comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑspicit᷑ una patris filiiq potestas. urtꝰ
atq substantia. Sienim de filii manu q̃
dedit pat̾ nemo potest raꝑe & hȩc eadem
in patris manu sunt quȩ non rapuuis
abeo. liquido cõꝑbat᷑. omĩa patͥs & filii
ẽẽ cõmunia: & infilii manu tenere pa¬
trem. sicut patris manu tenent᷑ quȩ fi¬
lii sunt. Decimũ ẽ panem suũ esurien¬
ti dederit. ꝑ quod qued docemur. ele¬
mosinã non saturis faciendam sesuri¬
entib: nec dandum panem his qui ruc̃¬
taͣt plenitudine. s his qui mnanitate cru¬
ciant᷑. In pane autem omnis continet᷑
cib. Et significant᷑ dicit᷑ suũ: ne de rapi¬
nis & usuris & alieno malo quesitum pa¬
nem. uertamꝰ in miscd̾am. Redemptio
eñi anime uiri ꝓpͥe diuitiȩ. Quod multos
facere conspicimꝰ. sclientes & pauꝑes &
agricolas ut taceam demilitantium &
iudicũ uolentia. opprimunt ꝑpoten¬
tiam. uel furta cominittunt. ut de mul¬
tis parua pauꝑib tribuant & insuis

Expanded text:
spicitur una patris filiique potestas, virtus atque substantia; si enim de filii manu, quod dedit pater, nemo potest rapere, et haec eadem in patris manu sunt quae non rapiuntur ab eo, liquido comprobatur omnia patris et filii esse communia, et in filii manu tenere patrem sicut patris manu tenentur, quae filii sunt. Decimum est: « Panem suum esurienti dederit; » per quod docemur eleemosynam non saturis faciendam, sed esurientibus: nec dandum panem his qui ructant plenitudine, sed his qui inanitate cruciantur. In pane autem omnis continetur cibus. Et significanter dicitur suum, ne de rapinis et usuris, et alieno malo quaesitum panem vertamus in misericordiam. « Redemptio enim animae viri propriae divitiae . » Quod multos facere conspicimus clientes et pauperes et agricolas, ut taceam de militantium et judicum violentia, qui opprimunt per potentiam, vel furta committunt, ut de multis parva pauperibus tribuant, et in suis
Abbreviated transcription (Latin):
pientiam & disciplinam. & intelligere
u̾ba prudentiȩ. susciꝑe u̾sutias sermonũ.
& nosse iusticiam ueram. & post omnia.
corrigere iudicium. Quam obrem et
apłs rep̃hendit eos qui in ȩccła constitu¬
tisunt quod habeant inter se iudicia:
minimꝰq eligit᷑ atq contemptus qui iux¬
ta euangłm primus ẽ ut iudicet inter
uirum & uirum. qui destruxit ea quȩ
sit adueritatem iudicii ꝑuenire. Seqͥt᷑
in sexto decimo loco. inp̃ceptis meis am¬
bulauerit: & inseptimo decimo. iudicia
iustificationesq meas custodierit. ut
faciat ea. factaq custodiat. Quoꝵ utrũq
multiplicem habent intelligentiam:
si uelimus omĩa legis mandata replicare.
in quib p̃cepta dñi. & in quib iustifica¬

Expanded text:
 disciplinam, et intelligere verba prudentiae, suscipere versutias sermonum, et nosse justitiam veram, et post omnia corrigere judicium . Quamobrem et Apostolus reprehendit eos qui in Ecclesia constituti sunt, quod habeant inter se judicia, minimusque eligitur, atque contemptus, qui juxta Evangelium primus est, ut judicet inter virum et virum, qui destruxit ea quae sit ad veritatem judicii pervenire. Sequitur in sexto decimo loco: In praeceptis meis ambulaverit. Et in decimo septimo: Judicia et justificationes meas custodierit, ut faciat ea, factaque custodiat. Quorum utrumque multiplicem habet intelligentiam, si velimus omnia legis mandata replicare, in quibus praecepta Domini, et in quibus justifica
Abbreviated transcription (Latin):
autem & adutrumq popłm intelligi:
ut & isrł & gentiũ turba sua uitia de¬
relinquens. conu̾tat᷑ ad eum qui possit
sanare contritiones suas. Et facite
uerustatem litterȩ deserentes. uiuatis
in nouitate sp̃s. Cor nouum isrłis
ẽ cdere in eum quem prius negauerat.
Cor nouum gentium ẽ. idola derelinqͤre:
& mortuoꝵ cultura contempta credere
in eum qui ẽ ds uiuentium. Et qͣre
moriemun domus isrł: Melus ẽ
ut supra diximus exhortationem hanc
in qua scriptum ẽ. Conu̾timim & agite
penitentiam. suꝑ ꝑsona acciꝑe iudeoꝵ
quos non uult mori: & quib nunc lo¬
quit᷑. Quare moriemini domus isrłe
Qui habetis patres habraham. ysaac. &
uiuere miscđia: Quia nolo mortẽ
Nolo inquit uos mori. quos in salutem
genui. filios em̃ genui & exaltaur ipsi
autẽ spreuerunt me. Reu̾timini gͦ &
uiuite. Non dicit᷑ reu̾timini. nisi qui priꝰ¬
his cum dõ fuerant: & postea eiꝰ deseruere

Expanded text:
autem et ad utrumque populum intelligi: autem et ad utrumque populum intelligi: ut et Israel, et gentium turba, sua vitia derelinquens, convertatur ad eum qui possit sanare contritiones suas. Et facite  novum. Ut vetustatem litterae deserentes, vivatis in novitate spiritus. Cor novum Israelis, est credere in eum quem prius negaverat. Cor novum gentium, est idola derelinquere, et mortuorum cultura contempta, credere in eum qui est Deus viventium. Et quare moriemini, domus Israel? Melius est, ut supra diximus, exhortationem hanc in qua scriptum est: Convertimini, et agite poenitentiam, super persona accipere Judaeorum, quos non vult mori, et quibus nunc loquitur: quare moriemini, domus Israel, qui habetis patres Abraham, Isaac et vivere misericordia? Quia nolo mortem Nolo, inquit, vos mori, quos in salutem genui. Filios enim genui, et exaltavi: ipsi autem spreverunt me . Revertimini ergo, et vivite. Non dicitur revertimini, nisi his qui prius cum Deo fuerant, et postea ejus deseruere
Abbreviated transcription (Latin):
Nũnquid uiȩ meȩ non sunt equȩ domꝰ
q hodie isrł blasphemat dm̃:cur po¬
płm suum reliquerit. & gentium as¬
sumpserit multitudinem. Quos
arguit dñs quod uiȩ eoꝵ prauȩ sint.
dñi autem iusta sententia. ut ꝑditis
colonis prioribus. alios inuineã suam
mittat agricolas: quod intelligentes
in euangłii parabola dixere iudei. ñ
erit istud. Iccirco unumquẽq iux¬
ta uias suas iudicabo domus isrł: ait
dñs ds. Siue de gentium multitu¬
dine. siue de isrł popło sinit qui iudi¬
cant᷑. ñ ẽ ꝑsonaꝵ acceptio apud dm̃:. s
unꝰquisq sua coronabit᷑ fide. & impie¬
tate atq infidelitate damnabit᷑. Con¬
uertimini & agite penitentiã ab oĩb
imquitatib ur̃is: & non erit uobis in
ruinam iniquitas. Proicite ãuob̾ om̃s
preuaricationes ur̃as in quib p̃uarica¬
ti estis. Proprie ad isrł sermo iste di
rigitur: ut agant penitentiam & relin¬
quant iniquitates. siue p̃uaricationes
suas. quib in dm̃ p̃uaricati sunt. Pot̃

Expanded text:
domus que hodie Israel blasphemat Deum, cur populum suum reliquerit, et gentium assumpserit multitudinem. Quos arguit Dominus, quod viae eorum pravae sint, Domini autem justa sententia, ut perditis colonis prioribus, alios in vineam suam mittat agricolas. Quod intelligentes in Evangelii parabola, dixere Judaei: Non erit istud . Idcirco unumquemque juxta vias suas judicabo, domus Israel, ait Dominus Deus. Sive de gentium multitudine, sive de Israel populo sint qui judicantur: Non est personarum acceptio apud Deum , sed unusquisque sua coronabitur fide: et impietate atque infidelitate damnabitur. Convertimini et agite poenitentiam ab omnibus iniquitatibus vestris, et non erit vobis in ruinam iniquitas. Projicite a vobis omnes praevaricationes vestras, in quibus praevaricati estis. Proprie ad Israel iste sermo dirigitur, ut agant poenitentiam, et relinquant iniquitates, sive praevaricationes suas, quibus in Deum praevaricati sunt. Potest
Abbreviated transcription (Latin):
qnͣtomagis suum reddere: si tam̃ debi¬
toris indubitata pauꝑtas ẽ: Possumꝰ
quoq pignus reddere debitori. qnͣdo
ei cui dilectione comungimur. & qui
nob̃ debet mutuam caritatem. reddiinꝰ
pignus suũ: nichil debiti eiꝰ apud nos
ultra retinentes. Nonum possidet locũ.
& apłs loquit᷑. quod inter cęteros pec¬
catores ne uescendum quidem cum
huiꝰ cemodi sit: omnisq rapina mixta
uiolentiȩ ẽ. Nisi eñi uis fuerit illata:
rapina non ꝓficit.Est autem & sca ui¬
olentia. rapinaq optabilis. de qua¬
scribit & euangłm. a dieb ioħis bap¬
tiste regnum cęloꝵ uim patitur & ui¬
olenti diripiunt illud: dequa & iudas
fr̃ iacobi loquit᷑. Et alios quidem de
igne rapite alioꝵ uero qui iudicant᷑
miseremin. Econtͣrio adu̾sariȩ potes¬
tates. inꝑniciem eoꝵ quos rapiunt pre¬
dam raꝑe festinant. Quod significat
& iacob dicens. Bestia mala comedit eũ:
bestia mala rapuit ioseph. Unde & oues

Expanded text:
quanto magis suum reddere, si tamen debiquanto magis suum reddere, si tamen debitoris indubitata paupertas est? Possumus quoque pignus reddere debitori, quando ei, cui dilectione conjungimur, et qui nobis debet, mutuam charitatem reddimus pignus suum, nihil debiti ejus apud nos ultra retinentes. Nonum possidet locum: « et Apostolus loquitur, quod inter caeteros peccatores, ne vescendum quidem cum hujuscemodi sit. Omnisque rapina mixta violentiae est, nisi enim vis fuerit illata, rapina non proficit. Est autem et sancta violentia rapinaqscribit et Evangelium: A diebus Joannis Baptistae regnum coelorum vim patitur, et violenti diripiunt illud . De qua et Judas frater Jacobi loquitur: Et alios quidem de igne rapite: aliorum vero qui judicantur miseremini . Et e contrario adversariae potestates in perniciem eorum quos rapiunt, praedam rapere festinant. Quod significat et Jacob, dicens: Bestia mala comedit eum: b
Abbreviated transcription (Latin):
na: qui frĩs sui sp̃m contristauerit.
Sin autem tristicia alterius int̾ficit
contristantem: quid de iniquitate &
tyrannica mente dicendum ẽ. cui illud
conuenit. quid glat᷑ t̾ra & cums. ut ob¬
litus conditionis suȩ. quomͦ plenus
pituitis. felle. stercorib. & post paululũ
uermib exarandus. ponat iucȩlum
os suum & lingua eiꝰ ꝑtͣnseat usq ad
terram. & dicat cũ uͦ nabuchodonosor.
ascendam incelum. suꝑ sydera cȩli po¬
nam thronum meum. ero similis al¬
tissimo: Octauum ẽ pignus debitori
reddiderit. non omni debitori. alioqͥn
multis occasio recipiendorum pignoꝵ
fiet diuitiarũ materia: s ei debitori be
quo in lege scribit᷑ quod pauꝑ sit. & ꝓ¬
prium opposuerit uestimentũ. & ante
solis occasum oꝑimentum reciꝑe de¬
beat. ne cruciatus frigore clamet ad do¬
minũ qui ultor ẽ eiꝰ inuriȩ. Sin autẽ
iuxta ea quȩ secunt᷑ panem esurienti
dare debemus. & nudũ oꝑire uestim̃to.

Expanded text:
na, qui fratris sui spiritum contristaverit. na, qui fratris sui spiritum contristaverit. Si autem tristitia alterius interficit contristantem, quid de iniquitate et tyrannica mente dicendum est, cui illud convenit: Quid gloriatur terra et cinis ? ut oblitus conditionis suae quomodo plenus pituitis, felle, stercoribus, et post paululum vermibus exarandus, ponat in coelum os suum, et lingua ejus pertranseat usque terram, et dicat cum vero Nabuchodonosor: Ascendam in coelum, super sidera coeli ponam thronum meum, et ero similis Altissimo . Octavum est: Pignus debitori reddiderit. Non omni debitori, alioquin multis occasio recipiendorum pignorum, fiet divitiarum materia: sed ei debitori, de quo in lege scribitur, quod pauper sit, et proprium opposuerit vestimentum, et ante solis occasum operimentum recipere debeat , 208 ne cruciatus frigore, clamet ad Dominum, qui ultor est ejus injuriae. Sin autem juxta ea quae sequuntur, panem edare debemus, et nudum operire vestimento:
Abbreviated transcription (Latin):
q cesariensis primum ꝓorigene librũ.
pamphili martyris uocabulo cõmu¬
tarit. ut facilius tali laudatore libros
impiissimos peryarco romanis con¬
ciliaret aurib. Sequitur in loco sep¬
timo. Et hominem non contristaue¬
rit. siue ut .lxx. tͣnstulerunt. non op¬
presserit ꝑpotentiam: quo uicio atq
peccato nescio quis alienus sit. Et e¬
gyptii enĩ opprimebant hebreos per
potentiam. Unde & abacuch querit᷑.
quare impius opprimat iustũ. Atq
utinam de solis his diceret᷑ qui foris
sunt: & non de his qui intus.Solent
eñi & pͥncipes eccłaꝵ oppͥmere plebem
ꝑsuꝑbiam: de quib scriptum ẽ. Prm¬
cipem te constituerunt ne eleueris:. s
esto inter eos quasi unus exipsis. Et
nem non contristauerit: apłi congru¬
it testimonio. Nolite contristare sp̃m
scm̃ qui habitat inuobis. Et in euangło
qͦd iuxta hebreos natarei legere consu¬
erunt inter maxima ponitur crimi¬

Expanded text:
oque Caesariensis primum pro Origene librum, oque Caesariensis primum pro Origene librum, Pamphili martyris vocabulo commutarit, ut facilius tali laudatore libros impiissimos περὶ ἀρχῶν Romanis conciliaret auribus. Sequitur in loco septimo: Et hominem non contristaverit, sive, ut LXX transtulerunt, non oppresserit per potentiam. Quo vitio atque peccato nescio quis alienus sit. Et Aegyptii enim opprimebant Hebraeos per potentiam. Unde et Abacuc queritur, quare impius opprimat justum . Atque utinam de solis his diceretur qui foris sunt, et non de his qui intus. Solent enim et principes Ecclesiarum opprimere plebem per superbiam. De quibus scriptum est: Principem te constituerunt, ne eleveris: esto inter eos quasi unus ex ipsis . Enem non contristaverit, Apostolico congruit testimonio: Nolite contristare Spiritum sanctum, qui habitat in vobis . Et in Evangelio quod juxta Hebraeos Nazaraei legere consueverunt, inter maxima ponitur crimi
Abbreviated transcription (Latin):
lege coniungi. scriptura dicente cres¬
cite & multiplicamini & replete t̾rã.
certa concubitꝰ norint temꝑa. qndo
coeundum. qͣndo abuxoribus absti¬
nendum sit: quod quidem & apłs¬
p̃cipit. & eccłastes sonat. Tempus am-¬
plexandi: & tempus longe fier a com¬
plexib. Caueat gͦ & uxor ne forte uiẽ¬
ta desiderio coeundi celet uirum: &
maritus ne uim faciat uxori putans
omni tempore subiectam sibi ẽẽ debe¬
re coniugii uoluptatẽ. Unde & pau¬
lus. ut nouerit inquit unusquisq
possidere uas suũ inscĩtate & pudici¬
tia. Pulchre insẏxti pytagorici sen¬
tentiolis dicit᷑. Adulter ẽ uxoris pro¬
priȩ amator ardentior. Quem librũ
quidam inlatinam linguam tnͣsfe¬
rens martyris sixti nomine uoluit
illustrare.: non considerans intoto uo¬
lumine quod induas partes frustra
reticeri. Nec mirum si gentilem phy¬
losophum in martyrem & romauȩ
urbis ep̃m tͣnstulerit: cum eusebii qͦ¬

Expanded text:
lege conjungi Scriptura dicente: Creslege conjungi Scriptura dicente: Crescite et multiplicamini, et replete terram , certa concubitus norint tempora, quando coeundum, quando ab uxoribus abstinendum sit. Quod quidem et Apostolus et Ecclesiastes sonant: Tempus amplexandi, et tempus longe fieri a complexibus . Caveat ergo et uxor, ne forte victa desiderio coeundi illiciat virum, et maritus, ne vim faciat uxori, putans omni tempore subjectam sibi esse debere conjugii voluptatem. Unde et Paulus: Ut noverit, inquit, unusquisque possidere vas suum in sanctitate et pudicitia . Pulchre in Xysti Pythagorici sententiolis dicitur: Adulter est uxoris propriae, amator ardentior. Quem librum quidam in Latinam linguam 207 transferens, martyris Xisti nomine voluit illustrare: non considerans in toto volumine, quod in duas partes frustra reticeri. Nec mirum, si gentilem philosophum in martyrem et Romanae urbis episcopum transtulerit: cum Eusebii qu
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ a saluatore ꝓponitur suiꝰdam ho¬
minis qui ierichum descendens ala
tronibus uulneratus ẽ. qͣnͣdo int̾rogat
phariseos quiᷤ fuerit ꝓximus eiꝰ. do-¬
cens illum eẽ ꝑximum qui benefece¬
rit. Potest uixta misticos intellectus
uxor intelligi scĩ uiri sapientia. dicen¬
te salomone ama illam & amplexa¬
bit᷑ te. dilige illam & custodiet te.
quam contaminare desiderat qui
alioꝵ benedicta rep̃hendit. & facibus
accensus inuidiȩ sc̃a uiolat. casta cor¬
rumpit.pura contaminat. Sextum
ẽ.& ad mulierem siue uxorem mens¬
truatã. ñ accesserit. Per singulos
menses grauia atq torpentia mulie¬
rum corporaimmundi sanguinis ef¬
fusione releuant᷑: quo tempore siuir
coierit cum muliere dicunt᷑ concepti
fȩtus uicium seminis trahere: ita ut
lepsi & elephantiaci. exhac conceptio
nies corrupta degeneret. Precipitur
gͦ uiris. ut ñ solum in alienis mulie¬
rib s insiuis quoq quib uidentur

Expanded text:
quae a Salvatore proponitur, cujusdam hoquae a Salvatore proponitur, cujusdam hominis qui tronibus vulneratus est: quando interrogat Pharisaeus, quis fuerit proximus ejus, docens illum esse proximum, qui bene fecerit. Potest juxta mysticos intellectus uxor intelligi sancti viri, sapientia, dicente Salomone: Ama illam, et amplexabitur te: dilige illam, et custodiet te . Quam contaminare desiderat, qui aliorum benedicta reprehendit, et facibus accensus invidiae, sancta violat, casta corrumpit, pura contaminat. Sextum est: Et ad mulierem, sive uxorem menstruatam non accesserit. Per singulos menses, gravia atque torpentia mulierum corpora, immundi sanguinis effusione relevantur. Quo tempore si vir coierit cum muliere, dicuntur concepti foetus vitium seminis trahere: ita ut leprosi et elephantiaci ex hac conceptionnies corrupta degeneret. Praecipitur ergo viris, ut non solum in alienis mulieribus, sed in suis quoque, quibus videntur
Abbreviated transcription (Latin):
& fortiora non te scruteris. om̃s hereti¬
cos arguit inmontib comedere suꝑbiȩ.
& eccliasticam despicere simplicitatem:
& nescire de sescriptum. Ds suꝑbis
resistit: humilib autẽ dat gr̃am. Qrͣto
loco ponit᷑. & oclos suos non leuauerit
ones.lxx. tͣnͣstulerunt. Idola autem
id ẽ simulachra quȩ de suo corde fixert.
om̃s heretici faciunt: ad quȩ leuant
cordis oculos. qui falsitatem eoꝵ atq
mendatium putauerint ueritatem.
Domus autem isrł simulachra dicunt᷑.
quȩ repꝑiunt᷑ in ȩccla. & ꝑ occasionem
falsi nominis scientiȩ simplices quos¬
q seducunt: ut philosophoꝵ dognia¬
ta introducant indomum isrł. eoꝵ
scilicet qui dm̃ mente conspiciunt.
sui. nͥ omnis homo ꝑximus intelliga¬
tur uidet᷑ eẽ p̃ceptum ut ab amicoꝵ
nos abstineamus urorib. inimicoꝵ uͦ
& ignotoꝵ comuges libere polluamꝰ.
Proximus gͦ omnis homo hominis ac¬
cipiendus. iuxta parabolam euangłii

Expanded text:
et fortiora te, ne scruteris , » omnes haeretiet fortiora te, ne scruteris , » omnes haereticos arguit in montibus comedere superbis, et ecclesiasticam despicere simplicitatem, et nescire de se scriptum: « Deus superbis resistit, humilibus autem dat gratiam . » Quarto loco ponitur: « Et oculos suos non levaverit ones transtulerunt. Idola autem, id est, simulacra quae de suo corde finxerunt, omnes haeretici faciunt, ad quae levant cordis oculos, qui falsitatem eorum atque mendacium putaverint veritatem. Domus autem Israel simulacra dicuntur, quae reperiuntur in Ecclesia; et per occasionem falsi nominis scientiae, simplices quosque seducunt, ut philosophorum dogmata introducant in domum Israel, eorum scilicet qui Deum mente conspiciunt. sui, nisi omnis homo proximus intelligatur, videtur esse praeceptum, ut ab amicorum nos abstineamus 206 uxoribus; inimicorum vero, et ignotorum conjuges libere polluamus. Proximus ergo omnis homo hominis accipiendus, juxta parabolam Evangelii,
Abbreviated transcription (Latin):
te diuisumẽ. iudicium uerũ fecisse
int̾̃ uirũ & uirum. siue ꝓximũ suũ:
sextum decimũ. inp̃ceptis dñi ambu¬
lasse: septimũ decimũ. iudicia iustifi¬
cationes illius custodisse. Quoꝵ singu¬
la quid uelint: dicemꝰ inconseqñtibus.
Si fuerit ait uir iustus. & fecerit iudici¬
um. Scriptũ ẽ inꝓu̾biis. Cogitationes
iustoꝵ iudicia. Qui hanc uirtutem
possederit. ut nichil sine racione faci¬
at & iudicio potest illud ꝓpħicum di¬
cere. Iudicia dñi uera iuftificata inse¬
met ipsis. Et cum recte omnia iudica¬
rit. ut ñ accipiat ꝑsonam pauꝑis in
iudicio. implebit p̃ceptum dñi: sicut
maiorem sic & minorem iudicabit
audacter dicens. Desiderauit anima
mea de siderare iudicia tua in omni
tempore. Eiterum. Uiam ueritatis
elegiaudicia tua non sum oblitus.
Et in eodem psalmo. Cognoui dñe qr
ꝓficiet beatitudinem. ut intelligat
iudicia dñi. quȩ sunt abyssus mul¬
ta. & dicat cum apło. o ꝓfundum di¬
uitiarũ & sapientie & scientiȩ dñi.

Expanded text:
sum est, judicium verum fecisse inter virum et virum, sive proximum suum; decimum sextum, in praeceptis Domini ambulasse; decimum septimum, judicia et justificationes illius custodisse. Quorum singula quid velint, dicemus in consequentibus. Si fuerit, ait, vir justus et fecerit judicium. Scriptum est in Proverbiis: Cogitationes justorum judicia . Qui hanc virtutem possederit, ut nihil sine ratione faciat et judicio, potest illud propheticum dicere: Judicia Domini vera, justificata in semetipsis , et cum recte omnia judicarit, ut non accipiat personam pauperis in judicio, implebit praeceptum Domini: Sicut minorem, sic et majorem judicabis , audacter dicens: Desideravit anima mea desiderare judicia tua in omni tempore . Et iterum: Viam veritatis elegi, judicia tua non sum oblitus . Et in eodem psalmo: Cognovi quia jusproficiet beatitudinem, ut intelligat judicia Domini, quae sunt abyssus multa; et dicat cum Apostolo: O profundum divitiar
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpħȩ. hoc ẽ exodus & iezechiel. im¬
mo ipse ds qui & hic & ibi locutus ẽ. ne¬
quaqm insentenciis discrepare uidea¬
tur. aut hic corrigere quod ibi male
dixerit. Siquis autẽ uel meliorem uł
alterũ sensum potuerit repperire. qͥ
contrarioꝵ inter se testimomoꝵ scan¬
dalum tollat: illiꝰ magis aequiescen¬
dum sententiȩ ẽ. Uiuo ego dicit
dñs. si erit uobis ultra parabola hȩc
in ꝓu̾bium iuisrł. Ecce om̃s aminȩ

Expanded text:
et Prophetae, hoc est, Exodus et Ezechiel, imet Prophetae, hoc est, Exodus et Ezechiel, immo ipse Deus qui et hic et ibi locutus est, nequaquam in sententiis discrepare videatur, aut hic corrigere, quod ibi male dixerit. Si quis autem vel meliorem, vel alterum sensum potuerit reperire, qui contrariorum inter se testimoniorum scandalum tollat, illius magis acquiescendum sententiae est. Vivo ego, dicit Dominus, si erit vobis ultra parabola haec in proverbium in Israel. Ecce omnes ani
Abbreviated transcription (Latin):
ficant eam. nisi dñs custodierit ciuita¬
tem. frustra uigilabit qui custodit eãe
Adꝓbationẽ autẽ huiꝰ rei quod neqͣqm
primus pulsus cogitationis immo par¬
uus mentis instuctus pumat᷑
a deo. s siquod mente conceꝑis oꝑe
consummeszillud de genesi ꝓferendũ
ẽ. Cham peccauit irridens nuditatem
patris: & sententiam non ipse qui risit
s filius eiꝰ suscepit chanaan. Maledictꝰ
ait chanaan: seruus erit fratrum suoꝵ.
Quȩ eñĩ iusticia ẽ. ut pater peccauerit.¬
& infilium sentencia ꝓferat᷑: Nec non
quod incontrariam partem point
apłs. saluam ẽe mulierem si filii eiꝰ ꝑ¬
manserint infide & sc̃itate & pudicicia.
uidet᷑ sententiȩ iusticiã non habere:
ut si filii boni fuerint & nepotes. saluen
parentes. Qnͣti enim parentes scĩ sunt.¬
go scđ̾m sensum hc̃ cuncta accipienda
quem supͣdiximꝰ: peccata parentum
atq generantium. in ramis non inya¬
dice puniri. Hoc interim deꝓu̾bio si¬
ue parabola dixisse sufficiat: qͦd lex

Expanded text:
t eam: nisi Dominus custodierit civitatem, frustra vigilat qui custodit eam . Ad probationem autem hujus rei, quod nequaquam primus pulsus cogitationis, immo parvus mentis instinctus puniatur a Deo, sed si quod mente conceperis, opere consumes, illud de Genesi proferendum est: Cham peccavit, irridens nuditatem patris; et sententiam non ipse qui risit, sed filius ejus suscepit Chanaam: Maledictus, ait, Chanaan; servus erit fratrum suorum . Quae enim justitia est, ut pater peccaverit, et in filium sententia proferatur? Necnon quod in contrariam partem ponit Apostolus , salvam esse mulierem, si filii ejus permanserint in fide, et sanctitate, et pudicitia, videtur sententia justitiam non habere, ut si filii boni fuerint et nepotes, salventur parentes. Quanti enim parentes sancti sunt, etgo secundum hunc sensum cuncta accipienda quae supra diximus, peccata parentum atque generantium, in ramis, non in radice puniri. Hoc interim de proverbio sive parabola dixisse sufficiat: quod Lex
Abbreviated transcription (Latin):
rum. inp̃ceptis meis ambulauerit. & iu¬
dicia mea custodierit. ut faciat ueritatẽ.
hic iustus ẽ: uitauiuet ait dñs deus.
Homo autem qui fuerit iustus. qui facte
iudicium & iusticiam. suꝑ montes non
comederit. & ocłos suos non leuauerit
ad cogitationes domus isił. & uxorẽ ꝓxi¬
mi sui non contaminauerit. & ad mulie¬
rem fluentem sanguinem non accesserit.
& hominem ñ oppresserit. pignus debi¬
tori reddiderit. & rapinam ñ rapuerit.
panem suum esurienti dederit. & nudũ
oꝑuerit uestimñto. & pecumam suam

Expanded text:
averit, et judicia mea custodierit, ut faciat veritatem: hic justus est, vita vivet, dicit Dominus Deus. LXX; Homo autem qui fuerit justus, qui facit judicium et justitiam; super montes non comederit, et oculos suos non levaverit ad cogitationes domus Israel; et uxorem proximi sui non contaminaverit, et ad mulierem fluentem sanguine non accesserit; et hominem non oppresserit; pignus debitori reddiderit; et rapinam non rapuerit, panem suum esurienti dederit; et nudum operuerit vesti
Abbreviated transcription (Latin):
derunt oppressisse ꝑpotentiã: octauũ.
pignus debitori reddidisse. nonum.
ꝑuim nichil rapusse. uł iuxta .lxx.
rapinã uon rapuisse: decimũ. panem
suũ esurienti dedisse: undecimũ. nu¬
dum oꝑuisse uestim̃to: duodecimũ.
adusuram pecumam ñ dedisse: tciũ
decimũ. nichil exhis quȩ dederis am

Expanded text:
derunt, oppressisse per potentiam; octavum, derunt, oppressisse per potentiam; octavum, pignus debitori reddidisse; nonum, per vim nihil rapuisse, vel, juxta LXX, rapinam non rapuisse; decimum, panem suum esurienti dedisse; undecimum, nudum operuisse vestimento; duodecimum, ad usuram pecuniam non dedisse; tertium decimum, nihil
Abbreviated transcription (Latin):
it. ab inquitate au̾terit manum suam.
at eas. hic iustus ẽ :uita uiuet dic̃ adonay
dñs. Uultis ait scire. hoc quod dictũ
ẽ. peccata patrum reddam in terciam
& quartã generationem. ñ id sonare qd̾
pleriq estimant. nec simile eẽ huic sen¬
tencie. patres comederunt uuam acer¬
bam & dentes filioꝵ obstupuerunt: au¬
dite que illaturus sum. Si fuerit pat̃
iustus qui hȩc fecerit & illa ñ fecerit. &¬
habuerit filium pessimũ qͥ desertis uir¬
tutibus patris. se flagiciis mancipa¬
rit: ñ ne & iste uita uiuet quia iustus
ẽ & ille morte moriet᷑ quia omnia ꝑpe¬
trarit quȩ pat̾ uitando iustus effectus ẽ:
Uideamꝰ catalogum untutum patris:
que mͥ uident᷑ indecem & septem par¬
tes diuidi. Quarum primum ẽ. fecisse
iudicium: scd̃m huic sumle. iudicio co¬
pulasse iusticiam. t̾cium. ñ comedisse
inmontibꝰ: quartũ. ocłos ñleuasse adi
uxoris uitasse complexus: septimum.
hominẽ ñ contristasse. siue ut .lxx. edi¬

Expanded text:
t ab injustitia avertet manum suam, at eas: hic justus est, vita vivet, dicit Adonai Dominus. Vultis, ait, scire hoc quod dictum est: Peccata patrum reddam in tertiam et quartam generationem , non id sonare quod plerique existimant; nec esse simile huic sententiae: Patres comederunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt : audite quae illaturus sum: si fuerit pater justus, qui haec fecerit, et illa non fecerit, et habuerit filium pessimum, qui, desertis virtutibus patris, se flagitiis manciparit; nonne et iste vita vivet quia justus est; et ille morte morietur, quia omnia perpetrarit, quae pater vitando justus effectus est? Videamus catalogum virtutum patris, quae mihi videntur in decem et septem partes dividi. Quarum primum est, fecisse judicium; secundum huic simile, judicio copulasse justitiam; tertium, non comedisse in montibus; 204 quartum, oculos non levasse ad iuxoris vitasse complexus. Septimum, hominem non contristasse, sive, ut LXX edi
Abbreviated transcription (Latin):
quod scriptum ẽ. Am̃amen dico uobis.
qui sermonem meum audit. & credit
ei qui misit me. habet uitam ȩt̃nam:
& iniudicium non ueniet. s tͣnsibit
demorte inuitam. Illud autem qd̃ aba¬
laam dicit᷑ moriatur anima mea inma¬
nib iustoꝵ. hunc habet sensum: ut cu
one uiuoꝵ. Non ẽ eñi deus mortuoꝵ s
uiuorũ. Et si balaam ut uerissime ẽ
uilinguam nr̃am tnslatum uanum po¬
płin sonat. ꝑspicuum ẽ quod uanus
prius gentium populus desideret ha¬
bere consortium cum animab iustoꝵ.
abraham. ysaac. & iacob. qui ẽytesis
id ẽ recti & iusti nuncupant᷑: unde &
geneseos liber ex eoꝵ uocabulo nomen
accepit. Et uir si fuerit iustus. &
fecerit iudicium. & iusticiam. in mon¬
tib non comederit. & ocłos suos non

Expanded text:
quod scriptum est: Amen amen dico vobis: qui sermonem meum audit, et credit ei qui misit me, habet vitam aeternam: et in judicium non venit, sed transibit de morte in vitam . Illud autem quod a Balam dicitur: Moriatur anima mea in animabus justorum : hunc habet sensum, ut cupone viventium . Non est enim Deus mortuorum, sed vivorum . Et si Balaam, ut verisimile est, in linguam nostram translatum, vanum populum sonat: perspicuum est quod vanus prius gentium populus desideret habere consortium cum animabus justorum, Abraham, Isaac et Jacob, qui εὐθεῖς, id est, recti et 203 justi nuncupantur. Unde et Geneseos liber, ex eorum vocabulo nomen accepit. Et vir si fuerit justus, et fecerit judicium et justitiam; in montibus non comederit, et oculos
Abbreviated transcription (Latin):
fili hominis quid parabola hec inter
filios isrł dicentium: patres comede¬
runt uuam acerbam. & dentes filioꝵ
obstupuerunt: Hoc quod .lxx.
dixerunt. fili hominis: in hebraico
non habet᷑. Monet autem scͥptura
diuina. illud quod in exodo dictum
ẽ. ego sum dñs ds tuus deus emulator.
qui reddo peccata patrum suꝑ filios
usq ad terciam & quartam generatio¬
nem his qui oderunt me. & facio mi¬
sericordiam in milia his qui diliguis
me & custodiunt prece pta
mea. & iterum. descendit dñs
innube & astitit iuxta moysen. & in¬
uocauit moyses nomen dñi. & tran¬
siit dñs ante faciem eiꝰ. & inuocauit
dicens. dñe deus miserator
& misericors. patiens et

Expanded text:
est parabola haec in filios Israel, dicentium: Patres comederunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt? Hoc quod Septuaginta dixerunt, fili hominis, in Hebraico non habetur. Monet autem divina Scriptura illud quod in Exodo dictum est: Ego sum Dominus Deus tuus. Deus aemulator, qui reddo peccata patrum super filios, usque ad tertiam et quartam generationem his qui oderunt me, et facio misericordiam in millia his qui diligunt me, et custodiunt praecepta mea . Et iterum: Descendit Dominus in nube et astitit juxta Moysen, et invocavit Moyses nomen Domini, et transiit Dominus ante faciem ejus, et invocavit eum, dicens: Domine Deus miserator et misericors, patie
Abbreviated transcription (Latin):
tem sublimis illa natura peccato non
caret: quid dicendum ẽ de hominib.
qui fragili carne circun dati debent
loqui cum apło. miser ego homo quis
me liberabit de corꝑe mortis huiꝰ. et
illud. Ut cum omnia fecerimꝰ debeamꝰ
dicere. serui inutiles sumꝰ. qͦd debuimꝰ
facere fecimꝰ. Et nisi dñs ȩdificauerit¬

Expanded text:
tem sublimis illa natura peccato non tem sublimis illa natura peccato non caret, quid dicendum est de hominibus, qui fragili carne circumdati, debent loqui cum Apostolo: 201 Miser ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus ? Et illud, ut cum omnia fecerimus, debeamus dicere: Servi inutiles sumus: quod debuimus facere, fecimus . Et: Nisi D
Abbreviated transcription (Latin):
ari. Sunt qui hoc quod inerodo scͥptũ ẽ.
reddens iniqui¬
cates patrum suꝑ
filios int̃ciam
& quartã genera¬
cionem. ita edis serant. ut ad anim̃a
humanã sentenciam referant. patr̃e
si cogitatio peccatum conceꝑit: nepot̾e
generationem. si non solum feceris qͦd
malum & scelestum. s inituis sceleribus
glorieris: scd̾m illud quod scriptum ẽ.
impius cum in ꝑfundum maloꝵ uene¬
stimulos cogitationum quas greci
propãteias uocant. sine quib nullus
hominum ẽẽ potest. nequaquã punit:
s sicogitata quis facere decreuerit. aut
ipsa quȩ fecerit. noluerit corrigere pe¬
nitentia. Unde scriptum ẽ. Nullus ho¬
minum sine peccato. nesiunus qͥd̃e
diei fuerit uita eiꝰ: numerabiles autẽ
auni uitȩ illius. Et in alio loco. Quis
głabitur castum se habere cor: Et rur¬
sum. Astra quoq non sunt munda
in conspectu eiꝰ: & aduersus angelos
suos ꝑu̾sum quid ex cogitauit. Sin au¬

Expanded text:
ari. Sunt qui hoc quod in Exodo scriptum est: ari. Sunt qui hoc quod in Exodo scriptum est: Reddens iniquitates patrum super filios in t quartam generationem, ita edisserant, ut ad animam humanam sententiam referant, patrem si cogitatio peccatum conceperit; nepotes, generationem, si non solum feceris quod malum est et scelestum, sed in tuis sceleribus glorieris, secundum illud quod scriptum est : Impius cum in profundum malorum venestimulos cogitationum, quas Graeci προπαθείας vocant, sine quibus nullus hominum esse potest, nequaquam punit; sed si cogitata quis facere decreverit, aut ipsa quae fecerit, noluerit corrigere poenitentia. Unde scriptum est: Nullus hominum sine peccato, nec si unius quidem diei fuerit vita ejus. Numerabiles autem anni vitae illius . Et in alio loco: Quis gloriabitur castum se habere cor? Et rursum: Astra quoque non sunt munda in conspectu ejus: et adversus Angelos suos perversum quid excogitavit . Sin au
Abbreviated transcription (Latin):
multȩ miserationis. & infeit reddens
inquitatem patrum suꝑ filios filioꝵ¬
& filios hoc indicat quod tante miscdĩȩ
sit. ut non statim puniat. s sentenciã
differat punendi. Sin autem uindiẽ¬
ta peccantium differtur interciam
& quartã generationẽ: cum iustis scĩs¬
q quid amplius facit: Sequit᷑. Et ser¬
uans iusticiam & miscdiam in multa
milia. his qui custodiunt mandata
eiꝰ. & faciunt p̃cepta illiꝰ. Scͥptun ẽ ui
ꝓu̾bus. Sic̃ uua acerba dentib noxiaẽ.
& fuinus oculis: sic iniquitas his qui
utunt᷑ ea. Ex quo ꝑspicuum ẽ. non ali¬
oꝵ dolere dentes & obstupescere:s eoꝵ
qui uuam acerbam comeder̃t. Est au¬
tem loci istius hic sensus. Quomͦ si qͥs
uelit dicere. patres uuam acerbam
comederunt. & dentes filioꝵ obstupu¬
erunt ridiculum ẽ. & nullam habens
consequentiã : sic inquum ẽ atq ꝑu̾sũ
peccare patres. & filios nepotesq cruci¬

Expanded text:
multae miserationis, » et infert « reddens multae miserationis, » et infert « reddens iniquitatem patrum super filios, et filios filiorum; » hoc indicat quod tante misericordiae sit, ut non sdifferat puniendi. Sin autem vindicta peccantium differtur in tertiam et in quartam generationem, cum justis sanctisque quid amplius facit. Sequitur: Et servans justitiam et misericordiam in multa millia, his qui custodiunt mandata ejus, et faciunt praecepta illius. Scriptum est in Proverbiis: Sicut uva acerba dentibus noxia est, et fumus oculis: sic iniquitas his qui utuntur ea . Ex quo perspicuum est, non aliorum dolere dentes et obstupescere, sed eorum qui uvam acerbam comederint. Est autem loci istius hic sensus: quomodo si quis velit dicere: Patres uvam acerbam comederunt, et dentes filiorum obstupuerunt, ridiculum est, et nullam habens consequentiam: sic iniquum est atque perversum peccare patres, et filios nepotesque cruci
Abbreviated transcription (Latin):
in iustum uidet᷑. ut alius peccet & aliꝰ
puniat᷑. S exeo quod sequit᷑ his qui
me oderunt: cõminationis siue p̃cep¬
ti scandalum soluit᷑. Non eñi ideo pu¬
munt᷑ inc̾cia & quarta generatione.
quia deliquerunt patres eoꝵ. eum
patres potius qui fuerunt peccatores
punri debueriant. s quia patriun ex¬
titerunt emulatores & oderunt diñ.
hereditario malo & impietate. in ramos
quoq de radice crescente. Solent in
hoc loco heretici qui uetus non recipi¬
unt instrumentum. contͣ creatorem
dicere. Quam bonꝰ
trum reddit
lns qui non peccaue ruit:iimo
quanta ineo crudelitas. ut iram suam
rationem. Quib nos respondebimꝰ: &
in hoc di creatoris clementiam demons¬
trari. Non em̃ truculentiȩ ẽ. & seuerita¬
tis. iram tenere usq ad t̾ciam & quartã
generationem: s signum miscdĩȩ. penã
differre peccati. Quando eñi dic̃. dñs
deus miserator & misericors patiens &

Expanded text:
injustum videtur ut alius peccet, et alius injustum videtur ut alius peccet, et alius puniatur. Sed ex eo quod sequitur: his qui me oderunt, comminationis, sive praecepti scandalum solvitur. Non enim ideo puniuntur in tertia et quarta generatione, quia deliquerunt patres eorum, cum patres potius qui fuerunt peccatores puniri debuerint; sed quia patrum exstiterunt aemulatores, et oderunt Deum haereditarquoque de radice crescente. Solent quoque in hoc loco haeretici qui vetus non suscipiunt Instrumentum, contra Creatorem dicere: Quam bonustrum reddit his qui non peccaverunt: imo quanta in eo crudelitas, ut iram suam rationem? Quibus nos respondebimus, et in hoc Dei creatoris clementiam demonstrari. Non enim truculentiae est et severitatis iram tenere usque ad tertiam et quartam generationem: sed signum misericordiae poenam differre peccati. Quando enim dicit: « Dominus Deus miserator et misericors, patiens, et
Abbreviated transcription (Latin):
reddens iniquitates patrum suꝑfili¬
os. & suꝑ filios filioꝵ int̾ciam & quar¬
tam generationẽ. sic accipi debere
quasi parabolam̃ & ꝓu̾bium. ut aliud
inuerbis sonet. aliud insensu teneat:
quod inparabola quoq duarũ aqui¬
larum supͣ diximus. Unde & dñs in
ꝑiam inqͥt iparabola os meum:
loquar ꝓpositio. nes abuntio. Et in
euangło parabolam sementis & lolii.
& sinapis quod cum sit minimum om¬
nũ seminum inmagnam consurgit
arborem. ita ꝓponit: ut aliud p̃cendat
uiu̾bis. aliud insensib teneat. Et nos
usq in presentem diem putabamꝰ. duo
testimonia exodi quȩ supͣ posuimꝰ ñ eẽ
parabolam. s simplicem explicare sen¬
tenciam: & quã qm non auderemꝰ qͥp¬
piam dicere. nec uas fictile loqui con¬
tra figulum. quare ita uel ita me fe¬
cisti: tamen scandalum patiebam᷑ oc¬
cultum. quod iniusticia uideret᷑ dĩ.
alium peccare. & alium luere peccata.
Sienim reddit peccata patrum suꝑfi
lios interciã & quartã generationem:

Expanded text:
ens iniquitates patrum super filios et super filios filiorum, in tertiam et quartam generationem ; » sic accipi debere, quasi parabolam et proverbium, ut aliud in verbis sonet, aliud in sensu teneat, quod in parabola quoque duarum aquilarum supra diximus. Unde et Dominus in riam, inquit, in parabola os meum, loquar propositiones ab initio. » Et in Evangelio parabolam sementis et lolii et sinapis, quod cum sit minimum omum seminum, in magnam consurgit arborem , ita proponit, ut aliud praetendat in verbis, aliud in sensibus teneat. Et nos usque in praesentem diem putabamus duo testimonia Exodi, quae supra posuimus non esse parabolam, sed simplicem explicare sententiam. Et quamquam non auderemus quidpiam dicere, nec vas fictile loqui contra figulum, quare ita, vel ita me fecisti: tamen scandalum patiebamur occultum, quod injustitia videretur Dei, alium peccare, et alium luere peccata. Si enim reddit peccata patrum super filios in tertiam et quartam generationem,
Abbreviated transcription (Latin):
reuiuis¬
cerent hydre nouel¬
la plantaria. & iuxta
fabulas poetarum
scylla mortua neqͣꝗͣ.
mme scyllei seuirent canes. qui latͣre
non cessant: & hereticis dĩ ꝑcussis ma¬
nui. ne temptarent᷑ si fieri potest etiã
electi. heresis ipsa non morit᷑. heredi¬
tariis contra nos odioꝵ suoꝵ catulis
derelictis. qui nr̃a simulantes. genit¬
cis antiquȩ & pellacis ulixi uenena
non deserunt. labiaq tantum melle
cireum linunt: & iuxta eloquia scͥp¬
turarum mollierunt. u̾ba sua suꝑ
oleum. ipsa autem sunt iacula. & ia¬
cula ignita: quȩ scuto fidei repellen¬
da simul & extinguenda sunt. Hec
dixi filia estochium. ut laborantem
tem orationib iuues. ut sextũ uolum̃
explanationũ in iezechiel meo ore
suo sensu dñs explicet: eiusdemq sp̃s¬

Expanded text:
revivisreviviscerent hydrae novella plantaria, et juxta fabulas poetarum, Scylla mortua, nequaquam in me Scyllaei saevirent canes, qui latrare non cessant: et haereticis Dei percussis manu, ne tentarentur, si fieri potest, etiam electi Dei , haeresis ipsa non moritur, haereditariis contra nos odiorum suorum catulis derelictis, qui nostra simulantes, genitricis antiquae, et pellacis Ulyssis venena non deserunt: labiaque tantum melle circumlinunt; et juxta eloquia Scripturarum , mollierunt verba sua super oleum: ipsi autem sunt jacula, et jacula ignita, quae scuto fidei repellenda simul et exstinguenda sunt. Haec dixi, filia Eustochium, ut laborantem tem, orationibus juves, et sextum volumen Explanationum in Ezechiel, meo ore, suo sensu Dominus explicet; ejusdemque Sp
Abbreviated transcription (Latin):
popłm: qui exsiccauit lignum uiri¬
de iudeoꝵ. florens & germinans in lege
& ꝓpħis. & frondere fecit lignum ari¬
dum nationum: ut quod semꝑ locutꝰ
ẽ oꝑe compleret. Hoc idem significan
s meonis in euangłio u̾ba dicentis.
Ecce hie positus ẽ inruinam & resur¬
rectionem multoꝵ: & granum sina¬
pis. quod cum minimum sit omĩb
bitaculum ẽ. Quidam alit̾ int̾p̃tat᷑.
lignum sublie humiliatum & hu¬
mile exaltatum. referentes ad passio¬
nem dm̃ saluatoris: qui cum infor¬
ma dei ẽẽt. non fapinam arbitratus
equalem se ẽẽ deo. sed exinanuit se
formam serui accipiens: & post resur¬
rectionem ipsum lignum postea sub¬
limatum ẽ. qd̾ prius uirens morte
siccatum ẽ. & postea reuiuiscens pris¬
q referunt ad isrł. qd̃ primo aduen¬
tu humiliatus sit & arefactus. & scd̃o
restituat᷑ in pristinũ statũ:. impleto
illo quod dicit apłs paulus. Cum
intrauerit plenitudo gentiui: tẽ
medio
serpente
confosso.
non

Expanded text:
populum, qui exsiccavit lignum viripopulum, qui exsiccavit lignum viride Judaeorum florens et germinans in lege et prophetis, et frondere fecit lignum aridum nationum, ut quod semper locutus est, opere compleret. Hoc idem significant Simeonis in Evangelio verba, dicentis: « Ecce hic positus est in ruinam, et resurrectionem multorum . » Et granum sinapis, quod cum minimum sit omnibus bitaculum est . Quidam aliter interpretantur, lignum sublime humiliatum, et humile exaltatum, referentes ad passionem Domini Salvatoris. Qui cum in forma Dei esset, non est rapinam arbitratus aequalem se esse Deo: sed exinanivit se, formam servi accipiens ; et post resurrectionem, ipsum lignum postea sublimatum est, quod 198 prius virens, morte siccatum, et postea reviviscens, prisque referunt ad Israel: quod primo adventu humiliatus sit et arefactus: et secundo restituatur in pristinum statum, impleto illo quod dicit Apostolus Paulus: Cum intraverit plenitudo gentium, tuncmedio serpente confosso, non
Abbreviated transcription (Latin):
dri sublimis. de uertice ramoꝵ eiꝰ: ut
sit regnum humile. & non eleuecur.
Dñs autem ds pat̾ omp̃s qui locutus
ẽ ad ierechiel. tollit de stirpe regia.
& degenere dauid. & plantat super
mon¬
tem excelsum & eminen¬
tem:
qui loquit᷑ in psalmo.
Ego autem constitutus sum rex abeo:
suꝑ syon montem scm̃ eiꝰ. Defecerat
enim princeps de iuda. & dux de isrł.
donec ueniret cui reposi¬
tum ẽ: & ipse erat expec¬
tatio gentium. Iste erupit
ingermen & fecit fructum. & cedros
om̃s sua sublimitate suꝑauit. ita
ut habitent sub eo omnes uolueres
cȩli. & cuncta uolatilia illiꝰ ꝓtegant᷑
umbraculo. de quo dic̃ abacuch. cor¬
nua inmanib eiꝰ ibi abscondita ẽ
forti tudo eiꝰ. & qui congre¬
gare  desiderat quasi gallina
pullos sub alas suas: & omma
regionis ligna cognoscant quod
ipse sit dñs. tr̃opicos. decre den¬
tib loquens. Iste ẽ qui isrł
quondam sublime lignum humi¬
liauit. & exaltauit humilem gentiũ

Expanded text:
tice ramorum ejus, ut sit regnum humile et non elevetur. Dominus autem Deus Pater omnipotens, qui locutus est ad Ezechiel, tollit de stirpe regia et de genere David, et plantat super montem excelsum et eminentem, qui loquitur in psalmo: « Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus . » defecerat enim princeps de Juda, et dux de Israel, donec veniret cui repromissum est: « Et ipse erit exspectatio gentium . » Iste erupit in germen, et fecit fructum, et cedros omnes sua sublimitate superavit: ita ut habitent sub eo omnes volucres coeli, et cuncta volatilia illius protegantur umbraculo. De quo dicit Habacuc: « Cornua in manibus ejus, ibi abscondita est fortitudo ejus. » Et qui congregare desiderat, « quasi gallina pullos suos, sub alas suas . » Ut omnia regionis ligna cognoscant quod ipse sit Dominus, τροπικῶς de credentibus loquens. Iste est, qui Israel quondam sublime lignum humiliavit, et exaltavit humilem gentium
Abbreviated transcription (Latin):
dium eiꝰ nidificabit. & scient omna
ligna regionis. quia ego dñs humilia
ui lignum sublime. & exaltaui lignũ
humile. & siccaui lignum uiride. &
frondere feci lignum aridum. E go
dñs locutus sum & feci. Lxxͦ. Quia
hȩc dic̃ adonay dñs. Et auferam ego
de electis cedri deuertice. & dabo de
capite ramorum eiꝰ. de corde eorum
auferam. & plantabo suꝑ montem
ercelsum & suspendam illud in mon¬
te sublimi isrł & plantabo: & afferet
germen & faciet fructum & erit i
cedrum magnam. Et requiescet sub
ea omr̃is auis. & omne uo latile
subumbra eiꝰ requiescet. & rami
eiꝰ restituent᷑. & scient omĩa ligna cãpi
quia ego dũis qui humilio lignum
excelsum. & exalto lignum humile.
&e arefacio lignum uiride. & germi¬
nare facio lignum aridum. Ego dñs
locutus sum & facio. Noc quod

Expanded text:
dium ejus nidificabit. Et scient omnia dium ejus nidificabit. Et scient omnia ligna regionis, quia ego Dominus humilui lignum sublime | et exaltaui lignum humile, et siccaui lignum uiride, et frondere feci lignum aridum, ego Dominus locutus sum 196 et feci. LXX: Quia haec dicit Adonai Dominus: Et auferam ego de electis cedri de vertice + et dabo de capite ramorum ejus  de corde eorum auferam, et plantabo super montem excelsum, et suspendam illud in monte sublimi Israel, et plantabo, et afferet germen, et faciet fructum, et erit in cedrum magnam, et requiescet sub ea omnis avis, et omne volatile sub umbra ejus requiescet ÷ et rami ejus restituentur  et scient omnia ligna campi, quia ego Dominus qui humilio lignum excelsum, et exalto lignum humile: et arefacio lignum viride, et germinare facio lignum aridum. Ego Dominus locutus sum et facio. Hoc quod
Abbreviated transcription (Latin):
apłs loquit᷑. quos tradidi sathanȩ ut
discant non blasphemare:&e in alio lo¬
co. quos tradidi inquit sathanȩ in in¬
teritum carnis. ut sp̃s saluus fiat.
Non debemꝰ ergo si forsitan obaliquod
peccatum de congregatione fratrum
& dedomo dei eicim᷑ reluctari: s equo
animo latam innos ferre sententiam.
sam meam: & cȩtera. Et frequent᷑ eue¬
nit. ut alteri subditi ad alterũ tnͣsea¬
mus. qui nobis suũ ꝓmittat auxiliũ.
nec faciat inpristina sentencia ꝑma¬
nere: quod omni ratione uitandum
ẽ: ne siccent᷑ palinites nr̃i & germina
arescant. & contra pactum di facere
credamur. Hȩc dicit dnĩs dd̃. Et
sumam ego demedulla cedri subli¬
inis. & ponam deuertice ramorũ eiꝰ
tenerum distringam. & plantabo suꝑ
montem excelsum & emiuentem. in
monte sublum isił plantabo illud:
& erumpet ingermen. & faciet fruc̾¬
tum. & erit incedrum magnã. Et
habitabunt sub eo omnes uolueres.
unu̾sum uolatile subumbra fron¬

Expanded text:
Apostolus loquitur: Quos tradidi Satanae, ut Apostolus loquitur: Quos tradidi Satanae, ut discant non blasphemare . Et in alio lco: Quos tradidi, inquit, Satanae in interitum carnis, ut spiritus salvus fiat . Non debemus ergo, si forsitan ob aliquod peccatum de congregatione fratrum et de domo Dei ejicimur, reluctari: sed aequo animo latam in nos ferre sententiam, sam meam, et caetera. Et frequenter evenit, ut alteri subditi ad alterum transeamus, qui nobis suum repromittat auxilium; nec faciat in pristina sententia permanere. Quod omni ratione vitandum est, ne siccentur palmites nostri et germina arescant: et contra pactum Dcredamur. « Haec dicit Dominus: Et sumam ego de medulla cedri sublimis et ponam de vertice ramorum ejus; tenerum distringam. Et plantabo super montem excelsum et eminentem; in monte sublimi Israel plantabo illud; et erumpet in germen, et faciet fructum, et erit in cedrum magnam. Et habitabunt sub ea omnes volucres, universum volatile sub umbra fron
Abbreviated transcription (Latin):
leo incubili suo. insidiat᷑ ut rapiat
pauꝑem. In bonam partem de aquila
dicit᷑. quod iustus diues effectus. faciat
sibi alas sic̃ aquilȩ: ut posit reu̾ti inido¬
mum p̃cessoris sui. Et mysaia scͥptũ ẽ.
quod iustipennas afferant ut aquile:
currant & non lassent᷑. ambulent & ñ
esuriant. Recte autem ille qui dixerat.
fortitudine faciam. & sapientia intelli¬
gentiȩ auferam terminos gentium.
& uires earum dep̃dabor. & cõmouebo
ciuitates que habitant᷑. & orbem t̾rarũ
uniu̾sum app̃hendam manu quasi
nidum : sic̃ confracta oua. nunc subꝑ
sona aquilȩ describit᷑. quod neqͣqmͣ
uelit delibano qui int̃pretat᷑ candor.
& refertur ad chimiama. paruuila atq
humilia uirgulta ꝑstringere. s sum¬
initates cedroꝵ. & de pͥncipib ac de
stirpe regia. iuxta illud abacuch esce
eiꝰ electe: ponitq testamentũ cumhis
quos ceꝑit. ut regi babilomo colla
subinittant & impleant illud quod

Expanded text:
leo in cubili suo: insidiatur ut rapiat leo in cubili suo: insidiatur ut rapiat pauperem . In bonam partem de aquila dicitur, quod justus dives effectus faciat sibi alas sicut aquilae, ut possit reverti in domum praecessoris sui. Et in Isaia scriptum est, quod justi pennas afferant sicut aquilae : currant et non lassentur: ambulent, et non esuriant. Recte autem ille qui dixerat: Fortitudine faciam, et sapientia intelligentiae auferam terminos gentium, et vires earum depraedabor: et commovebo civitates quae habitantur, et orbem terrarum universum apprehendam manu quasi nidum, et sicut confracta ova , nunc sub persona aquilae describitur: quod nequaquam velit de Libano, qui interpretatur candor, et refertur ad thymiama, parvula atque humilia virgulta perstringere, sed summitates cedrorum, et de principibus, ac de stirpe regia, juxta illud Abacuc: Escae ejus electae . Ponitque testamentum, cum his quos ceperit, ut regi Babylonio colla submittant, et impleant illud quod