comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ctoritatem antea sequebant᷑. in¬
telligentiores multo instructio¬
nis impediebant᷑ obscuro. auersi¬
ores quã fuerant recessert̃. Quoꝵ
tam abrupta dissensio primũ
ꝓpter ipsos metuen da
da est:
ne tam ela. ris t̃aq
egregi¬
is in omniũ uirtu¬
tum stu¬
dio uiris. sꝑs pelagianȩ impie¬
tatis illudat: ne simpliciores qͥ¬
q apud quos hoꝵ magna ẽ de
ꝓbitatis contemplatione reueren¬
tia : hoc tutissimũ sibi estimert
qđ audiunt eos quoꝵ auctorita¬
tem sine iudicio secunt᷑ asserere
ee eñi ipsoꝵ definitio ac ꝑfessio ẽ
omñe quide homine adam pec¬
cante peccasse:ͥ & neminẽ ꝑ oꝑa
sua s ꝑ d̃i gr̃am regeneratione sal¬
uari: Uniu̾sis tamen hominib
ꝓpitiationẽ quȩ ẽ insacram̃to san¬
guinis xꝑi sine exceptione ẽẽ ꝓpo¬
sitam÷ ut quicũq ad fide & ad ba¬
ptismũ accedere uolueruit. salui
esse possint: qui aute eredituri
st̃. qui ue in ea fide q̃ deinceps ꝑ

Expanded text:
ctoritatem antea sequebantur, inctoritatem antea sequebantur, intellegentiores multo instructionis suae impediebantur obscuro. auersiores, quam fuerant, recesserunt. quorum tam abrupta dissensio primum propter ipsos metuenda da est, ne tam claris tamque egregiis in omnium virtutum studio viris spiritus Pelagianae impietatis illudat: deinde ne simpliciores quique, apud quos horum magna est de probitatis contemplatione 3 reverentia, hoc tutissimum sibi aestiment, quod audiunt eos quorum auctoritatem sine judicio sequuntur asserere. 3. Haec enim ipsorum definitio ac professio est: Omnem quidem hominem Adam peccante peccasse; et neminem per opera sua, sed per Dei gratiam regeneratione salvari; universis tamen hominibus propitiationem quae est in sacramento sanguinis Christi sine exceptione esse propositam; ut quicumque ad fidem et ad baptismum accedere voluerint, salvi esse possint. Qui autem credituri sunt, quive in ea fide, quae deinceps per Dei
Abbreviated transcription (Latin):
delligo. ad specialem patronũ fi¬
d̃i ñ referrem. Multi gͦ seruoꝵ
xꝑi qui in massiliensi urbe con¬
sistunt inseĩtatis tuȩ seriptis
quȩ adu̾sus pelagianos here ticos
condidisti. contrariũ putant pa¬
rum opinioni & ȩccłastieo sensui:
quicqͥd in eis de uocatione electoꝵ
am culpare maluerint quã ñ
utellecta reprehendere. quidã¬
q eoꝵ lucidiorem suꝑ hoc atq
aꝑtiorem beatitudinis tuȩ exp̃o¬
sitionẽ uoluerint postulare: euenit
ex dispensatione miscđiȩ dei.
ut cũ quosda intra afri¬
cam similia mouissent: librũ
de correptione & gr̃a plenũ di¬
uinȩ au toritatis emittere .
putauimꝰ om̃s querelas resisten¬
tium sopiendas: qr uniu̾sis q̃¬
stionib de quib consulenda e¬
rat sc̃itas tua. tam plene illic̃
absolute q responsum ẽ: quasi
hoc specialiter studueris. ut quȩ
apud nos erant turbata cõpone¬
res. Recensito aut̃e hoc beatitu¬
dinis duȩ libro. sieut qui seãm
atq apłicam doctrinȩ tuȩ au¬

Expanded text:
ellego, ad specialem patronum fidei nou referrem. Multi ergo seruorum Christi, qui in Massiliensi urbe consistunt, in sanctitatis tuae scriptis, quae aduersus Pelagianos haereticos condidisti, contrarium putant patrum opinioni et ecclesiastico sensui, quicquid in eis de uocatione electoruam culpare maluerint quam non intellecta reprehendere quidamque eorum lucidiorem super hoc atque apertiorem beatitudinis tuae expositionem uoluerint postulare, euenit ex dispositione misericordiae dei, ut, cum quosdam intra Africam similia mouissent, librum de correptione et gratia plenum diuinae auctoritatis emitteres. putauimus omnes querelas resistentium sopiendas, quia uniuersis quaestionibus, de quibus consulenda erat sanctitas tua, tam plene illic absoluteque responsum est, quasi hoc specialiter studueris, ut, quae apud nos erant turbata. componeres. re-A censito autem hoc beatitudinis tuae libro. sicut, qui sanctam atque apostolicam doctrinae tuae au
Abbreviated transcription (Latin):
ligendo peccamꝰ. quia spiritalia
diligere ⁊ iusticia iubemur ⁊ na¬
tura possumꝰ : et tunc in nr̃o gene¬
re optimi ⁊ beatissimi sumꝰ. Ubi
queri potest cur natura ⁊ ñ gr̃a
possumꝰ dixerim ⁊ s contra mani¬
cheos de natura questio uersaba¬
tur: ⁊ utiq id agit gr̃a ut sanata
natura quod uitiata ñ potest. possit
ꝑ eum qui uenit querere ⁊ saluũ
facere quod ꝑierat. Quã tam̃ grãm
etiã tunc recolens oraui ꝓ familiari-¬
ssimis meis. qui mortifero illo adhuc
tenebantur errore: et dixi. Ds̃ ma
incõmutabilem credi atq intelligi fas
est.trina unitas. qͣm catholica eccłia
colit. supplex oro exꝑtus in me mise¬
ricordiã tuã. ne homines cũ quib mͥ
a pueritia in hominũ uictu fuit sũ¬
ma consensio: in tuo cultu a me dis¬
sentire ꝑmittas. Sic utiq orans iam
fide retinebam. ñ solum conuersos
ad dm gr̃a eius adiuuari ut ꝓficiait
ac ꝑficiantur. ubi adhuc dici potest
ꝓ merito conu̾sionis illoꝵ istam dari

Expanded text:
ligendo peccamus; quia spiritalia diligere et iustitia iubemur et natura possumus, et tunc in nostro genere optimi et. beati sumus. ubi -quaeri potest, cur natura et non gratia possumus dixerim. sed contra Manicheos de natura quaestio uersabatur, et utique id. agit gratia, ut ista natura, quod uitiata non potest, possit per eum, qui uenit quaerere et saluum facere, quod perierat., quam tamen gratiam etiam tunc recolens oraui pro familiarissimis meis, qui mortifero illo adhuc tenebantur errore, et dixi: deus mauptibilem credi atque intellegi fas est, trina unitas, quam catholica ecclesia colit, supplex oro expertus in me misericordiam tuam, ne homines, cum quibus mihi a pueritia in hominum uictu fuit summa consensio, in tuo cultu a me dissentire permittas. sic utique orans iam fide retinebam non solum conuersos ad deum gratia eius adiuuari, ut pro- Sciant ac perficiantur — ubi adhuc dici potest pro merito conuersionis illorum istam dari
Abbreviated transcription (Latin):
tantib subueniri. Fiunt uͦ ista ꝑoc
cultã dĩꝓuidentiã: cuiꝰ inscrutabilia st̃
iudicia. & inuestigabiles uiȩ. Qq
ut apłs diceret: quid p̃dixerit in¬
tuemini. Agebat enĩ de iudeis &
gentib eũscriberet adromanos
id est ad gentis: & ait. Sieut eñi
mi sed̃iam consecuti estis illors in¬
credulitate: ita & hi nẽ ñcredide¬
runt in ur̃a misedia : ut ipsi mise¬
ricordiã consequant᷑. Conclusit
enĩ d̃s om̃s in infidelitate: ut om̃i¬

Expanded text:
ista per occultam Dei providentiam, cujus inscrutabilia sunt judicia, et investigabiles viae: quod ut Apostolus diceret, quid praedixerit intuemini. Agebat enim de Judaeis et Gentibus, cum scriberet ad Romanos, id est, ad Gentes, et ait: Sicut enimisericordiam consecuti estis illorum incredulitate, sic et ipsi nunc non crediderunt in vestra misericordia, ut ipsi misericordiam consequantur . Conclusit enim Deus omnes in incredulitate, ut omni
Abbreviated transcription (Latin):
E ttñ heret etiã in reluctantib gr̃a:
aꝑtissime nullo bono merito prece¬
dente. Alioqͥn: gr̃a iã ñ esset gr̃a.
& aliq̃n filiis infideliũ prestat᷑ hec gr̃a:
cũ occulta di ꝓuidentia inmanib

Expanded text:
en haeret etiam in reluctantibus gratia, apertissime nullo bono merito praecedente, alioquin gratia jam non esset gratia. Et aliquando filiis infidelium praestatur haec gratia, cum occulta Dei providentia
Abbreviated transcription (Latin):
eis decerpserat qui ea comiti ualio
mniserat. nõ om̃a eo mͦ quo ã iuliano
dicta sunt. ad eund̾e comitẽ scͥpta:
s ñnulla eoꝵ aliquantũ fuisse im¬
mutata. Scͥpsi gͦ sex libros. adu̾sus
niis scõꝵ qui fidem cathohicã post
apłos defend̾unt. iuliani impuden¬
tia redarguit᷑. qui tanꝙͦ manicheo¬
rum dogina nob̾ obiciendũ puta¬
uit. qͥa ex adam tͣhi dicimꝰ origina¬
le pecc̃m: qd̾ ꝑ lauacrũ regen̾ati¬
onis nõ solũ in maiorib uerũetĩa
in paruul soluit᷑. ꝯuantũ aũ ip̃e
iulianus qͥb dam sententiis sius ad¬
iu̾it manicheos. in pͥmi libri mei par¬
Uerũ in huiꝰ tanti tam q elaborati
oꝑis qͥnto uolumine. uͥ elah oraui
deformẽ maritũ coniungi sue ne
deformes pareret. ꝓpone̾ in concu¬
bitu. formosam solere picturã. no¬
men hom̃is qͥ hoc fac̾e̾ solebat qͣsi
certũ posui. cũ sit incertũ: qͥa me¬
moria me fefellit. Hoc aũ soranus

Expanded text:
eis decerpserat, qui ea comiti Valerio eis decerpserat, qui ea comiti Valerio miserat, non omnia eo modo, quo a Iuliano dicta sunt, ad eundem comitem scripta, sed nonnulla eorum aliquantum inmutata. scripsi ergo sex libros aduersus niis sanctorum, qui fidem catholicam post apostolos defenderunt, Iuliani inpudentiam redarguunt, qui tamquam Manicheorum dogma nobis obiciendum putauit, quia ex Adam trahi dicimus originale peccatum, quod per lauacrum regenerationis non solum in maioribus uerum etiam in paruulis soluitur. quantum autem ipse Iulianus quibusdam sententiis suis adiuuet Manicheos, in primi libri mei paruerum in huius tanti tamque elaborati operis quinto uolumine, ubi commemoraui deformem maritum coniugi suae, ne deformes pareret, proponere in concubitu formonsam solere picturam, nomen hominis, qui hoc facere solebat, quasi certum posui, cum sit incertum, quia memoria me fefellit. hoc autem Soranus,
Abbreviated transcription (Latin):
potuisse declarans: qd̾ cũ satis poss
intelligent̃ legentib ⁊ nr̃a atq
ipsuᷤᷤ dicta conferentib apparere:
nolui tñ sine scͥpto relinque̾ qͥcqͥd
illud fuit. Hinc factum ⁊ ut hii nr̃s
ad illũ duo libri essent.
Hoc opus sic incipit G audentiuꝰ do¬
natistaꝵ thamugadensis ep̃c. Contͣ
lianistas ħeticos inuestigandos. qui
ħesem suã nõ solum negando atq
mentiendo. uerũ etiã pierando ex¬
istunant occulend̾a : uisũ ÷ qͥb dam
catholicis. pͥscillianistas se debere si¬
mulare. ut eor latebras penetͣrent.
qd̾ ego fieri ꝓhibens hunc librũ
condididr. Hic lib̾ sic incipit. Mul¬
pelagianoꝵ ad ep̃m romane ecclẽ uii¬
scͥpsi: quia cũ in manꝰ eiꝰ uenissẽt.
ipse mͥ eas miserat inueniens
in illͥ calĩ mo se int̃positũ nom̃
quatuor iuliani pelagiani lxxxxiii.
qͦs supͣ cõmemoraui. uen̾unt etiã in
manꝰ nr̃as. in quib comꝑi illa quȩ ex

Expanded text:
potuisse declarans. Quod cum satis posset potuisse declarans. Quod cum satis posset intelligenter legentibus, et nostra atque ipsius dicta conferentibus apparere, nolui tamen sine rescripto relinquere quidquid illud fuit. Hinc factum est ut hi nostri ad illum duo libri essent. Hoc opus sic incipit: Gaudentius Donatistarum Tamugadensis episcopus. Clianistas haereticos vestigandos, qui haeresim suam non solum negando atque mentiendo, verum etiam pejerando existimant occulendam, visum est quibusdam catholicis Priscillianistas se debere simulare, ut eorum latebras penetrarent. Quod ego fieri prohibens, hunc librum condidi. Hic liber sic incipit: MulPelagianorum ad episcopum Romanae Ecclesiscripsi; quia cum in manus ejus venissent, ipse mihi eas miserat, inveniens in illis calumniose tunc positum nomen quattuor Iuliani Pelagiani, quos supra commemoraui, . uenerunt etiam in manus nostras, in quibus comperi illa, quae ex
Abbreviated transcription (Latin):
notaruis. hie erat in affrica executor
imꝑaliũ iussionũ cont᷑ donatistas
dataꝵ. Qui cum dediss litt̾as ad gar¬
dentiũ thamagadensem donatista¬
rũ ep̃m unũ illoꝵ septẽ. quoᷤ in nr̃a
collatione auctores sur defensores
elegerant. exhortans eũ ad unitatẽ
catholicã ⁊ dissuadens incendiũ. qͦ
se ac suos cũ ipsa in qua erat ȩccłã
consume̾ inmabat᷑: addens etiam
ut si se iustos putarent. fugerent
potius scd̾m p̃ceptũ dñi xp̃i. quã ne¬
fandissime ignib concremarent᷑¬
ille rescͥpsit epłas duas. unã bͥuẽ.
festinante ut asseruit ꝑlatore. al¬
t̾am ꝓlixam. qu̾a si pleniꝰ diligentꝰ¬
ꝙ respondens. Has mͥ supra me¬
moratꝰ tͥbunꝰ existimauit ẽẽ mitten¬
das. ut eas potius ipse refelłem. qͣs
ambas uno libro redargui. Qͥ cũ
in eiusdẽ gaudentii ꝑueniss ma¬
nus: rescͥpsit qd̾ ei uisum ÷. ad me
ipsũ nulla rone respondens. sed
mag̃ se nec respond̾e. nec tacere

Expanded text:
notarius hic erat in Africa executor imperialium iussionum contra Donatistas datarum. qui cum dedisset litteras ad Gaudentium Tamugadensem, Donatistarum episcopum, unum illorum septem, quos in nostram conlationem auctores suae defensionis elegerant, exhortans eum ad unitatem catholicam et dissuadens incendium, quo se ac suos cum ipsa in qua erat ecclesia consumere minabatur, addens etiam, ut, si se iustos putarent, fugerent potius secundum praeceptum domini Christi quam nefandis se ignibus concremarent, rescripsit epistulas duas, unam breuem festinante, ut asseruit, perlatore, aliam prolixam quasi plenius diligentiusque respondens. has mihi supra memoratus tribunus existimauit esse mittendas, ut eas potius ipse refellerem. quas ambas uno libro redargui. qui cum in eiusdem Gaudenti peruenisset manus, rescripsit, quod ei uisum est, ad me ipsum, nulla ratione resmagis se nec respondere, nec tacere
Abbreviated transcription (Latin):
utrũ ꝓsit cuiq pꝰ mortẽ. qdͥ corpꝰ eiꝰ
apud scĩ alicuiꝰ memoria sepelith ic
liber sic incipit. D iu sc̃itati tue coe¬
pyscope uenerande paulure¬
nõ ẽẽt in hoc oꝑe cõmemorandꝰ int̃
libros meos cũ sit conspectꝰ ex his quȩ
a me in aliis antea consc̾pta sunt
n ⁊ dispictationis aliqͥd a nob̾ int̃positũ
re piret᷑ in eo: ⁊ uni eaꝵ q̃stionimi
nõ ex opuscło aliquo alio meo respõ
sionẽ. s tunc qũȩ potuit occurrere
reddidissem. H ic lib̾ sic incipit.
Quantũ mͥ udr dilectissime fdi dulciex

Expanded text:
utrum prosit cuique post mortem quod corpus ejus apud sancti alicujus memoriam sepelitur. Hic liber sic incipit: Diu Sanctitati tuae, coepiscope venerande Paulnon esset in hoc opere commemorandus inter libros meos, cum sit confectus ex his, quae a me in aliis antea conscripta sunt. nisi et disputationis aliquid a nobis interpositum reperiretur in eo, et uni earum quaestionum non exsionem, sed tunc quae potuit occurrere, reddidissem. Hic liber sic incipit: Quantum mihi videtur, dilectissime fili
Abbreviated transcription (Latin):
x dari: scͥpsi librũ. euiꝰ ÷ titulꝰ de gr̃a ⁊ si¬
bero arbito. ad eos aũ scͥpsi monachos
hadrumetinos. in quoꝵ monast̾io de
hac re cȩꝑat ẽẽ contetio. ita ut me con¬
sułe̾ aliqui eoꝵ cog̾ent᷑. H ic liber sie
Ibrũ. quẽ de correctione ⁊ gr̃a p̃¬
notaui: cũ mͥ nunciatũ eẽt dixisse
ibi quend̾a. neminẽ corripiendũ. sid̾
pcepta nõ facit. s ꝓ illo ut faciat tan¬
tũmͦ orandũ hic lib̾ sic incip̃. Lec¬
tis litt̾is ur̃is ualentine fr̃ dilects¬
Iec oꝑa nonagunta et tͥa in libris
ducentis tͥginta ⁊ duob me dictaᷤᷤ¬
se recolui qñ hȩc rec̃ctaui. utrum¬
atq ipãm eoꝵ recͣctationẽ in libriᷤᷤ
duob edidi. urgentib fr̃ib añquã
dictatos. alios a me dictatos retͣtare

Expanded text:
ra dari, scripsi librum, cuius est titulus: de gratia et libero arbitrio. ad eos autem scripsi monachos Adrumetinos, in quorum monasterio de hac re coeperat esse contentio, ita ut me consulere eorum aliqui cogerentur. Hic liber sic brum, quem de correptione et gratia praenotaui, cum mihi nuntiatum esset dixisse ibi quendam neminem corripiendum, si dei praecepta non facit, sed pro illo, ut faciat, tantummodo orandum. Hic liber sic incipit: Lectis litteris uestris, Valentine frater dilectispera nonaginta et tria in libris ducentis triginta et duobus me dictasse recolui, quando haec retractaui. utrumAtque ipsam eorum retractationem in libris duobus edidi, urgentibus fratribus, antequam dictatos, alios a me dictos, retractare
Abbreviated transcription (Latin):
et caritate cũ ã me ad quẽ scriptꝰ
est postulass. ut aliqd̃ opuscłm ha¬
beret meũ. de suis manib nõ re¬
cessurũ: qd̾ gñs g̃ci enchiridion uo¬
cant. Ubi satis diligent̃ mͥ uideor
ẽẽ complexꝰ quomͦ sit colendꝰ d̾s. ꝙͣ
sapĩãm ẽẽ homĩs utiq uerã diuina
scriptura definiuit. Hic lib̾ sic in cip̃. ł
Dici nõ potest dilectissime fili lauren¬
ti quantũ tua eruditiõe delecter.

Expanded text:
et Charitate, cum a me, ad quem scriptus est, postulasset ut aliquod opusculum haberet meum de suis manibus non recessurum: quod genus Graeci Enchiridion vocant. Ubi satis diligenter mihi videor esse complexus quomodo sit colendus Deus, quam sapientiam esse hominis utique veram divina Scriptura definit. Hic liber sic incipit: Dici non potest, dilectissime fili Laurenti, quantum tua eruditione delecter.
Abbreviated transcription (Latin):
tib caritas auctior & certior ꝑmane¬
bit. Quaꝓpt̾ cũ quisq cognouerit
finem p̃cepti esse caritatẽ de corde
puro & conscientia bona & fide non
ficta: omnẽ intellectũ diuinarum
scripturarum ad illa tria relaturus.
ad tractationẽ illoꝵ librorũ securus
accedat. Cum enĩ diceret caritas:
addidit de corde puro. ut nichil
aliud quã id qd diligendũ est di¬
ligatur. Conscientiã uͦ bonã: con¬
iunxit ꝓpt̃ spem. Ille enĩ se ad icd
qd̃ credit & diligit ꝑuenturũ esse
desperat: cui male conscientiȩ scru¬
pulus inest. Cercio. & fide inquit
non ficta. Si enĩ fides nr̃a mendaci¬
o caruerit : tunc & non diligimꝰ qd̾
non ẽ diligendũ: & recte uiuendo id
sꝑamus. ut nullomͦ spes nr̃a fallatur.
quantũ ꝓ tempore satis esse arbitra¬
tus sũ dicere uolui: quia in aliis uo¬
luminib siue ꝑ alios siue ꝑ nos mul¬
ta iam dicta sunt. Modus itaq sit
iste libri huius: cetera de signis qͣntũ

Expanded text:
tibus caritas auctior et certior permanetibus caritas auctior et certior permanebit. Quapropter cum quisque cognouerit finem praecepti esse caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, omnem intellectum diuinarum scripturarum ad ista tria relaturus ad tractationem illorum librorum securus accedat. cum enim diceret: caritas, addidit: de corde puro, ut nihil aliud quam id quod diligendum est diligatur. conscientiam uero bonam subiunxit propter spem; ille enim se ad id quod credit et diligit peruenturum esse desperat cui malae conscientiae scrupulus inest. tertio: et fide, inquit, non ficta. si enim fides nostra mendacio caruerit, tunc et non diligimus quod non est diligendum et recte uiuendo id speramus, ut nullo modo spes nostra fallatur. quantum pro tempore satis esse arbitratus sum, dicere volui, quia in aliis voluminibus, sive per alios sive per nos multa jam dicta sunt. Modus itaque sit iste libri hujus. Caetera de signis, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ desideranti conceditur plus de
illo existimare quã se habet. ut ei
uilescat cũ minus inuenerit ⁊ s qͣn-¬
tum quisq ueniens existimare potu¬
erit: plus ꝑueniens inuenturus est.
Homo itaq fide & spe & caritate sub¬
nixus. eaq inconcusse retinens: non
indiget scripturis nisi ad alios instru¬
endos. Itaq multi ꝑ hec tria: etiã in
solitudine sine codicib uiuunt. Uñ
in illis arbitror iam impletũ esse qd̃
dictum ẽ : siue ꝓphetie euacuabunt᷑.
siue lingue cessabunt. siue scientia
euacuabitur. Quib tam̃ quasi ma¬
chinis tanta fidei & spei & caritatis
in eis surrexit instructio: ut ꝑfectũ
aliquid tenentes ea que sunt ex par¬
te ñ querant. ꝑfectũ sane quantũ
in hac uita potest. Nam in cõparatio¬
uita ista ꝑfecta. Ideo manent inquit
fides. spes. caritas. tria hȩc : maior aũ
horũ est caritas ⁊ qr & cũ quisq ad
eterna ꝑuenerit: duob istis deceden¬

Expanded text:
enim desideranti conceditur plus de enim desideranti conceditur plus de illo existimare quam se habet, ut ei uilescat, cum minus inuenerit, sed quantum quisque ueniens existimare potuerit, plus perueniens inuenturus est. Homo itaque fide, spe et caritate subnixus eaque inconcusse retinens non indiget scripturis nisi ad alios instruendos. itaque multi per haec tria etiam in solitudine sine codicibus uiuunt. unde in illis arbitror iam impletum esse quod dictum est: siue prophetiae, euacuabuntur, sine linguae, cessabunt, siue scientia, euacuabitur, quibus tamen quasi machinis tanta fidei et spei et caritatis in eis surrexit instructio, ut perfectum aliquid tenentes ea quae sunt ex parte non quaerant: perfectum sane, quantum in hac uita potest; nam in comparatiouita ista perfecta. ideo: manent, inquit, fides, spes, caritas, tria haec: maior autem horum est caritas, quia et cum quisque ad aeterna peruenerit, duobus istis deceden
Abbreviated transcription (Latin):
test diligere. qd̃ esse non credit. Por-¬
ro si & credit & diligit: bene agen¬
do & p̾ceptis morum bonoꝵ. optẽꝑan¬
do efficit: ut etiã speret se ad id qd
diligit esse uenturũ. Itaq tria hec st̃
quib & scientia om̃is & ꝓphetia mi¬
litat : fides. spes. caritas. S fidei suc¬
cedit sp̃es quã uidebimꝰ: & spei suc¬
cedit beatitudo ipsa ad quã ꝑuentu¬
ri sumus. Caritas aut̃ etiam istis de-¬
cedentib augebitur potius. Si enĩ
credendo diligimꝰ qd̾ nondũ uide¬
mus: quantomagis cũ uidere ceꝑimꝰ:
Et si sꝑando diligimꝰ quo nondũ ꝑ¬
uenimꝰ ⁊ quantomagis cũ ꝑuenerimꝰ:
Inter tẽporalia quippe & ȩterna hoc
int̾est: qd̃ temporale aliquid plus
diligitur antequã habeatur. uile¬
scet aut̃ cũ aduenerit ⁊ non enĩ sati¬
at animã cui uera ẽ & certa sedes et̃¬
nitas: eternũ aut̃ ardentius diligi¬
tur adeptũ. quã desideratũ. Nuiui

Expanded text:
test diligere quod esse non credit: portest diligere quod esse non credit: porro si et credit et diligit, bene agendo et praeceptis morum bonorum obtemperando efficit, ut etiam speret se ad id quod diligit esse venturum. Itaque tria haec sunt, quibus et scientia omnis et prophetia militat, fides, spes, charitas. CAPUT cedit spes, quam videmus, et spei succedit beatitudo ipsa, ad quam perventuri sumus; charitas autem etiam istis decedentibus, augebitur potius, si enim credendo diligimus quod nondum videmus, quanto magis cum videre coeperimus? et si sperando diligimus quo nondum peruenimus, quanto magis, cum peruenerimus ? inter temporalia quippe atque aeterna hoc interest, quod temporale aliquid plus diligitur, antequam habeatur, uilescit autem, cum aduenerit — non enim satiat animam, cui uera est et certa sedes aeternitatis — aeternum autem ardentius diligitur adeptum quam desideratum. nulli
Abbreviated transcription (Latin):
ti est : ita fallitur. ac si quisquã erro¬
re deserens uiã. eo tam̃ ꝑ agrũ ꝑgat.
quo etiam uia illa ꝑducit. Corrigen¬
dus ẽ tam̃. & quã sit utilius uiam
non deierere demonstrandũ est: ne
consuetudine deuiandi etiam in tranᷤˢ¬
uersũ aut ꝑuersum ire cogatur. Asse¬
rendo enĩ temere. qđ ille non sensit
quẽ legit: plerũq incurrit in alia
que illi sententie contexere nequeat:
Que si uera & certa esse consentit. il¬
lud non possit uerũ esse qd̾ senserat:
fitq in eo nescio quomͦ. ut amando
sententiã suã. scripture incipiat offen¬
sior esse quã sibi. Quod malũ si serpe¬
re siuerit: euertetur ex eo. ꝑfidem
enĩ ambulamꝰ : non ꝑ speciem. Cituba¬
bit aut̃ fides: si diuinarũ scͥpturarũ
uacillat auctoritas. Porro fide titu¬
bante : caritas etiam ipsa languescit.
Nam si a fide quisq ceciderit: a cari¬
tate etiã necesse ẽ cadat. Non enĩ po¬

Expanded text:
ti est, ita fallitur, ac si quisquam erroti est, ita fallitur, ac si quisquam errore deserens uiam eo tamen per agrum pergat, quo etiam uia illa perducit. corrigendus est tamen et quam sit utilius uiam non deserere demonstrandum est, ne consuetudine deuiandi etiam in transuersum aut peruersum ire cogatur. Asserendo enim temere quod ille non sensit quem legit, plerumque incurrit in alia quae illi sententiae contexere nequeat. quae si uera et certa esse contendit, illud non possit . uerum esse quod senserat fitque in eo nescio quomodo, ut amando sententiam suam scripturae incipiat offensior esse quam sibi. quod malum si serpere siuerit, euertetur ex eo. per fidem enim ambulamus, non per speciem; titubabit autem fides, si diuinarum scripturarum uaccillat auctoritas. porro fide titubante cariNam si a fide quisque ceciderit, a charitate etiam necesse est cadat; non enim po
Abbreviated transcription (Latin):
mentiente. uoluntas falsa dicendi. Et
ideo multos inuenimꝰ qui m̃tiri uelint:
qui aut̃ falli. neminẽ. Cum gͥ hoc sci¬
ens homo faciat. illud nesciens patia¬
tur : satis apparet in una eadẽq re
illũ qui fallitur eo qui mentitur esse
meliorem ⁊ qñquidem pati melius ẽ
iniquitatẽ quã facere. Omnis aut̃ qui
mentitur : inique facit. Et si cuiquã
potest uideri utilem aliqͥndo esse imi¬
quitatẽ. Nemo enĩ mentiens: in eo
qd̾ mentitur seruat fidem. Nam hoc
utiq uult. ut cui m̃titur fidem sibi
habeat : quã tam̃ ei m̃tiendo ñ ser¬
uat. Om̃ĩs aut̃ fidei uiolator. iniquus
est. Aut gͥ iniquitas aliqͥndo ẽ utilis
qd̾ fieri non potest: aut mendacium
semꝑ inutile ẽ. S quisquis in scͥptu¬
ris aliud sentit quã ille qui scripsit:
illis ñ mentientib fallitur. S tam̃ ut
dicere cȩperam si ea sententia fallitur
que edificet caritatem. quȩ finis p̾cep¬

Expanded text:
mentiente uoluntas falsa dicendi, et mentiente uoluntas falsa dicendi, et ideo multos inuenimus, qui mentiri uelint, qui autem falli, neminem. cum igitur hoc sciens homo faciat, illud nesciens patiatur, satis apparet in una eademque re illum qui fallitur eo qui mentitur esse meliorem, quando quidem pati melius est iniquitatem quam facere. omnis autem, qui mentitur, inique facit, et si cuiquam potest uideri utilem aliquando esse iniquitatem. nemo enim mentiens in eo quod mentitur seruat fidem; nam hoc utique uult, ut cui mentitur fidem sibi habeat, quam tamen ei mentiendo non seruat. omnis autem fidei uiolator iniquus est. aut igitur iniquitas aliquando est utilis, quod fieri non potest, aut mendacium semper inutile est. sed quisquis in scripturis aliud sentit quam ille qui scripsit, illis non mentientibus fallitur, sed tamen, ut dicere coeperam, si ea sententia fallitur, qua aedificet caritatem, quae finis praecep
Abbreviated transcription (Latin):
endũ est. & rei que nobiscũ ea re
frui potest ÷ quia ut se quisq dili¬
gat p̾cepto non opus ẽ. Hoc gͦ ut
nossemꝰ atq possemus: facta ẽ tota
ꝓ nr̃a salute ꝑ diuinã ꝓuidentiam
dispensatio temporalis: qua debemꝰ
uti ñ quasi mansoria quadã dilecti¬
one & delectatione ⁊ s transitoria
potius tamquã uie. tamqͣm uehicu-¬
lorũ. uł alioꝵ quorũlibet instrum̃¬
torum. aut siquid congruentiꝰ dici
potest: ut ea quib ferimur ꝓpt̾ il¬
lud ad qd̾ ferimur diligamꝰ. Quis¬
quis gͥ scripturas diuinas uł quãli¬
bet earũ partẽ intellexisse sibi uide¬
tur. ita ut eo intellectu ñ edificet
istam geminã caritatẽ dłi & ꝓximi:
nondũ intellexit. Quisquis uͦ talem sen¬
tentiam inde duxerit ut huic ȩdifican¬
de caritati sit utilis: nec tam̃ hoc dixe¬
rit qd̾ ille quẽ legit eo loco sensisse
ꝓbabitur : non ꝑniciose fallitur. nec
om̃i aano m̃titur. Inest quippe in

Expanded text:
endum est, et rei, quae nobiscum ea re endum est, et rei, quae nobiscum ea re frui potest, quia, ut se quisque diligat, praecepto non opus est. hoc ergo ut nossemus atque possemus, facta est tota pro nostra salute per diuinam prouidentiam dispensatio temporalis, qua debemus uti, non quasi mansoria quadam dilectione et delectatione, sed transitoria potius tamquam uiae, tamquam uehiculorum uel aliorum quorumlibet instrumentorum aut si quid congruentius dici potest, ut ea quibus ferimur propter illud ad quod ferimur diligamus. Quisquis igitur scripturas diuinas uel quamlibet earum partem intellexisse sibi uidetur, ita ut eo intellectu non aedificet istam geminam caritatem dei et proximi, nondum intellexit. quisquis uero talem inde sententiam duxerit, ut huic aedificandae caritati sit utilis, nec tamen hoc dixerit quod ille quem legit eo loco sensisse probabitur, non perniciose fallitur nec omnino mentitur. inest quippe in
Abbreviated transcription (Latin):
diendũ & exordiendũ iter est om̃ibꝰ
qui ad ueritatẽ ꝑuenire. & in uita
ȩt̃ ꝑmanere desiderant. Sic enĩ
ait. Ego sum uia. & ueritas. ⁊ uita.
Hoc ẽ ꝑ me uenitur: ad me ꝑuenit᷑:
in me ꝑmanetur. Cum enĩ ad ipsũ
ꝑuenitur. ad patrẽ ꝑuenitur ⁊ qr
ꝑ ȩqualem ille cui ẽ equalis agno¬
scitur: uinciente & tamquã agglu¬
tinante nos scõ :p̃u: quo in sũmo atq
incõmutabili bono ꝑmanere possimꝰ.
Ex quo intelligitur quã nulla res
in uia tenere nos debeat ⁊ qñ nec
ipse dñs in quantũ uia nr̃a esse di¬
gnatus ẽ tenere nos uoluerit s tͣnsi¬
ramus alacriter: ut ad eum ipsũ
qui nr̃am naturam a temporalib li-¬
berauit & collocauit ad dexterã pa¬
tris. ꝓuehi atq ꝑuehi meream᷑. Om¬
niũ gͥ que dicta sunt ex quo de rebꝰ
tractamꝰ hec sũma est : ut intelligat᷑
et om̃iũ diuinarũ scripturarũ pleni¬
tudo & finis esse dilectio rei qua fru¬

Expanded text:
diendum et exordiendum iter est omnibus, diendum et exordiendum iter est omnibus, qui ad ueritatem peruenire et in uita aeterna permanere desiderant. sic enim ait: ego sum uia et ueritas et uita, hoc est "per me peruenitur, ad me peruenitur, in me permanetur". cum enim ad ipsum peruenitur, ad patrem peruenitur, quia per aequalem ille cui est aequalis agnoscitur uinciente et tamquam agglutinante nos sancto spiritu, quo in summo atque incommutabili bono permanere possimus. ex quo intellegitur, quia nulla res in uia tenere nos debeat, quando nec ipse dominus, in quantum uia nostra esse dignatus est, tenere nos uoluerit, sed transiramus alacriter, ut ad eum ipsum, qui nostram naturam a temporalibus liberauit et collocauit ad dexteram patris, prouehi atque peruehi mereamur. Omnium igitur, quae dicta sunt, ex quo de rebus tractamus, haec summa est, ut intellegatur legis et omnium diuinarum scripturarum plenitudo et finis esse dilectio rei, qua fru
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ quã si transieris. eamq ad illud
ubi ꝑmanendũ est retuleris: uteriᷤ
ea: & abusiue ñ ꝓprie diceris frui.
Si uͦ inheseris atq ꝑmanseris finẽ
in ea ponens leticie tue: tune uere
et ꝓprie frui dicendus es. Qđ non
faciendũ est.: nͥ in illa trinitate idest
sũmo & incõmutabili bono. Uide¬
quẽadmodũ cũ ipsa ueritas & uerbũ
ꝑ quod facta sunt om̃ia caro factũ es¬
set ut ha. bitaret in nobis: tam̃
Ille quippe qui ñ solũ ꝑuenientibus
possessionẽ. s etiam uiã se uoluit
p̃bere uenientib: ad pͥncipiũ uiarũ.
uoluit carnẽ assumere. Uñ est etiã
illud. Dñs creauit me in pͥncipio ui¬
arũ suarũ: ut inde inciperent qui
huc ambularet in uia. & ad palmã
suꝑne uocationis sequeret᷑ uocantẽ
dm : tam̃ ea que retro sunt obliuis¬
cens. & in ea que ante sunt extentꝰ.
lam p̾ncipiũ uiarũ transierat. hoc
est eo ñ indigebat: a quo tñ aggre¬

Expanded text:
per quam si transieris, eamque ad illud per quam si transieris, eamque ad illud ubi permanendum est, retuleris; uteris ea, et abusive, non proprie, diceris frui. Si vero inhaeseris atque permanseris, finem in ea ponens laetitiae tuae, tunc vere et proprie frui dicendus es: quod non faciendum est nisi in illa Trinitate, id est summo et incommutabili bono. quemadmodum, cum ipsa ueritas et uerbum, per quod facta sunt omnia, caro factum esset, ut habitaret in nobis, tamen ille quippe qui non solum peruenientibus possessionem sed etiam uiam se praebere uoluit uenientibus, ad princivoluit carnem assumere: unde est etiam illud, Dominus creavit me in principio viarum suarum ; ut inde inciperent, quihuc ambularet in via, et ad palmam supernae vocationis sequeretur vocantem m, tamen ea quae retro sunt obliuiscens et in ea quae ante sunt extentus iam principium uiarum transierat, hoc est eo non indigebat, a quo tamen aggre
Abbreviated transcription (Latin):
aut illo etiam quẽ ꝓpter se accepe¬
runt. acceꝑunt tam̃: atq ita refe¬
ctos in illũ ire cõpellunt. quo fru¬
entes parit᷑ beatisumꝰ. Nam ⁊ apłs
clamat. Nũquid paulus crucifixus
est ꝓ uobis ÷ aut in nomine pauli
baptizati estis: Et. Neq qui plan-¬
tat ẽ aliquid neq qui rigat: s qui
incrementũ dat ds. Et angłs ho¬
minẽ se adorantẽ monet. ut illum
potius adoret: sub quo ei dño etiã
ipse conseruus ẽ. Cum aut̃ homine
in do frueris: dõ potius quã homine
frueris. Illo enĩ frueris quo efficeris
beatus : & ad eũ te ꝑuenisse letaberiᷤ
in quo spem ponis ut uenias. Inde
ad philemonẽ paulus. Ita frater in¬
quit: ego te fruar in dño. Qđ̃ si ñ
addidisset in dño. & te fruar tm̃
dixisset : in eo constituisset spem
beatitudinis sue. Quanqͣm etiã ue-¬
rissime dr̃ frui: cũ delectatione uti.
Cum enĩ adest qd̾ diligitur : etiam
delectationẽ secũ necesse ẽ gerat.

Expanded text:
aut illo etiam quem propter se accepeaut illo etiam quem propter se acceperunt, acceperunt tamen, atque ita refectos in illum ire compellunt, quo fruentes pariter beati simus. Nam et Apostolus clamat: Numquid Paulus crucifixus est pro vobis? aut in nomine Pauli baptizati estis ? et, Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus . Et angelus hominem se adorantem monet ut potius illum adoret, sub quo ei Domino etiam ipse conservus est . 37. Cum autem homine in Deo frueris, Deo potius quam homine frueris. Illo enim frueris quo efficeris beatus; et ad eum te pervenisse laetaberis, in quo spem ponis ut venias. Inde ad Philemonem Paulus: Ita, frater, inquit, ego te fruar in Domino . Quod si non addidisset, in Domino, et te fruar tantum dixisset, in eo constituisset spem beatitudinis suae. Quanquam etiam vicinissime dicitur frui, cum delectatione uti. Cum enim adest quod diligitur, etiam delectationem secum necesse est gerat:
Abbreviated transcription (Latin):
me dicere potuit. ego sum qui sum.
et dices eis. qui ẽ misit me ad uos:
ut cȩt̾a que sunt & nisi ab illo esse
non posseñt: intantũ bona sint. in
quantũ acceꝑunt ut sint. Ille gͥ usuᷤ
qui dicit᷑ di quo nobis utitur ⁊ non
ad eius s ad nr̃am utilitatẽ refert᷑:
ad eius aut̃ tantũmͦ bonitatẽ. Cuius
aut̃ nos miserem᷑ & cui consulimꝰ. ad
eius quidem utilitatẽ id facimus. eã¬
q intuemur ⁊ s nescio quomͦ etiam
ur̃a fit consequens: cũ eam miscđiam
quã impendimꝰ egenti. sine mercede
non relinquit cłs. Hec aut̃ merces
sũma est. ut ipso ꝑfruam᷑ : & om̃s qui
eo fruimur. nobis etiam inuicẽ in
mus. remanemus in uia: & spem be¬
atitudinis nr̃e in homine aut in an-¬
gelo collocamus. Qd̃ & homo suꝑbuᷤ
et angłs suꝑbus arrogant sibi: atq
in se aliorũ spem gaudent constitui.
fessos nos atq in se ac. quiescere et
remanere cupientes reficiunt poti¬
us. aut eo sumptu quẽ ꝓpter nos.

Expanded text:
me dicere potuit: Ego sum qui sum; me dicere potuit: Ego sum qui sum; et, Dices eis, Qui est, misit me ad vos . Ut caetera quae sunt, et nisi ab illo esse non possint, et in tantum bona sint, in quantum acceperunt ut sint. Ille igitur usus qui dicitur Dei, quo nobis utitur, non ad ejus, sed ad nostram utilitatem refertur, ad ejus autem tantummodo bonitatem. Cujus autem nos miseremur, et cui consulimus, ad ejus quidem utilitatem id facimus, eamque intuemur; sed nescio quomodo etiam nostra fit consequens, cum eam misericordiam quam impendimus egenti, sine mercede non relinquit Deus. Haec autem merces summa est ut ipso perfruamur, et omnes qui eo fruimur, nobis etiam invicem in mus, remanemus in via, et spem beatitudinis nostrae in homine vel in angelo collocamus. Quod et homo superbus et angelus superbus arrogant sibi, atque in se aliorum fessos nos atque in se quiescere et remanere cupientes reficiunt potius, aut eo sumptu quem propter nos,
Abbreviated transcription (Latin):
biguũ uidetur esse cũ dicimꝰ ea re
nos ꝑfrui quã diligimꝰ ꝓpt̾ se ipsam.
et ea re nobis fruendũ esse tantũ
qua efficim᷑ beati : cet̾is uͦ utendum.
Diligit enĩ nos ds: & multũ nobis di-¬
lectionem eius erga nos diuin
ra cõmendat. Quomͦ ergo diliga:
Ut nob̾ utatur: an ut fruatur: Sed
si fruitur. eget bono nr̃o: qđ nemo
sanus dixerit. Om̃e enĩ bonũ nr̃m:
uł ipse uł ab ipso ẽ. Cui aut̃ obseu¬
rum uł dubiũ est. non egere lueẽ
rerũ harum nitore ⁊ quas ipsa il
tur nobis : s utitur. Nam si neq
tur ut nos:. Nam nos res quib uti¬
mur ad id referimꝰ. ut cłi bonitate
ꝑfruam᷑ : ds uͦ ad suã bonitatem u¬
sum nr̃m refert. Quia enĩ bonus
est : sumus. & in quantũ sumꝰ. boni
sumꝰ. Porro quia etiã iustus ẽ: non
impune mali sumus. Eyĩquantũ ma-¬
li sumus : intantũ etiam minus su¬
mus. Ille sũme ac primitꝰ est qͥ om̃i¬
no in cõmutabilis ẽ. & qui plenissi¬

Expanded text:
biguum esse videtur, cum dicimus ea re biguum esse videtur, cum dicimus ea re nos perfrui, quam diligimus propter seipsam, et ea re nobis fruendum esse tantum, qua efficimur beati, caeteris vero utendum. Diligit enim nos Deus, et multum nobis dilectionem ejus erga nos divina Scriptura commendat: quomodo ergo diligit? ut nobis utatur, an ut fruatur? Sed si fruitur, eget bono nostro, quod nemo sanus dixerit. Omne enim bonum nostrum vel ipse, vel ab ipso est: cui autem obscurum vel dubium est, non egere lucem rerum harum nitore quas ipsa illtur nobis, sed utitur. Nam si neque tur ut nos: nam nos res quibus utimur ad id referimus, ut Dei bonitate perfruamur; Deus vero ad suam bonitatem usum nostrum refert. Quia enim est, sumus; et in quantum sumus, boni sumus . Porro etiam quia justus est, non impune mali sumus; et in quantum mali sumus, in tantum etiam minus sumus. Ille no incommutabilis est, et qui plenissi
Abbreviated transcription (Latin):
non adulterabis. ñ homicidiũ facies.
non furaberis. ñ concupisces ⁊ & si qͦd
est aliud mandatũ: in hoc sermone
recapitulat᷑. diliges ꝓximũ tuũ tãqͣm
te ipsũ. Dilectio ꝓximi malũ non oꝑa¬
tur. Quisqͥs gͦ arbitrat᷑ non de om̃i ho-¬
mine apłm p̃cepisse: cogetur fateri
rit uxorem: aut eũ occiderit. aut eiꝰ¬
uxorem concupiuerit. Qđ si dementis
est dicere: manifestũ est omnẽ homi¬
nem ꝓximũ esse deputandũ. Quia
nifestũ hoc p̃cepto quo iubem᷑ dilige¬
re ꝓximũ etiã scõs angłos contineri⁊
a quib tanta nobis miscłie impen¬
dunt᷑ officia. quanta multis scͥptu¬
rarũ diuinarũ locis animaduerte
pheta in oratione ait. Sicut ꝓximũ. si¬
cut fr̃ẽm nr̃m. ita complacebã. S qm̃
excellentior ac supra nr̃am naturã est
diuina substantia : preceptũ quo dili¬
gamꝰ dm a ꝓximi dilectione distinctũ
ꝓpt̃ illius: idest ille nr̃i miseretur ut
se ꝑfruam᷑: nos inuic̃ẽ nr̃i miseremur

Expanded text:
non adulterabis, non homicidium facies, non furaberis, non concupisces, et si quod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur: Diliges proximum um. Dilectio proximi malum non operatur . Quisquis ergo arbitratur non de omni homine Apostolum praecepisse, cogitur fateri,rit uxorem, aut eum occiderit, aut ejus rem concupierit: quod si dementis est dicere, manifestum est omnem hominem proximum esse deputandum, quia nifestum est hoc praecepto quo jubemur diligere proximum, etiam sanctos Angelos contineri, a quibus tanta nobis misericordiae impenduntur officia, quanta multis divinarum Scripturarum locis animadverterpheta in oratione ait: Sicut proximum, sicut fratrem nostrum, ita complacebam . Sed quoniam excellentior ac supra nostram naturam est divina substantia, praeceptum quo diligamus Deum, a proximi dilectione distinctum propter illius: id est, ille nostri miseretur, ut se perfruamur; nos vero invicem nostri miseremur,
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑis huiꝰ ÷ questiones euuangłioꝵ.
s quare sola illa de supͣdictis ex ã¬
głistis exposita fuerint. quȩ his li¬
bris meis continent᷑ ⁊ quȩ ista sĩt.
ꝓlogus meꝰ adiunctis atq annum̾¬
atis eisdem q̃stionib. ita ut qͥsq
legere qd̾ uoluerit num̾os secutꝰ
inueniat: satis indicat. In pͥmo gͦ
libro in eo qd̃ positũ ÷ dñm seorsũ
duob discipłis suã retulisse passi¬
onẽ: mendositas codicis nos fefellit.
Nam duodecim scriptum ⁊ ñ ducbꝰ.
In sed̃o libro uolens expone̾ quomͦ
duos patres potuerit hr̃e ioseph
cuiꝰ coniunx dicta est uirgo maria.
illud qd̾ ꝑhibetur frẽm duxisse de¬
functi frĩs uxorẽ. ut ei semen
scd̾m legen suscitaret. id̾o dixi ẽẽ
infirmũ qm qui nasceret᷑ nomen
defuncti lex eum ⁊ubeat acciꝑe: ꝓd
ñ est uerũ. Non enĩ defuneti qd
dictum ÷. ad sex ualere p̃cepit. ut
eius filius dieeret᷑. nõ ut hoc qd̾
ille uocaretur Hoc opꝰ sic incipͣ.

Expanded text:
is huius est: quaestiones euangeliorum. sed quare illa sola de supra dictis euangelistis exposita fuerint, quae his libris meis continentur, et quae ista sint, prologus meus adiunctis atque adnumeratis eisdem quaestionibus ita, ut quisque legere quod uoluerit numeros secutus inueniat, satis indicat. In primo ergo libro in eo, quod positum est, dominum seorsum duobus discipulis suam rettulisse passionem, mendositas codicis nos fefellit; nam duodecim scriptum est, non duobus. in secundo nolens exponere, quomodo duos patres potuerit habere Ioseph, cuius coniux dicta est uirgo Maria, illud, quod perhibetur fratrem duxisse defuncti fratris uxorem, ut ei semen secundum legem suscitaret, ideo dixi esse infirmum, quoniam qui nasceretur nomen defuncti lex eum iubebat accipere. non est uerum; nomen enim defuncti, quod dictum est, ad hoc lex ualere praecepit, ut eius filius diceretur, non ut hoc quod ille uocaretur. Hoc opus sic incipit:
Abbreviated transcription (Latin):
ri potuisse: illi etiã nasci po¬
testas misedĩe ñ conditio nat᷑e fuit.
Sic etiã mortuus ẽ potestate: & hoc
⁊̃ preciũ nr̃m quo nos a mor te re¬
dimeret. & hoc istoꝵ disputatio
euacuare contendit: cũ abeis ita
nat᷑a humana defendit᷑. ut possit
ꝑliberũ arbitriũ isto p̃cio ñ egere.
ut a potestate tenebrarũ & p̃posi¬
sitate pecc̃i: s obedientia. uolun¬
tate. Dicit nullũ malũ boni alicusꝰ
ẽẽ causam: quasi pena bonũ sit.
qua tam̃ multi em̃dati st̃. St̾ gͦ
mala q̃ ꝓst̾ mirabili miscdia dei.

Expanded text:
ri potuisse\', illi etiam nasci potestas misericordiae, non condicio naturae fuit; sic etiam mortuus est potestate et hoc est pretium nostrum, quo nos a morte redimeret. et hoc istorum disputatio euacuare contendit, cum ab eis ita natura humana defenditur, ut possit liberum arbitrium isto pretio non egere, ut a potestate tenebrarum et praeposisitate peccati, sed oboedientiae uoluntate. Dicit \'nullum malum boni alicuius esse causam\', quasi poena bonum sit, qua tamen multi emendati sunt; sunt ergo mala quae prosunt mirabili misericordia dei.
Abbreviated transcription (Latin):
ixorbitat ut eas relinquat: s in
uis eurrendo ꝓficit etsi aliq̃n ut
infirmꝰ offendit aut titubat: ꝓfi¬
cit autẽ minuendo peccata donee
ꝑueniat ubi sine peccato sit. Non
tũ alite poteat co mo do psiert
nͥ custodiendo uias eiꝰ. Declinat au

Expanded text:
exorbitat, ut eas relinquat, sed in exorbitat, ut eas relinquat, sed in eis currendo proficit, etsi aliquando ut infirmus offendit aut titubat; proficit autem minuendo peccata, donec perueniat ubi sine peccato sit. non enim aliter potest eo modo proficere nisi custodiendo uias eius. declinat au
Abbreviated transcription (Latin):
mine qui nemini male uult. & qͥb
potest fideliter consulit. nec contra
euusꝗͣ iniurias tenet libidinem
uindicandiͥ ut ueracit̾ dicat. si¬
cut & nos dimittimꝰ debitoribus
nr̃is: E tñ eo ipso qđ uerũ dicit.
dimitte de nos dimittimꝰ: sine pec¬
cato se ñ ẽẽ declarat. Inde ẽ qđ di¬
cit. Nicħ iniquũ erat in manib
meis: soratio mea munda. Hinc
eñi erat munda oratio: qr ueni¬
am ñ inruste petebat qͥ ueracit᷑
dabat. & qđ dicit de dño. mul¬
tas eñi contritiones meas fecit si¬
ne causa: ñ ait nullas fecit eũ
causa:. s multas sine causa. Don e¬
ñĩ ꝓpter multa peccata eiꝰ facte st̃
ei multe contritiones: s ꝓpt̾ ꝓba¬
tionẽ patientiȩ. Nã ꝓpter peccata
sine quib ut alibi confitet᷑ ñ fuit:
paueiora se pati debuisse iudicat.
tem qđ dicit. uias enĩ eiꝰ eustodiui.
& ñ declinaui a mandatis eiꝰ neq
discedã: custodit uias d̃i qui ñ sic

Expanded text:
mine, qui nemini male uult et quibus mine, qui nemini male uult et quibus potest fideliter consulit nec contra cuiusquam iniurias tenet libidinem uindicandi, ut ueraciter dicat: sicut et nos dimittimus debitoribus nostris? et tamen eo ipso quod uerum dicit: dimitte, sicut et nos dimittimus, sine peccato se non esse declarat. Inde est quod dicit: nihil iniquum erat in manibus meis, sed oratio mea munda. hinc enim erat munda oratio, quia ueniam non iniuste petebat, qui ueraciter dabat. Et quod dicit de domino: multas enim contritiones meas fecit sine causa, non ait: nullas fecit cum causa, sed multas sine causa. non enim propter multa peccata eius factae sunt ei multae contritiones, sed propter probationem patientiae. nam propter peccata, sine quibus, ut alibi confitetur, non fuit, pauciora se pati debuisse iudicat. Item quod dicit: uias enim eius custodiui et non declinaui a mandatis eius neque discedam, custodit uias dei, qui non sic
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiã tuã: & iudiciũ tuũ ue¬
lut meridiem. Deniq ñdixiti
bi sũ: s ꝓximꝰ sum. Qd si uidici¬
um suũ illd̃ intelligi uoluit ñ
quo ipse uidicabit. s quo infine
iudicandus ẽ : iusti in illo inue¬
nient᷑ om̃s quiñ fallaciter dict̃.
dimitte nob̃ debita nr̃a sicut & nos
dimittimꝰ debitorib nr̃is. ꝑ hane
enĩ dimissionẽ iusti inuenient᷑:
& qđ ea q̃ hic habebant peccata
elemosinis diluert̃. Unde dñs di¬
cit. Date elemosinã: & ecce omĩa
munda st̾ uob̃. Deniq hoc dicet᷑
iustis: in regnũ ꝓmissum ituris.
Esuriui enĩ. & dedistis mͥ manduca¬
re: & cet̾a huiꝰ modi. S aliud ẽ
ẽẽ sine peccato qđ de solo in hac
uita unigenito dictum ẽ: aliud
ẽt̃ sine querela. qđ de multis u¬
stis etiã in hac uita dici potuitꝰ
qm̃ ẽ quida modus bonȩ uitȩ:
de quo etiã in ista humana con¬
u̾satione iusta querela e̾ẽ ñpos¬
sit. Quis eñi iuste querit᷑ de ho¬

Expanded text:
iustitiam tuam et iudicium tuum ueiustitiam tuam et iudicium tuum uelut meridiem. denique non dixit: ibi sum, sed: proximus sum. quodsi iudicium suum illud intellegi uoluit, non quo ipse iudicabit, sed quo in fine iudicandus est, iusti in illo iudicio inuenientur omnes qui non fallaciter dicunt: dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. per hanc enim dimissionem iusti inuenientur et quod ea quae hic habebant peccata elemosynis deleuerunt. unde dominus dicit: date elemosynas, et ecce omnia munda sunt uobis. denique hoc dicetur iustis in regnum promissum ituris: esurii enim, et dedistis mihi manducare et cetera huius modi. sed aliud est esse sine peccato, quod de solo in hac uita unigenito dictum est, aliud esse sine querella, quod de multis iustis etiam in hac uita dici potuit, quoniam est quidam modus bonae uitae, de quo etiam in ista humana conuersatione iusta querella esse non possit. quis enim iuste queritur de ho
Abbreviated transcription (Latin):
memorando quasi contraria que¬
stiones artiꝰ illigauit. Ait eni.
estimonia script᷑arũ quȩ e di¬
u̾so ponenda st̃: his qui arbi¬
trii lib̾tatẽ uł ñ peccandi possi¬
bilitatẽ imꝑite existimant se
scripturarũ auctoritate posse
destruere. Obicere enĩ solent in¬
quit qđ sẽs iob dixerit. Qͥs mun¬
dus ẽ apeccato: Nec infans euiꝰ
ẽ uniꝰ diei uita suꝑ terrã. Dem̃n
quasi respondet huic testimonio
aliis testimoniis: qđ ipse iob di¬
xerit. iustus enĩ uir & sine que¬
rela factus sũ inderisum: ñ in¬
telligens posse dici homiñe iustũ
qui ꝑfectioni iusticiȩ płimũ ae¬
cessit ita ut ei ꝓximꝰ fieret: qđ
multos etiã in hac uita potius¬
se in qua ex fide uiuit᷑ ñ negamꝰ.
Hoc & illo testimonio confirmat᷑:
qđ iste consequent̾ adiunxit ab eo¬
d̃e iob dictum. Ecce ego ꝑximꝰ sũ
iudicio meo: & scio qr ustus in¬
ueniar. Hoc enĩ ẽ iudiciũ: de
quo alibi dr. & educet quasi lum̃

Expanded text:
memorando quasi contraria quaestiones artius inligauit. ait enim: \'testimonia scripturarum, quae e diuerso ponenda sunt his qui arbitrii libertatem uel non peccandi possibilitatem inperite existimant se scripturarum auctoritate posse destruere. obicere enim solent\', inquit, quod sanctus Iob dixerit: quis mundus est a peccato? nec infans, cuius est unius diei uita super terram\'. deinde quasi respondet huic testimonio aliis testimoniis, quod ipse Iob dixerit: iustus enim uir et sine querella factus sum in derisu, non intellegens posse dici hominem iustum, qui perfectioni iustitiae plurimum accessit, ita ut ei proximus fieret: quod multos etiam in hac uita potuisse, in qua ex fide uiuitur, non negamus. Hoc et illo testimonio confirmatur, quod iste consequenter adiunxit ab eodem Iob dictum: ecce ego proximus sum iudicio meo, et scio quia iustus inueniar. hoc enim est iudicium, de quo alibi dicitur: et educet uelut lumen
Abbreviated transcription (Latin):
a. Sapiens enĩ mens id est adepta sapi¬
entiã: antequã adipisceret᷑ non erat
sapiens. At uͦ ipsa sapientia nec fuit
unqͣm insipiens: nec esse umqͣm potest.
Quã si non uiderent: nullomͦ plena
fidutia uitã incõmutabilit̾ sapientem
cõmutabili uite anteponerent. Iͥpsam
quoq regulã ueritatis qua illam cla

Expanded text:
a. Sapiens enim mens, id est, adepta sapia. Sapiens enim mens, id est, adepta sapientiam, antequam adipisceretur non erat sapiens; at vero ipsa Sapientia nec fuit unquam insipiens, nec esse unquam potest. Quam si non viderent, nullo modo plena fiducia vitam incommutabiliter sapientem commutabili vitae anteponerent. Ipsam quippe regulam veritatis, qua illam cla