comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
noĩe. S em̃ dei flatus inqͥunt dei ore dixisse
ĩtelligitur. Quẽ si aiam crediderimus osequẽs
dixit sapiã ore dei effiatã se fuisse s ex eiꝰ ore
ꝓdisse. Sicut aũt nos possumꝰ nõ de nr̃ã nata᷑
qua hoĩẽs suiuꝰ s de isto aere cirtũfuso quẽ ĩ¬
spirãdo ac respirãdo ducimꝰ atq reducumꝰ fia¬
tũ faceꝰ cũ suffiamꝰ ita omp̃s deꝰ nõ de sua
n᷑aͣ neq subiacẽte creatura s eciã de nichilo po¬
tuit face flatũ quẽ corꝑi hoĩs iuserendo ĩspi¬
rasse ulꝰ insufflasse ꝯuementissime dictus ẽ ĩ¬
corporeus ĩcorporeũ s ĩmutabilis mutabilẽ
qr nõ creatus treatũ. Uerup̃tũ ut sciant isti
qui de scripturis loqui uolunt et scp̾turarũ
locuciones nõ adu̾tunt nõ hoc solũ dici exire
ex ore dei qd̾ ẽ equalis eiusdẽq nate̾ audiãt
pus aĩale discernẽs idẽ ab illo ĩ quo futuri
sumꝰ hoc ĩ quo nũt sumꝰ ait semiuatur cor¬

Expanded text:
nomine. Sed enim Dei flatus, inquiunt, Dei ore exisse intellegitur, quem si animam crediderimus, consequens dixit sapientia ore Dei efflatam prodisse. Sicut autem nos possumus, non de nostra natura qua homines sumus, sed de isto aere circumfuso, quem spirando ac respirando ducimus ac reducimus, flatum facere cum sufflamus: ita omnipotens Deus non de sua natura neque subiacenti creatura, sed etiam de nihilo potuit facere flatum, quem corpori hominis inserendo inspirasse uel insufflasse conuenientissime dictus est, incorporeus incorporeum, sed inmutabilis mutabilem, quia non creatus creatum. Verum tamen ut sciant isti, qui de scripturis loqui uolunt et scripturarum locutiones non aduertunt, non hoc solum dici exire ex ore Dei, quod est aequalis eiusdemque naturae, audiant pus animale discernens, id est ab illo in quo futuri sumus hoc in quo nunc sumus, ait: Seminatur cor
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ doloribꝰ futuri stꝰ nõ carebũt. Sed hoĩes ad
ĩmortalitate uestiti q̃ sicut angeloꝵ nec pcĩo
possit auferri natura quidẽ manẽte carnis si
nulla oĩo carnali corruptibilitate uł tardi¬
tate remanẽte. Seqͥtur aũt q̃stio ncͣcio ꝑtint¬
tanda et dno deo uei̾tatis adiuuãte soluenda.
si libido mẽbroꝵ ĩobedientiũ ex pccõ ĩ obedse¬
cie ĩ illis p̾mis hoĩbꝰ cũ illos diuina grã de¬
seruisset exorta ẽ uñ iu sua nuditate oculos
aperuerunt id ẽ eã curiosius adu̾terunt et
qr impudens motus uolũtatis arbitrio resis¬
tebat pudenda texerunt quõ eeñt filios ꝓpa¬
gaturi si ut creati fuerant sine p̃uaĩtatione
mãsissent. S qr et liber iste daudendus ẽ
nec tanta ista q̃stio in seruionis angustia

Expanded text:
in doloribus futuri sunt, nori\'carebunt. Sed homines ad in doloribus futuri sunt, nori\'carebunt. Sed homines ad inmortalitate uestiti, quae. sicut angelerum, nec peccato possit auferri; natura quidem manente ca s, sed nulla omnino carnali corruptibilitate uel tarditate remanente. Sequitur autem quaestio necessario pertractanda et Domino Deo ueritatis adiuuante soluenda: Si libido membrorum inoboedientium ex peccato inoboedientiae in illis primis hominibus, cum illos diuina gratia deseruisset, exorta est; unde in suam nuditatem oculos aperuerunt, id est eam curiosius aduerterunt, et quia inpudens motus uoluntatis arbitrio resistebat, pudenda texerunt: quo modo essent filios propagaturi. si, ut creati fuerant, sine praeuaricatione mansissent. Sed quia et liber iste claudendus est nec tanta quaestio in sermonis angus
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ aĩale postea qdꝰ spũale. Primus hõ de
terra terrenus scd̃s hõ de celo celestis. Qua¬
lis terrenus tales et terreni. et qualis celestis
tales et celestes. Et quõ induuinꝰ imaginem
terrem ĩduamus et imaginẽ eiꝰ qui de celo
ẽ. De quibꝰ om̃ibꝰ apłicis u̾bis suꝑius locu¬
ti sumus. Corpꝰ ig᷑ aĩale ĩ quo pͥmũ hoiẽm
adam fcĩ ẽẽ dicit apłus sic erat fcm̃ nõ ut
mor qĩo nõ posset sed ut no morert iusi¬
quadã licet misera uita sua nõ desinet uiueꝰ
qr ĩmortalis ẽ treata. sicut eciã desertores an¬
geli licet ẜ ͫ quẽdã modũ mortui sint pettando
qr fontẽ uite deseruerũt qui deꝰ ẽ quẽ potan¬
do sapientꝰ et btẽ poterant uiue. tũ nõ sit mo¬
ri potuerunt ut oĩno desisterẽt uiue atq se¬
tire qm̃ ĩmortales creati sunt atq ita ĩ sidam
mortẽ post ultimũ p̃cipitabunt᷑ iudiciũ ut
n ͨ illic uita careant qñquidẽ et iã sensu cũ

Expanded text:
d animale; postea, quod spirituale. Primus homo de terra, terrenus; secundus homo de coelo, coelestis. Qualis terrenus, tales et terreni; et qualis coelestis, tales et coelestes. Et quomodo induimus imaginem terreni, induamus et imaginem ejus qui de coeloest . De quibus omnibus apostolicis verbis superius locuti sumus. Corpus igitur animale, in quo primum hominem Adam factum esse dicit Apostolus, sic erat factum, non ut mori omnino non posset; sed ut non moreretuquadam, licet misera, uita sua non desinit uiuere, quia inmortalis est creata; sicut etiam desertores angeli, licet secundum quendam modum mortui sint peccando, quia fontem uitae deseruerunt, qui Deus est, quem potando sapienter et beate poterant uiuere, tamen non sic mori potuerunt, ut omni modo desisterent uiuere adque sentire, quoniam inmortales creati sunt; adque ita in secundam mortem post ultimum praecipitabuntur iudicium, ut nec illic uita careant, quando quidem etiam sensu, cum
Abbreviated transcription (Latin):
dicatissimis ⁊ amplissimis ac ꝓ largioe
miscd̾ia ad capatitatẽ mulcitudinis elãs
p̃ter belloꝵ morẽ truculenti barbari pe¬
Qd̾ nomẽ multi eoꝵ mẽdatit̾ usurpa¬
rũt. ut effugiãt penas p̃sentis exicii
Nã quos uides petulant᷑ ⁊ ꝓtacit ĩsul¬
tae̾ seruis xp̃i. sũt ĩ eis plurimi qͥ illũ
interitũ iladẽq nõ euasissent insi se
seruos xpĩ ẽẽ fiuxissent. Et ñc ĩgrata

Expanded text:
atissimis et amplissimis ac pro largiore misericordia ad capacitatem multitudinis electis praeter bellorum morem truculenti barbari pequod nomen multi eorum mendaciter usurparunt, ut effugerent poenas praesentis exitii. Nam quos uides petulanter et procaciter insultare seruis Christi, sunt in eis plurimi, qui illum interitum clademque non euasissent, nisi seruos Christi se esse finxissent. Et nunc ingrata
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ in illa uastaciõe uibis ad se cõfugiẽtes
suos alienosq receper̃t. Hucusq cruentꝰ
seuiebat ĩimitus: ibi accipiebat limitem
trutidatoris furor. Illo ducebãt᷑ a miserã¬
tibꝰ hostibꝰ quibꝰ eciã extra ip̃a peꝑterant¬
loca ne ĩ eos ĩcurrerent q̃ siłem miscd̃iã
nõ habebant. Ꝙ tñ etiã ip̃i alibi truces
atq hostili more seuientes postea ꝙͣ ad
loca illa ueniebãt ubi fue̾at interdc̃m qd̾
alibi belli iure licuisset. tota feriendi re¬
frenabat᷑ ĩmanitas ⁊ captiuãdi cupiditas
frangebat᷑. Sic euaserũt multi qui nũc
uitas ꝑtulit xp̃o imputãt: bona ueo̾ q̃ ĩ
eos ut uiuerẽt ꝓpt̾ xp̃i honorẽ scã est nõ¬

Expanded text:
 in illa uastatione Urbis ad se confugientes suos alienosque receperunt. Huc usque cruentus saeuiebat inimicus, ibi accipiebat limitem trucidatoris furor, illo ducebantur a miserantibus hostibus, quibus etiam extra ipsa loca pepercerant, ne in eos incurrerent, qui similem misericordiam non habebant. Qui tamen etiam ipsi alibi truces adque hostili more saeuientes posteaquam ad loca illa ueniebant, ubi fuerat interdictum quod alibi belli iure licuisset, tota feriendi refrenabatur inmanitas et captiuandi cupiditas frangebatur. Sic euaserunt multi, qui nunc uitas pertulit, Christo inputant; bona uero, quae in eos ut
Abbreviated transcription (Latin):
pit loqui pꝰ infanciã q̃ hinc appellata ẽ
qdͤ fari nõ p̃t. Quã ꝓfecto etatẽ pͥmã de¬
mergit obliuio. sicut etas pͥma geneis hu¬
mami est deleta diluuio. Quotus ã qsi
nã eandẽq p̾mã. ita duas etates scd̃am
et tertiã liber iste cõtineat. In qua tertia
ꝓptꝰ uaccã trimã. caprã trimã. arietẽ ti¬
mũ et impositũ ẽ legis iugũ. et appari¬
it habundancia pcc̃oꝵ et regni terirem sur¬
rexit exordiũ ubi nõ defuerũt spũales
quoꝵ ĩ turture et colũba figuratũ ẽ sac̃¬

Expanded text:
pit loqui post infantiam, quae hinc appellata est, quod fari non potest. Quam profecto aetatem primam demergit obliuio, sicut aetas prima generis humani est deleta diluuio. Quotus enim quunam eandemque primam, ita duas aetates secundam et tertiam liber iste contineat, in qua tertia propter uaccam trimam, capram trimam, arietem trimum et inpositum est legis iugum et apparuit abundantia peccatorum et regni terreni surrexit exordium, ubi non defuerunt spiritales, quorum in turture et columba figuratum est sacr
Abbreviated transcription (Latin):
Domiã de ciuitatis
utriusqz terrene sa¬
licet et celestis de¬
bitis finib deĩceps
m̾ uideo disputã¬
dũ. prius exponẽ¬
da sunt quantũ
di rõ patit᷑ argumentã mortaliũ. quib sibi
ip̃i bf̃ĩtudinẽ face̾ in huiꝰ uite infelicitate
moliti sũt ut ab eoꝵ reb uanis spes nr̃a
qͥd differat quã deus nobis dedit. et res
ipã hoc ẽ uera btĩtudo quã dabit nõ tãtũ
auctoritate diuina s habita eciã rõne qualẽ

Expanded text:
oniam de ciuitatis utriusque, terrenae scilicet et caelestis, debitis finibus deinceps mihi uideo disputandum: prius exponenda sunt, quantum di ratio patitur, argumenta mortalium, quibus sibi ipsi beatitudinem facere in huius uitae infelicitate moliti sunt, ut ab eorum rebus uanis spes nostra quid differat, quam Deus nobis dedit, et res ipsa, hoc est uera beatitudo, quam dabit, non tantum auc
Abbreviated transcription (Latin):
intelligi. Uerũ qui hoc q̃rit attendat quid in
bello noxiũ ꝑniciosũq sit et uidebit nichil
aliud ꝙͣ rerũ ẽẽ int̾ se adu̾sitatẽ atq cõflic¬
tũ. Ed̃ ig̾ bellũ grauius et amarius cogi¬
tari p̃t ꝙͣ ubi uoluntas sic adu̾sa ẽ passiõi
et passio uoluntati ut nullius earũ uictoria
tales iuuicicie finiant᷑ et ubi sic conflgit cũ
ipã na corꝑis uis doloris ut neutrũ altei̾ ce¬
dat: Hic em̃ qñ contiugit iste cõfltꝰ a do¬
lor uincit et sensũ mors adimit aut naͣ uin¬
cit et dolorẽ sanitas tollit. Ibi aũt et dolor
ꝑmanet ut affugat et naͣ ꝑdurat ut senciat
qr utrũq ideo nõ deficit ne pena deficiat. Ad
hos aũt fines bonoꝵ et maloꝵ illos expetẽ¬
dos istos cauẽdos qm̃ ꝑ iudiciũ transibũt ad
illos boni ad istos mali de hoc iudicio quan¬
tũ deus donauei̾t eciã sequenti uolumine
disputabo.

Expanded text:
intellegi. Verum qui hoc quaerit, adtendat quid in bello noxium perniciosumque sit, et uidebit nihil aliud quam rerum esse inter se aduersitatem adque conflictum. Quod igitur bellum grauius et amarius cogitari potest, quam ubi uoluntas sic aduersa est passioni et passio uoluntati, ut nullius earum uictoria tales inimicitiae finiantur, et ubi sic confligit cum ipsa natura corporis uis doloris, ut neutrum alteri cedat? Hic enim quando contingit iste conflictus, aut dolor uincit et sensum mors adimit, aut natura uincit et dolorem sanitas tollit. Ibi autem et dolor permanet ut adfligat, et natura perdurat ut sentiat; quia utrumque ideo non deficit, ne poena deficiat. Ad hos autem fines bonorum et malorum, illos expetendos, istos cauendos, quoniam per iudicium transibunt ad illos boni, ad istos mali: de hoc iudicio, quantum Deus donauerit, in consequenti uolumine disputabo.
Abbreviated transcription (Latin):
alto radices h̃t si cui de ista ciuili theole¬
a respuẽda atq uitãda parũ uideor dis-¬
utasse ĩ aliud uolumẽ qd̾ huic opitulã.
ueteres opiniones.

Expanded text:
alto radices habet, si cui de ista ciuili theologia respuenda adque uitanda parum uideor disputasse, in aliud uolumen, quod huic opitulanteprauas et ueteres opiniones
Abbreviated transcription (Latin):
siłr sep̾tũ ẽẽt ꝙ deꝰ humorẽ fluidũ et fri¬
gidũ ac ꝑ hoc grauẽ in suꝑiore oĩbꝰ cetei̾s
huãni corporis ꝑte posue̾it. isti trutinatore ᷤᷤ
elemẽtoꝵ nequaꝙͣ crederent. Et si auctorita¬
ti eiusdẽ scp̃ture subditi eeñt aliqͥd aliud
ex hoc intelligendũ ẽẽ censerẽt. S qm̃ si
diligentꝰ singula scrutem᷑ atq tractemus
que ĩ illo diuino libro de ostituciõe mũdi¬
scrpta sũt ⁊ auulta dicenda et a ꝓposito isti¬
tuti opis longe digrediendũ ẽ. iãq de di ab̃
istis diu̾sis int̾ se atq otiariis societa abdo
geloꝵ ĩ quibꝰ sunt q̃dã exordia duatũ etã
ĩ rebꝰ huãnis ciuitatũ de quibꝰ demte pã
diceꝰ institui. quãtũ satis ẽe uisu ⁊̃ dispeti

Expanded text:
Deus umorem fluuidum et friDeus umorem fluuidum et frigidum ac per hoc grauem in superiore omnibus ceteris humani corporis parte posuerit, isti trutinatores elementorum nequaquam crederent, et si auctoritati eiusdem scripturae subditi essent, aliquid aliud ex hoc intellegendum esse censerent. Sed quoniam, si diligenter singula scrutemur adque tractemus, quae in illo diuino libro de constitutione mundpta sunt, et multa dicenda et a proposito instituti operis longe digrediendum est, iamque de duabus istis diuersis inter se adque contrariis societatibus angelorum, in quibus sunt quaedam exordia duarum etiam in rebus humanis ciuitatum, de quibus deinceps d
Abbreviated transcription (Latin):
supͣ firmamẽtũ angli intelligant᷑ infra ueo
ulꝰ aq̃ iste uisibiles ułꝰ maloꝵ angeloꝵ mlꝰ¬
titudo ul omĩ homĩ gentes. Qd̾ si ita ẽ nõ
illic appareti ubi fã sũt angłi. s ubi discrel¬
ti ꝙͣuis et aquas qd̾ ꝑuersissume atq im¬
pñt sili uanitate eciã de t̾ra dice̾ nusꝙͣ em̃
legitur dixit deꝰ fiat t̾ra. S inq̾unt scp̃tũ
ẽ in prĩcipio fecit deꝰ celũ et t̾ram. Illic gͦ
et aqua intelligenda ẽ. Uno eĩ noĩe utrũq¬
cõp̃hensũ ẽ. Nã ip̃ius ẽ mare sicut ĩ psal¬
mo legit᷑ ⁊ ip̃e fecit illud et aridã manus
eius finxerũt. S hii qͥm noĩe aquarũ que
suꝑ celos sunt angelos intelligi uolũt pon¬
deribꝰ elemẽtoꝵ monẽt᷑ et ideo nõ putant
suas si ip̃i hoem̃ face possẽt. nõ ei pituitam
poris nri aquarũ uitẽ optinet. ĩ capite pone¬
rẽt. Ibi eĩ sedes ẽ flegniatis scd̃m dei opus
absurde ut si hoc nesciremꝰ et ĩ hoc libro

Expanded text:
a vero vel aquae istae visibiles, vel malorum angelorum multitudo, vel omnium hominum gentes. Quod si ita est, non illic apparet ubi facti sunt Angeli, sed ubi discreti. Quamvis et aquas, quod perversissimae atque impossunt simili uanitate etiam de terra dicere; nusquam enim legitur: Dixit Deus: Fiat terra. Sed, inquiunt, scriptum est: In principio fecit Deus caelum et terram. Illic ergo et aqua intellconprehensum est. Nam ipsius est mare, sicut in psalmo legitur, et ipse fecit illud, et aridam terram manus eius finxerunt. Sed hi, qui in nomine aquarum, quae super caelos sunt, angelos intellegi uolunt, ponderibus elementorum mouentur et ideo non putant suas, si ipsi hominem facere possent, non ei pituitam, poris nostri aquarum uicem obtinet, in capite ponerent. Ibi enim sedes est phlegmatis, secundum Dei opus cturam tam absurde, ut, si hoc nesciremus et in hoc libro
Abbreviated transcription (Latin):
mittit᷑ opinaĩ. Iam eĩ gentes ita ecciãm rei¬
pleuerũt mũdiq et ĩmũdi. donec certũ ue¬
uiat᷑ ad finẽ. ita eius unitatis quadã cõpagi¬
ue otiuẽtur ut ex hoc uno manifestissimo eciã
de ceteis q̃ obscurius aliquãto dc̃a sũt et dif¬
ficilius agnosa q̃unti dubitari fas nõ sit. Que
cũ ita sut si n ͨ ĩaniter ista ẽẽ oscp̃ta putare
quisꝙͣ ulꝰ durus audebit nec inchil signifi¬
care cũ gesta sint. nec sola dc̃ã ẽẽ signifitati¬
ua nõ facta n ͨ aliena ẽẽ ab eccĩa signfican¬
da ꝓbabilitꝰ. dici p̃t. s credendũ magis ẽ et

Expanded text:
ermittitur opinari. Iam enim gentes ita ecclesiam reermittitur opinari. Iam enim gentes ita ecclesiam repleuerunt, mundique et inmundi, donec certum ueniatur ad finem, ita eius unitatis quadam conpagine continentur, ut ex hoc uno manifestissimo etiam de ceteris, quae obscurius aliquanto dicta sunt et difficilius agnosci queunt, dubitare fas non sit. Quae cum ita sint, sic nec inaniter ista esse conscripta putare quisquam uel durus audebit, nec nihil significare cum gesta sint, nec sola dicta esse significatiua non facta, nec aliena esse ab ecclesia significanda probabiliter dici potes
Abbreviated transcription (Latin):
bat ibi erant. Habet et hoc genus masculũ
et feminã. Solet etiã moue nõnullos geneã
carne uesci putant᷑ utrũ p̃ter num ibi fuer¬
rint sine transgressione mãdati q̃ alendoꝵ
alioꝵ nct̃itas illic coegisset ĩcludi. an ueo ꝙ
ꝙͣ multa aĩalia quib taro cibus ẽ ꝙ frugibus
pomisq uescãt᷑ et maxĩe ficis atq castaneis.
Ed gͦ mirũ si uir ille sapiens ⁊ iustꝰ eciã di¬
uinitꝰ ãmonitꝰ quid cuiq ꝯgrueret sine tarni¬
b aptũ cuiq geneĩ alimoniã p̃parauit ⁊ odi¬
dit: Qd ẽ aũt quo uesti nõ cogeret fames:
Aut qͥd nõ suaue at salubre face possit deꝰ qͥl
etiã ut sine tibo uiuerẽt diuina facultate do¬
naret nisi ut pascerent᷑ eciã hoc implende fi¬
gure tanti iuisterii cõueniret: Nõ aũt ad p̃¬
figurandã eccĩam ꝑtineꝰ tã multiplicia rerũ
signa gestarũ nisi fuit ꝯtenciosus nemo ꝑ¬

Expanded text:
bat, ibi erant. Habet enim et hoc genus masculum bat, ibi erant. Habet enim et hoc genus masculum et feminam. Solet etiam mouere nonnullos, genera carne uesci putantur, utrum praeter numerum ibi fuerint sine transgressione mandati, quae aliorum alendorum necessitas illic coegisset includi; an uero, quam multa animalia, quibus caro cibus est, pomisque vescantur, et maxime fico atque castaneis. Quid ergo mirum, si vir ille sapiens et justus, etiam divinitus admonitus, quid cuique congrueret, sine carnibus aptam cuique generi alimoniam praeparavit et recondidit? Quid est autem, quo vesci non cogeret fames? aut quid non suave ac salubre facere posset Deus, qui etiam, ut sine cibo viverent, divina facilitate donaret, nisi ut pascerentur etiam hoc implendae figurae tanti mysterii conveniret? Non autem ad praefigurandam Ecclesiam pertinere tam multiplicia rerum signa gestarum, nisi fuerit. contentiosus, nemo p
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ tram. ut nct̃e nõ fuit oseruai ĩ archa que
pnt ⁊̃ aqͥs uiueꝰ. nõ solũ mersa sicut pisces
fuerat ibi eẽ q̃ pñti sine ꝯcubitu de quibusq
rebꝰ uel rerũ corruptionib nasci. uel si fuerũt
situt ĩ domibꝰ ẽẽ ꝯsueuerũt. sine ullo nuo de¬
fiunto ẽẽ potuisse. Aut si misteiũ sactissimũ ꝙ
agebat᷑ et tante rei figura eciã ueitate fã a
latꝰ nõ posse impleĩ isi ut oĩa ibi certo illo
ualet qdꝰ dcm̃ ẽ intrabũt ad te nõ scil hoĩs
actu s dei nutu ita sane ut nõ illic fuisse tre¬
postea concũbant et generẽt sicut musce. ali¬
a ueo ĩ quib nichil sit maris et feĩe sicut a¬
pes. Ea porro q̃ sit hñt sexũ ut nõ habeant
fetũ situt muli et mule mirũ si fuerũt ibi.
ac nõ potiꝰ ꝑntes eoꝵ ibi fuisse suffecerit e¬
quinũ. uidelicz atq asininũ genus. et si qua
alia srꝰ q̃ cõmixtione diu̾si generis genus ali¬
qd̃ gignũt. Sed et si hoc ad misteiũ ꝑtine¬

Expanded text:
super terram, ut necesse non fuerit conseruari in arca, quae possunt in aquis uiuere, non solum mersa, sicut pisces, fuerat ibi esse, quae possunt sine concubitu de quibusque rebus uel rerum corruptionibus nasci; uel si fuerunt, sicut in domibus esse consuerunt, sine ullo numero definito esse potuisse; aut si mysterium sacratissimum, quod agebatur, et tantae rei figura etiam ueritate facti aliter non posset inpleri, nisi ut omnia ibi certo illo valet quod dictum est: Intrabunt ad te, non scilicet hominis actu, sed nutu; ita sane ut non illic fuisse crepostea concumbant et generent, sicut muscae; alia uero in quibus nihil sit maris et feminae, sicut apes. Ea porro quae sic habent sexum, ut non habeant fetum, sicut muli et mutae, mirum si fuerunt ibi, ac non potius parentes eorum ibi fuisse suffecerit, equinum uidelicet adque asininum genus; et si qua alia sunt, quae commixtione diuersi generis genus aliquod gignunt. Sed si et hoc ad mysterium pertine
Abbreviated transcription (Latin):
dencia natantẽ gubernet. ne ĩturrat ubicũꝙ
n ausea guã: Exdͦ aũt scrupulo sissime q̃di solet
ds mnatissimis bestiolis nõ solũ quales sũti
muurrs et stelliones. uineciã quales lo tuste sca¬
mbr musce deniq et pulices ytrũ nõ ampli¬
ous nui ⁊ artha illa fueriut ꝙ̃ qui ẽ definitꝰ

Expanded text:
dentia natantem gubernet, ne incurrat ubicumque naufragium. Quod autem scrupulosissime quaeri solet de minutissimis bestiolis, non solum quales sunt mures et stelliones, uerum etiam quales lucustae, scarabei, muscae denique et pulices, utrum non amplioris numeri in arca illa fueri
Abbreviated transcription (Latin):
endi deos alieno ⁊ ĩnocenti illi ĩportauerint
talẽ deũ q eadẽ arte excelleꝰ uoluerũt. Ed igꝰ
plura: Nõ ẽẽ sp̃s istos colendos ꝓpt̾ uitã be¬
atã q̃ pꝰ mortẽ futura ẽ nullus uł medio¬
critꝰ prudẽs ambigie. S fortasse dicturi st̃
deos quidẽ eẽ oẽs bonos. demones ãt alios
ualos alios bonos. ⁊ eos ꝑ quos ad uitã
inet̾uũ btam ꝑueĩamꝰ colendos ẽẽ censebũt
quos bonos opinãt᷑. Qd̃ quale sit iã in uo¬
lumine sequenti uidendũ est.

Expanded text:
endi deos alieno et innocenti illi inportauerint talem deum, qui eadem arte excellere uoluerunt. Quid ergo plura? Non esse spiritus istos colendos propter uitam beatam, quae post mortem futura est, nullus uel mediocriter prudens ambigit. Sed fortasse dicturi sunt deos quidem esse omnes bonos, daemones autem alios malos, alios bonos, et eos, per quos ad uitam in aeternum beatam perueniamus, colendos esse censebunt, quos bonos opinantur. Quod quale sit iam in uolumine sequenti uidendum est.
Abbreviated transcription (Latin):
a̾ ueris aͥ fictis etiã suis tñ trim̃bꝰ de¬
lectent᷑. Que sibi celebraĩ ꝑ sua festa
auctoritas. M ͨ nõ ex nrũ ꝯiectura ꝓ ba¬
uimꝰ s ꝑtim ex recẽti mẽoria qr ⁊ p̃i
uidimꝰ talia ac talibꝰ numimbꝰ ech

Expanded text:
aut veris, aut fictis etiam, suis tamen criminibus deaut veris, aut fictis etiam, suis tamen criminibus delectentur, quae sibi celebrari per sua festa auctoritas. Haec non ex nostra coniectura probauimus, sed partim ex recenti memoria, quia et ipsi uidimus tal
Abbreviated transcription (Latin):
putaui eiꝰ ũmicis. qͥ
t̾rena gaudia ꝯsectã¬
tes rebꝰ q fugacibꝰ ĩ¬
hiãtes. qtqͥd ĩ eis tris
seuei̾tate paciũt᷑. religioni ĩcrepitãt xp̃i¬
ane: q̃ una ẽ salubris ⁊ uea religio.
Et qm̃ cũ sit ĩ eis eciã uulgꝰ ĩdoctũ ue¬
lut doctoꝵ auctoritate ĩ odiũ nr̃m gra¬
uiꝰ irritãt᷑. existimãtibꝰ imꝑitis ea q̃
suis tꝑibꝰ insolite acciderĩt ꝑ alia retͦ
tꝑa accide̾ nõ soleꝰ. eoꝵq opimionẽ etiã
hiis qͥ eã falsam ẽẽ nouerũt ut adu̾sũ
nos iusta murmura hr̃e uideãt᷑ sue sc̃e
dissimulacõe firmãtibꝰ de lihris quos
auctoẽs eoꝵ ad cognoscẽdã p̃t̾itoꝵ tim¬
historiã meõrie mãdauerũt longe alit̾
ẽẽ ꝙͣ putãt demõstrãdũ fuit ⁊ siruil
docẽdũ deos falsos quos uł palã cole¬
bant ulꝰ occulte adhuc colũt eos ẽẽ ĩ¬
mũdissimos sp̃s ⁊ malignissimos ac
fallacissimos demones: usqz adeo ut

Expanded text:
putaui eius inimicis, qui terrena gaudia consectantes rebusque fugacibus inhiantes, quidquid in eis tristseueritate patiuntur, religioni increpitant Christianae, quae una est salubris et uera religio. Et quoniam, cum sit in eis etiam uulgus indoctum, uelut doctorum auctoritate in odium nostrum grauius inritantur, existimantibus inperitis ea, quae suis temporibus insolite acctempora accidere non solere, eorumque opinionem etiam his, qui eam falsam esse nouerunt, ut aduersum nos iusta murmura habere uideantur, suae scientiae dissimulatione firmantibus: de libris, quos auctores eorum ad cognoscendam praeterihistoriam memoriae mandaverunt, longe aliter esse quam putant, demonstrandum fuit; et simul docendum, deos falsos, quos vel palam colebant, vel occulte adhuc colunt, eos esse immundissimos spiritus et malignissimos ac fallacissimos daemones; usque adeo ut
Abbreviated transcription (Latin):
p̾mũ fueat imbuenda atq purganda in qua
ut fidencius ãbularet ad ueitatẽ. ip̃a uen¬
tas deus dei filius hoĩe assup̃to nõ deo con¬
sup̃to eandẽ ostituit ⁊ fundauit fidẽ ut ad
qui tendit et illud quo tendit uia media est
spes ẽ ꝑueniendi. Si aũt desit a ignoretur
qua eundũ sit qͥd ꝓdest nosse quo eundũ
sit: Sola ẽ aũt adusus oẽs errores uia mul¬
nitissima ut idẽ ip̃e sit deꝰ et hõ quo itur¬

Expanded text:
primum fuerat inbuenda adque purganda. In qua primum fuerat inbuenda adque purganda. In qua ut fidentius ambularet ad ueritatem, ipsa ueritas, Deus Dei filius, homine adsumto, non Deo consumto, eandem constituit et fundauit fidem, ut adqui tendit et illud quo tendit, via media est, spes est perveniendi: si autem desit, aut ignoretur qua eundum sit, quid prodest nosse quo eundum sit? Sola est autem adversus omnes errores via munitissima, ut idem ipse sit Deus et homo: quo itur
Abbreviated transcription (Latin):
quã creaturã loquitꝰ corꝑalẽ. corpalibꝰ mst¬
pẽs auribꝰ ut int̾ sonãtẽ ⁊ audientẽ aerea
spacia uerberent᷑ neq ꝑ eiusmõi spuritalẽ q̃
corꝑm silitudinbꝰ figurat᷑ sicut ĩ sompiis
ul quo alio tali mõ. nã ⁊ sic uelut corpores
auribꝰ loquit᷑ qr uelud ꝑ corpꝰ loquit᷑ ⁊ uel¬
lut int̾posito corporaliũ locoꝵ int̾uallo. multi
tate si quis sit idoneꝰ ad audiendũ mente nõ
corpore. Ad illud em̃ hoĩs ita loquit᷑ qdꝰ ĩ hoĩ
ceteris qͦbꝰ hõ ꝯstat ẽ melius ⁊ quo ip̃e deus
solus ẽ melior. Cũ em̃ hõ rãssime intelligat᷑
uel si hoc nõ p̃t saltẽ tredat᷑ factus ad yma¬
ginẽ dei ꝓfecto ea sui ꝑte ẽ ꝓpinqͥor supion do
qua superat infeĩores suas. quas etiã cũ pen
brosis et ueteribꝰ ĩualida ẽ nõ solũ ad inhe¬
rendũ fruendo uerũeciã ad ꝑferendũ incõmu¬
tabile lumẽ donec de die in diẽ renouata
atq sanata fiat tante felicitatis capax fide

Expanded text:
quam creaturam loquitur corporalem, corporalibus instrepens auribus, ut inter sonantem et audientem aeria spatia uerberentur, neque per eius modi spiritalem, quae corporum similitudinibus figuratur, sicut in somnis uel quo alio tali modo nam et sic uelut corporis auribus loquitur, quia uelut per corpus loquitur et uelut interposito corporalium locorum interuallo; multum sa ueritate, si quis sit idoneus ad audiendum mente, non corpore. Ad illud enim hominis ita loquitur, quod in homine ceteris, quibus homo constat, est melius, et quo ipse Deus solus est melior. Cum enim homo rectissime intellegatur uel, si hoc non potest, saltem credatur factus ad imaginem Dei: profecto ea sui parte est propinquior superiori Deo, qua superat inferiores suas, quas etiam cum pecobrosis et ueteribus inualida est, non solum ad inhaerendum fruendo, uerum etiam ad perferendum incommutabile lumen, donec de die in diem renouata adque sanata fiat tantae felicitatis capax, fide
Abbreviated transcription (Latin):
quos eadẽ agunt᷑ obseqͥa nõ putasti
hũdos ĩ nuo qualiũtũq ciuiũ romano¬
rũ: Incõꝑabilitꝰ suꝑna ciuitas ẽ clan¬
or ubi uictoria uei̾tas. ubi dignitas si¬
tas. ubi pax felicitas. ubi uita et̾nitas
multo minus ht̃ in sua societate tales
deos si tu ĩ tua tales hoẽs hr̃e erubuisi.
ꝓinde si ad btam ꝑuenie̾ desideras ciui¬
tatẽ: deuita demonũ societatẽ. Indigne
ab honestis colũt᷑. q̃ ꝑ turpes placant᷑
Sic isti a tua societate remoueant᷑ pur¬
gatione xpĩana: quõ illi a tua dignitat
remoti st̃ notacione cẽsoria. De bonis
aũt carnalibꝰ quibꝰ solis mali ꝑfrui ue¬
nec ĩ istis eos hoc uale̾ qd̾ hii putãt
qui ppt̾ hec eos coli oporteꝰ cõtendunt
deinceps uidebimꝰ. ut hit sit huius

Expanded text:
sequia, non putasti habendos in numero qualiumcumque ciuium Romanorum? Incomparabiliter superna est ciuitas clarior, ubi uictoria ueritas, ubi dignitas sanctitas, ubi pax felicitas, ubi uita aeternitas. Multo minus habet in sua societate tales deos, si tu in tua tales homines habere erubuisti. Proinde si ad beatam peruenire desideras ciuitatem, deuita daemonum societatem. Indigne ab honestis coluntur, qui per turpes placantur. Sic isti a tua pietate remoueantur purgatione Christiana, quo modo illi a tua dignitate remoti sunt notatione censoria. De bonis autem carnalibus, quibus solis mali perfrui uonec in istis eos hoc ualere, quod hi putant, qui propter haec eos coli oportere contendunt, deinceps uidebimus, ut hic sit huius
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate dei. ¶ De mõ qui ncc̃itati dis¬
putatõis adhibendꝰ ẽ. Capłm. I.
tis ĩfirmꝰ humane
cõsuetudinis sensus
nõ audẽt obsisteᷤ. s
doctrine salubri lã-¬
guorẽ suũ tãꝙͣ me¬
duine subdẽt don ͭ diuino adiutorio fide
pieratis impetrãte sanaret᷑: nõ multo
sermone opus ẽẽt ad cõuincendũ ꝙ̃lib
uane opinatiõis errorẽ hiis qui recte

Expanded text:
UT I. De modo, qui necessitati disputationis adhibendus est. Si tis infirmus humanae consuetudinis sensus non auderet obsistere, sed doctrinae salubri languorem suum tamquam medicinae subderet, donec diuino adiutorio fide pietatis inpetrante sanaretur, non multo sermone opus esset ad conuincendum quemlibet uanae opinationis errorem his, qui recte
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ et̾na tua felicitas pena ẽ. Non tã
iuno troianis a quibꝰ tarnalẽ originẽ
ducis. arces uidet᷑ ĩuidisse romanas:
ꝙͣ isti demones quos adhuc deos putas
oĩ gn̾ĩ homĩ sedes ĩuidẽt sempit̾uas.
Et tu ipã nõ ꝑua ex ꝑte de talibꝰ spiri¬
tibꝰ iudicasti: qñ ludis eos placasti. et
hoiẽs ꝑ quos eosdẽ ludos fecisti. ĩfame ᷤ
ẽẽ uoluisti. Pateᷤ asseri libertatẽ tuã
adu̾sus ĩmũdos sp̃s: q̃ tius ceruitibꝰ
ĩposuerãt sacrandã sibi ⁊ celebrandã
ignominiã suã. Actores triminũ diuino¬
ꝑ remouisti ab honoribꝰ tuis. Supplica
deo ueo̾ ut a te remoueat deos illos q̃
delectant᷑. crimĩbꝰ suis seu ueris qd ig¬
nominiosissimũ est seu falsis qdꝰ mali¬
ciosissimũ ẽ. Bñ. ꝙ tua sponte histrioĩ¬
bꝰ ⁊ scenicis societatẽ ciuitatis pate no¬
liusti. Euigila plemus. Nullo mõ hiis
artibꝰ placat̾ diuina maiestas: qͥbꝰ huã¬

Expanded text:
quibus aeterna tua felicitas poena est. Non tam quibus aeterna tua felicitas poena est. Non tam Iuno Troianis, a quibus carnalem originem ducis, arces uidetur inuidisse Romanas, quam isti daemones, quos adhuc deos putas, omni generi hominum sedes inuident sempiternas. Et tu ipsa non parua ex parte de talibus spiritibus iudicastiper quos homines eosdem ludos fecisti, infames esse voluisti. Patere asseri libertatem tuam adversus immundos spiritus, qui tuis cervicibus inposuerant sacrandam sibi et celebrandam ignominiam suam. Actores criminum diuinorum remouisti ab honoribus tuis: supplica Deo uero, ut a te remoueat illos deos, qui delectantur criminibus suis, seu ueris, quod ignominiosissimum est, seu falsis. quod malitiosissimum. Bene, quod tua sponte histrionibus et scaenicis societatem ciuitatis patere noluisti; euigila plenius! Nullo modo his artibus placatur diuina maiestas, quibus huma
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ quibusdã de quoꝵ u̾tute ꝑfcã et ꝓ fide
uera eciã passiomibꝰ glorian᷑ q̃ usq qua¬
q adu̾sus ptãtes ĩimicissimas cõfligen¬
tes. easq fortit̾ moriẽdo uĩcentes. sãgui¬
ne nob̾ hãc pr̃iã peperẽ suo. ad quã pa¬
tam ce ĩuitamꝰ ⁊ exhortam᷑. ut eiꝰ adici¬
aus nuõ ciuiũ cuiꝰ quodãmõ asilũ est
uea remissio pccõꝵ. Nõ audias degene¬
res tuos xp̃o xp̃ĩanis ne detrahentes ⁊
accusantes uelut tꝑa mala: cũ q̃rãt tꝑa
quibꝰ nõ sit quieta uita s pociꝰ secura
tuerũt. Nũc iã celestẽ arripe ꝓ qua mĩ¬
mũ laborabis: ⁊ ĩ ea ue̾acit᷑ semꝑq reg¬
nabꝰ. Illic enĩ nõ uestalis focus nõ lapi ᷤ
capitolinꝰ s deꝰ unꝰ ⁊ uerꝰ n ͨ metas
rerũ n ͨ tꝑa ponit. ĩperiũ sine sine dabit.
Noli deos falsos fallacesq reqͥrẽ: abi¬
ce pociꝰ atq cõtempne ĩ uerã emitans
libertatẽ. Nõ st̃̾ dii: maligni sũt spũs

Expanded text:
 de quorum virtute perfecta, et pro fide vera etiam passionibus gloriamur, qui usquequaque adversus potestates inimicissimas confligentes, easque fortiter moriendo vincentes, sanguine nobis hanc patriam peperere suo. Ad quam patriam te invitamus, et exhortamur ut ejus adjiciaris numero ciuium, cuius quodam modo asylum est uera remissio peccatorum. Non audias degeneres tuos Christo Christianisue detrahentes et accusantes uelut tempora mala, cum quaerant tempora, quibus non sit quieta uita, sed potius secura Nunc iam caelestem arripe, pro qua minimum laborabis, et in ea ueraciter semperque regnabis. Illic enim tibi non Vestalis focus, non lapis Capitolinus, sed Deus unus et uerus nec metas rerum nec tempora ponit, Imperium sine fine dabit. Noli deos falsos fallacesque requirere; abice potius adque contemne in ueram emicans libertatem. Non sunt di, maligni sunt spiritus,
Abbreviated transcription (Latin):
bellis emendae atq conterẽ. itẽq uitam
mortaliũ iustã atq laudabilẽ talibꝰ af¬
flictiõibꝰ exterte̾. ꝓbatãq uł in meliora
tranfferre. uł in hiis adhuc terris ꝓpter
p̃ter belloꝵ morẽ truculenti barbari pe¬
deo grãs age̾ hinc ad eiꝰ nomẽ uea̾nt᷑
curreᷤᷤ ut effugiãt penas ignis eterm.
Qd̾ nomẽ multi eoꝵ mẽdatit̾ usurpa¬
rũt. ut effugiãt penas p̃sentis exicii.
Nã quos uides petulant᷑ ⁊ ꝓcatit᷑ ĩsul¬
taẽ seruis xp̃i. sũt ĩ eis plurimi qͥ illũ
interitũ cladẽq nõ euasissent nnisi se¬
seruos xp̃ĩ ẽẽ fiuxissent. Et ñc ĩgrata

Expanded text:
onterere; itemque vitam mortalium justam atque laudabilem talibus afflictionibus exercere, probatamque vel in meliora transferre, vel in his adhuc terris propter praeter bellorum morem truculenti Barbari peDeo gratias agere, hinc ad ejus nomen veraciter currere, ut effugiant poenas ignis aeterni; quod nomen multi eorum mendaciter usurparunt, ut effugerent poenas praesentis exitii. Nam quos uides petulanter et procaciter insultare seruis Christi, sunt in eis plurimi, qui illum interitum clademque non euasissent, nisi seruos Christi se esse finxissent. Et nunc ingrata
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ in illa uastaciõe urbis ad se cõfugiẽtes
suos alienosq receper̃t. Hucusq cruentꝰ
seuiebat ĩimicus: ibi accipiebat limitem
trucidatoris furor. Illo ducebãt᷑ a miserã¬
tibꝰ hostibꝰ quibꝰ eciã extra ip̃a peꝑcerant¬
loca ne ĩ eos ĩcurrerent q̃ siłem miscd̃iã
nõ habebant. Q tñ etiã ip̃i alibi truces
atq hostili more seuientes postea ꝙͣ ad
loca illa ueniebãt ubi fue̾at interdc̃m qd̾
alibi belli iure licuisset. tota feriendi re¬
frenabat᷑ ĩmanitas ⁊ captiuãdi cupiditas
frangebat᷑. Sic euaserũt multi qui nũc
uitas ꝑtulit xp̃o imputãt: bona ueo̾ q̃ ĩ
eos ut uiuerẽt ꝓpt̾ xp̃i honorẽ scã est nõ

Expanded text:
 in illa vastatione Urbis ad se confugientes suos alienosque receperunt. Hucusque cruentus saeviebat inimicus; ibi accipiebat limitem trucidatoris furor: illo ducebantur a miserantibus hostibus quibus etiam extra ipsa loca pepercerant, ne in eos incurrerent, qui similem misericordiam non habebant. Qui tamen etiam ipsi alibi truces adque hostili more saeuientes posteaquam ad loca illa ueniebant, ubi fuerat interdictum quod alibi belli iure licuisset, tota feriendi refrenabatur inmanitas et captiuandi cupiditas frangebatur. Sic euaserunt multi, qui nunc uitas pertulit, Christo inputant; bona uero, quae in eos ut
Abbreviated transcription (Latin):
x hac nãq existũt mimiti adu̾sus
quos defendenda ẽ dei ciuitas
quoꝵ tñ multi correcto ĩpietatis errore
ciues ĩ es fiũt satis idonei. multi ueõ
ĩ eã mntis exardescũt ignibꝰ odioꝵ iũq
maĩfestis bñficiis redep̃toris eiꝰ ĩgrati
sũt. ut hodie cõtra eũ linguas suas nõ
mouerẽt nisi ferrũ hostile fugientes ĩ
sacratis eius locis uitã de qua suꝑbiunt
ĩuenirẽt. An nõ eciã illi romani xp̃i nõi

Expanded text:
x hac namque existunt inimici, aduersus quos defendenda est Dei ciuitas, quorum tamen multi correcto inpietatis errore ciues in ea fiunt satis idonei; multi uero in eam tantis exardescunt ignibus odiorum tamque manifestis beneficiis redemtoris eius ingrati sunt, ut hodie contra eam linguas non mouerent, nisi ferrum hostile fugientes in sacratis eius locis uitam, de qua superbiunt, inuenirent. An non etiam illi Romani Christi nomini
Abbreviated transcription (Latin):
licet et celestis de¬
bitis finib deĩceps
m̃ uideo disputã¬
dũ. prius exponẽ¬
da sunt quantũ
di rõ patit᷑ argumenta mortaliũ. quib sibi

Expanded text:
licet et caelestis, debitis finibus deinceps mihi uideo disputandum: prius exponenda sunt, quantum di ratio patitur, argumenta mortalium, quibus sibi
Abbreviated transcription (Latin):
deus: Contra quos mõ nob̾ disputatio
nõ ẽ ĩstituta. s ꝯtͣ eos qͦ ꝓ defensioẽ eoꝵ
quos deos putãt xp̃iane religiõi aduer
sant᷑. Illi ueo̾ qͥ posicoẽm stellarũ qͦdãm̃
decernẽtiũ qͣlis quisq sit ⁊ qd ei ꝓuẽat
boni qͥd ue mali accidat. ex dei uolũtate
suspẽdũt si easdẽ stellas putãt hr̃e pti
uolentes ista decernãt magnã celo facũt
ĩiuriã ĩ tuiꝰ uelut clarissiõ senatu ac sp̃l¬
didissiã curia opinãt᷑ scelera faciẽda deti¬
ni qualia si aliqͣ t̾rena ciuitas decreuiss
gnẽ huãno decernẽte fuea̾t eutẽda. Qua¬
le demĩ iudiciũ de homĩ factis deo reli¬
ille sit siderũ ⁊ homi: Aut si nõ dicũt
arbitrio suo ista deterne. s ĩ talibꝰ nã¬
tatibꝰ ĩgerẽdis illius õino iussa cõple
ita ne d

Expanded text:
Deus? Contra quos modo nobis disputatio Deus? Contra quos modo nobis disputatio non est instituta, sed contra eos qui pro defensione eorum quos deos putant, christianae religisantur. Illi uero, qui positionem stellarum quodam modo decernentium qualis quisque sit et quid ei proueniat boni quidue mali accidat ex Dei uoluntate suspendunt, si easdem stellas putant habere hastate, ut uolentes ista decernant: magnam caelo faciunt iniuriam, in cuius uelut clarissimo senatu ac splendidissima curia opinantur scelera facienda decerni, qualia si aliqua terrena ciuitas decreuisset, genere humano decernente fuerat euertenda. Quale deinde iudicium de hominum factis Deo reliille sit et siderum et hominum? Aut si non dicunt arbitrio suo ista decernere, sed in talibus necessitatibus ingerendis illius omnino iussa conplere: itane d
Abbreviated transcription (Latin):
uolũtatẽ cuiusdã ordĩs ncãtate ꝯtinguns
ꝓrsus diuina ꝓuidẽtia regna ꝯstitiut᷑
huãna. Que si ꝓpte̾a qsꝙͣ fato tribuit q
ipãm dei uolũtatẽ uł ptãtẽ fati noĩe ap¬
pellat. sinãm teneat linguã corrigat. Cur
enĩ nõ hͦ pͥmũ dicit qd̾ postea dcũrꝰ ẽ. cũ
ab illo qͥsꝙͣ q̃sierit qͥd dixerit fatũ: Nã id
hoĩes qñ audiũt usitata loquẽdi ꝯsuetudie
nõ ĩtelligũt nisi uim posicioĩs siderũ qual
ẽ qñ qͥs nascit᷑ siue ꝯcipit᷑. Qd̾ aliqꝰ alienãt
a dei uolũtate aliq̃ ex illa etiã hͦ pendẽ
ꝯfirmãt. S illi qͦ sine dei uolũtate decer¬
ne opiuãt᷑ sidera qͥd agamꝰ uł qͦd bono¬
ꝑ habeamꝰ. maloꝵ ue patiam᷑ ab auribꝰ
om̃i repellendi st̾. nõ solũ eoꝵ q̃ uerã reli
gionẽ tenẽt s qͥ deoꝵ qͣliũcũq lic falsoꝵ
uolũt ẽẽ cultores. Het emĩ opinio qͥd ali¬
ud agit ñ ut nullꝰ oĩno colat᷑ aͥ roget᷑

Expanded text:
usdam ordinis necessitate contingunt. Prorsus divina providentia regna constituuntur humana. Quae si propterea quisquam fato tribuit, quia ipsam Dei voluntatem vel potestatem fati nomine appellat, sententiam teneat, linguam corrigat. Cur enim non hoc primum dicit, quod postea dicturus est, cum ab illo quisquam quaesierit quid dixerit fatum? Nam id homines quando audiunt, usitata loquendi consuetudine non intelligunt nisi vim positionis siderum, qualis est quando quis nascitur siue concipitur; quod aliqui alienant a Dei uoluntate, aliqui ex illa etiam hoc pendere confirmant. Sed illi, qui sine Dei uoluntate decernere opinantur sidera quid agamus uel quid bonorum habeamus malorumue patiamur, ab auribus omnium regionem tenent, sed qui deorum qualiumcumque, licet falsorum, volunt esse cultores. Haec enim opinio quid aliud agit, nisi ut nullus omnino colatur aut rogetur
Abbreviated transcription (Latin):
cio suo excellentius oũditur ceteris mẽbris
mẽbrũ capax lumĩs. nõ emĩ alia cã eẽt. uici¬
ũ eius carere lumine. ita naͣ q̃ fruebat᷑ deo
optimã se institutã docet eciã ip̃o uicio quo

Expanded text:
tio suo excellentius ostenditur ceteris membris tio suo excellentius ostenditur ceteris membris membrum capax luminis non enim alia causa esset uitium eius carere lumine: ita natura. quae fruebatur Deo, optimam se institutam docet etiam ipso uitio, quo
Abbreviated transcription (Latin):
illis ẽ tamꝙͣ uita uictusq coĩs qui liberũ
arbitriũ eidem intellectuali nature tribuit ta¬
le ut si uellet deserẽ deũ bt̃ĩtudinẽ salicet
suã ꝯtinuo eẽt miseria secutura. Qui cũ p̃sci¬
ret angłos quosdã ꝑ elacionẽ qua ip̃i sibi ad
btam̃ uitam suffice̾ uellent tanti boni deser-¬
tores futuros nõ eis ademit hanc ptãtẽ po¬
tencius et melius ẽẽ iudicans eniã de malis
nisi natura mutabilis ꝙͣuis bona et a sumo
deo et ĩcõmutabili bono qui bona oĩa odidit
ꝯstituta pectando ea sibi ipã fecisset quo etiã
pccõ suo teste ꝯuincit᷑ bonã conditã se ẽẽ na¬
turã. Nisi em̃ magnũ et ip̃a licet nõ equale ꝯ¬
ditori bonũ eẽt. ꝓfecto desercio dei tãꝙͣ lumĩs
sui. malũ eius ẽẽ nõ posset. Nam sicut tetitas
oculi uiciũ ẽ et idem ip̃m iudicat ad lumen ui¬
dendũ eẽ oculũ treatũ ac ꝑ hoc eciã ip̃o ui¬

Expanded text:
illis est, tanquam vita victusque communis. Qui liberum illis est, tanquam vita victusque communis. Qui liberum arbitrium eidem intellectuali naturae tribuit tale, ut si vellet, desereret Deum, beatitudinem scilicet suam, continuo miseria secutura. Qui cum praesciret angelos quosdam per elationem, qua ipsi sibi ad beatam vitam sufficere vellent, tanti boni desertores futuros, non eis ademit hanc potestatem, potentius et melius esse iudicans etiam de malis nisi natura mutabilis, quamuis bona et a summo Deo adque incommutabili bono, qui bona omnia condidit, instituta, peccando ea sibi ipsa fecisset; quo etiam peccato suo teste conuincitur bonam conditam se esse naturam. Nisi enim magnum et ipsa, licet non aequale Conditori, bonum esset, profecto desertio Dei tamquam luminis sui malum eius esse non posset. Nam sicut caecitas oculi uitium est et idem ipsum indicat ad lumen uidendum esse oculum creatum ac per hoc etiam ipso ui
Abbreviated transcription (Latin):
q finendã et̾nitatis nomẽ accepit s quẽadmo¬
dũ scp̃tũ est ĩ euãgeͦ. regni eius nõ erit finis.
nec ita ut aliis moriendo decedentib aliis suc-¬
cedentib oriendo species ĩ ea ppetuitatis ap¬
pareat sicut ĩ arbore q̃ phenni fronde uestiti
eadẽ uidetur uiriditas ꝑmaneꝰ dũ labentibꝰ
et cadentibꝰ subinde foliis alia q̃ nascunt᷑ fa¬
ciẽ ꝯseruant opacitatis s oẽs in ea ciues im¬
mortales erunt adipiscentibꝰ et hom̃ĩbꝰ qd̾
omĩpotentissimꝰ eius ꝯditor. ꝓmisit enĩ nec
mentiri p̃t et quib fidẽ hinc quoq faceret
multa sua et nõ ꝓmissa et ꝓmissa iã fecit. Ip̃e
ẽ em̃ qui in principio ꝯdidit mũdũ plenũ
bonis om̃ibꝰ uisibilibꝰ atq intelligibilibꝰ re¬
bus in quo nichil melius institut ꝙͣ sp̃s qͦbꝰ
biles capacesq sui p̃stitit atq una societate
deuinxit quã scam et suꝑnã dicimꝰ ciuitatẽ ĩ
qua res qua sustententur bt̃ĩqz sint deus ip̃e

Expanded text:
 finiendam, aeternitatis nomen accepit; sed quemadmodum scriptum est in Evangelio, Regni ejus non erit finis . Nec ita ut aliis moriendo decedentibus, aliis succedentibus oriendo; species in ea perpetuitatis appareat, sicut in arbore quae perenni fronde vestitur, eadem videtur virilitas permanere, dum labentibus et cadentibus foliis, subinde alia quae nascuntur, faciem conservant opacitatis: sed omnes in ea cives immortales erunt, adipiscentibus et hominibus, qomnipotentissimus ejus conditor. Promisit enim, nec mentiri potest; et quibus fidem hinc quoque faceret, multa sua, et non promissa, et promissa jam fecit. 2. Ipse est enim, qui in principio condidit mundum, plenum bonis omnibus visibilibus atque intelligibilibus rebus, in quo nihil melius instituit quam spiritubiles capacesque sui praestitit, atque una societate devinxit, quam sanctam et supernam dicimus civitatem, in qua res qua sustententur beatique sint, Deus ipse
Abbreviated transcription (Latin):
bellis cũ int̾ utrũq imꝑiũ uictoria
diu anceps atq ĩcerta penderet. ppli¬
q duo p̃ualidi impetꝰ ĩ alterutrum
fortissimos ⁊ opulentissimos age̾nt
qͦt municiora regna cõtrita stꝰ. que¬

Expanded text:
bellis, cum inter utrumque imperium uictoria diu anceps adque incerta penderet populique duo praeualidi impetus in alterutrum fortissimos et opulentissimos agerent, quot minutiora regna contrita sunt! qu
Abbreviated transcription (Latin):
sz historicis seu ueͬa̾ seu falsa sint nõ ĩfe¬
rũt hõĩbꝰ ꝑnitiẽ s stuporẽ. S cũ pluit t̾¬
ra cũ pluit creta cũ pluit lapidibꝰ nõ ut
grãdo appellaĩ solet hͦ noĩe s õmo lapidi¬
bꝰ. h ͨ ꝓfc̃o etiã grauitꝰ ledeꝰ potuerũt. legi¬

Expanded text:
sed historicis, seu uera seu falsa sint, non infesed historicis, seu uera seu falsa sint, non inferunt hominibus perniciem, sed stuporem. Sed cum pluit terra, cum pluit creta, cum pluit lapidibus non ut grando appellari solet hoc nomine, sed omnino lapidibus, haec profecto etiam grauiter laedere potueru
Abbreviated transcription (Latin):
nũ genꝰ añ bella punita xp̃ianã recipẽt
disciplinã ⁊ ꝯseq̃ret᷑ rerũ tãta uastacio
quãta illis bellis europã affritãq cõtri¬
uit: nullꝰ taliũ quales nt̃ patim᷑ nisi
xp̃iane religiom mala illa tribuiss. Mul¬
to ãt minꝰ eoꝵ uoces tolerarẽt᷑ quãtũ at¬
tinet ad rõnos si xp̃iane religioĩs recep¬
coẽm ⁊ diffamacoẽm uł irruptio illa gal
loꝵ uł tyberini flumĩs igniũq illa depo¬
pulacio uł qd̾ tũcta mala p̃cedit bella il¬
la ciuilia seq̃rẽt᷑. Mala etiã alia q̃ usq
adeo ĩcredibilitꝰ acciderũt ut int̾ ꝓdigia
nisi xp̃ianis hoĩbꝰ tãꝙͣ crimiã obicerẽt:
Omitto qͥppe illa q̃ magis fuerũt mira
ꝙͣ noxia boues lotutos. ĩfantes nõdũ na¬
tos de utei̾s matrũ. q̃dã u̾ba cdamasse.
uolasse serpẽtes. fennãs ⁊ gallinas et
hoẽs ĩ masculinũ sexũ fuisse ꝯu̾sos. ⁊ ce¬
teã huiusmõĩ q̃ ĩ eoꝵ libris nõ fabulosis

Expanded text:
num genus ante bella Punica christianam reciperet disciplinam, et consequeretur rerum tanta vastatio, quarta illis bellis Europam Africamque contrivit; nullus talium, quales nunc patimur, nisi christianae religioni mala illa tribuisset. Multo autem minus eorum voces tolerarentur, quantum attinet ad Romanos, si christianae religionis receptionem et diffamationem, vel irruptio illa Gall Tiberini fluminis igniumque illa depopulatio uel, quod cuncta mala praecedit, bella illa ciuilia sequerentur. Mala etiam alia, quae usque adeo incredibiliter acciderunt, ut inter prodigia nisi Christianis hominibus tamquam crimina obicerent? Omitto quippe illa, quae magis fuerunt mira quam noxia, boues locutos, infantes nondum natos de uteris matrum uerba quaedam clamasse, uolasse serpentes, feminas et gallinas et homines in masculinum sexum fuisse conuersas et cetera huius modi, quae in eorum libris non fabulosis,
Abbreviated transcription (Latin):
rẽt: Et tñ diis suis ista nõ tribuũt quoꝵ
cultũ ideo reqͥrũt ne ista uł minora paci¬
ant᷑ cũ ea maiora ꝑtulerint a qͥbꝰ antea
colebant᷑.¬
De hiis q̃ p̾mo uolumine disputata sũt

Expanded text:
ret? Et tamen dis suis ista non tribuunt, quorum cultum ideo requirunt, ne ista uel minora patiantur, cum ea maiora pertulerint a quibus antea colebantae primo uolumine disput
Abbreviated transcription (Latin):
soluerẽt᷑. Noc utiq nõ lemitꝰ. noxiũ fuit ꝙͣ¬
uis ĩcredibilit̾ mirũ. Eodẽ rursꝰ estu igni¬
ũ tãta ui fauille scp̃serũt oppletã ẽẽ sui¬
liã. ut catanẽsis urbis tecta obruta ⁊ p̃ssa
diruerẽt. Qua calamitate ꝑmoti miseri¬
cordit᷑ eiusdẽ ãni tributũ ei relaxauere
bili nube ĩ mare dicũt ẽẽ deiectã. qua
mortua redditaq litoribꝰ atq hĩc aere
corrupto tãtã ortã pestilẽtiã ut ĩ solo
regno masinisse octoginta milia hom̃i¬
perisse referãt᷑ ⁊ multo ãplius ĩ tris lito¬
ribꝰ ꝓximis. Tũt utice ex r̾guita miluꝰ
mãt. Talis itaq uanitas qͣlẽ ferimꝰ eius¬

Expanded text:
luerentur. Hoc utique non leuiter noxium fuit, quamuis incredibiliter mirum. Eodem rursus aestu ignium tanta ui fauillae scripserunt obpletam esse Siciliam, ut Catinensis urbis tecta obruta et pressa dirueret; qua calamitate permoti misericorditer eiusdem anni tributum ei relaxauere bili nube in mare dicunt esse deiectam; qua mortua redditaque litoribus adque hinc aere corrupto tantam ortam pestilentiam, ut in solo regno Masinissae octingenta hominum miperisse referantur et multo amplius in terris litoribus proximis. Tunc Uticae ex triginta milibus rmant. Talis itaq