comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cipłi mei eritis. Qͥ enim ꝑseuerauerit.
usq in finem: hic saluus erit. E cog¬
noscetis ueritatem. que mͦ uos latet.
et loquitur uobis: et ueritas libera¬
bit uos. Hoc uerbũ dñs a libertate
posuit: liberabit uos. Nichil ẽ enum
aliud ꝓprie liberat: nisi liberum
facit: quomodo saluat nichil ẽ ali¬
ud quã saluũ facit: sanat. nichil
est aliud quam sanum facit: ditat.
nichil est aliud. quam ditem. idest
diuitem facit : sic liberat. nichil ẽ
aliud quam liberum facit. Hoc in
uerbo greco plaris est. Nam in
latina consuetudine plerũq dicimꝰ
hominem liberari: quod ad liberta¬
tem non ꝑtinet. s tantũ ad salutẽ:
sicut quisquam dicit᷑ liberari ab in¬
firmitate. usitate đr. non tam̃ ꝓpͥe.
Si  autem posuit dñs hoc uerbũ ut
diceret. ueritas liberabit uos: ut
in greca lingua nemo dubitet eũ
de libertate dixisse. Deniq et uide¬
i sic intellexert. et responderunt ei
non illi qui iam crediderant: s qui
in turba erant. nondũ credentes.

Expanded text:
mei eritis. Qui enim perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Et cognoscetis veritatem, quae modo vos latet, et loquitur vobis. Et veritas liberabit vos. Hoc verbum Dominus a libertate posuit, liberabit vos. Nihil est enim aliud proprie liberat, nisi liberum facit. Quomodo salvat nihil est aliud quam salvum facit; quomodo sanat nihil est aliud quam sanum facit; ditat nihil est aliud quam ditem, id est, divitem facit: sic liberat nihil est aliud quam liberum facit. Hoc in verbo graeco planius est. Nam in latina consuetudine plerumque dicimus hominem liberari, quod ad libertatem non pertinet, sed tantum ad salutem: sicut quisquam dicitur liberari ab infirmitate; usitate dicitur, non tamen proprie. Sic autem posuit Dominus hoc verbum, ut diceret, Et veritas liberabit vos, ut in graeca lingua nemo dubitet eum de libertate dixisse. 2. Denique et Judaei sic intellexerunt, et responderunt ei: non illi qui jam crediderant, sed illi qui in turba erant nondum credentes:
Abbreviated transcription (Latin):
debant. in iuiriam sibi factam pu¬
tauer̃t quia dixit eis. ueritas libe¬
rabit uos. indignati sc̃ seruos se¬
significatos. E uere serui erant.
et exponit eis que sit seruitus:
et que futura libertas quã ipse
ꝓmisit. Sed de hac libertate. et de
illa seruitute. nimis longum est
ut hodie disputemus. Expł am̃.
cebat ergo ihe ad eos qui credi¬
derant. usq ad id quod ait. si¬

Expanded text:
debant, injuriam sibi factam pudebant, injuriam sibi factam putaverunt, quia dixit eis, Veritas liberabit ificatos. Et vere servi erant: et exponit illis quae sit servitus, et quae sit futura libertas quam ipse promittit. Sed de hac libertate et de illa servitute nimis longum est ut hodie disputemus. TRACTATUS cebat autem Jesus ad eos qui crediderunt; usq
Abbreviated transcription (Latin):
modo uiator in stabulo utitur men¬
sa. calice. urceo. lectulo: dimissurꝰ
non ꝑmansurus. Si cales fueritis:
erigite cor qui potestis: et audite
me. Si tales fueritis: ad euis ꝓmis¬
sa uenietis. Non enĩ multũ est ad
uos: quia magna est manus eiꝰ qui
uocastis nos: inuocamꝰ te. Eoce audi¬
uimus uocantem: audi inuocantes.
ꝑduc quo ꝓmisisti. ꝑfice quod in¬
choasti. Noli deserere munera tua.
uoli deserere agrum tuũ: germi¬
na tua intrent in horreum. Habun¬
dant temptationes in mundo: sed
maior est qui fecit mundũ. Habun¬
dant temptationes: sed non deficit
qui in illo spem ponit. in quo de¬
fectus nullus ẽ. Ad hoc hortatꝰ sum
ista frẽs. quia libertas de qua loqͥ
Uere discipuli mei eritis: et cog¬
noscetis ueritatem. et ueritas li¬
berabit uos. Quid est liberabit uoˢ:
Liberos uos faciet. Deniq iudei
carnales. et scđm carnem iudican¬
tes. non hi qui crediderant. s in
illa turba quia erant qͥ non cre¬

Expanded text:
omodo viator in stabulo utitur menomodo viator in stabulo utitur mensa, calice, urceo, lectulo, dimissurus, non permansurus. Si tales fueritis, erigite cor qui potestis, et audite me: si tales fueritis, ad ejus promissa venietis. Non enim multum est ad vos, quia magna est manus ejus quiVocasti nos, invocamus te; ecce audivimus vocantem, audi invocantes: perduc quo promisisti, perfice quod inchoasti; noli deserere munera tua, noli deserere agrum tuum, germina tua intrent in horreum. Abundant tentationes in mundo; sed major est qui fecit mundum: abundant tentationes; sed non deficit qui in illo spem ponit, in quo defectus nullus est. 11. Ad hoc hortatus sum ista, fratres, quia libertas de qua loquiVere discipuli mei eritis, et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos. Quid est, liberabit vos? Liberos vos faciet. Denique Judaei carnales, et secundum carnem judicantes, non hi qui crediderant, sed in illa turba qui erant qui non cre
Abbreviated transcription (Latin):
gregatio popłoꝵ. hoc celebratio sacra¬
mentoꝵ. hoc baptismus sc̃s. hoc can¬
tica laudis dei. hoc ipsa nr̃a disputa¬
tio: ut hoc desideriũ non solum semi¬
netur et germinet. uerum etiam in
modum tante capacitatis augeatur.
ut idoneum sit sumere quod ocłs ñ
uidit. nec auris audiuit. nec in cor
hominis ascendit. S amate mecum.
Non amat multũ nũmum: qui amat
dm̃. E ego palpaui infirmitatẽ: non
ausus sum dicere non amat nũmũ.
sed non multum amat nũmũ: qua¬
si amandus sit nũmus. sed non mul¬
tum. Osi digne dm̃ amemꝰ: nũmos
omĩno non amabimus. Erit tͥ nũmꝰ
instrum̃tum peregrinationis. ñ ir¬
ritamentum cupiditatis : quo utaris
ad necessitatem. non quo fruaris ad
delectationem. Dm̃ ama: si aliqͥd in
te egit quod audis et laudas. Utere
mundo: non te capiat mundus. Qd̃¬
quod intrasti iter agis. exiturus ue¬
nisti non remansurus. Iter agis. sta¬
bulum ẽ hec uita. utere nũmo. qͦ¬

Expanded text:
ngregatio populorum, hoc celebratio sacrangregatio populorum, hoc celebratio sacramentorum, hoc baptismus sanctus, hoc cantica laudis Dei, hoc ista nostra disputatio, ut hoc desiderium non solum seminetur et germinet, verum etiam in modum tantae capacitatis augeatur, ut idoneum sit sumere, quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit. Sed amate mecum. Non multum amat nummum qui amat Deum. Et ego palpavi infirmitatem. Non sum ausus dicere, non amat nummum, sed non multum amat nummum: quasi amandus sit nummus, sed non multum. » O si Deum digne amemus! nummos omnino non amabimus. « Erit tibi nummus instrumentum peregrinationis, non irritamentum cupidiad necessitatem, non quo fruaris ad delectationem. Deum ama, si aliquid in te egit quod audis et laudas. Utere mundo, non te capiat mundus. Quod intrasti, iter agis, exiturus venisti, non remansurus: iter agis, stabulum est haec vita. Utere nummo, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ergo manseritis in uerbo meo. uere
discipuli mei eritis: ut contemplemini
ipsam ueritatem sicuti est: non ꝑ uerba
sonantia. sed ꝑ lucemsplendentem.
cum satiauerit nos qđ legit᷑ in psal¬
mo: signatum est super nos lumen
uultus tui dñe. Monẽta di sumus.
Nummus a chesauro aberrauimus:
errore detritum ẽ quod in nobis fu¬
erat imp̃ssum. Uenit qͥ refoemet: qr
ipse formauerat. Querit et ipse num¬
mũ suum: sicut cesar nũmum suũ.
Ideo ait. Reddite cesari. que cesaris
sunt: et deo que dei st̃. Cesari num¬
mũ. deo uosipsos. Tunc gͦ expͥmitur
ueritas in nob̃. Qͥd dicam caritati
ur̃ȩ: ͦ o si cor ẽẽt qualit̾eumq suspi
rans. in illam in effabilem głam. O
si peregrinationem nram in gemi¬
tu sentiremꝰ. & scłm non amaremꝰ:
et ad eum qui nos uocauit pia m̃te
ꝑpetuo pulsaremus. Desideriũ sinus
cordis est. Capiamus desideriũ. qͣn¬
tum possumus extendamus. Hoe no¬
bcum agit scriptura diuina. hoc ẽ¬

Expanded text:
ergo manseritis in verbo meo, vere ergo manseritis in verbo meo, vere discipuli mei eritis: ut contemplemini ipsam veritatem sicuti est; non per verba sonantia, sed per lucem splendentem, cum satiaverit nos, quod legitur in Psalmo, Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Moneta Dei sumus, nummus a thesauro oberravimus. Errore detritum est quod in nobis fuerat impressum; venit qui reformet, quia ipse formaverat: quaerit et ipse nummum suum; sicut Caesar nummum suum; ideo ait, Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt : Caesari nummos, Deo vos ipsos. Tunc ergo exprimetur veritas in nobis. 10. Quid dicam Charitati vestrae? O si cor esset qualitercumque surans in illam ineffabilem gloriam! o si peregrinationem nostram in gemitu sentiremus, et saeculum non amaremus, et ad eum qui nos vocavit pia mente perpetuo pulsaremus! Desiderium sinus cordis est: capiemus, si desiderium quantum possumus extendamus. Hoc nobiscum ait et Scriptura divina, hoc co
Abbreviated transcription (Latin):
future. Quod dñs ipse attendens: qͦ¬
dam loco ait. Qͥ diligit me: manda¬
ta mea custodit. & qui diligit me di¬
ligetur a patre meo: et ego diligam
eum. et ostendam meipsum illi. Quẽ
qui audiebant utiq iam uidebant:
eis tam̃ si diligebant se uidendum ꝓ
mittebat. Sic et hic: cognoscetis ue¬
ritatem. Quid enim: quod dixisti.
non est ueritas:ueritas ẽ: s adhuc
creditur. nondum uidetur. Si mane
atur in eo quod creditur: ꝑuenit᷑
ad id quod uideatur. Inde iohes
ipse sc̃s eugłista. in epła sua. dilec¬
tissimi inquit filii di sumus: s ñdũ
apparuit quid erimꝰ. Iam sumus: et
aliquid erimus. Qͥd plus erimus qͣm
sumus:Audi. Nondum apparuit qͥd
erimus. Scimus quia cum apparue¬
rit. similes ei erimus. Unde :ꝰ qm̃ uide¬
bimus eum sicuti ẽ. Magna ꝓmissio:
sed merces est fidei. Queris mercedẽ.
opus precedat. Si credis. mercedem
exige fide. Si autẽ non credis: fidei
mercedem qua fronte requiris:Si

Expanded text:
futurae. Quod Dominus ipse attendens qufuturae. Quod Dominus ipse attendens quodam loco ait, Qui diligit me, mandata mea custodit; et qui diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et ostendam meipsum illi . Quem qui audiebant, utique jam videbant; eis tamen, si diligebant, videndum se promittebat. Sic et hic, Cognoscetis veritatem. Quid enim? quod dixisti non est veritas? Veritas est, sed adhuc creditur, nondum videtur. Si atur in eo quod creditur, peruenitur ad id quod uideatur, ut sipse sanctus evangelista in Epistola sua: Dilectissimi, inquit, filii Dei sumus, sed nondum apparuit quid erimus. Jam sumus, et aliquid erimus. Quid plus erimus quam sumus? Audi: Nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus. Unde? Quoniam videbimus eum sicuti est . Magna promissio; sed merces est fidei. Quaeris mercedem, opus praecedat. Si credis, mercedem exige fidei; si autem non credis, fidei mercedem qua fronte quaeris? Si
Abbreviated transcription (Latin):
granũ sinapis. Qͥ d humilius. quid
uehem̃tius. qͥd minutius. qͥd feruen¬
tius: ergo et uos ait. si manseritis
in uerbo meo in quo credidistis: qͦ
ꝑducemini: uere discipłi mei eritis.
& quid nob̃ ꝓdest: et cognoscetis
ueritatẽ. Qͥo enim:Nũ illam cogno¬
uerant quando dñs loquebat᷑: Si
non cognouerunt: quomodo credide¬
runt. Non qr cognouer̃t credide¬
runt : s ut cognoscerent credidis.
Credimꝰ enim ut cognoscamꝰ: non
cognoscimnꝰ ut credamꝰ. Quod enim
cognituri sumꝰ. nec ocłs uidit. nec
auris audiuit. nec in cor hominis as¬
cendit. Qͥd est enim fides: nisi crede
fidem ambulauit in terra. homo erat.
humilis factus erat: ab om̃ib uide¬
batur. nec ab. om̃ib agnoscebat᷑. A
multis rep. babatur. a turba occide¬
bat᷑. a pau cis dolebatur: s tam̃ & ab
eis a quibus dolebat᷑. nondũ sic̃ erat
agnoscebat᷑. Totum hoc quasi inici¬
um est liniam̃toꝵ fidei: et structure

Expanded text:
granum sinapis . Quid humilius, quid granum sinapis . Quid humilius, quid vehementius? quid minutius, quid ferventius? Ergo et vos, ait, si manseritis in verbo meo, in quo credidistis, quo perducemini? Vere discipuli mei eritis. Et quid nobis prodest? Et cognoscetis veritatem. nus loquebatur? si non cognoverant, quomodo crediderunt? Non quia cognoverunt crediderunt, sed ut cognoscerent crediderunt. Credimus enim ut cognoscamus, non cognoscimus ut credamus. Quod enim cognituri sumus, nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit . Quid est enim fides, nisi crederfidem ambulavit in terra. Homo erat, humilis factus erat; ab omnibus videbatur, nec ab omnibus cognoscebatur; a multis reprobabatur, a turba occidebatur, a paucis dolebatur: sed tamen et ab eis a quibus dolebatur, nondum sicut erat agnoscebatur. Totum hoc quasi initium est lineamentorum fidei et structurae
Abbreviated transcription (Latin):
attende: et ex ista humilitate ali¬
am cessitudinẽ quere. fides enim
humilitatẽ. habet: cognitio et im¬
mortalitas. & eternitas non habet
humilitatẽ: s celsitudinem. erecti¬
onem. nullam defectionẽ. eternã
stabilitatem. nullam ab inimico
impugnationem: nullũ deficien¬
di timorem. Magnũ est qd̾ inci¬
pit a fide: s contempnit᷑ funda¬
mentum. Solet etiam in ȩdyficio
ab imperitis contempni. fossa fit gͣn¬
dis. lapides quoquomodo passim mit¬
tuntur. Nulla ibi expolitio. nulla
pulchritudo apparet: quomodo nec
in arboris radice apparet aliqua
pulchritudo: totum tam̃ quod te de¬
lectat in arbore: de radice surrexit.
Sed uides radicem et non delectaris:
uides arborem et miraris. Stulte.
quod miraris. inde surrexit quo ñ
delectaris. Parum aliqͥd uidetur fideᷤ
credentium : non habes staterã unde
appendas. Audi gͦ quo ꝑueniat. et
uide quanta sit. sicut et ipse dñs
alio loco dicit: si habueritis fidẽ sic̃

Expanded text:
attende, et ex ista humilitate aliattende, et ex ista humilitate aliam celsitudinem quaere. Fides enim humilitatem habet: cognitio et immortalitas et aeternitas non habet humilitatem, sed celsitudinem; erectionem, nullam defectionem, aeternam stabilitatem, nullam ab inimico expugnationem, nullum deficiendi timorem. Magnum est quod incipit a fide; sed contemnitur. Fundamentum solet etiam in aedificio ab imperitis contemni. Fossa fit grandis, lapides quoquo modo passim mittuntur; nulla ibi expolitio, nulla pulchritudo apparet: quomodo nec in arboris radice, non apparet aliqua pulchritudo; totum tamen quidquid te delectat in arbore, de radice surrexit. Sed vides radicem, et non delectaris; vides arborem et miraris. Stulte, quod miraris, inde surrexit quo non delectaris. Parum aliquid videtur fides credentium, non habes stateram unde appendas. Audi ergo quo perveniat, et vide quanta sit: sicut et ipse Dominus alio loco dicit, Si habueritis fidem sicut
Abbreviated transcription (Latin):
lti qͥ aliud sapiebant intelligant: &e
credant in eum. Quidam enim for¬
tasse st̃ in ista multitudine arria¬
ni. ñ audeo suspicari ẽẽ sabellianõ.
qui ipsum patrem dicunt ẽẽ quiẽ
filius. Heresis quippe ista nimis an¬
tiqua est: et paulatim euiscerata.
Arrianoꝵ autem adhuc uidet᷑ habe¬
re aliquas mutiones. quasi cadaue¬
ris putrescentis : aut certe ut mul¬
tum quasi hominis aiam agentis.
Oportet inde reliquos liberari. sic̃
inde multi liberati sunt. Et quidẽ
ista ciuitas eos non habebat: sed
postea quam multi peregrini ad¬
uener̃t. nonnulli et ipsi uenert.
arriani credant: non in me. sed
mecũ. Dicebat gͦ dñs ad eos qui
crediderant in eum uideos. Si uoᷤ
manseritis in uerbo meo. Ideo man¬
seritis. qr initiati estis: qi ẽẽ ibi ce¬
pistis. Si manseritis hoc est in fide
que in nob̃ credentib ẽẽ cepit: qͦ
ꝑuenietis. Side quale initium quo
ꝑducit. Amasti fundam̃tũ. culm̃

Expanded text:
lti qui aliud sapiebant intelligant, et lti qui aliud sapiebant intelligant, et credant in eum. Quidam enim fortasse sunt in ista multitudine ariani. Non audeo suspicari esse sabellianos qui ipsum Patrem dicunt esse qui Filius est: haeresis quippe ista nimis antiqua est, et paulatim eviscerata. Arianorum autem adhuc videtur habere aliquas motiones quasi cadaveris putrescentis; aut certe, ut multum, quasi hominis animam agentis: oportet inde reliquos liberari, sicut inde multi liberati sunt. Et quidem ista civitas eos non habebat; sed posteaquam multi peregrini advenerunt, nonnulli et ipsi veneruntAriani credant, non in me, sed mecum. 8. Dicebat ergo Dominus ad eos qui crediderant in eum Judaeos: Si vos manseritis in verbo meo. Ideo manseritis, quia initiati estis, quia et ibi esse coepistis. Si manseritis, hoc est in fide quae in vobis esse credentibus coepit; quo pervenietis? Vide quale initium, quo perducit. Amasti fundamentum, culmen
Abbreviated transcription (Latin):
cũ est. Iam hoc et antea dixerat: s
rem magnam assidue cõmemorat.¬
Misit me: et mecũ est. Si gͦ tecũ ẽ
o dñe : non unus ab alio missus es:
s ambo uenistis. E tam̃ cum ambo
simul sint: unus missus ẽ. alt̃ misit:
qm̃ missio incarnatio ẽ. et ipsa in¬
carnatio filii tantũ est. ñ & patris.
Misit itaq pater filiũ: s non reces¬
sit a filio. Nũ enim quo misit filiũ:
non ibi erat pater. Ubi enĩ non est.
qui fecit omĩa:s ybi non ẽ qui dixit:
celũ et t̾ram ego impleo: s forte
pater ubiq est : et filius non ẽ ubi
q: eugłistam audi. In hoc mundo
erat : et mundus per eum factus
est. Ergo inquit qui me misit. cuiꝰ
auctoritate tamquã paterna incar¬
natus sum. mecũ est. non me reliqͥt.
ceps: sed sine initio sine fine. Dĩ enĩ
generatio non habet initiũ tempo¬
ris: qr ꝑ genicũ facta st̃ tempora.
Hec illo loquente: multi credider̃t
in eum. Utinam et me loquente. mu¬

Expanded text:
cum est. Jam hoc et ante dixerat, sed cum est. Jam hoc et ante dixerat, sed rem magnam assidue comisit me, et mecum est. Si ergo tecum est, o Domine, non unus ab alio missus est, sed ambo venistis. Et tamen cum ambo simul sint, unus missus est, alter misit: quoniam missio incarnatio est, et ipsa incarnatio Filii tantum est, non et Patris. Misit itaque Pater Filium, sed non recessit a Filio. Non enim quo misit Filium, non ibi erat Pater. Ubi enim non est qui fecit omnia? ubi non est qui dixit, Coelum et terram ego impleo ? Sed forte Pater ubique, et Filius non ubique est? Evangelistam audi: In hoc mundo erat, et mundus per eum factus est . Ergo, inquit, qui misit me, cujus auctoritate tanquam paterna incarnatus sum, mecum est, non me reliquit.ceps, sed sine initio, sine fine. Dei enim generatio non habet initium temporis, quia per genitum facta sunt tempora. 7. Haec illo loquente, multi crediderunt in eum. Utinam et me loquente mu
Abbreviated transcription (Latin):
tire facile ẽ: explicare impossibile ẽ.
Si gͦ d̾s ut dicere ceperam loqͥtur
in cordib nrĩs sine sono: quomodo
loquit᷑ filio suo: Sic gͦ frẽs sic cogi¬
tate ut dixi quantũ potestis. si licet
magna paruis modo aliquo cõpara¬
re : sic cogitate. Incorporabilit̾ pat̃
locutus est filio: qr incorporabilit᷑
pater genuit filium. Nec eũ sic docu
it quasi indoctũ genuerit: s hoc ẽ
eum docuisse. qd̃ est scientem genu¬
isse. E hoc est docuit me pat̃: qđ¬
ẽ scientem genuit me pater. Si enĩ
qd̃ pauci intellegunt. simplex ẽ na¬
tura ueritatis. hoc ẽ filio ẽẽ quod
nosse: ab illo gͦ habet ut nouerit.
a quo habet ut sit. Non ut prius
ab illo ẽẽt. et ab illo postea nosset:
s quẽadmodũ illi gignendo dedit¬
set: qr simplici ut dictũ ẽ nature
ueritatis. ẽẽ e nosse. ñ ẽ aliud acq
aliud: sed hoc ipsum. Dixit gͦ ista ui¬
deis: et addidit. E qui me misit. me¬

Expanded text:
tire facile est, explicare impossibile est. tire facile est, explicare impossibile est. Si ergo Deus, ut dicere coeperam, loquitur in cordibus nostris sine sono, quomodo loquitur Filio suo? Sic ergo, fratres, sic cogitate, quantum potestis, ut dixi, si licet parva magnis modo aliquo comparare; sic cogitate. Incorporaliter Pater locutus est Filio, quia incorporaliter Pater genuit Filium. Nec eum it, quasi indoctum genuerit; sed hoc est eum docuisse, quod est scientem genuisse. Et hoc est, docuit me Pater, quod, scientem me genuit Pater. Si enim, quod pauci intelligunt, simplex est natura veritatis, hoc est, Filio esse, quod nosse: ab illo ergo habet quod noverit, a quo habet ut sit: non ut prius ab illo esset, et ab illo postea nosset; sed quemadmodum illi gignenset, quia simplicis ut dictum est naturae veritas est, esse et nosse non est aliud atque aliud, sed hoc ipsum, dixit ergo ista Judaeis, et addidit: Et qui me misit, me
Abbreviated transcription (Latin):
geretis:Sine dubio aliquis & ad
cor ur̃m aliqͥd dixit: ut non solũ
strepitus iste uerboꝵ ꝑcuteret au¬
rem uram. s etiam in cor ur̃m ali¬
quid descenderet ueritatis. Dixit
aliqͥs ad cor ur̃m: s non eũ uide¬
hoc dixit in corde ur̃o: si intellexiꝰ¬
tis: eui dicit psalmus. Da mͥ intel¬
lectum: et discam mandata tua. U̾bi
grã. Ep̃c̃ locutus ẽ: quid locutus est:
cutus sit : & addis uerũ dixit. Tẽ
alius qͥ non incellexit. qͥd dixit.
inquit : aut quid est quod laudas:
Ambo me. audierunt. ambob ego
dixi: s uni ipsoꝵ d̾s dixit. Si parua
magnis cõparare concedit᷑. qm̃ nos
ad eum quid sumꝰ:tam̃ nescio quid
incorporaliter et spiritalit̾ facit in
nobis ds. quod nec sonus est qͥ aur̃e
ꝑcutiat. nec color qͥ oculis discer na¬
tur. nec odor qͥ narib discernatur.
nec sapor qui faucib udicetur. nec
durũ et molle quod tangendo sen¬
tiatur: et tam̃ aliquid est qđ sen¬

Expanded text:
geretis? Sine dubio aliquis et ad geretis? Sine dubio aliquis et ad cor vestrum aliquid dixit, ut non solum strepitus iste verborum percuteret aurem vestram, sed etiam in cor vestrum aliquid descenderet veritatis: dixit aliquis et ad cor vestrum, sed non eum videhoc dixit in corde vestro, si intellexistis? Cui dicit Psalmus, Da mihi intellectum, ut discam mandata tua . Verbi gratia, episcopus locutus est. Quid locutus est, cutus sit, et addis: Verum dixit. Tunc alius qui non intellexit: Quid dixit, inquit, aut quid est quod laudas? Ambo me audierunt, ambobus ego dixi; sed uni ipsorum Deus dixit. Si parva magnis comparare conceditur, quoniam nos ad eum quid sumus? tamen nescio quid incorporaliter et spiritualiter facit in nobis Deus, quod nec sonus est qui aurem percutiat, nec color qui oculis discernatur, nec odor est qui naribus capiatur, nec sapor qui faucibus judicetur, nec durum et molle quod tangendo sentiatur: tamen aliquid est quod sen
Abbreviated transcription (Latin):
ecce si intellexistis qd̃ ego dixi. Ego
certe locutus sum. et mea uerba
sonuerunt. sonisq aures ꝑculer̃t:
et ꝑ sensum auditus ur̃i. ad cor
sententiam ꝑdixer̃t. Si intellexis¬
tis. facite aliquem audisse latine
lingue hominem. tantũ modo au¬
disse nec tamen intellexisse qđ dixi.
Quantum ad strepitum ꝑtinet.
missũ ex ore meo. sic eius ille par¬
ticeps factus ẽ qui non intellexit.
quomodo et uos. Cum sonũ audi¬
uit. eedem sillabe aures eius ꝑcus¬
serunt: sed in corde ipsius nichil
genuerunt. Quare: quia non in¬
tellexit. Nos autem si intellexistis.
unde intellexistis:s ego ad aurem
sonui: numquid ego in corde lum̃
accendi: Proculdubio si uerũ ẽ qd̾
dixi. et boc uerum non solum au¬
distis. uerumetiam intellexistis. du¬
e res ibi facte sunt. discernite illas.
auditus et intellectus. A uditus per
me factus est: intellectus ꝑ quem:
Ego ad aurem dixi ut audiretis:
ad cor ur̃m quis dixit ut intelli¬

Expanded text:
ecce si intellexistis quod ego dixi, ego ecce si intellexistis quod ego dixi, ego certe locutus sum, et mea verba sonuerunt, sonisque aures pepulerunt, et per sensum auditus vestri ad cor sententiam perduxerunt, si intellexistis. Facite aliquem audisse latinae linguae hominem, tantummodo audisse, nec tamen intellexisse quod dixi: quantum ad strepitum pertinet emissum ex ore meo, sic ejus ille particeps factus est qui non intellexit, quomodo et vos; eum sonum audivit, eaedem syllabae aures ejus percusserunt; sed in corde ipsius nihil genuerunt. Quare? Quia non intellexit. Vos autem si intellexistis unde intellexistis? Ego ad aurem sonui; numquid ego in corde lumen accendi? Procul dubio si verum est quod dixi, et hoc verum non solum audistis, verum etiam intellexistis; duae res ibi factae sunt, discernite illas, auditus et intellectus. Auditus per me factus est, intellectus per quem? Ego ad aurem dixi ut audiretis, ad cor vestrum quis dixit ut intelli
Abbreviated transcription (Latin):
chritudinem sapientie : occurrat tͥ
pulchritudo iusticie. Forma ẽ. sta¬
tura ẽ. color ẽ: nichil horũ ẽ. et
tamen ẽ. Nam si non eẽt. non ama¬
retur. nec merito laudaretur. nec
amata. nec laudata. corde moribusq
teneretur. Nunc uͦ st̃ homines sapi¬
entes: unde fierent nisi eẽt sapien¬
tia: Porro autẽ ohomo si sapien¬
tiam tuam uidere carnis oculis
non potes. nec tali imaginatiõe
cogitare. quali corporalia cogitan¬
tur : sapientie d̃i audes ingerere
humani corporis formã:ꝰ quid ex¬
go dicimꝰ frẽs. quomodo locutus ẽ
pater filio: qm̃ filius ait. sicut do¬
cuit me pater heç loquor: Locutꝰ
ẽ illi quando docuit pat̃ filium:
uerba fecit. quomodo tu quando
doces filiũ tuum uerba facis: quo¬
modo fecit uerba uerbo. que uer¬
ba multa fierent unico uerbo: uer¬
bũ enĩ patris. aures habuit ad os
patris. & arnalia sunt ista: pere¬
ant de cordib ur̃is. Hoc enĩ dico.

Expanded text:
chritudinem sapientiae, occurrat tibi chritudinem sapientiae, occurrat tibi pulchritudo justitiae. Forma est? statura est? color est? Nihil horum est, et tamen est: nam si non esset, nec amaretur, nec merito laudaretur, nec amata nec laudata corde moribusque teneretur: nunc vero fiunt homines sapientes; unde fierent, nisi esset sapientia? Porro autem, o homo, si sapientiam tuam videre carnis oculis non potes, nec tali imaginatione cogitare quali corporalia cogitantur, sapientiae Dei audes ingerere humani corporis formam? 5. Quid ergo dicimus, fratres? Quomodo locutus est Pater Filio, quoniam Filius ait Sicut docuit me Pater, haec loquor? Locutus est illi? Quando docuit Pater Filium, verba fecit, quomodo tu, quando doces filium tuum, verba facis? Quomodo facit verba Verbo? Quae verba multa fierent unico Verbo? Verbum enim Patris aures habuit ad os Patris? Carnalia sunt ista, pereant de cordibus vestris. Hoc enim dico,
Abbreviated transcription (Latin):
immo etiam cõpello si fides in te ue¬
ra est. talem xp̃m cogita. sed ex ma¬
ria uirgine. non de deo patre ta¬
lem cogita. Infans fuit. creuit ut
homo. ambulauit ut homo. esuri¬
uit. sitiuit ut homo. dormiuit. pos¬
tremo passus ut homo. suspensus
in ligno. occisus. sepultus ut homo.
In eadem forma resurrexit. ut homo.
forma ante ocłos discipłoꝵ ascendit
in celum: in eadem forma uenturꝰ
est in eugłio expressa: sic ueniet
queadmodũ eum uidetis euntẽ in
celum. Quando de forma serui co¬
gitas in xp̃o. humanã effigiem co¬
gita: si est in te fides. Quando aũt
cogitas in principio erat uerbũ. &
uerbũ erat apud dm̃. & d̾s erat u̾¬
bum. pereat de corde tuo omĩs hu¬
mana figuratio: pellat᷑ de cogitati¬
onib tuis quicquid fine corporeo t̃¬
minatur. quicquid loci spacio con¬
tinetur. uel quantalibet mole dif¬
fiuidit᷑: de coede tuo figmentum
tale dispereat. Cogita si potes pul¬

Expanded text:
imo etiam compello. Si fides in te veimo etiam compello. Si fides in te vera est, talem Christum cogita: sed ex Maria virgine, non de Deo Patre talem cogita. Infans fuit, crevit ut homo, ambulavit ut homo, esurivit, sitivit ut homo, dormivit ut homo, postremo passus ut homo, suspensus in ligno, occisus, sepultus ut homo; in eadem forma resurrexit, in eadem forma ante oculos discipulorum ascendit in coelum, in eadem forma venturus est in Evangelio expressa: Sic veniet quomodo eum vidistis euntem in coelum . Quando ergo de forma servi cogitas in Christo, humanam effigiem cogita, si est in te fides: quando autem cogitas, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum , pereat de corde tuo omnis humana figuratio: pellatur de cogitationibus tuis quidquid fine corporeo terminatur, quidquid loci spatio continetur, vel quantalibet mole diffunditur; de corde tuo figmentum tale dispereat. Cogita, si potes, pul
Abbreviated transcription (Latin):
mei. Non enim potest humana in¬
firmitas cogitare : nisi quod consu¬
euit facere uel audire. Nolite gͦ uo¬
bis quasi duos homines ante ocłos
ponere. unũ patrem alterũ filium.
et loquentem patrem ad filiũ. sicut
facis tu. quando uerba aliqua dicis
filio tuo: monens eum et instrueis
eum quomodo loquatur: ut quȩc̃q
audiuit a te cõmendet memorie:
cũ cõmendauerit memorie. ꝓferat
et lingua. distinguat ꝑ sonos. infe¬
rat aurib alienis. qd ꝑcepit in suis.
Nolite ita cogitare : neq in corde
urõ ydola fabricetis. humanã foe¬
mam. humanoꝵ liniamenta mẽbro¬
rum. figuram carnis humane. sen¬
sus istos conspicuos. staturam motꝰ¬
q corporis. lingue officium distinc¬
tiones sonoꝵ. nolite in illa trinita¬
te cogitare: nisi qđ ꝑtinet ad for¬
mã serui quã accepit unigenitꝰ filiꝰ.
cũ uerbũ caro factum est ut habi¬
taret in nob̃. Ibi non ce ꝓhibeo hu¬
manã formam cogitare quã nosti.

Expanded text:
mei. Non enim potest humana inmei. Non enim potest humana infirmitas cogitare, nisi quod consuevit facere vel audire. Nolite ergo vobis quasi duos homines ante oculos ponere, unum patrem, alterum filium, et loquentem patrem ad filium: sicut facis tu, quando verba aliqua dicis filio tuo, monens eum et instruens eum quomodo loquatur, ut quaecumque audivit a te, commendet memoriae; cum commendaverit memoriae, proferat et lingua, distinguat per sonos, inferat auribus alienis quod percepit in suis. Nolite ita cogitare, ne in corde vestro idola fabricetis. Humanam fomam, humanorum lineamenta membrorum, figuram carnis humanae, sensus istos conspicuos, staturam motusque corporis, linguae officium, distinctiones sonorum, nolite in illa Trinitate cogitare, nisi quod pertinet ad formam servi, quam accepit unigenitus Filius, cum Verbum caro factum est, ut habitaret in nobis . Ibi non te prohibeo, humana infirmitas, cogitare quod nosti;
Abbreviated transcription (Latin):
daui. non tenendũ sed cauendum.
eoꝵ scilicet qui dixer̃t. ipse ẽ pat̾
ipse ẽ filius. duo sunt nomina. s
res una. Propt̃ istum gͦ errorem
cetis qr ego sũ: ne ipse intellige¬
recur pater. continuo subiunxit. E a
meipso facio nichil: sed sicut docuit
me pater. hec loquor. Iam gaudere.
ceperat sabellianus: erroris sui occa¬
sione cõꝑta. Statim ut se tãquã in
obscuro extulit: sequentis sententie
luce confusus ẽ. Putaueras eũ ẽẽ pa¬
trem. qͥa dixit ego sum: audi quia
filius ẽ. a meipso facio nichil. Qͥd ẽ
a meipso facio nichil. A meipso ñ sũ.
filiꝰ enĩ de patre est d̃s : pater aut̃
non ẽ de filio ds. filius ẽ ds de d̃o:
pater autẽ ds. s non de deo. filius ẽ
lum̃ de lumine: pater autẽ lumen
sed non de lumine. Filius ẽ: s ẽ de
quo est. Pater autẽ est: sed non est
de quo est. Quod ergo addidit. sicut
docuit me pater ita loquor. nemini
urm̃ obrepat cogitatio carnalis fr̃s

Expanded text:
ndavi non tenendum, sed cavendum, ndavi non tenendum, sed cavendum, eorum scilicet qui dixerunt, Ipse est Pater, ipse est Filius; duo sunt nomina, sed res una: propter istum ergo cetis quia ego sum; ne ipse intelligeretur Pater, continuo subjunxit, Et a meipso facio nihil, sed sicut docuit me Pater, haec loquor. Jam gaudere coeperat sabellianus, erroris sui occasione comperta: statim ut se tanquam in obscuro extulit, sequentis sententiae luce confusus est. Putaveras eum esse Patrem, quia dixit, Ego sum: audi quia Filius est, Et a meipso facio nihil. Quid est, A meipso facio nihil? A meipso non sum. Filius enim de Patre est Deus; Pater autem non est de Filio Deus: Filius est Deus de Deo; Pater autem Deus, sed non de Deo: Filius est lumen de lumine; Pater autem lumen, sed non de lumine: Filius est, sed est de quo est; Pater autem est, sed non est de quo est. 4. Quod ergo addidit, Sicut docuit me Pater, haec loquor; nemini vestrum obrepat cogitatio carnalis, fratres
Abbreviated transcription (Latin):
quippe dicit passionis non glorifica
tionis: erucis non celi. Quia & ibi
exaltatus est quando pependit in lig¬
no: sed illa exaltatio humiliatio fuit.
mortẽ. crucis. Hoc oportebat imple¬
ri ꝑ eoꝵ manus qui postea fuerant
credituri: quib dicit. Cum ex alta¬
ueritis filiũ hominis: tunc cognos¬
cetis qr ego sum. Quare hoc: nisi ut
nemo desperaret in quocũq scelere
male sibi conscius. quando uidebat
eis condonari homicidiũ qui occide¬
rant. xp̃m. hos ergo in illa turba
cognoscens dñs dixit. Cum exalta¬
ueritis filium hominis: tunc cognoᷤ¬
cetis qi ego sum. Iam nostis qͥd sit
sum: nec assidue repetendũ est: ne
pariat res tanta fastidiũ. Recolite
illud. ego sum qui sum. et qui est
misit me : & agnoscetis qͥd dictum
tota trinitas. Sed qr dñs sicut filiꝰ
loquebat᷑. ne forte in eo quod dixit.
tunc agnoscetis qr ego sum. subint᷑
ret sabellianoꝵ. hoc ẽ patripassia¬
noꝵ error. quẽ uob̃ errorem cõm̃¬

Expanded text:
quippe dicit pasquippe dicit pastionis; crucis, non coeli: quia et ibi exaltatus est, quando pependit in ligno. Sed illa exaltatio humiliatio fuit. d mortem crucis . Hoc oportebat impleri per eorum manus qui postea fuerant credituri, quibus dicit, Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum. Quare hoc, nisi ut nemo desperaret in quocumque scelere male sibi conscius, quando videbat eis donari homicidium qui occiderant Christum? 3. Hos ergo in illa turba agnoscens Dominus, dixit, Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum. Jam nostis quid sit sum; nec assidue repetendum est, ne pariat res tanta fastidium. Recolite illud, Ego sum qui sum, et Qui est, misit me ; et agnoscetis, quid dictum tota Trinitas. Sed quia Dominus sicut Filius loquebatur, ne forte in eo quod dixit, Tunc cognoscetis quia ego sum, subintraret error Sabellianorum, hoc est Patripassianorum, quem vobis errorem comme
Abbreviated transcription (Latin):
quos quos ipse nouerat. quos ipse
cũ ceteris scĩs suis ante constitutio¬
nem mundi p̃sciendo ȩlegerat: post
passionẽ suam esse credituros. Ipsi
sunt illi quos assidue comendamꝰ
et ad imitationem cũ magna exhor¬
tatione ꝓponimꝰ. Misso enĩ spũ scõ.
in eius nomine quẽ tamquã mortu¬
um ꝑsequentes iudei contẽpserant.
cõpuncti st̃ corde: et qui seuientes
occiderunt. mutati crediderunt:
et sanguinẽ quem seuiendo fudunt.
credendo biberunt. Illa tria milia
et illa quinq milia iudeoꝵ. quos
ibi uidebat quando dicebat. cum
exaltaueritis filiũ hominis tẽ cog¬
noscetis qr ego sũ: tamquã dicens.
differo cognitionem urãm. ut un¬
pleam passionem meam. Ordine ur
cognoscetis qui sim: non qr om̃s e
rant credituri ex his qͥ audiebant. id
ẽ post dñi passionẽ. Nam paulo ꝓost
dicit. Hec eo loquente. multi credi¬
der̃t̃ in eũ: et nondũ exaltatus fue¬
rat filius hominis. E exaltationem

Expanded text:
quos, quos ipse noverat, quos ipse quos, quos ipse noverat, quos ipse cum caeteris sanctis suis ante constitutionem mundi praesciendo elegerat, post passionem suam esse credituros. Ipsi sunt illi quos assidue commendamus, et ad imitationem cum magna exhortatione proponimus. Misso enim desuper in ejus nomine, quem tanquam mortuum persequentes Judaei contempserunt, compuncti sunt corde; et qui saevientes occiderunt, mutati crediderunt; et quem sanguinem saeviendo fuderunt, credendo biberunt, illa tria millia, et illa quinque millia Judaeorum : quod sibi volebat, quando dicebat: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum. Tanquam dicens: Differo cognitionem vestram, ut impleam passiocognocetis qui sim. Non quia omnes tunc erant credituri, ex his qui audiebant, id est, post Domini passionem. Nam paulo ante dicit: Haec eo loquente, multi crediderunt in eum, et nondum tamen exaltatus erat Filius hominis. Exaltationem
Abbreviated transcription (Latin):
gestare nos uideti
in manib. iam
multa audiuit ca¬
ritas ur̃a. que deo donante sicut
potuimꝰ disputauimꝰ: cõmendantes
uobis maxime istum eugłistam. de do¬
mini diuinitate. seđm quam equał
est patri. et filius unicus dei. loqui
elegisse: et ꝓpterea aquile cõparatũ.
Nulla quippe auis altius uolare ꝑhi¬
betur. Proinde que ex ordine subse¬
quuntur. sicut ea dñs tractari dona¬
uerit. intentissime audite. Loquuti
sumꝰ uob̃ de p̃cedenti lectione insinui¬
antes qͦmͦ intelligat᷑ pater uerax. fi¬
lius ueritas. Cũ aut̃ẽ dixisset dñs ie¬
sus. uerax ẽ qui me misit. non intel¬
lexerunt iudei qd̃ de patre illis dice¬
ret: et ait illis quomodo eũ legeret᷑
audistis. Cũ ex altaueritis filiũ hõis.
tunc cognoscetis quia ego sum: &a
meipso facio nicħ. sed sicut docuit me
pater. sic loquor. Qͥd est hoc: Nichil
enim aliud uidetur dixisse: nisi eos
post passionẽ. suam cognituros qui
eẽt. Proculdubio gͦ uidebat ibi ali¬

Expanded text:
gestare nos videtis in manibus, jam multa audivit Charitas vestra, quae Deo donante sicut potuimus disputavimus, commendantes vobis maxime istum evangelistam de Domini divinitate, secundum quam aequalis est Patri et Filius unicus Dei, loqui elegisse, et propterea aquilae comparatum: nulla quippe avis volare altius perhibetur. Proinde quae ex ordine subsequuntur, sicut ea Dominus tractare donaverit, intentissime audite. 2. Locuti sumus vobis de praecedenti lectione, insinuantes quomodo intelligatur Pater verax, Filius veritas. Cum autem dixisset Dominus Jesus, Verax est qui me misit , non intellexerunt Judaei quod de Patre illis diceret. Et ait illis quod modo cum legeretur audistis: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sumeipso facio nihil, sed sicut docuit me Pater, haec loquor. Quid est hoc? Nihil enim aliud videtur dixisse, nisi eos post passionem suam cognituros quis esset. Procul dubio ergo videbat ibi ali
Abbreviated transcription (Latin):
quando eis dicit᷑ alogiemur. bene sit
nob̃. Et tali die festo ianuarioꝵ non
debes ieiunare: ea dico leuia cottidi¬
ana. ab ebrioso homine cũ baptiat᷑
Quis ẽ melior: ioħes an ebriosus: Res¬
ponde si potes. qđ ebriosus tuus me¬
lior sit quã ioħes. Nũquã auͦebis. Er¬
go tu quia sobrus es: baptira post
ebriosũ tuũ. Si enĩ post ioħem bap¬
triauert᷑ apłi: quantomagis debet
hannes amicus sponsi. ñ erat in unita¬
te cũ sponso. Sed tibi ipsi dico. quisqͥs es.
Tues melior quã ioħes: Non audebis dice¬
re: ego sũ melior quã ioħes. Ergo post te
baptient tui: si te fuerint meliores. Si
enĩ post ioħem baptiratũ ẽ: erubesce.
qr post te ñ baptirat᷑: dicturus es. sed
ego baptismũ xpiͣ habeo & doceo. Aliqͣn¬
do gͦ agnosce uidice᷑: & noli p̾co suꝑbꝰ

Expanded text:
quando eis dicitur, Alogiemus, bene sit quando eis dicitur, Alogiemus, bene sit nobis, et tali die festo Januariarum non debes jejunare; ea dico levia, quotidiana: ab ebrioso homine cum baptizatur, quis est melior, Joannes an ebriosus? Responde, si potes, quod ebriosus tuus melior sit quam Joannes: nunquam hoc audebis. Ergo tu quia sobrius es, baptiza post ebriosum tuum. Si enim post Joannem baptizaverunt Apostoli, quanto magis debet amicus sponsi, non erat in unitate cum sponso? 18. Sed tibi ipsi dico, quisquis es: Tu es melior, an Joannes? Non audebis dicere: Ego sum melior quam Joannes. Ergo post te baptizent tui, si te fuerint meliores. Si enim post Joannem baptizatum est, erubesce quia post te non baptizatur. Dicturus es, Sed ego baptismum Christi habeo, et docco. Aliquando ergo agnosce judicem, et noli praeco superbus
Abbreviated transcription (Latin):
re: Ecee post ioħem baptiiatũ ẽ. Post
hereticos ñ baptizat᷑: quia quidã qui
habebant baptismũ ioħis: iussi ft̃ a pau¬
lo baptizari. Non enĩ habebant baptis¬
mũ xpĩ. Qud gͦ exaggeras meritũ io¬
hannis. & quasi abicis infelicitatẽ he¬
reticoꝵ : & ego tibi concedo sceleratos eẽ
hereticos: sed heretici baptismũ xpĩ de¬
dert᷑. quẽ. baptismũ non dedit iohes.
Recurro ad ioħem & dico: flic ẽ qui baptirat.
Sic enĩ melior ioħes quã hereticus. quo¬
mͦ melior ioħes quã ebriosus: quomodo
melior ioħes quã homicida. Si post de¬
teriorem baptizare debemꝰ. quia post
meliorẽ baptizauert᷑ apłi: quicũq.
apud ipsos baptuati fuerint ab ebri¬
oso: ñ dico ab homicida. ñ dico a satel¬
lite alicuiꝰ scelerati: ñ dico a raptore a¬
lienarũ rerũ: non dico ab opp̃ssore
pupilloꝵ: non dico a separatore ẽiu¬
gum. Nihil hoꝵ dico. Qd sollempne
e dico. qđ cottidianũ ẽ dico: qđ uo¬
cantur om̃s dico. Et in ista ciuitate

Expanded text:
em baptizatum est; post haereticos non baptizatur? Quia quidam qui habebant baptisma Joannis, jussi sunt a Paulo baptizari : non enim habebant baptisma Christi. Quid ergo exaggeras meritum Joannis, et quasi abjicis infelicitatem haereticorum? Et ego tibi concedo sceleratos esse haereticos: sed haeretici baptisma Christi dederunt, quod baptisma non dedit Joannes. 17. Recurro ad Joannem, et dico: Hic est qui baptizat. Sic enim melior Joannes quam haereticus, quomodo melior Joannes quam ebriosus, quomodo melior Joannes quam homicida. Si post deteriorem baptizare debemus, quia post meliorem baptizarunt Apostoli; quicumque apud ipsos baptizati fuerint ab ebrioso, non dico ab homicida, non dico a satellite alicujus scelerati, non dico a raptore rerum alienarum, non dico ab oppressore pupillorum, non a separatore conjugum; nihil horum dico: quod solemne est dico, quod quotidianum est dico, quo vocantur omnes dico, et in ista civitate,
Abbreviated transcription (Latin):
Quare: Quia xpm̃ p̾dicabant. Qͥ au¬
te̾ inuidet. odit. Et̃ qui odit. quid
de illo dicitur: Audi apł̃m iohem: qui
edit frẽm suũ. homicida ẽ. Ecce post
ohanne baptizatũ ẽ: post homicidã
ñ ẽ baptitatũ: quia ioħes dedit bap¬
asmũ suũ. homcida dedit baptismũ
aec homicida ministrante polluat᷑
Ion respuo ioħem: sed potiꝰ credo ioħi.
uid ereddo ioħi  Id̃ didicit ꝑ colũbã.
& cordib ur̃is infigite. Si enĩ hodie
uoluero pleniꝰ dicere quare ꝑ colum¬
bã. tempus ñ sufficit: quia enĩ res di¬
cenda insinuata ẽ ioħi ꝑ columbã.
iã noss&e. xpm̃: ex posui quantũ arbi¬
taox seĩtati ur̃e: Sed quare hanc ipsã
rẽ ꝑ colũbã oportuit demonstrari. si¬
guȩ: ibreuit᷑ dici posset dicerẽ. Sed¬
at quia du dicendũ ẽ. & onerare
uos nolo: quomͦ aduitus sũ orationib
ur̃is. ut illud qđ ꝓmisi implerẽ: ad¬
iuuate. etiã atq. etiã pia intentione
e uotis bonis: & illud apparebit uob̃

Expanded text:
Quare? Quia Christum praedicabant. Qui autem invidet, odit; et qui odit, quid de illo dicitur? Audi apostolum Joannem: Qui odit fratrem suum, homicida est . Ecce post Joannem baptizatum est, post homicidam non baptizatum est; quia Joannes dedit baptismum suum, homicida dedit baptismum nec homicida ministrante polluatur. 20. Non respuo Joannem, sed potius credo Joanni. Quid credo Joanni? Quod didicit per columbam. et cordibus vestris infigite. Si enim hodie voluero plenius dicere quare per columbam, tempus non sufficit. Quia enim res discenda insinuata est Joanni per columbam, jam nosset Christum, exposui quantum arbitror Sanctitati vestrae: sed quare hanc ipsam rem per columbam oportuit demonstrari, si breviter dici posset, dicerem: sed quia diu dicendum est, et onerare vos nolo, quomodo adjutus sum orationibus vestris, ut illud quod promisi, implerem; adjuvante etiam atque etiam pia intentione et votis bonis, et illud apparebit vobis,
Abbreviated transcription (Latin):
quos baptizauit ebriosus. quos bapti¬
zauit homicida: quos baptizauit ad¬
tizauit. Non timeo adulterũ. ñ ebri¬
osum. non homicidã. quia columbam
attendo: ꝑ quã mͥ dicit᷑ hic ẽ qui bap¬
tizat. Ceterũ frẽs mei. delirũ ẽ dice¬
re quia melioris meriti fuit nͣ dico
uidas. sed quilibet hominũ. quã ille
de quo dictũ ẽ: in natis mulierum
nemo exsurrexit maior ioħ̃e baptis¬
ta. Non gͦ huic quisquã seruus: sed
baptismus dnĩ etiã ꝑ seruũ malum
datus. baptismo etiã amici serui pre¬
ponit᷑ Audi quales cõmemoret. paul
apłs falsos frẽs: inuidia p̾dicantes ũ¬
bũ dĩ. Et quid de illis dicit: ꝙ in
hoc gaudeo: sed & gaudebo. Xpm̃ enĩ
annuntiabant ꝑ iniuidiã quidã: ses
tamꝰ. xpm̃. Non ꝑ quid: sed quẽ. uide

Expanded text:
quos baptizavit ebriosus, quos baptiquos baptizavit ebriosus, quos baptizavit homicida, quos baptizavit adus baptizavit. Non timeo adulterum, non ebriosum, non homicidam; quia columbam attendo, per quam mihi dicitur, Hic est qui baptizat. 19. Caeterum, fratres mei, delirum est dicere quia melioris meriti fuit, non dico Judas, sed quilibet hominum, quam ille de quo dictum est, In natis mulierum nemo exsurrexit major Joanne Baptista . Non ergo huic quisquam servus, sed baptisma Domini etiam per servum malum datum, baptismati etiam amici servi praeponitur. Audi quales commemorat apostolus Paulus falsos fratres, invidia praedicantes verbum Dei, et quid de illis dicit: Et in hoc gaudeo, sed et gaudebo. Christum enim annuntiabant, per invidiam quidem, sed tam
Abbreviated transcription (Latin):
Dedit uidas: & nͣ baptuatũ ẽ post ui¬
dam. Dedit iohes: & baptizatum est
post ioħem. Quia sidatu ẽ auida. bap¬
tismus. xpĩ erat. Iui aut̃ a ioħe da¬
tus ẽ: ioh̃is erat. Non uidã iohanni.
sed baptismũ xpĩ. etiã ꝑ uidȩ ma¬
nus datũ. baptismo ioħis etiã ꝑ ma¬
nus iohannis dato recꝰte p̾ponimꝰ.
Etenĩ dicꝰtũ ẽ de dño antequã pate¬
ret᷑ : quia baptrzabat plures quã
iohes. Deinde adiectũ ẽ: quãuis ip¬
se nꝰ baptizaret. sed discipuli eius.
Ipse. & ñ ipse. Ipse potestate: illi mi¬
nisterio. Seruitutẽ ad baptirandũ
illi amouebant: potestas baptizan¬
di in xp̃o ꝑmanebat. Ergo baptira¬
bant discipłi eiꝰ: & ibi adhue erat
uidas int̃ discipłos eiꝰ. Si quos gͦ bap¬
tizauit iudas. ñ st̃ uterũ baptizati:
& quos baptizauit ioħes. iteru᷑ bap¬
tizati sunt. P lane iterũ: sed nͨ iterati
baptismo. Quos enĩ baptuauit ioħes:
iohannes baptuauit. Iuos aut̃ bapti¬
⁊auit uidas: xp̃c baptizauit. Sic gͦ

Expanded text:
Dedit Judas, et non baptizatum est post Judam; dedit Joannes, et baptizatum est post Joannem: quia si datus est a Juda baptismus, Christi erat; qui autem a Joanne datus est, Joannis erat. Non Judam Joanni, sed baptismum Christi etiam per Judae manus datum, baptismo Joannis etiam per manus Joannis dato recte praeponimus. Etenim dictum est de Domino antequam pateretur, quia baptizabat plures quam Joannes: deinde adjunctum est, Quamvis ipse non baptizaret, sed discipuli ejus . Ipse, et non ipse: ipse potestate, illi ministerio; servitutem ad baptizandum illi admovebant, potestas baptizandi in Christo permanebat. Ergo baptizabant discipuli ejus, et ibi adhuc erat Judas inter discipulos ejus: quos ergo baptizavit Judas, non sunt iterum baptizati; et quos baptizavit Joannes, iterum baptizati sunt? Plane iterum, sed non iterato baptismo. Quos enim baptizavit Joannes, Joannes baptizavit: quos autem baptizavit Judas, Christus baptizavit. Sic ergo
Abbreviated transcription (Latin):
lucerna: loh̃es. ł bamꝰ quia lucer¬
na erat: Eꝓbamꝰ. Dñs enĩ dic̃. Ille e¬
nĩ erat lucerna ardens & lucens.
Probamꝰ. quia & de ipso confusi st̃ mm¬
mici: Psalmũ audi. Paraui lucernam
lucernã fidĩ ambulemꝰ. Teneamꝰ &
nos lucernã ioħem. Confundamꝰ inde
inimicos xpi. Inmo ipse confundat
inimicos suos ꝑ lucernã suã. Int̾roge¬
mus & nos: qđ dñs iudȩos. Int̾rogemꝰ.
& dicamꝰ. Baptismꝰ iohannis unde ẽ.
de cȩlo an ex hominib: Quid dictun
st̃. Nidete . si ñ & ipsi tãquã inumi¬
ci de lucerna confundant᷑. Quid die¬
turi st̃.Sidixerint ex hominib:
& ipsi sui eos lapidabunt. Si aũ di¬
xerunt de cȩlo: dicamꝰ eis. Quare gͦ
ñ creditis eiꝰ. Dicunt fortasse: credimꝰ
ei. Suomͦ gͦ dicitis qr uos baptiratis.
& ioħes dicit. hic ẽ qui baptirat.
Sed ministros inquit tanti iudicis.
iustos oportet eẽ ꝑ quos baptiratur
Et ego dico. & om̃s dicimꝰ. quia iustos
oportet ẽe tanti iudicis ministros.

Expanded text:
ucerna? Joannes. Probamus quia lucerna erat? Probamus. Dominus enim dicit: Ille erat lucerna ardens et lucens . Probamus quia et de ipso confusi sunt inimici? Psalmum audi: Paravi, inquit, lucernam fidei ambulamus: teneamus et nos lucernam Joannem, confundamus et inde inimicos Christi; imo ipse confundat inimicos suos per lucernam suam. Interrogemus et nos quod Dominus Judaeos, interrogemus et dicamus, Baptisma Joannis unde est? de coelo, an ex hominibus? Quid dicturi sunt, videte, si non et ipsi tanquam inimici de lucerna confunduntur. Quid dicturi sunt? Si dixerint, Ex hominibus; et ipsi sui eos lapidabunt: si autem dixerint, De coelo; dicamus eis, Quare ergo non credidistis ei? Dicunt fortasse, Credimus ei. Quomodo ergo dicitis quia vos baptizatis, et Joannes dicit, Hic est qui baptizat? Sed ministros, inquiunt, tanti judicis justos oportet esse, per quos baptizatur. Et ego dico, et omnes dicimus, quia justos oportet esse tanti judicis ministros: