comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rex ipsemet interpretatꝰ est suꝑ ea rebel¬
lione & suꝑ eiꝰdẽ rebellionis tã felici tã
głioso. & pacifico. & uere miracłoso exi¬
tu: huiꝰ uisionis u̾itatẽ eiudentissime
cõpletũ iri. Huiꝰ relate uisionis occasi¬
one adiciens. qͥ suꝑ hocloqͥmͥ dignatu̾
est rex: qd̃ & ego supͣñ tacui. Et eodem
inqͥens die uidl̃ die salb̃i. eadem etiam
hora diei. qua añ mr̃em missam audi¬
ens. deuotius mr̃is patͦcina ĩnocabã:
aqͥbusdam militib meis. & qͥdem pau¬
cis. & etiã hoĩb satis mediocͥb his. pͥn¬
ceps scotoꝵ de maximis inunicis mei̾.
ipse maximoꝵ unꝰ. captꝰ ẽ: ab his qͥ eu̾
ceꝑunt sicut die. ita & hora captiouĩ
eiꝰ sic notata. Et ita rex ipse sic pͥmo &
it: & p̃dicauit miracłm. Qd ego qͥdem
eo deuotiꝰ qͦ certiꝰ: hiuic libello interserui.
Et eo etiã iocundiꝰ qͦm hystorie huiu̾
ꝑicope hac ipsum augustum magif¬

Expanded text:
rex ipsemet mox interpretatus est super ea rebelrex ipsemet mox interpretatus est super ea rebellione, et super ejusdem rebellionis tam felici, tam glorioso et pacifico et vere miraculoso exitu, hujus visionis veritatem evidentissime completam iri, hujus relata visionis occasione adjiciens, qui super hoc loqui mihi dignatus est rex, quod et ego supra non tacui: « Et eodem, inquiens, die, videlicet die Sabbati, eadem etiam hora diei, qua ante martyrem missam audiens devotius martyris patrocinia invocabam, a quibusdam militibus meis, et quidem paucis et etiam hominibus satis mediocribus his, princeps Scottorum, de maximis inimicis meis ipse maximorum unus, captus est ab his qui eum ceperunt, sicut die, ita et hora captionis ejus sic notata. » Et ita rex ipse sic primo eit et praedicavit miraculum. Quod ego quidem eo devotius quo certius huic melorum libello interserui. Et eo etiam jucundius quo in historiae hujus pericope hac ipsum Augustum magis
Abbreviated transcription (Latin):
men indicauit. ꝓ qͦaulico exire potest
in ꝓu̾biũ cũ qͥuis complices hñs. male
uersat᷑ ꝯtͣ dñi fidem: ut de eo ꝓuerbia.¬
lit̾ dicat᷑. & iste in uolucrũ adiutoriũ
tnsiit. Uerũtñ cet̾is q̃ ad uisionẽ haue
ñ omissis. aulicũ hunc in hystoria hae
uoĩare p̃termitto: neforte eiꝰ qͥ⁊ iã suꝑste
ñ est decretã uniu̾se carni uiã ing̾si
& p̾sentib & post fut᷑is sclłis nom̃ odio¬
sius fieret: & ne etiã post̾i eiꝰ qͥ ñ meru¬
erunt. uł ex suspiciõe ꝓditionis nota
ulla inurant᷑: & pat̾ni delicti ꝯfundan¬
t᷑ oþprobrio. Etqͥdem relato sommo do¬
minus nĩs mͥ loquens adbue breuib
sic quasi somniũ interp̃tans: adiecit.
se in arto aliqͦ regi subuenturũ adhue:
hac ipsa int̾pretatione tam breui. som¬
mũ uere ꝓpħicũ indicans. Et ego qͥ ne
seͥpsi eum semeluisionẽ hane nacto lo¬
co ce tp̃r. dño regi finita ut diximꝰ rebel¬
lione ce pace sic desuꝑdata. retulissem:

Expanded text:
men indicavit. Pro quo aulico exire potest in proverbium, cum quivis complices habens male versatur contra domini fidem, ut de eo proverbialiter dicatur, et iste in volucrum adjutorium transiit. Verumtamen caeteris, quae ad visionem hanc, non omissis, aulicum tamen hunc in historia hac nominare praetermitto, ne forte ejus, qui jam superstes non est, decretam universae carnis viam ingressi, et praesentibus et post futuris saeculis nomen odiosius fieret, et ne etiam posteri ejus, qui non meruerunt, vel ex suspicione proditionis nota ulla inurantur et paterni delicti confundantur opprobrio. Et quidem relato somnio dominus meus mihi loquens adhuc brevibus sic, quasi somnium interpretans, adjecit se in arcto aliquo regi subventurum adhuc; hac ipsa interpretatione tam brevi somnium vere propheticum indicans. Et ego, qui nunc scripsi, cum semel visionem hanc nacto loco et tempore domino regi, finita, ut diximus, rebellione, et pace sic desuper data, retulissem,
Abbreviated transcription (Latin):
uex illũ crucis inuentũ est. spu scõ re¬
uelante. Siłr & uexillũ uasis militis
eodem spũ inspirante. Et hoc qͥdem p̃¬
msimꝰ deuase nulitis. qd̾ ꝯstat mundo.
& palã ẽ de uexillo crucis imꝑatoris.
reꝑto ab augusta helena. sicut istudab

Expanded text:
exillum crucis inventum est Spiritu sancto revelante. Similiter et vexillum vasis militis eodem Spiritu inspirante. Et hoc quidem praemisimus de vase militis, quod constat mundo et palam est de vexillo crucis imperatoris reperto ab augusta Helena sicut istud ab
Abbreviated transcription (Latin):
mꝑatoris uisibilis palma mortis. est oĩs
potestas in celo & in t̾ra data Similit̃ &¬
militis. magna claret potestas data. sicut
cu & de tiexillouasi qd̾ gestant ꝑegͥni mi¬
oꝑatoris gͥ uisibilispalma tͥumphalis
mortis uexillũ est erucis. qd̾ etiam uite
sue in carne signũ ẽ & imago. Suniliter
& tͥumphalis mortis militis uexillum
ẽuas aque & sanguinis: & idem ipsum
etiã uite sue in carne hac. signũ & imago

Expanded text:
eratoris visibilis palma mortis est omnis eratoris visibilis palma mortis est omnis potestas ei in coelo et in terra data: similiter et militis magna claret potestas data sicut S ET DE VEXILLO VASIS, QUOD GESTANT PEREGRINI MIatoris igitur visibilis palma triumphalis mortis vexillum est crucis quod etiam vitae suae in carne signum est et imago: similiter et triumphalis mortis militis vexillum est vas aquae et sanguinis, et idem ipsum etiam vitae suae in carne hac signum et imago
Abbreviated transcription (Latin):
patus & potestates tͥumphauit in se¬
met ipso. Similit̾ & mortis militis qd̾
& supͣ ũ tacuimus.
orꝑatoris usibilis palma mortis confi¬
denter traduxit suos: pͥncipatib & po¬
testatib triũphatis sic. Similit̾ & mor¬
tis militis. & hoc p̾doctum. ⁊ x.¬
mꝑatoris uisibilis palma mortis. deleuit
qd̾ aduersum nos erat cyrogͣphum decͤ¬
ti qd̾ erat ꝯtͣrium nobis. Similit̾ & mor¬
tis nulitis cyrogͣphum qd̾ erat nobis.
clero dico. ꝯtͣrium. & hoc p̾misimꝰ.x.
mꝑatoris uisibilis palma mortis illud
deereti cyrogͣphum de medio tollens.
asfixit crnei similit̾ & mortis militis
affixit illud capiti ut tolleret᷑ illud. ca¬
pite toto exposito & lacerato toto.x
mꝑatoris uisibilis palma mortis sicut a¬
erias & potestates terrenas debellauit.
Siiliter & mortis militis sicut aerias
dentissime ostensum. excidisse ñ arbitror.
mꝑatoris uisibilis palina mortis:.xii.
in breui omĩa ad se tͣxit. Similit̾ & mor¬
& hocinter cet̾a ñ tacuimus. xiii.¬

Expanded text:
triumphavit in semetipso: similiter et mortis militis, quod et supra non tacuimus. Imperatoris visibilis palma mortis confidenter traduxit suos principatibus et potestatibus triumphatis sic similiter: et mortis militis, et hoc praedoctum. Imperatoris visibilis palma mortis delevit quod adversum nos erat chirographum decreti, quod erat contrarium nobis: similiter et mortis militis chirographum quod erat nobis, clero dico, contrarium: et hoc praemisimus. Imperatoris visibilis palma mortis illud decreti chirographum de medio tollens affixit cruci: similiter et mortis militis affixit illud capiti ut tolleretur illud capite toto exposito et lacerato toto. Imperatoris visibilis palma mortis sicut aerias et potestates terrenas debellavit: similiter et mortis militis sicut aereas se non arbitror. Imperatoris visibilis palma mortis in brevi omnia ad se traxit: similiter et mor hoc inter caetera non tacuimus. Imp
Abbreviated transcription (Latin):
lus eccłie: qd̾ & supͣiã dictum. cotidie
orꝑatous usibilis palma mortis. uine¬
tos eduxit ab inferis. Similit̾ & mortis.
amultis credit. Similit᷑ & mortis mili¬
tis milites suos carnfices. Qd̃ ⁊ mulg¬

Expanded text:
supra jam dictum quotidie eratoris visibilis palma mortis vinctos eduxit ab inferis: similiter et mortisa multis creditur: similiter et mortis militis milites suos carnifices, quod u
Abbreviated transcription (Latin):
signa tempora. Modico qͥppe elapsotp̃r:.
ex multoꝵ cõmeantiũ relatu fido uera
cũ & ꝑ alioscito sis accepturꝰ ut egonẽ tͥ
ꝓpheto completũ sie. Et his dictis mox
disparuit: qͥsicut uere. & uere ꝓphetice
lationẽ sibi factam sic ñ modicã ꝯsolatio¬
ueni accipiens. exhylatus iã dictum ue¬
uerabilem patͥarcha citꝰ adiit. & cuncta
pandit ex ordine: quẽ admodũ ut supͣ
dixumꝰ nobis ipse patͥarcha. ore ꝓpͥo enar¬

Expanded text:
signa tempora. Modico quippe elapso tempore signa tempora. Modico quippe elapso tempore ex multorum commeantium relatu fido vera cum et per alios cito sis accepturus, ut ego nunc tibi propheto completum sic. » Et his dictis mox disparuit qui sicut vere et vere prophetice lationem sibi factam sic, non modicam consolationem accipiens, exhilaratus jam dictum venerabilem patriarcham citus adiit, et cuncta pandit ex ordine, quemadmodum, supra diximus, nobis ipse patriarcha ore proprio enar
Abbreviated transcription (Latin):
to inquam post. uenit magnꝰ qͥdam
& suꝑ eminens cũ ꝓcessione ineffabi¬
lit̾ admirãda sequente ipsũ. & hine
inde stipante. & ducente quã dinu¬
merare nemo poss angloꝵ multitu¬
dine. patͥarcharũ pariter & ꝓphetarũ
laudabili numero: cũ głoso apłoꝵ¬
choro. & in numerabili sc̃oꝵ martyrũ
purpurato & candidato ꝯfessoꝵ exerci¬
tu.Stabat autẽ ille añ dnĩn qͣsi m̾r to¬
to lacero capite:cruore ut udebat᷑ sen¬
sum distillante ꝑuulnerũ rimas. Cus
dñs. Thoma inqͥens sic decet te itͣre
in curiã dñitui ẜ adiecit. Quantã głi¬
am donaui pet᷑: nect minorẽ dabo.
Et accepit dñs mox nuire magnitinis
coronã aureã:. & capiti eiꝰ ꝯuulso & cli¬
lacerato imposuit. Et adiecit qͥloque¬
bat᷑ ft̾ mortuus. Scito gͥ certissime. qͥ a
thomas hic magnꝰ cantuarioꝵ antifte
in his dieb occisũ sit: & sic migͣuit ad
dũm. Et tunt̾un hec tͥ dicta ame nota:

Expanded text:
to, inquam, post venit magnus quidam to, inquam, post venit magnus quidam et supereminens cum processione ineffabiliter admiranda, sequente ipsum et hinc inde stipante et ducente, quam nemo dinumerare posset, angelorum multitudine, patriarcharum pariter et prophetarum laudabili numero, cum glorioso apochoro, et innumerabili sanctorum martyrum purpurato et candidato confessorum exercitu. Stabat autem ille ante Dominum quasi martyr toto lacero capite, cruore, ut videbatur, sensim distillante per vulnerum rimas. Cui Dominus: Thoma, inquiens, sic decet te intrare in curiam Domini tui. Et adjecit: Quantam gloriam donavi Petro nec tibi minorem dabo. Et accepit mox Dominus mirae magnitudinis coronam auream et capiti ejus convulso et dilacerato imposuit. » Et adjecit, qui loquebatur frater mortuus: « Scito igitur certissime, quia Thomas hic magnus Cantuariorum antistes in his diebus occisus est et sic migravit ad Dominum. Et tu interim haec tibi dicta nota,
Abbreviated transcription (Latin):
so crebro sermohaberet᷑ ad ipsũ. & ad
alios: ipse int̾ cetera assertione firma¬
uit certissima sibi in iełm. inf dies
me cognitũ: ce ꝑtotũ etiam regnum.
illud ipsum diuulgatũ. Et ut refe¬
rebat: erat cognitum sie.
ebat᷑ extremam. Et cũ iã qͣsi extremũ
traheret sp̃m: pat̾ cenobii accessit ad
frẽm quẽ ꝓ scĩtatis sue p̃rogatiua p̃ce
teris dilexerat. & eo magis familiari¬
tatis cũ eo ꝯtͣxerat gr̃ãm. Uñ & eo ma¬
gis compatiebat᷑ infirmo. Cũ uͦiam ĩ
extremis laborantẽ cerneret: pat̾ne
& cũ lacͥmis supplicabat ut cũ migras¬
s ascło ipsũ quẽ adeo inuita dilexe¬
rat. & a qͦ tm̃ dilectus fuerat. de statu
Annuit fr̾: obiit: & inf dies paucos iu¬
xta ꝓmissionẽ suã ad patrẽ cenobii reu̾¬
sus: letabundꝰ se dm̃ uidere. & et̾ne sa¬
lutis sibi iã p̃miũ redditũ. nuntiauit
Qd̃ inqͥt ut scias certissime. in nullohe¬
sitans: scico qͥa cito post ut egressus a
corꝑe ab angłis deportatꝰ uidi dm̃: ci¬

Expanded text:
so crebro sermo haberetur ad ipsum et ad alios, ipse inter caetera assertione firmavit certissima sibi in Jerusalem infra dies me cognitum et per totum etiam regnum illud ipsum divulgatum. Et ut referebat, erat cognitum sic. ebatur extremam. Et cum jam quasi extremum traheret spiritum, pater coenobii accessit ad fratrem quem, pro sanctitatis suae praerogativa, prae caeteris dilexerat et eo magis familiaritatis cum eo contraxerat gratiam. Unde et magis compatiebatur infirmo. Cum vero eum jam in extremis laborantem cerneret, paterne et cum lacrymis supplicabat ut cum migrasset a saeculo ipsum quem adeo in vita dilexerat, et a quo tam dilectus fuerat, de statu Annuit frater: obiit, et infra dies paucos juxta promissionem suam ad patrem coenobii reversus laetabundus se Deum videre et aeternae salutis sibi jam praemium redditum nuntiavit. « Quod, inquit, ut scias certissime in nullo haesitans, scito quia cito post ut egressus a corpore ab angelis deportatus vidi Dominum; ci
Abbreviated transcription (Latin):
set argui: nec cle remissione subsan¬
nari: iuxta qd̾ psalmista glat᷑ se ex¬
pectasse eũ qͥ saluũ se fecit apusilanĩ.
quio hoc parit̾ expectauit: qͥ & illũ
saluũ sic fecit. Uñ &e ut supͣ ostendi¬
mꝰ. a rege duriꝰ obuirgat᷑: cũ rege.

Expanded text:
set argui nec de remissione subsanset argui nec de remissione subsannari juxta quod Psalmista gloriatur se exspectasse eum qui salvum se fecit a pusillanimquio hoc pariter exspectavit, qui et illum salvum sic fecit, verum et ut supra ostendimus, a rege durius objurgatus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓditore. Parit̾ & aulici. & qͥ pacis medi¬
tores extiterant. in recessu młta e¬
tiã in faciẽ archip̃suli obiecer̾t: qd̾ udł
sententie: adicientes. gͣnde fuisse hoe
malũ ee enorme eccłie cdamnũ & ꝑicu¬
cta penuus cito destruetur.
Ded archip̃sulponens orisuo eustodiã.
cũ peccatores sic adu̾sus eũ ꝯsisterent:
illd psalmiste ruminare uidebatur.
ce dicere cln̾o: susceptor meus es. & re¬
fugiũ meũ.qm̃ lib̃asti me de laqueo
factus est gͥ ad exꝓbrantes. & insultã¬
mansuete respondit.Hic erat unus
pontificũ noĩe ioh̃es. natione anglu̾
ep̃c t̾e pictauensis ip̃i ex diutina ꝯu̾sat¬
one ꝙ societate familiaris admoduo
carꝰ & acceptꝰ. Respondit inquã sic
frat̃ inqͥens. caue ne destruat᷑ ecclia
destie qͥdem &e mansuetudinis ubũ.
Incolloqͥo hoc ꝓbͥs & ꝯtumeliis ple¬
nosicut supͣ diximꝰ ad om̃s sermones
suos moderans: ut nec deelatione po¬

Expanded text:
proditore. Pariter et aulici et qui pacis mediproditore. Pariter et aulici et qui pacis mediatores exstiterant, in recessu multa etiam in faciem archipraesuli objecersententiae: abjicientes grande fuisse hoc malum et enorme Ecclesiae damnum et pericucta, penitus cito destrueretur. Sed archipraesul ponens ori suo custodiam, cum peccatores sic adversus eum consisterent, illud Psalmistae ruminare videbatur et dicere Domino: Susceptor meus es et refugium meum, quoniam liberasti me a laqueo Factus est igitur ad exprobrantes et insultanmansuete respondit--hic erat unus pontificum, nomine Joannes natione Anglus, episcopus tunc Pictaviensis, ipsi ex diutina conversatione et societate familiaris admodum, charus et acceptus--respondit, inquam, sic: « Frater, inquiens, cave ne destruatur Ecclesdestiae et mansuetudinis verbum, in colloquio hoc probris et contumeliis pleno, sicut supra diximus, ad omnes sermones suos moderans, ut nec de elatione pos
Abbreviated transcription (Latin):
ore. & oꝑe qͣsi inmedio castroꝵ ut uide¬
bat᷑ cantans. Deus qͥ p̃cuxstime uix¬
tute ad bellũ: ce posuisti ut arcũ ereũ
flexibilẽ mox uniu̾si disparuext̃ ab
eo: & remansit solus. Solus inqͣm: qͥa
solus portauerat torcłaris p̾ssuram.
Portauerat fortit̾. & uictoriose calca¬
uerat. Pacis gͥ mediatores ut cliximꝰ
disparentes abeo. & athletã altissimi
incampo. uelut quadã palestre a¬
rea relinquentes solũ erat qͥppe in
quadam campi plaritici i olbotiteum:
hotis ꝑtinaciã. nuntiatieet moxre¬
gib magnã uiri ꝯstantiã ꝑtinatiam
uiter p̃etantes. Et reges qͥdẽ festinanti¬
sumne ineqͥs nox qͥppe iã diremit collo¬
qͥu̾: nec salutantes. nec ab archip̃sule sa¬
lutari recesser̃t Quin potiꝰ rex angloꝵ
adhuc in recessu. & si ñ infaciẽ archip̃¬
sulis. aꝯuiciis ñ cessauit:insultando
dicens int̾ alia qd̃ ea clie desuo fuiss ultꝰ

Expanded text:
ore et opere, quasi in medio castrorum ut videore et opere, quasi in medio castrorum ut videbatur, cantans: Deus qui praecinxisti me virtute ad bellum, et posuisti ut arcum aereum flexibilem, mox universi disparuerunt ab eo et remansit solus. Solus, inquam, qui solus portaverat torcularis pressuram: portaverat fortiter et victoriose calcaverat. Pacis igitur mediatores, ut diximus, disparentes ab eo, et athletam Altissimi in campo velut quadam palaestrae area relinquentes solum, erat quippe in quadam campi planitie colloquium, hominis pertinaciam nuntiaverunt mox regibus, magnam viri constantiam pertinaciam interpretantes. Et reges quidem festinantissime in equis, nox quippe jam diremit colloquium, nec salutantes nec ab archipraesule salutati recesserunt. Quin potius rex Anglorum adhuc in recessu, etsi non in faciem archipraesulis, a conviciis non cessavit, insultando dicens inter alia quod ea die de suo fuisset ultus
Abbreviated transcription (Latin):
harrede Dicebae enimmiuine
cdece ubarerclos & pontisex t̾r ñ
hoĩs. atbitͥo se supponeret alit̾ p̾sertĩ
suꝑ eccłiastice libertatis causa & max¬
une mota questione suꝑu̾bo hoc. Et
magnũ qͥdem esse. & debere sufficere.
siuł fieret sie. & etiã plus iusto hoc: nisi
eccłiastice pacis bouũ. facto causam
p̃beret. In an anglia qͥppe obuerbum.
ordine: rex ut supͣ in hystoria hac docu¬
uꝰ scandaliratꝰ ẽ. Qd̃ archip̾sul regis
sic sꝑãs sibi restitui grãm ad quorun¬
dã ꝯsilia tacuit. Uerũ postea exhoc
nec regis ẽ grãm ꝯsecutꝰ. s abonis ob¬
mutescens dolor eiꝰ plus młto qͣm priꝰ
auctꝰ ẽ ce renouat᷑. Ande & uerebatur
nc̃: qd̾ tẽ accidit. Stetit gͥ iste in ter tot¬
mobilis quasi domꝰ supͣ firmã petrã.
eclificata: quasi ciuitas immobilis su¬
pra montẽ posita: qͣsi columna fer¬
rea. & quasi murͦ ereus suꝑterrã: re¬
gib pͥncipib pontificib illud corde

Expanded text:
honore Dei. » Dicebat etenim minime honore Dei. » Dicebat etenim minime decere, ut sacerdos et pontifex terreni hominis arbitrio se supponeret aliter, praesertim super ecclesiasticae libertatis causa et maxime mota quaestione super verbo hoc: et magnum quidem esse et debere sufficere, si vel fieret sic et etiam plus justo hoc, nisi ecclesiasticae pacis bonum facto causamtimet. In Anglia quippe ob verbum, ordine, rex ut supra in historia hac docuimus scandalizatus est. Quod archipraesul, regis sic sperans sibi restitui gratiam, ad quorumdam consilia tacuit: verum postea ex hoc nec regis est gratiam consecutus, sed a bonis obmutescens dolor ejus plus multo quam prius auctus est, et renovatus, unde et verebatur nunc quod tunc accidit. Stetit igitur iste, inter tot etmobilis quasi domus supra firmam petram aedificata, quasi civitas immobilis supra montem posita, quasi columna ferrea, et quasi murus aereus super terram, regibus, principibus et pontificibus illud corde,
Abbreviated transcription (Latin):
mande. meliorẽ & firmiorẽ spẽ. ad col¬
loquiũ uenerant: hoc solum uniu̾si
postulantes ꝯsulentes. suadentes. ut
illud tantillum u̾bi de comꝑmissio¬
ne. tolleret taceret: saluo udeliẽ hono¬
re dei: & sic consequeret᷑ mox & ipse ce
sui pacẽ. honorẽ ce gli̾am ĩ conspectu re¬
gum & pͥncipũ
Uideres certe archip̃sulem uelut hostiã
stantẽ aliosuut carnifice̾ ñ ferro s lingus
armatos: circũstantes & querentes ho¬
uorẽ dei extinguere: arbitͣntes tñ se & ĩ
hoc obseqͥũ p̃stare deo: s post modicum
ciecũuentos se & deceptos. palam &e pas¬
sim qͦtqͦt se accusabant: ut cdocebunt
sequentia S nc̃ intĩm qd cepimꝰ exeq mͣ¬
git᷑ archip̃sule stante sic &e uere stãte tan¬
qͣm firmissuma t᷑re directo sita. & respi¬
ciente ꝯtͣ damascũ: a tot &e tantis impul¬
sus ẽ s euersus ñ est. iugiter nc̃ ad hosñe
Ad illos facturũ se ut suadebant saluo¬

Expanded text:
mandae meliorem et firmiorem spem, ad colmandae meliorem et firmiorem spem, ad colloquium venerant; hoc solum universi postulantes, consulentes, suadentes, ut illud tantillum verbi de compromissione tolleret, taceret, salvo videlicet honore Dei, et sic consequeretur mox et ipse et sui pacem ad honorem et gloriam in conspectu regum et principum. Videres certe archipraesulem velut hostiam stantem, alios vero ut carnifices, non ferro sed linguis armatos, circumstantes et quaerentes honorem Dei exstinguere, arbitrantes tamen se et in hoc obsequium praestare Deo: sed post modicum circumventos se et deceptos palam et passim quotquot se accusabant ut docebunt sequentia. Sed nunc interim quod coepimus gitur archipraesule stante sic et vere stante, tanquam firmissima turre directo sita et respiciente contra Damascum, a tot et tantis impulsus est sed eversus non est, jugiter nunc ad hos, nunc ad illos facturum se ut suadebant a
Abbreviated transcription (Latin):
se causam allegare uoluiss: qͥ pacis me¬
diatores extiterant multi ut supͣ dixi¬
uiꝰ & magni uiri. ꝯfestun archip̃sulem
ab auditorio regũ. adhuc seorsũ thiunt:
prudent̾ adu̾tentes. ex u̾bis his &e illis
que unt̾ regem & archi p̃sulem ñ pacẽ
s m maiorempotiꝰ dissentionẽ oriturã
ꝯfestim̃. Uñce tͣhentes eũ seorlr̃ uadent
hii. suadent illi: uocant. & reuocant. pel¬
lunt. & ĩpellunt: q̃tqͦt conclamantes.
da głiam regi:. & u̾bũ illud. qͦd regem
scandalitat. sippͥmat᷑. taceat᷑. & absolute
rege &e pͥmis francoꝵ p̃sentib & omĩb
iã in pace. p̃terqͣm te & tuis. Ad hoc un¬
pellebant archip̾sulẽ. multi ut iã dixi¬
mꝰ. & magni. tã pͥncipes scłi quã ponti¬
fices. franci angli. normanni britonẽ.
& pictaui: ñ nulli etiã religiosi qͥ speci¬
alit̾ ꝓpt̃ nos. & ex mandato apłiciurripa¬
cis nr̃e mediatores. ꝓpt̾ pacis nr̃e refor¬

Expanded text:
se causam allegare voluisset, qui pacis mese causam allegare voluisset, qui pacis mediatores exstiterant multi, ut supra diximus, et magni viri, confestim archipraesulem ab auditorio regum adhuc seorsum trahunt, prudenter advertentes ex verbis his et illis, quae inter regem et archipraesulem, non pacem sed maconfestim: unde et trahentes eum seorsum, suadent hi, suadent illi, vocant et revocant, pellunt et impellunt quotquot conclamantes: « Da gloriam regi, et verbum illud, quod regem scandalizat, supprimatur, taceatur, et absolute rege et primis Francorum praesentibus et omnibus jam in pace praeterquam te et tuis. » Ad hoc impellebant archipraesulem multi, ut jam diximus, et magni, tam principes saeculi quam pontifices, Franci, Angli, Normanni, Britones et Pictavi, nonnulli etiam religiosi, qui specialiter propter nos et ex mandato apostolici viri pacis nostrae mediatores, propter pacis nostrae refor
Abbreviated transcription (Latin):
ex uͦ francoꝵ quasi aliquantulum
motus ꝯtͣ archip̃sulem. & fauens regi
queris esse plusquã sẽs: Et u̾bum hoc
a rege francoꝵ uelut insultando ar¬
chip̾suli dictum sic. regi & parti sue
ñ modicũ placuit: cuiꝰ erat semꝑstu¬
pud regem francoꝵ. suam iustifica¬
re causã & depͥmere urãm: ut ita
A rchip̃sul uͦ nec ꝓpt̃ reges ut uidebat᷑
adu̾santes. iã sibun nullo ut dep̃hendi
poss turbatꝰ uł motꝰ: s sicut ante animi
cõpositi & equalis:respondit mox re¬
gib seqͥdem libenti & ꝓuo auimo ec¬
cłiam sibi ꝯmissam reciꝑe uelle. in eis
libertatib in qͥb sc̃i decessores sui eã
rexerunt: s alias nouas ꝯsuetucdines
in eccłiastice libertatis clispendiũ. initͦ¬
ductas acciꝑe nolle: s tanqͣm scõꝵ pa
trũ institutis adu̾santes. abicere & dã¬
nare. Cũ uͦ cle fuga quã rex elam ce no¬
ctu temere arreptã impperauerat ar¬
chip̃sul se excusare cepiss & iustã fuis¬

Expanded text:
ero Francorum, quasi aliquantulum motus contra archipraesulem et favens regi quaeris esse plus quam sanctus? » Et verbum hoc, a rege Francorum velut insultando archipraesuli dictum, sic regi et parti suae non modicum placuit: cujus erat semper stupud regem Francorum suam justificare causam et deprimere nostram, ut ita Archipraesul vero nec propter reges ut videbatur adversantes jam sibi, in ullo ut deprehendi posset turbatus vel motus, sed sicut ante animi compositi et aequalis, respondit mox regibus se quidem libenti et prono animo Ecclesiam sibi commissam recipere velle in eis libertatibus in quibus sancti decessores sui eam rexerunt: sed alias novas consuetudines in ecclesiasticae libertatis dispendium introductas recipetrum institutis adversantes abjicere et damnare. Cum vero de fuga, quam rex clam et noctu temere arreptam improperaverat, archipraesul se excusare coepisset et justam fuis
Abbreviated transcription (Latin):
itsiaduersum mocastra t̃timbis
cormeũ e si xurgat scorlu auane p̾¬
lut in hoc ego sꝑabo Ita gͦ recessit acol¬
loqͥo: gaudens reuera & gaudentis¬
simꝰ. qd dignꝰ ess ꝓ honore dei. ꝯtu¬
meliã pati. Ibat inqͣm ipse gaudens.
ibant & sui ũ gandentes tñ sicut ip¬
se. s tͥstes aliquantulum & solliciti.
eo qd̃ uł in forma illa qͣm suaseratit
om̃s. u̾bũ pacis nr̃e ñ ꝓcesserit. Pauci
int̾ nos qͥb ñ clisplicceret. qd̃ ad tot &
tantoꝵ ꝯsiliũ. uerbum illud. scł saluo
honore clei. ñ fu̾it supp̾ssum. aut sal¬
tem mutatũ. De u̾bo discipłi in reces¬
su ad magistrũ .xliii.

Expanded text:
nt adversum me castra, non timebit nt adversum me castra, non timebit cor meum, si exsurgat adversum me praelium, in hoc ego sperabo . Ita ergo recessit a colloquio gaudens revera et gaudentissimus, quod dignus esset pro honore Dei contumeliam pati. Ibat, inquam, ipse gaudens; ibant et sui, non gaudentes tamen sicut ipse, sed tristes aliquantulum et solliciti, eo quod vel in forma illa quam suaserant omnes verbum pacis nostrae non processerit. Pauci inter nos quibus non displiceret, quod ad tot et tantorum consilium verbum illud, scilicet salvo honore Dei, non fuit suppressum aut saltem mutatum. De verbo discipuli in recessu ad magistrum.
Abbreviated transcription (Latin):
ñ reconuitiabat᷑: illiꝰ ꝓfecto cdiscipu¬
luᷤ qͥ cum malediceret᷑. ñ remaledixit.
cũpateret᷑ ũ cõminabat᷑.
Deus bone. quanta passus est. in col¬
loqͥo hoc ꝓhonore tuo bellator tuus:
qͣntũ uexat᷑ꝰ. qͥb affectus ꝯtumeliis:
qͥb lacessitꝰ inuiriis. Et loquebatur
semꝑ honorẽ tuũ in ꝯspectu regũ:
& ñ ꝯfundebat᷑. Nã ce supse factus
fuerit ꝓdigiũ multis: stu adiutor
fortis. Uñ ce si tͤctus. pulsus. Q impul¬
sus: ñ ẽ tñ euersus: ñ eiuctus. ñ cessit:
s ut cito rerũ ꝓbabit exitꝰ. & doce¬
bunt sequentia omniũ etiã munico¬
rũ iudicio głose tumphauit. Qͥdeñ
nitũ pharet dñi miles: dĩca sic in¬
ductus armat᷑a: Ipse qͥppe incolloqͥo
hoc uelut in quodã amphyteatro:
u̾boꝵ spicłis. loricã iusticie. lingui
lanceatis. scutũ patientie: & trene
felicitatis ꝓmisionib galeam salut̾
et̾ne opponebat: illud eũ strenuoil¬
lo rege bellatore ꝯcinens. Si exurga¬

Expanded text:
iabatur, illius profecto discipulus, qui cum malediceretur non remaledixit, cum pateretur non comminabatur. Deus bone, quanta passus est in colloquio pro hoc honore tuo bellator tuus! quantum vexatus, quibus affectus contumeliis, quibus lacessitus injuriis! Et loquebatur semper honorem tuum in conspectu regum et non confundebatur. Nam etsi ipse factus fuerit prodigium multis, tu adjutor fortis: unde etsi tractus, pulsus et impulsus, non est tamen eversus, non evictus, non cessit, sed ut cito rerum probabit exitus et docebunt sequentia, omnium etiam inimicorum judicio gloriose triumphavit. Quid enim ni triumpharet Domini miles, Dominica sic inductus armatura? Ipse quippe in colloquio hoc velut quodam amphitheatro, verborum spiculis, loricam justitiae, linguis lanceatis scutum patientiae, et terrenae felicitatis promissionibus galeam salutis aeternae opponebat, illud cum strenuo illo rege bellatore concinens: Si exsurga
Abbreviated transcription (Latin):
plaris iste uir: ut quemadmodũ
fecit ipse et uos similiter faciatis.
Unde et per totam hystoriã hanc
uirum descripsi exemplarẽ non

Expanded text:
plaris iste vir, ut, quemadmodum fecit ipse, et vos similiter faciatis. Unde et per totam historiam hanc virum descripsi exemplarem, non
Abbreviated transcription (Latin):
locosuo & tp̃rut̾em. Has & alias apłi¬
cas litt̾as. ad nos. uł ꝓnobis missas si
qͥs nosse. & legere desiderat: ad illud
de qͦ ĩhac hystoria supͣtetigisse me
memini. corpus epłare recͣrat. Que
qͥa ibi inserte cũ loquendi de his per
hanc hystoriã occasio se obtułit: bre¬
uit̾ tͣnsimꝰ de his Scͥpto uͦ ꝯsolatator¬
o archip̃suli directo: uie apłicus ar-¬
chip̃sulis fortitudinẽ & ꝯstantiã ꝯgͣ¬
tulando cõmendabat: p̃sertĩ ꝙ absq cau¬
tiõe absq pacis oscło si ñ poss alit̃ ĩ terrã
tanquã oius in medio lupoꝵ para

Expanded text:
loco suo et tempore uteremur. Has et alias apostoliloco suo et tempore uteremur. Has et alias apostolicas litteras ad nos vel pro nobis missas si quis nosse et legere desiderat, ad illud de quo in hac historia supra tetigisse me memini corpus epistolare recurrat. Quae quia ibi insertae, cum loquendi de his per hanc historiam occasio se obtulerit, breviter transimus de his. Scripto vero consolatorio archripraesuli directo, vir apostolicus archipraesulis fortitudinem et constantiam congratulando commendabat; praesertim quod absque cautione et absque pacis osculo, si non posset aliter, in terram tanquam ovis in
Abbreviated transcription (Latin):
luctus. & dolor occuparet. Et in hoc
minime decepti bu:sieut sequens
historie ordo declarabit. De nuncus¬
actigͥ ut uidebat᷑ ea die rex & ar
archip̃sul amici: amicabilit̾ tc̃
inuicẽ recessert. Et post cdies pau¬
cos nuncii nr̃i in angliam cũ litt̾is
regis missi st̃: quib rex minist̾ialib
siuis. qͦs in t̾ra iusticias regis uocant.
de pace facta mandauit. p̃cipiens ut
archip̃sulem & suo air sad suain
omĩ pace & securitate restituant.
Nos uero in franciã ad ciuitatẽ ꝑegͥ¬
nationis nr̃e senonis remeantes: ad
repatandũ nos ꝑabamꝰ. Decreuit aũ¬
ꝯsecͣtioni int̾fuerant. litt̾as dixexit
suspensionis: scͥpto eosdure increpa¬
t̃ & enormit᷑ ꝓ uili lentis edulio. pͥmo¬
genita sua uenclidissent. Quosdam
etiã episcopoꝵ & obid qd̃ coronati¬
oni int̾fuerant. & ob causas alias:
anathematirauit.Et hee suspensi¬
ouis. & anathematis litt̾e ꝑñcios no¬
stros nobis destinate & tͣdite: ut illis

Expanded text:
luctus et dolor occuparet. Et in hoc luctus et dolor occuparet. Et in hoc minime accepti hi sicut sequens historiae ordo declarabit. 2. DE NUNacti igitur, ut videbatur, ea die rex et archipraesul amici, amicabiliter tunc invicem recesserunt. Et post dies paucos nuntii nostri in Angliam eum litteris regis missi sunt, quibus rex ministerialibus suis, quos in terra justitias regis vocant, de pace facta mandavit praecipiens ut archipraesulem et suos ad sua in omni pace et securitate restituant. Nos vero in Franciam ad civitatem peregrinationis nostrae Senonis remeantes ad repatriandum nos parabamus. Decrevit ausecrationi interfuerant litteras direxit suspensionis, scripto dure eos increpater et enormiter pro vili lentis edulio primogenita sua vendidissent. Quosdam etiam episcoporum, et ob id quod coronationi interfuerant, et ob causas alias, anathematizavit. Et hae suspensionis et anathematis litterae per nuntios nostros nobis destinatae et traditae, ut illis
Abbreviated transcription (Latin):
tunt: secreto colloquentes. Ubi inter
alia archip̾sul regi supplicabat ut in¬
inuiriam quã sibi & ecclie sue suffra¬
ganei sui ep̃i una cũ eboracensi archi¬
ep̃o. in coronatione heuriei filii sui
fecerant: sccdm censurã eccłiasticam.
fine ipsiꝰ offensa punire sibiliceret.
Et aunuit rex. Uñ & gr̃as agens de
ꝯcessione. ꝯfestum in ocłis omium se
ab equo demisit: & humilit̾ se ad regi
pedes iuclinauit. Cũ uͦ archip̃sul equ¬
ũ suũ reascenderet. rex ascendenti ascẽ¬
soriũ. aptauit. & tenuit: omĩb qui
crecũ uallabant cernentib sic & mirã¬
tib s nescientib causam:donec archi¬
p̃sul in recessu. sius hoc secretiꝰ retuliss
Cerueres qͥdem tunc ex multis cordib
cogitationes reuelari & p̃sertim in¬
ter aulicos: ꝯgͣtulantib his. aliis uͦme
stis & ꝯfusis. qui pͥus seditionis & discor¬
die euomuerant uirus. Alii uͦ nec me¬
sti. nec ꝯfusi. suspicantes simulationẽ
in his: & qd̾ extrema pacis. dissensio.

Expanded text:
unt secreto colloquentes; ubi inter alia archipraesul regi supplicabat ut injuriam, quam sibi et Ecclesiae suffraganei sui episcopi una cum Eboracensi archiepiscopo in coronatione Henrici filii sui fecerant, secundum censuram ecclesiasticam sine ipsius offensa punire sibi liceret. Et annuit rex. Unde et gratias agens de concessione, confestim in oculis omnium se ab equo demisit et humiliter se ad regis pedes inclinavit. Cum vero archipraesul equum suum reascenderet, rex ascendenti ascensorium aptavit et tenuit, omnibus qui circumvallabant cernentibus sic et mirantibus, sed nescientibus causam donec archipraesul in recessu suis hoc secretius retulisset; cerneres quidem tunc ex multis cordibus cogitationes revelari et praesertim inter aulicos, congratulantibus his, aliis vet confusis, qui prius seditionis et discordiae evomuerant virus. Alii vero nec moesti nec confusi suspicantes simulationem in his et quod extrema pacis dissensio
Abbreviated transcription (Latin):
qͣscłã ꝯuentiones & obligationes il¬
licitas qͣs in alemannia cũ scismati¬
cis fecerat: anathematis uincłõ iam
innodauerat. Qs tñ ꝯuentiones &
obligationes arege missus. de regis
mandato. ipse fecisse ferebat᷑. ꝑsone
gͥ regni. metuer tes sibi ex his. &
que futura sibi accidere possent gͣua¬
mina p̃uenire molienteᷤ. solliciti qͥ¬
dem attentissume deliberant. qͥd a¬
gendũ. Nã tua res agit᷑. paries cũ ꝓxi¬
mꝰ arclet: ait qͥdam. Cõmodiꝰ aũ sibi ñ
reꝑerunt remediũ: qͣm ut ad appella¬
tiones ꝯuolarent. Et regi placuit.
deo qͥdẽ in subsannationem ee deri.¬
sum noui legis latoris. & nouarũ legũ.
qͣs supͣ apud regiã illã mansionem.
que clarendune drͣ. fabricatas: ce in
scͥptũ redactas ostendimꝰ: iuste qͥdem
oꝑante sic Nam cũ legib ilł appellati¬
ones ad romanã eccł̃iam inhibite.
forent. nẽ tñ ad regis & regni tuitio¬
nẽ ad ipsas recurrere necesse. ꝑsone

Expanded text:
conventiones et obligationes illitas, quas in Alemannia cum schismaticis fecerat, anathematis vinculo jam innodaverat. Quas tamen conventiones et obligationes a rege missus de regis mandato ipse fecisse dicebatur. Personae igitur regni metuentes sibi ex his et quae futura sibi accidere possent gravamina praevenire molientes, solliciti quidem attentissime deliberant quid agendum. Nam tua res agitur paries cum proximus ardet, ait quidam. Commodius autem sibi non repererunt remedium quam ut ad appellationes convolarent. Et regi placuit, Deo quidem, in subsannationem et derisum novi legislatoris et novarum legum, quas supra apud regiam illam mansionem quae Clarendune dicitur fabricatas, et in scriptum redactas ostendimus, juste quidem operante nunc sic. Nam cum legibus illis appellationes ad Romanam Ecclesiam inhibitae forent, nunc tamen ad regis et regni tuitionem ad ipsas recurrere necesse. Personae
Abbreviated transcription (Latin):
regis ꝑuenit. Uñ &e rexnec sine cau¬
sa supͣqͣm n̾e clicere aut scͥbere tem¬
pus sit: motꝰ est ⁊ turbat᷑. & qͥ cũ eo uni¬
u̾si. De appellatione regis adroma¬
uit gͥ multitudo. & mente ꝯfu¬
sa est: qm̃i certissime iã aucdiert̾ sic.
Conuenit itaq eccłia angloꝵ in cis¬
marinis ꝯuenit & eccłia normanno¬
uidere curantes. ue uideł in regem
sententia cuiꝰ iã p̃cessit cõminatori¬
um ad ꝑfectũ ꝓcederet. seu ĩ regnũ
uł ꝑsonas regni aut eccłias. aliquod
eccłiastice districtionis gͣuamen. sõ¬
sternati etiã iam ce tremefacti ñ solũ
obid qd̾ cde rege audierant: s⁊ qͥa archi¬
p̾sul ioscelinũ salesberiensem ep̃m.
ob manifestam in obedientiã iam.
suspepcdiss. eo uicleł. qd̾ decanatũ
salesb̾iensis eccłie ꝯtͣ int̾dictũ cdłmi
pape. & suũ. inconsultis qͥb dam eiu̾¬

Expanded text:
regis pervenit: unde et rex nec sine causa, supra quam nunc dicere aut scribere tempus sit, motus est et turbatus et qui cum eo universi. 18. DE APPELLATIONE REGIS AD ROMAigitur multitudo et mente confusa est, quam certissime jam audierunt sic. Convenit itaque Ecclesia Anglorum in cismarinis; convenit et Ecclesia Normannoprovidere curantes, ne videlicet in regem sententia, cujus jam processit comminatorium, ad perfectum procederet, seu in regnum vel personas regni aut ecclesias aliquod ecclesiasticae districtionis gravamen. Consternati etiam jam et tremefacti, non solum ob id quod jam de rege audierant, sed et quia archipraesul Jocelinum Saresberiensem episcopum ob manifestam inobedientiam jam suspendisset: eo videlicet quod decanatum Saresberiensis ecclesiae contra interdictum domini pap
Abbreviated transcription (Latin):
iuram̃ta quedam illicita. & sacͥlega.
ꝑtotũ regnũ exactast: in ciuitatib.
in castellis. inpagis ꝑcomitat᷑ regni
singłos. qͦtiͦt aqͥndecim aunis &e supͣ
iurantib qd̾ clñi pape nuncios seu
litt̾as & archip̾sulis parit᷑. aut in cap¬
tione deti̾ent si possent. aut ꝓd̾ent
ilł qͥñ possent hoc. Qm̃ uͦ saclegũ. qͣm
ꝓphanũ uiram̃tum hoc: lippiuiden
& tonsores. uixta qͥd ait uidens quia
peccatum ariolandi ẽ repugnare.
& quasi scelus ydolat̾e nolle acqes¬
cerẽ. Uerũ omisso tanqͣm sac̾les o
facto hoc qd̾ ũ regnituitio ẽ. s potiꝰ

Expanded text:
juramenta quaedam illicita et sacrilega per juramenta quaedam illicita et sacrilega per totum regnum exacta sunt in civitatibus, in castellis, in pagis, per comitatus regni singulos, quotquot a quindecim annis et supra jurantibus, quod domini papae nuntios seu litteras et archipraesulis pariter, aut in captione detinerent si possent, aut proderent illis qui non possent hoc. Quam vero sacrilegum, quam profanum juramentum hoc, lippi vident et tonsores. Juxta quod ait: Videns quia peccatum ariolandi est repugnare et quasi scelus idololatriae nolle acquiescere , verum omisso tanquam sacrilego facto hoc, quod non regni tuitio, est sed poti
Abbreviated transcription (Latin):
stinauit: uiclł pie memorie Rotheroth.
tunc rothomagensem archiep̃m⁊er
uulfum tune lexouiensẽ ep̃m: & cũ
eis alios plerosq magnos & eruditos.
Quiqͥdẽ pontiniacũ uenientes: neqͣ¬
qͣui nos inuener̾t. Siqͥdẽ aqͦdam fami¬
liari suo. qͥ tunc in regis curia erat. de
mittendis sic nunciis archip̾sul p̾¬
munitꝰ se subtͣxit. Igit᷑ p̃fati nuncii
ꝓpt̾ nos pontiniacũ uenientes. s mi¬
nime nos reꝑientes: mox recessert.
Priꝰ tñ scdm formã iuris. pontinia¬
ei uͥ quasi domiciliũ hr̃e udebam.
appellationem suã edentes: nec tũ
ut clocet ciuile ius. scͥbentes eam ꝓ
forib s uiua uoce appellantes. Sub¬
tͣximus autem nos ñ qͣsi iuris ignari
qͥn appͥme sciremꝰ ratione donucilii
uł qͣsi appellaudis absentib seu ab¬
sentantib se. appellanonis posse fie¬
ri.s ideo in aduentu nuntioꝵ nos
subtͣximꝰ qͥa illoꝵ colloquia uitaba¬
mꝰ. Et quemadinodũ appellationes
int̾posite. ita & ad regni tuitionem

Expanded text:
stinavit, videlicet piae memoriae Rotherot tunc Rothomagensem archiepiscopum et Ernulfum tunc Lexoviensem episcopum, et cum eis alios plerosque viros magnos et eruditos, qui quidem Pontiniacum venientes nequaquam nos invenerunt. Siquidem a quodam familiari suo, qui tunc in regis curia erat, de mittendis sic nuntiis archipraesul praemunitus se subtraxit. Igitur praefati nuntii, propter nos Pontiniacum venientes, sed minime nos reperientes, mox recesserunt: prius tamen secundum formam juris Pontiniaci, ubi quasi domicilium habere videbamur, appellationem suam edentes, nec tamen ut docet civile jus scribentes eam pro foribus, sed viva voce appellantes. Subtraximus autem nos, non quasi juris ignari, quin apprime sciremus ratione domicilii, vel quasi appellandis absentibus seu absentantibus se, appellationes posse fieri, sed ideo in adventu nuntiorum nos subtraximus quia illorum colloquia vitabamus. Et quemadmodum appellationes interpositae, ita et ad regni tuitionem
Abbreviated transcription (Latin):
p̾de & direptioni expositis.
Irchipresul uͦ audiens factũ sic deo
gr̃as retulit. qͥ mũdi sapientes infa¬
tuat. Cin astutia sua conp̾hendit.
Et pͥoꝵ oblitꝰ penitꝰ. ꝯfortatꝰ. ẽ. ut uicde¬
bat᷑ nichil de ẽstino cogitans: cũ tũ di¬
cte sołu centũ marce. & uasa quedam
pauca argentea sołu & totũ fuerut
nr̃e ꝑegͥnationis longioris. plus anniᷤ
sex durature uaticũ. Qualit nau

Expanded text:
praedae et direptioni expositis. praedae et direptioni expositis. Archipraesul vero audiens factum sic, Deo gratias retulit, qui mundi sapientes infatuat, et in astutia sua comprehendit. Et priorum oblitus penitus, confortatus est, ut videbatur, nihil de crastino cogitans, cum tantum dictae solum centum marcae et vasa quaedam pauca argentea solum et totum fuerit nostrae peregrinationis longioris plus annis sex duraturae viaticum. 7. QUALITER NAU
Abbreviated transcription (Latin):
sitionib altissimi. omĩa int̾iora mea
tis u̾bo cogitabam uero dicentis:
qd̾ iustum ñ ꝯtristabit qͥeqͥd ei acci¬
derit. Et post hec cũ le mea uicissim
quereret ꝓfectione. & qualit̾ manda¬
tũ suũ implere potuerim. qͦd ut supͣ
dixi in ar fer ticło recessus sui ãnorhã¬
tune mͥ inuixerat. enarraur. & qd que¬
dam uasa sua argentea mecum de¬
tulerim: & de redclitib sius solum
centum marcas: quas uelut cle incen¬
dio. iuxe terra eicere potui. Et adie¬
ci. qualit̾ mox cognito ipsiꝰ recessu. sa¬
pientiũ inalo ꝯsilio. regio fuiss edicto
ꝓclamatum. ut omĩa ipsiꝰ in pace fo¬
rent:  qualit̾ qd̃ ꝓmalo suo molitũ
in bonum cesserit. Q mentita est mi¬
quitas sibi altissimo secꝰ disponente.
& semꝑ resistente iniqͥtati. Alioqͥn
enĩ nͥ sic regio fuiss edicto ꝓclamatũ.
a t̾ra qͥdem omĩno uacuus exissem.
si tñ exissem: nobis etiã & nrĩs om̃ib

Expanded text:
sitionibus Altissimi omnia interiora mea sitionibus Altissimi omnia interiora mea tis verbo cogitabam vere dicentis quod Justum non contristabit quidquid ei acciderit. Et post haec cum de mea vicissim quaereret profectione et qualiter mandatum suum implere potuerim, quod, ut supra dixi, in articulo recessus sui a Northamptune mihi injunxerat, enarravi. Et quod quaedam vasa sua argentea mecum detulerim et de reditibus suis solum centum marcas, quas velut de incendio vix e terra ejicere potui. Et adjeci qualiter mox cognito ipsius recessu sapientium malo consilio regio fuisset edicto proclamatum ut omnia ipsius in pace forent: et qualiter quod pro malo suo molitum in bonum cesserit, et mentita est iniquitas sibi Altissimo secum disponente et semper resistente iniquitati: alioquin enim, nisi sic regio fuisset edicto proclamatum, a terra quidem omnino vacuus exissem, si tamen exissem, nobis etiam et nostris omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ aduentũ: in nobili iudeł & om¬
ni sẽitate p̾clara albatia sẽi b̾tini.
Uncle mox in aduentu dñi nuntio
accepto: eadem nocte ueni. Et qͥdẽ
gauisus sum uiso dño. iuchilominꝰ
referente tunc. itiueris sui difficul¬
tates. & ꝑicla. qͣlit̾ nocte ambulans.
chie latitauerit:qualit̾ pedes inces¬
serit. & qͣlit̾ colobio assumpto. in qͦ
tunc eũ cernebam. cũ habitu etiam
nomen mutauerit: a sociis uie ut
supͣ tetigimꝰ. nomine tanquam pro¬
pͥo xp̃ianꝰ appellatꝰ: & in tanto labore
quanta fuerit uictus inassueta as¬
peritas: ita ut tanquã alterum e¬
lectionis uas probat᷑ꝰ sit ꝑieli̾s in uia.
ꝑicłis in mari ꝑicłis ex gentib ꝑicłis ĩ
falsis fr̾ib In labore & erumna in ui¬
giliis. in fame et siti in ieiuniis in
frigore. u colobio. & in cilicio. Et ego
qͥdem qͥ scripsi hec. auliens Q̾ uidens
sic. toto corde & corꝑe ꝯcussus sũ. & cõ¬
uulfꝰ: ita tñ ut in dolore ipso. dispo¬

Expanded text:
batur adventum, in nobili videlicet et omni sanctitate praeclara abbatia Sancti Bertini. Unde mox in adventu domini nuntio accepto, eadem nocte veni et quidem gavisus sum, viso domino, nihilominus t mihi referente tunc itineris sui difficultates et pericula; qualiter nocte ambulans die latitaverit, qualiter pedes incesserit et qualiter colobio assumpto in quo tunc eum cernebam, cum habitu et nomen mutaverit, a sociis viae, ut supra tetigimus, nomine tanquam proprio Christianus appellatus. Et in tanto labore quanta fuerit victus inassueta asperitas, ita ut tanquam alterum electionis vas probatum sit periculis in via, periculis in mari, periculis ex gentibus, periculis in falsis fratribus, in labore, in aerumna, in vigiliis, in fame et siti, in jejuniis, in frigore, in colobio et in cilicio. Et ego quidem qui scripsi haec, audiens et videns sic, toto corde et corpore concussus sum et convulsus: ita tamen ut in dolore ipso dispo
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ. qͥnto sextoue anno ante patrẽ. mortu¬
o sicut hoc & illo. Et qd̾ accedit miracło.
uaticiniũ plus cõmendans: mors tulit
una duos. Uere una mors: qͥa eadem
mortis species. ambob fr̃ib his. mor¬
bo dissint̾ico int̾emptis. Beneqͥdem
ce sc̃e sublatis: ut qͥ int̾fuert̃ testati st̃
Demũ uͦ scdm uatieinii ordinẽ quarto
qͥuto ue anno. agaufridi morte: pater
ipse mortuus est. Qualit̾ uͭ me tacente.
nouit eccłia & mundꝰ p̃dicat. Nec gͥ ꝑgo¬
nẽ ulti mortis eiꝰ exaggerare modũ.
solũ hic tetigisse sufficiat: obid solum.
ut uir dei ꝓph̃a uer uaticinii sui fine
cõꝓbet᷑. Et certe plura de actib huius
henrici nr̃i & si etas tenera strenuus
nͥ qͥa ꝗͣ. describendã suscepim̃. lex hysto¬

Expanded text:
tem quinto sextove anno ante patrem mortutem quinto sextove anno ante patrem mortuo, sicut hoc, et illo. Et quod accedit miraculo, vaticinium plus commendans: « Mors tulit una duos, » vere una mors, quia eadem mortis spes ambobus fratribus his, morbo dysenterico interemptis, bene quidem et sancte sublatis, ut qui interfuerunt testati sunt. Demum vero, secundum vaticinii ordinem quarto quintove anno a Gaufridi morte, pater ipse mortuus est. Qualiter vero, me tacente, novit Ecclesia et mundus praedicat. Nec igerius mortis ejus exagitare modum: solum hic tetigisse sufficiat, ob id solum ut vir Dei propheta verus vaticinii sui fine comprobetur. Et certe plura de actibus hujus Henrici nostri, etsi nisi quia quam scribendam suscepimus lex histo
Abbreviated transcription (Latin):
herede. & comite pictauoꝵ:ande gau¬
frido britannie comite. Cũ gͦ de rege
patre. & cle filiis cogitaret sie: deside¬
rabat se scire qͥd futurũ de his. & qͣ¬
lis cirea hos cdispositio altissimi. Et
cũ aliquamdiu cogitaret sic deside¬
rans: int̾ cogitandũ cepit quasi dor¬
mitare. Et ecce facta est ad eũ uox:
ꝑ ipsã uocẽ u̾su qͦdã exametrosͥ exp̃s¬
so. Uersus autẽ hic erat. Mors tulit u¬
na duos. tulit alt̾a s male patrẽ. Ec¬
ce u̾sus. Nec arbitret᷑ quis u̾sũ hunc
quasi a dormitante aliqͦ casu cõpo¬
sitũ. quẽ etiã uigilanter uigilans ñ
cõponeret: utpote qͥ u̾sificandi. nec
etiã subscolari disciplina artẽ atti¬
giss uł in modico. Hoc aũ scio. qͥa ũ¬
sum auditũ sie: in ẽstino retulit dis¬
cipło qui scͥpsit hec. Et gemebundus
& in gaufridi morte dũ adhuc hane
hystoriã scriberem: archip̃sulis uati¬
cuuũ ad impletũ. post henrici mor¬

Expanded text:
haerede et comite Pictavorum, an de Gauhaerede et comite Pictavorum, an de Gaufrido nunc Britanniae comite. Cum ergo de rege patre et de filiis cogitaret sic, desiderabat se scire, quid futurum de his et quales circa hos dispositiones Altissimi. Et cum aliquandiu cogitaret sic desiderans, inter cogitandum haec coepit quasi dormitare, et ecce facta est ad eum vox, per ipsam vocem versu quodam hexametro sibi expresso; versus autem hic erat: Sors tulit una duos, tulit altera, sed male patrem. Ecce versus: nec arbitretur quis versum hunc quasi a dormitante aliquo casu compositum, quem etiam vigilanter vigilans non componeret, utpote qui versificandi nec etiam sub scholari disciplina artem attigisset, vel in modico. Hoc autem scio quod versum auditum sic in crastino retulit discipulo qui scripsit haec; et gemebundus  in Gaufridi morte, dum adhuc hanc historiam scriberem, archipraesulis vaticinium adimpletum post Henrici mor
Abbreviated transcription (Latin):
erũ de morte pueri huiꝰ dño nr̃o archip̃¬
suli. sꝑ̃ualit̾. nec clubiũ ẽ p̃ostensa
hic tacere non possum
ũ essemuᷤ in gallia. senonis enuitate
ꝑegrinationis nr̃e. apud monast̾iuĩ
beate uirginis columbe. noctiũ una
post clecantatũ nocturnũ. dñs nr̃ar
chip̃sul. ut pausaret in lectum se re
cepit. Uerũ sicut ab ipsiꝰ ore discipułꝰ¬
qͥ hec scripsit accepit curis & cogitatio¬
nib se tune ut solent ingerentibus
sũno indulgere ñ potuit. Int̾ aliauͦ
de dño rege angloꝵ. cle eiꝰ magnitudi¬
ne cle eiꝰ ꝓsꝑitate. & ĩ filiis ⁊ĩ diuitiis
& latis potentatib cogitatio subit Su
ꝑhis dutiꝰ cogitans & p̃sertim de fili¬
is. & int̾ filios potissimũ. de pͥmogeni¬
to ipsiꝰ henrico. quẽ p̃cetoteris dilige¬
bat: & deqͦdã alioꝵ. Inẽstino tñ sicut
referebat. se ꝓcerto scire nesciẽbat:
de quo alioꝵ cogitass tunc. ande xi¬
chardo post henricũ. defu̾ctũ regis ñc

Expanded text:
erum de morte pueri hujus domino nostro archipraesuli spiritualiter, nec dubium est, praeostensa, hic tacere non possum. Cum essemus in Gallia Senonis civitate peregrinationis nostrae apud monasterium beatae virginis Columbae, noctium una post decantatum nocturnum dominus noster archipraesul, ut pausaret, in lectum suum se recepit. Verum, sicut ab ipsius ore discipulus, qui scripsit haec, accepit, curis et cogitationibus se tunc ut solent ingerentibus, somno indulgere non potuit. Inter alia vero de domino rege Anglorum, de ejus magnitudine, de ejus prosperitate et in filiis et in divitiis et latis potentatibus, cogitatio subit. Super his diutius cogitans, et praesertim de filiis et inter filios potissimum de primogenito ipsius Henrico quem prae caeteris diligebat, et de quodam aliorum; in crastino tamen, sicut referebat, se pro certo scire nesciebat de quo aliorum cogitasset tunc, an de Ricardo post Henricum defunctum regis nunc