comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ambo midi : ignorabant. s ñ confundebant᷑. Quia enĩ nicħ pͣcesserat qd ñ liceret. in¬
cħ secutũ fuerat qđ pnderet. Ibĩ hõ primitꝰ dĩ lage transgressa aliam legẽ repuglai¬
tẽ suȩ menti habere cepit i mẽbris:: iobedientię suę malũ sensit. qͣndo fibi dia¬
nissime recributã in obedientiam sua carnis inuenit. Talem qͥppe etiam serpens
ocłoꝵ aꝑtionẽ seducendo ꝓmiserat. ad aliqͥd uidelicet sciendũ qđ meliꝰ nesciretᷤ.
Tunc ip̃se qͥppe sensit hono qđ fecit. Tunc abono malũ non carendo s ꝑpeciendo
discreuit. In iustũ enĩ erat ut obtẽꝑaret᷑ aseruo fuo id ÷ a corpe fuo ei qui ñ obꝰ¬
tẽꝑauerat dnõ suo. Nam qͥd ÷ qđ ocłi. labia. lingua. manꝰ. pedes. inflexiones dorsi¬
certueis & laterũ. ut ad oꝑa fibi congrua moueant᷑ positũ in potestate : qͣndo
ab impedim̃tis corpꝰ liberũ habemꝰ ⁊ sanũ: ubi aut̃ uentũ fuerit ut fili semi¬

Expanded text:
ignorabant, sed: non confundebantur. quia enim nihil praecesserat quod non liceret, nihil secutum fuerat quod puderet. Ibi homo primitus dei lege transgressa aliam legem repugnantem suae menti habere coepit in membris et inoboedientiae suae malum sensit, quando sibi dignissime retributam inoboedientiam suae carnis inuenit. talem quippe etiam serpens oculorum apertionem seducendo promiserat, ad aliquid uidelicet sciendum, quod melius nesciretur. tunc in se quippe sensit homo quod fecit, tunc a bono malum non carendo, sed perpetiendo discreuit. iniustum enim erat, ut obtemperaretur a seruo suo, id est a corpore suo ei qui non obtemperarat domino suo. nam quid est, cervicis et laterum, ut ad opera sibi congrua moveantur, positum in potestate est, quando ab impedimentis corpus liberum habemus et sanum; ubi autem ventum fuerit ut filii semi
Abbreviated transcription (Latin):
meruer̃: ⁊ ñ solũ illa mat̾. uerũ eciã iliȩ patꝰ eiꝰ. sic̃ coniux matris c̃. iurtio
mente ñ carne. Diue tam̃ ille pat᷑ sola mente. siue illa mat᷑: carne: p̃arentes tañ
ambo humilitatis eiꝰ. ñ sublimitatis: infirmitatis. ñ diuinitatis. Nar enĩ miñ¬
tit᷑ euangłiũ ubi logit᷑. ⁊ erant pat᷑ es: mat̾ mnirantes fitꝑ his quȩ dicebant᷑ deillo.
& alio loco. Et ibant parentes eiꝰ ꝑ om̃s annos in iherłm. Itẽ pauio post. & airꝰ mat
eiꝰ ad illũ. fili qͥd fecisti nob̾ sic: fcce pat᷑ tiuus ⁊ go dolentes querebamꝰ temnat̾

Expanded text:
meruerunt et non solum illa mater uerum etiam ille pater eius sicut coniux matris eius, utrumque meruerunt et non solum illa mater uerum etiam ille pater eius sicut coniux matris eius, utrumque mente, non carne. siue-tamen ille pater sola mente siue illa mater et carne, parentes tamen ambo humilitatis eius, non sublimitatis, infirmitatis, non diuinitatis. neque enim mentitur euangelium, ubi legitur: et erant pater eius et mater mirantes super his quae dicebantur de illo, et alio loco: et ibant parentes eius per omnes annos in Hierusalem; item paulo post: et dixit mater eius ad illum: fili, quid fecisti n
Abbreviated transcription (Latin):
ab scedens. habe hoc aut̃ qui recesserit ad cumulũ supplicq̃: ñ admericũ ũimĩ
Quib uͦ placuit exconsensu: ab usi carnalis concupiscentie imꝓpetitũ coni nemi.
ab fit ut iundm int̾ illos coniugale rũpat᷑. Immo firmiꝰ erit. quo magis ea paca
socũ inier̃: quȩ cariꝰ concordiꝰq seruanda st̃: ñ uoluntarũs corpoꝵ nexdtꝰ. si pa¬
luntariis aa fectibꝰ animoꝵ. Noq enĩ falla cit᷑ dictũ: ab angło ad iosegh. noli
timere acctꝑe mariam coniugẽ tuã. Coniux uocat᷑ exprima aesponsationi side.
quã concubitti nec cognouerat. nec fuerat cogniturꝰ : nec perierat. nec mendax
manserat conuigis appellatio: ubi noc fuerat noc futura erat carnis ulla cõmte¬
ria frat qͥppe illa uigo: idõ sanctiꝰ: mirabiliꝰ iocunda suo uiro:. q etiã fecun¬

Expanded text:
abscedens. habet hoc autem qui recesserit ad cumulum supplicii, non ad meritum praemii. abscedens. habet hoc autem qui recesserit ad cumulum supplicii, non ad meritum praemii. Quibus uero placuit ex consensu ab usu carnalis concupiscentiae in perpetuum continere, absit ut uinculum inter illos coniugale rumpatur; immo firmius erit, quo magis ea pacta secum inierunt, quae carius concordiusque seruanda sunt, non uoluptariis corporum nexibus sed uoluntariistimere accipere Mariam coniugem tuam. coniux uocatur ex prima desponsationis fide, quam concubitu nec cognouerat nec fuerat cogniturus; nec perierat nec mendax manserat coniugis appellatio, ubi nec fuerat nec futura erat carnis ulla commixtio. erat quippe illa uirgo ideo sanctius et mirabilius iucunda suo uiro, quia etiam fecun
Abbreviated transcription (Latin):
duicant᷑ uxores. nec sterilem coniuge̾ fas sit relinquere : ut alia ferunda augũ
Qđ si qͥsꝗ. fecerit. ñ lege hunꝰ scłi ubi int̾ ueniente repudio sine crimine conadit. d
aliis alia copulare conubia qđ etiam scm̃ mnoysen atĩs ppt̾ duriciam corddis ilous
ifrłitis ꝑmifisse cestat᷑. s lege ȩuangłq reus : adulterq: sic̃ eciã illa si alteri haro¬
serit. Usq adco manent intͣ uiuentes semel mita iura nuptiarũ. ut poci surtp
quo uerũ comibiũ fuit. fieri uerũ conubiũ ꝓot̾. cũ quo pri adulteriũ fui ra
manet intͣ uiuentes qͥddã coniugale. qđ n&c seꝑatio noc cũ adultero copulatio
possit auferre. Manet aut̃ ad noxã criminis. n ad iuncłm fterims: sic̃ apostate
anima uelut de contugio xp̃i recedens. &iam fide ꝑdica sacram̃tũ fidei ñ anniit.
qđ lauacro regenerationis accepit. Redderet᷑ enĩ ꝓcul dubio redeunti. si amisis

Expanded text:
ducantur uxores, nec sterilem coniugem fas sit relinquere, ut alia fecunda ducatur. ducantur uxores, nec sterilem coniugem fas sit relinquere, ut alia fecunda ducatur. quod si quisquam fecerit, non lege huius saeculi, ubi interueniente repudio sine crimine conceditur cum aliis alia copulare conubia — quod etiam sanctum Moysen dominus propter duritiam cordis illorum Israhelitis permisisse testatur — sed lege euangelii reus est adulterii, sicut etiam illa, si alteri nupserit. usque adeo manent inter uiuentes semel inita iura nuptiarum, ut potius sint quo uerum conubium fuit fieri uerum conubium potest cum quo prius adulterium fuit. ita manet inter uiuentes quiddam coniugale, quod nec separatio nec cum altero copulatio possit auferre. manet autem ad noxam criminis, non ad uinculum foederis, sicut apostatae anima uelut de coniugio Christi recedens etiam fide perdita sacramentum fidei non amittit, quod lauacro regenerationis accepit. redderetur enim procul dubio redeunti, si amisisset
Abbreviated transcription (Latin):
quebat᷑ abrabȩ dnm̃ illũ uocans. Q licec ita sese habeat. ut natura pͥncipũ amet
singłaritatẽ: faciliꝰ aut̃ pluralitatẽ udeamꝰ. in subditis: tam̃ plures femine
uni uiro nũq licite uingerent᷑. nisi ex hoc plures filii nascerent᷑. Unde siuna
concũbat cũ plurib. qr ñ ÷ ei hino multiplicatio ꝓlis. s frequentatio libidinis :
coniux ñ pot᷑ eẽ. s meretrix. Qm̃ sane ñ tantũ focimattas euiꝰ fructꝰ m ꝓle ÷
noc tantũ pudicitia cuiꝰ tumcłm ÷ fides. uerũ etiam qđ dã sacram̃tũ nuptiars
lati. quã dtii iuune inseꝑabilit̃ ꝑseuerent: nec liceat excepta causa for upi¬
ciuitate dĩ mĩ in monte scõeiꝰ. hoc e in ełia xp̃i. quibꝰq fidlibꝰ conuigatis. in
sine dubio membrast᷑ xp̃i. ut cũ filioꝵ ꝓ cirandoꝵ causauł nubant femine. iuꝑ

Expanded text:
quebatur Abrahae, dominum illum uocans. quod licet ita sese habeat, ut natura principiorum amet quebatur Abrahae, dominum illum uocans. quod licet ita sese habeat, ut natura principiorum amet singularitatem, facilius autem pluralitatem uideamus in subditis, tamen plures feminae uni uiro numquam licite iungerentur, nisi ex hoc plures filii nascerentur. unde si una concumbat cum pluribus, quia non est ei hinc multiplicatio prolis, sed frequentatio libidinis, coniux non potest esse, sed meretrix. Quoniam sane non tantum fecunditas, cuius fructus in prole est, nec tantum pudicitia, cuius uinculum est fides, uerum etiam quoddam sacramentum nuptiarum lati quamdiu uiuunt inseparabiliter perseuerent nec liceat excepta causa fornicaticiuitate dei nostri, in monte sancto eius, hoc est in ecclesia Christi quibusque fidelibus coniugatis, qui sine dubio membra sunt Christi, ut, cum filiorum procreandorum causa uel nubant feminae uel
Abbreviated transcription (Latin):
set. ut copiosiꝰ se bibido iactaret : ita etiam scẽ femine serussent plurib singłẽ
Qđ si aliqua faceret quid eam nisi concupiscentie turpitudo cõpelleret. ut plu¬
res uiros haberet qͣndo ista licentia pbures filios ñ haberet: Ueru̾tam̃ magis
ꝑtinere adnuptiarũ bonũ: ñ unũ ⁊ multas. s unũ ⁊ unã: satis indicat ipsa pri¬
ma diuinitꝰ facta coniugu̾ copula. ut inde conubia sumerẽt mi̾tii: ubi hone¬
stiꝰ adcenderet᷑ exempbñ. grediente aut̃ genere humano iuincte stͣ quib dã bonis
uiris bone femine singłis p hes. Unde apparet ⁊ illua dignitatis magis appecisse
modestiam : : hoc fecunditatis ꝑmisisse naturã. Nam : pͥncipatꝰ magis naturalit᷑.
uniꝰ in multos. quã in unũ pot̾.cẽ. multoꝵ. Nec dubitari pot̾ naturali ordine
uiros pociꝰ feminis. quã uiris feminas pͥncipari. Qđ seruans apłs ait. capd muli¬

Expanded text:
set, ut copiosius se libido iactaret, ita etiam sanctae feminae seruissent pluribus singulae. set, ut copiosius se libido iactaret, ita etiam sanctae feminae seruissent pluribus singulae. quod si aliqua faceret, quid eam nisi concupiscentiae turpitudo conpelleret, ut plures uiros haberet, quando ista licentia plures filios non haberet? uerumtamen magis pertinere ad nuptiarum bonum non unum et multas, sed unum et unam satis indicat ipsa prima diuinitus facta coniugum copula, ut inde conubia sumerent initium, ubi honestius adtenderetur exemplum. progrediente autem genere humano iunctae sunt quibusdam bonis uiris bonae feminae, singulis plures. unde adparet et illud dignitatis magis adpetisse modestiam et hoc fecunditatis permisisse naturam. nam et principatus magis naturaliter unius in multos quam in unum potest esse multorum. nec dubitari potest naturali ordine uiros potius feminis quam uiris feminas principari. quod seruans apostolus ait: caput muli
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. hac intentione cordis qui sitũ uas possidet. id ÷ coniugẽ fuam ꝓculdubio
ñ possidet in morbo desideriĩ: sic̃ gentes quȩ ignorant dm̃. s ui sc̃ificatione ⁊ ho¬
nore. sic̃ fideles qui sꝑant in am̃. Iuo qͥppe concupiscentiȩ malo utit᷑ hõ ñ uincit᷑.
qͣndo eam in ordinatis atq indecoris motib estuantẽ. frenat ⁊ cohibet. neq nͥ
ꝓpagin confulens relaxat atq adhibet. ut sp̃ialit᷑ regenerandos carnalit᷑ gignat.
ñ ut sp̃m carm sordida seruitute subiciat. Dic patres scõs ex abrabam ⁊ ante abra¬
ham. quib as qđ ei plactierint phibet testimoniu: usos fuisse conuigib ne¬
minẽ oportet dubitare xp̃ianũ : qͣndo quib̾dam eciam singłis plures habere
concessũ ÷. U bi racio fuit ꝓli multiplicande : ñ uariant̾e appecitio uoluptatis.

Expanded text:
tatis. Hac intentione cordis qui suum vas possidet, id est conjugem suam, procul dubio tatis. Hac intentione cordis qui suum vas possidet, id est conjugem suam, procul dubio non possidet in morbo desiderii sicut gentes, quae ignorant Deum, sed in sanctificatione et honore, sicut fideles qui sperant in deum. illo quippe concupiscentiae malo utitur homo, non uincitur, quando eam inordinatis atque indecoris motibus aestuantem frenat et cohibet neque nisi propagini consulens relaxat atque adhibet, ut spiritaliter regenerandos carnaliter gignat, non ut spiritum carni sordida seruitute subiciat. sic patres sanctos ex Abraham et ante Abraham, quibus deus quod ei placuerint perhibet testimonium, usos fuisse coniugibus neminem oportet dubitare christianum, quando quibusdam etiam singulis plures habere concessum est, ubi ratio fuit prolis multiplicandae, non uariandae adpetitio uoluptatis.
Abbreviated transcription (Latin):
n imorbo desiderii. sic̃ ⁊ gentes quȩ ignorant am̃. Non solũ gͥ coniugatꝰ fi.¬
dełis uase ñ utat̾ alieno. qđ faciunt aquib uxores appecunt᷑ alienȩ : f nec
ipsũ ꝓpriũ in concupiscentiȩ carnalis morbo possidendũ sciat. Qđ ñ sic accipiendũ ÷
tanꝗ ꝓhibuerit apłs coniugalẽ hoc ÷ licitũ honestũq contibitũ s ut iste concu¬
bitꝰ qui nicħ morbide libidinis haberet adiunctũ: si ñ p̃cedente peccato in eo
perissec libertatis arbitrtñ. qđ nc̃ id habet adiunctũ: non sit uoluntatis s
necessitatis: sine qua tam̃ inꝑcreandis fidus ad fruccũ ꝑuentre t̃ pot̾ ppsiꝰ uo¬
luntatis. Que uoluntas in conubiis fideliũ. ñ eo fine decminat᷑: ut transitorii
filii nascant᷑ msclõ isto.s ut ꝑmansuri renascant᷑ in xp̃o. Qđ si ꝑuenerit merces
erit de conugio plene felicitatis. si aut̃ ñ ꝓuenerit paxerit coniugibꝰ bone uolun

Expanded text:
siderii sicut et gentes, quae ignorant deum. non solum igitur coniugatus fidelis uase non utatur alieno, quod faciunt a quibus uxores adpetuntur alienae, sed nec ipsum proprium in concupiscentiae carnalis morbo possidendum sciat. quod non sic accipiendum est, tamquam prohibuerit apostolus coniugalem, hoc est licitum honestumque concubitum, sed ut iste concubitus, qui nihil morbidae libidinis haberet adiunctum, si non praecedente peccato in eo perisset libertatis arbitrium, quod nunc id habet adiunctum, non sit uoluntatis, sed necessitatis, sine qua tamen in procreandis filiis ad fructum perueniri non potest ipsius uoluntatis. quae uoluntas in conubiis fidelium non eo fine determinatur, ut transituri filii nascantur in saeculo isto, sed ut permansuri renascantur in Christo. quod si prouenerit, merces erit de coniugio plenae felicitatis; si autem non prouenerit, pax erit coniugibus bonae uol
Abbreviated transcription (Latin):
eR E sicI NoUI dileccissime fili ualeri: qui mediciam
xp̃i qua peccata sanant᷑ carnalit̾ natis paruulis necessa¬
riam ñ eẽ. contendunt: dãpnatores nos. eẽ. nuptiarũ
creat. inuidiosissime clamitant: qm dicimꝰ eos qui de-
tali comixtione nascunt᷑. trahere origiale peccatt̃:

Expanded text:
eretici noui, dilectissime fili Valeri, qui medicinam Christi, qua peccata sanantur, carnaliter natis paruulis necessariam non. esse contendunt, damnatores nos esse nuptiarum creat, invidiosissime clamitant: quoniam dicimus, eos qui de tali commixtione nascuntur, trahere originale peccatum;
Abbreviated transcription (Latin):
qui solui potuit iustꝰ. cẽ. cũ generatio omĩs errart. nͥ natꝰ ex ungine generati¬
onis obnoxie prullegio minimȩ teneret᷑. Etce inqͥt ininiquitatib conceptꝰ sũ:
⁊ indelictis peꝑit me mat̾ mea. dic̃ hs quip̃cet̾is iust putabat᷑. quẽ gͥ iã tustũ
dixerim. nͥ hoꝵ lib̾um uinculoꝵ. quẽ nature cõmunis uincłã ñ teneant.⁊
O m̃s subpeccato. abadã in oñs regnabat mors. Ueniat solus stꝰ in conspatu dĩ:
cetis exadam subperati obligatione nascentibꝰ. qđ utiq peccatũ diaboltis seminaui.
H unc dãpnatorẽ redargue nuptiarũ. qui sine peccato natũ solũ dic̃ uiginis filtum
istũ negatorẽ ꝑ ficiende criminare inititis. qui asserit: in generari uitia generi hu¬
mano. in tpso conceptionis exorelio: & dic ei qđ aduers̃ me in primo tuo tolumine iua¬
ris tibi satis alte acuteq dixisse. noc paccare eos omĩno qui pecare dicunt᷑: Siquide

Expanded text:
qui solus non potuit iustus esse, cum generatio omnis erraret, nisi natus ex uirgine generationis obnoxiae priuilegio minime teneretur. ecce inquit in iniquitatibus conceptus sum, et in delictis peperit me mater mea dicit is qui idixerim, nisi horum liberum vinculorum, quem naturae communis vincula non teneant? Omnes sub peccato, ab Adam in omnes regnabat mors. Veniat solus justus in conspectu Dei, caeteris ex Adam sub peccati obligatione nascentibus; quod utique peccatum diabolus seminavit. Hunc damnatorem redargue nuptiarum, qui sine peccato natum solum dicit virginis filium. Istum negatorem percipiendae criminare virtutis, qui asserit ingenerari vitia generi humano in ipso conceptionis exordio. Et dic ei, quod adversus me in primo tuo volumine videris tibi satis apte acuteque dixisse, « Nec peccare eos omnino, qui peccare dicuntur: siquidem
Abbreviated transcription (Latin):
modũ latidet accipit. beatꝰ inquit abrosus ep̃s. in cuiꝰ p̃cipue libris romana eluc
fides qui scriptoꝵ int̾ latinos flos quidã speciosus enituit. Cuiꝰ fidẽ ⁊ putissimũ
miscript᷑is sensũ ne inimicꝰ quidẽ austis ÷ rep̃hend̾o. Ecce qualib ꝯquantis p̃dicat
haudib qualib& scm̃ ce doctũ uirũ. naquaquã tñ auctoritati script᷑ȩ canonioe
cõpandũ. Quẽ ꝑpt̾ea sic iste com̃dat. qr uidet᷑ sibi inqͦdã loco libioꝵ eiꝰ eõteste
ãpeccandũ ad iuuamꝰ: iusteq uiuendũ. Audiat gͦ illũ uen̾abilẽ antistitẽ dicẽ¬
etiã illud qđ solent

Expanded text:
modum laudet accipite. \'Beatus\', inquit, \'Ambromodum laudet accipite. \'Beatus\', inquit, \'Ambrofides, qui scriptorum inter Latinos flos quidam speciosus enituit, cuius fidem et purissimum in scripturis sensum ne inimicus quidem ausus est reprehendere\'. paeniteatlaudibus quamlibet sanctum et doctum uirum, nequaquam tamen auctoritati scripturae canonicae comparandum. quem propterea sic iste commendat, quia uidetur sibi in quodam loco librorum eius eo teste andum adiuuamur iusteque uiuendum. Audiat ergo illum uenerabilem antistitem dicenetiam illud quod solent
Abbreviated transcription (Latin):
mxp̃i eẽ arbittur exẽplo. Iđ nichilonimꝰ ad doctͥna ꝑtin̾e ꝑspicitis. q̃ nobis
eugłica p̃dicat᷑. ut uidelicet tãq uia demonstrata qͥ ambulare debeamos
iã uirib lib̾i arbitrii. adiutorio nuillo alt̾ius indigentes. sufficiamꝰ nobis.
ne aeficiamꝰ inuia Quãnis ⁊ ipsã uiã contendat etiã sola mueniri posse na¬
medi s. fariliꝰ siadiuuet grã. hõc ͦ ꝓ mõ captu intellig̾e potui inpelagis scriptis
tñ n ominat grãm. Uidetis aut̃ qđ qui ista sentiunt ignorantes dĩ iusticiã: suã
miniũ suũ sensur̃ legẽ. ꝑfecto in ilł nec aꝑta contuent᷑. Utinã gͦ saltẽ tuchatho¬
quau uiror. scriptis. aquib eas recte intellectas eẽ ñdubitant. quid sit de ad-
nimio pͣtirent. Nã este ipse pelagiꝰ. in illo ipso recente opeulo fuo cuiꝰ se cõme¬
moratioẽ defendit. id ẽ initercio libro ꝑlib̾o arbitrio. scm ambrofrũ quẽ ad¬

Expanded text:
 nobis euangelica praedicatur, ut uidelicet tamquam uia demonstrata, qua ambulare debeamus, iam uiribus liberi arbitrii adiutorio nullo alterius indigentes sufficiamus nobis. ne deficiamus in uia, quamuis et ipsam uiam contendat etiam sola inueniri posse natura, sed facilius, si adiuuet gratia. Hoc ergo pro meo captu intellegere potui in Pelagii scriptis, quando nominat gratiam. uidetis autem, quod qui ista sentiunt ignorantes dei iustitiam suam ucundum suum sensum legunt. profecto in illis nec aperta contuentur. utinam ergo saltem in catholicorum uirorum scriptis, a quibus eas recte intellectas esse non dubitant, quid sit de adiunimio praeterirent! nam iste ipse Pelagius in illo ipso recenti opusculo suo, cuius se commemoratione defendit, id est in tertio libro pro libero arbitrio, sanctum Ambrosium quemad
Abbreviated transcription (Latin):
pclagianos ei nescio qͥd scͥpsisse de nob̃. qͥ scilicet nuptias cdãpnaiemus
asserendo originale peccatum. Quoꝵ libroꝵ titulꝰ ÷ de miptiis ⁊ c̃cupiscentia.
Bonitatẽ qͥppe defendimus nuptiarũ. ne putaret᷑ earũ ẽẽ uitiũ concupiscen¬
tia carnis ⁊ lex in menbris repugnans legi mentis. Quo malo libidinis
bene utit᷑ ad filios procreandos pudicitia coniugalis. Ut autẽ duo
libri essent: primus uenit in uiliani pelagiani manus. ⁊ seripsit aiisis
eum libros quatuor. exqͥb qͥdã ñ nulla decepsit. ⁊ comiti ualerio misit
ille uero adnos. Quȩ cũ accepissẽ: alio libro ad eadẽ ipsa respondi.
huiꝰ oꝑis primus sic ĩcipit. Heretici noui dilectissime fili ualeri.
Scd̾s autẽ: Int̾ militiȩ tuȩ curas. Ex PliCIT Re Racta¬

Expanded text:
sem Pelagianos ei nescio quid scripsisse de nobis, quod scilicet nuptias damnaremus asserendo originale peccatum. quorum librorum titulus est: de nuptiis et concupiscentia. bonitatem quippe defendimus nuptiarum, ne putaretur earum esse uitium concupiscentia carnis et lex in membris repugnans legi mentis, quo malo libidinis bene utitur ad filios procreandos pudicitia coniugalis. ut autem duo libri essent, primus uenit in Iuliani Pelagiani manus, et scripsit aduersus eum libros quattuor, ex quibus quidam nonnulla descripsit et comiti Valerio misit, ille uero ad nos. quae cum accepissem, alio libro ad eadem ipsa respondi. Huius operis primus liber sic incipit: Heretici noui, dilectissime fili Valeri, secundus aute
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ lugeam multos. exhis qui añ peccauer̃. ⁊ non egerunt penitenciã. suꝑ in mundiciã
⁊ luxuriam. & fornicacionẽ. ꝙͣ gesserunt. circumstant ergo nos ⁊ p̃cepta recte fa¬
ciendi & exempla: non tantu recte facientium: s ⁊̃ penitenciũ. ad recipien¬
dam salutẽ q fuerat amissa peccando. s fac in certũ esse. utrũ ignoscat ads̃. Qd
ꝑdit cũ supplicat dõ. qͥ salutẽ ꝑdere ñ dubitauerit cũ offenderst̃ dm̃: qͥs enim
certꝰ: ⁊̃ qͥd imꝑator ignoscat: ⁊ tamen pecunia fundit᷑. maria tͣnseuntur: ꝓcel¬
larum incerta subeuntur. It penȩ mors eintetur. mors ipsa suscipitur: sup¬
pli catur de m̃ ꝑhomines: hoĩ. Sine dubitaacione fiunt ista: cumsit dubium.
honestior humilitas: quase qͥsq humiliat aecdię dĩ. ⁊ labor minor inponitur
⁊nullo temporalis mortis pieulo mors aeterria UI IATU R

Expanded text:
is qui ante peccaverunt, et non egerunt poenitentiam super immunditia is qui ante peccaverunt, et non egerunt poenitentiam super immunditia et luxuria, et fornicatione quam gesserunt . Circumstant ergo nos et praecepta recte faciendi, et exempla non tantum recte facientium, sed etiam poenitentium ad recipiendam salutem, quae fuerat amissa peccando. Sed fac incertum esse utrum ignoscat Deus. Quid perdit, cum supplicat Deo, qui salutem perdere non dubitavit, cum offendetiam imperator ignoscat? Et tamen pecunia funditur, maria transmeantur, procellarum incerta subeuntur; et pene ut mors evitetur, mors ipsa suscipitur. Supplicatur deinde per homines homini: sine dubitatione fiunt ista, cum sit dubium qittitur . Et multo est honestior humilitas, qua se quisque humiliat Ecclesiae Dei: et labor minor imponitur, et nullo temporalis mortis periculo mors aeterna vitatur
Abbreviated transcription (Latin):
unquit sac̾staũ decdissem utiq holo carstis ñ delectaberis. Sacͥfitum dõ sp̃c contbulatus:
cor contritum ⁊ humiliatum ds̃ ñ sꝑnit. Nonsolũ gͥ deuote obtulit: s ⁊ ista dicendo qͥd
offerri oporterit oftendit. Non enim sufficit mores in meliꝰ. conmutarȩ: ⁊a factis malis
recedere: nͥ &̃ dehis q̃factast᷑ satis fatiat dño ꝑpenitentie dolorẽ. ꝑ humilitatis ge¬
mitum. pcontriti cordis sacrifitium. eooꝑantibus helemosinis. Bĩ misericordes: qm̃
ipsoꝵ miscrebitur ds̃. Nonenim dictum ẽ. ut tantum abstineamꝰ. apeccatis: S ⁊ de
p̃titis in quit dep̾care dñm. ut tibi dimutantur. & petrꝰ iam erat sidelis: iam in
rp̃o ⁊ alios. baptiauerat. Intuere gͦ petrũ: p̃sumentẽ. accusatum. timentẽ uul¬
ntratum. flentẽ. sanatum. & iã pꝰ aduentum decelo sp̃c scĩ quidã sẏmon pecimia uo¬
paulus. qui utiq fidelibꝰ mittebat epłas: ne it̾m conuenero. humiliet me ds aduos.¬

Expanded text:
m Deo spiritus contribulatus: cor contritum et humiliatum Deus non spernit . Non solum ergo devote obtulit, sed etiam ista dicendo quid offerri oporteret ostendit. Non enim sufficit mores in melius commutare, et a factis malis recedere; nisi etiam de his quae facta sunt, satisfiat Deo per poenitentiae dolorem, per humilitatis gemitum, per contriti cordis sacrificium, cooperantibus eleemosynis. Beati enim misericordes, quoniam ipsorum miserebitur Deus . Non enim dictum est, ut tantum abstineamus a peccatis: Sed et de praeteritis, inquit, deprecare Dominum, ut tibi dimittantur . Et Petrus jam erat fidelis, jam in Christo et alios baptizaverat. Intuere ergo Petrum praesumentem accusatum, timentem vulneratum, flentem sanatum. Jam etiam post adventum de coelo Spiritus sancti, iam apostolus Paulus, qui utique fidelibus mittebat Epistolas: Ne iterum cum venero ad vos
Abbreviated transcription (Latin):
gale sacer dociu p̃sigurabatur aeccłis: repente aũ fact᷑  adultiũ ⁊ homiaidũ
reus. N frustra tñ detam inmani & abruto ꝑfundo sceleris: penitens canai

Expanded text:
gale sacerdotium praefigurabatur Ecclesiae. Repente autem factus et adulterii et homicidii gale sacerdotium praefigurabatur Ecclesiae. Repente autem factus et adulterii et homicidii reus, non frustra tamen de tam
Abbreviated transcription (Latin):
diniissase̾: ulis factus sum nimis iterans uias meas. ⁊ canis horribilis ocłis dĩ conu̾sꝰ
aduomitum siuim. Quoͣ ibo ab sp̃u tuo ei. &. aficie eiꝰ quo fugam. q̃ fr̃ nͥ adeiꝰ mĩam pe
nitendo. ciuꝰ potestacẽ peccando contenpseras: Iemo enim recte fugͥ abillo n ad
illum. Ab eiꝰ se ueritate: adeiꝰ bonitatẽ. Qs enim locꝰ te excipiet fugientẽ: ubi euꝰ
p̃sentia te non in ueniat: siascendis in celũ ibi ẽ. Sidescenderis innferñ ad est
Recipe gͦ pennas tuas indirectũ: ⁊ habita inspe inextrema huiꝰ scli. & enĩ illuc
manus sua deducette: ⁊ ꝑducet ce dext̾a sua. Quicqͥd enim feteris. q̃cũq peccaue¬
ris: adhaic
do nontͥ ꝑsuasit ut retederes: parcendo clamat ut redeas. Intuere ds regem:
Iant utiꝙ upse ulius temporis sacramenta ꝑceꝑat. iam utiꝙ circũei erat qͥd pi¬
tres nr̃i habebant ꝓbaptismo baptismitm. Nam adh dicit apłs: ac cepisse sem¬

Expanded text:
dimissa sunt, vilis factus sum, nimis iterans vias meas, et canis horribilis oculis Dei conversus ad vomitum suum. Quo abibo a spiritu ejus, et a facie ejus quo fugiam? Quo frater? nitendo, cujus potestatem peccando contempseras? Nemo enim recte fugit ab illo, nisi ad illum, ab ejus severitate ad ejus bonitatem. Quis enim locus te excipiet fugientem, ubi ejus praesentia te non inveniat? Si ascenderis in coelum, ibi est: si descenderis ad infernum, adest. Recipe ergo pennas tuas in directum, et habita in spe in extrema hujus saeculi: etenim illuc manus sua deducet te, et perducet te dextera sua . Quidquid enim feceris, quaecumque peccaveris; adhuc do non tibi persuasit ut non recederes, parcendo clamat ut redeas. Intuere David regem: jam utique et ipse illius temporis sacramenta perceperat, jam utique circumcisus erat, quod patres n
Abbreviated transcription (Latin):
deutilitate acsalur̾itatȩ penitencie. ut quod insticiumus. aliquando ꝑagamus
siiam desanitate desperans. addis peccata peccatis. sie scͥptumẽ. peccator cũuenit
in ꝓfundum maloꝵ contenpnet. Noli contenpnere: noli desꝑare.ciama ⁊̃ deꝓfundͥ¬

Expanded text:
de utilitate ac salubritate poenitentiae, ut quod instituimus aliquando peragamus: de utilitate ac salubritate poenitentiae, ut quod instituimus aliquando peragamus: si jam de sanitate desperans addis peccata peccatis, sicut scriptum est, Peccator, cum venerit in profundum malorum, contemnit : noli contemnere, noli desperare; clama eti
Abbreviated transcription (Latin):
tate suspiciosa. quod murmurent aa decepcionẽ. partini ñ inueniendo bonos dũ i
malist̾: partim timendo in uenire. dũ mali esse semꝑ uolunt. S tñ concedamꝰ: tionas¬
parere nc̃ homines dignos imitacione. &sqͥs hoc putas mentȩ dnm intiiere. qui honu
tuo recordare qͥd sit ulut quod ioħ̃s ait. Quise chicit in xp̃o man̾e debet quẽ admode
tur ostendas. xp̃m aĩo adtendȩ: adtende apłos. quoꝵ ẽ noutissimꝰ. ille qui dicit. Imi
nacalicia eoꝵ coninis. turpibꝰ. celebrare delectat. ⁊ eoꝵ uitam sequi honestis ni¬
ribus. non delectat: Ibi uidebis nonsolum uiros s ĩ feminas. pꝰtremo pueros i
puellas nec inprudentia decipi. nec iniquitate ꝑu̾ti. nec ꝑicłi timore frangi
nec sełi amorȩ corrumpi. Itatȩ noniuenientẽ quid extuses: nonsolum p̃ceptor.
ineuitabilis rectitudo s ⁊̃ exemploꝵ innum̾abilis multitudo cirtum dabit. Sed

Expanded text:
itate suspiciosa quod murmurent ad deceptionem, partim non inveniendo bonos, dum ipsi itate suspiciosa quod murmurent ad deceptionem, partim non inveniendo bonos, dum ipsi mali sunt; partim timendo invenire, dum mali esse semper volunt. Sed tamen concedamus non apparere nunc homines dignos imitatione. Quisquis hoc putas, mente Dominum intuere, qui homo in corde tuo, recordarisque illud quod Joannes ait, Qui dicit se in Christo manere, debet quemadmodum tur ostendas. Christum animo attende, attende Apostolos, quorum novissimus est ille qui dicit, ImitNatalitia eorum conviviis turpibus celebrare delectat, et eorum vitam sequi honestis moribus non delectat? Ibi videbis non solum viros, sed etiam feminas, postremo pueros et puellas, nec imprudentia decipi, nec iniquitate perverti, nec periculi timore frangi, nec saeculi amore corrumpi. Ita te non invenientem quid excuses, non solum praeceptorum inevitabilis rectitudo, sed etiam exemplorum innumerabilis multitudo circumdabit.
Abbreviated transcription (Latin):
non congruent̃ uiuere sermonib i sacramentis q̃ ꝑeos poplis ministranttir:
õmiseros homines quihos intuendo xp̃m obliuiscuntur. qui i tanto di ante p̃¬
oixit. ut legi dĩ potius obtemperet᷑. ꝗͣ imitands. indeantur illi qͥea q̃ di tunt ñ
faciunt. ⁊ traditorẽ suum tolerans usq infinẽ. ⁊̃ adeuangłixandum cũ eet̾is mi¬
eligunt. quã ꝑeos p̃dicta domini p̃cepta seruarȩ. Quã siqͥsꝗͣ uiator reman en dũ.
s̃ ȩẽ. exitiet initinerȩ cũ uiderit miliaria lapidea litt̾is plena. uia idocere.
⁊ non ambulare: Quur enĩ ñ potius si ꝑ uenaire desiderat. tales comites intuet᷑.
⁊ sequitur. qui ⁊ uam bene de monstrant: ⁊inea ꝑseuerutres r atq alacrit̾ ambu¬
lant: qͦd si isti desi̾nt uel potius minus appareant: nã de gẽ non posunt. Noriȩiũ
sicquerunt homines karitate studiosa qͥd p̃dicent adimitacionẽ: quomodo quer̃ in iou¬

Expanded text:
non congruenter vivere sermonibus et Sacramentis, quae per eos populis ministrantur? non congruenter vivere sermonibus et Sacramentis, quae per eos populis ministrantur? O miseros homines, qui hos intuendo Christum obliviscuntur! qui et tanto ante praedixit, ut legi Dei potius obtemperetur, quam imitandi videantur illi, qui ea quae dicunt non faciunt : et traditorem suum tolerans usque in finem, etiam ad evangelizandum cum caeteris mieligunt, quam per eos praedicata Domini praecepta servare; quam si quisquam viator remanendum sibi esse existimet in itinere, cum viderit milliaria lapidea litteris plena viam docere, et non ambulare. Cur enim non potius, si pervenire desiderat, tales comites intuetur et consequitur, qui et viam bene demonstrant, et in ea perseveranter atque alacriter ambulant? Quod si isti desint, vel potius minus appareant, nam deesse non possunt: non enim sic quaerunt homines charitate studiosa quod praedicent ad imitationem, quomodo quaerunt iniqu
Abbreviated transcription (Latin):
dit. Noluit enim hominẽ ab homine iudicari exarbitrio suspicionis. uł ⁊̃ extra orcdia¬
rio usurpato iudicio: s potiꝰ. ex lege dĩ scđ̃m ordinẽ ȩccłie siue ultro confessum siue ac¬
cusatum. atq conuictum. Alioquim illut. quur dix̃. siqͥs fr̃ nominatur. aut forni¬
cator. aut idolis seruiens & cȩt̾a. nͥ qr eã nominacionẽ intelligi uoluit. q̃ fit inquẽ¬
quã cum sententia ordinę uidicario. atq integritate ꝓfertur: nãsi nominatio.
sufficit. multi danpnandisunt in nocentes. qi sepe falso inqͦ ꝙͣ cͥmine nominatur.
Non gͦ illi qͦs monemus agere penitenciã querant ͥs comites. ad supplicium : nec
gaudeant qr plures inueniunt. Ñ enim ꝓpt̾a minus ardebunt: qr cũ multis ar¬
Anforte adtendunt multos ⁊̃ impsis honoribꝰ a eccłiasticis p̃positoꝵ ⁊ ministroꝵ.

Expanded text:
dit . Noluit enim hominem ab homine judicari ex arbitrio suspicionis, vel etiam extraordinadit . Noluit enim hominem ab homine judicari ex arbitrio suspicionis, vel etiam extraordinario usurpato judicio: sed potius ex lege Dei secundum ordinem Ecclesiae, sive ultro confessum, sive accusatum atque convictum. Alioquin illud cur dixit, Si quis frater nominatur aut fornicator, aut idolis serviensquam, quum sententia ordine judiciario atque integritate profertur? Nam si nominatio sola sufficit, multi damnandi sunt innocentes, quia saepe falso in quoquam crimina nominantur. § 3. Non ergo illi, quos monemus agere poenitentiam, quaerant sibi comites ad supplicium, nec gaudeant, quia plures invenerint. Non enim propterea minus ardebunt, quia cum multis arcis praepositorum et ministrorum
Abbreviated transcription (Latin):
ungit. Nc̃ aũ scͥpsi uob̾: non conmisceri. Si qͥs fr̃ nominatur. aut fornicator. aut
idolis seruiens: aut auarus. aut madicus. aut ebrios. aut rapax. cumeiꝰmodi necquidẽ¬
simil cibum sumere: Quid enim mͥ. dehis quiintꝰ sunt. iudicare: nonne debis qͥ¬
qui intꝰ sunt uos uidicatis : aehis aũ quiforis sunt ds̃ iudicabit. Auferte malũ.
auobis ipsis. Quib uerbis sacis ostendit. non temere.⁊ quo modo libet. s ꝓ iuditiũ.
auferendos essẽ malos: ab eedie communione: ut si ꝑuiditium auferri non pos̾s.
tolerentur pocuis ne ꝑuerse malos euitando. qͥsq ab ȩccłia ipse discedens. eo quos
ꝓposita. uł in me ssȩ ut palea sufferatur usq adultimum uentilabrum. uł in¬
fra illa retia ubi pisces boni cummalis. usq ad segregationẽ q̃ fut᷑a ẽ in littore.
hoc ẽ infinẽ scłi. aequo animo colerentur. Ñ enim contrariumẽ. hiue loco: id
qͦd alio loco dicit. apłs. Tuquis es qͥuidicas alienũ seruum: suo domino stat. aut ca¬

Expanded text:
unc autem scripsi uobis non commisceri, si quis frater nominatur aut fornicator aut idolis seruiens aut auarus aut maledicus aut ebriosus aut rapax, cum eius modi ne quidem cibum sumere. quo enim mihi de his qui foris sunt iudicare? nonne de his quia vobis ipsis . Quibus verbis satis ostendit non temere aut quomodolibet, sed per judicium auferendos esse malos ab Ecclesiae communione: ut si per judicium auferri non possunt, tolerentur potius, ne perverse malos quisque evitando, ab Ecclesia ipse discedens, eos quos s exempla proposita, velut in messe, ut palea sufferatur usque ad ultimum ventilabrum ; velut intra illa retia, ubi pisces boni cum malis usque ad segregationem, quae futura est in littore, id est, in fine saeculi, aequo animo tolerentur . Non enim contrarium est huic loco id quod alio loco dicit Apostolus: Tu quis es qui judicas alienum servum? Suo domino stat, aut ca
Abbreviated transcription (Latin):
dumnst mortas s medicinalis. nꝰ aut sponte contessum: aut inaliquo siue selari. siue a ec¬
cdiastieo iuditio nominatum atq conuinctum. qͥs enim sͨ utrũq audet ad sumere. ut cuiꝰquã
uit̾ in sinuasse intelligitur. cũquibꝰ dam talibꝰ conmemoratis cͥminibꝰ. aeccłiastici iudiciĩ
formam adoĩa simidia. ex quibꝰdam daret. Ait enĩ. Scripsi uobis inepła. ñ conmisceri for¬
ni cariis. Non utiq fornieariis huiꝰ mundi. aut auaris. aut raptoribꝰ. aut idolis seruientibꝰ.
alioquim debueratis dehoc mundo exirȩ. Non ȩnim posst̾ homines inh mundo uiuen¬

Expanded text:
dum sit mortalis, sed medicinalis, nisi aut sponte confessum, aut in aliquo sive saeculari, sive ecclesiastico judicio nominatum atque convictum. Quis enim sibi utrumque audeat assumere, ut cuiquam iviter insinuasse intelligitur, cum quibusdam talibus commemoratis criminibus, ecclesiastici judicii formam ad omnia similia ex quibusdam daret. Ait enim: Scripsi vobis in epistola non commisceri fornicariis: non utique fornicariis hujus mundi, aut avaris, aut raptoribus, aut idolis servientibus; alioquin debueratis de hoc mundo exire. Non enim possunt homines in hoc mundo viven
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾a se consilium salubrȩ. huius penitentiȩ. debe contenpnerȩ. qi multos fonti
ad uertit. ⁊ nouit ad sacramenta altaris. accetlerȩ: qͣꝵ talia cͥmina. ñignorat. Multi
excusare. Pieriꝙ aũ boni ap̃iani ꝓpterea tacent ⁊ suffer̃ alioꝵ peccata q̃ nouer. qua
documentis sepe de seruntur: ut ea q̃ ipsi sciunt. iudicibꝰ aeccłiasticis: ꝓbare ñ pons.
Quã uis enim uerasint. quedã. ñ tñ nidici facile eredenaasint: nrsi ceitis it dicuis.

Expanded text:
a se consilium salutiferae hujus poenitentiae debere contemnere, quia multos forte advertit et novit ad Sacramenta altaris accedere, quorum talia crimina non ignorat. Multi excusare. Plerique autem boni christiani propterea tacent, et sufferunt aliorum peccata quae noverunt, quia documentis saepe deseruntur, et ea quae ipsi sciunt, judicibus ecclesiasticis probare non possunt. Quamvis enim vera sint quaedam;
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmundi eeñt. nc̃ aũ scĩst̃. Et iõ inqͥunt fideliũ filii iãbaptirari minime debuerẽ Nirm
hocdice̾ qͥ negant peccm̃ exadã originalit̃ tͣhi. Sienĩ hanc apłi sententiã sicaccipiunt
ut creclant de ficdelib scĩficatos filios nasci. cur eos &ẽ ipsi baptitari oport̾e̾ ñdubitant: cur
deniq nolt̃ fateri de parente peccore aliqd peccm originalit̃ tͣhi: si de scõ aliqͥ scĩtast̃ hit᷑

Expanded text:
m sancti sunt; et ideo, inquiunt, fidelium filii iam baptizari minime debuerunt. miror m sancti sunt; et ideo, inquiunt, fidelium filii iam baptizari minime debuerunt. miror hoc dicere qui negant peccatum ex Adam originaliter trahi. si enim hanc apostoli sententiam sic accipiunt, ut credant de fidelibus sanctificatos filios nasci, cur eos etiam ipsi baptizari oportere non dubitant? cur denique nolunt fateri de parente peccatore aliquod peccatum originaliter trahi, si de sancto aliqua sanctitas trahitur?
Abbreviated transcription (Latin):
derimari: Hoc qͥ dic̃t̃: ad tendant ñ ꝓpt̾ea leui p̾ea ñ fuisse decimatũ. q iã fuerat doomint:
mlũbis abrahe: s qr sic ordinatꝰ.e. honore sac̾dotii. ut acciꝑet derimas ñ p̃beret. alioqu mee
cetĩ fr̃s ciꝰ qͥ ei p̃bebant decimarent᷑: qr ⁊ ipsi ĩ lũbis abrahe amaelchisedechiã fuerant daci¬
mati. S neqͥsdicat ꝓpt̾ea recte potuisse abrahe filios derimari ꝗͣuis iã fuisseat inlũbispats
oib ĩ mo ex frugib oĩb deciias tota uita sua crebras solent pb̾e leuitis baptismũ aũ tile
sacͣm̃tũ eẽ qͣ semel dat᷑ ⁊ si iã hoc acceꝑat qͥsq cũ ĩpatre suo eẽt. ñ nͥbaptitatũ fuisse de ple¬
tatidũ cũ de illoꝰ baptitat᷑ fuerat gign̾e̾t᷑: aui hoc dic̃ ne diudisputẽ cirtũcisionẽ iartonit
q̃ semel fiebat. ⁊ tñ ĩ singłis singillatĩ fiebat. Sic̃ gͦ t̃ꝑre illiꝰ sacͣm̃ti de c̾cũ ciso qͥ nasꝙi¬

Expanded text:
decimari? hoc qui dicunt adtendant non propterea Leui postea non fuisse decimatum, quia iam fuerat decimatus in lumbis Abrahae, sed quia sic ordinatus est honore saeerdotii, ut acciperet decimas, non praeberet; alioquin nec ceteri fratres eius, qui ei praebebant, decimarentur, quia et ipsi in lumbis Abrahae a Melchisedech iam fuerant decimati. Sed nc quis dicat propterea recte potuisse Abrahae filios decimari, quamuis iam fuissent in lumbis patris nibus, immo ex fructibus omnibus decimas tota uita sua crebras solent praebere Leuitis, baptismum autem tale sacramentum esse, quod semel datur et, si iam hoc acceperat quisque, cum in patre suo esset, non nisi baptizatum fuisse deputandum, cum de illo qui baptizatus fuerat gigneretur: qui hoc dicit, ne diu disputem, circumcisionem respiciat, quae semel fiebat et tamen in singulis singulatim fiebat. sicut ergo tempore illius sacramenti de circumciso qui nas
Abbreviated transcription (Latin):
q hoe sentiunt nadtenct᷑ qr sic̃ parentti ꝑ hoc qͥ spũ renat᷑: ẽ. ꝓpͥa peccã ñ obst̃. ita qͥde illo¬
nate᷑. ñ com renaseat᷑ q̃ aparente t̾cta st̃ obeit̃. qr & innouati parentes ñ expͥmitiis noui-¬
tatis s. exreliqͥis uecd̾atis carnalit̃ gigñt. ⁊ filii ex parentũ reliqͣ uett᷑ate totiuetti ĩ peccati
carne ꝑpagati. dãpnationẽ ueti hõĩ debitã. sacm̃to sp̃aliregenatioĩs ⁊ innoratiõis euadt̃.

Expanded text:
qui hoc sentiunt non adtendunt, quia, sicut parenti per hoc quod spiritu renatus est propqui hoc sentiunt non adtendunt, quia, sicut parenti per hoc quod spiritu renatus est propeo modo renascatur, quae a parente tracta sunt oberunt, quia et innouati parentes non ex primitiis nouitatis, sed ex reliquiis uetustatis earnaliter gignunt et filii ex parentum reliqua uetustate toti uetusti in peccati carne propagati damnationem ueteri homini debitam sacramento spiritalis regenerationis et renouati
Abbreviated transcription (Latin):
su. qonanit pał moriñ pecest ⁊ qͥ mortuus ñ fu̾erit resurge̾ ñ potest: ⁊tagͥnat ñ fuerit renaᷤᷤ¬
cĩ ii potest. Ex ꝙͦ osicit᷑ neminẽ insuo parente renasci potiuisse ñ natũ. Oportet aũ ut
si nat fuerit renascat᷑: qr nͥ qͥs natꝰ fuerit denuo. ñ potest uide̾ regnũ dĩ. O portet gͥ
Iit sac̃ into regeñatiõĩs. ne stne᷑ male dehac uita ȩxeat. &iã pariulꝰ inbuat᷑. q ñ fit nͥ inre¬
ifsiõe pacoꝵ q &e tpso loco xͨ cłñs ostencit cũ int̾rogat qͦmꝰ possent ista fieri cõmemor auit
qessio. ses fecit in exaltatiõe serpentis. Cũ itaq ꝑbaptismi sacͣm̃tũ morti xͥ c̃formant᷑ in-¬
calte usa serpenti mor su fatentũ ÷ lib̾ari: si a xͥanȩ sidĩ regła nolum ab herrare. Quẽ
camor sii n insuauitas pͥa s imillo cui pͥmit᷑ inflictꝰ e᷑ acceꝑunt. Neꝙ illd fallat q nec
parenti pꝰ conu̾sionẽ obst᷑ pp̾a peceata. Quanto magis inqͥunt filio eiꝰ obesse ñ post. Sy

Expanded text:
ui non uixerit, mori non potest et qui mortuus non fuerit resurgere non potest, ita qui natus non fuerit renasci non potest. ex quo conficitur neminem in suo parente renasci potuisse non natum. oportet autem ut, si natus fuerit, renascatur, quia nisi quis natus fuerit denuo, non potest uidere regnum dei. oportet igitur, ut sacramento regenerationiiam ipso loco Christus ostendit, cum interrogatus quomodo possent ista fieri commemorauit quid Moj\'ses fecerit in exaltatione serpentis. cum itaque per baptismi sacramentum morti Christi conformantur infantes, eos a serpentis morsu fatendum est liberari, si a christianae fidei regula nolumus aberrare. quem tamen morsum non in sua uita propria. sed in illo cui primitus in illo cui est acceperunt. Neque illud fallat, quod nec parenti post conuersionem obsunt propria peccata; quanto enim magis, inquiunt, filio eius obesse non possunt! sed
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit: sic ⁊ suꝑiora nr̃a qͥb adeũ ascendimꝰ ñ d eqͣbunt᷑ suꝑiorib eiꝰ. inqͥb eũ illic

Expanded text:
inuenit, sic et superiora nostra, quibus ad cum ascendimus, non coaequabuntur superioribus cius, in quibus cum illic inuenit, sic et superiora nostra, quibus ad cum ascendimus, non coaequabuntur superioribus cius, in quibus cum illic
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptate carnis s exdõ natist̃. Secutꝰ aeldidit. & u̾bũ carofactũ ẽ. ⁊ habitaũ in nob̾. tãqiͣ
dicens. MLagnũ qͥdẽ hoc inhis factã ẽ. ut dõnasce̾nt᷑ ex dõ. qͥ pͥ hatifuerant ex carne scłõ.
qͣiuiscreati ab ipsodõ: s longe mirabiliꝰ factũ ẽ. qtũ istis nat̾e fuerit nasci de carne. bene¬
dignat᷑ ÷. hocẽ enĩ ⁊ u̾bũ caro factũ ẽ. ⁊habitaũ in nob̾. ꝑ hoc inqͥt factũ ẽ. ut nati decar¬
nascendo carofact : ⁊habitaũ m nob̾. Uerbũ enĩ qͥcaro factũ ẽ. inpͥncipio erat tibũ ⁊ apł̃
dm̃ dĩ erat. Uerũptam̃ ipsa participatio illiꝰ m inferiora nrũ ut ur̃a eẽt insupiora illiꝰ¬
tenuit qͣndã ⁊ incarnas natiuitate medietatẽ. ut nos qͥdẽ natieẽmꝰ in carne peccati
ille aũ isimilitudine caris peceĩ. Nos ñ solũ ex carne ⁊ sanguine uerũ &̃ ex uoluntate

Expanded text:
 nati sunt. Secutus autem addidit: et uerbum caro factum est et habitauit in nobis, tamquam dicens: \'magnum quidem hoc in his factum est, ut deo nascerentur ex deo, qui prius nati fuerant ex carne saeculo quamuis creati ab ipso deo; sed longe mirabilius factum est, quod, cum istis naturae fuerit nasci de carne, benedignatusest\';hocest enim: et uerbum caro factum est et habitauitin nobis. per hoc, inquit, factum est, ut nati de carnascendo caro factus est et habitauit in nobis. uerbum enim, quod caro factum est, in principio erat et apud deum deus erat. uerutenuit quandam et in carnis natiuitate medietatem, ut nos quidem nati essemus in carne peccati, ille autem in similitudine carnis peccati, nos non solum ex carne et sanguine, uerum etiam ex uoluntate
Abbreviated transcription (Latin):
aor t̃ eos qͥ cũ defendit dĩ grã putantes negari bibũ arbitenĩ. sic ipsi defendt̃
libũ arbitriũ ut negent dĩ grãm asserentes eã sccłm m̾ita nr̃a ddari: scripsi librũ
cuiꝰ titulꝰẽ. de grã ilibo arbitrio. ad eos aũ scͥpsi monachos. ax umetinos inqͥtũ mo¬
mnastĩo debat re ceꝑat eẽ c̃tentio. ita ut me consulere eoꝵ aliqͥ coherentur.
Hic lib sic incipit. P ropt̃ eos qͥ hõĩs libim arbitriũ sic p̾licant idefenti

Expanded text:
r eos, qui, cum defenditur dei gratia, putantes negari liberum arbitrium sic ipsi defendunt liberum arbitrium. ut negent dei gratiam asserentes eam secundum merita nostra dari, scripsi librum, cuius est titulus: de gratia et libero arbitrio. ad eos autem scripsi monachos Adrumetinos, in quorum monasterio de hac re coeperat esse contentio, ita ut me consulere eorum aliqui cogerentur. Hic liber sic incipit: Propter eos, qui hominis liberum arbitrium CAPVT XCI
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uideat᷑ uelud indigentis peticio. s potiꝰ reifut̾e sig̾ata p̃ditio aut certe qr coeꝑ euis
hoc ẽ eccła graues psecutiones frierat ꝑpesfitia. fiameã dur̃ qua marime dueidrlus¬

Expanded text:
ur velut indigentis petitio, sed potius rei futurae figurata praedictio. Aut certe, quia corpus ejus, ur velut indigentis petitio, sed potius rei futurae figurata praedictio. Aut certe, quia corpus ejus, hoc est Ecclesia, graves persecutiones fuerat perpessura, frameam dixit, qua maxime trucid
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ ame. hoc ad eiꝰ cainẽ ꝑtinet: cuiꝰ refurrectio ñ in longũ missa÷ ut atioꝵ. In
defensionẽ meã aspice. Nequid noceant inmia. qui fibi uident᷑ aliqͥo potiusse
carnẽ ꝑimendo mortalẽ. Non aut̃ nocent. si defendente grã dĩ ñ eis ad malum
aĩa suꝑata consentiat. Sic enĩ & alibi ꝓpħatũ ẽ. lerra tradita in manꝰ impii est
hoc est. caro t̾rrena. Erue a framea antniã mcã. famea gladiꝰ c̃. Nlec utiq tali
ferro s cruce occifus ẽ xp̃c. nec iat᷑ eĩ gladio ẜ lancta ꝑcusser. Transiato gͦ uerbo fi¬
meã lingã dtr̃ ꝑsequientiũ. sic̃ inatio psalmo diciẽ: Et linga coꝵ gladiꝰ acitẽ n qita
in eiꝰ carne lingua p̃ualuit malignoꝵ orat ut amme nicha noceat cũ dic̃. esuie
a framea anmã meã. ut hec iuiꝓphetia orato si adcapo̾ arpis reseras non usdeatier¬

Expanded text:
tuum. hoc ad eius carnem pertinet, cuius resurrectio non in longum missa est ut aliorum. in tuum. hoc ad eius carnem pertinet, cuius resurrectio non in longum missa est ut aliorum. in defensionem meam aspice, ne quid noceant inimici, qui sibi uidentur aliquid potuisse carnem perimendo mortalem. non autem nocent, si defendente gratia dei non eis ad malum anima superata consentiat; sicut enim et alibi prophetatum est, terra tradita est in manus impii, hoc est caro terrena. Grue a framca animam meam. framea gladiue est; nec utique tali ferro sed cruce occisus est Christus nec latus eius gladio sed lancea percusserunt. translato ergo uerbo frameam linguam din ejus carne lingua praevaluit malignorum, orat ut animae nihil noceat, cum dicit, Erue a framea animam meam: ut haec in prophetia oratio, si ad caput corporis referas, non videat
Abbreviated transcription (Latin):
mortis. in quẽ deductus: quosdir̃ canes multos. E cͥonciliũ malignantiũ. canes uide-¬
licet eos appellat qui plernĩq contͣ in nocentes. lat̾nt. cũ quib nonhabent con¬
suetudinẽ. Iã u̾ inhis que subiungit. tãq eũ głum recitat᷑. Crucifuͥ quippe eiꝰ expͥ¬
mit᷑ in eo quod dic̃. fõder̃ manꝰ meas & pedes meos: di numerauer̃ ont̃ia ossa mea. Ipfi
uͥ confiderauer & consperert̃ mne. fossȩ st̃ enĩ clauis manus & pedes eiꝰ: & cũ extendet᷑
in ligno quodã mͥ nim̾atast̃ ossa eiꝰ. Consid̾atꝰ ẽ aut̃ atq conspectꝰ. quid illi fut̾ũ ẽc̃e
⁊ uteũ ueniret helias & ubaret eũ. Iã illud ꝗd seqͥt᷑. nulliꝰ expositionis indiget.
Duuser̃ fibi uestim̃ta mã & suꝑ uestẽ mãm miser̃ sortẽ. Uerba deinde que fubse-¬
çexunt᷑ antis ft̃.tã exꝑsona capits idẽ. hoĩs mediatoris. quã erꝑsona corꝑis
quod ẽ eccła. quã dic̃ etiã cunicã suã. Tuaũ dñe inquit. ne longe fec̾is aurdtum

Expanded text:
mortis, in quem deductus est. quos dixit canes multos et concilium malignantium canes uidelicet eos appellans, qui plerumque contra innocentes latrant, cum quibus non habent consuetudinem. iam uero in his. quae subiungit, tamquam euangelium recitatur. crucifixio quippe eius exprimitur in eo, quod dicit: Foderunt manus meas et pedes meos, dinumerauerunt omnia ossa mea: ipsi uero considerauerunt et conspexerunt me. fossae. sunt enim clauis manus et pedes eius et, cum extenderetur in ligno, quodam modo numerata sunt ossa eius. consideratus est autem atque conspectus. quid illi futurum esset et utrum ueniret Helias et liberaret eum. Iam illud, quod sequitur, nullius expositionis indiget: Diuiserunt sibi uestimenta mea et super uestem meam miserunt sortem. uerba deinde, quae subtexuntur, orantisquod est ecclesia, quam dicit etiam unicam suam. tu autem, domine, inquit, ne longe feceris auxilium