comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qua ꝓfessionis speciẽ tẽptaret
inducere: dicebatquia ad abrahã
dictũ eẽt adño. ambula corã me
⁊ esto sine macula: ⁊ zachariã at¬
q elisabet ꝓnuntiatos eẽ uistos
ambos ante dñm. incedentes in o̾t¬
bus iustificationib dñi sine que¬
rela: quod quide ab origene dictũ.
ab eo ꝓferri. cõplurib nob̃ notũ
erat. Cui responsum ꝑme ẽ. Nos fi¬
lii ȩccłiȩ catholicȩ sumꝰ. Nonexi¬
gas a nob̾ pat̾ ut doctores su.per
doctores eẽ audeamꝰ: aut uidices
suꝑ iudices: pat̾res. quos uniu̾sa
ꝑ orbem eccłia ꝓbat. quoꝵ cõmuni¬
oni uos adherere gaudetis: Dam:na¬
bilia hȩc eẽ dogmata decreuerunt.
Istis ꝓbantib nos obedire dignũ ẽ.
Cur int̾rogas filios quid sentiant:
cũ patres audias quid decernant:
Ad quod ille dui disputans. ⁊ nr̃i.
quẽ seꝑissime uiri pͥmarii ⁊ religi¬
ce. uel praue int̾pretantẽ. ut plu¬
ra suppͥmentem. uł alia ex aliis

Expanded text:
quam professionis speciem temptaret quam professionis speciem temptaret inducere, dicens, quia ad Abraham dictum esset a Domino: ambula coram me et esto sine macula, et Zachariam atque Elisabeth pronuntiatos esse iustos ambos ante Dominum, incedentes in omnibus iustificationibus Domini sine querela;— quod quidem ab Origene dictum ab eo proferri compluribus nobis notum erat — cui responsum per me est: nos filii Ecclesiae catholicae sumus; non exigas a nobis, pater, ut doctores super doctores esse. audeamus aut iudices super iudices. patres, quos uniuersa per Orbem Ecclesia probat, quorum communioni uos adhaerere gaudetis, damnabilia haec esse dogmata decreuerunt: illis probantibus nos oboedire dignum est. cur interrogas filios quid sentiant, cum patres audias quid decernant?\' Ad quod ille diu disputans et nostriquem saepissime uiri primarii et religice uel praue interpretantem uel plura subprimentem uel alia ex aliis
Abbreviated transcription (Latin):
tus sum. ħoc incelesti.o affrica¬
na synodus detestata ẽ. Hoc aug̃
ruit: ħ in ipsiꝰ nc pelagii scriptis
sua responsione condẽ nat. Hocz
beatꝰ ieronimꝰ cuiꝰ eloquis uniu̾¬
sus. occidens sicut ros in uellus
expectat. multi eñĩ iã heretici
cum dogmatib suis ipso oppug¬
nante supplosi sunt: in epła sua
qũa nuꝑ ad thesiphontẽ edidit.
condem: nauit. Similit̾ ⁊ in libͦ
quẽ nc scribit: collata in modũ
dialogi alt̾catione confitat. ħ
est enĩ lubricũ in ancistrodraco¬
nem tenere:ne possit effugere.
diens: a nob̃ exigere conabat᷑. ut
accusatores nos ipso iudice fate¬
remur. Responsum sepissume est
ab uniu̾sis. Nos accusatores huiꝰ
non sumꝰ: s quid fr̃s tui patres nr̃i
senserint ⁊ decreuerint suꝑ hac
heresi quã n̾c laicꝰ uulgo p̃dicat.
intimamꝰ. ne eccłiam tuã p̾sertĩ
ad cuiꝰ sinũ conuolauimꝰ. te igno¬
rante conturbet. At ille cũ sepe
nos dͦcendi simulatione in ali¬

Expanded text:
tus sum: \'hoc in Caelestio Africatus sum: \'hoc in Caelestio Africana synodus detestata est; hoc Auguruit; hoc in ipsius nunc Pelagii scriptis sua responsione condemnat; hoc et beatus Hieronymus, cuius eloquium uniuersus Occidens, sicut ros in uellus, expectat — multi enim iam haeretici cum dogmatibus suis ipso oppugnante supplosi sunt — in epistula sua, quam nuper ad Ctesiphontem edidit, condemnauit, similiter et in libro, quem nunc scribit, collata in modum dialogi altercatione confutat. hoc est enim lubricum in ancistro draconem tenere, ne possit effugere\'diens a nobis exigere conabatur, ut accusatores nos ipso iudice fatesremur. responsum saepissime est ab uniuersis: nos accusatores huius non sumus, sed quid fratres tui, patres nostri, senserint et decreuerint super hac haeresi, quam nunc laicus uulgo praedicat, intimamus, ne Ecclesiam, tuam praesertim ad cuius sinum conuolauimus, te ignorante conturbet\'. at ille cum saepe nos docendi simulatione in ali
Abbreviated transcription (Latin):
cognosceret. Ilico ille respondit.
Et quis ẽ mͥ augustinꝰ: Cũq uni¬
non solũ a conuentu illo uerum
ab om̃i eccłia pellendũ: ep̃t ioħs
laicũ. in consessu prb̃oꝵ reũ he-¬
reseos manifeste in medio catho¬
licoꝵ sedere p̾cepit. ac deinde ait.
augustinꝰ ego sum: ut scilicet ꝑ¬
sona quasi p̾sentis assũpta. libe¬
ruis ex aus toritate eiꝰ qui ledeba¬
tur ignosceretꝰ. ⁊ dolentiũ aĩos
tẽperaret. Cui mox a nob dictũ ẽ.
Si augustini ꝑsonã sumis: augu¬
stini sequere sententiã. Te idem
ep̃c nobis om̃ib ait. Hec quȩ le¬
lagio: suggerendũ putaᷤᷤ: Si in
ipsum gͦ pelagiũ qͥd dicatis: exꝑ̃¬
mite. Ego aũ uob̃ annuentib di¬
xi. Pelagiꝰ michi dixit: docere se.
hõiem posse eẽ sine pecco. ⁊ man¬
data dei facile custodire.si uelit.
Respondit pelagiꝰ audientib uo¬
bis. Hoc ⁊ dixisse me ⁊ dicere: ne¬
gare non possum. Ego ilico ꝓsecb¬

Expanded text:
cognosceret. ilico ille respondit: cognosceret. ilico ille respondit: cet quis est mihi Augustinus ?\' cumque uninon solum a conuentu illo uerum ab omni ecclesia pellendum, episcopus laicum in consessu presbyterorum, reum haereseos manifestae in medio catholicorum sedere praecepit et deinde ait: \'Augnstinus ego sum,\' ut scilicet persona quasi praesentis assumpta. liberius ex auctoritate eius qui laedebatur ignosceret et dolentium animos temperaret. cui mox a nobis dictum est: csi Augustini personam sumis, Augustini sequere sententiam\'. tunc idem episcopus nobis omnibus ait: \'haec, quae lelagio suggerendum putatis; si in ipsum ergo Pelagium quid dicatis, expromite\'. ego autem nobis annuentibus dixi: Telagius mihi dixit docere se, hominem posse esse sine peccato et mandata Dei facile custodire, si uelit\'. respondit Pelagius audientibus nobis: \'hoc et dixisse me et dicere, negare non possum. ego ilico prosecu
Abbreviated transcription (Latin):
frica gestũ ẽẽ cognoscerẽ. fideliter
ac simplicit̾ indicarẽ. Ex posui co¬
ronȩ ur̃ȩ breuit̾ ut potui. celestĩ
iam ad honorẽ prb̃ii surrepentem.
apud cartaginẽ plurimis ep̃is ui
dicantib ꝓditũ. auditũ. coniue¬
tum. confessũ. detestatũq ab ȩccle¬
sia ex affrica ꝓfugisse: contͣ librũ
plenissime respondere: extare etiã
in manib meis epłam supͣ memo¬
rati ep̃i. quã nuꝑ ad siciliã ordi¬
nasset: in qua multas questiones
hereticoꝵ retudit. Qu̾a etiã ibide
ut legerẽ expetistis: ⁊ legi. Ad hȩc
iobes ep̃c: ut pelagiꝰ corã intͦmit¬
teret᷑ expetiit. Cui ⁊ ꝓpt̾ pat̾nita¬
tis ipsius reuerentiã. ⁊ ꝓpt̾ acti¬
onis utilitatẽ. dũ p̾sentẽ ab ep̃o
rectiꝰ crederetis confutandũ: intͦ¬
mittendi coniuentia p̾stita est.
Intͦmissũ pelagiũ unanimit õs
int̾rogastis: an ħ quib augusti¬
nus ep̃c respondisset. se docuisse

Expanded text:
frica gestum esse cognoscerem, fideliter frica gestum esse cognoscerem, fideliter ac simpliciter indicarem. exposui coronae uestrae breuiter ut potui, Caelestium iam ad honorem presbyterii subrepentem apud Carthaginem plurimis episcopis iudicantibus proditum auditum conuictum confessum detestatumque ab Ecclesia ex Africa profugisse; contra librumplenissime respondere, extare etiam in manibus meis epistulam supra memorati episcopi, quam nuper ad Siciliam ordinasset, in qua multas quaestiones haereticorum retudit: quam etiam ibidem ut legerem praecepistis et legi. ad haec Iohannes episcopus ut Pelagius coram intromitteretur expetiit. cui et propter paternitatis ipsius reuerentiam et propter actionis utilitatem, dum praesentem ab episcopo rectius crederetis confutandum, intromittendi coniuentia praestita est. Intromissum Pelagium unanimiter omnes interrogastis, an haec, quibus Augustinus episcopus respondisset, se docuisse
Abbreviated transcription (Latin):
piũ filiũ pius pat̾. ab iherłm depõ¬
sito regis habitu fugat᷑ ubi ꝓt̾¬
nꝰ absalon tyrannꝰ ing̾dit᷑. Stat gͦ
goliath ꝓdolor ex hac parte in ec
simulq ꝑ dies plurimos sc̃m isrł
manifesti timoris exꝓbrat. Ne que¬
so beatissimi sacerdotes: quisquam
me arbitret᷑. sub p̾textu speciei go¬
liath. dauid nõie głari. uos me par¬
ticipẽ certaminis ur̃i ẽe uoluistẽ.
ut auxiliator ñ au tor accederẽ.
Latebam siquide in bethleem: ig¬
notꝰ. aduena. pauꝑ. Qd miser ego
sic loquor: iterũ fortasse iactantia
notandus: Qm̃quide ⁊ ipse dauid.
⁊ talis. ⁊ inde ꝓcessit. Latebã ergo
ut timorẽ dñi discerẽ sedens ad
pedes ieronimi: inde iherłm uob̃
accersientib adueni. Debinc in
conuentũ ur̃m. una uobiscum
ioh̃e ep̃o p̾cipiente conscendi. Ilico
a pusillitate mea postulastis uniũ¬
si ut si qͥd suꝑ hac heresi qũã pela¬
guis ⁊ celestius seminarunt. in af¬

Expanded text:
pium filium pius pater ab Hierusalem depopium filium pius pater ab Hierusalem deposito regis habitu fugatur: ubi protinus Absalon tyrannus ingreditur. stat ergo Goliath - pro dolor! — ex hac parte, id essimulque per dies plurimos sanctum Israel manifesti timoris exprobrat. Ne, quaeso, beatissimi sacerdotes, quisquam me arbitretur sub praetextu speciei Goliath Dauid nomine gloriari: uos me participem certaminis uestri esse uoluistis, ut auxiliator non auctor accederem. latebam siquidem in Bethleem, ignotus aduena pauper — quid miser ego sic loquor, iterum forsitan iactantiae notandus? quoniam quidem et ipse Dauid et talis et inde processit — latebam ergo ut timorem Domini discerem sedens ad pedes Hieronymi. inde Hierusalem nobis accersientibus uocatus adueni; dehinc in conuentum uestrum una uobiscum Iohanne episcopo praecipiente conscendi. ilioo a pusillitate mea postulastis uniuersi, ut si quid super hac haeresi, quam Pelagius et Caelestius seminarunt, in A
Abbreviated transcription (Latin):
net linguas.si etiã menbris om̃i¬
bus amputent᷑: nob̃ sufficere ui¬
detur tẽperando saltẽ putori sa¬
tiffacere: ipsos aũ a penetͣlib ñ
mouere: quasi ullus exalationiᷤ
fetidȩ finis sit. nͥ auctore finito
⁊ int̾ hȩc illud salomonis testimo¬
niũ nͣon occurrit. unꝰ edificans.
alius destruens. qͥs eoꝵ ꝓficiet nͥ
labor: Stat etiã immanissimꝰ su¬
ꝑbia goliath: carnali potentia
tumidus. om̃ia se ꝑ se posse con¬
fidenᷤ. caput. manꝰ. ac totũ in sr̃ corpꝰ
plurimo apparatu uestitꝰ. ha¬
bens pꝰ se armigerũ suũ. Q et si
ipse non dimicat: cuncta tñ ęris¬
ac ferri arma subministrat. Et
non mirũ ẽ si cõpetent̾ hunc locũ
ꝓuidens scriptura ꝓnuntiat: ubi
ait. Philistum stabant suꝑ montẽ
ex hac partẽ. Ab ȩccłia siquide he-¬
reseos impugnator expellit᷑: ⁊ nut̃¬
re in sinu ȩccłiȩ hereticus inueni
hoc sepe. Nã ⁊ rex dauid usq ad ĩ¬

Expanded text:
net linguas, si etiam membris omninet linguas, si etiam membris omnibus amputentur: nobis sufficere videtur, temperando saltem putori satisfacere, ipsos autem a penetralibus non movere, quasi ullus exhalationis fetidae finis sit, nisi auctore finito. Et inter haec illud Salomonis testimonium nunc occurrit: Unus aedificans, alius destruens, quis eorum proficiet nisi labor ? Stat etiam immanissimus superbia Goliath, carnali potentia tumidus, omnia se per se posse confidens; caput, manus, totum insuper corpus plurimo apparatu vestitus, habens post se armigerum suum: qui etsi ipse non dimicat, cuncta tac ferri suffragia subministrat. et non mirum est, si competenter hunc locum prouidens Scriptura pronuntiat, ubi ait, Philistiim stabant super montem ex hac parte. ab Ecclesia siquidem haereseos impugnator expellitur et nutriri in sinu Ecclesiae haereticus inuenithoc saepe. nam et rex Dauid usque ad im
Abbreviated transcription (Latin):
cunctos fideles ne ad illud firmissi¬
mum quonda in syon refugiũ cor¬
uolemꝰ exercent. Fateor siquide.
oris eoꝵ longe lateq diffusũ uirs.
om̃ium quib odor uitȩ in uitã
erat. odorẽ uertit in mortem. Coz¬
tra hc̃ serpentem suffocantemq
halitum. multa utiq beatissi¬
mi quos supͣ memorauimꝰ uiri
ex multifaria suaueolentia scͥꝑ¬
turarũ ungenta conficiunt: &̃
ad reficienda estuantiũ corda po¬
puloꝵ fraglantissimũ tymia¬
ma cũ oblatione orationis incen¬
dunt. S hoc parũ e̾ incerto ꝓpe¬
modũ au tore contende: ⁊ contͣ¬
ria substituendo contͣriis. in fec¬
tũ pestifero alitu aerem tẽpera¬
re: nͥ ipsi in mediũ ꝓtrahant᷑. ꝓte¬
rant᷑q serꝑentes. Qͥ cũ tuendi so¬
lius capitis causa. reliquũ conci¬
sioni atq iniuiriȩ corpꝰ exponuit.
nichil dã ni arbitrantes ea tantũ
sui parte a ꝑiculo libera quȩ mul¬
timodas uenenatasq in se obti¬

Expanded text:
cunctos fideles, ne ad illud firmissicunctos fideles, ne ad illud firmissimum quondam in Sion refugium conuolemus, exterrent. fetor siquidem oris eorum longe lateque diffusus omniumerat, odorem vertit in mortem. Contra hunc serpentem suffocantemque halitum multa utique beatissimi, quos supra memoravimus, viri, et multifaria suaveolentia Scripturarum unguenta conficiunt, et ad reficienda aestuantium corda populorum, fragrantissimum thymiama cum oblatione orationis incendunt. Sed hoc parum est, incerto propemodum auctore contendere, et contraria substituendo contrariis, infectum pestifero halitu aerem temperare, nisi ipsi in medium protrahantur proteranturque serpentes. Qui cum tuendi solius capitis causa reliquum concisioni atque injuriae corpus exponunt, nihil damni arbitrantur, ea tantum sui parte a periculo libera, quae multimodas venenatasque in se obti
Abbreviated transcription (Latin):
& concordes. cy prianꝰ. hilariꝰ. am
brosius. ⁊ quib etiã n̾e ꝑmanere
adhuc in carne necessariũi ẽ. qͥ st̃
colũ: nȩ. ⁊ firmam̃ta ȩccłiȩ catho¬
licȩ: aureliꝰ augustinꝰ. ⁊ eronimꝰ.
multa iam aduersus hanc nefari¬
am heresim. absq designatione
nominũ hereticoꝵ. scriptis ꝓba¬
tissimis edidert̾: quã ꝗͣ ⁊ hec uene¬
natissimoꝵ dogmatũ abomina¬
tio. habet etiã nc̃ uiuentes mor¬
tuos. mortuos q uiuentes. Nã¬
⁊ origenes ⁊ pͥscillianꝰ. ⁊ iouinianꝰ
olim apud se mortui. in his uiuuit :¬
⁊ ñ solũ uiuunt. uerũ etiã loquun¬
tur: nc̃ uero pelagiꝰ ⁊ celestiꝰ si in
his ꝑseuerauerint. uiuentes mor¬
tui. ecce adu̾sus eccłiam qđ miserũ
est. ⁊ quod multo miseriꝰ in eccłia
palam sibilant: impiiq serpente ᷤᷤ
uibrantib infecta linguis ora lã¬
bantes. dũ sc̃am ⁊ munitissim̃a se¬
dem cui subtilit̾ irrepsere obsiden:

Expanded text:
et concordes, Cyprianus, Hilarius, et et concordes, Cyprianus, Hilarius, et Ambrosius, et quibus etiam nunc permanere adhuc in carne necessarium est, qui sunt columnae et firmamenta Ecclesiae catholicae, Aurelius Augustinus et Hieronymus, multa iam aduersus hanc nefariam haeresim absque designatione nominum haereticorum scriptis probatissimis ediderunt. quamquam et haec uenenatissimorum dogmatum abominatio habet etiam nunc uiuentes mortuos mortuosque uiuentes. nam Origenes et Priscillianus et Iouinianus, olim apud se mortui, in his uiuunt, et non solum uiuunt uerum etiam loquuntur; nunc uero Pelagine et Caelestius, si in his perseuerauerint uiuentes mortui, ecce aduersus Ecolesiam, quod miserum est, et, quod multo miserius est, in ecclesia palam sibilant impiique serpentes uibrantibus infecta linguis ora lambentes dum sanctam et munitissimam sedem cui subtiliter inrepsere obsident,
Abbreviated transcription (Latin):
sibilitatis ẽ.
tionis meȩ
beatissimi
sacerdotes.
s artissimȩ
ac pene ex¬
tremȩ ut
ipsi agnoscitis necessitatis: ut
ego nc̃ uidear. Qd̃ quide ut fa¬
cerẽ inuiria coactꝰ sum: ñ solũ
defensor fidei meȩ. s etiã ꝑfidiȩ
manifestator alienȩ. Sicut enĩ
purgationi ꝓpriȩ studere debeo
ꝓpt̾ conscientiã: conscientiam
autẽ dico ñ meã s alteriꝰ: ita⁊
dep̾hensos in grege ouiũ lupoᷤ.
ostentare ad digitũ cogor ꝓpt̾
nimus om̃iũ: aliqͥd temeritate p̾¬
sumo. Michi necessitas ẽ inuiriã
manifefestare qũa passus sum:
cunctis ꝑateat qͥ fecert᷑. Dei enĩ
⁊ uoluntas ⁊ ordinatio ẽ. ut ma¬
lum quod ꝑ patientiã tolerabat᷑.¬
necessarie ꝓderetur: ⁊ ꝑcontent¬
onem furoris eoꝵ ipsis dignã mer-¬
ceðe quã oportuit erroris sui re¬
cipientib. ñ solũ pessimoꝵ deno¬
tatio fieret dogmatũ: s corripien¬
darũ manifestatio ꝑsonarũ. Pat᷑s
enim ⁊ qͥ iam quieuert martẏres

Expanded text:
sibilitatis non est tionis meae, beatissimi sacerdotes, sed artissimae ac paene extremae, ut ipsi agnoscitis, necessitatis, ut ego nunc uidear. quod quidem ut facerem, iniuria coactus sum, non solum defensor fidei meae sed etiam perfidiae manifestator alienae. sicut enim purgationi propriae studere debeo propter conscientiam — conscientiam autem dico non meam sed alterius —, ita et deprehensos in grege ouium lupos ostentare ad digitum cogor proptnimus omnium, aliquid temeritate praesumo: mihi necessitas est iniuriam manifestare, quam passus sum. cunctis pateat qui fecerunt. Dei enim et uoluntas et ordinatio est, ut malum, quod per patientiam tolerabatnecessarie proderetur, et per contentionem furoris eorum ipsis dignam mercedem quam oportuit erroris sui recipientibus, non solum pessimorum denotatio fieret dogmatum, sed corripiendarum manifestatio personarum. Patres enim et qui jam quieverunt martyres
Abbreviated transcription (Latin):
met diabolũ ad seducendũ in cor¬
pore tantũmodo animã. laborare.
nisi etiã ab ipso corpore uellenda:
si ñ sautiũ infirmũq hõiem mi¬
serentis dei tutela muniret. ⁊¬
obuia cunctis insidiarũ eiꝰ cona¬
tib semꝑ occurreret. Habes ut
arbitror etiã in gentib suffici¬
entem cooperantis gr̃ȩ ꝓbationẽ.
Accipe manifestã quoq signifi¬
cantiã de illo p̾cipuo dono quod
ȩccłiȩ ⁊ corpori suo peculiare
largitur. Paulus apl̃s ad corm¬
thios scribit. Gr̃as ago deo meo
semꝑ ꝓ uobis in gr̾a dei quȩ data
est uobis in xp̃o iħu: qr in om̃i

Expanded text:
met diabolum ad seducendam in cormet diabolum ad seducendam in corpore tantummodo animam laborare nisi etiam ab ipso corpore uellendam, si non saucium infirmumque hominem miserentis Dei tutela muniret et obuia cunctis insidiarum eius conatibus semper occurreret. Habes, ut arbitror, etiam in gentibus sufficientem cooperantis gratiae probationem: accipe manifestam quoque significantiam de illo praecipuo dono, quod Ecclesiae et corpori suo peculiare largitur. Paulus apostolus ad Corinthios scribit: gratias ago Deo meo semper pro uobis in gratia Dei, quae data est uobis in
Abbreviated transcription (Latin):
illi suꝑ t̾rã: Nouit speciatĩ unũ¬
quẽq dñs: nouit ⁊ diabolus. Ille
potestate naturȩ: iste labore ne¬
quiciȩ. Iste ut tẽꝑtet: ille ut ꝓ¬
bet. Iob contradicente adusario.
a creatore laudat᷑. uult dñs opꝰ
uidicare hõis. qd̵ ipse oꝑatur in
eo: at uero de aduitorio etiã di¬
abolus conficet᷑. Dic̃ enĩ. Nonne
tu circũ sepfisti quȩ st̃ extra do¬
mum ⁊ intra domũ eiꝰ: Expeten¬
te inimico. famulum suũ ds sꝑo¬
liat ꝑ tẽptationẽ. ñ nudat: aufert
sub̃am ⁊ dat gr̃am. Eece inquit õla
quecũq habet do in manu tua: s
ipsum noli tangere. Parũ ẽ hoc.
Inuidus furit. mortẽ conatͣ indu¬
cere: s e contrario dispensatione
dei mouetur gr̃a ñ aufertͣ: expe¬
tita p̾doni p̾da p̾mittit᷑: ⁊ rursus
p̾dȩ suȩ custos adhibet᷑. Dicit᷑ enĩ
ad eũ. Ecce trado eũ tͥ: tantũ ani¬
mam eiꝰ custodi. Nemo ex hoc esti¬

Expanded text:
illi super terram? nouit speciatim unumilli super terram? nouit speciatim unumquemque Dominus, nouit et diabolus; ille potestate naturae, iste labore nequitiae; iste ut temptet, ille ut probet. Iob contradicente aduersario a creatore laudatur. uult Dominus opus iudicare hominis, quod ipse operatur in eo, at uero de adiutorio etiam diabolus confitetur. dicit enim: nonne tu circumsaepsisti quae sunt extra domum et intra domum eius? expetente inimico famulum suum Deus spoliat per temptationem, non nudat, aufert substantiam et dat gratiam: ecce, inquit, omnia quaecumque habet do in manu tua, sed ipsum noli tangere. parum est hoc. inuidus furit, mortem conatur inducere, sed e contrario dispensatione Dei mouetur , gratia non aufertur; expetita praedoni praeda permittitur et rursus praedae suae custos adhibetur. dicitur enim ad eum: ecce trado eum tibi, tantum animam ipsius custodi. nemo ex hoc aesti
Abbreviated transcription (Latin):
quens expostulatio eiꝰ ostendit.
Manifestatio ista diaboli tẽpore
iob facta ẽ. scilicet tẽ pore moysi.
Certe tunc nulla uidea. nulla
iherłm nulla ꝑ orbem eccłia erat.
Adhuc uniu̾sa gentilitas dei no¬
titiam ñ habebat: ⁊ ĩa tñ diabo¬
lus circũiens t̾rã om̃ia quȩ sub
celo erant ꝑagrabat: atq ad se¬
ducendũ ⁊ disꝑgendũ humanũ
genꝰ incessabili maliciȩ suȩ solli¬
citudine ferebat᷑. Itaq cũ uidea ᷤ
hõib ignaris tantã diaboli in
disꝑgendũ incubuisse nequiti¬
am: nullam hinc credis dei in
custodiendo gr̃am p̾fuisse: Aut
forte frustra dictũ ꝑutas. dñi e̾
t̾ra ⁊ plenitudo eiꝰ: orbis t̾rarũ
⁊ uniu̾si qͥ habitant in eo: At uͦ
ut ad esse adiutoriũ dei ⁊ ꝑ sin¬
gula ⁊ ꝑ singulos manifestiꝰ ꝓbeᷤ.
en ipse diabolus dũ testat᷑ de uni¬
u̾sitate: de uno int̾rogat᷑. Animad¬
u̾ tisti inquit deus in puerũ me¬
um iob. qr ñ est quisquã similis

Expanded text:
quens expostulatio eius ostendit. quens expostulatio eius ostendit. manifestatio ista diaboli tempore Iob facta est, scilicet tempore Moysi. certe tunc nulla Iudaea, nulla Hierusalem, nulla per Orbem Ecclesia erat. adhuc uniuersa gentilitas Dei notitiam non habebat et iam tamen diabolus circumiens terram omnia quae sub caelo sunt peragrabat atque ad seducendum et disperdendum humanum genus incessabili malitiae suae sollicitudine ferebatur. itaque cum uideas hominibus ignaris tantam diaboli in disperdendum incubuisse nequitiam, nullamne credis Dei in custodiendo gratiam praefuisse? aut forte frustra dictum putas: Domini est terra et plenitudo eius, orbis terrarum et uniuersi qui habitant in eo. at uero, ut adesse adiutorium Dei et per singula et per singulos manifestius probes, en ipse diabolus dum testatur de uniuersitate, de uno interrogatur: animaduertisti, inquit Deus, in puerum meumlob, quia non est quisquam similis
Abbreviated transcription (Latin):
mani: qͣr õis qui arat in spe arat:
Sperare autẽ. ñ est possibilitateᷤ
ꝓpriȩ: s largitatis alienȩ. Cũ aũ
quis seminauerit. lactãq sem̃¬
tem in sinu t̾rȩ cultor absconde¬
rit: ñ habet ultra quod faciat. nͥ
ut oculos tendat ad celũ. oret.
non t̾rã cui cõmisit. s d̃m cui
credidit: ut labores eiꝰ uł matu¬
tino uł serotino ymbre fecun¬
det. Et ut spiritali testimonio
etiã ad cõmunes usus ꝑfruar:
neq qui plantat neq qͥ rigat
quicquã st̃: s qͥ incrementũ dat
deus. Quantũ gͦ de dei aduito¬
rio gaudeã ꝑmetire: quod mini¬
strari ꝑ singula etiã gentib ꝓbo.
ut manifestũ nobis essetquẽ usq
in finẽ cauere: ⁊ que sine cessati¬
one inuocare debeamꝰ. Diabolus
int̾rogat᷑ a dño. linde ades: At il¬
le respondit. Circũiens t̾rã ⁊ ꝑa¬
grans quȩ sub celo st̃. ad sum. Ro¬
go te sollicitudo ista diaboli. bo¬
nȩ uoluntatis an malȩ ẽ: Fate

Expanded text:
mani, quia omnis qui arat, in spe arat. mani, quia omnis qui arat, in spe arat. sperare autem non est possibilitatis propriae sed largitatis alienae. cum autem quis seminauerit iactamque sementem in sinu terrae cultor absconderit, non habet ultra quod faciat nisi ut oculos tendat ad caelum, oret non terram cui commisit sed Deum cui credidit, ut labores eius uel matutino uel serotino imbre fecundet. et ut spiritali testimonio etiam ad communes usus perfruar, neque qui plantat neque qui rigat quicquam sunt sed qui incrementum dat Deus. quantum ergo de Dei adiutorio gaudeam, per id metire, quod ministrari per singula etiam gentibus probo: ut manifestum nobis esset, quem usque in finem cauere et quem sine cessatione inuocare debeamus. Diabolus interrogatur a Domino: unde ades? at ille respondit: circumiens terram et peragrans quae sub caelo sunt adsum. rogo te: sollicitudo ista diaboli bonae uoluntatis an malae est? fatea
Abbreviated transcription (Latin):
tura contusa est. in solo natu¬
rali bono ⁊ in libero arbitrio ge¬
neralit̾ uniu̾sis uña gr̃am con¬
tributã: s speciati cotidie. ꝑ tẽ¬
pora. ꝑ dies. ꝑ mom̃ta. ꝑ athomoᷤ.
⁊ cunctis et singulis ministrare.
Dicit enĩ scriptura. Q facit solem
suũ oriri suꝑ bonoᷤ ⁊ malos. At
tu forte respondes. Ordine suũ cõ¬
posita bene natura custodit: ac
ꝑ hoc deus elem̃taruis semel cur¬
sib constitutis. facit inde quȩ fa¬
cit. Qͥd gͦ de illa sententiȩ parte
quȩ sequit᷑ opinaris: Dat ꝑluui¬
am suꝑ uistos ⁊ iniuistos. Utiq qͥ
dat cũ uult dat. ⁊ ubi uult dat:
uł dispensando dispositã consti¬
tutionẽ. uł effundendo ꝓpriam
largitatẽ. Ac ne scõm amentiã
impietatis tuȩ etiã hoc euacu¬
are mediteris: audi ꝓphetã suꝑ
hac ueritate testantẽ. Qͥ aduo¬
cat aquas maris ⁊ effundit eas
suꝑ faciẽ t̾rȩ dñs nom̃ ẽ illi. Qͥd
uero dicã de spe uera generis hu¬

Expanded text:
tura contusa est — in solo natutura contusa est — in solo naturali bono et in libero arbitrio generaliter uniuersis unam gratiam contributam, sed speciatim cotidie per tempora, per dies, per momenta, per atomos et cunctis et singulis ministrare. dicit enim Scriptura: qui facit solem suum oriri super bonos et malos. at tu forte respondes: ordinem suum conposita bene natura custodit ac per hoc Deus elementariis semel cursibus constitutis facit inde, quia fecit\'. quid ergo de illa sententiae parte, quae sequitur, opinaris? dat pluuiam super iustos et iniustos. utique qui dat, cum uult dat et ubi uult dat, uel dispensando dispositam constitutionem uel effundendo propriam largitatem. ac ne secundum amentiam impietatis tuae etiam hoc euacuare mediteris, audi prophetam super hac ueritate testantem: qui aduocat aquas maris et effundit eas super faciem terrae, Dominus nomen est illi. quid uero dicam. de spe uera generis hu
Abbreviated transcription (Latin):
hora. quo mom̾̃to. ultima sedem
ultra quã non sit alia. plenissimȩ
sc̾itatᷤ intrabit: Aut forsitan re¬
clamat ⁊ loquit᷑. Recte mͥ hȩc am̃¬
tiȩ ut non dicã suꝑbiȩ ingereren¬
tur obpbria: si dicerẽ sine adui¬
torio dei hõiem posse ee sine pec¬
chil difficile assero. An tu fortas¬
sis dei aduitoriũ negas: Concedo
paulisꝑ calũ niȩ tuȩ: ut dũ qd̃
in te conuincere uolo in me ui¬
dear detegere: inueamͣ simul.⁊
ego in mei defensione purgatior:
& tu in tua confusione manife¬
stior. Mea semꝑ hȩc est fidelis atq
indubitata sententia. deũ adui¬
toriũ suũ non solũ in corpore suo
quod est eccłia. cui specialia ob fͤ¬
dentiũ fiðe gr̃ȩ suȩ dona largit᷑.
uerũ etiã uniu̾sis in hoc mundo
gentib ꝓpt̾ longanimẽ sui et̾nã¬
q clem̃tiã sũministrare: ñ ut do
asseris cũ discipulo tuo celestio
cui ĩa apud affricana synodũ oc¬
culta illa impioꝵ dogmatũ na¬

Expanded text:
hora, quo momento ultimam sedem, hora, quo momento ultimam sedem, ultra quam non sit alia plenissimae sanctitatis, intrabit! Aut forsitan reclamat et loquitur: Crecte mihi haec amentiae, ut non dicamsuperbiae, ingererentur obprobria, si dicerem sine adiutorio hominem posse esse sine pechil difficile, adsero. an tu fortassis Dei adiutorium negas? \' concedo paulisper calumniae tuae, ut, dum quod in te conuincere uolo in me uidear detegere, inueniamur simul et ego in mei defensione purgatior et tu in tua confusione manifestior. mea semper haec est fidelis atque indubitata sententia, Deum adiutorium suum non solum in corpore suo, quod est Epclesia, cui specialia. ob credentium fidem gratiae suae dona largitur, uerum etiam uniuersis in hoc mundo gentibus propter longanimem sui aeternamque clementiam subministrare, non — ut tu adseris cum discipulo tuo Caelestio, cui iam apud Africanam synodum occulta illa impiorum dogmatum na
Abbreviated transcription (Latin):
lam. s de accepto gr̃am repense¬
mus. głamq illi soli creatori re-
um ⁊ infernoꝵ:. quẽ in illa p̾dic¬
ta potestate uidicantẽ om̃is ca¬
ro uideat. ⁊ cui om̃is lingͣ fateat᷑
lnde ⁊ apl̃s ait. Ideo contendimꝰ
siue absentes siue p̾sentes place¬
re illi. Om̃s enĩ nos manifestari o-¬
portet añ tͥbunal xp̃i:. ut referat
unꝰ quisq ꝓpria corporis ꝓut ges¬
sit siue bonũ siuie malũ. Et alibi.
Om̃s enĩ stabimꝰ ante tͥbunal dei.
Paulus apłs dixit. etiã se staturũ
ante tͥbunal dei. ⁊ ꝓpria corporẽ
ꝓut gessit cũ cet̾is redditurum:
contra aũ pelagiꝰ confident̾ audet
dicere. ita consũmo uniu̾sam in
carne ꝑfectionẽ. ut de uidicis bo¬
nitate nicħ sperẽ: Iusti in illa die
iudicis. operũ suoꝵ głas audien¬
tes. adhuc tñ uelut ignorantes
int̾rogabunt. dñe qn te uidimꝰ
⁊ hȩc fecimꝰ tibi: ⁊ hic nr scientiᷤ¬
simꝰ legis. agnoscit. quo die. qua

Expanded text:
lam, sed de accepto gratiam repenselam, sed de accepto gratiam repensemus, gloriamque soli illi creatori redeum et infernorum, quem in illa praedicta potestate iudicantem omnis caro uideat et cui omnis lingua fateatur. unde et apostolus ait: ideo contendimus siue absentes siue praesentes placere illi. omnes enim nos manifestari oportet ante tribunalunusquisque propria corporis prout gessit siue bonum siue malum; et alibi: omnes enim stabimus ante tribunal Dei. Paulus apostolus dixit etiam se staturum ante tribunal Dei et propria corporis prout gessit cum ceteris redditurum; contra autem Pelagius confidenter audet dicere: cita consummo uniuersam in carne perfectionem, ut de iudicis bonitate nihil sperem. iusti in illa die iudicis operum suorum glorias audientes, adhuc tamen uelut ignorantes, interrogabunt: Domine, quando te uidimus et haec fecimus tibi? et hic noster scientissimus legis agnoscit quo die, qua
Abbreviated transcription (Latin):
te fallaciã: Aut facile arbitra¬
ris ut simplex scurrilitate care¬
at. letus uerbo. sollicitꝰ iracun¬
dia. patiens negligentia. mitis
pigritia. doctus iactantia. sum¬
missus in uidia. extra illam quȩ
est om̃iũ bonoꝵ operũ caligo ge¬
neralis. uanȩ głȩ concupiscenti¬
am: Qd̃ si hoc pie sc̃eq intelligi¬
tur: unꝰ quisq nr̃m assumat cõ¬
parationẽ: ut magis semetipsum
in melioris cõparatione condẽ¬
net. quã in minoris despectatio¬
ne uistificet. Ita demũ inuic̃e m̃¬
bra sociabit: p̾cipue si una cari¬
tate ueluti pelle ossa circũdan¬
te neruiq uinctis. indigentiasoe
consciꝰ homo. hanc ipsam quã ha¬
bet gr̃am. donũ intelligat esse
non meritũ: ⁊ magis ex eo unde
accepit gloriet᷑. in dño: quã unde
non acceperit irascat᷑. Nos enim
cũ essemꝰ naturalit̾ filii irȩ ꝓpt̾
delictũ nr̃m: facti sumꝰ filii mi
ni nisi dam natione. Non inge¬
ramꝰ dño de non accepto quere¬

Expanded text:
te fallaciam? aut facile arbitrate fallaciam? aut facile arbitraris, ut simplex scurrilitate careat, laetus uerbo, ollioitus iracundia, patiens neglegentia, mitis pigritia, doctus iactantia, submissus inuidia, extra illam, quae est omnium bonorum operum caligo generalis, uanae gloriae concupiscentiam. quodsi hoc pie sancteque intellegitur, unusquisque nostrum adsumat conparationem, ut magis semet ipsum in melioris praelatione condemnet quam in minoris despectione iustificet. ita demum inuicem membra sociabit, praecipue si, una caritate ueluti pelle ossa circumdante neruisque iunctis indigentia, sui conscius homo hanc ipsam quam habet gratiam donum intellegat esse non debitum et magis ex eo unde accepit glorietur in Domino quam unde non acceperit irascatur. nos enim cum essemus naturaliter filii irae propter delictum nostrum, facti sumus filii mini nisi damnatione . Non ingeramus Domino de non accepto quere
Abbreviated transcription (Latin):
gr̾e non amittat. Alioquin ple¬
nitudo lucis assistit in toto: cali¬
go non remanet.Caliginẽ aũ di¬
co insipientiȩ: de peccati sordib
accidentẽ. Qͥd si cõpetens ratioẽ.
ut quantũ de luce defuerit:.tas¬
tum de caligine suꝑsit: Porro
aũ difficillimũ est: ut offendicu¬
lum caligo ñ habeat. Necesse ẽ
hõi in quantitate luminis et
in reliquiis caliginis constitu¬
to. uolenti bonũ ⁊ ñ effugienti
malum. ⁊ subsistere aduitoriũ:
⁊ non deesse peccatũ. Qd̃ si cuiꝗͣ
obscure dictũ uidetur: accipiat
exemplum conu̾sationis huma¬
nȩ. Duo singuli habent dona di¬
uersa: unꝰ ut sit humił in silen¬
tio: alt̾ ut sit suadibilis in docen¬
do. Ille cui silentiũ cordi ẽ. si for¬
te poscatur rationẽ de fide red¬
dere: putasne nullam in disseren¬
do patiet᷑ offensam: Aut si is cui
doctrina in docendo cõmissa est.
si de arrogantia castiget᷑: putaᷤ¬
ne nullam assumit in humilita¬

Expanded text:
gratiae, non amittat — alioquin plegratiae, non amittat — alioquin plenitudo lucis adsistit in toto, caligo non remanet: caliginem autem dico insipientiae de peccati sordibus accidentem - quid si conpetens ratio est, ut quantum de luce defnerit tantum de caligine supersit? porro antem difficillimum est, ut offendiculum caligo non habeat. neoesse est homini, in quantitate luminis et in reliquiis caliginis constituto, uolenti bonum et non effugienti malum, et subsistere adiutorium et non deesse peccatum. quod si cuiquam obscure dictum uidetur,, accipiat exemplum conuersationis humanae. duo singuli habent dona diuersa, unus ut sit humilis in silentio, alter at sit suadibilis in docendo. ille, cui silentium cordi est, si forte poscatur rationem de fide reddere, putasne nullam in disserendo patietur offensam ? aut si is, cui doctrina in docendo commissa est, si de arrogantia castigetur, putasne nullam adsumit in humilita
Abbreviated transcription (Latin):
mundũ. Dic̃ uero dñs apłis suis.
Uos estis lux huiꝰ mundi. Ibi in
solo dño lux tota qr uera: hic in
cunctis apłis lux quide. s de lu¬
ce quȩ tota ẽ. Et cũ hoc in apłiᷤ
ita est in quoꝵ electione uniu̾¬
sum ȩccłiȩ corpꝰ assũptũ est: quid
nos. nos inqua ⁊ singuli. quid pꝰ
eos uideri ꝑossumꝰ. nisi scd̃m apo¬
stolũ petrũ hõies ignari: creden¬
sermoni tanꝗͣ lucernȩ lucenti
incaliginoso loco: Qua illustͣ¬
ti etiã ipsi ꝑsuademͣ. ut prepa¬
ratȩ in operib bonis sint lucer-¬
nȩ ardentes in manib nr̃is: quȩ
multimodis temptationib fa¬
tigatȩ. ⁊ defectu semꝑ ꝓprio et
uerbere ꝑiclitant᷑ alieno. Unde
⁊ dñs in eugłio ait. Et si ipsalux
quȩ in nob̃ est tenebrȩ sunt:ip¬
sȩ tenebrȩ quantȩ erunt: S
concedo ut hoc quantulũcũq
lum̃ est. in deficienti usq in fi¬
nem uigore ꝑmaneat: idest do-¬
nũ illud qd̃ sortitꝰ est specialis

Expanded text:
mundum . Dicit vero Dominus apostolis suis: mundum . Dicit vero Dominus apostolis suis: Vos estis lux hujus mundi . Ibi in solo Domino lux tota, quia vera: hic in cunctis apostolis lux quidem, sed de luce quae tota est. et cum hoc in apostolis ita est, in quorum electione uniuersum Ecclesiae corpus adsumptum est, quid nos — nos, inquam, et singuli — quid post eos uideri possumus, nisi secundum apostolum Petrum homines ignari credensermoni, tamquam lucernae lucenti in caligoso loco? quasi inlnstrati etiam ipsi persuademur, nt praeparatae in operibus bonis sint lucernae ardentes in manibus nostris, quae multimodis temptationibus fatigatae et defectu semper proprio et uerbere periclitantur alieno. unde et Dominus in Euangelio ait: et si ipsa lux, quae in nobis est, tenebrae sunt: ipsae tenebrae quantae erunt? Sed concedo, ut hoc, quantulumcumque lumen est, indefioienti usque in finem uigore permaneat, id est donum illud, quod sortitus est specialis
Abbreviated transcription (Latin):
bicit. hȩc om̃ia oꝑat᷑ unꝰ atq ide
sp̃s. diuidens singulis ꝓut uult
Deinde ꝑ cõparationẽ m̃broꝵ in
corpore hõis. manifestat corpꝰ
unitatis eccłiȩ ex disparib ope¬
rũ modis in una ꝑfectionis con¬
uenire concordiã: ꝓbans nullũ
penitꝰ esse m̃broꝵ qd ñ egeat al¬
teriꝰ ope atq cõpage: ipso dño ca¬
pite constituto. in quo om̃s sen¬
sus ac thesauri sap̃iȩ ac scientiȩ fͥ¬
abscondit. Unde ⁊ nob dedit sen¬
sum ꝑ que sciremꝰ qd̃ ẽ u̾bũ in
xp̃o iħu. in quo ẽ om̃is ꝑlenitudo
diuinitatis corporalit̾: in quem
iuxta testimoniũ iobis descer
esse dñm declarauit. Itaq si et
nemo ht nisi qͥ a te petit. ⁊ nemo
nͥ scdm diuisionem m̃surãq acci¬
pit. ⁊ qͥ acceptũ h̾t ad ipsũ custo¬
diendũ alieno eget auxilio: qua
rogo am̃tia sibi de plenitudine
ꝓmittit. qui in singularitate ñ
sufficit: De dño eugłista testat᷑.
Erat aũ lux uera quȩ illuminat
om̃em hõiem uenientẽ in hunc

Expanded text:
tem omnia operatur unus atque idem spiritus, diuidens singulis prout uult. deinde per conparationem membrorum in corpore hominis manifestat corpus unitatis Ecclesiae ex disparibus operum modis in unam perfectionis conuenire concordiam, probans nullam penitus esse membrorum, quod non egeat alterius ope atque conpage, ipso domino capite constituto, in quo sunt omnes sensus ac thesauri sapientiae ac scientiae absconditi. unde et nobis dedit sensum, per quem sciremus, quod est Verbum in Christo Iesu, in quo est omnis plenitudo diuinitatis corporaliter; in quem iuxta testimonium Iohannis descesse Dominum declarauit. itaque si et nemo habet, nisi qui a te petit, et nemo nisi secundum diuisionem mensuramque accipit et, qui acceptum hdiendum alieno eget auxilio, qua, rogo, amentia sibi de plenitudine promittit, qui in singularitate non sufficit? De Domino Evangelista testatur: Erat autem lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc
Abbreviated transcription (Latin):
tum est. Uani filii hominũ: m̃¬
daces filii hominũ in stateris.
Habentes utiq gr̃am ⁊ ad uito¬
riũ dei. tñ sine pecc̃o ẽe nec ob¬
tinere dauid. nec salomon uabo¬
it custodire: ⁊ iouiniani filiꝰ
ut om̃pc deus ꝓ ipso discipulis¬
q eiꝰ tantũ rerũ ordinẽ mutet.
sperat. quod si factũ forte ñ fu¬
erit. d̾m impossibilitatis accu¬
set: Potest inquit homo ẽe sine
peccato. tñ cũ dei adiuitorio. Qd
faciã: Tolerabo interĩ pannũ
nouum. uest uñto ueteri colli¬
gatum: donec em̃dationis mise¬
rȩ falsitatẽ peior scissura pate¬
faciat. Concedo enĩ ut contra
ducẽ ueritatis loquentis cum
dixerit potest homo si uelit.
dixisse uideatur. potest homo
cũ aduitorio dei. Nunc demum
michi ueluti ad exordiũ ꝓposi¬
tionis sermo reuocandus est:⁊
paulisꝑ inuiriȩ dolore seposito
cũ reuerentia disputandi ad celsi¬
tudinẽ capitis recurrendũ. Cap̃

Expanded text:
ptum est; uani filii hominum, meptum est; uani filii hominum, mendaces filii hominum in stateris. Habentes utique gratiam et adiutorium Dei, tamen sine peccato esse nec obtinere Dauid nec Salomon ualuit custodire; et Iouiniani filius, ut omnipotens Deus pro ipso discipulisque eius tantum rerum ordinem mutet, sperat! quod si factum forte non fuerit, Deum inpossibilitatis accuset? \'potest, inquit, homo esse sine peccato, tamen cum Dei adiutorio. quid faciam? tolerabo interim pannum nouum uestimento ueteri conligatum, donec emendationis miserae falsitatem peior scissura patefaciat. concedo enim, ut contra ducem ueritatis loquentis cum dixerit potest homo si uelit\', dixisse uideatur potest homo cum adiutorio Dei\'. nunc demum mihi uelnti ad exordium propositionis sermo reuocandus est et paulisper iniuriae dolore seposito cum reuerentia disputandi ad celsitudinem capitis recurrendum. capnt
Abbreviated transcription (Latin):
cens ⁊ bñ immaculatꝰ exstrue-¬
ret. Duo ad hoc reges cunctis
uirib eligunt᷑. uterq ad adiu-¬
toriũ: de custodia utriq ꝓmit¬
titur. Ad dauid siquide dic ds
ueritas mea ⁊ miscđia mea cum
eo: de sala̾mone uero testat᷑ ip-¬
sum elegi mͥ in filiũ: ⁊ ego ero
ei in patr̃e. Exbis duob tẽplũ
dñi unꝰ p̾parat. alt̾ edificat. p̃¬
parat senex. ꝑficit puer. Dignũ
est enĩ. ut scm dei templũ sc̃s
edificet. Preparat ut dixi senex.
peccare non cepit. Ille ante pec¬
cauit. hic postea. Ille muldo pee¬
cato edificare ñ ualuit: ille mul¬
tum peccando. quod edificaue¬
rat dereliquit. Et int̾ hȩc mira¬
bilit̾ sibi ordinatio sc̃a disposu¬
it: ut int̾ duas etates quod ꝑpe¬
tuũ in hõie e̾ẽ non poterat. ꝓ cap¬
tu temporis inueniret. Ut̾q ali¬
quando ñ peccauit: tñ ut̾q sñ
peccato ẽẽ ñ potuit: ut sit dsue
rax. om̃is aũ h̾o mendax. sic scͥꝑ¬

Expanded text:
cens et bene immaculatus exstruecens et bene immaculatus exstrueret. Duo ad hoc reges cunctis viribus eliguntur, uterque ad adjutorium: de custodia utrique promittitur. Ad David siquidem dicit Deus: Veritas mea et misericordia mea cum eo . De Salomone vero testatur: Ipsum elegi mihi in filium, et ego ero ei in patrem. ex his duobus templum Domini unus praeparat, alter aedificat; praeparat senex, perficit puer. dignum est enim, ut sanctum Domini templum sanctus aedificet. praeparat, ut dixi, senex,peccare non. coepit. ille ante peccauit, hie postea. ille multo peccato aedificar non meruit, iste multum peccando quod aedificauerat dereliquit. et inter haec mirabiliter sibi ordinatio sancta disposuit, ut inter duas aetates, quod perpetuum in homine esse non poterat, pro captu temporis inueniret. uterque aliquando non peccaui, tamen uterque sine peccato esse non potuit: ut sit Deus uerax, omnis autem homo mendax, sicut scri
Abbreviated transcription (Latin):
sit deus facturũ om̃s uolunta¬
tes suas. ille que unxit in regẽ
ille quẽ ꝓphetici sp̃c scificatio¬
ne donauit: stupens in obrepti¬
one peccaminũ. clamat ad dñm
⁊ ut ab occultis suis mundet᷑
implorat: ⁊ dicit᷑ ei adño in alio
loco. non edificabis domũ nõi
meo. eoquod sis uir bellator et
sanguinẽ fuderis: quasi uero sor¬
dium abolitione cunctarũ it a
emundare nequiuerit. ut dig¬
num digno operi p̾pararet. Da¬
iud usq ad mortẽ ñ emundat᷑:
s p̾lato in templi structione
sibi filio. se ipse condem: nat:¬
⁊ goliath cũ armigero suo calũ
eccłiastes nichil sub sole nouu
nec ualens quisquã dicere. ecce
hoc recens est. iam enĩ p̾cessit
in scłis quȩ fuer̾t ante nos: et
nouoꝵ dogmatũ instructor af¬
firmat. potest fieri quod nũꝗͣ
factũ est. Non requiras utrũ
fuerit: quod posse non ambigiͬ
e dificari uoluit deus templũ
nomini suo: ⁊ hoc ut ñ nͥ inno¬

Expanded text:
sit Deus facturum omnes uoluntasit Deus facturum omnes uoluntates suas, ille, quem unxit in regem, ille , quem prophetici spiritus sanctificatione donauit, stupens in obreptione peccaminum clamat ad Dominum et ut ab occultis suis mundetur implorat et dicitur ei a Domino in alio loco: non aedificabis domum nomini meo, eo quod sis uir bellator et sanguinem fuderis, quasi nero sordium abolitione cunctarum ita emundare eum nequiuerit, ut dignum digno operi praepararet. Dauid usque ad mortem non emundatur, sed praelato in templi struotione sibi filio se ipse condemnat; et Goliath cum armigero suo calumnEcclesiastes: nihil sub sole nouum, nec ualet quisquam dicere: ecce hoc recens est; iam enim praecessitin saeculis quae fuerunt ante nos : et novorum dogmatum instructor affirmat, potest fieri, quod numquam factum est. Non requiras utrum fuerit, quod posse esse non ambigis. Aedificari voluit Deus templum nomini suo, et hoc, ut non nisi inno
Abbreviated transcription (Latin):
qua adilectione declinat. Testi¬
monio dilectionis dei dñi. nc̃ petͣ
fund am̃ti ȩccłiȩ constituitur:
nunc sathanȩ uocabulo depraua¬
tur. unũ atq idem semꝑ operas¬
.N. nune dicit᷑. non reuelauit tͥ
hoc caro ⁊ sanguis. s pat̾ meusqͥ
est in celis: nc rursus ingeritur
non sapis quȩ dei st̾. s quȩ st̾ ho¬
minũ. Apl̃s diligendo electꝰ est.
diligendo confusus: habens ꝓ ni¬
mio amore peccatũ. Siquiðe an-¬
nuntianti de passione sua dño:
amoris impatientia dixerat.
ꝓpitꝰ tibi esto dñe: ñ erit istud
tibi. O miseria miseroꝵ. Si pe¬
trus in aliquo xp̃m amando pec¬
cauit: delicta quis intelligit:
Clamat ꝓpħ̃a ⁊ clamat in sp̃u
sc̃o. clamat ille de quo dixerat
dñs. manꝰ mea auxiliabit᷑ ei ⁊
brachiũ meũ confirmabit eũ.
& nichil ꝓficiet inimicus in eo:
⁊ quid clamet attende. Ab occbl¬
tis meis munda me dñe. Dauid
ille electꝰ scđm cor. ille quẽ ꝓmi¬

Expanded text:
quam a dilectione declinat, testiquam a dilectione declinat, testimonio dilectionis Domini nunc petra fundamenti Ecclesiae constituitur, nunc satanae uocabulo deprauatur. unum atque idem semper operanti nunc dicitur non reuelauit hoc tibi caro et sanguis, sed pater meus, qui est in caelis, nunc rursus ingeritur non sapis quae Dei sunt, sed quae sunt hominum. apostolns diligendo electus est diligendo confusus, habens pro nimio amore peccatum. siquidem adnuntianti de passione sua Domino amoris inpatientia dixerat: propitius tibi. esto; Domine; non erit istud tibi. 0 miseriam miserorum! si Petrus in aliquo Christum amando peccauit, delicta quis intellegit? clamat propheta et clamat in Spiritu Sancto, clamat ille, de quo dixerat Dominus manus mea auxiliabitur ei et bracchium meum confortabit eum et nihil proficiet inimicus in eo, et quid clamet adtende: ab occultis meis munda me, Domine. Dauid ille electus secundum cor, ille, quem promi
Abbreviated transcription (Latin):
tusq consistit. Ex quo etiã dicit᷑
ad abraham. Ambula corã me. et
esto sine macula. Necessario enĩ
abraham qui credidit deo ⁊ repu¬
tatũ est ei ad iustitiã. ut sit in eo
quod credidit uidit ⁊ gauisus e̾.
ꝑfectꝰ ac sine macula. cõmonet᷑.
multarũ gentiũ pat̾ constitutꝰ
in fide: ⁊ fideliũ sinꝰ in requie: ut
simꝰ om̃s qui speramꝰ in deo cũ fi-¬
deli abraham. Beati ĩmaculati
in uia scriptũ e̾: ꝑ fid̃e enĩ ambu¬
lamꝰ non ꝑ speciẽ. At uero si ius
de immaculato qualem dauid
orans querit audire: uanã possi¬
bilitatis tuȩ depone fidutiã. ⁊
ꝓstratus in p̾cib cũ ꝓpħa orati¬
one conuingere: flens parit̾ ⁊ di¬
cens. Delic ta quis intelligit: Ab
occultis meis munda me dñe et
ab alienis parce seruo tuo. Si enĩ
michi non fuerint dñati: t̾c ĩma¬
culatꝰ ero. In felix ego homo: delic¬
ta quȩ nondũ intelligo qñ uita¬
bo: Letrus diligit.xp̃m: nec um¬

Expanded text:
tusque consistit. ex quo etiam dicitur tusque consistit. ex quo etiam dicitur ad Abraham: ambula coram me et esto sine macula. necessario enim Abraham — qui credidit Deo et reputatum est ei ad iustitiam; ut sit in eo quo credidit, uidit et gauisus est — perfectus ac sine macula commonetur, multarum gentium pater constitutus in fide et fidelium sinus, in requie ut simus omnes, qui speramus in Deo cum fideli Abraham. beati inmaculati in uia, scriptum est; per fidem enim ambulamus non per speciem. at uero si uis de inmacalato qualem Dauid orans quaerit audire, uanam possibilitatis tuae depone fiduciam, et prostratus in precibus cum propheta oratione coniungere, flens pariter ac dicens: delicta quis intellegit? ab occultis meis munda me, Domine, et ab alienis parce seruo tuo. si enim mihi non fuerint dominati, tunc inmaculatus ero. infelix ego homo delicta, quae nondum intellego, quando uitabo? Petrus diligit Christum nec um
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ tẽporario silentio castigatur.
Uinde ⁊ paulus dic̃. Itaq qͥ se exi¬
stimat stare. iudeat ne cadat.
Et quasi forma hominũ. de se
ipse ꝓnuntiat. dicens.Castigo
corpus meũ. ⁊ in seruitutẽ redi¬
go: ne forte cũ aliis p̾dicauerĩ.
ipse reꝓbus efficiar. Ita sine cri¬
mine dici quẽꝗͣ ⁊ sine querela
non ẽ ꝑfectionis testimoniũ : s
conu̾sationis exemplum. De im¬
maculato aũ ubicũq scriptura
ꝓnuntiat. sic̃ dauid ait. Beati ĩ¬
maculati in uia qui ambulant
in lege dñi: sana doctrina tradi¬
tũ reor. qr uere beati st̃ qͥ st̾ im¬
maculat in uia. hoc e̾ ꝑfecta si¬
de in ueritate gradientes: ñ de¬
clinantes heretica prauitate ne¬
q in dexterã. neq in sinistram.
ad patr̃e. Igitur qui sine macula
atq lepra. nec coniuolatꝰ abhis quo¬
rum sermo serpit ut cancer. uene¬
randȩ głam tͥnitatis. audit. credit.
intelligit: beatꝰ in fide immacula-¬

Expanded text:
et temporario silentio castigatur. et temporario silentio castigatur. unde et Paulus dicit: itaque qui se existimat stare, uideat ne cadat. et quasi forma hominum de se ipse pronuntiat dicens: castigo corpus meum et in seruitutem redigo: ne forte, cum aliis praedicauerim, ipse reprobus efficiar. ita sine crimine dici quemquam et sine querella non est perfectionis testimonium sed conuersationis exemplum. De inmaculato autem ubicumque Scriptura pronuntiat; sicut Dauid ait beati inmaculati in uia, qui ambulant in lege Domini, sana doctrina traditum reor, quia uere beati sint qui sunt inmaculati in uia, hoc est perfecta fide in ueritate gradientes, non declinantes haeretica prauitate neque in dexteram neque in sinistram. ad Patrem. igitur qui sine macula atque lepra nec conuiolatus ab his, quorum sermo serpit ut cancer, uenerandae gloriam Trinitatis audit credit intellegit, beatus in fide inmacula
Abbreviated transcription (Latin):
ram carnis. aĩȩ uulnꝰ infligeret.
hoc est ne beatꝰ iob tanta tẽpta¬
tione superata. duplicatisqz õĩ¬
bus ⁊ restitutis. in suꝑbiã elatꝰ
in iudiciũ incideret diaboli: ad¬
monetur ab occultis suis: ut⁊¬
si aforis de iustitia laudaret᷑. in¬
tus tñ ei se sciret subditũ esse
sermones incorde:⁊ me putat
latere: Accinge tanquã uir
lumbos tuos. Int̾rogabo: tu aũ
responde mͥ. Ubi eras cũ funda¬
rem t̾rã: Indica m̃. si nosti scien¬
tiam. Et post multã docendi
correptionẽ. uł corripiendi doct᷑¬
nam. respondens iob dño dixit.
Qͥd gͦ udicor cõmonitꝰ ⁊ incre¬
patus a dr̃o: audiens talia cũ
nichil sim: Talis ⁊ zacharias:
homo sine querela. dignꝰ honore
hominũ. dignꝰ testimonio scrip¬
turarũ: quẽ aliqua ĩa ut arbi¬
tror ex hoc inflatio titillabat.
incipiebatq plus credere famȩ
qua conscientiȩ:ꝑ corripientẽ an¬
gelum nota infidelitatis arguit᷑

Expanded text:
curam carnis animae uulnus nfligeret, curam carnis animae uulnus nfligeret, hoc est, ne beatus Iob tanta temptatione superata duplicatisque omnibus et restitutes in superbiam elatus in iudicium incideret diaboli, admonetur ab occultis suis, ut etsi a foris de iustitia laudaretur, intus tamen ei se sciret subditum esse sermones in corde, et me putat latere? accinge tamquam uir lumbos tuos. interrogabo, tu autem responde mihi. ubi eras, cum fundarem terram? indica mihi, si nosti scientiam. et post multam docendo correptionem uel corripiendo doctrinam respondens Iob Domino dixit: quid ego iudicor commonitus et increpitus a Domino, audiens talia cum nihil sim? Talis et Zacharias, homo sine querella, dignus honore hominum, dignus testimonio Scripturarum, quem aliqua iam, ut arbitror, ex hoc inflatio titillabat, incipiebatque plus credere famae quam conscientiae, per corripientem angelum nota infidelitatis arguitur