comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
medaba. moab ululauit. Ne onere & pondẽ
semel dixisse sufficiat. Hoc t̃m breuit̾ admo¬
neo. qͦd onꝰ sẽꝑ tristia conseqͣntur: uisionẽ
autẽ uł statĩ lȩca: uł in fine leta pꝰ tͥstia.
Moab ꝓuncia ẽ arabĩi in qua fuit ba¬
lach filiꝰ beor qͥ conduxit ariolũ balaã
de mesopothamia. ut malediceret isrłi
ubi & initiatꝰ ẽ popłs beelphegor. Huiꝰ
metropolis ciuitas ar. q̃ hodie ex hebreo
& greco sermone cõposita ariopolis ñ¬
id ẽ martis sit ciuitas. Int̾pretat᷑ autẽ¬
autẽ fuerit potentie: hieremias te¬
stat᷑ dicens. Non ẽ ultͣ exultatio in mo¬
ab. & it̾um. habuisti fiduciã in munitioni¬
b: tuis. & in thesauris. & it̾um. fertilis fu¬
it moab ab adolescentia sua & reqͥeuit
in fecib suis: nec tͣnffusus ẽ de uase inuas.
& in tͣnsiigrationẽ ñ abiit. Iccrcoo per¬
mansit gustus eiꝰ in eo: & odor eiꝰ ñ est
ĩmutatus. & in alio loco. Quomͦ fracta
ẽ uirga fortis. baculꝰ głosus: & pꝰ mo¬

Expanded text:
murus, Moab conticuit. De onere, et pondere semel dixisse sufficiat. Hoc tantum breviter admoneo, quod onus semper tristia consequantur. Visionem autem vel statim laeta, vel in fine laeta post tristia. Moab provincia est Arabum, in qua fuit Balac filius Beor ; qui conduxit hariolum Balaam de Mesopotamia, ut malediceret Israel, ubi et initiatus est populus Beelphegor . Hujus metropolis civitas AR  et Graeco sermone composita Areopolis nuid est, Martis, sit civitas: sicut quidam autautem fuerit potentiae, Jeremias testatur , dicens: Non est ultra exsultatio in Moum: Habuisti fiduciam in munitionibus tuis, et in thesauris tuis. Et iterum: Fertilis fuit Moab ab adolescentia sua, et requievit in faecibus suis, nec transfusus est de vase in vas, et in transmigrationem non abiit, et idcirco permansit gustus ejus in eo, et odor ejus non est immutatus. Et in alio loco : Quomodo fracta est virga fortis, baculus gloriosus? Et post mo
Abbreviated transcription (Latin):
finẽ egyptiȩ uisionis siue pondis: &
iudei. & nr̃i de xp̃i aduentu intelligiuo¬
lunt. S illi uota sua defert̃ in futurum:
nos qͣsi ĩa tͣnsacta retinemꝰ. Die autẽ. ꝓ
tempore accipe. Qũaqͣm sub onia iosepħꝰ
hec facta contendat. Qͥ ꝓfugus in egyp¬
tũ cũ turba plurima uideor edificauit

Expanded text:
isionis, sive Ponderis, et Judaei et nostri de Christi adventu intelligi volunt; sed illi vota sua differunt in futurum, nos quasi jam transacta retinemus. Diem autem pro tempore accipe: quamquam sub Onia Josephus haec facta contendat, qui profugus in Aegyptum, cum turba plurima Judaeorum aedificavit
Abbreviated transcription (Latin):
digiti eiꝰ: ñ respiciet lucos & delu¬
bra. Hoc xp̃i temporib putant ẽẽ
cõpletũ: qͣndo destructo regno da¬
masci ꝑpetuum saluatoris suecessit i¬
ꝑium. & ydolatriȩ error ẽ imminutus.
Pia quidẽ uoluntas int̾pretantiti: s ñ
seruans hystoriȩ ordinẽ. Nos autẽ di¬
cimꝰ qͦd subu̾sa damasco. & dec̃e tribubꝰ
ductis ab assyriis: residui tribuũ qͥe
rant ex isrł. ad exechie litt̾as conu̾si
sint ad cultũ dĩ. & ad templũ hierłm ue
nerint: sic̃ paraly pomenon narrat
hystoria. Deleta gͦ damasco conu̾ten¬
t᷑ homines ad factorẽ suũ. id ẽ dm̃ qͥ
eos creauit: & ocłi eors nequaquã y¬
dola q̃ fecert̃ in bethel & in dan. s dm̃

Expanded text:
ius: et non respicient lucos et delubra. Hoc Christi temporibus putant esse completum, quando destructo regno Damasci, perpetuum Salvatoris successit imperium, et idololatriae error est imminutus. Pia quidem voluntas interpretantium, sed non servans historiae ordinem. Nos autem dicimus, quod subversa Damasco, et decem tribubus ductis in Assyrios, residui tribuum qui erant ex Israel, ad Ezechiae litteras conversi sint ad cultum Dei, et ad templum Jerusalem advenerint, sicut Paralipomenon narrat historia . Deleta ergo Damasco, convertentur homines ad factorem suum, id est, ad eum qui eos creavit, et oculi eorum nequaquam idola quae fecerant in Bethel et in Dan, sed
Abbreviated transcription (Latin):
cobũ qͥ appellat᷑ fr̾ xp̃i. paulũ quoq apłm
uas electionis. Qui uͦ assyriorp tẽpori¬
b putant cõpleta q̃ dicta st̃. hoc uolunt
intelligi. qͦd sub assyria captiuitate damas¬
cus ñ sit omino deleta: s tͣnslatis quibꝰdã
in eẏrenen. alia pars cultoꝵ t̾re dimis¬
sa sit. q̃ & ipsa postea babylonio uastan¬
te deleta ẽ: donec sub macedonib & ꝑto¬
lomeis rursũ restaura ret᷑: & in a duen¬
tu xp̃i eẽt quidẽ ciuitas. s ñ tante po¬
tentie qͣntȩ aute fuerat. & ẽ sensꝰ. Tã
pauci remanebt̃ in damasco. qͣm solent
pꝰ messores paucȩ remanere spice qͣs
in ualle raphaim latissima & poten¬
tissima solent pauꝑes legere: uel in
olea paucȩ oliue q̃ diligñtiã legentis
euaserint. IN die illa inclinabitur
homo ad factorẽ suũ: & ocłi eiꝰ ad sc̃m
isrł respicient. & ñ inclinabit᷑ ad ai

Expanded text:
m vas electionis . Qui vero Assyriorum temporibus putant completa quae dicta sunt, hoc volunt intelligi, quod sub Assyria captivitate Damascus non sit omnino deleta, sed translatis quibusdam in Cyrenem, alia pars cultorum terrae dimissa sit, quae et ipsa postea Babylonio vastante deleta est: donec sub Macedonibus et Ptolemaeis rursum instauraretur, et in adventu Christi esset quidem civitas, sed non tantae potentiae quantae antea fuerat. Et est sensus: tam pauci remanebunt in Damasco, quam solent post messores paucae remanere spicae, quas in valle Raphaim latissima et potentissima solent pauperes legere: vel in olea paucae olivae, quae diligentiam legentis evaserint. In die illa inclinabitur homo ad factorem suum, et oculi ejus ad Sanctum Israel respicient. Et non inclinabitur ad a
Abbreviated transcription (Latin):
rit. & ciuitas ẽẽ desierit. & talis eã gła eoro.¬
nau̾it. qͣlis coronauit isrł. id ẽ dec̃e tribꝰ.
tẽ om̃e p̃sidiũ & pinguissimȩ carnes et
refugiũ emarcescet. Iacob neqͣqu̾a habe¬
bit. quib iunctis uastet hierłm. Legimꝰ
supͣ qđ ascendit rasin rex sẏrie. & pha¬
ceȩ filiꝰ Romeliȩ rex isrł in hierłm a d

Expanded text:
talis eam gloria coronaverit, qualis coronavit Israel, id est, decem tribus: tunc omne praesidium, et pinguissimae carnes, et refugium emarcescet Jacob: nequaquam enim habebit, quibus junctis vastet Jerusalem. Legimus supra quod ascenderit Rasin rex Syriae et Phacee Filius Romeliae, rex
Abbreviated transcription (Latin):
tentã manũ eiꝰ ad ꝑcutiendũq pa¬
ratã nemo pot̃it cohercere. IN anno
quo mortiuis ẽ rex achaz. factũ ẽ
onꝰ istud. Quatuor reges iudee titu¬
lo ꝓpħȩ legimꝰ eẽ p̃positos. otiam io¬
athã. achar. & ex echiam. singłos sibi¬
& ordine & sobole suecedentes. Qͦ¬
rũ oriam mortuũ supralegimꝰ refe¬
ferente ysala. Anno qͦ mortuus ẽ rex¬

Expanded text:
 ad percutiendum paratam, nemo poterit coercere. 182 Anno quo mortuus est rex Achaz, factum est onus istud. Quatuor reges Judaeae titulo Prophetae legimus esse praepositos: Oziam, Joatham, Achaz, et Ezechiam, singulos sibi ordine et sobole succedentes, quorum Oziam mortuum supra legimus, referente Isaia: Anno quo mortuus e
Abbreviated transcription (Latin):
rib regem assytior. qͥ samariã iudeã¬
q uastauit. & excepta hierłm deleuit
ꝑ circuitũ omĩa: & longe pꝰ futuris
uicina consociat: ut ĩminens auferat᷑
met᷑. qͥa dic̾e pot̾ant audientes. Nos p̃¬
sentẽ ꝑpetim᷑ obsidionẽ: iste multis p
scłis uentura ꝓmittit. Est gͥ ordo ꝓphiȩ.
Qũaqͣm pꝰ annos plurimos babylon
destruenda sit. & om̃e penitꝰ᷑ stirpis
assyriors & chaldei seminariũ disꝑ¬
dendũ: tam̃ ut ñ timeatis uicinã cap¬
tiuitatẽ. iurat dñs cui etiã ñ uranti
credendũ ẽ. qͦd sua estimatione ñ fal¬
lat᷑: & qͦd m̃te concepit. irritũ ñ fiat.
Hoc autẽ humano loquit᷑ affectu: qͦd
scilicit ñ fallat᷑ qͥ falli ñ potest. Con¬
terã inquit assyriũ in t̾ra mea: &¬
c in montib meis coneulcabo eũ.
Una autẽ nocte centũ octoginta qͥn¬
q milia exercitꝰ assyrior angło ua

Expanded text:
amariam Judaeamque vastavit, et excepta Jerusalem, delevit per circuitum omnia; et longe post futuris vicilia consociat, ut imminens auferatur metus: quia dicere poterant audientes: Nos praesentem perpatimur obsidionem, iste multis post saeculis ventura promittit. Est igitur ordo prophetiae, quamquam post annos plurimos Babylon destruenda sit, et omne penitus stirpis Assyriorum et Chaldaeae seminarium disperdendum: tamen ut non timeatis vicinam captivitatem, jurat Dominus cui etiam non juranti credendum est quod sua aestimatio non fallatur, et quod mente conceperit, irritum non fiat. Hoc autem humano loquitur affectu, quod scilicet non fallatur qui falli non potest: Conteram, inquit, Assyrium in terra mea, et in montibus meis conculcabo eum. Una enim nocte centum octoginta quinque millia ex
Abbreviated transcription (Latin):
faciet dñs mare egypti. & rursũ. Im¬
mittet dñs manũ suã suꝑ fluuium e¬
gypti uiolentũ: & ꝑcutiet eũ in sep¬
tẽ uallib. ita ut ꝑtranseat eũ qͥs cal¬
ciato pede. quo scilicit omis error e¬
Syptiarũ aquarũ artes maleficȩ qͥb
subiectis popłis illudebant. xp̃i aduen
ri? & hẏstorice possumꝰ acciꝑe ñ mare ma¬
gnũ significari. s lacũ mareoticũ: qͦd
scͥptura om̃s cong̃gationes aqͣrũ appellet
maria. Possunt & hyꝑbolice dicta intelli¬
gi. Qͦdq sequit᷑ nudabit᷑ alueus riui a fon¬
te suo. describit qͦd & riuus & fons ares¬
cant simul. Et merebunt piscatores:
& lugebt̃ om̃s mittentes in flum̃ hamũ.
& expandentes rete suꝑ faciẽ aque emar-

Expanded text:
Immittet Dominus manum suam super fluvium Aegypti violentum, et percutiet eum in septem vallibus, ita ut pertranseat eum quis calceato pede: quod scilicet omnis error Aegyptiarum aquarum, et artes maleficae, quibus subjectis populis illudebant, Christi sicri, et historice possumus accipere, non mare magnum significari, sed lacum Mareotiden, eo quod Scriptura omnes congregationes aquarum appellet maria. Possunt et hyperbolice dicta intelligi. Quodque sequitur: Nudabitur alveus rivi a fonte suo, describit quod rivus et fons arescant simul. Et moerebunt piscatores, et lugebunt omnes mittentes in flumen hamum, et expandentes rete super facie
Abbreviated transcription (Latin):
additam̃ta his qui fugerint de moab
leonẽ & reliquiis t̾rȩ. Ne quis scͥpto¬
ris uiciũ putet. & errorẽ dũ em̃dare
litt̾am sebitur. E quib dimon silen¬
tiũ int̾pretat᷑ dibon fluens: indito u¬
troq nomine ꝓpt̾ latices qͥ tacite
fluunt. Usq hodie in different̃. &
dimon & dibon hoc oppidũ dicit᷑. Qͦd
autẽ ait. ponã suꝑ dibon additam̃ta
& q̃stionẽ fac̾e uidebat᷑. qͥd ẽẽt: seq̃n¬
ti uersiculo demonstrauit dicens.
his qͥ fugerunt de moab leonẽ & reli¬
quiis t̾rȩ: ut etiã qͥ fuga lapsi st̃ a
bestiis consumant᷑. Quã qͣm & ꝑ me.¬
taphoram leonẽ regẽ hostiũ possu¬
mꝰ intelligere: ut pocentiã eiꝰ quasi
rugitũ nemo possit euade Emitte

Expanded text:
additamenta his qui fugerint de Moab additamenta his qui fugerint de Moab leonem, et reliquiis terrae. Ne quis Scriptoris vitium putet, et errorem emendare litteram scribitur: E quibus Dimon, silentium interpretantur; Dibon, fluens. Indito utroque nomine propter latices qui tacite fluant, usque hodie indifferenter et Dimon et Dibon hoc oppidulum dicitur. Quod autem ait: Ponam super Dibon additamenta, et quaestionem facere videbatur, quid esset, sequenti versiculo demonstravit dicens: His qui fugerint de Moab leonem, et reliquiis terrae: ut etiam qui fuga lapsi sunt, a bestiis consumantur. Quamquam et per metaphoram leonem, regem hostium possumus intelligere, ut potentiam ejus quasi rugitum nemo possit evadere
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ uilla in finib eoꝵ sita: cuiꝰ a pleris.¬
q accolȩ in monte oreb helye p̃buisse ali¬
m̃ta dicunt᷑. Qͦd nom̃ ꝓpt̾ ambiguitatẽ
tͣnsfert᷑ in coruos. atq occidentẽ locascã¬
pestͥa. Est autẽ sens. Iuxta morbi mag¬
nitudinẽ erit usitatio. Uisitationẽ hic
ñ ꝓ remedio s ꝓ plaga accipe. Uisitabo
datud. In salicib in medio eiꝰ suspendimꝰ
organa nr̃a. Siue uallẽ a rabiȩ: ꝑ qũã
ꝑgit᷑ ad assyrios. Qm̃ cͥcuiuit clamor
t̃minũ moab: usq ad gallim ululatꝰ eiꝰ:
& usq ad puteũ helym clamor eiꝰ. Fadẽ
ꝓpe omĩa & hieremias scͥbit. Sunt au¬
tẽ urbes & loca moabitarũ: in quib
clamor & erulatio captiui popłi descͥ¬
bitur. Quia aquȩ dimon repletȩ st̃
sanguine. Ubi pͥus erat luxuria ꝓpt̾
irriguos agros. & fontes iugit emanan¬
tes: p̃ multitudine int̾fectors riui san¬
guinis fluent. Ponã enĩ suꝑ dibon

Expanded text:
id est, villa in finibus eorum sita, cujus a plerisqid est, villa in finibus eorum sita, cujus a plerisque accolae in monte Oreb Eliae praebuisse alimenta dicuntur. Quod nomen propter ambiguitatem transfertur, et in corvos atque occidentem locaque campestria. Est autem sensus: Juxta morbi magnitudinem erit visitatio. Visitationem hic non pro remedio, sed pro plaga accipe. Unde in pDavid: « In salicibus in medio ejus suspendimus organa nostra . » Sive vallem Arabiae, per quam pergitur ad Assyrios. AcciMoab, usque ad Agallim ululatus ejus, et usque ad puteum Elim clamor ejus. Eadem prope omnia, et Jeremias scribit. Sunt autem urbes, et loca Moabitarum, in quibus clamor, et ejulatio captivi populi describitur. Quia aquae Dibon repletae sunt sanguine. Ubi prius erat luxuria propter irriguos agros, et fontes jugiter emanantes, ibi prae multitudine interfectorum rivi sanguinis fluent. Ponam enim super Dibon
Abbreviated transcription (Latin):
loc̾ors ẽẽ nomina. q̃ defeceĩt tnsmigͣntes.
N quȩ enĩ nerĩ deserte er̃t. Hoc oppidũ
suꝑ mare mortuũ ẽ. salsis aquis. & ob hoc
ipsũ sterilib Siue autẽ allusit ad nom̃
siue qͥd ante ñ fuerat pꝰ uastitatẽ accidit.
ut etiã aquȩ in amaritudinẽ u̾terentur.
Oitia aruit herba: defecit germ̃: uiror
om̃is int̾iit. Non ut qͥdã putant. uere ꝓpt
steriles nẽrim a quas om̃is herba exaruit.
s ꝑ mechaphorã scͥptura loqͥtur. & ẽ sens.
Incuncto moab aq̃ nẽrim eit salse & a¬
matȩ. & quomͦ ibi nulla herba pullulat:
sic totã ꝓ uinciã siccitas conseq̃tur: ĩd ẽ
a segor usq oronaun. a finib usq ad fi¬
nes. Idipsũ hieremias. aquȩ Nemrĩ pessi¬
me eĩt. S cdm magnitudinẽ oꝑis & uisi¬
tatio eor. Ad torrentẽ salicũ ducent eos.
Pro salicib in hebreo legimꝰ arabim. qͦd
possunt & arabes intelligi. & legi orbim

Expanded text:
locorum esse nomina, quae deserunt transmigrantes. locorum esse nomina, quae deserunt transmigrantes. Aquae enim Nemrim desertae erunt. Hoc oppidum super mare Mortuum est, salsis aquis, et ob hoc ipsum sterilibus. Sive autem allusit ad nomen, sive quod ante non fuerat, post vastitatem accidit, ut etiam aquae in amaritudinem verterentur. Quia aruit herba, defecit germen, viror omnis interiit. Non utsteriles Nemrim aquas omnis herba exaruit, sed per metaphoram Scriptura loquitur. Et est sensus: In cuncto Moab aquae Nemrim erant salsae et amarae, et quomodo ibi nulla herba pullulat, sic totam provinciam siccitas consequitur, id est, a Segor usque Oronaim, a finibus usque ad fines. Id ipsum nunc Jeremias « aquae Nemrim pessimae erunt: secundum magnitudinem operis et visitatio eorum, ad torrentem salicum ducent eos. » Pro salicibus in Hebraeo legimus quod potest et Arabes intelligi et legi Orbim,
Abbreviated transcription (Latin):
domã. & Seboim. q̃ ad p̃ces loth parua
seruata ẽ: appellat᷑q bala. id ẽ absorta:
tradentib hebreis qͦd t̾cio t̾remotu pro¬
strata sit. Ipsa ẽ q̃ hodie syro sermone
uocat᷑ ⁊ oora. hebraice segor. Ut robiq par¬
uula. Possumꝰ uitulã cont̾nantẽ ꝓ ꝑfe¬
cta ȩtate acciꝑe. Sic̃ enĩ tͥcesimꝰ annꝰ in
hominib: ita in pecudib & ium̃tis t̾ciꝰ
robustissimꝰ ẽ. Uectes qͦq ꝓ t̾minis & ro¬
bore intellige. eo qͦd segor in finib mo¬
abitarũ sita sit. diuidens ab eis t̾rã phy¬
listiim Per ascensũ enĩ luith. flens
ascendet. Et hieremias. ꝑ ascensum
luith plorans ascendet in fletũ. Intel¬
ligimꝰ autẽ eliuũ ẽẽ it̾in̾is qͦd ducit
in assyrios: & ꝑ hoc captiuitatẽ signi¬
ficari. Et in uia orgnaim clamorẽ
conttionis leuabt. Pursũ hieremi¬
as. Ux clamoris oronaim. uastitas & ꝯtri¬
tio magna. Longum ẽ si uelim de singłis
aicere: cũ ꝑspicuũ sit uł urbiũ in moabuł

Expanded text:
damam, et Seboim, quae ad preces Lot parva servata est. Appellaturque Bala, id est, absorpta, tradentibus Hebraeis, quod tertio terrae motu prostrata sit. Ipsa est quae hodie Syro sermone vocatur Zoora , Hebraeo Segor, utroque parvula. Possumus vitulam conternantem pro perfecta aetate accipere. Sicut enim tricesimus annus in hominibus, ita in pecudibus ac jumentis tertius robustissimus est. Vectes quoque pro terminis, et robore intellige, eo quod Segor in finibus Moabitarum sita sit, dividens ab eis terram Philisthiim. Per ascensum enim Luith flens ascendet. Et Jeremias: Per ascensum Luith plorans ascendet in fletum. Intelligimus autem clivum esse itineris quod ducit ad Assyrios, et per hoc captivitatem significari. Et in via Oronaim clamorem contritionis levabunt. Rursum Jeremias: Vox clamoris Oronaim, vastitas, et contritio magna. Longum est, si velim de singulis dicere, cum perspicuum sit vel urbium in Moab, vel
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ inquit decẽ tͥbꝰ assyrio popłante
delete st̃. & om̃ĩs gła earũ in captiuitatẽ
ducta ẽ: sic pauci qui in damasco resede.
miniã. Hoc autẽ totũ fiet. quia dñs locu¬
tus ẽ. cuiꝰ uerba irrita ẽs ñ posst̃. Quidã
hanc ꝓphiam eandẽ putant ẽẽ. qũa in hie.¬
remia legimꝰ. Dissoluta ẽ damascus: ũ sa

Expanded text:
o, inquit, decem tribus Assyrio populante deletae sunt, et omnis gloria earum in captivitatem ducta est: sic pauci, qui in Damasco resederiminia. Hoc autem totum fiet, quia Dominus locutus est, cujus verba irrita esse non possunt. Quidam hanc prophetiam eamdem putant esse, quam in Jeremia legimus: Dissoluta est Damasc
Abbreviated transcription (Latin):
ephrai. & regnũ a damasco: & reliqͥe
sẏriȩ sic̃ gła filiors isrł er̃t dicit dñs ex¬
eroituũ. Post babylonẽ & phylisteos
& moab. ad dͥ amascũ id ẽ aram. sermo
conu̾tit᷑. q̃ & ipsa regalis qͦndã ciuitas
fuit. & in om̃i sẏria tenuit pͥncipatum.
Necdũ florebat antiochia. & laodicia.
& apamia: quas urbes pꝰ alexandrũ ma
cedonẽ imꝑlo auctas ẽẽ cognouimꝰ. Qͥa
gͥ semꝑ decẽ tribubꝰ contͣ iuidã p̃bebat¬
auxiliũ. ut regũ & paralypomeno nar¬
rat hẏstoria: etiã ipsi uastitatẽ ab assy¬
riis appropinqͣre significat: dicente re.¬
ge assyriors. Cepi arabiã & damascũ
& samariã. Siẽ enĩ illas cepi & uniu̾sa
regna capiã & in regũ uolumine
legimꝰ. Ascendit rex assyrior damascũ.
& cepit ẽa. & tͣnstulit in eyrenen rasin
qͦq int̾fecit qͥ erat rex damasci. Quȩ
omĩa. etechia hierosolimis regnante ꝑ¬

Expanded text:
reliquiae Syriae sicut gloria filiorum Israel erunt, dicit Dominus exercituum. Post Babylonem et Philisthaeos et Moab, ad Damascum, id est, Aram sermo convertitur, quae et ipsa regalis quondam civitas fuit, et in omni Syria tenuit principatum: necdum florebant Antiochia et Laodicia et Apamia, quas urbes, post Alexandrum et Macedonum imperium, auctas esse cognovimus. Quia igitur semper decem tribubus contra Judam praebauxilium, et Regum et Paralipomenon narrat historia, etiam ipsi vastitatem ab Assyriis appropinquare significat, dicente rege Assyriorum: Cepi Arabiam et Damascum et Samariam. Sicut enim illas cepi, et universa regna capiam. Item in Regum volumine legimus: Ascendit rex Assyriorum Damascum, et cepit eam et transtulit in Cyrenen. Rasin quoque interfecit, qui erat rex Damasci. Quae omnia Ezechia Hierosolymis regnante
Abbreviated transcription (Latin):
cutꝰ ẽ dñs ad moab. ex tẽ. Eix qͦ putas
tẽpore: Uidelicet ex quo creat᷑ ẽ moab:
& dñs ait. Moabite & ãma̾uite ñ intra¬
bt̃ in ȩccłiam dĩ. Siue ext̃ẽ ꝓ antiquo tẽ¬
pore intelligam: qͦd olim diuina senten¬
tia ista decreta sint: ñ qͦd p̾scientia di cau¬
sã uastitatis attulerit: s qͦd futura ua-¬
stitas di maiestati p̃tiota sit. Et ñe lo¬

Expanded text:
cutus est Dominus ad Moab ex tunc. Ex quo putas cutus est Dominus ad Moab ex tunc. Ex quo putas tempore? Videlicitae non intrabunt in Ecclesiam Dei , sive extunc pro antiquo tempore intelligamus, quod olim divina sententia ista decreta sint; non quod praescientia Dei causam vastitatis attulerit, sed quod futura vastitas Dei majestate praenota sit. +
Abbreviated transcription (Latin):
Deniq statĩ subicit Uinũ in dorculari
ñ calcabit. qͥ calcare consueuerat: Uocẽ
calcantiũ abstuli. Nequaquã in uin¬
demia lȩtꝰ uindemiator celeuma canta¬
bit: s hostilis ubiq uastitas. & uictorꝓ o¬
riet᷑ clamor. Suꝑ hoo uent̾ m̃s ad moab
quasi cythara sonabit. & uiscera mea ad
murũ coctilat̾is. Ne quis putaret plau¬
ctũ ꝓphȩ exultationis indiciũ. ꝑ quam
inimicos popłi isrłis gaudet ẽẽ capti¬
uos: ex affectu & ex itimo cordis dolo
te potentissimã qͦndã urbẽ subrutã
lugere se dicit. Et erit cũ apparue.¬
rit qͦd laborauit moab suꝑ excelsis suis:
ingrediet᷑ ad sc̾a sua ut obsecret: & ñ uale.¬
bit. Vltima miseria ẽ. nec inbis qͦs semꝑ
uen̾ata ẽ hab̾e subsidiũ. Deserta in qͥt ui¬
rib tuis. & cunctis pugnatorib int̾fectis.
ꝑges ad ydola:. delubra uenerabis. E nec
in illis repꝑies auxiliũ. quib uastitas te¬
cũ cõmunis adueniet. Hoc uerbũ qͦd lo¬

Expanded text:
Denique statim subjecit: Vinum in torculari non calcabit qui calcare consueverat: vocem calcantium abstuli. Nequaquam in vindemia laetus vindemiator celeuma cantabit, sed ubique hostilis vastitas, et victorum orietur clamor. Super hoc venter meus ad Moab quasi cithara sonabit, et viscera mea ad murum cocti lateris. Ne quis putaret planctum Prophetae exsultationis indictum, per quam inimicos populi Israel gauderet esse captivos, ex affectu, et ex intimo cordis dolore, et potentissimam quondam urbem subrutam lugere se dicit. Et erit, cum apparuerit quod laboravit Moab super excelsis suis, ingredietur ad sancta sua, ut obsecret, et non valebit. Ultima miseria est, nec in his, quos semper venerata est, habere subsidium. Deserta, inquit, viribus tuis, et cunctis propugnatoribus interfectis, perges ad idola, delubra veneraberis, nec 192 in illis reperies auxilium, quibus vastitas tecum communis adveniet. Hoc verbum quod lo
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ pͥnceps dariꝰ pͥmꝰ babyloniors
destruxit imꝑiũ. occiso balthasar nepote
nabichodonosor. Q euilmerodach filiꝰ fuit:
Tantã autẽ scribit medors ꝑsarũq se.¬
uitiã: ut ardore sanguinis effundendi¬
aurũ argentũq contẽpnant. & oblatas o¬
pes ꝓluto reputent. Sed sagittis par.¬
uulos int̾ficient. &̵ lac̾tentib ut̾i ñ mise¬
rebunt᷑: & suꝑ filios ñ parcet oculꝰ eors¬

Expanded text:
quorum princeps Darius primus Babyloniorum destruxit imperium, occiso Balthasar nepote Nabuchodonosor, qui Evilmerodach filius fuit. Tantam autem scribit Medorum Persarumque saevitiam, ut ardore sanguinis effundendaurum argentumque contemnant, et oblatas opes pro luto reputent: sed sagittis parvulos interficiant, et lactantibus uteris non misereantur, et super filios non parcat ocul
Abbreviated transcription (Latin):
in moabiticis partib sita. Possumꝰ aut̃e et
hoc dicere. qͦd uniu̾sa pugnators forti¬
tudo corruerit: & mutuis fletib om̃is t̾¬
ra resonarit. Sin autẽ eluse ut aqͥla uo¬
luit exertis humis intelligunt᷑. ille nob̾
senso suggerit᷑. qͦd ad plangendũ cuncti
nudauerint pectora. Cor meũ ad moab
tatib oppͥmenda. ut etiã inimicis misera¬
bilis fiat. Idipsũ hieremias. Propt̾ea cor
meũ ad moab qͣs i tybia resonabit. Ue¬
ctes eiꝰ usq ad segor uitulam conternantẽ.
Et hieremias a segor inqͥt usq ad orona¬
im. uitulam cont̾nantẽ. De hac & in libͥs
questionũ hebraicarũ diximꝰ. & nc breui¬

Expanded text:
in Moabitidis partibus sita. Possumus autem et in Moabitidis partibus sita. Possumus autem et hoc dicere, quod universa pugnatorum fortitudo corruerit, et mutuis fletibus omnis terra resonarit. Sin autem Eluse, ut Aquila voluit, exertis humeris intelligantur, ille nobis sensus suggeritur, quod ad plangendum cuncti nudaverint pectora. Cor meum ad Moab tatibus opprimendi, ut etiam inimicis miserabiles fiant. Idipsum Jeremias ait: Propterea cor meum ad Moab quasi tibia resonabit. Vectes ejus usque ad Segor vitulam conternantem. Et Jeremias: A Segor, inquit, usque ad Oronaim vitulam conternantem. 187 De hac et in libris Quaestionum Hebraicarum diximus, et
Abbreviated transcription (Latin):
b: pudorẽ & imbecillitatẽ extrema
captiuitas nesciet. Clamauit esebos
& el eale. Nomina ciuitatũ moabiti¬
cȩ ꝓuinciȩ: quarũ esebon urbs fuit
quondã regis amorreors. Dequa ideor
hieremias. Ignis egressus ẽ de esebon
& fłama de medio seon. Int̾pretat᷑ au¬
tẽ esebon cogitatio Et ido alludens ad
nom̃ hieremias. contͣ esebon ait. cogita¬
uer̃t mala Usq iasa audita ẽ uox
eors. Arbs iasa mortuo mari ĩmi¬
net.: ubi ẽ t̾minꝰ ꝓuincie moabitarũ
Hoc gͦ indicat qͦd usq ad extremos fi¬
nes ululatus ꝓuincie ꝑsonabunt. Un¬
de & hieremias ait: de clamore eseboi.
usq eleale & iasan deder̃t uoce suã.
uꝑ hoc expediti moabululabt̃: aniora
eiꝰ ululabit sibi. Uerbũ hebraicum
eluse. ꝓ quo aquila exonos. id ẽ expedicos
& exertis hum̾is. Syminacbꝰ accinctos int̾.¬
pretatus ẽ: qͥdam putant ñ iuros s noõi
urbis intelligi. q̃ hodie appellat᷑ elusa & ẽ

Expanded text:
bus, pudorem et imbecillitatem extrema bus, pudorem et imbecillitatem extrema captivitas nesciet. Clamabit Esebon et Eleale. Nomina civitatum Moabiticae provinciae, quarum Esebon urbs fuit quondam regis Amorrhaeorum, de qua idem Jeremias, Ignis egressus est de Esebon, et flamma de medio Seon. Interpretatur autem Esebon, cogitatio, et idnomen, Jeremias contra Esebon ait: « Cogitaverunt mala, usque Jesa audita est vox eorum. » Urbs Jesa Mortuo mari imminet, ubi est terminus provinciae Moabitarum. Hoc ergo indicat, quod usque ad extremos fines ululatus provinciae personabat. Unde nunc Jeremias ait: « De clamore Esebon usque Eleale et Jasan dederunt vocem suam.  hoc expediti Moab ululabunt, anima ejus ululabit sibi. Verbum Hebraicum ELUSE  , pro quo Aquila ἐξώμους, id est, expeditos, et exertis humeris, Symmachus accinctos interpretatus est, quidam putant non viros, sed nomen urbis intelligi, quae hodie appellatur Eluza, et est
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑ nabo & suꝑ medaba moab ulu¬
lauit. Ne molestũ tͥ sit qͦa ꝑ hysto¬
riȩ uiã gradior. Ut eni hoc facerẽ. ip¬
se uoliusti. Subaudit᷑ autẽ domꝰ re¬
gia. & urbs dibon ad ydola q̃ in ȩdi¬
tis posita st̃. ascendit. Suꝑ nabo & su¬
ꝑ medaba nobiles ciuitates ululauit
uniu̾sa ꝓuincia. Innabo enĩ erat cha¬
mos ydolũ conseeratũ. qͦd alio nomi¬
ne appellat᷑ beelphegor. Incunctis
capitib eiꝰ caluiciũ: om̃is barba radet᷑
Apud antiquos barbȩ capitisq rasu¬
ra. luctus indiciũ fuit. ꝑhec gͦ magni¬
tudo meroris ostendit᷑. hieremia contͣ
moab eadẽ conclamante. Om̃e caput
caluiciũ: & om̃is barba radet᷑. In cun¬
ctis manib colligatio: & suꝑ om̃e
dorsũ ciliciũ. IN triuiis eiꝰ accinẽti
st̃ sacco. suꝑ tecta eiꝰ & in plateis eiꝰ
om̃is ululatus descendet in fletum.
nec uirgines. nec ȩtas parua puerors.
nec fracti senũ gressꝰ tenebunt᷑ domi¬

Expanded text:
super Nabo, et super Medaba Moab ulusuper Nabo, et super Medaba Moab ululabit. Ne molestum tibi sit quod per historiae viam gradior, ut enim hoc facerem, ipse voluisti. Subauditur autem, domus regia, et urbs Dibon ad idola quae in editis posita sunt ascendit: super Nabo, et super Medaba, nobiles civitates, ululabit universa provincia. In Nabo enim erat Chamos idolum consecratum, quod alio nomine appellatur Beelphegor. In cunctis capitibus ejus calvitium, omnis barba radetur. Apud antiquos barbae capitisque rasura luctus indicium fuit. Per haec ergo magnitudo moeroris ostenditur, Jeremia contra Moab eadem conclamante: Omne caput calvitium, et omnis barba radetur, et in cunctis manibus colligatio, et super omne dorsum cilicium . In triviis ejus accincti sunt sacco; super tecta ejus, et in plateis ejus omnis ululatus descendet in fletum. nec virgines, nec aetas parva puerorum, nec fracti senum gressus tenebuntur domi
Abbreviated transcription (Latin):
tus ẽ qͦd opp̃sserit popłm iudeors: ita
nc̃ uastitas p̃dicit᷑ moabitarũ. id ẽ ara¬
biȩ. ab assyriis & babyloniis. ab utraq
enĩ gente uastati st̃. & eo tẽpore qͦ senna¬
cherib captiuũ duxit isrł. & qͣndo nabu¬
chodonosor subuertit hierłm. Insulta¬
uerat enĩ ad utrũq hostẽ ephraim & iu¬
dȩ: dicente hieremia. Allidet manũ mo¬
ab in uomitu suo: & erit inderisũ etiã
Qd autẽ ait qͥa nocte uastata ẽ ar mo¬
ab conticuit: decorũ inuectionis ẽ pͥnci¬
piũ. ut uastaret᷑ in tenebris qͥ de ince¬
stu patris nocte conceptus ẽ: ne forte
noctẽ ꝓ magnitudine t̾roris accipiamꝰ
& credendũ qͥa sibi confidebat in mu¬
ris: insidiis eã & cuniculis fuisse suꝑa¬
tã. Audiui quendã ariopoliten. s et
om̃ĩs ciuitas testis ẽ: motut̾rȩ magno
in mea infantia qͣndo totiꝰ orbis litꝰ
tͣnsgressa st̃ maria. eadẽ nocte mu¬
ros urbis istiꝰ corruisse. Ascendit do¬
mꝰ & dibon ad excelsa in planctum

Expanded text:
d oppresserit populum Judaeorum; ita nunc vastitas 185 praedicitur Moabitarum, id est, Arabiae; ab Assyriis, et Babyloniis. Ab utraque enim gente vastati sunt, eo tempore quo Sennacherib captivum duxit Israel, et quando Nabuchodonosor subvertit Jerusalem . Insultaverat enim ad utramque hostem Ephraim et Judae, dicente Jeremia: Allidet manum Moab in vomitu suo, et erit in derisum etiam Quod autem ait: Nocte vastata est AR, Moab conticuit, decorum invectionis principium, ut vastaretur in tenebris; qui de incestu patris nocte conceptus est. Nisi forte noctem pro magnitudine terroris accipimus: et credendum, quia sibi confidebat in muris, insidiis eam, et cuniculis fuisse superatam. Audivi quemdam Areapolitem, sed et omnis civitas testis est, motuterrae magno in mea infantia, quando totius orbis littus transgressa sunt maria, eadem nocte muros urbis istius corruisse. Ascendit domus, et Dibon ad excelsa in planctum
Abbreviated transcription (Latin):
pulatos Vsq adiarer ꝑuener̃t.: erra¬
uer̃t in deserto: Ppagines eiꝰ relictȩ sunt.
tͣnsier̃t mare. Elagella & ꝓpagines. po-¬
pulũ fugituosq eiꝰ intellige: & tͣnsitum
maris. captiuitatẽ in babylonẽ. de qua p̾ca
lecturi sumꝰ : onꝰ deserti maris. Suꝑ hoc plo¬
rabo in fletu iazer. uineã sabama. In ebriabo
te lacͥma mea. esebon & eeale. U ox plan¬
gentis ꝓpħe & magnitudinẽ uastitatis la¬
crimarũ magnitudine contestantis: flen-¬
tisq uineã iarer. & sabama. & esebon. & e¬
leale. urbes qͦndã ualidissimas. assyrio
putante succisas. Qm̃ suꝑ uindemiã tuã
& suꝑ messẽ tuã uox calcantiũ irruit.
Calcatores uuarũ & uindemiȩ lȩticiã
congregantes. hostiũ exercitꝰ intellige: &
qͦd in ipsoleticie tẽpore captiuitatis tempꝰ
aduen̾it. Et auferet᷑ lȩticia & exulta¬
tio de carmelo. Idioma seͥpturarũ ẽ qͦd
semꝑ carmelũ montẽ optimũ atq nemo¬
rosũ qͥ ptolomaidi imminet. & in quo ora¬

Expanded text:
 ad Jazer pervenerunt: erraverunt in deserto: propagines ejus relictae sunt: transierunt mare. Flagella et propagines populum fugitivosque ejus intellige: et transitum maris captivitatem in Babylonem, de qua postea lecturi sumus, Onus deserti maris. Super hoc plorabo in fletu Jazer, vinea Sabama: inebriabo te lacryma mea, Esebon et Eleale. Vox plangentis Prophetae, et magnitudinem vastitatis lacrymarum magnitudine contestantis, flentisque vineam Jazer, et Sabama, et Esebon, et Eleale, urbes quondam validissimas, Assyrio putante succisas. Quoniam super vindemiam tuam, et super messem tuam vox calcantium irruit. Calcatores uvarum et vindemiae laetitiam congregantes, hostium exercitus intellige, et quod in ipso laetitiae tempore captivitatis tempus advenerit. Et auferetur laetitia, et exsultatio de Carmelo. Idioma Scripturarum est, quod semper Carmelum montem opimum, atque nemorosum, qui Ptolemaidi imminet, et in quo ora
Abbreviated transcription (Latin):
tͣnsit ad alud. Nã si ordiñe scͥptura coy.¬
seruet: ñ fit uaticiniũ s narratio. & ẽ
sensꝰ. O moab in quã deseuiturus ẽ leo.
& de qua ne reliquiȩ quidẽ saluari po¬
t̾unt. habeto solatiũ E grediet᷑ de te
agnꝰ ĩmaculatus. qͥ tollat peccata inuu¬
di: qͥ dominet᷑ in orbe t̾rarũ. De petra
deserti hoc ẽ de ruth q̃ mariti morte
uiduata. de boor genuit obeth. & de
obeth iesse. & de iesse dauid. & de da¬
uid xp̃m. Mont̃e autẽ filiȩ syon aut
ipsã urbẽ hicrosolimã int̾pretabim̃:
aut iuxta sacratã in telligentiã ec¬
clesiã q̃ ẽ in untutis culmine constituta
Et erit sic̃ auis fugiens. & pulli de ni¬
do auolantes. sic ert filie moab in tͣns.¬
censu arnon. Redit ad ordinẽ quẽ ceꝑat.
Cũ posuero inqͥt his qͥ fugerint de moab
& reliquiis t̾re leonẽ seuissimũ qͥ eor ar¬
tus ossaq confringat: tẽ pauidi a uola¬
tie moab in transcensti arnon migrabt̃:
qͥ ẽ t̾minꝰ amorreoꝵ & moabitarũ. Tns.¬

Expanded text:
nsit ad aliud: ne si ordinem Scriptura conservet, non sit vaticinium, sed narratio. Et est sensus: O Moab, in quam desaeviturus est leo, et de qua ne reliquiae quidem salvari poterunt, habeto solatium hoc: Egredietur de te Agnus immaculatus qui tollat peccata mundi, qui dominetur in orbe terrarum. De petra deserti, hoc est, de Ruth, quae mariti morte viduata, de Booz genuit Obed et de Obed Jesse, et de Jesse David, et de David Christum. Montem autem filiae Sion, aut ipsam urbem Hierosolymam interpretabimur, aut juxta sacratam intelligentiam, Ecclesiam, quae sit in virtutum culmine constituta. Et erit, sicut avis fugiens, et pulli de nido avolantes, sic erunt filiae Moab in transcensu Arnon. Redit ad ordinem quem ceperat: Cum posuero, inquit, his qui fugerint de Moab, et reliquiis terrae leonem saevissimum, qui eorum artus, ossaque confringat, tunc pavidi avolaciae Moab, in transcensu Arnon migrabunt, qui est terminus Amorrhaeorum, et Moabitarum. Trans
Abbreviated transcription (Latin):
plantationẽ fidelẽ. & ñ potiꝰ alienuor
seminare germ̃. qͦd hostis eripiat᷑. Uel
certe sic: filios meos qͥ de popłi mei styr¬
pe gen̾ati st̃. id̾o fundasti in t̾ra: ut
eos alienos & pessimos facias: In die
plantationis tuȩ labrusca: & mane
tis tua sorech degen̾auit in labruscã:
sem̃ tuũ sp̃e ꝓmittit in germine. S
cũ maturitas uen̾it. ab alio demetet᷑:
& tc̃ dolebis grauit̾. qͣndo sꝑata & pe¬
ne iã tenta ꝑ didis. Ue multitudini
popłors multors. ut multituidini ma¬
ris sonantis: & tumultꝰ turbarũ. sic̃
sonitus a quarum multarũ. Son abt̃

Expanded text:
plantationem fidelem, et non potius alienum plantationem fidelem, et non potius alienum seminare germen, quod hostis eripiat? Vel certe sic: filios meos, qui de populi mei stirpe generati sunt, ideo fundasti in terra, ut eos alienos et pessimos facias. In die plantationis tuae labrusca, et manetis tua Sorec degenerabit in labruscam, semen tuum spem promittet in germine; sed cum maturitas advenerit, ab alio demetetur. Et tunc dolebis graviter, quando sperata et pene jam tenta perdideris. Vae multitudini populorum multorum, ut multitudo maris sonantis: et tumultus turbarum, sicut sonitus aquarum multarum:
Abbreviated transcription (Latin):
serta. Hoc ñ loquit᷑ contra damascũ.
s contͣ dec̃ẽ trib q̃ uocabant᷑ ifrł:
ut quomͦ ad aduentũ ex egẏpto po¬
puli d̃ĩ. om̃s gentes q̃ incolebant ter¬
rã reꝓmissionis. subito pauore t̾ri¬
tȩ aratra dimiser̃t aceruosq fru¬
gũ & media oꝑa. salutẽ pedib re¬
desolata ꝑmaneat. Unde miror ꝓ ara¬
tris aceriusq frugũ uoluisse aquilã
os & eueos solꝰ theodotio hebraicũ u̾¬
bum posuit ares. & emir: qͦd apud eos
res aceruiq segetũ. Quia oblita es
dĩ saluatoris tui: & fortis adiutoris
tui ñ es recordata. Ista inqͥt ꝑpetiẽ¬
ris o isrł. qͥa deceliquisti dm̃ saluato¬
rẽ tuũ: qui te lib̾auit ex egypto. qͥ tͥ
gentes subiecit inimicas:. & ad iuto¬
ris tui ñ es recordata. Propterea
plantabis plantationẽ fidelẽ. & ger¬
m̃ alienũ seminabisHoc p̃ssiꝰ & ꝑhy.
roniã legendũ. Qa inqͥt oblita es di sal-¬
uatoris tui. & fortis adiutoris tui ñ es
recordata: nũ iccirco plantare debes

Expanded text:
Hoc non loquitur contra Damascum, sed contra decem tribus, quae vocabantur Israel; ut quomodo ad adventum ex Aegypto populi Dei, omnes gentes quae incolebant terram repromissionis, subito pavore conterritae aratra dimiserunt, acervosque 196 frugum et media opera, salutem pedibus redesolata permaneat. Unde miror pro aratris et acervis frugum voluisse Aquilam os et Evaeos. Solus Theodotio Hebraicum verbum posuit, ARS ET EMIR: quod apud eos res et acervi segetum. Quia oblita es Dei Salvatoris tui, et fortis adjutoris tui non es recordata. Ista, inquit, perpetieris, o Israel, quia reliquisti Deum Salvatorem tuum, qui te liberavit ex Aegypto, qui tibi gentes subjecit inimicas: et adjutoris tui non es recordata. Propterea plantabis plantationem fidelem, et germen alienum seminabis. Hoc pressius et per ironiam legendum. Quia, inquit, oblita es Dei Salvatoris tui, et fortis adjutoris tui non es recordata: num idcirco plantare debebis
Abbreviated transcription (Latin):
tua. & a seruitute dura qua ante ser¬
uisti sumes parabolã istã contͣ regem
babylonis & dices. Sermo dirigit᷑ ad
iugũ seruitutis excusserit: recordet᷑ po¬
tentiȩ qͦndã Nabuchodonosor. & culmi¬
nis babylonii: miserabiliq eũ uoce deplo¬
ret. qͥa in tantã uen̾it calamitatẽ. ut ho¬
stib quoq suis dignꝰ miseratione uideat᷑.
Quomͦ cessauit exactor: quieuit tͥbutũ:

Expanded text:
tua, et a servitute tua dura quia ante sertua, et a servitute tua dura quia ante servivisti: sumes parabolam istam contra regem Babylonis, et dices. Sermo dirigitur ad jugum servitutis excusserit, recordetur potentiae quondam Nabuchodonosor, et culminis Babylonii, miserabilique eum voce deploret: quia ad tantam venerit calamitatem, ut hostibus quoque suis dignus miseratione videatur. Quomodo cessavi
Abbreviated transcription (Latin):
exactores suos Multos de diu̾sis gen¬
tib cũ popło iudeoꝵ hierosolimã ue¬
nisse conicimꝰ: credentes d̾o isrł. & er
rors ydola relinquentes. Qͦd autem
reducti sint ad litt̾as regis. & accepe¬
rint mun̾a. & impensas templi: nul¬
la dubitatio ẽ. In hoc solũ artari ui¬
det᷑ intelligentia: quomͦ possedit is¬
rahel in t̾ra dñi uictores qͦndã suos.
& subiecerint exactores eosq seruos¬
habuerint & ancillas: nͥ forte Sẏnecdochi¬
cõs totũ intelligimꝰ ex parte᷑. qͦd tante
postea felicitatis fueruit. ut de diu̾sis
qͦq ꝑ circuitũ gentib sibi seruor & an¬
cillarũ familias cõpararint. Potest et
in assueri tẽporib intelligi: qͣndo occiso
holoferne hostilis ab isrł ẽ cȩsus exerci¬
tus. Qͦd hereo littere. & in morẽ serpen¬
tis t̾ram comedo. tuȩ ẽ uoluntatis: qͥ
hẏstoricã tantũ int̾p̃tationẽ audire uo¬
lusti. Et erit in die illa cũ requiem
dedit tͥ dñs alabore tuo. & a concussiõe

Expanded text:
de diversis gentibus cum populo Judaeorum Jerosolymam venisse conjicimus, credentes Deo Israel, et errorum idola relinquentes. Quod autem reducti sint ad litteras regis, et acceperint munera et impensas Templi, nulla dubitatio est. In hoc solum 176 arctari videtur intelligentia, quomodo possederit Israel in terra Domini victores quondam suos, et subjecerint exactores, servoshabuerint et ancillas. Nisi forte synecdochic ῶs totum intelligamus ex parte: quod tantae postea felicitatis fuerint, ut de diversis quoque per circuitum gentibus sibi servorum et ancillarum familias compararint. Potest et in Assueri temporibus intelligi , quando occiso Holoferne hostilis ab Israel est caesus exercitus. Quod haereo litterae, et in more serpentis terram comedo, tuae est voluntatis, qui historicam tantum interpretationem audire voluisti. Et erit in die illa cum requiem dederit tibi Dominus a labore tuo, et a concussione
Abbreviated transcription (Latin):
& graue imꝑiũ qͦd om̃ib ĩtninebat:
& pondꝰ qͦ p̃mebant᷑. in ipsũ potiꝰ re¬
in t̾rã suã liber cũ popłi reliquiis e¬
gressus ẽ et echias. Hoc consiliũ qͦd
cogitauit suꝑ omnẽ t̾ram: & hec ẽ
manꝰ eiꝰ extenta suꝑ uniu̾sas gentes
Dũs enĩ exercituũ decreuit. & ꝗs po
terit in firmare: & manꝰ eiꝰ extenta:
bitrant᷑ gen̾alẽ ẽẽ contͣ omne orbẽ
ꝓphetiã: & qͦd uastitas babylonis.
& assyriȩ ciuitatis typꝰ sit consũma¬
tionis mundi. Qb nequaquã con¬
tͣdicimꝰ. S sciamꝰ hic omnẽ t̾rã assy¬
riors ꝓpͥe significari: & uniu̾sas
gentes socias regis assyrii demon

Expanded text:
et grave imperium quod omnibus imminebat, et pondus quo premebantur, in ipsum potius rein terram suam, liber cum populi reliquiis egressus est Ezechias. Hoc consilium quod cogitavi super omnem terram, et haec est manus extenta super universas gentes. Dominus enim exercenta; bitrantur generalem esse contra omnem orbem prophetiam, et quod vastitas Babylonis et Assyriae civitatis typus sit consummationis mundi, quibus nequaquam contradicimus, dum sciamus hic omnem terram Assyriorum proprie significari, et universas gent
Abbreviated transcription (Latin):
mines quos ñnulli faunos ficarios uo¬
cant. aut demonũ gn̾a intelligunt.
Pululis qͦq om̃s ipsum uerbũ hebra¬
icũ hihim. soli.lxx. onocentauros tnstu¬
lert̃. Sirenȩ autẽ. thẽmen uocantur.:
Quas nos aut demonas aut monstra
q̃dã uł certe drachones magnos int̾¬
p̃tati sumꝰ: qͥ cristati st̃ & uolantes.
ꝑ q̃ omĩa. uastitatis & solitudinis
signa monstrant᷑: qͦd tanta sit depo¬
pulatio urbis qͦndã potentissimȩ.
ut p̃ multitudine demonũ ac bestia¬
rũ nullꝰ in eã audeat pastor id ẽ deser¬
ti appetitor intrare. Didicimꝰ ã qͦdã
fr̾e elamita. qͥ de illis finib egrediens.
nc̃ hierosolimis uitã exigit monachoꝵ:
uenationes regias ẽẽ in babylone. &
om̃is gen̾is bestias murors eiꝰ tanto
ambitu coherceri. Prope ẽ ut ueniat

Expanded text:
Fatuos ficarios vocant, aut daemonum genera intelligunt. Pro ululis quoque omnes ipsum verbum Hebraicum IIM  , soli LXX onocentauros transtulerunt. Sirenae autem THENNIM   vocantur, quas nos aut daemones, aut monstra quaedam, vel certe dracones magnos interpretabimur, qui cristati sunt et volantes. Per quae omnia vastitatis et solitudinis signa monstrantur: quod tanta sit depopulatio urbis quondam potentissimae, ut prae multitudine daemonum ac bestiarum nullus in eam audeat pastorum, id est, deserti appetitor intrare. Didicimus a quodam fratre Elamita, qui de illis finibus egrediens, nunc Jerosolymis vitam exigit monachorum, venationes regias esse in Babylone, et omnis generis bestias murorum ejus tantum ambitu coerceri. Cap. XIV Prope est
Abbreviated transcription (Latin):
ad t̾minos eiꝰ: a turre custodũ usq ad
urbes munitas. Pro eo autẽ qͦd nos tnstu¬
limꝰ. ab sorbens uolucrẽ. in hebraico scͥptũ
ẽ Sãꝵ aph. mõpheth & int̾pretari pot̃.
Serpens uolans : tit sit Sensꝰ De radice cõ¬
lubri nascet᷑ Regulꝰ: & fructus illrꝰidẽ
reguli. serpens uolans: ut drachonẽ uo¬
lant̾ẽ intelligas. Et pascent᷑ pͥmogeni¬
ta pauꝑum: & pauꝑes fiducialit̾ reqͥes¬
sens: qͦd popło dei fiducialit̾ reqͥescente
siccet᷑ radix phylistiim: & om̃s reliqͥe 9.¬
sumant᷑. Ulula porta: clama ciuitas:
ꝓstrata ẽ phylistea om̃is. Ab aquilone¬

Expanded text:
ad urbes munitas . Pro eo autem quod nos transtulimus absorbens volucrem, et in Hebraeo scriptum est SARAPH MOPHETH  , interpretari potest, serpens volans: ut sit sensus: de radice colubri nascetur regulus, et fructus illius, id est, reguli serpens volans, ut draconem volantem intelligas. Et pascentur primogeniti pauperum, et pauperes fiducialiter requiessensus, quod, populo Dei fiducialiter requiescente, siccetur radix Philisthiim, et omnes reliquiae consumentur. Ulula porta, clama civitas, prostrata est Philisthaea om
Abbreviated transcription (Latin):
& dolores tenuert̃ eã quasi parturientẽ.
& it̾um. Suecendã ignẽ in muro damasci
& deuorabit mȩnia benadab. S sciendũ
qͦd ab hieremia babylonia captiuitas
damascene urbis descͥbat᷑. id ẽ paucors
qͦs assyriors rex relig̃rat in ea ysaias autẽ
iucinã ab assyriis captiuitatẽ nuntiet.
Alii estimant de romana captiuitate p̃.¬
dici. qͣndo & iudeoꝵꝓ captus ẽ popłs.: & da.¬
mascus cui imꝑabat a retba. similẽ susti¬
nuit seruitutẽ: ut cuncta q̃ suꝑ ea scͥpta

Expanded text:
 dolores tenuerunt eam quasi parturientem . Et iterum: Succendam ignem in muro Damasci, et devorabit moenia Benadab. Sed sciendum quod ab Jeremia Babylonia captivitas Damascenae urbis describitur, id est, paucorum quos 194 Assyriorum rex reliquerat in ea. Isaias autem vicinam ab Assyriis captivitatAlii aestimant de Romana captivitate praedici, quando et Judaeorum captus est populus, et Damascus, cui imperabat Aretha, similem sustinuit servitutem, ut cuncta, quae super eas scripta
Abbreviated transcription (Latin):
toirens inundans: & oꝑient t̾rã & ple.¬
nitudinẽ eiꝰ u̾tbẽ & habitatores illiꝰ. Ab
aquilone enĩ uenit assytiꝰ: & de eiꝰ ardo¬
re egredientis niniuen & nationes cȩt̾as
subiugantis. eo tempore qͦ hȩc canebant᷑
fumꝰ ascendebat in excelsũ. id ẽ rumor
onĩ ꝓhenices q e palestinos ẽẽ uastanelos.

Expanded text:
ent terram et plenitudinem ejus, urbem et habitatores illius. » Ab aquilone enim venit Assyrius, et de ejus ardore egredientur Niniven et nationes caeteras subjugantes. Eo tempore quo haec canebantur, fumus ascendebat in excelsum, id est, rumor rbium, Phoenices quoque et Palaestinos esse vastandos.
Abbreviated transcription (Latin):
exercituũ. Habylonẽ fuisse potentissi¬
mã. & capestrib ꝑ quadrũ sitam ab an¬
gulo usq ad angulũ muri sedecĩ milia
tenuisse passuũ id ẽ semel ꝑ circuitũ
sexaguita.iiͦii. milia: refert herõdotus.
&e multi alii qui grecas hẏstorias conscͥp¬
sert. Arx autem id ẽ capitoliũ illiꝰ uirbis.
dinẽ quatuor milia dr̃ tenere passuũ.:
paulatĩ de lato in angustias coartata.
ut pondꝰ imininens faciliꝰ alatiorib su¬
stentet᷑. Describunt ibi templa marmorea.
aureas statuas. plateas lapidib auroꝙ
fulgentes: & multa alia q̃ pene uident᷑
incredibilia. hoc totũ narrauimꝰ ut o¬
stendemꝰ qͦd adirã dĩ omĩs potentia pol¬
luta sit: & fauillȩ & cineri cõparetur.
Si liceret introire barbaras nationes.
& uide tante urbis extrema uestigia:
quarũ: & uere cõpletũ ẽe qͦd ysaie uo¬
eib canit᷑. scopabo eã inscopa terens. Ex.¬
ceptis enĩ muris coctilib qͥ propt̾ besti¬
as concludendas pꝰ annos plurimos

Expanded text:
catur. Hanc fuisse potentissimam, et campestribus per quadrum sitam, ab angulo usque ad angulum muri, duodecim millia tenuisse passuum, id est, simul per circuitum sexaginta quatuor millia, refert Herodotus, et multi alii qui Graecas historias conscripserunt. dinem quatuor millia dicitur tenere passuum, paulatim de lato in angustias coarctata, ut pondus imminens facilius a latioribus sustentetur. Describit ita templa marmorea, aureas statuas, plateas lapidibus auroque fulgentes, et multa alia quae pene videntur incredibilia. Hoc totum narravimus, ut ostenderemus, quod ad iram Dei omnis potentia polluta sit, et favillae et cineri comparetur. Si liceret introire propter barbaras nationes, et videre tantae urbis extrema vestigia, quarum, et vere completum esse quod Esaiae vocibus canitur: « Scopabo eam in scopa terens, » exceptis enim muris coctilibus, qui propter bestias concludendas, post annos plurimos
Abbreviated transcription (Latin):
ni mercennarii auferet᷑ gła moab suꝑ
& modicꝰ. nequaqͣm multꝰ. Prophetia ista
ut supͣdiximꝰ mortuo achaꝵ contͣ moabi¬
tas dirigit᷑. regnante ez echia. sub qͦ dec̃e
trib a senniacherib rege assyriors in cap¬
tiuitatẽ ducte fc̃. Itaq sic̃ mercenuariꝰ.
solis expectat occubitũ. & dieb ac nocti¬
b fuĩe oꝑis p̃stolat᷑. ut statutã merce¬
dẽ accipiat: sic & pꝰtres annos moab as¬
sẏrio ueniente delebit᷑: & ux pauci re¬
linquent᷑ in t̾ra. qͥ subrutas habitent ei¬
uitates. & desertos agros exerceant.
Potest & de babylonia captiuita te
annors tͥum moab a chaldȩis uastan-¬
da sit. Siue qͦd in triũ annor spacio.
nulla eis danda sit requies. O nꝰ da¬

Expanded text:
ria Moab super et modicus nequaquam multus. Prophetia ista, ut supra diximus, mortuo Achaz contra Moabitas dirigitur, regnante Ezechia, sub quo decem tribus a Sennacherib rege Assyriorum in captivitatem ductae sunt. Itaque sicut mercenarius solis exspectat occubitum, et diebus ac noctibus finem operis praestolatur, ut statutam mercedem accipiat: sic et post tres annos et Moab, Assyrio veniente, delebitur, et vix pauci relinquentur in terra, qui subrutas habitent civitates, et desertos agros exerceant. Potest et de Babylonica captivitate annorum trium, Moab a Chaldaeis vastanda sit, sive quod in trium annorum spatio nulla eis danda sit requies. Cap.