comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nñce auctorest perconditionem: Iam haec con¬
tulisse uideatur. Quia deditquidem ab initio
hanc homini facultatem. sed omnes eam in illo
amisimus in quoom̃s peccauimus
Undealia creatione alioque principio renouan
egemus inxp̃o. in quosumus noua creatura.
Nouumq figmentum. & perquem nobir nullis
bonis. & multis malis meritir prȩcedentibus
donatur. utsimus ex uasisire uasa misericordiȩ¬
Iuod non prototius mundiredemptione salua¬
torsit crucifixus
Vullus omnino est ex omnibus hominibus. cuius
Quamuis ille natussit insimilitud ine carnis
peccati. Omnis autem homo nastatur incarne
peccati. Ds̃ ergo dĩfilius mostalitatir huma¬
nȩ pasticeps factus absque peccato: Hoc pec¬
catoribus & mostalibus contulit: ut quinatiui¬
tatis eius consorter fuissent uinculum peccati
& mostis euaderent: Sicutitaque non sufficit
hominum renouationinatum esse hominem ihm̃
xp̃m. Nisiinipso eodem dequo ips eostus est spũ
renascantur: sic non sufficit hominum redemp¬

Expanded text:
e auctor est, per conditionem jam haec contulisse videatur. Quia dedit quidem ab initio hanc homini facultatem: sed omnes eam in illo amisimus, in quo omnes peccavimus. Unde alia creatione alioque principio renovari egemus in Christo: in quo sumus nova creatura novumque figmentum; et per quem nobis, nullis bonis, et multis malis meritis praecedentibus, donatur ut simus ex vasis irae, vasa misericordiuod non pro totius mundi redemptione Salvator sit crucifixus. RESP. Nullus omnino est ex omnibus hominibus, cujus quamvis ille natus sit in similitudine carnis peccati , omnis autem homo nascatur in carne peccati. Deus ergo Dei Filius mortalitatis humanae particeps factus absque peccato, hoc peccatoribus et mortalibus contulit, ut qui nativitatis ejus consortes fuissent, vinculum peccati et mortis evaderent. Sicut itaque non sufficit hominum renovationi, natum esse hominem Jesum Christum, nisi in ipso eodem, de quo ipse ortus est, Spiritu renascantur: sic non sufficit hominum redemp
Abbreviated transcription (Latin):
sed dign&ur. ostendi occultioribus musterus
sum mecelegis obtemperans. Utsifieri. non
posse claruerit. Nonuter que sensus. in huius
Sed illo excluso imaginaria similitudo. samu¬
helis diabolico. ritu facta intellegatur
Sed qm̃ siue illud ficripossit: siue non possit
Tamen fallacia satanȩ. atque imaginum
simulanclarum callida operatio decipiendis
humanis sensibus multi formis inuigilat pede¬
tem qm quidem ne in quisi tionibus diligenti¬
oribus prȩscribamus. Sed tamen potius. existi
memus talealiquid factum maligno spũ. phrto¬
nisse illius ministerio. quam diu nobis aliquid
amplius excogitare. atque explicare nondat
Haec sunt quae tunc dephytonissa. & samule re.
scripsi

Expanded text:
sed dignetur ostendi occultioribus imperiis summae legis obtemperans, ut, si fieri non posse claruerit, non uterque sensus in huius r, sed illo excluso imaginaria simulatio Samuhelis diabolico ritu facta intellegatur. sed quoniam, siue illud fieri possit siue non possit, tamen fallacia satanae atque imaginum simulandarum callida operatio decipiendis humanis sensibus multiformis inuigilat, pedetemtim quidem ne inquisitionibus diligentioribus praescribamus, sed tamen potius exmemus tale aliquid factum maligno spiritu pythonissae illius ministerio, quam diu nobis aliquid amplius excogitare, atque explicare non datur. Haec sunt quae tunc de pythonissa et Samuele scripsi
Abbreviated transcription (Latin):
dñm. Non haberes inmepotestatem ullam
Nisiess& tibidata desuper:
Siuidit ita quedr̃ interlucem & tenebras:
Necideo incul pabilersuq̃ tenebre: quia eis bene
utitur dr̃. Qui&iam deopere ipsarum : quod
filus lucis inbonum proceder&. Ordinauit:
tantum progredi sinens malitiam nocere
cupientium. Quantum eam scĩs suis. uel casti¬
gandis nouit utilem: uel probandis. Vt hinc
&iam quod faciunt. contrauoluntatem dĩ

Expanded text:
Dominum, Non haberes in me potestatem ullam, Dominum, Non haberes in me potestatem ullam, nisi esset tibi data de super. Dividit itaque Deus inter lucem et tenebras: nec ideo inculpabiles sunt tenebrae, quia eis bene utitur Deus, qui etiam de opere ipsarum, quod filiis lucis in bonum procederet, ordinavit: tantum progredi sinens malitiam nocere cupientium, quantum eam sanctis suis vel castigandis novit utilem, vel probandis; ut hinc etiam quod f
Abbreviated transcription (Latin):
Ut autem peccando hocuel hoc illa malitia faciat
non estineorum potestate. sed dĩ diuidentis
tenebras & ordinantis eas: Uthinc&iam
quod faciunt contrauoluntatem dĩ. Nonim¬
pleatur: Nisi uoluntardĩ. Mala enim uelle
facillium est malis. & eorum dam nabilem
uoluntatem. Non dubium est adĩ potestate
condudi. ut effectum cupiditatis suae: Nisi
illepermiserit haberenon possint. Vti autem
sapientia &iustitiadĩ. &am malorum operib
quȩ exipsorum prodeunt ad p&itu. ad implen¬
da consilia. &iudicia sua. Nullus uel tenu it̃
sccundum pi&atem doctus ignorat qui uid&
dĩpatris optimam uoluntatem non parcentis
filio suo sed pronobis omnibus tradentis eum.
pessima traditoris iude &iudeorum uolunta¬
te conpl&am &qui in euangelicir paginis
legit Dicente pilato adihm. Mihi non loqueris
Nescis qui a potestatem habeo crucifiger&e. &
potestatem habeo dimittendite. Respondisse

Expanded text:
ut autem peccando hoc vel hoc illa malitia faciant, ut autem peccando hoc vel hoc illa malitia faciant, non est in eorum potestate, sed Dei dividentis tenebras et ordinantis eas, ut hinc etiam quod faciunt contra voluntatem Dei, non impleatur nisi voluntas Dei. Male enim velle facillimum est malis: et eorum damnabilem voluntatem non dubium est a Dei potestate concludi, ut effectum cupiditatis suae, nisi ille permiserit, habere non possint. Uti autem sapientiam et justitiam Dei etiam malorum operibus, quae ex ipsorum prodeunt appetitu, ad implenda consilia et judicia sua, nullus vel tenuiter secundum pietatem doctus ignorat; qui videt Dei Patris optimam voluntatem non parcentis Filio suo, sed pro nobis omnibus tradentis eum, pessima traditoris Judae et Judaeorum voluntate completam: et qui in evangelicis paginis legit, dicente Pilato ad Jesum : Mihi non loqueris? Nescis quia potestatem habeo crucifigere te, et potestatem habeo dimittendi te? respondisse
Abbreviated transcription (Latin):
quod faciunt contrauoluntatem dĩ. Nonimple¬
atur. Nisi uoluntas dĩ. Quod cum sit a pestissime
ueritatis miror inter obscura decerptum: quasi
non ex coherentibus potuerit. Omnis hesitatio
lectoris absolui Inspicite ergo quod sequitur
Legimus inquid in actibus a postolorum. Quod
cum dimissi aiudȩis a postoli. uenissent ad suos
& indicassent quanta eis sacerdotes & seniores
fecerunt. Leuecuerunt illiuocem unianimes
caelum & terram & omnia quaein eissunt:
Quiperos patrisñri lauid scĩ pueritui dixisti
quare fremuerunt gentes & populi meditatisun
inania: Adstiterunt reger terrȩ & principes
aduersus scm̃ ꝑuerum tuum ihm
quem unxisti. hero des &pilatus & populus isrł
facere quanta manustua & consilium prȩdesti¬
nauit fieri:
tolis sunt intellecta non possunt. &hero des ac
pilatus. & populus israhel. fecerunt quanta
manus dĩ. & consilium prȩdestinauitficri
Quid in conueniens ait admirabilis disputa¬
tor Est inquiens in malorum potesta te peccare¬

Expanded text:
quod faciunt contra voluntatem Dei, non impleatur nisi voluntas Dei . RESP. Quod cum sit apertissimae veritatis, miro inter obscura decerptum, quasi non ex cohaerentibus potuerit omnis haesitatio lectoris absolvi. Inspicite ergo quod sequitur. Legimus, inquit, in Actibus Apostolorum, quod cum dimissi a Judaeis Apostoli venissent ad suos, et indicassent quanta eis sacerdotes et seniores fecerunt, levaverunt illi vocem unianimes coelum et terram, et omnia quae in eis sunt, qui per os patris nostri David, sancti pueri tui, dixisti, Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania; astiterunt reges terrae, et principes adversus sanctum puerum tuum Jesum, quem unxisti, Herodes et Pilatus et populus Israel, facere quanta manus tua et consilium praedestinavit fieri » . tolis sunt intellecta, non possunt, et Herodes ac Pilatus et populus Israel fecerunt quanta manus Dei et consilium praedestinavit fieri; quid inconveniens ait admirabilis disputator: Est, inquiens
Abbreviated transcription (Latin):
uos seducat inanibus uerbis: Cu mergo audie¬
rimus quordam fornicatorer: &inmundos
& auaros perignem saluari. ut habeant hereditã¬
tem in regnoxp̃i & dĩ : Nonͦ sur descamus contra
istum reclamantem &dicentem. Omnis forni¬
cator. Autinmundus: Autauarus. non hab&

Expanded text:
vos seducat inanibus verbis . Cum ergo audievos seducat inanibus verbis . Cum ergo audierimus quosdam fornicatores, et immundos, et avaros per ignem salvari, ut habeant haereditatem in regno Christi et Dei, non obsurdescamus contra istum reclamantem et dicentem, Omnis fornicator, aut immundus, aut avarus non habet
Abbreviated transcription (Latin):
meum tangit affectum Quem habemus circa¬
eos qui nobiscum corporis & sanguinis xp̃i sacra¬
menta communicant. Quamuir eorũmores
ꝑditos oderimus. quos disciplina ecclesi astica
emendare. non possumus. aut amensa dominica
separare: sed aueritate uinciuolo. quae sacris
litteris a pestissime non renistit: Nonenimquȩ
quaeresistit Dicenda est ulla ratione ueritas
uel putanda. Sed interim donecaudiamus
talealiquid. autlegamus. auscultemus ei quidicit
Nolite errare : Neque fornicatores : Nequeidolis
seruientes &c&era regnum dipossidebunt
Ouia sitalias unt quae contradicuntur uthoꝵ
uerborum a postolicorum manifestationem
in aliossensus ducerenequeant: Profecto ad¬
uersusea nos instruxit & paratos esse uoluit.
Idem a postolus dicenis: Hoc au tem scitote intel¬
legentes : Qon omnisfornicator autinmundus
Aut auarus quod est idolorum seruitus . Non
hab& hereditatem in regno xp̃i & dĩ : Nemo

Expanded text:
meum tangit affectum, quem habemus ergameum tangit affectum, quem habemus ergaeos qui nobiscum corporis et sanguinis Christi Sacramenta communicant; quamvis eorum mores perditos oderimus, quos disciplina ecclesiastica emendare non possumus, aut a mensa dominica separare: sed ea veritate vinci volo, quae sacris Litteris apertissimis non resistit. Non enim quae resistit, dicenda est ulla ratione veritas, vel putanda. Sed interim donec audiamus tale aliquid aut legamus, auscultemus ei qui dicit, Nolite errare; neque fornicatores, neque idolis servientes, etc., regnum Dei possidebunt. Quia si talia sunt, quae contra dicuntur, ut horum verborum apostolicorum manifestationem in alios sensus ducere nequeant, profecto adversus ea nos instruxit, et paratos esse voluit idem apostolus dicens: Hoc autem scitote intelligentes, quoniam omnis fornicator, aut immundus, aut avarus, quod est idolorum servitus, non habet haereditatem in regno Christi et Dei, nemo
Abbreviated transcription (Latin):
diuina ut earum tantum modo. fructum seimpu¬
taturum. prȩ̨nunti& dñs dextris. &earum
tantum modo. sterilitatem sinistris. Quando his
dicturus est Uenitebenedicti patrismei ꝑcipite
regnum. Illis autem : Ite in ignem a &ernum
Hȩc de duobus opusculis meis. satisputo quȩsti¬
onituae fuisseres ponsa. Deilla uero sententia
dñi . Non exies inde donecreddas nouissimum
quadrantem. respondere mihi necesse non fuit
Cumiam ipse quaestionem similem ex euangelii
lectione soluisti. Vbiscriptum est. Noncognouitcã
donecpeperit. fancut non tecelẽ deha crecogitationẽmeã
uellemsi fieri poss&. Immo uero uolo si fieri potest:
Inhac quaestione ueritate superari Illud enĩ
quodlicitur quandoque & siplus plurimum
temporis eos qui in catholica communione
moriuntur. Quam uisusque infinem uit ȩhiuius
flagitiosissime. & sc̃elera tissime uixerint
depoenis. ultricibus exituros familiariur

Expanded text:
divina, ut earum tantummodo fructum se impudivina, ut earum tantummodo fructum se imputaturum praenuntiet Dominus dextris, et earum tantummodo sterilitatem sinistris; quando his dicturus est, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum: illis autem, Ite in ignem aeternum . » Haec de duobus opusculis meis satis puto quaestioni tuae fuisse responsa. 14. De illa vero sententia Domini, Non exies inde, donec reddas novissimum quadrantem; respondere mihi necesse non fuit, quoniam tu ipse quaestionem simili ex Evangelio locutione solvisti ubi scriptum est, Non cognovit eam, donec peperit. Sane ut non te celem de hac re cogitationem meam, vellem si fieri posset; imo vero volo, si fieri potest, in hac quaestione veritate superari. Illud enim quod dicitur, quandoque, etsi post plurimum temporis, eos qui in catholica communione moriuntur, quamvis usque in finem vitae hujus flagitiosissime et sceleratissime vixerint, de poenis ultricibus exituros, familiarius
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo placeatuxori. Id est aedificanti suꝑ
idem fundamentum. ligna. faenum. stipulã :
Illius enim opus non exuritur: quia non ea
dilexit. quorum amore cruci&ur. Exuritur
Quȩcum amore possessa sunt: sed qm̃ alteru¬
dererit xp̃mt Quam uis doleat cum amittit :
saluus est quidem sictamen quasi perignem
quia uriteum dolorrerum quas dilex erat
amissarum: sed non subuestit neque consumit
fundamenti stabilitate. atque in corrũptione
munitumalealiquid &iam posthanc
uitam fieri incredibile nonest. &utrum
itasit quęri potest &aut inueniri Autlate¬
re non nullos fideles perignem quendam
purgatorium. quanto magis minus uebona. pere¬
untia dilexerunt tantotar diuscitius que saluan
Nontamen tales. dequalibus dictum est: quod
regnum dĩ non possidebunt. Nisi conuenienter
penitentibus eadem crimina remittantur:
Conuenienter autemdixi. Utsteriles inelemo¬
synis nonsint quibus tantum tribuit. scriptura

Expanded text:
quomodo placeat uxori, id est, aedificanti super quomodo placeat uxori, id est, aedificanti super idem fundamentum ligna, fenum, stipulam: illius enim opus non exuritur, quia non ea dilexit, quorum amissione crucietur; exuritur quae cum amore possessa sunt. Sed quoniam alterudeserit Christum, quamvis doleat dum amittit; salvus est quidem, sic tamen quasi per ignem: quia urit eum rerum dolor, quas dilexerat, amissarum; sed non subvertit neque consumit fundamenti stabilitate atque incorruptione munitum. 13. Tale aliquid etiam post hanc vitam fieri incredibile non est, et utrum ita sit, quaeri potest: et aut inveniri, aut latere, nonnullos fideles per ignem quemdam purgatorium, quanto magis minusve bona pereuntia dilexerunt, tanto tardius citiusque salvari; non tamen tales, de qualibus dictum est quod regnum Dei non possidebunt, nisi convenienter poenitentibus eadem crimina remittantur. Convenienter autem dixi, ut steriles in eleemosynis non sint, quibus tantum tribuit Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
fundamento: Ignis enim dequo eoloco locutus¬
est apostolus : Talis deb& intellegi. ut ambo
pereum transeant: Idest & quiȩdificat suꝑ
hoc fundamentum : Aurum: Argentum: lapi¬
des pr&iosos. & qui aedificat ligna fenum
stipulam : Cum enim hoc dixiss&&. Ad iunxit
unus quisque opus qualesit ignis probabit¬
sicuius opus permanserit quod superȩdificauit
mercedem accipi&: Cuius autem opus. ex us¬
tum fuerit damnum pati&ur: Ipse autem
saluus erit: sic tamen quasi perignem
Nonergo unius eorum: sedutriusque opus :¬
ignis probauit: Est quidam ignis temptatio
tribulationis. De quo aperte alio loco scriptũẽ
Uasa figuli probatfornax: & homines iustos
temptatio tribulationis: Isteignis in hac. inte¬
rim uita facit quod a postolus dixit: sĩ accidat
duobus fidelibus. uni scilic& cogitanti. quaesuNT
dĩ quomodo placeatdõ: hoc est ȩdificanti suꝑ¬
xp̃m: Aurum: argentum: & lapides p̃tiosos
Alteri autem cogitanti eaquaesuntmundi.

Expanded text:
fundamento. Ignis enim, de quo eo loco est locutufundamento. Ignis enim, de quo eo loco est locutus Apostolus, talis debet intelligi, ut ambo per eum transeant; id est, et qui aedificat super hoc fundamentum, aurum, argentum, lapides pretiosos, et qui aedificat ligna, fenum et stipulam. Cum enim hoc dixisset, adjunxit: Uniuscujusque opus quale sit, ignis probabitSi cujus opus permanserit, quod superaedificavit, mercedem accipiet. Si cujus opus autem exustum fuerit, damnum patietur: ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem . Non ergo unius eorum, sed utriusque opus ignis probabit. Est quidam ignis tentatio tribulationis, de quo aperte alio loco scriptum est: Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis . Iste ignis in hac interim vita facit quod Apostolus dixit, si accidat duobus fidelibus, uni scilicet cogitanti quae Dei sunt, quomodo placeat Deo, hoc est, aedificanti sum aurum, argentum, lapides pretiosos; alteri autem cogitanti ea quae mundi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
nonerunt: sed quia haec a postolica manifes¬
tissima & apestissima testimonia falsa esse
non possunt : Illud quod obscure dictum est.
dehis qui superaedificant superfundamentũ
quod est xp̃s. Non aurum ñ argentum: lapides
pr&iosos: sed ligna fenum stipulam dehis
enim dictum est. quod perignem saluierunt.
quõ fundamenti merito non peribunt:
Sicest intellegendum ut his manifestis. Non
inueniatur esse contrarium: Ligna quippe
& fenum & stipula non absurde accipi possun
rerum saetularium quam us licite concessarx
tales cupiditates. utamitti. sineanimi dolore
non possint. Cum autem istedolor urit. sixp̃s
ante ponatur & malithomo. quitali dolore
uritur rebus quas itadiligit magiscarere
quamxp̃o perignem fit saluus. Siautem res
eius modi temporales. acsaeculares tempore
temptationis maluerit tenere. quamx p̃meũ
infundamento non habuit: Qui haecpriore
loco habuit: cuminaedificio prius non sitaliqiuid

Expanded text:
non erunt? non erunt? tissima et apertissima testimonia falsa esse non possunt; illud quod obscure dictum est de iis qui superaedificant super fundamentum, quod est Christus, non aurum, argentum, lapides pretiosos, sed ligna, fenum, stipulam de his enim dictum est quod per ignem salvi erunt, quoniam fundamenti merito non peribunt, sic intelligendum est, ut his manifestis non inveniatur esse contrarium. Ligna quippe et fenum et stipula non absurde accipi possunt rerum saecularium, quamvis licite concessarum, tales cupiditates, ut amitti sine animi dolore non possint. Cum autem iste dolor urit, si Chrianteponatur, et malit homo qui tali dolore uritur, rebus quas ita diligit magis carere quam Christo; per ignem fit salvus. Si autem res hujusmodi temporales ac saeculares tempore tentationis maluerit tenere quam Christum, eum in fundamento non habuit; quia haec priore loco habuit, cum in aedificio prius non sit aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
turas scãs. quantum dõ adiuuante potui demons¬
traui. eam fidem saluosfacere. quam satis euidex¬
ter expressit paulus a postolus dicens Inxp̃o
enimihũ Neque circum cisio quicquam ual&
Neque preputium sed fides quae perdilectionem
operatur : procul dubio secundum a postolum
ia cobum mortua est insem &ĩpsa: Qui rursus
ait. sifidem quisdicat sehabere. opera autem
non habeat: numquid poterit fides saluareeum
Porro autem si homosceleratus. proptersolam
fidem perignem saluatur: & sic est accipiendum
quod aitbeatus paulus Ipse autem saluus erit
sictamen quasi perignem : Poterit ergo saluar
idemipsepaulus. Nolite inquid errare: Neq
fornicatores Nequeidolis seruientes. Neq
adulteri. Nequemolles. Neq masculorum
concubitores Nequefures Neque auari.
Neque ebriosi. Nequemaledici. Nequerapa¬
ces. regnum dĩ possidebunt: Sienim &iam
inistisꝰ perseueranter. criminibur: Tamen pp̃i
fidem xp̃i saluierunt. Quomodo in regnodi

Expanded text:
turas sanctas, quantum Deo adjuvante potui, demonsturas sanctas, quantum Deo adjuvante potui, demonstravi eam fidem salvos facere, quam satis evidenter expressit Paulus apostolus, dicens: In Christo enim Jesu neque circumcisio quidquam valet, neque praeputium, sed fides quae per dilectionem operatur, procul dubio, secundum apostolum Jacobum, mortua est in semetipsa. Qui rursus ait: Si fidem dicat se quis habere, opera autem non habeat, numquid poterit fides salvare eum? Porsolam per ignem salvabitur, et sic est accipiendum quod ait beatus Paulus, Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem; poterit ergo salvare idem ipse Paulus dixit, Nolite, inquit, errare; neque fornicatores, neque idolis servientes, neque adulteri, neque molles, neque masculorum concubitores, neque fures, neque avari, neque ebriosi, neque maledici, neque rapaces regnum Dei possidebunt . Si enim etiam in istis perseverantes criminibus, tamen propter fidem Christi salvi erunt, quomodo in regno Dei
Abbreviated transcription (Latin):
Sanent filios eorum sipossunt. sicut fata est
filia chananeȩ mulieris. Non tamen eos facian
membraxp̃i : Cum ipsi esse non desinant membra
defide sp̃e & caritate quem scripsi ad filium
meum fratremtuum laurentium: stadehacre.
uerba mea sunt: creduntur inquam a quibusdã
&lamhii quinomen xp̃i non relinquunt: &eius
lauacro inecdesi abaptizantur Necabeo
ullo scismatȩ uelheresi prȩciduntur. inquantis¬
lib& sceleribus uiuant. quae nec diluant pęniten¬
do Necelemosynisredimant. sed incis usque
adhuius uitae ultimum diem pestinacissimȩ
perseuerent salui futuri perignem : Lic& pro
magnitudine facinorum flagitiorumque dut̾no
Non tamen aernoigne puniri: sed qui hoccre¬
dunt & tamencatholici sunt. Humana quadã
beniuolentia mihi falli uidentur Namscriptur
diuina aliud consulta respond&
Librum autem dehac quȩstione conscripsi: Cuius
titulus est. Defide & operibus: ubi secundum scrip¬

Expanded text:
sanent filios eorum, si possunt, sicut sanata est sanent filios eorum, si possunt, sicut sanata est filia Chananaeae mulieris; non tamen eos faciant membra Christi, cum ipsi esse non desinant membra de Fide, Spe, et Charitate, quem scripsi ad filium meum fratrem tuum Laurentium, ista de hac re verba mea sunt: « Creduntur, inquam, a quibusdam, etiam hi qui nomen Christi non relinquunt, et ejus lavacro in Ecclesia baptizantur, nec ab ea ullo schismate vel haeresi praeciduntur, in quantislibet sceleribus vivant, quae nec diluant poenitendo, nec eleemosynis redimant, sed in eis usque ad hujus vitae ultimum diem pertinacissime perseverent, salvi futuri per ignem; licet pro magnitudine facinorum flagitiorumque diuturno, non tamen aeterno igne puniti. Sed qui hoc credunt, et tamen catholici sunt, humana quadam benevolentia mihi falli videntur: nam Scriptura divina aliud consulta respondet. Librum autem de hac quaestione conscripsi, cujus titulus est, de Fide et Operibus; ubi secundum Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
pessimam non mutaueritir: saliueritis.
Vndenecilla nobis mulier chananea prȩscribit᷑
quia dñs ei quod p&ebat dedit Cumante
dixiss&. Non est bonum tollere panemfiliorũ
& mittere canibur: Quia illecordis inspector
mutatam uidit. Quando laudauit. &ideo
nonait. Oca nir magna est fidestua: Sed¬
omulier magna est fidestua: mutauit uoca¬
bulum quia mutatum uidit affectum : atque
illam correptionem ad fructum. peruenis se
cognouit: Miror autem si lauclar& in eam fidẽ
sin e operibus. Idest fidem nontalem quae ꝑdi
lectionem poss& operari fidem mostuam:
& quodia cobus dicere. minime dubitauit.
fidemnon xp̃ianorum. sed dȩmonum: Postre¬
mo sustam chananeam nolunt intellegere
mutas seperditos mores. quando eam xp̃r con-¬
temnendo. & corripiendo redarguit. quoscũq
inuenerint. tantum modo credere. Vlitamuero
inquinatissimam. Nec saltim occultare sed
&iam libere profiteri. acnollemutare :

Expanded text:
pessimam non mutaueritis, salui eritis. pessimam non mutaueritis, salui eritis. Ynde nec illa nobis mulier Chananaea praescribit, quia dominus ei quod petebat dedit, cum ante dixisset: non est bonum tollere panem filiorum et mittere canibus, quia ille cordis inspector mutatam uidit, quando laudauit. et ideo non ait: o canis, magna est fides tua! sedmulier, magna est fides tua! mutauit uocabulum, quia mutatum uidit affectum adque illam correptionem ad fructum peruenisse cognouit. miror autem, si laudaret in ea fidem sine operibus, id est fidem non talem, quae iam per dilectionem posset operari, fidem mortuam et, quod Iacobus dicere minime dubitauit, fidem non christianorum, sed daemonum. postremo si istam Chananaeam nolunt intellegere mutasse perditos mores, quando eam Christus contemnendo et corripiendo redarguit, quoscumque inuenerint tantummodo credere, uitam uero inquinatissimam nec saltem occultare, sed etiam libere profiteri ac nolle mutare,
Abbreviated transcription (Latin):
Nec dolebit carnaliter: cum abillo taleconui¬
bium separabitur: Neque enim in ea cogitabat
Nisi quae sunt dĩ quomodo placer& dõ: Neꝑ hoc
inquantum. Aurum. argentum. lapides p̃tio¬
sos Illis cogitationibus super ȩdificabat:
Intantum d&rimentum nullum pater&ur:
Intantum structura eius quaenonerat fȩnea
Nullo incendio cremar&ur: Siueergo in hac
tantum uita hominerista patiuntur. siuc &iã
posthancuitam. talia quaedam iudicia. sub¬
sequuntur : Non aborr& quantum arbitror
aratione ueritatir iste intellectus huius ce
sententiae: Uerum tamen &iam siestalius
quimihi non occurrit: potius elegendus :
Istum quam diu tenemus. non cogitemurdicere
iniustis : Non sub ditir. scelestis contaminatis:
lorum concubitoribus. plagiaris. mendacibis
periuris. &siquid aliud sanȩ doctrinȩ. aduer¬
satur. qua e est secundum euangelium gloriȩ
beatidĩ. sitantum modo inxp̃m credatis. & sacr¬
mentum baptismieius accipiatir: &iam. siuitã

Expanded text:
nec dolebit carnaliter, cum ab illo tale conunec dolebit carnaliter, cum ab illo tale conubium separabitur; neque enim in ea cogitabat, nisi quae sunt dei, quomodo placeret deo. ac per hoc, in quantum aurum, argentum, lapides pretiosos illis cogitationibus superaedificabat, in tantum detrimentum nullum pateretur, in tantum structura eius, quae non erat fenea, nullo incendio cremaretur. Siue ergo in hac tantum uita homines ista patiuntur siue etiam post hanc uitam talia quaedam iudicia subsequuntur, non abhorret, quantum arbitror, a ratione ueritatis iste intellectus huiusce sententiae. uerumtamen etiam si est alius, qui mihi non occurrit, potius eligendus; istum quamdiu tenemus, non cogimur dicere iniustis, non subditis, scelestis, contaminatis, lorum concubitoribus, plagiariis, mendacibus, peiuris et si quid aliud sanae doctrinae aduersatur, quae est secundum euangelium gloriae beati dei: si tantummodo in Christum credatis et sacramentum baptismi eius accipiatis, etiamsi uitam istam
Abbreviated transcription (Latin):
nram̃donum transiebas &iam xp̃ianus exer¬
cear: Autsiquid aliud. uel facinęrosum uel
flagitiosũ in uiro nouerat. Quod electata uel
libidinem explebat. uel facilem uictum habe¬
bat. uel &iam incedebat ornatior: Tuncenĩ
illeciu hoc uxor dicit. siuera citer egit pęniten¬
tiam ab operibus mostus. quando accessit adbap¬
tismum. hab& que infundamento fidem. quae
perdil ectionem operatur : Proculdubio plus
tenebitur amore cliine gratiae. quam carnis
luxuriȩ & membrum quodeum scandalizat
fostiter amputat Quem cum qͦue autem in hac
direptione dolorum cordir propter carnalẽ
affectum coniugis sustinebit. hoc est d&rimentũ
quod pati&ur: Hic estignis ꝑquem fȩno arden¬
te ipre saluabitur. Si autem iam sic habebat
uxorem : tamquam non habens: Non propter
concupiscentiam. sed proptermi sericordiam :
Neforte eam saluam facer& reddens potius.
quam exigens debitum coniugale profecto¬

Expanded text:
nostram domum transigebas, etiam Christianus exernostram domum transigebas, etiam Christianus exerceas, aut si quid aliud uel facinerosum uel flagitiosum in uiro nouerat, quo delectata uel libidinem explebat uel facilem uictum habebat uel etiam incedebat ornatior. tunc enim ille, cui hoc uxor dicit, si ueraciter egit paenitentiam ab operibus mortuis, quando accessit ad baptismum habetque in fundamento fidem, quae per dilectionem operatur, procul dubio plus tenebitur amore diuinae gratiae quam carnis uxoriae, et membrum, quod eum scandalizat. fortiter amputat. quemcumque autem in hac diremptione dolorem cordis propter carnalem affectum coniugis sustinebit, hoc est detrimentum, quod patietur, hic est ignis, per quem feno ardente ipse saluabitur. si autem iam sic habebat uxorem tamquam non habens, non propter concupiscentiam, sed propter misericordiam, ne forte eam saluam faceret, reddens potius quam exigens debitum coniugale, profecto
Abbreviated transcription (Latin):
doloris. perueniunta dsalutem: Aquo dolore
atquecl&rimento. tanto et quisque securior.
quanto ea uelminus a mauerit uel tamquam non
habens habuerit: Quiuero propt̃illa. uel tenen¬
da. uel adipiscenda. Homicidium. Adulteriũ
fornicationem. idolatria. &similia. quȩ cumq
cõmiserit : Non propt̃ fundamentum. ꝑ ignem
saluabitur. sed amisso fundamento a &erno.
ignetorquebitur: Quam obrem &illud. quod
dicunt ueluti probare cupientes. quantum ualea
sola fides. Vbi a postolus dicit. quod si infidelis
discedit: discedat. Non estenim seruituti sub¬
iectus frater. uelsoror. in eius modi Id est.
ut propt̃ fidem xp̃i. &iam ipsauxor. legetima
soci&ate coniuncta. sineculpa relinquatur
Cicum uiro xp̃iano. propt̃ hoc qui a xp̃ianur est
permanere uoluerit: uonat tendunt eomodo
illam rectissime dimitti. siuiro suodicat.
Nonero uxortua. nisimihidelatrocinio diuitias
congeras.Aut nisi solita lenocinia quibus

Expanded text:
doloris perueniunt ad salutem. a quo dolore doloris perueniunt ad salutem. a quo dolore atque detrimento tanto est quisque securior, quanto ea uel minus amauerit uel tamquam non habens habuerit. qui uero propter illa uel tenenda uel adipiscenda homicidium, adulterium, fornicationem, idololatriam et similia quaeque commiserit, non propter fundamentum per ignem saluabitur, sed amisso fundamento aeterno igne torquebitur. Quamobrem et illud, quod dicunt, ueluti probare cupientes, quantum ualeat sola fides, ubi apostolus dicit: quod si infidelis discedit, discedat; non est enim seruituti subiectus frater aut soror in huius modi, id est, ut propter fidem Christi ipsa uxor legitima societate coniuncta sine ulla culpa relinquatur, si cum uiro christiano propter hoc, quia christianus est, permanere noluerit, non adtendunt eo modo illam rectissime dimitti, si uiro suo dicat: non ero uxor tua, nisi mihi uel de latrocinio diuitias congeras aut nisi solita lenocinia, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
& hȩ cogitationes sunt quantum existimo. Aurx
argentum lapides pr&iosi. Porro sicirca diuitiassiuas¬
quodam carnali tener&ur affectui. Quamuis
exeis multas elymosi nas facer&. Necadeas
augendas. fraudis aliquid rapinȩ que molir&ur
Aut earum minuendarum. autamit tendarũ
m&u in aliquod facinus flagitiumue laber&ur
Alio quin iamse istomodo ab illius fundamenti
stabilitate subtraher&. sed propter carnalem
ut dixi quem in eis habebat affectum. quotalib
bonis sine doloretarere non poss&: Edificar&
superfundamentum illud ligna. fȩnum stipulã
Maxime si&uxorem sichaber& &iam propter
ipsam cogitar&. ea quaes untmundi quomodo
plac&r& uxori: Haecigitur qm̃ affectu dilecta
carnali: non sinedolore ammittuntur. Proptera
quiea sichabent. ut habeant infundamento fidẽ
quae perdilectionem operatur : Neque hiuc
ulla ratione uelcupiditate prȩponanit. in eoꝵ
amissione passid&rimentum : perignem quendã

Expanded text:
et hae cogitationes sunt, quantum existimo, aurum, argentum, lapides pretiosi. porro si circa diuitias suasquodam carnali teneretur affectu, quamuis ex eis multas elemosynas faceret nec ad eas augendas fraudis aliquid rapinaeque moliretur aut earum minuendarum uel amittendarum metu in aliquod facinus flagitiumue laberetur — alioquin iam se isto modo ab illius fundamenti stabilitate subtraheret —, sed propter carnalem, ut dixi, quem in eis habebat affectum, quo talibus bonis sine dolore carere non posset, aedificaret super fundamentum illud ligna, fenum, stipulam, maxime si et uxorem sic haberet, ut etiam propter ipsam cogitaret ea, quae sunt mundi, quomodo placeret uxori. haec igitur quoniam adfectu dilecta carnali non sine dolore amittuntur, propterea qui ea sic habent, ut habeant in fundamento fidem, quae per dilectionem operatur, neque huic ista ulla ratione uel cupiditate praeponunt, in eorum amissione passi detrimentum per ignem quendam
Abbreviated transcription (Latin):
ce mer&rices inturpissima professione perseue¬
ranter . Quas certe nulla &iam neglegentissima
ecclesia consueuit admittere. Nisi ab illa primi¬
tus prostitutione liberatas: sedistaratione
Cur non omni modo admittantur omnino non uio
Quis enim non malit eas proposito fundamento
Lic& ligna & faenum &stipulam congregent.
Aliquanto ceste diuturniore ignepurgari
quam in a &ernum perire: sed falsa eruntilla
qua e obscuritatem abiguitatem que non habent
Ci habeam omnem fidem. Itaut montes trans ferã
caritatem autem non habeam nihilsum:
Et quid proderit fr̃smei. sifidem quis dicati se

Expanded text:
cae meretrices in turpissima professione persevecae meretrices in turpissima professione perseverantes, quas certe etiam nulla negligentissima Ecclesia consuevit admittere, nisi ab illa primitus prostitutione liberatas. Sed ista ratione cur non omni modo admittantur, omnino non video. Quis enim non malit eas posito fundamento, licet ligna, fenum et stipulam congerant, aliquanto certe diuturniore igne purgari, quam in aeternum perire? Sed falsa erunt illa, quae obscuritatem ambiguitatemque non habent: Si habeam omnem fidem, ita ut montes transferam, charitatem autem non habeam, nihil sum; et, Quid proderit, fratres mei, si fidem quis dicat se
Abbreviated transcription (Latin):
Argentum. lapides pr&osos. ligna. fęnum.
stipula unius cuiusque opus manifestabitur
Dier enimdnĩ declarabit. quia in ignere uel a¬
bitur. &unius cuius que opus qualesit ignis¬
probauit: sicuius opur manserit. quod super¬
aedificauit. mercedem accipi& Cuius autem
opus arserit damnum pati&ur. Ipseautem saluus
erit sic tamen quasi perignem:
Quodita in tellegendum putant. ut illi uideant᷑
aedificare super hoc fundamentum Aurum
Argentum lapides pr&iosos. quifidei quae inxp̃o
est bona opera adiciunt. Illiautem ligna fenũ
stipulã quicum eandem fidem habeant male
operantur: Vnde arbitrantur perquasdam
poenas ignis possepurgari ad salutem ꝑcipiendã.
Merito fundamenti. hoc siita est fatemur istos
laudabilicaritatate conari V tomner indiscre¬
te admittantur ad baptismum Nonsolum
adulteri. & adulterȩ contrasententiam dñi
falsas nuptias pr&endentes. Uerum &iam publi¬

Expanded text:
argentum, lapides pretiosos, ligna, fenum, argentum, lapides pretiosos, ligna, fenum, stipulam, uniuscujusque opus manifDies enim declarabit, quia in igne revelabitur, et uniuscujusque opus quale sit ignisprobabit. Si cujus opus permanserit, quod superaedificavit, mercedem accipiet. Si cujus autem opus arserit, damnum patietur; ipse autem salvus erit; sic tamen quasi per ignem . Quod quidam ita intelligendum putant, ut illi videantur aedificare super hoc fundamentum, aurum, argentum, lapides pretiosos, qui fidei quae in Christo est, bona opera adjiciunt; illi autem fenum, ligna, stipulam, qui cum eamdem fidem habeant, male operantur. Unde arbitrantur per quasdam poenas ignis eos posse purgari ad salutem percipiendam merito fundamenti. 25. Hoc si ita est, fatemur istos laudabili charitate conari ut omnes indiscrete admittantur ad Baptismum, non solum adulteri et adulterae, contra sententiam Domini falsas nuptias praetendentes; verum etiam publi
Abbreviated transcription (Latin):
est propositiotua. Cui respondeo ex libromeo
qui inscribitur defide &operibus. ubi dehacrẽ
italoquutus sum Iacobus autem inquam. tam
uehementer infestusest cis Qui sapiuntfidem
sineo peribus ualere ad salutemtillos &iam
demonibus conpar& dicens. Tucredis quõ unus
est ds̃. Benefacis. & dȩmones credunt & contre¬
mescunt: Quid breuius. uerius. uehementius
dicipotuit. Cum &ineuangelio legamus hoc
dixisse dȩmonia. cum xp̃m filium dĩ confit̾entur
& abillo corriperentur : Quod in p&riconfessi¬
one laudatum est. Quid proderit At iacobus
fr̃imei. sifidem dicat sequis habere: Opera autẽ
non habeat: Numquid poterit fides saluare eum:
Dicit &iam quia fidessin eo peribus mostuaẽ:
Quo usqueigitur falluntur qui defidemostua
sibi uitam perp&uam pollicentur: qua propter
diligenter opost& adtendere. Quomodo acci¬
piendasit a postoli pauli sententia. plane ad in¬
tellegendum difficilis: ubi. ait: fundamentum

Expanded text:
est propositio tua. 2. Cui respondeo ex libro meo, est propositio tua. 2. Cui respondeo ex libro meo, qui inscribitur, de Fide et Operibus, ubi de hac re ita locutus sum: « Jacobus, inquam, tam vehementer infestus est eis qui sapiunt fidem sinedaemonibus conparet dicens: tu credis quoniam unus est deus? bene facis; et daemones credunt et contremescunt. quid breuius, uerius, uehementius dici potuit, cum et in euangelio legamus hoc dixisse daemonia, cum Christum filium dei confiterentur et ab illo corriperentur, quod in Petri confessione laudatum est? quid proderit, ait Iacobus, fratres mei, si fidem quis dicat se habere, opera autem non habeat? numquid poterit fides saluare eum? dicit etiam, quia fides sine operibus mortua est. quousque igitur falluntur, qui de fide mortua sibi uitam perpetuam pollicentur! Quapropter diligenter oportet adtendere, quo modo accipienda sit apostoli Pauli illa sententia, plane ad intellegendum difficilis, ubi ait: fundamen
Abbreviated transcription (Latin):
quae habebam in alus meir uoluminibus p̃parata
Vt nec studio tuacescĩtatis deessem. quod mihi
estgratissimum Nec aliomodo eadem dicere
cogerer quod mihiess& laboriosissimum. Nec
te aliquo amplius adiuuare: QUETIO. PMA¬
rima itaque propositio tua est: Utrum ali
quando qui sunt post baptirmum peccatores
exeant degehenna: Aliquantorum namque
super hoc inquis diuersa sententia est respon¬
dentium: sicut iustorum premium. ita peccato¬
rum finem non habere tormenta : Ad seuerare:
&enimcupiunt tamperp&em uindictãmanere
quam prȩmium:. Quibus contra prȩscribitur
euangelica illa sententia: quaeait: Nonexies
inde. donecredlas nouissimum quadrantem:
Cuper estergo. ut hocreddito possitexire
redimus hoc &apostoli definitione dicentis
Ipseautem saluus erit. sictamen quasi perignẽ
Sedqñm a libi legimus inquis. & non cognouiteã
donec peperit. quodita interpr&ari non possumꝗ:
dcirco de hoccupimus fieri cestiores: Hucusq

Expanded text:
quae habebam in aliis meis voluminibus praeparata: quae habebam in aliis meis voluminibus praeparata: ut nec studio tuae sanctitatis deessem, quod mihi est gratissimum; nec alio modo eadem dicere cogerer, quod mihi esset laboriosissimum, nec te aliquo amplius adjuvaret. QUAESTIO PRquando, qui sunt post Baptismum peccatores, exeant de gehenna. Aliquantorum namque super hoc, inquis, diversa sententia est, respondentium, sicut justorum praemium, ita peccatorum finem non habere tormenta. Asseverare etenim cupiunt tam perpetem vindictam manere, quam praemium. Quibus contra praescribitur evangelica illa sententia, quae ait, Non inde exies, donec reddas novissimum quadrantem . Superest ergo ut hoc reddito possit exire. Credimus hoc et Apostoli definitione dicentis, Ipse autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem . Sed quoniam alibi legimus, inquis, Et non cognovit eam, donec peperit , quod ita interpretari non possumus; idcirco de hoc cupimus fieri certiores. » Huc usque
Abbreviated transcription (Latin):
uantum mihi uid&ur filidilectissime
dulciti. Non tardauirespondere. in¬
terrogationibus tuis. Perpascha
quippe hocanno quod ominicum eius fuit. tł
dilectionis accepi: Post eos autem dies scõs
confestim castaginẽ sum profectur. inqua
ciuitate nihil me dictare permisit occupatio¬
num quaeibi non potest deessenimia multitudo:
Sed postea quam inderegressus sum peractis
apudnr̃os quindecim diebus. quime perabsen¬
tiam diuturnam curare alia conpulerunt
Namposttrermenres redire permissussum ista
rescribere Nondistuli: &abste missis questio¬
nibus. quaeame perdiuersa opusculamea. iam
fuerant pertractata. Ex eisdemopus culis
onem meam: Denique illud tantum modo ubi
queris quare dixerit dñs nimirum prȩscius
futurorum el egi dauid secundum cormeum
Cum illetalia & tanta comiserit. ubi tractaue¬
rim. & quo modo id exposuerim: non potui. rep¬
perire: &utrum sit in aliquo libro. uelepistula
disputationis necessitatem. In hac mea rescrip¬
tione. Idultimum feci. prius uolens ea ponere

Expanded text:
uantum mihi videtur, dilectissime mi Dulciti, non tardavi respondere interrogationibus tuis; per Pascha quippe hoc anno, quo dominicus ejus fuit III dilectionis accepi. Post eos autem dies sanctos, confestim Carthaginem sum profectus, in qua civitate nihil me dictare permisit occupationum, quae ibi non potest deesse, nimia multitudo. Sed posapud nostros quindecim diebus, qui me post absentiam diuturnam curare alia compulerunt nam post tres menses redire permissus sum; rescribere ista non distuli, et abs te missis quaestionibus, quae a me per diversa opuscula mea jam fuerant pertractatae, ex eisdem opusculis onem meam. Denique illud tantummodo, ubi quaeris quare dixerit Dominus nimirum praescius futurorum, Elegi David secundum cor meum , cum ille talia et tanta commiserit, ubi tractaverim, et quomodo id exposuerim, non potui reperire, et utrum sit in aliquo libro meo vel epistdisputationis necessitatem, in hac mea rescriptione id ultimum feci, prius volens ea ponere
Abbreviated transcription (Latin):
operatur: sed quae exprimitur pertimorem:
Fides ita quexp̃i fides gratiae xp̃ianȩ Idest
eafides quaeper dilectionem operatur. posita
infundamento Neminem perire ꝑmittit.
Ced quidsit aedificare suꝑ hoc fundamentum
aurum. argentum. lapides pr&iosos. ligna. fȩnũ
stipulam. si subttilius disserere coner uereor
Nead intellegendum difficilior sit. ipsa expositio:
enitartamen quantum dñs adiuuat. & breuiter.
& quantum potero dilucide expedire quod
sentio. Ecceille quiquȩ siuita magistrobono
quiboni facer&. ut haber& uitam a &ernam
Raudiuit. siaduitam uenire uell& seruanda
Non moechaberis : Nonfurtum facies : Non falsũ
testimonium dices. Honora patremtuum & ma¬
tremtuam: &diliges proximum tibi tamquam
teipsum. Haecfaciens infidexp̃i tener& procul
dubiofidem quae perdilectionem operatur
Nequeenim diliger& proximum. tam quam seipsũ:
Nisirecepta dilectione dĩ. sinequa non diliger&

Expanded text:
ilectionem, sed quae exprimitur per timorem. ilectionem, sed quae exprimitur per timorem. fides itaque Christi, fides gratiae christianae, id est ea fides, quae per dilectionem operatur, posita in fundamento neminem perire permittit. sed quid sit aedificare super hoc fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos et ligna, fenum, stipulam, si subtilius disserere coner, uereor, ne ad intellegendum difficilior sit ipsa expositio; enitar tamen, quantum dominus adiuuat, et breuiter et, quantum potero, dilucide expedire quod sentio. ecce ille, qui quaesiuit a magistro bono, quid faceret, ut haberet uitam aeternam, et audiuit, si ad uitam uenire uellet, seruanda non moechaberis, non furtum facies, non falsum testimonium dices, honora patrem tuum et matremte ipsum. Haec faciens in fide Christi, teneret procul dubio fidem quae per dilectionem operatur. Neque enim diligeret proximum tanquam se ipsum, nisi recepta dilectione Dei, sine qua non diligeret
Abbreviated transcription (Latin):
autem. salua renonposse Neque perignem : Quia
siperignem saluat: Ipsautiqueraluat. Absolute
autem dictum est. &aperte quid prodest. sidicat
quis fidem se habere. Opera autem non habeat.
Numquid poterit fides saluareeum: Dicamtamen
quam breuissime potero &iam ipse quid sentiam
deilla sententia pauli a postoli .Adintellegen¬
dum difficili dum modo illud quodad professi¬
onem meam attin& prȩcipue teneatur: Quod de
hacmemalle dixi audire meliores
Fundamentum xp̃rest instructura archi tecti
sapientis. hoc ex positione non indig& A peste
xp̃i: Perfidem quippehabitat xp̃s incordibus nr̃is
sicutidem a postolus dicit: Porro sifides xp̃i illa
utique quam definiuit apostolus Quae perdilecti¬
onem operatur: Nonenim fiderilla dȩmonum
cum &ipsicredant & contremescant. &filium dĩ
confiteanturihm̃ Potest accepi infundamentũ:

Expanded text:
autem saluare non posse neque praeter ignem neque per ignem: quia, autem saluare non posse neque praeter ignem neque per ignem: quia, si per ignem saluat, ipsa utique saluat. absolute autem dictum est et aperte: quid prodest, si dicat quis fidem se habere, opera autem non habeat? numquid poterit fides saluare eum? dicam tamen, quam breuissime potero, etiam ipse quid sentiam de illa sententia Pauli apostoli ad intellegendum difficili; dummodo illud, quod ad meam professionem adtinet, praecipue teneatur, quod de hac me malle dixi audire meliores. fundamentum Christus est structura architecti sapientis. hoc expositione non indiget; aperte Christi; per fidem quippe habitat Christus in cordibus nostris, sicut idem apostolus dicit. porro si fides Christi, illa utique, quam definiuit apostolus, quae per dilectionem operatur. non enim fides illa daemonum, cum et ipsi credant et contremescant et filium dei confiteantur Iesum, potest accipi in fundamentum.
Abbreviated transcription (Latin):
quisolam inxp̃o fidemtenenter bona opera ne¬
glexerunt : Si aute mistauera & clara sunt.
proculdubio in illa apostoli sententia alius requi¬
rendus est intellectus. atque in his deputanda ẽ
Ouaep&rus dicit esse inscriptis eius. Quae diffi¬
cilia intellectu. quam non debent homines per¬
uestere ad proprium interitum: Vt contraeui¬
dentissima testimonia scripturarum. securos
faciant. depercipienda salute nequissimos.
nequitiaesuȩ pestina cissime coherenter. Nec
emendando: autpęnitentdo mutatos.
Hic amefortasse quȩratur. Deipra pauli a posto¬
li sententia: Quid egosentiam. & quo nãmodo
intellegendam putem: fateor malleme hinc
audire. intellegentiores atqued octiores. qui
siceam exponant . Vt illa omnia uera & in concussa
Quibus a pestissime scripturatestatur. Nihil
prodesse fidem nisieam quam definiuit apostolus
Idest quae perdilectionem operatur: sin eo perib

Expanded text:
qui solam in Christum fidem tenentes bona opera nequi solam in Christum fidem tenentes bona opera neglexerunt. si autem ista et uera et clara sunt, procul dubio in illa apostoli sententia alius requirendus est intellectus atque in his deputanda est, quae Petrus dicit esse in scriptis eius quaedam difficilia intellectu: quam non debent homines peruertere ad proprium suum interitum, ut contra euidentissima testimonia scripturarum securos faciant de percipienda salute nequissimos, nequitiae suae pertinacissime cohaerentes nec emendando aut paenitendo mutatos. Hic a me fortasse quaeratur, de ipsa Pauli apostoli sententia quid ego sentiam et quonam modo intellegendam putem. fateor, hinc mallem audire intellegentiores atque doctiores, qui sic eam exponant, ut illa omnia uera et inconcussa quibus apertissime scriptura testatur nihil prodesse fidem, nisi eam, quam definiuit apostolus, id est quae per dilectionem operatur, sine operibus
Abbreviated transcription (Latin):
Qui enim diligit iniquitatem: oditanimam suam:
Neque illud hic dici poterit: in quonon nulli seipsos
seducunt: dicentes .  Ignem a & ernum dictum
Nonipram poenam a &ernam. Perignem quippe
qui a &ernur erit transituros. arbi trantur
eos qui propterfidem mostuam ꝑignem promit¬
tunt salutem: &lic&ipseignis a&ernussit
conbustio uero eorum: hoc est operatio ignis
non sit in eis a&erna: Cum & hoc prȩuidens dñs
Tamquam dñr sententiam suam ita conduserit
dicens: sicibunt illi in conbustionem a &ernam.
Iustiautem inuitam a &ernam Eritergo a&er¬
na conbustio sicut ignis. & eos in illam ituros:
ueritas dixit. Quorum non fidem : sed bona opera
defuisseded arãuit:
Ciergo haec omnia & c&era qua einnumerabi¬
lia peromnes scripturas. sineulla ambiguitate
dicta repperiri possunt: falsa erunt:
Poterit uerus esse intellectur. delignis & fȩno
&stipula quodhu salierunt perignem :

Expanded text:
qui enim diligit, inquit, iniquitatem, odit animam suam. qui enim diligit, inquit, iniquitatem, odit animam suam. neque illud hic dici poterit, in quo nonnulli se ipsos seducunt dicentes, ignem aeternum dictum, non ipsam poenam aeternam. per ignem quippe, qui aeternus erit, transituros arbitrantur eos quibus propter fidem mortuam per ignem promittunt salutem, ut uidelicet ipse ignis aeternus sit, conbustio uero eorum, hoc est operatio ignis, non sit in eos aeterna, cum et hoc praeuidens dominus tamquam dominus sententiam suam ita concluserit dicens: sic ibunt illi in conbustionem aeternam, iusti autem in uitam aeternam. erit ergo aeterna conbustio, sicut ignis; et eos in illam ituros ueritas dixit, quorum non fidem, sed bona opera defuisse declarauit. Si ergo haec omnia et cetera, quae innumerabilia per omnes scripturas sine ambiguitate dicta reperiri possunt, falsa erunt, poterit uerus esse ille intellectus de lignis et feno et stipula, quod hi salui erunt per ignem,