comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
custodiã mandata tua. ⁊ alibi. ex¬
pectaui in matutino. ⁊ clamaui: ⁊ tã
clara fũit uox tua ut celos penetret.
statim tͥ dñs respondebit. et similis
eris moysi. De quo seriptum ẽ. Loq̃¬
batur moyses: ⁊ dñs respondebat᷑
ei. Et dabit tͥ dñs panem artũ⁊
Iaquam breuẽ. Si adxorobabel ħ
referimꝰ tempora. facilis in t̾p̃tati¬
o ẽ. qͦd ñ fuerit sub eo ꝑfecta leti¬
cia : dicente dauid. Cum conu̾te¬
rit dñs captiuitatẽ syon facti fumꝰ
sic̃ consolati: ut ñ consolationẽ plenã
atq ꝑfectam. s similitudinẽ consolati¬
onis acceꝑint. Sin autẽ ad saluato
ris aduentũ: panis artus ⁊ aquabre.¬
nis iuxta apłm paulũ. et hune eun¬
dem ysaiam ꝓpħam euigłicus sermo
p̃dicitur. qͥ ꝓ lacimosis legis obsera¬
tionib atq̃ mandatis in ino uerbo
recapitulauit omĩa. Diliges proxi¬
mũ tuũ sic̃ te ipsũ. Consummatũ
enĩ et abbreuiatum sermonẽ fecit
dñs suꝑ t̾ram. Et ñ faciet a te

Expanded text:
custodiam mandata tua . Et alibi: Exspectavi in matutino et clamavi , et tam clara fuerit vox tua, ut coelos penetret: statim tibi Dominus respondebit, et similis eris Moysi, de quo scriptum est: Loquebatur Moyses, et Dominus respondebat ei . Et dabit vobis Dominus panem arctum, et aquam brevem. Si ad Zorobabel haec referimus tempora, facilis interpretatio est; quod non fuerit sub eo perfecta laetitia, dicente David: Cum converteret Dominus captivitatem Sion, facti sumus sicut consolati: ut non consolationem plenam atque perfectam, sed similitudinem consolationis acciperent. Sin autem ad Salva aqua brevis, juxta Apostolum Paulum, et hunc eumdem Isaiam prophetam, evangelicus sermo praedicitur, qui pro laciniosis Legis observationibus atque mandatis, in uno verbo recapitulavit omnia: Diliges proximum tuum, sicut teipsum. Consummatum enim et abbreviatum sermonem fecit Dominus super terram . Et n
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ afflixert eam. Eruntq siẽ qui in
somnis esuriunt et comedunt. cũq
huc sitit. & anima eiꝰ frustra sꝑabit.
sic ert̃ diuitiȩ omniũ gentiũ q̃ milita¬
uert̃ contͣ mont̾e syon. Pro eo qͦd
nos interp̃tati sumꝰ. ue. in hebraico
scͥptum ẽ dĩ. qͦd ap̃ eos int̾dum uo¬
catiuo easu đr. ut ñ plangat aribel
s uocet: licet in p̃senti loco ꝓ planctu
accipiendũ sit. Arihel qͦ int̃p̃tatur
leo di & ꝓ ciuitate quã aquila int̃¬

Expanded text:
et afflixerunt eam. Eruntque sicut qui in et afflixerunt eam. Eruntque sicut qui in somnis esuriunt et comedunt: cumquehuc sitiet, et anima ejus frustra speravit: sic erunt divitiae omnium gentium quae militaverunt contra montem Sionos interpretati sumus, Vae, in Hebraeo scriptum est OI , quod apud eos interdum vocativo casu dicitur, ut non plangat Ariel, sed vocet; licet in praesenti loco pro planctu accipiendum sit. Ariel quoque interpretatur leo Dei; et pro civitate quam Aquila inte
Abbreviated transcription (Latin):
nacua ẽ: sic erit multitudo omĩum
gentiũ q̃ dumnicauerunt contͣ montẽ
syon. Lxx. Ue arhel ciuitas quã
expugnauit dauid. Congregate geni¬
mmina: annũ suꝑ annũ comedite. eome¬
decis enĩ cũ moab. Coangustabo enĩ
arihel: & erit fortitudo illiꝰ & diui¬
tiȩ mͥ et circũdabo sic̃ dauid suꝑ te
et mittã uallũ in circuitu tuo: po
nã ꝑ gyrũ tui turres.: & humilia¬
buntur int̾ram sermones tui et
in t̾ram occident uerba tua: ⁊erit
siẽ loquentiũ de t̾ra uox tua. et
usq ad pauim̃tum uox tua in fir¬
mabitur. Ꝙ er̃t fiẽ pulius de terra
aiitiȩ impioꝵ: et sic̃ fauilla q̃ ra¬
pitur. muttitudo eoꝵ qͥ te oppres¬
serunt. Eritq in puncto repente. a
dño sabaoth. Uisitatio enĩ erit cũ
tonitruo ⁊ cõmotione: ⁊ uoce mag¬
na. tempestas ualida. ⁊ flamina
ignis deuorans. Et er̃t quom̃ uiden¬
tes somniũ nocte. diuitis omĩũ
gentiũ q̃ militauert contͣ arihel:
et unu̾isi qui cong̃gati st̃ suꝑ eam.

Expanded text:
do omnium gentium quae dimicaverunt contra montem Sion. LXX: Vae Ariel, Ariel civitas quam expugnavit David. Congregate genimina, annum super annum comedite, comedetis enim cum Moab: coangustabo enim Ariel, et erit fortitudo illius et divitiae mihi, et circumdabo sicut David super te: et mittam vallum in circuitu tuo, et ponam per gyrum tui turres, et humiliabuntur in terram sermones tui: et in terram occident verba tua. Et erit sicut loquentium de terra vox tua, et usque ad pavimentum vox tua infirmabitur. Et erunt sicut pulvis de rota divitiae impiorum: et sicut favilla quae rapitur, multitudo eorum qui te oppresserunt: eritque in puncto repente a Domino sabaoth. Visitatio enim erit cum tonitru, et commotione et voce magna, tempestas valida, et flamma ignis devorans. Et erunt quomodo videntis somnium nocte, divitiae omnium geet universi qui congregati sunt super eam,
Abbreviated transcription (Latin):
siue subtractꝰ. ut int̃pretatus ẽ aqͥla
et sollẽ nitates euolutȩ st̃. Subu̾so e¬
nĩ templo. et uidaica religione subla¬
ta. omĩs eoꝵ festiuitas ꝑiit. Dicitq
se dñs circũuallare arihel babylonio
exercitu. et fore eã tristẽ atq meren¬
tẽ. qͣndo ab eis diruta fũit. rursũq
sub iħu filio iosedech sacerdote ma¬
gno. et xorobabel filio salathiel. etraq
n neemia qͣndo ꝓphauerunt agge¬
us et ⁊ acharias fore eam qͥsi arthel:
qͥd habeat antiqui templi similitudi¬
nẽ. s magnificentiã ornatũq ñ habe¬
at. Sedo quoq dñs cõminat᷑ qͦd circũ¬
det arihelẽ sꝑa. ⁊ iaciat contͣ eã agge¬

Expanded text:
sive subtractus, ut interpretatus est Aquila; et solemnitates evolutae sunt. Subverso enim templo, et Judaica religione sublata, omnis eorum festivitas periit. Dicitque se Dominus circumvallare Ariel Babylonio exercitu, et fore eam tristem atque moerentem, quando ab eis diruta fuerit. Rursumque sub Jesu filio Josedec sacerdote magno, et Zorobabel filio Salathiel, Esdraque et Neemia, quando prophetaverunt Aggaeus et Zacharias, fore eam quasi Ariel, quod habeat antiqui templi similitudinem, sed magnificentiam ornamentumque non habeat. Secundo quoque Dominus comminatur, quod circumdet Ariele
Abbreviated transcription (Latin):
uini germinis dispensatio huma¬
num corpꝰ assũpserit: ⁊ habitau̾it
in eo plenitudo diuinitatis corpo¬
raliter. Suꝑ hunc lapidẽ qͥ alio no¬
mine appellatur petra. xp̃c edifi¬
cauit eccłiam: ⁊ firmo iuxta hebra¬
icum fundauit fundamine. In qͦ
qͥ credidit ñ confundet᷑. siue iuxta
hebraicũ ñ festinet: ne uidelicet
tardus ei xp̃i uideat᷑ aduentus
Si enĩ tardaũit uixta abacuch.
nemo desꝑet: quia ueniens ueniet.
⁊ sua ꝓmissa cõplebit. Promittit qͦq
ds̃ ponere se in eo iudiciũ pondis.
Neq enĩ uidicat pat̃ quemqͣm. sea
om̃e uidiciũ tradidit filio Et iu¬
stitiam siue miscdiam in m̃sura.
ut reddat unicuiq scđm oꝑa fua
⁊i iustitiã ac miscđiam alt̾utro t̾e¬
ꝑet. iuxta illud qđ in psalmo legi¬
mus. Miscđia ⁊ ũitas obuiauer̃t s̾i

Expanded text:
vini germinis dispensatio humavini germinis dispensatio humanum corpus assumpserit, et habitaverit in eo plenitudo Divinitatis corporaliter. Super hunc lapidem, qui alio nomine appellatur petra, Christus aedificavit Ecclesiam, et firmo, juxta Hebraicum, fundavit fundamine, in quo qui crediderit, non confundetur, sive, juxta Hebraicum, non festinet: ne videlicet tardus ei Christi videatur adventus. Si enim tardaverit juxta Abacuc, nemo desperet: quia veniens veniet, et sua promissa complebit . Promittit quoque Deus ponere se in eo judicium ponderis: Neque enim judicat Pater quemquam, sed omne judicium tradidit Filio . Et justitiam sive misericordiam in mensura, ut reddat unicuique secundum opera sua, et justitiam ac misericordiam alterutro temperet, juxta illud quod et in psalmis legimu
Abbreviated transcription (Latin):
contẽpnentes precepta mea. posuistis
mendaciũ sꝑem ur̃am: ⁊ głantes ĩmo
desꝑantes dicitis. mendacio ꝓtegem.
Iccuto misericors ⁊⁊ miserator̾ d̾ñs. pa¬
tiens ⁊ multũ misericors nolentibus
in fundam̃ta syon lapidẽ electum
⁊ ꝓbatum. ⁊ p̃ciosum. ⁊ angularem:
missurũ ẽẽ se dicit. de qͦ ap̃łs loquit᷑.
Quasi sapiens architectus fundam̃-¬
tum posui. & tt̾um. fundam̃tum e¬
m̃ aliud nemo potest ponere p̃ter
uere. ⁊ scd̾o appellatur lapis: et in le¬
tutico homo homo bis dr. i angula¬
ris lapis: qͥa circũcisionis ⁊⁊ gentiũ
popłos copulauit. De quo ⁊ in psalmo
d̾r lapidem que reꝑbauerunt ȩdi¬
ficantes. hic factus ẽ in caput angu¬
li. Isti st̃ autẽ edificantes ⁊ cementa¬
rii: qui ũc appellant᷑ uiri illusores
et pͥncipes popłi qͥ ẽ in ierłm. Et de
hoc lapide in danihele legimꝰ qͦd ex¬
cisus sit de monte fine manib et
impleu̾it uniu̾sum orbem. eo qͦd di¬

Expanded text:
contemnentes praecepta mea, posuistis contemnentes praecepta mea, posuistis mendacium spem vestram, et gloriantes, immo desperantes dicitis: mendacio protegemur. Idcirco misericors et miserator Dominus, patiens et multum misericors , nolentibus vobis, in fundamenta Sion lapidem electum, et probatum, et pretiosum, et angularem missurum esse se dicit. De quo et Apostolus loquitur: Quasi sapiens architectus fundamentum posui ; et iterum: Fundamentum enim aliud nevere et secundo appellatur lapis, sicut et in Levitico, homo, homo bis dicitur et angularis lapis, quia Circumcisionis et Gentium populos copulavit, de quo et in psalmo dicitur: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli . Isti sunt autem aedificantes et caementarii, qui nunc appellantur viri illusores et principes populi qui est in Jerusalem. De hoc lapide et in Daniele legimus, quod excisus sit de monte sine manibus, et impleverit universum orbem : eo quod di
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ sola uexatio intellectũ dabit au¬
ditui. Coangustatum ẽ enĩ stratũ
ita ut alter decidat: et palliũ breue
utrumq oꝑire ñ potest. Lxx. P rop¬
t̾ea sic dicit dñs. Ecce ego ĩmittã in
fundam̃ta syon lapidem p̃ciosum.
electũ. angularẽ. honorabilẽ in fun¬
dam̃ta eiꝰ et qui credidit ñ confun¬
detur. Et ponã iudiciũ in spem
miscdiam autẽ meã in ponda ᷤ ⁊ qͥ
credunt frustra mendacio. q̃m ñ tͣn¬
sibit ꝑ uos tempestas. ⁊ ñ auferetur
uob̾ testam̃tum mortis. ⁊ spes ur̃ã ad
infernum ñ ꝑmanebit. Tempestas
uemens si transierit: eritis ei incos¬
culcationẽ. Cũ transierit tollet uos:
mane ꝑtranfiet: die ⁊ nocte eritspes
pessima. Discite audire qͥ estis in tri¬
bulatione: ñ possum pugnare. Ipsi
autẽ infirmi sumꝰ. ut congregemur.
Sixeram inquit uob̃. Audite uerbũ
dñi uiri illusores siue tribulat
pͥncipes popłi mei: ⁊ nolite fȩdꝰ habe
cũ morte. nec pactũ cũ inferno. Oeͥ

Expanded text:
 dabit auditui: Coangustatum est enim stratum, ita ut alter decidat: et pallium breve utrumque operire non potest. LXX: Propterea sic dicit Dominus: Ecce ego immittam in fundamenta Sion lapidem pretiosum, electum, angularem, honorabilem in fundamenta ejus; et qui crediderit, non confundetur. Et ponam judicium in spem: misericordiam autem meam in pondere, et qui credunt frustra mendacio, quoniam non transibit per nos tempestas, et non auferet nobis testamentum mortis, et spes vestra ad infernum non permanebit. Tempestas veniens si transierit, eritis ei in conculcationem: cum transierit, tollet vos mane, mane pertransiet: die et nocte erit spes pessima. Discite audire qui estis in tribulatione: Non possumus pugnare, ipsi autem infirmi sumus ut congregemur. Dixeram, inquit, vobis: Audite verbum Domini, viri illusores, sive tribulati principes populi mei, et nolite foedus habere cum morte, nec pactum cum inferno, qui
Abbreviated transcription (Latin):
filioꝵ ⁊ filiarũ syon spt̃i iudien. Si
qͥs autẽ sanguinẽ habuerit. neqͣqͣm
spũ uidicii. s cõbustionis igne purga¬
chonũ inebciati st̃ ⁊ errauer̃t ꝓpt̃ sice¬
is fit: sicerã autẽ omũe potionẽ q̃ in¬
ebriare pot̃ ⁊ statũ m̃tis eu̾tere. qͣm
ꝓpͥe aquila ebrietatẽ tͣnstulit. fue il¬
la frcũnto. siue ordeo. siue milio po¬
morsq suco ⁊ palmarũ fruetu⁊
alio qͦlibet genere conficiat᷑. Igitur¬
đunt m̃te ꝓpter sicerã. ⁊ absorsci
ximilla. eoꝵq pͥnceps montanꝰ.
qͥ qͥd dicerent nesciebant. Uino
in ebriant᷑. qͣndo scͥpturas sc̾as ma¬
le intelligunt atq ꝑuertunt.Si¬
cera: qͥndo scłari abutunt᷑ sapien¬
tia ⁊ dialecticoꝵ tendiculis: q̃
tasmata. id ẽ umbrȩ q̃dam ⁊ imagi¬
nes. q̃ cito pereunt. atq soluuntur.
Istiꝰmodi consiliũ maledictio posside¬
bit: qͥ q̃stum putant ẽẽ pietatẽ.⁊
cuncta faciunt ꝓpt̾ auariciã. De
hoc fantasmate ⁊ apłs loq̃batur.

Expanded text:
filiorum et filiarum Sion spiritu judicii. Si quis autem sanguinem habuerit, nequaquam spiritu judicii, sed combustionis igne purgaconum inebriati sunt, et erraverunt propter siceis fit. Siceram autem omnem potionem, quae inebriare potest, et statum mentis evertere, quam proprie Aquila ebrietatem transtulit, sive illa frumento, sive hordeo, sive millio, pomorumque succo, et palmarum fructu, et alio qderunt mente propter siceram, et absorpti ximilla earumque princeps Montanus: et quid dicerent, nesciebant. Vino inebriantur, quando Scripturas sanctas male intelligunt, atque pervertunt. Sicera, quando saeculari abutuntur sapientia et dialecticorum tendiculis, quatasmata, id est, umbrae quaedam et imagines, quae cito pereunt atque solvuntur. Istius modi consilium maledictio possidebit, qui quaestum putant esse pietatem, et cuncta faciunt propter avaritiam. De hoc phasmate et Apos
Abbreviated transcription (Latin):
tate cariath scribit᷑ id ẽ uilla : quã nos
ut tͣnslationẽ aquilȩ expͥmamꝰ ad u̾¬
bũ eruitatulã possumꝰ dicere. Igit᷑
atihel: id ẽ leo dĩ quondã fortissima
uocat᷑ hierłm: siue ut alii arbitran¬
tur tẽplũ et altare dĩ qͦderat in
hierłm. Qͦ dq sequitur. quã expu¬
gnauit dauid. ꝓ quo int̃pretatus
ẽ Sẏminachꝰ. castrũ dauid. theodotio
circũ uallatio dauid: in hebreo le¬
git᷑ hãnña. qͦd eruditissimꝰ hebreo¬
tũ habitaculũ significari expofuit.
Si gͥ legerimꝰ qũa expugnauit cda¬
uid: ad illud tẽpus referamꝰ qͣndo
cȩpit dauid syon repugnantib ce¬
eisn claudis. ⁊ pͥmꝰ ioab domatũ
excelsa conscendit. Sin autẽ iuxta
Syminachũ et theodotioñe: hoc sen

Expanded text:
tate, Cariath scribitur, id est, villa: quam nos ut translationem Aquilae exprimamus ad verbum, civitatulam possumus dicere. Igitur Ariel, id est, leo Dei, quondam fortissima vocatur Jerusalem: sive ut alii arbitrantur, templum et altare Dei quod erat in Jerusalem. Quodque sequitur: Quam expugnavit David, pro quo interpretatus est Symmachus, castrum David, et Theodotio, circumvallatio David, in Hebraeo legitur HANA , quod eruditissimus Hebraeorum, habitaculum significare voluit. Si igitur legerimus: quam expugnavit David, ad illud tempus referamus, quando cepit David arcem Sion, repugnantibus caecis et claudis, et primus Joab domatum excelsa conscendit . Si autem juxta Sy
Abbreviated transcription (Latin):
pti ⁊ cõburet ea ⁊ captiuos ducet illos:
⁊ amiciet᷑ t̾ra egypti. sic̃ amicit᷑ pastor
pallio suo. ⁊ egrediet᷑ inde in pace. Su¬
ꝑatis enĩ egyptiis: capti st̃ ⁊ uidei qͥ
ad egyptios fugerant. Qͦdq sequitur.
ierant in thanis pͥncipes tui. ⁊ nuntii
tuiusq ad anes ꝑuener̃t. cũ irrisione
silio pͥncipes suos ad tanis urbẽ e¬
gẏpti miserint. in qua domꝰ pharao¬
nis regia fuit. ⁊ sub moyse signa ac
portenta plurima ꝑpetiata ft̃ dicen¬
te psalmo. Qui fecit mirabilia int̾¬
ra egẏpti. in cãpothaneos. E& idem y¬
saias contͣ egyptum loquit᷑. Ubi st̃ nẽ
sapientes tui: Annuntient tͥ ⁊ dicant.
qͥd cogitau̾it dñs Sabaoth contͣ egyp¬
tum. Defecerunt pncipes thaneos. Qͦs
eodem tẽpore defecisse cõmemorat.
qͣndo dñs ingressus ẽ egyptum suꝑ
nubem leuem. Anẽs autẽ urbẽ egyp¬
ti in alio loco ñ legimꝰ s ineo qͦd aĩt.
nuntui tuiusq ad anes ꝑuenert̃. intel¬
ligimꝰ ultimam iuxta ethy opas

Expanded text:
ret ea, et captivos ducet illos. Et amicietur terra Aegypti, sicut amicitur pastor pallio suo et egredietur inde in pace . Superatis enim Aegyptiis, capti sunt et Judaei, qui ad Aegyptios fugerant. Quodque sequitur: Erunt enim in Tanis principes tui, et nuntii tui usque ad Hanes pervenerunt, cum irrisione silio principes suos ad Thanis urbem Aegypti miserunt, in qua domus Pharaonis fuit regia: et sub Mose signa ac portenta plurima perpetrata sunt, dicente psalmo: « Qui fecit mirabilia in terra Aegypti, in campo Thaneos . » Et idem Isaias contra Aegyptum loquitur: « Ubi sunt nunc sapientes tui? Annuntient tibi et dicant quid cogitaverit Dominus Sabaoth contra Aegyptum: defecerunt principes Thaneos . » Quos eo tempore defecisse commemorat, quando Dominus ingressus est Aegyptum super nubem levem. Thanes autem urbem Aegypti in alio loco non legimus: sed ex eo quod ait: « Nuntii tui usque ad Hanes pervenerunt, intelligimus ultimam juxta Aethiopas
Abbreviated transcription (Latin):
qͦq ait ur̃am atq mndaciũ id ẽ di¬
abolũ patrem om̃is mendaeri. sup¬
plicioꝵ meors grando subu̾tet. et
ꝓtectionẽ. sub qua uos tutos fore
arbitramini. tẽpestas ualida ⁊ a¬
quarũ multitudo delebit. ita ut
amicitia ⁊ fedꝰ qͦd habebatis cum
morte ⁊ cũ inferno hoo ẽ cũ diabo¬
lo. pereat in ȩt̾num. & flagellũ si¬
ue tẽpestas. de qua dixeratiᷤ. Flagel¬
lum mnundans cũ t̾ransierit noz
ueniet suꝑ noᷤᷤ suꝑueniet. ⁊ eritis ei in
conculcation̾e: hoc ẽ omĩa torm̃ta
patiemini q̃ uos putabatis despa¬
tionis animo. neqͣ quã ẽe passuros.
Semꝑ enĩ irruet in uob ⁊ tam in
ꝓsꝑis qͣm in adu̾sis irã dñi sentie¬
tis. ⁊ mors uos seua popłabitur.
Q d dic̃a de penis penarum. So¬
la formido ⁊ torm̃toꝵ metꝰ uos cor¬
riget ad salutẽ. et mala ur̃a intel.¬
ligere faciet. Cũq uexati fũitis:
tunc animadũtetis ꝓpħas meos ue¬
ra dixisse. Qͦdq sequitur. coangu¬

Expanded text:
 id est, diabolum patrem omnis mendacii, suppliciorum meorum grando subvertet. Et protectionem, sub qua vos tutos fore arbitrabamini, tempestas valida et aquarum multitudo delebit, ita ut amicitia et foedus quod habebatis cum morte et cum inferno, hoc est, cum diabolo, pereat in aeternum. Et flagellum sive tempestas, de quo dixeratis: Flagellum inundans cum transierit, non veniet super nos: veniet, et eritis ei in conculcationem, hoc est, omnia tormenta patiemini, quae vos putabatis desperationis animo nequaquam esse passuros. Semper enim irruet vobis, et tam in prosperis quam in adversis iram Domini sentietis, et mors vos saeva populabitur. Quid dicam de poenis? Poenarum sola formido et tormentorum metus vos corriget ad salutem, et mala vestra intelligere faciet. Cumque vexati fueritis, tunc scietis Prophetas meos vera dixisse. Quodque sequitur: Coangu
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. s sensũ hebraicũ suo sermone
uertentes. Simiachꝰ theodoti¬
o. ⁊ lxx. de ħ loco diu̾sa sensert̃. Et
quia longum ẽ de om̃ib dicere.
lxx. interpretes qui legunt᷑ inec¬
clesiis breuit̃ transcurramꝰ. Reiecto
qͥ inebriati sunt sicera ⁊ errauiert̃.
et maledictio comedit consiliũ eoꝵ
corona uirtutũ. Utiq his qͥ abla¬
ctati sunt a lacte: qui auulsi st̃
ab ube. Haud dubiũ qͥn apłos sig¬
inficet. Tribulationẽ suꝑ tribula¬
tionẽ expecta loquit᷑ autẽ ad cho¬
rũ apłoꝵ. omiumq credentiũ. ut
ũ ad unã. s ad multas se paret tribu¬
lationes: ut cũ tribulatus fuerit
atq depressus. rursũ sꝑet. ⁊ spem fu¬
ꝑ spem habeat. Quod si paululumr
tardauerint q̃ ꝓmissa sunt ñ sit in¬
credulꝰ Modicum enĩ paruulũq
et uenient q̃ ꝓmissa fc̃. &enĩ tribu¬
latio patientiã oꝑatur. patientia
ꝓbationẽ. ꝓbatio spem: spes autẽ
non confundit. Et hec ipsa tribu.¬

Expanded text:
rmone vertentes, Symmachus, Theodotio et LXX de hoc loco diversa senserunt, et quia longum est de omnibus dicere, LXX Interpretes, qui leguntur in Ecclesiis, breviter transcurramus. Rejecto qui inebriati sunt sicera, et erraverunt et maledictio comedit consilium eorucorona virtutum? Utique his qui ablactati sunt a lacte, qui avulsi sunt ab ubere, haud dubium quin apostolos significet: Tribulationem super tribulationem exspecta. Loquitur autem ad chorum apostolorum omniumque credentium, ut non ad unam, sed ad multas se paret tribulationes, ut cum tribulatus fuerit atque depressus, rursum speret, et spem super spem habeat. Quod si paululum tarda verint quae promissa sunt, non sit incredulus: Modicum enim parvulumque et venient quae promissa sunt. Etenim tribulatio patientiam operatur; patientia probationem: probatio spem; spes autem non confundit . Et haec ipsa tribu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ moyses ut intelligeret ⁊ uidet
dm̃: in nubẽ ingressus ẽ. ⁊ in cali¬
ginẽ. De quo et in psalmo dr̃. Caligo
fub pedib eiꝰ. Cũ autẽ pͥus cęci uł
mystica queq conspexerint. uel
de cȩcitate ⁊ tenebris ocłos leua¬
uerint ad uidendũ. ut sedentib
in te nebris et umbra mortis
ori at᷑ lum̃ uerũ : tc̃ mites de
quib scͥptum ẽ. beatimites qm̃
ipsi possidebunt t̃̾ram. siue pau¬
ꝑes. quors pͥnceps in psalmis att. hic¬

Expanded text:
et Moyses ut intelligeret et videret et Moyses ut intelligeret et videret Deum , in nubem ingressus est et in caliginem, de qua in Psalmo dicitur: Caligo sub pmystica quaeque conspexerint, vel de caecitate et tenebris oculos levaverint ad videndum, ut sedentibus in tenebris et umbra mortis oriatur lumen verum: tunc mites de quibus scriptum est: Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram : sive pauperes, quorum princeps in psalmis ait
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ ñ possunt cũ lignis fructiferis lax¬
dare dnm̃. Cũ autem libanꝰ in chermel.
⁊ chermel in saltũ fu̾it cõmutatus: tẽ
qͥ priꝰ surdi erant et u̾ba libri ꝓphici
audire ñ pot̾ant. de quo supͣ diximꝰ
qͦd om̃is scriptura sc̾a unꝰ lib appelle¬
tur. dicente eccłiaste. sermo sapienti¬
aꝑire. Qͦdq nos u̾timꝰ de tenebris
et caligine ocłi cȩcors udebunt. qͦ¬
rũ facilis interpretatio ẽ: aquila
theodotio ⁊ Symiachꝰ tͣranstuler̃t.
tenebras ⁊ caliginẽ ocłi cȩcor ui¬
debunt: ut offendent gentiũ po¬
pulo qͥ priꝰ cȩcus erat xp̃i sacram̃¬
ta pandenda. iuxta illud qͦd dr̃.
tenebrosa aqua in nubib aeris.
& in eodem psalmo de do scͥptum ẽ.
Posuit tenebras latibulũ suũ. Et
in ꝓuerbiis legimꝰ Hec audiens sa¬
piens sapientior erit. ⁊ prudens
gub̃nationẽ possidebit. Incelliget
parabolã. et tenebrosũ sermonem:
dicta sapientiũ. ⁊ enigmata. Deniq

Expanded text:
quae non possunt cum lignis fructiferis lauquae non possunt cum lignis fructiferis laudare Dominum. Cum autem Libanus in Charmel, et Charmel in saltum fuerit commutatus, tunc qui prius surdi erant, et verba libri prophetici audire non poterant de quo supra diximus, quod omnis Scriptura sancta unus liber appelletur, dicente Ecclesiaste : Sermones sapientiaperire . Quodque nos vertimus, de tenebris et caligine oculi caecorum videbunt, quorum facilis interpretatio et Theodotio et Symmachus transtulerunt: Tenebras et caliginem oculi caecorum videbunt: ut ostenderent gentium populo, qui prius caecus erat, Christi sacramenta pandenda, juxta illud quod dicitur: Tenebrosa aqua in nubibus aeris . Et in eodem psalmo de Deo scriptum est: Posuit tenebras latibulum suum . Et in Proverbiis legimus: Haec audiens sapiens sapientior erit: et prudens gubernationem possidebit: et intelliget parabolam et tenebrosum sermonem, dicta sapientium et aenigmata . Denique
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ deꝑit: quom in aduentu dm̃i sal¬
uatoris cui a tẽporib ysaie usq
ad dispensationẽ carnis assũpte ꝓ
cõparatione ȩtnitatis breue ⁊ modi¬
cũ tẽporis spaciũ ẽ. libanꝰ mons phe¬
nicis uersꝰ sit atq tͣnslatus in mon¬
t̃e carmelũ qͥ hebraice chermel dr̃.
et ẽ in confirio palestine atq phe¬
nicis ꝑtolomaidi imminens: licet
aliꝰ in scͥpturis scĩs mons carmeł
appellet᷑. in qͦ fuit Nabal carmeli ho¬
mo stultus et cinicꝰ. qui uxorẽ ha¬
Qaͥ cũ dic̃e ñ potuerint audiant li¬
banũ qui interpretat᷑ dealbatio. re¬
ferri ad popłm gentũĩ qͥ lotꝰ in dño¬
⁊ expurgatis sordib pͥstinis totus
suũ᷑ ⁊ istũ popłm tͣnsferri in cher¬
mel hoc est in circũcisionis scien¬
tia. ut spiritalis ⁊ uerȩ cir̃ cũci¬
sionis myst̾ia recognoscat. et in lo¬
eo sit qͦndã popłi iudȩors. Illos au¬
tem qui xp̃m susciꝑe noluer̃t repu¬
tari in saltum. ⁊ in arbores steriles.

Expanded text:
ntu Domini Salvatoris quia a temporibus Isaiae usque ad dispensationem carnis assumptae, pro comparatione aeternitatis breve et modicum temporis spatium est Libanus mons Phoenicis versus sit atque translatus in montem Carmelum? qui Hebraice CHERMEL   dicitur; et in confinio Palestinae atque Phoenicis Ptolemaidi imminens: licet et alius in Scripturis sanctis mons Carmelus appelletur, in quo fuit Nabal Carmelius , homo stultus et iniquus, qui uxorem haQuod cum dicere non potuerint, audiant Libanum, qui interpretatur dealbatio, referri ad populum gentium, qui lotus in Domino et purgatis sordibus pristinis, totus suum : et istum populum transferri in Charmel, hoc est, in circumcisionis scientiam, ut spiritualis et verae circumcisionis mysteria recognoscat: et in loco sit quondam populi Judaeorum: illos autem qui Christum suscipere noluerunt reputari in saltum, et in arbores steriles,
Abbreviated transcription (Latin):
ds suus docebit illũ. Non enĩ in ser¬
ris triturabit᷑ git. nec rota plaustri
suꝑ ciminũ circũibit. ẜ uirga excu¬
tietur git. ⁊ ciminũ baculo: panis
autẽ comminuet᷑. Uerũ ñ in ꝑpetu¬
ũ triturans triturabit illũ: neq
uexabit eum rota plaustriᷤ nec in un¬
gulis suis cõminuet eñ. & hoc a dͥnõ
do exercituũ exiuit: ut mirabile
faceret consiliũ. et magnificaret
iusticiã. Lxx. Nurib ꝑcipite. et
audite uocẽ meã: attendite ⁊ audi¬
te sermones meos. Nũquid tota
die arabit qui arat: aut sementẽ
p̃parabit. anteqͣm p̃paret t̾ram
nabit git ⁊ ciminũ᷑ rursũ semi¬
nabit triticũ. et hordeũ. ⁊ miliũ.
⁊ far in finib suis. Et erudieris
uidicio di. ⁊ letabis. Non enĩ cũ
duritia mundat᷑ git: neq rota
plaustri circuit suꝑ ciminũ. S uir¬
ga excutiet᷑ git: ⁊ ciminũ cũ pane co¬
medet᷑. Neq enĩ in sempit̃nũ ego iras

Expanded text:
docebit illum. Non enim in ferris triturabitur gith, nec rota plaustri super cyminum circuibit, sed in virga excutietur gith, et cyminum in baculo: Panis autem comminuetur: Verum non in perpetuum triturans triturabit illum, neque vexabit eum rota plaustri, nec in ungulis suis comminuet eum. Et hoc a Domino Deo exercituum exivit, ut mirabile faceret consilium, et magnificajustitiam. LXX: Auribus percipite et audite vocem meam: attendite et audite sermones meos. Numquid tota die arabit qui arat, aut sementem praeparabit antequam praeparet terram? nabit gith et cyminum, et rursum seminabit triticum, et hordeum, et milium, et far in finibus tuis, et erudieris judicio Dei, et laetaberis? Non enim cum duritia mundatur gith, neque rota plaustri circuit super cyminum; sed virga excutitur gith, et cyminum cum pane comeditur. Neque enim in sempiternum ego iras
Abbreviated transcription (Latin):
filiꝰ autẽ hominis ñ habet ubi caput
reclinet:. & hoc ẽ meũ refrigeriũ. ut
in uob aliqͣndo requiescã. oi noluerẽ
audite. ⁊ mea monita contẽpsert̃. Qm¬
obrẽ hoc qd solebant ludentes dic̃e
ꝓpħis. manda remanda manda re¬
manda. expecta reexpecta. expecta.
reexpecta. modicũ ibi. modicũ ibi ᷤ ⁊
irridere patientiã meã. dũ me arbi¬
trant᷑ minitari q̃ nunqͥm facturus
sim. sentient reb expleri: ut uadañ
in int̾itum. ⁊ cadant recrorsum. opisto¬
tõnon insanabili: nũqͣmq ad pͥora ꝓ¬
ficiant. nec possint cũ apło dicere p̃teri¬
toꝵ obliti ad ea q̃ pͥora st̃ extendim̃. sꝯ
terant᷑ ⁊ illaq̃entur. ⁊ uł a babylom¬
o uł a romano capiant᷑ exereitu. Pro
eo qͦd nos diximꝰ manda remandã.
manda remanda. expecta reexpecta
expecta reexpecta. modicũ ibi. modi cỹ
ibi: in hebraico scͥptum ẽ. Say. La sau
Say lazau. cay lacay. cay lacau. zersa
⁊ersã. hisq u̾bis abuti solet immundis¬

Expanded text:
bi caput suum reclinet . Et hoc est meum refrigerium, ut in vobis aliquando requiescam. Qui noluerunt audire, et mea monita contempserunt; quamobrem quod solebant ludentes dicere prophetis: Manda, remanda; manda, remanda: exspecta, reexspecta; exspecta, reexspecta: modicum ibi, modicum ibi, et irridere patientiam meam, cum me arbitrantur minitari, quae numquam facturus sim: sentiant rebus expleri, ut vadant in interitum, et cadant retrorsum ὀπισθοτόνῳ insanabili; numquamque ad priora proficiant, nec possint cum Apostolo dicere: Praeteritorum obliti, ad ea quae priora sunt extendimur ; sed conterantur et illaqueentur, et vel a Babylonio, vel a Romano capiantur exercitu.os diximus: Manda, remanda; manda, remanda: exspecta, reexspecta; exspecta, reexspecta; modicum ibi, modicum ibi, in Hebraeo sic scriptum est: SAU LASAU, SAU LASAU; CAU LACAU, CAU LACAU: ZER SAM, ZER SAM; hisque verbis abuti solet immundis
Abbreviated transcription (Latin):
um. qͥsi tẽporaneu ante maturitateor
autunmi. Qͦd cũ aspex̾it uidens: sta¬
tim ut manui tenuerit deuorabit illud
Lxx Ule corone imutiȩ mercenuarii
ephraim: flos cadens de gła suꝑ u̾tic̃e
montis pinguis: qͥ ebrii estis absq ui¬
no. Ecce fortis ⁊ durus furor dñi sic̃
grando q̃ fertur in ꝓuum. ñ habens un¬
multitudo trahens humũ. ⁊ faciens
sibi spaciũ. Manib ⁊ pedib conculea¬
bit᷑ corona inuiriȩ mercennarii ephraĩ.
et flos qͥ cecidit de spe głe suꝑ sũ¬
mitatẽ montis excelsi. sic̃ p̃matura fi¬
cus: qũa qͥ uidit anteqͦm sumat ma¬
tu cupiet eã deuorare. Dicamꝰ pͥmũ
iuxta hystoriã: deiide uixta tropo¬
logiã adextremũ uixta uaticiniũ
ꝓphale. Loquit᷑ sermo diuinꝰ adu̾sũ
dec̃ẽ tribꝰ q̃ regnabant in samaria.⁊
ꝓpt̃ hieroboam qͥ de tribu ephiaumn
fuit. appellabant᷑ ephraim: ⁊ uocat
eos coronã suꝑbiȩ. qͥa cõparati duab
tͥbubꝰ q̃ appellabant᷑ iuida. subli¬

Expanded text:
quasi temporaneum ante maturitatem autumni, quod cum aspexerit videns, statim ut manu tenuerit, devorabit illud. LXX: Vae coronae injuriae mercenarii Ephraim: flos cadens de gloria super verticem montis pinguis, qui ebrii estis absque vino. Ecce fortis et durus furor Domini, sicut grando quae fertur in pronum, non habens ummultitudo trahens humum, et faciens sibi spatium: manibus et pedibus conculcabitur corona injuriae mercenarii Ephraim. Et erit flos qui decidit de spe gloriae in summitate montis excelsi, sicut praematura ficus, quam qui viderit, antequam sumat manu, cupiet eam devorare. Dicamus primum juxta historiam, deinde juxta tropologiam, et ad extremum juxta vaticinium prophetale. Loquitur sermo divinus adversum decem tribus quae regnabant in Samaria, et propter Jeroboam, qui de tribu Ephraim fuit, appellabantur Ephraim. Et vocat eos coronam superbiae: quia comparati duabus tribubus, quae appellabantur Juda, subli
Abbreviated transcription (Latin):
milia. eccłiam primitiuoꝵ qui scripti
st̃ in celis. Hucusq de consũmatione mund
dictum ẽ ab eo loco in quo exponere
cȩpimꝰ. Eece dñs dissipabit t̾rã ⁊ nudabit
eam: qͦd p̃senti uolumine continet᷑. Nẽ
ad iuuande ĩmo inspirante nos xp̃o.
tnseamꝰ ad nonũ: qͦd alt̾iꝰ ꝓphetiȩ habe
ariis molestiis libro Nono.¬
occupati explanationes in
ctamꝰ Unde expleto .uiii. uo¬
lumine nẽ pꝰ aliqͣntum tẽporis spaeiũ ti¬
simꝰ ad nonũ ñ absq morsu ⁊ obtrecta¬
tionib in udoꝵ. Qͣ ignorantes qͥd au¬
diant qͥd loqͥntur. d eo audent iuidicare
qͦd nesciunt.: ⁊ ante despiciunt qͣm pro¬
bent. eruditosq se estimant ⁊ disertos
si.cunctis scͥptorib detrahant. Quori
liuorẽ ⁊ musitationẽ garrulã contem¬
nentes. dĩ poseamꝰ atxiliũ: ⁊ psalmiste
imp̃cationẽ dicam: dissipa dñe gentesq̃

Expanded text:
millia; et Ecclesiam primitivorum, qui scripti sunt in coelis . Hucusque de consummatione mundi dictum est ab eo loco in quo exponere coepimus: Ecce Dominus dissipabit terram, et nudabit eam , quod praesenti volumine continetur. Nunc adjuvante, immo inspirante nobis Christo, transeamus ad nonum, quod alterius prophetiae habebit ariis molestiis occupati, explanationes in ctamus. Unde expleto octavo volumine, nunc post aliquantum temporis spatium transimus ad nonum: non absque morsu et obtrectationibus invidorum, qui ignorantes quid audiant, quid loquantur, de eo audent judicare quod nesciunt, et ante despiciunt quam probent, eruditosque se aestimant et disertos, si de cunctis Scriptoribus detrahant. Quorum livorem et mussitationem garrulam contemnentes, Dei poscamus auxilium, et Psalmistae imprecatione di
Abbreviated transcription (Latin):
corona uictorie. ⁊ sp̃c iudicii. sedenti
suꝑ iudiciũ. haud dubiũ qͥn etechiȩ
regi uidȩ: ⁊ fortitudo eoꝵ. qͥ cuncta
regione popłata de p̃lio reu̾tentes
se urbe clauserunt. Qͦd in hoc eodẽ
ꝓpħa lecturi sumꝰ: qͣndo centũ octo.¬
ginta quinq milia armators de as¬
sirii exercitu angło ꝑcutiente dele¬
ta sc̃. Uerũ hi quoq id ẽ iudas et
beniamin inebriati ft̃ uino id olatͭȩ.
⁊ contẽpta religione templi. demonũ
simula chra ft̃ ueneratĩ⁊ nescieruts
uicentẽ dñm qͥcuncta considat. Qũs
enĩ mensȩ eorꝑ. ⁊ uniu̾sa religio reple¬
te st̃ uomitu. sordiũq ut ñ solũ in
tẽplo. s in u̾tice montiũ ⁊ nemorosis
locis. ydolatriȩ sordib cuncta cõple¬
rent: ⁊ dñs in eis ñ hab̾et habitatio¬
nis locũ. hoc uixta lit̾t̾am dictũ sit

Expanded text:
s judicii sedenti super judicium, haud dubium quin Ezechiae regi Judae; et fortitudo eorum, qui cuncta regione populata, de praelio revertentes, se urbe clauserunt. Quod in hoc eodem propheta lecturi sumus , quando centum octoginta quinque millia armatorum de Assyriorum exercitu Angelo percutiente deleta sunt. Verum hi quoque, id est, Judas et Benjamin, inebriati sunt vino idololatriae, et contempta religione templi, daemonum simulacra venerati, et nescierunt videntem Dominum, qui cuncta considerat. Omnes enim mensae eorum, et universa religio repletae sunt vomitu sordiumque, ut non solum in templo, sed in vertice montium, et nemorosis locis idololatriae sordibus cuncta complerent, et Dominus in eis non haberet habitationis locum. Hoc juxta li
Abbreviated transcription (Latin):
u̾tic̃e tẽplum dñi situm ẽ. Isti inebri¬
ati sunt uino erroris ⁊ amentie: qͦd
eis miscuit hieroboã. Quaꝓpt̃ penã
illis dñi cõminat᷑.: qͦd sic̃ gͣndinis tur¬
bo uniu̾sa confringit. ⁊ impetus aqͦ¬
rũ pnundantiũ. quieqͥd obuiũ inue¬
u̾it rapit. sic ab assytioꝵ deleat᷑ ex¬
ercitu: ⁊ qͦd reliquũ fuerit in montes
siue urbes mediȩ tͣnsferat᷑. Cõparat
autẽ głam dec̃e tribuũ coronȩ ua¬
rioꝵ florp. q̃ tantã habuerit pul¬
chritudinẽ: ut quomͦ si qͥs anteqͥm
uidens in arbore. statĩ ut manude¬
nuerit deuorat. sie ⁊ dece tribꝰ eũ as¬
siriꝰ uid̾it uastet ae deuoret. ⁊ nch̾
omĩno pristim popłi relinquatin

Expanded text:
verticem templum Domini situm est. Isti inebriati sunt vino erroris et amentiae, quod eis miscuit Jeroboam. Quapropter poenam illis Dominus comminatur, quod sicut grandinis turbo universa confringit, et impetus aquarum inundantium quidquid obvium invenerit, rapit: sic ab Assyriorum deleantur exercitu, et quod reliquum fuerit, in montes sive urbes Mediae transferatur. Comparat autem gloriam decem tribuum coronae variorum florum, quae tantam habuerit pulchritudinem, ut quomodo si quis antequam videns in arbore, statim ut manu tenuerit, devorat: sic et decem tribus cum Assyrius viderit, vastet et devoret, et nihil omnino
Abbreviated transcription (Latin):
⁊i p̃cepta hominũ. In quo notare de.¬
bem Aud qͦd plerũq admoniumꝰ
engłistas et apłos ñ uerbũ int̃preta¬
tos ẽẽ de u̾bo: nec lxx int̃pretu au¬
ctoritat̃e secutos quors editio illo
ĩa tẽpore legebatur. s quasi hebre
os instructos lege. absq dampno
sensuũ suis usos ẽe sermonib ap¬
ꝓpinquat autẽ popłs iudeoꝵ o
re ⁊ labiis sius do. quia uniꝰ di ctil¬
tum habe se głatur. et respuere i
cipit filium: ñ recipit patr̃e. Simul¬
q discamꝰ quomͦ aliquis appropin¬
quet do. uel longe fiat ab eo. Qui
ꝑ hieremiã loquit᷑. Ds̃ appropin¬
qu̾ans ego et ñ de longe. dicit dñs
appropinquamꝰ autẽ do m̃te ñ cor¬
pore: sic̃ et de moyse legimꝰ appro

Expanded text:
quo notare debemus illud quod plerumque admonuimus, Evangelistas et Apostolos, non verbum interpretatos esse de verbo; nec LXX Interpretum auctoritatem secutos, quorum editio illo jam tempore legebatur; sed quasi Hebraeos et instructos in Lege, absque damno sensuum suis usos esse sermonibus. Appropinquat autem populus Judaeorum ore et labiis suis Deo; quia unius Dei cultum habere se gloriatur et respuere idcipit Filium, non recipit Patrem. Simulque discamus quomodo aliquis appropinquet Deo, vel longe fiat ab eo. Qui et per Jeremiam loquitur: Deus appropinquans ego, et non de longe dicit Dominus . Appropinquamus autem Deo mente, non corpore; sicut et de Moyse legimus: Appr
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝓpħa dñi recordat᷑. iuxta illud
qͦd in psalmo dr̃. In tribulatione
inuocaui dñm. ⁊ exaudiuit me
in latitudine. Et in alio loco. Ad
dñm cũ tribularer clamaui: et
exaudiuit me. Unde ⁊ apłs loquit᷑.
Tribulam. s ñ angustiam᷑. ꝑsecutionẽ
patimͣ: s ñ derelin quim᷑. Et in alio lo¬
co. sion st̃ condigne passiones huiꝰ tẽ¬
poris.: ad futurã gloriã q̃ reuelabit᷑
in nobis. Si autẽ parua tribulatio
docet. em̃dat ⁊ corrigit:: qͣntomagis
magna cũ amonemͣ conditionis nr̃e.
⁊ dĩ potentie recordam᷑ : Siẽ q̃ concip̃
cñ appropinqͣuerit ad partũ. dolens

Expanded text:
ni recordatur, juxta illud quod in psalmo dicitur: De tribulatione invocavi Dominum, et exaudivit me in latitudine . Et in alio loco: Ad Dominum cum tribularer clamavi, et exaudivit me . Unde Apostolus loquitur: Tribulamur, sed non angustiamur: persecutionem patimur, sed non derelinquimur . Et in alio loco: Non sunt condignae passiones hujus temporis ad venturam gloriam quae revelabitur in nobis . Si autem parva tribulatio docet, et emendat, et corripit, quanto magis magna, cum admonemur conditionis nostrae, et Dei potentiae recordamur! Sicut quae concepit cum appropinquaverit ad part
Abbreviated transcription (Latin):
dissem. ⁊ in subu̾sione orbis uati¬
ciniũ ꝓpħarũ explendũ ẽẽ ꝑspi¬
cerẽ: locutus sũ michi int̾no cor¬
dis affectu. Non possum cuncta
narrare q̃ cerno:heret lingua fay¬
cib meis: uox dolore clauditur. Ue
mͥ: qͣntus ordo penarũ ante ocłos uer¬
satur meos: cerno p̃sentia q̃ futura ft̃
Errant autẽ qui hoc putant ex ꝑsona
qħi debe intelligi: rerũ ordinẽ ñ seqñ¬
tes. Mirorq qͦ sensu ꝓ psalmis ⁊ lau¬
dib qͦd in hebraico dr. remroth.lxx.
portenta int̃pretati st̃. nͥ forte signũ
ẽ atq portentũ. ut excluso popło iude¬
ors incredula priꝰ gentiũ turba sal¬
uetur. P reuaricatores p̃uaricati
Isunt: ⁊ p̃uaricatione tͣns gressors pre¬
uaricati st̃. formido ⁊ fouea. ⁊ laque

Expanded text:
n subversionem orbis vaticinium Prophetarum explendum esse perspicerem, locutus sum mihi interno cordis affectu: Non possum cuncta narrare quae cerno. Haeret lingua faucibus meis, vox dolore concluditur. Vae mihi, quantus ordo poenarum ante oculos versatur meos! cerno praesentia quae futura sunt. Errant autem qui hoc putant ex persona Dei debere intelligi, rerum ordinem non sequentes. Mirorque quo sensu pro psalmis, et laudibus, quod in Hebraico legitur ZEMROTH , LXX portenta interpretati sunt, nisi forte signum est atque portentum, ut excluso populo Judaeorum, incredula prius gentium turba salvetur. Praevaricantes praevaricati sunt, et praevaricatione transgressorum praevari
Abbreviated transcription (Latin):
ruent. ⁊ dĩ uniꝰ sub myst̾io tͥnitatis
noticia p̃dicabit᷑. Cuutas enĩ muni¬
ta desolata erit.: speciosa relinquetuꝵ.
⁊ dimittet᷑ qͣsi deserta. Ibi pascet᷑ in¬
tulꝰ ⁊ ibi accubabit. ⁊ consumet sũ¬
mitates eiꝰ. xx. Idola eors suceit¬
dent᷑ qͣsi lucus: ⁊ longe habitans
grex dimittet᷑. fic̃ grex derelictuis.
& erit multo tẽpore in pascria. ⁊ ibi
in eo om̃e uiride: qͥa ex siccatꝰ ẽ. Ierłm
cuutas qͦndã firma atq munita. qͥa
ñ suscepit patͥsfamilie filiũ s dixit.
Ueinte occidamꝰ eũ qͥa iste heres ẽ. ⁊
nr̃a erit hereditas: desolata erit. &
q̃ qͦndã fuit speciosa de qͦ in ierechiel

Expanded text:
nitatis notitia praedicabitur. Civitas enim munita desolata erit: speciosa relinquetur, et dimittetur quasi deserta. Ibi pascetur vitulus, et ibi accubabit et consumet summitates ejus. LXX: Idola eorum succidentur, quasi lucus, et longe habitans grex dimittetur sicut grex derelictus, et erit multo tempore in pascua, et ibi in ea omne viride, quia exsiccatum est. Jerusalem civitas quondam firma atque munita, quia non suscepit patrisfamilias, filium sed dixit: Venite, occidamus eum, quia iste haeres est et nostra erit haereditas , desolata erit. Et quae quondam fuit speciosa, de qua et in Ezechiele
Abbreviated transcription (Latin):
na accipiamꝰ eccłie Ego ciuitas firma.
ciuitas multis uallata hostib. q̃ frustͣ
dedi pocula inimicȩ meȩ synagogȩ : Ca¬
piet᷑ nocte ⁊ corruet murꝰ eiꝰ nullaq ert
exadu̾sariis potestatib q̃ ñ app̃hendat
cã. Rursũ loqͣr. Qͥd michi ꝓdest custo¬
dire eã q̃ stipulã in se h̃at non frum̃ta:
q̃ ita inculta ẽ. ut uepriũ plena sit
⁊ spinarũ: Qũa saluare uolui: s qͥa
hostilit᷑ mecũ agit. recessi ab ea. Dixer̃t¬
q in me ⁊ ex me nati apłi uobis qͥdẽ
oportebat pͥmũ loqui u̾bũ di̾ s qm̃ rep
pulistis illud. ⁊ indignos uos indica¬
stis ȩt̃nȩ uitȩ. ecce conu̾timͣ ad gen¬
tes. Iocirco faciet dñs qͦd minatus
ẽ. ut om̃s in ea ardeant romano
igne cucũdati. uł certe ardeant ui¬
eisatq peccatis. nec possint ardentia
diaboli iacula restinguere. Om̃s enẽ
adiuitantes. qͣsi elibanꝰ corda eorp. st a¬
li qͥ pͥus habitabant in ea pꝰ qͣm clama.¬

Expanded text:
na accipiamus Ecclesiae: Ego civitas firma, na accipiamus Ecclesiae: Ego civitas firma, civitas multis vallata hostibus, quae frustra dedi pocula inimicae meae Synagogae. Capietur enim nocte, et corruet murus ejus, nullaque erit de adversariis potestatibus, quae non apprehendat eam. Rursum loquar: Quid mihi prodest custodire eam, quae stipulam in se habeat, non frumenta: quae ita inculta est, ut veprium plena sit et spinarum, quam salvare volui? Sed quia hostiliter mecum agit, recessi ab ea. Dixeruntque in me et ex me nati Apostoli: Vobis quidem oportebat primum loqui verbum Dei: sed quoniam repulistis illud, et indignos vos judicastis aeternae vitae, ecce convertimur ad gentes . Idcirco faciet Dominus quod minatus est, ut omnes in ea ardeant Romano igne circumdati. Vel certe ardeant vitiis atque peccatis, ne possint ardentia diaboli jacula restinguere. Omnes enim adulterantes quasi clibanus corda eorum. Et illi qui prius habitabant in ea, postquam clamav
Abbreviated transcription (Latin):
bi aquila posuit spiña ⁊ ueprẽ. in hebra¬
ico scriptũ ẽ sãmiꝵ. ⁊ sãbith. qͦd ad¬
amantẽ. ⁊ loca sentiũ plena significat. Un¬
de dicit. Qͥs me docebit ut durꝰ sim. ⁊¬
in eã uineã demetam.⁊ in p̃lio atq certa¬
mine truculentꝰ incedã: ut gͣdiar suꝑ
uineã quã ante seruaui. ⁊ succendã eam
qũa meo sepserã muro: An potiꝰ id aget
fortitudo mea ut irã differã: ⁊ saluem
eos ꝑ eugłii clem̃tiã. qͥ neqͣquã sunit legis
anctoritate seruati: Eͣii q atixoe au¬
tẽ iuxta hebraicũ legendum ẽ. Qs me
faciat durũ atq crudelẽ ut uineam
adirã meã. hoc quippe in deserto sig¬
nificat᷑ ⁊ spinis: ut eã qͦsi in p̃lio conte¬
rã atq succendã quã semꝑ mea diligñ.¬
tia custodiui : an potiꝰ tenebit fortitudi¬
uẽ meã qũã xp̃m ẽẽ ñ dubium ÷ ⁊ de
ut ipsa mͥ pacẽ faciat. ⁊ mundũ reconei¬
liet. Iuxta lxx. hic ẽ sensꝰ: ut ex ꝑso¬

Expanded text:
bi Aquila posuit spinam, et veprem, in Hebraico scriptum est SAMIR et SAITH , quod adamantem, et loca sentium plena significat. Unde dicit: Quis me docebit ut durus sim, et meam vincam clementiam, et in praelio atque certamine truculentus incedam: ut gradiar super vineam, quam ante servavi, et succendam eam quam meo sepseram muro? An potius id aget fortitudo mea, ut iram differam, et salvem eos Evangelii clementia, qui nequaquam sunt Legis auctoritate sertem juxta Hebraicum legendum est: Quis me faciet durum atque crudelem, ut vincam naturam meam? Hoc quippe in deserto significatur et in spinis: ut eam quasi in praelio conteram atque succendam, quam semper mea diligentia custodivi. An potius tenebo fortitudinem meam, quam ut ipsa mihi pacem faciat, et mundum reconciliet? Juxta LXX hic est sensus, ut ex perso
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ omĩũ ꝓpħarum fuerint cõple¬
ta uaticinia: ciuitateq subu̾sã.
romã int̾pretant᷑ q̃ delenda sit
penitus. Popłmq fortẽ qͥ laudet
dnm. ⁊ cui factus sit dñs fortitudo
in tribulatione sua ⁊ angustia. refe¬
rt̃ ad isit: qui de ꝑsecutione gentiũ
qͣ si in estu ardentissimo ⁊ in sitiliba¬
tus sit. Alii uͦ ⁊ meliꝰ ⁊ rectiꝰ ex ꝑsona
ꝓphe dici intelligunt. ꝓ passione dñi
saluatoris gr̃as patͥ referentis qͦd fe¬
cerit mirabilia: ⁊ cogitationes anti¬
qͥs ũitate cõpleũit. qͣndo stantes
ad dext̾am audient. uenite benedi¬
cti patris mei: possidete p̃paratũ
uobis regnũ a constitutione mun

Expanded text:
et omnium prophetarum fuerint compleet omnium prophetarum fuerint completa vaticinia; civitatemque subversam, Romam interpretantur, quae delenda sit penitus, populumque fortem, qui laudet Dominum, et cui factus sit Dominus fortitudo in tribulatione sua et angustia, referunt ad Israel, qui de persecutione gentium quasi in aestu ardentissimo et in siti liberatus sit. Alii vero et melius et rectius ex persona prophetae dici intelligunt, pro passione Domini Salvatoris gratias Patri referentis, quod fecerit mirabilia, et cogitationes antiquas veritate compleverit, quando stantes ad dexteram audient: Venite, benedicti Patris mei, possidete praeparatum vobis regnum a constitutione mun
Abbreviated transcription (Latin):
parietẽ. Sic̃ estũ in siti tumultũ ali¬
enoꝵ humiliabis: ⁊ qͣsi calorẽ sub
nube torrentẽ. ꝓpaginẽ fortiũ mar¬
cescere facies. Lxx. O ñe ds̃ m̃s.
glorificabo te. Laudabo nom̃ tuũ
qm̃ fecisti admirabiles res. Consili¬
um antiquũ uerũ fiat. Qa posiusti
ciuitates in dumulũ: ciuitates fortes.
ut caderent fundam̃ta earũ. Impio¬
rũ cruitas: met̃num ñ edificabitur.
Propterea benedicet tͥ popłs pauꝑum.
⁊ ciutas hominũ iniquitates sustinen¬
tiũ benedicet tͥ. fuisti enĩ omĩ eiuita¬
ti humili auxiliator ⁊ tristib ꝓpt̃
mopiã ꝑtectio: ab om̃ib pessimis
libabis eos. Umbraculũ sitientiũ.
sp̃e hominũ iniquitat̃e sustinen¬
tiũ qͥsi homines pusillanimes. sitien¬
tes in syon. ab om̃ib impiis quib
nos tradidisti. Duplex huiꝰ loci ex¬
positio ẽ. Iudei putant uoc̃e sc̃orũ
ẽẽ. popłiq credentis: cũ ds̃ adu̾sũ
omñe orbẽ q̃ supͣdicta sc̃ fecerit.

Expanded text:
 in siti, tumultum alienorum humiliabis: et quasi calore sub nube torrente, propaginem fortium marcescere facies. LXX: Domine Deus meus, glorificabo te: laudabo nomen tuum, quoniam fecisti admirabiles res, consilium antiquum verum, fiat. Quia posuisti civitates in tumulum: civitates fortes, ut caderent fundamenta earum. Impiorum civitates in aeternum non aedificabuntur. Propterea benedicet tibi populus pauperum, et civitates hominum iniquitatem sustinentium benedicent tibi. Fuisti enim omni civitati humili auxiliator, et tristibus propter inopiam protectio: ab hominibus pessimis liberabis eos: umbraculum sitientium, et spiritus hominum iniquitatem sustinentium quasi homines pusillanimes sitientes in Sion ab hominibus impiis, quibus nos tradidisti. Duplex hujus loci expositio est. Judaei putant vocem sanctorum esse, populique credentis: cum Deus adversum omnem orbem quae supra dicta sunt fecerit,
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ficiet drachonẽ qͥ ẽ in mari siue cȩtũl.
Scdo enĩ loco in p̃senti capitulo in hebra¬
ico ñ appellat᷑ leuiatban. s thehennin.:
qͥd ꝓpͥe cȩtũ sonat. Unde hebrei. autu¬
mant leuiathan habitare sub t̾̃ra ⁊
daica fabula ẽ. Qͦdq dr in extremo
huiꝰ capituli in die illa: eusebiꝰ pͥori iun¬
git capitulo: ne sequens ꝓphia huic
tẽpori coaptet᷑. Hebrei autẽ ⁊ cȩt̾i ex¬
planatores: sequunt᷑ qͦd nc̃ ꝓposituri
sumꝰ. In die illa uinea meri cantabit
ei ego dñs qͥ seruo eã. repente ꝓpina¬
bo illi. Ne forte uisitet᷑ ꝯtra eã: nocte
n die serno eã. Lxx. Indiȩ illa uui¬
nea bona. desidium eiꝰ: ut pͥnceps il¬
lius sit. Ego ciuitas fortis. ciuitas q̃
oppugnat᷑ frcistra potũ dabo illi.

Expanded text:
terficiet draconem qui est in mari, sive cetum. terficiet draconem qui est in mari, sive cetum. Secundo enim loco in praesenti capitulo, in Hebraico non appellatur Leviathan, sed THANNIN , quod proprie cetum sonat. Unde Hebraei autumant Leviathan habitare sub terra et daica fabula est. Quodque dicitur in extremo hujus capituli, in die illa, Eusebius priori jungit capiti, ne sequens prophetia huic tempori coaptetur. Hebraei autem et caeteri explanatores sequenti, quod nunc proposituri sumus. In die illa vinea meri cano eam, repente propinabo illi: ne forte visitetur contra eam, nocte et die servo eam. LXX: In die illo vinea bona desiderium ejus, ut princeps illius sit. Ego civitas fortis, civitas quae oppugnatur: frustra potum dabo illi.