comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
deo ut ñ potentia s iusticia um¬
cens hominẽ erueret. in qͦ homo
eũ imitari disceret: post uͦ in re¬
surrectione secuta ẽ potentia: qr¬
reuixit mortuus. nũꝗͣ postea mo¬
riturꝰ. S nonne uire ȩquissimo
uinceret᷑ diabolus: si potentia tm̃
ageret qͦd oportuit. Iusticia gͦ
humilitatis hominẽ liberauit:
quẽ sola potentia ȩqͥssime libera

Expanded text:
Deo, ut non potentia sed justitia viDeo, ut non potentia sed justitia vincens, hominem erueret, in quo homo eum imitari disceret. Postea vero in resurrectione secuta est potentia. revixit mortuus, nunquam postea moriturus. Sed nonne jure aequissimo vinceretur diabolus, si potentia tantageret quod oportuit. Justitia ergo humilitatis hominem liberavit, quem sola potentia aequissime li
Abbreviated transcription (Latin):
inuasit: ñ tam̃ ds ꝯtinuit in ira
sua miserationes suas. nͨ hominẽ
a lege suȩ potestatis amisit cũ in
diaboli potestate ẽẽ ꝑmisit: quia
nec diabolus apotestate cłi est ali¬
enꝰ. sicut nec a bonitate. Nã quali¬
cũq uita. diabolus ł homo ñ sub¬
ut ñ se illi exhiberet dm̃: s inter
mala penalia etiã malis multa pre¬
stitit bona: & tandẽ hominẽ quẽ
cõmissio pecc̃oꝵ diabolo subdidit.
remissio pec̃coꝵ ꝑ sanguinẽ xp̃i
data. a diabolo eruit: ut sic iusti¬
cia uinceret᷑ diabolus. ñ potentia.
in eo nichil dignũ morte inue¬
niens. occidit tam̃ eũ: & utiq
iustũ ẽ. ut debitores qͦs tenebat
liberi dimittant᷑ in eũ credentes
quẽ sine ullo debito occidit. Ideo
iusticiȩ: in qͦ homines magis eum
imitant᷑. qui neglecta ł etiã ꝑosa
iusticia. potentię magis student:
eiꝰq uł adeꝑtione letant᷑. ł cupi¬
ditate inflãmant᷑. Ideoq placuit

Expanded text:
invasit; nec tamen Deus continuit in ira invasit; nec tamen Deus continuit in ira sua miserationes suas, nec hominem a lege suae potestatis amisit, cum in diaboli potestate esse permisit; quia nec diabolus a potestate Dei est alienus. sicut nec a bonitate. Nam qualicumque vita diabolus vel homo non subut non se illi exhiberet Deum; sed inter mala poenalia etiam malis multa praestitit bona, et tandem hominem quem commissio peccatorum diabolo subdidit, remissio peccatorum per sanguinem Christi data a diabolo eruit, ut sic justitia vinceretur diabolus, non potentia. in eo nihil dignum morte inveniens, occidit eum tamen. Et utique justum est ut debitores quos tenebat, liberi dimittantur, in eum credentes quem sine ullo debijustitiae, in quo homines magis eum imitantur, qui, neglecta vel etiam perosa justitia, potentiae magis student, ejusque vel adeptione laetantur, vel cupiditate inflammantur. Ideoque placuit
Abbreviated transcription (Latin):
Quid enĩ m̃tes nr̃as tm̃ erigit᷑ͤ ab un¬
mortalitatis desꝑatione liberat:
ꝗͣ qđ tanti nos fecit d̾s ut di filius
ĩmut abilit̾ bonꝰ in se manens quod
erat. & a nob̾ accipiens qͦd ñ erat
dignatꝰ nr̃m inire consortiũ. mala
Est & alia ratio. quare isto potiꝰ modo
ꝗͣ alio liberare uoluit: quia sic iusti¬
cia suꝑatur diabolꝰ. ñ potentia: &
qͦmͦ id factũ sit explicabo ut potero.
Quadã iusticia cłi in potestatẽ dia¬
boli traditũ ẽ genꝰ humanũ. pecc̃o
pͥmi hoĩs in om̃s homines genera¬
lit̾ transeunte. & om̃s illiꝰ debito
obligante: un om̃s hoĩes ab origi¬
ne st̃ sub pͥncipe diabolo. Uñ apłs.¬
Eramꝰ natura filii ire: natura scił
ut est depͣuata pec̃co. ñ ut ẽ recta
creata ab inicio. Modus aũ ille qͦ
traditꝰ est homo in diaboli potesta¬
tẽ. ñ ita debet intelligi tanꝗͣ d̾s
hoc fec̾it aut fieri uisserit: s quod
tm ꝑmiserit. iuste tam̃. Illo dese¬
rente peccatorẽ. peccati autor ilico

Expanded text:
Quid enim mentes nostras tantum erigit et ab immortalitatis desperatione liberat, quam quod tanti nos fecit Deus, ut Dei Filius immutabiliter bonus, in se manens quod erat, et a nobis accipiens quod non erat, dignatusque nostrum inire consortium, mala et alia ratio, quare isto potius modo quam alio liberare voluit: quia sic justitia superatur diabolus, non potentia. Et quomodo id factum sit explicabo ut potero. Quadam justitia Dei in potestatem diaboli traditum est genus humanum, peccato primi hominis in omnes originaliter transeunte, et illius debito obligante. Unde omnes homines ab origine sunt sub principe diabolo. Unde AposEramus natura filii irae, natura scilicet ut est depravata peccato, non ut est recta creata ab initio. Modus autem ille quo traditus est homo in diaboli potestatem, non ita debet intelligi tanquam Deus hoc fecerit aut fieri jusserit, sed quod tantum permiserit, juste tamen. Illo enim deserente peccantem, peccati auctor illico
Abbreviated transcription (Latin):
dominio mancipauit. De hõis etiã
initiria ꝯiuinceret᷑ diabolus. qr
illũ & priꝰ fallaci ꝓmissione dece¬
pit: & post mala inferendo lesit.
Iniuste gͥ diabolus qͣntum ad se
tenebat hominẽ: s hõ iuste tene¬
bat᷑: quia diabolus nũꝗͣ meruit
potestatẽ hr̃e suꝑ hominẽ: s hõ ꝑ
culpã meruit pati diaboli tyran¬
nidẽ. Si gͦ ds qͥ utͥq preerat poten¬
sionis uirtute hominẽ pot̾at rectᷤ¬
sime liberare: s ob causã p̃missam¬

Expanded text:
mancipavit. De hominis injuria convinceretur diabolus, quia et illum prius fallaci promissione decepit, et post mala inferendo laesit. Injuste ergo diabolus, quantum ad se, tenebat hominem, sed homo juste tenebatur, quia diabolus nunquam meruit potestatem habere super hominem, sed homo meruit per culpam pati diaboli tyrannidem. Si ergo Deus, qui utrique praeerat, potensionis virtute hominem potuit rectissime liberare; sed ob causam p
Abbreviated transcription (Latin):
uirũ liberũ acceꝑit. & ille ut
causã p̾stet discidii se alicuius
seruũ fec̾it: nec ille uxorẽ dimit
tere: nec illa ob uincłm ꝯiugii
in seruitutẽ redigi pot̾it. Unde
illud in tͥburiensi ꝯcilio. ꝑlatũ
ẽ ad scãm synodũ qđ quidam
ingenius ingenuã acceꝑit uxo¬
rẽ: & post filioꝵ ꝓcreationem
occasione diuortii cuiꝰdam se¬
seruũ fec̾it. Utrũ mulierẽ neces¬
sario tenere debeat. & si tenue¬
rit. an illa etiã seruituti subici
seruitutẽ redigi: dũ ille non ex
consensu conuigis se seruũ fec̾it
quẽ liberũ ipsa maritũ acceꝑat.¬
nequeunt. Qđ si ante predicta
tẽpora copulã inierint. separari
posst̾: quãuis uoluntate & assen¬
su parentũ iuncti sint. Qui uͦ in
pueritia copulati. post annos
pubertatis nolunt se relinquere
s in ꝯiunctione ꝑmanere: iam
ex hoc efficiunt᷑ diuges: & dein¬
ceps nequeunt separari. Item.
ñ posst̃. Solo enĩ consensu contͣ¬
hunt᷑ : qͥ int̾uenire ñ potest nisi

Expanded text:
ro liberum acceperit, et ille, ut causam praestet dissidii, se alicujus servum fecerit, nec ille uxorem dimitere, nec illa ob vinculum conjugii in servitutem redigi poterit, unde illud, in Tiburiensi concilio: Perlatum st ad sanctum synodum quod quidam ingenuus ingenuam acceperit uxorem, et post filiorum procreationem occasione divortii, cujusdam servum se fecerit. Utrum et mulierem necessario tenere debeat; et si tenuerit, an illa etiam servituti subjici servitutem redigi, dum ille non ex consensu conjugis servum se fecit, quem liberum ipsa maritum accnequeunt. Quod si ante praedicta tempora copulam inierint, separari possunt, quamvis voluntate et assensu parentum juncti fuerint. Qui vero in pueritia copulati post annos pubertatis nolunt se delinquere, sed in conjunctione permanere, jam ex hoc efficiuntur conjuges, et deinceps nequeunt separari. Item, non possunt; solo enim consensu contrahuntur, qui intervenire non potest nisi
Abbreviated transcription (Latin):
uiro ẽẽ ut nulla eiꝰ uota que
abstinentie causa uouerit red¬
dant᷑ ab ea: nisi autor fuerit ur
ꝑmittendo. Nã cũ ad pecc̃m eiꝰ¬
dem uiri ꝑtinere uoluerit lex
qͦd uouerat quia ꝑmissa iã priꝰ
a uiro fuerat. Uiri dix̃ ẽẽ pece̾m
qr abnuit qͦd priꝰ concesserat: ñ
ut cũ uir priꝰ ei concesserit. po¬
stea si ꝓhibuerit contemnatur.
Exc his apparet qđ uir ł mulier
continentiã do offerre ñ potest
sine cõmuni consensu: nec alter
alt̾i debitũ negare debet. Si uͦ
quilibet eoꝵ alterũ a suo iure
absoluerit: ad p̾teritã seruitutẽ
nũqͥd reuocare potit: Hoc enĩ
dam uidet᷑ qđ mulier ñ disce¬
dens a domo uiri quȩ uiro per¬
mittente continentiã ꝓmiserit.
eodẽ ꝓhibente soluere ñ ualeat:
& boc ꝓpter dignitatẽ uiri qͥ est
caput mulieris. S hoc melius
intelligit᷑ in tali casu ubi uir
concedit mulieri continentiã¬
uouere: & ante uotũ ꝓhibet
implere. Si uͦ habitũ mutau̾it.

Expanded text:
iro esse, ut nulla vota ejus quae abstinentiae causa voverit, reddantur ab ea, nisi auctor fuerit vir permittendo. Nam, cum ad peccatum ejusdem viri pertinere voluerit lex,quod uouerat, quia permissa prius a uiro fuerat. uiri dixit esse peccatum, quia abnuit quod prius concesserat; non ut cum prius vir ei concesserit, postea si prohibuerit contemnatur. Ex his apparet quod vir vel mulier continentiam Deo offerre non potest sine communi consensu, nec alter alteri debitum negare debet. Si vero quilibet eorum alterum a suo jure absolverit, ad praeteritam servitutem numquid revocare poterit? Hdam videtur quod mulier non discedens a domo viri, quae viro permittente continentiam voverit vel promiserit, eodem prohibente solvere non valeat; et hoc propter dignitatem viri, qui est caput mulieris. Sed melius intelligitur in tali casu, ubi vir concedit mulieri vovere continentiam, et ante votum prohibet implere. Si vero habitum mutaverit,
Abbreviated transcription (Latin):
a ñ symoniacis. & de symoniacis
ñ symoniace a symoniacis. Symo¬
niaci sy moniace ordinati ł ordi¬
natores scđm canones a ꝓprio gra-¬
du decidant: symoniaci etiã symo¬
miace a ñ symoniacis ordinati si¬
milit̾ ab officio remoueantur:
symoniacos uͦ ñ symoniace a sy¬
moniacis ordinatos miscłit̾ per
manꝰ impositionẽ ꝓ tẽporis neces¬
sitate in officio ꝑmittimꝰ ꝑ mane¬
re. Qͦd intelligendũ ẽ de his qui
ordinant᷑ a sy moniacis. ignoranteᷤ
eos ẽẽ sy moniacos. Hos facit symo¬
niacos ñ reatꝰ criminis: s ordina¬
imilit̾ cũ dec̾nit nai¬
alexander p̃p. sy moniacos
omnino damnandos ac deponen¬
dos: subintelligendũ ẽ. nisi uiolen¬
ter qͥs attractꝰ fuerit. De his enĩ &
a qͥbuslibet hereticis uolenter
si statĩ discedunt ab eis: & pessimo
eoꝵ conciliabulo renuntiant. De
canones sanxert̃ ut subdiaconꝰ
ñ ordinet᷑ ante .xiiii. annos. nec
diaconꝰ ante .xxu. nec p̾sbr ante
xxx: deinde si dignꝰ fuerit. ad

Expanded text:
cis non simoniace a simoniacis. Simoniaci simoniace ordinati vel ordinatores, secundum canones, a proprio gradu decidant. Simoniaci etiam simoniace a non simoniacis ordinati, similiter ab officio removeantur. Simoniacos vero non simoniace a simoniacis ordinatos, misericorditer per manus impositionem pro temporis necessitate in officio permittimus permanere. Quod intelligendum est de his qui ordinantur a simoniacis, ignorantes eos esse simoniacos. Hos facit simoniacos non reatus criminis, sed ordinaSimiliter cum decernit Alexander papa simoniacos omnino damnandos ac deponendos, sub intelligendum est; nisi violenter quis attractus fuerit. De his enim et a quibuslibet haereticis violenter si statim discedunt ab eis, et pessimo eorum conciliabulo renuntiant. 9. anones sanxerunt, ut subdiaconus non ordinetur ante 14 annos, nec diaconus ante 25, nec presbyter ante 30. Deinde si dignus fuerit, ad
Abbreviated transcription (Latin):
acis scient̾: & eos qͥ ignoranter.¬
. Qui enĩ scient̃ a symoniacis se per¬
miserint consecrari immo execra¬
ri. eoꝵ consecratio omnino irrita
ẽ : qui uͦ ordinant᷑ a symoniaciᷤ qͦs
cũ ordinant᷑ nesciunt ẽẽ symonia¬
cos qͥ & tuno ꝓ catholicis habent᷑.
eoꝵ ordinatio miscđiter sustinet᷑.
De hiͤ qͥ dict̃ se emere corporalia &
obiecerint se ñ consecrationeᷤ¬
emere s res ipsas quȩ ex consecra
bant᷑. Nã quisqͥs hoꝵ alterũ uen¬
dit sine qͦ alterũ ñ habetur: neu
trũ uend̾e derelinquit. De distin

Expanded text:
acis scienter, et eos qui ignoranter. Qui enim scienter a simoniacis permiserint consecrari, imo execrari, eorum consecratio omnino irrita est. Qui vero ordinantur a simoniacis, quos, cum ordinantur, nesciunt esse simoniacos, qui et tunc pro catholicis habentur; eorum ordinatio misericorditer sustinetur. 6. De his qui dicunt se emere corporalia, n objecerint, se non consecrationeed res ipsas quae ex consecrabantur. Nam quisquis horum alterum vendit, sine quo alterum non habetur, neutrum vendere derelinquit. 7. Distinc
Abbreviated transcription (Latin):
id÷ caro: quȩ sine ĩpietate adorat᷑
Suscepit enĩ de terra terrã. qr caro
de terra ẽ: & de carne mariȩ car¬
nẽ accepit. Hec sine impietate a u̾¬
bo cui assũpta adorat᷑ a nob: quia
nemo carnẽ eiꝰ manducat nisi priꝰ
adoret. S qui adorat. ñ terrã in¬
tuet᷑. s illũ potiꝰ cuiꝰ scabellũ est.
ꝓpt̾ quẽ adorat. His autoritatib
pͥmisse inuestigationis absolutio
na ł aliqͥd. Solet etiã a qͥbusdã
ꝯeurrt̃. Qđ enĩ ꝑsona sit: his ecdiˢ¬
sert̃ rationib. Si scdm qđ homo.

Expanded text:
 caro, quae sine impietate adoratur: suscepit enim de terra terram, quia caro de terra est; et de carne Mariae carnem accepit. Haec sine impietate, a Verbo Dei assumpta, adoratur a nobis; quia nemo carnem ejus manducat; nisi prius adoret: sed qui adorat, non terram intuetur, sed illum potius cujus scabellum est propter quem adorat. » His auctoritatibus, praemissae quaestionis absolutio NA VEL ALIQUID. 1. Solet etiam a quibusdam concurrunt. Quod enim persona sit, his edisserunt rationibus: Si secundum quod homo
Abbreviated transcription (Latin):
Infideles in imo positi ante diẽ
iudicii fideles suꝑse in requie
attendunt: quoꝵ gaudia post
ꝯtemplari ñ possunt De chaos
ed cũ sc̃ĩ malos in torm̃ta
uideant: nonne aliqua cõpassi¬
one erga eos mouent᷑: Nonne
eos de torm̃tis liberari cupiunt:
meare. Quid ẽ illud chaos int̾
bonos & malos: nisi hinc iusti¬
cia inde iniqͥtas. quȩ nullatenꝰ
sociari ualent: Adeo enĩ sci. di
iusticie addicti sunt: ut nulla
cõpassione ad reybos transire
ualeant: nulla ꝓ eis int̾ scõs fi¬
at int̾cessio. Qͦdamm gͦ inde
uolunt aliqui transire ad illos.
s ñ possunt: quia si iusticia cdi¬
adiiteret. ñ fieret eis molesta
liberatio illoꝵ. Uel ita dicunt᷑
uelle & ñ posse: ñ quia uelint
& ñ possint: s quia & si uellent
ñ possent eos iuuare. De hoc
ita gͣg̃ ait suꝑ lucã Sic̃ rexbi g̃¬

Expanded text:
Infideles in imo positi ante diem judicii fideles super se in requie attendunt, quorum gaudia post contemplari non possunt. 6. De chaos ed cum sancti malos in tormentis videant, nonne aliqua compassione erga eos moventur? nonne eos de tormentis liberari cupiunt? meare. Quid est illud chaos inter bonos et malos, nisi hinc justitia, inde iniquitas, quae nullatenus sociari valent? Adeo enim sancti Dei justitiae addicti sunt, ut nulla compassione ad reprobos transire valeant, nulla pro eis inter sanctos fiat intercessio. Quomodo ergo inde volunt aliqui transire ad illos, sed non possunt? Quia si Dei justitia admitteret, non fieret eis molesta liberatio eorum. Vel ita dicuntur velle et non posse, non quia velint et non possint, sed quia etsi vellent, non possent eos juvare. De hoc ita Gregor. ait, super Lucam: Sicut reprobi
Abbreviated transcription (Latin):
Dicit᷑ enĩ homo nẽ passibilis ł morta¬
lis: ñ mͦ propt̾ aptitudinẽ: s etiam
ꝓpt̃ necessitatẽ. S nũqͥd hic defectꝰ
eũ passibilis extiterit ante mortẽ:
nũqͥd necessitatẽ patiendi habuit.
Si enĩ necessitas patiendi ł moriendi
fuit in xp̃o: ñ uidet᷑ sola uoluntate
miserationis defectus nr̃os accepisse.
Ad qͦd dici pot̾ xp̃m uoluntate solutio.¬
ñ necessitate sue nature hos defectꝰ
sic̃ alios accepisse: scił necessitatem
patiendi in anima: simul aũ pati¬
endi & moriendi in carne. Uerũ
hanc necessitatẽ ñ habuit ex neces¬
sitate suȩ ꝯditionis. quia a pecc̃o
ĩmunis: s ex sola uoluntate accep̃
de nr̃a infirmitate: ponens taber¬
nacłm suũ in sole. scił sub tẽporali
mutabilitate & labore. Uñ suꝑ¬
sicut hõib aliis iure & lege nature
statutũ ẽ semel moriͥ ita & xp̃e
eadẽ necessitate & iure nature se¬
mel oblatꝰ ẽ. & ñ sepe: nec ideo dic̃
uire naturȩ. qr ex natura suȩ ꝯdi¬

Expanded text:
enim homo nunc passibilis vel mortalis, non modo propter aptitudinem, sed etiam propter necessitatem. Sed numquid hic defectus cum passibilis extiterit ante mortem, numquid necessitatem patiendi habuit? Si enim necessitas patiendi vel moriendi fuit in Christo, non videtur sola voluntate miserationis defectus nostros accepisse. Ad quod dici potest Christum voluntate, non necessitate suae naturae, hos defectus sicut alios suscepisse, scilicet, necessitatem patiendi in anima, simul autem patiendi et moriendi in carne. Verum hanc necessitatem non habuit ex necessitate suae conditionis, quia a peccato immunis, sed ex sola voluntate accipit, de nostra infirmitate ponens tabernaculum suum in sole, scilicet, sub temporali mutabilitate et labore. Unsicut hominibus aliis et jure et lege naturae statutum est semel mori, ita et Christus eadem necessitate et jure naturae semel oblatus est, et non saepe. Nec ideo dicit jure naturae, quod ex natura suae condi
Abbreviated transcription (Latin):
defectus suscepit: pret̾ peccatũ.
di.s etiã necessitatẽ ht̃. Ideo q̃rit᷑
utrũ necessitas talis in xp̃i corpo¬
re fuerit. De aꝑtitudine enĩ mori¬
endi qd in eo fuerit ambiguũ ñ ẽ:
quȩ etiã ante pecc̃m in hoĩe fuit.
qͣn aliquis meo ñ fuit defectꝰ. Nec
gͥ mortalitas illa t̾c in eo fuit de¬
fectus: qr naturȩ ei erat. Uñ etiã
quidã talẽ mortalitatẽ in nobis
ñ eẽ defectũ ñ impbe t̾dunt: s¬

Expanded text:
defectus suscepit, praeter peccatum. di, sed etiam necessitatem habet. Ideo quaeritur utrum necessitas talis in Christi carne fuerit. De aptitudine enim moriendi, quod in eo fuerit, ambiguum non est, quae etiam ante peccatum in homine fuit, quando aliquis in eo non fuit defectus; nec ergo mortalitas illa tunc in eo fuit defectus, quia natura ei erat. Unde etiam quidam talem mortalitatem in nobis non esse defectum non improbe t
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰdemq cł̃i saluberrima fide etiã
illi iusti salui facti st̃. qui prĩqu
ueniret in carnẽ. credidert̃ in car¬
nẽ uenturũ. E adẽ enĩ fides ẽ: & nr̃a¬
ante incarnationẽ siue post. nͨ uixe¬
runt nͥ uiuant nisi ex fide incarna
aluid nom̃ sub cęlo in qͦ oporteat
saluari nos. ex illo tempore ualet
ad saluandũ genꝰ humanũ. ex qͦ
nuptiis & concup. Eadẽ fides me¬
diatoris quȩ nos saluat. uistos faci¬
ebat antiqͦs pusillos cũ magnis:
qr sicut credimꝰ xp̃m in carne ueniˢ¬
se. ita illi uenturũ: & sic̃ nos mor¬
tuũ. ita illi moriturũ: & sicut nos
resurrexisse. ita illi resurrecturũ:
& nos & illi ad iudiciũ uiuoꝵ &
mortuoꝵ uenturũ. Greg̾ sr̃ ierecħ.
E qui p̃ibant & qͥ sequebant᷑ cla-
qr om̃s electi qͥ in uidea eẽ potuert̃
siue qͥ nc in eccłia sunt. in mediato¬
rẽ di & hominũ credidert̃ & credt̃.
His aliisq plurib testimoniis ꝑspi¬
cue docetur: nulli uiꝗͣ salutẽ ẽẽ

Expanded text:
ejusdemque Dei saluberrima fide etiam illi justi salvi facti sunt, qui priusquam veniret in carne, crediderunt in carnem venturum. Eadem enim fides est post incarnationem Christi nec uixerint nec uiuant nisi ex fide incarnataliud nomen sub caelo, in quo oportet saluos fieri nos, ex illo tempore ualet ad saluandum genus humanum, ex quo Concup.: Eadem fides Mediatoris quae nos salvat, salvos justos faciebat antiquos, pusillos cum magnis, quia sicut credimus Christum in carne venisse, ita illi venturum; et sicut nos mortuum, ita illi moriturum; et sicut nos resurrexisse, ita illi resurrecturum; et nos et illi ad judicium vivorum et mortuorum venturum. Gregor., super Ezech.: Et qui praeibant, et  omnes electi qui in Judaea esse potuerunt, sive qui nunc in Ecclesia sunt, in Mediatorem Dei et hominum crediderunt et credunt. His aliisque pluribus testimoniis perspicue docetur nulli unquam salutem esse
Abbreviated transcription (Latin):
deris. ñ intelliges. Quod aꝑte aug̃
distinguit. Alia st̃ inquit quȩ nisi
intelligamꝰ ñ credimꝰ: alia quȩ nisi
credamꝰ ñ intelligimꝰ. Nemo tamen
potest credere in dm̃. nisi aliquid in¬
telligat: cũ fides sit ex auditu p̾di¬
cationis. Idẽ in libͦ de triñ. Certa fi¬
des utcũq inchoat cognitionẽ: cog¬
nitio uͦ certa ñ ꝑficit᷑ nisi post hanc
uitã. Ambiꝵ qͦq ait. Ubi fides. ñ ar
statĩ cognitio: ubi cognitio. fides p̃ce¬
dit. Ex his apparet aliqua credi q̃
ñ intelligunt᷑ uł sciunt᷑ nisi priꝰ cre¬
dant᷑: quȩdã uͦ intelligi aliq̃n etiã
ante ꝗͣ credant᷑. nec tam̃ sic ii

Expanded text:
deritis, non intelligetis. Quod August. aperte distinguit. Alia sunt, inquit, quae nisi intelligamus, non credimus; alia, quae nisi credamus, non intelligemus. Nemo tamen potest credere in Deum, nisi aliquid intelligat, cum fides sit ex auditu praedicationis. Idem in libro de Trinit.: Certa fides utcumque inchoat cognitionem. Cognitio vero certa non perficitur nisi post hanc vitam. Ambros. quoque ait: Ubi fides, non statim cognitio; ubi cognitio est, fides prae cedit. Ex his apparet aliqua credi quae non intelliguntur vel sciuntur, nisi prius credantur; quaedam vero intelligi aliquando, etiam antequam credan
Abbreviated transcription (Latin):
qđ remunerator ẽ sꝑantiũ in se.S
querit᷑ utrũ hoc credere ante aduen¬
tũ ł ante legẽ ad salutẽ suffecerit:
hoc ñ sufficere. Oportet enĩ uniu̾sa
credi quȩ in symbolis continentur.
S nec ante aduentũ nec ante legem
uidet᷑ hoc suffecisse: qr sine fide
mediatoris nullũ hominẽ uł ante

Expanded text:
quod remunerator est sperantium in se. Sed quod remunerator est sperantium in se. Sed quaeritur utrum hoc credere ante adventum et ante legem, ad salutem suffecerit. me hoc non sufficere; oportet enim universa credi quae in symbolis continentur. Sed nec ante adventum, nec ante legem videtur hoc suffecisse, quia sine fide Mediatoris nullum hominem, vel ante,
Abbreviated transcription (Latin):
d̾atur. Suꝑͣ aũ dictũ ẽ qd nemo pot̾
eredere indm̃: nisi aliqͥd intelligat᷑.
Uñ colligit᷑ qđ ñ possunt sciri & in¬
telligi credenda quȩdã nisi priꝰ cre¬
dant᷑: & quȩdã ñ credi nisi priꝰ in¬
telligant᷑. & ipsa ꝑfidem ampliꝰ in¬
telligi: nec ea prius credunt᷑ quã
intelligant᷑: id÷ nec penitꝰ ignorant᷑
cũ fides sit ex auditu. ignorantur
tam̃ ex parte. quia ñ sciunt᷑. Qd ere¬
aliqͥd & ñ diligi potest: diligi uero
qͦd nescit᷑. quero utrũ possit. Si ñ
potest: nemo diligit dm̃ anteꝗͣ sciat.
bi aũ sunt illa tria. fides. spes. cari¬
tas: nisi in animo credente quoc̃
redictis adiciendũ ẽ de suffici¬
entia fidei ad salutẽ. Illis qͥ p̃cessert̃
sic̃ ꝓfecit cognitio. Sides qͥppe ma¬
gna dicit᷑ cognitione & articuloꝵ
qͣntitate: ⁊ constantia & deuotione
Est aũ quȩdã fidei m̃sura: sine qua
nũquã potuit eẽ salus. Unde apłs.¬
Oportet accedentẽ credere quia ẽ : &

Expanded text:
tum est quod nemo potest credere in Deum, nisi aliquid intelligatur. Unde colligitur non posse sciri et intelligi credenda quaedam, nisi prius credantur; et quaedam non credi, nisi prius intelligantur, et ipsa per fidem amplius intelligi. Nec ea quae prius creduntur quam intelligantur, penitus ignorantur, cum fides sit ex auditu. Ignorantur tamen ex parte, quia non sciuntur. Crealiquid, et non diligi potest. Diligi vero quod nescitur, quaero utrum possit. Si non potest, nemo diligit Deum antequam sciat. Ubi autem sunt illa tria, fides, spes, charitas, nisi in animo credente quod nPraedictis adjiciendum est de sufficientia fidei ad salutem. Illis enim qui praecsicut profecit cognitio. Fides quippe magna dicitur, cognitione, et articulorum quantitate, vel constantia, et devotione. Est autem quaedam fidei mensura, sine qua nunquam potuit esse salus. Unde AposOportet accedentem ad Deum credere quia est, et
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ. Si enĩ de incognitis tm̃ est: de
his uidetur ẽẽ tm que ignorant᷑. Sed
sciendũ ẽ. quod ͭ iuisio alia sit interior
alia exterior. ñ ẽ fides de subiectis
ext̾iori uisioni. est tam̃ de his quȩ
sic capunt᷑ ut intelligant᷑. & si ñ¬
ut in futuro: quȩdã autẽ non: quia
ignorat᷑: que ipsa ad sensũ corporis
fides in nobsit. ñ tam̃ ad eũ sensũ
corporis ꝑtinet qͥ dicit᷑ auditꝰ. quia
ñ est sonꝰ : nec ad ullũ sensũ corporis

Expanded text:
tum. Si enim de incognitis tantum est, de his videtur esse tantum quae ignorantur. Sed sciendum est quod cum visio alia sit interior, alia exterior, non est fides de subjectis exteriori visioni: est tamen de his quae sic capiuntur, ut intelligantur, etsi non in futuro, quaedam autem non: quia ignoratur; quae ipsa ad sensum corporis fides in nobis sit, non tamen ad eum sensum corporis pertinet, qui dicitur auditus, quia non est sonus; nec ad ullum sen
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ñ uident᷑: s tam̃ est etiã fides
rerũ. quando ñ t̾ibis s reb ipsis pre¬
sentib credit᷑: qͦd erit cũ ꝑ speciem
manifestã se contẽplandã scĩs p̃bebit
di sapĩa: s non ꝓpͥe hȩc dicit᷑ fides
immo fidei merces. ad quã credendo
ꝑuienit᷑: ut ex fide u̾boꝵ transeat
uistꝰ in ficłe rerũ. Si petrꝰ habuit fi¬
dẽ passionis qñ uidit hominẽ illũ
trus fidẽ passionis habuerit
cũ hominẽ xp̃m ocłis pati cernebat:
dicimꝰ eũ fidẽ passionis habuisse. ñ
in eo qdł credebat hominẽ pati. qr
hoc uidebat: s in eo qđ credebat dm̃
ẽẽ qui patiebat᷑. Non enĩ uirtꝰ fidei
erat qđ credebat᷑ homo pati&e mori.
quẽ uideus cernens credebat: s qđ
credebat᷑ d̾s eẽ qui patiebat᷑. Unde

Expanded text:
Sed tamen etiam fides rerum, quando non verbis, sed rebus ipsis praesentibus creditur, quod erit, cum per speciem manifestam se contemplandam sanctis praebebit Dei Sapientia. Sed non proprie haec dicitur fides, imo fidei merces ad quam credendo pervenietur; ut ex fide verborum transeat justus in fidem rerum. 2. Si Petrus habuit fidem passitrus fidem passionis habuerit, cum hominem Christum oculis pati cernebat, dicimus eum fidem passionis habuisse, non in eo quod credebat hominem pati, quia hoc videbat; sed in eo quod credebat Deum esse, qui patiebatur. Non enim virtus fidei erat, quod credebatur homo pati et mori, quod Judaeus cernens credebat; sed quod credebatur Deus esse, qui patiebatur. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
paganꝰ credit: s qr credit eũ glorifi¬
catũ & uerũ dm̃. Credit gͥ fides łm
mortuũ: & hominẽ glorificatum.
Non gͥ fuit pet᷑ fides credere hominẽ
illũ mori quod oculis cernebat: s
credere dm̃ ẽẽ qui moriebat᷑. Nec
nob̾ etiã fides in hoc meretur quod
credimꝰ hominẽ illũ mortuũ. qͦd &

Expanded text:
paganus credit, sed quia credit eum glorificatum, et verum Deum. Credit ergo fides Deum hominem, et hominem glorificatum. Non ergo fuit Petro fides credere hominem illum mori, quod oculis cernebat; sed credere Deum esse, qui moriebatur. Nec nobis etiam fides in hoc meretur, quod credimus hominem illum mortuum, quod
Abbreviated transcription (Latin):
ex reb quȩ uident᷑ agit᷑ in nob ut
ea credant᷑ quȩ ñ uident᷑. Ex his
aꝑte intelligit᷑ qđ ꝓprie fides ñ
apparentiũ ẽ: nec illa fides ẽ qua
in xp̃o edificam. qua dicimꝰ usitata
locutione nos ea credere quȩ uidemꝰ
Alibi tam̃ dic̃ aug̾. fidẽ esse de reb
p̃sentib. qͦd erit in futuro cũ per
sꝑeciẽ dm̃ p̃sentẽ contẽplabimur

Expanded text:
ex rebus quae videntur, agitur in nobis ut ea credantur quae non videntur. Ex his aperte intelligitur quod proprie fides non apparentium est. Nec illa est fides qua in Christo aedificamur, qua dicimus, usitata locutione, nos ea credere quae videmus. Alibi tamen dicit August. fidem esse de rebus praesentibus; quod erit in futuro, cum per speciem
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsa ẽ gͦ causa omniũ uirtutũ: non
ipsiꝰ aliqua uirtutũ causa ẽ: qr oĩa
uniu̾sis excellentiꝰ caritatis muus
cognosces: quȩ ut oleũ ñ pot̾ premi
in imo. s suꝑexilit. Non gͦ eiꝰ causa
ł fundam̃tũ fides ẽ. Gregoriꝰ tam̃
suꝑ iezechielẽ dic̃ quia nisi fides pri

Expanded text:
Ipsa est ergo causa omnium virtutum, non ipsius aliqua virtutum causa est, quia omnia universis excellentius charitatis munus cognosces; quae, ut oleum, non potest premi in imo, sed superexilit. Non ergo ejus causa vel fundamentum fides est. Gregorius tamen, super Ezech., dicit quia nis
Abbreviated transcription (Latin):
futura resurrectio: qi ita credide¬
runt patͥarche & alii scĩ. Uel ꝓbatio
ẽ & certitudo qđ sint aliqua ñ appa¬
rentia: ut supͣ dictũ ẽ. Ppͥe aũ fideᷤs
dicit᷑ substantia rerũ sꝑandarũ. qr
sꝑandis substat: & qr fundam̃tũ ẽ
bonoꝵ. qͦd nemo mutare potest. Si
ista descͥptio spei ꝯueniat. Si uero
querit᷑ an hec descriptio spei conue.¬
niat: sane concedi pot̾ utrũlibet.
Si aũ dicat᷑ conuenire: st̃ & alla plu¬
ra quib differunt fides & spes:s
ñ imꝓbe dici pot̾ soli fidei ꝯuenire
ñ spei. quia fides sola fundam̃tũ cł̃r
ñ quia fides uirtus possit eẽ sñ spe
& caritate. Uñ aug̃ in encb. Sides a¬

Expanded text:
urrectio, quia ita crediderunt patriarchae et alii sancti. Vel probatio est et certitudo quod sint aliqua non apparentia, ut supra dictum est. Proprie tamen fides dicitur substantia rerum sperandarum, quia sperandis substat, et quia fundamentum est bonorum, quod nemo putare potest. 9. Si illa descriptio spei conveniat. Si vero quaeritur an haec descriptio spei conveniat, sane concedi potest utrumlibet. Si autem dicatur convenire, sunt et alia plura quibus differunt fides et spes; sed non improbe dici potest soli fidei convenire, non spei, quia fides sola fundamentum dicitur, non quia fides virtus possit esse sine spe et charitate. Unde August., in Ench.,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ factũ fuerit credatis: Hȩc est
laus fidei: si qͦd credit᷑ non uidetur.
dit. Cernebat enĩ & tangebat car¬
nẽ uiuentẽ quã uiderat morientẽ:
& credebat dm̃i in carne ipsa latentẽ
Credebat gͦ m̃te quod ñ uidebat:
ꝑ hoc qͦd sensib corporis apparebat.
Si uͦ dicunt᷑ credi quȩ uident᷑. sicut

Expanded text:
cum factum fuerit credatis? Haec est laus fidei, si quod creditur non videtur. dit. Cernebat enim et tangebat carnem viventem, quam viderat morientem, et credebat Deum in carne ipsa latentem. Credebat ergo mente quod non videbat, per hoc quod sensibus corporis apparebat. Si vero dicuntur credi quae
Abbreviated transcription (Latin):
attingit᷑. Non enĩ caritas fidem: s
fides caritatẽ p̾cedit: qr nemo pot̃
amare qͦd ñ crediderit. sic̃ nec sꝑare.
S hoc accipi potest dictũ de fide qͥ
uirtus ñ ẽ. ipsa enĩ spẽ & caritatẽ
frequent̾ p̃cedit: ł de actu fidei qui
forte naturalit̾ actũ caritatis p̃cedit.
sicut actũ spei: quod u̾ba p̃missa
diligent̃ notata innuunt. & ea etiã
quȩ addit dicens. nisi ea inqͥt quȩ
audis credideris. ad amandũ ea q̃
audis ñ inflãmaris: quȩ tam̃ de ñ
uisis ẽ. ut ante diximꝰ. Uñ cͥsostomꝰ.
F ides in animã nr̃am facit subsiste

Expanded text:
fidem, sed fides charitatem praecedit, quia nemo potest amare quod non crediderit, sicut nec sperare. Sed hoc accipi potest dictum de fide, quae virtus non est: Ipsa enim spem et charitatem frequenter praecedit; vel de actu fidei, qui forte naturaliter actum charitatis praecedit, sicut actum spei, quod verba praemissa diligenter notata innuunt, et ea etiam quae addit dicens: Nisi ea, inquit, quae audis credideris, ad amandum ea quae audis non inflammaberis; quae tantum de non visis est, ut ante diximus. Unde Chrysost.: Fides in
Abbreviated transcription (Latin):
tempore ł causa: s quia actꝰ fidei
naturalit̾ p̃cedit actũ spei: qͦd etiam
quidã conced̾t de ipsa uirtute fidei
ut naturalit̾ p̃cedat spẽ. ñ tempore.¬
nde & recte ea sola dr̃ fundam̃¬
tũ omniũ uirtutũ & bonoꝵ opt¬
rũ. Non aũ ẽ fundam̃tũ caritatis:
quia ñ ipsa caritatis. s caritas ipsiꝰ

Expanded text:
el causa, sed quia actus fidei naturaliter praecedit actum spei; quod etiam quidam concedunt de ipsa virtute fidei, ut naturaliter praecedat spem, non tempore.et recte ea sola dicitur fundamentum omnium virtutum et bonorum operum, non autem fundamentum est charitatis, quia non ipsa char
Abbreviated transcription (Latin):
gali. in nuptiis plus ualet sc̾itas ai¬
sacram̃ti qͣm fecunditas uentris.
Est etiã coniugiũ signũ spũalis
coniunctionis & dilectionis ani¬
moꝵ : qua int̾ se conuges uniri

Expanded text:
 in nuptiis plus valet sanctitas sacramenti, quam fecunditas ventris. Est etiam conjugium signum spiritualis conjunctionis et dilectionis animorum, qua inter se conjuges uniri
Abbreviated transcription (Latin):
ũboꝵ quis acceꝑit: inducit᷑ in
li copula ñ posse contrahi matri¬
ñ fuisse conuigiũ uel ñ fuisse
ꝑfectũ: qͦd nefas ẽ sentire. Tan¬
to enĩ sanctiꝰ fuit atq ꝑfectius:
qͣnto a carnali oꝑe immumꝰ. S
suꝑiꝰ posita ea ratione dicta intel¬
ligendũ ẽ. non qͥn ꝑtineat muliex
illa ad matͥmoniũ cũ qua ñ est
ꝑmixtio sexuũ: s ñ ꝑtinet ad ma¬
trimoniũ qͦd expressã & plenã
teneat figurã conunctionis xp̃i

Expanded text:
m quis acceperit, inducetur in li copula non posse pertrahi matrinon fuisse conjugium, vel non fuisse perfectum; quod nefas est sentire. Tanto enim sanctius fuit atque perfectius, quanto a carnali opere immunius. Sed superius posita, ea ratione dicta intelligendum est, non quin pertineat mulier illa ad matrimonium, cum qua non est permixtio sexuum; sed non pertinet ad matrimonium quod expressam et plenam tenet figuram conjunctionis Chri
Abbreviated transcription (Latin):
meret᷑ exiciale iudiciũ. Qd scđm
indulgentiã concedit᷑ uoluntariũ
est ñ necessariũ: alioqͥn tͣns gressor
eẽt qui illud ñ fac̾et. Ꝙ pot̾ sane.
intelligi illud sub p̃cepto dictum
bominib pͥmis ante pecc̃m. cresci¬
te & multiplicamini: qͦ etiã post
multiplicatio: post quã scđm in¬
dulgentiã mat̾moniũ contractũ
fuit. Ita etiã post diluuiũ qͦ uni¬

Expanded text:
le judicium. Quod secundum indulgentiam conceditur, voluntarium est, non necessarium; alioquin transgressor esset, qui illud non faceret. Et potest sane intelligi illud sub praecepto dictum hominibus primis ante peccatum: Crescite et multiplicamini. Quo etiam post multiplicatio; post quam secundum indulgentiam matrimonii contractus fuit. Ita enim post diluvium, quo uni
Abbreviated transcription (Latin):
sa. Qui etiã postea uirũ uxorẽ
dimitt̾e ꝓhibuit: nisi causa for¬
nicationis. Apłs etiã ait. Uirgo
ñ peccat: si nubat. Constat gͥ rẽ
bonã eẽ matͥmoniũ: alioqͥn non
ee̾t sacram̃tũ. Sacram̃tũ enim:
sacrũ signũ ẽ. Cuiꝰ rei sacram̃tũ

Expanded text:
rsa. Ipse etiam postea virum uxorem rsa. Ipse etiam postea virum uxorem dimittere prohibuit, nisi causa fornicationis . Apostolus etiam ait: Virgo non peccat, si nubat . Constat igitur rem bonam esse matrimonium, alioquin non esset sacramentum. Sacramentum enim sacrum signum
Abbreviated transcription (Latin):
pit᷑: scił ꝓ concessione. ꝓ remissio¬
ne. ꝓ ꝑmissione. Ꝙ est ꝑmissio
in nouo testam̃to de minoribus
bonis: & de minorib malis. De
minorib bonis ẽ conuigiũ. qͦd ñ
meret᷑ palmã. s est in remediũ:
de minorib malis id÷ de ueniali¬
b est coitꝰ qui fit causa inconti¬
nentiȩ. Illud id÷ coniuigiũ. indul¬
get᷑ id ÷ concedit᷑: illud uͦ id est
coitꝰ talis ꝑmittit᷑. id toleratur.
ita qđ non prohibetur. Quod
uerunt aũ ñ nulli heretiei
nuptias detestantes: qͥ tacia.¬
ni appellati st̃. Hi nuptias omni¬
no damnant. ac pares fornicatio¬
nib aliis q corruptionib faciunt:
nec recipuint in suoꝵ numero con¬
iugio utentẽ marẽ ł feminã. Qd
autẽ res bona sit comugiũ. ñ mͦ
ex eo ꝓbatur qđ dñs legit᷑ conui¬
giũ institiusse. int̾ pͥmos parenteᷤᷤ:
s etiã qđ in chana galyleȩ nup
tiis int̾fuit xp̃c. easq miraculo
comm̃dauit. aqua in uinũ conu̾¬

Expanded text:
t, pro concessione, pro remissione, pro permissione. Et est permissio in novo Testamento, de minoribus bonis, et de minoribus malis. De minoribus bonis est conjugium, quod non meretur palmam, sed est in remedium. De minoribus malis, id est, de venialibus, est coitus qui fit causa incontinentiae, illud scilicet conjugium indulgetur, id est, conceditur. Illud vero, id est, coitus talis, permittitur, id est, toleratur, ita quod non prohibetur. 5. Quod Fuerunt autem nonnulli haeretici nuptias detestantes, qui Tatiani appellati sunt. Hi nuptias omnino damnant, ac pares fornicationibus aliisque corruptionibus faciunt, nec recipiunt in suorum numero conjugio utentem marem vel feminam. Quod autem res bona sit conjugium, non modo ex eo probatur, quod Dominus legitur conjugium instituisse inter primos parentes, sed etiam tiis interfuit Christus, easque miraculo commendavit aqua in vinum conve
Abbreviated transcription (Latin):
monii sacram̃tũ etiã ante pecc̃m
legit᷑ institutũ a dño: ñ tam̃ acd
remediũ s ad officiũ. Refert
enĩ scriptura genesis in adam
misso sopore atq una de costis
eiꝰ sũpta & exinde muliere for¬
mata. uirũ in spũ intelligentẽ
ad quẽ usũ mulier facta esset.
post extasim ꝓphetice dixisse
hoc nc̃ os ex ossib meis & caro de
carne mea: ꝓpt̾ hoc relinquet
hõ patrẽ & matrẽ & atlherebit
uxori suȩ. & er̃t duo in carne
oniugii aũ institu C luiii¬
tio duplex ẽ. Una ante
pecc̃m ad officiũ facta ẽ in para¬
dyso. ubi ẽet thorus ĩmaculatꝰ
& nuptie honorabiles. ex quib
sine ardore conciꝑent. sine dolo¬
re parerent: altera post pecc̃m
ad remediũ facta extͣ paradysũ
ꝓpt̾ illicitũ motũ deuitandũ.
Prima ut natura multiplica¬
ret᷑: scda uͦ ut natura exciꝑet᷑
& uiciũ cohiberet᷑. Nã & ante

Expanded text:
peccatum legitur institutum a Domino; non tamen ad remedium, sed ad officium. Refert enim Scriptura, Genes. 2, in Adam misso sopore atque una de costis ejus sumpta, et exinde muliere formata, virum in spiritu intelligentem ad quem usum mulier facta esset, post extasim prophetice dixisse: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne mea; propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxorConjugii autem institutio duplex est. Una ante peccatum ad officium facta est in paradiso, ubi esset thorus immaculatus, et nuptiae honorabiles, ex quibus sine ardore conciperent, sine dolore parerent; altera post peccatum ad remedium facta extra paradisum, propter illicitum motum devitandum. Prima, ut natura multiplicaretur; secunda, ut natura exciperetur, et vitium cohiberetur. Nam et ante
Abbreviated transcription (Latin):
& concupiscĩa dicens. Qͦd sanis
e̾et ad officiũ: egrotis ẽ ad reme¬
diũ. Infirmitas enĩ incontinentiȩ
que ẽ in carne ꝑ pecc̃m mortua.
ne cadat in ruinã flagitioꝵ exci¬
pit᷑ honestate nuptiarũ. Si non
peccassent pͥmi homines: sine
carnis incentiuo ac feruore libi¬
dinis ipsi ac successores eoꝵ conue¬
nirent. Ꝙ sic̃ remunerabile est
pecc̃m letalis concupiscentiȩ lex
mẽbris nr̃is inhesit sine qua car
ẽ & malus coitꝰ. nisi excuset᷑ ꝑ
bona coniugii. En scđm p̃ceptũ¬

Expanded text:
is est ad officium, aegrotis ad remedium. Infirmitas enim incontinentiae, quae est in carne per peccatum mortua, ne cadat in ruinam flagitiorum, excipitur honestate nuptiarum. Si non peccassent primi homines, sine carnis incentivo ac fervore libidinis ipsi eorumque successores convenirent: Et sicut remunerabile est peccatum lethalis concupiscentiae lex membris nostris inhaesit, sine qua non est et malus coitus, nisi excusetur per bona conjugii. » Cum e
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ illã mulierẽ ñ ꝑtinere ad matͥ¬
moniũ: cũ qua docet᷑ ñ fuisse
cõmixtio sexus. Itẽ leo ỹp. Cum
sit instituta. ut pt̾ cõmixtionẽ
sexuũ ñ habeat in se xp̃i & eccłiȩ
sacram̃tũ: ñ dubiũ ẽ illã muli¬
erẽ ñ ꝑtinere ad matͥmoniũ in qͣ
docet᷑ ñ fuisse nuptiale mysteriũ.¬

Expanded text:
est illam mulierem non pertinere ad matrimonium, cum qua docetur non fuisse commixtio sexus. Item Leo papa, ibisit instituta, ut praeter commixtionem sexuum non habeat in se Christi et Ecclesiae sacramentum, non dubium est illam mulierem non pertinere ad matrimonium, in qua docet
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ corporũ: sic eccłia xp̃o co¬
pulat᷑ uoluntate & natura. qr
idem uult cũ eo: & ipse formam
assũpsit de natura hoĩs. Copula¬
ta ẽ gͥ sponsa sponso spũalit̾ &
corporalit̾: id ÷ caritate ac nat᷑e

Expanded text:
onem corporum, sic Ecclesia Christo copulatur voluntate et natura, quia idem vult cum eo, et ipse formam assumpsit de natura hominis. Copulata est ergo sponsa sponso spiritaliter et corporaliter, id est charitate ac naturae
Abbreviated transcription (Latin):
reddere cogeret᷑: & illi d̾s impu¬
taret ꝯtinentiã si ñ sue s tue
concederet infirmitati ne in
adulteriũ caderes. Quisquis gͥ
cõpatiens infirmitati uxoris red
plangens potiꝰ quia sine uxore
ẽẽ ñ potuit ꝗͣ gaudens qr duxit:
non mͦ ñ hortarem᷑ s etiã ꝓhibe¬
remꝰ implere: si forte tua niunx
hoc tecũ susciꝑe animi ł carnis
infirmitate recusaret. Nam uo
uenda talia ñ sunt a ꝯiugatis.
nisi ex consensu & uoluntate
cõmuni: & si p̃proꝑe factũ fue¬
rit. magis ẽ corrigenda tem̾itaᷤᷤ
ꝗͣ ꝑsoluenda ꝓmissio. Non enĩ
d̃s exigit si quis ex alieno aliqͥd
uouerit: s potiꝰ usurpare uetat
uacent orationi. nͥ ex consensũ
uoluit eoniuges carnali inuic̃
fraudari debito. Idẽ. Manifestũ¬

Expanded text:
reddere cogeretur; et illi Deus impureddere cogeretur; et illi Deus imputaret continentiam, si non suae, sed tuae concederetur infirmitati, ne in adulterium caderes. Quisquis ergo compatiens infirmitati uxori reddiorem, plangens potius quia sine uxore esse non potuit, quam gaudens quia duxit, non modo non hortaremur, sed etiam prohiberemus implere, si forte tua conjux hoc tecum suscipere, animi vel carnis infirmitate, recusaret. Nam uenda talia non sunt a coniugatis nisi ex consensu et uoluntate communi et, si praepropere factum fuerit, magis est corrigenda temeritas quam persoluenda promissio. neque enim deus exigit, si quis ex alieno aliquid uouerit, sed potius usurpare uetat vacent orationi, nisi ex consensu voluit conjugem carnali invicem fraudari debito. Idem, in qu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcreandoꝵ liberoꝵ s infirmitatiᷤ
& incontinentiȩ causa expetit
uel ille de matͥmonio ł illa. non
sibi alterutrũ negent: ne ꝑ hoc
incidant in damnabiles corrup¬
telas. Reddere enĩ debitũ cony¬
gale nulliꝰ ẽ criminis: exig̾e aũ
ultra gen̾andi necessitatẽ. cubpe
ẽ uenialis: fornicari uͭ ł mechari
puniendi ẽ criminis. De ꝯtinen¬
uod uͦ sine consensu c xci.¬
uxoris uir continere non
ualeat: subditis ꝓbat᷑ testimo¬
niis. Fit enĩ aug̃ suꝑ psalmũ¬
c.xlui. Si dicat uir. continere
iã uolo. nolo autẽ uxorẽ: ñ pot̾.
Qͦd enĩ tu uis: illa ñ uult. Nũqͥd
ꝑ continentiã tuã illa debet
fieri forncaria : Si alii nuꝑserit
te uiuo: adultera erit. Non uult¬
ds tali lucro tale damnũ cõpen¬
sari. Redde debitũ: & si non
exigis. redde. ꝓscĩficatione ꝑfe¬
cta d̾s tibi cõputabit si ñ quod
tͥ debet᷑ exigis: s reddis qͦd debeᷤᷤ¬
apłica etiãsi uir continere uolri¬
isset & tu noluisses. debitũ tibi

Expanded text:
creandorum, sed infirmitatis et incontinentiae causa expetit, vel ille de matrimonio, vel illa non sibi alterutrum negent, ne per hoc incidant in damnabiles corruptelas. Reddere enim debitum conjugale nullius est criminis; exigere autem ultra generandi necessitatem, culpae est venialis; fornicari autem vel moechari puniendi est criminis. NoliteQuod vero sine consensu uxoris vir continere non valeat, subditis probatur testimoniis. Ait enim Aug., super ps. 45: Si dicat vir: Continere jam volo: Nolo autem uxor, non potest. Quod enim tu vis, illa non vult. Numquid per continentiam tuam illa debet fieri fornicaria? Si alii nupserit te vivo, adultera erit. Non vult tali lucro Deus tale damnum compensari. Redde debitum; et si non exigis, redde. Pro sanctificatione perfecta Deus tibi computabit, si non quod tibi debetapostolica: Etiamsi vir continere voluisset, et tu noluisses, debitum tibi
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ scił & sp̃s sc̃s. Itẽ & illud aliud̃
scił. id qͥd est ꝓpriũ filii ñ qͦd cõmu¬
ne ẽ tͥnitati hominẽ accepit. sic o¬
portet intelligi: id̃÷ ꝓpͥe in ypostasi
filii. ñ in trib cõmunit ꝑsonis diui¬
na natura humanã naturã sibi
uniuit. Qͥ sensus ex u̾bis ioħis da

Expanded text:
 sanctus. Item et illud aliud, scilicet, id quod est proprium Filii, non quod commune est Trinitati, hominem accepit, sic oportet intelligi, id est, proprie in hypostasi Filii, non in tribus communiter personis, divina natura humanam naturam sibi univit. Qui sensus ex verbis Joan. D
Abbreviated transcription (Latin):
carni: & unã naturã d̃i u̾bi incar¬
natã confitem᷑. Uerbũ añ & quodd
cõmune ẽ substantiȩ possidet: & qͦd
ꝓpͥetatis ẽ habens ypostaseos id÷ ꝑ
& eadẽ uere dicit᷑ suscepisse huma¬
nã naturã. An diuina nat᷑a debeat

Expanded text:
arnatam confitemur. Verbum autem et quod commune est substantiae possidet, et quod proprietatis est habens hypostaseos, id eset eadem vere dicitur suscepisse humanam naturam. 3. An divina natura debeat
Abbreviated transcription (Latin):
id est ñ scd̾m illã substantiã quȩ as¬
sũpsit: s scłm illã que assũpta ẽ.
Ex qͦ apparet dinã sub̾am assũp¬
sisse humanã. Ex u̾bis aũ augu¬
stini suꝑiꝰ positis adhibita diligen
petrꝵ. Trinitas nos sibi reconcilia¬
uit ꝑ hoc qđ solũ u̾bũ carnẽ ipsa
tͥnitas fecit. In qͦ sic ueritas incõ¬
mutabilis manet diuinȩ humane¬
q naturȩ: ut sic̃ uera semꝑ ẽ eiꝰ diui¬
nitas quã de patre h̾t: ita uere sẽꝑ¬

Expanded text:
m illam substantiam quae assumpsit, sed secundum illam quae assumpta est. Ex quo apparet divinam substantiam assumpsisse humanam. Ex verbis autem August. superius positis, adhibita diligentum, c. 2, in fine: Trinitas nos sibi reconciliavit per hoc quod solum Verbum carnem ipsa Trinitas fecit. In quo sic veritas incommutabilis manet divinae humanaeque naturae, ut sicut vera semper est ejus divinitas, quam de Patre habet, ita vera se
Abbreviated transcription (Latin):
Iam facile ẽ agnoscere ꝗͣ diu̾sa &
multiplicia suꝑ questione ꝓposita
autores tͣddiderunt: ideoq post̾ioreᷤ
ea legentes. uarias atq contrarias
ex p̃dictis occasionẽ sumtes ꝓmuis
sententias Qd de ħ tenendũ sit.
Nos aũ omnis m̃dacii & contͣdicti¬
onis notã a saeris paginiꝰ secludere
cupientes. orthodoxis patͥb atq
catholicis doctorib nulla praue
intelligentiȩ suspicione notatis
consentimꝰ: dicentes & ꝑsonã filii
assũpsisse naturã humanã. & na-¬
turã diuinã humanȩ nat᷑e infilio
unitã. eã q sibi unisse ł assũpsisse.
unde & uere incarnata dr. Det̾mi
filiꝰ formã serui accepisse: ꝑhoc non e¬

Expanded text:
e est agnoscere quam diversa et multiplicia super quaestione proposita auctores tradiderunt. Ideoque posteriores ea legentes, varias atque contrarias, ex praedictis occasionem sumentes, promunt sententias. 2. Quid de hoc tenendum sit. Nos autem omnis mendacii et contradictionis notam a sacris Paginis secludere cupientes, orthodoxis Patribus atque catholicis doctoribus nulla pravae intelligentiae suspicione notatis, consentimus dicentes, et personam Filii assumpsisse naturam humanam, et naturam divinam humanae naturae in Filio unitam, eamque sibi unisse vel assumpsisse. Unde et vere incarnata dicitur. Filius formam servi accepisse,
Abbreviated transcription (Latin):
qui falsũ uoluntate fallendi. & qͥ
falsũ putans qͦd uerũ est uirat. &
qͥ uerũ putans qͦd falsũ ẽ iurat.
fallunt & cũ fallunt᷑. Aut putat
homo uerũ eẽ quod falsũ ẽ. & te¬
mere uirat: aut scit ł putat falsũ

Expanded text:
falsum voluntate fallendi jurat, et qui falsum putans quod verum est, jurat, et qui verum putans quod falsum est, jurat. fallunt, vel cum falluntur. Aut putat homo verum esse quod falsum est, et temere jurat; aut scit vel putat falsum
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ita futurũ erat ut iurauit.
Ad hoc dici pot̾. quia ñ omnis qui
sic̃ iste de quo agimꝰ: s ex qͦ ꝓpositũ
mutat ł terminũ tͣns greditur. iu¬
dicimꝰ aliq̃n malũ esse. aliqñ. ñ.
Sponte enĩ & sine necessitate iu¬
rare ł falsũ iurare. pecc̃m gͣnde ẽ.
Ex necessitate aũ iurare. scił uel
ad asserendã innocentiã ł ad fe-¬
dera pacis confirmanda. ł ad per¬
suadendũ auditorib quod est eis
utile. malũ ñ ẽ: quia necessariũ.¬

Expanded text:
t ut juravit. Ad hoc dici potest quia non omnis qui sicut iste de quo agimus; sed ex quo propositum mutat vel terminum transgreditur, judicimus aliquando malum esse, aliquando non. Sponte enim et sine necessitate jurare, vel falsum jurare, peccatum grande est. Ex necessitate autem jurare, scilicet, vel ad asserendam innocentiam, vel ad foedera pacis confirmanda, vel ad persuadendum auditoribus quod est eis utile, malum non est, quia necessariu