comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sinagogis. Sed etiam ipsi reprehensi atq
imꝓbati sunt. Sequitur enim eugłista di¬
cens. Amauerunt enim głam hominum :¬
magis quam dĩ. Si gͦ & illi qui uerum qđ
euge bone serue. qm̃ in modico fidelis fu-¬
isti. supͣ multa te constituam. intra ingau
dium dñi tuic Talis itaq seruus. nec ante¬
quam credat loquitur. nec cum crediderit
tacet ne uł sic eroget ut ipse non habeat.
uł quod habet non erogando ñ habeat.
auditurus ÷ intra ingaudium dñi tui :
exultet & dicat. ¶redidi ꝓpĩ ouod
LOCUTUS SOM. Hoc ÷ perfecte credidi.
Non enim perfecte credunt: qui qđ credunt.
loqui nolunt. Ad ipsam enim fidem ꝑti¬
net. etiam illud credere qđ dictum est.
Qui me confessus fuerit coram hominibus :
confitebor illum coram angłis dĩ. Ex hoc
enim ÷ appellatus fidelis ille seruus. non
tantum quia accepit: sed quia impendit
atq lucratus ÷. Ita & hoc loco non ait credi¬
di& locutus sum: sed ꝓpter hoc dicit se lo¬

Expanded text:
synagogis; sed etiam ipsi reprehensi atque synagogis; sed etiam ipsi reprehensi atque improbati sunt: sequitur enim Evangelista dicens, «Amaverunt enim gloriam hominum magis quam Dei» . Si ergo et illi qui verum quod Euge, bone serve, quoniam in paucis fidelis fuisti, supra multa te constituam ? Qudium domini tui?» Talis itaque servus nec antequam credat loquitur, nec cum crediderit tacet; ne vel sic eroget ut ipse non habeat, vel quod habet non erogando non habeat. auditurus est, «Intra in gaudium Domini tui;» exsultet, et dicat, «Credidi, propter quod locutus sum:» hoc est, perfecte credidi. Non enim perfecte credunt qui quod credunt loqui nolunt: ad ipsam enim fidem pertinet etiam illud credere quod dictu« Qui me confessus fuerit coram hominibus, confitebor et ego eum coram angelis Dei . » Ex hoc enim aptantum quia accepit, sed quia impendit atque lucratus est. Ita et hoc loco non ait, Credidi, et locutus sum; sed propter hoc dicit se lo
Abbreviated transcription (Latin):
cęlorum annuntiabant. habentes falsitatẽ
inpectore. in lingua ueritatem. Sciens itaq
apłs etiam per uidam eugłizantem credenteᷤ
esse liberatos: istos quoq ita permittit.
Siue inquit occasione. siue ueritate xp̃s
annuntietur. Ueritatem quippe annuntia¬
bant: etiam si non ueritate. Id ÷ non uero
animo ista locuntur. qđ non credunt. &
ideo reꝓbati sunt: quamuis sint utiles
eis quos instruit dñs dicens. Quȩ dicunt
facite. quȩ autem faciunt facere nolite.
Dicunt enim & non faciunt. Unde. nisi
quia utilia non credunt ẽẽ quȩ dicunt:
Sunt autem alii qui credunt. & non locunt᷑
qđ credunt: uł pigritia ł timore. Nam
& ille seruus quamuis talentum habuerit.
tamen quia erogare noluit: audit ad ño
uidice. Serue nequam & piger. Et alio
eugłii loco dictum ÷ qđ multi expͥncipib
iudeorum credidissent in eum. sed non
eum confitebantur: ne expellerentur de

Expanded text:
coelorum annuntiabant, habentes in pectore coelorum annuntiabant, habentes in pectore falsitatem, in lingua veritatem. Sciens itaque Apostolus etiam per Judam evangelizantem credentes esse liberatos, istos quoque ita permittit: «Sive,» inquit, «occasione, sive veritate Christus annuntietur» . Veritatem quippe annuntiabant, etiamsi non veritate, id est non vero animo. Isti loquuntur quod non credunt, et ideo reprobati sunt; quamvis sint utiles eis quos instruit Dominus, dicens: «Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite: dicunt enim, et non faciunt» . Unde, nisi quia utilia non credunt esse quae dicunt? Sunt autem alii qui credunt, et non loquuntur quod credunt, vel pigritia, vel timore. Nam et ille servus quamvis talentum habuerit, tamen quia erogare noluit, audit a Domino judice: «Serve nequam et piger.» Et alio angelii loco dictum est quod multi ex principibus Judaeorum credidissent in eum, sed non eum confitebantur, ne expellerentur de
Abbreviated transcription (Latin):
Quos alio loco dicit non ex ueritate sed ex
occasione prȩdicare uerbum dĩ non
caste id ÷ non exanpo purȩ ac sincerȩ
caritatis. Aliud enim sentiebant qđ in eoꝵ
moribus apparebat. & aliud prędicabant.
ut scõ nomine placerent hominibus.
Nam de his iterum dicit. Neq enim isti
dõ seruiunt. sed suo uentri. Quos tamen
xp̃m annuntiare ꝑmittit. Quamuis en̾i
ea potius crederent quȩ ipsi faciebant
ut morerentur: ea tamen prȩdicabant.
quȩ si alii credentes facerent: saluarent᷑.
Non enim annuntiabant prȩter regulã
fidei. Eos quippe excludit apłs: dicens.
Siquis uob̾ annuntiauerit prȩter id quod
accepistis: anathema sit. Illi non xp̃m an¬
nuntiant. qui annuntiant falsitatem:
quia xp̃s ueritas ÷. De istis autem dicit.
qđ xp̃m annuntient sed non caste. id est
non animo simplici & puro & fide sincera
quȩ per dilectionem operatur. Terrenis
quippe cupiditatibus consulentes. regnũ

Expanded text:
Jesu Christi» : quos alio loco dicit non ex veritate, sed ex occasione praedicare verbum Dei, non caste , id est, non ex animo purae et sincerae charitatis. Aliud enim sentiebant, quod in eorum moribus apparebat; et aliud praedicabant, ut sancto nomine placerent hominibus: nam de his iterum dicit, «Neque enim isti Deo serviunt, sed suo ventri» . Quos tamen Christum annuntiare permittit. Quamvis enim ea potius crederent quae ipsi faciebant, ut morerentur: ea tamen praedicabant, quae si alii credentes facerent, salvarentur; non enim aliud annuntiabant praeter regulam fidei. Eos quippe excludit Apostolus, dicens: «Si quis vobis annuntiaverit praeter id quod accepistis, anathema sit» . Illi non Christum annuntiant qui annuntiant falsitatem; quia Christus veritas est . De istis autem dicit quod Christum annuntient; sed non caste, id est, non animo simplici et puro, et fide sincera quae per dilectionem operatur : terrenis quippe cupiditatibus consulentes, regnum
Abbreviated transcription (Latin):
tribuit michi. sed ꝓ om̃ib quȩ retribuit
michi. Quȩ igitur prȩcesserant hominis.
ut om̃ium donorum dĩ non attributio
sed retributio uocari possit : Quȩ p̾cesse¬
rant hominis nisi peccata: Retribuit
gͦ ds̃ bona ꝓmalis. cui homines retribu.¬
unt mala pro bonis. hȩc enim retribu¬
erunt qui dixerunt. Hic ÷ hȩres uenite
occidamus eum. Sed quęrit iste qđ retri¬
buat dño & non inuenit: nisi exeis quȩ
ipse dñs tribuit. Calicem inquit salu¬
Taris accipiam. E⁊ NoMeN DN INUOCaBΟ
Ohomo peccato tuo mendax. dono dei
uerax. & ideo iam non homo. quistibi de¬
dit calicem salutaris. quem accipiens &
inuocans nomen dñi. retribues ei ꝓom̃ib
quȩ retribuit tibi: Quis nisi ille qui ait.
potestis bibere calicem quem egobibiturꝰ
sum : Quis tibi dedit imitari passiones
suas. nisi qui ꝓte passus ÷ prior. : Ideoq
pretiosa ins conspecto oqsi: mors sc̃oꝵ
eibs. Emit enim eam sanguine suo. quẽ
prior fudit ꝓsalute seruorum: ne ꝓ dñi

Expanded text:
tribuit mihi; sed «pro omnibus quae retribuit mihi.» Quae igitur praecesserant hominis, ut omnium donorum Dei non attributio, sed retributio vocari possit? quae praecesserant hominis nisi peccata? Retribuit ergo Deus bona pro malis, cui homines retribuunt mala pro bonis: haec enim retribuerunt qui dixerunt, «Hic est haeres; venite, occidamus eum» . buat Domino, et non invenit, nisi ex eis quae ipse Dominus retribuit. «Calicem,» inquit, «salutaris accipiam, et nomen Domini invocabo.» O homo, peccato tuo mendax, dono Dei verax, et ideo jam non homo; quis tibi dedit calicem salutaris, quem accipiens, et invocans nomen Domini, retribues ei pro omnibus quae retribuit tibi? quis nisi ille qui ait, «Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum» ? Quis tibi dedit imitari passiones suas, nisi qui pro te passus est prior? Ideoque, «Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus.» Emit eam sanguine suo, quem prior fudit pro salute servorum, ne pro Domini
Abbreviated transcription (Latin):
continet. non abeis tanquam indigens
continetur. Siue sic intelligatur incȩlis
& in terra om̃a quȩcumq uoluit fecit.
uł insuperiorib uł in inferiorib popłi
sui uoluntariam gr̃am suam constituit.
nequis deoꝑum meritis głetur quia siue
mentes gestiant uelut arietes. siue colles
uelut agni ouium afacie dñi cõmota ÷
terra. ne in terrenis sordibus perpetuo re¬
manerent¬

Expanded text:
continet, non ab eis tanquam indigens continet, non ab eis tanquam indigens continetur. Sive sic intelligatur, «In coelis et in terra omnia quaecumque voluit fecit,» vel in superioribus, vel in inferioribus populi sui voluntariam gratiam suam constituit, ne quis de operum meritis glorietur: quia sive montes gestiant velut arietes, sive colles velut agni ovium; a facie Domini commota est terra, ne in terrenis sordibus perpetuo remanerent
Abbreviated transcription (Latin):
operibus prȩcedentib data ÷: sed mise¬
rante. illo qui iustificat impium. Et¬
enim xp̃s ꝓ impiis mortuus ÷ ne ullã
In sua quippe misccłia uocauit impios.
& inueritate iudicat eos. qui uocati
uenire noluerunt. Ne oando pieañ
Gentes. usi est ds̃ eorum. In nouissi¬
rio enim apparebit miscđia eius &
cum eis non adhuc credendus prȩdicat᷑.
sed iam tremendus ostenditur. D s̃ aotẽ
& lunam uident opera dĩ quȩ colunt.
sed in cęlo sursum qđ trans greditur om̃a
corpora cęlestia & terrestria. Nec sic est
incelo ds̃ nr̃: quasi subtracto cęlo rumã
sine sede formidet. Incęlis enim & int̾ra:
omĩa quȩ cumq uoluit fecit. Nec indiget
operibus suis. tanquam in eis collocetur
ut maneat. sed insua ȩternitate persistit :
inqua manens om̃a quȩ cumq uoluit
fecit incęlis & in terra. Neq enim iam
eum portabant ut abeo fieri possent :
quando nisi fierent eum portare ñ possent.
Ergo in quib ÷ ipse. tanquam indigentia

Expanded text:
operibus praecedentibus data est, sed miserante illo qui justificat impium . Etenim Christus pro impiis mortuus est , ne ullam In sua quippe misericordia vocavit impios, et in veritate judicat eos qui vocati venire noluerunt. «Nequando dicant Gentes, Ubi est Deus eorum?» In novissimo enim apparebit misericordia ejcum eis non adhuc credendus praedicatur, sed jam tremendus ostenditur. 14. «vers.et lunam vident, opera Dei quae colunt; sed «in coelo sursum,» quod transgreditur omnia corpora coelestia et terrestria. Nec sic est in coelo Deus noster, quasi subtracto coelo ruinam sine sede formidet. «In coelis et in terra omnia quaecumque voluit fecit.» Nec indiget operibus suis, tanquam in eis collocetur, ut maneat; sed in sua aeternitate persistit, in qua manens omnia quaecumque voluit fecit in coelis et in terra: neque enim jam eum portabant, ut ab eo fieri possent; quando, nisi fierent, eum portare non possent. Ergo in quibus est ipse, tanquam indigentia
Abbreviated transcription (Latin):
ex egipto. & tanto ante ista eccłȩ tẽpora
hec quȩ cõmemoraui cecinerit: tamen se
futura prȩdicere. sine ulla dubitatione
testatur. Scđm dies inquit profectionis
illorum exegipto: ostendam mirabilia
illis. Uidebunt nationes & confundentur.
hoc ÷ qđ hic dictum ÷: mare uidit & fugit
Si enim hic per uerba prȩteriti temporis
sicut. ẽ uidit & fugit. occulte futura p̃di¬
cantur. uidebunt certe & confundentur.
quando futuri temporis uerba sunt. quis
audeat derebus prȩteritis cogitare : Et
paulo post ipsos hostes nr̃os qui nos fugi¬
entes ut interimerent sequebantur. id:
delicta nr̃a sicut egiptios in mari obrutoᷤ.
ita ibaptismo de mersa & extincta luce
clarius intimat dicens. Qm̃ uoluntarius
& misericors ÷ ipse: conuertet & miserebit᷑
nr̃i . De merget delicta nr̃a. demerget in

Expanded text:
ex Aegypto, et tanto ante ista Ecclesiae tempora ex Aegypto, et tanto ante ista Ecclesiae tempora haec quae commemoravi, cecinerit; tamen se futura praedicere sine ulla dubitatione testatur. «Secundum dies,» inquit, «profectionis eorum ex Aegypto, ostendam mirabilia illis. Videbunt nationes, et confundentur.» Hoc est quod hic dictum est, «Mare vidit, et fugit:» si enim hic per verba praeteriti temporis, sicut est, «vidit» et «fugit,» occulte futura praedicantur; «Videbunt» certe «et confundentur,» quando futuri temporis verba sunt, quis audeat de rebus praeteritis cogitare? Et paulo post, ipsos hostes nostros, qui nos fugientes ut interimerent sequebantur, id est delicta nostra, sicut Aegyptios in mari obrutos, ita in Baptismo demersa et exstincta luce clarius intimat, dicens: «Quoniam voluntarius et misericors est, ipse convertet et miserebitur nostri; demerget delicta nostra, demer
Abbreviated transcription (Latin):
est terra eõdem modo prȩteritũ sonant:
sine prȩiudicio tamen intelligendi fu-¬
tura. Alioquin contra euangłicum te-¬
stimonium cogimur. etiam illa ñ defuturo
pręnuntiata. sed de prȩterito cõmemorata
intelligere. diuiserunt sibi uestim̃ta mea.
& super uestem meam miserunt sortẽ.
Quȩquamuis uerb p̃teriti temporis dicta
sint: id tamen ꝓnuntiabant. qͦd tanto
Po st futurum inpassione dñi cõpleret᷑.
Sed tamen dilectissimi. ꝓpħa iste quem
cõmemoraui. etiam grossa corda limauit:
& ad intelligenda dẽprȩteritis rebus gestiꝰ
futura incunctanter extendit. ut nonsolũ
apłica auctoritate figuras nr̃as illas credamꝰ
fuisse. sed nec a bipsis ꝓpħis hoc preter¬
missum ẽẽ ut etiam eorum eloquio pan-¬
dente uidentes atq gaudentes. certi ac se-¬
curi de thesauro dĩ & noua & uetera c̃¬
corditer sibimet cohȩrentia ꝓferamus.
Cum enim tanto post egressum popłi illiꝰ

Expanded text:
est terra,» eodem modo praeteritum sonant; est terra,» eodem modo praeteritum sonant; sine praejudicio tamen intelligendi futura. Alioquin contra Evangelicum testimonium cogimur etiam illa non de futuro praenuntiata, sed de praeterito commemorata, intelligere: «Diviserunt sibi vestimenta mea, et super vestimentum meum miserunt sortem» . Quae quamvis verbis praeteriti temporis dicta sint, id tamen praenuntiabant quod tanto post futurum in passione Domini compleretur. Sed tamen, dilectissimi, propheta iste quem commemoravi, etiam grossa corda limavit, et ad intelligenda de praeteritis rebus gestis futura incunctanter extendit; ut non solum apostolica auctoritate figuras nostras illas fuisse credamus, sed nec ab ipsis Prophetis hoc praetermissum esse, ut etiam eorum eloquio pandente, videntes atque gaudentes, certi ac securi, de thesauro Dei et nova et vetera concorditer sibimet cohaerentia proferamus. Cum enim tanto post egressum populi illius
Abbreviated transcription (Latin):
inquit ꝓfectionis illorum ex egipto. o¬
stendam mirabilia illis. Uidebunt na¬
tiones & confundentur ab om̃i uigore
eorum. manib ora sua obstruent.
aures illis exurdabuntur. de lin
conclusione eorum inchño dõ nr̃o. ex¬
cident mente & terrebuntur ate Qs
dõ tuo similis auferens iniquitatem.
& trans grediens impietatem residuis
hereditatis tue :. Et non continuit in
testimonio iram suam. qm uoluntarius
& misericors ÷. ipse conuertet & mise¬
rebitur nr̃i. De merget delicta nr̃a. de¬
merget in maris ꝓfundum om̃s culpas
nr̃as. Nempe ad uertitis fr̃s. manifestiꝰ
hic aperiri slero scã mysteria. In hoc
gͦ psalmo quamuis futũra intueatur
uelut transacta narrare. Facta ÷ inquit
iudea scificatio eius. mare uidit & fugit.
Et facta est & uidit. & fugit: p̾teritĩ
temporis uerba sunt. Et conuersus est
iordanis. & gestierunt montes. & cõmota

Expanded text:
inquit, «profectionis eorum ex Aegypto, oinquit, «profectionis eorum ex Aegypto, ostendam mirabilia illis. Videbunt nationes, et confundentur ab omni vigore eorum: manibus ora sua obstruent, aures illis obsurdabuntur, delingconclusionibus eorum, in Domino Deo nostro excident mente, et terrebuntur a te. Quis Deo tuo similis, auferens iniquitatem, et transgrediens impietatem residuis haereditatis tuae? Et non continuit in testimonium iram suam, quoniam voluntarius et misericors est; ipse convertet et miserebitur nostri, demerget delicta nostra, demerget in maris profundum omnes culpas nostras» . Nempe advertitis, fratres, manifestius hic aperiri sacrosancta mysteria. In hoc ergo psalmo quamvis futura intueatur idetur velut transacta narrare. «Facta est,» inquit, «Judaea sanctificatio ejus: mare vidit et fugit:» et «facta est,» et «fugit,» praeteriti temporis verba sunt; et «conversus est Jordanis,» et «gestierunt montes,» et «commota
Abbreviated transcription (Latin):
per mare transierunt. & om̃s in moyse
baptizati sunt in nube & in mari. &
om̃s eundem cibum spualem man¬
ducauerunt. & om̃s eundẽ potum sp̃ualẽ
biberunt. Bibebant autem desp̾uali se
quenti petra. Petra autem erat xp̃s.
Sed non mom̃ibus illis bene placuit dõ.
Prostrati enĩ st̃ indeserto. Hoc aut figurȩ
nr̃e facte sunt. Quid uultis amplius fr̃s
dilectissimi: Certe manifestum ÷ non
humana suspitione. sed apłico. id est di¬
uino & dñico magisterio. Ds enim
loquebatur meis. & quamuis de carneis
nubib. tamen ds̃ intonabat. Certe gͦ
tanto testimonio manifestum ÷ illa om̃a
figurate gesta nc̃ in nr̃a salute cõpleri:
quia. futura prȩnuntiabantur. ñc p̃terita
leguntur. & prȩsentia cognoscunturꝰ.
Audite qđ ÷ mirabilius. librorum ueterũ
sacramenta occultata atq uelata. non¬
nulla exparte alibris ueterib reuelari.
Nam micheas ꝓpħa ita loquitur. Put dies

Expanded text:
per mare transierunt et omnes in Moysen per mare transierunt et omnes in Moysen baptizati sunt in nube et mari; et omnes eundem cibum spiritalem manducauerunt et omnes eundem potum spiritalem biberunt. bibebant enim de spiritali pequente petra: petra autem erat Christus. Sed non in omnibus illis bene complacuit Deo: prostrati enim sunt in deserto. Haec autem figurae nostrae factae sunt» . Quid vultis amplius, fratres dilectissimi? Certe manifestum est non humana suspicione, sed apostolico, id est divino et dominico magisterio; Deus enim loquebatur in eis, et quamvis de carneis nubibus, tamen Dominus intonabat: certe ergo tanto testimonio manifestum est illa omnia figurate gesta, nunc in nostra salute compleri; quia tunc futura praenuntiabantur, nunc praeterita leguntur, et praesentia cognoscuntur. 4. Audite quod est mirabilius, Librorum veterum sacramenta occultata atque velata, nonnulla ex parte a Libris veteribus revelari. Nam Michaeas propheta ita loquitur: «Prout dies,»
Abbreviated transcription (Latin):
carnali uendidit primogenita sua. ut
non ad iacob sed ad esau potius pertinen
Scitis namq in hoc misterio dictum eẽ
quia maior seruiet minori. Egiptus
autem qm̃ in terprȩtatur afflictionẽ¬
pe inimagine ponitur huius scłi asͦ
gum ducentes cum infidelib. Sic eñ
quisq ierłm cȩlestis fit ciuis idoneus
cum primum huic scło renuntiauert:
quem ad modum ille popłs interram
ꝓmissionis duci non potuit. nisi prius
ab egipto recederet. Sed sicut ille non
inde discessit nisi diuino liberatus au¬
xilio: sic nemo corde ab hoc scło auer¬
titur. nisi dñicȩ miscđiȩ munere
ad uitus. Qd enim illic semel prę¬
figuratum ÷: hoc in isto fine scłi in
hac sicut beatus ioħs apłs scribit
hora nouissima. cotidianis eccłȩ fecib
in uno quoq credente completur.
Audite apłm doctorem gentium. do¬
centem & instruentem. Nolo enim
uos inquit ignorare fr̃s. quia om̃s
patres nr̃i sub nube fuerunt. & om̃s¬

Expanded text:
carnali vendidit primogenita sua, ut carnali vendidit primogenita sua, ut non ad Jacob, sed ad Esau potius pertineret. Scitis namque in hoc mysterio dictum esse, «Quia major serviet minori» . 3. Aegyptus autem, quoniam interpretatur Afflictio, vpe in imagine ponitur hujus saeculi; gum ducentes cum infidelibus . Sic enim quisque Jerusalem coelestis fit civis idoneus, cum primum huic saeculo renuntiaverit; quemadmodum ille populus in terram promissionis duci non potuit, nisi prius ab Aegypto recederet. Sed sicut ille non inde discessit, nisi divino liberatus auxilio; sic nemo corde ab hoc saeculo avertitur, nisi divinae misericordiae munere adjutus. Quod enim illic semel praefiguratum est, hoc in isto fine saeculi, in hac, sicut beatus Joannes scribit, hora novissima , quotidianis Ecclesiae fetibus in unoquoque credente completur. Audite Apostolum doctorem Gentium docentem et instruentem: «Nolo enim vos,» inquit, «ignorare, fratres, quia omnes patres nostri sub nube fuerunt, et om
Abbreviated transcription (Latin):
contexuit Montes Gesti fr̃t uelot
arietes: et colles uRlut abii ouiom.
Eademq rursus in terrogat. Quio est
tibi mare guod socisti. auT To IOROA¬
nobis firmo corde retinemus: nos sumꝰ
dicit. non incircumcisione sed inp̃putio
de putata ÷ abrahȩ fides ad iusticiam. &
signum accepit circũcisionis signaculum
iusticiȩ fidei quȩ ÷ inprȩputio. ut depu¬
tetur & illis ad iusticiam: ut sit pater
circumcisionis. iis qui non solum excircũ¬
cisione sunt. sed &iis qui secuntur uesti¬
gia fidei quȩ ÷ inp̃putio patris nr̃i abrahȩ.
Non enim carnaliter circumcise gentitan¬
tummͦ factus ÷ pater: cui dictumꝰ ÷ patrẽ.
multarum gentium posui te. Multarũ
se a nomine isrł arbitretur extraneum
llis enim qui crediderunt exiudeis. inquor
numero principaliter apłos inuenimus
iangulari lapide copulamur. hincart
domus iacob. Idem quippe isrł quiia¬
cob. Illa uero turba iudeorum. quȩ
merito perfidiȩ reprobata ÷: uoluptate

Expanded text:
contexuit, «Montes gestierunt velut contexuit, «Montes gestierunt velut arietes, et colles velut agni ovium: eademque rursus interrogat, «Quid est tibi, marenobis, firmo corde retdicit, «Non in circumcisione, sed in praeputio deputata est Abrahae fides ad justitiam, et signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae fidei, quae est in praeputio ut deputetur et illis ad justitiam; ut sit pater circumcisionis his qui non solum ex circumcisione sunt, sed et his qui sequuntur vestigia fidei, quae est in praeputio patris nostri Abrahae.» Non enim carnaliter circumcisae genti tantummodo factus est pater, cui dictum est, «Patrem multarum gentium posui te. Multarum» se a nomine Israel arbitretur extraneum. Illis enim qui crediderunt ex Judaeis, in quorum numero principaliter Apostolos invenimus, in angulari lapide copulamur. Hinc ait domus Jacob. Idem quippe Israel qui Jacob. Illa vero turba Judaeorum, quae merito perfidiae reprobata est, voluptate
Abbreviated transcription (Latin):
nobis narrari prȩterita. sed potius
futura prȩdici. Quia illa quoq mi¬
racula cum in illo popło fierent:¬
prȩsentia quidem sed non sine futuroꝵ
significatione gerebantur. Ideoq ut
osͦtenderet qui psallendo ista predicabat.
eadem se uerbis agere que illic factis age¬
bantur. uno eodemq sp̃u oꝑante & illã
facta & hec dicta. ut id qͦd in fine scłoꝵ
manifestandum reseruabatur. figuris
rerum atq uerborum precurrentibus
nuntiaretur: non om̃ino eadixit quȩ
ibi gesta sunt. sed aliter quȩdam quam
illic lecta didicimus. neuere putaretur
transacta recolere. potius quam uentura
preuidere. Primo enim iordanem ipsũ
non reuersum ẽẽ retrorsum. sed stetuse.
legimus ab ea parte quaaq desuꝑ influe¬
bant cum popłs ille transiret. deinde
gestientes montes collesq non legimus.
quȩ sic addidit: ut etiam om̃a ista re¬
peteret. Nam cum dixisset mare uidit
& fugit. iordanis conuersus ÷ retror sũ:

Expanded text:
nobis narrari praeterita, sed potius nobis narrari praeterita, sed potius futura praedici; quia illa quoque miracula cum in illo populo fierent,praesentia quidem, sed non sine futurorum significatione gerebantur. Ideoque ut ostenderet, qui psallendo ista praedicebat, eadem se verbis agere quae illic factis agebantur, uno eodemque Spiritu operante et illa facta et haec dicta, ut id quod in fine saeculorum manifestandum reservabatur, figuris rerum atque verborum praecurrentibus nuntiaretur; non omnino ea dixit quae ibi gesta sunt, sed aliter quaedam quam illic lecta didicimus: ne vere putaretur transacta recolere, potius quam ventura praedicere. Primo enim Jordanem ipsum non reversum esse retrorsum, sed stetisse legimus ab ea parte, qua aquae desuper influebant, cum populus ille transiret; deinde gestientes montes collesque non legimus: quae sic addidit, ut etiam omnia ista repeteret. Nam cum dixisset, «Mare vidit et fugit, Jordanis conversus est retrorsum;»
Abbreviated transcription (Latin):
D EoiMꝰ ouidroꝰ notissimomez
retinemus dilectissimi fr̃s qđ narrat᷑
in libro exodi. popłm isrł lib̾atum ab
iniqua dominatione egiptiorum. int̾
diuisos fluctus maris transisse persiccũ.
iordanem quoq fluuium cum per
eum interram ꝓmissionis intrarent.
tactum pedibus sacerdotum arcam
ab inferiore autem parte de fluxisse
quo currebat inmare : donee insicco
stantibus sacerdotibus. transiret popłs
uniuersus. Nouimus hȩc : nec tamen
arbitrari nos oportet in hoc psalmo
cui nunc allelina ꝓnuntiato cantatoq
respondimus. id agere sp̃m scm. ut p̃
terita illa gesta recolentes. nequaquã
futura talia cogitemus. Illa enim sic̃
dicit apłs. infigura contingebat᷑ illis.
Scripta sunt autem propter nos: in¬
quos finis scłorum obuenit. Eum
ergo audimus inpsalmo. i exito isrł
de esipto doooos iacos depopło
Barbaro. Fact̾a ÷ iooea scificatio
tios. isRł poteztas eios. mare
UIOM ET FOGIT IOROANIS CONUERSOS
eST RETRORSOM. ne arbitremini

Expanded text:
egimus quidem, notissimumque retinemus, dilectissimi fratres, quod narratur in libro Exodi, populum Israel liberatum ab iniqua dominatione Aegyptiorum inter divisos fluctus maris transisse per siccum : Jordanem quoque fluvium, cum per eum in terram promissionis intrarent, tactum pedibus sacerdotum arcam ab inferiore autem parte defluxisse, quod currebat in mare, donec in sicco stantibus sacerdotibus transiret populus universis : novimus haec, nec tamen arbitrari nos oportet in hoc psalmo, cui nunc «Alleluia» pronuntiato cantatoque respondimus, id agere Spiritum sanctum, ut praeterita illa gesta recolentes, nequaquam futura talia cogitemus. «Illa» enim, sicut dicit Apostolus, «in figura contingebant illis; scripta sunt autem ad coquos finis saeculorum obvenit» . Cum igitur audimus in Psalmo, «In exitu Israel de Aegypto, domus Jacob de populo barbaro, facta est Judaea sanctificatio ejus, Israel potestas ejus; mare vidit et fugit, Jordanis conversus est retrorsum:» ne arbitremini
Abbreviated transcription (Latin):
ista mirari & gaudere atq cantare dñc
dõ ur̃o. attendite ista compleri perom̃s
gentes quȩ ante tam longa temporasi¬
gurate gesta atq prȩdicta sunt. int̾ro¬
gate & dicite. Quid ÷ tibi mare qđ fu¬
gisti. & tu iordanis quia conuersus esre
trorsum. montes quia gestistis uelut
gaudetis quibus infine dicetur. euge
sti. supra multa te constituam :
Quid ÷ qđ gaudetis quib infine di¬
cetur. uenite benedicti patris mei ꝑ
cipite regnum. qđ uobiᷤ  paratũ¬

Expanded text:
ista mirari, et gaudere atque cantare Domino ista mirari, et gaudere atque cantare Domino Deo vestro; attendite ista compleri per omnes gentes, quae ante tam longa tempora figurate gesta atque praedicta sunt. 9. Interrogate et dicite, «Quid est tibi, mare, quod fugisti; et tu, Jordanis, quia conversustrorsum? Montes quia gestitis velut agaudetis, quibus in fine dicetur: «Eugesti, supra multa te constituam?» quid est quod gaudetis, quibus in fine dicetur: «Venite, benedicti Patris mei, cipite regnum quo
Abbreviated transcription (Latin):
sibi a tergo posuerat. & fiat illi retro
mare huius scłi qđ sibi ante faciem cũ
illuc lab̾etur effecerat. & sic obliuiscat᷑
ea quȩ retro sunt. & mea quȩ ante sunt
extendatur. qđ iam conuerso utile est.
Namq antequam conuertatur. si ea que
retro sunt obliuiscitur. dm̃ obliuiscit̾
quia ipsum retro fecerat. ad quẽ dorsiꝰ
posuerat. Et si in ea quȩ ante sunt ex¬
tenditur. in scłm extenditur: quia ipsi
sibi ante faciem posuerat. quo auidus
irruebat. Iordanis gͦ illos significat
qui gr̃am baptismi perceperunt. Et
sic iordanis conuertitur retror sumdͥ
illi conuertuntur ad dm̃. ut eum iam
retro non habeant. sed reuelata facie
głam dñi speculantes. in eandem imagi¬
nem transforinentur agła ingłam.¬
dr̃. Nõn ut confundam uos. hȩc seri¬
bo: sed ut filios meos km̃os moneo. hi
sunt de quib dr̃. Afferte dño filios an¬
etum. Attendite per om̃s terras qͥuostꝰ

Expanded text:
sibi a tergo posuerat; et fiat illi retro sibi a tergo posuerat; et fiat illi retro mare hujus saeculi, quod sibi ante faciem, cum illuc laberetur, effecerat; et sic obliviscatur ea quae retro sunt, ut in ea quae ante sunt extendatur : quod jam converso utile est. Namque antequam convertatur, si ea quae retro sunt obliviscitur, Deum obliviscitur; quia ipsum retro fecerat, ad quem dorsum posuerat: et si in ea quae ante sunt extenditur, in saeculum extenditur; quia ipsum sibi ante faciem posuerat, quo avidus irruebat. Jordanis ergo illos significat, qui gratiam Baptismi perceperunt; et sic Jordanis convertitur retrorsum, cum illi convertuntur ad Deum, ut eum jam retro non habeant, sed revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformentur a gdicitur, «Non ut confundam vos, haec scribo, sed ut filios meos charissimos moneo» : hi sunt de quibus dicitur, «Afferte Domino filios arietum» . Attendite per omnes terras, qui nostis
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli dominatione faceret. audita
uoce dñi dicentis. uenite ad me om̃s
qui laboratis & onerati estis & ego uos
reficiam. de sertis atq abiectis subleuẽ
xp̃i sarcinam currere. recordetur gͦ
unus quisq ur̃m quem ad modum᷑
om̃a scłaria impedimenta cesserunt.
dissuadentium uoces aut erumpere
non ause sunt. aut considerato xp̃i
nomine per om̃s terras exaltato &
honorato. treme factȩ siluerunt:
Ergo mare uidit & fugit: ut tibi sine
contradictione adlib̾tãtem sp̃ualẽ
panderetur uia. Sordanis autem quẽ¬
ad modum retrorsum conuersus sit:
nolo extra uos queratis. nolo aliquid
mali suspicemini. Increpat enĩ dñs
quosdam : qui dorsum adeum posuert
& non faciam. Et quisquis principium
suum deserit. & a suo creatore auertit᷑.
tanquam fluuius in mare labitur. in
huius scłi a maricantem malitiam.
Bonum gͦ illi ÷ ut retrorsum conͣtatur.
fiatq illi ds̃ ante faciem redeunti quẽ

Expanded text:
dominatione diaboli faceret, audita dominatione diaboli faceret, audita voce Domini dicentis, «Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego vos reficiam» , desertis atque abjectis sub levem Christi sarcinam currere: recordetur ergo unusquisque vestrum quemadmodum omnia saecularia impedimenta cesserunt, dissuadentium voces aut erumpere non ausae sunt, aut considerato Christi nomine per omnes terras exaltato et honorato tremefactae siluerunt. Ergo, «Mare vidit et fugit:» ut tibi sine contradictione ad libertatem spiritualem panderetur via. 7. «Jordanis» autem quemadmodum «retrorsum conversus» sit, nolo extra vos quaeratis, nolo aliquid mali suspicemini. Increpat enim Dominus quosdam qui dorsum ad eum posuerunt, et non faciem . Et quisquis principium suum deserit, et a suo Creatore avertitur, tanquam fluvius in mare, labitur in hujus saeculi amaricantem malitiam. Bonum ergo est illi ut retrorsum convertatur, fiatque illi Deus ante faciem redeunti, quem
Abbreviated transcription (Latin):
harissimi : Qui uos cognoscitis isrłitas scđm
semen abraham qui estis domus iacob scđm
promissionem heredes: cognoscite uos etiã exisse do
pietatis uos ablasphemiis gentium se¬
iunxistis. Ron ÷ enim lingua ur̃a sed
barbara quȩ dm̃ laudare non nouit:
cui uos cantatis alła. Facta ÷ enim iu¬
dea scĩficatio eius in nobis. Non enim
qui in manifesto iudeus ÷ neq quȩ in
manifesto in carne ÷ circumcisio: sed
qui in occulto iudeus ÷ & circũcisione
cordis. In terrogate gͦ corda ur̃a. Si
ea circumciditꝰ fides. si purgauit con¬
fessio: in uob̃ facta ÷ iudea scĩficatio
eius. in uobis isrł. potestas eiꝰ. Dedit
uobis potestatem filios dĩ fieri. Iam¬
uero recordetur unusquisq ur̃m. cũ
deo uellet cor applicare: eiusq suaui
iugo recedens apristinis ignorantiȩ
suȩ desideriis deuotum animum sub¬
dere. carnalibus que huius mundi
factis. in quib sine fructu laborabat.
tanquam inegipto lateres subdura

Expanded text:
harissimi? Qui vos cognoscitis Israelitas secundum semen Abrahae, qui estis domus Jacob secundum promissionem haeredes, cognoscite etiam vos exiisse abpietatis vos a blasphemiis gentium sejunxistis. Non est enim lingua vestra, sed barbara, quae Deum laudare non novit, cui vos cantatis Alleluia. «Facta est» enim «Judaea sanctificatio ejus» in vobis: «Non enim qui in manifesto Judaeus est, neque quae in manifesto in carne est circumcisio; sed qui in occulto Judaeus est, et circumcisione cordis . Interrogate ergo corda vestra: si ea circumcidit fides, si purgavit confessio; in vobis «facta est Judaea sanctificatio ejus,» in vobis «Israel potestas ejus.» Dedit enim vobis potestatem filios Dei fieri . 6. Jamvero recordetur unusquisque vestrum, cum Deo vellet cor applicare, ejusque suavi jugo, recedens a pristinis ignorantiae suae desideriis, devotum animum subdere, carnalibusque hujus mundi factis in quibus sine fructu laborabat, tanquam in Aegypto lateres sub dura
Abbreviated transcription (Latin):
sed quia male pigra remanserat. cõ¬
mota ÷ ut solidius firmaretur a facie
aquarum. Se ipsum enim & quandã
suam duritiam lique fecit. ad irrigan¬
dos fideles suos ut fieret ineis fons aꝗͣ
salientis inuitam ȩternam: quia pͥus
cum ignoraretur. durus uidebatur.
Inde illi turbati sunt. & non expecta¬
uerunt donec scripturis apertis influer&.
atq inundaret in eos qui dixerunt.
Durus ÷ hic sermo. quis potest eum au-¬
dire: Ista duritia. ista petra conuersa
÷ instagna aquarum. & ista rupes in
fontes aquarum: cum resurgens ex¬
posuit eis incipiens amoẏ se per om̃s
propħas. quia sic oportebat xp̃m pati.

Expanded text:
sed quia male pigra remanserat, commota est, ut solidius firmaretur a facie aquarum.» Seipsum enim et quamdam suam duritiam liquefecit ad irrigandos fideles suos, ut fieret in eis fons aquae salientis in vitam aeternam ; quia prius, cum ignoraretur, durus videbatur. Inde illi turbati sunt, et non exspectaverunt donec Scripturis apertis influeret atque inundaret in eos, qui dixerunt, «Durus est hic sermo, quis potest eum audire» ? Ista petra, ista duritia conversa est in stagna aquarum, et ista rupes in fontes aquarum, cum resurgens exposuit eis, incipiens a Moyse per omnes Prophetas, quia sic oportebat Christum pati ;
Abbreviated transcription (Latin):
iob soluisset questionem. Ibi enim dictum
est ad illudendum ei ab angłis meis. Dis il¬
ludere draconi:. Esto angłs dĩ. Sed non¬
dum es angłs dĩ. Donee sis. si eum cursum
tenes ut sis: sunt angłi qui illudant draconi.
ne tibi noceat. Prȩpositi enim sunt angłi
celorum suꝑ potestates aerias. & inde ꝓcedit
uerbum qđ fit hic. Intuentur enin legẽ
fixamt legent ȩternant iubentem sine scri

Expanded text:
Job solvisset quaestionem; ibi enim dictum Job solvisset quaestionem; ibi enim dictum est: «Ad illudendum ei ab Angelis meis.» Vis illudere draconi? Esto angelus Dei. Sed nondum es angelus Dei. Donec sis, si eum cursum tenes ut sis, sunt angeli qui illudant draconi, ne tibi noceat. Praepositi enim sunt Angeli coelorum super potestates aereas, et inde procedit verbum quod fit hic. Intuentur enim legem fixam, leg
Abbreviated transcription (Latin):
potestatem. Sident enim homines qͣsi
quantum acceꝑit potestatis. quid ꝑdiderit
non uident maiestatis. Ipse aut̃ sc̃i iob in
uerbis suis mysticis & alte secretis. di¬
cens de ista potestate quam dr̃ habere
infiguris similitudinum. exponens quid
ille sit uł quid ualeat: hoc quoq ait.
Non est quicquam simile ei factum suꝑ
terram. ad illudendum ei ab angłis meis
Dẽ ibi loquitur in libro iobꝰ Non est
quicquam ei super terram simile factum.
ad illudendum ei ab angelis meis. Omne
altum uidet. & ipse rex omnium quȩ in aqͥs
sunt. Cui testimonio congruit hoc inpsal¬
mo. Qum enim diceret de mari magno &
spatioso. ubi animalia pusilla & magna. ubi
repentia quorum non ẽ numerꝰ ubi naues
nauigant ligno tutę : ait. Draco hic quẽ
finxisti ad illudendum ei. Sed si ad illuden¬
dum. quomͦ ds̃ illi illudit : An tradidit
eum ad illudendum. hoc ÷ ut illudatur e
Putaremus qđ ds̃ illi illuderet. nisi scriptura

Expanded text:
potestatem. Vident enim homines quasi potestatem. Vident enim homines quasi quantum acceperit potestatis; quid perdiderit, non vident. Ipse autem sanctus Job in verbis suis mysticis et alte secretis, dicens de ista potestate quam dicitur diain figuris similitudinum, exponens quid ille sit, vel quid valeat, hoc quoque ait: «Non est quidquam simile ei factum super terram, ad illudendum ei ab Angelis meis.» Deus ibi loquitur in libro Job: «Non est quidquam ei super terram simile factum, ad illudendum ei ab Angelis meis. Omne altum videt; et ipse rex omnium quae in aquis sunt» . Cui testimonio congruit hoc in Psalmo. Cum enim diceret de mari magno et spatioso, ubi animalia pusilla et magna, ubi repentia quorum non est numerus, ubi naves navigant ligno tutae, ait: «Draco hic quem finxisti ad illudendum ei.» Sed si ad illudendum, quomodo Deus illi illudit? An tradidit eum illudendum, hoc est, ut illudatur? Putaremus quod Deus illi illuderet, nisi Scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
temptationem. in temptatione autem gra¬
ui defecisse. & lapsum ẽẽ in sacrilegamꝰ
blasphemiam: finitis om̃ib sermonibus
& ipsius iob & amicoꝵ eius aquib ei con¬
solatio reddebatur. dicit ds̃ testimoniũ.
illos non uerum locutos sicut seruus eꝰ
iob Non enim locuti estis inquit corã
me uerum quicquam: sicut seruus m̃s
iob. Deinde iubet ut ille ꝓeis offerat
hostias. quib eoꝵ peccata soluantur. Eia
fr̃s mei. qui uult obseruare caput ser¬
pentis & securus transire hoc mare. qͥa
necesse ÷ habitet hic serpens iste & ut di¬
cere ceꝑam. lapsus diabolus decęlo hunc
scłi & acupiditate scłi. Hinc enĩ suggerit
aliquid. aut unde times. aut unde cupiꝰ.
Aut amorem tuum temptat. aut timorẽ.
Tu si timueris gehennas. amaueris regnũ
dĩ: obseruabis caput enis. Euitato capite.
securus eris. Nec ille lapsum tuũ tene¬
bit. nec de tua ruina gaudebit. Nemo
autem dicat ut dixi. magnam habet

Expanded text:
tentationem, in tentatione autem gratentationem, in tentatione autem gravi defecisse, et lapsum esse in sacrilegam blasphemiam; finitis omnibus sermonibus, et ipsius Job, et amicorum ejus a quibus ei consolatio reddebatur, dicit Dominus testimonium, illos non verum locutos, sicut servum ejus Job. «Non enim locuti estis,» inquit, «coram me verum quidquam, sicut servus meus Job.» Deinde jubet ut ille pro eis offerat hostias, quibus eorum peccata solvantur . 9. Eia, fratres mei, qui vult observare caput serpentis, et securus transire hoc mare; quia necesse est habitet hic serpens iste, et, ut dicere coeperam, lapsus diabolus de coelo hunc saeculi, et a cupiditate saeculi. Hinc enim suggerit aliquid, aut unde times, aut unde cupis; aut amorem tuum tentat, aut timorem. Tu si timueris gehennas, amaveris regnum Dei, observabis caput ejus. Evitato capite, securus eris; nec ille lapsum tuum tenebit, nec de tua ruina gaudebit. Nemo autem dicat, ut dixi: Magnam habet
Abbreviated transcription (Latin):
tor. Ut autem sit mediator: descendat
a suꝑiore ad inferiorem ab ȩqualitate pa¬
tris faciat qđ ait apł̃s. semet ipsum exina¬
niuit formam serui accipiens. insimilitu¬
dinem hominũ factus. & habitu inuentus
ut homo. Fundat sanguinem suum. de¬
leat cirographum nr̃m. Componat inter
nos & dm̃. nr̃am uoluntatem corrigensad
iusticiam. illius sententiam flectens ad mi-¬
sericordiam. Sicut gͦ hoc unum exposui¬
mus quantum dñs dedit. qđ durum ui¬
detur dictum aiob sic & cȩtera quȩ ibi
uidentur quasi asꝑa & blasphema. habent
in tellectus suos. Qdđ putaremus alit̾ esse.
nisi ds ꝑ hiberet testimonium. & anteqͣm
loqueretur iob & post ea quam totũ lo¬
cutus ÷. Per hibuit ds̃ testimonium pͥmo
dicens. homo sine querela. uerax dĩ cultor.
Dixit hoc ds̃. dixit ante temptationem
illius. Nequis autem in illis uerbis forte
male intelligens scandalizaretur. & putaret
iustum quidem uirum fuisse iob ante

Expanded text:
tor. Ut autem sit mediator, descendat tor. Ut autem sit mediator, descendat a superiore ad inferiorem, ab aequalitate Patris; faciat quod ait Apostolus: «Semetipsum exinanivit formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo» . Fundat sanguinem suum, deleat chirographum nostrum , componat inter nos et Deum; nostram voluntatem corrigens ad justitiam, illius sententiam flectens ad misericordiam. Sicut ergo hoc unum exposuimus, quantum Dominus dedit, quod durum videtur dictum a Job; sic et caetera quae ibi videntur quasi aspera et blasphema, habent intellectus suos. Quod putaremus aliter esse, nisi Deus perhiberet testimonium, et antequam loqueretur Job, et posteaquam totum locutus est. Perhibuit Deus primo testimonium, dicens: «Homo sine querela, verax Dei cultor» . Dixit hoc Deus, dixit hoc ante tentationem illius. Ne quis autem in illis verbis forte male intelligens scandalizaretur, et putaret justum quidem virum fuisse Job ante
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. dixisse iob: Utinani eẽt nobis arbit᷑.
utinam eẽt medius aliquis qui udicaret
inter me & te. Hoc dõ homo. hoc instẽr¬
core homo. hoc uł incęlo angłs dõ: Utinã
eẽt nob̾ arbiter. Sed quid prȩuidebate
Quid optabat: Multi inquit dñs iusti &
ꝓphetȩ uoluerunt uidere quȩ uidetis. &
non uiderunt. Arbitrum desiderabat.
Quid est arbiter : Medius ad componendã
causam. Nonne inimici eramus dĩ. & malã
causam habebamꝰ aduersus dm̃ : Quis fini¬
ret causam istam malam. nisi ille mediꝰ
arbiter. qui nisi ueniret. miscđię ꝑierat
iter. de quo apłs dicit. unus enim ds̃. unꝰ¬
& mediator dĩ & hominum homo xp̃s iħs:
Sinon homo. non mediator quia ęqualis
patri ds̃. Dicit alio loco. Mediator aũt
unius non ÷: ds̃ autem unus ÷. Inter duoᷤ
mediator. Ergo xp̃s mediator inter ho-¬
minem & dm̃. Non quia ds̃: sed quia hõ
Non quia ds̃ equalis patri. sed quia homo¬

Expanded text:
est dixisse Job? «Utinam esset nobis arbiter!» est dixisse Job? «Utinam esset nobis arbiter!» utinam esset medius aliquis qui judicaret inter me et te! Hoc Deo homo, hoc in stercore homo, hoc vel in coelo angelus Deo: Utinam esset nobis arbiter! Sed quid praevidebat? quid optabat? «Multi,» inquit Dominus, «justi et prophetae voluerunt videre quae videtis, et non viderunt» . Arbitrum desiderabat. Quid est arbiter? Medius ad componendam causam. Nonne inimici eramus Dei, et malam causam habebamus adversus Deum? Quis finiret causam istam malam, nisi ille medius arbiter, qui nisi veniret, misericordiae perierat iter? De quo Apostolus dicit, «Unus enim Deus et mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus» . Si non homo, non mediator; quia aequalis Patri Deus. Dicit alio loco: «Mediator autem unius non est; Deus autem unus est» . Inter duos mediator: ergo Christus mediator inter hominem et Deum. Non quia Deus, sed quia homo: nam quia Deus, aequalis Patri; sed
Abbreviated transcription (Latin):
Dicebat ille multa. Quanta enim dixit
iob: qui legunt nouerunt. Intam mul¬
tis illis uerbis obseruabat serpens cal¬
caneum labentis. Ille autẽ qui caput
obseruabat serpentis : reppulit omnẽ
suggestionem. Respondit & mulieri.
sicut dignum erat respondere mulieri.
Locuta es inquit . tanquã una de insipi¬
entib mulierib Sibona ꝑcepimus de
manu dñi. mala quare non sustineamꝰ:
Et inter illa om̃a que dixit. nusquam
lapsus ÷. Qđ multi in illis uerbis non
intelligunt. & quȩdam ibi sic accipiunt:
quasi aliquid durum dixerit i ob indm̃
38
Nam inter multa hoc etiam dixit. uelut
stomachans aduersus dm̃. sicut uidebat᷑
non in telligentibus. Ille autem gestabat
ꝑsonam magnam magne ꝓphetiȩ. Utinã
inquit loquens addm̃. utinam eẽt nobis
& quo iudicante causa mea uinceret.
Sic accipitur ad primum sonum. Sed discu¬
te tene labaris. Attendit enim semꝑ
ille serpens calcaneum tuum. Quid uisus

Expanded text:
Dicebat ille multa; quanta enim dixit Dicebat ille multa; quanta enim dixit Job, qui legunt, noverunt: in tam multis illis verbis observabat serpens calcaneum labentis. Ille autem qui caput observabat serpentis, repulit omnem suggestionem. Respondit et mulieri, sicut dignum erat respondere mulieri: «Locuta es,» inquit, «tanquam una de insipientibus mulieribus: si bona percepimus de manu Domini, mala non sustinebimus? Et inter illa omnia quae dixit, nusquam lapsus est» . Quod multi in illis verbis non intelligunt, et quaedam ibi sic accipiunt, quasi aliquid durum dixerit Job in Deum. 8. Nam inter multa etiam hoc dixit, velut stomachans adversus Deum, sicut videbatur non intelligentibus: ille autem gestabat personam magnam magnae prophetiae: «Utinam,» inquit loquens ad Deum, «utinam esset nobis et quo judicante causa mea vinceret. Sic accipitur ad primum sonum: sed discute te, ne labaris; attendit enim serpens ille semper calcaneum tuum. Quid visus
Abbreviated transcription (Latin):
non haberet. Quantum accipit ille pote¬
statis tantum gͦ patior. Non gͦ ab illo pa¬
tior: sed ab eo qui potestatem dedit.
Con temnatur suꝑbia temptatoris mei su¬
stineantur flagella patris mei. Repulsus
est temptator. obseruatum ẽ caput eius.
penetrare non potuit incor muratam
ciuitatem for insecus oppugnauit. sed ñ
expugnauit. Accessit alia temptatio ꝑ¬
missus ẽ ad corpus eiꝰ. percussit graui uul¬
nere acapite usq ad pedes. Contabesce¬
bat putredine. scatebat uermib. amissa
domo sedebat instercore. Ibi eua captiuata
diabolo adadiutorium. marito supposita
ad lapsum: suggerit ut blasphemetur ds̃.
Primo suggessit in paradiso ut contẽne¬
retur ds̃. mͦ ut blasphemetur ds̃. Ualuit
tunc ĩ integrum. nunc uictus ẽ aputri.
Inparadiso deiecit. instercore superatus :.
Attendebat autẽ ille draco. utrum iob
lingua laberetur. Om̃is enim homo
in actu suo pedes habet. In eo qđ agit.
in quo mouetur. ibi tanquam ambulat.

Expanded text:
non haberet; quantum accepit ille potenon haberet; quantum accepit ille potestatis, tantum ego patior: non ergo ab illo patior, sed ab eo qui potestatem dedit; contemnatur superbia tentatoris mei, sustineantur flagella patris mei. Repulsus est tentator, observatum est caput ejus, penetrare non potuit in cor. Muratam civitatem forinsecus oppugnavit, sed non expugnavit. Accessit alia tentatio: permissus est ad corpus ejus, percussit gravi vulnere a capite usque ad pedes; contabescebat putredine, scatebat vermibus, amissa domo sedebat in stercore. Ibi Eva captivata, a diabolo non ad adjutorium marito supposita, sed ad lapsum, suggerit ut blasphemetur Deus. Primo suggessit in paradiso ut contemneretur Deus, modo ut blasphemetur Deus. Valuit tunc in integrum, nunc victus est a putri: in paradiso dejecit, in stercore superatus est. Attendebat autem ille draco utrum Job lingua laberetur. Omnis enim homo in actu suo pedes habet in eo quod agit; in quo movetur, ibi tanquam ambulat.
Abbreviated transcription (Latin):
ad modum obseruauerit caput eius. &
quomͦ ille calcaneum eius attendebat.
Ille repellebat suggerentem. ille sꝑabat
labentem. Cepit & eius mulierculam
Sub traxit om̃a quȩ habebat. Solam¬
diabolus dimisit adiutricem suam. non
mariti consolatricem. sed potius tempta¬
tricem. Oepit etiam ipsam. non obser¬
uantem caput eius. Adhuc enim illa eua
erat: sed iam ille adam ñ erat. Ablatis
omnibus remansit iob cum uxore ꝑquã
temptaretur. & cum dõ aquo regeretur.
Quid illo pauꝑius subito factum. si domũ
enis consideres : Quid illo ditius si cor eꝰ
cogites: Uidete pauꝑtatem domus. Ab¬
lata sunt om̃a. Side diuitias cordis.
Dñs dedit. dñs abstulit. sicut dño placuit
ita factum ÷ sit nomen dñi benedictum.
Dñs dedit. dñs abstulit. Nouerat rectorẽ
suum. & temptatorem suum. Permissorẽ
temptatoris sui nouerat. Nichil sibi in¬
quit diabolus tribuat. uoluntatẽ habet
nocendi. potestatem autem nisi acciꝑet

Expanded text:
omodo observaverit caput ejus, et omodo observaverit caput ejus, et quemadmodum ille calcaneum ejus attendebat. Ille repellebat suggerentem, ille sperabat labentem: cepit et ejus mulierculam; subtraxit omnia quae habebat, solam dimisit adjutricem suam, non mariti consolatricem, sed potius tentatricem; cepit etiam ipsam non observantem caput ejus. Adhuc enim illa Eva erat; sed jam ille Adam non erat. Ablatis omnibus, remansit Job cum uxore, per quam tentaretur; et cum Deo, a quo regeretur. Quid illo pauperius subito factum, si domum ejus consideres? Quid illo ditius, si cor ejus cogites? Vide paupertatem domus: ablata sunt omnia. Vide divitias cordis: «Dominus dedit, Dominus abstulit; sicut Domino placuit, ita factum est: sit nomen Domini benedictum. Dominus dedit, Dominus abstulit:» noverat rectorem suum, et tentatorem suum; permissorem tentatoris sui noverat. Nihil sibi, inquit, diabolus tribuat; voluntatem habet nocendi, potestatem autem nisi acciperet,