comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nihil sit pensat:
Eece autem conditi dm̃ considera.¬
re negleximus: ad hibita sunt prȩ¬
cepti. Praeceptis quoque obtem¬
perare noliumus: Ad iungunt᷑
exempla: Ipsc quoque initari
exempla declinamus: quae e¬
didisse Niobis positos sublege c̃s¬
picimus. Quia enim ds̃ aperte
quibus dam sublege positis locu¬
tus est: qucisi alienos nos ab eis¬
dem praeceptis aspicimus quib
hȩc specialiter locutus non est.
Unde ad confuttindam in puden¬
ciam nr̃im gentilis homo adex¬
emplum deducitur. ut quia oboe¬
dire homo lege sublege positꝰ
despicit. eius saltim comparaci¬
one ugilet. qui sine lege legali¬
ter uixit erranti igitur homini
datci est lex. Erranti uero etiã
sublege adducitur testimoniũ
eorum qui extra legem sunt. ut
quia conditi conditionis nrãe
ordinem seruare noluimus. prę¬
ceptis ad moneremur Quia prȩ¬
ceptis oboedire contẽpsimꝰ: exem¬
plis confunderemur. nec ut dic¬
tum est eorum exemplis quos lex

Expanded text:
nihil sit pensat; nihil sit pensat; ecce autem conditi Deum considerare negleximus. Adhibita sunt praecepta, praeceptis quoque obtemperare noluimus. Adjunguntur exempla, ipsa quoque imitari exempla declinamus, quae edidisse nobis positos sub lege conspicimus. Quia enim Deus aperte quibusdam sub lege positis locutus est, quasi alienos nos ab eisdem praeceptis aspicimus, quibus haec specialiter locutus non est. Unde ad confutandam impudentiam nostram, gentilis homo ad exemplum deducitur; ut quia obedire homo legi sub lege positus despicit, ejus saltem comparatione evigilet, qui sine lege legaliter vixit. Erranti igitur homini data est lex; erranti vero etiam sub lege adducitur testimonium eorum qui extra legem sunt, ut quia conditionis nostrae ordinem servare noluimus, praeceptis admoneremur; et quia praeceptis obedire contempsimus, exemplis confunderemur; nec, ut dictum est, eorum exemplis, quos lex
Abbreviated transcription (Latin):
replebatur: Hoc cotidie fieri ineccła
cermiinus: si ugilant̃ in tuemur
Nam stans in medio populi lector:
clamat: Ego sum ds̃ abraham dõ
ysaac ⁊ ds iacob & quod ipse uere
ds̃ sit: profecto non dicit. Hec tam̃
per hoc quod dicit ueritatis regnlam
deserit : quia cuius ministerium le¬
ctionis ex hibet. eius dominium uoce
pretendit: Itaq scriptores sacri
eloquii quia repleti sane to spiritu
super se trahuntur. quasi extra semet¬
ipsos funt: ⁊ sic de se sentenoias quasi
de alus proferunt Unde ⁊ beatus
iob sancto spiritu afflatus potuit sua
gesta quę erant uidelicet suꝑnę aspi¬
racionis dona quasi ñ sua seribere:
quia eo alt̾ius erant quȩ loquebatur.
quo bona lo quebatur que dĩ sunt
& eo aliter que erunt illius loq. homins¬
suo spzita i an debenus sa pestpoñe
papensiel anns hom̃o co . pso quod
homo est suumi ineligere ⁊ aebet aru¬
s donee ÷ ciuuo uoluntati tanto mises
scoumã quanto so qua de se ipso

Expanded text:
replebatur. Hoc quotidie fieri in Ecclesia replebatur. Hoc quotidie fieri in Ecclesia cernimus, si vigilanter intueamur. Nam stans in medio populi lector clamat: Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob : et quod ipse Deus sit, vere profecto non dicit nec tamen per hoc, quod dicit, veritatis regulam deserit; quia cui ministerium lectionis exibet, ejus dominium voce praetendit. Itaque scriptores sacri eloquii, quia repleti sancto Spiritu super se trahuntur, quasi extra semetipsos fiunt; et sic de se sententias, quasi de aliis proferunt. Unde et beatus Job sancto Spiritu afflatus, potuit sua gesta, quae erant videlicet supernae aspirationis dona, quasi non sua scribere: quia eo alterius erant quae loquebatur, quo homo loquebatur quae Dei sunt; et eo alter quae erant illius loqueba jam debemus ista postponere, properare. Omnis homo eo ipso quo homo est, suum intelligere debet auctorem; cujus voluntati tanto magis serviat, quanto se quia de se ipso
Abbreviated transcription (Latin):
hinc ioħs dicit: discipulus ille
quem diligelut cħs. Hinc lucas
ait quod ambularent duo exdiscipłis
profecto alium dum tam studiose
tacuit: ut quidam dicunt se ipsum
fuisse monstrauit: Deriptor et
igitur sacri eloquii quia inpulsu
sei spiritus agitantur: sic de se iillo
de moyse. Spiritus sanc tus per
io hannen locutus: de iohanne Paulus
insinuat dicens: An exꝑimentum
queritis eius. qui inme loquituꝵ
xpͣs: Hĩc est quod angłs qui
moysi apparuisse describitur: modo
angłs modo dñs memoratuꝵ
Angłs uidelicet propter hoc quod
exterius loquendo seruiebat: dominꝰ
autem dicitur. quia interius presider
loquendi efficaciam ministrabat
Cum ergo exterius loquens ab inte¬
riore regitur : ⁊ per obsequium angłs.
⁊ per inspiracionem dñs nominatur
H inc dauid ait: Attendite popule mͣs
legem meam: inclinate aurem ur̃am.
in uerba oris mei: Non enim lex
eius ex quo loquebatur assumens. ipsiꝰ
auctoritate loquitur: cuius inspiraciõe

Expanded text:
Hinc Joannes dicit: Discipulus ille, Hinc Joannes dicit: Discipulus ille, quem diligebat Jesus . Hinc Lucas ait: Quod ambularent duo ex discipulis profecto alium, dum tam studiose tacuit, ut quidam dicunt, seipsum fuisse monstravit. Scriptores igitur sacri eloquii, quia impulsu sancti Spiritus agitade Moyse; Spiritus sanctus per Joannem locutus est de Joanne; Spiritus insinuat dicens: An experimentum quaeritis ejus qui in me loquitur Christus ? Hinc est quod angelus qui Moysi apparuisse describitur, modo angelus, modo Dominus memoratur: angelus videlicet, propter hoc, quod exterius loquendo serviebat; Dominus autem dicitur, quia interius praesidens loquendi efficaciam ministrabat. Cum ergo loquens ab interiori regitur, et per obsequium angelus, et per inspirationem Dominus nominatur. Hinc David ait: Attendite popule meus legem meam; inclinate aurem vestram in verba oris mei . Non enim lex ejus, ex quo loquebatur, assumens, ipsius auctoritate loquitur, cujus inspiratione
Abbreviated transcription (Latin):
serit ualde suꝑuacue queritur: cum
tam̃ auctor libri sc̃s sp̃s fidelit̾ credat᷑
Ipse igitur hȩc scripsit: qui scribenda
dictauit: Ipse scripsit. qui i uuillius
oꝑe inspirator exstrat: ⁊ ꝑscribentis uocẽ
imitanda ad nos eiꝰ facta tͦͣnsinisit:
Si magni etuꝰdã uiri susceptas epłas
legeremuf ⁊ nͣ uerba s quo calamo fuis¬
sent scriptȩ quereremꝰ: ridicłm ꝓfecto
esset epłarũ auctorem scire sensumq¬
non cognoscere: s quali calamo earũ
uerba inp̃ssa fuerint indagare: Cum
querimus quid aliud agimus.
nisi legentes litteras de calamo per¬
certamina spiritalis pugnę sustinuit:
etiam consummatę suę uictorię
gesta narrauit: Nec mouere debet¬
quemquam quod ineodem libro
dicitur dixit iob uel ^at᷑q illa per¬
tulit iob Moris enim sacre scrip
ture est: ut ipsi qui scribunt sic
de se inilla quasi de aliis loquantur:
hinc enim est quod moyses ait
Erat moyses mitissimus suꝑ om̃s
homines qui morabantur in terra:

Expanded text:
serit, valde supervacue quaeritur, cum tamen auctor libri Spiritus sanctus fideliter credatur. Ipse igitur haec scripsit, qui scribenda dictavit. Ipse scripsit, qui et in illius opere inspirator exstitit, et per scribentis vocem imitanda ad nos ejus facta transmisit. Si magni cujusdam viri susceptis epistolis legeremus verba, sed quo calamo fuissent scripta quaereremus, ridiculum profecto esset epistolarum auctorem scire sensumque cognoscere, sed quali calamo earum verba impressa fuerint indagare. Cum quaerimus, quid aliud agimus, nisi legentes litteras, de calamo percertamina spiritalis pugnae sustinuit, etiam consummatae suae victoriae gesta narravit. Nec movere debet quod in eodem libro dicitur, Dixit Job; vel, haec atque illa pertulit Job. Moris 8 enim Scripturae sacrae est ut ipsi qui scribunt, sic de se in illa quasi de aliis loquantur. Hinc est enim quod Moyses ait: Erat Moyses vir mitissimus super omnes homines, qui morabantur in terra .
Abbreviated transcription (Latin):
moniam temperant. ttinta hanc
arte dispensant: ut plerumque
cum una tangitur. longe a-¬
lici acmultis inter iacentibus
positti corda quaciatur Cumq
istti sonitum reddit illa quae in
eodem cantu temperat᷑est. aliis
imꝑcussis tremit Sic ergo scrip¬
tura sacra plerumque de uirtu¬
tibus sic̃ de uiciis agitur: ut dũ
loquendo aliud in sinuat. tacen¬
in lingua dicitur. quae in coti¬
uiuio inter alias grauior fue¬
rit culpa monstratur. Cumu̾¬
septem fratres ꝑ singulos dies con¬
uiua facere describuntur & per¬
actis diebus conuiuii. iob septem
sacrificia offerre ꝑ hibetur. aꝑ¬
te istoria indicat. quod beatus
iob octauo die sacrificium offe¬
rens. misterium resurreccionis
colat. Dies namq quinunc do¬
minus dicitur. amorte redẽp¬
toris est tercius: sed in ordine
condicionis oetauus Qui &
prius incondicione ẽ sed qui a
reuolutus septimum sequitur:
octauus recte numeratur Qui¬
igitur occtiuodie offerre sen¬

Expanded text:
moniam temperant, tanta hanc moniam temperant, tanta hanc arte dispensant, ut plerumque, cum una tangitur, longe alia ac multis interjacentibus posita chorda quatiatur: cumque ista sonitum reddit, illa, quae in eodem cantu temperata est, aliis impercussis, tremit. Sic ergo in Scriptura sacra plerumque de virtutibus, sic de vitiis agitur; ut dum loquendo aliud insinuat, tacenin lingua dicitur, quae in convivio inter alias gravior fuerit culpa monstratur. septem fratres per dies singulos convivia facere describuntur, et peractis diebus convivii, Job septem sacrificia offerre perhibetur; aperte historia indicat quod beatus Job octavo die sacrificium offerens mysterium resurrectionis colat. Dies namque qui nunc Dominicus dicitur, a morte Redemptoris est tertius, sed in ordine conditionis octavus, qui et primus in conditione est. Sed quia revolutus septimum sequitur, octavus 21 recte numeratur. Quia ergo octavo die offerre sep
Abbreviated transcription (Latin):
molando tergebat: Nonnul¬
la quippe sunt uicia: quae ac̃¬
uiuis aut separari uix possun.
aut certe nequaquã possunt:
Pene̾ semꝑ enim aepulas: comi¬
tatur uoluptas Nam dũ cor¬
pus in refectionis de lectati¬
one resoluitur. cor ad inane gau¬
dium relqxatur: Unde scriptum
est sedit populus manducare &
bibere : & surrexerunt ludere:
Pene semper aepulcs. loquater¬
tus sequitur Cumque uenter
reficitur: lingua efrenatur.
Unde recte diues apud inferos
guet tape tere deserbitur di¬
dens Pater abraham miserere
mei: et mitte latarum ut ur¬
tinguat extremum digiti sui
inaiqua & refri geret linguã
meam quia crucior inhcic flã¬
ma: Prius aepulatus cotidiae
splendide dicitur. & post aquam
petere in linguã memoratur:
Quia enim ut diximus inter
aepulcs ual de defluere loqua¬
citas solet: expoena indicat cul¬
pam. cum eum quem aepulatũ
cotidie splendide ueritas dixe¬
rat: in linguam plus ardere ꝑ¬
hibebat. Na quicordarum ar¬

Expanded text:
molando tergebat. Nonnulmolando tergebat. Nonnulla quippe sunt vitia quae a conviviis aut separari vix possunt, aut certe nequaquam possunt. Pene semper enim epulas comitatur voluptas. Nam dum corpus in refectionis delectatione resolvitur, cor ad inane gaudium relaxatur. Unde scriptum est: Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere . 11. Pene semper epulas loquacitas sequitur; cumque venter reficitur, lingua diffrenatur. Unde recte dives apud inferos aquam appetere describitur, dicens: Pater Abraham, miserere mei, et mitte Lazarum, ut intingat extremum digiti sui in aquam, et refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma . Prius epulatus quotidie splendide dicitur; et post aquam petere in lingua memoratur. Quia enim, ut diximus, inter epulas valde diffluere loquacitas solet, ex poena indicat culpam, cum eum, quem epulatum quotidie splendide Veritas dixerat, in lingua plus ardere perhibebat. Hi qui chordarum har
Abbreviated transcription (Latin):
cumeis. Solet inter fr̃s maior sub¬
staincia: discordiae fieri grauioris
causa O in estimabilem pat̾nę
institucionis laudem: & pater
diues dicitur & filii concordes
asseruntur: łora diuidenda inter
eos substtincia aderat: corda ta¬
men om̃ium in diuisci caritas
replebat Cumque in orbẽ tran-
sissent dies conuiuii: mit tebatad eos¬
iob. & scificabat illos surgensꝰ di¬
luculo: offerebat holocausta ꝑ
singulos Cum dicitur mitte
bat & scĩficabat illos: aꝑte mors¬
tratur. ꝗd di striccionis erga illos
praesens ageret. quibus absexs
sollicitudine nonde eẽtS:
hoc nobis est soller t̾ in tuen¬
dum: quod ꝑ actis diebus con¬
uiuii. purgacio prosingulis ad¬
hbetur holocausti Uir quip¬
pe sc̃s nouerat: quia celebrari
con uiuici sine culpa uixpos¬
sent: nouerat quia magna
purgacione sacrificiorum: di¬
luendae sunt aepulȩ conuiui¬
orum: & quic quid in semet ip¬
sis filui conuiuantes in quina-¬
uerant: pater sacrificium im¬

Expanded text:
it. --Solet inter fratres major substantia, discordiae fieri gravioris causa. O inaestimabilem paternae institutionis laudem! Et pater dives dicitur, et filii concordes asseruntur. Et dum dividenda inter eos substantia aderat, corda tamen omnium indivisa charitas replebat. sissent dies convivii, mittebat Job, et sanctificabat illos, surgensque diluculo, offe rebat holocausta per singulos. Cum dicbat et sanctificabat illos, aperte demonstratur quid districtionis erga illos praesens ageret, quibus absens sollicitudine non deesset. Sed hoc nobis est solerter intuendum quod, peractis diebus convivii, purgatio per singulos adhibetur holocausti. Vir quippe sanctus noverat quia celebrari convivia sine culpa vix possent. Noverat quia magna purgatione sacrificiorum diluendae sunt epulae conviviorum; et quidquid in semetipsis filii convivantes inquinaverant, pater sacrificium im
Abbreviated transcription (Latin):
reus Hinc paulus ait Modi
ut ostendatur quã mundus in
bonis extitit: sollester indicatur.
pailestre ceretimen insinuant.
prius lucttincium menbra des¬
cribant: Quam latũ ucilidumq¬
que sit pectus. quam sanum. ple.
nit̾ meant lacerti. quã subter¬
positus uenter. nec mole grauet
nec extenuacione debilitet ut
cum prius aptos certaimine ar¬
tus ostenderint. tunc de mum
magne forritudinis ictus narren:
Quiã ergo atͥleta nostor contra
dicibolum fuerat certaturus.
quasi ante arenę spectaculum
sacre scriptor instoriae in athleta
hoc spiritales uirtutes enumerans.
mentis menbra describit dicens
Erat uir ille simplex aerectus. timens
am̃: et recedens amalo. Utdũ men¬
brorum posicio magna cognoscit᷑
ex hac ipsc iam forti poficione sub¬
sequens etiam uictoria prae nos¬

Expanded text:
reus . Hinc Paulus ait: Modicreus . Hinc Paulus ait: Modicut ostendatur quam mundus in bonis exstitit, solerter indicatur palaestrae certamen insinuant, prius luctantium membra describant quam latum validumque sit pectus, quam sanum, quam pleni tumeant lacerti, quam subterpositus venter nec mole gravet, nec extenuatione debilitet; ut cum prius aptos certamini artus ostenderint, tunc demum magnae fortitudinis ictus narrent. Quia ergo athleta noster contra diabolum fuerat certaturus, quasi ante arenae spectaculum, sacrae scriptor historiae in athleta hoc spiritales virtutes enumerans, mentis membra describit, dicens: Erat vir ille simplex, et rectus, ac timens Deum, et recedens a malo, ut, dum membrorum positio magna cognoscitur, ex hac ipsa jam forti positione subsequens etiam victoria praenos
Abbreviated transcription (Latin):
lum modo: sed etiam inigne pa-¬
te fecit ꝑ columbã quip̃pe sim¬
plicittis: ꝑ ignem uero zelus iti¬
dicatur In columba ergo &
in ignłostenditur: quia qui cỹque
illo plemsunt. sic mainsuetu¬
dini simplicrtatis inseruiunt.
rt contra cul pas delinquenciũ
etiam relo rectitudinis accen¬
dantur: Sequitur. Tinens dm̃¬
nulla quae facienda sunc bona
praeterire. Unde ꝑscilomonẽ dicit᷑
Quidm̃ tunet: nihil neglegit. S. qͥa
non nulli sicbonci quaedã faciunt.
ut tamen aquibus dam malis mi¬
nime suspendantur. bene post¬
qua timens dm̃ dicitur. receders
queque amalo ꝑhibetur Seriptũ
quippe est. Declina amalo. & fac¬
bonum Neque enim bona deo ac-¬
cepta sunt: quae ante eius oculos
malorum amixcione maculan-¬
tur Hinc namq. ꝑ scilomonem
dicitur quiꝗ in uno offenderit.
multti bonai ꝑdet Hinc iacobus
actestaitur. & cens Qui cum que
toram legem seruauerit. offen¬
dat autẽ in uno: factus est om̃i

Expanded text:
lummodo, sed etiam in igne palummodo, sed etiam in igne patefecit . Per columbam quippe simplicitas, per ignem vero zelus indicatur. In columba igitur, et in igne ostenditur : quia quicunque illo pleni sunt, sic mansuetudini simplicitatis inserviunt, ut contra culpas delinquentium etiam zelo rectitudinis accendantur. Sequitur: CAPUT nulla, quae facienda sunt bona praeterire. Unde per Salomonem dicitur: Qui Deum timet, nihil negligit . Sed quia nonnulli sic bona quaedam faciunt, ut tamen a quibusdam malis minime suspendantur, bene postquam timens Deum dicitur, recedens quoque a malo perhibetur. Scriptum quippe est: Declina a malo, et fac bonum . Neque enim bona Deo accepta sunt, 19 quae ante ejus oculos malorum admistione maculantur. Hinc namque per Salomonem dicitur: Qui in uno offenderit, multa bona perdet . Hinc Jacobus attestatur dicens: Quicunque totam legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium
Abbreviated transcription (Latin):
sua excuscicione cogittint. qui
in commissis sibi neuulnera ac¬
tionum curant. Ut uero
huius scĩ operis etiam ꝑ seueran¬
cia de monstretur. recte subiun¬
gitur Sic faciebat iob cunctis
diebus scriptũ quippe est: Qui
ꝑse uerauerint usque infinẽ.
hic saluus erit In sacrificio
igitur sca actio: in cunctis autẽ
diebus sacrificii constancia¬
scẽ actionis ostenditur Hęc
breuiter historiã sequendo
trans currimus: Nunc ordo
exposicionis exigit: ut exordi¬
um repetentes allegoriarũ
iam secreta pandamur Uir¬

Expanded text:
sua excusatione cogitant, qui sua excusatione cogitant, qui in commissis sibi nec vulnera actionum curant? Ut vero hujus sancti operis etiam perseverantia demonstretur, recte subjungitudiebus. - Scriptum quippe est: « Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . » igitur sancta actio, in cunctis autem diebus sacrificii constantiae actionis ostenditur. Haec breviter historiam sequendo transcurrimus; nunc ordo expositionis exigit ut exordium repetentes, allegoriarum jam secreta pandamus.
Abbreviated transcription (Latin):
ciatur: sed quia beati iob filii.
tanta fuerant disciplina bonȩ
ba delinquerent: aꝑte mons¬
ne forte peccauerint filu mei:
⁊ benedixerunt deo in cordi¬
bus suis Perfectos eẽ in ope¬
re & sermone docuerat: quib
desola pater cogitacione me¬
tuebat. Quia uero de alienis
cordibus iudicare temere nodi
debemus: in sancti huuis uiri
uerbis agnoscimus. quia non
ait. quia benedixerunt incor¬
dibus suis. sed ne forte benedi¬
xerint deo incordibus suis Un¬
de bene ꝑ paulum dicitur.
Nolite iudicare ante tempus quo
rectitudine exorbiet intene¬
bris peccat. Nos ergo tanto mi¬
nus debemus aliena corda au¬
dac terni reprȩhendere: quanto
scimus quia uisu nr̃o rionpossu¬
mus aliene cogitacionqs tenebras
in lustrare sed hanc in resolerter
in tuendum est. quanta pater
seuerittite potuit filiorum oꝑa
corrigere: quittinta sollicitudi¬
ne studuit corda mundare
Quid adhȩc rectores fidelium di¬
cunt: qui discipulorũ suorum
& aꝑtti oꝑa nesciunt. quid iti

Expanded text:
ca: « Sed quia beati Job filii tanta fuerant disciplina bonae ba delinquerent, aperte monsNe forte peccaverint filii mei, et benedixerint Deo in cordibus suis . Perfectos quippe in opere et sermone docuerat, pro quibus de sola pater cogitatione metuebat. Quia vero de alienis cordibus judicare temere non debeamus, in sancti hujus viri verbis agnoscimus, qui non ait: Quia benedixerunt in cordibus suis: sed, Ne forte benedixerint Deo in cordibus suis. Unde bene per Paulum dicitur: Nolite judicare ante tempus, quorectitudine exorbitat, in tenebris peccat. Nos ergo tanto minus debemus aliena corda audacter reprehendere, quanto scimus, quia visu nostro non possumus alienae cogitationis tenebras illustrare. Sed hac solerter intuendum est, quanta pater severitate potuit filiorum opera corrigere, qui tanta sollicitudine studuit corda mundare. Quid ad haec rectores fidelium dicunt, qui discipulorum suorum et aperta opera nesciunt? Quid in
Abbreviated transcription (Latin):
Mecrursum indq̃strictione iustici¬
ae uirtutem mansuetudinis a¬
misit: Unde cum quidam deduc¬
ta adultera hunc tempteire uolu¬
uissent. ut inculpã in mansue.¬
tudinis aut in iusticiae laberet᷑.
ad utraque respondie dicens qui
sine peccato est ur̃m: primus in
illam lapidem mittat Da̾sim¬
plicitatem mansuetudinis: quisi¬
ne peccatoẽ ur̃m Dãtelũ iusticiȩ.
primus in illam lapidem muittat
Unde & ei i ꝓphetã dicitur: Intende
prospere procede & regna. ꝓpter
ueritetẽ. & mansuetudinem. &ius¬
ticiam : Ueritttẽ quippe exequers:

Expanded text:
nec rursum in districtione justitinec rursum in districtione justitiae virtutem mansuetudinis amisit. Unde cum quidam, deducta adultera, hunc tentare voluissent, ut in culpam aut immansuetudinis aut injustitiae laberetur, ad utraque respondit dicens: Qui sine peccato est vestrum, primus in illam lapidem mittat . Dat simplicitatem mansuetudinis qui sine peccato est vestrum; dat zelum justitiae, primus in illam lapidem mittat. Unde et ei propheta dicit: Intende, prospere procede, et regna propter veritatem et mansuetudinem et justi
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc ꝑhistoriam facta credimus.
sed ꝑ allegoriam iam qualiter
suit in p̾leta uideamus: Ioh nã¬
que sicut diximus inter p̃tatur
dolens hus uero consiliator Quem
ergo alium beatus iob suo nomine
exprimit. nisi eum de quo ꝓpheta
loquitur dicens. dolores nr̃os ip¬
se poritiuit: Quihus terrã in ha¬
bittit: quia incorda populi corisi¬
lictoris regnat: Paulus quippe
ait xp̃m dei uirtutẽ & dei sapien¬
ciam. Atque hȩc ipsa sapiencia
ꝑsalomonem dicit Ego sapien¬
cia habito inconsilio: & eruditis
intersum cogitaicionibus Hus
ergo terram inhabitait iob quia
scipiencia quȩ ꝓnobis passionis do¬
lorem sustinuit. corda uitae con¬
silus dedita: sibimet habitacionẽ
rectus: In rectitudine iusticia. in
simplicitate autẽ mansuetudo
signatur Perumq nos cum rec¬
titudinem iusticiae exęquim᷑.
mansuetudinem relinquimꝰ:
Et cum mansuetudinem seruare
cupimus: isticiae rectitudinem
dine tenuit: quia nec in mansue¬
tudine aqstrictionem iusticiae.

Expanded text:
er historiam facta credimus, sed per allegoriam jam qualiter sint impleta, videamus. Job namque, ut diximus, interpretatur dolens: Hus vero consiliator. Quem ergo alium beatus Job suo nomine exprimit, nisi eum de quo propheta loquitur dicens: dolores nostros ipse portavit ? Qui Hus terram inhabitat, quia in corda populi consiliatoris regnat. Paulus quippe ait Christum Dei virtutum, et Dei sapientiam. . Atque haec ipsa Sapientia per Salomonem dicit: Ego sapientia habito in consilio, et eruditis intersum cogitationibus . Hus ergo terram inhabitat Job, quia Sapientia, quae pro nobis passionis dolorem sustinuit, corda vitae consiliis dedita sibimet habitationem rectus . In rectitudine justitia, in simplicitate autem mansuetudo signatur. Plerumque nos cum rectitudinem justitiae exsequimur, mansuetudinem relinquimus. Et cum mansuetudinem servare cupimus, justitiae rectitudinem dine tenuit: quia nec in mansuetudine districtionem justitiae,
Abbreviated transcription (Latin):
Quia fideles auditores ex uana conu̾sacione col¬
leoti sunt: quod prius uniuersalit̾ memoratis
filiab dicitur. hoc distincta post modum
appellacione animalium subinfertur:
Quid enim septem milia ouium. nisi per¬
fectam quoruindam in nocenciam ex¬
melorum. nͥ adplenitidinem fidĩ ueni¬
ens torta gentiliun uiciositas designa
cameli nomine ipse dñs: aliquando aũ
ppłs gentilis exprimitur: Cameli enim
nomine dnĩs designatur: sicut ab eodem
año uideis aduersantib dicit᷑ liiquantes
culicem⁊ camelun glutientes. Culex enĩ
susurrando uulnerar: camelus aut̃ spõte
se ad suscipiendi honera inclinat: Inqͣuer xͦ¬

Expanded text:
Quia fideles auditores ex varia conversatione collecti sunt, quod prius universaliter, memoratis filiabus, dicitur, hoc distincte postmodum appellatione animalium subinfertur. Quid enim in septem millibus ovium, nisi perfectam quorumdam innocentiam exmelorum, nisi ad plenitudinem fidei veniens, torta gentilium vitiositas designatcameli nomine ipse Dominus, aliquando autem populus gentilis exprimitur. Cameli enim nomine Dominus designatur, sicut ab eodem Domino Judaeis adversantibus dicitur: Liquantes culicem, camelum glutientes . Culex enim susurrando vulnerat, camelus autem sponte se ad suscipienda onera inclinat. Liqu
Abbreviated transcription (French):
ciosisq uitȩ uet̾is conu̾sacionib inuenit᷑: Quȩ
ysaac uiso descendit. qi cognito año uicia sua
gentilitas deseruit. nelenatione celsitudinis
na humilitatis petiit: Quȩ n uerecundata
pallio uelat᷑. qi corã illo exante acta uita con¬

Expanded text:
tiosisque vitae veteris conversationibus invenitur. Quae, Isaac viso, descendit; quia Domino cognito, vitia sua gentilitas deseruit, et ab elatione celsitudinis ima humilitatis petiit. Quae et verecundata pallio velatur, quia coram illo ex anteacta vita con
Abbreviated transcription (Latin):
Timens deum &e recedens amalo:
scriptum de illo est: & repleuit eũ
qss timoris dñi In carnatus enim
dñr in semet ipso omne quod no.¬
bis inspirauit ostendit: Ut quod
praecepto diceret. exemplo sua¬
deret Iuxta humanitatis igit᷑
naturam. redemptor nr̃ deum
timuit: qui aut suꝑbum homi¬
nem redimeret. mentẽ ꝓ illo
humilem sumpsit Cuius bene
ꝑ hoc quod recedere amalo iob dici-¬
tur: & actio de signatur Ipse quip¬
pe recessit amalo. Hon quod faci¬
endo cantigic. sed inueniendo repro¬
bauit: quici uetus tam qua natus
inuenit. Humane conuersacionis
uitum de seruit: & nouam quam
secunde tulit: sequacium moribus
nisi sũma ꝑfectionis accipitur : Ut enĩ humanę
racionis causas de septenario numero taceamꝰ.
quẽ asser̃ qd̾ iccirto ꝑfec tus sit qd ex pͥmo constat pari

Expanded text:
Timens Deum et recedens a malo. Scriptum est de illo: Et replevit eum spiritus timoris Domini. Incarnatus enim Dominus in semetipso omne quod nobis inspiravit, ostepraecepto diceret, exemplo suaderet. Juxta humanitatis ergo naturam Redemptor noster Deum timuit; quia ut superbum hominem redimeret mentem pro illo humilem sumpsit. Cujus bene per hoc, quod recedere a malo Job dicitur, et actio designatur. Ipse quippe recessit a malo, non quod faciendo contigit, sed quod inveniendo reprobavit: quia vetustam, quam natus invenit, humanae conversationis vitam deseruit; et novam, quam secum detulit sequacium moribus nisi summa perfectionis accipitur? Ut enim humanae rationis causas de septenario numero taceamus, quae asserunt, quod idcirco perfectus sit, quia ex primo pari constat, et
Abbreviated transcription (Latin):
constat quia sine amore possedit
Nottindum quoquȩ est quod prius
cordis diuiciae: & post opes cor¬
poris de scribuntur Solet enun
rerum ab undancia tanto ma¬
gis adiuino timore mentem
soluere: quanto magis hanc exi¬
git diuersa cogittre. Nam dum
in multti spargitur. sttire in in¬
timis fixa ꝓhibetur Quod ꝑse
met ipsam uerittis cũ parabolã
seminantis exponeret: in dica¬
uit dicens Quiseminatus est
inspinis. hic est qui uerbũ d audit.
& sollicitudo saeculi istius & fal¬
la. icia diuiciarum suffo̾cant
uerbum. & sine fructu efficit᷑.
Ecce beatus iob & multa posside

Expanded text:
constat quia sine amore possedit. constat quia sine amore possedit. Notandum quoque est, quod prius cordis divitiae, et post, opes corporis describuntur. Solet enim rerum abundantia tanto magis a divino timore mentem solvere, quanto magis hanc exigit diversa cogitare. Nam dum per multa spargitur, stare in intimis fixa prohibetur. Quod per semetipsam Veritas, cum parabolam seminantis exponeret, indicavit dicens: Qui seminatus est in spinis, hic est, qui verbum audit, et sollicitudo saeculi istius, et fallacia divitiarum, suffocat verbum, et sine fructu efficitur . Ecce beatus Job et mu
Abbreviated transcription (Latin):
ad auariciam corparentis: ililicit
fecunditas prolis Eo enĩ ad ambi.¬
tum congregandȩ hereditatis ac¬
cenditur: quomultis heredibus
fecundatur Ut ergo beati iob
quã scã mens fuerit ostendatur:
&iustus dicitur. & multae ꝓlis
pater fuisse ꝑhibitur Qui in li-¬
bri sui exordio de uotus sacrificus
offerendis asseritur: promptus
autẽ largitaitibus etiam post
asemet ipso memoratur Pensemꝰ
ergo quanta fortitudine praedi.¬
tus extitit: quẽ ad hereditatis
tenatiam nec tot heredum affec¬
tus in elinciuit: Sequitur Et¬
Ifuit possessio euis septẽ milia
Souium: & tria milia camelorum.
Iquingentti quoq. iuga bouum.
I& quingentę asinae: ac familici
mouent damna maiora. Ut
igitur ostendatur quantae uir¬
tutis extitit: multum fuisse di¬
citur quod pacienter amisit:
Num quã quippe sine dolore
amittitur: nisi quod sine amore
possidetur Ittique dum substan¬
cici magna de scribitur. & tamen
paulo post pacienter amissa ꝑ¬
hibetur quamsine dolore ꝑdidic.

Expanded text:
ad avaritiam cor parentis illicit fecunditas prolis. Eo enim ad ambitum congregandae haereditatis accenditur, quo multis haeredibus fecundatur. Ut ergo beati Job quam sancta mens fuerit, ostendatur, et justus dicitur, et multae prolis pater fuisse perhibetur. Qui in libri sui exordio devotus sacrificiis offerendis asseritur, promptus autem largitatibus etiam post a semetipso memoratur. Pensemus ergo quanta fortitudine praeditus exstitit, quem ad haereditatis tenaciam nec tot haeredum affectus inclinavit. Sequitur: ossessio ejus septem millia ovium, et tria millia camelorum; quingenta quoque juga boum, et quingentae asinae, ac familia mmovent damna majora. Ut igitur ostendatur, quantae virtutis exstitit, multum fuisse dicitur, quod patienter amisit. Nunquam quippe sine dolore amittitur, nisi quod sine amore possidetur. Itaque dum substantia magna describitur, et tamen paulo post patienter amissa perhibetur; quam sine dolore perdidit,
Abbreviated transcription (Latin):
in his uerborũ folia ñ requiras. qi ꝑsacra eloqͥa
ab eoꝵ trac tatorib infructuosȩ loquacitatis le¬
uitas studiose cõpescit᷑. dũ in templo dĩ nemus
plantari ꝓhibetur: & cunti ꝓculdubio scimus.
quia quotiens anfobus male letȩ segetis.
culmo ꝓsiciunt: minoꝵi plenitudine spicarũ
grana turgescunt: Unde n ipsa loquendi artẽ
quã magisti̾a disciplinȩ exterioris insinuant:
enuntiat: ñ methacismi collisionẽ fugio. nõ
barbarismi confusionẽ deuito: sitꝰ motusq ꝙ̃
ꝓ̃posicionũ seruare centẽpno: quia indigium
uehenit᷑ existimo. ut uerba celestis oraculi¬
restringa sub regulis donati. Neq enĩ hec
ab ullis interp̃tib inscripturȩ sacrȩ aucto¬
ritate seruata sunt. Ex qua nimirũ quia
nr̃a exposicio orit᷑: dignũ ꝓfecto ẽ ut qͣsi
edita soboles speciem suȩ matris unitetuꝵ
Nouã uͦ translacionẽ dissero s cũ proba¬

Expanded text:
in his verborum folia non requiras, quia per sacra eloquia in his verborum folia non requiras, quia per sacra eloquia ab eorum tractatoribus infructuosae loquacitatis levitas studiose compescitur, dum in templo Dei nemus plantari prohibetur . Et cuncti procul dubio scimus, quia quoties in foliis male laetae segetis culmi proficiunt, minori plenitudine spicarum grana turgescunt. Unde et ipsam loquendi artem, quam magisteria disciplinae exterioris insinuant, enuntiat, non metacismi collisionem fugio, non barbarismi confusionem devito, situs motusque et asus servare contemno, quia indignum vehementer existimo, ut verba coelestis oraculirestringam sub regulis Donati. Neque enim haec ab ulus interpretibus, in Scripturae sacrae auctoritate servata sunt. Ex qua nimirum quia nostra expositio oritur, dignum profecto est ut quasi edita soboles speciem suae matris imitetur. Novam vero translationem dissero; sed cum proba
Abbreviated transcription (Latin):
Quomalis praesentibus durius de¬
primor adeo deaeterna certius
prȩ sumpcione respiro: Et for¬
itisse hoc diuine ꝓuidenciae con¬
silium fuit : ut percussum iob ꝑ¬
cussus exponerem. & flagella ti
mentem. melius ꝑ flagella senti
tibus liquet: quia aduersitate ñ
modica laboris mei studiis in hoc
mol estia corporailis obsistit. qđ
carnis uirtus cum loquucionis
ministerium exhibere uix suffi¬
cit: mens dignae non potest in¬
timare quod sentit Quid nam¬
q. est officium corporis. nisi or¬
gtinum cordis: Et quam lib&
peritus cantundi arcifex exple¬
re artem non ualet: nisi adhanc
sibi & ministeriai exteriora con¬
cordent Quia nimirum canti¬
cum quođ docta manus impe¬
rat: quassata organa proprine
non resultant Nec artem fla¬
tus exprimit. siscĩsa rimis fistu¬
la strid̾ae: Quanto itaq grauiꝰ exposicionis
mee qualitas pͣmit᷑. in qua dicendi grãm sic fra¬
ctura organi dissipat. ut hanc ꝑioiȩ ars nulla

Expanded text:
, quo malis praesentibus durius de, quo malis praesentibus durius deprimor, eo de aeterna certius praesumptione respiro. Et fortasse hoc divinae providentiae consilium fuit, ut percussum Job percussus exponerem, et flagellati mentem melius per flagella sentirtibus liquet, quia adversitate non modica laboris mei studiis in hoc molestia corporalis obsistit, quod carnis virtus cum locutionis ministerium exhibere vix sufficit, mens digne non potest intimare quod sentit. Quid namque est officium corporis, nisi organum cordis? Et quamlibet peritus sit cantandi artifex, explere artem non valet, nisi ad hanc sibi et ministeria exteriora concordent: quia nimirum canticum, quod docta manus imperat, quassata organa proprie non resultant; nec artem flatus exprimit, si scissa rimis fistula stridet. Quanto itaque gravius expositionis meae qualitas premitur, in qua dicendi gratiam sic fractura organi dissipat, ut hanc peritiae ars nulla
Abbreviated transcription (Latin):
ftins natet Ut ergo unius cuius¬
que oportunitas postulat: ita se
ꝑ studium ordo ex posicionis im¬
muttit. quaitenus tunto uerius
sensum diuinȩ lo quucionis in¬
ueniat. quanto utres que que exi-¬
gerit. ꝑ causcirum species alter¬
nat. Quam uidelicet exposicio-¬
nem recen sendam tue beatitudi¬
ni non quia uelut dignum debui:
sed quia tepetente memini . ꝓ misis¬
se: trans misi: inqua quic quid tua
scĩttis tepidum in cultũ quãe
reppererit. tanto mihi celerri¬
me in dulgeat. quanto hoc me
egrum dicere Non ignorat Ham
dum molestia corpiis atteritur:
affecta mente etiam dicendi stu.¬
dia languescunt. Multti qͥ ppe
annorum icumnclrneula deuol¬
duintur quod crebris uicerum
doloribus crucior. horis mom̃tisq¬
quae omibius fiacta stomachi iur¬
tute lanisss colentus. quidem sed
tamen continies febrib anhelo.
Inter quȩ hacc dũ sollicitus peta¬
Po Quici sergtura teste omnis
filius quire cipitur flagellatur

Expanded text:
phas natet. Ut ergo uniuscujusphas natet. Ut ergo uniuscujusque loci opportunitas postulat, ita se per studium ordo expositionis immutat; quatenus tanto verius sensum divinae locutionis inveniat, quanto, ut res quaeque exegerit, per causarum species alterQuam videlicet expositionem recensendam tuae beatitudini, non quia velut dignam debui, sed quia te petente memini promisisse, transmisi. In qua quidquid tua sanctitas tepidum incultumque repererit, tanto mihi celerrime indulgeat, quanto hoc me aegrum dicere non ignorat. Nam dum molestia corpus atteritur, affecta mente etiam dicendi studia languescunt. Multa quippe annorum jam curricula devolvuntur, quod crebris viscerum doloribus crucior, horis momentisque omnibus fracta stomachi virtute lassesco, lentis quidem, sed tamen continuis febribus anhelo. Interque haec dum sollicitus penso quia, Scriptura teste, Omnis filius qui a Deo recipitur, flagellatur
Abbreviated transcription (Latin):
Nobis qucerite qđ ordinatum
sibique congruens apud nos
toriae uxta lit terã neglegit.
oblacum sibi ueritatis lumen
absconait. Cumque laborio¬
se in uenire in eis Aliud ii¬
trinsecus appetit: hoc qđ foris
sine aifficultate ad sequi pote¬
rat amit tit. Sc̃s namque uir
dicit Sinegnui. quod uole bant
puperibus: & occulos uiduae ex
exea. Si dispexi prȩtereuntem eo
quod non habuerit indumentum.
& absque operimentam pauperẽ.
si non benedixerunt mihi latera
eus. & deuelleribus ouium mearũ
cale factus est. Quae uidelicet
si ad allegoriae sensum uiolenter
in flectimus: cunctti eius miscđiae
facta uacucimus Diuinus & enĩ
sermo sicut misteriis prudenter
exercet: sic plerumque suꝑ ficiãe
sim plices refouet Habet inpub¬
lico unde paruulos nutriat: ser¬
ucit in secreto unde menter subli¬
mium in admiracione suspendat.
Quasi quidã quippe est fluuius
ut itti dixerim planus & altus:
in quo & agnus ambulet. & ele¬

Expanded text:
nobis quaerite, quod ordinatum nobis quaerite, quod ordinatum sibique congruens apud nos toriae juxta litteram negligit, oblatum sibi veritatis lumen abscondit; cumque laboriose invenire in eis aliud intrinsecus appetit, hoc quod foris sine difficultate assequi poterat, amittit. Sanctus namque vir dicit: Si negavi quod volebant pauperibus, et oculos viduae exsex ea; si despexi praetquod non habuerit uestimentum, et absque operimento pauperem. si non benedixerunt mihi latera eius, et de uelleribus ouium mearum calefactus est. si lesi ad allegoriae sensum violenter inflectimus, cuncta ejus misericordiae facta vacuamus. Divinus etenim sermo sicut mysteriis prudentes exercet, sic plerumque superficie simplices refolico unde parvulos nutriat, servat in secreto unde mentes sublimium in admiratione suspendat. Quasi quidam quippe est fluvius, ut ita dixerim, planus et altus, in quo et agnus ambulet et ele
Abbreviated transcription (Latin):
ut gluciam saliuiam meam: Et
iimen paulo superius diderat.
Quae prius tangere nolebat ani¬
ma mea: nunc prae angustia ci¬
bi meisunt Quis autem nesci-¬
at sali um facilius posse gluti¬
re quam cibum .: qui ittique se
sumere cibum denuncitt in qui¬
rendũe. ualde: quo ordine ͤ gluti¬
re posse salii uã negat At que ite¬
rum dicit. Peccaui quid faciam
tibi ocustos hominum: uel certe
con sumere meuis peccatis ad¬
olescenciȩ meȩ: et tamen aliq
responsione sub iungit Neque
enim reprae hendit me cormeũ.
in om̃i uita mea Quo igitur
pactoꝰ corde suo minime in om̃i
uitti sepraehenditur. qui peccas¬
se sepublica uoce testatur. He.¬
que enim simial um quã conue¬
niunt culpa operis. & in reprae¬
hensibilitas cordis Sednimirũ
uerba litterȩ dum conlata si¬
bi conueniri nequerint: aliud
in se aliquid quod queratur os.¬
tendunt Acsi quibus dam uoci¬
bus dicant: dum nr̃t nos cotis.¬
picitis suꝑficiãe destrui: hoc in

Expanded text:
ut glutiam salivam meam ? Et ut glutiam salivam meam ? Et tamen paulo superius dixerat: Quae prius tangere nolebat anima mea, nunc prae angustia cibi mei sunt . Quis autem nesciat salivam facilius posse glutiri quam cibum? Qui itaque se sumere cibum denuntiat, incredibile est valde quo ordine glutire posse salivam negat. Atque iterum dicit: Peccavi, quid faciam tibi, o custos hominum ? vel certe: Consumere me vis peccatis adolescentiae meae ? Et tamen alia responsione subjungit: Neque enim reprehendit me cor meum in omni vita mea . Quo igitur pacto a corde suo minime in omni vita reprehenditur, qui peccasse se publica voce testatur? Neque enim simul unquam conveniunt culpa operis, et irreprehensibilitas cordis. Sed nimirum verba litterae, dum collata sibi convenire nequeunt, aliud in se aliquid quod quaeratur ostendunt, ac si quibusdam vocibus dicant: Dum nostra nos conspicitis superficie destrui, hoc in
Abbreviated transcription (Latin):
ter uerbera suspendio uittm
finire: Aliquando eticm ne
fortusse intellegi uneta litte¬
ram debeant: ipsa se uerba lit¬
tere in pugnant: ait namque.
Pereat dies in qua conceptussum
& nox in qua dictum est con¬
ceptus est homo. E paulo post
sub iecit Oc cupet eum caligo.
in uoluatur amaritudine: atq
in eiꝰs dem noctis maledictione
sub iungit. Sit nox illa sõ litti¬
ria quinimirum natuutatis
di es ipso inpulsu tẽporis euo-¬
ligine opttibat. & elapsus quip¬
peiam Non erat & ttimen si in
rerum natura sub sisteret: sen¬
tire a maritudinẽ nequa quam
poss&. Constat ergo: quod nul¬
lo modo dedie insensibili dici-¬
tur: quisen suꝑ cuti a maritudi¬
nis oratitur. Et si concepcionis
Nox reliquis noctib coniuncta
dis cesserat: quo pacto hanc fieri
so liitciriam exorat: Quae ut
alcipsu temporis figi Non potu.¬
it: itti etiam nec areliquarum
Noctium coniunctione suͤpara.¬
ri. Quirursũ dicit Usque quo
non parcis mihi nec dimittis me

Expanded text:
ter verbera suspendio vitam ter verbera suspendio vitam finire? Aliquando etiam, ne fortasse intelligi juxta litteram debeant, ipsa se verba litterae impugnant. Ait namque: Pereat dies in qua natus sum, et nox in qua dictum est: Conceptus est homo . Et paulo post subjicit: Occupet eam caligo, et involvatur amaritudine . Atque in ejusdem noctis maledictione subjungit: Sit nox illa solitaria . Qui nimirum nativitatis dies, ipso impulsu temporis evoligine optabat? Elapsus quippe, jam non erat; et tamen si in rerum natura subsisteret, sentire amaritudinem nequaquam posset. Constat ergo quod nullo modo de die insensibili dicitur, qui sensu percuti amaritudinis optatur. Et si conceptionis nox reliquis noctibus conjuncta discesserat, quo pacto hanc fieri solitariam exoptat? Quae ut a lapsu temporis figi non potuit, ita etiam nec a reliquarum noctium conjunctione separari. Qui rursum dicit: Usquequo non parcis mihi, nec dimittis me,
Abbreviated transcription (Latin):
denda sunt : quae modis alter¬
nantibus multi pliciter disseren¬
do ferculo oris offerimꝰ. ut inui¬
tati lectoris quasi conuiue nr̃i
ststidium repellamus: quidũ
sibi multti oblata considerat.
quod eligancius decernit ad su¬
mat. Aliquando uero expone¬
re aꝑtti histonae uerba negle¬
gimus: net tirdius ad obscura
ueniamus. aliquando autẽ intel¬
lȩg iuxtti lit tenĩ nequeunt.
quia super ficiae tenus accepta
Nequaquam instructionẽ legen¬
tibus sed errorem gignunt. Ecce
S& enim dicitur. Sub quo curgͥan.¬
Stur qui portant orbem: & de
Itunto uiro quisnesciat quo dne.¬
quaquam uancis poettirum
Istibulas sequitur. ut mundi mo¬
lem sub uehi giganteo sudõre
sus picetur:. Quirur sum praes¬
sus ꝑ cussionib dicit. Elegit sus¬
pendium anima mea. & mortẽ
ossa mea et quis rectum sapiens
eredat uirum tunti praeconii.
que uidelicet consttit ab inter¬
no uidice prȩmia ꝓpacienciae
uirtute recipere. qecreuisse in¬

Expanded text:
denda sunt? Quae modis alterdenda sunt? Quae modis alternantibus multipliciter disserendo, ferculum ori offerimus; ut invitati lectoris quasi convivae nostri fastidium repellamus, qui dum sibi multa oblata considerat, quod elegantius decernit, assumat. Aliquando vero exponere aperta historiae verba negligimus, ne tardius ad obscura veniamus: aliquando autem intelligi juxta litteram nequeunt; quia superficie tenus accepta, nequaquam instructionem legentibus, sed errorem gignunt. Ecce etenim dicitur: Sub quo curvantur qui portant orbem . Et de tanto viro quis nesciat quod nequaquam vanas poetarum fabulas sequitur, ut 5 mundi molem subvehi giganteo sudore suspicetur? Qui rursum pressus percussionibus dicit: Elegit suspendium anima mea, et mortem ossa mea . Et quis rectum sapiens credat virum tanti praeconii, quem videlicet constat ab interno judice praemia pro patientiae virtute recipere, decrevisse in
Abbreviated transcription (Latin):
repentese in alueum refuni¬
dit. Sic nmirum. sic diuini
uerbi eẽ tracttitor debet.
ut cum dequa lib& redisserit.
si fortasse iuxtti posittm occas¬
sionem congruae locum aedi-¬
ficacionis in uenerit: quasi
aduicinam uallem linguę
undas intorqueas Et cum
sub uinctȩ instructionis cãpũ
sufficienter in fuderit: ad sermonis
ꝓrȩpositi alueum recurrat: Sci¬
cc ex posicione trans currimꝰ : et ꝑ
allegoriam quȩ dam tipica it¬
uestigaicione ꝑscruttimur: Quȩ¬
dam ꝑsola llegoricae mora¬
littitis instrumenta discutimus.
Non nulla autẽ ꝑcuncta simul
sollicitius ex quirenter: triplicit᷑¬
in dagamus. Nam primũ qͥ dem
fundamenta historię ponimꝰ: de ĩ¬
de ꝑ significacionem tipicã in ar¬
cem fidei fabricãmentis erigimꝰ.
ad extremũ quoq ꝑ mort alita¬
tis grãm quasi suꝑ ducto aedi¬
ficium colore uestimus. uelcer¬
te quid ueritatis dictai. Rusire¬
ficiendae mentis alimenta cre¬

Expanded text:
repente sese in alveum refunrepente sese in alveum refundit. Sic nimirum, sic divini verbi esse tractator debet, ut cum de qualibet re disserit, si fortasse juxta positam occasionem congruae aedificationis invenerit, quasi ad vicinam vallem linguae undas intorqueat; et cum subjunctae instructionis campum sufficienter infuderit, ad sermonis propositi alveum recurrat. Cca expositione transcurrimus, et per allegoriam quedam typica investigatione perscrutamur. Quedam per sola allegorice moralitatis instrumenta discurrimus, nonnulla autem per cuncta simul sollicitius exquirentes, triplicitindagamus. Nam primum quidem fundamenta historiae ponimus; deinde per significationem typicam in arcem fidei fabricam mentis erigimus; ad extremum quoque per moralitatis gratiam, quasi superducto aedificium colore vestimus. Vel certe quid veritatis dicta, nisi reficiendae mentis alimenta cre
Abbreviated transcription (Latin):
quam uis terciam huius operis
partẽ ut conloquendo protuli.
paenae itti de reliqui.
Quici cumme ft̾s adalia ꝑtrai¬
Thunt: hanc subtilius. emen.¬
dare noluerunt. Quibus nimireũ
multa lubentibus dũ parere
modo ꝑ exposicionis ministeriũ.
modo ꝑ contẽplacionis ascensũ.
modo ꝑmorcilitatis instrum̃tũ
que uoluminai extensũ uisex
codicibur ex pleui. Unde &
in eo sepe quasi post ponere
ordinem exposicionis in uenior:
& paulo diutiur contẽplacio¬
ms latitudini ac moralitatir
in sudo Sed ttimen quis quis
dedeo loquitur cur & ne cesse
est. ut quic quid audiencium
morer instruit rimetur. Qhunç
rectum loquendi ordin̾ẽ de¬
putet. sicum opostunitas
aedificacionis exigit: ab eo
sei quod loqui coẽperat utili-¬
ter ddriuet Sacri enim trac-¬
tatore loqui imorem fluminis
deb& imittiri Fluuius quip¬
pe dumꝑ alueum de fluit.
si ualles concauas exlatere
contingit. in eas ꝓtinus sui im¬
petus cursum diuertit Cũq
illas sufficienter impleuerit.

Expanded text:
us operis partem ut colloquendo protuli, pene ita dereliqui, quia cum me fratres ad alia pertrahunt, hanc subtilius emendari noluerunt. Quibus nimirum multa jubentibus, dum parere modo per expositionis ministerium, modo per contemplationis ascensum, modo per moralitatis instrumentum que volumina extensum, in sex Codicibus explevi. Unde et in eo saepe quasi postponere ordinem expositionis invenior, et paulo diutius contemplationis latitudini ac moralitatis insudo. Sed tamen quisquis de Deo loquitur, curet necesse est ut quidquid audientium mores instruit, rimetur; et hunc rectum loquendi ordinem deputet, si cum opportunitas aedificationis exigit, ab eo se, quod loqui coeperat, utiliter derivet. Sacri enim tractator eloquii morem fluminis debet imitari. Fluvius quippe dum per alveum defluit, si valles concavas ex latere contingit, in eas protinus sui impetus cursum divertit; cumque illas sufficienter impleverit,
Abbreviated transcription (Latin):
ergo cuius scittitis iste uir
fuerit : quiadtã sedula dei ob¬
sequia & sic occupatus ucauit:
Necdum praecepti uirtus emi¬
cuerat. quȩ omnia relinqui prę¬
ciperet sed ttimen beatur iob eiꝰ¬
dem icm praecepcionis uim ini¬
corde seruabat: quia nimirũ
substanciam mente reli que¬

Expanded text:
ergo cujus sanctitatis iste vir fuerit, qui ad tam sedula Dei obsequia, et sic occupatus vacavit. Necdum praecepti virtus emicuerat, quae omnia relinqui praeciperet; sed tamen beatus Job ejusdem jam praeceptionis vim corde servabat; quia nimirum substantiam
Abbreviated transcription (Latin):
Nt ER multos sepe queritur. quis libri
beat iob seriptor habeatur Qau qͥdem.
ibale filio beor inregnũ successisse deseri¬
bit᷑: hunc beatũ iob longe ante inoysi
tẽpora extitisse credider̃ Morem ꝓfrto
sacri eloquii nescientes: quia insuꝑioub
ꝑstringere. cũ studet ad alia subtili oi¬
merandã ꝓꝑare. Unde n illie iobab priqͣm
reges musrͣł existerent. fuisse memor atꝰ
Nequaqͣ gͦ exstitisse ante legem cognoscit᷑: qui
isrłiticoꝵ udicũ tp̃re fuisse signat᷑. Qd̾ dũ
qͥdã minꝰ caute consid̾ant: moysen gestoꝵ
illiꝰ qͣsi longe ante se positi seriptorẽ putant.
ut uidelica is qui potuit aderudicionẽ nr̃am
legis p̃cepta edere: ipse credat᷑ etiã ex gentilis
inri hẏstoria uirtuas ad nos exẽpla mandasse:
Hõnulli ut dictum ẽ seripterẽ huiꝰ oꝑis nrui
qũelibir de ꝓpħis arbient᷑: asserentes qd nullꝰ¬

Expanded text:
nter multos saepe quaeritur, quis libri beati Job scriptor habeatur. Et alii quidem et Bale filio Beor in regnum successisse describitur, hunc beatum Job longe ante Moysi tempora exstitisse crediderunt, morem profecto sacri eloquii nescientes, quia in superiorperstringere, cum studet ad alia subtilius enumeranda properare. Unde et illic Jobab, priusquam reges in Israel existerent, fuisse memoratur. Nequaquam ergo exstitisse ante legem cognoscitur, qui Israeliticorum judicum tempore fuisse signatur. Quod dum quidam minus caute considerant, Moysen gestorum illius quasi longe antepositi scriptorem putant; ut videlicet is qui potuit ad eruditionem nostram legis praecepta edere, ipse credatur etiam ex gentilis viri historia, virtutis ad nos exempla mandasse. Nonnulli vero, ut dictum est, scriptorem hujus operis unum quemlibet ex prophetis arbitrantur: asserentes quod null