comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scuti. Et in quol angulo ht̃ unũ ꝓmun¬
torium .i. montem. ¶ Ex ꝑte ẽ aquiloĩs
ut ait heatus ysidꝰ xiii libro etħ. ⁊⁊ ouidiꝰ¬
.U. metħ ħt̃ quoddam ꝓmuntoriũ quod
dicitur pelorus. Dictum ẜm salustium
a quodam gubernatore ambal/ nomiẽ
eloro in monte illo sepulto. ¶Ex parte
uoͣ australi ht̃ ꝓmuntorium qd̾ dicitur
Pachinus sine pachinum ab aeris cras¬
situdine sic uocatum.Nã pingus ⁊ craᷤᷤ¬
sus ẽ / ⁊ ꝑflatur austro. ¶ Ex ꝑte ãt occidẽ¬
tis hr̃ ꝓmuntorium noĩe lilibeum/ deno¬
minatum a quadam ciuitate euidẽ no¬
minis antiquitus sie uocata ¶Inmedi
gibello. Thypheuꝯ ibi sepultus ẜm fic¬
tionẽ poetarum tenet caput ad orientez
sub echna manum dexterã ad pelorũ. si¬
nistram ad pachinum. ⁊ pedes ⁊ crura
extensa ad lilibeum. Uñ ouidius .xͦ libͦ
Mdethamorf.
Nasta giganteis uecta ẽ insulam̃bris
Trmacñs amagͥs subiectũ molib urget

Expanded text:
scuti; et in quolibet angulo habet unum promunscuti; et in quolibet angulo habet unum promuntorium, idest montem. Ex parte enim aquilonis, ut ait beatus Ysidorus, XIIII libro Eth., et Ovidius, V Meth. habet quoddam promuntorium quod dicitur Pelorus, dictum, secundum Salustium, a quodam gubernatore Anibalis nomine Peloro, in monte illo sepulto. Ex parte vero australi habet promuntorium quod dicitur Pachinus, sive Pachinum, ab aeris crassitudine sic vocatum; nam pinguis et crassus est, et perflatur austro. Ex parte autem occidentis habet promuntorium nomine Lilibeum, denominatum a quadam civitate eiusdem nominis antiquitus sic vocata. In medigibello. Thypheus ibi sepultus, secundum fictionem poetarum, tenet caput ad orientem sub Ethna, manum dexteram ad Pelorum, sinistram ad Pachinum, et pedes et crura extensa ad Lilibeum. Unde Ovidius, V libro Methamorfoseos. Vasta giganteis iniecta est insula membris Trinacris et magnis subiectum molibus urget
Abbreviated transcription (Latin):
ualde summis quoꝵ primus uocatus
etitius qui fuit adeo magnus ꝙ nouẽ
iugem terre in longitudine sui corporis
occũpabat. Uñ uirtilius .uͦ libro eneyd.
Necnõ ⁊ tition terre oĩparẽtis alũnum
Cernere erat ꝑ nouem/ cui iug̾a corpꝰ
Porrigit᷑. ¶Alter u̾o uocatus ẽ chifeus
s ꝑꝑ rima dĩ hic tyfuo figura interueĩ¬
ente que dicitur sincopa. Fuit aũt iste
chifeuo inter omnes gygantes mirabił
fortitudinis ⁊ audacie ꝯtrã Iouẽ. De qro
narrant poete ꝙ inpugna ap̃ flegram
qr ꝯͣ deos fortiteregit/ sub ĩsula trinacrie
.i. Sicilie sit uiuus sepultus. Et dicunt
ꝙ ẽ tante longitudims ꝙ iacendo resupi¬
nus totam in sulam orcupat suis mem¬
bris. Iacet eĩ resupinus teneno cap̃ ado¬
mentem pedes ad occidentem manum
dextram extensam ad aquilonem siue
tramontanam sinistrã u̾o ad austruz
siue meridiem. Et hoc ẜm descriptionez
deẽ insule q̃ e triãgulata admodum uniꝰ

Expanded text:
valde summis, quorum primus vocatus valde summis, quorum primus vocatus est Titius, qui fuit adeo magnus, quod novem iugera terre in longitudine sui corporis occupabat. Unde Virgilius, VI libro Eneydorum: Nec non et Tition, Terre omniparentis alumnum, Cernere erat, per novem cui iugera corpus porrigitur. Alter vero vocatus est Thifeus rimam dicitur hic Tyfus, figura interveniente que dicitur sincopa –. Fuit autem iste Thifeus inter omnes gygantes mirabilis fortitudinis et audacie contra Iovem. De quo narrant poete quod in pugna apud Flegram, quia contra deos fortiter egit, sub insula Trinacrie, idest Sicilie, sit vivus sepultus. Et dicunt quod est tante longitudinis, quod iacendo resupinus totam insulam occupat suis membris. Iacet enim resupinus, tenens caput ad orientem, pedes ad occidentem, manum dextram extensam ad aquilonem sive tramontanam, sinistram vero ad austrum sive meridiem. Et hoc secundum descriptionem dicte insule, que est triangulata ad modum unius
Abbreviated transcription (Latin):
petit. tante aut est quãtitatis ꝙ qñ capi¬
tur tota patria ex sua captura repletur.
¶Catulos suos balena miro amore diligit.¬
⁊ eos inpelago longo tp̃r çircũducit ꝙ si
eos abarenaru cunulis impedin cõti¬
gerit multitudinẽ aque more collecta
superipos fundit/ ⁊ sic eos aꝑiculis libe¬
m̃s ad ꝓfundum pelagi reuocat ⁊ redu¬
cit. Contra os̃ occursus nociuos ꝓfilioꝵ
defensione se opponit. ⁊ semꝑ interse et
mare ipos inparte tutiori repoĩt. Et qñ
inualescit tẽpestas fetus suos adhuciu¬
uenes ⁊ teneros inuentrem suum cont¬
uenenosus siẽ coreo drillus. Pisdes aũt̃ fy¬
guint ad caudam ceti qui si deuietus fu¬
ert pisces predictimoriuntur. Ꝙ siao
nõ poterit ille piscis pestifer deuincere ce¬
tum fumosum ⁊ fetidissimum odorẽ
ex ore eic̃ inaquã. Cecus u̾o fumo odo¬
nfero de ore suo emisso fetidumodorem
co facit aut mentione de duob gigãtib

Expanded text:
petit; tante autem est quantitatis, quod quando capipetit; tante autem est quantitatis, quod quando capitur, tota patria ex sua captura repletur. Catulos suos balena miro amore diligit, et eos in pelago longo tempore circumducit, quod si eos ab arenarum cumulis impediri contigerit, multitudinem aque in ore collectam super ipsos fundit, et sic eos a periculis liberans, ad profundum pelagi revocat et reducit. Contra omnes occursus nocivos pro filiorum defensione se opponit, et semper inter se et mare ipsos in parte tutiori reponit. Et quando invalescit tempestas, fetus suos adhuc iuvenes et teneros in ventrem suum contravenenosus sicut corcodrillus. Pisces autem fugiunt ad caudam ceti, qui si devictus fuerit, pisces predicti moriuntur. Quod si non poterit ille piscis pestifer devincere, cetum fumosum et fetidissimum odorem ex ore eicit in aquam. Cetus vero fumo odorifero de ore suo emisso, fetidum odorem co facit autor mentionem de duobus gigantibus
Abbreviated transcription (Latin):
tum esurit uaporem odoriferũ ad mo¬
dum ambre ex ore suo emittit in quo
pisces delectant ⁊ ꝓpter ip̃ius uaporis i¬
redolentiam orificium eius intrãt. ⁊ sie
abip̃o capiuntur ⁊ deuorant᷑ ¶ Inhoc pisce
ut ibidem dr̃ t̾restris mat̾ia dominatur
plus ꝙ̃ aque ⁊ i deo multe ẽ corpulentie
⁊ pinguedinis. Uñ insenectute pre magͥ¬
tudinẽ corporis ineius dorso coadunatur
puluis ⁊ condẽpsatur intantũ ꝙ erbe ⁊
fructices ibi creseunt ita ut balena simili
insule uideatur.Ad quam si nauiganteᷤ
in caute appropinquauerint sine ꝑiculo
uix euadunt. Nã aquam intanta quã¬
titate ex ore eiẽ suꝑ nauem ꝙ ip̃am aliqñ
horruit ⁊ submergit. Tante et ẽ pingue¬
dinis ꝙ cũ piscatorum pentit uenabuliꝰ
siũ telis uulnus nõ sentit nͥ prius pĩgre¬
do sua cotaliter ꝑforetur.S qñ caro int̾¬
ior leditur tũc facillime capitur qr ama¬
ritudinem aque salse nõ sufferens li tuᷤ

Expanded text:
tum esurit, vaporem odoriferum ad motum esurit, vaporem odoriferum ad modum ambre ex ore suo emittit, in quo pisces delectantur, et propter ipsius vaporis redolentiam orificium eius intrant, et sic ab ipso capiuntur et devorantur. In hoc pisce, ut ibidem dicitur, terrestris materia dominatur plus quam aque, et ideo multe est corpulentie et pinguedinis. Unde in senectute, pre magnitudine corporis, in eius dorso coadunatur pulvis et condempsatur in tantum quod erbe et fructices ibi crescunt, ita ut balena similis insule videatur; ad quam si navigantes incaute appropinquaverint, sine periculo vix evadunt; nam aquam in tanta quantitate ex ore eicit super navem, quod ipsam aliquando horruit et submergit. Tante etiam est pinguedinis, quod cum piscatorum percutit venabulis sive telis, vulnus non sentit nisi prius pinguedo sua totaliter perforetur. Sed quando caro interior leditur, tunc facillime capitur, quia amaritudinem aque salse non sufferens, litus
Abbreviated transcription (Latin):
ribus ip̃m elephantẽ ꝑcutit atq pũgit.
alter aũt uenatoꝵ uenies primũ percu¬
tit uenatorẽ ⁊ admonet eum ne ꝑcutiat
elephantem ⁊ dat ei comedere ordeum.
Ꝙ cũ ter uel quat̾ fecerit diligit se libe¬
rntem ⁊ ei deineepo obediens mansue¬
scit.
¶Balena u̾o ẽ quidam piscis qui est itti
magnus ꝙ montibus ⁊ insulis udet̃
equalis qualis fuit cetuo ꝗ excepit Ionã
cuius aluus tante fuit magnitudmis
ur instar inferm obtineret dicẽte ꝓpħa.
Deuentre ĩfermexaudiuit me. Et est ce-¬
tus idem ꝙ balena. Declinat᷑ at̃ insĩgu¬
lari hie cetus ceti. inpłari u̾o hec cete.
uix̃ illud genesis. Creauit aũt deus cete
grandia. Dicit᷑ aut̃ cetus uel cete a corpo¬
no immanitate qr magͥ corporis est.¬
¶ Balena u̾o dicitur abem̃utendo ⁊ fundẽ¬
do aq̃s. Plus eͥ omĩb aliis manns
belius altius iac̃ aquas ¶ Dicitur ãt
inlibro iorath ꝙ quando balena mul¬

Expanded text:
ribus, ipsum elephantem percutit atque pungit; ribus, ipsum elephantem percutit atque pungit; alter autem venatorum veniens, primum percutit venatorem et admonet eum ne percutiat elephantem, et dat ei comedere ordeum. Quod cum ter vel quater fecerit, diligit se liberantem et ei deinceps obediens mansuescit. Balena vero est quidam piscis qui est ita magnus, quod montibus et insulis videtur equalis, qualis fuit cetus qui excepit Ionam, cuius alvus tante fuit magnitudinis ut instar inferni obtineret, dicente propheta: De ventre inferni exaudivit me. Et est cetus idem quod balena. Declinatur autem in singulari hic cetus, ceti, in plurali vero hec cete. Iuxta illud Genesis: Creavit autem Deus cete grandia. Dicitur autem cetus vel cete a corporis immanitate, quia magni corporis est. Balena vero dicitur ab emittendo et fundendo aquas. Plus enim omnibus aliis marinis belvis altius iacit aquas. Dicitur autem in libro Ionath quod quando balena mul
Abbreviated transcription (Latin):
precedẽs/ uã ei ostendit. Et si draco hoĩ
nocere uoluerit/ pugnat ꝑ homine de¬
fendendo ⁊ ꝓliberando ipsum uirilit̾
se oppoĩt. Est enĩ elephas animaluãli¬
ter benignum ⁊ hoc qr caret felle ut
lum. ¶ Dic aut solinus ꝙ elephantes
ẜuant syderum disciplinam ⁊ luna cre¬
scẽte petunt flumina/ ⁊ sparsi aqua so¬
lis ortum salutant motibus ꝗb possũt.
Quos dentes magnos ht̃ elephas/ quos
qñ auenatorib inseꝗtur frangit ut e¬
bore ipĩs dato ab corum infestationibu
liberetur.hanc eĩ periculi sibi sentiunt
ẽẽ eausam. Pro femimo nunꝙͣ pugͣnt.
nulla enĩnoscunt adulteria. Quando
u̾o casu ali quo dimieant/ fessos ⁊ uuln¬
atos inmedio sui recipiunt./ ⁊ ipõs plus
ꝙ̃ se protegunt ⁊ defendunt. ¶Quan¬
do capiuntur haustu or dei mansuescũt.
Capiunt᷑ aut isto modo. Fit eͥ fouea sub¬
terranea inquam elephãs inci dit igno¬
ranter ad quã ueniens unus ex uenato¬

Expanded text:
precedens viam ei ostendit. Et si draco homini precedens viam ei ostendit. Et si draco homini nocere voluerit, pugnat pro homine, defendendo et pro liberando ipsum viriliter se opponit. Est enim elephas animal naturaliter benignum, et hoc quia caret felle, utlum. Dicit autem Solinus quod elephantes servant syderum disciplinam, et luna crescente petunt flumina, et sparsi aqua solis ortum salutant, motibus quibus possunt. Duos dentes magnos habet elephas, quos quando a venatoribus insequitur, frangit ut ebore ipsis dato ab eorum infestationibus liberetur, hanc enim periculi sibi sentiunt esse causam. Pro feminis nunquam pugnant, nulla enim noscunt adulteria. Quando vero casu aliquo dimicant, fessos et vulneratos in medio sui recipiunt, et ipsos plus quam se protegunt et defendunt. Quando capiuntur haustu ordei, mansuescunt. Capiuntur autem isto modo; fit enim fovea subterranea in quam elephans incidit ignoranter; ad quam veniens unus ex venato
Abbreviated transcription (Latin):
gittis. Intellectu ⁊ memoria pceteris aia¬
lib uigent. gregatim incedunt/ au̾si coe¬
unt inaquis ueł insulis panunt. Biẽ¬
nio fetus portant/ nec amplius ꝙͣ semel
gignunt nec plures ꝙͣ unum pariunt. ui¬
uunt aũt trecentis annis ut dic̃ ysidorꝰ.
¶Płinius aũt dic̃ ꝙ elephantes ĩ noua
luna cõueniũt ꝯgregati ⁊ in flumine
se abluunt/ ⁊ sic loti nouo sy den se incli¬
nant. Inuenes u̾o suos/ quos diligenti
cura enstodiunt instruunt ad simile fa¬
ciendum. It qñ egrotant quasdam her¬
bas sibi salubres querunt s ante quaz
ip̃is utant᷑ supino capite eas ad celum
leuant ⁊ q̃dam religione anuminibu
oͥ adiutorium postałãt ⁊ requirũt.It
sunt aĩałia ita docilia ꝙ regemeotͦscere
⁊ quasi adorare docentur. ¶t dicit pli¬
mus ꝙ elephas siuiderit hominem inde¬
ẜto errare/ Primo ne ip̃m t̾reat/ aliqͣn¬
tulum de uia se suberahit/ ⁊ postea ip̃z

Expanded text:
gittis. Intellectu et memoria pre ceteris animagittis. Intellectu et memoria pre ceteris animalibus vigent; gregatim incedunt, aversi coeunt, in aquis vel insulis pariunt. Biennio fetus portant, nec amplius quam semel gignunt, nec plures quam unum pariunt. Vivunt autem trecentis annis, ut dicit Ysidorus. Plinius autem dicit quod elephantes in nova luna conveniunt congregati et in flumine se abluunt, et sic loti novo syderi se inclinant. Iuvenes vero suos, quos diligenti cura custodiunt, instruunt ad simile faciendum. Item, quando egrotant, quasdam herbas sibi salubres querunt; sed ante quam ipsis utantur, supino capite eas ad celum levant, et quadam religione a numinibus sibi adiutorum postulant et requirunt. Item sunt animalia ita docilia, quod regem cognoscere et quasi adorare docentur. Item dicit Plinius quod elephas, si viderit hominem in deserto errare, primo ne ipsum terreat aliquantulum de via se subtrahit, et postea ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
iuncta fuisset/ mundo ultra modum ne¬
quiter nocuisset. Iõ diuina pietas ꝓuidẽs
Natura certo qñ lasçio larte
disifatti a ĩali assai febene
ꝑ torre tali executori amarte
Et sella delefanti ⁊ dibalene
non sipente chi guarda sottilm̃te
ꝑiu giusta ⁊ piu discreta la netene
Che doue largomento de lamente
sigunge al mal uolere ⁊ ala possa
nessunriꝑaro upo far lagente. Licte¬
ra plana ⁊ aꝑta existit/ S qr hic de ele¬
phantis ⁊ balenis fit mentio ab autore
idco deip̃orũ aĩalium naturis aliqua x¬
uideamus.
¶Elephas elephãtis. uel clephantꝰ elephã¬
ti ẽ animal tante magnitudinio apud in¬
dos ꝙ montis similitudinẽ rep̃sentat.
Unde quidam.
Corꝑe tã grãdes ap̃uidos st̃ elephãtes
Si bñ fumares mõtib eẽ pares. Est ãt
aial bellicis rebus ualde aptũ. In eis eĩ
Indi. medi ciꝑse ligneis turrib colloca¬
tis tanꝙ̃ demuro iaeul dumieant et sa¬

Expanded text:
oniuncta fuisset, mundo ultra modum neoniuncta fuisset, mundo ultra modum nequiter nocuisset, ideo divina pietas providens Natura certo, quando lasciò l'arte di sì fatti animali, assai fè bene per torre tali executori a Marte. Et s'ella d'elefanti / non si pente, chi guarda solamente / più iusta e più discreta la ne tene; / che dove l’argomento dsi giunge al mal volere et a la possa, nessun riparo vi po' far la gente. Lictera plana et aperta existit. Sed quia hic de elephantis et balenis fit mentio ab autore, ideo de ipsorum animalium naturis aliqua videamus. Elephas, elephantis, vel elephantus, elephanti, est animal tante magnitudinis apud Indos quod montis similitudinem representat. Unde quidam: Corpore tam grandes apud Indos sunt elephantes; Si bene firmares, montibus esse pares. Est autem animal bellicis rebus valde aptum. In eis enim Indi medi et perse ligneis turribus collocatis, tanquam de muro iaculis dimicant et sa
Abbreviated transcription (Latin):
¶Fuit aut ebron ut dicit magr ystoriarũ
uii. annis edificata añ urbem thãnis. uñ
⁊ ab ebron semen giganteum megiptu
creditur descendisse. ¶ Reu̾si aũt explo¬
ratores ad moy sen dixerunt ad populũ
t̾r quã lustrauius hr̃ cultores fortissi¬
mos/ urbes grandes ⁊ muratas. Stirpez
quoq enach indimus ibi quib nos cõ¬
pati qͣĩ locuste uidebamur.¶nystoriis
etiã grecorum legitur/ ꝙ tp̃r Iouis regis
cretensis multi gigantes contraipsum
Iouem ut dem̃ ẽ apud flegram conuene¬
ctũ xp̃oforũ gygantẽ fuisse ubi nota lu¬
cane ꝙ nullum gigantem sanctumĩue¬
nimus nͥ istũ. Et ad hoc accipe unũ uer¬
sũ que ad pedes unius picture ip̃ius sc̃i
xpofori uidi rome.
Solus de sanctis formã tenet iste gigãtis.
Et sic patet ꝙ multis ⁊ diu̾sis tẽporib
fuerunt u̾e cigantes. S qr malitia ho¬
minum miniũ creuit ĩterris ad hocut
ipa malitia si cũ fortitudine gigantea ꝯ¬

Expanded text:
Fuit autem Ebron, ut dicit Magister ystoriarum, Fuit autem Ebron, ut dicit Magister ystoriarum, VII annis edificata ante urbem Thannis. Unde et ab Ebron semen giganteum in Egiptum creditur descendisse. Reversi autem exploratores ad Moysen, dixerunt ad populum: Terra quam lustravimus habet cultores fortissimos, urbes grandes et muratas. Stirpem quoque Enach vidimus ibi, quibus nos comparati quasi locuste videbamur. In ystoriis etiam Grecorum legitur quod, tempore Iovis, regis Cretensis, multi gigantes contra ipsum Iovem, ut dictum est, apud Flegram convenectum Christoforum gygantem fuisse; ubi nota, Lucane, quod nullum gigantem sanctum invenimus nisi istum. Et ad hoc accipe unum versum, quem ad pedes unius picture ipsius sancti Christofori vidi Rome: Solus de sanctis formam tenet iste gigantis. Et sic patet quod multis et diversis temporibus fuerunt vere gigantes. Sed quia malitia hominum nimium crevit in terris, ad hoc ut ipsa malitia, si cum fortitudine gigantea c
Abbreviated transcription (Latin):
na scolastica dicit. Potuit ⁊ eẽ ut incubi
demones cenuerunt gigantes amagͥtudi¬
ne corporum denomiãtos sic dictos ageoᷤ ꝙ
manitas animorũ ¶ Incubi u̾o sant demo¬
nes qui denocte solent opprimere mulieͬs.
Suceubi aut sunt demones ꝗ in spẽ mu¬
lierum se insomnio subiciunt uins ¶ꝑt
diluuium u̾o nati sunt alii gigantes me¬
bron. Et post fuerunt in channis ciuitate
egypti a qua ciuitate ⁊ titanes dc̃ĩ sunt. de
quoꝵ stupe fuit Enachĩ cuius filii hĩtare¬
runt in ebron deꝗb ortus ẽgolias quẽ da¬
uid occidit dum eẽt puer infunda ⁊ lapide
ut habetur in pͥmo libro regum. ¶Legimꝰ
⁊̃ in libro nunieroꝵ ꝙ moyses ex p̃cẽpto
dei misit de deserto pharan.xii. explorato¬
res int̾ram promissionis. Qui ascendẽ¬
tes expłorauerunt cer ram ⁊ uenientes ĩ
ebron uiderunt tres uiros degnͣe enach
uł enachim .i. degenere giganteo/ qualeᷤᷤ
⁊ uiderant in thannis ciuĩtate etypti.

Expanded text:
ria scolastica dicit: Potuit etiam esse ut incubi ria scolastica dicit: Potuit etiam esse ut incubi demones genuerunt gigantes a magnitudine corporum denominatos; sic dictos a geos qndebat immanitas animorum. Incubi vero sunt demones qui de nocte solent opprimere mulieres. Succubi autem sunt demones qui in specie mulierum se in somnio subiciunt viris. Post diluvium vero nati sunt alii gigantes in Ebron. Et post fuerunt in Thannis, civitate Egypti, a qua civitate et titanes dicti sunt. De quorum stirpe fuit Enachim, cuius filii habitaverunt in Ebron, de quibus ortus est Golias, quem David occidit dum esset puer in funda et lapide, ut habetur in primo libro Regum. Legimus etiam, in libro Numerorum, quod Moyses ex precepto Dei misit de deserto Pharan XII exploratores in terram promissionis; qui ascendentes exploraverunt terram, et venientes in Ebron, viderunt tres viros de genere Enach, vel Enachim, idest de genere giganteo, quales etiam viderant in Thannis, civitate Egypti.
Abbreviated transcription (Latin):
ra oritur ⁊ de terra uires sũmit ut ĩ ystoĩa
ip̃ius anthei suꝑius est exp̃ssũ. Ideo gitã¬
tes.i. at̾ra genitos appellantur.Nã geos i¬
grece t̾ra latine ¶S curra istã ꝑtẽ oritur¬
ꝙ sine aliquo ambiguo gigantes multis
et diu̾sis tꝑ̃ib fuerunt inmundo ¶ Et pͥmo
inuenimus insaera senptura ꝙ gigantes
funt ante diluuium. Dicit eͥ moyses in li¬
bro genesis ubi traȩcat de diluuio ⁊ causiᷤ
ip̃ius ꝙ cũ cepissẽt homines multiplican
suꝑ t̾ram uiderunt᷑ filis dei .i. filii sech fi¬
lias hominum .i. de stirpe caỹ/ ⁊ uicti ꝯcu¬
piscentia accepũt ȩas uxores ⁊ nati sunt
ingigantes. Iosephus aũt diẽ ꝙ multi ã¬
geli cummulierib coeuntes iniuriosos fi¬
lios genuernt. Qui ꝓpt̾ ꝯfidentiam sue
fortitudinis gigantes a grecis dicti sunt.
filii sech concupierunt filias cayñ ex quib
nati sunt gigantes. ¶Magr uero in ysto¬

Expanded text:
rra oritur et de terra vires summit, ut in ystoria rra oritur et de terra vires summit, ut in ystoria ipsius Anthei superius est expressum: ideo gigantes, idest a terra geniti, appellantur. Nam geos grece <terra> latine. Sed cquod sine aliquo ambiguo gigantes multis et diversis temporibus fuerunt in mundo. Et primo invenimus in Sacra Scriptura quod gigantes fuerunt ante diluvium. Dicit enim Moyses in libro Genesis, ubi tractat de diluvio et causis ipsius, quod cum cepissent homines multiplicari super terram, viderunt filii dei, idest filii Seth, filias hominum, de stirpe Cayn, et victi concupiscentia acceperunt eas uxores, et nati sunt inde gigantes. Iosephus autem dicit quod multi angeli, cum mulieribus coeuntes, iniuriosos filios genuerunt; qui propter confidentiam sue fortitudinis, gigantes a Grecis dicti sunt. filii Seth concupierunt filias Cayn, ex quibus nati sunt gigantes. Magister vero in ysto
Abbreviated transcription (Latin):
ex illa uictoria affricana affricanꝰ. Ideo ĩ
textu hie ponitur heres glorie esse fc̃s. Nã
ẜmtullium gloria ẽ frequens fama cumi
laude. Et istẽ scipio ꝯdicitur suꝑior affri¬
eanus suꝑ om̃s romanos fama ⁊ gloria
frequentatur. ¶uit ⁊ alius scipio nepos
suue qui dietus ẽ ⁊̃ post̾ior affricanus qr
cartaginẽ ipam caput affricani imperi
omnino deleuit. Namprimus ipãm do¬
nuit s posterior ip̃am deleuit.
Recast giamille leon ꝑ p̃da
che setu fossi stato alalta guerra
detuo fratelli ancor par che sicreda
Caureber uinto i figli dela terra.
Uerba sunt urgilii ad antheum inquib
u̾bis ut suã beniuolentiam captet indr¬
obus ip̃m cominendar. Et primo inpugͣ
pugna flegre cunisuis fratrib .i. gygan¬
tib contra Iouem ꝙ ipsi filii terre Iouẽ
ꝓtinus deuicissent. Dicuntur aũt gigã
a t̾ra ꝯtra deos irata. Seciuidũ uero u̾itatẽ
filii sunt t̾re qr oĩs carnalis potentia de t̾¬

Expanded text:
ex illa victoria affricana Affricanus. Ideo in ex illa victoria affricana Affricanus. Ideo in textu hic ponitur heres glorie esse factus; nam secundum Tullium, gloria est frequens fama cum laude. Et iste Scipio, qui dicitur superior Affricanus, super omnes Romanos fama et gloria frequentatur. Fuit et alius Scipio nepos suus, qui dictus est etiam posterior Affricanus, quia Cartaginem ipsam caput affricani imperii omnino delevit. Nam primus ipsam domuit, sed posterior ipsam delevit. recasti già mille leon per preda; che, se tu fossi stato a l'altra guerra de' tuo' fratelli, ancor par che si creda c'avreber vinto i figli de la terra: Verba sunt Virgilii ad Antheum in quibus verbis, ut suam benevolentiam captet, in duobus ipsum commendat. Et primo in pugnpugna Flegre cum suis fratribus, idest gygantibus, contra Iovem, quod ipsi filii terre Iovem protinus devicissent. Dicuntur autem gigana terra contra deos irata. Secundum vero veritatem, filii sunt terre quia omnis carnalis potentia de te
Abbreviated transcription (Latin):
citu quẽ hẽbat in ycalia ad patriã remea¬
ret qui cum adaffricana litora en auibu
descendisset/ ad colloquiũ cumscipione ꝯ¬
uenit nolẽs sine penculo gladii pacem ꝯ¬
ponere cũ romanis.At scipio uir prudeu¬
tissimꝰ ꝯsiderans ⁊ attendens ꝙͣta mala ĩ
ytalia anibal fuãt oꝑatus ⁊ ꝙ fides aliq̃
ab ipis affricanis non fuãt obẜuata euis
ub̾a ex audire ꝯtempsit. S ait. Crastina
die scietur inmundo q̃ ciuitatũ istaꝵ dũ¬
anun cartaginis siũ rome d uniu̾sis gẽ¬
tib iur dare. Dehine alio dio añ menia
cartaginẽsium est pugnatum. In qua py¬
gna cartuginẽses ipi totalit defecerunt.
Ambal u̾o cum paueis equitibus int̾ tu-¬
multum el apsus fugit. Cesa sunt eo die
de cartaginensib supra iugiitimilia. pã
fere nũs captus est. Ex qua uictoria roaĩ
feĩ sunt duce scipione domini orbie t̾re.
Scipio uo ad landem ⁊ gloriam suã des ẽ

Expanded text:
citu quem habebat in Ytalia ad patriam remeacitu quem habebat in Ytalia ad patriam remearet; qui, cum ad affricana litora e navibus descendisset, ad colloquium cum Scipione convenit, volens sine periculo gladii pacem componere cum Romanis. At Scipio, vir prudentissimus, considerans et attendens quanta mala in Ytalia Anibal fuerat operatus, et quod fides aliqua ab ipsis affricanis non fuerat observata, eius verba exaudire contempsit. Sed ait: Crastina die scietur in mundo que civitatum istarum duarum, Cartaginis sive Rome, debet universis gentibus iura dare. Dehinc alio die ante menia Cartaginensium est pugnatum; in qua pugna Cartaginenses ipsi totaliter defecerunt. Anibal vero cum paucis equitibus inter tumultum elapsus fugit. Cesa sunt eo die de Cartaginensibus supra viginti milia; par fere numerus captus est. Ex qua victoria Romani facti sunt, duce Scipione, domini orbis terre; Scipio vero ad laudem et gloriam suam dictus
Abbreviated transcription (Latin):
ualle .i. inplanitie libie que fecit scipiõez
heredem glorie quando anibal fugit ab
ip̃o ꝓstratus ⁊ debellatus iã duxisti mil¬
le leones y preda .⁊c.ystoriamistam de
scipione ⁊ ambale plene tractat titus liuiꝰ
annis ytaliam bello p̃ssit. Et in isto ãno¬
rum spatio iures romanas adeo debella¬
uir ⁊⁊ spãliter ap̃cannas ꝙ roma fuit ĩ ar¬
ticulo q ĩ mortis. s magna ꝓbitate ⁊ indu¬
stri prudentia scipionis qui suam patria
maneres rediginõ est passus/ roma nõso¬
lum manus ip̃ius hostis euasit sed insuꝑ
de ip̃o hoste et sua çiuitate cartagine uicto¬
riosissime triumphauit. Nam dictus sei¬
pio quartum ⁊ iugesimũ annum agẽs
ꝯtra cartaginensium potentiam se potẽ.¬
ter opposuit exercitum ytalicũ ꝯgregauit
maffricam transmeauit ⁊ ype cartagiẽz
romana castralocauit. Cartaginenses
u̾o qñ romanas aqłas ex eoꝵ menib Ꝯ¬
spexerunt ꝓ anibale mirtunt ut cum exᷤᷤ¬

Expanded text:
valle, idest in planitie Libie, que fecit Scipionem valle, idest in planitie Libie, que fecit Scipionem heredem glorie, quando Anibal fugit ab ipso prostratus et debellatus, iam duxisti mille leones pro preda, etc. Ystoriam istam de Scipione et Anibale plene tractat Titus Liviusannis Ytaliam bello pressit. Et in isto annorum spatio vires romanas adeo debellavit, et specialiter apud Cannas, quod Roma fuit in articulo quasi mortis. Sed magna probitate et industri prudentia Scipionis, qui suam patriam in cineres redigi non est passus, Roma non solum manus ipsius hostis evasit, sed insuper de ipso hoste et sua civitate Cartagine victoriosissime triumphavit. Nam dictus Scipio quartum et vigesimum annum agens contra Cartaginensium potentiam se potenter opposuit, exercitum ytalicum congregavit, in Affricam transmeavit et prope Cartaginem romana castra locavit. Cartaginenses vero, quando romanas aquilas ex eorum menibus conspexerunt, pro Anibale mittunt, ut cum exer
Abbreviated transcription (Latin):
bant itaq antiq ꝙ illi singulares hoĩes
ꝗ singularia faciebant sicut e pugnare
cuin feris ⁊ debellare tyrannos eẽnt her¬
cules.i. ip̃os putabant mirabiliter urty¬
osos. Seneca uo ultimo libro suaꝵ trage¬
diarum uidetur ponẽ ꝙ facta herculis sĩt
figure diuine.i. teneant figuram de deo.
Unde deum sub nomine herculis inuorat
S tu domitor magne feraꝵ
Orbis simul placator ades
Nẽ quoq nr̃as respiee t̾ras
Et si qua noua bellua uultu
Quatiet ppłos t̾rore graui
Tu fulminib frange trisulcis
sẽza la testa uscia fuor de la grocta.
Alla est quedam m̃sura apudgallicos m̃¬
surandi pannos que continet duas ulna
¶Otu che nela fortunata ualle
che fece sçiꝑion digloria hereda
qñ anbal cosuo diede le spalle
Recasti giamille leon ꝑ preda. Uerba sut
uirgilii ad antheum. In quib u̾bis ipm̃
taliter depreeatur. Otu qui infortunata

Expanded text:
bant itaque antiqui quod illi singulares homines bant itaque antiqui quod illi singulares homines qui singularia faciebant, sicut est pugnare cum feris et debellare tyrannos, essent Hercules, idest ipsos putabant mirabiliter virtuosos. Seneca vero, ultimo libro suarum tragediarum, videtur ponere quod facta Herculis sint figure divine, idest teneant figuram de deo. Unde deum sub nomine Herculis invocat, tu domitor magne ferarum Orbis simul placator ades Nunc quoque nostras respice terras, Et si qua nova bellua vultu Quatiet populos terrore gravi, Tu fulminibus frange trisulcis.senza la testa, uscia fuor de la grotta. Alla est quedam mensura apud Gallicos mensurandi pannos, que continet duas ulnas. vv. 115-123 «O tu che ne la fortunata valle che fece Scipion di gloria hereda, quand'Anibal co' suo' diede le spalle, recasti già mille leon per preda», Verba sunt Virgilii ad Antheum; in quibus verbis ipsum taliter deprecatur: O tu qui in fortunata
Abbreviated transcription (Latin):
cam tꝑr̃e tñ est posterior. Quia prius do¬
manda sunt uitia q̃ ꝑ monstra figurãt
ꝙͣ quieti theorice possit homo uacare. S
hie ẽ notandum positis herculis laboribu
uniu̾sis ꝙ nõ debemus credere ꝙ hercules
fui̾t un solus hõ qui õs istos labores subire¬
rit unuersos. Nam ut uult bt̃s augustinꝰ
in uiroꝵ fortium ⁊ magnoꝵ qui uirtute ⁊
audacia ceros excellebant. Nansiẽ egyptis
uocant dnos suos pharoẽs ⁊ romaniuo¬
cant suos dominos cesares/ ⁊ greci sapien¬
tes uiros uocant pħos. Ita homines fõteᷤᷤ
⁊ audaces uocant hercules. Et hoc patet
ꝑ uidecimũ laborem ꝗ fuit interfectio apͥ.
Nã illa interfectio fcã fuit a meleagro ut
patet ꝑ ouidium . Uiii. librometħ. Boetur
at illud factum attribuit herculi. Patet gͦ
ꝙ istud nom̃ hercules ẽ cognom̃ uin fortis.
Et sic uocat meleagrũ herculem. Beatus
fortitudinem putatꝰ est hercules. Puta¬

Expanded text:
cam, tempore tamen est posterior. Quia prius docam, tempore tamen est posterior. Quia prius domanda sunt vitia que per monstra figurantur, qua quieti theorice possit homo vacare. Sed hic est notandum, positis Herculis laboribus universis, quod non debemus credere quod Hercules fuerit unus solus homo, qui omnes istos labores subiverit universos. Nam, ut vult beatus Augustinus men virorum fortium et magnorum, qui virtute et audacia ceteros excellebant. Nam sicut Egyptii vocant dominos suos Pharaones, et Romani vocant suos dominos Cesares, et Greci sapientes viros vocant philosophos, ita homines fortes et audaces vocant Hercules. Et hoc patet per undecimum laborem, qui fuit interfectio apri. Nam illa interfectio facta fuit a Meleagro, ut patet per Ovidium, VIII libro Meth. Boetius autem illud factum attribuit Herculi. Patet ergo quod istud nomen Hercules est cognomen viri fortis; et sic vocat Meleagrum Herculem. Beatus fortitudinem putatus est Hercules. Puta
Abbreviated transcription (Latin):
fingitur substẽtare celũ. Iõ ait.
Altimꝰ celũ labor irreflexo
Substulit collo pretiumq rursus
Ulami celum meruit laboris.
fabulacalio ẽ. Quidã gigas qui uocaba¬
tur athlas porţare celum fingitur a poetis.
Qui ingiganthomãtia.i. inpugna gigã¬
tum contra deos dequa pugna fit mentio
primo ⁊ quinto libro mecħ fatigatꝰ roga¬
uit hercusem qui pꝰt alios labores ad eum
uenit ut celum supportaret dñ ip̃e aliqua¬
lit̾ respiraret. Qui hercules tanto oneri
se supponẽs illid ĩfiexibiliter supportuit.
Uñ ⁊ ꝑphocmenut deifican. Huius aũt
fabule uencao talis ẽ. achłas fuit quidã
magnus astrologus qui supportare celum
dr̃ qr celestium scĩa plenus fuit. Quo respi¬
rante hereules celumportat ꝗa pꝰt mortez
achlantis q̃ ẽ respiratio ⁊ requies phye a
laborib huius uite hercules celestium ꝯ¬
tẽplationiuacauit. Et hic fuit ultimꝰ la¬
bor qr theoriea ⁊ si dignitatẽ precedat prati¬

Expanded text:
fingitur substentare celum. Ideo ait: fingitur substentare celum. Ideo ait: Ultimus celum labor irreflexo Substulit collo pretiumque rursus Ultimi celum meruit laboris. Fabula talis est: Quidam gigas qui vocabatur Athlas portare celum fingitur a poetis. Qui in giganthomantia, idest in pugna gigantum contra deos, de qua pugna fit mentio primo et quinto libro Meth., fatigatus rogavit Herculem, qui post alios labores ad eum venit, ut celum supportaret, dum ipse aliqualiter respiraret. Qui Hercules tanto oneri se supponens, illud inflexibiliter supportavit; propter hoc meruit deificari. Huius autem fabule veritas talis est: Athlas fuit quidam magnus astrologus, qui supportare celum dicitur, quia celestium scientia plenus fuit. Quo respirante, Hercules celum portat, quia post mortem Athlantis, que est respiratio et requies philosophie a laboribus huius vite, Hercules celestium contemplationi vacavit. Et hic fuit ultimus labor quia theorica, etsi dignitatem precedat prati
Abbreviated transcription (Latin):
das mantrum suũ ut potiꝰ uident᷑ exisse ꝙͣ
intrasse. Hercules at̃ querẽs amñtum per
mugitum unius bouis deprehendit fuitỹ.
Accedensq ad speluncam cacchi ip̃m ex¬
traxit ⁊ interfecit ꝑcuiꝰ mortẽ placata ẽ
ira euãdri ⁊ tota patria ꝗetata. Iõ ait.
Cachus euandri / satiauit irais. Ad lict̾¬
am iste cachus fuit pessimꝰ latro qui in
monte hĩtãs auentino totã contratam
rapinis ⁊ incendiis deuastabat Ideo fin¬
gitur filius fuissẽ uulcami ⁊ ꝙ ignẽ ore e¬
uomeret. Quẽ tandẽ hercules qr furatuᷤ
fuerat sibibones sue claue ictib interfec̃.
hecystoria hr̃ plenius s̃ cantu.xxuͦ.
¶ndecimuo labor fuit qñ aprum seuge¬
rumi qui totã calidomiã deuastabar/ post¬
multos labores corꝑis ⁊ anxietatem a ĩ
interfecit.Iõ ait.
Setig̾ spumis humeros notauit. Cuiu
fabulam siue ystoriam narrat ouidiꝰ uiiͦi
¶Duo decimus ⁊ ultumis labor hercuł ẽ ꝙ

Expanded text:
das in antrum suum, ut potius viderentur exisse quam das in antrum suum, ut potius viderentur exisse quam intrasse. Hercules autem, querens armentum, per mugitum unius bovis deprehendit furtum. Accedensque ad speluncam Cacchi, ipsum extraxit et interfecit; per cuius mortem placata est ira Evandri et tota patria quietata. Ideo ait: Cachus Evandri satiavit iras. Ad licteram, iste Cachus fuit pessimus latro qui in monte habitans Aventino totam contratam rapinis et incendiis devastabat. Ideo fingitur filius fuisse Vulcani, et quod ignem ore evomeret; quem tandem Hercules, quia furatus fuerat sibi boves, sue clave ictibus interfecit. Hec ystoria habetur plenius supra, cantu XXV. Undecimus labor fuit quando aprum setigerum, qui totam Caledoniam devastabalabores corporis et anxietatem animi interfecit. Ideo ait: «Setiger spumis humeros notavit». Cuius fabulam sive ystoriam narrat Ovidius VIII Duodecimus et ultimus labor Herculis est quod
Abbreviated transcription (Latin):
get uenꝰ .i. sinc cibo ⁊ potu. Quãto ergo
magis cum cibo ⁊ potu ꝯtra spm̃ audact̾
exurget. S sp̃s aufert sibi t̾rena ⁊ mnaere
ip̃am necar dũ pcẽo mortuam ip̃am ixddit.
aere extitit crucifixus. ¶legorice u̾o ꝑ
hereulem accipe xp̃m ꝑ antheum u̾o dya¬
bolum cum quo xp̃s pugnauit inmonte
⁊ ĩcrice ⁊ finaliter expirgͣuit.
¶Decimus labor fuit quando cachum in
monte auentino claua ꝑcussit/ cnius fa¬
bulã poĩt ouidius in libro faustoꝵ ⁊ yͥ
gilius inłibro eneydorum. fuit aut̃ cachꝰ
quidam homo monstruosus quiꝑos i¬
qnẽ euomebat. Manebat at in auenti¬
no mõte cunctos transeuntes spolians
⁊ occidens. Cuiꝰ pater fingebat᷑ eẽ uulcanꝰ.
Cum aũt hereules rediret deyspaiã uie¬
to Gerione ducens armẽta boum Iste
caccus quatuor pulcerrimos boues coti¬
dẽq iuuencas herculi furatus ẽ. Et ne fã¬
tum suum pateret traxit illos boues ꝑ cay¬

Expanded text:
iget Venus», idest sine cibo et potu. Quanto ergo iget Venus», idest sine cibo et potu. Quanto ergo magis cum cibo et potu contra spiritum audacter exurget. Sed spiritus aufert sibi terrena et in aere ipsam necat, dum peccato mortuam ipsam reddit. aere extitit crucifixus. Allegorice vero, per Herculem accipe Christum, per Antheum vero dyabolum, cum quo Christus pugnavit in monte et in cruce, et finaliter expugnavit. Decimus labor fuit quando Cachum in monte Aventino clava percussit, cuius fabulam ponit Ovidius in libro Faustorum et Virgilius in libro Eneydorum. Fuit autem Cachus quidam homo monstruosus, qui per os ignem evomebat. Manebat autem in Aventino monte, cunctos transeuntes spolians et occidens; cuius pater fingebatur esse Vulcanus. Cum autem Hercules rediret de Yspania, victo Gerione, ducens armenta boum, iste Caccus quatuor pulcerrimos boves totidemque iuvencas Herculi furatus est. Et ne furtum suum pateret, traxit illos boves per cau
Abbreviated transcription (Latin):
deo fingitur fuisse filius t̾re. Et qr cãna¬
lis eiat ⁊ lubrieus ideo fingit᷑ ꝙ ex cõtac¬
tu t̾re uires resummebat. Nam uires cõ¬
ꝑis ex aburdantia t̾renorum ⁊ crescunt
⁊ oriunt᷑. Uñ dr̃ anime peccatrici ꝑ ꝓpħe¬
tam. ħ fuit iniꝗtas sodome sororis tue
Saturitas panis ⁊ ociũ. Moralit̾ aũt
mista pugna q̃ fuit uit̾ herculem ⁊ ante¬
um prefigurat pugnam q̃ ẽ int̾ carnẽ ⁊
sp̃m. Hercules enim ut dictũ ẽ int̾pretat᷑
lite gloriosus ⁊ signat spm̃ qui gloriosuᷤᷤ
efficitur qñ delitẽ cans uictoriam pox¬
tat. Antheus at dr̃ ꝯtra deum ab anthi
deo Uñ apłs. Caro conçapiscit aduersus
spm̃. Antheus dicit filius cẽ t̾re qr caro
gignit̃ de t̾renis / ⁊ quotienscunq ãtheu ᷤᷤ
terram tangebat fortior reẜgebat qr caro
quotiens cunq t̾renis pascit᷑ uel letat᷑ ad
trahendo sͥ ea que sunt fom̃ta pecçati. Rã
ẜm t̾rentium ut dic̃ tullius in ẜo libro de
natum deorum. Sine cerere ⁊ libero fa¬

Expanded text:
ingitur fuisse filius terre. Et quia carnalis erat et lubricus, ideo fingitur quod ex contactu terre vires resummebat; nam vires corporis ex abundantia terrenorum et crescunt et oriuntur. Unde dicitur anime peccatrici per Prophetam: Hec fuit iniquitas Sodome sororis tue: saturitas panis et otium. Moraliter autem in ista pugna que fuit inter Herculem et Anteum prefigurat pugnam que est inter carnem et spiritum. Hercules enim, ut dictum est, interpretatur lite gloriosus et signat spiritum, qui gloriosus efficitur quando de lite carnis victoriam portat. Antheus autem dicitur contra Deum ab anthi,Deo. Unde Apostolus: Caro concupiscit adversus spiritum. Antheus dicitur filium esse terre, quia caro gignitur de terrenis, et quotienscunque Antheus terram tangebat, fortior resurgebat; quia caro quotienscunque terrenis pascitur vel letatur, ad trahendo sibi ea que sunt fomenta peccati. Nam secundum Terrentium, ut dicit Tullius in secundo libro De Natura Deorum: «Sine Cerere et Libero fr
Abbreviated transcription (Latin):
Strauit antheũ libicis arenie. Manc
fabulam poĩt lucanꝰ. fuit inquit in li¬
bia quidangigas qui uocabat anche¬
us terra ꝓgenĩtus/ cuius talis erat uͥtu.
terram tangebat/ ⁊ statimuires pͥstiãs
rehabebat. Hic cum inlibia tyranni¬
dem ex̾ceret / adueĩt cã eo hercules pugͣ¬
turus. Cũ at ambo duello pugnarent
⁊ hercules p̃ualerer/ antheus se spõce dei¬
ciebat ad terram/ ex cuiꝰ ꝯtactu semp ui¬
res in melius resummebat/ quod ꝑcipi¬
ens hercules ip̃m at̾ra leuauit/ c⁊ tãdix
ipm inaere tenuit qͦusq debilitatus ĩ
totũ sp̃ exalaret. Inista fabula q̃dam
sunt ficta ⁊ quedam sunt. Uera ue¬
rum fuit ꝙ iste ãtheus fuit rex ĩlibia
⁊ ꝙ fuit gygas ⁊ ꝙ ipm herculeo int̾fe¬
cit. Fictum uero est illud ꝙ dr̃ fuisse fi¬
lius t̾re ⁊ ꝙ quetiens t̾ram cangebat

Expanded text:
«Stravit Antheum Libicis arenis». Hanc «Stravit Antheum Libicis arenis». Hanc fabulam ponit Lucanus: Fuit, inquit, in Libia quidam gigas qui vocabatur Antheus, terra progenitus, cuius talis erat virtusterram tangebat et statim vires pristinas rehabebat. Hic cum in Libia tyrannidem exerceret, advenit cum eo Hercules pugnaturus. Cum autem ambo duello pugnarent et Hercules prevaleret, Antheus se sponte deiciebat ad terram, ex cuius contactu semper vires in melius resummebat. Quod percipiens Hercules, ipsum a terra levavit et tam diu ipsum in aere tenuit quousque debilitatus inde totum spiritum exalaret. In ista fabula quedam sunt ficta et quedam sunt vera. Verum fuit quod iste Antheus fuit rex in Libia, et quod fuit gygas, et quod ipsum Hercules interfecit. Fictum vero est illud quod dicitur fuisse filius ter
Abbreviated transcription (Latin):
liam deianirã cum uellet hercules trãs¬
portare nõ potuit ꝑꝑ fluuium quẽ trãs¬
uadare nõ poterat/ fingit aũt in ẜpẽtez
fluuius transformatus qr ꝗlz fluuius
de sui nã ẽ flexuosus un angius. Ꝙ at̃
in thaurum dicit᷑ ꝑmutatus hoc fingit᷑
ꝓpter impetum quem ht̃ fluuius in la¬
bendo. Huic autem fluuio hercules ab¬
stulit unum ramũ ut posset leuiꝰ ꝑtran¬
sire Ideo fingitur unum cornu sͥ abstu¬
lisse. Ꝙ autem dem̃ cornu dr̃ copie ꝯsecͣ¬
tum hoc fingit᷑ qr ille fluuius ꝓpter aq̃¬
rũnumiam abundantiam totam calido¬
mã deuastabat.S pꝰtquã hereules dimi¬
nuit aquas illas t̾ra ꝓdux in magna co¬
pia oe bonum. Iõ fingitur illud cornu co¬
pie consecratũ. De quã copia .i. reꝵ abũ¬
dantia ait ouidius.
Autũnũ ⁊ ĩmiñsas felicia poma fecũdãs.¬
¶ Nonꝰ labor fuit qñ antheũ gigantemꝗ
regnabat in libia suꝑauit. Ido ait/

Expanded text:
liam Deianiram cum vellet Hercules transliam Deianiram cum vellet Hercules transportare, non potuit, propter fluvium quem transvadare non poterat. Fingitur autem in serpentem fluvius transformatus, quia quilibet fluvius de sui natura est flexuosus ut anguis. Quod autem in thaurum dicitur permutatus, hoc fingitur propter impetum quem habet fluvius in labendo. Huic autem fluvio Hercules abstulit unum ramum, ut posset levius pertransire; ideo fingitur unum cornu sibi abstulisse. Quod autem dictum cornu dicitur copie consecratum, hoc fingitur quia ille fluvius propter aquarum nimiam abundantiam totam Calidoniam devastabat. Sed postquam Hercules diminuit aquas illas, terra produxit in magna copia omne bonum. Ideo fingitur illud cornu copie consecratum. De qua copia, idest rerum abundantia, ait Ovidius: Autumnum et immensas felicia poma fecundans. Nonus labor fuit quando Antheum gigantem, qui regnabat in Libia, superavit. Ideo ait:
Abbreviated transcription (Latin):
rinaturas. Et pͥmo mutatꝰ ẽ in ẜpentem.
Uñ ouidius inꝑsona ip̃ius acheloy. Infe¬
rior uirtute meas deu̾tor adartes/. Elabor¬
q uiro longum firmatus inanguẽ. Qrẽ
hercules ampiẽs cũ fere strangulass eũ.
subita mutatõe fẽs ẽ thaurus. Uñ ouidiꝰ
in pͦ ip̃ius a cheloi. Sic
Sic quoq deuieto restabat t̾tia tauri
For trucis tauro mutatꝰ m̃bra rebello.
Cũ qͦ congredrens hercules ipm̃ ad t̾ra
deiecit ⁊ unũ cornus auferẽs illud copie
dedicauit. Ouidius ĩꝑͣ acheloi.
Cornua figit humo/ meq alta st̾uit areã
Nec satis hoc fuerat / ngidũ fem dext̾a cõnu.
Dũ tenet ĩfregit trũcaq a fronte reuellit.
Raiades hoc pomis ⁊ odore flore repletũ
Saerarũt. diuesq mõ bona copia cornuẽ.
Hꝰ fabule u̾itas calis ẽ. Achelous ẽ flu¬
uius ꝗdã poĩtus int̾ greciã ⁊ calidoniã.
In qua calidonia regnauit cencuo cuĩ fi¬

Expanded text:
ri naturas. Et primo mutatus est in serpentem. ri naturas. Et primo mutatus est in serpentem. Unde Ovidius in persona ipsius Acheloi: Inferior virtute meas divertor ad artes, elaborque viro longum firmatus in anguem. Quem Hercules arripiens cum fere strangulasset eum, subita mutatione factus est thaurus. Unde Ovidius in persona ipsius Acheloi, sic: Sic quoque devicto restabat tertia tauri Forma trucis; tauro mutatus membra rebello. Cum quo congrediens Hercules ipsum ad terram deiecit et unum cornu sibi auferens, illud copie dedicavit. Ovidius in persona Acheloi: Cornua figit humo, meque alta sternit arena. Nec satis hoc fuerat: rigidum fera dextera cornu Dum tenet, infregit, truncaque a fronte revellit. Naiades hoc, pomis et odore flore repletum, Sacrarunt, divesque meo bona copia cornu est. Huius fabule veritas talis est: Achelous est fluvius quidam, positus inter Greciam et Calidoniam. In qua Calidonia regnavit Oeneus, cuius fi
Abbreviated transcription (Latin):
habens multa capita quorũ uno succiso
tria capita exc̾scebant. Quẽ aggressus
hercules sagutando cum nich proficere
seuideret/ adunata lignorum congerie
ipm̃ serpentem cõbussit. ysid̾ aũt xi libro
ech dicit ydram fuisse locumeuomentẽ
aquas uastantẽ uicinam ciuitatẽ In qͦ
uno meatu clauso siẽ moris ẽ aq̃ dũ cla¬
uditur multi erumpebant. Ꝙ hercules
uidens loca ipa obstruxit ⁊ sie aquaruz
clausit meatus.¬
¶ Occauus labor fuit qñ acheloo fluuio ab ᷤ¬
tulit unũ cornu. Iõ ait
Fronte turbatꝰ acheloꝰ amnis
Ora dim̾sit pudibunda npis/ Cuius fa¬
bulam ponit ouidius libro nono meth.
dicens ꝙ fuit quedamͦ uirgo noĩe deian¬
ra ꝓ q̃ certauerunt adinuicẽm ħcules ⁊ ache¬
lous. Qͥ diu luetantes/ tandem hercules
acheloũ uincere cep̃. Sentiẽs ar achelons
se nõ posse resist̾e tanto uiro se ꝯu̾tit adã¬
tes ꝑ quas consueu̾at inidiu̾sas transfor¬

Expanded text:
habens multa capita, quorum uno succiso, habens multa capita, quorum uno succiso, tria capita excrescebant. Quem aggressus Hercules sagittando cum nichil proficere se videret, adunata lignorum congerie, ipsum serpentem combussit. Ysidorus autem, XI libro Eth., dicit Ydram fuisse locum evomentem aquas, vastantem vicinam civitatem; in quo uno meatu clauso, sicut moris est, aque dum clauditur multi erumpebant. Quod Hercules videns, loca ipsa obstruxit et sic aquarum clausit meatus. Octavus labor fuit quando Acheloo fluvio abstulit unum cornu. Ideo ait: Fronte turbatus Achelous amnis Ora dimersit pudibunda ripis. Cuius fabulam ponit Ovidius, libro nono Meth., dicens quod fuit quedam virgo nomine Deianira, pro qua certaverunt ad invicem Hercules et Achelous; qui diu luct. Sentiens autem Achelous se non posse resistere tanto viro, se convertit ad artes per quas consueverat in diversas transforma
Abbreviated transcription (Latin):
niens hercules ip̃m occidit ⁊ deĩs equis
ipm̃ p̃buit. ⁊ tandẽ dictos equos necarit.
Uñ ouidiꝰ libro uiiͦii. ĩꝑsona hercuł.¬
¶Q cũ trncis eqͦs humaõ sanguiẽ pingreᷤᷤ
Plenaq corporib lacers p̃sepia uidi
Uisaq deiecti dñmq ip̃osq ꝑemi.
Secundũ aut ystorie ueritatẽ dyomedes
fuit ꝗdã crudelis tyrannus hño multoᷤᷤ
equites/ ⁊ nutriens multas equas/ que
e9. Qͥ tyrannus ꝓ cquorũ pabulo/ ⁊
equitum sustẽtatione/ bona hominu
mpiebat/ ⁊ ꝑrapinã ip̃õs depauꝑabat.
ꝑꝑ quod dicit᷑ dedisse homines inpabu¬
lum equis suis. ꝑ herculẽ uo coactus ẽ
rapinam dimictere ⁊ de yis bonis eꝗtib
ꝓuidere. Uñ fingit᷑ ꝙ ip̃e fu̾it inpabulũ
equis datum.¬
¶ Septimus labor fuit qñ ydrã ẜpentẽ mul¬
coꝵ capitũ int̾fecit᷑. Ideo dic̃
ydra ꝯbusta piit ueneno. Fabula talis
ẽ fingit᷑ inlerna palude fuisse qdã ẜpẽs¬

Expanded text:
niens Hercules ipsum occidit, et dictis equis niens Hercules ipsum occidit, et dictis equis ipsum prebuit; et tandem dictos equos necavit. Unde Ovidius, libro VIIIIequos humano sanguine pingues Plenaque corporibus laceris presepia vidi, Visaque deiecti, dominumque ipsosque peremi? Secundum autem ystorie veritatem, Dyomedes fuit quidam crudelis tyrannus, habens multos equites et nutriens multas equas, que equi. Qui tyrannus pro equorum pabulo et equitum sustentatione bona hominum rapiebat, et per rapinam ipsos depauperabat; propter quod dicitur dedisse homines in pabulum equis suis. Per Herculem vero coactus est rapinam dimittere, et de propriis bonis equitibus providere. Unde fingitur quod ipse fuerit in pabulum equis datum. Septimus labor fuit quando Ydram, serpentem multorum capitum, interfecit. Ideo dicit: «Ydra combusta periit veneno». Fabula talis est: Fingitur in Lerna palude fuisse quidam serp
Abbreviated transcription (Latin):
ira la tratu ĩpleuit auras suꝑas ⁊ sparsit
ilsud uenenum qd̾ dicit᷑ accõta. Uñ ouidiꝰ
uIͦ libro mech.
Nexꝰ adamante catenis
Comestor u̾o mystoria scolastica suꝑ libro
iudicum dicit ꝙ orcus rex molosoꝵ huĩt
ingentem canemnoĩe cerberũ qui pyrocho¬
um uolẽtem raꝑe ꝑẜ pinam uxorẽ dcĩ or¬
ci deuorauit ⁊⁊ theseum deuorass nͥ herculeᷤᷤ
ipm sr̃ueniens liberasset. Et siepatet ysto¬
ria ꝙͣ poete nube poetica tegunt. Officium
eͥ poetaꝵ ẽ ut eaq̃ u̾e gestã sũt inalias sp̃eᷤᷤ
obliꝗs figurationib cũdecore aliquo con¬
u̾sa transdueant ut ait ysidꝰ uiiͦi libro.¬
¶ Sextuo labor fuit qũ dyomedem regem tra¬
cie equis tradidit deuorandum. Idco dicit.
Aictor ĩmitẽ posuisse fert̃
Pabulũ seuis dnmͣ quadrigis.
fingit̃ enĩ ꝙ diomedes equos suos huma¬
na carne pascebat. uñ inpabulum suoꝵ
equorũ hospites suos necabat ad quẽ ue¬

Expanded text:
ira latratu implevit auras superas, et sparsit ira latratu implevit auras superas, et sparsit illud venenum, quod dicitur acconta. Unde Ovidius, VII libro Meth. Nexis adamante catenis Comestor vero, in Ystoria scolastica, super libro Iudicum, dicit quod Orcus, rex Molosorum, habuit ingentem canem nomine Cerberum, qui Pyrothoum volentem rapere Proserpinam uxorem dicti Orci, devoravit, et Theseum devorasset nisi Hercules ipsum superveniens liberasset. Et sic patet ystoria quam poete nube poetica tegunt. Officium enim poetarum est ut ea que vere gesta sunt, in alias species obliquis figurationibus cum decore aliquo conversa transducant, ut ait Ysidorus, VIII libro. Sextus labor fuit quando Dyomedem, regem Tracie, equis tradidit devorandum. Ideo dicit: Victor immitem posuisse fertur Pabulum sevis dominum quadrigis. Fingitur enim quod Diomedes equos suos humana carne pascebat; unde in pabulum suorum equorum hospites suos necabat. Ad quem ve