comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dñẽ captiuitatẽ nram. sic̃ torrens in austro:
Captiuitatẽ scilicet qua sub diabolotãꝗͣ
sub aqͥlone tene bant᷑: ubi abundante iniqͥ¬
tate friguerant: & qͦdã mͦ congelauerant.
Hinc eñi & euangłium dic̃. Qm̃ abunda¬
uit iniquitas. refrigescit caritas multor
At uͦ flante austro glaties resoluit᷑ & torren¬
tes fluunt: id ÷ peccatis remissis. popłi ad
xp̃m caritate concurrunt. Hinc & alibi
scriptu: Sic̃ glaties in sereno: ita soluent᷑¬
tua peccata. Proinde rational creatura. si¬
ue in angłico sp̃usiue in anima humana
ita factae: ut sibi ipsabonũ quo beata fi-¬
at eẽ. ñ possit os mutabilitas eiꝰ si conuer¬
tat ad incomutabile bonũ. fiat beata. Un¬
de si au̾tat misera ẽ. Au̾sio eiꝰ uitiũ eiꝰ. & cõ¬
u̾sio uirtꝰ eiꝰ ẽ. Natura gͦ ñ ÷ mala qr creatu¬
ra sp̃s uite ẽ. Rationał etiã pͥuata bonocu
uis participatione beatificat᷑ id÷ etia ui¬

Expanded text:
domine, captiuitatem nostram sicut torrens in austro; domine, captiuitatem nostram sicut torrens in austro; captiuitatem scilicet, qua sub diabolo tamquam sub aquilone tenebantur, ubi abundante iniquitate friguerant et quodam modo congelauerant. hinc enim et euangelium dicit: quoniam abundabit iniquitas, refrigescit caritas multorum. at uero flante austro glacies resoluitur et torrentes fluent, id est peccatis remissis populi ad Christum caritate concurrunt. hinc et alibi scriptum est: sicut glacies in sereno, ita soluuntur peccata tua. Proinde rationalis creatura siue in angelico spiritu siue in anima humana ita facta est, ut sibi ipsa bonum, quo beata fiat, esse non possit, sed, mutabilitas eius si conuertatur ad incommutabile bonum, fiat beata; unde si auertatur, misera est. auersio eius uitium eius et conuersio uirtus eius est. natura ergo non est mala, quia creatura spiritus uitae rationalis etiam priuata bono, cuius participatione beatificatur, id est etiam ui
Abbreviated transcription (Latin):
in tenebris ÷ usq adhuc. Iste sunt tenebre:
in qͥs diabolus &e angłi eiꝰ multũ suꝑbiendo.
ꝓgres̃ st̃. Caritas eiii n eniulat᷑: n inflatur.
Ido ñ entulat᷑: qr ñ inflat᷑. Ubi eñi p̃edit in¬
flatio. continuo sequit᷑ ennilatio: Qm̃ suꝑbia
mãt ÷ intudentie. Diabolꝰ gͥ & angłi eiꝰ alu¬
ce atq a feruore caritatis ausi. & nimis insu¬
pbiã inuidiãq ꝓgressi uelut glatiali duri¬
tia corpuer̃. & ido ꝑfigura tanꝗͣ in aquilone
pomnunt᷑. Unde cũ generi humano diabolus
incubaret: uentura gr̃a saluatoris. dicitur
in cantico canticoꝵ. Exurge aquilo & ueni
auster: ꝑfla ortũ meũ: & fluent aromata
Erurge qui irriustiꝰ qui subditis iucũbis
qui possessos p̃mis. iexinge: ut a tuo ponde
releuati erigant᷑. quoꝵ animas p̃mendo cur¬
uasti. Et ueni auster inquit: Spm inuocais¬
gr̃ȩ flantẽ de meridie. uelut aparte ferui¬
da & luminosa. Ut fluant aromata. unde
hinc etiã dr̃ in quodã psalmo. Conuerte

Expanded text:
e sunt tenebrae in quas diabolus et angeli ejus multum superbiendo progressi sunt; charitas enim non aemulatur, non inflatur; ideo non aemulatur, quia non inflatur. Ubi enim praecedit inflatio, continuo sequitur aemulatio, 22 quoniamater est inuidentiae. Diabolus igitur et angeli eius a luce atque feruore caritatis auersi et nimis in superbiam inuidiamque progressi uelut glaciali duritia torpuerunt. et ideo per figuram tamquam in aquilone ponuntur. unde, cum generi humano diabolus incubaret, uentura gratia saluatoris dicitur in cantico canticorum: Exsurge, aquilo, et ueni, auster, et perfla hortum meum et fluent aexsurge qui irruisti, qui subditis incumbis, qui possessos premis; exsurge, ut a tuo pondere releuati erigantur quorum animas premendo curuasti. et ueni, auster, inquit, spiritum inuocans flantem de meridie uelut a parte feruida et luminosa, ut fluant aromata. unde hinc etiam dicitur in quodam psalmo: conuerte,
Abbreviated transcription (Latin):
rantes suꝑbi uder & suã uolentes consti-¬
tuere: usticiȩ diñ sunt subieti. Hac fu¬
ꝑbi deitiunt᷑. ut humił inserat᷑ oleaster.
& illi ibunt intenebras exteriores. de qͥb
int̃ alia requisisti: uenientib ab oriente
& occidente multis: qui recũbant cum
abraham & isaaͤ& iacob in regno cęloꝵ.
Sunt eñĩ mͦ in interioribꝰ tenebris: unde
correctio desꝑanda ñ ẽ. Quã si contẽpse¬
rint: ibunt in tenebras exteriores. ubicor¬
rectionis locꝰ ñ erit. Qm̃ ds̃ lux ẽ. & tenebre
in eo ñ st̃ ullȩ:.S lux cordis. ñ istoꝵ qui incar¬
lucis phantasia cogitat᷑ quãꝗͣ & ibiẽ. iud̃e:
s: longe alit. longe dissimilit̾. Quał enim
lux ÷ ipsacaritas: Quis u̾b explicat:
Quis earũ rerũ quȩ sensib corꝑis adiaced.
ullo demonstrat exẽplo. Anforte lux cari-
qđ mͦ ꝯmemoraui: qm̃ d̃s luxẽ. & tenebre in
eo ñ st̃ ullȩ. Qui rursꝰ dix. Ds̃ caritas ẽ. Ac

Expanded text:
ntes constituere iustitiae dei non sunt subiecti; hac superbia deiciuntur, ut humilis inseratur oleaster. et illi ibunt in tenebras exteriores, de quibus inter alia requisisti, uenientibus ab oriente et occidente multis, qui recumbant cum Abraham, Isaac et Iacob in regno caelorum. sunt enim modo in exteris tenebris, unde correctio desperanda non est; quam si contempserint, ibunt in tenebras exteriores, ubi correctionis locus non erit, quoniam deus lux est et tenebrae in eo non sunt ullae sed lux cordis, non istorum, qui in carlucis phantasia cogitatur; quamquam et ibi est uidere, sed longe aliter, longe dissimiliter. qualis enim lux est ipsa caritas, quis uerbis explicat? quis earum rerum, quae sensibus corporis adiacent, ullo demonstrat exemplo? an forte lux caritaquod modo commemoraui: Quoniam deus lux est et tenebrae in eo non sunt ullae, qui rursus dicit: Deus caritas est. ac
Abbreviated transcription (Latin):
tñs cũ memunt atq intelligit quid appe¬
tere debeat quid uitare: ꝑmeã ñ ꝑ suam
memoriã meminit. de ꝑ intelligentiam
meã ñ suam quicquid intelligent᷑ amat¬
ñ intelligit. Qđ b̾uit dici pot̃. Ego per
omĩa illa tria inemini: ego intelligo⁊
ego diligo: qui nec memoria sum. nec
incelligentia. nec dilectiors hȩc habeo.
Ista gͦ dici possunt ab una ꝑsona quȩ ht̃ hȩc
tria: ñ ipsa ẽ. hȩc triã. In illiꝰ uͦ sũme sini¬
plicitate nat᷑e que ds̃ ẽ: quiãuis unꝰ sit ds̃.
tres tamñ ꝑsone st̃ pat̃ &e filiꝰ & sp̃s sc̃s. Aliud
÷ itaq trmitas res ipsa: aliud imago trim¬
tatis in re alia. Propt̃ qua imaginẽ simul¬
& illud in quo sunt hȩc tria. imagodicit᷑.
mul & tabula nomine imaginis appel¬

Expanded text:
meus cum meminit atque intellegit quid appemeus cum meminit atque intellegit quid appetere debeat, quid uitare, per meam, non per suam memoriam meminit, et per intellegentiam meam, non suam quidquid intellegenter amat intellegit. quod breuiter dici potest: ego per omnia illa tria memini, ego intellego, ego diligo, qui nec memoria sum nec intellegentia nec dilectio, sed haec habeo. ista ergo dici possunt ab una persona, quae habet haec tria, non ipsa est haec tria. in illius uero summae simplicitate naturae, quae deus est, quamuis unus sit deus, tres tamen personae sunt, pater et fest itaque Trinitas res ipsa, aliud imago Trinitatis in re alia: propter quam imaginem etiam illud in quo sunt haec tria, imago dicitur, ea; sed tabula nomine imaginis appel
Abbreviated transcription (Latin):
erumhȩc quando intina st̃ ꝑsona
sic̃ ẽ. homo: Potest nob̾ quispiam
diceie: tria ista menioria. intellectꝰ. & amor
mea st ñ sua:Iec sibi. s mͥ agunt qdđ agu&
Immo ego ꝑilla. Ego enĩ memim ꝑ memori¬
am: intelligo ꝑ intelligentiãꝰ amo ꝑamorẽ.
& quando ad memoriã meã aciẽ cogitatio¬
nis adu̾to ac sic in corde meo dico qđ scio.
u̾bũq uerũ descientia mea gignnit᷑: utrriq
meũẽ. Et scientia ntiq & ubum Ego eñ
scio: ego dico incorde meo qd scio. & qͥndo
inmemoria mea cogitando inuenio iã me
intelligere. iã me amare aliqͥd. qui intellec¬
tus & amor ibi erant. ⁊ anteꝗͣ inde cogita¬
rẽ: Intellectũ meñ & amorẽ meũ inuenio
ininemoria mea. quo ego intelligo ego amio.
ñ ipsam. Itẽ quando cogitatio mea memor
÷ & uult redire ad ea quę in menioria re¬
liquerat ea que intellecta ꝯspicere atq in¬
tus dicere: mea memoria memorest. & mea
uult uoluntate. ñ sua. Ipse quoq amor

Expanded text:
erum haec quando in una sunt persona, sicut est homo, potest nobis quispiam dicere: tria ista, memoria, intellectus et amor, mea sunt, non sua, nec sibi, sed mihi agunt quod agunt, immo ego per illa. ego enim memini per memoriam, intellego per intellegentiam, amo per amorem, et quando ad memoriam meam aciem cogitationis aduerto ac sic in corde meo dico quod scio uerbumque uerum de scientia mea gignitur, utrumque meum est, et scientia utique et uerbum. ego enim scio, ego dico in corde meo quod scio. et quando in memoria mea cogitando inuenio iam me intellegere, iam me amare aliquid, qui intellectus et amor ibi erant et antequam inde cogitarem, intellectum meum et amorem meum inuenio in memoria mea, quo ego intellego, ego amo, non ipsa. item quando cogitatio mea memor est et uult redire ad ea quae in memoria reliquerat eaque intellecta conspicere atque intus dicere, mea memoria memor est et mea uult uoluntate, non sua. ipse quoque amor
Abbreviated transcription (Latin):
Ac ꝑ hoc qr nemo eũ uidebit ad luctum
& planctũ. s tantii ad salutẽ & leticiam
uerã: scđm illã formã si me intelligis
bonꝰ sum Si aut̃ scđm hanc solã: quid
me int̃rogas de bono. Si int̃ illos eris
qui indebunt in quẽ pupugerunt:
Et ipsa uisio malũ illis erit: qr peuał

Expanded text:
eum videt ad luctum et planctum, sed tantum ad salutem et laetitiam veram. Secundum illam formam si me intelligis, bonus sum: si autem secundum hanc solam, quid me interrogas de bono? si inter illos es qui videbunt in quem pupugerunt ; et ipsa visio malum eis erit, quia poenalis
Abbreviated transcription (Latin):
istam formã quã uides quid me introgaᷤᷤ
de bono. & uocas me scđm qđ uidesma-¬
gistrũ bonui: hec forma filii homĩs est:
hec forma accepta ẽ: hȩc forma appa.¬
rebit inuidicio ñ tantũ iustis s & impi¬
is: & huiꝰ forme uisio ñ erit iubonum
cis qui male agunt. Est aut̃ uisio
forme mee. in qua eum eẽn ñ rapiua
arbitratꝰ sum eẽ aequał dõ. s ut hanc
acciꝑem me exinamiui. Ergo ille unꝰ

Expanded text:
istam formam, quam uides, quid me interrogas de bono et uocas me secundum quod uides magistrum bonum? haec forma filii hominis est, haec forma accepta est, haec forma apparebit in iudicio non tantum iustis sed et impiis, et huius formae uisio non erit in bonum eis qui male agunt. est autem uisio formae meae, in qua cum essem non rapinam arbitratus sum esse aequalis deo, sed ut hanc acciperem, me ipsum exinaniuit." ergo ille unus
Abbreviated transcription (Latin):
dilectionẽ. nã fr̃na dilectio. ẽ qͥ diligamꝰ
nuicẽ. ⁊ ñ solũ ex dõs etiã dm̃ ẽẽ tanta
auctoritate p̃dicari. Cũ gͦ de dilectione
diligimꝰ frẽm: de deo diligimꝰ frem̃. Nec fi¬
en pot̃ ut eandẽ dilectionẽ i p̃cipue dili¬
gamꝰ: qua frẽm diligimꝰ. Unde colligit᷑
auo illa p̃cepta ñ posse sine inuicẽ. Qm̃
quippe as̃ dilectio ẽ: dm̃ certe diligit qͥ
diligit dilectionẽ. Dilectionẽ aut̃ necesse
ẽ. diligat: q̃ diligit frẽm. Et idõ paulo husi¬

Expanded text:
dilectionem - nam fraterna dilectio est, qua diligimus inuicem — non solum ex deo sed etiam deum esse tanta auctoritate praedicari. cum ergo de dilectione diligimus fratrem, de deo diligimus fratrem nec fieri potest, ut eandem dilectionem non praecipue diligamus, qua fratrem diligimus. unde colligitur duo illa praecepta non esse posse sine inuicem. quoniam quippe deus dilectio est, deum certe diligit qui diligit dilectionem. dilectionem autem necesse est diligat qui diligit fratrem. et ideo, quo
Abbreviated transcription (Latin):
ut moneam᷑ caritate ad aliquid bonumn:
t̃ diligimꝰ: ꝓpt̃ hoc ipsũ qr diligit aliqͥd.
Uego qͥđ diligit caritas. ut possit etiã ipsaca¬
atas ailigi. Caritas enĩnẽ. que nichildi.¬
ugt. Si aut̃ se ipsũ ailigit: diligat aliqͥd
ꝯpoedet ut caritate sediligat. Sicut enĩ u̾¬
bũ idicat aliquid. indicat etiã se ipsum.
s ñseub a indicat. nisise aliqͥd indicare
indis e: sic & caritas diligit quidẽ se. sͥ n
se aliqͥd diligentẽ diligat. ñ caritate se dili

Expanded text:
ut moueamur caritate ad aliquod bonum, ut moueamur caritate ad aliquod bonum, em diligimus propter hoc ipsum, quia diligit aliquid. ergo quid diligit caritas, ut possit etiam ipsa caritas diligi? caritas enim non est, quae nihil diligit. si autem se ipsa diligit, diligat aliquid oportet, ut caritate se diligat. sicut enim uerbum indicat aliquid, indicat etiam se ipsum; sed non se uerbum indicat, nisi se aliquid indicare indicet: sic et caritas diligit quidem se, sed nisi se aliquid diligentem diligat, non cari
Abbreviated transcription (Latin):
emodicat: ñ noui qđ diligã. dili¬
gat frẽm & diligͥat eande dilectio¬
nẽ. Magis eñi nouit dilectione qua dili¬
git: quã frẽm quẽ diligit. Ecce iã pot̃
notiorẽ din habe quã frẽm. Piane notiorẽ
qr p̃sentiorẽ: notiorẽ qr int̾iorẽ: notiorẽ.
qr certiorẽ. Amplectere dilectionẽ din:
& dilectione amplȩctere din. Ipsa ẽ. diles¬
tio que om̃s bonos angłos. & om̃s dĩ ser¬
uos consotiat uindo scĩtatis. nosq & illos
comungit inuicẽ nob̾ & subuangit fibi
Quanto gͥ saniores sumꝰ a t̾imore suꝑbiȩ:
tanto sumꝰ dilectione pleniores. & quo
insi do plenus ẽ. qui plenꝰ ẽ. dilectioneᷤ
At enĩ caritatẽ uideo & quantũ possũ
eã m̃te conspicio. & credo scͥpture dicen¬
ti qm̃ ds̃ caritas ẽ. & qui manet incarita¬
te in dõ manet. S: cũ eã uideo: ñ in ea
uideo trinitatẽ Immo uͦuides trinitatẽ:
si caritatẽ u̾des. S cominonebo si pote¬
ro. ut uide te uideas: adsit tantũ ipsa:

Expanded text:
emo dicat: "non noui quod diligam". diligat fratrem et diligat eandem dilectionem. magis enim nouit dilectionem, qua diligit, quam fratrem, quem diligit. ecce iam potest notiorem deum habere quam fratrem, plane notiorem, quia praesentiorem, notiorem, quia interiorem, notiorem, quia certiorem. amplectere dilectionem deum et dilectione amplectere deum. ipsa est dilectio, quae bonos omnes angelos et omnes dei seruos consociat uinculo sanctitatis, nosque et illos coniungit inuicem nobis, subiungit sibi. quanto igitur saniores sumus a tumore superbiae, tanto sumus dilectione pleniores. et quo nisi deo plenus est qui plenus est dilectione? at enim caritatem uideo et, quantum possum, eam mente conspicio et credo scripturae dicenti: quoniam deus caritas est, et qui manet in caritate, in deo manet. sed cum eam uideo, non in ea uideo trinitatem. immo uero uides trinitatem, si caritatem uides. sed commonebo, si potero, ut uidere te uideas. adsit tantum ipsa,
Abbreviated transcription (Latin):
dixi nicħ int̃. ẽ. qđ intelligeret sidicerẽ
int̾ẽ nichil. At isti si alicui dicant qͥd
fecisti & ule respondeat inchil se fecisse:
ꝯsequens. ẽ. ut ei calũpnient dicentes.
fecisti gͦ aliqd: qr nicħ fecistĩ. Ipsũ enim
nich: aliqͥdẽ. Habent aut̃ & ipsũ dnĩn
in fine sententie ponentẽ hoc u̾bũ: ubi
ait &e in occulto locutꝰ sũ inichil. Ergo le
gant & taceant. Quia gͦ d̃s omĩa que ñ
de se genuit. s ꝑ u̾bũ suũ fecit. ñ de his
rebꝰ que iã erant. s de his quȩ omĩno ũ
erant. hoc ẽ. de nichilo fecit: ita dicit

Expanded text:
dixi „nihil interest," quod intellegeretur si dicerem dixi „nihil interest," quod intellegeretur si dicerem "interest nihil." at isti si alicui dicant: quid fecisti? et ille respondeat nihil se fecisse, consequens est ut ei calumnientur dicentes: fecisti ergo aliquid, quia nihil fecisti; ipsum enim nihil aliquid est. habent autem et ipsum dominum in fine sententiae ponentem hoc uerbum, ubi ait: egant et taceant. Quia ergo Deus omnia quae non de se genuit, sed per Verbum suum fecit, non de his rebus quae jam erant, sed de his quae omnino non erant, hoc est de n
Abbreviated transcription (Latin):
infine sententie positũ ẽ. E rgo inqͥunt
factũ ẽ. & idõ qr factũ ẽ. ipsum nichil:
aliquid ẽ. Sensũ enĩ ꝑdid̾unt studio
contradicendi.mec intelligunt nicħ intẽe.
utrũdicat sine illo factũ ẽ. nichil. ansine
illo nichil factũ ẽ. quia & si illo ordinedi¬
ceret᷑ sine illo nichil factũ ÷ possent
nichilominꝰ dicere ipsũ nichil aliqͥd ẽẽ
qr factũẽ. Qđ̾ em̃ reuera ẽ. aliqͥd.Qd in¬
t̃ ÷ utrũ ita dicat᷑ sine illo factaẽ domꝰ.
ansine illodomꝰ ÷ facta. dum intelliga¬
tur aliquid sine illo factt̃ qđ aliquid
domꝰ ẽ: Ita qr dictũ ẽ. sine illo faccũ. ẽ.
nichil. qm̃ nichil utiq ñ. ẽ. aliquid. ꝗͣ¬
do uere & ꝓpͥe dr̃. siue dicat᷑ sine illo
Quis aut̃ uelit loqui cũ hominibꝰ qui hoc
ipsũ qđ dixi nichil intẽst posst̃ dicere-
Ergo intest aliqͥd᷑ qr ipsũ nichił᷑ aliqͥd.
hi aut̃ qui sanũ hñt cerebrũ. rẽ mani¬
festissimã uident᷑. hoc idẽ intelligi cũ

Expanded text:
ositum est. "ergo" inquiunt "factum est et ideo, quia factum est, ipsum nihil aliquid est." sensum enim perdiderunt studio contradicendi nec intellegunt nihil interesse, utrum dicatur: sine illo factum est nihil, an: sine illo nihil factum est, quia, si illo ordine diceretur: sine illo nihil factum est, possint nihilominus dicere ipsum nihil aliquid esse, quia factum est. quod enim reuera est aliquid, quid interest, utrum ita dicatur "sine illo facta est domus" an "sine illo domus est facta," dum intellegatur aliquid sine illo factum, quod aliquid domus est? ita quia dictum est: sine illo factum est nihil, quoniam nihil utique non eoprie dicitur, siue dicatur "sine illo t. quis autem uelit loqui cum hominibus, qui hoc ipsum, quod dixi "nihil interest". possunt dicere: ergo interest aliquid, quia ipsum nihil aliquid est ? hi autem, qui sanum habent cerebrum, rem manifestissimam uident hoc idem intellegi, cum
Abbreviated transcription (Latin):
duritiã cordis tui & cor ĩpenitens: thesau¬
rizas tͥ irã in die ite & reuelationis nisti
iudicu dĩ. qͥreddet unicuiq scđm oꝑasua.
Nec tam̃ cũ in dõ suit unu̾isa quę condidit.
inquinant eũ qui peccant: de cuiꝰ sapien¬
tia ddr̃. Aitingit aut̃ om̃ia ꝓpt̃ suã iuitoi¬
tiã: e nichil inquinatũ in eã incurrit.
Oportet enĩ ut sic̃ din incorruptibilẽ & in¬
cõnuitabilẽ. ita ꝯsequent̃ etiã in coiiqui¬
nabilẽ credamꝰ. Quare filiꝰ dĩ in homine

Expanded text:
enitens thesaurizas tibi iram in diem irae et reuelationis iusti iudicii dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. Nec tamen, cum in deo sint uniuersa, quae condidit, inquinant eum, qui peccant, de cuius sapientia dicitur: adtingit autem omnia propter suam munditiam, et nihil inquinatum in eam incurrit. oportet enim, ut sicut deum incorruptibilem et incommutabilem, ita consequenter etiam incoinquinabilem cred
Abbreviated transcription (Latin):
in eis funt uide: & scito qr ñ erant ex quibꝰ
fecit nos dñsds̃. & illud qđ in pialmo scͥ.¬
tũ ẽ. ipse dix̃ & facta st. Maui festũ ẽ. qđ¬
ñ dese ista genuerit᷑. s in u̾bo atq impio.
fecerit. Qđ aũ ñ de se: utiq de nichilo.
Non enĩ erat aliud unde faceret. De qͦaꝑ
cat qđ de ipso. Qđ enĩ de ipsoẽ: pot̃ dici
ipso. Ex ipso eñĩ celũ & tr̃aqr ipse fecit ea ⁊i¬
ñ aut̃ de ipso. qr ñ de substantia suaSic̃
aliquis hõ sigignat filuir & faciat donrũ.
ex ipso filiꝰ. ex ipso domꝰ is: filiꝰ de ipso.domꝰ
de tr̃a & ligno. S: hoc qr homoẽ. qr ñ pot̃
aliquid etia de nichilo facere: d̃s autẽ¬

Expanded text:
quibus fecit nos dominus deus et illud, quod in psalmo scriptum est: ipse dixit, et facta sunt, manifestum, quod non de se ista genuerit, sed in uerbo atque imperio fecerit; quod autem non de se, utique de nihilo. non enim erat aliud, unde faceret. de quo acat quod „ae ipso." quod enim de ipso est, potest dici ipso;" ex ipso enim caelum et terra, quia ipse fecit ea, non autem de ipso, quia non de substantia sua. -sicut aliquis homo si gignat filium et faciat domum, ex ipso filius, ex ipso domus, sed filius de ipso, domus de terra et de ligno. sed hoc quia homo est, qui non potest aliquid etia
Abbreviated transcription (Latin):
so: om̃s utiq naturas intelligere debemꝰ
que naturalit̾ sunt. Neq enĩ ex ipso st̃
peccata: quȩ naturã ñ seruant. s uitiant.
Quȩ peccata ex uoluntate ẽẽ. peccantiũ:
inultis modis sc̃a scͥptura testat᷑ł p̃cipue
illo qͦ dic̃ apłs. Existimas. aut̃ hoc o homo
qͥ uidicas eos qui talia agunt & facis ea.
qũi tu effugies iudiciũ dĩ: Andiuitia

Expanded text:
e debemus, quae naturaliter sunt. neque enim ex ipso sunt peccata, quae ua. turam non seruant. sed uitiant. quae peccata ex uoluntate esse peccantium multis modis sancta scriptura testatur, praecipue illo. quo dicit apostolus: existimas autem hoc, o homo, qui iudicas eos, qui talia agunt, et facis ea, quoniam tu effugie
Abbreviated transcription (Latin):
Sic em̃ pͥma inmortalitas fuit qua peccan¬
do adam ꝑdidit. posse ñ mori. nouissima erit
ñ posse inori: ita pͥmũ lib̾um arbitriũ pos
senpeccare: nouissimu. n posse peccare. Sic
enim erit in anuissibił uoluntas pietatis
& aequitatis: qͦmͦ ÷ felicitatis. Nam utique
peccando nec pietatẽ uec felicitatẽ tenuimꝰ:
uoluntate uͦ felicitatis. nec ꝑdita felicitate
ꝑdidimꝰ. Certe ds̃ ipse nũqͥd qm̃ peccare ñ

Expanded text:
Sicut enim prima inmortalitas fuit, quam peccanSicut enim prima inmortalitas fuit, quam peccando Adam perdidit, posse non mori, nouissima erit non posse mori: ita primum liberum arbitrium posse non peccare, nouissimum non posse peccare. Sic enim erit inamissibilis uoluntas pietatis et aequitatis, quo modo felicitatis. Nam utique peccando nec pietatem nec felicitatem tenuimus, uoluntatem uero felicitatis nec perdita felicitate perdidimus. Certe Deus ipse numquid, quoniam peccare n
Abbreviated transcription (Latin):
qr peccata eos delectare ñ poter. Magis qͥp¬
pe erit li̾unr: a delectatione peccandi usq
addelectationẽ ñ peccandi in declinabilẽ
lib̾atum. Nam pͥmũ lib̾um arbitriũ qđ̾ ho¬
iiini datũẽ. qͣndo pͥmũ creatꝰ ÷ rectꝰ. potuit
ñ peccarẽ s potuit & peccare: hoc aut̃ no¬
uissimũ eo potentiꝰ erit. quo peccare ñ pote¬
rit. Uerũ hoc quoq dei munere:ñ sue pos¬
sibilitate nature. Nliud ẽ. enĩ ẽẽ dm̃. ali¬
ua participẽ dĩ. Ds̃ natura peccare ñ pot᷑:
particeps uͦ dĩ ab illo accipit ut peccare ñ
possit. Seruandi aut̃ grad erant diuini
muneris. ut pͥmũ daret᷑ ub̾um arbitriu.
quo ñ peccare homo posset: nouissimum.
quo peccare ñ posset Etq illud ad ꝯpa¬
randũ meritũ. hoc ad recipiendũ p̃miu
ꝑtineret. S qr peccauit ista natura cũ pec¬
care potuit: largiore gr̃a libat᷑. ut ad eam
ꝑducat᷑ lib̾tatẽ in qua peccare non possit.

Expanded text:
quia peccata eos delectare non poterunt. Magis quipquia peccata eos delectare non poterunt. Magis quippe erit liberum a delectatione peccandi usque ad delectationem non peccandi indeclinabilem liberatum. Nam primum liberum arbitrium, quod homini datum est, quando primum creatus est rectus, potuit non peccare, sed potuit et peccare; hoc autem nouissimum eo potentius erit, quo peccare non poterit; uerum hoc quoque Dei munere, non suae possibilitate naturae. Aliud est enim esse Deum, aliud participem Dei. Deus natura peccare non potest; particeps uero Dei ab illo accipit, ut peccare non possit. Seruandi autem gradus erant diuini muneris, ut primum daretur liberum arbitrium, quo non peccare. homo posset, nouissimum, quo peccare non potest, adque illud ad conparandum meritum, hoc ad recipiendum praemium pertineret. Sed quia peccauit ista natura cum peccare potuit, largiore gratia liberatur, ut ad eam perducatur libertatem, in qua peccare non possit.
Abbreviated transcription (Latin):
er̃t mͥ plebs. nisiego eio. quecunq ab homi¬
nib honeste desid̾ ant᷑ & uita. & salus. & uic¬
bona᷑ Sic enĩ & illud recte intelligit᷑ qđ ait
Hoc munꝰ. hic affectꝰ. hic actꝰ ꝓfecto eric om̃i¬
b sic ipsa uita aetna ꝯmunis. Ceterũ qui
futuri sint ꝓmeritis p̃inioꝵ etia gradꝰ honoꝵ
atq głarum: quis ÷ idoneus cogitare: qͣnto
magis dicere: Qđ tam̃ futuri sint: ñ ẽ. am¬
bigendum. Atq id etiã beata illa ciuitas
magnum in se bonũ uidebit. qđ nulli suꝑi¬
ori ullus inferior inuidebit: sic nẽ non inui¬
dent archangłis angłi ceti. T an nolet ee imꝰ¬
quisq qđ ñ accepit. quãuis sit pacatissimo
concordie uindo ei qui accepit. obstrictus:
qua uet in corpore uult ocłs eẽ. quie digitꝰ
cũ mbrũ ntrunq contineat cotꝰ carnis pac¬
cat io pago. Sic itaq habebit donũ alius
aliominꝰ: ut hoc quoq donũ habeat ne ue¬
lit ampliꝰ. Nec idõ lib̾um arbitriu ñ habebt̃:

Expanded text:
ab hominibus honeste desiderantur, et uita et salus et uicbona\'? Sic enim et illud recte intellegitur, quod Hoc munus, hic adfectus, hic actus profecto erit omnibus, sicut ipsa uita aeterna, communis. Ceterum qui futuri sint pro meritis praemiorum etiam gradus honorum adque gloriarum, quis est idoneus cogitare, quanto magis dicere? Quod tamen futuri sint, non est ambigendum. Adque id etiam beata illa ciuitas magnum in se bonum uidebit, quod nulli superiori ullus inferior inuidebit, sicut nunc non inuident archangelis angeli ceteri; tamque nolet esse unusquisque quod non accepit, quamuis sit pacatissimo concordiae uinculo ei qui accepit obstrictus, quam nec in corpore uult oculus esse qui est digitus, cum membrum utrumque contineat totius carnis pacata conpago. Sic itaque habebit donum alius alio minus, ut hoc quoque donum habeat, ne uelit amplius. Nec ideo liberum arbitrium non habebunt,
Abbreviated transcription (Latin):
trante que fecit. nichil inordinatũ uniu̾¬
so nichilq inustũ ẽ: siue scientib siue
nescientibꝰ nob̾. S in parte offendit᷑ aĩa
peccatrix. Tam̃ qr ꝓmeritis ibi ÷ ubi talẽ
ẽẽ decet. & ea patit᷑ quȩ talẽ pati aequui ẽ:
uniu̾sũ dĩ regnũ nulla sua felicitate de¬
format. Quãobrẽ qm̃ ñ omĩa nouimꝰ quę
de nob beneagit ordo diumꝰ: in sola bona
uoluntate scđm legẽ agimꝰ. incet̾is aut̃
scđni legẽ agimꝰ᷑: cũ lex ipsa in cõmutabił
maneat. & omĩa mutabilia pulcherrima

Expanded text:
e fecit, nihil inordinatum in universo, nihilque injustum est, sive scientibus sive nescientibus nobis. Sed in parte offenditur anima peccatrix: tamen quia pro meritis ibi est, ubi talem talem decet et ea patitur quae talem pati aequum est, uniuersum dei regnum nulla sua foeditate deformat. quam ob rem quoniam non omnia nouimus, quae de nobis bene agit ordo diuinus, in sola bona uoluntate secundum legem agimus, in ceteris autem secundum legem agimur, cum lex ipsa incommutabilis maneat et omnia mutabilia pulcherrima
Abbreviated transcription (Latin):
uina ꝓuidentia & puniat &
opidilet᷑. Nam iuideoꝵ impietas: & uide-¬
os subplantauit. & gentib saluti fuit.
Itẽ fieri pot ut diuina ꝓuidentia ꝑho
minẽ bonũ & damnet & adiuuet.Sĩc
ait apłs. Aliis sumꝰ odor uite inuitã:
aliis aut̃ odor mortis in morte. S cũ
om̃is tribulatio aut pena impioꝵ sit.
aut exercitatio iustoꝵ᷑ qr eadem tribula
& paleas concidit & frum̃ta apaleis ex¬
uit inde tribulatio nom̃ accepit. Rursũ
cũ pax &e quies amolestiis corꝑalibꝰ &
bonos lucret᷑ & cerrũpat malos: omnia
hȩc diuina ꝓuidentia ꝓ meritis modãt᷑
animarũ. S tam̃ ñ sibi eligunt bom¬

Expanded text:
uina prouidentia et puniat et opituletur. nam Iudaeorum impietas et Iudam supplantauit et gentibus saluti fuit. item fieri potest, ut diuina prouidentia per hominem bonum et damnet et adiuuet, sicut ait apostolus: aliis sumus odor uitae in uitam, aliis autem odor mortis in mortem. sed cum omnis tribaut exercitatio justorum; quia eadem tribula et paleas concidit, et frumenta paleis exuit, unde tribulatio nomen accepit; rursus, cum pax et quies a molestiis temporalibus et bonos lucretur, et corrumpat malos: omnia haec divina providentia pro meritis moderatur animarum. Sed tamen non sibi eligunt bo
Abbreviated transcription (Latin):
etia fornicatio eẽ incelligit᷑: sic̃ locuntur¬
scͥpture. Dñs dic̃ in euangłio quicũq di-¬
miserit uxorẽ suan. excepta causa fornica¬
tionis: facit eã mechari. Hic utiq fornica¬
tionẽ appellauit. si cũ alio peccet quȩ ui¬
rũ habet: qđ ẽ. mechia id ÷ ad ult̾ium. Oĩs
gͦ mechia: etiã fornicatio in scripturis dr̃.
Sed utrii etiã omĩs fornicatio mechia dici
possit: in eisoẽ scͥpturis ñ mͥ int̾im occur¬
rit locutionis exemplum. S si ñ om̃ĩs
fornicatio etia mechia dici pot̃. ubi sit in
decalogo ꝓhibita illa fornicatio. quã faci¬
unt uiri qui uxores ñ habent. cũ feminis
que maritos ñ habent. utrũ inueniripos¬
sit ignoro. S si furti nomine bene intel¬
ligit᷑ omĩs illicita usurpatiorei alienȩ. ñ
enĩ rapuiã ꝑmisit qui furtũ ꝓhibuit.s
utiq a parte totũ intelligi uoluit. qͥcqͥd

Expanded text:
etiam fornicatio esse intellegitur, sicut loetiam fornicatio esse intellegitur, sicut loenim dicit in euangelio: quicumque dimiserit uxorem suam excepta causa fornicationis, facit eam moechari. hic utique fornicationem appellauit, si cum alio peccet quae uirum habet, quod est moechia, id est adulterium. omnis ergo moechia etiam fornicatio in scripturis dicitur. sed utrum etiam omnis fornicatio moechia dici possit, in eisdem scripturis non mihi interim occurrit locutionis exemplum. sed si non omnis fornicatio etiam moechia dici potest, ubi sit in decalogo prohibita illa fornicatio, quam faciunt uiri, qui uxores non habent, cum feminis, quae maritos non habent, utrum inueniri possit, ignoro. sed si furti nomine bene intellegitur omnis inlicita usurpatio rei alienae — non enim rapinam permisit qui furtum prohibuit; sed utique a
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dictũ sit. qdđ etiã at feminã ꝑtineat. ꝗtonia¬
stringit᷑. cͥĩ ⁊ ipsum p̃ceptũ poẽ reserri ad
utrũq sic̃ ñ occides. ñ furabis. Et quȩ alia
similit ñ exp̃sso imo sexu. utriq uident᷑ sona¬
re. cũ cõmunit tam ubi unꝰ expͥmit. honora¬
tior utiq expͥmit᷑ id masculinꝰ ut ex hoc ĩ¬
telligat etiã femina. quid sibi p̃ceptũ sit.
Ac ꝑ hoc si femina mecha ẽ habens uirũ.
cũ cõbendo cũ eo qui uir eiꝰ nẽ. etiã si ille
ñhabeat uxorẽ: ꝓfecto mecus ẽ.⁊ uir ha¬
bens uxorẽ. cũ cõbendo c̃ ea que uxor eiꝰ ñ
÷.etiã si illa ñ habeat uirũ. S utrũ si faci¬
at qͥuͣd uxore ũ habeat. uł femina quȩ ui¬
rũñ habeat. p̃cepti huiꝰ transg̃ssione tenean¬
tur: merito querit᷑. Si enĩ ñtenent᷑: ñ ẽ.
ꝓhibita in decalogo fornicatio.s sola me¬
chia. id÷ ad ult̾ĩum. Quãuis omis mechia

Expanded text:
non dictum sit, quod etiam ad feminanon dictum sit, quod etiam ad feminastringitur, cum et ipsum praeceptum potest referri ad utrumque, sicut: non occides, non furaberis et quae alia similiter non expresso uno sexu utrique uidentur sonare communiter! tamen ubi unus exprimitur, honoratior utique exprimitur, id est masculinus, ut ex hoc intellegat etiam femina quid sibi praeceptum sit. ac per hoc si femina moecha est habens uirum concumbendo cum eo, qui uir eius non est, etiam si ille non habeat uxorem, profecto moechus est et uir habens uxorem concumbendo cum ea quae uxor eius non est, etiam si illa non habeat uirum. sed utrum, si faciat qui uxorem non habeat uel femina quae uirum non habet, praecepti huius transgressione teneantur, mento quaeritur. si enim non tenentur, non est prohibita in decalogo fornicatio, sed sola moechia, id est adulterium, quamuis omnis moechia
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝯcupisces uxorẽ ꝓximi tui. In eo quippe
qđ dictũ ẽ. ñ mechab̾is: poterat & illud intel¬
ligi. Nisi forte in illis duob peccatis mechan¬
di &e furandi ipsa oꝑa notata sunt: in his uͦ
extremis. ipsa ꝯcupiscentia. Que tantũ diffe¬
runt. ut aliqͥndo mechet᷑ quin concupiscit
uxorẽ ꝓximi. aliqͣ alia causa cũ illi miscet:
aliqͣndo aut ꝯcupiscat. nec ei misceat᷑ penã
timens. Et hoc fortaise lex ostende uoluit.
qđ utraq peccata sint.
Tem queri solet utrũ medie nomine etia for¬
nicatio teneat. Hoc enĩ g̾cum u̾bii ẽ: qđ iã
scͥptura utit ꝓ latino. Mechos tam̃ g̾ceñ nͥ
adult̾os dic. S utiq istalex ñ solis uiris ĩ
popło: uerũetiã seminis dataẽ. Neq enĩ qr
dictũ ÷ ñ ꝯcupisces uxorẽ ꝓximi tui. nichil
hic sibi p̃ceptũ debet putare femina: ⁊ tan¬
ꝗͣ licite concupiscere uirũ ꝓxime sue. Sigͦ
hic ex ulo qđ iuro dictii ÷ intelligit᷑ quaus

Expanded text:
ncupisces uxorem proximi tui. in eo quippe, quod dictum est: non moechaberis, poterat et illud intellegi. nisi forte in illis duobus peccatis moechandi et furandi ipsa opera notata sunt, in his uero extremis ipsa concupiscentia: quae tantum differunt, ut aliquando moechetur qui non concupiscit uxorem proximi, aliqua alia causa cum illi miscetur, aliquando autem concupiscat nec ei misceatur poenam timens. et hoc fortasse lex ostendere uoluit, quod utrumque peccata sint. Item quaeri solet utrum moechiae nomine etiam fornicatio teneatur. hoc enim graecum uerbum est, quod iam scriptura utitur pro latino; moechos tamen graece nonnisi adulteros dicit. sed utique ista lex non solis uiris in populo uerum etiam feminis data est. neque enim quia dictum est: non concupisces uxorem proximi tui, nihil hic sibi praeceptum debet putare femina et tamquam licite concupiscere uirum proximae suae. si ergo hic ex illo quod uiro dictum est intellegitur. quamuis
Abbreviated transcription (Latin):
mbroꝵ ñ legitimꝰ usus ꝓhibitꝰ debet intel¬
ligi. Et qđ dictũ ÷ ñ occides: ñ putandũ ÷
ficri contͣ hoc p̃ceptũ. quando lex occidit:
ł occidi aliquẽ ds̃ iubet. Ille em̃ facit qui
iubet: quandominist̾ium negiri ñ licet:
In eo etiã qđ dictũ ẽ. falsũ testimoniũ ñ
dices adu̾sus ꝓximũtuũ. queri solet utrũ
ꝓhibitũ sit om̃e m̃datiũ. Ne forte ñ sit ħ
p̃ceptũ adu̾sus eos qui dicunt tunc ẽẽ in¬
tiendũ. quando id m̃datiũ ꝓdest alicui.
⁊ nichil obest ei cui mtiris. Tale quippe
ñ ÷ adu̾sus ꝓrimũ tuii: ut idõ uideatur
hoc aodroisse scͥptura que posstt b̾uiter
dicere falsũ testimoniũ ndices sic̃ dixit ĩt
occto es. ñ mechalieris. ñ furalieris. Sed
hinc magna questio e: nec a festinantib
cõmode explicari pot̃. quomͦ accipiendũ
sit ꝑdes om̃s qui locunt᷑ indatiũ:i noli
uelle m̃tiri om̃e mndatium nceta huiꝰmodi.
expositione ad populum.

Expanded text:
 usus prohibitus debet intellegi. Et quod dictum est: non occides, non putandum est fieri contra hoc praeceptum, quando lex occidit uel occidi aliquem deus iubet. ille enim facit qui iubet, quando ministerium negare non licet. In eo etiam quod dictum est: falsum testimonium non dices aduersus proximum tuum, quaeri solet utrum prohibitum sit omne mendacium, ne forte non sit hoc praeceptum aduersus eos qui dicunt tunc esse mentiendum, quando id mendacium prodeest alicui et nihil obest ei cui mentiris. tale quippe non est aduersus prox imum tuum; ut ideo uideatur hoc addidisse scriptura, quae posset breuiter dicere: falsum testimonium non dices, sicut dixit: non occides, non moechaberis, non furaberis. sed hinc magna quaestio est nec a festinantibus commode explicari potest, quomodo accipiendum sit: perdes omnes qui loquuntur mendacium, et: noli uelle mentiri omne mendacium etExpositione ad populum.
Abbreviated transcription (Latin):
seritũ eiꝰ: neq ancillã eiꝰ. neq bouẽ eiꝰ. neq
subiugale eiꝰ : nec om̃e pecꝰ eiꝰ. nec quecũq
ꝓximi tui st̃. Discreuisse aut̃ uidẽt concu-¬
piscentiã uxoris aliene: a concupiscentia
cuiꝰlib et rei aliene: quando utrũq sic ce¬
pit ñ ꝯcupisces uxorẽ ꝓximi tui: ñ cõcupis¬
ces domii ꝓximitui: ⁊ huic cepit cet̾a adiũ¬
gere. N aut̃ c̃ dixisset ñ ꝯcupisces uxorẽ ꝓxi¬
mi tiu huic conexuit alia dicens neq domu
eiꝰ. neq agrũ eiꝰ. neq seruũ eiꝰ. iceta: s omi¬
no apparent hȩc ẽẽ. coniuncta que uno p̃-¬
cepto uident ꝯtineri. idiscreta ab illo ubi
uxor nominata ÷. Illud aut ubi dictũ est
ñ er̃t łͥ dii alii p̃t̃ me: apparit huiꝰ rei dili¬
gentiorẽ ex secutionẽ ẽe. in his que subiue

Expanded text:
neque ancillam eius neque bouem eius neque subiugalem eius nec omne pecus eius nec quaecumque proximi tui sunt. discreuisse autem uidetur concupiscentiam uxoris alienae a concupiscentia cuiuslibet rei alienae, quando utrumque sic coepit: non concupisces uxorem proximi tui; non concupisces domum proximi tui, et huic coepit cetgere. non autem cum dixisset: non concupisces uxorem proximi tui, huic conexuit alia dicens: "neque domum eius neque agrum eius neque seruum eius" et cetera: sed omnino apparent haec esse coniuncta quae uno praecepto uidentur contineri, et discreta ab illo ubi uxor nominata est. illud autem ubi dictum est: non erunt tibi di alii praeter me, apparet huius rei diligentiorem exse
Abbreviated transcription (Latin):
ces domũ ꝓximi tuĩ:iomĩa usq in finẽ.
Qui uͦ illa tria ẽẽ dicunt ⁊⁊ ista septẽ: unũ
uolunt ẽẽ. qͥcqͥd de uno colendo d̃o p̃cipi.¬
t᷑. ne aliqͥd aliuo p̃t illũ ꝓdõ colatur. Hȩc
aut̃ extrema in duo diuuidunt: ut aliud
sit ñ cõcupisces uxorẽ ꝓximi tui: aliud ñ
ꝯcupisces domũ ꝓximi tui. Detẽ tam̃ eẽ p̃¬
cepta neutri ambigunt: qm̃ hoc scͥptura tes¬
tat᷑. Michi tam̃ uidet᷑ congruentiꝰ accipi tͥa
ad dm̃ ꝑtinent. insimiare diligentiꝰ intuenti¬
b. Et reuera qđ dictũ ẽ. ñ erunt tͥ dii alii p¬
ter me. hoc ipsum ꝑfectiꝰ explicat᷑. cũ ꝑhibẽ¬
tur colenda figm̃ta. Concupiscentia uͦ ux-¬
oris aliene. ⁊ꝯcupiscentia domꝰ aliene. tan¬
tũ in peccando differunt: ut illi qđ diccũ¬

Expanded text:
ximi tui et omnia usque in finem. qui uero illa tria esse dicunt et ista septem, unum uolunt esse quidquid de uno colendo deo praecipitur, ne aliquid aliud praeter illum pro deo colatur; haec autem extrema in duo diuidunt, ut aliud sit: non concupisces uxorem proximi tui, aliud: non concupisces domum proximi tui. decem tamen esse praecepta neutri ambigunt, quoniam hoc scriptura testatur. Mihi tamen uidetur congruentius accipi tria ad deum pertinent insinuare diligentius intuentibus. et reuera quod dictum est: non erunt tibi di alii praeter me, hoc ipsum perfectius explicatur, cum prohibentur colenda figmenta. concupiscentia porro uxoris alienae et concupiscentia domus alienae tantum in peccando differunt, ut illi, quod dictu
Abbreviated transcription (Latin):
Uerit᷑ decẽ p̃cepta legis quẽ ad mo¬
dum diuidenda sint: utrũ .iiii.
÷ honora patrẽ tuũ ⁊ matrẽ. quȩ ad homi¬
nẽ ꝑtinent: an potiꝰ illa tria sint ⁊ ista
septẽ. Qui enĩ dicunt illa .iͦiͬi. eẽ. seꝑant
qđ dictũ ẽ. ñ er̃t tͥ dii alii p̃t̃ me. ut aliud¬

Expanded text:
eritur decem praecepta legis quemadmodum diuidenda sint: utrum quattuoest: honora patrem et matrem, quae ad hominem pertinent, an potius illa tria sint et ista septem. qui enim dicunt illa quattuor esse, separant quod dictum est: non erunt tibi dii alii p
Abbreviated transcription (Latin):
mundis ⁊ apeccorib imnundis. ⁊ ab om̃ibꝰ
serpentib int̾ra . qđ deinde ñ addi᷑t. subau¬
dit᷑ mundis & immundis. & ad iungitur
duoꝰ duo intrauer̃ ad noe in arcã. mascłs ⁊
ab iminund ñc aut siue amund̃ siue ab iu-¬
mundis duõ duo dicant᷑ intrasse. S hoc re¬
fert ñ ad nunerũ mundor. ł inmundoꝵ
animaliũ. s ad mascłm ⁊ femina. Quia
in om̃ib siue mundis siue in mundis duo¬
sunt. mascłs et femina.
Lxxi. Quid sit
qđ dñs ait ñ aditiã maledicere t̾re. Ex eodem
lib questionũ de genesi.ł.xu.

Expanded text:
 inmundis et ab omnibus serpentibus in terra — quod deinde non additur, subauditur "mundis et inmundis" — et adiungitur: duo duo intrauerunt ad Noe in arcam, masculus ab inmundis, nunc autem siue a mundis siue ab inmundis duo duo dicat intrasse. sed hoc refertur non ad numerum mundorum uel inmundorum animalium sed ad masculum et feminam, quia in omnibsunt, masculus et femina. LXVI. QVID SIT QVOD DOMINVS AIT: NON ADICIAM MALEDI- CERE TERRAE. EX EODEM LIBRO QVAESTIONVM DE GENESI. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
tota figurata st̃: quoꝵ ad caritatis pas¬
tũ enucleanda secreta st̃. Qsqͥs autẽ
rebꝰ p̃tereuntib restrictiꝰ utit qua sese ha¬
bent mores eoꝵ cu quibꝰ uunt: aut tem¬
ꝑans aut suꝑstitios ẽ. Quisqͥs tͦ sic eis
utt᷑ ut metas ꝯsuetudanis bonoriint̃ qͦs
ñsat᷑ excedat: aut aliqͥd sig̃cat. aut flagiti¬
osus ẽ. In omib enĩ talibꝰ: n usus rerũ sed
p̃cioso amuliere ꝑfusos. ut luxuriosoꝵ
& nequã hominii solent: quoꝵ talia con¬

Expanded text:
tota figurata sunt, quorum ad caritatis pastota figurata sunt, quorum ad caritatis pastum rebus praetereuntibus restrictius utitur, quam sese habent mores eorum cum quibus vivit, aut temperans aut superstitiosus est: quisquis vero sic eis utitur, ut metas consuetudinis bonoversatur, excedat, aut aliquid significat, aut flagitiosus est. In omnibus enim talibus non usus rerum, sed pretioso a muliere perfusos , ut luxuriosorum et nequam hominum solent, quorum talia con
Abbreviated transcription (Latin):
dignatio. tribulatio & angustia ĩ onnẽ
animã hominis oꝑantis malũ uidei
pͥmũ e greci. S hoc ad eos cũ quib eũ¬
tit ipsa cupiditas qͥ eã uincere noluer̃
cũ aut̃ in homine cui dominabant reg̃¬
na cupiditatis subu̾tunt᷑. illa ẽ. aꝑta lo¬
cutio. Qui aut̃ iħu xp̃i st̃: carnẽ suam
crucifixer̃ cũ passionib & concupiscẽ¬
cus. Nisi qr & hic quedã uba transla¬
ta tractant᷑ sicuti ẽ. ira dĩ & crucifixer̃:
s ñ tam multa st̃ ł ita posita ut obte¬
gant senfũ. & allegoriã uł enigiata
faciant. quã ꝓpͥe figiuratã locutionẽ
uoco. Qđ aut̃ hieremie dr̃ ecce constitui¬
te suꝑ gs̃ &e regna ut euellas & destru¬
as. & disꝑdas. & dissipes: ñ duibiũ qͥu
figurata locutio tota sit. ad eũ finẽ refe¬
renda quẽ diximꝰ. Que aut̃ quasi fla¬
gitiosa imꝑitis uident᷑. siue tantũ dic¬
ta siue etiã facta st̃. uł ex d̃ĩ ꝑsona uł
ex hominũ quoꝵ nob̃ sc̃ĩtas cõmendat᷑.

Expanded text:
dignatio. tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Iudaei primum et Graeci. sed hoc ad eos, cum quibus euertitur ipsa cupiditas, qui eam uincere noluerunt. cum autem in homine, cui dominabantur, regna cupiditatis subuertuntur, illa est aperta locutio: qui autem Iesu Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis, nisi quia et hic quaedam uerba translata tractantur, sicuti est ira dei et crucifixerunt; sed non tam multa sunt uel ita posita, ut obtegant sensum et allegoriam uel aenigma faciant, quam proprie figuratam locutionem uoco. quod autem Hieremiae dtes et regna, ut euellas et destruas et disperdas et dissipes, non dubium, quin figurata locutio tota sit ad eum finem referenda, quem diximus. Quae autem quasi flagitiosa imperitis uidentur, siue tantum dicta siue etiam facta sunt uel ex dei persona uel ei hominum, quorum nobis sanctitas commendatur,
Abbreviated transcription (Latin):
rũpendũ animũ & corpꝰ suii. flagitiũ
uocat. Qđ aut̃ agit ut alt̾i noceat. fa¬
ciꝰ dr̃. Et hec st̃ duo gen̾a om̃iũ peccã¬
toꝵ. S flagitia pͥora st̃: que cũ exina¬
niuerint anuũ. & ad qͥndã egestatẽ
ꝑduxerint: infacinora ꝓsilit̾ quib re¬
moueant᷑ impedim̃ta flagitiorͭ aut ad¬
umĩta querant᷑. Itẽ qđ agit caritas qͦ
sibi ꝓsit utilitas e: qd̾ auit̃ agit ut ꝓsit

Expanded text:
rumpendum animum et corpus suum, flagitium uocatur; quod autem agit, ut alteri noceat, facinus dicitur. et haec sunt duo genera omnium peccatorum, sed flagitia priora sunt. quae cum exinaniuerint animum et ad quandam egestatem perduxerint, in facinora prosilitur, quibus remoueantur impedimenta flagitiorum ant adiumenta quaerantur. item quod agit caritas quo sib
Abbreviated transcription (Latin):
magna considatione. prudentib: xliiii.
Qđ et̾̃na diuinitas nec ꝑ tẽpꝰ nec ꝑ locũ mo¬
ta. moueat creaturã: & de ordine natura¬
rum. quã cui p̃posuerit. quamq subdi¬
dit. Ex libro de genesi ad litteram .uiii.

Expanded text:
magna consideratione prudentibus?. XXVIIII. magna consideratione prudentibus?. XXVIIII. eterna diuinitas nec per tempus nec per locum mota moueat creaturam; et de ordine naturarum, quam cui praeposuerit quamque subdiderit. ex libro de genesi ad litteram VIII.
Abbreviated transcription (Latin):
sentiat: uoluntarie uͦ ut discat. ut consen¬
tiat. Sic̃ aut̃ in arbore id agit agricultura
formsecꝰ. ut illud ꝓficiat. qđ gerit᷑ intri¬
nsecꝰ: sic in homine scđn corpͥ. ei qđ intri¬
secꝰ agit nat᷑a seruit excrinsecꝰ medicina:
Itẽq scđm animã. ut nat᷑a beatificet᷑ intriu¬
secꝰ. doctrina ministret᷑ extrinsecꝰ. Qđ aut̃
ad arborẽ colendi negligentia: hoc ad corpꝰ.
medendi incuria: hoc ad anina. aiscendi seg.¬
intia. Et qđ ad arborẽ. humor inittilis. hoc
ao corpꝰ. uictꝰ exsitiabilis: hoc ad animam ꝑ¬
suasio iniquitatis. Deus itaq suꝑ omña. qͥ
condidit omĩa. & regit
omuia:
om̃s nat᷑as bonas creat: om̃s uoluntater
uoluntates
iustꝰ ordinat. Quid gͦ abhorret a uero si
credamꝰ hominẽ ita in paradiso ostitutũ
ut oꝑ arẽt agri culturã. ñ labore seruili s.
honesta animi uoluntate: Quid enĩ hoc
oꝑe innocentius uacantib: & quid pleniꝰ

Expanded text:
sentiat; uoluntarie uero, ut discat, ut consensentiat; uoluntarie uero, ut discat, ut consentiat. sicut autem in arbore id agit agricultura forinsecus, ut illud proficiat quod geritur intrinsecus, sic in homine secundum corpus ei quod intrinsecus agit natura seruit extrinsecus medicina. itemque secundum animam, ut natura beatificetur intrinsecus, doctrina ministratur extrinsecus. quod autem ad arborem colendi neglegentia, hoc ad corpus medendi incuria, hoc ad animam discendi segnitia; et - quod ad arborem humor inutilis, hoc ad corpus uictus exitiabilis, hoc ad animam persuasio iniquitatis. deus itaque super omnia, qui condidit omnia et regit omnia, omnes naturas bonus creat, omnes uoluntates iustus ordinat. quid ergo abhorret a uero, si credamus hominem ita in paradiso constitutum, ut operaretur agriculturam, non labore seruili, sed honesta animi uoluptate? quid enim hoc opere innocentius uacantibus et quid plenius
Abbreviated transcription (Latin):
dã magnã arborẽ rerũ ocłs cogitationis
attollit᷑: atq in ipso qͦ gemina oꝑatio
ꝓuidentie repꝑit᷑. Part̃i naturał. partĩ
uoluntaria. Naturał qͥdẽ ꝑ ocultã oĩ am¬
mmistrationẽ. quȩ etiã lignis & herbis dat
daq fulgere. diei noctisq uices agitari::
aqͥs tram fundatã int̃luiatq circumlui:
aerem altiꝰ suꝑfundi: arbusta & anima¬
lia concipi & nasci: ⁊crescere. senescers oc¬
cide. ⁊ qͥcqͥd aliud in reb interiori nacura¬
liq motu generat᷑. In hac aut̃ alt̾a. signa
dari. doceri. & disci᷑. agros coli: socie¬
tates administrari. artes excerceri: & q̃¬
q alia siue insuꝑna socierate aguntur.
siue in hac t̾rena acq mortali: ita ut bo¬
nis ꝯsulat᷑. & ꝑ nescientes malos inque
ipso homine eandem geminã ꝓuidentiȩ
uigere potentiã : Primo gͣ corpꝰ. nat᷑alẽ sci¬
licet. eo motu quo fit: quo crescit: quo se¬
nescit: uoluntariã uͦ quo illi ad uictũ.

Expanded text:
cogitationis attollitur atque m ipso quoque gemina operatio prouidentiae reperitur, partim naturalis, partim uoluntaria: naturalis quidem per occultam dei administrationem, qua etiam lignis et herbis dat deraque fulgere, diei noctisque uices agitari, aquis terram fundatam interlui atque circumlui, aerem altius superfundi, arbusta et animalia concipi et nasci et crescere, senescere, occidere et quidquid aliud in rebus interiore naturalique motu geritur; in hac autem altera signa dari, doceri et disci, agros coli, societates administrari, artes exerceri et quaeque alia siue in superna societate agantur siue in hac terrena atque mortali, ita ut bonis consulatur et per nescientes malos; inque ipso homine eandem geminam prouidentiae uigere potentiam: primo erga corpus naturalem scilicet eo motu, quo fit, quo crescit, quo senescit; i uoluntariam uero, quo illi ad uictum,
Abbreviated transcription (Latin):
ca ꝑsona magne cuiꝰdã rei signũ ẽ. Alia ẽ.
quippe in ꝑditis moribꝰ: alia in osee ꝓpħȩ
uaticinatione coniunctio meretricis. Nec
sie flagitiose in conuniuis temulentoꝵ &
lasciuioꝵ nudant᷑ corꝑa: ꝓpt̾ea in balne¬

Expanded text:
ca persona magnae cujusdam rei signum est. Alia est quippe in perditis moribus, alia in Osee prophetae vaticinatione conjunctio meretricis : nec, si flagitiose in conviviis temulentorum et lascivorum nudantur corpora; propterea in balne
Abbreviated transcription (Latin):
gruebat expelli. quẽ pat ⁊ filiꝰ ñ diuisũ in se¬
met ipso ꝯniunit̃ habent. Sic & peccata qͥa
oportebat. quo in unu eccła congregat. Deni¬
q si queꝗͣ extra ȩccłam suori peniteat pecca¬
toꝵ.⁊ huiꝰ tanti peccati qđ alienisᷤ: ab excłia
õi. cor ĩpenitens habeat. quid ei ꝓdest illa
penitentia. cũ istosolo u̾bũ dicat contͣ sp̃m¬

Expanded text:
 divisum in semetipsum communiter habent. Sic et peccata, quia oportebat quo in unum Ecclesia congregatur. Denique si quemquam extra Ecclesiam suorum poeniteat peccatorum, et hic tanti peccati quod alienum est ab Ecclesia Dei cor impoenitens habeat, quid ei prodest illa poenitentia, cum isto solo verbum dicat contra Sp
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib gentib. ut que aomodĩ tunc ille ap¬
parebat accepisse spĩn scm̃ qui loquebat᷑
linguis omiu gentupita nc ille se agnos¬
fundit᷑ in om̃ib gentib Unde dic apłs.
Studentts seruare unitatẽ sp̃s. inuincło
pacis. Qđ aut̃ ipse sit sp̃s patris:. ipse filiꝰ
diẽ de patre ꝓcedit. Et alio loco. Non enĩ
uos estis qui loquimini.s sp̃s patris ur̃iqͥ
mantẽ abba pat: hoc ÷ clamare facientẽ.
Nos eñĩ clamamꝰ. s in illo.io÷ ipso diffun¬
dente carititẽ incordib nr̃is. sine qua in¬
anit clamat quiẽq clatiat. Unde itẽ

Expanded text:
omnibus gentibus, ut quemadmodum tunc ille apparebat accepisse Spiritum sanctum qui loquebatur linguis omnium gentium, ita nunc ille se cognos gentibus. Unde dicit Apostolus: Studentes servare unitatem spiritus in vinculo pacis. Quod autem ipse sit Spiritus Patris, ipse Filius dicit: De Patre procedit. Et alio loco: Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri mantem: abba pater, hoc est clamare facientem; nos enim clamamus, sed in illo, id est ipso diffundente caritatem in cordibus nostris, sine qua inaniter clamat quicumque clamat. unde item