comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
De. & ẽ. Hoc animal penins
⁊ fugiat. corpꝰ dñ eũ insederit
acerbissimo tenebrat stimu¬
qͥs ñualet sentiat stimulan
ti dialectice eõꝑat᷑. q̃ minu¬
tis & fubtilib u̾erboꝵ sti¬
mulis animas terebrat. &¬
tanta calliditate eireũ uenit.
lit deceptus nec uideat nec
intelligat unde decipitor¬
losophia fide tͥnitatis uincit᷑
Cũ enĩ philosophiã inuen̾int.¬
& de machina totiꝰ mundidi¬
sputauerint. ad cognitionem
qr indigitis plurime diui¬
siones sunt. & ꝑ sp̃m scm̃ clan

Expanded text:
ducitur. Hoc animal pennis fugiat; corpori tamen cum inciderit, acerbissimo terebrat stimuquis non valet, sentiat stimulantti dialectices comparari, quae minutis et subtilibus verborum stimulis animas penetrat, et tanta calliditate circumvenit, ut deceptus nec videat, nec intelligat unde decipiturlosophia, fide Trinitatis vincitur. Cum enim philosophiam invenerint, et de machina totius mundi disputaverint, ad cognitionem quia in digito plurimae divisiones sunt, et per Spiritum san
Abbreviated transcription (Latin):
de colendo uno¬
do. Non ert̃tio
dii aliem p̃ter
me. Prima pla¬
ga aqua in sar¬
guine uersa.G
para primũ p̃¬
ceptũ pͥme pła¬
ge.Aqua de qua
aqua gͦ uersa ẽ
in sangumẽ. qr

Expanded text:
de colendo unoo: Non erunt tibi dii alii praeter me: prima plaga, aqua in sanguinem versa. Compara primum praeceptum primae plagae: aqua, de qua Aqua ergo versa est in sanguinem, quia
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Compuirunitq fluuius ⁊ ñ poterant egyptii
bibere aquam fluminis ⁊ et fuit sanguis in tota t̃¬
ra egypti. Feceruntq similit̾ malefici egyptior̃u
in cantationib suis: et induratum ẽ cor pharaonis:
nec audiuit eos sicut p̃ceꝑat dñs. Quertitq se. et
ingressus ẽ domum suã: nec apposuit cor etiã hac
uice. Foderunt atitẽ om̃s egyptii ꝑ circuitum flu¬
minis aqũa: ut bib̾ent. Non eñĩ poterant bibere
de aqua fluminis. Impletiq sunt dies .uii. postꝙͣ¬

Expanded text:
sunt conputruitque fluvius et non poterant Aegyptii bibere aquam fluminis et fuit sanguis in tota terra Aegypti feceruntque similiter malefici Aegyptiorum incantationibus suis et induratum est cor Pharaonis nec audivit eos sicut praeceperat Dominus avertitque se et ingressus est domum suam nec adposuit cor etiam hac vice foderunt autem omnes Aegyptii per circuitum fluminis aquam ut biberent non enim poterant bibere de aqua fluminis impletique sunt septem dies post
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩes ad laborẽ rerũ g̾endarũ necessa¬
rios in ocio detinet uita studioꝵ. insuꝑ
suȩ illa nocte: ut scił qͥ uirtute labo¬
sci̾ȩ uacare deleg̾ant. suscipiant exꝑi¬
entiã tẽptationũ curarũ q sarcinã ꝓ
utilitate cõmuni: ne ipsa doctͥna sap̃ie
cui uacare statuerant blasphemet᷑:
neq adipiscat᷑ ab ĩꝑitiorib ppłis existi¬
mationẽ bonã qͦd illa poma sig̾tant.
⁊ qͦd necessariũ ẽ ad exhortationẽ di¬
scentiũ. S plane ut hanc curã suscipi¬
at. ui cogit᷑. Satis ⁊ hoc sig̾catũ ẽ qđ
cĩo ueniret de agͦ iacob occurrit ei hya
Noli diffug̾e officiosũ laborẽ. ħ in eccłia
geri qͥsqͥs adu̾tit ceruit. Exꝑim᷑ ĩ exẽ

Expanded text:
homines ad laborem rerum gerendarum necessarios in otio detinet uita studiorum, insusuae illa nocte, ut scilicet qui uirtute labotiamsi scientiae uacare delegerant, suscipiant experientiam temptationum curarumque sarcinam pro utilitate communi, ne ipsa doctrina sapientiae, cui uacare statuerunt, blasphemetur neque adipiscatur ab inperitioribus populis existimationem bonam, quod illa poma significant, et quod necessarium est ad exhortationem discentium. sed plane ut hanc curam suscipiant, ui coguntur. satis et hoc significatum est, quod cum ueniret de agro Iacob, occurrit ei Lia noli defugere officiosum laborem. haec in ecclesia geri, quisquis aduerterit.
Abbreviated transcription (Latin):
mercede conduxi te ꝓ mandragoris¬
filii mei. Dormiuitq cum ea nocte
illa. et exaudiuit ds p̃ces eius. Con¬
cepitq ⁊ peꝑit filium quintũ:⁊ ait¬
Dedit deus mercȩdem michi: quia

Expanded text:
mercede conduxi te pro mandragofilii mei. Dormivitque cum ea nocte illa, et exaudivit Deus preces ejus, concepitque et peperit filium quintuDedit Deus mercedem mihi, quia
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝯtẽplandȩ u̾itatis tanꝗͣ ĩ ãplexũ
cente. ad me int᷑bis ⁊ Quib caste my¬
steriũ d̃i dispensantib. ut in nocte
huiꝰ scłi filios gen̾ent ficdi: laudat᷑ a
ꝑopłis ⁊̃ illa uita cuiꝰ amore conu̾si
spẽ scłi reliquert̃: & ex cuiꝰ ꝓfessione
ad misccłiam regendȩ plebis assũꝑti st̃.
d enĩ agunt ĩ oĩb laborib suis. ut illa
tores ppłis dedit. latiꝰ & clariꝰ głificet᷑:
tanꝗͣ iacob ñ recus ante noctẽ lye ut¬
rachel pomis suaue olentib ⁊ clare ni
⁊ qͥcqͥd de hac re pie saꝑient̾ q dr̃: &
sine fautasmate carnalis cogitationis.
⁊ salubrit᷑ ł ex parte caꝑiat᷑.¬

Expanded text:
contemplandae veritatis tanquam in amplexu Rcente: ad me intrabis? quibus caste mysterium dei dispensantibus, ut in nocte huius saeculi filios generent fidei, laudatur a populis etiam illa uita. cuius amore conuersi spem saeculi reliquerunt, et ex cuius professione ad misericordiam regendId enim agunt in omnibus laboribus suis, ut illa tores populis dedit latius et clarius glorificetur, tanquam Jacob non recusante noctem LRachel pomis suaueolentibus et clare nitquid de hac re pie sapienterque dicitur, sine phantasmate carnalis cogitationis et salubriter vel ex parte capiat
Abbreviated transcription (Latin):
.i. ñ ambigo de amore u
me uiri mei. Erit mͥ in
ctio me ad mortẽ usq de¬
ducet. & ꝓsequet᷑ tres
enĩ filios ei genui. & con

Expanded text:
n ambigo de amore in me viri mei: erit mihi in ctio me ad mortem usque deducet, et prosequetur: tres enim filios ei genui. Et con
Abbreviated transcription (Latin):
sint agendȩ uͥtuti habiles & di¬
gni. qͥb regim̃ eccłiȩ cõmittat᷑
ad dispensandũ fidi sacram̃tũ.
illi accensi studio docłnȩ atq
indagandȩ ⁊ otẽplandȩ sapĩȩ
se ab oĩb actionũ molestiis re¬
mouere atq ĩ ocio discendi aut
docendi uolt̃ oscend̾e. Ita gͦ di¬

Expanded text:
nt agendi virtute habiles, et digni quibus regimen Ecclesiae committatur ad dispensandum fidei sacramentum, illi accensi studio doctrinae atque indagandae et contemplandae sapientiae se ab omnibus actionum molestiis removere, atque in otio discendi aut docendi volunt considere. Ita ergo di
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd susꝑicem᷑ quale in nulla
ora doctiores. Cũ enĩ mala hȩc
gratularer. rara enĩ res ẽ: na
uirtutes radicũ & potestates
hõi nuntiabat uisus & olfa¬
ctus & gustꝰ. ꝓunde rẽ cõꝑi
pulchrã & suaue olentẽ : sa¬
pore aũ insipido. E id̾o cur
eã mulier tantoꝑe ⁊ꝯcupierit
ꝓpt̾ pomi raritatẽ & odoris
luerit. quȩ ñ utiq talia
desid̾ia muliercularũ ꝓ ma
gno nob̾ insinuare curaret
nͥ aliqͥd in eis magnũ q̃rere
cõmoneret: nicħ ampliꝰ coni¬
cere ualeo. ꝗͣ qͦd ex illo com¬
pauci iusti atq sapientes: s
illã popularẽ qͣ ⁊̃ maior &
clarior notitia cõparat᷑. ñ
ipsa ꝑ sese expetenda. s in¬
tentiom bonoꝵ qua gen̾i¬

Expanded text:
d suspicemur, quale in nulla ora doctiores. Cum enim haec mala gratularer rara enim res est, nvirtutes radicum et potrenuntiat visus, olfactus et gustus, rem comperi pulchram, suave olentem, sapore autem insipido. Cur ergo eam mulier tantopere cupierit propter pomi raritatem et odoris luerit, quae non utique talia desideria muliercularum nobis pro magno insinuare curaret, nisi aliquid in eis magnum quaerere commoneret, nihil amplius conicere ualeo, quam quod ex illo comt hominem pauci iusti atque sapientes, sed illam popularem, qua etiam maior et clarior notitia conparatur, non ipsa per sese expetenda, sed intentioni bonorum, qua gen
Abbreviated transcription (Latin):
zelpha ancilla lỹȩ filiũ scđm iacob.
& dix̃ lỹa. Beata ego sũ: qr beatifi¬
cant me mulieres. Ee uocauit .n.e.
aser. scripture autoritate pandat᷑.
dicentis. beata sũ ego & beatificanc
me mulieres. & ab eo qd̃ beata uo¬

Expanded text:
m Jacob: et dixit Lia, Beata ego, quia beatificant me mulieres: et vocavit nomen ejus Aser Scripturae auctoritate pandatur dicentis: Beata sum ego, et beatificant me mulieres. Et ab eo quod beata di
Abbreviated transcription (Latin):
furaris: Ueruntam̃ ut etiã ꝑ hanc
oditionalẽ. libera illa uxor iacob la¬
borans filios heredes regni suscipiat:
ĩo dñs dĩc̃. Quȩ dict̃ facite : q̃ aũ faci¬
uita apłica : siue inqͥt occasione
gaudeo s & gaudebo: tanꝗͣ & ancil¬
la pariente de ꝓle numerosiore le¬
bñficio rachei edita: cũ uirũ suũ
secũ debita nocte cubiturũ acceptiᷤᷤ
a filio lẏe mandragoricis malis. cũ
.sorore cubare ꝑmittit:¬

Expanded text:
aris. uerumtamen ut etiam per hanc condicionalem libera illa uxor Iacob laborans filios heredes regni suscipiat, ideo dominus dicit: quae dicunt, facite: quae autem faciugaudeo, sed et gaudebo ; tanquam et ancilla pariente, de prote numerosiore laebeneficio Rachel editus, cum virum suum secum debita nocte cubiturum, acceptis a filio Liae mandragoricis malis, cum sorore cubare permisit
Abbreviated transcription (Latin):
Cansã nõis exp̃ssit: ut ab eo qͥ iudi¬
casset se dñs. filio ancillȩ uidicis
nom̃ impon̾et. Dan qͥppe int̾p̃tatur
iudiciũ. Ꝙ concepit adhuc & peꝑit
bala ancilla rachel filiũ scđm iacob.
& dix̃ rachel. Habitare me fecit d̾s
habitatione cũ sorore mea: & inua¬
lui. Ꝙ uocauit .n .e. neptalĩ. Causa
nõis neptalĩ: alia hic multo exponi¬

Expanded text:
Causam nominis expressit, ut ab eo quod judicasset se Dominus, filio ancillae judicii nomen imponeret. Dan quippe interpretatur judicium. Et concepit adhuc, et peperit Bala ancilla Rachel filium secundum Jacob, et dixit Rachel: Habitare me fecit Deus habitatione cum sorore mea, et invalui; et vocavit nomen ejus Nephtali. Causam nominis Nephtali
Abbreviated transcription (Latin):
qua eoꝵ infirmitatib necessitati¬
b q consulit᷑. ꝗͣ ad illã ũn diuinũ
& incõmutabile aliqͥd discit᷑. Hic
dolor figuratꝰ udet᷑ in eo qͦd scͥptũ ẽ.
Zelauit rachel sororẽ suã. ꝓmde qr
liquidꝰ purꝰ q intellectꝰ de illa sub̃a
quȩ corpꝰ ñ ẽ. ac ꝑ hoc ad carnis sen¬
sũ ñ ꝑtinet. u̾bis carne editis expͥmi
ñ pot̾ : eligit doctrina sap̃ie ꝑ quas
libet imagines corporeas ⁊ similitu¬
dines uttũq cogitando insinuare
diina. ꝗͣ ab officio talia docendi
cessare: sic̃ eligit rachel ex uiro suo
& ancilla susciꝑe liberos ꝗͣ sine
filiis oĩo remauere. Bala qͥppe. int̾¬
p̃tari dr iniuet̾ata. Hanc habuit
ancillã rachel. De uet̾i qͥppe uita
carnalib sensib dedita corporeg
cogitant᷑ imaguies: etiã cũ aliqͥd
de sp̃uali & incõnutabili sub̾a¬
diuinitatis audit᷑. Suscepit ⁊ lỹa
de ancilla sua filios: amore hñdȩ
numerosioris ꝓlis accensa. Inuenĩ¬

Expanded text:
infirmitatibus necessitatibusque consulitur, quam ad illam unde divinum et incommutabile aliquid discitur. Hic dolor figuratus videtur in eo quod scriptum est: Et zelavit Rachel sororem suam. Proinde quia liquidus purusque intellectus, de illa substantia quae corpus non est, ac per hoc ad carnis sensum non pertinet, verbis carne editis exprimi non poper quaslibet corporeas similitudines utcumque cogitanda insinuare diuina quam ab officio talia docendi cessare, sicut elegit Rachel ex uiro suo et ancilla suscipere liberos quam sine filiis omnino remanere. Bala quippe interpretari dicitur "inueterata," hanc habuit ancillam Rachel. de uetere quippe uita carnalibus sensibus dedita corporeae cogitantur imagines, etiam cum aliquid de spiritali et incommutabili subdivinitatis auditur. Suscipit et Lia de ancilla sua filios, amore habendi numerosiorem prolem accensa. 17. Invenim
Abbreviated transcription (Latin):
facta st̃ intellecta consꝑi¬
ciat & sẽpit̾nam di uir¬
tutẽ ac diuinitatẽ in effa¬
bilit̾ cernãt. uacare uult
ab oĩ negotio: & iõ sterilis.
Affectando qͥppe ociũ qͦ stu¬
dia ꝯtẽplationis ignesct̾.
ñ ꝯtẽꝑatur infirmitati
hõiũ qͥ in uariis pressuriᷤ
sͥ desid̾ant subueniri. S
qr & ipsa ꝓcreandi carita¬
te mardescit. uult enĩ do¬
cere qͦd nouit. neq eũ in¬
uidia tabescente it̾ hr̃e:
udet sororẽ labore agendi
atq patiendi filiis abun¬
dantẽ: & dolet potiꝰ eur¬

Expanded text:
facta sunt intellecta conspiciat et sempiternam dei uirtutem ac diuinitatem ineffabiliter cernat, uacare uult ab omni negotio et ideo sterilis. affectando quippe otium, quo studia contemplationis ignescunt, non contemperatur infirmitati hominum, qui in uariis pressuris sibi desiderant subueniri; sed quia et ipsa procreandi caritate inardescit — uult enim docere quod nouit neque cum inuidia tabescente iter habere — uidet sororem labore agendi atque patiendi filiis abundantem et dolet potius ho
Abbreviated transcription (Latin):
to ꝓnomine male legt̃.
estimandũ ẽ ita scriptũ
ẽẽ. qͦd ẽ merces: s totũ
nom̃ int̾p̃tat᷑. est merces.
merces. Hoc aũ ideo: qr
mandragoris filii ruben
intitũ qui racheli debe¬
batur ad se uiri emerat
Sequit᷑. Ꝙ concep̃ adhue
iacob. E dix̃ ħa. Dotauit
Habitabit mecũ uir m̃s qr
peꝑi ei sex filios. Q uoca¬
uit n .e. zabulon. Ubi noᷤᷤ
filios geniti iacob. ꝓpt̾ea
iã secura sũ: habitabit
enĩ mecũ uir ñs. Un &
filiꝰ m̃s uocet᷑ habitacłm.
Male gͥ & iuolenter in
libro nominũ. ⁊ abulon
quã significantiꝰ greci
dirnii uocant. Iurgii
enĩ in sychimis causa
extitit. Post filios. &
parentũ ponenda st̃
nomina. Lya int̾p̃tat᷑
laborans. Rachel. ouis.
cuiꝰ filiꝰ ioseph. ab eo qͥ
sibi aliũ addi mater
optauerat. uocatur
augnentũ:
etiam hac uice. Mecum erit iur meus
eo qd̾ genuerim ei sex filios. Et iccͥco.
appellauit nomen eius zabulon. Post

Expanded text:
to pronomine male legunt, aestimandum est ita scriptum esse, quod est merces, sed totum nomen interpretatur, est merces. merces. Hoc autem ideo, quia mandragoris filii Ruben introitum, qui Racheli debebatur, ad se viri emerat. Sequitur: Et concepit adhuc Jacob, et dixit Lia, Dotavit abitabit mecum vir meus, quia peperi ei sex filios. Et vocavit nomen ejus Zabulon. Ubi nos pfilios genui Jacob, propterea jam secura sum: habitabit enim mecum vir meus. Unde et filius meus vocatur habitaculum. Male igitur et violenter in libro Nominum, Zabulon,quam significantius Graeci δίκην vocant. Jurgii enim in Sicimis causa exstitit. Post filios, et parentum ponenda sunt nomina. LIA  , interpretatur laborans. RACHEL  , ovis, cujus filius IOSEPH  , ab eo quod sibi alium addi mater optaverat, vocatur augmentum. etiam hac vice mecum erit maritus meus, eo quod genuerim ei sex filios: et idcirco appellavit nomen ejus, Zabulon. Post
Abbreviated transcription (Latin):
Non ut quidã male
os annos rachel accepit
uxorẽ : s post.uii. dies
nuptiarũ uxoris pͥmȩ.
Nã sequit᷑. & ing̾słus t̃ ad

Expanded text:
 ut quidam male os alios Rachel accepit uxorem, sed post septem dies nuptiarum uxoris primae. Nam sequitur: Et ingressus est ad
Abbreviated transcription (Latin):
pugnas intꝰ timores. gau¬
diũ & coronã suã uocant.
Hascunt᷑ aũ eis faciliꝰ atq
copiosiꝰ ex illo sermone
fidei qͦ p̃dicant xp̃m eri

Expanded text:
pugnas, intus timores, gaudium et coronam suam vocant. 13. Nascuntur autem eis facilius atque copiosius ex illo sermone fidei quo praedicant Chri
Abbreviated transcription (Latin):
dem: qua uiro alt̾̃i. Mane apud me. Ser¬
uiuit gͥ iacob ꝓ rachel septem annis. ⁊ ui¬
debantur illi pauci dies pre amoris mag¬
meam: quia iam tempus expletum ẽ. ut
ingrediar ad illam. Qui uocatis multis
cõmittenda ẽ quã lya sig̾tat. nͥ sub testimonio plurimoꝵ.
amicoꝵ turbis ad conuiuium. fecit nup¬
ad eum. dans ancillam filiȩ. ⁊ elpham no

Expanded text:
dem quam viro alteri mane apud me sIacob pro Rahel septem annis et videbantur illi pauci dies prae amoris magmeam quia iam tempus expletum est ut grediar ad eam qui vocatis multis coamicorum turbis ad convivium fecit nupad eum, dans ancillam filiae, Zelfam no
Abbreviated transcription (Latin):
amau̾it in oꝑib laborẽ actionũ atq
passionũ : Quis eã uitã ꝓpt̾ seipsã
expetierit: sic̃ nͨ iacob lyam e S tam̃
sibi nocte suppositã in usu̾ gen̾andi
ut ad rachel ꝑͥueniret᷑. tolerari fec̃:
deuide ꝑꝑ filios cõm̃ dauit. Ita uͦ
unꝰqͥsq utilis di seruꝰ. sub dealbati
ĩ sua ꝯu̾sione meditat᷑. nͥ doctrinã
ꝑcepturos ꝑutant statĩ ut se in.unͭ.

Expanded text:
ustitiae laborem actionum atque passionum? quis eam vitam propter seipsam petierit? sicut nec Jacob Liam, sed tantum sibi in nocte suppositam in usu generandi ut ad Rachel perveniretur deinde propter filios commendavit. Ita vero unusquisque utilis Dei servus sub dealbatioin sua conversatione meditatur, nisi doctrinam cepturos putant, stati
Abbreviated transcription (Latin):
alia contͣ mores. alia contͦ
p̃cepta. Quȩ cũ ita sint:
qͥd tandẽ eriminis ẽ de
plurib simul habitis uxo
turã consulas: ñ lasciuien¬
di s gignendi causa illis
mulierib utebat᷑. Si p̃cer¬

Expanded text:
alia contra mores, alia contra praecepta. quae cum ita sint, quid tandem criminis est, quod de pluribus simul habitis uxorturam consulas, non lasciuiendi, sed gignendi causa illis mulieribus utebatur; si mor
Abbreviated transcription (Latin):
pauci dies. eo qł diligebat illam:
q̃rendũ qͦmͦ dictũ sit: cũ magis etiã
breue tempꝰ longũ ẽẽ soleat aman¬
tib. Dictũ ẽ gͦ ꝓpt̾ laborẽ seruitu¬
tis: quẽ facilẽ & leuẽ amor faciebat.

Expanded text:
pauci dies eo quod diligebat illam, quaerendum quomodo dictum sit, cum magis etiam breue tempus longum esse soleat amantibus. dictum est ergo propter laborem seruitutis, quem facilem et leuem amor faciebat.
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ uenit rachel cũ ouib patͥs sui.
& dicit script᷑a. qͦd cũ uidisset iacob
rachel filiã laban fr̃is matris suȩ
accessit & reuoluit laꝑidẽ ab ore
putei: magis notandũ ẽ scripturã

Expanded text:
d uenit Rachel cum ouibus patris sui et dicit scriptura quod, cum uidisset Iacob Rachel filiam Laban fratris matris suae, accessit et reuoluit lapidem ab ore putei, magis notandum est aliquid sc
Abbreviated transcription (Latin):
sequit᷑ & peꝑit ⁊ elpha ancilla lye
& uocauit nom̃ eiꝰ gad: ubi nos
ht̃ bagad. qͦd aquila int̾p̃tatur
uenit accinctio: nos aũ dic̾e possumꝰ
in ꝓcinctu. Bam uͦ potest ⁊ p̃positio¬
nem fonare. in. & uenit. Ab euentũ

Expanded text:
sequitur. Et peperit Zelpha ancilla Liae et vocavit nomen ejus Gad. Ubi nos habet BAGAD  , quod Aquila interpretatur, venit accinctio. Nos autem dicere possumus in procinctu. BA enim potest praepositionem sonare in, et venit. Ab eventu
Abbreviated transcription (Latin):
lacob: s illiꝰ int̾rogationẽ responsi¬
onẽ q illoꝵ script᷑a p̃t̾mittens. in
fuit. maxime in illa simplicitate
antiquoꝵ ut ꝓpinqui ꝓpinquas
oscłarent᷑. & hoc hodieq fit in
multis locis. S queri pot̾. qͦmͦ ab
ignoto illa osculũ acceꝑit. si postea¬
lacob indicauit. ꝓpinquitatẽ suã.
Gintelligendũ ẽ. aut illũ qui iam
audierat q̃ illa e̾e̾t. fident̃ in eiꝰ
oscłm irruisse. aut postea scriptur
narrasse ꝑ recapitulationẽ qͦd pͥmo
factũ erat: id ÷ & indicau̾at iacob

Expanded text:
at; sed illius interrogationem responsionemque illorum, Scriptura praetermittens, intfuit maxime in illa simplicitate antiquorum, ut propinqui propinquas oscularentur, et hoc hodie fit in multis locis. sed quaeri potest, quomodo ab incognito illa osculum acceperit, si postea indicauit Iacob propinquitatem suam. ergo intellegendum est aut illum, qui iam audierat quae illa esset, fidenter in eius osculum inruisse aut postea scripturam narrasse per recapitulationem quod primo factum erat, id est ut indicauerit Iacob
Abbreviated transcription (Latin):
ppłm gub̾nabant. La¬
pis puteo suꝑpositꝰ: fi¬
gurã dñi p̃ferebat.
aduemiente ⁊ hoĩe fa¬
exprunit᷑. Qd̃ aũ tres¬
humilitate expet̾e bap
tisimi gr̃am. Lapis qͦ clau¬
debat᷑ os putei. duritiã
infidelitatis insinuat:
qͣ abiecta hõies posst̃
rite baptismũ ꝑciꝑe.
Dastores aũ. doctores st̃
eccłiȩ. qͥ amoto lapide
ꝑ iacob. adaquabant
greges. qr xp̃o auferen¬
te õẽm infidelitatẽ ab
eoꝵ cordib. qͦs p̃destina¬
uit ad baꝑtisii sacm̃tũ
ꝑtinere. rite credentes
abliuint unda purifica¬
tionis. Itẽ aqua putei
sig̾dat scĩam uet̾is testa¬
m̃ti. Quã lapis claudebat:
qr litt̾a legis sensũ sp̃ualẽ
in eo celabat. S ueniente
p̃dicationẽ noui testam̃ti
ũbra legis exclusa & ueri¬
tas eugłii patefacta ẽ:¬

Expanded text:
ael gubernabant. Lapis puteo superpositus figuram Domini praeferebat; adveniente et homine faexprimitur. Quod auhumilitismi gratiam. Lapis, quia claudebat os putei, duritiam infidelitatis insinuat, qua abjecta, homines possunt rite baptismum percipere. Pastores autem doctores sunt Ecclesiae, quia, amoto lapide per Jacob, adaquabant greges; quia, Christo auferente omnem infidelitatem ab eorum cordibus quos praedestinavit ad baptismi sacramentum pertinere, rite credentes abluuntur unda purificationis. Item aqua putei significat scientiam Veteris Testamenti, quam lapis claudebat, quia littera legis sensum spiritualem in eo celabat; sed veniente praedicationem Novi Testamenti umbra legis exclusa et veritas Evangelii patefacta e
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ ⁊ illud ualere arbitror. nͥ cre¬
did̾itis ñ intelligetis : ut iusticia
ad fide. ad sãpiam uͦ intelligentia
ꝑtinere monstret᷑. ꝓm̃ in his qui
flagrant ingenti amore ꝑficiende
u̾itatis. ñ ẽ imꝑbandũ studiũ. s
ad ordinẽ reuocandũ: ut a fide
incipiat: & bonis morib enitat᷑
ꝑuenire qͦ tendit. In eo qͥppe qͦ
u̾satur uirtꝰ ẽ laboriosa: in eouͦ
animꝰ rõnalis. Cui respondeat᷑.
Pulchrũ ẽ quidẽ qͦd desideras.
⁊ amari dignissimũ : s pͥꝰ nubit
lya ⁊ post rachel. Ardor gͦ iste
ad id ualeat ut ordo ñ recuset᷑:
s potiꝰ toleret᷑ sine qͦ ñ pot̾ adid
ꝑueniri qͦd tanto ardore diligit᷑.
Cũ añ ꝑuentũ fu̾it: simul habebit᷑
in hoc scło. ñ solũ speciosa intelli¬
gentia. s ⁊̃ laboriosa iusticia.
Quãlibet enĩ acute sincerit̾ q cer¬
nat᷑ a mortalib incõmutabile
bonũ. adhuc corpꝰ qͦd corrũpit᷑
aggͣuat aĩam. ⁊ depͥmit t̾rena
uh abitatio sensũ multa cogi¬

Expanded text:
t illud ualere arbitror: nisi credideritis, non intellegetis, ut iustitia ad fidem, ad sapientiam uero intellegentia pertinere monstretur. proinde in his qui flagrant ingenti amore perspicuae ueritatis, non est inprobandum studium, sed ad ordinem reuocandum. ut a fide incipiat et bonis moribus nitatur peruenire, quo tendit. in eo quippe, quod uersatur, uirtus est laboriosa; in eo uero, animus rationalis". cui respondeatur: pulchrum est quidem, quod desideras, et amari dignissimum, sed prius nubit Lia et postea Rachel. ardor ergo iste ad id ualeat, ut ordo non recusetur, sed potius toleretur, sine quo non potest ad id perueniri, quod tanto ardore diligitur. cum autem peruentum fuerit, simul habebitur in hoc saeculo non solum speciosa intellegentia, sed etiam laboriosa iustitia. quamlibet enim acute sinceriterque cernatur a mortalibus incommutabile bonum, adhuc corpus, quod corrumpitur, adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃bet illã tͥ. Mandata utiq ad ii¬
sticiã ꝑtinentia iusticiã aũ q̃ ex
fide ẽ: quȩ int̾ tẽptationũ inc̾ta
u̾sat᷑. ut pie credendo qͦd ñdũ
intelligit. ⁊̃ intelligentiȩ meri¬
tñ ꝯsequat᷑. Quantũ enĩ ualet
qͦd mͦ cõmemoraui ẽẽ scͥptũ. ꝯcu¬

Expanded text:
bit illam tibi . Mandata utique ad justitiam pertinentia, justitiam quae ex fide est, quae inter tentationum incerta versatur: ut pie credendo quod nondum intelligit, etiam intelligentiae meritum consequatur: quantum enim valet, quod modo commemora
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ inueniebant. Unde illis
ortigometra data ÷ ad est
nices int̃pretant᷑. eum sit
aliud genꝰ auium. ortigorie¬
tra. quanuis coturnicib
ñ usq quaq dissimile est.
Houerat enĩ łs qͥd desidera

Expanded text:
non inveniebant, unde illis ortygometra data est, id eni interpretati sunt, cum sit aliud genus avium ortygometra, quamvis coturnicibus non usquequaque dissimile. Noverat enim Deus quid desidera
Abbreviated transcription (Latin):
istł de t .e. hac die uenerunt in
hcremũ syna. & ꝓfecti sunt ex raphi¬
dim & uenerunt in hemũ syta. Et
applicuit ibi ifrł contͣ montẽ. &
inoy ses ascendit in montẽ di. Et
uocauit eũ dñs de monte dicens
hec dices domui iacob. & nuntiabiꝰ

Expanded text:
 Aegypti hac die uenerunt in heremum Sina. et profecti sunt exRaphidin et uenerunt in heremum Sina, et adplicuit ibi Israhel contra montem. et Moyses ascendit in montem dei. et uocauit eum dominus de monte dicens: haec dices
Abbreviated transcription (Latin):
aũ iste t̃tius apparet. t̃rii mensis
ab exitu isrł de egypto. Ex die gͦ qͦ
pascha fecerunt .i. agnũ immola¬
uerunt: ederunt: qͥ fuit qͣrtaeci¬
mus pͥmi mensis usq ad istũ qͦ lex
dat᷑: dies . l. numerant᷑. Decẽ &.uii.

Expanded text:
autem iste tertius apparet tertii mensis ab exitu Israel ex Aegypto. Ex die ergo quo Pascha fecerunt, id est, agnum immolaverunt et ederunt, qui fuit quartus decimus primi mensis , usque ad istum quo Lex datur, dies
Abbreviated transcription (Latin):
sunt & mirabilib. cũ spoute se le¬
gi seruande deuoueant: lex peten¬
tib datur: ut sedin ꝓmissionẽ suã
qͣsi uon rei qͥ uiolau̾int iudicent᷑.
nec de uolentia sibi illata causent᷑¬

Expanded text:
sunt, et mirabilibus cum sponte se legi servandae devoveant, lex petentibus datur: ut secundum promissionem suam, quasi voti rei, qui violaverint, judicentur, nec de violentia sibi illata causent
Abbreviated transcription (Latin):
in eis & oꝑa que faciant: cũ ppło uin¬
u̾so hec agenda esse demonstrat. Non
in his q̃ ad dm sunt. Post hec adino¬
net ne sitgłoꝵ negotia que int̃ se ha¬
bebant deserant᷑. electis scł. potentib
uiris. dm colentib. uistis. & qͥ oderint
suꝑbiam. qͦs ꝯstituat suꝑ millenos.
alios centũ. ut uix aliqͥd ad singulos

Expanded text:
in eis, et opera quae facient; cum populo universo haec agenda esse demonstrat. Non pulo quae ad Deum sunt. Post haec admonet ne singulorum negotia, quae inter se habent, deserantur, electis videlicet potentibus uiris deum colentibus iustis et qui oderint superbiam, quos constitueret super millenos, alios centum, ut uix aliquid ad singulos
Abbreviated transcription (Latin):
S erat moyses qͥ erat hõ mansuetꝰ suꝑ õs hoĩes
accepit ꝯsiliũ inferioris. ut pͥncipib daret str¬
mara humilitatis. & signaret imaginẽ futuri
sacram̃ti. Sciebat quandoq futurũ. ut genti¬
les bonũ consiliũ ꝓferrent apud moysen. ut¬
bonũ & spũalem intellectũ afferrent ad legẽ¬
di. & audiret cos lex. faciens omĩa qͣ dicerent.
Non enĩ potest fac̾ lex. sicut sicut iudei dicunt.
lex. Scłm aũ hoc ꝯsiliũ qd nos afferimꝰ ad legẽ.
possunt oĩa sp̃ualit̃ fieri. & sacrificia offerri
que mͥ carnalit̃ ñ possunt. Porest & lex leprȩ
spũalit̾ seruari. Sicut gͦ intelligitnꝰ. sentimꝰ.

Expanded text:
sed Moyses, qui erat mansuetus super omnes homines , accepti consilium inferioris, ut principibus daret formam humilitatis, et signaret imaginem futuri sacramenti. Sciebat quandoque futurum ut gentiles bonum consilium proferrent, apud Moysen bonum et spiritualem intellectum afferentes ad legem, et audiret eos lex faciens omnia quae dicerent. Non enim potest facere lex sicut Judaei dicunt, c autem consilium quod nos afferimus ad legem, possunt omnia spiritualiter fieri, et sacrificia offerri, quae modo carnaliter non possunt; potest lex leprae spiritualiter servari. Sicut ergo intelligimus, sentimus
Abbreviated transcription (Latin):
fueruit referent ad te. fludiant pͥncipes ppłi.
semꝑ & sñ int̃missione sedere in iudicio. diri¬
mere lites. reconciliare dissidentes. in gr̃am
reuocare discordes. Discat unꝰquisq ex scͥpturiᷤ
scĩs officiũ suũ. Moyses inqͥt ut sit in his que
ad dͥm st̃: & u̾bum di eclisferat ppłis. Cet̾i uero
ł centuriones ł qͥn q̃genarii. presint minori¬
b iudiciis. que ad singłos qͦsq ꝑtinent diri¬
mentes. Quã figurã etiã in futuro scło seruan¬

Expanded text:
fuerit referent ad te. Audient principes populisemper et sine intermissione sedere in judicio, dirimere lites, et reconciliare dissidentes, in gratiam revocare discordes. Discat unusquisque ex Scripturis sanctis officium suum. Moyses, inquit, ut sit in his quae ad Deum sunt, et verbum Dei edisserat populis. Caeteri verol centuriones, vel quinquagenarii qui praesunt minoribus judiciis, quae ad singulos pertinent dirimentes. Quam figuram etiam in futuro saeculo servan
Abbreviated transcription (Latin):
si malũ faciunt. corã do faci
ui. Qui aũ discedit a ꝯspoctu
d̾i. nescit ꝯuerti & peccatũ
penitendo purgare. Hoc gͦ
interest int̃ malũ coram dõ

Expanded text:
si malum faciunt, coram Deo faciuvi. Qui discedit a conspectu Dei, nescit converti et peccatum poenitendo purgare. Hoc ergo interest inter malum coram Deo
Abbreviated transcription (Latin):
q moyses cũ qͦ ds̃ loquebat᷑ ñ fastidi¬
uit. neq ꝯtempsit alienigene ssiliũ.
utrũ int̃ uiros dm̃ uerũ colentes. re¬
Ambigue enĩ posita st̃ uerba utrũ sac¬
ficauerit deo uero in ppło eiꝰ qͣndo uidi
generũ suũ. ł utrũ eũ adorau̾it iꝑse
positũ ee̾t. honor uideret᷑ socero redditꝰ

Expanded text:
 Moyses cum quo Deus loquebatur, non fastidivit neque contempsit alienigenae soceri sutrum inter viros Deum verum colentes reambigue quippe posita sunt uerba, uel utrum sacrificauerit deo uero in populo eius. quando uidit generum suum, uel utrum eum adorauerit ipsepositum esset, honor uideretur socero redditus
Abbreviated transcription (Latin):
cumq oꝑandum ẽ facite: ⁊ quȩ coquenda sunt coquite. Qs¬
quid aut̃ reliquum fuerit: reponite usq imane. I ecercꝙ¬
ita ut p̃ceꝑat moyses: ⁊ ñ computruit. neq uermis in eo in
uentus ẽ. Dixitq moyses. Comedite illud hoctie. qr sabb̾m ẽ
dm̃: ninuieniertir hocdie m agro. Sex cdieb colligite: in die

Expanded text:
ndum est, facite, et quae coquenda sunt, coquite; qquid autem reliquum fuerit, reponite usque in mane. Feceruntaeceperat Moses, et non computruit, neque vermis inventus est in eo. Dixitque Moses: Comedite illud hodie, quia sabbatum est Domini: non invenietur
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: usq quo tangerent fines t̾rȩ chanaan. Gomor aut̃e de¬
cima pars ẽ ephi. Igitur ꝓfecta om̃is multitudo filioꝵ isrł de
deserto sin. ꝑ mansiones suas. iuxta sermonem dñi. castra me¬
tati sunt in raphidim: ubi ñ erat aqua ad bibendum ppło.
Qui urgatus contͣ moysen ait. Da nob̾ aqũa ut bibamus.
Quib respondit moyses. Quid urgamini contͣ meꝰ Et cur
temptatis dñm: Sitiuit gͦ ppłs ibi ꝓ aquȩ penuria: ⁊ mur-¬
murauit contͣ moysen dicens. Cur nos exire fecisti de egypto:
ut occideres. ⁊ nos ⁊ liberos nostros. ac uimenta siti: Clamaũ
aut̃ moyses ad dñm dicens. Quid faciam ppło huic: Adhuc

Expanded text:
sunt usquequo tangerent fines terrae Chanaan gomor autem decima pars est oephi igitur profecta omnis multitudo filiorum Israhel de deserto Sin per mansiones suas iuxta sermonem Domini castrametati sunt in Raphidim, ubi non erat aqua ad bibendum populo. Qui jurgatus contra Moysen ait: Da nobis aquam ut bibamus. Quibus respondit Moyses: Quid jurgamini contra me? Cur tentatis Dominum? Sitivit ergo populus ibi prae aquae penuria, et murmuravit contra Mosen, dicens: Cur nos exire fecisti de Aegypto, ut occideres et nos, et liberos nostros, ac jumenta siti? Clamavit autem Moses ad Dominum, dicens: Quid faciam populo huic? adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
Prima questio ÷ eur dñs famulũ suũ
cũ qͦ tanta a talia loq̾bat᷑. ab alienige¬
na passus: admoneri. In qͦ scriptura
etiã ne sorte ibi uoluerit ds̃ ab alie
dñ qͥ odissent suꝑbiã. Denide ꝗͣ sit
obseruandũ qd alibi scͥptura dicit.
fili ne in multis sint actꝰ tui. satis hic
Ubi m uidet᷑ significari uimis intentũ

Expanded text:
prima quaestio est, cur hoc deus famulum suum, cum quo ipse tanta et talia loquebatur, ab alienigena passus est admoneri. in quo scriptura etiam, ne forte ibi uoluerit deus ab alie qui odissent superbiam. Deinde quam sit observandum quod alibi Scriptura dicit, Fili, ne in multis sint actus tui. ; satis et hic Ubi mihi videtur significari, nimis intentum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯo̾ Et sumpsit ietro socer
moysi holocaustomata & sacsi
posuit. An forte sensus. non
locutio ut ea sumpsisse initel¬
ligat᷑ que moy ses obtulisset.
quãnis moy ses ñ legat᷑ fuꝑuis
sacficasse uͦ aaron nͥ qͥsq̃ helre¬
orũ qͥ educti st̃ de t̾ra egypti.¬
Mirũ ⁊ añ si eiꝰ aduentu cepit
sacrificare moyses. & ñ poeiꝰ¬

Expanded text:
 Et sumpsit Jothor socer Moysi holocaustomata et sacri est obtulit. An forte sensus est, non locutio, ut ea sumpsisse intelligatur, quae Moyses obtulisset? quanquam Moyses non legatur superius sacrificasse, nec Aaron nec quisquam Hebraeorum qui educti sunt de terra AegyptiMirum est autem, si ejus adventu coepit sacrificare Moyses, et non poti
Abbreviated transcription (Latin):
ad ppłm ñ credentẽ. Eleuare matiꝰ
ħ ÷ actꝰ leuare ad dm. ut ñ habeat
actꝰ deiectos. & humi iacentes. s
d̾o placitos. & ad celũ erectos. Ele¬
uat gͦ inanꝰ qͥ thesaurizat ĩ gȩlo.

Expanded text:
ad populum non credentem . Elevare manus, hoc est actus levare ad Deum, ut non habeat actus dejectos et humi jacentes, sed Deo placitos et ad coelum erectos. Elevat ergo manus qui thesaurizat in coelo.
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ demũ solidioris ꝙbi capaces effi¬
cim̃. festinemꝰ gͦ celeste mantia su¬
sciꝑe. qđ ꝓut uult qͥsq. saporẽ
reddit in ore. Unde. fiat t scd̾iti
fidem tuã. E tu gͦ si u̾bura dĩ quod
in eccłia p̃dicat᷑ tota fide & deuoti¬
one suscipias: fiet tͥ qđcumq desi
lorib sis. sanat te dicenᷤ. Dñs sanat
õs languores tuos. Si pauꝑtate con
uat de t̃ra inopẽ. & de st̾core erig̃
pauꝑem. Si qͥs tñ infidelit̃ suscipit.
nͥ comedit s abscondit: uermes
ex eo ebulliunt. Ne t᷑beris si ad ħ¬
deducit᷑ u̾bũ dĩ ut putet᷑ fieri
uermis. Ipse enĩ ait. Ego sũ u̾mis
Q ñ hõ. Sicut enuĩ ipse ÷ qͥ fit alii
in ruinã aliis autẽ in resurrecti

Expanded text:
tunc solidioris cibi capaces efficimur. Festinemus ergo manna suscipere, quod prout vult quisque saporem reddit in ore. Unde Matth. IX: fidem tuam . Et tu ergo si verbum Dei quod in ecclesia praedicatur, tota fide et tota devotione suscipias, fiet tibi ipsum verbuloribus es, sanat te, dicens: Dominus sanat omnes languores tuos . Si paupertate cone terra inopem, et de stercore erigit pauperem . Si quis tamen infideliter suscipit, nec comedit, sed abscondit, vermes ex eo ebulliunt. Nec turberis si ad hoc ducitur verbum Dei, ut putetur fieri vermis; ipse enim ait: Ego sum vermis, et non homo . Sicut enim ipse est qui fit aliis in ruinam, aliis autem in resurrecti
Abbreviated transcription (Latin):
tis sedebunt filii isrł sñ rege
sũ pͥncipe. sũ hostia. sine sa¬
ficio. sine sac̾dote. In nr̃a qũ
manna.i. celestia u̾ba qͥ nob
st̃ lecta. Illi infelices suspi¬
rant. qr manna sicut pat̾s
enĩ possunt manducare qͥ
chil enĩ in u̾bo cłi minutũ.
subtile. & spũale sentiunt.
s totũ pingue & crassum.
recitari. inqͥras semꝑ. & dicas
doctorib. qͥa ÷ hoc. Tugͦ si ui
manducare manna .i. susci¬
pere u̾bum d̾i: scito minu
aliqͥd holeris qͦ nutͥre & re
& dulcedinis. ht̃ plurimũ
Quid enĩ canctidiꝰ. qͥa splend¬
diꝰ eruditione diuina: Qd

Expanded text:
tis sedebunt filii Israel sine rege, sine principe, sine hostia, sine sacrificio, sine sacerdote. In nostra manna, id est coelestia verba quae nobis laeta sunt. Illi infelices suspirant etiam manna sicut patres enim possunt manducare quodhil enim in verbo Dei minutum, subtile et spirituale sentiunt, sed totum pingue et crassum. recitari, inquiras semper et dicas doctoribus, Quid est hoc? Tu ergo si vis manducare manna, et suscipere verbum Dei, scito minutaliquid oleris quo nutrire et recet dulcedinis plurimum. Quid est candidius, splendidius eruditione divina? quid
Abbreviated transcription (Latin):
m̃sura cralentiũ ł posibilitate sum̃tiũ diu̾se nõiat᷑ ł post resurrectionẽ mane factam credentes repleuit
panib qr libros legis de pharũ pri ignotos adinstructionẽ eccłie concessit. uͥ ipse sit qͥdem panis in
Unde. yfcendent in monte : bibent uinur unguent᷑ unguento. Siegͥ cõpetent̃ carnes ad uesꝑam acipimꝰ. ÷¬
& panib mane replem᷑. q ñ pot̾a¬
mus mane carnes edere. nondũ enĩ
enĩ angłi edunt carnes meridie: &
illi fortassis ordini meridianũ tẽpꝰ¬
¶ Auẜ. Non enĩ adu̾sum nos murm̃
lere uoluerñt q̃ntũ ds. Dixert̃ enĩ.
s do. Ita enĩ loquens. negaret dm
ausus es m̃tiri sp̃m scõ. cũ ille se
pittaret hõib fuisse se mentitũ:

Expanded text:
mensura credentium, et possibilitate sumentium diverse nominatur. Vel post resurrectionem mane factam credentes replevit panibus, quia libros legis et prophetarum prius ignotos ad instructionem Ecclesiae concessit, et ipse fit panis innt in montem, et bibent vinum, unguento ungentur. Sic ergo competenter carnes ad vesperam accipimus et panibus mane replemur: quia nec poteramus mane carnem edere, nondum enim enim angeli edunt carnes meridie et illi fortassis ordini meridianum tempus? non enim aduersum nos murmurlere uoluerunt quantum deus — dixerunt enim: sed Deo: ita enim loquens, negaret DeuAusus es mentiri Spiritui sancto? cum ille se putaret hominibus fuisse mentitum,
Abbreviated transcription (Latin):
soꝵ. Uesꝑe manducabitis carneᷤᷤ
& mane replebimini panib.
Dicant iudei qͣ ꝯsequentia sit
ut uesꝑe carnes sũ panib co¬
medant. aut mane panes sñ
pulm̃to. Qa m ħ diuini mu¬
neris: qͥd tẽꝑamenti gr̃e cele¬
stis ostendunt : Hoc ÷ in qͣ ag¬
nos c̾e dm ponunt. qđ carnes
in uesꝑa sñ panib comediuit᷑
o maiestatẽ aĩ apparere dic̃t
si rursũ panes sine carnib
comedant᷑. Seruent s ista. & hi
b putant agnosci dm̃. Nos
au qͥb in fine & ad uesꝑam
inundi u̾bũ caro factũ÷. in
illa t̃m carne agnosci dicimꝰ
dñm q̃m suscepit ex uirgine.
Has enĩ u̾bi łi carnes. neq ma¬
ne neq meridie qͥs manduca¬

Expanded text:
spere manducabitis carnes, et mane replebimini panibus. Dicant Judaei quae consequentia sit, ut vespere carnes sine panibus comedant, aut mane panes sine pulmento? quid in hoc divini muneris, quid temperamenti gratiae coelestis ostenditur? Hoc est, in quo agnoscere Deum possunt, qui carnes in vespera sine panibus comedunt, et majestatem Dei apparere dicunt, si rursum panes sine carnibus comedantur? servent sibi ista, his bus putant agnosci Deum; nos autem, quibus in fine ad vesperam mundi Verbum est caro factum, in illa tantum carne agnosci dicimus Deum, quem suscepit ex Virgine: has enim Verbi Dei carnes neque mane neque meridie quis manduca
Abbreviated transcription (Latin):
memorando qd̾ postea factũ
ẽ. ñ edisse filios ispł in here¬
mo nͥ mantia. Hoc ⁊ etũ qđ
ꝯtinuo ut uenert̃ ad terrã
babitabilẽ destitert̃ uesci
manua. s quia ñ ante. Tta¬
iecto enĩ iordane. significat᷑
manna cessasse uͥ manduca¬

Expanded text:
memorando, quod etiam postea factum est non edisse filios Israel in eremo nisi manna. Hoc est enim quod continuo ut uenerunt ad terram habitabilem destiterunt uesci manna, sed quia non ante. traiecto enim Iordane significatur manna cessasse, ubi pan
Abbreviated transcription (Latin):
temptatiõe: uenit ad
sanitatẽ iudicii. In die
enĩ iudicii sanꝰ erit
de ligno uite. qđ ẽ in
paradyso di mei. Uetut
gͦ ad sanitatẽ iudicii
qui bñ disponit ser¬
mones suos in iudicio.

Expanded text:
tentatione, venit ad sanitatem judicii. In die enim judicii sanus eritde ligno vitae quod est in paradiso Dei mei. Venit ergo ad sanitatem judicii qui bene disponit sermones suos in
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Queritur quid sit: ⁊ heber
nati sunt filii duo: nom̃
uniꝰ phaleg quia iudieb
eiꝰ diuisa ẽ terra: nͥforte
indieb eius linguauim
illa diuersitas extiterit.
per qd̾ factum est ut gen¬
tes diuiderẽtur. Querit᷑
erat pater omniũ filioꝵ
heber: cum inueniatur
heber quintꝰ asem filio
noe. Iterũ qr ex illo hebrei
dicunt᷑ appellati. ꝑ illum
enĩ generatio transit ad
abraham. Quid ergoꝓ
an tanquam abraheos:
merito queritur
Etat terra labii uniꝰ .i.
lingue hebree que facta
diuisione linguaꝵ credit᷑
remanssisse in familia he¬
ber.qua ⁊̃ lingua dĩ filiꝰ
ad homines ueniens pre¬
dicauit. Conueniens enĩ
erat. ut inqua lingua adã
diaboli suasionem audierat:
ineadem lingua saluato¬
ris perciperet p̾dicationẽ.
N ec dicendum est aliqͥd¬
noui fecisse deum quando
linguafacta ẽ diuisio. S
modos ⁊ formas locutionũ.¬
Uñ ⁊ eadem uerba indiu̾sis
sensib apud diuersas gen¬
tes inueniuntur.
Nam alma apud hebre¬

Expanded text:
 Quaeritur quid sit: et Heber nati sunt filii duo; nomen unius Phalec, quia in diebus eius diuisa est terra, nisi forte in diebus eius linguarum illa diuersitas extiterit, per quam factum est, ut gentes diuiderentur. Et erat pater omnium filiorum Heber; cum inveniatur Heber quintus a Sem filio Noe: utrum quia ex illo Hebraei dicuntur appellati? per illum enim generatio transiit ad Abraham. Quid ergo pan tanquam Abrahaeos, merito quaeriturErat terra labii unius. Id est, linguae Hebraeae quae facta divisione linguarum creditur remansisse in familia Heber: qua etiam lingua Dei Filius ad homines veniens praedicavit. Conveniens enim erat ut, in qua lingua Adam diaboli suasionem audierat, in eadem lingua Salvatoris perciperet praedicationem. Nec dicendum est novi aliquid fecisse Deum, quando linguarum facta est divisio, sed modos et formas locutionuUnde et eadem verba in diversis sensibus apud diversas gentes inveniuntur. Nam alma apud Hebrae
Abbreviated transcription (Latin):
ysendicens. Ego dñs. Loquere ad pharaonem regem
egypti: omnia quȩ loquortͥ. Et ait moyses corã clño.¬
En incͥcumcisus labiis sum. qͦmͦ audiet me pharao:¬
Bixitq dñs ad moysen. Ecce constitui te dm̃ pharaon¬
et aaron fr̃ tuus erit̾ ppha tuus. Tu loquere om̃a que¬

Expanded text:
sen, dicens: Ego Dominus: loquere ad Pharaonem regem Aegypti, omnia quae ego loquor tibi. Et ait Moses coram DoEn incircumcisus labiis sum, quomodo audiet me PharaoDominus ad Mosen: Ecce constitui te Deum Pharaoner tuus erit propheta tuus. Tu loqueris  Vu
Abbreviated transcription (Latin):
¶Dũpsit gͦ iacob
Ilapidẽ. & ꝯstituit
Diligent̃ animadu̾¬
tendũ ẽ qͦm᷑ istos
titulos in rei euꝰq
testimonio ostitue¬
bant: ñ ut eos ꝓ
diis colerent. s
ut eis aliqͥd signi¬
ficarent.

Expanded text:
umpsit autem Jacob lapidem, et constituit Diligenter animadvertendum est, quomodo istos titulos in rei cujusque testimonio constituebant; non ut eos pro diis colerent, sed ut eis aliquid significarent.
Abbreviated transcription (Latin):
manuum mearum respexit ds: ⁊ arguit¬
te heri. Respondit ei laban. Eiliȩ ⁊ filii et
greges tui. et omnia quȩ cernis. mea sunt.
Quid possum facere filiis ⁊ nepotib meis:
Uenigͦ ⁊ ineamus fedus. ut sit testimoni.¬
um int̾ me ⁊ te. Tulit itaq iacob lapidem

Expanded text:
manuum mearum respexit Deus et arguite heri respondit ei Laban filiae et filii et greges tui et omnia quae cernis mea sunt quid possum facere filiis et nepotibus meis veni ergo et ineamus foedus ut sit testimonium inter me et te tulit itaque Iacob lapidem
Abbreviated transcription (Latin):
fecerunt tumulũ. comederiutq suꝑ eum.¬
Quem uocauit laban tumulus testis. ⁊ ia¬
cob acerium testimonii. uterq iuxta ꝓpͥeta¬
tem linguȩ suȩ. Dixitq laban. Tumulus
iste testis erit int me ⁊ te hodie. Et icc̾co ap.¬
pellatum ẽ nomen eius galaad. idẽ tumu¬
lus testis. Intueatur dñs. ⁊ iudicet int̾ nos
qͣndo recesserimus a nob̾. si afflixeris filias¬
meas. et si introduxeris uxores alias suꝑ eas:
nullus sermonis nr̃i testis est absq dõ. qui¬
pͥsens respicit. Dixitq rursus ad iacob. En
tumulus hic ⁊ lapis qũe erexi int̾ me ⁊ te
testis erit. Tumulus inqũa iste ⁊ lapis sit
in testimonio. Si autẽ ego transiero illum
ꝑgens ad te. aut tu p̃terieris. malum mͥ co-¬
gitans: ds abraham ⁊ ds̃ nachor iudicet int̾
nos łs patͥs eoꝵ. Iurauit iacob ꝑtimor̃e pa-¬
tris sui ysaac. Immolatisq uictumnis ĩ mon¬
te uocauit fr̃s suos. ut ederent pan̾e. Qui¬
cum comedissent: manserunt ibi. Laban

Expanded text:
feceruntque tumulum: comederuntque suquem vocavit Laban: tumulus testis. ob: acervum testimonii. uterque juxta proprietatem lingue sue. Dixitque Laban. Tumulus iste testis erit inter me et te hodie. Et idcirco appellatus est nomen ejus Galaad: id est tumulus testis. Intueatur Dominus et judicet inter nosndo recesserimus a nobis, si afflixeris filimeas, et si introduxeris uxores alias super ullus sermonis nostri testis est absquesens respicit. Dixitque rursus ad Jacob: En tumulus hic et lapis quem erexi inter me et te testis erit tumulus inquam iste et lapis sint in testimonio si aut ego transiero illum pergens ad te aut tu praeterieris malum mihi cogitans Deus Abraham et Deus Nahor iudicet inter us patris eorum iuravit Iacob tris sui Isaac, immolatisque victimis in monte, vocavit fratres suos, ut ederent panem. Qum comedissent, manserunt ibi. Laban
Abbreviated transcription (Latin):
Aceruus lingua he¬
braica gal dicit᷑.
ãad uͦ testimoniũ.
Rursũ lingua sẏra
aceruus ĩgar̃ ap¬
pellat᷑: testimoni¬
um seduchã. Iacob
gͦ aceruũ testimo¬
nii hoc ẽ galaad
ducha gentis suȩ
sermone uocauit.
Erat enĩ syrus: &
antiquã linguam
parentũ ꝓuinciȩ
in qua habitabat
sermone mutau̾at.

Expanded text:
Acervus lingua Hebraea gal dicitur, aad vero testimonium. Rursum lingua Syra acervus igar appellatur, testimonii, sedutha. Jacob igitur acervum testimonii, hoc est Galaad edutha gentis suae sermone vocavit. Erat enim Syrus, et antiquam linguam parentum provinciae in qua habitabat, sermone non mutaverat.
Abbreviated transcription (Latin):
dũ illi sem̃ qͣi stelle celi ex ysaac filio ꝓ
ra. nͥ qr fic̃ agar ⁊ismael sig̾cauer̃t car¬
nales uet̾is testam̃ti. sic & cethura ⁊ fi¬
lii eiꝰ sig̾cabant ħeticos qͥ se ad testam̃tũ
scͥꝑtũ ẽ. Una ẽ colu̾ba mea: ꝑfecta mea.¬

Expanded text:
dum illi semen quasi stellae dum illi semen quasi stellae  Ismael significaverunt carnales Veteris Testamenti, sic et Cethura, et filii ejus significabant haereticos, qui se ad Testamentumscriptum est: Una est enim columba mea, perfecta mea
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ om̃s hi filii cetħ. Cethura hebreo ser¬
mone copulata int̾p̾tat᷑ aut iuncta.
Quã ob causã susꝑicant᷑ hebrei mutato
nõie eandẽ ee̾ agar: q̃ sara mortua de
ꝯcubina tͥnsierit in uxorẽ. Q uidet᷑
depositi iã abrahȩ excusari ȩtas: ne
senex pꝰ mortẽ uxoris uetule nouis ar¬
guat᷑ nuꝑtiis lasciuisse. Nos qͦd incertũ
ẽ relinq̃ntes. ħ dicimꝰ. qͥ de cethura nati
filii abrahã iuxta hystoricos hebreoꝵ
exercitũ. ⁊ ibi uictis hostib ꝯsedisse. eiꝰ¬
q post̾os ex noĩe ataui affricã nuncu¬
passe. Qd̾ aũ ait. & filii dadlan fuer̃t as¬
surim ⁊ latusĩ ⁊ laomĩ: assurĩ in nego¬
tiatores tͣnsferri putant: latusim in¬
eris ferriq metalla cudentes. laomĩ uͦ
⁊ a plerisq filiis abrahe. ex cethura occu¬
patas indiȩ regiones. ¶ T̃s. Qͣd ẽ qͥ abra¬
hã pꝰ obitũ sare cethuram dux̃ uxorẽe
Nũꝗͥ ob in continentiã: dũ ee̾t iã etate gͣn¬
deuus : Absit. An ꝓpt̃ filioꝵ creationẽ:

Expanded text:
 Omnes hi filii Ceturae. Cetura Hebraeo sermone copulata interpretatur, aut vincta. Quam ob causam suspicantur Hebraei immutato nomine eamdem esse Agar, quae Sara mortua de concubina transierit in uxorem. Et videtur depositi jam Abrahae excusari aetas, ne senex post mortem uxoris vetulae novis arguatur nuptiis lascivisse. Nos, quod incertum est, relinquentes, hoc dicimus, quod de Cetura nati filii Abraham juxta historicos Hebraeorexercitum, et ibi victis hostibus consedisse, ejusque posteros ex nomine atavi, Africam nuncupasse. Quod autem ait: Et filii Dadan fuerunt, Assurim, et Latusim, et Laomim, Assurim in negotiatores transferri putant, Latusim aeris ferrique metalla cudentes, Laomim veret a plerisque filiis Abrahae ex Cetura occupatas Indiae regiones. Quid est quod Abraham post obitum Sarae, Ceturam duxit uxorem? Nunquid ob incontinentiam, dum esset jam aetate grandaevus? Absit. An propter filiorum procreationem,
Abbreviated transcription (Latin):
Neȩ quoq sunt generationes y saac
filii abraham. Abraham genuit ysaac.¬
Qui cum quadraginta ẽẽt annorum.
duxit uxorem rebeccam filiam batuheł
syri de mesopotania sororem laban. De¬
qd̾ eẽt sterilis. Qui exaudiuit eum. ⁊¬

Expanded text:
ones Isaac, filii Abraham: Abraham genuit Isaaui cum quadraginta esset annorum, duxit uxorem Rebeccam, filiam Bathuel Syri de Mesopotamia, sororem Laban. Desset sterilis
Abbreviated transcription (Latin):
donare. Qd utrũ ita sit.
ocite ualet ꝓbari. Certe
& enĩ nouimꝰ. qđ ad abra¬
ham dñs dix̃. In ysaac uo¬
cabit᷑ tͥ sem̃. Cui ⁊̃ dix̾at.
patrẽ multarũ gentium

Expanded text:
donare. Quod utrum ita sit, concite valet probari. Certe etenim novimus, quod ad Abraham Dominus dixit: In Isaac vocabitur tibi semen. Cui etiam dixerat: Patrem multaru
Abbreviated transcription (Latin):
Duodecĩ filii nascunt᷑
ismaeli. e quib pͥmoge¬
nitꝰ fuit nabaioth. a qͦ
om̃is regio ab eufrate
usq ad mare rubru
oppida q ac ꝑagi. ac
munita castella & tͥbꝰ.
cedar in deserto. & du¬
ma alia regio. & theman
ad austrũ. & cedina
AD orientalẽ plagã dre¬

Expanded text:
Duodecim filii nascuntur Ismaeli, e quibus primogenitus fuit Nabajoth, a quo omnis regio ab Euphrate usque ad mare Rubrum oppidaque et pagi, ac munita castella, et tribCedar in deserto, et Duma alia regio, et Theman ad austrum, et Cedema ad orientalem plagam d