comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliena uera etiam fideles dĩ si possent
ad sua falsa traducerent:. Ds̃ autẽ ꝑ nes¬
cientes id egit. ut ueritas undiq resona¬
ret: fidelib in adiutorium. impiis in te-¬
amonium:

Expanded text:
aliena vera etiam fideles Dei, si possent, ad sua falsa traducerent. Deus autem per nescientes id egit, ut veritas undique resonaret, fidelibus in adjutorium, impiis in testimonium.
Abbreviated transcription (Latin):
iere uouuit immo pauti hoc uolunt᷑:
ciere st bere uiuere nsi scd̃m iurtute.
ammi uiuere q. od multinolunt. Ita¬
ne falsum erit unde ne ipse cumacha¬
demicis omĩa dubia sint achademicus
escero dubitauit: Qui cumuellet me
hortensio aialogo ab aliqua recerta de
ꝯia nlisius ambigeret sumere sue dis¬
putationis e xordium. beati certeinquit
oins eẽ uolumus. ab sit ut hoc ẽẽ falsũ¬

Expanded text:
vivere volunt, imo pauci hoc volunt, si non est beate vivere, nisi secundum virtutem animi vivere, quod multi nolunt. Itane falsum erit, unde nec ipse cum Academicis omnia dubia sint Academicus ille Cicero dubitavit, qui cum vellet in Hortensio dialogo ab aliqua re certa, de qua nullus ambigeret, sumere suae disputationis exordium, Beati certe, inquit, omnes esse volumus? Absit ut hoc falsu
Abbreviated transcription (Latin):
hoc iudetur absurdum: Tale ẽ enuer
ac sraicani: et qui ñ iuilt beate uiuere.
beate uit uiuere: Istam repugnan¬
tiam quis audiat: Quis ferat: Et tam̃
adhanc contrudit necessitas. si ce oms
be uolunt uuere. quomͦ solum inuit̃.

Expanded text:
hoc videtur absurdum. Tale enim est ac si dicamus: Qui non vult beate vivere, vult beate vivere. Istam repugnantiam quis audiat? quis ferat? et tamen ad hanc contrudit necessitas, si et omnes  volunt sic vivere quomodo solum vivitur
Abbreviated transcription (Latin):
cum capessende atq retinende beati-¬
tudinis uoluntas una sit omũm: unde
tanta existat de ipsa beatitudino i ursus
uarietas et diu̾sitas uohastatum: Non
qd̾ aliquis eam nouit: s qd̾ ñ om̃s eam no-¬
rint. Si enim oms eam nossent: ñ ab aliis
putaret᷑ eẽ in urtute animi: aliis incor¬
pons uoluptate aliis iutraq & aliis
atq aliis alibi atq alibi Ut enim eos
queq res maxime delectauit: ita ineam
constituerunt uitam beatam: Quomͦ
gͥ fruentissime amant om̃s qd̃ ñ omnes
sciunt: Quis potest amare qd̃ nescit.
sicut iam de hac re inlibris suꝑiorib dis-¬
putaui: Cut gͦ beatitudo amat᷑ ab omĩbꝰ
nec tñ scitur abom̃ibꝰ: Anforte sciunt õs
ipsa quȩ sit. s ñ om̃s sciuint ubi sit : Et
inde contentio ẽ. quasi uͦ de aliquo mun-¬
di huius agatut loco ubi debeat quisq.
uelle uiuere qui uult beatȩ uiuere. ac
ñ ita queratur ubi sit beatitudo. ficiit
queritur quȩ sit: Nam utq si in corꝑis

Expanded text:
cum capessendae atque retinendae beatitudinis voluntas una sit omnium, unde tanta existat de ipsa beatitudine rursus varietas atque diversitas voluntatum, non quod aliquis eam nolit, sed quod non omnes eam norint. Si enim omnes eam nossent, non ab aliis putaretur esse in virtute animi; aliis, in corporis voluptate; aliis, in utraque; et aliis atque aliis, alibi atque alibi. Ut enim eos quaeque res maxime delectavit, ita in ea constituerunt vitam beatam. Quomodo igitur ferventissime amant omnes, quod non omnes sciunt? Quis potest amare quod nescit? sicut jam de hac re in libris superioribus disputavi . Cur ergo beatitudo amatur ab omnibus, nec tamen scitur ab omnibus? An forte sciunt omnes ipsa quae sit, sed non omnes sciunt ubi sit, et inde contentio est? Quasi vero de aliquo mundi hujus agatur loco, ubi debeat quisque velle vivere, qui vult beate vivere, ac non ita quaeratur ubi sit beatitudo, sicut quaeritur quae sit. Nam utique si in corporis
Abbreviated transcription (Latin):
mis et potestates exemplauit. fidu
taxpe uno uerissimo sacrificio ꝓ nob̃
cipatꝰ as potestates ad luenda supplici
ire detinebant prrgauit. ab oleuit extin¬
xit: & sua tesurrectione in nouam uitã
nos p̃destinatos uocauit uocatos ustifis¬

Expanded text:
s et potestates exemplavit, fiducsua quippe uno verissimo sacrificio pro nobprincipatus et potestates ad luenda supplicia jure detinebant, purgavit, abolevit, exstinxit; et sua resurrectione in novam vitam nos p
Abbreviated transcription (Latin):
gelium loquitur qui p̃sentes erant: cum
post illam uocem inqua figutam peccati
nr̃i edidit: continuo tradidit sp̃m Lon¬
ta enimmorte cruciabantur ligno suspen.
Nnde latronib ut iam morerentur. &e de
sabbatum deponerentur: cru
mlegr̃nus fuisse miratum. cum abillo
ad mortem. falsoq se opponit ad u
suam mortem adduplam nram potu
afferre simplicit̾ uͦ resurrectionẽ in qua
et sacram̃tum ẽẽt renouationis nr̃e et
eiꝰ quȩ in fine futura ẽem¬

Expanded text:
gelium loquitur, qui praesentes erant, cum post illam vocem, in qua figuram peccati nostri edidit, continuo tradidit spiritum. Longa enim morte cruciabantur ligno suspensi. Unde latronibus, ut jam morerentur, et de ligno ante sabbatum deponerentur, crurlegimus fuisse miratum, cum ab ipso ad mortem, falsoque se opponit ad vitam suam mortem ad duplam nostram potuit afferre: simplam vero resurrectionem, in qua et sacramentum esset renovationis nostrae, et ejus quae in fine futura e
Abbreviated transcription (Latin):
dñi certe diligit: qui diligit al actionem:
Dilectionẽ autem necesse ẽ diligat: qui
diligit frẽm Et ideo paulo post ait: Non
potest dm̃ diligere quem ñ uidet. qui
frẽm quem uidet ñ diligit: quia hȩc
illi causa ẽ ñ uidendi dm̃. quod ñ dili¬
git frẽm: Qui enim ñ diligit frẽm: ñ est
indilectione: Et qui ñ est indilectione:¬
Et qui ñ est indilectione non ẽ indeo:
quia ds̃ dilectio ẽ: Porro qui ñ est in dõ
non ẽ inlumine: quia ds̃ lum̃ est & te-¬
nebre ineo ñ sunt ulle: Qui ergo ñ est
inlumine: quid mirum si ñ uidet lum̃
id est ñ uidet dm̃ quia in tenebris est:
frẽm autẽ uidet humano uisu: quo
uideri ds̃ non potest: S si eum quem
uidet humano uisu spiritali diligeret:
uidet dm̃ qui est ^ caritas. uisu interiore
quo uideri potest: Itaq qui frẽm quẽ
uidet ñ diligit: dm̃ quem ꝓpt̾ea non
uidet quia ds̃ dilectio ẽ. qua caret qui
frẽm ñ diligit. quomͦ potest diligere:

Expanded text:
Deum certe diligit, qui diligit dilectionem: dilectionem autem necesse est ut diligat, qui diligit fratrem. Et ideo paulo post ait, Non potest Deum diligere quem non videt, qui fratrem quem videt non diligit : quia haec illi causa est non videndi Deum, quod non diligit fratrem. Qui enim non diligit fratrem, non est in dilectione: et qui non est in dilectione,et qui non est in dilectione, non est in deo, quia deus dilectio est. porro qui non est in deo, non est in lumine, quia deus lumen est et tenebrae in eo non sunt ullae. qui ergo non est in lumine, quid mirum, si non uidet lumen, id est non uidet deum, quia in tenebris est? fratrem autem uidet humano uisu, quo uideri deus non potest. sed si eum quem uidet humano uisu spiritali caritate diligeret, uideret deum, qui est ipsa caritas, uisu interiore, quem uideri potest. itaque qui fratrem, quem uidet, non diligit, deum, quem propterea non uidet, quia deus dilectio est, qua caret qui fratrem non diligit, quomodo potest dil
Abbreviated transcription (Latin):
Quod si ñ est aut pater ẽ caritas. aut filuiꝰ
aut ipsa trinitas: qm̃ resistere ñ possumꝰ.
certissime fidei et ualidissime auctoritati
scripture dicentis. ds̃ caritas est: Non tñ
debemus deiare sacrilegõ errore: ut ali¬
quid de trinitate dicamus quod ñ creato¬
ris creature potius conueniat : aut mani
attendamus ista tria quȩ inuenisse nobis
uidenur: Nondum de suꝑnis loquimur.
ñ dum de deo patre & filio. & spũ scõ. sed
Ae hac impari imagine. id est homine: fã¬
liariꝰ enim eam et facilius fortassis ni

Expanded text:
ctus sit: quod si non est, aut Pater est charitas, aut Filius, ctus sit: quod si non est, aut Pater est charitas, aut Filius, aut ipsa Trinitas; quoniam resistere non possumus certissimae fidei, et validissimae auctoritati Scripturae dicentis, Deus charitas est : non tamen debemus deviare sacrilego errore, ut aliquid de Trinitate dicamus quod non Creatori, sed creaturae potius conveniat, aut inani attendamus ista tria, quae invenisse nobis videmur. Nondum de supernis loquimur, nondum de Deo Patre et Filio et Spiritu sancto; sed de hac impari imagine, attamen imagine, id est homine: familiarius enim eam et facilius fortassis i
Abbreviated transcription (Latin):
sapiamus ut nouerimꝰ tutiorem ẽẽ affec¬
tam uera querendi: quam in cognita
ꝓ cognitis p̃sum̃di Sic ergo queramus
tanquam inuenturi: et sic inueniamus.
tanquam quesituti: Cum enim consum¬
mauerit homo: tunc incipit. Decreden¬
dis milla infidelitate dubitemꝰ: de intelli¬
rendis nulla temeritate affir menuis
nilis auctoritas tenenda ẽ : inhisariad
dex quitenda. Quod ergo ad assrant
teragere uolumus auxilium p̃cantes: et
quantum tribuitur quod intelligimus
explicare tanta cura et sollicitudine pie
ũbi grã de patre dicimus quod patri ꝓͥe
ñ conueniat: aut filio conueniat. aut sp̃ui
scõ. aut ipsi truntati: et si quid de filio
quod filio ꝓpͥe ñ congruat: saltun con¬
gruat patri ant spĩ scõ. aut trinitati:
Item si quid despu scõ. quod ꝓpͥetatem
sp̃s scĩ ñ doceat: ñ tam̃ alienum sit a pa-¬
tre aut filio. aut ab uno dõ ipsa trinitate:
ueluti ninc cupimus uidere. utrum illa

Expanded text:
sapiamus, ut noverimus tutiorem esse affecsapiamus, ut noverimus tutiorem esse affectum vera quaerendi, quam incognita pro cognitis praesumendi. Sic ergo quaeramus tanquam inventuri: et sic inveniamus, tanquam quaesituri. Cum enim consummaverit homo, tunc incipit . De credendis nulla infidelitate dubitemus, de intelligendis nulla temeritate affirmemus: in illis auctoritas tenenda est, in his veritas exquirenda. Quod ergo ad istam telligere volumus, auxilium precantes, et quantum tribuit quod intelligimus explicare tanta cura et sollicitudine piet, verbi gratia, de Patre dicimus, quod Patri proprie non conveniat, aut Filio conveniat, aut Spiritui sancto, aut ipsi Trinitati: et si quid de Filio, quod Filio proprie non congruat, saltem congruat Patri, aut Spiritui sancto, aut Trinitati: item si quid de Spiritu sancto, quod proprietatem Spiritus sancti non deceat, non tamen alienum sit a Patre aut a Filio, aut ab uno Deo ipsa Trinitate. Veluti nunc cupimus videre utrum illa
Abbreviated transcription (Latin):
se inquit putat aliquid scire: ñdum sert
quẽadmodum scire oporteat. Quisquis
autem diligit dm̃: hic cognitus e ab illo:
Nec sic quidem dixit eognouit illurres
quȩ ꝑiculosa p̃sumptio ẽ: s cognitus est
ab ilło. Sic et alibi cum dixisset nunc aut̃
cognoscentes dm̃: statim corrigens. im¬
ino cogniti inquit adõ: Maximeq illo
loco. fĩs inquit ego me ipsum ñ arbitror
app̃hendisse. Unum autẽ quȩ retto obut̾
inea quȩ ante sunt extentus. scam in¬
tentionẽ sequor ad palinam suꝑnę uoca
eti: hoc sapiamus: ꝑfectionẽ in hac
uita dicit ñ aliud quam ea que retro
sunt oblunsci: et in ea quȩ ante sunt.
extendi sedđ̃m intentionẽ: Lutissima ẽn
emm querentis intentio: donec app̃heri¬
datur. allud quo tendimus. & quo extẽ¬
dumir⁊ s ea tecta intentio ẽ qua ꝓsicis¬
cuur a fide: Certa enuim fides ut eumq.
inchoat cognitionẽ: Cognitio uero certa
ñ ꝑficitur : nisi post hanc uitam cum
nidebimus facie ad faciem: Hoc ergo

Expanded text:
se, inquit, putat aliquid scire, nondum scit quemadmodum scire oporteat. Quisquis autem diligit Deum, hic cognitus est ab illo . Nec sic quidem dixit, Cognovit illum; quae periculosa praesumptio est: sed, cognitus est ab illo. Sic et alibi cum dixisset, Nunc autem cognoscentes Deum; statim corrigens, imo cogniti, inquit, a Deo : maximeque illo loco, Fratres, inquit, ego me ipsum non arbitror apprehendisse: unum autem, quae retro oblitus, in ea quae ante sunt extentus, secundum intentiocti, hoc sapiamus . Perfectionem in hac vita dicit, non aliud quam ea quae retro sunt oblivisci, et in ea quae ante sunt extendi secundum intentionem. Tutissima est enim quaerentis intentio, donec apprehendatur illud quo tendimus et quo extendimur. Sed ea recta intentio est, quae proficiscitur a fide. Certa enim fides utcumque inchoat cognitionem: cognitio vero certa non perficietur, nisi post hanc vitam, cum videbimus facie ad faciem . Hoc ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ienim untutes quȩ sunt manimo
Ihũmano quamius alio atq alio mͦ
singłe intelligant᷑: nullo mͦ tñ separantur
ab inuicem: ut quicumq fuerint equales
dixeris equales ẽẽ istos fortitudine. s illum
p̃stare prudentia. sequitur ut huiꝰ forti-¬
tudo minus prudens fit. ac ꝑhoc nec for-¬
titudine equales sunt: quando ẽ illiꝰ forti-¬
tudo prudentior: Atq ita de cet̾is uirtirti¬
bus inuenies si om̃s eadem considatione
ꝑcurras. ñ enim de uirib corꝑis hoc̃ agit᷑.
s de animi fortitudine: quanto gͦ magis
in illa incommutabili et̃naq substantia.
in comparabilit̾ simpliciore quam ẽ animꝰ
huinanus. hȩc ita sehñt÷ Humano quippe
arimo: ñ hoc ẽ ẽẽ quod ẽ fortem eẽ. ai
dentẽ aut ustum. aut temperanti
bere untutẽ: Deo autẽ hoc ẽ ẽẽ quo
tentem ẽẽ. aut iustum eẽ. aut sapie
et si quid de illa simplici multiplicitate ul
multiplici simplicitate dixeris. quo sub¬
st intia enis significetur: Quamobrem siue¬

Expanded text:
irtutes quae sunt in animo humano, quamvis alio et alio modo singulae intelligantur, nullo modo tamen separantur ad invicem; ut quicumque fuerint aequales, dixeris aequales esse istos fortitudine, sed illum praestare prudentia; sequitur ut hujus fortitudo minus prudens sit, ac per hoc nec fortitudine aequales sunt, quando est illius fortitudo prudentior. Atque ita de caeteris virtutibus invenies, si omnes eadem consideratione percurras. Non enim de viribus corporis agitur, sed de animi fortitudine. Quanto ergo magis in illa incommutabili aeternaque substantia incomparabiliter simpliciore quam est animus humanus, haec ita se habent? Humano quippe animo non hoc est esse quod est fortem esse, aut prudentem, aut justum, aut temperantemhabere virtutem. Deo autem hoc est esse quod est fortem esse, aut justum esse, aut sapieet si quid de illa simplici multiplicitate, vel multiplici simplicitate dixeris, quo substantia ejus significetur. Humano au
Abbreviated transcription (Latin):
eoium ꝓuidentia s memoria p̃dicari fieri ista
in animo uł ab amio nr̃o nouimꝰ: drcer¬
tissimi siunus: Quomͦ autẽ fiant quanto
tentiꝰ uoluerimꝰ ad uertere: tantomigis
et sermo succumbit. & ipsa ñ ꝑdurati¬
tio: ut ad liquidum aliquid nr̃a inteu¬
gentia. & si ñ lingua ꝑueniat: & putamꝰ
nos utrum dĩ ꝓuidentia eadem sit quȩ
memoria. & intelligentia. qui ñ singula
cogitando aspicit. s una ȩt̾na &e imimuta-¬
bili atꝙ ineffabili uisione complectitur
cuncta quȩ nouit tanta m̃tis infirmitate
posse comp̃hende: In hac gͥ difficultate
et angustiis libet exclamare ad dm̃ uiuũ:
Mirificata ẽ scientia tua ex me: inualuit.
ñ potero ad illam Ex me quippe intelligo
qͣm sit mirabilis. c in comphensibilis scien¬
tia tua qua ine fecisti: quando nec me ip¬
sum comphende ualeo quẽ fecisti: & tñ
inmeditatione mea exardescet ignis. ut
queram faciem tuam semꝑ:¬

Expanded text:
eorum providentia, sed memoria praedicari. Fieri ista in animo vel ab animo nostro novimus, et certissimi sumus: quomodo autem fiant, quanto attentius voluerimus advertere, tanto magis noster et sermo succumbit, et ipsa non perdurat intentio, ut ad liquidum aliquid nostra intelligentia, et si non lingua, perveniat. Et putamus nos, utrum Dei providentia eadem sit quae memoria et intelligentia, qui non singula cogitando aspicit, sed una, aeterna et immutabili atque ineffabili visione complectitur cuncta quae novit, tanta mentis infirmitate posse comprehendere? In hac igitur difficultate et anguMirificata est scientia tua ex me, invaluit et non potero ad illam . Ex me, inquit, intelligo quam sit mirabilis et incomprehensibilis scientia tua qua me fecisti, quando nec meipsum comprehendere valeo quem fecisti: et tamen in meditatione mea exardescit ignis, ut quaeram faciem tuam sem
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. siue memonam. intelligentiã. uõ-¬
memoriã. nec intelligimꝰ nͥ ꝑ intelligẽ¬
tiam. nec amamꝰ nͥ ꝑuoluntatẽ: At uͦ
in illa trinitate quis audeat patrẽ nec:
seipsum. nec filiũ. nec sp̃m sc̃m. intelli¬
gere nͥ ꝑfilium. uł diligere nͥ ꝑ sp̃m sc̃m.¬

Expanded text:
ntelligentiam, vomemoriam, nec intelligimus nisi per intelligentiam, nec amamus nisi per voluntatem. At vero in illa Trinitate quis audeat dicere Patrem, nec se ipsum, nec Filium, nec Spiritum sanctum intelligere nisi per Filium, vel diligere nisi per S
Abbreviated transcription (Latin):
ed quia p̃ualet animus ñ solum
oblita. uerum etiam ñ sensa nec
exꝑta confingere: ea quȩ ñ excident̃.
augendo. minuendo. commutando
et ꝓ arbitrio compd̾nendo. sepe unagi¬
ere cauendum ẽ ne aut m̃tiatu
ensiati aut opinetur ut decipiatis
is ⁊ dt disbi malis euitatis: nichal ei

Expanded text:
ed quia praevalet animus, non solum oblita, verum etiam non sensa nec experta confingere, ea quae non exciderunt augendo, minuendo, commutando, et pro arbitrio componendo, saepe imagigenere cavendum est, ne aut mentiatur ut decipiat, aut opinetur ut decipiatur. Quibus duobus malis evitatis, nihil ei
Abbreviated transcription (Latin):
siuiiant y ꝙ. turpit figantur si offendt.
Tum aut̃ ihis uoluntas relictis meliorib
auiaia slutatur ummunda fit: at ꝙ ita
ettis ad sunt ꝑnitiose & cum ab sunt̾ ꝑ¬
suis cogitantur: Male itaq iuiuitur et
tormit̾ scđ̃m truitatẽ hominis exterio¬
ris: quia & illam trmitatẽ quȩ licet ini teriꝰ
imaginet᷑. exteriora tñ unaginatur. sensi:¬
bilium corporaliumq utendorum causa
peꝑit. Nullus enim eis pͣossit etiam bene.

Expanded text:
juvant, neque turpiter fugiantur si offendunt. Cum autem in his voluntas relictis melioribus avida volutatur, immunda fit: atque ita et cum adsunt perniciose, et cum absunt perniciosius cogitantur. Male itaque vivitur et deformiter secundum trinitatem hominis exterioris: quia et illam trinitatem, quae licet interius imaginetur, exteriora tamen imaginatur, sensibilium corporaliumque utendorum causa peperit. Nullus enim eis uti posset etiam bene
Abbreviated transcription (Latin):
uadam iusticia dei in
potestate diaboli traditum ẽ geuꝰ
humami peccato pͥmi hominis. momũs
uitusq se cus cominittione nascentes or¬
ꝯinalĩ transeunte & parentũ pmorũ
debsto uniusos pastgros obligante. Heco¬

Expanded text:
uadam justitia Dei in potestatem diaboli traditum est genus humanum, peccato primi hominis in omnes utriusque sexus commixtione nascentes originaliter transeunte, et parentum primorum debito universos posteros obligante. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
ouis cur horum duorum quando utĩꝙ
ñpossunt magis eligant homines ut ⁊¬
auinia quȩ uolunt habeant quam ut
omnia bene uelint. etiam si ñ habeant:
aii eos ñ lateat nec ullum beatum ẽẽ.¬

Expanded text:
causae cur horum duorum, quando utrumque non possunt, magis eligant homines, ut omnia quae volunt habeant, quam ut omnia bene velint etiamsi non habeant? ut cum eos non lateat, nec illum beatum ess
Abbreviated transcription (Latin):
humara natura. ñ de ulliꝰ mali ꝑ petratio¬
ne uł ad eptione gaudere desidat: et bona
qualia & in hac uita miseta ẽẽ possunt
prudenti. temꝑanti forti. & iusta mente
sectatur. et quantum datur assequitur:
ut etiam inmalis sit bonꝰ. & funtis malis
omĩb atq impletis bonis om̃ĩb sit beatꝰ:¬

Expanded text:
humana natura, non de ullius mali perpetratione vel adeptione gaudere desiderat; et bona, qualia et in hac misera vita esse possunt, prudenti, temperanti, forti, et justa mente sectatur, et quantum datur assequitur; ut etiam in malis sit bonus, et finitis malis omnibus atque impletis bonis omnibus sit beat
Abbreviated transcription (Latin):
re intendund : sic se multiplitant ut ex¬
pedirẽ ñ possint. Si enim pat̾ fecit ad ima¬
ginẽ filii. ita ut ñ sit homo imago patris
s filii: dissimilis ẽ patrifiliꝰ: Si autẽ pia
fides aocet. sicuti docet filium ẽẽ ad equa¬
litatẽ eẽntiȩ similem patͥ. quod ad simili¬
tudinẽ filii factum ẽ neccesse ẽ etiam ad
stilitudinẽ patris factum sit: De inde
si hõminẽ pater ñ ad suam s ad filii fec̃
imaginẽ ⁊ cur ñ ait. faciamꝰ hominẽ
ad unaginẽ u& suilitudinẽ tuam. s ait
nrãm iusi quia trinitatis imago sieba

Expanded text:
re intendunt, sic se implicant, ut exre intendunt, sic se implicant, ut expedire non possint. Si enim Pater fecit ad imaginem Filii, ita ut non sit homo imago Patris, sed Filii, dissimilis est Patri Filius. Si autem pia fides docet, sicuti docet, Filium esse ad aequalitatem essentiae similem Patri, quod ad similitudinem Filii factum est, necesse est etiam ad similitudinem Patris factum sit. Deinde, si hominem Pater non ad suam, sed ad Filii fecit imaginem, cur non ait, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem tuam, sed ait, nostram; nisi quia Trinitatis imago fiebat
Abbreviated transcription (Latin):
fãciamꝰ hominẽ ad unaginẽ & similitudinẽ
urãm Paulo post autẽ dictum ẽ: Et fecit.
ds̃ hominẽ ad unaginem dĩ: Nrãm certe
quia pluralis ẽ numerus: ñ recte diceret᷑:
si homo ad unuus ꝑsonȩ imaginẽ fieret
siue patris siue filii. siue sp̃s scĩ S quido
fiebat ad iaginẽ trinitatis: ꝓpt̾ea dic
ne intrinitate credendos arbitremur tres
deos. cum sit eadem trinitas unus ds̾: et
fecit iniquit ds̃ hominẽ ad iagniẽ dei.¬
ꝓ eo ac si ddiceret ad imaginẽ suam: Sunt
enim̃ tales usteate inillis litc̃is locutiones.
quas ñ nulli etiam si catholicam fidem
asserunt ñ tam̃ diligent̃ ad u̾tunt ut pu¬
tent ita dictum fecit ds̃ ad imaginẽ dei.
quasi diceret᷑ fecit pat̾ ad imaginẽ filii. sic
uolentes asserere inscͥpturis scĩs am̃ dic¬
tum etiam filium. quasi desint alia ueris¬
sima et mamfestissima docum̃ta: ubi ñ
solum as̃ s etiam uerus ds dictus ẽ filius:
Inhoc enĩm testinomo duñ aliud solue¬

Expanded text:
Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram . Paulo post autem dictum est, et fecit Deus hominem ad imaginem Dei. Nostram certe, quia pluralis est numerus, non recte diceretur, si homo ad unius personae imaginem fieret, sive Patris, sive Filii, sive Spiritus sancti. Sed quia fiebat ad imaginem Trine in Trinitate credentes arbitrarentur tres deos, cum sit eadem Trinitas unus Deus, Et fecit, inquit, Deus hominem ad imaginem suam. Ac si diceret, ad imaginem enim tales usitatae in Litteris illis locutiones, quas nonnulli etiamsi catholicam fidem asserunt, non tamen diligenter advertunt, ut putent ita dictum, Fecit Deus ad imaginem Dei; quasi diceretur, Fecit Pater ad imaginem Filii: sic volentes asserere in Scripturis sanctis Deum dictum etiam Filium, quasi desint alia verissima et manifestissima documenta, ubi non solum Deus, sed etiam verus Deus dictus est Filius. In hoc enim testimonio dum aliud solve
Abbreviated transcription (Latin):
in cognita: ñ ipsa in cognita s ipsum scire a¬
mat: quod nisi hab̾et cognitum. neq scire
se quicquã posset fident̃ dicere neq nescire:
Non solum enim qui dicit scio et uerum di¬
cit necesse ẽ ut quid sit scire sciat: s etiam qͥ
dicit nescio. idq fident̃ & uerũ dicit & seri
uerum se dicere: scit utiq quid sit scire
⁊ disceruit absciente nescientẽ. cum ueri
se intuens dicit nescio Et cum id se scit
ini dicere. unde sciret: siquid sit

Expanded text:
incognita, non ipsa incognita, sed ipsum scire aincognita, non ipsa incognita, sed ipsum scire amat. Quod nisi haberet cognitum, neque scire se quisquam posset fidenter dicere, neque nescire. Non solum enim qui dicit, Scio et verum dicit, necesse est ut quid sit scire sciat: sed etiam qui dicit, Nescio, idque fidenter et verum dicit, et scit verum se dicere, scit utique quid sit scire: quia et discernit ab sciente nescientem, cum veraciter se intuens dicit, Nescio; et cum id se scit verum dicere, unde sciret, si quid sit
Abbreviated transcription (Latin):
nessarium deputabit: Si aut & illos suꝑ¬
uacaneos ht̃: forte iam nec dignim quod
memoriȩ comm̃det existimat ͥ quiaiuidet
ad illam speciem doctrinȩ quam notan
inte intuetur atq amat ininme ꝑtinen.
Quamobrem om̃ĩs amor studentis animu boc
ẽ uolentis scire quod nescit: ñ est amor eiꝰ rei
quam nescit. s eiꝰ quam scit ꝓpt quã uult
scire quod nescit: Aut si tam curiosus est
amore rapiatur in cognita scienda: discernẽ¬
dus quideni ẽ astudiosi nomine iste curiosus
S nec ipse amat in cognita: inimo congri¬
entius dicitur odit in cognita: quȩ nulla ẽẽ
uult dum uult omĩa cognita S ne quisqͣm
nob̃ difficiliorem referat questionẽ. asserens
tam ñ posse quẽquam odisse qd̾ nescit qͣm
ñ potest amare quod nescit: ñ resistemus.
ueris: s intelligendum ẽ non hoc idem dici
fieri potest. ut amet quisq scire incognita.
ut autẽ amet in cognita ñ potest: Non emm
frustra ibi ẽ positum scire: qm̃ qui scire amat

Expanded text:
essarium deputabit. Si autem et illos supervacaneos habet, forte jam nec dignum quod memoriae commendet existimat, quia videt ad illam speciem doctrinae quam notam mente intuetur atque amat, minime pertinere. 3. Quamobrem omnis amor studentis animi, hoc est volentis scire quod nescit, non est amor ejus rei quam nescit, sed ejus quam scit, propter quam vult scire quod nescit. Aut si tam curiosus est, amore rapiatur incognita sciendi; discernendus quidem est ab studiosi nomine iste curiosus, sed nec ipse amat incognita, imo congruentius dicitur, Odit incognita, quae nulla esse vult, dum vult omnia cognita. Sed ne quisquam nobis difficiliorem referat quaestionem, asserens tam non posse quemquam odisse quod nescit, quam non potest amare quod nescit, non resistimus veris: sed intelligendum est, non hoc idem dici fieri potest, ut amet quisque scire incognita: ut autem amet incognita, non potest. Non enim frustra ibi est positum scire: quoniam qui scire amat
Abbreviated transcription (Latin):
requiratur. quo magis innotescat. cuius
om̃s litc̃e omĩaq som spacia nota sunt. nͥ
quia simul innotinit signum eẽ mouitq
sciendi cupiditatem cuis rei signum sit:
Quo gͥ ampliꝰ notum ẽ. s ñ plene notum
e: eo cupit amimis de illo nosse quod re¬
li quum ẽ: Si enim tantummͦ eẽ istam
uocem nosset. eamq: alicuiꝰ rei signum ẽẽ
ñ nosset: nichil iam quereret. sensibili
N quantum poterat sentiendo ꝑcepta
Quia uer o ñ solum ẽẽ uocẽ s &e fignu
eẽ iam nouit: ꝑfecte id nosse iułt uo
ulluui sg fecte signum noscitur. ncuim¬
Quod si iam hoc meis amat. quia sett
significare aliquid: ñ mãe nrina aff
Non enim hoc nosse queri uueos

Expanded text:
requiratur, quo magis innotescat, cujus requiratur, quo magis innotescat, cujus omnes litterae omniaque soni spatia nota sunt; nisi quia simul innotuit signum esse, movitque sciendi cupiditatem, cujus rei signum sit? Quo igitur amplius notum est, sed non plene notum est, eo cupit animus de illo nosse quod reliquum est. Si enim tantummodo esse istam vocem nosset, eamque alicujus rei signum esse non nosset, nihil jam quaereret, sensibili re, quantum poterat, sentiendo percepta. Quia vero non solum esse vocem, sed et signum esse jam novit, perfecte id nosse vult. Neque ullum perfecte signum noscitur, niQuod si hoc in eis amat, quia scit eas significare aliquid; non inde nunc agitur, non enim hoc nosse quaerit:
Abbreviated transcription (Latin):
auditos exꝑtosue miramur ÷ & ex hoc
iarlescimus facultatem comparare discẽ¬
do qua ad eos ꝑuenire possimus: tanquam
si litteras nescienti dicatur. qͣndam ẽẽ doctͥ¬
nam qua quisq ualeat quamuus longe ab¬
senti uerba mitt̾e manufacta insilentio. q̃
rursus ille cui mittuntur ñ aurib s ocłis col¬
ligat. idq fieri uideat: nonne dum concu-¬
piscit nosse quo id possit. om̃ĩ studio circa
illum finem mouetur quem iam notum te¬
net ÷ Sic accenduntur studia adipiscentium:
Nam quod quisq prorsus ignorat: amare
nullo mͦ potest: Ita etiam signum siquis
audiat incognitũ. ueluti uerbi alicuiꝰ somĩ
quo quid significetur ignorat: cupit scire
quid namsit. id est sonus ille cui rei comie¬
morande institutꝰ sit: ueluti audiat cum
ũr. temetum & ignorans quid sit requitat:
Iam itaq oportet ut nouerit signum esse.
id est ñ eẽ in anem illam uocẽ. s aliquid ea
significari Alioquin iam notum ẽ hoc
trisillabum & articłatam speciem suam

Expanded text:
auditos expertosve miramur, et ex hoc inardescimus facultatem comparare discendo, qua ad eos pervenire possimus. Tanquam si litteras nescienti dicatur quamdam esse doctrinam, qua quisque valeat, quamvis longe absenti, verba mittere manu facta in silentio, quae rursus ille cui mittuntur, non auribus, sed oculis colligat, idque fieri videat; nonne, dum concupiscit nosse quo id possit, omni studio circa illum finem movetur, quem jam notum tenet? Sic accenduntur studia discentium: nam quod quisque prorsus ignorat, amare nullo pacto potest. 2. Ita etiam signum si quis audiat incognitum, veluti verbi alicujus sonum, quo quid significetur ignorat, cupit scire quidnam sit, id est, sonus ille cui rei commemorandae institutus sit: veluti si audiat cum dicitur temetum, et ignorans quid sit requirat. Jam itaque oportet ut noverit signum esse, id est, non esse inanem illam vocem, sed aliquid ea significari: alioquin jam notum est hoc trisyllabum, et articulatam speciem suam
Abbreviated transcription (Latin):
et̃ sasi cei sapientia. Ac ꝑ hoc sic̃ racł
ẽ erat utrũ illa duodecim an ista tͥa
oic̃emꝰ quando illa multa mnistã redigi¬
mus paucitatẽ: ita nicħ int̾ ẽ utrum
ista tria dicamꝰ. an illud unũ incunus
singłaritate duo cet̃a similit̃ redigi pos-¬
si monstrauimꝰ: Quis itaq disputandi
nodꝰ. quȩ nam tandẽ uis intelligendi
a potentia. quȩ uiuacitas rationis.
acies cogitacionis. ostendet ⁊ ut alia

Expanded text:
tudo et sapientia? Ac per hoc sicut nihil intererat utrum illa duodecim, an ista tria diceremus, quando illa multa in istam redegimus paucitatem; ita nihil interest utrum tria ista dicamus, an illud unum in cujus singularitatem duo caetera similitse monstravimus. Quis itaque disputandi modus, quaenam tandem vis intelligendi atque potentia, quae vivacitas rationis, quae acies cogitationis ostendet, ut alia
Abbreviated transcription (Latin):
et orsus quibꝰdam gradib onsi¬
erationis ꝑ animȩ partes unde indyit
aliquid occurrere quod ñ sit nob comu¬
ne eum bestiis. inde incipit ratio ubi
iam homõ interior possit agnosci. qui
etiam ipse si ꝑ illani rationẽ cui tempo¬
ralium rerum amministratio delegata
ẽ in moderato ꝓ gressu mmis in exteriora
ꝓlabitur. consentiente sibi capite suo. id
est ñ eam cohibente atq refrenante illa
quȩ inspecula consitii p̃sidet. quasi ui¬
rili portione: in ueterat᷑ int̾ in imicos
suos. uirtutis inuidos demones cum
suo pͥncipe diabolo. et̾norumq illa
uisio abipso etiam capite coniuge
uetitum manducante subtrabitur: ut
lum̃ tr. Un eiꝰ ñ sit cum illo. ac sic ab
illa illustratione uer̃itatis ambo nuda¬
ti atq aꝑtis ocłis conscientiȩ ad uiden¬
dum quam inhonesti atq in decori re¬
manserint. tanqͣm folia dulciũ fructuũ.
s sine ipsis fructibꝰ. ita sine. fructu boni
oꝑis bona uerba contexunt: ut male

Expanded text:
trorsus quibusdam gradibus considerationis per animae partes, unde incipit aliquid occurrere, quod non sit nobis commune cum bestiis, inde incipit ratio, ubi iam homo interior possit agnosci. qui etiam si per illam rationem, cui temporalium rerum administratio delegata est, iam moderato progressu nimis in exteriora prolabitur consentiente sibi capite suo, id est non eam cohibente atque refrenante illa quae in specula consilii praesidet quasi uirili portione, inueteratur inter inimicos suos, uirtutis inuidos daemones cum suo principe diabolo, aeternorumque illa uisio ab ipso capite cum coniuge uetitum manducante subtrahitur, ut lumen oculorum eius non sit cum illo; ac sic ab illa inlustratione ueritatis ambo nudati atque apertis oculis conscientiae ad uidendum, quam inhonesti atque indecori remanserint, tamquam folia dulcium fructuum, sed sine ipsis fructibus, ita sine fructu boni operis uana uerba contexunt, ut male
Abbreviated transcription (Latin):
subiecit: falsum id quidi
nec tammiseruinẽ non ad mise
uelis. quam ad ipisci uelle qd ñ opa¬
teat Preclarissime omĩno atq uers¬
me: Quis uamꝙ: ita sit m̃te cectẽ e
abom̃ĩ luce decoris alienis. ac teuea
deatcons inuolutus. ut eum quins¬
ꝯuiteriiuut ac turpit &e mallo

Expanded text:
subjecit: Falsum id quidemnec tam miserum est non adipisci quod velis, quam adipisci velle quod non oporteat. Praeclarissime omnino atque verissime. Quis namque ita sit mente caecus, et ab omni luce decoris alienus ac tenebris dedecoris involutus, ut eum qui nequiter vivit ac turpiter,
Abbreviated transcription (Latin):
ur ergo inscripturis misquam fe¬
re de sapientia quacquam dicitur
nisi ut ostendatur a dõ genita uł creata.
gemita scilicet: ꝑ quem facta funt omnia.
creata uero uł facta: sicuit in homimnib cũ
adeam que ñ creata et facta s genita est
comi̾ituntur et illistrantur. in ipsis eruim
sit alicirid quod uocetur eorum sapientia:
ut illad scripturis p̃mintiantib aut nar¬
rantib quod ũbuim caro factumẽ & ha.¬
qre fapientia quia illa nob sapientia cõ¬
iendanda erat et initanda. cuius imita¬
cione formamur: Pater enun eam dicte.
ut ubum eius sit: ñ quomͦ ꝓfertur er
r lum sonans: aut ante ꝓmintiatio

Expanded text:
ur ergo in Scripturis nunquam fere de sapientia quidquam dicitur, nisi ut ostendatur a Deo genita vel creata? genita scilicet, per quam facta sunt omnia: creata vero vel facta, sicut in hominibus, cum ad eam quae non creata et facta, sed genita est, convertuntur et illustrantur; in ipsis enim fit aliquid quod vocetur eorum sapientia: vel illud Scripturis praenuntiantibus aut narrantibus, quod Verbum caro factum est, et haber ipse sapientia, quia illa nobis sapientia commendanda erat et imitanda, cujus imitatione formamur? Pater enim eam dicit, ut Verbum ejus sit; non quomodo profertur ex ore verbum sonans, aut ante pronuntiatio
Abbreviated transcription (Latin):
dei habitat inuobis Ds̃ enim habitat
un templo suo: Non enum tanquam
minister habitat sp̃s dĩ intemplo dei
rum alio loco euidentius dicat: Nescitis
ua corpora nr̃a templum in uobis est
nina: s unum lum̃ Et ideo sapientia
pater. sapientia filius: sapientia sp̃s sẽs: Et¬
smil ñ tres sapientie. s una sapientia: Et

Expanded text:
Dei habitat in vobis . Deus enim habitat Dei habitat in vobis . Deus enim habitat in templo suo. Non enim tanquam minister habitat Spiritus Dei in templo Dei, cum alio loco evidentius dicat: Nescitis quia corpora vestra templum in vobis est mina, sed unum lumen. Et ideo sapientia Pater, sapientia Filius, sapientia Spiritus s
Abbreviated transcription (Latin):
nis ad ꝑmau᷑dum. exemplis infirmis ad
conualescendum. exemplum morituris
ad ñtim̃dum. exemplum mortuis ad re¬
surgendum eẽt in omĩb pse primatum
tenens: Quia enim homo ad beatitudinẽ
sequi ñ debebat nisi dm̃. et sentire ñ po¬
terat dm̃: sequendo dm̃ hominẽ factum
sequeretur simul et quem sentire poterat.
et quem sequi debebat: Ameinus gͦ eum
Non igitur mirum siꝓpter exemplum qd̾
nob̾ ut reformemur ad imaginem dĩ pre¬
bet imago equalis patri: Cum de sapien¬
tia scͥptura loquitur de filio loquitur:
quem sequimur uiuendo sapient̃. qͣmuis
et pater sit sapientia. sicut linũ et ds̃: Sp̃s
ideo ñ indigne dicit᷑ quia scͥp tum est.
ds̃ caritas ẽ. quomͦ ñ est etiam ipse sapi.¬
entia cum sic lum̃ qm̃ ds̃ lumen ẽ: Siue
alio mͦ eẽntia sp̃s sci singillatim ac ꝓpͥe
nominanda ẽ: qm̃ ds̃ est utiq lum̃ ẽ:
apud apłm: qui dicit: Nescitis quia tem¬
plum dĩ estis: Statinq subiecit: & sp̃s

Expanded text:
nis ad permanendum, exemplum infirmis ad convalescendum, exemplum morituris ad non timendum, exemplum mortuis ad resurgendum esset, in omnibus ipse primatum tenens . Quia enim homo ad beatitudinem sequi non debebat nisi Deum, et sentire non poterat Deum; sequendo Deum hominem factum, sequeretur simul et quem sentire poterat, et quem sequi debebat. Amemus ergo eum Non igitur mirum, si propter exemplum quod nobis ut reformemur ad imaginem Dei praebet imago aequalis Patri, cum de sapientia Scriptura loquitur, de Filio loquitur, quem sequimur vivendo sapienter: quamvis et Pater sit sapientia, sicut lumen et Deus. 6. Sideo non indigne dicitur quia scriptum est, Deus charitas est : quomodo non est etiam ipse sapientia; cum sit lumen, quoniam Deus lumen est? sive alio modo essentia Spiritus sancti singillatim ac proprie nominandaapud Apostolum qui dicit, Nescitis quia templum Dei estis? Statimque subjicit, Et Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
horum pater dicitur: Et pͥncipium dicit᷑
filnis: Cum eiim diceretur ei tu quis es:
siespondit. Principium qui & loquor uo¬
bis S nuniquid patris pͥncipium: Crea¬
ture se quippe ostende uoluit cum se dixit
eẽ pͥnciprum: sicut & pater pͥncipium ẽ
creature quod ab ipsosunt omĩa: Nam et
creator relatine d̾r ad creaturam: sicut dñs
ad seruum: Et ideo cum dicimus et patrẽ
pͥncipium. & filium pͥcipium: ñ duo
pͥncipia creature dicimꝰ: quia pater & fi¬
nus simul ad creaturam unũ pͥncipium
st : sicut unus creator sicut unus ds̃: Si
autẽ quicquid inse manet & gignit aliqͥd.
uł oꝑatur pͥncipium ẽ ei rei quam gignit
uł ei quam oꝑatur: ñ possumꝰ negare etiã
spm̃ sc̃m recte dici pͥncipium: quia ñ eum
separamꝰ ab appellatione ereatoris. & scͥptũ
est de illo quod oꝑetur. & utiq in se ma-¬
nens oꝑatur: Non enim inaliquid eorum
quȩ oꝑatur ipse mutatur & uertitur:
Et que apitur uide: Unicuiq autẽ inqͥt
datur

Expanded text:
horum Pater dicitur. Et principium dicitur Filius: cum enim diceretur ei: Tu quis es? respondit: Principium, qui et loquor vobis . Sed nunquid Patris principium? Creatorem se quippe ostendere voluit cum dixit esse principium, sicut et Pater principium est creaturae, eo quod ab ipso sunt omnia. Nam et creator relative dicitur ad creaturam, sicut dominus ad servum. Et ideo cum dicimus et Patrem principium, et Filium principium, non duo principia creaturae dicimus, quia et Pater et Filius simul ad creaturam unum principium est, sicut unus creator, sicut unus Deus. Si autem quidquid in se manet, et gignit aliquid vel operatur, principium est ei rei quam gignit, vel ei quam operatur, non possumus negare etiam Spiritum sanctum recte dici principium, quia non eum separamus ab appellatione creatoris, et scriptum est de illo quod operetur, et utique in se manens operatur: non enim in aliquid eorum quae operatur, ipse mutatur et vertitur. Et quae operatur vide: Unicuique autem, inquit, datur
Abbreviated transcription (Latin):
eius ẽ: quȩ uno nomine theosebia grece
appeliatur:. Quod nom̃ nr̃isicut iam ẽ¬
memoratumꝰ uolentes &e ipsi uno nomi¬
neiterp̃tari: pietatẽ dixerunt: cumi
petis apiid grecos eusebiꝰ usitatiꝰ ñcupe¬
tur. Theosebia uero quia uno uerbo pfe¬
cre ũ pocest: meliuis inter p̃tatur a nob in¬
dicatur potius dĩ cultus Hanc eẽ homi¬
sus sapientiam quod & induodecimo
huiis oꝑis uolumine iam posumus.
scͥpture scẽ auctoritate monstratur. in li¬
bro serui dĩ iob ubilegitur dĩ sapientia
dixisse homiri. ecce pietas ẽ sapientia. ab¬
stinere autẽ a malis scientia: Siue etiam
ut ñ milli de greco epistemen inter p̃tati¬
sunt: disciplina ẽ: quȩ utiq adiscendo
nom̃ accepit unde & scientia dici potest
Ad hoc enim quȩq res dr̃ ut sciatur: qͣm¬
uis alia notione inhis quȩ ꝓpeccatis suuꝰ
quisq patitur ut corrigatur dici
uͦ disce¬

Expanded text:
est, quae uno nomine θεοσέβεια graece appellatur. Quod nomen nostri, sicut jam commemoravimus, volentes et ipsi uno nomine interpretari, pietatem dixerunt, cum pietas apud Graecos εὐσέβεια usitatius nuncupetur: θεοσέβεια vero quia uno verbo perfecte non potest, melius duobus interpretatur, ut dicatur potius Dei cultus. Hanc esse hominis sapientiam, quod et in duodecimo hujus operis volumine jam posuimus , Scripturae sanctae auctoritate monstratur, in libro Dei servi Job, ubi legitur Dei sapientiam dixisse homini, Ecce pietas est sapientia; abstinere autem a malis, scientia ; sive etiam, ut non nulli de graeco sunt, disciplina quae utique a discendo nomen accepit, unde et scientia dici potest. Ad hoc enim quaeque res discitur, ut sciatur. Quamvis alia notione, in iis quae pro peccatis suis mala quisque patitur ut corrigatur, dicidet disc
Abbreviated transcription (Latin):
Quid̾ enim dicimꝰ scđ̾m corpꝰ mortuum:
nͥ eorpore uł incorpore ñ anima. uł inani¬
ma mortuũ: Aut si dicamꝰ scđm corpus
ẽ pulcher. aut scłm corpꝰ fortis. ñ scdm
anumũ: quid ẽ aliud qͣm in corpore non
animo pulcher aut fortis ẽ: Et inmime¬
rabilit̃ italoquim᷑: Non itaq sic intelli-¬
gaius scđm imaginẽ eiꝰ qui creauit eũ:

Expanded text:
corpus mortuum, nisi corpore vel in corpore, non anima vel in anima mortuum? Aut si dicamus, secundum corpus est pulcher aut secundum corpus fortis, non secundum animum, quid est aliud quam corpore, non animo, pulcher aut fortis. Et innumerabiliter ita loquimur. Non itaque sic intelligamus secundum imaginem ejus qui creavit eum,
Abbreviated transcription (Latin):
ita debemꝰ uitelligere hominẽ fa-¬
ctum ad imaginẽ sumine trintatis hoc
ẽ ad imaginem dĩ: ut eadem imago intͥbꝰ
intelligatur hominib p̃sertim cum apłs¬
m̃tum ei capitis demat qd̃ mulieri ad hi¬
bendum monet ita loquens: Uir quidem
non debet uelare caput: cum sit imna¬
go & gła dĩ: Mulier autẽ: gła uiri est:
Quid ergo dicemꝰ ad hȩc: Si ꝓsua ꝑsona
mulier ad implet imaginẽ trinitatis. cur
ea detracta de latere uiri. adhuc ille imago
dicit᷑ : Aut si & una ꝑsona hominis ex
trib potest dici imago dĩ. sicut inipsa sũ¬
ma truntate &e una queq ꝑsona ds̃ est
cur & mulier ñ est imago dĩ: Nam ꝓpt̃

Expanded text:
ita debemus intelligere hominem factum ad imaginem summae Trinitatis, hoc est ad imaginem Dei, ut eadem imago in tribus intelligatur hominibus: praesertim cum Aposmentum ei capitis demat, quod mulieri adhibendum monet, ita loquens: Vir quidem non debet velare caput, cum sit imago et gloria Dei. Mulier autem gloria viri est. Quid ergo dicemus ad haec? Si pro sua persona mulier adimplet imaginem Trinitatis, cur ea detracta de latere viri adhuc ille imago dicitur? Aut si et una persona hominis ex tribus potest dici imago Dei, sicut in ipsa summa Trinitate, et unaquaeque persona Deus est, cur et mulier non est imago Dei? Nam
Abbreviated transcription (Latin):
cat uelam̃tum. quo significatur eẽ coli¬
benda: Grata ẽ enim scĩs angłis. sacrata
et pia significatio: Lam ds̃ ñ ad tempꝰ
uidea nec aliquid noui fit meius uisio¬
ne atq scientia cum aliquid temporali¬
ter ac transitorie geritur sicut inde affi¬
ciuntur sensus carnales. et animalium et
hominũ. uł etiam celestes anglorum: In
Ed quippe manifesto sexu masculi et
mne. apłs paulus oecultioris cuiꝰdam
ren sigurasse tristerium uł huic intelli¬
g potess uatrd cum alio loco dicat. nei
uiduasab:s olatain sine filiis cem¬

Expanded text:
cat velamentum quo significatur esse cohicat velamentum quo significatur esse cohibenda. Grata est enim sanctis Angelis sacrata et pia significatio. Nam Deus non ad tempus videt, nec aliquid novi fit in ejus visione atque scientia, cum aliquid temporaliter ac transitorie geritur, sicut inde afficiuntur sensus vel carnales animalium et hominum, vel etiam coelestes Angelorum. 11. In isto quippe manifesto sexu masculi et feminae apostolus Paulus occultioris cujusdam rei figurasse mysterium, vel hinc intelligi potest, quod cum alio loco dicat, veram viduam esse desolatam, sine filiis e
Abbreviated transcription (Latin):
sit tata illa
substantia: Cum autẽ ad uitorium distri¬
buitur. qd̃ ad eam ipsam solam aitinet:
neinago dĩ: Quod autẽ ad uirum solẽ
aitinet ĩmago dei ẽ: tam plena atq in¬
tegra quam inunum conuncta mulie¬
te sicut de natura humanȩ m̃tis diximiꝰ
Quia et sitota contemplet̾ ueritatẽ. ima¬
ꝗo dĩ ẽ Et cum ex ea distribiut᷑ aliquid
et quadam intentione derinat᷑ ad actio¬
nem rerum temporalium nichilominꝰ
exqua parte conspectam consulit ueri¬
tatẽ: imago dei ẽ: Ex qua uero intendi¬
tur magenda inferiora: non ẽ unago dĩ
E q̃m quantumcũq se extenderit in id
quod et̾num ẽ tantomagis inde format᷑
ad imaginẽ dei. & ꝓpt̾ eum ñ est cobi¬
benda ut se inde contineat ac tempet:
laeo uir ñ debet uelare caput Quia
uero illi tationali actiom quȩ in reb
corporalibꝰ temporalibꝰq u̾satur. ꝑicu¬
iosa ẽ nimia minferiora ꝓ gressio: de¬
bet hab̾e potestatẽ suꝑ caput qd̃ indi¬

Expanded text:
sit tota illa substantia: cum autem ad adjutorium distribuitur, quod ad eam ipsam solam attinet, non est imago Dei; quod autem ad virum solum attinet, imago Dei est, tam plena atque integra, quam in unum conjuncta muliere. Sicut de natura humanae mentis diximus, quia et si tota contempletur veritatem, imago Dei est; et cum ex ea distribuitur aliquid, et quadam intentione derivatur ad actionem rerum temporalium, nihilominus ex qua parte conspectam consulit veritatem, imago Dei est; ex qua vero intenditur in agenda inferiora, non est imago Dei. Et quoniam quantumcumque se extenderit in id quod aeternum est, tanto magis inde formatur ad imaginem Dei, et propterea non est cohibenda, ut se inde contineat ac temperet; ideo vir non debet velare caput. Quia vero illi rationali actioni quae in rebus corporalibus temporalibusque versatur, periculosa est nimia in inferiora progressio; debet habere potestatem super caput, quod indi
Abbreviated transcription (Latin):
est quomͦ ñ sit contrariũ qd̾ dicit apłs. ñ
mulierẽ s uirum ẽẽ imaginem dĩ. huic
qd̾ scͥptum ẽ ingenesi. fecit ds̃ hominem.
ad imaginẽ dei fecit eum. mascłm & fe¬
minam fecit eos. et benedixit eos: Ad ima-¬
giuem quippe dĩ naturam ipsam hu¬
manã factam dicit quȩ sexii utroq cõ¬
pletur. nec ab intelligenda imagine dĩ
separat feminã. Dicit enim qd̃ fecit ds̃
hominẽ ad imaginẽ dei. fecit inquit eũ
mascłm et feminã: uł certe alia dist¬
ctione mascłm & feminam fecit et

Expanded text:
on sit contrarium quod dicit Apostolus, non mulierem, sed virum esse imaginem Dei, huic quod scriptum est in Genesi, Fecit Deus hominem, ad imaginem Dei fecit eum; masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos. Ad imaginem Dei quippe naturam ipsam humanam factam dicit, quae sexu utroque completur, nec ab intelligenda imagine Dei separat feminam. Dicto enim quod fecit Deus hominem ad imaginem Dei, Fecit eum, inquit, masculum et feminam: vel certe alia distinctione, masculum et feminam fecit eos.
Abbreviated transcription (Latin):
tit uoluntas: quod uoluntas ad ipiscitur.
Iam enim erat anmus qui conuertit
ad id uellet a quo erat. qui autẽ uellet
ubi uidemus ut ñ ẽẽ debuerit. aut de¬
eat quicquid ẽẽ debuisse aut debere
omp̃hendimꝰ. et ubi ẽẽ uidemus non

Expanded text:
tit voluntas, quod voluntas adipiscitur. tit voluntas, quod voluntas adipiscitur. Jam enim erat animus, qui converti ad id vellet a quo erat: qui autem vellet ubi videmus utrum esse debuerit aut debeat, quidquid esse debuisse aut debere com
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum unde bona sunt: Illud enim quod
animus tantum quia ẽ animus etiam
ñ dum eo mͦ bonus. quo se conu̾tit ad
in commutabile bonum: s ut dixi tantũ
animus: cum ita nob̃ placet ut eum omĩ
etiam luci corporeȩ cum bene intelligimꝰ
p̃feramus: ñ inseipso nob̃ placet. s uilla
arte qua factus est: Inde enim approbat᷑
factus. ubi uidetur fuisse faciendus:
Hȩc ẽ ueritas et simplex bonum: Non
enim aliud aliquid quam ipsum bonũ:
ac ꝑhoc etiam summum bonum: Non
enim minui uł augeri bonum potest:
nisi quod ex alio bono bonum ẽ: Ad hoc
se igitur animus conu̾tit ut bonus sit:
a quo h̃t̃ ut animus sit: Tunc ergo uo¬
luntas nature congruit ut ꝑficiatur in
bono animus : cum illud bonum diligit᷑
conũsione uoluntatis: unde est et illud
quod ñ amittitur nec au̾sione uolim̃tatiꝰ:
Auertendo enim se a summo bono amit¬
tit animus. ut sit bonus aminus : ñ autẽ
amittit ut sit animus: cum & hoc iam
bonum sit corpore meluis: Hoc ergo amit¬

Expanded text:
ipsum unde bona sunt. Illud etiam, quod animus, tantum quia est animus, etiam nondum eo modo bonus quo se convertit ad incommutabile bonum; sed, ut dixi, tantum animus, cum ita nobis placet ut eum omni etiam luci corporeae cum bene intelligimus, praeferamus, non in se ipso nobis placet, sed in illa arte qua factus est. Inde enim approbatur factus, ubi videtur fuisse faciendus. Haec est veritas, et simplex bonum: non enim est aliud aliquid quam ipsum bonum, ac per hoc etiam summum bonum. Non enim minui vel augeri bonum potest, nisi quod ex alio bono bonum est. Ad hoc se igitur animus convertit ut bonus sit, a quo habet ut animus sit. Tunc ergo voluntas naturae congruit ut perficiatur in bono animus, cum illud bonum diligitur conversione voluntatis, unde est et illud quod non amittitur nec aversione voluntatis. Avertendo enim se a summo bono, amittit animus ut sit bonus animus; non autem amittit ut sit animus, cum et hoc jam bonum sit corpore melius: hoc ergo amit