comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ cogitationes eiꝰ & consilia ĩmunda sint.
Auferunt᷑ uidicia tua a facie eiꝰ. Animꝰ em̃
male sibi conscius. dũ sͥ uidet᷑ nullã penã
pati. credit qđ ñ uidicet ds. & sic auferunt᷑
dampnatio. & om̃iũ inimicoꝵ suoꝵ domina¬
sit. & solus regnũ obtẽpturus. qnͣ etiã scđm¬
apłm qͥ de illo p̾dicat in tẽplo dĩ sedebit. ex
& damnationi ultime destinatus. ꝑ nefarias
artes ad illud uanũ & ĩane culm̃ senturiis ÷¬
ꝓpt̾ea sequit᷑. Dix̃ eni in corde suo. nͨ moue¬
bor a generatione in generationẽ sine ma¬
lo : id÷ fama mea & nom̃ meũ de hac gene¬
ratione in generationẽ posteroꝵ ñ transiet :
nͥ artib małis adipiscar tã excelsũ pͥncipatũ.
etiã celebret᷑ : & qͥ ñ possunt bñ in nocescere:
cupiunt uł male de se homines loqui. dũ¬
mͦ nom̃ eoꝵ latissime ꝑuaget᷑. Qd̃ hic arbi¬
tror dictũ ẽẽ: ñ mouebor a generatione in

Expanded text:
id est cogitationes et consilia ejus immunda sint? id est cogitationes et consilia ejus immunda sint? Auferuntur judicia tua a facie ejus. Animus enim male sibi pati, credit quod non judicet Deus: et sic auferunturdamnatio. Omnium inimicorum suorum dominatraditur, et solus regnum obtenturus, quando etiam secu qui de illo praedicat, In templo Dei sedebit, extet damnationi ultimae destinatus, per nefarias artes ad illud vanum, et inane culmen pterea sequitur, Dixit enim in corde suo, Non movebor a generatione in generationem sine malo. Id est, fama mea et nomen meum de hac generatione in generationem posterorum non transiet: nisi artibus malis adipiscar tam excelsum principatum, etiam celebretur. Et qui non possunt bene innotescere, cupiunt, vel male de se homines loqui: dummodo nomen eorum latissime pervagetur. Quod hic arbitror dictum esse, Non movebor a generatione in
Abbreviated transcription (Latin):
Irricauit dãm peccator. Nemo gratulet᷑
homini qͥ ꝓsꝑat᷑ in uia sua. cuiꝰ peccatis deest
ultor: & adest laudator. Ml aior hec ira domini:
Irritauit eñi dñm peccator ut ista patiat᷑. id÷
ut correptionis eiꝰ fagella ñ patiat᷑. Irritauit
dñm peccator: scdđm multitunẽ. ire sue. ñ exoͥ¬
ret. Multũ irascit᷑ dũ ñ exquiret dũ quasi
obliuiscit᷑ & ñ attendit peccata: & ꝑ fraudes &
scelera ad diuitias honoresq ꝑuenit᷑. Q uod
maxime in illo antixp̃o euenturũ ẽ: qͥ usq
adeo beatus udebit᷑ hominib ut etiã d̾s pu¬
tet᷑. S quanta ista ira sit dĩ: docent sequen¬
uł lecet᷑ in anima. nouit quantũ malũ sit lu¬
ce deseri ueritatis. cũ magnũ malũ homines
putent ocłoꝵ corporaliũ cecitatẽ: qua lur ista
retrahit᷑. Quantã gͦ penã patit᷑ qͥ scđis rebus
peccatoꝵ suoꝵ eo ꝑducit᷑ ut ñ sit d̾s in cons¬
pectu eiꝰ. & contaminent᷑ uie eiꝰ in om̃i tp̃r:

Expanded text:
Irritavit Dominum peccator. Nemo gratuletur homini qui prosperatur in via sua, cujus peccatis deest ultor, et adest laudator: major haec ira Domini est. Irritavit enim Dominum peccator, ut ista patiatur, id est, ut correptionis flagella non patiatur. Irritavit Dominum peccator: secundum multitudinem irae suae non exquiret. Multum irascitur, dum non exquirit, dum quasi obliviscitur et non attendit peccata, et per fraudes et scelera ad divitias honoresque pervenitur: quod maxime in illo Antichristo eventurum est, qui usque adeo beatus videbitur hominibus, ut etiam Deus putetur. Sed quanta ista ira sit Dei, docent sequenum in anima, novit quantum malum sit luce deseri veritatis. Cum magnum malum homines putent oculorum corporalium caecitatem quia lux ista retrahitur: quantam ergo poenam patitur, qui secundis rebus peccatorum suorum eo perducitur, ut non Deus sit in conspectu ejus, et contaminentur viae ejus omni tempore,
Abbreviated transcription (Latin):
ut psallamꝰ domino qui habitat in syon: ut con¬
tiate int̾ gentes mirabilia eiꝰ. & factũ ẽ : et ñ
missi st̃ eugłizare illi p̃cepto qđ dictũ ẽ. an¬
nuntiate int̾ gentes mirabilia eiꝰ. & dic̾etur
dñe qͥs credidit audicui nr̃o. ꝙ ppt̾ ce occidi

Expanded text:
ut psallamus Domino qui habitat in Sion, ut contiate inter gentes mirabilia ejus: et factum est, et non missi sunt evangelizare, illi praecepto quod dictum est, Annuntiate inter gentes mirabilia ejus; et diceretur, Domine, quis credidit auditui n
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dereliqͥt querentes se dominꝰ. Ipse habitat
in syon. qd̃ int̾precat᷑ speculatio. & gestat
imaginẽ eccłe que nc̃ est : sic̃ iherłm gestat
imaginẽ eccłe que futura est. id: ciuitas scõꝵ
iã angłica uita fruentiũ: qr iherłm int̾preta.¬
tur uisio pacis. Precedit aut̃ specłatio uisionẽ.:
sicut ista eccła p̾cedit eã que: ꝓmitit᷑ ciuitatẽ¬

Expanded text:
s habitat in Sion quod interpretatur speculatio  et gestat imaginem Ecclesiae, quae nunc est: sicut Jerusalem gestat imaginem Ecclesiae quae futura est , idest civitatis sanctorum jam angelica vita fruentium: quia Jerusalem interpretatur visio pacis. Praecedit autem speculatio visionem, sicut ista Ecclesia praecedit eam quae promittitur civitate
Abbreviated transcription (Latin):
scłi: nͥ cuiꝰ effigiem tãquã u̾bra habet hoc scłm.
Uicissitudo enĩ tẽpoꝵ sͥ succedentiũ dũ luna
minuit᷑ & rursus implet᷑. dũ sol omĩ anno
locũ suũ repetit. dũ uer. uł estas. uł autũnꝰ
uł hẏens sic transit ut redeat᷑. ȩt̾nitatis que¬
mo ⁊ u̾sus in uoce. Ille intelligit᷑. iste audi¬
i᷑ :n ille istũ modificat. n id̾o iste in arte¬
oꝑat᷑ & manet : iste in aere sonat & transit.
in arte di hoc est in sapientia & uirtute ꝑma¬
uet. h oc autẽ in creature amministratione
ꝑagit᷑: si cam̃ non repetitio est. ut postea quã
dictũ ẽ in scłm. ne hoc acciꝑet᷑ qđ transit. subi¬
cepet᷑ in scłm scłi. stam in grecis exẽplarib sic y.¬

Expanded text:
si cujus effigiem et tanquam umbram habet hoc saeculum? Vicissitudo enim temporum sibi succedentium, dum luna minuitur et rursus impletur, dum sol omni anno locum suum repetit, dum ver, vel aestas, vel autumnus, vel hiems sic transit ut redeat, aeternitatis quaemo, et versus in voce: ille intelligitur, iste auditur; et ille istum modificat: et ideo ille in art manet, iste in aere sonat et transit. in arte Dei, hoc est in Sapientia et Virtute permanet; hoc autem in creaturae administratione peragitur. Si tamen non repetitio est, ut postea quam dictum est in saeculum, ne hoc acciperetur quod transit, subjiceretur in saeculum saeculi. Nam in graecis exemplaribus sic
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe. rececesũ conu̾sus ẽ etiã in ꝑsequutione
uidoꝵ: ⁊ multo utiluis ꝑ sequutor ẽ. quã si
dux & princeps p̃iret. Psallendũ ẽ gͦ nomini
altissimi in conu̾tendo mimicũ recrorsũ: qmͣ
malle debemꝰ eũ ꝑsequente fugere: quã ducen¬
iẽ seqͥ. ħ abemꝰ eñ quo fugiamꝰ & abscondam᷑
in oecultis filii: qr dominꝰ refugiũ factus est
Infrmabut᷑ dũ nicħ ualebunt. & ꝑibunt
qr ñ ert̃ impii a facie dłi. id÷ a cognitione da:
⁊ ꝑibunt impii a facie tua: Qm̃ fecisti ui¬
diciũ meũ inqͥt ⁊ causã meã. id÷ udiciũ
illud in qͦ uidicari uisiis sũ meũ fecisti: et

Expanded text:
sum conversus est etiam in persecutione justorum, et multo utilius persecutor est, quam si dux et princeps praeiret. Psallendum est igitur nomini Altissimi in convertendo inimicum retrorsum; quoniam malle debemus eum persequentem fugere, quam ducentem sequi: habemus enim quo fugiamus et abscondamur in occultis FiliiInfirmabuntur, dum nihil valebunt; et peribunt, quia non erunt impii; a facie Dei, id est a cognitione Dei, et peribunt impii a facie tua? Quoniam fecisti judicium meum, inquit, et causam meam: id est, judicium illud in quo judicari visus sum, me
Abbreviated transcription (Latin):
nec pena erit qd dictũ ẽ in conu̾tendo ini¬
micũ meũ recrorsũ. s bñficiũ: ⁊ tale bñ¬
p̃cede ueluti sanus sit cui medicus ñ sit neces¬
sariꝰ: s malle retro ire post: xp̃m. qͥ discipłim
uocans ut ꝑficiat᷑ dicit: ueni sequere. me: S.
tam̃ accẽrndatiꝰ de diabolo dictũ incelligitur.

Expanded text:
Nec poena erit quod dictum est, In convertendo inimicum meum retrorsum; sed beneficium, et tale beneristum praecedere, veluti sanus sit cui medicus non sit necessarius; sed malle retro ire post Christum, qui discipulum vocans ut perficiatur, dicit, Sequere me Sed tamen accommodatius de diabolo d
Abbreviated transcription (Latin):
ante me factus ẽ. & apłs ea que recro sunc
obliuiscit᷑: & in ea que in ance st̃ se extend̾.
Conu̾sus est gͥ inimicus retro. postꝙͣ ñ ualu¬
it hominẽ celestẽ deciꝑe. ceptatũ: ⁊ se ad t̃¬
renos conu̾tit: ubi dominari potest. Quapp¬
t᷑ nullus hominũ eũ p̾cedit. ⁊ retro eũ esse
facit: nͥ qͥ deponens ẏmaginẽ t̾reni hominiᷤᷤ
portauerit imaginẽ celestis. Iã uͦ sic̃ dictũ
est inimicũ meũ generalit᷑ peccatorẽ. uł gen

Expanded text:
ctus est . Et Apostolus ea quae retro sunt obliviscitur, et in ea quae ante sunt se extendit . Conversus est igitur inimicus retro, postquam non valuit hominem coelestem decipere tentatum, et se ad terrenos convertit ubi dominari potest. Quapropter nullus hominum eum praecedit et retro eum esse facit, nisi qui deponens imaginem terren hominis portaverit imaginem coelestis . Jam vero si quod dictum est, inim
Abbreviated transcription (Latin):
sua humiliabit eũ. Cũ enĩ signa illa facere
ceperit. quanto mirabiliora u̾idebuntͦ hoĩ¬
b. tanco illi scĩ qͥ tẽ ert̃ contempnent᷑. et
quasi ꝓ nichilo habebunt᷑: qͦs ille cu ꝑ ius¬
ticiã & innocentiã resistent. mirificis factis
suꝑare uidebit᷑. S inclinabit᷑ & cadet clũ
dominabit᷑ pauꝑum: idy dũ quelibet sup¬
in corde suo oblitꝰ ẽ d̾s: auertit faciẽ suã
& casus miserrimꝰ: dũ animꝰ humanus
putat. cũ excecet᷑ & seruet᷑ ad ultimã opor¬
cunãq iundictã. de qua nẽ iã loquitur

Expanded text:
ula sua: cum enim signa illa facere coeperit, quanto mirabiliora videbuntur hominibus, tanto illi sancti, qui tunc erunt, contemnentur, et quasi pro nihilo habebuntur; quos ille cui per justitiam et innocentiam resistent, mirificis factis superare videbitur. Sed inclinabitur, et cadet, dum dominabitur pauperum, id est, dum quaelibet supin corde suo: Oblitus est Deus, avertit faciem suam, et casus miserrimus, dum animus humanus putat, cum excaecatur et servatur ad ultimam opportunamque vindictam: de qua loquitur,
Abbreviated transcription (Latin):
iudicent᷑ gentes in cõspectu tuo: id÷ in occul¬
to uͥ solus d̾s iudet. ħ oc factũ ẽ cũ impii ad
magnã que uidet᷑ hominib felicitate ꝑuene¬
rt̃. suꝑ quos consticuit᷑ legis lator: qualem
latorẽ suꝑ eos. sciant gentes qũ homines s̃.
s ẽ aũt post illã occultã periã atq uindic¬
tã r. exurge domine ds  exaltet᷑ manꝰ
tua: non utiq in occulto. s iã in manifes¬
tissima gła Ne obliuisearis pauꝑm in finẽ.
id÷ sic̃ impii putant qͥ dicunt oblitꝰ ÷ ds̾.
au̾tit faciẽ suã ne iuideat in finẽ. Usq in fi¬
nẽ autẽ negant dm uidere. qͥ dicunt eũ res
rerũ qr ultimũ elem̃tũ. ẽ: in quo homines or¬
dinatissime laborant. s laboꝵ suoꝵ ordinẽ ui¬
de ñ possunt : qͥ maxime ꝑtinet ad occulta
filii. L aborans gͦ eccła illis cẽporib tãquã
nauis in magnis fluctib & ꝓcellis. quasi dor¬
mientẽ excitat dñm ut imperet uentis: &
tranquillitas reoeat. Dicit gͦ. Erurge dñe

Expanded text:
judicentur gentes in conspectu tuo. Id est, in occulto, ubi solus Deus videt. Hoc factum est, cum impii ad magnam, quae videtur hominibus, foelicitatem perveniunt: super quos constituitur legislator, qualem homines sunt. Nunc autem post illam occultam poenam atque vindictam dicitur, Exsurge, Domine Deus, exaltetur manus tua: non utique in occulto, sed jam in manifestissima gloria. Ne obliviscaris pauperum in finem; id est, sicut impii putant, qui dicunt: Oblitus est Deus, avertit faciem suam ne videat usque in finem. Usque in finem autem negant Deum videre, qui dicunt ererum, quia ultimum elementum est in quo homines ordinatissime laborant, sed laborum suorum ordinem videre non possunt, qui maxime pertinet ad occulta Filii. Laborans ergo Ecclesia illis temporibus, tanquam navis in magnis fluctibus et procellis, quasi dormientem excitat Dominum, ut imperet ventis, et tranquillitas redeat: dicit ergo, Exsurge, Domine
Abbreviated transcription (Latin):
do recro conu̾sus ẽ: an quando ei dictũ est:
redi retro me sathanas: tc enĩ qͥ tẽptandose
p̃ponere cupiebat retro factus ẽ: non decipien¬
do temptatũ & in eũ nicħ ualendo. Retro eñĩ
st̃ t̾reni homines: celestis aũ homo. pͥor factꝰ ẽ.
quãus post uenerit. Pꝗamꝰ enĩ homo de t̾ra

Expanded text:
do retro conversus est? An quando ei dictum est: do retro conversus est? An quando ei dictum est: Redi retro. Satanas tunc enim qui tentando se praeponere cupiebat retro factus est, non decipiendo tentatum et in eum nihil valendo. Retro enim sunt terreni homines; coelestis autem homo prior factus est, quamvis post venerit: primus enim homo de
Abbreviated transcription (Latin):
luntate contrectationis corpoꝵ. nec in pala¬
ti ⁊ lingue saporib. nec in suauntate odoꝵ.
nec in iocunditate sonoꝵ transeuntiũ. nec
in formis corpoꝵ uarie coloratis. nec in uani¬
tate laudis humane. nec in coniugio & ꝓle
moritura: nec in suꝑflius tẽporaliũ diu̾itiaꝵ.
nec inconqͥsitione huiꝰ scłi. siue qͥ locoꝵ spa¬
tiis tenditur. siue qͥ successione temporis
uoluit᷑ : s letabor ⁊ exultabo in te: uidelicet
i occultis filii. ubi signatũ ẽ in nob̾ lum̃
uultus cui domine. Etenĩ abscondes eos inqͥt:
bit in te. qui narrat om̃ia mirabilia tua.
narrabit aut̃ mirabilia tua. siquidẽ nẽ ꝑp
phetiam dictũ ẽ. ille qui non uenit. uolun¬
tatẽ suã facere. s uoluntatẽ eiꝰ qui eũ misit.
Iam enĩ incipit apparere ꝑsona domini. in
ħ psalmo loquens. Nam sequit᷑. Es allam
nomini tuo altissime: in coñu̾tendo im¬
micũ meũ retorsum. Nuiꝰ gͦ inimicus quan¬

Expanded text:
luptate contrectationis corporum, nec in palaluptate contrectationis corporum, nec in palati et linguae saporibus, nec in suavitate odorum, nec in jucunditate sonorum transeuntium, nec in formis corporum varie coloratis, nec in vanitatibus laudis humanae, nec in conjugio et prole moritura, nec in superfluis temporalium divitiarum, nec in conquisitione hujus saeculi, sive quae locorum spatiis tenditur, sive quae successione temporis volvitur: sed laetabor et exsultabo in te, videlicet in occultis Filii, ubi signatum est in nobis lumen vultus tui, Domine ; etenim Abscondes eos, inquitbit in te, qui narrat omnia mirabilia tua. Narrabit autem omnia mirabilia tua, siquidem nunc per prophetiam dictum est, ille qui non venit voluntatem suam facere, sed voluntatem ejus qui eam enim incipit apparere persona Domini in hoc psalmo loquens. Nam sequitur: Psallam nomini tuo, Altissime, in convertendo inimicum meum retrorsum. Hujus ergo inimicus quan
Abbreviated transcription (Latin):
prentie di quantũ sit inuisibile p̃miũ eius
qui dic̃ gaudemꝰ in tribulationib. ⁊ quẽadmo¬
dũ om̃s cruciatus qͥ corptralit̾ inferunt᷑. aut
exerceant conu̾sos ad dm̃. aut ut conu̾tant᷑
ammoneant. aut uiste dãpnacioni ultime
p̾parent obduratos: ⁊ sic omĩa ad diuine ꝓ¬
uidentie regimen referant᷑: que stulti qua¬
si casu ⁊ temere ⁊ nulla diuina administra¬
tione fieri putant. Narrabo omĩa mirabi¬
lia tua N arrat omĩa mirabilia. łi. qͥ ea ñ
solũ in corporib palã: s in animis inuisibibẽ
qͥdẽ. s longe sublimiꝰ ⁊ excellentiꝰ fieri iudet.
slam treni homines ⁊ ocłis dediti. magis mi¬
rant᷑ resurrexisse in corpore mortuũ lazarũ.:
quã resurrexisse in anima ꝑ sequutorẽ. pau¬
lũ. S qm̃ uisibile miraculũ ad illumina¬
tionẽ animã uocat. inuisibile autẽ eã que
uocata uenit illuminat: omĩa narrat mi
rabilia di. qui credens uisibilib. ad incelligen

Expanded text:
um ejus, qui dicit, Gaudemus in tribulationibus ; et quemadmodum omnes cruciatus, qui corporaliter inferuntur aut exerceant conversos ad Deum, aut ut convertantur admoneant, aut justae damnationi ultime praeparent obduratos, et sic omnia ad divinae providentiae regimen referantur, quae stulti quasi casu et temere et nulla divina administratione fieri putant. Narrabo omnia mirabilia tua. Narrat omnia mirabilia Die, qui ea non solum in corporibus palam, sed in animis invisibiliter quidem, sed longe sublimius et excellentius fieri videt. Nam terreni homines et occultis dediti, magis mirantur resurrexisse in corpore mortuum Lazarum, quam resurrexisse in anima persecutorem Paulum. Sed quoniam visibile miraculum ad illuminationem animam vocat, invisibile autem eam quae vocata venit illuminat; omnia narrat mirabilia Dei, qui credens visibilibus ad intelligend
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ patri dicat. qͥ etiã illud dixͣ. non hab̾es
in me potestatẽ. nͥ cibi data fuisset desuꝑ id¬
ipsũ ad eqͥtatẽ patris ⁊ ad occulta sua refe¬
rens qł uidex hominũ ad utilitatẽ hominũ
iudicatus ẽ : siue. homo dicat d̾o. sedisti suꝑ
thronũ qͥ uidicas eqͥtatẽ. animã suã thronũ
appellans. ut corpus sit fortasse t̾ra que sca¬
bellũ pedũ eiꝰ dicta est. d̾s enĩ erat in xp̃o.
mundũ reconcilians sibi: siue. eniꝰ eccła iam
ꝑfecta ⁊ sine macła & ruga digna scił occul¬
tis filii. qr incroduxit eam rex in cubicłm
suũ. dicat sponso suo: Sedisti suꝑ thronũ qͥ
uidicas equitat̾e. qr resurrexisti a mortius
ꝙ ascendisti in celũ. ⁊ sedes ad dexterã patri.
quelibet gͦ haꝵ sententia placeit. qͦ iste uer¬
dño iħu. rp̃o dici. quã ipsũ dicere accipimꝰ.
Qͥs enĩ alius increpauit gentes. ⁊ perut im
u̾bũ di: ⁊ peccata hominũ lib̾e. arguerent
qua increpatione perit impiꝰ: qr iustificatꝰ:

Expanded text:
illud dixit, Non haberes in me potestatem, nisi tibi datum fuisset desuper , idipsum ad aequitatem Patris et ad occulta sua referens, quod judex hominum ad utilitatem hominum judicatus est: sive homo dicat Deo, Sedisti super thronum, qui judicas aequitatem, animam suam thronum ejus appellans, ut corpus sit fortasse terra, quae scabellum pedum ejus dicta est ; Deus enim erat in Christo mundum reconcilians sibi : sive anima Ecclesiae jam perfecta et sine macula et ruga , digna scilicet occultis Filii, quia introduxit eam rex in cubiculum suum , dicat sponso suo, Sedisti super thronum, qui judicas aequitatem, quia resurrexisti a mortuis, et ascendisti in coelum, et sedes ad dexteram Patris: quaelibet ergo harum sententia placeat, quo iste verDomino Jesu Christo dici, quam ipsum dicere, accipimus. Quis enim verbum Dei, et peccata hominum libere arguerent? Qua increpatione periit impius, quia justificatus
Abbreviated transcription (Latin):
optime gubnare: in saxa festinas. Qͥd si quod
putas ce ad uitã et̾nã posse peruenire ꝑ mi¬
litiã cęli. ꝑ solẽ ⁊ luñã. ꝑ pocestates aeris.
maris: ⁊ t̾re ⁊ sydum: impius es. S crede in
eũ qui iuistificat impiũ: ut possint ⁊ uona oꝑa
tua. eẽ oꝑa bona. Nam nec bona illa appella¬
uer̃i: quandui ñ de radice bona ꝓcedunt.
Qi d ẽ hoc: Ii aut uicã tẽporalẽ ab et̃no deo
separas. aut uitã et̾nã a demonib sꝑas: in quã¬
libet partẽ impius es. Corrige fidẽ dirige fidẽ:
dirige uiã. E si habes bonos pedes. ambula iã
securus. curre. uiã cenes : quantomeliꝰ cucur¬
reris. canco facilius ꝑuenies. S forte claudicaᷤ
aliquantulũ. salcĩ a uia noli recede. ⁊ si tardł
ꝑuenturus es. noli remare: noli retro
conu̾ti. noli deuiare. Qͥ d gͦ qui sunt beati:
Non in quib inuenerit ds peccatũ:nã in
hominib inuenit. S mẽs enĩ peccauert̃: et

Expanded text:
optime gubernare, in saxa festinas. Quid si quod optime gubernare, in saxa festinas. Quid si quod ernam posse pervenire per militiam coeli, per solem et lunam, per potestates aeris, et maris, et terrae, et siderum? Impius es. Crede in eum qui justificat impium, ut possint et bona opera tua esse opera bona. Nam nec bona illa appellaverim, quamdiu non de radice bona procedunt. Quid est hoc? Aut vitam temporalem ab aeterno Deo speras, aut vitam aeternam a daemonibus speras: in qualibet parte impius es. Corrige fidem, dirige fidem, dirige viam: et si habes bonos pedes, ambula jam securus, curre, viam tenes: quanto melius cucurreris, tanto facilius pervenies. Sed forte claudicas aliquantum. Saltem a via noli recedere; etsi tardius, perventurus es: noli remanere, noli retro converti, noli deviare. 7. Quid ergo? Qui sunt beati? Non in quibus non invenerit Deus peccatum: nam in omnibus invenit. Omnes enim peccaverunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
impius : ex impio iustus fit. Si ex impio iustꝰ
fit: que st̃ oꝑa impioꝵ : iactet etiã impius
oꝑa sua. dicat. do pauꝑib. nicħ alicui aufero
non uxore alienã concupisco. non queꝗͣ. occido.
nulli fraudẽ facio: depositũ apud me nullo te¬
te rep̃sento. Hec om̃ia dicat : quero utrũ pius
sit. an impius. E qͦm sũ impius inqͥt ista faci¬
ens : qͦmͦ illi de qͥb dictũ ẽ n seruiert̃ creacure
potiꝰ quã creatori qͥ ẽ bñdictus in scła ÷ qͦmͦ es
impus. qͥd si de his omib bonis oꝑib aut illud
sꝑas qd sꝑandũ ẽ. s non ab illo a quo sꝑandũ ẽ:
aut hoc speras qd sꝑandũ non ẽ. etiã ab illo a
quo et̾na uita sꝑanda ẽ. ꝓ bonis oꝑib sꝑasti t̾re¬
nã quandã felicitatẽ. Impius es: non est ista
merces fidei. Cara res ẽ fides: uili illã addixristi
Impius gͦ es: ⁊ nulla st̃ ista oꝑa tua. Moue¬
as licet in bonis oꝑib lacertos. ⁊ udearis nau̾i

Expanded text:
ius, ex impio fit justus: si ex impio justus fit, quae sunt opera impiorum? Jactet etiam impius opera sua, et dicat: Do pauperibus, nihil alicui aufero, non uxorem alienam concupisco, non quemquam occido, nulli fraudem facio, depositum apud me nullo teste repraesento; haec omnia dicat: quaero utrum pius sit, an impius. Et quomodo sum impius, inquit, ista faciens? Quomodo illi, de quibus dictum est: Et servierunt creaturae potiusquam Creatori, qui est benedictus in saecula . Quomodo es impius? Quid si de his omnibus bonis operibus, aut illud speras quod sperandum est, sed non ab illo a quo sperandum est; aut hoc speras, quod sperandum non est, etiam ab illo a quo aeterna vita speranda est? Pro bonis operibus sperasti terrenam quamdam felicitatem, impius es. Non est ista merces fidei. Cara res est fides, vili illam addixisti. Impius ergo es, et nulla sunt ista opera tua. Moveas licet in bonis operibus lacertos, et videaris navim
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũ labore ⁊ aliqua difficultate gub̃nacła
regeret : ⁊ tam̃ debicũ rectũq cursũ tene
d ptimꝰ gͦ ille qui ⁊ uiã tenet ⁊ bene ibi am¬
bulat. sequens alic̾e spei. qͥ & si aliquantu¬
lũ deuiauerit.. non om̃ino aut erret. aut re¬
maneat. s ꝓgrediat᷑: n si paulatĩ fortasse eñi
sꝑandũ est eũ qͦ tendit etiã tardius ꝑuen¬
turũ. Ergo fr̃es ex fide iustificatus ẽ abra
ham. S si fide. oꝑa non p̾cesser̃t: tam̃ secuta
sunt. Nũquid enĩ fides tua sterilis erit : ᷤ si ste¬
rilis ñ es. sterilis ñ ẽ ipsa. Aliquid mali cre¬
didisti ⁊ igne malicie tuȩ radicẽ tuȩ fidĩ
inquit quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑. Et alio loco. Ele¬
nitudo aũ legis caritas. Et alio. Di i enĩ lex

Expanded text:
ut cum labore et aliqua difficultate gubernacula ut cum labore et aliqua difficultate gubernacula regeret, et tamen rectum debitumque cursum tenerOptimus ergo ille qui et viam tenet, et bene ibi ambulat: sequentis autem spei, qui etsi aliquantum claudicat, non omnino ut erret, aut remaneat, sed progreditur etsi paulatim. Fortasse enim sperandum est, eum quo tendit etiam tardius perventuruham: sed si fidem opera non praecesserunt, tamen secuta sunt. Numquid enim fides tua sterilis erit? Si sterilis non es, sterilis non est ipsa. Aliquid mali credidisti, et igne malitiae tuae radicem tuae fidei inquit, quae per dilectionem operatur ; et alio loco: Plenitudo ergo legis, charitas ; et alio
Abbreviated transcription (Latin):
ubi fides non erat: bonũ opus non erat. Bo¬
nũ enĩ opus intentio facit: intentionẽ fides
dirigit. Nͥ on ualde adcendas qͥd homo faciat.
s qͥdꝰ cũ facit aspiciat : quo lacertos optime gu¬
bernatiois dirigat. fac enĩ homine optime gu¬
bernare nauim:  ꝑdidisse quo cendit. Qid
ualet qr cemone optime cenet. optime mouet
dat ꝓram fluctib : cauet ne latera infligant᷑.
t̾ ancis ẽ uirib ut inde torqueat naium. qͦ
tendit. atq. unde unde uelit. ⁊ dicat᷑ ei: usq¬
quo is :  ⁊ dicat. nescio. aut ñ dicat nescio. s
dicat. ad illũ potũ eo. neo ducat in portum.
s in saxa festinet : nonne iste quanto sͥ uide¬
t᷑ in naui gub̃nanda agilior. ⁊ efficatior. tan¬
to ꝑicłosius eã sic gub̃nat. ut ad naufragium
ꝓꝑando ꝑducat. ᷤ talis ẽ & qui optime currit
p̃cer uiã. N onne gͦ melius erat ⁊ tollerabiliꝰ
ut ẽẽt gubernator ille aliquanto inualidior

Expanded text:
ubi fides non erat, bonum opus non erat. Boubi fides non erat, bonum opus non erat. Bonum enim opus intentio facit, intentionem fides dirigit. Non valde attendas quid homo faciat, sed quid cum facit aspiciat, quo lacertos optimae gubernationis dirigat. Fac enim hominem optime gubernare navim, et perdidisse quo tendit; quid valet quia artemonem optime tenet, optime movet, dat proram fluctibus, cavet ne latera infligantur; tantis est viribus, ut detorqueat navim quo velit, atque unde velit: et dicatur ei, Usquequo is; et dicat, Nescio: aut non dicat, Nescio; sed dicat, Ad illum portum eo, nec in portum, sed in saxa festinet? Nonne iste quanto sibi videtur in navi gubernanda agilior et efficacior, tanto periculosius eam sic gubernat, ut ad naufragium properando perducat? Talis est et qui optime currit praeter viam. Nonne ergo erat melius et tolerabilius, ut esset gubernator ille aliquanto invalidior,
Abbreviated transcription (Latin):
apłi. qͥ uolebat corrigere homines qui male
intellexerant istũ apłm. Iacobus enĩ epła sua
cont᷑ eos qͥ nolebant bene oꝑari. de sola fide
Laudo fructũ boni oꝑis: s in fide agnosco
radicem. Si autẽ hoc p̃ter fidẽ rectã faceret
abrahã: nicħ illi ꝓdesset qualecũq. illud opꝰ
eẽt. R ursũ si sic teneret fidẽ abrahã ut cum
ei d̾s imꝑaret offerre sͥ immolandũ filiũ. di¬
ceret apud semecipsũ. ñ facio. n tam̃ credo qr
me eciam cont̾ẽpnent̾ẽ ussa sua lib̾at d̾s. fides
sine oꝑib mortua esset: ⁊ tamꝗͣ radix sine
fructu sterilis atq arida remaneret. Qͥ d ergo:
debemꝰ nulla oꝑa p̃ponere fidei : idest ut ante
fidẽ qͥsq dicatur bene oꝑari. ͣ ea enĩ ipsa oꝑa
que dñr ante fidẽ: quãuis uideant᷑ hominib
laudabilia. mnania sunt. Ita mͥ uident᷑ esse
ut magne iuires: ⁊ cursus celerrimꝰ p̃ter uiã.
Nͥ emo gͦ computet bona oꝑa sua: ante fidem.

Expanded text:
apostoli, qui volebat corrigere homines, qui male apostoli, qui volebat corrigere homines, qui male intellexerant istum apostolum. Jacobus enim in Epistola sua, contra eos qui nolebant bene operari de sola fide laudo fructum boni operis, sed in fide agnosco radicem. Si autem hoc praeter fidem rectam faceret Abraham, nihil illi prodesset qualecumque illud opus esset. Rursum si sic teneret fidem Abraham, ut cum ei Deus imperaret offerre sibi immolandum filium suum, diceret apud semetipsum, Non facio, et tamen credo quia me etiam contemnentem jussa sua liberat Deus; fides sine operibus mortua esset, et tanquam radix sine fructu sterilis atque arida remaneret. 4. Quid ergo? Debemus nulla opera praeponere fidei, id est ut ante fidem, quisquam dicatur bene operatus? Ea enim ipsa opera quae dicuntur ante fidem, quamvis videantur hominibus laudabilia, inania sunt. Ita mihi videntur esse, ut magnae vires et cursus celerrimus praeter viam. Nemo ergo computet bona opera sua ante fidem:
Abbreviated transcription (Latin):
aũ habe głam: ñ ex oꝑib iustificatꝰ ẽ. Si gͦ
ñ ex oꝑib iustificatꝰ ẽ abrahã: unde iustifica¬
tꝰ t̃: seqͥtur ⁊ dicit unde. Qͥ d enĩ scriptura
dicit.  id ẽ unde dic̃ scriptura iustificatum
abrahã: credidit inqͥt abrabã do ⁊ reputatũ
ẽ ei ad iusticiã. E rgo ex fide. iustificatus ẽ
abrabã. Iã qͥ audit non ex oꝑib s ex fide: ob¬
seruet illã uoragin̾e de qua loquutus sũ. uide ͤ¬
gͦ qr ex fide ñ ex oꝑib ustificatus ẽ abraham.
fãciã. gͦ qͥcqͥd uolo: qr n si bona oꝑa ñ habuero
⁊ tantũ credidero in dm̃. deputat᷑ mͥ ad iustici¬
am. Si dix̃ ⁊ decreuit: lapsus dimersus ẽ. Si
adhuc cogitat ⁊ fluctuat. ꝑielitat᷑. S criptu¬
ra autẽ di uerusq intellectus. ñ solũ ꝑiclitan¬
tem a ꝑicło lib̾at: s ⁊ demersũ a ꝓfundo ele¬
uat. Respondeo gͦ tãꝙͣ contra apłm: ⁊ dico de
ipso abrahã. qd̾ inuenĩmꝰ etiã in epła alteriꝰ

Expanded text:
ex operibus justificatus est. Si ergo non ex operibus justificatus est Abraham, unde justificatus est? Sequitur, et dicit unde: Quid enim Scriptura dicit? id est, Unde dicit Scriptura justificatum Abraham? Credidit autem Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam . Ergo ex fide justificatus est Abraham. 3. Jam qui audit, non ex operibus, sed ex fide; observet illam voraginem, de qua locutus sum: Vides ergo, quia ex fide, non ex operibus justificatus est Abraham; faciam ergo quidquid volo, quia etsi bona opera non habuero, et tantum credidero in Deum, deputatur mihi ad justitiam. Si dixit et decrevit, lapsus demersus est: si adhuc cogitat et fluctuat, periclitatur. Scriptura autem Dei verusque intellectus, non solum periclitantem a periculo liberat, sed et demersum a profundo elevat. Respondeo ergo tanquam contra Apostolum, et dico de ipso Abraham, quod invenimus etiam in Epistola alterius
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdest fides sine caritate. caritas aut̃e ubi fue¬
rit necesse ẽ ut oꝑetur: fides ipsa ꝑ dilectionem
oꝑatur. Qͦ mͦ gͦ ustificatur homo ꝑ fide sine o¬
ꝑib  ⁊ esponderet ipse apłs. P ropterea hoc cibi
dixi o homo. ne quasi de oꝑib cuis p̃sumere
uidereris : ⁊ merito operũ cuoꝵ accepisse fidei
grãm. uͥ oli gͦ p̃sumere de oꝑib ante fidẽ: no¬
ueris qr peccatore te fides inuenit. si ce fide
data fecit ustũ: impiũ inuenit qũe faceret

Expanded text:
prodest fides sine charitate, charitas autem ubi fueprodest fides sine charitate, charitas autem ubi fuerit necesse est ut operetur, fides ipsa per dilectionem operatur. Quomodo ergo justificabitur homo per fidem sine operibus? Respondet ipse Apostolus: Propterea hoc tibi dixi, o homo, ne quasi de operibus tuis praesumere videreris, et merito operum tuorum te accepisse fidei gratiam. Noli ergo praesumere de operibus ante fidem. Noveris quia peccatorem te fides invenit, etsi te fides dat
Abbreviated transcription (Latin):
tificari hominẽ sine oꝑib ex fide: cũ alio
loco dicat. fides que ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑. Non
gͦ iacobũ apłm paulo. s ipsũ paulũ ipsi pau¬
lo opponamꝰ: ⁊ dicamꝰ ei. Hac nos qͥdamodo ꝑ¬
mictis impugne peccare : cũ dicis. arbitram᷑
iustificari hominem ꝑ fidẽ sine oꝑib: et ad¬
hec dicis: fides quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑatur. ꝗo¬
mͦ hac quasi securus fio. si oꝑatus ñ fuero:
Nac autẽ neo sp̃e nec ipsã fidẽ: uideor habere
bonã. nͥ oꝑatus fuero ꝑ dilectioñẽ. T̃e ipsũ au¬
dio o apłe. Certe fidem mͥ hic sine oꝑib uis
cõmendare: opus autẽ fidei dilectio ẽ : quia
dilectio uacare non pocest. nisi ⁊ mali nichil
oꝑetur. ⁊ qͥcqͥd pocest boni oꝑet᷑. Q uid enĩ facit
dilectio: declina a malo ⁊ fac bonũ. ħ aue gͦ
fidẽ sine oꝑib cõmendas. ⁊ alio loco dicis. ⁊ si
fide̾ habeam ita ut montes transferã caritatẽ
aũ non habeã. nicħ mͥ ꝓdest. Ergo si nichil

Expanded text:
tificari hominem, sine operibus ex fide ; cum alio loco dicat: Fides quae per dilectionem operatur ? Non ergo Jacobum apostolum Paulo, sed ipsum Paulum ipsi Paulo opponamus, et dicamus ei: Hac nos quodammodo permittis impune peccare, cum dicis, Arbitramur justificari hominem per fidem sine operibus: et hac dicis, Fides quae per dilectionem operatur. Quomodo hac quasi securus fio, si operatus non fuero: hac autem nec spem, nec ipsam fidem videor habere bonam, nisi operatus fuero per dilectionem? Teipsum audio, Apostole. Certe fidem mihi hic sine operibus vis commendare: opus autem fidei dilectio est; quae dilectio vacare non potest, nisi et mali nihil operetur, et quidquid potest boni operetur. Quid enim facit dilectio? Declina a malo, et fac bonum . Hanc ergo fidem sine operibus commendas; et alio loco dicis: Etsi fidem habeam, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Ergo si nihil
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ fide ñ ficta. Pro spe : conscientiã posuit. Ille
enͣi sꝑat: qui bonã conscientiã gerit. Qũe uͦ
pungit mala conscientia. retrahit se ab spe:
I ñ sibi sperat nͥ dãpnatione. Ut gͦ speret
regnũ. habeat conscientiã: ⁊ ut ħabeat con
scientiã bonã. credat n oꝑet᷑. Qͥ cqͥd credit fideᷤ
ẽ: qd̾ oꝑatur caritas ẽ. Illo gͦ loco a fide ce¬
pit apłs. fides. spes. caritas. Alio loco ab ipsa
caritate cepit. caritas de corde puro: ⁊ cons¬
cientia bona ⁊ fide non ficta. Modo nos a me¬
di o cepimꝰ : ab ipsa conscientia ⁊ spe. Qui
uult inqͥt habere bonã sp̃e. habeat bonam
conscientiã. ut autẽ habeat bonã conscien

Expanded text:
et fide non ficta . Pro spe bonam conscientiam posuit. Ille et fide non ficta . Pro spe bonam conscientiam posuit. Ille enim sperat, qui bonam conscientiam gerit. Quem vero pungit mala conscientia, retrahit se a spe, et non sibi sperat nisi damnationem. Ut ergo speret regnum, habeat bonam conscientiam; et ut habeat bonam conscientiam, credat, et operetur. Quod credit fidei est, quod operatur charitatis est. Illo ergo loco a fide coepit Apostolus, Fides, Spes, Charitas: alio loco ab ipsa charitate coepit, Charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta. Modo nos a medio coepimus, ab ipsa conscientia et spe. Qui vult, inquam, habere bonam spem, habeat bonam conscientiam; ut autem habeat bonam c
Abbreviated transcription (Latin):
mor̃e cuũ aquã fluentẽ in eloacã. conuerte
ad hoecũ. Quales impetus habebat ad dm̃.¬
mundũ : tales habeat ad artificẽ mundi. N on
uobis dr nichil ametis: absit. Pigri. mortui. de¬
uidete. Amor d̃ĩ. amor ꝑrimi. caritas dicitur.
rantis : dat ei sp̃e bone conscientie. Sp̃e enĩ
gerit bona conscientia. Qͦmͦ mala conscientia¬
in tota desꝑatione ẽ: sic tota bona conscientia¬
in tota spe. E er̃t cria hec de qͥb qͥixit apłs.
fides. spes. caritas. A alio loco ipsa tria: s ꝓ spe
bonã conscientiã posuit. finis enĩ p̾cepti᷑ est
dixit Qͥ d ẽ finis pcepti Quo ꝑficiunt᷑: non¬
qͦ consumant᷑. A lit̾ enĩ dicimꝰ finitus ẽ cibus:
alit̃ dicimꝰ finita ẽ tunica que texebatur. fini
gͦ hic finẽ pͣcepti dixit. quo quasi ꝑeant p̃cep¬
ta. s qͦ ꝑficiant᷑: ⁊ consũmentur non consu¬
mantur. finis gͦ ꝓpt̃ tria illa. finis inqͥt ꝓcep¬
ti ẽ caritas. de corde bono ⁊ conscientia bona:

Expanded text:
morem tuum: aquam fluentem in cloacam, converte ad hortum: quales impetus habebat ad mundum, tales habeat ad artificem mundi. Num vobis dicitur: Nihil ametis? Absit. Pigri, mortui, de sed quid ametis videte. Amor Dei, amor proximi, charitas dicitur: rantis dat ei spem bonae conscientiae. Spem enim gerit bona conscientia: quomodo mala conscientia tota in desperatione est, sic bona conscientia tota in spe. Et erunt tria haec, de quibus dicit Apostolus, Fides, Spes, Charitas . Et alio loco ipsa tria, sed pro spe bonam conscientiam posuit: Finis enim praecepti est, dixit. Quid est finis praecepti? Quo perficiuntur quo consumuntur. Aliter enim dicimus, Finitus est cibus; aliter dicimus, Finita est tunica quae texebatur: finitergo hic finem praecepti dixit, quo quasi pereant praecepta; sed quo perficiantur, et consummentur, non consumantur. Finis ergo propter tria illa: Finis, inquit, praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona,
Abbreviated transcription (Latin):
dauit. C redidit abrahã do ⁊ reputatũ est
ei ad iusticiã. Ei aut̃e qui oꝑatur. id est
de oꝑib p̾sumit. ⁊ eoꝵ merito sibi dicit.
datur. Q uid̃ ẽ gratis datur : gratis constatͤ:
N icħ boni fecisti: ⁊ dat᷑ tͥ remissio peceatoꝵ
adtendunt᷑ oꝑa tua: ⁊ inueniuntur omia m¬
la. Si qd̾ debetur istis oꝑib d̾s reddet: utiq
dapnaret. Scipendiũ peccati mors. M alis
oꝑib qͥd debet᷑n dãpnatio: bonis qͥd debetug¬
merces regnũ celoꝵ. Tu aut̃e in malis oꝑibus
inuentus es. Si reddat᷑ tͥ qd̾ debet᷑. pumendus
es. Q d gͦ fit: non tibi d̾s reddit debitã penãͥ
s donat indebitã głam. D ebebat uindictam:
dat indulgentiã. Incipis gͦ eẽ in fide: ꝑ indul¬
gentiã. Iam fides illa assũpca spe ⁊ dilectione
incipit. bene oꝑari. s nec tunc glorieris .i extol¬
las ce. M emento a quo in uia positus sis. me¬
mento qr ⁊ sanis pedib ⁊ uelocib errabas: me¬

Expanded text:
endavit: Credidit Abraham Deo, et reputatum est ei ad justitiam. Et ei qui operatur id est, de operibus praesumit, et eorum merito sibi dicit datur. Quid est, gratis datur? Gratis constat. Nihil boni fecisti, et datur tibi remissio peccatorum. Attenduntur opera tua, et inveniuntur omnia mala. Si quod debetur illis operibus, Deus redderet, utique damnaret: Stipendium enim peccati mors . Malis operibus quid debetur, nisi damnatio? Bonis quid debetur? Regnum coelorum. Tu autem in malis operibus inventus es: si reddatur tibi quod debetur, puniendus es. Quid ergo fit? Non tibi Deus reddit debitam poenam, sed donat indebitam gratiam. Debebat vindictam, dat indulgentiam. Incipis ergo esse in fide per indulgentiam; jam fides illa assumpta spe et dilectione incipit bene operari: sed nec tunc glorieris, et extollas te: memento a quo in via positus sis; memento quia et sanis pedibus et velocibus errabas; me
Abbreviated transcription (Latin):
Plenitudo aũ legis caritas. Nũquid caritas per¬
mittit aliquid mali facere te ei quȩ̃ diligis:
S forte tantũmͦ mali nicħ facis: ñ etiã aliqͥd
boni. Ergo nec caritas ꝑmittit: te ñ p̾stare qͥc¬
quid potes ei. quẽ diligis Nonne illa ẽ cari¬
tas quȩ orat etiã ꝓ inimicis  ergo deserit ami¬
cuĩ qui bene optatꝰ inimico: Ita si fides sine di¬
lectione sit: sine oꝑe erit. Ne aũ multa cogites
de oꝑe fidĩ. adde illi spẽ ⁊ dilectionẽ: ⁊ noli co¬
gitare quid oꝑeris. lpsa dilectio uacare non
potest. Quid enĩ de quoqͣ. homine etia nͥ amor

Expanded text:
Plenitudo autem legis, charitas . Numquid charitas permittit aliquid mali te facere ei quem diligis? Sed forte tantummodo mali nihil facis, non etiam aliquid boni. Ergone charitas permittit te non praestare quidquid potes ei quem diligis? Nonne illa est charitas quae orat etiam pro inimicis? Ergo deserit amicum, qui bene optat inimico? Itaque si fides sine dilectione sit, sine opere erit. Ne autem multa cogites de opere fidei, adde illi spem et dilectionem, et noli cogitare quid opereris. Ipsa dilectio vacare non potest. Quid enim de quoquam homine etiam male
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ uos : alioquin male incelligendo ꝓicitis
uos in illã uoraginẽ impune p̾eccanda: et e¬
go liber sũ: sicut ipse apłs ab om̃ib male
incelligentib liber fuit. L ibent̃ enĩ male
intellexert: ne bona oꝑa sequerent᷑. N olite
esse de numero taliũ frẽs. Dicit᷑ in qͦdã psal¬
mo de qͦdã homine tali: id ẽ de tali genere
eret. N on dictũ ẽ. ñ potuit incellig̾e. Trgo
Iuos oportet ut uelitis incellig̾e: ut bene aga¬
Ltis. Intellectus eñi uob̃ ñ deerit manifestus.
Q d ẽ manifestus incellectꝰ: nemo iactet bo¬
na oꝑa sua ante fidẽ. Nemo sit piger in bo¬
nis oꝑib accepta fide. Dat ds gͦ indulgentiã
om̃ib impiis: et eos iustificatꝰ ex fide

Expanded text:
go vos: alioquin male intelligendo projicitis vos in illam voraginem impune peccandi: et ego liber sum, sicut ipse Apostolus ab omnibus male intelligentibus liber fuit. Libenter enim male intellexerunt, ne bona opera sequerentur. Nolite esse de numero talium, fratres. Dicitur in quodam psalmo, de quodam homine tali, id est de tali genere, ret . Non dictum est, Non potuit intelligere. Vos ergo oportet ut velitis intelligere, ut bene agatis. Intellectus enim vobis non deerit manifestus. Quis est manifestus intellectus? Nemo jactet bona opera sua ante fidem, nemo sit piger in bonis operibus accepta fide. Dat Deus ergo indulgentiam omnibus impiis, et eos justificat ex fide
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicat. qr mĩa d̾i om̃ib peccatorib in qͥbussi¬
bet peccatis ꝑseuerantib tantũ credentib q
d̾s liberat. d̾s ignoscit. ita in fiñe parata est
rib n flagiciis inquiner. quantũlibet peccem
lib̾at me łs miscdia sua. qr credidi in eum.
qͥ enĩ dicit neminẽ ꝑire caliũ. cogitatione ma¬
la inclinatur in impunitatẽ peccatoꝵ. Ꝙ d̾s
p̃sum̃te. ⁊ ad interitũ suũ miscđia di abucen¬
tẽ: n necesse ẽ ut dãpnet. T̾alis itaq cogitatio:
p̾cipicat hominẽ. Qua qͥsq. t̾ritꝰ. si se in auda
ciaq p̃sũpserit. ⁊ ꝓposuerit animo implere uis¬
ticiã ⁊ omĩa que p̾cipiuntͤ in lege ita fiat ut
in nullo offendat. acq in potestate sua se ha¬
b̾e uitã suã. ut om̃ino nusquã labat᷑. nusquã
deficiat. nusꝗͣ. titubet. nusꝙͣ. caliget. sͥq hoc
tribuat. ⁊ potentatui uoluntatis sue: etiã si
force impleuerit omĩa que iusta uident᷑ corã

Expanded text:
a Dei omnibus peccatoribus, in quibuslibet peccatis perseverantibus, tantum credentibus quia Deus liberat, Deus ignoscit, ita in fine parata est ribus et flagitiis inquiner, quantumlibet peccem, liberat me Deus misericordia sua, quia credidi in eum. Qui ergo dicit neminem perire talium, cogitatione mala inclinatur in impunitatem peccatorum; et Deus aesumentem, et ad interitum suum misericordia Dei abutentem, et necesse est ut damnet. Talis itaque cogitatio praecipitat hominem: qua quisque territus, si se in audactiaque praesumpserit, et proposuerit animo implere justitiam, et omnia quae praecipiuntur in Lege ita facere ut in nullo offendat, atque in potestate sua se habere vitam suam, ut omnino nusquam labatur, nusquam deficiat, nusquam titubet, nusquam caliget, sibique hoc tribuat, et potentatui voluntatis suae: etiam si forte impleverit omnia quae ju
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sicut sͥ consciꝰ fuerit. ita uł doleat corrigend̃.
uel gaudeat apꝓbandꝰ. Si se deuiasse inuenerit
redeat ut in uia ambulet : si se in uia inuene¬
rit. ambulet ut ꝑueniat. Nͥ emo sit suꝑbꝰ extͣ
uiã: nemo piger in uia. H unc autẽ psalmũ
ad eã gr̃am ꝑtinere qua. xp̃iani sumꝰ: testatꝰ ẽ
apłs paulus. Unde ipsã lectionẽ uobis legi uolui¬
mus. ħ oc dixit apłs cũ comm̃daret iusticiam
que ex fide ẽ: aduersus eos qͥ głant᷑ de iusticia¬

Expanded text:
et sicut sibi conscius fuerit, ita vel doleat corrigendus, et sicut sibi conscius fuerit, ita vel doleat corrigendus, vel gaudeat approbandus. Si se deviasse invenerit, redeat ut in via ambulet: si se in via invenerit, ambulet ut perveniat. Nemo sit superbus extra viam, nemo piger in via. 2. Hunc autem psalmum ad eam gratiam pertinere, qua christiani sumus, testatus est apostolus Paulus: unde ipsam lectionem vobis legi voluimus. Hoc dixit Apostolus, cum commendaret justitiam quae ex fide est, ad
Abbreviated transcription (Latin):
oñe iactatiãq dãpnat d̾s. Q d gͥ fit si se hõ
iustificauerit : ⁊ de iusticia sua p̾sũpserit.ᷤ
cadit. Si considerans ⁊ cogitans infirmitatẽ
suã ⁊ p̾sumens de miscđia di neglexerit uitã
suã mundare a peccatis suis. ⁊ se om̃i gurgi¬
te flagicioꝵ demerserit : ⁊ ipse cadit. ẜ resũp¬
tio de iusticia quasi dextera ẽ: cogitatio ii¬
punicatis peccatoꝵ. quasi sinistra ẽ. Audia¬
mꝰ uocẽ dĩ dicent̃t nobis: ne declines in dex¬
terã aut sinistrã. Nͥ e p̾sumas ad regnũ de
iusticia tua : ne p̾sumas ad peccandum de
nũa d̾i. Ab utroq te reuocat p̾ceptũ diui¬
nũ: ⁊ ab illa altitudine. ⁊ ab ista ꝓfundita¬
te. Illuc si ascendis pͣcipitaberis: hac si laꝑ sus
teneatis. Ne p̃sumas ad regnũ de iusticia tua.
ne p̃sumas ad peecandũ de imiscd̾ia di. Responde¬
dñi uisuros nos uiã. uł uͥ iã ambulemꝰ: uel quã
tenere debeamꝰ. Unusqͥsq ꝓ modulo suo audiat.

Expanded text:
e superbiae damnat Deus. Quid igitur fit, si se homo justificaverit, et de justitia sua praesumpserit? Cadit. Si considerans et cogitans infirmitatem suam et praesumens de misericordia Dei, neglexerit vitam suam mundare a peccatis suis, et se omni gurgite flagitiorum demerserit; et ipse cadit. Praesumptio de justitia, quasi dextera est: cogitatio impunitatis peccatorum, quasi sinistra est. Audiamus vocem Dei dicentem nobis: Ne declines in dexteram aut sinistram . Ne praesumas ad regnum de justitia tua, ne praesumas ad peccandum a Dei. Ab utroque te revocat praeceptum divinum; et ab illa altitudine, et ab ista profunditate. Illuc si ascenderis, praecipitaberis; hac si lapsus teneatis: Ne praesumas ad regnum de justitia tua, ne praesumas ad peccandum de misericordia Dei. Respondeni, visuros nos viam vel ubi jam ambulemus, vel quam tenere debeamus. Unusquisque pro modulo suo audiat;
Abbreviated transcription (Latin):
infirmitatẽ meã pͥmũ orationib ur̃is com̃do:
sic̃ dicit apłs. ut detur mͥ sermo in aꝑtione oriˢ
mei sic loqͥ uobis qu̾eadmodũ & mͥ dicere ꝑicło¬
sũ ñ sit: i uobis audire salutare sit. Anceps enĩ
animꝰ humanꝰ ⁊ fluctuans. incer confessionem
infirmitatis. ⁊ audatiã p̃sũptionis. plerũq
hine atq: inde contunditur: ⁊ ita impellicur

Expanded text:
infirmitatem meam orationibus vestris commendo, sicut dicit Apostolus, ut detur mihi sermo in apertione oris mei , sic loqui vobis, quemadmodum et mihi dicere periculosum non sit, et vobis audire salutare sit. Anceps enim animus humanus, et fluctuans inter confessionem infirmitatis et audaciam praesumptionis, plerumque hi
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ homicidiũ. nullũ furtũ. nullã rapi¬
nã facio. res alienas non concupisco: nullo ad¬
ulterio contaminor. Nã inueniat᷑ aliqͥd in uita mea
qd̾ reprehendat᷑: & qͥ rep̃henderit faciat. xpia¬
nũi. ħ abet głam : s non ad dm̃. si on autẽ sic
pat̃ nrͣ abrahã. ħ ex autẽ sententia apłi: ad ħ¬

Expanded text:
Nullum homicidium, nullum furtum, nullam rapinam facio, res alienas non concupisco, nullo adulterio contaminor. Nam inveniatur aliquid in vita mea quod reprehendatur, et qui reprehenderit faciat christianum. Habet gloriam, sed non ad Deum. Non autem sic pater noster Abraham. Haec enim sententia
Abbreviated transcription (Latin):
de qͥb ȩsayas dicit. ponã malos ꝓ sepultu¬
ra eiꝰ. mali enĩ erant. et ueritatẽ dicere
noluert̃. et corrupti m̃datiũ seminauer̃t.
a itendite qualẽ uanitatẽ loquuti sunt.
Int̾rogati st̃ etiã ipsi et dixert̃. Cũ dormi¬
remꝰ. uenert̃ discipłi eiꝰ: et abstulert̃ eum.
Hoc ẽ loqͥ uanicatẽ. Si enĩ doemiebant: uñ

Expanded text:
e quibus Isaias dixit, Ponam malos pro sepultura ejus mali enim erant, et veritatem dicere noluerunt, et corrupti mendacium seminaverunt: attendite qualem vanitatem locuti sunt. Interrogati sunt etiam ipsi, et dixerunt: Cum dormiremus, venerunt discipuli ejus, et abstulerunt eum . Hoc est loqui vanitatem. Si enim dormie
Abbreviated transcription (Latin):
tie meez. Unde dix̃ suꝑius a facie peccatoꝵ
Smeoꝵ: inde nc̃ a facie insipientie mee. Mi¬
Iseriis afflictus sũ: et curuatꝰ sũ usq in fi¬
nẽ. Unde curuatus eꝰ:s qr elatus erat. Si
fueris humił erigeris: si fueris elatꝰ cur¬
uabis. Nondũ deerit do pondus: uide¬
ne te curuet. Illud erit pondus fascis
peccatoꝵ tuoꝵ. hoc replicabit᷑ in caput cu¬
ũ. et curuaberis. Qͥd ẽ aũ curuari: non
se posse erigere. Talem inuenit dñs muli¬
erem ꝑ decem & octo annos curuã. Non se
poterat erigere. Tales sunt qͥ in tra cor
habent. Atuͦ qr inuenit mulier illa do¬
minũ et sanauit eã: audiat sursũ cor.
Curuat᷑ enĩ ille qͥ dicit. corpus qđ corrũ¬
pit᷑ ad gͣuat aĩam. & depͥmit terrena in¬
habitatio sensũ multa cogitantẽ. In hiᷤ ge¬
mat: ut illud accipiat. Recordet᷑ sabbatũ.
ut ad sabbatũ ꝑuenire mereatur. Qd̃ enĩ
celebrant uidei: signũ erat. Cuiꝰ rei signũ:

Expanded text:
tiae meae. Unde dixit superius, A facie peccatorum tiae meae. Unde dixit superius, A facie peccatorum meorum: inde nunc, A facie insipientiae meae. iseriis afflictus sum, et curvatus sum usque in finem. Unde curvatus est? Quia elatus erat. Si fueris humilis, erigeris; si fueris elatus, curvaberis: non enim deerit Deo pondus unde te curvet. Illud erit pondus, fascis peccatorum tuorum: hoc replicabitur in caput tuum, et curvaberis. Quid est autem curvari? Non se posse erigere. Talem invenit Dominus mulierem per decem et octo annos curvam: non se poterat erigere . Tales sunt qui in terra cor habent. At vero, quia invenit mulier illa Dominum, et sanavit eam, habeat sursum cor. Curvatur enim ille qui dicit: Corpus enim quod corrumpitur, aggravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . In his gemat, ut illud accipiat, recordetur sabbatum, ut ad sabbatum pervenire mereatur. Quod enim celebrabant Judaei, signum erat. Cujus rei signum?