾sumpsimus: consumma-¬
tionis fiduciam laborisq mercede in samari¬
tano statuentes: qui ꝓlatis incurationẽ semi¬
uiui duob denariis. suꝑeroganti cuncta red-¬
dora nfassuo ẽ Nelectit nas uoritae nollicentᷤͤ:
na. Om̃nis doctrina uł rerum est uł sigñorum.
s res etiam ꝑ signa discunt᷑. Proprie autem hic
res appellantur. que non ad significandum a¬
liquid adhibentur. Signa uero: quorũ usus
est insignificando. Eorum autem aliqua st̃:¬

Expanded text:
a ac tenuitate nostra cum paupercula in gazophylacium Domini mittere, ardua scandere, opus ultra vires nostras agere praesumpsimus; consummationis fiduciam, laborisque mercedem in Samaritano statuentes, qui, prolatis in curationem semivivi duobus denariis, supereroganti cuncta reddere professus est. Delectat nos veritas pollicentis; t., omnis doctrina vel rerum est vel signorum; sed res etiam per signa discuntur. Proprie autem hic res appellantur, quae non ad significandum aliquid adhibentur; signa vero, quorum usus est in significando. Eorum autem aliqua s
Abbreviated transcription (Latin):
nichilo aliquid facere: facere uero non modo
de nichilo aliquid oꝑari. s etiam de materia.¬
Unde & homo uł angłs dicitur aliqua facere:
s non creare. Uocaturq factor siue artifex s ñ
citator. hoc enim nom̃. solideo ꝓprie congru¬
it: qui & de nichilo quedam. e deauquo aliqua
facit. Ipse est creator & opifex. & factor: s creati¬
onis nomen sibiꝓprie retinuit. Alia ueroetiã¬
creaturis communicauit. Inscriptura tamen
sepe creator accipitur tamquam factor et cre¬

Expanded text:
nihilo aliquid facere. Facere vero, non modo de nihilo aliquid operari, sUnde et homo et angelus dicitur aliqua facere, sed non creare; vocaturque factor sive artifex, sed non creator. Hoc enim nomen soli Deo proprie congruit, qui de facit. Ipse ergo creator et opifex et factor est, sed creacionis nomen sibicreaturis communicavit. In Scriptura tamen saepe creator accipitur tanquam factor, et cre
Abbreviated transcription (Latin):
crescunt nec bonũ oꝑantes in uircutibꝰ ꝓficiunt: s tautũ sibi ꝓfic̾e
credunt ł quia nõ oꝑãt maluĩ uł quia relinquerint corpore munduni
nescientes quia ꝑ exerticia sapientię & meditacionẽ diuinarũ seripti¬
rũ iꝑ uirtutẽ bonoꝵ oꝑũ. nouus cotidie crescens uplacens do efficit̾ homo
Dixice abba pastor. Sicut suimo expellunt᷑ apes ut tollat dulcedo earuĩ oꝑũ
rta iicorporał requies timorẽ dnĩ expellie ab anima ⁊ ausere ab ea omẽ
opꝰ bonũ. dixit itũ ipse. Abhonatio est om̃is corporea requies homini¬

Expanded text:
crescunt, nec bonum operantes in virtutibus proficiunt, sed tantum sibi sufficere crescunt, nec bonum operantes in virtutibus proficiunt, sed tantum sibi sufficere credunt, vel quia non operantur malum, vel quia relquod per exercitia sapientiae, et meditationem sanctarum Scripturarum, et per virtutem bonorum operum, novus quotidie crescens et placens Deo efficitur homo. Dixit abbas Pastor: Quia sicut fumo expelluntur apes ut tollatur dulcedo operum earum, ita et corporalis requies timorem Domini expellit ab anima et aufert ab ea omne opus bonum. Dixit iterum ipse: Abominatio est omnis corporalis requies.