comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
miserat. nͣ ueni pace̾ mittere
s gladũ & diuidere homineᷤ
adu̾sus patrẽ & matre̾. ꝙ socrũ.
ne quis pietatẽ religion anͣfer¬
ret. subiecit dicens. Qui amat
patre̾ aut matre̾ plusquã me.
W incantico legimus canticoꝵ
Ordinate in me caritate̾. Hic
ordo inomĩ affectu necessariꝰ :.
ama pꝰ dm̃ patrẽ. ama matrẽ.
ama filios. Si aut necessitas ue¬
nerit ut amor filioꝵ. ac pa¬
possit utrũq seruari odiũ in
Non gͦ ꝓhibuit amari patrẽ
aut matre: s signant᷑ addidit
lista scͥbitur. qui nͣ accipit cru¬
cẽ suã cotidie. HIe semel pu¬
temus ardorẽ fidei posse suf
ficere: seꝑ crux portanda ẽ:
ut sẽꝑ nos xp̃m amare docea¬
mus. Oyi uos recipit me
recipit. & qui me recipit. reci¬
ꝑit eũ qui me mi sit. Ordo
pulcherrimus. Ad p̃dicati¬
oneͣ mittit: docet pericła ñ
timenda: affectũ subicit reli¬
gioni: aurũ supͣ tulerat. es de
rona excusserat. Dura eũgłi¬
starũ conditio. Uñ gͦ sũptus:

Expanded text:
miserat: Non veni pacem mittere, sed gladium, et dividere homines adversus patrem, et matrem, et socrum, ne quis pietatem religioni anteferret, subjecit dicens: Qui amat patrem aut matrem plus quam me. Et in Cantico legimus canticorum: Ordinate in me charitatem . Hic ordo in omni affectu necessarius est. Ama, post Deum, patrem, ama matrem, ama filios. Si autem necessitas venerit, ut amor parentum ac fipossit utrumque servari, odium in Non ergo prohibuit amare aut patrem, aut matrem, sed assignanter addit:lio scribitur : Qui non accipit crucem suam quotidie. Ne semel putemus ardorem fificere, semper crux portanda est, ut semper nos Christum amare doceamus. Qui recipit vos, me recipit; et qui me recipit, recipit eum qui me misit. Ordo pulcherrimus. Ad praedicationem mittit, docet pericula non timenda, affectum subjicit religioni. Aurum supra tulerat, aes de zona excusserat. Dura Evangelistarum conditio. Unde ergo sumptus,
Abbreviated transcription (Latin):
neͣ infert quid pꝰ pͣdicatio¬
nẽ sequat᷑. Ad fidẽ &ͥ totus
orbis contra se diuisus ẽ:
unaq domus & fideles ha¬
buit & credentes. & ꝓpt̾ea
bellũ missũ ẽ bonũ: ut rũ¬
peret᷑ pax mala. Tale quio
& ingenesi adu̾sus rebelles
homines. qui moti fuerant
de oriente. & turrẽ extruere
festinabant ꝑ quã celi alta
penetrarent. fecisse sc̾bitur
dͣs: ut diuideret linguas
eoꝵ. Unͣ os in psalmo dd̾ p̃cat᷑.
Dissipa gentes dñe que bel¬
la uolunt. Ueni enĩ seꝑare
hominẽ adu̾sus patrẽ suũ

Expanded text:
infert quid post praedicationem sequatur. Ad fidem Christi, totus orbis contra se divisus est: unaquaeque domus et infideles habuit et credentes, et propterea bellum missum est bonum, ut rumperetur pax mala. Tale quid et in Genesi adversus rebelles homines, qui moti fuerant de Oriente, et turrem exstruere festinabant , per quam coeli alta penetrarent, fecisse scribitur Deus, ut divideret linguas eorum. Unde et in psalmo David precatur: Dissipa, Domine, gentes quae bella volunt . Veni enim separare hominem ad
Abbreviated transcription (Latin):
catoꝵ suoꝵ. quasi iustas pͣten¬
dant occasiones: ut qd̾ uolun¬
tate delinquunt: uideant᷑ neceᷤ¬
sitate peccare. Dnͣs scrutator
cordis & renũ. futuras cogitati¬
ones in singłis contuet᷑. Dixe¬
rat qui uos recipit: me recipit.
S qr hoc pͣceptũ multi pseudo

Expanded text:
catorum suorum quasi justas praetendant occasiones, ut quod voluntate delinquunt, videantur necessitate peccare: Dominus scrutator cordis et renum, futuras cogitationes in singulis contuetur. Dixerat: Qui recipit vos, me recipit. Sed hoc praeceptum multi pseudo
Abbreviated transcription (Latin):
hc̃ qui epłam accusationis a
samaritis suscipiens. uetuit
ierłm ac tẽplum construi: io-¬
sephꝰ putat esse cambissẽ. filiũ
cyri. qͥ post patrẽ .xxx. annis
imꝑio functũ. octo annis reg¬
nauit. E post eũ magi. uno
anno regnantes: dariũ filiũ
scarpi regni habuere suocesso¬
rem. Cuiꝰ sodo anno qͦ tẽplũ
edificari ꝑmisit. dixit ad za¬
ppło intueniens. Dñe exerci-¬
tuũ. usq qͦ tu ñ misereberis
ierłm & urbiũ uida. quibus
iratꝰ es : Iste septuagesimꝰ annꝰ
est. Assuerꝰ aut̃ cui pariter
epła accusationis missa dicit᷑.
ideo fortasse an aliqͥd rescͥpse¬
rit aut responderit. tacetur:
qr uł eodẽ quo regnare cepit
anno decedens artharxersi.
potiꝰ apicẽ regnandi & hȩc
eurandi reliquit: uł contẽpo¬
raneus qͥdem erat artharxer¬
si. s quasi minoris potentiȩ
illũ magis hȩc tͣctare ac decer¬
nere ꝑmisit. Noc est exẽplar

Expanded text:
hunc, qui epistolam accusationis a Samaritis suscipiens, vetuit Hierusalem ac templum construi, Josephus putat esse Cambysen filium Cyri, qui post patrem triginta annis imperio functum ipse octo annis regnavit; et post eum Magi, uno anno regnantes, Darium filium Hystaspis regni habuere successorem. Cujus secundo anno, templum quo aedificari permisit, dixit per Zapopulo interveniens: Domine exercituum, usquequo tu non misereberis Hierusalem et urbium Juda, quibus iratus es? Iste septuagesimus annus est . Assuerus autem, cui pariter epistola accusationis missa dicitur, ideo fortasse an aliquid rescripserit, aut responderit, tacetur, quia vel eodem quo regnare coepit anno decedens, Artaxerxi potius apicem regnandi, et haec curandi reliquit; vel contemporaneus quidem erat Artaxerxi, sed quasi minoris potentiae illum magis haec tractare ac decernere permisit. Hoc est exemp
Abbreviated transcription (Latin):
ã ꝙ rł. Inposteriori parte i¬
nit. qd̾ moyses libellũ repu¬
diz dͥari uissit ꝓpt duritiam
cordis maritoꝵ suoꝵ. nͣ disci¬
dium concedens s auferens
homicidiũ. Multo eniͣ meliꝰ
ẽ. licet lugubre̾ euenire discoi¬
diam: quã ꝑ odiũ sanguinẽ
fundi. Ego aut̃ dico uob̾. n ui

Expanded text:
a, etc. . In posteriori vero parte init. Quod Moyses libellum repudii dari jusserit propter duritiam cordis maritorum, non discidium concedens, sed auferens homicidium. Multo enim melius est, licet lugubrem, evenire discordiam, quam per odium sanguinem fundi. Ego autem dico vobis qui
Abbreviated transcription (Latin):
exibere quã demoniis. Eũgeli¬
ca autͣ ueritas nͣ recipit uira¬
mentuͣ. cũ omis sermo fide¬
lis. ꝓ uire uirando sit. Audi¬
dentẽ ꝓdente. Ego autͣ dico
uob̾ non resistere malo. Qui
auferre: s utrũq seruare.
Dñs nͣr uicissitudinẽ tollens.
truncat inicia peccatorũͣ.
U iulege retͥbutio ẽ: in eugłio
gr̃a ẽ. Ibi culpa em̃datur.
hic peccatoꝵ auferunt᷑ exor¬
dia. Si quis te ꝑcusserit
inderteram maxillã tuã
p̃be illi ⁊ alteram. E illiqͥ

Expanded text:
exhibere, quam daemonibus. Evangelica autem veritas non recipit juramentum, cum omnis sermo fidelis pro jurejurando sit. Audidentem pro dente. Ego autem dico vobis, non resistere malo. Qui auferre, sed utrumque servare. Dominus noster vicissitudinem tollens, truncat initia peccatorum. Et in Lege retributio est: in Evangelio gratia. Ibi culpa emendatur, hic peccatorum auferuntur exordia. 31 Sed si quis te percusserit in dexteram maxillam tuam, praebe illi et alteram. Et ei
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq considera qd̾ hic saluator
celũ ꝙ terrã. & ꝑ ierosolimã
& ꝑ caput tuuͣ & hoc quasi
paruuliis fuerat lege conces¬
sum: ut qͦmͦ uictimas ñola.¬
bant dõ. ne eas idolis ĩ mola¬

Expanded text:
ra quod hic Salvator coelum, et terram, et Hierosolymam, et per caput tuum. Et hoc quasi parvulis fuerat lege concessum, ut quomodo victimas immolabant Deo, ne eas idolis immola
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc ꝑ elementa mundi pessi¬
mã consuetudine̾ semꝑ habuls¬
re iudei. sic̃ ꝓpħalis eos freqͣ̃s
arguit sermo. Q uirat aut
uenerat᷑. aut diligit. ꝑ quẽ
uuirat. In lege p̃ceptũ ẽ. ut ñ

Expanded text:
Hanc per elementa jurandi pessimam consuetudinem semper habuere Judaei, sicut prophetalis eos frequenter arguit sermo. Quia qui jurat, aut veneratur, aut diligit eum per quem jurat. In lege praeceptum est ut non
Abbreviated transcription (Latin):
stũ s tyberiũ significari pͥuignũ
eiꝰ. qui in locũ uit̾ci successerat.
sub quo & passus ẽ dñs. Om̃s aut̃
reges romani apͥmo gaio cesare qͥ
imꝑiu arripuerat cesares appellati
stͣ. Porro qd̾ ait reddite quȩ sc̃ cesa¬
ris cẽsari. id eͣ nuͣmũ & tͥbutũ &

Expanded text:
um significari privignum ejus, qui in locum successerat ipsius, sub quo et passus est Dominus. Omnes autem Reges Romani a primo C. Caesare, qui Imperium arripuerat, Caesares appellati sunt. Porro quod ait: Reddite quae sunt Caesaris Caesari, id est, nummum, tributum et
Abbreviated transcription (Latin):
dientes mirati stͣ. Qui credere debu¬
erant ad tantã sapientiã mirati st̃.
qd̾ calliditas eoꝵ insidiandi nͣ inue¬
nisset locũ. Et relicto eoabiert᷑. in¬
fidelitatẽ parit̃. cͣ miraculo repor¬
N tantes. In illo die: accessert᷑ adeũ
saducei. qui dict᷑ nͣ ẽẽ resurrectio¬
neͣ. Duȩ erant hereses inuideis:
una phariseoꝵ: & altera saduceoꝵ
Pharise traditionũ. & obserua¬
tionũ. quas illi de uterosis uocãt
tusticiã p̾ferebant. unͣ⁊ diuisi
uocabant᷑ appło. Saducei autͣ qͥ
interp̃tant᷑ iusti. & ipsi uendica

Expanded text:
dientes, mirati sunt. Qui credere debuerant ad tantam sapientiam mirati sunt, quod calliditas eorum insidiandi non invenisset locum. Et, relicto eo, abierunt. Infidelitatem pariter cum miraculo reportantes. III. In illa die accesserunt ad illum Sadducaeorum qui negant esse resurrectionem. Duae erant haereses in Judaeis, una Pharisaeorum et altera Sadducaeorum. Pharisaei traditionum et observationum, quas illi deuterosis vocant, justitiam praeferebant. Unde et divisi vocabantur a populo. Sadducaei autem, qui interpretantur justi,
Abbreviated transcription (Latin):
sequentes. saduce uixta acta apł̃oꝵ
omĩa denegabant. Iste st̃ͣ duȩ domꝰ
de quib ysaias manifestiꝰ docit.
qd̾ offensure sint in lapide scandali

Expanded text:
sequentes juxta Acta apostolorum omnia denegabant . Istae sunt duae domus, de quibus Isaias manifestius docet, quod offensurae sint in lapidem scandali
Abbreviated transcription (Latin):
pbete ẽẽ contrariũ: ut qͦd ille
impossibile dixit effatu. hic
narrare incipiat: quia ibi de
generatione diuinitatis. hic de
incarnatione dictũ ẽ. Acarna¬
lib autẽ cepit: ut ꝑ hominẽ
dm discere incipiamꝰ. Filii
ỹposterus: s necessarie cõmuta¬
tus. Si enĩ primũ posuisset a¬
braham & postea dauid: rurs
ei repetendus fuerat abraham
ut generationis series texeret᷑.
Ideo aũ cȩteris p̾t̾missis. horũ
filiũ nuncupauit: qr ad hos
Ad abraham: in semine inquit
tuo bñdicent᷑ om̃s gentes. qͦd
est xp̃c. Ad dauid: de fructu
uentris tui ponã suꝑ sedẽ tuã.
udas aũ. genuit phares & ⁊a¬
ram de thamar. Potandũ. in
genealogia saluatoris nullã
sc̃arũ assumi mulierũ: s eas
quas scriptura rep̃bendit: ut
qui ꝓpt̾ peccatores uenerat.
de peccatricib nascens. omnip̃
peccata deleret. Unde & in

Expanded text:
phetae esse contrarium, ut quod ille impossibile dixit effatu, hic narrare incipiat: quia ibi de generatione divinitatis, hic de incarnatione est dictum. A carnalibus autem coepit, ut per hominem Deum dicpraeposterus, sed necessario commutatus. Si enim primum posuisset Abraham, et postea David: rursus ei repetendus fuerat Abraham, ut generationis series texeretur. Ideo autem, caeteris praetermissis, horum filium nuncupavit; quia ad hos ad Abraham: In semine, inquit, tuo benedicentur omnes gentes , quod est Christus. Ad David: De fructu ventris tui ponam super sedem udas autem genuit Phares et Saram de Thamar. Notandum quod in genealogia Salvatoris nullam sanctarum assumit mulierum, sed eas quas Scriptura reprehendit, ut qui propter peccatores venerat, de peccatoribus nascens, omnium peccata deleret. Unde et in
Abbreviated transcription (Latin):
nem & iusticiam. Nemo enĩ
terram istã ꝑ mansuetudine̾
s. ꝑ suꝑbiã possidet. Geati
qui lugent. qm̃ ipsi consola¬
bunt᷑. Luctus hic non mortuoꝵ
uit samuhel saulẽ: qr peni¬
tuerat dm̃ qđ unxisset eũ
flere ac lugere sẽ dicit eos qͥ
pꝰ fornicationẽ & ĩ mundiciã
ñ egerint penitentiã Beati
qui esuriunt & sitiunt uisticiã¬

Expanded text:
im terram istam per mansuetudinem, sed per superbiam possidet. Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur. Luctus hic non mortuoruvit et Samuel Saulem, quia poenituerat Deum quod unxisset eum flere ac lugere se dicit eos, qui post fornicationem et immunditiam non egerunt poenitentiam . 24 Beati qui esuriunt, et sitiunt justitia
Abbreviated transcription (Latin):
miscdes: qmͣ ipsi miscdiam
consequant᷑. Miscdia ñ solũ
in elemosums intelligit᷑. s in
omĩ peccato fr̃ĩs: si alt̾ alt̾iꝰ
onera portemus. Beati mun¬
do corde: qm̃ ipsi dm̃ uidebt̃.
quos nͣ arguit contientia
ulla peccati. Mundus: mun¬
do corde conspicit᷑. Templũ
dĩ nͣ pot̃ ee̾ pollutũ. Beati
suo: deinde int̾ fr̃s dissidentes
pacẽ faciunt. Qd enĩ ꝓdest alio ᷤ
ꝑte pacari. cũ intuo animosit᷑
bella uitiorum Beati qͥ ꝑ secu¬
tionẽ patiunt᷑ ꝓpt iusticiam.¬

Expanded text:
iam ipsi misericordiam consequentur. Misericordia non solum in eleemosynis intelligitur; sed in omni peccato fratris, si alter alterius onera portemus . Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. Quos non arguit conscientia ulla peccati. Mundus mundo corde conspicitur: templum Dei non potest esse pollutum. Beati suo, deinde et inter fratres dissidentes pacem faciunt. Quid enim prodest alios per te pacari, cum in tuo animo sint bella vitiorum? Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
optanda eͣ maledictio. Gaude
hoc nrm possit implere. ut
laceret᷑ obꝓbriis fama nr̃a:
nos exultemus indño. Hoc qͥ
uanã sectat᷑ głam ĩplere nͣ
pot᷑. Gaudere gͥ & exultare

Expanded text:
optanda maledictio. Gaudethoc nostrum possit implere, ut laceretur opprobriis, fama nostra, et nos exsultemus in Domino, hoc qui vanam sectatur gloriam implere non potest. Gaudere igitur et exsultare
Abbreviated transcription (Latin):
saluabit. Nequis aut̃ putaras.
pauꝑtatem que ñ nunquã
necessitate portat᷑ a dño p̃di¬
cari. aduuirit spũ: ut humi¬
litatẽ intelligeres. non penu¬
pauperes. Unde supra de huiꝰ¬
scemodi pauperib & saluator
ꝑisaiam loquit᷑. Dñs unx̃
me. ꝓptͣ quod euangłizare
pauꝑib misit me Beati
mites. qm̃ ipsi possidebunt
lissilus quisq & bellator
magis possidet. s t̾rã quã
psalmista desiderat. Credo
uidere bona dmͣ. interrau¬
uentium. Huiꝰ scemodi pos¬
sessor. ⁊ pꝰ uictoriã tͥumpha¬
tor. etiam in quadragesimo

Expanded text:
bit : Ne quis autem putaret paupertatem, quae nonnumquam necessitate portatur, a Domino praedicari, adjunxit, spiritu: ut humilitatem intelligeres, non penupauperes. Unde super hujuscemodi pauperibus et Salvator per Isaiam loquitur: Dominus unxit me; propter quod evangelizare pauperibus misit me . Beati mites, quoniam ipsi possidebunt lissimus quisque et bellator magis possidet; sed terram quam Psalmista desiderat, dicens: Credo videre bona Domini in terra viventium . Hujuscemodi possessor, et post victoriam triumphator, etiam in quadragesimo
Abbreviated transcription (Latin):
& letati sunt. In die namq
illa ꝑpetuȩ lucis. de qͣ dicit
⁊acharias. & erit dies una
nas uictimas electi ĩmolant¬
dño. illas uidelic& qͣs in spe
futuroꝵ degustans psalmista
dicebat. Dirupisti uineula
mea: tͥ sacrificabo hostiam
laudis. Qui bñ etiã ubi se¬
hanc hostiã sacrificaturũ
speraret ostendit. eũ ꝓtinꝰ
adiungit. Uota mea dño

Expanded text:
etc. In die namque illa perpetuae lucis de qua dixit Zacharias: Et erit dies una, nas Domino victimas electi immolant, illas videlicet quas in spe futurorum degustans Psalmista dicebat: Dirupisti vincula mea, tibi sacrificabo hostiam laudis . Qui bene etiam, ubi hanc se hostiam sacrificaturum speraret, ostendit, cum protinus adjungit: Vota mea Domino
Abbreviated transcription (Latin):
lege tua. qui q in thesauro
ꝓphetici uoluminis non solũ
uetera amplectendi. uerũ
& noua sub uelamine uete¬
riu donaria inueniendi.
atq in usus conseruoꝵ meoꝵ
ꝓferendi indigno mͥ gr̃ãm
prestitisti: memento mei
d̾s m̃s in bonũ. AmeN¬

Expanded text:
lege tua; quique in thesauro prophetici voluminis, non solum vetera amplectendi, verum et nova sublevatione veterum donaria inveniendi, atque in usus conservorum meorum proferendi, indigno mihi gratiam praestitit, memento mei, Deus meus, in bonum
Abbreviated transcription (Latin):
dederit. At ille respondens ait.
Omis plantatio quã nͣ plantauit
pater mͣs celestis eradicabitur.
Etiam que plana uidentur in
scͥpturis: plena stͣ questionib
Omiͣs inquit plantatio quã nͣ
plantauit pater mͣs celestis era¬
dicabitur. Eradicabit᷑ gͦ ex illa
plantatio: dequa apłs ait. Ego
plantaui: apollo rigauit. S solur¬
tur questio ex eo qd̃ sequitur. Ds̃
autͣ incrementũ dedit. Dicit &
ipse. Diͣ agricultura. dĩ edificatio
estis. E in alio loco. Cooꝑatores
dĩ sumus. Si aut cooꝑatores: qͥ
plantante paulo. & rigante apol
rigat. Abutunt᷑ hoc loco qͥdiuer¬
sas naturas introducunt dicentes
Si plantatio quã ñ plantauit pas
eradicabitur: gͦ quã ille planta

Expanded text:
dederit. At ille respondens, ait: dederit. At ille respondens, ait: Omnis plantatio quam non plantavit Pater meus coelestis, eradicabitur. Etiam quae plana videntur in Scripturis, plena sunt quaestionibus. Omnis, inquit, plantatio quam non plantavit Pater meus coelestis, eradicabitur. Ergo eradicabitur et illa plantatio, de qua Apostolus ait: Ego plantavi, Apollo rigavit . Sed solvitur quaestio ex eo quod sequitur: Deus autem incrementum dedit . Dicit et ipse: Dei agricultura, Dei aedificatio estis . Et in alio loco: Cooperatores Dei sumus. Si autem cooperatores: igitur plantante Paulo, et rigante Apollrigat. Abutuntur hoc loco qui diversas naturas introducunt, dicentes: Si plantatio quam non plantavit Pater, eradicabitur: ergo quam planta
Abbreviated transcription (Latin):
nat homine᷑: s quod ꝓcedit ex
ore hoc comquinat homine᷑. Op¬
ponat prudens lector &dicat.
Si qd̾ intrat mnos non coinquinat
homine᷑: quare idolotitis nͣ nesci¬
mur᷑: Ꝙ apłs sc̃bit. Non potestis
calicẽ dĩ bibere. & calicẽ demoni¬
orũ. Sciendũ gͥ eͫ: qd̾ ipsi quidẽ
cibi &s dĩ creatura ꝑ se omis mun¬
da sit: s idolorũ. ac demonũ inuo¬
catio ea faciat immunda. Tunc
accedentes discipłi dixerunt ei.
Scis qr phariser audito hocu̾bo
scandalizati stͣ.łEx uno ser¬
moue om̃is sciꝑsticio obseruatio¬
nũ uidaicarũ fuerat elisa. qͥ in
cibis sumendis abhominandisq
Et qr crebro terit᷑ in eccłasticis
scͥpturis scandalũ breuiterdicem
dũ qͥd significet. Scolon & scanda¬
lũ nos offendiculũ uł riunã &
infractionẽ pedis possumꝰ dicere.
Quando gͦ legimus quicũq de
minimis istis scandalirauerit
quẽpiam: hoc intelligimꝰ qͥdic¬
to factoue occasionẽ riun x cuiꝗͣ

Expanded text:
cat hominem: sed quod procedit ex cat hominem: sed quod procedit ex ore hoc coinquinat hominem. Opponat prudens lector, et dicat: Si quod intrat in os non coinquinat hominem, quare idolothytis non vescimur? Et Apostolus scribit: Non potestis calicem Domini bibere, et calicem daemoniorum . Sciendum igitur quod ipsi quidem cibi, et Dei creatura per se omnis munda sit: sed idolorum ac daemonum invocatio ea faciat immunda. Tunc accedentes discipuli ejus, dixerunt ei: Scis quia Pharisaei, audito verbo hoc, scandalizati sunt? Ex uno sermone omnis superstitio observationum Judaicarum fuerat elisa; qui in cibis sumendis abominandisqueEt quia crebro teritur in Ecclesiasticis Scripturis, scandalum, breviter dicamus quid 113 significet. Σκῶλον et scandalum, nos offendiculum, vel ruinam et impactionem pedis possumus dicere. Quando ergo legimus: Quicumque de minimis istis scandalizaverit quempiam, hoc intelligimus, qui dicto factove occasionem ruinae cuiquam
Abbreviated transcription (Latin):
cerdotũ lucra cederet. Hec pessi¬
ma phariseorũ traditio: de alia
tes obligatos ere alieno & nolen¬
tes sͥ creditũ reddere. delegabãt
Pacerdotib: ut exacta pecunia.
ministeriis templi. & eorũ usib
deseruiret. Potest autͣ breuit̾
iquit filios: ut dicant parentib
suis. Qd cũq donũ oblaturꝰ erã
do᷑. in tuoᷤᷤ consumo cibos. tibiq
ꝓdest & pater &̃ mater: ut illi
Ueratis. Non qd̾ intrat in os com
municat homineͣ: s qd̾ ꝓcedit
exore: hoc coͣmiuncat homine̾.
Uerbũ coͣmunicat. ꝓpͥe scͥptu¬
rarũ ẽ: & publico sermone nͣ te
ritur. Popłs uideorũ patrẽ diͣ
se ee̾ iactitans. cõmunes cibos
uocat qub om̃s utuntur homi¬
nes. u̾bi gr̃a siuillã carne̾ ostrea ᷤ.
lepores. &s istiꝰ modi anmantia
que ungulam ñ findunt nec ru¬
minant. nec sq uamosa inpisci
hominib patet: & quasi ñẽ de
parte dĩ ꝓ immundo appellatur.
Non qd̾ intrat mos quoinqui¬

Expanded text:
cerdotum lucra cederet. Haec pessicerdotum lucra cederet. Haec pessima Pharisaeorum traditio, de alia tes obligatos aere alieno, et nolentes sibi creditum reddere, delegabant sacerdotibus, ut exacta pecunia ministeriis templi et eorum usibus deserviret. Potest autem et huncllitis, inquit, filios, ut dicant parentibus suis: quodcumque donum oblaturus eram Deo, in tuos consumo cibos, tibique prodest, o pater, et mater, ut illi cratis. Non quod intrmunicat hominem, sed quod procedit ex ore coinquinat hominem. Verbum communicat proprie Scripturarum est, et publico sermone ritur. Populus Judaeorum partem Dei esse se jactitans communes cibos vocat, quibus omnes utuntur homines. Verbi gratia, suillam carnem, ostreas, lepores, et istiusmodi animantia quae ungulam non findunt; nec ruminant, nec squamosa in piscihominibus patet, et quasi non est de parte Dei, pro immundo appellatur. Non quod intrat in os communi
Abbreviated transcription (Latin):
matrem¶ Honor in scͥpturis nͣ
tantũ insalutationib & offici¬
is deferendis. quantũ melemo
nũ intelligit᷑. Ꝙ in alio loco. Pres¬
biteri duplici honore honoran.¬
di: maxime qui laborant inu̾bo
& docꝰtrina. E ꝑ hoc mandatũ
iubemur: ut boui tituranti os
ũ daudamus. & dignꝰ sit oꝑariꝰ
mercede sua. Preceperat dñs uł
imbecillitatis sue. uł etatis penu¬
bias parentũ considerans: ut filii
honorarent etiã in uitȩ necessari¬
is ministrandis parentes suos.¬
Hane prouidentissimã dĩ legẽ
uolentes scribe & pharisei sub¬
uetere & impietatẽ sub nomine
pietatis inducerent : docuert
pessimos filios ut siquis ea que
parentib offerenda st̃ dõ uouere
uoluerit qui uerꝰ eͣ pater. oblatio
dmͣ p̃ponatur parentũ muneri¬
b Uł certe ipsi pͥarentes que do
consecrata cernebant: ne sacri¬
legii crimen incurrerent decli¬
nantes. egestate confitiebantur.
Atq ita fiebat: ut oblatio liberoꝵ.
sub occasione templi & dĩ insa¬

Expanded text:
matrem. Honor iste in Scripturis, non tantum in salutationibus et officiis deferendis, quantum in eleenum intelligitur. Et in alio loco: Presbyteri duplici honore honorandi, maxime qui laborant in verbo et doctrina Dei . Et per hoc mandatum jubemur, ut bovi trituranti os non claudamus . Et dignus sit operarius mercede sua . Praeceperat Dominus, vel imbecillitates, vel aetates, vel penurias parentum considerans, ut filii honorarent, etiam in vitae necessariis ministrandis, parentes suos.Hanc providentissimam Dei legem volentes Scribae et Pharisaei subvertere, ut impietatem sub nomine pietatis inducerent, docuerunt pessimos filios, ut si quis ea quae parentibus offerenda sunt, Deo vovere voluerit qui verus est Pater, oblatio Domini praeponatur parentum muneribus: vel certe ipsi parentes, quae Deo consecrata cernebant, ne sacrilegii crimen incurrerent, declinantes, egestate conficiebantur. Atque ita fiebat ut oblatio liberorum, sub occasione templi Dei, in sa
Abbreviated transcription (Latin):
ra manifeste: aut mani feste die¬
Nta obscure uelit intelligere.  Non
Iintelligitis qr om̃e qd̾ intrat inos
Iinuentrẽ uadit: & in secessũ emit¬
titur: Omĩa eugłiorũ loca apud
hereticos & ꝑu̾sos. plena st scan¬
dalis. Et ex hac sententiola qͥda
calumniant᷑: qd̃ dñs phisice dis¬
putationis ignarus putet om̃s
cibos inuentrẽ̾ ire. & in secessum
tus & uenas. ac medullas. neruos¬
q fundantur. Unͣ & multos qͥ uicio
stomachi ꝑpetem sustineant uo¬
mitũ ꝑcenas & prandia statim
euomere qd̾ ingesserint: & tamen
corpulentos ẽẽ: qr ad pͥmũ tactũ
liquidior cib & potus. ꝑ menbra
diffunditur. S istus modi homi¬
nes cũ uolunt alteriꝰ imꝑitiam
rep̃hendere: ostendunt suam.
Quãuis enĩ tenius humor &liquẽs
esca. cũ in uenis. ꝙ artubus. euͣ¬
cocta fuerit &s digesta: ꝑ occulto ᷤᷤ¬
meatus corporis. quos greci Ito pͥo¬
iͥc uocant. ad inferiora delabitur.

Expanded text:
ra manifeste, aut manifeste dira manifeste, aut manifeste dicta obscure velit intelintelligitis quia omne quod intrat in os, in ventrem vadit, et in secessum emitinem. Omnia Evangeliorum loca apud haereticos et perversos plena sunt scandalis. Et ex hac sententiola quidam calumniantur, quod Dominus physicae disputationis ignarus, putet omnes cibos in ventrem ire, et in secessum artus et venas ac medullas, nervosque fundantur. Unde et multos, qui vitio stomachi perpetem sustinent vomitum, post coenas et prandia, statim evomere quod ingesserint, et tamen corpulentos esse: quia ad primum tactum liquidior cibus et potus per membra fundantur. Sed istiusmodi homines dum volunt alterius imperitiam reprehendere, ostendunt suam. Quamvis enim tenuis humor et liquens esca, cum in venis et artubus concocta fuerit meatus corporis, quos Graeci πόρους vocant, ad inferiora delabitur,
Abbreviated transcription (Latin):
tationes male. Ergo anime pͥn¬
cipale nͣ scđm platone̾ in cerebro.
s iuxta xp̃m in corde ẽ. E argir¬
endi ex hac sententia. qui cogi¬
tationes adiabolo immitti putãt
ꝙ nͣ ex ꝓpͥa nasci uoluntate. Diabo¬
lus aduitor ẽẽ & incentor malarũ
cogitationũ potest: auctͥor ẽẽ nͣ
pot̃. Sinautͥ semꝑ in insidiis posi¬
tus. leuẽ cogitationũ nr̃arũ scintil¬
lam suis fontib inflammauerit.
nͣ debenus opinari euͣ cordis qͦ
occulta rimari: s excorporis habi¬
tu. & gestib estimare. qͥd uersemur
intrinsecus. Uerbi gr̃a. Di pulchrã
mulierẽ nos crebro uiderit respi

Expanded text:
ationes malae. Ergo animae principale non, juxta Platonem, in cerebro, sed juxta Christum in corde est. Et arguendi ex hac sententia, qui cogitationes a diabolo immitti putant, et non ex propria nasci voluntate. Diabolus adjutor esse et incentor malarum cogitationum potest, auctor non potest. Sin autem semper in insidiis positus, levem cogitationum nostrarum scintillam suis fomitibus inflammarit, non debemus opinari eum cordis quoque occulta rimari, sed ex corporis habitu et gestibus aestimare quid versemus intrinsecus. Verbi gratia, si pulchram mulier
Abbreviated transcription (Latin):
& uos tͣnsgredimini mandatũ
d̃i ꝓpter traditionẽ ur̃am: ẜalsã
calumnia uera responsione con¬
futat. Cũ inquit uos ꝓpter tra¬
ditiones hominũ p̾cepta dĩ ne¬
gligatis. quare discipulos meos
arguendos creditis. qd̾ semorũ
uissa pariupendant ut discita
custodiunt: Nam ds̃ dixit.
Honora patre̾ tuũ & matrẽ. Et.
Qui maledixerit pat̾ ł matͥ. mor¬
te moriatur. Uos aut̃ dicitis.

Expanded text:
 vos transgredimini mandatum Dei propter traditionem vestram? Falsam calumniam vera responsione confutat, cum, inquit, vos propter traditionem hominum praecepta Domini negligatis, quare discipulos meos arguendos creditis, quod si morum jussa parvi pendant, ut Dei scita custodiant? Nam Deus dixit: Honora patrem et matrem; et qui maledixerit patri vel matri, morte moriatu
Abbreviated transcription (Latin):
uare discipłi tui tͣnsgredum¬
t᷑ traditiones seniorñ Illi¬
ra phariseorũ: scͥbarũq stultitia
Dĩ filiũ arguunt: quare homi¬
nuͣ traditiones. & p̾cepta nͣ serues.
Neniͣ lauãt manũs suas. cũ pa¬
ne̾ manducant. Manus. ide
sunt: ut fiat illis u̾bũ di᷑. Ipse
autͣ respondens ait illis. Quare

Expanded text:
iscipuli tui transgrediuntur traditiones seniorum? Mira Pharisaeorum Scribarumque stultitia, Dei Filium arguunt, quare hominum traditiones et praecepta non servet? Non enim lavant manus suas, cum panem manducant. Manus, id esunt, ut fiat in illis verbum Dei. Ipse autem respondens, ait illis: Quare
Abbreviated transcription (Latin):
seriptũ est. Sed unꝰ nulitum
lancea latus eiꝰ ꝑforauit: et
continuo exunt sanguis &
aqua. Ostiũ quippe lateris
medii in parte erat domus
dexterȩ. hoc est ab orientali
angulo lateris meridiani. it̃
incipiens. & ꝑ int̾iora eiusdẽ
lateris occulto itinere pau¬
latim ad altiora cenaculoꝵ
ꝑducens: quia dñs & saluator
nr ianuã nob̃ salutis in dex¬
tero latere sui corporis uoluit
aꝑiri: ꝑ cuiꝰ sacram̃ta abluti
& scĩficati. altiorẽ regni cȩlestiᷤ
aulam possimꝰ intrare. Ascen¬
dimꝰ namq ꝑ ostiũ lateris
medii in suꝑius cenacłm: qͣn¬
do ꝑ aquã baptismatiᷤᷤ & po¬
culũ dnici calicis consecrati
ab hac terrestri conu̾satione
ad cȩlestẽ anmarũ uitam

Expanded text:
scriptum est: Sed unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua . Ostium quippe lateris medii in parte erat domus dextra, hoc est ab orientali angulo lateris meridiani in terra incipiens, et per interiora ejusdem lateris occulto itinere paulatim ad altiora coenaculorum perducens; quia Dominus et Salvator noster januam nobis salutis in dextro latere sui corporis voluit aperire, per cujus sacramenta abluti ac sanctificati, altiorem regni coelestis aulam possimus intrare. Ascendimus namque per ostium lateris medii in superius coenaculum, quando per aquam baptismatis, et poculum dominici calicis consecrati, ab hac terrestri conversatione ad coelestem animarum vitam
Abbreviated transcription (Latin):
Nc̃ gͦ si uidet᷑ regi bonũ. recen¬
seat in bibliotheca. regis. quȩ
est in babylone. utrũnam
a cyro uissũ sit ut edificetur
tem regis suꝑ hac re mittat
hȩc epła quã tathannai scͥbit
dario: illi epłe quã reum &
sampsai scripserunt arthar¬
xersi. Illa namq accusatione
ierosolimitarũ: hec laude
ñ solũ gentis s & d̃i oĩpoten¬
tis plena est. Deniq ita iei¬
pit. Dario regi: pax omnis.
Notũ sit regi isse nos ad iudeã
ꝓuintiã: ad domũ di magni
que edificat᷑ lapide impolito:
& ligna ĩponunt᷑ parietibus:

Expanded text:
nc ergo, si videtur regi bonum, recenseat in bibliotheca regis, quae est in Babylone, utrumnam a Cyro rege jussum sit ut aedificaretur tem regis super hac remittat haec epistola, quam Thathannai scribit Dario, illi epistolae quam Rehum et Samsai scripserunt Artaxerxi. Illa namque accusatione Hierosolymitarum, haec laude non solum gentis, sed et Dei omnipotentis plena est. Denique ita incipit: Dario regi pax omnis. Notum sit regi, isse nos ad Judaeam provinciam, ad domum Dei magni, quae aedificatur lapide impolito, et ligna
Abbreviated transcription (Latin):
lica. que texit ȩre. In qͣ̃ basilica
templo circumposita & ppłs
noctiq solebant excubare:
sicut idẽ liber paralypomeñ¬
docet. abundantissime. Hlȩc
aliq̃ndo generalit cum ipso
templo annumerat᷑: ut in
erigłio. uͥ docente in tẽplo dño
mulierẽ in adult̾io dep̃hensã
adduxere pharysei & scribe:
quã nullatenꝰ nisi in porticu
mine gazophylatioꝵ. siue exe-¬
drarũ. siie porticuũ. siue
atrioꝵ. Unde ẽ illud psalmi¬
stȩ. Qͥ statis in domo domini:

Expanded text:
lica, quae texit aere . In qua basilica lica, quae texit aere . In qua basilica templo circumposita, et popnoctuque solebant excubare, sicut ibidem liber Paralipomenon abundantissime docet. Haec aliquando generaliter domus cum ipso templo adnumeratur; ut in Evangelio, ubi docente in templo Domino mulierem in adulterio deprehensam adduxere Pharisaei et Scribae , quam nullatenus nisi in porticusmine gazophylaciorum, sive exedrarum, sive porticuum, sive atriorum. Unde est illud Psalmistae: Qui statis
Abbreviated transcription (Latin):
bndictio frugũ. uineȩ. fici.
malogͣnati. & oliuȩ. id ẽ. ab un¬
dantia copiosior sp̃ualium
carismatũ: quȩ absq dubieta¬
te tanto nob̃ largiꝰ a dño pͣsta¬
bitur: quanto diligentiꝰ habi¬
tacłm głȩ illiꝰ siue in nobis. ip̃¬
sis. seu in ꝓximoꝵ cordibus
extruere sategerimꝰ. Neq ali¬
qͥs hoc qͦd idem aggeus sub
dario rege templi ẽẽ iacta
fundam̃ta. dicit. contrariĩ
existimet huic sacrȩ quam
exponimꝰ hystorie: in qͣ scͥptũ
est. sccło anno eyri regis fun¬
datũ esse a cementariis tem
da tio deseripta est.
id est domꝰ sceͣ int̾ioris: euius
mensuras spetialit᷑ & regũ
& paralypomenon hystoria
refert: nc̃ auͣ cum edificatio¬
ne domꝰ ipsiꝰ. etiã porticuũ &
garophylatioꝵ. que ipsã do¬
mũ undiq uersũ in gyro
ambiebant. edificia fundata
narrant᷑. Quoꝵ in libro para¬
lypomenon ita fit mentio.
Fecit etiã atriũ sacerdotũ. et
basilicã gͣndẽ: & ostia in basi¬

Expanded text:
benedictio frugum vineae, fici, benedictio frugum vineae, fici, malogranati, et olivae, id est, abundantia copiosior spiritualium charismatum, quae absque ulla dubietate tanto nobis largius a Domino praestabitur, quanto diligentius habitaculum gloriae illius, sive in nobisipsis, seu in proximorum cordibus exstruere sategerimus. Neque aliquis hoc quod ait Aggaeus, sub Dario rege templi esse jacta fundamenta, contrarium aestimet huic sacrae quam exponimus historiae in qua scriptum est: Secundo anno regis Cyri fundatum esse a caementariis tempdatio descripta est, id est, domus sanctae interioris, cujus mensuras specialiter et Regum et Paralipomenon historia refert. Nunc autem cum aedificatione domus ipsius etiam porticuum et gazophylaciorum, quae ipsam domum undique versum in gyro ambiebant, aedificia fundata narrantur, quorum in libro Paralipomenon ita fit mentio: Fecit etiam atrium sacerdotum, et basilicam grandem, et ostia in basi
Abbreviated transcription (Latin):
Dredixerant enĩ idem propħȩ
qr si edificando templo insiste¬
rent: mox donante dño. & opꝰ
suũ complerent: & bonis qͦq
omnib ꝓ mercede deuotionis
largiꝰ abundarent. E quib ẽ.
illud zacharie. Manꝰ zoroba¬
bel fundauerunt domũ istã:
& manꝰ eiꝰ ꝑficient eã: et scie¬
tis qr dñs exercituũ misit
me ad uos. Hoc est. Cuͣ uide¬
ritis templũ ab ipso zoro¬
babel a quo ẽ fundatũ esse
ꝑfectũ: tunc intelligetis me¬
missũ a dño:. & que locitt᷑ sũ
ipso mandante dixisse. Item
aggeus. A die inqͥt uicesimã
& .iiii. noni mensis: a die qͣ
fundam̃ta facta ft̃ tẽpli dm̃i.
ponite suꝑ cor ur̃m. Nunqͥd
iam semͣ in germine est. et
adhuc uinea & ficꝰ. & malo¬
granatuͣ & lignũ oliuȩ non
ipse exitus rerũ docuit. S et
auctores scripturȩ. ꝓspera
qͥescant. Aderit namq diui¬
nũ auxiliũ. quo cepta domꝰ
dni in auditoꝵ corde creden¬
do ac bñ uiuendo cõpleatur:
adueniet architectis eisdem

Expanded text:
edixerant enim iidem prophetae, quia si aedificando templo insisterent, mox donante Domino, et opus ipsum complerent, et bonis quoque omnibus pro mercede devotionis largius abundarent. E quibus est illud Zachariae: Manus Zorobabel fundaverunt domum istam, et manus ejus perficient eam; et scietis, quia Dominus exercituum misit me ad vos . Hoc est, cum videritis templum ab ipso Zorobabel, a quo est fundatum, esse perfectum, tunc intelligetis missum a Domino, et quae locutus sum, ipso mandante, dixisse. Item Aggaeus: A die, inquit, vigesimo et quarto noni mensis, a die qua fundamenta jacta sunt templi Domini, ponite super cor vestrum: Nunquid jam semen in germine est? et adhuc vinea et ficus et malogranatum, et lignum olivae non ipse exitus rerum docuit. Sed et auctores Scripturae prospera quiescant. Aderit namque divinum auxilium, quo coepta domus Domini in auditorum corde credendo ac bene vivendo compleatur. Adveniet architectis eisdem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsarũ:. & compleuert᷑ domũ
sen dicit illũ qͥ post darĩ re¬
gnauit: cuiꝰ tempore ezras
de babylone ierosolimã ascen¬
dit. Querit᷑ aũ qͦm᷑ dicatur
iubente ñ solũ eyro & dario
sed & artharxerse domũ dei
c̃ẽ constructã: cũ continuo
subiungit᷑ eã regnante adhuc
dario fuisse completã ac dedi¬
catã: nisi forte credendum est
etiã artharxersen misso iero¬
solimã plurimo auri & argen¬
ti pondere. iussisse ut siquid
minꝰ in edificio uł in ornatu
templi.siue uasoꝵ eiꝰ ee̾t com¬
pletum: ex ipsa quã miserat
& donauerat pecunia ꝑfice¬
retur. Nam & ezra illuc ꝓpe¬
rante: scͥptũ est qđ idem rex

Expanded text:
omus xen dicit illum qui post Darium regnavit, cujus tempore Ezras de Babylone Hierosolymam ascendit. Quaeritur autem quomodo dicatur, jubente non solum Cyro et Dario, sed et Artaxerxe, domum Dei esse constructam; cum continuo subjungitur, eam regnante adhuc Dario fuisse completam ac dedicatam. Nisi forte credendum est etiam Artaxerxen, misso Hierosolymam plurimo auri et argenti pondere, jussisse, ut si quid minus in aedificatione, vel in ornatu templi, sive vasorum ejus esset completum, ex ipsa quam miserat et donaverat pecunia perficeretur. Nam et Ezra illuc properante scriptum est, quod idem r
Abbreviated transcription (Latin):
in exemplaria regis quȩ scri¬
psit. Sed & cet̾a quib opus
fuerit in domũ dei tui: qͣtum¬
cumq necesse est ut expendas .
dabis de thesauro & de fisco
regis. Mensis aũ adar. cuius
die t̾cia domꝰ dñi completa ẽ.
ipse ẽ qui apud nos martius
uocat᷑: quẽ scriptura duode¬
cimũ annũ iuxta cursũ lunȩ
solet appellare. Nec uacat
a mysterio: qđ domꝰ dñi. que
.uͦii. mense in edificio altaris
cepta ẽ. duodecimo ẽ mense
ꝑfecta. Cepta ẽ enĩ initio .uii.
mensis: qr omne qͦd facimus
ad ꝑfectionẽ tendimꝰ. Com¬
pleta est aũ .xii. mense. ob sig¬
nificantiã ꝑfectionis: quȩ hoc
eccłia ꝑficit᷑. Item duodenariꝰ
numerꝰ ideo ꝑfectionẽ rectȩ fi¬
dei & oꝑationis designat: qͥa

Expanded text:
xemplari regis epistolae: Sed et caetera quibus opus fuerit in domo Dei tui, quantumcunque necesse est ut expendas, dabis de thesauro et de fisco regis . Mensis autem Adar, cujus die tertia domus Domini completa est, ipse est qui apud nos Martius vocatur, quem Scriptura duodecimum annum juxta cursum lunae solet appellare. Nec vacat a mysterio, quod domus Domini, quae septimo mense in aedificio altaris coepta est, duodecimo est mense perfecta. Coepta est enim initio septimi mensis; quia omne quod facimus ad perfectionem tendimus. Completa est autem duodecimo mense, ob significantiam perfectionis, quae hoc Ecclesia perficitur. Item duodenarius numerus ideo perfectionem rectae fidei et operationis designat, quia
Abbreviated transcription (Latin):
aliquando etiã his qͥ foris st̃
paci illiꝰ fauentib: seniores
uideoꝵ. hoc ẽ. illi qͥ sede magi¬
sterii sunt digni. eccłiam coti¬
die uł uerbo uł exemplo edi-¬
ficant. ac ꝓsꝑantur: qr & si
aliqͣndui antiquus hostis
impugnet: inuenit tn sermo
dei aliqͦs in qͥb iuncat: ac
fugatis adu̾sariis. muros ueri¬
y tatis extruat. E ꝓsꝑabant᷑¬

Expanded text:
aliquando etiam ex his qui foris sunt, paci illius faventibus, seniores Judaeorum, hoc est illi qui sede magisterii sunt digni, Ecclesiam suam quotidie vel verbo vel exemplo aedificant ac prosperantur; quia etsi aliquandiu antiquus hostis impugnet, invenit tamen sermo Dei aliquos, in quibus vincat, ac fugatis adversariis muros veritatis exstruat. Et prosperabant
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ Deus aũ qͥ habitare fecit no¬
Ymen suũ ibi dissipet omnia¬
S regna: & ppls qui extenderit
Nmanu̾ suã it pugnet & dissi¬
Ypet domũ di illam que ẽ in
temporali regno preditꝰ. pro
pace domꝰ dei publica lege
omnia que potest facit. con¬
tradicentes inqͣntũ potest
confringit. & dm qͥ eternã
atq omnipotentẽ hͣt uͥtutẽ
hoc idẽ ueracit᷑ ꝑficere rogat:
piaq deuotione desiderat
ut & nomͣ eiꝰ in domo sua per
maneat: & qͥcumq hanc im¬
pugnare p̃sumpserint. ipsi
in ȩt̃num regno & uita pri-¬
uent᷑. Qđ eodẽ ordine nc̃ qͦq
in scã eccłia gerit᷑: cũ terrenȩ
potestates ad fidẽ conuersȩ
edicta ꝓponunt: & hanc dño
atq inimicos om̃s sub pedib
eiꝰ ponendo. placidissimã sẽꝑ¬

Expanded text:
: Deus autem qui habitare fecit no: Deus autem qui habitare fecit nomen suum ibi dissipet omnia regna, et populum qui extenderit manum suam, ut repugnet et dissipet domum Dei illam, quae est in temporaliter regno praeditus, pro pace domus Dei, publica lege omnia quae potest facit, contradicentes in quantum potest confringit: et Deum, quia aeternam atque omnipotentem habet virtutem, hoc idem veraciter perficere rogat, piaque devotione desiderat, ut et nomen ejus in domo sua perpetuo maneat; et quicunque hanc impugnare praesumpserint, ipsi in aeternum regno et vita priventur. Quod eodem ordine nunc quoque in sancta Ecclesia geritur, cum terrenae potestates ad fidem conversae, edicta proponunt, et hanc Domino atque inimicos omnes sub pedibus ejus ponent, placid
Abbreviated transcription (Latin):
suȩ religionis mutare temp¬
ligno cũ tormento diutini
cruciatꝰ amitt̾et. Sed & sp̃ua¬
lis patet intellectꝰ: quia oꝑa
nrͣa lignis omnia cõparant᷑:
bona quidẽ fructiferis: pͣua
autẽ sterilib atq incendio
dignis. Tollit᷑ q lignũ de
domo illiꝰ qui holocaustis
dñi contͣdicere nisus est: et
erigit᷑. atq in eo ipse configit᷑:
cũ opera eoꝵ qͥ paci sc̃ẽ uni¬
u̾salis ȩccłiȩ repugnant. om¬
nib manifeste quã sint muti¬
lia. quam ꝑuersa patescunt:¬
& ipsi in eisdẽ oꝑib. ñ gaudiũ
sibi uitȩ. s mortis potiꝰ laqͤuͣ
conqͥsisse ꝓbant᷑. Domus qͦq
taliũ publicat᷑. id est pupli-¬
co censui ꝓscribit᷑: cũ corpora
etiã eoꝵ in quib diutiꝰ in hac
uita manserunt. ad resurre¬
ctionẽ ꝑpetuo punienda tor¬
hoc ẽ. immundis spͣib in po¬
testatẽ tradunt᷑. Bene autẽ
auxilio diuinȩ potentie con¬
firmari desiderat: dũ repen
te dep̃cando subiungit dicenꝰ.¬

Expanded text:
igionis mutare tenligno, cum tormento diutini cruciatus, amitteret. Sed et spiritualis patet intellectus, quia opera nostra lignis omnia comparantur: bona quidem fructiferis, prava autem sterilibus atque incendio dignis. Tolliturque lignum de domo illius, qui holocaustis Domini contradicere nisus est; et erigitur, atque in eo ipse configitur, cum opera eorum qui paci sanctae universalis Ecclesiae repugnant, omnibus manifeste quam sint inutilia, quam perversa, patescunt; et ipsi in eisdem operibus non gaudium sibi vitae, sed mortis potius laqueum conquisisse probantur. Domus quoque talium publicatur, id est publico censui perscribitur, cum corpora etiam eorum in quibus diutius in hac vita manserunt, ad resurrectionem us, immundis spiritibus in potestate traduntur. VERS. 12.-- um divinae potentiae confirmari desiderat, et te deprecando subjungit, dicens
Abbreviated transcription (Latin):
suo. Talis est gͦ consequentia
textus. quasi si dariꝰ ipse legiᷤᷤ¬
set eyri litt̾as: easdemq ꝑle¬
ctas. statĩ sua auctoritate
confirmaret:ita ut omnes
adu̾sarios eoꝵ cõpescens. tem
cultores q illiꝰ ipse in omĩb
deuotissima mente. ad serui-¬
endum illiꝰ uoluntati iuiua¬
ret. Designat gͦ artharxersiᷤ
qͥ supͣ domum uł ciuitatem
dei edificari uetuit illos re-¬
rum dominos qͥ construetio¬
bus contradixerunt: inter
quarũ ꝑturbationes. eadem
ȩccłia maxime martyrum
iuctoria floruit. Designat
darius prã illoꝵ regum deuo¬
tionem: qui agnita uoluntate
xp̃ianȩ fidei. non solum non
resistere: s & suis eam decretis
adiuuare curabant. Ex quib
multi interdictis pͥorũ ꝑseen¬
tionib: se qͦq ipsos eũ subiec¬

Expanded text:
. Talis est ergo consequentia textus, quasi si Darius ipse legisset Cyri litteras, easdemque perlectas statim sua auctoritate confirmaret, ita ut omnes adversarios eorum compescens, tempcultoresque illius ipse in omnibus devotissima mente ad serviendum illius voluntate juvaret. Designet ergo Artaxerxes, qui supra domum vel civitatem Dei aedificari vetuit, illos dominos, qui constructiobus contradixerunt; inter quarum perturbationes eadem Ecclesia maxime martyrum victoria floruit. Designet Darius piam illorum regum devotionem, qui agnita voluntate Christianae fidei, non solum non resistere, sed et suis eamdem adjuvare curabant. E quibus multi interdictis priorum persecutionib
Abbreviated transcription (Latin):
iuuantes eos. Tec in libͥs
eorundẽ ꝓpħarũ plenius
scripta sunt: qͥb iudelicet
uerbis ipsi uł socordiã redar¬
guerint eoꝵ qͥ negligentio¬
res erga opꝰ templi extite-¬
rant: uł ꝓmisso cłi auxilio
eos ad oꝑandũ accenderint:
qua itẽ deuotione ad exhor¬
tationẽ illoꝵ. siue ⁊orobabel
ac iosue. seu popls om̃is sese
ad opꝰ edificandȩ domꝰ dñi
accinxerint: E quidẽ aggeus
ꝓpħa ita incipit. In anno se-¬
cundo darii regis. in uno die
mensis sexti: factũ est uerbñ
dñi in manu aggei ꝓphetȩ
dicens. Dic ad zorobabel filiũ
salathiel. & ad iosue filium
iosedech sacerdotẽ magnum
dicens: Hec ait dñs exercituũ¬

Expanded text:
 etc. Haec in libris eorumdem prophetarum plenius scripta sunt; quibus videlicet verbis ipsi vel socordiam redarguerint eorum qui negligentiores erga opus templi exstiterant, vel promisso Dei auxilio eos ad operandum accenderint; qua item devotione ad exhortationem illorum Zorobabel ad Josue, seu populus omnis sese ad opus aedificandae domus Domini accinxerint. Et quidem Aggaeus propheta ita incipit: In anno secundo Darii regis, in uno die mensis sexti, factum est verbum Domini in manu Aggaei prophetae dicens: Dic ad Zorobabel filium Salathiel, et ad Jesum filium Josedec sacerdotem magnum, dicens: Haec ait Dominus exercituu
Abbreviated transcription (Latin):
riis: neq eclificantes uolebatt
impedire: uerũ simplici ani¬
mo ꝑqͥrebat utrumnã eyrꝰ
templũ edificari uississet: &
utrũ ipse dariꝰ hoc edificari
uellet. Agnita aũ uoluntate
utriꝰq regis de edificatione
templi: diligent̃ & ipse cum
suis. ut ocius opꝰ ꝑficeret᷑ auxi¬
liũ ferre curauit: ut in seqͦn¬
tib scriptũ est Que cuncta
menti & actioni conueniunt
eoꝵ qͥ in gentili priꝰ uita con¬
stituti. conu̾sationẽ sc̃ẽ eccłiȩ
repente uisam obstupescere.
dein rationẽ eiusde religiõis
audire ac discere student. atq
ad ultimũ agnito qđ hec ado
celi & terre qui solus ẽ uerus¬
łs originem sumpserit: & ip¬

Expanded text:
cere, neque aedificantes volebat impedire; verum simplici animo perquirebat, utrumnam Cyrus templum aedificari jussisset, et utrum ipse Darius hoc aedificari vellet. Agnita autem voluntate utriusque regis, sive aedificatione templi diligenter, et ipse cum suis, ut totius opus perficeretur, auxilium ferre curavit, ut in sequentibus scriptum est. Quae cuncta menti et actioni conveniunt eorum, qui in gentili prius vita constituti, conversationem sanctae Ecclesiae repente visam obstupescere, deinde rationem ejusdem religionis audire ac discere student; atque ad ultimum agnito, quod haec a Deo coeli et terrae, qui est solus Deus verus, originem sumpserit, et ip
Abbreviated transcription (Latin):
eodem modo fieri debere pu¬
tauit: An forte de atͥo sacer¬
dotũ intelligendũ est eum
dixisse. qđ circa templũ in
gyro factũ.tres ordines ba¬
bebat lapidũ politoꝵ. & qͣr¬
tum lignoꝵ cedri. et erat
astantib ad pectꝰ usq altũ
dñi quȩ erat ante faciem
templi. de qua scriptura cũ
palatiũ regis salomonis fa¬
briearet᷑ ita commnemorat:
fecit & atriũ maiꝰ rotunduͣ.
triũ ordinũ de lapidib sectis.
& uniꝰ ordinis dolata cedro:
necnon & in atrio domꝰ dñi
int̾iori. & in porticu domus:
N Sed & uasa templi aurea et

Expanded text:
eodem modo fieri debere pueodem modo fieri debere putavit. An forte de atrio sacerdotum intelligendum est eum dixisse, quod circa templum in gyro factum, tres ordines habebat lapidum politorum, et quartum lignorum cedri, eratque astantibus ad pectus usque altum; ini, quae erat ante faciem templi, de qua Scriptura, cum palatium regis Salomonis fabricaretor, ita commemorat: Fecit et atrium majus rotundum trium ordinum de lapidibus sectis, et unius ordinis de dolata cedro, necnon et in atrio domus Domini interiori, et in porticu domus . Sed et vasa templi aurea et
Abbreviated transcription (Latin):
nobis exponendũ: quia neq
in priore templi edificatione
neq in posteriore aliqͥd harũ
mensurarũ uel huiꝰmodi oꝑis
inuenit᷑. Unde colligit᷑. hoc
cyrus de suo sensu ꝓtulisse: &
mensurã siue ordine̾ oꝑis. ut
sibi congruũ uidebat᷑ annotaᷤᷤ¬
se.Siqͥdem templũ ut uerba
dierũ testant᷑ in mensura pri¬
ma. hoc est intͣ muros interioreᷤ
habebat sexaginta cubitos
longitudinis: uginti cubitos
latitudinis. Porro altitudiniᷤ
ut regũ hystoria scribit usq
porticũ ascendebat. ut iose¬
phus testat᷑. Deinde alios.Lx.
usq ad summũ tecti: id est
simul centũ .xx. cubitos. ut
u̾ba dierũ docent. Quomͦ atĩ
dicit ordines ponendos de la¬
pidib impolitis tres. & sic
ordines de lignis nouis. eum¬
omne templũ fuerit interiꝰ
cedro uestitũ: nisi forte ꝑsaꝵ
erat moris ita templa facere
oꝑe uariato. ut terni operis
lapidũ essent parietes. & qͣr¬
tus de lignis fabrefactis: et
hoc qͦq in templo ierosolimoꝵ

Expanded text:
nobis exponendum; quia neque in priore templi aedificatione, neque in posteriore aliquid harum mensurarum vel hujusmodi operis invenitur. Unde colligitur hoc Cyrus de suo sensu protulisse, et mensuram sive ordinem operis, ut sibi congruum videbatur, annotasse; siquidem templum, ut Verba dierum narrant, in mensura prima, hoc est intra muros interiores, habebat sexaginta cubitos longitudinis, viginti cubitos latitudinis. Porro altitudinis, ut Regum historia scribit, usquporticuum ascendebat, ut Josephus testatur ; deinde alios sexaginta usque ad summum tecti; id est, simul centum viginti cubitos, ut Verba dierum docent. Quomodo autem dicit ordines ponendos de lapidibus impolitis tres, et sic ordines de lignis novis, cum templum omne fuerit interius cedro vestitum? nisi forte Persarum erat moris ita templa facere opere variato, ut terni ordines lapidum essent per parietes, et quartus de lignis fabrefactis: et hoc quoque in templo Hierosolymorum