comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui creauit omĩa bona ualde.
& mala ex bonis exortura ẽẽ p̃sci¬
uit: & sciuit magis ad suã om̃i¬
potentissimã bonitat̃e ꝑtinere. e¬
tiã de malis bñfacere. quã mala
esse ñ sinere: sic ordinasse angloꝵ
& hominũ uit̃a: ut in ea prius
ostenderet qͥd posset eoꝵ liberum
arbitriũ: deinde qͥd posset suȩ gr̃e
bñficiũ iusticie q iudiciũ. Deniq

Expanded text:
qui creavit omnia bona valde, et mala ex bonis exoritura esse praescivit, et scivit magis ad suam omnipotentissimam bonitatem pertinere, etiam de malis bene facere, quam mala esse non sinere, sic ordinasse Angelorum et hominum vitam, ut in ea prius ostenderet quid posset eorum liberum arbitrium, deinde quid posset suae gratiae beneficium justitiaeque judiciu
Abbreviated transcription (Latin):
primũ facti st̃ defuisset. qm̃ ñ ta¬
lis nat᷑a facta erat ut sine diuino
aduitorio posset manere si uellet:
ñutiq sua eulpa cecidisset: ad iu¬
torium qͥppe defuisset sine quo
manere ñpossent. Nẽ aut̃e quib
deest tale adiutoriũ ĩa pena pec¬
cati ẽ: quib aut̃e dat᷑ scđm¬

Expanded text:
primum facti sunt, defuisset; quoniam non taprimum facti sunt, defuisset; quoniam non talis natura facta erat, ut sine divino adjutorio posset manere si vellet, non utique sua culpa cecidissent: adjutorium quippe defuisset, sine quo manere non possent. Nunc autem quibus deest tale adjutorium, jam poena peccati est: quibus autem dat
Abbreviated transcription (Latin):
si uellet desereret. Hec aut̃e tanto
maior ẽ. ut parũ sit hõi ꝑ illã re¬
parare ꝑditam libertatẽ : parum
sit deniq ñ posse sine illa uł appre¬
hendere bonũ uł ꝑmanere in bo
tem : in illa qͥppe eũ fecerat qͥ fece¬
rat rectũ. Bederat adiutoriũ sũ
quo in ea ñposset ꝑmanere si uellet.
Ut autẽ uellet: meiꝰ libero reliqͥt
arbitrio. Possec gͦ ꝑmanere siuel¬
let: qr ñ deerat adiutoriũ ꝑ qd
posset & sine qͦ ñ posset ꝑseuerant̃
bonũ tenere qđ uellet. S qr nolu
it ꝑmanere: ꝓfecto eiꝰ est culya eu
ius meritũ fuisset si ꝑmanere uo¬
luisset : sicut fecert angłi sc̃ĩ qui
cacdentib aliis ꝑ liberũ arbitrũ
ꝑ idem liberũ arbitriũ steterunt
ipsi ÷ & huiꝰ mansionis debit̾a mer¬
cedem reciꝑe meruerunt : tantam
scilicet beatitudinis plenitudinem
qua eis certissimĩ sit semꝑse in il¬
la esse mansuros. Si aut̃e hoc ad¬
utoriũ uel angło uł homini eũ

Expanded text:
si vellet desereret. Haec autem tanto si vellet desereret. Haec autem tanto major est, ut parum sit homini per illam reparare perditam libertatem, parum sit denique non posse sine illa vel apprehendere bonum, vel permanere in bontem; in illa quippe eum fecerat qui fecerat rectum: dederat adjutorium, sine quo in ea non posset permanere si vellet; ut autem vellet, in ejus libero reliquit arbitrio. Posset ergo permanere si vellet: quia non deerat adjutorium per quod posset, et sine quo non posset perseveranter bonum tit permanere, profecto ejus culpa est, cujus meritum fuisset, si permanere voluisset: sicut fecerunt Angeli sancti, qui cadentibus aliis per liberum arbitrium, per idem liberum arbitrium steterunt ipsi, et hujus permansionis debitam mercedem recipere meruerunt, tantam scilicet beatitudinis plenitudinem, qua eis certissimum sit semper se in illa esse mansuros. Si autem hoc adjutorium vel angelo vel homini, cum
Abbreviated transcription (Latin):
berũ arbitriũ deserere posset.
Nec ipsum gͦ d̾s esse uoluit sine sua
gr̃a quẽ reliquit in eiꝰ libero ar¬
bitrio: qm̃ liberũ arbitriũ ad
malũ sufficit: ad bonũ autẽ pa¬
rum ẽ nͥ adiuuet᷑ ab om̃ipotenti
bono. Qđ adiutoriũ si homo ille
ꝑ lib̾um ñ deseruisset arbitrium:
semꝑ bonꝰ esset. S deseruit: & de¬
sertus ẽ. Tale quippe erat adui¬
toriũ qđ desereret cũ uellet. &
in quo ꝑmaneret siuellet: ñ quo
fieret ut uellet. Hȩc ẽ prima gr̃a
quȩ data ẽ primo adam: s hea
potentior est in scdo adam. Uri¬
ma ẽ enĩ qua fit ut habeat ho¬
mo iusticiam si uelit. Sed̾a ergo
plus potest. qua etiã fit ut uelit.
& tantũ uelit tantoq ardore di
ligat. ut carnis uolunitatem con¬
traria concupiscentem uoluntate
sꝑs uineat. Nec illa quidẽ parua
erat qua demonstrata ẽ etiã poten¬
tia liberi arbitrii: qm̃ sic adui¬
uabat᷑ ut sine hoc adiutorio in
bono ñ maneret: s hoc adiutoriũ

Expanded text:
liberum arbitrium deserere posset. liberum arbitrium deserere posset. Nec ipsum ergo Deus esse voluit sine sua gratia, quam reliquit in ejus libero arbitrio. Quoniam liberum arbitrium ad malum sufficit, ad bonum autem parum est, nisi adjuvetur ab omnipotenti bono. Quod adjutorium si homo ille per liberum non deseruisset arbitrium, semper esset bonus: sed deseruit, et desertus est. Tale quippe erat adjutorium, quodin quo permaneret si vellet, non quo fieret ut vellet. Haec est prima gratia, quae data est primo Adam: sed haec potentior est in secundo Adam. Prima est, qua fit ut habeat homo justitiam si velit: secunda ergo plus potest, qua etiam fit ut velit, et tantum velit tantoque arligat, ut carnis voluntatem contraria concupiscentem voluntate spiritus vincat. Nec illa quidem parva erat, qua demonstrata est etiam potentia liberi arbitrii, quoniam sic adjuvabatur, ut sine hoc adjutorio in bono non maneret, sed hoc adjutorium
Abbreviated transcription (Latin):
niet in de. & uir tus altissimi ob¬
umbrabit tͥ. qđ nascet᷑ ex de scm̃
uocabit᷑ filiꝰ dĩ. Ista natuitas ꝓfe¬
cto gratuita conuxit in unita¬
tem ꝑsonȩ hominẽ do. carñe uerbo.
stam natiuitatẽ bona oꝑa secuta
st̃ : ñ bona oꝑa meruerunt. Neq
enĩ metuendũ erat ne isto ineffabi¬
li modo in unitate ꝑsone a uerbo
do nat᷑a humana suscepta. ꝑ libe¬
rũ uoluntatis peccaret arbitriũ:
eũ ipsa susceptio talis esset ut na¬
t᷑a hõis a dõ ita suscepta nullũ in
se motũ malȩ uoluntatis admitte¬
ret. ꝑ hẽ mediatorẽ ds ostendit
eos quos eiꝰ sanguine redem it face¬
re se ex malis deinceps in eternum
bonos: quẽ sic suscepit ut nũquã
esset malus. ne ex malo factus sem¬
ꝑ esset bonꝰ. Istam grãm ñ habuit
primꝰ homo: qua nũquã uellet
esse malus.S sane habuit in qua
si ꝑmanere uellet nũquã malus es¬
set. & sine qua etiã cũ lib̾o arbi¬
trio bonꝰ esse ñposset: s eã tnꝑli

Expanded text:
in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi, quod nascetur ex te Sanctum, vocabitur Filius Dei. Ista nativitas profecto gratuita conjunxit in unitate personae hominem Deo, carnem Verbo. Istam nativitatem bona opera secuta sunt, non bona opera meruerunt. Neque enim metuendum erat, ne isto ineffabili modo in unitatem personae a Verbo Deo natura humana suscepta, per liberum voluntatis peccaret arbitrium, cum ipsa susceptio talis esset, ut natura hominis a Deo ita suscepta, nullum in se motum malae voluntatis admitteret. Per hunc Mediatorem Deus ostendit eos, quos ejus sanguine redemit, facere se ex malis deinceps in aeternum bonos, quem sic suscepit, ut nunquam esset malus, nec ex malo factus semper esset bonus. 31. Istam gratiam non habuit homo primus, qua nunquam vellet esse malus: sed sane habuit, in qua si permanere vellet, nunquam malus esset, et sine qua etiam cum libero arbitrio bonus esse non posset, sed eam tamen per
Abbreviated transcription (Latin):
s actum malignũ. Qs hoc negat:
& qr ñ est nat᷑ale id̾o contra illd̃ legem
datam: & qđ de arbitrii lib̃tate de¬
scendit. Etiã hoc qͥs negat : S ñ id
agit᷑ de humana nat᷑a quȩ in hac ui¬

Expanded text:
stantiam, sed actum malignum: quis hoc negat? Et quia non est naturale, ideo contra illud legem datam, et quod de arbitrii libertate descendit: etiam hoc quis negat? Sed nunc agitur de humana natura qu
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ hominib dat quib uult qͣm m
sericors ẽ. qđ etsi ñdat iustus est.
& ñdat quib ñ uult ut notas faciãt
do enĩ quibusdã qđ ñ merent᷑: ꝓfe¬
eto gratuitã & ꝑ hoc uerã suã gr̃am
esse uoluit. ñ om̃ib dando. qͥd om̃s
merent᷑ ostendit. Bonꝰ in bñficio ar

Expanded text:
qui hominibus dat quibus vult quoniam misericors est; quod et si non det, justus est: et non dat quibus non vult, ut notas faciat Dando enim quibusdam quod non merentur, profecto gratuitam, et per hoc veram, suam gratiam esse voluit. Non omnibus dando, quid omnes merentur ostendit, bonus in benefici
Abbreviated transcription (Latin):
meritis. s cũ eo cuiꝰ miserct᷑ plerũ¬
q cõmunib. sicut dnoꝵ geminoꝵ
quoꝵe unꝰ assumit᷑ & alder relinqui¬
tur dispar est exitus merita fõ¬
munia. in quib tñ sic alter ma¬
gna di bonitate liberat᷑. ut alter
nulla iniquitate damnet᷑. Num¬
qͥd eñi iniquitas ẽ apud dm̃: ab¬
q miscdiam eius in his qui liberant᷑
& ueritatẽ in his qui puniunt᷑ sine
dubitatione credamꝰ: neq inseru¬
tabilia serutari. aut inuestigabi¬
lia uestigare conem᷑. Ex ore quippe
infantium & lactentiũ ꝑ fecisti lau¬
dem. ut qđ in his uidemꝰ quoꝵ li¬
berationẽ bona eoꝵe. merita nulla
p̃cedunt. & in his quoꝵ damnatio¬
nem utrisq cõmunia originalia so¬
la precedt̃. hoc & in maiorib ficri
nequaquã om̃ino cunctem᷑. id est
ñ putantes uł seđm sua merita ga¬
tiã euiquã dari. uł nisi suis meritis
quẽq puniri. siue pares qui liberan¬

Expanded text:
meritis, sed cum eo cujus miseretur plerummeritis, sed cum eo cujus miseretur plerumque communibus: sicut duorum geminorum, quorum unus assumitur, unus relinquitur, dispar est exitus, merita communia; in quibus tamen sic alter magna Dei bonitate liberatur, ut alter nulla ejus iniquitate damnetur. Nunquid enim iniquitas est apud Deum? abque misericordiam ejus in his qui liberantur, et veritatem in his qui puniuntur, sine dubitatione credamus: neque inscrutabilia scrutari, aut investigabilia vestigare conemur. Ex ore quippe infantium et lactentium suam perficit laudem : ut quod in his videmus quorum liberationem bona eorum merita nulla praecedunt, et in his quorum damnationem utrisque communia originalia sola praecedunt, hoc et in majoribus fieri nequaquam omnino cunctemur, id est, non putantes, vel secundum sua merita gratiam cuiquam dari, vel nisi suis meritis quemquam puniri, sive pares qui liberan
Abbreviated transcription (Latin):
eturi eẽ si uuerent. etiã refelle¬
re pudeat: ne uideam᷑ & nos existi¬
masse alicuiꝰ esse mom̃ti. qũã ma¬
luimꝰ disputatione cohibere quã
ait. ñ uolentis neq currentis s mi¬
ferentis ẽ d̃i. qui &e paruulis qui¬
bus uult etiã ñ uolentib nec cur¬
rentib subuenit. quos ante con¬
stitutionẽ mundi elegit inxꝑo. da¬
turus eis gr̃am gratis. hoc est nul-¬
lis eoꝵ. uel fidi uł oꝑum meritis
p̃cedentib: & maiorib etiã his
quos p̃uidit si apud eos facta ẽent
suis miracłis credit᷑os. Quib noti
unlt subuenire ñ subuenit: de quib
in sua p̃destinatione occulte quidẽ s
iuste alud uidicaũ. Non enĩ ẽ ini¬
quitas apud dm̃ : s inscrutabilia st̃
iudicia eiꝰ. & inuestigabiles uie eius.¬
ritas. Inuestigabilis ergo ẽ mise¬
ricordia: qͣ. euiꝰ uult miseret᷑ nul¬
lis tiꝰ precedentib meritis : & inue¬
stigabilis ueritas qua quẽ uult
obdurat. eiꝰ quid̃e precedentib

Expanded text:
cturi esse si viverent, etiam refellere pudeat, ne videamur et nos existimasse alicujus esse momenti, quam maluimus disputatione cohibere, quamait, Non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei : qui et parvulis quibus vult, etiam non volentibus neque currentibus subvenit, quos ante constitutionem mundi elegit in Christo, daturus eis gratiam gratis, hoc est, nullis eorum vel fidei vel operum meritis praecedentibus: et majoribus etiam his quos praevidit, si apud eos facta essent, suis miraculis credituros, quibus non vult subvenire, non subvenit; de quibus in sua praedestinatione occulte quidem, sed juste aliud judicavit. Non enim est iniquitas apud Deum; sed inscrutabilia sunt judicia eritas . Investigabilis ergo est misericordia, qua cujus vult miseretur, nullis ejus praecedentibus meritis; et investigabilis veritas, qua quem vult obdurat. Ejus quidem praecedentibus
Abbreviated transcription (Latin):
guã u̾ti facilius atq cõmodiꝰ. ut tupo¬
tius p̃stes nob̾ qd̾ queris a nobis. Per¬
latorẽ multũ cõmendo. Subdiaconꝰ :
de nr̃a diocesi: de fundo aũ uiri specta¬
dis nob̾ q carissimi orontii. Pillo aũ
et ꝓeuis patre a. quo adoptat᷑ꝰ ẽ: etiam
ad eũ scͥpsi. Quas lict̾as cum legerit
xp̃iana benignitas tua: peto ut eas
ap̃ memoratũ uirũ tua int̾cessione
aduiare digneris. Misi etiã cũ illo ho

Expanded text:
guam verti facilius atque commodius, ut tu poguam verti facilius atque commodius, ut tu potius praestes nobis, quod quaeris a nobis. 3. Perlatorem multum commendo. Subdiaconus est de nostra dioecesi; de fundo autem viri spectabilis, nobisque charissimi Orontii. Pro illo autem, et pro ejus patre, a quo adoptatus est, etiam ad ipsum scripsi; quas litteras cum legerit christiana Benignitas tua, peto ut eas apud memoratum virum tua intercessione adjuvare digneris. Misi autem cum illo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
gͤce ep̃e eypͥus epyphaniꝰ in doctrina¬
fidi catholicȩ laudabilit̃ diffamatꝰ. s
ip̃e utͥusq temꝑis ħeses colligens. oc̃¬
toginta complexꝰ ÷. Cum gͦ ambo id
uellent face̾ qd̃ a me petis: quantum
tñ int̃ se differant de num̾o interu
sectaꝵ uides. Qd̾ utiq nõ euenia ͥ¬
Neq enĩ putandũ ÷ aliqͣs ignorasse
rem nou̾imꝰ. ita ut filastrũ potiꝰ dicẽ
deb̾emꝰ latuisse plurmas: si tñ plureᷤᷤ
ess ille complexꝰ. ⁊ iste pauciores. Sed
ꝓculdubio in ea questione uͥ discep¬
tat᷑ qͥd sit ħesis: nõ ide̾ uidebat᷑ ambob
Sreu̾a hoc om̃imͦ diffinire difficile est
et id̾o cauendũ cum om̃s in numerũ
redige̾ conam᷑. ne p̃t̾mittamꝰ aliquaᷤᷤ
ꝙͣuis ħeses sint. aut annu̾iemꝰ aliqͣs
cum ħeses nõ sint. Uide gͦ ne forte libe
scĩ epyphanii tͥ mut̾e debeã. ipm̃ enĩ
arbit᷑r filastro doctius hinc locutum:
qͥ possit ap̃ carthaginẽ in latinã lin¬

Expanded text:
copus Cyprius Epiphanius, in doctrina catholicae fidei laudabiliter diffamatus: sed ipse utriusque temporis haereses colligens, octoginta complexus est. Cum ergo ambo id vellent facere quod a me petis, quantum tamen inter se differant de numero interim sectarum, vides: quod utique non eveniNeque enim putandum est aliquas ignorasse rem invenerimus, ita ut Philastrium potius dicere deberemus latuisse plurimas, si tamen plures esset ille complexus, et iste pauciores. Sed procul dubio in ea quaestione, ubi disceptatur quid sit haeresis, non idem videbatur ambobus, et revera hoc omnino definire diffiet ideo cavendum, cum omnes in numerum redigere conamur, ne praetermittamus aliquas, quamvis haereses sint; aut annumeremus aliquas, cum haereses non sint. Vide ergo ne forte librum sancti Epiphanii tibi mittere debeam: ipsum enim arbitror Philastrio doctius hinc locutum; qui possit apud Carthaginem in latinam lin
Abbreviated transcription (Latin):
legit ead̾ b̾uit recordat᷑. ⁊ cõpendio
at. qͥd euitee. qͥd au̾set᷑ ne faciat. qͥd
ut faciat exe quit. fortassis aute s
tam̃ qd arbitror uerũ ÷. etiã ad u̾sus
calũ: niantiũ malignas mentes ⁊ do¬
losa labia. opus hoc paruũ int̃ cȩtera
mirifica. testimonio coronȩ tuȩ nõ de¬
erit: ut quib patet campꝰ calũ: ian¬
di ꝓfusior. ualidis ⁊ ex om̃i parte con¬
clusis. fid̾i limitib eoartati. om̃ib q
u̾itatis teloꝵ gñib circũacti: etiã uno
multiformi iaculo repente morticinoᷤ
sp̃c nõ audeant anhelare. Uideo quã
onerosus existã meliora cogitanti et dĩ
cipem sapĩe suę sine inuidia ẽẽ con¬
cessit. ut hanc grãm dones indoctis
ȩccłȩ: qui te agnoscis sapientib atq
insipientib debitorẽ: m̾ito ac iure
dicturus. uidete qm̃ nõ mͥ soli labo¬
raui: s om̃ib exqͥrentib u̾itatem.
Potui adhuc offerre supplices ⁊ mult¬
plices p̃ces. ⁊ mecũ imꝑitoꝵ classes a¬

Expanded text:
legit eadem ibi breviter recordatur et compendio at, quid euitet, quid auersetur. ne faciat. quid. ut faciat, adsequatur. fortassis autem, si tamen, quod arbitror. uerum est. etiam aduersus calumniantium malignas mentes et dolosa labia opus hoc paruum inter cetera magnifica testimonio coronae tuae non deerit, ut, quibus patet campus calumniandi profusior, ualidis et ex omni parte conclusis fidei limitibus coartati omnibusque ueritatis telorum generibus circumacti etiam uno multiformi iaculo repente prostrati morticinos spiritus non audeant anhelare. Video, quam onerosus existam meliora cogitanti et dispcipem sap;entiae suae sine inuidia esse concessit, ut hanc gratiam dones indoctis ecclesiae, qui te agnoscis sapientibus atque insipientibus debitorem merito ac iure dicturus: Videte, quoniam non mihi soli laboraui sed omnibus exquirentibus ueritatem. potui adhuc offerre supplices ac multiplices preces et mecum inperitorum classes a
Abbreviated transcription (Latin):
ferri solent. ad istam questionẽ ñ ꝑ¬
tinere inqua querit᷑ possit ne an
ñ possit homo esse sñ peecato: ita eõ¬
memorat. Nã nullus inqͥt mundꝰ ẽ
a sorde. &. ñ est homo qui ñ peccet
& ñ est iustus in t̾ra. &. ñ est qui fa¬
ciat bonũ. & cet̾a hissimilia inqͥt
ad ñesse ñ ad ñposse ꝓficiunt. Huiꝰ¬
modi enĩ exemplis ostendit᷑ quales
hoĩes quidã tẽꝑe aliquo fuerint.
ñ qđ aliud esse ũ potuerint. Unde
& iuire inueniunt᷑ culpabiles. Nã
si iecireo tales fuert̾ qr aliud eẽ ñ
potuert̃. eulpacarent.
Tidete qͥd dixerit. Ego aut̃ dico
paruulũ natũ in eo loco ubi ei
ñ potuit ꝑ xꝑi baptismũ subue¬
niri morte preuentũ. iecireo ta¬
lem fuisse id ÷ sine lauachro rege¬
nerationis exisse. qr ẽẽ aliud ñ po¬
tuit. Absoluat gͦ eum: & aꝑiat ei
contra sententiã dñi regnũ celorũ.
S ñeum ab soluit apłs qui ait. ꝑu¬

Expanded text:
roferri solent, ad istam quaestionem non proferri solent, ad istam quaestionem non pertinere, in qua quaeritur, possitne an non possit homo esse sine peccato, ita commemorat: nam \'nullus\', inquit, \'mundus est a sorde\' et \'non est homo, qui non peccetest iustus in terra\' et \'non est, qui faciat bonum\', et cetera his similia, inquit, ad non esse, non ad non posse proficiunt. huiusmodi enim exemplis ostenditur, quales homines quidam tempore aliquo fuerint, non quod aliud esse non potuerint: unde et iure inueniuntur esse culpabiles. nam si idcirco tales fuerunt, quia aliud esse non potuerunt culpa carent. Videte quid dixerit. ego autem dico, paruulum natum in eo loco, ubi ei non potuit per Christi baptismum subueniri morte praeuento, idcirco talem fuisse , id est sine lauacro regenerationis exisse, quia esse aliud non potuit. absoluat ergo eum et aperiat ei contra sententiam Domini regnum caelorum. sed non eum absoluit apostolus, qui ait
Abbreviated transcription (Latin):
dñs lazarũ suscitauit sine dubio
potuit: qr uͦ iudam ñsuscitauit
nũꝗͥ dicendum ẽ ñ potuit: Potu¬
it ergo: s noluit. Nam si uoluis¬
set: qr & filius quos uult uuificat.
Sed hac distinctione uera atq mani¬
festa quo tendat & qͥd efficere cone¬
tur aduertite. Nos inquit de sola
possibilitate tractamꝰ : de qua nͥ qͥdd
certũ constiterit transgredi ad ali¬
ud grauissimũ ẽẽ atq extra ordiñe
ducimꝰ. Hoc u̾sat multis modis & ser¬
mone diut᷑no: neqͥs eũ aliud ꝗͣ. de ñ
peccandi possibilitate querere existi¬
met. Unde int̾ multa quib idagit
etiã hoc dicit. Idem iterũ repeto.
Ego dico posse ẽẽ hominẽ sine pecc̃o.
Tu qͥd dicis: Non posse ẽẽ hominẽ sñ
pecc̃o. Neq ego dico inqͥt hominem
esse sine pecẽo: neq tu dicis ñ esse ho¬
minẽ sine pecc̃o. De posse & ñposse. ñ
de esse & ñesse contendimꝰ. Deinde ñ¬
nulla eoꝵ q̃ adu̾sus eos de script᷑is ꝓ¬

Expanded text:
Dominus Lazarum suscitauit, sine dubio Dominus Lazarum suscitauit, sine dubio potuit; quia. uero Iudam non suscitauit; numquid dicendum est: non potuit? potuit ergo; sed noluit; nam si uoluisset, quia et Filius, quos uult uiuificat. sed hac distinctione uera atque manifesta quo tendat et quid efficere conetur, aduertite. nos, inquit, de sola . possibilitate tractamus; de qua nisi quid certum constiterit, transgredi ad aliud grauissimum esse atque extra ordinem dicimus. hoc uersat multis modis et sermone diuturno, ne quis eum aliud quam de non peccandi possibilitate quaerere existimet. unde inter multa, quibus id agit, etiam hoc dicit: idem iterum repeto: ego dico posse esse hominem sine peccato. tu quid dicis? non posse esse hominem sine peccato? neque ego dico, inquit, hominem esse sine peccato neque tu dicis non esse hominem sine peccato: de posse et non posse, non de esse et non esse contendimus. deinde nonnulla eorum, quae aduersus eos de scripturis p
Abbreviated transcription (Latin):
ma irgenia ñ in ꝑuersũ s in directũ
currere uolumꝰ. facere existimem᷑ in¬
iuriã. Quanto gͥ zelo accensus est
libri huiꝰ quẽ misistis conditor ad¬
lersus eos qui peccatis suis patroci¬
niũ de nat᷑e humanȩ infirmitate ꝑ¬
quirt̃: tanto & multo ardentiori
zelo nos oportet aecendi ne euacu¬
et᷑ erux xꝑi. Euacuat᷑ aut̃ si aliquo
modo preter illiꝰ sacramentũ ad u¬
sticiam uitãq eternã ꝑuenire̾ pos¬
se dicat᷑: qđ in libro isto agit᷑ nolo
dicere absciente. ne illũ qui eum
seripsit ne xꝑianũ quide haben¬
dũ iudicem ÷ s qd magis credo a
nesciente. Magnis sane uirib. sed
eas sanas uolo: ñ quales frenetiei
habere consuerunt. Nã priꝰ distin¬
guit aliud ẽẽ querere anpossit a¬
liqͥd esse qđ ad solam possibilitat̃ẽ
ꝑtinet: aliud utrum ne sit. Hanc
distinctionẽ ueram ẽẽ nemo ambi¬
git. Consequens eñi ẽ ut qđ est
esse potuerit: ñ aut̃ consequens ut
qd esse potest etiã sit. Quia enim

Expanded text:
ingenia non in peruersum sed in directum currere uolumus, facere existimemur iniuriam. Quanto igitur zelo accensus est libri huius quem misistis conditor aduersus eos qui peccatis suis patrocinium de natura humanae infirmitatis perquirunt, tanto et multo ardentiore zelo nos oportet accendi, ne euacuetur crux Christi. euacuatur autem, si aliquo modo praeter illius sacramentum ad iustitiam uitamque aeternam perueniri posse dicatur: quod in libro isto agitur, nolo dicere ab sciente, ne illum, qui eum scripsit, ne Christianum quidem habendum iudicem, sed, quod magis credo, a nesciente, magnis sane. uiribus, sed eas sanas uolo, non quales phrenetici habere consuerunt. Nam prius distinguit, aliud esse quaerere, an possit aliquid esse, quod ad solam possibilitatem pertinet, aliud, utrumne sit. hanc distinctionem ueram esse nemo ambigit: consequens enim est, ut, quod est, esse potuerit, non est autem consequens, ut, quod esse potest, etiam sit. quia enim
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓculdubio negas: Oblitus est ĩa se
illi respondere qui rem ñ negat: eu¬
uis oblectionẽ paulo añ ꝓposuerat
dicentis. Potest quidẽ esse: s ꝑdei
grãm. Quomodo gͦ illam ꝓqua
iste multũ laborat possibilitatem
negatͥ qui ei ĩa dicit. pocest ẽẽ s¬
ꝑ dei grãm: Uerĩt tam̃ qr isto di¬
misso qui rem ĩa confitet᷑. agit ad¬
huc aduersus eos qui negant eẽ pos¬
sibile hominẽ ẽe sine pecc̃o: Quid
ad nos: Contra quos uult agat :
dũ tñ hoc confiteat᷑ qđ impietate
sceleratissima negat᷑. sine gr̃a d̃i ho

Expanded text:
procul dubio negas? oblitus est, iam se procul dubio negas? oblitus est, iam se illi respondere, qui rem non negat, cuius obiectionem paulo ante proposuerat dicentis: potest quidem esse, sed per Dei gratiam\'. quomodo ergo illam, pro qua iste multum laborat, possibilitatem negat, qui ei iam dicit \'potest esse per Dei gratiam ?\' uerumtamen quia isto dimisso, qui rem iam confitetur, agit adhuc aduersus eos, qui negant esse possibile hominem esse sine peccato, quid ad nos? contra quos uult agat, dum tamen hoc confiteatur, quod impietate sceleratissima negatur, sine gratia Dei ho
Abbreviated transcription (Latin):
etiã istum si audet absoluat sed̾m
u̾basua: qr si iccirco talis fuit qđ a
liud ẽẽ ñ potuit: eulpa caruit.
ed obiecit sibi quasi ab alio di¬
ctum: & ait. Potest quide ẽẽ:
respondendo subiungit. Ago hu¬
manitati tue grãs. qđ assertionẽ
meã quã dudum oppugnabas. ñ
mͦ ñ oppugnare aut ñ confiteri so¬
lum ñ es cõntentꝰ: uerũ etiam ñ re¬
fugis c̃õpbare. Nã dicere potest qͥ¬
dem. s ꝑ illud aut ꝑ illd̃. qͥd aliud
ẽ quã ñ solum consentire qd possit
esse: uerũ etiã quomͦ uł qualiter
possit ostendere : Nullus itaq
magis alicuiꝰ rei possibilitatẽ ꝓ¬
bat. ꝗͣ qui eiꝰ etiam qualitatẽ fa¬
tetͣ: qr nec absq re esse qualitas
Usdictis: iterũ sibi Spotest.¬
uideris abnuere. Ueinde respon¬
dit. Ego ne abnuo. qui rem confi¬
tendo. confitear necesse ẽ & ꝑ qđ
effici res potest: an tu quiremne¬
gando & qͥdqͥd illud ẽ ꝑ qđ res efficit᷑.

Expanded text:
etiam istum, si audet, absoluat secundum etiam istum, si audet, absoluat secundum uerba sua, quia \'si idcirco talis fuit, quod aliud esse non potuit, culpa caruit\'. Sed obiecit sibi quasi ab alio dictum et ait: potest quidem esse,respondendo subiungit: ago humanitati tuae gratias, quod assertionem meam. quam dudum oppugnabas, non modo non oppugnare aut non confiteri solum contentus non es, uerum etiam non refugis conprobare. nam dicere: potest quidem, sed per illud aut illud, quid aliud est quam non solum consentire quod possit esse, uerum etiam quomodo uel qualiter possit ostendere? nullus itaque magis alicuius rei possibilitatem probat quam qui eius etiam qualitatem fatetur, quia nec absque re esse qualitas potest. his dictis iterum sibi uideris abnuere . deinde respondit: egone abnuo, qui rem confitendo ceffici res potest; an tu, qui rem negando et quicquid illud est per quod res efficitur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ uniu̾sam massam eurrit ñ admit¬
tit᷑ in regnũ celorũ. quãuis xꝑia¬
nus ñsolum ñ fuerit. s nec esse po¬
tuerit. S ñ damnat᷑ inquiunt:
qr in adam peccasse om̃s ñ ꝓpter
pecẽm nascendi origine attractũ.
s ꝓpter imitationẽ dictum est.
Si ergo ido dicit᷑ adam au tor om̃i¬
iun qui subsecuti st̃ pecc̃oꝵ. qr
primꝰ peccator in hõib fuit:ͥ cur
ñ potiꝰ abel quã. xꝑe ponit᷑ caput
omniũ iustoꝵ. qr primꝰ in hõib
iustus fuit: S de infante ñloquor
iuuenis uł senex in ea regione de¬
functus ẽ ubi ñ potuit. xꝑi nom̃
audiri: potuit fieri iustus ꝑ na¬
turã & liberũ arbitriũ. anñpo¬
tuit: Si potuisse dicunt ẽẽ qđ
quẽquã ꝑ naturalem leg̃ẽ & uolin¬
tatis arbitr iũ iustificari posse con¬
tendere: dicamꝰ & hic. Ergo xꝑc gͣ
tis mortuus ẽ. Hoc eñĩ om̃s possent:
etiaisi mortauis ille ñ esset. & si
iniusti essent. qr uellent. essent:ñ

Expanded text:
 uniuersam massam currit, non admittitur in regnum caelorum. quamuis Christianus non solum non fuerit, sed nec esse potuerit. Sed: non damnatur, inquiunt, quia in Adam peccasse omnes non propter peccatum nascendi origine adtractum, sed propter imitationem dictum est. si ergo ideo dicitur Adam auctor omnium qui subsecuti sunt peccatorum, quia primus peccator in hominibus fuit, cur non potius Abel quam Christus ponitur caput omnium iustorum, quia primus in hominibus iustus fuitiuuenis uel senex in ea regione defunctus est, ubi non potuit Christi nomen audiri; potuit fieri iustus per naturam et liberum arbitrium, an non potuit? si potuisse dicunt, ecce ququemquam per naturalem legem et uoluntatis arbitrium iustificari posse contendere. dicamus et hic: ergo Christus tis mortuus est; hoc enim omnes possent, etiamsi mortuus ille non esset; et si iniusti essent, quia uellent, essent, non
Abbreviated transcription (Latin):
cuitũ. Pret̾ illa que extͥnsecus st̃:
incursus in me cotidianꝰ. sollicitu¬
do omniũ eccłiarũ. Et huic duo
m̃bra ꝑcdnt᷑atione subiungit. Os
infirmat᷑. & ego ñ infirmor:. Qs
scandaliat᷑. & ego ñ uror: Postre¬
mo totus iste quasi anhelans locus:
bim̃bri circuitu t̾minat᷑. Si głari
oportet: in his que infirmitatis
mee st̃. głabor. Qd̃ uͦ post hunc
impetũ int̾posita narratiuncula
quodãmͦ requiescit. & requiesce
re auditorem facit: quid decoris
et delectationis habeat: satis dici
non potest. Sequit᷑ enĩ dicens.
Ac deinde quomͦ ꝑiclitatꝰ fuerit.
et quomͦ euaserit: breuissime
narrat. Longũ est cȩtera ꝑsequi:
uł in aliis sc̃arũ scripturarũ locis
ista monstrare. Qui si etiã figu¬
ras locutionis que illa arte tra-¬
dunt᷑. in his saltem que de apłi e¬
loquio cõmemoraui. ostendere uo¬
luissem ⁊ nonne faciliꝰ graues ho¬
mines me nimiũ. quã quisqͣm stu¬
diosorum sibi sufficientẽ putarent:

Expanded text:
cuitum, Praeter illa quae extrinsecus sunt, incursus in me quotidianus, sollicitudo omnium Ecclesiarum. Et huic duo membra percontatione subjungit, Quis infirmatur, et ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non uror? Postremo totus iste quasi anhelans locus, bimembri circuitu terminatur, Si gloriari oportet, in iis quae infirmitatis meae sunt gloriabor. Quod vero post hunc impetum interposita narratiuncula quodammodo requiescit, et requiescere facit auditorem, quid decoris, quid delectationis habeat, satis dici non potest. Sequitur enim dicens: Ac deinde quomodo periclitatus fuerit, et quomodo evaserit, brevissime narrat. Longum est caetera persequi, vel in aliis sanctarum Scripturarum locis ista monstrare. Quid si etiam figuras locutionis, quae illa arte traduntur iis saltem, quae de Apostoli eloquio commemoravi, ostendere voluissem? Nonne facilus graves homines me nimium quam quisquam studiosorum sibi sufficientem putarent?
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑͣ modũ: in mortib sepius.
Deinde int̾ponit᷑ breius circunꝰ÷
qũi suspensa ꝓnuntiatione cli¬
stinguendus ẽ. a uideis. quinqui¬
es ÷ ut hoc sit unũ m̃brũ: cui eo¬
nectitur alterũ: quadraginta
una minꝰ accepi. Inde reditur
ad cesa: & ponunt᷑ tria. Ter uir¬
gis cesus sum: semel lapidatꝰ sũ:
ter naufragiũ feci. Sequit᷑ m̃¬
brũ: nocte & die in ꝓfundo ma¬
ris fui. Deinde quat᷑uordec̃i ce¬
sa decentissimo impetu ꝓflu¬
unt In itinerib sepe: ꝑiculis
fluminũ. ꝑiculis latronũ. ꝑicłis
ex genere. ꝑiculis ex gentib
ꝑiculis in ciuitate. ꝑiculis in de

Expanded text:
supra modum, in mortibus saepius. supra modum, in mortibus saepius. Deinde interponitur brevis circuitus, quoniam suspensa pronuntiatione distinguendum est, A Judaeis quinquies, ut hoc sit unum membrum, cui connectitur alterum, quadraginta una minus accepi. Inde redditur ad caesa, et ponuntur tria, Ter virgis caesus sum, semel lapidatus sum, ter naufragium feci. Sequitur membrum: Nocte ac die in profundo maris fui. Deinde quatuordecim caesa decentissimo impetu profluunt, In itineribus saepe, periculis fluminum, periculis latronum, periculis ex genere, periculis ex gentibus, periculis in c
Abbreviated transcription (Latin):
duo habet: qm̃quidem multi
bor. Et quintꝰ duo habet ⁊ li¬
bent̾ enĩ sustinetis insipientes:
cũ sitis sapientes. Etiã sextꝰ bi¬
m̃bris ẽ: toleratis eni. si quis uoᷤᷤ¬
inseruitutẽ redigit. Secuntur
tria cesa. siquis deuorat. siquis
accipit. siquis extollit᷑. Deinde
tria m̃bra. siquis in faciem uos
cedit ÷ scđm ignobilitatẽ dico:
quasi infirmatisimꝰ. Additur
trim̃bris circuitꝰ: in quo autẽ
quis audet. in insipientia dico:
audeo & ego. Hinc iam singulis
quibq cesis int̾rogando positis:
singula itidẽ cesa responsione red¬
ddunt᷑: tria trib. Hebreisunt:
Q ego. Isrłite sunt: Et ego. Se¬
men abrahe st̃: Et ego. Quarto
aut̃ ceso simili int̾rogatione po¬
sido: non alteriꝰ cesi s m̃bri oppo¬
sitione respondet. Ministri xp̃i
sunt: Insipiens dico suꝑ ego Iam
cesa quatuor sequentia remota
decentissime int̾rogatione fun¬
dunt᷑. In laborib płurimũ: in
carcerib abundantiꝰ⁊ in plagis

Expanded text:
duo habet, Quandoquidem multi duo habet, Quandoquidem multi bor. Et quintus habet duo, Libenter enim sustinetis insipientes, cum sitis ipsi sapientes. Etiam sextus bimembris ein servitutem redigit. Sequuntur tria caesa: Si quis devorat, si quis accipit, si quis extollitur. Deinde tria membra: Si quis in faciem vos caedit, secundum ignobilitatem dico, quasi nos infirmati simus. Additur trimembris circumitus: In quo autem quis audet in, insipientia dico, audeo et ego. Hinc iam singulis quibusque caesis interrogando positis, singula itidem caesa responsione redduntur, tria tribus, Hebraei sunt? et ego. Israelitae sunt? et ego. Semen Abrahae sunt? et ego. Quarto autem caeso simili interrogatione posito, non alterius caesi, sed membri oppositione respondet, Ministri Christi sunt? insipiens dico super ego. Jam caesa quatuor sequentia, remota decentissime interrogatione funduntur, In laboribus plurimum, in carceribus abundantius, in plagis
Abbreviated transcription (Latin):
non infirmor. Quis scandali¬
zatur ⁊ & ego non urorꝰ Sigła¬
rioportet: in his que infirmita¬
tis mee sunt głabor. Quanta
sapientia ista sint dicta. iugi¬
lantes uident. Quanto uͦ elor¬
quentie eueurrerint flumine.
et qui stertit aduertit. Porro
aut̃ qui nouit. agnoscit qđ ea cesa
bra & circuitꝰ de quib paulo ante
disserui. cũ decentissima uarieta¬
te int̾ponerent᷑: tot̾a istam speciem
dictionis & quasi eius uultũ quo
etiã indocti delectant᷑ mouenturq
fecert̃. Nam uncde cepimꝰ hunc lo¬
cũ inserere: circuitus st̃. Orimꝰ
minimꝰ : hoc ẽ bim̾̃bris. Omꝰ enĩ
quã duo m̃bra circuitꝰ habere ñ
possunt: plura uͦ possunt. Ergo
ille primꝰ est: iterũ dico. nequis
me existimet insipientẽ esse. Se¬
quitur alius trim̃bris: alioqͥn.
uelut insipientẽ suscipite me:
ut ego modicũ quid glorier.
Tertius qui sequitur m̃bra ht̃
quatuor: qđ loquor. ñ loquor
scdm dm: s quasi in stultitia.
in hac substantia głe. Quartus

Expanded text:
nfirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror? Si gloriari oportet in iis quae infirmitatis meae sunt, gloriabor. Quanta sapientia ista sint dicta, vigilantes vident: quanta vero eloquentia cucurrerint flumine, et qui stertit advertit. Porro autem qui novit, agnoscit quod ea caesa mbra, et circuitus, de quibus paulo ante disserui, cum decentissima varietate interponerentur, totam istam speciem dictionis, et quasi ejus vultum, quo etiam indocti delectantur moventurque, fecerunt. Nam unde coepimus hunc locum inserere, circuitus sunt: primus minimus, hoc est bimembris; minus enim quam duo membra circuitus habere non possunt, plura vero possunt: ergo ille primus est, Iterum dico, ne quis me existimet insipientem esse. Sequitur alius trimembris, Alioquin velut insipientem suscipite me, ut et ego modicum quid glorier. Tertius qui sequitur membra habet quatuor, Quod loquor, non loquor secundum Deum, sed quasi in stultitia, in hac substantia gloriae. Quartus
Abbreviated transcription (Latin):
non confundit ⁊ scdm. qm̃ caritas
dei diffusa ẽ in cordib nr̃is: terciũ.
ꝑ sp̃m scm qui datus est nobis. At
hex atq huiusmodi in elocutionis
dicimꝰ: ita qd eius sapientiã secuta
sit eloquentia ñ negamus. Scri¬
bens ad corinthios in sccła epła re-¬
darguit quoscdã qui erant ex u¬
deis pseudo apłi: eiq detrahebant.
Et qm̃ seipsum p̃dicare compelli¬
tur: hanc sibi uelut insipientiã
tribuens: quã sapient̾ dicit. quã¬
q elegant᷑ eloquent᷑. S comes sapi¬
entie. dux eloquentie: illã sequen.
istam p̃cedens. & sequentẽ non
respuens: iterum dico inquit. ne
quis me existimet insipiente esse.
Alioquin uelut insipientẽ suscipi¬
te me: utͦ ego modicũ quid glori-¬
er. Quod loquor. ñ loquor scdm
dm: s quasi in stultitiã. in hac

Expanded text:
non confundit; secundum, quia charitas non confundit; secundum, quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris; terti sanctum qui datus est nobis. At haec atque hujuscemodi in elocutionis dicimus, ita quod ejus sapientiam secuta sit eloquentia, non negamus. 12. Scribens ad Corinthios, in secunda Epistola redarguit quosdam, qui erant ex Judaeis pseudoapostoli, eique detrahebant: et quoniam seipsum praedicare compellitur, hanc sibi velut insipientiam tribuens, quam sapienter dicit, quamque eloquenter? sed comes sapientiae, dux eloquentiae; illam sequens, istam praecedens et sequentem non respuens. Iterum dico, inquit, ne quis me existimet insipientem esse; alioquin velut insipientem suscipite me, ut et ego modicum quid glorier. Quod loquor, non loquor secundum Deum, sed quasi in stultitia, in hac
Abbreviated transcription (Latin):
datus ẽ nobis: Hic siquis ut ita
dixerim imperite ꝑitus artis elo¬
quentie p̾̃cepta apłm secutũ fuisse
contendat ⁊ nonne a xp̃ianis do¬
ctis indoctisq ridebitur: Et ta¬
men agnoscitur hic figura. que
climax grece. latine uero a qui¬
bdam est appellata gradatio:
qm̃ scalam dicere noluert̃. cum
uerba uł sensa conectunt᷑ alte¬
rum ex altero: sicut hic ex tri¬
bulatione patientiã. ex patien¬
tia ꝓbationẽ. ex ꝓbatione spem
conexam uidemus. Agnoscitur
et aliud decus: qm̃ post aliqua
ꝓnuntiationis uoce singula fi¬
nita que nr̃i m̃bra & cesa. gre¬
sequitur ambitꝰ siue circuitus. quẽ
periodon illi appellant: cuiiꝰ m̃bra
suspendunt᷑ uoce dicentis donec
ultimo finiant᷑. Nam eorum que
p̃cedunt circuitum m̃brũ illud
est primũ: qm̃ tribulatio pati¬
entiam oꝑatur : scdm. patientia
aut̃ ꝓbationem: terciũ. ꝓbatio
uero spem. Deinde subiungitur
ipse circuitus: qui trib ꝑagitur m̃¬
bris. Quorum primũ est. spes aut̃

Expanded text:
datus est nobis ? Hic si quis, ut ita dixerim, imperite peritus, artis eloquentiae praecepta Apostolum secutum fuisse contendat, nonne a Christianis doctis indoctisque ridebitur? Et tamen agnoscitur hic figura, quae κλίμαξ graece, latine vero a quibusdam est appellata gradatio, quoniam scalam dicere noluerunt, cum verba vel sensa connectuntur alterum ex altero; sicut hic, ex tribulatione patientiam, ex patientia probationem, ex probatione spem connexam videmus. Agnoscitur et aliud decus, quoniam post aliqua pronuntiationis voce singula finita, quae nostri membra et caesa, Grasequitur ambitus sive circuitus, quem περίοδον illi appellant, cujus membra suspenduntur voce dicentis, donec ultimo finiatur. Nam eorum quae praecedunt circuitum, membrum illud est primum, quoniam tribulatio patientiam operatur; secundum, patientia autem probationem; tertium, probatio vero spem. Deinde subjungitur ipse circuitus, qui tribus peragitur membris, quorum primum est, spes autem
Abbreviated transcription (Latin):
ab astrologis nuncupat᷑. Fec ⁊ alia
fabulosa. uana. sacrilega que ꝑs¬
loqui longũ ÷: heresis ista ꝯtexit
Carnes tanqͣ ĩmundas escas etũ
ipsa deuitat: conuges quib hoc
malũ potuerit ꝑsuad̾i disiungenꝰ
et uiros a nolentib feminis ⁊ fe¬
minas a nolentib uiris. Opifici¬
um qͥppe om̃is carnis nõ d̾o bono
⁊ uero. s malignis angłis tͥbuũt
hoc u̾suitiores etiam manicheis:
repudiant. simul cũ apocrisis le¬
gentes om̃a. ⁊ in auctoritatẽ su¬
mentes: s in suos sensus allego¬
rirandos u̾tentes. quicquid in sanc¬
tis libris est. quod eorum euertat erroꝵ̃.
De. xp̃o sabellianam sectam tenent: eumn¬
hominibus non sumerent escas s
urrum eum. aliis qui eiusdem sec̃te
non sunt: an etiam inter se ipsos id
faciant non exprumit. Dicit etiã
eos de patre. & filio recte: de spũ
autẽ sc̃o non catholice sapere: quod
eum opinent᷑ esse creaturam. c̃. Lxuii
rethorio quodam eẽ exortam here¬

Expanded text:
ab astrologis nuncupatur. Haec et alia ab astrologis nuncupatur. Haec et alia fabulosa, vana, sacrilega, quae persequi longum est, haeresis, ista contexit. Carnes tanquam immundas escas etiam ipsa devitat: conjuges, quibus hoc malum potuerit persuadere, disjungens, et viros a nolentibus feminis, et feminas a nolentibus viris. Opificium quippe omnis carnis non Deo bono et vero, sed malignis angelis tribuunt: hoc versutiores etiam Manichaeis, repudiant, simul cum apocryphis legentes omnia et in auctoritatem sumentes, sed in suos sensus allegorizando vertentes quidquid in sanctis Libris est quod eorum evertat errorem. De Christo Sabellianam sectam tenent eumhominibus non sumunt escas: sed utrum cum aliis qui ejusdem sectae non sunt, an etiam inter se ipsos id faciant, non exprimit. Dicit etiam eos de Patre et Filio recte, de Spiritu autem sancto non catholice sapere, quod eum opinentur esse creaturam. LXXII. A Rhetorio quodam exortam haere
Abbreviated transcription (Latin):
suã contaminari timuer̃t Cap̃.
riscillianiste quos in hypa Per.¬
nia pͥscillianus instituit ma¬
xime gnosticoꝵ ⁊ manicheorum
dogmata ꝑmixta sectant᷑: ꝙͣuis
et ex aliis heresib in eas sordes tan¬
ꝙͣ in sentinã quandã horribih ꝯ¬
fusione defluxerunt. ꝑ occultandas
autẽ contaminationes ⁊ tͣpitudi: ph¬
nes suas: habent in suis dogmatib
noli. Nii animas dicunt euisde na¬
turȩ atq substantiȩ cuiꝰ est d̾s. ad
agonẽ quend̾a spontaneũ in t̾ris
excendũ ꝑseptẽ cȩlos et ꝑ quosdam
gͣdatim descend̾e pͥncipatꝰ. ⁊ in ma¬
lignũ pͥncipem incurrere: a quo istũ
mundũ factum uolunt. atq ab hoc
pͥncipe ꝑ diu̾sa carnis corꝑa semi¬
nari. Astruunt etiam fatalib stell
go appellant᷑: constituentes in capi¬
te arietem. taurũ in ceruice. gemi¬
nos in hum̾is. cancrũ in pectore: et
cęt̾a nominatĩ signa ꝑcurrentes
ad plantas usq ꝑueniunt. quas pi¬
scib tͥbuunt: qd̾ ultimũ signum

Expanded text:
suam contaminare timuerunt. LXX. PRISCIELIANISTAE, quos in Hispania Priscillianus instituit, maxime Gnosticorum et Manichaeorum dogmata permixta sectantur. Quamvis et ex aliis haeresibus in eos sordes, tanquam in sentinam quamdam horribili confusione confluxerint. Propter occultandas autem contaminationes et turpitudines suas habent in suis dogmatibus noli. Hi animas dicunt ejusdem naturae atque substantiae cujus est Deus, ad agonem quemdam spontaneum in terris exercendum, per septem coelos et per quosdam gradatim descendere principatus, et in malignum principem incurrere, a quo istum mundum factum volunt, atque ab hoc principe per diversa carnis corpora seminari. Astruunt etiam fatalibus stellis go appellantur; constituentes in capite Arietem, Taurum in cervice, Geminos in humeris, Cancrum in pectore, et caetera nominatim signa percurrentes, ad plantas usque perveniunt, quas Piscibus tribuunt, quod ultimum signum
Abbreviated transcription (Latin):
d gͦ oramꝰ ꝓnolentib credere:
nͥ ut d̾s m illis oꝑet᷑ & uelle: De
credentib: qͥd nͥ ut credant:
on eñĩ aliter consecunt᷑ salutem
i gͦ fides orantiũ preuenit di gr̃am:
numqͥd eoꝵ fides ꝓquib oratur
ut credant. di preuenit grani.
qñ quide hoc ꝓ eis orat᷑ ut ñere¬
dentib id ÷ fide ñ habentib fi¬
des ipsã donet᷑: Cũ gͥeuangłium
predicat᷑ quidã credunt: quidã
ñ credunt. S qui credunt p̃dica¬
tore forinsecus insonante: intus
a patre audiunt atq diseunt:
qui aut̃ ñ credt̃ foris audiunt.
intus ñ audiunt neq discunt:
hoc ẽ illis dat᷑ ut credant. illis ñ
dat᷑ : qr nemo inqͥt uenit ad me
nͥpater qui misit me traxerit eũ.

Expanded text:
ergo oramus pro nolentibus credere, nisi ut Deus in illis operetur et velle ? De credentibus, quid, nisi ut credant? Non enim aliter consequuntur salutem. Si ergo fides orantium Dei praevenit gratiam; numquid eorum fides, pro quibus oratur ut credant, Dei praevenit gratiam? Quandoquidem hoc pro eis oratur, ut non credentibus, id est fidem non habentibus, fides ipsa donetur. Cum igitur Evangelium praedicatur, quidam credunt, quidam non credunt: sed qui credunt praedicatore forinsecus insonante, intus a Patre audiunt atque discunt; qui autem non credunt, foris audiunt, intus non audiunt neque discunt: hoc est, illis datur ut credant, illis non datur. Quia nemo, inquit, venit ad me, nisi Pater qui misit me, traxerit eum.
Abbreviated transcription (Latin):
am in illo euiꝰ orationẽ exaudit oꝑat᷑.
U idete iam a ueritate quã sit alienũ.
negare donũ di esse ꝑseuerantiã usq
luerit ipse det finẽ. Quẽ sidat an¬
te imminentẽ lapsum: facit homi¬
nem ꝑseuerare usq in fiñe. S mira¬
bilior & fidelib euidentior largitas
bonitatis di est: qđ etiã paruulis qͥ¬
bus obedientia ñ est illiꝰ etatis ut detͣ.
dat᷑ hȩc gr̃a. Ista gͥ sua dona quib¬
cũq d̾s donat. ꝓcul dubio se dona¬
turũ esse p̃sciuit. & in sua p̃seientia
p̃parauit. Quos gͦ predestinauit
ipsos & uocauit uocatione illa quã
sepe me cõmemorare ñpiget. de qua
dictum ẽ. sine penitentia st̃ dona
& uocatio d̃i. Namq in sua qͥ fal¬
li mutariq ñ potest prescientia.
oꝑa sua futura disponere. id om̃i¬
no nec aliud̃ qͥequã est p̃destinare.
Sicut aut̃e ille quẽ castum fut᷑um
esse p̃seiuit. quãuis id incertũ ha¬
beat agit ut castus sit: ita ille

Expanded text:
am, in illo cujus orationem exaudit, operatur. Videte jam a veritate quam sit alienum negare donum Dei esse perseverantiam usque voluerit, ipse det finem; quem si dat ante imminentem lapsum, facit hominem perseverare usque in finem. Sed mirabilior et fidelibus evidentior largitas bonitatis Dei est, quod etiam parvulis, quibus oboedientia non est illius aetatis ut detur, datur haec gratia. ista igitur sua dona, quibuscumque deus donat, procul dubio se donaturum praesciuit esse et in sua praescientia praeparauit. quos ergo praedestinauit, ipsos et uocauit, uocatione me saepe commemorare non piget, de qua dictum est, Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei . Namque in sua quae falli mutarique non potest praescientia, opera sua futura disponere, id omnino, nec aliud quidquam est praedestinare. Sicut autem ille quem castum futurum esse praescivit, quamvis id incertum habeat, agit ut castus sit: ita ille
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ et hanc eis tͥbuit abstinentiam.
etiani ab aetio sunt Capitłm l ͫ.¬
uocati id̾q eunomiani ab euno¬
mio etii discipło: in quo noĩe magis
innotuert̃. Eunomiꝰ qͥppe in diale¬
ctica p̃ualens. acutiꝰ ⁊ celebriꝰ defen¬
dit hauc. heresim: dissimilẽ ꝑ
om̃a patͥ  asserens filiũ ⁊ filio
fuisse bonis morib inimicꝰ ut
asseu̾aret qd̾ nichil ł euiq obeẽt
quorlib ꝓpetͣtio ac ꝑseu̾antia pec¬
cator: si huiꝰ quȩ ab illo docebatur

Expanded text:
 et hanc eis tribuit abstinentiam. LIV. AETIANI ab Aetio sunt vocati, iidemque Eunomiani ab Eunomio Aetii discipulo, quo nomine magis innotuerunt. Eunomius quippe in dialectica praevalens, acutius et celebrius defendit hanc haeresim, dissimilem per omnia Patri asserens Filium, et Filio fuisse bonis moribus inimicus, ut asseveraret quod nihil cuique obesset quorumlibet perpetratio ac perseverantia peccatorum, si
Abbreviated transcription (Latin):
tinent om̃s sunt docibiles d̃i: nec
potest eoꝵ quisꝗͣ. dicere. credidi
ut sie uocarer.Preuenit eum
ut crederet. Om̃s eñĩ docibiles
di ueniunt adfiliũ. qm̃ audie¬
runt & didicerunt a patre ꝑfili¬
um: qui cudentissime dicit᷑.¬
Om̃is qui audit a patre & didicit:
uenit adme. Istoꝵ. aut̃e nemo
ꝑit. quia om̃e qdđ dedit ei pater
ñ ꝑdidit ex eo quieqũa. Quisqͥs
g inde ẽ om̃ino ñ ꝑit : nec erat in
gunt᷑ qr crediderunt: s qui eli¬
gunt᷑ ut credant. Hane enĩ & dñs
ipse satis aꝑit: ubi dicit. Non uos Q¬
me elegistis: s ego elegi uos. Nã
si ꝓpt̾ea electi erant quia credide¬
rant : ipsi eũ prius utiq elege¬
rant credendo in eũ ut eligi me¬
rerent᷑. Aufert autẽ hoc om̃ino
qui dicit. Non uos me elegistis:
s ego elegi uos. & ipsi quid̃e ꝓcul
dubio elegerunt eum: q̃n eredi¬
derunt in eũ. Unde ñ ob aliud
dicit. ñ uos me elegistis s ego uos

Expanded text:
ertinent, omnes sunt docibiles Dei: nec ertinent, omnes sunt docibiles Dei: nec potest eorum quisquam dicere, Credidi ut sic vocarer; praevenit eum ut crederet. Omnes enim docibiles Dei veniunt ad Filium: quoniam audierunt et didicerunt a Patre per Filium, qui evidentissime dicit,Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Istorum autem nemo perit, quia omne quod dedit ei Pater, non perdet ex eo quidquam . Quisquis ergo inde est, omnino non perit: nec erat indguntur quia crediderunt, sed qui eliguntur ut credant. Hanc enim et Dominus ipse satis aperit, ubi dicit: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos . Nam si propterea electi erant, quia crediderant; ipsi eum prius utique elegerant credendo in eum, ut eligi mererentur. Aufert autem hoc omnino, qui dicit, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi. Et ipsi quidem procul dubio elegerunt eum, quando crediderunt in eum. Unde non ob aliud dicit, Non vos me elegistis, sed ego vos
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ñ est consecutus. electio autem
consecuta ẽ.eteri uͦ excecati st̃.
n utrisq tñ idem ipse isrł. Ubi
g̃ audimꝰ. isrł ñ est consecutus. uel
ceteri excecati st̾. ibi intelligendi
sunt inimici ꝓpt̾ nos: ubi aut̃ au¬
dimꝰ. electio aut̾ consecuta est.
ibi intelligendi sunt dilecti pro¬
pter patres. quibus utiq pa
trib ista ꝓmissa sunt: Abrahȩ
quippe dicte st̃ ꝑmissiones et
semini eiꝰ. Unde & in ista olea
oleaster inserit᷑ gentiũ. Iã por
ctio consecuta ⁊̃. eeteris exerca¬
tis. Sed̾m hanc electionẽ isrłite
dilecti ꝓpt̾ patres. Non eñi uo¬
catione illa uocati sunt de qua
dictum ẽ. multi uoeati: s qua
uocant᷑ electi. Unde & hie post¬
eaquã dixit. sed̾m electionẽ au¬
te dilecti ꝓpt̾ patres: continuo
subiecit unde agimꝰ. Sine pęni¬
tentia eñĩ sunt dona & uocatio
di : id ÷ sine mutatione stabiliter
fixa st̃. Ad hanc uocatioñt qui ꝑ¬

Expanded text:
hoc non est consecutus: electio autem hoc non est consecutus: electio autem consecuta est, caeteri vero excaecati sunt . In utrisque tamen idem ipse Israel. Ubi ergo audimus, Israel non est consecutus, vel, caeteri excaecati sunt; ibi intelligendi sunt inimici propter nos: ubi vero audimus, Electio autem consecuta est; ibi intelligendi sunt dilecti propter patres: quibus patribus utique ista promissa sunt. Abrahae quippe dictae sunt promissiones et semini ejus . Undeet in ista olea oleaster inseritur Gentium. Jam porrctio consecuta est, caeteris excaecatis. Secundum hanc electionem Israelitae dilecti propter patres. Non enim vocatione illa vocati sunt, de qua dictum est, Multi vocati ; sed illa qua vocantur electi. Unde et hic poste aquam dixit, Secundum electionem autem dilecti propter patres; continuo subjecit unde agimus, Sine poenitentia enim sunt dona et vocatio Dei: id est, sine mutatione stabiliter fixa sunt. Ad hanc vocationem qui p