comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pandus. quia d̾s cuius uult miseret᷑
⁊ quem uult obdurat. absit ut pude
ui tespondeas deo d Numquid dicit
sgnentum ci qui se fuicit. quare me
siti putant apł̃m in responsione de¬
luse & mopia reddendȩ rationis ec̃¬
pesise contraliclors audatiam. Sed
magnum habet pondus quod dictũ :
o homo tu quis es. ut in talib ques¬
tionib ad suȩ capacitatis considera-¬
tionem reuocaret hominem. uerbo
quidem breui. s re ipsa magna est
redditio rationis. Si enim hȩc non¬
capit quis est qui res¬
pondeat ⁊ Si autem capit magis ñ
inuenit quis respondeat. Hidet enĩ
si capit umuersum genus humanũ
tam iusto iudicio diuino in apostatica
radice dampnatum. ut etiam si nullꝰ¬
inde liberaret᷑. nemo recte posset dei
uituꝑare iusticiam. & qui liberantur
sic oportuisse liberari. ut ex pluribus
non liberatis. atq in dampnatione ui¬
stissima derelictis. ostenderetur quid
commeruisset uniuersa consperfio. &

Expanded text:
pandus, quia Deus cujus vult miseretur, pandus, quia Deus cujus vult miseretur, et quem vult obdurat: absit ut pudeaqui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quare me stulti putant Apostolum in responsione defecisse, et inopia reddendae rationis repressisse contradictoris audaciam. Sed magnum habet pondus quod dictum est, O homo, tu quis es? Et in talibus quaestionibus ad suae capacitatis considerationem revocat hominem verbo quidem brevi, sed re ipsa magna est redditio rationis. Si enim haec noncapit, quis est qui respondeat Deo? Si autem capit, magis non invenit quid respondeat. Videt enim, si capit, universum genus humanum tam justo judicio divino in apostatica radice daminde liberaretur, nemo recte posset Dei vituperare justitiam. Et qui liberantur, sic oportuisse liberari, ut ex pluribus non liberatis, atque in damnatione justissima derelictis ostenderetur, quid commeruisset universa conspersio: et
Abbreviated transcription (Latin):
Sum autem d̃i miscd̃iam commendas¬
sec in eo quod ait. igitur non uolentis
neꝙ currentis s miserentis est dĩ. de¬
inde ut eciam iudicium commenda-¬
ret. qm̃ in quo non fit miscdia. non im¬
quitas fit s uidicium non est quippe i¬
inquitas apud dm̃ continuo subiunxit
ats ait. Dicit enim scͥptura pharaoni.
qua adhoc excitaui te ut ostendam in
⁊ fetitudinem meam. ꝙ ut annuntie¬
tur nomen meũ in uniuersa terra.
Quib dictis ad utrumq concludens
id est ad miscaiam & ad iudicium. gͦ
inquit cuius uult miseret᷑ & quem
uult obdurat. Miseret᷑ scilicet magna
bonitate. obdurat nulla iniquitate it
nec liberatus de suis meritis gletur nec
dampnatus nisi de suis meritis conqͣͤ¬
ritur. Sola enim gr̃a redemptos disc̃¬
nnt a ꝑditis. quos in una ꝑditionis con-¬
aruerat massa ab origine ducta causa
communis. Hoc autem qui eo mͦ au¬
ait. ut dicat. quid adhuc conquerit᷑
nam uoluntati eius quis resistit. tam
ĩ ꝓpterca malus non uideatur esse cul¬

Expanded text:
um autem Dei misericordiam commendasset in eo quod ait, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei; deinde ut etiam judicium commendaret quoniam in quo non fit misericordia, non iniquitas fit, sed judicium; non est quippe iniquitas apud Deum, continuo subjunxit, atque ait: Dicit enim Scriptura Pharaoni, Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te potentiam meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Quibus dictis ad utrumque concludens, id est, et ad misericordiam et ad judicium: Ergo, inquit, cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Miseretur scilicet magna bonitate, obdurat nulla iniquitate; ut nec liberatus de suis meritis glorietur, nec damnatus nisi de suis meritis conqueratur. Sola enim gratia redemptos discernit a perditis, quos in unam perditionis concreverat massam ab origine ducta causa communis. Hoc autem qui eo modo audit, ut dicat, Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? tanquam propterea malus non videatur esse cul
Abbreviated transcription (Latin):
bo itaq gemini natura filii irȩ nalt¬
bantur Nullis quidem oꝑibus ꝓpris
s originalit̾ ex adam uinoło dampua¬
onis obstricti. Sed qui dicit miscrib
cui miscrtus ero iacob dilexit ꝑ mls¬
ricordiam gratuitam. esau autem obo
habuit ꝑiudicium debitum. Quod
cum deberetur ambobus. i altero al
agnouit non de suis distantib mel¬
tis sibi esse gloriandum. quod mal
dem causa. idem supplicium non il¬
currit. s diuinȩ gr̃e largitatẽ. qul
non uolentis neq currentis s niseut¬
tis est cdi. Attissimo quippe ato Aal

Expanded text:
bo itaque gemini natura filii irae nascbo itaque gemini natura filii irae nascebantur , nullis quidem operibus propriis, sed originaliter ex Adam vinculo damnationis obstricti. Sed qui dixit, Miserebor cujus misertus ero, Jacob dilexit per misericordiam gratuitam, Esau autem odio habuit per judicium debitum. Quod cum deberetur ambobus, in altero alter agnovit non de suis distantibus meritis sibi esse gloriandum, quod in eadem causa idem supplicium non incurrit; sed de divinae gratiae largitate: quia non volentis neque currentis, sed miserentis es
Abbreviated transcription (Latin):
lectionẽ ꝓpositum di maneret. ñ ex o¬
ꝑib s ex uocante dictum. ẽ. maior ser¬
terum ꝓpħicũ testimoniũ ubi scriptũ
est. lacob dilexi. esau autem odio ha¬
bui. Sciens autem quemadmodum
posset hoc quod dictum est ꝑmoner
eos qui penetrare intelligendo non pa¬
sunt hanc altitudinem gre. quid eno
dicemus ait: Numquid iniquitas e¬
apud dm̃ : Iniquum enim uidet̃ it
sine ullis bonoꝵ uel maloꝵ opum an¬
ritis unum d̃s diligat oderit alteru.
nullam quam solui opus esset faiuit
mentionem. Nunc uͦ cum responos¬
set absit. id est absit ut sit iniquitas
apud dm̃. mox ut ꝓbaret nulla hac
iniquitate d̃i fieri. moysi enim dici
miserebor cui misertus ero. ꝙ miscũian
pr̃abo cui misericors fuero. quis eni
msi insipiens dm̃ iniquum pucet. si¬
uie iudiciũ penale ingerat digno siuo
miscd̾iam prestet indigno: Dcmigi
fert & dicit. Igitur non uolentis i¬
q currentis s miserentis est dei. Ai¬

Expanded text:
lectionem propositum Dei maneret, non ex olectionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Qicum testimonium, ubi scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Sentiens autem quemadmodum posset hoc quod dictum est permovere eos qui penetrare intelligendo non possunt hanc altitudinem gratiae, Quid ergo dicemus? ait; numquid iniquitas apud Deum? Absit. Iniquum enim videtur, ut sine ullis bonorum malorumve operum meritis, unum Deus diligat, oderit alterum.nullam, quam solvi opus esset, faceret quaestionem. Nunc vero cum respondisset, Absit, id est, absit ut sit iniquitas apud Deum; mox ut probaret nulla hoc iniquitate Dei fieri, inquit: Moysi enim dicit, miserebor cujus misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericors fuero. Quis enim nisi insipiens Deum iniquum putet, sive judicium poenale ingerat digno, sive misericordiam praestet indigno? Denique infert, et dicit, Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Am
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a di anteꝗͣ nascat᷑. quemc̃q sc̃ĩficet.
nec inquitatem ẽẽ apud dm̃. nec boni
maliue agere quicquam qd̃ ad ꝓpriã
ꝑsonam ꝑtineat anteqͣ natus est. illã
sententiam qua nonnulli putant alibi
peccasse magis minusq animas. & pro
diuersorũ meritis peccatoꝵ in diuersa
corꝑa ẽẽ detrusas apłicȩ non conuenire
sententiȩ cum aꝑtissime dictum sit. n-¬
chil egisse nondum natos. seu boni seu-
mali Quis porro tam impie desipiat.¬
ut dicat dm̃ malas hominum uolunta¬
tes quas uoluerit quando uoluerte u-¬
bi non uoluerit ĩ bonũ non posse conu̾¬
tere . Sed cum facit ꝑ miscdiam facit Cũ
autem non facit ꝑ iudiciũ non facit qm̃
cunis uult miseret᷑. & quem uult obdu¬
rat. Quod ut diceret apłs gram cõmen¬
dabat. ad cuius cõmendationem de illis
in rebecce utero geminis fuerat iam lo¬
cutꝰ. quib nondum natis nec aliquid
agentib seu bomi seu mali. ut scd̾m e¬

Expanded text:
gratia Dei, antequam nascatur, quemque sanctificet, gratia Dei, antequam nascatur, quemque sanctificet, nec iniquitatem esse apud Deum, nec boni malive agere quemquam quod ad propriam personam pertineat, antequam natus est: illamque sententiam qua nonnulli putant alibi peccasse magis minusque animas, et pro diversorum meritis peccatorum in diversa corpora esse detrusas, apostolicae non convenire sententiae; cum apertissime dictum sit, nihil egisse nondum natos seu boni seu maliut dicat Deum malas hominum voluntates quas voluerit, quando voluerit, ubi voluerit, in bonum non posse convertere? Sed cum facit, per misericordiam facit: cum autem non facit, per judicium non facit. Quoniam cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Quod ut diceret Apostolus, gratiam commendabat: ad cujus commendationem de illis in Rebeccae utero geminis fuerat jam locutus, quibus nondum natis, nec aliquid agentibus boni seu mali, ut secundum e
Abbreviated transcription (Latin):
possunt intelligant d̃i grãm. & sp̃m
nii genus in filiis miscdiȩ non pret̾is¬
se. itemq omne ingenii genus in ge-¬
henne filiis preterire. ut qui glatur
sentiamꝰ auctoritati sc̃ȩ scripture. qͣ
nescit falli nec fallere. Q fic̃ nondũ
natos ad discernenda merita eorum
aliquid boni uel mali egisse non cre-¬
dimus. ita om̃s sub peccato ẽẽ quod
ꝑunum hominem intrauit in mũ-¬
dum & ꝑ om̃s homines transiit. a
quo non lib̾at nisi gr̃a dĩ ꝑ ihm xͥ¬
tia de geminis in rebecoȩ utero nondũ
agentib aliquid boni aut mali. nec tam̃
frustra scriptum est. nec infantem mun¬
dum ẽẽ a peccato. cuus est dici unus
uita suꝑ terram. & illud in psalmo. E
go in iniquitatib conceptus sum. & in
peccatis meis me. anater mea in utero
aluit. & quod in adam om̃s moriunt᷑.
in quo om̃s peccauerunt. Nunc autẽ
liquido teneamus quelibet parentum
merita trahiciantur in prolem. quec̃q

Expanded text:
possunt intelligant Dei gratiam, et sppossunt intelligant Dei gratiam, et spnii genus in filiis misericordiae non praeterisse: itemque omne ingenii genus in gehennae filiis praeterire. « Ut qui glorinsentiamus auctoritati sanctae Scripturae, quae nescit falli, nec fallere. Et sicut nondum natos ad discernenda merita eorum aliquid boni vel mali egisse non credimus, ita omnes sub peccato esse, quod per unum hominem intravit in mundum, et per omnes homines pertransiit, a quo non liberat nisi gratia Dei tia de geminis in utero Rebeccae nondum agentibus aliquid boni aut mali. Nec tamen frustra scriptum est nec infantem mundum esse a peccato, cuius est unius diei uita super terram, go in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit; et quod in Adam omnes moriuntur, in quo omnes peccaverunt . Nunc autem liquido teneamus, quaelibet parentum merita trajiciantur in prolem, quaecumque
Abbreviated transcription (Latin):
ri. ut & bonum haberet ingeniũ & c̃¬
cupiscentiis eius mitiorib urgerentur
quas posset facile suꝑare & tamen eti¬
am sibi grãm p̃dicari non meruit. qtia
sola posset a scde mortis ꝑnicie libera¬
ri. Ille autem ꝓmeritis deteriorib sic̃
putant grauiori corꝑe implicitus. &
ab hoc cordis ohtu si cum carnis ille¬
cebris ardentissima cupidine uincere¬
tur. & ꝑ nequissimã uitam peccatis pͥs-¬
tinis quib ad hoc uenire meruerat.
adderet peiora terrena: aut in cruce
tamen audiuit hodie mecum eris in
ꝑadiso. aut alicui cobesit apło. cuius
predicatione mutatus. & ꝑ lauachrũ
regenerationis saluus essectus est. ut
ubi habundauit peccatum suphabun¬
daret grͣa. Quid hinc respondeant om
nino non uideo. Qui uolentes huma-¬
nis comecturis iustitiam d̃i defende¬
re & ignorantes altitudinem gr̃e. fa-¬
bulas imꝓbabiles texuerunt. Tales gͦ¬
predestinari & creari arbitror. ut qui

Expanded text:
ri, ut et bonum haberet ingenium et cori, ut et bonum haberet ingenium et concupiscentiis eius mitioribus urgeretur, quas posset facile superare, et tamen eam sibi gratiam praedicari non meruit, qua sola posset a secundae mortis pernicie liberari; ille autem pro mentis deterioribus, sicut putant, grauiori corpori inplicitus et ob hoc cordis obtunsi, cum carnis inlecebris ardentissima cupidine uincerctur et per nequissimam uitam peccatis pristinis, quibus ad hoc uenire meruerat, adderet peiora terrena, aut in cruce tamen audiuit: hodie mecum eris in paradiso, aut alicui cohaesit apostolo, cuius praedicatione mutatus et per lauacrum regenerationis saluus effectus est, ut ubi abundauit peccatum, superabundaret gratia. quid hinc respnino non video, qui volentes humanis conjecturis justitiam Dei defendere, et ignorantes altitudinem gratiae, fabulas improbabiles texuerunt. 32. praedestinari et creari arbitror, ut qui
Abbreviated transcription (Latin):
uectior aptiorq consurgat: & tamen
eo loco sit ubi ei p̾dicari grͣa huma¬
na non possit  Quomodo enim inuo¬
cabunt in quem non crediderunt
ant quomodo credent ei quem non
audierunt. Quomͦ autem audient
sine p̃dicante . Alus autem tardior in-¬
geno. libidinosus deditus flagitiis.
& facinorib cooꝑtus. ita gubernet᷑ ut
audiat credat. baptiretur. rapiatur.
aut si detentus hic fuerit laudabili¬
te hic uiuat ubi duo isti tam diuer¬
sai merita contraxerunt: Non dico
ut iste credat ille ñ credat quod est
ꝓrie uoluntatis. s ut iste audiat qd̃
credat ile non audiat. Hoc enim
lon est in hominis potestate. Hbrĩ
Quam hec tam qiuersa merita contͣ¬
atrunt. Sed in celo egerunt aliquã
iltam ut ꝓ sius actib ꝓpellerentur
Blaberentur in terras. congruisq suȩ
aneacde iute corporeis receptacłis
linerentur. ille utiq meliuis ante h̃
mortale corpus uixisse credendus est.
qui eo non multum meruit pregraua¬

Expanded text:
ucctior aptiorque consurgat, et tamen ucctior aptiorque consurgat, et tamen eo loco sit, ubi ei praedicari gratia christiana nonpossit-quomodo enim inuocabunt, in quem non crediderunt? ant quomodo credent, quem non audierunt? quomodo autem audient sine praedicante? — alius autem tardus ingenio, libidinibus deditus, flagitiis et facinoribus coopertus ita gubernetur, ut audiat, credat, baptizetur, rapiatur aut, si detentus hic fuerit, laudabiliter uiuat? ubi duo isti tam diucrsa merita contraxerunt, non dico, ut iste credat, ille non credat, quod est propriae uoluntatis, sed ut iste audiat quod credat, ille non audiat — hoc enim non est in hominis\' potestate — ubi, inquam, haec tam diuersa merita contraxerunt? si in caelo egerunt aliquam uitam, ut pro suis actibus propellerentur uel laberentur in terras congruisque suae ante actae uitae corporeis receptaculis tenerentur, ille utique melius ante hoc mortale corpus uixisse credendus est, qui eo non multum meruit praegraua
Abbreviated transcription (Latin):
iore repbato. quando ꝓculdnbio qͥ¬
tum attinet ad originale peccatum
ambo pares erant. quantum aull
ad ꝓprium ullius eorũ nullum eid¬
An forte illud iam explosum itrd¬
atumq sentiendum est qd̃ anilb¬
uuls ꝓrius in cȩlesti habitatione pecall
gradatim atq paulatim ad suori ul¬
ritorum corꝑa ueniant. ac ꝓantigis¬
a ista magis minusue corpĩs pestibus
asiganture Cui opinioni quamius
saĩ scriptura apertissime contradicat.
qus cum giãm commnendaret. non¬
dempnatis inquit neq qui aliquid
eperint boni aut mali. ut scd̾m elec
uonem ꝓpositum di maneret. non ex
oꝑib s ex uocante dictum est. quod
maior seriuet minori. nec ipsi tam̃
qui hoc sentiunt euadunt huius qͦs¬
honis angustias. s in eis coartati &
herentes similit̃. o altitudo exclama¬
re coguntur. Unde enim sit ut homo
tor. ex magna parte libidinum uic̃¬
lor. qui oderit auaritiam luxuriam
detestet᷑. atq ad uirtutes ceteras pro¬

Expanded text:
iore reprobato; quando procul dubio, quiore reprobato; quando procul dubio, quantum adtinet ad originale peccatum, ambo pares erant; quantum autem ad proprium, ullius eorum nullum eAn forte illud iam explosum repudiatumque sentiendum est, quod animae prius in caelesti habitatione peccantes gradatim atque paulatim ad suorum meritorum corpora ueniant ac pro ante gesta uita magis minusue corporeis pestibus adfligantur? cui opinioni quamuis sancta scriptura apertissime contradicat. quae cum gratiam commendaret, nondum natis, inquit, nec qui aliquid egerint boni autm dei maneretnon ex operibus, sed ex uocante dictum est, quod maior seruiet minori, nec ipsi tamen qui hoc sentiunt euadunt huius quaestionis angustias, sed in eis coartati ct haerentos similiter \'o altitudo!4 exclamare coguntur. unde enim fit, ut homo ior, temperantior, ex magna parte libidinum uictor, qui oderit auaritiam, luxuriam detestetur atque ad uirtutes ceteras pro
Abbreviated transcription (Latin):
Hec massa si esset utiq media.
ut quemadmodum nichil boni ita
nec mali aliquid met̾etur. ñec stis¬
tra uideretur inquitas ut ex eas
erent uasa in contumeliam. Cumsꝰ
ꝑ lberum arbitrium primi homins
in condemptiationem unuersa desi¬
xerit. ꝓculdubio quod ex ea uasa ne
dĩ quȩ absit ut sit apud dm̃ sed ui¬
dicio deputandum est. Hoc quisg
cum eccła catholica sapit. non conua
ricordiam recuset ingratus. nec uidi
cium accuset inuitus. Cum enim i¬
dumꝰ fuissent aut aliquid egissentu
num aut malum Cum ysai am
roganti ut pareret uxor enis quȩ ste
rilis erat. concessisset dñs quod puti¬
bat. atq haberet illa conceptum gel-¬
tiebant gemini adhuc inuteroᷤ meli¬
si. Qua molestia cum agitaretur. añ
int̾rogauit accepitq responsum. Dne
gentes in utero tuo sunt & duo ppl̃i di
apłs magnum uult intelligi gr̃ͣ do¬
cumentum. quia nondum illis naul
nec aliquid agentib bom siue mali
sine ullis meritis eligitur minor mi¬

Expanded text:
ec massa si esset ita media, ut quem ad modum nihil boni ita nec mali aliquid mereretur, non frustra uideretur iniquitas, ut ei ea fierent uasa in contumeliam; cum uero per liberum arbitrium primi hominis in condemnationem ex uno uniuersa defluxerit, procul dubio, quod ex ea fiunt uasa dei, quae absit ut sit apud deum, sed iudicio deputandum est. hoc quisquis cum ecclesia catholica sapit, non contra ut nec misericordiam recuset ingratus nec icium accuset invitat. Cum enim nondum nati fuissent, aut aliquid egissent bonum aut malum. Cum Isaac Deum roganti ut pareret uxor, etc., usque rilis erat, concessisset Dominus quod petebat, adque haberet illa conceptum, gestiebant gemini adhuc in utero eius inclusi. Qua molestia cum angeretur, Dominum interrogauit accepitque responsum: Duae gentes in utero tuo sunt et duo populi de s magnum uult intellegi gratiae documentum, quia nondum illis natis nec aliquid agentibus boni seu mali sine ullis bonis meritis eligitur minor ma
Abbreviated transcription (Latin):
ligentia carnales in ppło dd̃i significan¬
hontur ꝑ maiorem filiũ. & sp̃ales ꝑ
minorem. quia sicut dicit apłs non
prius quod sp̃ale s quod aminale. pꝰ¬
ta quod sp̃ale. Solet & sic intelligi ħ
quod dictum est in esau figuratꝰ sit
maior ppłs dĩ. hoc est isracliticꝰ scd̃m
carnem. ꝑ iacob autem figuratus sit
ded etiam historica ꝓprietate hoc res¬
ponsum imienit᷑ completum. ubi eti¬
am ppłs ifrł hoc est iacob minor si¬
lius suꝑauit idumeos. hoc est gentẽ
quam ꝓpagauit esau. cos fecerunt
tributarios ꝑ dauid. Quod dui fuert̃
usq ad regem sub quo idumei rebella
& sua deposuerunt. Sicut scriptum:¬

Expanded text:
legentia carnales in populo dei significantur per maiorem filium et spiritales per minorem, quia, sicut dicit apostolus, non prius quod spiritale sed quod animale, postea spiritale. solet et sic intellegi hoc quod dictum est, ut in Esau figuratus sit maior populus dei, hoc est Israheliticus secundum carnem. per Iacob autem figuratus sit ogeniem. sed etiam historica proprietate hoc responsum inuenitur esse completum, ubi populus Israhel, hoc est Iacob minor filius, superauit Idumaeos, hoc est gentem, quam propagauit Esau, eosque fecerunt tributarios per Dauid: quod diu fuerunt usque ad regem, sub quo Idumaei rebellai a ceruice sua deposuerunt secundum
Abbreviated transcription (Latin):
ignorans ipse qua ingrediat᷑ ad salutẽ
ac firmitatẽ suam. Qui uͦ iam eiugi-¬
lauit in dm̃ sp̃s sc̃i calore excitat᷑ atq
in cius amore coram sc uiluit. ad eũq
intrare uolens nec ualens. eoq sibi lu¬
cente attendit in se. inuenitq se suã¬
q egritudinẽ illiꝰ munditiȩ contemꝑa¬
re ñ posse cognouit flere dulee habet.
& cum p̾cari. ut etiam atq etiam mi-¬
sercat᷑ donec exuat totam miseriam.
& p̃cari cum fidutia iam gratuito pig¬
nore salutis accepto. ꝑ cius unicũ sal¬
uatorem hominis & illuminatorẽ. hc̃
ita egentem & dolentẽ scientia non ĩ¬
flat. quia caritas edificat. Preposunit
enim caritatẽ scientie. P reposuit scirc
infirmitatem suam magis quam scire
mundi menia. fundam̃ta t̾̃rarum. &
fastigia celoꝵ. & hanc appetendo scien¬

Expanded text:
ignorans ipse qua ingrediatur ad salutem ignorans ipse qua ingrediatur ad salutem ad firmitatem suam. Qui vero jam evigilavit in Deum, Spiritus sancti calore excitatus, atque in ejus amore coram se viluit, ad eumque intrare volens nec valens, eoque sibi lucente attendit in se, invenitque se, suamque aegritudinem illius munditiae contemperari non posse cognovit; flere dulce habet, cumque deprecari, ut etiam atque etiam miscreatur, donec exuat totam miseriam, et precari cum fiducianore salutis accepto per ejus unicum Salvatorem hominum et illuminatorem. Hunc vero ita egentem et dolentem scientia non inflat, quia charitas aedificat. Praeposuit enim scientiam scientiae; praeposuit scire infirmitatem suam, magis quam scire mundi maenia, fundamenta terrarum et fastigia coelorum; et hanc apponendo scien
Abbreviated transcription (Latin):
quid uob disputamus: Utquid ista di-¬
singuimus: Utquid quod nostis am¬
monemꝰ. quod non nostis inferimꝰ. si
suentia cauenda ẽ ne inflet iͥ Cigo a¬
late scientiam. s anteponite caritatẽ.
Scentia si sola est inflat. quia uͦ ea
lon edisicat. Iui autem cdificat: so¬
llata ẽ. Non est ibi inslatio: ubi petra
lt inlatio hoc ẽ. elatio: ut ꝓpt̃ hoc
lcum etiam tantus ile apłs appo¬
situm sibi ẽẽ diceret stimulũ carnis
angłm sathanȩ a quo colafizaretur. Q
colafirat᷑ caput cuis tundit᷑. ne erigat᷑.
& ibi de scientia metus erat inflatio¬
nis hoc elationis. ait enim. In magni¬
tudine reuelationũ incarum ne extol¬
lar. Ibi gͦ metuenda ẽ elatio. uͥ erat
ni estimare solet genus humanũ. in
quo ꝓfecto meliores sunt qui hunc sci¬
entiȩ p̃ponunt nosse semetipsos. lau¬
dabiliorq ẽ animus. cui nota ẽ ł in¬
firmitas sua. quam qui ca non res¬
pecta uias syderum scrutat᷑ etiam cog¬
niturus. aut qui iam cognitas tenet.

Expanded text:
quid vobis disputamus? utquid ista distinguimus? utquid quod nostis admonemus, quod non nostis inferimus, si scientia cavenda est, ne inflet? Ergo amate scientiam, sed anteponite charitatem. Scientia si sola sit, inflat. Quia vero cnon aedificat: ubi autem aedificat, solidata est. Non est ibi inflatio, ubi petra at inflatio, hoc est, elatio, ut propter hoc vitium etiam tantus ille Apostolus appositum sibi esse diceret stimulum carnis, angelum satanae, a quo colaphizaretur? Qui colaphizatur, caput ejus tunditur, ne erigatur: nam et ibi de scientia metus erat inflationis, hoc est elationis. Ait enim: In magnitudine revelationum mearum ne extollar. Ibi ergo metuenda erat elatio, ubi magnarum ni aestimare solet genus humanum: in quo profecto meliores sunt qui huic scientiae praeponunt nosse semetipsos; laudabiliorque est animus cui nota est vel infirmitas sua, quam qui ea non respecta, vias siderum scrutatur etiam cogniturus, aut qui jam cognitas tenet,
Abbreviated transcription (Latin):
est & anima mensꝙ humana ⁊e
quia nec hunismodi crcatuit p¬
patione fit homo beatus. llo a
lum minsibilis uerumcũ ni
beatus fit cultor euis: & quo solo non
srueus om̃is mens misera est qualibet
it alia ꝑfruat᷑. Uos autem cum ea co¬
iatis que om̃ino non sunt s ur̃arũ fal¬
lacium fabularum uanitate singunt᷑
ppinquiores essetis uerȩ pietatis ac reli¬
gonis si saltim pagam essetis uel in eoꝵ
grnere qui corꝑa colunt & si ñ colenda
h tamen uera. Solent multi male ine
telligentes sine ipso factum est nichil
putare ẽe aliquid nichil. Peccatum qͥdẽ
non ꝑ ipsum factum est & manifestũ:
quia peccatum nichil est. & nichil funt
homnnes cum peccant. & idolum ñ ꝑ
nerbum factum est. Habet quidem
scrmã quandã humanam. s ipse hõ ꝑ
unbum factus est. Nam forma homi¬
nis in idolo. non ꝑ uerbum facta est.
Qscriptum est. scumus quia nichil est
ilolum. Ergo ista non sunt facta ꝑuer
nillus ẽ ds̃ nisi umis. Nulla fit parti

Expanded text:
est et anima mensque humana — tamen, quia nec eiusmodi creaturae participatione fit homo beatus, ille non solum inuisibilis uerum etiam beatus fit cultor eius, et quo solo non fruens omnis mens misera est, qualibet re alia perfruatur. uos autem cum ea colatis, quae omnino non sunt, sed uestrarum fallacium fabularum uanitate finguntur, propinquiores essetis uerae pietati ac religioni, si saltem pagani essetis uel in eorum genere, qui corpora colunt, etsi non colenda, sed tamen uera. unde telligentes, sine ipso factum est nihil, putare aliquid esse nihil. Peccatum quidem non per ipsum factum est: et manifestum est, quia peccatum nihil est, et nihil fiunt homines cum peccant. Et idolum non per Verbum factum est: habet quidem formam quamdam humanam, sed ipse homo per Verbum factus est; nam forma hominis in idolo, non per Verbum facta est; et scriptum est, Scimus quia nihil est idolum . Ergo ista non sunt facta per nullus Deus nisi unus. Nulla fit parti
Abbreviated transcription (Latin):
paganos. dicimus aut scuna pagnis
s habere cum cis quandam simltidi¬
nem co quod multos colitis deos niti
uos cis longe cẽ deteriores. quodlli ea
colunt que sunt. s ꝓ diis colenda ñsft
Sunt enim & idola. s ad salttm n¬
chil sunt. & qui colit arborem non
quidem orando s adorando non ido¬
lit quod nusquã. c̃. s quod ita colinã
non est. Ipsa enim demonia unde di¬
cit apłs que imnmolant gentes dia¬
niis immolant & non do. utiq siunit ͥ¬
bus illos immolare dicit. & quoꝵ nos
socios esse non uult. Ian uͦ celum et
sis sensib p̃sto sunt: que cum pagui
tamquã deos colunt. ł tamq̃ partis iꝰ
magni dei. nam unuersũ munam
quidam coꝵ putant maxinũ añ a
colunt que sunt. Cum quib quaid
agimus ut ea non colant non esa
cunus quod nulla sint. s quos alil¬
da non sint. Cisq colendũ hoũ ans¬
um conditorẽ dm̃ inuisibis̃ sualli
cuius solius participatione he u

Expanded text:
paganos dicimus aut schisma paganorum, sed habere cum eis quandam similitudinem, eo quod multos colatis deos; uerum uos eis esse longe deteriores, quod illi ea colunt, quae sunt, sed pro diis colenda non sunt; sunt enim et idola, sed ad salutem nihil sunt. et qui colit arborem, non quidem arando, sed adorando, non id colit, quod nusquam est, sed quod ita colendum non est. ipsa etiam daemonia, unde dicit apostolus: quae inmolant gentes, daemoniis inmolant et non deo, utique sunt, quibus illos inmolare dicit et quorum nos socios esse non uult. iam uero caelum et ipsis sensibus praesto sunt. Quae cum Pagani tanquam deos colunt, vel tanquam partes unius magni dei; nam universum mundum quidam eorum putant maximum deum: ea colunt quae sunt. Cum quibus quando agimus, ut ea non colant, non eis dicimus quod nulla sint, sed quod colenda non sint: eisque colendum horum omnium conditorem Deum invisibilem suademus, cujus solius
Abbreviated transcription (Latin):
De fide hoc est de uoluntate credente
suꝑuis disputaui. usq adeo eam alemi¬
strans ad grãm ꝑtinere. ut apls non
diceret miscdiam consecutꝰ sum qui
fidelis eram. s diceret miscłiam cuns¬
cutus sum ut fidelis essem. Sunc el
a testimonia in quib est quod ait. sei¬
te ad temꝑantiam. ficut unicuiꝙ des
partitus est mensuram fidci: e quo
iam commemoraui gr̃a salui facdidl¬
ꝑfidem. & hoc non ex uobis s ai amle
& ilus quod scͥpsit ad ephcsios prfi
bus & caritas cumfide a dcopant .s¬
año ib̃ui xͦ. Constat sine spulor
nos duligere ce enis mandata sare
ioroi posse. & ia nos posse atis agat s
minus. quanto ilum percipimae
tanto autem ampliꝰ quanto alius
cipumiis amptus. Proinde non lues
non habenti uerumetiam habcians
i calsum promitit᷑. Non habass
dem it ħ ab eat᷑. habenti autm is
pluis. habeatur. llam nis a ab
at in te duplo sit in me. Quando au¬

Expanded text:
de fide, hoc est, de voluntate credentis superius disputavi , usque adeo eam demonstrans ad gratiam pertinere, ut Apostolus non diceret, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed diceret, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem . Sunt et alia testimonia, in quibus est quod ait, Sapite ad temperantiam, sicut unicuique Deus partitus est de fide, hoc est, de voluntate credentis superius disputavi , usque adeo eam demonstrans ad gratiam pertinere, ut Apostolus non diceret, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed diceret, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem . Sunt et nos diligere et mandata ejus servare non posse; et id nos posse atque agere tanto minus, quanto illum percipimus minus; tanto autem amplius, quanto illum percipimus amplius. Proinde non solum non habenti, verum etiam habenti, non incassum promittitur: non habenti quidem, ut habeatur; habenti autem, ut amplius habeatur. Nam nisi at in te duplo sit in me . Christo au
Abbreviated transcription (Latin):
non iam scd̃m genuis tamꝗ̃ imitantes
p̃cedentem ꝓximum. & ex hominis me¬
lioris auctoritate uiuentes. Neq enim
dixisti fiat homo scđ̃m genus. s faciamꝰ
hominem ad imaginem & similitudi¬
nem niãm. ut nos ꝓbemus quȩ sit uo¬
luntas tua. Adhoc enim dispensator i¬
le tiuus generans ꝑ eũglm filios. ne sẽꝑ.
paruulos haberet quos lacte mitriret.
& tamꝗ̃ nutrix foueret. reformamini
mauit in nointate mentis uĩẽ ad ꝓban¬
dum uos quȩ sit uoluntas dei. quod bo¬
num & bñplacitum & ꝑfectum est. Id̾o
ꝙ ñdicis fiat homo. s faciamꝰ. Nec di¬
cis sca̾m genus. s adimaginem & si¬
militudinẽ nram. Mente quippe re¬
nouatus & conspiciens intellectam ue¬
ritatem tuam homine demonstrato¬
re non indiget. ut suum genus imite etet euõ
E s: demonstrante ꝓbat ipse quȩ sit scãm¬
uoluntas tua. quod bonum. & bñpla¬
citum. & ꝑfectum est.

Expanded text:
non iam secundum genus, tamquam imitantes praecedentem proximum, nec ex hominis melioris auctoritate uiuentes. neque enim dixisti: fiat homo secundum genus, sed: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ut nos probemus, quae sit uoluntas tua. ad hoc enim ille dispensator tuus generans per euangelium filios, ne semper paruulos haberet, quos lacte nutriret et tamquam nutrix foueret: reformamini, inquit, in nouitate mentis uestrae ad probandum uos, quae sit uoluntas dei, quod bonum et beneplacitum et perfectum. ideoque non dicis: fiat homo, sed: faciamus, nec dicis: secundum genus, sed: ad imaginem et similitudinem nostram. mente quippe renouatus et conspiciens intellectam ueritatem tuam homine demonstratore non indiget, ut suum genus imitetur, sed te demonstrante probat ipse, quae sit uoluntas tua, quod bonum et beneplacitum et perfectum, et
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuirib suis alatur insans. fiet ut crs¬
cendo plus capiat. Si autem iures si¬
ȩ capacitatis exccdat. deficiet antiꝙ̃
sine qua impossibile est placere deo ꝓ¬
qua iustus uiuit quȩ ꝑ dilectionemo¬
ꝑat᷑. ante quã & sine qua om̃ino nilta
cuiusꝗͣ bona oꝑa existimanda sunt

Expanded text:
iribus suis alatur infans, fiet ut crescendo plus capiat. Si autem vires capacitatis suae excedat, deficiet antequam sine qua impossibile est deo placere, ex qua iustus uiuit, quae per dilectiouem operatur, ante quam et sine qua omnino nulla cuiusquam bona opera existimanda sunt
Abbreviated transcription (Latin):
isam fidem undde om̃is iustitia sumit i Erepła ad¬
eanuco canticorũ uenies & ꝑtransies ab biterum¬
micis fidei. restat ut non humano quod
isti extollunt tribuamus arbitrio. nec
ulis precedentib meritis qm̃ inde inci.¬
punt bona que cumq merita. s gra-¬
autum d̃i bonum esse fateamur. si gra¬
dã ueram idest sine meritis cogitamus.

Expanded text:
sam fidem, unde omnis iustitia sumit initium, ico canticorum: Venies et pertransies ab initio fidei, restat. isti extollunt, tribuamus arbitrio nec ullis praecedentibus meritis, quoniam inde incipiunt bona, quaecumque sunt, merita. sed gratuitum dei donum esse fateamur. si gratiam ueram, id est sine meritis cogitemus,
Abbreviated transcription (Latin):
mo she xp̃c. Llam & ipse dicit de se fius
ngentus filius equalis patri: non est gͣ¬
tiy s nature. Quod autẽ in unitatẽ per¬
sonc unigeniti assumptus est homo grẽ
et non naturȩ confitente euuangłio at¬
ꝙ dicente. Puei autem crescebat & con¬
fortabatur: plenus sapientia. & gr̃a d̾i
crat cum illo. Ceteris autem ad mensu¬
ram dat᷑ & datus additur. donec unicu
i ꝓmodo suȩ ꝑfectionis ꝓpria mensu-¬
ra compleat᷑. Inde monet apłs non plꝰ
saꝑe quam oportet saꝑe s saꝑe ad sobri

Expanded text:
s : nam et ipse dicit de se fuissnigenitus aequalis Patri, non est gratiae, sed naturae: quod autem in unitatem personae Unigeniti assumptus est homo, gratiae est, non naturae, confitente Evangelio atque dicente, Puer autem crescebat et confortabatur plenus sapientia, et gratia Dei erat in illo . Caeteris autem ad mensuram datur, et datus additur, donec unicuique pro modo suae perfectionis propria mensura compleatur. Unde et monet Apostolus, Non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere
Abbreviated transcription (Latin):
ambo idem audiant cum miracłm in
eorũ conspectum fiat. ambo idem uide¬
ant. altitudo diuitiarum est sapiẽtiȩ
& scientiȩ eius cuius inscrutabilia sunt
iudicia. & apud quem non est iniquitas
dum cuius uult miseretur. & quem
uult obdurat. neq enim st̃ ꝓpterea ista
inusta quia occulta. Qui miscretur
in hilaritate. Qm in multis offendimꝰ
om̃s suggerit dñicam tamquã cotidia¬
nam cotidianis & silcuiorib tam̃ uul-¬
nerib medicinam. Iudicium enĩ inqͥt
sine miscdia: illi qui non fecit miscli¬
am. Hinc &enim dñs dimutite in¬
quit & dimittet᷑ uobis. date & dabit᷑¬
uobis. Bcati emm miscdẽs. qm̃ ipsoꝵ
miscrebit᷑ d̾s. & hoc utiq iustum ẽ.
ut dimittatur eis. quia duniserunt.
& detur cis quia dederunt. In est qͥp¬
pe deo & misedia iudicanti. & iudiciũ exter᷑ p̃s¬
miserenti. Propt̃ quod ci dicit᷑. misc . ciiii.
cordiam & iudicium cantabo tibi dñe.
Nam auisquis ueliit inicium iustus.

Expanded text:
ambo idem audiant et. si miraculum in ambo idem audiant et. si miraculum in eorum conspectu fiat, ambo idem uideant. altitudo est diuitiarum sapientiae et scientiae eius, cuius inscrutabilia sunt iudicia et apud quem non est iniquitas. dum, cuius uult, miseretur et, quem uult, obdurat; neque enim propterea sunt ista iniusta. quia occulta. Deinde post rniam i n multis offendimus omnes, suggerit dominicam tamquam cotidianam cotidianis etsi leuioribus tamen uulneribus medicinam: iudicium enim, inquit, sine misericordia illi, qui non fecit misericordiam. hinc enim et dominus: dimittite, inquit, et dimunt. Beati enim misericordes, quia ipsorum miserebitur Deus. Et hoc utique justum est, ut dimittatur eis, quia dimiserunt, et detur eis, quia dederunt. Inest quippe Deo et misericordia judicanti, et judicium miseranti; propter quod ei dicitur: Misericordiam et iudicium cantabo tibi, domine; nam quisquis uelut nimium iustus
Abbreviated transcription (Latin):
sius meritum orationis extollat. etiã¬
si ad uincendas temꝑalium rerum cu¬
piditates. & diligenda bona eterna at¬
q ipsum fontem om̃ium bonoꝵ dm̃
adiutorium datur oranti: fides orat que
data est oranti. Quȩ utiq nisi data essce
orare non posset. Quomodo enim ĩuo¬
cabunt in quem non crediderunt: Aut
quomodo credent quẽ non audiert̃ : Qͦ
mͦ audient sine p̃dicante: Igit᷑ fides ex
auditu. auditus autem ꝑuerbum. p̃i.
Proide minister. xp̃i huius fidei p̃dica¬
tor scđm grãm quȩ data est illi planta¬
tor est & rigator. nec tamen qui plantat
est aliquid neq qui rigat: s qui incre¬
mentum dat ds̃ qui unicuiq partit᷑
mensuram fidci. Unde & alibi dicit᷑.
Pax fr̃ib & caritas cum fide. Que ne si-¬
est fides qui audiunt uerbum. s quibꝰ
d̾s partitur mensuram fidei. sic̃ nec om¬
nia germinant quȩ plantant᷑ & rigan¬
tur. s quib dat d̃s incrementũ. Cur
autem ille credat ille non credat. cum

Expanded text:
is meritum extollat. etiamsi ad uincendas temporalium rerum cupiditates et diligenda bona aeterna atque ipsum fontem omnium bonorum deum adiutorium datur oranti, fides orat. quae data est non oranti, quae utique nisi data esset, orare non posset. quo modo enim inuocabunt. in quem non crediderunt? aut quo modo credent, quem non audierunt? quo modo audient sine praedicante? igitur fides ex auditu, auditus autem per uerbum Christi. proinde minister Christi huius fidei praedicator secundum gratiam, quae data est illi. plantator est et rigator. nec tamen, qui plantat, est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat deus, qui unicuique partitur mensuram fidei. unde et alibi dicitur: Pax fratribus et caritas cum fide, quam ne siest fides, qui audiunt uerbum, sed quibus deus partitur mensuram fidei, sicut nec omnia germinant. quae plantantur et rigantur, sed quibus deus dat incrementum. cur autem ille credat. ille non credat. cum
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃. cum cohibitȩ fueruit assectationes
ab amore scł̃i quibꝰ moriebamur male
uiuendo. & ceꝑit esse amma uniens bñ
unuiendo. completumq fuerit uerbũ
tuum. quod ꝑ apłm tuum diristi. noli

Expanded text:
noster, cum cohibitae fuerint affectiones ab amore saeculi, quibuS\' moriebamur male uiuendo, et coeperit esse anima uiuens bene uiuendo completumque fuerit uerbum tuum, quo per apostolum tuum dixis
Abbreviated transcription (Latin):
ephesi usq ad pentecosten. ostium enim inichi
apeitum est magnum & euidens & aduersarĩi
multi. uid hic aliud potest intelligi nisi pre¬
dicato ibi per eum primitus eugl̃io credidisse
maultos. & mnultos eiusdem fidei aduersarios ex¬
titisse sam̃ni illud d̃ni nemo uenit ad me nisi
datum fuerit ei a patre ineo. Et uobis datum
est nosse misterium regni d̃i illis autem nou
datum est. Ostium ergo apertum est ui eis
quibus datum est aduersarii multi ereis qͥbꝰ

Expanded text:
Ephesi usque ad pentecosten; ostium enim mihi apertum est magnum et euidens, et aduersarii multi. quid hic aliud potest intellegi nisi praedicato ibi per eum primitus euangelio credidisse multos et multos eiusdem fidei aduersarios extitisse secundum illud domini: nemo uenit ad me, nisi cui datum fuerit a patre meo, et: uobis datum est nosse mysterium regni caelorum, illis autem non est datum? ostium ergo apertum est in eis quib
Abbreviated transcription (Latin):
ilitis auteri que fiuit in scõs sicut ordinãui
usis galati: ita & uos facite per unam sabbati
inisquisq uĩm apud se ponat recondens quod.
pliaurit ut non cum uenero tunc collecte fiant.
ur cum dicit de collectis autem que fiunt in¬
sus sicut ordinaui eccłis galatie. ita & uos facite.
lim uram sabbati unusquisq uĩm apud se
reponait thesaurrans quod ei placuerit. ut non
iuin uenero tunc collecte fiant. his & huiuscemo¬
di sripturarum locis satis apparet ãnm nĩm
uon hoc improbare si quis humano more ista
procuret sed si quis piopt̃ ista d̃o militet ut in
operibus suis non regnum dĩ sed istorum acqui
ltionem irtueatur. Ad harc ergo reglam hoc
totum pieciptum redigitur: ut etiam in istoꝵ
prouisione regnum d̃ĩ cogitemus. iui militiquͦ
iegnum d ista non cogitemus. Ita enini eiam¬
sialiquando defuerinit quod perumq ⁊pter
debilitaut ꝓpositum ur̃io sel etiant exainatur

Expanded text:
tis autem, quae fiunt in sanctos, sicut ordinaui ecclesiis Galatiae, ita et uos facite. per unam sabbati unusquisque uestrum apud se ponat, recondens quod - ei bene placuerit, ut non, cum uenero, tunc collectae fiant. tare, cum dicit: De collectis autem in sanctos, sicut ordinavi Ecclesiis Galatiae, ita et vos facite, secundum unam Sabbati. Unusquisque vestrum apud se ponat, thesaurizans quod ei placuerit, ut non, cum venero, tunc collectae fiant. His et hujusmodi Scripturarum locis satis apparet Dominum nostrum non hoc improbare, si procuret, sed si quis propter ista Deo militat, ut in operibus suis non regnum Dsitionem intucatur. 58. Ad hanc ergo regulam hoc totum praeceptum redigitur, ut etiam in istorum provisione regnum Dei cogitemus, in militia vero regni Dei ista non cogitemus. Ita enim etiamsi aliquando defuerint, quod plerumque propter debilitant propositum
Abbreviated transcription (Latin):
sustinentiam effeminatus est perdit iugorẽ
Hoc uiri. hoc feiine audiant. quia uii uno iuro
uir a& femina talis in xp̃o nec inascłs nec femina
nia uĩa cum caritate fiant satis ostendit etiam
ipsas orruptiones quas aspas & amaras seuti¬
urit. qui corripiuntur cum caritate esse facien¬
das. Qnde s alibi cuin dixisset corripite inquie¬
tos ouisolainini pusillanunes. suscipite infir¬
nis. patientes estote ad om̃s mox addidit.
unidete ne quis malum pro malo alicui redolat.
Eigo .& quando corripiuntur inquieti: non
malum pro malo. sed potius bonum redditur.
Hec autem que uisi caritas oꝑatur: i quis ñ
inul gieco & hro utitur uerbo. Si quis inqͥt
non amat dominum. sit auatheina inaranatha
Anathenia greco sermone. dirit condempnatus
Maranathia definuit donec domunius tleuiat

Expanded text:
sustinentiam, effeminatus est, perdidit vigorem. Hoc viri, hoc feminae audiant, quia in uno viro vir et femina. Talis in Christo nec masculus nec feminania vestra cum charitate fiant ; satis ostendit, etiam ipsas correptiones, quas asperas et amaras sentiunt qui corripiuntur, cum charitate esse faciendas. Unde alibi cum dixisset, Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos: patientes estote ad omnes; mox adjunxit, Videte ne quis malum pro malo alicui reddat . Ergo et quando corripiuntur inquieti, non malum pro malo, sed potius bonum redditur. Haec autem omnia quae nisi charitas operatur? 35. Et imul graeco ei syro utitur verbo: Si quis, inquit, non amat Dominum, sit anathema maranatha . Anathema graeco sermone dixit, Condemnatus; Maranatha definivit, Donec Dominus redeat
Abbreviated transcription (Latin):
siuimus ꝓpt̾ carnem adhuc corruptibilẽ¬
dicta. sic & hoc potest intelligi. ut cap¬
tiuantem dixerit carne. mentis mo
tione non consensione. & id̃o captiuã¬
tem me. quia & ipsa carne non est a¬
ipse qui dicit. Scio enim quia non hã¬
bitat in me hoc est in carne mea bonũ.
sic iam ex illius expositione hunc locũ
debemus acciꝑe tamꝗͣ dixerit. captiuã¬
tem me hoc est carnem meam in le¬
ge peccati quȩ est in menbris meis.
Demde subiungit ꝓpt̃̾ quod dixerat.¬

Expanded text:
suimus propter carnem adhuc corruptibilesuimus propter carnem adhuc corruptibiledicta, sic et hoc potest intellegi, ut \'captiuantecasione, non consensione; et ideo captivantem, quia et in ipsa carne non est aipse quid dixerit, Scio enim quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum: sic jam ex illius expositione hunc locum debemus accipere, tanquam dixerit, captivantem me, hoc est, carnem meam, in lege peccati, quae est in membris meis. 21. Deinde subjungit propter quod dict
Abbreviated transcription (Latin):
tum. Id repetiuit inculcans. & tanꝗͣ
tardissimos de somno excitans. Inue.¬
no gͦ legem inquit uolenti mͥ facere
bonum. qm̃ michi malum adiacet.
Illud ergo bonum est uolentis facere.
Adiacet autem malum ex concupiscen¬
tia. cui non consentit qui dicit. iam ñ
ego oꝑor illud. Aꝑtius aut̃ẽ quod sequi¬
tur utrumq declarat. Condelector e¬
rum legi dei scãm interiorem hominẽ.
Hideo autem aliam legem in menbris
mcis repugnantẽ legi mentis inex re
captiuantẽ me in lege peccati quȩ est ĩ
menbris mcis. Sed quod dixit captiuan¬
tem me potest mouere. si nulla consen¬
sio est. Unde ꝓpter ista tria. duo scili¬
cet de quibus iam disputauimus. quod
ait ego autem carnalis sum & uenunda¬
tus sũb peccato. & hoc t̾cium. captiuan-¬
tem me in lege peccati quȩ ẽ in men¬
bris meis. potest uideri eum apl̃s des-¬
cribere qui sub lege adhuc uiuit non¬
dum sub gr̃a. Sed sicut illa duo expo¬

Expanded text:
111. id repetiuit inculcans et tamquam 111. id repetiuit inculcans et tamquam tardissimos de somno excitans: inuenio ergo legem, inquit, mihi uolenti facere bonum, quoniam mihi malum adiacet. illa ergo bonum est uolenti facere, adiacet autem malum ex concupiscentia, cui non consentit qui dicit: iam non ego operor illud. Apertius autem quod sequitur utrumque declarat: c o ndelector enim legi dei secundum interiorem hominem, uideo autem aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et eaptiuantem me in lege peccati, quae est in membris meis. sed quod dixit \'captiuantem me\', potest mouere, si nulla consensio est. unde propter ista tria, duo scilicet, de quibus iam disputauimus, quod ait: ego au tem carnal is su m, et: u enundatus sub peccato, et hoc tertium: captiuantem in lege peccati, quaeest in membris meis, potest uideri apostolus tum describere, qui sub lege adhuc uiuit, nondum sub gratia. sed sicut illa duo expo
Abbreviated transcription (Latin):
id quod in me habitat peccatum. Quid
est nunc autem. nisi iam nunc sub gr̃a
qus libiauit delectationem uoluntatis a
onsensione cupiditatis. Non enim mc-¬
luis intelligit᷑ non ego oꝑor. non quia
on consentit exhibere menbra sua ar-¬
mla miquitatis peccato. Nam & si concu¬
pileũ. & consentit. & agit. quomͦ ñ ipse
lllo opatur. etiam si oꝑari doleat &
linei grauter ingemiscat: Iam illd̾
quod sequit᷑. nonne unde loquat᷑ aꝑtis¬
sime ostendit  Scio enim quod̃ non
habitat in me. hoc est in carne mea bo¬
num. Si enim ñ exponeret. adiungendo h ẽ
in carne mea. aliter forte acciꝑet᷑ quod
dixit in me. ac ꝑ hoc uersat hoc idem re
concupiscat homo. imꝑfectũ est autẽ
bonum. quando concupiscit. etiam si
concupiscentiȩ non consentit ad malũ.
Non enim quod uolo facio inquit. s
quod nolo malum hoc ago. Si autẽ
quod nolo ego hoc facio. iam ñ ego ope¬
ror illud s quod habitat in me pecca

Expanded text:
id quod habitat in me peccatum. Quid id quod habitat in me peccatum. Quid est, Nunc autem; nisi, Jam nunc sub gratia, quae liberavit delectationem voluntatis a consensione cupiditatis? Non enim melius intelligitur, Non ego operor, nisi quia non consentit exhibere membra sua arma iniquitatis peccato . Nam si et concupiscit et consentit et agit; quomodo non ipse illud operatur, etiamsi se operari doleat, et vinci graviter ingemiscat? 19. Jam illud quod sequitur, nonne unde loquatur, apertissime ostendit? Scio enim quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. Si enim non exponeret adjungendo, hoc est in carne mea, aliter fortasse acciperetur quod dixit, in me. Ac per hoc versat hoc idem repconcupiscat homo. Imperfectum est autem bonum, quando concupiscit, etiam si concupiscentiae non consentit ad malum. non enim quod uolo facio bonum, inquit, sed quod nolo malum, hoc ago. si autem quod nolo ego hoc facio, iam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
nm sid̃m hoc se dicit uenundatũ sub
pecato quod adhuc non est redemp¬
aii a ormuptione corpus eius. uel ue¬
nundatum aliquando in pͥma transgͥs¬
sone enis precepti ut haberet corpus
an ruptibile quod aggrauat animam.
quod ita dicit ut etiam in ipso possit
nteligi. etiam si in sua ꝑsona non se so¬
lum s om̃s accipi uelit. qui se nouert᷑
spali dilectione cum carnis affectione
sme consensione c̃ fligere An forte
metuius ea quȩ sequunt᷑: Quod e-¬
min opor ignoro. Non enim quod uolo
hoc ago. s quod odi illud facio. Ne for¬
ti gchis uerbis quisq consentire carnis
cinsentio legi qm̃ bona est. Magis enim
se diei legi consentire. quam carnis con¬
cupiscentiȩ. Hanc enim peccati nomi¬
no appellat. facere gͦ se dicit & oꝑari ñ af¬
fictu consentiendi & implendi. s ipso
motu concupiscendi. Hinc gͦ inquit.
cnsentio legi qm̃ bona est. Consentio.
quia nolo quod non uult. Demde dicit
Nunc autem iam ñego oꝑor illud. sed

Expanded text:
nim secundum hoc se dicit venundatum sub peccato, quod adhuc non est redemptum a corruptione corpus ejus; vel venundatum aliquando in prima transgressione praecepti, ut haberet corpus corruptibile quod aggravat animam : quod ita dicit, ut etiam in ipso possit intelligi; etiamsi in sua persona non se solum, sed omnes accipi velit, qui se noverunt spirituali delectatione cum carnis affectione sine consensione confligere. 18. An forte metuimus ea quae sequuntur. Quod enim operor, ignoro: non enim quod volo, hoc ago; sed quod odi, illud facio: ne forte ex his verbis quispiam consentire carnis consentio legi quoniam bona est. Magis enim se dicit legi consentire, quam carnis concupiscentiae. Hanc enim peccati nomine appellat. Facere ergo se dixit et operari, non affectu consentiendi et implendi, sed ipso motu concupiscendi. Hinc ergo, inquit, consentio legi quoniam bona est: consentio, quia nolo quod non vult. Deinde dicit, Nunc autem jam non ego operor illud, sed