comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sedũ uolant tangunt: qͥa & con¬
fessione uocum. & uircitu sibi
unanimitate iungunt᷑. Qđ qͥa
solius diuinȩ uirtutis. ẽ. & dis¬
umnctis temporibꝰ missos in fidei
p̃dicatione conungere: & dissi¬
milibus uirtittibus preditos. ful¬
gore intentionis unire: recte dr̃
Nunqͥd conungere ualebis mican¬
tes stellas pliades: Ac sidicer& ut
ego: qui unus om̃ia impleo. atq
inunitatis sensu. electoꝵ mentes
implendo coniungo: In arcturo
autẽ qui ꝑ gẏrũ suũ. nocturna
spacia ñ casurus illiistrat: neqͣqͣm
particulatim edita uita sc̃oꝵ. sed
tota simul ȩccła designat᷑. Quȩ. fa-¬
tigationes qͥdem patit᷑: nec tam̃
ad defectũ ꝓprii status inclinat᷑.
Girũ laboꝵ tolerat: sed ad occasũ
cũ temporibus non festinat. Neq
enĩ ad ima poli. arcturus cum no.¬
cturno tempore ducit᷑: sed dũ ipse
uoluit᷑. nox finit᷑: quia nimirum
dũ scã ȩccła innumeris tribulatio¬

Expanded text:
dum volant tangunt, quia et condum volant tangunt, quia et confessione vocum, et virtutum sibi unanimitate junguntur. Quod quia solius divinae virtutis est, et disjunctis temporibus missos in fidei praedicatione conjungere, et dissimilibus virtutibus praeditos fulgore intentionis unire, recte dicitur, Nunquid conjungere valebis micantes stellas Pleiades? Ac si dicat ut ego, qui unus omnia impleo, atque in unitatis sensu electorum mentes implendo conjungo. autem, qui per gyrum suum nocturna spatia non occasurus illustrat, nequaquam particulatim edita vita sanctorum, sed tota simul Ecclesia designatur, quae fatigationes quidem patitur, nec tamen ad defectum proprii status inclinatur. Gyrum laborum tolerat, sed ad occasum cum temporibus non festinat. Neque enim ad ima poli Arcturus cum nocturno tempore ducitur, sed dum ipse volvitur, nox finitur: quia nimirum dum sancta Ecclesia innumeris tribulatio
Abbreviated transcription (Latin):
ostender&: ait. Ex ipso. & ꝑ ipsũ¬
& in ipso. sunt om̃ia Atq ut u.¬
nitatem eius trinitatis intima.¬
cula scłoꝵ amen. Qui igit᷑ ñ ipsis.
sed ipsi subdidit: unu̾ naturalit̾.
tria scđm ꝑsonas innotuit: quod
suꝑiꝰ t̾cio ipsum dix̃. Quasi gͦ &
uno in loco plyades sitȩ sunt. qͥa
concordit̾ de deo sentiunt. & tam̃
sem& ipsas non tangunt: qͥa sic̃
dictũ est ꝑ huiꝰ mundi tempora
ac brȩuit̃ iezechiel ꝓpħa describit:
qui cũ se diuersi generis animalia
erant pennȩ eoꝵ alteriꝰ ad alterũ
Pennȩ qͥppe animaliũ alteriꝰ ad al.¬
terũ iunctȩ sunt: quia & si dissimi.¬
lia sunt quȩ agunt᷑ uno tamen eo.¬
demq sensu. sibi scõꝵ uoces uirtu.¬
tesq sociant᷑ & quãuis aliꝰ ratio.¬
nabilit̾ cuncta agendo sit homoᷤ
aliꝰ in passionibus fortis aduersa
mundi ñ timendo sit leo: aliꝰseme.
ata rapiendo contemplationis
uolatu sit aquila: pennis tamen

Expanded text:
ostenderostenderet in ipso sunt omnia . Atque ut unitatem ejusdem Trinitatis intimarcula saeculorum, amen . Qui igitur non ipsis, sed ipsi subdidit, unum naturaliter, tria secundum personas innotuit, quod superius tertio idipsum dixit. Quasi ergo et uno in loco Pleiades sitae sunt, quia de Deo concorditer sentiunt, et tamen semetipsas non tangunt, quia sicut dictum est per hujus mundi tempora ac breviter Ezechiel propheta describit, qui cum diversi generis animalia erant pennae eorum alterius ad alterum . Pennae quippe animalium alterius ad alterum junctae sunt, quia etsi dissimilia sunt quae agunt, uno tamen eodemque sensu sibi sanctorum voces virtutesque sociantur. Et quamvis alius rationabiliter cuncta agendo sit homo, alius in passionibus fortis adversa mundi non timendo sit leo, alius per alta rapiendo contemplationis volatu sit aquila, pennis se tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ptoris sibi concinant. diximꝰ: nunc
quomͦ in ostendenda unitate trini¬
tatis concordit᷑ liiceant. de monstre.¬
mꝰ. Diuersis qͥppe tẽporibꝰ huic
mundo. dauid. esayas. & paulus
apparuit: sed tam̃ nullus eoꝵ al.¬
teri diuersum sensit: quia & si se.¬
m& ipsos ñ nouerant facie: unũ
tam̃ didicerant ex diuina cognitio¬
ne. Dauid qͥppe ut auctore om̃iũ¬
dm̃ trinitat᷑e ostendere: dixꝰ. Be.¬
nedicat nos ds̃ ds̃ nr̃: benedicat
nos ds: Ac ne t̾cio dm̃ nõminans
tres deos dixisse putaret᷑: ilico eꝰ¬
addidit. & mȩ tuant eũ om̃s fi¬
nes terrȩ: Qui enĩ non eos sed eũ
subdidit: unũ. tria quȩ dixerat
dem de unitate trinitatis aꝑir&.
seraphin uoces expͥmens ait. Sc̃s¬
unitatẽ diuinȩ substantiȩ scinde
uideret᷑: adiunx̾. Dñs deus saba¬
oth. Qui gͦ ñ dñi dii. sed dñs ds̃
addidit: unu existere qđ t̾cio
scm̃ uocauerat indicauit. Paulꝰ
quoq ut oꝑatione̾ sc̃e trinitatis

Expanded text:
ptoris sibi concinant diximus, nunc ptoris sibi concinant diximus, nunc quomodo in ostendenda unitate Trinitatis concorditer luceant demonstremus. Diversis quippe temporibus huic mundo David, Isaias et Paulus apparuit; sed tamen nullus eorum alteri diversum sensit, quia etsi semetipsos non noverant facie, unum tamen didicerant ex divina cognitione. David qDeum in Trinitate ostenderet, dixit: Benedicat nos Deus, Deus noster, benedicat nos Deus : ac ne tertio Deum nominans, tres deos dixisse putaretur, illico addidit: Et metuant eum omnes fines terrae. Qui enim non eos, sed eum subdidit, unum tria, quae dixerat dem de unitate Trinitatis aperiret, Seraphim vocem exprimens ait: Sunitatem divinae substantiae scindere videretur, adjunxit: Dominus Deus sabaoth. Quia ergo non domini dii, sed Dominus Deus addidit, unum existere quod tertio sanctum vocaverat indicavit. Paulus quoque ut operationem sanctae Trinitatis
Abbreviated transcription (Latin):
origine usq ad eiꝰ t̾minũ. diu̾sis
temporibꝰ ad ꝓpħandũ missi. iuxta
aliquid sibi coniuncti sunt. & iux¬
ta aliqͥd ñ coniuncti : Stellȩ enim
pliades sic̃ supra dictũ. ẽ. uicini¬
tate sibi conuinctȩ sunt: tactu
quia unũ p̾dicant: sed ñ sem&ip¬
sos tangunt: quia in diuersis tem¬
poribꝰ partiunt᷑. Quã diuersis te.¬
diuisi qͥdem fuer̾ tẽpore: sed ñ p̃¬
dicatione. Nam abel redẽptoris
nr̃i passionẽ significans: agnu̾ in
sacrificio obtulit. De cuius passi¬
one esayas ait. Sic̃ agnꝰ coram ton¬
dente obmutescet: & ñ aꝑi& os
agnꝰ qui tollit peccata mundi. Ec.¬
ce diuisi qͥdem temporibꝰ missi: &
tam̃ concordit̾ de redemptoriᷤᷤ nr̃i
innocentia sentientes: eundẽ ag¬
nũ ioħs ostendendo. esayas p̃uiden¬
do. abel offerendo lociitus . ẽ. & qr̃e
ioħs in ostensione: quẽ esayas in lo.¬
cutione: hc̃ abel significando. in
manibus tenuit. Quia gͥ quomͦ
pliades stellȩ de humanitate redẽ¬

Expanded text:
num diversis temporibus ad prophetandum missi, juxta aliquid sibi conjuncti sunt, et juxta aliquid non conjuncti. Stellae enim Pleiades sicut supra dictum est in citate sibi conjunctae sunt, tactu quia unum praedicant: sed non semetipsos tangunt, quia diversis temporibus patiuntur. Quam diversis temDivisi quidem fuerunt tempore, sed non praedicatione. Nam Abel Redemptoris nostri passionem significans, agnum in sacrificio obtulit , de cujus passione Isaias ait: Sicut agnus coram tondente se obmutescet, et non aperiet os  qui tollit peccata mundi . Ecce divisis quidem temporibus missi, et tamen concorditer de Redemptoris nostri innocentia sentientes, eumdem agnum Joannes ostendendo, Isaias praevidendo, Abel offerendo locutus est; et quem Joannes in ostensione, quem Isaias in locutione, hunc Abel significando in manibus tenuit. 70. Quia igitur quomodo Pleiades stellae de humanitate Redem
Abbreviated transcription (Latin):
ctũ sub lege: ut eos qui sub lege
erant redimer&. Qui natus ex uir-¬
gine. uelut lucifer int̾ tenebras
nr̃ȩ noctis apparuit: qͥa fugata
obscuritate peccati. et̾nũ nob̾ ma-¬
ne nunciauit. Luciferũ se inno¬
tuit: quia diluculo ex morte sur-¬
rexitꝰ. & fulgore sui luminis mor¬
talitatis nr̃ȩ tetrã caliginẽ p̾ssit
dida & matutina. Uiuus qͥppe
rectionis p̾buit: quȩ lux sequat᷑
indicauit. Nesperũ uero suꝑ t̾rȩ
filios consurgere dñs facit: quia in¬
fidelibus iudeoꝵ cordibus domina¬
ri antixp̃m. eoꝵ merito exigente
ꝑmittit. Qui iccirço a dño huic
uesꝑi iuste subdunt᷑: quia ipsi spon¬
te sua filii terrȩ. ẽẽ. uoluer̃. Ter¬
rena qͥppe & non cȩlestia reqͥren¬
tes a ꝑspicienda luciferi nr̃i cla¬
ritate cecati sunt: & dum preesse
sibi uesperũ expetunt: subsequen¬
tis dãpnationis ȩt̾na nocte mer¬¬
gunt᷑. Hinc in eugłio dñs dicit
Ego ueni in nomine patris mei
& ñ accepistis me: alius ueni& in

Expanded text:
ub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret ; qui natus ex virgine, velut Lucifer inter tenebras nostrae noctis apparuit, quia, fugata obscuritate peccati, aeternum nobis mane nuntiavit. Luciferum vero se innotuit, quia diluculo ex morte surrexit, et fulgore sui luminis mortalitatis nostrae tetram caliginem pressit. dida et matutina . Vivus quippe rectionis praebuit, quae lux sequatur indicavit. Vesperum vero super terrae filios consurgere Dominus facit , quia infidelibus Judaeorum cordibus dominari Antichristum eorum merito exigente permittit. Qui idcirco a Domino huic vesperi juste subduntur, quia ipsi sponte sua filii terrae esse voluerunt. Terrena quippe et non coelestia requirentes, a perspicienda luciferi nostri claritate excaecati sunt; et dum praeesse sibi vesperum expetunt, subsequentis damnationis aeterna nocte merguntur. Hinc in Evangelio Dominus dicit: Ego veni in nomine Patris mei, et non accepistis me. Alius veniet in
Abbreviated transcription (Latin):
Sciebas tc̃ quod nasciturus esses.
& numerũ dierũ tuoꝵ noueras
subaudis ut ego. qui me nascitu.¬
rũ noui: qui & ante humanitatis
ortu̾in diuinitate semꝑ substan¬
tialit̾ uixi : Homines quippe tc̃
esse incipiunt: cũ in matrũ sua¬
rũ uentre nascunt᷑. Nam ipsa qͦq
conceptio. natiuitas dr̃: iuxta
hoc quod scriptũ. ẽ. Quod in ea
natum. ẽ: de sp̃u sco est. Et iocirco
se nascituros nesciunt: quia nec
priꝰ quã creent᷑ existunt. Ds̃ uͦ qͥ
nil in humana forma sine sua uo¬
luntate tolerauit. Conuincat᷑
gͦcur de flagellis suis homo que¬
rit᷑: qui ortum suũ p̃scire ñ potu¬
it: si ipse etiã qui ortũ p̃sciendo
disposuit. se int̾ homines ad fla.¬
gella p̃parauit. Sequit᷑. Nun¬

Expanded text:
urus esses, et numerum dierum tuorum noveras? Subaudis ut ego, qui me nasciturum novi, quia et ante humanitatis ortum in divinitate semper substantialiter vixi. Homines quippe tunc esse incipiunt, cum in matrum suarum ventre nascuntur. Nam ipsa quoque conceptio nativitas dicitur, juxta hoc quod scriptum est: Quod in ea natum est, de Spiritu sancto est . Et idcirco se nascituros nesciunt, quia nec priusquam creentur existunt. Deus vero qui in humana forma sine sua voluntate toleravit. Convincatur ergo cur de flagellis suis homo queritur, qui ortum suum praescire non potuit, si ipse etiam qui ortum suum praesciendo disposuit se inter homines ad flagella praeparavit. Sequitu
Abbreviated transcription (Latin):
ctor. ñ tibi tradidissemꝰ eũ. Con-¬
cussi qͥdem sed non ꝓstrati sunt
rẽꝓbi: cum mͦ miracula obstupes-¬
centes cernerent: mͦ infirmitatis
obꝓbria despicientes irriderent:
An concussi non fuerant qui di-¬
tenuit: quia cũ infirma corda hu-¬
miliũ. pio timore terruit: nequãꝗͣ
ea iudicio districto dereliqͥt. Inde
enĩ multitudo credentiũ in dm̃ ro¬
bustius stetit: unde in se humiliata
trepidauit. Nam quia eũ deus quẽ
concutit ten&: insinuat ꝑ ꝓpħam
dicens. Suꝑ quẽ requiescit sp̃c me-
us: nisi suꝑ huimilẽ & qͥetũ. & tre

Expanded text:
ctor, non tibi tradidissemus eum . Conctor, non tibi tradidissemus eum . Concussi quidem, sed non prostrati sunt reprobi, cum modo miracula obstupescentes cernerent, modo infirmitatis opprobria despicientes irriderent. An non concussi fuerant, qui ditenuit, quia cum infirma corda humilium pio timore terruit, nequaquam ea judicio districto dereliquit. Inde enim multitudo credentium in Deum robustius stetit, unde in se humiliata trepidavit. Nam quia eum Deus quem concutit tenet, insinuat per prophetam, dicens: Super quem requiescet spiritus meus, nisi super hu
Abbreviated transcription (Latin):
dicam̃ta renuenteᷤᷤ etiã a carnaliꝰsa¬
crificii gła reppulit Uelcerte ex.¬
trema terrȩ tenuit: quia ex iudea
paucos abiectos & humiles elegit
Extrema terrȩ tenuit: qͥa legis do.¬
ctores deserens. piscatores sũpsit
Dumq eius extrema tenet. ex ea
impios excutit : quia dũ infirmos
fideles roborat: fortes in illa infide.¬
les dampnat. Recte uͦ etiã conciiti.¬
ens addidit: quia ꝑ aduentũ suũ.¬
in immensam formidinẽ. etiã rep¬
boꝵ corda cõmouit. Conciissi qͣppe
fuerant: qui dicebant. Nichil ꝓfi¬
cimus. Ecce totus mundus pꝰ eum
uadit. Res autẽ quȩ concutit᷑:
huc illucq ducta fatigat᷑. Con¬
cussa gͦ iudȩa fuerat quȩ de. xp̃o
ꝑ alios dicebat. quia bonus. ẽ: & ꝑ
alios resistebat dicens: non. sed se.¬
diicit turbas. Per alios dicebat: nͥ
ess&e hic a deo non poterat facere
qͥcquã: atq ad extremu ꝑ alios
clamabat: si non esset hic malefa.¬

Expanded text:
dicamenta renuentes, etiam a carnalis sadicamenta renuentes, etiam a carnalis sacrificii gloria repulit. Vel certe extrema terrae tenuit, quia ex Judaea paucos abjectos et humiles elegit . Extrema terrae tenuit, quia legis doctores deserens, piscatores assumpsit. Dumque ejus extrema tenet, ex ea impios excutit, quia dum infirmos fideles roborat, fortes in illa infideles damnat. Recte vero etiam concutiens addidit, quia per adventum suum immensa formidine etiam reproborum corda commovit. Concussi quippe fuerant qui dicebant: Nihil proficimus, ecce totus mundus post eum abiit . Res autem quae concutitur huc illucque ducta fatigatur. Concussa ergo Judaea fuerat, quae de Christo per alios dicebat: Quia bonus est . Et per alios resistebat, dicens: Non, sed seducit turbas . Per alios dicebat: Nisi hic esset a Deo, non poterat facere quidquam . Atque ad extremum per alios clamat; Si non esset hic malefa
Abbreviated transcription (Latin):
qm si ter restris domus nr̃a huius
habitationis dissoluat᷑: quod ȩdifi¬
cationẽ ex deo habemꝰ. domũ ñ ma-¬
nu factã ȩt̾nã in cȩlis. Bene autem
post ortũ suũ locũ ꝓpͥe aurorȩ os.¬
tendisse ꝑhib&: quia futurȩ retri.¬
butionis beatitudinẽ priꝰquã ꝑ cor¬
pus ipse innotescer&. in paucoru in¬
tellectu continuit: cũ uͦ humane
natiuitatis infirma suscepit: uent᷑e
claritatis noticiã. in multitudinis
innumerȩ amore dilatauit. Sed
cũ diuini oꝑis mysteriũ sic miscdĩa
ꝑagat. ut tamen & ira comitetur:
quatinꝰ occultus arbit᷑ alios respici¬
ens redimat. alios deserens ꝑdat:
quia cognouimꝰ quomͦ ꝑ incarnati¬
onẽ suam electos illumin&: audiã¬
mus nc̃ quomͦ reꝓbos dampnet
cutiens extrema terrȩ: & excus¬
sisti impios ex ea : Extrema t̾re
dñs tenuit: quia in fine scłoꝵ ad
destitutam iam. & alienigenis regibꝰ
subditã synagogam uenitꝰ atq ex
illa ĩpios excuissit: qͥa sp̃italia fideip̃.¬

Expanded text:
us habitationis dissolvatur, quod aedificationem ex Deo habemus, domum non manufactam, aeternam in coelis . Bene autem post ortum suum locum proprium aurorae ostendisse se perhibet, quia futurae retributionis beatitudinem, priusquam per corpus ipse innotesceret, in paucorum intellectu continuit. Cum vero humanae nativitatis infirma suscepit, venturae claritatis notitiam 920 in multitudinis innumerae amore dilatavit. Sed cum divini operis mysterium sic misericordia peragat, ut tamen et ira comitetur, quatenus occultus arbiter alios respiciens redimat, alios deserens perdat, quia cognovimus quomodo per incarnationem suam electos illuminet, audiamus nunc quomodo reprobos damnet. cutiens extrema terrae, et excussisti impios ex ea? - Extrema terrae Dominus tenuit, quia in fine saeculorum ad destitutam jam et alienis regibus subditam Synagogam venit, atque ex illa impios excussit, quia spiritalia fidei pra
Abbreviated transcription (Latin):
exitum cepta semel crimina.
sine cessatione cu mulasse. Quis
uero inter ista ocultoꝵ iudicioꝵ
nubila. mentis suȩ radiũ mittat᷑:
ut aliqua consideratione discer.¬
nat. uel quis ꝑdur&e in malo uel
quis ꝑseuerae in bono: uel qͥs ab
infimis conuertat᷑ ad sũma: uel qͥs
a sũmis reuertat᷑ ad infima: La¬
tent hȩc sensus hominũ: nec qͥc.¬
quã de cuiuislib& fine cognoscit᷑.
quia diuinoꝵ iudicioꝵ abyssus.
humanȩ mentis oculo nullatenꝰ

Expanded text:
exitum coepta semel crimina exitum coepta semel crimina sine cessatione cumulasse. Quis vero inter ista occultorum judiciorum nubilas mentis suae radium mittat, ut aliqua consideratione discernat vel quis perduret in malo, vel quis perseveret in bono, vel quis ab infimis convertatur ad summa, vel quis a summis revertatur ab infima? Latent haec sensus hominum nec quidquam de cujuslibet fine cognoscitur, quia divinorum judiciorum abyssus humanae mentis o
Abbreviated transcription (Latin):
diudices si uł is qui nc̃ iniquus
cernit᷑ in iniquitate uitã finiat:
uel is qͥ iustus cernit᷑. extremi¬
concludat: & intelligas semitas
domus eius. id. ẽ. consideres atq
discernas. uel cui bona actio ꝑse.¬
uerans. ȩt̾nã mansionẽ prestet
in regnu: uel quẽ usq ad termi¬
nũ suum actio praua constrin¬
gens. in ȩt̾nũ dampnet supplicir:
domꝰ qͥppe ꝓ mansione ponitur:
semita ꝓ actione. Semita gͥad do¬
mũ ducit: quia actio ad mansio¬
nẽ ꝑtrahit. Sed quis hominum
istos discursus dicat: Quis ista sal¬
tem imꝑterritus audiat: Multos
enĩ uidemus cotidie. qͥa iusticiȩ
luce resplendent: & tam̃ ad finem
sui. nequiciȩ obseuritate tene¬
brant᷑. E multos cernimꝰ peccatoꝵ
tenebris obuolutos: & tam̃ iuxta
uitȩ suȩ t̾minũ. repente reddi
luce iusticiȩ liberos. Multos etiã
nouimꝰ semel inuentã uiã iusticiȩ
illibatȩ. usq ad obitũ tenuisse.
& plerosq conspeximꝰ usq ad

Expanded text:
dijudices si vel is qui nunc iniquus dijudices si vel is qui nunc iniquus cernitur, in iniquitate vitam finiat; vel is qui justus cernitur extremiconcludat. « Et intelligas semitas domus ejus, » id est consideres atque discernas vel cui bona actio perseverans aeternam mansionem praestet in regno, vel quem usque ad terminum suum actio prava constringens in aeternum damnet supplicium. Domus quippe pro mansione ponitur, semita pro actione. Semita igitur ad domum ducit, quia actio ad mansionem pertrahit. Sed quis hominum ista discussus dicat? quis ista saltem imperterritus audiat? Multos enim videmus quotidie qui justitiae luce resplendent, et tamen ad finem suum nequitiae obscuritate tenebrantur. Et multos cernimus peccatorum tenebris obvolutos, et tamen juxta vitae suae terminum repente reddi luce justitiae liberos. Multos etiam novimus semel inventam viam justitiae illibate usque ad obitum tenuisse, et plerosque conspeximus usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
iob. graui questione discutitur
ut de uia lucis. & tenebrarũ loco
requirat᷑. & unũ quodq ad suos t̃.¬
minos ducat: ac semitas eius intel.¬
ligat. Quid enĩ lucis nomine: nͥ
iusticia accipitur : & quid ꝑ tene:¬
bras: nisi iniquitas designatur :
Unde qͥbꝰdã conuersis a peccatoꝵ
nequicia: dr̃. Eratis aliquandotẽ.¬
nebrȩ: nc̃ autẽ lux in dño & de
qͥbꝰdã in peccato manentibꝰ. meno.¬
ratur. Qui dormiunt: nocte
dormiunt. Beato itaq iob dicit᷑.
lndica mͥ si nosti om̃ia: in qͣ uia
habitae lux: & tenebrarũ quis lo.¬
cussit. Ac si dicatur ei. Si ple¬
na te habere scientiã habere sus¬
picaris: dic uel in cuiꝰ corde ea quȩ
nunc deest innocentia ueniat:
uel in cuiꝰ corde ea quȩ nc̃. ẽ. ma¬
licia ꝑseuer&e: in qua uia habi¬
tet lux. id est cuius ment̾e̾ ueni¬
ens iusticia impleat: & tenebra¬
rũ quis locus sit. id est in qͦ ini¬
quitas ceca ꝑdur&: ut diicas unũ¬
quodq ad terminos suos. id.ẽ. ut

Expanded text:
Job gravi quaestione discutitur, ut et de via lucis, et tenebrarum loco requiratur; ut unumquodque ad suos terminos ducat, ac semitas domus ejus intelligat. Quid enim lucis nomine, nisi justitia accipitur? et quid per tenebras, nisi iniquitas designatur? Unde quibusdam conversis a peccatorum nequitia dicitur: Eratis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Et de quibusdam in peccato manentibus memoratur: Qui dormiunt, nocte dormiunt . Beato itaque Job dicitur: Indica mihi si nosti omnia, in qua via habitet lux, et tenebrarum quis locus sit? Ac si dicatur ei: Si plenam te habere scientiam suspicaris, dic vel in cujus cor ea quae nunc deest, innocentia veniat, vel in cujus corde ea quae nunc est malitia perseveret. In qua via habitet lux, id est cujus mentem veniens justitia impleat: Et tenebrarum quis locus sit, id est, in quo iniquitas caeca perduret: Ut ducas unumquodque ad terminos suos, id est, ut
Abbreviated transcription (Latin):
quasi in sinu̾ suũ reuocata dilatat᷑.
Nos autẽ quȩ boni uiri aduersa
tolerent cernimus: sed intus qͣntũ
gaudeant non uidemus. Mentis
eoꝵ latitudinẽ mͦ in uerbis: mͦ in
oꝑibus. considerando cognoscimꝰ:
sedtam̃ quanta in eis amplitudo
sit eiusdem latitudinis. ignoramꝰ.
Audiat gͦ humana sapientia. &
se insipientẽ discat. nunqͥd conside.¬
rasti latitudinẽ terrȩ. ac si dicat
ut ego: qui flagellis cincta occul.¬
tam iustoꝵ leticiã. solus plene
considero: quia solus miscdđit᷑ for¬
mo: Uel certe iocirco beatus iob
utrũ terrȩ latitudinẽ considauit
inquiritur: ut exemplo alienȩ la¬¬
titudinis humilietur. Ac si ei aꝑ¬¬
te diceret᷑. Eos quos innumera
mala p̾sentis uitȩ nequeunt an¬¬
gustare considera: & de statu cor.¬
dis tui. inter uerbera głari cessa:

Expanded text:
quasi in sinum suum revocata dilatatur. quasi in sinum suum revocata dilatatur. Nos autem quae boni viri adversa tolerent cernimus, sed intus quantum gaudeant non videmus. Mentis eorum latitudinem modo in verbis, modo in operibus considerando cognoscimus, sed tamen quanta in eis amplitudo sit ejusdem latitudinis ignoramus. Audiat ergo 931 humana sapientia, et se insipientem discat: Nunquid considerasti latitudinem terrae? Ac si dicat: ut ego, qui flagellis cinctam, occultam justorum laetitiam solus plene considero, quia solus misericorder formo. Vel certe idcirco beatus Job utrum terrae latitudinem consideraverit inquiritur, ut exemplo alienae latitudinis humilietur. Ac si ei aperte diceretur: Eos quos innumera mala praesentis vitae nequeunt angustare considera, et de statu cordis tui inter verbera gloriari cessa.
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ interior. ẽ: & nequaquã cõ¬
prehendit᷑. nisi caute consideret᷑.
Nam plerunq eos exteriꝰ inopia
humiliatꝰ penȩ cruciatus angu-¬
stat: sedtam̃ int̾ hȩc semꝑ interior
fortitudo. usq ad speranda cȩle¬¬
stia dilatat. Angustati apłi ex¬
terius fuerant. qui flagella su-¬
stinebant: sed in magna sustinebais
intus latitudine iudicii liberi᷑ qͥ
apud se hȩc eadem flagella in gau-¬
titudine̾ int̾ angustias paulus in¬
uenerat: qui dicebat. Scire autẽ
uos uolo fr̾s: quia quȩ circa me st᷑.
magis ad ꝓfectũ uener̾ eugłii: ut
uincula mea manifesta fierent in
om̃i p̃torio Flanc latitudinẽ da-¬
uid inter angustias optinebat:
dicens. In tribulatione dilatasti
me. Tunc itaq hȩc terra idẽ. scoꝵ
conscientia dilatat᷑ : cũ mundi huiꝰ
aduersitatibus exteriꝰ p̃mit᷑. Nam
cũ a p̃sentis uite securitate repel¬
litur: intus ad se impingit᷑ ut ad
speranda suꝑna tendatur. Cũq
euagari exterius non ꝑmittit᷑.

Expanded text:
norum interiorum nequaquam comprehenditur, nisi caute consideretur. Nam plerumque eos exterius inopia humiliat, poenae cruciatus angustat; sed tamen inter haec semper interior fortitudo se usque ad speranda coelestia dilatat. Angustati apostoli exterius fuerant, quando flagella sustinebant; sed in magna stabant intus latitudine liberi, qui apud se haec eadem flagella in gautitudinem inter angustias Paulus invenerat, qui dicebat: Scire autem vos volo, fratres, quia quae circa me sunt magis ad profectum veneruntincula mea manifesta fierent in omni praetorio . Hanc latitudinem David inter angustias obtinebat, dicens: In tribulatione dilatasti me . Tunc itaque haec terra, id est sanctorum conscientia, dilatatur, cum mundi hujus adversitatibus; exterius premitur. Nam cum a praesentis vitae securitate repellitur, intus ad se impingitur, ut ad speranda superna tendatur. Cumque evagari exterius non permittitur,
Abbreviated transcription (Latin):
lida. Ad dexterã enĩ & leuã pe-¬
netrabis: & semen tuũ gentes he¬
reditabit. Quȩ latitudo t᷑re ꝓfe-¬
cto non fier&e: nisi ipse priꝰ & ui¬
tam quã nouimꝰ moriendo despi.¬
cer&e: & uita quã non nouimꝰ re¬
surgendo monstrar&. In morte
qͥppe sua. nr̃ȩ oculos mentis ape-¬
ruit: & quȩ. eẽt. uia quȩ ue seque¬
retur ostendit. Unde & hunc in
eugłio ordinẽ tenens: discipulis
dicit. Sic oportebat xp̾m pati &
resurgere a mortuis t̾cia die: &
p̃dicari in nõmine eius pęniten-¬
tiã. & remissionẽ peccatoꝵ. per

Expanded text:
lida; ad dexteram enim et ad laevam penetrabis, et semen tuum gentes haereditabit . Quae latitudo terrae profecto non fieret, nisi ipse prius et vitam quam novimus moriendo despiceret, et vitam quam non novimus resurgendo monstraret. In morte quippe sua nostrae oculos mentis aperuit, et quae esset vita quae sequeretur ostendit. Unde et hunc in Evangelio ordinem tenens, discipulis dicit: Sic oportebat Christum pati, et resurgere a mortuis tertia die, et praedicari in nomine ejus poenitentiam, et rem
Abbreviated transcription (Latin):
Qui iccirco hic non adhuc de fu.¬
turo sed iam de p̃terito dr̃: quia
hoc qd facturus erat in opere:
nimirũ iam fecerat in p̃destinati.¬
one. Quia uͦ post mortẽ resurre.¬
ctionemq eius. creuit eccła᷑ atq¬
in cunctis. ẽ. gentibus dilatata:. ap.¬
te subuingitur. Nunqͥd conside¬
rasti latitudinẽ terrȩ: Dum enĩ
angustias mortis petiitꝰ. fidẽ suã
in gentibus dilatauit: atq in in-¬
numera corda credentiũ. scãm
eccłam extendit. Cui ꝑ ꝓpħam
dicit᷑. Dilata locũ tentorii tuiꝰ.¬
& pelles tabernaculoꝵ tuoꝵ ex.

Expanded text:
Quod idcirco hic non adhuc de fuQuod idcirco hic non adhuc de futuro, sed etiam de praeterito dicitur, quia hoc quod facturus erat in opere nimirum jam fecerat in praedestinatione. Quia vero post mortem resurrectionemque ejus crevit Ecclesia, atqin cunctis est gentibus dilatata apte, subjungitur: « Nunquid considerasti latitudinem terrae? » Dum enim angustias mortis petiit, fidem suam in gentibus dilatavit, atque in innumera corda credentium sanctam Ecclesiam extendit. Cui per prophetam dicitur: « Dilata locum tentorii tui et pelles tabernacu
Abbreviated transcription (Latin):
mirabilem respicit: tanto eã re-¬
dempto homini crebriꝰ infundit:
Eam nãq adhuc rẽplicans: sub¬¬
dit. Nunqͥd aꝑtȩ sunt tͥ portȩ
mortis: & ostia tenebrosa uidisti:
Portȩ enĩ mortis sunt potestates
aduersȩ: quas descendens dñs a-¬
peruit: quia earũ fortitudine̾
moriendo suꝑauit. Quȩ appel¬
latione quoq alia tenebrosa ostia
uocant᷑: quia dum ꝑ occultatio¬
nis suȩ insidias non uident᷑: de¬
ceptis mentibus uiam mortis ape¬
riunt. Quȩ tenebrosa ostia dñs
uid&: quia immundoꝵ sp̃uum
fraudulenta maliciã. & respicit.
& p̾mit. Quos nisi ipse nobis ne
ret: & eisdem insidiis capta depe¬
rir&. Quȩ tenebrosa ostia nos etiã
cernimus: quando suꝑnȩ lucis
igit᷑ nr̃os ipse uid&: qui suo eos
munere nob̾ uisibiles facit. Uel
cer te tenebrosa ostia tc̃ dñs uidit:
cũ claustra inferni penetrans.
crudeles sp̃c ꝑculit: & mortis p̃¬
positos. moriendo cdampnauit:

Expanded text:
mirabiliorem respicit, tanto eam remirabiliorem respicit, tanto eam redempto homini crebrius infundit. Eam namque adhuc replicans, subdit: Nunquid apertae sunt tibi portae mortis, et ostia tenebrosa vidisti? Porta enim mortis sunt potestates adversae, quas descendens Dominus aperuit, quia earum fortitudinem moriendo superavit. Quae appellatione quoque alia tenebrosa ostia vocantur, quia dum pro occultationis suae insidiis non videntur, deceptis mentibus viam mortis aperiunt. Quae tenebrosa ostia Dominus vidit, quia immundorum spirituum fraudulentam malitiam et respicit et premit, quos nisi ipse nobis nessceret, et iisdem insidiis capta deperiret. Quae tenebrosa ostia nos etiam cernimus, quando supernae lucis igitur nostros ipse videt, qui suo eos munere nobis visibiles facit. Vel certe tenebrosa ostia tunc Dominus vidit, cum claustra inferni penetrans, crudeles spiritus perculit, et mortis praepositos moriendo damnavit.
Abbreviated transcription (Latin):
Uigilanti uero. ẽ. cura pensandũ:
quod in nouissima abyssi deambu.
lasse se ꝑhibae. Deambulare qͥppe:
non constricti sed liberi est. Quẽ
eni uincula astringunt: eiꝰ nichil¬
ominus gressus impediunt. Qͥ a
gͥ dñs nulla peccati uincula p̃tu¬
lit: in infernũ deambulauit. Li¬
ber quippe ad ligatos uenit. Un-
nouissimis gͦ abyssi. dño deambu¬
lare est. in loco dampnationis nil
suȩ retentionis inuenire: atte.¬
stante petro qͥ ait. Soliitis dolo
ribus inferni: iuxta qđ impossibi¬
le erat teneri illum ab eo. Uel cer-¬
te quia deambulando noscũ de
loco ad locũ diicim᷑᷑ huc illucq p̃-¬
sentes inuenimur: ambulasse in
inferno dñs dr̃: ut electis animabꝰ
in locis singulis. ꝑ diuinitatis po¬
tentiã presens fuisse monstraret᷑.
Unde & sp̃s sapientię mobilis descri¬
bit᷑: ut ꝑ hoc quod nusquã deest.
ubiq nobis occurrere designet᷑
Quam descensionẽ suã dñs qͣnto

Expanded text:
Vigilanti vero est cura pensandum, Vigilanti vero est cura pensandum, quod in novissima abyssi dealasse se perhibet. Deambulare quippe non constricti, sed liberi est. Quem enim vincula stringunt, ejus nihilominus gressus impediunt. Quia igitur Dominus nulla peccati vincula pertulit, in inferno deambulavit. Liber quippe ad ligatos venit. Undenovissimis ergo abyssi Domino deambulare est in loco damnationis nihil suae retentionis invenire, attestribus inferni, juxta quod impossibile erat teneri illum ab eo . Vel certe, quia deambulando nos cum de loco in locum ducimur, hic illicque praesentes invenimur, ambulasse in inferno Dominus dicitur, ut electis animabus in locis singulis, per divinitatis potentiam praesens fuisse monstretur. Unde et spiritus sapientiae mobilis describitur, ut per hoc quod nusquam deest, ubique nobis occurrere designetur. Quam descensionem suam Dominus quanto
Abbreviated transcription (Latin):
cendi si enĩ mare diuini eloqͥi.
scłm deb& intelligi: nil ꝓhibet
pfunda maris inferni cͣlaustra
sentire. Quod ꝓfundũ maris dñs
petiit: cũ inferni nouissima. ele¬
etoꝵ suoꝵ animas erepturus in¬
trauit. Unde & ꝑ ꝓpħam dicit᷑.
Posuisti ꝓfundũ maris uiã: ut
transirent liberati Hoc nanq ꝓ¬¬
fundũ maris. ante redemptoris ad¬
uentũ. non uia sed carcer fuit: qr
non in locis pęnalibus clausit:
Quod tam̃ ꝑfundũ dñs uiam po¬
suit: qͥa illuc ueniens. electos suos
sire concessit. Unde & apte illic
dr̃: ut transirent liberati. Qđ uͦ
ꝓfundum maris dixerat: hoc aliiᷤ
uerbis rẽplicans. abyssi nouissimỹ
uocat: quia sicut aquaru abyssꝰ
nulla nr̃a uisione comp̃hendit᷑:
ita occulta inferi. nullo a nob̾ co.¬
gitationis sensu penetrant᷑. Qui
enĩ hinc subtrahant᷑ cernimꝰ᷑: sed
quȩ illos iuxta mẽritũ retributio
supplicioꝵ maneat. ñ uidemus

Expanded text:
cendi. S. enim mare more divini eloquii cendi. S. enim mare more divini eloquii saeculum debet intelligi, nil prohibet profunda maris inferni claustra sentiri. Quod profundum mare Dominus petiit, cum inferni novissima, electorum suorum animas erepturus, intravit. Unde et per prophetam dicitur: Posuisti profundum maris viam, ut transirent liberati . Hoc namque profundum maris ante Redemptoris adventum non via, sed carcer fuit, quia non in locis poenalibus clausit. Quod tamen profundum Dominus viam posuit, quia illuc veniens electos suos sire concessit. Unde et apte illic dicitur, ut transirent liberati. Quod vero profundum maris dixerat, hoc aliis verbis replicans, abyssi novissimum vocat: quia snulla nostra visione comprehenditur, ita occulta inferni nullo a nobis cognitionis sensu penetrantur. Eos nimirum qui hinc subtrahuntur, cernimus, sed quae illos juxta meritum retributio suppliciorum maneat, non videmus.
Abbreviated transcription (Latin):
confringetur. Mors enĩ carnis quę
electos luci suȩ restituit: luc̃e suã
rẽpbis tollit. Lux nanq suꝑbientiᷤᷤ
est: gła uitȩ p̃sentis. Quȩ ei lux
tunc subtrahitur: cũ ꝑ carnis in.¬
teritũ ad rationũ suarũ tenebras
uocatur. Ibi tunc excelsum brachr̃
confringetur: quia celsitudo cor¬
dis. ultra naturȩ ordinẽ uiolent᷑
arrepta. opprimente se diuinȩ
iusticiȩ mole dissipatur: ut quã se
ꝑuerse in breui erexerat: ꝑ pondꝰ
iudicii in ȩt̾nũ fracta cognoscat:
Nullus autẽ nr̃m quid post mortẽ¬
sequeret᷑ agnoscerae: nͥ uitȩ nr̃ae
conditor ad penã usq nr̃ȩ mortis
uenir&. Nisi enĩ ipse miscđiter in¬
fima peter&: nequaquã nos post
suã imaginẽ ꝑditos. iuste ad sũma
reuocara. Unde & recte subiungt᷑¬
Nunqͥd ingressus es ꝓfundum
maris. & in nouissimis abyssi de-¬
ambulasti. ac si dicat. ut ego:
petii: sed etiã ꝑ eam sponte in
morte positã. usq ad ultimũ in-¬
feri. quasi ad maris ꝓfunda des-¬

Expanded text:
ollit.---Mors enim carnis, quae electos luci suae restituit, lucem suam reprobis tollit. Lux namque superbientis est gloria vitae praesentis. Quae ei lux tunc subtrahitur, cum per carnis interitum ad retributionum suarum tenebras vocatur. Ibi tunc excelsum brachium confringitur, quia celsitudo cordis ultra naturae ordinem violenter arrepta opprimentis se divinae justitiae mole dissipatur, ut quia se perverse in brevi erexerat, per pondus judicii in aeternum fracta cognoscat. Nullus autem nsequeretur agnosceret, nisi vitae nostrae conditor ad poenam usque nostrae mortis veniret. Nisi enim ipse misericorditer infima peteret, nequaquam nos post suam imaginem perditos juste ad summa revocaret. Unde et recte ad beatNunquid ingressus es profunda maris, et in novissimis abyssi deambulasti? Ac si dicat, ut ego, animam petii, sed etiam per eam sponte in mortem positam, usque ad ultimum inferi, quasi ad maris profunda des
Abbreviated transcription (Latin):
uestimentũ stare. ẽ: usq ad resur.¬
rectionis tempus in ane exutumq
ꝑdurare. Sed quia hanc pęnã suꝑ¬
biȩ nec illi transeunt. qͥ & eandẽ su¬
ꝑbiã uiuendo humilit̾ uincunt:
quȩ sit suꝑbientiũ specialis pęni
subiungit dicens. Abscondet᷑ ab

Expanded text:
vestimentum stare est usque ad resurvestimentum stare est usque ad resurrectionis tempus inane exutumque perdurare. Sed quia hanc poenam superbiae nec illi transeunt, qui et eamdem superbiam vivendo humiliter vincunt; quae sit superbientium specialis poena, subjungit d
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ. Hominẽ quippe dñs quia
ad suã similitudinẽ condidit: quasi
quoddam suȩ potentiȩ signaculũ
fecit. Quod tam̃ ut lutum restitu¬
etur: quia lio& ȩt̾na supplicia ꝑ
conuersionẽ fugiat: in ultione tam̃
ꝑpetratȩ suꝑbiȩ. carnis morte dãp¬
natur. Ex luto quippe homo con¬
ditus: & mentis accepta ratione.
similitudine diuinȩ unaginis de¬
coratus: elatione cordis intumescenᷤ.
quod de inifimis formatus essae oblitꝰ
est. Unde mira conditoris iusticia
actũ. ẽ: ut quia ꝑ sensum intumuit
quẽ rationabilem accepit: rursus
terra per mort̾ẽ fier&. quã. ẽẽ. se
considerare humilit̾ noluit. Et qͥa
peccando. similitudinẽ ꝑdidit: mo¬
riendo uͦ. ad limi sui materiã redi.¬
it: recte dicit᷑. Restituet᷑ ut lutũ
signaculum. Et quia de corpore
cum sp̃s uocat᷑. quodam quasi inyo.¬
lucro suȩ carnis exiitur: apte de
eodem luto subiungit᷑. Et stabit sic̃
uestimentũ. Luto nãq nr̃o sicut

Expanded text:
Hominem quippe Dominus, quem ad suam similitudinem condidit, quasi quoddam suae potentiae signaculum fecit. Quod tamen ut lutum restituetur, quia licet aeterna supplicia per conversionem fugiat, in ultione tamen perpetratae superbiae carnis morte damnatur. Ex luto quippe homo conditus, et mentis accepta ratione, similitudine divinae imaginis decoratus, elatione cordis intumescens, quod de infimis formatus esset oblitus est. Unde mira conditoris justitia actum est ut quia per sensum intumuit, quem rationabilem accepit, rursus terra per mortem fieret, quam esse se considerare humiliter noluit; et quia peccando Dei similitudinem perdidit, moriendo vero ad limi sui materiam redit, recte dicitur: Restituetur ut lutum signaculum. Et quia de corpore dum spiritus vocatur, quodam quasi involucro suae carnis exuitur, 927 apte de eodem luto subjungitur: Et stabit sicut vestimentum. Lutum namque nostrum sicut
Abbreviated transcription (Latin):
quis similis tibi: Diabolus uͦ in lap.¬
sus sui crimine. iuste dimissus: in
mensurã ruinȩ suȩ minime ꝑman-¬
sit: sed quanto diu ab omĩpoten¬
tis dei grã dẽfuit: tantõmagis re-¬
atũ criminis cumulauit. Nam qͥ
ideo cecidit quia ꝑuerso ordine
deo esse similis uoluit: eousq ꝑdu.
quẽ habere non potuit suꝑbꝰ ȩqua-¬
lem: dampnatus inferiorẽ puite
dr̃ deus aut quod colit᷑: aꝑte mon-¬
stratur. quia appetendo dudũdĩ
similitudinẽ. quasi iuxta dm̃ se
erigere uoluit: sed in suꝑbiȩ cul¬
pa c̾rescendo. iam se supra omne
quod deus & dr̃ & colit᷑ extollet:
Quia gͦ hȩc eius suꝑbia. districti
iudicis erit aduentuferienda. sic̃
seriptũ. ẽ. quẽ dñs iħc interfici&
spu oris suiꝰ & destru& illustratio¬
ne aduentus sui: recte dr̃. E bra

Expanded text:
quis similis tibi ? Diabolus vero in lapquis similis tibi ? Diabolus vero in lapsu sui criminis justi dimissus, in mensura ruinae suae minime permansit; sed quanto diutius ab omnipotentis gratia defuit, tanto magis reatum criminis cumulavit. Nam qui ideo cecidit, quia perverso ordine Deo esse similis voluit, eo usque perquem habere non potuit superbus aequalem, damnatus inferiorem putet. dicitur Deus, aut quod colitur , aperte monstratur quia appetendo dudum Dei similitudinem, quasi juxta Deum erigere se voluit, sed in superbiae culpa crescendo, jam se supra omne quod Deus dicitur et colitur extollit. Quia ergo haec ejus superbia districti judicis erit adventu ferienda, sicut scriptum est: Quem Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui, 926 et destruet illustratione
Abbreviated transcription (Latin):
satur & extollitur: supra om̃e qd
dicit᷑ deus. aut quod colit᷑. Deus
enĩ dici aliquando & homo potest.
uyxta quod ad moysen dr̃: ecce con-¬
st̾itui te dm̃ pharaonis: deus uͦ co¬
li. purus homo non potest. Qͥa
homines. & suꝑ ipsius potentiam
diuinitatis extollit: ꝑ exactũ sibi
nomen głȩ. & hoc quod deus dr̃ &
hoc quod deus colitur. transire
conatur. Notandum uͦ. ẽ. in quan-¬
tam suꝑbiȩ foueam cecidit: qͥ in
mensuram ruinae qua lapsus est
non ꝑmansit. Diabolus quippe
uel homo ab statu conditionis ꝓ¬
priȩ elata mente corruer̃: ut uel
ille dicer& ascendam suꝑ altitu¬
dinẽ nubiũ. similis ero altissimo:
uel iste audiens creder& aꝑient᷑
oculi ur̃i. & eritis sicut dii. lccir.
cogͦ ut̾q cecidit: quia. eẽ. do simi¬
lis non ꝑ iusticiã sed ꝑ potentiã
concupiuit. Sed homo ꝑ grãm
liberatus. qui dei similitudinem
ꝑ se appetendo. ceciderat: in rea-¬
tu criminis sui. longe dõ impa¬
rem se. ẽẽ. cognoscens. clamat. Dñe

Expanded text:
 extollitur super omne quod dicitur Deus, aut quod colitur. Deus enim dici aliquando et homo potest juxta quod ad Moysen dicitur: Ecce constitui te Deum Pharaonis . Deus vero coli purus homo non potest. Quiahomines, et super ipsius potentiam divinitatis extollit, per exactum sibi nomen gloriae, et hoc quod Deus dicitur, et hoc quod Deus colitur, transire conatur. Notandum vero est in quantam superbiae foveam cecidit, qui in mensura ruinae qua lapsus est, non permansit. Diabolus quippe vel homo ab statu conditionis propriae elata mente corruerunt, ut vel ille diceret: Ascendam super altitudinem nubium; similis ero Altissimo . Vel iste audiens crederet: Aperientur oculi vestri, et eritis sicut dii . Idcirco ergo uterque cecidit, quia esse Deo similis non per justitiam, sed per potentiam concupivit. Sed homo per gratiam liberatus, qui Dei similitudinem perverse appetendo ceciderat, in reatu criminis sui longe Deo imparem se esse cognoscens clamat: Domine,
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃ȩ plus iudicat: & iccirco electos
suos in finem sollicitiꝰ purgat. Scͥp¬
tũ quippe. ẽ. Dñs iudicabit fines t̾rȩ:
Tanto ergo impensius ultimis nr̃is
inuigilat: quanto in ipsis pendẽre
initia uitȩ sequentis pensat. Qđ̃
quia miscđiter facit pietate sua
in mediũ deducta: qua etiã sero
conuersos peccatores recipit: bea¬
ti iob iusticiam erudit dicens. Nũ.¬
qͥd tenuisti concutiens extrema
terrȩ. & excussisti impios ex
ea. subaudis ut ego qui in suis ulti¬
mis sȩpe peccatores terrendo con¬
citio: conuertendo teneo: atq ab
eoꝵ cordibus. impios cogitationũ
motus euello: & recte beato iob dñs
quomͦ iuxta finẽ peccatores conuer.¬
tat. insinuat. Ac si aꝑtedicat. Mi¬
sericordiȩ meȩ potentiã respice: &
tuȩ iusticiȩ elationẽ preme. Quae
extrema hominis quia etiã cum

Expanded text:
nostrae plus judicat, et idcirco electos nostrae plus judicat, et idcirco electos suos in fine sollicitius purgat. Scriptum quippe est: Deus judicabit fines terrae . Tanto ergo impensius ultimis nostris invigilat, quanto in ipsis pendere initia vitae sequentis pensat. Quod quia misericorditer facit, pietate sua in medium deducta, qua etiam sero conversos peccatores recipit, beati Job justitiam erudit, dicens: Nunquid tenuisti concutiens extrema terrae, et excussisti impios ex ea? Subaudis ut ergo, qui in suis ultimis saepe peccatores terrendo concutio, convertendo teneo, atque ab eorum cordibus impios cogitationum motus evello. Et recte beato Job Dominus quomodo juxta finem peccatores convertat insinuat. Ac si aperte dicat: Misericordiae meae potentiam respice, et tuae justitiae elationem preme. Quae extrema hominis quia, eti
Abbreviated transcription (Latin):
ta tamen hȩc quȩ bis discussa sunt:
adhuc intelligi & altt̾ possunt.
Uerba enim dei qͣsic pigm̃ta
sicut pigmentũ quantõ plus teri¬
tur. tantõ in poculo eius uirtus
augetur: ita diuina eloquia quo
magis exponendo conterimꝰ. eo
audientes amplius quasi bibentes
deus diu peccata hominũ tolerat᷑
& cũ iam uicinũ finẽ respicit. ple-¬
rũq mentes peccantiũ ĩmutat:
recte de se uim tantȩ pietatis insi¬
homo infirma sapiens designatur:
cui peccanti dictũ est. terra es &
in terram ibis. Sed quia pius con-¬
ditor facturã suam non dẽserit:
mala hominum & ꝑ suam pati.¬
entiam tolerat: & ꝑͥ eoꝵ quãdoq
conuersionem relaxat. Cum du¬
ras atq insensibiles mentes respi¬
cit᷑. mͦ eas minis. mͦ uerberibus.
mͦ reuelationibus terr&: ut quȩ
pessima securitate duruerant:
salubri timore mollescant: qͣtinꝰ
uel sero redeant: & hoc ipsũ saltẽ¬
quod diu expectati sunt erubescañ:
Scit enĩ dñs quia extrema uitae

Expanded text:
ta tamen haec, quae bis discussa sunt, adhuc intelligi et aliter possunt. Verba enim Dei quasi pigmenta sicut pigmentum quanto plus teritur, tanto plus in poculo ejus virtus augetur, ita divina eloquia quo magis exponendo conterimus, eo audientes amplius quasi bibentes Deus diu peccata hominum tolerat, et cum jam vicinum finem respicit, plerumque mentes peccantium immutat, recte de se, vim tantae pietatis insima sapiens designatur, cui peccanti dictum est: Terra es, et in terram ibis . Sed quia pius conditor facturam smala hominum et per suam patientiam tolerat, et per eorum quandoque conversionem relaxat. Cum duras atque insensibiles mentes respicit, modo eas minis, modo verberibus, modo revelationibus terret, ut quae pessima securitate duruerant, salubri timore molescant, quatenus vel sero redeant, et hoc ipsum saltequod diu exspectati sunt erubescant. Sic enim Dominus quia extrema vitae
Abbreviated transcription (Latin):
rare: sicut uestimentũ stat quisq
repbus: quia in hac uita quã diligit.
breui durat. Unde & ꝑ. ꝓpħam dr᷑.¬
Omĩa sicut uestimentũ ueterascent:
sicut oꝑtoriũ mutabis ea & muta¬
buntur: Hȩc itaq quȩ allegoriarũ
nube tecta intulit: nc᷑ uerbis ap¬
tioribus in notescit subdens. Aufe¬

Expanded text:
rare, sicut vestimentum stat quisque rare, sicut vestimentum stat quisque reprobus qui in hac vita quam diligit breviter durat. Unde et per PrOmnia sicut vestimentum veterascent, et sicut opertorium mutabis ea, et mutabuntur . Haec itaque, quae allegoriarum nube recta intulit, nunc verbis apertioribus innotescit, subdens:
Abbreviated transcription (Latin):
non temptati signaculum: erunt
ꝓculdubio temptati lutũ. Ubi &
recte dicit᷑. restituet᷑ : quia qualis
eoꝵ conscientia. eẽ. ante fidem po¬
tuit: tales eos & postmodum rep¬
ba uita conuincit. De quibꝰ apte
subungitur. Et stabit sicut uesti.¬
eccła indiuitur: quot fideliũ uene¬
ratione decoratur. Unde et ei os.¬
fidelibus nc̃ specietenus induitur:
sed pulsante ꝑsecutionis impetu: tc̃
eis exiita nudabitur. De quoꝵ sorte
hic dr̃. Et stabit sicut uestim̃tũ:
Stare uͦ hoc loco ponitur: in pecca¬
to ꝑsistere. Unde scriptũ. ẽ. & in
uia peccatoꝵ non stetit. Uel certe
reꝓbus quisq sicut uestimentum
stare dicit᷑ : ut non posse stare mon¬
stret᷑: quia sicut induta uestis in
uisionis suȩ specie ꝑ corpꝰ tendit᷑:
exita autẽ fracta complicat᷑: ita
recesserit: tensus ac decorus quasi
dum indueretur fuit: sed exutus
postiodum confractus atq abiectꝰ
iacebit. Si uͦ stare intelligimus ꝑdu¬

Expanded text:
non tentati signaculum, erunt non tentati signaculum, erunt procul dubio tentati lutum. Unde et recte dicitur, Restituetur, quia qualis eorum conscientia esse ante fidem potuit, tales eos post modum reproba vita convincit. De quibus apte subjungitur: Et stabit sicut vestiEcclesia induitur, quot fidelium veneratione decoratur. Unde et ei ofidelibus nunc specie tenus induitur, sed pulsante persecutionis impetu, tunc eis exuta nudabitur; de quorum sorte hic dicitur: Et stabit sicut vestimentum. Stare vero hoc loco ponitur in peccato persistere. Unde scriptum est: Et in via peccatorum non stetit . Vel certe reprobus quisque sicut vestimentum stare dicitur, ut non posse stare monstretur, quia sicut induta vestis in visionis suae specie per corpus tenditur, exuta autem fracta complicatur, itarecesserit, tensus ac decorus quasi dum indueretur fuit, sed exutus postmodum, confractus atque abjectus jacebit. Si vero stare intelligimus perdu
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur. Pone me ut signaculum
suꝑ cor tuu̾. locirco nanq signa¬
culum rebus ponit᷑: ne qua diripi¬
entiũ p̃sumptione temerentur:
Sponsus gͦ in cor signaculũ ponit᷑:
quando fidei eius mysteriũ. in cu-¬
stodia nr̃e cogitationis impͥmit᷑ :
ut ille infidelis seruus nimirum
nrͣ aduersarius. cũ signata fide
corda considerat: temptando ea ir-¬
rumꝑe non p̃sumat. Per lutũ uero¬
quia terrena contagia demons¬
trant᷑: at testat᷑ psalmista. qͥ ait
Eduxisti me de lacu miseriȩ: & de
luto fȩcis. Quia gͥ multi in terre¬
nis contagiis inuenti. ꝑducti uͦ¬
ad eccłam. celestis fidei sacram̃to¬
signant᷑. & tam̃ ab iniquis operibꝰ
non receduntł seq nc̃ fidei uelami¬
ne contegunt. sed cũ tempꝰ inuene.¬
rint. quid sint ueracit̾ ostendunt:
recte nc̃ dicit᷑. Restituetur ut lu¬
tũ signaculum. Quos enĩ nc̃ fide̾.¬
lescredimus: ipsos tc̃ fidei hostes
inuenimus: & quãuis appareant

Expanded text:
dicitur: Pone me ut signaculum dicitur: Pone me ut signaculum super cor tuum . Idcirco namque signaculum rebus ponitur, ne qua diripientium praesumptione temerentur. Sponsus ergo in corde signaculum ponitur quando fidei ejus mysterium in custodia nostrae cogitationis imprimitur, ut ille infidelis servus, nimirum noster adversarius, cum signata fide corda considerat, tentando ea irrumpere non praesumat. Per lutum vero terrena contagia demonstrantur, attestante Psalmista qui ait: Eduxisti me de lacu miseriae, et de luto faecis . Quia igitur multi in terrenis contagiis inventi, perducti ad Ecclesiam, coelestis fidei sacramentosignantur, et tamen ab iniquis operibus non recedunt, seque nunc fidei velamine contegunt, sed cum tempus invenerint, quid sint veraciter ostendunt, recte dicitur: Restituetur ut lutum signaculum. Quos enim nunc fideles credimus, ipsos tunc fidei hostes inveniemus; et quamvis appareant
Abbreviated transcription (Latin):
inea sunt qui confitent᷑ se nosse
dm̃. factis autẽ negant. Impios
gͦ ex ea dñs excutitꝰ: quia hi quos
nunc intima uicia possident: tẽ
in uoragine aꝑtȩ infidelitatis ca¬
dent: atq in aceruũ palearũ tͣn-¬
seunt. cum temptationis illiꝰ aura
cõmouent᷑. Et quãuis nc̃ se sub spe¬
cie fidei. intra areȩ sinũ tegunt:
tt᷑ nimirũ extra granoꝵ cumulũ.
districti examinis uentilabro re¬
dentur in ȩccłȩ sinu signaculum:
tc̃ ante oculos om̃iũ. restituent᷑
ut lutũ: id est nequaquã iudicia
hominũ. de pressione religionis
fallunt᷑: sed quã terrena sãpiant
demonstrantur. Solet enĩ script᷑a
sacra ꝓ fide appellare signaculum:
ꝓ iniquitate litũ. Nam filius iini-¬
or qui consũpta substantia ad pa¬
trẽ rediit: in munere anulũ acce¬
pit. Gentilis enĩ ppłs qui immor¬¬
talitate ꝑdita. ad dm̃ pęnitendo
reuertitur: ꝑ fidei signaculũ mu-¬
nitur. Vnde & ab sponso suo eccłȩ

Expanded text:
in ea sunt qui confitentur se nosse in ea sunt qui confitentur se nosse Deum, factis autem negant . Impios ergo ex ea Dominus excutit, quia hi quos nunc intima vitia possident, tunc in voraginem apertae infidelitatis cadent; atque in acervum palearum transeunt, cum tentationis illius aura commoventur. Et quamvis se nunc sub specie fidei intra areae sinum tegant, tunc nimirum extra granorum cumulum districti examinis ventilabro redetunc ante oculos omnium restituentur ut lutum, id est, nequaquam judicia hominum de professione religionis fallunt, sed quod terrena sapiant, demonstrantur. Solet enim Scriptura sacra pro fide appellare signaculum, pro iniquitate lutum. Nam filius junior qui, consumpta substantia, ad patrem rediit , in munere annulum accepit. Gentilis enim populus, qui, immortalitate perdita, ad Deum poenitendo revertitur, per fidei signaculum munitur. Unde et a sponso suo Ecclesiae