comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in quibus non ẽ perfecta sapia ip̃m quidẽ illud perfectũ honestũ nullo mõ¬
sed similitudines hoesti ẽe possunt. Hec eim omĩa officia de quibus his
libris disputamus media stoyci appellant. ea cõmui̾a sunt et late patẽt
que ingenii boĩtate multi assecuntur. et progressione dicendi. Illud
aut officium qđ rectũ iidem appellant perfectum atq absolutũ est. et ut
uidem dicũt omnes numeros habet. nec preter sapiente̾ in quẽquã cadere¬
po̾t. Cum aut̃ aliquid actũ est in quo media officia comparant᷑ id cu¬
mulate uidet᷑ esse perfectũ. propterea ꝙ uulgus qđ absit a pexfecto nõ
fere intelligit. quatenus autẽ intelligit. nihil putat pretermissum. Qđ
aut̃ in poematibus inq picturis usu eueĩt in aliisq complurib ut del¬
ectent᷑ imperiti. laudent q ea que laudanda non sunt. ob eam credo
causam qd̾ sit in his aliquid probi qđ capiat ignarros. qui quicꝗd in

Expanded text:
 honestum nullo modo, similitudines honesti esse possunt. Haec enim officia, de quibus his libris disputamus, media Stoici appellant; ea communia sunt et late patent; quae et ingenii bonitate multi assequuntur et progressione discendi. Illud autem officium, quod rectum idem appellant, perfectum atque absolutum est et, ut idem dicunt, omnes numeros habet nec praeter sapientem cadere in quemquam potest. Cum autem aliquid actum est, in quo media officia compareant, id cumulate videtur esse perfectum, propterea quod volgus quid absit a perfecto, non fere intellegit; quatenus autem intellegit, nihil putat praetermissum; quod idem in poematis, in picturis usu venit in aliisque compluribus, ut delectentur imperiti laudentque ea, quae laudanda non sint, ob eam, credo, causam, quod insit in iis aliquid probi, quod capiat ignaros, qui quidem, quid in
Abbreviated transcription (Latin):
idem prudens sit iustus ẽe. Alia ẽ illa cum ueritas ip̃a lumat᷑ ĩ disputa¬
tione subtilitas. Alia cum ad opinionẽ comunẽ omnis accomodat᷑ oratio.
Quãobrẽ ut uulgus ita nos hoc loco loquimur ut alios fortes. alios uir¬
os bonos. alios peudentes ẽe dicamus. popularibus enim uerbis ẽ age̾¬
dum xusitatis cum loquim̃ de opinione populari. Itemq eodem mõ fec̾
Panetius. sed ad propositum reuertamur.
Rat igit᷑ ex tribus rebus. que ad głiam ꝑtinerent hoc tertui̾. ut¬
cum admerone hominũ honore ab his digni udicarem̃. Ad mix

Expanded text:
idem prudens sit, iustus esse, alia est illa, cum veritas ipsa limatur in disputaidem prudens sit, iustus esse, alia est illa, cum veritas ipsa limatur in disputatione, subtilitas, alia, cum ad opinionem communem omnis accommodatur oratio. Quam ob rem, ut volgus, ita nos hoc loco loquimur, ut alios fortes, alios viros bonos, alios prudentes esse dicamus; popularibus enim verbis est agendum et usitatis, cum loquimur de opinione populari, idque eodem modo fecit Panaetius. Sed ad propositum revertamur. Erat igitur ex iis tribus, quae ad gloriam pertinerent, hoc tertiumiratione hominum honore ab iis digni iudicaremur. Admi
Abbreviated transcription (Latin):
uentũ sit expedire rem x consiliũ ex tempore capere posse. hanc enĩ utiles
homines existimant uerãq prudentiã. Iustis aut̃ x fidis hominib i. boĩs
uiris ita fides hẽtire ut nulla sit in eisdẽ fraudis u̾utie q suspicio. Itaq
his salutẽ nr̃am. his fortunas. his liberos rectissime cõmitti axbitram᷑.
Hatum ig̾ duarũ iustitia plus polet ad fidẽ faciendã quippe cũ ea. sine
prudentia satis hẽat auctoritatis. prudentia sine iustitia nichil ualet ad fidẽ
faciendã. Quo enim quis uersutior & callidior. hoc inuisior & suspectior
detracta opimone probitatis probabit᷑. Quãobrẽ intelligentie iustitia con¬
poterit. sine iustitia nichil ualebit prudentia. Sed ne quis sit admixatus
cur cum inter omnes phylosophos constet.a. meq ip̃o sepe disputatũ sit
qui unã hẽt omnes hẽre uretutes nuc̃ ita seuingã qiͣ possit quisqͣ ꝗ nõ

Expanded text:
ventum sit, experire rem et consilium ex tempore capere posse. Hanc enim utilem ventum sit, experire rem et consilium ex tempore capere posse. Hanc enim utilem homines existimant veramque prudentiam: justis autem et fidis hominibus, id est bonis viris, ita fides habetur, ut nulla sit in his frandis injuriaeque suspicio. Itaque his salutem nostram, his fortunam, his liberos rectissime committi arbitramur. Harum igitur duarum justitia plus pollet ad fidem faciendam: quippe cum ea sine prudentia satis habeat auctoritatis, prudentia sine justitia nihil valet ad fidem faciendam. Quo enim quis versutior et callidior, hoc invisior et suspectior probabitur detracta opipoterit, sine justitia nihil valebit prudentia. Sed, ne quis sit admiratus, cur, cum inter omnes philosophos constet, a meque ipso disputatum saepe sit, qui unam haberet, omnes habere virtutes, nune ita seiungam, quasi possit quisquam, qui non
Abbreviated transcription (Latin):
illis tribus que an̾dixi bñiuolentie precepta uideamus. que quidẽ capitur
bñficiis maxĩe. Sẽdo aut loco uoluntate bnfica bͥnuolentia mouet᷑. etiam¬
opinione liberalitatis. beneficentie iusticie fidei. omĩuq harũ uixtutum
que pertient ad mansuetudinẽ morum ac facilitatẽ. Et enim illud ip̃m. qd
honestum decorumq dicimus. qd̾ ꝑ se nobis placet aĩos q hominũ nã x sp̃e
sua cõmouet maxĩeq qiͣ perlucet ex his quas comẽorau uirtutib. Ĩdereco
illos in quib eas uixtutes e̾e̾ rem᷑ naͣ ip̃a diligere cogimꝰ. atq he quidẽ cause
diligendi grauissime. possunt enĩ preterea nõ nulle esse leuiores. Fides aũt
ut habeatur duabus reb effici põt si existĩabim̃ adepti cõiunctã cũ iustitia
prudentiã. nam x his fidẽ hẽmus quos plus intelligere qͣ nos aebitram̃.
quos q etiã futirca prospicere credimus x cum res agat᷑ in discrimenq

Expanded text:
ideamus; quae quidem capitur beneficiis maxime, secundo autem loco voluntate benefica benivolentia movetur, etiama et opinione liberalitatis, beneficentiae, iustitiae, fidei omniumque earum virtutum, quae pertinent ad mansuetudinem morum ac facilitatem. Etenim illud ipsum, quod honestum decorumque dicimus, quia per se nobis placet animosque omnium natura et specie sua commovet maximeque quasi perlucet ex iis, quas commemoravi, virtutibus, idcirco illos, in quibus eas virtutes esse remur, a natura ipsa diligere cogimur. Atque hae quidem causae diligendi gravissimae; possunt enim praetcrea non nullae esse leviores. Fides autem ut habeatur, duabus rebus effici potest, si existimabimur adepti coniunctam cum iustitia prudentiam. Nam et iis fidem hquosque et futura prospicere credimus. Et cum res agat, in discrimenque
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ etas prua ꝑꝑ hũlitatẽ x obscuritatẽ in homiu ignoratia uers at
bu fimi ae iuuenes ẽe cepint magna spectare x ad ea rectis studiuerdb¬
ens sõtendẽ. qd eo firmiore aĩo facient. qr nõ mõ nõ m̾uidet᷑ illi etati sed
etiam fauet . trcuna ẽ ergo adolescentis cõmendatio aa gliam siqua exbe¬
uncife rebr õparari põt. in qua multi apud maiores nreos extiterutaemp
erer fere hella gerebant᷑. T ua aut etas incidit in io beuu. cuius altera paroiȩ¬
eleris emute oũe: aitera felicitatis parum quo tñ in bello. cũte pompeuss
ol eialtera ꝓfecisses iogna iaude ⁊ aasumo uico e ab execcitu costamelure.
equitando ⁊acnlando om̃ez militare laborẽ tolerãdo. atqr ea qui s bscauehare

Expanded text:
autem aetas prima propter humilitatem et obscuritatem in hominum ignorantia versatur, hi simul ac juvenes esse coeperint, magna spectare, et ad ea rectis studiis debent contendere: quod eo firmiore animo facient, quia non modo non invidetur illi aetati, verum etiam favetur. Prima igitur est adulescenti commendatio ad gloriam, si qua ex bellicis rebus comparari potest, in qua multi apud maiores nostros exstiterunt; semper enim fere bella gerebantur. Tua autem aetas incidit in id bellum, cuius altera pars sceleris nimium habuit, altera felicitatis parum. Quo tamen in bello cum te Pompeius alae alteri praefecisset, magnam laudem et a summo viro et ab exercitu consequebare equitan
Abbreviated transcription (Latin):
perare. Quẽ cĩm locupletiorẽ querimus : q̃ ꝑ uncipem ppłi .ro. qui retinẽdi
officii causa cruciatum subierit uoluntariũ. Nam qđ aũt minima de ma¬
lis idest ut turpiter potius ꝙ̃ calamitose an est ullum mauis malũ t̾pitudĩe.

Expanded text:
perare. Quem enim locupletiorem quaerimus quam principem populi Romani, qui retinendi perare. Quem enim locupletiorem quaerimus quam principem populi Romani, qui retinendi officii causa cruciatum subierit voluntarium? Nam quod aiunt: minima de malis, id est ut turpiter potius quam calamitose, an est ullum maius malum turpitudine?
Abbreviated transcription (Latin):
um e̾e̾t actũ ratum nõ debuit. Adlunt etiam quicꝗd ualde utile sit id fie¬
r honestũ etiam si antea non uideret᷑. hec fere contra Regulũ sed prima
uideamꝰ. Non fuit Iupiter metuendus ne iratus noceret qui neq irasci so¬
let neꝙ noce᷑. Hec quidẽ rõ non magis contra Regulũ qͣ contra omne uis
uirandũ ualet. ded in uirciurando nõ quid metus sed quid uis sit debet in¬
telligi. Est eĩm iusurandũ afirmatio religiosa. quod autẽ affirmante qͣĩ đo
teste promiseris id tenendũ est. Iam cĩm nõ ad iram deoꝵ que nulla est s
ad uistitiã et ad fidẽ pertinet. Nam preclare Ennius. o fides alma apta¬
uicinã Iouis optimi maximi ut in Catonis or̃one ẽ maiores nr̃i ẽe uolue¬
iunt. At cĩm nõ iratus plus Iupiter Regulo quidem nociussx ꝙ sibi noc¬
uit ip̃e Regulus. Certe si nihil malũ ẽẽt nisi dolere. id autẽ si mõ nõ sũmũ

Expanded text:
um esset actum, ratum esse non debuit. Addunt etiam, quicquid valde utile sit, id fieum esset actum, ratum esse non debuit. Addunt etiam, quicquid valde utile sit, id fieri honestum, etiamsi antea non videretur. Haec fere contra Regulum. Sed prima quaeque videamus. Non fuit Iuppiter metuendus ne iratus noceret, qui neque irasci solet nec nocere. Haec quidem ratio non magis contra Reguli quam contra omne ius iurandum valet. Sed in iure iurando non qui metus, sed quae vis sit, debet intellegi; est enim ius iurandum affirmatio religiosa; quod autem affirmate quasi deo teste promiseris, id tenendum est. Iam enim non ad iram deorum, quae nulla est, sed ad iustitiam et ad fidem pertinet. Nam praeclare Ennius: Ó Fides alma áptais oratione est, maiores nostri esse voluerunt. At enim ne iratus quidem Iuppiter plus Regulo nocuisset, quam sibi nocuit ipse Regulus. Certe, si nihil malum esset nisi dolere. Id autem non modo non summum
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quia nusꝙͣ possumꝰ nisi in laude decore honestate utilia repeure. proptẽa
illa prima ꝙ suma habeamus utilitatis nomẽ non tam splendidũ ꝙͣ necessar¬
uim ducimus. Sud est igit᷑ quis dixerit in iurciurando nõ iratũ timemus
oeii dicunt nihil exhibeͬ alteri sed eoꝵ etiam qui deum semper agẽ aliquid ꝙ
molui uolunt nunꝙͣ nec irasci deũ neq nocere. Quid aũt iratus iup̃r plus no¬
cere potuisset ꝙͣ nocuit sibi ip̃i Regulus. Nulla igitur uis fuit religionis qͣ
tantam utilitatẽ puerteret. an nẽ turpiter faceret primũ minima de malis.
nõ igͥ tantũ mali turpitudo ista hẽbit qntum ille cruciatus. deinde illud et̃
apua actium. fregisti ne fidem. neq dedi neq do infideli ciuꝙ̃. qͣ ꝙͣ ab ĩpio
causa ad cruciatum reuertisse. sed fit nõ honestũ quia quod per uim hosti¬

Expanded text:
Sed quia nusquam possumus nisi in laude, decore, honestate utilia reperire, propterea Sed quia nusquam possumus nisi in laude, decore, honestate utilia reperire, propterea illa prima et summa habemus, utilitatis nomen non tam splendidum quam necessarium ducimus. Quid est igitur, dixerit quis, in iure iurando? num iratum timemus otii dicunt, nihil exhibere alteri, sed eorum etiam, qui deum semper agere aliquid et moliri volunt, numquam nec irasci deum nec nocere. Quid autem iratus Iuppiter plus nocere potuisset, quam nocuit sibi ipse Regulus Nulla igitur vis fuit religionis, quae tantam utilitatem perverteret. An ne turpiter faceret? Primum minima de malis. Num igitur tantum mali turpitude ista habebat, quantum ille cruciatus? Deinde illud etiam apud Accium: Fregistín fidem? Néque dedi neque do ínfideli cuíquam quamquam ab impio causa ad cruciatum revertisse; sed fit non honestum, quia, quod per vim hosti
Abbreviated transcription (Latin):
negaret. ẽẽ utile. Iuos eim adoloscentes ẽẽ dicebat et bonos duces se iã con¬
fectum se nectute. cuius cum ualiuss& auctoritas captiui retenti sunt. Ip̃e
Cartaginẽ rediit. neq eum caritas patrie retinuit neq suoꝵ. Neq uoͣ tũ
ignorabat. se ad crudelissimũ hostẽ & ad exquisita supplicia proficisai. sed
iu̾suirandum conseruandum putabat. Itaq tum cum uigilando necab¬
atur erat in meliore cã ꝙͣ si domi senex captiuus. periurus consularis
remansisset. At stulte qui non modo non censuit captiuos remittendos
uerum etiam non suasit. quomo stulte: etiam ne si rei.pu. conducebat.
ea que sunt fundamenta nature cum utilitatẽ ab honestate seuingunt. omnes ei
expetimus utilitatẽ ad eam q rapimur nec aliter face̾ ullo modo possumus. Nã
quis est qui utilia fugiat: aut quis potius qui eam non studiosissime sequatur. pi¬

Expanded text:
negavit esse utile; illos enim adulescentes esse et bonos duces, se iam connegavit esse utile; illos enim adulescentes esse et bonos duces, se iam confectum senectute. Cuius cum valuisset auctoritas, captivi retenti sunt, ipse Carthaginem rediit, neque eum caritas patriae retinuit nec suorum. Neque vero tur ignorabat se ad crudelissimum hostem et ad exquisita supplicia proficisci, sed ius iurandum conservandum putabat. Itaque turn, cum vigilando necabatur, erat in meliore causa, quam si domi senex captivus, periurus consularis remansisset. At stulte, qui non modo non censuerit captivos remittendos, verum etiam dissuaserit. Quo modo stulte? etiamne, si rei publicae conducebat? mines ea, quae sunt fundamenta naturae, cum utilitatem ab honestate seiungunt. Omnes enim expetimus utilitatem ad eamque rapimur nec facere aliter ullo modo possumus. Nam quis est, qui utilia fugiat? aut quis potius, qui ea non studiosissime persequatur?
Abbreviated transcription (Latin):
balis amulcare uratus missus ẽ ad denatũ ut nisi redditi x¬
e̾e̾nt Fenis captiui nobiles quidem rediret ip̃e Cartaginẽ. Is cum Rom¬
am ueĩsset utilitatis spẽm iudebat s eam ut res decłarat falsa iudica¬
uit. que erat talis mane̾ i prĩam. c̾ẽ domui sue cũ uxore. cũ liberis
quam calamitatẽ accepisset in bello cõmuẽm fortune bellice iudicantẽ
tenẽ consularis dignitatis gradũ. Quis hec neget e̾ẽ utilia que cẽses:
magnitudo animi. & fortitũdo negat. nam locupletiores queris auctor¬
es. haꝵ est enim iurtutũ propriu nihil extimesce̾ omnia humana des¬
pice̾. nihil quod homini accidere possit intollerandũ putare. Itaq quid
fecit: in Senatum uenit mandata exposuit sñtiam ne diceret recusauit
qͣ dui uire iurando hostiũ teneret᷑. non c̾e se denatorem. atq illum etiã
stultũ hominẽ dixerit quispia. x repugnantẽ utilitati sue. reddi captiuos

Expanded text:
balis Hamilcare, iuratus missus est ad senatum, ut, nisi redditi balis Hamilcare, iuratus missus est ad senatum, ut, nisi redditi essent Poenis captivi nobiles quidam, rediret ipse Carthaginem. Is cum Romam venisset, utilitatis speciem videbat, sed eam, ut res declarat, falsam iudicavit; quae erat talis: manere in patria, esse domui suae cum uxore, cum liberis, quam calamitatem accepisset in bello, communem fortunae bellicae iudicantem tenere consularis dignitatis gradum. Quis haec negat esse utilia? quem censes? Magnitudo animi et fortitudo negat. Num locupletiores quaeris auctores? Harum enim est virtutum proprium nihil extimescere, omnia humana despicere, nihil, quod homini accidere possit, intolerandum putare. Itaque quid fecit? In senatum venit, mandata exposuit, sententiam ne diceret recusavit, quam diu iure iurando hostium teneretur, non esse se senatorem. Atque illud etiam O stultum hominem, dixerit quispiam, et repugnantem utilitati suae!, reddi captivos
Abbreviated transcription (Latin):
conferendum putas: Ego uero istam contẽnendam & abicienda.
quoĩam que honesta non sint. nec utilia quidem c̾ẽ arbitror. Quid
enim audituꝵ putas fuisse Ulixem si in illa perseuerasset sunulati
one qui tu maxunas res gesserit in bello tñ hec audiat ab Ayace x
cuius ip̃e punceps uiris uirandi fuit quod omnes scitis solus ueglexͭ
fidem. fure̾ insimulauit. ne iret qͦ institit. Quod nisi Palamedis pe¬
rspicax prudentia istius percepisset maliciosã audatiam fide sacrata
uis perpetuo falleret. Illi uero nõmodo cum hostibus ueꝵ etiam cũ
fluctibus quod fecit dimicare meluis fuit. qͣ desere̾ consentiẽte Gr¬
etiam ad bellum barbaris inferendũ. Sed omittamus & fabulas et &¬
terna ad rem fcãm nr̃amq ueĩamus.
Arcus attilius regulus cum consul iteꝵ in Affrica ex insidiis
captus e̾e̾t duce xantipo lacedemonio Impatore aut̃ pr̃e hãni¬

Expanded text:
conferendum putas? Ego vero istam contemnendam et abiciendam, conferendum putas? Ego vero istam contemnendam et abiciendam, quoniam, quae honesta non sit, ne utilem quidem esse arbitror. Quid enim auditurum putas fuisse Ulixem,si in illa simulatione perseveravisset? qui cummaximas res gesserit in bello, tamen haec audiat ab Aiace: Cuius ípse princeps iúris iurandí fuit, Quod ómnes scitis, sólus neglexít fidem; Furere ássimulare, né coiret, ínstitit. Quodní Palamedi pérspicax prudéntia Istíus percepset málitiosam audáciam, Fidé sacratae iús perpetuo fálleret. Illi vero non modo cum hostibus, verum etiam cum fluctibus, id quod fecit, dimicare melius fuit quam deserere consentientem Graeciam ad bellum barbaris inferendum. Sed omittamus et fabulas et externa; ad rem factam nostramque veniamus. M. Atilius Regulus cum consul iterum in Africa ex insidiis captus esset duce Xanthippo Lacedaemonio, imperatore autem patre Hanni
Abbreviated transcription (Latin):
Ed quoniam a quatuor fontibus honestatis primo libro offia̾
duximus in eisdem uersabimur cum docebimus ea que uideãt
eẽ utilia neq sunt quasi sint uirtutis inimica. Ac de pru¬
dentia quidẽ quam uult imitari malitia. Itemq de Iustitia que se¬
mꝑ c̃ utilis disputatũ est. Relique sunt due partes honestatis quaꝵ
altera in aĩ excellentis magnitudine & prestantia cernitur. Altera ĩ
formatioe & moderatione continentie et temꝑantie. Utile uidebatur
ilixi. ut quida poete tragici prodiderunt. nam apud homeꝵ opti-¬
mum auctorẽ talis de rlixe nulla suspitio ẽ sed insimulant eũ tra-¬
gedie simulatioe infamic militiã sbterfuge̾ uoliusse. nam hoẽstu
consiliũ aut utile quidem e̾e̾. ut aliquis fortasse dixerit. regnare &¬
ĩ Ciuitate uiue̾ ociose cum parentib. cum uxore. cum filio. Tu u-
llum decus in quottidianis laborib & ꝑiculis cum hac tranquilitate

Expanded text:
Sed quoniam a quattuor fontibus honestatis primo libro officia Sed quoniam a quattuor fontibus honestatis primo libro officia duximus, in eisdem versemur, cum docebimus ea, quae videantur esse utilia tneque sint, quam sint virtutis inimica. Ac de prudentia quidem, quam vult imitari malitia, itemque de iustitia, quae semper est utilis, disputatum est. Reliquae sunt duae partes honestatis, quarum altera in animi excellentis magnitudine et praestantia cernitur, altera in conforrnatione et moderatione continentiae et temperantiae. Utile videbatur Ulixi, ut quidem poëtae tragici prodiderunt nam apud Homerum, optimum auctorem, talis de Ulixe nulla suspicio est, sed insimulant eum tragoediae simulatione insaniae militiam subterfugere voluisse. Non honestum consilium, at utile, ut aliquis fortasse dixerit, regnare et Ithacae vivere otiose cum parentibus, cum uxore, cum filio. Ullum tu decus in cotidianis laboribus et periculis cum hac tranquillitate
Abbreviated transcription (Latin):
fulminis deflagrauit. Quanto meluis fuerat in hoc promissum pr̃is non
optationes Neptunus dediss& optauit interitũ ypoliti filii cum is pr̃i
suspectus ẽẽt de nouerca. Quo optato impetrato Theseus in maximis
fuit luctibus. Quid Agamenon cum deuouissce diane qđ in suo regͦ
pulcerrimu natũ ẽe̾t illo anno imolauit Ephigeniã qua nihil erat e̾o
quidem anno natum pulcrus. promissum potius non faciendũ ꝙͣ
tam tetꝵ facinus admittendum fuit. Ergo e promissa non facienda
Eq semper deposita reddenda. Siquis gladiũ apud te sana
mente deposuerit repetat insaniens reddere peccatũ sit offm̃
non reddere. Quid si is qui apud te pecuniam deposuerit
bellum inferat prĩe reddas ne depositum: Non credo. facies ẽim cõtra
rẽ. pu. que deb ẽe gratissima. Sic multa que honesta natura uidẽt᷑
temporibus fuerunit non honesta. Atq de his quidem que uideant e̾e̾

Expanded text:
fulminis deflagravit. Quanto melius fuerat in hoc promissum patris non fulminis deflagravit. Quanto melius fuerat in hoc promissum patris non optationes Neptunus dedisset, optavit interitum Hippolyti filii, cum is patri suspectus esset de noverca; quo optato impetrato Theseus in maximis fuit luctibus. Quid, quod Agamemnon cum devovisset Dianae, quod in suo regno pulcherrimum natum esset illo anno, immolavit Iphigeniam, qua nihil erat eo quidem anno natum pulchrius? Promissum potius non faciendum quam tam taetrum facinus admittendum fuit. Ergo et promissa non facienda neque semper deposita reddenda. Si gladium quis apud te sana mente deposuerit, repetat insaniens, reddere peccatum sit, officium non reddere. Quid? si is, qui apud te pecuniam deposuerit, bellum inferat patriae, reddasne depositum? Non credo; facias enim contra rem publicam, quae debet esse carissima. Sic multa, quae honesta natura videntur esse, temporibus fiunt n
Abbreviated transcription (Latin):
iniurie. uite saluti consulendũ est. Quid siquis sapiens rogatus sit
ab eo qui eum heredẽ faciat. tum ei testamẽto sextertiũ miles relinq¬
uatur ut ante qͣ hereditatẽ adeat luce palam in foro saltet idq se
factuꝵ promiserit ꝙ aliter ille heredẽ scripturus eum non e̾et. faciat
que promiscrit nec ne ÷ promisisse nolem sed arbitior fuisse grauit¬
atis. quoiam promisit si saltare in fore turpe ducet. honestatis hone¬
stius mentiet᷑ si & hereditate nihil cepit qͣ si cepit ni forte eam pec¬
uniam rei .pu. magnũ aliqđ tempus contulerit. ł saltare cum pat̾e
consulturus sit. turpe non sit.
Cne illa promissa quidem seruanda sunt. que nõ sunt hi q̃
ip̃is utilia quibus illa promiseris. Sol phetonti filiout
redeamus ad fabulas. factuꝵ se e̾ẽ dixit quicꝗd optasset.¬
Optauit in currũ patris tolleretur. sublatus est. atq is ante ꝙͣ ꝯstitit ictu

Expanded text:
iniuriae, vitae et saluti consulendum. Quid? si qui sapiens rogatus sit iniuriae, vitae et saluti consulendum. Quid? si qui sapiens rogatus sit ab eo, qui eum heredem faciat, cum ei testamento sestertium milies relinquatur, ut, ante quam hereditatem adeat, luce palam in foro saltet, idque se facturum promiserit, quod aliter heredem eum scripturus ille non esset, faciat, quod promiserit, necne? Promisisse nollem et id arbitror fuisse gravitatis; quoniam promisit, si saltare in foro turpe ducet, honestius mentietur, si ex hereditate nihil ceperit, quam si ceperit, nisi forte eam pecuniam in rei publicae magnum aliquod tempus contulerit, ut vel saltare, cum patriae consulturus sit, turpe non sit. Ac ne illa quidem promissa servanda sunt, quae non sunt iis ipsis utilia, quibus illa promiseris. Sol Phaëthonti filio, ut redeamus ad fabulas, facturum se esse dixit, quicquid optassetoptavit, ut in currum patris tolleretur; sublatus est. Atque is, ante quam constitit, ictu
Abbreviated transcription (Latin):
controuersie ⁊ uita Stoycoꝵ. In mancipio uendendo dicenda ne sit¬
uicia. nõ nisi ea que nisi dixeris redhibeatur mancipiũ uire ciuili.
Sed hec mendacẽ e̾e̾. aleatorẽ furãte ebriosum alteri dicenda uid¬
entur alteri non uident᷑. Siquis auꝵ uendens auricalcũ putet se¬
uendere. indicet ei ne uir bonus aurum illud e̾e̾: an emat denaro
qđ sit mile deñ. Perspicuũ estiam & quid mihi uideat᷑. et que sit
inter eos pħos quos nominaui controuersia.Pacta et promissa se¬
mꝑ ne seruanda sunt que nec ui nec dolo malo ut precores solent
facta sunt. Siquis medicamẽtu ciupiã dederit ad aquã inter cute
ento sanus factus sit. et ãnis aliquot post inciderit in eundẽ morbũ
ne ab eo cur quo pepigerit impetret ut iteꝵ eo uti liceat quid facien¬
dum sit: cum sit is inhumanus qui nõ concedit ne ei quicꝙͣ fieret

Expanded text:
controversa iura Stoicorum. In mancipio vendendo dicendane vitcontroversa iura Stoicorum. In mancipio vendendo dicendane vitia, non ea, quae nisi dixeris, redhibeatur mancipium iure civili, sed haec, mendacem esse, aleatorem, furacem, ebriosum? Alteri dicenda videntur, alteri non videntur. Si quis aurum vendens orichalcum se putet vendere, indicetne ei vir bonus aurum illud esse an emat denario, quod sit mille denarium? Perspictum est iam, et quid mihi videatur, et quae sit inter eos philosophos, quos nominavi, controversia. Pacta et promissa semperne servanda sint, QUAE NEC VI NEC DOLO MALO, ut praetores solent, FACTA SINT. Si quis medicamentum cuipiam dederit ad aquam intercutem ento sanus factus sit et annis aliquot post incident in eundem morbum nec ab eo, quicumpepigerat, impetret,ut iterum eo liccat uti, quid faciendum sit. Cum sit is inhumanus, qui non concedat, nec ei quicquam fiat
Abbreviated transcription (Latin):
alter. Qiud si pater fana expilet. cuniculos agat ad errariũ indicet¬
ne id filius magistratibus. Nefas id quidẽ est quietiam patrem
defendat prem si arguatur: Nomigitur patria prestat omnibue x¬
officiis. Immo uero sed ip̃i patrie conducit pios here ciues ĩ paren¬
tes. Quid si trrãnidem occupare si patriam prodere conabitut patep¬
silebit ne filius: immo uero obsecrabit pr̃em ne id faciat si nihil profi¬
ciet accusabit minabit᷑ etiam. ad extremũ si ad pernitiẽ patrie res ĩpe¬
ctabit prĩe salutẽ anteponet saluti pr̃is.Querit etiam si sapiens ad¬
ulterinos nũmos accepit imprudens pro bonis. cum id rescierit solut¬
uris ne sit eos si cui debeat pro bonis. diogenes ait. negat Antipater
cui potiꝰ assentior. Qui uenenũ fugiens. uendat sciens. ne debeat dicẽ
non necesse putat diogenes. Antipater boni uiri extimat. he quasi

Expanded text:
alter. Quid? si pater fana expilet, cuniculos agat ad aerarium, indicetalter. Quid? si pater fana expilet, cuniculos agat ad aerarium, indicetne id magistratibus filius? Nefas id quidem est, quin etiam defendat patrem, si arguatur. Non igitur patria praestat omnibus officiis? Immo vero, sed ipsi patriae conducit pios habere cives in parentes. Quid? si tyrannidem occupare, si patriam prodere conabitur patesilebitne filius? Immo vero obsecrabit patrem, ne id faciat. Si nihil proficiet, accusabit, minabitur etiam, ad extremum, si ad perniciem patriae res spectabit, patriae salutem anteponet saluti patris. Quaerit etiam, si sapiens adulterinos nummos acceperit imprudens pro bonis, cum id rescierit, soluturusne sit eos, si cui debeat, pro bonis. Diogenes ait, Antipater negat, cui potius assentior. Qui vinum fugiens vendat sciens, debeatne dicere. Non necesse putat Diogenes, Antipater viri boni existimat. Haec sunt quasi
Abbreviated transcription (Latin):
Sit ne boni uiri in maxuna caritate ãnone familiam nõ ale̾.
In utranq̃ partem disputat. sed tamen ad extremũ ad utilita¬
tem non putat officium dirrigi magis qͣ ad humaĩtatem. Querit si
in mari iactura facienda sit equi ne pretiosi potius iacturam faciat
ꝙͣ seruuli iulis. Hic alio res familiaris alio ducit humaĩtas. Si tab¬
ulam de naufragio stultus arripuerit. extorquebit ne eam sapiens si
potuit. negat quia sit iniuriũ. Quid dominus nauis ⁊ erripiet ne x¬
suũ minime. nõ plus ꝙͣ nauigantẽ in alto deice̾ de naui uelit qr sua¬
sit. quaid eĩm peruentum sit co quo nauis sumpta ẽ non damini est
nauis sed nauigantiũ. Quid si una tabula sit duo naufragiq sapi¬
entes ibi uter rapiat an alter cędat alteri. Cedat uõ. sed eiꝰ cuius ma¬
fiullum erit certamẽ sed quasi sorte aut dimicãdo uniᷤ alteri cedat

Expanded text:
sitne boni viri in maxima caritate annonae familiam non alere. sitne boni viri in maxima caritate annonae familiam non alere. In utramque partem disputat, sed tamen ad extremum utilitate, ut putat, officium dirigit magis quam humanitate. Quaerit, si in mari iactura facienda sit, equine pretiosi potius iacturam faciat an servoli vilis. Hic alio res familiaris, alio ducit humanitas. Si tabulam de naufragio stultus arripuerit, extorquebitne eam sapiens, si potuerit? Negat, quia sit iniurium. Quid? dominus navis eripietne suum? Minime, non plus quam navigantem in alto eicere de navi sit. Quoad enim perventum est eo, quo sumpta navis est, non domini est navis, sed navigantium. Quid? si una tabula sit, duo naufragi, eique sapientes, sibine uterque rapiat, an alter cedat alteri? Cedat vero, sed ei, cuius maNullum erit certamen, sed quasi sorte aut micando victus alteri cedet
Abbreviated transcription (Latin):
ee̾nt neq his pecuniam quã pro libertate dederant redderemus eiꝰ Sena¬
tus est assensus. turpe impio. Pirrataꝵ eim melior fides qͣ denatus.
At aclaucta uectigalia. utile ẽ igitur. quousq audebunt dice̾ quicqͣ
utile qđ non honestũ. Poͬt autẽm ulluis impio quod głia deb e̾̃ẽ fult
ui et benuolentia. socioꝵ utile e̾e̾ odium et infamia. Ego etiam cu
Catone meo dissensi. nimis mihi perfracte uidebaturꝰ errariũ uec¬
tigalia q defendere. omĩa publicanis negare. multa sociis cum in hos
benefici e̾e debemus. cum illis sic age̾ ut cum colonis nostris solere¬
mus. Eoq magis quo illa ordinũ conunctio ad salutẽ rei .pu. ptĩeb¬
at. Alale etiam Curio cum cam Traspadanoꝵ equam esse dicebat.
semp autem adlebat iuincat utilitas. potius diceret nõ e̾ẽ equã quia
L enus est sextus liber de officiis hecatonis taluĩ questionu

Expanded text:
essent neque iis pecuniam, quam pro libertate dederant, redderemus. Ei senaessent neque iis pecuniam, quam pro libertate dederant, redderemus. Ei senatus est assensus. Turpe imperio! piratarum enim melior fides quam senatus. At aucta vectigalia, utile igitur. Quousque audebunt dicere quicquam utile, quod non honestum? potest autem ulli imperio, quod gloria debet fultum esse et benivolentia sociorum, utile esse odium et infamia? Ego etiam cum Catone meo saepe dissensi; nimis mihi praefracte videbatur aerarium vectigaliaque defendere, omnia publicanis negare, multa sociis, cum in hos benefici esse deberemus, cum illis sic agere, ut cum colonis nostris soleremus, eoque magis, quod illa ordinum coniunctio ad salutem rei publicae pertinebat. Male etiam Curio, cum causam Transpadanorum aequam esse dicebat, semper autem addebat: Vincat utilitas! Potius doceret non esse aequam, quiquam fateretur. Plenusestsextus liber de officiis Hecatonis talium quaestionum:
Abbreviated transcription (Latin):
suiss&e se ut clam uenisset sic etiam in Pirri castra rediturũ et eũ
ueneno necatuꝵ. Hunc fabritius reducendũ curauit ad Pirrum
id q eius factum laudatũ a denatu ẽ. Atq si spẽm utilitatis opin¬
ionem q querimus magnũ illud. bellum perfuga unus & grauem
aduersarium imperuĩ sustulissx. sed magnumꝰ dedecus et flagitiu
qui cum laudis certamẽ fuiss& cum non uirtute sed scelẽ supatu.
Utrum ig̾ utilius ł fabritio qui talis in hac urbe qualis Anstides
Athenis f̾uit ł Senatui nr̃o qui nunꝙͣ utilitatẽ a dignitate seirix
armis cum hoste pugnare an uenenis: Sin głie cã impuĩ expeten¬
dum ẽ scelus absit in quo nõ põt ẽe̾ głia. Sin aut ip̃e opes expetu¬
ntur quo quo mõ non poterunt utiles ẽe̾ cum in famia. Non igitur
utilis illa Quinti Lutii Silippi sñtia. quas Ciutates Lutius Sylla
pecunia accepta ex Senatus consulto liberauisset ut he rursus uectigales

Expanded text:
suisset, se, ut clam venisset, sic clam in Pyrrhi castra rediturum et eum suisset, se, ut clam venisset, sic clam in Pyrrhi castra rediturum et eum veneno necaturum. Hunc Fabricius reducendum curavit ad Pyrrhum, idque eius facturr laudatum a senatu est. Atqui, si speciem utilitatis opinionemque quaerimus, magnum illud bellum perfuga unus et gravem adversarium imperii sustulisset, sed magnum dedecus et flagitium, quicum laudis certamen fuisset, eum non virtute, sed scelere superatum. Utrum igitur utilius vel Fabricio, qui talis in hac urbe, qualis Aristides Athenis, fuit, vel senatui nostro, qui numquam utilitatem a dignitate seiunxit, armis cum hoste certare an venenis? Si gloriae causa imperium expetendum est, scelus absit, in quo non potest esse gloria; sin ipsae opes expetuntur quoquo modo, non poterunt utiles esse cum infamia. Non igitur utilis illa L. Philippi Q. f. sententia, quas civitates L. Sulla pecunia accepta ex senatus consulto liberavisset, ut eae rursus vectigales
Abbreviated transcription (Latin):
& nocturni metus. uita uisidiaꝵ et periculorũq plenissima. Al ulti
iniqui atq infideles regno pauci boni sunt inquit Actuis. At cui regͦ.
quod a Tantalo et pelope proditũ iuire obtinebat᷑. Nam quanto plu¬
Hunc tu quas conscientie labes in aĩo censes hũisse : que uulnera : Cuiꝰ
autẽ uita ip̃i põt utilis e̾eͥ cum eius uite ea conditio sit ut qui illam
a̾ripuerit in maxima & gr̃a futurus sit & głia. Ꝙ si hec utilia non sũt
que maxime uident᷑ quia plena sunt dedecoris & turpitudinis satis ꝑ
suasum ẽẽ deb nihil utile quod non honestũ quanꝙͣ id quidem tum
sepe alias. tum Pirri bello ac fabricio consule iteꝵ a denatu nr̃o dii¬
udicatũ est. Cum rex eĩm Phirrus ppło .ro. bellum ultro intulisset
cumq de imperio certamẽ e̾e̾t cum Rege generoso ac potente. perfuga
ab eo uenit in castra fabritii. ei q pollicitus est si premiũ sibi propo¬

Expanded text:
et nocturni metus, vita insidiarur periculorumque plenissima? Múlti et nocturni metus, vita insidiarur periculorumque plenissima? Múlti iniqui atque ínfideles régno, pauci bénivoli, inquit Accius. At cui regno? Quod a Tantalo et Pelope proditum iure optinebatur. Nam quanto pluHunc tu quas conscientiae labes in animo censes habuisse, quae vulnera? Cuius autem vita ipsi potest utilis esse, eum eius vitae ea condicio sit, ut, qui illam eripuerit, in maxima et gratia futurus sit et gloria? Quodsi haec utilia non sunt, quae maxime videntur, quia plena sunt dedecoris ac turpitersuasum esse debet, nihil esse utile, quod non honestum sit. Quamquam id quidem. cum saepe alias, tum Pyrrhi bello a C Fabricio Consule iterum, et a Senatu nostro iudicatum est. cum enim Rex Pyrrhus Pop. Rom. bellum ultro intulisset; cumque de imperio certamen esset, cum Rege generoso ac potente; persuga ab eo venit in castra Fabricii, eiqueve est pollicitus: sipraemium sibi propo
Abbreviated transcription (Latin):
x libertatis interitũ. Eaꝵ q oppressioẽm tetram & detestabilem gl¬
oriosam putat. Qui autem fatetur honestũ non ẽẽ in ea Ciuitatet
quo libera fitit que q ee̾ debebat regnare s ei qui face̾ possit esse ut¬
ile qua hunc obuirgatiõe aut quo potuis ꝯiuitio a tanto errore coner
auellere. Põt cim dii ĩmortales cuiqͣ ẽẽ utile fedissimũ x teterrimũ patͥ¬
cidium patrie qͣuis is qui se eo obstruixerit ab opp̾ssis ciuibus parens noĩe¬
tur. Honestate igitur dirrigenda utilitas ẽ x quidem sic ut hec duo uer¬
ba inter se discrepare unũ tamen sonare uideantur. Non habxo ab uulgi
opinione. Que maior utilitas ꝙͣ regnandi e̾e̾ possit Hihil eũ contra
mutilius ei qui iniuste consecutus sit inuenio cum ad ueritatẽ cepi reuo¬
care rõnem. Posst̾ eim cuiqͣr ẽẽ utiles angores & solicitudines. durni

Expanded text:
et libertatis interitum earumque oppressionem taetram et detestabilem glet libertatis interitum earumque oppressionem taetram et detestabilem gloriosam putat. Qui autem fatetur honestum non esse in ea civitate, quae libera fuerit quaeque esse debeat, regnare, sed ei, qui id facere possit, esse utile, qua hunc obiurgatione aut quo potius convicio a tanto errore coner avellere? Potest enim, di immortales! cuiquam esse utile foedissimum et taeterrimum parricidium patriae, quamvis is, qui se eo obstrinxerit, ab oppressis civibus parens nominetur? Honestate igitur dirigenda utilitas est, et quidem sic, ut haec duo verbo inter se discrepare, re unum sonare videantur. Non habeo, ad volgi opinionem quae maior utilitas quam regnandi esse possit; nihil contra inutilius ei, qui id iniuste consecutus sit,invenio,cum ad veritatem coepi revocare rationem. Possunt enim cuiquam esse utiles angores, sollicitudines, diurni
Abbreviated transcription (Latin):
homĩe conuertat se in belluam quis an hominis ex figura ĩmanitatem
gerat bellue. Quid qui omnia recta et honesta negligunt dũmodo po¬
tentiã consequantur. nõne idem faciunt.Quid io qui etiam soceru
hr̃e uoluit eum cuius ip̃e audatia potens c̾et. U tile ei iudebat᷑ pluri¬
mũ posse alterius inunidia. Id qͣ iniustũ in Patria et q̃ turpe . & ꝙ in¬
utile ee̾t nõ uidebat. Ip̃c autẽ socer in ore semꝑ grecos uersus de ph¬
enisis hẽbat quos dicam ut potero in condite fortasse sed tn ut res
regnandi gratia uolandũ est aliis rebus pietatem colas. Capitel
atissimũ fuerat exceꝑit. Quid igit minuta colligimus. hereditates.
mercaturas uenditiones fraudulentas Eece qui tibi rexit ppłmro.
dñusq om̃iu gentiũ ẽẽ concupiuerit id q perfecerisa Hane cupi¬
ditatem si honestatẽ quis cẽ dixerit amens est. probat eũn legut

Expanded text:
homine se convertat quis in beluam an hominis figura immanitatem homine se convertat quis in beluam an hominis figura immanitatem gerat beluae? Quid? qui omnia recta et honesta neglegunt, dum modo potentiam consequantur, nonne idem faciunt, quod is, qui etiam socerum habere voluit eum, cuius ipse audacia potens esset? Utile ei videbatur plurimum posse alterius invidia; id quam iniustum in patriam et quam turpe esset, non videbat. Ipse autem socer in ore semper Graecos versus de Phoenissis habebat, quos dicam, ut potero, incondite fortasse, sed tregnandi gratia Violandum est: aliis rebus pietatem colas. Expositiatissimum fuerat, exceperit. Quid igitur minuta colligimus, haereditates, mercaturas, venditiones fraudulentas? ecce tibi, qui Rex populi R. nusque omnium gentium esse concupiverit idque perfecerit! Hanc cupiditatem si honestam quis esse dicit, amens est; probat enim legum
Abbreviated transcription (Latin):
Aliud autẽ qł ex eo paritur permagnum uidet᷑. Ut al ario p̾ripẽ coł¬
legis x tribimis plebis popularẽ gratiam nõ ita turpe. x consulẽ ob
eam rem fieri qđ sibi tum proposuerat ualde utile iudebat᷑. Sed oui
una regła ẽ quam tibi cupio ẽẽ notissimã. aut illud quod utile iudet᷑
turpe nẽ sit Aut si turpe est ne uideatur e̾ẽ utile. Quid igͥ possumꝰ¬
ne aut illum Maruĩ uirũ bonũ explicare aut hũc explica atq excu¬
te intelligentiã tuam ut uideas que sit in ea spẽs. forma notio uixi.
Cadit gͦ in iui bonũ mentiri einolumenti sui cã. criminari. preripẽ
fallẽ nihil profecto minus. Est ergo ulla res tanti ut cõmodũ tam
expetendum ut uiri honi et splendorẽ et nom̃ ãmutas. Qiud est qđ
afferre tm̃ utilitas ip̃a que dr possit qͣntum auferre si uiri boni nom̃
eripuerit fidem iustitiamq detraxerit. Quid eĩm interest utrum &

Expanded text:
illud autem, quod ex eo paritur, permagnum videtur, ut Mario praeripere colillud autem, quod ex eo paritur, permagnum videtur, ut Mario praeripere collegis et tribunis plebi popularem gratiam non ita turpe, consulem ob eam rem fieri, quod sibi tum proposuerat, valde utile videbatur. Sed omnium una regula est, quam tibi cupio esse notissimam, aut illud, quod utile videtur, turpe ne sit aut, si turpe est, ne videatur esse utile. Quod igitur? possumusne aut ilium Marium virum bonum iudicare aut hunc? Explica atque excute intellegentiam tuam, ut videas, quae sit in ea species forma et notio viri boni. Cadit ergo in virum bonum mentiri emolumenti sui causa, criminari, praeripere, fallere? Nihil profecto minus. Est ergo ulla res tanti aut commodum ullum tam expetendum, ut viri boni et splendorem et nomen amittas? Quid est, quod afferre tantum utilitas ista, quae dicitur, possit, quantum auferre, si boni viri nomen eripuerit, fidem iustitiamque detraxerit? Quid enim interest, utrum ex
Abbreviated transcription (Latin):
seađ a fide iustitia q discessit. qui optimũ & grauissimũ ciuẽ cuius
legatus et & quo missus c̾e̾t in inuidia falso crimine adduxerit. Hec
nõster quidẽ Cratidianus officio uiri boni functus est cum pretor e̾et
collegiumq pretoriũ tribuni plebis adhibuissent. ut res nũmaria de
cõmui snt̾ia constitueret᷑. Iactabatur eim tempibus illis nĩmus sic
ut nemo posset scire quid hẽ̾ret. cũ scripserunt coĩter edictũ cum pea
atq udicio. constitueruntq ut omnes simul in rostra post meridie
descenderent. & ceteri quidem alius alio Marius ab Subseliis ĩ rostͣ
recta uia ueĩt id q quod cõiter cõmpositum fuerat solus edixit. Ea
res si queris magno ei honori fuit. om̃ibus uicis statue ad eas thus cerei.
Quid multa nemo unꝙͣ multitudini fuit carior. Hec sunt que conturb¬
ent in deliberatioe nõnunꝙͣ cum id in quo uiolatur equitas non ita magͦ

Expanded text:
sed a fide iustitiaque discessit, qui optimum et gravissimum civem, cuius sed a fide iustitiaque discessit, qui optimum et gravissimum civem, cuius legatus et a quo missus esset, in invidiam falso crimine adduxerit. Ne noster quidem Gratidianus officio viri boni functus est tum, cum praetor esset collegiumque praetorium tribuni plebi adhibuissent, ut res nummaria de communi sententia constitueretur; iactabatur enim temporibus illis nummus sic, ut nemo posset scire, quid haberet. Conscripserunt communiter edictum cum poena atque iudicio constitueruntque, ut omnes simul in rostra post meridiem escenderent. Et ceteri quidem alius alio, Marius ab subselliis in rostra recta idque, quod communiter compositum fuerat, solus edixit. Et ea res, si quaeris, ei magno honori fuit; omnibus vicis statuae, ad eas tus, cerei; quid multa? nemo umquam multitudini fuit carior. Haec sunt, quae conturbent in deliberatione non numquam, cum id, in quo violatur aequitas, non ita magnum,
Abbreviated transcription (Latin):
ate prouerbiũ. Cum eĩm fidem alicuius boĩtatem q laudet dignũ ẽẽ
dicant qui tũ in tenebris mices. Hoc quã hẽt ium nisi illa nihil exped¬
ire qđ non deceat. setiam si id possit nullo refellente obtine̾. Uides¬
ne hoc prouerbio neq Gigi posse ueiam dari neq hiuc quẽ paulo añ
fingebam digitoꝵ percussioẽ hereditates oĩim posse conuerte̾. Ut eĩ
qued turpe est id qͣius occultet᷑ tamẽ honeste nullo modo fieri potest
Sic quod honestũ non est id utile ut sit effici non põt aduersante &
repugnante natura.
T eĩm cum permagna sunt premia ẽ causa peccandi. Gay
alaruis cum a spe consulatꝰ longe abee̾t etiã septimũ anum
post pretura iaceret. neq petiturus unꝙͣ uideret̃ consulatu
Quintu aletellum cuius legatus erat. summũ uirũ et ciuẽ cum ab
Iugurtã se in poͬtate ppłi .ro. redactuꝵ. Itaq factus ẽ ille quid ꝯsul

Expanded text:
ate, proverbium. Cum enim fidem alicuius bonitatemque laudant, dignum esse ate, proverbium. Cum enim fidem alicuius bonitatemque laudant, dignum esse dicunt, quicum in tenebris mices. Hoc quam habet vim nisi illam, nihil expedire, quod non deceat, etiamsi id possis nullo refellente optinere? Videsne hoc proverbio neque Gygi illi posse veniam dari neque huic, quem paulo ante fingebam digitorum percussione hereditates omnium posse converrere? Ut enim, quod turpe est, id, quamvis occultetur, tamen honestum fieri nullo modo potest, sic, quod honestum non est, id utile ut sit, effici non potest adversante et repugnante natura. At enim, cum permagna praemia sunt, est causa peccandi. C. Marius cum a spe consulatus longe abesset et iam septimum annum post praeturam iaceret, neque petiturus umquam consulatum videretur, Q. Metellum, cuius legatus erat, summum virum et civem, cum ab Iugurtham se in potestatem populi Romani redacturum. Itaque factus est ille quidem consul,
Abbreviated transcription (Latin):
expedire nec utile ẽẽ quod sit inustum. Doc qui non didicerit᷑ bonus uir
esse nõ poterit. Fimbriam consularẽ audiebam de pr̃e uostro puer uidicẽ¬
Marco Luctatio putthie fuisse equiti. R. sane honesto cum is sponsione
feciss& in uirũ nisi uir bonus ẽẽt. Itaq ei dixisse funbriã se illam rem
nunqͣ uidicatuꝵ ne aut spoliaret fama probatũ homĩem si contra udic¬
asset. aut statusse uideret᷑ iuꝵ bonũ aliquẽ ẽẽ cum ea res inuerabilibus
officiis & laudibus contieretur. Hiuc igͣ bono uiro quẽ fimbria etiã
non modo Socrates noueiat nullo modo uideri pot quicqͣ ẽe utile qđ ñ
honestum sit. Itaq talis uir non mõ face̾ sed nec cogitare quidẽ ꝗcꝙͣ
audebit quod nõ audeat predicare. Hec nõ turpe ẽ dubitare pħos que
nec iustici quidem dubitent a quib natũ est id quod tritũ est uetust¬

Expanded text:
expedire nec utile esse, quod sit iniustum; hoc qui non didicerit, bonus vir expedire nec utile esse, quod sit iniustum; hoc qui non didicerit, bonus vir esse non poterit. C. Fimbriam consularem audiebam de patre nostro puer iudicM. Lutatio Pinthiae fuisse, equiti Romano sane honesto, cum is sponsionem fecisset. NI VIR BONUS ESSET. Itaque ei dixisse Fimbriam se illam rem numquam iudicaturum, ne aut spoliaret fama probatum hominem, si contra iudicavisset, aut statuisse videretur virum bonum esse aliquem, cum ea res innumerabilibus officiis et laudibus contineretur. Huic igitur viro bono, quem Fimbria etiam, non modo Socrates noverat, nullo modo videri potest quicquam esse utile, quod non honestum sit. Itaque talis vir non modo facere, sed ne cogitare quidem quicquam audebit, quod non audeat praedicare. Haec non turpe est dubitare philosophos, quae ne rustici quidem dubitent? a quibus natum est id, quod iam contritum est vetust
Abbreviated transcription (Latin):
Itaq si uir bonus hẽat hanc uim ut si digitis concrepuerit possit in locupletũ
testamento nomẽ eius irripeͬ hac ui nõ utat᷑ nec si exploratũ quidem hẽat id õi¬
no neĩem unqͣ suspicatuꝵ ac si dares hanc uim. Al. Crasso ut digitoꝵ percu¬
ssione heres possit ẽẽ scriptus qui re uera nõ ee̾t heres crede mihi in foro sa¬
ltaret. Homo autẽ iustus isq quidem quẽ sentimus bonũ uiꝵ nihil ciqͣ
qd in se transferat detrahet. Hoc qui admiratur is se quid sit iur bonus nes¬
cire fateatur. At uero siquis uoluerit animi sui complicatã rõnem euolue̾
iam se ip̃m doceat cum uirũ bonũ e̾e̾ qui prosit quibus possit noceat nemĩ
nisi lacessitus inuiria. Quid gͦ hic non noceat qui quodam quasi ueneno
perficiat ut ueros heredes moueat in eoꝵ locum ip̃e succedat. Non igitur
faciat dixerit quis quod utile sit qd q expediat. Immo intelligat nihil n

Expanded text:
Itaque, si vir bonus habeat hanc vim, ut, si digitis concrepuerit, possit in locupletium Itaque, si vir bonus habeat hanc vim, ut, si digitis concrepuerit, possit in locupletium testamenta nomen eius inrepere, hac vi non utatur, ne si exploratum quidem habeat id omnino neminem umquam suspicaturum. At dares hanc vim M. Crasso, ut digitorum percussione heres posset scriptus esse, qui re vera non esset heres, in foro, mihi crede, saltaret. Homo autem iustus isque, quem sentimus virum bonum, nihil cuiquam, quod in se transferat, detrahet. Hoc qui admiratur, is se, quid sit vir bonus, nescire fateatur. At vero, si qui voluerit animi sui complicatam notionem evolvere, iam se ipse doceat cum virum bonum esse, qui prosit, quibus possit, noceat nemini nisi lacessitus iniuria. Quid ergo? hic non noceat, qui quodam quasi veneno perficiat, ut veros heredes moveat, in eorum locum ipse succedat? Non igitur faciat, dixerit quis, quod utile sit, quod expediat? Immo intellegat nihil nec
Abbreviated transcription (Latin):
deliquisse uideant᷑. Alihi quidẽ nõ iudetur qͣ qͣ alteꝵ u̾iuũ amaui alteꝵ
nõ odi mortuui. Sed cum Basilius. Ml. Satriu sororis filiũ nomẽ suũ fe̾re
noluisset eumq fecisset heredẽ. hunc dico patronũ agri piceni et sabini. o
hẽndus is qui nõ modo repellit sed etiã adiuuat iniuriã. Alihi quidẽ etiã
uere hereditates non honeste uident᷑ si sunt maliciosis blanditiis officioꝵ
nõ ueritate sed simulatioe quesite. Atꝗ in talib rebus aliud ũtile interd¬
um aliua honestũ uideri solet falso. Nam eadem utilitatis que honesta¬
tis est regła. Qui hec nõ preuiderit ab hoc nulla fraus aberit. nullũ facinꝰ.
Sic eũm cogitans illud quidem honestũ ueꝵ hoc expedit res a nat̾a copul¬
atas audebit errore diuellere que fons est fraudũ maleficioꝵ scelerum omĩu

Expanded text:
deliquisse videantur? Mihi quidem non videtur, quamquam alterum vivum amavi, alterum deliquisse videantur? Mihi quidem non videtur, quamquam alterum vivum amavi, alterum non odi mortuum; sed, cum Basilus M. Satrium, sororis filium, nomen suum ferre voluisset eumque fecisset heredem hunc dico patronum agri Piceni et Sabini; o bendus est is, qui non modo non repellit, set etiam adiuvat iniuriam? Mihi quidem etiam verae hereditates non honestae videntur, si sunt malitiosis blanditiis, officiorum non veritate, sed simulatione quaesitae. Atqui in talibus rebus aliud utile interdum, aliud honestum videri solet. Falso; nam eadem utilitatis, quae honestatis, est regula. Qui hoc non perviderit, ab hoc nulla fraus aberit, nullum facinus. Sic enim cogitans: Est istuc quidem honestum, verum hoc expedit, res a natura copulatas audebit errore divellere, qui fons est fraudium, maleficiorum, scelerum omnium.