comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cens. Nidendum est ne male intelugatur qd̃
dixi. ds mali auctor ñ est. qui ce omniũ que st̃
auctor est. quia inquantum st̃. intantum bo¬
na sunt. Et ne hinc putetur ñ ab illo eẽ penã
malorum. q̃ utiq malum ẽ his qui puniunt᷑
S hoc ita dixi sicut dictum ẽ. d̃s mortẽ ñ fec̃.
cum alibi scriptum sit. Mors & uita adño est.
mali puniantur. & utiq bonum ẽ omne qd̃
iustum est. Sic gͦ dicitur d̃s ñ fecisse mortem:
quia ñ fecit ulud ꝓ quo mors infligitur sdest

Expanded text:
 videndum est, ne male intelligatur quod dixi, Mali auctor non est, quia omnium quae sunt auctor est; quia in quantum sunt, in tantum bona sunt: et ne hinc putetur non ab illo esse poenam malorum, quae utique malum est iis qui puniuntur. Sed hoc ita dixi quemadmodum dictum est, Deus mortem non fecit ; cum alibi scrmali puniantur, et utique bonum est omne quod justum est. Sic ergo dicitur Deus non fecisse mortem, quia non fecit illud pro quo mors infligitur, id est
Abbreviated transcription (Latin):
sona sua ait. Ego sum ds̃ creans malum ce faciens
bonum. Ecce hic dicitur creasse. & fecisse malum.
s mali nomine pena intelligit᷑ ñ peccatum.
sicut econũso cumdicitur d̾s ñ eẽ auctor maloꝵ.
nomine mali peccata intelligunt᷑. Id̃oq ausꝰ.

Expanded text:
sona sua ait: Ego sum Deus, creans malum, et faciens bonum. Ecce hic dicitur creasse et fecisse malum; sed mali nomine poena intelligitur, non peccatum: sicut e converso, cum dicitur Deus non esse auctor malorum, nomine mali peccata intelliguntur. Ideoque Aug.,
Abbreviated transcription (Latin):
opportet qd̃ earumdẽ triũ ꝑsonaꝵ distinctio.¬
nem. aoͦ. ostende uolens. sine exp̃ssione illaꝵ
trium ꝓprietatum suꝑius memoratarum. in¬
pͥmo libro de doctrina xp̃iana sic ait. Inpatre
ẽ. unitas. infuio equalitas. in spũ scõ unitatiᷤ
equalitatisq concordia. & tria hec unũ omĩa¬

Expanded text:
oportet, quod earumdem trium personarum distinctionem Aug. ostendere volens sine expressione illarum trium proprietatum superius commemoratarum, in lib. de Doct. Christ. sic ait: In Patre est unitas, in Filio aequalitas, in Spiritu sancto unitatis aequalitatisque concordia. Et haec tri
Abbreviated transcription (Latin):
dum matͥmonium. Legitime uidicant᷑
ꝑsone scd̾m statuta patrũ: que diũsa st̃.
Alie namq fuerunt legitime aute legẽ:
alie sub lege: alie in tempe gr̃ẽ. Item in pͥ¬
mitiua eccłia quedam erant legitime: q̃
gittime: quedam st̃ plene legittime. qͣdam¬

Expanded text:
e judicantur personae secundum statuta Patrum, quae diversa sunt. Aliae namque fuerunt legitimae ante legem, aliae sub lege, aliae in tempore gratiae. Item in primitiva Ecclesia quaedam erant legitimae, quae gitimae, quaedam sunt plene legitimae, q
Abbreviated transcription (Latin):
quod ñ ubiq s quis audeat dicẽ qd̃ nus
gͦ localis ẽ. Est gͦ ubiq tota que continet to¬
tum. & penetrat totum: que nec ꝓsui sim¬
plicitate diuidi. nec ꝓsui puritate macula¬
tionib ꝓpinquamꝰ.

Expanded text:
quod non ubique? Sed quis audeat dicere quod nusquergo localis est. Est ergo ubique tota quae continet totum, et penetrat totum; quae nec pro sui simplicitate dividi, nec pro sui puritate maculationibus propinquamus.
Abbreviated transcription (Latin):
psa tam̃ eadem quedam gr̃e dona p̃uenit.
Unde aus̃ in encheridion. Prẽcedit bona uo¬
luntas hominis multa di dona. s ñ omnia:
p̃uenit ut uelit. uolentẽ subsequit᷑ ne frust᷑
uelit. Cur enim admonemur orare ꝓinimi¬
cis nrĩs nolentib pie uiuere nisi ut deus
ineis opetur & uelle: Itemq cur admonem̃
petere ut accipiamus nisi ut ab illo fiat qd̃
uolumus. aquo factum est ut uelimus: Inde¬
serentis d̾i. Ex his apparet qd̃ bona hominis¬
uoluntas quedam d̃i dona p̃uenit. quia eã
comitatur grã adiuuans: & quibꝰdam p̃ueni¬
tur. quia eam p̾uenit grã oꝑans scilicet fides

Expanded text:
tas quaedam gratiae dona praevenit. Unde Aug., in Ench., cap. 32: Praecedit bona voluntas hominis multa Dei dona, sed non omnia; enit, ut velit; volentem subsequitur, ne frustra velit. Cur enim admonemur orare pro i nolentibus pie vivere, nisi ut Deus in illis operetur et velle? Itemque cur admonemur petere ut accipiamus , nisi ut ab illo fiat quod volumus, a quo factum est ut velimus? Orservoluntas quaedam dona Dei praevenit, quia eam comitatur gratia adjuvans; et quibusdam praevenitur, quia eam praevenit gratia operans, scilicet, fides
Abbreviated transcription (Latin):
uidendum ẽ. qualit̃ pͥm parentes
si non peccassent fiios ꝓcreassent: & quales
ipsi fuii nascerentur. Quida putant adgis¬
nendos filos pͥmos homines in paradiso mi¬
sceri non potuisse. nisi post peccatumdicen¬
tes concubitum sine corruptione uł macu¬
ia ñ posse fieri. S ante peccatum nec corrup¬
quod si non peceassent primi homines siue
omni peccato &e macula inparadyso carna¬
li copuila conuenissent: & eẽt ibi thorus un¬
macuiatus. & commixtio sine contupiscen¬
tia: atq genitalib membris. sicut ceters
imparent ut ibi nulssimotũ illicitũ sentireis
ce sicut aua m̃bra corpis alis ad mouenus

Expanded text:
idendum est qualiter primi parentes, si non peccassent, filios procreassent, et quales ipsi filii nascerentur. Quidam putant ad gignendos filios primos homines in paradiso misceri non potuisse, nisi post peccatum; dicentes concubitum sine corruptione vel macula non posse fieri. Sed ante peccatum nec corrupquod si non peccassent primi homines, sine omni peccato et macula in paradiso carnali copula convenissent, et esset ibi thorus immaculatus, et commixtio sine concupiscentia; atque genitalibus membris sicut caeteris imperarent, ut ibi nullum motum illicitum sentirent, et sicut alia membra corporis aliis admovemus
Abbreviated transcription (Latin):
licunt dm̃ mala uelle ẽẽ uł fieri: suã his
modis muniunt intentionem. Si enim inqui¬
unt mala non eẽ uł fieri uellet. nullomodo es¬
sent uł fierent: quia si uult ea ñ eẽ uł nonfieri.
ce ñ pot̃ id efficere. scilicet ut ñ sint uł fiant.
uoluntati eius et potentie aliquid resistit: &e
ñ est omp̃s quia non pot̃ omne quod uult. s
impotens. sic̃ et nos sumus qui quod uolumꝰ
quandoq ñ ualemus: s quia om̃ps est. & in
nullo impotens. certum est non posse fieri
mala. uł eẽ. nisi eo uolente: quomodo enu eo
inuito &e nolente. posset ab aliquo malum
fieri cum scriptum sit. Noluntatieiꝰ qͥs resis-¬
tet: Sũpra etiam dixit audꝰ. quia necesse ẽ.
fieri si uoluerit: s uult mala fieri aut ñ fieri.
Siuult non fieri: ñ fiunt. fiunt autẽ. Nult
gͥ fieri. Item bonum ẽ mala eẽ ut fieri. Alo¬
quin summe bonꝰ ñ ꝑmitteret ea fieri. Unde

Expanded text:
icunt Deum mala velle esse vel fieri, suam his modis muniunt intentionem: Si enim, inquiunt, mala non esse vel non fieri vellet, nullo modo essent vel fierent, quia si vult ea non esse vel non fieri, et non potest id efficere; scilicet, ut non sint vel non fiant, voluntati ejus et potentiae aliquid resistit, et non est omnipotens, quia non potest quod vult; sed impotens est sicuti et nos sumus, qui quod volumus quandoque non possumus. Sed quia omnipotens est et in nullo impotens, certum est non posse fieri mala vel esse nisi eo volente. Quomodo enim invito eo et nolente posset ab aliquo malum fieri, cum scriptum sit Rom. 9: Voluntati ejus quis resistet? Supra etiam dixit Aug. quia necesse est fieri si voluerit. Sed vult mala fieri aut non fieri. Si vult non fieri, non fiunt: fiunt autem, vult ergo fieri. Item bonum est mala esse vel fieri, alioquin summe bonus non permitteret ea fieri. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum: & quare. Mendatium ẽ ut ait audꝰ.
falsa significatio uocis cumintentione fallen¬
di ut gͦ m̃dacium sit. necesse ẽ. ut falsũ ꝓferat᷑
ce cum intentione  fauendi. hõc enimmalum ẽ
ꝓpͥumm̃tientis: aliud habere clausum incp de
a liud ꝓmptum in lingu̾a

Expanded text:
peccatum et quare. Mendacium est, ut ait August., falsa significatio vocis cum intentione fallendi; ut ergo mendacium sit, necesse est ut falsum proferatur et cum intentione fallendi. Hoc enim malum est proprium mentientis, aliud habere clausum in corde, aliud promptum in lingua.
Abbreviated transcription (Latin):
ic querit᷑. cum consensus de p̃senti matri¬
monium faciat. cuiꝰ reiconsensus sit ille:
ancarnalis copule. an cohabitationis. an utriꝰꝙ:
Si cohabitationis consensus matͥmoniũ
facit: tc̃ frat̃ cum sorore contrahere potest
& ioseph ñ fuit coniugium. Proposuerat
enim maria inuirginitate manere. nisids̃
alit̃ facere iuberet: scdm quod uidet᷑ angło
dixisse. Quomodo fiet istud. qm̃ uirũ ñ cog¬
nosco. idest me ñ cogniturã ꝓposuiꝰ Neq em̃
quia tc̃ uirum ñ cognoscebat. necesse erat
inquiri quomͦ posset habere fuium: s quia
nũqm se cogniturã ꝓposuerat. Dicit enim
erat. Si igitur contra suũ ꝓpositum post
consensit in carnalem copulam. uidetur
facta uoti rea. m̃te & si ñ oꝑe uiolati. Dica¬
mus igitur quod consensus cohabitatioĩs
ut carnalis copule ñ facit coniugium:. s
consensus coniugalis societatis. ũbis scđ̃m
p̃sens tempus exp̃ssus: ut cũ uir dic̃. Egi
accipio te in meam ñ dnãm. ñ anciiam .s
conuigem.

Expanded text:
ic quaeritur, cum consensus de praesenti matrimonium faciat, cujus rei consensus sit ille, an carnalis copulae, an cohabitationis, an utriusque. Si cohabitationis consensus matrimonium facit, tunc frater cum sorore, pater et Joseph non fuit conjugium. Proposuerat enim Maria in virginitate manere, nisi Deus aliter facere juberet: secundum quod videtur angelo dixisse: Quomodo fiet istud, quoniam virum non cognosco, id est, me non cognituram proposui. Neque enim quia virum tunc non cognoscebat, necesse erat inquiri quomodo posset habere filium; sed quia se nunquam cognituram proposuerat. Dicit enim erat; si ergo contra suum propositum post consensit in carnalem copulam, videtur facta voti rea, mente, etsi non opere violata. Dicamus ergo quod consensus cohabitationis vel carnalis copulae non facit conjugium; sed consensus conjugalis societatis, verbis secundum praesens tempus expressus: ut cum vir dicit: Ego accipio te in meam, non dominam, non ancillam, sed conjugem.
Abbreviated transcription (Latin):
non penitus impletur ab homine in hacmor.¬
tau uita.s ex parte non extoto: quia ex par¬
te diligimus sicut ex parte cognoscimus.
Infuturo autem implebitur extoto. Vnde
auoꝰ. Cum adbuc ẽ aliquid carnalis concu-¬
piscentie: ñ omnimodo ex tota anima dili
gitur ds. Caro tam̃ ñ dicitur concupiscere:
nisi quia carnaliter anima concupiscit. sũ¬
autem uentt quod ꝑfeclum ẽ. ut destruat
quod ex parte est. il est iam non ex parte sit s
ex toto:. caritas ñ auferetur s augebitur & im¬
plebitur. Inqua plenitudine: ulud. p̃ceptũ
caritatis implebitur. Diliges dominũ deum
tuum ex toto corde tuolce c̃. Tunc erit iustus.
sine peccato: quia nulla erit lex. repugnanᷤ
m̃ti. Tc̃ prorsus toto corde. tota anima tota
m̃te. Diliges deum: quod ẽ summũ p̃ceptum.¬

Expanded text:
non penitus impletur ab homine in hac mortali vita, sed ex parte, non ex toto, quia ex parte diligimus, sicut ex parte cognoscimus. In futuro autem implebitur ex toto. Unde August. Cum adhuc est aliquid carnalis concupiscentiae, non omni modo ex tota anigitur Deus. Caro autem non dicitur concupiscere, nisi quia carnaliter anima concupiscit. Tuautem venerit quod perfectum est, ut destruatur quod ex parte est, id est, ut jam non ex parte sit, sed ex toto, charitas non auferetur, sed augebitur et implebitur. In qua plenitudine illud praeceptum charitatis implebitur: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde, etc. Tunc erit justus sine peccato, quia nulla erit lex repugnans menti. Tunc prorsus toto corde, tota anima, tota mente, diliges Deum, quod est summum praeceptum.
Abbreviated transcription (Latin):
o: qui ad eum refugiendo effi dr relatiue.¬
cimur meliores. In illo aut̃ nulla. Sic et pa¬
t̃ nr̃ eẽ incipit. cum ꝑ eius grãm regenera¬
mur: qui dedit nobis potestatẽ filios di fien.
Substantia gͥ nr̃a mutatur in melius: Cum
filii eius efficimur. Similit̃ et ille pat̾ nr̃ in
cipit eẽ. s nulla sue commutatione substan¬
tie. Od gͦ temꝑalit̃ dici incipit d̃s̃ qd̾ antea
ñ dicebatur. manifestũ ẽ relatiue dicĩ ñ tam̃¬
scd̃m accidens dĩ quod ei aliquid acciderit.s
plane scđ̾m accidens eius: ad quod dici alqͥd
ds incipit relatuĩe. Exhis apte ostenditur qd
quedam de d̃o temꝑalit̃ dicuntur relatiue ad
creaturas sine mutatione d̃itatiꝰ. Sũmatim p̃

Expanded text:
o, qui ad eum refugiendo efficimur meliores; in illo autem nulla. Sic et pater noster esse incipit, cum per ejus gratiam regeneramur, qui dedit nobis potestatem filios Dei fieri. Substantia ergo nostra mutatur in melius, cum filii ejus efficimur. Similiter et ille Pater ncipit, sed nulla suae commutatione substantiae. quod ergo temporaliter dici incipit deus quod antea non dicebatur, manifestum est relatiue dici, non tamdum accidens dei, quod ei aliquid acciderit, sed plane secundum accidens eius, aDeus incipit relative. Ex his aperte ostenditur quod quaedam de Deo temporaliter dicuntur relative ad creaturas sine mutatione deitatis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tribuatur. & de ipso xp̃c conceptus. & natꝰ
memoret᷑. Non enimidõ oꝑatio incarnati¬
onis spui scõ sepius tribuitur. qd̾ eam ipse
solus sine patre & filio fecerit s quia sp̃c
sc̃s̃ est caritas. & donum patris & filii: & in¬
effabili caritate di ũbum caro factum est.
&e inestimabili dei dono. filius dĩ sibi ununt
formam serui. Non gͦ frequens denomina¬
tio sp̃c scĩ. ab illo oꝑe. patremulfilium seclu¬
dit: s potius uno nominato tres intelligun
eandem dec̃minat in encħ: ita inquiens.
ram quam uirgo concep̃. & peꝑit. qͣm¬
uis ad solam ꝑsonam fuii ꝑtinentem. tota
trinitas fecerit. neq enim seꝑabilia sunt
oꝑa trinitatis: cur inea facienda sp̃c sc̃s
nominatus est: an ce quando unus trium
maliquo ope nominatur. uniũsa oꝑari
ttinitas intelligitur. Ita uere e exemplis
doceri potest. Audistis &e p̃positam questio¬
nem: eiusdemq expositionem. Quo¬

Expanded text:
ribuatur, et de ipso Christus conceptus et natus memoretur? Non enim ideo operatio Incarnationis Spiritui sancto saepius tribuitur, quod eam ipse solus sine Patre ac Filio fecerit; sed quia Spiritus sanctus est charitas et donum Patris et Filii, et ineffabili Dei charitate Verbum Dei caro factum est, et inaestimabili Dei dono Filius Dei sibi univit formam servi. Non igitur frequens denominatio Spiritus sancti ab illo opere Patrem vel Filium secludit, sed potius uno nominato tres intelligunteam determinat in Enchiridio, ita inquiens: « ram, quam Virgo concepit et peperit, quamvis ad solam personam Filii pertinentem, tota Trinitas fecerit, neque enim separabilia sunt opera Trinitatis: cur in ea facienda Spiritus sanctus nominatus est? An etiam quando unus trium in aliquo opere nominatur, universa operari Trinitas intelligitur? Vere ita est, et exemplo doceri potest. Audistis propositam quaestionem, ejusdemque solutionem
Abbreviated transcription (Latin):
tuose. mali uͦ ñ impune eent. Item inquiunt
Posset d̃s uoluntatem eorum uertere in bo¬
num qͥa omp̃s est. posset re uera. Cur ñ fec̃:
quia noluit: cur noluit: ipse nouit: ñ de¬
bemus plus saꝑe quam oportet. hic ꝗ¬
. hic qualis
scđ̃m animum. & agit᷑ de scientia hominis an

Expanded text:
tuose, mali vero non impune essent. Item, inquiunt: tuose, mali vero non impune essent. Item, inquiunt: Posset Deus voluntatem eorum vertere in bonum, quia omnipotens est; posset revera. Cur non fecit? Quia noluit. Cur noluit? Ipse novit. Non debemus plus sapere quam oportet . 2. Hic qualis secundum animam, et agit de scientia hominis an
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ co̾ᷤ fec̃ ut relinqͦret eis ũn aliqͥid faceñt e si
culpabilit̃ aliqͥd facẽnt illũ de se laudabilt ope¬
Srantẽ
inuenirent. A se habent uoluntatẽ malam.
ab illo naturam bonã ce iustam penã. frustra
igit᷑ d̾r ñ deberet d̃s creare quos p̃sciebat ma¬
los futuros. Sciebat enimbonis ꝓfuturos:
&e iuste ꝓ mala uoluntate punendos. Add̃t
etiam. talẽ hominẽ deberet facere. qui nollet
omnino peccare. Concedimꝰ quidem meliorẽ
naturam eẽ. que omnino peccare nollet. Con-¬
cedant & ipsi ñ eẽ malam que talis facta est
ut posset ñ peccare si uellet. & iuste punitam
que uoluntate ñ necessitate peccauit. Cum
gͦ hec bona sit. illa melior: cur ñ utramq face-¬
ret. ut uberius laudaretur de utraq: Illa e¬
num de scĩs angłis. hec de hominib ẽ. Item
inquiunt. Si d̾s uellet. & illi boni essent.
Et hoc quidem concedimus. s meliꝰ uoluit.
ut qd̃ uellent ẽẽnt. Et boniquidem ñ infruc¬

Expanded text:
nqueret eis unde aliquid facerent; et si culpabiliter aliquid facerent, illum de se laudabiliter operantem invenirent. A se habent voluntatem malam, ab illo naturam bonam, et justam poenam. Frustra ergo dicitur: Non deberet Deus creare quos praesciebat malos futuros; sciebat enim bonis profuturos, et juste pro mala voluntate puniendos. Addunt etiam talem hominem debere facere, qui nollet omnino peccare. Concedimus quidem meliorem naturam esse quae omnino peccare nollet. Concedant et ipsi non esse malam quae talis facta est, ut posset non peccare si vellet; et juste punitam, quae voluntate non necessitate peccavit. Cum ergo haec bona sit, illa melior, cur non utramque faceret, ut uberius laudaretur de utraque? illa enim de sanctis angelis, haec de hominibus est. Item, inquiunt: Si, Deus vellet, et illi boni essent. Et hoc quidem concedimus; sed melius voluit, ut quod vellent essent; et boni quidem non infruc
Abbreviated transcription (Latin):
uerta. cũ nepte. cũ amtea. cũ mat̾tera. cũ nu¬
ru: & aliis quibdã. Fmisit autẽ diuortiũ fieri
dato libello repudis in quo uir scribebat
causas ꝓ quib uxorem repudiabat. ꝑmisit
etiam aliãs ducẽ dato priori libello: qd̃ ꝓpt̃
concederet᷑ discidium: s. ut tolleret᷑ homiei¬
dium. ꝑmisit fieri mala ne fierent peiora.
& hoc ꝑmittendo ñ dĩ uisticiã demonstra¬
uit s in peccatore minuit culpam. Ciu

Expanded text:
rore, cum nepte, cum amita, cum matertera, cum nuru, et aliis quibusdam. Permisit autem divortium fieri dato libello repudii in quo vir scribebat causas pro quibus uxorem repudiabat. Permisit autem aliam ducere dato priori libello; quod propconcederetur dissidium, sed ut tolleretur homicidium. Permisit fieri mala, ne fierent pejora; et hoc permittendo non Dei justitiam demonstravit, sed in peccatore minuit culpam. 4. Cui
Abbreviated transcription (Latin):
caro parentis. Non inde ut auint fit p̃uidi¬
tium ueritatis:. quia nec absurdum eẽ dicuqs.
sicarnis natura magis inposfĩorib corrup¬
ta trabatur. neq ex ipsa magis corrupta ani¬
ma magis inficitur
Ex quo auctore sit illa con¬
cupiscentia deo scił. uel alio. Capitulũ. ccuii.

Expanded text:
caro parentis, non tamen inde, ut aiunt, fit praejudicaro parentis, non tamen inde, ut aiunt, fit praejudicium veritati; quia nec absurdum esse dicunt, si carnis natura magis in posterioribus corrupta trahatur, neque ex ipsa magis corrupta anima amplius inficiatur. 4. Ex quo auctore sit illa concupiscentia, Deo scilicet vel alio. Praet
Abbreviated transcription (Latin):
ex concupiscentia libidinosa contraxit. Quibꝰ¬
dã uidetur qd̃ sicut anima areatu purtficatur.
itace caro abilla pollutione purgat᷑. ut sicut
& spũ. ita ibi duo purgent᷑. anima scilicet areatu.
ce caro ab illa contagione: qd̃ quidẽ. ꝓbabile ẽ
Alii u putant tantũ animam ibi mundari:
carnem uͦ non abilla feditate purgari. Si uͦ
remanet illa feditas usq ad ꝓcreationẽ filioꝵ
que fit inconcupiscentia carnis. uidetur na¬
tura carnis magis ac magis corrumpi. & ma¬
gis corrupta uidet᷑ caro ꝓlis. quam paren¬
tis: quia de carne pouutionẽ quã habuit a
concepturetinenti trabitur polluta. &e in con¬
cupiscentia concipitur. Unde ce polluitur:
& ita exdupplici causa contaminatur. Inde
maior uidetur pollutio carnis inꝓle: quam
fuerit inparente. Ad quod illidicunt quia
licet caro ꝓlis excarne feda seminetur. & in
maiorem trabit. quam caro. unde seminatur
habuit. Q uamuis etiam sifedior atq ĩmun¬
dior sit caro ꝓlis. & iło magis corrupta quã

Expanded text:
ex concupiscentia libidinosa contraxit. Quibusdam videtur quod sicut anima a reatu purificatur, ita et caro ab illa pollutione purgatur: ut sicut , aqua et Spiritu, ita ibi duo purgentur, anima, scilicet, a reatu, et caro ab illa contagione; quod idem probabile est. Alii vero putant tantum animam ibi mundari, carnem vero non ab illa foeditate purgari. Si vero remanet illa foeditas usque ad procreationem filiorum, quae fit concupiscentia carnis, videtur natura carnis magis ac magis corrumpi; et magis corrupta videtur caro prolis quam parentis, quia carne pollutionem quam habuit a conceptu retinente, trahitur polluta, et in concupiscentia concipitur, unde et polluitur; et ita ex duplici causa contaminatur. Unde et major videtur pollutio carnis in prole quam fuerit in parente. Ad quod illi dicunt quia licet caro prolis ex carne foeda seminetur, et in foeditatem trahit quam caro unde seminatur habuit. Quamvis etiam si foedior atque immundior sit caro prolis, et ideo magis corrupta quam
Abbreviated transcription (Latin):
aminam ipsam sine macula. ce scit eam
ex corꝑis coniunctione maculam pecrati tra¬
hete. & aliquando ante baptismum se uingi
abipso corpore &e sic daminari. eamcorpori con¬
iungit: respondemus ex aititudine iuditioꝵ
enĩ ñ incongrue humane conditionis modũ.
quem apͥncipio instituit Licet peccata homi¬
num int̾cesserint. sine immutatione continue
seruat: Corpora de mat̾ĩa aprincipio sine
uitio facta fingens. animasq de nichilo cre-¬
ans eorumq conuinctione hominẽ ꝑficiens.
Cum igitur utraꝙ hominis natura adeo sit
sine uitio instituta: licet a se peccato sit ui¬
ciata Non ideo immutabiuis ds humane
conditionis primariam legem mutare debu¬
it. siue ab hominum multiplicatione desiste

Expanded text:
animam ipsam sine macula, et scit eam ex corporis conjunctione maculam peccati contrahere, et aliquando ante baptismum sejungi ab ipso corpore et sic damnari, eam corpori jungit; respondemus ex altitudine judicioruenim non incongrue humanae conditionis modum, quem a principio instituit, licet peccata hominum intercesserint, sine immutatione continue servat, corpora de materia a principio sine vitio facta fingens, animasque de nihilo creans, eorumque conjunctione hominem perficiens. Cum ergo utraque hominis natura a Deo sine vitio sit instituta, licet a se peccato sit vitiata, non ideo immutabilis Deus humanae conditionis primariam legem mutare debuit, sive ab hominum multiplicatione desistere.
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ bona & maia cognoscat: Maia tam̃ non
cognoscit nisi ꝑ noticiam: bona uͭ ñ solum
ꝑ scĩam. s etiam ꝑ approbationẽ & bñpla¬
citum: et obtalem cognitionem auquai
auctor.
ꝑ ipsum & inipso. Capitulum. cluiii.

Expanded text:
mala tamen non cognoscit nisi per notitiam, bona vero non solum per scientiam, sed per approbationem et beneplacitum. Et ob talem cognitionem aliqua auctor. per ipsum, et in ipso. Proi
Abbreviated transcription (Latin):
ilectionis autem di modus insimiatur
cum dicitur ẽx toto corde. idest ex toto¬
intellectu. ex tota anima. idẽ uoluntate exto
tamente idest memoria: ut omnes cogitatio¬
nes. & omnem uitam. &e omnem intellectum
in illum conferas. aquo habes eaque confetᷤ
hec dicens nullam partem uite nr̃e teliquit
que uacare debeat. S quicquid uenerit in
animum illuc rapiatur quo dilectionis ĩpecꝰ
currĩt. & diligere deum ꝓpt̃ se: Modtis ẽ. dili-¬
gendi deum & sunt isti duo modidiugendi
am̃: ut quibuslam placet
De impletione illł

Expanded text:
ilectionis autem Dei modus insinuatur cum dicitur ex toto corde, id est, ex totointellectu; ex tota anima, id est, ex tota voluntate; ex ta mente, id est, memoria, ut omnes cogitationes, et omnem vitam, et omnem intellectum in illum conferas, a quo habes ea quae confers illi. Haec dicens, nullam partem vitae nostrae reliquit quae vacare debeat; sed quidquid venerit in animum, illuc rapiatur quo dilectionis impetus currit. Et diligere Deum propter se, modus est diligendi Deum, et sunt isti duo modi diligendi Deum, ut quibusdam placet. 6. De impletione ill
Abbreviated transcription (Latin):
sis modis accipitur: scił. ꝓconcessione. ꝓ re¬
missione ꝓ ꝑmissione: & est ꝑmissio in no¬
uo testam̃to de minorib bonis. & demino¬
rib malis. De minorib bonis ẽ ouigium
qd̾̃ ñ meret᷑ palmam: s ẽ in remedium: de
minorib malis idẽ. de uenialb est coitus qͥ
fit cã incontinentie. Illud: dest conuigiũ.
indulgetur. idẽ concedit᷑. Iuud uͦ. idẽ conus
talis. ꝑmitaitur idest toleratur ita qd̾
uerunt ante ñ nuli ħeticinuptias
detestãtes: qui tatiam appellatist̃.
hii nuptias omnino dampnant: ac
pares formeationib aliisq corruptiõib
faciunt: nec recipiunt insuoꝵ numero.
coniugio utentem marem. uł femin̾ã.
Od̃ autẽ res bona sit coniugiũ. ñ mͦ ex eo
ꝓbatur quod dominus legitur comugi¬
um instituisse int̃ pͥmos parentes: s etiã
quod inchana galilee nuptiis int̾fuit
xp̃c. easq miraculo cõm̃odauit: aq̃ in¬

Expanded text:
sis modis accipitur, scilicet, pro concessione, pro remissione, pro permissione. Et est permissio in novo Testamento, de minoribus bonis, et de minoribus malis. De minoribus bonis est conjugium, quod non meretur palmam, sed est in remedium. De minoribus malis, id est, de venialibus, est coitus qui fit causa incontinentiae, illud scilicet conjugium indulgetur, id est, conceditur. Illud vero, id est, coitus talis, permittitur, id est, toleratur, ita quod uerunt autem nonnulli haeretici nuptias detestantes, qui Tatiani appellati sunt. Hi nuptias omnino damnant, ac pares fornicationibus aliisque corruptionibus faciunt, nec recipiunt in suorum numero conjugio utentem marem vel feminam. Quod autem res bona sit conjugium, non modo ex eo probatur, quod Dominus legitur conjugium instituisse inter primos parentes, sed etiam quod in Cana Galilaeae nuptiis interfuit Christus, easque miraculo co
Abbreviated transcription (Latin):
git questio. plurimum continens utilita.¬
tis. s minium difsicultatis. atq pplexitatis.
Gum enim constet exp̃dictis & exaliis plurib
testimoniis. om̃sq catholici unanimit̃ fateant
tionib cłs factus est homo. fuius dd̃ĩ factus est
filius nominis. d̃s est homo. & homo est d̾s. di¬
cat᷑ ds̃ factꝰ esse aliquid. uł eẽ aliquid. uł auqͥd
dicatur ẽẽ ds: & anita conueniat dici. homo fac¬
tus est ds̃. & filius hominis factus ẽ fuius di: sic̃
econũso dicitur. Et si his locutionib nondicit᷑
d̃s factus ẽẽ aliquid. uł eẽ aliquid: que sit intel¬
ligentia harum locutionũ a&e similium. In huꝰ
ꝓfunditatis reseratione e scrupulose q̃stionis
lii enimdicunt inipsa ũbi incarnatione
hominemquendam ex anima rationali¬
ce humana carne constitutum. Ex quib duo
cepit ẽẽ ds. ñ quidem natura di s ꝑsona ũbi:
& d̃s cepir eẽ. homo ille. Concedunt etamha
idest cepit eẽ quedam substantia exanimara¬

Expanded text:
git quaestio plurimum continens utilitatis, sed nimium difficultatis atque perplexitatis. Cum enim constet ex praedictis et aliis pluribus testimoniis omnesque Catholici unanimiter fateanttionibus Deus factus est homo, Filius Dei factus est filius hominis: Deus est homo, et homo est Deus, dicatur Deus factus esse aliquid, vel esse aliquid, vel aliquid dicatur esse Deus; et an ita conveniat dici: Homo factus est Deus, et filius hominis factus est Filius Dei, sicut, e converso, dicitur; et, si ex his locutionibus non dicitur Deus factus esse aliquid, vel esse aliquid, quae sit intelligentia harum locutionum et similium. In hujus profunditatis reseratione et scrupulosae quaestionis ii enim dicunt in ipsa Verbi Incarnatione hominem queet humana carne constitutum, ex quibus duocoepit esse Deus, non quidem natura Dei, sed persona Verbi, et Deus coepit esse homo ille; concedunt enim ilid est coepit esse quaedam substantia
Abbreviated transcription (Latin):
modis ut ait alcuinus suꝑ genesim.
oꝑatur ds̾. primo inũbo. omnia disponen¬
do. Scdõ in matia informi.uiͦͬ. elem̃torum.
it creaturas. Quarto: ex primordialib semi¬
nib ñ incognite oriuntur nature. s note se¬
is ne ꝑeant reformantur. Que fuit pͥma

Expanded text:
modis, ut ait Alcuinus super Genesim, operatur Deus. Primo in verbo, omnia disponendo; secundo, in materia informi quatuor elementorum, it creaturas. Quarto, quod ex primordialibus seminibus non incognitae oriuntur naturae, sed notae saepius, ne pereant, reformantur. Inter. 20.
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ det̾minatiuas ꝓprietates. Caracteristica uͦ
idẽ det̾minatiua sunt ypostaseon. & ñ nature:
ce enu ypostases det̾minant. Item. Esse quid̃e
intemꝑalit̃ et et̃nalit̃ dicimus diuinam u̾bi
ypostasim simplicem. omnia habentem que
habet pat̾̃. ut eius homo usion idẽ consub-¬
stantialem. Natiuitatis mͦ ce habitudine. a
pat̾̃nali ypostasim differentem. numquam
ũ apat̃nali ypostasi secedentem. Idem aptius
Differentiam ypostaseon idẽ ꝑsonarum: in
trib ꝓprietatib. idẽ. pat̃nali ce filiali & ꝓces¬
sibili recognoscumis. In secessibi. hicdistin¬
ies autem ipsas ypostases. & in gunt᷑ pprie¬
distabiles inuicem. & unitas qui tates aꝑte.¬
dem inconfusibilit̃. Tres enimsunt &e si uini¬
te. diu̾sas autemindistant̃. Et enim singu¬
la ꝑfecta est ypostasis. & ꝓpͥam ꝓpriatatem.
scilicet existentie modum ꝓprium possidet.
s unite sunt substantia. & ñ distant neq se¬
cedunt apat̾nali ypostasi. Ecce hic habes

Expanded text:
determinativas proprietates. Characteristica vero, id est, determinativa sunt hypostaseon, et non naturae; etenim hypostases determinant. Item esse quidem intemporaliter et aeternaliter dicimus divinam Verbi hypostasim, simplicem, omnia habentem quae habet Pater, ut ejus homousion, id est, consubstantialem; nativitatem modo et habitudine a paternali hypostasi differentem, nunquam vero a paternali hypostasi secedentem. Idem apertius Differentiam hypostaseon, id est, personarum in tribus proprietatibus, id est, paternali, et filiali et processibili recognoscimus. Insecessibiles autem ipsas hypostases et indistabiles invicem et unitas quidem inconfusibiliter; tres enim sunt etsi unitae; divisas autem indistanter. Etenim singula perfecta est hypostasis, et propriam proprietatem, scilicet, existentiae modum proprium possidet; sed unitae sunt substantia, et non distant neque secedunt a paternali hypostasi. Ecce hic habes
Abbreviated transcription (Latin):
etiam aliud sacram̃tũ. scilicet
unctio infirmorum: que fit in extre¬
mis. oleo ꝑ ep̃m consecrato. & st̃ tria
gña unctionis. Est enim unctio q̃
fit crismate: que dicitur pͥncipalis
unctio: quia in ea principalit̃ para¬
clitus datur. Unde & ꝓpt̃ habundan¬
tiam gre. duos liquores mixtos ht̃:
oleum scilicet & balsamum: oleum
consc̃ie. balsamum fame: crisma uͦ¬
omne ad unctionẽ scĩficatum. cͥsma
uocatur: s illud quod miscet᷑ cũ bal¬
samo: quo capita regum &. pontificũ
unguntur: quo etiam baptizatos sa¬
cerdos ungit inũtice: & pontifex ꝑ un¬
positionẽ manꝰ confirmandos ungit.
infronte. Est & alia unctio:qua cathe¬
cumini & neophiti unguntur in pec¬
tore & int̃ scapulas. inꝑceptione bap¬
tismi. Tercia unctio est. que dr oleũ
infirmorum: de qua nunc agit᷑. A qͥbꝰ

Expanded text:
etiam aliud sacramentum, scilicet, Unctio infirmorum, quae fit in extremis, oleo per episcopum consecrato. Et sunt tria genera unctionis: est enim unctio quae fit chrismate, quae dicitur principalis unctio, quia in ea principaliter Paracletus datur. Unde et propter abundantiam gratiae duos liquores mixtos holeum scilicet et balsamum. Oleum conscientiae, balsamum famae; oleum oleum ad Unctionem sanctificatum chrisma vocatur, sed illud solum quod miscetur cum balsamo, quo capita regum et pontificum unguntur, quo etiam baptizatos sacerdos ungit in vertice, et Pontifex per impositionem manus confirmandos ungit in fronte. Est et alia unctio qua catechumeni et neophyti unguntur in pectore et inter scapulas, in perceptione Baptismi. Tertia vero unctio est quae dicitur oleum infirmorum; de qua nunc agitur. 2. A
Abbreviated transcription (Latin):
moxp̃i creaturam mutat: &e sic er pane fit corpꝰ x
& uinum cum aqua incalicẽ missum. fit sanguis:
consecratione ũbi celestis. Consecratio quibu fit¬
ũbis: Attende que sint ũba. Accipite & edite
ex eo om̃s: hoc ẽ. corpꝰ meum. Et itẽ. Accipite &
bibite ex hoc om̃s: hic est sangius meus ꝑreli¬
qua omnia q̃ dicuntur. laus dõ defertur oratio

Expanded text:
Christi creaturam mutat, et sic ex pane fit corpus CChristi creaturam mutat, et sic ex pane fit corpus Christi, et vinum cum aqua in calice missum fit sanguis consecratione verbi coelestis. verbis? attende quae sunt verba: Accipite et comedite ex eo omnes; hoc est corpus meum, et iterum.: Accipite et bibite ex hoc omnes, hic est sanguis meus . Per reliqua om
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c ꝑsanguinẽ tedemptionis. & aqũa ablutio¬
nis nos redim̾e adiabolo ce aparo uenit sicut
isrłitas ꝑ sanguinẽ agni paschalis. ab ext̃mina
tendit ubi panem & uinum habrahe ob-¬
tulit. Unde ut ait ambrosiꝰ intelligidat᷑. ant̾iora¬
ẽẽ sacram̃ta xp̃ianoꝵ: qũa iudeorum. De institu¬
alia. considanda occurrunt quatuor. In
dñs instituit: qnͣdo post tipicum agnum corpꝰ e
sanguinem suum. discipulis incena porrexit. Uñ
eusebius emisenus: quia corpꝰ assumptũ abla-¬
turꝰ erat ab oculis. & illaturus syderibe necesse
erat ut die cene sacram̃tũ nobis corꝑis &e san¬
guinis consecraret ut coleretur iugit̃ ꝑ mist̾iũ
quod semel offerebat᷑ in p̃cium̃. l¬
Torma uͦ est quã ipse ibudem edidit dicens.
hoc est corpus meum: ce post hic ẽ sanguis
meus. Cum enim hec ũba ꝓferunt᷑: conũsio fit
panis ce uini. insubstantiam corꝑis ce sanguiniᷤ
xp̃i. Reliqua add̃i laudem dicunt᷑. Unde amb&.

Expanded text:
per sanguinem redemptionis, et aquam ablutionis nos redimere venit a diabolo et a peccato; sicut Israelitas per sanguinem agni paschalis ab exterminattendit, ubi panem et vinum Abrahae obtulit. Unde, ut ait Ambros., de Sacramentitianorum quam Judaeorum. 2. De institualia consideranda occurrunt quatuor, sciDominus instituit, quoniam post typicum agnum corpus et sanguinem suum discipulis in coena perrexit. Unde Eusebius Emisenus: Quia corpus assumptum ablaturus erat ab oculis, et illaturus sideribus, necesse erat ut die coenae sacramentum nobis corporis et sanguinis consecraret, ut coleretur jugiter per mysterium quod semel offerebatur in pretium. orma vero est quam ipse ibidem edidit dicens: Hoc est corpus meum; et post: Hic est sanguis meus. Cum enim haec verba proferuntur, conversio fit panis et vini in substantiam corporis et sanguinis Christi; reliqua ad laudem Dei dicuntur. Unde Amb.
Abbreviated transcription (Latin):
reliqua omnia nicħ aliud st̃. quam laudes. uel
obsecrationes fidelium &e peritiones. Ecce que sit
institutio &e forma huius sacramenti: ubi consi-¬
deratione dignũ ẽ. quare illud sacram̃tum post
cenam dedit discipulis

Expanded text:
reliqua omnia nihil aliud sunt quam laudes, vel obsecrationes fidelium et petitiones. Ecce quae sit institutio et forma hujus sacramenti. Ubi consideratione dignum est quare illud sacramentum post coenam dedit discipulis
Abbreviated transcription (Latin):
usmi ce confirmationis sequit᷑ encharistie
sacram̃tum. ꝑ baptismum mundam᷑: ꝑ euchari¬
stiam inbono consummamur. Gaptismꝰ estꝰ uitioꝵ
ille totus sumitur qui est fons ce oruigo totꝰ grẽ:
cuiꝰ figura p̃cessit: qͣndo manna d̃s pluit patribꝰ
indeserto: qui cotidiano celi pascebant᷑ alimento.
panis unius qui de celo descendit: iuitã mundo tri-¬
buit. Manna illud ecelo: hoc suꝑ celum. Ilud sca-
turiebat indiem atterum reseruatum. hoc ab om̃i
corruptione alienum. quicumq religiose gusta¬
uerit. corruptionem non uidebit. Iuud datum
fuit antiquis post transitum maris rubrrubi sub-
manna non nisi renatis p̃stari debet. Panis iue
corꝑalis ppłm antiquũ ad terram ꝓmissionis ꝑde
sertũ eduxit.: hec esca celestis fideles huius scl̃i
desertum transeuntes incelo subuehit. Unde rec¬
te uiaticum appellat᷑: quia inua nos reficiens.
usq in patriam dedurit. Sic̃ gͦ in mari rubro fi¬
gura baptismi p̾cessit: ita inmanna dñici corꝑis¬

Expanded text:
smi et Confirmationis sequitur Eucharistiae sacramentum. Per Baptismum mundamur, per Eucharistiam in bono consummamur. Baptismus aestus vitiorum ille totus sumitur, qui est fons et origo totius gratiae. Cujus figura praecessit, quando manna pluit Deus patribus in deserto, qui quotidiano coeli pascebantur alimento. panis vivus, qui de coelo descendit, vitam mundo tribuit. Manna illud de coelo; hoc super coelum. Illud scatebat vermibus in diem alterum reservatum, hoc ab omni corruptione alienum. Quicumque religiose gustaverit, corruptionem non videbit. Illud datum fuit antiquis post transitum maris Rubri, ubi submemanna, non nisi renatis praestari debet. Panis ille corporalis populum antiquum ad terram promissionis per desertum eduxit. Haec esca coelestis fideles hujus seculi per desertum transeuntes in coelum subvehit. Unde recte viaticum appellatur, quia in via nos reficiens, usque in patriam deducit. Sicut ergo in mari Rubro figura Baptismi praecessit, ita in manna
Abbreviated transcription (Latin):
est. Deus uero et si multiplicit̾ dicatur:
uere tam̃ et sumine simplex est. Dicitur
enim magnus. bonus. sapiens. beatus. uerꝰ
et quicquid aliud non indigne dici uidet᷑.
Sed eadem magnitudo eius eius est: que
sapientia. Non enim mole magnus est. s
uirtute: et eadem bonitas. que sapientia
&e magnitudo & ueritas: & non est ibi a¬
liud ipsum beatum ẽẽ. ce aliud magnum
aut sapientem: aut uerum. aut bonum eẽ.
aut omnino eẽ¬

Expanded text:
est. Deus vero, etsi multipliciter dicatur, est. Deus vero, etsi multipliciter dicatur, vere tamen et summe simplex est. Dicitur enim magnus, bonus, sapiens, beatus, verus, et quidquid aliud non indigne dici videtur; sed eadem magnitudo ejus est, quae sapientia. Non enim mole magnus est, sed virtute; et eadem bonitas, quae sapientia, et magnitudo, et veritas et non est ibi aliud ipsum beatum esse, et aliud magnum, aut sapientem, verum, aut bonum esse, aut omnino e
Abbreviated transcription (Latin):
reatura quoq sp̃ualis ut est Eplex¬
anima. in comꝑatione quidem corꝑis
est simplex. sine comparatione uero corporis
multiplex est et non simplex. Que ideo sin¬
plex dicttur respectu corꝑis. quia mole non
diffunditur ꝑ spacium loci: s in uno quoq
corpe. et intoto. tota est: et inquaubet eius
parte: tota est: et ideo cum sit aliquid inqua¬
uis exigua particula corꝑis quod sentiat a¬
numa. quamuis non fiat in toto corꝑe. illa
tamen tota sentit quia totam ñ latet. sed
tamen nec impsa anma uera simplicitas ẽ
Cum enim aluid sit artificiosum ẽẽ. aliud
inertem. aliud acutum. aliud memorem eẽ:
aliud cupiditas. aliud timor. aliud leticia.
aliud tristicia: possintq hec et alia huiusmo¬
di innumerabilia inanime natura inueniri.
ce alia sine aliis. ce alia maius &e alia minus:
manifestum est. non simplicem s multipucẽ¬
ẽẽ naturam. Nichil enim simplex muta¬
bile est. Omnis autem creatura mutabi¬
lis ẽ. Nulla igitur creatura uere simplex

Expanded text:
reatura quoque spiritualis, ut eanima, in comparatione quidem corporis est simplex; sine comparatione vero corporis, est multiplex et non simplex, quae ideo simplex dicitur respectu corporis, quia mole non diffunditur per spatium loci, sed in unoquoque corpore et in toto tota est, et in qualibet ejus parte tota est. Et ideo cum fit aliquid in quavis exigua particula corporis quod sentiat anima, quamvis non fiat in toto corpore, illa tamen tota sentit, quia totam non latet. Sed tamen nec in ipsa tota anima vera simplicitas est. Cum enim aliud sit artificiosum esse, aliud inertem, aliud acutum, aliud memorem, aliud cupiditas, aliud timor, aliud laetitia, aliud tristitia, possitque haec et alia hujusmodi innumerabilia in animae inveniri natura, et alia sine aliis, et alia magis, alia minus, manifestum est animae non simplicem, sed multipse naturam; nibile est; omnis vero creatura mutabilis est. Nulla igitur creatura vere simplex
Abbreviated transcription (Latin):
ingenita. Et cum idem sit ibi ẽẽ. quod sapi¬
entemeẽ. relinquit᷑ ut sapientia genita sit
sapiens. de sapientia genita. Nõngͦ dr filiꝰ¬
sapientia d̾i. tamquam ipse solus sit intelli¬
gens uł sapiens sibi et patri et spũiscõ: quia
te. Si solus ibi filius intelligit ce sibi &e patri.
& spui sc̃o. ad illamredit᷑ absurditatẽ. ut pat̃
ñ sit sapiens de seipso s de filio: Nec sapientia
sapientiamgenuerit. s easapientia pat̃ dica¬
tur sapiens ẽẽ quam genuit. Ubi enim nonẽ.
intelligentia: nec sapĩa pot̾ eẽ Iõoq si pat̃ non
inteingit ipse sibi s filius inteingit patri:
ꝓfecto fuius patrem sapientem fac̃. Et sihoc ẽ.
dõ eẽ. quod sape. et ea illi eẽntia ẽ. que sapien¬
tia: ñ filius apatre quod uerum ẽ s afilio. po¬
tius pat̾ habet eẽntiam. qd̾ absurdissimũ ẽ¬
atq falsissimum. Est gͦ d̾s pat̾ sapiens ea
q̃ ipse ẽ sua sapientia: & fuius sapientia pa

Expanded text:
ingenita. Et cum idem sit ibi esse quod sapientem esse, relinquitur ut Sapientia genita sit sapiens de Sapientia ingenita. Non ergo FiliSapientia Dei, tanquam ipse solus intelligens sit vel sapiens sibi et Patri et Spiritui sancto; quia, c. 7: Si solus ibi Filius intelligit et sibi et Patri et Spiritui sancto, ad illam reditur absurditatem, ut Pater non sit sapiens de seipso, sed de Filio: nec Sapientia Sapientiam genuerit, sed ea Sapientia Pater dicatur sapiens esse quam genuit. Ubi enim non est intelligentia, nec Sapientia potest esse. Ideoque si Pater non intelligit ipse sibi, sed Filius intelligit Patri, profecto Filius Patrem sapientem facit. Et si hoc est Deo esse quod sapere, et ea illi est essentia quae Sapientia, non Filius a Patre, quod verum est, sed a Filio potius Pater habet essentiam, quod absurdissimum atque falsissimum est. Est ergo Deus Pater sapiens ea, quae ipse es
Abbreviated transcription (Latin):
pat̾ & filius: respondetur ds. De singulis int̾ro¬
Tanta enim ẽ ibi sub̃e unitas: ut equalitatẽ
admittat. pluralitatem ñ admittat. Sigͦ tͥ
dictum fuerit. cum dicis filium ẽẽ quod pat̾
ẽ ꝓfecto filiꝰ pat̃ ẽ responde Scd̃m sub̃am tͥ dixi.¬

Expanded text:
t Filius? Respondetur, Deus, Deus. De sinTanta enim est ibi substantiae unitas, ut qualitatem admittat, pluralitatem non admittat. Si ergo tibi dictum fuerit, cum dicis Filium Dei esse quod Pater est: Profecto Filius Pater est; responde: Secundum substanti
Abbreviated transcription (Latin):
sola uoluntate miserationis defectꝰ nrõs acce¬
pisse. Ad quod dici potest xp̃m uoluntate non
necessitate sue nature hos defectus. sicut alios
accepisse: scilicet necesitatem patiendi maĩa.
s imul autem patienth &e moriendi incarne.
Herum hanc necessitatem ñ habuit exnecessi¬
tate sue conditionis quia apeccato immunis.
s ex sola uoluntate accepit de nr̃a infirmitate:
ponens tabernacuium suum in sole. scił sub
quod ex natura sue conditionis hc̃ defectum
traxerit: quietiam ñ ꝓuenit nobis ex natura
scd̾m qd̃ prius ẽ instituta. sed ex eapeccato ui¬
uata. Et ido d̾r hic defectꝰ naturalis. quia qͣsi
ꝓ natura moleuit. in omnib diffusus. O
tib hominis &e qͥd de singłis xp̃c acceꝑit. Cap̃ .xlii.

Expanded text:
sola voluntate miserationis defectus nostros accesola voluntate miserationis defectus nostros accepisse. Ad quod dici potest Christum voluntate, non necessitate suae naturae, hos defectus sicut alios suscepisse, scilicet, necessitatem patiendi in anima, simul autem patiendi et moriendi in carne. Verum hanc necessitatem non habuit ex necessitate suae conditionis, quia a peccato immunis, sed ex sola voluntate accipit, de nostra infirmitate ponens tabernaculum suum in sole, scilicet, sub quod ex natura suae conditionis hunc defectum traxerit, qui etiam non provenit nobis ex natura secundum quod prius est instituta, sed ex ea peccato vitiata; et ideo dicitur hic defectus naturalis, quia quasi pro natura inolevit in omnibus diffusus. 2. De statibus hominis, et quid de singulis Christus accepit. Et
Abbreviated transcription (Latin):
se nrõs defectus suscepit: p̃ter peccatum. ẽ aut̃
hominis gn̾als quidem defectus qui peccatũ
ñ ẽscilicet necessitas patiendi uł moriendi. Uñ
corpus nr̃m ñ tantum mortale. s etiam mortu¬
um dicitur: quia ñ tantum aptitudinẽ morien¬
di. s etiam necessitatem habet. Iõo queritur:
utrum necessitas talis in xp̃i corpe fuĩt. De ap¬
uiuidine enĩ moriendi quod meo fuerit ambi¬
guum nonẽ.: que etiam ante peccatum in hõie
fuit. qnͣdo aliquis in eo ñ fuit defectꝰ. Nec gͥ
mortalitas illa tunc in eo fuit defectꝰ quia nat̾e
ei erat. Uñ etiam quidam. talem mortalitatẽ
in nobis ñ eẽ defectũ. ñ imꝓbe tradunt. s neces¬
sitatem moriendi uł patiendi: que etiam mor¬
talitas dicitur uł passibilitas. Dicitur enim
hic desectꝰ fuit in xp̃i carne: Anima quoq eiꝰ
cum passibilis extiterit ante mortẽ. numquid
necessitatem patiendi habuit: Si em̃ necessi¬
tas patiendi uł moriendi fuit in xp̃o.: ñ uidetur

Expanded text:
stros defectus suscepit, praeter peccatum. Est autem hominis quidam generalis defectus, qui peccatum non est, scilicet, necessitas patiendi vel moriendi. Unde corpus nostrum non tantum mortale, sed etiam mortuum dicitur, quia non tantum aptitudinem moriendi, sed etiam necessitatem habet. Ideo quaeritur utrum necessitas talis in Christi carne fuerit. De aptitudine enim moriendi, quod in eo fuerit, ambiguum non est, quae etiam ante peccatum in homine fuit, quando aliquis in eo non fuit defectus; nec ergo mortalitas illa tunc in eo fuit defectus, quia natura ei erat. Unde etiam quidam talem mortalitatem in nobis non esse defectum non improbe tradunt, sed necessitatem moriendi vel patiendi, quae etiam mortalitas dicitur vel passibilitas. Dicitur enim hic defectus fuit in Christi carne? Anima quoque ejus cum passibilis extiterit ante mortem, numquid necessitatem patiendi habuit? Si enim necessitas patiendi vel moriendi fuit in Christo, non videtur
Abbreviated transcription (Latin):
accedamus: que sunt. baptismus. confirmatio.
panis benedictionis idẽ. eucharista. penitentia.
unctio extrema. ordo. coniugium quoꝵ alia.
remedium contra peccatum p̾bent. ce grãm ad¬
iutric̃e conferunt. ut baptismus: alia in remediũ
tantum st̃ ut coniugium: alia gr̃a ce uirtute
nos fultiunt. ut eucharistia ce ordo. Siuero q̃rit᷑¬
post hominis lapsum. cum in his sit iusticia &e
salus: dicimus. ñ ante aduentum xp̃i qui grãm
attulit grẽ sacram̃ta fuisse danda: que exipsiuꝰ
morte &e passione uirtutem sortita sc̃ xp̃c autẽ
uenire noluit antequam homo de lege natura¬
li & scͥpta. conunceret᷑: qd̃ neutra iuiuare posset.

Expanded text:
accedamus; quae sunt Baptismus, Confirmatio, panis benedictio, id est, Eucharistia, Poenitentia, Unctio extrema, Ordo, Conjugium. Quorum alia remedium contra peccatum praebent, et gratiam adjutricem conferunt, ut Baptismus; alia in remedium tantum sunt, ut Conjugium; alia gratia et virtute nos fulciunt, ut Eucharistia et Ordo 2. Qpost hominis lapsum, cum in his sit justitia et salus, dicimus non ante adventum Christi, qui gratiam attulit, gratiae sacramenta fuisse danda; quae ex ipsius morte et passione virtutem sortita sunt. Christus autem venire noluit, antequam homo de lege naturali et scripta convinceretur, quod neutra juvari posset.
Abbreviated transcription (Latin):
unc uero qd̾ incepimus ostendẽ cure¬
mus: scilicet spm̃ sc̃m dilectionẽ eẽ. siue
amorem patris & filii: quo scilicet pater
diligit filium. et filius patrem. De hoc ie
quam habet pat̾ infilium. et fuius inpatt̾ẽ.
Augustinus quoq inseptimo libro de trinit̃.
ait In omnib equalis ẽ pat̾ fuius. et ẽ uniꝰ
consistit. Siue enim sit unitas amborum.¬

Expanded text:
unc vero quod coepimus ostendere curemus: scilicet Spiritum sanctum dilectionem esse, sive amorem Patris et Filii, quo scilicet Pater diligit Filium et Filius Patrem. De hoc sanquam habet Pater i» Augustinus quoque in sexto libro De Trinitate ait: « In omnibus aequalis est Patri Filius, et est unius ate consistit. siue enim sit unitas amborum