comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
redderet. curam non gereret animorũ:
Sed ea conscripta sunt in illa hẏstoria
quȩ scđm intentionem scribentis in quo
erat sp̃s sc̃s. reb futuris illa narratione
significandis sufficere iudicata sunt.
accola foit in terra cham. Od est isrł.
hoc est iacob. & qđ ẽ ȩgiptus. hoc ẽ. terra
cham. Hic enim aꝑtissime de monstra¬
tum est : de semine cham filii noe. cuiꝰ
primitiuus fuit chanaam. exortam fu¬
isse &iam gentem egiptiorum. Proinde
in quib codicib hoc loco legitur chanaã
emendandum est. Melius interpretatũ
ẽ accola fuit. quam sicut alii codices
habent in habitauit. qđ tantundem
esset: si & in cola diceretur. Niehil enim
aliud significat. Nam idipsum ẽ uerbum
in greco isto loco. qđ est & suꝑius ubi dictũ
est̃ paucissimi & in colȩ in ea. Incolatus
porro uł accolatus. non indigenam sed
aduenam ostendit. Ecce quomͦ transie¬
runt degente ingentem. de regno in po¬

Expanded text:
redderet, curam non gereret animorum? redderet, curam non gereret animorum? Sed ea conscripta sunt in illa historia, quae secundum intentionem scribentis, in quo erat Spiritus sanctus, rebus futuris illa narratione significandis sufficere judicata sunt. accola fuit in terra Cham.» Quod est Israel, hoc est Jacob; et quod est Aegyptus, hoc est terra Cham. Hic enim apertissime demonstratum est, de semine Cham filii Noe, cujus primitivus fuit Chanaan exortam fuisse etiam gentem Aegyptiorum. Proinde in quibus codicibus hoc loco legitur «Chanaan,» emendandum est. Melius autem interpretatum est, «accola fuit,» quam, sicut alii codices habent, «inhabitavit:» quod tantumdem esset, si et incola diceretur; nihil enim aliud significat. Nam idipsum est verbum in graeco isto loco, quod est et superius, ubi dictum est, «Paucissimi et incolae in ea.» Incolatus porro, vel accolatus, non indigenam, sed advenam ostendit. Ecce quomodo «transierunt de gente in gentem, de regno in po
Abbreviated transcription (Latin):
discedunt de quib dicitur. refrigescet
Misit Rex et soldit eom. prinsceps po¬
polorum et oionsit eum. Ipse est rex
qui & princeps popłoꝵ. Soluit compẽ¬
ditum. dimisit in clusum. CoNSTITIT
eom onrõꝯ oomꝰ soe. et Principem oms
POSSESSIONIS SUE. UT ERUDIRET PRINCI¬
ƿes eiꝰ sicut semyet ipsũ. eisenies eiꝰ
pruoentiam poceret. Grecus habet.
seniores eiꝰ sapientiam doceret. qđ om̃i¬
modo aduerbum ita dici posset. Eru¬
diret pͥncipes eiꝰ sicut semet ipsum &
seniores eiꝰ sapientes faceret. Presbite¬
ros enim habet qđ dicere solemus se¬
se autem qđ uno uerbo latine dici
phronesis appellatur. Neq hoc tam̃
legimus in illa sullimitate ioseph. sicut
nec compedes in eius humilitate. Sed un¬
de fieri possit ut uir tantus unius ueri
dĩ cultor. inegipto alendis tantũ modo eor¬
poribus. & reb tantum corporalib gub¬
nandis eẽt intentus. & quo eos melioreᷤ

Expanded text:
discedunt, de quibus dicitur: «Refrigescetdiscedunt, de quibus dicitur: «Refrigescet«Misit rex, et solvit eum; princeps populorum, et dimisit eum.» Ipse est «rex,» qui «princeps populorum: solvit» compeditum, «dimisit» inclusum. «Constituit eum dominum domus suae, et principem omnis possessionis suae. Ut erudiret principes ejus sicut semetipsum, et senes ejus prudentiam doceret.» Graecus habet, «Et seniores ejus sapientiam doceret.» Quod omnimodo ad verbum ita dici posset: «Erudiret principes ejus sicut semetipsum, et seniores ejus sapientes faceret:» πρεσβυτέρους enim habet, quos dicere solemus seαι autem, quod uno verbo latine dici φρόνησις appellatur. Neque hoc tamen legimus in illa sublimitate Joseph, sicut nec compedes in ejus humilitate. Sed unde fieri posset ut vir tantus, unius veri Dei cultor, in Aegypto alendis tantummodo corporibus, et rebus tantum corporalibus gubernandis esset intentus, et quo eos meliores
Abbreviated transcription (Latin):
situs ẽ hic inruinam & resurrectionem
multoꝵ in isrł. & in signum cui contra¬
dicetur. Et tuam ipsius animam per¬
transiet gladius: ut reuelentur exmul¬
tis cordibus cogitationes. Passio quippe
dñi quȩ multis ruina fuit. & in qua
multorum cordium occulta patuert̾.
qm̃ expressum ÷ quidde dño sentiebant:
& ipsam matrem eius grauiter carna¬
li orbitate ꝑcussam. sine dubio contri¬
stauit. In illa uͦ tribulatione fuit io¬
seph: donec ueniret uerbum eiꝰ. quo
fuerat interpretatus ueraciter somnia.
unde cominendatus ẽ regi. ut etiam
illi de somniis ens futura prediceret.
Sed qm̃ dixit donec ueniret uerbum
eiꝰ: ne om̃imꝰ eiꝰ sic intelligeremꝰ. ut qͥs¬
quam rem tantam homini tribuen¬
dam putaret: continuo subiecit. elo¬
quium dñi inflãmauit eum. uł qđ
magis de greco expressum alii codiceᷤ
habent. elo quium dñi igniuit eum :
ut etiam ipse inter eos cõmputaretur.
quibus dictum ÷ laudamini in nomine
sc̃o eius. Eloquium dñi ignut eum

Expanded text:
c in ruinam, et in resurrectionem multorum in Israel, et in signum cui contradicetur; et tuam ipsius animam pertransiet gladius, ut revelentur ex multis cordibus cogitationes . Passio quippe Domini, quae multis ruina fuit, et in qua multorum cordium occulta patuerunt, quoniam expressum est quid de Domino sentiebant, et ipsam ejus matrem graviter carnali orbitate percussam sine dubio contristavit. In illa vero tribulatione fuit Joseph, «donec veniret verbum ejus,» quo fuerat interpretatus veraciter somnia: unde commendatus est regi, ut etiam illi de somniis ejus futura praediceret . Sed quoniam dixit, «donec veniret verbum ejus,» ne omni modo «ejus» sic intelligeremus, ut quisquam rem tantam homini tribuendam putaret; continuo subjecit, «Eloquium Domini inflammavit eum:» vel, quod magis de graeco expressum alii codices habent, «Eloquium Domini ignivit eum;» ut etiam ipse inter eos computaretur, quibus dictum est, «Laudamini in nomine sancto ejus. Eloquium Domini ignivit eum.
Abbreviated transcription (Latin):
illi loco ubi ad moysen quęrentẽ quiseẽt.
cum dixisset ego sum qui sum & dices filiis
isrł. qui est misit me aduos. qͦd ex quantula¬
cunq particula pura mens capit: deinceps
nomen suum commemorans. erga hominẽ
gr̃ãm sudm misericorditer temperauit
dicens. Ego sum ds̃ abrahã & ds̃ isaac &
telligi uoluit & illos quoꝵ se dm̃ dixit.
uiuere secum mnȩternum. & hoc dixit
qͦd capi & iam apar uulis posset. ut ego sũ
qui sum illi ꝓcaptu intelligerent. qui gran¬
dib uirib caritatiᷤᷤ nossent quęrere faciẽ
eiꝰ semꝑ. Si gͦ qdđ ẽ ipse multum ẽ ad uos uł
uidere uł quęrere: mem̃tote mirabilium

Expanded text:
en quaerentem quis esset, en quaerentem quis esset, cum dixisset, «Ego sum qui sum, et, Dices filiis Israel, Qui est, misit me ad vos:» quod ex quantulacumque particula rara mens capit: deinceps nomen suum commemorans, erga homines gratiam suam misericorditer temperavit, dicens, «Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et telligi voluit, et illos quorum se Deum dixit, vivere secum in aeternum, et hoc dixit quod capi etiam a parvulis posset: ut, «Ego sum qui sum,» illi pro captu intelligerent, qui grandibus viribus charitatis nossent quaerere faciem ejus semper. Si ergo quod est ipse, multum est ad vos vel videre
Abbreviated transcription (Latin):
ueneritis eum derelinquat impius uias
suas & uir iniquus cogitationes suas. Itẽ
si fide inuentus non adhuc. eẽt. ꝑ qui ren¬
dus: non diceretur. Si eñi qđ non uidemꝰ
speramus: ꝑ patientiam expectamus. Et
qđ ioħs ait. Scimus quia cum apparuerit:
similes ei erimus. qm̃ uidebimus eum sicuti
ẽ. Anforte &iam cum facie ad faciem
uiderimus cum sicuti ẽ adhuc ꝑquiren¬
dus erit. & sine fine quȩrendus. quia sine
fine amandus : Dicimus enim & iam p̾¬
senti alicui. non te quęro. id est ñte diligo.
Ac ꝑ hoc qui diligitur &iam prȩsens quęrit᷑.
dum caritate ꝑpetua ne fiat absens agit᷑.
Pro inde quem quisq diligit. & iam cum eũ
semper. ut non huic inquisitioni quasi¬
gnificatur amor. finem prestet inuentio:
sed amore crescente inquisitio crescat in
iste ardens. & ad capacia uerba de scendit.
Miras ilium eiꝰ goȩ fecri. ꝓdioia eios et
iodicia oris eiꝰ. Qui locus. uidetur similiᷤ

Expanded text:
veneritis eum, «Derelinquat impius vias veneritis eum, «Derelinquat impius vias suas, et vir iniquus cogitationes suas» . Item si fide inventus, non adhuc esset perquirendus, non diceretur, «Si enim quod non videmus, speramus, per patientiam exspectamus» : et quod Joannes ait, «Scimus quia cum appruerit, similes ei erimus; quoniam videbimus eum sicuti est» . An forte etiam cum facie ad faciem viderimus eum sicuti est, adhuc perquirendus erit, et sine fine quaerendus, quia sine fine amandus? Dicimus enim etiam praesenti alicui, Non te quaero; id est, non te diligo. Ac per hoc qui diligitur, etiam praesens quaeritur, dum charitate perpetua, ne fiat absens, agitur. Proinde quem quisque diligit, etiam cum eum semper,» ut non huic inquisitioni, qua significatur amor, finem praestet inventio, sed amore crescente inquisitio crescat inviste ardens, et ad capacia verba descendit; «mirabilium ejus quae fecit, prodigia ejus et judicia oris ejus.» Qui locus simili
Abbreviated transcription (Latin):
dum. quęrite dnm & confortamini. Quȩ¬
rite inquit faciem enis semper. Quȩ ẽ
facies dñi. nisi presentia dĩ. sicut facies
uenti & facies ignis : Dictum ẽ enim.
sicut stipulam ante faciem uenti. & sic̃
fluit cera a facie ignis. & multa talia ponit
scriptura: nichil aliud quam earum
rerum presentiam uolens intelligi. quarũ
nominat faciem. Sed quid ẽ quęrite faciẽ
eiꝰ semper : Scio quidem. quia mͥ ad herere
dõ bonum est. Sed si semper quęritur
quando inuenitur : Ansemper dixit in
tota uita qua hic uiuitur. ex quo id nos
facere debere cognouimꝰ: quando & inuentꝰ
quȩrendus ÷ : Iam quippe illum inuenit
fides: sed adhuc eum quęxit spes. Caritas
autem & inuenit eum ꝑfidem. & eum quęrit
hab̾e ꝑspeciem: ubi tunc sic inuenietur
ut sufficiat nob̾ & ulterius non quęratur.
Nisi enim eum in ista uita inueniret fides:
non diceretur. Quȩrite dñm & cum in¬

Expanded text:
dum, «Quaerite Dominum, et corroboramini. Quaedum, «Quaerite Dominum, et corroboramini. Quaerite,» inquit, «faciem ejus semper.» Quae est facies Domini, nisi praesentia Dei? Sicut facies venti, et facies ignis: dictum est enim, «Sicut stipulam ante faciem venti» ; et, «Sicut fluit cera a facie ignis» . Et multa talia ponit Scriptura, nihil aliud quam earum rerum praesentiam volens intelligi, quarum nominat faciem. Sed quid est, «Quaerite faciem ejus semper?» Scio quidem quia mihi adhaerere Deo bonum est ; sed si semper quaeritur, quando invenitur? An «semper» dixit, in tota vita ista qua hic vivitur, ex quo id nos facere debere cognovimus, quando et inventus quaerendus est? Jam quippe illum invenit fides, sed adhuc eum quaerit spes. Charitas autem et invenit eum per fidem, et eum quaerit habere per speciem: ubi tunc sic invenietur, ut sufficiat nobis, et ulterius non quaeratur. Nisi enim eum in ista vita inveniret fides, non diceretur, «Quaerite Dominum;» et cum in
Abbreviated transcription (Latin):
patrem qui ẽ incęlis. sed luceant oꝑa eoꝵ
coram hominib ñ eo fine ut ipsi uideant᷑
ab eis sed ut uideant bona oꝑa eoꝵ. & glori¬
ficent patrẽ eoꝵ qui incęlis ÷. Hoc ÷ lau¬
dari in nomine scõ eiꝰ. Unde & in alio
psalmo legitur. Indño laudabitur
anima mea. audiant mites & iocundent᷑.
Qđ & hic quodam mͦ sęquitur. Le iet᷑
con auerentiom oñon. Sic enim miteᷤ
iocundantur : qui non amaro zelo eos
greco expressius interprȩtatum ẽ: quã¬
uis uer̾bum minus latinum uideatur.
Unde & alii codices habent confirmamini.
alii corroboramini. Ei quippe dicitur
fortitudo mea. & fortitudinẽ meam ad te
custodiam: ut eum quȩrendo atq ad eum
accedendo. & illuminemur & confortemur:
ne cęcitate quid faciendum sit ñuideamꝰ.
aut infirmitate non faciamus &iam qđ
uidemus. Qđ gͦ est ad uidendum. ac cedite
ad eum & illum inamini: hoc ẽ ad facien¬

Expanded text:
Patrem, qui in coelis est : sed luceant opera eorum Patrem, qui in coelis est : sed luceant opera eorum coram hominibus, non eo fine ut ipsi videantur ab eis, sed ut videant bona opera eorum, et glorificent Patrem eorum, qui in coelis est . Hoc est laudari in nomine sancto ejus. Unde et in alio psalmo legitur: «In Domino laudabitur anima mea; audiant mites, et jucundentur» . Quod et hic quodammodo sequitur, «Laetetur cor quaerentium Dominum:» sic enim mites jucundantur, qui non amaro zelo eos graeco expressius interpretatum est, quamvis verbum minus latinum videatur: unde et alii codices habent, «confirmamini;» alii, «corroboramini.» Et quippe dicitur, «Fortitudo mea» ; et, «Fortitudinem meam ad te custodiam» : ut eum quaerendo atque ad eum accedendo, et illuminemur et confortemur; ne caecitate quid faciendum sit non videamus, aut infirmitate non faciamus etiam quod videmus. Quod ergo est ad videndum, «Accedite ad eum, et illuminamini» ; hoc est ad facien
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd & alii latini codices habent: annunti-¬
ate ingentibiis opera eius. Quibus hoc dr̃.
psallise ei. uerbo & oꝑelaudate. Ore
quippe cantatur. psalterio autẽ hoc ẽ
manibus psallitur. HARRATΕ ΟMΝIa
MIRABILIA eIOS. LAODADIISI IN NOMINE
sc̃o eios. Possunt hi duo uersus exduob
uerbis suꝑioribus dicti non ab surde uideri.
Ut qͦd ait. narrate om̃a mirabilia eiꝰ: referat᷑
ad id qͦd dictũ ẽ cantate ei. qͦd uͦ sequitur.
laudamini in nomine sc̃õ eiꝰ. referatur
ad id qͦd dictum ẽ & psallite ei. Illud scilicet
ad uerbum bonum quo cantatur ei &
narrantur om̃a mirabilia eiꝰ illud aut̃
ad opus bonum quo psallitur ei. Ne
uelit quisq de oꝑe bono tanquã insua
uirtute laudari: ideo cum dixisset lau¬
damini. qͦd utiq bene oꝑantes merito
uolunt psallere: caueantꝰ facere iustitiã
suam coram hominib ut uideant᷑ ab eis.
alio quin mercedẽ non habebunt apud

Expanded text:
quod et alii latini codices habent, «Evangelizquod et alii latini codices habent, «Evangelizate» «in gentibus opera ejus.» Quibus hoc dicitur, psallite ei.» Verbo et opere laudate: ore quippe cantatur; psalterio autem, hoc est manibus, psallitur. «Narrate omnia mirabilia ejus: laudamini in nomine sancto ejus.» Possunt hi duo versus ex duobus verbis superioribus dicit non absurde videri: ut quod ait: «Narrate omnia mirabilia ejus,» referatur ad id quod dictum est, «Cantate ei;» quod vero sequitur, «Laudamini in nomine sancto ejus,» referatur ad id quod dictum est, «Et psallite ei:» illud scilicet ad verbum bonum, quo cantatur ei, et narrantur omnia mirabilia ejus; illud autem ad opus bonum, quo psallitur ei, ne velit quisque de opere bono tanquam in sua virtute laudari. Ideo cum dixisset, «Laudamini,» quod utique bene operantes merito volunt psallere, caveant facere justitiam suam coram hominibus, ut videantur ab eis; alioquin mercedem non habebunt apud
Abbreviated transcription (Latin):
caze Nomeri eios. In laude enim intelli¬
genda ẽ ista confessio. sicut ÷ confiteor tͥ
pater dñe cęli & terre. Pręmissa enim lau¬
de inuocatio sequi solet ubi desideria pec¬
cator allegat. Unde & ipsa dñica oratio ha¬
bet a capite breuissimam laudem qͦd est
pater nr̃ qui es in cęlis. tunc quȩ petuntur
de inceps consequuntur:. Ande & alibi in
psalmo diciturꝰ. Confitebimur tibi ds̃
confidebimur. & inuocabimꝰ nom̃ tuum.
Qͦa alibi ẽ planius. Laudans inuocabo dñm
& ab inimicis meis saluis ero. Ita & hic. c̃¬
fitemini inquit dño. & inuocate nom̃ eiꝰ.
Qͦd tale ẽ acsidiceret. Laudate dñm. & in¬
uocate nomen eius. Exaudit quippe in¬
uocantem: quem laudantẽ uidet. Laudan¬
tem autem uidet: quem ꝓbat amantem.
Et in quo uoluit dñs bom serui amorem circa
se ostendi maxime. nisi in eo qͦd illi ait.
pasce oues meas: Unde & hic sequitur.
AnNontiate iNTerentes opera eios.
Uł potius ut de greco ad uerbum exprimat᷑.

Expanded text:
s.» In laude enim intelligenda est ista confessio, sicut est, «Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae» . Praemissa enim laude, invocatio sequi solet, ubi desideria precator alligat: unde et ipsa oratio dominica habet a capite brevissimam laudem, quod est, «Pater noster qui es in coelis» . Tunc quae petuntur, deinceps consequuntur. Unde et alibi in psalmo dicitur: «Confitebimur tibi, Deus, confitebimur, et invocabimus nomen tuum» . Quod alibi est planius: «Laudans invocabo Dominum, et ab inimicis meis salvus ero» : ita et hic, «Confitemini,» inquit, «Domino, et invocate nomen ejus;» quod tale est, ac si diceret, Laudate Dominum, et invocate nomen ejus. Exaudit quippe invocantem, quem laudantem videt: laudantem videt, quem probat amantem. Et in quo voluit Dominus boni servi amorem circa se ostendi maxime, nisi in eo quod illi ait, «Pasce oves meas» ? Unde et hic sequitur, «Annuntiate inter gentes opera ejus;» vel potius, ut de graeco ad verbum exprimatur,
Abbreviated transcription (Latin):
altatus locum fecit ad temporalia bona
populo dĩ. ut firmaretur super inimicos¬
eiꝰ: quanto magis iħs uenundatus & humiliatꝰ
a fr̃ib suis sedm carnẽ & exaltatus incęlis.
locum facit ad ȩterna. bona popło dĩ. trium¬
phanti dediabolo & angelis eius : Audi gͦ
semen abrahȩ. non decarne głans sed imi¬
tans fidem. Audite serui dĩ & electi dĩ.
ꝓmissionẽ habentes uitȩ p̾sentis & futurę:
Sitemptationes durȩ sunt in hoc scło:
ioseph incarcere. iħm incruce cogitate
Sitemp oralium rerum ꝓsꝑitas adiacet :
non ꝓpter ipsam dõ. sed ipsa utimini ꝓ¬
pter dm̃. Nec eum existimetis ꝓpt̾ uitȩ
nuius necessaria necessariũ cultoribus
suis que donat & blasphematoribus suis:
sed quęrite primum regnum dĩ & iusticiã
eius. & hȩc omĩa apponentur uob̾.¬

Expanded text:
altatus, locum fecit ad temporalia bona altatus, locum fecit ad temporalia bona populo Dei, ut firmaretur super inimicosejus; quanto magis Jesus venundatus et humiliatus a fratribus suis secundum carnem, et exaltatus in coelis, locum facit ad aeterna bona populo Dei, triumphanti de diabolo et angelis ejus? Audi ergo, semen Abrahae, non de carne glorians, sed imitans fidem; audite, servi Dei, et electi Dei, promissionem habentes vitae praesentis et futurae . Si tentationes durae sunt in hoc saeculo, Joseph in carcere, Jesum in cruce cogitate. Si rerum temporalium prosperitas adjacet, non propter ipsam Deo, sed ipsa utimini propter Deum: nec eum existimetis propter vitae hujus necessaria coli a cultoribus suis, quae donat et blasphematoribus suis; sed quaerite primum regnum Dei et justitiam ejus, et haec omnia apponentur vob
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ popłm suum firmauit suꝑ inimicos
eius. Qum aut̃ inimicis eorum ista mala ĩsticia
enis inflixerit : quȩ ipsis largita sit etiam tẽ¬
poralia miscdia eiꝰ accipite. Ex pandit nubẽ
inprotectionem eoꝵ. & ignem ut luceret eis
pernoctem. Petierunt & uenit coturnix.
& pane celi saturauit eos. Dirupit petram
& fluxerunt aquȩ. abierunt insicco flumina
abraham puerum suum. Et eduxit po¬
pulum suum in exultatione. & electos suos
in lȩtitia. Et dedit illis regiones gentiũ.
& labores populorum possederunt. Non
ut ꝓpter ista eum colant: sed ut ea qͦque
adbonum ȩternum referant atq conuer¬
tant. id est ut custodiant iustificationes
eiꝰ & legem eiꝰ exquirant. Quȩcumq gͥ alia
bona dat ds̃. referenda sunt ad gratuitum
cultum eiꝰ ipse autem cultus eiꝰ non est re¬
ferendus ad alia bona quȩ dat ds̃. Tunc eni
erit gratuitus. Ad quod certam̃ ꝓ uocans
uenundatus ÷ ioseph. & humiliatus & ex

Expanded text:
quomodo populum suum firmavit super inimicos quomodo populum suum firmavit super inimicos ejus. 40. Cum autem inimicis eorum ista mala justitia ejus inflixerit; quae ipsis largita sit etiam temporalia misericordia ejus, accipite: «Expandit nubem in protectionem eorum, et ignem ut luceret eis per noctem. Petierunt, et venit coturnix, et pane coeli saturavit eos. Disrupit petram, et fluxerunt aquae; abierunt in siccum suum. Et eduxit populum suum in exultatione  et electos suos in laetitia. Et dedit eis regiones gentium  et labores populorum possederunt.» Non ut propter ista eum colant, sed ut ea quoque ad bonum aeternum referant atque convertant; id est, «Ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Quaecumque igitur alia bona dat Deus, referenda sunt ad gratuitum cultum ejus: ipse autem cultus ejus non est referendus ad alia bona, quae dat Deus; tunc enim erit gratuitus. Ad quod certamen provocans venundatus Jose
Abbreviated transcription (Latin):
in argento & auro: ac sidiceretur cũ ar¬
gento & auro. E⁊ Non erat uririgus:
eorum in firoros. Sed corpore ñ animo
Etiam hoc magnum dĩ beneficium fuit.
ut in illa necessitate migrandi nullus
super egiptios. Non enim timor eoꝵ quo
timebant hebrei: sed quo timebantur.
Dicit aliquis. Quomͦ gͦ nolebant eos dimittere
egiptii. quomͦ tanquam redituros dimisert̃
quonͦi tanquam redituris & reddituris aurũ
& argentum petentibus cõmodauerunt. si
letata ẽ egiptus in profectione eorum. Sed
intelligendum est post illam ultimam
egiptiorum mortem. & tantam stragem
in mari rubro tam magni persequentis ex¬
ercitus. egiptios timuisse residuos neredi¬
rent hebrei. & eorum reliquias magna fa¬
cilitate contererent. Tunc impletum est
qđ suꝑius. cum dixisset & auxit populum
uehementer: mox addidit. & firmauit eũ
super inimicos eiꝰ. Hanc enim sententiam

Expanded text:
«in argento et auro,» ac si diceretur, cum ar«in argento et auro,» ac si diceretur, cum argento et auro. «Et non erat in tribubus» «eorum infirmus:» sed corpore, non animo. Etiam hoc magnum Dei beneficium fuit, ut in illa necessitate migrandi nullus super Aegyptios. Non enim «timor eorum,» quo timebant Hebraei, sed quo timebantur. Dicet aliquis: Quomodo ergo nolebant eos dimittere Aegyptii? quomodo tanquam redituros dimiserunt? quomodo tanquam redituris et reddituris aurum et argentum petentibus commodaverunt, si «laetata est Aegyptus in profectione eorum?» Sed intelligendum est, post illam ultimam Aegyptiorum mortem, et tantam stragem in mari Rubro tam magni persequentis exercitus, Aegyptios timuisse residuos ne redirent Hebraei, et eorum reliquias magna facilitate contererent. Tunc impletum est quod superius, cum dixisset, «Et auxit populum suum vehementer,» mox addidit, «Et firmavit eum super inimicos ejus.» Hanc enim sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
tos isrłitas duxit exegipto. quia & ipsita¬
les erant qui nondum possent contẽner
laborum suoꝵ licet temporalẽ. tamen
debitam debitam iustãq mercedem.
Nec in eo qd egiptios deceperunt. aquib
sibi ut cõmodaretur aurũ argentũq pe¬
tierunt. putandus ÷ ds̃ huiꝰ modi doloseᷤ
qui sursum cor habent uł iubere. uł
sifecerint approbare. Magis enim ꝑilli
dĩ uerbã utiq ab illo qui cor eorum ui¬
debat &cupiditates exammabat. ꝑmissi
sunt facere ista quam̃ iussi. non tãmen
sine aliquo ꝓuectu animȩ carnalis qđ
& iis fecerunt qui talia iure passi suns
& quamuis perdolũ ab iniquis hominib
tamen quod sibi reddi debuit abstulert᷑.
Sicut enim egiptiorum uquitate: sic
istorum infirmitate ad id qđ opus erat
illis factis figurandum & prenuntiandũ
diuine usus ẽ ds̃. Et eouxni eos inar¬
Gento ETAURO. Et ista locutio scriptu¬
rarum est. Pro eo quippe dictum est

Expanded text:
tos Israelitas eduxit ex Aegypto; quia et ipsi tatos Israelitas eduxit ex Aegypto; quia et ipsi tales erant, qui nondum possent contemnere laborum suorum licet temporalem, tamen debitam justamque mercedem: nec in eo quod Aegyptios deceperunt, a quibus sibi ut commodaretur aurum argentumque petiverunt, putandus est Deus hujusmodi dolos, eis qui sursum cor habent, vel jubere, vel, si fecerint, approbare. Magis enim per illa Dei verba, utique ab illo qui cor eorum videbat et cupiditates examinabat, permissi sunt facere ista, quam jussi: non tamen sine aliquo provectu animae carnalis, quod et his fecerunt qui talia jure passi sunt, et quamvis per dolum, ab iniquis hominibus tamen quod sibi reddi debuit, abstulerunt. Sicut autem Aegyptiorum iniquitate, sic istorum infirmitate, ad id quod opus erat illis factis figurandum et praenuntiandum divine usus est Deus. «Et eduxit eos in argento et auro.» Et ista locutio Scripturarum est. Pro eo quippe dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
eonooo et ficoliieas eorom. eĩ con¬
TRIIT ocone lioiriomꝰ finiomꝰ eonõ.
Hoc iugrandinis & fulminib factum ÷
consueuit quȩ fenũ appellat &iam sege¬
tes frugum. Sed ut duo diceret. duob
fortasse quȩ dixerat numero uoluit con¬
sonare. id est locuste & bruco. Hoc autẽ
totum ꝑtinet ad elocutionis uarietatẽ
medentem fastidio. non ad diuersitatem
Genitom in terra eorom. pricnrtias om¬
nis lasoris eorom. Hȩc plaga nouis¬
sima est excepta morte in mari rubro.
Primitias uͦ laborum : propter primoge¬
nita pecorum dictum arbitror. Quę
plage cum sint decem: nec om̃s cõmemo¬
rate sunt. nec eodem ordine quo ibi facti
leguntur. Lib̾a est enim laudatio alege
narrantis & texentis hystoriam. Quius
laudationis auctor & dictor cum sit per
qua per eum egit hominem qui illam
scripsit hẏstoriam. & cõmemorat aliqͥd
factum qđ ibi non legitur. & qđ ibi le
hoc laudib dĩ. qđ argento & auro dita¬

Expanded text:
rum, et conrum, et contrivit omne lignum finium eorum.» Hoc vi grandinis et fulminibus factum est; consuevit, quae fenum appellat etiam segetes frugum, sed ut duo diceret, duobus fortasse quae dixerat, numero voluit consonare, id est, locustae et brucho. Hoc autem totum pertinet ad elocutionis varietatem medentem fastidio, non ad diversitatem genitum in terra eorum, primitias omnis laboris eorum.» Haec plaga novissima est, excepta morte in mari Rubro. Primitias vero laborum, propter primogenita pecorum, dictum arbitror. Quae plagae cum sint decem, nec omnes commemoratae sunt, nec eodem ordine quo ibi factae leguntur. Libera enim est laudatio a lege narrantis et texentis historiam. Cujus laudationis auctor et dictor cum sit per qua per eum egit hominem qui illam scripsit historiam, et commemorat aliquid factum quod ibi non legitur, et quod ibi hoc laudibus Dei, quod argento et auro dita
Abbreviated transcription (Latin):
mones eius. utiq contum acib contradictio¬
nib suis: conati sumꝰ seđm aliquam rect᷑ã
sententiam. & iam illud ex ponere. &
hoc interim occurrit. Non ex acerba¬
uerunt sermones eiꝰ. id ÷ in moyse & aa¬
ron quia eos &iam durissimos patientis¬
sime ꝑtulerunt: donec om̃ia quȩ ds̃ in
eis facere disposuerat exordine cõple¬
SANOUINe. e⁊ occidii pisces eoruoꝰ.
eori terram eorom Ratas. inpene¬
TRABILISUS Resom IΡSORUMꝰ. Tanqͣm
diceret. terram eorum conuertit in
ranas. Tanta enim ranarum fuerat
erat antequam fieret. & sine tempore
ibi erat quotẽpore fieret. quanquam &
ꝑ angelos. & ꝑseruos suos moysen & aaron.
& iam tunc quodam mͦ dixit ut fieret.
quando fuerat faciendum. Pos ui⁊ plo
tio est illi ubi ait. dedit terram eorum
ranas: nisi qđ ibi non utiq in ranas tota
terra conuersa est: pluuia uͦ in grandi¬
nem &iam tota potuit. Ionem com¬
borenteo in terra ips orom. Sub¬

Expanded text:
mones ejus,» utique contumacibus contradictiomones ejus,» utique contumacibus contradictionibus suis? conati sumus secundum aliquam rectam sententiam etiam illud exponere: et hoc interim occurrit, «Non exacerbaverunt sermones ejus,» id est, in Moyse et Aaron; quia eos etiam durissimos patientissime pertulerunt, donec omnia quae Deus in eis facere disposuerat, ex ordine compleuinem, et occidit pisces eorum. Dedit terram eorum ranas, in penetralibus regnum ipsorum:» tanquam diceret, Terram eorum convertit in ranas. Tanta enim ranarum fuerat erat antequam fieret; et sine tempore ibi erat, quo tempore fieret: quanquam et per Angelos, et per servos suos Moysen et Aaron, etiam tunc quodammodo dixit ut fieret, quando fuerat faciendum. 23. «vers. tio est illi ubi ait, «Dedit terram eorum ranas;» nisi quod ibi non utique in ranas tota terra conversa est, pluvia vero in grandinem etiam tota potuit. «Ignem comburentem in terra ipsorum:» sub
Abbreviated transcription (Latin):
docent. quȩ in eiꝰ laude cõmemorantur.
nichil in eo quȩ rendum ẽ qđ additũ ÷
ipsum. Locutio scripturarũ ẽ. sic uti
est in qua habitabunt in ea. qua locuti
ita debemus accipere uerba signorum
& prodigiorum. quasi uerba quibus uer¬
ipsa quȩ facta st̃ ñ erant alicuiꝰ significa¬
tionis inania. sicut uerba quȩ loquimur.
Idõ & ipsa dicta sunt uerba non uocũ
& sonoꝵ. sed signoꝵ & ꝓ digioꝵ. Posuit
inter plagas. quib egiptii percussi sunt.
Qd autem sequitur: indiuersis codicibus
uarie legitur: Alii namq habent. & ex¬
acerbauerunt sermones eiꝰ. alii uero. E
NoN exacersaueruit seRoꝯones eios.
Sed qđ prius dixi. inplurib inuenimus.
Ubi aut̃ addita ÷ negatiua particula: uix
duos codices potuimus reꝑire. Sed neforte
mendositas ꝓpt̾ sensum faciliorem ab un¬
dauerit. quid enim faciliꝰ intelligitur. quã
id quod dictum est exacerbauerunt ser¬

Expanded text:
docent: quae in ejus laude commemorantur, docent: quae in ejus laude commemorantur, nihil in eo quaerendum est, quod additum est, «ipsum.» Locutio Scripturarum est, sicuti est, «In qua habitabunt in ea» : qua locutita debemus accipere, «verba signorum et prodigiorum,» quasi verba, quibus veripsa quae facta sunt, non erant alicujus significationis inania, sicut et verba quae loquimur; ideo et ipsa dicta sunt verba, non vocum et sonorum, sed signorum et prodigiorum. «Posuit  Scriptum est et hoc inter plagas quibus Aegyptii percussi sunt. Quod autem sequitur, in diversis codicibus varie legitur. Alii namque habent, «Et exacerbaverunt sermones ejus;» alii vero, «Et non exacerbaverunt sermones ejus:» sed quod prius dixi, in pluribus invenimus; ubi autem addita est negativa particula, vix duos codices potuimus reperire. Sed ne forte mendositas propter sensum faciliorem abundaverit; quid enim facilius intelligitur quam id quod dictum est, «Et exacerbaverunt ser
Abbreviated transcription (Latin):
tam grauium peccatorum auctor est
ds̃. qui nullius uł leuissimi peccati auctor
credendus est : Quis sapiens & intelliget
hec : Nam ipsa est illa mirabilis dĩbo¬
nitas. qua bene utitur &iam malis. ł
angłis uł hominib Cũ enim ipsi uitio
suo mali sunt: ille de malo eoꝵ bene
facit. Non enim ante quam odissen
popłm eiꝰ boni erant. sed maligni &im¬
pii tales erant : qui facile in colis suis fe¬
licibus inuiderent. In eo gͦ qđ popłm suũ
multiplicauit: hoc beneficio suo malos ad
ĩuidendum conuertit. Inuidia ẽ enim. odiũ
felicitatis alienȩ. Sic gͦ conuertit cor eoꝵ:
ut per inuidentiã odissent popłm eiꝰ. &
dolum facerent inseruos eiꝰ. Non itaq cor
sponte malum conuertit adodium. Hon
enim rectum cor peruertit. sed sponte
peruersum ad odium popłi. ubi eo malo
bene uteretur conuertit. non illos malos
faciendo. sed istis bona quibus mali fa¬
cillime possent inuidere largiendo

Expanded text:
tam gravium peccatorum auctor est tam gravium peccatorum auctor est Deus, qui nullius vel levissimi peccati auctor credendus est? Quis sapiens, et intelliget haec ? Nam ipsa est illa mirabilis Dei bonitas, qua bene utitur etiam malis, vel angelis, vel hominibus. Cum enim ipsi vitio suo mali sint, ille de malo eorum bene facit. Non enim antequam odissent populum ejus boni erant; sed maligni et impii tales erant, qui facile incolis suis felicibus inviderent. In eo ergo quod populum suum multiplicavit, hoc beneficio suo malos ad invidendum convertit. Invidia est enim odium felicitatis alienae. Sic ergo convertit cor eorum, ut per invidentiam odissent populum ejus, et dolum facerent in servos ejus. Non itaque cor sponte malum convertit ad odium. Non enim rectum cor pervertit, sed sponte perversum ad odium populi, ubi eo malo bene uteretur, convertit; non illos malos faciendo, sed istis bona, quibus mali facillime possent invidere, largiendo.
Abbreviated transcription (Latin):
et firoꝯnori eom soper Nioicos rios.
Etiam hoc breuiter totum propositum
est ut quem ad modum factum sit. de¬
inde narretur. Non enim tunc firmat᷑
est popłs dĩ super egiptios inimicos suoᷤ:
quando masculini eorum foetus necabant᷑.
uel quando infaciendis lateribus contere¬
bantur : sed quando in manu potenti per
signa & portenta dñi dĩ sui. metuendi
& honorandi facti sunt: donec duri re¬
gis contentio uinceretur. & mare rub¬
rum per secutorem cum exercitu eiꝰ¬
obruret. Qđ gͦ breuit̾ positũ est firma-¬
uit popłm suum super inimicos eius.
uelut quęreremꝰ quomodo factum sit:
incipit dicere. donec &iam id narrando
determinet. Et CONUERTIT COR EORU
Ut obirent popłoo eius. et oolom fa¬
cereNt iI Seruos eiꝰ. Num quidnam
intelligendũ est uł credendũ. qđ ds̃ cor
hominum ad facienda peccata conuertat:
Anpeccatũ ñ ẽ uł paruũ peccatũ ẽ odisse
populum dĩ. & dolum facere inseruos eiꝰ :
Quis hoc dixerit : Nunquid gͦ istorum

Expanded text:
et firmavit eum super inimicos ejus.» Etiam hoc totum breviter propositum est, ut quemadmodum factum sit, deinde narretur. Non enim tunc firmatus est populus Dei super Aegyptios inimicos suos, quando eorum masculini fetus necabantur, vel quando in faciendis lateribus conterebantur; sed quando in manu potenti, per signa et portenta Domini Dei sui, metuendi et honorandi facti sunt, donec duri regis contentio vinceretur, et mare Rubrum persecutorem cum exercitu eergo breviter positum est, «Firmavit populum suum super inimicos ejus,» velut quaereremus quomodo factum sit; incipit dicere, donec etiam id narrando determinet. «Et convertit cor eorum, ut odirent populum ejus, et dolum facerent in servos ejus.» Numquidnam intelligendum est, vel credendum quod Deus cor hominis ad facienda peccata convertat? an peccatum non est, vel parvum peccatum est, odisse populum Dei, et dolum facere in servos ejus? Quis hoc dixerit? Numquid ergo istorum
Abbreviated transcription (Latin):
teriorem intellectum: uidetur michi ad mo¬
neri sem̃ abrahȩ qui sunt om̃s filii ꝓmissio¬
nis ꝑtinentes ad eternam hereditatem te¬
stamenti eterni. ut tanquam ipsam here¬
ditatẽ sibi eligant dm̃ & eum gratis colant.
id ÷ ꝓpter ipsum. non propt̾ aliquod emolu¬
mentum mercedis extra ipsum. Et hoc faci¬
ant laudantes. inuocantes. annuntiantes.
nec insuam sed in eiꝰ głam ꝑfidem bene oꝑan¬
tes. spe gaudentes. caritate feruentes. hoc
totum sonat his uerb̃. Confitemini dño
& in uocate nomen eius. annuntiate ingen¬
tibus opera eiꝰ. Cantate ei & psallite ei.

Expanded text:
teriorem intellectum: videtur mihi admoteriorem intellectum: videtur mihi admoneri semen Abrahae, qui sunt omnes filii promissionis pertinentes ad aeternam haereditatem testamenti aeterni, ut tanquam ipsam haereditatem sibi eligant Deum, et eum gratis colant, id est, propter ipsum, non propter aliquod emolumentum mercedis extra ipsum; et hoc faciant laudantes, invocantes, annuntiantes, nec in suam, sed in ejus gloriam per fidem bene operantes, spe gaudentes, charitate ferventes . Hoc totum sonat his versibus: «Confitemini Domino, et invocate nomen ejus, annuntiate in gentibus opera ejus. Cantate ei
Abbreviated transcription (Latin):
quales utiq nec in illo popło defuerunt
qđ etiam paulus apłs satis ostendit cum
dicit. sed non in om̃ib illis beneplacitum
est dõ. si enim non in omnib: profecto fu¬
erunt ibi quidam inquibus bene placitũ
est dõ. quia gͦ tales psalmꝰ iste cõmendat:
nichil hic dixit de iniquitatib & irritati¬
onib. & amaricatione eorum in quib ñ ẽ
iste cõmendat: niehib hie dixit demiqͥ¬
tatib & irritationib & amarieatione eoꝵ
in quib non est beneplacitum dõ. Sed quia
& iniquis non sola iustitia. uerum & iam
miscdia dĩ om̃potentis & clem̃tis apparuit:
de illis sequens loquitur psalmꝰ cum laudib
dĩ. Et tamen utriq in uno popło fuerunt.
nec istos illi suarum iniquitatum conta¬
gione polluerunt. Nouit enim dñs qͥ sunt
eiꝰ & si in hoc scło non potest ab iniustis: re
uelut latentem quodãmͦ eiꝰ animam cõm̃¬
demus. hoc ÷ inuerb̾ quasi exterioribus in¬

Expanded text:
quales utique nec in illo populo defuerunt: quales utique nec in illo populo defuerunt: quod etiam apostolus Paulus satis ostendit, cum dicit, «Sed non in omnibus illis beneplacitum est Deo» ; si enim «non in omnibus,» profecto fuerunt ibi quidam in quibus «beneplacitum est Deo:» quia ergo tales psalmus iste commendat, nihil hic dixit de iniquitatibus et irritationibus et amaricatione eorum in quibus non est xit de iniquitatibus et irritationibus et amaricatione eorum in quibus non est beneplacitum Deo. Sed quia et iniquis non sola justitia, verum etiam misericordia Dei omnipotentis et clementis apparuit; de illis sequens loquitur psalmus cum laudibus Dei. Et tamen utrique in uno populo fuerunt, nec istos illi suarum iniquitatum contagione polluerunt. «Novit» enim «Dominus qui sunt ejus:» et si in hoc saeculo non potest ab injustis, «revelut latentem quodammodo ejus animam commendemus, hoc est, in verbis quasi exterioribus in
Abbreviated transcription (Latin):
regiones gentium: hoc sunt labores
popłorum. Et quod dictum est dedit
tanquam quęreremus cui bono ista data
sunt. ne hoc ipsum putaretur summum
bonum qđ ista felicitas rerum temporaliũ
populo dĩ data ẽ: continuo eam ad aliud
retulit. ubi summum bonum oportet
inquiri. Uicos iodian⁊̃ inquit ios nitiꝰ¬
cariones rios. e⁊ leoem eiꝰ Regoiraut.
Ibi intelligendum ẽ dĩ seruos & electos filioᷤᷤ
promissionis. uerum & germanum semen
abrahȩ. imitantes fidem ab rahe. ꝓpterea
ista bonã terrena sumere adeo ut non
meis luxu diffluant. siue ꝑuersa securitate
torpescant: sed idõ habeant diuina miseri¬
cordia hȩc om̃a prȩparata. in quib quȩ¬
rendis possent negotiosissimis laboribus
occupari. ut ad hoc uacent unde bonum
ȩternum possit adquiri. Hocẽ ut custo¬
diant iustificationes eius. & legem eiꝰ reqͥ¬
rant. Deniq qm̃ sem̃ ab rahȩ tales hic
intelligi uoluit qui uere eẽnt sem̃ abrahę.

Expanded text:
«regiones gentium;» hoc sunt, «labores «regiones gentium;» hoc sunt, «labores populorum:» et quod dictum est, «dedit tanquam quaereremus cui bono ista data sunt, ne hoc ipsum putaretur summum bonum, quod ista felicitas rerum temporalium populo Dei data est; continuo eam ad aliud retulit, ubi summum bonum oportet inquiri: «Ut custodiant,» inquit, «justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Ubi intelligendum est Dei servos et electos filios promissionis, verum et germanum semen Abrahae, imitantes fidem Abrahae, propterea ista bona terrena sumere a Deo, ut non in eis luxu diffluant, sive perversa securitate torpescant; sed ideo habeant divina misericordia haec omnia praeparata, in quibus quaerendis possent negotiosissimis laboribus occupari, ut ad hoc vacent unde bonum aeternum possit acquiri, hoc est, «Ut custodiant justificationes ejus, et legem ejus requirant.» Denique, quoniam semen Abrahae tales hic intelligi voluit, qui vere essent semen Abrahae,
Abbreviated transcription (Latin):
eius. Proinde iam dicit. quȩ iter agentib
inheremo beneficia diuina collata sint.
Expanoit huseo INΡRΟteCToΝẽ ΕOCUET
ibNeM ULoceret eis ꝑnociem. Tam
sunt hȩc manifesta quam nota Petiert̃.
pierunt. sed carnes. Quia uͦ & coturnixcaro
est & inisto psalmo non loquitur de amari¬
catione illorum inquibus non ẽ bene placi¬
tum dõ sedde fide electorum quod est ue¬
rum semen abrahȩ: ipsi intelligendi sunt
petisse ut ueniret. unde amaricantium
murmur opprimeretur: Iam inuersu qͥ
sequitur et pane cȩli satorauri eos: man-¬
na quidem non nominauit. sed nulli ob¬
scurum est qui illas litteras legit Diru
meritum fidei. Sequitur enim & dicit.
Om memos fuit ueri sc̃i sui. quodloco nꝰ¬
popło surm uiexoliauone. et elecios
suos uilȩtitia. Quod ait popłm suum:
hoc repetiuit electos suos. Et quod ait
in exultatione: hoc repetiuit in lȩtitia.
Et ueoit illis Reciones Gentioco. et la¬
bores popłoꝵ posseprrunii. Qđ sunt

Expanded text:
 Proinde jam dicit quae iter agentibus in eremo beneficia divina collata sunt. «Expandit nubem in protectionem eorum, et ignem ut luceret eis per noctem.» Tam sunt haec manifesta quam nota. 31. «verpiverunt, sed carnes. Quia vero et coturnix caro est, et in isto psalmo non loquitur de amaricatione illorum in quibus non est beneplacitum Deo, sed de fide electorum, quod est verum semen Abrahae; ipsi intelligendi sunt petisse ut veniret unde amaricantium murmur opprimeretur. Jam in versu qui sequitur, «Et pane coeli saturavit eos,» manna quidem non nominavit, sed nulli obscurum est qui illas litteras legit. 32. meritum fidei. Sequitur enim et dicit: «Quoniam memor fuit verbi sancti sui, quod habupopulum suum in exsultatione, et electos suos in laetitia.» Quod ait, «populum suum;» hoc repetivit, «electos suos:» et quod ait, «in exsultatione;» hoc repetivit, «in laetitia. Et dedit illis regiones gentium, et labores populorum possederunt.» Quod sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
auomodo uocauerit famem: statim ex¬
posuit dicens. Omne firmamentum
panis contriuit. Et hec in usitata lo
cutio est. Contriuit enim dixit. ꝓ eo
Inseruum uenundatus est ioseplꝰ.
Nempe quando factum ẽ: peccatum
erat fr̃um. & tamen ds̃ misit ine¬
magna & ꝑnecessaria. quomͦ ds̃ bene
utatur malis oꝑibus hominum: si illi
contra male utuntur bonis oꝑibus dei.
Contexit deinde narrationem. cõmemo¬
rans quȩ ꝑtulerit ioseph inhumilitate
sua. & quo modo fuerit sullimatus. humi¬
liagernt in cooopeoisos peoes eios.
FeRROM PERTRANSIIT ANIOOAM eIUS
OONeC UEnIRET uersooa eios. Compe¬
des quidem ioseph accepisse ñ legimus. sed
factum ẽẽ minime dubitandum ẽ. Ali¬
qua enim pręter mitti potuerunt in
laterent : qui in his loquitur psalmis.
Ferrum aut̃ qđ dicit ꝑtransisse animã
eius: tribulationem durȩ necessitatis
accipimus. Non enim corpus sed animã
dixit. Talis quȩdam locutio ẽ in eͥgłio.¬

Expanded text:
quomodo vocaverit famem, statim exquomodo vocaverit famem, statim exposuit, dicens, «Omne firmamentum panis contrivit.» Et hcutio est: «contrivit» enim dixit, pro eo In servum venundatus est Joseph.» Nempe quando factum est, peccatum erat fratrum, et tamen Deus misit Josmagna et pernecessaria, quomodutatur malis operibus hominum, sicut illi contra male utuntur bonis operibus Dei. Contexit deinde narrationem, commemorans quae pertulerit Joseph in humilitate sua, et quomodo fuerit sublimatus. «Humiliaverunt in compedibus pedes ejus; ferrum pertransiit animam ejus, donec veniret verbum ejus.» Compedes quidem accepisse Joseph, non legimus; sed factum esse, minime dubitandum est. Aliqua enim praetermitti potuerunt in laterent, qui in his loquitur Psalmis. Ferrum autem quod dicit pertransisse animam ejus, tribulationem durae necessitatis accipimus: non enim corpus, sed «animam» dixit. Talis enim locutio est
Abbreviated transcription (Latin):
patiuntur. ut aliquis morbus. Sicut
enim morb ut ẽẽ desinat. fit plerũq
ꝑmedicamentum: sic & fames sanatur
quodam mͦ ꝑ alimentũ. Quid ẽ gͦ. uocauit
famem : Anforte ista mala quȩ patiunt᷑
homines. habent quosdam prȩpositos suoᷤᷤ
angłos malos: Nam & inalio psalmo psal¬
id est angłm prȩpositum famis. & eiꝰ rei no-¬
mine cuius ÷ p̃positus appellatum. Ex
qua opinione romani ueteres deos quos
dam tales consacrauerunt. sicut deam
febrem dm̃q pallorem. An quod est
credibilius. uocauit famem id intelli¬
gendum ẽ dixit ut fames eẽt ut hoc sit
uocare qđ appellare. hoc appellare qđ
dicere. hoc dicere qđ iubere: Nam ille
sed tanquam sint. Apud dm̃ quippe
iam factum est qđ eius dispositione
futurum est quia de illo alibi dicitur.
Qui fecit quȩ futura sunt. Et hic qͣndo
fames facta est tunc dicta ẽ uocata.
id ÷ ut ad esset. quȩ iam fuerat in eius
occulta gubernatione disposita. Deniq

Expanded text:
patiuntur, ut aliquis morbus. Sicut patiuntur, ut aliquis morbus. Sicut enim morbus ut esse desinat, fit plerumque per medicamentum; sic et fames sanatur quodammodo per alimentum. Quid est ergo, «Vocavit famem?» An forte ista mala quae patiuntur homines, habent quosdam praepositos suos angelos malos nam et in alio psalid est angelum propositum famis, et ejus rei nomine cujus est praepositus, appellatum? Ex qua opinione Romani veteres quosdam deos tales consecrarunt, sicut deam Febrem, deumque Pallorem. An quod est credibilius, «Vocavit famem,» intelligendum est, Dixit ut fames esset; ut hoc sit vocare, quod appellare; hoc appellare quod dicere; hoc dicere, quod jubere? Nam ille sed, «tanquam sint» . Apud Deum quippe jam factum est quod ejus dispositione futurum est; quia de illo alibi dicitur, «Qui fecit quae futura sunt» . Et hic quando fames facta est, tunc dicta est vocata, id est, ut adesset quae jam fuerat in ejus occulta gubernatione disposita. Denique
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħȩ dicerentur. quia licetꝰ occultius.
tamen dominũ pręnuntiabant: Un¬
de aperte ipse dicit. Abraham concu¬
piuit uidere diem meum. & udit &
gauisus est. Non enim quisquam prȩt̃
istam fidem quȩ ẽ in xp̃o iħu. siue ante
eius incarnationẽ. siue postea reconciliatꝰ
est dõ: cum sit ab apło ueracissime de¬
sit ut transirent de gente ingentem.
de regno inpopulum alterum Eł us¬
cauit iNouit fauem soper terram.
eiooane firooaoaentooo panis contri¬
OrT.Misit ante eos uirum. iii serdõ
VENONOATOS est ioseph. Per hoc factũ
est ut transirent de gente ingentem.
de regno in populum alterum. Sedñ
sunt negligenter prȩter eunde scħptu¬
rarum sc̃arum locutiones. Uocauit in¬
quit famem super terram. quasi fame ᷤ
aliqua ꝑsona sit. uł aliquod animatũ
corpus. uł aliquis sp̃s qui obȩdire possit
uocanti: cum sit fames exinedia con¬
tracta ꝑnicies atq ita sit in eis qui eam

Expanded text:
prophetae dicerentur quia licet occultius, prophetae dicerentur quia licet occultius, tamen Dominum praenuntiabant? Unde aperte ipse dicit: «Abraham concupivit videre diem meum, et vidit, et gavisus est» . Non enim quisquam praeter istam fidem quae est in Christo Jesu, sive ante ejus incarnationem, sive postea, reconciliatus est Deo; cum sit ab Apostolo veracissime desit ut transirent de gente in gentem, et de regno in populum alterum. «Et vocavit,» inquit, «famem super terram; omne firmamentum panis contrivit. Misit ante eos virum; in servum venundatus est Joseph.» Per hoc factum est ut transirent de gente in gentem, de regno in populum alterum. Sed non sunt negligenter praetereundae Scripturarum sanctarum locutiones. «Vocavit,» inquit, «famem super terram:» quasi fames aliqua persona sit, vel aliquod animatum corpus, vel aliquis spiritus qui obedire posset vocanti; cum sit fames ex inedia contracta pernicies, atque ita sit in eis qui eam
Abbreviated transcription (Latin):
misit hominem nocere eis. & corripuit
pro eis reges. Nolite tangere xp̃os meos.
& in ꝓpħis meis nolite malignari. Potest
autem merito mouere. quomodo fuerint
xp̃i appellati antequam eet unctio. ex
qua hoc nomen impositum ẽ regibus.
quod a saule cepit. cui dauid successit
in regnum. atq inde ceteri & reges uidȩ
& reges isrł continuatione sacrate consue¬
tudinis unguebantur. In qua unctione
figurabatur unus uerus xp̃s. cui dictũ ÷
Unxit te ds̃ ds̃ tuus oleo exultationis p̾
participibus tuis. Unde gͦ illi iam tunc
xp̃i appellabantur: Nam ꝓpħas eos fu-¬
isse legimus de abraham. Et utiq qđ
de illo manifeste dictum est: hoc & in
illis intelligendum ẽ. An ideo xp̃i. quia
&iam si latenter.iam tam̃ xp̃iani :
Quam uis enim caro xp̃i ex illis. tamen
xp̃s ante illos. qđ & iudeis respondit di¬
cens. Antequã ab raham fieret ego sum.
Quomͦ aut̃ hunc illi ignorarent. aut
in eum non crederent. cum ꝓpterea

Expanded text:
re eis, et corripuit pro eis reges. Nolite tangere christos meos, et in prophetis meis nolite malignari.» 10. Potest autem merito movere quomodo fuerint christi appellati, antequam esset unctio, ex qua hoc nomen impositum est regibus: quod a Saüle coepit, cui David successit in regno; atque inde caeteri et reges Judae et reges Israel continuatione sacratae consuetudinis unguebantur: in qua unctione figurabatur unus verus Christus, cui dictum est, «Unxit te, Deus, Deus tuus oleo exsultationis prae participibus tuis» . Unde ergo illi jam tunc christi appellabantur? Nam prophetas eos fuisse, legimus de Abraham; et utique, quod de illo manifeste dictum est, hoc et de illis intelligendum est. An ideo christi, quia etiamsi latenter, jam tamen christiani? quamvis enim caro Christi ex illis, tamen Christus ante illos: quod et Judaeis respondit, dicens, «Antequam Abraham fieret,» «ego sum.» Quomodo autem hunc illi ignorarent, aut in eum non crederent; cum propterea
Abbreviated transcription (Latin):
te quam ad in colendam egiptũ cumfliꝰ
suis transiret iacob qđ intelligitur in
eo comiemoratum qđ ait. transierunt
de gente ingentem de regno in popłm alt̃¬
um̃. Sed quia occurrebãt quȩrere ante¬
quam transirent & in egipto multiplica¬
rentur. quomͦ numero breues. paucissi

Expanded text:
tequam ad incolendam Aegyptum cum filiis tequam ad incolendam Aegyptum cum filiis suis transiret Jacob: quod intelligitur in eo commemoratum, quod ait, «Transierunt de gente in gentem, de regno in populum alterum.» Sed quia occurrebat quaerere, antequam transirent et in Aegypto multiplicarentur, quomodo numero breves, paucissi