comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
socio. sine solatio. sine adiutorio. inꝑegͥna¬
tione mea hac. etiã adeo solus derelictũ:
ut orbis britannieꝰ. inqͦ dũ hanc mr̃is hi¬
storiã scriberẽ aliquãdui sũ morat᷑. mͥ
ꝯmunicare iuix uelit: nesciosi aut dig¬
net᷑ aut audeat. Et de pontificib t̃re.
mea p̾sertim querimonia hec. Nesciosi
forte ob pͥmã in meregis nr̃i irã ipsi ad¬
huc exterritisint: & mͥ cõmunicare. aut
ñ dignent᷑ aut metuant Ant it̾m nesci¬
o si suam reputent ĩiuriã: qd̃ patͥ meo.
& lño decessori suo ꝑ tot labores. ꝑ diffi¬
cultates tot ꝑtot damna. ꝑtot ꝑicl̃a ĩ¬
penderim tã deuotũ sicut mundus
nouit. & tam fidele obseqͥui: & qd̾ mi¬
rum admodum. patͥs mei. & dñi similit̃
ut ꝑbibent patͥs sui & patͦni. mortui cor¬
poris. & in corruptionẽ descendenti. mor¬
tuas cotidie adorant reliqͥas. & uiuas sꝑ¬
nunt. Mira qͥdem deuotio hec. Si frue¬

Expanded text:
socio, sine solatio, sine adjutorio in peregrinasocio, sine solatio, sine adjutorio in peregrinatione mea hac etiam adeo solus derelictus, ut orbis Britannicus, in quo, dum hanc martyris historiam scriberem, aliquandiu sum moratus, mihi communicare vix velit, nescio si aut dignetur aut audeat. Et de pontificibus terrae mea praesertim querimonia haec. Nescio si forte ob primam in me regis nostri iram ipsi adhuc exterriti sint, et mihi communicare aut non dignentur aut metuant; aut iterum nescio si suam reputent injuriam, quod patri meo et domino decessori suo per tot labores, per difficultates tot, per tot damna, per tot pericula, impenderim tam devotum, sicut mundus novit, et tam fidele obsequium. Et quod mirum admodum, patris mei et domini similiter ut perhibent patris sui et patroni, mortui corporis et in corruptionem descendentis, mortuas quotidie adorant reliquias et vivas spernunt. Mira quidem devotio haec: si fruc
Abbreviated transcription (Latin):
oꝵ spinas & tͥbulationũ aculeos dilacera¬
tis ce distractis. unitatis inqua iã ipsist̃.
nobis uiã hic hostendant. & ad ipsam
post se tͣbant: ut qͦtota mr̃is hystoria ĩ¬
pleta est curramꝰ in ipsoꝵ odore uirtu¬
tũ. Curramꝰ unqͣm qͦusq: ad ilła sponsi
&e sponse. imꝑatoris & militis unitatẽ.
ꝑducamͣ. in qͦ sicut nec corporaliter dis¬
solui. sic nec sꝑitalit̾ ꝑ oꝑũ. seuetiã cogita¬
tionũ seismata pot̾imus deincepꝰ dilace¬
rari aut distrahi Et qm̃ tͥumphator mi¬
les cũ imꝑatore suo iam in palma est. de
imꝑatoris sui ꝯformitate in uia. ad ipsiꝰ
imꝑatoris p̾clarissimã unitatẽ ꝑductus
in patͥa: ubi iã sponsus in lecto ẽ. & ami¬
adũo meo. siue in ia siue in patͥa. siue
in pugna siue in palma. suie in campo.
siuie in lecto: ad modũ inuitꝰ auellor. Et
tã auellime iãoportet Pielitor enĩ ce ꝑe¬
grinor adhiic. Sublato mͥ dño meo. sine

Expanded text:
orum spinas, et tribulationum aculeos, dilaceraorum spinas, et tribulationum aculeos, dilaceratis et distractis unitatis, in qua jam ipsi sunt nobis viam hic ostendant et ad ipsam post se trahant, ut, quo tota martyris historia impleta est, curramus in ipsorum odore virtutum; curramus, inquam, quousque ad illam sponsi et sponsae, imperatoris et militis uniorporaliter dissolvi, sic nec spiritualiter per operum seu etiam cogitationum schismata poterimus deinceps dilacerari aut distrahi. Et quoniam triumphator miles cum imperatore suo jam in palma est, de imperatoris sui conformitate in via ad ipsius imperatoris praeclarissimam unitatem perductus in patria, ubi jam sponsus in lecto est et amio meo, sive in via, sive in patria, sive in pugna, sive in palma, sive in campo, sive in lecto, admodum invitus avellor. Et tamen avelli me jam oportet. Periclitor enim et peregrinor adhuc. Sublato mihi domino meo, sine
Abbreviated transcription (Latin):
bant. Nam qd̃ dico & exp̃ssim doceo de mi¬
litis ad imꝑatorẽ suũ in uia ꝯformitate.
qͣsi deuno capitis m̾bro ad caput: sicqͥ¬
demi e si ñ sit scͥpto exp̃ssa c in singłis
capitis huiꝰ mẽbris. magna est &e decen¬
tissima. ad idem caput suũ ꝯformitas: &
aliqua cuiusq m̾bri ad caput suũ ꝯfor¬
mis gr̃a: que ñ alt̾us iuxtauaria gr̃arũ
dona. acapite ad m̃bra descendentia. O¬
qͣntã fide certa uideo nẽ int̾ imꝑatoreor
& militẽ in illo unitatis regno unitatẽ:
quoꝵ in uita hac tam dilacerata tã dis¬
cissa tã dissuta. in ꝯu̾satione. in oꝑe in
pena. in pugna. & in palma: tantã priꝰ
uidi ꝯformitatem. Clamemꝰ gͥ pulsan¬
do & it̃m & itm̃ clamando pulsemꝰ. adĩ¬
ꝑatorem & militẽ suũ tͥumphatorẽ: eiu¬
lautes & post eos clamantes. si forte ipsi
uł sic ꝑegͥnantib nobis. & ꝑielitantib
urt tot uie & uite huiꝰ tẽptationes & ua¬
rietates int̾ tot carnis stimulos. tot uiti¬

Expanded text:
bant. Nam quod dico et expressim doceo de militis ad imperatorem suum in via conformitate, quasi de uno capitis membro ad caput, sic quidem etsi non sit scripto expressa, et in singulis capitis hujus membris magna est et decentissima ad idem caput suum conformitas, et aliqua cujusque membri ad caput suum conformis gratia, quae non alterius juxta varia gratiarum dona a capite ad membra descendentia. quantam fide certa video nunc inter imperatorem et militem in illo unitatis regno unitatem, quorum in vita hac tam dilacerata, tam discissa, tam dissuta, in conversatione, in opere, in poena, in pugna, et in palma tantam prius vidi conformitatem. Clamemus ergo pulsando et iterum clamando pulsemus ad imperatorem et militem suum triumphatorem; ejulantes et post eos clamantes, si forte ipsi vel sic peregrinantibus nobis et periclitantibus inter tot viae et vitae hujus tentationes et varietates, inter tot carnis stimulos, tot viti
Abbreviated transcription (Latin):
canticã uerũ de pͥmo. qd̾ meroris esse
diximꝰ & ii egypto cantari: aduerten¬
dum qd tͥplicem habeat causam & ma¬
t̾iam. Celebrem uidelicet illã & notissimã.
tͥplicem illiꝰ tͥplicis seruitutis subpharao¬
ne inter egyptios opp̾ssionẽ: luti uidł.
lateris. & palee. Et illi qͥdẽ fr̃s nr̃i hebre
tutis oppͥmim᷑ iugo: tanto certe nunc
guiꝰ & molestiꝰ: qͣntoin illis tũe sola ser¬
urtutis figura. in nobis uͦ nũc signifi¬
cate seruitutis completio est. Et hoc ꝓ¬

Expanded text:
cantica. Verum de primo quod moeroris esse cantica. Verum de primo quod moeroris esse diximus et in Aegypto cantari, advertendum quod triplicem habeat causam et materiam. Celebrem videlicet illam et notissimam triplicem illius triplicis servitutis sub Pharaone inter Aegyptios oppressionem, luti videlicet lateris et paleae. Et illi quidem fratres nostri Hebraei tutis opprimimur jugo; tanto certe nunc gravius et molestius quanto in illis tunc sola servitutis figura, in nobis vero nunc significatae servitutis completio est. Et hoc p
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. que ñ uidit ocłus qͥa st̃ abscondita:
nec auris audiuit. qͥa st̾ inpace qͥetissima:
nec in cor hõis ascederunt qͥa sunt incõ¬
prehensibilia. Primũ canticũ dm̃ inuo¬
cat & indulgentiã postulat: scd̃m̃ cl̃m̃
placat. & auxiliũ flagitat: tertium uͦ
deum letificat. & gaudiũ monstrat.
stud est enim canticum suꝑ celeste. can¬
ticũ admirabile. canticum preconiale:
qd̃ expͥmi ñ ualet & taceri ñ potest. Istud
qͥppe canticũ. canticũ canticoꝵ ẽ canticũ
epythalamicũ: qͣndo iam sponsa in lec¬
to ẽ & sponsus in amplexũ. uerũtũ fr̃s for¬
te iã aliqͥ uẽm id notant qđ ñ legant᷑
filii isrłan egypto cantasse domino: s
potiꝰ clamasse ad dñm. S ꝓfecto clamor
ille. in aurib dñi sabaoth canticũ erat
Nec solum dicã iã canticũ: qͥnpotiꝰ sacͥ
atũ: ds̃ ũ despicies.
Oria iam fr̃s filioꝵ isrł̃ distinximus

Expanded text:
sunt quae non vidit oculus, quia sunt abscondita, sunt quae non vidit oculus, quia sunt abscondita, nec auris audivit quia sunt in pace quietissima, nec in cor hominis ascenderunt, quia sunt incomprehensibilia. Primum canticum Deum invocat et indulgentiam postulat; secundum Deum placat et auxilium flagitat; tertium vero Deum laetificat et gaudium monstrat. Istud est enim canticum supercoeleste, canticum admirabile, canticum praeconiale quod exprimi non valet et taceri non potest. Istud quippe canticum Canticum canticorum est, canticum epithalamicum, quando jam sponsa in lecto est et sponsus in amplexu. Verum, fratres, forte jam aliqui vestrum ic notant, quod non legantur filii Israel in Aegypto cantasse Domino sed potius clamasse ad Dominum. Sed profecto clamor ille in auribus Domini Sabaoth canticum erat. Nec solum dicam jam canticum quin potius et atum Deus non despicies. Tria jam, fratres, filiorum Israel distinximus
Abbreviated transcription (Latin):
cantat᷑ in egypto: scdm in deserto: terci¬
um uͦ in regno. Primũ canticũ est in
uetustate culpe: scdm in nouitate ui¬
te: terciũ in excessu leticie Primũ qͣsi si¬
ne spe in miseria scłi: sodm in ꝯsolatio¬
ne spei: tertiu in uisione speciei. Primi
gem̃do cantant. & manꝰ habent erectas
supplicantes ꝓuenia. secũdi laborando
cantant & manis hnt exertas uigi lante
ꝓpugna: tertii tumphando cantant. &
manus h̃nt qͥetas. ĩa securi ꝓ palma. Pri¬
mum canticũ est redeuntiũ ad se: & ad
cursum se p̃̾parantiũ. Hii iugiter dicunt.
lam̾tum & ue. Sedm ẽ iam eurrentiuo.
Iu ore istoꝵ iugiter canticũ nouũ: carm̃
deo nr̃o. Tertiũ uͦ canticum est ꝑuenien¬
tiũ. S huiꝰ canticisonos lingua ad huc
moribunda ñ expͥmit: qͥa ĩ spu̾aliũ gau¬
dioꝵ aꝑtione uox humana raucesseit:
qͥa ñ sunt eterna gaudia angłoꝵ. ut tͣn¬
sitorie iste festiuitates hominũ. Hec enĩ

Expanded text:
cantatur in Aegypto; secundum in deserto; terticantatur in Aegypto; secundum in deserto; tertium vero in regno. Primum canticum est in vetustate culpae; secundum in novitate vitae; tertium in excessu laetitiae. Primum quasi sine spe in miseria saeculi; secundum in consolatione spei; tertium in visione speciei. Primi gemendo cantant et manus habent erectas supplicantes pro venia; secundi laborando cantant et manus habent exertas, vigilantes pro pugna; tertii triumphando cantant et manus habent quietas jam securi pro palma. Primum canticum est redeuntium ad se et ad cursum se praeparantium: hi jugiter dicunt lamentum et vae. Secundum est jam currentium: in ore istorum jugiter canticum novum carmen Deo nostro. Tertium vero canticum est pervenientium. Sed hujus cantici sonos lingua adhuc moribunda non exprimit, quia in spiritualium gaudiorum apertione vox humana raucescit, quia non sunt aeterna gaudia angelorum ut transitoriae istae festivitates hominum. Haec enim
Abbreviated transcription (Latin):
mr̃is. de natalicio martyris die.
antemꝰ dño: głiose enun magnifi¬
catus est: equũ & ascensorẽ ꝓieeit
in mare. Nouimꝰ fr̃s nouimꝰ om̃is: can¬
ticũ istud. canticũ hebreoꝵ esse. Illo¬
rum ꝑfecto canticũ: qͥ ꝑ ignẽ & aquã
tͣnsierunt. Uerũ sicut hebreoꝵ sinago¬
gatunc. ita hebreoꝵ eccłia nũe istudsͥ
usurpat: immo pociu mutuat canticũ.
Cautemꝰ inqͥens dño. Nos qͥppe qͥ ueriis¬
raelite sumꝰ & dei eccłia dicimͣ sicut et
frẽs nr̃i hebrei qͥ iã nosp̾cesserunt in ui¬
a & p̾uenerunt in patriã: ꝑignẽ & aqã
tͣ̃nsiumꝰ. S uͥ saluant᷑ filii ꝑe unt ini
Et hoc inqͣm in pͥmis aduertendũ: ut ita
liqͥdo appareat. an ad singła. an ad aliqͦd
singłoꝵ tͥum specialit̾ hẏmnirans nos
hodie inuitet eccłia cantemꝰ inqͥens dũo.
Eest itaꝙ iͥplex filioꝵ isrł canticũ. Primũ
canticũ. canticũ est meroris: scd̃m lau¬
dis. tertiũ uero iubilationis. Primum

Expanded text:
ia de natalitio martyris die Cantemus Domino, gloriose enim magnificatus est, equum et ascensorem projecit in mare . Novimus, fratres, novimus omnes canticum istud canticum Hebraeorum esse; illorum profecto canticum qui per ignem et aquam transierunt. Verum sicut Hebraeorum synagoga tunc, ita Hebraeorum ecclesia nunc istud sibi usurpat, imo potius mutuat canticum: Cantemus, inquiens, Domino. Nos quippe qui veri Israelitae sumus et Dei Ecclesia dicimur, sicut et fratres nostri Hebraei, qui jam nos praecesserunt in via et praevenerunt in patriam, per ignem et aquam transivimus. Sed ubi salvantur filii, pereunt inimEt hoc, inquam, in primis advertendum, ut ita liquido appareat an ad singula an ad aliquod singulorum trium specialiter hymnizans nos hodie invitet Ecclesia, Cantemus, inquiens, Domino. Est itaque triplex filiorum Israel canticum. Primum canticum canticum est moeroris; secundum laudis; tertium vero jubilationis. Primum
Abbreviated transcription (Latin):
iuriis nrĩs obseqͥum dare.
Sed qͥd: Exiliũ qͥdem felix s pax secuta
ĩfelicior: qͥa in pace amaritudo nr̃a ama¬
rissima. Quid gͥ faceret athleta dñi: cͤ
re ꝑicłosũ. Circũdedert̾ apes. taurͥ ꝓm¬
gues obseder̾t: in corde maris circum¬
sepiebat occeanꝰ. S certe ut uerũ fate¬
ar. fortis ille athleta dñi arietẽ dniei
gregis se recognosoens ñ cogitabat de
fuga s de pugna: iam intelligens señ
ad hoĩes. s ad bestias pugnaturũ: oui¬
b suis sic ꝯũsis in lupos. Deubis & ge¬

Expanded text:
injuriis nostris obsequium dare. injuriis nostris obsequium dare. Sed quid? Exsilium quidem felix, sed pax secuta infelicior, quia in pace amaritudo nostra amarissima. Quod igitur faceret athleta Domini? qre periculosum. Circumdederunt apes, tauri pingues obsederunt, in corde maris circumsepiebat oceanus. Sed certe, ut verum fatear, fortis ille athleta Domini arietem Dominici gregis se recognoscens, non cogitabat de fuga sed de pugna, jam intelligens se non ad homines, sed ad bestias pugnaturum ovibus suis sic conversis in lupos. 9. DE GE
Abbreviated transcription (Latin):
respondit. se nullatenꝰ ꝓpt̾ inhibitio¬
nẽ hanc regressurũ. nͥ qͥa tunc tã fe¬
stꝰ tã sollemnis urgebat dies. iudłna
talis dñi:. qͦ eccłie sue abẽẽ noluit.
Et ita ñ ꝓcedens: cantuariã reu̾su̾ ẽ.
ucdientes itaq sic nec ꝓcederet ins¬
mici eiꝰ extulerunt cacput: & ipsius
iam capiti minabant᷑. Et p̃sertim ꝑ¬
genies illa uiꝑarũ. que dr de broche¬
is: turpib & ignominiosis iniuriis
lacessiebant. Int̾ qͦs unꝰ erat de funesta
illa ꝓgenie. dict̃ robert᷑ de broe: cłicus
ut aiebant. hic in ignominiã & ꝯtemp¬
tũ archip̃sulis. uim̃tũ qͦddã qd̾ quedã
culine nr̃e necessaria uehebat. eui forte
obuiauit in uia: excͤtauit. Ium̾tũ hoc
mutilatũ sic: añ archip̃sulem ductũ
est. his & huiꝰodi ꝓbrosis. domꝰ illa
exasꝑans. diatim nos exacerbabat: exi¬
stimans apprime regi patri qͥ nobiscũ
pacẽ fecerat gͣtum se ex ꝯtumeliis &ĩ

Expanded text:
respondit se nullatenus propter inhibitiorespondit se nullatenus propter inhibitionem hanc regressurum, nisi quia tunc jam festus tam solemnis urgebat dies, videlicet Natalis Domini, quo ecclesiae suae abesse noluit. Et ita non procedens Cantuariam reversus est. Audientes itaque sic ne procederet inimici ejus extulerunt caput, et ipsius jam capiti minabantur. Et praesertim progenies illa viperarum quae dicitur de Brocheis turpibus et ignominiosis injuriis lacessebant. Inter quos unus erat de funesta illa progenie, dictus Robertus de Broc clericus, ut aiebant. Hic in ignominiam et contemptum archipraesulis jumentum quoddam, quod quaedam culinae nostrae necessaria vehebat, cui forte obviavit in via, excurtavit. Jumentum hoc mutilatum sic ante archipraesulem ductum est. His et hujuscemodi probrosis domus illa exasperans diatim nos exacerbabat, existimans apprime regi patri qui nobiscum pacem fecerat gratum se ex contumeliis et
Abbreviated transcription (Latin):
posuit. quẽ nec dũ uderat alĩmũ suũ
puerũ uidere regẽ. & postea ꝓuinciã
a qua tam du absens fuerat circuire.
ꝓperans & anhelans ad discurrendum
ubiq ut explantaret & eradicaret qͦ
in absentia sua in orto dñi distorte &in¬
cõposite excreuert̃. Itaq post dies pau¬
cos acantuaria ꝓfecti: in multo comi¬
tatu londoniã uenimꝰ. Milites uͦ aliqͦt
nobiscum: qͥa ut dicebat᷑. in uia abscon¬
derunt suꝑbi laqueũ nobis. Cũ uͦ ciui¬
tat appropinquaremꝰ: uniu̾sa ciuitaᷤ
cõmota p̾ gaudio. & ciuitatenses qͦtqͦt
archip̃suli occurrer̾t: ipsum cũ gau¬
dio & exultatione młta excipientes.
N estino uͦ cũ iã ꝑaremꝰ nos ad ꝓceden¬
dũ: ecce in mane regis iunioris nun¬
cii. noĩe regis archip̾suli inhibentes
ꝓuenisse: s potiꝰ de aulicoꝵ ꝯfilio sub
quoꝵ custodia erat ipse: arbitntium
se sic regi patri pr̃are obseqͥum. Archi¬

Expanded text:
posuit, quem necdum viderat, alumnum suum posuit, quem necdum viderat, alumnum suum puerum videre regem, et postea provinciam a qua tam diu absens fuerat circuire, properans et anhelans ad discurrendum ubique ut explantaret et eradicaret quae in absentia sua in horto Domini distorte et incomposite excreverunt. Itaque post dies paucos a Cantuaria profecti in multo comitatu Londoniam venimus; milites vero aliquot nobiscum, quia ut dicebatur, in via absconderunt superbi laqueum nobis. Cum vero civitati appropinquaremus, universa civitas commota prae gaudio et civitatenses quotquot archipraesuli occurrerunt, ipsum cum gaudio et exsultatione multa excipientes. In crastino vero, cum jam pararemus nos ad procedendum, ecce in mane regis junioris nuntii, nomine regis archipraesuli inhibentes provenisse, sed potius de aulicorum consilio, sub quorum custodia erat ipse, arbitrantium se sic regi patri praestaturos obsequium. Archi
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe archipsulis officiose salutauit &
eiꝰ aduentũ in t̾ram nunc auit: ipsũ
de ep̃oꝵ suspensione sicut iiunctũ
fuerat excusans: & qd̃ de ꝑmissione re¬
gis patͥs sui factũ fuiss sic. addens. qd̾ ad
ipsum tanquã ad dñm uenire ĩbreui.
archip̃sui se pararet. Uñ puer ille rex.
nec nunciũ. nec nuncii u̾ba. acceptare ui¬
debat᷑. Et hoe qͥdem ut ꝓcerto accepimꝰ
ñ deuoluntate pueri s qͥa alit̾ ꝓ rege
patre ñ audebat. nec ꝓ aulicis ipsius
pedagogis. qͥb filiũ suũ rex cõmiserat:
qͥplus patrem quã filiũ uerebant᷑. Uñ
& missus u̾r nec ab his nec ab illis. in au
nos inbreui reuersus. iit pote sicut
diximꝰ puero regi munꝰ acceptus. certum
nobis ñ reportauit responsũ: s un ad¬
uentu suo ad curiã. retulit nobis au¬
le fastum uultũ & suꝑcilia. Archip̃sul
uͦ tanquã ꝯstantie uir. nichilominꝰ se
ꝑabat ad it̃: uolens in pͥmis sicut dis¬

Expanded text:
nomine archipraesulis officiose salutavit et nomine archipraesulis officiose salutavit et ejus adventum in terram nuntiavit, ipsum de episcoporum suspensione sicut injunctum fuerat excusans, et quod de permissione regis patris sui factum fuisset sic: adjiciens quod ad ipsum tanquam ad dominum venire in brevi archipraesul se pararet. Verum puer ille rex nec nuntium nec nuntii verba acceptare videbatur: et hoc quidem, ut pro certo accepimus, non de voluntate pueri, sed quia aliter pro rege patre non audebat nec pro aulicis ipsius paedagogis, quibus filium suum rex commiserat, qui plus patrem quam filium verebantur. Unde et missus noster nec ab his nec ab illis in aulnos in brevi reversus, utpote, sicut diximus, puero regi minus acceptus, certum nobis non reportavit responsum, sed adventu suo ad curiam retulit nobis aulae fastum, vultum et supercilia. Archipraesul vero, tanquam constantiae vir, nihilominus se parabat ad iter, volens in primis sicut dis
Abbreviated transcription (Latin):
bant. ꝓcausa tã regia tã magnifica tã
necessaria tã honesta: qd̾ uidł̃ filiũ suũ
primogenitũ regni hedem coronassent.
ꝑhec & his similia & maiora his: diatĩ
ꝑse & ꝑcomplices suos. regẽ in archĩpsu¬
lem instigant sic. Uerum qualit̾ & qͣn¬
tũ rex cõmotꝰ immo inqualem & quan¬
tũ fucorem & in saniã instigantibus his
ꝯuersus fuerit. int̾mitto ne: sequens id
loco suo hystorie ordo declarabit. Et int̾m
ad archip̃sulem nrm̃. hystorie stilus re¬
torqueat᷑: & p̃ostendamꝰ qualit̾ post ad¬
uentũ suũ se in anglia gesserit.
git᷑ ut p̃fati sumꝰ cantuariam uenienᷤ
post paucos aduentꝰ sui dies. misit ad
iam sepe dictum egregiũ illũ puerũ
henricum regis filiũ tunc regẽ: a iam
suspensis epĩs coronatũ. Misit aũ bo¬
ne memorie. & utinãbone. Richardum
tunc pͥorem scĩ martini de doroberni¬
a. uixũ satis eloquentẽ & in dustrium:
postea in sede iespolitana dni nr̃i
successiorẽ ¶ad regem ueniens. ipsum

Expanded text:
causa tam regia, tam magnifica, tam necessaria, tam honesta, quod videlicet filium suum primogenitum regni haeredem coronassent. Per haec et his similia et majora his diatim per se et per complices suos regem in archipraesulem instigant sic. Verum qualiter et quantum rex commotus, imo in qualem et quantum furorem et insaniam instigantibus his conversus fuerit, intermitto nunc; sequens id loco suo historiae ordo declarabit. Et interim ad archipraesulem nostrum historiae stylus retorqueatur et praeostendamus qualiter post adventum suum se in Anglia gesserit. Itaque, ut praefati sumus, Cantuariam veniens post paucos adventus sui dies misit ad jam saepe dictum egregium illum puerum Henricum regis filium, tunc regem a jam suspensis episcopis coronatum. Misit autem bonae memoriae et utinam bonae Ricardum tunc priorem Sancti Martini de Dorobernia, virum satis eloquentem et industrium, postea in sede metropolitana domini nostri successorem. Qui ad regem veniens ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
t ille t̾tius duos sic cõmouit.
ut confestim transfretantes regẽ
adirent. Quem in normannia ꝓpe ei¬
uitatẽ qͦ baiocis dr̃. in regia qͦdã man¬
sione que uocat᷑ bur reꝑert: & ħañ na
tłe dni Qͥrege salutato. ad regis sepedẽ
parit̾ in terpellantes. Onam ꝯtestan¬
tes ipsum debere lesis: ledenti alteram.
Querulo itaq & exacerbatiuo sermone
mox enarrant: qͣm p̾cipitanter. quam
temere quã suꝑbe. cautuariensis archi¬
ep̃e in aduentꝰ sui mitio regnũ turbau̾it
& sacerdotiũ: pace de regia miseratione
ꝯcessa sͥ & suis. abiitens.Uñ & totam
anglicanã eccłiã ĩ luctu ẽẽ addebãt uni

Expanded text:
t ille tertius duos sic commovit ut confestim transfretantes regem adirent: quem in Normannia prope civitatem, quae Bajocis dicitur, in regia quadam mansione quae vocatur Bur repererun Qui, rege salutato, ad regis se pedespariter interpellantes, unam contestantes ipsum debere laesis, laedenti alteram. Querulo itaque et exacerbativo sermone mox enarrant quam praecipitanter, quam temere, quam superbe Cantuariensis archiepiscopus in adventus sui initio regnum turbaverit et sacerdotium, pace de regia miseratione concessa sibi et suis abutens. Unde et totam Anglicanam Ecclesiam in luctu esse addebant uni
Abbreviated transcription (Latin):
uł ut alii moĩant. Gordianꝰ. cognom̃¬
to de meleburna. natione anglus tũc
cicestrensis archileuita. eiꝰdem eccłie
assecut᷑. Uerũ. qͥa uillã enut excusauit
se: & patrem ꝑegrinantẽ secutꝰ ñ est.
ost h̃e maths natione anglus sicut
natione. & cognoĩe cicestrensis iuue¬
nis ingenio acer ꝓbus &e in dustrius.
Qͥcum iam cõmode ꝓfeciss in litteris.
curiarũ & curarũ sclariũ nexib alie¬
t̾is retctus ẽ: cũ hec scͥberem. ĩã cicestren¬
sis decanꝰ Hic uͦ qͥa minime uocatus:
patrem ꝑegͥnantem secut᷑ ñ est.
ost h̃e Geruasiꝰ similit̾ sicut natio¬
ne & cognomine cicestrensis: iuue

Expanded text:
l, ut alii nominant, Gordianus, cognomento de Meleburna, natione Anglus, tunc Cicestrensis archilevita, ejusdem ecclesassecutus, verum quia villam emit, excusavit se et patrem peregrinantem secutus ost hunc Matthaeus natione Anglus, sicut natione et cognomine Cicestrensis, juvenis ingenio acer, probus et industrius. Qui cum jam commode profecisset in litteris, curiarum et curarum saecularium nexibus a litteris retractus est, cum haec scriberem jam Cicestrensis decanus. Hic vero, quia minime vocatus, patrem peregrinantem secutus non est. 12. Post hunc Gervasius, similiter sicut natione et cognomine Cicestrensis, juve
Abbreviated transcription (Latin):
Et ut mox de societate nr̃a non quidẽ
epõs. s alios pͥuatos uiros. tñ magnos
& in dustrios enumerem post erat ra¬
dulfus cognom̃to de serua qͥ et si non
adimplebat ep̃m. Huiꝰ cũ uuã accerbã
ñgustass. dentes obstupuerunt. Quia
cũ nec fuiss de familia. nec de archip.¬
sulis domo:cũ parentib suis. iã magi
sepulero. qͣm exilio aptiᷤ extͣbatus est. &¬

Expanded text:
Et ut mox de societate nostra non quidem Et ut mox de societate nostra non quidem episcopos, sed alios privatos, viros tamen magnos et industrios enumerem, post hunc erat Radulfus, cognomento de Serra nationadimplebat episcopum. Hujus, cum uvam acerbam non gustasset, obstupuerunt dentes, quia cum nec fuisset de familia nec de archipraesulis domo, cum parentibus suis jam magis sepulcro quam exsilio aptis, exturbatus est
Abbreviated transcription (Latin):
ost hc hugo. cognom̃to deuiuant
natione normanuꝰ tune archileus¬
ta lexouiensis:ꝓuuentutis sue an¬
nis tũc. in ꝯsiliis discretꝰ inagendis ꝑ¬
uidus: & strenuus inexequendis. Ue¬
rũ ꝑegͥnatione nr̃a nec dum finitare¬
conciliatꝰ pͥncipi: de patͥs nr̃i licentia
est reu̾sus. Q ꝑ annos apͥncipe fidus
reꝑtꝰ. & strenuus: siue ab aula siue ab
eccłia nescio: s hoc scio qͥa illo de quoꝑ
xime locuti sumꝰ. felicis memorie. Girar¬
do. decretam uniu̾se carnis uiam in¬
gresso ad eandem sedem pontificalẽ
glus formã h̃ñs ꝯu̾sationis boue & ho¬
morib se ꝯformans: & in utͦꝙ: iuxe sei¬
entiam cõmendabilem assecutꝰ Hie
postqͣm nobis semel inhesit nos dem¬
ceps ñ deseruit. Ueruntñ uocatione
ominiũ nouissimꝰ fuit. Et tñ altissi¬
mo disponente sie qͥ fuerat uocatione
nouissimus. factus ẽ patͥ nr̃o dignitatᷤ
loco ꝓximior: iam qͥppe cũ scͥberem
hec in ep̃m rophensem electus.

Expanded text:
ost hunc Hugo, cognomento de Nunant, natione Normannus, tunc archilevita Lexoviensis, pro juventutis suae annis tunc in consiliis discretus, in agendis providus, et strenuus in exsequendis: verum peregrinatione nostra necdum finita, reconciliatus principi de patris nostri licentia est reversus. Qui per annos a principe fidus repertus, et strenuus, sive ab aula sive ab Ecclesia nescio, sed hoc scio quia illo de quo proxime locuti sumus felicis memoriae Girardo decretam universae carnis viam ingresso, ad eamdem sedem pontificalem glus, formam habens conversationis bonae et homoribus se conformans, et in utroque jure scientiam commendabilem assecutus. Hic postquam nobis semel adhaesit, nos deinceps non deseruit; verumtamen vocatione omnium novissimus fuit. Et tamen, Altissimo disponente sic, qui fuerat vocatione novissimus, factus est patri nostro dignitatis loco proximior, jam quippe cum scriberem haec, in episcopum Rophensem electus.
Abbreviated transcription (Latin):
atiꝰ esse. magis clare qͣm accipere.
ueruntñ archip̃sul a
rege oblata non
omnino re¬
nuit: s regi gr̃as referens. dicebat nec¬
dum forte tẽpus accipiendi nec necessi¬
tatẽ urgere ad hice. Et ita cdns rex. et
archip̃sul ꝑaliqͦt dies inciuitatẽ
cõmorantes: recessit in multa gr̃a ar¬
chip̾sul arege senonis ad dñm pͥpam
ꝓperans. Cui rex stati cle minist̾ialib
suis. qͥ ipsũ ꝑuiã necessaria ministͣan
doꝑcurarent. & ducerent. cõmisit.

Expanded text:
atius esse magis dare quam accipere. Verumtamen archipraesul a rege oblata non omnino renuit, sed regi gratias referens dicebat necdum fore tempus accipiendi nec necessitatem urgere adhuc. Et ita dominus rex et archipraesul per aliquot dies in civitate commorantes, recessit in multa gratia archipraesul a rege Senonis ad dominum papam properans. Cui rex statim de ministerialibus suis, qui ipsum per viam necessaria ministrando procurarent et ducerent, commisit.
Abbreviated transcription (Latin):
ad curiam expectarent aduentũ.
Alioqͥnĩ ipsiꝰ absentia nchil agenłu t̃ ipsũ
At illi expectare nolentes uoto ⁊ causa feri¬
o maledieti: qͥ paiͥs sui uerenda non
oꝑuerunt. s potiꝰ frontose deteg̾e.
neqͣquã ueriti st̃. Etqͥdẽ eo festinã¬
tiꝰ accełauerunt reu̾ti: qd̃ ipsis se¬
creto intimatũ fuiss ñ nullos de
militib t̾re. fauore archip̃sulis ꝙ
ipsoꝵ odio. sareinis suis in qͥbus ñ
& subito franciam exeunt: młtos
ibi ad eoꝵ spolia ꝑatissimos archip̃¬
sulis ut cliximꝰ fauore fugientes.
Miro siqͥdem mͦ. & in eredibili mox
ut cle archip̃sule ꝑuniu̾sum eccłi¬
notuit sic: omĩum cledit ei clñs.
grãm & fauorem: in adu̾santes ũ
ẽdiu̾so omĩum oclia ꝯeitauit: illo

Expanded text:
entum; alioquin in ipsius absentia nihil agendum contra ipsum. At illi exspectare nolentes, voto et causa fruo maledicti, qui patris sui verenda non operuerunt, sed potius frontose detegere nequaquam veriti sunt. Et quidem eo festinantius acceleraverunt, reveriti quod ipsis secreto nuntiatum fuisset, nonnullos de militibus terrae, favore archipraesulis, et ipsorum odio, sarcinis suis, in quibus non  subito Franciam exeunt, multos ibi ad eorum spolia paratissimos, archipraesulis, ut diximus, favore, fugientes. Miro siquidem modo et incredibili, mox ut de archipraesule per universum ecclesinotuit sic, omnium dedit ei Dominus gratiam et favorem: in adversantes vero e diverso omnium odia concitavit. Illo
Abbreviated transcription (Latin):
obitientes. suã tunc facerent petitionẽ:
adiciens in absentia eiꝰ mchil in eum
statuendum: nec ipsos in forma illa
quã petebant. exaudiendos. At illi ex¬
pectare nolentes. eo qd̃ ut aiebant ul¬
t᷑ terminũ ã rege sͥ p̃fixum. incuria
moram facere ñ aucdebant: Crebro
postulant. & instant̾ dictam regis
petitionẽ adimpleri.
Irtabat᷑ itaq romanus pontifex
Cernens enĩ regis uuentutẽ. & dña

Expanded text:
objicientes suam facerent petitionem, objicientes suam facerent petitionem, adjiciens in absentia ejus nil in eum statuendum, nec ipsos in forma illa quam petebant exaudiendos; at illi exspectare nolentes, eo quod, ut aiebant, ultra terminum a rege sibi praefixum in curia moram facere non audebant, crebro postulant et instanter dictam regis petitionem adimpleri. Arctabatur itaque Romanus pontifex cernens regi
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ est asscͥptum tunc & uere assẽ¬
bendũ oꝑi. &̃ uirtuti: qͥ ora mutoꝵ
aꝑit. & disertoꝵ liguas infatuat.
sam clissensionis uit̾ regem & archi¬
p̃sulẽ. & gestorũ ueritatem cognoue¬
rat. cͥminatorib ñ adhibuit fidem:
potiꝰ in ꝯsistorio publice hortabat᷑
ep̃os ut in archipsulem suum par¬
ciꝰ ag̾ent. Uncle & qͥ missi fuerant u¬
dentes sic̃: fortit᷑ & instant̃ regis no¬
mine postulant ut archip̃sule in an¬
gliam renutterer parit᷑ & alatere suo
legatũ: qͥ remota appellatione causã
ibi int̾ regẽ et archip̃sulem audiret:
Quit̾ ipsos uł componeret. uł causã
ꝑ sententiam t̾minaret: ubi sicut ad¬
iciebant gestoꝵ ueritas. uerĩ & ꝯmo¬
dius cognosei potãt.
erũ. romanꝰ pontifex necdum peti¬
tionem hanc uł ꝯcedens uł renuens:
hortabat᷑ attentiꝰ. ut archip̃suł ad eu¬
riam expectarent aduentũ: & iã ob¬
iecta eo p̃sente intentarent. aut nichil

Expanded text:
illius est ascriptum tunc et vere ascriillius est ascriptum tunc et vere ascribendum operi et virtuti qui ora mutorum aperit et disertorum linguas infatuat. sam dissensionis inter regem et archipraesulem et gestorum veritatem cognoverat, criminatoribus non adhibuit fidem, potius in consistorio publice hortabatur episcopos ut in archipraesulem suum parcius agerent. Unde et qui missi fuerant, videntes sic, fortiter et instanter regis nomine postulant ut archipraesulem in Angliam remitteret, pariter et a latere suo legatum, qui remota appellatione causam ibi inter regem et archipraesulem audiret et inter ipsos vel componeret vel causam per sententiam terminaret; ubi, sicut adjiciebant, gestorum veritas verius et commodius agnosci poterat. Verum Romanus pontifex, necdum petitionem hanc vel concedens vel renuens, hortabatur attentius ut archipraesulis ad curiam exspectarent adventum, et jam objecta eo praesente intentarent, aut nihil
Abbreviated transcription (Latin):
fere om̃s in curia p̃sentes aderant.
ꝯsistoriũ intͣus: aucliuit nuntios. Qͥ
in pͥmis dñm papã. noĩe regis officio¬
se salutantes: causã aduent᷑ sui. ex¬
ponunt. Et in pͥmis qͥdem archip̃¬
suli suo qd̾ pacem regni ꝙ sac̃dotii
tanqͣm pacis inimieꝰ turbass obiei¬
unt: qd̾ crucem manib ꝓpriis incu¬
ria regis bauilasse t: qd missam de
beato stephauo ꝓthomartyre cele¬
brass. & demũ fugã clandestrinã
fatuenimis & turpit᷑ eccłiam suã
deserens miss Et qͥdem ouũa hec ĩ
regis ignominiã & ꝯtemptũ: & to¬
tiꝰ eccłie anglicane ꝙ potissimũ sue
ꝑuitiem. Uerũ qͥ uit̾ hos eloquentio¬
res. & elegantioris eloquii habebaut᷑.
& p̾sertim magist̾ gillebert᷑ folioth.
londoniensis. & mag̾ hylariꝰ cicestren¬
sis ep̃i. turbati sunt in licendo. et di¬
cendi ordinem & etiam recte accen¬
tandi ꝓnuntiationẽ. in ñ nulł dicti¬
ouib ꝑdiclext̃: iuxta sapientis die¬
paiumentũ candentes. Qd̃ totũ

Expanded text:
re omnes in curia praesentes aderant, consistorium intrans, audivit nuntios: qui in primis dominum papam nomine regis officiose salutantes, causam adventus sui exponunt. Et in primis quidem archipraesuli suo, quod pacem regni et sacerdotii, tanquam pacis inimicus turbasset, objiciunt, quod crucem manibus propriis in curia regis bajulasset, quod missam de beato Stephano protomartyre celebrasset et demum fugam clandestinam fatue nimis et turpiter ecclesiam suam deserens iniisset: et quidem omnia haec in regis ignominiam et contemptum et totius Ecclesiae Anglicanae et potissimum suae provinciae. Verum qui inter hos eloquentioris et elegantioris eloquii habebantur, et praesertim magister Gilbertus Foliot, Londoniensis, et magister Hilarius Cicestrensis episcopi, turbati sunt in dicendo, et dicendi ordinem et etiam recte accentuandi pronuntiationem in nonnullis dictionibus perdiderunt, juxta Sapientis dictotum
Abbreviated transcription (Latin):
ra suꝑ filio. & pat̾num ũ ualens dis¬
simulare affectum. lacͥmatꝰ est. Et
ita cõpunctus. ad nos qͥloquebamͣ u̾¬
adhuc uiuit. ut clicitis. mag̾ tñ iam
sibi in carne uiuens pͥuilegiũ marti¬
rii uendicat. Et qͥa iaualde sero erat
erat. & nos ex itinere fatigati:data
nobis benedictione. & ꝯsolatione a¬
płica. ad hospitiũ citiꝰ nos remisit.
reu̾suros in crastinũ. Que obiciant
arehipsuli regis iuintii cora uiro
TAPOITOLICO XII
Nerastino uͦ dñs paꝑa. una cũfrat

Expanded text:
ra super filio, et paternum non valens dissimulare affectum lacrymatus est, et ita compunctus ad nos, qui loquebamur, veadhuc vivit ut dicitis: magis tamen jam sibi in carne vivens privilegium martyrii vindicat. » Et quia jam valde sero erat, et nos ex itinere fatigati, data nobis benedictione et consolatione apostolica, ad hospitium citius non remisit, reversuros in crastinum. Quae objiciant archipraesuli regis nuntii coram viro apostolico. In crastino vero dominus papa una
Abbreviated transcription (Latin):
dũs abstulit. Dñs archip̃suli can¬
tuariensi regẽ angloꝵ abstulit:
dñs regẽ francoꝵ decdit. Et qͥdem
iã ut suꝑiꝰ diximꝰ: pacem archip̃̾su¬
li & securitatẽ ꝑnuntios suos ꝯces¬
serat. Uerũ rex priꝰ inciuitate hac
supͣ noĩata iusus est ab archip̃sule.
qͣm nuntii pacis ad archip̃sulem re¬
uerterent᷑: illos mox ut supͣdiximꝰ
euestigio secuti anglie nuncios. qͥ
ꝯtͣ archip̃sułe senonis ad dñm pa
papã accełauer̃t. Archip̃sul uͦ iuden
ita cor regis gͥ se deo & regi gr̃as re
tulit: illũ p̃sertim  corde & ore sũ¬
ina ꝓsequens gr̃arũ actione. in cuiꝰ
manu cordaregũ sunt. Unũ tñ me¬
morandũ hic. qd̃ eũ archip̾sul iam

Expanded text:
Dominus abstulit: Dominus archipraesuli CanDominus abstulit: Dominus archipraesuli Cantuariensi regem Anglorum abstulit; Dominus regem Francorum dedit. Et quidem jam, ut superius diximus, pacem archipraesuli et securitatem per nuntios suos concesserat: verum rex prius in civitate hac supranominata visus est ab archipraesule quam nuntii pacis ad archipraesulem reverterentur, illos mox, ut supra diximus, e vestigio secuti Anglorum nuntios; qui contra archipraesulem Senonis ad dominum papam acceleraverunt. Archipraesul vero videns ita cortulit, illum praesertim et corde et ore summa prosequens gratiarum actione, in cujus manu corda regum sunt. Sed etiam memorandum hic quod cum archipraesul jam
Abbreviated transcription (Latin):
regis nuntui in angliam reu̾si. & ar¬
chip̃sul a rege francoꝵ sit ercept
taꝙ ñ expectato in curia archi. ⁊u¬
p̃sulem: infecto negotio. & ꝓposito.
noctu flandriam egredit᷑. S in eqͥs.
& comitatu multoꝵ. Siqͥdembone
memorie milo tune teruanensis
tt det̃ra et ad unclitã ilła galliarum
ciuitatem suessiensem ꝑduxexunt.
Ad quã dño ꝑeurante sic: & in ẽstino
sui aduentꝰ. dñs rex francoꝵ uenit.
tutũ ornam̾ta in regali fastigio per¬
fecte humilitatis decorauit in sig¬
ne: mox ut cantuari¬
ensem archi  p̃sulẽ in cuitate
audiuit ad hospiciũ suum descendit.
⁊ ĩ salutatione p̾uenit: ipsũ ĩ om̃i alacͥtare
⁊exultatione excipiens. Ex regia qͥdẽ clem̃¬
tia uexationi sue ⁊ labori cõpatiens: Exre¬
gia magnificentia pacem & securitatẽ
donans: & ex regia munificentia ad ne¬
cessarios defisco sũptꝰ. qͣm dui exul¬
aret. accipiendos cõpellens: ita qͥ¬
dẽ. ut iã multi dicerent: dñs dedit.

Expanded text:
REGIS IN ANGLIAM REVERSI, ET ARCHIPRAESUL A REGE FRANCORUM SIT EXCEPTUS. Itaque non exspectato in curia archipraesule, infecto negotio et proposito noctu Flandriam egreditur, sed in equis et comitatu multorum. Siquidem bonae memoriae Milo tunc Teruanensis runt de terra; et ad inclytam illam Galliarum civitatem Suessionem perduxerunt. Ad quam Domino procurante sic, et in crastino sui adventus, dominus rex Francorum venit. tutum ornamenta in regali fastigio perfectae humilitatis decoravit insigne, mox ut Cantuariensem archiepiscopum in civitate audivit, ad hospitium suum descendit, et in salutatione praevenit ipsum in omni alacritate et exsultatione excipiens; ex regia quidem clementia vexationi suae et labori compatiens, ex regia magnificentia pacem et securitatem donans, et ex regia munificentia ad necessarios de fisco sumptus quandiu exsularet accipiendos compellens: ita quidem ut jam multi dicerent: Dominus dedit,
Abbreviated transcription (Latin):
rum qd̾ tune erat in cłĩ eccłia scisma.
repulsam .p̃sertim ꝑtam magnos
tione. maior in eccłia scissura fieret.
Qd̃ & ipsi qͥ missi p̃sextum laiei mina¬
bant᷑. Inde uͦ uerebat᷑ archip̃sulẽ inin¬
sulam. inqua iã uelut publie̾ hostis
ne sic archip̃suł innocentia. & cau¬
sa oppͥmeret᷑ iusticie: unde & in seclei
ꝓuocaret uidiciũ. & toti eccłie scan¬
dalum foret. Forte etiã & ob istud. in
isulam remittere uerebat᷑. Sic e¬
num ẽ mn insula ꝯtͣ regẽ insulanum
ꝯtendere. tanqͣm si uincłãtus in carce¬
re. ꝯtͣ magistrũ & dñm carceris dimi
Dir itaq apłicus coartabatur. ¶ oet.¬
p̃sertim plerisꝙ fr̃m suoꝵ cardinalib
ilł maxime qͥut pͥncipib & magnatis
placeant. studere solent. ad iudican¬
tib regis peti tonem fieri debere.
aliis uͦ reniten tib. Attñ librato de¬
mũ ꝯsilio. & ꝯsilii & fortitudinis desuꝑ
accepto sp̃ir. pat̾ patrem se dissimu¬
lare ñ potuit: & dictam regis petiti¬

Expanded text:
 erat in Dei Ecclesia schisma: repulsam praesertim per tam magnos tionis, major in ecclesia scissura fieret: quod et ipsi qui missi, praesertim laici, minabantur. Inde vero verebatur archipraesulem in insulam, in qua jam velut publicus hostis ne sic archipraesulis innocentia, et causa opprimeretur justitiae, unde et in se Dei provocare judicium, et toti Ecclesiae scandalum foret. Forte etiam et ob istud in insulam remittere verebatur. Sic enim est in insula contra regem insularum contendere, tanquam si vinculatus in carcere contra magistrum et dominum carceris dimicet. Vir itaque apostolicus coarctabatur, praesertim plerisque fratrum suorum cardinalibus, illis maxime qui ut principibus et magnatibus placeant studere solent, adjudicantibus regis petitionem fieri debere, aliis vero renitentibus. Attamen librato demum consilio, et consilii ac fortitudinis desuper accepto spiritu, Pater patrum dissimulare non potuit, et dictam regis petiti
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtinentia. nature mag̃ quã eulpe.⁊
etati potiꝰ quã errori:etiã apud sapi¬
euentes. et qͥilliꝰ etatis idiomata st̃ ex¬
ꝑti imputandi uidebant᷑. Que etiã
locunda illa iuuentutis mania. p̃¬
tex illã carnis gr̃am. ñ nulla aliaut
iã diximꝰ mitialia u̾uuene uirtutũ
dona excusabat᷑ ꝓ qͥb certissima fu¬
ture ꝯsũmationis spes erat. Quo de

Expanded text:
continentia, naturae magis quam culpae et continentia, naturae magis quam culpae et aetati potius quam errori, etiam apud sapientes et qui illius aetatis idiomate sunt experti, imputandi videbantur, quem etiam jucunda illa juventutis inania praeter illam carnis gratiam nonnulla alia, ut jam diximus, initialia in juvene virtutum dona excusabant, pro quibus certissima futurae consummationis spes erat. Et
Abbreviated transcription (Latin):
hanc dñi plantationẽ inter poma
ꝯualliũ. in ortosponsi plantare dis¬
posuit. Et ita inspiratus adeo ponti
ferdoris ordines. postea in leuitam.
simł etiaͣ et sue eccłie archileuitã
m illa sc̾a itlemlimonacͥoꝵ con¬
gregitione ordinauit. Ordinauit
inquã de futuro quẽ ꝑ illulantia
uretutũ g̾mina spondebant fruc¬
tu nchil hesitans: et si psa tenera.
iitpote que pullulabant adhuc pe¬
stilens erebro scłaris głe aura euen¬
tilaret. et interet᷑ corrũꝑe. Nichil tn
ob idhest tans. s potiꝰ adtendens edoc¬
tus in hoc adeo pontifex qd̾ pret̾ ali¬
as quas iã sup̃ numerauimus grarũ
dotes. et siuiuenis. in aliis iuuenili qͣ¬
d̾aleuitate ad mundi pompã excesse¬
rit. stricti̾ᷤ tñ semꝑhabenis contͣ illi
etatis nat᷑am. et supͣuires. mirabilĩ
qͥdẽ in ea etate. et paucis imitabiliꝰ.
continentie se semꝑfreno coherce¬
ret. Uñ iuueniles illi excessus. qͥsalua
integͥtate corporis. et salua fiebant

Expanded text:
hanc Domini plantationem inter poma convallium in horto sponsi plantare disposuit. Et ita inspiratus a Deo ponti inferiores ordines, postea in levitam, simul etiam et ecclesiae suae archilevitam in illa sancta et humili monachorum congregatione ordinavit; ordinavit, inquam, de futuro, quem pullulantia virtutum germina spondebant, fructu nihil haesitans, etsi ipsa tenera utpote quae pullulabant adhuc pestilens crebro saecularis gloriae aura eventilaret et niteretur corrumpere. Nihil tamen ob id haesitans sed potius attendens, edoctus in hoc a Deo pontifex, quod praeter alias quas jam supra numeravimus gratiarum dotes, etsi juvenis in aliis juvenili quadam levitate ad mundi pompam excesserit, strictis tamen semper habenis contra illius aetatis naturam et supra vires, mirabilis quidem in ea aetate et paucis imitabilis, continentiae se semper freno coerceret. Unde juveniles illi excessus qui salva integritate corporis et salva fiebant
Abbreviated transcription (Latin):
&̃ si forte hic ess locꝰ: ñ tñ curaui hic. ĩ
hac uicdeł libelli hystorici serie int̾sere¬
re: tũ ꝓpt̾ numiã illic u̾boꝵ. in urbani¬
tatẽ & in clecentiã: tũ ppt̾ hystorici hu¬
iꝰ libelli qͥ nc in manib est ꝓlixitatem
euitandam. cũ tñ ea scͥptura exiliino¬
stri & martyrii causam ꝯtineat. Qͥn
potiꝰ fauente dño. finito hystoricolibel¬
lo hoc scͥbet᷑ in fine. Parĩt & ab omĩ qͥ hy¬
storicũ libellum hunc transcribere uo¬
luerit & scriptura illa semꝑ in fine
tͣnscͥbat᷑: & legat᷑. anescientib qͥ tam
głosi mrĩs thome exilii & mr̃iicausã
nosse desiderant.¬

Expanded text:
etsi forte hic esset locus, non tamen curavi hic, in etsi forte hic esset locus, non tamen curavi hic, in hac videlicet libelli historici serie interserere, tum propter nimiam illic verborum inurbanitatem et indecentiam, tum propter historici hujus libelli, qui nunc in manibus est, prolixitatem evitandam: custri et martyrii causam contineat, quin potius favente Domino finito historico libello hoc scribetur in fine. Pariter et ab omni qui historicum libellum hunc transcribere voluerit, et scriptura illa semper in fine transcribatur, et legatur e nescientibus qui tam gloriosi martyris Thomae exsilii et martyrii causam nosse
Abbreviated transcription (Latin):
uen̾abilib uiris cardinalib p̾sentib
ñ qͥdẽ publice. in ꝯsistorio. s in thala¬
no secretiꝰ totam gestor serieniet
exitꝰ sui causam gͣta qd̾ã x succinẽta
breuitate nari auit. Grata inquam:
ut pote cuiꝰ eloquentia modesta erat
& elegans. & liugua semꝑ inoffensa.Et
in ꝯcessione illarũ ꝯsuetudinũ. qͥs supͣ
apud clarendune fabricatas. & ĩ scͥptũ
redactas diximꝰ. qualiter ipse lapsus fu¬
erit manifeste ꝯfessus est & ñ negauit:
& ex qͥb adlapsum inductus fuerit. que
nos supͣ cũ cle his ageret᷑. ostendimꝰ. Et
ibidẽ mox allata est & expansa funesta
illa scͥptura. scclm cyrogͣphi formam
confecta de qua supͣ satis meminimu̾:
quã añ nec papa. nec cardinales et side
ipsa ñ tñipsam audierant. Unde. E
statim in audientia dñi pape & cardi¬
naliũ oĩa lecta sunt: ⁊suetudines uidł
numero seclecum. Quã ꝓfecto scͥpturã.

Expanded text:
venerabilibus viris cardinalibus praesentibus, venerabilibus viris cardinalibus praesentibus, non quidem publice in consistorio, sed in thalamo secretius, totam gestorum seriem et exitus sui causam, grata quadam et succincta brevitate enarravit. Grata, inquam, utpote cujus eloquentia modesta erat et elegans et lingua semper inoffensa. Et in concessione illarum consuetudinum quas supra apud Clarendune fabricatas et in scriptum redactas diximus, qualiter ipse lapsus fuerit manifeste confessus est et non negavit, et ex quibus ad lapsum inductus fuerit, quae nos supra cum de his ageretur ostendimus. Et ibidem mox allata est expansa funesta illa scriptura secundum chirographi formam confecta, de qua supra satis meminimus, quam ante nunc nec papa, nec cardinales, etsi de ipsa non tamen ipsam audierant: unde et statim in audientia domini papae et cardinalium omnia lecta sunt, consuetudines videlicet numero sedecim. Quam profecto scripturam,
Abbreviated transcription (Latin):
taq ad dũm papam senonis uenimuꝰ.
Qͥ uenientẽ qͥdem ad se pat̾na suscepit
benignitate:suꝑ uexatione ipsius
multimoda. & ꝑegͥ natione tam
piculosa. & dura. pa terne compati¬
ens. Post aliquot uͦ dies placuit archi¬
p̾suli de suo & suor ꝯsilio. totiꝰ dissensi¬
onis. int̾ regem & ipsum in anglia.
& exit᷑ sui at̾ra causam dũo pape. et
cardinalib exponere. Nec enim ctñs
papa adhuc hoc ab ipso de ipso reqͥsi¬
erat: expectans forte qd̾ archip̃sul
tanqͣm ꝓuicdus. ñ reqͥsitꝰ hoc faceret.
placuit itaq archip̃suli sic. Nã & si
ꝑ ꝓpͥos nuntios suiss prius significata
totiꝰ maliorigo &e causa. & sparsim ꝑ
alias hinc inde cõmeantes relata: ꝯ¬
sultiꝰ tñ iuidebat᷑. ut ipsemet cause
sue merita expon̾et. Q gestoꝵ referret
ueritatẽ: & qͣs in ipsũ p̾fati anglie
nuntii impͥm̾e conati sunt ipsemet
ꝑse ipsũ diluerẽ notas. Igͥ post aliqͦt
dies aduentꝰ nr̃i ad curiã. dũopape.

Expanded text:
taque ad dominum papam Senonis venimus, qui venientem quidem ad se paterna suscepit benignitate, super vexatione ipsius multimoda et peregrinatione tam periculosa et dura paterne compatiens. Post aliquot vero dies placuit archipraesuli de suo et suorum consilio totius dissensionis inter regem et ipsum in Anglia et exitus sui a terra causam domino papae et cardinalibus exponere. Nec enim dominus papa adhuc hoc ab ipso requisierat, exspectans forte quod archipraesul tanquam providus non requisitus hoc faceret. Placuit itaque archipraesuli sic: nam, etsi per proprios nuntios fuisset prius significata totius mali origo et causa, et sparsim per alios hinc inde commeantes relata, consultius tamen videbatur, ut ipsemet causae suae merita exponeret et gestorum referret veritatem, et quas in ipsum praefati Angliae nuntii imprimere conati sunt, ipsemet per se ipsum dilueret notas. Igitur post aliquot dies adventus nostri ad curiam domino papae,
Abbreviated transcription (Latin):
de elegantie sic plena malitie: & pla¬
ne libertatis cleri. subu̾sionẽ: adici¬
ens ecce inqͥt qͥa uixta funestum ca¬
nonẽ hunc. cłicitã in cͥminali. qͣm in
cuuili causa ad scłare iudiciũ ꝑthun¬

Expanded text:
ae elegantiae, sic plena malitiae et plane libertatis cleri subversionem, adjiciens: « Ecce, inquit, quia juxta funestum canonem hunc clerici tam in criminali quam in civili causa ad saeculare judicium pertrahun
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i uicario qͣm regi t̾reno. Oportet qͥ¬
dem qͣntoinagis deo. qͣm hoi. Uerũ
psonis eccliasticis regib obligatis
sic: & uotum &̃ obedientia. sccłm
obligationis huiꝰ formam. de regũ¬
nũ penderet arbito. Uerũ. ut ar¬
chipsul intloquendo subiecit. de¬
cens qͥdem est & ꝯgeuit sic. ut qͦuis
ꝑsonarum regni.si ob causam exi¬
re regnũ disposuerit arege prius
licentiata recedat: s uiratoria cau¬
tione se obligare ad hoc ne absq

Expanded text:
Christi vicario quam regi terreno? Oportet quChristi vicario quam regi terreno? Oportet quidem: quanto magis Deo quam homini. Verum personis ecclesiasticis regibus obligatis sic et votum et obedientia secundum obligationis hujus formam de regum penderet arbitrio; unde ut archipraesul interloquendo subjecit: « Decens quidem est et congruit sic ut quaevis personarum regni, si ob causam exire regnum disposuerit, a rege prius licentiata recedat; sed juratoria cautione se obligare ad hoc, ne absq