comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est in uilla centula prouncie pontine
qui de rustico fc̃s est uir religione notissimus
Conu̾sus est ad magnam religionem ꝑ chal¬
docũ sacerdotem: quẽ de hyberiua uenientẽ hospi¬
cio suscepit. Uescebatur pane ordeaceo cinere cõ¬
mixto. ⁊ aqua cum lacrimis temperata. lepro¬
sos balneis fouebat: et eadem post ip̃os intra¬
bat. p̾dicauit ĩ britannia. Rex dagobertꝰ eum¬
iusitans: or̃onib eiꝰ cõmendauit. quẽ ip̃e fa¬
mulus dei utrim ⁊ sc̃ĩtatis sue benedictione
roborauit: ⁊ a sacerdotali auctoritate libera uo¬
ce p̾dicauit. demuntians ei ne ĩ seculati suꝑbi¬
ret potentia: ne ĩ fugituus speraret diuitiis ne¬
gis dei timeret potentiã. illiꝰ ꝙ ĩmensã lauda¬
ret głam: ⁊ humanã potentiã uł głam nullã
putaret q̃ subito sicut spuma suꝑ aqm uento
temptatioĩs flante euanescit. ⁊ hoc magis ti¬
mendo cogitaret: qr potentes potent̾ tormẽta pa¬
ciant᷑ ⁊ cui plus datur plus exiget᷑ ab eo. Et cui

Expanded text:
est in villa Crintula provinciae Pontivae, qui de rustico factus est vir religione notissimus. Conversus est ad magnam religionem per Caidocum sacerdotem, quem de Hibernia venientem hospitio suscepit. Vescebatur pane hordeaceo cinere commisto, et aqua lacrymis temperata: leprosos balneis fovebat, et eadem post ipsos intrabat. Praedicavit in Britannia. Equo quius orationibus commendaret. Quem ipse famulus Dei utrumque et sanctitatis suae benedictione roborauit et sacerdotali auctoritate libera uoce castigauit, denuntians ei ne in saeculari superbiret potentia, ne in fugitiuis speraret diuitiis, negis Dei timeret potentiam illiusque immensam laudaret gloriam et humanam potentiam uel gloriam nullam putaret quae subito uelut temptationis flante euanescit et hoc magis timendo cogitaret quia potentes potenter tormenta patiuntur et cui plus datur plus exigetur ab eo. Et cui
Abbreviated transcription (Latin):
uestimentoꝵ uel scissa resarciũt. uel uetrista
reficiũt. uel ĩ ordinata cõponũt ⁊ queq postre¬
mo facienda magũ uoluntas ⁊ cõis indicit
nccͣs. ꝑsona int̾ eos muume accipit᷑ meliori¬
utile. risus ĩmoderatꝰ murmͣ uł tenue siue
susurriũ nequaqmͣ ubi deprehendit᷑ inemen
horrent uenationem nec ludicra illa auiũ ra¬
pina ut assolet delectant᷑. Mimos ⁊ magos
⁊ fabulatores. scurriles q cantilenas atꝙ lu¬
toꝵ spectacula tanquam uanitates ⁊ ĩsanas
falsas respuũt ⁊ ab hominat᷑ Capillos ton¬
dent scientes uicta apłm ignominiã ẽẽ uiro
si comã nutriat. Nũquam cõpti. raro loti ma¬
gis ã neglecto crine hispidi. paluere fedi lori¬
ca ⁊ caumate fusci. Porro ĩminente bello in¬
tus fide foris ferro. nõ auro se muniũt qua¬
tinꝰ armati ⁊ non ornati hostib metũ ĩcu¬
puĩt fortes et ueloces. non tñ coloratos aut
phaleratos. Pugnam quippe nõ pompam
uictoriã. s non głam cegitantes ⁊ studentes

Expanded text:
vestimentorum vel scissa resarciunt, vel vetusta reficiunt, vel inordinata componunt, et quaeque postremo facienda magistri voluntas et communis indicit necessitas. Persona inter eos minime accipiturutile, risus immoderatus, murmur vel tenue, sive susurrium nequaquam, ubi deprehenditur, relinhorrent venationem: nec ludicra illa avium rapina ut assolet delectantur. Mimos, et magos, et fabulatores, scurrilesque cantilenas, atque ludorum spectacula, tanquam vanitates et insanias falsas respuunt et abominantur. Capillos tondent, scientes juxta Apostolum ignominiam esse viro, si comam nutrierit. Nunquam compti, raro loti, magis autem neglecto crine hispidi, pulvere foedi: lorica et caumate fusci. 8. Porro imminente bello, intus fide, foris ferro, non auro se muniunt: quatenus armati, et non ornati, 548 hostibus metum incupiunt fortes et veloces, non tamen coloratos aut phaleratos: pugnam quippe, non pompam, victoriam, sed non gloriam cogitantes, et studentes
Abbreviated transcription (Latin):
tus cognomento sine hr̃e: ĩ ciuitate cui nõmen
cuutot ape uicenam eẽnt. ietunt contͣ ees. ⁊ ac¬
curtentes obiauerũt gualt̾o quẽ cũ młtis ꝑe¬
merut petrus uͥ iam constantiopolim redierat
qm̃i illi acquiescere gens litigiosa nolebat. Tur
q ã castellum ciuitot obsederunt et ceperunt. ⁊
rp̃ianos ibi inuentos uł occiderunt uł caꝑtiuaue¬
rũt ⁊ hoc it̾m passi sunt xp̃iani: mense octobri.

Expanded text:
rus, cognomento Sinehabere, in civitate, cui nomen rus, cognomento Sinehabere, in civitate, cui nomen Cinitot, prope Nicaenam essent, ierunt contra eos, et accurrentes obviaverunt Galtero, quem cum multis peremerunt. Petrus vero jam Constantinopolim redierat; quoniam illi acquiescere gens litigiosa nolebat. Turci autem castellum Cinitot obsederunt, et ceperunt, et Christianos ibi inventos vel occiderunt, vel captivaverunt. Et hoc item passi sunt Christiani mense Octobri.
Abbreviated transcription (Latin):
tabant. ¶d̾ ⁊ idem q̃dam de nuiliercuł p̃sumpse¬
cunt. ¶d̾ om̃io faisum eẽ deꝑ̃hensũ est. Alii uero
ferrũ calidũ instar crucis s̃ adhibuerunt. uł peste
iactantie uł bone uoluntatis ostentatione. Boa¬
mudũ nero roberti grascardi filiũ. rogerii ducis
fc̃em. secut᷑ est tancredꝰ nepos suus ⁊ ticharons de
pͥncipatu. In duob pͥmis pͥliis p̾ualuerunt tuiti
contra gentẽ sine rege et sine duce. Primo apud
castellum exorogorga. qd om̃ib ĩcolis nacuũ
xp̃iam intrauerant om̃ib copũs refectũ. Qd̾
itecũ timore an ex industria reliqnissẽt. scertũ
est. fons ⁊ puteus q̃ castellũ sustertabat᷑ extra
erat᷑. Quo xp̃ianis ablato ramaldꝰ quidã quem
qͣ diicẽ fecerant cũ turcis cõsiliatꝰ est. ut fr̃es suos
illis proderet si poss. ⁊ transfugit ad eos. Naulti
ibi apostate fc̃ĩ sunt alii uł sagitati ad signũ
dientes autem turci qd̾ petrus heremita ⁊̃ gualte¬

Expanded text:
em quaedam de mulierculis praesumpserunt; quod omnino falsum esse deprehensum est. Alii vero ferrum calidum instar crucis sibi adhibuerunt, vel peste jactantiae, vel bonae voluntatis ostentatione. Boamundum vero Roberti Guiscardi filium, Rogerii ducis fratrem secutus est Tancredus nepos suus, et Richardus de principatu. In duobus primis praeliis praevaluerunt Turci contra gentem sine rege et sine duce. Primo apud Castellum Exerogorga, quod omnibus incolis vacuum Christiani intraverant omnibus copiis refertum.utrum timore an industria incolae reliquissent, incertum est. Fons et puteus quo castellum sustentabatur, extra erat. Quo Christianis ablato, Rainaldus quidam, quem ducem sibi fecerant, cum Turcis consiliatus est, ut fratres suos illis proderet, si posset, et transfugeret ad eos. Multi ibi apostatae facti sunt; alii vel sagittati ad signum,dientes autem Turci, quod Petrus eremita, et Galte
Abbreviated transcription (Latin):
xcessit autem medicina modũ quia
plusquam debuit in quibdã uelũtas enn¬
di ĩosolimã subrepsit. Nam et multi ħemite ep
reclusi et monachi domiciliis suis nõ satis sapi¬
ent᷑ relictis ire niam ꝑtexerunt. Quidam tñ or̃oĩs
gr̃a ab albib suis accepta licentia ꝓ fedti plures
qutẽ fugiendo se subduxerant. Multi .n. de gente

Expanded text:
xcessit autem medicina modum; quia, plusquam debuit, in quibusdam voluntas eundi Hierosolymam subrepsit. Nam et multi eremitae, et reclusi et monachi, domiciliis suis non satis sapienter relictis, ire viam perrexerunt. Quidam tamen orationis gratia ab abbatibus suis accepta licentia profecti sunt; plures autem fugie
Abbreviated transcription (Latin):
ultra axonam fluuiũ q̃ p̾t̾labit᷑ urbem sues¬
sionũ de uilla q̃ dicit᷑ andigunturis. int̾ cetos
uen̾at ad ecc̃am. Cuiꝰ faciem ignis ille depa¬
iacet usq ad maxillas ⁊ ginginas et dentes
molares et extinctꝰ ignis erat a facie eiꝰ. S oĩ
occursanti iam molesta ⁊ odiosa fiebat. grauis
om̃ib ⁊̃ suis ad iudendũ. Itaq cõpulsa est to¬
tam faciẽ p̾ter oculos madenti panncło uela¬
turiꝰ eiugilans sensit laxatũ fluitare pãni¬
culũ. Quem dũ restring̾e. sursumq reduc̾e
nititur. ⁊ parum ꝓficit. coacta est circĩacẽ¬
tiũ ĩplorare auxiliũ. Qͥ dũ morant᷑ sompno
uel frigore tardi. illa poscit lucernã accendi
⁊ sͥ auxiliũ ferri. Sensitq interĩ carnem sub
digitis et paniuculo p̾ssam mollesc̾e et nes¬
ciebat qi caro est nasi ⁊ labii reformati. Dũq¬
sepiꝰ reducit panũ sepusq ꝑinde attrac¬
tat creaturam nouiter plasiatam. clama¬
iuua. Ad quam nocem excitati et turbati q̃

Expanded text:
praeterlabitur urbem Suessionensem; de villa, quae dicitur Andiguncurtis, inter caeteros venerat ad Ecclesiam: cujus faciem ignis ille depaet usque ad mammillas et gingivas, et dentes molares, et exstinctus est ignis a facie ejus. Sed omni occursanti jam molesta et odiosa fiebat, gravis omnibus, etiam suis ad videndum. Itaque compulsa est totam faciem praeter oculos madenti panniculo velaturius evigilans, sensit lotatum fluitare panniculum; quem dum restingere, sursumque reducere nititur, et parum proficit, coacta est circumjacentium implorare auxilium. Qui dum morantur, somno vel frigore tardi, illa poscit lucernam accendi, et sibi auxilium ferri: sensitque interim carnem sub digitis et panniculo pressam mollescere; et nesciebat quia caro est labii et nasi reformati: dumqevolvit pannum, saepiusque proinde attrectat creaturam noviter plasmatam, clamajuva: » ad quam vocem exciti et turbati qui
Abbreviated transcription (Latin):
pidus decurrebat ĩ ualle caput deposuit muli¬
exq que lare iuincta fu̾at in aqͣm lapsa ẽ. S
beata maria nõ passa est eam mergi ĩmo suꝑ
undam euectam fluminis ĩ ripa cõstituit. Ab¬
stracta de flumine ĩ horreo cuiusdam nobilis
cuiꝰ cor dñs tetig̾at ab hõim seq̃strata cõsortio
solitaria iacebat: qr p̃ fetore eiꝰ ⁊ uulerũ i̾ma¬
nitate. grauabantur intuitus assistentiũ et
olfactus. Miles a̾ curam eiꝰ agens nulnerib¬
eiꝰ uinũ ⁊ oleum ĩfundi iubebat. Mulier̾ in¬
terim cura medentiũ ⁊ ãminiculo ciboꝵ refor¬
mabatur s modice ⁊ sꝑ genitricẽ dei ĩ mente
ruminabat ꝑ eam sanari se sperans signisq
⁊ nutib ⁊ quib poterat u̾bulis ad rocemador
se ferri p̾cabatur. Ad quã ecc̃am miseratione
multorum delata est. Ubi cũ incuruata rursũ
respice nõ poss ꝑsistens ĩ oĩone ⁊ cordis cõtri¬
tione exaudiri meruit ⁊ sanari. Ea tempesta¬

Expanded text:
pidus deferebatur in vallem, caput deposuit, mulipidus deferebatur in vallem, caput deposuit, mulierque quae laxe vincta fuerat, in aquam lapsa est. Sed beata Maria non passa est eam mergi, imo eam super undam evectam fluminis in ripa constituit. Abstracta de flumine in horreo cujusdam nobilis, cujus Dominus cor tetigerat, ab hominum sequestrata consortio solitaria jacebat; quia prae fetore ejus et vulnerum immanitate gravabantur intuitus assistentium, et olfactus. Miles autem curam ejus agens, vulneribus vinum et oleum infundi jubebat. Mulier interim cura medentium et adminiculo ciborum reformabatur, sed modice: et semper Genitricem Dei in mente ruminabat, per eam sanari se sperans; signisque et nutibus, et quibus poterat verbulis ad Rochemador se ferri precabatur. Ad quam ecclesiam tandem miseratione multorum delata est. Ubi cum incurvata sursum respicere non posset, persistens in oratione, et cordis contritione exaudiri meruit et sanari. 1167. Ea tempesta
Abbreviated transcription (Latin):
diligent̾ cõseruantes. Int̾ea cũ canib require¬
batur. ⁊ seq̃nti die cũ detesta sub algore nostis
ꝑnoctass inuenta ad uillam illata est. Adõq
erat lacerata: qd̃ iux in ea agnosci poterat foi¬
ma humania. De lacerato corpore uermes ⁊ sa¬
reppullerũt. Plectrum lingue nõ mouebat᷑ ad
aliqd̃ u̾bũ formandũ. Et uictualia ori ĩfusa ꝑ
foramina guituris ⁊ pectoris exibant: ĩ corꝑa¬
to tenui uel modico sapore. Neruoꝵ cõtracͥ¬
tione ⁊ menbroꝵ lesione genua pectori adhe¬
rebant et nulnera de quib nõ modita caro de¬
tracta fuerat cute suꝑduci non poterãt. Hãc
gͥ parentes sui ĩpositam uehicło nocte ad re¬
motam uilla detulerunt. Que dimissa ꝓ fori¬
b monstrũ intuẽtib putabat᷑. Et ne dutiꝰ
apud eos moraret᷑ ligatam asino .q. truncũ
ꝓcul duci fecerũt. Descendẽs ã asinus qd̾dã
montis p̃cipiciũ bibiturꝰ de torrente qui ra¬

Expanded text:
diligenter conservantes. Interea cum canibus requirediligenter conservantes. Interea cum canibus requirebatur; et sequenti die, cum detecta sub algore noctis pernoctasset, inventa, ad villam relata est. Adeo autem erat lacerata, quod vix in ea agnosci poterat forma humana. De lacero corpore vermes et saiter repulerant. Plectrum linguae non movebatur ad aliquod verbum formandum: victualia ori infusa per foramina gutturis et pectoris exibant, incorporato tenui vel modico sapore. Nervorum contractione et membrorum laesione genua pectori adhaerebant; et vulnera, de quibus non modica caro detracta fuerat, cute superduci non poterant. Hanc igitur parentes sui impositam vehiculo nocte ad remotam villam detulerunt: quae dimissa prae foribus monstrum ab introeuntibus putabatur; et ne diutius apud eos moraretur, ligatam asino quasi truncum procul duci fecerunt. Descendens autem asinus quoddam montis praecipitium, bibiturus de torrente, qui ra
Abbreviated transcription (Latin):
ec anno ĩ ruthenensi pago quedam xi¬
tempestas graui flagello castigauit ppłm
dei. Nam lupi feroces ab uberib matrũ pariui¬
los capiebant ⁊ duris morsib deuorabant. Mu
chiũ a corpore pu̾i euulsũ dũtaxat retinente.
uigilia assũptionis bẽ marie ortũ ĩtrauit ut
spicas colligeret. Nebulosũ quippe tempꝰ erat.¬
⁊ ecce duo lupi cũ tanto strepitu ut putarent᷑
equites aduenisse accurrerunt. Quoꝵ unus
illã ꝑguitur. aliꝰ subleuatis adumbilicũ uel¬
iulle resto tramite que frequent̾ fugari solebãt
a canib. s transmuros duos. ⁊ sepe tres uelici¬
quẽ ꝓicientes ad siluam ꝑtraxerunt. S ilua
lier autem adhuc spirans ad huc sp̃m exala¬
tura sup̃mũ ⁊̃ uirtute sp̃c sci ⁊ benigͥnitatis uͥ¬
giuis marie. fcris p̾cepit ferccib nẽ corp̃ suũ
ulteriꝰ lacerarent. ⁊ ne dutius ĩ eam grassarẽt
Thibuit. Mor ab eius laceratiõe desistunt corp
erangue a suꝑuenientiũ i̾festatione ferarũ

Expanded text:
c anno in Ruthenensi pago quaedam tempestas gravi flagello castigavit populum Dei. Nam lupi feroces ab uberibus matrum parvulos rapiebant, et duris morsibus devorabant. Mulachium a corpore pueri evulsum duntaxat retinente, vigilia Assumptionis beatae Mariae hortum intravit, ut spicas colligeret. Nebulosum quippe tempus erat. Et ecce duo lupi cum tanto strepitu, ut putarentur equites advenisse, accurrerunt; quorum unus illam per guttur, alius sublevatis ad umbilicum vesvillae recto tramite, quo frequenter fugari solebant, a canibus, sed trans muros duos, et saepe tres velut nihil projicientes, ad silvam pertraxerunt. Silva lier autem adhuc spirans spiritum exhalatura supremum, in virtute Spiritus sancti et benignitate virginis Mariae feris praecepit ferocibus, ne corpus suum ulterius lacerarent; et ne diutius in eam grassarentur, inhibuit. Mox ab ejus laceratione desistunt, corpus exsangue supervenientium infestatione ferarum
Abbreviated transcription (Latin):
diu nos insilentõ intune cõtemplatioĩs pau
fenesira exitũ qui fit ꝑ cogitationem. O stiũ
deorsũ est. fenestra sursum. q actiones ad corpꝰ
ꝑtinent cogitationes ad aĩam. Hinc est qd̾ ꝑ
fenestram aues exierũt. ꝑ ostiũ hoĩes ⁊ bestie.¬

Expanded text:
diu nos in silentio intimae contemplationis pausdiu nos in silentio intimae contemplationis pausfenestra exitum qui fit per cogitationem. Ostium deorsum est, fenestra sursum, quia actiones ad corpus pertinent, cogitationes ad animam. Hinc est quod per fenestram aves exierunt, per ostium besti
Abbreviated transcription (Latin):
dinem h̃t creatoris sui. qr sicut in mente diui¬
na oĩm reꝵ cause et̾nalit̾ sine mutabilitate ⁊
distinctione tp̃rali substiterũt. ĩ ⁊̃ ĩ mente nr̃a
p̾t̾ita p̃sentia ⁊ futura ꝑ cogitationẽ simul
subsistunt. Si gͦ ꝑ studium meditatioĩs assidue
cor nr̃m ĩ hĩtare ceꝑimus iam quodãmͣ᷑ tp̃rales
ẽẽ destitimas. et qͣi mortui mũdo fc̃iintꝰ cum deo
tiones. qr de tali mat̾ia fabricabimꝰ archam no¬
stram. Ista sunt ligna q̃ in aqͣ missa natãt. in
igne posita ardent. q tales cogitationes fluxꝰ
carnaliũ delectationũ deorsũ non p̾munt. s flã¬
ma caritatis ĩcendit. Postea bituminabis ar¬
tue suauit̾ pensare pot̾is. nisi prius malos et
extͣ ꝑ mansuetudiuẽ. tolerare. ⁊ intꝰ didiceris
ꝑ caritatem nõ odisse. Bitumẽ calide nature
est ⁊ nascit᷑ de t̾ra fulminata. et caritas ꝓcrea¬
tur ĩ aĩa timore diuini uidicii. Archa dilunii
cordis nr̃i secretũ ẽ. ĩ quo lat̾e debemꝰ ab strepi

Expanded text:
dinem sui Creatoris habet, quia sicut in mente divina omnium rerum causae aeternaliter sine mutabilitate, et distinctione temporali substiterunt, ita etiam in mente nostra praeterita, praesentia, et futura per cogitationem simul subsistunt. Si ergo per studium meditationis assidue cor nostrum inhabitare coeperimus, jam quodammodo temporales esse desistimus, et quasi mortui mundo facti intus cum Detiones, quia de tali materia fabricabimus arcam nostram. Ista sunt ligna, quae in aquam missa natant, in igne posita ardent, quia tales cogitationes fluxus carnalium delectationum deorsum non premit. sed flamma charitatis incendit. Nec timeas tuae suaviter pausare poteris, nisi prius malos, et extra per mansuetudinem tolerare, et intus didiceris per charitatem non odisse. Bitumen calidae naturae est, et nascitur de terra fulminata, et charitas procreatur in anima timore divini judicicordis nostri secretum est, in quo latere debemus a strepit
Abbreviated transcription (Latin):
et auis ad uolatũ. Qm̃ sic nati sumꝰ T hac ui
ta. ut si uolumꝰ aĩam ꝑ cõtemplationẽ suble¬
uare. ncc̃e sit corpꝰ ꝑ exercicia laboris attere. Q
uͦ ostiũ ĩ lat̾e posttum dr̃ hoc significat qd̃ nũ¬
qͣm asecreto cordis nr̃i ꝑ oꝑationem exire de¬
bemꝰ ex ꝓposito intentiõis. s ex accidenti oc̃one
nc̃c̃it̾atis

Expanded text:
c nati in hac vita sumus, ut si volumus animam per contemplationem sublevare, necesse sit corpus per exercitia laboris atterere. Quod vero ostium in latere positum dicitur, hoc significat quod nunquam a secreto cordis nostri per operationem exire debemus ex proposito intentionis, sed ex accidenti occasione necessitatis
Abbreviated transcription (Latin):
rotrocꝰ ĩ iunculis teneret᷑. ad eum metu mortis
trepidũ ep̃c ip̃e uocatꝰ accessit. Cui cõfessus co¬
mes domui sire disposuit. testamentũ fecit. ⁊ et¬
clesiis distribuit. Qd̃ ict illibatũ ꝑmaneret ab¬
⁊ de testamento testimoniu ꝑhiberet: in hibens
neqͥs illdꝰ minime p̾sumeret ne qͥs ad nichare

Expanded text:
Rotrocus in vinculis tenebatur. Ad eum metu mortis trepidum vocatus accessi. Deinde mihi confessus est, domui suae disposuit, testamentum fecit, Ecclesiis distribuit. Quod ut illibatum permaneret, de testamento testimonium perhiberem, inhiberem ne quis illud minuere praesumeret, ne quis omnino
Abbreviated transcription (Latin):
tus cenomannẽsis ep̃c. berengarii turo¬
nensis discipłs. u̾sificator ⁊ dictator egregius.
qui epytaphiũ eiusdẽ berengarii magnifice
sccipłit ĩ nͣsib.lii. Qui de roma composuit. hĩc
distinctũ. Urbs felix si uł dñis ur̃bs illa care.¬
ret. ł dñis ẽẽt turbe carere fide. Actor. Idem hyl

Expanded text:
tus Cenomanensis episcopus, Berengarii Turonensis discipulus, versificator et dictator egregius; qui epitaphium ejusdem Berengarii magnifice scripsit versibus 52, qui de Roma composuit hoc distichon: Urbs felix, si vel dominis urbs illa careret, Vel dominis esset turpe carere fide. GUIL
Abbreviated transcription (Latin):
sariũ sͥ ip̃e cõuertit: nec librũ ht̃ tam di¬
mitt̾e. qd̾ añ tñ nõ susciꝑe lib̾ũ hũit. Cete¬
rũ felix ut quidã scõꝵ ait ncc̃itas: que ĩ me
lius cogit. Omĩa ꝓinde sc̃i benedicti institu¬
ta exceptis sane nõnullis de sp̃ualib u̾bi
in precepta: p̾uaricãtib in crimina fiant

Expanded text:
sarium sibi ipse convertit, nec jam liberum habet disarium sibi ipse convertit, nec jam liberum habet dimittere, quod ante tamen non suscirum felix, ut quidam sanctorum ait, necessitas, quae cogit in melius . Omnia proinde sancti Benedicti instituta, exceptis sane nonnullis de spiritualibus, in praecepta, praevaricantibus in crimina fiant
Abbreviated transcription (Latin):
dei proinde ur̃e nõ meo fidẽs ĩgenio. abyssũ
ingredior q̃onũ nesciẽs deus scit. qr emersu¬
rus. Presto caritas erit: utinã ita ⁊ u̾tas.
qũo ⁊ quatenꝰ sit pensanda ꝓfitentib eam
utrũ iudłc cũcta q̃ cõtinet putanda sint
ẽẽ p̃cepta. conseq̃nt ⁊ dampnosa transgre¬
liꝰ aut nõ gͣius culpe ip̃oꝵ p̾uaricatio. An cer¬
partĩ nõ licet õmo p̃tergredi. Et si hoc ultimũ
titͣ distingui a me. tũc deinde certos ac ꝓprie
cuiꝰq partis limites flagitatis ne cui forte ꝑ
uarias sui sensus opiniones licentiꝰ uaganͣ¬
di detur oct̃o. Sicq liquare culicẽ. ⁊ camelũ
deglutire cõtingat. si nesciat qͣntũ cure uł
oꝑe sue quibq debeat obseruantiis. Itaq
ut sentio ego regula sc̃i benedicti om̃i hõi
pponitur: imponit᷑ nulli prodest si deuote
suscipit᷑ et tenet᷑ ñ tñ obest si non suscipit᷑
te ꝓponentis: uoluntariuim merito dixerĩ.
misecit deinceps tenendũ. profecto ĩ neces¬

Expanded text:
dei proinde vestrae, non meo fidens ingenio, abyssum ingredior quaestionum; nesciens Deus scit qua emersurus. Praesto charitas erit, utinam ita et quomodo et quatenus sit pensanda profitentibus eam: utrum videlicet cuncta quae continet, putanda sint esse praecepta, consequenter et damnosa transgrelius, aut non gravis culpae ipsorum praevaricatio: an cerpartim non liceat omnino praetergredi. Et si hoc ultimum detur, distingui a me tunc 501 demum certos ac propriae cujusque partis limites flagitatis: ne cui forte per varias sui sensus opiniones licentius vagandi detur occasio; sicque liquare culicem et camelum glutire contingat, si nesciat quantum curae vel operae suae quibusque debeat observantiis. Hic ut sentio ego, Regula sancti Benedicti omni homini proponitur, imponitur nulli. Prodest, si devote suscipitur et tenetur; non tamen, si non suscipiturte proponentis; voluntarium merito dixerim, miserit deinceps tenendum, profecto in neces
Abbreviated transcription (Latin):
palpent s terreant paupes nõ grauent sed
foueant minas pͥncipũ nõ paueãt: s cõtemp¬
nant. Qͥ nõ cũ turba intrent. nec cũ ira exe¬
ant. ecc̃as nõ spolient. s emendent. marsupia
nõ exhauriant. s corda reficiant ⁊ crimina cor¬
tigant. fame ꝓuideãt sue nec ĩuideant aliene
uel labori. Quoꝵ ĩgressus pacificus sit mode¬
stus exitus. Quoꝵ sermo edificatio sit uita
Qͥ redeant ad te fatigati quidẽ. s nõ suffarci¬
nati. simul ⁊ gloriãtes. ñ qd̃ curiosa siue p̾cio¬
sa queq t̾raꝵ altulerint. s qd reliquerint pa¬
cem regnis. legem barbaris quietem mona¬
steriis eccłiis ordinem cłicis disciplinã do̾ po¬
pulũ acceptabilem sestatorẽ bonoꝵ oꝑũ. Nõ¬

Expanded text:
/palpent, sed terreant, pauperes non gravent, sed /palpent, sed terreant, pauperes non gravent, sed foveant, minas principum non paveant, sed contempnant; qui non cum turba intrent nec cum ira exeant; qui ecclesias non spolient, sed emendent; qui marsupia ‹non› exhauriant, sed corda reficiant et crimina corrigant, fame provideant sue nec invideant alieneel labori; quorum ingressus pacificus, molestus exitus sit; quorum sermo edificacio, quorum  redeant fatigati quidem, sed non suffarcinati: simul et gloriantes, non quod curiosa seu pretiosa quaeque terrarum attulerint, sed quod reliquerint pacem regnis, legem barbaris, quietem monasteriis, ecclesiis ordinem, clericis disciplinam, Deo populum acceptabilem, sectatorem bonorum o
Abbreviated transcription (Latin):
us qui ñ sint atcrite frontis. s uerecundi. timo¬
nisi a dõ. Qͥ aduentantiũ nõ manꝰ accendãt
s necessitates. quistent iurilit̾ pro afflictis.
⁊ iudicent ĩ equitate pro mansuetis t̾re. Q̾ sint
ti ad pacĩam. subiecti ad disciplinam rigidi
ad censurã catholici ad fidem. fideles ad dispẽ¬
silio ꝓuidi ĩ uibendo discreti. ĩ disponẽdo ĩdu¬
stͥi. ĩ agendo strenui ĩ loq̃ndo modesti ĩ adu̾si¬
tate securi ĩ prosꝑitate deuoti. ĩ zelo sobrii. ĩ
miliaris nõ auxii aliene ñ cupidi. sue ñ pro¬
digi. ubiq ⁊ ĩ om̃ib circũspecti. Qͥ legatiõe
ꝓ xp̃o fungi quociens opꝰ erit. nec iussi renu¬
aurũ nõ eant. s xp̃m seqͣntur: qui q̃stum
legationẽ nõ estiment. nec requirant datũ
tiis moysen fornicantib phinees. helyam y¬
dolatris. helyseum auaris. petrũ mentienti¬
b paulũ blasphemantib. negociantib xp̃m
Qui uulgꝰ ñ spernant s doceant diuites nõ¬

Expanded text:
tuus, qui non sunt attrite frontis, ‹sed› verecundi, sed timonisi a deo, qui adventancium manus non attendant, sed necessitates; qui stent viriliter pro afflictis et iudicent in equitate pro mansuetis terre; qui sint ti ad pacienciam, subiecti ad disciplinam, rigidi ad censuram, catholici ad fidem, fideles ad dispensilio providi, in iubendo discreti, in disponendo industrii, in agendo strennui, in loquendo modesti, in adversitate securi, in prosperitate devoti, in zelo sobrii, in miliaris non anxii, aliene non cupidi, sue non prodigi, ubique et in omnibus circumspecti; qui legacione pro Christo fungi, quociens opus erit, nec iussi rennuaurum non eant, sed Christum sequantur; qui questum legacionis non estiment nec requirant datum, Egipciis Moysen, fornicantibus Finees, Heliam ydolatris, Helizeum avaris, Petrum mencientibus, Paulum blasphemantibus, negociantibus Christum; qui vulgum non spernant, sed doceant; divites non
Abbreviated transcription (Latin):
ft̃m tãte ẽẽ obstinatioĩs atq duritie:
ut cu uł suos adu̾sus frẽm uł fr̃is adu̾sus se
senserint aĩos excitatos ad dissimulandã mẽ¬
tis sue tristiciam q̃ ex indignatiõe alt̾utre cõ¬
motionis exorta est secedentes ab eis quos hu¬
mili satisfactiõe atq collo qͥo lenire debuerãt
aliquos psalmoꝵ incipuit decantare uersiculoᷤ
Qui dũ conceptam corde amaritudinẽ delinire
se putant: isultando augent qd staum erige
potuer̃t si mag̾ anxii atq humiles ẽẽ uoluis¬
sent. ut oportuna cõpunctio ⁊ ip̃oꝵ cordib mede¬
retur ⁊ fĩm aĩos deliniret. Nã illo utiq m̃ pusil¬
lanimitatis ĩmo suꝑbie sue palpãt et nutriũt

Expanded text:
e esse obstinationis atque duritiae, ut cum uel suos aduersus fratrem uel fratris aduersum se senserint animos excitatos, ad dissimulandam mentis suae tristitiam, quae ex indignatione alterutrae conmotionis exorta est, secedentes ab eis, quos humili satisfactione atque conloquio lenire debuerant, aliquos psalmorum incipiant decantare uersiculos. qui dum conceptam corde amaritudinem se putant, insultando augent, quod statim exstinguere potuerunt si magis anxii atque humiles esse voluissent, ut opportuna compunctio et ipsorum cordibus mederetur, et fratrum animos deliniret. Nam illo utique modo pusillanimitatis, immo superbiae suae vitium
Abbreviated transcription (Latin):
manu p̾ceps ꝓpria non impegisse sufficiat: cũ simi¬
lit̾ reus sit qui pronũ ⁊ ĩminẽtẽ iã fouee cũ potu¬
acrius ad iracundiam qm sermo succendit. ⁊ atro¬
cissias uboꝵ transcendit ĩiurias maligna tacit᷑
nitas. leuiusq tolerant᷑ inimicoꝵ uulnera qm̃
irridentiũ subdola blandimẽta. De quib ꝓprie
dicit᷑ ꝑ ꝓpħam. Molliti sũt sermones eiꝰ ⁊ e. De
niq cũ magna ad comprehendend̾ dñm cũ gla¬
diis et fustib młtitudo ueniss. nemo ĩ auctorẽ
uite nr̃e illo cruentior extitit parricida qͥ cunctos
ficto salutatioĩs honore p̾ueniens. osculũ subdo¬
le caritatis ĩgessit

Expanded text:
manu propria non inpegisse sufficiat, cum similiter reus sit qui pronum et inminentem iam foueae, cum potuacrius ad iracundiam quam sermo succendit et atrocissimas uerborum transcendit iniurias maligna taei-lo tornitas, leninsque tolerantur inimicorum uulnera quam inridentium subdola blandimenta. de quibus proprie dicitur per prophetam: molliti sunt sermones eius supenique cum magna ad comprehendendum Dominum cum gladiis et fustibus multitudo venisset, nemo in auctorem vitae nostrae illo cruentior exstitit parricida quam qui, cunctos ficto salutationis honore praeveniens, osculum subdolae charitatis ingessit
Abbreviated transcription (Latin):
tur ꝓclamant ilico. Si paganꝰ aliqͥs si secularis
hoc feciss aut ista dixiss: recte debuit sustineri
Qͥs aͥ ferat fr̃em tam granis cõsciũ culpe aut
tã ĩsolens de ore cõuiciũ ꝓferentẽ: Quasi uͦ pacĩa
ĩfidelib tm̃ atq sacrilegis ⁊ nõ om̃ib sit genera¬
lit̾ exhibenda. nõ dicit᷑ om̃is qui irascit᷑ alienge

Expanded text:
roclamant illico: Si paganus aliquis, si saecularis hoc fecisset, aut ista dixisset, recte debuit sustineri. Quis autem ferat fratrem tam gravis conscium culpae aut tam insolens de ore convicium proferentem! Quasi vero patientia infidelibus tantum atque sacrilegis et non omnibus sit generaliter ex
Abbreviated transcription (Latin):
lud uͥ qͣle est qd̾ int̾dũ pacientes nos ẽẽ credimꝰ qr
rendere cõtempnimꝰ lacessiti. s iͣ cõmotos fr̃es ama¬
ra taccturnitate uł motu gestuq irrisorio sub¬
sannam᷑. ut eos mag̾ ad iracunduã uultu placi¬
to prouocemꝰ. qmͣ tumida potuissẽt ĩcitare cõuicia.
⁊̃ eo nos estimantes minime quidẽ apud deum re¬
os qr nicħ ore protulimꝰ. qd̾ nos notare hoĩm uidi¬

Expanded text:
 quale est quod interdum nos patientes esse credimus, quia respondere contemnimus lacessiti, sed ita conmotos fratres amara taciturnitate uel motu gestuque inrisorio subsannamus, ut eos magis ad iracundiam uultu tacito prouocemus quam tumida potuissent incitare conuicia, in eo nos aestimantes minime apud deum reos, quia nihil ore protulimus quod nos notare hominum iudi
Abbreviated transcription (Latin):
norantes ac singulares a solitarie uite distric¬
ctione noĩati sunt. Unde conseq̃ns fuit: ut ex
cõmunione ꝯsortii cenobite celleq ac diu̾soria
eoꝵ cenobia uocarent᷑. Alud gͦ solum fuit an¬
tia pͥmũ est: qd̃ ꝙ ꝑ annos płimos solũ us

Expanded text:
nozantes, hoc est, singulares, a solitariae vitae districtione nominati sunt. Unde consequens fuit ut ex communione consortii coenobitae, cellaeque ac diversoria eorum coenobia vocarentur. Istud ergo solum fuit antiam primum est, quodque per annos plurimos solum us
Abbreviated transcription (Latin):
ti sunt. ta gͦ processit ex illa que diximꝰ dis¬
cipluia aliud ꝑfedionis gen: cuiꝰ sectatores a¬
nachorite .i. secessores m̾ito nũcupant᷑ eo ꝙ ne¬
quaqm cõtenti hac qͣ uictoria int̾ hõies occul¬
tas insidias dyaboli calcauer̃t: aꝑto cõflictu de
penetrare nõ timeant. Ad imitationẽ iohis
quo ⁊ helysei: atq illoꝵ de quib apłs ait Cir¬

Expanded text:
tur. ita ergo processit ex illa qua diximus disciplina aliud perfectionis genus, cuius sectatores anachoretae id est secessores merito nuncupantur, eo quod nequaquam contenti hac uictoria, qua inter homines occultas insidias diaboli calcauerunt, aperto certamine penetrare non timeant, ad imitationem scilicquoque et Helisaei atque illorum de quibus apost
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃is fidei rudimẽtis ⁊ ĩueterata gentilitatis cõ¬
suetudĩe nich ampliꝰ expetebant nisi ut ab im¬
molaticiis idoloꝵ ⁊ fornicatiõe ⁊ suffocatis et
sangͥne temꝑarẽt atq ista libertas que gentib
pp̃ infirinitatẽ pͥme ccedulitatis indulta est
⁊ illiꝰ ecc̃e ꝑfectionẽ q̃ ĩosolimis cõsistebat pau¬
districtione larati sũt. Nõnulli .n. existimantes
id qd̃ iudebant gentib pro ĩfirmitate c̃ocessũ
sͥ ⁊̃ licitũ: nicħ se detrimenti ꝑpeti trediderunt
autẽ quib ad huc apłicꝰ in erat feruor disce
credebant. ĩ locis suburbanis ac secretiorib

Expanded text:
ipsis fidei rudimentis ac inveterata gentilitatis consuetudine nihil amplius expetebant, nisi ut ab immolatitiis idolorum et fornicatione et suffocatis et sanguine temperarent , atque ista libertas quae gentibus propter infirmitatem primae credulitatis indulta est, etiam illius Ecclesiae quae Hierosolymis consistebat pdistrictione laxati sunt. Nonnulli enim existimantes id quod videbant gentibus pro infirmitate concessum, sibi etiam licitum, nihil se detrimenti perpeti crediderunt, autem quibus adhuc apostolicus inerat feruor, memorcredebant, in locis suburbanis ac secretioribus
Abbreviated transcription (Latin):
domꝰ app̾hensa manu eiꝰ duxit eum secũ. ⁊ os¬
tendit ei scm ꝑegrinũ ⁊ sc̃m amatorẽ ⁊ duos
alios ep̃os ⁊ cũ iss ad eũ sc̃s corcodomꝰ dixit ex
sc̃s amator. Qs est ille qui tecũ ecc̃am ĩgressꝰ
est: Qr rndit. Hospes meus. At ille. Expelle
ĩquit. eũ a nobis. qr pollutꝰ ydolis nobiscũ esse
nõ debet. Ꝙ cñ expelleret᷑: prostratꝰ corã eis im¬
petrauit gr̃am sc̃i amatoris. Ꝙͥ iussit ei ut iret

Expanded text:
demus apprehensa manu eius duxit eum secum et ostendit ei sanctum Peregrinum et sanctum Amatorem et duos alios episcopos. Et cum isset ad eos sanctus Corcodemus, dixit ei sanctus Amator: «Quis est ille qui tecum ecclesiam ingressus est?». Qui respondit: «Hospes meus est». At ille: «Expelle», inquit, «illum a nobis, quia pollutus ydolis nobiscum esse non debet». Qui cum expelleretur, prostratus coram eis impetraturus gratiam sancti Amatoris. Qui iussit
Abbreviated transcription (Latin):
ne c̾tificatꝰ uenit ad eum ueniam postula
serpentes erãt et remoto lapide uisi sũt serpe¬
tes uiiͦi:. quoꝵ unꝰ decem pedemi longitudinẽ
ercedebat. Et cũ astantes p̃ timore diffug̾ent.
b̃s gͥmanꝰ stans ĩmobilis iussit eos illuc sece¬
dere tibi nulli. possent oĩno noc̾e. Et post ħ bap¬
tuatꝰ est ⁊ sanatꝰ sc̃s maintinꝰ: ⁊ fc̃s est mona¬
chus monastii scĩ g̾mani ⁊ postea fuit abbas¬

Expanded text:
ostulabcodemi ubi serpentes erant et remoto lapide uisi sunt serpentes octo, quorum unus decem pedum longitudinem excedebat. Et cum astantes pre timore diffugerent, beatus Germanus stans immobilis iussit eos illuc secedere ubi nulli possent omnino nocere. Et post hec baptizatus est et sanatus sanctus Mamertinus et factus est monachus monasterii sancti G
Abbreviated transcription (Latin):
ocłm ꝑdidit: ⁊ altius man̾ ariditatẽ ĩcurrit.
Qui cũ se deos offendisse putaret. ⁊ ab eis ne¬
niam iugit̾ imploraret quedã die dĩret ad
templa deoꝵ obiauit ei quidã noĩe saum
tonsus capite ⁊ hĩtu religionis amictus. Q
dũ ei requireret unde ei talis infirmitas acti¬
diss. pendit Deos nr̃os offendi: ⁊ ido sp eis cũ
lacrimis rego ut mͥ recõciliati: q̃ abstuletunt
rrati ceforment ꝓpicii. Tũc ille crrans inquit.
artisiodorensem ep̃m. ⁊ si cõsilio eiꝰ acquieue¬
ris. cõtinuo saluꝰ eris. Q statim it acripries

Expanded text:
oculum perdidit et alterius manus ariditatem incurrit. Qui cum se deos offendisse putaret et ab eis ueniam iugiter imploraret, quadam die dum iret ad templa deorum obuiauit ei quidam nomine Sauinus tonsus capite et habitu religionis amictus. Qui dum eum requireret unde ei talis infirmitas accidisset, respondit: «Deos nostros offendi et ideo semper eos cum lacrimis rogo ut michi reconciliati que abstulerunt irati reforment propitii». Tunc ille: «Erras», inquit, Autissiodorum episcopum et si consilio eius acquieueris continuo sanus eris». Qui statim i
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ sc̃s ꝑegriñ ⁊ sc̃s amator cũ aliis ep̃is facie¬
bant. Cui ille rendit de tumulo. Nõ possum
m᷑ ire. qr hospitem heo quẽ me oꝑ custodire ne
a serpentib qui hic sunt eccidat᷑. Abiit ille nũ¬
tiare ꝙͥ audietat. ⁊ reu̾sus est dicens. Sc̃e cor¬
codome surge ⁊ ueni. ⁊ adduc tecũ iunianũ sub

Expanded text:
 Peregrinus et sanctus Amator cum aliis episcopis faciebant. Cui ille respondit de tumulo: «Non possum modo ire quia hospitem habeo quem me oportet custodire ne a serpentibus qui hic sunt occidatur». Abiit ille nuntiare quod audierat. Et reuersus est dicens: «Sancte Corcodeme surge et ueni et adduc tecum Viuianum su
Abbreviated transcription (Latin):
butionis nulliꝰ ꝓnũtiemꝰ ẽẽ mom̃ti: s qr cũ sĩt
utiles ⁊ sectatores suos ad inicia beatitudinis
introducãt caritas rursũ in qua plenior fidu¬
cia perpetuũq iam gaudiũ est: assumẽs eos
de timore seruili ⁊ mertẽnaria spe ad dilestio
dãmꝰ ꝑfectiores faciet de ꝑfectis: multe enĩ ait

Expanded text:
tis, nullius pronuntiemus esse momenti; sed quia cum sint utiles, et sectatores suos ad initia beatitudinis introducant, charitas rursum, in qua plenior fiducia perpetuumque jam gaudium est, assumens eos de timore servili et mercenaria spe, ad dilectioodammodo perfectiores facit de perfectis. Multae enim, ait
Abbreviated transcription (Latin):
bution. Cheremon. Pro statu at mensu¬
ra uniꝰcuiꝰq mentis. scriptura diuina ad di¬
u̾sos ꝑfectionũ gradꝰ arbitrii nr̃i ꝓuocat lib̾¬
tatẽ. Nec .n. poterat uniformis om̃ib ꝑfectio¬
nis corona ꝓponi. qr nec oĩm una uirtus aut

Expanded text:
ur ? CHAEREMON: Pro statu atque mensura uniuscuiusque mentis scriptura diuina ad diuersos perfectionum gradus arbitrii nostri prouocat libertatem. nec enim poterat uniformis omnibus perfectionis corona proponi, quia nec omnium una uirtus aut
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ fu̾it caritatis ꝑfectione frindatꝰ ncc̃e estut
penarũ t̾ror nec cupido p̃mioꝵ s amoris gene¬
rat magnitudo quo uł filiꝰ ĩ diligentissimum
pr̃em uł fr̃ fr̃em uł amicꝰ amicũ uł cõiugem
ꝯiunx sollicito reueret᷑ affectu. dũ nõ eiꝰ u̾bera
nec cõuicia s uł tenuem amous formidat of¬

Expanded text:
hains fuerit caritatis perfectione fundatus, neoeese est utpoenarum terror nec cupido praemiorum, sed amoris generat magnitudo, quo uel filius indulgentissimum patrem uel frater fratrem uel amicum amicus uel coniugem coniunx sollicito reueretur affectu, clam eius non uerbera neque coauioia, sed uel tenuem amoris formidat of
Abbreviated transcription (Latin):
ad unꝰ rei effectũ specialit̾ effundit. Simili mͦ
minor diligentia decori oꝑis ĩpendit᷑ quociẽs
ad multitudinẽ solam su ad magnitudinẽ
titudo magnitudinẽ nec magnitudo multi¬
chritudini officit. neq pulchitudo utilitatẽ
tollit. S sic fasta sunt oĩa. q fc̃a sint singula
ut cũ uniu̾sa aspexeris. singula mireris. Im¬
mensitas creaturaꝵ magis ad essentiã decor
ĩforme est ĩ hoc quidem qd̃ est deo simile est
s ĩ hoc qid forma caret a deo dissidet. Ꝙ gͦ forma¬
tũ est magis d̾o̾ simile ẽ. qmͣ id qd formã non¬
h̃t. Unde constat qd̃ plus euidẽs simulachrũ
est decor creaturaꝵ. qui ꝑtinet ad formã qmͣ
ĩmensitas creaturaꝵ q̃ ad solam spectat essen¬
tiam. Itẽ decor creaturaꝵ p̃p formam natura¬
lem ꝑtinet ad hĩtũ utilitas uero ad actũ qr
unt ⁊ obsequiũ reddũt. Qd̃ autem ad hĩtum
ꝑtinet magis ꝓpriũ est. ⁊ magis certum. quã

Expanded text:
ad unius effectum specialiter effundit. Simili modo ad unius effectum specialiter effundit. Simili modo minor diligentia decori operis impenditur, quoties ad multitudinem solam sive ad magnitudinem titudo magnitudinem minuit, nec magnitudo multichritudini officit, neque pulchritudo utilitatem tollit, sed sic facta sunt omnia, quasi facta sint singula, ut cum universa aspexeris, singula mireris. mensitas autem creaturarum magis ad essentiam; decorinforme est, in hoc quidem quod est, Deo simile est; sed in hoc quod forma caret, a Deo dissidet. Quod ergo formatum est, magis Deo simile est, quam id quod forma caret. Unde constat quod evidentius simulacrum est decor creaturarum, quod pertinet ad formam; quam immensitas earum, quae ad solam spectat essentiam. 36. Item decor creaturarum propter formam naturalem pertinet ad habitum, utilitas vero ad actum, unt et obsequium reddunt. Quod ad habitum pertinet, magis proprium est; et magis certum quam
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩe s ut hõi qr meliꝰ dare nil potuit seip̃m
fruendũ daret. Aliam uero creaturã sic fecit ut
⁊ subiecta hõi eẽt ꝑ cõditionem ⁊ deseruiret ad uti¬
litatem. Hõ gͦ q. ĩ quodam medio collocatꝰ ht̃ suꝑ
se deum. subt᷑ se mũdũ. ⁊ corꝑe quidem deorsuu
ut subt᷑ se uideret quid supͣ se appeteret. Nõ gͥ
decebat ut rerũ inisibiliũ copia aliqͣ ĩ parte defec¬
tũ sentiret. q̃ ob id maxime ĩstituta est. ut ĩ esti¬
mabilem et̾noꝵ bonoꝵ affluentiã nũtiaret. hoc
est cur deus illa ⁊̃ creare uoluit q̃ humanis u¬
sib nccͣcia nõ ẽẽ p̾uidit. Si eñi sola nccͣria tri¬
bueret. bonitas quidem ẽẽt s diues nõ eẽt. Cer
te hõ cũ multa face̾ desiderat. magna fac̾e non
pot̾ qr tanto minꝰ p̾ualet ĩ singulis. qͣnto plu¬
ra sunt ꝑ q̃ intentioĩs sue conatꝰ diuidit. Rur¬
sus cũ ad magnitudinẽ nitit᷑ a multitudĩe
retardat᷑ qr multis pr̃are nõ sufficit uires. qͣs

Expanded text:
homine, sed ut homini quia melius dare nil potuit, seipsum fruendum daret; alia vero creatura sic facta est, ut et subjecta homini esset per conditionem, et deserviret ad utilitatem. Homo ergo quasi in quodam medio collocatus, habet super se Deum, sub se mundum, et corpore quidem deorsum ut sub se videret, quid supra se appeteret. Non igitur decebat ut rerum visibilium copia in parte aliqua defectum sentiret, quae ob id maxime instituta est, ut inaestimabilem aeternorum bonorum affluentiam nuntiaret. Hoc est quod diximus: cur Deus illa etiam creare voluit, quae humanis usibus necessaria non esse praevidit. Si enim sola necessaria tribueret; bonte homo cum multa facere desiderat; magna facere non potest, quia tanto minus praevalet in singulis, quanto plura sunt per quae intentionis suae conatus dividit. Rursus cum ad magnitudinem innititur, a multitudine retardatur, quia multis praestare non sufficit vires quas
Abbreviated transcription (Latin):
blice. nũc de militib iudcam᷑: qui manꝰ
appellantur. Nullus est ut ait negetiꝰ renatꝰ. quẽ
oporteat uł plura uł meliora scire qmͣ pͥncipem
Xpianꝰ pͥnceps mulites magis afide ⁊ moribus
qmͣ a uirib debet elig̾e. Nr̃i hodie milites sic ad
bella q ad nuptias dealbati precedunt. In castris¬
sermo illis est de cõuiuiis: ĩ cõuiuio de armis. Du
sũt q̃ facĩt militẽ tam corporalem qm sp̃ualẽ
electio ⁊ sacramentũ longa pax militem incu¬
riosius legit lucio flaco et gaio uarrone cõsu

Expanded text:
blice. Nunc de militibus videamus, qui manus appellantur. Nullus est, ut ait Vegetius Renatus, quem oporteat plura vel meliora scire, quam principem. Christianus princeps milites magis a fide et moribus, quam viribus debet eligere. Nostri hodie milites sic ad bella, quasermo illis est de conviviis, in convivio de armis. Duo sunt, quae faciunt militem, tam corporalem quam spiritualem; electio et sacramentum. Longa pax militem incuriosius legit. Lucio Flacco et Caio Varrone consu
Abbreviated transcription (Latin):
nis est ut ea die qͣ quis militari cingło decora¬
tur ecc̃am sollempint̾ adeat gladioq st̃ al¬
tari posito ⁊ oblato .q. celebri professione fc̃a se¬
ip̃m altaris obsequio deuoueat. ⁊ gladii .⁊.
officii sui iugem deo spondeat famulatũ. Eis
In quibdam ⁊̃ locis moris est militẽ ĩ crastino
consecrandũ totam noctem p̾cedentẽ puigilẽ
ĩ oronib ducere. ⁊ nec iacendi nec sedendi hr̃e
licentiam nͥ forte repentine infirmitatis necͣs
coegerit: s tota nocte stantẽ orare

Expanded text:
nis est, ut ea die qua quis militari cingulo decoranis est, ut ea die qua quis militari cingulo decoratur, ecclesiam solemniter adeat gladioque super altare posito et oblato, quasi celebri professione facta, seipsum altaris obsequio devoveat et gladii, id est officii sui, iugem deo spondeat famulatum. Eis In quibusdam etiam locis moris est militem in crastino consecrandum, totam noctem precedentem pervigilem in orationibus ducere et nec iacendi, nec sedendi habere licentiam, nisi forte repentine infirmitatis necessitas coegerit: sed tota nocte stantem orare
Abbreviated transcription (Latin):
principis q̃ scd̾m deũ humano generi diligen¬
da est. ⁊ colenda. se strenue fcuros om̃ia q̃ p̾cepit
pͥnceps nõqͣm deserturos militiam uł mortem
recusaturos pro re publica cuiꝰ sũt cõscripti
militie. Cato militem nõ dicit nͥ eũ qui sacra¬
mẽto ad mlitiam iam consectatꝰ est. Miles gͥ
sicut laboris i. et honoris. nomen est Nemo uer¬
bo sibi horiorem sumit. nͥ qui uocatꝰ est a dño. Qͥ
nõ electus seip̃m mlitie ingerit ĩ se gladiũ pro¬
uocat quẽ ꝓpua temeritate usurpat. U sus a̾
diam ⁊ sacerdotiũ uenerari pauꝑũ ꝓpulsare i¬
iurias. pacare ꝓuinciam. ꝓ frĩb ut sacramẽ
docet cõceptio fund̾e sanguinem. Miror ã qũo
pͥnceps ilł ht̃ fidem quos uidet deo suo cui ut
cetera taceam ⁊ sacramẽto militie obligati sũt
fidem debitã nõ seruare. Nequaqmͣ fidem ser¬
uabit scd̾am qͥ pͥmã irritam facit. Demq con¬
secratio militis hec est. Consuetudo sollemp¬

Expanded text:
principis, quae secundum Deum humano generi diligenda est et colenda, se strenue facturos omnia, quae praeceperit princeps, nunquam deserturos militiam, vel mortem recusaturos pro republica, cujus sunt conscripti militiae. Cato militem non dicit, nisi eum qui sacramento ad militiam jam consecratus est. Miles igitur sicut laboris, ita et honoris est. Nemo enim sibi honorem sumat, nisi qui vocatur a Domino . Qui non electus seipsum militiae ingerit, in se gladium provocat, quem propria temeritate usurpat. Usus auteidiam, et sacerdotium venerari, pauperum propulsare injurias, pacare provinciam, pro fratribus ut sacramenti docet conceptio fundere sanguinem. Miror autem quomodo princeps illis habet fidem, quod videt Deo suo, cui, ut caetera taceam, et sacramento militiae alligati sunt, fidem debitam non servare. Nequaquam fidem servabit secundam, qui primam irritam facit. Denique consecratio militis haec est. Consuetudo solem
Abbreviated transcription (Latin):
debes qͣm ueloces fuerũt pedes tui ad effundendũ
sanguinẽ. ⁊ ĩo contritio et ĩfelicitas ĩ uiis tuis
Et tangẽs eum sanauit eum. ⁊ sic p̾cessit. Et
cũ diceret tundalus dñe quo imꝰ modo: ixndit an¬
gelus. Quidã tortor tet̾cimꝰ nr̃m expectat aduẽ¬
tũ ciui hospiciũ non possumꝰ p̾terire. qd̃ ospici¬
um semꝑ est plenũ hospitib. s hospes ille ad¬
huc alios hospites ad suppliciũ desiderat ĩuenire¬
ũq irent ꝑ loca tenebrosa et arida appa

Expanded text:
debes, quam veloces fuerint pedes tui ad effundendum debes, quam veloces fuerint pedes tui ad effundendum sanguinem; et ideo contritio et infelicitas in viis tuis. » Et tangens eum, sanavit eum, et sic praecessit. Et cum diceret Tundalus: « Domine, quo imus modo? » Ait angelus: « Quidam tortor teterrimus nostrum exspectat adventum, cujus hospitium non possumus praeterire. Quod hospitium semper est plenum hospitibus, sed hospes ille adhuc alios hospites ad supplicium desiderat invenireue iret per loca tenebrosa et arida, appa
Abbreviated transcription (Latin):
pot̾at ĩstigare conabat᷑ ad pontem. Bestie u̾o
mugientes ueniebant et cibum suũ de pon¬
te expectabant. Tundalus cepit iter ag̾e uac¬
ca autem nole: bat eũ sequi. cũ staret tunda¬
lus cadebat uacca ⁊ cum stabat illa cadebat
ci sͥ uenire obuiam. Qͥ rogabat aĩam tunda¬
li q̃ uaccã ducebat. ne sͥ pontem p̾occuparet. ⁊
tundalus similit̾ illũ rogabat ut it̾ suũ cõple¬
re eum sineret qd̾ iam mediũ ꝑfecerat. Neut᷑
nõ dico reu̾ti. s nec respic̾e retro pot̾at. Sic stan¬
tes et plorantes pontem plantaꝵ suaꝵ sang̾ne
cruentabant. Cumq ita diutius starẽt. nesciẽ¬
tes quom̃ it̾q alterum se ꝑtransisse udit. Tun¬
dalus a angelũ suũ ꝙ̃ retro reliq̃rat ante se ui¬
dit. Qui dixit ei. Bene uenias. De nacca am¬
plius nõ cures. qr nich amplius ei debes. Cum¬
ꝙ tundalus ei ostenderet pedes suos diceretq ꝗd̾
ampliꝰ irte nõ posset. respondet angłs. Meminisse

Expanded text:
poterat instigare conabatur ad pontem. Bestiae vero poterat instigare conabatur ad pontem. Bestiae vero mugientes veniebant, et cibum suum de ponte exspectabant. Tundalus coepit iter agere, vacca autem nolebat eum sequi: cum staret Tundalus cadebat vacca; et cum staret illa cadebat ci sibi venire obviam: qui rogabat animam Tundali, quae vaccam ducebat, ne sibi pontem praeoccuparet: et Tundalus similiter rogabat, ut iter suum complere eum sineret, quia jam medium perfecerat. Neuter non dico reverti, sed nec respicere retro poterat. Sic stantes et plorantes, pontem plantarum suarum sanguine cruentabant. Cumque ita diutius starent, nescientes quomodo, uterque alterum se pertransisse vidit. Tundalus autem angelum suum quem retro reliquerat, ante se vidit. Qui dixit ei: « Bene venias. De vacca amplius non cures, quia nihil amplius ei debes. » Cumque Tundalus ostenderet pedes suos, diceretque quod amplius ire non posset, respondit angelus: « Meminisse