comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ cultus dici potest. Abstinere aut̃ a malo qd̃
dianit eẽ scientiam. quid est aliud quam in
medio nationis tortuose et ꝑuersȩ. tanquam
i nocte huius scłi caute prudenterq uersa¬
ri: ut abstinendo quisq ab unquitate non
confundatur tenebris propri is. muneris luce
discretus: Cum ergo quodam loco apłs con¬
cordiam. et gr̃arum dĩ uarietatem in honmni¬
bus uellet ostendere: hec in primis duo po¬
suit dicens. Alii quidem datur ꝑ sp̃m sermo
sapientie: hoc esse arbitror solem in potestatẽ
hoc lunam. deinde quodammodo stellas com¬
memorari puto: in eo quod dicitur. alii fides
in eodem sp̃u. alii curationum donacio in
alii diuidicatio sp̃uum: alteri genera linga¬
rum. ali i interpretatio sermonum. Nichil eñi
horum est: quod non in huius scłi nocce sit
necessarium. Que cum transierit: necessario
uł nocte : quod in sp̃ualibus donis sic intelli¬

Expanded text:
Dei cultus dici potest. «Abstinere autem a malo,» quod Dei cultus dici potest. «Abstinere autem a malo,» quod dixit esse scientiam, quid est aliud, quam in medio nationis tortuosae et perversae, tanquam in nocte hujus saeculi, caute prudenterque versari ; ut abstinendo quisque ab iniquitate non confundatur tenebris, proprii muneris luce discretus? Cum ergo quodam loco Apostolus concordem gratiarum varietatem in hominibus Dei vellet ostendere, haec in primis duo posuit dicens, «Alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae;» hoc esse arbitror, «Solem in potestatem iritum;» hoc est, «lunam.» Deinde quodammodo «stellas» commemorari puto in eo quod dicitur, «Alii fides in eodem Spiritu, alii curationum donatio in alii dijudicatio spirituum, alii genera linguarum, alii interpretatio sermonum» . Nihil enim horum est quod in hujus saeculi nocte non sit necessarium: quae cum transierit, necessaria vel nocte; quod in spiritualibus donis sic intelli
Abbreviated transcription (Latin):
cit ds celos in intellectu. sp̃uales scõs suos qui¬
b non tantum credere. uerum etiam intelli¬
gere diuina donauit. hoc qui nondum pos¬
sunt et solam fidem firmissimam tenent. tan¬
quam infra cęlos terrȩ nominȩ figurantur:
et qui in baptismo quem acceꝑunt niconcus¬
sa credulitate consistunt. Ideo dictum est fir¬
mauit terram suꝑ aquas. Item quia scriptũ
est de dño xp̃o. quod in illo sint om̃s thesauri
sapiontiȩ et scientiȩ absconditi: hec aut̃ duo
id est sapientiam et scientiam distare interse
aliquid alia quoq scripturarum testantur
eloquia. maxime loquente sco iob. ubi quo¬
dammodo fingula definiuntur. dixcit aut̃
intelligimus sapientiam in cognitionem et di¬
lectionem eius quod semꝑ est atq incommu¬
tabiliter manet. quod ds est. Nam et quod
ait ecce pietas est sapientia : theosebia dicta
est in greco. Quod ut totum latine exprimat᷑:

Expanded text:
cit Deus coelos in intellectu,» spirituales sanctos suos, quicit Deus coelos in intellectu,» spirituales sanctos suos, quibus non tantum credere, verum etiam intelligere divina donavit: hoc qui nondum possunt, et solam fidem firmissimam tenent, tanquam infra coelos terrae nomine figurantur. Et quia in Baptismo quem acceperunt, inconcussa credulitate consistunt; ideo dictum est, «Firmavit terram super aquas.» Item quia scriptum est de Domino Jesu Christo quod in illo sint «omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi» ; haec autem duo, id est sapientiam et scientiam, distare inter se aliquid, alia quoque Scripturarum testantur eloquia, maxime loquente sancto Job, ubi quodammodo singula definiuntur; ait enim, «Dnon incongruenter intelligimus sapientiam in cognitione et dilectione ejus quod semper est, atque incommutabiliter manet, quod Deus est. Nam et quod ait, «Ecce pietas est sapientia,» θεοσέβεια dicta est in graeco: quod ut totum latine exprimatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ras nr̃as defendere uideamur: siue illud ita
siue aliter sit. habemus quod de ꝓximo intel¬
ligamus: terra que habitatur ab hominib.
et terrestria continet animalia. que alio mo¬
do in scripturis arida dicitur. sicut scriptum
est appareat arida. et uocauit ds̃ aridam ter¬
ram. suꝑ aquas eẽ fundatam: eõ quod aquis cir¬
cumfluentib suꝑeminet. Non enim que dicit᷑
littorea cuuitas suꝑ mare fundata. ita sub ea
mare est quemadmodum sunt aquę sub spe¬
lunca maris. aut sub nauib suꝑ natantibus:
s ideo suꝑ mare dicitur quia inferiori mari
suꝑeminet. Sic dictus est pharao eocisse super
aquam: ita enim habet grecus. quod quidã
latim hñt ad aquam: sic dñs suꝑ puteum
sedebat: quod ambo suꝑiores eẽnt quam fiu¬
men et puteus. Ille uixta flumen: iste uxta
puteum. Si aut̃ etiam aliud aliquid quod
ad nos magis ꝑtinet ista dicta significant: fe¬

Expanded text:
ras nostras defendere videamur; sive illud ita, ras nostras defendere videamur; sive illud ita, sive aliter sit, habemus quod de proximo intelligamus, terram quae habitatur ab hominibus et terrestria continet animalia, quae alio modo in Scripturis arida dicitur, sicut scriptum est, «Appareat arida, et vocavit Deus aridam terram» , super aquas esse fundatam, quod aquis circumfluentibus supereminet. Non enim quae dicitur littoraria civitas super mare fundata, ita sub ea mare est, quemadmodum sunt aquae sub speluncarum cameris, aut sub navibus supernatantibus; sed ideo super mare dicitur, quia inferiori mari supereminet. Sic dictus est Pharao exisse «super aquam:» ita enim habet graecus, quod quidam Latini habent, «ad aquam» ; sic Dominus «super puteum sedebat» : quod ambo superiores essent quam flumen et puteus; ille juxta flumen, iste juxta puteum. 8. Si autem etiam aliquid aliud, quod ad nos magis pertinet, ista dicta significant: «fe
Abbreviated transcription (Latin):
los: cur tantum de cęlis hoc ait. cum ommia
in eadem sapientia fecerit : An ibi tantum ex¬
primendum fuit. ut in ceceris etiam tacitum
posset intelligi: ut iste sensus sit: qui fecit
celos in intellectu. qui fundauit terram suꝑ
aquas. ut et hic subaudias in intellectu: qui
fecit lummaria magna solus. solem in potes¬
tatem diei. lunam et stellas in potestatem noc¬
tis. utiq in intellectu: Quomodo ergo solus. si
hoc est in intellectu uł in intelligentia. quod
est in sapientia: id est in uerbo unigenito: An
quia trintas non sunt tres dii s uniis deus. ad
id refertur quod solus ds̃ fecit: quia non creatu¬
ram ꝑ creaturam fecit: S quid est qui firma¬
uit terram suꝑ aquas: Obscura enim questio
est: quia terra grauior iudetur. ut non porta¬
ri ab aquis. s aquas potius portare credatur.
De qua re ne aduersus eos qui se putant ista
certis tationib comꝑisse. contenciose scriptu¬

Expanded text:
los, cur tantum de coelis hoc ait, cum omnia los, cur tantum de coelis hoc ait, cum omnia in eadem Sapientia fecerit? An ibi tantum exprimendum fuit, ut in caeteris etiam tacitum posset intelligi: ut iste sit sensus, «Qui fecit coelos in intellectu, Qui fundavit terram super aquas;» ut et hic subaudias, «in intellectu: Qui fecit luminaria magna solus, solem in potestatem diei, lunam et stellas in potestatem noctis;» utique, «in intellectu?» Quomodo ergo «solus,» si hoc est «in intellectu,» vel «in intelligentia,» quod est «in Sapientia,» id est, in Verbo unigenito? An quia Trinitas non sunt tres dii, sed unus Deus, ad id refertur quod solus Deus fecit, quia non creaturam per creaturam fecit? 7. Sed quid est, «Qui firmavit terram super aquas?» Obscura enim quaestio est; quia terra gravior videtur, ut non portari aquis, sed aquas potius portare credatur. De qua re ne adversus eos qui se putant ista certis rationibus comperisse, contentiose Scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
tem noctis. Deide cępit dicere que ꝑ angłos
uł ꝑ homines fec̾it: qui ꝑcussit egyptum cum
primogenitis eorum. Et cetera. Uniuersam gͥ
creaturam: non utiq ds̃ ꝑ aliquam creaturam.
s solus fecit. Cuius creaturȩ quasdam partes
excellentiores commemorauit: ex quib uniuer¬
sa cogitaremus. intelligibiles cęlos. et uisibilẽ
terram. Et qm̃ sunt etiam cęli uisibiles: com¬
momoratis eoꝵ luminarib. totum cęleste cor¬
poreum ut ab ipso factum acciperemus amino¬
nuit. Quamquam in id quod ait qui fecit
cȩlos in intellectu. uł sicut alii interpretati
sunt in intelligentiam. utrum cęlos intelligi¬
biles significare hoc modo uoluerit. an in suo
intellectii uł in sua intelligentia fecisse cęlos
hoc est in sua sapientia. sicut alibi scriptum ẽ.
omĩa in sapientia fecisti: eo modo insinuans
unigetͣum uerbum: queri potest. S si ita ẽ.
ut in suo intellectu accipiamus dm̃ fecisse cȩ¬

Expanded text:
tem noctis.» Deinde incipit dicere quae per Angelos tem noctis.» Deinde incipit dicere quae per Angelos vel per homines fecerit: «Qui percussit Aegyptum cum primogenitis eorum;» et caetera. Universam igitur creaturam, non utique Deus per aliquam creaturam, sed solus fecit. Cujus creaturae quasdam partes excellentiores commemoravit, ex quibus universa cogitaremus, intelligibiles coelos et visibilem terram: et quoniam sunt etiam coeli visibiles, commemoratis eorum luminaribus totum coeleste corporeum ut ab ipso factum acciperemus, admonuit. 6. Quanquam id quod ait, «Qui fecit coelos in intellectu,» vel, sicut alii interpretati sunt, «in intelligentia,» utrum coelos intelligibiles significare hoc modo voluerit, an in suo intellectu, vel in sua intelligentia fecisse coelos, hoc est in sua Sapientia, sicut alibi scriptum est, «Omnia in Sapientia fecisti» , eo modo insinuans unigenitum Verbum, quaeri potest. Sed si ita est, ut in suo intellectu fecisse accipiamus Deum coe
Abbreviated transcription (Latin):
ad eius miscđiam illi ꝑtineant quos de mise¬
ria liberat: non aut̃ ut eius miscdiȩ fuisse
intelligamus facere cȩlum et terram. et
luminaria: cum illud sit bonitatis euis qui erea¬
uit omnia bona ualde: creauit aut̃ ut essent
om̃a: hoc uero miscłiae ut a peccatis nr̃is mũ¬
det nos. et amiseria liberet in ȩternum. Ita
qui firmauit terram suꝑ aquas. Confitemini
ei qui fecit luminaria magna solus. Cur aut
confiteamur in omĩum uersuum finib ponit:
lia magna solus et ꝑ homines facit: Sunt que¬
dam magna que solus ds̃ facit: et ipsa exẽquitꝰ.
dicens. Qui fecit celos in intellectu: qui firma¬
uit terram suꝑ aquas: qui fecit luminaria mag¬
na solus. Ideo et hic addidit solus: quia cetera
mirabilia que dicturus est ꝑ homines fecit. cũ
enim dixisset qui fecit luminaria magna solus:
que sint eadem luminaria secutus aꝑuit. Solẽ
in potestatem diei : lunam et stellas in potesta¬

Expanded text:
ad ejus misericordiam illi pertineant, quos de misead ejus misericordiam illi pertineant, quos de miseria liberat; non autem ut ejus misericordiae fuisse intelligamus facere coelum et terram et luminaria, cum illud sit bonitatis ejus qui creavit omnia bona valde . Creavit autem, ut essent omnia ; hoc vero misericordiae, ut a peccatis nostris mundet nos, et a miseria liberet in aeternum. Ita «qui firmavit terram super aquas;» confitemini ei «qui fecit luminaria magna solus.» Cur autem confiteamur, in omnium versuum finibus ponit,lia per Angelos et per homines fecit? Sunt quaedam magna quae solus Deus facit, et ipsa exsequitur dicens, «Qui fecit coelos in intellectu, Qui firmavit terram super aquas, Qui fecit luminaria magna solus:» ideo et hic addidit, «solus.» quia caetera mirabilia quae dicturus est, per homines fecit. Cum enim dixisset, «Qui fecit luminaria magna solus;» quae sint eadem luminaria, secutus aperuit, «Solem in potestatem diei, lunam et stellas in potesta
Abbreviated transcription (Latin):
pater ex quo omĩa. et nos in ipso: et unus dñs
nouissimis partibus positum est qm̃ in ȩcer¬
num miscđia eius: sic in omĩum capitib
quamius non sit positum sub audiendum est
confitemini. Quod in greco euidentius appi¬
ret. Appareret aut̃ et in latino: si eandem
locutionem transferre potuissent interpretes
nr̃i. Quod quidem in isto uersu possent: si
diceret facienti mirabilia. Quod eim nos
habemus qui facit inirabilia. grecus habet
facienti mirabilia: ubi necessario confitemi¬
ni subauditur. atq utinam uł ꝓ nomen ad¬
ligeretur confitemini eẽ sub audiendum. Nuc
uero ita obscurum factum est. ut qui codi¬
cem grecum siue nescierit inspicere siue ne¬
glexerit: possit putare. qui fecit cęlos. qui fir¬
mauit terram. qui fecit luminaria. qm̃ iti
ȩternum miscđia eius idõ dictum. quasi ꝓptẽa
ista fecerit qm̃ in ęternum miscđia enis : cum

Expanded text:
pater ex quo omnia, et nos in ipso; et unus est Dpater ex quo omnia, et nos in ipso; et unus est Dnovissimis partibus positum est, «Quoniam in aeternum misericordia ejus;» sic in omnium capitibus quamvis non sit positum, subaudiendum est, «Confitemini.» Quod in graeco evidentius apparet. Appareret autem et in latino, si eamdem locutionem transferre potuissent interpretes nostri. Quod quidem in isto versu possent, si dicerent, «facienti mirabilia:» quod enim nos habemus, «Qui fecit mirabilia;» graecus habet, «facienti mirabilia»; ubi necessario «Confitemini» subauditur. Atque utinam vel pronomen adligeretur «Confitemini» esse subaudiendum. Nunc vero ita obscurum factum est, ut qui codicem graecum sive nescierit inspicere, sive neglexerit, possit putare, «Qui fecit coelos, Qui firmavit terram, Qui fecit luminaria, quoniam in aeternum misericordia ejus,» ideo dictum, quasi propterea ista fecerit, «Quoniam in aeternum misericordia ejus:» cum
Abbreviated transcription (Latin):
Unde ait apłs. Scimus quia nichil est ydolum
Hoc enim reculit ad materiam terrenam: sensu
carentem in ea. ltem ne quisq putaret non
eẽ aliquam uiuentem sentientem ꝙ naturam
que gentium sacrifici is delectetur : ad iunacit.
S que immolant gentes. demom is immolant:
et non deo. Holo uos sotios fieri demoniorum
Si ergo nusquam in diuinis eloqui is reꝑitur
sc̃os angl̃os appellatos dõs: ea michi causa poci¬
suum occurrit. ne isto nonune homines adho
edificarentur: ut ministerium uł seruitium re¬
gionis que grece liturgia uł latria dicitur. sc̃
angłis exhberentur. Quod nec ipsi exhiberi a
hominib uolunt: isi illi deo qui et ipsorum
et hominum ds̃ est. Unde multo utilius angdi
uocantur. qui latine nuncii nucupantur.: ut
ꝑ nomen non substantie s officii. sacis intelliga¬
mus illum dm̃ a nobis eos coli uelle quem nun¬
ciant. Totam igitur istam questionem breutꝰ
apłs soluit : ubi ait. Nam si sunt qui dicuntur
dii siue in cęlo. siue in terra. quemadmodum

Expanded text:
us, «Scimus quia nihil est idolum:» hoc enim retulit ad materiam terrenam sensu carentem. Item ne quisquam putaret non esse aliquam viventem sentientemque naturam, quae Gentium sacrificiis delectetur, adjunxit: «Sed quae immolant Gentes, daemoniis immolant, et non Deo. Nolo vos socios fieri daemoniorum» . Si ergo nusquam in eloquiis divinis reperitur sanctos Angelos appellatos deos, ea mihi causa potissimum occurrit, ne isto nomine homines ad hoc aedificarentur, ut ministerium vel servitium religionis, quae graece liturgia, vel latria dicitur, sanctis Angelis exhiberent; quod nec ipsi exhiberi ab hominibus volunt, nisi illi Deo qui et ipsorum et hominum Deus est. Unde multo utilius Angeli vocantur, qui latine nuntii nuncupantur; ut per nomen non substantiae, sed officii, satis intelligamus illum Deum a nobis eos coli velle, quem nuntiant. Totam ergo istam quaestionem breviter Apostolus solvit, ubi ait: «Nam etsi sunt qui dicantur dii, sive in coelo, sive in terra; quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ om̃s deos gentium: quamius hoc intelligi
uoluerit. Attende quod sequitur. Qm̃ di ĩ
gentium demonia: quod quidem in hebreo
dicitur non ita eẽ scriptum. s dii gentiuu
simulachra. Quod si uerum est: multomagis
credendi sunt septuaginta diuino sp̃u inter¬
pretati: quo sp̃u et illa dicta sunt que in
hebreis litteris sunt. Eodem namq oꝑante
sp̃u etiam hoc dici oportuit. quod diccum ẽ.
dii gentium demonia: ut intelligeremus sic
etiam in hebreo positum dii gentium simulla¬
chrar ut demonia pocius que sunt in simula¬
chris significarentur. Ham quod actinet ad
ipsa simulachra que grece appellantur ydola:
quo nomine iam utimur ꝓ latino. ocłos hñt
et non uident: et cetera que de his ideo
dicuntur quia omni sensi carent: quo cir¬
ca nec terreri possunt: quia nisi ea que sen¬
tiunt terreri utiq non possunt. Quomodo gͦ
dictum est de dño terribilis est suꝑ om̃s dõs

Expanded text:
super omnes deos Gentium, quamvis intelligi super omnes deos Gentium, quamvis intelligi hoc voluerit, addendo quod sequitur, «Quoniam dii Gentium daemonia.» Quod quidem in hebraeo dicitur non ita esse scriptum; sed, «Dii Gentium simulacra.» Quod si verum est, multo magis credendi sunt Septuaginta divino Spiritu intepretati, quo Spiritu et illa dicta sunt quae in hebraeis litteris sunt. Eodem namque operante Spiritu, etiam hoc dici oportuit quod dictum est, «Dii Gentium daemonia:» ut intelligeremus sic etiam in hebraeo positum, «Dii Gentium simulacra;» ut daemonia potius quae sunt in simulacris, significarentur. Nam quod attinet ad ipsa simulacra, quae graece appellantur idola, quo nomine jam utimur pro latino, oculos habent et non vident; et caetera quae de his ideo dicuntur, quia omni sensu carent: quocirca nec terreri possunt, quia nisi ea quae sentiunt, terreri utique non possunt. Quomodo ergo dictum est de Domino, «Terribilis est super omnes deos,
Abbreviated transcription (Latin):
Deinde sequitur. Usquequo uidicatis iniquitatẽ:
Et cetera. Iui utiq non om̃ib dicit. s quibus
dam. quia discernens dicit: et tamen in me¬
dio dõs discernit. S queritur si homines ad
quos sermo dĩ factus est dii uocantur. utrum
et angli uocati sunt dii: cum hominib nis¬
tis et sc̃is maximum premium ꝓmittatur ae¬
qualitas angłorum. Et in scripturis quidem
nescio utrum uł possit. uł facile possit repe¬
riris aꝑte diccos angłos deos. S cum de dño
deo dictum eẽt terribilis. suꝑ om̃s deos: cur
hoc dixerit continuo uelut exponendo con¬
unxit. Qm̃ dii gentium demonia. Suꝑ cales
deos dixit dm̃ terribilem in scis sius quos cȩlos
fecit: a quib demonia terrentur. Sic enin se¬
quitur. Dñs aut̃ celos fecit. Non ergo dii sine
additamento: s dii gentium demonia. Suꝑiꝰ
tamen: terribilis inquit suꝑ om̃s deos. Non ait

Expanded text:
Deinde sequitur, «Usquequo judicatis iniquitatem» ? Deinde sequitur, «Usquequo judicatis iniquitatem» ? et caetera: quae utique non omnibus sed quibusdam dicit, quia discernens dicit; et tamen «in medio deos discernit.» 3. Sed quaeritur, si homines ad quos sermo Dei factus est, dii vocantur, utrum et Angeli vocandi sunt dii; cum hominibus justis et sanctis maximum praemium promittatur aequalitas Angelorum. Et in Scripturis quidem nescio utrum vel possit, vel facile possit reperiri, aperte dictos Angelos deos; sed cum de Domino Deo dictum esset, «Terribilis super omnes deos,» cur hoc dixerit, continuo velut exponendo conjunxit, «Quoniam dii Gentium daemonia» . Super tales deos dixit Dominum terribilem in sanctis suis, quos coelos fecit, a quibus daemonia terrerentur. Sic enim sequitur, «Dominus autem coelos fecit.» Non ergo, Dii sine additamento; sed, Dii Gentium daemonia: superius tamen, «Terribilis,» inquit, «super omnes deos;» non ait,
Abbreviated transcription (Latin):
miscđia eius. Qm̃ si sunt dii et dñi. quors
merito queri solet et scriptum inuenimus
in alio psalmo dõs etiam homines appellatos:
sicut est. ds̃ stetit in synagoga deoꝵ: in me¬
dio aut̃ dõs discernit. Et paulo post. Ego
dixxi dii estis. et fili i excelsi om̃s uos aut̃¬
sicut homines moriemini. et sicut unus ex
principib cadetis. Quod testimonium etiã
dñs in euangłio cominemorat: dicens. Non¬
ne scriptum est in lege ur̃a. quia ego dixi
deos ad quos sermo dĩ factus est. et non po
test solui scriptura: quem pater scĩficauit
et misit in mundo. uos dicitis quia blasphe¬
mas. quia dixxi filius dĩ sum: Non ergo quia
boni sunt om̃s: s quia sermo dĩ ad quos factus
est appellati sunt dii. Nam si ꝓpter ea quia
bomi ẽẽnt om̃s: non sic eos diuidicaret. Cũ
enim dixisset ds̃ stetit in synagoga deoꝵ:
non ait in medio deos et homines discerni.
tanquam ostendens quid intersit inter dõs
et homines: s in medio inquit dõs discernit.

Expanded text:
ia ejus.» Quinam sint dii et domini, quorum merito quaeri solet. Et scriptum invenimus in alio psalmo, deos etiam homines appellatos, sicuti est, «Deus stelit in synagoga deorum; in medio autem deos discernit:» et paulo post, «Ego dixi, Dii estis et filii Excelsi omnes; vos autem ut homines moriemini, et sicut unus ex principibus cadetis.» Quod testimonium etiam Dominus in Evangelio commemorat dicens: «Nonne scriptum est in Lege vestra, quia, Ego dixi, deos, ad riptura; quem Pater sanctificavit, et misit in mundum, vos dicitis quia, Blasphemas, quia dixi, Filius Dei sum» ? Non ergo quia boni sunt omnes, sed quia sermo Dei ad illos factus est, appellati sunt dii. Nam si propterea quia boni essent omnes, non sic eos dijudicaret. Cum enim dixisset, «Deus stetit in synagoga deorum;» non ait, In medio deos et homines discernit, tanquam ostendens quid intersit inter deos et homines: sed, «In medio» inquit, «deos discernit.»
Abbreviated transcription (Latin):
dñoꝵ. S et si sunt qui dicuntur dii siue
in cęlo siue in terra. quemadmodum sunt
dii multi et dm̃ multi: s nobis unus est ds̃
pater ex quo omnia. et nos in ipsum: et unus
cui confitemur. qm̃ in ȩternum miscdia eius.¬

Expanded text:
olus: Et si sunt qui dicuntur dii, sive in coelo, sive in terra, quemadmodum sunt dii multi et domini multi : Pater, ex quo omnia, et nos in ipsum, et unus ; cui confitemur, «quoniam in aeternum misericordia ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ bonus. Nec pro hac confessione aliquid
estis temporale sumpturi: qm̃ in eternum
miscdia euis: id est beneficium quod uobis
misccłiter prestat aeternum est. Quod aut̃
habet qm̃ bonus. grecus habet agathos.
non sicut in psalmo centesimo quinto quod
ibi est qm̃ bonus. grecus habet chrestos: et¬
idõ non nulli illud interpretati sunt qm̃ sua¬
uis est. Agathos aut̃. non ut cumq bonus:
s excellentissime bonus est. Deuide sequitur.

Expanded text:
m; «quoniam bonus.» Nec pro hac confessione aliquid m; «quoniam bonus.» Nec pro hac confessione aliquid estis temporale sumpturi; «quoniam in aeternum misericordia ejus,» id est, beneficium quod vobis misericorditer praestat, aeternum est. Quod autem habet, «Quoniam bonus,» graecus habet ἀγαθὸς: non sicut in psalmo centesimo et quinto; quod ibi est, «Quoniam bonus,» graecus habet χρηστός. Ideo nonnulli illud interpretati sunt, Quoniam suavis est. ἀγαθὸς autem non utcumque bonus, sed excellentissime bonus est. 2.
Abbreviated transcription (Latin):
quod et in scłm et in ȩternum interpretari po¬
test. S quid illic ut potui disseruerim: etiam
hic retexere longum est. In isto aut̃ psalmo
etiam idem ipse codex non habet in scłm qd̃
Q uod et si post iudicium quo in fine scłi u ui
et mortui uidicandi sunt. missis iustis in uitã
ȩternam. iniquis aut̃ in ambustionem ȩcernã.
non sint deinceps futuri quoꝵ adhuc misereat᷑¬
ds̃: recte tamen intelligi potest. in ęternum.
futuram miscdiam eius quam suis scĩs fideli¬
b q largitur. Non quia in eternum miseri
gebunt: s quia ipsa beatitudo quam mise¬
ricordit̃ miseris prestat ut esse miseri desi¬
nant. et beati esse incipiant. non habebit
finem. Ideo in ȩternum miscdia eius. Quod
onim iusti erunus ex iniquis. sani ex infirmis.
uiui ex mortius. et immortales ex mortalib.
beati ea miseris: miscđia euis est. Hoc aut̃
quod ita erimus: in ȩternum erit. Ergo
in eternum miscđia euis. Proinde confite¬
mim dño. id est confitendo laudate dñm:

Expanded text:
quod et «in saeculum,» et «in aeternum» interpretari potest. Sed quid illic, ut potui, disseruerim, etiam hic retexere longum est. In isto autem psalmo etiam idem ipse codex non habet, «in saeculuQuod etsi post judet mortui, judicandi sunt, missis justis in vitam aeternam, impiis autem in ambustionem aeternam , non sint deinceps futuri, qui Deus; recte tamen intelligi potest in aeternum futura misericordia ejus, quam suis sanctis fidelibusque largitur: non quia in aeternum miseri ndigebunt; sed quia ipsa beatitudo quam misericorditer miseris praestat, ut esse miseri desinant, et beati esse incipiant, non habebit finem, ideo «in aeternum misericordia ejus.» Quod enim justi erimus ex iniquis, sani ex infirmis, vivi ex mortuis, immortales ex mortalibus, beati ex miseris, misericordia ejus est. Hoc autem quod ita erimus, in aeternum erit: ergo «in aeternum misericordia ejus.» Proinde, «Confitemini Domino,» id est, confitendo laudate Dominu
Abbreviated transcription (Latin):
sericordia eius. Psalmus
iste laudem continet dõ-
et eodem modo in omnib
sius uersib terminatur.
Proinde quam uis hic in laudem dĩ multa dicã¬
tur: maxime tamen eius miscđia commendat᷑:
sine cuius cominendatione aꝑtissime nullum
uersum cdaudi uoluit: ꝑ quem sp̃s sc̃s condidit
psalmum. Menini aut̃ me in psalmo centesimo
quinto qui similiter incipit. qm̃ codea quem
intuebar non habet in eternum. s in scłm na

Expanded text:
sericordia ejus.» Psalmus iste laudem continet Dei, et eodem modo in omnibus suis versibus terminatur. Proinde, quamvis hic in laudem Dei multa dicantur, maxime tamen ejus misericordia commendatur, sine cujus commendatione apertissima nullum versum claudi voluit, per quem Spiritus sanctus condidit Psalmum. Memini autem me in psalmo centesimo quinto, qui similiter incipit, quoniam codex quem intuebar, non habet, «in aeternum;» sed, «in sa
Abbreviated transcription (Latin):
frendet et uirescet. sicut fieret si oportuno cũ
tempore peniteret: s tunc penitebit cum de¬
siderium peccatoꝵ peribit. Nullo succedente
solatio ꝑibit desiderium peccatorum: cum
transient omĩa tanquam umbra. cum feno
arescente flos decidet: uerbum aut̃ dñi qd̃
manet in ȩternum. sicut falsorum beatorũ
uanitate derisum est: sic eorundem uerboꝵ¬

Expanded text:
frondebit , et virescet, sicut fieret si opportuno eum frondebit , et virescet, sicut fieret si opportuno eum tempore poeniteret; sed tunc poenitebit, cum «desiderium peccatorum peribit:» nullo succedente solatio. Peribit desiderium peccatorum, cum transient omnia tanquam umbra , cum feno arescente flos decidet. Verbum autem Domini quod manet in aeternum , sicut falsorum beatorum vanitate derisum est, sic eorumdem vero
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ mimicos suos: quod oculus non uidit. nec
auris audiuit. nec in cor hominis ascendit: qd̾
preparauit diligentibus eum. Quanti ualet hoc.
quod non uidetur et emitur: Tanto: quantum
quisq habere potuerit. Propter hoc et ille spar¬
sit: dedit pauꝑib. Non uidebat: et emebat.
S ille thesaurum seruabat in cęlo: qui esurire
ao sicire in piupib dgnabatir in terra. Non
mirum est igitur si iusticia eius manet in scłm
scł̃i: custodiente illo qui condidit scła. Cormi
euis exaltabitur in gła: cuius humilitas a suꝑb̾
sera illa scilicet atq infructuosa penitentia.
Nani irascetur. Cui magis quam sibi. cum di¬
cet quid nobis ꝓfuit suꝑbia: et diuitiarum
iactancia quid contulit nobis: Uidens cornu
eus exaltari in gła qui sparsit et dedit pauꝑi¬
b dentib suis frendet et tabescet: quia illic
erit ploratus et stridor dentium. Non enim

Expanded text:
«super inimicos suos,» quod oculus non vidit, nec «super inimicos suos,» quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quod praeparavit Deus diligentibus eum . Quanti valet hoc quod non videtur, et emitur tanti quantum quisque habere potuerit! Propter hoc et ille «sparsit, dedit pauperibus:» non videbat, et emebat; sed ille thesaurum servabat in coelo, qui esurire et sitire in pauperibus dignabatur in terra. Non mirum est igitur si «Justitia ejus manet in saeculum saeculi:» custode illo qui condidit saecula. «Cornu ejus exaltabitur in gloria:» cujus humilitas a superbsera illa scilicet atque infructuosa poenitentia. Nam «irascetur» cui magis quam sibi, cum dicet: «Quid nobis profuit superbia? et divitiarum jactantia quid contulit nobis?» videns cornu ejus exaltari in gloria, qui sparsit et dedit pauperibus. «Dentibus suis frendet, et tabescet:» quia illic erit ploratus et stridor dentium. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
eis qui a sinistris sunt: Ite in ignem ęternum
qui preparatus est diabolo et angłis eius. Itaq
qui hic non sua querit s que iħu xp̃i÷ labores pa¬
cientissime sustinet. ꝓmissa fidenter expectat:.
paratum est cor eius sꝑare in dño: nec ullis temp¬
tacionib frangitur. Confirmatum est cor eus
non commouebitur donec uideat suꝑ mimicos
suos. Inimici eius hic uidere bona uoluerunt:
et cum eis iniusibilia ꝓmitterentur dicebant.
Quis ostendit nobis bona: Confirmetur ergo cor
nr̃m: nec cominoueatur donec uideamus suꝑ
inimicos nr̃os. Illi enim uolunt iudere bona
hominum in terra morientium: nos credimus
uidere bona dñi in terra uiuentium. S mag¬
num est habere confirmatiuncor et non com¬
moueri cum illi gaudent qui amant quod
uident. et insultant ei qui quod non uidet
sꝑat: et non cominouebitur donec uideat et
ipse non deorsum quod inimici eius. s sursum

Expanded text:
iis qui a sinistris erunt, «Ite in ignem aeternum, iis qui a sinistris erunt, «Ite in ignem aeternum, qui praeparatus est diabolo et angelis ejus» . 6. Itaque qui hic non sua quaerit, sed quae Jesu Christi; labores patientissime sustinet, promissa fidenter exspectat: «Paratum» est «cor ejus sperare in Domino.» Neque ullis tentationibus frangitur: «Confirmatum est cor ejus, non commovebitur, donec videat super inimicos suos.» Inimici ejus hic videre bona voluerunt, et cum eis invisibilia promitterentur, dicebant: «Quis ostendet nobis bona» . Confirmetur ergo cor nostrum, nec commoveamur, donec videamus super inimicos nostros. Illi enim volunt videre bona hominum in terra morientium; nos credimus videre bona Domini in terra viventium . 7. Sed magnum est, confirmatum habere cor et non commoveri, cum illi gaudent qui amant quod vident, et insultant ei qui quod non videt sperat: et «non commovebitur donec videat» et ipse, non deorsum quod inimici ejus, sed sursum
Abbreviated transcription (Latin):
dicari se.S attende quod scriptum est.
Melior est qui uincit iram: quam qui capit
ciuitatem. Diuicias querit: qui non uult
dare pauꝑib. Attende quod scriptum est.
habebis chesaurum in celo. Non engo eras
ingorius ignoscendo: quia de ira uicta lauda¬
bilus triumphatur. Non egenus tribuendo: qr
thesaurus celestis cercus possidetur. Hunc uer¬
sum parturiebat ille suꝑior: gła et diuicie
in domo eius. Quia hec itaq facit: disponit
sermones eius in uidicio. Facta ipsa sermones st̃
quib in iudicio defendetur: quod ei non erit
sine miscdia. quia et ipse fecit miscdiam : qm̃
erit iustus. Quia ad dexteram segregatus audi¬
et. uenite benedicti patris mei ꝑcipite regnũ
quod uobis paratum est ab origine mundi:
neq enim aliqua illic eorum nisi oꝑa miscđiȩ
commemorantur. Audiet ergo uenite benedic¬
ti patris mei: quia generatio rectorum benedi¬
cetur. Sic in memoria ȩterna erit iustus: et ab
auditu malo non timebit. Quid dici habet

Expanded text:
quod scriptum est: «Melior est qui vincit iram, quam qui capit civitatem» . Divitias quaerit qui non vult dare pauperibus; attende quod scriptum est: «Habebis thesaurum in coelo» . Non ergo eris inglorius ignoscendo; quia de ira victa laudabilius triumphatur: non egenus tribuendo; quia thesaurus coelestis certius possidetur. Hunc versum parturiebat ille superior, «Gloria et divitiae in domo ejus.» 5. Qui haec itaque facit, «Disponet sermones suos in judicio.» Facta ipsa sermones sunt quibus in judicio defendetur; quod ei non erit sine misericordia, quia et ipse fecit misericordiam. bitur:» qui ad dexteram segregatus audiet, «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi.» Neque enim aliqua illic eorum, nisi opera misericordiae commemorantur. Audiet ergo, «Venite, benedicti Patris mei;» quia «generatio rectorum benedicetur.» Sic, «In memoria aeterna erit justus: et ab auditu malo non timebit;» quod dici audiet
Abbreviated transcription (Latin):
uem. Dinittite inquit: et dimitetur uob̃.
Date: et dabitur uobis. In eo quod dinuttis
ut dimittatur tibi: misereris. In eo quod das
ut detur: tibi commodas. Quamius enum
generali nomine om̃is miscłia dicatur qua
misero subuenitur: interest tamen ubi nõ
impendis nec sumptum pecunie. nec cor¬
poralis laboris industriam. s ignoscendo qd̾
inte quisq peccauit: et tuoꝵ gratis com¬
paras ueniam peccatorum. Hec duo benig¬
nitatis officia ignoscendoꝵ peccatorum et
beneficioꝵ erogandorum. sicut in euangłio
quod cominemorauimus. dimit᷑te et dimit.¬
tetur uobis date et dabitur uobis: sic in isto

Expanded text:
vem. «Dimittite,» inquit, «et dimittetur vobis; vem. «Dimittite,» inquit, «et dimittetur vobis; date, et dabitur vobis» . In eo quod dimittis, ut dimittatur tibi, misereris; in eo quod das, ut detur tibi, commodas. Quamvis enim generali nomine omnis misericordia dicatur qua misero subvenitur, interest tamen ubi non impendis nec sumptum pecuniae, nec corporalis laboris industriam, sed ignoscendo quod in te quisque peccavit, et tuorum gratis comparas veniam peccatorum. Haec duo benignitatis officia, ignoscendorum peccatorum et beneficiorum erogandorum, sicut in Evangelio quod commemoravimus, «Dimittite, et dimittetur vobis; date, et dabitur vobis;» sic in is
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia manet in scłm scłi. Ipsa eius gła: ipse
diuiciȩ. Illius aut̃ purpura et byssus et epu¬
lȩ splendidę. et cum presto sunt transeunt:
et cum ad finem uenerint. aque guttam ex
digito stillantem desiderans ardens lingua
merito ambulant recti cum dõ suo prepo¬
nentes euis uoluntatem sibi: neq de sua
quicquam suꝑbe presumentes. Sleminerut
enim se aliquando fuisse tenebras: nunc aut̃
lucem in dño. Misericors et miserator et uist
diis ds̃. Delectat quod misericors et misera¬
tor: s terret fortasse quod uistus dñs ds̃.
Nulla desꝑatione formides beate uir qui ti¬
mes dñm. et in mandatis eius uoles nimis:
esto suauis. muserere et cominoda. Ita enim
iustus est dñs ds̃: ut uidicium illi sine mise¬
ricordia faciat. qui non fecit nuscđiam. Su¬
auis aut̃ uir: qui miseretur et cõmodat. Nõ
eum euomet ds ex ore suo: tanquam insua¬

Expanded text:
«justitia manet in saeculum saeculi:» ipsa ejus gloria, ipsae «justitia manet in saeculum saeculi:» ipsa ejus gloria, ipsae divitiae. Illius autem purpura et byssus et epulae splendidae, et cum praesto sunt, transeunt; et cum ad finem venerint, aquae guttam ex digito stillante desiderans, ardens lingua merito ambulant recti cum Deo suo, praeponentes ejus voluntatem sibi; neque de sua quidquam superbe praesumentes. Meminerunt enim fuisse se aliquando tenebras, nunc autem lucem in Domino . «Misericors et miserator et justus Dominus Deus.» Delectat quod «misericors et miserator,» sed terret fortasse quod «justus Dominus Deus.» Nulla desperatione formides, beate vir qui times Dominum et in mandatis ejus voles nimis: esto suavis, miserere et commoda. Ita enim justus est Dominus Deus, ut judicium illi sine misericordia faciat, qui non fecit miseriavis» autem «vir qui miseretur et commodat;» non eum emovet Deus ex ore suo, tanquam insua
Abbreviated transcription (Latin):
pauꝑi ualeat: Sunt aut̃ qui ista faciunt
dum terrena conquirunt: aut hic mer¬
cedem sꝑantes a dño. aut hominib place¬
re cupientes. S generatio reotorum bene¬
dicetur: id est oꝑa eorum quoꝵ bonus ds
isrł. qui recto sunt corde. Rectum aut̃
cor est non resistere patri emendanti et
credere pollicenti: non eorum quib com¬
mouentur pedes et effunduntur gressus
atq labuntur: sicut in alio psalmo canit᷑.
dum zelant in peccatorib pacem peccato¬
rum uidentes: et putant ꝑire oꝑa sua
quia non eis merces redditur ꝑitura. At
iste uir qui timet dñm. et in templo sco
dĩ conuersione recti cordis aptatur: nec
głam hominum querit. nec terrenas di¬
uitias concupiscit : et tamen gła et diui¬
cie in domo eus. Domus enim eius cor eiꝰ
est: ubi dõ habitante opulentius habi¬
tat cum spe uite ęt̾nȩ : quam cum homi¬
nib habitantib in marmoratis lciqueatisq
tectis cum tinore mortis aeterne. Huius em̃

Expanded text:
pauperi valeat? Sunt autem qui ista faciant pauperi valeat? Sunt autem qui ista faciant dum terrena conquirunt, aut hic mercedem sperantes a Domino, aut hominibus placere cupientes: sed, Generatio rectorum benedicetur; id est, opera eorum quorum bonus Deus Israel, qui recto sunt corde; rectum autem cor est, non resistere patri emendanti, et credere pollicenti: non eorum quibus commoventur pedes, et effunduntur gressus atque labuntur, sicut in alio psalmo canitur, dum zelant in peccatoribus pacem peccatorum videntes, et putant perire opera sua, quia non eis merces redditur peritura . At iste vir qui timet Dominum, et in templum sanctum Dei conversione recti cordis aptatur, nec gloriam hominum quaerit, nec terrenas divitias concupiscit; et tamen, Gloria et divitiae in domo ejus. Domus enim ejus cor ejus est; ubi, Deo laudante, opulentius habitat cum spe vitae aeternae, quam, hominibus adulantibus, in marmoratis laqueatisque tectis cum timo
Abbreviated transcription (Latin):
pitur aggrauat animam: et deprimit ter¬
rena in habitacio sensum multa cogitantẽ.
Qui aut̃ diuidicat nos: dñs est. Nec ante te¬
pus diuidicare debemus: donec ueniat diis
et illuminet abscondita tenebrarum. et ma¬
nifestet cogitaciones cordis: et tunc laus erit
unicuiq adeo. Uiderit eigo ille quantum
quisq ꝑficiat in mandatis eus: tamen uo¬
let ninus qui pacem illius coedificationis
ad amauerit: nec iam desꝑare debet. qm̃
in mandatis eius uolet nimis: et pax in ter¬
ra hominib bone uoluntatis. Inde potens
in terra erit semen eius. Semen future mes
Bonum aut̃ facientes non deficiamus: tp̃r
enim proprio metemus. Et iterum hoc aut̃
inquit: qui parce seminat. parce et metet.
Quid aut̃ fr̃s potentius quam ut regnum cȩ¬
lorum non solum zacheus emat dimidio
rerum suarum. s et uidua duob minu¬
tis: et tantundem ibi uterq possideant :
Q uid potentius. quam ut idem regnum et
thesauros diuiti ͭ et calicem aquę frigidȩ

Expanded text:
ravat animam, et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Qui autem judicat nos, Dominus est: nec ante tempus judicare debemus, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a Deo . Viderit ergo ille quantum quisque proficiat in mandatis ejus: tamen volet nimis qui pacem illius coaedificationis adamaverit; nec jam desperare debet, quoniam in mandatis ejus volet nimis, et pax in terra hominibus bonae veluntatis . 3. « Inde, Potens in terra erit semen ejus. Semen futurae mesBonum autem facientes non deficiamus; tempore enim proprio metemus : et iterum, Hoc autem, inquit, qui parce seminat, parce et metet . Quid autem, fratres, potentius, quam ut regnum coelorum, non solum Zachaeus emat dimidio rerum suarum , sed et vidua duobus minutis , et tantumdem ibi uterque possideat? quid potentius, quam ut idem regnum et thesauris diviti, et calice aquae frigidae
Abbreviated transcription (Latin):
attendas alium: quam tibi ab apło
prestitutum est. finis enim legis xp̃c
ad iusticiam omni credenti. Ergo oum
audis psalmum dicere in finem:. corda cõ¬
uertantur ad xp̃m. Tanquam eium preco
psalimm est titulus psalmi: ueluti dicens. ecce
ueni. et inde dicturus sum. de xp̃o cantaturꝰ.
Nam et ipsi dauid non intelligo: nisi ipsum qui
factus est ex semine dauid scđm carnem.
Interim ꝓpter genus congruit nomen. Genus
carnale dauid: genus sp̃uale supra dauã. Et
non solum ante dauid: s ante abraham. Nec
ante habraham tantum: s ante adam. Nec
ante adam. tantum: s ante terram et cęlum:
ante om̃s angłos. ante om̃s potestates et uir¬
tuites: ante omnia uisibilia et inusibilia. Qua¬
re: Quia ut hec eẽnt. omĩa ꝑ ipsum facta
sunt: et sine ipso factum est nichil. Ergo
quia ex semine dauid non sodm diuinitatẽ
qua creator est ipsius dauid. s scđm carnẽ
dauid dignatus est uocari in ꝓpħia. in ipsum

Expanded text:
tendas aliud quam tibi ab Apostolo praestitutum est: «Finis enim Legis Christus, ad justitiam omni credenti» . Ergo cum audis Psalmum dicere, «In finem,» corda convertantur ad Christum. Tanquam enim praeco Psalmi est titulus Psalmi, veluti dicens, Ecce veniet; inde dicturus sum, de Christo cantaturus. Nam et, «ipsi David,» non intelligo nisi ipsum qui factus est ex semine David secundum carnem . Interim propter genus congruit nomen. Genus carnale a David; genus spirituale supra David: et non solum ante David, sed ante Abraham; nec ante Abraham tantum, sed ante Adam; nec ante Adam tantum, sed ante coelum et terram, ante omnes Angelos, ante omnes Potestates et Virtutes, ante omnia visibilia et invisibilia. Quare? Quia ut haec essent, omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil . Ergo quia ex semine David, non secundum divinitatem, qua Creator est ipsius David, sed secundum carnem; David dignatus est vocari in prophetia: in ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
tur: non obtabat dirigi uias suas ad cus¬
todiendas iustificationes dĩ: nisi iam eius
acceptis ipso precipiente mandatis. Adħ
enim ꝑtinet quod p̃misit tu precepisti
mandata tua custodiri nunis tanquam
diceret. iam legem accepi. iam noui: tu
enim precepisti mandata tua custodiri
nimis: et mandata. tua sc̃a. et iusta. et bo¬
na: s peccatum ꝑ bonun michi oꝑabitur
mortem. nisi ad iuuer tua gr̃a. Utinam gͦ
dirigantur iuȩ meę: ad custodiendas iusti¬
ficationes tuas. Tunc non confundar: dum

Expanded text:
tur; non optat hic dirigi vias suas ad custur; non optat hic dirigi vias suas ad custodiendas justificationes Dei, nisi jam ejus acceptis ipso praecipiente mandatis. Ad hoc enim pertinet quod praemisit, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis.» Tanquam diceret: Jam legem accepi, jam novi; tu enim praecepisti mandata tua custodiri nimis: et mandata tua sancta, et justa, et bona; sed peccatum per bonum mihi operatur mortem , nisi adjuvet tua gratia. «Utinam» ergo «dirigantur viae meae ad custodiendas justificationes tuas.»
Abbreviated transcription (Latin):
nulli etiam latim codices non habent tu
precepisti mandata tua custodiri nimis: s
ualde. Ualde utiqꝙ precepit hoc ds̃ et ualde
oportet dĩ custo diri mandata. S humi¬
lis pietas. uł pia humilitas. et fides non
immemor gr̃ę: quid adiungat attendite.
tu: s utinam quod precepisti fiat michi
U bi audis utinam: uocem obtantis agnosce.
Et agnita uoce obtantis: depone suꝑbiam
presumentis. Quis enam se dicat optare
quod sic habet in arbitrii potestate: ut
nullo indigens adiumento id possit effic̾e:
precipit rogandus est ds̃. A quo enim
obtandum est nisi ab illo a quo patre lu¬
minum om̃e datum obtimum et omne
donum ꝑfectum: sc̃a scriptura teste descen¬
dit: propter eos aut̃ qui putant hoc solo
nos ad faciendam iusticiam diuinitus ad¬
iuuari quod dĩ precepta nobis innoticiã
ꝑferuntur: ut ea cognita iam sine ulla
dĩ grã solis nr̃e uolu̾ntatis uirib implean¬

Expanded text:
nulli etiam latini codices non habent, «Tu nulli etiam latini codices non habent, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis:» sed, «valde.» Valde itaque praecepit hoc Deus, et valde oportet Dei custodiri mandata. 2. «vers.» 5. Sed humilis pietas vel pia humilitas, et fides non immemor gratiae, quid adjungat attendite: tu, sed utinam quod praecepisti fiat mihi. Ubi audis «Utinam,» vocem optantis agnosce; at agnita voce optantis, depone superbiam praesumentis. Quis enim se dicat optare quod sic habet in arbitrii potestate, ut nullo indigens adjumento id possit efficere? praecipit, rogandus est Deus. A quo enim optandum est, nisi ab illo, a quo «Patre luminum omne datum optimum et omne donum perfectum,» sancta Scriptura teste, «descendit» ? Propter eos autem qui putant hoc solo nos ad faciendam justitiam divinitus adjuvari, quod Dei praecepta nobis in notitiam proferuntur, ut ea cognita, jam sine ulla Dei gratia, solis nostrae voluntatis viribus implean
Abbreviated transcription (Latin):
Nam parum et nunium : duo sunt inter se
contraria. Parum est quod minus est quam
oportet: et nimium quod plus est quam
oportet. Horum in medio modus est : quod
dr̃ satis est. Cum utiq utile sit in uita &.
morib ut amplius quam oportet nichil omĩ¬
no faciamus : ꝑfecto ueram eẽ sententiam.
nequid nimis. Fateri potius quam negare
debemus. S aliquando latina lingua hoc
uerbo sic abutitur: ut nimis ꝑ eo quod ual¬
de et positum inueniamus ui litteris saeris.
et ponamus in sermonib nr̃is. Nam et
hic tu precepisti. mandata tua cꝰtodiri nimis ãnͥ
ualde ĩtelligimꝰ: si recte ĩtelligimꝰ. R nimis te diligo
si alicui hem̃o dicimus: non utiq plusquã
oportet. s ualde nos diligere intelligi uo¬
lumus. Deniq illa greca sententia non
habet hoc uerbum quod hic legitur: ibi
enimest at a⁊ quod est nimis: hic est
quando ut dixximus ꝑ eo quod est ualde
et dictum inuenimus et dicimus. Unde nõ¬

Expanded text:
Nam parum et nimium duo sunt inter se Nam parum et nimium duo sunt inter se contraria. Parum est quod minus est quam oportet; et nimium, plus quam oportet. Horum in medio modus est, quod dicitur, Sat est. Cum itaque utile sit in vita et moribus, ut amplius quam oportet nihil omnino faciamus; profecto veram esse sententiam, «Ne quid nimis,» fateri potius quam negare debemus. Sed aliquando latina lingua hoc verbo sic abutitur, ut nimis pro eo quod est valde, et positum inveniamus in Litteris sacris, et ponamus in sermonibus nostris. Nam et hic, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis,» nonnisi Valde intelligimus, si recte intelligimus: et, Nimis te diligo, si alicui charissimo dicimus, non utique plus quam oportet, sed valde nos diligere intelligi volumus. Denique illa graeca sententia non habet hoc verbum, quod hic legitur: ibi enim est ἄγαν, quod est nimis; hic est quando, ut diximus, Nimis pro eo quod est Valde et dictum invenimus, et dicimus: unde non
Abbreviated transcription (Latin):
n respicio in omĩa manda¬
ta tua: Quis est qui hoc dicit. nisi unum¬
quodq menbrum xp̃i : uł pocius uniuersũ
corpus xp̃i : Et quid est tu precepisti man¬
data tua custodiri nimis: Utrum nimis pre¬
cepisti. an nimis custodiri: quod libet eoꝵ
intelligamus. contra illam memorabilem
nobilemq sententiam. hoc dictum uidetur
quam grrci laudant in sapientib suis: et
latim laudando consentiunt: nequid nimis.
Si enim hoc uerum est ut nequid nimis fiat:
quomodo uerum est quod hic dr̃. tu pre¬
cepisti mandata tua custodiri nimis: Quã
corum sapientium auctoritate terreri. intu¬
entes quod scriptum est. nonne stultam fecit
ds̃ sapientiam huius mundi: et potius istam
sententiam falsam eẽ crederemus qua dictũ
est nequid nimis. quam diuinum eloquium
ubi legimus atq cantamus tu precepisti mã¬
data tua custodiri nimis: nisi nos non greca
eloquentia s uera ratio reuocaret. Nimis quip¬
pe dr̃: quicquid plus fuerit quam oportet.

Expanded text:
nspicio in omnia mandata tua?» Quis est qui hoc dicit, nisi unumquodque membrum Christi, vel potius universum corpus Christi? Et quid est, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis?» utrum, «nimis praecepisti;» an, «nimis custodiri?» Quodlibet horum intelligamus, contra illam memorabilem nobilemque sententiam hoc dictum videtur, quam Graeci laudant in sapientibus suis, et Latini laudando consentiunt: «Ne quid nimis» . Si enim hoc verum est, ut ne quid nimis fiat; quomodo verum est quod hic dicitur, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis?» quancorum sapientium auctoritate teneri, intuentes quod scriptum est, «Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi» ? et potius istam sententiam falsam esse crederemus, qua dictum est, «Ne quid nimis», quam divinum eloquium, ubi legimus atque cantamus, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis;» nisi nos non graeca elatio, sed vera ratio revocaret. Nimis quippe dicitur, quidquid plus fuerit quam oportet.