comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quales scõs nominauerit. Custodiebant
testimonia eius: et ꝑrecept̾a eius quȩ de¬
dit eis. Custodie bant certe. Intendi¬
te. Custodiebant testimonia eius:
et precepta quȩ decdit eis. Hoc dicit: et
negari non potest. Nichil ne habebant
peccati: Quomodo: Quanclo eusto diebant
precepta eus: eusto chiebant testimonia ei.
Uidete quales nos uelit formari: ne quasi
de ꝑfecta iusticia presumanius. Ecce mor¬
yses et aaron in sacerclotibus eius: et samu¬
el inter eos qui inuocant nomen eius. Ad
quos de columpna nubis loquebatur
tam apte illos exaudiebat. qui eustodie¬
bant testimonia eius. et precepta eius quȩ
dedit eis. ¶Iñe inquit as̃ noster tu erau¬
diebas eos: cis tu ꝓpieuis fuisti illis. Propia¬
euis non dicitur ds̃. nisi peccatis. Quando
dat uemam: cunc dicitur ꝓpicius. Et
quid habebat in istis quod iundicaret: ut
Propicius erat donando peccata: ꝓpicius
erat et uindicando. Quid enim sequitur:

Expanded text:
quales sanctos nominaverit. «Custodiebant quales sanctos nominaverit. «Custodiebant testimonia ejus, et praecepta ejus quae dedit eis.» Custodiebant certe, intendite. «Custodiebant testimonia ejus, et praecepta ejus quae dedit eis.» Hoc dicit, et negari non potest. Nihilne habebant peccati? Quomodo? Quando custodiebant praecepta ejus, custodiebant testimonia ejus. Videte quales nos velit formari, ne quasi de perfecta justitia praesumamus. Ecce Moyses et Aaron in sacerdotibus ejus, et Samuel in his qui invocant nomen ejus, ad quos de columna nubis loquebatur, tam aperte illos exaudiebat, qui custodiebant testimonia et praecepta ejus quae dedit eis. «Domine,» inquit, «Deus noster, tu exaudisti eos; Deus, tu propitius fuisti illis.» Propitius non dicitur Deus, nisi peccatis: quando dat veniam, tunc dicitur propitius. Et quid habebat in istis quod vindicaret, ut Propitius erat donando peccata, propitius erat et vindicando. Quid enim sequitur?
Abbreviated transcription (Latin):
dum eius adorandum est. quia carnem
assumpsit: in qua appareret generi buma¬
no. Et uolens nobis ostendere et antiquos
patres ipsum predicasse. quia ipse est ue.¬
ris sacerdos. dñs noster iħs &xp̃c: comine¬
morauit istos: quia in columpna nubis
loquebatur ad illos css̃. Quid est in colũp¬
na nubis loquebatur: Per figuras. Si
enim in quadam nubecula loquebatur
obscura: illa dicta. nescio quem manifesta¬
tum presignabant. Ille autem nescio qͥs.
iam non est nescio quis: quia scitur a nob
inuocant nomen eius. Inuocabant dnĩ
et ipse exauctiebat eos: in columpna nubis
loquebatur ad eos. Qui primo loquebat᷑
in columpna nubis: in se nobis locutus est
in scabello peclum suorum: id est in terra
assumpta carne. unde adoramus scabel¬
lum peclum eius: quoniam sem̃ est. Iꝑse
de nube loquebatur: qui tunc intellige¬
batur. Loquutus est in sc abello peclum
suorum: et intellecta sunt uerba nubis
eius. In columpna nubis loquebatur ad
eos. Attenclamus ergo fr̃s: uidete quos et

Expanded text:
dum adorandum est, quia carnem assumpsit, in qua appareret generi humano; et volens nobis ostendere et antiquos patres ipsum praedicasse, quia ipse est verus sacerdos Dominus noster Jesus Christus, commemoravit istos, quia in columna nubis ad illos loquebatur Deus. Quid est, «in columna nubis?» Loquebatur per figuras. Si enim in quadam nubecula loquebatur; obscura illa dicta nescio quem manifestum praesignabant. Ille autem nescio quis, jam non est nescio quis; quia scitur a nobis, invocant nomen ejus. Invocabant Dominum, et ipse exaudiebat eos; in columna nubis loquebatur ad eos.» Qui primo loquebatur in columna nubis, ipse nobis locutus est in scabello pedum suorum; id est, in terra assumpta carne, unde adoramus scabellum pedum ejus, quoniam sanctus est. Ipse de nube loquebatur quod tunc non intelligebatur; locutus est in scabello pedum suorum, et intellecta sunt verba nubis ejus. «In columna nubis loquebatur ad eos.» 11. Attendamus ergo, fratres: videte quos et
Abbreviated transcription (Latin):
quibuslam. Nonne pagani clamant ad
diñ et plait: Quare: Quia facit oriri solẽ
suum suꝑ bonos et malos: et pluit suꝑ iustos.
et in iustos. Noli ergo gloriari pagane. quia
te clamante acd clm̃. pluit ds̃: qui suꝑ iustos
et iniustos pluit. Audiuit te acl temporalia:
non te auclit ad eternas nisi in monte eius
sufficiant caritati ur̃ȩ: quantum dñs cdona-¬
uit locuti sumus. Et quiequid loquimur
in nomine dĩ. quoniam dĩ est loquentis ꝑ
nos: ymber dĩ est. Uidete uos qualis terra
sitis. Nam quando pluuia uenit suꝑ terrã:
si bona terra est. bonos fructus paritai si ma¬
la terra est spinas parit. Pluuia tamen dul¬
cis est: et suꝑ fructus. et suꝑ spinas. Qui istis
uerbis auditis. peior factus fuerit. et spinas
de pluuia generauerit: ignem sꝑet: pluuia
non accusetur. Qui autem melior factus fue¬
rit. et fruges de bona terra genuerit: horre.¬
um spet a pluuiam lauelet̃. ut quicl sunt

Expanded text:
quibusdam. Nonne clamant Pagani ad quibusdam. Nonne clamant Pagani ad Deum, et pluit? Quare? Quia facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Noli ergo gloriari, pagane, quia te clamante ad Deum, pluit Deus, qui super justos et injustos pluit. Audivit te ad temporalia; non te audit ad aeterna, nisi in monte sanctsufficiant Charitati vestrae; quantum Dominus donavit, locuti sumus. Et quidquid loquimur in nomine Dei, quoniam Dei est loquentis per nos, imber Dei est: videte vos qualis terra sitis. Nam quando pluvia venit super terram, si bona terra est, fructus bonos parit; si mala terra est, spinas parit: pluvia tamen dulcis est et super fructus et super spinas. Qui istis verbis auditis pejor factus fuerit, et spinas de pluvia generaverit, ignem speret, pluviam non accuset: qui autem melior factus fuerit, et fruges de bona terra genuerit, horreum speret, pluviam laudet. Aut quid sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nũc est regnum cȩleste : Lapis ille fregit
om̃ia regna terrarum: lapis precisus de
monte sine manibus. Quid est precisus
de monte sine manibus: Natus de gene¬
re iudeorum: sine oꝑe hominum. Oñis
enim qui nascuntur: de oꝑe maritali
nascuntur. Ille de uirgine natus: sine
manibus natus est. Per manus enim: opꝰ
humanum significatur. Quo manus
humanȩ non accesserunt: ubi maritalis am¬
plexus non fuit. fȩcus tamen fuit. Natus est
ergo de moute sine manibus lapis ille: creuit a
et crescendo fregit om̃ia regna terrarum.
factus est autem mons magnus: et impleuit
uniuersam faciem terrȩ. Hȩc est eccła catho¬
lica: cui uos communicare gaudete. Illi autẽ
qui non ei communicant: quia preter ipsũ
montem adorant et laudant dm̃: non exau¬
diuntur ad uitam ȩternam. Sed si ad que.¬
dam temporalia exaucliuntur: non sibi gͦ
blandiantur. quia eos in quibusclam exau¬
diuit cdĩ. Nam et paganos exaudit ds̃ in

Expanded text:
nunc est regnum Coelestis? Lapis ille fregit nunc est regnum Coelestis? Lapis ille fregit omnia regna terrarum, lapis praecisus de monte sine manibus. Quid est, praecisus de monte sine manibus? Natus de gente Judaeorum sine opere hominum. Omnes enim qui nascuntur, de opere maritali nascuntur; ille de virgine natus, sine manibus natus est; per manus enim, opus humanum significatur: quo manus humanae non accesserunt, ubi maritalis amplexus non fuit, fetus tamen fuit. Natus est ergo de monte sine manibus lapis ille: crevit, et crescendo fregit omnia regna terrarum. Factus est autem mons magnus, et implevit universam faciem terrae. Haec est Ecclesia catholica, cui vos communicare gaudete. Illi autem qui non ei communicant, quia praeter ipsum montem adorant et laudant Deum, non exaudiuntur ad vitam aeternam; etsi ad quaedam temporalia exaudiantur. Non sibi ergo blandiantur, quia eos in quibusdam exaudit Deus: nam et Paganos exaudit in
Abbreviated transcription (Latin):
to quia mons iste impleuit uniuersam faci¬
en terrx. Heserunt in parte: et cotum ami¬
serunt. Si agnoseant ȩccłam catholieam:
adorabunt in isto monte nobiscum. Et enĩ
lapis iste qui precisus est de monte sine ma¬
nibus. iam iuidemus quantum creuerit: et
quantas terrȩ regiones occupauerit: et
usꝙ ad quas gentes ꝑuenerit. Quid est
mons unde precisus est lapis sine manibꝰ:
Regnum iudeorum: primo quod colebant
nint edificantes: hic factus est in caput an¬
guli. Lapis iste precisus de monte sine mani¬
bus: confregit om̃ia regna terrarum. Uide¬
mus confracta ab illo lapide. om̃ia regna
terre. Quȩ erant om̃ia regna terrȩ : Reg-¬
na idolorum: regna demonum fracta sunt.
Regnabat saturnus in multis hominibus.
Ubi est regnum eius: Regnabat mercuriꝰ
i multis hominibus. Ubi est regnum eiꝰ:
fractum est. Redacta sunt illa regna in
regnum xp̃i: in quibus ille regnabat. Reg¬
num cȩleste quale erat carthagini: ubi

Expanded text:
te; quia mons iste implevit universam facite; quia mons iste implevit universam faciem terrae: haeserunt in parte, et totum amiserunt. Si agnoscant Ecclesiam catholicam, adorabunt in isto monte nobiscum. Etenim lapis ille qui praecisus est de monte sine manibus, jam videmus quantum creverit, et quantas terrae regiones occupaverit, et usque ad quas gentes pervenerit. Quid est mons unde praecisus est lapis sine manibus? Regnum Judaeorum: primo quod colebant runt aedificantes, hic factus est in caput anguli» . Lapis iste praecisus de monte sine manibus, confregit omnia regna terrarum: videmus confracta ab illo lapide omnia regna terrae. Quae erant regna terrae? Regna idolorum, regna daemoniorum fracta sunt. Regnabat Saturnus in multis hominibus: ubi est regnum ejus? Regnabat Mercurius in multis hominibus: ubi est regnum ejus? Fractum est, redacti sunt illi in regnum Christi, in quibus ille regnabat. Regnum Coelestis quale erat Carthagini! ubi
Abbreviated transcription (Latin):
terum exaltemus illum: quia bonus est
Et cum fecerit quomodo lauclandus e
quomodo exaltandus est e Tu potes he
exhibere filio tuo: et dĩ non potest:Non
enim bonus es quando blandiris filio tuo:
et malus cum cedis filium tuum. Et cum
blandiris pater es: et cum cedis pateris.
Ideo blandiris ne deficiat: ideo cecdis ne
dm̃ nr̃m. et adorate scabellum pecdum
eius. intelleximus autem quid sit adorare
scabellum pedum eius: sic et modo post
exaltationem dñi nr̃i iħu xp̃i. ne quis ili
preter montem eius exaltet .ommenda¬
uit et montem ipsius. Mons ipsius quis esti
Leginus alibi de hoc monte: quia lapis si¬
it precisus de monte sine manibus: et con¬
fregit om̃ia regna terrȩ: et creuit lapis pe.
Danielis est uisio ista quam narro. Creut
lapis iste qui precisus est de monte sine
manibus: et factus est inquit mons maguꝰ
ita ut impleret uniuersam faciem t̾rȩ.
h ips monte magno adoremus. si exauclino
uolumus. Heretiei non adorant in isto mon¬

Expanded text:
terum exaltamus illum: qui bonus est et cum ferit, quomodo laudandus est, quomodo exaltandus est? Tu potes hoc exhibere filio tuo, et Deus non potest? Non enim bonus es quando blandiris filio tuo, et malus cum caedis filium tuum. Et cum blandiris, pater es; et cum caedis, pater es: ideo blandiris, ne deficiat; ideo caedis, ne Deum nostrum, et adorate scabellum pedum ejus;» intelleximus autem quid sit adorare scabellum pedum ejus: sic et modo post exaltationem Domini Dei nostri, ne quis illum praeter montem ejus exaltet, commendavit et montem ipsius. Mons ipsius quis est? Legimus alibi de hoc monte quia lapis fuit praecisus de monte sine manibus, et confregit omnia regna terrae, et crevit lapis ipse. Danielis visio est ista quam narro. Crevit lapis iste qui praecisus est de monte sine manibus, «et factus est,» inquit, «mons magnus, ita ut impleret universam faciem terrae» . In ipso monte magno adoremus, si exaudiri volumus. Haeretici non adorant in isto mon
Abbreviated transcription (Latin):
lgitur. Ite est samuel temporibus claiuide
nam ipse unxit dauid sc̃m. Samuel ab un¬
ao etatis suȩ in templo creuit: mater eiꝰ
terlis fuit. Uolens habere filium orauit
ad ctũm. cum gemitu magno: et petens
ut cdaret ei filium. ostendens quia non
carnaliter habere uoluit: quem natum
ili decdit. qui eum esse uoluit. Uouit enim
eum dño dõ: et ait. Si michi masculus
natis fuerit: templo tuo seruiet. Et ita
fecit. Natus sc̃s samuel: fuit apud matrẽ
cempore lactis. Mox ut eum ablactauit:
dedit in templum ut ibi cresceret: ibi ro¬
boraretur in sp̃u ÷ ibi dõ seruiret. faccus est
sacertios magnus: sacerdos sc̃s illo dempore.
Commemorat istos: et ꝑ istos. om̃s scõs. nos
uilt intelligere. Quare autem hic illos no.¬
min auit: Quoniam diximus xp̃m hic
nos cdebere intelligere. Aduertat scitas
ura. Dixit suꝑius exaltate dñm dm̃ nrm

Expanded text:
legitur: iste est Samuel temporibus David; legitur: iste est Samuel temporibus David; nam ipse unxit sanctum David. Samuel ab initio aetatis suae in templo crevit. Mater ejus sterilis fuit: volens habere filium, oravit ad Dominum cum gemitu magno, et petens ut daret ei Deus filium, ostendit quia non carnaliter habere voluit, quem natum illi dedit, qui eum esse voluit. Vovit enim eum Domino Deo, et ait, «Si mihi masculus natus fuerit, templo tuo serviet:» et ita fecit. Natus sanctus Samuel fuit apud matrem tempore lactis; mox ut eum ablactavit, dedit in templum, ut ibi cresceret, ibi roboraretur in spiritu, ibi Deo serviret: factus est sacerdos magnus, sacerdos sanctus illo tempore . Commemorat istos, et per istos omnes sanctos nos vult intelligere. Quare autem hic illos nominavit? Quoniam diximus Christum hic nos debere intelligere. Advertat Sanctitas vestra. Dixit superius, «Exaltate Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
aaron in sacerclotibus eius: et samuel i
his qui inuocant nomen euis. I nuocalit
dñm et ipse exaudiebat
eos: in columpna nubis loquebatur ad
eos. Isti antiqui moyses. et aaron. et samuli
serui clĩ magni. apud antiquos. Nostis qui
moyses ecluxit in uircute dĩ ppłm isrł ex
egipto. ꝑ mare rubrum. et dixit in des¬
tum: et quanta mirabilia fecerit illo tem¬
pore ds̃ ꝑ manum moysi. nouerunt om̃s
qui istas scripturas libenter audiunt in
eccła. uel apud se legunt: uel quo quo m̃¬
do didicerunt. Aaron frater ipsius fut
quem orclinauit etiam sacerdotem: et is
quidem non uidetur saceredos esse nisi al¬
ron. Aꝑte enim in illis litteris a aron nom.¬
natur sacerdos dĩ. De moyse non ibi ditͥ
quod sacercdos erat. Sed si hoc non ent
quid erat : Nunquid maior sacerdote
esse poterat: Exprimit psalmus iste: qͥ
et ipse sacerclos erat. Moyses et a aronil
acerlotibus eius. Ergo erant illi h̃ sacem¬
astes. saniuel postea iam in libro regnorum

Expanded text:
uel in his qui invocant nomen ejus. Invocabant Dominum, et ipse exaudiebat eos; in columna nubis loquebatur ad eos.» Isti antiqui Moyses et Aaron et Samuel, servi Dei, magni apud antiquos. Nostis quia Moyses eduxit in virtute Dei populum Israel ex Aegypto per Rubrum mare; et duxit in eremo; et quanta mirabilia fecerit illo tempore Deus per manum Moysi, noverunt omnes qui istas Scripturas libenter audiunt in Ecclesia, vel apud se legunt, vel quoquo modo didicerunt. Aaron frater ipsius fuit, quem ordinavit etiam sacerdotem. Et ibi quidem non videtur sacerdos esse, nisi Aaron. Aperte enim in illis Litteris Aaron nominatur sacerdos Dei : de Moyse non ibi dicitur quod sacerdos erat. Sed si hoc non erat, quid erat? numquid major sacerdote esse poterat? Exprimit psalmus iste quia et ipse sacerdos erat: «Moyses, et Aaron in sacerdotibus ejus.» Ergo erant illi Domini sacerdotes. Samuel postea jam in libro Regnorum
Abbreviated transcription (Latin):
ibi cum dixisset mirabilis ut in me paeem
babeatis. in mundo pressurame quasi
dicerent. putas si premit nos mundus.
extinguet nos: statim subiecit: sed gau.¬
dete quia ego uici scłm. Si ergo ait ego
uici scłm⁊ atherete illi qui uicit scłm:
qui uincit mare. Gaulete ad eum
quia mirabilis est in excelsis dñs: et te¬
stimonia tua creclita facta sunt nimis.
Et quid factum est de his om̃ibus.
totam domum tuam. Non hic. aut
hic. aut ibi: sed domum tuam tantum
orbem terrȩ: qui non commouebitur.
Domus dñ fortis erit: ꝑ totum orbem
terrarum erit. Multi cadent: sed domꝰ
illa stat. Multi turbantur: sed clomus
pdae : Absit. In longitudinem dierum

Expanded text:
ibi cum diceret, «ut in me pacem ibi cum diceret, «ut in me pacem habeatis, in mundo autem pressuram;» quasi dicerent, Putas non premet nos mundus, et exstinguet nos? statim subjecit, «Sed gaudete, quia ego vici saeculum» . Si ergo ait, «ego vici saeculum,» adhaerete illi qui vicit saeculum, qui vicit mare. Gaudete ad eum, quia mirabilis est in excelsis Dominus, et «testimonia tua credita facta sunt nimis.» Et quid factum est de his omnibus? totam domum tuam: non hic, aut hic, aut ibi; sed domum tuam totam, orbem terrae, qui non commovebitur . Domus Domini fortis erit; per totum orbem terrarum erit: multi cadent, sed domus illa stat; multi turbabuntur, sed domus tempore? Absit. «In longitudinem dierum
Abbreviated transcription (Latin):
storum fluctuum magnorum: spuman-¬
tum. potestates. Reges crediderunt:
sibugati sunt xp̃o. Ergo non terream᷑
quia mirabiles suspensurȩ maris: mira.¬
bilis in excelsis dñs. Magis quia mirabiles¬
erant suspensurȩ maris. et mirabilis in
excelsis dñs: tua testimonia credita fac¬
ta sunt nimis. Testimonia tua: quia il¬
lucd dixerat ante. Hȩc dico uobis ut in
me pacem habeatis: in mundo autem
pressuram. Ergo quia mundus pressu¬
ram uobis facturus est: dico uobis. Cȩ¬
punt patii et confirmarunt in se quod
illis predixerat dñs: et magis fortes fac¬
ti sunt. Cum enim uidebant impleri
in se passiones: sꝑabant compleri in se et
coronas: et ideo mirabiles suspensurȩ ma¬
ris: mirabilis in excelsis dñs: ut in me
inquit pacem habeatis: in mundo pres¬
suram. Ergo quid facimus: Seuit marer
extolluntur fluctus. et rabidi fremunt.
pressuras patimur. Nonne forte deficumnꝰ:
Absit. Mirabilis in excelsis dñs. Ideo et

Expanded text:
istorum fluctuum magnorum spumantistorum fluctuum magnorum spumantium. Potestates, et reges crediderunt, subjugati sunt Christo. Ergo non terreamur, quia «mirabiles suspensurae maris: Mirabilis in excelsis Dominuerant suspensurae maris, et mirabilis in excelsis Dominus. «Testimonia tua credita facta sunt nimis. Testimonia tua,» quia dixerat illud ante: «Haec dico vobis, ut in me pacem habeatis, in mundo autem pressuram.» Ergo quia mundus pressuram vobis facturus est, dico vobis. Coeperunt pati, et confirmarunt in se quod illis praedixerat Dominus, et magis fortes sunt facti. Cum enim videbant impleri in se passiones, sperabant compleri in se et coronas: et ideo «mirabiles suspensurae maris; mirabilis in excelsis Dominus. Ut in me,» inquit, «pacem habeatis, in mundo autem pressuram.» Ergo quid facimus? Saevit mare, extolluntur fluctus, et rabidi fremunt; pressuras patimur: nonne forte deficimus? Absit. «Mirabilis in excelsis Dominus.» Adeo et
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Fumina eleuauerunt uocem sul
Ioables suspensurȩ maris. Cum enun
deuassent uoces suas discipłi. crecli¬
aruit multi÷ et accepunt multi spm̃
de paucis. Ideo sequitur. A uocibus
iquarum multarum. mirabiles suspen¬
u maris: id est huius scłi. Cum cepis
t ap̃e tantis uocibus prelicares cȩpit
rasci mare: ceꝑunt crebrescere ꝑsecuti¬
mes. Cum eleuassent ergo flumina
tiocem suam: a uocibus aquarum mul¬
arum. mirabiles suspensurȩ maris. Sus.¬
pensurȩ exaltationes sunt: quia quan¬
do irascitur mare. suspenduntur flu.¬
ctus. Suspendantur fluctus quantũ
uolunt: fremat mare quantum uult.
nrabiles quidem suspensurȩ maris ⁊ mi¬
nbiles mine: mirabiles ꝑsecutiones.
hec uide quid sequitur ¶ irabilis in
peelsis dñs. Compescat ergo se mare:
t aliquando tranquilletur: deturꝙ
px xp̃ianis. Curbabatur mare: fluctu.
mare: et pressit fluctus. Quomo do
ambulauit dñs suꝑ mare: Suꝑ capita

Expanded text:
runt flumina elevantia vocem suam. runt flumina elevantia vocem suam. «Mirabiles suspensurae maris.» Cum enim illi elevassent voces suas discipuli, crediderunt multi, et acceperunt multi Spiride paucis. Ideo sequitur, «A vocibus aquarum multarum mirabiles suspensurae maris:» id est, hujus saeculi. Cum coepisset Christus tantis vocibus praedicari, coepit irasci mare, coeperunt crebrescere persecutiones. Cum elevassent ergo «flumina vocem suam, a vocibus aquarum multarum mirabiles suspensurae maris.» Suspensurae, exaltationes sunt; quia quando irascitur mare, suspenduntur fluctus. Suspendantur fluctus quantum volunt, fremat mare quantum vult; «mirabiles» quidem «suspensurae maris,» mirabiles minae, mirabiles persecutiones, sed vide quid sequitur: «Mirabilis in excelsis Dominus.» Compescat se ergo mare, et aliquando tranquilletur, detur pax Christianis. Turbabatur mare, fluctuabavit super mare, et pressit fluctus . Quomodo ambulavit Dominus super mare? Super capita
Abbreviated transcription (Latin):
dum est flumen. Ubi autem impletilit
unt eis ne omnino loquerentur. neqeo
cerent in nomine iħu. Petrus autemet
iob̃s dixerunt ad eos. Si iustum est e¬
ram dõ. ut uobis obediamus magis
quam dõ: iudicate. Non enun posumꝰ
quȩ uidimus et audiuimus non loqui
leuauerunt flumina uocem suam:
a uocibus aquarum multarum. Adip¬
sam eleuationem uocis ꝑtinet: quod
ibi scriptum est. Stetit autem petrus
cum undecim: et eleuata uoce dixit
ad eos. Uiri iudei. et cetera. Quibus an¬
nuntiat iħm sine timore: cum magna
fiducia. E leuauerunt enim flumina
uocem suam: a uocibus aquarum mul¬
tarum. Nam et cum dimissi essent apl̃i
de concilio uideorum uenerunt ad suos:
et indicauerunt quanta eis sacerdotes
et senuores dixerunt. Atilli audientes
leuauerunt uocem unanimes om̃s ad
dñm: et dixerunt. Dñe tri es qui feciti
cȩlum et terram. et mare. et om̃ia quẽ
in eis sunt: et cetera quȩ dicere potue.¬

Expanded text:
dum est flumen. Ubi autem impleti sundum est flumen. Ubi autem impleti sununt eis ne omnino loquerentur, neque docerent in nomine Jesu. Petrus autem et Joannes dixerunt ad eos: «Si justum est coram Deo, ut vobis obediamus magis quam Deo, judicate: non enim possumus quae vidimus et audivimus non loqui. Elevaverunt» ergo «flumina vocem suam, a vocibus aquarum multarum.» Ad ipsam elevationem vocis pertinet quod ibi scriptum est, «Stetit autem Petrus cum undecim, et elevata voce dixit ad eos, Viri Judaei» ; et caetera quibus annuntiat Jesum sine timore cum magna fiducia. «Elevaverunt» enim «flumina vocem suam, a vocibus aquarum multarum.» Nam et cum dimissi essent Apostoli de concilio Judaeorum, venerunt ad suos, et indicaverunt quanta eis saceret seniores dixerunt al., dixissent, levaverunt illi vocem unanimes omnes ad Dominum, et dixerunt: Domine, tu es qui fecisti coelum et terram et mare, et omnia quae in eis sunt» ; et caetera quae dicere potue
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est in euglio. Quid clamabat:
Ecce iam ipsum caput fluminum cla¬
mat: ipse fons uitȩ unde sunt flumina
cursura. leuauit primo uocem suam.
Et quid: Stabat iħs et clamabat. Qui
credit in me sicut seriptura dicit:
flumina aquȩ uiuȩ cle uentre eius flu¬
ent. Eugłista sequitur statim. Hoc autẽ
dicebat de sp̃u quem accepturi erant.
qui in eum erant creclituri. Sp̃s autem
nondum erat datus: quia iħs nondũ
erat glorificatus. Cum autem glorifica¬
tus esset iħs in resurresurrectione et as¬
censione in cȩlo. sicut audistis fr̃s: un
pletis ibi decem diebus ꝓpter quoddã
sacramentum. misit sp̃m suum scm̃s un-
pleuit cliscipłos ipse sp̃s. Magnum flum̃:
unde impleta sunt multa flumina.
De ipso flumine dicit psalmus alio loco.
Fluminis impetus letificat ciuitatem
dĩ. Ergo facta sunt flumina curtam
de uentre disciplorum. cum acepur
negauit: nescio hominem. Hoc dineis
mentitur: uonctum eleuat uocem: on.¬

Expanded text:
dictum est in Evangelio. Quid clamabat? dictum est in Evangelio. Quid clamabat? Ecce jam ipsum caput fluminum clamat; ipse fons vitae unde sunt flumina cursura, levavit prior vocem suam. Et quid stans Jesus clamabat? «Qui credit in me, sicut Scriptura dicit, flumina aquae vivae de ventre ejus fluent.» Evangelista sequitur statim: «Hoc autem dicebat de Spiritu, quem accepturi erant hi qui in eum erant credituri. Spiritus autem nondum erat datus, quia Jesus nondum erat glorificatus . Cum autem glorificatus esset Jesus in resurrectione et ascensione in coelos, sicut nostis, fratres; impletis ibi decem diebus propter quoddam sacramentum, misit Spiritum suum sanctum, implevit discipulos . Ipse Spiritus magnum flumen, unde impleta sunt multa flumina. De ipso flumine dicit psalmus alio loco: «Fluminis impetus laetificat civitatem Dei» . Ergo facta sunt flumina currentia de ventre discipulorum, cum accepernegavit: «Nescio hominem» . Hic timens mentitur; nondum elevat vocem, non
Abbreviated transcription (Latin):
o tu qui ex illo uideris natus: ex ȩter¬
no es. Non autem natiuitas humana
cogitetur: secl cogitetur ȩternitas diui¬
na. Ergo cȩpit: ex quo natus est creuit.
Audistis euglium: elegit discipłos: im¬
pleuit illos: cȩperunt prechicare disci¬
płi: forte hoc est quod consequenter
Neq quando natus est dñs. audiuumꝰ
locuta fluminar neꝙ quando baptrta¬
tus est. neq quando passus est: non au-¬
diuimus flumina locuta. Legite eugłi¬
um: non inuenietis quia locuta sunt
flumina. Parum est quia locuta sunt:
eleuauerunt uoces suas. Non solum lo¬
cuta sunt: sed fortiter: magne. excelse.
Quȩ sunt ista flumina quę locuta sunt :
Diximus quod in eugłio non legimus:
tamen ibi queramus. Nam si ibi non
inuenimus: ubi inuenimus: Ego uobis
fuigere potero: et subito ero non cer-¬
tus dispensator: sed ineptus fabulator.
In eugłio queramus: simul queramus
quȩ sunt flumina quȩ eleuauerunt
uoces suas. Stabat iħs et clamabat:

Expanded text:
o tu qui ex illo videris natus, ex aetero tu qui ex illo videris natus, ex aeterno es. Non autem nativitas humana cogitetur, sed cogitetur aeternitas divina. Ergo coepit ex quo natus est, crevit: audistis Evangelium. Elegit discipulos, implevit illos, coeperunt praedicare discipuli. Forte hoc est quod consequenter neque quando natus est Dominus, audivimus locuta flumina, neque quando baptizatus est, neque quando passus est; non audivimus flumina locuta. Legite Evangelium, non invenitis quia locuta sunt flumina. Parum est quia locuta sunt, «elevaverunt voces suas:» non solum locuta sunt, sed fortiter, magne, excelse. Quae sunt ista flumina quae locuta sunt? Diximus quod in Evangelio non legimus; tamen ibi quaeramus. Nam si ibi non invenimus, ubi inveniemus? Ego vobis fingere potero: et subito ero non certus dispensator, sed ineptus fabulator. In Evangelio quaeramus, simul quaeramus quae sunt flumina quae elevaverunt voces suas. «Stabat Jesus, et clamabat,»
Abbreviated transcription (Latin):
natus ex tempore: quia et tempora
creatura dĩ sunt: et utiq si om̃ia ꝑ
psum facta sunt. et tempora ꝑ ipsum
facta sunt: aut certe ante om̃em sp̃m
qui illuminat de sapientia dixit. ante
luciferum genui te. Intendat caritas
ur̃a. Quomodo ergo cum dixisset ex ute¬
ro ueluti precauit fidei nr̃e. ne uide pu¬
taremus cȩpisse xp̃m. ex quo ex utero
uirginis natus est. subiecit statim ante
luciferum genui te: sie et hic cum dixis¬
set ex illo il est ex quodam tempore.
ex die ante sabbatum: ex illa sexta ȩta
et terram. qui dixit ante abraham
ego sum: non solum autem aute abra¬
ham. sed ante adam: non solum ante
aclam. sed ante om̃s angłos: ante cȩlum
et terram. quia om̃ia ꝑ ipsum facta
sunt. subiecit statim. ne tu intendens
diem natiuitatis dñi. ex quo natus est.
putares ex illo esse cȩpisse: parata est
grecus. E on aliquando scłm ponitur:
aliquando eternum ponitur. Ergo

Expanded text:
natus ex tempore; quia et tempora natus ex tempore; quia et tempora creatura Dei sunt. Et utique si omnia per ipsum facta sunt et tempora per ipsum facta sunt. Aut certe ante omnem spiritum qui illuminatur, de Sapientia dixit, «Ante luciferum genui te.» Intendat Charitas vestra. Quomodo ergo cum dixisset, «Ex utero,» veluti praecavens fidei nostrae, ne inde putaremus coepisse Christum ex quo ex utero virginis natus est; subjecit statim, «Ante luciferum genui te:» sic et hic cum dixisset, «Ex illo,» id est, ex quodam tempore, ex die ante sabbatum, ex illa sexta aetatelum et terram, qui dixit, «Ante Abraham ego sum» : non solum ante Abraham, sed ante Adam; non solum ante Adam, sed ante omnes Angelos, ante coelum et terram, quia omnia per ipsum facta sunt: subjecit, ne tu intendens diem nativitatis Domini ex quo natus est, putares ex illo esse coepisse, «Parata estgraecus: αἰὼν aliquando saeculum ponitur, aliquando aeternum ponitur. Ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
pdse ante sabbatum. Ex illo: quia titu.¬
luspsalmi prescribit nobis ex quo. Sex¬
d enum die id est tempore mundi huius
ato: uenit dñs in carne. Ex illo ergo
pane. ex illo secłm hominem: ex illo ex u¬
tro. Quid dicit enim alius psalmus:
i splendore sc̃orum ex utero. In splendo¬
xe scorum: id est illuminentur scĩ ut ui¬
deant dm̃ in carne: et purgetur cor.
inde uideatur in diuinitate. In splendo¬
re scõrum: ex utero. Sed quid ibi sequi¬
cur: Ne forte ex utero inde esse insiꝑe
sum dixisset in splendore sc̃orum ex
itero. subiecit statim. ne putes xp̃m a
impore esse cȩpisse ex quo natus est
icut cępit aclam. sicut abraham. sicut
dauid. ante luciferum genui te: ante
m̃e quod illuminatur. Per luciferum
nim aut stellas om̃s significat. et per
tallas tempora: quia fecit dĩ stellas
in signo temporum: ut ante tempora
tus est ante tempora. non potest uicleri

Expanded text:
ex die «ante sabbatum. Ex illo,» quia tituex die «ante sabbatum. Ex illo,» quia titulus Psalmi praescribit nobis ex quo. Sexto enim die, id est, tempore hujus mundi sexto, venit Dominus in carne. Ex illo ergo, plane ex illo secundum hominem, ex illo ex utero. Quid enim dicit alius psalmus? «In splendore sanctorum ex utero. In splendore sanctorum,» id est, ut illuminentur sancti, ut videant Deum in carne; et purgetur cor, unde videatur in divinitate. «In splendore sanctorum ex utero.» Sed quid ibi sequitur? Ne forte ex utero inde incipere putnui te» . Cum dixisset, «In splendore sanctorum ex utero,» subjecit statim, ne putares Christum a tempore esse coepisse ex quo natus est, sicut coepit Adam, sicut Abraham, sicut David, «Ante luciferum genui te:» ante omne quod illuminatur. Per luciferum enim, aut stellas omnes significat, et per stellas tempora, quia fecit Deus stellas in signa temporum , ut ante tempora e qui natus est ante tempora, non potest videri
Abbreviated transcription (Latin):
tunc potens sum. Hoc est quod comme¬
dauit: quia dni̾s precinetus est fortitud.¬
ne: quando humilitatem docebat. Erp
ipsa est sedes dĩ: quȩ aꝑte alio loco in
ꝓpħa dicitur. Suꝑ quem requieseit sp̃s
meus a idest ubi requiescit sp̃s dĩ nisi
in secde dĩ. Audi quomodo describat
ipsam sedem. forte auditurus eras mar.¬
moratam domum: ampla spatia atno.¬
rum: in magna altitudine et fulgore
tectorum. Audi quid sibi paret ds̃. Sip
quem requiescit sp̃s meus: Suꝑ humlea
et quietum et trementem uerba mel.
Esto humilis et quietus: et in te habiti
ds̃. Altus est dĩ:. non in te habitat siad¬
tus esse uolueris. Certe altus uis esstit
habitet in te: humilis esto. Suꝑ trenit¬
an uerba eius: ibi habitat. Non tunee¬
qt trementem domum: quia ipse illam
pnat sarata est sedes cua cis̃: ex illo. Ex
doidest ex tunc: id est quasi quodlam
anous significat ex tunc. Ex quo: forte

Expanded text:
tunc potens sum» . Hoc est quod commetunc potens sum» . Hoc est quod commendavi, quia Dominus praecinctus est fortitudine, quando humilitatem docebat. Ergo ipsa est sedes Dei, quae aperte alio loco in propheta dicitur, «Super quem requiescet Spiritus meus?» id est, ubi requiescet Spiritus Dei, nisi in sede Dei? Audi quomodo describat ipsam sedem. Forte auditurus eras marmoratam domum, ampla spatia atriorum, in magna altitudine et fulgore tectorum. Audi quid sibi paret Deus: «Super quem requiescet Spiritus meus? Super humilem et quietum, et trementem verba mea» . Ecce humilis es et quietus, et in te habitat Deus. Altus est Deus, non in te habitat, si altus esse volueris. Certe altus vis esse, ut habitet in te: humilis esto et tremens verba ejus, et ibi habitat. Non timet trementem domum, quia ipse illam firmat. «Parata est sedes tua, Deus, ex illo. Ex illo,» id est, ex tunc; id est, quasi quoddam tempus significat. Ex tunc, ex quo? Forte
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo modo area in orbe terrarum est:
necesse est ut si ꝓficis. inter iniquos ui¬
uas. Ab iniquis recedere non potes: ab
iniquitate rececle. Receclat ab iniquita¬
te om̃is qui inuocat nomen dñi: et erit
in orbe terrarum qui non cominouebi
Tanquam si diceret. Quȩ est sedis ra
sedet ds: In seĩs suis. Uis esse sedes qi I
ra locum in corde tuo: ubi seleat ii
est secdes dĩ: nisi ubi habitat d̃s. oli
bitat ds̃ nisi in templo suos Quod es e¬
plum euas Parietibus instruitur. Aot
Mundus iste forte templum tpilis
ualde magnus est. et digna res qut ann¬
at dm̃: nec capit eum a quo factus est
Et ubi capitur: In anima quieta. i.
anima ilista. Ipsa illum portat. Oagua
res fr̃s: certe magnus est dĩ. fortibus qu¬
ius est: infirmis leuis est. Quos dhxi fines
Suꝑbos qui quasi habent presumpti¬
onem uirium suarum. Nam infirmitas
illa in humilitate: maior fortitudo est.
Audi apłm dicentem. Quando infimin

Expanded text:
Ergo modo area in orbe terrarum est: Ergo modo area in orbe terrarum est: necesse est ut, si proficis, inter iniquos vivas. Ab iniquis recedere non potes; ab iniquitate recede. «Recedat ab iniquitate omnis qui nominat nomen Domini;» et erit in orbe terrarum qui non commovebituTanquam si diceret, Quae est sedes Dei? ubi sedet Deus? In sanctis suis. Vis esse sedes Dei? Para locum in corde tuo ubi sedeat. Quae est sedes Dei, nisi ubi habitat Deus? Ubi habitat Deus, nisi in templo suo? Quod est templum ejus? Parietibus instruitur? Absit. Mundus iste est forte templum ipsius, quia valde magnus est, et digna res quae capiat Deum? Nec capit eum a quo factus est. Et ubi capitur? In anima quieta, in anima justa: ipsa illum portat. Magna res, fratres: certe magnus est Deus; fortibus gravis, infirmis levis est. Quos dixi fortes? Superbos, qui quasi habent praesumptionem virium suarum. Nam infirmitas illa in humilitate major fortitudo est. Audi Apostolum dicentem, «Quando infirmor,
Abbreviated transcription (Latin):
dem inquit quoriundam subuertunt: ñ
dixit om̃ium. Et si om̃ium diceret: om̃s
intelligere deberemus. ꝑtinentes ad ciuita¬
tem babyloniam: quȩ habet dampnari
cum diabolo. Tamen fidem quorumdam
dixit. et quasi diceretur ei. et quis eis
potest resistere: subiecit statim: firmum
autem fundamentum dĩ stat. Ecce ha¬
bes orbem terrarum qui non commoue¬
bitur: habens signaculum hoc. quod si¬
gnaculum habet firmum fundamentum.
Nouit dñs qui sunt eius. Iste est orbis
terrarum qui non commouebitur: no¬
uit dñs qui sunt eius. Et quod signa-¬
culum habet: Et recedat ab iniisticia:
om̃is qui nominat nomen dñi. Modo
ab iniquitate recedat: ab iniquis enim
non potest recedere: quia mixta est pa¬
lea tritico. usq dum uentiletur. Quid
dicimus fr̃s: Et in ipsa area mira res
est de tritico. Recedit palea cum ex¬
poliatur: et non recedit ab area cum
trituratur. Quando autem om̃ino sepa¬
parabitur : Cum uenerit uentilator.

Expanded text:
dem,» inquit, «quorumdam subvertunt.» Non dem,» inquit, «quorumdam subvertunt.» Non dixit, Omnium; et si omnium diceret, omnes intelligere deberemus pertinentes ad civitatem Babyloniam, quae habet damnari cum diabolo: tamen «fidem quorumdam» dixit. Et quasi diceretur ei, Et quis eis potest resistere? subjecit statim: «Firmum autem fundamentum Dei stat.» Ecce habes orbem terrarum qui non commovebitur. «Habens signaculum hoc.» Quod signaculum habet firmum fundamentum? «Novit Dominus qui sunt ejus.» Iste est orbis terrarum qui non commovebitur: «Novit Dominus qui sunt ejus.» Et quod signaculum habet? «Et recedat ab injustitia omnis qui nominat nomen Domini» . Modo ab iniquitate recedat: ab iniquis enim non potest recedere, quia mixta est palea tritico usque dum ventiletur. Quid dicimus, fratres? Et in ipsa area, mira res est de tritico: recedit a palea, cum exspoliatur; et non recedit ab area, cum trituratur. Quando autem omnino separabitur? Cum venerit ventilator.
Abbreviated transcription (Latin):
leas comburet igni in extinguibili. Sunt
ergo ꝑ totam terram. et boni et mali.
Bom grana sunt: mali palea. In area in¬
trat tribula: paleam concidit: triticũ
purgat. Quis est ergo orbis terrarum qui
non cominouebitur: Qͦ utiꝙ ñ diceret.
nisi esset et orbis terrarum qui comino¬
uebitur. Est orbis terrarum qui non com¬
mouebitur: est orbis terrarum qui com¬
mouebitur: quia et boni qui stabiles sunt
fide. orbis terrarum est. Ne quis diceret
in partes sunt. et mali qui non stant in
fide: eum senserint aliquam tribulationẽ:
ꝑ orbem terrarum sunt. Est ergo orbis
terrarum mobilis. est immobilis: de quo
dicit apłs. Uĩde orbem terrarum inobilẽ.
Rogo te: de quibus dicebat apłs. Ex qui¬
bus est inquit hymeneus. et philetus. qui
cirea ueritatem aberrauerunt. dieentes¬
resurrectionem iam factam esse: et fidem
quorumdam subuertunt. Nunquid isti
ad orbem terrarum ꝑtinebant qui non
commouebitur: Sed palea erant. Et fi¬

Expanded text:
leas comburet igni inexstinguibili . Sunt leas comburet igni inexstinguibili . Sunt ergo per totam terram et boni et mali: boni grana sunt, mali palea. In aream intrat tribula: paleam concidit, triticum purgat. Quis est ergo orbis terrarum «qui non commovebitur?» Quod utique non diceret, nisi esset et orbis terrarum qui commovebitur. Est orbis terrarum qui non commovebitur, est orbis terrarum qui commovebitur. Quia et boni qui stabiles sunt in fide, orbis terrarum est; ne quis diceret, In parte sunt: et mali, qui non stant in fide cum senserint aliquam tribulationem, per orbem terrarum sunt. Est ergo orbis terrarum mobilis, est orbis terrarum immobilis: de quo dicit Apostolus. Vide orbem terrarum mobilem. Rogo te, de quibus dicebat Apostolus, «Ex quibus est Hymenaeus et Philetus, qui circa veritatem aberraverunt, dicentesresurrectionem jam factam esse, et fidem quorumdam subvertunt?» Numquid isti ad orbem terrarum pertinebant, qui non commovebitur? sed palea erant: «Et fi
Abbreviated transcription (Latin):
uetus conuitio. Non est ista fortitudo si
ualtde stultum est hominem uietum fortẽ
dicere: cum dicat scriptura. melior est
qui uincit iram. quam qui capit ciuita¬
tem. Meliorem dixit irȩ uictorem: qu̾a
ciutatis captiuatorem. Habes ergo ad¬
uersarium magnum in te ipso: cum au¬
dito conuitio ira ceꝑit surgere: ut red¬
clas malum ꝓ malo. Recordare uerba
apłi. Non recddentes malum ꝓ malo: nec
maledictum ꝓ maledicto. His uerbis re¬
cordatis frangis iram: tenes fortitudurem.
Et quia coram te ille maledixit. non post
dorsum tuum: precinctus es illa. Iam cete¬
ra audiamus. Breuis psalmus est. Et enim
confirmauit orbem terrȩ: qui non com¬
mouebitur. Uidetis fr̃s⁊ multi crectunt
in xp̃m: magna turba est. Et tamen in
hac magna turba audistis modo cum
eugłium legeretur. quia ueniet dñs ferens
palam in manu sua. et mundabit aream
suam: frumentum condet in horreo:ͥ pa¬

Expanded text:
victus convicio. Non est ista fortitudo, sivictus convicio. Non est ista fortitudo, siictus es: et valde stultum est, hominem victum fortem dicere, cum dicat Scriptura, «Melior est qui vincit iram, quam qui capit civitatem» . Meliorem dixit irae victorem, quam civitatis captivatorem. Habes ergo adversarium magnum in teipso. Cum audito convicio ira coeperit surgere, ut reddas malum pro malo, recordare verba Apostoli: «Non reddentes malum pro malo, neque maledictum pro maledicto» . His verbis recordatis frangis iram, tenes fortitudinem; et quia coram te ille tibi maledixit, non post dorsum tuum, praecinctus es illa. 5. Jam caetera audiamus: brevis est Psalmus, «Etenim confirmavit orbem terrae, qui non commovebitur.» Videtis, fratres, multi credunt in Christum, magna turba est: et tamen in hac magna turba, audistis modo cum Evangelium legeretur, quia veniet Dominus ferens palam in manu sua, et mundabit arcam suam; frumentum recondet in horreo, pa
Abbreviated transcription (Latin):
soc uobis inuicem faciatis: Si ergo
a humilitate est fortitudo: nolite tiniere
speos. Humiles tanquam petra sunt.
stia deorsum uicletur: sed solida est.
Suꝑbi quid: Quasi fumus. Et si alti sunt:
manescunt. Ergo ad humilitatem dñ
aferre debemus quod precinetus est:
iãm cominemorationem euglii quidem
precinetus est. ut lauaret pedes disciplis
lis. Est aliud quod in hoc uerbo possumꝰ
ntelligere. Diximus quia qui se precingit.
inte se ponit quod sibi adiungit: ut se
ingat. Quia ergo illi qui letrahunt no¬
is. aliquando absentibus nobis faciunt
tinquam post dorsum: aliquando coram
ꝯficiem sicut dño faciebant pendenti¬
ncruce. si filius dĩ est descendat de cru
i: non opus habes fortitudinem quan
do aliquis detrahit tibi absenti: quia ñ
iudis. non sentis. si autem in faciem tibi
licat: opus est ut fortis sis. Quid est ut
sortis sis: Ut feras: ne forte itlo te pites
fotem cum aulieris quia ꝑcutis pugno:

Expanded text:
bis invicem faciatis» ? Si ergo bis invicem faciatis» ? Si ergo in humilitate est fortitudo, nolite timere superbos. Humiles tanquam petra sunt: petra deorsum videtur, sed solida est. Superbi quid? Quasi fumus: etsi alti sunt, evanescunt. Ergo ad humilitatem Domini referre debemus quod praecinctus est, secundum commemorationem Evangelii, quod praecinctus est, ut lavaret pedes discipulis suis. 4. Est aliud quod in hoc verbo possimus intelligere. Diximus quia qui se praecingit, ante se ponit quod sibi adjungit, ut se cingat. Quia ergo illi qui detrahunt nobis, aliquando nobis absentibus faciunt, tanquam post dorsum; aliquando coram in faciem, sicut Domino faciebant pendenti in cruce, «Si filius Dei est, descendat de cruce» : non opus habes fortitudine quando tibi aliquis detrahit absenti, quia non audis, nec sentis; si autem in faciem tibi dicat, opus est ut fortis sis. Quid est, Fortis sis? Ut feras: ne forte ideo te putes fortem, cum audieris, quia percutis pugno
Abbreviated transcription (Latin):
ego facio tu nescis modo: seies autem
postea. Et ille. Non lauabis michi pedes
in ȩternum. Et ille. Si non lauero te.
non habebis partem mecum. Qui prius
expauerat petrus. dnm lauantem sibi
pecles: plus expauit non habebis parten
mecum: et crediclit non sine causa hoc
facere dnĩmenisi quia aliquod erat ilud
sacramentum: et ait. Dñe non pedes
tantum: sed et caput totum. Et ille. Q
lotus est semel. non habet necessitatem
iterum lauandi: sed est mundus totus.
Non ergo ad sacramentum tanquam
mundationis ꝑtinebat. quod lauit es
pedes: sed ad exemplum humilitatis.
Hoc enim dixerat: quod enim ego fab¬
tu nescis modo: scies autem postea
deamus si scierunt postear uideamus
si aꝑuit illis quod faciebat: ut uideaꝰ
dnm̃ precinetum fortitudine: quill
onlitate est cota fortitucdo. Cum lauisset
pdes rursus discubut: et att illis. Vis
cenum. Si ergo ego magister et clñs uester
inuobis pedess quomodo oportet uos¬

Expanded text:
ego facio, tu nescis modo; scies autem ego facio, tu nescis modo; scies autem postea.» Et ille: «Non lavabis mihi pedes in aeternum.» Et ille: «Si non lavero te, non habebis partem mecum.» Qui primo Petrus expaverat Dominum lavantem sibi pedes, plus expavit, «Non habebis partem mecum;» et credidit non sine causa hoc facere Dominum, nisi quia aliquod erat illud forte sacramentum, et ait: «Domine, non pedes tantum, sed et caput, et totum.» Et ille: «Qui lotus est semel, non habet necessitatem iterum lavandi, sed est mundus totus.» Non ergo ad sacramentum tanquam mundationis pertinebat, quod lavit eis pedes, sed ad exemplum humilitatis: hoc enim dixerat, «Quod enim ego facio, nescis; scies autem postea.» Videamus si scierunt postea, videamus si aperuit illis quod faciebat, ut videamus Dominum praecinctum fortitudine; quia in humilitate est tota fortitudo. Cum lavisset eis pedes, rursuenim: si ergo ego Magister et Dominus vester lavi vobis pedes, quomodo oportet vo
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ. in ueritate sermonis. Quare cirea
femur accingere dicitur gladium:
Aliud quidem ex alio. de alio psalmo
accinetionem cdixunus: sed tamen qͥa
cominemoratum est non est preter¬
mittendum. Quid est accinctio gla¬
dii cirea femur: Per femur carnem
significat. Non enim aliter dñs de.¬
bellaret orbem terrarum: nisi in car.¬
ne ueniret gladius ueritatis. Hic gͦ
quare precinetus est: Qui se precin¬
git: ante se ponit aliquid quo pre.¬
eingetur.̾nde dictum est. srenta
est luteo : et lauit pedes disciplorao¬
Quia enien tunc bumilis fut. quesren
linteo precinetus est: lauit pedes sidi¬
płorum suorum. Om̃is autem fortia.
in humilitate: quia fragilis est osi
ꝑbia. Ideo cum de fortituine daent
addidit precuietus est: ut recolas au
precinetum humilem quando pedis dis¬
cipłorum lauit : et exhorruit petrus
dñm suum: magistrum suum. Orus
dixi magistrum suum. cum dixissen
dñm suum.⁊ euruantem se ad petes suos

Expanded text:
Dei est in veritate sermonis Dei. Quare circa Dei est in veritate sermonis Dei. Quare circa femur accingere dicitur gladium? Aliud quidem ex alio de alio psalmo ad cinctionem diximus; sed tamen quia commemoratum est, non est praetermittendum. Quid est accinctio gladii circa femur? Per femur carnem significat. Non enim aliter debellaret Dominus orbem terrarum, nisi in carnem veniret gladius veritatis. Hic ergo quare «praecinctus est?» Qui se praecingit, ante se ponit aliquid quo praecingitur: unde dictum est, «Praecinctus est linteo, et lavit pedes discipuloris fuit, quando linteo praecinctus est, lavit pedes discipulorum suorum. Omnis autem fortitudo in humilitate; quia fragilis est omnis superbia: ideo cum de fortitudine diceret, addidit, «praecinctus est;» ut recolas Deum praecinctum humilem, quando pedes discipulorum lavit. Et exhorruit Petrus Dominum suum, magistrum suum minus dixi magistrum suum, cum dixissem Dominum suum curvantem se ad pedes suos,
Abbreviated transcription (Latin):
cdecorus est: cum nichil habet fortis est.
Non ergo mirum si sequitur et enim fir¬
mauit orbem terrȩ: qui non commoue¬
bitur. Quomodo enim non commouebi¬
tur orbis terrarum cum credunt in xp̃m
om̃s fideles. et parati sunt ad utrumꝙ:
gaudere cum collaudantibrs: fortes
esse aduersus uituꝑantes: non molles¬
cere linguas laudantium. nec frange.¬
re linguas uituꝑantium : forte quera.¬
mus de hoc uerbo: quare dixit precine¬
tus est. Cinctio: oꝑa significat. Tunc
enim se quisq cingit: cum oꝑaturus
est. Sed quare non dixit cinctus est.
sed precinctus est: Dicit enim in alio
psalmo. Accingere gladio tuo. circa
femur potentissime: popłi sub te cadent.
Nec ibi dixit cingere. neq precingere:
sed accingere. Accingeris enim: quan¬
do aliquid adiungis lateri tuo. ꝑ eine¬
tionem. Ideo accingere gladium tuum.
Gladius dñi uide debellauit orbem
terrarum: occidendo nequitiam sp̃s

Expanded text:
decorus est; cum nihil habet, fortis est. decorus est; cum nihil habet, fortis est. Non ergo mirum, si sequitur, «Etenim confirmavit orbem terrae, qui non commovebitur.» Quomodo enim non commovebitur orbis terrarum? Cum credunt in Christum omnes fideles, et parati sunt ad utrumque; gaudere cum laudantibus, fortes esse adversus vituperantes; non mollescere linguis laudantium, nec frangi linguis vituperantium. 3. Forte quaeramus et de hoc verbo, quare dixit, «praecinctus est.» Cinctio opera significat: tunc enim se quisque cingit, cum operaturus est. Sed quare non dixit, Cinctus est; sed, «praecinctus est?» Dicit enim in alio psalmo: «Accingere gladium tuum circa femur, potentissime; populi sub te cadent» . Nec ibi dixit, Cingere, neque, praecingere, sed, «accingere:» accingeris enim quando aliquid adjungis lateri tuo per cinctionem; ideo, «Accingere gladium tuum.» Gladius Domini unde debellavit orbem terrarum, occidendo nequitiam, Spiritus