comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ sicuit unus pat̾ & unus dñs id est filius.
ita sit & unus sp̃s. ꝓfecto amboꝵ est. quando¬
spm̃ filii sui in corda ura. Habes alio loco
eundem apłm dicentem. si aũt sp̃c eius qui
suscitauit ihm̃ a mortuis habitat in uobis.
AHic utiq sp̃m patris intelligi uoluit. de quo
stimonia. quib hoc euident̃ ostenditur & pa¬
tris q filii esse sp̃m. qui in trinitate dicitur
sp̃c̃ sc̃s. Nec ob aluid existimo ipsum ꝓprie
uocarispm̃ scm̃. cum etiam si de singulis int̾rogem᷑.
ñ possumus nisi pacrẽ ꝙ filium sp̃m dicere.
Quod gͦ communiter uocantur & singli. hoc
ꝓprie uocari oportuit eum. qui non ẽ unius
eoꝵ. s in quo cõmunitas apparet amboꝵ. Cur
gͦ non credamus quod etiã de filio ꝓcedat sp̃e
sc̃s. cum filii quoq ipse sit sp̃s: Si enim ñ
ab eo ꝓcetleret. ñ post resurrectionẽ se repre¬
sentas discipłis suis insufflasset dicens. accipi¬
te spm̃ scm̃. Quid enim aliud significauit᷑¬

Expanded text:
ergo sicut unus Pater, et unus Dominus, id est Filius, ita sit et unus Spiritus; profecto amborum est: quandoSpiritum Filii sui in corda vestra. Habes alio loco eumdem apostolum dicentem, Si autem Spiritus ejus qui suscitavit Jesum ex mortuis, habitat in vobis; hic utstimonia, quibus hoc evidenter ostenditur, et Patris et Filii esse Spiritum, qui in Trinitate dicitur Spiritus sanctus. Nec ob aliud existimo ipsum proprie vocari Spiritum, cum etiam, si de singulis interrogemur, non possumus nisi et Patrem et Filium Spiritum dicere, Quod ergo communiter vocantur et singuli, hoc proprie vocari oportuit eum, qui non est unius eorum, sed in quo communitas apparet amborum. Cur ergo non credamus quod etiam de Filio procedat Spiritus sanctus, cum Filii quoque ipse sit Spiritus? Si enim ab eo non procederet, non post resurrectionem se repraesentans discipulis suis insufflasset, dicens: Accipite Spiritum sanctum . Quid enim aliud significavit
Abbreviated transcription (Latin):
id ẽ uel apud hereticos uł apud quosdam pa¬
ubi udetur eẽ frequens de illo fama cũ laude.
Uera eius gła in eccłia catholica. sicut ꝑ ꝓpb̃am
cantatur᷑. exaltare suꝑ cȩlos ds. & suꝑ omnem
terram gła tua. Quia itaq post eius exaltati¬
rus. hoc sacer psalmus. hoc ipse un̾igenitus
ꝓmisit futurũ. quod uidemus impletum.
Q uod aut̃ ait. de meo accipiet & annuntiabit
uobis. catholicis audite aurib. catholicis ꝑci¬
pite mentib. Non enim ꝓpterea sic̃ quidam
heretici pitiauerunt. minͣor ẽ filio sp̃c sc̃s.
quasi filius accipiat a patre. ꝙ sp̃s sc̃s a filio.

Expanded text:
id est, vel apud haereticos, vel apud quosdam paid est, vel apud haereticos, vel apud quosdam paubi videtur esse frequens de illo fama cum laude, vera ejus gloria in Ecclesia catholica sic per Prophetam cantatur: Exaltare super coelos, Deus, et super omnem terram gloria tua . Quia itaque post ejus exaltatirus, hoc sacer psalmus, hoc ipse Unigenitus promisit futurum, quod videmus impletum. Quod autem ait: De meo accipiet, et annuntiabit vobis, catholicis audite auribus, catholicis percipite mentibus. Non enim propterea, sicut quidam haeretici putaverunt, minor est Filio Spiritus sanctus, quasi Filius accip
Abbreviated transcription (Latin):
arriani. scdm fotiniani. terciũ manichei. Sed
quia & eoꝵ nichil ẽ bonum. & xp̃s nichil ẽ eoꝵ.
in utroq falluntur. nec dant ueram glam xp̃o.
cõmemorare numis longum ẽ. qui de xp̃o re-
cte ñ sentiunt. ido errant. quia & de bonis reb
de malis ñ uerum sentiunt. Pagani etiam
qm̃ sunt xp̃i plurimi laudatores. & ipsi in
utroq falluntur. qui non sccl̃m ueritatem di.
s potius scdm suam suspicionẽ dicunt eum
fuisse hominẽ magum. Ap̃ianos quippe ue¬
lut imꝑitos uituꝑant. xp̃m aut̃ uelut ma¬
gum laudant. ac sic ꝓdunt quod amant. xp̃m
uͦ non amant. qm̃ quod non erat xp̃s hoc a¬
mant. Ideo gͦ in utroq falluntur. qͥa & ma¬
gum eẽ malum ẽ. & magus non fuit xp̃c qͥa
bonus ẽ. Quaꝑꝑter qm̃ de his nichil hoc loco
dicendum ẽ. qui xp̃m uituꝑant aut blasphe¬
mant. quia de gła eius loquimur qua ẽ glifi¬
catus in mundo. ñ eum glorificauit sp̃s sẽs

Expanded text:
Ariani, secundum Photiniani, tertium Manichaei. Sed Ariani, secundum Photiniani, tertium Manichaei. Sed quia et eorum nihil est bonum, et Christus nihil est eorum, in utroque falluntur: nec dant veram gloriam Christo, commemorare nimis longum est, qui de Christo non recte sentiunt, ideo errant, quia et de bonis rebus ac malis non verum sentiunt. Pagani etiam quoniam sunt Christi plurimi laudatores, et ipsi in utroque falluntur, qui non secundum veritatem Dei, sed potius secundum suam suspicionem dicunt eum fuisse hominem magum. Christianos quippe velut imperitos vituperant, Christum autem velut magum laudant, ac sic produnt quod amant: Christum vero non amant; quoniam quod non erat Christus, hoc amant. Ideo ergo in utroque falluntur, quia et magum esse malum est; et magus non fuit Christus, quia bonus est. Quapropter quoniam de his nihil hoc loco dicendum est, qui Christum vituperant atque blasphemant; quia de gloria ejus loquimur, qua est glorificatus in mund
Abbreviated transcription (Latin):
sequatur. errant in utroq qui laudant. & in
re scilicet. quia quod malum ẽ bonũ putant.
o in homine qui non ẽ quod putant. Qua ꝓpt̃
falsa ẽ in his trib generib gła. Cum aut̃ de
aliquo ꝑ dm̃ & ꝓpter dm iusto. hoc ẽ ueracit̃
iusto. causa ipsius iusticiȩ frequens ẽ fama
cum laude. uera quidem gła est. non tam̃
ea credendum ẽ beatificari iustum. s laudan¬
tib gratulandum ẽ. qui recte uidicant q di¬
Sed non ẽ uera eius apud hereticos gła. apud
quos tam̃ frequentem famam uidetur habere
cum laude. Non ẽ hȩc uera gła. quia in ueroq
falluntur. Nam o bonum putant eẽ quod bo¬
num non ẽ. ꝙ xp̃m putant esse quod xp̃e ñ est.
Unigenicum enim filium ȩqualem non esse
gignenti. non ẽ bonum. Unigenicũ dei filiũ
hominem tantum ẽẽ non dm̃. nonẽ bonum.
Teritatis carnem non ẽẽ ueram carnem. non ẽ
bonum. Hoꝵ trium quȩ dixi. primũ sentiuit̃

Expanded text:
sequatur; errant in utroque qui laudant: et in sequatur; errant in utroque qui laudant: et in re scilicet, quia id quod malum est, bonum putant; et in homine, quia non est quod putant. Quapropter falsa est in his tribus generibus gloria. Cum autem de aliquo per Deum et propter Deum justo, hoc est veraciter justo, causa ipsius justitiae frequens est fama cum laude; vera quidem gloria est; non tamen ea credendum est beatificari justum, sed laudantibus gratulandum est, quia recte judicant, et diSed non est vera ejus apud haereticos gloria, apud quos tamen frequentem famam videtur habere cum laude. Non est haec vera gloria, quia in utroque falluntur: nam et bonum putant esse quod bonum non est, et Christum putant esse quod Christus non est. Unigenitum enim Filium aequalem non esse gignenti, non est bonum: unigenitum Dei Filium hominem tantum esse, non Deum, non est bonum: Veritatis carnem non esse veram carnem, non est bonum. Horum trium quae dixi, primum sentiunt
Abbreviated transcription (Latin):
in hominib s in reb. Alalum ẽ enim. quod
bonum eẽ credunt. Illi aut̃ qui hoc malȩ lar¬
gitionis uicio uitiosi sunt. tales utiq sunt. qua¬
les eos qͣui laudant ñ suspicantur eẽ. s cernut̃.
Porro si se iustum qͥsq fingat q ñ sit. s totũ
qͥcquid coram hominib laudabiliter agere
iudetur ñ agat ꝓpter dñm. hoc ẽ ꝓpter uerã
iusticiam. s solam querat & diligat ab homi¬
nib glam. illi aut̃ apud quos frequens ẽ eius
fama cum laude. ñ eum pucent nͥ ꝓpter dm
laudabiliter uiuere. ñ falluntur in re. s fal¬
luntur in homine. Quod enim bonum esse
credunt ẽ bonum. s quem bonum ẽẽ credunt
non ẽ bonus. Quod si putatur uerbi gr̃a bo¬
num. artiũ peritia magicarũ. & dum quisq
patriam liberasse eisdem quas omnino nescit
artib creditur. frequentẽ cum laude famam
quȩ głã definita ẽ apud homines imꝑios con¬

Expanded text:
in hominibus, sed in rebus: malum est enim quod in hominibus, sed in rebus: malum est enim quod bonum esse credunt. Illi autem qui hoc malo largitionis vitiosi sunt, tales utique sunt, quales eos hi qui laudant non suspicantur esse, sed cernunt. Porro si se quisquam justum fingat, et non sit, sed totum quidquid coram hominibus laudabiliter agere videtur, non agat propter Deum, hoc est propter veram justitiam, sed solam quaerat et diligat ab hominibus gloriam; illi autem apud quos frequens est ejus fama cum laude, non eum putent nisi propter Deum laudabiliter vivere, non falluntur in re, sed falluntur in homine. Quod enim bonum esse credunt, est bonum; sed quem bonum esse credunt, non est bonus. Quod si putetur, verbi gratia, bonum artium peritia magicarum, et dum quisque patriam liberasse eisdem quas omnino nescit artibus creditur, frequentem cum laude famam, quae gloria definita est, apud homines impios con
Abbreviated transcription (Latin):
doxasi. & claritas int̃pretatur & gla. Gloria
namq qͥsq fit clarus. & claritate glosus. ac ꝑ
hoc quod utroq uerbo significatur. iclipsum
ẽ. Sicut aut̃ definiunt antiqui latinȩ lin-¬
guȩ clarissimi auctores. gła est frequens de
aliquo fama cũ laude. quȩ cum ẽ in hoc mun¬
do facta de xp̃o. non xp̃o credenda ͤ magnum
aliquid contulisse. s mundo. Bonum enum
laudare. ñ laudato s laudantib ꝓdest. Est
aut̃ etiam falsa gła. quanclo laudantes erro¬
c̃ẽ quod malum ẽ. in hominib aut̃. quando
putant eumbonum qui malus ẽ. in utrisq
uero quando & id quod est uicium uirtus
putatur. & ipse qui ꝓpt̾ hoc laudatur ñ habet
quod putatur. siue sit bonus. siue sit malus.
Donare qͥꝑpe res suas hystrionib uicium ẽ imma-¬
ne ñ uirtus. & scitis de talib qͣm sit frequens fa¬
ma cum laude. quia sic̃ scriptum ẽ. laudatur
peccator in desideriis animȩ suȩ. & qͥ iniqua
gerit benedicitur. Hii laudadores ñ falluntur

Expanded text:
ξάσει, et claritas interpretatur et gloria. Gloria namque fit quisque clarus, et claritate gloriosus; ac per hoc quod utroque verbo significatur, idipsum est. Sicut autem definierunt antiqui latinae linguae clarissimi auctores, gloria est frequens de aliquo fama cum laude. Quae cum est in hoc mundo facta de Christo, non Christo credenda est magnum aliquid contulisse, sed mundo. Bonum enim laudare, non laudato, sed laudantibus prodest. 2. Est autem etiam falsa gloria, quando laudantes erroesse quod malum est: in hominibus autem, quando putant eum bonum esse qui malus est: in utrisque vero, quando et id quod est vitium, virtus putatur: et ipse qui propter hoc laudatur, non habet quod putatur, sive sit bonus, sive sit malus. Donare quippe res suas histrionibus, vitium est immane, non virtus: et scitis de talibus quam sit frequens fama cum laude; quia, sicut scriptum est, Laudatur peccator in desideriis animae suae, et qui iniqua gerit, benedicitur . Hic laudatores non falluntur
Abbreviated transcription (Latin):
tudo. quia ut ꝑficiatur qͦd struitur additur ȩdi-¬
ficium. ñ subtrahitur fundam̃tum. Quȩ cum
ita sint. o quicumq estis qͥ sine dubio multi
estis paruuli in xp̃o. ꝓficice ad solidum cybum
mentis ñ uencris. ꝓficite ad separandum bonũ
a malo. & magis magisq inherere mediatori
ꝑ quem liberemini a malo. quod non ẽ a uobis
loco separandum. s in uobis potius ẽ sanandum:
Quisquis aũt uobis dixerit. nolice credere uerũ

Expanded text:
tudo, quia ut perficiatur quod struitur, additur aeditudo, quia ut perficiatur quod struitur, additur aedificium, non subtrahitur fundamentum. 7. Quae cum ita sint, o quicumque estis, qui sine dubio multi estis parvuli in Christo, proficite ad solidum cibum mentis, non ventris. Proficite ad separandum bonum a malo, et magis magisque inhaerete Mediatori, per quem liberamini a malo; quod non est a vobis loco separandum, sed in vobis potius est sanandum. Quisquis autem vobis dixerit. Nolite credere verum
Abbreviated transcription (Latin):
gnata ẽ quodammͦ lactescere paruulis. cũ uer¬
bum caro factum ẽ. ꝙ habitauit in nobis. s ipse
homo xp̃s qui uera carne. uera cruce. uera mor¬
te. uera resurrectione. sincerũ lac dicitur par¬
uuloꝵ. cum bene ab sp̃ualib capitur: inuenit᷑
dñs angeloꝵ. inde nec sic paruuli sunt la¬
ctandi semꝑ. ut ñ intelligant dm̃ xp̃m. nec
sic ab lactandi sunt. ut deserant hominẽ xp̃m
Quod alio modo idipsum ita dici potest. nec
sic lactandi sunt. ut creatorem nunqͣm in telli¬
gant xp̃m. nec sic ablactandi. ut mediatorem
unqͣm deserant xp̃m. In hoc quippe ñ conue¬
nit huic rei similitudo mat̾ni lactis & solidi
cybi. s potius fundam̃ti. quia & puer qͣndo
ablactatur ut ab alimentis infantiȩ iã recedat.
int̃ solidos cybos ñ repecit ubera quȩ sugebat.
Xp̃c aũt crucifixus. & lac sugentib. & cybus ẽ
ꝓficientib. fundamenti uͦ ideo ẽ aptior simili¬

Expanded text:
gnata est quodammodo lactescere parvulis, cum Vergnata est quodammodo lactescere parvulis, cum Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Sed ipse homo Christus, qui vera carne, vera cruce, vera morte, vera resurrectione sincerum lac dicitur parvulorum, cum bene ab spiritualibus capitur, invenitur Dominus Angelorum. Proinde nec sic parvuli sunt lactandi, ut semper non intelligant Deum Christum; nec sic ablactandi, ut deserant hominem Christum. Quod alio modo idipsum ita dici potest: nec sic lactandi sunt, ut creatorem nunquam intelligant Christum; nec sic ablactandi, ut mediatorem unquam deserant Christum. In hoc quippe non convenit huic rei similitudo materni lactis et solidi cibi, sed potius fundamenti: quia et puer quando ablactatur, ut ab alimentis infantiae jam recedat, inter solidos cibos non repetit ubera quae sugebat; Christus autem crucifixus, et lac sugentibus, et cibus est proficientibus. Fundamenti vero ideo est aptior simili
Abbreviated transcription (Latin):
uachri. doctrinȩ. impositionis manus. resur¬
rectionis etiam mortuoꝵ. & iudicii et̃ni. Hec ẽ
lactis ubertas sine quo ñ uiuunt. qui iam qui¬
dem ratione utuntur ut possint credere. s.
bonũ a malo tantum ñ credendo. uerum etiã
intelligendo quod ꝑtinet ad solidum cybum.
separare ñ possunt. Quod aut̃ in lactis cõme¬
moratione posuit o doctrinã. ipsa ẽ quȩ ꝑ sym¬
bolum traditur. & orationem dm̃cam. S huic
lacti absit ut sit contrarius eybus rerum spũa¬
lium firma intelligentia capiendus. qui colo¬
sensib & thesalonicensib clefuit. & supplendus
fuit. Quando enim suppletur qͦd defuit. non
imꝓbatur qͦd fuit. Nam & in ipsis quȩ fumi¬
mus alim̃tis. adeo lacti non ẽ contrarius solidus
cybus. ut ipse lactescat quo possit esse aptus
infantib. ad qͦs ꝑ matris uel nutricis ꝑueni¬
at carnem. sicut fecit etiam mat̾ ipsa sapientia.
quȩ cũ sit in excelsis angłoꝵ solidus cybus. di¬

Expanded text:
vacri doctrinae, impositionis manus, resurvacri doctrinae, impositionis manus, resurrectilactis ubertas, sine quo non vivunt qui jam quidem ratione utuntur ut possint credere, sed bonum a malo, non credendo tantum, verum etiam intelligendo quod pertinet ad solidum cibum separare non possunt. Quod autem in lactis commemoratione posuit et doctrinam, ipsa est quae per symbolum traditur et orationem dominicam. 6. Sed huic lacti absit ut sit contrarius cibus rerum spiritualium firma intelligentia capiendus, qui Colossensibus et Thessalonicensibus defuit, et supplendus, fuit. Quando enim suppletur quod defuit, non improbatur quod fuit. Nam et in ipsis quae sumimus alimentis, usque adeo non est lacti contrarius solidus cibus, ut ipse lactescat, quo possit esse aptus infantibus, ad quos per matris vel nutricis pervenit carnem: sicut fecit etiam mater ipsa sapientia, quae cum sit in excelsis Angelorum solidus cibus, di
Abbreviated transcription (Latin):
illos p̃mit quam pascit. Ex quo fit ut sp̃uales¬
ista carnalib ñ omnino taceant. ꝓpt̃ catholicam
fidem que omnib p̾dicanda ẽ: nec tamen sic dif¬
ferant ut uolentes eam ꝑducere ad intelligentiã¬
ñ sapacem. facilius fastidiri faciant in ueritate
sermonẽ. quam in sermone ꝑcipi ueritatem.
Propterea dicit scribens ad colosenses. ꝙ si corpore
absens sum. spũ uobiscum sum. gauclens & ui¬
dens ur̃am ordinationem.& id quod deest fidei
ur̃ȩ in xp̃o. ꝙ ad thesalonicenses. nocte acdie
inquit habundantius orantes ut uideamus fa¬
ciem ur̃am. & suppleamus quȩ desunt fidei ur̃ȩ
alerentur ñ solido cybo. Cuius lactis ad hebre¬
os cõmemoratur ubertas. eis qͦs uolebat eybi so¬
liditate iam pascere. Apter quod ait. idõq re¬
mittentes inicii xp̃i uerbum in consũmationẽ¬
respiciamus. ñ tterum iacientes fundam̃tum
penitentiȩ a mortuis oꝑibus & fidei in dm. la¬

Expanded text:
illos premit quam pascit. Ex quo fit ut spillos premit quam pascit. Ex quo fit ut spista carnalibus non omnino taceant, propter Catholicam fidem, quae omnibus est praedicanda. Nec tamen sic differant, ut valentes eam non capacem, facilius fastidiri faciant in veritate sermonem, quam in sermone percipi veritatem. Propterea dicit scribens ad Colossenses; Et si corpore absens sum, spiritu uobiscum sum gaudens et uidens uestram ordinationem et id, quod deest fideirae in Christo . Et ad Thessalonicenses: Nocte ac die, inquit, abundantius orantes, ut videamus faciem vestram, et suppleamus quae desunt fidei vestraalerentur, non solido cibo: cujus lactis ad Hebraeos commemoratur ubertas eis quos volebat cibi soliditate jam pascere. Propter quod ait: « Ideoque remittentes initii Chrirespiciamus, non iterum jacientes fundamentum poenitentiae a mortuis operibus, et fidei in Deum, la
Abbreviated transcription (Latin):
scientiȩ sȩducuntur. ut & bonũ & malum ñ¬
nͥ corporalib imaginib cogitent. q ipsum dm
ñ nisi ẽẽ aliquod corpus existiment. & malum
nͥ substantiam putare ñ possunt. cum sit potiꝰ
ab immutabili substantia mutabiliũ substan¬
uarum qͥdam defectus. quas fecit ex nichilo
ipsa immutabilis ꝙ sumina substantia qͦd ẽ
ds̃. Quod ꝓfecto qͥsquis ñ solum credit. uerũ
ttiam exercitatis interiorib animi sensibus
intelligit. ꝑcipit. nouit: non ẽ iam metuendum
ne seducatur ab eis qui malum putando eẽ sub¬
stantiam quam ñ fecit ds̃: mutabilem substantiã
faciunt ipsum dm̃. sicut manichei: uł sicut aliȩ
pestes. ita desipiunt. S mente adhuc paruulis
quos dicit apłs carnales lacte nutriendos. om̃is
de hac re sermo. quo agitur ut ñ solum credatur.
uerum etiã intelligatur sciaturq qͦd dicitur.
ꝑcipere talia ñ ualentib onerosus ẽ: faciliusq

Expanded text:
scientiae ducuntur: ut et bonum et malum noscientiae ducuntur: ut et bonum et malum nonnisi corporalibus imaginibus cogitent, et ipsum Deum nonnisi aliquod esse corpus existiment, et malum nisi substantiam putare non possint; cum sit potius ab immutabili substantia mutabilium substantiarum quidam defectus, quas fecit ex nihilo ipsa immutabilis et summa substantia, qui est Deus. Quod profecto quisquis non solum credit, verum etiam exercitatis interioribus animi sensibus intelligit, percipit, novit; non est jam metuendum ne seducatur ab eis qui malum putando esse substantiam quam non fecit Deus, mutabilem substantiam faciunt ipsum Deum, sicut Manichaei, vel si quae aliae pestes ita desipiunt. 5. Sed mente adhuc parvulis, quos dicit Apostolus carnales lacte nutriendos, omnis de hac re sermo, quo agitur ut non solum credatur, verum etiam intelligatur sciaturque quod dicitur, percipere talia non valentibus onerosus est, faciliusque
Abbreviated transcription (Latin):
retis tempore ipso ẽẽ doctores. iterum doctrina
indigetis quȩ sint elementa sermonũ dei. & fa¬
ctiestis opus habentes lacte. ñ solido cybo. Om̃is
enim qui lactatur. in exꝑtus ẽ uerbum iusticiȩ.
infans ẽ enim. ꝑfectoꝵ aut̃ est solidus eybus.
Quoꝵ: Qui ꝑ habitum exercitatos habent sen¬
sus. ad separandum bonũ a malo. Hic enim
uidemus tanquam defuntum ẽẽ. quem ꝑfe¬
ctoꝵ dicit solidum cybum. & hoc ẽẽ illud qͦd
ad chorinthios scriptum ẽ. sapientiam loqui¬
mur int̃ ꝑfectos. Quos aut̃ ꝑfectos uoluerit
hoc loco intelligi. subiecit atq ait. qui ꝑ habitũ
exercitatos habent sensus. ad separancdum bo¬
num a malo. Hoc gͦ qui inualida q inexerci¬
tata mente ẽẽ non possunt. ꝓfecto nͥ fidei quodã
lacte teneantur. & ut inuisibilia quȩ ñ uideit᷑.¬
& in intelligibilia que ñ intelligunt credant.
facile ad uanas & sacrilegas fabulas. ꝓmissione

Expanded text:
retis tempore ipso esse doctores, iterum doctrina retis tempore ipso esse doctores, iterum doctrina indigetis, quae sint elementa sermonum Dei; et facti estis opus habentes lacte, non solido cibo. Omnis enim qui lactatur, inexpertus est verbum justitiae; infans est enim. Perfectorum est autem solidus cibus, eorum qui per habitum exercitatos habent sensus, ad separandum bonum a malo » . Hic enim videmus tanquam definitum esse quem perfectorum dicit solidum cibum; et hoc esse illud quod ad Corinthios scriptum est, Sapientiam loquimur inter perfectos . Quos autem perfectos voluerit hoc loco intelligi, subjecit atque ait, Qui per habitum exercitatos habent sensus, ad separandum bonum a malo. Hoc ergo qui invalida et inexercitata mente non possunt, profecto nisi fidei quodam lacte teneantur, ut et invisibilia quae non vident, et intelligibilia, quae nondum intelligunt, credant, facile ad vanas et sacrilegas fabulas promissione
Abbreviated transcription (Latin):
potui uob̃ loqui quasi spũ alib. s quasi carna¬
libus. Hoc ipsum enim quod ñ uidicauit se
ñ potuit loqui quasi spũalib s quasi carnalib.¬
ac si diceret. ñ potuistis quasi sp̃uales .s quasi
carnales caꝑe quod loquebar. Animalis enimi
homo id ẽ qui sedm hominem sapit: animalis¬
qͥppe dicicur ab anima. carnalis a carne: q̃uia
ex anima & carne constat totus homo. non
percipit quȩ sunt spiritus dei. id est quid gr̃e
cruce actum ẽẽ tantummͦ. ut nobis usq ad mor¬
cem ꝓ ueritate certantib. imitandum p̾bere¬
tur exemplum. Nam si scirent huiusmodi
homines. qui nolunt eẽ nͥ homines. quemad¬
modum xp̃c crucifixus factus sit nobis sapi
ne. nec carnaliter dicerent. ego qͥdem sum pau¬
l. ego aũt apollo. ego uͦ cephȩ. s spũ aliter ego
sum xp̃i. Uerum illud adhuc questionẽ facit.
quod in epła ad hebreos legitur. cum iam debe¬

Expanded text:
potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnapotui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Hoc ipsum enim quod non judicavit se xum , ipsis non potuit loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibac si diceret, Non potuistis quasi spirituales, sed quasi carnales capere quod loquebar. Animalis enim homo, id est, qui secundum hominem sapit, animalis dictus ab anima, carnalis a carne, quia ex anima et carne constat totus homo; non percipit quae sunt Spiritus Dei , id est, quid gratcruce actum esse tantummodo, ut nobis usque ad mortem pro veritate certantibus imitandum praeberetur exemplum. Nam si scirent hujusmodi homines, qui nolunt esse nisi homines, quemadmodum Christus crucifixus factus sit nobis sapiene, nec carnaliter dicerent, Ego quidem sum Pauli; ego autem Apollo; ego vero Cephae: sed spiritualiter, Ego sum Christi . 4. Verum illud adhuc quaestionem facit, quod in Epistola ad Hebraeos legitur: « Cum jam debe
Abbreviated transcription (Latin):
retur. ac ꝑ hoc illi ea ipsa credebant. quȩ sp̃ui¬
les insuꝑ agnoscebant. Ignorabitur aut̃ ait qui
ignorat. quia ñdum ei reuelatum ẽ. ut quod
credit sciat. Quod cũ fit in hominis mente
ipse dicitur agnosci a dõ. quia ds̃ illum cognos¬
centem facit. sic̃ ait alibi. nunc aut̃ cognoscm¬
tes dm̃. imo cogniti a dõ. Neq enum tunc¬
eos cognouerat deus p̃cognitos & electos ante
consticutionẽ mundi. s tunc eos seipsum
cognoscere fecerat. Hoc gͥ primitus cognico
quod ea ipsa quȩ simul audiunt spũales atq
carnales. ꝓ suo modo quiq capiunt. illi ut
maiores. isti ut paruuli. illi ut lactis alimentũ.
isti ut cybi solidamentum. Nulla uidetur eẽ
necessitas. ut aliqua secreta doctrinȩ taceantur
& absconcdantur fidelib paruulis. seorsum di¬
cenda maiorib. hoc ẽ intelligentiorib. & hoc
idõ faciendum putetur. quia dixit a pls. non

Expanded text:
retur; ac per hoc illi ea ipsa credebant, quae spiriretur; ac per hoc illi ea ipsa credebant, quae spirituales insuper agnoscebant. Ignorabitur autem, ait, qui ignorat; quia nondum ei revelatum est, ut quod credit sciat. Quod cum fit in hominis mente, ipse dicitur cognosci a Deo; quia Deus illum cognoscentem facit, sicut alibi ait: Nunc autem cognoscentes Deum, imo cogniti a Deo . Neque enim tunc cognoverat eos Deus, praecognitos et electos ante mundi constitutionem ; sed tunc eos seipsum cognoscere fecerat. 3. Hoc igitur primitus cognito, quod ea ipsa quae simul audiunt spirituales atque carnales, pro suo quique modulo capiunt; illi ut parvuli, isti ut majores, illi ut lactis alimentum, isti ut cibi solidamentum: nulla videtur esse necessitas, ut aliqua secreta doctrinae taceantur, et abscondantur fidelibus parvulis, seorsum dicenda majoribus, hoc est intelligentioribus; et hoc ideo faciendum putetur, quia dixit Apostolus, Non
Abbreviated transcription (Latin):
quam solidus cybus: ñ quia hoc illi aliter in
populis. isti aut̃ in cubiculis alit̃ cognouerunt:
s quod eodem modo utiq cum palam diceret᷑
audiebant. ꝓ suo modo quiq capiebant. Cum
enim xp̃s ꝓpterea sit crucifixus. ut in remissi¬
onem percatoꝵ sanguinem funderet.qua exꝰ¬
unigenici passione diuina gratia commenda¬
tur. ut nemo in homine glẽtur. quomͦ intel¬
ligebant xp̃m crucisirum. qui adhuc dicebat.
xe ipse cybum ꝓ sua capacitate sumebat. & illes
lacte ꝓ eoꝵ tnfirmitate nutriebat. Deniq ila
quȩ scripsit ad corinthios. alit̾ utiq ab ipsis
paruulis. alit̾ a capaciorib posse intelligi sei¬
ens. ait. si quis ẽ inter uos ꝓpħa aut spũalis. ag¬
noscat quȩ scribo uobis. quia dñi ẽ mandatũ.
siquis aũt ignorat ignorabitur. Solidam ꝓse¬
cto uoluit eẽ scientiam spũalium. ubi ñ sola
accõmodaretur fides. s certa eognitione tene¬

Expanded text:
quam solidus cibus: non quia hoc illi aliter in quam solidus cibus: non quia hoc illi aliter in populis, isti aliter in cubiculis cognoverunt; sed quod eodem modo utrique cum palam diceretur audiebant, pro suo modo quique capiebant. Cum enim Christus propterea sit crucifixus, ut in remissionem peccatorum sanguinem funderet, qua eUnigeniti passione divina gratia commendatur, ut nemo in homine glorietur; quomodo intelligebant Christum crucifixum qui adhuc dicebant, et ipse cibum pro sua capacitate sumebat, et illos lacte pro eorum infirmitate nutriebat. Denique illa quae scripsit ad Corinthios, aliter utique ab ipsis parvulis, aliter a capacioribus posse intelligi sciens, ait: Si quis est inter vos propheta aut spiritualis, agnoscat quae scribo vobis, quia Domini est mandatum: si quis autem ignorat, ignorabitur . Solidam profecto voluit esse scientiam spiritualium, ubi non sola fides accommodaretur, sed certa cognitio tene
Abbreviated transcription (Latin):
uobis potum dedi ñ escam: ñdum enim pote¬
ratis. s nec adhuc quidem potestis. ad huc enĩ
estis carnales: Si aũt̃ dixerimus. habent. ti¬
mendum & cauendum ẽ. ne sub hac occasione
in occultis nefaria doceantur: & spũ alium
nomine uelut ea quȩ carnales saꝑe ñ possunt
ñ solum excusatione dealbanda. uerumetiã
p̃dicatione laudanda uideantur. Primum
gͦ scire debet caritas ur̃a. quod ipse xp̃e eruci¬
fixuis quo uelut lacte paruulos alusse se dicit
apłs. ipsa uera caro eius in qua facta ẽ uera
mors eius. & uulnera uera confixi. sanguinis
q ꝑcussi. ñ eo modo a carnalib. quo ab spũa¬
lib cogitatur: & illis ẽ lac. istis cybus. quia oe
si ñ audiunt amplius. intelligunt amplius.
in fide parit̾ ab utrisq recipitur. Ita fit ut
scandalum. & gentib stulticia. & ipsis uoca¬
tis iudeis & grecis dĩ uirtus & di sapientia:
s carnalib paruulis id tantũ credendo tenen¬
tib. spũalib aut̃ capaciorib id etiam incelli¬

Expanded text:
vobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis: sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales » ? Si autem dixerimus, Habent; timendum et cavendum est, ne sub hac occasione in occultis nefaria doceantur, et spiritualium nomine, velut ea quae carnales capere non possunt, non solum excusatione dealbanda, verum etiam praedicatione laudanda videantur. 2. Primum ergo scire debet Charitas vestra, quod ipse Christus crucifixus, quo velut lacte parvulos aluisse se dicit Apostolus; ipsa vero caro ejus, in qua facta est vera mors ejus et vulnera vera confixi, sanguisque percussi, non eo modo a carnalibus quo ab spiritualibus cogitatur, et illis est lac, istis cibus; quia et si non audiunt amplius, intelligunt amplius. in fide pariter ab utrisque recipitur. Ita fit ut scandalum, et Gentibus stultitia, et ipsis vocatis Judaeis et Graecis Dei Virtus et Dei Sapientia : sed carnalibus parvulis id tantum credendo tenentibus, spiritualibus autem capacioribus id etiam intelli
Abbreviated transcription (Latin):
lis codicib legitur. dediuer
uos in omni ueritate: Non
enim loquetur a semetipso. s quȩcũq audiec
loquetur. De quib eugl̃icis uerbis iam quod
donauit dominus dispuitauimus. nunc ea
quȩ secuntur attendite & quȩ uentura
sunt annuntiabit uobis. Neq ẽ hic. qm̃¬
planum ẽ immorandum. Nichil enĩ habet
questionis. euius a nobis expositio flagitetur.
s quod adiungit. ille me clarificabit. quia¬
de meo accipiet & annuntiabit uobis. ñ ne¬
gligenter ẽ transeundum. Quod enim ait
ille me clarificabit. ꝑotest intelligi. qͥa diffun¬
dendo in credentiũ cordib caritatem. spũa¬
lesq faciendo. declarabit eis quomͦ patri filus
eẽt equalis. quem scdm carnem prius tantũmͦ
nouerant. ꝙ hominẽ sicut homines cogitabat.
uel certe quia ipsam caritatẽ fidutia repleti.
timore depulso annuntiauerunt hominib
xp̃m. ac sic eius fama diffusa ẽ toto orbe t̾ra¬
rum. ut sic dixerit. ille me clarificabit. tanꝗͣ

Expanded text:
codicibus legitur, Deducet vos in omni veritate. Non enim loquetur a semetipso, sed quaecumque audiet, loquetur. De quibus evangelicis verbis jam quod donavit Dominus disputavimus: nunc ea quae sequuntur attendite. Et quae ventura sunt, inquit, annuntiabit vobis. Neque hic planum est, immorandum: nihil enim habet quaestionis, cujus a nobis expositio flagitetur. Sed quod adde meo accipiet, et annuntiabit vobis, non negligenter est transeundum. Quod enim ait, Ille me clarificabit, potest intelligi, quia diffundendo in credentium cordibus charitatem, spiritalesque faciendo, declarabit eis quomodo Patri Filius esset aequalis, quem secundum carnem prius tantummodo noverant, et hominem sicut homines cogitabant; vel certe, quia per ipsam charitatem fiducia repleti, timore depulso, annuntiarent hominibus Christum. Ac sic ejus fama diffusa est toto orbe terrarum, ut sic dixerit: Ille me clarificavit, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
rit. ut quẽ admodum de se. ita de illo quoq
ꝓcedat. Neq enim possumus dicere quod ñ
sit uita sp̃s sẽs. cum uita pacer. uita sit filius.
sic ͥedit ei uitã ꝓcedere de illo. sic̃ ꝓcedit ꝙ de

Expanded text:
rit, ut quemadmodum de se, ita de illo quoque rit, ut quemadmodum de se, ita de illo quoque procedat. neque enim possumus dicere, quod non sit uita spiritus sanctus, cum uita pater, uita sit filius; sic ei dedit uitam procedere de illo, sicut procedit et de
Abbreviated transcription (Latin):
dit sp̃s sc̃s. cur filius dixit de patre ꝓcedit.
Cur putas. nͥ quemadmodum solet ad eum re-¬
ferre & quod ipsius ẽ. de quo & ipse ẽ. unde
ulud ẽ quod ait. mea doctrina non ẽ mea . s
eius qui me misit: Si gͥ hic intelligitur cius
doctrina quam tam̃ dixit ñ suam s patris. qͣn¬
tomagis illic incelligendus ẽ. & de ipso ꝓcedere
sp̃s sc̃s. ubi sic ait de patre ꝓcedit ut ñ dicerit
de me ñ ꝓcedit. a quo habet filius ut sit deus:
Est enim de deo ds̃. ab illo habet utiq ut etiam
filio ꝓcedat sicut ꝓcedit de patre. ab ipso habet
patre. Hic uteũq etiam illud intelligitur.
qͣntum a talib quales nos sumus intelligi po¬
us diceretur. qͦd absurdissimum ẽ. filus qͥppe
nullus ẽ duoꝵ. nͥ patris q matris. Absit aũt
ut inter dm̃ patrem & dm̃ filium tale aliqͥd¬
suspicemur. quia nec filius hominũ simul ex
ꝓcedit ex matre. ñ tunc ꝓcedit ex patre. Sp̃c
de utroq ꝓcedit. quãuis hoc filio pat̾ dede¬

Expanded text:
dit Spiritus sanctus, cur Filius dixit de Patre procedit ? Cur putas, nisi quemadmodum solet ad eum referre et quod ipsius est, de quo et ipse est. Unde illud est quod ait: Mea doctrina non est mea, sed ejus qui ine misit . Si igitur hic intelligitur ejus doctrina, quam tamen dixit non suam, sed Patris, quanto magis illic intelligendus est et de ipso procedere Spiritus sanctus, ubi sic ait, de Patre procedit, ut non diceret de me non procedit? A quo autem habet Filius ut sit Deus, est enim de Deo Deus ab illo habet utique, ut etiaFilio procedat, sicut procedit de Patre, ab ipso habet Patre. Hic utcunque etiam illud intelligitur, quantum a talibus quales nos sumus, intelligi pous diceretur; quod absurdissimum est. Filius quippe nullus est duorum nisi patris et matris. Absit autem, ut inter Deum Patrem et Deum Filium tale aliqsuspicemur, quia nec filius hominum simul ex procedit ex matre, non tunc procedit ex patre. spiride utroque procedit, quamuis hoc filio pater dede
Abbreviated transcription (Latin):
difficilem questionẽ me recolo distulisse. ut
de spacio tractaretur. qͥa illum modus cõpe¬
tens cõpellebat finire sermonem. Nune gͦ qm̃
tempus ẽ ꝓmissa reddendi. ꝑtractetur: ut dñs
ipse donauerit: qui cordi nr̃o ut ꝓponeretur
ingessit. Hȩc ẽ aut̃ questio. utrum sp̃uales
homines habeant aliquid in doctrina quod
carnalib taceant. & spũalib dicant: quia si
dixerimus ñ habent: respondebitur nobis.
Quid est gͦ quod dicebat apłs scribens ad chorin¬
thios. ñ potui uobis loqui quasi spũalib sed¬

Expanded text:
difficilem quaestionem me recolo distulisse, ut inde otiosius tractaretur, quia illum modus competens compellebat finire sermonem. Nunc ergo quoniam tempus est promissa reddendi, pertractetur ut Dominus ipse donaverit, qui cordi nostro ut proponeretur ingessit. Haec est autem quaestio: utrum spirituales homines habeant aliquid in doctrina, quod carnalibus taceant, et spiritualibus dicant. Quia si dixerimus, Non habent; respondebitur nobis, Quid est ergo quod dicebat Apostolus scribens ad Corinthios: « Non potui vobis loqui quasi spiritualibus
Abbreviated transcription (Latin):
pit. non de adam peccatum trar̃. templum cor¬
poreum inde sumpsit. non iniquitatẽ. quȩ de
templo pelleuda est. Ipsam autem carnẽ quam
trarit de adam. maria enim de adam. & dñi ca¬
ro de maria. uidei crucifixerunt. s ille resuseita¬
turꝰ erat ipsam carnẽ triduo. quam illi ineruce
erant occisuri. Illi soluerunt tem̃plum quadra
ginta annis edificatum. & ille triduo resuscita¬
ticiam sp̃ualem congregauit nos Simus ui hu¬
militate cordis semꝑ. ẜ gaudium nr̃m penes
ipsum sit. Non de ꝓsperitate aliq̃ huiꝰ scłi in¬
flemur. s nouerimꝰ felicitatem nr̃am non ẽẽ.
nisi cũ ista transierint. Modo gaudiũ nr̃m
fr̃s mei in spe sit. nemo gaudeat quasi in re
p̃senti. ne hereat inuia. Cotũ gaudiũ de spe
fucura sit. totum desiderium uite eterne
sit. Omĩa suspiria xp̃o anbelent. Ille unius
pulcherrimꝰ qui &. fedos dilexit ut pulchros
faceret. desideretur. adillũ unũ currat᷑ ille

Expanded text:
pit, non de Adam peccatum traxit, templum corpit, non de Adam peccatum traxit, templum corporeum inde sumsit, non iniquitatem, quae de templo pellenda est. ipsam autem carnem, quam traxit de Adam — Maria enim de Adam et domini caro de Maria — Iudaei crucifixerunt; et ille resuscitaturus erat ipsam carnem triduo, quam illi in cruce erant occisuri. illi soluerunt tginta sex annis aedificatum, et ipse in triduo resuscitatitiam spiritualem congregavit nos. Simus in humilitate cordis semper, et gaudium nostrum penes ipsum sit. Non de prosperitate aliqua hujus saeculi inflemur, sed noverimus felicitatem nostram non esse nisi cum ista transierint. Modo gaudium nostrum, fratres mei, in spe sit: nemo gaudeat quasi in re praesenti, ne haereat in via. Totum gaudium de spe futura sit, totum desiderium vitae aeternae sit. Omnia suspiria Christo anhelent: ille unus pulcherrimus, qui et foedos dilexit ut pulchros faceret, desideretur; ad illum unum curratur, illi
Abbreviated transcription (Latin):
or scribas subiniucẽ. id est nomina quatuor par¬
tium mundi. orientis. occidentis. aquilonis. &
meridiani. quod ẽ totus orbis. unde dicit dñs
a quatuor uentis collecturum se electos suos. cũ
uenerit adiudicium. Si ergo facias ista quatuor
nomina greca anatole. quod est oriens. dysis.
meras computant greci. Quod nos facimus .a.
litteram. illi lingua sua ponunt alfa. & uocat᷑¬
alfa unũ. Ubi autẽ innumeris scribunt beta
qͦd est .b. ipsoꝵ. uocat᷑ innumeris duo. Ubi scri¬
bunt gamina. uocat᷑ innumeris eoꝵ tria. Ubs
scribunt delta. uocat᷑ inuuineris eoꝵ quatuor.
ft sic ꝑ om̃s litteras numeros habent M. qͦd uos
annis edificatum templũ. Habet enĩ adam
habes .u. Habet iterum alfa. qͦd ẽ unũ. habes .ui.
Habet & iny. quod ẽ quadraguta. habes .xl.ui.¬
ldec fr̃s mei etiã ab anterioribꝰ maioribꝰ nr̃is
dicta sunt. & inuentꝰ est iste numerꝰ inlitteris

Expanded text:
or scribas subinvicem, id est nomina quatuor paror scribas subinvicem, id est nomina quatuor partium mundi, orientis, occidentis, aquilonis et meridiani, quod est totus orbis, unde dicit Dominus, a quatuor ventis collecturum se electos suos, cum venerit ad judicium: si ergo facias ista quatuor nomina Graeca ἀνατολή, quod est oriens, δύσις, meros computant Graeci, quod nos facimus a litteram, illi lingua sua ponunt ἄλφα, et vocatur α unum. Ubi autem in numeris scribunt beta β, quod est b ipsorum, vocatur in numeris duo. Ubi scribunt gamma γ, vocatur in numeris ipsorum tria. Ubi scribunt delta δ, vocatur in numeris ipsorum quatuor: et sic per omnes litteras numeros habent; m quod nos nta sex annis aedificatum templum. Habet enim Adamhabes quinque: habet iterum alpha α, quod est unum; habes sex: habet et my μ, quod est quadraginta: habes quhaec, fratres mei, etiam ab anterioribus maioribus nostris dicta sunt et inuentus est iste numerus in litteris
Abbreviated transcription (Latin):
templũ qͦd destruxerunt uidei. resuscitauit tri-¬
duo dñs. Resuscitauit enim carnẽ suam. Uide¬
te qr ds erat equalis patri. fr̃s mei dicit apłs qui
eum excitauit amortius. De quo dicit: De patre.
Resuscitat᷑. ẜ exaltatus ẽ dñs. Resuscitauit eum.
Quis : Pater. cui dicit inpsalmis. excita me. &
reddam illis. Ergo pater eum resuscitauit. non
seipse: Quid autẽ facit pat̃ sine uerbo: Quid fa¬
cit pat̾ sine unico suo: Nam audi qr & ipse ds
erat. Soluite templum hoc. & tribus diebus erci-¬
tabo illud. Nunqͥd dir̃. soluite templum. quod
triduo pat̾ resuscitet: S quouͦi cum pat resus¬
citat. & filius resuscitat. sic cum filiꝰ suscitat. &
pater suscitat. qi filius dixit ego & pater unũ su¬
mus. Quid gͦ sibi uult nimerus quadragaitari
Interim ipse adam qr ꝑtotum orbem terrarumẽ.
audistis iam hesterno die in .iiiͦi. litteris grecis.
quatuor uerboꝵ grecoꝵ Si enim ista uerba quatu¬

Expanded text:
templum quod destruxerunt Judaei, et resuscitavit Domitemplum quod destruxerunt Judaei, et resuscitavit Dominus triduo. Resuscitavit enim carnem suam: videte, quia Deus erat aequalis Patri. Fratres mei, dicit Apostolus, Qui eum excitavit a mortuis. De quo dicit? De Patre: Resuscitatus et exaltatus est Dominus. Resuscitavit eum, quis? Pater, cui dixit in Psalmis, Excita me, et reddam illis. . Ergo Pater eum resuscitavit. Non se ipse? Quid autem facit Pater sine Verbo? quid facit Pater sine Unico suo? Nam audi quia et ipse Deus erat: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. Numquid dixit, Solvite templum, quod triduo Pater resuscitet? Sed quomodo cum Pater suscitat, et Filius suscitat; sic cum Filius suscitat, et Pater suscitat: quia Filius dixit, Ego et Pater unum sumus . 12. Quid ergo sibi vult numerus quadragenariInterim ipse Adam quia per totum orbem terrarum est audistis jam hesterno die in quatuor litteris Graecis quatuor verborum Graecorum. Si enim ista verba quatu
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qi nouimꝰ inquẽ credimꝰ. Ipsius templi solutio¬
nẽ & reedificationẽ. anniuersaria sollempnitate
celebraturi sumꝰ. Ad quã uos exhortam᷑ ut p̃pa¬
retis uos si qui estis cathecumini. ut accipiatis¬
grãm. Iam munc tempus est iam parturiat᷑. qͦd
cunc nascatur. Ergo illud nouimꝰ s forte hoc
erigit᷑ anobis. utrũ habeat aliqͦd sacramentum
quadraginta & sex annis edificatum ẽ templum.
Sunt quide multa quȩ hinc dici possint s qͦd
breuit̃ dici potest & facile intelligi hoc interim
dicamꝰ. fr̃s. diximus iam nisi fallor hesterno die
adam unũ hominẽ fuisse. & ipsum ẽẽ totũ genus
num. societate atq concordia sp̃uali. e gemit unꝰ
pauꝑ modo ipse adam. s in xp̃o renouatur. qr si¬
ne pecc̃o uenit adam. ut peccatũ adam solueret
incarne sua. & ut redintegraret sibi adam yma¬
ginẽ di. Adam gͦ caro rp̃i de adam. Ergo de ada¬

Expanded text:
est, quia novimus in quem credimus. Ipsius templi solutioest, quia novimus in quem credimus. Ipsius templi solutionem et reaedificationem, anniversaria solemnitate celebraturi sumus: ad quam vos exhortamur, ut praeparetis gratiam. Jam nunc tempus est, jam parturiatur quod tunc nascatur. Ergo illud novimus: sed forte hoc exigitur a nobis, utrum habeat aliquod sacramentum, quadraginta sex annis aedificatum templum. Sunt quidem multa quae hinc dici possint: sed quod breviter dici potest, et facile intelligi, hoc interim dicimus. Fratres, diximus jam, nisi fallor, hesterno die, Adam unum hominem fuisse, et ipsum esse totum genus num societate atque concordia spirituali. Et gemit unus pauper modo ipse Adam, sed in Christo innovatur: quia sine peccato venit Adam, ut peccatum Adam solveret in carne sua, et ut redintegraret sibi Adam imaginem Dei. De Adam ergo caro Christi: de Adam ergo
Abbreviated transcription (Latin):
rit ille dat. Nostis quid agat unusquisq indo¬
mo sua. cum amico. eum inquilino. cũ eliente
suo. cũ maiore cũ minore. quomͦ dat d̾s aditũ.
quomͦ aperit ianuã uerbo suo. Holite quiesce¬
facis: Et dñs. Soluite templum hoc. & tribus
diebꝰ excitabo illud. Dixerunt gͦ uidei. Quadra¬
guta & sex annis. edificatũ ẽ templũ. & truduo
suscitabis illud: Caro erant. carnalia sapie¬
bant. ille loquebat᷑ sp̃ualit̃. Quis autẽ posset
intellig̾e de quo templo dicebat: S ñ multũ
querimꝰ ꝑ euangelistam nobis aperuit. Dir̃ de
quo templo diceret soluite templũ hoc. & tribꝰ
diebꝰ excitabo illud. Quadraginta & sex annis
edificatũ est templũ. & triduo suscitabis illud:
Dicebat autẽ ait euangelista de templo corpo¬
ris sui. Et manifestum ẽ occisum dnm̃ post tri¬
duũ resurrexisse. Hoc mͦ omibꝰ notũ est. Et si ui
deis clausum ẽ qi foris stant. nobis tam̃ aꝑtum

Expanded text:
rit, ille dat. Nostis quid agatis unusquisque in dorit, ille dat. Nostis quid agatis unusquisque in domo sua cum amico, cum inquilino, cum cliente suo, cum majore, cum minore: quomodo dat Deus aditum, quomodo aperit januam verbo suo, nolite quiescefacis? » Et Dominus: « Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. Dixerunt ergo Judaei: Quadraginta et sex ancitabo illud? » Caro erant, carnalia sapiebant: ille vero loquebatur spiritualiter. Quis autem posset intelligere de quo templo dicebat? Sed non multum quaerimus; per Evangelistam nobis aperuit, dixit de quo templo diceret: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. Quadraginta et sex annis aedificatum est templum, et triduo suscitabis illud? Dicebat autem, ait Evangelista, de templo corporis sui. Et manifestum est, occisum Dominum post triduum resurrexisse. Hoc modo omnibus nobis notum est: et si Judaeis clausum est, quia foris stant; nobis tamen apertum
Abbreviated transcription (Latin):
tua. quã domus ubi habes salutẽ sempiternã.
Domum tuam intras ꝓpt̃ requiem temporałe.
domũ dĩ intras ꝓpt̃ requiem sempiternam.
Sigͦ indomo tua neqͥd ꝑuersum fiat satagis.
in domo di ubi salus ꝓposita ẽ & requies fine:
debes pati quantũ inte est siqͥd forte ꝑuersum
uideris: Uerbi grã. Uides frẽm currere ad thea¬
trum. ꝓhibe. mone. contristare. si zelis domꝰ
d̃i comedit te. Si autem fueris frigidus marei
dus. ad te solum expectans. &. quasi tibi suffi¬
ciens. & dicens incorde tuo quid mnͥ est curare
aliena pecc̃a : Sufficit michi anima mea. ipsã
integram seruẽ do. eia ñ tibi uenit inmentẽ
seruus ille qui abscondit talentũ & noluit ero¬
gare. nunquid enim accusatus ẽ qr ꝑdidie iẜ
non qi sine lucro seruauit: Sic gͦ audite fr̃s
mei. ut non quiescatis. Ego uobis consiliũ da¬
turꝰ sum. det ille qui intus ẽ. qr & si ꝑme dede¬

Expanded text:
tua, quam domus ubi habes salutem sempiternam. tua, quam domus ubi habes salutem sempiternam. Domum tuam intras propter requiem temporalem; domum Dei intras propter requiem sempiternam. Si ergo in domo tua ne quid perversum fiat satagis; in domo Dei ubi salus proposita est et requies sine fine, debes pati quantum in te est, si quid forte perversum videris? Verbi gratia, vides fratrem currere ad theatrum? prohibe, mone, contristare, si zelus domus Dei comedit tdus, ad te solum exspectans, et quasi tibi sufficiens et dicens in corde tuo: Quid mihi curare est aliena peccata, sufficit mihi anima mea, ipsam integram servem Deo, etiam non tibi venit in mentem servus ille, qui abscondit talentum gare? Numquid enim accusatus est quia perdidit, et non quia sine lucro servavit ? Sic ergo audite, fratres mei, ut non quiescatis. Ego vobis consilium daturus sum: det ille qui intus est; quia etsi per me dede
Abbreviated transcription (Latin):
audient adño. Ligate illi manus & pedes. &
picite intenebras exteriores. Cunc dictum ẽ
relus domus tuȩ comedit me. Recordati st̃
⁊discipłi. qr zelo domiis dĩ eiecit istos de tem¬
plo dñs. fr̃s unusquisq xp̃ianꝰ in menibris
x.p̃l relo domus dĩ eomedatur. Quis comedit᷑
zelo dĩ domꝰ. Qui omĩa que forte ibi udet
ꝑuersa satagit cotrigi. cupit emendari. non
quiescit. si emendare non potest tolerat. geniit.
non ercutit᷑ de area granum. sustinet paleam
ut intret in horreum. & cum palea fuerit se¬
parata. intrat in horreum. Sigranum es noli
ereitti de palea. ne prius ab auibꝰ colligaris.
quam in horreum eongregeris. Aues enim cȩli
aerie sunt potestates. expectant aliquid rape¬
re de area. &. non rapiunt nisi qͦd inde fuerit ex¬
cussum. F rgo zelus domus d̃i comedat te. Unũ¬
quẽq xp̃ianũ zelus domus dĩ comedat. inqua
domo di membrũ ẽ. Non enĩ magis est domꝰ

Expanded text:
audient in fine, Ligate illis manus et pedes, et audient in fine, Ligate illis manus et pedes, et projicite in tenebras exteriores. 9. Tunc scriptum esse, Zelus domus tuae comedit me, recordati sunt discipuli: quia zelo domus Dei ejecit istos de templo Dominus. Fratres, unusquisque christianus in membris Christi zelo domus Dei comedatur. Quis comeditur zelo domus Dei? Qui omnia quae forte ibi videt perversa, satagit corrigi, cupit emendari, non quiescit: si emendare non potest, tolerat, gemit. Non excutitur de area granum, sustinet paleam; ut intret in horreum, cum palea fuerit separata. Tu ante horreum, si granum es, noli excuti de area; ne prius ab avibus colligaris, quam in horreum congregeris. Aves enim coeli aeriae potestates exspectant aliquid rapere de area, et non rapiunt nisi quod inde fuerit excussum. Ergo zelus domus Dei comedat te: unumquemque christianum zelus domus Dei comedat, in qua domo Dei membrum est. Non enim magis est domus
Abbreviated transcription (Latin):
quid neq qui rigat.s qui incrementũ dat ds̃.
Et dicant semꝑ magnificet᷑ dñs. qui uolunt
pacem serui euis. Isti autẽ de scripturis ipsis
fallunt ppłos ut accipiant ab ipsis honores os
laudes.& non conuertant᷑ homines adueritatẽ.
Quia uero ipsis seripturis fallunt ppłos a quibꝰ
querunt honores. uendunt boues. uendunt
.÷. oues. id est ipsas plebes. Et eui uendunt. ni¬
una est. quiaquid inde p̃ciditur. quis tollit
nisi leo ille rugiens &s. cireuiens querens quẽ de¬
uoret: Ue his qui p̃cidunt᷑. nam illa integra
ꝑmanebit. Nouit enim dñs qui sunt eius.
Camen quantum in ipsis est. uendunt boues
s. oues. uendunt &. columbas. obseruent fla¬
gellum peccatoꝵ suoꝵ. Certe quando aliquid
tale patiunt᷑ ꝓpt̃ istas iniquitates suas. cog¬
noscant quia dñs fecit flagellum de resticulis.
e ad huc admonet eos ut mutent se. ut non
sint negoclatores. Nam si se non mutauerint.i fne¬

Expanded text:
quid, neque quiquid, neque quiEt dicant semper, Magnificetur Dominus, qui volunt pacem servi ejus. » 8. Isti autem de Scripturis ipsis fallunt populos, ut accipiant ab ipsis honores et laudes, et non convertantur homines ad veritatem. Quia vero ipsis Scripturis fallunt populos, a quibus quaerunt honores; vendunt boves, vendunt et oves, id est ipsas plebes. Et cui vendunt, niuna est; quidquid inde praeciditur, quis tollit, nisi leo ille rugiens et circumiens, quaerens quem devoret ? Vae his qui praeciduntur! nam illa integra permanebit. Novit enim Dominus qui sunt ejus . Tamen quantum in ipsis est, vendunt boves et oves, vendunt et columbas: observent flagellum peccatorum suorum. Certe quando aliquid tale patiuntur propter istas iniquitates suas, agnoscant quia Dominus fecit flagellum de resticulis, et ad hoc admonet eos ut mutent se, ut non sint negotiatores: nam si se non mutaverint,