comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
flantescientia dediuitiis ab aegrpro ablatis superbe aliquid priltin
tumidus aenbel& aspergesme inquit ⁊ sopo & mundabor lauabis me
& super niuem deaibabor : auditui meo dabis exultationem &iare¬
tiam : De inde consequenter ad nectit : ut ostendat purgationem
a superbia significari Ysopo exultabunt ossa humiliata: quantum
autem minor est auri argenti uestisque copia quam deaegrpto so¬
cum ille populus abstulit in comparactione diuitiarum quas postea
hierusolrmae consecutus est quae maxime in salomone rege ostenu¬
tur: tanta fit cuncta scientia. quae quidem utilis collecta delibris
gentium sidiuinarum seriprurarum scientiae compar&ur: Nom
quicquid homo extradidicerit : si noxium est ibi damnatur: si ut ile
est ibi inuenitur : & cumibi quisque inuenerit omnia quae ut ilnes
alibi didicit : multo abundantius inueni& ea quae pusquam omnii

Expanded text:
inflante scientia de diuitiis ab Aegypto ablatis superbe aliquid pulmo inflante scientia de diuitiis ab Aegypto ablatis superbe aliquid pulmo tumidus anhelet: asperges me, inquit, ysopo et mundabor, lauabis me et super niuem dealbabor. auditui meo dabis exsultationem et laetitiam. deinde consequenter adnectit, ut ostendat purgationem a superbia significari ysopo: exsultabunt ossa humiliata. Quanto autem minor est auri, argenti uestisque copia, quam de Aegypto ille populus secum abstulit, in comparatione diuitiarum, quas postea Hierosolymae consecutus est, quae maxime in Salomone rege ostenduntur, tanta fit cuncta scientia, quae quidem est utilis collecta de libris gentium, si diuinarum scripturarum scientiae comparetur. nam quidquid homo extra didicerit, si noxium est, ibi damnatur; si utile est, ibi inuenitur. et cum ibi quisque inuenerit omnia, quae utiliter alibi didicerit, multo abundantius ibi inueniet ea quae nusquam omnino
Abbreviated transcription (Latin):
& mitis est & nihil fortius & pene trabilbus eius radicib: ut in caritate
radicati & fundati possimus conp̃hendere cum omnib: sc̃ĩs quãe sit lati¬
tudo & longitudo & altitudo & ꝓfundũ : Id est crucem dñi cuius lati¬
tudo dicitur intransuerso ligno quo extenduntur manus. longitudo ater¬
ra usque adpsã latitudinem quo amanib: & infractotum corpus affigi¬
tur. altitudo alatitudine sursum usque ad summũ adheret caput : pro¬
fundum uero quod terrae infixum absconditur : quo signo crucis : omnis
actio xp̃iana describitur benẽ operari ir xp̃o: & ei perseueranter in he¬
nere: sperare caelestia sacramenta : non ꝓfanare ꝑ hanc astionem
purgati
uilebinus o gposcere etiam supereminentem scientiam cartars
apĩ qua aequalis est patri perquem facta sunt omnia ut impleamu
in omnem plenitudinemdĩ: est etiamin as sopouis purgatoria pem

Expanded text:
et humilis est, et nihil fortius et penetrabilius ejus radicibus: ut in charitate et humilis est, et nihil fortius et penetrabilius ejus radicibus: ut in charitate radicati et fundati possimus comprehendere cum omnibus sanctis, quae sit latitudo, et longitudo, et altitudo, et profundum, id est, crucem Domini: cujus latitudo dicitur in transverso ligno, quo extenduntur manus; longitudo, a terra usque ad ipsam latitudinem, quo a manibus et infra totum corpus affigitur; altitudo, a latitudine sursum usque ad summum, cui adhaeret caput; profundum vero, quod terrae infixum absconditur. Quo signo crucis, omnis actio christiana describitur, bene operari in Christo, et ei perseveranter inhaerere, sperare coelestia, sacramenta non profanare. Per hanc actionem purgati valebimus cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem Christi, qua aequalis est Patri, per quem facta sunt omnia, ut impleamur id est crucem domini. est etiam in ysopo uis purgatoria, ne
Abbreviated transcription (Latin):
studiosus cum adeas perscriuandas accedere coeperit : illud a postolicum
cognare noncess& : scientia inflat caritas aedificat : Ita enim sentit quam¬
uis de aegrpro diues exeat : Tamen nis pascha egerit. saluum sec non posse :
pascha autem nostrũ immolatus xp̃s : Nihilque magis immolatio xp̃ianor
doc& quam illud quod ipse clamat tamquam adeos quos in aegrpto
sub faraone uidit laborare : uenite ad me qui laboratis & onerati estis
& ego uos reficiam : Tollte iugummeum superuos & discite ame qnm̃mitis
sum & humilis corde : & inuenietis requiẽ animabus uestris : Iugum enim
meum lene est : & sarcinamea leuis est : quibus ni simitib: & humilib: corde
quos non inflat scientia sed caritas aedificat : meminerintergo eorũ quipas
cha illo tempore perum bnerũ imaginaria caelebrabant : cum signari
postes sanguine agni iubentur. Y sopo fusse signatos : herba haec humilis

Expanded text:
studiosus, cum ad eas perscrutandas accedere coeperit, illud apostolicum studiosus, cum ad eas perscrutandas accedere coeperit, illud apostolicum cogitare non cesset: scientia inflat, caritas aedificat. ita enim sentit, quamuis de Aegypto diues exeat, tamen, nisi pascha egerit, saluum se esse non posse. pascha autem nostrum immolatus est Christus nihilque magis immolatio christianos doeet, quam illud quod ipse clamat tamquam ad eos quos in Aegypto sub Pharaone uidet laborare: uenite ad me qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam. tollite iugum meum super uos et discite a me, quia mitis sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus uestris. iugum enim meum lene est et sarcina mea lenis est. quibus, nisi mitibus et humilibus corde, quos non inflat scientia, sed caritas aecha illo tempore per umbrarum imaginaria celebrabant, cum signari postes sanguine agni juberentur, hyssopo fuisse signatos . Herba haec mitis
Abbreviated transcription (Latin):
doctor suauissimus & martey beatissimus : quanto lactantius quanto
uictorinus optatus helarius ut deuiuis teiceam. quanto innumerabiles
greci quod prior ipse fidelissimus dĩ famulus morses fecerat. de quo
scriptum est quoderuditus fuerit omni sapientia aegyptiorum quib
omnib: uiris superstitios agentium consuetudo & maxime illis tempo¬
ribus cum xp̃i recutiens iugum xp̃ianos ꝑ sequebatur. disciplinas quas
utiles habebant numquã commodar& : sieas inusum colendi uniusdĩ
quouanus idolorum cultus scinder&ur conuersiuiri suspicaretur:
seddederunt aurum & argentum & uestem suam exeune de aegepto
populodĩ : Nescientesquem ad modum illa quae dabantꝰ in xp̃s obsequium
redderentur : Illud enim in exodo factum̃ sine dubio figuratum est : ut
noc prae signar& quod sine preiudicio alterius aut paris aut melioris
intellegentiae dixerim & sed hoc modo insiructus diuinaret scripturarũ

Expanded text:
et doctor suauissimus et martyr beatissimus? quanto Lactantius? quanto et doctor suauissimus et martyr beatissimus? quanto Lactantius? quanto Victorinus, Optatus, Hilarius, ut de uiuis taceam? quanto innumerabiles Graeci? quod prior ipse fidelissimus dei famulus Moses fecerat, de quo scriptum est, quod eruditus fuerit omni sapientia Aegyptiorum. quibus omnibus uiris superstitiosa gentilium consuetudo, et maxime illis temporibus, cum Christi recutiens iugum christianos persequebatur, disciplinas, quas utiles habebat, numquam commodaret, si eas in usum colendi unius dei, quo uanus idolorum cultus scinderetur, conuersum iri suspicaretur; sed dederunt aurum et argentum et uestem suam exeunti de Aegypto populo dei, nescientes, quemadmodum illa quae dabant in Christi obsequium redderentur. illud enim in exhodo factum sine dubio figuratum est, ut hoc praesignaret, quod sine praeiudicio alterius aut paris aut melioris intellegentiae dixerim. Sed hoc modo instructus diuinarum scripturarum
Abbreviated transcription (Latin):
giulium exiens deb& ab ominari atque deuitare : sedetiam liberile sun¬
ciplinas usui ueriatis aptioresꝰ quaedlam morum praecepra ibtiuiesuis
continent: Deque ipso uno dõ colendo non nulla uera inueniuntur apuo
eos quod eorum tamquã aurum &argentum quod non ipsi inseru¬
erunt sed de quiburdam quasi mezallis diuinae prouidentiae quãe
ubique in fusa est eruerunt : & quo peruerse atque in iurios e adob¬
sequia daemonum abutuntur : cum abeorum misera societate sesea mimo
eparat: deb& ab eis offerre xp̃ianus adusum iustum prȩdicandi eiuano
uestem quoque illorum idest hominum quidem insttuta sedtamen
ac cõmodata bumanȩ societati quam hac uita carere nonpossumus
accipere at que habere licueritinusum conuertenda xp̃ianum : Nam
quid aliud fecerunt multibom fideles nostri : Nonne aspicimus quan¬
to auro & argento & ueste suffarcinatus exierit de aegrpro ciprians

Expanded text:
Gentilium exiens, debet abominari atque devitare; sed etiam liberales disGentilium exiens, debet abominari atque devitare; sed etiam liberales disciplinas usui veritatis aptiores, et quaedam morum praecepta utilissima continent, deque ipso uno Deo colendo nonnulla vera inveniuntur apud eos, quod eorum tamquam aurum et argentum, quod non ipsi instituerunt, sed de quibusdam quasi metallis diuinae prouidentiae, quae ubique infusa est, eruerunt et quo peruerse atque iniuriose ad obsequia daemonum abutuntur, cum ab eorum misera societate sese animo separat, debet ab eis auferre christianus ad usum iustum praedicandi euangelii. uestem quoque illorum, id est hominum quidem instituta, sed tamen accommodata humanae societati, qua in hac uita carere non possumus, accipere atque habere licuerit in usum conuertenda christianum. nam quid aliud fecerunt multi boni fideles nostri? nonne aspicimus, quanto auro et argento et ueste suffarcinatus exierit de Aegypto Cyprianus,
Abbreviated transcription (Latin):
abigua sol uerda & explicanda de quibus post loquemur legentes adiuuat quã
adincognita signa cognescenda : Dequibus nunc agimũs uhilo sophi autem¬
qui uocantur si qua forteuera & fide ÷ nostrre accomodata dixerunt
maxime platonici : nonsolum formidanda Non sunt : sed ub eis etiam tamquã
iniustis possessoribus inusum nostrn uindicanda: sicutenim aegp̃tii Non
tntum idola habebant & onera greuia quae populus i frabel deterare& ur
& fugena sed etim uasa atque ornamenta Deauro & argento & uestẽ quaȩ
ille populus exiens de aegrpto sibi porius tamquã adusũ meliorem clanculoum¬
dicauit: Noñ auctoritate ꝓpria sed praeceprodi ipris aegrprus Nescienter e¬
modantibus ea quibus nonbene utebantur : sic doctrinae omnes gentilio
Noniolum simulia & superfutiosa figmenta gntuesque sarcinas superui¬
cuanei laborebabert: quae unur quis que nostrum duce xp̃o dosocse taeru

Expanded text:
ambigua solvenda et explicanda, de quibus post loquemur, legentes adjuvat, quam ambigua solvenda et explicanda, de quibus post loquemur, legentes adjuvat, quam ad incognita signa, de quibus nunc agimusqui vocantur, si qua forte vera et fidei nostrae accommodata dixerunt, maxime Platonici, non solum formidanda non sunt, sed ab eis etiam tanquam injustis possessoribus in usum nostrum vindicanda. Sicut enim Aegyptii non solum idola habebant et onera gravia, quae populus Israel detestaretur et fugeret, sed etiam vasa atque ornamenta de auro et argento, et vestem, quae ille populus exiens de Aegypto, sibi potius tanquam ad usum meliorem clanculo vindicavit; non auctoritate propria, sed praecepto Dei, ipsis Aegyptiis nescienter commodantibus ea, quibus non bene utebantur : sic doctrinae omnes Gentilium non solum simulata et superstitiosa figmenta gravesque sarcinas supervacanei laboris habent, quae unusquisque nostrum duce Christo de societate
Abbreviated transcription (Latin):
ixmulta propter pauca laborare : sic uideo posse fiere siquẽ eõrũ qui
possunt benignam sane operam fraternae ut ilitati delect &mpen¬
dert ut quos cumq terrarum locos quaeue aninialia uel herbas atque
arbores riuelapides uel metela in cognita. specierque quas lib& scriptura
commemorat : eageneratim digerens sola exposita lit teris mand& :
potest &iam denumeris fieri ut eorum tantum numerorum expostiaratio
cons cribatur : quos diuina scriptura meminit: quorum aliquid aut om¬
nia lamforte facta sunt sicut multa quae abonis doctisq xp̃ianis elabora
ta & conscripta non arbitrabamur inuenimus : sed siue propter turbas
ne glegentium: siue propter inuidorum ocultationes latent : quod utrum
deratione disputandi fieri possit : ignoro : & uid&urmihi non posse : qui a per
totum textum scripturarum colligataest neruorum uice : & ideo magis ad

Expanded text:
in multis propter pauca laborare; sic video posse fieri, si quem eorum qui in multis propter pauca laborare; sic video posse fieri, si quem eorum qui possunt, benignam sane operam fraternae utilitati delectet impendere, ut quoscumque terrarum locos, quaeve animalia vel herbas atque arbores sive lapides vel metalla incognita, speciesque quaslibet Scriptura commemorat, ea generatim digerens, sola exposita litteris mandet. Potest etiam de numeris fieri, ut eorum tantummodo numerorum exposita ratio conscribatur, quos divina Scriptura meminit. Quorum aliqua aut omnia forte jam facta sunt, sicut multa quae a bonis doctisque christianis elaborata atque conscripta non arbitrabamur, invenimus; sed sive propter turbas negligentium, sive propter invidorum occultationes latent. Quod utrum de ratione disputandi fieri possit, ignoro: et videtur mihi non posse, quia per totum textum Scripturarum colligata est nervorum vice; et ideo magis ad
Abbreviated transcription (Latin):
homiinũ mititutis Illa uero instituta hominũ quae ad societiem
conuiuentium ualent : pro ipsa unae huius necessirate non negle¬
gant: Inceteris autem doctrinis quae apud gentes inueniuntur
pracier bystoriam rerum uel praeteriti temporis uel prcesentis ad sen
sus corpores pertinentium : quibus et iam uitilum artium corporalium
experimenta & coniecturae ad numeiuentur. & praeteraationẽ dispu¬
tationis & numeri : pihibut ile esse arbitror : inquibus onibus tenendũ
est nequidnimis : & maxime in his quaȩ ad corporis sensus pertinentia
uol uuntur temporibus & continertur locis: sicut audem quidam deuer¬
is omnihur & nominib: hebraeir & srrir & aegyptus uel siqua alialm¬
ua inscripturis sẽis inuenimpotest qua eiu eis sinqinter pretatio. sunt
posita fecerunt ut exse paratim einterp̃tarentur. & quod eusebius fecit
de temporum hrstostia propter diuinorum librorũ qua estiones quae

Expanded text:
hominum institutis. illa uero instituta hominum, quae ad societatem hominum institutis. illa uero instituta hominum, quae ad societatem conuiuentium ualent, pro ipsa uitae huius necessitate non neglegant. in ceteris autem doctrinis, quae apud gentes inueniuntur, praeter historiam rerum uel praeteriti temporis uel praesentis, ad sensus corporis pertinentium, quibus etiam utilium artium corporalium experimenta et coniecturae annumerantur, et praeter rationem disputationis et numeri nihil utile esse arbitror. in quibus omnibus tenendum est Ne quid nimis, et maxime in his quae ad corporis sensus pertinentia uoluuntur temporibus et continentur locis. CCLXIII. QVOD bis omnibus et nominibus hebraeis, et syris, et aegyptiis, vel si qua alia lingua in Scripturis sanctis inveniri potest, quae in eis sine interpretatione sunt posita, fecerunt, ut ea separatim interpretarentur; et quod Eusebius fecit de temporum historia propter divinorum Librorum quaestiones, quae
Abbreviated transcription (Latin):
fit. quod uune docta nunc indoctast. consuituta tamen iprer in commuta¬
bilem supra scueritatem & mutabilia infrase cerera adunius dilaudẽ
atque dilectionem cuncra conuertere a quo cuncta erse cognosen :
doctus uideriporest: esse autem sapiens Nullo modo: quam obrem:
uide termihi studiosis & ingeniosis adulescentib & timentib dm̃ bea¬
tamq uitã quae rentib: salubriter precipi : ut nullas doctrinas quae pra¬
tenecelesiam xp̃i exercentur samquã ad beatã uitã caperrendam securs
sequi aud eam n sed can sabrie diligenterque diiudicent: & siquas inuene¬
rint ab hominib: insututas uarias propter diuersas uoluntates
instituentium & ignotas propter suspiciones errtintium maxime
shabent etiam cumdaemonib Initam societatem ꝑ quarundũ sigin¬
ficationũ quasi quaedam pacta atq: commenta repudient penits
A derestentur: alienent etiam studia a superfluis & luxurioss

Expanded text:
rit, quod nunc docta, nunc indocta sit, constituta tamen inter incommutarit, quod nunc docta, nunc indocta sit, constituta tamen inter incommutabilem supra se ueritatem et mutabilia infra se cetera ad unius dei laudem atque dilectionem cuncta conuertere, a quo cuncta esse cognoscit,: doctus uideri potest, esse autem sapiens nullo modo. Quam ob rem uidettamque vitam quaerentibus, salubriter praecipi ut nullas doctrinas quae praeter Ecclesiam Christi exercentur, tanquam ad beatam vitam capessendam secure sequi audeant, sed eas sobrie diligenterque dijudicent: et si quas invenerint ab hominibus institutas, varias propter diversam voluntatem instituentium, et ignotas propter suspiciones errantsi habent etiam cum daemonibus initam societatem per quarundam significationum quasi quaedam pacta atque conuenta, repudient penitus et detestentur, alienent etiam studium a superfluis et luxuriosis
Abbreviated transcription (Latin):
naliae quã breuem ꝓnuntiauerunt ueteres uolui turgilius & longa fac¬
ta est : Ita qisquam potest efficere : cum uoluerit : ut ter terna aut non
sint Nouem. aut non possint efficere quadratam figuram : Aut non
adternarium uumerum ⁊ripla sint ad senariũ sescupla ad pullum dupli
quia intellegibiles Numeri semis sem non habent : siuc ergo in seipio
considerentur siue ad figurarum aut adsonorum aliarũ ue motionũ
legesuumeri ad hibeantur : in commutabiler regulas habent: Nequeuilo
modo ab hominibus institutar sed in geniosorum sagacitate comperias
quac tamen omnia quisquis ita dilexerit ut iacrarese interimperi¬
tor uelit & non potius quacrere unde sint uera quae tantum modo
uera ene persenserit. & unde quaedam Non solum uera sederiam
in commutabilia quae in commutabilia esse conprebenderit: Acsic abspe¬
cie corporũ usq: ad huma nãmentẽ ꝑ ueniens. cum& ipsa mutabilẽ iuent¬

Expanded text:
Italiae, quam breuem pronuntiauerunt ueteres, uoluit Vergilius et longa facItaliae, quam breuem pronuntiauerunt ueteres, uoluit Vergilius et longa facta est, ita quisquam potest efficere, cum uoluerit, ut ter terna aut non sint nouem aut non possint efficere quadratam figuram aut non ad ternarium numerum tripla sint, ad senarium sesqua, ad nullum dupla, quia intellegibilis numeri semissem non habent. siue ergo in se ipsis considerentur siue ad figurarum aut sonorum aliarumue motionum leges numeri adhibeantur, incommutabiles regulas habent neque ullo modo ab hominibus institutas, sed ingeniosorum sagacitate conpertas. quae tamen omnia quisquis ita dilexerit, ut iactare se inter imperitos uelit et non potius quaerere, unde sint uera quae tantummodo uera esse persenserit, et unde quaedam non solum uera sed etiam incommutabilia, quae incommutabilia esse comprehenderit, ac sic ab specie corporum usque ad humanam mentem perueniens, cum et ipsam mutabilem inuene
Abbreviated transcription (Latin):
cum faciunt᷑ aut intellegant cum audiunt : Qui autem ambure nonpossus
multominus ea curant : quae nec experiendo possunt at tendere : Ita ple¬
rũ quecitius ingemiosus uid& non esse ratam conclusionem quam prae¬
cepta eius capit : Tardus autem non eam uid&. sed multominus quod de
illa praecipitur : magisque in his omnibus ipsa spectacula ueritatis
saepe delectant: quam exeis in dispurando aut iudicando adiuuamur:
nisi forte quod excitatiora reddunt ingenia: sietiam maligniora. aut
inflatiora non reddant : hoc est : ut aut decipere ueri simili sermone
atque interrogationibus ament : aut aliquid magnum quo sebonirat que
in nocentibus anteponant. se asse cutor putena qui ista didicerint  am
uero numerꝰ disciplina cuilib& tardissimo clarum est quod non sit ab hominib:
instituta : sed potius indagata & inuenta : Non enim sicut primã syllabam

Expanded text:
cum faciunt, aut intelligunt cum audiunt. Qui autem ambulare non possunt, cum faciunt, aut intelligunt cum audiunt. Qui autem ambulare non possunt, multo minus ea curant, quae nec experiendo possunt attendere. Ita plerumque citius ingeniosus videt non esse ratam conclusionem, quam praecepta ejus capit; tardus autem non eam videt; sed multo minus quod de illa praecipitur: magisque in his omsaepe delectant, quam ex eis in disputando aut iudicando adiuuamur; nisi forte quod exercitatiora reddunt ingenia, si etiam maligniora aut inflatiora non reddant, hoc est ut aut decipere uerisimili sermone atque interrogationibus ament aut aliquid magnum, quo se bonis atque innocentibus anteponant, se assecutos putent qui ista didicerint. uero numeri disciplina cuilibet tardissimo clarum est quod non sit ab hominibus instituta, sed potius indagata et inuenta. non enim, sicut primam syllabam
Abbreviated transcription (Latin):
beant : quam ut ita se haberent institut aeos sed haec parscum dicitur:
magis ut proferaemus ea quae in tellecra sunt : quam ut intellegamus adhi¬
benda est : Illa uero conclunonum & definitionum & distributionũ :¬
plurimum intellectorem adiuuat: tantum ab siterror q̃uo uidentur sibihomines
ipsam beatae uitae ueritatem didicisse : cumista didicerint : Quan quã plerum¬
que accidat : ut facilius homines reseas assequantur propterquas as sequen¬
dasista discuntur : quam talium praeceptorum Nodo sissimas & spinons¬
simas disciplinar : tam quam siquis pitim da reuolens praecepta ambulandi :
moneat non esse leuandum posteriorem pedem Nisi cumposueris priorẽ :
Deindeminutatim que madmodum articulorum & poplitum cardines
oporteat mouere describat : uera enimdicit : Nec aliter ambulari potest :
sed facilius homines haec faciendo ambulant quam n aduestant

Expanded text:
beant, quam ut ita se haberent, institutae. Sed haec pars cum discitur, beant, quam ut ita se haberent, institutae. Sed haec pars cum discitur, magis ut proferamus ea quae intellecta sunt, quam ut intellegamus adhibenda est. illa uero conclusionum et definitionum et distributionum plurimum intellectorem adiuusibi ipsam beatae vitae veritatem didicisse, cum ista didicerint. Quanquam plerumque accidat ut facilius homines res eas assequantur, propter quas assequendas ista discuntur, quam talium praeceptorum nodosissimas et spinosissimas disciplinas. Tanquam si quispiam dare volens praecepta ambulandi, moneat non esse levandum posteriorem pedem, nisi cum posueris priorem, deinde minutatim quemadmodum articulorum et poplitum cardines oporteat movere, describat. Vera enim dicit, nec aliter ambulari potest; sed facilius homines haec faciendo ambulant, quam animadvertunt
Abbreviated transcription (Latin):
septem & tria undecim esse : Id dicit quod omnino esse nonpotest:
Qui autem dicit hcalendis uerbi gnetia ianuaris plu irse : tam & sifac¬
tum Nonsit : Id tamendicit quod fieri potuerit : Definitio ergo & diu¬
sio falsorum potest esse uerissima : quamguis falsa ipsa utique uera
quae iam eloquentia Nominatur : quae nihilominus uera sunt :
quamuis eir possint eriam falsa persuaderi: sed quia & uera pos¬
sunt : Nonest facultaripra culpabilis : sed ea maleutentium peruersitas :
Nam neque hoc ab hominibus institutum est ut caritatis ex pressio
concili& auditorem : aut ut facile quod intendit insinu et: breuis &
a perta narratio &uarieras eius sine fastidio teneat intentos : Qcete¬
rȩhuius modi obseruationes quaesiue infalsis siue in ueris causis uerae
sunt tamen In quantum uel sciri uel credi aliquid faciunt: auz appeten¬
dum fugiendum ue animos mouent: & inuentaeporius quod ia seha¬

Expanded text:
septem et tria undecim esse, id dicit quod omnino esse non potest. septem et tria undecim esse, id dicit quod omnino esse non potest. qui autem dicit kalendis, uerbi gratia, ianuariis pluisse, tametsi factum non sit, id tamen dicit quod fieri potuerit. definitio ergo et diuisio falsorum potest esse uerissima, quamuis falsa ipsa utique uera quae iam eloquentia nominatur, quae nihilominus uera sunt, quamuis eis possint etiam falsa persuaderi; sed quia et uera possunt, non est facultas ipsa culpabilis, sed male utentium peruersitas. nam neque hoc ab hominibus institutum est, ut ueritatis expressio conciliet auditorem aut ut facile quod intendit insinuet breuis et aperta narratio et uarietas eius sine fastidio teneat intentos et ceterae huius modi obseruationes, quae siue in falsis siue in ueris causis uerae sunt tamen, quantum uel sciri uel credi aliquid faciunt aut ad expetendum fugiendumue animos mouent, et inuentae potius, quod ita se ha
Abbreviated transcription (Latin):
hibeatur : ipsa tamen falsanon ert Neque ab hominibus insrituta : sedin
rerum ratione comperta : Nonenim quia & fabulissuis eapoetae. &
opinionibus errorissui ud falsi philosophi. uel etiam haeretici. hoc
est falsixp̃iam adhibere consuerunt propterta falsumest : Neque iN
definiendo Neque indiuidendo aut partiendo aliquid complectendũ
esse quod rem ipsam non pertin&: aut aliquid quod pertin&
practer eundum : hoc uerum est : etiam sica quae definiuntur aut
distribuuntur uera non sint : Nam & ipsum falsum definitu
cumdicimus falsum esse significationem rei. Nonita sehabenter
ut significatur : si ue alio aliquo modo: quae definitio uera est:
quamuis falsum uerum erse Non possit: possumus etiam diuideredicen¬
tes duo esse genera falsi : unum eorum quae omnino erse Nonpossint:
Alterum eorum quae Non sunt : quam uiresse possint : Nam quidicu

Expanded text:
hibeatur, ipsa tamen falsa non est neque ab hominibus instituta, sed in hibeatur, ipsa tamen falsa non est neque ab hominibus instituta, sed in rerum ratione comperta. non enim, quia et fabulis suis eam poetae et opinionibus erroris sui uel falsi philosophi uel etiam haeretici, hoc est falsi christiani, adhibere consueuerunt, propterea falsum est neque in definiendo neque in diuidendo aut partiendo aliquid complectendum esse, quod ad rem ipsam non pertinet, aut aliquid quod pertinet praetereundum. hoc uerum est, etiam si ea quae definiuntur aut distribuuntur uera non sint. nam et ipsum falsum definitur, cum dicimus falsam esse significationem rei non ita se habentis, ut significatur, siue alio aliquo modo: quae definitio uera est, muis falsum uerum esse non possit. possumus etiam diuidere dicentes duo esse genera falsi, unum eorum quae omnino esse non possunt, alterum eorum quae non sunt, quamuis esse possint. nam qui dicit
Abbreviated transcription (Latin):
nans consequens est : si orator est homo ẽ: hoc ẽ in consequens : si homo est ora¬
tor est: repugnans : si homo est : quad rupes est : Hic ergo deipraco nexio¬
ne iudicatur : Inueritate autem sententiarum : ipse per sententiae :
non earum co nexio consideranda est : sed uerus certisque sententus
cum incerta uera connexione iunguntur : Etiam ipsae certȩfiant
Necerse est : Quidam autem sic se iactant cum ueritatem conexionum
didicerint : quas sententiarum ipsa sit ueritas: &rursus quidam ple¬
rumque retinentes ueram sententiam : malese contemnunt quia leges
conclusionis ignorent: cum meliorsit qui nouit erse resurrectionem
mortuorum : quam ille qui nouit consequens esse. ut si resurrectiomor
tuorum non est : Ne que xp̃s resurrexit : Etem scientia definiendi diui¬
dendi: atque partiendi quan quam etiam rebus falsis plerumque ad¬

Expanded text:
nans. Consequens est, Si orator est, homo est: inconsequens, Si homo est, oranans. Consequens est, Si orator est, homo est: inconsequens, Si homo est, orator est: repugnans, Si homo est, quadrupes est. Hic ergo de ipsa connexione judicatur. In veritate autem sententiarum ipsae per se sententiae, non earum connexio consideranda est: sed veris certisque sententiis, cum incertae vera connexione junguntur, etiam ipsae certae fiant necesse est. Quidam autem sic se jactant, cum veritatem connexionum didicerint, quasi sententiarum ipsa sit veritas. Et rursus, quidam plerumque retinentes veram sententiam, male se contemnunt, quia leges conclusionis ignorant; cum melior sit qui novit esse resurrectionem mortuorum, quam ille qtuorum non est, neque Christus resurrexerit. Item scientia definiendi, diuidendi atque partiendi quamquam etiam in rebus falsis plerumque ad
Abbreviated transcription (Latin):
praecedentia : quorum consequentia uide t esse respuenda:
Iam hinc intellegere facile est : sicut in falsis sententus ueras sic inueris
resententis falsas conclusioner esse posse : fac enim aliquem pro¬
posuisse : si iurtus est ille : bonus est : & esse coneersum : Deinde assump¬
sisse : Non est autem iustus : quo item concerso : intulir se conclusionem:
Non est igiturbonus : quaetam & siuera sint omnia : non est tamen in
uera regula conclusionis: Nonenim sicut ablato consequenti aurer¬
dor necessario quod praecedit : Itxetiam ab lato praecedenti aufertur
Veces sario quod consequitur: quia uerum est cumdicimus si orator
est̃ homo est : exqua propontione slassumamus Nonest autem orator: Non
erit consequens cum intuleris non est igiturhomo : qua propter aliuđ
est no sse regulas co mnexionum : aliud sententiarum ueritatem :
In illis dicitur quid sit consequens: quid non consequens.: quid repug

Expanded text:
praecedentia, quorum consequentia uidet esse respuenda. praecedentia, quorum consequentia uidet esse respuenda. iam hinc intellegere facile est sicut in falsis sententiis ueras, sic in ueris sententiis falsas conclusiones esse posse. fac enim aliquem proposuisse: "si iustus est ille, bonus est et esse concessum; deinde assumsisse: "non est autem iustus"; quo item concesso intulisse conclusionem: "non est igitur bonus". quae tametsi uera sint omnia, non est tamen uera regula conclusionis. non enim, sicut ablato consequenti aufertur necessario quod praecedit, ita etiam ablato praecedenti aufertur necessario quod sequitur. quia uerum est, cum dicimus: nai orator est, homo est", ex qua propositione si assumamus: "non est autem orator": non erit consequens, cum intuleris: "non est igitur homo". Quapropter aliud est nosse regulas conexionum, aliud sententiarum ueritatem. in illis discitur quid sit conse
Abbreviated transcription (Latin):
to. auferatur etam recessario quod praecedit: Non in srituȩ¬
runt homines sed ostenderunt : & haec regula pertin& adueri¬
tatem co nexionum: Non adueritatem sententiarum  sed in hoc
loco deresurrectione cum ager&ur : & regula co nexionis uera
est & ipsa in conclusione sententia : In falsis autem sententiis co¬
nexionir ueritas est : istomodo faciamus aliquem concessirse :
si animal est coclea uocem hab& : hoc concesso. cum probatum fue¬
rit uocem cocleam non habere : qñm consequenti ablato illud quo
praecedit aufertur : concluditur non esse animal cocleans quae
sequentia falsa est : sed ex concerso falso : uera conclusionis conexio:
Veritas itaque sententiae : perse ipsam ual&: Verias autem conne¬
xionis : ex eius cum quo agitur opinione uel concessione consistit:
Ideo autem ut supra diximus infertur uera conexione quod falsum
est : ut eum cuius errorem corrigere uolumus paeniteat sensisse

Expanded text:
to auferatur etiam necessario quod praecedit, non institueto auferatur etiam necessario quod praecedit, non instituerunt homines, sed ostenderunt. et haec regula pertinet ad ueritatem conexionum, non ad ueritatem sententiarum. Sed in hoc loco de resurrectione cum ageretur, et regula. conexionis uera est et ipsa in conclusione sententia. in falsis autem sententiis conexionis ueritas est isto modo. faciamus aliquem concessisse: "si animal est coclea, uocem habet". hoc concesso cum probatum fuerit uocem cocleam non habere, quo- Diam consequenti ablato illud quod praecedit aufertur, concluditur non esse animal cocleam. quae sententia falsa est, sed ex concesso falso uera conclusionis conexio. ueritas itaque sententiae per se ipsam ualet, ueritas autem conexionis ei eius cum quo agitur opinione uel concessione consistit. ideo autem, ut supra diximus, infertur uera conexione quod falsum est, ut eum cuius errorem corrigere uolumus paeniteat sensisse
Abbreviated transcription (Latin):
eorum que motus Non a se uel ab homine aliquo rem instiram de¬
monstrat : sic etiam qui dicit cum falsum est quod consequitur
Necerse est ut falsum sit quod praecedit : uerissime dicit: Neque
ipse facit ut ita sit : sed rantum ita esse demonstrati ex hac regula
Illud est : quod de apostolo commemorauimus: Praecedit enimerse
resurrectionem mortuorum: quod dicebant illi quorum errorem
destruere uolebat apostolus. porro illam sententiam praecedentẽ
qua dicebant nonesse resurrectionem mortuorum : Necessario
sequitur Neque xp̃r resurrexit: hoc autem quod seqiuru. falsũ est :¬
Xp̃s enim resurrexit : falsum est ergo & quod praecedit: praereuit
autem non esse resurrectionem mortuorum : estigiun. resurree¬
tio
mortuorum : quod totum breuiter Ita dicitur sinon est resurree¬
tiomortuorum : Neque xps resurrenit : xp̃s autem resurrexit :
est igitur resurrectio mortuorum : Hoc ergo ut consequenti abla¬

Expanded text:
eorumque motus, non a se vel ab homine aliquo rem institutam deeorumque motus, non a se vel ab homine aliquo rem institutam demonstrat: sic etiam qui dicit cum falsum est quod consequitur, necesse est ut falsum sit quod praecedit, verissime dicit; neque ipse facit ut ita sit, sed tantum ita esse demonstrat. Ex hillud est quod de apostolo Paulo commemoravimus: praecedit enim non esse resurrectionem mortuorum, quod dicebant illi quorum errorem destruere volebat Apostolus. Porro illam sententiam praecedentem, qua dicebant non esse resurrectionem mortuorum, necessario sequitur, Neque Christus resurrexit: hoc autem quod sequitur, falsum est; Christus enim resurrexit: falsum est ergo et quod praecedit; praecedit autem, non esse resurrectionem mortuorum est igitur resurrectio mortuorum. Quod totum breviter ita dicitur: Si non est resurrectio mortuorum, neque Christus resurrexit: Christus autem resest igitur resurrectio mortuorum". hoc ergo, ut consequenti abla
Abbreviated transcription (Latin):
quia & xp̃s resurrexit & non erat mnanis predicatio eorum
qui hoc adnuntiabant Nec fides eorum qui hoc crediderant :
sedista falsa : uerissime co nec tebantur illi sententiae qua
dicebatur non esse resurrectionem mortuorum : istis autem falsis
repudiatis qñm uera erant simortui resurgunt : Conse¬
quens erit resurrectio mortuorum : CCum ergo sint uerae co¬
nexiones nonsolum uerarum sed euiam falsarum sententiarum
facile est uerbatem co nexionum etiam inscolis illis discere.
quae praeter ecclesiam sunt : sententiarum autem ueritas: in
scĩs libris ecclesiasticis uestiganda est : Ipsa tamen ueritas cone¬
xionum : Non instituta sed animaduersa est ab hominibus & nota
ta : ut eam possint uel discere uel docere : Nam est inrerum ratione
perperua : & diuinitus insuituta : sicut enim qui narrat ordinem
temporum: Non eum ipse compon&. & locorum situs. aut naturas
tendit ab hominibus instituras: & ille qui demonstrat sidera

Expanded text:
quia et Christus resurrexit, et non erat inanis praedicatio eorum quia et Christus resurrexit, et non erat inanis praedicatio eorum qui hoc annuntiabant, nec fides eorum qui hoc crediderant: sed ista falsa verissime connectebantur illi sententiae qua dicebatur non esse resurrectionem mortuorum. Istis autem falsis repudiatis, quoniam vera erant si mortui non resurgunt, consequens erit resurrectio mortuorum. Cum ergo sint verae connexiones, non solum verarum, sed etiam falsarum sentenfacile est ueritatem conexionum etiam in scholis illis discere, quae praeter ecclesiam sunt; sententiarum autem ueritas in sanctis libris ecclesiasticis uestiganda est. Ipsa tamen ueritas conexionum non insta, ut eam possint vel discere vel docere: nam est in rerum ratione perpetua et divinitus instituta. Sicut enim qui narrat ordinem temporum, non eum ipse componit, et locorum situs, aut naturas tendit ab hominibus institutas: et ille qui demonstrat sidera
Abbreviated transcription (Latin):
Tum iste addidit : Ego autem homo sum : Hor quoque cum ab illo
accepiss& conclusit dicens: tuigitur non es homo: quod genus cap¬
tiosarum conclusionum: scriptura quantum existimo de testa¬
tur. illo loco ubi dictum est : qui sophistice loquitur: odibilis est:
quan quam etiam sermonon captiosus: settamen abundantius
quam grauitatem dec& uerborum ornanienta con sectans :
sophisticus dicatur: sunt etim uere conexioness ratio cinatio¬
nis falsas habentes sententias : quae consẽquuntur errorem
illius cum quo agitur : Quae timen adhoc inferuntur abono &
docto homine : ut in his erubescens ille cu ius ertorem consequun¬
tur eundem relinquat errorem : Quia ri in eodem manere
uoluerit : Necesse est ut etiam illa quae damnat tenere cogaturs :¬
Nonenim uera inferebat a postolus cum diceret Neque xp̃s
resurrexit : & illa alia inanis est predicatio nostra in anis
est & fides uestra & de incepr alia quae omnino falsa sunt :

Expanded text:
Tunc iste addidit: Ego autem homo sum. Hoc quoque cum ab illo Tunc iste addidit: Ego autem homo sum. Hoc quoque cum ab illo accepisset, conclusit dicens: Tu igitur non es homo. Quod genus captiosarum conclusionum. Scriptura, quantum existimo, detestatur illo loco, ubi dictum est: Qui sophistice loquitur, odibilis est . Quanquam etiam sermo non captiosus, sed tamen abundantius quam gravitatem decet, verborum ornamenta consectans, sophisticus dicitur. 49. Sunt etiam verae connexiones ratiocinationis falsas habentes sententias, quae consequuntur errorem illius cum quo agitur: quae tamen ad hoc inferuntur a bono et docto homine, ut in iis erubescens ille cujus errorem consequuntur, eumdem relinquat errorem; quia si in eodem manere voluerit, necesse est etiam illa quae damnat, tenere cogatur. Non enim vera inferebat Apostolus, cum diceret, Neque Christus resurrexit; et illa alia, Inanis est praedicatio nostra, inanis est et fides vestra ; et deinceps alia quae omnino falsa sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tenuiter in ipsa humana uita cursim que usurpanda est :
ton adoperandum Nisi forre officium aliquot cogat de quonunc
Non agimus : sed adiudicandum: Ne omnino nesciamus quid scrip¬
tura uelit insinuare Cum debis arubus aliquas figuratas locutio¬
nem animi pertinent : ubidis plina regnat disputationis & numers
sed idis putationis disciplina : adomnia genera qua estionum quat
inbtteris sĩs sunt penetranda & dissoluenda plurimum ual&¬
T untum ibi cauenda est libido rixandi: & puerilis quaedam ostenta
decipiendi ad uersarium: sunt enim multa quae appellantur sophis¬
mata falsȩ condusiones rationum:  plerum que It aueras imi¬
tantes : ut non solum tardos. sed in geniosos. Etiamminus diligen¬
ter at tentos decipiant: proposuit epim quidam : dicens ei cum
quo loquebatur : quod egosum tunon es : At ille consensit :uerum enim
erat ex parte : uel eo ipso quod iste insidiosus: Ille simplex eraet :

Expanded text:
tenuiter in ipsa humana vita cursimque usurpanda est, tenuiter in ipsa humana vita cursimque usurpanda est, non ad operandum, nisi forte officium aliquod cogat, de quo nunc non agimus; sed ad judicandum, ne omnino nesciamus quid Scriptura velit insinuare, cum de his artibus aliquas figuratas locutionem animi pertinent, ubi disciplina regnat disputationis et numeri. Sed disputationis disciplina ad omnia genera quaestionum, quae in Litteris sanctis sunt penetranda et dissolvenda, plurimum valet: tantum ibi cavenda est libido rixandi, et puerilis quaedam ostentatio decipiendi adversarium. Sunt enim multa quae appellantur sophismata, falsae conclusiones rationum, et plerumque ita veras imitantes, ut non solum tardos, sed ingeniosos etiam minus diligenter attentos decipiant. Proposuit enim quidam, dicens ei cum quo loquebatur: Quod ego sum, tu non es. At ille consensit: verum enim erat ex parte, vel eo ipso quod iste insidiosus, ille simplex erat.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt : sed quantum ad ipsa pertin& sident: Nam sicut is qui computat
lunam cum hodie inpexerit quotasit & ante quor lib& annos
quota fuerit. & post quot lib& annos quota futura sit Porest dicere
sie deuno quoque siderum: qui ea perite computant respondere
consuerunt : de quatora cognitione : quantum adusum eius attin&.
quibus aliqui fabricatur uel quod remaneat post operattonem artifi¬
cis ab illo effectum: sicut domus & scamnum. &uas aliquod atque
alia buius cemodi : uel quae minis terium quoddam exhibent operan¬
tidõ : sicut medicina & agricultura & gubernatio: uel quarum
omnis effecius est actio: sicut saltationum: & cursionum Mluc¬
taminum : Harumergo cunctarum artium depraeteritis experi¬
menta : faciunt etiam fuura conici: Nam nullus earum artifex
membra mou& in operando : Nisi prae teritorum memoriam cum
futurorum ex peczitione contexat: Harum autem cognitio:

Expanded text:
sunt, sed quantum ad ipsa pertinet sidera. Nam sicut is qui computat sunt, sed quantum ad ipsa pertinet sidera. Nam sicut is qui computat lunam, cum hodie inspexerit quota sit, et ante quotlibet annos quota fuerit, et post quotlibet annos quota futura sit potest dicere; sic de unoquoque siderum, qui ea perite computant, respondere consueverunt. De qua tota cognitione, quantum ad usum ejus attinetquibus aliquid fabricatur, vel quod remaneat post operationem artificis ab illo effectum, sicut domus, et scamnum, et vas aliquod, atque alia hujuscemodi; vel quae ministerium quoddam exhibent operanti Deo, sicut medicina, et agricultura, et gubernatio; vel quarum omnis effectus est actio, sicut saltationum et cursionum et luctaminum: harum ergo cunctarum artium de praeteritis experimenta faciunt etiam futura conjici; nam nullus earum artifex membra movet in operando, nisi praeteritorum memoriam cum futurorum exspectatione contexat. Harum autem cognitio
Abbreviated transcription (Latin):
sus qui etiam ad passionem dũi anniuersarie caelebrandam̃ solem¬
niter adhibetur : sic paucissimis ceterorum quoque siderums
ueb ortus uel occasur uelalia qua e lib& momenta : sine ullo sunt erro¬
re norissima: quae perscipsa cognitio quan quam superstitiono quos¬
non alligo : Nbn multum tamen ac profubil adiuuat tractatios¬
nem diciinarum fcripturarum : & infructuosa intentione plus:
impedit : & quiã famibiaris est pernicios issimoerrori fatua fato
cantantium : Commnodius honestiusque contemnitur : hab& autẽ
practer demonstrationem praesentium. Etiam prȩtenitorum
narrationi simle abquid : quod a prȩsenti postnonet motuque
siderum & prae terid corum uestigia regularuer liex recurrere :
hab& etiam futuroru regulares coniecturas : Non suspiciosos
& ominosas : feratis & centar: nonut eis aliquid trabere innostra
fata i& euenta temiepur qualia genethliacorum delira menta

Expanded text:
sus, qui etiam ad passionem Domini anniversarie celebrandam solemsus, qui etiam ad passionem Domini anniversarie celebrandam solemniter adhibetur; sic paucissimis caeterorum quoque siderum vel ortus, vel occasus, vel alia quaelibet momenta sine ullo sunt errore notissima. Quae per seipsam cognitio, quanquam superstitione non alliget, non multum tamen ac prope nihil adjuvat tractationem divinarum Scripturarum, et infructuosa intentione plus impedit; et quia familiaris est perniciosissimo errori fatua fata cantantium, commodius honestiusque contemnitur. Habet autem praeter demonstrationem praesentium, etiam praeteritorum narrationi simile aliquid, quod a praesenti positione, motuque siderum, et in praeterita eorum vestigia regulariter licet recurrere. Habet etiam futurorum regulares conjecturas, non suspiciosas et ominosas, sed ratas et certas; non ut ex eis aliquid trahere in nostra facta et eventa tentemus, qualia genethliacorum deliramenta
Abbreviated transcription (Latin):
Aliud est enim dicere tritam istam herbam sibiberis uenter
Non dolebit: & aliud est dicere istam herbam collo se surpenderis:
uenter non dolebit : Ibienim probatur contemperatio salubris :
hic significatio suporstitiosa damnatur: quan quamiubi precan¬
tationes¬
& inuocationes & charaeteres nontunt : Plerum que dubium
est utrum res quac alligatur aut quđ modo adiungitur sanando
corporiui naturae ualeat quod libere adhibendum est : ansignifi¬
catiua quadam obligatione proueniat: quod tamo prudentius opor¬
t& cauere xp̃ianum : quanto efficatius prodesse uidebitur: sed ubi
lat& qua causa quid ualeat quo animo quirque uitatur : Inter ese
dum taxat insanandis uel temperandis corporibus : siue inmedi¬
cina siue in agricultura: siderum autem cognoscendorum
non narratio sed demons tratio est : quorumperpauca scripia¬
tura : commemorat : sicut autem plurimis notus est lunȩ cur¬

Expanded text:
Aliud est enim dicere, Tritam istam herbam si biberis, venter Aliud est enim dicere, Tritam istam herbam si biberis, venter non dolebit; et aliud est dicere, Istam herbam collo si suspenderis, venter non dolebit. Ibi enim probatur contemperatio salubris, hic significatio superstitiosa damnatur. Quanquam ubi praecantationest invocationes, et characteres non sunt, plerumque dubium est utrum res quae alligatur, aut quoquo modo adjungitur sanando corpori, VI naturae valeat, quod libere adhibendum est, an significativa quadam obligatione proveniat, quod tanto prudentius oportet cavere christianum, quanto efficacius prodesse videbitur. Sed ubi latet qua causa quid valeat, quo animo quisque utatur interest, duntaxat in sanandis vel temperandis corporibus, sive in medicina, sive in agricultura. 46. Siderum autem cognoscendorum non narratio, sed demonstratio est, quorum perpauca Scriptura commemorat. Sicut autem plurimis notus est lunae cur
Abbreviated transcription (Latin):
tuta psa hos tua numerincla est : quia iam quae transierunt nec
in facta fieri posunt : in ordine temporum habenda sunt quorum est
condior & ad minis trator dr̃ : Aliud est enim facta parrare : aliud
docere facienda: historia fata Narrat fideliter atque ut iliter : libri
autem haruspicum & quae que similer litrerȩ : facienda uel obseruanda
intendunt docere monitoris audacia : non indicis fide : Es etiam
narratio demonstrationi similis qua non prȩterita sed prȩsentia
indicantur ignaris : In quo genere sunt : quae delocorum situ nao¬
turis que animalium Nagnorum herbarum lapidum aliorum¬
ue corporum scripta sunt : De quo genere superius egimus : eamque
cognitionem ualere ad enigmata scripturarum soluenda docui¬
mus : Non ut proquibus dam signis adhibeantur : tamquam ad
remedia uel machinamenta superstitionis alicuius : Nam & illud
genus : iam distinctum ab hoc licito & libero separauimus

Expanded text:
a numeranda est; quia jam quae transierunt, nec a numeranda est; quia jam quae transierunt, nec infecta fieri possunt, in ordine temporum habenda sunt, quorum est conditor et administrator Deus. Aliud est enim facta narrare, aliud docere facienda. Historia facta narrat fideliter atquautem aruspicum et quaeque similes litterae, facienda vel observanda intendunt docere, monitoris audacia, non indicis fide. Est etiam narratio similis demonstrationi, qua non praeterita, sed praesentia indicantur ignaris in quo genere sunt quae de locorum situ, naturisque animalium, lignorum, herbarum, lapidum, aliorumve corporum scricognitionem valere ad aenigmata Scripturarum solvenda docuimus: non ut pro quibusdam signis adhibeantur, tanquam ad remedia vel machinamenta superstitionis alicujus; nam et illud genus jam distinctum ab hoc licito et libero separavimus.
Abbreviated transcription (Latin):
antibus platonis lectoribus & dilectoribus. Quidicere ausisunt Omnes
tonis libris eum didicirse : qñm longe ante humanum aduentum dñi
platonem fuisse negari non potest : Nonne memoratus ep̃s conside¬
rata historia gentium cum resperiss& platonem hiere miae tem¬
poribus profectum fuisse inegepium ubi propheta illerunc erat.
probabilius esse ostendit quod plato potius nostris luueris perhie¬
remiam fuerit imbutus. ut illa poss& docere uel scribere quae iure
laudantur Ante litreras enim gentis hebraeorum inqunus
prt hagoras fuit : acuius posteris platonem theo logiam didicisrentiarse¬
runt: lta consi deratis temporibus : fit multo credibilius istos potiurre
delicteris nos tris habuis se: quae cum que bona & uera dixerunt : quam
Nagratione autem historicia ingm praeterita etiam hominum in sti
narrantur pen interhumana inst̃ituta ae asia etiam hominum i¬

Expanded text:
antibus Platonis lectoribus et dilectoribus; qui dicere ausi sunt omnesantibus Platonis lectoribus et dilectoribus; qui dicere ausi sunt omnestonis libris eum didicisse, quoniam longe ante humanum adventum Domini Platonem fuisse, negari non potest! Nonne memoratus episcopus, considerata historia gentium, cum reperisset Platonem Jeremiae temporibus profectum fuisse in Aegyptum, ubi propheta ille tunc erat, probabilius esse ostendit quod Plato potius nostris Litteris per Jeremiam fuerit imbutus, ut illa posset docere vel scribere quae jure laudantur? Ante Litteras enim gentis Hebraeorum, in qua unius  quidem Pythagoras fuit, a cujus posteris Platonem theologiam didicisse isti asserunt. Ita consideratis temporibus fit multo credibilius istos potius de Litteris nostris habuisse quaecumque bona et vera dixerunt, quam Narratione autem historica cum praeterita etiam hominum instituta narrantur, non inter humana instituta ipsa histori