comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nõ colerande necessitati.s ĩtolerãdo cupiditati seruire. Neo
possũ
dicere ut sit unde cotidie pauꝑib. eroget᷑.¬
nisi ea possideo. quando nemo ꝑfectiꝰ erogauerit eo qͥ sibi. nis
ꝑfectionis intentione reliqͥd ex ꝓpͥo

Expanded text:
non tolerandae necessitati, sed intolerandae cupiditati servire. Nec possum dicere: Ut sit unde quotidie pauperibus erogetur, mea possideo; quando nemo perfectius erogaverit eo, qui nihil sibi perfectionis intentione relinquit ex pro
Abbreviated transcription (Latin):
uelut de abstinencia districtiore cõqͥrt᷑ : sic ab omĩb ani-¬
malib uidicant tẽperandũ ut ꝑ egͥnis pomis ac sorbicun¬
culis delicatis. ceterisq aliis animi sui corporis ĩpleant
appecitũ. cũ spãł̃ abstinenciẽa nõ aliqͦꝵ ciboꝵ usum. sed
desideriũ suadeat cõpescendũ. Et illi magis parsimonie
seruine censendi st̃ : qͥ sibi nõ aliqͣꝵ rerũ ꝑceptiones.s
delectaciones corporis int̾dicunt. Illi qͦ qui negata sibi¬
neqͣquã mͥ abstinentiã uidentur implere. Qui ⁊ ad hoc
se fortassis a uino suspendũt ut. mercent᷑ ab hominib
laudẽ. et int̾dicti sibi uini. ꝑceptione cõpensant pocłis
suauiorib uoluptatem. In uini enĩ usu. nõ a uino tãtũ
s ab omĩb que accipientes in ebriant: uł ab aliisq̃et si
nõ ebrietatẽ suauitatẽ certã. ꝑcepta cõciliat᷑ absinebit.
splẽdidꝰ. intꝰ cauus. homitub uelut pur:: et do̾ simulate

Expanded text:
elut de abstinentiae districtione conquirunt, sic ab omnibus animalibus judicant temperandum, ut peregrinis pomis, ac sorbis poculisdelicatis, caeterisque aliis immanem sui corporis impleant appetitum, cum spiritalis abstinentia, non aliquorum ciborum usum, sed desiderium suadeat compescendum. Et illi magis parcimoniae servire censendi sunt, qui sibi non aliquarum rerum perceptiones, sed delectationes corporis intnequaquam mihi videntur abstinentiam implere: qui et ad hoc se fortassis a vino suspendunt, ut mereantur ab hominibus laudem, et interdicti sibi vini compensant poculis poculis voluptatum. In vini enim usu non a vino tantum, sed ab omnibus quae accipientes inebriant, vel ab aliis quae etsi non ebrietatem, suavitatem certe percepta conciliant, abstinebit, splendidus, intus cavus, hominibus velut purus, et Deo simulatae
Abbreviated transcription (Latin):
aut contereretur ĩ puluerẽ. aut cõfunderet᷑ in massaor
et eam uelet artifer rursus ex illius materie quantitate
reparare: nichil inteẽt. ad eiꝰ integͥtatem que particula mate¬
rie cuiq m̃bro statue redderetur. dũ tam̃ totũ ex quo
constituta a fuerat resumeret: restituta ita ds̃ mirabi¬
lit᷑ atq ĩ effabilit̾ artifex. de toto qͦ caro nr̃a c̃stiterat. eam
inirabili ⁊ inesfabili celeritate restituet. Nec aliqͥd ata¬
nebit ad eiꝰ redintegritatẽ. utrũ capilli ad capillos redeat.¬

Expanded text:
aut contereretur in pulverem, aut confunderetur in massam, et eam vellet artifex rursum ex illius materiae quantitate reparari, nihil interesset ad ejus integritatem quae particula materiae cuique membro statuae redderetur, dum tamen totum ex quo constituta fuerat, resumeretur: ita Deus, mirabiliter atque ineffabiliter artifex, de toto quo caro nostra constiterat, eam mirabili atque ineffabili celeritate restituet. Nec aliquid attinebit ad ejus redintegrationem utrum capilli ad capillos redeant
Abbreviated transcription (Latin):
Si homo qͥñdũ
ita ꝓfic̃. ut iã diligat inunicũ. tam̃ qͣndo rogatur. abho¬
mine qͥ peccauit ĩ eum. ut ei dimittat. dimittit ex cui
qr ȩciã sibi roganti uult utiq dimitti. cũ orat ⁊ dic̃. siq
⁊ nos dimictimꝰ debitorib nr̃is. id÷ sic dimitte debita nia
rogantib nob̾. sic̃ ⁊ nos dimittimꝰ rogantib debitorib nĩ¬
mouecur ut roget. nõ ÷ adhuc deputandus inimieus.
eũ diligere sit difficile: sic̃ difficile erat qͣndo inimititu
exercebat. quisqͥs aũ roganti ⁊ peccati sui penicẽti. nõ exa
dimitcit. nullomͦ eristimet a dnõ sua peccata dimicti: qͥ
m̃tiri ueritas nõ pocest. Quẽ ergo uͦ eu̾głii lateat auoii¬
rem siue lectorẽ. qͥs dixerit ego sũ ueritas: Qui cũ doci¬
iss orationẽ hanc. ĩ ea positã sentẽciã. uehem̃t᷑ com̃dauit
dicens. Si enĩ dimiseritis hominib peccata eoꝵ : dimicte

Expanded text:
si homo qui nondum ita profecit, ut jam diligat inimicum, tamen quando rogatur ab homine qui peccavit in eum, ut ei dimittat, dimittit ex corde: quia etiam sibi roganti utique vult dimitti, cum orat et dicit, Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; id est, Sic dimitte debita nostra rogantibus nobis, sicut et nos dimittimus rogantibus debitoribus nomovetur ut roget, non est adhuc deputandus inimicus, ut eum diligere sit difficile, sicut difficile erat quando inimicitias exercebat. Quisquis autem roganti et peccati sui poenitenti non ex corde dimittit, nullo modo existimet a Domino sua peccata dimitti; quoniam mentiri veritas non potest. Quem vero lateorem, sive electorem quis dixerit: Ego sum veritas? Qui cum docuisset orationem, hanc in ea positam sententiam vehementer commendavit, dicens. Si enim dimiseri
Abbreviated transcription (Latin):
tationũ fluctib in hac uita contunditur: q̃ inmũdoꝵ
in diuersa iactat᷑. q̃ scandaloꝵ cautib uadosis inliditur.
q̃ aggere arene gͣuantis incingit᷑. nõ relinquenda :
s regenda. Iue sic̃ om̃s qͦs uehit ꝑducit incolumes
gubernatoris uigilantia gubernata: ita nõ solũ om̃s
quos habet. s eciã ipsũ gubernatorẽ ꝑdet submersa
fluctib aut SoluCa.

Expanded text:
tationum fluctibus in hac vita contunditur, quae immundotationum fluctibus in hac vita contunditur, quae immundoin diversa jactatur, quae scandalorum cautibus vadosis illiditur, quae velut aggere arenae gravantis cingitur, non relinquenda est, sed regenda: quae sicut omnes quos vehit, perducit incolumes gubernatoris vigilantia gubernata, ita non solum omnes quos habet, sed etiam ipsum gubernatorem perdet, submersa fluctibus aut soluta.
Abbreviated transcription (Latin):
Aec atq his similia
memoranites: episcopatꝰ uos accepti
penituit. Qui sic̃ amministratorẽ suũ si probe
administret᷑ illustrat: ita contemptorẽ suũ con¬
dempnat. Deniq uolentes eccłiã uob̾ creditam. ue¬
lut impares ei regende dimittere: atq ad aliquam soli¬
tudinom tã studio quiecis. ꝗͣ. ipsius officii ur̃i desperatio
secedere: nulla resalia uobis eregit in melius mutare
consiliũ: nisi qd̾ ueriti estis. ꝑiculũ magis incũbere::
I m̃ si ꝑielosũ ÷. nauem int̾ fluctꝰ catite nõ regere. qͣnto
picusosius ÷ eã undis intumescentib fluctuantẽ intem¬
pestate reliquere: ad quã sic̃ sacus ÷ nõ accedere. ita se¬
mel susceptã cõuenit fluctuantis pelagi ꝓiecta for¬
midine. ac spe ꝑueniendi cõcepta. usq in portũ sine
ulla merciũ iactura ꝑducere. Que cũ uobis cõparatio
placuisset: adiunxi. Et idcireo eccłia q̃ uelut nauis
magna ꝑ mare mũdi huiꝰ enauigat : q̃ diuersis temp¬

Expanded text:
aec atque his similia memorantes episcopatus vos accepti poenituit: qui, sicut administratorem suum, si probe administretur, illustrat, ita contemptorem suum condemnat. Denique volentes Ecclesiam vobis creditam, velut impares ei regendae dimittere, atque in aliquam solitudinem non tam studio quietis quam ipsius officii vestri desperatione secedere, nulla res alia vobis exegit in melius mutare consilium, nisi quod veriti estis periculum majus incurrere: quoniam si periculosum est navim inter fluctus caute non regere, quanto periculosius est eam undis intumescentibus fluctuantem in tempestate relinquere? Ad quam sicut satius est non ascendere, ita semel susceptam convenit fluctuantis pelagi projecta formidine, ac spe perveniendi concepta, usque in portum sine ulla mercium jactura perducere. Quae cum vobis comparatio placuisset, adjunxi: Et idcirco Ecclesia, quae velut navis magna per mare mundi hujus enavigat, quae diversis ten
Abbreviated transcription (Latin):
fuĩt: s eis ħ prosunt. quicũ uiuerẽt ħ sibi ut posi
possent prodẽe meruert̃. Est enĩ quidã uiuendimo.¬
dus: nec tam bonus ut nõ requirat ista post motẽ
Est uͦ talis in bono: ut nõ requirat ista: est rursis
tał in malo. ut nec his ualeat cũ hec uita tranda
adiuuari. Iuo circa hic om̃e meritũ cõparatur: qͥ¬
possit post hanc uitã releuari qͥspiã uel gͣuari.
Nemo se aũ p̃paret qui hic negler̾ cũ obierit deum
ꝓmereri. Non gͥ euncta ista que pro defuctis cõmei¬
dandis frequentat ȩccłia illi apłice sunt aduersa sens
tentie qua dictũ ÷ om̃s astabimus. ante tribunal xp̃
ut refetat unꝰqͥsq scd̃m ea que ꝑ corpus gessit siue
bonũ siue malũ: quia ętiam hoc meritũ sibi quisq
cũ in corpore iuueret cõparauit. ut ei possent ista pu¬
deẽ. Non enĩ om̃ib ꝓsunt. Et quare nõ omĩb: ꝓst¬

Expanded text:
eis prosunt, qui cum viverent, ut haec sibi postea possent prodesse, meruerunt. Est enim quidam vivendi modus, nec tam bonus, ut non requirat ista post mortem: est vero talis in bono, ut non requirat ista est rursus talis in malo, ut nec his valeat, cum haec vita transierit, adjuvari. Quocirca hic omne meritum comparatur, quo post hanc vitam possit relevari quispiam, vel gravari. Nemo se autem speret, quod hic neglexit, cum obierit, apud Deum promereri. Non igitur ista quae pro defunctis commendtabimus ante tribunal Christi, ut referat unusquisque secundum ea quae per corpus gessit, sive bonum, sive malum , quia etiam hoc meritum sibi quisque, cum in corpore viveret, comparavit, ut ei possent ista prodesse. Non enim omnibus prosunt; et quare non omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ost resurrectionẽ uͦ factam uniu̾so cia ꝑpe¬
IMPleto iudicio suos fines habebt̾ cuitati¬
GUItates due.⁊ una scilicet xp̃i. altera lxu¬
diaboli: una bonoꝵ. altera in aloꝵ: utraq tam̃ et ans
GToꝵ ⁊ hominũ. Istis uoluntas. illis facultas noni
poterit ulla eẽ peccandi: uel ulla condicio moriendi.
sis in ȩc̃na uita uere felicit᷑ q uiuentib: illis infelici¬
ter in ęt̾na morte sine moriendi potestate durantib

Expanded text:
ost resurrectionem vero facto universo completoque judicio, suos fines habebunt civitates duae, una scilicet Christi, altera diaboli, una bonorum, altera malorum, utraque angelorum et hominum. Istis voluntas, illis facultas ulla non poterit esse peccandi nec ulla condicio moriendi, istis in aeterna vita vere feliciterque viventibus, illis infeliciter in aeternis tormentis sine moriendi
Abbreviated transcription (Latin):
quando in solens corpꝰ ieiunioꝵ continuatione castigãt.
ꝗͣndo intra necessariũ modũ. suũ temperant appecitũ.
Quando nõ solũ a delicatiorib cibis moderata districtione
suspendunt. s eciam in ipsis cõmunib nicħ carni sue
ꝓ desiderio. s pro sustentande uite necessitate ꝑmit¬
tunt: certi qd̾ nec delicie quelib&: si absq desiderio
ꝑcipiant᷑ officiunt. et uiles cibi plerũq abstinentie
ꝓfectũ. si appeitent̾ accipiant᷑ impediunt. hinc :
qd̃ sc̃s dauid aque in se cõcupiscentiã castigauit.
atq oam sibi a suis oblatã ne desiderio suo ex ea satis¬
facere uideret᷑ esfudit. Et scõ helie ꝑceptio carnium
ueracit᷑ abstinẽtes escarũ non naturas s cõcupiscen

Expanded text:
quando insolens corpus jejuniorum continuatione castigant, quando intra necessarium modum suum temperant appetitum; quando non solum se a delicatioribus cibis moderata districtione suspendunt, sed etiam in ipsis communibus nihil carni suae pro desiderio, sed pro sustentandae vitae necessitate tunt: certi quod nec deliciae quaelibet, si absque desiderio percipiantur, officiunt; et viles cibi plerumque abstinentiae profectum, si appetenter accipiantur, impediunt. Hinc est quod sanctus David aquae visaeconcupiscentiam castigavit, et eam sibi a suis oblatam. ne desiderio suo ex ea satisfacere videretur, effudit. Et sancto Eliae perceptio carnium,veraciter abstinentes escarum non naturas, sed concupiscen
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ facinoꝵ ĩmanitate ac flagicior neqͥtia ꝑmanẽdi. Nonsolũ
enĩ ħ faciunt: s ita diligt̃ ut ĩ eis semꝑ obtent tantũ si pos¬
sint ĩpune uersari. Qui aũ diligit iniqͥtatẽ: odit animã
suã. Et qͥ odit animã suã: nõ ⁊ misericors: s crudelis diligẽdo
eam qͥppe scd̾m scłm: odit eã scd̾m drum. Si gͦ uellet dare ȩle¬

Expanded text:
manendi. Non solum enim haec faciunt, sed ita diligunt ut in eis semper optent, tantum si possint impune, versari. Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam; et qui odit animam suam, non est misericors sed crudelis. Diligendo eam quippe secundum saeculum, odit eam secundum Deum; si ergo vellet ei dare elee
Abbreviated transcription (Latin):
uer̾: qd̾ audiert̃. date elemosinã a se ipso debet ĩcipere. ⁊ eã
sibi pͥmũ dare. Est enĩ elemosina opꝰ mised̾ie. Uerissineq
dictũ: Miserere anime tue placens dõ. apt̃ hoc renascim᷑
ut deo placeamus: cui merito displicet qđ nascendo con
miseros miserantis dei miscdi̾ã reqͥsiuimꝰ. iustũ iudiciũ
eiꝰ cõfitentes qͥ miseri effecti sumꝰ. De quo diẽ apłs: Iudi¬
ciũ qͥdẽ ex uno ĩ cõdep̾nationẽ. Et magne Karitati eiꝰ gra̾s
agences de qua idẽ ipse dic̃ gr̾e p̃dicator. Comendat aũ suã
ꝓ nob̾ mortiuuis ÷. Et nos ueratit̃ de nr̃a miseria iudicantes.
⁊ dm̃ caritate ꝗͣ. donauit ipse diligentes pie recteq uiuamꝰ.
Qđ iudiciũ ⁊ Raritatẽ dĩ cũ pharisei p̃cerirent. decima¬
bant tam̃ ꝓpt̾ elemosinas qͣs faciebant ȩciã ͣ ᷤ minutissi¬
ma fructuũ. suoꝵ : ⁊ ideo nõ dabant elemosinã. a se incipiẽtes
secũq pͥus miscd̾iã facientes. Apt̃ quẽ dilectonis ordinẽ¬

Expanded text:
ult ordinate dare eleemosynam, a seipso debet incipere, et eam sibi primum dare, est enim eleemosyna opus misericordiae, verissimeque dictum: « Miserere animae tuae placens Deo . » ut Deo placeamus cui merito displicet quod nascendo contmiseros per miserantis Dei misericordiam requisivimus, justum judicium ejus confitentes, quo miseri effecti sumus, de quo dicit Apostolus: Judicium quidem ex uno in condemnationem . Et magnae charitati ejus gratias ago nobis mortuus est ; ut et nos veraciter de nostra miseria judicantes, et Deum charitate quam donavit ipse diligentes, pie recteque vivamus. Quod judicium et charitatem Dei cum Pharisaei praeterirent, decimabant tamen propter eleemosynas quas faciebant etiam quaeque minutissima fructuum suorum: et ideo non dabant eleemosynas a se incipientes, secumque prius misericordiam facientes. P
Abbreviated transcription (Latin):
eos qd̃ forĩsecꝰ se lauabant. intꝰ aũ rapina ⁊ iniqͥtate pleni
erant: admonẽs qͣndã ȩlemosinã ꝙͣ. sibi homo debet pͥmitꝰ
nuiss. ⁊ qͥd ipsi facere nõ curarẽt ne illũ putarent eor
elemosinas ignorare. s ue uob̾ ĩ qͥt pharisei: Tãquã diceret:
E go qͥd ẽ commonui uos ad elemosinã dandã: ꝑ quã uob̾ mũda¬
holus. hasenĩ noui elemosinas ur̃ãs. nec de ilł me nc̃. a oͦm¬
nuisse arbitremini. ⁊ p̃teritis iudiciũ ⁊ caritatẽ dei: qua ele.¬
mosina possitis ab om̃i ĩqͥnam̃to ĩteriori mũdari. ut uob̃

Expanded text:
eos, quod forinsecus se lavabant, intus autem rapina et iniquitate pleni erant, admonens quadam eleemosyna, quam sibi homo debet primitus nuisset, et quod ipsi facere non curarent, ne illum putarent eorum eleemosynas ignorare: Sed vae vobis, inquit, Pharisaeis. Tanquam diceret, Ego quidem commonui vos eleolus: has enim novi eleemosynas vestras, ne de illis me nunc vos admonuisse arbitremini; et praeteritis judicium et charitatem Dei, qua eleemosyna possitis ab omni inquinamento interiore mundari, ut vobis
Abbreviated transcription (Latin):
elemosinã. ⁊ ecce oĩa munda sũt̃ uob
Itane hoc intellecturi sumꝰ. ut phariseis nõ habentib fidem
xp̃i. etiam si nõ in eum crediderit nec renati fuerit ex aqua
eas dandas. putant cũ sint ĩmũdi. om̃s qͦs nõ mundat
fides. xp̃i: De qua scriptũ ÷. Mundans fide corda eoꝵ. Et

Expanded text:
eleemosynam, et ecce omnia munda sunt vobis . » Itane hoc intellecturi sumus, ut Pharisaeis non habentibus fidem Christi, etiam si non in eum crediderint, nec renati fuerint ex aquaeas dandas putant? cum sint immundi omnes, quos non mundat fides Christi. De qua scriptum est: Mundans fide corda eorum. » Et
Abbreviated transcription (Latin):
nali consumpta. nec adu̾sus carnẽ sp̃s: nec caro adu̾sus
spm̃ concupiscit. S animꝰ deo subiectꝰ cũ carne abi
subiecta: in pace sempiterna regnabit. ⁊ creatori suo
in ȩt̾nũ feliciter adherebit. Iam prudentie que hieqͥ
habetur clara uͥ enigmate quodã prudentes uluminat.
qualis ibi erit uͥ ueritatẽ ꝑfectis. quos hic eius inqsicio
delectabat. sine uius figuris fallentib demontiabete
Ut prudentiȩ ac sapientiȩ plenaria ꝑceptione disralr᷑
ilustrati. omia illa q̃ hic ꝑfecte cupierant nosse nec
porerant. sine ullo impedimento corruptionis ac mor¬
taliteti stig noseãt && nõ solũ creaturarũ omililias rato¬
nes. ses etiam ipsam sui creatoris eminentiamist racio
reuelata conspiciant
U bi se de toto opere loquutor exeysat

Expanded text:
nali consumpta, nec adversus carnem spiritus, nec caro adversus nali consumpta, nec adversus carnem spiritus, nec caro adversus spiritum concupiscet ; sed animus Deo subjectus, cum carne sibi subjecta in pace sempiterna regnabit, et Creatori suo in aeternum feliciter adhaerebit. Jam prudentia, quae hic quoque habetur clara, ubi in aenigmate quodam prudentes illuminat, qualis ibi erit, ubi veritatem perfectis quos hic ejus inquisitio delectabat, sine ullis figuris fallentibus demonstrabit: ut prudentiae ac sapientiae plenaria perceptione divinitus illustrati, omnia illa quae hic perfecte cupiebant nosse, nec poterant, sine ullo impedimento corruptionis ac mortalitatis agnoscant; et non solum creaturarum omnium rationes, sed etiam ipsam sui Creatoris eminentiam facie revelata conspiciant? CAPUT XXXIV. Ubi se de toto opere locutor excusat
Abbreviated transcription (Latin):
orro ille uirtutes quatuor de quib pauca
ꝑstrinxi: et si ibi erunt. longe cam̃ alio modo
Iquam in hac uita sunt. ubi contra uitia sine inter¬
missione confligunt: ⁊ pro ipso ancipiti dubie concer.¬
tationis euentu. modo negligentes qͥ sibi nolũt obedire
destitiuĩt : modo alips qͥb displicent sua peccata uel ac¬
ced um deo miserante uel recedunt. Nam ibi et si erit
temꝑantia nõ ut desideria mala uel uitia refrenet.
aut uincat: s ut eos quos hic ab intemperantie morbo
impugnatione defendit: ibi ꝑficiat. ut ex omni parte
ꝑfectis p̾mii sui beata ꝑceptio ꝑfecte sufficiat. Ibi erit
⁊ anime fortituoo: nõ ut aliqua mala ꝓpulset. aut
equanimit᷑ ferat: sed ut sine ullis malis beatos fortit᷑
in ȩt̾̃no bono contineat. Ibi in oñib ꝑfectis erit ꝑfecra
iusticia: nõ ut int̾ uirtutes discernat et uitia. uͥ nec ipsa
erunt. iam corpora uitiosa. s ut ꝑfectis p̃mia tͥhuat sem¬
piterna. Quod tẽ fiet quando omĩ concupiscentia car.¬

Expanded text:
orro illae virtutes quatuor de quibus pauca perstrinxi, etsi ibi erunt, longe tamen alio modo quam in hac vita sunt, ubi contra vitia sine intermissione confligunt, et pro ipso ancipiti dubiae concertationis eventu, modo negligentes, qui sibi nolunt obedire, destituunt; modo ad alios, quibus displicent sua peccata, vel accedunt, Deo miserante, vel redeunt. Nam ibi etsi erit temperantia, non ut desideria mala vel vitia refrenet aut vincat; sed ut eos, quos hic ab intemperantiae impugnatione defendit, ibi perficiat: ut ex omni parte perfectis praemii sui beata perceptio perfecte sufficiat. 2. Ibi erit et animi fortitudo; non ut aliqua mala propulset, aut aequanimiter ferat, sed ut sine ullis malis beatos fortiter in aeterno bono contineat. Ibi in omnibus perfectis erit perfecta justitia, non ut inter virtutes discernat et vitia, ubi nec ipsa erunt jam corpora vitiosa; sed ut perfectis praemia tribuat sempiterna. Quod tunc fiet, quando omni concupiscentia car
Abbreviated transcription (Latin):
ut̃ agentes arripiant. Hec ipsi aliis noceant : nec sibi
nocere ꝑnuitant. Tales oñs ui euangłio fieri p̾cepit
dicens estote prudentes sic̃ serpentes.: ⁊ simplices sic̃
colũbe. Quia nec simplices cucũ uenire aliqͦs possunt.
nec prudentes se circũuenireͥ ꝑmittũt. Ceter̾ si in con¬
tractatu qͦlibet siue colloqͥo uel in alia quaq re se de¬
cipi. qͥsq non sinat. ⁊ aliũ tam̃ ipse oecipiat.: is nõ habes
prudenciã. que salutis magisquã ꝑdicionis ẽ. causa. s
simulat. Qñĩqͥdem hec uirtus a uicio distat. quod illus
corrũpit sana: hec sanat uicii accessione corruꝑta:
Ac sic aut om̃ib quib potest prodẽe festinat ueracit᷑ pru.¬
dens: ut eius meritis om̃ium qui ꝑ eũ deo adqͥrũtur. fruc¬
tus adcrescat. Aut si cogitat de ꝑdicione ciuꝰpiam: uel de
casu pereuntis exultat. necesse est ut pͥus pereat ipse

Expanded text:
iter agentes arripiant; nec ipsi aliis noceant, nec sibi iter agentes arripiant; nec ipsi aliis noceant, nec sibi nocere permittant. 3. Tales Dominus in Evangelio fieri praecepit, dicens: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae : quia nec simplices circumvenire aliquos possunt, nec prudentes se circumveniri permittunt. Caeterum si in contractu quolibet, sive in colloquio, vel in alia quaque re, se decipi quisque non sinat, et alium tamen ipse decipiat; iste non habet prudentiam, quae salutis magis quam perditionis est causa, sed simulat. Quoniam quidem hoc virtus a vitio distat, quod illud corrumpit sana, haec sanat vitii accessione corrupta: ac sic, aut omnibus quibus potest, prodesse festinat veraciter prudens, ut ejus meritis omnium qui per eum Deo acquiruntur, fructus accrescat; aut si cogitat de perditione cujuspiam, vel de casu pereuntis exsultat, necesse est ut prius pereat ipse
Abbreviated transcription (Latin):
mat. ut humanar̾ rer̾ diuinar̾q scienciã consecuti:
prudentes ac sapientes ueracit᷑ fiant. Prospiciant un¬
minencia mala: simul et caueant. Nec putent ulla
ẽe̾ mala: nͥ ea q̃ malos efficiant. Hec eis ulle ꝑturbatio.¬
nes uelud ignaris eoꝵ mosestie aliqͥd a ͤ tranqͥllitatis
excutiant: inter fallentia et solida bona discernant.
Nichil in hoc mũdo casu aut in iuste. s omĩa deo i̾uben.¬
te uel ꝑmittente fieri. prudenter accipiunt. Aliter
intelligentes : aut doceant. sapient᷑ aut arguant.
Iolores uarios. ac diuersas infirmitates. que mortalit᷑
uiuentes affligunt. nõ semꝑ pecctis peccatis p̾cedentib
sequi. s pler̃q ex ipsa condicione mortalitatis accidere
corruptibiliter natis: intelligant. Et scientes se non
dampnari aduersis p̃sentib s ꝓbari: ex ipsa tolerancia
passionũ. occasionẽ sibi cõparande conscpatientie uiri:¬

Expanded text:
mat: ut humanarum rerum divinarumque scientiam consecuti, mat: ut humanarum rerum divinarumque scientiam consecuti, prudentes ac sapientes veraciter fiant, prospiciant imminentia mala simul et caveant, nec putent ulla esse mala, nisi ea quae malos efficiant; nec eis ullae perturbationes, velut ignaris earum, modestiae aliquid, aut tranquillitatis excutiant; inter fallentia et solida bona discernant; nihil in hoc mundo casu aut injuste, sed omnia, Deo volente ac permittente, fieri prudenter accipiant; aliter intelligentes aut doceant sapienter, aut arguant; dolores varios ac diversas infirmitates quae mortaliter viventes affligunt, non semper peccatis praecedentibus sequi; sed plerumque ex ipsa conditione mortalitatis accidere corruptibiliter natis intelligant; et scientes se non damnari adversis praesentibus, sed probari, ex ipsa tolerantia passionum occasionem comparandae sibi patientiae viril
Abbreviated transcription (Latin):
tuunt: credo ꝓptea quod nec sapiens dici rite possit.
cui prudencia de est: nec prudens cui sapiencia deẽ.
Q uaꝓpter si nichil aliuo prudentie ac sapientie munus
accipit᷑ nͥ inqͥsicio ⁊ conprehensio ueritatis: qͥ ueritatẽ
prudent᷑ querere. sapient̾ inuenire potuerit: is pru¬
dens. is sapiens. iure uocabitur. Hoc ideireo p̾miserim:
ut qͥcqͥd de prudentia fuerit disputatũ. id totũ etiam de
sapiencia dictũ possit intelligi. Qđ ita sibi hȩ due uir.¬
tutes implicate sunt et unite: et ita qͣlibae ear sine
altera nõ potest e̾e̾. ut nẽc ^ pͥrudens sapiencia. nec insi¬
in actione ⁊ cognicione consistit: sic̃ impleri actionem.
temperantie. fortitudinis. atq iusticie. cõfummatione ꝓba.¬
uimus. ita cognicionẽ rer̃ ꝓuenire consecutione pruden¬
cie cõprobemus. Cognicio rer̃ q̃ de prudencie ac sapientie
ciis defecatos illustrat: ⁊ ab om̃i. dilecti one noxie curio¬
sitatis auersos. desiderio contemplande ueritatis in flam.¬

Expanded text:
tuunt. Credo propterea quod nec sapiens rite dici possit, cui prudentia; nec prudens, cui sapientia desit. Quapropter si nihil aliud prudentiae ac sapientiae munus accipitur, nisi inquisitio et comprehensio veritatis; qui veritatem prudenter quaerere, et sapienter invenire potuerit, is prudens, is sapiens jure vocabitur. Hoc idcirco praemiserim, ut quidquid de prudentia fuerit disputatum, id totum etiam de sapientia dictum possit intelligi. Quia ita sibi hae duae virtutes implicatae sunt et unitae, et ita quaelibet earum sine altera non potest esse; ut nec imprudens sapientia, nec insiin actione et cognitione consistit: sicut impleri actionem temperantiae, ac fortitudinis, justitiae consummatione probavimus; ita cognitionem rerum provenire consecutione prudentiae comprobemus. 2. Cognitio rerum quae de prudentiae ac sapientiae tiis defecatos illustrat; et ab omni delectatione noxiae curiositatis aversos, desiderio contemplandae virtutis inflam
Abbreviated transcription (Latin):
rationał e̾e̾t. Ipsa ÷ enĩ sumina creatura. Et ideo ĩ regła
fidei nõ poneret᷑ ante &cclesiã. qr ⁊ ipse ad eccłiã ꝑtineret:
ĩ illa eiꝰ parte q̃ in cęł ÷: nec haberet tẽplũ. s eciã ipse tẽplũ¬

Expanded text:
rationalis esset; ipsa est enim summa creatura. Et ideo in Regula rationalis esset; ipsa est enim summa creatura. Et ideo in Regula fidei non poneretur ante Ecclesiam, quia et ipse ad Ecclesiam pertineret in illa ejus parte q
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ qͥcqͥd de homine xpõ dictũ ÷ : ad unitatẽ ꝑsone unige¬
niti ꝑcinet. Rectꝰ itaq cõfessionis ordo poscebat ut tͥni¬
tati subiungeret᷑ eccłia. tãꝗͣ habitatori domꝰ sua. ⁊ deo
templũ suũ. ⁊ cõditori ciuitas sua q̃ cota hic accipien¬
da ÷ nõ solũ ex parte qua ꝑegͥnatur ĩ terris a soł ortu
usq ad occasũ laudans nomen dnĩ. ⁊ post captiuitatẽ
uetustatis cantans cancicũ nouũ. uer̃ etiam ex illa q̃ ĩ celis
est semꝑ ex qͦ condita:. cohesit deo. nec ullũ malũ sui casꝰ
ti sic̃ oportet.
opitulatur. quia utraq una erit
consorcio ȩt̃nitatis. ⁊ nc̃ una ÷ uinculo caritatis. que
cota instituta ÷ ad colendũ dm̃: Unde nec tota illa pars
eiꝰ uult se coli ꝓ deo. nec cuiꝗͣ eẽ. ds̃ ꝑtinenti ad tem¬
plũ dei. qđ edificatur ex his quos fac̃ nõ factꝰ deys
ac ꝑ hoc sp̃s sc̃s si creatura nõ creator e̾e̾t: ꝓfecto creatura

Expanded text:
d de homine Christo dictum est, ad unitatem personae Unigeniti pertinet. Rectus itaque Confessionis ordo poscebat, ut Trinitati subjungeretur Ecclesia, tanquam habitatori domus sua, et Deo templum suum, et conditori civitas sua. Quae tota hic accipienda est, non solum ex parte qua peregrinatur in terris, a solis ortu usque ad occasum laudans nomen Domini , et post captivitatem vetustatis cantans canticum novum; verum etiam ex illa quae in coelis semper, ex quo condita est, cohaesit Deo, nec ullum malum sui casusti sicut oportet opitulatur; quia utraque una erit consortio aeternitatis, et nunc una est vinculo charitatis, quae tota instituta est ad colendum unum Deum. Unde nec tota, nec ulla pars ejus vult se coli pro Deo, nec cuiquam esse Deus pertinenti ad templum Dei, quod aedificatur ex diis quos facit non factus Deus. Ac per hoc Spiritus sanctus si creatura, non creator, esset, profecto creatura
Abbreviated transcription (Latin):
fiunt. Non gͦ ea que nolumꝰ obseruare imposibilitas
nobis fac̃ dura: s nouitas. Inusum ueniant: et neminẽ¬
frequentata conturbat̃. Nam quero qͥd sit eoꝵ q̃ dixidif¬
ficile. ut homo icl quod opꝰ nõ habet ab ȩcclesia nõ acci¬
piat. an quod habet sine causa contempnat :: Si ꝓpt̃
hoc nõ uult sua relĩquere ut habeat unde iuiuat ut
qͥd accipit unde rationẽ reddat : ut quid peccatis alie¬
nis sua multiplicat.

Expanded text:
fiunt. Non ergo ea quae nolumus observare, impossibilitas fiunt. Non ergo ea quae nolumus observare, impossibilitas nobis facit dura, sed novitas. In usum frequentata conturbant. Nam, quaero, quid sit eorum quae dixi difficile? ut homo id quod opus non habet, ab ecclesia non accipiat, an ut quod habet sine causa contemnat? Si propter hoc non vult sua relinquere ut habeat unde vivat, ut quid accipit unde rationem reddat? ut quid de peccatis alienis sua multiplicat?
Abbreviated transcription (Latin):
pit̾na contempnat. Quod si quilibet minist̃ eccłie
meũ dicere. quali peccato cibos pauperũ p̃sum̃do sus¬
cipiunt : qͥ eccłiam quam iuuare de ꝓpͥis faleultatib
debuert̃. siuis expensis insuꝑ grauant. Propt̃ hoc fora¬
sis in congregatione uiuentes ne aliqͦs pauperes pascãs
ne aduenientes excipiant. aut ne suũ censũ expensis¬
quotidianis imminuat̃. Quod si aliquid de fructib suis
ȩcelesie uelut ꝓ ipsa expensa sua contulerit: nõ se p̃ferãt
in ani iactantia iłł quos nichil habentes pascit et uestit
eccłia. Quia ꝑfectior: ille qui se mundi reb expoliat.
aut qͥ cũ nichil habuerit nec habere desiderat: quam
ille qͥ ex multis q̃ possid et ecclesie aliqͥd prãt. ac se de eo
quod p̃stiterit forsitan iactat. durast̃ que dico: nec ego
difficeor. Nura st̃ s obseruare nolentib Ceter̾ si fiant
ista que difficilia ñ facientib st̃ . statim facilia facientib.

Expanded text:
piterna contemnat. Quod si quilibet minister ecclespiterna contemnat. Quod si quilibet minister ecclesmeum dicere, quali peccato cibos pauperum praesumendo suscipiant, qui ecclesiam quam juvare de propriis facultatibus debuerunt, suis expensis insuper gravant; propter hoc fortassis in congregatione viventes, ne aliquos pauperes pascant, ne advenientes quotidianis imminuant. Quod si aliquid de fructibus suis Ecclesiae velut pro ipsa expensa sua contulerint, non se praeferant inani jactantia illis quos nihil habentes pascit et vestit Ecclesia: quia perfectior est ille qui se mundi rebus exspoliat, aut qui cum nihil habuerit, nec habere desiderat, quam ille qui ex multis quae possidet, Ecclesiae aliquid praestat, ac se de eo quod praestiterit, forsitan jactat. Dura sunt quae dico, nec ego diffiteor; dura sunt, sed observare nolentibus. Caeterum si fiant ista, quae difficilia non facientibus sunt, statim facilia facientibus
Abbreviated transcription (Latin):
uolunt: sine grandi peccato suo uinde pauꝑ uic¬
peccata s alimenta. qͥb indigere uident᷑ accipiunt: tta
possessores nõ alimenta qͥb habundant. s aliena peccata
suscipiut̃. Ipsi qͦ pauperes si se possunt suis artificiis
aut laborib expedire. nõ p̃sumant qd̾ debet debilis et in¬
firmus accipere. ne forte aeccłia q̃ debet omĩ solacio desti¬
tutis neccessaria ministrare si om̃s ȩciam nichil indigen¬
tes accipiant. grauata: illis qͥb debet subuenire nõua¬
leat. Qui aũ ecclesie seruiunt ⁊ labori suo uelut debita
reodi oportere credentes ea qͥb opus nõ habent. aut ac¬
cipiunt libent̃ aut exigunt: nimis carnalit̾ sapuit̃
si putant quod eccłie fidelit̾ seruientes. stipendia ter¬
rena ac nõ potius p̃mia et̃na ꝑcipiant. Scłaris qͥp
milicia quia celestia nõ habet. t̾rena stronue militan
tib prestat. Unde satis indignũ ÷. si fidelis ⁊ operosa
deuocio clericoꝵ: ꝓpt̾ stipendiũ temporale p̃mia sem¬

Expanded text:
volunt, sine grandi peccato suo, unde pauper vicpeccata, sed alimenta quibus indigere videntur, accipiunt; ita possessores, non alimenta quibus abundant, sed aliena peccata suscipiunt. Ipsi quoque pauperes, si se possunt suis artificiis aut laboribus expedire, non praesumant quod debet debilis aut infirmus accipere, ne forte ecclesia, quae potest omni solatio destitutis necessaria ministrare, si omnes etiam nihil indigentes accipiant, gravata, illis quibus debet, subvenire non valeat. 2. Qui autem ecclesiae serviunt, et labori suo velut debita reddi oportere credentes, ea quibus opus non habent, aut accipiunt libenter, aut exigunt; nimis carnaliter sapiunt, si putant, quod ecclesiae fideliter servientes stipendia terrena, ac non potius praemia aeterna percipiant. Saecularis quippe militia quia coelestia non habet, terrena strenue militandignum est, si fidelis, et operosa devotio clericorum, propter stipendium temporale praemia sem
Abbreviated transcription (Latin):
Sos. intẽperantes. ebriosos. auidos. rapaces. fornicatios.
adulteros stupratores. ĩcestos. fagiciosos. cupiditas iro¬
dat. qͥpoo posuit᷑ sine suꝑbia cales fieri sine qua omĩ no
non possunt dei p̃cepta contẽpni. qͥl ꝓhibent᷑ illa omĩꝰ
mala que suꝑius cõperius cõphendi: Ideoq si uolanꝰ
cõsummare nr̃i certaminis cursũ. caueamꝰ in pͥmis cup¬
ditatẽ atq suꝑbiam: Non duo mala. sed unũ: a qͦ tiahis
om̃s mali actꝰ iniciũ. Nam sine suꝑbia q̃ possũt salq
inchoari peccata. cũ dicat᷑. iniciũ omĩs peccati suꝑbia᷑
Aut sine cupiditate q̃ est omĩũ maloꝵ radix. q̃ possut
fieri mala. cum sine radice omĩa aut nulla deputent᷑
aut mortuas Demnde si qͦdlibet peccatũ nõ possum¬

Expanded text:
sos, intemperantes, ebriosos, avidos, rapaces, fornicarios, sos, intemperantes, ebriosos, avidos, rapaces, fornicarios, adulteros, stupratores, incestos, flagitiosos, cupiditas reddat: quando possunt sine superbia tales fieri? sine qua omnino non possunt Dei praecepta contemni? quibus prohibentur illa omnia mala quae superius comprehendi; ideoque si volumus consummare nostri certaminis cursum, caveamus imprimis cupiditatem atque superbiam, non duo mala, sed unum; a quo trahunt omnes mali actus initium. Nam sine superbia quae possunt saltem inchoari peccata? cum dicatur: « Initium omnis peccati superbia ; » aut sine cupiditate, quae est malorum omnium radix, quae possunt fieri mala, cum sine radice omnia, aut nulla deputentur, aut mortua? Deinde si quodlibet peccatum pe
Abbreviated transcription (Latin):
et ꝑ apostolũ qͦ ipse loqutꝰ sit : nec sibi possit eẽ. Soli  ͥ
suꝑbiã. hic radicẽ omĩum maloꝵ cupiditatẽ. nominare
let exposuit: qͣndo qͥdem siue iniciũ omĩs peccati siue
radicẽ omĩum maloꝵ dicas. unũ idemq significas. Porro
cupiditas atq suꝑbia in tantũ unũ ÷ malũ: ut nec
suꝑbꝰ sine cupiditate. nec sine suꝑbia possit inueniri
ꝓpͥe potestatis ac ꝑdicionis humane cupidus fuit. ꝓ
ipse hõ ꝑ appetitũ arboris int̾dicte. ãc diuine similitu¬
dinis affectacione. morbo se affectũ cupiditatis ostendit.
De suꝑbia nãq nascũtur hereses. scismata. dectraciones.
inuidia. uerbositas. iactãcia. c̃tentiones. animositates.
ãbicio. elacio. p̃sup̃tio uanitas. ĩqͥetudo. m̃daciũ. per¬
iuriũ. ⁊ cetera huiꝰmodi. S hec qͥs dubitet ex cupidi
taie qͦ ꝓcedere. cũ om̃s qͥ fuerĩt ilt omib mobis qͦs no¬
minaui. corrupti habeãtur et cupiois Item cũ gulo¬

Expanded text:
er Apostolum quoque ipse locutus sit, nec sibi possit esse diversussuperbiam, hic radicem omnium malorum cupiditatem nominari let, exposuit? quandoquidem sive initium omnis peccati, sive radicem omnium malorum dicas, unum idemque significas. cupiditas atque superbia in tantum unum est malum, ut nec superbia sine cupiditate, nec sine superbia possit inveniri propriae potestatis ac perditionis humanae cupidus fuit. Et ipse homo per appetitum arboris interdictae ac divinae similitudinis affectationem morbo se affectum cupiditatis ostendit. De superbia namque nascuntur haereses, schismata, detractiones, invidia, verbositas, jactantia, contentiones, animositates, ambitio, elatio, praesumptio, vanitas, inquietudo, mendacium, perjurium, et caetera hujusmodi.tate quoque procedere, cum omnes qui fuerint illis omnibus morbis, quos nominavi, corrupti, habeantur et cupidi? Item cum gulo
Abbreviated transcription (Latin):
a quo in mortales diuicias sibi donari orat ut pauꝑ:
ꝓtegi se cotidie postulat ut infirmus. inmortalitatis
indum̃tum uestiri cupit ut nudus. defendi se ab inpug¬
natione inuisibiliũ hostiũ supplicat. ut fragilitate
carnis oppressus. ⁊ celestẽ sibi donari patͥam desid̾at
ut ꝑegͥnus. Actiua uita habet sollicitũ cursũ. con¬
templatiua gaudiũ sempit̾nũ. In hac adqͥrit᷑ regnum:
in illa ꝑcipitur. haec facit pulsare bonoꝵ operũ uelud
qͥb dam manib ianuã : illa notat cõsummatos in pa¬
tam. In hac cõtempnitur mũdus. in illa uidebit᷑ deus.
templatiua uita q̃ sũme beata ÷. remunerante dnõ
fiunt angelis scĩs ȩqͣles: atq in et̾nũ cũ illo regna-¬
platiua uita in suꝑiorib multa iã dicta st̃: ⁊ secun¬
dus liber ea q̃ de actiua dicenda st̃ cõtinebit : sufficiãt
ista q̃ diximus. ut cõsideremꝰ ⁊ reliqua q̃ de t̾cio capi¬

Expanded text:
a quo immortales divitias sibi dari orat, ut pauper; a quo immortales divitias sibi dari orat, ut pauper; protegi se quotidie postulat, ut infirmus; immortalitatis indumento vestiri cupit, ut nudus; defendi se ab impugnatione invisibilium hostium supplicat, ut fragilitate carnis oppressus, et coelestem sibi donari patriam desiderat, ut peregrinus. 2. Activa vita habet sollicitum cursum, contemplativa gaudium sempiternum. In hac acquiritur regnum, in illa percipitur. Haec facit pulsare bonorum operum, velut quibusdam manibus januam; illa vocat consummatos in patriam. In hac contemnitur mundus, in illa videbitur Deus. templativa, quae summe beata est, remunerante Deo fient angelis sanctis aequales, atque in aeternum cum illo regnaplativa vita in superioribus multa jam dicta sunt, et secundus liber ea quae de activa dicenda sunt continebit, sufficiant ista quae diximus, ut consideremus et reliqua, quae de tertio capi
Abbreviated transcription (Latin):
pulsat᷑ mũdi huiꝰ curiositate: nec rapitur. Qluatit᷑
diabolica inpugnatione nec uincit᷑:. & deo suo deuota
m̃te subiectꝰ. nõ atterit᷑ diuersis tenłtationib s ꝓbat᷑.
Ille om̃s affectiones qͥb uita mortaliũ uariat᷑: scĩs uir¬
tutib uĩcit: cupiditatũ ac ꝑtͣbationũ omĩum liber
beata qͥete ꝑfruit᷑. ⁊ illecebris ac uoluptatib factus
expedita m̃te suꝑior. ineffabili gaudio diuine cõtem¬
plationis efficitur cõsors. Iste suscipiendo ꝑegͥnuo
uestiendo nudũ. gubernãdo subiectũ. redimendo cap¬
tiuũ: tuendo uolent̃ oppressũ. iugit se ab omĩb iniqͥ¬
tatib suis ęmaculat: et uitam suã bonoꝵ oꝑum frue¬
tib eumulat Ille facultatib suis in usus pauperũ distri¬
butis. semel se expoliauit mũdo: ⁊ ad mouit se totis
Res mũdi mũdo ꝓiecit: ⁊ se ipsũ xpõ cͦo tͥ a mͣte restituit.

Expanded text:
pulsatur mundi hujus curiositate, nec rapitur; quatitur pulsatur mundi hujus curiositate, nec rapitur; quatitur diabolica impugnatione, nec vincitur; et Deo suo devota mente subjectus, non atteritur diversiomnes afflictiones quibus vita mortalium variatur, sanctis virtutibus vincit. Cupiditatum ac perturbationum omnium liber beata quiete perfruitur, et illecebris ac voluptatibus factus expedita mente superior, ineffabili gaudio divinae contemplationis efficitur. Iste suscipiendo peregrinum, vestiendo nudum, gubernando subjectum, redimendo captivum, tuendo violenter oppressum, jugiter se ab omnibus iniquitatibus suis emaculat, et vitam suam bonorum operum fructibus ditat. Ille facultatibus suis in usus pauperum distributis semel exspoliavit se mundo et admovit se totis res mundi mundo projecit, et se ipsum devota mente Christo restituit,
Abbreviated transcription (Latin):
AM Nc̃ quid it̾ ipsam cõtẽplatiuã ⁊ actiuã ui¬
tam int̾sit: breuit̃ disseramus. Quod ut eiuidẽ:
eluceat: ipsas sibi inuicẽ uitas contẽplatiuam
scilicet ⁊ actiuã ꝓlatis earũ uirtutib confera¬
mus. ad atiuã uitã ꝑtinet int̾ humana ꝓficere
⁊ rebelles corporis motus rationis inꝑio tẽꝑare. A
cõtẽplatiuã supra humana desid̾io ꝑfectionis ascẽ¬
dere : ⁊ indesinẽter augendis uirtutib in cubare.
habet actiua ꝓfectũ: cõtemplatiua fastigiũ. hec
facit hominẽ scm̃: illa ꝑfectũ: huius uite est. nul¬
li prorsus iniurias irrogare: illiꝰ irrogatas equani¬
mit̾ sustinere. Immo ut ꝓpͥus dicã: sequutor actiue
studet in se peccanti dinuttere: cõtemplatiue sectator
offensas qͥb pulsat᷑ nec omĩno cõcutitur: ignorare
magis paratꝰ ÷ ꝗͣ. donare. Iste iram patientie uirtute
cõpescit: in mod̾atis cupiditatib parsimonie frenum
imponit. Tangit᷑ desideriis carnalib nec consentit:

Expanded text:
am nunc quid inter ipsam contemplativam et activam vitam intersit breviter disseramus. Quod ut evidenter eluceat, ipsas sibi invicem vitas, contemplativam scilicet et activam, prolatis earum virtutibus conferamus. Ad activam vitam pertinet inter humana proficere, et rebelles corporis motus rationis imperio temperare; ad contemplativam supra humana desiderio perfectionis ascendere, et indesinenter augendis virtutibus incubare. Habet activa profectum, contemplativa fastigium. Haec facit hominem sanctum, illa perfectum. Hujus vitae est nulli prorsus injurias irrogare; illius, irrogatas aequanimiter sustinere. Imo, ut proprius dicam, exsecutor activae studet in se peccanti dimittere; contemplativae sectator offensas quibus pulsatur, nec omnino concutitur, ignorare magis paratus est quam donare. Iste iram patientiae virtute compescit, immoderatis cupiditatibus parcimoniae frenum imponit; tangitur desideriis carnalibus, nec consentit;
Abbreviated transcription (Latin):
fallere: Hõ enĩ sibi qui mentitur uidetur errare:
s alium in ertorem inittere credentem sibi. Et in
eare quidem non errat ꝗͣ. mendatio contegit. si no¬
uit ipse qͥd uer̾ sit : s in hoc fallitur qd̾ putat suũ
sibi nõ obe̾e mendatiũ. cũ magis facienti q paciẽti
ma gignitur questio de qua iã grandem librũ
cũ respondendi necessitas urgeret absolumꝰ: utrũ
ad officiũ hominis iusti ꝑtinet aliquando m̃tiri:¬

Expanded text:
fallere. Non enim sibi qui mentitur videtur errare, sed alium in errorem mittere credentem sibi. Et in ea quidem re non errat quam mendacio contegit, si novit ipse quid verum sit: sed in hoc fallitur, quod putat sibi suum non obesse mendacium; cum magis facienti quam patienti ma gignitur quaestio, de qua jam grandem librum, cum respondendi necessitas nos urgeret, absolvimus: utrum ad officium hominis justi pertineat aliquando mentiri
Abbreviated transcription (Latin):
loqui uoluerit aut nichil dicit. ⁊ nulla eũ p̃cipita¬
bit inflatio. aut si aliqͥd dixerit. ⁊ se crediderit a deo
accepisse qd̃ dirit. habet unde deo grãs agat. nõ habec
Nd̃ ingenii sui uirib elatꝰ adscribat S iã ipsa capiti¬
la que ut cũq soluenda ꝓposustis.: ad texam:¬

Expanded text:
loqui voluerit, aut nihil dicit, et nulla eum praecipitaloqui voluerit, aut nihil dicit, et nulla eum praecipitat inflatio; aut si aliquid dixerit, et se crediderit a Deo accepisse quod dixit, habet unde Deo gratias agat, non habet quod ingenii sui viribus elatus ascribat. 3. Sed jam ipsa capitula, quae utcunque sol
Abbreviated transcription (Latin):
iuis infirmis ceruicib honus impositũ cui honeri
sustinendo. & si mea rusticitas faciebat inualidum :¬
ur̃a fieri credidi fide qui iubebatis idoneum. Hoc qͦ.
mͥ audiendi aliqͥd fiduciã dabat : quod magnarũ
rerũ magnus ipse conatꝰ c̾e̾t. etiam si nullus dispu¬
tantẽ sequeretur effectꝰ. Si quidem necessariarũ
tractatio questionũ .si non instruit inuenientis qs
querit animũ: exercet saltem querentis ingenium:
ut aut nouerit se querendo ⁊ nichil inueniendo no¬
cire qd̾ se forte nosse p̾sumserat. ⁊ ignorantie sue
consequent̃ admonitus. quo sibi deee̾ uiderit quera
quod inuenerit teneat. ⁊ quod tenuerit ꝑseuerant᷑
cxerceat. Aut quod sibi de diuinis litteris ꝓpositum
fuerat : si salubrit̾ tractare ac sufficient᷑ explicare
Q uando qͥdem scientia sic̃ sine dono dei qd ÷ karitas infi
ita si ei caritas admisceatur edificat. Ac ꝑ hoc qui deͦ eo

Expanded text:
vis infirmis cervicibus onus impositum: cui oneri vis infirmis cervicibus onus impositum: cui oneri sustinendo, etsi mea me rusticitas faciebat invalidum, vtra fieri credidi fide qui jubebatis, idoneum. 2. Hoc quoque mihi audendi aliquid fiduciam dabat, quod magnarum rerum magnus ipse conatus esset, etiamsi nullus disputantem sequeretur effectus. Siquidem necessariarum tractatio quaestionum, etsi non instruit non invenientis quod quaerit animum, exercet saltem quaerentis ingenium: ut aut noverit se quaerendo, et nihil inveniendo nescire quod se forte nosse praesumpserat; et ignorantiae suae consequenter admonitus, quod sibi deesse viderit, quaerat; quod invenerit teneaexerceat: aut si quod sibi de divinis Litteris propositum fuerat, salubriter tractare, et sufficienter explicare Quandoquidem scientia sicut sine dono Dei, quod est caritas, inflat, ita si ei caritas admisceatur, aedificat . Ac per hoc, qui de Deo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͥ uire forsitan uidebat᷑ quod ȩtiam ipsi presup̃tio¬
nem meani potiussetis in prouide temeritatis argu¬
ere : si tantã rem q̃ utiq e̾e̾t oꝑose tractanda. facile.
ac sine ulla deliberatione susceperim: cũ me oporte¬
ret pͥus ipsiꝰ rei pondus unde dicendũ foret expen
ta ꝓmitteret. ad hoc arripiendũ qd iubetis accederẽ.
His ⁊ talib sollicita consideratione ꝑspectis. necessariũ
duxi. ut me aliquandiu a scribendi p̃sup̃tione sus¬
penderem S qr siẽ icogitanda fuit iniuncti operis
disficultas: ita cogitari debuit iniungentis aue¬
toritas. nec uolui. nec debui. usq quaq resistere:
certus qr uires meas eo amplius adiuuaret tua p̃ci¬
pientis oratio. quã gͣuaret ipsius matherie magni¬
tudo. Peinde illa cõsideratio animũ meũ suis ui-¬
rib diffidentem. in audatiã subeunde p̃ceptionis
ur̃e ꝑduxit : qd̾ iã non humilitatis e̾e̾t. ꝑseuerant̃
tenere silentium. s suꝑbie ultra rennuere Quam¬

Expanded text:
jure forsitan videbatur, quod etiam ipsi praesumptionem meam potuissetis improvidae temeritatis arguere, si tantam rem, quae utique esset operose tractanda, facile ac sine ulla deliberatione susciperem: cum me oporteret prius ipsius rei pondus unde dicendum foret, expenta promitteret, ad hoc arripiendum, quod juberetis, accedere. His et talibus sollicita consideratione perspectis, necessarium duxi, ut me aliquandiu a scribendi praesumptione suspenderem. Sed quia sicut cogitanda fuit injuncti operis difficultas, ita cogitari debuit injungentis auctoritas, nec volui, nec debui usquequaque resistere, certus quod vires meas multo amplius adjuvaret tua praecipientis oratio, quam gravaret ipsius materiae magnitudo. Deinde illa consideratio animum meum suis viribus diffidentem, in audaciam subeundae praeceptionis vestrae perduxit; quod jam non humilitatis esset perseveranter tenere silentium, sed superbiae ultra renuere, quam
Abbreviated transcription (Latin):
et ipsi aut infirmi sumꝰ ⁊ uolumꝰ adeo portari aut si sani
sumꝰ. possumus adhuc ut fragiles infirmari:
Q i antũ remedi habeat confessio peccatoꝵ et quale mereat᷑
occultatio sola suplitium

Expanded text:
et ipsi aut infirmi sumus, et volumus a Deo portari; aut si sani sumus, possumus adhuc ut fragiles infirmari. CAPUT VII. Quantum remedii habeat confessio peccatorum, et quale mereatur occultatio dolosa supplicium
Abbreviated transcription (Latin):
Salui ert̃. qm̃ fundam̃ti merito non ꝑibt̃. sic :¬
intelligendũ: ut his manifestis nõ inueniatur eẽ cõtra¬
riũ. Ligna qͥppe ⁊ fenũ. ⁊ stipula. nõ absurde accipi pos-
ut amitti sine dolore nõ possint animi. Cũ aũ iste dolor
urit: si xp̃c ĩ corde fũdam̃ti hab& locũ. id ÷̃ ut ei nichil
ante ponatur: ⁊ malit hõ qͥ cali dolore uritur reb qͣs
tenere ꝗͣ xp̃m: eũ in fũdamento nõ habuit. qr hec pͥore
loco habuit: cũ inedificio pͥus nõ sit aliqͥd fundam̃to.
ãbo ꝑ eũ transeant. idẽ. ⁊ qui edificat. supͣ hoc fũdam̃¬
tũ aur̃. argentũ: lapides p̃ciosos: ⁊ qͥ ȩdificat ligna.
fenũ. stipulã. Cũ enĩ hoc dicisset: adiũxit. Uniusciiꝰq
opꝰ qͣle sit : ignis ꝓbabit: Si cuiꝰ opꝰ ꝑmanserit qđ supͣ¬

Expanded text:
salvi erunt, quoniam fundamenti merito non peribunt, sic intelligendum, est ut his manifestis non inveniatur esse contrarium. Ligna quippe et fenum et stipula non absurde accipi possutates, ut amitti sine animi dolore non possint. Cum autem iste dolor urit, si Christus in corde fundamenti habet locum, id est, ut ei nihil anteponatur, et malit homo qui tali dolore uritur, rebus quas tenere quam Christum, eum in fundamento non habuit; quia haec priore loco habuit, cum in aedificio non sit alambo per eum transeant; id est, et qui aedificat super hoc fundamentum, aurum, argentum, lapides pretiosos, et qui aedificat ligna, fenum et stipulam. Cum enim hoc dixisset, adjunxit: Uniuscujusque opus quale sit, ignis probabit. Si cu