comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
siue anim̃a. siue in ipsa anima m̃¬
tem rationalem. siue earñe ñ de fe¬
mina sumptã s factam de uerbo in
carnẽ conuerso atq mutato. Quȩ
omĩa tria falsa & uana hereticoꝵ
apollinaristaze. tres par tes uarias
diuersasq fecert̾. S dicimꝰ xꝑm¬
dm̃ uerũ natum de do patre sine
ullo initio tẽꝑis. eundemq homi¬
nem uerũ natum de homine matre
certa plenitudine tẽpoꝵ. nec eiꝰ
humanitat̃e qua maior est pater
iiuere aliquid eiꝰ diuinitati qͣ
equalis ẽ patri. Hoc aut̃e utrũq
me d̾ixit. ego & pater unũ sumꝰ. &
seđm hominẽ uerissime dixit. pat̃
maior me ẽ. Qui gͦ hunc fecit ex se¬
mine dauid hominẽ iustũ qui nũ¬
quã esset iniustus. sine ullo meri¬
to p̃cedentis uoluntatis eiꝰ. ipse exs
in iustis facit iustos. sine ullo meri¬
to p̃cedentis uoluntatis ipsoꝵ. ut
ille eaput hi membra sint eiꝰ. Qui
gͦ fecit illũ hominẽ sine ullis eiꝰ pre¬
cedentib meritis. nullũ qđ ei dimit¬

Expanded text:
sive animam, sive in ipsa anima mentem rationalem, sive carnem non de femina sumptam, sed factam de Verbo in carnem converso atque mutato, quae omnia tria falsa et vana haereticorum Apollinaristarum tres partes varias diversasque fecerunt. Sed dicimm verum, natum de Deo Patre, sine ullo initio temporis, eumdemque hominem verum, natum de homine matre, certa plenitudine temporis. Nec ejus humanitatem, qua minor est Patre, minuere aliquid ejus divinitati, qua aequalis est Patri. Hoc autem utrumqueme dixit, Ego et Pater unum sumus : et secundum hominem verissime dixit, Pater major me est . Qui ergo hunc fecit ex semine David hominem justum, qui nunquam esset injustus sine ullo merito praecedentis voluntatis ejus; ipse ex injustis facit justos, sine ullo merito praecedentis voluntatis ipsorum, ut ille caput, hi membra sint ejus. Qui ergo fecit illum hominem, sine ullis ejus praecedentibus meritis, nullum quod ei dimit
Abbreviated transcription (Latin):
erit om̃is infirmitas. Nc̃ uͦ au̾tet
se homo a delicto cũ ꝓficiendo in
discedit & renouat᷑ de die indiem:
misereat᷑: ut qđ restat ꝑueniam
dimittat᷑. Hoc eñi salubrit̾ & sine
uana maniq lactantia bñ intelli¬
git᷑: in eo qđ dixit se̾s iohes. Si cor
nr̃m nos ñ reprehenderit : fiduciã
accipiemꝰ abeo. Hoc eñĩ iudet᷑ isto
loco admonuusse: ne cor nr̃m nos
iipsa oratione & petitione re¬
prehendat : hoc e̾ ne forte cũ cepinꝰ
dicere dimitte nob̾ sicut & nos dimi

Expanded text:
erit omnis infirmitas. Nunc vero avertat se homo a delicto, cum proficiendo inde discedit, et renovatur de die in diem; misereatur, ut quod restat, per veniam dimittatur. Hoc enim salubriter et sine vana inanique jactantia bene intelliginostrum nos non reprehendat, fiduciam accipiemus ab eo. hoc enim uidetur isto loco admonuisse, ne cor nostrum nos in ipsa oratione et petitione reprehendat, hoc est, ne forte, cum coeperimus dicere: dimitte nobis debi
Abbreviated transcription (Latin):
dati fulgebt̃ in regno patris sui
sicut sol: tc̃ plene atq ꝑfecte erit
eccła ñ habens macłam aut rugã
aut aliqͥd huiꝰmodi: qr tẽ etiã ue
ra gła. Cũenĩñ tantũ ait. ut ex¬
hiberet sͥeccłam ñ habentẽ macu¬
lã aut rugã. s addidit głosam:
malis. in tantis
scanda¬
xtione
hominũ pessimoꝵ. in tantis op¬
ꝓbriis impioꝵ. dicendũ ẽ eam ẽẽ
głosamł qr regesei seruiunt uͥ ẽ ꝑi¬
cłosior maior q tẽptatio: s t̃c potiꝰ
głosa erre qñ fiet qđ idem ait apl̃s.¬

Expanded text:
dati fulgebunt in regno patris sui dati fulgebunt in regno patris sui sicut sol. Tunc plene atque perfecte erit ecclesia, non habens maculam aut rugam aut aliquid huius modi, quia tunc etiam eriosa. cum enim non tantum ait, ut exhiberet sibi ecclesiam non habentem maculam aut rugam, sed addidit gloriosam, malis, in tantis scandaxtione hominum pessimorum, in tantis obprobriis inpiorum dicendum est eam esse gloriosam, quia reges ei seruiunt, ubi est periculosior maiorque temptatio, sed tunc potius gloriosa erit, quando fiet quod idem ait apos
Abbreviated transcription (Latin):
in epła ioħis. Si cornr̃m nos ñ rep̃¬
hendat : fidliciã habemꝰ ad dm̃:
& quȩcũq petierimꝰ accipiemꝰ ab eo.
Hoc eñtagit᷑ uoluñtate. credendo.
sꝑando. diligendo. eorpꝰ castigando
elimosinãs faciendo. iniuirias igno¬
scendo. instanter orando. & ꝓfici¬
endi uires p̃cando. ueraciter q
dicendo. dimitte nob̃ sicut & nos
dimittimꝰ. & ne inferas nos int̃s¬
ptationẽ. s lib̾a nos amalo: hoc
ꝓrsus agit᷑ ut cor mundet᷑ & pce¬
catũ om̃e tollat᷑. ĩ &e qđ iuidex iu¬
stus cũ in throno sederit occultũ
inuenerit minꝰq mundatũ. eiꝰ
miscd̃ia remiltat᷑ : ut do uiden¬
do totũ sanũ mundãq redlat .
Iudiciũ enĩ sine misedĩa. szilliqͥ
ñ facit miscd̃iam: suꝑexaltat au
sederit in throno qͥs głabit᷑ eastũ
se hab̃e cor. aut qͥs głabit᷑ mundũ
se ẽẽ a peccato: Tẽ ergo ꝑ eiꝰ miseri¬
cordiã iusti plene ꝑfecteq mun¬

Expanded text:
in Epistola Joannis: Si cor nostrum non reprin Epistola Joannis: Si cor nostrum non reprehendquaecumque petierimus accipiemus ab eo. hoc enim agitur uoluntate, credendo, sperando, diligendo, corpus castigando, elemosynas faciendo, iniurias ignoscendo, instanter orando et proficiendi uires precando ueraciterque dicendo: dimitte nobis, sicut et nos dimittimus, et: ne inferas nos in temptationem, sed libera nos a malo, hoc prorsus agitur, ut cor mundetur et peccatum omne tollatur et quod iudex iustus, cum in throno sederit, occultum inuenerit minusque mundatum eius misericordia remittatur, ut deo uidendo totum sanum mundumque reddatur; iudicium enim snon fecit misericordiam. Superexaltat autsederit in throno, quis gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato? tunc ergo per eius misericordiam iusti plene perfecteque mun
Abbreviated transcription (Latin):
talibet enĩ iusticia sit p̃ditus
homo: eogitare debet ne aliqͥd
in illo qđ ipse ñ uidet. inueniat᷑
ẽt̃ calpandũ cũrex iustꝰ sderit
in throno: euiꝰ cogitationẽ fu¬
gere delicta ñ possunt : nec illa de
quib dictum ẽ. Delicta qͥs intel¬
ligit: Cũ gͦ rex iustus sederit in
throno qͥs glabit᷑ castum se habe¬
re cor. aut qͥs głabit᷑ mundũ se
eẽ a peccõ: nͥ forte isti qͥ uolunt
in iusticla sua ñ in ipsiꝰ iudicis
miscdia głari: Tam̃ etiã illa ue¬
ra sunt q̃ respondendo subiecit:
qd saluator ait in euangłio. Bta¬
ti mundicordes : qm̃ ipsi dm̃ uide¬
bunt. & qđ dauid dicit. Quis
ascendet in mont̃e dñi: aut qͥssta¬
bit in locõsc̃a tiꝰ: In nocens manib
& mundo corde. & alibi. Bñfae
dñe: bonis Grectis corde. Itẽ apd̃
salomonẽ. Bona ẽ sub̾a: cui ñ ẽ
pecc̃m in conscĩa. Item illic. Au̾te
te a delicto ꝗ dirige manꝰ: & ab
om̃i edicto munda cor tuũ. Item

Expanded text:
talibet enim iustitia sit praeditus talibet enim iustitia sit praeditus homo, cogitare debet, ne aliquid in illo, quod ipse non uidet, inueniatur esse culpandum, cum rex iustus sederit in throno, cuius cogitationem fugere delicta non possunt nec illa, de quibus dictum est: delicta quis intellegit? cum ergo rex iustus sederit in throno, quis gloriabitur castum se habere cor, aut quis gloriabitur mundum se esse a peccato, nisi forte isti, qui uolunt in sua iustitia, non in ipsius iudicis misericordia gloriari? Tamen etiam illa uera sunt, quae respondendo subiecit, quod saluator ait in euangelio: beati mundicordes. quoniam ipsi deum uidebunt, et quod Dauid dicit: quis ascendet in montem domini? aut quis stabit in loco sancto eius? innocens manibus et mundus corde; et alibi: bDomine, bonis et rectis corde . Item apud Salomonem: Bona est substantia, cui non est peccatum in conscientia . Item illic: Averte te a delicto, et dirige manus, et ab omni delicto munda cor tuum . Item
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃is. quanto magis pat̾ ũr qui in
celis ẽ dabit bona petentib se:
Cũ ait utiq pat̾ ũr. filios d̃i ĩa esse
monstrauit: qͦs tñ adhuc malos
eẽ ñ tacirit. Ille tnñsoluit quo¬
mͦ & isti boni sunit: & nemo sit bonꝰ
nͥ unꝰ ds. Unde ẽ ille adm̃onitꝰ qͥ
int̾rogau̾at qͥd boni faceret. ut il¬
lum quertret euiꝰ gr̃a bonꝰ esset:
eui bonũ esse hoc ẽ ipsum ce̾: qr
incõmutabilit̾ bonꝰ ñ potest om̃ĩ¬
no malus esse.Item dicunt
inqͥt. Qͥs głabit᷑ castũ se habere
cor: & ad hoc respondit multis
testimoniis. uolens ostendere poᷤ¬
se eẽ in hoĩe castum eor: nec tñdicit
quomꝰ accipiendũ sit qđ ꝓposuit
contra se dici. qͥs glabit᷑ castũ se
habere cor: ne seript᷑a diina in
hoc testimonio & in his ꝑq̃ respon¬
dit. sͥ ipsa adu̾saria iuideatur.
Nos aut̃ huic respondentes dicimꝰ.
idõ secutũ esse. quis głabit᷑ castũ
se habere cor : qm̃ precessit. cum
rex iustꝰ sederit in throno. Qͣn¬

Expanded text:
i in caelis est dabit bona petentibus se! cum ait utique pater uester, filios dei iam esse monstrauit, quos tamen adhuc malos esse non tacuit. ille tamen non soluit, quomodo et isti boni sint et nemo sit bonus nisi unus deus. unde est ille ammonitus, qui interrogauerat quid boni faceret, ut illum quaereret, cuius gratia bonus esset, cui bonum esse hoc est ipsum esse, quia incommutabiliter bonus non potest omnino malus esse. \'Item dicunt\', inquit, quis gloriabitur castum se habere co r?\' et ad hoc respondit multis testimoniis uolens ostendere posse esse in homine castum cor nec tamen dicit quomodo accipiendum sit, quod proposuit contra se dici: quis gloriabitur castum se habere cor? ne scriptura diuina in hoc testimonio et in his per quae respondit sibi ipsa aduersaria uideatur. nos autem huic respondentes dicimus ideo secutum esse: quis gloriabitur castum se habere cor? quoniam praecessit: cum rex iustus sederit in throno. quan
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositionẽ om̃ino ñ soluit: s op¬
posuit uelut ex adu̾so alia testi¬
monia quib ꝓbaret ẽe & hominẽ
bonũ. Dixit enĩ esse responden¬
dum qđ idem dñs alibi ait. Bo¬
nus homo debono thesauro cor¬
dis sui ꝑfert bona. & iterũ. Qͥ so¬
lem suũ oriri facit suꝑ bonos et
malos. & alibi seriptũ ẽ in
quit. Bona bonis creata st̃ ab ini¬
tio. & iterũ. Qui st̾ boni : erunt
habitatores t̾rȩ. Qui sic respon¬
dendum ẽ: ut & illd̃ intelligatur
quomͦ dictum sit. nemo bonꝰ nisi
unꝰ ds ͥ siue qr omĩa q̃ creata sunt
creatori tñ cõꝑata nec bona ft̃: eui
cõꝑata nec sunt: Altissime qͥppe
& ꝓprio modo quoda de se ipso di
nam sicut discipłos quib dixit.
uos estis lum̃ mundi. nemo accen¬
dit lucernã & ponit eã sub modio:
s in cõparatione luminis illiꝰ qđ
hominẽ ueniente in h̃c mundum.
ñerat ille lum̃: siue qr ipsi etiã
filii di cõꝑati sͥ ipsis quales in il¬

Expanded text:
propositionem omnino non soluit, sed oppropositionem omnino non soluit, sed opposuit uelut ex aduerso alia testimonia, quibus probaret esse et hominem bonum. dixit enim esse respondendum quod idem dominus alibi ait: bonus homo de bono thesauro cordis sui profert bona, et iterum: qui solem suum oriri facit super bonos et malquit, « Bona bonis creata sunt ab initio » : et iterum, « Qui sunt boni, erunt habitatores terrae » . Cui sic respondendum est, ut et illud intelligatur quomodo dictum sit, Nemo bonus, nisi unus Deus. Sive quia omnia quae creata sunt, Creatori tamen comparata, nec bona sunt, cui comparata nec sunt: altissime quippe et proprio modo quodam de se ipso dixnam , sicut discipulos, quibus dixit, Vos estis lumen mundi; nemo accendit lucernam et ponit eam sub modio : sed in comparatione luminis illius, hominem venientem in hunc mundum, non erat ille lumen. Sive quia etiam ipsi filii Dei, comparati sibiipsis, quales in il
Abbreviated transcription (Latin):
entib. Aliud ẽ gͥ recedere abõi
pecc̃o qđ ñc in oꝑe ẽ: aliud reces¬
sisse ab om̃i pecc̃o qđ in illa ꝑfectio¬
ne tc̃erit. Sed tñ & qui ĩarecessit¬
& qui adhuc recedit: ñ ẽ negandus
facere bonũ. Quomͦ gͦ dictum ẽ. ñ
est qͥfaciat bonũ ñ ẽ usq ad unũ.
qđ ille ꝓposuit & ñ solutũ reliquit:
nisi qr popłm quendã psalmꝰ ille
culpat. in quo nec unꝰ erat qͥ fac̾et
bonũ. dũ uolunt remanere filii
mo fit bonꝰ ut faciat bonĩt: De illo
eñĩ bono dictum hic debemꝰ acciꝑe:
qđ ibi ait. Ds̃ decelo respex̃ suꝑ fili¬
os hominũ: ut iudiae si ẽ intelli¬
gens aut requirensdm̃. Hoc gͦ bo¬
nũ qđ est requirere dm̃. ñerat qͥ fa¬
ceret ñ erat usq adimũ: s in eo
genere hominũ qđ predestinatum
est ad interitũ. Suꝑ hos eñi respe¬
xit d̃i p̃scientia: ꝓtulitq sententi¬
am. Item dicunt inqͥt illd̃ qđ sal¬
uator ait. Qͥd me dicis bonum:
Nemo bonꝰ: nisi solus d̃s. Hanc ite

Expanded text:
entibus. Aliud est ergo, recedere ab omni peccato, quod nunc in opere est; aliud, recessisse ab omni peccato, quod in illa perfectione tunc erit. Sed tamen et qui jam recessit, et qui adhuc recedit, non est negandus facere bonum. Quomodo ergo dictum est, Non est qui faciat bonum, non est usque ad unum; quod ille proposuit, et non solutum reliquit: nisi quia populum quemdam psalmus ille culpat, in quo nec unus erat qui faceret bonum, dum volunt remanere filii mo fit bonus, ut faciat bonum? De illo enim bono dictum hic debemus accipere, quod ibi ait, Deus de coelo respexit super filios hominum. ut uideat si est intellegens aut requirens deum. hoc ergo bonum, quod est requirere deum, non erat qui faceret, non erat usque ad unum, sed in eo genere hominum, quod praedestinatum est ad interitum. super hos enim respexit dei praescientia protulitque sententiam. \'Item dicunt\', inquit, \'illud quod saluator ait: quid me dicis bonum? nemo bonus nisi solus deus\'. hanc item
Abbreviated transcription (Latin):
di: ponens ꝓ distinctis ordinatisq
tẽꝑib qđd & insua resurrectione
significauit intriduo. Puto aut̃
interẽe inter rectum corde et
mundũ corde. Nã & rectus corde in
ea q̃ ante st̃ extendit᷑ ea q̃ retro sc̃
obliuiscens: ut recto eursu id est
recta fide atq intentione ꝑueni¬
at uͥhabitet mundꝰ cordr sicut.
illa singła reddenda st̃ singl̃is ͥ
dictum ẽ. qͥs ascendet m montẽ dñi.
aut qͥs stabit in loco sco eiꝰ: innoc̃ns¬
manib & mundo corde. Innoeens
manib ascendet : & mundꝰ dorde
stabit. Illd̃ in oꝑe ẽ: illd̾ infine.
& illic magis intelligendũ qđ dictũ
est. bona ẽ sub̃a cui ñ ẽ peec̃m in
conscĩa. Tc̃ enĩ uere erit bona sub

Expanded text:
 ponens pro distinctis ordinatisque temporibus, quod in sua resurrectione significauit in triduo. Puto autem interesse inter rectum corde et mundum corde. nam et rectus corde in ea quae ante sunt extenditur, ea quae retro sunt obliuiscens, ut recto cursu, id est recta fide atque intentione, perueniat ubi habitet mundus corde. sicut illa singula reddenda sunt singulis, ubi dictum est: quis. ascendit in montem domini, aut quis stabit in loco sancto eimanibus et mundus corde. Innocens manibus ascendet, et mundus corde stabit: illud in opere est, illud in fine. Et illic magis intelligendum quod dictum est, Bona est substantia, cui non est peccatum in conscientia. Tunc enim erit vere bona sub
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩem sine pecc̃o. Ipse aut̃ ñ osten¬
dit quẽad modũ dictum sit: ñ est
qui faciat bonũ. ñ est us¬
Hoc p̃ceptum ẽ: ñ factum. Qd prece¬
ptum ñ utiq faciebant. de quib
dictum ẽ. Non ẽ qui faciat bonũ:
ñ ẽ usq adunũ. Ait etiã dixisse
sem̃ tobin. Noli timere filiͥ pauꝑ¬
eni uita gerimꝰ: s multa bona ha¬
bebimꝰ si timuerimꝰ dm̃ & recesseri¬
mus ab om̃i peccato÷ & fecerimꝰ
bona. Uerissime tcert̃ homini mł¬
tã bona: cũ recesserit ab om̃i pec¬
reato. Tẽ enĩ ei nulla ert̃ mala:
atm̃opus habeat dicere. libera
uos amalo. Quãuis & nc̃ omĩsqͥ
ꝓficit recta intentione ꝓficiens re¬
cedit ab om̃i pecc̃o: & tanto inde
fit longiłiquiorͥ quanto plenitu¬
dini iustioiȩ ꝑfectioniq ꝓpinqͥ¬
or: qr & ipsa eoncupiscentia qd̃
ẽ pecem̃ habitans in earne nr̃a.
etsi manet adhuc iñ membris mor

Expanded text:
. ipse autem non ostendit quemadmodum dictum sit: non est qui faciat bonum, non est ushoc praeceptum est, non factum. quod praeceptum non utique faciebant, \'de quibus dictum est: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. ait etiam dixisse sanctum Tobin: noli tin.ere, fili; pauperem uitam gessimus, sed multa bona habemus, si timuerimus deum et recesserimus ab omni peccato et fecerimus bene. uerissime tunc erunt homini multa bona, cum recesserit ab omni peccato; tunc enim ei nulla erunt mala, ut non opus habeat dicere: libera nos a malo. quamuis et nunc omnis qui proficit recta intentione proficiens recedit ab omni peccato et tanto inde fit longinquior, quanto plenitudini iustitiae perfectionique propinquior, quia et ipsa concupiscentia. quod est peccatum habitans in carne nostra, etsi ma
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ accipienda c̾ent testi¬
monia : q̃ ꝓsua causa cõmemorauit.
pse aut̃ quomͦ sit accipiendũ qđ scͥ¬
ptum ẽ. omĩs homo m̃dax. om̃ino¬
ñ soluit: nec soluere poterit: nͥ cor¬
recto errore quo credit hominem
sñ adiutorio gr̃e d̃i ꝑ solã ꝓpriam
uoluntatẽ posse eẽ uerac̃e. Sic a¬
liam q̃ sequit᷑ questionẽ ꝓposuit
nec soluit: immo uͦ auxit & diffi¬
ciliorem reddidit: ꝓrponendo
adu̾sum se ꝓbatũ testimonium.
ñ est qui faeiat bonũ ñ est usq
adunũ: & quasi contraria testi

Expanded text:
quomodo accipienda essent testimonia, quae pro sua causa commemorauit. ipse autem quomodo sit accipiendum quod scriptum est: omnis homo mendax. omnino non soluit nec soluere poterit nisi correcto errore, quo credit hominem sine adiutorio gratiae dei per solam propriam uoluntatem posse esse ueracem. Sic aliam quae sequitur quaestionem proposuit nec soluit; immo uero auxit et difficiliorem reddidit proponendo aduersum se probatum testimonium: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum, et quas
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ dicenda ẽ ante resurrectio¬
nẽ suã eecła eiꝰ esse głosa: Mun¬
dat gͦ eam nc̃ lauachro aquȩ in
u̾bo abluens pecc̃ã p̃terita. & pel¬
lens ab ea dñatioñe malorũ angłoꝵ:
deinde ꝑficiens sanita tes ẽiꝰ. facit
cã occurrere in illã głosam sñ ma¬
cula et ruga. Quos eñi p̃desti¬
nauit illos & uocauit: & quos uo¬
cauit ipsos & iustificauit. Oͦs au¬
tẽ uistificauit: illos & glificauit.

Expanded text:
 dicenda est ante resurrectionem suam Ecclesia ejus esse gloriosa? Mundat ergo eam nunc lavacro aquae in verbo , abluens peccata praeterita, et pellens ab ea dominationem malorum Angelorum: deinde perficiens ejus sanitates, facit eam occurrere in illam gloriosam, sine macula et ruga. Quos enim praedestinavit, illos et vocavit; et quos vocavit, ipsos et justificavit; quos autem justificavit, i
Abbreviated transcription (Latin):
tͣa de qua loquit᷑. Qidsuꝑbit t̾ra
& emis: Uitiata ẽ : medicũ implo¬
ret. S̾ alũ me fac dñe elamat: sa¬
na anim̃a meã clamat. Qͥd inter¬
cludit has uoces: ut defendendo qͣ¬
si p̃sent̾ẽ possibilitatẽ. futurã impe¬
diat sanitat̃e:

Expanded text:
tura de qua loquitur — quid superbit terra tura de qua loquitur — quid superbit terra et cinis?—, uitiata est, medicum implorat: saluum me fac, domine, clamat; sana animam meam clamat. quid intercludit has uoces, ut defendendo quasi praesentem possibilitatem futuram inpediat sanitate
Abbreviated transcription (Latin):
ñ peccare: nũ audebimꝰ eũ dicere
& peccare posse & ñ peccare posse:
Absit anobis ut dm̃ peccare posse dica¬
mꝰ. Noneñi ut stulti putant ido ñ
erit om̃ps: qr nec mori potest & ne¬
care se ipsũ ñ potest. Qͥd̾ est gͦ qđ lo¬
quit᷑ & quib locutionũ regulis co¬
nat᷑ ꝑsuadere qđ ñ uult considerare:
dhuc addit & dicit. Quia uͦ posse
ñ peccare nr̃m ñ ẽ: etsi uoluerimꝰ ñ
posse ñ peccare. ñ possumꝰ ñ posse
ñpeccare. Intorte hoc dixit: & id̃o
subobscure. S ita posset dici pla¬
niꝰ. qr posse ñpeccare nr̃m ñ est :
seu uelimꝰ seu nolimꝰ possumꝰ ñ pec¬
care. Non enĩ ait seu uelimꝰ seu
nolimꝰ ñ peccamꝰ: sine dubio enim
mꝰ habere nos asserit ñ peccandi
possibilitate: quã nat᷑e insitã di¬
cit. S de hoĩe sanis pedib tolera¬
biliter dici pot̾. uelit nolit habet
ambulandi possibilitatẽ: confraclis
uͦ etsi uelit ñhabet. Uitiata ẽ na¬

Expanded text:
non peccare, num audebimus cum dicere non peccare, num audebimus cum dicere et peccare posse et non peccare ? absit a nobis ut deum posse peccare dicamus! non enim, ut stulti putant, ideo non erit omnipotens, quia nec mori potest et negare se ipsum non potest. quid est ergo quod loquitur et quibus loeutionuni regulis conatur persuadere, quod non uult considerare? adhuc addit et dicit: quia uero posse non peccare nostrum non est, et, si noluerimus non posse non peccare. non possumus non posse non peccare. intorte hoc dixit et ideo subobscure. sed ita posset dici planius: quia posse non peccare nostrum non est, seu uelimus seu nolimus, possumus non peccare. non enim ait: seu uelimus seu nolimus, non possumus; sine dubio enim mus habere nos asserit non peccare possibilitatem, quam naturae insitam dicit. sed de homine sanis pedibus tolerabiliter dici potest: uelit nolit habetis ambulandi possibilitatem; confractis uero, et si uelit, non habet. uitiata est na
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m. Si de integra & sana hoĩs
nat᷑a loqueret᷑ quã modo ñ habemꝰ.
spe eñi salui factisumꝰ. spes autẽ
quȩ uidet᷑ ñ est spes. si aut̃ qđ ñ
peccare nr̃m tm̃modo sit. quãuis
peccare nr̃m esse: nã & tẽ esset ad¬
uitoriũ di: & tamquã lum sanis
ocłis quo adiuti uideant se p̃be¬
re uolentib. Qͥa uͦde hac uita
disputat ubi corpꝰ qđ corrũpit᷑
aggrauat animã. & deprimit t̾¬
rena inhabitatio sensum multa co¬
gitantẽ: miror quo corde etiã sñ
aduitorio medicine saluatoris nr̃i.
nr̃m putat ẽẽ ñ peceare. posse uͦñ
peccare natͣȩ esse contendat: quã sic
apparet ẽẽ uitiatã: ut hoc maioris
sit uitii ñ uidere. Qͥ a ñ peccare in
peccare. Qͥd si aliꝰ dicat. qr nolle
infelicitatẽ nr̃m ẽ possumꝰ eam &
uelle & nolle: & tñeam uelle omino
ñpossumꝰ: Qͥs eñi ullo modo uelle
esse possit infelix. etiã aliud uult
ubi eũ & nolentẽ infelicitas consequa¬
tur: Deinde qr di multomagis est

Expanded text:
sana hominis natura loqueretur— quam modo non habemus; spe enim salui facti sumus; spes autem quae uidetur non est spes. si autem quod peccare nostrum tantummodo sit, quamuis peccare nostrum esset; nam et tunc esset adiutorium dei et tamquam lumen sanis oculis, quo adiuti uideant, se praebere uolentibus. quia uero de hac uita disputat, ubi corpus quod corrumpitur adgrauat animam et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem, miror quo corde etiam sine adiutorio medicinae saluatoris nostri nostrum putet esse non peccare, posse uero non peccare naturae esse contendat, quam sic apparet esse uitiatam, ut hoc maioris uitii sit non uidere. Quia non pecpeccare. quid, si alius dicat: \'quia nolle infelicitatem nostrum est, possumus eam et uelle et nolle\'? et tamen eam uelle omnino non possumus. quis enim ullo modo uelle esse possit infelix, etiamsi aliud uult ubi cum et nolentem infelicitas consequatur? deinde quia dei multo magis est
Abbreviated transcription (Latin):
tatis enĩ arbitrio inquit ac delibe
qđ beati esse uolumꝰ. qr id omĩno
nolle ñ possumꝰ: nescio qua & bona
constrictione nat᷑e. Nec dicere aude¬
mꝰ ido dm ñ uoluntatẽ s necessitatem
habere iusticiȩ: qr ñpot̾ uelle pecea¬
re. Actendite etiam q̃ secunt᷑. Hoc
inquit & de auditu. odoratu uel
uisu sentiri possibile ẽ: qđ audire.
odorari. uidere potestatis nr̃ȩ sit.
posse uͦ audire uł odorari uł uide¬
naturali consistat. Nut ego ñ in
telligo qͥddicat: aut ipse. Quo¬
modo enĩ in potestate nr̃a ñ est ui¬
dendi possibilitas: sic inpotestati
nr̃a ẽ non uidendi necessitas. qr n
potestate ẽ cecitas qua id ipsũ ui¬
dere posse nob̃si uolumꝰ adimamꝰ
Quomͦ aut̾ in nr̃a potestate ẽ uiden

Expanded text:
tatis enim arbitrio, inquit, ac delibetatis enim arbitrio, inquit, ac delibequod beati esse uolumus, quia id omnino nolle non possumus nescio qua et bona constrictione naturae nee dicere audemus ideo deum non uoluntatem sed necessitatem habere iustitiae. quia non potest uelle peccare. Adtendite etiam quae sequuntur. hoc, inquit, et de auditu, odoratu uel uisu sentiri possibile est, quod audire, odorari, uidere potestatis nostrae sit, posse uero audire uel odorari uel uidenaturali necessitate cotelligo quid dicat, aut ipse. Quomodo enim in potestate nostra non est videndi possibilitas, si in potestate nostra est non videndi necessitas, quia in potestate est caecitas, qua id ipsum videre posse nobis, si volumus, adimamus? Quomodo autem in potestate n
Abbreviated transcription (Latin):
uero qđ loqui possũ. meũ ñ est id̾
ẽ mei arbitrii atq uoluntatis: ne¬
cesse ẽ me semꝑloqui posse. & si uo¬
luero ñposse loqui. ñposse tñ non
posse loqui: nͥforte membrũ illd̃
adimã quo loquendi impleri offi¬
erũ potest. Alulta quide dici pos¬
sent quib si uelit homo adimat si¬
bi possibilitatẽ loquendi: ñ adem¬
pto illo membro quo loquimur.
uelut si aliqͥd fiat un uex ipsa tol-¬
lat᷑. loqui nemo poterit manentib
membris. Nonenĩ uox hõis membrũ
ẽ. Nexato sane aliquo interiore
membro fieri pot̾. ñ adempto. S
ne uerbo p̃mere uidear mͥq con¬
tentiose dicat᷑. etiã uexare adime¬
re ẽ : possumꝰ quidẽ id efficere. ut
ore aliquib uincłis sie clauso at¬
q obserato ut id aꝑire minime ua¬
leamꝰͥ neq ut aꝑiat᷑ in nr̃a sit po¬
testate cũ in potestate fuerit ut
clauderet᷑ : manente integritate
& sanitate membroꝵ. S ꝗd ad nos:
Uideamꝰ qͥd deinde contexat. Uolun¬

Expanded text:
 loqui possum meum non est, id est arbitrii mei atque uoluntatis, necesse est me semper loqui posse; et si uoluero non posse loqui, non possum tamen non posse loqui, nisi forte membrum illud adimam, quo loquendi inpleri officium potest. multa quidem diei possent, quibus, si uelit. homo adimat sibi possibilitatem loquendi non adempto illo membro quo loquimur. uelut si aliquid fiat unde uox ipsa tollatur, loqui nemo poterit manentibus membris; non enim uox hominis membrum est; uexato sane aliquo interiore membro fieri potest, non adempto. sed ne uerbo premere uidear mihique contentiose dicatur: \'etiam nexare adimere est\', possumus quidem id efficere et ore aliquibus uinculis sic clauso atque obserato, ut id aperire minime ualeamus neque ut aperiatur in nostra sit potestate, cum in potestate fuerit ut clauderetur manente integritate et sanitate membrorum. Sed quid ad nos? uideamus quid deinde contexat. uolun
Abbreviated transcription (Latin):
gatis manib constituat. ser uata
prsus integritate ac salute mẽbroꝵ
uelimꝰ ñ odorari nec om̃ino possimꝰ.
ociorẽ quẽ nolumꝰ trahimꝰ: Sicut
g̃ iste siilitudines false st̾: ita &
illł ꝓpt̃ qđ eas uoluit adibere.
equit᷑ enĩ &e dicit. Simili gͦ
modo de ñ peccandi possibi

Expanded text:
nibus ligatis constituat, seruata nibus ligatis constituat, seruata prorsus integritate ac salute membrorum uelimus non odorari nec omnino possimus,odorem quem nolumus trahimus. Sicut ergo istae similitudines falsae sunt, ita et illud propter quod est uoluit adhibere. sequitur enim et dicit: si- mili ergo modo de non peccandi p
Abbreviated transcription (Latin):
lentes uidere possumꝰ. siue ꝑnoctẽ
luminib q̃ forinsecus adhibent᷑ ac̃¬
emptis. siue nos quisquã in tenebrs¬
so loco aliquo includat: Item siqͥ
audire possumꝰ uł ñ possumꝰ in nꝑa
potestate ñ ẽ s in naturȩ constrieh¬
one. qđ uͦ audimꝰ uł ñ audimꝰ hoc
ẽ ꝓpriȩ uoluntatis: eur ñ attendat
quanta audiamꝰ inuiti q̃ penetͣnt
insensum nr̃m etiã aurib obtura¬
tis. sicuti ẽ de ꝓrimo serre stridor
uł grunnitus suis: quãꝗͣ. obtura¬
tio auriũ ostendat ñ in potestate
nr̃a ẽẽ aꝑtis aurib ñ audire: fã¬
cit etiã fortasse talis obturatio q̃
ipsũ sensum nr̃m adimat: ut iN
nr̃a potestate sit etiã audire ñ pos¬
se. De odoratu aut̃ qͥddicit. nͥ pa¬
rũ qđ dicit atdendit. ñesse innr̃a
potestate posse odorari uł ñ posse
s in nr̃a potestate ẽẽ hoc ẽ in lib̾a
uoluntate odorari uł ñ odorariᷤ
cũ inter odores graues & molestos q̃n
constituti fuerimꝰ. siqͥs nos illic li¬

Expanded text:
lentes uidere possimus siue per noctem luminibus quae forinsecus adhibentur ademptis siue nos quisquam in tenebroso loco aliquo includat? item si quod audire possumus uel non possumus in nostra potestate non est, sed in naturae constrietione, quod uero audimus uel non audimus. hoc est propriae uolnntatis, cur non adtendit, quanta audiamus inniti. quae penetrant in sensum nostrum etiam auribus opturatis. sicuti est de proximo serrae stridor uel grunnitus suis? quamquam opturatio aurium ostendit non in potestate nostra esse apertis auribus non audire, facit etiam fortasse talis opturatio, quae ipsum sensum nostrum adimat, ut in nostra potestate sit etiam audire non posse. de odoratu autem quod dicit. nisi parum quod dicit adtendit, \'non esse in nostra potestate posse odorari uel non posse, sed in nostra potestate esse\', hoc est in libera uoluntate, \'odorari uel non odorari\' cum inter odores graues et molestos quando constituti fuerimus, si quis nos illic ma
Abbreviated transcription (Latin):
dexteras. An audienda st̾ cetera:
Audienda plane: & corrigenda uti¬
q uł cauenda. llam eũdicit᷑ inqͥt
ipsum posse arbitrii humani om̃i¬
no ñ esse s nat᷑e. s au toris nat᷑e di
scilicet: & qui fieri pot̾ ut absq
cłi gr̃a intelligat᷑ qđ addm̃ ꝓprie
ꝑtinere censet: Iam cepit appare¬
re qͥd dicat. S ne forte fallam᷑. la¬
tiꝰ id explanat & clariꝰ. Sed ut hoc
manifestiꝰ fiat inquit: paulo latiꝰ
disputandũ est. Dicimꝰ enĩ euiꝰeumq
rei possibilitatẽ ñ tam in arbitrii
humam potestate. quã in nat᷑ȩ ne¬
cessate consistere. Exemplis etiam
uł similitudinib qͥddicat illustrat.
Utputa inqͥt loqui possũ. Qđ̾ loqui
possum meũ ñ est: qđ loquor me¬
um ẽ id ÷ ꝓpriȩ uoluntatis. & qr

Expanded text:
dexteras. An audienda sunt cetera? dexteras. An audienda sunt cetera? audienda plane et corrigenda utique uel cauenda. nam cum dicitur, inquit, ipsum posse arbitrii humani omnino non esse, sed naturae, sed auctoris naturae, dei scilicet, ecqui fieri potest ut absque dei gratia intellegtinere censetur ? iam coepit apparere quid dicat; sed ne forte fallamur, latius id explanat et clarius. sed ut hoc manifestius, inquit, fiat, paulo latius disputandum est. dicimus enim cuiuscumque rei possibilitatem non tam in arbitrii humani potestate quam in naturae necessitate consistere. exemplis etiam uel similitudinibus quid dicat inlustrat. ut puta, inquit, loqui possum. quod loqui possum meum non est; quod loquor meum est, id est propriae uoluntatis; et
Abbreviated transcription (Latin):
nure.
Ste uͦobiecta sibi questione in
qua reuera intolerabilis uidet᷑
cordib xꝑianis: qͥd respondeat
attendamꝰ. Ait enĩ. S hoc ẽ qđ
multos mouet inquiens qđ ñ ꝑd̃i
grãm homiñẽ sine peccõ esse posse
defendis. ꝓrsus hoc ẽ qđ mouet:
hoc ẽ qdđ obicimꝰ : rem ipsam dicit:
hocomĩno egerrume sustinemus.
hinc axꝑianis talia disputari:
ea quã in alios & in ipsos habemꝰ
dilectione ñferimꝰ. Audiamꝰ igit᷑
quomͦi se ab obiectione questionis
huiꝰ ixpediat. O ignorantiȩ ceci¬
tas inquit: olmꝑite mtis ignaui¬
a: que id sine ci gr̃a defensari exi¬
stumat. qđ do tm̃ audiat debere
reputari. Si nesciremꝰ quȩ sequan¬
tur: his tm̃mͦ auditis falsa nos de
illis iactante fama & quibusdam
fr̃ib idoneis testib asseuerantib
eredidisse putaremꝰ. Qd eñi dic̃i
breuiꝰ potuit & ueriꝰ. quã possi¬
bilitatem ñ peccandi quantacũq
ẽ uł erit in hõie ñ nisi do debere repu¬
tari: Hoc & nos dicimꝰ. Iungamꝰ gͦ

Expanded text:
ur. Iste uero obiecta sibi quaestione, in qua reuera intolerabilis uidetur cordibus christianis, quid respondeat adtendamus. ait enim: sed hoc est quod multos mouet, inquies, quod non per dei gratiam hominem sine peccato esse posse defendis. prorsus hoc est quod mouet, hoc est quod obicimus. rem ipsam dicit; hoc omnino aegerrime sustinemus, hinc a Christianis talia disputari ea quam in alios et in ipsos habemus dilectione non ferimus. audiamus igitur quomodo se ab obiectione quaestionis huius expediat: o ignorantiae caecitas, inquit, o inperitae mentis ignauia, quae id sine dei gratia defensari existimat, quod deo tantum audiat debere reputari! si nesciremus quae sequantur, his tantummodo auditis falsa nus de illis iactante fama et quibusdam fratribus idoneis testibus asseuerantibus credidisse putaremus. quid enim dici breuius potuit et uerius quam possibilitatem non peccandi, quantacumque est uel erit in homine, non nisi deo debere reputari? hoc et nos dicimus, iungamus
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ dat᷑ quid̃ s data ÷ etiã ut ẽẽt fideł.
Rectissime itaq alio loco in eod̾ libͦ
da miscd̾a: quãuis ibi minꝰ diligent̃
de illa quȩ ꝑd̾i ꝓpositũ fit uocatiõe
tractauerim. Nic liber sic incip̃
Sensus hii st̃ in epła pauli ad ro

Expanded text:
ergo datur quidem, sed data est etiam ut esset fidelis. ergo datur quidem, sed data est etiam ut esset fidelis. Rectissime itaque alio loco in eodem libro nda misericordia, quamuis minus ibi diligenter de illa, quae per dei propositum fit, uocatione tractauerim. Hic liber sic incipit: Sensus hi sunt in epistula - Pauli ad Ro
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ gͦ nõ uolentis neq cͤrentis s miseren¬
tis di eẽ qd̾ bñ oꝑam᷑. om̃ino uerissimũ ÷
s parũ de ipsa uocatiõe disserui. q̃ fit
scd̃m ꝓpositũ di. Non enĩ om̃ium qui
sieut enĩ in his qͦs elegit dͥs nõ oꝑas
fides inch̾at meritũ ut ꝑ mimꝰ di bñ
oꝑent᷑: sic in his quos dãpnat infĩdeli¬
tas ⁊ impietas. in chot penȩ meritũ.
ut ꝑ ipãm penam etiã male oꝑentur
uerissue dixi: s fidi m̾itũ etiã ip̃m
ẽẽ donũ di nec putaui querendũ ẽẽ
nec dixi. & alio loco. cuiꝰ enĩ miseret᷑
relinquit eũ ut male oꝑet᷑: s ⁊ illa
miscdã p̃cedenti m̾ito fidi tͥbuitur
⁊ ista obduratio p̃cedenti impietati.¬
Q d̾ quid̃ uerũ ÷. s et ad huc querend̃
erat. utrũ ⁊ meritũ fidi miscd̾a dei p̃¬
ueniat .i. ittrũ ista miscd̃a id̾o tantũ¬
mͦ fiat in homine qͥa fidel̾ ⁊ an etiã
facta fuerit ut fides eẽt. Legimꝰ enim

Expanded text:
ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei esse, quod bene operamur, omnino uerissimum est. sed parum de ipsa uocatione disserui, quae fit secundum propositum dei; non enim omnium, qui sicut enim in his, qfides incoat meritum, ut per munus dei bene operentur, sic in his, quos damnat, infidelitas et inpietas incoat poenae meritum, ut per ipsam poenam etiam male operentur, uerissime dixi, sed fidei meritum etiam ipsum esse donum dei nec putaui quaerendum esse nec dixi. Et alio loco: cuius enim miseretur, relinquit eum, ut male operetur. sed et illa misericordia praecedenti merito fidei tribuitur et ista obduratio pQuod quidem verum est; sed adhuc quaerendum erat utrum et meritum fidei de misericordia Dei veniat, id est, utrum ista misericordia ideo tantummodo fiat in homine, quia fidelis est, an etiam facta fuerit ut fidelis esset. Legimus enim,
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m legẽ fuerat adoptatꝰ. qm̃ qͥ eum
genuit eius matrẽ frĩs defuncti conui¬
geni dux̾at. It̃ uͥ dixi lucas uͦ ad ipsum
dauid ꝑ nathan ascendit. ꝑ quẽ ppħam
d̾s pecẽm ipsuis expiauit: ꝑ cuiꝰ nomi¬
nis ꝓpħam dicẽ debui: ne putaret᷑ d̾e
fuisse h̃o cũ alt̾ fuerit. qͣmiuis ⁊ ip̃e hoc
uocaret᷑. Hoc opus sic incip̃. ꝯ nter
om̃s diuinas auctoritates. Contͣ eplam¬
N trib libris contͣ eplam parmeni¬
nione sacm̃toꝵ. mali ꝯtaminent bo
nos ⁊ quẽadmodũ nõ contaminẽt.
sam. cui calupmando scisia fecer̃t
In quoꝵ libro t̾cio eum dissereretur
qͣmͦ sit accipiendũ qd̾ ait apłi aufer¬
te malũ ex uob̾ ipsis: alud qd̾ dixi
ut ex se ipso quisq auferat malũ. nõ
sic ÷ intelligendũ: s sie potiuis ut hõ
malꝰ auferat᷑ ex hominib bonis. qd̾

Expanded text:
secundum legem fuerat adoptatus, quoniam qui eum secundum legem fuerat adoptatus, quoniam qui eum genuit eius matrem, fratris defuncti coniugem, duxerat. item ubi dixi: Lucas uero ad ipsum Dauid per Nathan ascendit, per quem prophetam deus peccatum ipsius expiauit, per cuius nominis prophetam dicere debui, ne putaretur idem fuisse homo, cum alter fuerit, quamuis et ipse hoc uocaretur. Hoc opus sic incipit: Inter omnes diuinas auctoritates. CAPVT XLbusdam libris contra epistulam Parmeninione sacramentorum mali contaminent bonos et quemadmodum non contaminent dsam, cui calumniando scisma fecerunt. In quorum libro tertio, cum dissereretur, quomodo sit accipiendum, quod ait apostolus: auferte malum ex uobis ipsis, illud, quod dixi: ut ex se ipso quisque auferat malum, non sic esse intellegendum, sed sic potius, ut homo malus auferatur ex hominibus bonis, q
Abbreviated transcription (Latin):
er eosdem annos quib paulatĩ
libros de tͥnitate dictabã. scͥpsi
et alios labore continuo: int̃ponen
eos illoꝵ temꝑib: in quib sunt libͥ
eos qui tanꝙͣ dissentientib calũyni¬
ant᷑. Quoꝵ pͥmꝰ lib̾ adu̾sus illos scͥptꝰ
est. qui tanꝙͣ maxime sapientem
xp̃m uł honorant uł honorare se
fingunt. ⁊ ĩõ nolunt eutãgłio cre¬
dere. quia ñ ab iłso ilła conscͥpta st̃.
s ab eius discipłis. qͦs existimant ei
diumitatẽ qͣ cred̾etur dr errore tͥ¬
buisse. In quo libro qd̾ dixi ex abra¬
ham oepisse gentẽ hebreoꝵ: est qͥdẽ
et hoc credibile. ut hebrei uelut abͦ¬
hei dicti e̾e̾ uideant᷑: s ex illo uertꝰ
intelligunt᷑ appellati qui uocat᷑ heb̾
tanꝙͣ hebͣres. de qua re in libro sexto
decimo de ciuitate dĩ satis disserui. In
sd̾o aũ cum agerẽ de duob patͥb io¬
seph. ab alt̾o dixi genitũ. ab alt̾o adop¬
tatũ: s dicendũ fuit alt̾i adoptatũ.
Defuncto enĩ qd̾ mag̃ credendũ est

Expanded text:
er eosdem annos quibus paulatim libros de Trisitate dictabam, scripsi et alios labore continuo, interponens eos illorum temporibus, in quibus sunt libri eos, qui tamquam dissentientibus calumniantur. quorum primus liber aduersus illos conscriptus est, qui tamquam maxime sapientem Christum uel honorant uel honorare se fingunt et ideo nolunt euangelio credere, quia non ab illo illa conscripta sunt, sed ab eius discipulis, quos existimant ei diuinitatem, qua crederetur deus, errore tribuisse. In quo libro ex Abraham coepisse gentem Hebreorum est quidem et hoc credibile, ut Hebrei uelut Abrahei dicti esse uideantur, sed ex illo uerius intelleguntur appellati, qui uocabatur Heber, tamquam Heberei, de qua re in libro sexto decimo de ciuitate dei satis disserui. in secundo, cum agerem de duobus patribus Ioseph, ab altero dixi genitum, ab altero adoptatum; sed dicendum fuit: alteri adoptatum. defuncto enim, quod magis credendum est,
Abbreviated transcription (Latin):
fruens quisq uere beatꝰ sit. Itẽ q
in eod̾̃ uͥ dixi nec auẽ qͣdrupedẽ
memini qr ñ uidi. s phantasiam
talem facillime intueor. dũ alicui
formȩ uolatili qualẽ uidi adiumgo
aliõ duos pedes quales itidẽ uids
Hec dicens nõ potui recołe uolati¬
lia qͣdrupedia quȩ lex cõmemo¬
rat. Neq eñ ꝯputat in pedibus
duo pꝰteriora crura. quib locuste
saliunt. qͣs dic̃ minidas: ⁊ id̾o disc̾¬
nit ab ĩmundis talib uolatilib
quȩ ñ saliunt ilł crurib sic̃ sũt
scarabei. Om̃a qͥppe huiꝰmõi uo¬
latilia. quadrupedia uocant᷑ in le¬
ge. In duodecimo uelut expositio
facit᷑. nec sic puto intelligendũ
qd̾ dictũ ÷ qui aũ fornicat᷑. in corpꝰ
ꝓpͥũ peccat: tanꝙͣ ille hoc faciãt
qui ꝑꝑ adipiscenda ea quȩ ꝑ corpꝰ
sentiut᷑. tt in his finẽ boni sui
ponat. aliqͥd agit. Hoc enĩ longe
plura pecc̃a cõplectit᷑. ꝙͣ illa for¬

Expanded text:
fruens quisque uere beatus sit. itemque fruens quisque uere beatus sit. itemque in eodem ubi dixi: nec auem quadrupedem memini, quia non uidi, sed phantasiam tamen facillime intueor, dum alicui formae uolatili, qualem uidi, adiungo alios duos pedes, quales itidem uidi, haec dicens non potui recolere uolatilia quadrupedia, quae lex commemorat. neque enim conputat in pedibus duo posteriora crura, quibus locustae saliunt, quas dicit mundas, et ideo discernit ab inmundis talibus uolatilibus, quae non saliunt illis cruribus, sicut sunt scarabei. omnia quippe huius modi uolatilia quadrupedia uocantur in lege. In duodecimo ufacit; nec sic puto intelligendum quod dictum est, Qui autem fornicatur, in corpus proprium peccat , tanquam ille hoc faciat, qui propter adipiscenda ea quae per corpus sentiuntur, ut in his finem boni sui ponat, aliquid agit. Hoc enim longe plura peccata complectitur, quam illa for
Abbreviated transcription (Latin):
cum eoꝵ duodecimũ nondũ ꝑfecis¬
sem. ⁊ eos dutius terierẽ ꝙͣ possent
sustine̾ qui uehem̃ter hos habere
cupiebant: subtͣcti sunt mͥ minꝰ
em̃idati quã deberent ac possent.
qñ eos ede̾ uoluissem. Qd̾ postea¬
quã comꝑi quia et alia eoꝵ exem
tueram eos iam ip̃e nõ edẽ. s sic
hr̃e. ut in alio aliquo opusculo meo
quid mͥ deꝰ euenerit dicerẽ. Urgen¬
lui. em̃daui eos quantũ em̃dandõ
putaui: ⁊ compleui ⁊ edidi adum¬
gens eiꝰ ã capite epłam ꝙͣ seripsi
ad uenerabilem aureliũ ep̃m kar¬
thaginensis eccłe: quo tanꝙͣ pro¬
logo exposui. ⁊ quid accidisset. ⁊ qͥd
facere mea cogitatione uoluissẽ.
⁊ qͥd frm compellente caritate
fecissem. In quoꝵ libro und̾cimo
cũ de corꝑe uisibili agerẽ dixi. qͦ¬
circa id amare alieis᷑ est : qd̾ scd̃m
eũ amorẽ dictum ÷. quo aliqͥd sic
amat᷑. ut eo fruendo existimet
beatũ se e̾eᷤ qui hoc amat. Nã nõ
est alienari in laudem creatoris

Expanded text:
duodecim non perfecissem et eos diutius tenerem, quam possent sustinere, qui uehementer eos habere cupiebant, subtracti sunt mihi minus emendati, quam deberent ac possent, quando eos edere uoluissem. quod posteaquam conperi, quia et alia eorum aputueram eos iam ipse non edere, sed sic habere, ut alio aliquo opusculo meo, quid mihi de his euenerit, dicerem. urguenualui — emendaui eos, quantum emendandos putaui, et conpleui et edidi adiungens eis a capite epistulam, quam scripsi ad uenerabilem Aurelium, episcopum Carthaginiensis ecclesiae, quo tamquam prologo exposui et quid accidisset et quid facere mea cogitatione uoluissem et quid fratrum conpellente caritate fecissem. In quorum libro undecimo, cum de corpore uisibili agerem, dixi: quocirca id amare alienari est. quod secundum eum amorem dictum est, quo aliquid sic amatur, ut eo fruendo existimet beatum se esse, qui hoc amat; nam non est alienari in laudem creatoris
Abbreviated transcription (Latin):
ter fero. notabilem putẽ. Quali¬
ter aut̃e ad hec consulendũ ui¬
dices. ut dixi. tuȩ sapientiȩ dere¬
linquo. Nam ad me hoc ꝑtinert
credidi ꝓ ea quã xꝑo uł tibi d̾¬
beo earitate ut q̃ inquestio¬
nẽ ueniunt ñ tacerem. Qͥ eqͥdd
ꝓ ea gr̃a quã in te pusilli cũ ma¬
gnis miram᷑. uolueris aut ualu¬
eris. gratissime accipiemꝰ : tam¬
quã a nobis carissima & reueren¬
tissima auctoritate decretũ. Sane
qr urgente ꝑlatore timui me uel
ñ om̃ia uł hȩc ipsa minꝰ digne con¬
seiꝰ meaꝵe uiriũ posse dirigere: e¬
gi eũ uiro tam morib ꝗͣ eloquio
& studio claro: ut quanta posset
collecta siuis litteris intimaret:
quas coniunctas his destinare eu¬
raui. Est eñi talis qui etiã ꝓpter
hanc necessitatẽ dignꝰ tuȩ sc̃itatis
noticia iudicet᷑. Sẽs leontiꝰ diaconꝰ
eultor tuus eũ meis parentibus

Expanded text:
ter fero, notabilem putem. Qualiter fero, notabilem putem. Qualiter autem ad haec consulendum judices, ut dixi, tuae sapientiae derelinquo. Nam ad me hoc pertinere credidi, pro ea quam Christo vel tibi debeo charitate, ut quae in quaestionem veniunt, non tacerem. Quidquid pro ea gratia quam in te pusilli cum magnis miramur, volueris aut valueris, gratissime accipiemus, tanquam a nobis charissima et reverendissima auctoritate decretum. Sane quia, urgente perlatore, timui ne vel non omnia, vel haec ipsa minus digne, conscius mearum virium, possem dirigere; egi cum viro, tum moribus tum eloquio et studio claro, ut quanta posset collecta suis litteris intimaret: quas conjunctas his destinare curavi. Est enim talis qui, etiam praeter hanc necessitatem, dignus tuae Sanctitatis notitia judicetur. Sanctus Leontius diaconus cultor tuus, cum meis parentibu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ dixerã. Lalis ẽ eñĩ nẽ eoꝵ defi¬
nitio: preter illa q̃ ꝑfestinationẽ
aut obliuionẽ fortasse p̃derii.
ibros eũ editi fuerint quos deu
niuerso oꝑe moliris. queso haber
meream̃ : maxime ut ꝑeoꝵ au¬
toritatem siqua tͥ intius displi¬
cet. a dignitate tui nõis iam ñtet¬
pidi sequestremꝰ. Librũ etiã at
grã & libero arbitrio ñ habemꝰ
uꝑest ut eũ qr utilem q̃stioni con
fidimꝰ. meream acciꝑe. Nolo au¬
tẽ scĩtas tua sic me arbitret᷑ hec
seribere: quaside his quȩ nẽ edi¬
disti. ego dubitẽ. Sufficiat m pe¬
na meã. qd̃ a p̃sentiȩ tuȩ deliciis
exulatꝰ. salubrib tiuis uberib
nutriebar. ñ solum absentia tua
erueior: uerũ etiã ꝑuicatia quo¬
runda qui ñ tantũ manifesta rt¬
spuunt. s etiã ñ intellecta ripri
hendt̾. Ceterũ hac suspicione in
tantũ careo. ut potiꝰ infirmita¬
tem meã qua tales parũ patien¬

Expanded text:
non dixeram; talis est enim nunc eorum definon dixeram; talis est enim nunc eorum definitio praeter illa, quae per festinationem aut obliuionem fortasse praeterii. Libros, cum editi fuerint, quos de nniuerso opere moliris, quaeso habere mereamur, maxime ut per eorum auctoritatem, si qua tibi in tuis displit, a dignitate tui nominis iam non trepidi sequestremus. librum etiam de gratia et libero arbitrio non habemus: superest, ut eum, quia utilem quaestioni con- - fidimus. mereamur accipere. nolo autem sanctitas tua sic me arbitretur haec scribere, quasi de his, quae nunc edidisti. ego dubitem. sufficiat mihi poena mea, quod a praesentiae tuae deliciis exulatus, ubi salubribus tuis uberibus nutriebar, non solum absentia tua crucior uerum etiam peruicacia quorundam, qui non tantum manifesta respuunt, sed etiam non ihendunt. Caeterum hac suspicione in tantum careo, ut potius infirmitatem meam, qua tales parum patien
Abbreviated transcription (Latin):
penitus de tanta quorundã con¬
tradictione reticere. Sunt ex par¬
te tales ꝑsonȩ: ut his consuetudi¬
ne ȩccłastica laicos summ̃a reue¬
rentiã necesse sit exhibere. Qđ
quidẽ ita curauimꝰ ddo iuuante
seruare : ut cũ opꝰ fuit. ñ taceremꝰ
q̃ ad q̃stionis huiꝰ assertioñẽ exi¬
guitas nr̃aꝵ. uiriũ suggerebat.
S nec̃ summati quantũ festinatio ꝑla¬
toris admisit : hȩc uelut commo¬
nendo suggessi. Tuȩ sane pruden¬
die ẽ dispicere qͥd facto opꝰ sit : ut
intentio. Cui ego iam parũ ꝓdes¬
se existimo te reddere rationẽ: nͥ
& addat᷑ auctoritas quã transgre¬
di infatigabiliter contentiosa. cor¬
da ñpossint S plane illud tace¬
re ñ debeo: qd se dicant scĩtatem¬
tuã hoc excepto in om̃ib factis
& dictis admirari. Tuũ erit dec̾¬
nere quomͦ sit in hoc eoꝵ. contra¬
dictio toleranda. Nec mireris qł
aliter ul aliqua inhac epła ad¬
didi quantũ puto : q̃ insuꝑiori

Expanded text:
penitus de tanta quorundam contradictione reticere. sunt ex parte tales personae, ut his consuetudine ecclesiastica laicos summam reuerentiam necesse sit exhibere. quod quidem ita curauimus deo iuuante seruare, ut, cum opus fuit, non taceremus, quae ad quaestionis huius assertionem exiguitas nostrarum uirium suggerebat. sed nunc summatim, quantum festinatio perlatoris admisit, haec uelut commonendo suggessi. tuae sanctae prudentiae est dispicere, quid facto opus sit, ut tmperetur intentio. cui ego iam parum prodesse existimo te reddere rationem, nisi et addatur auctoritas, quam transgredi infatigabiliter contentiosa corda non possint. sed plane illud tacere non debeo, quod se dicant tuam sanctitatem hoc excepto in factis et dictis omnibus admirari. tuum erit decernere, quo modo sit in hoc eorum contradictio toleranda. nec mireris; quod aliter uel aliqua in hac epistula addidi, quantum puto, quae in superiore
Abbreviated transcription (Latin):
offendim᷑. cũ priꝰ meliora sentirent.
ido se uł maxime contulerunt:
qr si ꝓfiterent᷑ ab ea omĩa bona
merita p̃ueniri. & ab ipsa ut
possuit esse donari : necessitati
concederent dm̃ secłm ꝓpositũ &
consiliũ uoluntatis suȩ. oceulto
iudicio & oꝑe manifesto. aliud
uas condere in honorẽ. aliud in
contumeliam: qr nemo nͥ ꝑ gram
iustificet᷑. & nemo nͥ in p̃uarica¬
tione nascat᷑. S refugunt¬
stud fateri. diu̾ino q aseribere
oꝑi sc̃ã merita formidant. nec
acquieseunt p̃destinatũ ele¬
ctoꝵ numerũ nec augeri pos¬
se nec minui : ne locũ apud in¬
fideles ac negligentes cohortau¬
tiũ incitam̃ta ñ habeant: ac
suꝑflua sit industrie ac labo¬
ris indictio. cuiꝰ studiũ cessan¬
te electione frustrandũ ẽ. Ita
qͥemũ enĩ posse unũquẽq aut
ad eorrectionẽ aut ad ꝓfectũ
uocari. si seiat se sua negligen¬
tia bonũ ẽẽ posse. & libertat᷑e

Expanded text:
offendimur, cum prius meliora sentirent, offendimur, cum prius meliora sentirent, ideo se uel maxime contulerunt, quia, si profiterentur ab ea omnia bona merita praeueniri et ab ipsa, ut possint esse, donari, necessitate concederent deum secundum propositum et consilium uoluntatis suae occulto iudicio et opere manifesto aliud uas condere in honorem aliud in contumeliam, quia nemo nisi per gratiam iustificetur et nemo nisi in praeuaricatione nascatur. sistud fateri, divinoque adscribere operi sanctorum merita formidant; nec acquiescunt praedestinatum electorum numerum nec augeri posse nec minui, ne locum apud infideles ac negligentes cohortantium incitamenta non habeant, ac superflua sit industriae ac laboris indictio, cujus studium cessante electione frustrandum sit: ita demum enim posse unumquemque ad correctionem aut ad profectum vocari, si se sciat sua diligentia bonum esse posse, et libertatem