comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ta. Sed ne sibi homines aliquid defu-¬
isse quererent᷑ scriptũ est in tabulis
quod in cordib ñ legebant. Non enĩ
scriptũ nͣ habebant s legere nolebart.
oppositum est ocłis eoꝵ: qđ in consciẽ¬
tia uidere cogerent᷑. & quasi forisecꝰ
ammoniti uoce di ad interiora sua
homines appetentes ea quȩ sn
etiam a se ipsis exules facti funt
rea scͥpta lex qͥd clamat eis quii
ruerunt legem scriptam in cordss
Redite preuaricatores adcor. Qn
nim te docuit nolle accedi ab aliti
urorem tuam: Qͥs te docuit nis
furtum fieri: Qs te docuit nol
uiriam pati. & quicquid aliud un
uersaliter uel particłarit᷑ dici pati
Multa enu sunt de quib singui
rogati homines clara uoce respons
nisi t̾renis cupiditatib conten
ille formauit. Quod gͦ tibi noni¬
eri: noli alteri facere. Iudicas enti
lum esse in eo quod pati non uil̃ e

Expanded text:
ta. Sed ne sibi homines aliquid defuta. Sed ne sibi homines aliquid defuisse quaererentur, scriptum est et in tabulis quod in cordibus non legebant. Non enim scriptum non habebant, sed legere nolebant. Oppositum est oculis eorum quod in conscientia videre cogerentur; et quasi forinsecus admota voce Dei, ad interiora sua quia homines appetentes ea quae foris sunt, etiam a seipsis exsules facti suntrea scripta lex quid clamat eis qui deseruerunt legem scriptam in cordibus suis ? Redite praevaricatores ad cor . Quis enim te docuit, nolle accedi ab altero ad uxorem tuam? quis te docuit, nolle tibi furtum fieri? quis te docuit, nolle injuriam pati, et quidquid aliud vel universaliter vel particulariter dici potest? Multa enim sunt, de quibus singulis interrogati homines, clara voce respondeant, nisi terrenis cupiditatibus conterant quod ille formavit. Quod ergo tibi non vis fieri, noli alteri facere. Judicas enim malum esse in eo quod pati non vis: et
Abbreviated transcription (Latin):
quatur ds. Quis enim scripsit in cor¬
dib hominũ naturalẽ legem nͥ ds̃ u
De qua lege apłs ait. Cum enim gen¬
tes quȩ legem non habent naturalit̃
quȩ legis sunt faciunt hi legem ñ
habentes ipsi sibi sunt lex qͥ ostendt̃
opus legis scriptũ in cordib sius con¬
testante conscientia ipsoꝵ & int̾ se in¬
uicem cogitationum accusantiũ aut
etiam excusantiũ. in die qua iudicabit
d̾s occulta hominum. Quappt̾ om̃is
anima rationalis etiam cupiditate
cecata. tamen cum cogitat & ratiocina-¬
tur. quicquid in ea ratiocinatione ue-¬
rum est non sibi tͥbuendum ẽ. s ipsi
lumini ueritatis. a quo tenuit̃ ꝓ sui
capacitate illustrat᷑. ut uerum aliquid
in ratiocinando sentiat. Man for¬
matoris nr̃i in ipsis cordib nr̃is ueri¬
tas scͥpsit. quod tͥ non ius fieri ne faci¬
as alteri. Hoc & anteqͣ lex daret᷑ nemo
ignorare ꝑmissus est. ut esset unde iu¬
dicarentur. & quib lex non esset da¬

Expanded text:
quatur Deus? Quis enim scripsit in corquatur Deus? Quis enim scripsit in cordibus hominum naturalem legem, nisi Deus? De qua lege Apostolus ait: Cum enim Gentes, quae Legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi Legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, contestante conscientia illorum et inter se inuicem cogitationum accusantium aut etiam excusantium in die, qua iudicabit deus occulta hominum. quapropter si omnis anima rationalis etiam cupiditate caecata, tamen cum cogitat et ratiocinatur, quidquid in ea ratiocinatione uerum est, non ei tribuendum est, sed ipsi lumini ueritatis, a quo uel tenuiter pro sui capacitate inlustratur, ut uerum aliquid in ratiocinando sentiat: matoris nostri in ipsis cordibus nostris veritas scripsit: Quod tibi non vis fieri, ne facias alteri . Hoc et antequam Lex daretur nemo ignorare permissus est, ut esset unde judicarentur et quibus Lex non esset da
Abbreviated transcription (Latin):
apłs efficere uoluit quod iactantiam
cohibens iudeorũ cum dixississet non
auditores legis iusti sunt apud dm̃: s
factores legis iustificabunt᷑. continuo
subiecit de his qui legem ñ habentes
naturalit᷑ quȩ legis sunt faciunt: si
ñ illi sunt intelligendi qui ꝑtinent ad
gram mediatoris. s illi potius qui cũ
dm̃ uerum uera pietate ñ colant. ha¬
bent tamen quedam oꝑa bona in ui-¬
ta impia An forte hoc ipso ꝓbandũ
credidit quod supra dixerat quia ñ
est ꝑsonarũ acceptio apud dm̃ & qd̾
postea dixit. quia ñ iudeorũ ẽ ds tan¬
tum s & gentium. Quod quantula¬
cumq legis oꝑa naturalit᷑ insita ñ in¬
uenirentur in eis qui legem ñ accepe¬
runt. nͥ ex reliquiis imaginis dĩ. quam
ñ contempnit. cum in eum credunt
apud quen ñ est ꝑsonarum acceptio.¬
ciusmodi legem non habentes ipsi st̃
ius puersa quȩ tam̃ ullomodo ratioci¬
nari potest in cuius conscientia ñ lo¬

Expanded text:
apostolus efficere uoluit, quod iactantiam apostolus efficere uoluit, quod iactantiam cohibens ludaeorum, cum dixisset: non auditores legis insti sunt apud deum, sed factores legis iustificabuntur, continuo subiecit de his, qui legem non habentes naturaliter quae legis sunt faciunt, si non illi sunt intellegendi, qui pertinent ad gratiam mediatoris, sed illi potius, qui cum deum uerum uera pietate non colant, habent tamen quaedam opera bona in uita impia? an forte hoc ipso probandum credidit, quod supra dixerat, quia non est personarum acceptio apud deum, et quod postea dixit, quia nou ludaeorum deus est tantum, sed etiam gentium, quod quantulacumque legis opera naturaliter insita non inuenirentur in eis, qui legem non acceperunt, nisi ex reliquiis imaginis dei, quam non contemnit, cum in eum credunt, apud quem non est acceptiost? vis perversam, quae tamen ullo modo ratiocinari potest, in cujus conscientia non lo
Abbreviated transcription (Latin):
nos lumen uultus tui dñe. Unde a¬
uersi obolescere meruerunt. reno¬
nisi mediatoris intercessione ñ pos
ni sunt illi de quib agimus qui
scdm illum modum de quo suꝑius
satis diximus naturaliter que legi
sunt faciunt. quid eis ꝓderunt
excusantes cogitationes in die qua
iudicabit dñs occulta hominũ nisi
ut mitius pumant᷑. Sicut enim
non impediunt auita ȩterna iustũ.
quedam peccata uenialia sine quibꝰ
hȩc uita non ducit᷑: sic ad salutem
etͣnam nichil ꝓsunt impio aliqua bo¬
na oꝑa sine quib difficillime uita
cuius libet hominis pessimi muenit᷑.
Uerumtamͣ sicut in regno dĩ uelut
stella ab stella in glam difserunt sci. sic
& in campnatione penȩ sempiternȩ
tolerabilius erit sodome quam alteri
ciuitati. Q erunt quidam dupplo ã¬
plius quibusdã gehennȩ filii: ita nec
illud in iudicio dĩ uacabit. qd̾ in ipsa
impietate dampnabili magis alius ali¬
o minusue peccauerit. Quid gͦ hinc

Expanded text:
nos lumen uultus t u i, dum i n c. unde anos lumen uultus t u i, dum i n c. unde auersi obsolescere meruerunt; renonisi mediatoris intercessione, non poni sunt illi de quibus agimus, qui secundum illum modum, de quo superius satis diximus, naturaliter quae legis sunt faciunt, quid eis proderunt excusantes cogitationes in die, qua iudicabit deus occulta hominum. nisi forte ut mitius puniantur? sicut enim non inpediunt a uita aeterna iustum quaedam peccata uenialia, sine quibus haec uita non ducitur, sic ad salutem aeternam nihil prosunt impio aliqua bona opera, sine quibus difficillime uita cuiuslibet pessimi hominis inuenitur. uerum tamen sicut in regno dei uelut stella ab stella in gloria differunt sancti, sic et in damnatione poenae sempiternae tolerabilius erit Sodomae quam alteri ciuitati et erunt quidam duplo amplius quibusdam gehennae filii. ita nec illud in iudicio dei uaeabit, quod in ipsa impietate damnabili magis alius alio minusue peccauerit. Quid ergo hinc
Abbreviated transcription (Latin):
tur qua distat a ueteri testam̃tum
nouum. eo quod ꝑnouum scribit᷑
lex d̾i in corde fidelium. quȩ ꝑuetꝰ
in tabulis scripta est. hoc enim illic
scribitur ꝑ renouationem: quod non
om̃imodo deletum est ꝑ uetustatem
Nam sicut ipsa imago di renouatur
in mente credentiũ ꝑ testamentum
nouum quam non penitus impietas
aboleuerat. nam remanserat utiq id
quod anima hominis nisi rationalis
esse non potest: ita etiam ibi di lex ñ
ex om̃i parte deleta ꝑ iniustitiam pro¬
fecto scribit᷑ renouata ꝑ grãm. nec
istam inscriptionem quȩ iustificati¬
o est poterat efficere in uideis lex
in tabulis scͥpta. s solum pͣu̾ationẽ.
Nam & ipsihomines erant. & uis il¬
la naturȩ inerat eis qua legitimũ
aliquid animal rationale & sentit &
facit. s pietas quȩ maliam uitam
transfert beatam & et̃nam legem ha¬
bet immacłatam conuertentem a¬
nimas ut ex illo lumine renouen¬
tur. fiatq in eis signatum est suꝑ

Expanded text:
tur, qua distat a uetere testamentum tur, qua distat a uetere testamentum nouum, eo quod per nonum scribitur lex dei in corde fidelium, quae per uetus in tabulis scripta est. hoc enim illic scribitur per renouationem, quod non omni modo deletum est per uetustatem. nam sicut ipsa imago dei renouatur in mente credentium per testamentum nouum, quam non penitus impietas aboleuerat — nam remanserat utique id quod anima hominis nisi ratesse non potest: ita etiam ibi lex Dei non ex omni parte deleta per injustitiam, profecto scribitur renovata per gratiam. Nec istam inscriptionem, quae justificatio est, poterat efficere in Judin tabulis scripta, sed solam praeuaricationem. nam et ipsi homines erant et uis illa naturae inerat eis, qua legitimum aliquid animal rationale d sentit et facit; sed pietas, quae in aliam uitam transfert beatam et aeternam, legem habet inmaculatam, conuertentem animas. ut ex illo lumine renouentur fiatque in eis: signatum est super
Abbreviated transcription (Latin):
culpa deleuerat. Si autem hi qui
turalit̾ quȩ legis sunt faciunt.
dum sunt habendi in numero en
ueracit᷑ iusteq colentium. quedu
tamen facta uel legimus uel aubs¬
m̾ uel nouimus. quȩ scdm iustiis
głam non solum uituꝑare ñ pol¬
mus: uerum etiam merito rechiq
damus. quamquã si discutiantu
fine fiant uix inuenuunt᷑. que ul¬
tiȩ debitã laudem defensionẽue il¬
reantur. Uerumtam̃ quia non i
adeo inanima humana imago
tͣrenorum affectuũ labe detrita
ut nulla in ea uelut linsamense
trema remanserint. unde merll
ei possit etiam in ipsa impietat
suȩ facere aliqua legis uel sapes
fi hoc .ẽ. quod dictum est quia gen¬
tes que legem ñ habent. hoc est le¬
gem d̃ĩ naturalit᷑ quȩ legis sunt
faciunt. & quia huiusmodi homi¬
nes ipsi sibi sunt lex. & scͥptũ opus
legis habent in cordib suis. idest ñ
om̃imodo deletum quod ibi ꝑ ima¬
ginẽ cum crearent᷑ imp̃ssum est: e¬
tiam sic illa differentia nͣ ꝑturbabi¬

Expanded text:
us Iesus. Si autem hi, qui naturaliter quae legis sunt faciunt, nondum sunt habendi in numero eorum, ueraciter iusteque colentium quaedam tamen facta uel legimus uel nouimus uel audiuimus, quae secundum iustitiae regulam non solum uituperare non possumus, uerum etiam merito recteque laudamus — quamquam si discutiatur, quo fine fiant, uix inueniuntur quae iustitiae debitam laudem defensionemue mereantur. Verum tamen quia non usque adeo in anima humana imago dei terrenorum affectuum labe detrita est, ut nulla in ea uelut liniamenta extrema remanserint — unde merito dici possit etiam in ipsa impietate uitae suae facere aliqua legis uel sapere, si hoc est quod dictum est, quia gentes quae legem non habent, hoc est legem dei, naturaliter quae legis sunt faciunt et quia huiusmodi homines ipsi sibi sunt lex et scriptum opus legis habent in cordibus suis, id est non omni modo deletum est, quod ibi per imaginem dei cum crearentur inpressum est —, etiam sic illa differentia non perturbabi
Abbreviated transcription (Latin):
erit hoc quod de huus gentib apłs di
in cordib suis. quale. ẽ. illud ad corm¬
thios non in tabulis lapideis. s in ta¬
bulis cordis carnalib. Ita enim fiunt
de domo isrł cum p̃putiũ ipsorum in
circumcisionẽ deputatur. eo quod ius¬
stitiam legis ñ p̃cisione carnis ostendt᷑.
s cordis caritate custodiunt. Qmͣ sip̃¬
putium iustitias legis custodiat: non¬
ne p̃putiũ inquit eiꝰ in circumcisio¬
nem deputabitur: Ꝙ ꝓpt̾ea in domo
ueri isrł in quo dolus ñ est participes
sunt testam̃ti noui. quia dat ds legeᷤ
in mentem eorũ & in cordib ipsorũ
scriptas digito suo. spũ scõ qu
bi difsundit᷑ caritas quȩ legis es
ple intudo. Nec mq¬
at. qd̾ naturaliter eos cuiri
mus instauret in nobis. Uicun
pe contra naturam est. Quod n
peccaui tibi. Proinde naturalitir
mines quȩ legis sunt faciunt. Q
enim hoc non facint: uicio suo
faciunt. Quo uicio lex di est dii

Expanded text:
erit hoc quod de eiusmodi gentibus dixerit hoc quod de eiusmodi gentibus dixin cordibus suis, quale est illud ad Corinthios: non in tabulis lapideis, sed i n tabulis cordis carnalibus. ita enim fiunt de domo Israhel, cum praeputium eorum in circumcisionem deputatur, co quod iustitiam legis non praecisione carnis ostendunt, sed cordis caritate custodiunt, quoniam si praeputium iustitias legis custodiat, nonne praeputium eius, inquit, in circumcisionem deputabitur? et propterea in domo ueri Israhel, in quo dolus non est, participes sunt testamenti noui, quia dat deus leges in mentem ipsorum et in cordibus eorum scribit eas digito suo, spiritu ibi diffunditur caritas, quae legis est plenitudo. Nec moueat, qoud naturaliter eos dixit quae ter facti sumus, instauret in nobis. uitium quippe contra naturam est, quod uteam, quoniam peccaui tibi. proinde naturaliter homines quae legis sunt faciunt; qui enim hoc non faciunt, uitio suo 11011 faciunt. quo uitio lex dei est deleta
Abbreviated transcription (Latin):
cordib. illos intelligi uoluit qui credtͣ
in xp̃m. quia non sicut iudei p̃missa
sibi lege ueniunt ad fidem. ñ . ẽ. cure¬
os conem᷑ discernere ab his quib dñs
dixit leges suas se scripturum in cordi¬
b eorum. quia & ipsi ꝑ insertionẽ quã
oleastro p̃stitam dicit ad eandem oleam
hoc est ad eundem di ppłm ꝑtinent. po¬
tiusq concordat ꝓpħico etiam hoc apłic̃
testimonio. ut hoc sit ꝑtinere ad testa¬
mentũ nouum. legen di habere non
in tabulis s in cordib conscriptã. hoc
est in intimo affectu iustitiam legis ã-¬
plecti. ubi fides ꝑ dilectionem oꝑatur qͥ¬
tura p̃uidens p̃nuntiauit abrahe di
sereretur oleaster. & fierent fideles gen¬
tes filii habrahe in semine abrahȩ qd̃
est xp̃c. sectantes eius fidem. qui nͣ ac-¬
cepta in tabulis lege. nondumq habẽs
ipsam circumcisionẽ. credidit dõ & de¬
putatum est illi ad iusticiam. acsi tale

Expanded text:
cordibus illos intellegi uoluit, qui credunt cordibus illos intellegi uoluit, qui credunt in Christum, quia non sicut Iudaei praemissa sibi lege ueniunt ad fidem, non est cur eos conemur discernere ab his quibus domidixit leges suas se scripturum in cordibus eorum, quia et ipsi per insertionem, quam oleastro praestitam dicit, ad eandem oleam, hoc est ad eundem dei populum, pertinent, potiusque concordat prophetico etiam hoc apostolicum testimonium. ut hoc sit pertinere ad testamentum nouum legem dei habere non in tabulis. sed in cordibus scriptam, hest, in intimo affectu justitiam legis amplecti, ubi fides per dilectionem operatur tiauit Abrahae diiam oliuae insereretur oleaster et fierent fideles gentes filii Abrahae in semine Abrahae, quod est Christus, sectantes eius fidem, qui non accepta in tabulis lege nondumque habens ipsam circumcisionem credidit i t deo et deputatum est illi ad iustitiam. ac sic tale
Abbreviated transcription (Latin):
ita si dictum esset factores legis hono¬
rabuntur. recte non acciꝑemꝰ nisi ho¬
norem illis qui iam essent factores le¬
gis accedere. Cum uͦ dictũ est facto¬
res legis iustificabunt᷑. quid aliud dic¬
tum est quam iustificabunt᷑. factores¬
enim legis: utiq iusti sunt. Ac ꝑ hoc
tantumd̾e est. ac si diceret᷑ factores le¬
gis creabunt᷑. ñ quia erant s ut sint:
ut sic etiam intelligerent iudei. legis
auditores indigere se gra iustificatoris
ut possint esse factores. Aut certe ita
dictum est iustificabunt᷑: acsi diceret᷑¬
iusti habebunt᷑. iusti deputabunt᷑. si¬
cut dictum est de quodam. Ille autẽ
uolens se iustificare. id est ut iustus
haberetur & deputaret᷑. Unda aliter
dicimus. ds sc̃ificat sc̃os suos. aliter
autem scificetur nom̃ tuũ. illud ideo
id est sc̃e timeat᷑. Si gͦ gentes comme¬
morans naturalit̾ quȩ legis sunt faci¬
entes & scriptũ habentes op̃ legis in

Expanded text:
ita si dictum esset \'factores legis honoita si dictum esset \'factores legis honorabuntur\', recte non acciperemus nisi honorem illis qui iam essent factores legis accedere; cum uero dictum est factores legis iustifica buntur, quid aliud dictum est quam \'iusti iustificenim legis, utique justi sunt. Ac per hoc tantumdem est ac si diceretur: Factores legis creabuntur, non quia erant, sed ut sint, ut vel sic intelligerent etiam Judaei legis auditores, indigere se gratia justificatoris, ut podictum est \'iustifieabuntur\',ac si diceretur\'iustihabebuntur,\' \'iusti deputabuntur\', sicut dictum est de quodam: ille autem uolens se iustificare, id est ut iustus haberetur et deputaretur. unde aliter dicimus \'deus sanctificat sanctos suos\', aliter autem sanctificetur nomen tuum; nam illud ideo, id est sancte timeatur.. Si ergo gentes commemorans naturaliter quae legis sunt . facientes et scriptum habentes opus legis in
Abbreviated transcription (Latin):
enim est distinctio ficut postea dicit.
om̃s enim peccauerunt & egent gła
di iustificati gratis ꝑ grãm ipsius. In¬
de autem facłorẽ legis grecum iustifi¬
cari diceret sine grͣ̃a saluatoris: Neq
enim contra se ip̃sum diceret quod a¬
cat gratis iustificari hominẽ ꝑ sidem
sine oꝑib legis. nichilq aliud uelit ĩ¬
telligi in eo quod dicit gratis. nͥ quia
ligendum est factores legis iustifica¬
buntur. ut sciamus eos alit̾ non esse
factores legis nisi iustificent᷑. ut ñ ius¬
tificatio factorib accedat. s ut facto¬
res iustificatio precedat. Quid enim
est aliud iustisicati quam iusti facti. ab
illo scilicet qui iustificat impium. ut
eximpio fiat iustus: Siemm ita loqͦ¬
rem᷑. ut diceremꝰ. homines liberabun¬
tur: hoc utiq intelligeret᷑ eis qͥiam ho¬
mines essent accedere liberationem.
Si autem diceremꝰ homines creabun-¬
tur. non utiq intelligeret᷑ eos creari qͥ

Expanded text:
enim est distinctio, sicut postea dicit. enim est distinctio, sicut postea dicit. omnes enim peccauerunt e t egent gloria dei iustificati gratis per gratiam ipsius unde autem factorem legis Graecum iustificari diceret sine gratia saluatoris ? Neque enim contra se ipsum diceret, quod acat gratis iustifieari hominem per fidem sine operibus legis nihilque aliud uelit intellegi in eo quod dicit \'gratis\', nisilegendum est factores legis iustificabuntur, ut sciamus aliter eos non esse factores legis, nisi iustificentur, ut non iustificatio factoribus accedat, sed ut factores iustificatio praecedat. quid est enim aliud \'iustificati\' quam \'iusti facti\', ab illo scilicet qui iustificat impium, ut ex impio fiat iustus? si enim ita loqueremur, ut diceremus \'homines liberabuntur\', hoc utique intellegeretur eis, qui iam homines essent, accedere liberationem; si autem diceremus \'homines creabuntur\', non utique intellegeretur eos creari qui
Abbreviated transcription (Latin):
romde ñ uidetur alios hic sig¬
nificasse sub nomine gentium. ꝙͣ
eos quos nominegre¬
ci supra significabat cum diceret.
iudeo pͥmum &greco. Porro si enigli¬
um uirtus di. ẽ. in salutem om̃i cre¬
denti. iudeo primum & greco. & ira
& indignatio & tribulatio & angus
tia in omnem animã hominis o¬
ꝑantis malum iudei primum & gͣ¬
ci. gła autẽ ce honor & pax om̃i oꝑanti
bonum iudeo pͥmum & greco. iste
autem grecꝰ nomine gentiui signifi¬
catus est. naturalit᷑ quȩ legis sunt fa¬
crantiũ. & quȩ scͥptum habent opus
legis in cordib suis: ꝓfecto ad cuuange¬
liũ ꝑtinent gentes. quib lex in cordi¬
bus scͥpta ẽ. Eis quippe credentibus:
uirtus dĩ ẽ in salutem. Quib autẽ
gentib bñ oꝑantib głam & honorẽ
pacemq ꝓmitteret extra euuangłii gͦ¬
tiam constitutis: Quia enim ꝑsona¬
rum acceptio ñ est apud dm̃. & non
auditores legis s factores iustisicabun¬
tur. ideo siue iudeus siue grecus hoc

Expanded text:
roinde non uidetur alios hic significasse sub nomine gentium quam eos, quos nomine Graeci supra significabat. cum diceret: Iudaeo primum et Graeco. porro si euangelium uirtus dei est in salutem omni credenti. Iudaeo primum et Graeco, et ira et indignatio, trnis operantis malum, ludaei primum et Graeci, gloria autem et honor pax omni operanti bonum, Iudae primum et Graeco, iste autem Graecus nomine gentium significatus est naturaliter quae legis sunt facientium et quae scriptum habent opus legis in cordibus suis, profecto ad euangelium pertinent gentes, quibus lex in cordibus scripta est; eis quippe credentibus uirtus dei est in salutem. quibus autem gentibus bene operantibus gloriam, honorem pacemque promitteret extra euangelii gratiam constitutis? quia enim personarum acceptio non est apud deum et non auditores legis, sed factores iustificantur, ideo siue Iudaeus siue Graecus, hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cognitio di ꝓfuit quia ñ sicu
glo rificauerunt. aut gr̃aͣs egi
Inde transit ad cos qui iudient¬
& agunt talia qualia condempna
nimirum ꝓptͣ uideos qui de legeil
głabant᷑ quamius adhuc eos nam¬
tim ñ expͥmat: & ideo dicit. Ira ꝙ
dignatio. tribulatio & angustia
omnẽ amimã hominis oꝑantis l
iudei pͥmum ꝙ greci. Gła autẽ el¬

Expanded text:
cognitio Dei profuit, quia non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt. Inde transit ad eos qui judicant et agunt talia, qualia condemnant, nimirum propter Judaeos, qui de lege Dei gloriabantur; quamvis adhuc eos nominatim non exprimat, et ideo dicit: Ira et indignatio, tribulatio et angustia in omnem animam hominis operantis malum, Judaei primum et Graeci: gloria aute
Abbreviated transcription (Latin):
beat altius iudicat sapientia dnuna¬
quã comectura seruta scrutat᷑ aut
effat᷑ humana. Isti certe ad quos ue
bent de magno infidelitatis peccato
ilła excusationẽ quam possint dicere
ceptaret᷑ ista excusatio ab illo cuius

Expanded text:
beat, altius judicat sapientia dbeat, altius judicat sapientia dquam conjectura scrutatur aut effatur humana. Isti certe ad quos venbent de magno infidelitatis peccato illam excusationem, qua possint dicere, ceptaretur ista excusatio a
Abbreviated transcription (Latin):
s utrum hii qui cum audiert̃ contẽp¬
serunt uel etiam restiter̾t. nec tantũ
contradicendo. s eos a quib audiert̃ o¬
uerunt s om̃mo legem. xp̃i accipere
noluert̃: & eam quantũ ad ipsos atti-¬
net om̃ino nuillã esse uoluert̃. Illi autẽ
peccant in lege qui sunt in lege. id est
qui eam fuscipiunt. eamq scãm & man¬
datũ iustum & scm & bonum fatentur.
s infirmitate non implent quod ab ea
rectissime p̃cipi dubitare non possunt.
rat sermo ut hoc diceret. s de gentib
& iudeis. Qui certe utriq nisi meosal-¬
uatore saluentur qͥuenit querere qd
ꝑierat. ad ꝑditionẽ sine dubio ꝑtinebt̃.
quamuis dici possit alios grauius. ali¬
os leuius ꝑituros. id est alios grauiores
alios leuiores penas insua ꝑditione
passuros. Ile enim ꝑire dõ dicit᷑. quis¬
quis ab illa beatitudine quam dat
scis suis ꝑ suppliciũ seꝑatur. Tanta ẽ.
autem suppliciorũ quanta est diuer¬
sitas peccatoꝵ: quȩ quomodo sese ha¬

Expanded text:
Sed utrum hi qui cum audirent, contempserunt, vel etiam restiterunt, nec tantum contradicendo, sed et eos a quibus audierunt overunt, sed omnino Legem Christi accipere noluerunt, et eam quantum ad ipsos attinet, omnino nullam esse voluerunt. Illi autem peccant in Lege, qui sunt in Lege, id est, qui eam suscipiunt, eamque sanctam, et mandatum sanctum et justum et bonum fatentur ; sed infirmitate non implent quod ab ea rectissime praecipi dubitare non possunt. rat sermo ut hoc diceret, sed de Gentibus et Judaeis: qui certe utrique nisi in eo Salvatore salventur, qui venit quaerere quod perierat , ad perditionem sine dubio pertinebunt. Quamvis dici possit, alios gravius, alios levius perituros, id est, alios graviores, alios leviores poenas in sua perditione passuros. Ille enim perire Deo dicitur, quisquis ab illa beatitudine quam dat sanctis suis, per supplicium separatur: tanta est autem suppliciorum, quanta est diversitas peccatorum; quae quomodo se ha
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. Noluit intelligere ut bñ age¬
ret. Sed & illa ignorantia quȩ non
est eorum qͥ scire nolunt s eorũ qui
tanꝗͣ simplicit̾ nesciunt. neminem
sic excusat ut sempit̾no igne non ar-¬
deat. siꝓpt̾ea ñ credidit quia ñ audi¬
uit. om̃ino qͥcrederet s fortasse ut mi¬
tius ardeat. N on enim sine causa die¬
tum est effunde iram tuam in gen¬
tes quȩ te non nouerunt. & illud qd̾
ait apłs. Cum uenerit in fłama ig¬
nis dare iundictã in eos qui ign orãt
dm̃. S ed quod adiunxit atq ait. ñĩ
autem excusationẽ ñ habent de pec¬
cato suo. potest mouere querentes. u
cato suo. Sienim non habent cur
hic dictum est ꝓpt̾ea istos ñ habere.
quia uenit & locutus ẽ. eis. Si autẽ
habent utrum adhoc habeant ut
a penis alienent᷑. an ut mitius pumi¬
ant᷑. Ad hec inquisita ꝓ meo captu
donante dño respondto. habere illos
excusationem non de om̃i peccato su¬

Expanded text:
dicitur: noluit intellegere, ut bene agedicitur: noluit intellegere, ut bene ageret. sed et illa ignorantia, quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tamquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat, ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit, quia non audiuit omnino quid crederet, sed fortasse, ut mitius ardeat. non enim sine causa dictum est: effunde iram tuam in gentes, quae te non nouerunt, et illud quod ait apostolus: cum uenerit in flamma ignis dare uindictam in eos qui ignorant. 2. Sed quod adjunxit, atque ait, Nunc autem excusationem non habent de peccato suo, potest movere quaerentes, utcato suo. Si enim non habent, cur hic dictum est propterea istos non habere, quia venit et locutus est eis? Si autem habent, utrum ad hoc habeant ut a poenis alienentur, an ut mitius puniantur? Ad haec inquisita pro meo captu, Domino donante, respondeo, habere illos excusationem, non de omni peccato su
Abbreviated transcription (Latin):
xisse tanquam peiꝰ aliquid sigrifiu¬
uerit esse passuros qui legem nest¬
unt in peccatis suis: quam illos qu
sciunt. Peuis enim uidet᷑ esse ꝑrt
quam iudicari. S cũ de gentib
de uideis loqueretur. quia illi sn
lege sunt isti autẽ legem accepeni
quis audeat dicere. iudeos qui i
lege peccant non esse ꝑituros cuss
in xp̃m ñ crediderint. quandobl
de illis dictum est ꝑ legem iuliꝰ¬
buntur  Sine fide enim xꝑi n
condicio nescientiũ quam scientil
legem di. quomͦ uerum erit quꝰ
in euuangłio dñs ait. seruus qil
nescit uoluntatẽ dñi sui & facit
na plagis uapulabit pauca: seris
qui scit uoluntatem dñi sui a
cit digna plagis uapulabit multa:
Ecce ubi ostendit grauius peccare
hominem scientẽ quã nescientem
nec tam̃ id̾o confugiendũ. ẽ. ad ig¬
norantiȩ tenebras. ut in eis quisq
requirat excusationem. Aliud est
enim nescisse: aliud scire noluisse.
Noluntas quippe arguit᷑ in eo de qͦ

Expanded text:
xisse, tanquam pejus aliquid significaverit esse passuros qui legem nesciunt in peccatis suis, quam illos qui sciunt. Pejus enim videtur esse perire, quam judicari. Sed cum hoc de gentibus et de Judaeis loqueretur, quia illi sine lege sunt, isti autem legem acceperunt, quis audeat dicere Judaeos qui in lege peccant non esse perituros cum in Christum non crediderint, quando quidem de illis dictum est: per legem iudicabuntur? sine fide enim Christcondicio nescientium quam scientium legem dei, quomodo uerum erit quod in euangelio dominus ait: seruus, qui nescit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit pauca; seruus autem, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa. ecce ubi ostendit grauius peccare hominem scientem quam nescientem. nec tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque requirat excusationem. aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. uoluntas quippe arguitur in eo de quo
Abbreviated transcription (Latin):
iudicari. cum xp̃c ip̃se ad eand̾e gentẽ
ꝓpt̾ oues quȩ inde ꝑierunt se missum
esse testetur. & tolerabilius dicat fut᷑¬
um sodomitis in die iudicii qui utiq
sine lege ꝑierunt quam cuntati uide¬
e quȩ in eum ñ credidit. tanta uirtu¬
te mirabilia facientẽ at Sigͦ apłs scd̾m
legem quam ds ꝑ moysem ppło ifrł de¬
dit. ceteris autem gentib ñ dedit sine
lege dixit esse ceteras gentes. quid intel¬
lecturi sumꝰ misto psalmo dictum esse
p̃uaricantes estimaui om̃s peccatores
terrȩ. nisi intelligamꝰ aliam legẽ ñ ꝑ

Expanded text:
judicari: cum Christus ipse ad eamdem gentem, propter oves qua inde perierant, se missum esse testetur. ; et tolerabilius dicat futurum Sodomitis in die judicii, qui utique sine lege perierunt, quam civitati Judaeae quae in eum non credidit tanta virtute mirabilia facientelegem quam Deus per Moysen populo Israel dedit, caeteris autem gentibus non dedit, sine lege dixit esse caeteras gentes; quid intellecturi sumus in isto psalmo dictum esse, «Praevaricantes aestimavi omnes peccatores terrae,» nisi in
Abbreviated transcription (Latin):
ad eundem locum. uͥ eum dixit per
ignem saluari. qͥsuꝑ hoc fundam̃tũ
ñ aurum. argentũ. lapides p̃tiosos.
s ligna. sęnum. stipulam edificat.
ñ tamen respuit ne recipiat. nec re¬
ceptum deserit fundamentũ. Idq
om̃ib carnalib suis quib capitur
atq succumbit delectationib ante¬
ponit: cum ad hunc articłm uentũ
fuerit: ut aut ille deserantur aut
ẽ fundam̃tum om̃ib quippe struc¬
ture posteriorib partib anteponit᷑
fundam̃tum. Nec cogitasse existimo
eos qui senserunt ñ ꝑire de quib
dictum. ẽ. ꝑ legẽ iudicabuntur. nͥ
quia fundam̃tum habent.xp̃m. Pa-¬
rum gͦ attendert̃. quod demonstra

Expanded text:
ad eumdem locum, ubi eum dixit per ignem salvari, qui super hoc fundamentum, non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam aedificat ; non tamen respuit ne recipiat, nec receptum deserit fundamentum; idque omnibus carnalibus suis, quibus capitur atque succumbit, delectationibus anteponit, cum ad hunc articulum ventum fuerit, ut aut illae deserantur, aut est fundamentum. Omnibus quippe structurae posterioribus partibus anteponitur fundamentum. Nec cogitasse existimo eos qui senserunt non perire de quibus dictum est, «Per legem judicabuntur,» nisi quia fundamentum habent Christum. Parum ergo att
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ dicat apłs cum enĩ gentes qͦ
legem non habent naturalit̃ quȩ le-¬
gis st̃ faciunt. hilegem non habentes
ipsi sunt lex. qui ostendunt opus le-¬
gis scriptum in cordib suis. Ne ui-¬
deatur certa non esse distantia no¬
ui testamenti. quod leges suas dñs
in cordib ppłi sui se scripturũ esse ꝓ¬
misit. quando quid̃e gentes naturali¬
ter habeant. ꝑtractanda igitur hȩc
questio quȩ non mediocris exorta. ẽ.
Dicit enim aliquis. Si ds hinc discer¬
nit a ueteri testamento nouũ quod
in ueterc legẽ suam scripsit in ta-¬
bulis. in nouo autem scripfit in cor¬
dib fideles noui testamenti unde
discernunt᷑ a gentib quȩ habent
opus legis scriptum in cordibis
suis quo naturalit̾ que legis siun
saciunt. quasi iam illo ppło ueni
potiores. qui legem accepit in ta¬
lis. & nouo ppło priores. cui hoc i¬
tur ꝑ testamentũ nouum quoi
natura iam p̾stitit: An forte cas

Expanded text:
quomodo dicat apostolus: cum enim gentes, quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt, hi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, ne uideatur non esse certa distantia noui testamenti, quod leges suas dominus in cordibus populi sui se scripturum esse promisit, quando quidem hoc gentes naturaliter habeant. pertractanda igitur haec quaestio, quae non mediocris exorta est. dicet enim aliquis: \'si deus hinc discernit a uetere testamento nouum. quod in uetere legem suam scripsit in tabulis, in nouo autem scripsit in cordibus, fideles noni testamenti unde discernuntur a gentibus, quae habent opus legis scriptum in cordibus suis, quo naturaliter quae legis sunt faciunt, quasi iam illo populo uetere potiores, qui legem accepit in tabulis, et nouo populo priores, cui hoc praestatur per testamentum nouum. quod his natura iam praestitit?\' An forte eas
Abbreviated transcription (Latin):
tores in his apłi uerbis alit̾ quam se
res habet parum atcendendo sapue¬
runt. ut dicerent illos ꝑire qui si¬
ne lege peccauert̾. hos autem qͥ inle¬
ge peccauerunt iudicari tantummͦ
dantur esse purgandi. sicut ille dde
quo dictum. ẽ. Ipse autem saliuis erit
sic tam̃ quasi ꝑignem. Sed hoc meri¬
to fundam̃ti bñ intelligit᷑ de quo a¬
gebat apls. ut hoc diceret. Supiꝰ qͥpe
dixerat ut sapiens architectus funda¬
mentum posu. Aluis suꝑedificat.
unusquisq autem uideat quomͦ su¬
ꝑedificet. fundam̃tum enim aliud

Expanded text:
tores, in his Apostoli verbis aliter quam se tores, in his Apostoli verbis aliter quam se res habet, parum attendendo sapuerunt, ut dicerent illos perire qui sine lege peccaverunt; hos autem qui in lege peccaverunt, judicari tantummoddantur esse purgandi, sicut ille de quo dictum est, «Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem.» Sed hoc merito fundamenti bene intelligitur, de quo agebat Apostolus, ut hoc diceret. Superius quippe dixerat, «Ut sapiens architectus fundamentum posui; alius superaedificat: unusquisque autem videat quomodo superaedificat. F
Abbreviated transcription (Latin):
ad didit unde nunc questio. ẽ. ꝙ ait.
Quicumq sine lege peccauert̃ sine
lege ꝑibunt. & quicumq in lege pec¬
cauerunt: ꝑ legem uidicabuntur.
hos utiq iudeos illos autem grecos
uolens intelligi. qm̃ de his agebatur.
utrosq sub peccato esse demonstrais.
ut egere se gr̃a utriq fateantur. ꝓy¬
ter quod dicit. Non enim est dis¬
tinctio. Om̃s enim peccauerunt & e
gent gła dł̃i. iustificati gratis ꝑ grãm ip¬
sius ꝑ redemptionem quȩ est in xp̃o
ihu. Quos itaq dicit om̃s peccasse. nͥ
rudeos & grecos: De quib dixerat:
Non enim ẽ. distinctio. Nam & de
his paulo ante. Causati enim sumus
inquit iudeos & grecos om̃s subpec¬
cato esse. Ac ꝑ hoc quicumq sine le¬
ge peccauerunt. illa scilicet de qua
uidei głabantur: sine lege ꝑibunt.
& quicumq in lege peccauert̃ id est
ipsi uidei: ꝑ legem iudicabunt᷑. Nec
ido non ꝑibunt: nisi credant in eum
qui uenit querere quod ꝑierat. N
nulli quippe etiam cathalici tracta¬

Expanded text:
ait, «Quicumque enim sine lege peccaverunt, sine lege peribunt; et quicumque in lege peccaverunt, per legem judicabuntur» . Hos utique Judaeos, illos autem Graecos volens intelligi, quoniam de his agebat; utrosque sub peccato esse demonstrans, ut egere se gratia utrique fateantur: propter quod dicit, «Non enim est distinctio: omnes enigratiam ipsius, per redemptionem quae est in Christo Jesu.» Quos itaque dicit omnes peccasse, nisi Judaeos et Graecos, de quibus dixerat, «Non enim est distinctio?» Nam de his et paulo ante: «Causati enim sumus,» inquit, «Judaeos et Graecos omnes sub peccato esse» . Ac per hoc «quicumque sine lege peccaverunt,» illa scilicet de qua Judaei gloriabantur, «sine lege peribunt; et quicumque in lege peccaverunt,» id est ipsi Judaei, «per legem judicabuntur.» Nec ideo non peribunt, nisi credant in eum qui venit quaerere quod perierat . 3. Nonnulli quippe etiam catholici tracta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuris. & cetera. Testẽ uero se dicit
futurũ. quia in iudicio suo nͣ indi¬
get testib. eumq uelocẽ. siue quia re¬
pente uenturus est eritq iudicium
ipso mopmato eius aduentu celerri-¬
mum quod tardissimũ uidet᷑. siuie qͥa
ipsos conuincet sine ulla ꝓlixitat s
sermonis. conscientia. In cogitationibꝰ
enim sicut scriptum est: impii: inter¬
rogatio erit. Et apłs. Cogitationibus
inquit accusantib uel etiam excusan-¬
tib in die qua uidicabit ds̃ occulta
hominum scd̃m eugłium meũ ꝑ iħ̾m
xp̃m. Etiam sic gͦ dñs futurus testis
intelligendꝰ est uelox: cum sine mora
reuocaturus est in memoriã. unde c̃¬
uincat pumatq conscientiã. Non qͣm Ex tͣct᷑¬

Expanded text:
non mutor. Testem vero se dicit futurum, quia in judicio suo non indiget testibus: eumque velocem, sive quia repente venturus est, eritque judicium ipso inopinato ejus adventu celerrimum, quod tardissimum videbatur; sive quia ipsas convincet sine ulla sermonis prolixitate conscientias. In cogitationibus enim, sicut scriptum est, impii interrogatio erit . Et Apostolus, Cogitationibus, inquit, accusantibus, vel etiam excusantibus in die qua judicabit Deus occulta hominum, secundum Evangelium meumm. Etiam sic ergo Dominus futurus testis intellegendus est uelox, cum sine mora reuocaturus est in memoriam, unde conuincat puniatque conscientiam. CAPUT X
Abbreviated transcription (Latin):
ad illam p̾uaricationem ꝑtinerere mõ-¬
strantur. quȩ data lege in ꝑadyso pͥ¬
ma commissa .ẽ. ac ꝑ hoc recte nullo
prorsus excepto p̃uaricatores estiman¬
tur om̃s peccatores t̾re. om̃s autẽ pec¬
cauerunt & egent gła di. om̃s gͥ pre
uaricantes gr̃a saluatoris inuenit a¬
lium maius. alium minus. Quan¬
to enim legis maior in quocumq cog¬
nitio. tanto minor peccati excusatio

Expanded text:
, ad illam praevaricationem pertinere mon, ad illam praevaricationem pertinere monstrantur, quae, data lege in paradiso, prima commissa est : ac per hoc recte, nullo prorsus excepto, praevaricatores aestimantur omnes peccatores terrae. «Omnes» autem «peccaverunt, et egent gloria Dei.» Omnes varicantes gratia Salvatoris invenit, alios majus, alios minus: quanto enim legis major in quoquo cognitio, tanto minor peccati excusatio
Abbreviated transcription (Latin):
legem ñ habent. naturalit̾ quȩ legis
sunt faciunt. Hii legem ñ habentes
ipsi sibi sunt lex. Scd̃m hoc gͦ quod di¬
cit legem ñ habentes. sine lege pecca¬
uerunt sine lege ꝑibunt: scđm id
uͦ quod ait ip̃si sibi sunt lex: non in¬
merito preuatores estimant᷑ om̃s pec¬
catores t̾rȩ. Nullus est enim qui fa¬
ciat alteri iniuriam. nͥ qui fieri no¬
lit sibi. Et in hoc trangreditur na¬
turȩ legem. quam si ñ sinitur igno¬
rare dum id quod facit ñ uult pati.
Numquid aut lex ista naturalis ñe
rat in ppło isrł : Erat plane. qm̃ & ip¬
si homines erant. Sine lege autem
naturali essent. si pret naturam hu¬
mani generis esse potuissent. Multo
magis gͦ preuaricatores facti sunt le¬
ge diuina. qua naturalis illa siue m-¬
staurata. siue aucta. siue firmata est.
Iam uͦ si in omib peccatorib non in-¬
congrue deputantur & paruuli ꝓpter
originalis uincla peccati. etiam ip̃si in
similitudinem preuaricationis a de

Expanded text:
abent, naturaliter quae legis sunt faciunt; hi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex» ? Secundum hoc ergo quod dicit, «Legem non habentes;» sine lege peccaverunt, et sine lege peribunt: secundum id vero quod ait, «Ipsi sibi sunt lex;» non immerito praevaricatores aestimantur omnes peccatores terrae. Nullus enim est qui faciat alteri injuriam, nisi qui fieri nolit sibi: et in hoc transgreditur naturae legem, quam non sinitur ignorare, dum id quod facit non vult pati. Numquid autem lex ista naturalis non erat in populo Israel? Erat plane, quoniam et ipsi homines erant: sine lege autem naturali essent, si praeter naturam humani generis esse potuissent. Multo magis ergo praevaricatores facti sunt lege divina, qua naturalis illa sive instaurata, sive aucta, sive firmata est. 5. Jamvero si in omnibus peccatoribus terrae non incongrue deputantur et parvuli, propter originalis vincula peccati, etiam ipsi in similitudine praevaricationis Adae
Abbreviated transcription (Latin):
uat. Paganus ẽ hodie. unde scis utrũ
futurꝰ sit crastino xꝑianꝰ: Iudeus ĩ¬
fidelis. ẽ. hodie. quid si cras credit ĩ
xp̃m. Hereticus. ẽ. hodie: quid si craᷤ
sequitur catholicam ueritatemꝰ
Scismaticꝰ. ẽ. hodie. quid si cras am¬
plectit᷑ catholicam pacẽ ⁊ Quid sus¬
ti quos in quocumq genere erroris
notas. & tamquã desꝑatissimos mo¬
do dampnas antequã finiant istam
uitam agunt penitentiã & inueni¬
unt ueram uitã. ᷤ Sinde fr̃s etiam
uos adhoc cõmoneat quod ait apłs.
Nolite ante tempꝰ qͥcquam iudicare.

Expanded text:
uat. paganus est hodie; unde scis, utrum sit futurus crastino christianus? Iudaeus infidelis est hodie; quid, si cras credit in Christum? haereticus est hodie; quid, si cras sequitur catholicam ueritatem ? schismaticus est hodie; quid, si cras amplectitur catholicam pacem? quid, si isti quos in quocumque genere erroris notas et tamquam desperatissimos modo damnas, antequam finiant istam uitam, agunt paenitentiam et inueniunt ueram uitam ? proinde, fratres, etiam ad hoc uos admoneat quod ait apostolus: nolite ante tempus quicquam indicare.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ hanc in eum credimus & sꝑan
& amore ipsiꝰ quantum donat acii¬
dimͦ. ꝓpt̾ hanc deniq omnem thiu¬
tionem fortit̾ toleramꝰ. ut in ea felia
sine tribulatione regnemus. ueri
nim pax unitatem facit. qm̃ qui

Expanded text:
hanc in eum credimus et speramus, et amore ipsius, quantum donat, accendimur: propter hanc denique omnem tribulationem fortiter toleramus, ut in ea feliciter sine tribulatione regnemus. Vera enim pax unitatem facit : quoniam qui
Abbreviated transcription (Latin):
imirum cum diceret apłs. quicũt
moysen famulũ suum ppło suo isi.
Hoc ipsa quȩ circumstant uerba a
ostendunt. Disputabat enimi de mid¬
sine lege eos dicens. quia non accep¬
rant legem quam se accepisse głial¬
deus cognominaris & requiescis ml
ge: & glaris in deo. Demq unde adll

Expanded text:
imirum cum diceret Apostolus, «QuMoysen famulum suum populo suo Israel. Hoc ipsa quae circumstant, verba ejus ostendunt. Disputabat enim de Judntibus; ideo sine lege eos dicens, quia non acceperant legem quam se accepisse gloriabJudaeus» «cognominaris, et requiescis in lege, et gloriaris in D
Abbreviated transcription (Latin):
malũ. Soli enim paruuli qui ñdũ cate nR
scđm solum originale peccatum dãp¬
nabunt᷑. quib ꝑ lauachrum regena¬
tionis non subuenit gr̃a saluatoris. Ce¬
teri autem om̃s qui iam utentes lib̾o
arbitrio sua ꝓpria peccata originali
peccato insuꝑ addiderunt. si de pote¬
state tenebrarum ꝑ grãm dĩ ñ eruũ¬
t᷑. nec transferunt᷑ ad regnum xp̃i ñ
solum scđ̃m originis uerum etiã scd̃m
ꝓpriȩ uoluntatis merita. iudicium re-¬
portabt̃. Boni uͦ etiam ipsi quidem
scdm bonȩ uoluntatis suȩ merita pre¬
mium consequent᷑: s etiam ipsã bo¬
nam uoluntatem ꝑd̃i gr̃am consecu¬

Expanded text:
. soli enim paruuli, qui nondum habent dum solum originale peccatum damnabuntur, quibus per lauacrum regenerationis non subuenit gratia saluatoris. ceteri autem omnes, qui iam utentes libero arbitrio sua propria peccata originali peccato insuper addiderunt. si de potestate tenebrarum per gratiam dei non eruuntur nec transferuntur ad regnum Christi, non solum secundum originis uerum etiam secundum propriae uoluntatis merita iudicium reportabunt. boni uero etiam ipsi quidem secundum bonae uoluntatis suae merita praemium consequentur, sed etiam ipsam bonam uoluntatem per dei gra
Abbreviated transcription (Latin):
Sic & uos inquit baptisma saluosst¬
cit. Non carnis depositio sordium. s
conscientiȩ bonȩ int̾rogatio in dm̃.
Hoc est uerbum fidei quod p̃dicamꝰ
quo sine dubno ut mundare possit
consecrat᷑ & baptismus: Ap̃c quipe
nobiscum uitis cum patre agricoladi¬
lexit eccłam. & semetipsum tradiliu
pro ea. Lege apł̃m & iude quid aduul¬
gat. Ut eam sc̃ificaret inquit mull¬
dans eam lauachro aque in uerbi.
Mundatio igit᷑ nequaquam fuxo ẽ
labli trbuesret᷑ elemnento. nisi allsi¬
tulr in uerbo. Hoc uerbum fida t̃¬
tum ualet in eccła dei. ut ꝑ iias

Expanded text:
Sic et vos, inquit, baptisma salvos fSic et vos, inquit, baptisma salvos facit, non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio . Hoc esqua sine dubio, ut mundare possit, consecratur et baptismus. Christus quippe nobiscum vitis cum Patre agricola dilexit Ecclesiam, et se ipsum tradidit pro ea. Lege Apostolum, et vide quid adjungat: Ut eam sanctificaret, inquit, mundans eam lavacro aquae in verbo. Mundatio igitur nequaquam fluxo et labili tribueretur elemento, nisi adderetur in verbo. Hoc verbum fidei tantum va
Abbreviated transcription (Latin):
dicamus. Iam uos mundi estis ꝓp¬
t̃ uerbum quod locutus sum uobis.
Quare non ait mundi estis ꝓpter
baptismum quo abluti estis. s ait
ꝓpter uerbum qd̵ loquutus sum uo¬
bis. nisi quia & in aqua uerbum nun¬
dat: Detrahe uerbum. & quid est aqͥ
nisi aqua: Accedit uerbũ ad elementiũ
& fit sacramentũ etiam ipsum tanquã
nusibile uerbum. Nam de hoc utiq ai¬
xerat. quando pedes discipłis lauit.
Qui lotus est non indiget. ut lauet.s.
est mundus totus. Unde ista tanta uͥ¬
tus aquȩ ut corpus tangat & cor ab¬
luat. nisi faciente uerbo Non quia
dicitur. s quia creditur. Nam & in ip¬
so uerbo aliud est sonis transiens. ali¬
ud uirtus inmanens. Hoc ẽ uerbum
fidci quod p̃dicamꝰ ait apłs. quia si c̃¬
fessus fueris in ore tuo quia dñs est
illum suscitauit a mortuis saluis ars
Corde creditur ad iustitiam. ore autẽ
confessio fit ad salutem. Unde &e mac¬
tib apłorũ legitur. fide mundans a¬
da corũ. Q in epła sua beatus petꝰ.

Expanded text:
. Jam vos mundi estis propter verbum quod locutus sum vobis. Quare non ait: Mundi estis propter baptismum quo abluti estis; sed ait: Propter verbum, quod locutus sum vobis, nisi quia et in aqua verbum mundat. Detrahe verbum, et quid est aqua nisi aqua? Accedit verbum ad elementum, et fit sacramentum, etiam ipsum tanquam visibile verbum. Nam de hoc utique dixerat, quando pedes discipulis lavit. Qui lotus est, non indiget ut lavet, sed est mundus totus. Unde ista tanta virtus aquae, ut corpus tangat, et cor abluat, nisi faciente verbo? Non quia dicitur, sed quia creditur. Nam et in ipso verbo alius est sonus transiens, aliud virtus manens, hoc est verbum fidei, quod praedicamus. Ait Apostolus: Quia si confessus fueris in ore tuo quia Dominus estillum suscitavit a mortuis, salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Unde et in Actibus apostolorum legitur, Fide mundans corda eorum . Et in Epistola sua beatus Petrus,
Abbreviated transcription (Latin):
uer sus itctam uoluntatem suam re serm̃ añi¬
aillart fentit ꝑ consuetudinem pec in monte¬
sabrum cuius indomite iuolentia
dabit᷑ i captiuitatem. recolat qͣntũ
lotest. qualem pacem peccando a¬
miserit. & exclamet. Inselix ego ho¬
mo quis me lib̾abit de corꝑe mortis
strum. Ita enim cum se infelicem ex¬
clamat lugendo implorat consola¬
toris auxilium. nec paruus est acces
licitatis suȩ. & ideo beati etiam lu¬
gentes. qm̃ ipsi consolabunt᷑. Qd¬
est quod te iactas. quid est quod de
lege & de iustitia p̃sumis: non uides
quid intus confligat in te de te ad¬
uersus te. Non audis pugnantem &
confitentem. & adutoriũ in pugna
desiderantem & Non audis athletã
dñi ab agonitheta petentem auxi¬
lium pugne suȩ. Non enim sicͣ deus¬
spectat ceitantem. quomodo te spec-¬
tat editor si forte pugnes in amphite-¬
atro. Ille tibi premium dare potest
si uiceris. adiuuare te ꝑiclitantem ñ
potest. Non sic espectat d̾s. Hide gͦ.
Atiende eum qui dicit. Condelector

Expanded text:
uersus rectam . uoluntatem suam rebellare sentit per consuetudinem peccatorum, cuius indomitae uiolentia trahitur in captiuitatem, recolat, quantum potest, qualem pacem peccando amiserit, et exclamet: infelix ego homo; quis me liberabit de corpore mortis ristum. ita enim, cum se infelicem exclamat, lugendo implorat consolatoris aulicitatis suae: et ideo, Beati etiam lugentes; quoniam ipsi consolabuntur. est quod te jactas? Quid est quod de Lege et justitia praesumis? Non vides quid intus confligat in te, de te, adversus te? Non audis pugnantem, et confitentem, et adjutorium in pugna desiderantem? Non audis athletam Domini ab agonotheta petentem adjutorium pugnae suae? Non enim sic te exspectat Deus certantem, quomodo te exspectat editor, si forte pugnes in amphitheatro: ille tibi praemium dare potest si viceris, adjuvare te periclitantem non potest. Non sic exspectat Deus. Vide ergo, attende eum qui dicit: Condelector