comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m solis circuitũ terrarũ
orbem complectitur: ñ am¬
pliore tempore qͣm unius di¬
ei spatio ꝓpria solet curricu¬
la definire. Uel sicut secretior
tradit ratio: deus cum na
ei signaq certa. ex dierũ con¬
stituit interuallis: e per
septimanam numerari uo¬
luit ⁊ eamq semper in semoe¬
ip̃am ꝯuerti precepit:mo¬
tum temporis mecientẽ. Rur¬
susq septimanã supplere
uissit uniꝰ diei spacia: que
septies in semetipsa reflectit᷑.
Hec enim racio est uolubiliũ
scematum. ut a se incipienti¬
a. semꝑ in semetip̃a ferant᷑
quod etiam seculorũ ꝓprium
est:que per sua se incessan¬
ter uestigia reuoluendo. ter¬
minũ nulla ratione percipi¬
unt. Propterea uerticem dem¬
poris non primum s unum
nuncupauit diem: ut ex ip¬
sa nuncupatione cum s. xło
sibi seruaretur affinitas.
Rerum enĩ simpliciũ nenig
cominune cum aliis habem¬
um specimen indicans: con¬
grue penttus ce decenter nõu¬

Expanded text:
secundum solis circuitum, terrarum secundum solis circuitum, terrarum orbem complectitur, non ampliore tempore quam unius diei spatio, propria solet curricula definire. Vel sicut secretior tradit ratio, Deus cum natei signaque certa ex dierum constituit intervallis: et per septimanam numerari voluit, eamque semper in semetipsam converti praecepit, motum temporis metientem, rursusque septimanam suppleri jussit unius diei spatio, quae septies in semetipsa reflectitur. Haec enim ratio est volubilium schematum, ut a se incipientia semper in semetipsa ferantur. Quod etiam saeculorum proprium est, quae per sua se incessanter vestigia revolvendo, terminum nulla ratione percipiunt. Propterea verticem temporis non primum, sed unum nuncupavit diem: ut ex ipsa nuncupatione cum saeculo sibi servaretur affinitas. Rerum enim simplicium, nihilque commune cum aliis habentium, specimen indicans, congrue penitus et decenter nomi
Abbreviated transcription (Latin):
alibi.Ournes dies uite mee.
Ergo que tune hystorie causa
relata sunt: ꝓ legib in poste¬
rum ualitura scriptor instituit.
Et fuit uesꝑa ce fuit mane: di¬
es unus. Quam obrem ñ dix̃
pͥmus s unus: ce certe conse¬
quentiꝰ fuerat ei qui dicturus
est de scd̾o & tercio &e quarto:
pͥmũ diem potiꝰ appellare qͣm
unum. Sz hoc dixit: aut men¬
suram diei sunt noctisq defi¬
niens. &e tempus utrrusq con¬
tingens : ut uinginti qͣtuor ho¬
re uniꝰ spacium diei uiderent᷑
efficere: subaudientib uidel̾
nobis. quia nũcupatione diei
nox qͦq debet incelligi. Unde
õẽ si unum ex his fieri longio¬
rem solsticiali mutatione oti¬
gerit ⁊ p̃finitum tamen tempꝰ
horarum utriusq cõplectitur
interualla: tanquã si dixeris.
unius diei ꝑtinere. Uel unũ
forsitan dixit ob hoc: qͥa in ce¬
lo de certis signis in eadem
iterum sub uno die processio
solis &e reuersio celebratur.
Ita qͦtiens uespera uel mane

Expanded text:
alibi: Omnes dies vitae meae . alibi: Omnes dies vitae meae . Ergo quae tunc historiae causa relata sunt, pro legibus in posterum valitura scriptor instituit. Et fuit vespera, et fuit mane dies unus. Quamobrem non dixit, primus, sed unus? Et certe consequentius fuerat ei, qui dicturus erat de secundo et tertio, et quarto, primum diem potius appellare quam unum. Sed hoc dixit, aut mensuram diei simul noctis que definiens, et tempus utriusque conjungens: ut viginti quatuor horae unius spatium diei viderentur efficere, subaudientibus videlicet nobis, quia nuncupatione diei, nox quoque debet intelligi. Unde, etiamsi unum ex his fieri longiorem, solstitiali immutatione contigerit, praefinitum tamen tempus horarum utriusque complectitur intervalla, tanquam si dixeris unius diei pertineri: vel unum forsitan dixit, ob hoc, quia in coelo de certis signis in eadem iterum sub uno die processio solis et reversio celebratur. Ita quoties vespera vel mane,
Abbreviated transcription (Latin):
uespere gͥ nũcupatio: cõmunit᷑
intelligenda est. Nam ce incipi¬
ente die. & ad occasum u̾gente:
nox ei sua uicrnitate ꝯtigua
est. Uerurtũ ut natiuitatis di¬
urne priuilegia reseruaret. dix̃
pͥmo uespetam: docens qͥa nox
diem comitat᷑. Nam anteqͣra
lux creareturꝰ: nox non habeba¬
tur in muñdo s tenebre. Obũ¬
bratio gͦ derre qͣm supͣdiximus
int̾cidens diem. nox appellata
est: & ideo nouo nõie pꝰ gñaui¬
onem diei uocitata est. Facta
est itaq uespera. ce fcm est ma¬
ne. Non dixit dies atq nox. s
iespera ce mane: ut uocabuli
iudelicet dignitatem. parti me¬
liori tribueret. Nam dies eque
uesperam. maneq ꝯtigit ÷ ce hãc
consuetudinẽ repperies ubiq
custodire sccipturã: ra temꝑib
numerandis. Dicimꝰ enm tot
dies elapsos esse. nullam faci¬
entes nocturm mentionẽ: sicut
psalmus docet. Dies annorũ
nostroꝵ. Et tt̾m iacob. Dies ui¬
de mee breues & maligni. Et

Expanded text:
Vesperae igitur nuncupatio, communiter Vesperae igitur nuncupatio, communiter intelligenda est. Nam et incipiente die, et ad occasum vergente, nox ei sua vicinitate contigua est: verumtamen ut nativitatis diurnae privilegia reservaret, dixit primo vesperam, dicens quia nox diem comitatur. Nam antequam lux crearetur, nox non habebatur in mundo, sed tenebrae. Obumbratio ergo terrae quam suipra diximus intercidens diem nox appellata est: et deo novo nomine post generationem vocitata est: Facta est itaque vespera, et factum est mane: non dixit dies atque nox, sed vespera et mane, ut vocabuli videlicet dignitatem parti meliori tribueret. Nam dies aeque vesperam maneque contingit, et hanc consuetudinem reperies ubique custodire Scripturam in temporibus numerandis. Dicimus enim tot dies elapsos esse, nullam facientes noctium mentionem, sicut psalmus docet: Dies annorum nostrorum . Et iterum Jacob: Dies vitae meae breves et mali . Et
Abbreviated transcription (Latin):
tur lucifer. om̃ium syderũ
pulcherrima nominat᷑: ñ
xpter eximiam cõpaginatio¬
nem membroꝵ que nullaft
ei: s qͥa letũ alacremq fulgi¬
rem nostris impendit obtutib
huiꝰmodi gͦ dei testimoniũ ñ
ad hoc solum respicit qͦd per
se bona est & iocunda cernen¬
tib ÷ s cẽ propt̾ utilitatem
que postrodum ex ea fuit
collata morta lib: bonã dĩx
Et separauit deus roter
lucẽ & tenebrã idest i¬
cõmixtam naturam illarum
sibiq ex ꝯtrarietate disparẽ
fabricauit ⁊ qͥroe qͣs ꝓlixis
post solis creationẽ dies appe¬
latur. idest aer sole lustratꝰ.
cũ in emisperio qͦd suprater¬
ram est. cõmorat᷑: Nox aute
dicitur terre obumbratio qui
sole in occasu condito gñatus.
Tunc autẽ non solaris corꝑis
motu. s diffusione pͥncipals
luminis. mͦ se sudducentis mͦ
denuo reducentis. scd̾m diuinã
preceptionẽ dies fiebat. noxq
sequebatur. Et facta ẽ uespera
&e fc̃m est mane: dies unus.

Expanded text:
tur Antifer, omnium siderum tur Antifer, omnium siderum pulcherrima nominatur, non propter eximiam compaginationem membrorum, quae nulla sunt ei, sed quia laetum alacremque fulgorem nostris impendit obtutibus. Hujusmodi ergo Dei testimonium, non ad hoc solum respicit quod per se lux bona est et jucunda cernentibus, sed etiam propter utilitatem quae postmodum ex ea fuit collata mortalibus, bonam dixit. Et separavit Deus inter lucem et tenebras, id est incommixtam naturam illarum, sibique ex contrarietate disparem fabricavit; quippe quas prolixis post solis creationem dies appellatur, id est aer sole illustratus, cum in hemisphaerio quod supra terram est commoratur; nox autem dicitur terrae obumbratio, quae sole in occasu condito generatur, tunc autem non solum corporis motu, sed diffusione principalis luminis, modo se subducentis, modo denuo reducentis, secundum divinam praeceptionem dies fiebat, noxque sequebatur. Et facta est vespera, et factum est mane dies unus.
Abbreviated transcription (Latin):
est. qͣa nichil uoluptuosiꝰ
in fru endo cogitationem
po t̾it subire mortaliũ.
S & siqͣndo uocem ser¬
monemꝙ uł p̃ceptionẽ dei
dicius: debes aduertere ñ
tensione. motuq corꝑis uoc̃e
reddentis.sonũ quempiam
qui docentur utiluis esse cen¬
semꝰ spaciatĩ figurare p̃cep¬
dũ. Et uidit deus quia lux
bona. Quib g lucem celebra¬
tale de sua honitate destimo¬
niũ a oditore meruerit: Licet
diuina uerba nr̃os paria ocłos
de illa uidicare compellant
Nam sermo ñ sufficit expli¬
care: qntum sensus aciei p̃¬
ueniens atestatur. Si enum
pulchritudo coeporea ex meni¬
bris int̾ se rite compositis. &
ex coloris uenustate format᷑:
quomͦ lucem cuius natura
simplex est.sͥq per omnia
similis. plena predicatione
qͣd bona sit possumꝰ explica¬
re: Ita enĩ ce aur um bo¬
num dicimus ñ qͥa bene
operatũ est: s qͥa
coloris sui mag
bis oblectamenta largitur.
Similit̾ &ẽ stella que uocita¬

Expanded text:
est, quia nihil voluptuosius est, quia nihil voluptuosius in fruendo cogitationem poterit subire mortalium. Sed et si quando vocem sermonemque, vel praeceptionem Dei dicimus, debes advertere non intentione motuque corporis vocem reddentis sonum quempiam qui docentur utilius esse censemus, speciatim figurare praeceptum. Et vidit Deus quia lux bona. Quibus igitur lucem celebratale de sua bonitate testimonium a Conditore meruerit? Licet divina verba nostros paria oculos de illa judicare compellant, nam sermo non sufficit explicare quantum sensus aciei praeveniens attestatur. Si enim pulchritudo corporea ex membris inter se rite compositis, et ex coloris venustate formatur, quomodo lucem cujus natura simplex est, sibique per omnia similis, plena praedicatione quod bona sit, possumus explicare? Ita enim et aurum bonum dicimus, non quia bene operatum est, sed quia coloris sui magna nobis oblectamenta largitur. Similiter etiam stella quae vocita
Abbreviated transcription (Latin):
enim etheri erat. celoq uicuiꝰ.
latitudine autẽ boreales. simł
e occĩduas ⁊tingebat : quippe
cuius natura lucĩda est atq
perspicua: propt̾ q̃d nullas
moras. aut. tempora. lux
ꝑ e um commeans sustine¬
bat. Sicut enim obtutus no¬
stros sine ullo momento tem¬
poris aer mox ad ea dirigit
que uidentur: ita lucis ac¬
cessum uelociter. & om̃i cele¬
ritate ꝑceptũ. per om̃es fines
sue complexionis infundit.
Ether qͦq uenustius illumi¬
natũ efficitur: & aque splen¬
didiores apparent: non solũ
quia lucis candore lustrant᷑:
s etiã reꝑcussione eiꝰ emican¬
tes clariorem reddunt aeris
effigiem. Ita om̃ia uox duu¬
na: grata & honesta ostituit.
Nam sicut hi qui olei aspar¬
gine perspicuum sͥ ꝓfundũ
maris efficiunt: sic rerum
conditor deus sui oris afflatu
iocunditatẽ lucis mundo re¬
pente perhibuit. Fiat lux.
dixit deus: confestimq p̃cep¬
tio fuit opꝰ: & facta natura

Expanded text:
enim aetheri erat coeloque vicinus; enim aetheri erat coeloque vicinus; latitudine autem boreales simul et occiduas contingebat, quippe cujus natura lucida est atque perspicua, propter quod nullas moras aut tempora lux per eum commeans sustinebat. Sicut enim obtutus nostros, sine ullo momento temporis, aer mox ad ea dirigit quae videntur; ita lucis accessum velociter, et omni celeritate perceptum, per omnes fines suae complexionis infudit. Aether quoque venustius illuminatum efficitur, et aquae splendidiores apparent, non solum quia lucis candore lustrantur, sed etiam repercussione ejus emicantes, clariorem reddunt aeris effigiem. Ita omnia vox divina, grata et honesta constituit. Nam sicut hi qui olei aspergine perspicuum sibi profundum maris efficiunt, sic rerum conditor Deus sui oris afflatu, jucunditatem lucis, mundo repente constituit. Fiat lux, dixit Deus: confestimque praeceptio fuit opus, et facta natura
Abbreviated transcription (Latin):
se. Sensus itaq dicti illiꝰ. hoc
mõdo est. Superferebatur i¬
quit spiritus. hoc est fouebat
ce uiuificabat aquarum natu¬
ram. ad similitudinẽ gallie
cubantis: uitalem uͥtutem
his que fouebant᷑ initiens.
Huimõdi gͦ ratio qͦd dixtt suꝑ¬
frrebatur sic interpretat᷑. idest
ad iniuficandũ aquarũ natu¬
ram cõpellebat. Ex quo suffi¬
cienter cẽ illũd quõd aquib¬
dam ualde requiritur approba¬
ri potest: quia nec genitali po¬
tentia spiritus sanctus caret.
Et dixit deus. fiat lux. Orima
uox dei naturam luminis fa¬
hricauit ÷ ac tenebras dispu¬
lit. meroremq dissoluit: et
omnem subito letam speciem
iocundamꝙ ꝓduxit. Polus
apparuit. qui
erat interim celatus a
dño: tantaq eiuus pulcritũdo
ꝑclaruit ⁊ quantam nunc cẽ
testificatur aspectus: Aer
aũt illustrabatur ex ea luce
que: sibi erat admixta: acu¬
tam ꝙ penetrationem ꝓpi
fulgoris. ubiq ꝑ omnes suos
t̾umos intendebat. Sursum

Expanded text:
se. Sensus itaque dicti illius hoc se. Sensus itaque dicti illius hoc modo est: Superferebatur, inquit, Spiritus, hoc est fovebat et vivificabat aquarum naturam, ad similitudinem gallinae cubantis: vitalem virtutem his quae fovebantur injiciens. Hujusmodi ergo ratio quod dixit superferebatur, sic interpretatur, id est ad vivificandam aquarum naturam compellebat. Ex quo sufficienter etiam illud quod a quibusdam valde requiritur, approbari potest: quia nec genitali potentia Spiritus sanctus caret. 7. Et dixit Deus, Fiat lux. Prima vox Dei naturam luminis fabricavit, ac tenebras dispulit, moeroremque dissolvit, et omnem subito laetam speciem jucundamque produxit. Polus tunc apparuit, qui erat interim celatus a Domino; tantaque ejus pulchritudo perclaruit, quantam nunc etiam testificatur aspectus. Aer autem illustrabatur ex ea luce quae sibi erat admixta, acutamque penetrationem proprii fulgoris, ubique per omnes suos terminos intendebat. Sursum
Abbreviated transcription (Latin):
nebras super abyssum fuisse
relatũ est. Ꝙ spiritus inqͥt
ferebatur suꝑ aquas. Siue dif¬
fusionem aeris istius spiritũ
dicit. ꝑcipe scriptorẽ portio¬
nes tibi mundi singulas enu¬
merantẽ ÷ Nam fecisse dm̃ di¬
cit celũ terram aquã ce aerẽ
hunc liquidũ atq diffusia
est: sp̃m dei dicit. ĩ dest scm̃
seruauit enĩ scriptura ut pi¬
cipuam huiꝰ competent᷑ mu¬
tionem nõis declararet ⁊ nul¬
lumq alium sp̃m dẽm debe¬
mus crẽdere. nͥ sc̃m qui beate
ac uenerabilis trinitatis ex pe¬
tor est: & hunc intellectũ capi¬
ens. mauis tibi subiñde cõmo¬
dum conferri reperies. Quonͥ
gͦ hic spiritus aquis suꝑfer¬
batur : Dicam tibi ñ meum
sermonem s uiri euiusdam
gñe sẏri ⁊ qui tantum aberat
a sapientia secłari: qͣntũ ue¬
re doctrine ꝓximꝰ habebatit
Dicebat enim syrorũ uocẽ fi¬
cundiorem esse ⁊ & propt̾ hebri¬
ice lingue cognitionẽ. scriptna¬
rum magis sermonib raduls¬

Expanded text:
nebras super abyssum fuisse nebras super abyssum fuisse relatum est. 6. Et spiritus, inquit, Dei ferebatur super aquam. Sive diffusionem aeris istius, spiritum dicit, percipe scriptorem portiones tibi mundi singulas enumerantem; nam fecisse Deum dicit coelum et terram, aquam et aerem, hunc liquidum atque diffusumest, Spiritum Dei dicit, id est sanctum. Reservavit enim Scriptura, ut praecipuam hujus competenter mentionem nominis declararet: nullumque alium spiritum dictum debemus credere, nisi sanctum, qui beatae ac venerabilis Trinitatis expletor est, et hunc intellectum capiens, majus tibi subinde commodum conferri reperies. Quomodo ergo hic spiritus aquis superferebatur? dicam tibi non meum sermonem, sed viri cujusdam genere Syri, qui tantum aberat a sapientia saeculi quantum verae doctrinae proximus habebatur. Dicebat enim Syrorum vocem facundiorem esse, et propter Hebraicae linguae cognationem, Scripturarum magis sermonibus indulsis
Abbreviated transcription (Latin):
ne dei subitoq distensum. ac fa¬
miliari circum terrã rotundita¬
te oclusum: habens corpus spis¬
sum & adeo ualidũ. ut possit
ea que extrinsecus habent᷑. ab
uateriorib seꝑare: ob hoc ne¬
cessario post se regionẽ relictã
carentẽ luce ostitiit ⁊ utpote
ful gore qui desuꝑ radiabat
exclu so. Tria enĩ simł opce¬
tet in umbra facienda con¬
curre̾. lucem corpus & obscu¬
ratum locũ. Ergo mundanas
tenebras: ex umbra celestis
corporis extitisse sciendũ est.
Tu uero per exemplũ mani¬
festum aduerte que dicimus.
Si sub meridianis horis tab¬
naculũ tͥ quoddam ex mat̾ia
ris: in spontaneis te ibidẽ ce¬
nebris collocabis. Tales gͦ & il¬
las tenebras esse opinare: non
pͥncipaliter substitutas: s pro¬
cessum secutas alteruis. has
autẽ tenebras ferunt abysso
suꝑferri. quia extremitas aeris
solita est diungi corporũ speci¬
ebus: S tunc aqua iam om̃ib
suꝑiecta: ꝓpt̾ qͦd necessario te¬

Expanded text:
ne Dei, subitoque distensum, ac fane Dei, subitoque distensum, ac familiari circum terram rotunditate conclusum, habens corpus spissum, et adeo validum, ut possit ea quae extrinsecus habentur ab interioribus separare; ob hoc necessario post se regionem relictam, carentem luce constituit, ut pote fulgore qui desuper radiabat excluso. Tria enim simul oportet in umbra facienda concurrere, lucem, corpus, et obscuratum locum. Ergo mundanas tenebras, ex umbra coelesti corporis exstitisse sciendum est. Tu vero per exemplum manifestum adverte quae dicimus. Si sub meridianis horis tabernaculum tibi quoddam ex materia ris, in spontaneis te ibidem tenebris collocabis. Tales ergo et illas tenebras esse opinare, non principaliter substitutas, sed processum secutas alterius. Has autem tenebras ferunt abysso superferri: quia extremitas aeris solita est conjungi corporum speciebus. Sed tunc aqua erat omnibus superjecta, propter quod necessario te
Abbreviated transcription (Latin):
deterior est. meliore habetur anti¬
quior ⁊ qͣmqͣm asseramꝰ has qͦq
ta luce ꝯfectum. Et rursus que¬
rendum est: qua luce locus mun¬
di repente pͥuatus est. Arbitra¬
mur enĩ quia si fuit qͥppiam
ante institutionẽ sensibilis huiꝰ
e ceceruptibilis muñdi: ꝓfecto in
luce fuit. Neq enum
digni¬
tas angelorum. nec
om̃iũ
celestium militie. uł
nõiatum. aut incõpellabile:
aut aliqua rationabilis uirtus.
uł ministrator sp̃c degere pos¬
set in tenebris: s in luce & leti¬
cia decentẽ sibi habitũ pꝰsidebat.
De qua re: neminem puto ꝯtra¬
dicturum. Qͥs quis gͦ lumen il
lomon dicit. Lux iustis semper.
qui nos fecit idoneos in portione
sortis scoꝵ in luce: Sienĩ damp¬
nati in tenebras ultimas abigun¬
tur hi qͥ remun̾ationẽ ꝓ dignis
oꝑib p̃stolant᷑: in ea sine dubio
luce. que est excra mundũ quie¬
tis domicilium sortiunt᷑. Igitur
qͥa ostat fc̃mẽe celum p̃ceptio¬

Expanded text:
deterior res meliore habetur antideterior res meliore habetur antiquior? Quanquam asseramus has quoque ta luce confectum. Et rursus quaerendum est qua luce locus mundi repente privatus est. Arbitramur enim quia si fuit quidpiam, ante institutionem sensibilis hujus et corruptibilis mundi; profecto in luce fuit. Neque enim dignitas angelorum, nec omnium coelestium militiae, vel nominatum, aut incompellabile, aut aliqua rationabilis virtus, vel ministrator spiritus, degere posset in tenebris, sed in luce, et laetitia decentem sibi habitum possidebat. De qua re neminem puto contradicturum. Quisquis ergo lumen illlomon dicit: Lux justis semper .qui nos fecit idoneos in portione sortis sanctorum in luce . Si enim damnati in tenebras ultimas abigantur, hi qui remunerationem pro dignis operibus praestolantur, in ea sine dubio luce, quae est extra mundum, quietis domicilium sortientur. Igitur quia constat factum esse coelum praeceptio
Abbreviated transcription (Latin):
tuamur initia. Itaq recognos¬
ce: qͥa qͦd ꝓpͥe malum ẽ. ex
cõmissis arbitrii liberi capit
exordium. Neq enĩ si malũ
ex necessitate descenderet. tali¬
tus peccantib legũ metꝰ incũ¬
beret: aut iudices supplicia
cͥminosis digna statuerent.
hec michi dc̃a sunt: suꝑ eo
qͦd ꝓpͥe malum ẽ. Egritudinẽ
uͦ uł egestatẽ aut ignomini¬
am. & alia que solent mesti¬
ficare mortales. nec dũ in ma¬
lorum censeo partem ponenda:
quia nec eorum ꝯtrarie cause
ia maximis bonorum sẽdib
collocantur: quarum alia st̃
naturalia. que plerumq nobis
uidentur utiliter euenire. Qua¬
ꝓpt̾ suspectam de morib narra¬
tionem in presentia cõpescentes:
dsiderationem potiꝰ tenebrarum
simpliciter ac sine ulla callidita¬
te nr̃is mentib attrahamꝰ. Fla¬
gitat autẽ sermo scire nos si te¬
nebre generate sunt mundo:
& si anteriores putande sunt
eẽ qͣm lumen. Qd si ita ẽ: qui

Expanded text:
tuamur initia. Itaque recognostuamur initia. Itaque recognosce quia quod proprie malum est, ex commissis arbitrii liberi capit exordium. Neque enim si malum ex necessitate descenderet, tantus peccantibus legum metus incumberet: aut judices supplicia criminosis digna statuerent. Haec mihi dicta sint super eo quod proprie malum est. Aegritudinem vero vel egestatem, aut ignominiam, et alia quae solent moestificare mortales, necdum in malorum censeo partem ponenda; quia nec eorum contrariae causae in maximis bonorum sedibus collocantur: quorum alia sunt naturalia, quae plerumque nobis videntur utiliter evenire. Quapropter suspectam de moribus narrationem in praesentia compescentes, considerationem potius tenebrarum simpliciter, ac sine ulla calliditate nostris mentibus attrahamus. Flagitat autem sermo scire nos, si tenebrae congeneratae sunt mundo, etsi anteriores putandae sunt esse quam lux. Quod si ita est, cur
Abbreviated transcription (Latin):
sub̃a : s affectus quidã uir¬
tuti ꝯtrariꝰ & a bonitate derec¬
tus: & in prauissimoꝵ mentib
collocatus. Qua propt̾ nolo
te malum extͣneum arbitͣrr.
nͨ idem pͥncipalem naturam
neqͥcie possidens opinari: s
sue qͥsq malicie se auctorem
ẽẽ cognoscat. Eorũ eñ que
nobis eueniunt. alia sunt
ex natura. idest senectus &
langͥor: alia sponte succed̃t
ĩdest fortuiti casus. qͥ alienis
a se plerumq negociis incur¬
santes. uł leticiam nobis affe¬
runt uł merorẽ: sic̃ puteum
fodientib occurrit thesauris
latentis inuentio : aut ad fo¬
rum pergentib fit obiuã ra¬
bĩdi canis aduentus. Alia uͦ
in nr̃a sunt potestate: sic̃ uo¬
luptatũ frenare cupĩdines:
temꝑare libidines ÷ iracuñdiã
cohibere. uł instigantẽ uitare
uł ueritatẽ sequi. uł õdisse
mendacium ⁊ mitẽ morib ẽ
uł asperum: hũilem uel ela¬
tum. Quarũ gͥ rerũ dñi ha¬
bemur: earũ alunde ñ mu¬

Expanded text:
substantia, sed affectus quidam virsubstantia, sed affectus quidam virtuti contrarius, et a bonitate dejectus, et in pravissimorum mentibus collocatus. 5. Quapropter nolo te malum extraneum arbitrari, nec idem principalem naturam nequitiae possidens opinari: sed suae quisque malitiae se auctorem esse cognoscat. Eorum enim quae nobis eveniunt, alia sunt ex natura, id est senectus et languor; alia sponte succedunt, id est fortuiti casus, qui alienis a se plerumque negotiis incursantes vel laetitiam nobis afferunt, vel moerorem, sicut puteum fodientibus occurrit thesauri latentis inventio; aut ad forum pergentibus fit obviam rabidi canis adventus. Alia vero in nostra sunt potestate: sicut voluptatum frenare cupidines, temperare libidines, iracundiam cohibere; vel instigantem vitare, vel veritatem sequi, vel odisse mendacium, mitem moribus esse vel asperum, humilem vel elatum. Quarum igitur rerum domini habemur, earum aliunde non mu
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ sibi cedentib. Uerũ si mali¬
ciam a bonitate superari pro¬
nuncient: que ratio ẽ ut na¬
tura malicie ñ uideatur fuñdi¬
tus interisse: sinautẽ qͣd dicẽ
nefas est miror qͦmͦ non fuguĩt
tam sacrilegã blasphemiã ꝓ¬
ferentes.S nos maliciam nas¬
cendi pͥncipiũ adeo non acce¬
pisse. hac ratione firmamꝰ ⁊ qͥa
nichil eorũ que sibi ⁊.⁊traria
sunt potest sui quippiam ge¬
nerare dissimile.Neq enĩ uel
ex uita mortis origo ꝓcessit. uł
tenebras. ostat aluce formatas
uł ex egritudine sanitatem:
s in affectum mutationib
semꝑ ex ꝯtrariis ad otͣria tran¬
slationes. efficuintur. In nati¬
uitatib uͦ: non ex otrariis. s
ex similib res una queqꝙ suc¬
cedit. Ergo inquiunt si neq
genitales sunt denebre.neq:
ex deo facte : unde illis origo
est:Nam qͥa sint male: nullꝰ
audet repugnare uiuoꝵ. Qd
gͦ nos dicimus: qͥa malumẽ
non aliqua uiua & animata

Expanded text:
modo sibi cedentibus. Verum si malimodo sibi cedentibus. Verum si malitiam a bonitate superari pronuntient, quae ratio est ut natura malitiae non videatur funditus interiisse? Sin autem, quod dicere nefas est, miror quomodo non fugiunt, tam sacrilegam blasphemiam proferentes. Sed nos malitiam nascendi principium a Deo non accepisse hac ratione firmamus, quia nihil eorum quae sibi contraria sunt, potest sui quidpiam generare dissimile. Neque enim vel ex vita mortis origo processit, vel tenebras constat a luce formatas, vel ex aegritudine sanitatem; sed in affectuum mutationibus semper ex contrariis ad contraria translationes efficiuntur. In nativitatibus vero non ex contrariis, sed ex similibus res unaquaeque succedit. Ergo, inquiunt, si neque genitales sunt tenebrae, neque ex Deo factae, unde illis origo est? Nam quia sint malae, nullus audet repugnare vivorum. Quid ergo nos dicimus? Quia malum est non aliqua viva et animata
Abbreviated transcription (Latin):
terre per aquas ostendebatur:
Qm̃ lumine carebat: ce obscu¬
quis aer. Nam cum radii solis
aquam penetrauerint. calcu¬
los eos qui habentur in altũ
sepe ꝓspicimus: qͣd certe nul
lomͦ fieri nocte potest. Causa
ergo ut eẽt terra inusibilis:
suꝑiectio fuit aquarũ. Dicit
enim abyssum fuisse qui re¬
tar. daret aspectũ: & ipsa
abyssus oscurata erat. Ergo nͦ
abyssum contrariarum iur¬
tutum multitũdinem ut qui¬
dã falso disputant: nec tene¬
brarum principalem quandã
raalignamq sub̾am. bonitatiq
repugnantem ẽẽ dicimꝰ. Duo
enĩ ꝓposita sͥ per ꝯtrarietatẽ
necesse est alterne fore ꝑniciosa
rientia: ut pote mutiuis inter
se pugnaudi otentionib obli¬
gata: quorũ si unũ superaue¬
rit. sine dubio ꝯtraria pars de¬
uicta consumitur. Qd si semꝑ
eqͥperare maliciam bonitati uo¬
luerurt ⁊ incessabilem reb con¬
flictũ. coeruptelamq subicient:
mͦ suꝑantib inuicem se partib

Expanded text:
terrae per aquas ostendebatur? terrae per aquas ostendebatur? quoniam lumine carebat, et obscuquis aer. Nam cum radii solis aquam penetraverint, calculos eos qui habentur in altum saepe prospicimus: quod certe nullo modo fieri nocte potest. Causa ergo ut esset terra invisibilis, superjectio fuit aquarum. Dicit enim abyssum fuisse, qui retardaret aspectum: et ipsa abyssus obscurata erat. Ergo nec abyssum contrariarum virtutum multitudinem, ut quidam falso disputant, nec tenebrarum principalem quamdam malignamque substantiam, bonitatique repugnantem esse dicimus. Duo enim proposita sibi per contrarietatem, necesse est alternae fore perniciosa rientia; ut pote mutuis inter se pugnandi contentionibus obligata. Quorum si unum superaverit, sine dubio contraria pars devicta consumitur. Quod si semper aequiparare malitiam bonitati voluerint; incessabilem rebus conflictum corruptelamque subjicient, modo superantibus invicem se partibus,
Abbreviated transcription (Latin):
scuritas est: scd̾m rationẽ sen¬
sus. non ex alio quõdã mutua¬
tam seubstentiam ⁊ sed ẽ mali¬
cia sui genitrix: labes anunax
mortis ẽffectrix ÷ ꝓrobitati an¬
traria: quam ce subsistere.
ce a deo fc̃ãm non esse ꝯtend̃t.
Ex hoc gͥ quod non impim
a prophanum dogma finga¬
tur. qui non lupi raptoref di¬
larantes gregem dñi. ex hac
uoce sumentes excr̃dium sim¬
qlicib animab obripiant:
hino macionis &e ualentini: &e
epecrabilis manicheoꝵ secta ma¬
nauit. Quam putredinẽ quis
eccłiarũ nominans: ñ peccauit.
Qd longiꝰ a ueritate secedis o
homo. causas ip̃e tͥ perditionis
exquirens: cum sit sermo sim¬
plex ce om̃ib planue: Inuisi¬
bilis inquit. erat terra. Cur:
Quia uidelicet suꝑiecta illi fu¬
erat abyssus. Abyssi autẽ qui
est intellectus: Aqua nimia:
infinitũ habens ꝓfundũ. Sed
scimꝰ inquiunt: multa corꝑa
c̃e per aquam lucida plerũq spͤ¬
tari. Quom ergo tunc nulla parᷤ

Expanded text:
scuritas est secundum rationem senscuritas est secundum rationem sensus, non ex alio quodam mutuata substantiam, sed est malitia sui genitrix, labes animarum, mortis effectrix, probitati contraria, quam et subsistere, et a Deo factam esse contendunt. Ex hoc igitur quod non impium et profanum dogma fingatur? Qui non lupi raptores, dilaniantes gregem Domini, ex hac voce sumentes exordium, simplicibus animabus obripiant? Hinc Marcionis et Valentini, et exsecrabilis Manichaeorum secta manavit: quam putredinem quis Ecclesiarum nominans non peccabit? Quid longius a veritate secedis, o homo, causas ipse tibi perditionis exquirens, cum sit sermo simplex et omnibus planus? Invisibilis, inquit, erat terra. Cur? quia videlicet superjecta illi fuerat abyssus. Abyssi autem qui est intellectus, aqua nimia infinitum habens profundum. Sed scimus, inquiunt, multa corpora etiam per aquam lucidam plerumque spectari. Quomodo ergo tunc nulla pars
Abbreviated transcription (Latin):
idest segetes in planicie fluc¬
tuantes : nec non prata uren¬
ta. uarioq florum colore splen¬
dentia: colles uberrimi mon¬
tiumq uertices arborib ex¬
celsis oꝑaci: quorũ nichil habe¬
bat terra parturiens adhuc
natiuitatẽ cunctoꝵ propter
insitam sibimet a creatore ur¬
tutẽ: s tempꝰ expectabat ut
p̃ceptione diuina conceptus su¬
os ꝓferret ad lucem. Et erant
inquit tenebre suꝑ abyssum.
Rursusq alie fabularũ oeca¬
siones. & infandorũ figrientorꝵ
dantur his qui ad arbitrium
suum detorquent uerba scrip¬
ture. Tenebras enĩ non eo modo
quo note sunt interpretantur
idest aerem quendam obscurũ
uel locum interiectione alicuiꝰ
corporis obscuratum: s urrtut̃e
dicunt malignã. uł potiꝰ sp̃am
maliciam habentẽ ex semetip̃a
pͥncipium ÷ aduersariam boni¬
tatidei: & hanc asserunt tene¬
brarum esse naturã. Si enrm
deus lumen est inquiunt. sine
dubio repugnans ei uirtus ob¬

Expanded text:
id est, segetes in planitie flucid est, segetes in planitie fluctuantes, nec non prata virentia, varioque florum colore splendentia, colles uberrimi, montiumque vertices arboribus excelsis opaci, quorum nihil habebat terra, parturiens adhuc nativitatem cunctorum propter insitam sibimet a creatore virtutem: sed tempus exspectabat, ut praeceptione divina conceptus suos proferret ad lucem. 4. Et erant, inquit, tenebrae super abyssum. Rursusque aliae fabularum occasiones, et infandorum figmentorum dantur his qui ad arbitrium suum detorquent verba Scripturae. Tenebras enim non eo modo quo natae sunt interpretantur, id est aerem quemdam obscurum, vel locum interjectione alicujus corporis obscuratum; sed virtutem dicunt malignam, vel potius ipsam malitiam habentem ex semetipsa prinicipium, adversariam bonitati Dei, et hanc asserunt tenebrarum esse naturam. Si enim Deus lumen est, inquiunt, sine dubio repugnans ei virtus ob
Abbreviated transcription (Latin):
am. ex paucis occasionib ca¬
piendam: que facit nos cogi¬
tantes inuestigare que desunt.
Ergo qm̃ minime de aqua dc̃m
fuerat. quia fecit eam. dixit
autem quod derra inuisibit
habebatur ⁊ tu decũ reputa¬
re debebis quo decͤmine ter¬
ra uelata non apparebat. qͣm
nec ignis abscondere poterat
qui ittiq lucidus potius qͣm
tenebrosus est:nec aer oꝑire
cuius certe natura perspicua
est. qͥppe qui omnium rerũ
species liquido uisentib ma¬
nifestat. Reliquũ est gͥ ut in¬
telligamus aquam fuisse sum¬
mitati telluris obductam: non¬
dum enĩ in sua ꝯceptacula
humoris natura defluxerat.
Ob hoc gͦ non solum inuisibi¬
lis terra. s cẽ incõposita nõia¬
tur ⁊ licet cẽ nunc aquarum
habundantia. ĩpedimento est
terre: qͦ minus fructuũ copia
ministretur. hec gͦ causa exti¬
tit. ut nec uideri posset arida:
& haberetur incõposita. Siqͥdẽ
terre cõpositio est. sus ut
diximus naturalis ornatus:

Expanded text:
am ex paucis occasionibus caam ex paucis occasionibus capiendam, quae facit nos cogitantes investigare quae desunt. Ergo quoniam minime de aqua dictum fuerat quia fecit eam, dixit autem quod terra invisibilis habebatur, tu tecum reputare debebis quo tegmine terra velata non apparebat, quam nec ignis abscondere poterat, qui utique lucidus potius quam tenebrosus est, nec aer operire, cujus certe natura perspicua est: quippe qui omnium rerum species liquido visentibus manifestat. Reliquum est igitur ut intelligamus aquam fuisse summitati telluris obductam; nondum enim in sua conceptacula humoris natura defluxerat. Ob hoc ergo non solum invisibilis terra, sed etiam incomposita nominatur. Licet etiam nunc aquarum abundantia impedimento est terrae, quominus fructuum copia ministretur. Haec ergo causa exstitit, ut nec videri possit arida, et haberetur incomposita. Si quidem terrae compositio est suus, ut diximus, naturalis ornatus,
Abbreviated transcription (Latin):
comprehensam. Non enĩ scema¬
tum repertor ẽ deus: s totius
nature creator. Nam respondeant
nobis quom sibi conueniuunt
operatrix dei uirtus ce passibi¬
lis natura materie ⁊ quarũ
una qͦd subiectũ est solumm
sine figura presticit. altera sce¬
matũ periciem possidens ordi¬
nauit oblata: ut utrĩq qͦd de¬
erat preberet ex altero. Condi¬
tori quidem ut haberet in qͦ
posset artis ostentare scientiã:
materie uͦ. ut informitate de¬
posita. uultũ sumeret specio¬
sum. S suꝑ his hactenus. ad
illa uero que ꝓposuimꝰ reuer¬
tamur. Terra autẽ erat inuisi¬
bilis & incõposita. Cura dic̾et
In pͥncipio fecit d̃s celum &
terram. plura reticuit .i. ignẽ
aquã. aerem: que utiq passi¬
ones quedam de illis principa¬
lib procreate st̃: que om̃ia ut
pote mundi sũmatoria. simł
sine dubio ꝓcesserunt. S hy¬
storitꝰ hec Ssulto preteriit. ut
nostrũ cor acueret ad rñdustͥ¬

Expanded text:
comprehensam. Non enim schemacomprehensam. Non enim schematum repertor est Deus, sed totius naturae creator. Nam respondeant nobis quomodo sibi conveniunt operatrix Dei virtus et passibilis natura materiae, quarum una, quod subjectum est, solummodo sine figura praestitit; altera schematum peritiam possidens, ordinavit oblata, ut utrique quod deerat praeberetur ex altero, Conditori quidem, ut haberet in quo posset artis ostendere scientiam: materiae vero ut informitate deposita, vultum sumeret speciosum. Sed super his hactenus; ad illa vero quae proposuimus revertamur: Terra autem erat invisibilis et incomposita. Cum diceret: In principio fecit Deus coelum et terram, plura reticuit, id est, ignem, aquam, aerem, quae utique passiones quaedam de illis principalibus procreatae sunt, quae omnia, ut pote mundi consummatoria, simul sine dubio processerunt. Sed historicus haec consulto praeteriit, ut nostrum cor acueret ad industri
Abbreviated transcription (Latin):
dent᷑ om̃ia mente complexus
uolensq in natiuitate ꝓduc̃
que non erant : ꝯsiderauit qua¬
us mundus ẽẽ deberet: eiusq
spetiei congruã materiam con¬
generauit. Et celo quidem de¬
putauit decentẽ sibi naturã:
terrarum uero scemati familia¬
rem debitamq subam cõmoda¬
uit. Ignem uͦ &e aquam. &e aerẽ
distixit ut uoluit: & mordinẽ
deduxit. quem singuloꝵ ratio
fiagitabat. Totũ autẽ mundũ
cum eẽt sui dissimilis. & ex diu̾¬
sitate compositus ⁊ inuiolabili¬
bus cuiusdam ꝯcordie uincłis
artatũ. in unam societatẽ cõ¬
paginationemq deuinxit: ut
etiam illa que multũ a se po¬
stione distabant ⁊ ꝑmixtione
mutua copulata credant᷑. Ces¬
sent gͦ fabulosis figmentis. ac
miserabili suarum cogitationũ
sensu: uirtutẽ mente incõpre¬
hensibilem. & humanis sermo¬
nib ineffabilem otrectare. Fecit
deus celum ce derram ⁊ ñ
singula ex dimidia parte. s in¬
degrum celum & integrã terrã:
idest ip̃am sub̃am cum specie

Expanded text:
exus, volensque in nativitatem producere quae non erant, consideravit qualis mundus esse deberet, ejusque speciei congruam materiam congeneravit. Et coelo quidem deputavit decentem sibi naturam, terrarum vero schemati familiarem debitamque substantiam commodavit. Ignem vero, et aquam, et aerem distinxit ut voluit: et in ordinem deduxit quem singulorum ratio flagitabat. Totum autem mundum, cum esset sui dissimilis, et ex diversitate compositus, inviolabilibus cujusdam concordiae vinculis arctatum, in unam societatem compaginationemque devinxit, ut etiam illa quae multum a se positione distabant, permixtione mutua copulata credantur. Cessent ergo fabulosis figmentis, ac miserabili suarum cogitationum sensu virtutem mente incomprehensibilem et humanis sermonibus ineffabilem contrectare. 3. Fecit Deus coelum et terram, non singula ex dimidia parte, sed integrum coelum et integram terram, id est ipsam substantiam cum specie
Abbreviated transcription (Latin):
mimis fu̾at. suppleretur ex ar¬
te. Lignũ qͦ priꝰ fuit quodars
dolatoria postmodũ ꝑcipiens.
in ususꝙ necessarios formans
cõmodidatẽ nobis ñ paruar
contulit: nam ce remũ nautis
& agricultorib uentilabrum
ce bellatorib hastã.dẽdit. Ps¬

Expanded text:
minus fuerat suppleretur ex arminus fuerat suppleretur ex arte; lignum quoque prius fuit, quod ars dolatoria postmodum percipiens, in ususque necessarios formans, commoditatem nobis non parvam contulit. Nam et remum nautis, et agricultoribus ventilabrum, et bellatorib
Abbreviated transcription (Latin):
aluid est quod subiacet. ali¬
ud species. aliũd qͦd formatur
ex specie. nam materia ẽ que
extrinsecus assumit᷑. species
que ex arte ꝓducit᷑. ꝑfectio
auter ẽ que ex utroq cõpo¬
nit᷑. idest de specie atq mat̾ia:
sic opinantur & de diina
oꝑatione. scema qͥdem muñdo.
dẽ sapientia ꝯditoris allatũ.
materiam uͦ extͥnsecus creato¬
ri fuisse subiectã: atq ita uni¬
uersum mundum esse ostrue¬
tũ ⁊ qui substentiam quidem
possidet aliunde quesitã: scr¬
ma uero & figuram. ex dei ur¬
tute ꝑceptã. Hĩc illis dat᷑ ocra¬
sio negandi. causis deũ preẽ
mundanis: & tanqͣm stirpis
alicuius rerum geniture porti¬
onem exiguami ꝯtulisse: mini¬
me ualentes propt̾ intellectus
inopiam. ad culmen respicere
ueritatis. Nec considerarunt qͥa
hic quidem ars post materiam
noscitur adhibita: uite gr̃a dis¬
pensande. Nam lana qͥdem fur
anterior: texendi autẽ usus p̾ea
reꝑtus est: ut ĩd quõd ꝑ naturã

Expanded text:
aliud est quod subjacet, alialiud est quod subjacet, aliud species, aliud quod formatur ex specie: nam materia est quae extrinsecus assumitur, species quae ex arte producitur, perfectio autem est quae ex utraque componitur, id est de specie atque materia: sic opinantur et de divina operatione, schema quidem mundo de sapientia conditoris allatum, materiam vero extrinsecus creatori fuisse subjectam: atque ita universum mundum esse constructum, qui substantiam quidem possidet aliunde quaesitam, schema vero et figuram, ex Dei virtute perceptam. Hinc illis datur occasio negandi, causis Deum praeesse mundanis, et tanquam stipis alicujus rerum geniturae portionem exiguam contulisse: minime valentes, propter intellectus inopiam, ad culmen respicere veritatis. Nec considerarunt quia hic quidem ars post materiam noscitur adhibita, vitae gratia dispensandae. Nam lana quidem fuit anterior, texendi autem usus postea repertus est, ut id quod per naturam
Abbreviated transcription (Latin):
nitam sine dubio coequari
cum deo in promererendis es¬
timatur honorib: &e isdem qͥb
ille priuilegiis digna censebit᷑.
Quod qͥd sit nefanduis ac sce¬
leratius. quã ut res confusa
penitꝰq deformis pari digni¬
tate p̃redita iudicetur ⁊ qua
sapiens & potens. nimiumq
bonus & om̃iũ conditor deus:
Deinde si tanta est. ut omnem
diuinam possit capere discipli¬
nam ⁊ nichilominus eiꝰ substan¬
tiam dei uidebuntur potentie
coequare:si tamen ualet tel¬
lus cunctam ꝑ se dei sapientiã
metiri. Sinautẽ minor est ma¬
teria diuine potentie: ce sie
in atrociorẽ blasphemiã eoꝵ
sermo ducetur: quippe qui
ꝓpt̾ inopiam materie. in effi¬
cacem & ociosum in suis oꝑib
deum conantur asserere: qͦs
quidem humane nature ta¬
lia sentire decepit indigentia.
Sane qm̃ apud nos ars una¬
queq erga aliquã adhibita
materiam exercetur. sicut fa¬
brilitas circa ferrum. carpen¬
taria circa lignũ ⁊ ce in his

Expanded text:
nitam, sine dubio coaequari nitam, sine dubio coaequari Deo cum in promerendis aestimatur honoribus, et iisdem quibus ille privilegiis digna censebitur. Quo quid sit nefandius ac sceleratius, quam ut res confusa penitusque deformis, pari dignitate praedita judicetur qua sapiens et potens nimiumque bonus et omnium conditor Deus? Deinde si tanta est ut omnem divinam possit capere disciplinam, nihilominus ejus substantiam Dei videbuntur potentiae coaequare, si tamen valet tellus cunctam per se Dei sapientiam metiri. Sin autem minor est materia divinae potentiae, et sic in atrociorem blasphemiam eorum sermo ducetur; quippe qui propter inopiam materiae, inefficacem et otiosum in suis operibus Deum conantur asserere, quos quidem humanae naturae talia sentire decepit indigentia. Sane quoniam apud nos ars unaquaeque erga aliquam adhibitam materiam exercetur, sicut fabrilitas circa ferrum, carpentaria circa lignum, et in his
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Inuisibile itaq est uel qͦd
oculis ñ podest carnalib cõpre¬
hendi sicut mens nr̃a: uł illd̃
q̃d natura quidem cerni potest.
s propter obductum sibi ue¬
lamentum corporis aliciuꝰ abs¬
conditur: sicut ferrum quod
in ꝓfundũ iacet. Hac itaq ra¬
tione nunc inuisibilem terrã
dc̃am esse putandũ ẽ: ut pote
que aquarum superficie dege¬
batur. Derñde quia nͣdum luce
dstituta mirũ non est si habe¬
ret᷑ inuisibilis: cum aer ip̃e
splendore carens.ẽẽt obscur:
S obtrectatores ueritatis sen¬
su propͥo scͥpturas minime con¬
sequentes. ad suũq arbitriũ
interp̃tationẽ trahentes: earũ
mat̾iam rerũ dicunt ꝑ huiꝰce¬
modi uerba monstrari:que
quasi natura inuisibilis ce in¬
composita atq infoͥmis erat.
& om̃i specie scemateq pͥuata:
quã assumptã artifex ꝓ sua
sapientia conformauit: atq
ita per eam om̃ia que uident᷑
effecit. Quam si dixerimꝰ inge¬

Expanded text:
vit. Invisibile itaque est, vel quod vit. Invisibile itaque est, vel quod oculis non potest carnalibus comprehendi, sicut mens nostra, vel illud quod natura quidem cerni potest, sed propter obductum sibi velamentum corporis alicujus absconditur, sicut ferrum quod in profundo jacet. Hac itaque ratione nunc invisibilem terram dictam esse putandum est, ut pote quae aquarum superficie tegebatur. Deinde quia necdum luce constituta, mirum non est si haberetur invisibilis: cum aer ipse splendore carens esset obscurus. 2. Sed obtrectatores veritatis, sensu proprio Scripturas minime consequentes, ad suumque arbitrium interpretationem trahentes earum, materiam rerum dicunt per hujuscemodi verba monstrari, quae quasi natura invisibilis et incomposita atque informis erat, et omni specie schemateque privata, quam assumptam artifex pro sua sapientia conformavit, atque ita per eam omnia quae videntur effecit. Quam si dixerimus inge
Abbreviated transcription (Latin):
aut qͥd omnino cause fuit qͦ
minꝰ ꝑficeret᷑. & uisibilis non
eẽt: Igit᷑ terre plena composi¬
tio est ꝓpͥa fecunditas÷ idest
uniuersarũ germinatio plan
tarũ. & arborum fructiferarũ
florei.et alia que paulopost
diuno iussu progenita decora¬
uete tellurem. Quorũ quia ñ¬
dũ aliquid extiterat: merito
eam sermo scripture incõposi¬
tam nominauit. Hec autẽ etiã
decelo imꝑfecto rite diceremus:
qm̃ nec ip̃sum ꝓpͥum sumpsis¬
set ornatũ: quippe qͣd minime
solis adhuc & lune fuerat ful¬
gore lustratũ: nec choris siderũ
coronatum. Ita non uideberis
a ueritate deflectere: si cẽ celũ
incompositum dixeris. Terrã
autem inuisibilem ob duas
causas : aut qͥa necdũ specta¬
tor eius ꝓcesserat homo: aut
quia sub aquis que tunc ei su¬
ꝑerant latens. nullomͦ cerne¬
batur. Nondũ enim aque con¬
gregate fuissent in propriis
ꝯceptacłis: quas in unum pꝰea
collectas dñs maria nuncupa¬

Expanded text:
Aut quid omnino causae fuit, quo Aut quid omnino causae fuit, quo minus perficeretur, et visibilis non esset? Igitur terrae plena compositio est propria fecunditas, id est universarum germinatio plantarum, et arborum fructiferarum florei, et alia quae paulo post divino jussu progenita, decoravere tellurem. Quorum quia nondum aliquid exstiterat, merito eam sermo Scripturae incompositam nominavit. Haec autem etiam de coelo imperfecto rite dicemus, quoniam nec ipsum proprium sumpsisset ornatum, quippe quod minime solis adhuc et lunae fuerat fulgore lustratum, nec choris siderum coronatum. Ita non videberis a veritate deflectere, si etiam coelum incompositum dixeris. Terram autem invisibilem dixit ob duas causas, aut quia necdum spectator ejus processerat homo, aut quia sub aquis, quae tunc ei supererant, latens, nullo modo cernebatur. Nondum enim aquae congregatae fuerant in propriis conceptaculis, quas in unum postea collectas Dominus maria nuncupa
Abbreviated transcription (Latin):
Secundus.
õdicis mane
decursis ser¬
monib usq
adeo abditã
altitũdinẽ
intellectus inuenimꝰ : ut libe¬
ret om̃ino de sequentib des¬
perare. Si enĩ sc̃oꝵ talis in¬
troitꝰ est & uestibulũ templi
sic decorũ &e splendidũ. ut ele¬
gantia sue pulcridtũdinis
ocłos nr̃e mentis irradiet ⁊
qualia censenda sunt scã
sibilia contrectare: aut qͥsn¬
tuebitur ineffabilia. quoꝵ e
uisus est mnaccessibilis. e ra
urtellectus ineffabilis: Can
solo studio melioꝵ ñ ꝯtemii¬
bilis mecces est deputate: n¬
iume nos pigeat explorare.
slam qͣmius multum a digni¬
tate huiuscemodi abẽe creca¬
mur. tñ si uoluntatẽ scripmi¬
re sequamur ⁊ suffragante su
sp̃u. nec nos improbabiles u¬
dicabimur: & nutu gr̃e celett̃
edificationẽ aliquam oferenꝰ
eccłie. Terra autem inqͥt: erat
inuisibilis & incõposita. Quon
gͥ utrisq elementis idest e celo
ce terra pari honore ostructis
celum quĩdem ꝑfectũ fuerat.
tellus uero adhue incõposita:

Expanded text:
SECUNDUS. 1. Modicis mane decursis sermonibus, usque adeo abditam altitudinem intellectus invenimus, ut liberet omnino de sequentibus desperare: si enim sanctorum talis introitus est, et vestibulum templi sic decorum et splendidum, ut elegantia suae pulchritudinis oculos nostrae mentis irradiet, qualia censenda sunt sanctsibilia contrectare; aut quis intuebitur ineffabilia, quorum et visus est inaccessibilis, et ratio intellectus ineffabilis? Tamen solo studio meliorum, nos contemptibilis merces est deputata: minime nos pigeat explorare. Nam quamvis multum dignitate hujusmodi abesse credamur, tamen si voluntatem Scripturae sequamur, suffragante sancto Spiritu, nec nos improbabiles judicabimur, et nutu gratiae coelestis aedificationem aliquam conferemus Ecclesiae. Terra autem, inquit, erat invisibilis et incomposita. Quomodo igitur utrisque elementis, id est coelo et terra, pari honore constructis, coelum quidem perfectum fuerat, tellus vero adhuc incomposita est?
Abbreviated transcription (Latin):
gͣtissima. sincerũq iuditum.
Plerũq enĩ tactu ꝓbamus:
que oculis ꝓbare ñ possumꝰ.
Postremũ quoq de ore.¬
officiũ est oris aut lingue: qͦ
tamen om̃ib uires minstra.
Nam neq oculi uigorẽ uiden
corꝑalis acciperent. que cibo
defertur & potu: neq aures
audiendi.ant nares odorandi
aut manus tangendi. nͥ corpus
om̃e ꝯfordetur alimentis. Defi¬
cimꝰ ercĩ uirib: nͥ eas cibi com¬
petentis assiduitate reparemꝰ
Deniq confecti fame. nullis
oblectant᷑ sensus uoluptatib:
s quasi exortes earũ delinimen¬
Qͥd ergo describam dentiũ ual¬
lum. quo cib ꝯficitur & ple¬
ne sit uocis expressio: Que
sine dentib alimonia delecta¬
ret:Demiq eui maturos ple¬
rũq ceriumus. hoc ip̃o citius
senescere: qͦd amissis dentib
nullam possuit cibi uirtutẽ
ualidiceis assumẽ. Io̾̃o muta
infantia: quia ñ habet oega

Expanded text:
gratissima, sincerumque judicium. gratissima, sincerumque judicium. Plerumque enim tactu probamus, quae oculis probare non possumus. 65. Postremum quoque officium est oris aut linguae, quod tamen omnibus vires ministrat. Nam neque oculi vigorem videndtantiae corporalis acciperent, quae cibo defertur et potu, neque aures audiendi, aut nares odorandi, aut manus tangendi, nisi corpus omne confortetur alimentis. Deficimus enim viribus, nisi eas cibi competentis assiduitate reparemus. Denique confecti fame nullis oblectantur sensuum voluptatibus, sed quasi exsortes eorum delinimenQuid ego describam dentium vallum, quo cibus conficitur, et plenae fit vocis expressio? Quae sine dentibus alimonia delectaret? Denique aevi maturos plerumque cernimus hoc ipso citius senescere, quod a missis dentibus nullam possint cibi virtutem validioris assumere. Ideo muta infantia, quia non habet a