comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ait: & ex ea bona hõis merita in¬
cipiant: ꝑ hanc enĩ ut ait aug̃
suꝑ psalmũ. lxui. iustificat᷑ impiꝰ.
id÷ fit de impio pius: ut dem̃n ipsa
fides incipiat ꝑ dilectionẽ oꝑari
imn omnia hona merita incipi:
s potiꝰ hȩc it᷑a dicta st̃ quia ñ est
fides nͥ in eo qͥ uult credere: cuiꝰ
bonã uoluntatẽ fides p̃uenit. ñ
tẽpore s causa & nat᷑a. Un aug̃
supͣ ꝯgruent̾ dixit qđ bona uo¬
luntas in eis donis ẽ quȩ ñ prece¬
dit. & ipsa iuuat. qr ea iuuat qͥb
ỹuenit᷑. dũ eis ꝯsentit ad effectũ
boni: & in eis ẽ. quia tẽpore ab eis

Expanded text:
t ex ea bona hominis merita incipiant. Per hanc enim, ut ait Aug., super psal. 67, justificatur impius, id est, fit de impio pius, ut deinde ipsa fides incipiat per dilectionem operari; unde omnia bona merita incipiunt. Sed potius haec ideo dicta sunt, quia non est fides nisi in eo qui vult credere, cujus bonam voluntatem fides praevenit non tempore, sed causa et natura. Unde Aug. supra congruenter dixit qluntas in eis donis est, quae non praecedit; et ipsa juvat, quia ea juvat quibus praevenitur, dum eis consentit ad effectum boni; et in eis est, quia tempore ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
nat᷑a ẽ. quid aliud ẽ mabus hõ.
nisi malũ bonũ: Tam̃ cũ dro
ista ddiscernimꝰ. inuenimꝰ nͨ ideo
malũ qr hõ est. nec ideo bonũ
qr iniquus ẽ: s bonũ qr homo:
malũ qr iniquus. Omnis itaq
nat᷑a etiamsi uiciosa sit. inqͣntũ
natura ẽ bona ẽ: inq̃ntũ uiciosa
deoq in his ꝯtrariis quȩ mala
& bona uocant᷑ illa dialeticoꝵ
regula deficit qua dicunt nulli
rei duo simul messe contraria.
multis ac pene in õib reperit᷑
ꝯtrariis: ut in una re suml ẽẽ ñ
possint. Cũ añ bona & mala
nullꝰ ambigat eẽ ꝯtraria: ñ solñ
simul eẽ posst̃: s mala omnino

Expanded text:
uid aliud est malus homo, nisi malum bonum? Tamen eum duo ista discernimus, invenimus nec ideo malum, quia homo est; nec ideo bonum, quia iniquus est; sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Omnis itaque natura, etiamsi vitiosa sit, in quantum natura est, bona est; in quantum vitiosa opter in iis contrariis quae mala et bona vocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dicunt nulli rei duo simul inesse contraria. multis ac pene in omnibus reperitur contrariis, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, s
Abbreviated transcription (Latin):
enchyr̃. Sic factꝰ est hõ rectus i¬
& manere in ea rectitudine poss
ñ sine diuino aduitorio. & suo fi¬
eri ꝑu̾sus arbitrio: utrumlibet
hoꝵ elegisset. di uoluntas fieret¬

Expanded text:
inus, sic factus est rectus, ut manere in ea rectitudine posset non sine divino adjutorio, et suo fieri perversus arbitrio. Utrum libet horum elegisset, Dei voluntas fieret
Abbreviated transcription (Latin):
sicut post hanc uitã sc̃i uisuri
st̃: neq ita in enigmate quabit̃
cognitionẽ idẽ homo talẽ acce¬
pisse uidet᷑. ut qͥd deberet su¬
ꝑiori. & quid equali & inferiori
non ignoraret. Conditionẽ qͦꝙ
suã & ordinẽ. scilicet quał fact᷑
esset & qualit̃ incedere deberet.
qͥd agere. qͥd cauere: intellexit.
Si hoꝵ notitiã ñ habuisset:
ñ esset reus p̃uaricationiᷤᷤ neq¬
p̃sciꝰ fuerit eoꝵ q̃ sͥ fut᷑a erant.
scientiã habuit eoꝵ qͥ circa
eum uentura erant. id ÷ si riui¬
nã suã p̾sciuerit. & similit si
p̃scierit bona que habiturus
fuiss si in obedientia ꝑstitiss.
responderi potest qđ ei magis
facienda indicta st̃ qͣm que
fut᷑a erant reuelata. Accepit
enĩ scientiã & p̃ceptũ eoꝵ quȩ
facienda fuerunt: s ñ habuit
p̃scientiã eoꝵ quȩ fut᷑a erant
Non fuit gͦ hõ presciꝰ sui casus.
quã supͣ posuimꝰ. Hȩc de scĩa
hõis qͣntum ad pͥmũ statũ ꝑ¬

Expanded text:
sicut post hanc vitam sancti visuri sicut post hanc vitam sancti visuri sunt, neque ita in aenigmate qualitercognitionem idem homo talem accepisse videtur, ut et quid deberet superiori, et quid aequali, et inferiori non ignoraret. Conditionem quoque suam et ordinem, scilicet, qualis factus esset, et qualiter incedere deberet, quid agere, quid cSi horum notitiam non habuisset, non esset reus praevaricationis.  fuerit eorum quae sibi futura erant. 6. scientiam habuerit eorum que circa eum futura erant, id est, si ruinam suam praesciverit, et similiter praescierit bona quae habiturus fuisset, si in obedientia perstitisset, responderi potest quod ei magis facienda indicta sunt, quam futura revelata. Accepit enim scientiam et praeceptum eorum quae facienda fuerant, sed non habuit praescientiam eorum quae futura erant. Non fuit ergo homo praescius sui casus, quam supra posuimus. Haec de scientia hominis, quantum ad primum statum per
Abbreviated transcription (Latin):
sapsũ triplici cognitione p̃ditꝰ.
tionẽ hominẽ accepisse ꝑspicuũ
est. eũ ñ ipse creator uel angłs
aliquis s homo. om̃ib animan¬
tib nomina ĩposuerit: ut o¬
stenderet᷑ qđ singłoꝵ notitiam
ipse hõ habuerit. Que enĩ ꝓpt
illũ creata erant & ab illo regen¬
da & disponenda erant: hoꝵ
omniũ ds illi & scientiã tͥbuit.
& ꝓuidentiã atq curã reliquit.
Quoꝵ alioꝵ q animaliũ ds ho¬
mini curã reliqͥt & ꝓuidentiã:
ut dñationi eiꝰ subicerent᷑. et
ratione illiꝰ gubernarent᷑. ut
sciret illis necessaria ꝓuidere
a quib emolum̃tũ debebat re¬
ciꝑe. Hanc aũ scientiã homo
peccando ñ ꝑdidit. sic̃ nec illã
qua carnis necessaria ꝓuiden.
hõ habuisse credit᷑. Cognouit
enĩ ã qͦ creatꝰ fuerit: ñ eo modo
cognoscendi qͦ ex auditu solo
ꝑcipit᷑ quom a credentib ab senᷤ
querit᷑: s quadã int̾iori aspi¬
ratione qua d̃i p̃sentiã contẽ¬
plabat᷑: non tam̃ ita excellent

Expanded text:
lapsum triplici cognitione praeditutionem hominem accepisse perspicuum est, cum non ipse Creator vel angelus aliquis, sed homo omnibus animantibus nomina imposuerit; ut ostenderetur quod singulorum notitiam homo ipse habuerit. Quae enim propter illum creata erant, et ab illo regenda, et disponenda erant, horum omnium Deus illi et scientiam tribuit, et providentiam atque curam reliquit, Quorum aliorumque animalium Deus homini curam reliquit et providentiam, ut dominationi ejus subjicerentur, et ratione illius gubernarentur; ut sciret illis necessaria providere a quibus emolumentum debebat recipere. Hanc autem scientiam homo peccando non perdidit, sicut nec illam qua carnis necessaria providerhomo habuisse creditur. Cognovit enim a quo creatus fuerat; non eo modo cognoscendi quo ex auditu solo percipitur, quo modo a credentibus absens quaeritur, sed quadam interiori aspiratione qua Dei praesentiam contemplabatur; non tamen ita excellenter
Abbreviated transcription (Latin):
laudandũ dm. ad seruiendũ
ei. ad fruendũ eo: in qͥb ipsa
ꝓficit. non d̃s. Ds̃ enĩ ꝑfectus
& sũma bonitate plenus: nec
angeri potest nec minui. Qđ¬

Expanded text:
laudandum Deum, ad serviendum ei, ad fruendum eo: in quibus ipsa proficit, non Deus. Deus enim perfectus et summa bonitate plenus, nec augeri potest nec minui. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
ut d̾s tͥnitas: equalia ad con¬
mͦ nobis suꝑiores sint. in fut᷑o
quia ad usũ nobis st̃. sicut res
dominio. s qr ft̃ ad usum eoꝵ.
Ipsi q angłi in qͥbusdã script᷑e
locis nobis seruire dicunt᷑: dñ
ꝓpt̃ nos in ministeriũ mittunt᷑.¬

Expanded text:
ut Deus Trinitas; aequalia, ad con nobis modo superiores sint, in futuro quae ad usum nobis sunt, sicut res dominio, sed quia sunt ad usum eorum. Ipsique Angeli in quibusdam Scripturae locis nobis servire dicuntur, dum propter nos in ministerium mittunt
Abbreviated transcription (Latin):
siẽ aug̃ de ratione q̃ ẽ imago
sunt creati. qua cet̾is aĩalib
prest̾: que creat᷑a in reb erea¬
tis excellentissima eum a do
iustificat᷑. a deformi forma
in formosã mutat᷑ formã. Frat
enĩ etiã int̾ uicia natura bona.
Hec aũ imago ratio ẽ. ł intellectꝰ.

Expanded text:
inus de ratione quae est imago sunt creati, qua caeteris animalibus praesunt; quae creatura in rebus creatis excellentissima, cum a Deo justificatur, a deformi forma in formosam mutatur formam. Erat enim etiam inter vitia natura bona. Haec autem imago, ratio est vel intellect
Abbreviated transcription (Latin):
intellectu ñ capimꝰ. Itẽ. Qđ est
incorporea quȩdã uirtꝰ. qͤ om̃iũ
est causa bonoꝵ scimꝰ: qͦmͦ autẽ
uł quȩ ista sit. penitꝰ ignoramꝰ.
Qrundã opinio qͥ p̃sumunt ostend̃e
p̃sentiã. Quidã aũ imm̃sa inge¬
nio suo metiri p̾sum̃tes. hoc ita
fore intelligendũ tradidert̃ qđ
& in om̃i creat᷑a: s quia omnis
nat᷑a atq omne qͦd nat᷑alit̾ ẽ.
in qͦcũq loco sit. ꝑ eũ habet ẽẽ
& om̃is locꝰ in qͦ illud ẽ. Idem
cuncta loca sunt ei p̾sentia &
quȩ in eis st̃: nec in eis aliquid̃
cit ut etiã loca sint & om̃ia quȩ
in eis st̃. S licet hec uera sint q̃
asserunt in explanandis intelli¬
gentiis p̃dictoꝵ: in illis tam̃ u̾bs

Expanded text:
n capimus. Item quod est incorporea quaedam virtus quae est omnium causa bonorum scimus, quomodo autem vel quae ista sit penitus ignoramus. 7. Quorumdam opinio, qui praesumunt ostendere praesentiam. Quidam tamen immensa ingenio suo metiri praesumentes, hoc ita fore intelligendum tradiderunt, qet in omni creatura, sed quia omnis natura atque omne quod naturaliter est, in quocumque loco sit, per eam habet esse; et omnis locus, in quo illud est. Iidem cuncta loca sunt ei praesentia, et quae in eis sunt, nec in eis aliquid cit ut etiam loca sint, et omnia quae in eis sunt. Sed licet haec vera sint quae asserunt in explanandis intelligentiis praedictorum, in illis tamen verbis
Abbreviated transcription (Latin):
Iotandũ etiã qđ decimꝰ ordo
legit᷑ de hõib restaurandꝰ.
S cum ñ sint nisi nouẽ ordines.
nec plures fuissent etiãsi illi
mũ ordinẽ cõpleri ex hominib
qͣ alii assumunt᷑ in ordine su¬
perioꝵ. qui scił magis ardent
caritate: alii in ordine inferioꝵ
apparet ñ esse de hõib forman¬
dũ decimũ ordinẽ. tanꝗͣ nouẽ
sint angłoꝵ & decimꝰ hominũ:
s hoĩes pro qualitate meritoꝵ
statuendos in ordinib angłoꝵ
plendꝰ de hominib. ex tali sen¬
su dictũ fore accipi potest. quia
de hõib restaurabit᷑ quod in
angłis lapsũ ẽ. de quib tot
corruerunt. un posset fieri

Expanded text:
otandum etiam quod decimus ordo legitur de hominibus restaurandus. Sed cum non sint nisi novem ordines, nec plures fuissent etiam si illimum ordinem compleri ex hominibusquorum alii assumuntur in ordine superiorum, qui scilicet magis ardent charitate; alii in ordine inferioruapparet non esse de hominibus formandum decimum ordinem, tanquam novem sint angelorum et decimus hominum, sed homines pro qualitate meritorum statuendos in ordinibus angeloplendus de hominibus, ex tali sensu dictum fore accipi potest, quia de hominibus restaurabitur quod in angelis lapsum est, de quibus tot corruerunt, ut possit fieri
Abbreviated transcription (Latin):
ret̾ea considerari oportet.L
utrũ or̃s angłi eusdẽ or¬
dinis sint ȩquales. Ita ẽẽ qͥb dã
placuit: s ñ ẽ hoc ꝓbabile. nec
assertione dignũ: quia lucifer
qͥ fuit unꝰ de collegio suꝑiorũ.
ipsis etiã dignior extitit qͥ aliis
excellentiores creati fuerañ. Ex
quo ꝑcipit᷑ qđ si pstitisset. in
ordine suꝑiori fuisset: & aliis
eiꝰdem ordinis dignior extitisset.

Expanded text:
oportet utrum omnes angeli ejusdem ordinis aequales sint. Ita esse quibusdam placuit; sed non est hoc probabile, nec assertione dignum; quia Lucifer qui fuit de collegio superiorum, ipsis etiam dignior extitit, qui aliis excellentiores creati fuerant. Ex quo percipitur quod si perstitisset, in ordine superiori fuisset, et aliis ejusdem ordinis dignior extitisset.
Abbreviated transcription (Latin):
diximꝰ suꝑiores. alii inferiores
conditi st̃. Suꝑiores. qui nat᷑a
magis subtile s & sapientia
ampliꝰ ꝑspicaces: inferiores qui
natura minꝰ subtiles. & intelli¬
gentia minꝰ ꝑspicaces facti st̃.
ferentias inuisibiliũ genesim.
solus ille ponderare potuit: qͥ
omnia in numero & m̃sura &
pondere disposuit. id÷ in se ip¬
so qui ẽ mensura omni rei mo¬
cdũ p̃figens. & numerꝰ om̃i rei
speciẽ p̾bens. & pondꝰ omnẽ rẽ
ad stabilitatẽ trahens: id÷ t̾mi¬
nans & formans & ordinais õĩa.

Expanded text:
diximus, superiores, alii inferiores diximus, superiores, alii inferiores conditi sunt. Superiores, qui natura magis subtiles, et sapientia magis perspicaces; inferiores, qui natura minus subtiles, et intelligentia minus perspicaces facti sunt. ferentias invisibilium solus ille ponderare potuit, qui omnia in numero et mensura et pondere disposuit, id est, in seipso qui est mensura omni rei modum praefigens, et numerus omni rei speciem praebens, et pondus omnem rem ad stabilitatem trahens, id est, terminans et formans et ordinans omnia.
Abbreviated transcription (Latin):
pͥncipatꝰ & potestates tenebra¬
rũ nominat: ostendens de or¬
dinib illis cecidisse. qui cũ in¬
malis ministeriũ exerceant. ñ
tam̃ penitꝰ nominib ordinũ
posse stare. Non enĩ tc̃ caritate
ardebant. nec sapĩa pollebant.
neq in eis d̃s sedebat. Si enim
hec habuissent: nec cecidissent.
cherubin: uł throni. Nd quod
dicimꝰ qr ante casũ quoruncł̃a
ñ erant isti ordines: qr nondũ
habebant dona in quoꝵ parti¬
cipationib conueniunt. Sed
qͥbusdã cadentib. aliis apposita
st̃: eisq qui cecidert̃ collata fu¬
issent eadem dona si ꝑstitisseñ
deo q script᷑a dicit de ordinib
singłis aliquos cecidisse. ñ quia
fuissent in ordinib & postea
corruerint: s qr si ꝑstitissent.
eoꝵ aliqui in singłis fuissent
ordinib: qui & in natͣe tenui¬
tate & in formȩ ꝑspicacitate
differentes gradꝰ habebant. sic̃
illi qͥ ꝑstiteriũ. Alii enĩ ut supͣ¬

Expanded text:
principatus et potestates tenebraprincipatus et potestates tenebrarum nominat, ostendens de ordinibus illis cecidisse; qui cum inmalis ministerium exerceant, non tamen penitus nominibus ordinum posse stare. Non enim tunc charitate ardebant, nec sapientia pollebant, neque in eis Deus sedebat; si enim hoc habuissent, non cecidissent. seraphin, vel throni. Ad quod dicimus quia ante casum quorumdam non erant isti ordines, quia nondum habebant dona in quorum participationibus conveniunt. Sed quibusdam cadentibus, aliis apposita sunt; eisque qui ceciderunt collata fuissent eadem dona, si perstitissent. Ideoque Scriptura dicit de singulis ordinibus aliquos cecidisse, non quia fuissent in ordinibus et postea corruerint, sed quia si perstitissent, eorum aliqui in singulis fuissent ordinibus, qui et in naturae tenuitate, et in formae perspicacitate, differentes gradus habebant, sicut illi qui perstiterunt. Alii enim, ut prae
Abbreviated transcription (Latin):
referat᷑ ad om̃s ordines: s ad
quosdã: scił inferiores. Ille e¬
num ordo ñ pleniꝰ seraphym
accepit scientiã in munere: s
pleniꝰ aliis ordinib qui st̃ infe¬
riores. Nec nominat᷑ qͥsq ordo
ab oĩ re quã pleniꝰ aliis accep̃:
s ab aliqua rerũ quas acceꝑit.¬
Uel potest cõparatio referri ñ
ad ipsos ordines. s ad alia do¬
na: nec ad oĩa aliadona. s ad
quȩdã. Sicut enĩ hoĩes cum
plura habeant dona. quȩdã
aliis excellentiꝰ possident: ita
forte & angłi quibusd̾a mune¬
rib magis pollent: & aliis qͥb¬
dam minꝰ. Utrũ hi ordines ab
initio creatiõis distincti fueriÑ
am nc̃ inqͥrere restat u .xl ix.¬
trũ isti ordines a creationis ini¬
ita fuerint distincti a pͥmor-¬
dio suȩ conditionis: uidetur
testimonio autoritatis insinua¬
ri. quȩ t̃dit de singłis ordinib
aliqͦs cecidisse. De ordine nãq
suꝑiori lucifer ille fuit: qͦ null
dignior conditꝰ est. Apłs etiã

Expanded text:
referatur ad omnes ordines, sed ad quosdam, scilicet inferiores. Ille enim ordo non plenius seraphin accepit scientiam in munere, sed plenius aliis ordinibus qui sunt inferiores. Nec nominatur quisque ordo ab omni re quam plenius aliis accepit, sed ab aliqua rerum quas accepit.el potest comparatio referri non ad ipsos ordines, sed ad alia dona; nec ad omnia alia dona, sed ad quaedam. Sicut enim homines, cum plura habeant dona, quaedam aliis excellentus possident; ita forte et angeli quibusdam muneribus magis pollent, et aliis quibusdam minus. 5. Utrum ordines ab initio creationis ita distincti fuerint. Jam nunc inquirere restat utrum et isti ordines a creationis iniita fuerint distincti a primordio suae conditionis, videtur testimonio auctoritatis insinuari, quae tradit de singulis ordinibus aliquos cecidisse. De ordine namque superiori Lucifer ille fuit, quo nullus dignior conditus fuit. Apostolus etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tũ eiꝰ. cassari ñ potest: quia illa
uoluntate quecũq uoluit fec̃¬
uidet᷑ utiq ñ fieri qͥd qs uult
fieri: humana scił uoluntate
ĩpediente uoluntatẽ di. Dñs

Expanded text:
tur, cassari non potest, quia illa voluntate fecit quaecumque voluit videtur utique non fieri quod Deus vult fieri, humana scilicet voluntate impediente voluntatem Dei. D
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt᷑ di uoluntas ideo
qr signa st̃ diuinȩ uoluntatis:
non ẽ tam̃ intelligendũ dm
omne illud fieri uelle quod
immolare filiũ suũ. nec tam̃
uoluit: nec ideo p̃cepit ut id
fieret. s ut abrahe ꝓbaretur
fides: & in eugłio p̃cepit sana¬
to ne cui diceret: ille aũ p̃dica¬
uit ubiq. intelligens qm ñ
ideo ꝓhibuisse quin uellet
opꝰ suũ p̃dicari: s ut daret

Expanded text:
dicantur Dei voluntas, ideo quia signa sunt divinae voluntatis, non est tamen intelligendum Deum omne illud fieri velle quod immolare, filium nec tamen voluit; nec ideo praecepit ut id fieret, sed ut Abrahae probaretur fides. Et in Evangelio praecepit sanato ne cui diceret; ille autem praedicavit ubique, intelligens Deum non ideo prohibuisse quin vellet opus suum praedicari, s
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ posita st̃ quȩ dicunt᷑ seđm
tropũ dei uoluntas. qr diuinȩ
ft̃ signa uoluntatis quȩ una
ẽ & immutabilis. scił dĩ bñpla¬
citũ. Ideo ꝙ diligent᷑ distinguat
lector ubi de uoluntate d̃i sẽp¬
tura cõmemorat. iuxta quem
modũ accipi oporteat: utrũ
seił ꝓ bñplacito cd̃i. an ꝓ aliquo
signoꝵ eius. Magna enĩ ẽ adhi¬
henda discretio in cognitione
dininȩ uoluntatis: quia & bñ¬
placitũ cłi est uoluntas eiꝰ. &
signũ bñplaciti eiꝰ dr uoluntaᷤ
eius. S bnplacitũ eiꝰ eternũ est.
signũ uͦ bnplaciti non: & con¬
sonat rerũ effectib bnplacitũ
ipsiꝰ. & ipsi effectꝰ rerũ ab illo
n discordant: fit enĩ omne qͦd
bñplacito uult fieri: & om̃e qͦd
uult ñ fieri nequaꝗͣ fit. Non ita
aũ est de signis: quia p̃cipit ds
multis ea que ñ faciunt. & ꝓhi¬
bet quȩ ñ cauent: & consulit

Expanded text:
posita sunt quae dicuntur secundum tropum Dei voluntas, quia signa sunt divinae voluntatis, quae una est et immutabilis, scilicet Dei beneplacitum. Ideoque diligenter distinguat lector ubi de voluntate Dei Scriptura commemorat, juxta quem modum accipi oporteat, utrum pro beneplacito Dei an pro aliquo signorum ejus. Magna enim est adhibenda discretio in cognitione divinae voluntatis, quia et beneplacitum Dei est voluntas ejus, et signum beneplaciti ejus dicitur voluntas ejus. Sed beneplacitum ejus aeternum est, signum vero beneplaciti ejus non, et consonat rerum effectibus beneplacitum ipsius, et ipsi effectus rerum ab illo non discordant. Fit enim omne quod beneplacito vult fieri; et omne quod non vult fieri, nequaquam fit. Non ita autem est de signis, quia praecepit Deus multis ea quae non faciunt, et prohibet quae non cavent, et consulit
Abbreviated transcription (Latin):
tione. uͥ dicat᷑ di uoluntaᷤᷤ. Pmis¬
sio qͦq dei & oꝑatio. uoluntas dũ
appellant᷑: qualit̾ accepit aug̾. in
enchyridion dicens. Non fit aliqͥd̃
nisi omp̃s fieri uelit. uł sinendo
ut fiat. uel ipse faciendo: nec
dubitandũ est dm facere bñ
etiã sinendo fieri quȩcũq fuint
male: ñ enĩ hec nisi iuste sinit.¬
& ꝓfecto bonũ est om̃e qͦd iustñ
est. Ecce manifeste hic habes dũi
uoluntatẽ appellari ipsiꝰ oꝑati¬
onẽ uł ꝑmissionẽ. cũ dicit non
fieri aliquid nisi om̃ps fieri ue¬
lit: ubi includit & bona & ma¬
la omnia quȩ fuint. Ideo q aꝑ¬
te distinguit qͦmͦ d̾m uelle dixe¬
rit. ne eadẽ ratione intelligeret᷑
uelle bona & mala. subdens. uł
sinendo ut fiat. hoc quantũ ad̾
mala dicit: uł ipse faciendo. hoc
qͣntũ ad bona. Mala enim fieri
sinit s ñ facit: bona uͦ ipse fac̃.
Ideo q dixit eũ uelle. qi & uolen
mala sinit. & uolens bona ope¬
rat᷑: & ob hoc ꝑmissio & oꝑatio

Expanded text:
tione, ubi dicantur Dei voluntas. Permissio quoque Dei et operatio voluntas Dei appellantur, qualiter accipit Aug. in Ench., cap. 95, dicens: Non fit aliquid nisi Omnipotens fieri velit, vel sinendo ut fiat, vel ipse faciendo. Nec dubitandum est Deum facere bene, etiam sinendo fieri quaecumque fiunt male; non enim haec nisi justo judiprofecto bonum est omne quod justum est. Ecce hic manifeste habemus Dei voluntatem appellari ipsius operationem vel permissionem, cum dicit non fieri aliquid nisi Omnipotens fieri velit, ubi includit et bona et mala omnia quae fiunt. Ideoque aperte distinguit quomodo Deum velle dixerit, ne eadem ratione intelligeretur velle bona et mala, subdens: Vel sinendo ut fiat, hoc quantum ad mala dicit; vel: Ipse faciendo, hoc quantum ad bona. Mala enim sinit fieri, sed non facit; bona vero ipse facit. Ideoque dixit eum velle, quia et nolens mala sinit, et volens bona operatur; et ob hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ñ est falsũ qͦd dicit᷑. s uerũ qͦd
dicit᷑ sub tropi nubilo obũbrat᷑.
Scd̾m hos tropos diu̾sȩ uolunta¬
tes d̃i dicunt᷑: quia diu̾sa sunt
illa quȩ ꝑ tropũ uoluntas dei
dicunt᷑. Ubi uoluntas di ꝓ p̃cep¬
to ⁊ consilio accipiat᷑. ꝑ p̃cepto
dei atq consilio potest accipi

Expanded text:
non est falsum quod dicitur; sed verum quod non est falsum quod dicitur; sed verum quod dicitur, sub tropi nubilo obumbratur. Et secundum hos tropos diversae voluntates Dei dicuntur, quia diversa sunt illa quae per tropum voluntas Dei dicuntur. 9. Ubi voluntas Dei pro praecepto et consilio accipiatur. Pro praecepto Dei atque consilio potest accipi
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntas dĩ uocat᷑ qͦd scđ̃m
ꝓprietatẽ non ẽ uoluntas eiꝰ:
lt p̃ceptio. ꝓhibitio. consiliũ.
necũ ꝑmissio. & oꝑatio. Ideo¬
q pluralit̾ aliq̃n scriptura uo¬
luntates di ꝓmuntiat. unde
nisi una uoluntas d̃ĩ quȩ ipse
est: pluralit̾ tam̃ dicit uolun¬
tates qr uoluntas d̃i uariis
modis & ꝓ diu̾sis accipit᷑. ut
dictũ ẽ. Ita etiã ide ꝓpħa ꝓpt̃
multos effectꝰ miscđiȩ & iusti¬
ciȩ. pluralit̾ dicit miscđłias
dñi in et̾nũ cantabo. & alibi
iusticiȩ dñi recte. letificantes
corda: cũ tam̃ in deo una sit
miscđia. una iusticia: eadẽ q
sit miscłia quȩ iusticia. scił.¬
& ꝓhibitio atq consiliũ cum
sint tria. dicit᷑ tam̃ unũ qͦdq
eoꝵ di uoluntas. qr ista signa
st̃ diuine uoluntatis. quẽ ad¬
modũ & signa irȩ dicunt᷑ ira.
& dilectionis signa dilectio
tantũ quȩ foris fiuint quib
iratꝰ ostendit᷑. ipsiꝰ ira nominat᷑.
Q est figura dicendi scdm quã

Expanded text:
voluntas Dei vocatur quod secundum proprietatem non est voluntas ejus, ut praeceptio, prohibitio, consilium, necnon permissio et operatio, ideoque pluraliter aliquando Scriptura voluntates Dei pronuntiat, unde nisi una voluntas Dei, quae ipse est, pluraliter tamen dicit voluntates, quia voluntas Dei variis modis ac pro diversis accipitur, ut dictum est. Ita eustitiae pluraliter dicit: Misericordias Domini in aeternum cantabo . Et alibi: Justitiae Domini rectae, laetificantes corda . Cum in Deo una sit misericordia, una justitia, eademque sit misericordia quae justitia. Iet prohibitio, atque consilium cum sint tria, dicitur tamen unumquodque eorum Dei voluntas; quia ista figura signa divinae voluntatis: quemadmodum et signa irae dicuntur ira, et dilectionis signa dilectio tantum quae foris fiunt, quibus iratus ostenditur, ira ipsius nominantur. t est figura dicendi secundum quam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositã ñ soluit. s indiscussã
relinquit. utrũ angl̃i qͥ mitte¬
bant᷑. seruatis suis ꝓpriis sp̃na¬
lib corporib. suꝑuestirentur
aliq̃ corpulentiori specie. in q̃
possent uideri: an ipsũ corpus
mutarent & tͣusformarent in
quãcũq uellent speciẽ in qua
possent cerni. In quib u̾bis ui¬

Expanded text:
propositam non solvit, sed indiscussam propositam non solvit, sed indiscussam reliquit, utrum angeli qui mittebantur servatis suis propriis spiritualibus corporibus supervestirentur aliqua corpulentiori specie, in qua possent videri; an ipsum corpus mutarent et transformarent in quamcumque vellent speciem in qua possent cerni. In quibus verbis vi
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ creat᷑a formata sit. in
qua ds sicut tc̃ oportuisse iu¬
dicauit. humanis ostenderetur
aspectib: an anglĩ qui iã erañ
ita nuttebant᷑ ut ex ꝑsona c̃i
loquerent᷑. assum̃tes corporalem
speciẽ de creat᷑a corporea in usũ
ministerii sui: aut ipsũ corpꝰ sut̾
cui ñ subdunt᷑ s subditũ reguqi
mutantes atq u̾tentes in specie
quas uellent. accõmodatas atq
aptas actionib suis scdm attri¬
bitã sibi a creatore potentiam.
S fateor excedere uires intentio¬
nis meȩ. utrũ angłi manente
sp̃uali sui corporis qualitate.
ꝑ hanc occultiꝰ opantes. assu¬
tũ quasi aliquã uestẽ mutenł & u̾¬
tant in qͣslibet species corpora¬
les. & ipsas ueras. sic̃ aqua uera
an ipsa ꝓpria corpora & sua
tͣnsforment in id qͦd uolunt.
accõmodatũ ad id qͦd agunt.
S quid hoꝵ sit. qm̃ homo sum
nullo exꝑĩto cõprehendere
ualeo. sicut angłi qͥ hec agunt.
Attende lector quia questionem

Expanded text:
tantum creatura formata sit, in tantum creatura formata sit, in qua Deus, sicut tunc oportuisse judicavit, humanis ostenderetur aspectibus; an angeli qui jam erant ita mittebantur, ut ex persona Dei loquerentur, assumentes corporalem speciem de creatura corporea in usum ministerii sui; an ipsum corpus suum cui non subduntur, sed subditum regunt, mutantes atque vertentes in species quas vellent accommodatas atque aptas actionibus suis, secundum attributam a Creatore sibi potentiam. Sed fateor excedere vires intentionis meae utrum angeli, manente spirituali sui corporis qualitate, per hanc occultius operantes, assutum quasi aliquam vestem mutent et vertant in quaslibet species corporales et ipsas veras, sicut aqua vera an ipsa propria corpora et sua trasforment in id quod volunt accommodatum ad id quod agunt. Sed quod horum sit quoniam homo sum nullo experimento comprehendere valeo; sicut angeli qui hoc agunt. Attende, lector, quia quaestionem
Abbreviated transcription (Latin):
in corporalib formis apꝑa¬
ruisse hõib: sicut aug̃ in scdo
libro de triñ ostendit. confe¬
rens diu̾sa script᷑ͣe testimonia.
ex quib dm in corporeis figuriᷤ
hõib apparuisse ꝓbat: & aliq̃n
ex ꝑsona di sine distinctione.
aliq̃n sub distinctione ꝑsonaꝵ
sermonẽ ẽẽ factũ eis. S ubi
dm hõib in corporalib imagi¬
nib apparuisse asserit. ꝑplexã
questionẽ ꝓponit quã nec ab¬
soluit. querens utrũ in illis
corporalib apparitionib cre¬
atura aliqͣ crearet᷑ ad illud opꝰ
tantũ in qua ds hoĩb appare¬
ret. an angł̃i qui an eraĩ it a
mitterent᷑ ut manentes in
suis sp̃ualib corporib. assume¬
rent ex corpulenta inferiorũ
elem̃toꝵ materia aliquã spe¬
ciem corporalẽ. quã coaptatã
quasi aliquã uestẽ mutarent
in quaslibet species corporales.
ueras quidẽ. an corpꝰ suũ ꝓpͥũ
u̾iterent in species aptas actio
in illis antiqͥs corporalib for¬
mis & uisis. utrũ ad hoc opus

Expanded text:
in corporalibus formis apparuisse hominibus, sicut Augustinus in lib. 2 de Trinitate ostendit, conferens diversa Scripturae testimonia ex quibus Deum in corporeis figuris hominibus apparuisse probat; et aliquando ex persona Dei sine distinctione, aliquando sub distinctione personarum seoralibus imaginibus apparuisse asserit, perplexam quaestionem proponit, quam nec absolvit, quaerens utrum in illis corporalibus apparitionibus creatura aliqua crearetur ad illud opus tantum, in qua Deus hominibus appareret: an angeli qui ante erant ita mitterentur, ut manentes in suis spiritualibus corporibus assumerent ex corpulenta inferiorum elementorum materia aliquam speciem corporalem, quam coaptatam quasi aliquam vestem mutarent in quaslibet species corporales veras quidem; an corpus suum proprium verterent in species aptas actionrendum est in illis antiquis corporalibus formis et visis utrum ad hoc opus
Abbreviated transcription (Latin):
De duplici tẽptatiõis specie. cxxii.¬
q̃n nobis extrinsecꝰ malũ uisibi¬
liter suggerit᷑ u̾bo uł signo ali¬
quo. ut ille cui fit ad consensũ
peccati declinet: & talis tempta¬
tio tantũ fit ab adũsario. Inte¬
rior uͦ temptatio ẽ: qn inuisibi¬
liter malũ nobis intrinsecꝰ sug¬
gerit᷑: & hȩc temptatio aliq̃n
fit ab hoste. aliquando a carne.
suggerit: & ex carnis corruptio¬
ne suborit᷑ motꝰ illicitꝰ & titil¬
latio praua. Ideoq tẽptatio
quȩ ẽ ex carne ñ fit sine pecca¬
to: quȩ aũ est ab hoste. nisi ei
consentiat᷑ non ht̃ peccatũ: s
est materia exercendȩ uirtutᷤ.
Temptatio autẽ carnis int̾ior
difficiliꝰ uincit᷑. quia interiꝰ
oppugnans. de nr̃o contra nos
roborat᷑. homo gͥ qͥ sola ext̾iori
tẽptatione pulsatꝰ cecidit: tan¬
to grauiꝰ plectendꝰ erat quanto

Expanded text:
De duplici tentationis specie. Pquando nobis extrinsecus malum visibiliter suggeritur verbo vel signo aliquo, ut ille cui fit ad consensum peccati declinet, et talis tentatio tantum fit ab adversario. Interior vero tentatio est quando invisibiliter malum nobis intrinsecus suggeritur, et haec tentatio aliquando fit ab hoste, aliquando a carne. suggerit, et ex carnis corruptione suboritur motus illicitus et titillatio parva. Ideoque tentatio quae ex carne est non fit sine peccato; quae autem est ab hoste, nisi ei consentiatur, non habet peccatum, sed est materia exercendae virtutis. Tentatio enim carnis interior difficilius vincitur, quia interius oppugnans de nostro contra nos roboratur. Homo ergo qui sola exteriore tentatione pulsatus cecidit, tanto gravius plectendus erat, quanto
Abbreviated transcription (Latin):
mecũ. Non ideo dic̃. qr nichil bon
agebat: s qr nichil boni ageret
si illa ñ adiuuaret. His testimom¬
is aꝑte insinuat᷑ qr uoluntaᷤ hõs
gr̃a di preuenit᷑ atq p̃paratur ut
fiat bona. ñ ut fiat uoluntas:
qr & añ gr̃am uoluntaᷤ erat. s ñ
erat bona & recta uoluntas:

Expanded text:
mecum. Non ideo dicit, quia nihil boni agebat, sed quia nihil boni ageret, si illa non adjuvaret. His testimoniis aperte insinuatur, quia voluntas hominis gratia Dei praevenitur atque praeparatur ut fiat bona, non ut fiat voluntas; quia et ante gratiam voluntas erat, sed non erat bona et recta voluntas.
Abbreviated transcription (Latin):
dic̾et. Habeo lib̾tatẽ nat᷑e. s non
habeo lib̾tatẽ gr̃e : ideo ñ ẽ apud
me ꝑfectio boni. Nã uoluntaᷤ hõis
quã naturalit̾ ht̃ ñ ualet erigi
ad bonũ efficacit̾ uolendũ ł oꝑe
ĩplendũ. nisi ꝑ gr̃am liberetur &
adiuuet᷑. liberet᷑ quidẽ ut uelit.

Expanded text:
diceret: Habeo libertatem naturae, sed non habeo libertatem gratiae; ideo non est apud me perfectio boni. Nam voluntas hominis quam naturaliter habet, non valet erigi ad bonum efficaciter volendum vel opere implendum, nisi per gratiam liberetur et adjuvetur: liberetur quidem, ut velit
Abbreviated transcription (Latin):
tis neq currentis. s i miserentis.
Hoc si attenderes uliane: ñ exten¬
deres contͣ grãm merita uolunta¬
tis humane. Non enĩ ideo miserct᷑
d̃s alicinꝰ qi uoluit & cuicurrit: s
ideo uoluit & eucurrit qr misertꝰ

Expanded text:
tis neque currentis, sed Dei miserentis. Haec si attenderes, Juliane, non extenderes contra gratiam merita voluntatis humanae. Non enim ideo miseretur Deus alicujus, quia voluit et cucurrit: sed id
Abbreviated transcription (Latin):
sublimiꝰ ꝑcepit. & tam̃ ab excel¬
lentiori dono id÷ a caritate
Item maiꝰ ẽ scire quã uidicare:
scientia nãq informat iudiciũ.
Ideo q sc̃s ordo a scdo dono. id
illa dona omnib st̃ cõmunia.
Om̃s enĩ ardent caritate. & sci¬
entia pleni st̃: sic & de aliis.
S suꝑiores aliis ut iã dictũ est

Expanded text:
s percepit, et tamen ab excellentiori dono, id est, a charitate Item, majus est scire quam judicare; scientia namque informat judicium. Ideoque secundus ordo a secundo dono, id Illa dona omnibus sunt communia. Omnes enim ardent charitate, et scientia pleni sunt: sic et de aliis. Sed superiores alii
Abbreviated transcription (Latin):
& nominant᷑. Uñ g̾goriꝰ. In illa s̃s̃¬
summa ciuitate quisq ordo
eiꝰ rei censet᷑ noie: quam pleniꝰ
accepit in munere. S oritͣ᷑ hie
illo dono nominat᷑ qđ pleniꝰ
possidet: tẽ cherubin in scien¬
tia p̃minet om̃ib. qr a scĩa
nominat᷑. S qui magis diligit.
plus cognoscit: tantũ enĩ ut
tradit autoritas cognoscit ibi
quisq qͣntũ diligit. Itaq sera¬
phym. non solũ in caritate: s
etiã in scientia preminent.
Ideo q autoritas illa sic iudet᷑
intelligenda. ut cõparatio ñ

Expanded text:
minantur; unde Gregorius: In illa summa civitate quisque ordo ejus rei censetur nomine, quam plenius accepit in munere. 4. Quaestio exillo dono nominatur quod plenius possidet, tunc cherubin in scientia praeeminent omnibus, quia a scientia nominatur. Sed qui magis diligit, plus cognoscit. Tantum enim, ut tradit auctoritas, cognoscit ibi quisque, quantum diligit. Itaque seraphin non solum in charitate, sed etiam in scientia praeeminent. Ideoque auctoritas illa sic videtur intelligenda, ut comparatio n
Abbreviated transcription (Latin):
singłis int̾rogatꝰ. dm responde:
de utͦq int̾rogatꝰ. ñ deos s dm
responde. Non sic in hominib
Tanta ibi ẽ substantiȩ unitas
ut ȩqualitatẽ admittat. plu¬
ralitatẽ ñ admittat. Si gͦ tibi
dictũ fuerit. cũ dicis filium eẽ
qͦd pat̾ est ꝓfecto filiꝰ pater est.
responde. Scd̃m substantiã tibi
dixi hoc ẽẽ filiũ qͦd pat̾ est: non
scđm id̃ qͦd ad aliud đr. Nd se
enĩ dicit᷑ d̾s: ad patrẽ filius dr.¬

Expanded text:
singulis interrogatus, Deum responde. De utroque interrogatus, non deos, sed Deum responde. Non sic in hominibus. Tanta enim est ibi substantiae unitas, ut qualitatem admittat, pluralitatem non admittat. Si ergo tibi dictum fuerit cum dicis Filium hoc esse quod Pater est, profecto Filius Pater est. Responde secundum substantiam, tibi dixi hoc esse Filium quod Pater est, et non secundum id quod ad aliud dicitur. Ad se enim Deus dicitur; ad Patrem Filius d
Abbreviated transcription (Latin):
tialit̾ s relatiue dr. Tantaq
uis ẽ eiusdẽ substantiȩ in patre
& filio & sp̃u scõ. ut qͥcquic de
singłis ad se ipsos dicit᷑: ñ plura¬
lit̾ in sũma. s singularit accipi¬
atur. Dicimꝰ enĩ ꝑat̾ est ds. filiꝰ

Expanded text:
 relative. Tantaque est vis ejusdem substantiae in Patre et Filio et Spiritu sancto, ut quidquid de singulis ad seipsos dicitur, non pluraliter in summa, sed singulariter accipiatur. Dicimus enim: Pater est Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
de trinit̾. dicens. Non ẽ aliud
do eẽ. aliud ꝑsonã esse. s omni¬
no ide. Itẽ. In hac trinitate. cñ
dicimꝰ ꝑsonã patris: ñ aliud di¬
substantia pat̾s ipse pater est.
ñ quo pater ẽ. s quo est: ita &
ꝑsona patris ñ aluid qͣm ipse
pat̃ ẽ. Ad se quippe dr ꝑsona¬
ad se dicit᷑ ds & magnꝰ & bon¬
modũ hoc illi est ee qđ dm ẽẽ
ita hoc ẽ illi e̾e̾ qđ personã ẽẽ
Ecce expresse hs̃ qd ꝑsona scdm
substantiã dicit᷑: ut cũ dr. ꝑater
ẽ ꝑsona. hic sit sensus. pater est
diuina ee̾ntia: similit̾ cũ dicit᷑

Expanded text:
aliud Deo esse, aliud personam esse, sed omnino idem. Item in hac Trinitate, cum dicimus personam Patris, non aliud disubstantia Patris ipse Pater est, non quo Pater est, sed quo est, ita et persona Patris, non aliud quam ipse Pater est. Ad se quippe dad se dicitur Deus, et magnus et bonmodum hoc illi est esse, ita hoc est illi esse, quod personam esse. Ecce expresse habes quod persona secundum substantiam dicitur; ut cum dicitur: Pater est persona, hic sit sensus: Pater est divina essentia. Similiter cum dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
solum latinꝰ sermo. s etiam
grecus: eadẽ pene suꝑ hac re
laborans nominũ penuria. coar¬
tat᷑. Unde aug̃. quid a grecis
uł a latinis necessitate de inef¬
fabili trinitate dictũ sit apiens:¬
ĩ in .uii. libro de trinit̾. ait. Loq̃n¬
di causa de ineffabilib. ut fari
aliqͦ modo possemꝰ: dictũ ẽ agre¬
cis una eẽntia. tres substantiȩ.
id÷ una usia. tres ẏpostases. Ali¬
ter enĩ greci accipiunt sub̃am
ꝗͣ latini. N latinis aũ dictum ẽ
una e̾ẽntia uł substantia tres
ꝑsone: quia ñ alit̾ in sermone

Expanded text:
solum Latinus sermo, sed etiam Graecus eadem pene super hac re laborans nominum penuria coarctatur. Unde Aug. quid a Graecis vel Latinis necessitate de ineffabili Trinitate dictum sit aperiens, in lib. 7 de Trin. ait, c. 4: Loquendi causa de ineffabilibus, ut fari aliquo modo possemus, dictum est a Graecis, una essentia, tres substantiae, id est, una usia, tres hypostases. Aliter enim Graeci accipiunt substantiam quam Latini. A Latinis autem dictum est, una essentia vel substantia, tres personae, quia non aliter i
Abbreviated transcription (Latin):
&. sp̃s. ñ dicant᷑ una ꝑsona. ut
lis: qua querit᷑ cur ñ dicant᷑ hi
tres una ꝑsona. sicut una eentia
& unꝰ cĩs. Quã questionẽ aug̃ dili¬
gent̃ tractat. atq congrue expli
significationi qua intelligit᷑ tri¬
nitas: ne omnino tac̾emꝰ int̾roga¬
ti quid tres. cũ tres eẽ fateremur.
Cũ gͦ querit᷑ quid tres. ut ait aug̾
in .xͦ. libro de trinit̾: magna pror¬
sus inopia. humanũ laborat elo¬
quiũ. Dictũ est tam̃ tres ꝑsonȩ:
ñ ut illud diceret᷑: s ne taceret᷑
omnino. Non enĩ rei ineffabilis
eminentia: hoc uocabulo expli¬
cari ualet Ecce ostendit qua
necessitate dicat᷑ pluralit ꝑsone:
uidelic& ut hoc uno nõie. que¬
rentib de tͥb responderemus:
Qua necessitate dictũ sit tres ꝑso¬
nas a latinis: & a grecis tͤs yposta

Expanded text:
 non dicantur una persona, ut lis, qua quaeritur cur non dicantur hi tres una persona, sicut una essentia, et unus Deus. Quam quaestionem Aug. diligenter tractat, atque congrue explicsignificationi qua intelligitur Trinitas, ne omnino taceamus interrogati quid tres essent, cum tres esse fateantur. Cum ergo quaeritur quid tres, ut ait Aug. in lib. 5 de Trin., c. 9, magna prorsus inopia humanum laborat eloquium: dictum est tamen tres personae, non ut illud diceretur, sed ne taceretur omnino. Non enim rei ineffabilis eminentia hoc vocabulo explicari valet. Ecce ostendit qua necessitate dicatur pluraliter personae, videlicet ut hoc uno nomine quaerentibus de tribus respondeamus. 4. Qua necessitate dictum sit tres personae a Latinis, et a Gr
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ non ẽ qͦd ipse. ut qͣsi particepᷤᷤ
sit eiꝰ: alioqͥn maior ee̾t ipsa ma¬
gnitudo ꝗͣ ds: do autẽ ñ ẽ aliqͥa
maiꝰ. Ea gͥ magnitudine ma¬
gnus ẽ. quȩ ipse est: ideoq nec
tres magnitudines dicimꝰ. sed
unã magnitudinẽ. nec tres
magnos. s unũ magnũ. quia
ñ participatione magnitudi¬
nis d̾s magnꝰ ẽ. s se ipso magno
magnꝰ ẽ: quia ipse est sua mag¬
nitudo. Ita & de bonitate & et̾¬
nitate & omnipotentia d̃i dicen¬
dũ est: & de omnib omnino q̃
de do possunt ꝓnuntiari sub¬
stantialit̾. quib ad se ipsũ dicit᷑
s̃i trans latue ac ꝑ similitudinȩ¬
s ꝓprie: si tam̃ de illo proprie
aliqͥd ore hõis dici potest. Ecce
aꝑte docuit qđ nomina unita¬
tẽ diuinȩ maiestatis significan¬
tia. & ad se dicunt᷑ de dõ. id est
sine relatione. & de om̃ib ꝑsont
cõmunit̾̃ & de singłis diuisim
dicunt᷑. nec pluralit̾ s singłarit̃
in sũma accipiunt᷑. illa uͦ nõia

Expanded text:
ticeps ejus sit; alioquin major esset illa magnitudo quam Deus. Deo autem non est aliquid majus; ea ergo magnitudine magnus est, qua ipse est. Ideoque nec tres magnitudines dicimus, sed unam magnitudinem; nec tres magnos, sed unum magnum, quia non participatione magnitudinis Deus magnus est, sed seipso magno magnus est, quia ipse est sua magnitudo. Ita et de bonitate, et aeternitate, et omnipotentia Dei dicendum est, et de omnibus omnino quae de Deo possunt pronuntiari substantialiter; quibus ad seipsum dicitur non translative ac per similitudinemsed proprie, si tamen de illo proprie aliquid ore hominis dici potest. Ecce aperte docuit quod nomina unitatem divinae majestatis significantia, et ad se dicuntur de Deo, id est, sine relatione, et de omnibus personis communiter, et de singulis divisim dicuntur; nec pluraliter, sed singulariter in su
Abbreviated transcription (Latin):
tres sint queramꝰ. quid cõmu¬
ne habeant. Non enĩ possunt
dici tres patres. qm̃ tantũ pat̾
ibi est ꝑat̃: nec tres filii. cum
nec ꝑat᷑ ibi sit filiꝰ. nec sp̃s sc̃s:
significatione qua etiã donũdi
dicit᷑. nec ꝑat̃ est nec filiꝰ. Quicͥ
gͥ tres: Si tres ꝑsone ẽe dicun¬
tur: cõmune ẽ eis id qͦd ꝑsona
est.Certe enĩ quia pater est

Expanded text:
tres sint quaeramus, quid commune habeant. Non enim possunt dici tres patres, quia tantum Pater ibi Pater est; nec tres filii, cum nec Pater ibi sit Filius, nec Spiritus sanctus; significatione, qua donum Dei dicitur, nec Pater est, nec Filius. Quid ergo tres? Si tres personae esse dicuntur, commune est eis id quod persona est. Certe enim quia Pater est
Abbreviated transcription (Latin):
ideo tres ꝑsone dicunt᷑. Quia gͦ
spondeat subdens. An ideo
ñ dicunt᷑ tres dii. quia script᷑a
ñ dicit tres deose S nec tres ꝑ¬
sonas. alicubi script᷑e textus cõ¬
memorat. An ideo licuit loq̃n¬
di & disputandi necessitate treᷤ
ꝑsonas dic̾e: ñ quia scriptura
dicit. s qr script᷑a ñ contͣdicit:
Si aũ diceremꝰ tres deos: contra¬
dic̾et script᷑a dicens. Audi isrł:

Expanded text:
ideo tres personae: quia ergo quid respondeat, subdens: An ideo non dicuntur tres dii, quia Scriptura non dicit tres deos? Sed nec tres personas alicubi Scripturae textus commemorat. An ideo licuit loquendi et disputandi necessitate tres personas dicere, non quia Scriptura dicit, sed quia Scriptura non contradicit? Si autem diceremus tres deos, contradiceret Scriptura, dicens, Deut. 6:
Abbreviated transcription (Latin):
uera ꝓnuntiat. cũ & patrẽ ñ
donũ cdi. nec patrẽ dicit e̾e̾ nec
filiũ. Cum gͦ querit᷑ quid tria.
uł qͥd tres. conferimꝰ nos ad in¬
ueniendũ aliqͦd nom̃ quo com¬
plectam᷑ hec tria. neq occurrit
animo: quia suꝑeminentia ui¬
uinitatis. usitati eloquii facul¬
tatẽ excedit. Qd ds̃ ueriꝰ cogitat᷑¬

Expanded text:
uera pronuntiat, cum et Patrem non donum Dei, nec Patrem dicit esse nec Filium. Cum ergo quaeritur quid tria vel quid tres, conferimus nos ad inveniendum aliquod nomen, quo complectamur haec tria. Neque occurrit animo, quia supereminentia divinitatis, usitati eloquii facultatem excedit. Verius enim cogitat
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃s est cõmunio patͥs & filii
& amor qͦ pater & filiꝰ se inuicẽ
tere dici scđd̾m autoritates supͣ
positas. quib ostendit᷑ sp̃m sc̃m
esse quo genitꝰ a gignente dili¬
gat. S e contͣ si pater uł filius
dicat᷑ dilig̾e per sp̃m sc̃m. uide

Expanded text:
s sanctus est communio Patris et Filii, et amor quo Pater et Filius se invicem tere dici secundum auctoritates supra positas, quibus ostenditur Spiritum sanctum esse, quo genitus a gignente diligat. Sed contra, si Pater vel Filius dicatur di
Abbreviated transcription (Latin):
Si filiꝰ sit sapiens sap̃ia genita uł
ingenita. Postea queri solet a
qͥbusdã utrũ filius sit sapiens
sap̃ia genita uł ingenita. Si enĩ
non ẽ sapiens sap̃ia genita. nec
se ipso sapiens ẽ: si uͦ sapĩa geni¬
ta sapiens ẽ. non uidet᷑ ẽẽ sapiens
sap̃ia ingenita: & ita ñ uidetur
ẽe sapiens a patre. cũ a patͤ habe¬
at omnia. Ad qđ dicimus quia
una ẽ sapientia patͥs & filii &
sp̃s scĩ. sicut una essentia: quia
sap̃ia in illiꝰ nature simplicitate
est ẽentia: & tam̃ filiꝰ tantũ est
sap̃ia genita. & pat̾ tantũ sapĩa
ingenita: & sap̃ia genita ẽ de¬

Expanded text:
m Filius sit sapiens Sapientia genita vel ingenita. Post haec quaeri solet a quibusdam, utrum Filius sit sapiens Sapientia genita, vel ingenita. Si enim non est sapiens Sapientia genita, nec seipso sapiens est; si vero Sapientia genita sapiens est, non videtur sapiens esse Sapientia ingenita, et ita non videtur esse sapiens a Patre, cum a Patre habeat omnia. Ad quod dicimus quod una est Sapientia Patris et Filii et Spiritus sancti, sicut una essentia, quia Sapientia in illius naturae simplicitate est essentia; et tamen Filius tantum est Sapientia genita, et Pater tantum est Sapientia ingenita; et Sapientia genita e
Abbreviated transcription (Latin):
ingenita. Non gͦ filiꝰ dicit᷑ sap̃ia
dei tanꝗͣ ipse solus sit intelligenᷤ
uł sapiens sibi & patri. & sp̃ui
scõ: quia ut ait aug̃ in .xu. libro
de trin̾. si solus ibi filiꝰ intelligit

Expanded text:
Non ergo Filius dicitur Sapientia Dei, tanquam ipse solus intelligens sit vel sapiens sibi et Patri et Spiritui sancto; quia, ut ait Aug., in lib. 15 de Trin., c. 7: Si solus ibi Filius intelligit
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m dei uirtutẽ & dei sapiam.
Ubi querit᷑ utrũ ita sit pater¬
sapientiȩ & uirtutis suȩ ut
hac sap̃ia sapiens sit quã genu¬
it: & hac uirtute potens quã
sit: qr si hoc est ibi ẽe qͦd sapere:
ñ ꝑ illam sap̃iam quã genuit
sapiens ẽ pat̾. Alioqͥn. non ipsa
ab illo. s ille ab ipsa ẽ. Si enim
sap̃ia quã genuit causa illi est
ut sit sapiens. etiã ut sit ab ipsa
illi causa est: qͦd fieri ñ potest
nisi gignendo eũ aut faciendo:
s nec genitricẽ nec conditric̃ẽ
patͥs ullomͦ quisꝙͣ dixerit sapi¬
entiã. Quid enĩ est in saniꝰ: Ergo
pat̃ ipsa sap̃ia est qua sapiens
ẽ: filius uͦ dr sapientia patris
& uirtꝰ patris: non qr pat̃ per
eũ sit sapiens uł potens: s quia¬

Expanded text:
m Dei Virtutem et Dei Sapientiam. Ubi quaeritur utrum ita sit PaterSapientiae et Virtutis suae, ut hac Sapientia sapiens sit quam genuit, et hac Virtute potens quam ia si hoc est ibi esse quod sapere, non per illam Sapientiam quam genuit sapiens dicitur Pater; alioquin non ipsa ab illo, sed ille ab ipsa est. Si enim Sapientia quam genuit causa est illi ut sapiens sit, etiam ut sit ipsa illi causa est; quod fieri non potest, nisi gignendo eum aut faciendo; sed nec genitricem, nec conditricem Patris ullo modo quisquam dixerit Sapientiam; quid enim est insanius? Ergo Pater ipsa Sapientia est qua sapiens est. Filius vero dicitur Sapientia Patris et Virtus Patris; non quia Pater per eum sit sapiens vel potens, s
Abbreviated transcription (Latin):
deoꝵ sit irreligiosa confessio.
ñ possunt scđm naturȩ indiffe¬
rentiã & nom̃ indifferens non
unũ ẽẽ in essentiȩ genere. quoꝵ
e̾entiȩ nom̃ non licet nosse nisi

Expanded text:
deorum sit irreligiosa confessio: non possunt, secundum naturae indifferentiam et nomen indifferens, non unum esse in essentiae genere, quorum essentiae nomen non licet esse nisi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑdo: minꝰ forte expresse uidet᷑ de
indifferenti similitudine patͥs
& filii fides hȩc locuta ẽẽ. maxi¬
me cũ de patre & filio & sp̃u sc̃o
ita senserit significatã in nõib
ppriã uniꝰcuiꝰq nominatoꝵ sub¬
stantiã & ordinẽ & głam. ut
sint quide ꝑ substantiam triq.

Expanded text:
Minus forte expresse videtur de indifferenti similitudine Patris et Filii fides haec locuta esse, maxime cum de Patre et Filio et Spiritu sancto ita senserit significatam in nominibus propriam uniuscujusque nominatorum substantiam et ordinem et gloriam, ut sint quidem per subst
Abbreviated transcription (Latin):
cium una & sũma sit equalitas
triũ. Noc ideo forte dictũ est. qr
filiꝰ genitꝰ est a patre ȩqualis gig¬
nenti & dono qͦd ab utͦq ꝓcedit:¬
& ideo illa tria dicunt᷑ ẽẽ equa
tionis suꝑcilio & maioris intelli¬
gentiȩ p̃iudicio dicimꝰ: malenteᷤ
in aꝑtione tam clausoꝵ sermont̃
dia & conexio. cxxix.¬
uod aũ in sp̃u scõ dicitur ẽe
utriꝰq concordia. & ꝑ eũ omnia
conexa: facilior ẽ intelligentia
nobis. p̃missa ad m̃tẽ reuocanti¬
bus. Supra enĩ scdm autoritateᷤᷤ
cordia patris & filii: & per eum
omnia conexa. Unde aug̃. in .xii.¬

Expanded text:
cum una et summa aequalitas sit trium. Hoc ideo forte dictum est, quia Filius genitus est a Patre aequalis gignenti, et dono quod ab utroque procedit; et ideo illa tria dicuntur esse aequtionis supercilio et majoris intelligentiae praejudicio dicimus, malentes in apertione tam clausorum sermonum dia vel connexio. Quod autem in Spiritu sancto dicitur esse utriusque concordia, et per eum omnia connexa, facilior est intelligentia nobis praemissa ad mentem revocantibus. Supra enim secundum auctoritates cordia Patris et Filii, et per eum omnia connexa. Unde Aug. in lib.
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ congregata scõꝵ synodꝰ imꝑi¬
etatẽ eã ꝑimere quȩ ueritatem
patͥs & filii & sp̃s scĩ. nominũ
numero eluderet. ut ñ subsisten¬
te causa uniꝰcuiꝰq nõis. triplex
nuncupatio obtineret sub falsi
patͥs & filii diu̾sitate dissimiliᷤᷤ
eentiȩ separantes. Qͦd aũ dictũ
ẽ. ut sint quide ꝑ sub̃am tria

Expanded text:
 congregata sanctorum synodus impietatem eam perimere, quae veritatem Patris et Filii et Spiritus sancti nominum numero eluderet: ut non subsistente causa uniuscujusque nominis, triplex nuncupatio obtineret sub falsitPatris et Filii diversitate dissimilis essentiae separantes. Quod autem dictum est: Ut sint quidem per substantia