comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
c mirum q̃ scĩs angłis suis in prima
lucis condicione formatis. pͥus ds̃ osten¬
debat. qđ erat de inceps creaturus. Neq enĩ
intellectum di nossent. nͥ quantũ ipse mõ¬
strasset. Quis enim cognouit incellectũ
dñi. aut qͥs consiliarius illi fuit. aute qͥs
pͥor dedit eilli & retribuetur ei : Qm̃ ex
ipso & ꝑipsum &e inipso sunt omĩa. Ex
ipso gͦ discebant angłi cum in eis fieret co¬
gnitio creaturȩ deinceps faciendȩ acdein
fieret ingenere ꝓprio. Quaꝓpt̃ ialuce fac¬
ta inqua intelligimus abȩterna luce for¬
matam rationabilem creaturã cũ incȩtis
creandis reb audimꝰ. &e dix̃ ds̃. fiat. intelli¬
gamꝰ adetnitatẽ dĩ uerbi recurrentem
scripturȩ intentionẽ. Cũ uͦ audimꝰ & sic
ee factum intelligamus increatura intel¬
lectuali factam cognitionis rationis quȩ
in u̾bo dĩ÷ condendę creaturȩ. Ut inea
audimꝰ repeti &edici qđ fecit ds̃ iã intelli¬
gamꝰ in suo genere fieri ipsam creaturam.

Expanded text:
 quod sanctis angelis suis in prima lucis conditione formatis prius deus ostendebat, quod erat deinceps creaturus. neque enim intellectum dei nossent, nisi quantum ipse monstrasset. quis enim cognouit intellectum domini? aut quis consiliarius illi fuit? aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. ex ipso ergo discebant angeli, cum in eis fieret cognitio creaturae deinceps faciendae, ac deinde fieret in genere proprio. Quapropter iam luce facta, in qua intellegimus ab aeterna luce formatam rationalem creaturam, cum in ceteris creandis rebus audimus: et dixit deus: fiat, intellegamus ad aeternitatem uerbi dei recurrentem scripturae intentionem. cum uero audimus: et sic est factum, intellegamus in creatura intellectuali factam cognitionem rationis, quae in uerbo dei est, condendae creaturae, ut in eaaudimus repeti et dici, quod fecit deus, iam intellegamus in suo genere fieri ipsam creaturam.
Abbreviated transcription (Latin):
coꝵ apłs uoluerit. hoc loco intelligi.
exipso inquit &e ꝑ ipsum &e inipso sunt
om̃ia. Sic gͦ siue de patre siue de filio.
uerissime tam̃ dicit᷑ qđ exipso & ꝑ ipsũ.
& in ipso sunt om̃ia. sine dubio patris
& filu demonstratur equalitas. Si aut̃ qm̃
pon nominauit patrem de filium ce spum¬

Expanded text:
olus voluerit hoc loco intelligi, Ex ipso, inquit, et per ipsum, et in ipso sunt omnia? Si ergo sive de Patre sive de Filio, verissime tamen dicitur, quod ex ipso et per ipsum, et in ipso sunt omnia; sine dubio Patris et Filii demonstratur aequalitas. Si autem quoniam non nominavit Patrem et Filium et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ quia ꝓmisistimͥ. Quando dicis debes mͥ
qr dedi tibi. ate ꝓcessit beneficium s mutͥa¬
tũ nondonatũ. Quando aũ dicis. debes mͥ
quia ꝓmisisti mͥ. tu mchil dedisti & tamen
exigis. Bonitas ettus qui ꝓmisit dabit. ne in
malitiam fides conuertat᷑. Qui aũt fallit
malus ÷. Dõ aũ nunqͥd dicimꝰ. reddt mͥ q
& qđ habemꝰ boni ab illo habemꝰ: Nichil
gͦ ei declimꝰ. Non ÷ quemadmodũ ista uoce
exigamus debitorem din: maxime di¬
cente nob̾ apło. Quis enĩ nouit sensũ dnĩ.
aut qͥs consiliariꝰ eiꝰ fuit aut qi deditilli

Expanded text:
 quia dedi tibi. Quando dicis, debes mihi quia dedi tibi, a te processit beneficium, sed mutuatum, non donatum; quando autem dicis, debes mihi, quia promisisti mihi, tu nihil dedisti, et tamen exigis. Bonitas enim ejus qui promisit dabit, ne in malitiam fides convertatur. Qui autem fallit, malus est. Deo autem nunquid dicimus, redde mihi, quia et quod habemus boni, ab illo habemus? Nihil ergo ei dedimus. Non est quemadmodum ista voce exigamus debitorem Deum, maxime dicente nobis Apostolo, Quis enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit? aut quis prior dedit illi,
Abbreviated transcription (Latin):
bentes. ipsi sibi sunt lex qͥ ostenduis
opꝰ legis scriptũ incordib suis. conces¬
tante conscientia ipsoꝵ. ꝙ int̾se in¬
uicẽ cogitatioñ accusantiũ aut mã
excusantium. indie qua iuidicabit
ds̃ occulta hominum: Qua propcer
onũs anima rationanał etiã cupidi¬
tate cecata tam̃ cum cogitat arati¬
ocinat᷑. quicquid in earatiocinati¬
one uer̾ ẽ. ñ ei cͥbuendum ẽ. s ipsi
lumini ueritatis a qͦ uł denuit̃ ꝓsui
capacitate in lustratur : ut uerum
aliquid in ratiocinando senciat:
Manu formatoris nr̃i in ipsis cordil
nrĩs uericas scripsit: quod tͥ ñ uis
fieri n facias alteri Hoc & anteꝙͣ
lex daretur nemo ignorare ꝑmis¬
sus ÷ ut e̾e̾t unde uidicarent᷑. &qͥb
lex ñ e̾e̾t data S ne sibi homines
bant Nenĩ scriptũ ñ habebant. sed
legere nolebant: Oppositum estꝰ.
ocłis eorũ quod inconscientia uide¬
re cogerentur: Ec quasi foruisecꝰ
ad mõca uoce dĩ ad interiora sua
homo compulsus ẽ: dicente scrip¬

Expanded text:
bentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, contestante conscientia illorum et inter se inuicem cogitationum accusantium aut etiam excusantium in die, qua iudicabit deus occulta hominum. quapropter si omnis anima rationalis etiam cupiditate caecata, tamen cum cogitat et ratiocinatur, quidquid in ea ratiocinatione uerum est, non ei tribuendum est, sed ipsi lumini ueritatis, a quo uel tenuiter pro sui capacitate inlustratur, ut uerum aliquid in ratiocinando sentiat: manu formatoris nostri in ipsis cordibus nostris veritas scripsit: Quod tibi non vis fieri, ne facias alteri . Hoc et antequam Lex daretur nemo ignorare permissus est, ut esset unde judicarentur et quibus Lex non esset data. Sed ne sibi homines bant. Non enim scriptum non habebant, sed legere nolebant. Oppositum est oculis eorum quod in conscientia videre cogerentur; et quasi forinsecus admota voce Dei, ad interiora sua homo compulsus est, dicente Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
siscipitur: Ille tẽ clamat in humanã
illam ee ciuitatẽ: facilius apud bar¬
baros fibi ee potuisse refugium
entit iniquicatẽ: quia patit᷑. lu
bete ñ sentis Sed oporcte ut & ce
cogites ꝑegrinum & uideas quo modo
tibi possit displicere qͥdͥ p̃stiterit. qd̃

Expanded text:
suscipitur: ille tunc clamat inhumanam esse suscipitur: ille tunc clamat inhumanam esse illam civitatem, facile apud barbaros sibi esse potuisse refugium. Sentit iniquitatem, quia patitur: tu forte non sentis; sed oportet ut et te cogites peregrinum, et videas quomodo tibi possit displicere qui tibi non
Abbreviated transcription (Latin):
ni te docuit nolle accedi
docuit nolle inuiriã pati. & qͥc qͥd
aliud uł uniu̾salit̾ uł parciculari¬
t̃ dici potest: Mlulta enĩ sunt deqͥbꝰ
singulis int̾rogati homines clara
Num quid solus es homo: ñ ne inso¬
cietate uiuis generis humani : Qui
tecũ factus ẽ: socius tuus ẽ: Et om̃s
facti ad imaginẽ dĩ: nisi t̾renis cu¬
piditatib conterant qđ ille forma¬
uit Qđ ergo tͥ ñ ius fieri: noli alteri
facere: ludicas enĩ malũ e̾e in eo qđ
pati ñuis: &e hoc ce nosse cogit lex
intima. in ipso tuo corde conscripta¬
Oñs ergo de his reb int̾rogati clama¬
nt hec bona ñ e̾e: Rursum debene¬
ficiis ñ solũ de ñnocendo uerũ etiã
dep̃stando atq tribuendo int̾rogat᷑
oninis anima: Fsuriens famen pace¬
ris Auus ht̃ panem: & redundat
ei ulera sufficientiam: Nouit ce
egere: ñ dat: Displicet cibi esurien¬
ti: Displiceat & satiato: cũ alterum
esurire cognoueris: Peregrinꝰ cecto
indigens. uenit in patriam tuam N

Expanded text:
nim te docuit, nolle accedi docuit, nolle injuriam pati, et quidquid aliud vel universaliter vel particulariter dici potest? Multa enim sunt, de quibus singulis interrogati homines, clara numquid solus es homo? nonne in societate vivis generis humani? Qui tecum factus est, socius tuus est; et omnes facti ad imaginem Dei, nisi terrenis cupiditatibus conterant quod ille formavit. Quod ergo tibi non vis fieri, noli alteri facere. Judicas enim malum esse in eo quod pati non vis: et hoc te cogit nosse lex intima, in ipso tuo corde conscriptaclamant haec bona non esse. Rursus de beneficiis, non solum de non nocendo, verum etiam de praestando atque tribuendo. Interrogatur omnis anima esuriens, Famem pateris; alius habet panem, et redundat ei ultra sufficientiam, novit te egere, non dat: displicet tibi esurienti; displiceat et satiato, cum alterum esurire cognoveris. Peregrinus tecto indigens venit in patriam tuam, non
Abbreviated transcription (Latin):
gencium qđ canculacũq legis oꝑa
naturalit̾ insita. ñ inuenirentur
ineis qui legẽ ñ acceꝑunt nͥ exreli¬
quiis imaginis dĩ. quã ñ contemp¬
nunt cum ineũ credunt apud quẽ
non ẽ acceptio ꝑsonarum: Eius

Expanded text:
Gentium : quod quantulacumque legis opera naturaliter insita non invenirentur in eis, qui legem non acceperunt, nisi ex reliquiis imaginis Dei; quam non contemnit, cum in eum credunt, apud quem non est acceptio personarum? S
Abbreviated transcription (Latin):
& cetera: Testem uͦ se dic̃ fucurũ qui
inuidicio suo ñ indiga testibꝰ: eumq
uelocem. siue quia repente uenturꝰ
÷ erit q udicium. ipso inopinato eiꝰ
aduencu celerrimũ qđ tardidissimũ
iudebatur : siue ipsas comuncae sine
ulla sermonis ꝓlixitate conscientias
Incogitacionib enim sic̃ scriptum ẽ.
impii int̾rogatio erit: Et apłs cogi¬
tacionibꝰ inquit accusantib uel etiã
excusantib indie qua uidicabit ns
meum ꝑ iħ̾m xpm̃: Etiam sic ergo
dñs fucurꝰ testis incelligendus ÷
uelox cũ sine mora reuocaturꝰ ẽ.
inmemoriã. unde conuineat pu¬
uident. aqͥb plerũq deteriores ab¬
soluuntur. quã cõdemnant᷑ s in eqͥ¬
tate &e cũ iustitia dñs uidicabit.
testimoniũ ꝑhibente cõscientia
&e cogitacionibꝰ accusantibꝰ seu de¬

Expanded text:
 mutor. Testem vero se dicit futurum, quia in judicio suo non indiget testibus: eumque velocem, sive quia repente venturus est, eritque judicium ipso inopinato ejus adventu celerrimum, quod tardissimum videbatur; sive quia ipsas convincet sine ulla sermonis prolixitate conscientias. In cogitationibus enim, sicut scriptum est, impii interrogatio erit . Et Apostolus, Cogitationibus, inquit, accusantibus, vel etiam excusantibus in die qua judicabit Deus legum Christum. Etiam sic ergo Dominus futurus testis intellegendus est uelox, cum sine mora reuocaturus est in memoriam, unde conuincat puvident, a quibus plerumque deteriores absolvuntur quam condemnantur; sed in aequitate et cum justitia Dominus judicabit, testimonium perhibente conscientia, et cogitationibus accusantibus seu de
Abbreviated transcription (Latin):
ũmonẽ inanis in dño. De col¬
lercis autr̃ quȩ fiunt in scõs. si ẽ
osdinaui eccłiis galatiȩ. ita et
uos facite ꝑ unam sabbati.
Unusquisq ur̃m apud se repo-¬
nat. recondens qđ ei beneplacu¬
erit: ut non cum uenero tunc
colleccȩ fiant. Cum autẽ presens
fuero: quos ꝓbaueritis ꝑ epłas bos
mictam ꝑferre gram urãm inieru¬
salem. Quod si dignũ fuerit ut ego
eam: mecum ibunt. Ueniam autẽ
ad uos cum macedoniam ꝑtransi¬
cro. Nam macedonia ꝓtransibo.
apud uossemaneri

Expanded text:
non est inanis in domino. De collectis autem, quae fiunt in sanctos, sicut ordinaui ecclesiis Galatiae, ita et uos facite. per unam sabbati unusquisque uestrum apud se ponat, recondens quod - ei bene placuerit, ut non, cum uenero, tunc collectae fiant. cum autem praesens fuero, quos probaueritis per epistulas, hos mittam perferre gratiam uestram in Hierusalem. quod si dignum fuerit ut ego eam, mecum ibunt. ueniam autem . ad uos, cum Machedoniam pertransiero. nam Machedoniam pertransibo. apud uos eti
Abbreviated transcription (Latin):
et autem illum regnan donec
ponat om̃s iniicos sub pedibꝰ
eius. Nouissime aut̃ inunica de¬
struetur mors. Om̃ia enim sub¬
ie. ⁊cpedibꝰ euis. Cum autẽ di¬
cat om̃ia subiecra suñti suie
dubio precer eum qui subicẽ
ei om̃ia. Cum autẽ subiccta side¬

Expanded text:
et autem illum regnare donec ponat omnes inimicos sub pedibus eius novissima autem inimica destruetur mors omnia enim subiecit sub pedibus eius cum autem dicat omnia subiecta sunt sine dubio praeter eum qui subiecit ei om
Abbreviated transcription (Latin):
teris uir
ꝓphetans uelato capite:
leturpat caput suũ. Om̃is aũ
mulier orans aut ꝓphetans
non uelato capite deturpat

Expanded text:
Omnis uir phetans uelato capite deturpat caput suum. omnis autem mulier orans aut prophetans non uelato capite deturpat
Abbreviated transcription (Latin):
se peccatũ. id ẽ nocum fuisse. sic̃ arbitrm
inp̃uaricatione pͥmi hominis. qͥa & ipse
mandatum acceperat. Nonenĩ potest
reuiuiscere. nͥ qđ uix̃ aliquando. Sed
mortuũ fuerat id ẽ occultacũ cũ morta¬
les nati sinȩ mandato legis homines uiue¬
rent. sequentes concupiscencias carnis si¬
ne ulla cognicione: quia sine ulla cohi¬
bitione. Ergo. ego inquit uiueluam aliqͥn¬
do sinȩ lege. Unde manifestat ñ exꝑso¬
na sua ꝓpriȩ: s generalit̾ exꝑsona homi¬
nis se loqͥ. Inuentũ ẽ gͦ inqͥt mͥ mandatũ
qđ erat aduitam. hoc ẽeadmortẽ. Manda¬
to enĩ si obediatur. utiq urra est: s inuen¬
tum ẽ ẽẽ ad mortem. dũ fit conera mande¬
t ut ñ solũ peccatũ fiat qđ ȩtiam min¬
datum fiebat. s hoc habundantius & per¬

Expanded text:
se peccatum, id est, notum fuisse, sicut arbitror, in praevaricatione primi hominis, quia et ipse mandatum acceperat; non enim potest reviviscere, nisi quod vixit aliquando, sed mortuum fuerat, id est, occultatum cum mortales nati sine mandato legis homines non viverent sequentes concupiscentias carnis sine ulla cognitione, quia sine ulla cohibitione: ergo, ego, inquit, vivebam aliquando sine lege, unde manifestat, non ex persona sua propria, sed generaliter ex persona hominis se loqui. Et inventum est mihi mandatum, quod erat ad vitam datum, hoc esse ad mortem. a est, sed inventum est esse ad mortem, dum fit contra mandatum, ut non solum peccatum fiat, quod etiam ante mandatum fiebat, sed hoc abundantius, e
Abbreviated transcription (Latin):
cere Non enĩ qđ uolo facio bonũ. sed¬
qd nolo malũ hoc ago. Si aut̃ sicut
meliuis sensit ambrosius. hoc etiã dese¬
ipso dicit apłs: nec iustoꝵ ẽ in hac uita
adꝑficendũ bonũ. tancta lib̾cas ꝓpͥe uo¬
luntatis: quanta erit in illa uita ubi
rata intentione ꝓficiens recedit ab oĩ
peccato. & canto inde longinqͥor: qͣnto
plentudini iusticiȩ ꝑfectioniq ꝓpͥn-¬
quior. quia & ipsa c̃cupiscentia quod. ẽ

Expanded text:
cere. Non enim quod volo ago bonum, sedod nolo malum, hoc ago. Si autem sicut melius sensit Ambrosius hoc etiam de seipso dicit Apostolus, nec justorum est in hac vita ad perficiendum bonum tanta libertas propriae voluntatis, quanta erit in illa vita, ubi recta intentione proficiens recedit ab omni peccato et tanto inde fit longinquior, quanto plenitudini iustitiae perfectionique propinquior, quia et ipsa concupiscentia. quod e
Abbreviated transcription (Latin):
uitiũ: arnis inre bona ñ ẽ bonũ. Quioc̃
cũ ee̾ destiterit caro erit: s iã uitiata u
uitiosa ñ erit. Quã tam̃ ad nrãm ꝑtinere
naturã idẽ doctor ostendic pͥus dicendo
scio quia ñ habitat inme. od̾ ut expone.¬
ret aucidit. hoc est incarne meabonũ
Se itaq dicit e carnẽ suam. Non gͦ ipsa
ẽ. inimica. Nam & quando uiciis eiꝰ resĩ¬
titur: ipsa amacur quia psa curatur.
Nemo enĩ umꝙ carnẽ suã odio habet.
sic̃ ipĩe apłs dic̃. Et alio loco ait. Igitur
pse egt mente seriio legidĩ. carne iũ
legi peccati. Audiant qu aures habens.
igitur ipĩe ego. Egꝯ m̃te. ego carne. sai
mente ieruio legi cã. carne aut̃ legi pet
cati. Urnmꝰ carne legi peccati: Nunqͥd
concupiscent e consentiendo carnali:
Absit. Set motꝰ desidioꝵ illic habendo
quos habere nolebat & tam̃ habebat.
Sed eis ñ consentiȩndo mence seruiebat
legi dĩ: & tenebat menbra. ne fie rent
arma peccati. Sunt gͦ in nob̾ de sidia mala.

Expanded text:
vitium carnis in re bona non est bonum; quod cum esse destiterit, caro erit, sed jam vitiata vel vitiosa non erit. Quam tamen ad nostram pertinere naturam, idem doctor ostendit dicens: « Scio, quia non habitat in me; » quod ut exponeret, addidit. « Hoc est in carne mea, bonum. » Se itaque dicit carnem suam: non ergo ipsa est inimica. Nam et quando ejus vitio resistitur, ipsa amatur; quia Nemo enim unquam carnem suam odio habet; sicut ipse Apostolus dicit, et alio loco ait: Igitur ipse ego mente servio legi Dei, carne autem legi peccati. Audiant qui aures habent; igitur ipse ego, ego mente, ego carne, sed mente servio legi Dei; carne autem legi peccati. Quomodo autem carne legi peccati? nunquid concupiscentiae consentiendo carnali? Absit; sed motus desideriorum illic habendo, quos habere nolebat, et tamen habebat; sed eis non consentiendo, mente serviebat legi Dei, et tenebat membra ne fierent arma peccati. Sunt ergo in nobis desideria mala,
Abbreviated transcription (Latin):
ad obȩdiendũ desidiis eiꝰ. nec exibet m̃bra
sua arma iniqͥtatis peccato: in ẽ quidẽ
peccatõ inmenbris eiꝰ s ñ regnat. qͥa ñ
obȩditur desiđiis eius. Et idõ dũ quod
ñ uult agit. id ẽ ñ uult concupiscere
& concupiscit: consentit legi quia bona
ẽ. Hoc enĩ ñ uult &e ip̃se qđ lex: quia
uult ipse ñ concupiscere. & lex dicit ñ
ꝓcul dubio consentit legi. Concupiscit
tam̃ qͥa ñ .ẽ. sine peccato. S iam ñ ipse
oꝑatur illud: s id qđ in illo habicat pec¬
catũ. Scit enĩ quia ñ habitat in carne
eius bonũ. ubi habitat peccatũ. s ñ ei
c̃sentiendo uiuit ex fide: quia inuocat
dm̃ ut adiuuetur pugnans contra pec¬
catũ. Quod ut omĩno ibi ñ sit ad iacet
ei uelle. s ꝑficere bonũ ñ inuenit. Nã¬
in eo qđ ñ consentit bonũ facit. & in eo
qđ odit con¬
cupiscen¬
ciam suam bonĩ
facit.
bonũ facit. &e in eo qđ illi qͥ ieum peccat
ignoscit bonũ facit. &e in eo qđ petie sibi

Expanded text:
nec exhibet membra sua arma iniquitatis peccato ; inest quidem peccatum in membris ejus, sed non regnat, quia non obeditur desideriis ejus. Et ideo dum quod non vult agit, id est, non vult concupiscere et concupiscit; consentit legi, quia bona est. Hoc enim vult et ipse quod lex; quia vult ipse non concupiscere, et lex dicit, Non lex vult, procul dubio consentit legi: concupiscit tamen, quia non est sine peccato; sed jam non ipse operatur illud, sed id quod in illo habitat pecus. scit enim quia non habitat in carne eius bonum, ubi habitat peccatum; sed non ei consentiendo uiuit ex fide, quia inuocat deum, ut adiuuetur pugnans contra peccatum. quod ut omnino ibi non sit, adiacet ei uelle, sed perficere bonum non adiacet. nin eo quod non consentit, bonum facit; et in eo quod odit concupiscentiam suam, bonum facit; bonum facit; et in eo quod illi qui in eum peccat ignoscit, bonum facit; et in eo quod petit sibi
Abbreviated transcription (Latin):
quancomagis & ipse in spĩtalẽ surgit af-¬
fectum: tancomagis eam implet. quia can-¬
tomagis ea deleccatur. lam ñ subeiꝰ noĩȩ
afflictus. s ineiꝰ lumine uegetatus: quia
nante peccata. & infundente sp̃m ca¬
ritacis. quo &e ñ sit molesta. & sit etiam
fuimꝰ captiui. obliei fuimꝰ. s ꝑscripturam
cõmemoramꝰ: paulũ ipsũ apłm int̾roge¬
mus. Ait enĩ. Scimꝰ quia lex spĩtał est. ego
aut̃ carnał sum uenimdatꝰ subpeccato.
Ecce unde facti sumꝰ captiui. quia uenun-¬
dati sumꝰ subpeccato. Quis nos uendidit:
nos ipsi qͥ consensimꝰ seductori. Uendere
nos potuimꝰ. redimere nos ñ possumꝰ Uen¬
didimꝰ nos consensione peccati: redimim᷑
infide iusticiȩ. Sanguis enĩ innocens da-¬
tus ẽ ꝓ nob̾ ut reddimerem᷑. Quencũq
sanguinẽ diabolus fudit. ꝑsequendo uis¬

Expanded text:
quanto magis et ipse in spiritualem surgit afquanto magis et ipse in spiritualem surgit affectum, tanto eam magis implet; quia tanto magis ea delectatur, jam non sub ejus onere afflictus, sed ejus lumine vegetatus: quia nante peccata, et infundente spiritum charitatis, quo et non sit molesta, et sit etiam sumus captivi, obliti fuimus, sed per Scripturam commemoramur: Paulum ipsum Apostolum interrogemus; ait enim, «Scimus enim quia lex spiritualis est; ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato» . Ecce unde facti sumus captivi, quia venundati sumus sub peccato. Quis nos vendidit? Nos ipsi, qui consensimus seductori. Vendere nos potuimus, redimere nos non possumus. Vendidimus nos consensione peccati, redimimur in fide justitiae. Sanguis enim innocens datus est pro nobis, ut redimeremur. Quemcumque sanguinem ille fudit persequendo jus
Abbreviated transcription (Latin):
uasueit ad regnũ. Et multa alia reꝑi¬
unt bonȩ concupiscentiȩ cestimonia.
del hoc sane inc̾ est qđ ñ cacetur quid
concupiscatur quando bona cõmemo¬
ueur c̃cupiscentia. Cũ aut̃ ñ addic̃ qͥd
coscupiscatur. s sola ponit᷑. ñ nisi
wila intelligitur. sic̃ in hoc cõmemo q¬
tam. Concupiscentia itaq sapienriȩ:
deducit ad regnũ. Si ñ adderet sapien
concupiscentiã. nesciebã nͥ lex diceret ñ
c̃cupisces: ñ utiq ait cuiꝰ rei concupiscenti¬
am. uł quid ñ c̃cupisces. Certũ ẽ enĩ ñ
intelligi cũ ita dr̃: nͥ mala concupiscen¬
odi malũ hoc ago.
Bonũ. ẽ. enĩ ñ concupiscere. Et hoc boñ
uule uistus qui ex fide uiuit: & tamen
facit qd̾ odit qͥa concupiscit. quã uis pꝰ
concupiscencias suas ñ eat. Quod si fecĩt:
tẽ uere ipse fecit ut cedat. ut consentiat.
ut desidio peccati obȩdiat. Cũ uͦ ñ sinit¬

Expanded text:
it ad regnum» : et multa alia reperiuntur bonae concupiscentiae testimonia. Sed hoc sane interest, quod non tacetur quid concupiscatur, quando bona commemoratur concupiscentia: cum autem non additur quid concupiscatur, sed sola ponitur, nonnisi mala intelligitur. Sicut in hoc quod commemoravi, «Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum;» si non adderet sapient«Concupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces» ; non utique addidit cujus rei concupiscentiam, vel quid non concupisces: certum est enim non intelligi, cum ita dicitur, nisi malam concupiscenodi malum, hoc ago . Bonum est enim non concupiscere, et hoc bonum vult justus, qui ex fide vivit : et tamen facit quod odit, quia concupiscit; quamvis post concupiscentias suas non eat : quod si fecerit, tunc vere ipse fecit ut cedat, ut consentiat, ut desiderio peccati obediat. Tunc
Abbreviated transcription (Latin):
nientib unũ sanguinẽ fudit eiꝰ qͥ ñ iusti¬
ficatus s iustꝰ natꝰ ẽ. Illo sanguine fuso.
ꝑdidit quod̾ tenebat  quib eiũ datus ẽ
in nocens sanguis redempti sunt: & con-¬
uersi acapeiuitate. cantant istũ psalmũ.
facti sumꝰ gaudentes. Quando: Comc̃¬
uerterit dñs captiuitatẽ sion. Quȩ sion:
ipsa hierłm ȩt̾na sion. Quomͦ ȩcerna sẏon:

Expanded text:
ustificatus, sed justus natus est: illo sanguine fuso, perdidit quos tenebat. Pro quibus enim datus est innocens sanguis, redempti sunt; et conversi a captivitate, cantant istum psalmum. Facti sumus gaudentes. Quando? «Cum converteret Dominus captivitatem Sion.» Quae Sion? Ips
Abbreviated transcription (Latin):
ces. aꝑtissimũ. salubrimũq p̃cepcũ est:
qđ siquis impleuerit. nullũ habebit
omino peccatum. Nam hoc idõ elegt
apłs generale qͥddã qͦ cuncta cõpleras
smittut. ꝓ inde quȩ hoc p̃cipit. bona
ispirans ꝓconcupiscentia mala concu¬
pidentiam bonã. hoc ẽ caritatẽ diffun-¬
dens incordibus nr̃is: ꝓfecto illa lex
quãuis bona augae ꝓhibendo desidiũ
malũ sic̃ aque impetus si in eam partẽ
ñ cesset influere uehemencior fit obice
opposito. cuiꝰ molẽ cũ euicerit. maiori
fe iocundiꝰ dum uetatur. Et hoc .ẽ. qđ
fallit peccatũ ꝑmandatũ. & ꝑ illud oc¬
eidit cũ accedit p̃uaricatio. quȩ nulla
est uͥ lex ñ est. Concupiuit anima
mea desid̾are iustificationes tuas in oĩ
tempore. Laudabił est ista concupis¬

Expanded text:
ces: sed apertissimum saluberrimumque praeceptum est, quod si quis impleverit, nullum habebit omnino peccatum. Nam hoc ideo elegit Apostolus generale quiddam, quo cuncta complexus . proinde quae hoc praecipit bona inspirans pro concupiscentia mala concupiscentiam bonam, hoc est caritatem diffundens in cordibus nostris, profecto illa lex quamuis bona auget prohibendo desiderium malum, sicut aquae impetus, si in eam partem non cesset influere, uehementior fit obice obposito, cuius molem cum euicerit maiore cfit iocundius, dum uetatur. et hoc est quod fallit peccatum per mandatum et per illud occidit, cum accedit etiam praeuaricatio, quae nulla est umea desiderare justificationes tuas in omni tempore. Laudabilis est ista, etc
Abbreviated transcription (Latin):
etiam sic mala ẽ. Sed peccatũ ut appare¬
& peccatũ. ꝑbonũ oꝑatũ ẽ mortẽ. Ita
multa quibusclam sunt noxia. quanuis
ñsint mala. Hec igitur sponsa xp̃i iam
mortua legi. id ẽ peccato. qđ legis ꝓhibi¬
tone fit abundantiꝰ. cum lex sine grã iu-¬
be. ñ iuuat. Tali gͦ legi mortua ut sit
altius qͥ ex mortuis resurrex̃: discernit
sta sine legis iuiuria ne sacrilegium
committat in eiꝰ auctorẽ. Padem qͥ ppe
lex quȩ ꝑmoy sen cdata est grã &e ueritas
ꝑiħm xp̃m facta ẽ cũ accessit litt̾e sp̃s. ut
inciꝑet impleri omĩa iusticia legis. quȩ ñ
impleta reos etiam p̃uaricatione faciebat.
tet. ut simꝰ alterius qui ex mortius rexure¬
xit: s eadẽ ipsa ẽ. Ecce sequere legem.
Sed peccatũ inquit ut appareat peccatũ.¬

Expanded text:
etiam sic mala est, sed peccatum, ut appareetiam sic mala est, sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum operatum est mortem. Ita multa quibusdam sunt noxia; quamvis non sint mala. Haec igitur sponsa Christi jam mortua legi, id est peccato, quod legis prohibitione fit abundantius, cum lex sine gratia jubet, non juvat. Tali ergo lege mortua, ut sit alterius qui ex mortuis resurrexit, discernit ista sine legis injuria, ne sacrilegium committat in ejus auctorem. Eadem quippe lex quae « per Moysen data est, gratia et veritasistum facta est , cum accessit litterae spiritus, ut inciperet impleri justitia legis, quae non impleta reos etiam praevarisatione faciebat. tet, ut simus alterius qui ex mortuis resurrexit: sed eadem ipsa est. Ecce sequere, lege. Sed peccatum, inquit, ut appareat peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
ige eop hibitione auero desiłio. dulcius
do est: quã plures atq maiores poȩnarum
amaricudines secunt᷑. Quia gͦ abhominibus
ñdũ sp̃ital ẽ gram̃ consequentib suauius
admittitur. qđ uetat᷑: fallit peccatũ falsa
dulcedine. qͥa uͦ etiam accedit reatꝰ p̃uarica¬
tonis occidit. Itaq lex quidẽ scã. & man-¬
datu scm̃. & iustũ. & bonũ. lubenda enim
quippe uicium est: ñ inmandato ipsoqͥ
bonũ ẽ qm̃ lex bona est: siquis ea legiti¬
me utatur. Male ant̃ utitur lege. qͥ ñ se
subdit dõ. pia humilitate. ut ꝑ grãm
incelligit quid distet int̾ lict̾am & sp̃m.
quȩ duo dicunt᷑ alio mͦ lex .&. gram. & ñ
iam inuetustate litt̾ȩ. s innouitate sp̃s
dõ seruiens: ñ est iam sublege. s sub grã.¬
litt̾a & lex appellat᷑: sic̃ ꝑse ipsam cũ occi¬
dit habundante delicto. Ita enĩ lex & uir¬
tus peccati dicta ẽ cũ augae erus nexiam
deleccationẽ ꝑseuerã ꝓhibitionẽ. nec tam̃

Expanded text:
lege, ex prohibitione aucto desiderio, dulcius do est, quam plures atque majores poenarum amaritudines sequuntur. Quia ergo ab hominibus nondum spiritalem gratiam consequentibus suavius admittitaccedit reatus praevaricationis, occidit. 6. Itaque lex quidem sancta, et mandatum sanctum, et justum, et bonum. Jubenda enim quippe vitium est, non in mandato ipso, quod bonum est. Quoniam bona est lex, si quis ea legitime utatur . Male autem utitur lege, qui non se subdit Deo pia humilitate, ut per gratiam intellegit, quid distet inter litteram et spiritum, quae duo dicuntur alio modo, lex et gratia, et non iam in uetustate litterae, sed in nouitate spiritus deo seruiens non est iam sub lege, sed sub gralittera et lex appellatur, sicut per seipsam, cum occidit abundante delicto. Ita enim lex et virtus peccati dicta est, cum auget ejus noxiam delectationem per severam prohibitionem, nec tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ait. peccatũ ñ feci ꝑ legem: s peccatũ ñ
cognoui nͥ ꝑ legẽ. Unde apparet concupis¬
cenciã ꝑlegẽ ñ ĩsitam. s demonstratam.
Consequens aut̃ erat. ut qm̃ ñdũ accepta
grã concupiscentiȩ resisti ñ poterat. auge¬
retur etiam. quia maiores uires ht concu¬
piscentia crimine p̃uaricationis adiuncto.
cũ etiam contra legẽ facit. quã si nulla lege

Expanded text:
n ait, peccatum non feci nisi per legem, sed peccatum non cognovi nisi per legem: unde apparet concupiscentiam per legem non insitam, sed demonstratam: consequens autem erat, ut quoniam nondum accepta gratia concupiscentiae resisti non poterat, augeretur etiam, quia majores vires habet concupiscentia crimine praevaricationis adjuncto, cum etiam non legem facit, quam si nulla lege
Abbreviated transcription (Latin):
p̃uaricationis ad huc ñ erat. Unde aboloo
dicit. U̾bi enĩ ñ ẽ lex: nec p̃uaricatio. Qua
aut̃ adiungit: sine lege enĩ pedatũ matu¬
umẽ: ꝓ eo positu ẽ ac sidiceret. latet. hocĩ
mortuũ putatur. Qđ paulo post dicturꝰ

Expanded text:
varicationis adhuc deerat. Unde alio loco dicit: Ubi enim non est lex, nec praevaricatio . 4. Quod autem adjungit, Sine lege enim peccatum mortuum est; pro eo positum est, ac si diceret, Latet, hoc est, mortuum putatur: quod paulo pos
Abbreviated transcription (Latin):
quando sine lege. Idẽ nulla expeccato mor¬
te terrebar: quia ñ apparelut cũ lexñet
Adueniente aut̃ mandato: peccatũ reux̃.
hoc ẽ apparuit. Ego aut̃ mortuus sum
Idẽ morruũ me ẽẽ cognoui. Uel quia reaꝰ
p̃uaricationis. certũ mortis supplicium
cõminabatur. Sane qđ ait peccatũ reuix̃.¬

Expanded text:
quando: id est, nulla ex peccato morte terrebar; quia non apparebat, cum lex non esset, Adveniente autem mandato, peccatum revixit; hoc est, apparuit. Ego autem mortuus sum: id est, mortuum me esse cognovi; vel quia reatus praevaricationis certum mortis supplicium comminatur. Sane quod ait, Peccatum revix
Abbreviated transcription (Latin):
Constat si ne spu sc̃o xp̃m nosdil igere¬
& eius mandata seruare nonposse. Et
i no̾pose atq agere. cantomuus qͣnto.
Iun pcipimꝰ minus T̃ anto aut̃ ampliꝰ
quanto allum ꝑcipimꝰ ampli. ꝑ roinde
nonsolũ n habenti. uerum eciã habenti.
ñ icassum ꝓmittit᷑. Nonhabenti qͥdẽ
it habeatur. Habenti aut̃: ut ampliꝰ
habrat. Namn ab aliomin ab alio am¬
pluis babentur: sc̃s heliseus sc̃o hetiȩ

Expanded text:
os diligere et mandata ejus servare non posse; et id nos posse atque agere tanto minus, quanto illum percipimus minus; tanto autem amplius, quanto illum percipimus amplius. Proinde non solum non habenti, verum etiam habenti, non incassum promittitur: non habenti quidem, ut habeatur; habenti autem, ut amplius habeatur. Nam nisi ab alio minus, ab alio amplius haberetur, sanctus Elisaeus sancto Eliae
Abbreviated transcription (Latin):
Im̃ in multis offendimꝰ om̃s suggerit.
dnicam tanquam cotidianã. cotidia¬
nis & sileuiorib tam̃ uulnerib medici¬

Expanded text:
m in multis offendimus omnes, suggerit dominicam tamquam cotidianam cotidianis etsi leuioribus, tamen uulneribus medici
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate uiuentes. Neq eni d̃ iristi fut
homo scđm genus: s faciamus hominem
adimaginẽ & similitudinem nr̃am. Ut
nos ꝓbemus quȩ sit uoluntas tua. Ad hoc
enum dispensator ille cuus generans per
euangłium filios. ne semꝑ paruulos ha¬
beret. quos lacte nutriret. & canquã nu¬
trix foueret.: reformamini inquit in no¬
uitate m̃tis ur̃ȩ. ad ꝓbandũ uos que sit
uoluntas dĩ. qđ bonum & beneplacitum
faciamꝰ hominem. Nec dicis scđm genus:
s ad imaginem & similitudinem nr̃am.
M ente quippe renouatus & conspiciens in¬
tellectũ: inueritatẽ tuam: homine de¬
monstratore ñ indiget. ut suũ genul mi¬

Expanded text:
t homo secundum genus, sed: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ut nos probemus, quae sit uoluntas tua. ad hoc enim ille dispensator tuus generans per euangelium filios, ne semper paruulos haberet, quos lacte nutriret et tamquam nutrix foueret: reformamini, inquit, in nouitate mentis uestrae ad probandum uos, quae sit uoluntas dei, quod bonum et beneplacitum Faciamus hominem. Nec dicis, Secundum genus; sed, Ad imaginem et similitudinem nostram. Mente quippe renovatus, et conspiciens intellectam veritatem tuam, homine demonstratore non indiget, ut suum genus imi
Abbreviated transcription (Latin):
data ÷ illi. plantator: rigator. Nec tamen
qui plantat ÷ aliquid neq quirigat. sed
qui incrementũ dat ds̃. qui unicuiq par-¬
titur mensuram fidei. Unde & alibi dr̃.
Pax fr̃ib & caritas cum fide. Quȩ ne sibi
tribuerent: continuo subiunx. Ad eo
est fides qui audiunt. uerbũ: s quibus
partit᷑ ds̃ mensuram fidĩ. Sic̃ ne com̃ia
germinant. quȩ plantant᷑ &e rigantur.
s quib dat ds̃ increm̃tum. Cur autẽ ille
credat. ille ñ credat: cũ ambo idẽ audi¬
ant cũ miraculum ineoꝵ conspectu fiat.
ambo idem uideant: altitudo diuiciarũ
sapientiȩ & scientiȩ eiꝰ : cuiꝰ inscrutabilia
suit iudicia. & apud quem nõ ÷ iniqͥtas

Expanded text:
data est illi. plantator est et rigator. nec tamen, qui plantat, est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat deus, qui unicuique partitur mensuram fidei. unde et alibi dicitur: Pax fratribus et caritas cum fide, quam ne sibi test fides qui audiunt verbum, sed quibus Deus partitur mensuram fidei. Sicut nec omnia germinant quae plantantur et rigantur, sed quibus Deus dat incrementum. Cur autem credat. ille non credat. cum ambo idem audiant et. si miraculum in eorum conspectu fiat, ambo idem uideant. altitudo est diuitiarum sapientiae et scientiae eius, cuius inscrutabilia sunt iudicia et apud quem non est iniq
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsã fidem unde om̃is iustitia sumit ini¬
cium ꝓpt̾ qđ dicit᷑ ad excłam incantico
cantidoꝵ uenies & ꝑtransies abinicio
fidĩ restat ut non humano qͦ isti excol
lunt᷑ tribuat᷑ arbitrio. necullis p̃ceden¬
tib meritus. qm̃ inde incipiant. bona ꝗ̃¬
eũq sunt mĩta. s gratuitũ dĩ donum
eẽ. fateam᷑. sigram uerã id ⁊ sine mericis¬
cogitamus. Quia sicut ab apło dictum
legitur: unicuiq partit᷑ mensurã fidĩ.
Oꝑa quippe bona fiunt: ab homine. fideᷤᷤ
aut̃ fit in honune sine qua illa anullo
fiunt homine. Om̃e enĩ qđ non ÷ ex fide
peceatum est. Quappt̾ nese ut ipsius
orationis meritum exto

Expanded text:
sam fidem, unde omnis iustitia sumit initium, propter quod dicitur ad ecclesiam in cantico canticorum: Venies et pertransies ab initio fidei, restat. lunt, tribuamus arbitrio nec ullis praecedentibus meritis, quoniam inde incipiunt bona, quaecumque sunt, merita. sed gratuitum dei donum esse fateamur. si gratiam ueram, id est sine mericogitamus: quia, sicut in eadem Epistola legitur, Deus unicuique partitur mensuram fidei . Opera quippe bona fiunt ab homine; fides autem fit in homine, sine qua illa a nullo fiunt homine; omne enim, quod non est ex fide, peccatum est. Quapropter, ne se uel ipsius orationis meritum exto
Abbreviated transcription (Latin):
datus ÷ nob̾. Hoc aut̃ fit de die indiem. in
his qͥ uolendo & credendo & inuocando
ꝓficiunt. & p̃tĩta obliuiscentes: in ea q̃ ante
sunt. extenduntur. Adhoc enim lexista p̃cr¬
pit: ut cũ in his implendis homo defecerit.
non se extollat suꝑbia tum adus s ad gr̃am
confugiat fatigatus: ac si eumlex cerrendo
ad xp̃m diligendum. pedagogi ꝑducat
cũ in nob̃̾ ÷ utł quȩ liboe uirtus quarecte
sapient̃q uiuit᷑. quam uitĩoris hominis
pulchritudo : & certe scđm hanc pulchri¬
cudinem. magisquam corpꝰ sumꝰ adimagi¬
nem dĩ. Uñ nob̾ dicit᷑. Nolite conformari
huic scło. s reformamini innouitate

Expanded text:
in his qui uolendo et credendo et inuocando proficiunt et praeterita obliuiscentes in ea quae ante sunt extenduntur. ad hoc enim lex ista praecepit, ut, cum in his implendis homo defecerit, non se extollat superbia tumidus, sed ad gratiam confugiat fatigatus, ac sic eum lex terrendo ad Christum diligendum paedagogi perducat cum in nobis est, uel quaelibet uirtus, qua recte sapienterque uiuitur, quam interioris hominis pulchritudo? et certe secundum hanc pulchritudinem magis quam corpus sumus ad imaginem dei, unde nobis dicitur: Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in nou
Abbreviated transcription (Latin):
Quiuͦ cõmemorati conuertunt᷑ addm̃.
ab ea deformitate qua ꝑcupiditates scła¬
res conformabant᷑ huic scło. reformant᷑
exillo. audientes apłm dicentẽ. Nolite
conformari hiuc scło: s reformamini in
nouitate intis ur̃ȩ. Ut incipiat illa imago
ab illo reformari. a qͦ formata est. Nõ enĩ
reformare se ipse pot̾: sic̃ potuit deformare.
ñs qui uerbum consummans &e breuiais.
fecit suꝑterram: in duob p̃ceptis dix̃
legem ꝓpħasq pendere: ut intelligeremꝰ
qͥcqͥd aliud diuinitus p̃ceptum est. in his
duob habere finem. & adhec duo eẽ. refe¬
rendum. Diliges dñm dm̃ tuũ ex totocor¬
de tuo. & ex cota anima tua. & extota m̃te
tua. Et diliges ꝓximum tuum sicut ce ipsũ.¬
Inhis inquit duob p̃ceptis: tota lexpendet
ubem̃ facere: adhoc ꝓhibem᷑. & iubemur.
ut duo ista compleamus. & forte generalis
ꝓlibitio est: non concupisces. Et generilis

Expanded text:
 commemorati convertuntur ad Dominum ab ea deformitate, qua per cupiditates saeculares conformabantur huic saeculo, reformantur ex illo, audientes Apostolum dicentem, Nolite conformari huic saeculo, sed reformamini in novitate mentis vestrae : ut incab illo reformari, a quo formata est. Non enim reformare se ipsam potest, sicut potuit deformare: nus, qui uerbum consummans et breuians fecit super terram, in duobus praeceptis dixit legem prophetasque pendere, ut intellegeremus, quidquid aliud diuinitus praeceptum est, in his duobus habere finem et ad haec duo esse referendum: diliges dominum deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua, et: diliges proximum tuum in his, inquit, duobus praeceptis tota lex pendet iubemur facere, ad hoc prohibemur et iubemur, ut duo ista compleamus. et forte generalis prohibitio est: non concupisces, et generalis
Abbreviated transcription (Latin):
& confortabatur plenus sapientia & gr̃a
dĩ erat eũ illo. Ceteris aut̃ ad m̃suram
datur. & datꝰ addit᷑: donec unicuiq
ꝓmodo suȩ ꝑfectionis ꝓpͥa mensura com̃
rantiam. Unicuiq sicut ds̃ partitus :
mensuram fidĩ. Neq enim ipsediuidit᷑¬

Expanded text:
fortabatur plenus sapientia, et gratia Dei erat in illo . Caeteris autem ad mensuram datur, et datus additur, donec unicuique pro modo suae perfectionis propria mensura complrantiam; unicuique sicut Deus partitus est mensuram fidei . Neque enim ipse dividit
Abbreviated transcription (Latin):
in mole neq udistantib ꝑ loca sua par¬
tib sicut corpora. suie cernunt᷑ siue cogi¬
tantur. s inuirtute incelligibili qualis est
iusticia m̃tẽ dicimꝰ. seu nouimꝰ. seu uolumꝰ.
pulerhã: scdm hanc pulcrhitudinẽ refor¬
mamur adimaginem dĩ.

Expanded text:
distantibus per loca sua partibus, sicut corpora siue cernuntur siue cogitantur, sed in uirtute intellegibili, qualis est iustitia, mentem dicimus seu nouimus seu uolumus pulchram et secundum hanc pulchritudinem reformamur ad imaginem dei:
Abbreviated transcription (Latin):
uno corꝑe multa m̃bra habemus: omnia
aut̃ m̃bra non eosdem actus habent: it a
multi unum corpꝰ sumus inxp̃o. Singłi
aut̃ alt̃ alterus membra. habentes dona
diulia seałm gram quȩ data ÷ nobis. hoc÷¬
siensietum xp̃ianoꝵ. Multi unũ corpꝰ
sunus intp̃o. Qđ etiã sacram̃to altarũ
fidelib uoto frequentat ȩccła. ybici de¬
monsrat᷑ qđ ineare quam offert ipsa
oseratut oierito illi incelestib sedibus
consuit ia. tinmortales cebeati qͥcrato¬
riliu parieipatione congaudent. cui
ianditer diligiuit nolnt sibi sacrificari:
seclei cuiꝰ crips nobicum sacrificium seeẽ.
nonierunt. Cum ipsis enim sumus unacuu
cunera irs in nob peregrinat᷑.¬

Expanded text:
uno corpore multa membra habemus, omnia autem membra non eosdem actus habent, ita multi unum corpus sumus in Christo. singuli autem alter alterius membra, habentes dona diuersa secundum gratiam quae data est nobis. istianorum: multi unum corpus in Christo. Quod etiam Sacramento altaris fidelibus noto frequentat Ecclesia, ubi ei demonstratur, quod in ea re quam offert, ipsa ores. Merito illi in caelestibus sedibus constituti inmortales et beati, qui creatoris sui participatione congaudent, cuius ricorditer diligunt; nolunt nos sibi sacrificare, sed ei cujus et ipsi nobiscum sacrificium esse petiverunt. Cum ipsis enim sumus una pars in nobis peregrinat
Abbreviated transcription (Latin):
seducit. Opus autt̃ suũ ꝓbet unus¬
quisq &e sic in semet ipso tantũ
glam habebit. &e non in altero.
Unusquisq enimoi suũ por¬
tabit. Communicet ute isquo
catecitatur uerbo bi qui se cateci¬
at inom̃ibꝰ bonis. Noliet eues
os non irridetur. Que enĩ semina¬
uerit homo: hec & mecet. Qm̃ qͥ¬

Expanded text:
et unusquisque et sic in semet ipso tantum gloriam habebit et non in altero unusquisque enim onus suum portabit communicet autem is qui catecizatur verbum ei qui se catecizat in omnibus bonis nolite errare Deus non inridetur quae enim seminaverit homo haec et metet q
Abbreviated transcription (Latin):
sermo in aꝑatione oris mei. cum
fiducia notũ facere misterium
euangłi: ꝓ quo legatione fungor
in catena ista. ita ut in ipso audeã
ꝓut oporcet me loqui. Ut autẽ
& uos sciatis que circa me sunt.
quid agam. omĩa nota uob̃ facioe
thitus carissimꝰ fr̃. & fidelis mi¬
nister indño: quẽ misi ad uos in
hoc ipsum. ut cognoscatis que

Expanded text:
sermo in apertione oris mei cum fiducia notum facere mysterium Evangelii, pro quo legatione fungor in catena ista; ita ut in ipso audeam, prout oportet, me loqui. Ut autem et vos sciatis quae circa me sunt, quid agam omnia vobis nota faciet Tychicus charissimus frater et fidelis minister in Domino, quem misi ad vos in hoc ip
Abbreviated transcription (Latin):
adxp̃e ecclesiam
ut illam scĩficaret mundans eã
lauacio aque in uerbo uitȩ: ut
echib̾et ipse sibi głosã eccłam.
non habentẽ macłam aut rugã.
aut aliquid eiusmodi sed ut
sit sc̃a &e immaculata. lta & uiri¬

Expanded text:
dilexit ecclesiam ut illam sanctificaret mundans eam lauacro aque in uerbo uite, ut exhiberet ipse sibi gloriosam ecclesiam non habentem maculam aut rugam aut aliquid huiusmodi, sed ut sit sancta et immaculata’. Ter
Abbreviated transcription (Latin):
iħu ꝑ euangłmͥ cuius factus sum
minister scđm donũ gre dĩ que
data ẽ michi sidir oꝑationẽ uit¬
tutis eius michi om̃ium scoꝵ mi¬
nimo deta ẽ grã hec in gentibꝰ
euangłitare inuestigabiles diui¬

Expanded text:
vangelium cuius factus sum minister secundum donum gratiae Dei quae data est mihi secundum operationem virtutis eius mihi omnium sanctorum minimo data est gratia haec in gentibus evangelizare ininvestigabiles divi
Abbreviated transcription (Latin):
macedones. hi accepto m̃tũ.¬
uerbo ueritatis ꝑstiter̃ infide:
nec receperunt falsos apłos
apłs collaudat: scribenseis de
carcere ꝑ epafroditum. a ioma

Expanded text:
Macedones. Hi, accepto verbo veritatis, perstiterunt in fide, nec receperunt falsos apostolos. Hoc collaudat scribens eis a Roma de carcere per Epaphroditum. CA
Abbreviated transcription (Latin):
auit abrahȩ quia bengdicent᷑.
in te om̃s gentes. Igitur: qui ec
side sunt benedicentur cũ fideli
abraham. Qui cunq enim ex oꝑibꝰ
legis sunt: sub maledicto sunt.
Scriptum ẽ enim. Maledictus
om̃is qui non ꝑmanserit in oibꝰ
que scripta sunt in libro legi shui
ut faciat ea Qm̃ autẽ in lege ne

Expanded text:
it Abrahae, quia benedicentur in te omnes gentes . Igitur qui ex fide sunt, benedicentur cum fideli Abraham. Quicunque enim ex operibus legis sunt, sub maledicto sunt. Scriptum est enim: Maledictus omnis qui non permanseri, in omnibus quae scripta sunt in libro legis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ma sit. Sicut prediximus e nc̃
iterum dicꝰ. Siquis uoł argige¬
liauerit. ꝑ ret̾ id qa cł accepistis.
anathema sit. Modo enim homi¬
nibus suadeo an deo: Aut quero
hominibꝰ placere: Si adhuc ho¬
minibꝰ placerem: xp̃i seruus non
eẽm. Notum enim uob̾ facio tuau¬
fr̃s euangłm. quod euangłiatũ.
ẽ ame: qm̃ non ẽ scđm hominẽ
ileq enim ege b homine accepi¬

Expanded text:
ut praediximus, et nunc iterum dico: Si quis vobis evangelizaverit praeter id quod accepistis, anathema sit. Modo enim hominibus suadeo, an Deo? an quaero hominibus placere? Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem. Notum enim vobis facio, fratres, Evangelium, quod evangelizatum est a me, quia non est secundum hominem. Neque enim ego
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o. non ad ołm seriuences. qua¬
si hominibꝰ placentes: sed ut ser¬
ui xp̃i facientes uoluntatẽ dĩ ex
animo cum bona uoluntate ser¬
uientes sicut dño. & non homini¬

Expanded text:
o: non ad oculum seruientes, quasi hominibus placentes; sed ut serui Christi, facientes uoluntatem Dei ex animo, cum bona uoluntate seruientes sicut Domino, et non homini
Abbreviated transcription (Latin):
salui ꝑfidem & hoc nonex uob.
deienim donum est. non ex oꝑib.
ut nequis głetur. Ipsius enim su¬
mus factirra. creati in xp̃o iħu in
oꝑibꝰ bonis: que preꝑauit ds ut
in illis ambulemus. Propter qđ
dicebamini prepuciũ ab eaque
dicitur curruncisio in carne ma-¬
nufacta. qui a eratis in tempore
sine xp̃o. alienati a conuersatio¬
ne isrł & hospites cestamentoꝵ.
ꝓmissionis spem non habentes.

Expanded text:
salvati per fidem, et hoc non ex vobis, Dei enim donum est, non ex operibus, ut ne quis glorietur. Ipsius enim sumus factura, creati in Christo Jesu in operibus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus. Propter quod   Ms. dicebamini praeputium, ab ea quae dicitur circumcisio in carne, manufacta: quia eratis illo in tempore sine Christo, alienati a conservatione Israel, et hospites testamentorum, promissionis spem n
Abbreviated transcription (Latin):
dico uob̃: qm̃ si circuncidamini
xp̃c uob̾ nichil proderit. Testifi¬
cor autẽ rursum om̃i homini cir¬
cuncidenti se: qm̃ debitor ẽ uni¬
uerse legis faciendȩ. Euacuari esti¬

Expanded text:
dico vobis quoniam, si circumcidamini, Christus vobis nichil proderit. Testificor autem rursum omni homini circumcidenti se quoniam debitor est universe legis faciende. Item i
Abbreviated transcription (Latin):
cucurrissem. Sed neq tithus qͥ
mecum erat: cum eẽt gentilis
compulsus ẽ circuncidi. Propt
subintroductos autẽ falsos fr̃s
qui subintroierant explorare

Expanded text:
ubi ait. Sed neque Titus qui mecum erat cum esset Graecus compulsus est circumcidi: propter subintroductos autem falsos fratres, qui subintroierant perscrutari
Abbreviated transcription (Latin):
Testimonium enim ꝑhibeo uob̾:¬
quia si fieri posset. ocłos ur̃os eru¬
issetis. & dedissetis michi. E rgo
bene: sed excludere uosuolunt
uos. Filioli mu quos iterũ partu¬
rio. donec formetur.xp̃e in uob¬

Expanded text:
Testimonium vobis perhibeo, quoniam si fieri posset, oculos vestros eruissetis et dedissetis mihi. Ergo ibene; sed excludere vos voluntvos. Filioli mei, quos iterum parturio donec formetur Christu
Abbreviated transcription (Latin):
&e udere dme quantũ p̃stat cȩco qͥ illũ
ocłum sanauerit ut uideat hãnc lucẽ.
Cũ sanꝰ factus fuerit ille: nec inuenit
qͥd dignũ rependat sanatori suo. Quan¬
cũ sibae enĩ ille det. qͥd dabit tale ille
p̃sticit: ut plurimũ det: aurũ dabit:

Expanded text:
et videre Deum? Quantum praestat caeco, qui illi oculos sanaverit, ut videat hanc lucem? Cum sanus factus fuerit ille, nec invenit quid dignum rependat sanatori suo: quantumlibet enim illi det, quid dabit tale quale ille praestitit? Ut plurimum det, aurum dabit
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad humillimas nrãs cogitaciones
cernere niterem̃ qđ ñ euident᷑ atq ꝑ¬
spicuȩ cernebamꝰ. id ipsũ morit᷑ qd̾ in
enigmate cernebamꝰ. cũ facie ad faciẽ
cernere ceꝑimus. Conuenient̃ gͦ dr̃ mo¬
riturũ eẽ qđ aufferet᷑. Cũ aũ uenerit

Expanded text:
usque ad humillimas nostras cogitationes cernere niteremur, quod non evidenter atque perspicue cernebamus, idipsum moreretur, quod in aenigmate cernebamus, cum facie ad faciem cernere coeperimus. Convenienter ergo dicitur moriturum esse quod aufertur. « Cum » en
Abbreviated transcription (Latin):
relinqͦ uob̾. Coheredes aũ efficimꝰ cũ
in fine scłi absorbebit᷑ mors inuictoru.
Tc̃ enĩ similes ei erimꝰ. qm̃ uidebimꝰ eũ
sicuti est. Quã hereditatẽ. ñ eiꝰ patris
morte ad ipiscĩ qͥ mori ñ pocest. qͣndo¬

Expanded text:
efficiemur, cum in fine saeculi absorbebitur mors in victoria. Tunc enim « similes ei erimus, quia videbimus eum sicuti est . » Quam haereditatem non patris ejus morte adipiscimur, qui mori non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
accipiens eius fidĩ que ẽ in te non
fsicca. que &e habicauit in auia tua
loide & in matre cua eunice. Certꝰ
sum autẽ quod &e inte. Propter quã
causam admoneo te. ut resuscites
gram cũ que est inte ꝑ impositio¬
nem manuum mearũ. Non enim
dedit nob ds̃ spm̃ timoris. sed uir¬
tutis &e dilectionis. & sobrieta¬

Expanded text:
in te non ficta quae et habitavit primum in avia tua Loide et matre tua Eunice certus sum autem quod et in te propter quam causam admoneo te ut resuscites gratiam Dei quae est in te per inpositionem manuum mearum non enim dedit nobis Deus spiritum timoris sed virtutis et dilectionis et sobrieta
Abbreviated transcription (Latin):
paratum. luuenilia autẽ desid̃ia
fuge. Sectare uero iusticiã: fidẽ
caritatẽ pacem cum his qui inuo¬
cant dñm de corde puro. Stul¬
tas autẽ & sine disciplina que¬
stiones deuita sciens quia gene¬
rant lices. Seruum autẽ cdñ ñ

Expanded text:
tem: Iuuenilia autem desideria fuge, sectare uero iustitiam, fidem, caritatem, pacem cum his qui inuocant Deum de corde puro. Stultas autem et sine disciplina quaestiones deuita, sciens quia gener