comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ammitter& quos peccati merito d& inebat:
Vtrumq igitur ab illo Idest & baptirmũs &
mors: Certe dispensationis causa non miseran¬
da necessitate : sed miserante potius uoluntate
susceptũ est utunus peccatum toller& mundi.
sicutunus peccatum misit inmundum. Hoc est in
uniuersum genus humanum Nisi quod illeunur
unum peccatum misit inmundum: Is te uero unur
non solum illudunum sed cunctasimul abstulit
qua e addita inuenit Vndedicita postolur:
Nonsicut perunum hominem peccantum ita
est &donum: Nam iudicium quidem ex uno
in condemnationem gratia autem exmultis delic¬
tis iniustificationem : Quiautique illud unum
quod originaliter trahitur. &iam sisolum sit
obnoxios damnationi facit. Eratia uero ex
multis delictis iustificat hominem : Qquipr&er
illudunum quod communiter cum omnibur
originaliter traxit. sua quoque propria multa
commisit: Verum tamen quod paulo post dicit:
Sicut perunius delictum in omner hominer ad con¬

Expanded text:
amitteret quos peccati merito detinebat. amitteret quos peccati merito detinebat. Utrumque igitur ab illo, id est, et baptismus et mors, certae dispensationis causa, non miseranda necessitate, sed miserante potius voluntate susceptum est; ut unus peccatum tolleret mundi, sicut unus peccatum misit in mundum, hoc est, in universum genus humanum. CAPUT L. Perunum peccatum misit in mundum; iste vero unus non solum illud unum, sed cuncta simul abstulit, quae addita invenit. Unde dicit Apostolus: « Non sicut per unum peccatum, ita est et donum: nam judicium quidem ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis delictis in justificationem . » Quia utique illud unum quod originaliter trahitur, etiam si solum sit, obnoxios damnationi facit: gratia vero ex multis delictis justificat hominem, qui praeter illud unum, quod communiter cum omnibus originaliter traxit, sua quoque propria multa commisit. Verumtamen quod paulo post dicisicut per unius delictum in omnes homines ad con
Abbreviated transcription (Latin):
renasci poterant parabantur: huius enimbaptis¬
mu est Noninaquatantum sicut fuit iohaña
uerum &iam in spũscõUt deillospũ regene¬
r&ur quis quis inxpm credit. Dequoxp̃s gene¬
ratus regeneratione non eguit Undeuox illa
patris: quae super baptizatum facta est Ego
hodiegenuite: Nonunum illum temporis diẽ
quo baptizatus est: sed inmutabilis a &ernitatis
ostendit : Vtillum hominem adunigeniti perso¬
nam. pertinere monstrar&: Vbi enimdies
Nec hesterni fine inchoatur: Nec initio crastini
terminatur semper hodiernus est:
Inaqua ergo baptizari uoluit a iohanne: Non ut
eius iniquitas ulla diluer&ur: sedut magna
commendar&ur humilitas. Ita quippe nihilin eo
baptismũ. quod abluer&. sicut mors Nihil¬
quod punir& inuenit.: Vt diabolus ueritate
iustitiae non uiolentia potestatis. oppressus
& uictus. Quo ipsumꝰ sincullo peccati merito
iniquissime occiderat. ꝑiprum iustissime

Expanded text:
renasci poterant parabantur. Hujus enim baptisrenasci poterant parabantur. Hujus enim baptismus est non in aqua tantum, sicut fuit Joannis, verum etiam in Spiritu sancto ; ut de illo Spiritu regeneretur quisquis in Christum credit, de quo Christus generatus regeneratione non eguit. Unde vox illa Patris quae super baptizatum facta est, Ego hodie genui te ; non unum illum temporis diem quo baptizatus est, sed immutabilis aeternitatis ostendit, ut illum hominem ad Unigeniti personam pertinere monstraret. Ubi enim dies nec hesterni fine inchoatur, nec initio crastini terminatur, semper hodiernus est. In aqua ergo baptizari voluit a Joanne, non ut ejus iniquitas ulla dilueretur, sed ut magna commendaretur humilitas. Ita quippe nihil in eo baptismus quod ablueret, sicut mors nihilquod puniret, invenit; ut diabolus veritate justitiae, non violentia potestatis oppressus et victus, quoniam ipsum sine ullo peccati merito iniquissime occiderat, per ipsum justissime
Abbreviated transcription (Latin):
& quartam generationem depeccatis parentum
eorum posteris commin&ur. Quia iram suam
quantumad progeneratorum culpas non extendit
ulterius moderatione miserationis sua e: Meilli
quibus regenerationis gratia non confertur
nimia sarcina in ipsa a&erna suadamnatione
prȩmerentur: si cogerentur abinitio generis
humani omnium prȩcedentium parentum suoꝵ
originaliter peccata contrahere & poenas procis
debitar pendere: An aliquid aliud dere tanta¬
inscripturis scĩs diligentiur ꝑscrutatis atque
tractatis ualeat. uel non ualeat repperiri. temere
tum quodtam magnum in loco. & habitu tantȩ
felicitatir ammissum est : Vt in uno homine
originaliter. atque utita dixerim radicalit̃
totum genus humanum damnar&ur: Non
soluitur. acdiluitur. Nisi perunum mediatorẽ
potuit ita nasci: utei non opus ess& renasci:¬
Sed quodam p̃cursorio illius ministerio quidice¬
bat Parate uiam dño. Huic uni in quosolo

Expanded text:
et quartam generationem de peccatis parentum et quartam generationem de peccatis parentum eorum posteris comminetur, quia iram suam quantum ad progeneratorum culpas non extendit ulterius moderatione miserationis suae; ne illi quibus regenerationis gratia non confertur, nimia sarcina in ipsa sua aeterna damnatione premerentur, si cogerentur ab initio generis humani omnium praecedentium parentum suorum originaliter peccata contrahere, et poenas pro eis debitas pendere: an aliud aliquid de re tanta, Scripturis sanctis diligentius perscrutatis atque tractatis, valeat vel non valeat reperiri, temere tum, quod tam magnum in loco et habitu tantae felicitatis admissum est, ut in uno homine originaliter, atque, ut ita dixerim, radicaliter totum genus humanum damnaretur, non solvitur ac diluitur nisi per unum mediatorem potuit ita nasci, ut ei non opus esset renasci: sed quodam praecursorio illius ministerio qui dicebat, Parate viam Domino , huic uni in quo solo
Abbreviated transcription (Latin):
generatio usqueadeo ut &iam delegitimo
matrimonio procreatur dicat In iniquitatib¬
conceptussum & in peccatis matermea me in utero
aluit : Neque hic dixit ĩ iniquitate uel in peccato
Cum & hoc recte diciposs&. sed iniquitates. & pec¬
catadicere maluit. Quia & mnillo uno quod
in omnes homines ꝑtransiit. atque tam magnume
uteo mutar&ur. & conuester&ur inneces sitatẽ
mortis humana natura. r̃epperiuntur sicut
supra disseruimus:
peccata & si¬
Plura peccata & alia parentum ꝑquã enonita
possunt mutare naturam. reatutamen obligan
filios Nisi gratuita gratia. & misericordia diuina
subueniat : Sed de peccatis aliorum parentum quib
abipso adam usque ad patrem suum. progenerato¬
ribus suis. quis que succedit : Non in merito discep¬
tari potest utrum omnium malis actibus & mul¬
tiplicatis delictis originalibus quinascitur
implic&ur: Vt tanto peius quanto posterius
quisque nascatur .: An propterea ds̃. in tertiã

Expanded text:
generatio; usque adeo ut etiam de legitimo generatio; usque adeo ut etiam de legitimo matrimonio procreatus dicat, In iniquitatibconceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit . Neque hic dixit, In iniquitate, vel peccato, cum et hoc recte dici posset: sed iniquitates et peccata dicere maluit. Quia et in illo uno, quod in omnes homines pertransiit, atque tam magnum est, ut eo mutaretur et converteretur in necessitatem mortis humana natura, reperiuntur, sicut supra disserui, plura peccata, et alia parentum, quae etsi non ita possunt mutare naturam, reatu tamen obligant filios, nisi gratuita gratia et misericordia divina subveniat. ab ipso Adam usque ad patrem suum progeneratoribus suis quisque succedit, non immerito disceptari potest: utrum omnium malis actibus et multiplicatis delictis originalibus qui nascitur implicetur, ut tanto pejus quanto posterius quisque nascatur; an propterea Deus in tertiam
Abbreviated transcription (Latin):
prohibitus usurpatur est: Qauaritia: quiaplus
quam quod sufficere illi debuit app&iuit :
&siquid aliud in hoc uno ammisso diligenti
consideratione inueniri potest. Parentum quoq
peccatis paruulos obligari Nonsolum pͥiorũ
hominum sed &iam suorum dequibus ipsinatist:¬
Nonimprobabiliter dicitur. Illa quippe diuina
sententia: Reddam peccata patrum infilios
Ten& eos utique antequam ꝑregenerationẽ
ad testa mentum nouum Ancipiant pertinere.
quod testamentum proph& abatur Cum dice¬
r&ur per hie zechihelem Mon accepturos
filios peccata patrum suorum: Nec ulterius
futuram inisrahel parabolam illam: Patrer
manducauerunt uuam a cerbam. &dentes
filiorum obstupuerunt: Ideo enim quisque
renascitur ut soluatur ineo . quidquid peccati
est. cum quo nascitur. Nam peccata quae
male agendo postea committuntur possent
& paenitendo sanari: sicut &iam post baptis¬
mum fieri uidemus: Aeper hoc non est
instituta regeneratio. nisi quia uitiosa est

Expanded text:
prohibitus usurpatus est; et avaritia, quia plus, prohibitus usurpatus est; et avaritia, quia plus, quam quod suffsi quod aliud in hoc uno admisso diligenti consideratione poterit inveniri. Parentum quoque peccatis parvulos obligari non solum primorum hominum, sed etiam suorum denon improbabiliter dicitur. Illa quippe divina sententia, Reddam peccata patrum in filios ; tenet eos utique antequam per regenerationem ad Testamentum Novum incipiant pertinere. Quod Testamentum prophetabatur, cum diceretur per Ezechielem non accepturos filios peccata patrum suorum, nec ulterius futuram in Israel parabolam illam: Patres manducaverunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt . Ideo enim quisque renascitur, ut solvatur in eo quidquid peccati est cum quo nascitur. Nam peccata quae male agendo postea committuntur, possunt et poenitendo sanari, sicut etiam post Baptismum fieri videmus. Ac per hoc non est instituta regeneratio, nisi quia vitiosa est
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ baptitari paruulos. Nec dicimus in remis¬
sionepeccati: Illa est econtrario locutio qua
perpluralem significatur Numerus singularis
sicut in eu angelio hero de mortuo dictum est
Mortu sunt enim quiquȩ rebant animam pueri
Nondictum est mortuus est: Et in exodo fecert
inquitibi deos aureor . Cumunum uitulum fece¬
rint tantum dequodixerunt. Hii sunt dutuus ł
qui eduxeruntte d&erra egrpti: & hicpluralẽ
hominem intrauit inmundum & inomnes
homines pertranniit : Propter quod&iam par¬
uuli baptitantur. possint intellegi plura peccata
siunum ipsum innua quasi membra singula
diuidatur: Nam & superbia est illio qua homo
in sua potius esse : quam indĩ potestate dilexit
& sacrilegium quia dõ non credidit. & homici¬
dium. quia se. precipitauit in mortem. & fornicatio
spiritalis. quia in tegritas mentis humanae serpen¬
tina suasione corrupta est: &furtum. quia cibus

Expanded text:
sionem baptizari parvulos, nec dicimus in remissionem baptizari parvulos, nec dicimus in remissionem peccati; illa est e contrario locutio, qua per pluralem significatur numerus singularis. Sicut in Evangelio Herode mortuo dictum est, Mortui sunt enim qui quaerebant animam pueri : non dictum est, mortuus est. Et in Exodo, Fecerunt, inquit, sibi deos aureos; cum unum vitulum fecerint, de quo dixerunt, Hi sunt dii tui Israel, qui eduxerunt te de terra Aegypti : et hic pluralem hominem intravit in mundum, et in omnes homines pertransiit, propter quod etiam parvuli baptizantur, possint intelligi plura peccata, si unum ipsum in sua quasi membra singula dividatur. Nam et superbia est illic, quia homo in sua potius esse quam in Dei potestate dilexit; et sacrilegium, quia Deo non credidit; et homicidium, quia se praecipitavit in mortem; et fornicatio spiritualis, quia integritas mentis humanae serpentina suasione corrupta est; et furtum, quia cibus
Abbreviated transcription (Latin):
alauacro renascendo sicut ipse a sepulchro
Aparuulo enim recens nato. us que adde crepitũ
senem sicut nullur prohibendus ab aptismo.
Ita nullus est qui non peccato moriatur in baptis
mo Sed paruuli tantum originali: Maiores
autem &iam hisomnibus moriuntur peccatis:
Quaecumq: male uiuendo addiderunt. ad illud
quod nascendo traxerunt: Sedideo &iam ipsi¬
mori peccato plerumque dicuntur: Cum procul
dubio non uni: sed multis peccatis omnibusquȩ
moriantur . Quaecum que iam propria cõmiser̃
uel cogitationẽ ł locutione ł opere Qquia &iam
persingularẽ numerum pluralis numerur
significari sol& sicutait ille : Vterum que
armato milito conplent: Quamuis hoc multis
militibus fecerint & in nostris litteris legitur:
Ora ergo addm̃ ut auferat a nobis serpentem
Nonait serpenter. quos patiebatur populus
uthocdicer& & innumerabilia talia. Cum uero
& illud originale unum plurali Numero signisi¬
catur quando dicimus inpeccatorum remim¬

Expanded text:
a lavacro renascendo, sicut ipse a sepulcro a lavacro renascendo, sicut ipse a sepulcro nt. A parvulo enim recens nato usque ad decrepitum senem, sicut nullus est prohibendus a baptismo, ita nullus emo. Sed parvuli tantum originali, majores autem etiam his omnibus moriuntur peccatis, quaecunque male vivendo addiderunt ad illud quod nascendo traxerunt. Sed ideo etiam ipsi peccato mori plerumque dicuntur, cum procul dubio non uni, sed multis peccatis omnibusque moriantur, quaecumque jam propria commiserunt, vel cogitatione, vel locutione, vel opere; quia etiam per singularem numerum pluralis numerus significari solet: sicut ait ille, « Uterumque armato milite complent » ; quamvis hoc multis militibus fecerint. Et in nostris Litteris legitur, Ora ergo ad Dominum, ut auferat a nobis serpentem ; non ait serpentes, quos patiebatur populus, ut hoc diceret: et innumerabilia talia. Cum vero et illud originale unum plurali numero significatur, quando dicimus in peccatorum remis
Abbreviated transcription (Latin):
ait Vt in quibusdam mendosis codicibus legie
Is qui non nouerat peccatum pronobis peccatũ fccit
tamquam pronobis xp̃s ipsepeccauerit : sedait
eum qui non nouerat peccatum. Idest xp̃m
pronobis peccatum fecit ds̃: Cui reconciliandi
sumus : hoc est sacrifidum propeccatis : Perqđ
reconciliari ualeremus: Ipseergo peccatum.
ut nos iustitia. Nec nr̃a seddĩ : Nec in nobis sed
in ipso: sicutipse peccatum non suum: sed nr̃m:
Nec inse sed in nobis constitutum similitudine
carnis peccati in qua crucifixurest de monstrauit
Vt quo peccatum ei non in erat : Ita quodam modo
peccato morer&urnummoritur carni inqc
erat similitudo peccati: & secundum u&ustatẽ
peccati numquam ipse uixiss& : Nram exmor¬
teu&eri qua in peccato mortui fueramus reui¬
uiscentem uitam nouam sua resurrectione signa¬
r&: Iprum est quod in nobis celebratur magnũ
baptis matis sacramentum : Vt quicumque ad istã
pertinent gratiam. moriantur peccato: sicut
carni: hoc est peccati similitudini. Quiuant

Expanded text:
codicibus legitur, Is qui non noverat peccatum, pro nobis peccatum fecit; tanquam pro nobis Christus ipse peccaverit: sed ait, Eum qui non noverat peccatum, id est Christum, pro nobis peccatum fecit Deus, cui reconciliandi sumus, hoc est, sacrificium pro peccatis, per quod reconciliari valeremus. Ipse ergo peccatum, ut nos justitia; nec nostra, sed Dei; nec in nobis, sed in ipso: sicut ipse peccatum, non suum, sed nostrum; nec in se, sed in nobis constitutum, similitudine carnis peccati, in qua crucifixus est, demonstravit: ut quoniam peccatum ei non inerat, ita quopeccato mortuus est, dum moritur carni in qua erat similitudo peccati; ut cum secundum vetustatem peccati nunquam ipse vixisset, nostram ex morte veteri, qua in peccato mortui fueramus reviviscentem vitam nova sua resurrectione signaret. Ipsum est, quod in nobis celebratur magnum baptismatis sacramentum: ut quicunque ad istam pertinent gratiam moriantur peccato, sicut carni, hoc est peccati similitudini, et vivant
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptate carnalis concupiscentiae seminatus
siue conceptus. &ideo nullum peccatum origina¬
liter trahens: Dĩ quoque gratia uerbo
patris unigenito Nongratia filio sednatura
ininuate perrone Modo mirabili & in esfabili
coeniunatur atque concrauir. Qideo nullum
peccatum. &i pse committens
amen propter similitudinem carnis peccati
inqua uenerat : dictus est ipsepeccatum sacrificaꝵ¬
dus ad diluenda peccata. Inuaeri quippe lege
petcata uocabantur sacrificia propeccatir:
Quod uere iste factus est : cuius umbre erant illa
hinc a postolus cumdixirret Obsecramus pro
xp̃o reconciliaridõ Continuo subiunxit atq
aitCum qui non nouerat peccatum pronobis

Expanded text:
voluptate carnalis concupiscentiae seminatus sive conceptus, et ideo nullum peccatum originaliter trahens; Dei quoque gratia Verbo Patris unigenito, non gratia Filio, sed natura, in unitate personae modo mirabili et ineffabili adjunctus atque concretus, et ideo nullum peccatum et ipse committens; tamen propter similitudinem carnis peccati in qua venerat , dictus est et ipse peccatum, sacrificandus ad diluenda peccata. In vetere quippe lege peccata vocabantur sacrificia pro peccatis : quod vere iste factus est cujus umbrae erant illa. Hinc Apostolus cum dixisset, Obsecramus pro Christo reconciliari Deo; continuo subjunxit atque ait: Eum qui non noverat peccatum, p
Abbreviated transcription (Latin):
morem eclesiae: agatur plerum que in fir¬
mitate nonagitur. Quia &pudortimorest displ¬
cendi dumplus delectat hominum estimatio
quamiustitia quase quis que humilat penitendo
nde non solum cumagitur pęnitentia: uerũ
&iam utagatur: dĩ miseri cordia necessaria est.
Alioquin non dicer& a postolus dequibus dam
Neforte d& illis ds̃ pęnitentiam: &ut p&rus
amarefler& prȩmisit euangelista & ait. Respex̃
noncredens contempnit. Tantam diuini mune¬
ris largitatem. &inhac obstinationementis
diem claudit extremum: reus est Illo in remissi
tit. Dequa quȩstione difficili in quodam. propt̃
hoc solum conscripto libello. enucleatissime
reuixerunt: iterumque sunt mortui. sed in &ernã

Expanded text:
morem Ecclesiae cur agatur, plerumque infirmorem Ecclesiae cur agatur, plerumque infirmitate non agitur; quia et pudor timor est displicendi, dum plus delectat hominum existimatio, quam justitia qua se quisque humiliat poenitendo. Unde non solum cum agitur poenitentia, verum etiam ut agatur, Dei misericordia necessaria est. Alioquin non diceret Apostolus de quibusdam: Ne forte det illis Deus poenitentiam . Et ut Petrus amare fleret, praemisit evangelista, et ait: Respexit non credens, contemnit tantam divini muneris largitatem, et in hac obstinatione mentis diem claudit extremum, reus est illo irremissitit. De qua quaestione difficili in quodam propter hoc solum conscripto libello enucleatissime, revixerunt, iterumque sunt mortui, sed in aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
uabus ex causis peccamus. aut nondum uiden
quidfaceredebeamus Xut non faciendo
quod deberefieri iam uidemus : Quorum duor
illud ignorantiae malum est. Hoc infirmitatis
contraquam quidem pugnarenos conuenit: sed
profecto uincimur nisi diuinitus adiuuemur
Vt non solum uideamus quid faciendum sit: sed
&iam accedente sanitate delectatio iustitiae
uincat in nobis earum rerum delectationes Quas
uel habere cupiendo uel ãmittere m&uendo:
scientes uidenterque. peccamus Iam non solum
peccatores quoderamus &iam cumperignoran¬
tiam peccabamus. Uerum &ĩ amlegis prȩuarica¬
tores . Cum id non facimus quod faciendum : ue
Quapropter non solum si peccauimus: utignos cat
Propter quod dicimurimitte nobis debita
nr̃a sicut& nos dimictimus debitoribus nostris:
Uerum &iam nepeccemus utregat. Propter
quod dicimus Nenos inferas in temptationem
Ille ib rogandus est cuidicitur inpsalmo Dñs
inluminatiomea & salus mea. Vtinlum inatio de¬

Expanded text:
Duabus ex causis peccamus, aut nondum videndo Duabus ex causis peccamus, aut nondum videndo quid facere debeamus, aut non faciendo quod debere fieri jam videmus. Quorum duorum illud ignorantiae malum est, hoc infirmitatis. Contra quae quidem pugnare nos convenit, sed profecto vincimur, nisi divinitus adjuvemur, ut non solum videamus quid faciendum sit, sed etiam accedente sanitate delectatio justitia vincat in nobis earum rerum delectationes, quas vel habere cupiendo, vel amittere metuendo, scientes videntesque peccamus; jam non solum peccatores, quod eramus etiam cum per ignorantiam peccabamus, verum etiam legis praevaricatores, cum id non facimus quod faciendum esse Quappropter quod dicimus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; verum etiam ne peccemus ut regat, propter quod dicimus, Ne nos inferas in tentationem ; ille rogandus est, cui dicitur in Psalmo, Dominus illuminatio mea et salus mea ; ut illuminatio de
Abbreviated transcription (Latin):
morem: Vndeest & illud ingenen Elamor sodo¬
morum & gomorrȩ multiplicatus ena Quia
non solum iam non apud eos pͥuniebantur ulla
flagitia : uerum &lampublice ueludlege frequen¬
tabantair: Sicnr̃is temporibur ÷ tamulta mala
&si nontalia in apertam consu&udinem iam uene¬
runt. Vt prohis Nonsolum ex communicare aliquẽ
laicum Non aud eamus. sed nec dericum degradare
Vndecum exponerem ante aliquod annos epistu¬
lam ad galatas in eo ipsoloco ubi aita postolus
Timeo uos ne forte sinecausa laborauerim in uob
exclamare compulsus sum. Vȩ peccatis hominũ
quae sola inunitata exhorrescimus:
Vsitata uero proquibus abluendis filuidĩ sanguis
effusus est Quamuis tam magnasint. ut omnino
daudi contrasefaciant regnum dĩ sȩpe uiden do
omnia tolerare : sȩpe tolerando non nulla &iã
facere cogimur atqueutinam. Odnẽ. non omnia
qua e nom potuerimus prohiberefaciamus. sed uide
utrum me in moderatus dolor incaute aliquid
& aliis opusculorum meorum locis. sȩpeiam dixi

Expanded text:
Genesi: Clamor Sodomorum et Gomorrhaeorum multiplicatus est . Quia non solum jam apud eos non puniebantur illa flagitia, verum etiam publice velut lege frequentabantur. Sic nostris temporibus ita multa mala, etsi non talia in apertam consuetudinem jam venerunt ut pro his non solum excommunicare aliquem laicum non audeamus, sed nec clericum degradare. Unde cum exponerem ante aliquot annos Epistolam ad Galatas, in eo ipso loco ubi ait Apostolus: Timeo vos, ne forte sine causa laboraverim in vobis , exclamare compulsus sum: « Vae peccatis hominum! quae sola inusitata exhorrescimus, usitata vero pro quibus abluendis Filii Dei sanguis effusus est, quamvis tam magna sint, ut omnino claudi contra se faciant regnum Dei, saepe vivendo omnia tolerare, saepe tolerando nonnulla etiam facere cogimur; atque utinam, o Domine, non omnia quae non potuerimus prohibere, faciamus. Sed vide videro utrum me immoderatus dolor incaute aliquid in aliis opusculorum meorum locis saepe jam dixi.
Abbreviated transcription (Latin):
Hincenim probare coeperat non esse nobis per¬
manendum in peccato ut gratia ab und&. & dixe¬
rat si mortui sumus peccato: quomodo uiuffur
in eo : Atque ut ostender& mortuor nos esse
conlusit ut coepit. Mortem quippexp̃i. sic iN¬
sinuauit ut &iam ipsum mortuum dicer& esse
eccato: Cui peccator Nisi carnis. inquaerat
non peccatum: sed similitudo peccati &ideo
nomine appellate peccatis baptitatis itaque

Expanded text:
Hinc enim probare coeperat non esse nobis permanendum in peccato, ut gratia abundet; et dixerat, Si mortui sumus peccato, quomodo vivemus in eo? Atque ut ostenderet mortuos nos esse clausit, ut coepit. Mortem quippe Christi sic insinuavit, ut etiam ipsum mortuum diceret esse peccato. Cui peccato, nisi carni, in qua erat, non penomine appellat peccati? Baptizaris itaque
Abbreviated transcription (Latin):
uidquidigitur gestum est Incruce xp̃i Insepul¬
Ctura In renrrectione testiȩ diei In ascensione
incaelum & sedere addexteram patrir Ita gestũ
est uthis rebur non mystice tantum dictis. sed
&iam gestir Configur&ur uita xp̃iana quȩ
hicgeritur : Nam proptereius crucem dictumẽ
Quiautemihũ xp̃i sunt carnem suam crucifixe¬
runt cumpassionibur. & concupiscentiis : Propt̃

Expanded text:
pultura, in resurrectione tertio die, in ascensione in coelum, in sede ad dexteram Patris; ita gestum est, ut his rebus non mystice tantum dictis, sed etiam gestis configuraretur vita christiana quae hic geritur. Nam propter ejus crucem dictum est: Qui autem Jesu Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis . Propt
Abbreviated transcription (Latin):
exfide peccatum est. Vt scilic& intellegas iusti¬
tiam infidelium nonens eiustitiam: Quia sord&
nocentia. Homo exul acperditur ambulans
sine uia profundiores intrabat errores.
Sedquȩsitus. &inuentus. &reportatus est: &in
uia quae ueritas &uita est introductus acdilec¬
tione in dm̃. Quiillum nondiligentem prior dilex̃.
agnitus est: sĩcut dicit beatus a postolus iohannes
Non qua sinos dilexerimus dm̃ sed qm̃ipsedilex̃
nos: Etiterum. Nos ergo diligamus dm̃ quo
ds̃ prior dilexit nos. Etidem dicit: Nm̃i. Diliga¬
mus inuicem quõ haritas ex dõ est. &omnis qui¬
diligit. ex dõnatus est. & cognoscitdm̃
Quinon diligit: Nonnouit dm̃. Quia dr̃ caritasest:¬

Expanded text:
ex fide, peccatum est : ut scilicet intelligat, justiex fide, peccatum est : ut scilicet intelligat, justitiam infidelium non esse justitiam; quia sordet nocentia homo exsul ac perditus, ambulans sine via, profundiores intrabat errores: sed quaesitus, et inventus, et reportatus est, et in via quae veritas et vita est introductus; ac dilectione in Deum, qui illum non diligentem prior dilexit, ignitus est: sicut dicit beatus apostolus Joannes, Non quasi nos dilexerimus Deum, sed quoniam ipse dilexit nos; et iterum, Nos ergo diligamus Deum, quoniam Deus prior dilexit nos; et idem dicit, Charissimi, diligamus invicem, quodiligit, ex Deo natus est et cognoscit Deum. Qui non diligit, non nouit Deum, quoniam Deus charitas est
Abbreviated transcription (Latin):
aguntur spũ: Quinon credunt: libero auestun¬
tur arbitrio : Conuersio ergonr̃ a ad dm̃. Non
ex nobis : sed ex dõ est: sicut a postolus dicit:
Cratia salui factiestis perfidem: Et hoc non
ex uobis: sed dĩ donumest: Non ex o peribus
tas: Et in primo homine uniuersarum generat¬
onum lamnata successio: Et cum mostui
uiuificantur. Cum cȩci in luminantur. Cum
impii iustificantur. Confite antur uitam &
lumen. & iustitiam suam ihm̃ xp̃m:
Et qui gloriatur: in dño glori&ur. Noninse :
Quicumes s& impius &cȩcus. & mostuus. alibe¬
ratores uogratis accepit &iustitiam. & lumen
& uitam. Non enim iustae agebat. & aucta est
iustitia eius: Nec ad dm̃ gradiebatur. & confir¬
matus est cursuseius. Nec diligebat dm̃ & inflã¬
mataest caritas eius: Sed cum ess& sinefide
Acperinde impius. accepits pm̃ fidei: & factus est
iustus Iustus autem exfideuiuit: &sinefide
Nemo potest placeredõ: Et omne quod non est

Expanded text:
aguntur Spiritu: qui non credunt, libero avertunaguntur Spiritu: qui non credunt, libero avertuntur arbitrio. Conversio ergo nostra ad Deum non ex nobis, sed ex Deo est: sicut Apostolus dicit, Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est; non ex operibus,tas, et in primo homine universarum generationum damnata successio; et cum mortui vivificantur, cum caeci illuminantur, cum impii justificantur, confiteantur vitam, et lumen, et justitiam suam Jesum Christum: et qui gloriatur, in Domino glorietur , non in se; qui cum esset impius, et caecus, et mortuus, a liberatore suo gratis accepit et justitiam, et lumen, et vitam. Non enim juste agebat, et aucta est justitia ejus; nec ad Deum gradiebatur, et confirmatus est cursus ejus; nec diligebat Deum, et inflammata est charitas ejus: sed cum esset sine fide, ac proinde impius, accepit spiritum fidei, et factus est justus: Justus autem ex fide vivit ; et, Sine fide nemo potest placere Deo ; et, Omne quod non est
Abbreviated transcription (Latin):
nis &ieiuniis. &orationi spontaneo studio
fuerit intentur. Atque ab hoc diuino testimo¬
nio laudatus donum regenerationis acceperit
Neque in tellegunt omnem illam prȩparatio¬
nem cornelii. perdĩgratiam fuisse conlatam
Ciquidem cum sc̃s p&rus peruisione monine
genus animalium. Debaptiz ando cornelio
Acperinde de omnibus gentibus docer&ur
Atque ille inmundum & in discr&um cibum
iudaica obseruantia recusar&: Trina ad eum
uox facta sitdicens. Quae dr̃ mundauit tune
cõmunedixeris. Quosatis a peste ostenditur
Omnia bona opera quae in cornelio prȩcesseru
Dĩ gratia ad emundationem ipsius inchoasse:
utcui dñs iam in pertierat hocdonum non dubi¬
tar& a postolus conferres a cramentum:
Nenouȩ & necdum reuelate uocationis. uacil¬
lar& exordium. Nisi peripsa inditia prȩceden¬
tium studiorum dm̃. in ad sumendis constar&
operatum: Non enim omnium estfides. Nec
omnes credent euangelio. sed quicredunt. dĩ

Expanded text:
nis et jejuniis, et orationi, spontaneo studio nis et jejuniis, et orationi, spontaneo studio fuerit intentus; atque ob hoc divino testimonio laudatus, donum regenerationis acceperit. Neque intelligunt, omnem illam praeparationem Cornelii per Dei gratiam fuisse collatam. Siquidem cum sanctus Petrus per visionem omne genus animalium, de baptizando Cornelio, ac perinde de omnibus gentibus doceretur, atque ille immundum et indiscretum cibum Judaica observantia recusaret, trina ad eum vox facta sit dicens, Quae Deus mundavit, tu ne commune dixeris Quo satis aperte ostenditur, omnia bona opera quae in Cornelio praecesserunt, Dei gratiam ad emundationem ipsius inchoasse: ut cui Dominus jam impertierat hoc donum, non dubitaret Apostolus conferre Sacramentum: ne novae et necdum revelatae vocationis vacillaret exordium, nisi per ipsa indicia praecedentium studiorum, Deum in assumendis constaret operatum. Non enim omnium est fides ; nec omnes credunt Evangelio . Sed qui credunt, Dei
Abbreviated transcription (Latin):
Et sicut pater uiuificat mostuos Ita & filius.
quosuult uiuificat: Etnemonouit filium: Nisi
pater: Neque patrem quis nouit Nusifilius &
cui uoluerit filius reuelare. Qua e omnia cũ sint
inmutabilia: &nequeant ulla interpr&atione
insensum alium d&orqueri: Quis ambigat. tunc
liberum arbitrium cohostationi uocantis oboe¬
dire: Cum in illo gratiadĩ affectum credendi
oboediendique generauerit:Alioquin suffi¬
cer& moneri hominem. Non &iamin ipso Nouã
fieriuoluntatem. sicut scriptum est. Prȩparatur
uoluntar adño Etsicut aitapostolus. Ds̃ est
enim qui operatur inuobis. & uelle & perficere
probona uoluntate. Proquabona uoluntate:
Nisiquam in ipsis operatus estds̃: Vt quod donaue
Dicunt &iam ad demonstrandam liberi arbitrii
facultatem magnum incenturione cornelio
ex stare documentum. Eoquod antegratiae
perceptionem timens atqueoransdm̃. Elemosr¬

Expanded text:
; et, Sicut Pater vivificat mortuos, ita et Filius ; et, Sicut Pater vivificat mortuos, ita et Filius quos vult vivificat ; et, Nemo novit Filium nisi Pater, neque Patrem quis novit nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare . Quae omnia cum sint immutabilia, et nequeant ulla interpretatione in sensum alium detorqueri; quis ambigat tunc liberum arbitrium cohortationi vocantis obedire, cum in illo gratia Dei affectum credendi obediendique generaverit? Alioquin sufficeret moneri hominem, non etiam in ipso novam fieri voluntatem; sicut scriptum est, Praeparatur voluntas a Domino ; et sicut ait Apostolus, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et perficere, pro bona voluntate . Pro qua bona voluntate, nisi quam in ipsis operatus est Deus; ut quod donav CAPUT VI. 7. Dicunt etiam ad demonstrandam liberi arbitrii facultatem, magnum in centurione Cornelio exstare documentum: eo quod ante gratiae perceptionem timens atque orans Deum, eleemosy
Abbreviated transcription (Latin):
onem enim a licuius definitionis ea promenda
sunt. Quaealteri intellectu a quo uid &ur
definitio dissonarenoncedant. & eam regulã
cui sunt aptata nondeserant. Dictum ergo aiuã
libero arbitrio utentibus. Venite adm eom̃s
quilaboratis & oneratiestis. & ego uos reficiam
Tollite iugum meum superuor & discite ame
quõmitissum & humilis corde. &inueni&is
requiem animabur ur̃is. Iugum enimm eum
quod adomner hominer uolunt pestinere.
Laboranter. in incestoistius uitace. oneratosq
peccatis: Vt qui uoluerint mansu&udinem
& humilitatem saluatoris imitari: &iugum
mandatorum eius subire. Inueniant requiem
animis sus inspẽ uitae auernȩ:
Qui autem haec facere noluerint: suaculpa
careant salute. Quamsi uoluissent. potue¬
rant obtinere: Sedaudiant & dictum ad nõ
libero arbitrio utentibus. Sineme: Nihil potes¬
tis facere : Et nemouenit ad me Nisipater qui
misitme ad traxerit eum: Et nemo potest
uenireadine: Nisidatum eifuerit a patre meo

Expanded text:
onem enim alicujus definitionis ea promenda onem enim alicujus definitionis ea promenda sunt, quae alteri intellectui, a quo videtur definitio dissonare, non cedant, et eam regulam, cui sunt aptata, non deserant. Dictum ergo aiunt libero arbitrio utentibus: Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam: tollite jugum meum super vos, et discite a memitis sum et humilis corde; et invenietis requiem animabus vestris: jugum enim meum Quod ad omnes homines volunt pertinere, laborantes in incerto istius vitae oneratosque 91 peccatis, ut qui voluerint mansuetudinem et humilitatem Salvatoris imitari, et jugum mandatorum ejus subire, inveniant requiem animabus suis in spe vitae aeternae; qui autem haec facere noluerint, sua culpa careant salute; quam si voluissent, potuerant obtlibero arbitrio utentibus, Sine me nihil potestis facere ; et, Nemo venit ad me, nisi Pater, qui misit me, attraxerit eum; et, Nemo potest venire ad me, nisi datum ei fuerit a Patre meo
Abbreviated transcription (Latin):
potentissimam xp̃ianȩ fidei ueritatem: Ꝙ defon¬
tibus diuini eloquii. praesentium animos inunda¬
re : Quis fidelium quis piorum recognitis. & cõ¬
mendatis sibi salutis suae causis amaritudinem
sstam uol& fumosȩ recipere uanitatis: Ego quidẽ
&iam hoc dediuitiis miseri cordiȩdĩ spero. Quod
quos nunc libero falli arbitriosuo & abhumilitatis
uia patitur euagari: Nonus quequaq neque¬
infinem sit intellegentia fraudaturus: Sed
hunc ipsum in longiquiora progressum
Icleo abeo tardius reuocari. ut opus gratiȩ eius
maioregloria celebr&ur. Cum sibi &iam
aduersantium corda subdiderit. quibus deuir¬
tutum studio exortum est periculum & demorũ
probitate discrimen. Nonquia quisquam carere
his debeat sed quia miserrimus eorum usus est
Cum exnaturali putantur facultate prodisse
Autex largitate quidem gratiae. sed aliquo
quibus dam scripturarum sc̃arum testimoniis
sed non rationabiter ad sumptis: Ad defensi¬

Expanded text:
potentissimam Christianae fidei veritatem, et de fonpotentissimam Christianae fidei veritatem, et de fontibus divini eloquii praesentium animos inundare, quis fidelium, quis piorum, recognitis et commendatis sibi salutis suae causis, amaritudinem istam volet fumosae recipere vanitatis? Ego quidem etiam hoc de divitiis misericordiae Dei spero, quod quos nunc libero falli arbitrio suo, et ab humilitatis via patitur evagari, non usquequaque nequein finem sit intelligentia fraudaturus; sed hunc ipsum in longinquiora progressum, ideo ab eo tardius revocari, ut opus gratiae ejus majore gloria celebretur, cum sibi etiam adversantium corda subdiderit, quibus de virtutum studio exortum est periculum, et de morum probitate discrimen. Non quia quisquam carere his debeat, sed quia miserrimus eorum usus est, cum ex naturali putantur facultate prodisse; aut ex largitate quidem gratiae, sed aliquo quibusdam sanctarum Scripturarum testimoniis, sed non rationabiliter assumptis. Ad defensi
Abbreviated transcription (Latin):
locis: inquibus aduersus cum quȩrimonia conci¬
ta tur esse propitiodõ plurimos. Quiad percep¬
tionem euangelicȩa posto licȩq doctrinẽ salu¬
berrimis eius disputationibus imbuuntur. &cot
tidie inmembris corporis xp̃i. inquantum eaipse
multiplicat dislatantur: sirectȩreprehendimur.
cur conconstanter arguimur: sĩ arguendi non
sumus : cur occulta obtrectatione mordemur:
Sedquis nesciat curista priuatim destomacho
garriant. &publice de consilio conticiscant
Volentes enim in sua iustitia magisquam indĩ
gratia gloriari: Moleste ferunt quod his quȩ
aduersum excellentissimȩ auctoritatis uirum:
Intermultas conlationes asseruere resistimus
Nec dubitant siquam hinc mouerint quȩstionẽ
inqualib& frequentia sacerdotum. Inqua lib&
congregatione populorum centenis sibi beatis¬
simi augustini uoluminibus obiuandum quae
cum cordibus audientum manifestare coeperint

Expanded text:
locis, in quibus adversus eum querimonia concilocis, in quibus adversus eum querimonia concitatur, esse, proprio Deo, plurimos, qui ad perceptionem evangelicae apostolicaeque doctrinae saluberrimis ejus disputationibus imbuuntur, et quotidie in membris corporis 90 Christi, in quantum ea ipse multiplicat, dilatantur. Si recte reprehendimur, cur non constanter arguimur? Si arguendi non sumus, cur occulta obtrectatione mordemur? CAP. IV.--5. Sed quis nescit cur ista privatim de stomacho garriant, et publice de consilio conticescant? Volentes enim in sua justitia magis quam in Dei gratia gloriari, moleste ferunt quod his quae adversum excellentissimae auctoritatis virum, inter multas collationes asseruere, resistimus. Nec dubitant, si quam hinc moverint quaestionem, in qualibet frequentia sacerdotum, in qualibet congregatione populorum, centenis sibi beatissimi Augustini voluminibus obviandum. Quae cum cordibus audientium manifestare coeperint
Abbreviated transcription (Latin):
Adicientes &tam duar illum humanigeneris
massas. & duas crediuellenaturas: utscilic&
tantȩ pi&atis uiropaganorum & maniheorum
ascribatur impi&as: Quaesiuerasunt: quur
ipsitam neglegentes. Nedicam tam impusunt.
uttam abruptam perniciem ab ecclesia non repel¬
lant tam in sanis prȩdicationibus non resistant
Nec saltim aliquibus scriptis eum a quotalis
emanat doctrina conueniat. Magnaenim
gloriania humano generi consuluerint
Ciaugustinum aberrorereuocauerint. Nisi
foste mod esti homines. Nouique censore magno¬
rum prius meritorum seni honorabiliter. ac mi¬
sericorditer pascunt & securi quia libros eius
Nemousquam recipiat conquiescunt. At quin¬
nouerint. Immonouerunt. Nonsolum roma¬
nam. Affricanamq: ecdesiam: & peromnes
mundi partes uniuersos promissionis filios. cum
doctrina huius uiri: sicut in tota fide: ita ingra¬
tiȩ confessione congruere : Sed &iam in his ipsis

Expanded text:
Adjicientes etiam, duas illum humani generis Adjicientes etiam, duas illum humani generis massas, et duas credi velle naturas: ut scilicet tantae pietatis viro paganorum et Manichaeorum ascribatur impietas. Quae si vera sunt, cur ipsi tam negligentes, ne dicam tam impii, sunt, ut tam abruptam perniciem ab Ecclesia non repellant, tam insanis praedicationibus non resistant, nec saltem aliquibus scriptis eum, a quo talis emanat doctrina, conveniant? Magna enim gloria sua humano generi consuluerint, si Augustinum ab errore revocaverint. Nisi forte modesti homines, novique censores, magnorum prius meritorum seni honorabiliter ac misericorditer parcunt, et securi quia libros ejus nemo usquam recipiat, conquiescunt; atque ignoverint, immo noverint, non solum Romanam Africanamque Ecclesiam, et per omnes mundi partes universos promissionis filios cum doctrina hujus viri, sicut in tota fide, ita in gratiae confessione congruere: sed etiam in his ipsis
Abbreviated transcription (Latin):
augustinus. precipuce utique in hoc tempore
portio dñi sacerdotum coplosa & pulchra in mul¬
tis uoluminum disputatione destruxit:. ut pote
intermulta dĩdona quibus illum abundantissime
sps ueritatis impleuit. Habens &iam hancscien¬
tiȩ & sapientiae exdĩ caritate uistutem. ut non
solum istam adhuc insuis d&runcationibus
palpitantem sed &iam multas prius hereses
inuicto uerbi gladio debellar&. Cuiintertot.¬
certaminum palmas. Intertot trium phorũ
coronas. ad in luminationem ecclesiae &ad
gloriam xp̃i. qua ipse in lustratus est perful¬
genti. Quidam nr̃orum quodde ipsis multũ
dolendum est occultis. sed non in cognitis susur¬
rationibus obloquuntur. & pro ut sibi obnoxias¬
aliquorum aures opostunasque reppererint
scripta eius quibur error pelagianorum in pug¬
natur infamant dicentes. Eum liberum arbi¬
trium. pocenitus subi nouere. & subgratia eno¬
mine necessitatem prȩdicare fatalem:

Expanded text:
Augustinus, praecipua utique in hoc tempore Augustinus, praecipua utique in hoc tempore portio Domini sacerdotum, copiose et pulchre, in multis voluminum disputationibus destruxit; utpote inter multa Dei dona, quibus illum abundantissime Spiritus veritatis implevit, habens etiam hanc scientiae et sapientiae ex Dei charitate virtutem, ut non solum istam adhuc in suis detruncationibus palpitantem, sed etiam multas prius haereses invicto verbi gladio debellaret. Cui inter totcertaminum palmas, inter tot triumphorum coronas, ad illuminationem Ecclesiae, et ad gloriam Christi, qua ipse illustratus est, perfulgenti, quidam nostrorum quod de ipsis multum dolendum est occultis, sed non incognitis susurrationibus obloquuntur: aliquorum aures opportunasque repererint, scripta ejus, quibus error Pelagianorum impugnatur, infamant; dicentes eum liberum arbitrium penitus submovere, et sub gratiae nomine necessitatem praedicare fatalem.
Abbreviated transcription (Latin):
tionem permiracula . perque terrores extrin¬
secus iudicio eius ostent& Quo unus quisque
secundum uoluntatissuae. motum siquȩsierit
inueniat. sip&ierit. accipiat. sipulsauerit. in¬
troeat. Quia scilic& gratiȩ ipsius uocatio.
Hoc primum cirtanos agat. ut nrãe facultatis
arbitrium. ammoneat. Nec aliud sit gratia
quamlex quam proph&a. quamdoctor. Cuicir¬
ca omnes homines peruniuersum mundum cõmu¬
ne & generales itstudium. ut qui uoluerint credant
Etquii crediderint. iustificationem merito
fidei & bonȩ uoluntatis accipiant. Ac sic gratia
dĩ secundum hominum meritum tribuatur
At que hoc modo gratia nonsit gratia. Quia
simeritis redditur. & non ipsa est bonorum crta¬
quibus sefili tenebrarum insimilitudinem filioꝵ
lucis trans figurare uoluerunt: Cum &ori¬
entalium episcoporum iudicia &apostolicȩ sedir
auctoritas. &affricanorum conciliorum
uigilantia de prehenderit: Beatissimus quoq

Expanded text:
ationem, per miracula, perque terrores extrinationem, per miracula, perque terrores extrinsecus judicio ejus ostendet, quo unusquisque secundum voluntatis suae motum si quaesierit, inveniat; si petierit, recipiat; si pulsaverit, introeat. Quia scilicet gratiae ipsius vocatio, hoc primum circa nos agat, ut nostrae facultatis arbitrium admoneat; nec aliud sit gratia, quam lex, quam propheta, quam doctor, cui circa omnes homines per universum mundum commune et generale sit studium, ut qui voluerint credant; et qui crediderint, justificationem merito fidei et bonae voluntatis accipiant: ac sic gratia Dei secundum hominum meritum tribuatur; atque hoc modo gratia non sit gratia: quia si meritis redditur, et non ipsa est bonorum creaquibus se filii tenebrarum in similitudinem filiorum lucis transfigurare voluerunt, cum et orientalium episcoporum judicia, et apostolicae Sedis auctoritas, et Africanorum conciliorum vigilantia deprehenderit: beatissimus quoque
Abbreviated transcription (Latin):
tur : Vt habens naturaliter rationeclem intellec¬
tum facilebonum eliger&. malumque uitar&
Qubi inutraque paste liberaessent operauolun¬
tatis. Non facultatem his quimali sunt adbonũ
deerse sed studium. Cumergo ut dixi totam iusti¬
tiam hominis exnaturali uellent rectitudine.
acpossibilitate subsistere : Atque hanc definiti¬
onem doctrina sana respuer& clamnatum:
Acatholicis sensum & multis postea her&acȩfrau¬
dis uari&atibus coloratum. Hocapud se ingenio
seruauerunt : Vtad incipiendum. & ad proficien¬
dum & adperseuerandum inbono Necessariam
hominidĩ gratiam profiterentur. Sed in hac. pro¬
fessione quod dolo uasaire molirentur in repere
Ipsa dĩ gratia uasis miseri cordiȩ reuelauit:
Intellectum es tenim saluberrimeq: perspectum
Hoctantum eos degratia confiteri Quod quȩdã
libero arbitriosit magistra seque ꝑ cõhostationes
ꝑlegem : perdoctrinam: ꝑcreaturarum contẽpl¬

Expanded text:
tur, ut habens naturaliter rationalem intellectur, ut habens naturaliter rationalem intellectum, facile bonum eligeret, malumque vitaret; et ubi in utraque parte libera essent opera voluntatis, non facultatem his qui mali sunt ad bonum deesse, sed studium: cum ergo, ut dixi, totam justitiam hominis ex naturali vellent rectitudine ac possibilitate subsistere, atque hanc definitionem doctrina sana respueret; damnatum a Catholicis sensum, et multis postea haereticae fraudis varietatibus coloratum, hoc apud se ingenio servaverunt, ut ad incipiendum, et ad proficiendum, et ad perseverandum in bono necessariam homini Dei gratiam profiterentur. CAPUT II. 3. Sed in hac professione, quod dolo vasa irae molirentur irrepere, ipsa Dei gratia vasis misericordiae revelavit . Intellectum est enim, saluberrimeque perspectum, hoc tantum eos de gratia confiteri, quod quaedam libero arbitrio sit magistra, seque per cohortationes, per legem, per doctrinam, per creaturarum contempl
Abbreviated transcription (Latin):
Intantum studens omnia plenissima ueritate
tibi pandere. Vt quia non potuisti in totum
quae ab aduersantibus disseminantur audire
permeipsum quȩas. quidquid denobis ad in anẽ
inuidiam fertur referturque cognoscere
Ced insinuanda prius sc̃itati tuae est qualitas
quȩstionis de quassta nascuntur : Quotibi magis
pateat falsitas obloquentum &uideas quam
lucem: quibus tenebris conentur obducere.
pelagianaigitur heresis quo dogmatẽ catholicã
fidem destruere adortant: & quibus impi&a¬
tum uenenis uiscera ecclesiȩ. atqueipsa uitalia
corporii xp̃i uoluerit occupare. Notiora sunt
quam ut opere narrationis indigeant
Ex hirtamen una est blasphemia ne quissimum
& subdilissimum germen aliarum quadicunt
Cratiam dĩ secundum merita hominum dari:
Cumenim primum tantam naturȩ humanae
uellent astruere sanitatem. utpersolum liberũ
arbitrium poss& ad sequi dĩ regnum : Eoquod
tam plene ipso conditionis suae prȩsidio iuuare¬

Expanded text:
in tantum: studens omnia plenissima veritate tibi pandere, ut quia non potuisti in totum, quae ab adversantibus disseminantur, audire; per me ipsum queas quidquid de nobis ad inanem invidiam fertur referturque cognoscere. Sed insinuanda prius Sanctitati tuae est qualitas quaestionis, de qua ista nascuntur: quo tibi magis pateat falsitas obloquentium; et videas quam lucem quibus tenebris conentur obducere. CAPUT PRIMUM. 2. Pelagiana igitur haeresis, quo dogmate catholicam fidem destruere adorta sit, et quibus impietatum venenis viscera Ecclesiae, atque ipsa vitalia corporis Christi voluerit occupare, notiora sunt, quam ut opere narrationis indigeant. Ex his tamen una est blasphemia, nequissimum et subtilissimum germen aliarum, qua dicunt, Gratiam Dei secundum merita hominum dari. Cum enim primum tantam naturae humanae vellent astruere sanitatem, ut per solum liberum arbitrium posset assequi Dei regnum: eo quod tam plene ipso conditionis suae praesidio juvare
Abbreviated transcription (Latin):
periudicium: Vt nemo glori&ur in homine:
remur unum mediatorem dĩ &hominum.
esset ad am homo. scilic&rectus mediatore non
opuserat: Cum uero genus humanum peccata
longe separauerunt a dõ
ermediatorem quisolus sine peccato natus est
uixit occisus est Reconciliarinos opostebat dõ
usque ad carnis resurrectionem inuitama&er¬
nam. Vta humana superbia. perhumilitatem dĩ
arguer&ur acsanar&ur: &demonstrar&ur
homini quam longeadõ recesserati: Cum perin¬
carnatum dm̃ reuocaretur &ueacemplum oboe

Expanded text:
per judicium: ut nemo glorietur in homine; per judicium: ut nemo glorietur in homine; remur unum Mediatorem Dei et hominumd cum factus est Adam, homo scilicet rectus, mediatore non opus erat. Cum vero genus humanum peccata longe separaverunt a Deo, per Mediatorem, qui solus sine peccato natus est, vixit, occisus est, reconciliari nos oportebat Deo usque ad carnis resurrectionem in vitam aeternam: ut humana superbia per humilitatem Dei argueretur ac sanaretur, et demonstraretur homini quam longe a Deo recesserat, cum per incarnatum Deum revocaretur, et exemplum obe