comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Om̃is aut̃ consũmatio mͥ uidet᷑ hoc loco intelignai
usq ad mortẽ ꝓueritate certare: & ꝓuͦ ac sumno
bono mala omĩa tolerare: cuiꝰ consũmationis finis
ẽ excellere in regno xxp̃i. qd̾ ñ habet fine: elic̃e
ibi sine morte: sine dolore. & cũ magno honoti ui¬
telligo nͥ caritatẽ Iuid eñĩ ꝓfuisset qͦcũq mes
imminente. & int̾ qͣntacũq torm̃ta illa maria
confiteri: si caritas in confitente ñ eẽt: Audre
tatẽ aut̃ ñ habeã: nichil mͥ ꝓdest Caritas ast
diffusa ẽ in cordib nr̃is: ꝑsp̃m sc̃m qͥ datꝰ ẽ mł¬
In hac diffusione latitudo ẽ in qua sine angustis ild
qͦq ambulat᷑ angusta: donante illo cui dictum
dilatasti gressus meos subter me. & ñ st̃ infrems
uestigia mea. Latũ ẽ gͦ mandatũ caritatis: mani¬
tum illud geminum. quo iuibetur. ds̃ et proximis
diligi Quid autem latius: quam ut ibi pendea

Expanded text:
Omnis autem consummatio mihi videtur hoc loco intelligenda, usque ad mortem pro veritate certare , et pro vero ac summo bono mala omnia tolerare: cujus consummationis finis est excellere in regno Christi, quod non habet finem; et habere ibi sine morte, sine dolore, et cum magno honore vintelligo nisi charitatem. Quid enim profuisset quacumque morte imminente, et inter quantacumque tormenta illa martyria confiteri, si charitas in confitente non esset? Audicharitatem autem non» «habeam, nihil mihi prodest» . Charitas autem Dei diffusa est in cIn hac diffusione latitudo est, in qua sine angustiis via quoque ambulatur angusta, donante illo cui dictum est, «Dilatasti gressus meos subter me, et non sunt infirmata vestigia mea» . Latum est ergo mandatum charitatis, mandatum illud geminum, quo jubetur Deus et proximus diligi. Quid autem latius, quam ut ubi pendeat
Abbreviated transcription (Latin):
inseruitutẽ generantis ancillȩ fuisse. non liberȩ
quȩ ẽ mat̾ nr̃a : cui mat̾ syon dicet homo &
homo factꝰ ẽ in ea. & ipse fundauit eã altissimꝰ:
Ipses enĩ & apud patrẽ altissimꝰ : & ꝓpt̃ nos in
ista matre factꝰ humillimꝰ : qm̃ qui ds̃ erat suꝑ
eã. homo factꝰ ẽ in ea Hoc itaq fundamento dñe
fundasti terrã & ꝑmanet: qͥa intali fundam̃to con
nens qͥb es uitã daturꝰ etnã. Iuos aut̃ ancilla
peperit. ad uetꝰ testamentũ ꝑtinentes: in cuiꝰ tam̃
figuris latebat noũt. nichil aliud sapiendo. quã
ꝓmissa t̾rena: ñ ꝑmanent. Seruus enĩ ñ manet
indomo inȩt̾nũ: filiꝰ aut̃ manet inȩt̃nũ. Orain.¬

Expanded text:
in servitutem generantis ancillae fuisse, non liberae, in servitutem generantis ancillae fuisse, non liberae, quae est mater nostra ; cui, «Mater Sion, dicet homo; et homo factus est in ea, et ipse fundavit eam Altissimus» ? Ipse est enim et apud Patrem altissimus, et propter nos in ista matre factus humillimus; quoniam qui Deus erat super eam, «homo factus est in ea.» Hoc itaque fundamento, Domine, «fundasti terram, et permanet:» quia in tali fundamento consnens quibus es vitam daturus aeternam. Quos autem ancilla peperit, ad vetus testamentum pertinentes, in cujus tamen figuris latebat novum, nihil aliud sapiendo quam promissa terrena, non permanent. Servus enim non manet in domo in aeternum, filius autem manet in aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ in angłis tuis. custodientib et̾nã sine deser
octo: qͥ ad istã litterã ꝑtinent: Singulis qͥppe
litteris hebreis subduntur octoni: donec ipsal¬
mi huiꝰ ꝓlixitas terminetur ngeneratione
& generationẽ ueritas tua: fundasti terrã & ꝑma¬
net. Post cęlũ enĩ terrã contuitu fidelis mentis
aspiciens: inuenit in ea generationes quȩ incȩ¬
lo ñ sunt: & ait Ingeneratione & generationem
ueritas tua: siue om̃s generationes ista repetici¬
one significans aqͥb nũquã defuit ueritas dĩ
uarietas babuit uł babebit: siue duas quascłã¬
generationes intelligi uolens. unã scilicet adle
Cur autem nũquã etiã istis generationib ueritas
desit. uelut aꝑiens causã: fundasti inqͥt terram
& ꝑmanet : eos qͥ int̾ra st̃. t̾rã nincupans Fun
dam̃tũ. aut̃ aliud nemo potest ponere preter
tũ i erat xp̃c : testimoniũ habens alege &
ꝓpħis. Aut uͦ moyses & ꝓpħȩ filii deputandi st̃

Expanded text:
est, in Angelis tuis custodientibus aeternam sine desertocto qui ad istam litteram pertinent. Singulis quippe litteris hebraeis subduntur octoni, donec psalmi hujus prolixitas terminetur. «In generationem et generationem veritas tua; fundasti terram, et permanet.» Post coelum ergo terram contuitu fidelis mentis aspiciens, invenit in ea generationes quae in coelo non sunt, et ait, «In generationem et generationem veritas tua:» sive omnes generationes ista repetitione significans, a quibus nunquam defuit veritas Dei varietas habuit vel habebit; sive duas quasdagenerationes intelligi volens, unam scilicet ad Lem pertinentem. Cur autem nunquam etiam istis generationibus veritas desit, velut aperiens causam; «Fundasti,» inquit, «terram et permanet:» eos qui in terra sunt, terram nuncupans. Fundamentum autem aliud nemo potest ponere praeterntum non erat Christus, testimonium habens a Lege et Prophetis . Aut vero Moyses et Prophetae filii deputandi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
tͥ Deinde respexit unde lib̃ aret᷑ hȩc t̾ra. ut fun¬
data ꝑmaneat: atq subiecit. Nisi quod lex
tua meditatio mea ẽ: tt̃ forsitan ꝑissem inhu¬
facit intribulatione tẽporali: ne ꝑeant in humilita¬
tuas: qm̃ in ipsis Iuiuificasti me Ecce unde. factũ
ẽ ut non ꝑtret inhumilitate sua. Nam dõ nr̃o¬
ñ uiuificante: qͥd ẽ homo qͥ se occidere potuit.

Expanded text:
 Deinde respexit unde liberetur haec terra, ut fundata permaneat; atque subjecit, «Nisi quod lex tua meditatio mea est, tunc forsitan perissem in hufacit in tribulatione temporali, ne pereant in humilitatuarum, quoniam in ipsis vivificasti me.» Ecce unde factum est ut non periret in humilitate sua. Nam Deo non vivificante, quid est homo, qui se occidere potuit,
Abbreviated transcription (Latin):
gntes qd̾ significabat᷑ qndo infaciẽ moy
Intendere ñ ualebant: ꝓp̃t mercedẽ t̾rȩ
Iati carnalẽ di mandata facere conabant᷑.
q ficebant: qͥa ñ ipsa sed aliud diligebant:
ł ila ñ erant oꝑa uolentiũ: sed onera po
h airũ & lapidẽ p̃ciosũ multũ: om̃is p̃t̃
si mandata. t̾rena uilis ẽ merces: nec

Expanded text:
d significabatur quando in faciem Moysi intendere non valebant , propter mercedem terrenam atque carnalem Dei mandata facere conabantur, neque faciebant; quia non ipsa, sed aliud diligebant. Unde illa non erant opera volentium, sed onera potsuper aurum et lapidem pretiosum multum, omnis prae ipsis mandatis terrena vilis est merces; nec
Abbreviated transcription (Latin):
moy sen datã. sc̃m quã st̃ p̃uaricantes
ceterarũ gentiũ peccatores: Uui eni lex ñ
ẽ. nec p̃uaricatio Quȩ ista lex ẽ. nͥ forte illa.
deq idẽ dicit apłs: gentes que legem ñ
habent naturaliter quȩ legis sunt faciunt:
Hi legẽ ñ habentes: ipsi sibi st̃ lex N inme
rito p̃uaricatores estimant᷑ om̃s peccatores
trx. Nuslꝰ enĩ ẽ qͥ faciat alteri iniuriam:
nͥ qͥ fieri nolit sibi Et inhoc transgreditur¬
lege naturalẽ: quã ñ sinit᷑ ignorare dum
ia qd̾ facit ñ uult pati. Nũqͥd aut̃ lex ista
naturalis ñ erat in ppło isrł̃: Erat plane:
qm̃ &e ipsi homines erant Sine lege aut̃
naturali eent. si p̃t natura iumani generiꝰ
ẽẽ potuissent: Multomagis gͦ p̃uaricatores
facti st̃ lege diuina: qua naturalis illa siue
instaurata. siue aucta. siue firmata ẽ: Lam¬
uͦ si in hominib peccatorib t̾rȩ ñ in congrue
deputant᷑ & paruuli ꝓpt̾ originalis uincu¬
la peccati: etiã ipsi insimilitudinẽ p̃uarica¬

Expanded text:
aricantes caeterarum gentium peccatores? «Ubi enim lex non est, nec praevaricatio.» Quae ista lex est, nisi forte illa de qua idem dicit apostolus, «Gentes quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt; hi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex» ? Serito praevaricatores aestimantur omnes peccatores terrae. Nullus enim est qui faciat alteri injuriam, nisi qui fieri nolit sibi: et in hoc transgreditur naturae legem, quam non sinitur ignorare, dum id quod facit non vult pati. Numquid autem lex ista naturalis non erat in populo Israel? Erat plane, quoniam et ipsi homines erant: sine lege autem naturali essent, si praeter naturam humani generis esse potuissent. Multo magis ergo praevaricatores facti sunt lege divina, qua naturalis illa sive instaurata, sive aucta, sive firmata est. 5. Jamvero si in omnibus peccatoribus terrae non incongrue deputantur et parvuli, propter originalis vincula peccati, etiam ipsi in similitudine praevarica
Abbreviated transcription (Latin):
tera. usq ad eundẽ locũ. ubi eũ dioxit ꝑignẽ
saluari. qͥ suꝑ hot fundamentũ. ñ aurum.
argentũ. lapides p̾ciosos. sed ligna. fenum.
stipulã edificat: non tam̃ respuit ne recipiat.
ne receptũ deserit fundamentũ: idq om̃ib
carnalib suis qͥb capit᷑. atq subcũbit delec¬
tationib ante ponit: cũ adhunc articulum
uentũ fuerit. ut aut ille deserant᷑. aut xxp̃e:
ubi si non ante ponit᷑ oepẽ. non ille ẽ funda¬
mentũ Om̃ib qͥppe structiirȩ posterioris
partib: ante ponit᷑. fundamentũ Nec cogitasse

Expanded text:
tera usque ad eumdem locum, ubi eum dixit per ignem salvari, qui super hoc fundamentum, non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam aedificat ; non tamen respuit ne recipiat, nec receptum deserit fundamentum; idque omnibus carnalibus suis, quibus capitur atque succumbit, delectationibus anteponit, cum ad hunc articulum ventum fuerit, ut aut illae deserantur, aut Christus; ubi si non anteponitur Christus, non illi est fundamentum. Omnibus quippe structurae posterioribus partibus anteponi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppe etiã catholici tractatores. inhis apłi
uerbis alit̾ quã se res habet parũ adten¬
dendo sapuerunt: ut dicerent illos ꝑire
qͥ sine lege peccauerunt: hos aut̃ qͥ in lege
di: sicut ille deqͦ dictũ ẽ. ipse aut̃ salius
erit. sic tam̃ quasi ꝑignẽ S hoc merito
fundam̃ti bene intelligit᷑: qe qͦ agebat apłs.
ut hoc diceret. Suꝑiꝰ qppe dixerat. Ut sa¬
piens architectꝰ fundamentũ posui: alius
suꝑ edlficat. Uñ qͥsq aut̃ uideat: qͦmͦ super¬
edificat Fundamentũ enĩ aliud nemo potest¬

Expanded text:
quippe etiam catholici tractatores, in his Apostoli verbis aliter quam se res habet, parum attendendo sapuerunt, ut dicerent illos perire qui sine lege peccaverunt; hos autem qui in lege di, sicut ille de quo dictum est, «Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem.» Sed hoc merito fundamenti bene intelligitur, de quo agebat Apostolus, ut hoc diceret. Superius quippe dixerat, «Ut sapiens architectus fundamentum posui; alius superaedificat: unusquisque autem videat quomodo superaedificat
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq seqͥt᷑ Eaxcipe seruũ tuũ inbono.¬
ut ñ calunientur me suꝑbi Lili impellunt
ut cadã inmalũ: tu excipe inbond̃. Qui aut̃
interptati st̃. ñ calũnientur me grecã locuti¬
onẽ secuti st̃: latine linguę minꝰ usitatam
Anforte hanc habet uim cũ dr̃. ñ calũnient᷑
me. quã haberet. si diceret᷑. ñ me capiant
calũniando: Multę aut̃ posst̃ intelligi ca
spicit᷑. s illa uł maxima ẽ si homines hoc
loco accipiunt᷑ suꝑbi: qͥ a nob̾ mortuũ calũ¬
niant᷑ coli Humilitas qͥppe ipsa xp̃iana¬

Expanded text:
Denique sequitur: «Excipe servum tuum in bonum; non calumnienter mihi superbi.» Illi impellunt, ut cadam in malum; tu excipe in bonum. Qui autem interpretati sunt, «Non calumnientur me,» graecam locutionem secuti sunt, latinae linguae minus usitatam. An forte habet vim cum dicitur, «Non calumnientur me,» quam haberet si diceretur, Non me capiant calumniando? 4. Multae autem possunt intelligi calspicitur; sed illa vel maxima est, si homines hoc loco accipiuntur superbi; quod a nobis mortuum calumniantur coli. Humilitas quippe ipsa chri
Abbreviated transcription (Latin):
peccator ẽ. qr peccat inlege: s ñ omĩs perato
uaricator ẽ. quia peccant aliqͥ sine lege Ubi aut̃ ũs
lex: nec p̃uaricatio. Porro si nemo sine lege parant.
ñ idẽ ipse apłs diceret. Quicũq sine lege peceauenun
sine lege ꝑibunt Scd̃m uͦ istũ psalmũ si pũaricanta

Expanded text:
peccator est, quia peccat in lege, sed non omnis peccator praevaricator est, quia peccant aliqui sine lege; «Ubi» autem «non est lex, nec praevaricatio.» Porro, si nemo sine lege peccaret, non idem ipse apostolus diceret, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt.» Secundum istum
Abbreviated transcription (Latin):
expectaui ut faceret iudiciũ fecit aut̃ ini¬
qͥtatẽ : sed tãquã ideo iã iudiciũ sit. quia
iustum est: nec sit iuditium quod iniustum ẽ:
Iusticia uero ñ solet dici. bona iusticia. uł ma¬
la iusticia: sicut aliquando dr̃ bonũ malũ ue
iuditium: sed eo ipso ia bona est quia iusticia ẽ:
Sic gͦ ht̃ consuetudo loquendi. ut dicat᷑ & bo¬
nũ iudicium. & malum uditium: quẽ ad mo¬
dum habet ut dicat᷑. & bonus uidex. & malus
uidex: Sic autẽ ñ dr̃ bona iusticia. uel mala
iusticia: sic̃ ñ dr̃ bonus iustus uł malus istus:
quia continuo bonus quisq. si ustus: Iusticia
gͦ uirtus est uirtus ẽ animi magna. p̾cipueq
laudabilis: de qua nc̃ nͣ ÷ copiosiꝰ disputandi
necessitas: ludiciũ uͦ qͣndo non nisi inbono
ponit᷑: distinctior loquendi ratio. huiꝰ uirtu¬
tis ẽ oꝑatio. Iui enĩ habet iustitiã: recte
iudicat: immo sccłm istã locutionẽ qͥ habet

Expanded text:
Exspectavi ut faceret judicium justum, fecit autem iniquum: sed tanquam ideo jam judicium sit, quia justum est; nec sit judicium, quod injustum est. Justitia vero non solet dici bona justitia, vel mala justitia, sicut aliquando dicitur bonum malumve judicium; sed eo ipso jam bona est, quia justitia est. Sic ergo habet consuetudo loquendi, ut dicatur et bonum judicium, et malum judicium; quemadmodum habet, ut dicatur et bonus judex, et malus judex: sic autem non dicitur bona justitia, vel mala justitia, sicut non dicitur, bonus justus, et malus justus, quia continuo bonus quisque, si justus. Justitia ergo virtus est animi magna praecipueque laudabilis, de qua nunc non est copiosius disputandi necessitas. Judicium vero, quando nonnisi in bono ponit distinctior loquendi ratio, hujus virtutis est operatio. Qui enim habet justitiam, recte judicat: imo secundum istam locutionem, qui h
Abbreviated transcription (Latin):
iudicat Iustitiȩ nomine hoc loco ñ ipsa
uirtꝰ sed opꝰ eiꝰ significatũ ẽ Quis enĩ fecit
in homine iustitiã. nͥ qͥ iustificat impium:
hoc ẽ ꝑ grãm suã eximpio iustũ: Unde
ait apłs. lustificati gratis: ꝑ grãm ipsius
Facit gͦ iustitiã id ẽ. opꝰ iustitię. qͥ habet in

Expanded text:
c loco, non ipsa virtus, sed opus ejus significatum est. Quis enim facit in homine justitiam, nisi qui justificat impium, hoc est, per gratiam suam ex impio facit justum? Unde ait Apostolus: «Justificati gratis per gratiam ipsius» . Facit ergo justitiam, id est, opus justitiae, qui habet in
Abbreviated transcription (Latin):
omiu qͦs in promptu habere potui codicũ.
nũquã me legise aduersantib: cũ sine con.¬
trouersia qd̾ grece. antẽdicõs. hoc latine
aduersariꝰ appellat᷑ Orans itaq ne tradat᷑
adno ad uersantib sibi: qͥd orat. nisi quod
oramꝰ cũ dicimꝰ ne nos inferas inteptationẽ:
Aduersariꝰ ẽ enĩ de qͦ dicit apłs: ne forte tẽp¬
tauerit nͥos qͥ tẽptat. & tradit d̃s que deserit.

Expanded text:
bere potui codicum nusquam me legisse «adversantibus;» cum sine controversia quod graece ἀντίδικος, hoc latine adversarius appelletur. Orans itaque ne tradatur a Domino adversantibus sibi, quid orat, nisi quod oramus cum dicimus, «Ne nos inferas in tentationem» ? Adversarius est enim de quo dicit Apostolus, «Ne forte tentave
Abbreviated transcription (Latin):
qe qnͥdo sꝑat᷑ impiinitas: Cũ uͦ pena
dt̃ secutura. latent̃ uiuit: uiuit tam̃
At eni licere. & dolet ñ licere. quod lex
putit: s carnalit̃ malũ metuit qd minat᷑
ore aut casto. ipsa quȩ hunc timorẽ foraˢ
anst peccare timet caritas. etiã sisequit᷑
apinitas: qr nec impunitatẽ iudicat secu¬
ĩ. qido amore iustitię peccatũ ipsũ de¬
pit pena. Tali timore carnes crucifigunt᷑:
ꝑ cirnales delectationes quȩ legis lntera
atuit᷑ potiꝰ quã uitant᷑ sp̃ũaliũ bonorũ¬

Expanded text:
quando speratur impunitas. Cum vero poena creditur secutura, latenter vivit: vivit tamen. Mallet enim licere, et dolet non licere quod lex  carnaliter malum metuit quod minatur. Timore autem casto ipsa, quae hunc timorem foras mittit, peccare timet charitas, etiamsi sequatur impunitas; quia nec impunitatem judicat secuturam, quando amore justitiae peccatum ipsum deputat poenam. Tali timore carnes crucifiguntur; quoniam carnales delectationes, quae legis littera vetantur potiusquam vitantur, spiritualium bonoru
Abbreviated transcription (Latin):
& recte factoꝵ caritas inspiret᷑ Propt̃ea inqͥt
dilexi testimonia tua quidã codices ñ habent
semꝑ Sed si ẽ. sic accipiendũ ẽ. semꝑ: ut sic
intelligat᷑. quãdui hic uiuit᷑ Hic sunt enĩ
testimonia necessaria delege & ꝓpħis: attestan¬
tia iustitiȩ dĩ qua iustificam̃ gratis: hic sunt
& nr̃a testimonia necessaria. ꝓqͥb ipsã quȩ. hic
dĩ grã quȩ sola liberat ap̃uaricatione. quae
legis cognitione cõmittitur: orando dicit.
Confige claus atimore tuo carnes meas:
S ic enĩ exp̃ssiꝰ interp̃tati st̃ qͥcia nr̃i. qd̾ grece
uno uerbo dici potuit. id ẽ ãtholoson.

Expanded text:
et recte factorum charitas inspiretur: «Propterea,» inquit, et recte factorum charitas inspiretur: «Propterea,» inquit, «dilexi testimonia tua.» Quidam codices habent. Sed si est, sic accipiendum est «semper,» ut sic intelligatur, Quamdiu hic vivitur. Hic sunt enim testimonia necessaria, de Lege et Prophetis, attestantia justitiae Dei, qua justificamur gratis: hic sunt et nostra testimonia necessaria, pro quibus ipsam quae hic Dei gratia, quae sola liberat a praevaricatione, quae legis cognitione committitur, orando dicit: «Confige clavis a timore tuo carnes meas.» Sic enim expressius interpretati sunt quidam nostri, quod graece uno verbo dici potuit, id est, καθήλωσον.
Abbreviated transcription (Latin):
magis. alios minꝰ. Quantõ enĩ legis maior
in quocũq cognitio: tanto minor peccati ex¬
cusatio Quanto minor peccati excusatio: tan¬
to manifestior p̾uaricatio Restabat gͦ: ut
hominib ñ sua sed dĩ. id ẽ adõ donata
iustitia subueniret Unde ait apłs: ꝑ legem
cognitio peccati Ñ gͦ ablatio: s cognitio. Nc̃
subiunxit. ropt̾ea inqͥt. dilexi testimonia
tua. Lamꝗͣ diceret. Qm̃ lex siue inparadiso
data. siue naturalit̾ insita. siue inlitteris pro¬
mulgata. p̃uaricatores fecit om̃s peccatores
t̾rȩ ⁊ ꝓptea dilexi testimonia tua. quȩ sunt
in lege tua de gr̃a tua: ut ñ sit in me iustitia
mea. sed tua. Lex enĩ adhoc ꝓdest: ut mittat
ad grãm Non solũ enĩ quod attestat᷑ manifes¬
tande iustitiȩ dĩ quȩ sine lege ẽ. uerũ hoc
ipso qd̾ p̃uaricantes fecit. ita ut etiã littera
occidat. ad uiuificantẽ sp̃m confugere timore
compellit: ꝑquẽ peccatoꝵ deleat᷑ uniuersitas:

Expanded text:
magis, alios minus. Quanto enim legis major in quocumque cognitio, tanto minor peccati excusatio: quanto minor peccati excusatio, tanto manifestior prahominibus non sua, sed Dei, id est, a Deo donata justitia subveniret. Unde ait Apostolus: Per legem cognitio peccati: non ergo oblatio, sed cognitio. Nunc subjunxit, propterea dilexi testimonia, tanquam diceret: Quoniam lex, sive in paradiso data, sive naturaliter insita, sive in litteris promulgata, praevaricantes fecit omnes peccatores terrae; propterea dilexi testimonia tua, quae sunt in lege tua de gratia tua, ut non sit in me justitia mea, sed tua, lex enim ad hoc prodest ut mittat ad gratiam. Non solum enim quod attestatur manifestandae justitiae Dei, quae sine lege est; verum etiam hoc ipso quod praevaricantes facit, ita ut etiam littera occidat; ad vivificantem Spiritum confugere timore compellit, per quem peccatorum deleatur universitas,
Abbreviated transcription (Latin):
zros magni psalmi huiꝰ uersus conside¬
randos nẽ suscipimꝰ atq tractandos.
fici udiciũ & iustitiã: ne tradas me
nocentib me N mirũ ẽ eũ fecisse iu¬
diciũ & iustitiã: qͥ suꝑiꝰ poposcerat. ati¬
more di utiq casto configi clauis car¬
nes suas. hoc ẽ carnales concupiscentias.
quȩ solent quominꝰ rectũ sit. nr̃m impedire
iiliciũ. Quãuis aut̃ siue rectũ siue prauũ
inuri sermonis usu iudiciũ nuncupetur:
hoc loco ita positũ ẽ iudiciũ. taꝗͣ si rectũ
ñ fuerit. ñ debeat uidiciũ nominari. Alio¬
qun n sufficeret dicere feci iudiciũ: sed
dieret᷑. feci rectũ iudiciũ. Hoc genere locu
legis: iudiciũ. & miscdiam. & fidẽ Et hic enim
iudiciũ sic positũ ẽ: tãquã ñ sit iudicium.¬

Expanded text:
os magni psalmi hujus versus considerandos nunc suscepimus atque tractandos: «Feci judicium et justitiam; ne tradas me nocentibus me.» Non mirum est eum fecisse judicium et justitiam, qui superius poposcerat a timore Dei, utique casto, configi clavis carnes suas, hoc est carnales concupiscentias, quae solent, quominus rectum sit, nostrum impedire judicium. Quamvis autem sive rectum, sive pravum, in nostri sermonis usu judicium nuncupetur uhoc loco ita positum est judicium, tanquam si rectum non fuerit, non debeat judicium nominari; alioquin non sufficeret dicere, «Feci judicium,» sed diceretur, Feci rectum judicium. Hoc genere locutLegis; judicium, et misericordiam, et fidem» . Et hic enim judicium sic positum est, tanqua
Abbreviated transcription (Latin):
H ȩc aut̃ calũnia: utrisq infidelib id ẽ udeiꝰ
gentibq cõmunis ẽ Habent calinias suaᷤ
etiã beretici singulis qͥbq heresib ꝓprias:
calũnia qͣnta ut qͥlis sit. qua calũniatꝰ ẽ
iusto dicens: nũqͥd gratis colit iob dm̃:
Q uoꝵ om̃iũ calũnię suꝑboꝵ. tãqua colubroꝵ
uenena dicunt᷑: cũ uigilantissima & diligenꝰ
tissima pietate xp̃e crucifixus adtendit̃.
ꝓpt̃ qd̾ p̃figurandũ moyses dõ miserate. ac
iubente. exaltauit inheremo insimilitudinẽ
serpentis inligno: ut similitudo carnis pec¬
cati crucifigenda p̃siguraret᷑ inxp̃o. Hanc
intuentes salutiferã crucẽ: om̃e calũnian¬
tũ supboꝵ uitꝰ expellimꝰ: Quã prorsus etiã
iste qͦdãmͦ ualde intente intuens.ut
O culi mei deftert̃ in salutare tuũi: emeloqͥu
iustitiȩ tue. Axp̾m qͥppe ipsũ. ds̃ ꝓp̃ su¬

Expanded text:
c autem calumnia utrisque infidelibus, id est, Judaeis Gentibusque communis est. Habent calumnias suas etiam haeretici, singulis quibusque haeresibus proprias: calumnia quanta vel qualis est, qua calumniatus est justo, dicens, «Numquid gratis colit Job Dominum» ? Quorum omnium calumniae superborum tanquam colubrorum venena vincuntur, cum vigtissima pietate Christus crucifixus attenditur. Propter quod praefigurandum Moyses Deo miserante ac jubente exaltavit in eremo similitudinem serpentis in ligno , ut similitudo carnis peccati crucifigenda praefiguraretur in Christo. Hanc intuentes salutiferam crucem, omne calumniantium superborum virus expellimus: quam prorsus etiam iste quodammodo valde intente intuens, ait, «Oculi mei defecerunt in salutare tuum, et in eloquium justitiae tuae.» Christum quippe ipsum D
Abbreviated transcription (Latin):
lmo Proptea inqͥt ad omĩa mandata tua.
o dirigebã Utiq cor dirigebã qͥa dilige¬
li: atq illis rectis ut etiã ipse rectus
hit dilectione coherebã. lã illud qd̾ adiun¬
st consequens erat. Omnẽ inqt uiã
iniquã odio habui Unde enĩ fieri poterat.
it iniquã uiã ñ odisset. diligens rectã :¬
an sicut aurũ & lapidẽ p̃ciosũ. si diligeret.
absset ꝓfecto qͥcqͥd ei taliũ rerũ dampnũ
pset inferre: ita qm̃ dĩ mandata dilige
uilat: ubi tã p̃ciosarũ rerũ necesse ẽ. pati
nuuifragiũ. Quod ut ñ contingat. longe in
uelificat: qͥ inligno crucis cũ manda¬
tr diuinoꝵ mercib nauigat. Ex elicix

Expanded text:
 Propterea,» inquit, «ad omnia mandata tua corrigebar.» Utique corrigebar, quia diligebam; atque illis rectis ut etiam ipse rectus fierem, dilectione cohaerebam. Jam illud quod adjungit, consequens erat: «Omnem,» inquit, «viam iniquam odio habui.» Unde enim fieri poterat, ut iniquam viam non odisset diligens rectam? Nam sicut aurum et lapidem pretiosum si diligeret, odisset profecto quidquid ei talium rerum damnum posset inferre: ita quoniam Dei mandata diligebum, ubi tam pretiosarum rerum necesse est pati naufragium. Quod ut non contingat, longe inde velificat, qui in ligno crucis cum mandatorum divinorum mercibus navigat. SERMO X
Abbreviated transcription (Latin):
rs incdio: Demiq unde adhanc sententiã
inetit intuendũ ẽ: ut diceret qͥcũq sine
U peccauerunt. sine lege ꝑibunt. Ira in¬
ut & indignatio. & tribulatio. & angustia.
nannt animã hominis. oꝑantis malum:

Expanded text:
s in Deo.» Denique unde ad hanc sententiam venerit, intuendum est, ut diceret, «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt. Ira,» inquit, «et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum,
Abbreviated transcription (Latin):
lqcũq inlege peccauerunt. ꝑlegẽ iudica¬
ut Hos utiq iudeos. illos aut̃ grecos
dlis intelligi: qm̃ dehis agebat᷑: utrosq
ipeccato eẽ demonstrans: ut egere se
si utriq fateant᷑. Propt̃ qd̃ ait. Non enĩ
s asfinctio. Onĩs enĩ peccauerunt & egent.

Expanded text:
mque in lege peccaverunt, per legem judicabuntur» . Hos utique Judaeos, illos autem Graecos volens intelligi, quoniam de his agebat; utrosque sub peccato esse demonstrans, ut egere se gratia utrique fateantur: propter quod dicit, «Non enim est distinctio: omnes enim peccaverunt, et egent
Abbreviated transcription (Latin):
tutẽ: Abillo aut̃ qͥ dixerat in habundantia
sua. ñ mouebor inet̃nũ. auercit faciem suã:
& factꝰ ẽ. conturbatus. sibiq monstratꝰ. Iuisqͥs
gͥ atimore dĩ casto crucifixas habet carnes
suas. & nulla carnali corruptꝰ illecebra fac̃
iudiciũ opꝰq iustitiȩ: orare debet ne aduer¬
santib tradat᷑: id ẽ ne tim̃do ꝑpeti mala ad
facienda mala ꝑsequentib cedat. A qͦ enim
accipit uictoriã concupiscentiȩ. ne uoluntate
ꝑtrahat᷑: ab illo etiã robur patientiȩ ne dolo

Expanded text:
illo autem qui dixerat in abundantia sua, «Non movebor in aeternum,» avertit faciem suam, et factus est conturbatus , sibique monstratus. Quisquis igitur a timore Dei casto crucifixas habet carnes suas, et nulla carnali corruptus illecebra facit judicium opusque justitiae, orare debet ne adversantibus tradatur; id est, ne timendo perpeti mala, ad facienda mala persequentibus cedat. A quo enim accipit victoriam concupiscentiae, ne voluptate pertrahatur; ab
Abbreviated transcription (Latin):
legẽ transgressi st̃ uult intelligi peccatores: sali
aduersatur. illi qͥ dixit. qͥcũq sine lege peccaueruit
sine lege ꝑibunt. Scd̾m illũ qͥppe sunt aliqͥ patam
quãuis ñ sint p̃uaricatores : id ẽ qͥ sine lege parui¬
runt. Ubi enĩ ñ ẽ lex: nec p̾uaricatio: Scãm sia
aut̃ nullus ẽ sine p̃uaricatione peccator: q p̃una

Expanded text:
legem transgressi sunt, vult intelligi peccatores; et ob hoc adversatur illi qui dixit: «Quicumque sine lege peccaverunt, sine lege peribunt.» Secundum illum quippe sunt aliqui peccatores, quamvis non sint praevaricantes, id est, qui «sine lege peccaverunt: Ubi enim non est lex, nec praevaricatio:» secundum istum autem nullus est sine praevaricatione peccator; quia
Abbreviated transcription (Latin):
suã crucifixerunt cũ passionib & cũ cona¬
piscentiis. Cũ hic dictũ sit qd̾ ipsi erucifat¬
runt carnẽ suã: in isto tam̃ psalmo ds ngaꝰ
ut id faciat. cui dr̃. confige clauis atimore
tuo carnes meas: ut in telligamꝰ etiã quol
recte facimꝰ gr̃e dĩ ẽẽ tribuendũ: qͥ innob̾
qͥd sibi uult. qd̾ cũ dixisset confige elauis
atimore tuo carnes meas: addidit. auidiais
enĩ tuis timui: Quid ẽ confige timori a
Timui enĩ Si enĩ iã timuerat uł timebatꝰ
cur adhuc atimore suo dĩn crucifigeret en¬
nes eiꝰ orabat: An addi sibi uolebat ms¬
rẽ. ut tantũ timeret qntũ sufficeret cructi¬
gendis suis carnib. id ẽ concupiscentis
affectibq carnalib÷ tãquã dicens. ꝑfit
me timorẽ tuũ. timui enĩ auidiciis tuss
Sed ẽ. hic aliꝰ altior sensus: qͣntũ ds chua
scrutato sinu scripturȩ huiꝰ. eruendus
Confige inqͥt clauis atimore tuo cart
meas: auidicus enĩ tuis timui: hor ł

Expanded text:
 crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis» . Cum hic dictum sit quod ipsi «crucifixerunt carnem suam,» in isto tamen psalmo Deus rogatur ut id faciat, cui dicitur, «Confige clavis a timore tuo carnes meas;» ut intelligamus etiam id quod recte facimus, gratiae Dei esse tribuendum, qui in nobis quid sibi vult, quod cum dixisset, «Confige clavis a timore tuo carnes meas;» addidit, «a judiciis enim tuis timui?» Quid est, «Confige a timore tuo; timui enim?» Si jam timuerat, vel timebat, cur adhuc, ut a timore suo Deus crucifigeret carnes ejus, orabat? An addi sibi volebat timorem, ut tantum timeret, quantum sufficeret crucifigendis suis carnibus, id est concupiscentiis affectibusque carnalibus: tanquam dicens, Perfice in me timorem tuum; timui enim a judiciis tuis? Sed est hic alius altior sensus, quantum Deus donat, scrutato sinu Scripturae hujus eruendus. «Confige,» inquit, «clavis a timore tuo carnes meas; a judiciis enim tuis timui:» hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓqͥb seuientib & orauit: qr ineis qͥb factꝰ ẽ ob¬
ꝓbriũ. mouentib in eiꝰ illusionẽ capita sua.
erant etiã hi qͥ in eũ postea credidert̃ Discant
aut̃ qͥ formã humani corporis dõ tribuunt:
qͦmͦ habeat ds̃ manũ: Si enĩ qd̾ facit. manu
facit: nũqͥd & ipsã manũ suã. manu fecit:

Expanded text:
 saevientibus et oravit; quia in eis quibus factus est opprobrium moventibus in ejus illusionem capita sua, erant etiam hi qui in eum postea crediderunt. Discant autem qui formam humani corporis Deo tribuunt, quomodo habeat Deus manum. Si enim quod facit, manu facit, numquid et ipsam manum suam manu facit?
Abbreviated transcription (Latin):
tio cõparatur Non ergo est unus iuds
sed multi. de qͥbus dicitur. hoc opus
qͥ detrahunt mͥ aput dñm: quã quã et pͥ¬
ralis numerus poni potuit ꝓ numero ses¬
lari : sicut herode mortuo dictũ est an
gelo. mortui sunt qͥ querebant animi
eri: Sed qͥ magis detrahunt xp̃o apud a¬

Expanded text:
ictio comparatur. Non ergo est unus Judas, ictio comparatur. Non ergo est unus Judas, sed multi, de quibus dicitur, «Hoc opus eorum qui detrahunt mihi apud Dominum.» Quanquam et pluralis numerus poni potuit pro numero singulari; sicut, Herode mortuo, dictum est ab angelo: «Mertui sunt qui quaerebant animam pueri» . Sed qui magis detrahunt Christo apud
Abbreviated transcription (Latin):
tormenta prediaxit: Tamquã in ossini
oleum est maledictio: cũ homines inde
fortes putant: qͥa licet eis mala tãqu
acerit de uestimento: qͥd est qͦd repetis
qͥa dixerat induit maledictionẽ sicui
stimentũ: differt ab eo uestim̃to. quo i
induitur. sed operit᷑ : Indunt᷑ enĩ qͥsq a¬
nica: operitur pallio Et qͥd est hoc nse
in cõp̾ectu hominũ. de iniquitate głarꝰ
Et sicut ⁊ona inqͥt. qua semꝑ p̃cinqut
Maxime homines ideo p̃cingunt᷑. ut an
perandũ sint aptiores: ne uestis sinbus p¬
pediantur Ergo maledictione se pcigi
qͥ malũ nõ repentinũ sed cdispositũ agrt¬
tur: et ita discit malefacere. ut seꝑ pan
sit Unde et hic ait: et sicut ⁊ ona qͥ sqt
mͥ aput dm̃ Non cdixit merces eop sa
opus eoꝵ: Manifestũ est enĩ qd̃ indumt
et opertorio. et aqͣ. et oleo. et ⁊ ona. ips
opera describebat: quibus ȩterna maled¬

Expanded text:
Deus tormenta praedixit. Tanquam in ossibus Deus tormenta praedixit. Tanquam in ossibus autem oleum est maledictio, cum homines inde se fortes putant, quia licet eis mala tanquadixerit de vestimento, quid est quod repetit? An quia dixerat, «Induit maledictionem sicut vestimentum,» differt ab eo «vestimentum quo» non induitur, sed «operitur?» Induitur enim quisque tunica, operitur pallio. Et quid est hoc, nisi etiam in conspectu hominum de iniquitate gloriari? «Et sicut zona,» inquit, «qua semper praecingitMaxime homines ideo praecinguntur, ut ad operandum sint aptiores, ne vestis sinibus praepediantur. Ergo maledictione se praecingit, qui malum non repentinum, sed dispositum aggreditur, et ita discit malefacere, ut semper paratus sit: unde et hic ait, «Et sicut zona qua semper minum.» Non dixit, merces eorum; sed, «opus eorum:» manifestum est enim quod indumento, et opertorio, et aqua, et oleo, et zona, ipsa opera describebat quibus aeterna maled
Abbreviated transcription (Latin):
dictionem: et elongabitur ab eo Et ui¬¬
nẽ popłs iudeorũ : cu dixit ille illumi¬
natus a dño Numquid et uos uultis discr¬
piili eius fieri : Et noluit benedictionem:
et promaledicto habuit. et respondit
Tusis discipulus eiꝰ. Et longe facta est ab
eo benedictio: quia transitum fecit ad
gentes: Et induit maledictionẽ sic̃
u̾estimentũ: siue uidas. siue ille populis
Et intrauit sicut aqua. in interiora eiꝰ:
Ergo: et foris. et intus Foris sic̃ uestim̃¬
tũ: intus sic̃ aqua: quia in eius incidit
iudiciũ. qͥ potest et corpus et animam
occidere ingehennã Corpus foris: ani¬
mã intus Et si cut oleũ in ossib eius
Ostendit eũ cũ delectatione malefacm
et cõparare sibi maledictionẽ. hoc est
ȩternã: quia benedictio uita ȩterna
Modo qͥppe malefacta delectant. sicur
in interiora eus : et sicut oleũ in ossibs
Sed ideo maledictio uocatur. qͥa talib

Expanded text:
dictionem, et elongabitur ab eo.» Et Judictionem, et elongabitur ab eo.» Et Junem populus Judaeorum, cui dixit ille illuminatus a Domino: «Numquid et vos vultis discipuli ejus fieri?» Et noluit benedictionem, et pro maledicto habuit; et respondit, «Tu sis discipulus ejus» : et longe facta est ab eo benedictio, quia transitum fecit ad Gentes. «Et induit maledictionem sicut vestimentum:» sive Judas, sive ille populus. «Et intravit sicut aqua in interiora ejus.» Ergo et foris et intus; foris sicut vestimentum, intus sicut aqua: quoniam in ejus incidit judicium, qui potest et corpus et animam occidere in gehenna ; corpus foris, animam intus. «Et sicut oleum in ossibus ejus.» Ostendit eum cum delectatione malefacere, et comparare sibi maledictionem, hoc est, poenam aeternam; quia benedictio vita aeterna est. Modo quippe malefacta delectant, sicut aqua in interiora, et sicut oleum in ossibus; sed ideo maledictio vocatur, quia talibus
Abbreviated transcription (Latin):
ti corde : qͥa et ipse stephanus de ipsis erat.
qͥ cõpuncti sunt corde: Sed saulus recordatꝰ
est facere misericordiã: et qui mane rapie¬¬
bat: aduesperũ diuisit escas Et ipse com¬
punctus corde: ut etiã in ipso illi ꝑsequeren¬
tur inopem. uolentes mortificare compũe¬
tũ corde hoc qͥppe oderant in paulo apło.
quia compunctus corde. predicabat quem
fuerat ante persecutus In opem qͥppe et m̃¬
dicũ. et compunctũ corde. in menbris suis.
et ipse ut mortificaret persequens: audi-¬
uit de cȩlo: Saule. saule qͥd me ꝑsequeris:
Et factus compunetus corde: cepit talia pa¬
ti: qualia faciebat cõpunctis corde Dein.
ledictionem: et ueniet eĩ quã quã et ui¬
das maledictionẽ dilexcerit: et furando
de loculis. et dñm uendendo. atq traden¬
do: tamen aꝑtius ille popłs dileaxit ma-¬
ledictionẽ. qͥndo dixxit: Sanguis huiꝰ suꝑ
nos. et suꝑ filios nr̃os F tꝰ noluit bene¬

Expanded text:
ti corde ; quia et ipse Stephanus de illis erat ti corde ; quia et ipse Stephanus de illis erat qui compuncti sunt corde. Sed Saulus recordatus est facere misericordiam; et qui mane rapiebat, ad vesperum divisit escas : et ipse compunctus corde, ut etiam in illo ipsi persequerentur inopem, volentes mortificare compunctum corde. Hoc quippe oderant in Paulo apostolo, quia compunctus corde praedicabat quem fuerat ante persecutus. Inopem quippe et mendicum et compunctum corde in membris suis et ipse ut mortificaret, persequens, audivit de coelo, «Saule, Saule, quid me persequeris?» et factus compunctus corde, coepit talia pati, qualia faciebat compunctis corde . 20. ledictionem, et veniet ei.» Quanquam et Judas maledictionem dilexerit, et furando de loculis, et Dominum vendendo atque tradendo; tamen apertius populus ille dilexit maledictionem, quando dixit: «Sanguis ejus super nos et super filios nostros» . «Et noluit bene
Abbreviated transcription (Latin):
mulis peccatoꝵ in dolore penitendi: sicut de
illis dictum est. qͥ cũ audissent apostolos
post dñi ascensionem: compuncti sunt cor¬
de qui occiderant dñm quos allocutus est
beatus petrus dicens inter cetera: agite pe¬
nitentiam et baptizetur unusqͥsq ur̃m. in
nomine dñi nr̃i iħu xxp̃i: et dimittentur
uobis peccata ur̃a Sed q̃m idem ipsi men
bra eiꝰ facti sunt. cuiꝰ in ligno menbra fixe¬
runt: popłs udeoꝵ non est recordatus fa¬
cere miscłiam Persecutus est hominẽ in opẽ
et mendicũ: sed in menbris suis. de quibus
dicturus est. quod attinet ad ipsa opera mi¬
sericordiȩ: quando uni ex minimis meis
non fecistis: michi non fecistis Et conpunc¬
tũ corde mortificare Plane conpuc̃tũ cor¬
de: sed in menbris suis De his autẽ qͥ ꝑsecuti
sunt. ut cõpunctũ corde mortificarent: erat
et saulus. consenciens in nece stephani. cõpũe¬

Expanded text:
mulis peccatorum in dolore poenitendi; sicut de mulis peccatorum in dolore poenitendi; sicut de illis dictum est, qui cum audissent Apostolos post Domini ascensionem, «compuncti sunt corde,» qui occiderant Dominum. Quos allocutus est beatissimus Petrus dicens inter caetera: «Agite poenitentiam et baptizetur unusquisque uestrum in nomine domini Iesu Christi; et dimittentur uobis peccata uestra. bra ejus facti sunt, cujus in ligno membra fixerunt, populus Judaeorum non est recordatus facere misericordiam; persecutus est hominem inopem et mendicum, sed in membris suis: de quibus dicturus est, quod attinet ad ipsa opera misericordiae, «Quando uni ex minimis meis non fecistis, mihi non fecistis» . «Et compunctum corde mortificare:» plane «compunctum corde,» sed in membris suis. De his autem qui persecuti sunt, ut compunctum corde mortificarent, erat et Saulus consentiens in necem Stephani compunc
Abbreviated transcription (Latin):
facere miscdian. Sed melius de popło accipitur
quod ait: non est recordatus: Nam si xxp̃m oc-¬
cidit: saltim recordaretur penitendo. et faceret
miscdiam supra menbra eiꝰ: quę ꝑ seuerantissi¬
me persecutus est: Ideo dicit: Quia ꝑsccir¬
tus est hominem inopem et mendicũ Potest
quidem accipi de uida: quia non est dedignatꝰ
dñs pauꝑ fieri cũ eliues cẽt: ut illius pauperta¬
te nos ditaremur Mendicum autẽ quo modo
intelligã: nisi forte quia dixcit mulieri sama¬
ritanę. da mͥbibere: et incruce ait sitio Sed
quod seqͥtur. qͦ mͦ accipiatur in ipso capite nr̃o.
id est sui corporis saluatore. quẽ uidas perse-¬
cutus est: non inuenio Cũ enĩ dixisset et ꝑii¬
secutus est hominem inopem et mendicum:
adiecit atq ait Et compunetum corde mor¬
tificaret: id est ut mortificatũ mortificaret:
Nam quidã eciam sic sunt interpretati Com¬
punctus autem corde non solet dici. nisi sti¬

Expanded text:
«facere misericordiam.» Sed melius de populo accipitur «facere misericordiam.» Sed melius de populo accipitur quod ait, «non est recordatus:» nam si Christum occidit, saltem recordaretur poenitendo, et faceret misericordiam super membra ejus, quae perseverantissime persecutus est. Ideo dicit quia «persecutus est hominem inopom et mendicum.» Potest quidem accipi de Juda; quia non est dedignatus Dominus pauper fieri, cum dives esset, ut illius paupertate nos ditaremur . Mendicum autem quomodo intelligam, nisi forte quia dixit mulieri Samaritanae, «Da mihi bibere» , et in cruce ait, «Sitio» ? Sed quod sequitur quomodo accipiatur in ipso capite nostro, id est sui corporis Salvatore, quem Judas persecutus est, non invenio. Cum enim dixisset, «Et persecutus est hominem inopem et mendicum,» adjecit atque ait, «Et compunctum corde mortificare;» id est, ut mortificaret: nam quidam etiam sic sunt interpretati. Compunctus autem corde non solet dici, nisi sti
Abbreviated transcription (Latin):
inqutas patrũ eiꝰ inconspectu dñi: ut recddat
ulem populo cdñs ꝑseueranti in malicia etiã
pirũ eiꝰ inqͥtatẽ:. Sic enim eis dicit Testimo¬
num estis uobis metipsis: qͥa filii estis coꝵ.
qͥ propħas occiderunt Et paulo post Ut ue
niat suꝑ uos omnis sanguis iustus. qͥ effusus est
suꝑ terram: a sanguine abel iusti: usq ad sangui¬
nem zacharię: Et peccatum matris eus non de¬
leatur: peccatũ ierłm. quȩ seruit cũ filiis sius.
quȩ interficit propħas. et lapidat missos ad se:
fiant contra dñm semꝑ. iniquitas et peccatũ
eorũ: id est ut a conspectu dñi non aboleantur:
deo in ęternum uindicante: Et dispereat
de terra memoria eoꝵ: Terra dei. ager dei est.
ager dei. ȩccła dei est: de qua terra periit me¬
moria eorum: quia cum eẽnt rami naturales:
ꝓpter infidelitatem fractisunt: Pro eo quod¬
non est recordatus: uł ille uidas. uł ipse popłs.

Expanded text:
iniquitas patrum ejus in conspectu Domini:» ut reddat iniquitas patrum ejus in conspectu Domini:» ut reddat eidem populo Dominus perseveranti in malitia etiam patrum ejus iniquitatem. Sic enim eis dicit, «Testimonium estis vobismetipsis, quia filii estis eorum qui Prophetas occiderunt:» et paulo post ait, «Ut veniat super vos omnis sanguis justus qui effusus est super terram, a sanguine Abel justi usque ad sanguinem Zachariae. Et peccatum matris ejus non deleatur.» Peccatum Jerusalem, quae servit cum filiis suis, quae interficit Prophetas, et lapidat missos ad se . «Fiant contra Dominum semper,» iniquitas et peccatum eorum; id est, ut a conspectu Domini non aboleantur, Deo in aeternum vindicante. «Et dispereat de terra memoria eorum.» Terra Dei, ager Dei est; ager Dei, Ecclesia Dei est: de qua terra periit memoria eorum, qui cum essent rami naturales, propter infidelitatem fracti sunt . non est recordatus,» vel ille Judas, vel ipse populus,
Abbreviated transcription (Latin):
it docuit. dimitte nobis debita nr̃a. sicut
it nos dimittimus debitoribus nr̃is. Om ⁊ ii¬
nẽ autẽ substantiam eiꝰ dictũ est omẽm
uitã euis: ut ei nulla debEꝗ id est nulla pcͣc¬
cita donentur: Et diripient alieni labores
u diabolus et angeli eiꝰ : qͥa non thesauri¬
iant in celo. qͥ noni habent xp̃m Non sit il¬
liad iutor: Quis aduitor est ei: cui non est:
Nec sit qͥ misereatur pupillis eiꝰ Qui patre ꝑ¬
dio. id est regno. sic remanserunt ut amis¬
bodeo cuiꝰ filium ꝑsecuti sunt et oderunt.
non sit qui eoꝵ. misereatur: non ad tempo¬
ialem uitã sumendam. uel sustentandã: sed
adueram uitã. id est ȩternã fi̾ant. nati
nus minteritũ: utiq ininteritũ sempiter¬
nim: Ingeneratione una deleatur nomen eiꝰ:
Qua generati sunt non regenerati: ideo in ir¬
Il gneratione delentur: Nam in altera. id est
n rigeneratione. si eam cognoscerent et tene¬
tant: non delerentur: In memoriam redeat

Expanded text:
ut et nos dimittimus debitoribus nostris» . «Omnem» autem «substantiam ejus» dictum est, omnem vitam ejus; ut ei nulla debita, id est, nulla peccata donentur. «Et diripiant alieni labores ejus:» diabolus et angeli ejus; quia non thesaurizant in coelo qui non habent Christum. «Non sit illi adjutor.» Quis adjutor est ei cui Christus non est? «Nec sit qui misereatur pupillis ejus.» Qui patre perdito, id est regno, sic remanserunt, aut amisso Deo, cujus Filium persecuti sunt et oderunt, non est qui eorum misereatur, non ad temporalem vitam sumendum vel sustentandam, sed ad veram vitam, id est aeternam. «Fiant nati ejus in interitum:» utique in interitum sempiternum. «In generatione una deleatur nomen ejus.» Quia generati sunt, non regenerati, ideo in una generatione delentur: nam in altera, id est in regeneratione, si eam cognoscerent et tenerent, non delerentur. «In memoriam redeat
Abbreviated transcription (Latin):
bus et multis modis. sicut ad hebreos
cistola loqͥtur olim deus locutus est
pitribus ꝑ propħas: In eo tamen locu¬
tis est quem misit postea: ut conple-¬
rentur eloqͥa ꝓẜhetarum quot quot
enĩ ꝓmissiones dei. in illo eciam:¬

Expanded text:
bus et multis modis, sicut ad Hebraeos bus et multis modis, sicut ad Hebraeos Epistola loquitur, olim Deus locutus est Patribus per Prophetas ; eum tamen locutus est quem misit postea, ut complerentur eloquia Prophetarum: «Quotquot enim promissiones Dei, in illo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
no quinquagesimi sexti. in finẽ ne
oripas ipsi clauid in tituli inscriptio¬
nt um fugeret a facie saul inspeluncaꝰ
et inttulo quinqua gesimi noni. infinẽ
his qui mͥutabunturꝰ in tituli in scripti¬
one ipsi dauid in doctrina. cum succen¬
dt mesopotamiã syriam: et syriam so.¬
bꝰ et conuertit ioab et percussit in
uale salinarum duodecĩ milia Nam
priter id quod positum est in tituli in¬
scriptione. et ipsi cdauid. et in finem: ce¬
tira ita diuersa sunt. ut ille habeat hu¬
militatem clauid. iste fortitulinem: ille
sugam. iste uictorias Et tamen ex istoꝵ
dũoꝵ posterioribus partibus. quoꝵ. tã
diuiersi tituli sunt. psalmus iste conpo¬
ntur: ubi significatur ad unum aliqͥd
riȩ. sed altitudine ꝓpħiȩ : copulatis utri¬
usque finibus in hoc uno. ciuus titulus
canticum psalmi ipsi cdlauid. neutro illi
nitulo similis. preter quod etiam hic
positũ est ipsi clauid qm̃ multis parti¬

Expanded text:
tulo quinquagesimi sexti, «In finem, ne tulo quinquagesimi sexti, «In finem, ne corrumpas; ipsi David, in tituli inscriptionem, cum fugeret a facie Saül in speluncam:» et in titulo quinquagesimi noni, «In finem, his qui immutabuntur, in tituli inscriptionem, ipsi David, in doctrinam, cum succendit Mesopotamiam, Syriam, et Syriam Sobal, et convertit Joab, et percussit in valle salinarum duodecim millia?» Nam praeter id quod positum est, «In tituli inscriptionem,» et, «ipsi David,» et, «in finem;» caetera ita diversa sunt, ut ille habeat humilitatem David, iste fortitudinem; ille fugam, iste victorias. Et tamen ex istorum duorum posterioribus partibus, quorum tam diversi tituli sunt, psalmus iste componitur. Ubi significatur ad unum aliquidistoriae, sed altitudine prophetiae, copulatis utriusque finibus in hoc uno, cujus est titulus, «Canticum psalmi, ipsi David;» neutro illi titulo similis, praeter quod hic etiam positum est, «ipsi David.» Quoniam multis parti
Abbreviated transcription (Latin):
exaltationem predictũ futurum.
et illam lȩticiam ad hanc exaltatio¬
nẽ ꝑtinere: ut ideo letetur quia
exaltatur Unde alibi dicit Cons¬
uertisti luctũ meũ in gaudium mͥ
concidisti saccũ meumꝰ. et ad cux¬
sti me leticia Item ibi. et effrem
fortitudo capitis mei: hic autem e
effrem susceptio capitis mei Suss¬
piendo enĩ fit fortitudo: id est
suscipiendo fortes faicit fructificans in
obis: Interpretatur enĩ effraim. fructi¬
scitio Susceptio autem ad utrumq re¬
seri potest: siue cũ suscipimus xp̃m. si:¬
ecum ipse nos suscipit. qui est. caput
ust Et quod ibi ait tribulantes nos.
se ait inimicos nr̃os: utique idem ipsi
ui: damonemur sane isto psalmo eoᷤᷤ
uios qͥ tamquã de historia positi sunt.
trissimne fieri. ut scđ̾m ꝓpħiam intelli¬
gimus: sccłm quod uidemus psalmos eẽ
onscriptos Quid enim tam diuersum
ũm historiam quam id quod est in ti¬

Expanded text:
exaltationem praedictum futurum, exaltationem praedictum futurum, et illam laetitiam ad hanc exaltationem pertinere; ut ideo laetetur, quia exaltatur. Unde alibi dicit, «Convertisti luctum meum in gaudium mihi; conscidisti saccum meum, et accinxisti me laetitia» . Item ibi, «Et Ephraem fortitudo capitis mei:» hic autem, «Et Ephraem susceptio capitis mei.» Suscipiendo enim fit fortitudo, id est, suscipiendo fortes facit, fructificans in nobis: interpretatur enim Ephraem Fructificatio. Susceptio autem ad utrumque referri potest, sive cum suscipimus Christum, sive cum ipse nos suscipit, qui est caput Ecclesiae. Et quod ibi ait, «Tribulantes nos;» hic autem, «inimicos nostros:» utique iidem ipsi sunt. 2. Admonemur sane isto psalmo, eos titulos qui tanquam de historia positi sunt, rectissime fieri ut secundum prophetiam intelligamus, secundum quod videmus psalmos esse conscriptos. Quid enim tam diversum secundum historiam, quam id quod est in ti