comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
o tempore librum de uinco baptismo anucus
quidam meus a nescio quo donatista presbi¬
tero accepit. iudicantem qd petilianus ep̃us eoꝵ
constantinensis eum scripsit. Dunc ad me ille
actulit. ac uehementer ut ei responderem iogauit.
Et factum ẽ. librum antem etiam meum in quo re¬
spondi euudem titulum hr̃e uolm. hoc ẽ de uinco
baptismo. In quo libro illud quod dixi constanti¬
mim imperatorem donatistis crimimãtibus ordi¬
natorem ceciliam felicem aptugnensem non negasse
accusationis locum. quamus eos in ceciliam factis
crimiuib calũmosos fuisset ex ꝑtus. ĩ ordine tempo¬
tum post ea consideratum aliter inuentum ẽ. Nã
pͥus memoratus imꝑator causam felicis fecit au¬
diri a proconsude. ubi legitur absolutus. et post ea
ip̃e cecilianum cum accusatorib eis auditum cõ¬
ꝑit innocentem. ubi eos ex ꝑtus ẽ. in eius crui¬
nib calũmosos. qui ordo temporum ꝑconsules de¬
claratus multo uehementius in ea causa calũmas

Expanded text:
o tempore librum de Unico Baptismo amicus quidam meus, a nescio quo donatista presbytero accepit, indicante quod Petilianus episcopus eorum Constantinensis eum scripserit. Hunc ad me ille attulit, ac vehementer ut ei responderem rogavit; et factum est. Librum autem etiam meum in quo respondi, eumdem titulum habere volui, hoc est, de Unico Baptismo. In quo libro illud quod dixi: Constantinum imperatorem Donatistis criminantibus ordinatorem Caeciliani Felicem Aptungensem non negasse accusationis locum, quamvis eos in Caeciliani fictis criminibus calumniosos fuisset expertus , in ordine temporum postea consideratum, aliter inventum est. Nam prius memoratus Imdiri a proconsule, ubi legitur absolutus; et postea ipse Caecilianum cum accusatoribus ejus auditum comperit innocentem, ubi eos expertus est in ejus criminibus calumniosos. Qui ordo temporum per consules declaratus, multo vehementius in ea causa calumnias
Abbreviated transcription (Latin):
uerit. offendat autem in uno: factus ẽ ominum
reus. De utraq consulens eum. sed in illo pͥore
questionem quam posin ip̃e non solui. in posteriore
autem quid michi de illa soluenda uideretur ip̃e ñ
tacin. sed utrum hoc approbaret etiam ille consului Ne¬
scripsit autem laudans eandem consultationem me¬
am. sibi tamen ad respondendum ocium non ẽẽ. re¬
spondit. Ego uero quonsq eẽt in corpore: hos libros
edere nolui. ne forte responderet aliquando. et cũ
ip̃a responsione eius potins ederentur. Illo autem
defuncto ad hoc edidi pͥorem. ut qui legit ad moneat᷑
aut non querere om̃mo quomodo detur aĩa nascẽ¬
trb. aut certe de re obscurissima eam solutionem
questionis huius admictere: que contraria non sit
apertissimis rebus quas de origmali peccato fides
catholica nouit in ꝑuulis isi regenerent᷑ in xͦ
sine dubita cõne dampnandis. posteriorem uero
ad hoc ut questiomis de qua ibi agitur etiam que

Expanded text:
verit, offendat autem in uno, factus est omnium verit, offendat autem in uno, factus est omnium reus ; de utroque consulens eum. Sed in illo priore quaestionem quam proposui ipse non solvi; in posteriore autem quid mihi de illa solvenda videretur ipse non tacui: sed utrum hoc approbaret etiam ille, consului. Rescripsit autem laudans eamdem consultationem meam; sibi tamen ad respondendum otium non esse respondit. Ego vero quousque esset in corpore, hos libros edere nolui, ne forte responderet aliquando, et cum ipsa responsione ejus potius ederentur. Illo autem defuncto ad hoc edidi priorem, ut qui legit admoneatur aut non quaerere omnino quomodo detur anima nascentibus, aut certe de re obscurissima eam solutionem quaestionis hujus admittere, quae contraria non sit apertissimis rebus, quas de originali peccato fides catholica novit in parvulis, nisi regenerentur in Christo, sine dubitatione damnandis: posteriorem vero, ad hoc ut quaestionis de qua ibi agitur, etiam quae
Abbreviated transcription (Latin):
potius funt non erat filius sacerdotis. Filios quippe
sacerdotum defunictis sacerdotib sũccedere : ma¬
gis legutimi moris funt. Nam in felus a aron repit̃¬
pr̃ samuelis.sed sacerdos non fuit. nec ita in falus ut
eum ip̃e genuerit a aron. sed sicut omines illius po¬
puli dicuntur filii israel. Hoc opus sic incipit. Glo¬
eiosissimam ciuitatem dei.lxx.
consultationi de priscilliamstis et de quibusdã
origenis sensibus quos catholica fides improbat.ꝙͣ¬
ta potin breuitate ac ꝑspicutate respondi. Cuius
opusculi titutus est ad orosium contra priscilliam¬
stas et origenistas. et ip̃a enim consultatio respõ¬
siomi mee a capite adiuncta ẽ. Hic liber sic incipͭ
Relpondere tibi querenti dilectissime frli
A
cripsi etiam duos libros ad presbiterum
ie rominum sedentem in bethleem. unum
de origine amme hominis. alterum de sentencia
iacobi aplĩ ubi ait.quicunq totam legem serua¬

Expanded text:
potius fuit: non erat filius sacerdotis. filios quippe potius fuit: non erat filius sacerdotis. filios quippe sacerdotum defunctis sacerdotibus succedere magis legitimi moris fuit; nam in filiis Aaron reperituer Samuhelis, sed sacerdos non fuit nec ita in filiis, ut eum ipse genuerit Aaron, sed sicut omnes illius populi dicuntur filii Israhel. Hoc opus sic incipit: Gloriosissimam ciuitatem dei.. CAPconsultationi de Priscilianistis et de quibusdam Origenis sensibus, quos catholica fides inprobat, quanta potui breuitate ac perspicuitate respondi. cuius opusculi titulus est: ad Orosium contra Priscilianistas et Origenistas. et ipsa enim consultatio responsioni meae a capite adiuncta est. Hic liber sic incipit: Respondere tibi quaerenti, dilectissime fili Acripsi etiam duos libros ad Hieronymum presbyterum sedentem in Bethlehem: unum de Origine Animae hominis: alterum de Sententia Jacobi apostoli, ubi ait, Quicumque totam legem serva
Abbreviated transcription (Latin):
in aduersarie refelluntur. sed ne quisquam nos alie¬
na tantum redarguisse non autem nr̃a asseruisse repie¬
henderet. id agit pars altera operis huius que libris
duodecim continetur. quanquam ubi opus est: et in
priorib decem que nr̃a sunt asserannus. et in duodecĩ
posterior ib redarguamus aduersa. Duodecim ergo
hbrorum sequentium pͥmi quattuor continent exor¬
tum duarum cuutatum. quarum ẽ una dei alt̾a
huius mundi. secundi quattuor excursum earum
siue procursum. Tercu uero qui ⁊ postremi: debitos
fines. Ita omnes uigniti et duo lrbri cum sint de utqͣr
ciuitate conscripti. titulum tamen a meliore acceper̃t.
ut de cinitate dei potius uocarentur. In quorum
Duodecimo libro non debut pro miraculo poni : in
abrahe sacrificio flaminam celitus factam inter
diuisas uictimas cuturrisse. qm̃ hoc illi in uisione
monstratum est. In septimo decimo quod dictũ
ẽ de samuele non erat de filus aaron : dicendum

Expanded text:
ni aduersariae refelluntur. Sed ne quisquam nos alieni aduersariae refelluntur. Sed ne quisquam nos aliena tantum redarguisse, non autem nostra asseruisse reprehenderet, id agit pars altera operis huius, quae libris duodecim continetur, quamquam, ubi opus est, et in prioribus decem, quae nostra sunt, asseramus et in duodecim posterioribus redarguamus aduersa. duodecim ergo librorum sequentium primi quattuor continent exortum duarum ciuitatum, quarum est una dei, altera huius mundi, secundi quattuor excursum earum siue procursum, tertii uero, qui et postremi, debitos fines. ita omnes uiginti duo libri cum sint de utraque ciuitate conscripti, titulum tamen a meliore acceperunt, ut de ciuitate dei potius uocarentur. In quorum decimo libro non debuit pro miraculo poni in A.brahae sacrificio flammam caelitus factam inter diuisas uictimas cucurrisse, quoniam hoc illi in uisione monstratum est. in septimo decimo, quod dictum est de Samuhel: non erat de filiis Aaron, dicendum
Abbreviated transcription (Latin):
sus eorum blasphemias uel errores libros de ciuita te
dei scribere institin. quod opus per aliquot ãnos
me tenuit. eo quod alia multa int̾turrebant que differ¬
re non oporteret. et me prius ad soluendum occupabãt.
Hoc aũt de cuutate dei grande opus tandem .xxii. li
bris ẽ terminatum. quorum quinq pͥmi. eos refel¬
lunt qui res humanas ita prosperari uolunt. ut
ad hoc multoꝵ deoꝵ cultum quos pagam col ere cõ¬
suerunt necessarium ẽẽ arbitrentur. et quia pro¬
hibentur mala ista exoriri atq habundare contẽ¬
dunt. Sequentes autem quinq aduersus eos lo¬
cuntur. qui fatentur hec mdt mala nec de fuifse
unquã nec de futura mortalib. et ea nunc magna
minic parua locis temporib ꝑsomsq uat riari. sed deoꝵ
multorum cultum quo eis sacrificatur propter uitam
post mortem futuram ẽẽ utilem disputant. His gͦ de¬
cem libris due ifte uane opimones xp̃iane religio¬

Expanded text:
sus eorum blasphemias uel errores libros de ciuitate sus eorum blasphemias uel errores libros de ciuitate dei scribere institui. quod opus per aliquot annos me tenuit eo, quod alia multa intercurrebant, quae differri non oporteret et me prius ad soluendum occupabant. {hoc autem de ciuitate dei grande opus tandem uiginti duobus libris determinatum. quorum quinque primi eos refellunt, qui res humanas ita prosperari uolunt, ut ad hoc multorum deorum cultum, quos pagani colere consuerunt, necessarium esse arbitrentur et, quia prohibentur, mala ista exoriri atque abundare contendunt. sequentes autem quinque aduersus eos loquuntur, qui fatentur haec mala nec defuisse umquam nec defutura mortalibus et ea, nunc magna nunc parua, locis, temporibus personisque uariari, sed deorum multorum cultum, quo eis sacrificatur, propter uitam post mortem futuram esse utilem disputant. his ergo decem libris duae istae uanae opiniones Christianae, religio
Abbreviated transcription (Latin):
Hit liber sic incipit. Memor de uite Illud a̾ sic. Ut
pelagn. ubi hominis naturam contra dei gra
qua uictiticatur impius et qua xpĩam summius. quã¬
ta pͥotuit argunientatione defendit. Abrum ergo
quo huic respondi. defendens grãm. non contra
naturam. sed ꝑ quam natura libenatur et regit̾.
de natura et gr̃a nuncupam. In quo uerba que¬
dam que uelut xisti ronam ep̃i et martiris
pelagius posunt : ita defendi tanquam reuera
enisdem. xisti eẽnt. Id enm putaueram. scd post¬
ea legi sexti philosophieẽ. non xisti xpĩam. Hic
liber sic incip̃. librũ quẽ misistis. heix.
tium sub rege alarico atq impetu magne
cladis euersa est. Cuius cuersionem deorum falsor
multorumq cultores quos ulitato nomine pagano
uocamus. in xpĩanam religionen referre conantes.
solito acerbius et amarius dñi uerum blasphemare ce¬
perunt. Unde ego exardescens zelo domus dei adu̾¬

Expanded text:
Hic liber sic incipit: Memor debiti. Illud autem: SicuHic liber sic incipit: Memor debiti. Illud autem: Sicui liber, ubi hominis naturam qua iustificatur inpius et qua Christiani sumus, quanta potuit argumentatione defendit. librum ergo, quo huic respondi defendens gratiam non contra naturam, sed per quam natura liberatur et regitur, de natura et gratia nuncupaui. in quo uerba quaedam, quae uelut Xysti Romani episcopi et martyris Pelagius posuit, ita defendi, tamquam re uera eiusdem Xysti essent; id enim putaueram. sed postea legi Sexti philosophi esse, non Xysti Christiani. Hic liber sic incipit: Librum, quem misistis. CAPVT tium sub rege Allaricho atque impetu magnae cladis euersa est. cuius euer-. sionem deorum falsorum multorumque cultores, quos usitato nomine paganos uocamus, in Christianam religionem referre conantes solito acerbius et amarius deum uerum blasphemare coeperunt. unde ego exardescens zelo domus dei aduer
Abbreviated transcription (Latin):
rursus eplã. sed qr in concilio mumidie omibus
qui ibi eramus hoc fieri placuit non ẽ in eplis̃
meis. Sic qui ppe incipit. Siluanus senex. ualẽ¬
tinus. innocentius. maximianus optatus. augꝰ
donatus. et ceteri ep̃i de concilio zertensi. ad dõ¬
natistas hic liber sic incipit᷑. Quid ad huc donatiste seduc
e uidendo deo scripsi librum. ubi de spũali corpo¬
re quod erit in resurrectione scõrum inquisitio¬
nem diligentiorem distuli. utrum uel quomodo ds̃
qui spũs ẽ etiam ꝑ corpus tade indeatur. sed eam
post ea questionem sane difficillimam in nouissiõ
idẽ in incesimo scdõ libro de ciuitate dei satis quan¬
tum arbitror explicaui. Inuem etiam in. quodã
nr̃o codice in quo et iste liber ẽ: quoddam commo¬
intorium a me factum de hac re ad ep̃m siccensem
fortunatianum. quod in opusculorum meorum in¬
diculo. nec inter libros. nec int̾ eplãs est notatum.

Expanded text:
rursus epistula, sed quia in concilio Numidiae omnibus, rursus epistula, sed quia in concilio Numidiae omnibus, qui ibi eramus, hoc fieri placuit, non est in epistulis meis. sic quippe incipit: Siluanus senex, Ualentinus, Innocentius, Maximinus, Optatus, Augustinus, Donatus et ceteri episcopi e concilio Zertensi ad Donatistas. Hic liber sic incipit: Quid adhuc Donatistae, sedu, liber unus. De Videndo Deo scripsi librum , ubi de spirituali corpore quod erit in resurrectione sanctorum inquisitionem diligentiorem distuli, utrum vel quomodo Deus, qui spiritus est, etiam per corpus tale videatur; sed eam postea quaestionem sane difficillimam in novissimo, id est in vigesimo et secundo libro de Civitate Dei , satis, quantum arbitror, explicavi. Inveni etiam in quodam nostro codice, in quo et iste liber est, quoddam commonitorium a me factum de hac re ad episcopum Siccensem Fortunatianum; quod in opusculorum meorum indiculo nec inter libros, nec inter epistolas est notatum.
Abbreviated transcription (Latin):
ostea quam facta ẽ cum donatistis nr̃a col¬
latio. breuit cõmemoram que gesta sunt.
sicterisq comprehendi. secundum tres dies quibus
cum eis contulimus idq opus utile existimani. quo
quisq cõmonitus uelsciat sine labore quid actum sit̃.
uel consultis nimeris quos rebus singulis annota¬
ui: legat meisdem gestis ad locum quencunq uo¬
luerit. qm̃ fatigant illa minia prolixitate lecto¬
rem. Hunis autemoperis titalus ẽ. Breuiculs
collationis. Hoc opus sic incipit. Cum catholici
epi ⁊ partis donati. lxui.
ibrum etiam scripsi grandem satis quan¬
tum existimo diugenter ad ip̃os donatistas
post collationem quam cum ep̃is eorum habuimꝰ.
ne ab eis seducerentur ulternus. ubi respondi etiam
quibusdam uanitatib eorum que ad nos ꝑuenire
potuerant. quas uicti ubi poterant. et quomodo
poterant iactitabant. pret̾ illa que dixi de ge¬
stis collationis. unde quid actũsit breuit̾ nosc̾e̾t᷑.
Multo autem breuius id egi in quadam adeosdẽ

Expanded text:
Posteaquam facta est cum Donatistis nostra colatio, breuiter commemoraui, quae gesta sint, litterisque conprehendi secundum tres dies, quibus cum eis contulimus, idque opus utile existimaui, quo quisque commonitus uel sciat sine labore, quid actum sit, uel consultis numeris, quos rebus singulis annotaui, legat in eisdem gestis ad locum, quodcumque uoluerit, quoniam fatigant illa nimia prolixitate lectorem. huius autem operis titulus est: breuiculus conlationis. Hoc opus sic incipit: Cum catholici episcopi et partis Donati. CAPVT ibrum etiam scripsi grandem satis, quantum existimo, diligenter ad ipsos Donatistas post conlationem, quam cum episcopis eorum habuimus, ne ab eis seducerentur ulterius. ubi respondi etiam quibusdam uanitatibus eorum, quae ad nos peruenire potuerunt, quas uicti, ubi poterant et quomodo poterant, iactabant, praeter illa, quae dixi de gestis conlationis, unde, quid actum sit, breuiter nosceretur. multo autem breuius id egi in quadam ad eosdem
Abbreviated transcription (Latin):
pli scissum est in duo.a sumimo usq deorsum. Lu¬
cas autem similiter hoc ait. Et uelum templi scis¬
sum ẽ medium. sed non eodem ordine. Uolens eĩ
miraculum miraculo adiungere. cum dixisset
sol obscuratus ẽ. contimuo subuingendum exi¬
stimauit. et uelum templi scissum est medium.
Preoccupans iidelicet quod expirante dño fac¬
tum est. ut deinde recapitulans exequeretur et
de illa uoce magua. et de ip̃a morte. que ante scis¬
sionem ueli post tenebras facta intelliguntur.
Matheus enim qui cum dixisset ihs̃ autem iteꝵ
clamans uoce magna emisit spm̃. continuo sub¬
iecit. et ecce uelum templi scissum est satis osten¬
dit tunc ẽẽ scislum cum ihs̃ emisisset spm. Si
Autem non addidisset et ecce. sed simpliciter dixis¬
set. et uelum templi scissum est incertum ẽẽt u¬
trum ip̃e ⁊ marcus hoc recapitulando cõmenio¬
assent. lucas autem ordinẽ temusset. an lucas
betaꝑitulasset. quod illi ordine posunssent.

Expanded text:
pli scissum est in duo a summo usque deorsum. Lupli scissum est in duo a summo usque deorsum. Lucas autem similiter hoc ait: et uelum templi scissum est medium, sed non eodem ordine. uolens enim miraculum miraculo adiungere, cum dixisset: sol obscuratus est, continuo subiungendum existimauit: et uelum templi scissum est medium, praeoccupans uidelicet, quod expirante domino factum est, ut deinde recapitulans exequeretur et de potu aceti et de illa uoce magna et de ipsa morte, quae ante scissionem ueli post tenebras facta intelleguntur. Mattheus enim, qui, cum dixisset: Iesus autem iterum clamans uoce magna emisit spiritum, continuo subiecit: et ecce uelum templi scissum est, satis expressit tunc esse scissum, cum Iesus emisisset spiritum. si autem non addidisset: et ecce, sed simpliciter dixisset: et uelum templi scissum est, incertum esset, utrum ipse et Marcus hoc recapitulando commemorassent, Lucas autem ordinem tenuisset, an Lucas recapitulasset quod illi ordine posuissent. XX.
Abbreviated transcription (Latin):
tlim ait dixisse consummmatum est. cum acetum
accepisset. quod eum ante ipãm uocem magua
dixisse intelliginus. Hec sunt enini uerba iohã¬
matum est. Et inclinato capite tradidit spintũ.
Inter illud quod ait consuminatum est. et illud quod ait
et incdinato capite tradidit sp̃m: enissa est illã uox
magna quam tacuit iste. ceteri autem tres comine¬
morauerunt. Hoc enim apparet ẽẽ ordinis ut ante
dicere consũmatum est cum ꝑfectum in illo eẽt
quod de illo prophetatum erat. et tanquam ad hoc
expectaret. qui utiq cum uellet moreretur: deinde
cõmendans tradidit sp̃m. S quoius ordine quili¬
bet arbitretur dici potuisse hoc magnoꝑe cauendum
est. necui uideatur quisquã euangelistarum alt̾i
repugnare. si uel tacuit quod alius dixit. aut dix ͭ
qued alius tacuit.
ẽquitur matheus. Et ecce uelum templi scis¬
sum est in duas ꝑtes. a simimo usq deorsũ. ua¬
sassum ẽ ͤͥ ͭ Et marcus sic dicit. Et uelum tem¬

Expanded text:
trium, eum dixisse, Consummatum est, cum acetum trium, eum dixisse, Consummatum est, cum acetum accepisset: quod eum ante ipsam vocem magnam dixisse intelligimus. Haec sunt enim verba Joanmatum est, et inclinato capite tradidit spiritum. inter illud quod ait: consummatum est, et illud quod ait: et inclinato capite tradidit spiritum, emissa est illa uox magna, quam tacuit iste, ceteri autem tres commemorauerunt. hoc enim apparet esse ordinis. ut ante diceret: consummatum est, cum perfectum in illo esset quod de illo prophetatum erat, et tamquam ad hoc expectaret qui utique, cum uellet, moreretur, deinde commendans tradidit spiritum. sed quouis ordine quilibet arbitretur dici potuisse, hoc magno opere cauendum est, ne cui uideatur quisquam euangelistarum alteri repugnare, si uel tacuit quod alius dixit aut dixit quod alius tacuit. XVIIII. Sequitur Mattheus: et ecceuelum templi scissum est in duas partes a summo usque deorsum. orsum. et Marcus sic: et uelum tem
Abbreviated transcription (Latin):
Illi autem spongiam plenam aceto ysopo circumpo¬
nentes. obtulerunt ori enis. S quod apud eundem
iohannem muenit᷑ dixisse sitio. Et quia uas ibi
erat acce plenum non mirum ẽ si ceteri tacuerũt.
ẽquitur matheus. Ihs̃ autem iterum clamãs
Uoce magna. emisit spm̃. Marcus similiter.
Ihs emissa uoce magna expirauit. Lucas autem qͥd
ip̃a magna uoce dixerit declarauit. Dicit enim. Et
clamans uoce magna ihs̃. ait. Pr̃ in mamis tuas
cominendo spm̃ meum. Et hec dicens. expirauit.
Iohames uero sicut tacuit illami uocem pͥman
heli heli. quam matheus et marcus retulerunt.
tacuit etiam istam quam lucas solus indicauit.
illi autem duo nomme uocis magne figinficaue¬
runt id est pr̃ in manus tuas cõmendo spm̃ me¬
un. Quod eum uoce magna dixisse et ip̃e lucas
similiter attestatus ẽ ut intelligeremꝰ hanc fuisse
uocem magnam quam matheus et marcus cõme¬
morauerunt. S dixit iohannes ꝙ nullꝰ illorũ

Expanded text:
ngeam plenam aceto ysopo circumpongeam plenam aceto ysopo circumponentes obtulerunt ori eius. sed quod aput eundem Iohannem inuenitur dixisse sitio et quia uas ibi erat aceto plenum. non mirum est, si ceteri tacuerunt. XVIII. Sequitur Mattheus: Iesus autem iterum clamans uoce magna emisit spiritum. Marcus similiter: Iesus autem emissa uoce magna expirauit. Lucas autem, quid ipsa uoce magna dixerit, declarauit; dixit enim: et clamans Iesus uoce magna ait: pater, in manus tuas commendo spiritum meum, et haec dicens expirauit. Iohannes uero, sicut tacuit illam uocem primam heli, heli, quam Mattheus et Marcus rettulerunt, tacuit etiam istam, quam Lucas solus indicauit, illi autem duo nomine uocis magnae significauerunt, id est: pater, in manus tuas commendo spiritum meum, quod eum uoce similiter attestatus est, ut intelligeremus hanc fuisse vocem magnam, quam Matthaeus et Marcus commemoraverunt. Sed dixit Joannes quod nullus illorum
Abbreviated transcription (Latin):
acceto. circumponesq calamo. potum dabat eis di¬
cens. Sunte indeamus si uemat helias ad deponẽ¬
dumeum. Qd̃ quidem de helia non ip̃m qui ob¬
tulit spongiam cum aceto. sed ceteros dixisse ma¬
theus narrauit. Ait eium. Ceteri u̾o dicebant.
Sine. iudeamus an uemiat helias liberans eimi.
Unde intelliginus et illimi et ceteros hoc dixisse.¬
Lucas autem antequam de latronis insudͥtatione
narraret: hoc de aceto ita commemorat. Illudelet
autem ei et milites. accedentes et acetum offẽ¬
tes illi et dicentes. Si tu es rex nideorum. saliu
te fac. Semel completti uoluit. quod a militib fat¬
tum et dictum est. Ubi mouere non debet. quod nõ
uinim eoꝵ dicit acetum obtuusse. Genus en
cutionis tenuit de quo supra tractammus plura¬
lem pro singulari ponens. Hoc autem de Accto ⁊̃
iohẽs cominemoraiit ubi ait. Postea sciens ihs̃ ꝙ
omina consũmata sunt: ut consũmaretur scͥptura
dicit. Sitio. Uas gͦ. positum erat aceto plenim.

Expanded text:
 circumponensque calamo potum dabat ei dicens: sinite, uideamus, si ueniat Helias ad deponendum eum. quod quidem de Helia non ipsum qui obtulit spongeam cum aceto, sed ceteros dixisse Mattheus narrauit. ait enim: ceteri uero dicebant: sine, uideamus, an ueniat Helias liberans eum, unde intellegimus et illum et ceteros hoc dixisseLucas autem, antequam de latronis insultatione narraret. hoc de aceto ita commemorauit: inludebant autem ei et milites accedentes et acetum offerentes illi, dicentes: si tu es rex Iudaeorum, saluum te fac. semel conplecti uoluit quod a militibus factum et dictum est. ubi mouere non debet. quod non unum eorum dixit acetum obtulisse: genus enim locutionis tenuit, de quo supra tractauimus, pluralem pro singulari ponens. hoc autem de aceto etiam Iohannes commemorauit, ubi ait: postea sciens Iesus, quia omnia consummata sunt, ut consummaretur scriptura, dixit: sitio. uas autem positum erat
Abbreviated transcription (Latin):
sti me. Qͥdam autem illic stãtes et audientes dicebãt.
heliam uocat iste. Marcus pene ad eadem uerba. ad
candem tamẽ sentenciam non pene sed omino con¬
sentit.
quitur matheus. Et continuo currens unus

Expanded text:
sti me? quidam autem illic stantes et audientes dicebant: Helian uocat iste. Marcus paene ad eadem uerba, ad eandem tamen sententiam non paene, sed omnino consentit. sequitur Mattheus: et continuo currens unus
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ita de singulis libris. Qd̃
eĩ nescio quid scripsuse de nobis. quod scilicet impa¬
as damaremus asserendo originale peccatum. quoꝵ
librorum titulus ẽ. De nupcns et concupiscencia.
Bonitatem quippe defendimus mipciarum. ne
putaretur earum eẽ uicium concupiscencia carii

Expanded text:
 ita de singulis libris. Quodei nescio quid scripsisse de nobis, quod scilicet nuptias damnaremus, asserendo originale peccatum: quorum librorum titulus est, de Nuptiis et Concupiscentia. Bonitatem quippe defendimus nuptiarum, ne putaretur earum esse vitium concupiscentia carni
Abbreviated transcription (Latin):
a facie timoris domini. et a maiestate uirtutis eius.
cum surrexerit confringere terram. Oculi emm
donumi excelsi: homo autem humilis. Et humnlia¬
bitur altitudo hominum: et ex adtabitur dominus
solus in die illa. Dies enim donum sabaoth supra
imuriosum et suꝑbum. et supra omen altuni ⁊¬
himmliatum quiã humiliabuntur. et supra oẽm
cedrum libam excelsorum et elatorum. et suꝑ oẽm
Arborem libam basan.et suꝑ omnem montemi. ⁊
suꝑ omẽm collem altum. et suꝑ ommem nauem
maris. et suꝑ omne spectaciium nauium decoris.
Et hunliabitur et cadet contumelia hominum
et exaltabitur dominus solus in illa die. Et manib om̃ia
fabricata abscondent in speliicis et in scissuris petra

Expanded text:
a facie timoris domini et a maiestate uirtutis eius, a facie timoris domini et a maiestate uirtutis eius, cum surrexerit confringere terram. "oculi enim domini excelsi, homo autem humilis. et humilabitur altitudo hominum, et exaltabitur dominus solus in illa die. "Dies enim domini sabaoth in omnem iniuriosum et suhumiliatum, qui humiliabuntur; et supra omnem cedrum Libani excelsorum et elatorum, et supra omnem arborem Libani Basan, et super omnem montem, et super omnem collem altum, et super omnem navem maris, et super omne spectaculum navium decoris. Et humiliabitur, et cadet contumelia hominum et exaltabitur Dominus solus in illa die. Et manibus fabricata omnia abscondent in speluncis, et i
Abbreviated transcription (Latin):
id est solus altus et potens hominib mainfestaret᷑
donec defruerentur a tredentib idola. et a non cre¬
dentib absconderent᷑. cum enis timore terra confrin¬
ititur. idest terrem hommes timore franguntur tuẽ¬
do legem uel ip̃ius uel corum qui credentes in eum.
gentibusq reguantes talia sacrilegia prohiberent
hec enim que ut facilius intellig̾entur breuiter p̾¬
locutus sum. propheta sic dicit. Et nunc tu donnus
nntio regio eoꝵ augurus sicut aliengenarum. et
filui multialienigene nati sunt illis. Repleta est
enun regio corum argento et auro. nec erat munerꝰ
thesaurorum illorum. Et repleta est terra equis. nͨ
erat inuuerus currinm illorum. Et repleta est t̾ri
ab homimationib operum manium ip̃orum. et ado¬
rauerunt ea que fecerunt digiti eoꝵ. Et inclinauit
se homo et huimliauit se uir. et non rennetam illis.
Et nunc intrate ĩ petras. et abscondite uos in terra

Expanded text:
id est solus altus et potens hominibus manifestaretur, id est solus altus et potens hominibus manifestaretur, donec proicerentur a credentibus idola et a non credentibus absconderentur, cum eius timore terra confringitur, id est terreni homines timore franguntur, timendo legem uel ipsius uel eorum qui credentes in eum gentibusque regnantes talia sacrilegia prohiberent. Haec enim, quae ut facilius intellegerentur breuiter praelocutus sum, propheta sic dicit: Et nunc tu, -domusinitio regio eorum auguriis sicut alienigenarum, et filii multi alienigenae nati sunt illis. \'repleta est enim regio eorum argento et auro, nec erat numerus thensaurorum illorum. et repleta est terra equis, nec erat numerus currum illorum. et repleta est terra abominationibus operum manuum ipsorum, et adorauerunt ea quae fecerunt digiti eorum. \'et inclinauit se homo et humilauit se uir, et non remittam illis. "et nunc intrate in petras et abscondite uos in terra
Abbreviated transcription (Latin):
ta non diceret: quis gͦ est qui pp̃ deos alios solus
ab istis non colitur. et euersis dns alus tam euidẽ¬
ter effecit ut solus colatur. humiliata onim suꝑ¬
ba altitudine que aduersus xp̃m se erexerat. ꝓ idi¬
lis ꝑsequens init̾ficiensq xpĩanos. Nunc certe que¬
runt ubi se abscondant cum sacrificare uolunt. ul
ubi deos ip̃os retrudant ne a xp̃ianis inuemãt᷑
atq frangantur. Unde hoc insi atimore legũ
atq regum. ꝑ quos deus israel suam exerit potesta¬
tem. iam subditos xp̃i nomimi sicut longe ante ꝓ¬
misit dicens ꝑ prophetam. et adorabunt eum õs
reges terre. omes gentes seruient illi. Nempe
iam nupletur quod ꝑ prophetani identidem cantur.
quod itinssurus eẽt impiani plebem suam. non qͥdẽ
totam: quia multi ex ifraeliticis crediderunt ni xͫ
nam inde erant et aplĩ cnis. et humiliaturus oẽz
suꝑbum atq iiuriosum. ut ip̃e solus exaltaretin

Expanded text:
ta non diceret —, quis ergo est, qui propter deos alios solus ta non diceret —, quis ergo est, qui propter deos alios solus ab istis non colitur et euersis dis aliis tam euidenter efficit, ut solus colatur, humilata omni superba altitudine, quae se aduersus Christum erexerat pro idolis persequens interficiensque Christianos? nunc certe quaerunt, ubi se abscondant, cum sacrificare uolunt, uel ubi deos ipsos suos recludant, ne a Christianis inueniantur adque frangantur. unde hoc nisi a timore legum adque regum, per quos deus Israhel suam exserit potestatem iam subditos Christi nomini, sicut longe ante promisit dicens per prophetam: et adorabunt eum omnes reges terrae, omnes gentes seruient illi? Nempe iam impletur quod per prophetam identidem canitur, quod remissurus esset impiam plebem suam — non quidem totam, quia multi ex Israhelitis crediderunt in Christum; nam inde erant et apostoli eius —, et humilaturus omnem superbum adque iniuriosum, ut ipse solus exaltaretur,
Abbreviated transcription (Latin):
tib prohibiti sunt: uolunt ab eo doctrinam istam
facere alienam. quia xp̃iam contra idola dispu¬
tant. easq omnes falsas religiones ubi potuerint
eradicant. De deo israel respondeant: quem doce¬
re ista et iubere. non tantum xp̃ianorum. sed ⁊
iudeorum libri testantur. De ip̃o consirlant deos
suos: qui xp̃m blasphemare prohibuerunt. De deo
israel si audeãt aliqua contumeliosa respondeant.
S quos consulant. aut ubi iam consulant. libͦs
suorum legant. Si deuni israel iouẽ putant sicͥ
uarro scripsit. interimi ut secundum eorum opi¬
monem loquar.cur gͦ iom non credunt idola cẽ de¬
lenda. Si saturinim putant.cur eum non colũt.
aut cur non sit colunt quẽ ad modum se coli ꝑ cos
uates precepit. ꝑ quos ea que predixit impleuit. Cur
ei non credunt simulacra euertenda eẽ et alios deos
colendos non eẽ. Si nec ioiis nec saturnus est. quia
si umis eorum ẽẽt contra sacra ionis et saturin tã¬

Expanded text:
tibus prohibiti sunt, uolunt ab eo doctrinam istam tibus prohibiti sunt, uolunt ab eo doctrinam istam facere alienam, qua Christiani contra idola disputant easque omnes falsas religiones, ubi potuerint, eradicant. De deo Israhel respondeant, quem docere ista et iubere non tantum Christianorum, sed etiam Iudaeorum libri testantur, de ipso consulant deos suos, qui Christum blasphemari prohibuerunt, de deo Israhel, si audiant aliqua contumeliosa, respondeant. sed quos consulant? aut ubi iam consulant? libros suorum legant. si deum Israhel Iouem putant, sicut Varro scripsit, interim ut secundum eorum opinionem loquar, cur ergo Ioui non credunt idola esse delenda? si Saturnum putant, cur eum non colunt? aut cur non sic colunt, quemadmodum se coli per eos uates praecepit, per quos ea quae praedixit impleuit? cur ei non credunt simulacra euertenda esse et alios deos colendos non esse? si nec Iouis nec Saturnus est — quia, si unus eorum esset, contra sacra Iouis et Saturni eorum tan
Abbreviated transcription (Latin):
ubi potestatem acceꝑit. sic ei pͥcipitur. Non adora¬
bis deos alienos. sed neqz sermes. Non facies secund̃
opera ip̃oꝵ. sed deponendo de pones. et confringendo
uepos fuerit abrahe. cui pͥmo et deinde ysaac filio
cius. et deinde ip̃i israel nepoti enis dictum est qd̾
iam comiemoraui. in semme tuo benedicentur
omnes gentes. quod fieri iam iudemus in xp̃o. cũ
inde erorta sit illa uirgo de qua propheta popul
et dĩ israel cecunt dicens. ecce uirgo concipiet ⁊
pariet filium. et nocabunt nomen enis ẽmami¬
EIntpretatur autem ẽmanuel: nobiscumi deus.
Dis ergo is rael qii prohibuit alios deos coli. qͥ
probubint idola fabricari.q. recepit euerti. qꝑ¬
prophetam predixit gentes ab extremo terre dicturas.
uere mendacia coluerunt prẽs nr̃i summilachra. in quib
exhibuit. frustra ergo miseri quia blasphemare xp̃n
etiam a dns sius hoc est demonib nomen xp̃i metuẽ¬

Expanded text:
ubi potestatem acceperit, sic ei praecipitur: Non adoraubi potestatem acceperit, sic ei praecipitur: Non adorabis deos illorum, sed neque servies eis; non facies secundum opera ipsorum, sed deponendo depones, et confringendo nepos fuerit Abrahae, cui primo, et deinde Isaac filio ejus, et deinde ipsi Israel nepoti ejus dictum est, quod jam commemoravi, In semine tuo benedicentur omnes Gentes? Quod fieri jam videmus in Christo, cum inde exorta sit illa virgo, de qua propheta populi Israel et Dei Israel cecinit, dicens: Ecce virgo concipiet et pariet filium, et vocabunt nomen ejus Emmanuel. Interpretatur autem Emmanuel, Nobiscum Deus . Deus ergo Israel qui prohibuit alios deos coli, qui prohibuit idola fabricari, prophetam praedixit gentes ab extremo terrae dicturas: uere mendacia coluerunt patres nostri simulacra, in quibus exhibuit. frustra ergo miseri, quia blasphemare Christum etiam a dis suis, hoc est demonibus, nomen Christi metuen
Abbreviated transcription (Latin):
gentes ab extrenio t̾re uemunt ad xp̃m ista dicen¬
tes et sinulacra frangentes. Et hoc enim mag¬
numi ẽ quod ds̃ prestitit ecclĩe sue ubiq diffuse. ut
gens nndea merito debellata et disꝑsa ꝑt̾ras. ne
a nobis hec composita putarentur codices prophe¬
tiarum nr̃arum ubiq portaret. et inunnta fidei
nr̃e. testis fieret i̾tatis nr̃e. Quomodo ergo di¬
sciputi rp̃i doc uerunt quoda xp̃o non didicer̃t.
sicut stulti desipiendo iactitant. ut deorum gen¬
tiuĩ et simulacrorum suꝑstitio deleretur. Nunqͥd
et illas prophetias que nnc leguntur in codicib
imunicorum xp̃i possunt dici finxisse discipuli xp̃i.
Quis enum hec euertit insi deus israel. Ip̃i enim popło
dictum est ꝑ diuinas uoces factas ad moysen. Audi isrł
dommiꝰ deus tuns deus unus. Non facies tibi idolum
neq cuiusquam similitudinem. neq in celo sursum
neq in terra deorsum. Ut autem etiam euertat ista

Expanded text:
gentes ab extremo terrae veniunt ad Christum ista dicengentes ab extremo terrae veniunt ad Christum ista dicentes, et simulacra frangentes. Et hoc enim magnum est, quod Deus preastitit Ecclesiae suae ubique diffusae, ut gens Judaea merito debellata et dispersa per terras, ne a nobis haec composita putarentur, codices prophetiarum nostrarum ubique portaret; et inimica fidei nostrae, testis fieret veritatis nostrae. Quomodo ergo discipuli Christi docuerunt quod a Christo non didicerunt, sicut stulti desipiendo jactitant, ut deorum gentilium et simulacrorum superstitio deleretur? Numquid et illas prophetias quae nunc leguntur in codicibus inimicorum Christi, possunt dici finxisse discipuli Christi? 41. Quis enim haec evertit, nisi Deus Israel? Ipsi enim populo dictum est per divinas voces factas ad Moysen: Audi Israel, Dominus Deus tuus Deus unus est . Non facies tibi idolum, neque cujusquam similitudinem, neque in coelo sursum, neque in terra deorsum . Ut autem etiam evertat ista,
Abbreviated transcription (Latin):
festius apparere uirtutem promissorum suorum.
Ille enim popilus pͥmo in egipto multiplicatꝰ
et de illa scruitute ꝑ moisen in nultis signis po¬
tentisq liberatus: debellatis plurinus gentibus
terram etiam promissionis accepit. in qua reg¬
nauit ꝑ reges de tribu uida erortos. Qui nidas
Unus fuit ex duodecim filn ᷤ israel nepotis abra¬
he. atq inde nidei cognoniiati. Multa ip̃o deo ad¬
uiuante fecerunt. multa pro pct̃is ip̃o flagellã¬
te ꝑpessi sunt donec nemret semen cui promissu
est. in quo benedicerentur omnes gentes. et pa¬
trum snorum simulacra confringerent. Neq
quod ꝑ xp̃ianos impletur Ip̃i idei qui reman¬
serunt nmnci nouins xp̃i. de quorum etiam
firtura ꝑfidia in illis propheticis licteris taciti
non est. ip̃i habent et legunt pro¬
malorum ad te gentes uement ab extremoterre. et
dicent. Uere mendacia coluerunt prẽs nr̃i simulacra
et non est in illis utilitas. Ecce nũc fit. Ecce nuinc

Expanded text:
festius apparere virtutem promissorum suorum. festius apparere virtutem promissorum suorum. Ille enim populus primo in Aegypto multiplicatus, et de illa servitute per Moysen in multis signis portentisque liberatus, debellatis plurimis Gentibus terram etiam promissionis accepit, in qua regnavit per reges suos de tribu Juda exortos. Qui Judas unus fuit ex duodecim filiis Israel nepotis Abrahae; atque inde Judaei cognominati, multa ipso Deo adjuvante fecerunt, multa pro peccatis suis ipso flagellante perpessi sunt, donec veniret semen cui promissum est, in quo benedicerentur omnes gentes, et patrum suorum simulacra sponte confringerent. Nequequod per Christianos impletur. ipsi Iudaei qui remanserunt inimici nominis Christi, de quorum etiam futura perfidia in illis propheticis litteris tacitum non est, ipmalorum, ad te gentes venient ab extremo terrae, et dicent, Vere mendacia coluerunt patres nostri simulacra et non est in illis utilitas . Ecce nunc fit, ecce nunc
Abbreviated transcription (Latin):
iuncuntir. Neq ernni ea dico. queliberum s putar.
eẽ non credere quia in pͥncipio fecit celum. et onimia
que in eis sunt. nec illa minis antiqua quod enodi
transtudit. quod impios dilumo delenit. quod noc
iustum donnuimq eius ꝑlignum inde liberaint.
Ab abrabam in homunb facta enis cxordior. Hiuc
enini facta est ꝑ angelicum oraculum mamfesta
promissio quam nunc uidennis impleri. Hunc
quippe dictum est. In semine tuo benedicentur os
gentes. Ex cunis semme populus israel: Unde nͥ¬
go maria que peꝑit rp̃m. In quo benedici onmes
gentes. audeant iam negare si possunt. Hec ꝓ¬
missio facta est etiam ad isaac filium abrahe.
Hec et ad iacob nepotem. abrahe. qui etiam israel
appellatus est. Ex quo uinu̾sus ille populus et ꝓ¬
pagatus et nominatus est: ut humis populi de
appellaretur ds̃ isi ael. Non quod ip̃e non sit de
ominum gentumi. siue nesciencium siue iam
sciencium: sed quia in isto populo uoluit muamn¬

Expanded text:
incuntur. Neque enim ea dico, quae liberum sibi putant esse non credere, quia ipse in principio fecit coelum et terram, et omnia quae in eis sunt . Neque illa nimis antiqua, quod Enoch transtulit , quod impios diluvio delevit, quod Noe justum domumque ejus per lignum inde liberavit . Ab Abraham in hominibus facta ejus exordior. Huic enim facta est per angelicum oraculum manifesta promissio, quam nunc videmus impleri. Huic quippe dictum est, In semine tuo benedicentur omnes Gentes : ex cujus semine populus Israel, unde virgo Maria quae peperit Christum, in quo benedici omnes Gentes audeant jam negare si possunt. Haec promissio facta est etiam ad Isaac filium Abrahae . Haec et ad Jacob nepotem Abrahae , qui etiam Israel appellatus est, ex quo universus ille populus et propagatus et nominatus est, ut hujus populi Deus appellaretur Deus Israel: non quod ipse non sit Deus omnium Gentium, sive nescientium, sive jam scientium; sed quia in isto populo voluit mani
Abbreviated transcription (Latin):
narratio. ut etiam nomina discipuloꝵ. cum quibus
de hac re locutus ẽ dominus. Ita enim dicit. Cum
subleuasset gͦ rhs̃ oculos. et iuidisset quia multitudo
marima uenit adeum: dicit ad philippum. Unde

Expanded text:
narratio, ut etiam nomina discipulorum diceret, cum quibus narratio, ut etiam nomina discipulorum diceret, cum quibus de hac re locutus est dominus. ita enim dicit: cum subleuasset ergo Iesus oculos et uidisset quia multitudo maxima uenit ad eum, dicit ad Philippum: unde
Abbreviated transcription (Latin):
ẽquitur ergo matheus. et ad ip̃m de ꝯũiq pa¬
mbus factum. narrationem suam exordine
ita ꝑducit. Nespere autem accesserunt ad eum disai¬
puli enis. dicentes. Desertus est locus et hora iam
preternt. Dimicte turbas ut euntes in castella emãt
sibi escas. Ihs̃ autem dixit eis. Non hñt ncc̃e ire da¬
te illis uos manducare. Et cetera usq ad illud ubi
aut. Manducantium autẽ fuit nuimerus quinq
milia uiroꝵ exceptis mulierib et ꝑuidis. Hoc gͦ
miraculum quod omnes quatuor euangeliste comme¬
morant. et putantur inter se aliquid discrepare. consi¬
derandum atq tractandum est: ut ex hoc etiam ad
cetera similia regule locutionum discantur quib tã
diuersis eadem tamen seutencia retinetur. et eadem
ierum ueritas custoditur. Et inchoanda quidẽ est cõ¬
sideratio. non a matheo secundum ordinẽ euangelista¬
rum: sed a iohanne potius a quo ita expressa est ista

Expanded text:
Sequitur ergo Mattheus et ad ipsum de quinque paSequitur ergo Mattheus et ad ipsum de quinque panibus factum narrationem suam ex ordine ita perducit: uespere autem facto accesserunt ad eum discipuli eius dicentes: desertus est locus et hora iam praeteriit; dimitte turbas. ut euntes in castella emant sibi escas. Iesus autem dixit eis: non habent necesse ire, date illis uos manducare, et cetera usque ad illud ubi ait: manducantium autem fuit numerus quinque milia uirorum exceptis mulieribus et paruulis. hoc ergo miraculum, quod omnes quattuor euangelistae commemorant et putantur inter se aliquid discrepare, considerandum adque tractandum est, ut ex hoc etiam ad cetera similia regulae locutionum discantur, quibus tam diuersis eadem tamen sententia retinetur et eadem rerum ueritas custoditur. et inchoanda quidem est consideratio non a Mattheo secundum ordinem euangelistarum, sed a Iohanne potius, a quo ita expressa est ista
Abbreviated transcription (Latin):
ex hac occasione. multa eum locutum fuisse cõme¬
morat. Post hec eum dicit abisse transmare ga¬
liee quod ẽ tyberiadis et secutam multitudinem
magnam. Deinde abisse in montem et tbi sedille
cum discipulis suis proximo die festo nideotumi:
tunc leuatis oculis et uisa multitudine maxima
pauisse eam de panib quinq et duob piscib quodt
ceteri euangeliste dicunt. ac ꝑ hoc pret̾misille illũ
que illi narrando ad huius miraculi commemoratio¬
nem uenerunt certum est. Uerunitanen tanquã
exalia narrationis bia: cum et illi tacuissent que
iste dixisset. ad hoc imraculum de pauib quinq
occurrerunt .sͥ. et illi tres qui pene pariter ambula¬
bant. et iste qui sermonum dm̃ alta consectans per
alia que illi tacuerunt circũuolaint quodam modo.
et eis admirandum de quinq pamib pariter cõme¬
morandũ. non multo post abeis rursus in altiora
reuolaturus occurrit.

Expanded text:
ex hac occasione multa eum locutum fuisse commeex hac occasione multa eum locutum fuisse commemorat. post haec eum dicit abisse trans mare Galilaeae, quod est Tiberiadis, et secutam multitudinem magnam, deinde abisse in montem et ibi sedisse cum discipulis suis proximo pascha die festo Iudaeorum, tunc leuatis oculis et uisa multitudine maxima pauisse eam de panibus quinque et duobus piscibus, quod et ceteri euangelistae dicunt. ac per hoc praetermisisse illum quae illi narrando ad huius miraculi commemorationem uenerunt certum est; uerum tamen tamquam ex alia narrationis uia, cum et illi tacuissent quae iste dixisset, ad hoc miraculum de panibus quinque occurrerunt sibi et illi tres qui paene pariter ambulabant et iste qui sermonum domini alta consectans per alia quae illi tacuerunt circumuolauit quodammodo et eis ad miraculum de quinque panibus pariter commemorandum non multo post ab eis rursus in altiora reuolaturus occurrit. XLVI.
Abbreviated transcription (Latin):
habuit inimoratur quam in factis que mirabilit᷑
fecit: postea quam commnemorait eum relicta nn¬
dea abisse iterum in galileam. quod tunt intelli¬
gitur factum cum et ain euangeliste dicunt eum¬
iohanne tradito isse in galileam. Postea ergo quam
id cominemorauit iohannes: in transitu eius ꝑ sama¬
riam multa que locutus ẽ.ex occasione illius sama¬
ritane quam inuenit ad puteum. contexit narra¬
tiom sue. et post duos dies dicit eum inde exisse i
galileam: et inde uenisse in chana galilee ubi fe¬
cerat de aqua uinum. et sanasse filuim reguli cui¬
dam. Alia uero que illum ingaliea fecisse atq di¬
xisse aln dixerunt: iohẽs tacet. S sane quod illi
tacuerunt dicit ascendisse eum in die festo ierosoli¬
mis. et fecisse ibi miraculum illud de homine qui
triginta et octo annos habebat in infirmitate. nec
habebat hominẽ a quo in piscinam deporieretur
in qua uarus ualitudinib affecti sanabant᷑. Et

Expanded text:
habuit, inmoratur quam in factis, quae mirabiliter habuit, inmoratur quam in factis, quae mirabiliter fecit. posteaquam commemorauit eum relicta Iudaea abisse iterum in Galilaeam. quod tunc intellegitur factum, cum et alii euangelistae dicunt eumIohanne tradito isse in Galilaeam, posteaquam ergo id commemorauit Iohannes, in transitu eius per Samariam multa quae locutus est ex occasione illius Samaritanae, quam inuenit ad puteum, contexit narrationi suae, et post duos dies dicit eum inde exisse in Galilaeam, deinde uenisse in Canan Galilaeae, ubi fecerat de aqua uinum, et sanasse filium reguli cuiusdam. alia uero quae illum in Galilaea fecisse adque dixisse alii dixerunt Iohannes tacet; sed sane, quod illi tacuerunt, dicit ascendisse eum in die festo Hierosolymis et fecisse ibi miraculum illud de homine, qui triginta octo annos habebat in infirmitate nec habebat hominem, a quo in piscinam deponeretur, in qua uariis ualetudinibus affecti sanabantur, et
Abbreviated transcription (Latin):
cum eis in nauem et isse. et turbas hoc uidentes pre¬
uenisse cos illuc. quarum misertiun dñm docuisse
multa. et hora iam progrediente factum eẽ ut de qͥn¬
q panib et duob piscib omnes qui aderant pasce¬
rentur. Q uod miraculum. ommes quatuor euange¬
liste commemorauerunt. Lucas etiam qui iam lon¬
ge supra de iohannis passione narrauerat exoccasio¬
ne qua diximus. nunc postea quã cominemorauit il¬
lam herodis hesitationem de dominio quisuamẽẽt
hoc contimio subningit quod marcus. Idest redisse
ad illum apostolos. et narrasse illi quecunq illi fe¬
cerant. et assumptis eis recessisse in locum desertũ.
atq eo secutas turbas et locutum ẽẽ de regno dei. et
eos qui cura indigebant sanasse. Atq inde ⁊̃ ip̃e die
decliante: cominemorat miraculum de quĩq panib
factum. At uero iohẽs qui multum ab eis trib euan¬
gelistis eo distat. quia magis in sermonib quos dõ

Expanded text:
cum eis in nauem et isse, et turbas hoc uidentes praecum eis in nauem et isse, et turbas hoc uidentes praeuenisse eos illuc, quarum misertum dominum docuisse multa, et hora iam progrediente factum esse, ut de quinque panibus et duobus piscibus omnes qui aderant pascerentur. quod miraculum omnes quattuor euangelistae commemorauerunt. Lucas etiam, qui iam longe supra de Iohannis passione narrauerat, ex occasione qua diximus nunc, posteaquam commemorauit illam Herodis haesitationem de domino quisnam esset, hoc continuo subiungit quod Marcus, id est redisse ad illum apostolos et narrasse illi quaecumque illi fecerant et adsumtis eis recessisse in locum desertum, adque eo secutas turbas et locutum esse de regno dei et eos qui cura indigebant sanasse. adque inde etiam ipse die declinante commemorat miraculum de quinque panibus factum. At uero Iohannes, qui multum ab eis tribus euangelistis eo distat, quia magis in sermonibus, quos dominus
Abbreviated transcription (Latin):
equitur ergo mathens cum dixisset nũciatũ
ẽẽ xp̃o qod iohẽs occisus esset. et ita narra¬
tionẽ contexit. Quod cum audilset inquit ths̃:
secessit inde in nauiculam in locum desertum seorsum. Et
cum audissent turbe: secute sunt eum pedestres de cuu¬
tatib. Et exiens iudit turbam multam. et misertus
c̃ enis et curauit la nguidos eorum. Hoc continuo post
ichannns passionem factum eẽ commnemorat. Unde
post hec facta sunt illa que pͥmo narrata sunt. quib
motus herodes dixit. iohãnem ego decollaui. Illa cnm
posteriora debent intelligi que ad herodem ꝑtudit fa¬
ma. ut moueretur et hesitaret quisnam ifte eẽ pos¬
set de quo audirz talia cum iohannem ip̃e octidisset.
Marcus auten postea quã passionem iohamus nar¬
rauit: comine morat discipulos missos redisse ad thm
et renunciasse illi omia que egerant et docuerant.
et dominum eis quod ip̃e solus commemorat dixisse.
ut requiescerent pusillum in deserto. et ascendisse

Expanded text:
quitur ergo Mattheus, cum dixisset nuntiatum esse Christo, quod Iohannes occisus est, et ita narrationem contexit: quod cum audisset, inquit, Iesus, secessit inde in nauicula in locum desertum seorsum. et cum audissent turbae, secutae sunt eum pedestres de ciuitatibus. et exiens uidit turbam multam et misertus est eius et curauit languidos eorum. hoc continuo post Iohannis passionem factum esse commemorat. unde post haec facta sunt illa quae primo narrata sunt, quibus motus Herodes dixit: Iohannem ego decollaui. illa enim posteriora debent intellegi, quae ad Herodem pertulit fama, ut moueretur et haesitaret, quisnam iste esse posset, de quo audiret talia, cum Iohannem ipse occidisset. Marcus autem, posteaquam passionem Iohannis narrauit, commemorat discipulos missos redisse ad legum et renuntiasse illi omnia quae egerant et docuerant et dominum eis — quod ipse solus commemorat — dixisse, ut requiescerent pusillum in deserto, et ascendisse