comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se habere. ĩ nouem decisiones opꝰ om̃e diuid̾e. Continebit añ pͥmꝰ & scds tho
filiis. Suintꝰ &. sextꝰ. que sub uliano c̃sobrino filioꝵ maximi ꝯstantini. & io¬
uiniano nec ñ ualentiniano. ⁊ ualente. gesta noscunt᷑. Septimꝰ añ ꝙ octans
tissimꝰ pat̾ archadiꝰ. pat̾no succedens ĩꝑio: unã cũ pussimo patruo tuo ho¬
norio romanũ orbẽ gubernare sortitus ẽ. Nonũ uͦ librũ xp̃iano ac uenera¬
bili ur̃o apici dedicaui. quẽ ds̃ sempit̾ne custodiat. magnanimitate ĩsu̾¬
tibili hostib p̃ualentẽ. & habentẽ sub pedib uniu̾sos. & adfilioꝵ filios
piũ ĩꝑiũ dirigentẽ. annuente xp̃o. cũ qͦ do & pat̾ gła una cũ sc̃o spu ĩ scła¬

Expanded text:
se habere in novem decisiones opus omne divisere. Continebit autem primus et secuse habere in novem decisiones opus omne divisere. Continebit autem primus et secufiliis. Quintus et sextus quae sub Juliano consobrino filiorum maximi Constantini, et Joviniano, nec non Valentiniano et Valente gesta noscuntur. Septimus et octavus tissimus pater Arcadius paterno succedens imperio, una cum piissimo patruo tuo Honorio Romanum orbem gubernare sortitus est. Nonum vero librum Christiano ac venerabili vestro apici dedicavi, quem Deus sempiterne custodiat magnanimitate incovertibili hostibus praevalentem, et habentem sub pedibus universos, et ad filiorum filios pium imperium dirigentem, annuente
Abbreviated transcription (Latin):
reu̾entiã circa tuũ amorẽ ꝙ cõmunẽ utilitatẽ. cunctos oftend̾e. Qua ꝓpt̾ omni
ũ hoꝵ causa necessariũ uidet᷑ mͥ ecclasticã hystoriã c̃sebenti. te pͥmitꝰ alloqui.
Qui nãq potius hoc ascͥbã multoꝵ ac uen̾abiliũ uirtutes utiq narraturuᷤ.
tes ad tuos parentũq tuoꝵ portus accesserit :¬
ge uc̃ oĩa sciens. omuẽq uirtutẽ habens. &. p̃cipue pietatẽ qͣm pͥncipem
ẽẽ sapientie sermo diuinitꝰ docet. Suscipe a me hãc scͥpturã. &. libent̾ exami¬
na tueq ĩtegͥtatis adiectiones & decͣctiones adhibens. tuis laborib eã purga
Indubitant᷑ enĩ qͦdcũq tͥ placuerit utile legentib clarũq uidebit᷑. nec qͥ¬
libet rep̃hendit. qͦd tu quoq ꝓbaueris. Pcedit aũ mea c̃scͥptio. a t̾cio c̃sula¬
tu crispi & c̃stant ini cesarũ: usq ad septimũ decunũ tuũ. Hisũq mͥ ẽ b̾n

Expanded text:
reverentiam circa tuum amorem et communem utilitreverentiam circa tuum amorem et communem utilitum horum causa necessarium videtur mihi ecclesiasticam historiam conscribenti, te primitus alloqui. Cui namque potius hoc ascribam, multorum ac venerabilium virtutes utique narraturus, tes, ad tuos parentumque tuorum portus accesserit? Age nunc omnia sciens, omnemque virtutem habens, et praecipue pietatem, quam principem esse sapientiae sermo divinus docet. Suscipe a me hanc scripturam, et libenter examina; tuaeque integritatis adjectiones et detractiones adhibens, tuis laboribus eam purga. Indubitanter enim quodcunque tibi placuerit, utile legentibus clarumque videbitur; nec quilibet reprehendet quod tu quoque probaveris. Procedit autem mea conscriptio a tCrispi et Constantini Caesarum usque ad septimum decimum tuum; visumque est mihi bene
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ oꝑa eiꝰ ammirant᷑: qͥa ei dn ꝑ ĩaquosa loca ꝓperaret cũ macedonibꝰ. diligẽs
qͥdã miles aq̃m ĩueniens hausit. & optulit. Ille uͦ ñ bibit. s corpꝰ infudit.
I t gͦ ab solute dicat᷑. omniũ pͥoꝵ pͥncipũ pͥncipiorẽ si dici fas ẽ te uoca
re debemꝰ. scdm homerũ. Alios & enĩ reges. nicħ dignũ habuisse cõꝑimꝰ.
Alios aũ ornasse una. aut duab reb ĩꝑiũ. Tu aũ o serenissime om̃s simł
uirtutes ãplectens. uniu̾sos dinosceris euicisse. pietate. micdia. clem̃tia. for¬
titudine. castitate. iusticia. largitate. atq magnanimitate: dignitati ĩꝑiali c̃¬
ueniente. Sine sanguine aũ & plurima cȩde. suꝑ omniũ pͥseoꝵ tuũ euncti
głant᷑ ĩꝑiũ. Res studiosas cũ delectatione subiectos p̃cipis edoceri fauorẽq &

Expanded text:
qui opera illius admirantur, quia ei, dum per inaquosa loca properaret cum Macedonibus, diligens qui opera illius admirantur, quia ei, dum per inaquosa loca properaret cum Macedonibus, diligens quidam miles aquam inveniens, hausit et obtulit ei; ille vero non bibit, sed corpus infudit. Ut ergo absolute dicatur, omnium priorum principum princre debemus secundum Homerum. Alios etenim reges nihil dignum habuisse comperimus; alios autem ornasse una aut duabus rebus imperium. Tu autem, o serenissime, omnes simul virtutes amplectens, universos dignosceris evicisse pietate, clementia, fortitudine, castitate, justitia, largitate, atque magnanimitate dignitati imperiali conveniente. Sine sanguine autem et purum a caede, super omnium priscorum, tuum cuncti gloriantur imperium. Res studiosas cum delectatione subjectos praecipis edoceri; favoremque et
Abbreviated transcription (Latin):
cibi uł poculi desideria suꝑare: & neq poma dulcia. neq aluid qͥeqͣ speciosi
appet̾e. nͥ qͣntũ ad tactũ ouenit. & sołum᷑ sapori ogruerit. Primo tam̃. bene¬
aic̃e omniũ creatorẽ. Sitim uͦ estũ & frigꝰ ferre ꝯsuetꝰ. cotidianis exercita¬
tionib iã ipsã ꝯtinentiȩ putaris hab̾e nat᷑am. Dudi siqͥdẽ in ponto ciui¬
uere squalentẽ. qͣsi p̃staturus occurrens obtulit tͥ pocułu ualde ꝑspicuũ.
q. uelut radiis emicantem. suauissimũ quendã potũ ĩ eũ mitens.⁊ aꝗͣ
nanimitate uirũ. &. largitate pͥncipali pꝰ paulułu cumulasti. S cunctis mi¬
litib ad illiꝰ poculi claritatẽ nimis inhiantib. ⁊ beatificantib qͥ eẽt bibitu¬
rus eũ. rursus ei pocułu reddidisti. p̃cipiens ut qͦ uellet uteret᷑ eo. Undi
mͥ uiste tudet̃ tuis uieturib suꝑatũ etiã alexandrũ. de qͦ narit᷑ ab eis

Expanded text:
cibi vel poculi desideria superare; et neque poma dulcia, neque aliud quidquam speciosum cibi vel poculi desideria superare; et neque poma dulcia, neque aliud quidquam speciosum appetere, nisi quantum ad tactum convenit, et solummodo sapori congruerit; primo tamen benedicere omnium Creatorem. Sitim vero, aestum et frigus ferre consuetus, quotidianis exercitationibus jam ipsam continentiae putaris habere naturam. Dudum siquidem in Ponto civivere squalentem, quasi praestaturus occurrens, obtulit tibi poculum valde perspicuum, et velut radiis emicantem, suavissimum quemdam in eum potum mittens, et ananimitate virum, et largitate principali post paululum cumulasti; sed cunctis militibus ad illius poculi claritatem nimis inhiantibus, et beatificantibus qui esset bibiturus eum, rursus ei poculum reddidisti, praecipiens ut quo vellet uteretur eo. Unde mihi juste videtur tuis virtutibus superatum etiam Alexandrum, de quo narratur ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
disceptare. iudicare simul & ag̾e. mͦ seorsũ. mͦ cõmunit qͤ st̃ agenda c̃siderare.
chanica factũ. ⁊ sponte fundens oleũ in lucernã. ut nullus circa regalia ꝯsti¬
tutꝰ. in laborib tuis cogat᷑ affligi. & nat᷑e iuim faciat somno repuguans. Sie
tuũ unitando patͦnũ. cui gͣtũ ẽ suꝑ iustos & iniustos pluere: & sołe fac̾e oriri.
& alia simul ĩuidia recedente largiri. ꝑ multã uͦ doctͥnã. audio te etiã la¬
pidu scire nat᷑as. potestatesq radicũ. effectꝰq curarũ. ñ minꝰ salomone daus.
filio. magis aũ potioiẽ uirtutib. Ille siqͥdẽ factus libidinis seruus. pietatẽ
tissime. neghientiȩ obiciens rationẽ. uid̾is ñ sołu hominib iuste: s etiã cor¬
poriᷤ & anime passionib ĩꝑare. Si aũ oportet & hoc dici. audio te etiã tociꝰ

Expanded text:
disceptare, judicare simul et agere, modo seorsum, modo communiter, quae sunt agenda considerare; disceptare, judicare simul et agere, modo seorsum, modo communiter, quae sunt agenda considerare; chanica factum, et sponte fundens oleum in lucernam, ut nullus circa regalia constitutus in laboribus tuis cogatur affligi, et naturae vim faciat somno repugnans. Sic tuum imitando patronum, cui gratum est super justos et injustos pluere, et solem facere oriri ; et alia simul invidia recedente largiri. Per multam vero doctrinam audio te etiam lapidum scire naturas potestatesque radicum, effectusque curarum non minus Salomone David filio; magis autem potior es virtutibus. Ille siquidem factus libidinis servus, pietatem rationem, videris non solum hominibus juste, sed etiam corporis et animae passionibus imperare. Si autem oportet et hoc dici, audio te etiam totius
Abbreviated transcription (Latin):
appiatiũ. qui metris pisciũ gen̾a. &. nat᷑as captionẽq narrauit. Cretȩ siqͥ¬
dẽ mille nũmismata carmini cõpensantes homerico. & tanꝗͣ de excellen¬
tissima largitate głantes. ĩ publica statua munera c̃scͥpsert̃. Aleuaᷤ aũ
&. dionisius. & philipꝰ. ne quaꝗͣ animo partiores fuere cretensib. de su¬
ꝑba se re publica. philosophiaq iactantib: qͥ uelocit̾ illoꝵ statuã imitari potu¬
uno aureo donãs appianũ: tantũ p̃buit de largitate miracłm. utt aurea carn¬
na appiani. hactenꝰ apud plurimos nominent᷑. Hec dona fuert̃ olim. aman¬
tiũ litt̾as & doctͥnã. Tu uͦ potentissime pͥncipũ. nullo pͥoꝵ excellentia minor.
ĩueniris. largitatib tuis circa dictiones exhibitis. s mͥ uideris ñ ĩ congrue
nouisti. Aiunt & enĩ te ꝑ diem qͥdẽ exerceri armis & corꝑe. subiectoꝵq negotia

Expanded text:
Oppianum, qui metris genera piscium et naturas, captionemque narravit. Cretae siquOppianum, qui metris genera piscium et naturas, captionemque narravit. Cretae siquidem mille numismata carmini compensantes Homerico, et tanquam de excellentissima largitate gloriantes, in publica statua munera conscripserunt. Alevadae autem, et Dionysius, et Philippus nequaquam animo parciores fuere Cretensibus, de superba se republica philosophiaque jactantibus; qui velociter illorum statuam imitari potuuno aureo donans Oppianum, tantum praebuit de largitate miraculum, ut aurea carmina Oppiani hactenus apud plurimos nominentur. Haec dona fuerunt olim amantium litteras et doctrinam. Tu vero, potentissime principum, nullo priorum excellentia minor inveniris, largitatibus tuis circa dictiones exhibitis. Sed mihi videris non incongrue egerrime cognovisti. Aiunt etenim te per diem quidem exerceri armis et corpore, subjectorumque negotia
Abbreviated transcription (Latin):
cũdari. bietatẽ tͥ & clem̃tiã intrinsecus semꝑ enutriunt. unde ꝯscͥptore
& pͣfecti. ac reliqͥ subiectoꝵ circa te. tuosq laborant actus. Decertator
aũ positꝰ iudexq libroꝵ. ñ chamerato eloqͥo caꝑis. aut qͣlibet figura
furtũ pateris ueritatis. s ꝑfecte metiris: utrũq si rmonẽ ꝓpͥȩ aptais
causȩ. figurã qͦ dictionis & partes. & ordinẽ. & c̃gruentiã. & eloquiũ. & cõposi¬
tionẽ. & collectione. & sensũ. & hystoriã ꝓfunde discutiens. Conpensas aũ re¬
citantib. &. tuo iudicio. & fauorib oportunis. nec ñ aureis imaginib. & po¬
sicione similachroꝵ. & donis ꝙ honorib uniu̾sis. Sualem uͦ te circa recitan¬
ca simonidem. aut dionisius siciliȩ tyrannꝰ. circa platonẽ socratis discpłm.
aut philippꝰ mãcedo circa theopompũ hystorio gͣfũ. aut seuerus cesar cira

Expanded text:
cumdari, pietatem tibi et clementiam intrinsecus semper enutriunt. Unde conscriptocumdari, pietatem tibi et clementiam intrinsecus semper enutriunt. Unde conscriptores, et praefecti, ac reliqui subjectorum circa te tuosque laborant actus. Disceptator autem positus judexque librorum, non camerato eloquio caperis, aut qualibet figura furtum pateris veritatis; sed perfecte metiris utrumque, sermonem proprium aptans causae: figuram quoque dictionis, et partes, et ordinem, et congruentiam, et eloquium, et compositionem, et collectiones, et sensum, et historiam profunde discutiens. Compensas autem recitantibus et tuo judicio, et favoribus opportunis, nec non aureis imaginibus, et positione simulacrorum, et donis, et honoribus universis. Qualem vero te circa recitanca Simonidem; aut Dionysius Siciliae tyrannus circa Platonem Socratis discipulum; aut Philippus Macedo circa Theopompum historiographum; aut Severus Caesar circa
Abbreviated transcription (Latin):
runt antiqͥs pͥncipib diligentis
studiũ fuisse. ut eis amatores quidẽ ornam̃toꝵ purpurã atꝙ
coronã & his similia p̃pararent. libroꝵ ͣ habentes intentionem
circa qͣsdã fabulas occupati. conscͥptiones agerent. que audien¬
tiũ corda mulcerent. Porro bella sectantes. ut sagitã oportu¬
ne dirigerent. bestiã ꝓsteru̾ent. lanceã bene iacularent.
aut equũ decent̾ ascend̾ent. Presentabant᷑ enĩ singuli re¬
galib eoꝵ studentes reb illis. que forent gͣtissima dñanti. Alius nãq lapides
p̃ciosos: difficile cõꝑtos offerebat: aliꝰ tincturã purpurȩ clariorẽ. plurimmi poe¬
mata. aut diu̾sas ꝯscͥptiones ĩsinuabant. Alius bona cingula: aut obtumnũ
tutis pars illa. ad qͣm tc amantis intentio declinabat. De pietate aũ que
me theodosi ut cõplexiue dicã. cunctã suꝑasti d̾o niuante uirtutẽ. Pur¬
pura siquide & corona qͣ uidis ꝓpt̾ inspicientes qr ẽ maiestatis signũ cir¬

Expanded text:
Aiunt antiquis principibus diligentiam studiumque fuisse ut eis amatores quidem ornamentum, purpuram atque coronam, et his similia praepararent; librorum vero habentes intentionem, circa quasdam fabulas occupati, conscriptiones agerent, quae audientium corda mulcerent: porro bella sectantes, ut sagittam opportune dirigerent, bestiam prosternerent, lanceam bene jacularentur, aut equum decenter ascenderent. Praesentabant enim singuli regalibus eorum, studentes rebus illis quae forent gratissima dominanti. Alius itaque lapides pretiosos difficile compertos offerebat; alter tincturam purpuream; clariora plurimi poemata aut diversas conscriptiones insinuabant; alius bona cingula, aut optimum atutis pars illa ad quam tunc amantis intentio declinabat. De pietate autem, qme Theodosi, ut complexive dicam, cunctam superasti, Deo juvante, virtutem. Purpura siquidem et corona qua videris propter inspicientes quia est majestatis signum cir
Abbreviated transcription (Latin):
audet unũ menbrũ cõpatiam. aut ẽgaudeamꝰ ĩuicem. In nr̃a gͥ
parrochia nc̃ egressi st̃ uiri ĩqui. & xp̃o rebellesꝰ docentes apo¬
staliam ꝗ̃ recte qͥlibet p̃currere suspicet᷑ antixp̃o. Et uolui qͥden
hoc taciturnitati c̃trã dicere: si qͦ mͦ int̾ solos apostatas c̃sumeret᷑
hoo malu̾. ⁊ ñ loca alia penetͣndo simpliciũ sordidaret auditꝰ. S
qm eusebiꝰ nc̃ nicomediȩ. putans ĩ se c̃sistere causas eccłȩ. qͥa cũ¬
tio subsecnta: patrooinat eniam his apostatis. &
ee ubiq  molitꝰ ẽ: cõm̃dans eo si qͦ mͦ trahat aliquos igno¬
rantes ad hãc pessimã heresim. ⁊ xp̃o rebellem. Ideoq necessariũ
iudicaui seciens q̃o in lege eseͥptũ t̃. utͥius ñ tacere. s uob̾ om̃b
ĩdicare: qͣtinꝰ etiã uos sciatis apostatas. &. eoꝵ heresis u̾ba neqͥssima

Expanded text:
patiamur aut congaudeamus ad invicem. In nostra igitur parochia nunc ingressi sunt viri iniqui et Christo rebelles, docentes apostasiam, quam recte quilibet praecurrere suspicetur Antichristo. Et volui quidem hoc taciturnitati contradere, si quo modo inter solos apostatas consumeretur hoc malum, et non loca alia penetrando simplicium sordidaret auditus. Sed quoniam Eusebius nunc Nicomediae, putans in se consistere causas Ecclesiatio subsecuta: patrocinatur etiam his apostatis, et scribere ubique molitus est, commendans eos, si quo modo trahat aliquos ignorantes ad hanc pessimam haeresim et Christo rebellem. Ideoque necessarium judicavi, sciens quod in lege conscriptum est ulterius non tacere, sed vobis omnibus indicare;
Abbreviated transcription (Latin):
dit. ĩ cęlo. Sussitq ut fieret eiꝰ signi figuratio. qͦ foret auxiliũ ĩ ẽgressio¬
imꝑatori fuisset. qͥd de do cred̾e c̃ueniret: mox die facta sac̾dotes
xp̃i ẽuocans. de dognate c̃sulebat. At illi sacros libros offerentes. de
xp̃o loquebant᷑. suaq dicta ex ꝓpħicis cõꝓbabant. Signũ uͦ qd apparue¬

Expanded text:
dit in coelo, jussitque ut fieret ejus signi figuratio, quae foret auxilium in congressidit in coelo, jussitque ut fieret ejus signi figuratio, quae foret auxilium in congressistratum fuisset quid de Deo credere conveniret, mox die facta sacerdotes Christi convocans, de dogmate consulebat. At illi sacros libros offerentes, de Christo loquebantur, suaque dicta ex propheticis comprobabant. Signum vero quod apparue
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑. & qr potiꝰ eiꝰ pat̾ paganoꝵ c̃tempta religione felicit᷑ aduxisset:
is his gͥ sollicitudinib c̃stitutꝰ. ĩ somno uidit crucis signũ. s Soromenu.
cȩlo splendide collocatũ. Mirantiq uisionẽ. astitert̃ angłi dicentes. O ẽ¬
se crucis. ac p̃cepisse ut figurã similem facet. & ĩ p̃liis auxiliũ hoc
haberet. qͦ uictoriȩ iura c̃quirer&. Eusebius itaq pamphili. cũ iu¬
rȩ iurando ip̃m ĩꝑatorẽ dicentẽ audisse se refert. qͥa eirea meridiẽ
declinante iã sole. crucis signũ ex lumine factũ. & scͥptuiã ꝯsertã
ei dicentẽ. ĩ hoc uinces uidisset. ipse & milites qͥ cũ eo tcẽ eẽnt. Pergenti
nãqꝙ aliq̃ cũ exercitu parit᷑. hoc inqͥt ei miracłm ẽ ostensum. Dũq cogi¬
taret qͥd eẽt. nox suꝑuenit. Et dormienti. xp̃c apparuit cũ signo. qd ui¬

Expanded text:
batur, et quia potius ejus pater paganorum contempta religione feliciter advixisset. batur, et quia potius ejus pater paganorum contempta religione feliciter advixisset. In his igitur sollicitudinibus constitutus, in somno vidit signum crucis coelo splendide collocatum, mirantique visionem astiterunt angeli dicentes: O Comonstrasse ac praecepisse, ut figuram similem faceret, et in praeliis auxilium hoc haberet, quo victoriae jura conquireret. Eusebius itaque Pamphili, cum jurejurando ipso imperatore dicente audisse se refert, quia circa meridiem declinante jam sole crucis signum ex lumine factum et scripturam conservatam ei dicentem, in hoc vince, vidisset ipse et milites qui cum eo tunc essent. Pergenti namque aliquo cum exercitu, per iter hoc in quo ei miraculum est ostensum, dumque cogitaret quid esset, nox supervenit et dormienti Christus apparuit cum signo quod vi
Abbreviated transcription (Latin):
maximinꝰ galeriꝰ qͥ cũ eis ĩperauerat tenens italicũ. duos cesares fecisset. ma¬
ximinũ ĩoriente. ⁊ ĩ italia seuerũ: tẽ c̃stantinꝰ ĩ britannia pat᷑ mortuo or¬
dinatꝰ ĩꝑator. pͥmo anino ducentesimȩ septuagesime pͥmȩ olimpiadis: uice¬
sima septima die iulii mensis. Rome uͦ a p̃torianis militib. maxentiꝰ mar¬
imiani herculu filiꝰ instituit᷑ ĩꝑator. Hinc eiꝰ pat̾ ĩperandi cupidine. uo
luit fiiũ regno pͥuare. qͦd fac̾e neqͥuit. Post hec aũ tharso ciliciȩ mortuus ẽ.
Porro seuerus rome contͣ marentiũ ueniens. militũ ꝓditione ꝑemptus est
Mariminꝰ aũ galeriꝰ ĩstituens liciniũ augustũ. morit᷑. inde maxentiꝰ romȩ
uelut tirannꝰ habebat᷑. adulteria ĩpudent̾ exercens. &. earũ uiros occideis.
Suẽ uolens c̃stantinꝰ oppͥm̾e. & romanos a cladib liberare: cogitabat quẽ
ĩbello dm haberet auxilio: sciens nicħ ꝓdesse deos qͦs diocletianꝰ uena¬

Expanded text:
Maximinus Galerius, qui cum eis imperaverat, tenens Italiam duos Caesares fecisset, Maximinum in Oriente, et in Italia Severum, tunc Constantinus in Britannia patre mortuo ordinatus imperator primo anno ducentesimae primae Olympiadis XXVII die Julii mensis, Romae vero a praetorianis militibus Maxentius, Maximiani Herculii filius, instituitur imperator. Hic ejus pater ire, quod facere nequivit. Post haec autem Tarso Ciliciae mortuus est. Porro Severus Romae contra Maxentium veniens, militum proditione peremptus est. Maximinus autem Galerius instituens Licinium Augustum, moritur. Proinde Maxentius Romae velut tyrannus habebatur, adulteria impudenter exercens et earum viros occidens. Quem volens in bello Deum haberet auxilio, sciens nihil prodesse deos quos Diocletianus venera
Abbreviated transcription (Latin):
anta gͦ diuina atq mirabili mutatione ĩ orbo t̾rarũ facta. ita ut s
pridr religio ⁊ leges patͥȩ sꝑnerent᷑. crudele nimis erit calydoniũ qͥdem
aprũ. ⁊ marathoniũ taurũ. ⁊ alia similia ꝑ ꝓuincias & ciuitates facta
aut fabulis diuulgata tanto nobilitari studio. ut multi grecoꝵ ⁊ ꝓbatis¬
simi ẽscͥptores. circa talia laborassent. scribendi habentes ĩgeniũ. Ale uͦ uimi
meȩ ñ ĩferre nat᷑e. & hystoriȩ eccłasticȩ gesta enarrare. Reor enĩ qm̃ ar
gum̃to rei huiꝰ. ñ ab hominib ĩstituto. c̃scͥptor quoq ĩopinabilit̾ appare¬
bit ñ inops dõ. Nisus & enĩ sũ. pͥmo qͥdem hoc opꝰ ab origine mundi di

Expanded text:
ina atque mirabili mutatione in orbe terrarum facta, ita ut et prior religio, et leges patriae spernerentur, crudele nimis erat Calydonium quidem aprum, et Marathonium taurum, et alia his similia per provincias et civitates facta, aut fabulis divulgata, tanto nobilitari studio, ut multi Graecorum et probatissimi conscriptores circa talia laborassent, scribendi habentes ingenium: me vero vim meae non inferre naturae, et historiae ecclesiasticae gesta narrare. Reor enim quoniam argumento rei hujus non ab hominibus instituto, conscriptor quoque inopinabiliter apparebit non i
Abbreviated transcription (Latin):
ma ȩccłȩ catholicȩ ueracissime declarare. Q d scilicet inuenit᷑. sepe qui¬
dẽ adu̾sarioꝵ ĩsidiis ĩpeditũ. ⁊ tam̃ qͣm diuinitus roboratũ ĩ ꝓpͥa mansisse
uirtute. & uniu̾sas eccłas atq ppłos ad suã tͣxisse ueritatẽ. Cũ itaq uelłe¬
si tam̃ deceret ea sola c̃scͥbere. que ad meã uidebant᷑ noticiã ꝑuenisse de
eccła in romano ĩꝑio c̃stituta: placuit tam̃ qͣntũ ualuero ut etiã apud
ꝑsas ⁊ barbaros que st̃ gesta de religione c̃scribam. N aũ absurdũ erit ab
hẏstoria eccłastica. si ĩ hoc oꝑe eniã illi referant᷑. qͥ qͦndã patres & p̃cepto¬
res. fuẽre monachoꝵ: aut qͥ pꝰ eos ꝑ successiones utiles uisi st̃ sic̃ audilu¬
uirititẽ eoꝵ: aut illi exortes ert̃ huiꝰ hystorie. qͥ tantȩ philosophiȩ ex¬
empla reliquert. Quib utentes posteri. beatissimo ⁊ felicissimo sine potien¬

Expanded text:
ma Ecclesiae catholicae veracissime declarare. Quod scilicet invenitur saepe quima Ecclesiae catholicae veracissime declarare. Quod scilicet invenitur saepe quidem adversariorum insidiis impetitum, et tamen tanquam divinitus roboratum in propria mansisse virtute, et universas Ecclesias et populos ad suam traxisse veritatem. Cum itaque ed., deceret, ea sola conscribere quae ad meam videbantur notitiam pervenisse de Ecclesia in Romano imperio constituta placuit tamen, quantum valuero, ut etiam apud Persas et Barbaros quae sunt gesta de religione conscribam. Non autem absurdum erit ab historia ecclesiastica, si in hoc opere etiam illi referantur qui quondam patres et praeceptores fuerunt monachorum, aut qui post eos per successiones utiles visi sunt, sicut audivivirtutem eorum; aut illi exsortes erunt hujus historiae qui tantae philosophiae exempla reliquerunt, quibus utentes posteri, beatissimo et felicissimo fine potien
Abbreviated transcription (Latin):
dã uenure possint ĩ dubiũ ꝓ qͥb apud multos ẽ diu̾sa sententia. Tunc
omitto. Ut aũ nullus ignoratione rerũ acenset m̃dacem ẽẽ c̃scͥptio¬
nẽ. c̃trarias legendo forsan ȩpłas. sciendu ẽ qm occasione dogmatis
arriani. & eoꝵ qͥ postea st̃ oborti. discordantes intͥ alt̾utros pꝰsules ȩccł̃a¬
rũ. singuli de qͥb stullebant c̃sectatorib suis scͥbebant. Et ꝑconcilia ẽgregati
nimes faciebant: ut eoꝵ c̃sensu recte colere pittarent᷑. Alii siqͥdem istis. alii
c̃trarias reliquert. Porro nob̾ difficile ualde fuit. ut ĩueniremꝰ oĩa qͦde ta¬
lib ꝓuenert̃. Quia uͦ p̾cipua cura ueritatis habenda ẽ ꝓpt̾ hystoriȩ puri¬
tatem. necessariũ mͥ uisũ ẽ etiã litt̾as huiꝰmodi ut fuit possibile ꝑscru¬
tari. Si gͥ etiã sediciones eccłasticas int̾ alt̾utros gestas de p̾sulatu uł de ho¬

Expanded text:
aedam venire possint in dubium, pro quibus apud multos est diversa sententia. Tunc aedam venire possint in dubium, pro quibus apud multos est diversa sententia. Tunc omitto. Ut autem nullus ignoratione rerum accuset mendacem esse conscriptionem, contrarias legendo forsan epistolas, sciendum est quoniam occasione dogmatis Ariani et eorum qui postea sunt oborti, discordantes inter alterutros. Praesules Ecclesiarum, singuli de quibus studebant suis consectatoribus scribebant, et per concilia congregati nimes faciebant, ut eorum consensu recta colere putarentur. Alii siquidem istis, alii contrarias reliquerunt. Porro nobis difficile valde fuit ut inveniremus omnia quae de talibus provenerunt. Quia vero praecipua cura veritatis habenda est, propter historiae puritatem, necessarium mihi visum est etiam litteras hujusmodi, ut fuit 207 possibile, perscrutari. Si igitur etiam seditiones ecclesiasticas inter alterutros gestas de praesulatu vel de ho
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ egesippꝰ uiri sapientissim. successionẽ sequentes apłoꝵ. affricanꝰq con¬
scͥptor ⁊ eusebens cognomine pamphili: uix ĩ diuinis scͥpturis ⁊ grecor
poetis atq retorib ꝑserutator eruditissimꝰ: tc̃ ego quecũq ĩ eccłiis c̃ti¬
gert̃ post xp̃i ascensionẽ ad cȩlos. usq ad licinii deiectionẽ colligens. in du¬
ob redegi libris. Nc̃ aũ fauente d̾o que postea ꝓuener̃t̃ apperire tẽp¬
tabo. Suo circa memorabo causas qͥb int̾fui. & a scientib aut ẽtẽplan¬
tib eas audiui. tã in nrãm qͣm aute nrãm gen̾ationẽ gestas. Cereroꝵ
aũ ex planabo noticiã. ex legib positis causa religionis. & ex c̃ciliis per
tp̃ra ẽstitutis ac nouitatib factis. & ĩꝑialib atq sacerdotũ ȩpłis. Quarũ
aliȩ qͥdẽ actenꝰ in palatus eccłiisq custodiunt᷑. alie uͦ passim apud diligen
ui. ꝓpt̾ mag̾nitudinẽ lectionis. ut sensus earũ breuit ĩdicet᷑. nͥ forte qͣ¬

Expanded text:
onscriptor, et Eusebius cognomine Pamphili, vir in divinis Scripturis et Graecorum poetis atque rhetoribus perscrutator eruditissimus: tunc ego quaecunque in Ecclesiis contigerunt post Christi ascensionem ad coelos, usque ad Licinii dejectionem colligens, in duobus redegi libris: nunc autem, favente Deo, quae postea provenerunt, aperire tentabo. Quocirca memorabo causas quibus interfui, et a scientibus aut contemplantibus eas audivi, tam in nostra quam ante nostram generationem gestas. Caeterorum vero explanabo notitiam ex legibus positis causa religionis, et ex conciliis per tempora constitutis, ac novitatibus factis, et imperialibus, atque sacerdotum epistolis, quarum aliae quidem hactenus in palatiis ecclesiisque custodiuntur, aliae vero passim apud diligentvi propter magnitudinem lectionis, ut sensus earum breviter indicetur: nisi forte qu
Abbreviated transcription (Latin):
Erat itaq sicuti mͥ uidet᷑ suꝑnȩ ꝓuidentiȩ. ut ad c̃cordiã futurdi nͥ
solu ꝓpͥis ꝓphetiȩ uentura cõmitterent᷑: s eciã ex parte gentilib elui¬
ti si quis melodie cõpositor. ꝓpt̾ utilitatẽ ꝑegriui soni alias cordas plec¬
tro discurrat. aut suꝑ eas que st̃. adiciat alias. Hebrei siqͥd e plurib &
manifestiorib ꝓphetus utentes. ĩ p̾sentia xp̃i minores st̃ ĩuenti qͣm gͥci
nis maximisq negociis. Peinde ꝙ ñ fortuitis uirtutib p̃sułu: eiꝰ ab ini¬
cio desꝑata repperit᷑ eẽ religio. Nã licet linguã ad elteutionẽ aut pulchri¬
tudinẽ sermonis disertã ñ habuerĩt. neq u̾bis aut ꝓbationib phibo¬
sophicis uterent᷑. ad suadendũ tam̃ ñ ob hoc munꝰ studiũ fuit eis. Sed
exuti substantus. & bona ꝓpͥa c̃tempnentes. atq nudati. & uelut ĩ aliis cor¬
porib plurima pessimaq torm̃ta suscipientes. & neq eiuitatũ ppłis sũmis¬

Expanded text:
providentiae ut ad concordiam futurorum non solum propriis prophetis ventura committerentur, sed etiam ex parte gentilibus, veluti si quis melodiae compositor, propter utilitatem peregrini soni alias chordas plectro discurrat, aut super eas quae sunt alias adjiciat. Hebraei siquidem pluribus et manifestioribus prophetiis utentes, in praesentia Christi minores sunt inventi quam Graeci. nis maximisque negotiis; deinde quia non fortuitis virtutibus praesulum ejus ab initio desperata reperitur esse religio. Nam licet linguam ad elocutionem aut pulchritudinem sermonis disertam non habuerint, neque verbis aut probationibus philosophicis uterentur, ad suadendum tamen non ob hoc minus studium fuit eis; sed exuti substantiis, et bona propria contemnentes atque nudati, et velut in aliis corporibus plurima pessimaque tormenta suscipientes, et neque civitatum populis submis
Abbreviated transcription (Latin):
cur putas aliis qͥdẽ hominib uelocior fuit circa dñi Shystoriȩ. ii.
rant ꝑ ꝓpłus. Abrahã & enĩ pͥnceps eoꝵ gen̾is. & circũcisionis existens: in¬
spector ꝙ ꝯuiua fili dĩ eẽ ꝓmeruit. Isaac eiꝰ filiꝰ imitatione sacͥficis lio¬
noratꝰ ẽ. typo crucis a patre iunctꝰ & oblatꝰ altari sic̃uti ꝯtigit ⁊ ĩ xp̃i fieri
passione. ut aiunt qͥ scͥpturas sacras ĩ tegͥrime colleger̃t. Iacob aũ exspec¬
tationẽ gentiũ ĩ eo nẽ existentẽ. nec ñ & tẽpꝰ qͦ uenit p̾nuneiauit. ubi att

Expanded text:
cur, putas, aliis quidem hominibus velocior fuit circa Domini verbum fides, rint per prophetas. Ahraham etenim princeps eorum generis et circumcisionis existens, inspector et conviva Filii Dei esse promeruit . Isaac ejus filius imitatione sacrificii honoratus est, typo crucis a patre vinctus et oblatus altari , sicuti contigit et in Christi passione fieri, ut aiunt qui Scripturas sacras integerrime collegerunt. Jacob autem exspectationem gentium in eo nunc existentem, nec non et tempus quo venit praenuntiavit , ub
Abbreviated transcription (Latin):
ũ. Ap̃m uͦ aꝑte nominat. & pena crucis adiudicatũ. ⁊ tͥcia die apparu¬
racułꝰ opstupescens. Cũ aũ hoc dixixisset. etiã ipse mediꝰ tͣnscucurrit. In
nuillo tam̃ contͣdicens credentib ĩ eũ potiꝰq c̃sentiens. Hec gͥcogitanti
mͥ digne. mirabile uisũ ẽ: hebreos etiã ante alios homines ad xp̃ianuatẽ
ñ potuisse c̃uerti. Nã licet sibilla & alia responsa apud gentiles ea que ⁊
xp̃o erant uentura p̃dixerit: ñ tarĩ ob hoc om̃s greci de ĩcredultrate oul¬
pandi st̃. Pauci nãq qͥ uidebant᷑ erudiciores. p̃cipue huiꝰ modi ꝓpbetias

Expanded text:
um vero aperte nominat, et poenae crucis adjudicatum, et tertia die apparuum miraculis obstupescens. Cum autem hoc dixisset, etiam medius ipse transcurrit: in nullo tamen contradicens credentibus in eum, potiusque consentiens. Haec igitur cogitanti mihi digne mirabile visum est Hebraeos etiam ante alios homines ad Christianitatem non potuisse converti. Nam licet Sibylla et alia responsa apud gentiles ea quae in Christo erant ventura praedixerint, non tamen ob hoc omnes Graeci de incredulitate culpandi sunt. Pauci
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Et philo qͥdem hoc mͦ referens. uidet᷑ aꝑire. qr hii qͥ ex hebrehis scdm eũ
xp̃ianii st̃ facti. ad huc iudaice uiuerent. eoꝵq ĩstituta seruarent. Apud ali¬
os enĩ. ñ ĩuenit᷑ huiꝰ uitȩ c̃usatioᷤ. Unde conicio ex illo ap̃ egiptios hanc
uallib desertisq morabant᷑. ad modũ se uite huiꝰ assueuer̃t. S siue e

Expanded text:
tes. Et Philo quidem hoc modo referens, videtur aperire quia hi qui ex Hebraeis secundum eum tes. Et Philo quidem hoc modo referens, videtur aperire quia hi qui ex Hebraeis secundum eum Christiani sunt facti, adhuc Judaice viverent, eorumque constituta servarent. Apud alios enim non invenitur hujus vitae conversatio. Unde conjicio ex illo apud Aegyptios hanc u
Abbreviated transcription (Latin):
nͨ eoꝵ & cibos. & ẽu̾sationẽ tałe intͦducit. qͣłe & nos ne apud egiptior
monachos eẽ espicimꝰ. S̾cbit enĩ ĩchoantes eos ad philosophiam cedere.
om̃ib sibi cõpetentib reb. eunctisq abreñtiare ꝑmixtionib. &. extra
muros ĩ solitariis agris ⁊ ortis ĩhabitare. Domꝰ aũ eis eẽ sacͣria que
ap nos monasteria nuncupant᷑. & ĩ eis ꝯu̾satione. sol taria honesta
celebrare misteria. diligent̾q psalmis & ymnis placare diuinitatẽ. ⁊ ante
solis occasũ ñ gustare cibũ. alios aũ ꝑ tres dies & ãplus: certisq dieb
ĩ pauim̃to hab̾e cubilia. uino semꝑ .&. sanguinẽ habentib abstin̾e̾. cibũ
eis eẽ panis ⁊ salis. ⁊ ysopi. ⁊ potũ aquȩ. Mulieres eis cohabitare. seniores
uirgines: ꝓpt̾ amorẽ philosophiȩ spontanea uoluntate nuptiis abstinen¬

Expanded text:
onversationem talem introducit, qualem et nos nunc apud Aegyptiorum onversationem talem introducit, qualem et nos nunc apud Aegyptiorum monachos esse conspicimus. Scribit enim inchoantes eos philosophiam cedere omnibus sibi competentibus rebus, cunctisque abrenuntiare permixtionibus, et extra muros in solitariis agris et hortis inhabitare. Domos autem eis esse sacraria quae apud nos monasteria nuncupantur, et in eis conversatione solitaria honesta celebrare mysteria, diligenterque psalmis et hymnis placare Divinitatem, et ante solis occasum non gustare cibum; alios autem per tres dies et amplius, certisque diebus in pavimento habere cubilia, vino semper et sanguinem habentibus abstinere, cibum eis esse panis et salis, et hyssopi, et potum aquae. Mulieres eis cohabitare, seniores virgines propter amorem philosophiae spontanea voluntate nuptiis abstinen
Abbreviated transcription (Latin):
ã: ⁊ ueritate m̃datiũ. Disciplina rerũ omniũ m̃suras participatur.
cũ ꝓximis ĩ unanimitate ⁊ cõmunione c̃sistit amicoꝵ ꝓuida ẽ atq
ꝑegrinoꝵ. Que ꝓpͥa st̃. cõmunia fac̃ egentiũ. & tuet᷑ utilia singulo
Neq gaudentib ĩportuna. ⁊ tͥbulantib remediũ ẽsolationis ap¬
portans. ad uerũ bonũ diligentiã suã semꝑ extendens. Sermonib
castis. sapientibq ẽsiliis ornatu ac uano eloqͥo remotis. erudiens
atq curans. ueluti qͥbdã meddicaminib audientes. eũ honore &. reu̾e̾r¬
tia dispositiones suas celebrans & ẽtentione. certaminib iraq pͥua¬
ta. Nã cũ sit racionalis. omnẽ motũ irrationabiłe fugit. gen̾alit̾ pas¬
siones corꝑis deuincit &. anime. Huiꝰ itaq elegantissimȩ philosophie
i qda pͥdio circa stagnũ mariã ĩ colle positũ philosophatos. Habitacłm¬

Expanded text:
am, et veritate mendacium. Disciplina rerum omnium mensuras participatur: am, et veritate mendacium. Disciplina rerum omnium mensuras participatur: cum proximis in unanimitate et communione consistit; amicorum provida est atque peregrinorum; quae propria sunt communia facit egentium, et tuetur utilia singulorum; neque gaudentibus importuna, et tribulatis remedium consolationis apportans. Ad verum bonum diligentiam suam semper extendens, sermonibus castis sapientibusque consiliis ornato ac vano eloquio remotis erudiens atque curans veluti quibusdam medicaminibus audientes, cum honore et reverentia dispositiones suas celebrans, contentione, certaminibus iraque privata. Nam cum sit rationalis, omnem motum irrationalem fugit, generaliter passiones corporis devincit et animae. Hujus itaque elegantissimae philosophiae um in quodam praedio circa stagnum Mariam in colle positum philosophatos. Habitac
Abbreviated transcription (Latin):
ñ mala patiens uleiscit᷑. ñ languore aut ĩdigentia necessarioꝵ ẽ pres¬
sa mordet᷑. s potiꝰ głatur ĩ talib. Latientiã. mausuerudinẽ. medioe̾¬
tatẽ. ĩ om̃i uita meditat᷑. & qͣntũ nat᷑e humanȩ possibile ẽ do eẽ
uicinũ: uelit ĩ transitu utens p̃sentib. neq circa possessionẽ rerũ
occupata c̃stringit᷑. neq ultra ꝗͣ opꝰ ẽ ĩ p̃senti ꝓuid̾e forsan urget᷑.
Semꝑ aũ simplicitatẽ & exercitiũ huiꝰ instructionis laudans beati¬
tudinẽ ẽtemplat᷑ et̾nã: & ad felicẽ t̾minũ om̃i uiuacitate festiuat.¬
& timore diuio sine ĩ t̾missione suspirans. t᷑piloquia respuens. &
nec usq ad uocẽ emrtere patiens. quoꝵ actiones suis actib nos¬
eit᷑ ex soluẽ. Inbreu cõp̃hendens necessaria nat᷑ȩ. & cogens corpus
mediocb idigere. Castitati luxuriã subdit:. iusticia punit ĩustici¬

Expanded text:
non mala patiens ulciscitur, non languore aut indigentia necessariorum compresnon mala patiens ulciscitur, non languore aut indigentia necessariorum compressa mordetur; sed potius gloriatur in talibus. 212 Patientiam, mansuetudinem, mediocritatem in omni vita meditatur; et quantum naturae humanae possibile est, Deo esse vicinum, velut in transitu utens praesentibus: neque circa possessionem rerum occupata constringitur, neque ultra quam opus est in praesenti providere forsan urgetur. Semper autem simplicitatem et exercitium hujus instructionis laudans, beatitudinem contemplatur aeternam, et ad felicem terminum omni vivacitate festinat. Timore divino sine intermissione suspirans, turpiloquia respuens, et nec usque ad vocem emittere patiens, quorum actiones suis actibus noscitur exsolvere. In brevi comprehendens necessaria naturae, et cogens corpus mediocribus indigere, castitati luxuriam subdit; justitia punit injustiti
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpediat. atq ad iiͥuendũ recte nicħ ostendat. N ec cͦ philosophia c̾u̾sati¬
one miranda. naturali simpliciq prudentia docet om̃ino qͦ neqͥtiã
ꝑimant. & oꝑent᷑ utilia. Non enĩ p̃dicat uͥtutem. s ẽxercet. m̾agis¬
nichil pendens humanã głam. uirilit᷑q resistens passionib animę.
Et neq nat᷑e necessitatib se subdit. nec corꝑis ĩfirmitate succũbit
Diuine m̃tis uͥtutẽ habens. semꝑ contemplat᷑ omniũ creatorẽ: &. eũ
nocte dieq colens. orationib & letanis placat ĩ dubitant᷑. Animȩ uͦ
puritatẽ: & bonoꝵ actuũ ẽu̾sationẽ. ad ministeria se diuina cõponẽs.
purgationes asꝑsionesq c̃tempnẽs: solas uͦ pallutiones pecc̾a putats
ex trinsecus irruentes casus exuꝑat: & omniũ absolute huiꝰ modi
dñat᷑. Non ꝑ ĩstabilitatẽ nec essitatẽq urtȩ qͣlibet uoliuitate mutat᷑.

Expanded text:
impediat, atque ad recte vivendum nihil ostendat. Haec ergo philosophia conversatiimpediat, atque ad recte vivendum nihil ostendat. Haec ergo philosophia conversatione miranda, naturali simplicique prudentia docet omnino quae nequitiam perimant et operentur utilia. Non enim praedicat virtutem, sed magis exercet: nihilo pendens humanam gloriam, viriliterque resistens passionibus animae; et neque naturae necessitatibus se subdit, nec corporis infirmitati succumbit. Divinae mentis virtutem habens, semper contemplatur omnium Creatorem, et cum orationibus et litaniis placat indubitanter. Animae vero puritate et bonorum actuum conversatione, ad ministeria se divina componens, purgationes aspersionesque contemnens, solas pollutiones peccata putans, extrinsecus irruentes casus exsuperat, et omnium absolute hujusmodi dominatur. Non per stabilitatem necessitatemque vitae qualibet voluntate mutatur,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb dieb ẽsueuerat cũ sius c̃tinuare ieuinia. & die certo comedere:
medios dies sine cibo c̃sistens. N idens itaq ꝑegrinũ. ualde defectum
ꝑge inqͥt suȩ filiȩ. laua ꝑegrini pedes. & cibos appone. Cũq uirgo
reconditũ ꝓpt̾ ieuiniũ. orans pͥmũ ueniãq petens. filie uissit. ut por¬
cinas carnes qͣs domi salitas habebat coqueret. Quib coctis: sedens eũ
ꝑegrino positis carnib comedebat: & una rogabat ut unã cũ eo ede¬
ret ꝑegrinꝰ. Iuo refutante. xp̃ianũq se ꝓfitente. ꝓpt̾ea magis inqͥt¬
ñ refutare debes. Omnia enĩ munda mundis: sic̃ sermo diuinꝰ edoet¬
it. Hec quidem de spiridione. dicta sufficiant::S xi.
res ad homines. uenit ad orta philosophia. que multaꝵ doctrinaꝵ &
dialecticȩ artis studia despicit. tanꝗͣ sit iniuita. & melioris oꝑis tẽpͤ

Expanded text:
quibus diebus consueverat cum suis continuare jejunia, et die certo comedere, quibus diebus consueverat cum suis continuare jejunia, et die certo comedere, medios dies sine cibo consistens. Videns itaque peregrinum valde defectum: Perge, inquit suae filiae, lava peregrini pedes, et cibos appone. Cumque virgo reconditum propter jejunium, orans primum, veniamque petens, filiae jussit ut porcinas carnes, quas domi salitas habebat, coqueret. Quibus coctis, sedens cum peregrino positis carnibus comedebat, et rogabat ut una cum eo ederet peregrinus. Quo refutante, Christianumque se profitente: Propterea magis, inquit, refutare non debes: Omnia enim munda mundis , sicut sermo divinus edocuit. Haec quidem de Spiridione dicta sufficiant.res ad homines venit a Deo ista philosophia, quae multarum doctrinarum et dialecticae artis studia despicit, tanquam sit minuta, et melioris operis tempus
Abbreviated transcription (Latin):
sacͣtissimi uiri mirari puritatẽ: & eccłastici ordinis. ualde custodiã. Dicit᷑
itaq qͦdã tp̃re ꝓ aliqͣ utilitate ĩ unũ cypͥos epõs c̃uenisse. & ĩt̾ eos fuisse
ñ merito legib eruditũ. Cũ itaq collecta celebraret᷑. ĩ iunctũ ẽ triphil¬
lo. ut fac̾e̾t sermonẽ ĩ ppło. Cũq ille locus uenisser ad mediũ. tolle
lectũ tuũ & ambula. cubile dix̃ ꝓ lecto. mutans nom̃. Spiridion aut̃
ĩdignatus ĩ eũ. & exiliens de cathedra sac̾dotali: tu melior eo es inqͥt
et qui lectũ dix̃. qͥa eiꝰ u̾bis ut c̃fund̾is: Hoc aũ fecit ppło c̃spiciente:
mediocͥtatẽ docens eũ qͥ eloqͥi suꝑcilio p̃tumebat. Erat enĩ idoneus
ad pudorẽ ĩcutiendũ. cũ eẽt uen̾andus. ⁊ oꝑib głosus. simulq senex
euo. atq sac̾dotis officio. Qualis aũ circa ꝑegrinoꝵ susceptiones fue¬
rit. hĩc apparet. Instante iã qͣdragesima. qͥdã ex itinere uenit ad eũ.

Expanded text:
sacratissimi viri mirari puritatem, et ecclesiastici ordinis valde custodiam. Dicitur itaque quodam tempore pro aliqua utilitate in unum Cyprios episcopos convenisse, et inter eos hunc  Triphyllio ut faceret sermonem ad populum. Cumque ille locus venisset ad medium, Tolle lectum tuum, et ambula , cubile dixit pro lecto, mutans nomen; Spiridion autem indignatus in eum, et exsiliens de cathedra sacerdotali: Tu melior es, inquit, eo qui lectum dixit, quia ejus verbis uti confunderis? Hoc autem fecit populo conspiciente, mediocritatem docens eum qui eloquii supercilio praetumebat. Erat enim idoneus ad pudorem incutiendum, cum esset venerandus, et operibus gloriosus, simulque senex aevo atque sacerdotis officio. Qualis autem circa peregrinorum susceptionem fuerit, hinc apparet. Instante jam Quadragesima, quidam ex itinere venit ad eum
Abbreviated transcription (Latin):
giitimis iungerent᷑ uiris. Nẽpe pꝰ tͦpitudinẽ exꝑiñti pͥmi nefan¬
bere sufficientẽ: corrigebant᷑. Aliȩ uͦ crem̃to altitudinis ⁊ latitudi¬
nis augebant᷑. Alibi aũ cũ ñ eent a fundam̃tis edificatȩ: fulgebãt.
Becunias uͦ ex regiis thesauris ĩꝑator affluentiꝰ ĩpendebat. scribẽs
iuberent. Isti aũ iubentib obedirent. qͣtinꝰ cito ꝑficeret᷑ opꝰ. Letanti siqͥ¬
dem eiꝰ ĩꝑio. etiã religio ualde florebat. Et ĩ tantũ etiã pꝰ belłu ẽtra lici

Expanded text:
gitimis jungerentur viris, nempe post turpitudinem experimenti primi nefangitimis jungerentur viris, nempe post turpitudinem experimenti primi nefanbere sufficientem, corrigebantur. Aliae vero cremento altitudinis et latitudinis augebantur. Alibi autem cum non essent, a fundamentis aedificatae fulgebant. Pecunias vero ex regiis thesauris imperator 210 affluentius impendebat: scribens juberent; isti autem jubentibus obedirent, quatenus cito perficeretur opus. Laetanti siquidem ejus imperio, etiam religio valde
Abbreviated transcription (Latin):
tes. Nullo aũ horꝑ existente. unãquãq ꝓuinciałe ȩccłam ad ius heridi¬
tatis acced̾e. & siue apud pͥuatũ. siue apud publicũ. de tali substantia
donationes acceꝑant. scdm̃ possibiłe decentẽq modũ se ꝓuid̃e ꝓmi¬
sit. Hec gͥ sicuti dictũ ẽ. ĩꝑatori placuert. ⁊ lege firmata st̃. insegni¬
aut diuinationib ñ erat locus. S nec idola dedicare: aut celebritates
paganas agere. iã licebat. Plura uͦ etiã ꝑ ciuitates gentiũ de antiqͣ
c̃ suetudiue mutabant᷑ ab illo. Deniq tp̃re apud egiptios ne qͣquam
scđm pͥores solłepnitates ĩ paganoꝵ templa cubitus. s ĩ ȩccła magiᷤᷤ
offert᷑. qͦ significat᷑ crem̃tũ aque nylaicȩ. Apud romanos aũ. tẽ
pͥmũ monachoꝵ spectacula st̃ remota. apud pęnicas uͦ qͥ un lẏbano
⁊ heliopoli c̃omorant᷑. fas ult̾us ñ fuit uͥgines fornicari: antequã le¬

Expanded text:
tes; nullo autem horum existente, unamquamque provincialem Ecclesiam ad jus haeredites; nullo autem horum existente, unamquamque provincialem Ecclesiam ad jus haereditatis accedere; et sive apud privatum, sive apud publicum de tali substantia donationes acceperant, secundum possibilem decentemque modum se providere promisit. Haec igitur, sicuti dictum est, imperatori placuerunt, et lege firmata sunt, insigniaut divinationibus non erat locus: sed nec idola dedicare, aut celebritates paganas agere jam licebat. Plurima vero etiam per civitates gentium, de antiqua consuetudine mutabantur. Ab illo denique tempore apud Aegyptios nequaquam secundum priores solemnitates in paganorum templa cubitus, sed in ecclesias magis offertur, quo significatur crementum aquae Niliacae. Apud Romanos autem tunc primum monomachorum spectacula sunt remota. Apud Phoenices vero, qui in Libano vel Heliopoli commorantur, fas ulterius non fuit virgines fornicari antequam le
Abbreviated transcription (Latin):
que credebat subiectos ad cultũ religionis ad duc̾e̾: ĩfirma ẽẽ sancĩ
uit qͦ ẽtra religionẽ fuerãt cogitata. uł gesta. sub ꝑsecutorib ȩccłaꝵ:
Remissionẽq cunctos hab̾e decreuit. qͥ ꝓpt̾ ẽfessionẽ xp̃i migrare ĩ ĩ¬
sulis. aut alibi p̃t̾ uoluntatẽ ꝓpriã cõmorari iussi st̃. aut ĩ metallis
affligi. aut publicis oꝑib aut muliebrib. aut lanificiis ministrare.
aut dari curiis. cũ curiales pͥmitꝰ ñ fuissent. Eos aũ qͦs ĩfames illi fe¬
cerãt. ab ĩfana relaxauit. Militia uͦ pͥuatos ĩ sua uoluntate reliqͥt.
utrũ ẽẽ ĩ scemate qͦ fuerãt. an certe cũ honorabili qͥete. lib̾am uel¬
lent hab̾e uacationẽ. Cũq om̃s ad pͥorẽ libertatẽ & ẽsuetos honores
reuocasset. etiã substantiã reformauit uniu̾sis. Si qͥ uͦ morte dãpnati.

Expanded text:
quae credebat subjectos ad quae credebat subjectos ad vit quae contra religionem fuerant cogitata vel gesta sub persecutoribus Ecclesiarum, remissionemque cunctos habere decrevit, qui propter confessionem Christi migrare in insulas aut alibi praeter voluntatem propriam commorari jussi sunt, aut in metallis affligi  ed. affigi, aut publicis operibus, aut mulieribus, aut lanificis ministrare, aut dari curiis cum curiales primitus non fuissent. Eos autem quos infames illi fecerant, ab infamia relaxavit. Militia vero privatos in sua voluntate reliquit, utrum esse in schemate quo fuerant, an certe cum honorabili quiete liberam vellent habere vacationem. Cumque omnes ad priorem libertatem et consuetos honores revocasset, etiam substantiis reformavit universos. Si qui vero morte damnati,
Abbreviated transcription (Latin):
onstantuiꝰ gͥ dum ad eũ sołu omne romanori ꝑuenisset ĩꝑiũ. edlietis
publieis usus ẽ: ut orientales subiecꝰti ĩ pauide religiene colligerẽt
⁊ p̃i. & diligent diuinitati ministrarẽt. Blumitatẽ qͥppe soła eã exede¬
rent. que & re uera eẽt. & sufficient᷑ hab̾et om̃i tp̃re potestatẽ. Et q̃¬
qͥ talib studerẽt. oĩa bona uberrime eis accederẽt. Et quecu̾ꝙ adu̾sa
putarẽt. cũ meliori potiꝰ spe fruerent᷑. Qui uͦ eirca am delinquerent.
cõmunt̾ & seorsũ ĩ bellis ⁊ t̃pace omnia eis aifficilia ꝓuenirent Grãs.
referens: ñ s met arrogansꝰ adiecit ĩ eã legẽ dicẽs. Suia ministrum
oportunũ eũ hab̾e dignatꝰ fuerit ds̃ sui c̃silii. & abritannieo mare
usq ad loca orientis ad duxerit eũ. qͣtinꝰ augeret᷑. xp̃iana religio. Et.
qͥ ꝓpt̾ dĩ culturã durabilit̾ ꝑmansert̃ in c̃fessionib martyrii. clario¬
res eiꝰ honorib apparerent. Hec itaq ẽcionatꝰ. & alia multa dicens. ꝑ

Expanded text:
onstantinus igitur cum ad eum solum omne Romanum pervenisset imperium, edictis publicis usus est, ut Orientales subjecti impavide religionem colerent Christi, et diligenter Divinitati ministrarent; Divinitatem quippe solam eam crederent quae et revera esset, et sufficienter haberet omni tqui talibus studerent, omnia bona eis uberrime accederent, et quaecunque adversa putarent, cum meliori potius spe fruerentur; qui vero circa Deum delinquerent, communiter et seorsum in bellis et in pace omnia eis difficilia provenirent. Gratiasque referens, non sibimet arrogans, adjecit in eam legem dicens: quia ministrum opportunum eum habere dignatus fuerit Deus sui consilii, et a Britannico mari usque ad loca Orientis adduxerit eum, quatenus augeretur Christiana religio; et qui propter Dei culturam durabiliter permanserunt in confessionibus martyrii, clariores ejus honoribus apparerent. Haec igitur concionatus, et alia multa dicens, per
Abbreviated transcription (Latin):
rem ce õs q̃ cũ es erant: ac ꝑ paludẽ adiacentẽ rauenne: ad loca sꝑata ꝑue¬
nert In ea nãq cuitate tirannꝰ degens habebat exercitũ. u̾n nullus
aliqũ tnͣsise fert̃. Ec̃ gͦ ds inadibilẽ terrã fec̾ adibilẽ. Enͣseuntȩ nãq
ꝓ siccũ p aludis aqm. aꝑtasꝙ inuenientes ciuitatis portas. tirannũ ꝙͦ de
dit. Dũ enĩ circũ expectare: ñtiatũ ÷ ei tirannũ fuisse ꝑẽptũ. Qmͣ¬
obrẽ. ꝯmonẽ fec̃ in popło dicens. Uenite magis si placet relinqͥntes
Mac uoluntatẽ. ce ꝑgentes ad ȩccłiam. gͣtificos d̾o soluamꝰ himnos cũꝰ
manꝰ tiranm p̾sũptiõib obuiauit. Quo dic̾to. spectacło cessante ꝑ mediu̾
circũ cuncti cũ eo ꝯcordit gr̾as agentes ad eccłiam ꝯuener̃t: ita ut tota
ciuitas una uid̾etur eccłia. uenientesq ad locũ orõis. iugi die gr̃as dño
Cretulerunt. Explicit liber xiꝰ. Incipiunt capitula libͥ .xii.

Expanded text:
 cum eo erant; ac per paludem adjacentem Ravennae ad loca sperata pervenerunt. In ea namque civitate tyrannus degens habebat exercitum, unde nullus aliquando transisse fertur. Tunc ergo Deus inadibilem terram fecit adibilem. Transeuntes namque per siccam paludis aquam, apertasque invenientes civitatis portas, tyrannum quoquedit. Dum enim circum spectaret, nuntiatum est ei tyrannum fuisse peremptum. Quamobrem sermonem fecit in luntatem, et pergentes ad ecclesiam, gratificos Deo solvamus hymnos, cujus manus tyranni praesumptionibus obviavit. Quo dicto, spectaculo cessante, per medium circum cuncti cum eo concorditer gratias agentes, ad ecclesiam convenerunt, ita ut tota civitas una videretur ecclesia. Venientesque ad locum orationis, jugi die gratias Domino retulerunt. SOCRAT