comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa p̃bebit oceasionẽ ut laucleris. qi ꝑcipies ꝓ ꝑsetutionib eiꝰ tͥ in rogatis ꝑ¬
petuã beantudinẽ. & lauclab̾is apucl̃ am̃ & homines. Consideremꝰ laurentiũ.¬
q uxp̃i nomine accerrune est ustulatꝰ. Non fuisset laude dignꝰ ꝑfecte uiuentiu.
nsi a suo ꝑsecutore fuisset ustulatꝰ ideoq ipsa potestas fuit occasio. landĩ
eͣ Sic de ccteris sis martyrib intellegendũ. s de om̃ib qͥ iniuste dainan¬
tur. i ẽ iuister ẽ. ł inbonũ. Pei enĩ minister ẽ. icd est a d̾o est constitutꝰ
ad bonũ tuũ: ut suo timore & aduitorio custodiat. et tueat᷑ te ne int̃fci¬
aris ab inimico tuo: et ut tuã substantiã ũ diripiant alii. Alit.Sunt mi¬
ti qͥ uolunt agere malũ. s timent potestatẽ mundanã. et causa biu̾ tim¬
ris nonꝑficiunt qd cupiunt. Ergo abbonũ illoꝵ ne faciant malũ potesta¬

Expanded text:
ipsa praebebit occasionem ut tu lauderis: quia percipies pro persecutionibus ejus tibi irrogatis pipsa praebebit occasionem ut tu lauderis: quia percipies pro persecutionibus ejus tibi irrogatis perpetuam beatitudinei nomine acerrime est ustulatus. Non fuisset laude dignus perfecte inventus, nisi a suo persecutore fuisset ustulatus; ideoque ipsa potestas fuit occasio laudis ejus. Sic de caeteris sanctis martyribus est intelligendum, et de omnibus qui injuste damnantur. Dei enim minister est tibi in bonum. Dei enim minister est, id est, a Deo constitutus est ad bonum tuum, ut suo timore et adjutorio custodiat et tueatur te, ne interficiaris ab inimico tuo, et tuam substantiam non diripiant alii. Aliter: Sunt multi qui nolunt agere malum, sed timent potestatem mundanam, et causa hujus timoris non percipiunt quod cupiunt. Ergo ad bonum illorum ne faciant malum, potesta
Abbreviated transcription (Latin):
timorẽ incutiant bene laborantib & bono oꝑi insistentib. s male facientib:
& serrure nolentib. Nã ad hoc st̃ constituti ut bene laborantes laudent & acd¬
uiuent: male uͦ facientes lamuent. S et siqͥs bonũ facit ñ timet potestatẽ.
Qt uͥ malũ. timet ab ea damnarĩ x̾ nde subdit. apłs. Uis aut̃ ñ time potestatẽ.
bonũ fac s habeb̾ laudiẽ ex illa. Non dic̃ laudabit te illa potestas: q multe
potestates st̃ quȩ in subdlitis magis malũ quã bonũ diligunt. s nabebis lau¬
aem ex illa potestate. id ẽ ipsa erit occasio ut tu laude dignꝰ sis. qi si tuo ex¬
emplo adi ficdẽ uł iusticiȩ oꝑa fuerit ꝑducta. laudab̾is tã ab illa quã etiã
ab aliis. apiia am̃ quoq laucde cliguꝰ eris. Alit̃. Sipotestas illa usq ad mortẽ
te penis ad flicerit. aut ui aliqͦ contraria extiterit. tuq legitime de certan¬
do mortẽ. aut aliquã inuriã patient̃ ꝑtuleris. habeb ex illa laudẽ. id est

Expanded text:
bene laborantibus et bono operi insistentibus, sed malefacientibus et servire nolentibus. Nam ad hoc sunt constituti, ut bene laborantes laudent et adjuvent, male vero facientes damnent. Sed si quis bonum facit, non timet potestatem: qui vero malum timet, ab ea damnatur; unde subdit Apostolus: Vis autem non timere potestatem? bonum fac, et habebis laudem ex illa. Non dicit laudabit te illa potestas, quia multae potestates sunt, quae in subditis magis malum quam bonum diligunt, sed habebis laudem ex illa potestate, id est, ipsa erit occasio ut laude dignus sis, quia si tuo exemplo ad fidem vel justitiae opera fuerit perducta, laudaberis tam ab illa, quam etiam ab aliis, et apud Deum quoque laude dignus eris. Aliter: si potestas illa usque ad mortem poenis te afflixerit. aut in aliquo contraria exstiterit, ut quoque legitime decertando mortem aut aliquam injuriam patienter pertuleris, habebis ex illa laudem, id est,
Abbreviated transcription (Latin):
tione: uita pͣsens ñ incongrue nox appellat᷑. ꝙ uita p̾sens semꝑ indolore uer¬
sat᷑. et tristicia: ñ habens ꝑpetuã leticiã. illa uͦ gaudiis sine fine mansuris flo¬
rebit nichil tristicie admittens. q̃ tc plenissime manifestabit᷑: cũ dñs de ui¬
dicio in regnũ transierit. Ergo qr iã adppinquat dies: abiciamꝰ oꝑa tenebrarũ.
id est adulteriũ. homicioũ. fornicationẽ. et cet̾a talia q̃ a regno celoꝵ. seꝑani

Expanded text:
appellatur, quia vita praesens semper in dolore versatur et tristitia, non habens perpetuitatem: illa vero gaudiis sine fine mansuris florebit, nihil tristitiae admittens; quae tunc plenissime manifestabitur, cum Dominus de judicio in regnum transierit. Ergo quia jam appropinquat, Abjiciamus opera tenebrarum, id est adulterium, homicidium, fornicationem, et c
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bũ xp̃i  & qͥdẽ. idest certissime & in ueritate dico qr audieruii.
s crede contẽpsert̃. Poterat aliqͥs ad hec dicere. apłi recessert
fines orbis t̾re u̾ba eoꝵ. Dixerat sup᷑ idẽ psalmista. Non s̃ loquele
neq sermones. quoꝵ ñ audiant᷑ uoces eoꝵ. Si scd̾m linguas om̃iũ
gis apud udeos ipsa lingua eoꝵ .i. hebrea audita ẽ: Si enĩ a iherłm
is a qͥb p̾dicatio eiꝰdẽ eugłii exordiũ sũpsit ñ ẽ p̾dicatũ. maxime
cũ & ipsi medi t̾ranei sint : qͦd enĩ ihrłm in medio t̾raꝵ sit posita.
sic̃ u̾bilicꝰ uentris. testat᷑ psamista qͥ dic̃. Ds aut̃ rex nr̃ aute scła

Expanded text:
um Christi? Et quidem, id est certissime, in veritate dico, quia audierunt, sed credere contempserunt. Poterat aliquis ad haec dicere: Apostoli recesserunt fines orbis terrae verba eorum. Dixerat supra idem Psalmista: Non sunt loquelae neque sermones, quorum non audiantur voces eorum . Si secundum linguas omnium gis apud Judaeos, ipsa lingua eorum Hebraea audita est? Si enim ab Hierusalem is, a quibus praedicatio ejusdem Evangelii exordium sumpsit, non est praedicatum? maxime cum et ipsi mediterranei sint. Quod enim Hierusalem in medio terrarum sit posita, sicut umbilicus ventris, testatur Psalmista, dicens: Deus autem, rex noster ante sa
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ. Unde apłs alibi. Scitis inqͥt qi cũ gentes eẽtis. ad simulacra
muta ꝓut ducebamini euntes eratis. Qd̾ tale ẽ. ac si diceret.
fiustis quondã gentes: s iã ñ estis gentes. In hanc gͦ ñ gentẽ iraᷤᷤ¬
cunt᷑ uidei inuidia ducti. Isaias aut̃ audet & dic̃. Non sine ra¬
tꝰ. sciebat se contẽpnendũ a iudeis & etiã serra lignea secandũ¬
iudeos. Inuentus sũ ñ querentib me. palã apparui his qͥ me ñ
int̾rogabant. Gentilib ñ querentib xp̃m. qͥ neq legis neq ꝓpħa¬
rũ aliqͦd habebant docum̃tũ. siue ꝓmissionẽ de eo. ipse apparuuit.

Expanded text:
 cum gentes essetis, ad simulacra muta prout ducebamini, eratis, euntes . Quod tale est ac si diceret: Fuistis quondam gentes, sed jam non estis gentes. In hanc ergo non gentem irascuntur Judaei invidia ducti. Isaias autem et dicit: Non sine raetico repletus, sciebat se contemnendum a Judaeis, et etiam serra lignea secandurebelles: Inventus sum a non quaerentibus me, palam apparui his qui me non interrogabant. Gentilibus non quaerentibus Christum, qui neque legis, neque prophetarum aliquod habebant documentum, sive promissionem, de eo ipse apparuit.
Abbreviated transcription (Latin):
cui sẽꝑ inuident. dũ uident eũ in ipsũ credẽ qͦuẽ ipsi occider̃t.
sic̃ in actib apłoꝵ refert᷑. qͦd uidentes iudei turbas gentiũ creden¬
tiũ. repleti s̃ relo & contradicebant his que a paulo dicebantur.
Ante dñ aduentũ genꝰ humanũ in udeos diuidebat᷑ & gentes.
S gentes ꝑ eno̾mitatẽ maloꝵ transcenderant conditionis sue mo¬
dũ. ut etiã gentis nomine ñ meruissent appellari. s canes: dicen¬
te dño in eugłio. Non ẽ bonũ sumere panẽ & filioꝵ & mutere cam¬
b. Unde ñ gens dicebant᷑. qr ratione amissa. inrationabilitatẽ
sectabant᷑. Uerũ cũ postmodũ credidissent tã apłis p̾dicantibus
qͣm eoꝵ successorib iudei contͣ eos excitati s̃. & inflãmati inuidie
facib. Ex ponens gͦ apłs qͦd direrat ñ gentẽ. infert. In gentẽ insi
fide potita facta ẽ sapiens. Cont᷑ qͣm iã credentẽ in irã mittunt᷑

Expanded text:
dum vident eum in ipsum credere quem ipsi occiderunt, sicut in Actibus apostolorum refertur: Quod videntes Judaei turbas gentium credentium, repleti sunt zelo, et contradicebant his quae a Paulo dicebantur . Ante Domini adventum genus humanum in Judaeos dividebatur et gentes, sed gentes per enormitatem malorum, ita transcenderant conditionis suae modum, ut etiam gentis nomine non meruissent appellari, sed canes, dicente Domino in Evangelio: Non est bonum sumere panem filiorum, et mittere canibus . Unde non gens dicebantur, quia ratione amissa irrationabilitatem sectabantur. Verum cum postmodum credidissent tam apostolis praedicantibus quam eorum successoribus, Judaei contra eos excitati sunt et inflammati invidiae facibus. Exponens ergo Apostolus quod dixerat, non gentem, infert: In gentem insipfide potita, facta est sapiens. Contra quam jam credentem in iram mittuntur
Abbreviated transcription (Latin):
angłoꝵ in laudẽ crextoris. ipsa ẽ ad miratio untime ẽtemptationis. Itaq u¬
nusqͥsq nr̃m. proserationẽ reddet deo. Et ẽ sensus. U uidei et gentiles qͥ uos iã
inuicẽ iudicatis. cur d̃i uidiciũ ur̃o uidicio preuenitis. et eiꝰ potestatẽ quan¬
tũ uiuob̾ ẽ temere u surpatis: Hoc nob̾ sufficiat qd unꝰqͥsq ꝓ se rationẽ ẽ red¬
diturus. ñ solũ oꝑm & sermonũ. s etiã cogitationũ. Non gͦ ampliꝰ inuicẽ iudice¬
mꝰ. sub audis cũ futurũ d̃i uidiciũ minime ignoramꝰ. Hoc aut̃ dr de occultis ũ de
aꝑtis. S hoc magis uidicate ne ponatis offendicłm fr̃i. ł scandalũ. idẽ hoc
maxime cauete et magis de cernite: ne qͥs ur̃o malo uerbo aut ꝑuerso exem¬
plo scandalizet᷑ et offendat᷑. Hel hoc statiuite. ne causa carnaliũ ciboꝵ of¬
fensionẽ fr̃ib muiꝰ ꝑfectis generetis. Scio et confido in dño iłnu qr nichil con¬

Expanded text:
in laudem Creatoris, ipsa est admiratio intimae contemplationis. Itaque unusquisque nostrum pro se rationem reddet Deo. Et est sensus: O Judaei et gentiles, qui nos jam invicem judicatis, cur Dei judicium vestro judicio praevenitis, et ejus potestatem quantum in vobis est, temere usurpatis? Hoc vobis sufficiat, quod unusquisque pro se rationem est redditurus, non solum operum et sermonum, sed etiam cogitationum. Non ergo amplius invicem judicemus, subaudis cum futapertis; sed hoc judicate magis, ne ponatis offendiculum fratri vel scandalum, id est, hoc maxime cavete, et magis decernite, ne quis vestro malo verbo, aut perverso exemplo scandalizetur et offendatur; vel hoc statuite, ne causa carnalium ciborum offensionem fratribus minus perfectis generetis. Scio et confido in Domino Jesu, quia nihil com
Abbreviated transcription (Latin):
qui eugłm actusq apłe scripsit. Peatus enĩ apłs ñ curat de ꝓprietatibus
astiũ apłoꝵ facit. Sosipater fuit filius pyrriberoensis. Salutat uos
epła ad choritios. Grãs ago deo med eo qd̾ neminẽ ur̃m baptizaui. nisi¬
dum subditi cis parere contempnunt. aut occiclunt cos. aut icarcere uititun.
aut etiã in exiliũ dirigunt. Siquęsierit aliqͥs cur dñs dauinauit seruũ: aut
pͥnceps subiectũ respondet. Resiftebant mͥ.: & iccirco uindictã accepi ex illo. Con

Expanded text:
que apostolorum scripsit. Beatus enim Apostolus non curat de proprietatibus Actuum apostolorum facit. Sosipater ipse fuit filius Pyrrhi Beroeensis. Salutat vos Epistola ad Corinthios: Gratias ago Deo meo quod neminedum subditi eis parere contemnunt, aut occidunt eos, aut in carcerem mittunt, aut etiam in exsilium dirigunt. Si quaesierit aliquis, cur Dominus damnaverit servum, aut princeps subjectum? responde, Resistebat mihi, et idcirco vindict
Abbreviated transcription (Latin):
plentes qd̾ ueritas p̃tipit. Piligite inimicos ur̃os. et orate ꝓpsequentib us.
Si querit᷑ cũ dñs dicat in dilectione cdei et ꝓpcimi totã legẽ consiste. quare
dicat apłs in sola dilectiõe ꝓximi legẽ impleri.̾ hoc mͦ soluit᷑. q in cdilec¬
rione ꝓximi consistit et dilectio dei. Neq xnĩ ꝓximꝰ sine deo. nec ds sine
ꝑximo potest diligi uel etiã ideo incilectione. ꝓorimi totã leg̃ dicit um¬

Expanded text:
plentes quod Veritas praecipit: Diligite inimicos vestros, et orate pro persequentibus vos . Sed quaeritur cur Dominus dicat in dilectione Dei et proximi totam legem consistere: quare dicat Apostolus in sola dilectione proximi legem impleri? Quod hoc modo solvitur, quia in dilectione proximi, consistit et dilectio Dei. Neque enim proximus sine Deo, nec Deus sine proximo potest diligi. Vel ideo etiam in dilectione proximi totam legem dicit im
Abbreviated transcription (Latin):
ctire uidelicet tab̾nacłoꝵ. q̃ ÷ scenofactoria ars appellat᷑. Sutores et enĩ
exrant. ⁊ suebant expellib siue linteaminib tab̾nacła.⁊ papiliones inqͥl
maxime sarraceni habitant uendebant q ea q̃ oꝑabant᷑ indeq uucbant.
De his gͦ ita legit᷑ in ac̾tib apłoꝵ. Iost hec aut̃ descendens paulus ab atheni
tis erant. manebant in unũ ⁊ oꝑabant᷑ simul. srant eiũ artifices tab̾nacłoꝵ
ut cdiximꝰ idẽ sutores cõponentes tab̾nacła. expellib seu cortinis linteis. S
to eis uba salutatora scribebat. quasi rome degentib Eita soluitire qsͦ
pulsis uideis ex urbx ꝑp̃ceptũ cladii chorutu. sti dus ⁊eu. tos rur u. sli

Expanded text:
cturae videlicet tabernaculorum, quae et scenofactoria ars appellatur. Sutores etenim cturae videlicet tabernaculorum, quae et scenofactoria ars appellatur. Sutores etenim erant, et suebant ex pellibus sive linteaminibus tabernacula et papiliones, in quibus maxime Saraceni habitant, vendebantque ea quae operabantur, indeque vivebant. De his ergo ita legitur in Actibus apostolorum: Post haec autem descendens Paulus ab Athenistis erant, manebant in unum, et operabantur simul. Erant enim artifices tabernaculorum, ut diximus, id est sutores componentes tabernacula ex pellibus seu cortinis linteis. Sedtho eis verba salutatoria scribebat, quasi Romae degentibus? Quae ita solvitur, quod pulsis Judaeis ex urbe per praeceptum Claudii, Corinthum isti duo vener
Abbreviated transcription (Latin):
utpote fidelissima infide xp̃i. Ergo tc̃ tp̃ris quando apłs istã scribebat epłm.
matrona obhuꝰmodi causã tc̃ deuenerit romã qua propt̾ p̾cepit apłs cre¬
dentib ut ei in omĩ negotio auxiliũ p̃berent. siue in testib siue in uic¬
tri. ł aliqͦ subsidio tẽꝑali Redditq causã quare talia p̃cipiat. Et eñ ipsa
⁊ aquilã. adiitores meos in p̃dicatione uidelet ⁊ aliis ui tutib. qͥ ꝓ anima
mea idẽ ꝓuita mea. ut illã seruarent suas ceruices supposuert᷑ ꝑicłose
occułe. isti se inmecdio opposuert ⁊ liberauert̃ eũ. Unde ⁊ subdit. Qͥbi ñ solũ ego
pulus grãs ago ꝓ hoc facte: s ⁊ cuncte eccłȩ gentiũ qͥb ego ꝓsũ q ꝑmeã p̃di¬
cationẽ ad ficdẽ ueniunt. Iste ẽ qͦ aquila ⁊ pͥscilla uror eiꝰ. apud qͦs manebat
paulꝰ inchorintho positꝰ. qr eiꝰde artis labori insistebant. cui ⁊ paulus. stru¬

Expanded text:
utpote fidelissima in fide Christi. Ergo tunc temporis, quando Apostolus istam scribebat Epistolam, utpote fidelissima in fide Christi. Ergo tunc temporis, quando Apostolus istam scribebat Epistolam, matrona ob hujusmodi causam tunc deveniret Romam; quapropter praecepit Paulus credentibus, ut ei in omni negotio auxilium ferrent, sive in vestibus, sive in victu, vel aliquo subsidio temporali. Redditque causam quare talia praecipiat. Etenim ipsa  in Christo Jesu, in praedicatione videlicet et aliis operibus, qui pro anima mea, id est pro vita mea ut illam servarent, suas cervices supposuerunt, periculose erficere apud Corinthum, isti se in medio opposuerunt et liberaverunt eum. Unde et subdit: quibus non solus ego Paulus gratias ago, pro hoc facto, sed et cunctae Ecccationem ad fidem venerunt. Iste est ergo Aquila et Priscilla uxor ejus apud quos manebat Paulus Corinthi positus, quia ejusdem artis labori insistebant, cui et Paulus stru
Abbreviated transcription (Latin):
derio habebat. Nunrc decutit᷑ pontificũ suꝑbia ⁊ p̃latoꝵ. atq pͥncipũ ⁊ po¬
tentũ huã sełi. qͥ dedignant᷑ exorare subiectos suos. quatinus pces ꝓeis
quãtomatis isti qͥ pleni st̃ rapacitate suꝑbia omĩs nefario actu. de¬
ent dedigariꝰ utaq imitandus ẽ omĩb uirib s̃ aut̃ pacis. sit eñ gib us
nĩ ⁊ cuiꝰ dono ptr ⁊ c̃crdia dãf cumnctis fiolib Et satis pulchre in pace fun¬
uit. duol: popłis in ccordiã renocatis ostendens ꝙ ñ nisi inpacificis ds̃ pacis
c̃inunẽ infide que ẽ in ministerio ticłiȩ q̃ẽ chenchris: ut eã suscipiatis in dño
digne scĩs. hoc ẽ sic̃ cͥuenit scĩs. siue ut quidã cocdices habent digne satis idẽ
habiuide. ⁊ humane.÷ ad sistatis ei. idẽ auxiliemini ⁊ subsidiũ p̃bete inqui ẽnq
negotio siie caus indiguerit ur̃i auxilii. Chenchris portꝰ ẽ chorinthi. ubi erat
eccłi ficdeliũ euu ministrabat phebes nobilissima matrona uictũ ⁊ uestim̃tũ.

Expanded text:
bat. Hinc decutitur pontificum superbia et praelatorum atque principum et potentium hujus saeculi, qui dedignantur exorare subjectos suos, quatenus pro eis prquanto magis isti qui pleni sunt rapacitate, superbia, omnique nefario actu non debent dedignari? Itaque imitandus est omnibus viribus. Deus autem pacis sit cum omnibus num, et cujus dono, pax et concordia datur cunctis fidelibus. Et satis pulchre in pace finvit, duobus populis in concordiam revocatis, ostendens quia non nisi in pacificis Deus pacis Cenchris, ut eam suscipiatis in Domino digne sanctis, hoc est, sicut convenit sanctis, sive, ut quidam codices habent, digne satis, id est abunde et humane; et assistatis ei, id est auxiliamini, et subsidium praebete, in quocunque negotio, sive causa, indiguerit vestri, auxilii. Cenchrae portus est Corinthi, ubi erat Ecclesia fidelium, cui ministrabat Phoebe nobilissima matrona victum et vestimentum,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ cũ dño concordeit qͥdixit. Inquacũq die peccator conu̾sus fuerit ad me. saluabit᷑.
Dũ gͦ peccatorẽ ñ desꝑat. cũ dnõ sapit qi peccatorẽ expectat. Et dũ qͥ hodie uidetur
iustus fieri posse iniustũ ñ desꝑat. cũ dño intellegit & concordat. Et qͥ mandueat
ibaudis omĩa ut gentilis. dño manducat. propt̃ hoc qd su udit᷑. Grãs enĩ agit deo.
iudelicet qi omĩa credit ẽe mundri. & omĩa licet ei e¬
dere. Uño enĩ man¬
ducat. qͥ de ꝑceptis abeo benefitis ei grãs refert. Et
qͥ ñ mandueat oĩa.¬

Expanded text:
abitur . Dum ergo peccator non desperat, cum Domino sapit, qui peccatorem exspectat, et eum qui hodie videtur injustus, fieri posse justum non desperat, cum Domino intelligit et concordat. Et qui manducat, subaudis omnia ut gentilis, Domino manducat, propter hoc subditur: Gratias enim agit Deo, videlicet, quia omnia credit esse munda, et omnia licet ei edere. Domino enim manducat, qui de perceptis ab eo beneficiis gratias refert. Et qui non manducat o
Abbreviated transcription (Latin):
tis totũ oꝑe satagatis ĩplere. siplices aut̃ inmalo ut uitia ⁊ oĩa q̃ mala ft̃ iu¬
tetis : c̃tẽpnatis. Similes ẽ hoc illi dicto. qd̾ adchorintios scribit dicens. Ilalitia pa¬
iuili estote. sensu aut̃ ꝑfecti sitis. Ac si dicet aliis uerb̃. Bonũ sapite faciendo. ma¬
qd̾ atrariũ ẽ paci.⁊ dissensiones oꝑat᷑. Qd̃ aut̃ dic̃ sub peclib uł simplicit᷑ accipi
endũ ẽ subpotestate ł etiã inbreui tẽꝑe ⁊ uelocit᷑. Dalutat uos thimotheꝰ ad¬
uitor m̃i inp̃dicatione.⁊ luciꝰ. ⁊ iason. ⁊ sosipat̃ cognati mei. Timotheũ adiu¬
torẽ suũ dic̃ omĩq simul cognatos appellat. Et qͥdem de rimotheo plenissime
fertur in actib apłor quod fuerit et derben filius mulieris iuduş fide¬
lis patre gentili. Ipse quoq apłs dicit. Quos ꝓpterea rogauerit eũ in an¬
re epheso. ut denuntiaret quil dam. ne aliter oocerent neq attenderent

Expanded text:
atis implere; simplices autem in malo, ut vitia et omnia quae mala sunt vitetis et contemnetis. Simile est hoc illi dicto, quod ad Corinthios scribit, dicens: Malitia parvuli estote; sensu autem, perfecti estote ; ac si diceret aliis verbis: Bonum sapite faciendo, maquod contrarium est paci, et dissensiones operatur. Quod autem dicit, sub pedibus, vel simpli tempore et velociter. Salutat vos Timotheus adjutor meus in praedicatione, et Lucius, et Jason, et Sosipater, cognati mei. Timotheum adjutorem suum dicit, omnesque simul cognatos appellat. Et quidem de Timotheo plenissime fertur in Actibus apostolorum quod fuerit ex Derben, filius mulieris viduae fidelis, patre gentili. Ipse quoque Apostolus dicit, quod propterea rogaverit eum manere Ephesi, ut denuntiaret quibusdam ne aliter doc
Abbreviated transcription (Latin):
que ꝑdilectionẽ oꝑatur. ñ confundet᷑. Ꝙ cũq. crediderit in x pͥm
sicuti credendũ ẽ. ñ erubescet cũ increduł in die iuidicii. qͥb ipse
uider dicet. ite in ignẽ et̾nũ. s potiꝰ gaudebit cũ ab eo in quẽ cre¬
didit remuerabit᷑. aggregatꝰ numero & collegio electoꝵ. & dm̃
confitentiũ. Hoc exẽplũ ualet contra uideos. qͥ gentiles a fide xpͥ
putabant secerudos. Unde & subd̾. Ion ẽ distinctio. sub aud̃ in is¬
to exẽplo qͦd posui. Quoꝵ ñ ẽ distinctio. siue seꝑatio ᷤᷤ uidei & gre

Expanded text:
quae per dilectionem operatur, non confundetur. Quicunque crediderit in Christum sicuti credendum est, non erubescet cum incredulis in die judicii, quibus ipse judex dicet: Ite in ignem aeternum , sed potius gaudebit, cum ab eo in quem crediderit remunerabitur, aggregatus numero et collegio electorum et Deum confitentium. Hoc exemplum valet contra Judaeos, qui gentiles a fide Christi putabant secernendos, unde et subdit: Non enim est distinctio, subaudis in isto exemplo quod posui. Quorum non est distinctio
Abbreviated transcription (Latin):
abundando: licet in hoc facto nesciꝰ delinqueret. S qꝙ bonis oꝑib abundabat pꝰea
cerectꝰ a dño abundauit altiori sensu ter illos mergendo. Non ẽ gͦ de heretico intel
i sapit diẽ idẽ qͥ ditrit ꝑ om̃e tẽpus abstinendũ: dño sapit. id ẽ dño consentit. qr pla¬

Expanded text:
abundando, licet in hoc facto nescius delinqueret. Sed quia bonis operibus abundabat, postea abundando, licet in hoc facto nescius delinqueret. Sed quia bonis operibus abundabat, postea correptus a Domino, abundavit altiori sensu, ter illos mergendo. Non est ergo de haeretico intell sapit diem, id est, qui eligit per omne tempus abstinendum, Domino sapit, id est D
Abbreviated transcription (Latin):
tellegit᷑ qͥ nouit qualis qͥsq sit inp̃senti. in p̃terito & infuturo ꝙi omĩa st̃ ei p̾sentia.
et ipse potest illũ qͥ hodie malus ẽ cras facere bonũ Unus qͥsq in suo sensu habun¬
det. llon ait indicatiuo mͦ abundat. siimꝑatuo abundet. Et ẽ sensus. Scd̾m q
unicuiq homini concessũ ẽ intellege. abundet in fuo iudicio. id ẽ qͥ intellegit.
a carne abstinendũ abstineat. & qͥ ñ intellegit idẽ qͥ ñ uult abstin̾e aut ñ potest
comedat. Alit̃. Unusqͥsq in qͥt in suo sensu abundet. Qͥ magna intellegit & sublimia.
obseruet illa & abundet bonis oꝑib Et qͥ sublunia duunoꝵ sacamentoꝵ arcana
ꝑe ñ ualet. ea q̃ ueracit᷑ credit et intellegit. humilit̃ & deuote dño seriuendo adim¬
pleat abundando bonis oꝑib. In suo sensu abundat᷑ cyprianꝰ. quando semel mer¬
gebat in baptismate pariulos. ꝙ qd̵ intellegebat. studiose implebat bonis oꝑib

Expanded text:
praesenti, in praeterito, et in futuro: quia omnia sunt ei praesentia, et ipse potest eum qui hodie fecit malum, cras facere bonum. Unusquisque in suo sensu abundet. Non dicit indicativo modo abundat, sed imperativo abundet. Et est sensus: Secundum quod unicuique homini concessum est intelligere, abundet in suo judicio, id est, qui intelligit a carne abstinendum, abstineat: et qui non intelligit, id est, qui non vult abstinere, aut non potest, comedat. Aliter: Unusquisque in suo sensu abundet. Qui: magna intelligit et sublimis, observet illa, et abundet bonis operibus; et qui sublimia divinorum sacramentorum arcana capere non valet, ea quae veraciter credit et intelligit, humiliter et devote Domino serviendo, adimpleat abundando bonis operibus. In suo sensu abundabat Cyprianus, quando semel mergebat in baptismate parvulos; quia quod intelligebat, studiose adimplebat, bonis operibus
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ẽ uideos. ex qͥb carnẽ sũpsi. & me unitando saluent᷑. sic̃ ꝙ ego sal¬
uus effectus sũ. & siñ õs. saltẽ uł paucos ex eis saluos faciã. Si enim
di ẽ. Si amissio iudeoꝵ qua derelicti s̃ a d̾o. gpt infidelitatẽ. gentiũ
reconciliatio fuit. qͥb d̾s ante aduentũ filii sui qͦdãmͦ iratꝰ erat. qͣn¬
tomag̃ assũptio illoꝵ qua assum̃t᷑ ad fidẽ p̾stabit elecꝰtis uitã ex mor¬
tuis: Etatĩ enĩ ut illi ceperint uiuere dõ ꝑ fidẽ. qͥ antea mortui erans
infidelitate adueniet dies uidicii. & resurgent õs de puluere t̾re:
uiuentq õs electi uita et̾na semꝑ cũ rp̃o. Profuit etͤm̃ gentib ad fi¬
dẽ amissio eoꝵ. ꝓderit & assũptio: qm̃ uita et̾na dabit᷑ electis ex mor¬
tuis. Alio modo assũptionis nomine apłi possunt intelligi. qͥ uita fi¬
delib gentiũ extiter̃t. Que inqͥt assũptio ẽ nͥ uita ex mortuis .i.

Expanded text:
quibus carnem sumpsi, et me imitando salventur, sicut et ego salvus effectus sum, etsi non omnes, saltem vel paucos ex eis salvos faciam. Si enim modi est: Si amissio Judaeorum, qua derelicti sunt a Deo propter infidelitatem, gentium reconciliatio fuit, quibus Deus ante adventum Filii sui quodammodo iratus erat, quanto magis assumptio illorum, qua assumuntur ad fidem, praestabit electis vitam ex mortuis? Statim enim ut illi coeperint vivere Deo per fidem, qui antea mortui erant in infidelitate, advenit dies judicii, et resurgent omnes de pulvere terrae, viventque omnes electi in vita aeterna semper cum Christo. Profuit etenim gentibus ad fidem amissio eorum, proderit et assumptio, quoniam vita aeterna dabitur electis ex mortuis. Alio modo, assumptionis nomine apostoli possunt intelligi, qui fidelibus gentibus vita exstiterunt. Quae, inquit, assumptio e
Abbreviated transcription (Latin):
pͥucipẽ iudeoꝵ. me eciã constituit ut si pͥnceps & apłs ouiũ gentiũ.
Bene aut̃ dic̃ ministeriũ meñ honorificabo: idest p̾dicationẽ in opul
u̾tã. Le etm̃i p̃dicator ministeriũ suũ honorificat: quando sed̾m
illud qͥd p̃dicat uiuere studet. ut qͦd p̃dicat ore. honoret o sonfir met
bono ereplo. bonisq oꝑib. A liter. A inisteriũ meũ honorificabo. h

Expanded text:
um, me etiam constituit ut sim princeps et apostolus omnium gentium. Bene autem dicit: Ministerium meum honorificabo, id est praedicationem in opus vertam. Tunc etenim praedicator ministerium suum honorificat, quando secundum illud quod praedicat vivere studet, ut quod praedicat ore, honoret et confirmet bono exemplo bonisque operibus. Aliter: Ministerium meum honorificabo, h
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ quasd̾a carnes abominat᷑ dũ ñ uult eas comed̾e. holus id ẽ herbas hortoꝵ. & qͥcqͥd
cordi eiꝰ pbacet hoc sumat. Tu aũt noli illũ diudicare. Per holus. omĩa genera
uerbarũ designant᷑. apta com estioni. bic̃ beatꝰ i̾eronimꝰ. Qͥ infirmꝰ ẽ impetu
libidinis. abstineat a carne & iuno. qͥb libido excitat᷑. & holus manducet: idest ui¬
les cybos & aridos qͥb frenat᷑ & restringit᷑ fluxus libidinis edere discat. Crassitu¬

Expanded text:
 quasdam carnes abominatur, dum non vult eas comedere, olus, id est herbam hortorum, et quidquid  quasdam carnes abominatur, dum non vult eas comedere, olus, id est herbam hortorum, et quidquid cordi ejus placet, hoc sumat. Tu autem noli illum dijudicare. Per olus, omnia genera herbarum designantur, apta comestioni. Dicit beatus Hieronymus: Qui infirmus est impetu libidinis, abstineat a carnibus et vino, quibus libido excitatur, et olus manducet, id est viles cibos et aridos quibus frenatur et restringitur fluxus libidinis edere discat. Crassitu
Abbreviated transcription (Latin):
te fidei dubitat: nec creoit ꝑfecte sic̃ credendũ ẽ. Infidelis ex toto ꝙ nicħ
fidei habet. Firmꝰ uͦ infide existit. qr in ea nichil dubitat Ergo uifirmꝰ ẽ infi¬
de iudeus. qͥ nouit᷑ ad fidem ueniens. ñputat õs eybos mundos. firmꝰ uͦ infi¬
ualde bona. Qͥ talit᷑ infide st̃ firmi. debent assumni̾e in affectũ caritatis et
indilectionẽ suã uidȩũ qͥ putat suillã carnẽ. leporinã. anguillinã inmundã
ẽẽ. et ccta aqͥb lex ꝓhibet. et q̃ille ante grãm fidri quasi conmunia. id ẽ inniun¬
da ducebat. istũ talẽ p̃cipit apłs assume indilectionẽ. Assumite inquit illũ ta
lem uideũ. in affectũ caritatis. & nolite illũ duudicare in cogitationib urĩs.
neq contendatis cũ illo. licet queda inmunda putans nolit manducare. alus
enĩ ciredit manducare se omĩa. Aliꝰ idẽ gentilis firmꝰ ufide. credit omĩa mun¬

Expanded text:
te fidei dubitat, nec credit perfecte sicut credendum est. Infidelis est toto, qui nihil te fidei dubitat, nec credit perfecte sicut credendum est. Infidelis est toto, qui nihil fidei habet. Firmus autem est in fide existens, qui in ea nihil dubitat. Ergo infirmus est in fide Judaeus qui noviter ad fidem veniens, non putat omnes cibos mundos; firmus vero in fivalde bona . Qui taliter sunt firmi in fide, debent assumere in affectum charitatis et in dilectionem suam Judaeum, qui putat suillam carnem, leporinam, anguillinam, immundam esse, et caetera a quibus lex prohibet, et quae ille ante gratiam fidei quasi communia, id est munda, dicebat. Istum tamen praecipit Apostolus assumere in dilectionem. Alem Judaeum in affectum charitatis et nolite dijudicare illum in cogitationibus vestris, neque contendatis cum illo, licet quaedam immunda putans nolit manducare. Alius enim credit se manducare omnia. Alius, id est gentilis, firmus in fide, credit omnia mun
Abbreviated transcription (Latin):
crecdit᷑ in plenitudine pat̾nȩ maiestatis. xp̃e gͦ ipse ẽ sapientia. ipse est
urtutes tt̃ iduistis. qꝑ abꝰ  om̃ibi peccatis mundati estis. Similit̃
Et̃.  carnas curã ne feceritis indefideri  ENon ait necesfitatẽ carnis ne fece¬
ritis. ꝑ necesse ẽ ut manducemꝰ. bi  bamꝰ. dormiamꝰ. uestiam᷑. Hoc q
Enccessariũ ẽ ñ phibuit. d carnis cu E rã indesideriis. idẽ malũ. utpote¬
E adulteriũ. crapulã. ebrietatem. Rusũ qs balnearũ ultra quã expediat.
et ceta q̃ desiderat  misera caro. ne ꝑficiatis ait. Et ñ orxit ñ
cogi tetis. qm̃ inpossibile ẽ cessare penitꝰ a cogitatiõ e
delectationũ. S hoc considerandũ. q qd̵ ꝓhibuit indesideriis. concessit in ne¬
cessitatib. ad hibenda ẽ et enĩ cura carins in necessitatib indelituis uͦ et lu¬
sumite. sub audis in affectũ caritatis. Non indisceptationib eogitationũ. id ẽ
ñ induudicationib siue contentionib Infirmꝰ ẽ infide. qͥ in aliqua par¬

Expanded text:
 plenitudine paternae majestatis? Christus ergo ipse est sapientia, ipse est virtutes tunc induistis: quia ab omnibus peccatis mundati estis. Similiter Et carnis curam ne feceritis in desideriis. Non ait, necessitatem carnis ne feceritis; quia necesse est ut manducemus, bibamus, dormiamus, vestiamur. Hoc quia necessarium est, non prohibuit; sed carnis curam in desideriis, id est malum, utpote adulterium, crapulam, ebrietatem, usum quoque balnearum ultra quam expediat, et caetera quae desiderat misera caro, ne perficiatis ait; et non dixit, Ne cogitetis, quoniam impossibile est cessare penitus a cogitatione delectationum. Sed hoc considerandum quia quod prohibuit in desideriis concessit in necessitatibus. Adhibenda est etenim cura carni in necessitatibus: in deliciis vero et luem in fide assumite, subaudis in affectu charitatis, non in disceptationibus cogitationum; id est, non in dijudicationibus sive in contentionibus. Infirmus est in fide, qui in aliqua par
Abbreviated transcription (Latin):
genia baal. qͥ erat d̾s aab. & ierabeł. qi recte uiri appellantur
seruauit ne curuarent genua sua ante baal in dan & in bethel
aut in aliqͦ delubro ydoloꝵ. Sic̃ enĩ qͥnq prudentes uirgines
significant õs iustos integritatẽ fidei habentes. & imprudente
iniustos. qͥnq etiã fr̃ẽs diuitis qͥ tor quebat᷑ apud inferos om̃s uide¬
pissime ꝓ uniu̾sitate sicut in psalmis. uͥ dic̃ psalmista dño. Septu
in die laudẽ dicã tibi. Qͥ d eñ eẽt septies in die laudẽ dicã tibi. ex
septẽ eccłiis scͥbit. que genaralit̾ om̃s eccłas significant. Sic gͦ

Expanded text:
ecte viri appellantur,servavit: ne curvarent genua sua ante Baal, in Dan et Bethel, aut in aliquo delubro idolorum. Sic enim quinque prudentes virgines significant omnes justos integritatem fidei habentes, et imprudentes injustos; quinque etiam fratres divitis, qui torquebatur apud inferos: omnes Judaepissime pro universitate: sicut in psalmo, ubi dicit Psalmista Domino: Septies in die laudem dicam tibi : quid enim sit septies in die laudem dicam tibi, expseptem ecclesiis scribit, quae generaliter omnes ecclesias significant. Sic ergo
Abbreviated transcription (Latin):
quasi minꝰ uistũ. Et qͥ ñ manducat omĩa ut uideus. manducantẽ onũa gentilẽ udeli¬
cet ñ uidicet. neq rephendat quasi reũ & peccatorẽ. Utrosq &. iudeos & gentiles alt̃¬
nis instruit sententiis. Porest & spiritalit᷑ intellegi scd̃m beatũ gregoriũ Qui
nanducat inquit id est qͥ meditando & scrutando sacrã seripturã penetrare uab i
ñ mauducantẽ idẽ illũ qͥ ñualet penetrare ñ despiciat neq sꝑnat. Econtra qͥ ñ
manducat id ẽ qͥ ñ itelligit nec ualet penetrare ꝓfunditatẽ diuinarũ scriptu¬
rarĩ. illũ qͥ intellegit et sapiens ẽ ñcontristet neq despitiat. Is enĩ illũ subaudis
entilẽ manducantẽ oĩa adsũpsis ad fid̾e suã. quẽ ꝑfecte docuit. ut nichil pute

Expanded text:
ustum; et qui non manducat omnia, ut Judaeus, manducantem omnia, gentilem videlicet, non judicet neque reprehendat quasi reum et peccatorem. Utrosque enim, Judaeos et gentiles, alternis instruit sententiis. Potest et spiritaliter intelligi secundum beatum Gregorium: Qui manducat, inquit, id est qui meditando et scrutando sacram Scripturam penetrare valet, non manducantem, id est illum qui non valet penetrare, non despiciat neque spernat. Econtra qui non manducat, id est qui non intelligit nec valet penetrare profunditatem divinarum Scripturarum, illum qui intelligit et sapiens est, non contristet neque despiciat: Deus enim illum, subaudis gentilem manducantem omnia, assumpsit ad fidem suam quem perfecte d
Abbreviated transcription (Latin):
iccirco ñ ẽ consecutꝰ. qr neq oꝑa legis ualuit implere sine gr̃axͥ.
neq iustificari sine fide illiꝰ. hoc tam̃ de ilł intelligendũ. qͥ ad fidẽ
tio consecuta ẽ .i. illi qͥ electi st̃ ex eadẽ plebe. Qd supͣ appellauit
reliquias. nc̃ electionẽ uocat. Et sic̃ in p̾cedentib circũcisio pro
udeis. sic & hic electio ꝓ electis accipit᷑ qui consecuti st̃. iustifica¬
tionẽ ꝑ fidẽ qua credidert iu xp̃m. quãuis & electio ad creden¬
tes gentiles etiã referri. qͥ unũ efecti st̃ cũ iudeis fidelib. ⁊̃ ale
ẽ & illud psalmiste. Iustꝰ dñs iusticias dilex̃ .i. uistos. amastores¬
iusticie. Ceteri uͦ excecati st̃ tenebris infidelitatis. Sic̃ eñi ille
qͥ fidẽ ht̃ in luce dr̃ consistere. ita qͥ infideł ẽ. in tenebris igno¬
rantie manet. Uñ idẽ egregꝰ p̾dicator credentib dic̃. Fiustis
aliquando tenebre. nc̃ aut̃ lux in dño. Sic̃ scriptũ ẽ. Decdit illis ds¬

Expanded text:
idcirco non est consecutus, quia neque opera legis valuit implere sine gratia Christi, neque justificari sine fide illius. Hoc tamen de illis intelligendum est qui ad fidem upra appellavit reliquias, nunc electionem vocat: et sicut in praecedentibus circumcisio pro Judaeis, sic et hic electio pro electis accipitur, qui consecuti sunt justificationem per fidem, qua crediderint in Christum, quamvis et electio ad credentes gentiles etiam possit referri, qui unum effecti sunt cum Judaeis fidelibus. Tale est et illud Psalmistae: Justus Dustitiae: caeteri vero excaecati sunt tenebris infidelitatis. Sicut enim ille qui fidem habet in luce dicitur consistere, ita qui infidelis est in tenebris ignorantiae manet. Unde idem egregius praedicator credentibus dicit: Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Sicut scriptum est: Dedit illis D
Abbreviated transcription (Latin):
tum dr̃ a tribunis: et tͥbuni a trib. Siqͥdẽ romulus conditor et auctor romȩ.
in tres partes popłm sibi subditũ diuisit rationabili distributione. in sena¬
tores uidelicet. qui et consules uocabant᷑. in milites. et agͥcolas. et unicuiq¬
parti pͥncipẽ unũ constituit qͥ tribunꝰ dicebat᷑. eo qd̾ uni ex partib prȩ e̾e̾t.
Censũ uͦ qd̾ a subditis exigebat᷑: tributũ dicebat᷑. Cu uectigal. uectigal uectigal¬
ẽ tributũ fiscale. et cdr auehendo: eo qd̵ accipiat᷑ deuectis. id est de deportatis mer
illi. ñ solũ in conqͥniscendo. et humiliando: s munera dando. Nemini qͥcquam
debtatis. nͥ ut inuicẽ diligatis. id est sic om̃ib seruitutis ur̃e obsequia et de¬
bita reddite. ut nemini qͥcquã ꝓqͦ uob̾ irascat᷑ debeatis. nisi ut inuicẽ dili

Expanded text:
tum dicit a tribunis, et tribuni a tribus. Siquidem Romulus conditor et auctor Romae, tum dicit a tribunis, et tribuni a tribus. Siquidem Romulus conditor et auctor Romae, in tres partes populum sibi subjectum divisit rationabili distributione: in senatores videlicet, quae et consules vocabantur, in milites et agparti principem unum constituit qui etiam tribunus dicebatur, eo quod uni ex partibus praeesset. Census uero qui a subditis exigebatur "tributum" dicebatur. CUI VECTIGAL. "Vectigal" est tributum fiscale, et dicitur a uehendo, eo quod accipiatur de ueilli, non solum in conquiescendo et humiliando, sed etiam munera dando. Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis. Sic omnibus servitutis vestrae obsequia et debita r
Abbreviated transcription (Latin):
audis qr a deo p̃positi st̃ nob̾: uł quuia defendunt uos ab hostibi. et suo tunore cõ¬
string̃t̃ inunicos ur̃os: ne int̃ficiamini ab illis neq ura bona diripiant. uel
etiã ne in uos suã iundictã exerceant. si in aliqͦ rebelles fueritis: et eoꝵ irã pati
enĩ dei st̃: in hoc ipsũ seruientes. sub audis ut uos defendant. reos pumant: tri¬
butũ a uob̾ accipiant. Sic et iołis baptista militib quęrentib qͥd ag̾e deberent
respondit. Neminẽ concutiatis. neminẽ calunniã faciatis. S contenti estote
unt᷑: ut ab eis patriȩ sibi conmissȩ tueant᷑. Neddite omib debita. id est consuet
obsequiũ. sic̃ et dñs ait. Reddite quȩ st̃ cȩsaris cesari. et q̃ st̃ dei dõ. Cuu tͥhutũ
debetis redcłe. reddite ei tͥbutã. sic̃ iͥpse conditor ꝓse et petro didragia. Gribu¬

Expanded text:
baudis quia a Deo praepositi sunt vobis, vel quia defendunt vos ab hostibus, et suo timore conbaudis quia a Deo praepositi sunt vobis, vel quia defendunt vos ab hostibus, et suo timore constringunt inimicos vestros, ne interficiamini ab illis, neque vestra bona diripiant, vel etiam ne in vos suam vindictam exerceant, si in aliquo rebelles fueritis: et eorum iram patenim Dei sunt, in hoc ipsum servientes. Subaudis ut vos defendant, reos puniant, tributum a vobis recipiant. Sic et Joannes Baptista militibus quaerentibus quid agere deberent, respondit: Neminem concutiatis, nemini calumniam faciatis, sed contenti estote untur, ut ab eis patriae sibi commissae tueantur. Reddite ergo omnibus debita, id est consuetum obsequium; sicut Dominus ait: Reddite quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo : cui tributum, debetis reddere, reddite ei tributum, sicut et ipse Conditor pro se et Petro didrachma . Tribu
Abbreviated transcription (Latin):
lis. ut cũ eis pacẽ habere po̾sitis. uł necessitate subditi estore. qr ulciscent᷑ se d
uob̾. si eoꝵ potestati contͣdixeritis. Ad hoc eiũ a deo ẽ p̃positꝰ. ut bene facientes
uisteq iuuentes sua ꝓtecꝰtionc muniendo defendat. Undictã uͦ inferat peccan¬
tib sibiq resistentib. Qua ꝓpt̃ subdit᷑. Non solũ ꝓpt̃ irã siue iundic̾tã qͣ consur¬
gent in uos: s e ꝓpt̾ conscientiã. id est propt̃ mentẽ quã debetis hab̾e mundã
indilectiõe eiꝰ cui subditi estis. maxime propt̃ hoc qr a deo constitutꝰ ẽ. cuius
orclinationi reluctari ñ debes. Terbi grã. es subditꝰ illi propt̃ dampnũ temꝑa¬
lem dũ seruis ad ocl̃m: esto subditꝰ propt̃ conscientiã mentis. ut in ipsa con¬
scientia quã ds̃ intuet᷑ ne habeas illũ odio cui prestas obsequiũ. si tua mens
ꝑhibeat tͥ testimoniũ qd ex corde diligas illũ. Ideo enĩ et tͥbuta prestatis. su¬

Expanded text:
acem habere possitis; vel necessitate subditi estote, quia ulciscentur se de vobis, si eorum potestati contradixeritis. Ad hoc enim a Deo est praepositus ut benefacientes justeque viventes sua protectione muniendo defendat, vindictam vero inferat peccantibus, sibique resistentibus. Quapropter subditur: non solum propter iram, sive vindictam qua consurgent iin dilectione ejus cui subditi estis, maxime propter hoc quia a Deo constitutus est, cujus ordinationi reluctari non debetis. Verbi gratia: Es subditus illi timens damnum temporale, dum servis ad oculum: esto subditus propter conscientiam mentis, ut in ipsa conscientia quam Dominus intuetur, non habeas illum odio cui praestas obsequium, sed tua mens perhibeat tibi testimonium quod ex corde diligas illum. Ideo enim et tributa praestatis. Su
Abbreviated transcription (Latin):
p̾dicatiõis eugłice. ut augustinꝰ fuit & cyprianꝰ. S dico. N ñqͥt is¬
rł ñ cognouit: idest si p̾dicatio apłoꝵ ad õs gentes ꝑuenit. qͣnto
mag̾ ad uideos apud qͦs seminari cepit. p̾sertĩ cũ ipsi siit om̃iũ gen¬

Expanded text:
praedicationis Evangelicae, ut Augustinus fuit et Cyprianus. Sed dico: Nunquid Ispraedicationis Evangelicae, ut Augustinus fuit et Cyprianus. Sed dico: Nunquid Israel non cognovit? Id est, si praedicatio apostolorum ad omnes gentes pervenit, quanto magis ad Judaeos, apud quos seminari coepit, praesertim cu
Abbreviated transcription (Latin):
creuerit collocare. Cui respondendũ ẽ. id̾o hoc factũ ẽẽ. ut qr ip¬
sa ex oĩb gentib sola cognitionẽ ueri dĩ habebat & legẽ scriptã. suo
gentiliũ legimꝰ ad iudaismũ transisse. Nel iccirco ut si ipsa plebs
d̾i legẽ seruaret. ab om̃ib in circuitu suo honoraret᷑. ac timeretur.
sic̃ factũ ẽ tẽꝑib dauid & salemonis. quando õs reges in circuitu
suo positi ei munera mutebant: uł si a lege & cultura d̾i recedet.
ab hostib affligeret᷑ ac depłaret᷑. qͦd sepissime actũ ẽ. Q uarta qͦq.
humanũ redẽpturus. & multa miracła in mundo positus patra¬
turus. ibi hec agerent᷑ unde fama eiꝰ ad om̃s gentes citiꝰ posset tͤns¬
uolare. Reu̾tamͦ it̾m ad suꝑiora. Igit᷑ in omẽm t̾rã exiit sonꝰ ꝑ¬
dicatioĩs apłoꝵ: & in fines orb̾ t̾re u̾ba eoꝵ: qr pene ante defec eis¬
ꝑ fines t̾re philosophos ⁊ artib lib̾alib eruditos. qͥ u̾ba scrutati s̃

Expanded text:
ipsa ex omnibus gentibus solam cognitionem veri Dei habebat, et legem scriptam suo gentilium legimus ad Judaismum transiisse: vel idcirco, ut si ipsa plebs legem Dei servaret, ab omnibus in circuitu suo honoraretur ac timeretur, sicut factum est temporibus David et Salomonis, quando omnes reges in circuitu suo positi, ei munera mittebant: vel si a lege et cultura Dei recederet, ab hostibus affligeretur ac depopularetur, quod saepissime actum est . Quarta quoqhumanum redempturus, et multa miracula in mundo positus patraturus ibi haec agerentur, unde fama ejus ad omnes gentes citius posset transvolare. Revertamur iterum ad superiora. Igitur in omnem terram exivit sonus praedicationis apoPer fines terrae, philosophos et artibus liberalibus eruditos, qui verba scrutati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
de qͦ id̃e apłs aliã dic̃. Ecce nc̃ tẽpus acceptabile. Hc̃ gͦ apl̃s romanis et om̃ib creden¬
tib: et etiã nec dũ credentib. Hoc scientes inquiens. id est hoc simꝰ scientes ꝙ hora ẽ
siue tẽpus iã nos de sonno pigriciȩ. & desidie surge. de somno qͦs infidelitatis: & uiti
orũ atqs ignorantiȩ. De hoc somino p̃cipit etiã nos ꝓpħa exꝑgisci dicens. Erꝑgisci¬
mini ebrii. Et quare dic̃ iã tẽpus ẽ surg̾e Alle surgit qͥ iacebat. Et nos sicacte¬
nus iaciumꝰ inuitiis & torpore uitioꝵ. furgamꝰ ad bona oꝑa agencla & laboremꝰ

Expanded text:
de quo idem Apostolus alias dicit: Ecce nunc tempus acceptabile . Dicit Apostolus Romanis et omnibus credentibus, etiam necdum credentibus. Hoc scientes, inquiens, id est, hoc scimus scientes, quia hora est sive tempus, jam nos de somno pigritiae et desidiae surgorum atque ignorantiae. De hoc somno praecipit etiam nos Propheta expergisci, dicens: Expergiscimini, ebrii . Et quare dicit, jam tempus est surgere? Ille surgit, qui jacebat, et nos si hactenus jacuimus in vitiis, et torpore vitiorum, surgamus ad bona opera agenda, et lab
Abbreviated transcription (Latin):
fri dimitto. dũ colligo uagũ adhospitiũ. dũ hypari mente & uultu ele¬
mosinã inpende satago. dũ oro ꝓ ꝑsequentib apparet utiq in hil & ta¬
lib qr diligo prerimũ. Et dũ cdiligo proximũ. ostendo me dilige aedm cuꝰ
mandatis obtẽpero. oe enĩ mandatũ habemꝰ. ut qͥ diligit dm̃. diligat pro¬
riuũ & frẽm siũ. qi ꝑ dilectionẽ ꝓximi ꝑuenit᷑ ad dallectionẽ dei. ñ de dilectis¬
ne qli ad ꝓxui. Quãuis enĩ clilectio dĩ maior sit indignitate. tñ cdilectio ꝓpei

Expanded text:
ligo vagum ad hospitium, dum hilari mente et vultu eleemosynam impendere satago, dum oro pro persequentibus, apparet utique in his et talibus, quia diligo proximum: et dum diligo proximum, ostendo me diligere et Deum, cujus mandatis obtempero. Hoc enim mandatum habemus a Deo, ut qui diligit Deum, diligat proximum suum; quia per dilectionem proximi pervenitur ad dilectionem Dei, et per dilectionem Dei
Abbreviated transcription (Latin):
Licet apłi eugłirassent bona patrie celestis. tam̃ ñ õs udei neq õs
huc obediunt õs. ysaias eiũ dic̃. Dñe qͦs credidit auditui nr̃o. hoc¬
in loco ysaias in ꝑsona loquit᷑ apłoꝵ. eodẽ eñi fuit spũ repletus. qͦ¬
& apłi. Animadũtendũ aut̃ qr qͥs. insacra scͥptura. aliqͣndo ꝓ nullo.
aliq̾ndo ꝓ raro ponit᷑. Iro nullo. ut ẽ illud. Qm̃ qͥs in nubib eqͣbit᷑
dñoꝰ idest nuubꝰ. sro raro. sicuti hic. P auci enĩ inuenti s̃ qͥ credider̃t
in mente do ĩspirante auditu sp̃itali audiebant. qͥd extrinsecus
Ergo fides ex auditu. P rimũ aud qͥs p̾dicatorẽ loqͥ qͣmͦ debeat cre¬
de. deinde accipit fidẽ. Auitꝰ aut̃ ꝑ u̾bũ xp̃i. Qđ p̾dicat᷑ ab apłi¬
loqͥt᷑ ꝑ oea illoꝵ. Ad hec poterant uidei dicerȩ. licet falso. Non audi

Expanded text:
evangelizassent patriae coelestis, tamen non omnes Judaei, neque omnes huc obediunt omnes. Isaias enim dicit: Domine, quis credidit auditui nostro? Hoc loco Isaias in persona loquitur apoi. Animadvertendum autem, quia in sacra Scriptura aliquando quis pro nullo, aliquando pro raro ponitur. Pro nullo, ut est illud. Quoniam quis in nubibus aequabitur Domino ? id est nullus. Pro raro, ut hic: Pauci enim inventi sunt qui crediderunt in mente, Domino inspirante, auditu spiritali audiebant, quid exstrinsecus Ergo fides ex auditu. Primum audit quis praedicatorem loqui quomodo debeat credere, deinde accipit fidem. Auditus autem per loquitur per ora illorum. Ad haec poterant Judaei dicere, licet falso: Non audi
Abbreviated transcription (Latin):
Nisitauit noꝰ oriens ex alto. inluminare his qͥ in tenebris & in ubra
mortis sedent. ad dirigendos pedes nr̃os .i. actiones nr̃as in uiã paci.
Aliquando significant peddes ubũ p̃dicatiõis. ut illud. Subiecit popłos
mini dicentis. In q̃nicũq. domũ intraueritis. pͥmũ offerte pac̃ẽ di¬
centes. Pax huic domui. Eugłiauer̃t bona. futuri scił regui pͥmia
que ocłs ñ uid̾. nec auris audiuit. nec in cor homiiis ascendert̃.
& de qͥb dic̃ psalmista. Credo uide bona dñi in t̾ra iuuentiũ. Bo¬

Expanded text:
s et in umbra mortis sedent: ad dirigendos pedes nostros, id est actiones nostras, in viam pacis . Aliquando significant pedes verbum praedicationis, ut illud: Subjecit populosmini, dicentes: In quamcunque domum intraveritis, primum offerte pacem, dicentes; Pax huic domui . Evangelizaverunt bona, futuri scilicet regni praemia quae oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit. Et de quibus dic
Abbreviated transcription (Latin):
m̃ eoꝵ deletũ ẽ. ut iã ñ dicantur popłs dñi. Int̾fecer̃t. xp̃m. int̾fecti &
ipsi st̃ gladio romanoꝵ. Siguificat᷑ & sacra scͥptura ꝑ m̃sã que data ẽ
uideis in lege & ꝓpħis: sic̃ psalmista ostendit dicens. P arasti in con¬
spectu meo mensã. Cuiꝰ intelligentiã qr ñ recte scrutati s̃ iudei.
facta ẽ mensa ipsa in laqueũ & in cetera quȩ supͣ memorata s̃. nolen¬
tes in xp̃m credere cui om̃is illa scriptura testimoniũ ꝑhibebat. Et
qm̃ ad mortẽ contra auctoritatẽ illiꝰ scripture tradidert᷑. xp̃m. illat.
ẽ eis retributio scđm meritũ illoꝵ. Oscurent᷑ ocłi eoꝵ ne uideant. ⁊

Expanded text:
men eorum deletum est ut jam non dicantur populus Domini; interfecerunt Christum, interfecti sunt men eorum deletum est ut jam non dicantur populus Domini; interfecerunt Christum, interfecti sunt et ipsi gladio Romanorum. Significatur et sacra Scriptura per mensam, quae data est Judaeis in lege et prophetis, sicut Psalmista ostendit, dicens: Parasti in conspectu meo mensam , cujus intelligentiam quia non recte scrutati sunt Judaei, facta est eis ipsa mensa in laqueum, et in caetera quae supra memorata sunt, nolentes in Christum credere, cui omnis illa Scriptura testimonium perhibebat: et quoniam ad mortem contra auctoritatem illius Scripturae tradiderunt Christum, illata est eis retributio,