comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit dñs. dñe retribues ꝓ me. Est hic alius
intellectus non negligendus. et forte magis
si reddam rapui: tu quod non rapiusti solius¬
ti. dñe retribues pro me. Uide illum retribu¬
entem pro nobis. Uenerunt qui tributum ex¬
igerent : exxigerunt tributum didragnas. id ẽ.
duas dragmas in uno homine. Uentum est ad
dñm ut solueret tributum: immo non ad
ipsum s ad discipulos: et dictum est illis. Ma¬
gister ur̃ non dat tributum: Illi retulerunt
ad eum. Et ille. Reges terre a quib exigunt
tributum: a fili is suis. an ab alienis: Responde¬
runt. Ab alienis. Ergo inquit liberi sunt filii.
S tamen ne scandalitemus eos: ait petro. uade¬
ad mare et mitte hamum : et qui primus pis¬
cis ascenderit. aꝑi os eius. et inuenies staterẽ.
ponderis genus est habens quatuor dragnias.
Inuenies ibi: da eis¬
retribues ꝓ me. Merito habenus primum piscẽ
hamo captum. hamo comprehensum. primum
surgentem de mari. primogenitum a mortuis:

Expanded text:
Domine retribues pro me.» 16. Est hic alius intellectus non negligendus, et forte magis e.» Ego enim si reddam, rapui; tu quod non rapuisti, solvisti: «Domine, retribues pro me.» Vide illum retribuentem pro nobis. Venerunt qui tributum exigerent; exigebant tributum didrachmam, id est duas drachmas in uno homine: ventum est ad Dominum, ut solveret tributum; imo non ad ipsum, sed ad discipulos; et dictum est illis: «Magister vester non solvit tributum?» Illi retulerunt ad eum. Et ille: «Reges terrae a quibus exigunt tributum? a filiis suis, an ab alienis?» Responderunt: «Ab alienis. Ergo,» inquit, «liberi sunt filii. Sed tamen ne scandalizemus eos,» ait Petro, «vade, mitte hamum in mare, et qui primus piscis ascenderit, aperi os ejus, et invenies staterem;» ponderis genus est, habens quatuor drachmas. «Invenies» ibi; «da retribues pro me.» Merito habemus primum piscem hamo captum, hamo comprehensum; primum surgentem de mari, primogenitum a mortuis.
Abbreviated transcription (Latin):
sinistram: non saluat in dextera. Ham illi qui
ꝑsequebantur crispinam: sam erant in corpo¬
re. Illa occisa est. illi uiuunt. Illorum salus in
retribuo: retribues ꝓ me. Seuiant mimici
quantumlibet: tu retribues quod ego ñ possũ.
D ñe retribues ꝓ me. In ipso capite nr̃o atten¬
dite. Reliquit enim nobis exemplum ut
sequamur uestigia eius: qui peccatum nõ
fecit. nec inuentus ẽ. dolus in ore eius. Qui
cum malediceretur non maledicebat: dicens

Expanded text:
sinistra, non salvat in dextera. Nam illi qui sinistra, non salvat in dextera. Nam illi qui persequebantur Crispinam, sani erant in corpore: illa occisa est, illi vivunt. Illorum salus in retribuo; tu retribues pro me Saeviant inimici, quantum libet; tu retribues quod ego non possum. «Domine, retribues pro me.» In ipso capite nostro attendite. Reliquit enim nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus. «Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus: qui c
Abbreviated transcription (Latin):
et saluum me fecit deatera tua. Scdđm deside¬
rium: saluum me fecit deatera tua. Est que¬
dam salus in deatera tua: nam est alia salus
in sinistra tua. Salus temporalis carnalis in
sinistra est: salus ęterna cum angłis in deate
ra. Ideo iam in ipsa immortalitate positus
xp̃c: dicitur sedere ad dexteram dei. Hon e¬
nim ds̃ habet in se ipso deteram aut sinistrã.
s dextera dĩ dicitur felicitas illa. qm̃ que ocu¬
lis ostendi non potest. tale nomen accepit.
Hac dexxtera tua me saluum fecisti: non scđm
salutem temporalem. Nam crispina occisa
est. s nunquid deseruit illam ds̃: Hon illam
fecit saluam in sinistram: s fecit in dexteram.
Machabei quanta
M achabei quanta tormenta ꝑpes¬
sunt: Tres aut̃ pueri in medi is ignib deam¬
bulando: laudauerunt dm̃. Illorum salus in
dextera: istoꝵ aut̃ in simstra. Aliquando gͦ
non saluat in sinistram sc̃os suos: s semꝑ saluat
in dexxteram. Impios aut̃ plerumq saluat in

Expanded text:
a tua.» Secundum desiderium «salvum me fecit dextera tua.» Est quaedam salus in dextera; nam est altera salus in sinistra: salus temporalis et carnalis, in sinistra est; salus aeterna cum Angelis, in dextera est. Ideo jam in ipsa immortalitate positus Christus, dicitur sedere ad dexteram Dei . Non enim Deus habet in seipso dexteram aut sinistram; sed dextera Dei dicitur felicitas illa, quae quoniam ostendi oculis non potest, tale nomen accepit. Hac dextera tua salvum me fecisti, non secundum salutem temporalem. Nam Crispina occisa est; sed numquid deseruit illam Deus? Non illam fecit salvam in sinistra, sed fecit in dextera. Machabaei quantaMachabaei quanta tormenta pesunt ! Tres autem pueri in mediis ignibus deambulando laudaverunt Deum . Illorum salus in dextera, istorum etiam in sinistra. Aliquando ergo non salvat in sinistra sanctos suos; sed semper salvat in dextera. Impios autem plerumque salvat in
Abbreviated transcription (Latin):
cogita semꝑ. Sic homo adoccultoꝵ sapientiam
ꝑuenit: ꝑ obedientiam mandatoꝵ. Cum aut̃
drxisset que tibi percepit dñs illa cogita: idõ
addidit seniꝑ. quia et custodienda est obedi¬
entia ut ꝑcipiatur sapientia: et ꝑrecepta sapi¬
entia: non est deserenda obedientia. Spiritali¬
um itaq menbroꝵ ap̃i uax ista est: amandatis
tuis intellexi. Hoc enim recte dicit xp̃i corpus.
in eis quib miandata seruantib ꝓpter ipsam
custodiam mandatoꝵ. prebetur uberior doctri¬
na sapientiȩ. Propterea inquit odio habui omẽm
niam iniquitatis. Necẽe est enim ut oderit
omẽm iniquitatem amor iusticiȩ: qui tanto
maior est. quanto eum magis uiflaminat am¬
plioris dulcedo sapientiȩ: que prebetur ei qui
obtemꝑat dõ. et amandatis eius intellexit.

Expanded text:
omo ad occultorum sapientiam pervenit per obedientiam mandatorum. Cum autem dixisset, «Quae tibi praecepit Dominus, illa cogita;» ideo addidit, «semper,» quia et custodienda est obedientia, ut percipiatur sapientia, et percepta sapientia non est deserenda obedientia. Spiritualium itaque membrorum Christi vox ista est, «A mandatis tuis intellexi.» Hoc enim recte dicit Christi corpus in eis, quibus mandata servantibus propter ipsam custodiam mandatorum praebetur uberior doctrina sapientiae, «Propterea,» inquit, «odio habui omnem viam iniquitatis.» Necesse est enim ut oderit omnem iniquitatem amor justitiae: qui tanto major est, quanto eum magis inflammat amplioris dulcedo sapientiae, quae praebetur ei qui obtemperat Deo, et a mandatis ejus intelligit.
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Hon nulli sane codices non habent fauuĩ.
s plures habent mel. Est aut̃ similis aꝑta doc¬
trina sapientiȩ fauo uero. que de astrusioribus
sacramentis. tanquam de cellis cereis ore dise¬
rentis uelut mandatis exprimitur: uerum
ori cordis non carnis est dulcis. S quid est qđ
ait a mandatis tuis intellexi : Aliud enim ẽ.
mandata tua intellexi: aliud amandatis tus.¬
Mescio ergo quid aliud se significat intellexisse
a mandatis dĩ : hoc est quantum michi ui¬
detur. faciendo mandata dĩ ꝑ uenisse se dic̃
ad earum rerum intelligentiam. que concu¬
piuerat scire. Propter quod scriptum est. Cõ¬
cupisti sapientiam. serua mandata. et dñs
prebet illam tibi: nequisquam p̃posterus
antequam habeat humilitatem obedientiȩ
uelit ad altitudinem sapientię ꝑuenire: quã
capere non potest nisi hoc ordine uenerit.

Expanded text:
mus. Nonnulli sane codices non habent; «favum,» mus. Nonnulli sane codices non habent; «favum,» sed plures habent. Melli est autem similis aperta doctrina sapientiae; favo vero, quae de abstrusioribus sacramentis, tanquam de cellis cereis, ore disserentis, velut mandentis, exprimitur: verum ori cordis, non carnis est dulcis. 8. «vers.» 104. Sed quid est quod ait, «A mandatis tuis intellexi?» Aliud enim est, Mandata tua intellexi; aliud est, «A mandatis tuid ergo aliud se significat intellexisse a mandatis Dei: hoc est, quantum mihi videtur, faciendo mandata Dei pervenisse se dicit ad earum rerum intelligentiam, quas concupiverat scire. Propter quod scriptum est, «Concupisti sapientiam; serva mandata, et Dominus praebebit illam tibi» : ne quisquam praeposterus, antequam habeat humilitatem obedientiae, velit ad altitudinem sapientiae pervenire, quam capere non potest, nisi ordine venerit.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueniant: s eas potius aduersus carnem sp̃u
concupiscente frenemus: ne nos raptos atq sub¬
uersos ꝑ malignas uias ꝑtrahant. Auidiciis inqͥt¬
tius non declinaui: qm̃ tu legeni posusti michi.
D ixit quid timuerit: ut ab om̃i uia maligna
ꝓhiberet pedes suos. Quid est enim a uidici¬
is tius non declinaui: nisi quod alio loco dic̃
a udiciis aut̃ tius tunui: Perseueranter eis
credidi: quia tu legem posiusti michi: tu in¬
terior intimis mĩs. tu intus in corde legem
posiusti michi sp̃u tuo. tanquam digito tuo:
ut eam non tanqu̾a seruus sine amore metu
erem: s casto timore diligerem: et dilectione
Quam dulcia faucib meis uerba tua: uł quod
de greco est expressius eloquia tua: suꝑ mel
et fauum ori meo. Hec est illa suauitas quam
dñs dat ut terra nr̃a det fructum suum:
ut bonum. uere. bene. id est non mali carna¬
lis formidine. s boni sp̃ualis dilectione facia¬

Expanded text:
perveniant; sed eas potius adversus carnem spiritu perveniant; sed eas potius adversus carnem spiritu concupiscente frenemus , ne nos raptos atque subversos per malignas vias pertrahant. 6. «tuis non declinavi, quoniam tu legem posuisti mihi.» Dixit quid timuerit, ut ab omni via maligna prohiberet pedes suos. Quid est enim, «A judiciis tuis non declinavi;» nisi quod alio loco dicit, «A judiciis autem tuis timui?» Perseveranter eis credidi, «quia tu legem posuisti mihi.» Tu interior intimis meis, tu intus in corde legem posuisti mihi spiritu tuo, tanquam digito tuo; ut eam non tanquam servus sine amore metuerem, sed casto timore ut filius diligerem, et dilectione «Quam dulcia faucibus meis verba tua!» vel, quod de graeco est expressius, «eloquia tua: super mel et favum ori meo.» Haec est illa suavitas quam Dominus dat, ut terra nostra det fructum suum ; ut bonum vere bene, id est, non mali carnalis formidine, sed boni spiritualis delectatione facia
Abbreviated transcription (Latin):
ta tua: non mandata hominum. Manda¬
ta tua non mandata senioꝵ : qui uolentes
eẽ legis doctores non intelligunt. neq que
locuntur. neq de quib affirmant. Merito
de mandatis dĩ que sunt exquirenda ut
suꝑ seniores intelligantur. responsum est his
qui eoꝵ auctoritatem ueritati preferebant.
et dictum est. Cur et uos transgredinim
maudatum dĩ: ut traditiones ur̃as statuatise¬
Iam uero quod adiungit. non capiti udet᷑
conuenire s corpori: ab om̃i uia mala ꝓhibui
pedes meos ut custodiam uerba tua. Neq
enim caput illud nr̃m ipse saluator corpo¬
ris in aliquam malignam uiam carnali
cupiditate ferretur᷑ ut ei necesse eẽt pedes
suos inde ꝓhibere. quasi illuc euntes mo¬
tib sius: quod nos facimus. quando ea quȩ
ille non habuit. ne uias malignas teneant.
desideria nr̃a praua cohibemus. Sic enĩ uerba
dĩ possumus castodire:si post nr̃as malas cõ¬
cupiscentias non eamus. ut ad male concupita

Expanded text:
ta tua,» non mandata hominum: «mandata tua,» non mandata hominum: «mandata tua,» non mandata seniorum, qui volentes esse legis doctores, non intelligunt neque quae loquuntur, neque de quibus affirmant . Merito de mandatis Dei, quae sunt exquirenda, ut super seniores illos intelligantur, responsum est iis qui eorum auctoritatem veritati praeferebant, et dictum est, «Cur et vos transgredimini mandatum Dei, ut traditiones vestras statuatisam vero quod adjungitur, non capiti videtur convenire, sed corpori: «Ab omni via maligna prohibui pedes meos, ut custodiam verba tua.» Neque enim caput illud nostrum, ipse Salvator corporis, in aliquam malignam viam carnali cupiditate ferretur, ut ei necesse esset pedes suos inde prohibere, quasi illuc euntes motibus suis: quod nos facimus, quando ea quae ille non habuit, ne vias malignas teneant, desideria nostra prava cohibemus. Sic enim verba Dei possumus custodire, si post nostras malas concupiscentias non eamus , ut ad mala concupita
Abbreviated transcription (Latin):
s quod ꝓcedit ex ore hoc coiquinat homi¬
nem. Hoc seniores illi non intelligebant:
qui de lauandis manib sua uelut magna
mandata tradiderunt. Ipsa quoq monbra
capitis huius suꝑ seniores intelligentis: nondũ
quod ab eo dictum est intellexerant. Deniq
post pauca respondens petrus: dixcit ei. Edis¬
sere nobis parabolam istam. Putabat adhuc
eẽ parabolam: quod dñs sine figuris fuerat
elocutus. At ille ait. Adhuc et uos sine intel¬
lectu estis: Non intelligitis quia om̃e quod
in os intrat. in uenttem uadit: et insecessũ
emittitur: Que aut̃ ꝓcedunt de ore. de
corde exeunt: et ea coinquinant hominẽ.
Adhuc et uos sine intellectu estis: et suꝑ illos
seniores non intelligitis: S plane iam nunc
audito tali magastro capite nr̃o: potest unꝰ¬
quisq nr̃m dicere. suꝑ seniores intellexi. Nã
etiam corpori congruit quod secutus adiũ¬
xit : quia mandat᷑a tua eaquisiui. Manda¬

Expanded text:
sed quod procedit ex ore, hoc coinquinat homised quod procedit ex ore, hoc coinquinat hominem.» Hoc seniores illi non intelligebant, qui de lavandis manibus sua velut magna mandata tradiderant. Ipsa quoque membra capitis hujus super seniores intelligentis, nondum quod ab eo dictum est intellexerant. Denique post pauca respondens Petrus dixit ei: «Edissere nobis parabolam istum.» Putabat adhuc esse parabolam, quod Dominus sine figuris fuerat elocutus. At ille dixit: «Adhuc et vos sine intellectu estis? Non intelligitis quia omne quod in os intrat, in ventrem vadit, et in secessum emittitur; quae autem procedunt de ore, de corde exeunt, et ea coinquinant hominem» ? Adhuc et vos sine intellectu estis, et super illos seniores non intelligitis? Sed plane jam nunc audito tali magistro, capite nostro, potest unusquisque nostrum dicere, «Super seniores intellexi.» Nam etiam corpori congruit quod secutus adjunxit, «Quia mandata tua exquisivi. Manda
Abbreviated transcription (Latin):
in euangłio uelius inquirere. supra quos in¬
tellexitꝰ inuenimus: quando dixerũt ei seribe
et pharisei. Quare discipuli tui transgrediunt᷑
tradicionem seniorum: Hon enem lauant
manus suas: cum panem manducant. Eoce
obiecta est ei: trãsgressio traditionis seniorum.
S qui suꝑ semores intellexerat: quȩd eis respon¬
derit audiamus. Quare inquit et uos trans¬
gredimini mandatum dĩ: ꝓpter traditionem
ur̃am : Deinde paulo postꝰ ut non solum ipse
qui est caput corporis. uerum etiam corpus
ipsum et menbra eius suꝑ semores illos intel¬
ligerent. quoꝵ traditio de lauãd is manib
forebatur: conuocatis ad se turbis dixit eis.
Audite et intelligite. Tanquam diceret. Suꝑ
seniores illos et uos intelligite: ut etiam de
uobis illa ꝓpħia clareat eẽ p̃missa. suꝑ seniores
intellexi: nec solum capiti uerum. etiam cor¬
pori: ac sic uniuerso xp̃o aptata conueniat.
Hon quod inttat in os coiuquinat hominem:

Expanded text:
in Evangelio velimus inquirere, supra quos inin Evangelio velimus inquirere, supra quos intellexit, invenimus quando ei dixerunt Scribae et Pharisaei, «Quare discipuli tui transgrediuntur traditionem seniorum? Non enim lavant manus suas, cum panem manducant.» Ecce objecta est ei transgressio traditionis seniorum. Sed qui super seniores intellexit, quid eis responderit, audiamus: «Quare,» inquit, «et vos transgredimini mandatum Dei propter traditionem vestram?» Deinde paulo post, ut non solum ipse qui est caput corporis, verum etiam corpus ipsum et membra ejus super seniores illos intelligerent, quorum traditio de lavandis manibus ferebatur; convocatis ad se turbis dixit eis: «Audite, et intelligite.» Tanquam diceret: Super seniores illos et vos intelligite, ut etiam de vobis illa prophetia clareat esse praemissa, «Super seniores intellexi» nec solum capiti, verum etiam corpori, ac sic universo Christo aptata conveniat. «Non quod intrat in os, coinquinat hominem;
Abbreviated transcription (Latin):
meditabatur. Que melius quani illi dese ipso
nouerat qui dicebat. uos nusistis ad ioħm:
et testimonum. ꝑihbuit ueritati. Ego aut̃
non ab homine testimonium accipio. s hec
dico ut uos salui sitis. Iile erat lucerna ardẽs
et lucens: uos aut̃ uolustis exultare ad oram
in lucem eius. Ego aut̃ habeo testimonium
maius ioħe. Talia testimonia meditabatur :
doctores non absurde intelliguntur etiam ipsi
eẽ semores: de quib continuo dicit. Suꝑ senio¬
res intellexi. Quod idõ michi eo modo repetitũ
udetur. ut nobis hec legentib illa ętas eius ue¬
niret in mentem que nobis in notuit ex euã¬
gł̃io: qua ȩtate puerili inter etates maior est:
hoc est quam uinior inter senores sedebat: et
suꝑ om̃s docentes se intelligebat. Solent eñtiumor
et senior ad se inuicem dici miuor et maior
et si neuter coꝵ senili accessit aut ꝓpinquauit
ȩtati : quanquam si et expressum nomen senioꝵ

Expanded text:
meditabatur: quae melius quam illi de seipso meditabatur: quae melius quam illi de seipso noverat, qui dicebat, «Vos misistis ad Joannem, et testimonium perhibuit veritati: ego autem non ab homines et lucens; vos autem voluistis exsultare ad horam in luce ejus: ego autem habeo testimonium majus Joanne» . Talia testimonia meditabatur, qs.» 100. Illi autem doctores non absurde intelliguntur etiam ipsi esse seniores, de quibus continuo dicit, «Super seniores intellexi.» Quod ideo mihi eo modo repetitum videtur, ut nobis haec legentibus illa aetas ejus veniret in mentem, quae nobis innotuit ex Evangelio, qua aetate puerili inter aetate majores, hoc est, junior inter seniores sedebat, et super omnes docentes se intelligebat. Solent enim junior et senior ad invicem dici minor et major, etsi neuter eorum senili accessit aut propinquavit aetati: quanquam si et expressum nomen seniorum
Abbreviated transcription (Latin):
eum audiebant: suꝑ prudentia et responsis
eius. Nec immerito: qui ꝑ istam ꝓpħiam tan¬
to ante dixerat. suꝑ om̃s docentes me intel¬
lexi. Om̃is enim utiq homines uult intelligi.
non dm̃ patrem de quo dicit ipse filius. sic̃
docuit me pater hec loquor. Quod diffi¬
cillime ea ꝑsona uerbi intelligitur: nisi quis
ut oumq caꝑe ualeat id ẽẽ filium a patre
doctumt eẽ quod genitum. Cii onim non
est aliud eẽ. aliud doctum eẽ. s quod illi est
ec̃. hoc est doctum eẽ: ꝓfecto a quo ei est eẽ.
ab illo simul est ei doctum ẽẽ. Exꝑsona uͦ
hominis ubi formam serui accepit. facilius
intelligitur a patre didicisse que diaxit: in qͣ
forma serui constitutum. maxime puerum
potuerunt eum eẽ homiunes maioris ętatis
docendum putare. S ille quem pater docuit
suꝑ om̃s docentes se intellexit: quia testimonia
inquit tua meditacio mea est. Idõ suꝑ om̃s
docentes se intelligebat: quia testimoma dei

Expanded text:
eum audiebant, super prudentia et responsis eum audiebant, super prudentia et responsis ejus . Nec immerito, qui per istam prophetiam tanto ante dixerat, «Super omnes docentes me intellexi.» Omnes enim utique homines vult intelligi, non Deum Patrem; de quo dicit ipse Filius, «Sicut docuit me Pater, haec loquor» . Quod difficillime ex persona Verbi intelligitur; nisi quis utcumque capere valeat id esse Filium a Patre doctum, quod genitum. Cui enim non est aliud esse, aliud doctum esse, sed quod illi est esse, hoc est doctum esse; profecto a quo ei est esse, ab illo simul ei est doctum esse. Ex persona vero hominis, ubi formam servi accepit , facilius intelligitur a Patre didicisse quae dixit: in qua forma servi constitutum, maxime puerum, potuerunt eum homines majoris aetatis docendum putare, sed ille quem Pater docuit, super omnes docentes se intellexit. «Quia testimonia,» inquit, «tua meditatio mea est.» Ideo super omnes docentes se intelligebat, quia testimonia Dei
Abbreviated transcription (Latin):
docentes se intellexit: Quis est in quãm qui
suꝑ om̃s ꝓpħas. qui non solum loquendo eis
qui secum uixerunt. uerum etiam scriben¬
do posteros tam excellenti auctoritate docue¬
runt: audet se intelligendo preponete: Sa¬
lomoni quidem tanta est donata sapientia:
ut etiam his om̃ib qui fuerunt ante illum
uideatur ẽt̃ prelatus. S non est credendum
ipsum hic apatre suo dauid potuisse ꝓpħari.
maxime quia dici non posset ea ꝑsona salomo¬
nis quod hic dicitur: ab om̃i uia maligna pro¬
hibui pedes meos. Porro si quod est accepta
te quod est ipse saluator. nunc ab eius corꝑe
quod est eccłia uerba ꝓpħica digerens. et tan¬
quam unuim loquentem faciens. ꝓpter mag¬
num illud sacramentum ubi dictum est ert̃
duo in carne una: agnosco plane eum qui
suꝑ om̃s docentes se intellexit. quando eũ
illic in templo sedens inter doctores. audiẽs
eos et interrogans: ubi stupebant om̃s qui

Expanded text:
docentes se intellexit? quis est, inquam, qui docentes se intellexit? quis est, inquam, qui super omnes Prophetas, qui non solum loquendo eos qui secum vixerunt, verum etiam scribendo posteros tam excellenti auctoritate docuerunt, audet se intelligendo praeponere? Salomoni quidem tanta est donata sapienta, ut etiam his omnibus qui fuerunt ante illum, videatur esse praelatus : sed non est credendum ipsum hic a patre suo David potuisse prophetari; maxime quia dici non posset ex persona Salomonis quod hic dicitur, «Ab omni via maligna prohibui pedes meos.» Porro si, quod est acceptabte quod est ipse Salvator, nunc ab ejus corpore quod est Ecclesia, verba prophetica digerens, et tanquam unum loquentem faciens, propter magnum illud sacramentum, ubi dictum est, «Erunt duo in carne una» ; agnosco eum plane qui super omnes docentes se intellexit, quando cum illic in templo sedens inter doctores, audiens illos et interrogans; ubi stupebant omnes qui
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ unigenitum accipiat: sic mandatum dei
quando sapiusset: nisi eum sic sapere ipse¬
fecisset cui dicit. suꝑ mimicos meos sapere
fecisti me mandatum tuum ẜ inimici quip¬
pe eius illi. uelut exagar in seruitutem ge¬
nerati. ex eodem manclato temporalia pre¬
mia quesierunt: et idõ illis non fuit in ȩx¬
num sicut est huic. Melius quippe intelle¬
xerunt qui interpietati sunt in ęternum.
quam qui in scłm: tanquam finto isto scło
nullum iam legis posset eẽ mandatuni. Iam
uero nullum erit. s in tabulis usibilib libris¬
ꝙ conscriptum: in tabulis uero cordis. dilectio
dĩ et pauni manebit in ȩternum: in quo
mandato geniato. tota lex pendet et pro¬
pħȩ : eritq premium custoditi mandati
huius ipse mandator: et premiumn dilectio¬
nis ipse dilectus: quando erit ds̃ omiã in om̃i
bus. S quid est quod sequitur suꝑ uiñs docẽ¬
tes me intellexi : Quis est iste qui suꝑ om̃s

Expanded text:
per Unigenitum accipiat. Sic autem mandatum Dei per Unigenitum accipiat. Sic autem mandatum Dei quando sapuisset, nisi eum ipse sic sapere fecisset cui dicit: «Super inimicos meos supere fecisti me mandatum tuum?» Inimici quippe ejus illi, velut ex Agar, in servitutem generati , ex eodem mandato temporalia praemia quaesierunt; et ideo non fuit illis in aeternum, sicut est huic. Melius quippe intellexerunt qui interpretati sunt «in aeternum,» quam qui «in saeculum,» tanquam finito isto saeculo nullum jam legis posset esse mandatum. Ita vero nullum erit, sed in tabulis visibilibus librisque conscriptum: in tabulis vero cordis, dilectio Dei et proximi manebit in aeternum; in quo mandato geminato tota Lex pendet et Prophetae : eritque praemium custoditi mandati hujus ipse mandator, et praemium dilectionis ipse dilectus, quando erit Deus omnia in omniSed quid est hoc quod sequitur, «Super omnes docentes me intellexi?» Quis est iste qui super omnes
Abbreviated transcription (Latin):
in ꝑpħia loquitur. Ac deunde conungit. Sus
inimicos meos saꝑe fecisti me mandatun
tuum: qm̃ in ęternum michi est. Illi nã¬
q zelum dĩ habent: s non scd̾m scientiam.
Ignorantes enim dĩ iusticiam. et suam querẽ¬
tes constituere: iusticie dĩ non sunt subiecti.
Iste uero qui suꝑ istos iniicos suos sapit. mã¬
datum dĩ inuenire uult cum apło: non ha¬
bens iusticiam que ex lege est. s iusticiam
ꝑ fidem xp̃i que est ex dõ. Non quia lex
quam legunt inimici eius non est ea dõ: s
quia eamꝰ non sapiunt sicut iste qui suꝑ inimi¬
cos suos eam sapit: coherendo lapidi in quem
illi offenderunt. finis enim legis xp̃c ad iusti¬
ciam om̃i credenti: ut iustificentur gratis
ꝑ grãm ipsuis: non sicut illi qui uirib suis
legem facere existiant: et idõ ex lege qui¬
dem non dĩ. s iusticiam suam constituere
querunt. S quomodo filius ꝓmissionis qui
esuriens et sitiens eam petendo. pulsando.
quodammodo a patre mendicat. ut adoptatuis

Expanded text:
 98. Ac deinde conjungit: «Super inimicos meos sapere fecisti me mandatum tuum, quoniam in aeternum mihi est.» Illi namque zelum quidem Dei habent, sed non secundum scientiam. Ignorantes enim Dei justitiam, et suam quaerentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Iste vero qui super istos inimicos suos sapit mandatum Dei, inveniri vult cum Apostolo non habens justitiam suam, quae ex lege est, sed justitiam per fidem Christi, quae est ex Deo : non quia lex quam legunt inimici ejus, non est ex Deo; sed quia eam non sapiunt, sicut iste qui super inimicos suos eam sapit, cohaerendo lapidi in quem illi offenderunt. Finis enim legis Christus, ad justitiam omni credenti , ut justificentur gratis per gratiam ipsius : non sicut illi qui viribus suis se legem facere existimant, et ideo ex lege quidem Dei, sed suam justitiam constituere quaerunt; sed quomodo filius promissionis, qui esuriens et sitiens eam , petendo, quaerendo, pulsando quodammodo a Patre mendicat , ut adoptatus
Abbreviated transcription (Latin):
laudabilem latitudinem
in qua nullas cum manda¬
ta dĩ faciamus patiamur
angustias: intelligendam eẽ
karitatem. Propter quod
etiam in magno isto psalmo cum suꝑius
dixisset latum mandatum tuum ualde:
in hoc sequenti uersu ostendit unde sit la¬
tum dicens. Quoniodo dilexi legem tuam
dñe. Dilectio est igitur: latitudo mandati.
Unde quippe fieri potest ut diligatur quod
ds̃ iubet diligi: et ipsa uissio non diligatur:
psa enim lex: totadie inquit meditacio mea
est. Ecce quomodo eam dilexi : ut totadie me¬
ditatio mea eẽt. Uł potius sicut grecus ht̃
totam diem: ubi magis continuatio medi¬
tantis ex prunitur. Id aut̃ intelligitur ꝑ om̃e
tempus: quod est semꝑ. T̃ali ex̃pugnatur di¬
lectione cupiditas: que semꝑ faciendis legis
iussionib contradicit. concupiscente aduersus
sp̃m carne: aduersus quam sp̃s concupiscens
ita debet diligere legem di: ut totadie me

Expanded text:
laudabilem latitudinem, in qua nullas, cum mandata Dei facimus, patiamur angustias, intelligendam esse charitatem. Propter quod etiam in magno isto psalmo cum superius dixisset, «Latum mandatum tuum valde;» in hoc sequenti versu ostendit unde sit latum, dicens: «Quomodo dilexi legem tuam, Domine!» Dilectio est igitur latitudo mandati. Unde quippe fieri potest ut diligatur qipd Deus jubet diligi, et ipsa jussio non diligatur? Ipsa est enim lex. «Tota,» inquit, «die meditatio mea est.» Ecce quomodo eam dilexi, ut tota die meditatio mea esset: vel potius, sicut graecus habet, «totam diem», ubi magis continuatio meditantis exprimitur. Id autem intelligitur per omne tempus, quod est semper. Tali expugnatur dilectione cupiditas, quae saepe faciendis legis jussionibus contracdicit, concupiscente adversus spiritum carne: adversus quam spiritus concupiscens , ita d
Abbreviated transcription (Latin):
petendo. pulsando. impetrat sp̃m bonum u
ꝑ quem dilectio ipsa diffunditur in cordib
nr̃is. hoc enim sp̃n dĩ quicumq aguntur.
hni filii sunt dĩ: qui recipiuntur ut recum¬
bant cum abraham.ysaac. et iacob in regno
cȩlorum: expulso seruo qui non manet in do¬
mo in ȩternun. id est isrł scđm carnem eu
dictum est. cum uideritis abralam ysaas et
foras: et uenient ab oriente et occidente. et
aquilone et austro: et aceumbent in regno di
Et ecce sunt nouissuni qui erant primi: et sĩt
primi qui erant nouissimi. Gentes aut sicut
ait uas electionis que non sectabantur iusticiã.
apprehenderunt iusticiam. Iusticiam aut̃ que

Expanded text:
petendo, pulsando, impetrat Spiritum bonum , per quem dilectio ipsa diffunditur in cordibus nostris . Hoc enim Spiritu Dei quicumque aguntur, hi filii sunt Dei : qui recipiuntur ut recumbant cum Abraham, Isaac et Jacob in regno coelorum ; expulso servo, qui non manet in domo in aeternum ; id est Israel secundum carnem, cui dictum est, «Cum videritis Abraham, Isaac, et oriente, et occidente, et aquilone, et austro, et accumbent in regno Dei. Et ecce sunt novissimi qui erant primi, et sunt primi qui erant novissimi» . «Gentes» autem, sicut ait Vas electionis, «quae non sectabantur justitiam, apprehenderunt justitiam; justitiam aut
Abbreviated transcription (Latin):
cipere aut̃ exire prius corde ꝑ confessionem
iniquitatis. et karitatem iusticiȩ deinde
postea in fine scł̃i etiam corpore separandam.
commendauimus in eo psalmo quem primo
hic cum ur̃a dilectione tractauimus: qui in
cipit ita. Te decet hymnus ds̃ in syon: et tibi
reddetur uotum in iherłm. hodierna aut̃

Expanded text:
cipere autem inde exire prius corde per confessionem cipere autem inde exire prius corde per confessionem iniquitatis et charitatem justitiae, deinde postea in fine saeculi etiam corpore separandam, commendavimus in eo psalmo, quem primo hic cum vestra Dilectione tractavimus, qui ita incipit, «Te decet hymnus, Deus, in Sion; et tibi reddetur votu
Abbreviated transcription (Latin):
non arbitror conunendase
nos uobis. immo comme¬
morasse uos. quod omis
eruditus in scã ȩccłia nose
aobet unde cuies sumus. et ubi peregr iennur.
et her egrenationis nostre causan ehe iomor¬
eu touersionis autem munus remuasionem
paciati run : et ustificionem grȩ dei duac
ouitates ꝑmixtas sibi interim corpore. etu
coude separatas currere ꝑ ista uolumina seoulo¬
ccun usqo in finem audistis et nostis unam
cui fans est paac ȩterna. et uocatur iherł̃mt
alteram eui gaudium est pax temporalis. et
uoetti ual ylonia. Inter pretationes eram no¬
manum hi hon fallor tenetis: iherł̃m interpre¬
tar uisionem pacis. babyloniam confusionẽ.
Lherlm ii babylonia: captiua tenebatur non
tetamues enumn euis: angli funt. S quod
attaiet ad homines predestinatos in gła dei.
futuros ꝑ adoptionem choheredes xp̃i: quos
de ipsa captiuitate redemit sangume suo par¬
ticulam. Ergo istam ciuitatem iherusalem
captiuam teneri in babylonia pro peccato. in¬

Expanded text:
ndasse nos vobis, imo commemorasse vos, quod omnis eruditus in sancta Ecclesia nosse debet unde cives simus, et ubi peregrinemur, et peregrinationis nostrae causam esse peccatum, reversionis autem munus remissionem peccatorum et justificationem gratiae Dei. Duas civitates permixtas sibi interim corpore, et corde separatas, currere per ista volumina saeculorum usque in finem, audistis et nostis; unam cui finis est pax aeterna, et vocatur Jerusalem; alteram cui gaudium est pax temporalis, et vocatur Babylonia. Interpretationes etiam nominum, si non fallor, tenetis: Jerusalem interpretari, Visionem pacis; Babyloniam, Confusionem. Jerusalem in Babylonia captiva tenebatur non tota; cives enim ejus et Angeli sunt. Sed quod attinet ad homines praedestinatos in gloriam Dei, futuros per adoptionem cohaeredes Christi, quos de ipsa captivitate redemit sanguine suo: particulam ergo istam civitatis Jerusalem captivam teneri in Babylonia pro peccato, in
Abbreviated transcription (Latin):
decem quater ducta quadragenarium nume¬
rum signent. Quinquagenario uero numero
post resurrectionem dñi quo cantamus allelina
non cuiuisdam temporis finis et transitus. s bea¬
ta ila significatur aeternitas: quia denarius
additus quadragenario. laborantib in hac uita
fidelib. meites illa ꝑ soluitur quam et primis
et nouissimis paterfamilias preparauit aequalẽ.
Audiamus itaq plenum diuna laude pectus
popłi di. Ecce ꝑsonat in hoc psalmo quendam
exultantem felici exultacione: prefigurat et
scaturientem corde in amore dĩ: popłm scilicet

Expanded text:
decem quater ducta quadragenarium numedecem quater ducta quadragenarium numerum signent. Quinquagenario vero numero post resurrectionem Domini, quo cantamus Alleluia, non cujusdam temporis finis et transitus, sed beata illa significatur aeternitas; quia denarius additus quadragenario, laborantibus in hac vita fidelibus merces illa persolvitur, quam et primis et novissimis paterfamilias praeparavit aequalem. Audiamus itaque plenum divina laude pectus populi Dei. Ecce personat in hoc psalmo quemdam exsultantem felici exsultatione, praefigurat et scaturientem corde in amore Dei populum, scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
sollempnt̃ grata hilaritate succedit:. sic dies
ille qui post resurrectionem dabitur plenario
corpori dm̃i hoc est scȩ eccłie. cunctis uitȩ huiꝰ
erumpnis atq dolorib exclusis. ꝑpetua beati¬
tate succedet. Hec aut̃ uita de nobis exigit
continentiam: ut etiam cum labore atq luc¬
tamine ingemscentes grauati. et habitacłm
nr̃m quod de cęlo est suꝑ indui cupientes.
a secularib delectationib temperemus: et
significatur quadragenario numero. quo et
moyses et helyas et ipse dñs ieuinauerunt.
Precipitur eiim nobis et ex lege et ex ꝓpħis:
et ex ipso euangłio quod testimoniumꝰ habet
a lege et ꝓpħis. Unde etiam in monte. et int̾
utramq ꝑsonam medus saluator effulsit: ut
mines obliuiscuntur dm̃. a uiditatem nr̃am
tanquam ieiunio temperantię refrenemus:
quamdui ꝑfectio de calogi legis. tanquam
psalterium decem cordarum. ꝑ quatuor eiusdẽ
mundi partes id est toto orbe predicatur: ut

Expanded text:
solemniter grata hilaritate succedunt: sic dies solemniter grata hilaritate succedunt: sic dies ille qui post resurrectionem dabitur plenario corpori Domini, hoc est sanctae Ecclesiae, cunctis vitae hujus aerumnis atque doloribus exclusis, perpetua beatitate succedet. Haec autem vita de nobis exigit continentiam, ut etiam cum labore atque luctamine ingemiscentes gravati, et habitaculum nostrum quod de coelo est superindui cupientes ; a saecularibus delectationibus temperemus: et significatur quadragenario numero, quo et Moyses et Elias et ipse Dominus jejunarunt . Praecipitur enim nobis et ex Lege, et ex Prophetis, et ex ipso Evangelio quod testimonium habet a Lege et Prophetis; unde etiam in monte inter utramque personam medius Salvator effulsit Matmines obliviscuntur Deum, aviditatem nostram tanquam jejunio temperantiae, refrenemus; quamdiu perfectio Decalogi Legis, tanquam psalterium decem chordarum, per quatuor ejusdem mundi partes, id est, toto orbe praedicatur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ut cantenus alleluia.
Adestote animo fr̃s ad
ꝑcipienda que dñis sugge¬
rit ad ea hortacionem ura:
et nutriendam baritatẽ
qua nobis in herere dõ bonum est. Adestote
animo cantores boni filii laudis. et głe sempi¬
terne ueri et incorrupti dĩ: ad estote intenti
qui nostis cantare et psallere in cordib ur̃is. dño
grais semꝑ agentes in omĩb: et laudate din:
hoc est enimꝰ alleluia. Et hii quidem dies ue¬
niunt transituri. transeuntq uenturi: et
significant diem qui non uenit et transit:
quia nec hesterno preitur ut ueniat: nec oras¬
tino urgetur ut transeat. Ad quem sane nos
cum uenerimus: inherentes ei nec nos transibi¬
mus. Et sicut quodam loco canitur dõ. beati
qͣm habitant in domo tua. in scła scłoꝵ lauda¬
bunt te: hoc erit ociosorum negotium: hoc opꝰ
uacantium: hec accio quietorum: hec cura se¬
curorum. Sicut enim dies iste preteritis die¬
bus quadragesimȩ. quib ante resurrectionẽ
dñici corporis uitę huius significatur meror.

Expanded text:
ut cantemus Alleluia: adeste animo, fratres, ad ercipienda quae Dominus suggerit ad exhortationem nostram, et nutriendam charitatem, qua nobis inhaerere Deo bonum est. Adeste animo cantatores boni, filii laudis et gloriae sempiternae veri et incorrupti Dei. Adeste intenti, qui nostis cantare et psallere in cordibus vestris Domino, gratias semper agentes in omnibus : et laudate Deum; hoc est enim Alleluia. Et hi quidem dies veniunt transituri, transeuntque venturi, et significant diem qui non venit et transit, quia nec hesterno praeitur ut veniat, nec crastino urgetur ut transeat. Ad quem sane nos cum venerimus, inhaerentes ei nec nos transibimus: et sicut quodam loco canitur Deo, «Beati qui habitant in domo tua: in saecula saeculorum laudabunt te» ; hoc erit otiosorum negotium, hoc opus vacantium, haec actio quietorum, haec cura securorum. Sicut enim dies isti praeteritis diebus Quadragesimae, quibus ante resurrectionem Dominici corporis vitae hujus significatur moeror,
Abbreviated transcription (Latin):
honuni: iam ꝓnuntiare uolenti : Expecta.
Clausum est quod tangis. Excute in uolucrũ:
ꝓpħa nescio quid istis uelamitub nominum
texit. Hescio quem asinum: nescio quem bo¬
uem significat. Nam asinus in figura ppłi dĩ
iumentum dĩ est: portans sessorem dñm ne
erret in uia. Et bos ille de quo dicit apłs:
bou trituranti os non infrenabis. Nunquid
de bob ꝑtinet ad dm̃ dix̃  s propter nos
scriptura dicit. Om̃is homo qui predicat
uerbum dĩ. monet. obiugat. terret. tritũ¬
rat aream: et boius implet officium. Uenie¬
bat bos de gente iudeorum: inde enim pre¬
dicatores apłi. Ueniebatꝰ asinus de gente pre¬
pucis: id est a gentib Uenit enim ut portar&e
dñm. Et idõ in asimo sedit dñs qui nunquam
portauerat homunem: qm̃ ad gentes leax nõ¬

Expanded text:
homini jam pronuntiare volenti? Exspecta; homini jam pronuntiare volenti? Exspecta; clausum est quod tangis, excute involucrum: Propheta nescio quid illis velaminibus nominum texit; et nescio quem asinum, nescio quem hovem significat. Nam asinus in figura populi Dei, jumentum Dei est, portans sessorem Dominum ne erret in via: et bos ille de quo dicit Apostolus, «Bovi trituranti os non infrenabis. Numquid de bobus pertinet ad Deum,» dixit? «Sed propter nos Scriptura dicit» . Omnis ergo qui praedicat verbum Dei, monet, objurgat, terret; triturat aream, et bovis implet officium. Veniebat bos de gente Judaeorum; inde enim praedicatores Apostoli: veniebat et asinus de gente praeputii, id est a Gentibus. Venit enim ut portaret Dominum: et ideo in asino sedit Dominus, qui nunquam portaverat hominem; quoniam ad Gentes Lex no
Abbreviated transcription (Latin):
quam si uno modo aꝑcum inuenirent. dici¬
mus excuti etiam aliquid: ut exeat inde
quo forte absconditum est. Aliter enim dicimꝰ
excuti uestem ut exxutiant inde puluerem:
et aliter dicinus excuti saccum ut illud quod
intus latebat exeat. Ergo intelligo fr̃s quã¬
tum possum. filios excussoꝵ fortasse ipsos apłos
dictos: filios ꝓpħarum. P ropħȩ enim clausa sa¬
cramenta et oꝑta continebant: et excussi sut̃.
ut inde manifesta ꝓcederent. Puta ergo dixis
se propħam sicut et dixxit: agnouit bos pos¬
sessorem suum et asinus p̾sepe dñi sui: isrł
aut̃ me non cognouit. Hoc michi interim
ad presens occurrit: quod de ꝓpħa dicerem
Si aliud occurrisset. hoc dixissem. hoc aut̃
audiens homo. si asinum et bouem. et peco¬
ra. et iuinenta que uidet cogitauerit: nescio
quid intus tanquam in ĩ uolucro positum. fo¬
rinsecus ꝑtractauit: quid ibi sit nescit. Asinus
et bos aliquid significant. Quid ergo dicitur

Expanded text:
quam si uno modo apertum invenirent. Diciquam si uno modo apertum invenirent. Dicimus excuti etiam aliquid, ut exeat inde quod forte absconditum est. Aliter enim dicimus excuti vestem, ut excutiant inde pulverem; et aliter dicimus excuti saccum, ut illud quod intus latebat, exeat. Ergo intelligo, fratres, quantum possum, filios excussorum fortasse ipsos Apostolos dictos, filios Prophetarum. Prophetae enim clausa sacramenta et operta continebant: excussi sunt, ut inde manifesta procederent. Puta ergo prophetam dixisse, sicut et dixit: «Agnovit bos possessorem suum, et asinus praesepe domini sui; Israel autem me non cognovit» . Hoc mihi interim ad praesens occurrit, quod de propheta dicerem: si aliud occurrisset, hoc dixissem. Hoc autem audiens homo, si asinum et bovem, et pecora et jumenta quae videt, cogitaverit; nescio quid intus tanquam in involucro positum forinsecus pertractabit; quid ibi sit nescit. Asinus et bos aliquid significant. Quid ergo dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
ciens est quia excutit se: et excussus quia ex¬
cutitur ase. Queritur ergo quos excusserint
apłi. Utiq se ipsos. A pedib enim suis puluerẽ
excusserunt. S ait aliquis. Non se excussert̃:
s puluerem. Hoc plane calumpniose dicitur.
uob enim modis dicitur aliquid excuti: siue
illud. quod inde ercutitur. suie illud unde
exccutitur. Nam eaxcussus est pulius dicumis:
et excussa est uestis. tenent aliqui et excu¬
tiunt uestem: et inde eaiit pulus qui inhe¬
serat. Quid dicis de puluere Exrcussus est
pulius. Quid dicis de ueste: Saxussa ẽ. uestis.
Si ergo et quod inde excutiendo exiliit. et il¬
lud unde exiliit quod inheserat excussum dr̃:
et puluis excussus est. et apłi excussi sunt.
Q uare ergo non dicantur filii exxcussoꝵ: filii
tere non debemus. Idõ enim forte obscurius
positum est ut multos intellectus generent:
et ditiores auidius discant homines quia clau¬
sum inuenerunt. quod multis modis aꝑiet᷑.

Expanded text:
tiens est, quia excutit se; et excussus, quia extiens est, quia excutit se; et excussus, quia excutitur a se. Quaeritur ergo quos excusserint Apostoli? Utique seipsos: a pedibus enim suis pulverem excusserunt. Sed ait aliquis: Non se excusserunt, sed pulverem. Hoc plane calumniose dicitur. Duobus enim modis dicimus aliquid excuti; sive illud quod inde excutitur, sive illud unde excutitur. Nam et, Excussus est pulvis, dicimus; et, excussa est vestis. Tenent aliqui et excutiunt vestem, et exsilit inde pulvis qui inhaeserat. Quid dicis de pulvere? Excussus est pulvis. Quid dicis de veste? Excussa est vestis. Si ergo et quod inde excutiendo exsiliit, et illud unde exsiliit quod inhaeserat, excussum dicitur; et pulvis excussus est, et Apostoli excussi sunt. Quare ergo non dicantur «filii excussorum» filitere non debemus. Ideo enim forte obscurius positum est, ut multos intellectus generet, et ditiores discedant homines, quia clausum invenerunt quod multis modis aperiretur,
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate in qua non audiunt uos: exeutite
puluerem de pedib ur̃is. S ait alius. Hon gͦ
filii eaxussoꝵ dici debuerunt: s filii excuti¬
entium. Excutientes enim illos fecit dñs quib
dixit excutite puluerem de pedib ur̃is: nõ
excussos. Subtiliter quidem quasi contradic̾e
uoluit p̃cedenti sententię: quia iam ista trac¬
tata et dicta erant. Uerumtamen nos quan¬
tum adiuuat dñs. querentes quomodo recte
dici potuerunt etiam excussi: quib dñs ait
non absurde dici potuisse. Quamius enim ipsi
excuterent: se ipsos eactutiebant. Hoc dico: qr¬
qui excutit. aut se eaxutit aut aliquid aliud.
Si aliquid aliud eaxutiat: excutiens est. eacus¬
sus non est. Si aut̃ se excutiat: et excutiens
est et excussus. Intendite hoc: planius dicam
si potuero. Si aliud excutiat: excutiens est nõ
excussus. Si ab alio exxcutiatur: excussus est
non exoutiens. Si aut̃ excutiat se ipsum excu¬

Expanded text:
civitate in qua non audiunt vos, excutite civitate in qua non audiunt vos, excutite pulverem de pedibus vestris» . Sed ait alius, Non ergo «filii excussorum» dici debuerunt, sed filii excutientium: excutientes enim illos fecit Dominus, quibus dixit, «Excutite pulverem de pedibus vestris;» non excussos. Subtiliter quidem quasi contradicere voluit praecedenti sententiae, ille a quo jam ista tractata et dicta erant: verumtamen nos, quantum adjuvat Dominus, quaerentes quomodo recte dici potuerint etiam excussi, quibus ait Domi invenimus non absurde dici potuisse. Quamvis enim ipsi excuterent, se ipsos excutiebant. Hoc dico: qui excutit, aut se excutit, aut aliquid aliud: si aliquid aliud excutiat, excutiens est, excussus non est; si autem se excutiat, et excutiens est et excussus. Intendite; hoc planius dicam, si potuero. Si aliud excutiat, excutiens est, non excussus; si ab alio excutiatur, excussus est, non excutiens: si autem excutiat seipsum, excu
Abbreviated transcription (Latin):
et crescit usq ad fines terrȩ : Quia sicut sa¬
gitȩ in manii potentis : sic fili eaxcussorum
De arcu excutiuntur sagitte. Et quanto forti¬
or excusserit: tanto longuis uadit sagita. Qd
aut fortius: ex cutiente dño: De arcu suo man¬
dat apłos suos. Hon potuit eẽ residuum quo
non ꝑueniret sagitta: a tam forti eacussa. Perie¬
nit usq ad fines terre. Ideo non ultra: qua
nichil est ultra generis humani. Nam tantas
inres ille habet : ut etiam si ultra eẽt quo per¬
tenderet sagita. excuteret illuc sagitam. Sic
sunt aut̃ et filii eacussorum: quomodo et illi
eacussi. Quesitum est enim de hoc uerbo etiam
ab his qui ante nos ista tractarunt: quare fili:
eadissorum dica sunt. uł qui sint intelligendi
fili eacussoꝵ: et quib dam iusum est sicut mͦ dixi
karitas ura. Quesitum est quare exeussi dicti st̃¬
apłi. Dictum est a quib dam idõ illos apellatos
exccussos: quia precepit eis dñs. Si exieritis de

Expanded text:
et crescit usque ad fines terrae? Quia «sicut saet crescit usque ad fines terrae? Quia «sicut sagittae in manu potentis, sic filii excussorum.» De arcu excutiuntur sagittae, et quanto fortior excusserit, tanto longius vadit sagitta. Quid autem fortius excutiente Domino? De arcu suo mandat Apostolos suos: non potuit esse residuum, quo non perveniret sagitta a tam forti excussa; pervenit usque ad fines terrae. Ideo non ultra, quia nihil est ultra generis humani. Nam tantas vires ille habet, ut etiam si ultra esset quo pertenderet sagitta, excuteret illuc sagittam. Sic sunt autem filii excussorum, quomodo et illi excussi. Quaesitum est enim de hoc verbo etiam ab iis qui ante nos ista tractarunt, quare filii excussorum dicti sunt, vel qui sunt intelligendi filii excussorum; et quibusdam visum est, sicut modo dixi,Charitas vestra. Quaesitum est quare excussi Apostoli: dictum est a quibusdam, ideo illos appellatos excussos, quia praecepit eis Dominus, «Si exieritis de
Abbreviated transcription (Latin):
tinebat. Pulsabant materna uiscera discordi¬
is interius. Gemebat illa. uim patiebatur. s
pariens discernebat. quos geminos pregnans
ꝑtulerat. Sio et modo fr̃s quamdiu gennas
datus est eccłiȩ: quamdiu parturit ȩccłia ip¬
si sunt intus et boni et mali. Fructus aut̃ uẽ¬
tris in iacob erit: quia ipsum dilexit matꝰ.
Lacob dilexi dicit dñs: esau aut̃ odio habui.
Ambo de uno utero ꝓcesserunt: unus a mari
meruit alius repbari. In dilectis ergo eius
sorum. Unde enim facta est hereditas ista fr̃se
Unde facta est tam multa hereditas. de qua
dici habet infinem: ecce hereditas dñi. fili
merces fructus uentris : Excussi sunt quidã
de manu dm̃ tanquam sagittę: et ierunt
longe. et totam terram impleuerunt: und̾
pullulant scĩ. Nam ipsa est hereditas de qua
dicitur. postula a me et dabo tibi gentes he¬
reditatem tuam : et possessionem tuam t̾mi
nos t̾rȩ. Et quomodo ipsa possessio ꝑtendit᷑.

Expanded text:
tinebat: pulsabant materna viscera discorditinebat: pulsabant materna viscera discordiis internis; gemebat illa, vim patiebatur; sed pariens discernebat quos geminos praegnans pertulerat. Sic et modo, fratres, quamdiu gemitus datus est Ecclesiae, quamdiu parturit Ecclesia, ipsi sunt intus et boni et mali. Fructus autem ventris in Jacob erat, quia ipsum dilexit mater. «Jacob dilexi,» dicit Deus, «Esau autem odio habui» . Ambo de uno utero processerunt; unus amari meruit, alius reprobari. In dilectis ergo ejus sorum.» Unde enim facta est haereditas ista, fratres? unde facta est tam multa haereditas, de qua dici habet in fine, «Ecce haereditas Domini, filii, merces fructus ventris?» Excussi sunt quidam de manu Domini, tanquam sagittae, et ierunt longe, et totam terram impleverunt, unde pullulant sancti. Nam ipsa est haereditas de qua dicitur: «Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessioneio pertenditur