comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
timis ꝓphȩ partibus in qͥbꝰ gog & magog
bella narrant᷑. & inexcremis in quib
sacratissima & in explicabil templi e¬
dificatio uarietas mensuraq describitur.
tantꝰ ac tał ẽ. & sic eruditꝰ in lege do¬
mini : ut absq nr̃o rogatu instruere
uos possit. & nr̃am suꝑcuntis quęstio¬
nibꝰ scripturarum ꝓmodulo cõmuniᷤᷤ.
ingenii explicare sententiam. In co¬
lumes uos ꝓlixa etate florentes xp̃c

Expanded text:
timis prophetae partibus, in quibus Gog et Magog timis prophetae partibus, in quibus Gog et Magog bella narrantur, et in extremis, in quibus sacratissimi et inexplicabilis templi aedificatio, uarietas mensuraque describitur.tantus ac talis est et sic eruditus in lege domini, ut absque nuos possit et nostram super cunctis quaestionibus scripturarum pro modulo communis ingenii explicare sententiam. incolumes uos et prolixa aetate florentes C
Abbreviated transcription (Latin):
tempꝰ. eẽ lacrimarũ. Hoc autẽ anno cũ
tres explicassem libros. subitꝰ ĩpetꝰ bar¬
baroꝵ de quibꝰ tuus dicit uirgiliꝰ. lateq
uagantes barchei. & scã scriptura de
isma hel contͣ faciẽ om̃iu̾ frm suorum
habitabit. sic egypti limitẽ. palestinȩ.
phenicis. siriȩ. ꝑcucurrie. ad instar tor¬
tentis cuncta secũ trahens : ut uix ma
dere. Qđ si iuxta inclycũ oratorem
silent int̾ arma leges. qͣncomagis
studia scripturarũ. quȩ & libroꝵ mul¬
citudine & silentio ac librarioꝵ sedu
dictantiũ in digent: Duos itaq libroᷤ
misi scȩ filiȩ inee fabiolȩ. quoꝵ exẽ¬
pla si uolueris abipsa poteris mutuari.
Pro angustia quippe temporis : alios
describ̃e ñ potui. Quos cum legeris & ue¬
stibula uidis: facit comiectura erie. qͣt
ipsa futa sit domꝰ. S credo in dei miscđia
qui nos adiuuit in difficillimo principio
supͣdicti oꝑis. qͦd ipse adiuuet. & inpenul¬

Expanded text:
tempus esse lacri- marum. hoc autem anno, cum tempus esse lacri- marum. hoc autem anno, cum tres explicassem libros, subitus lmpetus barbarorum, de quibus tuus dicit Uergilius: lateque uagantes Barcaei et sancta scriptura de Ismahel: contra faciem omnium fratrum suorum habitabit, sic Aegypti limitem, Palaestinae, Phoenices, Syriae percucurrit ad instar torrentis cuncta secum trahens, ut uix mandere. quodsi iuxta inclitum oratorem silent inter arma leges, quanto magis studia scripturarum, quae et librorum multitudine et silentio ac librariorum seddictantium indigent! duos itaque libros misi sanctae filiae meae Fabiolae, quorum exempla, si uolueris, ab ipsa poteris mutuari; pro angustia quippe temporis alios describere non potui. quos cum legeris et uestibula uideris, facilis coniectura erit, qualis ipsa futura sit domus. sed credo in dei misericordia, qui nos adiuuit in difficillimo principio supra dicti operis, quod ipse adiuuet et in paene ul
Abbreviated transcription (Latin):
talium autumat. ut quomͦ corpus
excorꝑe. sic anima nascat᷑ ex anima
& simili cũ brutis animantibꝰ condi¬
noui aduersus eũ libellum quẽ scę memo¬
riȩ anastasio ep̾o romanȩ ecclesiȩ edidit.
uqͦ lubrica & subdola ĩmo stulta c̃fesse
ne dũ audicoꝵ simplicitati illudẽ initi¬
tur. suę fidei ĩmo ꝑfidie illusit. Quos
libros. reor scm parentce urm habere
occeanũ. Olun enĩ editi sunt multis
rufini libris adu̾sus calumpnias res¬
pondentes. Certe habes ibi uirũ scm
& eruditũ augustinũ ep̃m. qui uiua
ue aiunt uoce docere te pot̾it. & suã
ĩmo ꝑse nr̃am explicare sencentiã.
Erechielis uolum̃ olĩ aggredi uolui:
& sponsionẽ creberrimam studiosis lecco¬
ribus reddere. S: in ipso diccandi ex ordio
ita animꝰ m̃s occidentaliũ ꝓuinciarum
& maxime urb̾ romȩ uastatione c̃fusus
ẽ: ut iusta uulgare ꝓuerbiũ ꝓpͥum qͦ
ignorarẽ uocabulum. duq. tacui: sciers

Expanded text:
talium autumat, ut quo modo corpus talium autumat, ut quo modo corpus ex corpore sic anima nascatur ex anima et simili cum brutis animantibus condinoui aduersus eum libellum. quem sanctae memoriae Anastasio, episcopo Romanae ecclesiae, dedit, in quo lubrica one, dum auditorum simplicitati illudere nititur, suae fidei, immo perfidiae inlusit. quos libros reor sanctum parentem uestrum habere Oceanum; olim enim editi sunt multas Rufini libri aduersus nos calumnias respuentes. certe habes ibi uirum sanctum et eruditum Augustinum episcopum, qui uiua, ut aiunt, uoce docere te poterit et suam, immo per se nostram explicare sententiam. Ezechielis uolumen olim adgredi uolui et sponsionem creberrimam studiosis lectoribus reddere, sed in ipso dictandi exordio ita animus meus occidentalium prouinciarum et maxime urbis Romae uastatione confusus est, ut iuxta uulgare prouerbiuignorarem uocabulum, diuque tacui sciens
Abbreviated transcription (Latin):
OOSINIS UERE SCIS
atq. om̃i officioꝵ carita
uenerandis filiis
arcellino & anapsichiȩ.
Tandẽ ex africa ũre lit¬
teras unanimitatis ac¬
cepi. & ñ penicet ĩpudentiȩ qua tacen¬
tibus uob̃ epistolas meas frequent̾ inges¬
si. ut rescriptũ mererer. & uos. ẽe sos¬
pices ñ aliis nuntiantibus s u̾ro potissi¬
niũ sermone recognoscerẽ. Stiꝑ animę
statu memini u̾rę quęstiuncłę. ĩmo
maxime ȩcclesiasticȩ questionis. utrũ
lapsa de cęlo sit tit pitagoras philoso¬
phus. om̃sq. platonici  origenes putañ
anima. an appͥa dei substantia. ut stoi¬
ci. manicheus. & hispaniȩ pͥscilliani
hereses suspicant᷑. an inthesauro habe¬
ant᷑ dei olim c̃dite ut qͥdã ȩccłiastici
stulta ꝑsuasione confidunt. an cotidie
adeo fiant & mutant᷑ in corpora. scdm
illud quod in euangłio scriptũ. ẽ pat̃
meus usq. mͦ oꝑat᷑ & ego operor. an
cerce extraduce. ut cercullianus. a¬
pollinaris. & maxima pars occiden¬

Expanded text:
Dominis vere sanctis atque omni officiorum caritate venerandis filiis MARCELLINO et ANAPSYCHIAE, Tandem ex Africa vestrae litteras unanimitatis accepi; et non me poenitet impudentiae, qua tacentibus vobis epistolas meas frequenter ingessi, ut rescriptum mererer, et vos esse sospites, non aliis nuntiantibus, sed vestro potissimum sermone cognoscerem. Super animae statu memini vestrae quaestiunculae, imo maxime ecclesiasticae quaestionis: Utrum lapsa de coelo sit, ut Pythagoras philosophus, omnesque Platonici, et Origenes putant: An a propria Dei substantia, ut Stoici, Manichaeus, et Hispana Priscilliani haeresis suspicantur: An in thesauro habeantur Dei, olim 949 conditae, ut quidam Ecclesiastici stulta persuasione confidunt: An quotidie a Deo fiant, et mittantur in corpora, secundum illud, quod in euangelio scriptum est: Pater meus usque modo operatur et ego operor, an certe ex traduce, ut Tertullianus, Apollinaris et maxima pars occiden
Abbreviated transcription (Latin):
heda nec cucurbita. s. nescio qͥd ali¬
ud qđ truco suo nixũ nulł sustenran¬
dũ adminicuł erigat᷑ : mallẽ iã in
omibus latinis cucurbitã legi. Non
tis me ĩmo fortasse plusquã sacis
trib epłis tuis respondisse arbieror.
quarũ duas ꝑCipͥanũ accepi. unã
ꝑfirmũ. Rescribe qđ uisum fuerit.
ad nos uł alios instruendos. Dabo autẽ
oꝑã diligentiorẽ quantũ me adiuuat
dñs. ut sitterȩ quas ad te scribo priꝰ
adce ꝑueniant. quã ad quenꝗam
aqͦ latiꝰ disꝑgant᷑. fateor enĩ nec mͥ
hoc fieri uelle de tuis adme. qͦd de
meis adce factũ iustissime expostu¬
las. Tam̃ placeat nobis inuicẽ ñtan¬
tũ caritas uerũ etiã lib̃tas amicitię.
ne apud me taceas uel ego apud te.
qđ in nͣris litt̾is uicissim nos moua&e.
eo scilicet animo qͥ ocuł dei infratͥna
dilectione ñ displicet. qđ si inter
nos fieri posse sine ipsiꝰ dilectionis
ꝑnitiosa offensione ñ putas: ñfiat.
Illa enĩ caritas quã tecũ hab̾e uellẽ

Expanded text:
a, sed nescio quid aliud, quod trunco suo nixum nullis sustentandum adminiculis erigatur, mallem iam in omnibus Latinis cucurbitam legi. non tis me, immo fortasse plus quam satis tribus epistulis tuis respondisse arbitror, quarum duas per Cyprianum accepi, unam per Firmum. rescribe, quod uisum fuerit, ad nos uel alios instruendos. dabo autem operam diligentiorem, quantum me adiuuat dominus, ut litterae, quas ad te scribo, prius ad te perueniant quam ad quemquam, a quo latius dispergantur. fateor enim nec mihi hoc fieri uelle de tuis ad me, quod de meis ad te factum iustissime expostulas. tamen placeat nobis inuicem non tantum caritas, uerum etiam libertas amicitiae, ne apud me taceas uel ego apud te, quod in nostris litteris uicissim nos mouet, eo scilicet animo, qui oculis dei in fraterna dilectione non displicet. quod si inter nos fieri posse sine ipsius dilectionis perniciosa offensione non putas, non fiat. illa enim caritas, quam tecum habere uellem,
Abbreviated transcription (Latin):
similit̾ ea celebrare uoluerit tan¬
quã sopitos cineres seruans : ñ erit
piꝰ deductor uel bauilus corporis.
s impiꝰ sepulture uiolatot. Fateor
sane in eo qđ epła mea continet. qͦd
ideo sacram̃ta iudeoꝵ Paulus cele¬
branda susceꝑat cũ iã xp̃i eẽt. apłs.¬

Expanded text:
similiter ea celebrare uoluerit, tamsimiliter ea celebrare uoluerit, tamquam sopitos cineres eruens non erit pius deductor uel baiulus corporis, sed inpius sepulturae uiolator. Fateor sane in eo, quod epistula mea continet, quod ideo sacramenta Iudaeorum Paulus celebranda susceperat, cum iam Christi es
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ uͦ confirmata ꝑ cot gͣs doctrina
omĩs xp̃i eccłias leccione legis & p¬
pharii. quomͦ hȩc intelligenda ñ
obseruanda recitent᷑. quisqͥs ea simulan¬
do agere uoluerit uideat᷑ insanire : cur
mͥ ñ licet dicere apłm Paulũ & alios rec¬
te fidei xp̃ianos tẽ illa uetera sacram¬
ta paululũ obseruando ueracit᷑ cõmen¬
dare debuisse. ne putarent᷑ illȩ ꝓphi¬
ce significationis obseruationes aprs¬
simis patribꝰ custoditȩ. tanquã sacri¬
legia diabolica aposteris de testande
Iam enĩ cum uenisset fides quȩ priꝰ
illis obseruatiomibꝰ pnuntiata. post
morte & resurrectionẽ dñi reuelata
ẽ. amis erant tanquã uitã officiisui.
ueruntam̃ sic̃ defuncta corpora neces¬
sariorum deducenda erant quodam
mͦ adsepulturã. nec simulate s reli¬
giose. non autẽ deserenda continuo
uel inimicoꝵ obtrectationibꝰ tanq ca¬
nũ morsibꝰ ꝓicienda. Proinde nc̃ qͥs

Expanded text:
nunc uero confirmata per tot gentes doctrina nunc uero confirmata per tot gentes doctrina omnes Christi ecclesias lectione legis et prophetarum, quomodo haec intellegenda, non obseruanda recitentur, quisquis ea simulando agere uoluerit, insanire, cur mihi non licet dicere apostolum Paulum et alios rectae fidei Christianos tunc illa uetera sacramenta paululum obseruando ueraciter commendare debuisse, ne putarentur illae propheticae significationis obseruationes a piissimis patribus custoditae tamquam sacrilegia diabolica a posteris detestatae ? iam enim cum uenisset fides, quae prius illis obseruationibus praenuntiata post mortem et resurrectionem domini reuelata est, amiserant tamquam uitam officii sui, uerum tamen sicut defuncta corpora necessariorum deducenda erant quodam modo ad sepulturam nec simulate, sed religiose, non autem deserenda continuo uel inimicorum obtrectationibus tamquam canum morsibus proicienda. proinde nunc qui
Abbreviated transcription (Latin):
egisse. nec tam̃ nc̃ quenqam factum ex iu¬
deo xꝑianum uel cogo uel sino talia ue¬
racit̾ celebrare. sic̃ nec tu cui uidet᷑ pau¬
lus ea simulasse. cogis istum uel sinis
talia simulare. An uis ut etiam ego di¬
cam hanc. eeͣ. sũmam quęstionis.
immo sententiȩ tuȩ. ut post euangłm
xp̃i benefaciant credentes iudei si sacri¬
ficia offerant. quȩ obtulit saulus. si fi¬
lios circuncidant. si sabbatũ obseruen
ut faulus intimotheo. & om̃s obserua.
uere iudei. dũ mͦ hȩc simulate ac falla¬
cit᷑ agant: Hoc si ita. ẽ. ñ iam in here¬
sim hebiotuis uel eoꝵ quos uulgo nara¬
reos nuncupant. uel quanlibet aliã
ueterem : s in nescio quã nouã dela¬
bimur. quȩ sit eo ꝑniciosior. qͦ ñ er¬
rore s ꝓposico. ẽ. ac noluntate falla¬
ci. Qđ si responde. is ut te ab hac ptir
simulasse ne scandalirarent᷑ infir¬
mi qui ex iudeis multi crediderant.¬
& ea respuenda ñdũ intelligebant.

Expanded text:
gessisse nec tamen nunc quemquam factum ex Iugessisse nec tamen nunc quemquam factum ex Iudaeo Christianum uel cogo uel sino talia ueraciter celebrare. sicut nec tu, cui uidetur Paulus ea simulasse, cogis istum uel sinis talia simulare. An uis, ut etiam ego dicam hanc esse summam quaestionis, immo sententiae tuae, ut post euangelium Christi bene faciant credentes Iudaei, si sacrificia offerant. quae obtulit Paulus, si filios circumcidant, si sabbatum obseruent, ut Paulus in Timuere Iudaei, dum modo haec simulate ac fallaciter. agant? hoc si ita est, non iam in heresin Hebionis uel eorum, quos uulgo Nazaraeos nuncupant, uel quamlibet aliam ueterem, sed in nescio quam nouam delabimur, quae sit eo perniciosior, quo non errore, sed proposito est ac uoluntate fallaci. quodsi respondes, ut te ab hac purgesimulasse, ne scandalizarentur infirmi, qui ex Iudaeis multi crediderant et ea respuenda nondum intellegebant,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ tanquã detestanda & similis idola¬
triȩ uitaret᷑. ultra uͦ ñ hab̾et ꝓgressũ
ne putaret᷑ necessaria. tanquam uel
abilla salus ẽeͬt. uel sine illa. eẽ. noN
posset. quod putauerunt heretici. qui
nec xꝑiam. eeͣ. potuerunt. Quorum senten¬
tiam mͥ cauendã quanuis in ea nunquam
fuerim. tam̃ beniuolentissime admonere
dignatꝰ es. in cuiꝰ sententiȩ non consensio¬
nem s simulationẽ timore pecrꝰ incide¬
rat. ut de illo faulus uerissime scribet.
quod eũ uidisset ñ recte ingredientem
ad ueritate euangelii. eiq. uerissime
diceret. quod g̃s iudaitare oogebat qͥ
Paulꝰ utiq. ñ cogebat. ob hoc illa uetera
ueracit᷑ uͥ opꝰ eͣeͣt. obseruans. ut dãnada
non. eeͣ. mostraret. p̃dicans tam̃ instau¬
cer uon eis s reuelata gr̃a fidei saluos
fieri fideles. ne ad ea tanquã uelut ne¬
cessaria suscipienda cõpelleret. Sic au¬
rem credo apłm satilũ ueracit᷑ cuncca illa

Expanded text:
non tamquam detestanda et similis idolanon tamquam detestanda et similis idolatriae uitaretur, ultra uero non haberet progressum, ne putaretur necessaria, tamquam uel ab illa salus esset uel sine illa esse non posset, quod putauerunt heretici, qui, nec Christiani esse potuerunt. quorum sententiam mihi cauendam, quamuis in ea numquam fuerim, tamen beniuolentissime admonere dignatus es. in cuius sententiae non consensionem sed simulationem timore Petrus inciderat, ut de illo Paulus uerissime scriberet, quod eum uidisset non recte ingredientem ad ueritatem euangelii, eique uerissime diceret, quod gentes iudaizare cogebat. quod Paulus utique non cogebat ob hoc illa uetera ueraciter, ubi opus esset, obseruans, ut damnanda non esse monstraret, praedicans tamen instanter non eis sed reuelata gratia fidei salnos fieri fideles, ne ad ea quemquam uelut necessaria suscipienda compelleret. sic autem credo apostolum Paulum ueraciter cuncta illa
Abbreviated transcription (Latin):
pisse ipsa xp̾iana fide negare non pos¬
sum quia didici ñ eo me iustificari. s gra
cuncisionẽ prepucii & cȩtera huiꝰmo¬
di pͥori popło per testam̃tũ quod uetꝰ
drͣ diuinitꝰ data ad significatͥone̾ futu
nis legenda tantũ ad incelligentiam pͣ¬
misisse ꝓpheciȩ. ñ aute necessario faci¬
enda. quasi ad huc expectandũ eeͣt. ut
uemret fidei reuelatio quȩ his significa¬
bat᷑. eẽ. uentura. s quanus gentibus
imponenda ñ essent. non tam sic de¬
buisse auferri a consuetudine iudeoꝵ
tanquã detestanda atq dãnanda. sen¬
sim ꝓinde atq paulatim fertiente pͣ
credentes se iustificari saluosq fieri. nͣ
illis umbris rerũ ance futurarũ tc̃ ĩa
uenientiũ atq. p̃sentiũ. ut in illoꝵ iudeo¬
rum uocatione quos presentia carnis
xp̃i & apłica tempora sic inuener̃t.
om̃is illa accio consumeret᷑ umbrarũ.
hoc eis suffecisse ad cõmendationẽ. ut

Expanded text:
pisse ipsa Christiana fide negare non pospisse ipsa Christiana fide negare non possum, qua didici non eo me iustificari, sed gracumcisionem praeputii et cetera huius modi priori populo per testamentum, quod uetus dicitur, diuinitus data ad significationem futurnis legenda tantum ad intellegentiam praemissae prophetiae, non autem necessario facienda, quasi adhuc expectandum esset, ut ueniret fidei reuelatio, quae his significabatur esse uentura. sed quamuis gentibus inponenda non essent, non tamen sic debuisse auferri a consuetudine Iudaeorum tamquam detestanda atque damnanda. sensim proinde atque paulatim feruente sanecredentes se iustificari saluosque fieri, non illis umbris rerum ante futurarum, tunc iam uenientium atque praesentium, ut in illorum Iudaeorum uocatione, quos praesentia carnis domini et apostolica tempora sic inuenerant, omnis illa actio consumeretur umbrarum, hoc ei suffecisse ad commendationem, ut
Abbreviated transcription (Latin):
disse p̾cepta non bonaͦ. Forte enĩ ꝓpterea
ñ dix mala s tantũ ñ bona. id ẽ. non talia
ut illis homines boni fiant. Aut sine il¬
lis boni ñ fiant. Uelle̾ me doceret berug¬
na sinceritas tua. utrũ simulatȩ quisqͣm
sc̃s orientalis cũ romam uenerit ieiunet
sabbato. excepto illo die paschalis ui¬
giliȩ. Qd̃ si malũ. eeͣ dixerimꝰ : ñ solũ
romanã eccłiam s etiam imubta ei uici¬
na᷑ aliquanto remotiora dãnabinꝰ. uͥ
mos idẽ tenet᷑ & maneit. Si autẽ ñie¬
iunare sabbato malũ putauerimꝰ. tot
ȩccłias orientis & multo maior̾e orbis
xꝑiani partẽ. qua te meritate crimina¬
bimur: Placerne tͥ mediũ quuddam eͣ¬
dicamꝰ. quod tam̃ acceptabile sit ei
qui hoc ñ simulate s congruenti sõtie¬
tate atq. obseruantia fecerit: Et tamͥ
nichil in de legimꝰ incanonicis libris
p̃ceptũ. eẽ. xp̃ianis. Quantomagis illud
malũ dicere ñ audeo. quod dm prȩce-¬

Expanded text:
disse praecepta non bona? forte enim propterea disse praecepta non bona? forte enim propterea non dixit mala, sed tantum non bona, id est non talia, ut illis homines boni fiant aut sine illis boni non fiant. uellem me doceret benigna sinceritas tua, utrum simulate quisquam sanctus orientalis, cum Romam uenerit, ieiunet sabbato excepto illo die paschalis uigiliae. quod si malum esse dixerimus, non solum Romanam ecclesiam, sed 30 etiam multa ei uicina et aliquanto remotiora damnabimus, ubi mos idem tenetur et manet. si autem non ieiunare sabbato malum puta-B uerimus, tot ecclesias orientis et multo maiorem orbis Christiani partem qua temeritate criminabimur! placetne tibi, ut medium quiddam essedicamus, quod tamen acceptabile sit ei, qui hoc non simulate, sed congruenti societate atque obseruantia fecerit ? et tamen nihil inde legimus in canonicis libris praeceptum esse Christianis. quanto magis illud malum dicere non audeo, quod deum praece
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ malũ : ñ uere s simularȩ ab apłis
obseruatas.eeͣ. credamꝰ. Ego uͦ apłis ñ
cã exemplũ philosophoꝵ timeo. quan¬
do & illi insua disputatione ueri ali¬
quid dicunt: quã forensiu̾ aduocatoꝵ
quando in alienarũ causart̾ actione
mentiunt᷑. Quoruͣ similitudo si imip¬
sa expositione epłȩ ad galathas ad con-¬
firmandã simulationẽ petri &̾ Pau¬
li pucata. ẽ. decent̃ in duci. quid ego
apud te timea̾ nom̃ philosoru. qui
non ꝓpterea uan sunt qͥa omĩa fal¬
sa dicunt.s quia & falsis pleruͣq. con¬
fidunt. & ubi uera inueniunt᷑ dice¬
re. axꝑiana gr̃a quȩ.ẽ. ipsa ueritas
alieni sunt: cur aut̃e ñdicã pͥcep¬
ta illa ueterũ sacram̃torũ nec bona
eẽ. qͥa ñ eis homines iustificantur.
umbrȩ sunt eñi p̃nuntiantes gr̃am qua
iustificam᷑. nec tam̃ mala. quia diuitꝰ
prȩcepta sunt tempori ꝑsoniꝰq. congruen¬
tia. cum me adiuuet eciã ꝓphecica sen¬
tentia. quia dicit deus se illi populo de¬

Expanded text:
 non uere, sed simulate ab apostolis obseruatas esse credamus. ego uero apostolis non tam exemplum philosophorum timeo, quando et illi in sua disputatione ueri aliquid dicunt, quam forensium aduocatorum, quando in alienarum causarum actione mentiuntur. quorum similitudo si in ipsa expositione epistulae ad Galatas ad confirmandam simulationem Petri et Pauli putata est decenter induci, quid ego apud te timeam nomen philosophorum, qui non propterea uani sunt, quia omnia falsa dicunt, sed quia et falsis plerisque confidunt et, ubi uera inueniuntur dicere, a Christi gratia, qui est ipsa ueritas, alieni sunt ? Cur autem non dicam praecepta illa ueterum sacramentorum nec bona esse, quia non eis homines iustificantur — umbrae sunt enim praenuntiantes gratiam, qua iustificamur —, nec tamen mala, quia diuinitus praecepta sunt tempori personisque congruentia, cum me adiuuet etiam prophetica sententia, qua dicit deus se illi populo de
Abbreviated transcription (Latin):
sic quẽadmodũ apłs culpat. Neq enĩ hoc
eũ ꝓpt̾ circuncisionẽ arbitror dicere. aut
illa sacrificia quȩ t̃c facta a patrib nc̃ a
hoc ipsũ etiã quod lex dicit. non concupis
deb̾e. atq. euangłica maxime il lustratio.¬
ne pͣdicari. Legẽ dicit. eeͣ. sc̃am. & man¬
datũ scm. & iustũ & bonũ. Deinde sub¬

Expanded text:
sic, quem ad modum apostolus culpat. neque enim hoc sic, quem ad modum apostolus culpat. neque enim hoc eum propter circumcisionem arbitror dicere aut illa sacrificia, quae tunc facta a patribus nunc a hoc ipsum etiam, quod lex dicit: Non concservare, atque evangelica maxime illustratione praedicari. Legem dicit esse sanctam, et mandatum sanctum et justum et bonum . Deinde sub
Abbreviated transcription (Latin):
nisi fallacit᷑: ita ñ impudent᷑ flagito
ut etiã nos illic intelligere sinas eis dic¬
tum si circuncidamini. qͥ ꝓpterea uole¬
bant circuncidi. qđ alit̾ se putabant
in xp̃o. eẽ. saluos non posse. Hoc gͦ am¬
mo. hac uoluntate. ista ir cencione. qͥs¬
chil ꝓderat. sic̃ alibi aꝑte dicit. Nã si¬
ꝑlegẽ iusticia : gͦ xp̃c gratis mortuus
.ẽ. Hoc declarat & quod ipse cõmemora¬
sti. euacudti estis axp̃o. Qui in lege iu¬
stificamini : agr̃a exeidistis. Illos itaq.
arguit quise iustificari in lege cre¬
debant. ñ qͥ legicima illa in eiꝰ honore
a quo mandata sunt obseruabant. iN¬
telligentes & qͥa p̾nuntiandę uerita¬
tis ratione mandata sunt. & quousq
debeant ꝑdurare. Unde ẽ. illud quod
ait. si sp̃u ducimini. non adhuc estis
sub lege. Unde uelut colligis appare¬
re. qui sublege: ẽ. ñ dispensatiuȩ ut
nͣros putas uoluisse maiores. s uere

Expanded text:
\'nisi fallaciter\', ita non inpudenter flagito, \'nisi fallaciter\', ita non inpudenter flagito, ut etiam nos illic intellegere sinas eis dictum \'si circumcidamini\', qui propterea uolebant circumcidi, quod aliter se putabant in Christo saluos esse non posse. hoc ergo animo, hac uoluntate, ista intentione quisihil proderat, sicut alibi aperte dicit: naper legem iustitia, ergo Christus gratis mortuus est. hoc declarat et quod ipse commemorasti: Euacuati estis a Christo, qui in lege iustificamini; a gratia excidistis. illos itaque arguit, qui se iustificari in lege credebant, non qui legitima illa in eius honore, a quo mandata sunt, obseruabant intellegentes, et quia praenuntiandae ueritatis ratione mandata sint et quousque debeant perdurare. unde est illud, quod ait: Si spiritu ducimini, non adhuc estis sub lege, unde, uelut colligis, apparere, qui sub lege est, non dispensatiue, ut nostros putas uoluisse maiores, sed uere,
Abbreviated transcription (Latin):
disposuit patribꝰ eorũi : ñ tam̃ arbitror
ipsum dñm fallacit᷑ aparentibꝰ circun¬
cisum. Aut si hoc ꝓpt̾ ę̧tat̾e minime
ꝓhibebat : nec illud arbitror eũ dixisse
fallacit leproso. quẽ certe ñ illa ꝑ moy¬
sen p̃cepta obseruatio. s ipse mundaue¬
rat. Uadeꝰ offer ꝓte sacrificiũ. qđ p̃cepͣ
moyses intestimonrũ illis. Nec falla¬
cit̾ ascendit ad diẽ festũ. usq. ad eo ñ
causa ostentationis corã hominib ut
ñ euident̃ ascendit. s latent̃. At enĩ
dix̃ idẽ apłs. Ecce ego laulꝰ dico uobis.
quia si çircuncidamini. xp̃s uob̾ nichil
ꝓderit. Decepit gͦ thimotheũ. & fecit
ei nichil ꝓdesse. xp̃m: An qͥa hoc falla¬
cit̾ factũ . ẽ. ideo ñ obfuit: At ipse hoc
ñ posuit. nec ate. si circuncidamini ue¬
racit̾ sic̃ fallacit᷑: s sine ulla exceptio¬
ne dixͣ. si circuncidamini. xp̃c nob̾ ni¬
cil ꝓderit. Sic̃ gͦ tuu̾s hic locũ dare
sententiȩ tuȩ. ut uelis sub intelligi

Expanded text:
disposuit patribus eorum, non tamen arbitror ipsum dominum fallaciter a parentibus circumcisum. aut, si hoc propter aetatem minime prohibebat, nec illud arbitror eum dixisse fallaciter leproso, quem certe non illa per Moysen praecepta obseruatio, sed ipse mundauerat: uade et offer pro te sacrificium, quod praecepit Moyses in testimonium illis; nec fallaciter ascendit ad diem festum usque adeo non causa ostentationis coram hominibus, ut non euidenter ascenderit, sed latenter. At enim dixit idem apostolus: ecce ego Paulus diquia si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit . Decepit ergo Timotheum, et fecit ei nihil prodesse Christum. An quia hoc fallaciter factum est, ideo non obfuit? At ipse hoc non posuit, nec ait, Si circumcidamini veraciter, sicut nec fallaciter; sed sine ulla exceptione dixit: Si circumcidamini, Christus vobis nihil proderit. sicut ergo tu uis hic locum dare sententiae tuae, ut uelis subintellegi
Abbreviated transcription (Latin):
eis ullo mͦ licere. cũ illud de Paulo sẽꝑ
ita senserim. ex qͦ mͥ illiꝰ littere in no¬
euer̃e. sic̃ nec tͥ uidet᷑ hoc tempore
cuiquã ista. eẽ. simulanda. cũ hoc
mance sic̃ scrͥbis mundo lib̃a uoce
ꝓnuntias cerimonias iudeoꝵ & ꝑ
niciosas. ee᷑. &e mortiferas xp̃ianis.
& quicunq. eas obser uauerit. siue
ex iudeis siue ex gentibꝰ eũ inbara-¬
thrũ diaboli deuolutũ: ita ego hanc
uocẽ tuã omnino confirmo. & ad¬
do qͥcunq. eas obseruauerit. ñ solũ
ueracit᷑ uerũ etiã simulate: eũ in
barathrũ dĩaboli deuolutũ. Quid
qͦris ampliꝰ S sic̃ cu simulationẽ
apłoꝵ ab huiꝰ temporis ratione se¬
cernis. ita ego apłi Pauli uerac̃e tc
inhis om̃ibꝰ conuer satione abhuius
temporis quanuis minime simu¬
lata cerimomarũ iudaicarũ obser¬
uatione secerno. qm̃ tc fuit apꝓ¬
banda. nc̃ detestanda. Ita quanuis
legerimꝰ. lex & ꝓpħȩ usq. ad ioħem

Expanded text:
eis ullo modo licere, cum illud de Paulo semper eis ullo modo licere, cum illud de Paulo semper ita senserim, ex quo illius mihi litterae innotuerunt, sicut nec tibi uidetur hoc tempore cuiquam ista esse simulanda, cum homante, sicut scribis, mundo, libera voce pronuntias, cerimonias Judaeorum et perniciosas esse et mortiferas Christianis,  quicumque eas obseruauerit siue ex Iudaeis siue ex gentibus, eum in barathrum diaboli deuolutum, ita ego hanc uocem tuam omnino confirmo et addo: quicumque eas obseruauerit non solum ueraciter, uerum etiam simulate, eum in barathrum diaboli deuolutum. quid quaeris amplius? sed sicut tu simulationem apostolorum ab huius temporis ratione secernis, ita ego Pauli apostoli ueracem tunc in his omnibus conuersationem ab huius temporis quamuis minime simulata caerimoniarum Iudaicarum obseruatione secerno, quoniam tunc fuit adprobanda, nunc detestanda. ita, quamuis legerimus: lex et prophetae usque ad Iohannem
Abbreviated transcription (Latin):
fidei gr̃a reuelata. ẽ. Tc̃ enĩ hoc ñ
erat ꝑnitiosũ. ꝓgressu uͦ temporis
ille obseruationes a bomi̾bꝰ xp̃ianis
desererent᷑. ne si tc̃ fierent ñ discer¬
neret᷑ quod deus popło suo ꝑmor
sen p̾cepit. ab eo quod intemplis
demonioꝵ sp̃s immundꝰ insticuit.
ꝓinde pottus culpanda. ẽ. negle¬
gentia mea qͥa hoc ñ addidi. quã
obiurgatio tua. Ueruntamͣ longe
antequã tuas licteras accepissem
scribens concra faustũ manicheũ:
qͦmͦ eundẽ locũ quanuis breuit᷑
explicauerim. & hoc illic ñ prȩt̾inise¬
rim. & legere potuerit si ñ dedignat᷑
benignitas cua. & a carissimis nr̃is
ꝑ qͦs hec scripta dona nẽ misi. qͦ mͦ
uolueris tͥ fides fiat. illud me ante
dictasse. Michiq de animo meo cre¬
de. qͦd coram deo loquens iure cari¬
tatis exposco. nunquã mͥ uisum fuis¬
se etiã nc̃ xꝑianos ex iudeis faccos sa¬
cram̃ta illa uetera quolibet affeccii.
quolibet animo celebrare deħ̾e. aut

Expanded text:
a reuelata est\\ tunc enim hoc non erat perniciosum. progressu uero temporis illae obseruationes ab omnibus Christianis desererentur, ne, si tunc fierent, non discerneretur, quod deus populo suo per Moysen praecepit. ab eo, quod in templis daemoniorum spiritus inmundus instituit. proinde potius culpanda est\' neglegentia mea, quia hoc non addidi, quam obiurgatio tua. uerum tamen longe ante. quam tuas litteras accepissem, scribens contra Faustum Manichaeum quo modo eundem locum quamuis breuiter explicauerim et hoc illic non praet dedignetur, benignitas tua et a carissimis nostris, per quos haec scripta nunc misi, quomodo uolueris, tibi fides fiat illud me ante dictasse. mihique de animo meo crede, quod coram deo loquens iure caritatis exposco, numquam 30 mihi uisum fuisse etiam nunc Christianos ex Iudaeis factos sacramenta illa uetera quolibet affectu, quolibet animo celebrare debere aut
Abbreviated transcription (Latin):
ceptionẽ gentiũ hoc eciã paulum
sentire iactarent. quod ipse satis sig¬
nificat ubi ait. S neq titꝰ qͥ mec̾
erat. cũ. eeͣt. grecus cõpulsus . ẽ. cir¬
cuncidi:. Propt̾ subintroduccos au-¬
tẽ falsos fr̃s qui sub introierant ꝑ¬
scrutari lib̾tate nr̃am. ut nos inser¬
uitut᷑e redigerent. quib nec adho¬
ram cessimus subiecciom. ut ueri¬
tas euangelis ꝑmaneat ad uos.
Hic apparet quid eos captare intellexerit.
ut ñ faceret qđ in timocheo fecerat. quod
ea lib̾tate facere poterat. qua ostenderet
illa sacram̃ta nec tanquã necessaria de¬
be appeti. nec tanquã sacrilega debẽ
dãnari. S cauendum. ẽ. uidelicet iN
hac disputatione: ne sicut philosophi
quȩdam facta hominũ media dicamꝰ
int̾ recte factu ͤ peccatũ. quȩ neq in rec¬
te factis neq in peccatis numerentur.
& urgem᷑ eo qͦd obseruare legis cerimo¬
nias non pocest. eẽ in differens. s aut

Expanded text:
ceptionem gentium hoc etiam Paulum ceptionem gentium hoc etiam Paulum sentire iactarent. quod ipse satis significat, ubi ait: sed neque Titus, qui mecum erat, cum esset Graecus, conpulsus est circumcidi, propter subintroductos autem falsos fratres, qui subintroierant perscrutari libertatem nostram, ut nos in seruitutem redigerent, quibus nec ad horam cessimus subiectione, ut ueritas euangelii permaneat ad uos. hic apparet, quid eos captare intellexerit, ut non faceret, quod in Timotheo fecerat, quod ea libertate facere ; poterat, qua ostenderet illa sacramenta nec tamquam necessaria debere appeti nec tamquam sacrilega debere damnari. Sed cauendum est uidelicet in hac disputatione, ne sicut philosophi quaedam facta hominum media dicamus inter recte factum et peccatum, quae neque in recte factis neque in peccatis numerentur, et urgueamur eo, quod obseruare legis caerimonias non potest esse indifferens, sed aut
Abbreviated transcription (Latin):
tequã illi quos timuerat uenissent
antioc hiã. eũ gentib eũ conuesci ui¬
derat. Neq. emͣ negamꝰ in hac senten¬
tia fuisse iã petru. in qua & paulus
fuit. Non itaq tͣc eũ quid tnea re
uerũ eẽt docebat. s eiꝰ simulationẽ
qua gͣs iudairare cogebant᷑ argue¬
bat. ñ obaliud. nͥ quia sic illa omĩa si¬
mulatoria gerebant᷑. tanqtĩã uerum
eet qđ dicebant illi qui sine circun¬
cisione pͣputii acq. aliis obseruatio¬
nib umbre futuroꝵ putabant
credentes saluos. ẽẽ. ñ posse. Grgo
& timotheũ ꝓpt̾ea circuicidit. ne¬
iudeis & maxime cognationi eiꝰ
mat̾ne sic uiderent᷑ qui ex genti¬
bus in xp̃m crediderant decestari
circuncisionẽ. sic̃ idolatria decestan¬
da. ẽ. eũ illã ds̃ fieri p̃ceꝑit. hanc sacha¬
nas ꝑsuaserit. Et ticũ ꝓpterea tioN
circuncidit. ne occasionẽ daret eis
qui sine illa cireuncisione dicebant
credentes saluos. eͥeͫ. ñ posse. & adde¬

Expanded text:
te, quam illi. quos timuerat, uenissent te, quam illi. quos timuerat, uenissent Antiochiam, cum gentibus eum conuesci uiderat. neque enim negamus in hac sententia fuisse iam Petrum, in qua et Paulus fuit. non itaque tunc eum, quid in ea re uerum esset, docebat, sed eius simulationem, qua gentes iudaizare cogebantur, arguebat non ob aliud, nisi quia sic illa omnia simulatoria gerebantur, tamquam uerum esset, quod dicebant illi, qui sine circumcisione praeputii atque aliis obseruationibus umbrae futurorum putabant credentes saluos esse non posse. Ergo et Timotheum propterea circuIudaeis et maxime cognationi eius maternae sic uiderentur, qui ex gentibus in Christum crediderant, detestari circumcisionem, sicut idolatria detestanda est, cum illam deus fieri praeceperit, hanc satanas persuaserit; et Titum propterea non circumcidit, ne occasionem daret eis, qui sine illa circumcisione dicebant credentes saluos esse non posse, et ad de
Abbreviated transcription (Latin):
ipsis ierosolimis apłi ĩa decreueraĩs
nequisquã cogeret g̃s udaitare.
ñ autẽ decreuerant nequisquã
tẽ iudeos iudaitare ꝓhiberet. quan¬
uis eciam ipsos iam̃ doctrina xp̃i¬
ana non cogeret. Proinde si pt
hoc apłoꝵ decretũ pecrus habu¬
it illã in antiochia simulationẽ
quȩ gͣs cogeret iudaitare. q iã
nec ipse cogebatur. quanuis ꝓpc̃
comendanda eloqͥa dei que uide¬
is sunt credita ñ ꝓhibebat᷑. quid
mirũ si constringebat eũ paulus
libere asserere quod cũ eȩteris apłis se ie¬
rosolimais decreuisse mieminerat: Si
aut̾e hoc quod magis arbitror ante
illud ierosolimitanũ conciliũ petrus
fecit : nec si mirũ. ẽ. quod eũ uolebat
paulus ñciide obregere s fidenter
asserere. quod eũ sentire parit iã noue¬
rat. siue qͦd cũ eo contulerat euange¬
lium. siue qͦd in cornelii centurionis
uocatione etiã diuinitꝰ eũ de hac
re ad monitũ acceꝑat. siue quod an¬

Expanded text:
ipsis Hierosolymis apostoli iam decreuerant, ipsis Hierosolymis apostoli iam decreuerant, ne quisquam gentes cogeret iudaizare, non autem decreuerant. ne quisquam tunc ludaeos iudaizare prohiberet, quamuis etiam . ipsos iam doctrina Christiana non cogeret. proinde si post hoc apostolorum decretum Petrus habuit illam in Antiochia simulationem. qua gentes cogeret iudaizare, quoniam nec ipse cogebatur, quamuis propter commendanda eloquia dei. quae Iudaeis sunt credita, non prohibebatur, quid mirum si constringebat eum Paulus libere adserere, quod cum ceteris apostolis se Hierosolymis decreuisse meminerat? Si autem hoc, quod magis arbitror, ante illud Hierosolymitanum concilium Petrus fecit, nec sic mirum est, quod eum nolebat Paulus non timide obtegere, sed fidenter adserere, quod eum pariter sentire iam nouerat, siue quod cum eo contulerat euangelium siue quod in Cornelii centurionis uocatione etiam diuinitus eum de hac re admonitum acceperat siue quod an
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ ministrabat᷑: s illi hoc de pau¬
lo sparserant. qui sic ea uolebant obser¬
uari. tanquã sine his in euangelio sa¬
lus credentib. eẽ. ñ posset. Ipsũ enim
senserat uehem̃tissimum gr̃ȩ p̾dicato¬
rem. & intentiom eoꝵ maxime adil¬
sum. docente ñ ꝑ illã hominẽ iꝰtifica¬
dȩ causa ille umbre in lege manda¬
tȩ sunt. & ideo illi inuidiã & ꝑsecutio¬
nẽ concitare. molientes : tanquã inum¬
cum legis mandatoꝵq. diuinoꝵ cri¬
minabant᷑. Cuiꝰ false crimnationis
inuidiã congruentiꝰ deuitare non
posset. quã ut ea ipse celebraret
quȩ dãnare tanquã sacrilega puta¬
bat᷑. atq. ita ostenderet nec iudeos
t̾c abeis tanquã anefariis ꝓhibendos.
nec gentiles adea tanquam ad neces¬
saria cõpellendos. Nã si reuera sic
ea reꝓbaret que madmodũ de illo
audicũ erat. & ideo celebranda sus¬
ciꝑet. ut accione simulata suam
posset occultare sencentiã: ñ ei

Expanded text:
mentum ministrabatur, sed illi hoc de Paumentum ministrabatur, sed illi hoc de Paulo sparserant, qui sic ea uolebant obseruari, tamquam sine his in euangelio salus credentibus esse non posset. ipsum enim senserant uehementissimutn gratiae praedicatorem et intentioni eorum maxime aduersum docentem non dae causa illae umbrae in lege mandatae sunt. et ideo illi inuidiam et persecutionem concitare molientes tamquam inimicum legis mandatorumque diuinorum criminabantur, cuius falsae criminationis inuidiam congruentius deuitare non posset, quam ut ea ipse celebraret, quae damnare tamquam sacrilega putabatur, atque ita ostenderet nec Iudaeos tunc ab eis tamquam a nefariis prohibendos nec gentiles ad ea tamquam ad necessaria conpellendos. Nam si re uera sic ea reprobaret, quem ad modum de illo auditum erat, et ideo celebranda susciperet, ut actione simulata suam posset occultare sententiam, non ei
Abbreviated transcription (Latin):
Utiq oportet conuenire multicudinẽ.
audier̃ enĩ te suꝑuenisse. Noc gͦ fac
quod tͥ dicimꝰ.Sunt nob̾ uiri quat¬
tuor uotũ habentes suꝑ se. Hisas¬
sumptis scĩfica te cũ illis. & inpen¬
de in eos ut radant capita. & scieñ
om̃s qͥa quȩ de te audierunt falsa
sunt .s sequeris & ipse custodiens
legẽ. De gentib autẽ qui credider̃t:
nos mandauimꝰ iudicantes nichil
eiꝰmodi seruare illos. nͥ ut obseruent
abidolis immolato. & asanguine
& afornicatione. Non ut opinor
obscurũ. ẽ. & iacobũ hoc ideo monu¬
isse. ut scirent falsa. eeͤ. quȩ de illo
legis. ne ꝑdoccrinã xꝑ̃i uelut sacri¬
lega nec deo mandante conscripta
dari putarent᷑. quȩ ꝑ moysen patri¬
bus fuerant ministrata. Hoc enim
de paulo iactauerant. ñ illi qui
in telligebant quo animo auideis
fidelib obseruari tc̃ ista deberent.
ꝓpt̃ cõmendandam scilicet auctoritatẽ
rem. ñ ꝓpt̾ adipiscendã salute quȩ ĩaͥ
in xp̃o reuelabat᷑. & ꝑbaptismi sacra¬

Expanded text:
 oportet convenire multitudinem; audient enim te supervenisse. Hoc ergo fac, quod tibi dicimus: Sunt nobis viri quattuor votum habentes super se. His assumptis, sanctifica te cum ipsis et impende in eos, ut radant capita, et sciant omnes, quia, quae de te audierunt, falsa sunt, sed sequeris et ipse custodiens legem. de gentibus autem, qui crediderunt, nos mandauimus iudicantes nihil eius modi seruare illos, nisi ut obseruent ab idolis immolato et a sanguine et a fornicatione. non, ut opinor, obscurum est et Iacobum hoc ideo monuisse, ut scirent falsa esse, quae de illo legis, ne per doctrinam Christi uelut sacrilega nec deo mandante conscripta damnari putarentur, quae per Moysen patribus fuerant ministrata. hoc enim de Paulo iactauerant non illi, qui intellegebant, quo animo a Iudaeis fidelibus obseruari tunc ista deberent opter commendandam scilicet auctoritatem pter adipiscendam salutem, quae iam in Christo reuelabatur et per baptismi sacra
Abbreviated transcription (Latin):
beret. tanta lesus ingererẽ. ut inciꝑes mͥ
rescribere ł iratꝰ. Sed qm̃ & irasci hois ẽ.
& inuiriã ñ facere xp̃iani: ad antiquũ
morẽ reuercens rursus p̾cor ut &̃ diligen¬
te te diligas. & conseruo sermonẽ conser¬

Expanded text:
esus ingererem, ut inciperes mihi rescribere uel iratus. sed quoniam et irasci hominis est et iniuriam non facere Christiani, ad antiquum morem reuertens rursus precor, ut et diligentem te diligas et conseruo sermonem conser
Abbreviated transcription (Latin):
si dedero sõnũ ocłis meis. & palpebris meis
ormitatione. done inueniã locũ dño. haut
dubiũ qͥn in auima sua. tab̾nacłm deo iacob
ut ds̃ in illo ęterna sede reqͥescat. Soqͥt᷑. Qui
ipse dnĩs in uissir& reliqͥ. Descendet enim mis¬
sus a patre ñ diuersitate uirtutis. s dispenli¬
tione uidicis. A descendet ad eos qͥ dcorsum fĩ.
uerbu dei & sapientia. a ueritas atq iufticia.
It qͥnꝗͥ mortui sint ad qͦs dignat᷑ descende.
tam ñ ft̃ ab eo alieni. Mortui enum uocant᷑r
rp̃o. Qui aut̾ iuiuunt hoc habent pͥulegur
qd eligunt᷑ e plurib. Attam̃ utrũq agnen
in nubib obuam adño. ut ñ eũ expectent dena
ad terrena descendat. s p̾sentia illĩ & contuł¬
nio in sublimib ꝑfruant᷑. Quantaq xp̃i le¬
m̃tia. ut ꝓ saluite nr̃a ũ solũ caro fact᷑ sit .s. ab
mortuos usq desceudit. & in ipsa morte sigu

Expanded text:
meis et palpebris meis dormitationem, donec inueniam locum domino — haud dubium, quin in anima tua-, tabernaculum deo Iacob, ut deus in illo aeterna sede requiescat. sequitur: quia ipse dominus in iussu et reliqua. descendet enim missus a patre non diuersitate uirtutis, sed dispensatione iudicis, et descendet ad eos, qui deorsum sunt, uerbum dei et sapientia et ueritas atque iustitia. et quamquam mortui sint, ad quos dignatur descendere, tamen non sunt ab eo alieni; mortui enim uocantur in Christo. qui autem uiuunt, hoc habent priuilegium, quod eliguntur e pluribus. attamen utrumque agmenin nubibus obuiam domino, ut non eum expectent, donec ad terrena descendat, sed praesentia illius et contubernio in sublimibus perfruantur. quantaque Christi clementia, ut pro salute nostra non solum caro factus sit, sed ad mortuos usq
Abbreviated transcription (Latin):
Up̃s eium factꝰ ẽ nob̾ ñ solũ iusticia ex deo.
s. & sapientia &r om̃e qd̾ uirtꝰ ẽ. Et si qͥd̾e in
p̃senti loco se a dormientib & in xp̃o mor¬
tius qͥ hanc scribunt epłam separarent. iu¬
debat᷑ supflua annotatio. & ex uno loco as¬
sumptũ testimonuĩ ñ ualeret. Nunc uͦ eod

Expanded text:
im factus est nobis non solum iustitia ex deo, sed et sapientia et omne, quod uirtus est. et si quidem in praesenti loco se a dormientibus et in Christo mortuis, qui hanc scribunt epistulam, separarent, uidebatur superflua adnotatio et ex uno loco adsumptum testimonium non ualeret; nunc uero eodem
Abbreviated transcription (Latin):
tririo de cheodoro. achatio. apollinari. poffunĩ
dicere. & tañ om̃s in explanationib scri¬
pturarũ sudoris sui nob̾ memoriã re¬
uquert. In terra aurũ querit᷑. & de flu¬
uioꝵ a lucissplendens ꝓfert᷑ larea. pac¬
tolusq ditior ẽ. ceno ꝗͥ fluento. Cur
me lacerant amici mei. & aduersũ si¬
lentẽ crassȩ sues grunniunt. quarũ oẽ
stucdiũ ẽ. ĩmio scientiȩ suꝑciliũ aliena
carpe. & sic uet̾um defende ꝑfidiã ut
ꝑdant fidẽ suã. Meũ ꝓpositũ ẽ. antiquoᷤᷤ
legere. ꝓbare singula. retinere que bona
ft̃ : & a fide eccłiȩ catholicȩ ñ reced̾e
Nolens ad alias questiuncłas responde
& uł mea ł aliena dictare. extemplo a
fr̾e sisinnio admonitꝰ sũ: ut & ad uos
&̾ ad cet̾os scõs fre̾s qui uos amare dig¬
nant᷑ litteras scrib̾em. Cohibebo gͥ gra¬
dum. R si uita comes fuerit. futuro me
oꝑi reseruabo: ut & uob̾ ꝑ partes parcã.
&e̾ fractũ ac senile corpuscłm onꝰ possit

Expanded text:
rio de Theodoro, Acacio, Apollinario possumus dicere, et tamen omnes in explanationibus Scripturarum, sudoris sui nobis memoriam reliquerunt. In terra aurum quaeritur, et de fluviorum alveis splendens profertur glarea: Pactolusque ditior est coeno, quam fluento. Cur me lacerant amici mei, et adversum silentem, crassae sues grunniunt? Quarum omne studium est, imo scientiae supercilium, aliena carpere, et sic veterum defendere perfidiam, ut perdant fidem suam. meum propositum est antiquos legere, probare singula, retinere, quae bona sunt, et a fide ecclesiae catholicae non recedere. Uolens ad alias quaestiunculas respondere et uel mea uel aliena dictare extemplo a fratre Sisinnio admonitus sum, ut et ad uos et ad ceteros sanctos fratres, qui nos amare dignantur, litteras scriberem. cohibebo igitur gradum et, si uita comes fuerit, futuro me operi reseruabo, ut et uobis per partes paream et fractum ac senile corpusculum onus possit
Abbreviated transcription (Latin):
lazarꝰ qͥ receꝑat mala sua in uita sua. in
simi abrahe eterno qͥescit gaudio. Pala
aut̾ ñ ea appellat quȩ contraria bonis
st̃ s ꝓ afflictione ponit & angustus. qͥb
mał & sara afflixit agar ancillã suã. &
de quib in ȩuangłio scribt᷑. Sufficit
diei malitia sua. Quanto gͥ in hoc scło¬

Expanded text:
Lazarus, qui receperat mala in vita sua, in Lazarus, qui receperat mala in vita sua, in sinu Abraham aeterno quiescit gaudio . Mala autem non ea appellat quae contraria bonis sunt, sed pro afflictione ponit et angustiis. Quibus malis et Sara afflixit Agar ancillam suam; et de quibus in Evangelio scribitur: Sufficit diei malitia sua . Quanto igitur
Abbreviated transcription (Latin):
miscdłia tua. & laudabimꝰ & letabimꝰ in cun¬
ctis dieb nr̃is. Sepiuaguita. Repleti sumꝰ
mane miscđia tua. & exultauimꝰ & delectati
sumꝰ in om̃ib dieb nr̃is. In cunctis pene lo¬
cis hanc habent septuaginta consuetudinẽ.
ut qd̃ apuo hebreos in futum ostendit᷑. hoc
illi quasi iam factum referant. Hic gͦ non
qun si hoc factum erat. qͣmͦ postea depcant᷑¬
& dicunt. respice in seruos tuos. & inopa
aiaioed totũ qd̾ postulant ides dep̃cant᷑
at mereant᷑ matitanã miscłiã eiꝰ. Quã
eũ fuerint consoruti: laudent eũ atq leten
in cunctis dieb uitȩ suȩ. Hidet᷑ aut̃ mnͥ
resurrectionis spe ȩternȩ uitȩ dep̾cari¬
surrectionẽ eiꝰ ꝑtinens. inscribit᷑ ꝑ assũp¬
tione matutina. Lȩcifica nos ꝓ dieb qͥb
afflristi nos: & annis in qͥb uidim̾ mala.¬
Septuaguita. Letati sumꝰ ꝓ dieb qͥb noᷤᷤ
humiliasti: aunis qͥb uidimꝰ mala. Et

Expanded text:
misericordia, et laudabimus, et laetabimur in cunmisericordia, et laudabimus, et laetabimur in cunctis diebus nostris; Septuaginta, repleti sumus mane misericordia tua et exsultavimus et delectati sumus in omnibus diebus nostris. In cunctis pene locis hanc habent Septuaginta consuetudinem, ut quod apud Hebraeos in futurum ponitur, hoc illi quasi jam factum et praeteritum referant. Hic ergo noquin, si hoc factum erat, quomodo postea deprecantur et dicunt: respice in seruos tuos et in opera tua? — sed totum, quod postulant, ideo deprecantur, ut mereantur matutinam misericordiam eius, quam cum fuerint consecuti, laudent eum atque laetentur in cunctis diebus uitae suae. uidetur autem mihi resurrectionis spem et aeternae uitae psurrectionem eius pertinens inscribitur: pro assumptione matutina.. L aet if ica no s pro diebus, quibus afflixisti no s, et annis, in quibus uidimSeptuaginta: Laetati sumus pro diebus, quibus nos humiliasti, annis, quibus vidimus mala. Et
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ. cessabo. Non quo spẽ resurrectionis ne¬
get. s qͦ deo se neget posse subsistere. apud
quẽ om̃s qui in uitiis ꝑ seueraueruit ꝓ ni¬
chilo cõputant᷑. Ubi nos interp̾tati sumꝰ eru¬
ditos corde in sapientia. alii transtulert cõ¬
peditos. uerbi ambiguitate decepti. Di enĩ
ficat. Reuertere dñe usq qͦ: & exorabił esto
suꝑ seruos tuos. Septuaginta similiter.
Quia agimꝰ pęnitentiam. & scientes uitȩ mȩ
breuitatẽ. ad te corde sapienti cupimꝰ ꝑueni¬
re . & tu dnẽ reuertere ad nos. Leccatis enĩ
nr̃is longe recesseras. & dimiseras nos scd̾m
ut ambularemꝰ scd̃m uoluntatẽ & cogitati¬
ones nr̃as. Qdautẽ infert usqueqͦ illa ha¬
bet intelligentiã quã in duodecimo psalmo
dicimꝰ. Us qne qͦ dnẽ obliuisceris ie in finẽ.
Qui enim in angustia constitutꝰ cͦ. serũ ei
dei uidet᷑ auxiliũ. & ꝓpterea impensius dep̃¬
tũ uidicẽ s placatũ. Imple nos matutina

Expanded text:
esse cessabo, non quo spem resurrectionis neesse cessabo, non quo spem resurrectionis neget, sed quod deo se neget posse subsistere, apud quem omnes, qui in uitiis perseuerauerint, pro nihilo computantur. ubi nos interpretati sumus: eruditos corde in sapientia, alii transtulerunt compeditos uerbi ambiguitate decepti. si enim ficat. Reuertere, do mine, usque quo? et exorabilis esto super seruos tuos. Septuaginta similiter. quia agimus paenitentiam et scientes uitae nostrae breuitatem 25 ad te corde sapienti cupimus peruenire, et tu, domine, reuertere ad nos. peccatis enim nostris longe recesseras et dimiseras nos, ut ambularemus secundum uoluntatem et cogitationes nostras. quod autem infert usque quo, illam habet intellegentiam, quam in duodecimo psalmo diximus: usque quo, domine, obliuisceris me in fiQui enim in angustia constitutus est, serum ei videtur Dei auxilium: et propterea impensius deprt ubi supra: « Imple nos matutina
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ ultima littera quȩ
appellat᷑ nun: expͥmit
dexterã. sic ẽ illud in nomine benianun:
qui interp̾tat᷑ filiꝰ dext̾ȩ. sin aut̃ mem ha
ꝑaremꝰ nos aduentui tuo. & contempto er¬
rore mortaliũ. adte ꝑgere festinemꝰ: cu¬
piamꝰq p̾sentiã tua. &̃ adce festinemꝰ cor¬
de sapienti. Nichil enĩ ita dcipit humanũ¬
genꝰ. quã dum ignorant spatui intȩ sis
longiorẽ sibi huiꝰ scłi possessionẽ repniit¬
tunt. Unde & illuo egrogie dictum ẽ. mi¬
lũ tã senẽ ce̾. & sic docrepite senectutis it
ñ se adhuc uno plus anno uiuere susput᷑.
Ad hunc sensũ ꝑtinet & illud qd dr̃. mem̃¬
to mortis tuȩ & ñ peccabis. Qui enuse
in alio loco p̾cat᷑ cticens. Ne auferas me in
dimidio dierũ meoꝵ. pͥusꝗͣ abeam & ñ sub¬
sistã. Qđ ita exponit᷑. Ne eo tempore facia̾
me mori. quando adhuc putabã me coꝰ ui¬
cturũ: & peccata corrigere penitentia. Si
enim hoc feceris : inuentꝰ in delictis meis

Expanded text:
batur, extrema littera, quae appellatur nun, exprimit dexteram, sicut est illud in nomine Beniamin, qui interpretatur \'filius dexterae\'. sin autem mem habaeparemus nos aduentui tuo et contempto errore mortalium ad te pergere festinemus cupiamusque praesentiam tuam et ad te festinemus corde sapienti. nihil enim ita decipit humanugenus, quam, dum ignorant spatia uitae suae, longiorem sibi saeculi huius possessionem repromittunt. unde et illud egregie dictum est: nullum tam senem esse et sic decrepitae senectutis, ut non se adhuc uno plus anno uiuere suspicetur. ad hunc sensum pertinet et illud, quod dicitur: memento mortis tuae et non peccabis. qui enim sin alio loco precatur dicens: ne auferas me in dimidio dierum meorum, priusquam a b eam et non subsistam. quod ita exponitur: ne eo tempore facias me mori, quando adhuc me putabam esse uicturum et peccata corrigere paenitentia. si enim hoc feceris, inuentus in delictis meis