comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃i corꝑe ꝑsonalit̃ unũ
facta: s ita ęquiuoce dicit᷑
corpus xp̃i ueritas ÷ ⁊ fig᷑a.
qͣi de uero homine ⁊ picto
diceret᷑. homo dr hõ ueriꝰ
.S pictura: quãqͣm familia¬
rior sit figura panis cum
t̾ura cum homine. c̾um ñ
solum rep̃sentet ut sacra¬
mentũ. s ip̃m etiam ꝯtine¬
at. ⁊ sub̾aliter conu̾sus sit
in ip̃m. Item ñ om̃ifaria si¬
militudo accipienda : qua
dicit aus̃ sacrificium eccłe
ita ꝯstare duob sieut ꝑso¬
ut᷑biq ꝑsonalis unitatis ꝯ¬
tulerit similitudinẽ. sed
stent. fecerit collationem.
S item opponunt. qr ita
formã panis in altari. sic̃
carnis in ut̃o uirginali. ⁊
siẽ uerbũ fit caro. sic paniᷤᷤ
fit ead̾e caro. S nũqͥd ułsie
uincent. qui ꝯfusione si¬
militudinũ ꝑuerte̾ que¬
runt dei ueritatẽ Re¬
uera enim u̾bum fit caro.
⁊ panis fit eadem caro: s
longe diu̾so modo. Uerbũ
caro fit. ⁊ nascit᷑ caro de
carne. assumendo carnẽ.

Expanded text:
ersonaliter unum facta, sed ita aequivoce dicitur corpus Christi veritas et figura, quasi de vero homine et picto diceretur, homo dicitur homo verus et pictura, quanquam familiarior sit figura panis cum tura cum homine: cum non solum repraesentet ut sacramentum, sed ipsum etiam contineat, et substantialiter conversus sit in ipsum. Item non omnifaria similitudo accipienda est, qua dicit Augustinus sacrificium Ecclesiae ita constare duobus sicut persoutrobique personalis unitatis contulerit similitudinem, sed bus constent fecerit collationem. Sed item opponunt, quia itformam panis in altari, sicut carnis in utero virginali; et sicut Verbum fit caro, sic panis fit eadem caro. Sed nunquid vel sic vincent, qui confusione similitudinum pervertere quaerunt Dei veritatem? Revera enim Verbum fit caro, et panis fit eadem caro; sed longe diverso modo. Verbum fit caro, et nascitur caro de carne, assumendo carnem,
Abbreviated transcription (Latin):
pti hominis. sicut dicitur
sacram̃tũ dñici corꝑis: et
beatus maximꝰ. d̾m sub
carnis myst̾io uenientem.
itẽ ⁊ in multis seͥpturis dĩ
d̾s oꝑtus humana forma
uł figura. sicut xp̃e in al¬
tari panis forma uł figura.
Qui error nulla quid̾e seõꝵ
au toritate astruit᷑. s ex
indifferenti ⁊ un ꝓpͥa usur¬
patione nominũ uł similttu¬
dinũ concipi uidr. qua de
sacram̃to ⁊ re saeram̃ti ita
loquunt᷑. ut pͣue intelligẽ¬
tib quasi unum qͥd accipi¬
autur. S cum dr̃ corpus¬

Expanded text:
pti hominis, sic dicitur sacramentum Dominici corporis. Et beatus Maximus, Deum sub carnis mysterio venientem; itemque in multis Scripturis dicitur Deus opertus humana forma vel figura, sicut Christus in altari, panis forma vel figura. Qui error nulla quidem sanctorum auctoritate astruitur, sed ex indifferenti et impropria usurpatione nominum vel similitudinum concipi videtur: qua de sacramento et re sacramenti ita loquuntur, ut prave intelligentibus, quasi in unum quid accipiantur. Sed cum dicitu
Abbreviated transcription (Latin):
liqͥd ex se faciens in coginti¬
onẽ uenire. Item alibi. Sa¬
sibił forma. ¶Sciendũ aũ
in hoc differunt. qͥa sacra¬
m̃tum signũ ÷ uisible aliqͥd
eultũ ab eo sigc̃atũ. Alterũ
tam̃ ꝓ alt̾o ponit᷑. ut suꝑius
dictum est. mist̾ium ur̃m ac¬
cipitis: ut sit mist̾ium occul¬
tins ⁊ occultũ: ⁊ sacram̃tũ
signans ⁊ signatũ. Uñ maxi¬
mus in quad̾a omelia epy¬
phanie. Mystica eius natiui¬
tas. sempit̃no gaudio.⁊ t̾rã
letificauit ⁊ cęlum. Hunc gͦ

Expanded text:
liquid ex se faciens in cogitatiliquid ex se faciens in cogitationem sibilis forma. » Sciendum autem in hoc differunt, quia sacramentum signum est visibile aliquid cultum ab eo significatum. Alterum tamen pro altero ponitur, ut superius dictum est: mysterium vestrum accipitis, ut sit mysterium occultans et occultum, et sacramentum signans et signatum. Unde Maximus in quadam homilia Epiphaniae : « Mystica ejus nativitas sempiterno gaudio et terram laetificavit et coelum. Hu
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑis ÷ similitudo: in emi¬
nentia dignitatis. in u̾ita¬
te substantie soli capiti nr̃o
xp̃o seruanda est suȩ singła¬
ritatis su̾ma discretio.
inuis enĩ hoc sacram̃to
reformet corpus humilita¬
tis nr̃e ⁊ in hac uita. ꝯfigu¬
ratũ corꝑi claritatis suę: an¬
ñ tam̃ nos usq adeo suꝑex¬
tend̾e debemus. ut qͣntũ¬
cũq nos sua initate uł si¬
ad eius dignitatẽ ꝑting̾e
sui. ut usq in fines t̾rȩ sit
laus sua sed̾m nom̃ etꝰ. Ip̃e
enĩ est caput corꝑis eccłe
ñ unitate ꝑsone s gr̃a .iiii.
et ꝯcorꝑat. de ueritate eiꝰ
⁊ uirtute quasi de re ineffa¬
bili. qͣntum d̾s ded̾it. dissera¬
mus: si tam̃ prius quid sac᷑¬
mentũ sit discutientes. qͦmͦ
figura a ueritate rei quã
sigc̃ãt. discernenda sit. ostẽ¬
derimus. Ausꝰ in xͫ ͫ ͦ. libͦ de
sibile. inuisible sacram̃tũ.¬
aucꝰ in .iͦiͦ. de doctrina xp̃ia¬
na. Signũ ÷ res p̃ter spẽm
qͣm ingenit sensib aliud a¬

Expanded text:
oris est similitudo in eminentia dignitatis, in veritate substantiae, soli capiti nostro Christo servanda est, suae singularitatis summa discretio. Quamvis enim hoc sacramento reformet corpus humilitatis nostrae, etiam in hac vita configuratum corpori claritatis suae, non tamen non usque adeo superextendere debemus, ut quantumcunque nos sua humanitate vel siad ejus dignitatem pertingesui, ut usque in fines terrae sit laus sua secundum nomen ejus. Ipse enim est caput corporis Ecclesiae, non unitate personae, sed gratiae. et concorporat, de veritate ejus et virtute, quasi de re ineffabili, quantum Deus dederit disseramus: si tamen prius quid sacramentum sit discutientes, quomodo figura a veritate rei quam significat, discernenda sit ostenderimus. Augustinus in libro X De sibile, invisibilis rei sacramentu. In II De doctrina Christiana: Signum est res praeter speciem, quem ingerit sensibus, aliud a
Abbreviated transcription (Latin):
d̾s uirtus pͥncipał ⁊ res sa¬
cram̃ti sit substantialit ⁊
uere: societas uͦ et tinitas
ecelłastica. figurate. Non qͥ
errorem gnẽt. qd̾ scĩ aliqnũ

Expanded text:
rum virtus principalis et res sacramenti sit substantialiter et vere, societas vero et unitas ecclesiastica, figurate. Non igitur errorem generet quod sancti aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
ali qͣtenus pauis fiat: sed
econu̾so panis in corpus
fiat. ita ut pauis ñ rema¬
neat: Non enĩ tta sumere
dicendus ÷ in altari spẽm
utero uirginali spẽm ꝑ
form am carnisꝰ: eum ĩ
utero supserit spẽm
ł formã cum substantia:
in altari uͦ spẽm ł formã
panis. mutata ⁊ ñ ꝑma¬
nente suba. Cum enim
d̾i spẽs uł forma panis .s.
uini: hȩc illarum rerũ
sunt uocabula. quȩ ante
fuerunt. scił panis ⁊ uini.
Panis enĩ ⁊ uinũ in sacra¬
m̃to. iam ñ sunt: s aute
fuerunt. Quã gͥ in sac᷑¬
m̃to xp̃i possunt creare
nouam ꝑsonam: in quo
nec antiquã suam ret¬
nent sub̾am. Uñ notan¬
dum÷. cum diuina pã
ex pane ꝯficitur.
ñnullas retinet
tates. uł qm̃ aĩam pascit.
augłoꝵ. Solent enĩ scri¬
pturȩ quaslibet res uo¬
care nominib illaꝵ rerũ
ex quib funt. ut cũ dr hõ¬
quid suꝑbit t̾ra & enus.
cum homo ñ sit einis.
s ex cinere fac Itus: seu
quȩ putant᷑ ẽẽ ⁊ ñ sunt.
ut cum legitur abraham

Expanded text:
aliquatenus panis fiat; sed, e converso, panis in corpus fiat, ita ut panis non remaneat? Non enim ita sumere dicendus est in altari specieutero virginali speciem vel formam carnis: cum in utero sumpserit speciem vel formam cum substantia, in altari vero speciem vel formam panis mutata et non permanente substantia. Cum enim dicitur species vel forma panis et vini, haec illarum rerum sunt vocabula, quae ante fuerunt, scilicet panis et vini. Panis enim et vinum in sacramento jam non sunt, sed ante fuerunt. Quam igitur in sacramento Christi possunt creare novam personam, in quo nec antiquam suam retinent substantiam? Unde notandum est, cum divina pagiex eo conficitur, nonnullas retinet tates, vel quoniam animam pascit, angelorum. Solent enim Scripturae quaslibet res vocare nominibus illarum rerum ex quibus fiunt: ut cum dquid superbit terra et cinis, cum homo non sit cinis, sed ex cinere factus; seu quae putantur esse et non sunt, ut cum legitur Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
corpus. calix ẽ sanguis.
uuitatẽ ꝑsonale̾ mentiũ¬
tur.: qͣmuis ip̃is sensibus
corꝑeis ꝑ omĩa credendũ
ñ sit. ut cum ocłi ui aqua
reinũ fractum putant:
uł longinquitate uicti qd̃
magnũ est paruũ reñci¬
ant: uł obscuritate. aliũ
qͣm sit. ut maria tenebs
uisum ortolauũ: ⁊ disci¬
puli nocte suꝑ mare am¬
bulantẽ fantasma esti¬
mant. S quę ꝑfectio pos¬
sit ẽẽ humani uisus: cum
porei de ip̃o. uł forma uł
odore uł sapore extr insecs
m̃tiant᷑. Non minus uere

Expanded text:
 calix est sanguis, unitatem personalem mentiuntur, quamvis ipsis sensibus corporeis per omnia credendum non sit: ut cum oculi in aqua ramum fractum putant, vel longinquitate victi, quod magnum est parvum renuntiant, vel obscuritate aliud quam sit, ut Maria in tenebris Jesum hortulanum, et discipuli nocte super mare ambulantem phantasma aestimant. Sed quae perfectio possit esse humani visus, cum porei de ipso vel forma, vel odore vel sapore extrinsecus mentiantur? Non minus vere
Abbreviated transcription (Latin):
accepistis. qi eoc̃ti estas. Estote
qd̾ uidetis: ⁊ accipite quod
estis. Sic ⁊ de iuno fr̃s recoli¬
te. Grana multa pendent
in botro: s liquor gͣnor u
unctate ꝯfundr. Ita nos dñs

Expanded text:
accepistis, quasi cocti estis. Estote quod videtis, et accipite quod estis. Sic et de vino fratres recolite. Grana multa pendent in botro, sed liquor granorum in unitatem confunditur. Ita Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
inist̾ium unitatis. ⁊ non
ꝑ unitatẽ spũalem ita con¬
corꝑales ⁊ ꝯsaeram̃tales
sumus xp̃o. ut similitudine
scił sicut cib ⁊ potus tẽpo¬
ralem uitã. sic unitas ex¬
clesiȩ ꝯfert et̃nam. Ideo sei
eand̾e unitatẽ uocant iur

Expanded text:
non unitatem spiritualem ita concorporales et consacramentales sumus Christo, ut similitudine scilicet, sicut cibus et potus temporalem vitam, sic unitas Ecclesiae confert aeternam: ideo sancti eamdem unita
Abbreviated transcription (Latin):
querunt diuisionẽ: cum pa¬
nis iste indicet unitatẽ Sic
⁊ uinũ in multis racemis fu¬
it: ⁊ mͦ in unũ est. ¶ Qͥa gͥ¬
ita ut etiam in altari eod̾e̾
sacram̃to signem᷑: cũ panis
dñicus corpus xp̃i sit in se ip̃o.
S corpus xp̃i in eccła mirabili
unitatis gr̃a nos ad se ꝑtinẽ
uoluit. cum mnysteriũ urm
sicut ⁊ suũ in sacram̃to alta¬
ris ne moriam nos sumere ꝯ
cessit: ita ut etiam mysteriũ
suũ in ueritate corꝑis sui sũ¬
ptum nulli ꝓsit. nͥ mist̾ium
nrm societatẽ scił eccłasticã
eod̾ sacram̃to assũpserit: qr
sieut caput ũ est uitale sine
corꝑe: sic xp̃c nulli uitam con¬
fert. sine unitate corꝑis eccł
ut sicut ꝑ dilectionẽ unũ suoꝰ
inuicẽ. sie ⁊ plus &̃ cum eo.
quatinꝰ sicut ip̃e in nob̾. sien
nos maneamnꝰ in ipso:q eum

Expanded text:
quaerunt divisionem, cum panis iste indicet unitatem. Sic et vinum in multis racemis fuit, et modo in unum est. Unum ita ut etiam in altari eodem sacramento signemur, cum panis Dominicus corpus Christi sit in seipso, et corpus Christi in Ecclesia mirabili unitatis gratia nos ad se pertinere voluit, cum mysterium nostrum sicut et suum in sacramento altaris, ne moriamur sumere nos concessit: ita ut etiam mysterium suum in veritate corporis sui sumptum nulli prosit, nisi mysterium nostrum, societatem scilicet ecclesiasticam eodem sacramento assumpserit; quia, sicut caput non est vitale sine corpore, sic Christus nulli vitam confert sine unitate corporis Eccut sicut per dilectionem, unum sumus invicem, sic et plus etiam cum eo: quatenus, sicut ipse in nobis, sic et nos mane
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendauit ur isto sacra¬
mento corpus ⁊ sangui¬
nem suum: qd̾ etiam fe¬
cit nos ipsos. Nam ⁊ nos
corpus ipsius facti sumꝰ¬
⁊ miscd̾ia ipsius qd̾ acci¬
punꝰ. hoc sumus. ¶ Quia
gͥ corpus xp̃i sumus. qui
corpus xp̃i accipimꝰ. ñ soli
capiti ꝑ dilectionẽ. s etiã
cum m̃bris nr̃is inuicem
uniri debemus. Uñ auoꝰ

Expanded text:
commendavit nobis in isto sacramento corpus suum et sanguinem, quod etiam fecit et nos ipsos; nam et nos corpus ipsius facti sumet misericordia ipsius quod accipimus, nos sumus. Quia igitur corpus Christi sumus qui corpus Christi accipimus, non solum capiti per dilectionem, sed etiam cum membris nostris invicem uniri debemus. Unde idem
Abbreviated transcription (Latin):
trinitatis. uł tantum
in xp̃i nomine sieut
baptixati sunt. unũ
quippe idem est ut sc̃s
exponit ambrosius.
baptirandos. Ne tam̃
existimetur talis bap¬
baptismo libro.iiiͦi. Po¬
test diei alius alio doc¬
tior. alius alio magis
uł minus baptixatus
dici ñ potest. uii.¬

Expanded text:
 tantum in Christi nomine, sicut baptizati sunt: unum quippe idemque est, ut sanctus exponit Ambrosius; baptizandos. » Ne tamen existimetur talis bapbaptismo libro IV: « Potest dici alius alio doctior, alius alio magis vel minus baptizatus dici non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
unt. ĩ modũ arteriarũ: a qͥ¬
b humectatio flegmãtica ema¬
nat. q̃ uocat᷑ saluiaris. Uenit aũ
neruus a c̾ebro qͥ ꝑ lingũa diui¬
dit᷑. ut det ei sensũ gustꝰ. qͥ sic ef-¬
ficit᷑. Res gustanda ẽ ad lingũa
uenit. eiꝰ q ẽentiã tangit: nat᷑a
ĩ ea oꝑat᷑. ut lingua ĩ naturã rei
gustatȩ mutet᷑. Mutatio tangeis
neriũi ꝑ eũ m̃ti tͣnsinittit gustũ
discernendũ ⁊ uidicandũ. ⁊ hic ẽ
gustꝰ. Tactꝰ aliis sensib ẽ similis:
qr mutat᷑ in rei subam q̃ tangit᷑.
Quȩ mutatio mandat᷑ m̃ti ꝑner¬
uos: ⁊ ħ modo sentit mens illam
mutationẽ. Om̃s aũ sensus. ꝓpͥũ ha¬
bent m̃brũp̾t tactũ. Tactꝰ n totꝰ¬

Expanded text:
unt in modum arteriarum, a quunt in modum arteriarum, a quibus humectio phlegmatica emanat, quae vocatur salivaris. Venit autem nervus a cerebro, qui per linguam dividitur, ut det ei sensum gustus, qui sic efficitur. Res gastanda, cum ad linguam venit, ejusque essentiam tangit, natura in ea operatur ut lingua in naturam rei gustatae mutetur. Mutatio tangens nervum, per eum menti transmittit gustum discernendum et judicandum: et hic est gustus. Tactus aliis sensibus est similis, quia mutatur in rei substantiam quae tangitur. Quae mutatio mandatur menti per nervos, et hoc modo sentit mens illam mutationem. Omnes autem sensus proprium habent membrum, praeter tactum. Tactus enim tot
Abbreviated transcription (Latin):
dentiũ. ⁊ ĩ aures se dilatantrũ::
uͥ foram̃ auriũ. ipsarũ auriũ
cartilaginib tegit᷑ duas ob eau¬
sas: ⁊ ne aliqͥd incidat qd audi¬
ad cartilaginẽ ueniens ibi adu¬
nat᷑ ut fortit intret foramina.
Porro duo illi nerui ĩ foram̃ ut
dictũ ẽ. aurũi se dilatant. ⁊ totũ
oꝑiunt: qͣd̃ oꝑim̃tũ tantũ ualet
auditiu qͣntũ cͥstalleidos uisii.
Uox aũ ẽ aer ictꝰ. Tactꝰ gͦ uł ictꝰ
qeris ad aures uenit: ⁊ intͣndo
paulatĩ alt̾nat᷑. Tactꝰ N ꝓpinqͥ
aeris ꝓpinqͥorẽ ꝑcutit: ille succe¬
dentẽ sibi. Sic q alt̾nando. au¬
res penetrat doneefueniat ad
Ibiq ipsũ oꝑim̃tũ in naturã
tacti aeris ã natura tͣnsmutat᷑.
St̃ n similia: qr utraq aeria. ħ
missȩ uocis. ⁊ sic fit auditus.
Lingua uͦ instrum̃tũ ẽ gustꝰ ⁊
locutiõis hñs uicinas s̃ͥ quasdã uenas
saliuas s semꝑ ad ministrantiꝰ.
Hȩ ab micio lingue incipi¬

Expanded text:
dentium, et in aures se dilatantium, dentium, et in aures se dilatantium, ubi foramen ipsarum aurium cartilaginibus tegitur duas ob causas: et ne aliquid incidat, quod audiad cartilaginem veniens ibi adunatur, ut fortiter intret foramina. Porro duo illi nervi in foramen, ut dictum est, aurium se dilatant et totum operiunt: operimentum tantum valet auditui, quantum crystalleidos visui. Vox autem est aer ictus. Tactus ergo vel ictus aeris ad aures venit, et intrando paulatim alternatur. Tactus enim propinqui aeris propinquiorem percutit, ille succedentem sibi. Sicque alternando aures penetrat, donec perveniat ad ibique ipsum operimentum in naturam tacti aeris a natura transmutatur. Sunt enim similia, quia utraque aeria. Haec missae vocis, et sic fit auditus. Lingua vero instrumentum est gustus et locutionis, habens vicinas sibi quasdam venas, salivas sibi semper administrantes. Hae ab initio linguae incipi
Abbreviated transcription (Latin):
apposita.⁊ ꝑ ipsã ꝑtusatã ab
c̾ebrũ usq ꝑtingentia. inferiꝰ
aũ usq ad nares ꝓpe descenden¬
tia. ħ modo odoratũ faciunt.
Fumꝰ corpoꝵ oboriferoꝵ dissoli¬
tꝰ ⁊ ẽ aere mixtꝰ. ꝑ nariũ fora¬
mina ab ub̃ib illis trahit᷑: et
usq ad c̾ebrũ transmittit᷑. Qũe
c̾ebri uent̾culi attractũ ĩ suã
mutant natur̃a. Hanc uͦ mu¬
tatione sentit mens: ⁊ sic fit o¬
doiatꝰ. Aeris uͦ attractio. c̾ebro
ẽ necessaria: qr id̾e ei faẽ qđ cor¬
di anhelitꝰ. Dũ i cebrũ dilatat᷑:
aer ad ipsũ refrigerandũ attra¬
hit᷑. Uũ uͦ ꝯstringit᷑: suꝑflua fu¬
mositas expellit᷑. ẽ dilatatiõe
aer a pulmone. a narib a gut¬
ture trahit᷑. fit odoratꝰ. Isto n
modo odoranda odorant᷑: c̃ ꝑ p̾dic¬
tas mãmillas ut dictũ ẽ fumꝰ de
corꝑe odorifero dissolutꝰ ⁊ aeri cõ¬
mixtꝰ. ad c̾ebrũ ꝑtrahit᷑. Auditũ
uͦ fac̃ par neruoꝵ a c̾ebro ꝓce¬

Expanded text:
apposita, et per ipsam pertusatam ad apposita, et per ipsam pertusatam ad cerebrum usque pertingentia, iuferius autem usque ad nares prope descendentia, hoc modo odoratum faciunt. Fumus corporum odoriferorum dissolutus et cum aere mistus, per narium foramina ab uberibus illis trahitur, et usque ad cerebrum transmittitur. Quem cerebri ventriculis attractum in suam mutant naturam. Hanc vero mutationem sentit mens et sic fit odoratus. Aeris vero attractio cerebro est necessaria, quia idem ei facit quod cordi anhelitus. Dum enim cerebrum dilatatur, aer ad ipsum refrigerandum attrahitur. Dum vero constringitur, superflua fumositas expellitur. Et cum dilatatione aer a pulmone, a naribus, a gutture trahitur, fit odoratus. Isto enim modo odoranda odorantur, cum per praedictas mamillas, ut dictum est, fumus de corpore odorifero dissolutus et aeri commistus, ad cerebrum pertrahitur, auditum vero facit par nervorum a cerebro proce
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ id qd̵ sentit᷑: alioqͥn ñ ẽ sensus.
Qd t̃e ĩ ocło efficit᷑: cũ int̾iori sꝑui
splendor ext̾ior ꝯiungit᷑. Qđ̃ fit
sn aliqua morȩ int̾positiõe. Sic
gͦ uisus format᷑ ĩ ocło. Ipse aũ ui¬
sus si subtilis ẽ ⁊ multꝰ. longinq᷑
uidet remota: subtił bñ discer¬
nit uidenda. Multꝰ ⁊ grossuᷤ re¬
mota uidet qr multꝰ: ñ ꝑfecte.
qr grossus. Paueus ⁊ subtił uidet
ꝓpe ⁊ ꝑfecte. Nõ n longe ex iii¬
sus paucitate. ꝑfecte aũ ex sub¬
tilitate. Paueus ⁊ grossus ñ u¬
det longe ꝓ sui paucitate: nec
ꝑfecte ꝓ sui gͦssitudine. Hȩc de
riũ uiȩ duab de causis st̃ neces¬
sarie. Quȩ maior ẽ ad attrahen¬
dũ sp̃m ⁊ odoratũ: alt̾a ad emit¬
tendas grossas suꝑfluitates a
cerebro uenientes. uiȩ aũ iste
ad ꝓram cerebri admittunt odo¬
ratũ. s ñ faciunt. Duon fru¬
stula uberib simillima. odoratꝰ
st̾ instrum̃ta. Quȩ durȩ matͥ

Expanded text:
in id quod sentitur, alioquin non est sensus. in id quod sentitur, alioquin non est sensus. Quod tunc in oculo efficitur, cum interiori spiritui splendor exterior conjungitur. Quod fit sine aliqua morae interpositione. Sic ergo visus formatur in oculo. Ipse autem visus, si subtilis est et multus, longinqua videt remota, subtilis bene discernit videnda. Multus et grossus remota videt, quia multus; non perfecte, quia grossus. Paucus et subtilis videt prope et perfecte. Non enim longe ex visus paucitate; perfecte autem, ex subtilitate. Paucus et grossus non videt longe pro sui paucitate, nec perfecte pro sui grossitudine. Haec de rium viae duabus de causis sunt necessariae. Quae major est, ad attrahendum spiritum et odoratum; altera, ad emittendas grossas superfluitates a cerebro venientes. Viae autem istae ad proram cerebri admittunt odoratum, sed non faciunt. Duo enim frustula, uberibus simillima, odoratus sunt instrumenta. Quae durae matri
Abbreviated transcription (Latin):
dendi instrum̃tũ: cito aptet se
tate neruoꝵ clarificatꝰ. eg̾dieis
⁊ usq ad claritate cͥstalleidos
ꝑueniens. ⁊ inde foras exiens:
miscet᷑ ad diei aerẽ. Quȩ duo
dũ sibi concorporant᷑: facile u¬
traq ⁊ citissime ꝯmutantur.
Aer  ⁊ sp̾s facile iusarũ rerũ
se ꝯmiscent colorib. Sp̃s aũ cͥ¬
stalleidon exiens. mutationẽq
sibiðferens: cito eã mutat. Qũa
mutationẽ c̃ mens senserit q̃ ĩ
c̾ebri uentricło ẽ: res ex t̾iores co¬
lorib discernit. ꝑ colores qͦ for¬
m̃a corꝑis. qͣntitat̃e atq motũ
intelligit. Aer n diei lucentissi¬
mꝰ. tantũ sp̾ui dat supplem̃tũ :
qͣntũ neruo cerebrũ. Neruus
N a cebro defert sensũ atq mo¬
tũ: suis q deportat m̃bris. Simi¬
lit̾ aer ext̾ior uisibił coloꝵ fert
mutationes: ⁊ sp̃s eanðe m̃ti in-¬
fert mutationẽ. Dĩs N sensus sen¬
tientẽ transmutat quodamodo

Expanded text:
dendi instrumentum, cito aptet se dendi instrumentum, cito aptet se tate nervorum clarificatus, egrediens et usque ad claritatem crystalleidos perveniens et inde foras exiens, miscetur ad diei aerem. Quae duo dum sibi concorporantur, facile utraque et citissime commutantur. Aer enim et spiritus facile visarum rerum se commiscent coloribus. Spiritus autem crystalleidon exiens, mutationemque sibi deferens, cito eam mutat. Quam mutationem cum mens senserit quae in cerebri ventriculo est, res exteriores coloribus discernit; per colores quoque formam corporis, quantitatem atque motum intelligit. Aer enim diei lucentissimus tantum spiritui dat supplementum, quantum nervo cerebrum. Nervus enim a cerebro defert sensum atque motum, suisque deportat membris. Similiter aer exterior visibilium colorum fert mutationes, et spiritus eamdem menti infert mutationem. Omnis enim sensus sentientem transmutat quodammodo
Abbreviated transcription (Latin):
mor albugineus. albugini oui si¬
milis. qͥ cͥstalleidon ⁊ humiditate
sua ext̾uis nutriat. ⁊̃ ab aere de¬
fendat ne eũ exsiecet. Post hẽ po¬
sita ẽ uuea tunica. facta ĩ mo¬
dũ uuȩ. receptibilis lacrimarũ.
Post h̃e cornea. dura ut eornui: ut
defenbat euagaidon ab incursib
ext̾iorib. Quȩ ñ cristallimĩ tenet
humorẽ: ne assidue acies ocłoꝵ extͣ
ꝓtenderet᷑: ex sicearet᷑ ł hebetaret᷑
uisus. sic̃ in piscib qͥ nũqũa ocłos
claudunt. ⁊ iõ ĩ retia curr̃t. Sep¬
ẽ albedo q̃ apparet ĩ ocłis. Ista
ñ oꝑit s cireũdat uueã. Porro
neruus obticꝰ a cerebro uenienᷤ.
concauus ẽ. ut sp̃m iusui mini¬
strec sufficientẽ: qͥ ẽ ad ocłos ue¬
nit. sic dilatat᷑ ut uitreã tunicã
totã circũdet. Sp̃c aũ uisionis
a cerebro eg̾diens: ⁊ eande tuni¬
cã ꝑcutiens: ocłm irradiat. uñ
sequit᷑ ut cristalleidos q̃ ẽ lucen¬
tissima ⁊ clarissima. ⁊ pͥmũ ui¬

Expanded text:
mor albugineus, albugini ovi simor albugineus, albugini ovi similis qui crystalleidon et humiditate sua exterius nutriat et ab aera defendat, ne eum exsiccet. Post hunc posita est uvea tunica, facta in modum uvae, receptibilis lacrymarum. Post hunc cornea. dura ut cornu, ut defendat evagaidon ab incursibus exterioribus. Quae etiam crystallinum tenet humorem, ne si assidue acies oculorum extra protenderetur, exsiccaretur vel hebetaretur visus, sicut in piscibus, qui nunquam oculos claudunt, et ideo in retia currunt. Sepest albedo quae apparet in oculis. Ista non operit, sed circumdat uveam. Porro nervus opticus a cerebro veniens concavus est, ut spiritum visui ministret sufficientem; qui cum ad oculos venit, sic dilatatur, ut vitream tunicam totam circumdet. Spiritus autem visionis a cerebro egrediens, et eamdem tunicam percutiens, oculum irradiat. Unde sequitur ut crystalleidos quae est lucentissima et clarissima, et primum vi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ uisus instrum̃tũ: a eristallo
ꝓpt̾ claritatẽ sic uocatũ. Ab hac
retina ñ ꝑ uenas uł arterias qͣꝵ
ibi nulla ẽ ꝯiunctio. s natura¬
lit uitreus humor sanguinẽ
sugit: ⁊ ĩ suã ꝯu̾tens naturã.
alim̃tũ in ⁊ nutrim̃tũ cͥstallei¬
do subministrat. Int̾ retina
tñ ⁊ uttreũ humorẽ duȩ adͥue
ros.i. dura: ut ab int̾iori parte
a suꝑuenientib suꝑflus humo¬
rib aliis ue suꝑflunitatib ocłos
defendant. Suꝑ has tres tunicaᷤᷤ
positus ẽ uitreus humor .i. sumi¬
lis uitro: ⁊ his iungit᷑ obtieꝰ ner¬
uus ñ simplex s binariꝰ. ut unꝰ¬
qͥsq suũ hãt ministrantẽ sibi
uiim uisibilẽ ⁊ sp̃m. P ost utreũ
humore quarta ẽ tunica. ꝓpt̾
sui tenuitatẽ dictatela araneȩ:
ut ⁊ facilis sit humori attrahen¬
do: ⁊ p̾ lenitate sua utrũq mul¬
ceat humorẽ. Suꝑ hanc ⁊ ponit᷑
cͥstalleidos. pꝰ qũe euagaidos .i. hu¬

Expanded text:
est visus instrumentum, a crystallo est visus instrumentum, a crystallo propter claritatem sic vocatum. Ab hac retina non per venas vel arterias, quarum ibi nulla est conjunctio, sed naturaliter vitreus humor sanguinem fugit, in suam convertens naturam alimentum; unde et nutrimentum crystalleido subministrat. Inter retinam tamen et vitreum humorem duae adhuc ros, id est dura, ut ab interiori parte a supervenientibus superfluis humoribus aliisque superfluitatibus oculos defendat. Super has tres tunicas positus est vitreus humor, id est similis vitro: jungitur opticus nervus non simplex sed binarique suum habeat ministrantem sibi vim visibilem spiritum. Post vitreum humorem quarta est tunica, propter sui tenuitatem dicta tela araneae: ut et facilis sit humori attrahendo, et prae levitate sua utrumque mulceat humorem. Super hanc enim ponitur crystalleidos, post quem evagaidos, id est hu
Abbreviated transcription (Latin):
pia matre de ipso cerebro ꝓce¬
dens. ibiq natꝰ ⁊ fotꝰ ne ꝓ ten̾i¬
tudine sua in egͥssu ab ossib cra¬
nei lederet᷑. ipsuis piȩ matͥs pelli¬
cula inuolutꝰ ꝓducit᷑.: ⁊ usq ad
ocłos ꝓcedens. iiim q uisibilem
eis administrans. ĩ mediã chri¬
stalleidon solidat᷑. Dem̃ humo¬
res ⁊ tuncȩ uisũ facientes uł ad¬
uiuantes hi st̃. Tres st̃ humoreᷤᷤ.
septẽ tunice. Humor ẽ mediꝰ qͥ
cͥstalleidos dr.: in qͦ ut dictũ est.
uisus fundat᷑. Est aũ forma
eiꝰ rotunda ut ñ leuit patiat᷑.
pla¬
na tͣn in una parte.
ut
solide ac stabilit᷑ in¬
sus
dirigat᷑. Sub isto
us humor. ħ ordine. Orimũ ei
supponit᷑ tunica retina uł cir¬
cũponit᷑: ideo sic appellata qr
ex uenis ⁊ arteruis in modũ re¬
tis ẽ ꝯposita. Huiꝰ officiũ ẽ sa¬
guinẽ aduenientẽ subtiliare. ne
grossior sanguinis sub̃a cstal¬
leidon ledat. Cristalleidoᷤ. ꝓpͥõ

Expanded text:
pia matre de ipso cerebro procepia matre de ipso cerebro procedens, ibique natus et fotus, ne pro teneritudine sua in egressu ab ossibus cranei laederetur, ipsius piae matris pellicula involutus producitur; et usque ad oculos procedens, vimque visibilem eis administrans, in mediam crystalleidon solidatur. Deinde humores et tunicae visum facientes vel adjuvantes, hi sunt. Tres sunt humores, septem tunicae. Humor est medius, qui crystalleidos dicitur, in quo, ut dictum est, visus fundatur. Est autem forma ejus rotunda, ut non leviter patiatur, plana tamen in una parte, ut solide ac stabiliter visus dirigatur. Sub isto us humor hoc ordine. Primum ei supponitur tunica retina, vel circumponitur, ideo sic appellata quia ex venis et arteriis in modum retis est composita. Hujus officium est sanguinem advenientem subtiliare, ne grossior sanguinis substantia crystalleidon laedat. Crystalleidos proprium
Abbreviated transcription (Latin):
or nucha. uniu̾salis ille corꝑis
motꝰ ꝓcedit ⁊ sensus. puppi speci-¬
alit̾ ⁊ motꝰ assignatꝰ ẽ ⁊ sensus.
Iã ad animalẽ uirtutẽ uł aĩa¬
lem sp̃m transeundũ nobis est.
Quȩ c̃ maxime in qͥnq illos notiᷤ¬
simos corꝑis sensus se exibeat. ⁊ ĩ
eor actiones: de ipsis sensib subti¬
lius aliqͥd ꝑspiciendũ nob̃ uidet᷑.
Primũ q de iusu. cuiꝰ parua s
mirabilis officina ocłs iux ab ali¬
quib philosophoꝵ E phisicoꝵ in¬
geniis inuestigari uł ꝑspici a¬
liq̃n potuit: disseramꝰ. Ocl̃i gͥ
qͣm te sint p̃ cet̾is sensib digni¬
tatis. ipsa ostendit nat᷑a. eũ ãn
sedem rationis uiciniꝰ eos colloca¬
uit: sic̃ sensũ ⁊ ĩ potentiȩ simi¬
litudine mag̃ sibi ꝯuenientẽ. ⁊ ĩ
discernendis eis reb quȩ sub se⁊
cirta se st̃. mag̃ necessariũ. Dcło¬
rũ organa ł instrum̃ta iusũ a
cerebro deferentia: obticus ẽ
neruus. humores. ⁊ tunice de qͥb
postea dicet᷑. Obticus neruus sob

Expanded text:
r nucha, universalis ille corporis motus procedit et sensus, puppi specialiter et motus assignatus est et sensus. Jam ad animalem virtutem, vel animalem spiritum transeundum nobis est. Quae cum maxime in quinque illos notissimos corporis sensus se exhibeat, et in eorum actiones, de ipsis sensibus subtilius aliquid perspiciendum nobis videtur: primumque de visu, cujus parva sed mirabilis officina oculus, vix ab aliquibus philosophorum vel physicorum ingeniis investigari vel perspici aliquando potuit, disseramus. Oculi igitur quantae sint prae caeteris sensibus dignitatis, ipsa ostendit natura, cum ante sedem rationis vicinius eos collocavit, sicut sensum et in potentiae similitudine magis sibi convenientem, et in discernendis eis rebus quae sub se et circa se sunt, magis necessarium. Oculorum organa vel instrumenta visum a cerebro deferentia, opticus est nervus, humores et tunicae, de quibus postea dicetur. Opticus nervus sub
Abbreviated transcription (Latin):
tes : sensus ⁊ motꝰ administrat᷑
om̃ib m̃bris infra uł circũpo¬
sitis. Hoc itaq modo motꝰ uo¬
luntariꝰ ꝓͣdit a cẽrebro ĩ totũ
corpꝰ. Est aũ puppis unde motꝰ
ꝓcedit.minor qũa ꝓra: qr dig¬
plura qua puppis ꝯtinet oꝑa¬
tionũ instrum̃ta. Est ñ mol¬
lior ꝓra quã puppis: qr puppis
durior ẽe debuit. ut facilius
motũ pateretur. ꝓͣra uͦ mol¬
lior ut sensũ eito recipent
sensuales nerui ab ea ꝓdeunte̾.
qͥ st̃ septẽ pares. ẽũ apuppi
pauei ꝓdeant motũ sen sũq
facientes. Nã ñ his ⁊ oĩb a cere¬

Expanded text:
tes sensus et motus administratur tes sensus et motus administratur omnibus membris infra vel circumpositis. Hoc itaque modo motus voluntarius a cerebro prodit in totum corpus. Est autem puppis unde motus procedit, minor quam prora, quia digplura quam puppis continet operationum instrumenta. Est etiam mollior prora quam puppis, quia puppis durior esse debuit ut facilius motum pateretur; prora vero mollior, ut sensum cito reciperent sensuales nervi ab ea prodeuntes, qui sunt septem pares, cum a puppi pauci prodeant motum sensumque facientes. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ. iusq ad inferi
⁊ nutrim̃tis uestit᷑ ⁊ tegit᷑. Ce¬
rebrũ ⁊ cũ craneo claudat᷑.
int̾ ipsũ ⁊ cranei duritiã duoͤ
h̾t panniculos int̾positos: unũ
mollissimũ ⁊ senẽ quo foueat᷑.
unde ⁊ aphisicis pia mat̾ uo¬
cat᷑: alterũ ualidiorẽ quo a
cranei duritia defendat᷑. unde
⁊ dura mat̾ uocat᷑. Sie ⁊ dorsi cerebrũ
nu Icha ⁊⁊ piã matrẽ ⁊ durã
ht̃ matrẽ. Insuꝑ ⁊ alios duos
ht panniculos ex ligam̃tis cõ¬
positos: ut his defendat᷑ ⁊ oꝑiat᷑.
Nã usq ad piã matr̃ẽ aliqͦ case
lesis õib oꝑim̃tis si nucha manet
illesa. nullũ erit ꝑicłm. Nucha
patiente uł inci̾sa. sensũ ⁊ mo¬
tũ ꝑdunt oĩa inferiora. suꝑio¬
rib in suo statu ꝑmanentib :
intm̃ ut si in prima spondili
pꝰ craneũ p̃cidat᷑. ãdiacentia
⁊ subiacentia oĩa sensu ⁊ mo¬
tu priuent᷑. Ab hac gͦ nucha.
ꝑ neruos hinc ⁊ inde ꝓdeun¬

Expanded text:
nae usque ad inferionae usque ad inferioet nutrimentis vestitur et tegitur. Cerebrum enim cum craneo claudatur, inter ipsum et cranei duritiam duos habet panniculos interpositos; unum mollissimum et lenem, quo foveatur, unde et a physicis pia mater vocatur; alterum validiorem, quo a cranei duritia defendatur, unde et dura mater vocatur. Sic et dorsi cerebrum nucha et piam matrem et duram habet matrem; insuper et alios duos habet panniculos ex ligamentis compositos, ut his defendatur et operiatur. Nam usque ad piam matrem aliquo casu laesis omnibus operimentis, si nucha manet illaesa, nullum erit periculum. Nucha patiente vel incisa, sensum et motum perdunt omnia inferiora, superioribus in suo statu permanentibus, intantum ut si in prima spondili post craneum praecidatur, adjacentia et subjacentia omnia sensu et motu priventur. Ab hac ergo nucha per nervos hinc et inde prodeun
Abbreviated transcription (Latin):
rebro exeuntiũ. itusq eoꝵ
⁊ reditꝰ. ꝑ om̃s corꝑis partes ⁊
usq ad pedũ ima dispensa¬
retur uis uoluntarii motus :
congruũ cerebro nat᷑a ꝓuidit
auixiliũ. qd̃ ⁊ usq ad inferio¬
ra descenderet: et cui opera¬
Tionis mot abilis
⁊ sensificationis uim in inferi¬
ora ubiq deferendã mutua¬
ret. Nerui quippe naturalit̾ fa¬
eiunt motũ: musculi cũ neruiᷤ
sensũ. m̃bra delicata: ad humo¬
res ꝑegrinos trementia. Nicħq
in corꝑe sensũ doloris patit᷑ qđ̃
his ñ regat᷑. Dolor ⁊ que ĩ lesioe
ossiũ uł ungularũ uł huiꝰ modi
sentimꝰ. ñ in osse ⁊ ungue. s ĩ eoꝵ
st̃ cũ carne ⁊ neruis ꝯiunctioib
Qͥa gͦ si a sũmo usq ad imũ ut
dictũ ẽ. nerui tenderent᷑. ⁊ facile
ꝑ ipsa longituoine possent rũpi.
⁊ sensus ⁊ motꝰ hebesceret: ꝓui¬
sus ẽ neriuis qͥ lingua arabica
nucha uocat᷑. descendens a ct-¬
rebro. ⁊ a fine pup¬
spondilia dorsi .i. o
sa spi¬

Expanded text:
rebro exeuntium, itusque eorum et reditus per omnes corporis partes, et usque ad pedum ima dispensaretur vis voluntarii motus, congruum cerebro natura providit auxiliarium, quod et usque ad inferiora descenderet, cui operationis motabilis et sensificationis vim in inferiora ubique deferendam mutuaret. Nervi quippe naturaliter faciunt motum, musculi cum nervis sensum, membra delicata ad humores peregrinos trementia, nihilque in corpore sensum doloris patitur, quod his non regatur. Dolor enim quem in laesione ossium vel ungularum vel hujusmodi sentimus, non in osse et ungue, sed in eorum sunt cum carne et nervis conjunctionibus. Quia ergo si a summo usque ad imum, ut dictum est, nervi tenderentur, et facile pro ipsa longitudine possent rumpi, et sensus et motus hebesceret, provisus est nervus qui lingua arabica nucha vocatur, descendens a cerebro, et a fine pupspondilia dorsi, id est ossa spi
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ numerũ nullus pot̃ igno¬
rare. ⁊̃ oĩa int̾iora c̾tis ꝯstare
num̾is ñ ẽ dubiũ. Nã ⁊̃ ossa ab
his qͥb id curȩ fuit. num̾ata st̾:
n inuenta st̃ ducenta ⁊ quadra¬
ginta unũ eẽ in õi corꝑe huma¬
no. Similit̾ de neruis. Neruoꝵ
a c̾ebro exeuntiũ inuenta st̃ ẽẽ
septẽ paria: ã nucha.xxͣxii. pa
ria. ⁊ uiũ impar. Ꝙd multa:
corpe: eertis ꝯstare num̃is certũ

Expanded text:
quorum numerum nullus potest ignoquorum numerum nullus potest ignorare, etiam omnia interiora sa ab his quibus id curae fuit numerata sunt, et inventa sunt ducenta et quadraginta unum esse in omni corpore humano. Similiter de nervis. Nervorum a cerebro exeuntium inventa sunt esse septem paria; a nucha triginta duo paria et unum impar. Quid multa? Et corpore, certis consta
Abbreviated transcription (Latin):
r̃t qd in hoꝵ numero partẽ illã
hõis putauert deputandã qͣ hõ
imago di ẽ incorruptibił. eet̾is¬
t̾iorẽ ꝯm̃dantes ⁊ salutantes.
quomͦ scił naturalit̾ p̃ cunctis
aĩantib in celũ erectus aliqͥd se
ẽ celo hr̃e testat᷑: quomͦ ꝑ totũ
corpus ipsũ scõm ĩ longũ distinẽ¬
tionẽ m̃broꝵ media iuget uni¬
tas. hinc aũ ⁊ inde pulera ꝑ la¬
tũ m̃broꝵ respondet parilitas.
qͣm totũ ipsũ eorpꝰ in pondere ⁊
m̃sura ⁊ num̾o inueniat᷑ ꝯposi¬
tũ: Transeamꝰ ad anim̃a. Pon¬
dis it ȩquitatẽ ĩ corꝑe humano
testat᷑ m̃broꝵ parilitas: m̃sura
aũ ꝓbare pot̾ m̃surandi sollicita
exꝑientia. Dicunt n phisici qr
si hõ supinꝰ extensis manib m̃
bris iaceat. si circinũ ĩ centro
ũbilici locatũ undiq cͥcũ uoluat᷑:
inoffenso m̃surȩ eursu in oĩb
partib suis. par sibi ⁊ equalis
inueniat᷑. De numero satiꝰ ꝯstat.
Ut i omittã de ext̾iorib m̃briᷤᷤ

Expanded text:
mero partem illam hominis putaverunt deputandam, qua homo imago Dei est incorruptibilis, caeteriscommendantes et salutantes, quomodo scilicet naturaliter prae cunctis animantibus in coelum erectus aliquid se cum coelo habere testatur: quomodo per totum corpus ipsum secundum longum in distinctionem membrorum media viget unitas, hinc autem et inde pulchra per latum membrorum respondet parilitas, quomodo totum ipsum corpus in pondere et mensura et numero inveniatur compositum. Transeamus ad animam. Ponderis enim aequitatem in corpore humano testatur membrorum parilitas, mensuram autem probare potest mensurandi sollicita experientia. Dicunt enim physici quia si homo supinus extensis manibus et membris jaceat, si circinum in centro umbilici locatum undique circumvolvatur, inoffenso mensurae cursu in omnibus partibus suis par sibi et aequalis inveniatur. De numero satis constat. Ut enim omittam de exterioribus membris,
Abbreviated transcription (Latin):
nĩi. uł.xxxͣ. assimilat᷑ sangͥni: qͥ
ꝑ humiditatẽ ⁊ caliditatẽ nuͥt.
Aicqͥd i crescit. ꝑ humidũ ⁊ ca¬
lidũ crescit. Usq huc auget᷑. ⁊
urib ⁊ altitudine. ⁊ longitudi¬
ne ⁊ latitudine. Deinde sequit᷑
siccitatẽ ⁊ calorẽ: euiꝰ cabor hu¬
miditatẽ adolescentie ꝯsumit.
⁊ ĩo sicca ẽ: qr humiditate mino¬
rata seq̃r siccitas. Iuuentus
ꝯseruans corpꝰ ꝑfectũ sn̾ dĩmi¬
xͦi. anno. Dem̃ senectꝰ frigida ⁊
sicca colerȩ nigre assimilata:
frigida ꝓpt̾ humiditatẽ iuiuen¬
siccissimũ ⁊ frigidissimũ: acci¬
dentalit̾ aũ humidũ ꝓpt̾ indi¬
gestionẽ ⁊ abundantiã flegma¬
tis. Hȩc de hõie ext̾iori diximꝰ:

Expanded text:
sanguini, qui per humiditatem et caliditatem nutrit. Quidquid enim crescit, per humidum et calidum crescit. Usque huc augetur et viribus et altitudine, et longitudine, et latitudine. Deinde sequitur siccitatem et calorem: cujus calor humiditatem adolescentiae consumit, et ideo sicca est, quia humiditate minorata sequitur siccitas. Juventus conservans corpus perfectum sine dimi anno. Deinde senectus frigida et sicca cholerae nigrae assimilatur: frigida propter humiditatem juvensiccissimum et frigidissimum, accidentaliter autem humidum, propter indigestionem et abundantiam phlegmatis. Haec de
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ mouenda st̃. ⁊ ministrant
q̃ ministranda st̃. Nã qͥnq
sensib sui motꝰ ⁊ sui sensus
uim unicuq ministrant: si¬
milit̾ cerebro. lingue. gucturi.
⁊ aliis ut dictũ ẽ tsq ad dia¬
bro fundata ut dictũ ẽ .i. uis
motabilis. ⁊ a cerebro ꝓcedeis.
lentissimũ ⁊ pigerrimũ red¬
beret aĩal ad mouendũ. si ꝑ¬

Expanded text:
ovenda sunt, et ministrant quae ministranda sunt. Nam quinque sensus sui motus et sui sensus vim unicuique ministrant: similiter cerebro, linguae, gutturi, et aliis, ut dictum est, usque ad diabro fundata, ut dictum est, id est vis motabilis et a cerebro procedens, lentissimum et pigerrimum redderet animal ad movendu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmunicant: arteriȩ scił ueniᷤᷤ
uitalẽ sp̾m: uene arteriis nutͥ¬
m̃tũ naturaltinec umquã sas¬
guis nutritiuus det̃ ĩ arteriis.
nec sp̃s aĩalis ĩ uenis. S ad sp̾m
redeamꝰ. Uiximꝰ qr transienᷤ fp̃s
sp̾ualis in post̾iorẽ cerebri pup¬
pim memoriã in eo oꝑatur ⁊
motũ : memoriã ꝑ se. motũ ꝑ

Expanded text:
communicant, arteriae scilicet venis communicant, arteriae scilicet venis vitalem spiritum; venae arteriis nutrimentum naturale, nec unquam sanguis nutritius deest in arteriis, nec spiritus animalis in venis. Sed ad spiritum redeamus. Diximus quia transiens spiritus spiritualis in posteriorem cerebri puppim, memoriam in eo operatur et motum: memoriam per se, motum per
Abbreviated transcription (Latin):
nib In nat᷑alib oꝑat᷑ sub¬
tilit̾: in animalib subtiliꝰ
subtilissime in spũalibus.
Quȩd̾ã enĩ facit nat᷑aliter.
queda actualit̾ et passibilit̃.
id est animalit̾: queda ꝑ se¬
ipsam. et scdm se ip̃am id÷
instrum̃ta. S redeamꝰ ad
ꝓpositũ. Hȩ itaq om̃is sp̃u¬
aliũ acdionu̾ rõnes in cor¬
de fundant᷑: et de corde
exeiuit. Qd̃ cum ita ut
dictum est. nat᷑ali ardeat
calore: ipso calore ad se
trahit quieqͥd eiꝰ calorẽ pot̾ tẽ¬
ꝑare. Et cũ forma eiꝰ talis sit ut
quasi duas hãt aurieulas: dex¬
tera auricula uenã ab epate
suscipit . ꝑ quã sanguinẽ at
trahit sibi: ꝑ sinistrã uͭ emit¬
tit arteriã quandã magña.
multis diuisionib suis sp̃m ui¬
talem ubiq administrantẽ.
Sciendñ ⁊̃ de arteriis qr ꝑto-
tũ corpꝰ quadã familiarit᷑ate
in eis ꝓuida creauit᷑ natura.
de quib abundant inuicẽ sͥ

Expanded text:
nibus. In naturalibus operatur subnibus. In naturalibus operatur subtiliter, in animalibus subtilius, subtilissime in spiritualibus. Quaedam enim facit naturaliter, quaedam actualiter et passibiliter, id est animaliter; quaedam per seipsam, et secundum seipsam, id instrumenta. Sed redeamus ad propositum. Hae itaque omnes spiritualium actionum rationes in corde fundantur, de corde exeunt. Quod cum ita, ut dictum est, naturali ardeat calore, ipso calore ad se trahit quidquid ejus calorem potest temperare. Et cum forma ejus talis sit, ut quasi duas habeat auriculas, dextra auricula venam ab epate suscipit, per quam sanguinem sibi attrahit; per sinistram vero emittit arteriam quamdam magnam, multis divisionibus suis spiritum vitalem ubique administrantem. Sciendum etiam de arteriis quia per totum corpus quadam familiaritate in eis provida creavit natura, de quibus abundant, invicem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
motũ aut̃ in puppe. alt̾um
ꝑ quinq sensus. alterum ꝑ
neruos a puppe ꝓcedentes.
Qd̾ aũ ꝑ se facere dicimꝰ
rationẽ memoriã ⁊ phanta¬
siam. cum etiã in brutis ani¬
malib ẽẽ uideant᷑ phanta¬
sia ⁊ memoria. sieut sensꝰ
⁊ motus. alioquin nec ca¬
nis dñm suũ recognosceret.
nec auis ad suũ iudum re¬
diret sciendũ est nec memo¬
rlam eis iuẽe nec phantasiã.
s ine̾eᷤ eis tanto maiorẽ uim
sensuu̾. aut usum sensualiũ
actionũ: quanto anima eoꝵ
a ratione ÷ aliena. suo corꝑi
tota dedita ⁊ affixa. tota
res. ⁊ usus menbroꝵ ad mo¬
tus suos ꝓp̾tiores. Hunc aũ
phi anunã ẽeᷤᷤ dicebant: qui
corꝑeam animiã ẽẽ uolebat
est substantia ad iagnẽ di
facta. d̾o siuilluna: sic quo¬
damͦ se habens ui corꝑe suo.
sicut d̾s in mundo suo.
in corꝑe scił ubiq existens.
et ubiq tota. Tota in na¬
turalib: tota in spũalib:
tota in animalib oꝑatio¬

Expanded text:
motum autem in puppe, alterum motum autem in puppe, alterum per quinque sensus, alterum per nervos a puppe procedentes. Quod autem per se facere dicimus rationem, memoriam et phantasiam, cum etiam in brutis animalibus esse videantur phantasia et memoria, sicut sensus et motus alioqui nec canis dominum suum recognosceret, nec avis ad suum nidum rediret, sciendum est nec memoriam eis inesse nec phantasiam, sed inesse eis tanto majorem vim sensuum, aut usum sensualium actionum, quanto anima eorum a ratione est aliena, suo corpori tota dedita et affixa; tota res, et usus membrorum ad motus suos promptiores. Hunc autephi animam esse dicebant, qui corpoream animam esse volebant. est substantia ad imaginem Dei facta, Deo simillima, sic quodam modo se habens in corpore suo, sicut Deus in mundo suo, in corpore scilicet ubique existens et ubique tota: tota in naturalibus, tota in spiritualibus, tota in animalibus operatio
Abbreviated transcription (Latin):
admittendas. Iuueniles gͦ arte¬
riȩ sp̃m uitale deferentes. cra¬
neum penetͣntes. usq ad cere¬
bri sedem sub ipso cerebꝰ mul¬
tiplicit in modũ retis dilatan¬
tur: ut sub ipsius retis fom̃tto
spualis ĩmorans. dig̾endo
purificat᷑. De qua digestione
dilabit᷑. Ubi it̾m subtiliatus ⁊
depuratus: depurationes suas
eicit ꝑ meatum palati ⁊ na¬
rium.hȩc est tercia eius
digestio. Ipse uͦ tͣnsit ad pup¬
pis uentͥculos ꝑ uiã mediã
ꝓre ⁊ puppis. ⁊ menioriã et
motũ ibi facit. sicut in ꝓra
fantasiam ⁊ sensũ. Est autẽ
ꝓra ant̾ior pars cerebri. in
ant̾iore parte capitis locata
puppis uͦ posterior pars cere¬
bri. in post̾iore parte capi¬
continet et intellectũ. & sci¬
endum quia cerebrũ ꝑ se qͦ¬
da facit. q̃d̾a ꝑ officiales suos.
Rationẽ in medio positam
sicut reginiam ⁊ dnãn. qua
distanius a bestus: phautasiam
uni ꝓra: memoriami in puppe
ꝑ se facit : animalẽ autem

Expanded text:
admittendas. Juveniles arteadmittendas. Juveniles arteriae spiritum vitalem deferentes, craneum penetrantes, usque ad cerebri sedem sub ipso cerebro multipliciter in modum retis dilatantur, ut sub ipsius retis fomento spiritualis immorans digerendo purificatur. De qua digestione dilabitur, ubi iterum subtiliatus et depuratus, depurationes suas ejicit per meatum palati et narium. Et haec est tertia ejus digestio. Ipse vero transit ad puppis ventriculos per viam mediam prorae et puppis, et memoriam et motum ibi facit; sicut in prora phantasiam et sensum. Est autem prora anterior pars cerebri in anteriore parte capitis locata, puppis vero posterior pars cerebri in posteriore parte capicontinet et intellectum. Et sciendum quia cerebrum per se quaedam facit, quaedam per officiales suos. Rationem in medio positam, sicut reginam et dominam, qua distamus a bestiis; phantasiam in prora, memoriam in puppe per se facit, animalem autem
Abbreviated transcription (Latin):
tans atq regens. euis q ac¬
tiones custodiens. Arteriȩ
uͦ a corde ꝓcedentes. ⁊ in
sp̃u uitali circumqͣq defe¬
rendo. cordi seruientes. ul¬
losȩ sunt. intus ⁊ foris uilloᷤᷤ
hũtes: eos qui foris sunt. in lon¬
gitudiuẽ porrectos. ad attrahen¬
dum de cordis uno calorem ł
spm : et c̃c dilatant᷑ ipse arte¬
riȩ. Aliis uͦ uilliᷤᷤ int̾iorib in
tͣnsu̾sum positis. constͥngunt
spm̃: et fumosas suꝑfluitates
expellunt. Et hec est prima
sp̃̾e sp̃ualis digestio. Deinde
ipse sp̃c ꝑ arterias quȩ dũr
iuueniles. ꝑ dextrũ ⁊ sinis¬
t̾rũ colli in cerebrum ascen¬
dentes: cerebrum ing̃ditur.
Iuueniles enĩ illȩ craneu̾ in¬
g̃diuuit᷑. Est aũ craneum se¬
des cerebri: desta scił capitis
in qua ipsum cerebrũ conti¬
net᷑. Lit aũ compositũ ex mul¬
tis ossib: tũ ꝓpt̃ fumositat̾e.
ut ꝑ poros int̾ ossiũ iunctu¬
ras hãt sp̃c uiã exeundi: tũ
ꝓpt̾ uenas et arterias introrsum

Expanded text:
tans atque regens, ejusque actiones custodiens. Arteriae vero a corde procedentes, et in spiritu vitali circumquaque deferendo cordi servientes, villosae sunt, intus et foris villos habentes: eos qui foris sunt in longitudinem porrectos, ad attrahendum de cordis imo calorem vel spiritum et tunc dilatantur ipsae arteriae. Aliis vero villis interioribus in transversum positis constringunt spiritum et fumosas superfluitates expellunt. Et haec est prima spiritus spiritualis digestio. Deinde ipse spiritus per arterias quae dicuntur juveniles, per dextrum et sinistrum colli in cerebrum ascendentes, cerebrum ingreditur. Juveniles enim illae craneum ingrediuntur. Est autem craneum sedes cerebri, testa scilicet capitis, in qua ipsum cerebrum continetur. Est autem compositum ex multis ossibus; tum propter fumositatem, ut per poros inter ossium juncturas habeat spiritus viam exeundi, tum propter venas et arterias introrsum
Abbreviated transcription (Latin):
tas di et in ꝓpħia et in eugłio
ꝑiclitat᷑. Item cum carnem
et sanguinẽ suum naturali
sua spe fidelib suis reuelare
dignatus sit. si causa desidii
satiandi fecit. et ita non est.
seruoꝵ suoꝵ deuotionẽ
ñ comple uit. s fefellit
si causa dubietatis sauande
fecit. et ita ñ est: infirmoꝵ
errorẽ non abstulit s addi¬
dit: qd de pietate et uerita¬
de diuina uł leuiter suspica¬
ri. ñ modo sacrilegũ est. s &¬
nefarium. Anathema gͦ ma¬
ranatha sit. qui au toritati
diuine in hoc sacram̃to çon¬
tral dicere p̃sumpserit. et
corpꝰ xp̃i panẽ uerum qͥ de
celo descendit et dat uitã num¬
do. uere ut est. ẽẽ non credid̾it.
quẽ ambrosius et ausꝰ. epyu¬
sion. id est suꝑsubstantia lem
appellant. quia caro xp̃i om̃ib
creatis substantiissure p̃cellit.

Expanded text:
tas Dei et in prophetia et in Evangelio tas Dei et in prophetia et in Evangelio periclitatur. Item cum carnem et sanguinem suum naturali sua specie fidelibus suis revelare dignatus sit, si causa desiderii satiandi fecit et ita non est, servorum suorum devotionem non complevit, sed fefellit; si causa dubietatis sanandae fecit et ita non est, infirmorum errorem non abstulit, sed auxit: quod de pietate et veritate divina vel leviter suspicari, non modo sacrilegum, sed et nefarium est. Anathema ergo maranatha sit, qui auctoritati divinae in hoc sacramento contradicere praesumpserit, et corpus Christi, panem verum qui de coelo descendit et dat vitam mundo, vere ut est esse non crediderit: quem Ambrosius et Augustinus epiousion, id est supersubstantialem, appellant, quia caro Christi omnibus creatis substantiis jure praecellit.