comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tionib accusantib aut ꝙ̃ defendentib ĩ die
quo uidicabit ds̃ occulta hominũ. S de his
uta sufficiant. Post hoc ponit᷑ in ordine fidĩ
tius dex põ sunt tradita. ad incarnationis
spc̃ cõmemorationem paulo longius reddide¬
runt. Cȩterũ si ibi soluis diinitatis racio
habeatur. eo mͦ quo in pͥncipio dr̃.¬

Expanded text:
ionibus accusantibus, aut etiam defendentibus in die, quo judicabit Deus occulta hominum . Sed et de his ista sufficiant. Post haec ponitur in ordine fidei.tius de Christo sunt tradita, ad incarnationis Spiritus commemorationem paulo longius reddiderunt. Caeterum si solius divinitatis ratio habeatur, eo modo, quo in principio d
Abbreviated transcription (Latin):
relinques animã meam inĩferno. nec dabiꝰ sem̃
tuũ uidere corruptionẽ. Qͦd rursũ ꝓpħice n¬
ercia die resurrerit. E esurrertionis
absoluit. si tͥ paulo ante ñ uidebatur eẽ. possi¬
bile usq ad mortem uenisse inmortalem.:
asspice nc̃ quia qui deuicta morte resurrerisse
dr̃. non potest eẽ mortalis. s bonitatẽ in hoc
putes opus eius caduco lapso potuisse c̃cludi
quo ille id reparaturus ꝑuenire ñ possit. In¬
ferna & suꝑna nob̃ dicuntur. qui certa corpo¬
ris circũscriptione c̃clusi. int̾ prescriptȩ nob̾¬
legis t̾minos continemur. Uõ aut̃ qui ubiq ẽ
et nusquã de ẽ. quid inĩfernũ ẽ ut qͥd suꝑnũ.
Ueruntam̃ ui assup̃tione corporis ꝗ ista com¬
plentur. Resuscitatur caro quȩ deposita sucat
in sepulchro. ut adimpleret᷑ quod dictũ ẽ

Expanded text:
s animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem . Quod rursum prophetice TERTIA DIE RESURREXIT A MORTUISbatur. Si tibi paulo ante non putabatur esse possibile, usque ad mortem venisse immortalem: aspice nunc, quia qui devicta 90 morte, resurrexisse dicitur, non potest esse mortalis. Sed bonitatem in hoc putes opus ejus caduco lapsu potuisse concludi, quo ille salutem operaturus pervenire non posset. Inferna et superna nobis dicuntur, qui certa corporis circumscriptione conclusi, intra regioi ubique est, et nusquam deest, quid infernum est, aut quid supernum? Veruntamen in assumptione corporis etiam ista complentur. Resuscitatur caro, quae reposita fuerat in sepulcro, ut adimpleretur illud, quod di
Abbreviated transcription (Latin):
tura humanȩ fragilitatis. in alio diuinȩ ma¬
die manifeste ꝓnunciat hoc mͦ. Sanabit nos
inquid post biduum in die aut̃ tercia uiuifi¬
ex ꝑsona eoꝵ dic̃. qui cum ipso tercia die re¬
surgentes de morte reuocantur ad uitam. et
ipsi sunt qui dicunt die tercia resurgemꝰ & ui
uemus in c̃spectu eius. lsaỹs aꝑte uͦ dic̃. Qui e¬
duc̃ de terra pastorem magnũ oruũ. S ⁊ quod
mulieres eeñt uisurȩ resurrectionẽ eus. scribis
tacłm uite. ñ enim ẽ illis ppls habens ĩtellectũ¬

Expanded text:
tura humanae fragilitatis, in alio divinae madie manifestissime pronunciat hoc modo. Sanabit, inquit, nos post biduum: in die autem tertia resurgex persona eorum dicit, qui cum ipso die tertia resurgentes, de morte revocantur ad vitam. Et ipsi sunt, qui dicunt: Die tertia resurgemus, et vivemus in conspectu ejus . Esaias vero aperte dicit: Qui eduxit de terra pastorem magnum ovium . Sed quod et mulieres visurae essent resurrectionem ejus, Scribis taculo, venite: non enim est populus habens intellectu
Abbreviated transcription (Latin):
inquid in lacu uitam meã. & posueruns:
lapidem suꝑ me. F uidentissuma hȩc sepulis
euis indicia ꝓph̃icis uocib designata sunt.
Accipe tam̃ et alia. A c̃spectu inquid ũquita¬
tis ablatus ẽ. & erit in pace locꝰ euis . Et alibi.
ł clabo malignos ꝓ sepultura eus. & itẽ alius.
Recubans dormit ut leo. & ut catulus leonis

Expanded text:
am meam, et posuerunt am meam, et posuerunt lapidem super me . Evidentissima haec sepulturae ejus indicia propheticis vocibus designata sunt. Accipe tamen et alia. A conspectu, inquit, iniquitatis ablatus est justus, et in pace est locus ejus . Et alibi: Et dabo malignos pro sepultura ejus . Et item alius: Recubans dormivit ut leo, et ut catulus leonis;
Abbreviated transcription (Latin):
Aluidentes induisse eum idẽ de ueste cocci¬
nea ꝓph̃ȩ siluerunt. Audi enĩ quid dicit
ysaias. Quis ẽ hic qui uenit exedom Rubor
uestim̃toꝵ euis exbasor. Quare rubicũda
sunt uestim̃ta tua. et indum̃tum tuũ taq̃m
a torculari calcato. Unde et ipse respondit
Torcular calcaui solus filie syon. Solus est¬
mundi. Si enim potuit ꝑunũ hominem
qͦd ẽ amarius felle. Audi quid de hoc ppha
respondens iam tunc dicebat moyses de
ppło illo. De uineis sodomoꝵ uitis eorum
exꝓbrans dic̃. Popłs stultus et ñ sapiens hec
domino retͥbiustis. S et in canticis canti
corum eadem p̃nuntiantur ubi x̃ hortꝰ
in quo crucifirus ẽ designatur. dic̃ gͦ int̾
ui hortum meum soror mea sponsa et uin¬
demiaui mirrã meam. Ubi euident᷑ unu
tum fuerat et hoc ꝑ ꝓpħam dicentẽ ex ꝑso¬
na filii ad patrem: in manus tuas cõmen¬
do spiritum meum. Sepultus ꝑhibetur. q
lapis magnus appositus ad ostiũ monum̃¬
ti. Accipite & de hoc quod ꝓpħicꝰ sermo pꝰ¬

Expanded text:
illudentes induisse eum, id est, de veste coccinea Prophetae siluerunt. Audi enim quid dicat Esaias: Quis est hic, qui venit de Edom, rubor vestimentorum ejus ex Bosra? Quare rubicunda sunt vestimenta tua, et indumentum tuum tanquam in torculari calcatum ? Unde et ipse respondit: Torcular calcavi solus, filiae Sion Ibidemundi. Si enim potuit per unum hominem quod est amarius felle. Audi quid de hoc Prophrespondens jam tunc Moses dicebat de populo illo: Ex vineis Sodomorum vitis eorum, exprobrans eos dicit: Populus stultus et non sapiens, haec Domino retribuisti ? Sed et in Canticis eadem praenunciantur, ubi etiam hortus, in quo crucifixus est, designatur. Dicit ergo: Intravi in hortum meum, soror mea sponsa, et vindemiavi myrrham meam : ubi evidenter vinum tum fuerat, et hoc per Prophetam dicentem ex persona Filii ad Patrem: In manus tuas commendo spiritum meum . Sepultus perhibetur, et lapis magnus appositus ante ostium monumenti. Accipe etiam de hoc quid prop
Abbreviated transcription (Latin):
in puluerẽ mortis deduxisti me. ꝙ iterũ. Quȩ
utilitas in sanguine meo dum descendo in
corruptionem: ꝓ iterũ. Descendi in limũ ꝓsũ¬
di et non ẽ substanta. Sed et ioħ̃s dic̃. Tu es qͥ
uenturus es inĩfernum sine dubio an aliũ er¬
speclamiis. Unde et petrus dic̃. Quia xpc̃ mor¬
tificatus carne. uiiuficatus aut̃ spũ. in ipso abit¬
& eis qui in carcere reclusi erant spĩtib p̃dicare
qui increduli fuerant in dieb noe. In quo etiã

Expanded text:
rtis deduxisti me . Et iterum: Quae utilitas in sanguine meo, dum descendero in corruptionem ? Et iterum: Descendi in limum profundi, et non est substantia . Sed et Joannes dicit: Tu es qui venturus es, in infernum sine dubio an alium expectamus ? Unde et Petrus dicit: Quia Christus mortificatus carne, vivificatus autem spiritu qui in ipso habitat, eis quis in carcerqui increduli fuere in diebus Noe . In quo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in xpõ suscitans euma mortius et sedere fa¬
ciens in dextera sua. & d aut̃ ueniat iuidicaturꝰ
uuios & mortuos multis quide scripturarum
diuinarũ testimoniis edocemur . s prius qͣm
ꝓpheticis hȩc eloquiis p̃dicta doceamur illud
necessario arbitror ad monendũ qͦd ista fidei
tradicio nos cottidie uult de aduentu uidicis
eẽ sollicitos ut actus nr̃os ita p̃paremus tam¬
quam reddituri imminenti uidici rationẽ.
Hoc enĩ erat. &. quod ꝓpha dicebat. de uiro bea¬
to. Quia disponit sermones suos in uidicio. Qͦs
animas simul uidicabit & corꝑa. in quib ui¬
uos animas. mortuos corpora nominauit. sic̃
qui possunt corpus occidere animȩ aut̃ nich
possunt facere. s tunete pocius eum qui pot̃
ꝙ animã et corpus mitt̃e in gebennã. Nunc¬
eẽ doceamus. Plura aut̃ testimonia cũ uolue¬
ris ipse tibi de scͥpturarũ latitudine c̃gre
aut quis stabit ad uidendũ eum: quia ipse
ingredietur sic̃ ignis conflatorii. ꝙ sic̃ berba

Expanded text:
Christo, suscitans eum a mortuis, et sedere faciens in dextera sua . 33. Quod autem veniat judicaturus vivos et mortuos, multis quidem divinarum Scripturarum testimoniis edocemur. Sed prius quam propheticis 95 haec eloquiis praedicta doceamus, illud necessarie arbitror admonendum, quod ista fidei traditio quotidie nos vult de adventu judicis esse sollicitos, ut actus nostros ita praeparemus, tanquam reddituri imminenti judici rationem. Hoc enim erat quod et Propheta dicebat de viro beato: Quia disponit sermones suos in judicio . Quoanimas simul judicabit et corpora, in quibus vivos animas, mortuos corpora nominavit. Sicutqui possunt corpus occidere, animae autem nihil possunt facere: sed timete potius eum, qui potest et animam et corpus perdere in gehennam esse doceamus. Plura autem testimonia cum volueris, ipse tibi de Scripturarum latitudine congregaut quis sustinebit aspectum ejus? Quia ipse ingreditur sicut ignis conflatorii, et sicut 96 herba
Abbreviated transcription (Latin):
hoc pͣredr̃ in canticis canticoꝵ. In cubili meo q̃si¬
ui quem dilex̃ anima mea. in noctib quesiui
eum et tenuerunt pedes eius p̃dicit᷑ in canti¬
multis. Breuitati enim studentes plura coacer¬
uare ñ possumus.
scendit in celis. sedet ad dext̾am patris. In¬
de uenturus uidicare uiuos & mortuos.
onseq̃ntia breuitati in fide sermonis hȩc c̃ti¬
net in quib quod dr̃. quod ẽ. palam ẽ. s req¬
ritur quo sensu intelligi debeant quȩ dicũt᷑.
Nam ascendisse et sedere. et uenturũ eẽ nisi
scđm dignitatem diuinitatis intelligas. ali¬
quid ꝑ hȩc humanȩ fragilitatis uidebitur
uidicari. Consumatis etenim his quȩ ĩ terra
gerebantur. ⁊ animarũ de inferni captiui¬
tate reuocati a scendere memorat᷑ ad cȩlos
sic̃ ꝓpħa predixerat. Ascendens in altũ capti¬
uam dux̃ captiuitatẽ dedit dona hominibus
dit. hoc donũ quod uos iudetis & auditis. Donũ
prius diabolus ꝑ peccatũ dedurerat ũnfernũ.¬

Expanded text:
dicitur in Canticis Canticorum: In cubili meo quaesivi, quem dilexit anima mea: in noctibus quaesivi eum, et tenuerunt pedes ejus, praedicitur in Cantimultis: brevitati enim studentes, plura coacervare non possumus. 93 31. ASCENDIT AD CAELOS, SEDET AD DEXTERAM PATRIS: INDE VENTURUS EST JUDICARE VIVOS ET MConsequenti brevitate in fine sermonis haec continentur, in quibus, quod dicitur quidem palam est: sed requiritur, quo sensu intelligi debeant quae dicuntur; nam ascendisse, et sedere, et venturum esse, nisi secundum dignitatem divinitatis intelligas, aliquid per haec humanae fragilitatis videbitur indicari. Consummatis etenim his quae in terra gerebantur, et animabus de inferni captivitate revocatis, ascendere memoratur ad caelos, sicut propheta praedixerat: Ascendens in altum, captivam duxit captivitatem, dedit dona hominibus dit hoc donum quod vos videtis et auditis . Donumitatem, quam prius diabolus per peccatum deduxerat in infernu
Abbreviated transcription (Latin):
tationem pessimam. aduersus se ipsos dicentes.
rat. et inuidicium ꝓtrabi : et de hoc teidẽ
ꝓpb̃a conuincet. Dicit enĩ his uerbis. Ipse do
didit auditui nr̃o. Incredibie enim ẽ. ut do eiꝰ
Ipie gͣ ex sua ꝑsona xpc̃ dominus dic̃ I orsum
meũ dedit in flagella. et marillas meas ad pal¬
mas. et faciẽ meam ñ auerti a c̃fusione spu¬
torũ. Scribit᷑ etiã illud int̃ cȩtas eius passio¬
nes qͦd alligantes eũ duxerunt ad exnumm re gẽ¬

Expanded text:
tationem pessimam adversum semetipsos dicentes: tationem pessimam adversum semetipsos dicentes: rat, 84 et ad judicium pertrahi? Et de hoc te idem propheta convincet. Dicit enim his verbis: Ipse Domdidit auditui nostro ? Incredibile enim est, ut Deus Dei Ipse ergo ex sua persona Christus Dominus dicit: Dorsum meum dedi ad flagella, et maxillas meas ad palmas, et faciem meam non averti a confusione sputorum . Scribitur etiam illud inter caeteras ejus passiones, quod alligantes eum duxerunt ad Pilatum. Prae
Abbreviated transcription (Latin):
satis fecerit. Istud gͦ unuiscuiꝰq cyrogͣphũ
ab illis rectorib pessimis tenebat᷑. qͦd x p̃c de¬
trax̃ adueniens. & hac eos potestate nudauit.
Idq cum ingenti mysterio paulus indicat
cum dic̃ de eo. Delens quod adu̾sum nos erat
cyrographum & affigens illũd cruci suȩ tra¬
dur̃. principatus. ꝙ potestates triumphans
eos insemetipso. Rectores gͦ illi quos humano
generi prefecerat. in tyrannidis c̃tumatiam
uersi impugnare cõmissõs sibi homines agg̾ssi
sunt. ꝙ peccati preliis debellare. sicuti hiezi¬
el ꝓpħa mysticis designat eloquiis cũ dic̃. In
illa die p̃cedent angłi festinantes ext̃minare
ethiopiam eritq int̾eos perturbacio in die
testatem hominibꝰ tradidisse sic̃ ad disciplõs
tr iginita argenteoꝵ estimatione pensatam.
Refertur eium in eungłiuis quod unctus est
Predũ hoc serino ꝓpħicus ꝑ ysaiam dicenc.
Ue amime ipsorum qui cogitauerunt cogi¬

Expanded text:
satisfecerit. Per istud ergo unusquisque chirographum satisfecerit. Per istud ergo unusquisque chirographum 78 illis rectoribus pessimis tenebatur, quod Christus detraxit adveniens, et hac eos potestate denudavit. Idque sub ingenti mysterio Paulus indicat, cum dicit de eo: Delens quod adversus nos erat chirographum, et affigens illud cruci suae, traduxit principatus et potestates, triumphans eos in semetipso . Rectores ergo illi, quos humano generi praefecerat Deus, in tyrannidis contumaciam versi, impugnare commissos sibi homines aggressi sunt, et peccati praeliis debellare: sicut Ezechiel propheta mysticis designat eloquiis cum dicit: In illa die procedent angeli festinantes exterminare Aethiopiam, eritque inter eos perturbatio in die testatem hominibus tradidisse: sicut ad discipulos. Refertur item in Evangeliis, quod vinctus est. Praedixit hoc sermo propheticus per Esaiam dicens, Vae animae eorum, qui cogitaverunt cogi
Abbreviated transcription (Latin):
sua uincebat. Conueniens mysterio mors
subiungans potestates uictoriam de his suꝑ¬
nis & cęlestibus traderet. expansas aut̃ manꝰ
demergitur: inferna sibi regna subicere. ꝙ
enim ut breuit aliqua &̃ de secretioribus ꝑ¬
stringamus. Ab inicio ds̃ cum feciss mundũ
p̾fecit ei & p̃posuit quasda uirtutũ cȩlestiũ
potestates. quibꝰ regeretur & dispensarct᷑
mortalium genus. Qͦa ita factum moyses
inclicat in deuteronomii cantico. ubi di¬
cit. Cum diuideret ercęlsus gentes. statuit
terminos gentiũ. scđm numerũ angłorũ
di. S horum ñnulli sic̃ & ipse qui pͥnceps¬
est appellatꝰ mundi datam sibi a domino
potestatem non his quibus acceꝑant legibꝰ
temꝑarent. nec humanũ genus diuinis obe¬
dire p̾ceptis. s sius parere p̃uaricationibꝰ
docuerunt. ꝙ. hi nc adũsum nos peccatoꝵ
cẏrographa scͥpta sunt quia ꝓpħã dicit.
peccatis nr̃is uenundati sumus. Preciũ nãq
animȩ suȩ quisq c̃sequit᷑. cum c̃cupiscentiȩ

Expanded text:
 vincebat: conveniens mysterio mors us, et aereas subjugans potestates, victoriam de his supernis et caelestibus traderet. Expansas autem manudemergitur, inferni sibi regna subjiceret. 15. Etenim ut breviter aliqua etiam de secretioribus perstringamus ab initio Deus cum fecisset mundum, praefecit ei et praeposuit quasdam virtutum caelestium potestates, quibus regeretur et dispensaretur mortalium genus. Quod ita factum Moyses indicat in Deuteronomii cantico, ubi dicit: Cum divideret excelsus gentes, statuit terminos gentium secundum numerum angelorum Dei . Sed et horum nonnulli, sicut et ipse qui princeps appellatus est mundi, datam sibi a Deo potestatem, non his quibus acceperant legibus temperarunt: nec humanum genus divinis obedire praeceptis, sed suis parere praevaricationibus docuerunt; et hinc adversus nos peccatorum chirographa scripta sunt, quia ut propheta dicit: Peccatis nostris venundati sumus . Pretium namque animae suae unusquisque consequitur, cum concupiscentiae
Abbreviated transcription (Latin):
in ea ꝓthoplasti lapsum resurrectioĩs uir¬
tute reparatũ. in dextera sedis di in altissi¬
mis collocauit. Unde ꝙ apłe dic̃. Qui simuł¬
cum eo excitauit nos. simulq fec̃ sedere in
Placuit aut̃ ita ut corpiis quod mortale. q
corruptibile susceperat de sepulchri pet̃ cleua¬
tum. et immortale atq incorruptibile effec̾¬
tum iam ñ interrenis s incelestib ⁊ ĩ pat̾s
dertã collocaret. Plenȩ sunt de his sacram̃tis
scͥpture uetĩs testam̃ti. Nullus suꝑ hoc ꝓpħa.
nullus legis lator: aut psalmographus siluit.
som̃s pene sacra dehis pagina loquit᷑. ꝙ icdõ
supfluũ uidetur minorari nos ad ẽgregan¬
da testimonia pauca: tam̃ et ad modũ pauca¬
ponemus ad ipsos fontes diuinoꝵ uoluminũ
remittentes eos qui portare habundantiꝰ cupi¬
unt. Dicit gͦ statim in psalmis. Ego dormiiu
mitũ pauꝑũ nunc exurgã dic̃ dñs. & ałibi.

Expanded text:
 protoplasti lapsum, resurrectionis virtute 91 reparatam, in dextera Dei sedens in altissimis collocavit: ut et Apostolus dicit: Qui simul excitavit nos, simulque sedere fecit in . Placuit autem ita, ut corpus quod mortale et corruptibile susceperat, de sepulcri petra levatum, et immortale atque incorruptibile effectum, jam non in terrenis, sed in caelestibus et Patris dextera collocarit. Plenae sunt his sacramentis Scripturae veteris Testamenti. Nullus super hoc propheta, nullus legislator, aut psalmographus siluit, sed omnis pene sacra de his pagina loquitur: ideo superfluum videtur immorari nos ad congreganda testimonia. Pauca tamen admodum ponemus, ad ipsos fontes divinorum voluminum remittentes eos, qui potare abundantius cupiunt. 30. Dicit ergo statim in Psalmis: Ego dormivi, m
Abbreviated transcription (Latin):
escendit ad inferna. Docet apłs paulꝰ
inluminatos debere eẽ ocłos cordis nrĩ ad
intelligendum quȩ sit altitudo. & latitudo.
& ꝓfundum. Altitudo gͦ & latitudo. & ꝓ¬
fundum descriptio crucis est. Cuius eam par¬
tem quȩ interram fira ẽ ꝓfundũ appellauit
Altitudurẽ uͦ illam quȩ in aerẽ porrecta sub-¬
limuis erigitur. Latitudinem qͦ illã quȩ di¬
tot species mortis ut quibus de hac uita ex¬
itus dari hominibus solet. uult nos apls
illuminato corde scire rationem. cur ex his
om̃ĩbus crucis pocuis species ad mortẽ dilec̾¬
ta sit saluatoris. Unde sciendum ẽ. qd̃ crur
ista triumphuserat. triumphi enun ĩsig¬
indicium est. Quia gͦ adueniens xpc̃ sic̃

Expanded text:
s Paulus, illuminatos esse debere oculos cordis nostri , ad intelligendum, quae sit altitudo, latitudo et profundum . Altitudo ergo et latitudo, et profundum, descriptio crucis est: cujus eam partem quae in terra defixa est, profundum appellavit. Altitudinem vero illam, quae super terram porrecta sublimis erigitur. Latitudinem quoque illam, quae dinditur. Cum ergo tot species mortis sint, quibus de hac vita exitus dari hominibus solet, quid vult nos Apostolus, illuminato corde scire rationem, cur ex his omnibus crucis potius species ad mortem delecta sit Salvatoris? Unde sciendum est, quod crux ista triumphus erat. Tropaeum enim insigindicium est. Quia ergo adveniens
Abbreviated transcription (Latin):
qͦs uult uiuificat. ñ querit uoluntatẽ suam
s uoluntatẽ eius qui misit eum. Non meam
ꝓpriam. ñ meam. ñ filii hominis. ñ meã quȩ
resistat dõ. Faciunt enĩ homines uoluntatẽ
suam ñ di. quando faciunt qͦd uolunt. ñ qͦd
iubet ds̃. Quando aũt faciunt qͦd uolunt. ut
iam̃ sequantur uoluntatem dĩ. ñ faciunt uo¬
luntatẽ suam. quamuis qͦd uolunt faciant.
Uolens fac qͦd iuberis. atq ita & hoc facies qͦd uis.
& ñ uoluntatem tuã facies. s iubentis. Quid gͦ:
Sicut audio. ita iudioo. Audit filius. & de mon¬
strat ei pat̾. & uidit filius patrem facientẽ. ꝙ. ista
distuleramus paulo enucleatius ꝓ uirib per¬
tractare. si tempus nob ꝑacta lectione & uires
remansissent. Si dicam me posse adhuc loqui.
forte uos audire iam ñ potestis. Item forte auidi¬
tate audiendi. dicitis possumus. Melius est gͦ-
ut ego infirmitatẽ meam fatear. qͥa iam fatigatꝰ
loqui ñ possum. quã ut uob̃ iam bene saciacis

Expanded text:
ntatem suam, sed voluntatem ejus qui misit illum. Non meam, non propriam; non meam, non filii hominis; non meam, quae resistat Deo. Faciunt enim homines voluntatem suam, non Dei, quando faciunt quod volunt, non quod jubet Deus: quando autem ita faciunt quod volunt, ut tamen sequantur voluntatem Dei, non faciunt voluntatem suam, quamvis quod volunt faciant. Volens fac quod juberis; atque ita et hoc facies quod vis, et non voluntatem tuam facies, sed jubentis. 20. Quid ergo? Sicut audio, ita judico. Audit Filius, et demonstrat ei Pater, et videt Filius Patrem facientem. Et ista distuleramus paulo enucleatius pro viribus pertractare, si tempus nobis peracta lectione et vires remansissent. Si dicam me posse loqui adhuc, forte vos audire jam non potestis. Item forte aviditate audiendi dicitis, Possumus. Melius est ergo ut ego infirmitatem meam fatear, quia jam fatigatus loqui non possum, quam ut vobis jam bene satiatis,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsoꝵ. Qua ꝓpt̃ si ea quȩ ille p̾sciuit ñ sunt
ipsoꝵ. non uͦ ille p̃scut. s qͥa illius p̾scientia
falli ñ potest. sine dubio ñ alius s illi peccant.
quos ds peccaturos eẽ p̾sciuit. fecerunt gͦ pera¬
tum iudei. qͦd eos facere ñ compulit. cui peccatũ
ñ placet. s facturos ẽẽ predixit. quẽ nichil lacet.
Et idõ siñ malum s bonũ facere uoluissent. ñ¬

Expanded text:
t ipsorum, non vera ille praescivit. Sed quia falli ejus praescientia non potest, sine dubio non alius, sed ipsi peccant quos Deus peccaturos esse praescivit. Fecerunt ergo peccatum Judaei, quod eos facere non compulit, cui peccatum non placet; sed facturos esse praedixit quem nihil latet. Et ideo si non malum, sed bonum facere
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ dixit. dñe quis credidit auditui nr̃o. & bra¬
chium dñ cui reuclatum ẽ: Quib respondemꝰ
dominum prȩscium futuroꝵ ꝑ ꝓpħam predixisse
infidelitatẽ ucleoꝵ. p̃dixisse. tamenñ fecisse.
ñ enim ꝓpterea ds̃ quenqͣm ad peccandum coe¬
git. qͥ futura hominũ peccata iam nouit. ipsoꝵ¬

Expanded text:
quem dixit, Domine, quis credidit auditui nostro? et braquem dixit, Domine, quis credidit auditui nostro? et brachium Domini cui revelatumDominum praescium futurorum praedixisse infidelitatem Iudaeorum, praedixisse, non tamen fecisse. Non propterea enim quemquam Deus ad peccandum coegit, quia futura hominum peccata iam nouit.
Abbreviated transcription (Latin):
sui erroris tenebris ꝑmanendo. sumiles sint ipsis
iudus de quib dictum ẽ. & brachium dñi cui
reuelatum ẽ Hic occurrit alia questio. de qua
qͥdem ut cõpetenter aliqͥd disputetur. q om̃s eiꝰ
latebrosissimi sinus ꝑscrutentur ꝙ excutiantur
ut dignum ẽ. nec mearũ uirium ẽẽ arbitror.
nec angustiarũ temporis nec ur̃ȩ capacitatis. ta¬
men qͥa transire ad alia ur̃a expectatione ñ sini¬
mur. nͥ inde aliqͥd dicamus. accipite qͦd potue¬
rimus. & ubi ur̃ȩ expectationi ñ suffecerimus.
ab illo increm̃tum poscite. qͥ nos plantare posuit
& rigare. qͥa sicut dicit apłs. neq qui plantat ẽ
aliqͥd neq qui rigat. s qui increm̃tum dat dõ.
udam gͦ int̾ se musitant. & ubi possunt aliqͣndo
pelamant. & turbulenta disceptatione contendua
dlicentes. Quid fecerunt iudei. uł quȩ culꝑa eoꝵꝵ
fuit si necesse erat ut sermo ysaiȩ ꝓpħȩ impleret᷑

Expanded text:
sui erroris tenebris permanendo, similes sint Judaeis sui erroris tenebris permanendo, similes sint Judaeis ipsis, de quibus dictum est, Et brachium Domini cui revelatum est? 4. Hic occurrit altera quaestio, de qua quidem ut competenter aliquid disputetur, et omnes ejus latebrosissimi sinus perscrutentur et excutiantur ut dignum est, nec mearum virium esse arbitror, nec angustiarum temporis, nec vestrae capacitatis. Tamen quia transire ad alia vestra expectatione non sinimur, nisi aliquid inde dicamus, accipite quod potuerimus: et ubi vestrae exspectationi non suffecerimus, ab illo incrementum poscite qui nos plantare posuit et rigare; quia, sicut dicit Apostolus, Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Quidam ergo inter se mussitant, et ubi possunt aliquando proclamant, et turbulenta disceptatione contendunt, dicentes: Quid fecerunt Judaei, vel quae culpa eorum fuit, si necesse erat ut sermo Isaiae prophetae impleretur
Abbreviated transcription (Latin):
rieoꝵ qͥ dicunt solum ẽe patrẽ. s ꝓ diuersitate cau¬
sarum ipsũ dici filium. ipsum dici sp̃m̃ sc̃m. & in
ipsis uerbis audeant dicere. ecce uidetis qͥa solus ẽ
pat̃. si brachiũ eius t̃ filius. ñ enim duȩ s una ꝑso¬
na ẽ. homo & brachiũ eius. ñ intelligentes neq ad¬
uertentes quomͦ uerba de reb aliis ad res alias
tranfferantur ꝓpter aliquã simrilitudinẽ. etiam
in locutionib cotidianis de uisibilib & notissimis
reb. qͣnto magis ut nob̃ in effabilia qualit̾runq
idicantur. quȩ dici sicuti sunt om̃mo ñ possunt:
Uam & homo alterũ hominẽ ꝑ quẽ solet agere
qͥcquid agit. brachiũ suum appellat. ꝙ si ei aufe¬
ratur dolens dicit. brachiũ ꝑdidi. & ei qͥ abstule¬
rit dicit. brachium meũ abstulisti. Intelligat
gͦ quom dictus sit filius brachiũ pacris. ꝑ quod
pat̾ oꝑatus ẽ om̃ia. ne hoc ñ intelligendo. ꝙ in

Expanded text:
ri eorum, qui dicunt solum esse Patrem, sed pro diversitate cauri eorum, qui dicunt solum esse Patrem, sed pro diversitate causarum ipsum dici Filium, ipsum dici Spiritum sanctum; et in his verbis audeant dicere, Ecce videtis quia solus est Pater, si brachium ejus est Filius; non enim duae, sed una persona est homo et brachium ejus. Non intelligentes neque advertentes, quomodo verba de rebus aliis ad res alias transferantur, propter aliquam similitudinem etiam in locutionibus quotidianis de visibilibus et notissimis rebus; quanto magis ut nobis ineffabilia qualitercumque dicantur, quae dici sicuti sunt, omnino non possunt? Nam et homo alterum hominem per quem solet agere quidquid agit, brachium suum appellat: et si ei auferatur, dolens dicit, Brachium perdidi; et ei qui abstulerit, dicit Brachium meum mihi abstulisti. Intelligant ergo quomodo dictus sit Filius Patris brachium, per quod Pater operatus est omnia; ne hoc non intelligendo, et in
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa ꝑ ipsum facta sunt. idõ brachium dni
dictum ẽ. Sieut enĩ cuum brachrũ ꝑ quod oꝑa¬
ris. sic dĩ brachium dictum ẽ eius uerbum. qͥa
ꝑ uerbum oꝑatus ẽ mundum. Cur enĩ homo
brachiũ ut aliqͥd oꝑetur extendit. nͥ quia conti¬
nuo fit qͦd dixerit: Si aũt tanta potestate p̾ua¬
leret. ut sine ullo motu corporis sui qͥd diceret
fieret. brachiũ eius uerbum eis eẽt. qͥa uerbuĩ¬
ita non ẽ cogitabile uł sonabile uł transitoriũ
uerbum. qͥa cum om̃ia ꝑ ipsum facta sunt. de
uerbum erat. Cum gͦ audimus brachium del
patris esse deum filium. non nobis obstrepat consue¬
tudo carnalis. s quantũ illo donante possumus. dĩ¬
urtutẽ & sapientiã cogitemus. ꝑ quẽ facta sunt
omĩa. Tale qͥppe brachium nec porrectũ extendit᷑.
nec collectum contrahitur. Non ẽ emim ipse qͥ pat̃.
s unũ sunt ipse & pat̃. & equalis patri ubiq totus
ẽ sicut pat̃. ne aliqua pateat occasio detestabili erro¬

Expanded text:
 ipsum facta sunt, ideo brachium Domini dictus est. Sicut enim tuum brachium per quod operatis, sic Dei brachium dictum est ejus Verbum, quia per Verbum operatus est mundum. Cur enim homo brachium ut aliquid operetur extendit, nisi quia continuo fit quod dixerit? Si autem tanta potestate praevaleret ut sine ullo motu corporis sui quod diceret fieret, brachium ejus verbum ejus esset. Cum ertabile vel sonabile ac transitorium verbum; quia cum omnia per ipsum facta sunt, Dei Verbum erat. 3. Cum ergo audimus brachium Dei Patris esse Dei Filium, non nobis obstrepat consuetudo carnalis: sed quantum illo donante possumus, Virtutem Dei et Sapientiam cogitemus, per quam facta sunt omnia. Tale quippe brachium nec porrectum extenditur, nec collectum contrahitur. Non est enim ipse qui Pater, sed unum sunt ipse et Pater; et aequalis Patri ubique totus est sicut Pater: ne aliqua pateat occasio detestabili erro
Abbreviated transcription (Latin):
uicum. ut sermo ysaiȩ ꝓphȩ impleretur quẽ
dixit. Dñc quis credidit auditui nr̃o. & brachũ
dm̃i eui reuelatum est: ubi satis ostendit bra¬
chium dm̃i ipsum filium dĩ nuncuipatũ. non
qͦd deus pat̾ figura det̾minetur carnis humanȩ¬

Expanded text:
t sermo Isaiae prophetae impleretur quem dixit, Domine, quis credidit auditui nostro? et brachium Domini cui revelatum est? Ubi satis ostendit brachium Domini ipsum Filium Dei nuncupatum; non quod Deus Pater figura determinetur carnis human
Abbreviated transcription (Latin):
MINUs ih̃s mandatum
nouum se discipłis suis da¬
re testatur ut diligant in¬
uicem.mandatum inqͥt
nouum do uobis. ut diliga¬
tis inuicem. Nonne iamerat
hoc mandatum in antiqua lege dĩ ubi scriptũ
ẽ. dilige ꝓximum tuũ sicut teipsum : Curgͦ
nouũ appellatur a dño. quod tam uetus ẽẽ con¬
incitur: An ideo ẽ mandatum nouũ. quia
exuto uetere. induit nos nouũ hominem :
Innouat qͥppe audientem uł potius obedientẽ¬
ñ omnis s ista dilectio. quam dñs a carnali¬

Expanded text:
minus Jesus mandatum novum se discipulis suis dare testatur, ut diligant invicem: Mandatum, inquit, novum do vobis, ut diligatis invicem. Nonne jam erat hoc mandatum in antiqua Dei lege, ubi scriptum est, Diliges proximum tuum tanquam teipsum ? Cur ergo novum appellatur a Domino, quod tam vetus esse convincitur? An ideo est mandatum novum, quia exuto vetere induit nos hominem novum? Innovat qnon omnis, sed ista dilectio, quam Dominus ut a carnal
Abbreviated transcription (Latin):
Aut ityrum dnm̃ ad immortalitatẽ carnis quomͦ
iam fuerant secuturi. qͣndolibet morituri. s in
fine scł̃i resurrecturi : Aut iturum dñm in
sinũ patris nec relicturũ eos. unde nec recessit
cũ uenisset ad eos. quomͦ iam fuerant secuturi
cum eẽ nemo possit in illa felicitate nͥ ꝑfectus
in caritate: Icdo docens quomͦ idonei eẽ possint.
ꝑgere qͦ ille ante cedebat. manclatum inquit
nouum do uobis. ut diligatis inuicem. Hui
sunt gressus. quib sequendus est. xp̃s. Sedde
his sermo uberior. in aliud tempis ẽ differendꝰ¬

Expanded text:
aut iterum Dominum ad immortalitatem carnis quomodo aut iterum Dominum ad immortalitatem carnis quomodo jam fuerant secuti quandolibet morituri, sed in saeculi fine resurrecturi? Aut iterum Dominum ad sinum Patris, nec relicturum cum venisset ad eos, quomodo jam fuerant secuturi; cum esse nemo possit in illa felicitate nisi perfectus in charitate? Ideoque docens quomodo idonei esse possint pergere quo ille antecedebat, Mandatum, inquit, novum do vobis, ut diligatis invicem . Hi sunt gressus quibus sequendus est Christus: sed de his sermo uberior in aliud tempus est differend
Abbreviated transcription (Latin):
ñ potestis. Iudeis aut̃ cum hoc diceret. ñ ad¬
didit.mͦ. Isti itaq ñ poterant uenire tunc qͦ
ille ibat. s poterant postea. Nam hoc apło pe¬
tro aꝑtissime paulo post ait. Cum enĩ clixisset
ille. dñe quo uadis. respondit ei. qͦ ego uatdo ñ
potes mͦ sequi. sequeris aut̃ postea. S hoc qͥd
sit. ñ negligenter ẽ pret̾eundum. Quo enim
sequi tunc ñ poterant discipuli dñm. s postea
poterant: Si dixerimus ad mortẽ. homini nato
qͦd inuenitur tempus. qͦ ad moriendum ñ sit
idoneus quandoqͥdem talis ẽ in corpore corrup¬
tibili hominũ sors. ut ñ sit in ea facilior uita
qͣm mors : Nongͥ adhuc minus idonei erant
sequi dnm̃ ad mortem. s minus idonei erant
sequi dnm̃ ad uitam. quȩ ñ habet mortẽ. Illic
qͥppe dñs abiit. ut resurgens a mortuis iam ñ
moreretur: ꝙ mors ei ultra ñ dominaretur.
Moriturũ quippe dñm ꝓ iusticia. quomͦ iam fu¬
erant secuturi. adhuc martẏrio ñ maturi :

Expanded text:
n potestis. Judaeis autem cum hoc diceret non addidit modo. Isti itaque non poterant venire tunc quo ille ibat, sed poterant postea. Nam hoc apostolo Petro apertissime paulo post ait. Cum enim dixisset ille: Domine, quo vadis? respondit ei: Quo ego vado, non potes me modo sequi, sequeris autem postea. Sed hoc quid sit non negligenter est praetereundum. Quo enim sequi tunc non poterant discipuli Dominum, sed postea poterant? Si dixerimus ad mortem, homini nato quod invenitur tempus quo ad moriendum non sit idoneus, quandoquidem talis est in corpore corruptibili hominum sors, ut non sit ea facilior vita quam mors? Non igitur adhuc minus idonei erant sequi Dominum ad mortem, sed minus idonei erant sequi Dominum ad vitam quae non habet mortem. Illo quippe ibat Dominus, ut resurgens a mortuis jam non moreretur, et mors ei ultra non dominaretur . Moriturum quippe Dominum pro justitia, quomodo jam fuerant secuturi, adhuc martyrio non maturi?
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo & ꝓhibemur diligere. in illo quod ipse dili¬
git in scipso. & iubemur diligere in illo quod
ipse tidit in scipso. d̃i scilicet opificium: diuer-¬
sas bonitatis suȩ consolationes. Uitium quippe
cum ipse in se diligat uitiũ. oderitq naturam.
ut nos eum diligamus et oderimus recte. cũ
ipse se diligat oderitq ꝑuerse.¬

Expanded text:
Ergo et prohibemur diligere in illo quod ipse diliErgo et prohibemur diligere in illo quod ipse diligit in seipso; et jubemur diligere in illo quod ipse odit in seipso, Dei scilicet opificium, et diversas bonitatis suae consolationes. Vitium quippe ere naturam, cum ipse in se diligat vitium, oderitque naturam: ut nos eum et diligamus et oderimus recte, cum se ipse diligat oderitque pe
Abbreviated transcription (Latin):
fecit qͦd eligeret ñ inuenit. quia reliquie ꝑ e
lestionem gr̃ȩ saluȩ facte sunt. Si aut gratia
inquit iam ñ ex oꝑibus. alioquin gr̃a iam ñ
est gr̃a. Si aut̃ queratur quomͦ se diligit mun¬
dus ꝑditionis. qui odit mundum redempri¬
onis. diligit se utiq falsa dilectione non uera.
Proinde falso se diligit & uere odit. qui enim
diligit iniquitatẽ odit animam suam. s di¬
ligere se dicitur. qm̃ iniquitatem qua iniquus
ẽ diligit. & rursus odisse se dicitur. qm̃ quod
ei nocet hoc diligit. Odit gͦ in se naturam. di¬
ligit uitium. odit quod factus ẽ ꝑ dĩ bonitatẽ.
diligit quod in eo sactum ẽ ꝑ liberam uoluntatẽ.
Unde nos quoq illum diligere & ꝓhibemur si
recte intelligimus. & iubemur. Ahibemur sci¬
licet ubi nob̃ dicitur. nolite cdiligere mundum.
iubemur aut̃ ubi nobis dicitur. diligite mi¬
micos uros. Ipsi sunt mundus. qui nos odit.

Expanded text:
fecit quod eligeret, non invenit: quia reliquiae per fecit quod eligeret, non invenit: quia reliquiae per electionem gratiae salvae factae sunt. Si autem gratia, inquit, jam non ex operibus; alioquin gratia jam non est gratia . 4. Si autem quaeratur quomodo se diligat mundus perditionis, qui odit mundum redemptionis; diligit se utique falsa dilectione, non vera. Proinde falso se diligit, et vere odit. Qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam . Sed diligere se dicitur, quoniam iniquitatem qua iniquus est diligit: et rursus odisse se dicitur, quoniam quod ei nocet, hoc diligit. Odit ergo in se naturam, diligit vitium: odit quod factus est per Dei bonitatem, diligit quod in eo factum est per liberam voluntatem. Unde nos quoque illum diligere et prohibemur, si recte intelligimus, et jubemur: prohibemur scilicet, ubi nobis dicitur, Nolite diligere mundum ; jubemur autem, ubi nobis dicitur, Diligite inimicos vestros . Ipsi sunt mundus qui nos odit.
Abbreviated transcription (Latin):
mundi. Totus gͦ mundus ȩccłia ẽ. & totus
mundus odit ȩccłiam. Mundus gͥ odit mun¬
dum. inimicus reconciliatũ. dampnatus salua¬
tum. inquinatus mundatum. S iste mun¬
dus quem ds in xp̃o reconciliat sibi. &s qui ꝑ
donatur. de mundo electus ẽ inimico. dampna¬
to. contaminato. Ex eadem qͥppe massa quȩ
tota in adam ꝑiit. fiunt uasa miscłiȩ. in qui¬
bus ẽ munclus ꝑtinens ad reconciliationẽ. quẽ
mundus odit ex eadem massa ꝑtinens ad uasa
irȩ. quȩ ꝑfecta sunt in ꝑditionem. Deniq cũ
dixisset. si de mundo ẽẽtis. mundus quod suũ
erat diligeret. continuo subiecit. quia uͦ de
mundo non estis. s ego elegi uos de mundo.
ꝓpterea odit uos mundus. Ergo & ipsi inde
erant. unde ut ñ essent electi sunt inde. ñ me¬
ricis suis quoꝵ nulla bona p̃cesserant oꝑa. ñ
natura quȩ tota fuerat ꝑ liberum arbitrium
in ipsa radice uiciata. s gratuita hoc ẽ uera
grã. Qui enim de mundo mundum elegit.

Expanded text:
mundi . Totus ergo mundus Ecclesia est, et totus mundus odit Ecclesiam. Mundus igitur odit mundum, inimicus reconciliatum, damnatus salvatum, inquinatus mundatum. Sed iste mundus quem Deus in Christo reconciliat sibi, et qui pedonatur, de mundo electus est inimico, damnato, contaminato. Ex eadem quippe massa quae tota in Adam periit, fiunt vasa misericordiae, in quibus est mundus pertinens ad reconciliationem, quem mundus odit ex eadem massa pertinens ad vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem . Denique cum dixisset: Si de mundo essetis, mundus quod suum esset diligeret, continuo subjecit: Quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo, propterea odit vos mundus. Ergo et ipsi inde erant, unde ut non essent, electi sunt inde, non meritis suis, quorum nulla bona praecesserant opera; non natura, quae tota fuerat per liberum arbitrium in ipsa radice vitiata: sed gratuita, hoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundum elegit,
Abbreviated transcription (Latin):
corpore. si ñ uis odium mundi sustinere cũ ca¬
pite. Si de mundo inquit eẽtis. mundus
quod suum erat diligeret. Uniuersȩ utiq
hoc dicit eccłiȩ. quam plerũq etiam ipsam
mundi nomine appellat. sicut ẽ illud. ds erat
in xp̃o mundum reconcilians sibi. itemq illud.
ñ enim uenit filius hominis ut uidicet mun¬
dum. s ut saluetur mundus ꝑ ipsum. & in
epła sua iohannes ait. aduocatum habemus a¬

Expanded text:
corpore, si non vis odium mundi sustinere cum cacorpore, si non vis odium mundi sustinere cum capite. Si de mundo, inquit, essetis, mundus quod suum erat diligeret. Universae utique hoc dicit Ecclesiae, quam plerumque etiam ipsam mundi nomine appellat: sicut est illud, Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . Itemque illud. Non venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . Et in Ep
Abbreviated transcription (Latin):
aũt bene gaudet. qui bonum ñ diligit unde
benignus. nͥ diligat cui opitulatur: Quis bo¬
nus. nͥ diligendo efficiatur: Quis salubriter
fidelis. nͥ ea fide quȩ ꝑ dilectionem oꝑatur.
Quis utilit̾ mansuetus. cui ñ dilectio moderatur.
Quis ab eo continet unde turbatur. nͥ diligat
unde honestatur. Merito itaq magister
bonus dilectionẽ sic sepe comm̃dat tanquam
sola p̃cipienda sit. sine qua ñ possunt ꝓdesse
çȩtera bona. & quȩ ñ potest haberi sine ceteris
bonis. quib homo efficitur bonuis. ꝓ hac aũt
dilectione. patient̃ debemus ctiam mundi odiũ
sustinere. Necesse ẽ enim ut nos oderit. quos
cernit nolle quod diligit. S plurimum nos
de ipso dominus consolatur. qui cum dixis¬
set. hȩc mando uobis ut diligatis inuicẽ. ad¬
iecit atq ait. si mundus uos odit. scitote qͥa.
me priorem uobis odio habuit. Cur gͦ mem¬
brum supra uerticẽ se extollit: Recusas eẽ in

Expanded text:
autem bene gaudet, qui bonum non diligit unde autem bene gaudet, qui bonum non diligit unde benignus, nisi diligat cui opitulatur? Quis bonus, nisi diligendo efficiatur? Quis salubriter fidelis, nisi ea fide quae per dilectionem operatur? Quis utiliter mansuetus, cui non dilectio moderetur? Quis ab eo continet unde turpatur, nisi diligat unde honestatur? Merito itaque magister bonus dilectionem sic saepe commendat, tanquam sola praecipienda sit, sine qua non possunt prodesse caetera bona, et quae non potest haberi sine caeteris bonis, quibus homo efficitur bonus. 2. Pro hac autem dilectione patienter debemus etiam mundi odia sustinere. Necesse est enim ut nos oderit, quos cernit nolle quod diligit. Sed plurimum nos de seipso Dominus consolatur, qui cum dixisset, Haec mando vobis, ut diligatis invicem; adjecit, atque ait, Si mundus vos odit, scitote quoniam me priorem vobis odio habuit. Cur ergo se membrum supra verticem extollit? Recusas esse in
Abbreviated transcription (Latin):
uos elegi ut eatis ꝙ fructum afferatis. & fructus
ur̃ maneat. Et quod adiunxit. ut qͦdcumq
ipsum ipse dederit nobis. qui nos elegit ñ ha¬
bentes fructum. quia ñ eum nos elegeramus.
& posuit nos ut fructum afferamus. hocẽ
inuicẽ diligamus. Quẽ sine illo afferre non
possumus: sicut palmites facere sine uite nichil
possunt. Karitas gͦ est fructus nr̃. quam defi¬
niuit apłs. de corde puro & conscientia bona
os fide ñ ficta. Hac diligimus inuicẽ. hac dili¬
gimus dm̃. Neq enim uera dilectione dilecti¬
one diligeremus inuicem ñ diligentes deum
enim unusquisq ꝓximum tanqͣm seipsum.
uobis. ut diligatis inuicẽ. Unde & apłs pau¬
lus. cum contra oꝑa carnis cõmendare fructũ
sp̃s uellet. a capite hoc posuit. fructus inquit
sp̃s est caritas. ac deinde cȩtera tanqͣm ex isto
capite exorta es religata contexuit. quȩ sunt
gaudium. pax. longanimitas. benignitas. bo¬
nitas. fides. mansuetudo. continentia. Quis

Expanded text:
os elegi ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat. Et quod adjunxit, Ut quodcumquipsum ipse dederit nobis, qui nos elegit non habentes fructum, quia non eum nos elegeramus; et posuit nos ut fructum afferamus, hoc est, invicem diligamus: quem fructum sine illo habere non possumus, sicut palmites facere sine vite nihil possunt. Charitas ergo est fructus noster, quam definit Apostolus, de corde puro et conscientia bona, et fide non ficta . Hac diligimus invicem, hac diligimus Deum. Neque enim vera dilectione diligeremus invicem, nisi diligentes Deum Diligit enim unusquisque proximum tanquam seipsum, vobis, ut diligatis invicem. Unde et apostolus Paulus, cum contra opera carnis commendare fructum spiritus vellet, a capite hoc posuit, Fructus, inquit, spiritus charitas est: ac deinde caetera tanquam ex isto capite exorta et religata contexuit, quae sunt, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia . Quis
Abbreviated transcription (Latin):
Cauendum est hoc dicere. Quid gͦ si & pãt
pͥncipium. & filius pͥncipium. quomͦ non duo
pͥncipia: Quomodo dicimus patrem dm̃ & fili¬
um dm̃. nec tam̃ dicimus duos deos. Nefas est
enĩ dicere duos deos. nefas ẽ dicere tres deos. q tam̃
qui pater est ñ est filius. qui filius est ñ est pater.
sp̃s aut̃ sc̃s patris & silii. sp̃s nec pater ẽ nec filius.
Quamuis gͦ sicut aures catholice sunt erudite in
gremio matris ȩccłiȩ. nec ille qui ẽ pater sit filius.
nec ille qui ẽ filius sit pat̾. nec sp̃s sẽs patris &.
silii sit uł filius uł pater. tres deos tam̃ esse non
dicimus. quãuis de singłis si queratur. necesse
ẽ de quocũnq int̾rogati fuerimus. dm̃ eẽ fate¬
amur. Et absurda ista uidentur hominibus
solita tribuentib ad insolita. uisibilia ad inuisi¬
bilia. creaturã comparantib creatori. Int̾rogant
enĩ nos aliqͣndo infideles & dicunt. Patrẽ quem

Expanded text:
Cavendum est hoc dicere. Quid ergo? si et Pater Cavendum est hoc dicere. Quid ergo? si et Pater principium et Filius principium, quomodo non duo principia? Quomodo dicimus Patrem Deum et Filium Deum, nec tamen dicimus duos deos. Nefas est enim dicere duos deos, nefas est dicere tres deos: et tamen qui Pater est, non est Filius; qui Filius est, non est Pater: Spiritus autem sanctus Patris et Filii Spiritus, nec Pater est nec Filius. Quamvis ergo, sicut aures catholicae sunt eruditae in gremio matris Ecclesiae, nec ille qui est Pater sit Filius, nec ille qui est Filius sit Pater, nec Spiritus sanctus Patris et Filii sit vel Filius vel Pater, tres deos tamen esse non dicimus: quamvis de singulis si quaeratur, necesse est de quocumque interrogati fuerimus, Deum esse fateamur. 3. Et absurda ista videntur hominibus solita trahentibus ad insolita, visibilia ad invisibilia, creaturam comparantibus Creatori. Interrogant enim nos aliquando infideles et dicunt: Patrem quem
Abbreviated transcription (Latin):
habuit cũ iuideis. ita moderans
loquelam suã ut os ceci ñ uideret.
q fideles oculos aꝑirent. quȩ hodie
de scõ euglio recitata sunt. ista sunt.
Sicebant gͦ iudei. Cu quis es.
Quia dixerat
supra dñs. nͥ credideritis qͥa ego sum. moriemi¬
ni in peccatis ur̃is. ad hoc gͦ illi tuqͥs es. ueluti
querentes nosse in quẽ deberent credere. ne in
peccato suo morerentur. Respondit dicentib
& pater pͥncipium sit. Si enĩ filius pͥncipiũ
ẽ qui habet patrem. qͣnto facilius intelligendꝰ
est d̃s pater ẽe principiũ. qui habet quidem
filium cui pat̾ sit. s ñ habet de quo sit: filius
enĩ patris ẽ filius. & pat̃ utiq filii pater ẽ. S ds̃
de dõ filius dicitur. lum̃ de lumine filius dr̃.
de lumine pͥncipium ẽ. quanto facilius intelli-¬
gitur pͥncipium lum̃ de quo lum̃. & deus de quo
đs: Uidetur itaq absurdum carissimi. ut filiũ
dicamus pͥncipium. & patrem pͥncipium ñ dica¬
mus. S qͥd agemus: Nunqͥd duo erunt pͥncipia

Expanded text:
habuit cum Judaeis, ita moderans loquelam suam, ut caeci non viderent, et fideles oculos aperirent, quae hodie de sancto Evangelio recitata sunt, ista sunt: Dicebant ergo Judaei, Tu quis es? Quia dNisi credideritis quia ego sum, moriemini in peccatis vestris . Ad hoc ergo illi, Tu quis es? veluti quaerentes nosse in quem deberent credere, ne in suo peccato morerentur. Respondit dicentibuset Pater principium sit. Si enim Filisu principium est qui habet Patrem, quanto facilius intelligendus est Deus Pater esse principium, qui habet quidem Filium cui Pater sit, sed non habet de quo sit? Filius enim Patris est Filius, et Pater utique Fide Deo Filius dicitur; lumen de lumine Filius dicitur. de lumine principium est; quanto facilius intelligitur principium lumen de quo lumen, et Deus de quo Deus? Videtur itaque absurdum, charissimi, ut Filium dicamus principium, et Patrem principium non dicamus. 2. Sed quid agemus? numquid duo erunt principia?
Abbreviated transcription (Latin):
cuius erat particeps bona. bonitatis enĩ cuius¬
dam particeps facta ẽ cum bona eẽt. quȩ muta¬
ta in peuis. integra bonitas ꝑmanet. Si recedat
anima & mala fiat. ñ minuitur bonitas. si reuer¬
tacur & bona fiat. ñ crescit bonitas. factus est
ocłs tuus particeps huius lucis os uides. clausus
ñ auxisti. Hac data similitudine fr̃s intelligite.
qͥa si pia ẽ anima. ẽ pietas apud dm̃ cuius par¬
ticeps est anima. Si ẽ casta anima. ẽ castatas
apud d̃m. cuius ẽ particeps anima. Siẽ bona
anima. ẽ bonitas apud dm cuius ẽ particeps
anuna. Si ẽ uerax anima. ẽ ueritas apud dm̃.
cuius ẽ particeps anima. cuius particeps si ñ
fuerit anima. omĩs homo mendax ẽ. Si omnis
homo m̃dax. nullus de suo uerax Pat̃ aut̃ de¬
quomͦ uerax est ds̃ ñ participando s generando
ueritatẽ. Uideo uos intellexisse & gaudeo.
sufficiat uob̾ hodie. cȩtera quando dño placuerit
sicut donauerit exponemus.

Expanded text:
cujus erat particeps bona. Bonitatis enim cujuscujus erat particeps bona. Bonitatis enim cujusdam particeps facta est cum bona esset; qua mutata in pejus, integra bonitas permanet. Si recedat anima et mala fiat, non minuitur bonitas; si revertatur et bona fiat, non crescit bonitas. Factus est oculus tuus particeps lucis hujus, et vides: clausus m non auxisti. Hac data similitudine, fratres, intelligite quia si pia est anima, est pietas apud Deum, cujus fit particeps anima; si est casta anima, est castitas apud Deum, cujus est particeps anima; si est bona anima, est bonitas apud Deum, cujus est particeps anima; si est verax anima, est veritas apud Deum, cujus est particeps anima. Cujus particeps si non fuerit anima, omnis homo mendax : si omnis homo mendax, nullus homo de suo verax. Pater autem vequomodo verax est Deus, non participando, sed generando veritatem. Video vos intellexisse et gaudeo: sufficiat vobis hodie; caetera quando Domino placuerit, sicut donaverit, exponemus.
Abbreviated transcription (Latin):
planius eẽ dicendum. & certe ne uos du teneam.
hodie hucusq tractetur. Cum finiero qͦd uolo di¬
cere adiuuante dõ. sermo claudatur. Hoc ideo
dixi. ut intentos uos facerẽ. Om̃is anuna qm̃res
ẽ mutabilis. & quãuis magna creatura. tam̃ crea¬
tura. quãuis corpore melior. tam̃ facta. omnis gͦ
anima qm̃ mutabilis ẽ. hoc ẽst mͦ credit. mͦ non
credit. mͦ uult mͦ non uult. mͦ adultera est mͦ
casta. modo bona modo mala. mutabilis est. Ds̃
aut̃ hoc quod ẽ. est. idõ ꝓprium nom̃ sibi tenuit.
ego qͣui sum. Hoc & filius dicendo qͥa ego sum.¬
ad hoc ꝑtinet.&. tu qͥs es: pͥncipium. Ds̃ gͥ in¬
commutabilis ẽ. anima mutabilis. Quando
capit anima ex dõ unde sit bona. participando
fit bona. quomͦ tuus oculus participando uidet.
Nam lumine subtracto ñ uidet. cuius particeps
factus uidet. Quia gͦ anima partici pando fit
bona. si mutata. eẽ ceꝑit mala. bonitas manet

Expanded text:
planius esse dicendum. Et certe ne vos diu teneam, planius esse dicendum. Et certe ne vos diu teneam, hodie huc usque tractetur: cum finiero quod volo dicere, adjuvante Deo, sermo claudatur. Hoc ideo dixi, ut intentos vos facerem. Omnis anima quoniam res est mutabilis, et quamvis magna creatura, tamen creatura; quamvis corpore melior, tamen facta: omnis ergo anima quoniam mutabilis est, hoc est, modo credit, modo non credit; modo vult, modo non vult; modo adultera est, modo casta; modo bona, modo mala; mutabilis est: Deus autem hoc est quod est; ideo proprium nomen sibi tenuit, Ego sum qui sum . Hoc est Filius, dicendoad hoc pertinet et, Tu quis es? Principium . Deus igitur incommutabilis est, anima mutabilis. Quando capit anima ex Deo unde sit bona, participando fit bona: quomodo tuus oculus participando videt. Nam lumine subtracto non videt, cujus particeps factus videt. Quia ergo anima participando fit bona, si mutata coeperit esse mala, bonitas manet