comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lii at contria his dix̾¬
unt. suꝑesse aiãs pot
mortem et hii st̾ maxime pita¬
gorici. ac stoici quibus et si iaͥ¬
stendũ est. qr u̾m senciunt: no̾
possum tñ non rep̾hendere eos
qui non scĩa sed casu incid̾unt
in u̾ĩtatẽ. Itaq in eo ipõ ꝙ rede
sentiebant: aliquid eirau̾nt. naͥ
cũ tnm̾ent argum̃tũ illud quod
colligitur. nccͣe est ut occidant
aĩe cu̾ corporibus qr cũ corpon¬
bus nastuntur. dix̾unt non na¬
sti aĩas sed insinuari pocius in
corpora. et de ahis malia mi¬
grare. nec putauerũt aliter
fien posse. ut saꝑsint aĩe post
corpora ñ uideantur fiusse a¬
te cbipora. par igitin ac apesi¬
miit ciror est partis utͥusa st
nepio ernin uidit qd̾ est uissim̃
et nasti aĩas et non occidere.
qr air id fieret. aut que rõ esset
hoiẽs nestierũt. multi gͦ ex
his qui et̾as esse aĩas suspica¬
bantur.tamꝙͣ in celũ mig̃turi
osent e ipsis mamis intuleit̃
ut deantes ac crisippus. ut ze¬

Expanded text:
lii autem contraria his disserunt, superesse animas post mortem: et hi sunt maxime Pythagorei ac Stoici, quibus etsi ignoscendum est, quia uerum sentiunt, non possum tamen non reprehendere eos, quia non scientia, sed casu inciderunt in ueritatem. itaque in eo ipso quod recte sentiebant, aliquid errarunt. nam cum timerent argumentum illud quo colligitur necesse esse ut occidant animae cum corporibus, quia cum corporibus nascuntur, dixerunt non nasci animas, sed insinuari 20 potius in corpora et de aliis in alia migrare. non putauerunt aliter fieri posse ut supersint animae post corpora, nisi uideantur fuisse ante corpora. par igitur ac prope similis error est partis utriusque. nemo enim uidit quod est uerissimum, et nasci animas et non occidere, quia cur id fieret aut quae ratio esset hominis nescierunt. multi ergo ex iis qui aeternas esse animas suspicabantur, tamquam in caelum migraturi essent, sibi ipsi manus intulerunt, ut Cleanthes, ut Chrysippus, ut Ze
Abbreviated transcription (Latin):
manus hostiũ. et in conspͣtu
suo uexari acerbissime comiu¬
ges suas cernerent. uiolari ⁊
prostitui uirgines diripi pu̾os
alidi ꝑuulos. omĩa demq igm
ferroqz uastari. captiuos in ꝑpe¬
tuũ terris siuis ext̾mĩari. eo ꝙ
exultauerũt suꝑ amantissim̃
et probatissim̃ dei filiũ. Itaq
post illoꝵ obitum cum eos nero
int̾emisset. iudeoꝵ nom̃ et ge̾¬
tem uaspasiamis extinxit. fe¬
citq omma que illi fut᷑a p̾dire¬
rant.

Expanded text:
manus hostium et in conspectu manus hostium et in conspectu suo uexari acerbissime coniuges suas cernerent, uiolari ac prostitui uirgines, diripi pueros, allidi paruulos, omnia denique igni ferroque uastari, captiuos in perpetuum terris suis exterminari, eo quod exultauerint super amantissimum et probatissimum dei filium. itaque post illorum obitum, cum eos Nero interemisset, Iudaeorum nomen et gentem Vespasianus extinxit fecitque omnia quae illi futura praedixerant.
Abbreviated transcription (Latin):
rdinata uero disciplĩs
sius eungelica ac noĩs
su p̾dicacione. cũfudit se re¬
pente mibes eñqz in celũ sustu¬
lit. q̃ dragesimo post passionẽ
die. sicut damel fore ostend̾ãt
dicens. Ecce in nbibus celi ut
filius hoĩs ueniens usq ad ue¬
tustũ dier ꝑuenit. Discipuli uͦ
ꝑ prouincias dispersi fundaͭͣ
ecclie ubiqz posuerunt. facien¬
tes et in noĩe magr̾ dei ma¬
gna et pene incredibilia mira¬
cula. qr discedens instrire̾at eos
uirtute ac ptãte. qua posset
noue a̾nũciacionis rõ funda¬
ri et cõfmari. Sed et futura
illis aperuit. omĩa q̃ petrus
et paulus rome p̾dicauerunt.
et ea p̾dicacio in memoria sipͣ¬
ta ꝑmansit. In qͣcũ młta alia
mira tum eciã hoc futurũ esse
dix̾unt: ut post breue tempꝰ
municte̾t deus regem qui expu¬
gnaret iudeos. et ciuitates eoꝵ
solo adeqͣret. Ipsos autẽ fame
sitiq confectos obsideret. Tum
fore ut corporibus suor uest̾en¬
tur. et cõsum̾ent se muicem:
postremo ut capti uenirent ĩ

Expanded text:
rdinata uero discipulis suis euangelii ac nominis sui praedicatione circumfudit se repente nubes eumque in caelum sustulit, quadragesimo post passionem die, sicut Daniel fore ostenderat dicens: et ecce in nubibus caeli ut filius hominis ueniens et usque ad uetustum dierum peruenit. discipuli uero per prouincias dispersi fundamenta ecclesiae ubique posuerunt facientes et ipsi in nomine magistri dei magna et paene incredibilia miracula, quia discedens instruxerat eos uirtute ac potestate, quo posset nouae adnuntiationis ratio fundari et confirmari. sed et futura illis aperuit omnia: quae Petrus et Paulus Romae praedicauerunt et ea praedicatio in memoriam scripta permansit. in qua cum multa alia mira tum etiam hoc futurum esse dixerunt, ut post breue tempus inmitteret deus regem, qui expugnaret Iudaeos et ciuitates eorum solo adaequaret, ipsos autem fame sitique confectos obsideret. tum fore ut corporibus suorum uescerentur et consumerent inuicem, postremo ut capti uenirent in
Abbreviated transcription (Latin):
on igitur renastentier
qd̾ fieri non potest. sed
resurgent. et adeo corporibus
induentur. et pͥoris uite factoꝵ¬
qz om̃i meniores erũt. et in bo¬
nis celestibus collocati. ac fruẽ¬
tes iocũ ditate ĩnu̾abiliũ copiaꝵ.
pnͣti deo grãs agent. ꝙ malũ
ome deleu̾it. ꝙ eos ad regnũ
uitamq ꝑpetuã suscitauit. Qua¬
phĩ qͦ dicere aliquid conati st̃.
tam corrupte ꝙͣ poete. Nam pi¬
tagoras tñsire aiãs in noua
corpora disputauit. sed mepte.
ꝙ ex hoĩbus in peccudes. et ex
peccudibus in homines. et seipⁿ¬
in cuphoibio esse ĩeꝑatum meliꝰ
crisippus quem cicero ait fulcire
porticum stoicoꝵ: qui in libus qͦs
de prouidentia stripsit. cũ de mno¬
uatione mũdi loqueretur. hec en

Expanded text:
on igitur renascentur, quod fieri non potest, sed resurgent et a deo corporibus induentur et prioris uitae factorumque omnium memores erunt et in bonis caelestibus conlocati ac fruentes iucunditate innumerabilium copiarum praesenti deo gratias agent, quod malum omne deleuerit, quod eos ad regnum uitamque perpetuam suscitarit. quaphi quoque dicere aliquid conati sunt tam corrupte quam poetae. nam Pythagoras transire animas in noua corpora disputauit, sed inepte, quod ex hominibus in pecudes et ex pecudibus in homines et se ipex Euphorbo esse reparatum. meiius Chrysippus, quem Cicero ait fulcire porticum Stoicorum: qui in libris quos de prouidentia scripsit cum de innouatione mundi loqueretur, haec in
Abbreviated transcription (Latin):
sed eciam uates et poete et phĩ
anastasim mortuor futurã esse
consenciũt. nemo querat a nob̾
ꝙͣiadmod̾ fieri possit. nec enim
menarrabili modo instituit: cre¬
damus ab eod̾ restitui uet̾em p̾se
qui nonũ fecit.

Expanded text:
es et poetae et philosophi anastasim mortuorum futuram esse consentiunt, nemo quaerat a nobis quemadmodum fieri possit. nec enim inenarrabili modo instituit, credamus ab eodem restitui ueterem posse qui nouum fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
philoso phand̾ non esse. nchoꝰ
in uita faciend̾ ł non faciend̾
sit disputare. Nos ab hẽ calũpͣ.
qr dm̾a tradicio est. eamq ab
om̃ibus sustipi oportere testam᷑.
ille cũ phĩam tolleret. nec me¬
lius aliqͥd afferret: sapiencia
tolle̾ putabatur. eoq facihus
de smna pulsus est. qr constat
homine non adstulticiã sed ad
gum̃tum contra phĩam ualet
plim̃. quo id̾ est usus hortensiꝰ.
ex eo posse intelligi phiãm nõ

Expanded text:
philosophandum non esse, nihilophilosophandum non esse, nihilo est quid in uita faciendum uel non faciendum sit diquia divina traditio est, eamque ab omnibus suscipi oportere testamur. ille cum philosophiam tolleret nec melius aliquid adferret, sapientiam tollere putabatur eoque facilius de sententia pulsus est, quia constat hominem non ad stultitiam, sed ad gumentum contra philosophiam ualet plurimum, quo idem est usus Hortensius, ex eo posse intellegi philosophiam non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectisq rebus. uereor ne non tã¬
tũ uideatur attulisse negociis ho
miũ quandã oblectacionẽ occii.
u̾er quid non debuit: cũ u̾m di¬
ceret. sed qr timeret ne ꝑditi mi¬
stern reus aphĩs citaretur: nõ
est ausus cõfident̾ proni̾ciare.
qd̾ fuit u̾m: illos nõ ideo dispu¬
tare ut doceant. sed ut se oblectẽt
in ocio. Qui qm̃ actores st̃ reꝵ
gerendaꝵ. nec ipĩ quicꝙͣ gerũt.
proloquatibus st̃ hñdi. Sed
afferebant. nec ipĩ decretis suis
obtẽꝑauerũt. nec quisꝙͣ ꝑ tot se¬
cula muentus est. qui eoꝵ legi¬
bus uiueret. Abicienda est igi᷑.
sapiend̾ est. et quid̾ mature. Nõ
emꝰ nobis alt̾a uita conceditur.
ut cum in hac sapienciã qranus.
in illa saꝑe possimus. In hac utqͣz
fieri ut̾e est. cito mueñi debet
ut cito suscipi possit. ne quid pe¬
reat ex uita cuiꝰ finis incertus
est. Ciceroms hortensius contͣ¬
phĩam disserens circuuentur
arguta conclõne. ꝙ cũ diceret

Expanded text:
perfectisque rebus, vereor ne non tanperfectisque rebus, vereor ne non tantum videatur attulisse negotiis hoblectationem otiis. » Vereri quidem non debuit, cum verum diceret: sed quasi timeret, ne proditi mysterii reus a philosophis citaretur, non est ausus confidenter pronuntiare, quod fuit verum, illos non ideo disputare, ut doceant, sed ut se oblectent in otio: qui quoniam auctores sunt rerum gerendarum, nec ipsi quidquam gerunt, pro loquacibus sunt habendi. Sed afferebant, nec ipsi decretis suis obtemperaverunt; nec quisquam per tot saecula inventus est, qui eorum legibus viveret. Abjicienda est igitursapiendum est, et quidem mature. Non enim nobis altera via conceditur, ut, cum in hac sapientiam quaeramus, in illa sapere possimus: in hac utrumque fieri necesse est. Cito inveniri debet, ut cito suscipi possit, ne quid pereat ex vita cujus finis incertus est. Ciceronis Hortensius contphiam disserens circumuenitur arguta conclusione, quod cum diceret
Abbreviated transcription (Latin):
erum enim cũ se ppetue
desidie tradant nillãq
uitute capessant. et onmne suã
uitam nnchil aliud ꝙͣ in eloꝙͣ̃do
yagant. quid aliud ꝙ̃ mertes de¬
bent putari: Sapiã enĩ nͥ in ali¬
quo actu fu̾it. quo uim suã ex̾ce¬
At manis et flã est. Recteq tul¬
lus cuules uiros qui rẽpublicã
gubement. qui brbes aut nouas
constituant. aut constitutas eqͥ¬
laqu̾tur. Et qm̃ se a ueris actibꝰ
remou̾unt. appet eos ex̾cende lĩ¬
ipãm phĩe reperisse. Qui aute̾
docent tñ nec faciũt: ipĩ p̾cep¬
tis siuis detrahũt pondus. Qͥs
emꝰ obtemꝑet. cũ ipĩ p̾ceptores
doceant non obtempare: Bonũ
est autẽ recta et honesta p̾ciꝑe.
sed nͥ et facias mendaciũ est. ⁊¬
est incongruens atqz meptũ
non in pectore. sed in labus ha¬
bere bonitate̾. Non gͦ utilitatẽ̾
ex phĩa. sed oblectacionẽ petũt
Qd̃ quid̃ ticero testatus esteixo¬
fecto
uberrimios fontes uirtutis et sciẽ
cõtineat. tũ collata cũ hoꝵ actis.

Expanded text:
erum enim cum se perpetuae desidiae tradant nullam- que uirtutem capessant et omnem suam uitam nihil aliut quam in eloquendo peragant, quid aliut quam inertes debent putari? sapientia enim nisi in aliquo actu fuerit quo uim suam exerceat, inanis et falsa est recteque Tullius ciuiles uiros, qui rem publicam gubernent, qui urbes aut nonas constituant aut constitutas aequilocuntur; et quoniam se a ueris actibus remouerunt, apparet eos exercendae linipsam philosophiae reperisse. Qui autem docent tantum, nec faciunt, ipsi praeceptis suis detrahunt pondus; quis enim obtemperet, cum ipsi praeceptores doceant non obtemperare? Bonum est autem recta et honesta praecipere: sed nisi et facias, mendacium est; et est incongruens atque ineptum, non in pectore, sed in labris habere bonitatem. Non ergo utilitatem ex philosophia, sed oblectationem petunt. Quod quidem Cicero testatus est: « Profecto, uberrimos fontes virtutis et scientiae contineat, tamen collata cum horum actis
Abbreviated transcription (Latin):
esse ceꝑmit: tales ut opmor
pͥmus. Recens hec quid̃ etas.
ubi gͦ apud antiq̃ores latuit
amor iste muestigande uita¬
tis. Item lucretius ait. demqr
et hac pͥmũ cũ pͥmis ipe reꝑ¬
tus. mĩc ego sum pͥmas qui
possim uertere uoces. Et sene¬
ca: ñdũ st̃ inqͣt nille anni
exquo micia sapiẽ mota sunt.
Multis igitur seculis huãm̃
genus sine rõne uixit. Qd ui¬
deus ꝑsus. postꝙͣ in qͥt sapere
urbi cum piꝑe et palinis ueit.
tamiꝙͣ̃ sapiã cum saporis mer¬
cibus fuerit inuecta. que si ẜm
nec capere quid̃ illa̾ posset hic̃a¬
na
natura sed quia recepit: apͥn¬
cipio igitur fuisse sapienciã nãe
fuit.non est ead uera sapieñ.
Sed uidelicet greci qr sacrasbi¬
tatis lrãs non attigerant: q̃¬
ad mod̾ depͣnata esset sapiencia
nestierũt. et ideo cũ uacare sa¬
piencia huãniã uitam puta¬
rent. phĩam cõmenti st̾: id est
latentem atq ignotã sͥ uitate
disserendo eruere uoluerunt. qd
studiũ ꝑ ignorantiã beri sapi¬

Expanded text:
esse coeperunt? Thales ut opinor primus, recens haec quidem aetas; ubi ergo apud antiquiores latuit amor iste investigandae veritatis? Item Lucretius ait: Denique et hanc primus cum primis ipse repertus nunc ego sum in patrias qui possim uertere uoces. et Seneca non sunt inquit mille anni, ex quo initia sapientiae mota sunt. multis igitur saeculis humanum genus sine ratione uixit: quod inridens Persius postquam inquit sapere urbi cum pipere et palmis uenit, tamquam sapientia cum saporis mercibus fuerit inuecta. quae si esne capere quidem illam posset humana natura. sed quia recipit, a principio igitur fuisse sapientiam necesfuit, non est eadem uera sapientia. sed uidelicet Graeci quia sacras ueritatis litteras non attigerant, quemadmodum deprauata esset sapientia nescierunt; et ideo cum uacare sapientia humanam uitam putarent, philosophiam commenti sunt id est latentem atque ignotam sibi ueritatem disserendo eruere uoluerunt: quod studium per ignorantiam ueri sapi
Abbreviated transcription (Latin):
mexpugnabile faciat. Cum enỹ
cõstet ex ossibus et neruis et uiste¬
ribus et sangiĩe: quid hoꝵ potest
esse tam finũ ut fragilitatem re¬
pellat ac mortem. ut igitur hõ
indissolubil sit mte illud tpũs
qd illi putant oportuisse consti¬
tui: ex qua illi mat̾ia corpus att̾¬
buent. fragilia st̃ onña que ui¬
deri et tangi possunt. suꝑest ut
aliquid ecelo petant. qm̃ in t̾ra
nichil est qd non sit infirmũ.¬
esset adeo ut mortalis esset aliqͣn
res ipsa exigebat. ut t̾reno et
frugili corpore finge̾tur. Nccͣe est
igitur ut mortem recipiat qñ li¬
bet qmꝰ corporalis est. corpus eĩ
qdlibet solubile atq mortale est.
rd tultissim igitur qui de morte
minatura q̃rientur. qm̃ nature
erit ut morbis q subiectus sit.
Neq enim patitur natura ut ab¬
esse possit in fumitas ab eõ corꝑe
qd aliqñ soluend̾ est

Expanded text:
inexpugnabilem faciat? cum enim inexpugnabilem faciat? cum enim constet ex ossibus et neruis et uisceribus et sanguine, quid horum potest esse tam firmum, ut fragilitatem repellat ac mortem ? ut igitur homo indissolubilis sit ante id tempus quod illi putant oportuisse constitui, ex qua ei materia corpus attribuent? fragilia sunt omnia quae uideri ac tangi possunt. superest ut aliquid ex caelo petant, quoniam in terra nihil est quod non sit infirmum.esset a deo ut mortalis esset aliquando, res ipsa exigebat ut terreno et fragili corpore fingeretur. necesse est igitur ut mortem recipiat quandolibet, quoniam corporalis est; corpus enim quodlibet solubile atque mortale est. stultissimi ergo, qui de morte inmatura queruntur, quoniam naturae erit ut morbis quoque subiectus sit: neque enim patitur natura ut abesse possit infirmitas ab eo corpore quod aliquando soluendum est
Abbreviated transcription (Latin):
nulla prouidencia factum esse. qd̾
aliter fieri non debuit. Quid si
oftendero idipsum magna rõne
prouisum esse. ut morbis uexari
posset. et uita sua in medio cursas
sui spacio rumꝑetur. Cum emꝰ deus
aĩal qd̾ fecerat sua sponte ad morte̾
tñsire cognonisset. ut mortẽ ipãm
q̃ est dissolucio nature caꝑe posset.
dedit ei fragilitatem que morti
aditũ ad dissoluend̾ aĩal mueirẽt
nam si eius roboris fieret. ut ad
eum morbus et egritudo a dire nõ
est. inmat᷑a uero mors quomodo
abesset ab eo cui esset constituta ma¬
tura. Nempe nullũ hominẽ mori
uolũt nͥ cũ centesm̃ etatis comple¬
uerit annũ. Quomodo illis in
tanta repugnͣciareꝵ pot̾it rõ
cõstare. ut enm ante centũ a̾nos
mori quisq non possit. aliqͥd ibi
roboris qd̾ sit minortale tribuẽd̾
est. quo concesso ncc̃e est condiciõez
mortis excludi. Id aũt ipm̃ cͦmoĩ
potest esse. ꝙ hominẽ contra mor¬
bos. et ictus exͣneos solidos atq

Expanded text:
nulla prouidentia esse factum, quod nulla prouidentia esse factum, quod aliter fieri debuit\'. quid si ostendo id ipsum magna ratione prouisum esse, ut morbis uexari posset et uita saepe in medio cursus sui spatio rumperetur? cum enim deus animal quod fecerat sua sponte ad mortem transire cognouisset, ut mortem ipsam, quae est dissolutio naturae, capere posset, dedit ei fragilitatem, quae morti aditum ad dissoluendum animal inueniret. nam si eius roboris fieret, ut ad eum morbus et aegritudo adire non pest. inmatura uero mors quomodo abesset ab eo cui esset constituta matura? nempe nullum hominem mori uolunt nisi cum centesimum aetatis conpleuerit annum. quomodo illis in tanta repugnantia rerum poterit ratio constare? ut enim ante annos centum mori quisque non possit, aliquid illi roboris quod sit inmortale tribuendum est: quo concesso necesse est condicionem mortis excludi. id autem ipsum cuiusmodi potest esse quod hominem contra morbos et ictus extrarios solidum atque
Abbreviated transcription (Latin):
otest ne igitur
aliquis cum uideat boues.
lupos. aut equos. cum inmanissĩs
fice reꝵ deo. ꝙ modicas uires. ꝙ
parum corpus acceꝑit. nec benefi
cia in se dia pro ñnto extimet. qd̾
est ingrati nno ut uerius loqͣm᷑
msam. plato ut hos credo ingra¬
tos refelleret nature grãs egit
ꝙ homo natus esset. Qnͣto meliꝰ
et sainus qui sensit condicõnem
hoĩs esse meliorem. ꝙͣ isti qui se
pectudes natos esse maluerunt.
Quos si deus forte conuerterit. ĩ¬
ea aĩalia quoꝵ sortem p̾ferunt
sue. iam profecto cupiit reuigre.
magnisq clamoribus condicionẽ
pͥstinã flagitant. qr non est tan¬
ti tobur ac firmitas corporis. ut
officio lngue careas. aut aurum
ꝑ aera libera discursio: ut manbꝰ
indigeas. plus enim manus pre¬
stant ꝙͣ lenitas. ususqz pennaꝵ.
plus lingua ꝙͣ tocius corporis for¬
titudo. Que igitur amencia est.
ea p̾ferre que si data sint accipere
detractes. Idem queruntur hoiem
Sed ex hoc ostendimus hominem

Expanded text:
otestne igitur aliquis, cum videat etiam boves lucas, aut equos, cum immanissimisfice rerum Deo, quod modicas vires, quod parvum corpus acceperit? nec bencia in se diuina pro merito aestimat? quod est ingrati aut ut uerius loquamur, insani. Plato ut hos credo ingratos refelleret, naturae gratias egit, quod homo natus esset. quanto magis melius et sanius, qui sensit condicionem hominis esse meliorem, quam isti qui se pecudes natos maluerunt! quos si deus in ea forte conuerterit animalia quorum sortem praeferunt suae, iam profecto cupiant remigrare magnisque clamoribus condicionem pristinam flagitent, quia non est tanti robur ac firmitas corporis, ut officio linguae careas, aut auium per aerem libera discursatio, ut manibus indigeas. plus enim manus praestant quam leuitas ususque pinnarum, plus lingua quam totius corporis fortitudo. quae igitur amentia est ea praeferre quae si data sint, accipere detrectes? Idem queruntur hominem sed ex hoc ostendimus hominem
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ aduersus pctõres. ũm quia
plures ut ostendi sibille a doctis¬
simis auctoribus fuisse tradũta
unnus testimonium satis nõ sit
ad cõfirmandã sicut intendimꝰ
bitatem. Cumee quid̃ boluĩa qͥbꝰ
romanor facta conssͥpta st̃ mar¬
belli quonuꝰ in usum sint om̃ĩbꝰ
non uetantur. Ex qͥbus alia demĩ¬
cians umiu̾sis gentibus nram
dei ob mipietatẽ hom̃i hoc modo

Expanded text:
 aduersus peccatores. Verum quia plures, ut ostendi, Sibyllae a doctissimis auctoribus fuisse traduntur, unius testimonium satis non sit ad confirmandam sicut intendimus ueritatem. Cymaeae quidem uolumina quibus Romanorum fata conscripta sunt, in arbelli quominus in usu sint omnibus, non uetantur. ex quibus alia denuntians uniuersis gentibus iram dei ob inpietatem hominum hoc modo
Abbreviated transcription (Latin):
ramus testimonia quibus illi
stonicus et apollodorus. enthreꝰ
p̾cipuã et nobilẽ p̾ter ceteras e¬
rithreã fuisse cõmemorant Apo¬
lodorus quid̾ bt deciui et pplãri
sua glĩatur. fenestella uero eciã
legatos eritheo asenatu esse mis¬
sos refert ut hꝰ sibille carmina
roniam deportarentur. Et ea cõ¬
sules curio et octaius in capitolio
qd̾ tũc erat curante qͥnto catulo
restitutũ ponenda curarent Apͦ
hant desũmo et conditore reꝵ dõ
h̾modi uersus reꝑiuntur. incor¬

Expanded text:
ramus testimonia quibus illi ramus testimonia quibus illi stonicus et Apollodorus Erythraeupraecipuam et nobilem praeter ceteras Erythraeam fuisse commemorant. Apollodorus quidem ut de ciui ac populari sua gloriatur, Fenestella uero etiam legatos Erythras a senatu esse missos refert, ut huius Sibyllae carmina Romam deportarentur et ea consules Curio et Octauius in Capitolio, quod tunc erat curante Quinto Catulo restitutum, ponenda curarent. apud hanc de summo et conditore rerum deo huiusmodi uersus reperiuntur:
Abbreviated transcription (Latin):
et habui que de nra dei di¬
c̾em donate carissime. ut
stires ꝙͣadmod̾ refelleres eos.
qui deũ facĩt mmmobile̾. restat
ut more ciconis utamͣ. epilogo
ad ꝑorand̾. sicut ille in tustulaĩs
demorte disẜens fecit. Ita nos
in hoc oꝑe testimonia dñia qͥbus
credi possit adhibe̾ debemꝰ: ut illoꝵ
ꝓsuasionem reuincamus. qui fñ
ira esse deũ credentes dissoluũt
onniẽ religionẽ sine qua ut ostẽ¬
dimus aut minanitate belus.
aut stulticia pectudibus a deqͣmur.
In sola emꝰ religione id est᷑ dei sũ
grã dei erga nistos. et ira eius
adu̾sus impios loquũtur. Quoꝵ
testimonia nobis quidͥ satis st̾.
um hiis quiꝰ non credunt isti qui
sapiam capillis et hĩtu iactant.
rõne qͦ et arguĩtis anobis fu¬
erant refellendi. Sic em̃ pposte̾
agitur. ut hũana dm̃nis tribuãt
auctoritatem. cum pocius huma¬
is dñia debuerunt. Que nũc
sane omittamus. ne nich̃ apud
istos agamus et in infinitum
mat̾ia procedat. Ea igitur que

Expanded text:
ec habui quae de ira <dei> dicerem, Donate carissime, ut scires quemadmodum refelleres eos qui deum faciunt inmobilem. restat ut more Ciceronis utamur epilogo ad perorandum. sicut ille in Tusculanis de morte disserens fecit, ita nos in hoc opere testimonia diuina quibus credi possit adhibere debemus, ut illorum persuasionem reuincamus qui sine ira deum esse credentes dissoluunt omnem religionem: sine qua, ut ostendimus, aut inmanitate beluis aut stultitia pecudibus adaequamur; in sola enim religione id est in dei sugratia dei erga iustos et ira eius aduersus inpios locuntur. quorum testimonia nobis quidem satis sunt, uerum his quoniam non credunt isti qui sapientiam capillis et habitu iactant, ratione quoque et argumentis a nobis fuerant refellendi. sic enim praepostere agitur, ut humana diuinis tribuant auctoritatem, cum potius humanis diuina debuerint. quae nunc sane omittamus, ne et nihil apud istos agamus et in infinitum materia procedat. ea igitur quae
Abbreviated transcription (Latin):
nec mors cadit tun̾e nuillo pacto
potest. qr nichil est qd̾ ei uim ps¬
sit inf̾re. Item libidinis rõ et cã
in hoie maifesta est. ilam qr
fragilis et mortalis effectus
est. ncce fuit alt̾m sexum diu̾sũ¬
q constitiu cuius ꝑmxtione
soboles effici posset ad cõtnuãd̃
tas et int̾itus ab eo alienus est.
nec ulla est apud eũ feĩa: cuius
possit copula cione gaudere. nec
successore indiget. qui semper
futurus. End̾ de inuidia et cu¬
piditate dici pnt. que certis ma¬
infestidq decausis in hoĩe cadt
t̾iam. Recteq illis utitur. sũma
illa et singlũs potestas ad reꝵ
conẜuacionem.

Expanded text:
nec mors cadit, timere nullo pacto nec mors cadit, timere nullo pacto potest; quia nihil est, quod ei vim possit inferre. Item libidinis ratio et causa in homine manifesta est. Nam quia fragilis et mortalis effectus est, necesse fuit alterum sexum diversumque constitui, cujus permistione soboles effici posset ad continuandatas et interitus ab eo alienus est, nec ulla est apud eum foemina, cujus possit copulatione gaudere, nec successione indiget, qui semper futurus est. Eadem de invidia et cupiditate dici possunt; quae certis manifestisque de causis in hominem cadunt, teriam; recteque illis utitur summa illa et singularis potestas ad rerum conservationem.
Abbreviated transcription (Latin):
prohiberi. et untutis officia mi¬
pari. Cum igitur sunt in rebus
hũanis et bona et mala. quor
ronem declaui. ncc̾e est in utrã¬
ciam tũ iusta ficri uidet. et ad
nram cũ terint mniusta
ed occurrit nobͣ
epicurꝰ et dicit . si est ĩ
deo leticie effectus ad graciam
et odii ad iram. ncc̾e est ut ha¬
beat et tmorẽ et libidiuem et
cupiditatẽ. cet̾osqr affectus qͥ
st̃ inbeallitatis humane. Non
est ncte ut tineat qui nrastitur.
aut mereat qui gaudet. demqz
iracundi minus trundi sunt.
et natura leti minus merẽt
Quid opus est dehumanis affe¬
itibus dic̾e̾. quibus fragilitas
nrã suctũbit. Conside̾mus dĩ¬
nam nccitatem. nolo enm na
natus. Timoris affectus ht
in hõie ncat̾iam. in deo non ht̃.
homo qr mltis casibus et ꝑi¬
culis subiectus est. metuit ne
qua uie maior existat q̃ illum
u̾beret. spoliet. lac̾et. affligat in¬
t̾imat. Deus autẽ in quẽ ne ege¬
stas quid̃ nec miuria. nec dolor.

Expanded text:
prohiberi et uirtutis officia improhiberi et uirtutis officia imperari. cum igitur sint in rebus humanis bona et mala, quorum rationem declaraui, necesse est in utramtiam, cum iusta fieri uidet, et ad iram, cum cernit iniusta. sed occurrit nobis Epicurus ac dicit: \'si est in deo laetitiae adfectus ad gratiam et odii. ad iram, necesse est habeat et timorem et 5 libidinem et cupiditatem ceterosque adfectus, qui sunt inbecillitatis humanae\'. non est necesse ut timeat qui irascitur aut miracundi, minus timidi sunt; et natura laeti, minus moerent. Quid opus est de humanis affectibus dicere, quibus fragilitas nostra succumbit? Consideremus divinam necessitatem; nolo enim na creditur natus. Timoris affectus habet in homine materiam, in Deo non habet. Homo, quia multis casibus periculisque subjectus est, metuit, ne qua vis major existat, quae illum verberet, spoliet, laceret, affligat, interimat. Deus autem, in quem nec egestas, nec injuria, nec dolor,
Abbreviated transcription (Latin):
q̾rat aliqͥs. unde ad ho¬
minem pctã ꝑueu̾int. aut que
pͣuitas dĩm institati regulam
ad peiora detorfit. ut cũ sit ad
iusticiã genibis. oꝑa tñ efficiat
imusta. Iam suꝑius explanaui
sil deũ ꝓposuisse bonũ ac malũ.
ut et bonũ emicaret. ꝙ alt̾m sñ
alt̾o situt sepe dociu: intelligimꝰ
toustare non posse. Deniq ipm̃
mũdũ ex duobꝰ ełis repugñtibꝰ
et mnuicem copulatis esse contre¬
tum igneo et hũido. nec potuisse
nec oriens siue occidente. nec
talidũ siue frigido. nec molle
sine duro. Sic et nos ex duobꝰ
eque repugnͣtibus compacti su¬
mus aĩa et corpore. quoꝵ al¬
t̾m celo astribitur. qr tenue est
et intractabile. Alterum terre¬
qr a pp̾hensibile est alt̾m solidt
et et̾num est. Alt̾m fragile et
mortale. gͦ alti̾ bonũ adħet. alti̾
malid̃. alt̾i lux. uita iustiçia. al¬
ter tenebre. mors. iniusticia.
hinc extitit in hoĩbus nature
sue depͣnacio. ut esset nct̾e cõsti¬
tũi legem qua possent et uicia

Expanded text:
rat aliquis, unde ad hominem peccata pervenerint, aut quae pravitas divini instituti regulam ad pejora detorserit, ut cum sit ad justitiam genitus, opera tamen efficiat injusta. Jam superius explanavi, simul Deum proposuisse bonum ac malum; ut et bonum emicaret, quod alterum sine altero sicut saepe docui intelligimus constare non posse: denique ipsum mundum ex duobus elementis repugnantibus et invicem copulatis esse concretum, igneo et humido, nec potuisse nec oriens sine occidente, nec calidum sine frigido, nec molle sine duro. Sic et nos ex duobus aeque repugnantibus compacti sumus, anima et corpore: quorum alterum coelo ascribitur, quia tenue est et intractabile; alterum terra comprehensibile est: alterum solidum et aeternum, alterum fragile atque mortale. ergo alteri bonum adhaeret, alteri malum, alteri lux uita iustitia. alteri tenebrae mors iniustitia. hinc extitit in hominibus naturae suae deprauatio, ut esset necesse constitui legem qua possent et uitia
Abbreviated transcription (Latin):
cuũ rõnem dicunt hñdam ex¬
h̾ioꝵ negant. dirimũt hii cõ
minẽ humam gn̾is societatem
qua sublata. beneficencia. libera¬
litas. bonitas. iusticia. funditus
tollitur. Nam quomodo pt̾ esse
iustus qui nocet. qui odit. qui
spoliat. qui occidit. que omnia
facunt qui patrie prodesse n¬
tuntur. Idenim ipm̃ prodesse.
quid sit ignorant. qui nichil
putant utile. nich̾ comodum¬
solum tem non potest. quia eu¬
pi potest. licet itaq ut ipsi ap¬
pellant bona quisquis patrie
acquisiuerit. hoc est qui euerẜ
cuutatibus. gentibusq dele¬
ctis erariũ pecciũa iesarserit a¬
gros ceꝑit. ciuies suos locupleci¬
ores fecerit: hic laudibus fer¬
tur in celũ. in hoc putatur sũma
et ꝑfecta esse uirtus. Qui error
non modo pplĩ et imꝑitoꝵ. sed

Expanded text:
civium rationem dicunt habendam, excivium rationem dicunt habendam, externorum negant, dirimunt hi communem generis humani societatem: qua sublata, beneficentia, liberalitas, bonitas, justitia funditus tollitur. Nam quomodo potest justus esse, qui nocet, qui odit, qui spoliat, qui occidit? Quae omnia faciunt, qui patriae prodesse nituntur. Id enim ipsum prodesse, quid sit, ignorant, qui nihil putant utile, nihil commodumsolum teneri non potest, quia eripi potest. haec itaque ut ipsi appellant bona quisquis patriae adquisiuerit, hoc est qui euersis ciuitatibus gentibusque deletis aerarium pecunia referserit, agros ceperit, ciues suos locupletiores fecerit, hic laudibus fertur in caelum, in hoc putatur summa et perfecta esse uirtus. qui error non modo populi et imperitorum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
liquis ignorat ꝙ ali quociens
melior iustiorq ꝑs uicta sit:
hinc enim semꝑ dominationes
t̾unt. plena est exempł omnis
historia. sed nos contenti exmꝰ
uno. G. eniꝰ pompeius bonoꝵ bo¬
luit esse defensor. Si quid̃ pro
repi. prosenatu. pro libertate
arma suscepit. Id tnꝰ uictus cũ
ipã libertate occidit. et aspadoĩ¬
bus eciptns detruncatus inseͥ¬
tus abiectus est. Non est iggitur
uirtus aut hostem maloꝵ esse.
aut defensorem bonoꝵ. qr uirt
gentis incomoda. id est fines
ꝓpagare alus uiolenter erep¬
tos. augere imperiũ. uegtigalia
fac̾e̾ maiora: Que omĩa non
utiqr uirtutes. sed uirtutũ sunt
euersiones. In pͥmis enim tolli¬
tur hũane societatis co̾runctio
tollitur nnocencia. tollitur alie¬
n abstmencia. tollitar demq
ipsa iusticia que distidiũ huãm
gen̾̃s ferre non potest. et ubicũ
parma fulseruit hiic eam fu¬
faii et ext̾mnari nct̾e est. um̃
est enm ciceronis illud. Qui at̃

Expanded text:
liquis ignorat, quoties liquis ignorat, quoties melior justiorque pars victa sit? Hinc semper dominationes terunt. Plena est exemplis omnis historia: sed nos contenti erimus uno. Cneius Pompeius bonorum voluit esse defensor; siquidem pro republica, pro Senatu, pro libertate arma suscepit. Idem tamen victus cum ipsa libertate occidit, et a spadonibus Aegyptiis detruncatus, insepultus abjectus est. Non est igitur virtus, aut hostem malorum esse, aut defensorem bonorum, quia vgentis incommoda? Id est, fines propagare aliis violenter ereptos, augere imperium, vectigalia facere majora. Quae omnia non utique virtutes, sed virtutum sunt eversiones. In primis enim tollitur humanae societatis conjunctio, tollitur innocentia, tollitur alieni abstinentia, tollitur denique ipsa justitia, quae dissidium generis humani ferre non potest, et ubicumque arma fulserint, hinc eam fugari et exterminari necesse est. Verum est enim Ciceronis illud: Qui autem
Abbreviated transcription (Latin):
lis esse coe̾. Quid̾ enim probi¬
tate ficta uiam sͥ. ad potenciã
mumiunt. facĩtqz multa que
bom solent. Eo quid̃ prõ pcius
ꝙ fallendi gracia faciunt. uti¬
namq tam facile esset p̾stare.
ꝙͣ facile simulare bonitatẽ. S
hn cum esse ceꝑint ꝓpositi ac
uoti sui compotes. et sũmum po¬
tencie sue gradum ceperint
tum uero simlãcione de posita
mores suos detegunt. rapunt
omma et uiolant et uexant.
eosqz ipsos bonos. quoꝵ causas
susteꝑant: insequũtur. et gra¬
dus ꝑquos ascend̾unt ampu¬
tant. ne quis illos contra ip¬
sos possit muitari. umptũ pu¬
tennis hoc offm̃ non nͥ bomi
esse: ut bonos defendat. at id
suscipe facile est. implere dif¬
ficile. qr cũ te certanũ congres¬
siomq cõmiftis in arbito dei.
non tuo posita est uictoria. Et
pħnq improbi et nu̾o et con¬
spiracione st̃ potenciores ꝙͣ boĩ
ut adeos suꝑandos non tam uir¬
tus sit ꝙͣ felicitas nccͣia. Ana¬

Expanded text:
lis esse commune. quidam enim probilis esse commune. quidam enim probitate ficta uiam sibi ad potentiam muniunt faciuntque multa quae boni solent, eo quidem promptius quod fallendi gratia faciunt. utinamque tam facile esset praestare quam facile est simulare bonitatem! sed hi cum esse coeperint propositi ac uoti sui conpotes et summum potentiae gradum ceperint, tum uero simulatione deposita mores suos detegunt, rapiunt omnia et uiolant et uexant eosque ipsos bonos quorum causam susceperant insequudus per quos ascenderunt amputant, ne quis illos contra ipsos possit imitari. Verumtamen putemus, hoc officium non nisi boni esse, ut bonos defendat. At id suscipere, facile est, implere, difficile; quia cum te certamini congressionique commiseris, in arbitrio Dei, non tuo, posita victoria est. Et plerumque improbi, et numero, et conspiratione sunt potentiores, quam boni; ut ad eos superandos, non tam virtus sit, quam felicitas necessaria. An a
Abbreviated transcription (Latin):
auocari. Sed potissimꝰ in hiis
iebus cõꝑandis uirtutis racio
consistit. quas nobis nec ullꝰ
homo nec more ipsa possit au¬
ferre. Cum hec ita se habeant
illd̾ qd sequitur uerum est. uir¬
tus diuitus p̾cium ꝑsoluere posse
Qui uersus id̾ fere significat
secutus est. putauerunt recte
opibus uti hoc est frugi esse.
non instruere cõnuua sumptu¬
ose. non largiri teniere non
efundere in res suꝑuacuas.
aut turpes. rem familiarẽ.¬
Dicet aliqͣs fortasse: quid tu:
negas ne hanc esse uirtutem.
Non equid̾ nego. contͣria em̃
uidear probare si negem. sed be¬
iam nego qr non illa celestis.
sed tota t̾rena est. qñ quid̃ nichꝰ
efficit nͥ qd̾ remaneat in t̾ra
Quid sit at̾ recte opibus uti. ⁊
quis sit ex diuicus fructus pe¬
tendus declarabo aꝑcius cum
depietatis officio loqui cepero.
Iam cet̾a que sequũtur. nuillo
modo uera st̃. Nam improbis
mimicicias indicere. aut bonoꝵ
defensiones susciꝑe pt̾ cum ma¬

Expanded text:
auocari, sed potissimum in iis auocari, sed potissimum in iis rebus conparandis uirtutis ratio consistit quas nobis nec homo ullus nec mors ipsa possit auferre. cum haec ita se habeant, illut quod sequitur uerum est: uirtus, diuitiis pretium persoluere posse. qui uersus idem fere significat secutus est putauerunt recte opibus uti, hoc est frugi esse, non instruere conuiuia sumptuose, non largiri temere, non effundere in res superuacuas aut turpes rem familiarem.dicet aliquis fortasse: \'quid tu? negasne hanc esse uirtutem?\' non equidem nego, contraria enim uidear probare, si negem, sed ueram nego, quia non sit illa caelestis, sed tota terrena, quandoquidem nihil efficit nisi quod remaneat in terra. quid sit autem recte opibus uti et qui sit ex diuitiis fructus petendus decla-. rabo apertius, cum de pietatis officio loqui coepero. iam cetera quae sequuntur nullo modo uera sunt. nam inprobis inimicitias indicere, aut bonorum defensionem suscipere potest cum ma
Abbreviated transcription (Latin):
stilicet solui et occidere nac̃e est.
Non st̾ progressi ulterus. sed
omnĩa eoꝵ p̾cepta. et omĩa que¬
qd̾ est t̾ra moruintur. ꝑtinent
eniꝰ non ad uitã homĩ cõꝑandã
sedad querendas uel augendas
opes. honores. gloriam. poten¬
ciam que st̃ uniu̾sa mortalia
Tam salicet ꝙͣ ille qui ut ea sͥ
cõtuit̾ent laboranit. huic est
illud uirtus querende rei finẽ
stire modũq. pretipunt em̃
quibus modis et quibus artibꝰ
res familiaris querenda sit qr
uident male quer solere. Sed
huĩoi uirtus non est ꝓposita sa¬
pienti. nec enim uirtus est o
Itaqz et questu et obtentu fa¬
ciliores st̃ malis ꝙ̃ bonis. Nõ
pt̾ gͦ uirtus esse in hiis rebꝰ
querendis in quaꝵ cõtemptu
uis ac rõ uirtutis apparet. nec
adea ipã tñsfugiet. que ma¬
gno et excelso anmo calcare
et proterere gestit. Neq fas
est amimã celestibus intentã
bonis ut hec fragilia sͥ. cõꝑet
ab inmortalibus suis opibus

Expanded text:
scilicet solvi et occidere necesse est: scilicet solvi et occidere necesse est: non sunt progressi ulterius. Sed omnia eorum praecepta, et omnia ququod est terra, moriuntur. pertinent enim non ad uitam homini conparandam, sed ad quaerendas uel augendas opes honores gloriam potentiam: quae sunt uniuersa mortalia, tam scilicet quam ille qui ut ea sibi contingerent laborauit. hinc est illud: uirtus, quaerendae finem rei scire modumque. praecipiunt enim quibus modis et quibus artibus res familiaris quaerenda sit, quia uident male quaeri solere. sed huiusmodi uirtus non est proposita sapienti: nec enim uirtus est opitaque et quaesitu et obtentu faciliores sunt malis quam bonis. non potest ergo uirtus esse in iis rebus quaerendis in quarum contemptu uis ac ratio uirtutis apparet, nec ad ea ipsa transfugiet quae magno et excelso animo calcare ac proterere gestit, neque fas est animam caelestibus intentam bonis, ut haec fragilia sibi conparet, ab inmortalibus suis opibus
Abbreviated transcription (Latin):
in non esse birtutem. deĩ¬
de quid sit uirtus et in quo sit.
sequitur ut id qͦ ipm̃ quid sit
ostendam. qr pene declatum est
in libro t̾cio cũ desiĩmo bono di¬
sputarem. Quia autem qͥd esset
sũmuĩ nestierunt. et in cetens
homs malis ue que sũma non
ẜ eiraueruit ncce̾ est. Que nõ
pt̾ uero iudicio exammare: qui
fontem ipm̃ non tenet unde illa
destendunt. fons aute̾ bonoꝵ
est deus. maloꝵ uero ille scilicet
dim nomĩs semꝑ nimicus deqͦ
sepe diximus. Ab hiis duobus
pͥncipus bona malaq orume᷑
Que uemũt a deo hnͣc hũt raci¬
onem. ut inmortalitate̾ paret̃
qd̾ est sũinũ bonũ. Que autem
ab illo alt̾o id hñt offm̃: ut a ce¬
lestibus auocatũ. fremsqz de
mersum ad penam interficiãt
sempit̾uam qd̾ est sũmũ malũ
Non igitur dubiũ est qͥn illi os
quid esset bonũ et malũ igno¬
rauernt. qui nec deu̾ nec adu̾¬
sariũ dei stierint. Itaqz finem
bonoꝵ ad corpus. et ad hanc ui¬
tam breuem retulerunt: quam

Expanded text:
ni non esse uirtutem, deinde, quid sit uirtus et in quo sit: sequitur ut id quoque ipsum, quid sit ostendam, quia paene declaratum est in libro tertio, cum de summo bono disputarem. qui autem quid esset summum nescierunt, et in ceteris bonis malisue, quae summa non sunt, errauerint necesse est: quae non potest uero iudicio examinare qui fontem ipsum non tenet unde illa descendunt. fons autem bonorum deus est, malorum uero ille scilicet diuini nominis semper inimicus, de quo saepe diximus: ab his duobus principiis bona malaque oriuntur. quae ueniunt a deo, hanc habent rationem, ut inmortalitatem parent, quod est summum bonum: quae autem ab illo altero, id habent officium, ut a caelestibus auocatum mersum, ad poenam interficiant sempiternam, quod est summum malum. Num igitur dubium est, quin illi omnes quid esset bonum et malum ignoraverint, qui nec Deum, nec adversarium Dei scierint? Itaque finem bonorum ad corpus, et ad hanc brevem vitam retulerunt, quam
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritas desit. Itaq cũ de offi¬
tus ad rem militarẽ ꝑtinentibꝰ
disputat᷑. neqz adiusticiã. neq
ad ueram uirtutem accomodat᷑
illa oĩs oracio. sed ad hnͣc bitã
moremqz cuulem. quẽ non esse
iusticiã. et res indicat et ipse
cicero testatus est. Sed nos in qͥt
ueri iuris g̾maneq iusticie so¬
lidam et ex pͥssam effigiem millã
tenennis. umbra et niaginibꝰ
utim᷑. easqz ipãs utinam sequere¬
mur. feruntur enim ab optimis
nature et uĩtatis exemplis. uin
bra igitur est et imago iustĩe
qmͣ illi iusticiã putauerunt.
Quid sapĩam. Nonne id̾ confi¬
tetur in phĩs esse millã. aut
cum fabricius inqͥt aut aristi¬
des iustus noĩatur: aut ab ill
fortitudinis. aut cum ab hoc
iusticie tamꝙͣ asapiente petitꝰ
exẽplum. Neno enim hori sic
sapit: ut sapiẽtem uolumius ĩ
telligi. Nec hu qui sapientes
officior frequencia. similitudi¬
nem quãdam gerebant speciẽq
et his qui iusti habiti st adem¬
pta iusticia est. Onmes igit ᷑

Expanded text:
auctoritas desit. Itaque cum de officiis ad rem militarem pertinentibus disputant, neque ad justitiam, neque ad veram virtutem accommodatur illa omnis oratio, sed ad hanc vitam moremque civilem, quem non esse justitiam, et res indicat, et ipse Cicero testatus est. « Sed nos, inquit, veri juris, germanaequae justitiae, solidam et expressam effigiem nullam tenemus. Umbra et imaginibus utimur; easque ipsas utinam sequeremur! Feruntur enim ab optimis naturae ac veritatis exemplis. » Umbra est igitur et imago justitiae, quam illi justitiam putaverunt. Quid sapientiam? nonne idem confitetur in phisosophis esse nullam? « Aut cum Fabricius, inqdes iustus nominatur, aut ab illis fortitudinis aut ab hoc iustitiae tamquam a sapiente petitur exemplum. nemo enim horum sic sapiens, ut sapientem uolumus in- tellegi, nec ii qui sapientes officiorum frequentia similitudinem quandam gerebant speciemqueet iis qui iusti habiti sunt adempta iustitia est, omnes igitur
Abbreviated transcription (Latin):
illud esse et penam. uidi ego
in bithima p̾sidẽ gaudio mira¬
bilit̾ elatũ tamꝙͣ barbaroꝵ
gentẽ aliqmͣ subegisset: ꝙ uꝰ
qui ꝑ biẽmũ magna uirtut
restiterat. postremo credere ui¬
sus esfet. Contendunt igitir
ut unicant. et exqͥsitos doloies
corporibus inmictunt. et inch
aliud deuitant ꝙͣ ut ne torti
moriantur. qͣiͣ uero mors tm̃¬
modo beatos faciat. ac non ec̾
tormenta ꝙͣto fu̾int guiora.
tanto maiorẽ uirtutis gliam
ꝑiant. Illi at ꝑtinaci stulti¬
cia iubent curam tortis dili¬
genter adhiberi. ut ad illos
cruciatus menbra renouent
et paretur nonus sangus ad
penã. Quid tam pium tam
beneficũ. tam humanũ fieri
potest. Non curassent tam solli¬
ate quos amarent. hec est dõꝵ
distiplina: ad hec oꝑa cultores
suos erudiunt. hec sacra deside¬
rant. Qnͥeciam steleratissimi
homicide contra pios iura mi¬
pia condid̾unt. Nlam et consti¬
tuciones saculege et disputa¬
ciones iurisꝑitoꝵ leguntur

Expanded text:
esse illud, et pugnam. Vidi ego esse illud, et pugnam. Vidi ego in Bythynia praesidem gaudio mirabiliter elatum, tamquam barbarorum gentem aliquam subegisset, quod unus qui per biennium magna uirtute restiterat, postremo cedere uisus esset. contendunt igitur ut uincant et exquisitos dolores corporibus inmittunt et nihil aliut deuitant quam ut ne torti moriantur: quasi uero mors tantummodo beatos faciat ac non etiam tormenta quanto fuerint grauiora, tanto maiorem uirtutis gloriam pariant. illi autem pertinaci stultitia iubent curam tortis diligenter adhiberi, ut ad alios cruciatus membra renouentur et reparetur nouus sanguis ad poenam. quid tam pium, tam beneficum, tam humanum fieri potest? non curassent tam sollicite quos amarent. haec est deorum disciplina, ad haec opera cultores suos erudiunt, haec sacra desiderant. quin etiam sceleratissimi homicidae contra pios iura inpia condiderunt: nam et constitutiones sacrilegae et disputationes iuris peritorum leguntur
Abbreviated transcription (Latin):
naturali mentis feritate. Nõ¬
nulli ut plac̾ent. et hoc officõ
uiamsͥ. ad alciora mumirent.
Aliqui ad occidend̾ p̾cipites ex¬
titunt: sicut unus in frigia
qui uniuersũ ppłm cum ipso
ꝑit̾ conuenticulo concremauit.
Sed hic ꝙͣto seuior tanto demĩ¬
tior muenitur. Illud uero pessĩ
gems est: cui clemencie spẽs
falsa blanditur. Ille grauior.
Ille seuior est carnfer qui ne¬
minem statuit occidere. Itaqz di¬
ci non pt̃ hꝰmodi iudices ꝙͣta
et ꝙͣ trrania tormentoꝵ gn̾a
excogitauerũt. ut ad effectũ
ꝓpositi sui ꝑuenirent. hec aut̃
non tantum ideo facuint: ut
glĩari possint nuillũ se innocẽ¬
cium ꝑemisse. Nam et ipẽ au¬
diui aliquos glĩantes ꝙ admĩ¬
stracio sua in hac ꝑte fuerit in¬
cruenta: sed et imudie causa
ne aut ipĩ uincantur. aut illi
uirtutis sue gloriam cõseqnͣt᷑
Itaq in excogitandis penaꝵ
gn̾ibus nichil aliud ꝙͣ uictoriã
cocfitant. sciunt eniꝰ certamen

Expanded text:
naturali mentis feritate, nonnaturali mentis feritate, nonnulli, ut placerent et hoc officio uiam sibi ad altiora munirent; aliqui ad occidendum praecipites extiterunt, sicut unus in Phrygia, qui uniuersum populum cum ipso pariter conuenticulo concremauit. sed hic quanto saeuior, tanto clementior inuenitur: illut uero pessimum genus est cui clementiae species falsa blanditur, ille grauior, ille saeuior est carnifex qui neminem statuit occidere. itaque dici non potest huiusmodi iudices quanta et quam grauia tormentorum genera excogitauerint, ut ad effectum propositi sui peruenirent. haec autem non tantum ideo faciunt, ut gloriari possint nullum se innocentium peremisse — nam et ipse audiui aliquos gloriantes quod administratio sua in hac parte fuerit incruenta —, sed et inuine aut ipsi vincantur, aut illi virtutis suae gloriam consequantur. Itaque in excogitandis poenarum generibus, nihil aliud quam victoriam cogitant. Sciunt enim certamen
Abbreviated transcription (Latin):
pt̾ pro m̾ito destribere. que uno
loco recubans: tñ ꝑ totum orbẽ
fr̾eis dentibus seuit. et nõ tm
artus honn dissipat. sed et ossa
ipã cõminuit. et in cieres fũ¬
dit
ne quis extet sepulture locus
Quasi uero id affectent qui de¬
um confitentur. ut ad eori sepł¬
cra ueniatur. ac non ut ipĩ ad
deum ꝑuemant. Quenã illa
feritas. que rabies. que insaiã
est. lucem unus t̾ram mortus
denegasse: Dico igitur nichil
mĩstros furoris. quos satellites
iipie iussionis: nccͣitas aut
mueit aut fecit. Non emin
honor ille aut prouectio digni¬
tatis fuit. sedhominis dampͣ¬
cio ad carnificmã. dei uero ad
penã sempit̾nã. Que autẽ ꝑ
totũ orbem singuli gesẜunt.
enairare impossibile est. Qs
tam infmita tam uaria gn̾a
crudelitatis. Accepta em̃ ptãte
pro siuis moribus quisqz seuit.
Alni pͥminia timditate plus
ausi st̃ ꝙͣ iubebantur. Alii suo
ꝓprio aduersum iustos odio. qͥd

Expanded text:
potest pro merito describere, quae uno potest pro merito describere, quae uno loco recubans tamen per totum orbem ferreis dentibus saeuit et non tantum artus hominum dissipat, sed et ossa ipsa comminuit et in cineres furit, ne quis extet sepulturae locus: quasi uero id adfectent qui deum confitentur; ut ad eorum sepulchra ueniatur, ac non ut ipsi ad deum ueniant. quaenam illa feritas, quae rabies, quae insania est lucem uiuis, terram mortuis denegasse? dico igitur nihil ministros furoris alieni, quos satellites inpiae iussionis necessitas aut inuenit aut fecit. non enim honor ille aut prouectio dignitatis fuit, sed hominis damnatio ad carnificinam, dei uero ad poenam sempiternam. quae autem per totum orbem singuli gesserint, enarrare inpossibile est. quis tam infinita, tam uaria genera crudelitatis V accepta enim potestate pro suis moribus quisque saeuiuit. alii prae nimia timiditate plus ausi sunt quam iubebantur, alii suo proprio aduersus iustos odio, quidam
Abbreviated transcription (Latin):
n igitur homines qui de¬
oꝵ suoꝵ moribus con¬
gruunt: qr guem hñt a cerbamqz
iusticiã: eamd̾ impietate̾ suam
qua in ceteris rebus utuntur. ad¬
uersus iustos uiolent̾ ex̾cent. n ͤ
imerito aꝓphetis bestie noĩant᷑
p̾clare itaqz i. tullius. Etemm
si nemo est inqͥt qui non emori
malit. ꝙͣ conuerti in aliqmͣ figu
in hoĩe figurato esse aĩo efferato.
mͥ quid̃ tanto uidetur ꝙͣto p̾sta¬
bilior est ammꝰ corpore. Asper¬
nantur itaq corpora beluaꝵ qͥbꝰ
st̃ ipĩs seuiores. sibiq adeo pla¬
cent. ꝙ homines nati sint. quoꝵ
nichil nͥ hinam̃ta et sũmam fi¬
gurã gennt. Nam quis can¬
casus. que iudia. que hutania
tam inmanes tam sanguinarias
umꝙͣ bestias aluit: Qm feraꝵ
om̃i rabies usq ad uentus sacie¬
tatem furit. fameq sedata pro¬
tinus conquiestit. Illa est uera
bestia cuius una iussione fundi¬
tur ater undiq cruor. crudelis
ubiq luctus. ubiq pauor. et
plĩma mortis nuago. Nemo
huius tante belue inmanitatẽ

Expanded text:
itur hominibus qui deorum suorum moribus congruunt. quia grauis est et acerba iustitia, eandem inpietatem suam qua in ceteris rebus utuntur, aduersus iustos uiolenter exercent, nec inmerito a prophetis bestiae nominantur. praeclare itaque M. Tullius: etenim si nemo est inquit quin emori malit quam conuerti in aliquam figurin hominis figura animo esse efferato? mihi quidem tanto uidetur, quanto praestabilior est animus corpore. aspernantur itaque corpora beluarum, quibus sunt ipsi saeuiores, sibique adeo placent, quod homines nati sint, quorum nihil nisi lineamenta et summam figuram gerunt. nam quis Caucasus, quae India, quae Hyrcania tam inmanes, tam sanguinarias umquam bestias aluit? quoniam ferarum omnium rabies usque ad uentris satietatem furit fameque sedata protinus conquiescit. ilia, illa est uera bestia, cuius una iussione funditur ater ubique cruor: crudelis ubique luctus, ubique pauor et plurima mortis imago. nemo huius tantae beluae inmanitatem