comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Xutuitam ad ipiscerentur a &ernam. sedut
habitum tantum modo sȩculi prȩsentis ornarent
& adutilitatem nascerentur aliorum
Iniuersos homines nonignoramus adõsingilla¬
tim creari. & dehacuniuersitate alios damnan¬
dos cumdiabolo Alios regnaturos essecum xp̃o
Quodergo &iam hui creantur. quia &ernȩ uitae
pasticipes nonerunt. Nulla est culpa creatoris
quinaturȩ auctor est. Nonuitii. quod natura
contraxit: Ornari autem &iam talium condi¬
tione mundihuius uari&atem:
Quis non intellegat quiuideat studis & operib:
Quorundam impiorum. tot commoda uita e
prȩsentis instructa in inuentioneartium
In exstructione urbium. In constitutione legũ.
Inconfederatione populorum: quod siquȩritur
andeistis quos auera religione impius error
auestit aliquidboni profectibus scõrum &incre¬
mentis. ecclesiae prouidentia diuina contulerit
Inspiciatur primum ipsa crux xp̃i. inquamagno
scelere iudȩorum misericors uoluntas dĩ: ut pro
redemptionenr̃a unicus filius eius occider&ur
impl&a est

Expanded text:
ed ut habitum tantummodo saeculi praesentis ornarent, et ad utilitatem nascerentur aliorum. RESP. Universos homines non ignoramus a Deo singillatim creari, et de hac universitate alios damnandos cum diabolo, alios regnaturos esse cum Christo. Quod ergo etiam hi creantur, qui aeternae vitae participes non erunt, nulla est culpa Creatoris, qui naturae auctor est, non vitii quod natura contraxit. Ornari autem etiam talium conditione mundi hujus varietatem, quis non intelligat, qui videat studiis et operibus quorumdam impiorum tot commoda vitae praesentis instructa in inventione artium, in exstructione urbium, in constitutione legum, in confoederatione populorum? Quod si quaeritur, an de istis, quos a vera religione impius error avertit, aliquid boni profectibus sanctorum et incrementis Ecclesiae providentia divina contulerit: inspiciatur primum ipsa crux Christi, in qua magno scelere Judaeorum misericors voluntas Dei, ut pro redemptione nostra unicus Filius ejus occideretur, impleta est.
Abbreviated transcription (Latin):
superbonos & malos :
Item quidicit quod qui e uangelicȩ prȩdicati¬
oni noncredunt. ex dĩ predestinatione Non
credant. & quod ds̃ itadefinierit. ut quicũq
noncredunt exipsius constitutione non cre¬
dant. non esta tholicus
Ticut enim fider quȩ perdilectionem operatur:
dĩ donum est Ita in fildelitas constitutio dĩ
non est. Quia ds̃ poenas criminum nouit ordinare
non crimina: Nec consequens est. ut quod non
remiserit: Ipsecon miserit: Prȩdestinatus
itaque uiuit ex fide sibi donata. Non prȩdesti¬
natus perit infidelitate uoluntaria non coacta
nbonis sine dubio operibus nr̃is duo ista permisc&
Quaeenim ex dĩ munere habemus. & quae p̃scita
dicuntur non possunt non esse prȩdestinata
& quae praedestinata appellantur non possuna
non esse prȩscita: Inmalis autemoperibur nr̃is
sola prȩscientia dĩ intellegenda est. Qui a sicut
prȩsciuit &p̃destinauit qua eipsefecit. &utface¬

Expanded text:
super bonos et malos. » super bonos et malos. » Item : « Qui dicit quod qui evangelicae praedicationi non credunt, ex Dei praedestinatione non credant, et quod Deus ita definierit ut quicunque non credunt, ex ipsius constitutione non credant, non est catholicus. Sicut enim fides, quae per dilectionem operatur, Dei donum est, ita infidelitas constitutio Dei non est, quia Deus poenas criminum novit ordinare, non crimina. Nec consequens est ut quod non remiserit, ipse commiserit. Praedestinatus itaque vivit in fide sibi donata: non praedestinatus perit infidelitate voluntaria, non coactaedestinatio, in bonis sine dubio operibus nostris duo ista permiscet. Quae enim ex Dei munere habemus, et quae praescita dicuntur, non possunt non esse praedestinata; et quae praedestinata appellantur, non possunt non esse praescita. In malis autem operibus nostris sola praescientia Dei intelligenda est: quia sicut praescivit et praedestinavit quae ipse facit, et ut face
Abbreviated transcription (Latin):
Item qui dicit quodquidam hominer non ad hoc
adõ creatisint ut uitam adipiscerentur a &em
sedut habitum tantum modo sacculi prȩsentis
ornarent & adutilitatem nascerentur aliorũ
Melius loquer &dir dicens quod ds̃ quicreator est
omnium. Non frustrax &iam eos condat. quos prȩ¬
uidit uitae a &ernę pasticipes non futurus:
Quia &iam inmalis hominibus bonum dĩ opus est
Ipsa natura & laudabilis est in impiorum damna¬
tione iustitia: Non potest autem merito rep̃hen¬
di. quidicit quod &iamtalium conditione
mundus orn&ur. & quod hii quisibi suamiquitaa
nocituri sunt adutilitatem nastantur aliorum
Nequeenim quam lib& innumerabilis multitudo
impiorum indecora est mundo. Nut inutilis dĩ
regno: Cum &iam peripsorum ueniat propaginẽ
regeneranda generatio: & incis tollerandis atq
diligendis populus dĩfiat in lustrior. Dicens
bonitatem & patientiam ab illo qui pluitsuꝑ
iustos & iniustos. &solemsuum oriri facit

Expanded text:
» Item : « Qui dicit quod quidam hominum non ad hoc » Item : « Qui dicit quod quidam hominum non ad hoc a Deo creati sunt ut vitam adipiscantur aeternam, sed ut habitum tornarent, et ad utilitatem nascerentur aliorum, melius loqueretur dicens quod Deus, qui creator est omnium, non frustra etiam eos condat quos praevidit vitae aeternae participes non futuros, quia etiam in malis hominibus bonum Dei opus est ipsa natura, et laudabilis est in impiorum damnatione justitia. Non potest autem merito reprehendi qui dicit quod etiam talium conditione mundus ornetur, et quod si qui sibi sua iniquitate nocituri sunt, ad utilitatem nascantur aliorum. Neque enim quamlibet innumerabilis multitudo impiorum indecora est mundo, aut inutilis Dei regno, cum etiam per ipsorum veniat propaginem regeneranda generatio, et in eis tolerandis ac diligendis populus Dei fiat illustrior, discens bonitatem et patientiam ab illo qui pluit super justos et injustos, et solem suum oriri facit
Abbreviated transcription (Latin):
Merito reprehenditur. Nec enim dr̃ quiiustitiȩ
& bonitatis auctor est. & cuius omnia statuta
& mandata contrapeccatum sunt. Quem quã
ad peccandum cogere & ab innocentia infaci¬
nora p̃cipitare credendus est:
Ciqui autem tam profundȩ impi&atissunt .
utextraremedium correctionis habeantur.
Non adõ incrementa iniquitatis accipiunt:
sed persem &ipsos d&eriores fint: Quia relin¬
qui ad nõ & sibi acdeceptoribus sius tradi. propt̃
prȩcedentiapeccata meruerunt. Ut eis peccatũ
sit ipsa &iam poena peccati:
Itemquidicit. quod quibusdam uocatis &pie
iusteque uiuentibur oboedientia subtrahatur
ut oboedire desistant:
Maleopinatur debonitatedĩ atque iustitia
utuideatur adimpi&atem pios cogere. &innocen¬
tam bonis adimere. Cum i psesit pi&atis atque
innocentiae & largitor &custos. Quiergo dõ
adher&: spũdĩ agitur. Quiautem adõ recedit:
prosperiy
propriauoluntate oboedire desistit

Expanded text:
merito reprehenditur. Nec enim Deus, qui justitiae merito reprehenditur. Nec enim Deus, qui justitiae et bonitatis auctor est, et cujus omnia statuta et mandata contra peccatum sunt, quemquam ad peccandum cogere, et ab innocentia in facinora praecipitare credendus est. Si qui autem tam profundae impietatis sunt, ut extra remedium correctionis habeantur; non a Deo incrementa iniquitatis accipiunt, sed per semetipsos deteriores fiunt: quia relinqui a Deo, et sibi ac deceptoribus suis tradi propter praecedentia peccata meruerunt, ut eis peccatum sit ipsa etiam poena peccati. XII. Item, qui dicit quod quibusdam vocatis, et pie justeque viventibus, obedientia subtrahatur, ut obemale opinatur de bonitate Dei atque justitia, ut videatur ad impietatem pios cogere, et innocentiam bonis adimere, cum ipse sit pietatis atque innocentiae largitor et custos. Qui ergo Deo adhaeret, Spiritu Dei agitur: qui autem a Deo recedit, propria voluntate obedire desistit.
Abbreviated transcription (Latin):
ire: Cognouit tamen mundus dm̃ inuasis. mise¬
ricordiȩ. qua eds̃ nullis eorum bonis meritis
p̃cedentibus eruit de potestate tenebrarum.
& transtulit in regnum filii dilectionis suae
tem quidicit quod quibus dam euangelii. prȩ¬
dicatio ad nõ subtrahatur. Nepercepta cuan¬
gelii prȩdicatione saluentur
otest obiectionis inuidiam dedinarepatro¬
cinio ipsius saluatoris. quiapud quosdam. quos
aitfuisse credituros. simirabilium eiur signa
uidissent noluit operari: &quibus dam popu¬
lir u&uit a postolos euangelitare. & nunc¬
aliquas adhucgentes patitur extragraticm
suam degere. Cum tamen constantissima fide
perceptum habeamus in omnes mundipartes
ec desiam di latandam. Nec ante esse hoc sȩculũ
fimendum quam in uniuersos fines terrȩ. euan¬
gelium dirigatur. & omnis lingua confiteat᷑
quõ ihs ingloria dipatris est
Item quidicit quod perpotentiam ds̃ homines
inpeccata conpellat:

Expanded text:
irae, cognovit tamen mundus Deum in vasis miseirae, cognovit tamen mundus Deum in vasis misericordiae: quae Deus nullis eorum bonis meritis praecedentibus, eruit de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii dilectionis suae . X. Item, qui dicit quod quibusdam Edicatio a Domino subtrahatur, ne percepta Evangelii praedicatione salventur, potest objectionis invidiam declinare patrocinio ipsius Salvatoris, qui apud quosdam, quos ait fuisse crvidissent , noluit operari; et quibusdam populis vetuit Apostolos evangelizare aliquas adhuc gentes patitur extra gratiam suam degere: cum tamen constantissima fide perceptum habeamus, in omnes mundi partes Ecclesiam dilatandam ; nec ante esse hoc saeculum finiendum, quam in universos fines terrae Evangelium dirigatur, et omnis lingua confiteatur quoniam Jesus in gloria Dei Patris est . XI. Item, qui dicit quod per potentiam Deus homines in peccata compellat,
Abbreviated transcription (Latin):
negentium & de omni semine israhel: Cui p̃para¬
tumest inxp̃o regnum a &ernum ante constitu¬
tionẽmundi: Ex toto enim mundo totusmun¬
dus elegitur : & ex omnibus hominibus: omnes
homines adoptantur: Nec potest ullo modo
ꝑ inficlelitatem atque in oboedientiam multo¬
rum dĩ promissio. ua cillare dicentis ad abra¬
ham Insemin&uo benedicentur omnes gen¬
tes : Quod autem promisit ds̃. potens est & facere
ut& quis aluantur ideo saliisint. Quia illos
uoluit ds̃ saluos fieri: & quipereunt: ldeo pere¬
ant: quia perire meruerunt
n Itẽquidicit. quod non prototius mundi redemp¬
tione saluatorsit crucifixus
Non ad sacramenti uistutem. sed ad infidelium
nei sunt. Qui aut delectati captiuitate redi¬
mi noluerunt : Aut post redemptionem ad ean¬
dem suntseruitutem reuersi: Nonautem exci¬
dit uerbum dĩ. Neque euacuata est mundi redẽp¬
tio: Quia & si non cognouit mundus dm̃ inuasis

Expanded text:
ne gentium, et de omni semine Israel, cui praeparane gentium, et de omni semine Israel, cui praeparatum est in Christo regnum aeternum ante constitutionem mundi. Ex toto enim mundo totus mundus eligitur, et ex omnibus hominibus omnes homines adoptantur. Nec potest ullo modo per infidelitatem atque inobedientiam multorum, Dei promissio vacillare, dicentis ad Abraham, In semine tuo benedicentur omnes gentes . Quod autem promisit Deus, potens est et facere : ut et qui salvantur, ideo salvi sint, quia illos voluit Deus salvos fieri; et qui pereunt, ideo pereant, quia perire meruerunt. IX. Item, qui dicit quod non pro totius mundi redemptione Salvator sit crucifixus, non ad sacramenti virtutem, sed ad infidelium nei sunt, qui aut delectati captivitate, redimi noluerunt, aut post redemptionem ad eamdem sunt servitutem reversi. Non autem excidit verbum Domini, neque evacuata est mundi redemptio. Quia etsi non cognovit mundus Deum in vasis
Abbreviated transcription (Latin):
onem dedit: Ob hoc non dederit perseueran¬
tiam quia non sunt amassa perditionis prȩ
Cihoc uult firmare quod ds̃ huius modi homines
inbonis quaed on auerat noluerat permanere
&ipsecis causa auersionis extiterit. contra
iustitiam dĩsentit: Quam uis enim omni potentia
dĩ potuerit uires standi prebere lapsuris:
Oratia tamen eius non prius eos deseruit: quam
ab eos deserer&ur. & quia hoc ipsos uoluntaria
facturos defectione prȩuidit Ideo in prȩdesti¬
nationis electione non habuit Item quidicit
quod non om̃s homines uelit ds̃ saluos fieri:
sed cestum numerum praedestinatorum
Iurius loquitur quam loquendum est dealtitu¬
dine inscrutabilis Cratia edĩ qui &omnes uult
saluos fieri atque in agnitionem ueritatis uenire
&uoluntatis suae propositum in eis impl&
Quosp̃scitos. prȩdestinauit: Praedestinatos.
uocauit: Vocatos iustificauit: Iustificatos
glorificauit: Nihila mittens. Deplenitudi¬

Expanded text:
onem dedit, ob hoc perseveranonem dedit, ob hoc perseverantiam non dederit quia a massa perditionis praes discreti, si hoc vult firmare quod Deus hujusmodi homines in bonis quae donaverat noluerit permanere, et ipse eis causa aversionis exstiterit, contra justitiam Dei sentit. Quamvis enim omnipotentia Dei potuerit vires standi praebere lapsuris, gratia tamen ejus non prius eos deseruit quam ab eis desereretur. Et quia hoc ipsos voluntaria facturos defectione praevidit, ideo in praedestinationis electione illos non habuit. » Item : « Qui dicit quod non omnes homines velit Deus salvos fieri, sed certum numerum praedestinatorum, durius loquitur quam loquendum est de altitudine inscrutabilis gratiae Dei, qui et omnes vult salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire, et voluntatis suae propositum in eis implet, quos praescitos praedestinavit, praedestinatos vocavit, vocatos justificavit, justificatos glorificavit: nihil omittens de plenitudi
Abbreviated transcription (Latin):
Item quidicit quod quiuocati sunt nonȩqualit̃
uocatisit. sed alii utcrederent: alii ut non
crederent quasi cuiquam uocatio causafuerit
noncredendi Non rec tedicit
Nuam uisenim fider non sit Nusi ex dĩ dono
&hominis uoluntate infidelitas tamen nonẽ
Nisi ex sola hominis uoluntate:
Item quidicit quod liberum arbitrium in homi¬
nenihilsit sed siue adbonum siueadmalum
praedestinatiodĩ in hominibus oper&ur. Non
est catholicus
rbitrium enim hominis gratia dĩ non abol&
seda dol&: &aberrore inuiam reuocat
acreducit: Vt quod sua libestateerat prauum
spũdĩ agentesit rectem: prȩdestinatio quoq
dĩ semper inbono est: Quae peccatum sola homi¬
nis uoluntate cõmissum autremittendum
Nouit cumlaude miseri cordiȩ. Aut plec¬
tendum cum laude iustitiae:
Item quidicit quod ds̃ quibusdam filus suis quos
regenerauit inxp̃o quibus fidem : spem dilecti¬

Expanded text:
» Item : « Qui dicit quod qui vocati sunt, non aequaliter » Item : « Qui dicit quod qui vocati sunt, non aequaliter vocati sint, sed alii ut crederent, alii ut non crederent, quasi cuiquam vocatio causa fuerit non credendi, non recte dicit. Quamvis enim fides non sit nisi ex Dei dono et hominis voluntate, infidelitas tamen non est nisi ex sola hominis voluntate. » Item : « Qui dicit quod liberum arbitrium in homine nihil sit, sed sive ad bonum sive ad malum praedestinatio Dei in hominibus operetur, non est catholicus. Arbitrium enim hominis gratia Dei non abolet, sed adolet, et ab errore in viam revocat ac reducit, ut quod sua libertate erat pravum, Spiritu Dei agente sit rectum. Praedestinatio quoque Dei semper in bono est, quae peccatum, sola hominis voluntate commissum, aut remittendum novit cum laude misericordiae, aut plectendum cum laude justitiae. » Item : « Qui dicit quod Deus quibusdam filiis suis, quos regeneravit in Christo, quibus fidem, spem, dilecti
Abbreviated transcription (Latin):
est quinon sunt inueritate mansuri. &õbhoc
aduitam ueram non sunt prȩdestinati
Item qui dicit quod non prȩdestinati aduitam
&iamsifuerint in xp̃o perbaptismũ regenerati
& pieius teque uixerint nihileis prosit: sed tam¬
diu reseruentur donecruant Necante eos. ex
hacuita quam hoceis contingat auferri. tamquã
ad constitutionem dĩ talium hominum riuna
referendasit. non est catholicus
Quia nonideo ds̃ tempus a&atis cuiquam pro¬
Nongauit: ut diuuiuendo conruer& &a fide
recta in sua longeuita te deficer&. Cũint̃
beneficia dĩnumerandasit ipsa longeuitas
qua homo melior debuit esse nonpeior.
Item quidicit quod non omnes uocentur ad gra¬
tiam
Sidehis loquitur quibus xp̃r adnuntiatus
inomnes fines terrȩ euangelium destinatum.
sed non potamus iam in omnibus terrȩ finibus
predicatum. Nec possumus dicere. quod ibi sit
gratia e uocatio ubi matris eccleriae adhucnulla
est regeneratio

Expanded text:
est qui non sunt in veritate mansuri, et ob hoc est qui non sunt in veritate mansuri, et ob hoc ad veram vitam non sunt praedestinati. » Item « Qui dicit quod non praedestinati ad vitam, etiamsi fuerint in Christo per baptismum regenerati, et pie et juste vixerint, nihil eis prosit, sed tandiu reserventur donec ruant, nec ante eos ex hac vita quam hoc eis contingat, auferri, tanquam ad constitutionem Dei talium hominum ruina referenda sit, non est catholicus: quia non ideo Deus tempus aetatis cuiquam prorogavit, ut diu vivendo corrueret, et a fide recta in sua longaevitate deficeret, cum inter beneficia Dei numeranda sit ipsa longaevitas, qua homo melior debuit esse non pejor. » Item : « Qui dicit quod non omnes vocentur ad gratiam, si de iis loquitur quibus Christus annuntiatus in omnes fines terrae Evangelium destinatum, sed non putamus jam in omnibus terrae finibus praedicatum; nec possumus dicere, quod ibi sit gratiae vocatio, ubi matris Ecclesiae adhuc nulla est regeneratio.
Abbreviated transcription (Latin):
sine prȩscientia esse non potest: Quamuis ergo
ad omnes obiectiones seu quȩrulȩ imperitiae
seu fallacis inuidiȩ planissime ac plenissime
quantum dñs dedit existi mem esseres ponsum¬
Professionem tamen sensus nr̃i &iam in breuia
coastemus. ut subpaucorum uerborum simpli¬
citatem magis magisque ad pareat nos quod
desuprascriptis capitulis intellegimus. Nulla
circum loquendi arte prȩtexere. sed absolute
aclibere & praua respuere & consensum pro¬
babilibus nonnegare
Quisq igitur exprȩdestinationedĩ. uelut
fatali Necessitate homines inpeccata conpul¬
sos cogidicit in mortem non est catholicus
Nullo enim modo prȩdestinatiodĩ iniquos facit
neque cuius quam omnino est causa peccati
Item quidicit quod ab his qui non sunt prȩdestinati
ad uitam non auferat percepta baptismi gratia
originale peccatum: non est catholicur
Qacramentum enim baptismatis quo omnia
prorsus peccatadelentur. &iam ineis uerum

Expanded text:
sine praescientia esse non potest. Quamvis ergo sine praescientia esse non potest. Quamvis ergo ad omnes objectiones seu querulae imperitiae, seu fallacis invidiae, planissime ac plenissime, quantum Dominus dedit, existimem esse responsumfessionem tamen sensus nostri etiam in brevia coarctemus; ut sub paucorum verborum simplicitate magis magisque appareat, nos quod de supra scriptis capitulis intelligimus, nulla circumloquendi arte praetexere, sed absolute ac libere et prava respuere, et consensum probabilibus non negare. I. Quisquis igitur ex praedestinatione Dei, velut fatali necessitate, homines in peccata compulsos cogi dicit in mortem, non est caNullo enim modo praedestinatio Dei homines iniquos facit, neque cujusquam omnino est causa peccati. » Item : « Qui dicit quod ab iis qui non sunt praedestinati ad vitam, non auferat percepta baptismi gratia originale peccatum, non est catholicus. Sacramentum enim baptismatis, quo omnia prorsus peccata delentur, etiam in eis verum
Abbreviated transcription (Latin):
bonis quae p̃para uit ds̃ ut in illis ambulemus
Tamergo inerroreest quuinfidelitatem impiorũ
addĩ constitutionem refest quam quifidei iustieq:
scõrum non dm̃ profit&ur auctorem: Qui enim
quod acceperat perdidit. Non in deid recipit
unde perdidit: Sed ab illo recipit quod habeat
ccquo quod amisit acceperat:
natione discernit quod tribuendum est dõ
debonis. Hoc ei &iam de malis conatur ascriber
sed cumbona ad largitorem cooperatoremque
eorum dm̃. Mala autem aduoluntariam
rationis creaturȩ nequitiam referendas int
Dubium non est sineulla temporali differentia
dm̃ & prȩscisse simul & prȩdestinasse quȩ
ppso erant auctore facienda uel quȩ malis
meritis iusto erant iudicio r&ribuenda
Prȩscisse autem tantum modo. non &iam prȩ¬
destinasse quaenon ex ipso erant causamopera¬
tionis habitura. Potest itaque sine prȩdestina¬
tione esse prȩscientia: Prȩdestinatio autem

Expanded text:
bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus bonis, quae praeparavit Deus, ut in illis ambulemus . Tam ergo in errore est, qui infidelitatem impiorum ad Dei constitutionem refert; quam qui fidei justitiaeque sanctorum, non Deum profitetur auctorem. Qui enim quod acceperat perdidit, non inde id recipit unde perdidit; sed ab illo recipit quod habeat, a quo quod amisit acceperat. natione discernit, quod tribuendum est Deo de bonis, hoc ei etiam de malis conatur adscribere. Sed cum bona ad largitorem cooperatoremque eorum Deum, mala autem ad voluntariam rationalis creaturae nequitiam referenda sint: dubium non est, sine ulla temporali differentia Deum et praescisse simul, et praedestinasse, quae ipso erant auctore facienda, vel quae malis meritis justo erant judicio retribuenda; praescisse autem tantummodo, non etiam praedestinasse, quae non ex ipso erant causam operationis habitura. Potest itaque sine praedestinatione esse praescientia: praedestinatio autem
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ ita definierit. Vt quicum que non credunt
exipsius constitutione non credant
Infidelitar non credentium euangelio nequaquã
ex dĩ prȩdestinatione generatur: Bonorum
enim ds̃ autorest : Non malorum:
Prȩdestinatio igitur dĩ semper inbono est.
Aut adr&ributionem iustiticce. Autad dona¬
tionem pestinens gratiae: Uniuersȩ enim uiȩ
dñi miseri cordia &ueritar. Proinde in fideli¬
tas. non credentium. Non ad constitutionem dĩ
sed ad prȩscientiam referenda est Quaenonideo
necessitatem non credendi intulit: Quia fallideta
quae futura erat infidelitate non potuit: fides
autem &caritatis opera. atque in eis usque in
finem perseuerantia. quia homini perdĩgratiã
conferuntur. Recte &ipsa. & quae eis r&ribu¬
enda sunt prȩdestinata dicuntur ex auctorita¬
te apostoli quiait Gratia dĩ saliu factiestis
perfidem. & hoc non ex uobis: sed dĩdonum est¬
Non ex operibus. Nefoste quis excollatur
Ipsius enim sumus figmentum creati inoperibus

Expanded text:
finierit, ut quicumque non credunt, ex ipsius constitutione non credant. RESP. Infidelitas non credentium Evangelio nequaquam ex Dei praedestinatione generatur. Bonorum enim Deus auctor est, non malorum. Praedestinatio igitur Dei semper in bono est, aut ad retributionem justitiae, aut ad donationem pertinens gratiae. Universae enim viae Domini misericordia et veritas . Proinde infidelitas non credentium, non ad constitutionem Dei, sed ad praescientiam referenda est. Quae non ideo necessitatem non credendi intulit, quia falli de ea, quae futura erat, infidelitate non potuit. Fides autem et charitatis opera, atque in eis usque in finem perseverantia, quia homini per Dei gratiam conferuntur, recte et ipsa, et quae eis retribuenda sunt, praedestinata dicuntur, ex auctoritate Apostoli, qui ait; Gratia Dei salvi facti estis per fidem; et hoc non ex vobis, sed Dei donum estnon ex operibus, ne forte quis extollatur. Ipsius enim sumus figmentum, creati in operibus
Abbreviated transcription (Latin):
idr̃ hominem sibi oboedientem api&ate d&ur¬
bat & benecurrentem caderefacit. Ergo pro
bonis malar&ribuit. & iniustepunit. quodut¬
fiat. inpellit. Quid tam peruersum quid tam
insanum dici. aut cogitari potest: sed intalem
sensum trahuntur. qui putant in omnibus hoc ene
prescientiam dĩ quod & uoluntatem. Cum uolun¬
tas eius Numquam uelit nisibona. Prȩscientia
autem & bonanorit &mala. sedbona quae
autipse faciat. Aut &iam ut nos faciamus in ꝑtit
Mala autem. qua e omnino ipse non fecit. Neq:
fierisuasit aut impulit. Uires itaque oboedi¬
entiae Nonideo cuiquam subtraxit quia eum
non p̃destinauit: Sed ideo eum non prȩdestina¬
uit quia recessurum ab ipsa oboedientia esse
prȩuidit

Expanded text:
Si Deus hominem sibi obedientem a pietate deturSi Deus hominem sibi obedientem a pietate deturbat, et bene currentem cadere facit; ergo pro bonis mala retribuit, et injuste punit, quodfiat impellit. Quid tam perversum, quid tam insanum dici aut cogitari potest? Sed in talem sensum trahuntur, qui putant in omnibus hoc esse praescientiam Dei, quod et voluntatem: cum voluntas ejus nunquam velit nisi bona; praescientia autem et bona noverit et mala: sed bona, quae aut ipse faciat, aut etiam ut nos faciamus, impertit; mala autem, quae omnino ipse non fecit, neque fieri suasit, aut impulit. Vires itaque obedientiae non ideo cuiquam subtraxit, quia eum non praedestinavit: sed ideo eum non praedestinavit, quia recessurum ab ipsa obedientia esse praevidit
Abbreviated transcription (Latin):
ullus catholicorum dixit. autdicit. quod dr̃
homines pierecteque uiuentes perpotentiam
impeccata conpellat. &innocentiȩ humanȩ
potestas diuina uim. faciat. ut eam a proposito
bonȩ conuersationis excutiat: Non suntdĩ
operassta sed diaboli: cuius gaudium est .rui¬
na scõrum: Secl ad leuat dñs omnes qui con¬
ruunt. &eregit omnes elisos. Quibus dat
pocenitentiam: Vtrenpiscant adiabolilaquȩ is
a quo captiui tenebantur ad ipsius uolunta tem
Cum uero aliquos adõ. aut trxditos desiderus
suis. autobduratos legibus. Autrelictos mag¬
nis peccatissuis: hoc ipsos meruisse profitemur
Ouiataliaeorum crimina p̃cesserunt. ut ipsi
sibi poena debuerint quae eis &ĩam suppliciũ
uesterent inreatum: At queita Nec deiudicio
dĩ quȩrimur. quodeseritmeritos deseri. & mi¬
sericordiȩ eius gractias agimus qualiberat
non meritos liberari:¬
uod quibusdam uocatis & pie iusteq uiuentib
Oboedientia subtrahatur : ut oboedire
desistant :

Expanded text:
ullus catholicorum dixit aut dicit, quod Deus homines pie recteque viventes, per potentiam in peccata compellat, et innocentiae humanae potestas divina vim faciat, ut eam a proposito bonae conversationis excutiat. Non sunt Dei opera ista, sed diaboli, cujus gaudium est ruina sanctorum: sed allevat Dominus omnes qui corruunt, et erigit omnes elisos : quibus dat poenitentiam, ut resipiscant a diaboli laqueis, a quo captivi tenebantur ad ipsius voluntatem . Cum vero aliquos a Deo aut traditos desideriis suis , aut obduratos 216 legimus, aut relictos; magnis peccatis suis hoc ipsos meruisse profitemur: quia talia eorum crimina praecesserunt, ut ipsi sibi poena fieri debuerint, quae eis etiam supplicium verteret in reatum. Atque ita nec de judicio Dei querimur, quo deserit meritos deseri: et misericordiae ejus gratias agimus, qua liberat non meritos liberariquibusdam vocatis, et pie justeque viventibus obedientia subtrahatur, ut obedire desistant. RESP.
Abbreviated transcription (Latin):
sine uia profundiores intrabat errores.
Sedquȩsitus. &inuentus. &reportatus est: &in
uia quae ueritas &uita est introductus acdilec¬
tione in dm̃. Quiillum nondiligentem prior dilex̃.
agnitus est: sĩcut dicit beatus a postolus iohannes
Non qua sinos dilexerimus dm̃ sed qm̃ipsedilex̃
nos: Etiterum. Nos ergo diligamus dm̃ quo
ds̃ prior dilexit nos. Etidem dicit: Nm̃i. Diliga¬
mus inuicem quõ haritas ex dõ est. &omnis qui¬
diligit. ex dõnatus est. & cognoscitdm̃
Quinon diligit: Nonnouit dm̃. Quia dr̃ caritasest:¬

Expanded text:
sine via, profundiores intrabat errores; sine via, profundiores intrabat errores; sed quaesitus, et inventus, et reportatus est, et in via quae veritas et vita est introductus; ac dilectione in Deum, qui illum non diligentem prior dilexit, ignitus est: sicut dicit beatus apostolus Joannes, Non quasi nos dilexerimus Deum, sed quoniam ipse dilexit nos ; et iterum, Nos ergo diligamus Deum, quoniam Deus prior dilexit nos ; et idem dicit, Charissimi, diligamus invicem, quodiligit, ex Deo natus est et cognoscit Deum. Qui non diligit, non nouit Deum, quoniam Deus charitas est
Abbreviated transcription (Latin):
aguntur spũ: Quinon credunt: libero auestun¬
tur arbitrio : Conuersio ergonr̃ a ad dm̃. Non
ex nobis : sed ex dõ est: sicut a postolus dicit:
Cratia salui factiestis perfidem: Et hoc non
ex uobis: sed dĩ donumest: Non ex o peribus¬
tas: Et in primo homine uniuersarum generat¬
onum lamnata successio: Et cum mostui
uiuificantur. Cum cȩci in luminantur. Cum
impii iustificantur. Confite antur uitam &
Et qui gloriatur: in dño glori&ur. Noninse :
Quicumes s& impius &cȩcus. & mostuus. alibe¬
ratores uogratis accepit &iustitiam. & lumen
& uitam. Non enim iustae agebat. & aucta est
iustitia eius: Nec ad dm̃ gradiebatur. & confir¬
matus est cursuseius. Nec diligebat dm̃ & inflã¬
mataest caritas eius: Sed cum ess& sinefide
Acperinde impius. accepits pm̃ fidei: & factus est
iustus Iustus autem exfideuiuit: &sinefide
tiam infidelium nonens eiustitiam: Quia sord&
nocentia. Homo exul acperditur ambulans

Expanded text:
aguntur Spiritu: qui non credunt, libero avertunaguntur Spiritu: qui non credunt, libero avertuntur arbitrio. Conversio ergo nostra ad Deum non ex nobis, sed ex Deo est: sicut Apostolus dicit, Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est; non ex otas, et in primo homine universarum generationum damnata successio; et cum mortui vivificantur, cum caeci illuminantur, cum impii justificantur, confiteantur vitam, et et qui gloriatur, in Domino glorietur , non in se: qui cum esset impius, et caecus, et mortuus, a liberatore suo gratis accepit et justitiam, et lumen, et vitam. Non enim juste agebat, et aucta est justitia ejus; nec ad Deum gradiebatur, et confirmatus est cursus ejus; nec diligebat Deum, et inflammata est charitas ejus; sed cum esset sine fide, ac proinde impius, accepit Spiritum fidei, et factus est justus: Justus autem ex fide vivit ; et, Sine fide tiam infidelium non esse justitiam quia sordet nocentia, homo exsul ac perditus, ambulans
Abbreviated transcription (Latin):
uero ut omitam tempus quo accurabantur.
ut supra dixi aduoluptatem regiam corpora
feminarum: Non potuit ds̃ prius quam conueni¬
rent eum mergere in somno &admonere
persomnium: Dicam quod factum est inmauri¬
tania sitifensi. Neque enim ds̃ scõrum. Non ipse
est &iam dr̃. Noutantum uiduam in proposito
continentiae constitutam: Cel tichius quidã
catecuminus iuuenis rapuit. ut haber& uxorẽ
antequam concumberent pressus somno :
&territus somnio sitifensi episcopo. eandem
uehementissime requirenti reuocauit intactã
Viuunt adhugdequibus loquor. Illeb aptiza¬
tus. &ipro inse facto miraculo conuersus ad dñm
Adepis copatum mirabili probitate peruenit
Illa in sca uiduitate persistit Quid autem
dixerim contrafaustum. manichȩum. cumca

Expanded text:
vero, ut omittam tempus quo accurabantur, vero, ut omittam tempus quo accurabantur, ut supra dixi, ad voluptatem regiam corpora feminarum, non potuerit Deus, priusquam convenirent, eum mergere in somnum, et admonere per somnium. 3. Dicam quod factum est in Mauritania Sitifensi. Neque enim Deus sanctorum Patrum, non ipse est etiam Deus noster. Viduam in proposito continentiae constitutam Celticchius quidam catechumenus juvenis rapuit, ut haberet uxorem. Antequam concumberent, pressus somno et territus somnio, Sitifensi episcopo eamdem vehementissime requirenti, revocavit intactam. Vivunt adhuc de quibus loquor. Ille baptizatus et ipso in se facto miraculo conversus ad Dominum, ad episcopatum venerabili probitate pervenit; illa in sancta viduitate persistit. 4. Quid autem dixerim contra Faustum Manichaeum, cum ca
Abbreviated transcription (Latin):
eptima tua propositio est. qualitersatis facien¬
dumsit. his quidicunt sarram stuprume
non effugisse : Cumdicant abimelech ab eius
conuentione somnio es sereuocatum : &inmis
cumadhoccredendum scriptura non cogat:
Accepit enimeam quidem uxorem continuoq
ditatus est abraham. multi rȩgeptiorum mune¬
ribus propterillam: sed non scriptum est quod
cumea pharao dormierit. eique permixtus sit:
do idfacere non permisit. Nonenim placite
regibus. ad coniugium feminȩ. Mox &iam
carne copulabantur. sed sicut legimus in libro
qui prȩnotatur hȩrter peraliquod menser
immoper totum annum unguentis. Lomentis
Aromatis accurabantur earum corpora
Priusquam corpori regio miscerentur : Hocergo
spatio facta sunt illaqua escriptasunt: Donec
pharao contritus & exterritus maritorestitiur&¬
uxorem: Abi me lechautem quõ somnio est
ab eius commixtione prohibitus : Ideo quisar
Putantuti queregem ut somniar&. Nonnisi
posteius concubitum dormire potuisse: quasi

Expanded text:
eptima tua propositio est, « Qualiter satisfaciendum sit eis qui dicunt Saram stuprum non effugisse, cum dicant Abimelech ab ejus conventione somnio esse revocatum , et immicum ad hoc credendum Scriptura non cogat. Accepit enim eam quidem in uxorem, continuoque ditatus est Abraham multis Aegyptiorum muneribus propter illam: sed non scriptum est, quod cum ea Pharao dormierit, eique permixtus sit; do id facere non permisit. Non enim placitae regibus ad conjugium feminae mox etiam carne copulabantur. Sed sicut legimus in libro qui praenotatur Esther, per aliquot menses, imo per totum annum, unguentis, pigmentis, aromatibus accurabantur earum corpora, priusquam corpori regio miscerentur . Hoc ergo spatio facta sunt illa quae scripta sunt, donec Pharao contritus et exterritus marito restituisuxorem. Abimelech autem quoniam somnio est ab ejus commixtione prohibitus, ideo qui Sarputant utique regem, ut somniaret, nonnisi post ejus concubitum dormire potuisse. Quasi
Abbreviated transcription (Latin):
scãs quantum dõ aduiuante potui de monstraui
eamfidem saluos facere. Quam satis euident̃
expressit paulus a postolus dicens: Inxp̃o eñĩ
ihũ Nequecircum cisio quicquam ual& Neque
prȩputium: sed fides quae perdilectionem opent :
apostolũ ia cobũ mostua ẽ in sem&ipsa: Quirus sus ait
sĩfidem dicat quissehabere. Opera autem
non habeat : Num quid poterit fides saluare eũ
Porro autem si homo sceleratus proptersolam
fidem perignem saluatur. & sicestaccipien

Expanded text:
sanctas, quantum Deo adjuvante potui, demonstravi, sanctas, quantum Deo adjuvante potui, demonstravi, eam fidem salvos facere, quam satis evidenter expressit Paulus apostolus, dicens: In Christo enim Jesu neque circumcisio quidquam valet, neque praeputium, sed fides quae per dilectionem operatur . Jacobum apostolum, mortua est in semetipsa qui rursum ait: Si fidem dicat quis se habere, opera autem non habeat, nunquid poterit fides salvare eum? Porro autem si homo sceleratus propter solam fidem per ignem salvatur, et si sic est accipien
Abbreviated transcription (Latin):
Propterea dequibusdam tempora libus poenis
quae in hacuita peccantibus inrogantur . Eisquoꝵ
peccata delentur. neseruentur infinem
Mit a postolus: sienim nos ipsos iudicaremus.
ad nõ non iudicaremur : Cum iudi camurautẽ
ad nõ corripimur: Nec cum mundo damnems¬
Creduntur a quibusdam &iam hii quinomenxp̃i
non relinquant &eius lauacro mecdesia bapti¬
tantur Nec ab ea ullo scis mate uelheresi p̃cidunꝰ¬
inquantis lib& sceleribus uiuant. quaenec dilu¬
ant. pdenituda. Nec elemosinis redimant.
sed ineis usque adhuius uitae ultimum diem
pertinacissime perseuerent. salui futuri . per
ignem lic& promagnitudinefacinorum. flagi¬
tiorum que diuturnom: Nontamen a&erno
ignepuniri: sed qui hoc credunt &tamen
catholicisunt humanaquadam beniuolentia
mihi falli uidentur: Namscriptura diuina
aliud consulta rerpond&: Librum autem de
hac quaestione conscripsi. Cuius titulus est
defide & operibur. ubi secundum scripturas

Expanded text:
Propterea de quibusdam temporalibus poenis, Propterea de quibusdam temporalibus poenis, quae in hac vita peccantibus irrogantur, eis quorum peccata delentur, ne reserventur in finem, it Apostolus, «Si enim nos ipsos judicaremus, a Domino non judicaremur: cum judicamur autem, a Domino corripimur, ne cum mundo damnemCreduntur autem a quibusdam etiam ii qui nomen Christi non relinquunt, et ejus lavacro in Ecclesia baptizantur, nec ab ea ullo schismate vel haeresi praeciduntin quantislibet sceleribus vivant, quae nec diluant poenitendo, nec eleemosynis redimant, sed in eis usque ad hujus vitae ultimum diem pertinacissime perseverent, salvi futuri per ignem; licet pro magnitudine facinorum flagitiorumque diuturno, non tamen aeterno igne puniri. Sed qui hoc credunt, et tamen catholici sunt, humana quadam benevolentia mihi falli videntur: nam Scriptura divina aliud consulta respondet. Librum autem de hac quaestione conscripsi, cujus titulus est, de Fide et Operibus; ubi secundum Scripturas
Abbreviated transcription (Latin):
pęnitentiae: utfiatratis &iam eclesiae. inqua
remittuntur ipsa peccata: Extra eami quippe
sine quo Non remit tuntur ulla peccata: Ita
iudicium fit remissio peccatorum: In hac autẽ uita
usque ad eo ual& quod scriptum est ⁊ Craue
iugum superfilios adam: adieexitus deuentre
matris eorum. usque indies epulture inmatrem
omniumUt &iam paruulos uideamus post
lauacrum regenerationis diuersorum malorũ
afflictione cruciari ut intellegamus totum
quod salutaribus agitursa cramentis. magis
ad spem uenturum bonorum: quam adreten¬
tionem. uel adeptionem prȩsentium pertinere.
Multa &iam hicuidentur ignosci. &nullis sup¬
plicus uindicari: sed eorum poena reseruantur
inposterum Nequeenim frustra ille propriȩ
dicitur dieriudicii. quando uenturus est iudex
uiuorum atquemortuorum sicute contrario
uindicantur hicaliqua. & tamen siremittun¬
tur. profecto infuturo saeculo Nonnocebunt

Expanded text:
poenitentiae, ut fiat satis etiam Ecclesiae, in qua poenitentiae, ut fiat satis etiam Ecclesiae, in qua remittuntur ipsa peccata; extra eam quippe , sine quo non remittuntur ulla peccata, ita judicium fit remissio peccatorum. In hac autem vita usque adeo valet quod scriptum est, Grave jugum super filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum usque in diem sepulturae in matrem omnium ; ut etiam parvulos videamus post lavacrum regenerationis diversorum malorum afflictione cruciari: ut intelligamus, totum quod salutaribus agitur Sacramentis, magis ad spem venturorum bonorum, quam ad retentionem vel adeptionem praesentium pertinere. Multa etiam hic videntur ignosci et nullis suppliciis vindicari; sed eorum poenae reservantur in posterum. Neque enim frustra ille proprie dicitur dies judicii, quando venturus est judex vivorum atque mortuorum. Sicut e contrario vindicantur hic aliqua, et tamen si remittuntur, profecto in futuro saeculo non nocebunt.
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum est omnecrimemIdeo crimen est. &iã
omnepeccatum. Itaquescõrum hominum uitã
quam diu in hac morte uiuitur inueniriposse
dicimus sine crimine : Peccatum autem sidixe
rimus. quia non habemus ait antus a postolus
Nos ipsos seducimus: &ueritas in nobis non est
Sedneque deipsis criminibus. quam lib& magnir
remittendis in sca ecclesia : Dĩmisericordia
desperanda est agentibus pęnitentiam. secun¬
dum modum sui cuus que peccati. In actione
autem paenitentiae ubitale commissumest
utis qui commisit axp̃i &iam corpore separ& ur
Nontam consideranda est mensura temporis:
quam doloris. Corenim contritum & humiliatũ
ds̃ non spernit: Uerum quia plerumq: dolor
alterius cordis occultus est alteri Nec in aliorũ
notitiam per uerba. uel quȩ cum que alia signa
procedit Cumsit coram illo. cuidicitur. Cemi¬
tus meus non est absconditur ate Recte consti¬
tuuntur ab his qui ecdesiis prȩsunt tempora

Expanded text:
peccatum est omne crimen, ideo crimen est etiam peccatum est omne crimen, ideo crimen est etiam omne peccatum. Itaque sanctorum hominum vitam quamdiu in hac mortali vivitur, inveniri posse dicimus sine crimine: Peccatrimus quia non habemus, ait sanctus Apostolus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . Sed neque de ipsis criminibus, quamlibet magnis, remittendis in sancta Ecclesia, Dei misericordia desperanda est agentibus poenitentiam secundum modum sui cujusque peccati. In actione autem poenitentiae, ubi tale commissum est, ut is qui commisit a Christi etiam corpore separetur, non tam consideranda est mensura temporis quam doloris. Cor enim contritum et humiliatum Deus non spernit . Verum quia plerumque dolor alterius cordis occultus est alteri, neque in aliorum notitiam per verba vel quaecumque alia signa procedit; cum sit coram illo cui dicitur, Gemitus meus a te non est absconditus : recte constituuntur ab iis qui Ecclesiis praesunt tempora
Abbreviated transcription (Latin):
quod perierat &inuentum est: Excepto quippe
baptismatis munere: quod contra peccatum¬
originale donatum est. ut quod generatione
ad tractum est Regeneratione d&rahatur.
&tamen actiua quoque peccata. quaecumq
corde Ore. opere commissa inuenerit. tollit:
Haet ergo excepta magna indulgentia Vnde
incipit hominis renouatio. inqua soluitur. omnis
reatus. & ingeneratusꝰ additur. Ipsa &iamuita
c& eraiam ratione utentis a&ãtir. quanta lib&
prȩpolleat fecundita te ius titiaes in epeccatorũ
remissione non agitur
uõ filudĩ quam diu mortaliter uiuunt: cum
morte confligunt. & quam uissit deillis uera¬
citer dictum. quot quõt spũ dĩaguntur. hufilu
sunt dĩ. sic tamen spũdĩ excitantur Et tamquã
filudĩ proficiuntaddm̃. ut &iam sp̃usuo
maxime aggrauante corruptibili corpore
tam quam filii hominis inquibus dam humanis
motibus deficiant ad seipsos. &ideo peccent
Inter est quidem quantum : Neque enim quia

Expanded text:
quod perierat et inventum est . Excepto quippe quod perierat et inventum est . Excepto quippe Baptismatis munere, quod contra originale peccatum donatum est, ut quod generatione attractum est, regeneratione detrahatur; et tamen activa quoque peccata, quaecumque corde, ore, opere commissa invenerit, tollit: hac ergo excepta magna indulgentia, unde incipit hominis renovatio, in qua solvitur omnis reatus et ingeneratus et additus; ipsa etiam vita caetera jam ratione utentis aetatis, quantalibet praepolleat fecunditate justitiae, sine peccatorum remissione non agitur. Quoniam filii Dei quamdiu mortaliter vivunt, cum morte confligunt. Et quamvis de illis sit veraciter dictum, Quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei ; sic tamen Spiritu Dei excitantur, et tanquam filii Dei proficiunt ad Deum, ut etiam spiritu suo, maxime aggravante corruptibili corpore , tanquam filii hominum quibusdam humanis motibus deficiant ad se ipsos, et ideo peccent. Interest quidem quantum: neque enim quia
Abbreviated transcription (Latin):
facie adfaciemTantamq: pacem habebimus
Erga eos quantam &ipsi erganos Quia tantũ
eos dilecturi sumus. quantum ab eis diligimur
Itaque pax eorum nota nobis erit. quia & nr̃a
talis. actanta erit. Nec prȩcell& tuncintellectũ
nr̃m. Dĩ uero pax qua eilli est erga eos & nrm¬
& illorum intellectum sine dubi tatione
prȩcellst. Deipso quippe beata est rationalir
creatura. quaecumque beata est Non ipsedeilla
unde recundum hoc melius accipitur. Quod
scriptum est. Paxdĩ quae prȩcellit omnem
intellectum. ut in eo quoddixit. Omnem. Nec
ipse in tellectus scõrum angelorum essepossit
exceptus sed dĩ solius: Nequeenim &ipsius
intellectum pax eius excellit Concordant¬
autem nobiscum angeli &iam nunc cumremit¬
tuntur nr̃a peccata : Ideo post commemoratio¬
nem scãe ecdesiae inordine confessionis. ponit̾
remissio peccatorum: Perhanc enim stat
ecdesia quae in terris est. Per hanc non perit

Expanded text:
facie ad faciem ; tantamque pacem habebimus facie ad faciem ; tantamque pacem habebimus erga eos, quantam et ipsi erga nos; quia tantum eos dilecturi sumus, quantum ab eis diligimur. Itaque pax eorum nota nobis erit, quia et nostra talis ac tanta erit, nec praecellet tunc intellectum nostrum: Dei vero pax quae illic est erga eos, t illorum intellectum sine dubitatione praecellet. De ipso quippe beata est rationalis creatura, quaecumque beata est, non ipse de illa. Unde secundum hoc melius accipitur quod scriptum est, Pax Dei quae praecellit omnem intellectum: ut in eo quod dixit omnem, nec ipse intellectus sanctorum Angelorum esse possit exceptus; sed Dei solius: neque enim et ipsius intellectum pax ejus excellit. Cautem nobiscum Angeli etiam nunc, cum remittuntur nostra peccata. Ideo post commemorationem sanctae Ecclesiae in ordine Confessionis ponitur remissio peccatorum. Per hanc enim stat Ecclesia quae in terris est: per hanc non perit
Abbreviated transcription (Latin):
renouantur
csic perillud singulare sa crificium in quo
mediator est immolatus. Quod unum multe
inlegeuictimȩ figurabant pacificantur
cael estia: cum terrestribus: & terrestria cum
caelestibus : Quõ sicutidem a postolus dicit:
In ipso conplacuit omnem plenitudinem iN¬
habitare & pereum reconciliari omnĩa
Inipsum pacificans persanguinem crucis eius
siue qua e interris sunt. siue qua e in caelis.¬
Pax ista precellit. sicut scriptum est Omnem
intellectum Nequesciri anobis Nisicum adeamde
uenerimus potest Quomodo enim pacificantur
caelestia nsi nobis : Idest concordando nob̵cũ :
Nam ibi semperest pax. &interse uniuersis
intellectualibus creaturis  &cum suo creatore
quaepax precellit ut dictum est mnem intel¬
lectum : sedutique nr̃m. Non eorum qui semp
uident faciem patris: Nos autem quantus¬
cum quesit innobis intellectus humanus
Ex partescimus &uidemus : nunc ꝑspeculum
inenigmate. Cum uero a equaler angelisdĩ
fuerimus tunc quem ad modum & ipsi uidebim

Expanded text:
renovantur. Ac sic per illud singulare sacrificium in quo Mediator est immolatus, quod unum multae in Lege victimae figurabant, pacificantur coelestia cum terrestribus, et terrestria cum coelestibus. Quoniam sicut idem apostolus dicit, In ipso complacuit omnem plenitudinem inhabitare, et per eum reconin eum, pacificans per sanguinem crucis suae siue quae inPax ista praecellit, sicut scriptum est , omnem intellectum, neque sciri a nobis, nisi cum ad eam venerimus, potest. Quomodo enim pacificantur coelestia, nisi nobis id est, concordando nobiscum? Nam ibi semper est pax, et inter se universis intelleQuae pax praecellit, ut dictum est, omnem intellectum; sed utique nostrum, non eorum qui semper vident faciem Patris. Nos autem, quantuscumque sit in nobis intellectus humanus, ex parte scimus, et videmus nunc per speculum in aenigmate: cum vero aequales Angelis Dei fuerimus ; tunc quemadmodum et ipsi, videbimus
Abbreviated transcription (Latin):
&iam predicandeo. ac diffamanda uideantur
quando sicut scriptum est. laudatur peccator
in desideriis animȩ suae & qui iniqua gerit bene¬
dicitur : Talis in diuinis libris. iniquitas: clamor
uocatur. Sicut habes apud esaiam proph&am
deuinea mala : Expectaui in quit ut facer& iudi

Expanded text:
etiam praedicanda ac diffamanda videantur, etiam praedicanda ac diffamanda videantur, quando, sicut scriptum est, Laudatur peccator in desideriis animae suae, et qui iniqua gerit benedicitur . Talis in divinis Libris iniquitas clamor vocatur. Sicut habes apud Isaiam prophetam de vinea mala: Exspectavi, inquit, ut faceret judi
Abbreviated transcription (Latin):
quael euissima putarentur. Nisi inscripturis
demonstrarentur opinione grauiora: Quisenim
dicentem fratrisuo fatuȩ. Reum gehennȩ putara
Nisi ueritas dicer& : Qui tamen uulneri subiecit
continuo medicinam: Prȩceptum fraternȩ recon¬
caliationis adiungens Mox quippeait: siergo
offersmunustuum ad altare &ibi re cordatur fueris
quia fratertuus hab& aliquid aduerrumte: & c&ga
Autquis ȩstimar& quam magnum peccatum
sit dies obseruare & menses & annos & tempora
Sicut obseruant quicertis diebus siuemensibus.
Autannis uolunt uel nolunt aliquid inchoare :
Eoquod secundum uanas doctrinas hominum
fausta uel in fausta extiment tempora. Nisi huius
mali magnitudinem extimore a postoli pensa rems
Quitalibus ait: Timeo ues nefostes in ecausa labo¬
rauerim in uobis: huc accedit quod peccata quam¬
uis magna & horrenda cumin consu&ũdinem
uenerint Aut parua Autnulla esse creduntur¬
usqueadeo ut non solum non occultanda uerũ

Expanded text:
quae levissima putarentur, nisi in Scripturis quae levissima putarentur, nisi in Scripturis demonstrarentur opinione graviora. Quis enim dicentem fratri suo: Fatue, reum gehennae putaret, nisi Veritas diceret? Cui tamen vulneri subjecit continuo medicinam, praeceptum fraternae reconciliationis adjungens; mox quippe ait: Si ergo offers munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris quia frater tuus habet aliquid adversum te, etc. . Aut quis aestimaret quam magnum peccatum sit, dies observare et menses et annos et tempora, sicut observant qui certis diebus sive mensibus sive annis volunt vel nolunt aliquid inchoare, eo quod secundum vanas doctrinas hominum fausta vel infausta existiment tempora; nisi hujus mali magnitudinem ex timore Apostoli pensaremus, qui talibus ait, Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vobis ? Cvis magna et horrenda, cum in consuetudinem venerint, aut parva aut nulla esse creduntuusque adeo ut non solum non occultanda, verum