comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uenit hora. ecce tradetur filius hominis: utiq intelli¬
gitur post illud quod eis dictum est dormite et re¬
quiescite. siluisse donimum aliquantum ut hoc fie¬
iet quod promiserat. et tunc intitisse ecce appropinqͣ¬
uit pora. Ioeo post illa uerba secundum marcum po¬
litum est sufficit. id ẽ quod requieuistis iam lufficit.
Si quia commemorata non ẽ ip̃a int̾positio silen¬
cu doniun: propt̾ca coartat intellectumi ut in illis
uerbis alia prominciatio requiratur. Lucas autẽ
preterimsit. quotiens orauerit. Dixit sa ne quod
isti tacuerunt. et orantem ab angelo confortatũ.
et prolixius orantis sudorem fuisse sangumeum.
et guctas decurrentes in terram. Cum ergo dic̃.
et cum surrexisset aborõne et ueniss ad discipulos
suos non ex pressit quota oratione. Nichilo tamen
illis duob repugnat. Iohannes uero postea quã
i ortum ingressimi dicit cum discipilis sius. nõ

Expanded text:
uenit hora, ecce tradetur filius hominis, utique intelleuenit hora, ecce tradetur filius hominis, utique intellegitur post illud quod eis dictum est: dormite et requiescite, siluisse dominum aliquantum, ut hoc fieret quod permiserat, et tunc intulisse: ecce adpropinquauit hora. ideo post illa uerba secundum Marcum positum est sufficit, id est quod requieuistis iam sufficit. sed quia commemorata non est ipsa interpositio silentii domini, propterea coartat intellectum, ut in illis uerbis alia pronuntiatio requiratur. Lucas autem praemisit, quotiens orauerit; dixit sane, quod isti tacuerunt, et orantem ab angelo confortatum et prolixius orantis sudorem fuisse sanguineum et guttas decurrentes in terram. cum ergo dicit: et cum surrexisset ab oratione etuenisset ad discipulos suos, non expressit quota oratione; nihilo tamen illis duobus repugnat. Iohannes uero, posteaquam in hortum ingressum dicit cum discipulis suis, non
Abbreviated transcription (Latin):
hora. et filius hominis tradetur in manus pecca¬
torum. Surgite eaius. ecce appropinquaut qͥ
me tradet. Hec etiam marcus eoq prorsus mõ
atq eo ordine conserit. aliquando breunis quasaĩ
constringens sentencias. et aliquid magis. Nam
uidetur sermo secundum matheum tanquam sͥ
p̃i contrarius: quod post tertiam orõnem uenit ad d¬
scipulos suos et dicit illis. Dormite iam. ⁊ requiesci¬
te. Ecce appropnquaint hora. et filius hommnis
tradetur in mamis peccator. Surgite ea musecae
appropinquauit qui me tradet. Quomodo enim supͥ
dormite iam et requiescite. cum conectat ecce appropin¬
quauit hora. et ideo dicat surgite camus. Qua uelut re¬
pugnancia cõmoti qui legunt. conantur ita prom̃¬
ciare quod dictum ẽ. dormite iam et requiescite tanꝙͣ
abex probrante. non a ꝑmietente sit dictum. Qd̾
recte fieret si esset nc̃ce. Cum u̾o martus ita hoc
cominemorarauerit. et cum dixisset dormite iam et
requiescite. ad iungeret sufficit. et deinde inferret.

Expanded text:
 et filius hominis tradetur in manus peccatorum. surgite, eamus; ecce adpropinquauit qui me tradet. Haec etiam Marcus eoque prorsus modo adque ordine conserit aliquanto breuius quasdam constringens sententias et aliquid magis aperiens. nam uidetur hic sermo secundum Mattheum tamquam sibi ipsi contrarius, quod post tertiam orationem uenit ad discipulos suos et dicit illis: dormite iam et requiescite; ecce adpropinquauit hora et filius hominis tradetur in manus peccatorum. surgite, eamus; ecce adpropinquauit qui me tradet. quomodo enim supra dormite iam et requiescite, cum conectat: ecce adpropinquauit hora, et ideo dicat: surgite, eamus? qua uelut repugnantia commoti qui legunt conantur ita pronuntiare quod dictum est: dormite iam et requiescite, tamquam ab exprobrante, non a permittente sit dictum. quod recte fieret, si esset necesse. cum uero Marcus ita hoc commemorauerit, ut, cum dixisset: dormite iam et requiescite, adiungeret sufficit et deinde inferret
Abbreviated transcription (Latin):
abire. Ut impleretur sermo quem dixit. quia quos
dedisti mͥ non ꝑdidi ex ip̃is quenquam. Dideiteo
autem sicut lucas dicit hi qui circa ipm erant quo
faturum erat. Dixerunt ei. Domine si ꝑcutimus
gładio. Et ꝑcussit unus ex ipis quod om̃nes edi¬
cunt. seruum pͥncipis sacerdotum. et amputaui
anritilam enis. sicut lͥncas et iohẽs dicunt dextera
Eͥ autem ꝑcussit secundum iohẽm. petrus erat.
Quem ꝑtissłit autem. malchus uocabatur. Dem¬
do quod incat dicit. respondens autemi ihs̃ ait.
nite usiphuc. Et adnuuxit quod matheus cõmemorat¬

Expanded text:
abire. ut impleretur sermo, quem dixit: quia quos dedisti mihi, non perdidi ex ipsis quemquam. Videntes autem, sicut Lucas dicit, hi qui circa ipsum erant quod futurum erat dixerunt ei: domine, si percutimus in gladio? et percussit unus ex ipsis, quod omnes quattuor dicunt, seruum principis sacerdotum et amputauit auriculam eius, sicut Lucas et Iohannes dicunt, dextram. qui autem percussit secundum Iohannem Petrus erat, quem percussit autem Malchus uocabatur. deinde quod Lucas dicit: respondens Iesus ait: sinite usque huc, et adiunxit quod Mattheus co
Abbreviated transcription (Latin):
tenete eum. Et confestim accedens ad ihm̃ dixͭ.
Aue rabi. Et obsculatus ẽ eum. Dixitq illi pͥmo
quod ait lucas. Iuda osculo filium homins tradis.
Deinde quod matheus. Annce ad quod uenisti.
demde dicit quod iohes cõmemorat. Quem q̃ri¬
tis. Responderunt ei. Ihm̃ nazarenum. Dicit
eis. ego sum. Stabat autem et nidas qui trade¬
bat eum cum ip̃is. Ut ergo dixit eis ego sũ.

Expanded text:
tenete eum. Et confestim accedens ad Jesum, dixit: Ave, rabbi. Et osculatus est eum . Dixitque illi primo, quod ait Lucas, Juda, osculo Filium hominis tradis ? deinde quod Matthaeus, Amice, ad quid venisti? Deinde dixit, quod Joannes commemorat: Quem quaeritis? Responderunt ei: Jesum Nazarenum. Dicit eis Jesus: Ego sum. Stabat autem et Judas, qui tradebat
Abbreviated transcription (Latin):
rediens stare ceperat. S forte ait aliquis. Non¬
dum exierat.surrexerat autem exiturus. hoc
potest dicere. qui putat foris ante ianuam scdõ
int̾rogatum negasse. Uideamus ergo iohãns
sequencia. Pontilex gͦ inquit. interrogauit
Ihm de discipulis sius et de doct̾na enis. Respõ¬
dit ei ihs̃. Ego palam locutus sum mundo. ego

Expanded text:
rediens stare coeperat. Sed forte ait aliquis: nonrediens stare coeperat. Sed forte ait aliquis: nondum exierat, surrexerat autem exiturus. hoc potest dicere qui putat foris ante ianuam secundo. interrogatum negasse. uideamus ergo Iohannis sequentia: ll\'pontifex ergo, inquit, interrogauit legum de discipulis suis et de doctrina eius. respond
Abbreviated transcription (Latin):
fuisset intinta: dixit. Et hic cum illo erat. At ille
negait eum dicens. Mulier non nom illum. Et
post pusillum. alius uidens eum dixit. Et tu de illis
es. hoc g. quod lucas ait. et post pusillum iam egł¬
sus erat petrus ianuam et pͥmus gallus cantaue¬
rat. iamq redierat: ut quemadmodum dicit io¬
hannes ad focum stans iterum negaret. Iohãnes
enim in pͥma negatione petri. non solum de pͥmo
gallicantu tacet sicut et ceteri excepto marco:
sed etiam quod sedentem ad ignem cognouit An¬
cilla non commemorat. Hoc enim tantũ ait.
dicit gͦ petro ancilla hostiaria. Nunquid ergo
et tu de discipulis es homnnis istius. Dicit ille.
Non sum: Deinde int̾point que gesta sunt cum
ihũ in eadem domo que cõmenioranda arbitratus
ẽ. ita narrãs. Stabant autem serui et ministri
ad prumas quia frigus erat et calefiebant. Erat
aũt cum eis et petrus stans et calefaciens se. Hic
gͦ. iam intelligitur exisse foras petrum et re¬
disse. Primo enni sedebat ad ignem. postea iã

Expanded text:
t. at ille negauit eum dicens: mulier, non noui illum. et post pusillum alius uidens eum dixit: et tu de illis es. hoc ergo quod Lucas ait: et post pusillum, iam egressus erat Petrus ianuam et primus gallus cantauerat, iamque redierat, ut, quemadmodum dicit Iohannes, ad focum stans iterum negaret. Iohannes enim in prima negatione Petri non solum de primo galli cantu tacet, sicut ceteri excepto Marco. sed etiam, quod sedentem ad ignem cognouit ancilla, non commemorat. hoc enim tantum ait: dicit ergo Petro ancilla ostiaria: numquid ergo et tu de discipulis es hominis istius? dicit ille: non sum. deinde interponit, quae gesta sunt cum Iesu in eadem domo, quae commemoranda arbitratus est, ita narrans: stabant autem serui et ministri ad prunas, quia frigus erat, et calefiebant; erat autem cum eis et Petrus stans et calefaciens se. hic ergo intellegitur iam exisse foras Petrum et redisse; primo enim sedebat ad ignem, postea iam
Abbreviated transcription (Latin):
cominemorat ei dommum respondisse de panefilio¬
rum non mittendo camib: illis interpositis dictũ
est. que matheus dicta non taciit. id est quia di¬
scipuli rogauerunt eum pro illa. et quia respon¬
dit non se eẽ missum nͥ ad oues que perierunt do¬
mus israel. et quia illa uenit id est consecuta est
et ad orait cum dicens. dñe adruua me. Tunc de¬
inde dictum ẽ: quod euangeliste anbo comme¬
moraxt.
equitur matheus ita narrans. Et cum tnͣ

Expanded text:
commemorat ei dominum respondisse de pane filiocommemorat ei dominum respondisse de pane filiorum non mittendo canibus, illis interpositis dictum est quae Mattheus dicta non tacuit, id est quia discipuli rogauerunt eum pro illa et quia respondit non se esse missum nisi ad oues quae perierunt domus lsrahel et quia illa uenit, id est consecuta est, et adorauit eum dicens: adiuua me, tunc deinde dictum est quod euangelistae ambo commemorant. Sequitur Mattheus ita narrans: et cum t
Abbreviated transcription (Latin):
ra usq ad illud ubi art. O nulier magna est fi¬
des tua fiat tibi sicut uis. et sanata est filia illius¬
ex illa hora. Hoc de muliere chananea etiam marais
cõmemorat eundem rerum gestarum ordinem ses¬
uans. nec afferens aliquam repugnancie questes¬
nem: insi quod in domo dicit finsse dominum. cũ
ad illum uenit eadem mulier profilia sua rogans
Matheus autem posset quidem facle intelligi de
domo tacuisse: candem tamen rem cõmemorasse
S quonam dicit discipilos dommo ita suggesa¬
se.dimicte illam quonã clamat post nos: nnchil
uidetur aliud significare: quam post ambulantẽ
domiiũ imlierem illam deprecatorias noce ᷤ msss
Qͦmͦ ergo in domo. nisi quia intelligendum et
Dixisse quidem marcum quod intrauerit ubierat
ihs̃. cum eum predixisset fuisse in domo. Sedqr
maths̃ ait. non respondit ei uerbum : dedit agno¬
scere quod ambo tacuerunt. in eo silentio egressũ
fuisse thm̃i de domo illa. atq ita cetera contexint᷑
que iam in millo discordant. Quod enim marcus

Expanded text:
ud ubi ait: o mulier, magna est fides tua; fiat tibi sicut uis. et sanata est filia eiusex illa hora. hoc de muliere Chananaea etiam Marcus commemorat eundem rerum gestarum ordinem seruans nec afferens aliquam repugnantiae quaestionem. nisi quod in domo dicit fuisse dominum cum ad illum uenit eadem mulier pro filia sua rogans. Mattheus autem posset quidem facile intellegi de domo tacuisse, eandem tamen rem commemorasse, sed quoniam dicit discipulos domino ita suggessisse: dimitte illam, quia clamat post nos, nihil uidetur aliud significare quam post ambulantem dominum mulierem illam deprecatorias uoces emisisse. quomodo ergo in domo, nisi quia intellegendum est dixisse quidem Marcum quod intrauerit, ubi erat Iesus, cum eum praedixisset fuisse in domo? sed quia Mattheus ait: non respondit ei uerbum, dedit agnoscere, quod ambo tacuerunt in eo, silentio egressum fuisse legum de domo illa. adque ita cetera contexuntur, quae iam in nullo discordant. quod enim Marcus
Abbreviated transcription (Latin):
Nec tamen ineo quod ab istis digreditur: aliquid
ordim istorum illius in alia transitus ad uersatur.
Quid enim prohibet intelligere et illos ẽẽ sanatos
adomino. de quib narrat matheus et marcus. et
illis qui eum secuti sunt transmare hec eum locu¬
tum eẽ quep̾dicat iohannes quando quidem caphar¬
naum quo dicunt᷑ secundum iohannem tran ffre¬
tasse uixta stagnum ẽ genesar. ad quam t̾ram
sccundum matheum dicunt᷑ exisse.
qͣuitur itaq matheus post illum sermonẽ
Dm̃ irbi de non lotis manib cum phariseis
egit. atq ita conserit narrationen. ordinem qͣn¬
tum ip̃e transitus indicat rerum etiam que secu¬
te sunt seruans. Et egressus in quit inde ih̃s. secessit
in ꝑtes tyri et srdonis. Et ecce mulier chananea
afimb illis egressa: cla mauit dicens ei. Miserere

Expanded text:
nec tamen in eo quod ab istis digreditur aliquid nec tamen in eo quod ab istis digreditur aliquid ordini istorum illius in alia transitus aduersatur. quid enim prohibet intellegere et illos esse sanatos a domino, de quibus narrat Mattheus et Marcus, et illis qui eum secuti sunt trans mare haec eum locutum esse quae praedicat Iohannes, quando quidem Capharnaum, quo dicuntur secundum Iohannem transfretasse, iuxta stagnum est Gennesar, ad quam terram secundum Mattheum dicuntur exisse? Sequitur itaque Mattheus post illum sermonem domini, UDI de non lotis manibus cum Pharisaeis egit, adque ita conserit narrationem, ordinem, quantum ipse transitus indicat, rerum etiam quae consecutae sunt seruans: et egressus, inquit, inde Iesus secessit in partes Tyri et Sidonis. et ecce mulier Chananaea a finibus illis egressa clamauit di
Abbreviated transcription (Latin):
tassent uenerunt in terram genesar. Et cũ
cognoiiisent eum iuiri loci illius: nserunt in
uiiuersam regionem illam. et obtulerunt ei õs
male habentes. et rogabant eum ut uel fiibriã
Uestimenti enis tangerent. Et quicumq tetigerunt.
salin facti sunt. Tunc accesserunt ad eun ab ihero¬
selmus scribe et pharisei dicentes. Quare discipuli
m transgrediunt᷑ traditionem semoꝵ. Non enni
liuant manus suas cum panem manducant. Et
cetera usq ad illud ubi ait. Non lotis autem ma¬
mb manducare non comquinat hominem. Hec
et marcus cominemorat: sine aliqua repugnan¬
çie questione. Quicquid enim diu̾so modo ab alio dr̃.
abeadem sentencia non recedit.Iohannes autem
ab illa nauicula ad quam dominus suꝑ mare am¬
bulans uenit. postea quam exierunt in t̾ram
more suo in sermonem domii intentus. eum ex
accasione pains multa precipueq diumna locutũ
eẽ commnemorat. Postq ip̃m serinonem rursꝰ
in aliud atq aliud enus narratio sublut̾ fert᷑.

Expanded text:
 uenerunt in terram Gennesar. et cum cognouissent eum uiri loci illius, miserunt in uniuersam regionem illam et obtulerunt ei omnes male habentes, et rogabant eum, ut uel fimbriam uestimenti eius tangerent. et quicumque tetigerunt salui facti sunt. tunc accesserunt ad eum ab Hierosolymis scribae et Pharisaei dicentes: quare discipuli tui transgrediuntur traditionem seniorum? non enim lauant manus suas, cum panem manducant. et cetera usque ad illud ubi ait: non lotis autem manibus manducare non coinquinat hominem. haec et Marcus commemorat sine aliqua repugnantiae quaestione; quidquid enim diuerso modo ab alio dicitur ab eadem sententia non recedit. Iohannes autem ab illa nauicula, ad quam dominus ambulans supra mare uenit, posteaquam exierunt in terram, more suo in sermonem domini intentus eum ex occasione panis multa praecipueque diuina locutum esse commemorat, postque ipsum sermonem rursus in aliud adque aliud eius narratio sublimiter fertur.
Abbreviated transcription (Latin):
debet in illo monte quo eum dixit matheus ascendis¬
se ut solus oraret. dixisse discipulis quem me diãt
c̃ẽ turbe. lucas enim uidetur in hoc congruere ma¬
theo. ꝙ dixit cum solus eẽt orans. cumi ille dixisset
ascẽdit in montem solus orare: sed õmo alibi cum
solus oraret.et eẽnt cum illo discipuli. hoc interro¬
gaiit. Solum quippe lucas fuisse dixit non sine di¬
scipulis sicut matheus et iohẽs quando ab illo discs¬
serunt. ut precederent eum transmare. Iste namq
aꝑtissime adumxit. Erant cum illo et discipin.
ptomide solum dixit: sine turbis que timi illo non
hĩtabant.

Expanded text:
debet in illo monte, quo eum dixit Matthaeus ascendisdebet in illo monte, quo eum dixit Matthaeus ascendisse, ut solus oraret, dixisse discipulis, Quem me dicunt esse turbae Lucas enim videtur in hoc congruere Matthaeo, quia dixit, cum solus esset orans; cum ille dascendit in montem solus orare — sed omnino alibi, cum solus oraret et essent cum illo discipuli, hoc interrogauit. solum quippe Lucas fuisse dixit, non sine discipulis, sicut Mattheus et Iohannes, quando ab illo discesserunt, ut praecederent eum trans mare. iste namque apertissime adiunxit: erant cum illo et discipuli. proinde solum dixit sine turbis, quae cum illo non habitabant.
Abbreviated transcription (Latin):
poris factus non cominemoratur: putant plerũqo i
audint. hoc etiam postea factum cẽ quod postea d̾.
Sicut etiam quos dixerat ascendisse naueni et uens¬
se transmare in capharnaum: dicit adeos in man
laborantes uenisse dominum ambulantem suꝑaquos
quod utiq pͥus in ip̃a naigatione factum est. qua
uemebant capha̾naum. Luicas aũt post narratum
de quinq pamb miraculum ꝑgit in aliud. et abo¬
dine isto digreditur. Neq enim aliquid de nainca
illa commnemorat et de uia domini suꝑ aquas. Sed
cum dixisset et manducauerunt omnes et satinati
sunt. et sublatum ẽ quod suꝑfunt illis fraginentorũ
cophim duodecimi: deinde subniuxit. Et factum est
cum solus eẽt orans: erant cum illo et disci puli. Et
interrogaiit illos dicens. Quem me dicunt ẽẽ tur¬
be. Iam deinceps alud narrans: non quod illi tres
qui dominum ambulantem suꝑ aquas uenisse ad na¬
ingantes discipulos retulerunt. Nec ideo pntari

Expanded text:
poris factus non commemoratur, putant plerumque qui poris factus non commemoratur, putant plerumque qui audiunt hoc etiam postea factum esse quod postea dicitur. sic etiam quos dixerat ascendisse nauem et uenisse trans mare in Capharnaum dicit ad eos in mari laborantes uenisse dominum ambulantem super aquas, quod utique prius in ipsa nauigatione factum est, qua ueniebant Capharnaum. Lucas autem post narratum de quinque panibus miraculum pergit in aliud et ab ordine isto digreditur. neque enim aliquid de nauicula illa commemorat et de uia domini super aquas. sed cum dixisset: et manducauerunt omnes et saturati sunt et sublatum est quod superfuit illis fragmentorum cophini duodecim, cum solus esset orans, erant cum illo et discipuli, et interrogavit illos dicens: Quem me dicunt esse turbae ? jam deinceps aliud narrans, non quod illi tres, qui Dominum ambulantem super aquas venisse ad navigantes discipulos retulerunt. Nec ideo putari
Abbreviated transcription (Latin):
q enim cause orandi contraria ẽ causa fugiendi.
Quando quidem et huic dominus transfigurans ĩ
se corpus humilitatis nr̃e. ut confor me faceret cor¬
pori glẽ sue. id quo doceat. hanc ẽẽ nobis magnã
causam orandi. quando ẽ causa fugiendi. Nec illud
aduersum est. quod matheus pͥus eum dixit iussis¬
se discipulos ascendere in naiuiculam. et preced̾e̾
cum transfretum donec dincteret turbas. Ac
deinde dumissis turbis ascendisse in montẽ solũ
orare. iohẽs uero pͥus eum fugisse commnemorat
solum in montem. ac deinde. ut autem sero factũ
est inquit: descenderunt discipuli enis ad mare.
et cum ascendissent nauem. Et cetera. Quis enm
non udeat hoc recapitulando iohãnem postea dixisse
factum a discipulis. quod iam usserat antequã
fugisset in montem. sicut solet in sermone ad
aliquid pref̾missum rediri quodam modo. S¬
quia ip̃e reditus maxime in brenitate ac puncto tem¬

Expanded text:
que enim causae orandi contraria est causa fugiendi, que enim causae orandi contraria est causa fugiendi, quando quidem et hinc dominus transfigurans in se corpus humilitatis nostrae, ut conforme faceret corpori gloriae suae, id quoque doceat hanc esse nobis magnam causam orandi, quando est causa fugiendi. nec illud aduersum est, quod Mattheus prius eum dixit iussisse discipulos ascendere in nauiculam et praecedere eum trans fretum, donec dimitteret turbas, ac deinde dimissis turbis ascendisse in montem solum orare, Iohannes uero prius eum commemorat fugisse solum in montem ac deinde: ut autem sero factum est, inquit. descenderunt discipuli eius ad mare, et cam ascendissent nauem, et cetera. quis enim non uideat hoc recapitulando Iohannem postea dixisse factum a discipulis quod iam Iesus iusserat, antequam fugisset in montem, sicut solet in sermone ad aliquid praetermissum rediri quodammodo? squia ipse reditus maxime in breuitate ac puncto tem
Abbreviated transcription (Latin):
transmare in capharnaum. Et tenebre iam facte erãt:
et non uenerat ad eos ihs̃. Mare autem uento mag¬
noflante exurgebat. Et cetera. Nichil contrarium
uderi potest nisi quod matheus duissis turbis eũ
dicit alcendisse in montem ut illic solus oraret: iohẽs
autem in monte fuisse cum easdem turbas de quĩq
panib parit. Sed cum et ip̃e iohannes dicat post
ilud miracudum fugisse cum in montem ne a tur¬
bis teneret᷑ que eum uolebant regem facere : utiq
mamfestum ẽ. quod de monte in plamora descende¬
rant. quando illi panes turbis ministrati funt.
Et ideo non ẽ contrarium quod ascendit rursus ĩ
montem. sicut ⁊ matheus et iohannes dicunt: insi
quod matheus dixit ascendit. iohẽs autem fugit.
Quod eẽt contrarium: si fugiens non ascenderet.
Nec illud repugnat quod matheus dixit. ascendit
in montem solus orare: iohannes autẽ cum cog¬
nouisset inquit quia uenturi essent et facerent
eum regem. fugit iterum in montẽ ip̃e solus. Ne¬

Expanded text:
trans mare in Capharnaum. et tenebrae iam factae erant et non uenerat ad eos Iesus. mare autem uento magno flante eisurgebat, et cetera. nihil hic contrarium uideri potest, nisi quod Mattheus dimissis turbis eum dicit ascendisse in montem, ut illic solus oraret, Iohannes autem in monte fuisse, cum easdem turbas de quinque panibus pauit. sed cum et ipse Iohannes dicat post illud miraculum fugisse eum in montem, ne a turbis teneretur, quae eum uolebant regem facere, utique manifestum est, quod de monte in planiora descenderant, quando illi panes turbis ministrati sunt. et ideo non est contrarium, quod ascendit rursus in montem, sicut et Mattheus et Iohannes dicunt, nisi quod Mattheus dixit: ascendit, Iohannes autem: fugit, quod esset contrarium, si fugiens non ascenderet. nec illud repugnat quod Mattheus dixit: ascendit in montem solus orare, Iohannes autem: cum cognouisset. inquit, quia uenturi essent, ut facerent eum regem, fugit iterum in montem ipse solus. ne
Abbreviated transcription (Latin):
se dictum putare pp̃ ꝑuilos quos ideo negant
habere peccant quod eis in baptismo remictatur.
quia nondum arbitrio uoluntatis utuntur. qͣsi
uero peccatum quod eos ex adam dixinnis origina¬
liter trahere. idẽ reatu enis iplicatos. et obhoc
pene obnorios detineri: usquã ec̃ potuit insi in uo¬
luntate. quia uoluntate cominissum est. quando
duum precepti est facta transgressio. Potest etiã
putari fallsa ẽẽ ista sentencia qua dixius nus¬
quam nisi in uoluntate ẽẽ peccatum quia dicit
apostolus si autem quod nolo hoc facio.iam non
ego operor illud. sed quod peccatum in me hĩtat.¬

Expanded text:
se dictum putare propter paruulos, quos ideo negant se dictum putare propter paruulos, quos ideo negant habere originale peccatum, quod eis in baptismo remittatur, quia nondum arbitrio uoluntatis utuntur. quasi uero peccatum, quod eos ex Adam dicimus originaliter trahere, id est reatu eius inplicatos, et ab hoc poenae obnoxios detineri, umquam esse potuit nisi ex uoluntate, qua uoluntate commissum est, quando diuini praecepti est facta transgressio. potest etiam putari falsa esse ista sententia, qua diximus nusquam nisi in uoluntate esse peccatum, quia dixit apostolus: si autem, quod nolo, hoc facio, iam non ego operor illud, sed quod in me habitat
Abbreviated transcription (Latin):
ost hunc librum scripsi adhut presbiter contra¬
manicheos de duab ammab quarum dicint
ña ꝑtem dei eẽ alteram de gente tenebrarum.
quam non condiderit deus et que sit deo coet̾na.
et has ambas anmas unam bonam. alteram
malam m homine uno ẽẽ delirant istam scilicet
malam propriam carnis ẽẽ dicentes: quam carnẽ
etiam dicunt gentis ẽẽ tenebrarum. illam uero
bonam ex aduenticia dei ꝑte que contenebrarũ
gente conflixerit atq utrumq miscuerit. et oĩa
quidem bona homnus illi bone aĩe: omma uͦ
mala illi male amine tribuunt. In hoc libro illud
quod dixi millam eẽ qualencuq utam que non
eo ip̃o quo uita ẽ. et inquantum ommino uita est ad
sũmum uite fontem pͥncipiumq ꝑtineat. ita dixi
ut tanquam creatura ad creatorem ꝑtinere intel¬
ligatur. non autem de illo eẽ tanquam ꝑs enis en¬
stimetur. Item quod dixi misquam scicet mu ĩ
uoluntatẽ eẽ pectatum: possunt pelagiam pro

Expanded text:
ost hunc librum scripsi adhuc presbyter contraManicheos de duabus animabus, quarum dicunt unam partem dei esse, alteram de gente tenebrarum. quam non condiderit deus et quae sit deo coaeterna, et has ambas animas, unam bonam, alteram malam, in homine uno esse delirant, istam scilicet malam propriam carnis esse dicentes, quam carnem etiam dicunt gentis esse tenebrarum, illam uero bonam ex aduenticia dei parte, quae cum tenebrarum gente conflixerit, atque utrumque misceri, et omnia quidem bona hominis illi bonae animae, omnia uero mala illi malae animae tribuunt. In hoc libro illud, quod dixi, nullam esse qualemcumque uitam, quae non eo ipso, quo uita est et in quantum omnino uita est, ad summum uitae fontem principiumque pertineat, ita dixi, ut tamquam creatura ad creatorem pertinere intellegatur, non autem de illo esse tamquam pars eius existimetur. Item quod dixi: nusquam scilicet nisi in uoluntate. esse peccatum, possunt Pelagiani pro
Abbreviated transcription (Latin):
dam catholicis. prisciliamstas se debere simulare.
ut eorum latebras penetrarent. Qͦd ego fieri ꝓ¬
hibens: hunc librum condidi. Hic liber sic incipͭ.
Ouita michi legenda misisti.
epistolas pelagianorum ad ep̃m̃ romane

Expanded text:
sdam catholicis Priscillianistas se debere simulare, sdam catholicis Priscillianistas se debere simulare, ut eorum latebras penetrarent. Quod ego fieri prohibens, hunc librum condidi. Hic liber sic incipit: Multa mihi legenda misisti. epistolas Pelagianorum ad episcopum Roman
Abbreviated transcription (Latin):
nefandis se ignibus concremarent. ille rescripsit
eplãs duas. Uniam breuem.festinante ut asseruit
ꝑlatore. aliam ꝓliram. quasi plemus diligentiusq
respondens. Has michi supra memoratus tribu¬
nus eristimauit mictendas. ut eas potius ego¬
ip̃e refellerem. quas ambas uno libro redargui.
Qui cum in eiusdem gaudenca peruenisset manꝰ
rescripsit quod ei iusum ẽ ad me ip̃m nulla rõ¬
ne respondens. sed magis se nec respondere nec
tacere potiusse declarans quod cum latis pollet
intelligenter legentib et nr̃a atq ip̃ius dicta
conferentibus apparere: nolui tamẽ sine re¬
scripto relinquere quicquid illud fuit. Hinc factum e
Ut hi nr̃i ad illum duo librieẽnt. Hoc opus sic
incipit. Gaudentius donatictarum tamugaden
T
operis ea causa existit: quod ad priscilliam¬
stas hereticos uestigandos qui heresmsuam nõ
solum negando atq mentiendo. uerum etiam
peierando existimant occulendam. iusum ẽ. quib¬

Expanded text:
nefandis se ignibus concremarent; rescripsit nefandis se ignibus concremarent; rescripsit ille epistolas duas: unam brevem, festinante, ut asseruit, perlatore; aliam prolixam, quasi plenius diligentiusque respondens. Has mihi supra memoratus tribunus existimavit mittendas, ut eas potius ipse refellerem; quas ambas uno libro redargui. Qui cum in ejusdem Gaudentii pervenisset manus, rescripsit quod ei visum est ad meipsum, nulla ratione respondens, sed magis se nec respondere, nec tacere potuisse declarans. Quod cum satis posset intelligenter legentibus, et nostra atque ipsius dicta conferentibus apparere, nolui tamen sine rescripto relinquere quidquid illud fuit. Hinc factum est ut hi nostri ad illum duo libri essent. Hoc opus sic incipit: Gaudentius Donatistarum TamugadensT operis ea causa exstitit, quod ad Priscillianistas haereticos vestigandos, qui haeresim suam non solum negando atque mentiendo, verum etiam pejerando existimant occulendam, visum est quibu
Abbreviated transcription (Latin):
opinatur quod istum mundum non deus fecerit. nec
deus legis que data ẽ per moisem et prophetarũ
adeandem legem ꝑtinencium uerus sit deus: sei
pessimus demon. cum apud carthaginem mul¬
tis confluentib et actentissime audientib in pla¬
ulla dilatione miserunt. multum rogantes ut
nec ego respondere differrem. Refelli eum libris
Duobus. quos ideo p̾notam contra aduersarnĩ
legis et prophetarum. quia codex ip̃e qui missus
⁊̃ nomen non habebat auctoris. Hoc opus sic in¬
notarius hic erat in affrica executor impe¬
rialium nissiomum contra donatistas datarum
qui cum dedisset licteras ad gaudentium tamu¬
gadensem donatistarum ep̃m. unum illorum sep¬
tem quos in nr̃a collatione auctorem sue defensio¬
ius elegerant. ex hortans eum ad unitatem catho¬
licam et dissuadens incendium. quo se ac suos cum
ipa in qua erat eccliã consumere minabatur. ad¬
dens etiam ut si se nictos putarent fugerent po¬
tius secundum preceptum domimi xp̃ĩ. quam

Expanded text:
opinatur quod istum mundum non Deus fecerit, nec Deus Legis quae data est per Moysen, et Prophetarum ad eamdem Legem pertinentium, verus sit Deus; sed pessimus daemon; cum apud Carthaginem multis confluentibus et attentissime audientibus, in plaulla dilatione miserunt, multum rogantes, ut nec ego respondere differrem. Refelli eum libris duobus, quos ideo praenotavi, Contra Adversarium Legis et Prophetarum, quia codex ipse qui missus est, nomen non habebat auctoris. Hoc opus sic innotarius hic erat in Africa exsecutor imperialium jussionum contra Donatistas datarum. Qui cum dedisset litteras ad Gaudentium Tamugadensem Donatistarum episcopum, unum illorum septem quos in nostra collatione auctores suae defensionis elegerant, exhortans eum ad unitatem catholicam, et dissuadens incendium quo se ac suos cum ipsa in qua erat ecclesia consumere minabatur, addens etiam ut si se justos putarent, fugerent potius secundum praeceptum Domini Christi quam
Abbreviated transcription (Latin):
tere ullius secilaris potestatis impetu scismaticos
d cõmunionem uiolenter artari. Et uere michi
tunc nõ placebat.qm̃ nondum exꝑtus eram :

Expanded text:
ere ullius. saecularis potestatis inpetu scismaticos ad communionem uehementer artari. et uere mihi tunc non placebat, quoniam nondum expertus eram
Abbreviated transcription (Latin):
dum scripturas sanctas possit ostendi: quando qͥdẽ
hic non insi angelos scõs intelligi nolui. quos hr̃e
ammas misquam me legisse in diuinis eloquns
canonicis recolo. Hic liber sic intipit. Satis diu
tulus de magistro in quo disputatur et que¬
ritur. et inuenitur magiltrum non eẽ qui docet
quod in euangelio scriptum est. uius ẽ ur̃ ma¬

Expanded text:
dum scripturas sanctas forsitan possit ostendi, quandoquidem dum scripturas sanctas forsitan possit ostendi, quandoquidem hic non nisi angelos sanctos intellegi uolui, quos habere animas numquam me legisse in diuinis eloquiis canonicis recolo. Hic liber sic incipit: Satis diu tulus de magistro. in quo disputatur et quaeritur et inuenitur magistrum non esse, qui docequod in euangelio scriptum est: unus est ma
Abbreviated transcription (Latin):
si ulla est: ille qui eam fecit ẽ deus nr̃. si autem
milla est: nulloꝵ deus potest ẽẽ iste quantominiꝰ
nr̃. Esse tamem uitalem spũalem uitalemq
uirtutem etiam si non sit ammal mundus: que
uirtus in angelis sanctis ad decorandum atq
administrandum mundum deo seruit. aquib
non intelligitur rectissime creditur. Angeloꝵ
autem scõrum nomine omnem scam creaturã
spũadem in dei secreto atq occulto ministerio cõ¬
stitutam nunc appellaueri. sed spũs angelicos
sancta scriptura nomine ammarum significare
non solet. Promde meo quod circa finem libri hͦ
diri. rõnales et intellectuales nimeri beatarum
amiarum atq scãrum legem ipãm dei sme qua
folium de arbore non cadit. et cui nr̃i capilli nime¬
rati sunt: nulla interposita natura excipientes
usq ad terrena et inferna nira transictunt. nõ
bideo quemadmnodum uocabulum ammarum secũ¬

Expanded text:
si ulla est, ille, qui eam fecit, est deus noster; si autem si ulla est, ille, qui eam fecit, est deus noster; si autem nulla est, nullorum deus potest esse iste, quanto minus noster. esse tamen spiritalem uitalemque uirtutem, etiamsi non sit animal mundus, quae uirtus in angelis sanctis ad decorandum atque administrandum mundum deo seruit, et a quibus non intellegitur rectissime creditur. angelorum autem sanctorum nomine omnem sanctam creaturam spiritalem in dei secreto atque occulto ministerio constitutam nunc appellauerim. sed spiritus angelicos sancta scriptura nomine animarum significare non solet. proinde in eo, quod circa finem libri huius dixi: rationales et intellectuales numeri beatarum animarum atque sanctarum legem ipsam dei, sine qua folium de arbore non cadit et cui nostri capilli numerati sunt, nulla interposita natura excipientes usque ad terrena et inferna iura transmittunt, non uideo, quemadmodum uocabulum animarum secun
Abbreviated transcription (Latin):
autem a sũmo deo in eam ꝑ aĩam traicitur. Aĩa
quiꝓpe ip̃am compagem tenet ne dissoluatur ⁊
diffluat. quod uidemus in corporib ammalium
amina discedente contingere. Si autem infima
pulcritudo in omnib corporib intelligatur. co¬
git ista sentencia t̾ ip̃m mundum anmal credi.
ut etiam in ip̃m quod in illo mntatur constan¬
ciam a sũmo deo ꝑ animam traiciat᷑. S aunmal
eẽ istum mundum sicut plato sensit Alnq philo¬
phi plurni. nec ratione certa indagare potui.
nec diuinarum scripturarum auctoritate ꝑsuaderi
posse cognomi. Unde tale aliquid a me dictum quo¬
id accipi possit:ctiam in libro de imortalitate a¬
nime temere dictum notaui. non qr hoc falsum
eẽ confirmo sed qr nec uerum eẽ comprehendo.
quod sit ammal mundus. Hoc sane inconcusse re¬
tinendum ẽẽ non dubito: dm̃ nobis non ẽẽ istum
mundum. siue anma enis ulla. siue nulla sit. qr

Expanded text:
autem a summo Deo in ea per animam trajicitur. Anima autem a summo Deo in ea per animam trajicitur. Anima quippe ipsam compagem tenet, ne dissolvatur, et diffluat; quod videmus in corporibus animalium anima discedente contingere. Si autem infima pulchritudo in omnibus corporibus intelligatur, cogit ista sententia etiam ipsum mundum animal credere, ut etiam in ipsum, quod in illo imitatur constantiam, a summo deo per animam traiciatur. sed animal esse istum mundum, sicut Plato sensit aliique philosophi plurimi, nec ratione certa indagare potui nec diuinarum scripturarum auctoritate persuaderi posse cognoui. unde, tale aliquid a me dictum quod accipi possit etiam in libro de inmortalitate animae, temere dictum notaui, non quia hoc falsum esse confirmo, sed quia nec uerum esse conprehendo, quod sit animal mundus. hoc sane inconcusse retinendum esse non dubito, deum nobis non esse istum mundum, siue anima eius ulla siue nulla sit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
tum putetur quasi non sint futura post resu¬
rectionem corpora meliora quam pͥmorum ho¬
minum in paradiso fuerunt. cum illa iam
non sint Alenda corporalib alimentis quib ale¬
bantur ista. sed pͥstina stabilitas hactemis acci¬
pienda ẽ. quatens egritudinem ita nullam co¬
pora illa patientur. sicut nec ista pati possent
ante pectatum. Alio loco laboriosior ẽ inquam
huius mundi amor. Qͦd enimi in illo annna
querit: constanciam scilicet eternitatemq nõ
muenit. qm̃ rerum transitu completur infima
pulcritudo. et quod in illa muitatur constantiã
a sumimo deo ꝑ ammam traicitur. qm̃ prior ẽ
species tantũmꝰ tempore cominutabilis quam
ea que et tempore et locis. Hec uerba si eo modo
accipi possunt: ut non intelligat᷑ infima pul¬
chritudo insi in corporib hominum ominunq a¬
infesta defendit. Hoc quippe in ea pulchritudine
mnitatur constanciam quod in compage sua
manent eadem corpora inquantum manent. Id

Expanded text:
tum putetur, quasi non sint futura post resutum putetur, quasi non sint futura post resurrectionem corpora meliora, quam primorum hominum in paradiso fuerunt, cum illa iam non sint alenda corporalibus alimentis, quibus alebantur ista; sed pristina stabilitas hactenus accipienda est, quatenus aegritudinem ita nullam corpora illa patientur, sicut nec ista pati possent ante peccatum. Alio loco: laboriosior est, inquam, huius mundi amor. quod enim W illo anima quaerit, constantiam scilicet aeternitatemque, non inuenit, quoniam rerum transitu conpletur infima pulchritudo et, quod in illo imitatur constantiam, a summo deo per animam traicitur, quoniam prior est species tantummodo tempore commutabilis quam ea, quae et tempore et locis. haec uerba si eo modo accipi possint, ut non intellegatur infima pulchritudo nisi in corporibus hominum omniumque anifesta defendit. Hoc quippe in ea pulchritudine imitatur constantiam, quod in compage sua manent eadem corpora, in quantum manent: id
Abbreviated transcription (Latin):
rib incorruptibilib et spũalib cum multo specio¬
siora et decentiora futura sint. Aut annna eos sen¬
sura nõ sit quando erit optima. quẽ ad modum
hic eis carendo sit melior. Hic enim opus h au̾t̾e
se a carnalib sensib ad intelligibilia capienda.
quia infirma ẽ et minus idonea utrisq simul
adhibere nntentionem suam. et in his corporadib
nunt illecebra cauenda est. quãdiu anima illici
ad delectationẽ turpem potest. Tunc autẽ tam
firma erit atq ꝑfecta: ut nimeris corporadib
non aduertatur a contemplatione sapiencie. et
ita senciat eo ᷤᷤ ut nõ illiciat᷑ ab eis. nec eis carẽdo
fiat melior sed ita sit bona et recta: ut nec latere pos¬
sint eam nec occupare. Item quod dixi. hec autem
samtas tunc firmissmia erit atq certissima . au
pristine stabilitati certo suo tempore atq or¬
dine hoc corpus fuerit restitutum. non ita dic¬

Expanded text:
ribus incorruptibilibus et spiritalibus, cum specioribus incorruptibilibus et spiritalibus, cum speciosiora et decentiora futura sint, aut anima eos sensura non sit, quando erit optima, quemadmodum hic eis carendo fit melior. hic enim opus habet auertere se a carnalibus sensibus ad intellegibilia capienda, quia infirma est et minus idonea utrisque simul adhibere intentionem suam, et in his corporalibus nunc inlecebra cauenda est, quamdiu anima inlici ad delectationem turpem potest. tunc autem firma erit atque perfecta, ut numeris corporalibus non auertatur a contemplatione sapientiae et ita sentiat eos, ut non inliciatur ab eis nec eis carendo fiat melior, sed ita sit bona et recta, ut nec latere possint eam nec occupare. Item quod dixi: haec autem sanitas tunc firmissima erit atque certissima, cum pristinae stabilitati certo suo tempore atque ordine hoc corpus fuerit restitutum, non ita dic
Abbreviated transcription (Latin):
nichei quos deciperent. .x.¬
emide ut silpra cõmemoram sex libros de
musita scripli quorum ip̃e sextus maxime
innotuit qm̃i res in eocognicõne digna uersatur.
quomodo a corporalib et spũalib. sed mutabilib
inimeris ꝑuematur ad mimutabiles nimeros qͥ
iam in ip̃a sinit ĩmutabili ueritate. et sic inusi¬
bilia dei ꝑ ea que facta sunt intellecta conspiciã¬
tur. Qd̾ qui non possunt et tamen ex fide xpp̃i
uniunt. Ad illa cercius atq felicius conspicienda
post hanc uitam ueniunt. Qͥ autem si possũt.
si desit eis fides xp̃i qua unus mediator est dei
et hominum: cum tota sapientia sua ꝑeunt. In
hoc libro illud quod dixi corpora enim tanto me¬
liora quanto nimerosiora talib numeris. anmia
u̾o istis que ꝑ corpus accepit carendo fit melior.
cum sese auertit a carualib sensib et duumis sa¬
pĩe mimeris reformatur. non sic accipiendum est.
quasi non sint futuri numeri cor porales in corpo¬

Expanded text:
nichei, quos deciperent..nichei, quos deciperent..Deinde, ut supra commemoravi , sex libros de Musica scripsi; quorum ipse sextus maxime innotuit, quoniam res in eo digna cognitione versatur, quomodo a corporalibus et spiritualibus, sed mutabilibus numeris, perveniatur ad immutabiles numeros, qui jam sunt in ipsa immutabili veritate, et sic invisibilia Dei, per ea quae facta sunt, intellecta conspiciantur. Quod qui non possunt, et tamen ex fide Christi vivunt, ad illa certius atque felicius conspicienda post hanc vitam veniunt. Qui autem possunt, si desit eis fides Christi, qui unus mediator est Dei et hohoc libro illud, quod dixi: corpora enim tanto meliora, quanto numerosiora talibus numeris; anima uero istis, quae per corpus accipit, carendo fit melior, cum sese auertit a carnalibus sensibus et diuinis sapientiae numeris reformatur, non sic accipiendum est, quasi non sint futuri numeri corporales in corpo
Abbreviated transcription (Latin):
ma trahere istam sentenciam. et idõ dicere
ꝑuulis aliena nõ nocuisse peccata: quia dixi
nlli nature nocere peccata insi sua. non intuen¬
tes ideo paruulos qui utiq ꝑtinent ad humanã
naturam trahere origmale peccatum. quia in
pͥmis hominib natura humana peccauit. ac
ꝑ hoc nature humane nlła nocuerunt pectata
insi sua. ꝑ unum quippe homine in quoonines
peccauerunt. peccatum intrauit in mũdum. Nõ
enim milli homini sed milli nature dixi pecta¬
ta nocere nͥ sua. Item in eo qd̾ paulo post dixi
millum eẽ malum natuiade. possunt querere
similem latebram insi hoc dictum ad naturam
talem referatur qualis sine uicio pͥmitꝰ con¬
dita est. Ip̃a emim uere ac proprie natura
hominis dr̃. translato autem uerbo utimur. Ut
naturam dicamus etiam quali nascitur homo
Sccundum quam locutionem dixit apoꝰ. fuimꝰ
enim et nos aliquando natura filii ire. sicut ⁊¬
ceteri. Hoc opus sic incipit. Si eligerent ma¬

Expanded text:
ma trahere istam sententiam et ideo dicere ma trahere istam sententiam et ideo dicere paruulis aliena non nocuisse peccata, quia. dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, non intuentes ideo paruulos, qui utique pertinent ad humanam naturam, trahere originale peccatum, quia in primis hominibus natura humana peccauit, ac per hoc naturae humanae nulla nocuerunt peccata nisi sua. per unum quippe hominem, in quo omnes peccauerunt, peccatum intrauit in mundum; non enim nulli homini, sed nulli naturae dixi peccata nocere nisi sua. item in eo, quod paulo post dixi, nullum esse malum naturale, possunt » quaerere similem latebram, nisi hoc dictum ad naturam talem referatur, qualis sine uitio primitus condita est. ipsa enim uere ac proprie natura hominis dicitur, translato autem uerbo utimur, ut naturam dicamus etiam, qualis nascitur homo, secundum quam locutionem dixit apostolus: fuimus enim et nos aliquando natura filii irae sicut et ceteri. Hoc opus sic incipit: Si eligerent Ma
Abbreviated transcription (Latin):
recte appellasse uerba prophetica quib quibus
scriptum est. quid suꝑbit terra et cuus. Qa nõ
ĩenis libro legitur quem certi simus appellandũ
ẽẽ prophetam. Nec illud aplĩ ubi adhibet testimo
mum degenesi dicens: factus ẽ pͥmus homo
adam in ammam iuuentem. sicut ille uoluit ĩ
tellexi: cum expon̾em quodscriptum ẽ. in suffla¬
uit deus in faciem eius flatum. et factus ẽ hõ
in ammam uniam. uel in animam uiuẽtem.
apoꝰ enim ad hoc adhibuit illud testimonnun
ut probaret eẽ corpus ammale. Ego autem hĩc
putaui cẽ monstrandum: aĩadem factum pͥus
hominem non corpus hominis solum. Qd̾ aũt
dixi nulli nature nocere peccata insi sua :
ideo dixi qm̃ iusto qui nocet non ei iuuere no¬
cet. quando quidẽ ⁊̃ mercedem enis auget in
celis. sibi autem peccando uere nocet. qr prop¬
ter ipãm uoluntatem nocendi recipiet id quod
nocuit. Possunt sane pelagiam ad suum dog¬

Expanded text:
recte appellasse verba prophetica quibus recte appellasse verba prophetica quibus scriptum est, Quid superbit terra et cinis ? quia non in ejus libro legitur, quem certi simus appellandum esse prophetam. Nec illud Apnium de Genesi dicens: factus est primus homo Adam in animam uiuentem, sicut ille uoluit exponi, intellexi, cum exponerem, quod scriptum est: insufflauit deus in faciem eius flatum uitae, et factus est homo in animam uiuam uel in animam uiuentem. apostolus enim ad hoc adhibuit illud testimonium, ut probaret esse corpus animale; ego autem hinc putaui esse monstrandum animalem factum prius hominem, non corpus hominis solum. quod autem dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, ideo dixi, quoniam iusto qui nocet, non ei uere nocet, quandoquidem mercedem eius auget in caelis; sibi autem peccando uere nocet, quoniam propter ipsam uoluntatem nocendi recipiet id, quod nocuit. possunt sane Pelagiani ad suum dog
Abbreviated transcription (Latin):
neseos dantur ad cibum. quia sunt et quadrupe¬
dia et uolatilia que solis carnib uiuere iideant̾.
fieri enim poslet ut alerentur ab hominib etiam
de fructib terre. si propterobedienciam qua ip̃i
homines deo sine ulla miquitate seruirent : me¬
rerentur ommes bestias et aues omin modo habere
serientes. Item mouere potest quoinodo dixerĩ
de populo israel. adhuc de corporali circuncisione
et sacrificus tanquam in mari gencium populꝰ
ille legi sermebat. quando quidem apud gentes
sacrificare non poterant : sicut eos et nunc uide¬
mus sine sacrificus remansisse. inisi forte qd̾
ꝑ pascha ninnolabant ouem hoc in sacrificio
deputetur. In 2ͦ. etiam libro illud quod posin
nonne pabuli significari posse uitam. cum¬
melioris interpretationis codices non habeãt
pabulum sed fenum: non satis apte dictum
bidetur. Non enim congruit ꝑabili nomine
significatio inte quomodo fem. Item non indeor

Expanded text:
neseos dantur ad cibum, quia sunt et quadrupeneseos dantur ad cibum, quia sunt et quadrupedia et uolatilia, quae solis carnibus uiuere uideantur. fieri enim posset, ut alerentur ab hominibus etiam de fructibus terrae, si propter oboedientiam, qua ipsi homines deo sine ulla iniquitate seruirent, mererentur omnes bestias et aues omni modo habere seruientes. item mouere potest, quomodo dixerim de populo Israhel: adhuc corporali circumcisione et sacrificiis tamquam in mari gentium populus ille legi seruiebat, quandoquidem apud gentes sacrificare non poterat, sicut eos et nunc uidemus sine sacrificiis remansisse, nisi forte, quod per pascha immolant ouem, hoc in sacrificio deputetur. In secundo etiam libro illud, quod posui, nomelioris interpretationis codices non habeant, pabulum; sed, fenum; non satis apte dictum videtur. Non enim congruit feni nomen significationi vitae, quomodo pabuli. Item videor non
Abbreviated transcription (Latin):
irrationalium ainim ocitlos pascit. sed pura corda
corum qui deo credunt. et ab amore uisibilium rerũ.
et temporalium se ad enis p̾cepta implenda comĩ¬
tunt. quod omnes homines possunt si ueluit: non
existiment nom heretici pelagiam secundum eos
eẽ dictum. Uerum enimi ẽ ominno omnes homñẽs
hoc posse si uelint. s preparatur uoluntas a doni¬
no. et tantum augetur munere caritatis ut possĩt
quod hic ideo dictum non ẽ: qm̃ presenti nccͣium nõ
erat questiom. Qͦd uero tbi legitur de benedictiõe
dei qua dictum ẽ.crescite ⁊ multiplicamim. in car¬
nalem fecunditatem post pectatum conuersam
ẽẽ credendam. si nõ p̃t adio modo dictum uideri.
nͥ ut putentur illi homines non hĩturi fil fuisse
filios homines isi peccassent omĩno nõ approbo.
Ilud etiam nõ ẽ consequens: ut ideo intelligat᷑
in allegoria tantum modo eẽ accipiendum. quod
herbe iurides ⁊ ligna fructifera om̃ gem̾ bestiaꝵ
et ominb auib et ominb serpentib in libroge¬

Expanded text:
irrationabilium avium oculos pascit, sed pura corda eorum qui Deo credunt, et ab amore visibilium rerum et temporalium, se ad ejus praecepta implenda convertunt; quod omnes homines possunt, si velint , non existiment novi haeretici Pelagiani secundum eos esse dictum. Verum est enim omnino, omnes homines hoc posse, si velint; sed praeparatur voluntas a Domino, et tantum augetur munere charitatis, ut possint: quod hic ideo dictum non est, quoniam praesenti necessarium non erat quaestioni. Quod vero ibi legitur, benedictionem Dei qua dictum est, Crescite et multiplicamini , in carnalem fecunditatem post peccatum conversam esse credendam ; si non potest alio modo dictum videri, nisi ut putentur illi homines non habituri fuisse filios homines nisi peccassent, omnino non approbo. Illud etiam non est consequens, ut ideo intelligatur in allegoria tantummodo esse accipiendum, quod herbae uirides et ligna fructifera omni generi bestiarum et omnibus auibus et omnibus serpentibus in libris Ge