comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
irasci: sed quo cũ furens & recens fuerit ira. dilata faciliꝰ sedetur & pos¬
sit auferri. & quia ira semꝑ iuncta suꝑbiȩ ẽ desideraus ultionẽ: meliorẽ
sipiens arguit᷑. Ira quippe in sinu stultoꝵ requiescit. Ne dixeris qͥd fa¬
ctũ est. quia dies priores meliores erant quã istt: Non enĩ sapient̾ int̾ro¬
gasti de hoc. Ne uetus scłm p̃senti p̃feras : quia unꝰ utriꝰq est conditor
ł. Uirtutes bonos dies uiuenti faciunt: uicia malos. Ne dicas ergo me¬
liores dies fuisse sub moy se & sub xꝑo. quã modo st̃: Nã & illo tempore
plures fuert̾ increduli: & dies eoꝵ mali facti st̃: & nẽ credentes multi repe¬
riunt᷑: he̾ quib saluator ait: beatiores qͥ ñ uidert̃: & credidert̃. A liter. Sic
debes uiuere ut semꝑ p̃sentes dies meliores tͥ sint quã preteria: ne cũ par¬
latim decrescere ceꝑis. dicatur tͥ. Currebatis bene: quisuos impediuit

Expanded text:
irasci; sed quod cum furens et recens fuerit ira, dilata facilius sedetur, et posirasci; sed quod cum furens et recens fuerit ira, dilata facilius sedetur, et possit auferri. Et quia ira semper juncta superbiae est, desiderans ultionem, meliorem sipiens arguitur: Ira quippe in sinu stultorum requiescit. Ne dixeris: quid factum est: quia dies priores erant meliores, quam isti; non enim sapienter interrogasti de hoc. Ne vetus saeculum praesenti praeferas, quia unus utriusque est conditor Deus. Virtutes bonos dies viventi faciunt, vitia, malos. Ne dicas ergo meliores fuisse dies sub Moyse, et sub Christo, quam modo sunt. Nam et illo tempore plures fuerunt increduli, et dies eorum mali facti sunt, et nunc credentes multi reperiuntur, de quibus ait Salvator: Beatiores qui non viderunt, et crediderunt . Aliter: Sic debes vivere, ut semper praesentes dies meliores tibi sint, quam praeteriti, ne cum paulatim decrescere coeperis, dicatur tibi: 440 Currebatis bene, quis vos impedivit
Abbreviated transcription (Latin):
semet ipsum recogitat auditor qͥd dictum sit: cũ autẽ ceꝑimꝰ loqui. nec¬
dum quid utilitatis accepit. Melior est patiens suꝑ excelsum sꝑu. Qͥ a
suꝑiis irã concesserat dicens. melior ẽ ira quã risus. ne putaremus irã q̃¬
est in passione laudari : nẽ precipit irã penitus esse tollendã. Ibi enĩ ꝑro
correptione peccantis. & eruditione inminores. irã posuit: hic uͦ impati¬
entiam refrenauit. Catientia aut̃ ñ solum in angustiis. sed eciã in lȩtioril
necessaria ẽ: ne plus ꝗͣ cõndecet exalcemuir. Uidetur mͥ ei qui nẽ exelsus
appellat̾ sp̾u. in euangłio pauꝑ sp̃u esse contrariꝰ : qui & cũ beatitudine
ponit᷑. Ne festines in sꝑu tuo ut irascaris: quia ira in sinu stultoꝵ reqͥescit
Non quo concedat tardiꝰ irascendũ. iccirco nẽ dicit. ne festines in sꝑu tuo

Expanded text:
semetipsum recogitat auditor, quid sit dictum: cum autem coeperimus loqui, necsemetipsum recogitat auditor, quid sit dictum: cum autem coeperimus loqui, necdum quid utilitatis accepit. Melior est patiens super excelsum spiritu. Quia superius iram concesserat, dicens: Melior est ira, quam risus, ne putaremus iram, quae in passione est laudari, nunc praecipit iram penitus esse tollendam. Ibi enim pro correptione in peccantes, et eruditione in minores iram posuit: hic vero impatientiam refraenavit. Patientia autem non solum in angustiis, sed et in laetioribus necessaria est, ne plus quam condecet, exaltemur. Videtur mihi et qui nunc excelsus appellatur spiritu in Evangelio, pauperi spiritu esse contrarius, qui et in beatitudine ponitur. Ne festines in spiritu tuo, ut irascaris, quia ira in sinu stultorum requiescit. Non quod concedat tardius irascendum, idcirco nunc dicit: Ne festines in spiritu tuo
Abbreviated transcription (Latin):
dit cor. matͣchanã. donũ. tam u̾bum hebraicũ quã int̾pretationẽ eius co¬
pulans & faciens illum sensũ qui alibi scriptus est. Excecant inunera etiã
sapientiũ ocłos. Melius ẽ nouissiniũ sermonis: quã principiũ enis. Deli¬
ores st̃ in dicendo epilogi. ꝗͣ exordiũ. In his enĩ dicentis sollicitudo finit᷑.
inhis incipit. Uł certẽ sic. Qui incipit audire sermonẽ & ad p̃ceptorem
uadit: in principio est. Qͥ uero extrema audit: consuminatus atq ꝑfectꝰ¬
est. Sed & hoc modo int̾elligi potest. Dum in hoc scło sumꝰ : qđ seius. omẽ
erinus. hebreus ita hẽ locum cũ sequente u̾siculo disseruit. Melius ẽ finẽ te¬
considerare negotii quã principium. & patientẽ esse quã impatientie furo¬
re raptari. Biscimꝰ quoq ex hac sententiola nullã in hominib esse sapien¬
tiam cũ melius sit tacere quã ꝓloqui÷ & quia cũ fintta fuerit oratio. intra

Expanded text:
d est, donum: tam verbum Hebraicum, quam interpretationem ejus copulans, et faciens illum sensum, qui alibi scriptus est: Excaecant munera etiam sapientium oculos . Melius est novissimum sermonis, quam principium ejus. Meliores sunt in dicendo epilogi, quam exordium. In his enim dicentis sollicitudo finitur, in illo incipit. Vel certe sic: Qui incipit audire sermonem, et ad praeceptorem vadit, in principio est; qui vero extrema audit, consummatus est atque perfectus. Sed et hoc modo intelligi potest: Dum in isto saeculo sumus, quod scimus, omne erimus. Hebraeus ita hunc locum cum sequenti versiculo disseruit: Melius est te finem considerare negotii, quam principium, et patientem esse, quam impatientiae furore raptari. Discimus 439 quoque ex hac sententiola, nullam in hominibus esse sapientiam, cum melius sit tacere, quam proloqui; et quia cum finita fuerit oratio, intra
Abbreviated transcription (Latin):
nũ ꝓhiberi: & leges acciꝑe spirandi. De quo supra dictũ est. Girans giran¬
do uadit sꝑs. In die mortis ñ sumus potentes. In die enĩ uite: facile uitatur
inimicus. Similit̾ & qui in bello est. & ñ habet pacẽ di que suꝑat omnẽ
sensum: ñ habebit emissionẽ. de qua ad sponsam đr. Emissiones tuę ꝑa¬
radisus cũ fructu pomoꝵ. & quia impietas ñ saluabit habentẽ se: pie¬
tas e regione saluabit. Potest impietas diabolus appellari: & pietas. dñs¬

Expanded text:
num prohiberi, et leges accipere spirandi. De quo et supra dictum est: Girans girannum prohiberi, et leges accipere spirandi. De quo et supra dictum est: Girans girando vadit spiritus. In die mortis non sumus potentes: in die enim vitae facile vitatur inimicus. Similiter qui in bello est, et non habet Dei pacem, quae superat omnem sensum, non habebit emissionem, de qua ad sponsam dicitur: Emissiones tuae paradisus cum fructu pomorum . Et quia impietas non salvabit habentem se, pietas e regione salvabit. Potest impietas diabolus appellari, et pietas D
Abbreviated transcription (Latin):
Illua quoq qd̾ in fine hoꝵ uersuũ scriptum ẽ. quia nescit qͥd factum sit.
& qͥd futurũ sic post eum qͥs annuntiabit ei: de u̾bo ad uerbũ nẽ ex hebreo
sermone transtulimꝰ: ut esse sensum al terũ nouerimus: qđ scilicet nec ea q̃
preteriert̾ scire possumꝰ : nec ea quȩ futura sinc ita ut st̃ futura cognoscere.
mortis: & non ẽ emissio in bello: & ñ saluabit impietas habentem se. Non ẽ
in potestate anima nr̃a ne auferat᷑ a nobis : & egrediente ad imꝑiũ đi sꝑu.
nichil ꝑdest ora concludere. & uitam retinere fugientẽ. Cumq incentus
inmicus uite nr̃e & hostis aduenerit. indutias acciꝑe ñ possumus. nec re¬
possumꝰ. & sepe ab iniquis potentiorib opprimamur. cũ morte omĩa fini¬
ant᷑: & suꝑbus & potens qͥ cuncta populatus est ñ ualeat animã suam reti¬
nere cũ petitur. Aliter.Sꝑs qui uniu̾sa dispensat ñ potest ã quoquã homi¬

Expanded text:
Illud quoque quod in fine horum versuum scriptum est: Quia nescit quod factum sit; Illud quoque quod in fine horum versuum scriptum est: Quia nescit quod factum sit; et quid futurum sit post eum, quis annuntiabit ei? de verbo ad verbum nunc ex sermone Hebraeo transtulimus, ut esse sensum alterum noverimus, quod scilicet nec ea quae praeterierint, scire possumus, nec ea quae futura sint, ita ut sunt futura, cognoscere. mortis, et non est emissio in bello, et non salvabit impietas habentem se. Non est in potestate anima nostra, ne auferatur a nobis, et egrediente ad imperium Domini spiritu, nihil prodest ora concludere, et vitam retinere fugientem. Cumque interitus, inimicus vitae nostrae et hostis advenerit, inducias accipere non possumus. Nec repossumus, et saepe ab iniquis potentioribus opprimamur, cum morte omnia finiantur, et superbus et potens, qui cuncta populatus est, non valeat animam suam retinere
Abbreviated transcription (Latin):
omi negotio est tempiis & iudiciũ. Afflictio quipꝑe hominis multa suꝑ eñ.
quia nescit qͥd futurum ẽ. Sicut enĩ erit qͥs annuntiabit ei. Lieet diuer¬
sa eueniant. & ñ possit iustus scire qͥd ei futurũ sit. nec singularũ rerunt
causas rationesq cognoscere. nemo est enĩ conscius futuroꝵ: tam̃ scit a do
cuncta in utilitatem hominũ fieri : & ñ absq eiꝰ uoluntate disponi. Est
aut̃ magna afflictio generis humani: quia ut poeta ait. nescia mens ho¬
minis fati sortisq future. A liud sꝑat: aliud ẽuenit. De altero loco expec¬
tat hostem: & alterius iaculo uulneratur. Pro eo aut̃ qđ septuaginta in¬
terp̃tes & theodotion dixert̾. quia scientia hominis multa suꝑ eũ. in he¬
breo maliciã habet ñ scientiam. Sed quia Rẽs & delecħ litere hebrai¬
litia scientiam. Hoc mel uis sciet: qͣui eiusde lingue habuerit notitiam.

Expanded text:
omni negotio est tempus et judicium. Afflictio quippe hominis multa super eum, omni negotio est tempus et judicium. Afflictio quippe hominis multa super eum, quia nescit quod futurum est; sicut enim erit, quis annuntiabit ei? Licet diversa eveniant, et non possit justus scire quid ei futurum sit, nec singularum 452 rerum causas rationesque cognoscere nemo enim est conscius futurorum, tamen scit a Deo cuncta in utilitatem hominum fieri, et non absque ejus voluntate disponi. Est enim magna afflictio generis humani, quia ut Poeta ait : Nescia mens hominum fati sortisque futurae, aliud sperat, aliudque evenit: de altero loco exspectat hostem, et alterius jaculo vulneratur. Pro eo autem quod Septuaginta Interpretes et Theodotio dixerunt: Quia scientia hominis multa super eum, in Hebraeo malitiam habet, non scientiam: sed quia RES et DALETH litterae Hebrailitia, scientiam. Hoc melius sciet qui ejusdem linguae habuerit notitiam.
Abbreviated transcription (Latin):
minib esse conseriptũ. hoc itaq uramentũ de dei u̾bo sacrũ & archanũ
ũ debemus quibuscuuq narrare & ꝑferre in mediũ: & citã de eo ferre
sententiã : neq ut moises festines uidere faciem di: s tamdui sustine do¬
nec ipse ꝑtranseat. & tantũ posteriora eiꝰ conspicias. Nec non & illud qd̾ seqͥ¬
tur. ne stes in u̾bo malo & cet̾a: suꝑ eo intelligamꝰ qui in hereseos errore
libidiue. Qd̃ si ꝑseueraueris: rex uitioꝵ acq peccati diabolus oꝑabitur¬
in te ꝑditionẽ: & faciet qđ cunq uoluerit. Qui eustodit mandatũ. non
cognoscit u̾bum malum: & tempus & iudiciũ cognoscit corsapientis. No
in eo. Si quidem & de saluatore sic seriptum est. Qcum ñ cognouisset pec¬
catũ: đs ꝓ nobis peccatũ fȩcit. Pro uerbo quoq: rem simmachus inter
pretatus ẽ dicens. Q eustodit mandatũ: ñ experiet᷑ remenalami. Precepit
aut̾ regis imꝑiũ conseruandũ: & seire qͥd & quare & quo tempore iuibeat: qͥa

Expanded text:
uramentum, de Dei verbo sacrum et arcanum, non debemus quibuscumque narrare, et proferre in medium, et citam de eo ferre sententiam. Neque, ut Moyses, festines videre faciem Dei, sed tamdiu sustine, donec ipse pertranseat, et tantum ejus posteriora conspicias. Necnon et illud quod sequitur: Ne stes in verbo malo, et caetera, super eo intelligamus, qui haereseos errore libidine. Quod si perseveraveris, rex vitiorum atque peccati diabolus operabitur perditionem in te, et faciet quodcumque voluerit. Qui custodit mandatum, non cognoscet verbum malum: et tempus, et judicium cognoscit cor sapientis. Notin eo. Siquidem et de Salvatore sic scriptum est: Qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit . Prmalam. Praecepit autem regis imperium conservandum, et scire quid, et quare, et quo tempore jubeat. Quia
Abbreviated transcription (Latin):
quiunt qui natura st̃ iudei ex di¬
uerso orbe conuenerant: uerũ & hi
qui de preputio nati eorũ adhesere
ritui. Alii aut̃ irridentes: dicebant
quia musto pleni st̃ isti. Irridentes
licet. mystice tam̃ uera testantur:
qui ñ uino ueteri qđ innuptiis ȩccłe
defecit : s musto st̃ gr̃e sꝑualis un¬
pleti. Iam enĩ uinum nouũ in utres
nouos uenerat : cũ apłi ñ in uetu¬

Expanded text:
quiunt, qui natura sunt Judaei ex diquiunt, qui natura sunt Judaei ex diverso orbe convenerant, verum et ii qui, de praeputio nati, eorum adhaesere ritui. Alii autem irridentes dicebant: Quia musto pleni sunt isti. Irridentes licet, mystice tamen vera testantur. Qui non vino veteri, quod in nuptiis Ecclesiae defecit, sed musto sunt gratiae spiritalis impleti. Jam enim vinum novum in utres novos venerat, cu
Abbreviated transcription (Latin):
gentiũ auditores essent. unusqͥs¬
q scd̃m linguam suam ipsius u¬
nius sermonis qͥ ab apło fuerat
ꝓnuntiatus. susciperet audicum
& caꝑet intellectum : nisi forte se¬
cundũ hoc magis uidebat᷑ audienti¬
um esse miracłm quã loquentiũ.
& qui habitant mesopothamiã. iu
deam & cappadociã. Iudeam hoc loco¬
ñ totam gentem s partem illiꝰ hoc ẽ
tribum iuda & beniamin significat:
ad distinctionẽ uidelicet samarie. ga¬
h leȩ. decapoleos & aliarũ in eadem
ꝓuintia regionũ : que licet om̃s u¬
na lingua loquerentur hebrea: do¬
mesticã tamen singłe dicendi spẽm
habuere distinctam. Unde & petrus
in dñi passione qđ galyleus sit. loq̃¬
la sua ꝓditur. Iudei quoq & ꝓseliti
Proselitos id ẽ aduenas nuncupabant
eos qͥ de gentib originẽ ducentes cir¬
cuncisionẽ & iudaismũ eligere male¬
bant: sicut achi or in libro iudith
fȩcisse narratur. Non solum ergo in¬

Expanded text:
gentium auditores essent, unusquisgentium auditores essent, unusquisque secundum linguam suam illius ipsius unius sermonis qui ab apostolo fuerat pronuntiatus susciperet auditum, et caperet intellectum. Nisi forte secundum hoc magis videbatur audientium esse miraculum quam loquentium. Et qui habitabant Mesopotamiam, et Judaeam, et Cappadociam. Judaeam hoc loco non totam gentem, sed partem illius, hoc est tribum Juda et Benjamin significat, ad distinctionem videlicet Samariae, Galileae, Decapoleos, et aliarum in eadem provincia regionum. Quae licet omnes una lingua loquerentur Hebraea, domesticam tamen singulae dicendi speciem habuere distinctam. Unde et Petrus in Domini passione quod Galilaeus sit loquela sua proditur. Judaei quoque et proselyti. Proselytos, id est, advenas nuncupabant eos, qui, de gentibus originem ducentes, circumcisionem et Judaismum eligere malebant, sicut Achior in libro Judith fecisse narratur. Non solum ergo, in
Abbreviated transcription (Latin):
rant in captiuitatem: licet iam &
ipsa immineret ultrix cõmissi de¬
saluatore piaculi. Suꝑest ergo ut
illa intelligatur captiuitas quȩ sub
antiocho facta ẽ: quȩ utiq ñ multis
ante temporib acciderat. Qm̃ au
diebat unusquisq lingua sua illos:
loquentes. Queritur in hoc loco qͦ¬
modo unusquisq audiebat linguis
suis loquentes eos magnalia di: u¬
trũ hi qui loquebantur diu̾sis ser¬
monib uniꝰcuiusq linguȩ hoc qđ
dicebatur ꝑferebant. id ẽ ut unꝰ¬
quisq eoꝵ nc̃ hac nc̃ alia lingua lo¬
quens sic ꝑ om̃s curreret: an in eo
potius erat mirabile. qd sermo eoꝵ
qui loquebantur. qualibet lingua
fuisset ꝓnuntiatus. unicuiq audi¬
enti scdm̃ suam linguã intelligeba¬
tur: ut uerbi gr̃a uno quocunq
apło in eccła dicente. necesse enĩ e¬
rat tacentib reliquis unũ loqui.
& sermonẽ unum ad auditũ om̃i¬
um ꝑuenire. ipse sermo hanc in
se uim haberet. ut cũ diu̾sarum

Expanded text:
rant Judaei in captivitatem, licet jam et rant Judaei in captivitatem, licet jam et ipsa immineret ultrix coSalvatore piaculi. Superest igitur, ut illa intelligatur captivitas, quae sub Antiocho facta est, quod utique non multis ante temporibus acciderat. Quoniam audiebat unusquisque lingua sua eos loquentes. Quaeritur in hoc loco, quod unusquisque audiebat linguis suis loquentes eos magnalia Dei, utrum hi qui loquebantur diversis sermonibus uniuscujusque linguae hoc quod dicebatur proferebant, id est, ut unusquisque eorum nunc hac, nunc alia lingua loquens, sic per omnes curreret, an in eo potius erat mirabile, quod sermo eorum qui loquebantur qualibet lingua fuisset pronuntiatus unicuique audienti, secundum suam linguam intelligebatur, ut verbi gratia unoquocunque apostolo in Ecclesia docente necesse enim erat tacentibus reliquis unum loqui, et sermonem unum ad auditum omnium pervenire, ipse sermo hanc in se vim haberet, ut cum diversarum
Abbreviated transcription (Latin):
de se. Simul &̃ indicans: quia sc̃a
ecc ła ꝑ mundi terminos dilatata
omnium gentiũ erat uoce locut᷑a
Seditq supra singłos eoꝵ. Qd̾ se¬
disse dicit᷑ regiȩ est potestatis indi¬
cium: uel certe quia requies eius
indicatur in scĩs. & ceꝑunt loqui
uariis linguis. Unitatem lingua¬
rum quã suꝑbia baby lonis disꝑse¬
rat: humilitas eccłe recollegit. Sꝑu¬
aliter aut̃. uarietas linguarũ. dõ¬
na uariarũ significat gr̃arum. Ue
sc̃s ideo primũ linguarum dona
dedisse hominib. a quib humana
sapientia forinsecus & discitur &
docetur : ut ostenderet quã facile
posset sapientes facere. ꝑ sapientiã
dei quȩ interna est. Erant aut̃ in
iħrlm̃ habitantes iudei uiri religi¬
osi: ex omĩ natione quȩ sub celo est.
Conueniens puto ꝑquirere quinam
isti st̃ & ex qua captiuitate iudei:
qm̃quidem illa quȩ in egypto fue¬
rat uel in baby lonia absoluta iam
fiuerat : romani aut̾ nondũ uene¬

Expanded text:
de se. Simul et indicans, quia sancta de se. Simul et indicans, quia sancta Ecclesia per mundi terminos dilatata, omnium gentium erat voce locutura. Seditque super singulos eorum. Quod sedisse dicitur, regiae est potestatis indicium. Vel certe quia requies ejus indicatur in sanctis. Et coeperunt loqui variis linguis. Unitatem linguarum quam superbia Babylonis disperserat, humilitas Ecclesiae recolligit. Spiritaliter autem varietas linguarum dona variarum significideo primum linguarum donum dedisse hominibus, quibus humana sapientia forinsecus et discitur, et docetur, ut ostenderet quam facile possit sapientes facere per sapientiam Dei quae eis interna est. Erant autem in Jerusalem habitantes Judaei, viri religiosi, ex omni natione quae sub coelo est. Conveniens puto perquirere quinam isti sunt, et ex qua captivitate Judaei. Quoniam quidem illa quae in Aegypto fuerat vel in Babylonia, absoluta jam fuerat. Romanis autem nondum vene
Abbreviated transcription (Latin):
dum. Nam sicut hic. sic & illie
in ignis uisione ds̃ apparuit: di¬
cente exodo. Totus aut̃ mons si¬
nai fumabat: eo qđ descendisset
dñs suꝑ eum in igne. Et factus
ẽ repente de cęlo sonus tanquam
aduenientis sꝑs uehem̃tis: & cęt̾a
Per ignem quidem dñs ut beatus
papa Gregorius exponit apparu¬
it : s ꝑ semet ipsum locutionẽ in¬
terius fȩcit. Et neq ignis ds̃ neq
ille sonitus fuit: sed ꝑ hoc qđ ex¬
terius exhibuit. expressit hoc
qd̃ interiꝰ gessit. Quia enĩ disci¬
pulos & Zelo succensos. & uerbo
eruditos intus reddidit: foris linguaᷤ
igneas ostendit. In significatione igͥ
ad mota st̃ elementa ⁊ ut ignem &
sonitũ sentirent corpora : igne uͦ
inuisibili & uoce sine sonitu doceren¬
tur corda. Et apparuerunt inqͥt¬
illis disꝑtitȩ lingue tanꝗͣ ignis.
Sꝑs enĩ sc̃s in igne & linguis appa¬
ruit: quia om̃s quos impleuerit
arcdentes pariter & loquentes facit.
Ardentes utiq ex se : & loquentes

Expanded text:
dum. Nam sicut hic, sic et illic dum. Nam sicut hic, sic et illic in ignis visione Deus apparuit, dicente Exodo: Totus autem mons Sinai fumabat, eo quod descendisset Dominus super eum in igne . Et factus est repente de coelo sonus tanquam advenientis Spiritus vehementis, etc. Per ignem quidem Dominus, ut beatus papa Gregorius exponit, apparuit, sed per semetipsum locutionem interius fecit. Et neque ignis Deus, neque ille sonitus fuit, sed per hoc quod exterius exhibuit, expressit hoc quod interius gessit. Qui enim discipulos et zelo succensos, et verbo eruditos intus reddidit, foris linguas igneas ostendit. In significatione igitur admota sunt elementa, ut ignem et sonitum sentirent corpora, igni vero invisibili et voce sine sonitu docerentur corda. Et apparuerunt illis dispertitae linguae tanquam ignis. Spiritus enim sanctus in igne et linguis apparuit, quia omnes quos impleverit ardentes pariter et loquentes facit. Ardentes utique ex se, et loquentes
Abbreviated transcription (Latin):
aplõ dicente: qd̾ enĩ in presenti mo¬
mentaneũ & leue tribulationis
nr̃ȩ est: supra modũ in sublimita¬
te et̾num glẽ pondus oꝑatur in
nobis. Nera est aut̾ beatitudo nr̃a:¬
corporis & anime nos immortali¬
tate głantes. suimȩ & beatȩ tri¬
nitatis ȩt̾na uisione saciari. Nam
corpore quatuor notissimis qualita¬
tibus consistimus: Interiori autẽ ho¬
mine. ex toto corde. tota anima. to¬
ta mente dm̃ diligere iubem᷑. & hoc
est ꝑfectum uite denarium: diui¬
ne nos głe presenti uisione letari.
Uerũ notandum iuxta hẏstoriã. qđ
apud antiquos dies pentecostes id est
quinquagesime quo lex data erat.
ab occisione agni cõputabatur: hic
autẽ ñ a dnĩ passione. sed sicut beatꝰ
augustinus exponit. ab eius resur¬
rectione dies quinquagesimꝰ quo sꝑs
manifestissime diem dñicum suo
consecrauit aduentu: quo etiam
temporis articulo. uerum pascha
die dnico monstrauit esse celebran¬

Expanded text:
Apostolo dicente, quod enim in praesenti moApostolo dicente, quod enim in praesenti momentaneum est, et leve tribulationis nostrae, supramodum in sublimitate aeternum gloriae pondus operatur in nobis . Vera est autem nostra beatitudo corporis et animae, nos immortalitate gloriantes summae et beatae Trinitatis aeterna visione satiari. Nam corporis quatuor notissimis qualitatibus consistimus. In interiore autem homine, ex toto corde, tota anima, tota mente, Deum diligere jubemur. Et hoc est perfectum vitae denarium, divinae nos gloriae praesenti visione laetari. Verum notandum juxta historiam quod apud antiquos, dies Pentecostes, id est, quinquagesimae, quo lex data erat, ab occisione agni computabatur. Hic autem non a Domini passione, sed, sicut beatus Augustinus exponit, ab ejus resurrectione dies quinquagesimus, quo Spmanifestissime diem dominicum suo consecravit adventu. Quo etiam temporis articulo, verum Pascha die Dominico monstravit esse celebran
Abbreviated transcription (Latin):
rant om̃s pariter in eodẽ loco: hoc ẽ
in cenacło qd̾ suꝑiuis ascendisse nar-¬
rantur. Quicunq enĩ sꝑu sco ad im¬
pleri desiderant: carnis domicilium
necesse ẽ mentis contẽplatione tran¬
scendant. Sicut aut̾ quadraginta
dies quib dñs post resurrectionem
cũ discipulis conu̾satus ẽ. conresur¬
gentẽ xꝑo peregrinationis huius
designant eccłam : ita dies quinqua
poralis denario remunerabitur ȩ¬
terno. congruenter exprimit. Nã
& ipse numerus quad ragenarius
equalib suis partib cõputatus. ad¬
dit amplius ipsũ denarium: & facit
quinquaginta. Quadragenarii qͥp¬
pe numeri dimidiũ est. uiginti:
quarta pars. decẽ: quinta. octo: oe¬
taua quinq: decima quatuor. ui¬
cesima duo: quadragesima unꝰ: ui¬
ginti aut̾ & decẽ & octo. & quinq &
quatuor. & duo. & unꝰ. quinquagin¬
ta facunt. Cuius compoti facilli¬
me patet figura: qm̃ presens con¬
flictus. gaudiũ nobis iubelei quasi
latenter generat sempiternui:

Expanded text:
em loco. Hoc est in coenaculo quod superius ascendisse narrantur. Quicunque enim spiritu sancto adimpleri desiderant, carnis domicilium necesse est, mentis contemplatione transcendant. Sicut autem quadraginta dies, quibus Dominus post resurrectionem cum discipulis conversatus est, cum resurgente Christo peregrinationis hujus designant Ecclesiam, ita dies quinquagporalis denario remunerabitur aeterno, congruenter exprimit. Nam et ipse numerus quadragenarius, aequalibus suis partibus computatus, addit amplius ipsum denarium, et facit quinquaginta. Quadragenarii quippe numeri dimidium est viginti quarta pars decem, quinta octo, octava quinque, decima quatuor, vicesima duo, quadragesimum unum. Viginti autem, et decem, et octo et quinque, et quatuor et duo, et unum, quinquaginta faciunt. Cujus computi facillime patet figura, quoniam praesens conflictus, gaudium nobis jubilaei, quasi latenter generat sempiternum,
Abbreviated transcription (Latin):
morat. Dñe iudiciũ tuum regi da: & iustitiam tuã filio regis. Non enĩ iudicat
pat̾ quẽquam: sed om̃e uidicium dedit filio. Qͥ rex filius: dei patris regis ẽ
filiꝰ. Huius itaq eustodienda precepta sẽ: huius uoluntas patranda.
& hoc ẽ qđ in libro chobie scribit᷑. Misteriũ regis abscondere bonũ est. & p̃¬
cipue monet. ne retractemus quare ds unũ qđq preceperit: s qđcunq ui¬
derit ẽẽ mandatũ. hoc pia mens hominis implere festinet: & sic in lege dñi erit

Expanded text:
morat: Deus judicium tuum regi da, et justitiam tuam filio regis . Non enim judicat Pater quemquam, sed omne judicium dedit Filio . Qui rex filius, Dei filius. Hujus itaque custodienda praecepta sunt, hujus voluntas patranda. Et hoc est quod in Tobiae libro scribitur: Mysterium regis abscondere bonum est . Et praecipue monet, ne retractemus quare Deus unumquodque praeceperit, sed quodcunque viderit esse mandatum, hoc pia mens hominis implere festinet, et sic in lege Domini erit
Abbreviated transcription (Latin):
te sic. Uerba nr̃a pauca ido esse debere. qd etiã ea que nosse nos arbitra¬
mur. ꝑ speculũ uidemꝰ & in eniginate: & uelitti somniũ comp̃hendimꝰ
qđ tenẽre nos estimamtꝰ: Cumq plura ut nobis uisum fuerit dixerimus¬
fiuẽ disputationis nr̃e esse stultitiam ÷ Ex multiloquio enĩ ñ effugere nos pee¬
atum. Cum uotũ feceris do. ñ moreris reddere illd̃: quia ũ est uoluntas insi¬
pientib. Quecunq uoues redde. Melius est ñ nouere: quã uouere̾ & ñ red¬
dere. Simplex iutelligentia interpretatione ñ indiget. Meliꝰ esse ñ ꝓmic¬
tere quã ꝓmissa ñ facere. quia displiceant đo: & inter insipientes cõpu¬
tentur qui uota ñ explent. Qd̃ autẽ ait ñ est uoluntas insipientib. sub
uditur đi: iuxta illud apłi. & utiq ñ fuit uoluntas ut nẽ uenirẽ
ad uos. Qd̃ si uolumꝰ & curiosius aliqͥd dicere : precipitur xꝑiano ut fi¬

Expanded text:
te sic: Verba nostra pauca ideo esse debere, quod etiam ea quae nosse nos arbitrate sic: Verba nostra pauca ideo esse debere, quod etiam ea quae nosse nos arbitramur, per speculum videmus et in aenigmate, et velut somnium comprehendimus, quod tenere nos aestimamfinem disputationis nostrae esse stultitiam: ex multiloquio enim nos non effugere pem. Cum votum feceris Deo, ne moreris reddere illud, quia non est voluntas in insipientibus. Quaecumque voveris, redde. Melius est non vovere, quam vovere, et non reddere. Simplex intelligentia interpretatione non indiget. Melius est non promittere, quam promissa non facere, quia displiceant Deo, et inter insipientes computentur, qui vota non expleant. Quod autem ait: Non est voluntas inuxta illud Apostoli : Et utique non fuit voluntas, ut nunc venirem ad vos. Quod si volumus et curiosius aliquid dicere, praecipitur Christiano, ut fi
Abbreviated transcription (Latin):
tors aĩe miscđiter aggregatȩ in blanda fiłi quiete conti¬
nent᷑. Hanc gͦ sẏndonẽ eccła fecit& uendidit: quia fidem
quã credendo texierat. loquendo dedit : & ab infidelib uitã
recte conu̾sationis accep̃. Que & chananeo cingulũ tradidit.
quia ꝑ uigorẽ demonstratȩ uisticie. fluxa oꝑa gentilitatis
astrinxit : ut hoc qđ p̃cipitur. iuuendo teneat᷑. Sint lũbi
uestri p̃cincti. bñ & enĩ noĩe canaan. qui & gentiliũ ppłmꝑ
creauit. & int̃pretat᷑ cõmutatꝰ. conu̾sa adfidẽ gentilitas de¬
signat᷑ : que felicissima cõmutatiõe a uitiis ad uirtutes. a di¬
abolo trans migrauit ad xꝑm. Unde & in eiꝰ laudẽ psalmꝰ qua¬
aragesimꝰ quartus scribitur: cuiꝰ titil ꝰ ẽ. In finẽ ꝓ his qͥui
cõmittabunt᷑ filiis chors̾: eanticũ ꝓ dilecto. Filii aut̃ chore fi¬
Ii caluarie interpretant᷑. qui st̃ fisii dñicȩ crucis dicentes. Mi¬

Expanded text:
torum animae misericorditer aggregatae in blanda fitorum animae misericorditer aggregatae in blanda finentur. Hanc ergo sindonem Ecclesia fecit et vendidit, quia fidem, quam credendo texuerat, loquendo didicit, et a fidelibus vitam rectae conversationis accipit. Quae et Chananeo cingulum tradidit, quia per vigorem demonstratae justitiae fluxa opera gentilitatis exstinxit. Ut hoc quod praecipitur vivendo teneatur: Sint lumbi vestri praecincti . Bene etenim nomine Chanaan, qui et gentiletatur commutatus, conversa ad fidem gentilitas designatur; quae felicissima commutatione, a vitio ad virtutes, a diabolo migravit ad Christum. Unde et in ejus laudem Psalmus quadragesimus quartus scribitur, cujus titulus est: In finem, pro his qui commutabuntur, filiis Core canticum pro dilecto; filii autem Core, filii Calvariae interpretantur, qui sunt filii dominicae crucis, dicentes: Mi
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatem aliunde. paratũ continuo responsum udic antis acci¬
perent: & nec risticos ł pastores insolita urbis edificia stupefa¬
cerent᷑:. nec rursum pacem urbis intrinsecus. frequens litigan¬
tiũ controue̾rsia fedaret. Nobilis gͦ erit dñs in portis sue ciui¬
tatis : quia qui eciã nc̃ contẽ: nendus putat᷑ amultis : ubi sclĩ
finis aduenerit. ubi ingressum patriȩ cȩlestis aperuerit ele¬
ctis iam cunctis parebit sublimis. Sedebit aut̃ eñ senãtorib
terre. Am̃ dico uobis. qđ uos qui secuti estis me. in regenera¬
tione cũ sederit filiꝰ hõis in sede maiestatis sue. sedebitis & uos
& uendidit : & cingulũ tradidic ehananeo. In linteo sẏndo¬
nis : subtilis intextio signat᷑ sc̃e p̃dicationis. In qua mol¬
liter quiescit᷑ : quia mens in illa fidoliũ sꝑe suꝑna refouet᷑
Ende & petro animalia in linceo demonstrantut : quia pecca¬

Expanded text:
civitatem aliunde paratum continuo responsum judicantis accicivitatem aliunde paratum continuo responsum judicantis acciperent, et ne rusticos vel pastores insolita urbis aedificia stupefacerent, nec rursum pacem urbis intrinsecus frequens litigantium controversia foedaret. Nobilis ergo erit Dominus in portis civitatis, quia qui etiam nunc contemnendus putatur a multis, ubi saeculi finis advenerit, ubi ingressum patriae coelestis aperuerit electis, jam cunctis parebit sublimis. Sedebit autem cum senatoribus terrae. Amen dico vobis, quod vos qui secuti estis me in regeneratione, cum sederit Fet vendidit; et cingulum tradidit Chananaeo . In linteo sindonis subtilis intextio signatur sanctae praedicationis, in qua molliter quiescit: quia mens in illa fidelium spe superna refovetur. Unde et Petro animalia in linteo demonstrantur ; quia pecca
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit manifeste parebit. Ande pulchre in apocaly psi sua io¬
hannes scõꝵ se uoces audisse refert dicentiũ. Gaudeamꝰ & ex¬
ultemꝰ qr uenert̾ nuptie agni. & uxor eius preparauit se.
& datũ est ei ut cooꝑiat se bẏssinũ splendens. candidũ. Byssi¬
nũ enĩ uistificationes sc̃oꝵ st̃. Nobilis in portis uir eiꝰ: qñ se
derit cũ senatorib t̾re. Nir sc̃e eecłe̾. uir cuiusq fidelis atumȩ:
dñs ẽ. Q uidebat᷑ ignobilis cum ante tribunal presidis starẽt
iudicandus : cũ ꝓbra. flagella. sputa. & ipsam erucis mortem
susciꝑet. S nobilis apparobit. cũ uenerit uidicaturus orbem
in equitate: & om̃s angłi cũ eo. ł tc̃ sedebit inquit in sede maie¬
statis sue. & congregabunt᷑ ante eum om̃s gentes. & separabit
eos ab inuicẽ : & cet̾a. Nobilis inquit in portis uir eius: quia
ueteres in portis sedere aduidicandũ solebant. ut uenientes ad

Expanded text:
fuerit manifeste patebit. Unde pulchre in Apocalypsi sua Jofuerit manifeste patebit. Unde pulchre in Apocalypsi sua Joannes sanctorum se vocem audisse refert, dicentium: Gaudeamus et exsultemus, quia venerunt nuptiae Agni, et uxor ejus praeparavit se, et datum est ei ut cooperiat se byssinum splendens, candidum. Byssinum enim, justificationes sunt sanctorum . Nobilis in portis vir ejusderit cum senatoribus terrae. Vir sanctae Ecclesiae, vir cujusque animae Dominus est: qui videbatur ignobilis, cum ante tribunal praesidis staret judicandus, cum probra, sputa, flagella, et ipsam crucis mortem susciperet; sed nobilis apparebit, cum venerit judicaturus orbem in aequitate, et omnes angeli ejus cum eo. Tunc sedebit, inquit, in sede majestatis suae, et congregabuntur ante eum omnes gentes, et separabit eos ab invicem, etc. . Nobilis, inquit, in portis vir ejus, quia veteres in portis sedere ad judicandum solebant, ut venientes ad
Abbreviated transcription (Latin):
purpura indum̃tum eiꝰ. b ẏssus in castitate pure conuersatio¬
nis: purpura in effusione preciosi sanguinis. Bẏssus nãq can¬
didi coloris est Purpureus aut̃ color de sanguine animantis qđ
purpura uocat᷑. conficit᷑: & ipsae sanguinis ht̃ speciem. Unde pul¬
chre dictũ ẽ ã patrib: quia sc̃a eccła electorũ florib uernans.
in pace ht̃ lẏlia. in bello rosas. Item. Quia bẏssus de t̾ra ui¬
rens orit᷑. s ꝑ exercitationes longas ac multifarias amisso hu¬
more ac uirore natuio ad decorem candide uestis ꝑducit᷑. pur¬
pura aut̃ regalis ẽ habitꝰ: bẏsso induit᷑ egcła: cum castigant
corpora sua electi & seruituti subicnunt: purpura autẽm cum
eandem continentiã ñ ob fauorem uulgi. s ꝓ acqͥrenda beatitu¬
dine regni cęlestis exercent. S hic uirtutum habitꝰ in p̃senti
quidẽ nescientib uidetur ẽẽ contẽptibilis: s in futuro qualis

Expanded text:
purpura indumentum ejus. Byssus in castitate purae conversatiopurpura indumentum ejus. Byssus in castitate purae conversationis, purpura in effusione pretiosi sanguinis. Byssus namque candidi coloris est, purpureus autem color et de sanguine animantis quod purpura vocatur, efficitur, et ipse sanguinis habet speciem. Unde pulchre dictum est a Patribus quia sancta Ecclesia, electorum floribus vernans, in pace habet lilia, in bello rosas. Item quia byssus de terra virens oritur, sed per exercitationes longas et multifarias amisso humore ac virore nativo, ad decorem candidae vestis perducitur, purpura autem regalis est habitus. Bysso induitur Ecclesia, cum castigant corpora sua electi et servituti subjiciunt; purpura autem, cum eamdem continentiam non ob favorem vulgi, sed pro acquirenda beatitudine regni perennis exercent. Sed hic virtutum habitus in praesenti quidem nescientibus videtur contemptibilis, sed in futuro qualis
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi erit fletus: ã stridor dentiũ. Fletũ quippe ocłis. ignis & fumꝰ
stridorem uͦ dentib solet frigus gignere. Nnde & beatus iob de
penis reꝓboꝵ loquens ȩt̾nis : ad calorem inquit nimiũ transibt̃
ab aquis niuiũ. S ab his eccła domui suȩ ñ timebit :: quia quicũq
ꝑeunt ad domũ illiꝰ ñ ꝑtinebant : nec ueste ipsius sꝑitali erant
induti. tam&si m ysteriis eiꝰ ad tempꝰ uidebant᷑ instituti. Ue¬
niq legimꝰ in euangłiis eiectũ de domo coniuuis illiꝰ hominem¬
qui uestitꝰ oꝑibushanc inmundis intrare presumpserat.: a
in tenebras exteriores ubi eẽt fletus &stridor dentiũ esse pro¬
iectum. Merito utiq in frigora penę religatũ : qr indumentũ
pietatis hr̃e neglexerat. Stragulatam uestem fecit sibi: bẏsg
& purpura indum̃tum. Stragulata uestis que uariante cex¬
in uestitu de aurato: cire ũ amicta uarietate. By ssus quoq &

Expanded text:
Ibi erit fletus et stridor dentium ; fletum quippe oculis ignis et fumus, Ibi erit fletus et stridor dentium ; fletum quippe oculis ignis et fumus, stridorem vero dentibus solet frigus gignere. Unde et beatus Job de poenis reproborum loquens aeternis, Ad calorem, inquit, nimium transibunt ab aquis nivium . Sed ab his Ecclesia domui suae non timebit, quia quicunque pereunt, ad domum illius non pertinebant, nec veste ipsius spirituali erant induti; tametsi mysteriis ejus ad tempus videbantur instituti. Denique legimus in Evangeliis ejectum de domo conimmundis hanc intrare praesumpserat, et in tenebras exteriores, ubi esset fletus et stridor dentium, esse projectum: merito utique in frigora poenae religatum, quia indumentum pietatis habere neglexerat. Stragulatam vestem fecit sibi: byssus et purpura indumentum ejus. Stragulata vestis, quae variante texin vestitu deaurato, circumamicta varietate .-- Byssus quoque et
Abbreviated transcription (Latin):
sus eam. Om̃s enĩ domestici enis uestiti duplicib : & sapientia
uidelicet ad refellendas hereticas & falsoꝵ frũm doctrinas.ᷤ
& patientia ad tolerandas aꝑtors hostium pugnas. Ułcerte ue¬
stiti st̃ duplicib: quia ꝓmissionẽ habent uitȩ quȩ nc̃ est & fu¬
ture : nc̃ in peregrinatione tẽporali. diumno auxilio ne deficiasĩ
adiuti : tc̃ in patriȩ ꝑpetis habitatione diuinę gr̃a uisionis ue
felices semꝑ uiuant alleuati. Item domestici eius induti st̃ ueste
duplici: un̾a oꝑis. altera mentis. fidi habentes factorsq uela¬
mina . & sacram̃tis uidelicet sui redemptoris imbuti. & infor¬
mati exemplis. Sic enĩ fit illd apłi. Quicũq enim in xꝑo bap¬
tizati estis: uꝑm induistis. Posst̃ aut̃ frigora niuis etiã tor¬
m̃ta et̾na intesligi: que igne & frigore in ixta ẽẽ legimꝰ. cũ dr̃

Expanded text:
sus eam . Omnes domestici ejus vestiti duplicibus: et sapientia sus eam . Omnes domestici ejus vestiti duplicibus: et sapientia videlicet ad refellendas haereticas falsorum fratrum doctrinas, et patientia ad tolerandas apertorum hostium pugnas. Vel certe vestiti sunt duplicibus, quia promissionem habent vitae quae nunc est et futurae. Nunc in peregrinatione temporali divino auxilio ne deficiant adjuti, tunc in patriae perpetis habitatione, divinae gratia visionis, ut felices semper vivant allevati. Item domestici ejus induti veste sunt duplici: una operis, altera mentis fidei, habentes factorum velamina, et sacramentis videlicet sui Redemptoris imbuti, et formati exemplis. Sic enim fit illud Apostoli, Quicunque in Christo baptizati estis, Christum induistis. Possunt autem frigora nivis etiam tormenta aeterna intelligi, quae igne et frigore mista esse legimus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
tolligit᷑. De quo beatꝰ iob głat᷑ dicens. Iustitia indutus sum :¬
& uestiui me sicut uestim̃to: & diademate udicio meo. Aperuit
aut̃ eecła manũ inopi: eñ mẏsteria fidei ignorantib ꝑ oꝑarios
ueritatis reuelauit. Palmas extenatc ad pauꝑem: cũ longe lateq
p̃dicatores ad imbuendas et̾ne salutis indigas nationes disꝑsit.
Non timebit domui sue a frigorib niuis: om̃s enĩ domestie̾i euis
uestiti duplicib. Frigora niuis corda st̃ reꝑboꝵ: ꝑfidiȩ sue
refrigescet caritas multoꝵ. Quȩ. illa utiq niue pessime de¬
primunt᷑. quę ob primȩ suꝑbie meritũ de cęlo corruens in pro¬
funda tenebrarũ. nichilominꝰ se uelut angłm lucis adhucstus¬
tis ostentare p̃sumit : habitũq meritors suoꝵ candori similẽ
eiꝰ est ꝓpriũ: in habitu niueo claritatẽ sue designare uirtutis
Non timebit aut̃ eccła domui suȩ ã frigorib memorate niuis:
quia dño pollicente credit qđ porte inferi ñ preualebt̃ aduer¬

Expanded text:
. De quo beatus Job gloriatur, dicens: Justitia indutus sum, et vestivi me sicut vestimento et diademate judicio meo . Aperuit autem Ecclesia manum inopi, cum mysteria fidei ignorantibus per operarios veritatis revelavit; palmas extendit ad pauperem, cum longe lateque praedicatores ad imbuendas aeternae salutis indigas nationes dispersit. Non timebit domui suae a frigoribus nivis, omnes enim domestici ejus vestiti duplicibus. Frigora nivis cordarefrigescet charitas multorum . Quae illa utique nive pessime deprimuntur, quae ob primae superbiae meritum de coelo corruens in profunda tenebrarum, nihilominus se velut angelum lucis adhuc stultis ostentare praesumit, habitumque meritorum suorum candore, niveo gelorum ejus est proprium, in habitu niveo claritatem suae designare virtutis. Non timebit autem Ecclesia domui suae a frigoribus nivis memoratae, quia Domino pollicente credit quod portae inferi non praevalebunt adver
Abbreviated transcription (Latin):
cendat in t̾ram: fieri enĩ potest ꝓ incerto uite huiꝰ & lubrieo statu. ut &
iustus eoncidat : & peccator exurgat. E ñ nunꝗͣ. euenit ut rationabili¬
or & eruditus in scripturis. id est homo ñ eircumspecte & ut scientia su
dignum ẽ. uiuat. & deducatur ad inferos: & simplicior quisq atq ru¬
sticior qͥ nimentũ hominis cõparatione dicatur. meliꝰ uiuat: & martir¬
o coronetur. & paradisi sit colonꝰ. & uidi quia ñ est bonum nͥ qđ letat᷑
omo in oꝑe suo : quia hec ẽ pars enis. Qͥs enĩ adducet eum ut uideat

Expanded text:
otest pro incerto vitae hujus, et lubrico statu, ut et justus concidat, et peccator exsurgat, et nonnumquam evenit, ut rationabilior, et eruditus in Scripturis, id est, homo, non circumspecte, et ut scientia sua dignum est, vivat, et deducatur ad inferos, et simplicior quisque atque rusticior, qui jumentum hominis comparatione dicatur, melius vivat, et martyrio coronetur, ac paradisi sit colonus. Et vidi, quia non est bonum, nisi quod laetetur homo in opere suo, quia haec est pars ejus. Quis enim adducet
Abbreviated transcription (Latin):
ditiam. & ad thessalonicenses. ꝓꝑterea mutłt eis đs oꝑationẽ erroris.
& prius cause ostenduntur quare ł passionib ignominiȩ łsensui reꝑ¬
bo ł cordis sui desideriis concedantur. aut qͥd fecerint ut oꝑationem err¬
ris accipiant: ita & in presentiarum iccirco ds distensionem malam de¬
dit hominib ut distendantur in ea: quia prius sponte sua & ꝓpria uo¬
luntate hec ł illa fecerunt. Uidiuniuersa oꝑa quȩ facta st̾ sub sole: &¬
ecce uniuersa uanitas & presumptio sꝑc. Necessitate compellimur: ut
sepiꝰ quam uolumus de uerbis hebraicis disseramus. Nec enĩ scire possumꝰ
sensum: nisi ꝑ uerba discamus. Nouth. aquila & theodotion. ño nitia
sẏminachus. bochHeyac. transtulerunt. Seꝑtuaginta autẽ interpretes

Expanded text:
nditiam . Et ad Thessalonicenses: Propterea mittet eis Deus operationem erroris . nditiam . Et ad Thessalonicenses: Propterea mittet eis Deus operationem erroris . Et prius causae ostenduntur, quare vel passionibus ignominiae, vel sensui reprobo, vel cordis sui desideriis concedantur  Al. concidantur, aut quid fecerint, ut operationem erroris accipiant. Ita et in praesentiarum idcirco Deus distentionem malam dedit hominibus, ut distendantur in ea, quia prius sponte sua et propria voluntate haec vel illa fecerunt. Vidi universa Al. omnia opeecce omnia vanitas, et praesumptio spiritus. Necessitate compellimur, ut crebrius, quam volumus de verbis Hebraicis disseramus. Nec enim possumus scire sensum, nisi eum per verba discamus. ROOTH   Aquila, et Theodotio νομὴν, Symmachus βόσκησιν transtulerunt. Se
Abbreviated transcription (Latin):
axoiaN. id̃ est occupationem. transtulit. Quia gͥ seꝑuis in hoc uolums¬
ne nominat᷑: siue occupationem siue distensionem siue qͥd aliud dixerimꝰ:
d suꝑtorem sensum cuncta referant᷑. Dedit gͦ eccłastes primo omnis
mentem silam ad sapientiam requirendam : & ultra licitum se exten¬
dens. uoluit causas rationesq cognoscere. quare ꝑariui li arriperen¬
tur a demone: cur naufragia iustos & iniustos pariter absorberent.
utrum hec & hissimilla casu euentrent an uidicio đi. Hȩc inquit¬
nosse desiderans. intellexi suꝑfluam curam & sollicitudinem ꝑ diu̾¬
sa crueiantem a do hominib datam: ut scire cupiant qđ scire ñ licitum
est. Pulchre autẽ: causa p̃missa. a do data distensio est. Quomodo enĩ in
epła ad romanos scribitur. ꝓpter qđ tradidit eos in passiones ignominie.
tet. ac deinde. ꝓpter qđ tradidit eos ds in desideria cordissui in unmu¬

Expanded text:
ἀσχολίαν, id est, occupationem transtulit. Quia igitur saepius in hoc volumiἀσχολίαν, id est, occupationem transtulit. Quia igitur saepius in hoc volumine nominatur, sive occupationem, sive distentionem, sive quid aliud dixerimus, ad superiorem sensum cuncta referantur. Dedit ergo Ecclesiastes primo omnium mentem suam 393 ad sapientiam requirendam, et ultra licitum se extendens, voluit causas, rationesque cognoscere: quare parvuli corriperentur a daemone, cur naufragia et justos, et impios pariter absorberent. Utrum haec, et his similia casu evenirent, an judicio Dei. nosse desiderans, intellexi superfluam curam, et sollicitudinem per diversa cruciantem a Deo hominibus datam, ut scire cupiant, quod scire non licitum est. Pulchre autem causa praemissa, a Deo data distentio est. Quomodo enim in Epistola ad Romanos scribitur: Propter quod tradidit eos Deus in passiones ignominiae i in immu
Abbreviated transcription (Latin):
& quidem nouissimis que futura st̃ non erit eis memoria cũ his qui futu¬
omniũ recordatur: his qui ꝑpͥter uicĩum suũ nouissimi esse meruerunt:
ñ tantam dabit gl̾am. quantam his qui se humiliantes nouissimi inmun¬
do esse uoluerunt. Dicitur itaq & in consequentib. Non est memoria sa¬
pienti cũ stulto. in eternum. Ego eccłastes fui rex suꝑ isrł in iherłm. Hue¬
hunc librum salomonis esse penitentiam agentis: qđ in sapientia diui¬
tiisq confisus ꝑmulieres offenderit dm. & dedi cor meum ad inqui ren¬
dum & considerandum in sapientia de omĩb que funt sub sole. Hanc oc¬
cuꝑationem malam dedit ds filiis hominũ : ut occuparent᷑ in ea. Uerbũ
anyan. aquila. seꝑtuaginta. & theodotion. ne pĩctĩ acacoũ. similiter
transtulerunt. qđ in distensionem latinus interꝑres exꝑressit. eoqđ in
uarias sollicitudines mens hominis distenta laniet᷑. Syminachus uͦ.

Expanded text:
et quidem novissimis qui futuri sunt, non erit eis memoria cum his, qui futuet quidem novissimis qui futuri sunt, non erit eis memoria cum his, qui futuomnium recordatur, his qui propter vitium suum novissimi esse meruerunt, non tantam dabit gloriam, quantam his qui se humiliantes novissimi in mundo esse voluerunt. Dicitur itaque et in consequentibus: Non est memoria sapientis cum stulto in aeternum. Ego Ecclesiastes fui rex super Israel in Jerusalem. Huchunc librum Solomonis esse, poenitentiam agentis, quod in sapientia divitiisque confisus, per mulieres offenderit Deum. Et dedi cor meum ad inquirendum et considerandum in sapientia de omnibus quae fiunt sub sole. Hanc occupationem malam dedit Deus filiis hominum, ut occuparentur in ea. Verbum ANIAN   Aquila, Septuaginta et Theodotio περισπασμόν similiter transtulerunt, quod in distentionem Latinus Interpres expressit, eo quod in varias sollicitudines mens hominis distenta lanietur. Symmachus vero
Abbreviated transcription (Latin):
Nec putemꝰ signa atq ꝓdigia & multa que arbitrio di noua in mundo fi¬
unt in priorib scłis iam esse factaͥ & locum inuenire eꝑicurũ: qui as¬
serit ꝑ innumerabiles periodos eadem. & isdem in locis & ꝑ eosdem fi
que facta sunt & futura in easde similiter periochas reuoluentur. Sed
dicendum: qđ ex prescientia & predestione di iam facta sint quȩ futura
st̃. Qͥ enĩ electi st̃ in xꝑo ante mundi constitutionem : in priorib sełis iam
fuert̾. Non est memioria primis: & quidem nouissimis quȩ futura fc̃. ñ erit
eis memoria apud eos qui futuri sẽ in nouissimo. Quomodo preterita apud
nos abscondit obliuioͥ sic ea que uel nẽ fiunt uel futura st̃ hi qui nasci habet
complebitur illa sententia: uanitas ulanitatum. omĩa uanitas. Nam & sera¬
phyn ꝓꝑterea faciem di & pedes uelant. quia prima & extrema cooꝑta st̃¬

Expanded text:
Nec putemus signa, atque prodigia, et multa, quae arbitrio Dei nova in mundo fiNec putemus signa, atque prodigia, et multa, quae arbitrio Dei nova in mundo fiunt, in prioribus saeculis esse jam facta: et locum invenire Epicurum, qui asserit per innumerabiles periodos eadem, et eisdem in locis, et per eosdem fie et caetera quae facta sunt, et futura, in easdem similiter periodos revolventur. Sed dicendum, quod ex praescientia et praedestinatione Dei jam ea facta sint, quae futura sunt. Qui enim electi sunt in fuerunt. Non est memoria primis, et quidem novissimis quae futura sunt, non erit eis memoria apud eos qui futuri sunt in novissimo. Quomodo praeterita apud nos 392 abscondit oblivio: sic ea quae vel nunc fiunt, vel quae futura sunt, hi qui nasci habent, complebitur illa sententia: Vanitas vanitatum et omnia vanitas. Nam et Seraphim propterea faciem suam et pedes velant, quia prima et extrema cooperta s