comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ qua sapiens sapientiam : qua iustus iusticiam
qua sempit̃nus sempiternũ. qua mortalis mor¬
talem. qua inuisibilis inuisibilem. qua lur
splendorem. qua mens uerbum. Qͦdaut̃ dixi¬
mus orientis eccłas tradere unũ dm patrem
uerbi grã. siquis dicat unum hominẽ aut
autem seds̃ uel tercius non potest iungi. unꝰ
si dicatur: non numeri s uniũsitatis ẽ nomen
ut si exempli causa dicamus. unũ solem hic
hic unus ita dr̃. ut alius. uel tercius addi non
possit. Unus ẽ enim sol. Multomagis gͦ deus
cum unus dr̃. unus non numeri. s uniuersita¬
tis uocabulo nuncupatur. idẽ ꝓpterea unus
tum. Tenet aut̃ omiã pat̾ ꝑfilium: Sic̃ apłs¬

Expanded text:
est quasi sapiens sapientiam, quasi justus justitiam, est quasi sapiens sapientiam, quasi justus justitiam, quasi sempiternus sempiternum, quasi immortalis immortalem, quasi invisibilis 60 invisibilem, quia lux splendorem, quia mens verbum. 5. Quod autem diximus, Orientis Ecclesias tradere unum Deum PatreVerbi gratia: Si quis dicat unum hominem, aut autem alius vel tertius non potest jungi, unus si dicatur, non numeri, sed universitatis est nomen. Ut si, exempli caussa, dicamus unum solem: hic unus ita dicitur, ut vel alius, vel tertius addi non possit: unus est enim sol. Multo magis ergo Deus cum unus dicitur, unus non numeri, sed universitatis vocabulo nuncupatur, id est qui propterea unus tum. Tenet autem omnia Pater per Filium, sic
Abbreviated transcription (Latin):
tanto eẽ differentius & eminentiꝰ. quanto crea¬
tor creaturis potentior. quanto oꝑe suo artifer
p̃stantior. quanto ille qui semꝑ est eo qui ex
nichilo cȩpit eẽ nobilior est. Credendus ẽ gͦ
Es eẽ pater unicifilii sui dñi nr̃i ihũ xp̃i non
discutiendus. neq enim fasẽ seruo de natalib
dm disputare. Contestatus ẽ pater de cęlis di¬
cens. Nic est filius meus dilectus. in quo bene
complacui ipsum audite. Pat̃ ipsum dicit eẽ
filium suũ. & ipsum audiri iubet. filius dicit
Qui me uidet. uidet ꝙ patrem meum. & ego
q pater unum sumus. & ego ado exiuii ⁊ ueni
in hc̃ mundũ. Quis ẽ qui int̾ has patris & filii
uoces medius sediscussor interserat. et ditatem
diuidat. affectum separet. substantiã rumpat.
spm̃ secet: neget eẽ uerum qđ ueritas dicit: Este¬
gͦ d̾s pater uerus tamꝗͣ ueritatis pater. ñ exmͥn¬
secus creans. s eo quod ipse ẽ filiũ generans. id

Expanded text:
tanto esse differentius et eminentius, quanto creatanto esse differentius et eminentius, quanto creator creaturis potentior, quanto artifex opere suo praestantior, quanto ille qui semper est, eo qui ex nihilo coepit esse nobilior est. Credendus est ergo Deus esse Pater unici Filii sui Domini nostri, non discutiendus. Neque enim fas est servo de natalibus domini disputare. Contestatus est Pater de caelis, dicens, Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui, ipsum audite . Pater ipsum dicit esse Filium suum, et ipsum audiri Al. audire jubet. Filius dicit, Qui videt me, videt et Patrem. Et, Ego et Pater unum sumus. Et, Ego a Deo exivi, et veni in hunc mundum . Quis est, qui inter has Patris et Filii voces medius se discussor interserat, et deitatem dividat, affectum separet, substantiam rumpat, spiritum secet, neget esse verum, quod veritas dicit? Est ergo Deus Pater verus, tanquam veritatis Pater, non extrinsecus creans, sed ex eo quod ipse est, Filium generans, id
Abbreviated transcription (Latin):
uel natura. & cum ex m̃te ꝓcedant. numꝗͣ
tam̃ ex mente separantur. S si hic quãuis
in nobis & in animȩ nr̃e substantia habean¬
tur tam̃ tanto in nobis occulta uidentur
quanto ꝙ asspectui corporeo inuisibilia
de aꝑtioribus requiramus. fons qͦmͦ ex sege.¬
nerat fluuiũ. quo autẽ spũ rapidũ fertur
fluentum: Quid ẽ quod cũ unũ ꝙ inseꝑa¬
nec fluuius fons intelligit᷑. aut appellari pot̃
q. tam̃ qui uiderit fluuiũ. uiderit ꝯ fontẽ
Frercete prius inhorum explauatione. et
discute si potes quȩ habes in manibꝰ.⁊ tunc
adhorum sublumiora ueniemus. Nec pu.¬
tes quod te statim de terra ascendere sua-¬
deamis suꝑ cȩlos. s prius te si placet ad
istud firmamentũ: quod ocłis uidet᷑ educã
& ibi si potes naturã huiꝰ uisibilis luminis
discute. Qͦmͦ ignis iste cȩlestis generat ex se¬
substantia. Qd si hȩc singla inuestigare potu¬
erisscito adhuc diuine generationis mysteruĩ

Expanded text:
m e mente procedant, nunquam tamen ab ipsa separentur. Et si haec, quamvis in nobis, et animae nostrae substantia habeantur, tamen tanto nobis occulta videntur, quanto aspectui corporeo invisibilia: de apertioribus requiramus. Fons quomodo ex se generat fluvium, quo autem spiritu rapidus fertur in fluentum? Quid est, quod dum unum et insepafluvius intelligi, aut appellari potest: et tamen qui viderit fluvium, videt et fontem? Exerce te prius in horum explanatione, et discute si potes, quae habentur in manibus: et tunc ad horum sublimiora venies. Nec putes, quod te statim 59 de terra ascendere suadeam super caelos, sed prius te si placet ad istud firmamentum, quod oculis videtur, educam et ibi si potes, naturam hujus visibilis luminis discute, quomodo ignis iste caelestis generet ex sesubstantia. Quod et si haec singula investigare potueris, scito adhuc divinae generationis mysterium
Abbreviated transcription (Latin):
seruus ille nescit. qui nescit quid faciat dñs
enis. & cũ aliquid bom facit sic extollitur.
quasi hoc ipse faciat non dñs eius. & głatur
in se. ñ in domino głatur. cum se ipse dece¬
perit quia sic głatur. quasi ñ acceꝑit. Nos
aut̃ carissimi ut amici dñi eẽ possimus.
quid nr̃ dominus faciat sciamus. Non solũ
enim homines. uerũ etiam iustos ipse facit
nos. & ñ ipsi nos. & ut hoc sciamus. quis nͥ
ipse facit. Non enim spm̃ huius mundi ac-¬
cepimus. s spm̃ qui ex deo ẽ. ut sciamus quȩ
a do donata sunt nobis. Ab ipso qͥcquid boni
ẽ donatur. Ergo quia & hoc bonum ẽ. ab ipso
utiq donatur. ut sciatur a quo honum om̃e
donetur. ut omnino de omnib qui głãtur¬
in dño głetur. Quod uͦ sequitur. uos autẽ
dixi amicos. quia om̃ia quȩcunq audiui a
patre meo nota feci uobis. itã c̃ ꝓfundum. ut
nullom sit isto sermone coartanctum. s in
alium differendum.

Expanded text:
autem servus ille nescit, qui nescit quid faciat Dominus autem servus ille nescit, qui nescit quid faciat Dominus ejus; et cum aliquid boni facit, sic extollitur quasi hoc ipse faciat, non Dominus ejus; et in se, non in Domino gloriatur, cum se ipse deceperit, quia sic gloriatur, quasi non acceperit . Nos autem, charissimi, ut amici Domini esse possimus, quid noster Dominus faciat sciamus. Non solum enim homines, verum etiam justos ipse facit nos, et non ipsi nos. Et ut hoc sciamus, quis nisi ipse facit? Non enim spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quae a Deo donata sunt nobis . Ab ipso quidquid boni est, donatur. Ergo quia et hoc bonum est, ab ipso utique donatur ut sciatur a quo bonum omne donetur; ut omnino de omnibus sequitur, Vos autem dixi amicos; quia omnia quaecumque audivi a Patre meo, nota feci vobis, ita est profundum, ut nullo modo sit isto sermone coarctandum, sed in alium differendum.
Abbreviated transcription (Latin):
ipso tumore mittenda. utrũq enim iunxit
apłs. hoc ẽ & seruitutem & timorẽ. dicendo.
ñ enim accepistis spm̃ seruitutis iterum in
timore. Ad hanc seruitutẽ seruum ꝑtinen¬
tem intuebatur a & dñs dicens. iam ñ dico uos
seruos. quia seruus nescit qͥd faciat dñs eius.
cui dicitur euge bone serue. intra in gaudiũ¬
domini tui. sed ille seruus ꝑtinens ad timo¬
rem foras caritatẽ mittendum de quo alibi
dicit. seruus ñ manet in domo in ȩt̾num.
filius manet in ȩt̾num. Qm̃ itaq dedit nob̃
potestatem filios dĩ fieri ut ñ serui s filii simꝰ.
ut miro quodam &s ineffabili s tam̃ uero
modo serui. ñ serui eẽ possimus. serui scilicet
timore casto. ad quẽ ꝑtinet seruus intrans
in gaudium dñi sui. non serui aut̃ timore
foras mitendo. ad quẽ ꝑtinet seruus non
manens in domo in ȩt̃num. ut aut̃ tales ser¬
ui ñ serui simus. dnm̃ facere scimus. Hoc

Expanded text:
ipso timore mittenda. Utrumque enim junxit ipso timore mittenda. Utrumque enim junxit Apostolus, hoc est servitutem et timorem, dicendo, Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore. Ad hanc servitutem servum pertinentem intuebatur et Dominus dicens, Jam non dico vos servos; quia servus nescit quid faciat dominus ejus. cui dicitur: Euge, serve bone, intra in gaudiudomini tui ; sed ille servus pertinens ad timorem foras a charitate mittendum, de quo alibi dicit: Servus non manet in domo in aeternum; filius autem manet in aeternum . Quoniam itaque potestatem filios Dei fieri , non servi, sed filii simus: ut miro quodam et ineffabili, sed tamen vero modo, servi non servi esse possimus; servi scilicet timore casto, ad quem pertinet servus intrans in gaudium domini sui; non servi autem timore foras mittendo, ad quem pertinet servus non manens in domo in aeternum. Ut autem tales servi non servi simus, Dominum facere sciamus. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
seruire ñ possumus nisi precepta dñi fecerimꝰ.
quomͦ precepta faciendo serui ñ erimus : Ser¬
uus ñ ero precepta faciendo. & n precepta fecero.
seruus eẽ non potero. gͦ seruiendo seruus ñ ero.
Intelligamus fr̃s intelligamus. & hoc in nobis
dñs faciat ut intelligamus. faciat etiam ut
intellecta faciamus. Hoc aut̃ si scimus. quod¬
facit dñs ꝓfecto scimus. quia nos ipsos tales ñ fa-¬
cit nͥ dominus. & ꝑ hoc ad eius amiciciã ꝑtine¬
mus. Sicut enim sunt duo timores qͥ faciunt
duo genera tim̃tium. sic duȩ sunt seruitutes
quȩ faciunt duo genera seruoꝵ. Est timor
quẽ ꝑfecta caritas foras mittit. & ẽ alius ti¬
mor castus ꝑmanens in scłm scłi. Illum ti¬
morẽ qui non ẽ in caritate attendebat apłs
cum dicebat. ñ enm accepistis iterum spm̃
seruitutis in timore. illum aut̃ timorem
castum attendebat cũ dicebat. noli altum
sapere s time. In illo timore quẽ foras cari¬
tas mittit. ẽ etiam seruitus simul foras cum

Expanded text:
ta Domini fecerimus, quomodo praecepta faciendo servi non erimus? Si servus non ero praecepta faciendo, et nisi praecepta fecero, servire non potero; ergo serviendo servus non ero. 3. Intelligamus, fratres, intelligamus, et hoc in nobis Dominus faciat ut intelligamus, faciat etiam ut intellecta faciamus. Hoc autem si scimus, profecto scimus quod facit Dominus, quia nos ipsos tales non facit nisi Dominus, et per hoc ad ejus amicitiam pertinemus. Sicut enim duo sunt timores, qui faciunt duo genera timentium; sic duae sunt servitutes, quae faciunt duo genera servorum. Est timor quem perfecta charitas foras mittit , et est alius timor castus permanens in saeculum saeculi . Illum timorem qui non est in charitate, attendebat Apostolus, cum dicebat: Non enim accepistis spiritum servitutiscastum attendebat, cum dicebat: Noli altum sapere, sed time . In illo timore quem foras charitas mittit, est etiam servitus simul foras cum
Abbreviated transcription (Latin):
seruos. quia seruus nescit. quid faciat dñs
enis. Ita nom̃ constituit amici. ut auferat ser¬
ui. ñ ut in uno utrũq maneat. s ut alterũ
altero decedente succetdat. Quid est hoc:¬
Ita ne cum precepta domini fecerimus. serui¬
ñ erimus. Ita ne tunc serui ñ erimus. qͣn¬
do boni serui fuerimus: Et quis potest con¬
tradicere ueritati quȩ ait. iam ñ dico uos
seruos: Et cur hoc dixerit docet. qͥa seruus
inquit nescit quid faciat dñs eius. Nunqͥ d¬
E nam seruo bono & ꝓbato dñs eius ñ etiam
sua secreta cõmittit. Quid est gͦ quod ait.
seruus nescit quid faciat dñs eius: uerum ẽ.¬
Esto. Nescit quid faciat. nunqͥd nescit etiam
Equid p̾cipiat: Nam & si hoc nescit. quomͦ¬

Expanded text:
servos, quia servus nescit quid faciat dominus ejus. Ita nomen constituit amici, ut auferat servi, non ut in uno utrumque maneat, sed ut alterum altero discedente succedat. Quid est hoc? nec cum praecepta Domini fecerimus, servi erimus? Itane tunc servi non erimus, quando boni servi fuerimus? Et quis potest contradicere Veritati, quae ait: Jam non dico vos servos? et cur hoc dixerit docet: Quia servus, inquit, nescit quid faciat dominus ejus. Nunquidnam servo bono et probato dominus ejus non etiam sua secreta committit? Quid est ergo quod ait: Servus nescit quid faciat dominus ejus? Verum esto nescit quid faciat, nunquid nescit etiam quid praecipiat? Nam et si hoc nescit, quom
Abbreviated transcription (Latin):
hominis ascendentem ubi erat prius. Quid ẽ hoc:
hinc soluit qͦd illos mouerat. hinc aꝑuit unde
fuerant scandalitati. hinc plane si intelligerẽt.
Iili eũ putabant erogaturũ coipis suum. ille aũt
dixit se ascensurũ incelum utiq integrũ. Cum
uideritis filium hominis ascendentẽ ubi erat
pͥus. certe uel tunc uidebitis. quia ñ in eo modo
quo putatis erogat corpus. certe uł tunc incelli¬
getis quia gr̃ã euis ñ consumitur morsib. Et ait.¬

Expanded text:
hominis ascendentem, ubi prius erat? Quid est hoc? Hinc solvit, quod illos moverat; hinc aperit, unde fuerant scandalizati: hinc plane, si intelligerent. Illi enim putabant, eum erogaturum corpus suum. Ille autem dixit, se ascensurum in coelum, utique integrum. Quum videritis Filium hominis ascendentem ubi erat prius, certe vel tunc videbitis quia non eo modo quo putatis eroget corpus. Certe vel tunc intelligetis quia gratia ejus non consumitur morsibus. In hi
Abbreviated transcription (Latin):
nis inuenitur. ut ẽ. posuerunt in cȩlum os suũ.
& uerticem capilli ꝑ ambulantium in delictis
suis. & multa huiusmodi que scripturis scĩs
non desunt. sicut alii tropi hoc ẽ locutionum
modi. de quib oꝑosius disputarem. nis euan-¬
gelista terminante euglm suum ipse compelle¬
rer meum terminare sermonem.
EXPIIT. LBER

Expanded text:
eris invenitur: ut est: Posuerunt in coelo os suum ; eris invenitur: ut est: Posuerunt in coelo os suum ; et: Verticem capilli perambulantium in delictis suis : et multa hujusmodi, quae Scripturis sanctis non desunt, sicut alii tropi, hoc est, locutionum modi. De quibus operosius disputarem, nisi evangelista terminante Evangelium suum, etiam ipse compellerer meum terminare sermonem. » Explicit liber
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ inquit & alia multa quȩ fecit ihẽ. quȩ si
scribantur ꝑ singula. nec ipsum arbitror mun¬
dum caꝑe eos qui scribendi sunt libros. Non
spacio locoꝵ credendum ẽ mundum caꝑe non
posse. quȩ in eo scribi quomodo possent si
scriꝑta non ferret. s capacitate legentium com¬
prehendi fortasse non possent. quamuis salua
rerum fide plerumq uerba excedere uideant᷑
fidem. quod non sit quando aliquid quod erat
obscurum uel dubium causa o ratione reddita
exponitur. s quando id quod aꝑtum ẽ uel
augetur uel extenuatur. nec tamen a tramite
significandȩ ueritatis erratur. qm̃ sic uerba
rem quȩ incdicatur excedunt. ut uoluntas lo¬
quentis nec fallentis appareat. qui nouit quo¬
usq credatur. a quo ultra quam credendum ẽ.
uel minuitur loquendo aliquid uł augetur.
Hunc loquendi modum greco nomine non so¬
lum grecarum uerum etiam latinarum lite¬
rarum magistri yperbolen uocant. qui modus
sicut hoc loco ita in non nullis aliis luteris diui¬

Expanded text:
 quae fecit Jesus, quae si scribantur per singula, nec ipsum, arbitror, mundum capere eos qui scribendi sunt libros. « Non spatio locorum credendum est, mundum capere non posse, quae in eo scribi quomodo possent, si scripta non ferret, sed capacitate legentium comprehendi fortasse non possent, quamvis, salva rerum fide, plerumque verba excedere videantur fidem. Quod non fit quando aliquid quod erat obscurum vel dubium, causa et ratione reddita, exponitur, sed quando id quod apertum est, vel augetur, vel extenuatur; nec tamen a tramite significandae veritatis erratur, quoniam sic verba rem quae indicatur excedunt, ut voluntas loquentis, nec fallentis appareat, qui novit quousque credatur, a quo ultra quam credendum est, vel minuitur loquendo aliquid, vel augetur. Hunc loquendi modum Graeco nomine non solum Graecarum, vel etiam Latinarum litterarum magistri Yperbolen vocant, qui modus, sicut hoc loco, ita in nonnullis aliis divinis litt
Abbreviated transcription (Latin):
atq in eius temptationib laboriosis ac ꝑiculo¬
sis. consolationib aut̃ dei & corporalib ꝙ spĩa¬
libus ambularent ad conspectum eius. uiam
tenentes quod eis factus est xp̃c. Et quia in ipsi
quoq ambulantes ñ sunt sine peccatis quȩ de
huius uitȩ infirmitate subrepunt. dedit elemo¬
sinarum remedia salutaria. quib eoꝵ adiuua¬
retur oratio. ubi eos dicere docuit. dimitte nob̾
cdebita nr̃a sicit ce nos climutimus debitoribus
nr̃is. Hoc agit ȩccłia spe beata in hac uita eris
sui primatum gerebat figuratam generalitate
ꝑsonam. Quod enim ad ipsum ꝓprie ꝑtinet.
natura unus homo erat: gr̃ã unus xp̃ianus.
habundantiori gr̃a unus idemq primus apłs.
Sed quando ei dictum ẽ tibi dabo claues regni
celoꝵ. & quodeunq ligaueris suꝑ terram crit li¬
gatum ꝙ in cęlis. & quodcunq solueris super

Expanded text:
atque in ejus tentationibus laboriosis et periculoatque in ejus tentationibus laboriosis et periculosis, consolationibus autem Dei et corporalibus et spiritualibus ambularent ad conspectum ejus, viam tenentes, quod eis factus est Christus. Et quia in ipso quoque ambulantes non sunt sine peccatis, quae de hujus vitae infirmitate subrepunt, dedit eleemosynarum remedia salutaria, quibus eorum adjuvaretur oratio, ubi eos dicere docuit, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Hoc agit Ecclesia spe beata in hac vita aerumsui primatum, gerebat figurata generalitate personam. Quod enim ad ipsum proprie pertinet, natura unus homo erat, gratia unus christianus, abundantiore gratia unus idemque primus apostolus: sed quando ei dictum est, Tibi dabo claves regni coelorum, et quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in coeli
Abbreviated transcription (Latin):
istoꝵ dierum quos in hac mortalitate agimus
malos. quãuis in eis diligamus uidere dies bo.¬
nos. flenda quidem s ñ reprehendenda conditio.
Uenit enim de ira dĩ iusta. de qua scriptura lo¬
quens. homo inquit natus ex mullere breuis
uitȩ & plenus irȩ. cum ira dei ñ sit ut hominis
id ẽ ꝑturbatio concitati animi. s tranquilla
iusti supplicii constitutio. In hac ira sua ds non
continens sicut seriptum ẽ miserationes suas.
p̃ter alia solatia miseroꝵ quȩ generi humano
prebere ñ cessat. in plenitudine temporis quo
ipse sciebat hoc ẽẽ faciendum. misit filium suũ
unigenitum ꝑ quẽ creauit uniuersa. ut ma-¬
lauachrum regenerationis soluto reatu omnium
peccatoꝵ. & originalis uidelicet quod generatio
trahit. contra quã maxime regeneratio ẽ insti-¬
tuta.cx. cȩteroꝵ quȩ male agendo contracta sunt
liberarentur a dampnatione ꝑpetua. & uiuerẽt
in fide & spe & caritate pegrinantes in hoc scło

Expanded text:
istorum dierum, quos in hac mortalitate agimus istorum dierum, quos in hac mortalitate agimus malos, quamvis in ea diligamus videre dies bonos, flenda quidem, sed non reprehendenda conditio. Venit enim de ira Dei justa, de qua Scriptura loquens, Homo, inquit, natus ex muliere, brevis vitae, et plenus irae : cum ira Dei non sit ut hominis, id est perturbatio concitati animi, sed tranquilla justi supplicii constitutio. In hac ira sua Deus non continens, sicut scriptum est, miserationes suas , praeter alia solatia miserorum quae generi humano praebere non cessat, in plenitudine temporis, quo ipse sciebat hoc esse faciendum, misit Filium suum unigenitum , per quem creavit universa, ut malavacrum regenerationis soluto reatu omnium peccatorum, et originalis videlicet quod generatio trahit, contra quam maxime regeneratio est instituta, et caeterorum quae male agendo contracta sunt, liberarentur a damnatione perpetua, et viverent in fide et spe et charitate, peregrinantes in hoc saeculo,
Abbreviated transcription (Latin):
animam. uitam nr̃am miseram uiuerẽ. s qui
iam redempti ꝑ mediatorẽ sumus. & spm̃ sem̃
pignus accepimus. beatam uitã in spe habemus.
& si re ipsa ñdum tenemus. Spes aũt quȩ uide¬
tur non ẽ spes. Quod enim uidet qͥs quid spe-¬
rat : Si aut quod non uidemus sꝑamus. ꝑ pati¬
entiam expectamus. In malis aut̃ quȩ quisq
patitur ñ in bonis quib fruitur. opus ẽ patien¬
ua. Hanc itaq uitã de qua seriptum ẽ. nunqͥd¬
non temptatio est uita humana suꝑ terram.
in qua clamamus ad diñ libera nos a malo. cogit᷑
homo tolerare etiam remissis peccatis. quãuis ut
in eam ueniret miseriam. pͥmum fuerit causa
peccatũ. ꝓ ductior ẽ enim pena quam culpa. ne
paria putaretur culpa si cũ illa finirecur & peya.
uł ad exercitationem necessarie patientie tempora¬
liter hominem detinet pena. quẽ ad dampna¬
tonem sempit̾nam reum ñ retinet culpa. Hȩc ẽ

Expanded text:
animam , vitam nos miseram vivere. Sed qui animam , vitam nos miseram vivere. Sed qui jam redempti per Mediatorpignus accepimus, beatam vitam in spe habemus, etsi rem ipsam nondum tenemus. « Spes autem, quae videtur, non est spes. Quod enim videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus . In malis autem quae quisque patitur, non in bonis quibus fruitur, opus est patientia. Hanc itaque vitam de qua scriptum est, Numqnon tentatio est vita humana idie clamamus ad Dominum: « Libera nos a malo , » cogitur homo tolerare etiam remissis peccatis, quamvis, ut in eam veniret miseriam, primum fuerit causa peccatum. Productior est enim poena quam culpa, ne parva putaretur culpa, si cum illa finiretur et poena.  ad exercitationem necessariae patientiae, temporaliter hominem detinet poena et quem jam ad damnationem sempiternam reum non detinet culpa. Haec est
Abbreviated transcription (Latin):
a xp̃o meliorem ꝓcul dubio respondebimus.
In illa gͦ comparatione quã prius ꝓposui petrus
iohanni. in hac uͦ altera iohannes anteponitur
petro. ꝓinde terciã sic ꝓponimus. Quis ẽ duoꝵ
discipłoꝵ melior. qui minus qͣm condiscipłs eius
diligit. xp̃m. & plus quam condiscipłs eius dili¬
gitur a xp̃o. an ille quẽ minus quam condisci¬
pulum eius diligit xp̃c. cum plus ipse quam
suus condiscipłs diligat. xp̃m: Hic plane cun¬
ctatur responsio. & augetur questio. Quantũ
Taũt ipse sapio melior ẽ qui plus diligit. xp̃m.¬
E felicior ẽ uero quẽ plus diligit xp̃c. Facile respon¬
Ederem. si iusticiam liberatoris nr̃i minus eum di¬
Eligentis a quo plus diligitur. & eum plus a quo¬
E minus diligitur quẽ admodum defenderẽ ꝑuide¬
Erem. Aggrediar gͥ in eius manifesta misedłi̾a cuiꝰ
ẽ occulta iusticia de soluenda questione tam in¬
nerimus in hoc corruptibili corpore qͦd aggrauat

Expanded text:
a Christo, meliorem procul dubio respondebimus. a Christo, meliorem procul dubio respondebimus. In illa ergo comparatione quam prius posui, Petrus Joanni; in hac vero altera, Joannes anteponitur Petro. Proinde tertiam sic proponimus: quis est duorum discipulorum melior, qui minus quam condiscipulus ejus diligit Christum, et plus quam condiscipulus ejus diligitur a Christo? an ille quem minus quam condiscipulum ejus diligit Christus, cum plus ipse quam suus condiscipulus diligat Christum? Hic plane cunctatur responsio, et augetur quaestio. Quantum autem ipse sapio, meliorem qui plus diligit Christum, feliciorem vero quem plus diligit Christus, facile responderem; si justitiam Liberatoris nostri minus eum diligentis a quo plus diligitur, et eum plus a quo minus diligitur, quemadmodum defenderem, perviderem. 5. Aggrediar igitur in ejus manifesta misericordia, cujus est occulta justitia, de solvenda quaestione tam innerimus in hoc corruptibili corpore quod aggravat
Abbreviated transcription (Latin):
lectione quȩ istam p̾cedit satis euident̃ apparet.
ubi int̾rogans eum dixit. diligis me plus his.
qͦd utiq sciebat & tam̃ interrogabat. ut etiã nos
qui legimus eirgłm. amorẽ petri erga dñm &
illo int̾rogante. & isto respondente nossemus.
Q uod aut̃ in eo quod respondit petrus amo te.¬
non addidit plus his. hoc respondit quod de se-¬
ipso sciebat. Non enim quantũ ab alio qͦlibet
diligeretur scire poterat. qui cor alterius uidere
ñ poterat. s tam̃ suꝑiorib uerbis dicendo. etiã
int̾rogasse quod int̾rogauit. Sciebat gͥ dñs ñ
solum qͦd diligeret. uerum etiã quod plus illis
eum diligeret petrus. ꝙ tam̃ si ꝓponamus que¬
rentes quis duoꝵ sit melior. utrũ qui plus an qui
minus diligit xp̃m. quis dubitabit respondere
eum qui plus diligit ẽẽ meliorem: Item si ꝓpo¬
namus quis duoꝵ sit melior. utrum quẽ minus
an quẽ plus diligit xp̃c. eum qui plus diligitur

Expanded text:
lectione quae istam praecedit, satis evidenter apparet, lectione quae istam praecedit, satis evidenter apparet, ubi interrogans eum dixit: Diligis me plus his? quod utique sciebat, et tamen interrogabat, ut etiam nos qui legimus Evangelium amorem Petri erga Dominum, et illo interrogante, et isto respondente, nossemus. Quod autem in eo quod respondit Petrus, Amo te,non addidit, plus his, hoc respondit quod de seipso sciebat. Non enim quantum ab alio quolibet diligeretur scire poterat, qui cor alterius videre non poterat. Sed tamen superioribus verbis dicendo, Etiam, inum interrogasse quod interrogavit. Sciebat igitur Dominus non solum quod diligeret, verum etiam quod plus illis eum diligeret Petrus. Et tamen si proponamus quaerentes, quis duorum sit melior, utrum qui plus, an qui minus diligit Christum; quis dubitabit respondere, eum qui plus diligit esse meliorem? Item si proponamus quis duorum sit melior, utrum quem minus, an quem plus diligit Christus; eum qui plus diligitur
Abbreviated transcription (Latin):
aliud qͦd nos latet. manet tam̃ questio cur
dixerit dñs de homine morituro. sic eũ uolo
manere cdonec ueniam. Illud etiã in his duob
apłis petro & iohanne quem ñ moueat qͣue¬
rendum. cur ioħem plus dilexerit dñs. cum
ipsum dñm plus dilexerit petrus: Ubicumq
enum se cõmemorat iohes. ut nomine suo ta¬
cito possit intelligi. hoc addit qͦd diligebat eũ¬
ihc̃. quasi solum diligeret. ut hoc signo discer¬
neretur a çȩteris. quos om̃s utiq diligebat.
Quid gͦ nisi amplius se dilectum cũ hoc diceret
uolebat intelligi: Quod absit. ut mendaciter
diceret. Quod aũt maius dare potuit ihẽ maio¬
ris erga eum suȩ dilectionis indicium. qͣm ut
homo cum cȩteris condiscipłis suis socius tantȩ
salutis. solus⁊ tam̃ discubuerit suꝑ pectus
aliis dilexerit. xp̃m. possunt quidem docum̃ta
multa ꝓferri. s ut longe in alia ñ eamus. in
ipsius t̾ciȩ manifestationis dm̃ paulo suꝑtus

Expanded text:
aliud, quod nos latet, manet tamen quaestio cur aliud, quod nos latet, manet tamen quaestio cur dixerit Dominum de homine morituro: Si eum volo manere donec veniam. Illud etiam in his duobus apostolis Petro et Joanne quem non moveat ad quaerendum, cur Joannem plus dilexerit Dominus, cum ipsum Dominum plus dilexerit Petrus? ubicunque enim se commemorat Joannes, ut nomine suo tacito ipse possit intelligi, hoc addit quod eum diligebat Jesus, quasi solum diligeret, ut hoc signo discerneretur a caeteris, quos omnes utique diligebat. Quid ergo nisi amplius se dilectum, cum hoc diceret, volebat intelligi? quod absit ut mendaciter diceret. Quod autem majus dare potuit Jesus majoris erga eum suae dilectionis indicium, quam ut homo cum caeteris condiscipulis suis socius tantae salutis, solus tamen recubuerit super pectus aliis dilexerit Christum, possunt quidem documenta multa proferri; sed ut longe in alia non eamus, in ipsius tertiae manifestationis paulo superius
Abbreviated transcription (Latin):
soluitur questio. si magno miraculo qualia po¬
test facere omp̃c tam diu uiuũ corpus in sopore
sub terra ẽ. donec uemat t̾minus scł̃: Qumim
mo fit amplior &r difficilior. cur discipulo ihc quẽ
euis discumbere mereretur. ꝓ magno munere
longũ in corpore donauerit somnũ. cum beatũ
petrum ꝑ ingentem martyrii glãm ab onere ipsi¬
us corporis soluerit: eiq concesserit quod apłs pau¬
lus se concupisse dixit ꝙ scripsit. dissolui ꝙ ẽẽ
cum xp̃o. Si aut̃ quod magis creditur idõ sc̃s
iohannes ait ñ dixisse dñm non moritur. ne illis¬
uerbis quȩ dixit hoc uoluisse intelligi putaret᷑.
corpusq eius in sepulchro eius exanime sic̃ alioꝵ
mortuoꝵ iacet. restat ut si uere ibi fit qͦd sparsit
fama de terra. quȩ subuide ablata succrescit. aut
icło fiat ut eo modo comm̃detur p̃tiosa mors
eius. qm̃ non eam comm̃dat martyrium. ñ enĩ
eum ꝙ fide xp̃i ꝑsecutor occidit. aut ꝓpt̾ aliqͥd

Expanded text:
solvitur quaestio, si magno miraculo, qualia posolvitur quaestio, si magno miraculo, qualia potest facere Omnipotens, tamdiu vivum corpus in sopore sub terra est, donec veniat terminus saeculi? Quin imo fit amplior et difficilior, cur discipulo Jesus, quejus discumbere mereretur, pro magno munere longum in corpore donaverit somnum: cum beatum Petrum per ingentem martyrii gloriam, ab onere ipsius corporis solverit, eique concesserit quod apostolus Paulus se concupisse dixit, et scripsit, Dissolvi et esse cum Christo . Si autem quod magis creditur, ideo sanctus Joannes ait, non dixisse Dominverbis quae dixit hoc voluisse intelligi putaretur, corpusque ejus in sepulcro ejus exanime, sicut aliorum mortuorum, jacet, restat ut si vere ibi sit, quod sparsit fama de terra quae subinde ablata succrescit, aut ideo fiat, ut eo modo commendetur pretiosa mors ejus, quoniam non eam commendat martyrium non enim eum pro fide Christi persecutor occidit, aut propter aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
quando sibi fieri uissit sepulchrum incolomem
fuisse p̃sentem. eoq effosso & diligentissime p̃pa¬
rato. ibi se tanqͣm in lectulo collocasse. statiq
eẽ defunctum. Ut aũt isti putant qui hȩc uerba
dñ sic intelligunt ñ defunctum s defuncto si¬
milem cubuisse. & cum mortuus putaretur sepul¬
tum fuisse dormientẽ. & donec xp̃c ueniat sic ma¬
nere. suamq uitã scaturigine pulueris indicare:
qui puluis creditur ut ab imo ad suꝑficiem tumu¬
li ascendat. flatu quiescentis impelli. huic opimi¬
oni. suꝑuacuũ existimo reluctari. Uiderunt enĩ
qui locum sciunt utrũ hoc ibi faciat uł patiatur
t̾ra quod dicitur. quia oe reuera ñ a leuib homi¬
nib id audiuimus. Interĩ cedamus opinioni.
quã certis docum̃tis refellere ñ ualemus. ne rursus
aliud qͦd a nobis queratur exurgat. cur suꝑ hu¬
matum mortuũ ipsa humus quodaimꝰ uiuere
ac spirare uideatur. S nunqͥd hinc tanta ista

Expanded text:
is reperitur, quando sibi fieri jussit sepulcrum, incolumem is reperitur, quando sibi fieri jussit sepulcrum, incolumem fuisse praesentem; eoque effosso et diligentissime praeparato, ibi se tanquam in lectulo collocasse, statimque eum esse defunctum: ut autem isti putant, qui haec verba Domini sic intelligunt, non defunctum, sed defuncto similem cubuisse; et cum mortuus putaretur, sepultum fuisse dormientem; et donec Christus veniat sic manere, suamque vitam scaturigine pulveris indicare: qui pulvis creditur, ut ab imo ad superficiem tumuli ascendat, flatu quiescentis impelli. Huic opinioni supervacaneum existimo reluctari. Viderint enim qui locum sciunt, utrum hoc ibi faciat vel patiatur terra quod dicitur; quia et revera non a levibus hominibus id audivimus. 3. Interim cedamus opinioni, quam certis documentis refellere non valemus, ne rursus aliud quod a nobis quaeratur exsurgat, Cur super humatum mortuum ipsa humus quodammodo vivere ac spirare videatur. Sed numquid hinc tanta ista
Abbreviated transcription (Latin):
tinacit̾ asseueret. Non enim possunt deẽẽ qui
credant. si ñ desunt qui etiam moysen asserant
uiuere quia scriptum ẽ eius sepulchrum ñ inue¬
miri. ꝙ apparuit cum dño in monte ubi & helyas
suit. quẽ mortuum legimus non ẽẽ s raptum. qͣsi
moysi corpus ñ potuerit alicubi sic abscondi. ut
ꝓrsus homines lateret ubi eẽt. atq incde ad horã
diuinitus excitari. quando cum xp̃o helẏas &e ipsi
sunt uisi. sic̃ ad horam multa scõꝵ corpora surre¬
xerunt quando passus ẽ xp̃c. & post eus resurre¬
ctionem apparuerunt multis in scã sicut scriptũ
ẽ ciuitate. S tamen ut dicere ceꝑam. si quidam
moysen mortuũ negant. quẽ scriptura ipsa ubi
sepulchrum eiis sit nusqͣm inueniri legimus.
mortuũ tamen eẽ sine ambiguitate testatur.
qͣntomagis iohannes ex istoꝵ occasione uerboꝵ
ubi dñs ait. sic eum uolo manere donec uenio.
creditur uiuus dormire sub terra: Quẽ traduit̃

Expanded text:
ertinaciter asseveret. Non enim possunt deesse qui ertinaciter asseveret. Non enim possunt deesse qui credant, si non desunt qui etiam Moysen asserant vivere; quia scriptum est ejus sepulcrum non inveniri , et apparuit cum Domino in monte, ubi et Elias fuit , quem mortuum legimus non esse, sed raptum . Quasi Moysi corpus non potuerit alicubi sic abscondi, ut prorsus homines lateret ubi esset, atque inde ad horam divinitus excitari, quando cum Christo Elias et ipse sunt visi: sicut ad horam multa sanctorum corpora surrexerunt, quando passus est Christus, et post ejus resurrectionem apparuerunt multis in sancta, sicut scriptum est, civitate . Sed tamen, ut dicere coeperam, si quidam Moysen mortuum negant, quem Scriptura ipsa, ubi sepulcrum ejus nusquam inveniri legimus, mortuum tamen esse sine ulla ambiguitate testatur; quanto magis Joannes ex istorum occasione verborum ubi Dominus ait, Sic eum volo manere donec venio, creditur vivus dormire sub terra? Quem tradunt e
Abbreviated transcription (Latin):
manere uoluit donec ueniat. qͥs facile aliud ai¬
ctum c̃redat ẽẽ. quam quod fr̃s crediderant qͥ
tunc aderant. eo quod scilicet non ẽẽt discipls
ille moriturus. s donec iħc ueniret ista mane¬
ret in uita: S hanc opinionẽ iohannes ipse
abstulit. ñ hoc dixisse dñm aꝑta contradictio¬
ne declarans. Cur enim subuingeret ñ dixit
ihc̃ non moritur. nͥ ne hominum cordib quod
falsum fuerat inherẽret: S cui placet adhuc
resistat. & dicat uerum ẽẽ quod ait iohannes.
ñ dixisse dnm̃ quod discipłs ille ñ moritur. s
hoc tam̃ significatum ẽẽ talib uerbis. qualia eũ
dixisse narrauit. & asserat ioħem apłm uiuere:
atq in illo sepulchro eius quod ẽ apud effesum
dormire potius eum. quã mortuum iacere con¬
tendat. Assumat in argum̃tum quod allic
terra sensim scatẽre ꝙ quasi ebullire ꝑhibetur.
atq hoc eius anhelitu fieri. suie constanter siue ꝑ¬

Expanded text:
manere voluit donec veniat? Quis facile aliud dimanere voluit donec veniat? Quis facile aliud dictum esse credat, quam quod fratres crediderant qui tunc erant, eo quod scilicet non esset discipulus ille moriturus, sed donec Jesus veniret, ista maneret in vita? Sed hanc opinionem Joannes ipse abstulit, non hoc dixisse Dominum aperta contradictione declarans. Cur enim subjungeret, Non dixit Jesus, Non moritur, nisi ne hominum cordibus quod falsum fuerat inhaereret? 2. Sed cui placet, adhuc resistat; et dicat verum esse quod ait Joannes, non dixisse Dominum quod discipulus ille non moritur, sed hoc tamen significatum esse talibus verbis, qualia eum dixisse narravit; et asserat apostolum Joannem vivere, atque in illo sepulcro ejus quod est apud Ephesum, dormire eum potius quam mortuum jacere contendat. Assumat in argumentum, quod illic terra sensim scatere, et quasi ebullire perhibetur; atque hoc ejus anhelitu fieri, sive constanter sive p
Abbreviated transcription (Latin):
sermo iste inter fr̃s. quia discipłs ille ñ mor¬
tur. Et ñdixit ihẽ non moritur. s sic eum
uolo manere donec ueniam. quid ad te. Ecꝙ
quousq in hoc eugłio extendicur questio. quȩ
sua ꝓfunditate ñ mediocriter mentẽ ꝑscrutan¬
tis exercet. Cur enim dicitur petro sequere me.
nec dicitur cȩteris qͥ simul aderant: Et ꝓfecto eũ
sicut magistrum discipłi sequebantur. S si ad
passionem intelligendum ẽ. nunquid solus ꝓ
xp̃iana ueritate passus ẽ petrus: Nonne ibi
erat in illis septem alius filus ⁊ ebecdei fr̃ ioħ̃is
qui post eius ascensionẽ ab herode manifestatur
crucifixus. merito dictum ẽẽ petro sequere me.
qui ñ solum mortem. uerũ etiam mortẽ crucis
sicut xp̃c exꝑtus est. Sit hoc. si nichil alud qͦd
sit conuenientius potuerit inueniri. Cumgͦ
de iohanne dictum ẽ. sic eum uolo manere do¬
nec ueniam qͥd ad te. & repetitum ẽ tu me se¬
quere: tanqͣm ille ideo ñ sequeretur qm̃ eum

Expanded text:
s, quia discipulus ille non moritur. Et non dixit ei Jesus, Non moritur; sed, Sic eum volo manere donec veniam; quid ad te? Ecce quousque in hoc Evangelio extenditur quaestio, quae sua profunditate non mediocriter mentem scrutantis exercet. Cur enim dicitur Petro, Sequere me, nec dicitur caeteris qui simul aderant? Et profecto eum sicut magistrum discipuli sequebantur. Sed si ad passionem intelligendum est, nChristiana veritate passus est Petrus? nonne ibi erat in ilqui post ejus ascensionem, ab Herode manifestatur on est crucifixus, merito dictum esse Petro, Sequere me, qui non solum mortem, sed etiam mortem crucis, sicut Christus, expertus est. Sit hoc, si nihil aliud quod sit convenientius potuerit inveniri. Cur ergo de Joanne dictum est, Sic eum volo manere donec veniam; quid ad te? et repetitum est, Tu me sequere; tanquam ille ideo non sequeretur, quoniam eum
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ dixerunt ex ipsis. Non poterat hic qͥ aꝑuit
ocłos ceci nati facere. ut hic ñ moreretur : Qu
noluit facere ut ñ moreretur. plus ẽ quod fa¬
cturus ẽ. ut mortuus suscitetur. Ih̾s gͦ rursus
fremens in semetipso. uenit ad monumentum.
Fremat ꝙ inte. si disponis reuiuiscere. Om̃i homi¬
ni dicitur qͥ p̃mitur mala consuctudine. uenit
ad monum̃tum.
Erat aũt spelunca. ꝙ lapis
Mortiuis sub lapide. reus
sub lege. Scitis enĩ. qͥa lex quȩ data ẽ iudeis. in
lapide scripta ẽ. Om̃s aut̃ rei sub lege sunt. be¬
Quid est gͦ. lapidẽ remouete: Grãm p̾dicate. Apłs
enĩ paulus miistrũ se dicit noui testam̃ti. ñ lite¬
ra s spũ. nam lictera inqͥt occidit. sp̃s uiuificat.
Liitera occidens. quasi lapis ẽ p̃mens. Remoue¬
te inqͥt lapidem. remouete legis pondiis. grãm
p̃dicate. Si enĩ data eẽt lex quȩ posset uiuificare.
om̃ino ex lege eẽt iusticia. S conclusit om̃ia scri¬
ptura sub peccato. itt ꝓmissio ex fide ihũ xp̃ida

Expanded text:
sis: Non poterat hic, qui aperit oculos caeci nati, facere ut hic non moreretur? » Qui noluit facere ut non moreretur, plus est quod facturus est, ut mortuus suscitetur. « Jesus ergo, rursus fremens in semetipso, venit ad monumentum. » Fremit et in te, si disponis reviviscere. Omni homini dicitur, qui premitur pessima consuetudine: « Venit ad monumentum. » « Erat autem speluncMortuus sub lapide, reus sub lege. Scitis enim quia lex quae data est Judaeis, in lapide scripta est: omnes autem rei sub lege sunt. Bem praedicate. Apostolus enim Paulus ministrum se dicit Novi Testamenti, non litterae, sed spiritus: nam littera, inquit, occidit, spiritus vivificat . Littera occidens, quasi lapis est premens. Removete, inquit, lapidem. Removete Legis pondus; gratiam praedicate. Si enim data esset lex, quae posset vivificare, omnino ex Lege esset justitia. Sed conclusit omnia Scriptura sub peccato, ut promissio ex fide Jesu Christi
Abbreviated transcription (Latin):
est caritas patris in eo. qr omĩa quȩ sunt in
mundo. desideriũ carnis ẽ. o desideriũ ocłoꝵ.
ꝙ ambitio scłi.: quȩ ñ est ex patre s ex mundo.
id ẽ ab hominib dilectorib mundi. Et mundꝰ
transit. q desideria eius transeunt. Qui autẽ
facit uoluntatẽ dei manet in ȩt̃num. sic̃ q d̃s

Expanded text:
 sunt in mundo, desiderium carnis est, et desiderium oculorum, et ambitio saeculi, quae non est ex Patre, sed ex mundo: id est, ab hominibus dilectoribus mundi. Et mundus transit, et desideria ejus: qui autem facit voluntatem Dei, manet in aeternum, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
leuauit eũ in excelsum. & dixit ei. Hȩc omnia
regna t dabo: si pstratus adoraueris me. De
calcabat. Quid magnũ a dño diabolum uinei:
Quid gͦ respondit diabolõ. nͥ quod te docuit ut
& facitis locũ uenienti caritati. ut diligatis dm̃. qr
si fuerit ibi dilectio mundi. ñ ibi erit dilectio dei.
Tenete potius dilectionẽ dei: ut quomͦ ds̃ eternus.
sic & uos maneatis in ęt̃num: qr talis ẽ quisq.
qualis eius dilectio ẽ. Terram diligis. t̾ra eris.
Dm̃ diligis. qͥd dicam : ds̃ eris: Non audeo di¬
cere ex me: scripturas audiamus. Ego dixi dii
estis. & filii excelsi om̃s. Si gͦ uultis ẽẽ dii. ꝙ filii
altissimi nolite diligere mundum: nec ea quȩ

Expanded text:
elevavit eum in excelsum, et dixit ei: Haec omnia elevavit eum in excelsum, et dixit ei: Haec omnia tibi dabo, si prostratus adoraveris me. De calcabat. Quid magnum, a Domino diabolum vinci? Quid ergo respondit diabolo, nisi quod te docuit ut et facietis locum charitati venienti, ut diligatis Deum. Quia si fuerit ibi dilectio mundi, non ibi erit dilectio Dei. Tenete potius dilectionem Dei, ut quomodo Deus est aeternus, sic et vos maneatis in aeternum: quia talis est quisque, qualis ejus dilectio est. Terram diligis? terra eris. Deum diligis? quid dicam? deus eris? Non audeo dicere ex me, Scripturas audiamus: Ego dixi, Dii estis, et filii Altissimi omnes . Si ergo vultis esse dii et filii Altissimi, nolite ailigere mundum
Abbreviated transcription (Latin):
cisse. fecit enĩ quando uoluit tanqͣm ds̃. sed
tanqͣm infirmos curans. Nam si tunc faceret:
qͣsi tantummͦ miracłm uoluisse facere putaret᷑.
S ne hoc homines sentirent. attende qͥd res-¬
pondit. & qͣndo tibi talis temptatio aduenerit:
dic illud & tu. Redi post me sathanas. Scͥptũ
ẽ enim. Non temptabis dnm̃ dm̃ tuum. id ẽ si
hoc fecero temptabo dm̃. Hoc dixit qͦd te uolu¬
it dicere: qͣndo tibi suggerit mimicus. Qualiss̃
homo:. qualis xp̃ianus: Modo uł unum mi¬
racłm fecisti: aut orationib tuis mortui surre¬
xerunt. aut febricitantes sanati ͦ Si uere esses
alicuius mo m̃ti. faceres aliqͦd miraculum.
Responde & dic. Scriptũ est. ñ temptabis dñm
dm̃ tuum. Non gͦ temptabo dm̃. quasi tunc
ꝑtineam ad dm̃ si fecero miracłm. & ñ ꝑtineã
siñ fecero. Et ubi sunt uerba eus: gaudece
qr nomina ur̃a scripta sunt incȩlo De am¬
bitione scł̃i quomͦ temptatus ẽ deus: Quando

Expanded text:
cisse: fecit enim quando voluit tanquam Deus, sed cisse: fecit enim quando voluit tanquam Deus, sed tanquam infirmos curans. Nam si tunc faceret, quasi tantummodo miraculum voluisse facere putaretur. Sed ne hoc homines sentirent, attende quid respondit; et quando tibi talis tentatio evenerit, dic illud et tu, Redi post me, satanas; scriptum est enim, Non tentabis Dominum Deum tuum: id est, Si hoc fecero. tentabo Deum. Hoc dixit, quod te voluit dicere. Quando tibi suggerit inimicus, Qualis homo, qualis christianus? modo vel unum miraculum fecisti, aut orationibus tuis mortui surrexerunt, aut febrientes sanasti? si vere esses alicujus momenti, faceres aliquod miraculum: responde et dic, Scriptum est, Non tentabis Dominum Deum tuum: non ergo tentabo Deum, quasi tunc pertineam ad Deum si fecero miraculum, et non pertineam si non fecero. Et ubi sunt verba ejus, Gaudete quia nomina vestra scripta sunt in coelo? De ambitione saeculi quomodo tentatus est Dominus? Quando
Abbreviated transcription (Latin):
dicit dñs. qr facturi sunt signa & ꝓdigia
Ergo ñ sit ambitio scłi. Ambitio scłi. suꝑbia ẽ.
Iactare se uult in honorib. Alagnus sibi ui¬
detur homo: sͣde diuitiis. siue dae aliqua po¬
tentia. Tria sunt ista: & nichil inuenis unde
tẽptetur cupiditas humana. nͥ desiderio car¬
nis. aut desiderio oculoꝵ. aut ambitione scłi.
Pista tria temptatus ẽ dñs a diabolo. Deside¬
rio carnis temptatus ẽ. quando dictum ẽ ei.
si filius di es. dic ut lapides isti panes fiant.
qͣndo esuriuit post ieiuniũ. S quomͦ reppulit
temptationẽ: & docuit pugnare militem:
Attende qͥd illi ait. Non in solo pane uiuit
homo. s in om̃i uerbo di. Temptatus ẽ ex
desiderio oculoꝵ de miraculo. quando ei dix̃.
mute te deorsum. Scriptum ẽ. qr angłis suis
tuis: ne qͣndo offendas ad lapidem pedem tuũ.
Ille restitit temptatori. Si enĩ faceret miracłm:
ñ uideretur nͥ aut cessisse. aut curiositate fe¬

Expanded text:
dixit Dominus, quia facturi sunt signa et prodigia dixit Dominus, quia facturi sunt signa et prodigia . Ergo non sit ambitio saeculi. Ambitio saeculi superbia est. Jactare se vult in honoribus; magnus sibi videtur homo, sive de divitiis, sive de aliqua potentia. 14. Tria sunt ista, et nihil invenis unde tentetur cupiditas humana, nisi aut desiderio carnis, aut desiderio oculorum, aut ambitione saeculi. Per ista tria tentatus est Dominus a diabolo. Desiderio carnis tentatus est, quando dictum est ei, Si Filius Dei es, dic lapidibus istis ut panes fiant; quando esurivit post jejunium. Sed quomodo repulit tentatorem, et docuit pugnare militem? Attende quid illi ait: Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo Dei. Tentatus est et desiderio oculorum de miraculo, quando ei dixit: Mitte te deorsum, quia scriptum est, Angelis suis ne quando offendas ad lapidem pedem tuum. Ille restitit tentatori: si enim faceret miraculum, non videretur nisi aut cessisse, aut curiositate fe
Abbreviated transcription (Latin):
ad carnẽ. sicut eybus q concubitus. ꝙ cetera
huius modi: & desiderium oculoꝵ. Desideriũ
oculoꝵ dicit omnẽ curiositatẽ. Iam quã lace
patet curiositas. Ipsa in spectaculis. ipsa in the¬
atris. in sacram̃tis diaboli. in magicis artibus:
in maleficiis ipsa ẽ curiositas. Aliqͣndo temptat
etiam seruos di. ut uelint quasi miracłm facere.
temptare utrũ exaudiat illos d̾s. In miraculis
curiositas ẽ. hoc ẽ desiderium oculoꝵ. Non est
a patre. Si dedit d̃s. fac. Optulit enĩ ut facias.
Non enĩ qui ñ fecerunt: ad regnum dei ñ ꝑti¬
nebunt: Cum gauderent apli. qr demonia eis
subiecta erant: quid eis dixit dñs: Nolite in hoc
gaudere: s gaudete qm̃ nomina ur̃a scripta st̃
in celo. Inde uoluit gaudere apłos. unde gau¬
des ꝙ tu. ue tibi enĩ. si nomen tuũ non ẽ scriptũ
in cȩlo. Nunqͥd uȩ tui si ñ suscitaueris mortups
slunqͥd uȩ tibi si ñ ambulaueris in mari:
non suꝑbe. Nam & de quibusdã pseudoꝓpħis

Expanded text:
 caetera hujusmodi. 13. Et desiderium oculorum: desiderium oculorum dicit omnem curiositatem. Jam quam late patet curiositas? Ipsa in spectaculis, in theatris, in sacramentis diaboli, in magicis artibus, in maleficiis ipsa est curiositas. Aliquando tentat etiam servos Dei, ut velint quasi miraculum facere, tentare utrum exaudiat illos Deus in miraculis; curiositas est, hoc est desiderium oculorum; non est a Patre. Si dedit Deus, fac; obtulit enim ut facias: non enim qui non fecerunt, ad regnum Dei non pertinebunt. Cum gauderent Apostoli quia daemonia eis subjecta erant, quid eis dixit Dominus? Nolite in hoc gaudere; sed gaudete quoniam nomina vestra scripta sunt in coelo . Inde voluit gaudere Apostolos, unde gaudes et tu. Vae tibi enim, si nomen tuum non est scriptum in coelo. Numquid vae tibi, si non suscitaveris mortuus? numquid vae tibi, si non ambulaveris in mari? non superbe. Nam et de quibusdam pseudoprophetis
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾ ꝓponuntur duo. hoc aut illud. Iusticiã
uis aut lucra: Non habeo unde uiuamꝰ. ñ ha¬
beo unde manducem. ñ habeo unde bibam.
S quid si ñ potes habere ista. nͥ ꝑ iniquitatem
Nonne melius amas quod ñ amittis. quã ini¬
quitatem cõmitis: Lucrũ auri uides. dãpnũ
fidei ñ uides. Hoc gͦ ait dñs. Desideriũ carnis

Expanded text:
vobis proponuntur duo, hoc aut illud: Justitiam vobis proponuntur duo, hoc aut illud: Justitiam vis, an lucra? Non habeo unde vivam, non habeo unde manducem, non habeo unde bibam. Sed quid, si non potes habere ista nisi per iniquitatem? Nonne melius amas quod non amittis, quam iniquitatem committis? Lucrum auri vides, damnum fidei non vides. Hoc ergo, ait nobis, desiderium ca
Abbreviated transcription (Latin):
ista: ama illum qͥ fecit. Plus ẽ quod tͥ uuit da¬
re. id ẽ seipsum qui hec fecit. Si aũt amaueris
hȩc. quãuis illa d̃s̃ fecerit. & neglexeris creatorẽ.
cȩlum & t̾ram. mare. uisibilia & inuisibilia:
s & habitatores mundi. mundus uocantur:
quomͦ domus uocantur & parietes & habitan¬
tes. Et aliqͣndo laudamus domũ. & uituꝑamꝰ
inhabitantes. Dicimus enĩ bona domus: qr
marmorata ẽ. & pulchre laqueata. Et aliter
dicimus. Bona domus. nemo ibi patitur in¬
iuriam᷑: nullȩ rapinȩ.: nullȩ opp̾ssiones ibi fuint.
Modo ñ pariẽtes laudamus non. s inhabitators
parietum. Domus tam̃ uocatur siue illa siue
illa. Om̃s eiũm dilectores mundi. mundus uo¬
cantur. Om̃s enu dilectores muncdi. ꝙr dile¬
ctione inhabitant mundũ. sicut celum quoꝵ
creatorem: ut ñ uos illigent ista dilectione. ne
ad fruendum hoc ametis. qͦd ad utendum ha¬
bere deberis. Non aut̃ ꝓbamini. nͥ quando

Expanded text:
ista, ama illum qui fecit. Plus est quod tibi vult daista, ama illum qui fecit. Plus est quod tibi vult dare, id est, seipsum, qui ista fecit. Si autem amaveris haec, quamvis illa Deus fecerit, et neglexeris Creatorem, coelum et terra, mare, visibilia et invisibilia: sed habitatores mundi mundus vocantur, quomodo domus vocatur et parietes et inhabitantes. Et aliquando laudamus domum, et vituperamus inhabitantes. Dicimus enim, Bona domus; quia marmorata est et pulchre laqueata: et aliter dicimus, Bona domus; nemo ibi patitur injuriam, nullae rapinae, nullae oppressiones ibi fiunt. Modo non parietes laudamus, sed inhabitatores parietum: domus tamen vocatur, sive illa, sive illa, Omnes enim dilectores mundi, quia a, Omnes enim dilectores mundi, quia dilectione inhabitant mundum; sicut coelum inhaCreatorem, ut non vos illigent ista dilectione; ne ad fruendum hoc ametis, quod ad utendum habere debetis. Non autem probamini, nisi quando