comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eo nimirum consilio. ut qm̃ acutissi¬
mi homines atq doctissimi a quib
ista conscripta sunt. ambas impro¬
bandas intelligebant. & illam scilicet
fabulosam & istã ciuilem. Illam uero
audebant improbare. hanc ñ aude¬
bant: Illam culpandã ꝓposuerunt.
hanc eius similem comparandã expo¬
suerunt: non ut hec p̃illa tenenła e¬
ligeretur. s ut cum illa respuenda in¬
telligeretur: atq ita sine ꝑiculo eors
qui ciuilem theologiã reprehendere
metuebant. utraq contempta. ea
qͣm naturalem uocant apud melio¬
res ammos inueniret locum. Nam
& ciuilis. & fabulosa. ambe fabulose
sunt: ambe ciuiles. Ambas inueniet
fabulosas qui uanitates & obscenita¬
tes ambarum prudenter inspexerit :
ambas ciules: qui scemcos ludos ꝑ¬
tinentes ad fabulosam indeorum ci¬
uiliũ festiuitatib & murbiũ duunis
reb aduerterit. Quomͦ igitur uite
et̾ne dande potestas cuiqͣm deoꝵrs istors
tribuitur. qͦs sua symulachra & sacra

Expanded text:
eo nimirum consilio, ut, quoniam acutissieo nimirum consilio, ut, quoniam acutissimi homines adque doctissimi, a quibus ista conscripta sunt, ambas inprobandas intellegebant, et illam scilicet fabulosam et istam ciuilem, illam uero audebant inprobare, hanc non audebant; illam culpandam proposuerunt, hanc eius similem conparandam exposuerunt, — non ut haec prae illa tenenda eligeretur, sed ut cum illa respuenda intellegeretur, adque ita sine periculo eorum, qui ciuilem theologian reprehendere metuebant, utraque contemta ea, quam naturalem uocant, aput meliores animos inueniret locum. Nam et ciuilis et fabulosa ambae fabulosae sunt ambaeque ciuiles; ambas inueniet fabulosas, qui uanitates et obscenitates ambarum prudenter inspexerit; ambas ciuiles, qui scaenicos ludos pertinentes ad fabulosam in deorum ciuilium festiuitatibus et in urbium diuinis rebus aduerterit. Quo modo igitur uitae aeternae dandae potestas cuiquam deorum istorum tribuitur, quos sua simulacra et sacra
Abbreviated transcription (Latin):
que scemcis turpitudinib conum¬
cuntur ẽẽ fediora. hinc excusantur
atq purgantur qͦd habent int̾pre¬
tationes suas quib ostendunt᷑ recũ
significare naturam: cur ñ etiam po¬
etica similiter excusentur atq pur¬
gentur. Multaem̾a ipsiadeunde
modum interpretati sunt usq adeo
ut qͦd ab eis immanissimũ & infan¬
dissimũ dicitur saturnũ suos filiosde¬
uorasse. ita nonnulli int̾pretentur qͦd
longinquitas temporis quȩ saturni
nomine significatur quicquid gignit
na que int̾ram de qua oriunt᷑ it̾um
recidunt. Itemq alii alio m᷑: & simi¬
liter cet̾ã & tamen theologia fabu¬
losa dicitur: & cum omĩb huiuscemo¬
di interp̾tationib suis rep̾hendit᷑
abicitur. improbatur. Nec solum
a natulali que phylosophorum ẽ. ue¬
rumetiam abista ciuili de qua agimꝰ
que adurbes popłosq asseritur ꝑti¬
nere. eoquod de diis indigna confin¬
xerit. merito repudianda discernitur:

Expanded text:
quae scaenicis turpitudinibus conuiquae scaenicis turpitudinibus conuincuntur esse foediora, hinc excusantur adque purgantur, quod habent interpretationes suas, quibus ostendantur rerum significare naturam: quur non etiam poetica similiter excusentur adque purgentur? Multi enim et ipsa ad eundem modum interpretati sunt, usque adeo ut, quod ab eis inmanissimum et infandissimum dicitur, Saturnum suos filios deuorasse, ita nonnulli interpretentur, quod longinquitas temporis, quae Saturni nomine significatur, quidquid gignit na, quae in terram, de qua oriuntur, iterum recidunt. Itemque alii alio modo et similiter cetera. Et tamen theologia fabulosa dicitur et cum omnibus huiusce modi interpretationibus suis reprehenditur abicitur inprobatur, nec solum a naturali, quae philosophorum est, uerum etiam ab ista ciuili, de qua agimus, quae ad urbes populosque adseritur pertinere, eo quod de dis indigna confinxerit, merito repudianda discernitur,
Abbreviated transcription (Latin):
logiam querimus & ñ theologiam:
id est rationẽ ñ nature s d̃i. Quãuis
enim qui ds uerꝰ ẽ ñ opimone s natu¬
ra ds sit: ñ tamen omĩs natura ds̃ ẽ.
quia & hominis. & pecoris. & arboris.
& lapidis utiq natura ẽ. quoꝵ nichil
ẽ dẽ. Si autẽ interp̾tationis huius
quando agitur de sacris matͥs deorum
caput est certe qͦd mater dõꝵ terra est.
quid ultra querimus: Quid cetera ꝑ¬
scrutamur: quid euidentius suffra¬
gatur eis qui dicunt om̃s istos deos
homines fuisse. Sic enim st̃ t̾rigene:
sicut eis mater ẽt̾ra. Inuera autẽ the¬
ologia. opus di ẽ t̾ra. ñ mat̾. Uerunta¬
men quoqͦmodo sacra eius interpre¬
tentur. & referant adrerũ naturam:
uiros muliebria patiñ ẽ scd̾m natu¬
ram. s contra naturã. Hic morbus.
hoc crimen. hoc dedecus habet inter
illa sacra professionem: qͦd inuitiosis
hominũ morib uix habet int̾ torm̾¬
ta confessionem. Bemde si ista sacra

Expanded text:
logiam quaeramus, et non theologiam; logiam quaeramus, et non theologiam; id est rationem, non naturae, sed Dei. Quamvis enim qui verus Deus est, non opinione, sed natura Deus sit: non tamen omnis natura deus est, quia et hominis et pecoris, et arboris et lapidis utique natura est, quorum nihil est deus. Si autem interpretationis huius, quando agitur de sacris Matris deum, caput est certe quod Mater deum terra est, quid ultra quaerimus, quid cetera perscrutamur? Quid euidentius suffragatur eis, qui dicunt omnes istos deos homines fuisse? Sic enim sunt terrigenae, sic eis mater est terra. In uera autem theologia opus Dei est terra, non mater. Verum tamen quoquo modo sacra eius interpretentur et referant ad rerum naturam: uiros muliebria pati non est secundum naturam, sed contra naturam. Hic morbus, hoc crimen, hoc dedecus habet inter illa sacra professionem, quod in uitiosis hominum moribus uix habet inter tormenta confessionem. Deinde si ista sacra,
Abbreviated transcription (Latin):
Quid boni de sacris eorum sentien¬
dum ẽ que tenebris oꝑiuntur. cum
tam detestabilia sint quȩ ꝓferunt᷑
inlucem: Ꝙ certe quid mocculto a¬
gant ꝑ abscisos & molles ipsi uide¬
rint: eosdem tamen homines infeli¬
citer ac turpiter eneruatos atq cor¬
ruptos occultare minime potuer̾t.
ꝑsuadeant cui possunt se aliqͥd sc̃m
ꝑ tales agere homines: quos int̃ sua sa¬
cra numerari atq uersari negare
ñ possunt. Nescimus quid agant:
s scimus ꝑ quales agant. Nouimus
autẽ quȩ agant᷑ inscena. quo numꝗͣ
ul inchoro meretricum mollis aut
abscisus intrauit: & tamen etiã ipsa
turpes & infames agunt. Neq enĩ
abhonestis agi debuerunt. Que st̾
gͦ illa sacra. quib agendis tales ele¬
git sc̃itas: quales nec chimelica in
se admisit obscentas uiii.¬
Attamen habent ista physi ologicas
quasdam sicut aiunt id est na¬
turalium rationũ interp̾tationes:
quasi uͦ nos in hac disputatione phisio¬

Expanded text:
Quid de sacris eorum boni sentienQuid de sacris eorum boni sentiendum est, quae tenebris operiuntur, cum tam sint detestabilia, quae proferuntur in lucem? Et certe quid in occulto agant per abscisos et molles, ipsi uiderint; eosdem tamen homines infeliciter ac turpiter eneruatos adque corruptos occultare minime potuerunt. Persuadeant cui possunt se aliquid sanctum per tales agere homines, quos inter sua sancta numerari adque uersari negare non possunt. Nescimus quid agant, sed scimus per quales agant. Nouimus enim quae agantur in scaena, quo numquam uel in choro meretricum abscisus aut mollis intrauit; et tamen etiam ipsa turpes et infames agunt; neque enim ab honestis agi debuerunt. Quae sunt ergo illa sacra, quibus agendis tales elegit sanctitas, quales nec thymelica in se admisit obscenitasAt enim habent ista physiologicas quasdam, sicut aiunt, id est naturalium rationum, interpretationes. Quasi vero nos in hac disputatione physio
Abbreviated transcription (Latin):
uelut sacris ritib conantur fingere
deorũ que nulla ẽ honestatẽ. Sacra
sunt iunonis. & hec mneius dilecta
insula samo celebrantur: ubi nuptũ
data ẽ ioui. Sacra sunt cereris: ubi
a plutone rapta ꝓserpina querit᷑.
Sacra sunt ueneris: ubi amatus eius
adonis apͥno dente extinctus iuue¬
nis formosissimus plangitur. Sacra
sunt matrisdõꝵ: ubi atis pulcher
adolescens abea dilectus & mulie¬
bri zelo abscisus. etiam hominum
abscisorum quos gallos uocant. in¬
felicitate deploratur. Hec cum de
formiora sint om̃i scenica feditate
quid est qͦd fabulosa de diis figm̃¬
ta poetarum adcheatrũ uidelicet
ꝑtinentia uelut se cernere intunt᷑
a ciuili theologia qͣm ꝑtinere ad
urbem uolunt. quasi abhonestis
ꝙ dignis indigna & turpia: Itaq po¬
tius ẽ unde gr̃e debeantur histrionib
qui ocłis hominum peꝑcerunt:. nec
omĩa spectaculis nudauerunt. que
sacrarum ediũ parietib occuluntur.

Expanded text:
uelut sacris ritibus conantur fingere uelut sacris ritibus conantur fingere deorum quae nulla est honestatem. Sacra sunt Iunonis, et haec in eius dilecta insula Samo celebrabantur, ubi nuptum data est Ioui; sacra sunt Cereris, ubi a Plutone rapta Proserpina quaeritur; sacra sunt Veneris, ubi amatus eius Adon aprino dente extinctus iuuenis formosissimus plangitur; sacra sunt Matris deum, ubi Attis pulcher adulescens ab ea dilectus et muliebri zelo abscisus etiam hominum abscisorum, quos Gallos uocant, infeliformiora sint omni scenica foeditate, quid est quod fabulosa de diis figmenta poetarum ad theatrum videlicet pertinentia velut secernere nituntur a civili theologia, quam pertinere ad urbem volunt, quasi ab honestis et dignis indigna et turpia? Itaque potius est unde gratiae debeantur histrionibus, qui oculis hominum pepercerunt, nec omnia spectaculis nudaverunt, quae sacrarum aedium parietibus occuluntur.
Abbreviated transcription (Latin):
qmͣ sibi credere deberet ab hercule
ꝑsolutam. Elcsic ab eunti cum pͥmus
iuuems ditissimus charatius occurris¬
set. eamq dilectã secum diutius ha¬
buisset: illa herede defunctus ẽ. Que
amplissimã adepta pecuniã. ne di¬
ume mercedi uideretur ingrata. qͦd
acceptissimũ putauit ẽe numinib.
popłm romanum etiam ipsa scripsit
heredem. Atq illa ñ comparente. in¬
uentum ẽ testamentum. Quib me¬
ritis eam ferunt etiam honores me¬
ruisse diumos. Hec si poete fingererł
si mimi agerent: ad fabulosam the¬
ologiam dicerentur proculdubio ꝑ¬
tinere: & aciuilis theologie dignita¬
te separanda iudicarentur. Cum uͦ
hec dedecora ñ poetarum s popłoꝵs.
ñ mimorũ s sacroꝵs. non theatrorum
s temploꝵ. id est ñ fabulose s cuulis
theologie atanto auctore ꝓduntur.
non frustra histriones ludicris artib
fingunt deorum que tanta ẽ turpi¬
tudinem: s plane frustra sacerdotes

Expanded text:
quam sibi credere deberet ab Hercule quam sibi credere deberet ab Hercule persolutam. Ac sic abeunti cum primus iuuenis ditissimus Tarutius occurrisset eamque dilectam secum diutius habuisset, illa herede defunctus est. Quae amplissimam adepta pecuniam ne diuinae mercedi uideretur ingrata, quod acceptissimum putauit esse numinibus, populum Romanum etiam ipsa scripsit heredem, adque illa non conparente inuentum est testamentum; quibus meritis eam ferunt etiam honores meruisse diuinos. Haec si poetae fingerent, si mimi agerent, ad fabulosam theologian dicerentur procul dubio pertinere et a ciuilis theologiae dignitate separanda iudicarentur. Cum uero haec dedecora non poetarum, sed populorum; non mimorum, sed sacrorum; non theatrorum, sed templorum; id est non fabulosae, sed ciuilis theologiae, a tanto auctore produntur: non frustra histriones ludicris artibus fingunt deorum quae tanta est turpitudinem, sed plane frustra sacerdotes
Abbreviated transcription (Latin):
nec ubi ludos scenicos exponebat. s
ubi capitolina iura pandebat. Demq
atalib uincitur. & fatetur sicut for¬
ma humana deos fecerunt. ita eosde¬
lectari humanis uoluptatib credidis¬
se. Non enim & maligni sp̃s suo nego¬
tio defuerunt: ut has noxias opimo¬
nes humanarũ mentiũ ludificatione
firmarent. Unde etiã illud ẽ qͦd her¬
culis edituus otiosus atq feriatus lu¬
maltera se ipsum: subea conditione
ut si ipse uicisset. de stipe templi si¬
bi cenam pararet. amicamq con¬
duceret:. Si autem uictoria herculis
fieret. hoc idem de pecuma sua uo¬
luptati herculis exhiberet. Demde
cum a se ipso tamqmͣ ab hercule uictꝰ
ẽẽt: debitam cenam & nobilissimã
meretricẽ laurentinã dõ herculi de¬
dit. At illa cum dormisset intemplo:
uidit in somnis herculẽ sibi ẽẽ com¬
mixtum: sibiq dixisse qͦd inde disce¬
dens cui primum iuueni obuia fieret.
apud illum eẽt inuentura mercedẽ.

Expanded text:
nec ubi ludos scaenicos exponebat, sed nec ubi ludos scaenicos exponebat, sed ubi Capitolina iura pandebat. Denique talibus uincitur et fatetur, sicut forma humana deos fecerunt, ita eos delectari humanis uoluptatibus credidisse. Non enim et maligni spiritus suo negotio defuerunt, ut has noxias opiniones humanarum mentium ludificatione firmarent. Unde etiam illud est, quod Herculis aedituus otiosus adque feriatus luin altera se ipsum, sub ea condicione, ut, si ipse uicisset, de stipe templi sibi cenam pararet amicamque conduceret; si autem uictoria Herculis fieret, hoc idem de pecunia sua uoluptati Herculis exhiberet; deinde cum a se ipso tamquam ab Hercule uictus esset, debitam cenam et nobilissimam meretricem Larentinam deo Herculi dedit. At illa cum dormisset in templo, uidit in somnis Herculem sibi esse commixtum sibique dixisse, quod inde discedens, cui primum iuueni obuia fieret, aput illum esset inuentura mercedem,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ quȩ cardinẽ seruat. Nonne ista in
rerum diuinarũ libris reperiuntur:
que grauespoete suis carminib indi¬
gna duxerunt. Numqͥd diana che¬
atrica portat arma: & urbana simpli¬
citer uirgo ẽ: Numqͥd scenicus apol¬
lo cytharista ẽ. & abhac arte delphi¬
cus uacat. S hec honestiora sunt
incomꝑatione turpioꝵ. Quidde
ipso ioue senserunt. qui eiꝰ nutricem
incapitolio posuerunt.. Nonne at¬
testati sunt euemero: qui om̃s tales
deos ñ fabulosa garrulitate s hysto¬
rica diligentia homines fuisse. mor¬
talesq conscripsit. Epulones etiam
deos parasitos iouis ad eius mensam
qui constituerunt: quid aliud qͣm ti¬
mica sacra ẽẽ uoluerunt: Nlam para¬
sitos iouis adeiꝰ conunuũ adhibitos
si mimus dixisset: utiq risu̾ quesise
uideretur. Uarro dixit: non cum ir¬
rideret deos. s cum cõmendaret
hoc dixit. Diuinarum non humanarũ.
rerum libri hoc eum scripsisse testant᷑.

Expanded text:
est, quae cardinem seruat? Nonne ista in est, quae cardinem seruat? Nonne ista in rerum diuinarum libris reperiuntur, quae graues poetae suis carminibus indigna duxerunt? Numquid Diana theatrica portat arma et urbana simpliciter uirgo est? Numquid scaenicus Apollo citharista est et ab hac arte Delphicus uacat? Sed haec honestiora sunt in conparatione turpiorum. Quid de ipso Ioue senserunt, qui eius nutricem in Capitolio posuerunt? Nonne adtestati sunt Euemero, qui omnes tales deos non fabulosa garrulitate, sed historica diligentia homines fuisse mortalesque conscripsit? Epulones etiam deos, parasitos Iouis, ad eius mensam qui constituerunt, quid aliud quam mimica sacra esse uoluerunt? Nam parasitos Iouis ad conuiuium eius adhibitos si mimus dixisset, utique risum quaesisse uideretur. Varro dixit! non cum inrideret deos, sed cum commendaret hoc dixit; diuinarum, non humanarum rerum libri hoc eum scripsisse testantur,
Abbreviated transcription (Latin):
Ieuocatur gͦ ad theologiam
cuuilem theologia fabulosa the¬
atrica. scenica. indignitatis & turpi¬
tudinis plena: & hec tota que merito
culpanda & respuenda iudicatur.
pars huius ẽ que colenda & obser¬
uanda censetur. Non sane pars m¬
congrua sicut ostendere institui. ꝙ
quȩ abuniuerso corpore aliena illi¬
importune conera atq suspensasit: s
omĩno consona & tamqͣm eiusdem cor¬
poris menbrum conuenientissime co¬
pulata. Quid enim aliud ostendunt
illa symulachra forme. etates. sexus.
habitus deorum. Numquid barbatũ
iouem. imberbem mercuriũ poete ha¬
bent. pontifices ñ habent. Numqͥd
priapo mimi. ñ etiam sacerdotes enor¬
mia pudenda fecerunt. An aliter stat
adorandus in locis sacris: qm ꝓcedit n¬
dendus intheatris. Num quid saturnꝰ¬
senex. apollo ephebꝰ ita ꝑsone sunt
histrionum: ut non sint statue delu¬
brorum. Cur forculus qui forib p̃est¬
& limentinus qui limini dii sunt ma¬
sculi: atq inter hos cardinea femina

Expanded text:
evocatur igitur ad theologiam civilem theologia fabulosa, theatrica, scenica, indignitatis et turpitudinis plena: et haec tota, quae merito culpanda et respuenda judicatur, pars hujus est, quae colenda et observanda censetur; non sane pars incongrua, sicut ostendere institui, et quae ab universo corpore aliena importune illi connexa atque suspensa sit, sed omnino consona, et tanquam ejusdem corporis membrum convenientissime copulata. Quid enim aliud ostendunt illa simulacra, formae, aetates, sexus, habitus deorum? numquid barbatum Jovem, imberbem Mercurium poetae habent, pontifices non habent? numquid Priapo mimi, non etiam sacerdotes enormia pudenda fecerunt? an aliter stat adorandus in locis sacris, quam procedit ridendus in theatris? num Saturnsenex, Apollo ephebus ita personae sunt histrionum, ut non sint statuae delubrorum? Quur Forculus, qui foribus praeest, et Limentinus, qui limini, di sunt masculi, adque inter hos Cardea femina
Abbreviated transcription (Latin):
atq p̾clara głe cupiditate fecisse.
Huic gͦ uitio non solum ñ resistebarł
uerumetiã id excitandum. & accen¬
dendũ ẽẽ censebant: putantes utile¬
hoc ẽẽ rei publice qͣmqͣm nec in ipsis
phylosophie libris tullius ab hac pe¬
ste dissimulet: ubi eam luce clarius

Expanded text:
atque praeclara gloriae cupiditate fecisse. Huic ergo vitio non solum non resistebant, verum etiam id excitandum et accendendum esse censebant, putantes hoc utile esse reipublicae. Quanquam nec in ipsis philosophiae libris Tullius ab hac peste dissimulet, ubi eam luce clarius
Abbreviated transcription (Latin):
sine diis conugalib comugati.
sine cultu priapi comugib mix¬
ti: sine inuocatione neptuni ma¬
re transeuntib diuisũ patuit.¬
& sequentes & sequentes eorũ mni¬
micos fluctib inse redeuntib ob¬
ruit. Nec consecraneit aliquam
deam manniã. quando de cȩlo
manna sumpserunt: nec qñdo
sitientib aquam ꝑcussa petra pro¬
fudit. nrmphas lymphasq coluert.
Sine insanis sacris martis & bellone
bella gesserunt: sine uictoria qͥdem
ñ uicerunt. ñ eam tam̃ deam s di sui
minus habuerunt. Sine segetia se¬
getes. sine bobona boues. mella si¬
ne mellona. poma sine pomona: et
prorsus omĩa ꝓ quib tante falsoꝵs
deorum turbe romani supplicandũ
putauerunt. ab uno uero d̃o multo
felicius acceꝑunt. E si meum non
peccassent impia curiositate tam¬
qͣm magicis artib seducti adali¬
enos deos & ad idola defluendo. &
postremo xp̃m occidendo: in eo¬
dem regno. & si ñ spaciosiore. tam̃

Expanded text:
sine diis conjugalibus conjugati; sine diis conjugalibus conjugati; sine cultu Priapi conjugibus mixti. Sine invocatione Neptuni mare transeuntibus divisum patuit, et sequentes eorum inimicos fluctibus in se redeuntibus obruit. Nec consecraverunt aliquam deam Manniam, quando de coelo manna sumpserunt; nec qsitientibus aquam percussa petra profudit, Nymphas Lymphasque coluerunt. Sine insanis sacris Martis et Bellonae bella gesserunt, et sine uictoria quidem non uicerunt, non eam tamen deam, sed Dei sui munus habuerunt. Sine Segetia segetes sine Bubona boues, mella sine Mellona poma sine Pomona, et prorsus omnia, pro quibus tantae falsorum deorum turbae Romani supplicandum putarunt, ab uno uero Deo multo felicius acceperunt. Et si non in eum peccassent, inpia curiositate tamquam magicis artibus seducti ad alienos deos et ad idola defluendo, et postremo Christum occidendo: in eodem regno etsi non spatiosiore, tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo munera quasi magnũ aliquid̃
concupiscant. E hoc ẽ sacramentum
ueteris testamenti ubi occultum erat
nouum. qͦd illic ꝓmissa & dona t̾rena
sunt: intelligentib & tunc sp̾italib
qͣmuis ñdum inmanifestatione pre¬
dicantib & que illis temporalib reb
significaretur et̾nitas. & in quib dĩ
donis eẽt uera felicitas. xxxxiiii.
taq ut cognosceretur etiã illa
terrenabona quib bonis inhiant
qui meliora cogitare ñ possunt. in
ipsius unius dĩ posita eẽ podestate
non inmultoꝵ falsorũ quos colen¬
dos romani antea crediderunt: po¬
płm suum inegrpto de paucissimis
multiplicauit. & inde signis mira¬
bilib liberauit. Nec lucinã mulie¬
res ille inuocauerunt: quando earũ
paitus ut miris modis multiplica¬
rentur. & gens illa incredibiliter
cresceret. ab egyptioꝵ ꝑsequenti¬
rumina suxerunt:sine cunina in
cunis fuerunt: sine educa & poti¬
na escam potũq sumpserunt. Si¬
ne tot diis puerilib educati sunt.

Expanded text:
ab eo munera quasi magnum aliquid concupiscant. Et hoc est sacramentum ueteris testamenti, ubi occultum erat nouum, quod illic promissa et dona terrena sunt, intellegentibus et tunc spiritalibus, quamuis nondum in manifestatione praedicantibus, et quae illis temporalibus rebus significaretur aeternitas, et in quibus Dei donis Itaque ut cognoscerentur etiam illa terrena bona, quibus solis inhiant qui meliora cogitare non possunt, in ipsius unius Dei esse posita potestate, non in multorum falsorum, quos colendos Romani antea crediderunt, populum suum in Aegypto de paucissimis multiplicavit, et inde signis mirabilibus liberavit. Nec Lucinam mulieres illae invocaverunt, quando earum partus, ut miris modis multiplicarentur, et gens illa incredibiliter cresceret, ab Aegyptiorum persequentiRumina suxerunt; sine Cunina in cunis fuerunt; sine Educa et Potina escam potumque sumpserunt: sine tot diis puerilibus educati sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
S̾ igitur ille felicitatis auetor et
dator quia solus ẽ uerus ds̃. ipse
dat regna terrena & bonis & malis:
Neq hoc temere & quasi fortuitu
quia ds ẽ ñ fortuna. s ꝓ rerum or-¬
dine ac tempoꝵ occulto nobis. no¬
tissimo sibi. Cui tamen ordini tem¬
poꝵ ñ subditus seruit: s eum ipse
tamqͣm dñs regit. moderatorq di¬
sponit. felicitatẽ uͦ ñ dat isiboniᷤ.
in ea uita erit. ubĩ nemo iam serui
et. Et ideo regna & bonis ab illo
dantur & malis: ne eius cultores ad¬
huc in prouectu animi pariuli. hec

Expanded text:
s igitur ille felicitatis auctor et dator, quia solus est uerus Deus, ipse dat regna terrena et bonis et malis, neque hoc temere et quasi fortuito, quia Deus est, non fortuna, sed pro rerum ordine ac temporum occulto nobis, notissimo sibi; cui tamen ordini temporum non subditus seruit, sed eum ipse tamquam dominus regit moderatorqsponit. Felicitatem vero non dat nisi bonis; in ea vita erit, ubi nemo iam serviet ulli. Et ideo regna dantur et malis, ne eius cultores adhuc in prouectu animi paruuli haec
Abbreviated transcription (Latin):
non cinussibet dĩ gregalis ułdet᷑ba
plebis. s iouis ipsius sororis & conuigis
ꝙ regine omĩum deorum: cum memo¬
rus nr̃orum apłorum. Illuc incensis
templis & dus erepta spolia portaban¬
tur. ñ donanda uictis. s diuidenda ui¬
ctorib. huc autem & qͦd alibi ad ealo¬
ca ꝑtinere comꝑtum ẽ cum honore
& obsequio religiosissimo reportatũ
ẽ. Ibi amissa: hic seruata libertas. Ibi
clausa: hic interdicta captiuitas. Ibi
possidendi a dominantib hostib p̃¬
mebantin: huc liberandi amiserantib
ducebantu

Expanded text:
non cuiuslibet dei gregalis uel de turba plebis, sed Iouis ipsius sororis et coniugis et reginae omnium deorum cum memoriis nostrorum apostolorum. Illuc incensis templis et dis erepta spolia portabantur, non donanda uictis, sed diuidenda uictoribus; huc autem et quod alibi ad ea loca pertinere conpertum est cum honore et obsequio religiosissimo reportatum est. Ibi amissa, hic seruata libertas; ibi clausa, hic interdicta captiuitas; ibi possidendi a dominantibus hostibus premebantur, huc liberandi a miserantibus ducebantu
Abbreviated transcription (Latin):
Quod dis romanorũ numqͣm ulla cura fu¬
erit ne malis morib res publica deꝑiret.
aut impugnatione demonũ s ex ueri
di pendere iudicio.¬
Quantum maligni spͣs ad flagitia incitent
homines. quando admittendis sceleribus
quasi diuinam exempli sui interponunł
auctoritatem.
De secretis demonum monitis que ꝑti¬
nebant ad bonos mores cum palam in
sacris eorum om̃is nequitia disceret᷑.
Quanta euersione publice discipline. ro¬
mani diis suis placandis sacrauerint
obscena ludorum.

Expanded text:
Quod dis Romanorum nulla umquam cura fuerit, ne malis moribus res publica deperiret. aut impugnatione daemonum, sed ex veri Dei pendere judicio.Quantum maligni spiritus ad flagitia incitent homines, cum in committendis sceleribus quasi diuinam exempli sui interponunt auctoritatem.De secretis daemonum monitis, quae pertinebant ad bonos mores, cum palam in sacris eorum omnis nequitia disceretur. Quanta euersione publicae disciplinae Romani dis suis placandis sacrauerint obscena ludorum.
Abbreviated transcription (Latin):
necessarius. quia & multi colentes ui¬
uentatẽ deam minime in illa etate
uiguerunt. & multi ñ eam colentes
gaudent robore iuuentutis. itemq
multi fortune barbate supplices ad nul¬
lam uł deformem barbam ꝑuenire po¬
tuerunt. & si qui eam ꝓ barba impe¬
tranda uenerantur. ab arbatis eius
contemptorib irridentur: itane desi¬
pit cor humanum ut quoꝵs deorum
cultũ ꝓpt̾ ista ipsa temporalia & citop̾¬
tereuntia munera quib singłis singłi
p̃ee ꝑhibentur. manem ludibriosumq
cognoscit. ꝓpter uitam et̾nam credat
ẽẽ. fructuosum. Hanc dare illospos¬
se nec hi dicere ausi sunt: qui eis ut
abinsipientib popłis colerentur. ista
oꝑa temporalia. qm̃ nimis multos
putarunt. ne quisqͣm eoꝵs sederet

Expanded text:
necessarius, quia et multi colentes Iunecessarius, quia et multi colentes Iuuentatem deam minime in illa aetate uiguerunt, et multi non eam colentes gaudent robore iuuentutis, itemque multi Fortunae barbatae supplices ad nullam uel deformem barbam peruenire potuerunt, et si qui eam pro barba inpetranda uenerantur, a barbatis eius contemtoribus inridentur: itane desipit cor humanum, ut, quorum deorum cultum propter ista ipsa temporalia et cito praetereuntia munera, quibus singulis singuli praeesse perhibentur, inanem ludibriosumque cognoscit, propter uitam aeternam credat esse fructuosum? Hanc dare illos posse nec hi dicere ausi sunt, qui eis, ut ab insipientibus populis colerentur, ista opera temporalia, quoniam nimis multos putarunt, ne quisquam eorum sederet
Abbreviated transcription (Latin):
lis utilitatib necessariũ ẽẽ contendt̃:
contra qͦs iam quinq precedentib
uoluminib satisquantũ potui dispu¬
taui. Que cum ita sint. seorum qui
colerent deam iuuentatẽ. ipsa etas flo¬
reret insignius. contemptores autem
enis uł intra annos occumberent iuuen¬
tutis. uł in ea tamqͣm semli torpore fri¬
gescerent: simalas cultoꝵs suoꝵ specio¬
sius & festiuius fortuna barbata uestiret.
a quib autẽ sꝑneretur glabros aut
male barbatos uideremus: etiam sic
rectissime diceremus huc usq istas de¬
as singulas posse siuis officus quodam
modo limitatas: Fle ꝑ hoc nec auiuen¬
tate oportere peti uitam et̾nam que
non daret barbam. nec a fortuna bar¬
bata bom aliquid post hanc uitam ẽẽ
sꝑandum. cuius in hac uita potestas
nulla ẽẽt ut eandem saltem etatem
que barba induitur ipsa prestaret.
Nunc uͦ cum earum cultus nec ꝓpter
ista ipsa que putant eis subdita. sit

Expanded text:
lis utilitatibus necessarium esse contendunt; lis utilitatibus necessarium esse contendunt; contra quos iam quinque praecedentibus uoluminibus satis, quantum potui, disputaui. Quae cum ita sint, si eorum, qui colerent deam Iuuentatem, aetas ipsa floreret insignius, contemtores autem eius uel intra annos occumberent iuuentutis, uel in ea tamquam senili torpore frigescerent; si malas cultorum suorum speciosius et festiuius Fortuna barbata uestiret, a quibus autem sperneretur, glabros aut male barbatos uideremus: etiam sic rectissime diceremus huc usque istas deas singulas posse, suis officiis quodam modo limitatas, ac per hoc nec a Iuuentate oportere peti uitam aeternam, quae non daret barbam, nec a Fortuna barbata boni aliquid post hanc uitam esse sperandum, cuius in hac uita potestas nulla esset, ut eandem saltem aetatem, quae barba induitur, ipsa praestaret. Nunc uero cum earum cultus nec propter ista ipsa, quae putant eis subdita, sit
Abbreviated transcription (Latin):
& excelsi sunt. hoc quiddam paruum
ꝙ abiectũ qͦd non dignarentur in tan¬
ta sublimitate curare: s quantumli¬
bet consideratione fragilitatis hu¬
mane caducos apices terrem regni
merito quisq contemnat: dii tales
apparuerunt ut indignissimi uide¬
rentur. quib danda atq seruanda
deberent uel ista committi. Ac ꝑhoc
siut suꝑiora proximis duob libris ꝑ¬
tractata docuerunt. nullus d̾s ex il¬
la turba uł quasi plebeiorum uł qua¬
si ꝓcerum deoꝵs idoneus ẽ regna mor¬
talia mortalib dare: quantominus
potest immortales ex mortalib face¬
re. Huc accedit quia siiam cum illis
agimus qui ñ ꝓpter istam s ꝓpter uitã
que post mortem futura ẽ existimant
colendos deos. iam nec ꝓpter illa saltẽ
que deorum talium potestati tamꝙͣ
disꝑtita & ꝓpria non ratione ueritatis
s uanitatis opinione tribuuntur
omĩno colendi sunt. sicut credunt
hi qui cultum eorũ uite huius morta¬

Expanded text:
et excelsi sunt, hoc quiddam paruum et excelsi sunt, hoc quiddam paruum et abiectum, quod non dignarentur in tanta sublimitate curare; sed quantumlibet consideratione fragilitatis humanae caducos apices terreni regni merito quisque contemnat, illi di tales apparuerunt, ut indignissimi uiderentur, quibus danda adque seruanda deberent uel ista committi. Ac per hoc, si ut superiora proximis duobus libris pertractata docuerunt nullus deus ex illa turba uel quasi plebeiorum uel quasi procerum deorum idoneus est regna mortalia mortalibus dare, quanto minus potest inmortales ex mortalibus facere! - Huc accedit, quia, si iam cum illis agimus, qui non propter istam, sed propter uitam quae post mortem futura est existimant colendos deos, iam nec propter illa saltem, quae deorum talium potestati tamquam dispertita et propria non ratione ueritatis, sed uanitatis opinione tribuuntur, omnino colendi sunt, sicut credunt hi, qui cultum eorum uitae huius morta
Abbreviated transcription (Latin):
ter inuentum ẽ memorieq manda¬
tum: quid a libero uerbi gr̃a quid a
limphis. quid auulcano: ac sic acete¬
ris quos partim cõmemoraui in quat¬
to libro. partim pretereundos puta¬
ui.Porro si a cerere uinum. a libero
panem. a uulcano aquam. a limphis
ignẽ petere erroris ẽ: quanto maioris
deliramenti ẽẽ intelligi debet. si cu¬
iquam istorũ ꝓuita supplicet᷑ eterna:
Quamobrẽ sicum de regno t̾reno
quereremus quognã illud dõs uł das
hominib credendum e̾ẽt posse con¬
ferre. discussis omĩb longe alienum
aueritate monstratum ẽ a quoqͣn
istorum multoꝵ numinũ atq falsoꝵs
saldem trena regna existimare constitu¬
i: nonne insanissime impietatis ẽ sie¬
tͣna uita que t̾renis omĩb regnis sine
ulla dubitatione uł comparatione
preferenda ẽ ab istorum quoqͣm da¬
ri cuiqͣm posse credatur. Nleq enĩ ꝓp¬
terea dii tales uł derrenum regnum
dare ñ posse uisi sunt quia illi magni

Expanded text:
ter inuentum memoriaeque mandater inuentum memoriaeque mandatum est: quid a Libero, uerbi gratia, quid a Lymphis, quid a Vulcano ac sic a ceteris, quos partim commemoraui in quarto libro, partim praetereundos putaui. Porro si a Cerere uinum, a Libero panem, a Vulcano aquam, a Lymphis ignem petere erroris est: quanto maioris deliramenti esse intellegi debet, si cuiquam istorum pro uita supplicetur aeterna! Quam ob rem si, cum de regno terreno quaereremus, quosnam illud deos uel deas hominibus credendum esset posse conferre, discussis omnibus longe alienum a ueritate monstratum est a quoquam istorum multorum numinum adque falsorum saltem regna terrena existimare constitui: nonne insanissimae inpietatis est, si aeterna uita, quae terrenis omnibus regnis sine ulla dubitatione uel conparatione praeferenda est, ab istorum quoquam dari cuiquam posse credatur? Neque enim propterea di tales uel terrenum regnum dare non posse uisi sunt, quia illi magni
Abbreviated transcription (Latin):
num ñ habetis. saltem date michi ui¬
tam et̃nam. Quid hac absurditate
monstruosius. Nonne ille chachin¬
nantes. solent enim ẽẽ adrisum faciles.
si non affectent fallere ut demones.
supplici responderent: ohomo putasne
inpotestate nos habere uitam. quas
audis ñ habere uł uitem.Impuden¬
tissime gͥ stultitie ẽ uitam et̾nam a
talib dus petere uł sꝑare. qui uite
huius erumnosissime atq breuissime
& si qua adeam ꝑtinent ad minicu¬
landam atq fulciendã ita singulas
particulas tueri asseruntur: ut si id
qͦd sub alterus tutela ac potestate ẽ
petatur ab altero. tamsit inconueni¬
ens & absurdum. ut inimice scurri¬
litati uideatur ẽẽ simillimũ. Quod
cũ fit ascientib m imis digne riden¬
tur intheatro: cum uͦ a nescientib
stultis. dignius irridentur inmundo.
Cui gͦ do uel dee ꝓpter quid supplica¬
retur quantũ adillos dõs attinet qͦs
instituerunt ciuitates a doctis soller¬

Expanded text:
num non habetis, saltem date mihi vinum non habetis, saltem date mihi vitam aeternam? Quid hac absurditate monstrosius? Nonne illae cachinnantes solent enim esse ad risum faciles si non affectent fallere ut daemones, supplici respondebunt, O homo, putasne in potestate nos habere vitam, quas audis non habere vel vitem? Impudentissimae igitur stultitiae est uitam aeternam a talibus dis petere uel sperare, qui uitae huius aerumnosissimae adque breuissimae et si qua ad eam pertinent adminiculandam adque fulciendam ita singulas particulas tueri adseruntur, ut, si id, quod sub alterius tutela ac potestate est, petatur ab altero, tam sit inconueniens et absurdum, ut mimicae scurrilitati uideatur esse simillimum. Quod cum fit a scientibus mimis, digne ridentur in theatro; cum uero a nescientibus stultis, dignius inridentur in mundo. Cui ergo deo uel deae propter quid supplicaretur, quantum ad illos deos adtinet quos instituerunt ciuitates, a doctis soller
Abbreviated transcription (Latin):
ctatur. utrum ñ unũ dm̃ qui fecit
omẽm spͣitalem corporalemq creatu¬
ram ꝓpter uitam que post mortẽ fu¬
tura est coli oporteat. s multos dõs:
quos abillo uno factos & sublimiter
collocatos. quidã eoꝵdem phyloso¬
phorum cet̾is excellentiores nobilio¬
resq senserunt. Ceterum quis ferat
dici atq contendi deos illos quorum
in quarto libro qͦs dam cõmemoraui.
quib rerum exiguarũ singulis singu¬
la distribuuntur officia uitam et̾nam
acutissimi uiri qui se pro magno be¬
neficio conscripta docuisse głantur.
ut sciretur quare cuiq dõ supplican¬
dum ẽẽt. quid a quoq eẽt petendũ.
ne absurditate turpissima qualis io¬
culariter in mimo fierisolet. peteret᷑
alibero aqua. a limphis umum: au¬
ctores erunt ciipiam hominum diis
immortalib supplicanti. ut cum a
limphis petierit uinum. eiq respon¬
derint nos aquam habemus. hoc a
libero pete. possit recte dicere. si ui¬

Expanded text:
ctatur: utrum non unum Deum, qui fecit ctatur: utrum non unum Deum, qui fecit omnem spiritalem corporalemque creaturam, propter uitam, quae post mortem futquos ab illo uno factos et sublimiter collocatos quidam eorumdem philosophorum caeteris excellentiores nobilioresque senserunt. 2. Caeterum quis ferat dici atque contendi, deos illos, quorum in quarto libro quosdam commemoravi , quibus rerum exiguarum singulis singula distribuuntur officia, vitam aeternam acutissimi viri, qui se pro magno beneficio conscripta docuisse gloriantur, ut sciretur quare cuique deo supplicandum esset, quid a quoque esset petendum, ne absurditate turpissima, qualis joculariter in mimo fieri solet, peteretur a Libero aqua, a Lymphis vinum ; auctores erunt cuipiam hominum diis immortalibus supplicanti, ut cum a Lymphis petierit vinum, eique responderint, Nos aquam habemus, hoc a Libero pete; possit recte dicere, Si vi
Abbreviated transcription (Latin):
unc gͦ quoniã demceps
ut ꝓmissus ordo expecit etiã hi
refellendi & docendi sunt qui ñ ꝓpter
istam uitã s ꝓpter illam quȩ post mor¬
tem futura ẽ. deos gentium quos
xp̃iana religio destruit. colendos esse
contendunt: placet aueridico oracu¬
lo sc̃i psalmi sumere exordium dispu¬
tationis mee. Beatus cuius ẽ dñs as
spes ipsius: q ñ respexit inuanitates
ꝙ in samas mendaces. Uerumtamen
momib uanitatib insaniisq men¬
dacib longe tolerabilius phylosophi
audiendi sunt. quib displicuerunt
istȩ opiniones erroresq popłorum:
qui populi constituerunt sy mulachra
numinib. multa q de hisquos deos
immortales uocant falsa atq indigna
siue finxerunt siue ficta crediderunt.¬
& credita eorum cultui sacrorũq ritib
miscuerunt. Cum his gͦ hominib qͥ
& si non libere p̾dicando saltem ut¬
cumq in disputationib musitando
talia se improbare testati sunt: ñ usq
adeo inconuenienter questio ista tra¬

Expanded text:
unc ergo quoniam deinceps, ut promissus ordo expetit, etiam hi refellendi et docendi sunt, qui non propter istam uitam, sed propter illam, quae post mortem futura est, deos gentium, quos Christiana religio destruit, colendos esse contendunt: placet a ueridico oraculo sancti psalmi sumere exordium disputationis meae: Beatus, cuius est Dominus Deus spes ipsius et non respexit in uanitates et insanias mendaces. Verum tamen in omnibus uanitatibus insaniisque mendacibus longe tolerabilius philosophi audiendi sunt, quibus displicuerunt istae opiniones erroresque populorum. qui populi constituerunt simulacra numinibus multaque de his, quos deos inmortales uocant, falsa adque indigna siue finxerunt siue ficta crediderunt. et credita eorum cultui sacrorumque ritibus miscuerunt. Cum his hominibus, qui, etsi non libere praedicando, saltem utcumque in disputationibus mussitando, talia se inprobare testati sunt, non usque adeo inconuenienter quaestio ista tra
Abbreviated transcription (Latin):
noxia: s mutabilib corruptibilib q
naturis. bonis tamen. ipsoꝵs quoq
testimonio uicioꝵ. Si enim bone ñ
eẽnt. eis uitia nocere ñ possent. Nã

Expanded text:
noxia sed mutabilibus corruptibilibusque naturis, bonis tamen ipsorum quoque testimonio uitiorum. Si enim bonae non essent, eis uitia nocere non possent. Na
Abbreviated transcription (Latin):
minum multitudo. Quã obrem ñdũ
interim disputo. qualis in regulo uitꝰ
fuerit. Sufficit minc qͦd isto nobilissi¬
mo exemplo coguntur fateri ñ ꝓpter
corporis bona uł earum rerũ que ext̾n¬
secus homim accidunt. colendosõs:
quandoquidem ille carere his om̃ib
maluit quam dõs ꝑ quos iuirauit offen

Expanded text:
minum multitudo. Quam ob rem nondum minum multitudo. Quam ob rem nondum interim disputo, qualis in Regulo uirtus fuerit: sufficit nunc, quod isto nobilissimo exemplo coguntur fateri non propter corporis bona uel earum rerum, quae extrinsecus homini accidunt, colendos deos, quando quidem ille carere his omnibus maluit quam deos per quos iurauit offen
Abbreviated transcription (Latin):
tinctus ẽ. Si autem deorum cultꝰ post
hanc uitã uelut mercedem redãit felici¬
tatem: cur ealumniantur temporibus
xp̃ianis. ideo dicentes ur̃bi accidisse illã
calamitatem quia deos suos colere de¬
stitit. cum potuerit etiã illos diligentis¬
sime colens. tam infelix fieri qͣm ille re¬
gulus fuit. Nisi forte contra clarissimã
ueritatẽ tanta qͥsquã dementia mire
cecitatis obnititur. ut contendere aude¬
at uniuersam ciuitatẽ dõs colentẽ. in¬
felicem ẽẽ ñ posse. unum uͦ hominẽ pos¬
se: qͦd uidelicet potentia ãeorum suors
multos potius sit idonea conseruare qͣm
singulos: cum multitudo constet exsin¬
gulis. Si autẽ dicunt marcũ regulum
etiam milla captiuitate illisq crucia¬
tib corporis animi iuitute beatum ẽẽ
potuisse: uirtus potius uera queratur
qua beata ẽẽ possit & ciuitas. Neq enĩ
aliunde beata ciuitas. aliunde homo:
cum aliud ciuitas ñ sit qmͣ concors ho¬

Expanded text:
tinctus est. Si autem deorum cultus post tinctus est. Si autem deorum cultus post hanc uitam uelut mercedem reddit felicitatem, quur calumniantur temporibus Christianis, ideo dicentes Urbi accidisse illam calamitatem, quia deos suos colere destitit, cum potuerit etiam illos diligentissime colens tam infelix fieri, quam ille Regulus fuit? Nisi forte contra clarissimam ueritatem tanta quisquam dementia mirae caecitatis obnititur, ut contendere audeat uniuersam ciuitatem deos colentem infelicem esse non posse, unum uero hominem posse, quod uidelicet potentia deorum suorum multos potius sit idonea conseruare quam singulos, cum multitudo constet ex singulis. Si autem dicunt M. Regulum etiam in illa captiuitate illisque cruciatibus corporis animi uirtute beatum esse potuisse, uirtus potius uera quaeratur, qua beata esse possit et ciuitas. Neque enim aliunde beata ciuitas, aliunde homo, cum aliud ciuitas non sit quam concors ho
Abbreviated transcription (Latin):
magna infelicitate maiorem. Et ꝑ d̾os
ille iurauerat: quorum cultu ꝓhibito
has gener humano clades isti opinan¬
tur infligi. Qui gͦ ꝓpterea colebantur
ut istam uitã prosperam redd̃erent.
siuerum iuranti has irrogari penas seu
uoluetunt seu ꝑmiserunt: quid̃ ꝑiuro
grauius irati facere potuerunt: s cur
ñ ratiocinationẽ meam potius adutrũq
concludam: Dõs certe ille sic coluit
ut ꝓpter iuris iurandi fidem nec mane¬
ret inpatria: nec inde quolibet iret.s
add suos acerrimos immicos redire mini¬
me dubitaret: hoc si huic uitȩ utile
existimabat. cuius tam horrendum exitũ
meruit: ꝓculdubio fallebatur. Suo qͥp¬
pe docuit exemplo inchil deos adistam
temporalem felicitatem suisꝓdesse cul¬
torib: quandoquidem ille eorũ deditus
cultui. ꝙ uictus & captiuus ab ductꝰ est. &¬
quia noluit aliter qm ꝑ eos iurauerat fa¬
cere. nouo ac prius maudito nimiumq
horribili supplicu genere cruciatus ex¬

Expanded text:
magna infelicitate maiorem. Et per deos magna infelicitate maiorem. Et per deos ille iurauerat, quorum cultu prohibito has generi humano clades isti opinantur infligi. Qui ergo propterea colebantur, ut istam uitam prosperam redderent, si uerum iuranti has inrogari poenas seu uoluerunt seu permiserunt, quid periuro grauius irati facere potuerunt? Sed quur non ratiocinationem meam potius ad utrumque concludam? Deos certe ille sic coluit, ut propter iuris iurandi fidem nec maneret in patria, nec inde quolibet ire, sed ad suos acerrimos inimicos redire minime dubitaret. Hoc si huic uitae utile existimabat, cuius tam horrendum exitum meruit, procul dubio fallebatur. Suo quippe docuit exemplo nihil deos ad istam temporalem felicitatem suis prodesse cultoribus, quando quidem ille eorum deditus cultui et uictus et captiuus abductus et, quia noluit aliter quam per eos iurauerat facere, nouo ac prius inaudito nimiumque hon\'ibili supplicii genere cruciatus ex
Abbreviated transcription (Latin):
Iabent tamen isti de captiuitate
religionis causa etiã sponte toleranda.¬
ꝙ in suis preclaris uiris nobilissimum ex¬
emplum. Marcus regulus imperator
populi romani. captuius apud cartha
ginienses fuit. Qui cum sibi mallent
a romains suos reddi qͣm eorum deniere
captiuos: ad hoc impetrandum etiam
istum p̾cipue regulum cum legatis su¬
is romam miserunt: prius iuratione
constrictum. si qͦd uolebant minime
ꝑegisset rediturum ẽe carthaginem.
Perrexit ille. atq insenatu contraria
ꝑsuasit: qm̃ ñ arbitrabatur utile ẽẽ ro¬
mane reipublice. mutare captiuos. Nec
post hanc ꝑsuasionem asuis ad hostes
redire compulsus ẽ: s quia uirauerat
id̃ sponte compleuit. At illi eum ex¬
cogitatis atq horrendis cruciatib ne¬
cauerunt. Inclusum quippe angusto
ligno ubi stare cogeretur. clauisq acu¬
tissimis undiq confiro ut se mnullã
eius partem sine penis atrocissimis in¬
clinaret: etiam uigilando ꝑemerunt.
Merito certe lauant uirtutem. tam

Expanded text:
abent tamen isti de captivitate religionis causa etiam sponte tolerandaet in suis praeclaris viris nobilissimum exemplum. Marcus Attilius Regulus, imperator populi Romani, captivus apud Carthaginienses fuit. Qui cum sibi mallent a Romanis suos reddi quam eorum tenere captiuos, ad hoc inpetrandum etiam istum praecipue Regulum cum legatis suis Romam miserunt, prius iuratione constrictum, si quod uolebant minime peregisset, rediturum esse Carthaginem. Perrexit ille adque in senatu contraria persuasit, quoniam non arbitrabatur utile esse Romanae rei publicae mutare captiuos. Nec post hanc persuasionem a suis ad hostes redire conpulsus est, sed quia iurauerat, id sponte conpleuit. At illi eum excogitatis adque horrendis cruciatibus necauerunt. Inclusum quippe angusto ligno, ubi stare cogeretur, clauisque acutissimis undique confixo, ut se in nullam eius partem sine poenis atrocissimis inclinaret, etiam uigilando peremerunt. Merito certe laudant uirtutem tam
Abbreviated transcription (Latin):
candi licentia felix appellabatur. Omi¬
serum cui peccare licebat. Unde quis¬
quis ẽ qui maledicendi licentia felice̾
se putat: multo erit felicior si hoc ei
omĩno ñ liceat: cum possit deposita
uanitate iactantie etiam isto tempore
tamqͣm studio consulendi quicquid
uoluerit contradicere: & quantum
possuis abeis quos consulit amica dis¬
putatione honeste. grauiter. libere qͦd

Expanded text:
candi licentia felix appellabatur:s o miserum, cui peccare licebat! Unde quisquis est, qui maledicendi licentia felicem se putat, multo erit felicior, si hoc illi omnino non liceat, cum possit deposita inanitate iactantiae etiam isto tempore tamquam studio consulendi quidquid uoluerit contradicere et, quantum possunt, ab eis quos consulit amica disputatione honeste grauiter libere q
Abbreviated transcription (Latin):
care ꝑhibuit: & ideo abscisum. quia
flos decidit ante fructum. Non gͦ ip¬
sum hominẽ uł quasi hominẽ qui ẽ
uocatus attis: s uirilia eius flori com¬
parauerunt. Ipsa quippe. illo uiuen¬
te deciderunt. Inmo uͦ ñ decidert.
neq decerpta s plane discerpta ft̃.
Nec illo flore amisso quisqͣm postea
fructus: s potius sterilitas consecuta
est. Quiã gͦ ipse reliquus: & quicqͥd
remansit absciso: quid eo significari
dicitur: quo refertur. que interp̾tatio
inde profertur. An hec frustra moli¬
endo nichilq inueniendo. ꝑsuadent
illud potius ẽẽ credendum qͦd de ho¬
mine castrato fama iactauit. litterisq
mandatum ẽ: Merito huic auersatꝰ
ẽ & uarro nr̃: neq hoc dicere uoluit:

Expanded text:
care perhibuit, et ideo abscisum, quia care perhibuit, et ideo abscisum, quia flos decidit ante fructum. Non ergo ipsum hominem uel quasi hominem, qui est uocatus Attis, sed uirilia eius flori conparauerunt. Ipsa quippe illo uiuente deciderunt; immo uero non deciderunt neque decerpta, sed plane discerpta sunt; nec illo flore amisso quisquam postea fructus, sed potius sterilitas consecuta est. Quid ergo ipse reliquus, et quidquid remansit absciso? quid eo significari dicitur? quo refertur? quae interpretatio inde profertur? An haec frustra moliendo nihilque inueniendo persuadent illud potius esse credendum, quod de homine castrato fama iactauit litterisque mandatum est? Merito hinc auersatus est Varro noster, neque hoc dicere uoluit
Abbreviated transcription (Latin):
si est ulla frons in hominib. astabat
forsitam & maritus: & qͦd incelebra¬
tione nuptiarum priapi suꝑ caput
noua nupta sedere iubebatur. longe
p̾ ista turpitudine crudelissima. uł
crudelitate turpissima. Ibi demoni¬
cis ritib sic uterq sexus illuditur. ut
neuter suo uulnere ꝑiatur. Ibi fasci¬
natio timetur agrorum: hic menbro¬
rum amputatio ñ timetur. Ibi sic
de honestatur noue nupte uerecin¬
dia. ut ñsolum fecunditas s nec uir¬
ginitas adimatur: hic ita amputat᷑
iurilitas ut nec conuertatur infemi¬
nam. nec uir relinquatur. xxui.¬
ttis ille ñ est cominemoratus.
nec eius abisto interp̾tatio requi¬
sita ẽ. incuius dilectionis memoriam
gallus absciditur. S docti greci atq
sapientes. nequaqͣm rationem tãsc̾am
preclaramq tacuerunt. Propter uer¬
nalem quippe faciem terre que cet̾is
ẽ temporib pulchrior. porphirius phy¬
losophus nobilis attin flores signifi¬

Expanded text:
si est ulla frons in hominibus, adstabat si est ulla frons in hominibus, adstabat forsitan et maritus; et quod in celebratione nuptiarum super Priapi scapum noua nupta sedere iubebatur: longe rae ista turpitudine crudelissima uel crudelitate turpissima, ubi daemonicis ritibus sic uterque sexus inluditur, ut neuter suo uulnere perimatur. Ibi fascinatio timetur agrorum, hic membrorum amputatio non timetur. Ibi sic dehonestatur nouae nuptae uerecundia, ut non solum fecunditas, sed nec uirginitas adimatur; hic ita amputatur uirilitas, ut nec conuertatur in feminam nec uir relinquatur. ttis ille non est commemoratus nec eius ab isto interpretatio requisita est, in cuius dilectionis memoriam Gallus absciditur. Sed docti Graeci adque sapientes nequaquam rationem tam sanctam praeclaramque tacuerunt. Propter uernalem quippe faciem terrae, quae ceteris est temporibus pulchrior, Porphyrius, philosophus nobilis, Attin flores signifi